text:
«Uyğur avazi» gezitida elan qilinğan bu ikki maqalini oqup çiqip helä oylandim.
Patigül Mähsätovaniŋ «Yeŋi mävsüm: afişa yenidiki oylar» («UA».17.11.2016) särlävhiliq maqalisi teatr bilän tamaşibin arisidiki munasivätniŋ keyinki vaqitlarda suslişip barğiniğa eçinip, häqiqätni eçip bärsä, Erşat Äsmätov “Baş muhärrir minbiridä «Sšzläşni bilmisäŋ, kšpçilikni galvaŋ qilma» («UA».20.10.2017) degän pikirni qozğap, sšzläş mädäniyitimizniŋ sälbiy täräplirigä näzärimizni ağduridu. Muällip ayrim sšzhumar şähslärniŋ minbärlärdin yaki çoŋ-kiçik sorunlarda oylanmay, eytqan sšzliriniŋ šzgilär aldida hälqimizniŋ abroy-inavitiniŋ çüşüşigä täsirini yätküzüvatqanliği häqqidä eytidu.
här ikki maqalä aççiq häqiqätni alğa süridu. Demisimu, zamanniŋ kün sanap šzgirişigä bağliq mäniviy bayliqtin maddiy bayliqniŋ üstün qoyidiğanlar saniniŋ šsüşi milliy mädäniyitimizniŋ täräqqiyatiğa kaşila bolmaqta. Ägär kamçiliqlirimizni šz vaqtida eytip tüzimisäk, patqaqqa petip qalğan maşinidäk çeqimiz bir orundila peqiraydudä, alğa meŋiştin qalimiz. Biz bügün kälgüsiniŋ ğemini qilişimiz keräk.
Sağlam җämiyät — sağlam keläçäkniŋ kapaliti. Ayrim şähslirimizniŋ minbärlärdin yaki başqimu җämiyät orunlirida oylanmay eytqan sšzlirini üzigä besip, ävätkän kamçiliqlirini tüzäşkä adätlinişimiz keräk. Äksiçä ähvalda ularniŋ hälqimizniŋ abroy-inavitini çüşiridiğini sšzsiz. Şuniŋ bilän billä, bu milliy mädäniyitimiz täräqqiyatiğa sälbiy täsirini yätküzidiğan illätlärniŋ biri. Demäk, biz kamçiliq šzi bilän ämäs, uniŋ çiqiş mänbäsi bilän kürişişimiz lazim. Bilsäk, bu җämiyät bolup qolğa alidiğan iş. Mädäniyitimiz bilän mäniviy bayliğimiz bolğan härqandaq mirasimizni himayä qilip, uni saqlaşni bilişimiz — keläçäk ävladimizniŋ aŋliq, sağlam pikirlik, ğururluq bolup yetilişiniŋ kapalitidur.
Juqurida biz qismän mäniviy bayliq häqqidä gäp qilduq. Moşu yärdä milliy mädäniyitimizniŋ asasiy qismi bolğan sän°itimiz häqqidä eytmisaq bolmas. Sän°ätni insaniyät tarihidin härgiz bšlüp qaraşqa bolmaydu. Çünki sän°ät җämiyät täräqqiyatiniŋ mähsuli. Җämiyät täräqqiyatida härhil sän°ät türliri, eqimlar päyda bolup, ular šz zamanisidiki häqiqätkä yandaşmay, metodologiyaliq vä estetikiliq täläplärgä muvapiq kälmigänligi tüpäyli täräqqiyat җäriyaniğa siŋälmäy, izsiz yoqap kätkän. hazirmu «yeŋi eqim» däp härhil «iҗadiyät» bilän şuğullinip jürgänlär az ämäs. Ular bügünki realliqni keläçäk ävlatqa yätküzüş niyitidin hali bolup, vaqitliq «şšhrät» qazinişni äla kšridiğanlar.
Biz sän°ätkä degän iştiyaqimiz üstün, mädäniyätlik häliq. Eçinarliği, sän°ätniŋ tarmaqliriğa estetikiliq mädäniyät turğusidin baha berişkä yaşlirimizni ügitip, adätländürüşkä kšŋül bšlmäy kelivatimiz. Bu kamçiliğimizniŋ, aççiq bolsimu etirap qilişimiz keräkki, milliy sän°itimizniŋ yüksilişigä sälbiy täsirini yätküzüvatqini eniq. Bügün biz äynä şularni tüzimäy, şu petiçä keläçäk ävladimizğa «soğa» süpitidä qaldurup kätsäk, äҗdatlar mirasiğa hiyanät qilğan bolumiz.
Milliy mädäniyitimiz häqqidä sšz qilğanda, milliy sän°itimizni tikläp, saqlap qelişta, zaman tälivigä muvapiq yeŋi qoyulumlarni barliqqa kältürüp, yaşlirimizni tärbiyiläştä vä ularniŋ mädäniyitimizgä degän iştiyaqini oyğitişta tinmay izdinivatqan Q.Ğoҗamiyarov namidiki dšlät akademiyaliq Uyğur muzıkiliq komediya teatriniŋ kollektiviğa minnätdarliğimizni bildürimiz.
Rast, keyinki vaqitlarda teatrimiz bilän tamaşibin arisidiki munasivätniŋ suslişip kätkänligigä heçkim kšz jumalmaydu. Bu häqtä eytipmu, yezipmu kšrduq, amma nätiҗisini kšrmäyvatimiz. Teatrğa qädäm taşliğuçilar vaqitliq oy pikirliri ohşaş bolmiğan halättimu bir-birigä izzät- hšrmiti alahidä, bir mähsätni kšzligän tamaşibin җämiyitini täşkil qilidu. Uniŋğa alahidä etivar berilidiğan qaidilär bilän täläplär moҗut bolup, ularniŋ jiğindisi “tamaşibin mädäniyiti” däp atilidu. Uniŋğa riayä qilmasliq sähnigä häm tamaşibinğa nisbätän mädäniyätsizlik bolup hesaplinidu. Teatr bosuğisini atlap kirgändin başlap yat hislätlirimizdin vaz keçip, tamaşibin җämiyitini hšrmätläşkä adätliniş mädäniyitimizniŋ bir qismiğa aylinişi keräk. Qoyulumlarğa keçikip keliş, spektakl' yaki kontsert ayaqlaşmay sirtqa çiqip ketişkä aldiraş, qoyulum vaqtida qattiq paraŋ qiliş, yanfonda sšzlişiş yaki uçur ävätiş, kälsä-kälmäs meŋiş vä başqimu naşayin härikätlirimiz ätrapimizdikilärgä nisbätän hšrmätsizlik bolup hesaplinidu.
Yoşuridiğini yoqki, bäzi qoyulumlar adämniŋ nomusiğa tegidiğan, kšpçiliktä külkä hasil qilmay, äksiçä, kişiniŋ ğäzivini qozğaydu. Äslidä tamaşibin mädäniyiti qançä juquri bolsa, qoyulumğa degän täläpmu şunçä juquri boluşqa tegiş.
Häyriyat, eytsaq gäp jiq. Kamçiliqlarmu yetip-aşidu. Ularni ävitivatqan yaşlirimiz ämäs, bälki ziyaliy qatlam ekänligi kişini äpsuslanduridu.
Җämiyät päydin-päy šzgirivatidu. Bizmu şu җämiyätniŋ äzasi bolğanliqtin, šzgiriş-yeŋiliqlardin çättä qalmasliğimiz keräk. Ötmüşimiz bilänla mahtinip, yeŋiğa ilişälmisäk, ätiki künimizniŋ müşkül boluşi şübhisiz. Öz zamanisida uluq Abay: «Sšz tüzäldi, tiŋşiğuçi, sänmu tüzäl» degän ekän. Ändi bügünki zaman bolsa, «Tiŋşiğuçi tüzäldi, sšzligüçi sänmu tüzäl» degän pikirni alğa sürmäktä…
Dias QURBANOV,
Qazaqstan maarip älaçisi,
Ämgäkçiqazaq nahiyäsiniŋ Pähriy grajdini.


c: text/html

text:
Ukraina, Moskvada tevqif etilgen ukrain jurmalisti Roman Suşçenkonı rusiyeli askerlerge deñiştirmege azır, dep beyan etti Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, fevralniñ 12-nde derc etilgen avstriyalı Profil neşirine bergen intervyusında.
«Bizler Rusiyede tutulıp alınğan bizim ukrainlerni qaytarıp almağa isteymiz. Bizler, menim devletime qatil kibi öldürmege kelgen rusiyeli askerlerni Suşçenkoğa deñiştirmege azırmız. Yaqında belli rejissör Oleg Sentsovnıñ Rusiyede tutulıp alınğanına dört yıl tolacaq. Suşçenko, Sentsov, bir çoq qırımtatar – biz olarnı qaytarıp almağa isteymiz», – dep beyan etti Poroşenko.
Rusiye FSBsi 2016 senesi sentâbrniñ 20-nda Suçşenkonı Moskvada tutıp alaraq, onı ukrain istihbaratınıñ hadimi olğanında ve dersiñ, «mahsus, silâlı küçler ve Rusiye milliy gvardiyası birlikleriniñ faaliyeti aqqında devlet sırı olğan malümat toplay» dep qabaatlağan edi. Oña qarşı «casuslıq» maddesinde qabaatlağan cinaiy iş açılğan edi.
Suşçenko bütün qabaatlavlarnı inkâr ete. Ukrain tarafı jurnalistniñ qabaatlavlarını temelsiz dep saya ve onıñ acele sürette azat etilmesini talap ete.
Yanvarniñ 24-nde Rusiyeniñ Moskva şeer mahkemesi Suşçenkonıñ tevqifini 2018 senesi martnıñ 30-na qadar uzatqan edi.
Oleg Sentsov 2014 senesi mayıs ayında yarımadada terakt teşkil etüvde qabaatlanaraq Qırımda Rusiye hususiy hızmetiniñ hadimleri tarafından tutulıp alınğan edi. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerinde keçken Şimaliy-Kavkaz arbiy okrugınıñ mahkemesi Sentsovnı Qırım territoriyasında terrosistik faaliyet keçirüvde qabaatlayaraq, onı 20 yılğa şiddetli apis cezasına mahküm etken edi. O, qabaatlavlarnı tanımağan edi. «Memorial» uquqimaye merkezi Sentsovnı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti.
Uquqimayecilerniñ malümatına köre, 60-qa yaqın Ukraina vatandaşı farqlı siyasiy sebeplerden dolayı Rusiye ve ilhaq etilgen Qırım territoriyasında apiste tutulmaqta.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Elordadağı Täwelsizdik sarayında Memleket basşısı Nursultan Nazarbaevtıñ törağalığımen QR Prezïdenti janındağı şetel ïnvestorlarınıñ 28-şi keñesi öz jumısın bastadı.Jïın barısında keñeske qatıswşılar Qazaqstannıñ agrarlıq salasınıñ damw äleweti men basım bağıttarın, agroönerkäsip keşenine aldıñğı qatarlı texnïkanı engizw mümkindikterin jäne salanıñ ïnvestïcïyalıq tartımdılığın arttırw usınıstarın talqılaydı. Elimizdiñ awıl şarwaşılığın damıtw mümkinşilikteri jayında Metro Cash and Carry, Baker and McKenzie International, Philip Morris International, Citigroup, Deloitte, CIS, Deutsche Bank AG, EY kompanïyalarınıñ ökilderi söz söyleydi dep kütilwde.
Keñeste Elbasına transulttıq kompanïyalardı tartw arqılı jüzege asırılatın awıl şarwaşılığı önimderin öñdew jäne qayta öñdew salasındağı 15 basımdıqtı joba körsetiledi.
Ayta keterligi, Täwelsizdik sarayında «Qazaqstannıñ agroönerkäsip keşeni jetistikteriniñ körmesi» uyımdastırılğan. Al saray aldındağı alañda otandıq awıl şarwaşılığı texnïkasınıñ körmesi ötwde. Onda otandıq SemAz jäne AgromaşXoldïng kompanïyalarında uyımdastırılğan texnïkalarmen qatar Qazaqstanda şığarılwı josparlanıp otırğan şeteldik awıl şarwaşılığı texnïkaları da bar.
Derekközi: inform.kz
Tegï: Narıq jäne turmıs,
Kommentarïï


text:
Törek matbuğatına küzätü 19.06.2017
19 nçı iyün' könne basılıp çıqqan qayber törek gazetlarına küzätü
“Vatan” gazetı ”Paris Air Show”da Törkiyä êze” isemle xäbärendä dönyanıň iň zur aviaŝiya häm ğaläm yärminkäse “Paris Air Show”nıň 20 nçe iyün’dä üz işeklären açaçağın xäbär itä.
Xäbärdän kürengänçä, bıyılğı yärminkädä Törkiyä aviaŝiya sänäğäte êşlänmäläre dä urın alaçaq. Törkiyä üz hawa transportı çaraların “Paris Air Show”da tanıtaçaq. Yärminkädä “Xör qoş” (Hürkuş) oçqıçınıň oçışı täq’dim iteläçäk. Şulay uq T625 boralağın, qorallı keşesez hawa apparatların biredä kürü mömkin bulaçaq.
“Xäbär Türk”gazetı “Amerika Quşma Ştatları belän Törkiyä arasında F-35 kileşüe” isemle xäbärendä aralarında Törkiyä dä bulğan 11 ilneň kim digändä 440 “F-35 “reaktiv oçqıçı satıp alu öçen kileşüe turında yaza.
Gazet yazuınça, 37 milliard dollar külämendäge kileşüneň rekord buluı belderelä.
”Star” gazetı ”Törek ğaskärläre Katar armiyäse belän urtaq manevr başqaraçaq” isemle xäbärendä Törkiyä belän Katar arasındağı kileşü kisätüençä Katarğa kitkän törek ğaskärläreneň töbäkkä barıp citüen belderä.
Xäbärdän kürengänçä, “Äl Cäzirä” törek ğaskärläreneň töbäkkä barıp citüen häm Katar armiyäse belän bergä urtaq xärbi künegülär başqaraçağın dönyağa citkerde.
”Sabah” gazetı “Şäfqät’” köymäse Ğazzä yulında” isemle xäbärendä İzrail’ blokadası astındağı Ğazzägä 10 meň 600 tonna yärdäm materialı iltüçe “Acqua Stella” köymäseneň kiçä yulğa çığuın uquçıları belän urtaqlaşa.
Köymädä azıq-tölek belän bergä fälästinle balalar öçen uyınçıqlar, mäktäp kiräk-yaraqları, kiyemnär , velosipedlar da bar.
”Yäni Şafak” gazetı “Daniyada İslamnı roza çäçäkläre belän aňlattılar” isemle xäbärendä Daniya İslam cämğiyäte yäş’lär törkemeneň “Min möselman” isemle çara ütkärüen xäbär itä.
Mediada İslam häm möselmannarğa qarata urın alğan tiskäre fikerlärne yuqqa çığarırğa telägän yäş’lär roza çäçäkläre taratıp daniyalılarğa İslam häm möselmannarnı aňlattı. Üzixtiyarı yäş’lärgä watandaşlar häm turistlar uňay totış kürsätte. Daniya İslam cämğiyäte soňğı 6 yıldır İslamnı häm möselmannarnı aňlatu öçen törle çaralar oyıştıra.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetiniñ yasaq etilmesi boyunca toplaşuvı munaqaşadan başlandı. Qırım.Aqiqat elde etken malümatqa köre, birinci sözge ceryannıñ teşebbüsçisi olğan rusiyeli Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya çıqtı.
Çıqışta bulunıp, Poklonskaya «mahkeme onıñ muracaatını qanaatlendirmese, Meclis ekstremistik faaliyetini devam etecegini» bildirdi.
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi aprel 25-te, bazarertesi künü, aqşam toplaşuvnı aprel 26, salı kününe keçirdi.
Aprel 25-te keçirilgen toplaşuvda mahkeme rusiyeli prokuror Natalya Poklonskayanıñ Meclis faaliyetiniñ toqtatılması boyunca qararını davağa qoştı. Poklonskaya toplaşuvda olmadı.
Aprel 13-te Kreml tarafından tayin etilgen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Qırımtatar halqınıñ Meclisi faaliyetiniñ mahkeme qararına qadar toqtatılması aqqında qarar alğanını bildirdi.
Aprel 18-de Rusiye Adliye nazirligi Qırımtatar Meclisini «ekstremist faaliyetinden sebep» yasaq etilgen teşkilâtlar cedveline kirsetti. Böyle qarar Ukraina, bir sıra halqara teşkilâtlar ve uquq qoruyıcılar tarafından takbih etildi.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesi meselesi «Rusiyeniñ içki işi» olğanını, ve Rusiye tıştan kelgen «tevsiyelerni» diñlemeycegini ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
HSN: "Ukraina-NATO. Telükesizlik formulası" sergisi İvano-Frankovskqa da yetti
2018 senesi aprelniñ 5-de İvano-Frankovskta V.Stefanenko adına Prikarpatye milliy universitetiniñ binasında, Ukraina haber siyaseti Nazirliginiñ destegi ile teşkil etilgen "Ukraina-NATO. Telükesizlik formulası" sergisiniñ açılışı olıp keçti. Tedbir çerçivesinde NATO informatsiya ve vesiqalar Merkeziniñ müdiri Barbora Maronkova ve HSN strategik kommunikatsiyalar sektorınıñ baş mütehassısı Öleksandr Makobriy studentler, devlet hızmetçileri, cemaat vekilleri ve başqa sergi musafirlerine tecavuznı nasıl tanımağa ve informatsion cenk şaraitinde idare etüvniñ tesiri altına tüşmemek içün ne yapmaq kerek olğanını aytıp berdiler.
"Biz epimiz informatsiya müşterileri olmaq kerekmiz — analitik fikirütüvni kirsetmek, menaalarnı teñeştirmek, olğan protseslerin talil etmek kerekmiz. Ukrainanen NATO integratsiyası — bu, ilk-evelâ devletimizniñ telükesizligi meselesi olğanını añlamalımız. Ve şimdiki şaraitte yevroatlantik kursnıñ ömürge keçirilmesi Ukrainanıñ stabil kelecegine temel ola", - dep qayd etti O.Makobriy.
Açılış tedirinde Prikarpatye universitetiniñ NATO ilmiy-analitik merkeziniñ müdiri Öleg Bilous, NATO informatsiya ve vesiqalar Merkeziniñ leyhalar reberi Svitlana Rotarenko, İvano-Frankovsk devlet-vilâyet memurlığınañ baş muavini İgor Pasiçnâk, şeer başlığınıñ muavini Öleksandr Levıtskıy ve başqaları iştirak etti.
Cedvel


text:
Süriyädä xakimiyät suğışı
Kön tärtibe 18
Süriyädäge regional’ häm global’ köç öçen köräş Süriyadäge watandaşlar suğışınnan alda bara. Äsäd rejimınıñ 2011 yılda ictimaği taläplärne kire qağıp, ilne demokratiyaläşterü urınına suğışqa êtärüe Süriyä mäydanın şaqtıy regional’ häm dönyaküläm uyınçı öçen köç köräşe alanına äyländerde. Suğış alanına äylängän Süriyä ber yaqtan êçke mäs’älälärne xäl itep, terrorçılıq belän köräşkändä ikençe yaqtan töbäktä illär arasında xaqimiyät öçen suğış däwam itä. Rusiyä, AQŞ, Angliya häm Franśiya kebek global’ uyınçılar belän ber rättän Törkiyä, İran, Soğud Ğaräbstanı, Qatar, İzrail kebek regional’ uyınçılar da bar.
Säyäsät, iqtisad häm ictimaği tikşerenülär waqıfı SETAda tikşerenüçe, yazuçı Can Acunnıñ mäs’älä belän bäyle açıqlawın täqdim itäbez.
Global’ häm regional’ uyınçılar Süriyädäge maqsatlarına ireşü öçen şaqtıy köç qullana. Rusiyä Äsäd rejimına İran belän bergä hawadan, ciröstennän, diplomatik häm matdi yärdäm kürsätä. Rusiyä Hawa köçläre häm Ciröste köçlärenä östämä bularaq şaqtıy kontrakt belän êşläwçe rus ğaskäriye dä Süriyädä wazifa başqara. İran isä matdi häm xärbi yärdäm belän şul uq waqıtta Äsäd rejimınıñ ğaskären tulılandıra. İran Rusiyäneñ kiresenä Süriyädä häm süriyäle häm çit il keşese bulğan şaqtıy suğışçılar tota. Ayıruça Livanlı Hizbullah, äfğan Fatimiyyun xärbi brigadası, Ğiraqlı Nuceba xäräkäte häm Paqıstanlı Zeynebiyyun xärbi birgadası kebek şaqtıy çit il törkeme bar. Bolarğa östämä bularaq ayıruça Xalıqnı saqlaw köçläre isemle şaqtıy süriyäle köç bar. Fäqat İrannıñ Süriyädä törkemnäre genä tügewl, ä şul uq waqıtta üz İnqilap saqçıları berlekläre dä möhim wazifalar başqara. Rusiyä häm İrannıñ Süriyäneñ şaqtıy urınına xärbi bazaları häm aêroportları bar.
Başqa frontnı isä AQŞ, Franśiya häm Angliya barlıqqa kiterä. Könbatış bloktan toruçı front DEAŞ terror oyışması belän köräş öçen YPG terror oyışması belän kileşte. YPG citäkçelegendä qorılğan Süriyä demokratik köçläre belän tön’yaq könbatış Süriyädäge Mänbiçtän kön’yaq könçığıştağı Äbu Kämalgä qadär däwam itüçe liniyane kontrol’ itä. AQŞ häm Franśiyaneñ bu alanda 25 tiräse xärbi bazası bar. Bu bazalar arasında 2 oçış yulı da Könbatış blokı tarafınnan qullanıla. Ayıruça Angliya häm AQŞnıñ Süriyäneñ kön’yağındağı Tänäf töbägendä 2 bazaları bar. Bu töbäktä isä Magavir äl Savra isemle oyışma belän êş başqara. Soğud Ğaräbstanı Süriyädä ozaq waqıttan birle Süriyä oppoziśiyaçellären xuplasa da, soñğı waqıtta YPG citäkçelegendäge Süriyä demokratik köçlärenä xuplaw kürsätä başladı. Ayıruça Soğud Ğaräbstanı citäkçelegendäge Ğaräp illäreneñ Süriyä demokratik köçläre tarafınnan kontrol’ itelüçe töbäklärgä ğaskäri cibärüe söyläşelä.
Başqa ber frontnı isä Törkiyä barlıqqa kiterä. Törkiyä İdlib töbägendäge bäreleşsezlek alanın kontrol’ itü maqsatı belän 9 küzätü urının qordı. Barlığı 12 küzätü urınınıñ qorıluı kötelä. Ayıruça “Färat qalqanı” xäräkäte häm “Zäytün botağı” operaśiyase belän DEAŞ häm YPG terror oyışmalarınnan çistartılğan töbäklärdä ğaskärilär bar. Süriyä xalqı öçen imin töbäkkä äylängän Afrin, Azäz, Äl-Bab häm Cärablus töbäklärendä şul uq waqıtta Törek maxsus köçläre belem birgän Süriyä poliśiya oyışması tärtipne urnaştıra. Süriyä poliśiya oyışması Süriyä oppoziśiyase qorğan häm qalğan illär qabul itkän Süriyä waqıtlı xökümätenä bäyle. Xärbi mägnädä qorılğan Milli Armiya dä Süriyä waqıtlı xökümätenä bäyle. Qatar isä Qatar krizisınnan alda Süriyä oppoziśiyasen yaqınnan xuplıy ide, fäqat qamawdan soñ Qatarnıñ Süriyädäge täêsir alanı azaydı.
İkençe uyınçı isä İzrail. İzrail yawlap alğan Golan qalqulıqları belän Süriyä cirlären aldı. 2011 yılda başlanğan suğıştan soñ isä İzrail Golan qalqulıqlarındağı xaqimiyäten tağın da nığıttı. İran köçläreneñ Süriyädä artuı häm Hizbullahnıñ Süriyädä köçäyüennän tınıçsız buluın äytkän İzrail qaywaqıt Süriyädäge İran häm Hizbullah tämeklärenä qarata hawadan höcümnär başqara.
Äsäd rejimınıñ 2011 yılda xalıqnıñ taläplären qabul itmiçä ilne suğışqa êtärüennän soñ Süriyä global’ häm regional’ köç köräşe alanına äylände. Milli möstäqillegen yuğaltqan Süriyäneñ berniçä täêsir alanına bülenüen äytep bula. Fäqat Süriyädäge suğışnı global’ häm regional’ köç köräşenä äyländerü dä döres tügel. Süriyadä watandaşlar suğışı bara.


text:
Front Line Defenders halqara uquqqorçalayıcı teşkilât Rusiye mahkemesiniñ qırımlı uquqqorçalayıcı Emir-Usein Kukunıñ qomşu Rusiyege yollanacağınen bağlı qararını takbih etti. Bu hususta Qırım.Aqiqatnıñ muarrirliginde bulunğan teşkilâtnıñ resmiy yollanmasınıñ metininde söz yüresetilmekte
Front Line Defenders Emir-Usein Kukunıñ qomşu Rusiyege yollanuvı – ailesinen bağlanmasına zorlaştıracağı içün, onıñ aqlarınıñ bozulması, dep saya. Uquqqorçalayıcılarnıñ fikrine köre, Kukuğa nisbeten azırlanğan qabaatlav, onıñ sadece Qırımda insan aqları bozulmasinen bağlı esabatlar azırlaması içün yapqan barışıqsever ve qanuniy işine bir cevap olaraq azırlanıp başlatıldı.
Dekabrniñ 4-nde, Aqmescitte Rostov bölge arbiy mahkemesi keçirgen köçme oturışında, «Yaltalı Hizb ut-Tahrir işi» niñ figurantaları Muslim Aliyev, Emir-Usein Kuku, Vadim Siruk, Enver Bekirov, Refat Alimov ve Arsen Cepparovnıñ apiste qaluv müddeti 2018 senesi mayısnıñ 27-sine qadar uzatıldı.
«Yaltalı altı kişi» işinen bağlı taqiqat bitti. Yaqın vaqıtta Şimaliy-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi davanı baqmağa kirişecek. Yaqın künlerde qabaatlanğan şahıslarnı Rostov-na-Donu şeerine keçirmek niyetindeler.
«Yaltalı Hizb ut-Tahrir (qomşu Rusiye ve ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan teşkilât) işi»niñ fiqurantları Arsen Cepparov ve Refat Alimov 2016 senesi aprelniñ 18-nde Qızıltaşta (Krasnokamenkada) tevqif etilgen soñ apiste tutulmaqtalar. «Yaltalı Hizb ut-Tahrir işi» boyunca qabaatlanğanlarnıñ ilk dördü 2016 senesi fevralniñ 11-nde tevqif etildi. Bular arasında - İnsan aqları boyunca Kontakt gruppasınıñ azası Emir-Useyin Kuku, qurucılar olıp çalışqan Aluşta sakini Muslim Aliyev ile Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov ve Yaltada yaşağan çiçek satıcısı Vadim Siruk.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı dep saya. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleridir.


text:
Almaniyadaki «Siemens» şirketiniñ bir şubesi, daa evel strukturaları, añlaşmanı bozaraq Siemens gaz turbinalarını ilhaq etilgen Qırımğa qanunsız ketirip, Almaniyanıñ «Siemens» ana şirketini aldatqan «Rosteh» şirketi ile yañı emekdaşlıq leyhasını tasdiqladı. Bunı yanvarniñ 11-nde Rusiyeniñ TASS devlet agentligi bildirdi.
Almaniyadaki Siemens Healthcare GmbHniñ şubesi olğan Rusiyedeki «Siemens sağlıq saqlav» sıñırlı mesuliyetli şirketiniñ (OOO) matbuat kâtibi İnna Domoratskayanıñ bildirgenine köre, «Siemens» şirketiniñ bu şubesi Rusiyeniñ bölgelerinde merkeziyleştirilgen tedaviylev-diagnostika laboratoriyalarını meydanğa ketirme leyhasınıñ ömürge keçirilmesi içün öz tehnologiyaları ve tecribesini taqdim etmege azır.
Daa evel yanvarniñ 11-nde aynı agentlik, Rusiyeniñ Sağlıq saqlav nazirliginde adı añılmağan şahısnı ve añlaşmanıñ tafsilâtlarını söylemegen «Rosteh» vekillerini taqdim etken malümatınıñ menbaları olaraq kösterip, böyle añlaşma aqqında bildirgen edi.
Almaniyanıñ Siemens şirketi ve onıñ iştiraki ile meydanğa ketirilgen Rusiyedeki «Gaz turbinalarınıñ Siemens tehnologiyaları» şirketi mahkemelerde «Rosteh»niñ şubeleri olağan aynı «Tehnopromeksport» adlı (OAO «Tehnopromeksport» ve OOO «Tehnopromeksport») eki şirket ile ilhaq etilgen Qırımğa ketirilgen Almaniya şirketiniñ dört gaz turbinası boyunca neticesiz davalar yapalar. «Siemens», olarnıñ añlaşma boyunca Rusiyedeki termik elektrostantsiya içün alınğanlarını ve yarımadağa qarşı sanktsiyalar qullanılmaqta olğanları sebebinden bu añlaşma boyunca olarnıñ Rusiyeden Qırımğa alıp ketilmesi qatiyen istisna etilgenenini qayd ete. Rusiye tarafı, eki «Tehnopromeksport»tan ilk añlaşma yapqan birisi, turbinalarnı alıp, ekincisine satqan soñ, olar endi «ekinci el bazarında alınğan» sayıla ve bu sebepten ilk añlaşmadaki sıñırlamalar olarğa alâqalı degiller, dep iddia ete.
Dekabrniñ 10-nda Rusiyede nevbetteki mahkeme Almaniya şirketiniñ davası boyunca nevbetteki red qararını çıqardı: Moskvadaki Arbitraj mahkemesi Almaniyadaki «Siemens» şirketiniñ Rusiyedeki «qızı» tarafından Rusiyedeki «Rosteh» şirketiniñ strukturalarına qarşı açqan ilhaq etilgen Qırımda qurulayatqan elektrostantsiyalar içün ketirilgen turbinalarnıñ qaytarılamsı boyunca davasını red etti. Daa evel, 2017 senesiniñ dekabrinde, aynı mahkeme Almaniyadaki Siemens ana şirketiniñ, añlaşma bozulıp yarımadağa ketirilgen dört gaz turbinasınıñ Qırımdan Rusiyege qaytarılması boyunca davasını red etti. Noyabrde ise aynı mahkeme bu turbinalarnıñ tevqif etilmesi boyunca davanı üçünci kere red etti.
Aqyarda ve Aqmescitte qurulğan termik elektrostantsiyalar (TES) içün dört Siemens gaz turbinalarınıñ ketirilmesi aqqında daa 2017 senesi iyünniñ başında belli oldı. Bundan soñ Almaniya şirketi, Rusiye devletine tabi olğan Rusiye şirketlerine donatmalarınıñ ketirip teslim etilmesini toqtattı, dep bildirdi. Avropa Birligi ise bu vaqia munasebeti ile Rusiyege qarşı sanktsiyalarını kenişletti.


text:
Baqauovtıñ baspasözi jalğan aqpar bergen be? Ruza Beysenbayteginiñ şındığı
Qwrmetti Abai.kz aqparattıq portalıñ oqırmandarı! Portalımızda Şäriphan Qaysar esimdi jurnalistiñ "Baqauov El men Elbasınıñ senimin aqtay aldı ma?" attı maqalası 8-aqpan küni jariya bolğan edi. Maqala äjeptäuir oqıldı, ondağı jazılğan materialdıñ mazmwnı qızu talqılandı.
Söytip, Pavlodar oblısınıñ äkimi Bolat Jwmabekwlı Baqauovtıñ baspasöz qızmeti atalğan maqalağa teristeme bergen bolatın. Biz Baqauov mırzanıñ baspasözi wsınğan teristemeni portalımızda jariyaladıq. Teristeme talqısı da qızu boldı.
Bügin redakciyamızğa Til janaşırı, qoğam belsendisi, Kerekudegi Ruza Beysenbaytegi habarlasıp, atalğan daulı maqalağa ün qosudı jön körgenin ayttı. Aytarı bar eken. Bolat Baqauov mırzanıñ baspasözi taratqan özi jaylı aqparattıñ şındıqqa say kelmeytinin ayttı.
Qwrmetti Abai.kz portalı, oqırman qauım! Pavlodar oblısı äkiminiñ baspasöz qızmeti maqalası boyınşa pikirim mınau:
«Stalindik quğın-sürgin jäne aşarşılıq qwrbandarın eske aluğa arnalğan jiında aymaq basşısı qazaq jäne orıs tilderinde söyledi». Bıltır, tastardıñ janındağı alğısöz, jäne gül qoyu räsiminde bolğanımda, B.Bokauovtıñ 1 minut qazaq tilinde, 4 minut orıs tilinde söylegeni sebepti , «nelikten söyttiñiz, barlığı osıdan bastaladı ğoy» dep aytqan sözderimdi jäne onıñ qay piğılmen aytqanı belgisiz, «rahmet» dep aytqanın da özimniñ feysbuktegi paraqşama jazğan bolatınmın.
Al jiınğa keler bolsaq, onday jiınğa men siyaqtılar şaqırılmaydı. Sondıqtan, onıñ qalay ötkenin bilmeymin. Biraq, telearnalarda beriletin orıs tildi bağdarlamalarda äkimniñ öziniñ söylep otırğanın, al qazaqtildi jañalıqtarda köbine jornalşılardıñ sözimen aytılatındığın körgen soñ, «belgili ğoy» dedik.
«Qazaq tili dep auızdarıñdı aşuşı bolmañdar»
«Bolat Jwmabekwlı Stalindik quğın-sürgin qwrbandarına qwran bağıştauğa rwqsat bergen joq degenine aytarımız»: B.Bakauov qala äkimi bolıp twrğan kezde, qwran bağıştauğa rwqsat bermey, janında twrğan meniñ: «Qanday sebepten, bwl zirat bası da emes pe» degenime, janındağı Näylä degen kelinşekke (sol kezde işki sayasat basşası, qala), «tüsindirip beriñizşi» dep siltey salğan. Ol da «bolmaydı» dedi. Sonda jağamızdı wstağan edik. Basqa adamdar da qasımızda twrğan. Atı esimde joq, sol jiında bolğan jerlesimizdiñ bwl turalı maqalası Respublikalıq BAQ-ta jarıq körgen. İzdegen adam ğalamtordan tabadı. Bälkim sol kezdegi maqala men meniñ äulemettik jelide jäne basqa jerlerde aytqan pikirimniñ de septigi tigen boluı kerek, qazir qwran bağıştauğa rwqsat bar. Sondıqtan, äkimder sın aytqandarmen wstaspay, osılay tüzelip otırsa, onıñ nesi jaman? Mäseleni kötergen jornalşılarğa, qoğamğa, kerisinşe rahmet aytu kerek qoy? Bwl, oylağan adamğa, äkimniñ bedeline nwsqau keltiretin bir körinisten bolsa da arıluğa sep qoy? Osı orayda ayta keteyin, kezinde B.Sağıntaev äkim bolıp twrğan kezde, «Täuelsizdiktiñ 20 jıldığındağı Kerekudegi tildik jağday» degen maqala şıqqan, äkimniñ portretimen. Köp salalar qamtılğan bolatın. Bas kinäli oblıs äkimi degen mağınada boldı-au deymin. 25 adamnıñ qolı da boldı. Qol jinaudıñ sebebi, (jañadan kelgen, Sağıntaevtıñ qatısı joq ekenin naqtılı ayta alamın), köp jıldar şeginde Rıstı Magauiyanovna Jumabekovanıñ: «Qazaq tili dep auızdarıñdı aşuşı bolmañdar» degen sözi şegedey qağılıp qalğan. Onıñ üstine orıs tildi keybir mäñgürt deñgeyindegi äkimderden köz aşa almağan äkimşiliktiñ basşı qızmetkerleriniñ isi dep oylaymın. Mağan bir janaşırımnıñ: «Ruza, sıni birdeñe jazar bolsañ, qoldardı al, äytpese seni jındı dep körsetkisi keletin adamdar barşılıq» degeni sep bolğan.
Maqalağa oralsaq, oblıstıq İşki sayasat, orıs tilinen bir taymaytın Kopenovtıñ (dwrıs atamasam, keşirim swraymın) orınbasarı, şaqırıp alıp: «Bwl ne degen swmdıq, äkimdi qaralağanıñız ne?» degenine, meniñ: «Mında barlığı qamtılmağan, Sağıntaev äli menen tayaq jeydi» degen jauabımdı, Sağıntaevqa jetkizgen boluı kerek, ol kisi meni qudalamadı, kerisinşe barşa basqarma basşıların jinap alıp, tildiñ mäselesin kötergeninen bilemin. Biraq, birazdan keyin Astanağa ketti. Ärine, qazir Ükimet otırıstarın orısşa ötkizip jürgenine qattı narazımın. Jäne wltın saqtağısı kelgen är qazaq narazı dep oylaymın. Öytkeni tilsiz-wlttıñ joqtığı aksioma.
«Ruza Zäykenqızı Beysenbaytegimen bolğan jağdayğa keletin bolsaq, ol apayımız tramvayda memlekettik tilde habarlandıru jasalmadı dep dau şığarğanına qatıstı oqiğanı tüsindirip öteyik. Oblıs ortalığındağı, Ekibastwz, Aqsu monoqalalarınadğı qoğamdıq kölikterdiñ bärinde, tramvay nemese avtobus bolsın, ayaldamalardıñ atauları men türli habarlandırular avtomattı türde ek tilde habarlanadı.
Ruza Zäykenqızı wltı orıs konduktorğa ana tilimizde swraq qoyıp, oğan jauap almağan soñ tramvaydıñ aldına şığıp twrıp alğan. Jol keptelisin jasap, tramvay jolauşılarınıñ aşu-ızasın tudırğan Ruza Beysenbaytegin oqiğa ornına tramvay jürgizuşisi qoñırau şalğannan keyin kelgen qalalıq jergilikti policiya ökilderi eki taraptan tüsinikteme alıp, Ruza Zäykenqızınıñ isinde qwqıq bwzuşılıq qwramı joq dep tauıp, onı bosatıp jiberedi.»
Oy, oy, oy, keşiriñizder, mülde basqaşa bolğan. Birinşiden, dau 80 payız jağdayda qazaq tiline qarsı taraptan şığadı. 20 payızı tım öreskel jağdayda emociyanı qosatındığımnan. Ne tilge qatıstı zañbwzuşılıqtarğa aldında Konstitutciyadan bastap, qoldanıstağı zañnamalıqtardı alğa tartıp, birneşe ret aytılıp ketken. Biraq tüzetilmegen jağdaylarda: «Nege, qalay?» dep bastaymın.
Oylañızdarşı, qay özbek, francuz, eston öz memleketinde bwlay jasaydı? Orıs tiliniñ üstemdigine könedi?
Bwlardıñ memleketteri kerisinşe, bayağıda-aq, öz tilinde tolıqandı ömir süru jağdayın jasap qoyğan! Tilge qatıstı jağdaylardıñ 40 payızına deyingisi äulemettik jelige de, BAQ-tarğa da jete bermeydi.. Köbinese salım suğa ketip otırğandıqtan, özimdi keyde alpauıt ajdahanıñ aldında qwrttay, wstağan qılışımda qwrttay ekenin sezingendikten şığar, bälkim. Biraq, eñsemdi köterip tağı «şulaymın» (jariyalaymın, aytamın) şıday almağandığımnan... Meniñ barşamen qazaqşa söylesetindegi maqsatım – qazaq tiliniñ orıs tildi ortadan oyıp orın aluı. Köp jılğı täjiribemnen körgenim: qazaq tilin esti bergender (jalğız öz tarabımnan bolsada), alğaşında şapşığandarımen, basım köpşiliktiñ birte qwlaq eti üyrenip seni «terrorşı» retinde qabıldaudın beri ığısatındığı ras. «...qoğamdıq kölikterdiñ bärinde, tramvay nemese avtobus bolsın, ayaldamalardıñ atauları men türli habarlandırular avtomattı türde eki tilde habarlanadı.» Bwnı ne sol kölikterde jürmeytin, ne äkimdi aqtap aluda, jartılay şındıq ta jaraydı degeniñ tirşiligi, renjiseñizder de sol.
Öytkeni qanşa avtobusta, tramvayda avtoinformatorlardıñ joq ekenin, barlığı isten şıqqanda ne bolatının nege mısalğa keltirmeysizder? Marşrutkalarda mülde joq ekenin jäne 27 jıl Täuelsizdik işinde birde bir konduktordıñ qazaqşa eki sözdiñ basın qosıp, «Jol aqısın töleñizder» dep jattap almauın nege actpaysızdar?!
Osı jöninde, oblıstıq Nwr Otan, oblıstıq Prokuratura, oblıstıq İşki sayasat, Tilder bölimi, policiyağa deyin şaqırıp, 2016 j. TÜKŞ-te jiın ötkizdim. Oblıstıq Prokuratura, qalalıq işki sayasat, oblıstıq Nwr Otan kelmedi. Tilden bölek, osı otırısta: oblıstıq İşki sayasattan: «Nege keybir qala kölikterinde georgi lentalarımen bezendirilgen, nege bizdiñ kögildip lentanı nasihattalmaydı», degen swrağıma, sonda otırğan barşa avtopark basşılarına: «2015j. säuirde 9 mamırğa qatıstı simvol retinde QR kögildir lenta bekitildi. Al georgi lentası jeke simvol retinde 2006j. RF qoldanısqa eñgizildi. Onıñ QR-ğa eş qatısı joq, sol kezdegi lentalar da qızıl bolatın» dep aytudıñ ornına, «men basşımızğa aytayın» degenin ne qılarsızdar? Şekten asqan beyşaralıqpen, äkimşilik öz tarabınan qoğamdı eki, qarama-qayşı pikirde boluğa qalıptastırıp otırğanday? Är közi aşıq, ruhı mıqtı qazaq, ata-babalarınıñ aruağın qorlaytın lentağa narazı boluı kerek. 4 jılday bolğan şığar, : «Otarşılıqta qazaq (jalğız qazaq emes) jerlerin jaulap aludağı marapattar «Za vzyatie g.Çimkenta», «Za pohodı v central'nuyu Aziyu», t.t. georgi lentalarına tağılğanın, qazirgi Ukrainağa baylanıstı jağdayda: är memlekettiñ özi lentası, payda boldı degen jäne aruaqtı qorlatpaytın qazaqtıñ narazılığınan, saldarınan boluı mümkin wltaralıq sınadan saqtanu kerek degen aqparat taratqanmın. Onımdı WQK, İşki sayasattan bastap barlığına jiberdim.
Tilge oralsaq: Mağan jazğan jauap hattarında da, mında da: «Äkimşilik jwmıs jasap otır, tegin kurstar» degennen taymaysızdar! Sol jiında men: «jıldar boyı jazğan hattarıma, kurstar ötkizilip keledi degen sayqımazaq hattardı alamın. Nätijesi 0! Jiında otırğandarğa: 2 sözdi jattatayıqşı konduktorlarğa, jattay almasa, qaltasına salıp beriñizder, oqıp aytsın» degen em. Köbi kelisken. Wyat qayda?! Bükil äkimşilik bolıp 2 söz jattata almaydı degen beyşaralıqqa kim senedi? Bwl nağız, qazaq tiliniñ öñirde qanat jaymauına istep otırğan qastandıq!
Dälelderdiñ beynejazbası jetip artıladı. Onı qalalıq äkimşiliktegi äkimge jazılu böliminen de, TÜKŞ-ten de, bastısı beynejazbalarımnan da köre alasızdar. Birneşe jıl aytıp ta, jazıp ta kelemin. Jıl sayınğı tenderlerdiñ tehspecifikaciyalarına, meyli kölik, meyli medicina (onda da, mı obslujivaem tol'ko na russkom yazıke degen «bombalar» barşılıq), tağı qaysı, qızmet körsetu mindetti türde memlekettik tilde degen jazılmaydı?.. Äkimşiliktegiler, özderiñizge de aytqanmın (qala äkimşiligindegi, äkimniñ qatısuımen otırısta barşağa, aldında da TÜKŞ-ge, birneşe ret), qazir de aytamın: parağa sattıñızdar ma, qazaq tilindegi qızmetti?
«Ukrainu ustroit' çto-li»
«Ruza Zäykenqızı wltı orıs konduktorğa ana tilimizde swraq qoyıp, oğan jauap almağan soñ tramvaydıñ aldına şığıp twrıp alğan». Sayıp bolğanda, orıstıñ qazaqşa tüsinbegeni kinäli emes, Ruza kinäli dep otırğandarıñız tüsinikti. Birinşiden, olardıñ barşası deuge boladı, meniñ türimdi de jatqa biledi. Vatsap arqılı taratqan bir-birine, kerek deseñizder. Ekinşi, qazaqşa degen sözden belgili ğoy, neni talap etip twrğanım? Aytqanım: «Qazaqşası qayda?». Aldında, däl osınday talabımnan keyin tramvay jürgizuşisiniñ, tramvaydı toqtatıp, «Znakom'tes', eta glavnaya nacionalistka g.Pavlodar, ee zovut Ruza» degende salondağı bükil şovinister qalay jabılğanın köru kerek edi... «Vı nacionalistka, vı provokator, vseh dostali uje so svoim kazahskim», «Mı postroili etot gorod, eşe doljnı na vaşem yazıke govorit'»-ten bastap, «Ukrainu zahoteli çto-li»-ge deyin aytılatındığın? Qay memlekette, memleket tilinde qızmet talap etkeniñ üşin osındayğa jol beriledi?!
Äyteuir «toqtatqanımnan» 3 apta bwrın tramvay basqarmasına da, äkimşilikke de, tağı osınday öreskeldik qaytalansa, tramvay jolında twrğannan basqa şaranıñ qalmağanın aytqanmın. Äkimşilik qızmetkeriniñ jauabı, «sottalasız» bolğan. Al meniñ ündemey qalmaytınımdı olar bes sausaqtay biledi. Birşama jerde jazğan bolatınmın, osığan qatıstı 50-den astam tramvay basqarması men hattar bar. Äkimşiliktiñ jauaptarı jıl boyı eş nätije bermegen soñ, basqa amalım qalmadı. Jäne bwl jolı da tramvay özi toqtadı. Ayaldamanıñ ortasında.
«Ukrainu ustroit' çto-li» degen soñ, videoğa tüsiririp bastağanımdı, bükil salon, ondağı jolauşılar, sözderi, meniñ sözderim, barlığı twr mende. Sol jolauşılar tramvay toqtap, policiya şaqırğanda esik aşılısımen salonnan twra qaştı. Öytkeni birşama sözderi jazılıp qaldı ğoy... Sondıqtan, tramvaydı toqtatqanda jolauşılar şokta boldı degen söz 100 payız ötirik! Sonı telearnadan aytqızıp qoydıñızdar. Mwnda özderiñiz de jazıp otırsızdar! Şokta, kezekti ret men boldım.
«Bwl huligandıq is, sizdi sottaymız»
Endi soñğı, «Ruza Zäykenqızınıñ isinde qwqıq bwzuşılıq qwramı joq dep tauıp, onı bosatıp jiberedi» turalı.
Jäydan-jäy solay bola qoyğan joq. Basın aytıp kettim, jalğası: aldında til jöninde: «qayda barsa qorqıttıñ köri». Mümkin, barlığın jiıp-terip olb. äkimin sotqa beretin kez bolama degen mağınada basılğan sözimnen keyin şığar, jıldar boyı qalıptı istep twrğan telefonım, 8701-182-52-65, jöndi estilmey, 5-7 minut sayın öşip qalatın boldı. Ekinşi, äu bastan, obl. äulemettik policiya basşısı Kayırov degen: «Bwl huligandıq is, sizdi sottaymız» dedi. Osı turalı birneşe jerde jazğan bolatınmın. Jäne ädettegidey, memlekettik müddede qarap qalmaytın, qazaq tildi, ör respublikalıq BAQ-tar da jazdı bwl turalı. Tipti anau-mınauğa bwrılmaytın Qazaqstan telearnası da ündemey qalmadı. «Til üşin tramvaydıñ aldında twrğan Ruza Beysenbaytegin körşi Kerekude sottamaq» dep jazdı. Policiyanıñ sottauğa toltırğan hattamasın özim qolımmen wstap, oqığanımdı A.Qaptaev, jäne qol astındağı Rahat degen uçaskovıyları da ötirikke şığara almaytın şığar. Tipti Bas prokuratura tarabınan da tosqauıl boldı.
Eñ soñında keñ baytaq elimizdiñ tükpir-tükpirinen qoldauşı azamattar da kelmek boldı. Astanadan B.Azanov degen advokat (eş şaqıruımsız) keldi sot bolayın dep jatır-dıñ barısında. Allağa şükir, qarapayım adamdardan, jornalşılardan basqa, memleket basındağı adamdardıñ da qanı swyılıp qalmağanı köñilge medet! Osı jerde tağı barşalarıñızdıñ aldında basımdı iip rahmetimdi aytamın! Qorğap qalğan jalğız men emes, «öz tili üşin sottap jatır» degen masqara ataqtan qwtqaru, nağız memleketşildikteriğoy, kesek, tekti adamdardıñ! Sondıqtan, bildey respublikalıq portalğa jazu üşin de jauapkerşilk kerek. Ämbe emes, äkimniñ baspasöz qızmeti! Aytpaqşı, birneşe jıl bwrın, Beysenbay tegi Ruzanıñ taratqan aqparatına senbeñizder degen wranmen de şığıp ediñizder ğoy... Şataspasam, Baydaladağı jalğız qazaq mektebine araşa tüskenim bolatın. Sol jılı araşalap alsaqtağı, kelesi jılı jauıp tastadıñızdar... Tağı aytpağım, bwrınğı baspasözdermenmen biraz bolsa da, til tabısıp jüruşi edik. Al sizderdiñ äreketteriñiz osıdan bastaldı... Ätteñ, Täuelsizdigimizdegi Kerekudiñ 26, 27 jıldıqtarındağı degen maqala jazuğa qwnttamadım... Köp närseni qamtuğa boluşı edi...
Industriya salasına kelsek. «Maqala avtorı jazıp otırğan oblıs basşılarınıñ reytingine keletin bolsaq, «Sayasat.org» aqparattıq portalı jasağan reyting qorıtındısı boyınşa oblıs äkiminiñ jwmısına qatıstı sın pikirlermen qatar, oñ özgeristerdi de keltiriledi. Mäselen, bwğan deyingi basşılar şeşe almay kelgen auıl-aymaqtardı sumen qamtu mäselesi oñ şeşimin taptı. YAğni, respublikalıq byudjetten qomaqtı qarajat bölinip, aldağı üş jıl işinde oblıstağı auıl-aymaqtardıñ 50 payızı sapalı auız sumen qamtılatın boladı»: Estuimşe, oblıs äkimi sumen qamtamasız etilmegen auıldardıñ 300-den astam twrğını barın, qaperge almağan. Sondıqtan 50 payız degen şığıp otır. Aqparat boyınşa, sumen qamtu jağınan respublika boyınşa eñ tömegi qatardamız. Bwnıñ naqtısı qanşama ekenin öz közimmen körmegendigimnen ayta almay otırmın. Qajet dep tapqandarğa bwnıñ da anıq qanığın biluge boladı ğoy. Qalğan keltirilgen mälimetter turalı eşteñe ayta almaymın. Aytpasañ söz öledi. Onımen birge biraz şındıqtar... Wzın sonarımdı keşiriñizderşi, oqığandarıñız.
Ruza Beysenbaytegi
Arnayı «Abai.kz» üşin
Kereku
Abai.kz


text:
Fïlïppïn boksşısı Mennï Pakyao men amerïkandıq Floyd Meyvezerdiñ arasındağı jekpe-jekten tüsetin qarajat 500 mln dollar kölemindegi rekordtıq somanı quradı, dep xabarladı AQŞ-tıñ kabeldik telearnaları.
Bul jekpe-jek aqılı telekörsetilimderdiñ sanı boyınşa rekord ornatqan. Onı 4,4 mln. astam adam körgen eken, bul rette ayqastı körw aqısı 90-nan 100 dollarğa deyin bolğan.
Bul körsetilimniñ arqasında jekpe-jektiñ uyımdastırwşıları 400 mln. astam dollar köleminde aqşa taptı, al tabıstıñ jalpı soması 500 mïllïonnan asadı.
2 mamırda kişi Floyd Meyvezer Las-Vegasta ötken 12 rawndtıq ayqasta upay sanı boyınşa Mennï Pakyaonı jeñdi.
Derekközi:QazAqparat
Tegï: Sport jañalıqtarı,
Kommentarïï


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda aprel 29-da, cuma künü Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ apiste bulunması müddetini mayıs 22-ge qadar uzattırdı. Bu aqta Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Facebook saifesinde bildirdi.
«Çiygoznıñ apiste bulunması müddetini 22.05.16 qadar uzattırdılar. Mustafa ve Alini (Mustafa Degirmenci ve Ali Asanov - QA), ğaliba, aynı qarar bekley», – dep bildirdi Celâl.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar.
Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi. 2016 senesi fevral ayında rusiyeli Qırım Yuqarı mahkemesiniñ toplaşuvında bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar alındı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ekrem Çelebi - Darıldım Darıldım
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Darıldım Darıldım
Etiketler : Ekrem Çelebi - Darıldım Darıldım türkü indir, Ekrem Çelebi - Darıldım Darıldım türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Darıldım Darıldım mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Darıldım Darıldım türküsü, Darıldım Darıldım sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Darıldım Darıldım bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Sitem Taşlarına Vurdum Başımı
Ekrem Çelebi - Küstürdün Gönlümü
Ekrem Çelebi - Kara Toprak
Ekrem Çelebi - Suna Gelin
Ekrem Çelebi - Berivanım
Ekrem Çelebi - Dost İle Sohbet Edelim
Ekrem Çelebi - Hacel Ovasını Engin Mi Sandın
Ekrem Çelebi - Sen Şehirli Ben Köylü Müyüm
Ekrem Çelebi - Bura Mıdır Koçyiğitlerin Vatanı
Ekrem Çelebi - Emir Dağı
Ekrem Çelebi - Bana Sevgi Diye
Ekrem Çelebi - Avşar Elleri
Ekrem Çelebi - Yalçın Kayamız
Ekrem Çelebi - Atı Olan
Ekrem Çelebi - Nedendir


text:
Qırımda tevqif etilgen qırımtatar faaliyetçisi Bekir Degermencini ale daa pulmonologiya bölügine keçirmediler. O ale daa bölükniñ koridorında buluna.Bunı dekabrniñ 29-nda Qırım.Aqiqatqa Bekir Degermenciniñ zevcesi Aliye söyledi.
Aliye, aqayı bulunğan pulmonologiya bölügini er kün ziyaret ete, amma aqayınen körüşmege ya da oña bir şeyler ketirip bermege çaresi yoq, çünki aqayını saqçılar qaravullay ve berilecek şeylerni oña yalıñız muvaqqat izolâtorğa teslim etip iriştirmek mümkün.
Aliye: «Hastahanede onıñ sağlığını er taraflama teşkerdiler. Yanvarniñ 2-sine qadar o, pulmonologiya bölüginde qalacaq, yanvarniñ 2-sinden soñ kene tolu kölemde taliller yapılacaq. Sağlığı eyilişe, lâkin o ale daa zayıf. Oña turmağa izin berdiler, amma o, ayaq üstünde çoq turıp olamay», – dedi.
Dekabrniñ 20-sinde Aliye Degermenci, aqayınıñ reanimatsiyadan keçirilgenini ve pulmonologiya bölügi rıqma-rıq tolu olğanı içün bu bölükniñ koridorında yerleştirilgenini söyledi.
Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçisi Bekir Degermenci noyabrniñ 23-nde diger qırımtatar faaliyetçileri ile beraber, aqsız yerde para talap etüvde qabaatlanıp, tevqif etildi.
Bekir Degermencide sürekli astma bar. Muvaqqat izolâtorda sağlığınıñ vaziyeti birden yamanlaştı. Dekabrniñ 6-sında Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ zalında faaliyetçige «acele yardım» çağırıldı. Dekabrniñ 14-ne keçer gecesinde o, reanimatsiyağa tüşti.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Asqar Mırzahmetov Jambıl oblısına äkim boldı
Asqar Mırzahmetov Jambıl oblısına äkim bolıp tağayındaldı. Bwl turalı Aqordanıñ "Tvitter" jelisindegi paraqşasında mälim boldı.
"Memleket basşısınıñ Jarlığımen Asqar Isabekwlı Mırzahmetov Jambıl oblısınıñ äkimi bolıp tağayındaldı", - delingen habarlamada.
Osığan deyin Jambıl oblısın Kärim Kökirekbaev basqarıp kelgen. Atap aytsaq, Kärim Nasbekwlı öz jwmısın 2013 jıldıñ jeltoqsan ayınan bastağan bolatın. Oblıs tizginin twp-tura 4 jıldan astam uaqıt wstadı.
Al, ötken jıldıñ jeltoqsanınan beri jwmıssız jürgen eks-vice-prem'er Asqar Isabekwlı QR prem'er-ministriniñ orınbasarı jäne Auıl şaruaşılığı ministri qızmetinen bosatılğalı beri onıñ jaña tağayındaluına baylanıstı türli boljamdar aytıldı.
Ayta keteyik, 2016 jıldıñ mamırında Asqar Mırzahmetov Memleket basşısınıñ bwyrığımen Auıl şaruaşılığı ministri bolıp tağayındalğan bolatın.
Asqar Mırzahmetov bwğan deyin "Nwr Otan" partiyası törağasınıñ birinşi orınbasarı qızmetin atqardı.
2009-2015 jıldar aralığında Oñtüstik Qazaqstan oblısınıñ äkimi boldı.
2007-2009 jıldarı "Oñtüstik" Äleumettik-käsipkerlik korporaciya" Wlttıq kompaniyası" akcionerlik qoğamınıñ basqarma törağası qızmetin atqardı.
Sonımen qatar, är jıldarı Qazaqstannıñ Özbekstandağı Tötenşe jäne Ökiletti elşisi boldı, 2005-2006 jıldarı auıl şaruaşılığı ministri qızmetin atqardı.
Asqar Isabekwlın eñ soñğı qızmetinen Ömirzaq Şökeev almastırğan edi.
Abai.kz


text:
Vevçani karnavalı bara
Makedoniyaneñ iñ êlekke karnavalı başlanğan
Meñ 400 yıllıq ütkäne buluına ışanılğan karnavalda qatnaşuçılar bitlek häm kostyumnar belän ildä häm çit illärdä yıl buyı barlıqqa kilgän möhim waqiğalar turında yullama yasıy.
Karnavalnıñ açılışın yasağan Makedoniya Mädäniyät ministrı Robert Alagyozovski karnavaldağı bitleklärneñ xökümätneñ yaña säyäsätlärenä dä işarät itüen açıqlağan.
Bitlek häm kostyumnarda AQŞ ilbaşı Tramp häm ğaräp şäyexlärenä urın birelgän, Makedoniya häm töbäktäge waqiğalarğa da iğtibar cälep itelgän.
İke kön baruçı karnaval bügen bitleklärneñ yandırıluı belän azağına yaqınlaşaçaq.


text:
İspaniya
İspaniya (İspansha. España), ra'smiy atı — İspaniya Patshalıg'ı inglis Spain) — Evropanın' qubla-batısındag'ı Ma'mleket. Pireney yarımaralının' u'lken bo'legin iyeleydi. Maydanı: 504,030 kv. km. Xalqı sanı: 46,505,963 (Iyul 2010 j.) Paytaxtı - Madrid qalası. İspaniya, Portugaliya Gibraltar Marokko Arqa Afrikada Frantsiya ha'm Andorra ma'mleketleri menen shegaralas. İspaniyanın' arqa ha'm batısında Atlantika okeanı, ha'm qubla ha'm shıg'ısınan Orta jer ten'izi jaylasqan. İspaniya administrativ jaqdan 50 wa'layatqa bo'linip, 17 avtonom wa'layatqa birlesken. İspaniyanın' Afrikadag'ı avtonom qalaları Seuta ha'm Melilya esaplanadı.


text:
Mamandar sw işkennen keyin mï belsendiliginiñ küşeyui ağzağa sw qajettiligi twralı belgi beretin mï wçaskesiniñ jüktemesiniñ azayuına baylanıstı bolwı mümkin ekenin aytadı. Ağzanıñ jumıs istewine ılğaldıñ tïisti deñgeyiniñ mañızı zor. Alayda onı tutınbağan jağdayda da, adam qattı şöldemeydi, sondıqtan ağzağa qajetti bolsa da, olar swdı köp işe bermeydi.
Sarapşılar jasınan, salmağınan tıs kez kelgen adamğa swdı tağamğa deyin işwdi usınadı. Tağam işer aldında 15-30 mïnwt burın işken durıs. Küni boyı da az-azdap sw işip turğan paydalı, dep jazadı şeteldik BAQ.
Kommentarïï


text:
Tawıqtıñ tös eti - 1 dana.
Irimşik
Keptirilgen şöp, tuz – dämine qaray
Qaqtaw üşin: keptirilgen nan-qant untaqtarı qospası - 4:1 qatınastarında
Jumırtqa - 1 dana.
Un
Usaqtalğan qızıl burış – dämine qaray
Dayındaw täsilderi:
1. Tawıqtıñ tös etin plënkağa salıp taptap juqalaw.
2. Tuz jäne kez kelgen keptirilgen dämdegişterdi sebw. Oğan irimşikti qosıp oraw. Jumırtqa men un, usaqtalğan burış qosıp ortaşa qoyulanğan qamır jasap, onı dayındalğan tawıq etiniñ üstinen quyıp, jaqsılap siñiremiz.
3. Keptirilgen nan-qant untaqtarı qospasına tawıq etin awnatıp, ıstıq tabağa azdap may quyıp eki jağın qwıramız. Sosın azdap sw qoyıp, qaqpağın jawıp 15 mïnwt buqtıramız. Asımız dayın boldı-aw degen sätte oğan bir tüyir qızanaq pen jasıl şöp untaqtarın salıp jiberwge boladı.
Tawıqtıñ tös eti tätti jäne aşı dämderdi birdey siñire otırıp, erekşe xoş ïis beredi.
Asıñız dämdi bolsın!!!
Tegï: As mäziri,
Kommentarïï


text:
Yaqın vaqıtta Qırımtatar Milliy Meclisi temsiliy organnıñ erkânından Qırım musulmanlarınıñ müftisi Emirali Ablayevniñ çıqarılması aqqında qarar alacaq.
Bunı Qırım.Aqiqatqa qırımtatar halqınıñ yetekçisi, halq deputatı Mustafa Cemilev, onıñ Emirali Ablayevniñ Ankarada Meclis reisi Refat Çubarov ile körüşüvinden soñ olğan mevamına munasebeti ile bağlı sualge cevap bergende ayttı.
«Menimce, Qırımtatar Milliy Meclisi yaqın vaqıtta Emirali Ablayevniñ Meclis erkânından çıqarılması aqqında qarar alır, çünki o işğalci akimiyetiniñ ellerinde oyuncaq oldı, yazıq ki», – dey Cemilev.
Qırım.Aqiqat Qırım musulmanlarınıñ müftisi Emirali Ablayevniñ qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilevniñ aytqanı boyunca olğan izaatını almağa tırışa.
2015 senesi avgustnıñ soñunda Ankarada Meclis başı Refat Çubarovnıñ Qırım musulmanları müftisi Emirali Ablayev ile körüşüvi keçti. İşbu körüşüvniñ neticeleri iştirakçileri tarafından farqlı tarzda añlatıldı. Çubarov Ablayev ile mündericeli subet olğanını qayd etti, soñkisi ise «qırımtatar halqınıñ Qırımdaki vaziyeti boyunca muayyen teklifler olmağanını» bildirdi. Rusiye tarafı Çubarov ve onıñ yardımcıları müftiy eyyetine ücüm etkenini bildirgen edi.


text:
Jeltoqsan 30, 2016 | avtor shalqar
«Azamattarğa arnalğan ükimet» memlekettik korporacïyası 2016 jılı qazaqstandıqtarğa 35 mïllïonnan astam qızmet körsetti, onıñ 33 mïllïonnan astamın memlekettik qızmetkörsetw
Jeltoqsan 30, 2016 | avtor shalqar
«Azamattarğa arnalğan ükimet» memlekettik korporacïyası» KE AQ Almatı qalası boýınşa fïlïalı – «Jer kadastrı jäne jıljımaýtın mülikti texnïkalıq tekserw»
Jeltoqsan 21, 2016 | avtor shalqar
Bekbosınov Marat Nurğazıulı, Abaý atındağı Qazaq ulttıq pedagogïkalıq wnïversïteti Qazaq tili men ädebïeti kafedrasınıñ docenti, fïlologïya ğılımdarınıñ kandïdatı Qaýım Muxamedxanov 1993-1997 jıldarı
Jeltoqsan 21, 2016 | avtor shalqar
Marat Bekbosınov, Abaý atındağı QazUPW-niñ Qazaq tili men ädebïeti kafedrasınıñ docenti, f.ğ.k. Asqar Bekbosınov, Abaý atındağı QazUPW-niñ Tärbïe, älewmettik jumıstar jäne jastar sayasatı
Jeltoqsan 21, 2016 | avtor shalqar
Almatı qalası Densawlıq saqtaw basqarmasınıñ tarapınan ötkiziletin «Sapa aýlığı» şarasınıñ şeginde juqpalı respïratorlıq vïrwstıq ïnfekcïyanıñ (JRVÏ) aldın alw boýınşa épïdemïyalıq
Jeltoqsan 16, 2016 | avtor shalqar
Täwelsiz el bolğanımızğa bïıl 25 jıl tolıp otır. 25 jıl – tarïxpen salıstırğanda qas qağım sät. Al, bir adamnıñ
Jeltoqsan 15, 2016 | avtor shalqar
Bizdiñ täwelsizdigimizdi saqtaýtın tilimiz, dinimiz, salt-dästürimiz jäne mädenïetimiz. Mısalı, 1977 jıldıñ 17-21 qaraşa aýında Armenïyanıñ astanası Erevanda «Oqwşılarğa éstetïkalıq
Jeltoqsan 14, 2016 | avtor shalqar
Ïslam Jemeneý, f.ğ.d. Abaý, Şäkärim sındı oýşıl, kemeñger aqındardıñ şığarmalarında olardıñ twğan eli, qazaq xalqınıñ qoğamdıq ortası, oý-örisi, psïxologïyası men
Jeltoqsan 13, 2016 | avtor shalqar
Ïslam Jemeneý, f.ğ.d. Qazaq ädebïetimen mädenïetin türkilik däwirdiñ rwxanï qundılıqtarına säýkes, tabïğï türdegi jalğası ispettes ekendigin onıñ işki mazmunı äri
Jeltoqsan 12, 2016 | avtor shalqar
Jädï Şäkenulı, jazwşı Öz ulın mensinbeý, özgege jaltaqtawşılardıñ işinde ejelden mädenïetti el ekenimizge şübalanwşılardıñ qatarı äli de bolsa sïreý qoýğan


text:
Bunı Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Ulu don ordusı»nıñ atamanı Nikolay Kozitsınniñ sözlerine köre, olar reinelerniñ tutıluvı boyunca öz areketlerini Rusiye ile uyğunlaştıralar: «Yuqarıdan kelgen emirdir. Uzaqtan-uzaqtan… Er şey uyğunlaştırılğandır», – denile beyanatta.
Servis hatası
Oops, as you can see, this is not what we wanted to show you! This URL has been sent to our support web team to look into it immediately. Our apologies.
Onı başqa yerde tapa bilecegiñizni körmek içün qıdırıñız
OBSEniñ 4 nezaretçisini Donetskte mayıs 26 künü, dört künden soñ daa 4-ni ve tercimannı Luganskta tuttılar.
OBSE baş kâtibi Lamberto Dzanniyer tünevin Ukrainada tutıp alınğan OBSEniñ teşkerüv komandaları «sağ ve sağlam» olğanını qayd etti.


text:
Qarasuvbazarda aprel 26-da ötkerilgen tintüvlerden soñ yaqalanğan ve ilhaq etilgen Qırımdan alıp ketilgen qırımtatar iş adamı Resul Velilâyevni Moskvadaki Lefortovo tahqiqat izolâtorına (SİZO) yolladılar.
Bunı «Bizim balalar» Qırım hayriye vaqfınıñ vekili Lilâ Bucurova Facebookta yazdı.
Bucurova: «Telükesizlik hadimleri Resul Velilâyevni, aprel 26-da evinde ve bütün aqrabalarınıñ evlerinde yapılğan tintüvlerden soñ birden yanlarına alıp kettiler. Ve aynı şu gece Moskvağa, Lefortovo apishanesine yolladılar. Qırım içün bile iç de standart bir vaziyet degil. Misal içün, prokuraturanıñ sabıq Qırım vitse-premyeri Rustam Temirgaliyevni, «Oşçadbank»nıñ Qırımdaki şubesinden 100 mln hrivna ile 300-den ziyade kg altınnı hırsızlağanında nasıl etip qabaatlağanını er kes hatırlay, lâkin onı degil yalıñız tevqif etmediler, atta Qazaqstandaki Tatarstan temsilciliginiñ başlığı olmağa izin berdiler», – dep yazdı.
Onıñ aytqanına köre, Resul Velilâyev yarımadada iş adamı ve Qarasuvbazarda Cuma camini qurğan hayriyeci olaraq belli.
Lilâ Bucurova: «Ne içün (Velilâyevni Lefortovoğa yolladılar – QA)?. İnanmazsıñız! Oña ait olğan tükânda muddeti keçken azıqlar (güya) tapılğan içün. Ve er bir supermarkette, er bir yarı yertöledeki gastronomda top-top olğan bu çeşit cinayetlerni (eger olar kerçekten de olğan olsa?) baqmağa, yalıñız Moskvadaki mahkemeniñ salâhiyeti bar emiş! Resul Velilâyev içün sıñırlav tedbiri tayin etildi – 2 ay muddetine tevqif. O, Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 238-nci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca berilgen bu cezanı Lefortovoda ödeycek», – dep bildirdi.
Aprel 26 sabasında Qarasuvbazarda «Güzel» ticaret ağı ve «KrımOpt» şirketinniñ tükânlarında Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından tintüvler yapılğanı belli oldı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov qırımtatar iş adamları, hayriyeciler ve qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçileri Ali Bariyev, Asan Bariyev, Remzi Velilâyev, Resül Velilâyev, Ekrem Velilâyev, Zera Velilâyeva ve olardan ayrı yaşağan yetişken balalarınıñ evlerine Rusiye telükesizlik hadirmleriniñ tintüvler ile kelgenini bildirdi.
Çubarovnıñ malümatına köre, Rusiye telükesizlik hadimleri Resul Velilâyev ve Ali Bariyevni Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım boyunca idaresine alıp kettiler. Olarnı üç saattan ziyade sorğulağan soñ Rusiye territoriyasına alıp kettiler.
«RİA Krım»nıñ bildirgenine köre, Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım boyunca idaresinde, «al-azırda adresleri boyunca tintüvler yapılğan iş adamları ya da şirketlerge qarşı idare tarafından alıp barılğan işler yoq», dediler. Rusiyedeki «Kommersant» neşiriniñ malümatına köre, tintüvni OMON uruşmacılarnıñ yardımı ile FSB hadimleri keçirdi.
«Güzel» ticaret ağı ve «KrımOpt» şirketi iri bir iş adamı ve hayriyeci Resül Velilâyevge aitler.
İlhaqtan soñ Qırımnı aqiqatta idare etken Rusiye ukümet organları muntazam surette mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerini kütleviy şekilde tinteler.


text:
Riza Fazıl – qırımtatar edebiyatınıñ aqsaqalıdır. 86 yaşında olsa da, Qırım ve onıñ tışında olğan er şeyden haberi bar. Amma onıñ esas qaseveti tuvğan tili ve edebiyatı ile bağlı. Qırım.Aqiqat yazıcı ile bu aqqında laf etti.
– Sürgünlikte, soñra Ukraina akimiyeti vaqtında, şimdi Rusiye akimiyeti zamanında çalışasıñız. Bu devirlerde edebiyatnıñ vaziyeti, cemaat yaşayışında tuvğan til vaziyetini qıyaslay bilesiñizmi? Bugünde-bugün qırımtatar yazıcıları oquyıcılarınıñ sayısı artacağına ümüt ete bilelermi?
– Yoq, yaqın vaqıtta buña ümüt etip olamaymız. Til facialı alda! Vatanğa qaytqanımızdan berli gazeta ve mecmualarımıznıñ abunecileri, oquyıcılarımıznıñ sayısı pek eksildi. Gençler ana tilini bilmey, 40-50 yaşlarında ana-babaları da bilmey. Oquyıcılarnıñ sayısı sıñırlıdır, artacağına da ümüt etemeymiz. Kitaplar olmaq kerek. 2009-2010 senesine qadar nasıl olsa da kitaplarnı bastıra edik, yılda bir qaç kitap çıqa edi. Olarnı kütüphane ve tasil nazirligi arasında bölgen ediler. Yanukoviç zamanında sürgün olunğanlarnıñ kitap bastırılmasına berilgen devlet parası pek eksildi. Ürmetli Cartı (Vasiliy Cartı – 2010-2011 seneleri Qırım Muhtar Cumhuriyeti Nazirler Şurasınıñ reisi – QA) paranı dört qat qısqarttı. Eskiden biñ nushağa qadar derc etken edik, soñra beş yüzge qadar qısqarttılar. Oquyıcılarnıñ sayısı artacaq demege sebep yoq.
– Bir vaqıtları ukrain yazıcıları ukrain tiliniñ keleceginden qasevetlenip, oquyıcılarnıñ sayısını arttırmaq içün milliy-demokratik areketiniñ yolbaşçılığına keçti. 80-inci seneleri Kiyevde yazıcılarnıñ teşebbüsi ile Milliy Areket (Narodniy Ruh) peyda oldı. O vaqıt Rusiye Federatsiyasınıñ rus yazıcıları deñişmelerge faal qoltuttı. Bu adamlarnıñ cemaat arasında belli bir maneviy itibarı bar edi. Soñki 25 yıl devamında Qırım ve Ukrainada, em de sürgünlik devrindeki adise-vaqialarında qırımtatar yazıcılarınıñ rolü ne edi?
– Yazıcılar böyle bir vaziyette olsa, olarnıñ rolü nasıl ola bile?! Sürgünlikte vaziyetimiz daa yahşı edi. Maddiy meseleler yoq edi. Yılda 15-17 kitabımız çıqa edi, klassika, qırımtatar halq ağız yaratıcılığı derc etile edi. O vaqıt oquyıcılarğa tesir etmek imkânımız bar edi. Cemi 3-5 biñ nusha ola edi, kitaplar tükânlarda satıla edi.
– Qırımtatar halqınıñ yazıcıları ne sebepten onıñ siyasiy liderleri degil? Olar siyasetten uzaq olmağa tırışalarmı ya da bunıñ içün yeterli itibarlarımı yoq?
Biz siyasetten uzaqlaştıq. Biz ayrı qalamız, siyasetçiler – ayrı.
– Ukrainada müim bir rol oynamağan edik. Cemaatımıznıñ siyasiy reberi Qırımtatar Milliy Meclisi oldı. Olar da edebiyat, yazıcılarğa pek emiyet bermey ediler. Böylece köşede qaldıq ve cemaat arasında emiyetimiz büyük degil. Biz siyasetten uzaqlaştıq. Biz ayrı qalamız, siyasetçiler – ayrı.
– Yazıcılar ana tilini populârlaştırmaq, onıñ emiyetini gençler arasında arttırmaq içün ne yapalar?
– «İlham» genç yazıcılar klubı çalışa, yaş yazıcılarnı toplap çalışalar, genç yazıcılar yarışları keçirile, edebiyat-bediy mecmua neşir etile. Mekteplerde talebelernen körüşemiz, tuvğan edebiyatqa sevgi aşlaymız, bir şey yapmağa tırışamız. Esas problemlerden biri – yazıcılarımıznıñ 60% 60 yaşından büyüktir. Yaş icatqa tesir ete, gençlerimiz yetmey.
– Sürgünlikte ana tilini şimdiden daa yahşı bile ediler, doğru añladımmı? Bunı nasıl añlata bilesiñiz?
– Büyükler tilni saqlay edi, balalar – onı evde menimsegen ediler. Ondan soñ endi eki nesil keldi, orta yaşta ana-babalar ana tilini bilmeyler, 25 yaşında insanlarnı aytmayım bile. Qorantalarda balalar ana tilini bilmey... Mektepke baralar, bala 7 yaşında, ana tilinde bir söz bile bilmey. «Qaç yaşındasıñ?» deseñ, añlamay bile. Mekteplerde programma, ocalar meselesi bar. Bir qaç milliy mektebimiz bar, amma asılında milliy degen bir şeyi qalmadı. Ocalarğa saatler berilmey. Edebiyatımız zarar köre, çünki yañılıqlar yoq. Til olmasa – edebiyat olmaz, bunı er kes bile. Sürgünlikte gazetanıñ cemi olaraq 20-25 nushası, mecmuanıñ 7-7,5 biñ nushası çıqqan edi. Edebiyat mecmuasını 1980 senesi çıqarmağa başladıq, men özüm teşebbüsçi edim, anda çalıştım, cemisi yedi buçuq biñ nushağa qadar ola edi. Şimdi mecmuanıñ 1500 nushası zornen çıqa, gazetalarnıñ ise – 2,5 biñi. Adamlar tilni bilmese, olar gazeta ve mecmualarğa abune olmaycaqlar. Bu faciadır. Şimdilik cemaatımız çare tapamay.
– Sürgünlik vaqıtlarını belli bir nostalgiya ile hatırlaysıñız, bu sebepten sanat zenaatınıñ temsilcisiniñ serbest işinde esas manialardan biri aqqında soramağa mecburım. Tsenzura bar edimi?
Qırım, vatan aqqında yazmaq yasaq edi, deñiz aqqında yazmaq da yasaq etilgen edi
– Ebet, bar edim. Qırım, vatan aqqında yazmaq yasaq edi, deñiz aqqında yazmaq da yasaq etilgen edi. Amma biz çare tapıp, oquyıcığa ğayelerimizni yetkizgen edik.
– Ukraina devleti qırımtatarlar içün az yaptı deyler. Besebelli, yapıla bilecek şeylerden pek az yapıldı. Ukraina qırımtatar yazıcılarına qoltutqan edimi?
Qırımnıñ sabıq baş naziri Mogilev bizni, yazıcılarnı, qabul etken edi. «Qırım» mecmuasını üç tilde çıqarmağa qarar alınğan edi. Bir buçuq yıl devamında onı neşir etken edik, Rusiye akimiyetinden evel beş sanını çıqardıq. «Edebiy Qırım» gazetasını da üç tilde derc etken edik. Böyle bir yardım bar edi. Bir sıra yazıcığa «Qırım Muhtar Cumhuriyetinde nam qazanğan sanat erbabı» unvanı berilgen edi. Ukraina yazıcılarınıñ milliy birligi (NSPU), reisi Yavorivskiy (Vladimir Yavorivskiy – NSPU reisi (2001 – 2011) ve Ukrainanıñ I, II, IV-VI çağırılışları halq deputatı – QA) olğan vaqıtta bizge qoltutqan edi. Yavorivskiy Ukraina yazıcılarınıñ milliy birligi toplaşuvında qırımtatar halqına qoltutmaq kerek olğanını qayd etip, olarnıñ edebiyatı zarar körgeninden sebep mustaqil yazıcılar teşkilâtını qurmaq aqqları bar olğanını aytqan edi. 2008 senesi qırımtatar yazıcılarınıñ birligini qurdıq. Aman-aman 30 yazıcını birleştirgen teşkilâtımız bar.
– Diger tillerde yazğan qırımtatarlar teşkilâtıñız erkânına kirelermi? Cınğız Dağcı türkçe, Ervin Ümerov ise rusça yazğan ediler, amma olar da qırımtatar yazıcıları.
– Qırım tışında diger tillerde yazğan ürmetli qırımtatar azaları olaraq qabul etemiz. Romaniya ve Türkiyede yaşağanlarnı qabul etemiz. Şimdi rusça yazğanlarnı da qabul etmege tüşünemiz, qabul etecekmiz.
– Qırımnıñ Rusiye akimiyeti qırımtatar edebiyatına qoltutamı ve nasıl yardım ete? Ukraina akimiyeti ile qıyaslaycaq olsaq, qırımtatar edebiyatınıñ inkişafını kim daa çoq tüşüne?
Bu yılğa 1 million 200 biñ ruble ayırıldı, bu parağa qaç kitap basılacaq bilmeyim. Er bir sürgün olunğan halqqa ayırılğan para budır
– Ukraina akimiyetiniñ yardım örneklerini ayttım. 2010 senesine qadar devlet müelliflerimizniñ kitaplarınıñ bastırılmasına maddiy yardım köstergen edi, ukrain ve dünya klassikasınıñ qırımtatar tiline yapılğan tercimelerini neşir etmege yardım etken edi, 2010 senesine qadar. Devlet gazeta ve mecmua, kitaplarnıñ bastırılmasını maliye etken edi. Yanukoviç akimiyetke kelgen soñ er şey toqtatıldı. 2014 senesi bir şey çıqmadı, kitaplar basılmadı. Bu sene Milletlerara munasebetler komiteti kitaplarnıñ neşir etilmesi boyunca komissiyanı toplay, neşirge azır olğan elyazmalarnı muzakere etecekler. Bu yılğa 1 million 200 biñ ruble ayırıldı, bu parağa qaç kitap basılacaq bilmeyim. Er bir sürgün olunğan halqqa ayırılğan para budır. Mında em qırımtatarlar, em ermeniler, em almanlar. Kimge yetecek – bilmeyim... Bir yañılıq bar – edebiyat mecmuamız, «Yañı dünya» gazetası ve neşriyatnı birleştirgen media merkezi meydanğa ketirildi. Umumiy reberlik olacaq. Elyazmalarnıñ muzakere etilmesi içün bizni toplağan müdir tayinlendi. Bu künleri toplaşacaqmız...
Nasıl olsa da, Ukraina ya da Rusiye olsa, qırımtatar devletçiligi, milliy muhtariyet ğayrıdan tiklenmese, öz akimiyetimiz olmasa, edebiyat, til, tasilniñ iç bir meselesi al etilmeycek.
– Bir yıl evelsi ATR qırımtatar telekanalınıñ jurnalistlerini «keyfiyetsiz» ana tili, bir sıra hata içün tenqit etken ediñiz. Bazı zenaatdaşlarım edebiy qırımtatar tilini ATRde ögrendi. Şimdi ATRde til seviyesini közetesiñizmi? Deñişmeler barmı?
– ATR jurnalistleri arasında qırımtatar bölüginde tasil alğanlar da bar, kanalda ögrengenler de bar. Bu sebepten hataları olğan edi, telâffuz yañlış ola edi. Olarğa yardım etmege tırıştıq, amma reberliginiñ yardımını körmedik. İmkânımız olğanı qadar bağ tutacaqmız.


text:
Jaña joba 12 bölimnen turadı. Twındıda XIX ğasır men XX ğasırdıñ orta tusına deyingi kezeñder körinis tabadı. Munda bir otbasında ötken jağday arqılı qazaq xalqınıñ näwbet jıldardağı turmıs-tirşiligi bayandaladı. Sonımen qatar köp bölimdi fïlm Abaydıñ qara sözderimen baylanıstırıla otırıp tüsirilwimen erekşelenedi.
Avtorlar bul twındıda «Adam özgere me? Zaman özgere me?» degen suraqqa jawap izdeydi. Oqïğa jelisin Serjan Zakirulı men Arman Isqapulı jazğan. Munda XIX-XX ğasırlardağı şolaq belsendilerdiñ äreketi, tektilik pen satqındıq, tipti maxabbat sïyaqtı sezimder de körinis tabadı. Al bastı rölderdiñ birin belgili akter Dwlığa Aqmolda somdaydı.
Dwlığa Aqmolda, akter:
- Bul – bolğan oqïğanıñ jelisimen jazılıp otırğan dünïe. Bul körermenge sonıñ barlığın körw, saraptaw, bizdiñ tarïxımızben jaqın tanısw üşin öte qajet. Däl qazirgi tusta osı kerek taqırıp bolıp tabıladı.
Kïnokartïna şınayı bolwı üşin rejïsser Alatawdıñ bökterinen bastap, arqanıñ sayın dalasına deyin barmaq. Äsirese tarïxï orındar köptep qamtıladı. Qazir montajdaw jumıstarı qatar jürip jatır. Bul twındınıñ sapalı bolwına ıqpal etpek.
Murat Bïdosov, rejïsser:
- Telexïkaya dep jatırmız ğoy. Munıñ tüsirilimi özgeşe. Bul ülken kïno sïyaqtı tüsirilwde. Qazaq televïzïyasında burın-soñdı munday dünïeler bolmağan. Endi «Xabar» telearnası osınday ülken jobanı qolğa alıp, jumıs istewde.
Epopeyada eki kezeñ salıstırmalı türde qatar jüredi. Är bölim basında Abaydıñ qara sözderi oqılıp, köpşilikke tereñ oy tastaydı. 12 bölimniñ ärqaysısı 40 mïnwt jalğasadı. Jaña joba jeltoqsan ayında körermender nazarına usınılmaq.
Tegï: Kïno jäne TV,
Kommentarïï


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırım kiriş noqtalarında gümrük ve nezaretniñ diger şekillerini arttırmağa avale etti.
Bu aqta Rusiye devletiniñ başı Qırımda avgust 19 künü qanuniyet ve nizamnıñ teminlevi boyunca muşaverede bildirli, haber ete Kreml saytı.
«Qırımğa afyonnıñ ve keyfiyetsiz ve yasaqlanğan malnıñ ketirilmesini toqtatmaq. Yolcu ve yükniñ ketirilmesi vaqtında qanuniyetke riayet etilmesine de diqqat ayırmaq kerek», – dedi Putin.
Avgust 6-dan Rusiye ve onıñ tarafından işğal etilgen Qırımda Moskvağa qarşı iqtisadiy cezalarğa qoşulğan memleketlerden ketirilgen malnı yoq etmege başladılar.
2014 senesi Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilgeninden soñ qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında resmiy şekilde – memuriy, amelde ise – aqiqiy bir sınır peyda oldı. Qırım vaqtınca işğal etilgen territoriya olaraq adlana.


text:
Qosqan waqıtı Mawsım 16, 2017 | 294 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar0
Barşağa arnalğan mwzeý
Ä. Qasteev atındağı Qazaqstan Respwblïkasınıñ memlekettik öner mwzeýinde mügedektigi bar adamdarğa arnalğan Qazaqstandağı tuñğış ïnteraktïvtik körme aşıldı.
Qazaqstanda alğaş ret mwzeýdiñ turaqtı ékspozïcïyası üşin éksponattardıñ taktïldi ülgileri, tïflotüsindirmelermen ékskwrsïya jürgizw arnaýı daýındalıp, taktïldi tanıstırw üşin mwzeý qorınan twındılar bölingen jäne Braýl relefti-nükteli şrïftpen étïketaj jasalğan.
Barelefterdi – swretterdiñ taktïldi ülgileri jasaw üşin zağïp mamandarmen birge Şoroxov Pavel Ïvanovïç, Dwlatov Qazbek Turganbaevïç, Sarpekov Jandos Amantwrovïç, Ateïbekov Darxan Qaýırbekovïç sïyaqtı käsibï müsinşiler, sol sïyaqtı O. Tañsıqbaev atındağı ASQÖK stwdentteri Jumaev Ernar, Xwsaïn Walïbekqoja, Qalmwratov Rwslan, Bawırjanova Aýjan, Qusaýın Erbolat, Jaldıbaý Altınbek aqısız eñbek etipti.
Sondaý-aq mwzeýge kelwşiler Qazaqstanda alğaş ret üş tilde beýnelew öneriniñ twındılarına tïflotüsindirmelerdi tıñdaý aladı. Tïflotüsindirmeler – bul zağïp jäne közi naşar köretin kelwşilerge swrettiñ mağınasın tüsindirwge arnalğan dıbıstıq qatardıñ kömegimen körneki aqparattı sïpattaw.
Endi kez kelgen mwzeýge kelwşi swretti körip qana qoýmaý, onı estip, qolımen ustap köre aladı. Bul öz mümkindigiñizdi qaýta bağalawğa jäne beýnelew öneriniñ jawharlarınan barınşa tolıq äser alwğa mümkindik beredi.
«Bul swretti jaý körgennen artıq äser qaldıradı», – deýdi Natalïya Bajenova, önertanwşı, Ä. Qasteev atındağı QR MÖM ağa ğılımï qızmetkeri.
Körmeni u ýımdastırwşılar «Arjan» QQ; Roza Lyuksembwrg qorınıñ Mäskewdegi fïlïalı; Ä. Qasteev atındağı QR MÖM; Zağïp jäne naşar köretin azamattarğa arnalğan respwblïkalıq kitapxana.
Gülmaral Ersultanqızı


text:
Martnıñ 23-nde Kreml nezareti altındaki Aqmescit Kiev rayon mahkemesinde qırımtatar faali Nariman Memedeminovni mayısnıñ 16-na qadar tevqif etti. Bu aqta adliyeci Emil Kurbedinov haber etmekte.
«FSB muracaatına binaen Nariman Memedeminov 2018 senesi mayısnıñ 16-na qadar tevqif etildi», – dep haber ete adliyeci.
Bir kün evel rusiyeli küç idaresinin hadimleri ve uquqqoruyıcılar Nariman Memedeminovnıñ evinde tintüv yapqan ediler. Tintüvden soñ onı Aqmescit FSB idaresine sorğulamaq içün alıp keteler.
Teşkilât 2016 senesi fevralnn 11-nde Memedeminovnıñ evinde artıq tintüv yapılğan edi ve 2017 senesi iyülniñ 13-nde Bağçasaray rayon mahkemesi Memedeminovke qarşı memuriy iş açıp, 2017 senesi aprelniñ 13-nde Seydamet Mustafayevniñ evinde tüntüv yapılğan maalde, onıñ evi ögünde sanki dersiñ, qanunsız miting keçirdi dep qabaatlan edi. Tintüv maalinde semetdeşine qol tutmaq maqsadınen pek çoq qırımtatar kelgeninde, olarnıñ arasında Nariman da Memedeminov da bar edi.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Demokratïyalıq partïyanıñ atınan AQŞ prezïdenttigine talasqan Xïllarï Klïnton Vaşïngtondağı Brwkïngs ïnstïtwtında saylawşılardıñ aldında söz söylep, Resey prezïdenti Vladïmïr Pwtïn kelbetiniñ qay tusın tartımdıraq sanaytının ayttı, - dep xabarlaydı Politico basılımı.
AQŞ-tıñ eks-memlekettik xatşısı Reseydiñ köşbasşına asa tänti emesin moyındap, alayda onıñ bir qasïetin qadir tutatının ayttı. "Pwtïnde meni tänti qılatın qasïet köp emes, biraq onıñ ornınan turıp: "Men sizderdiñ kelesi prezïdentteriñiz bolamın" dey alatını, bilesizder me, özindik tartımdılıqqa ïe", - dedi Klïnton qaljıñdağan keyip tanıtıp.
Sodan keyin sayasatker salmaqtı türde, "Qırım anneksïyasına jawap retinde körsetilgen belsendirek äreketti jaqtaytın adamdardıñ tobına jatadı", - dep mälimdedi ol. Klïntonnıñ aytwınşa, Reseydiñ maqsatı "şarasız küyge tüsirw, amerïkalıq küş-qwattı joyu, sonımen qatar, mümkin bola qalğan jerde qarsı äreket etw".
Buğan deyin Xïllarï Klïnton AQŞ-tı "reseylik prezïdentpen jäne onıñ menmendigimen istes bolğanda aqıldıraq äreket etwge" şaqırdı. Sonımen qatar, ol Pwtïndi "jay adam emes" dep atadı.
Sonday-aq, Klïnton Reseydi AQŞ üşin sırtqı sayasï qawip retinde atadı. "Biz Pwtïnniñ özin patşa sïyaqtı ustap, reseylik bïlik modelin özge elderge, mısalı Sïrïyağa ülkeytip körsetwdiñ ornına, öz elin jetildirwge şeşim qabıldap, Batıs jaqqa qaray moyın burğanın qalaymız", - dedi ol.
Derekközi: tengrinews.kz
Kommentarïï


text:
2015 jıldıñ qorıtındısına say, Özbekstan Respwblïkası turaqtı turğındarınıñ sanı sonıñ aldındağı jılmen salıstırğanda, 1,8 payızğa artıp, jalpı mölşeri 31 576 000 adamğa jetti. Bul twralı «Gazeta.uz» aqparına silteme jasağan ras.kz xabarladı.
Özbekstan memlekettik statïstïka komïteti särsenbi küni xabarlağanday, 2016 jılğı 1 qañtarda qala turğındarı 15, 964 mln. adamğa (ösimi – 1,3 payız, jalpı turğındardıñ 50,6 payızı) jetip otır. Al qïşloq turğındarı 15,612 mln. adamdı (ösimi – 2,3 payız, jalpı turğındardıñ 49,4 payızı) quraydı.
Ötken jılı twılğandar sanı 735,8 mıñ adam boldı (2,5 payız). Tww koeffïcïenti 23,5 payızğa teñ. Al sonıñ aldındağı jılı ol 23,3 payız bolğan. 2015 jılı 152,9 mıñ adam qaytıs yuoldı (2 payızğa ösken). Ölim koeffïcïenti 4,9 promïlle boldı.
Statïstïka komïtetiniñ dereginşe, Özbekstan adam ömiriniñ ortaşa uzaqtığı äyelderde 75,8 jastı, er kisilerde 71,1 jastı qurap otır.
Kommentarïï


text:
Kavkaz
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Kavkaz ul Könçığış Awrupa belän Künbatış Asiä arasındağı ber töbäk, aña Qara Diñgez häm Kaspi Diñgeze arasında bulğan Kavkaz tawları häm yanındağı cirlär kerä.
Könyaq Kavkaz ɵçen Kavkaz artı ataması qullanıla.
Kavkaz tawları arasında iñ biege Elbrus/Mäñge tawı, anıñ bieklege 5642 m, ul şulay uq Awrupanıñ iñ biek tawı da bulıp tora.
Kavkazda Görcistan, Ärmänstan, Azärbaycan, Osetiä, Çiçänstan, İnguşetiä, Dağstan häm tağın berniçä il ursnaşılğan. 1990. yıllar başında Kavkaz yılları Kavkaz Konfederaţiäsenä kergännär.
Kavkaz bügenge dönyanıñ iñ küptelle häm iñ küpmillätle cir bulıp sanala, anda 100dän artıq teldä söyläşälär dilär. 20. yözgä tikle xalıqara tel bularaq Törki teleneñ Kavkaz söyläme yöri ide. Annan soñ, Urıslar kilgäç, idärä tele öçen Urıs tele kertelä başladı. Soñğı arada Räsäyneñ tä'sire kimi bara.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Töp waqıyğalar:
- Ğäräp-Xäzär suğışı
- Urıs qıyrallığı basıq ala
- 1. Bötendönya Suğış
- 1991. yılda bäysez Görcistan, Ärmänstan, Azärbaycan barlıqqa kilälär.


text:
Lamantin
Lamantinnar (Trichechidae isemle ğäilälek, Trichechus isemle törkeme) zur su imezüçese, qayçaqta diñgez síırı atala. Trichechidae Dugongidae'dän baş söyäge häm qoyrığı küreneşe buyınça ayırıla. Lamantinnıñ qoyrığı işkäk küreneşle, Dugong'nıñ qoyrığı çäneçkä küreneşle ide. Lamantin – üsemlek aşawçı xaywan, üze waqıtınıñ küpçelegen saylıqta kötüdä yörep ütkärä.
Lamantin Tönyaq, Üzäk häm Könyaq Amerikanıñ, Karib diñgezeneñ say, sazlı yarlarında yäşi.
Lamantinnıñ ber töre (Trichechus senegalensis) Afrikanıñ Könbatışında, T. inunguis isemle tör Könyaq Amerikanıñ Könçığışında, öçençese (T. manatus) Karib diñgezendä West İndia utırawlarında kön kürä. Florida Lamantinı ayırım tör bulıp uylanıla, ITIS buyınça ul T. manatusnıñ törçelege ide. Lamantinnıñ ozınlığı 4.5 meter häm zurraq ide, lamantin tozlı häm tozsız suda yäşi ala. Lamantin awlaw may häm it öçen oyıştırıldılar, ämmä xäzer räsmiçä lamantin awlap yaramí.
West India lamantinı siräk oçrí torğan tör bula. Lamantinnıñ tabiğí doşmannar bulmağaç, keşeneñ ekspansise sazlı diñgez yarlarda anıñ tabiğí yäşäw tirälegen yuq itte. Bik küp lamantinnar köymä motorları belän yaralanğan bulalar. Aşap, balıq totu qoralların (qarmaqlar, batırğıçlarnı) yış yotalar. Bu äyberlär alarğa zían kitermi, qarmaq cebelärdän tış. Bu äyber aş qaynatu organnarğa yulnı yaba, şunnan xaywan ozaq ülä.
Lamantinnar sunı cılıtuçı elektrostansílar yänäşäsendä cíılırğa yaratalar. Alar bu tabiğí bulmağan cılılıqqa ışanalar häm sunıñ daimi temperatur buluı säbäple migrasí itmilär. Elektrostanşílar betkändä, U.S. Fish and Wildlife Service däwlät tabiğät saqlaw xezmäte lamantinnarğa öçen sunı cılıtu ısulı ezli.


text:
Ukraina İçki işler naziri Arsen Avakov, 2017 senesi içün ukrain silâlı quvetleriniñ esas vazifesi olaraq Donbassta suverinitetniñ pekitilmesi ve işğal etilgen Qırım üzerinde kontrolniñ qaytarılmasını belgiledi. Bunı Ukraina İİN matbuat hızmeti yanvar 17 künü bildirdi.
«2017 senesi Donbasta Ukrainanıñ halqara seviyede tanılğan sıñırlarına çıqmaq vazifesi qoyulacaq, soñra ise – Qırımda da. Bu ceryannen politsiya, gvardiya, adliye organları meşğul olacaq, lâkin birinci – sıñırcılar yollanılacaq», – dep bayan etti Avakov.
Ukrain naziriniñ sözlerine köre, bu – uzun müddetli missiya degil de, yaqın vaqıtnıñ vazifesi.
«Plan azırlanılıp, vazifeler berilgen soñ eki afta devamında devlet sıñı üzerinde köntrol elge alınmaq kerek», – dep qoştı Avakov.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Noyabr 27 künü Qarasuvbazarda kazak atamanlarınıñ toplaşuvında, iştirakçiler kazak atamanlarınıñ Koordinatsion şurasını teşkil etilmek fikirine qol tuttılar, dep haber ete Qırım.Aqiqat muhbiri.
«Koordinatsion şuranıñ maqsadı Qırım kazaklarını bir sancaq astına qoymaq degil. Maqsadı – kazak cemiyetleriniñ munasebetlerini qurmaq ve faaliyetni bir arağa ketirmek», – dep bildirdi toplaşuvnı teşkil etken ataman Sergey Akimov.
Onıñ malümatına köre, Qırımda resmiy olaraq 89 kazak cemaat teşkilâtı çalışmaqta.
Bundan ğayrı atamanlar Bütün Qırım kazak tögereginiñ teşkil etilmesi boyunca iş gruppasını muzakere ettiler, kazak cemiyetleri tarafından bayram ve merasimlerniñ plan etilmesini qonuştılar, ve kazaklarnıñ gençler ile çalışmalarınıñ yöñelişini belgilediler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Yuqarı Radanıñ insan aqlarından vekâletlisi Valeriya Lutkovskaya dekabr 26-da Aqmescitte SİZOda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz ile körüşti. Bunı Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Qırım.Aqiqatqa tasdıqladı.
Smedlâyevniñ aytqanına köre, körüşüv aman-aman bir saat sürdi, tafsilâtlı bir malümat o berip olamadı. Körüşüvde Rusiye advokatı Nikolay Polozov da bar edi.
Ombudsmenniñ kâtibiyet reberi Bogdan Kriklivenko Facebookta bildirdi ki, Valeriya Lutkovskaya dekabr 26-da Aqmescitteki SİZOda üç mabusnı, şu cümleden Ahtem Çiygoznı ziyaret etmege niyetlene.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Qaraylar
Qaraylar ya da qaraimler (qarayca Qırım şivesi - kъapaйлap, Litvaniya şivesi - karajlar) - Qırım, Litvaniya ve ğarbiy Ukrainada yaşağan kiçik bir halqtır.
Qaraylar - hunn ve hazar qabileler birleşmesine kirgen qaraylarnıñ nesli sayıla. XI asırda Qırımda hazarlarnıñ akimiyeti bitken soñ, qaraylar Qırq Yerde muhtar şekilde yaşamağa devam etken ediler. Başta bu kiçik devletini halq tarafından saylanğan akimler idare etseler de, ileride olarnıñ soyundan kelgenler idareni devam ettiler. İlk idare etken sülâle - Uzun lağabı ile belli olğan Hacı Musanıñ sülâlesidir. Şunı qayd etmek kerek ki, halqnıñ maneviy ayatına ve makeme işlerine baqqan gahanlar, Sar, Biy ve Çelebilerniñ (unvanlar) elinde olğan arbiy işlerge qarışmay ediler. Duşmanlarnıñ ücümi ile arbiy işlerini idare yetkenler aynı zamanda serdar vazifesinde de buluna ediler.
Qırım Hanlığı zamanında qaray yolbaşçıları, Qırım hanlarına tabi olıp, öz unvanlarına ve Çufut Qaleni idare etme aqqında saip ediler. Qırım hanları olarnıñ idaresine qarışmay ediler. Qaray knâzları, Qırım hanlarınıñ hızmetinde bulunsa bile, qalede idare etmege devam eteler. Qırım hanları tarafından qaray knâzlarına bergen yarlıqlarda arbiy hızmetleri içün olarğa tarhan unvanı berilgeni qayd etile. XV asırnıñ soñunda idare Sinani bey Hocanıñ eline kece. 50 yıllıq idaresinden soñ akimiyet onıñ sülâlesinden Çelebi Sinanige, soñ onıñ oğlu Yosifke keçe. Bütün idareciler Qırım hanlarnıñ hızmetinde bulunıp, Bey, Çelebi ve Ağa unvanlarını qazanıp ve hanlar ögünde qaray halqnıñ vekili olıp, bazıları aynı zamanda diniy maqamı Gahan vazifesinde buluna ediler.
XVIII asırnıñ soñunda qaraylar, Qırımnıñ bütün ealisi kibi Rusiyege qoşulğan edi. XIX asırda idare merkezi Çufut Qaleden Kezlev şeerine keçti. Mında Diniy İdare, ibadethane (kenassa), "Qaray Bitikligi" adlı milliy kitaphanesi, Aleksandr adına qaray diniy oquv yurtu, eñ büyük qaray cemaatı buluna edi. O vaqıtta "Karaimskaya jızn" ("Qaray ayatı") ve "Karaimskoye slovo" ("Qaray sözü") mecmuaları neşir oluna, milliy ve diniy kongressler keçirile edi. 1918 senesi, Qırımda 9 qaray cemiyeti, 11 ibadethane ve 13 oquv yurtu qayd etilgen edi. Sovet devriniñ ilk yıllarında qaray klubları, ve mektepleri çalışa, cemiyetler öz faaliyetini köstere ediler. Lâkin soñra (1940-si seneleri) milliy teşkilâtlar yoq etildi, mektepler ve ibadethaneler qapatıldı. II Cian cenki zamanında qaraylar arbiy işlerinde iştirak ete ediler, çoqusı elâk olğanlar. 1944 s. qaraylarnıñ bir qısmı Qırımdan sürgün etildi.
Qaray halqnıñ sayısı ep azalmaqta. Şimdiki zamanda Mustaqil Devletler İttifaqında, Baltik devletlerinde ve Lehistanda 2 biñge yaqın qaray yaşay. Olarnıñ eñ büyük qısmı Ukrainada (1100 kişi), şu cümleden Qırımda (820 kişi) yaşay.
1990-ıncı senelerniñ başında Qırımda qaray milliy teşkilâtlar yañıdan tiklene. Aqmescit, Kefe, Kezlev, Bağçasaray ve Yalta şeerlerinde medeniy ve diniy cemiyetler öz faaliyetini köstere. "Qırım Qaraylar" cemiyeti şimdi 9 yerli ve Melitopol, Harkiv ve Adesteki (Odessa) qaray cemiyetlerni birleştire. Litvaniya, Lehistan, Moskva ve Sankt Peterburgda da qaraylarnıñ cemiyetleri bardır.


text:
Dübirli än dodasınıñ jeñimpazı «Batır» änimen öner körsetip, köpşiliktiñ ıqılasına bölengen şvecïyalıq änşi Mons Selmerlev atandı.
Al ekinşi orındı «A million voices» änin şalqıtqan reseylik änşi Polïna Gagarïna ïelendi.
Bayqawdıñ üşinşi orının «Grand Amore» änimen ïtalyandıq Il Volo trïosı ïelendi.
Esteriñizge sala keteyik, bügin bul saxnada 27 eldiñ orındawşıları öner körsetti. Olardıñ işinde Slovenïya, Francïya, Ïzraïl, Estonïya, Ulıbrïtanïya, Armenïya, Lïtva, Serbïya, Norvegïya t.b. elder bar.
Bayqaw şartı boyınşa endi jeñimpaz atanğan el – Şvecïya kelesi jılı bayqawdı uyımdastırw quqığına ïe boladı.
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Ekrem Çelebi - Zahidem
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Zahidem
Etiketler : Ekrem Çelebi - Zahidem türkü indir, Ekrem Çelebi - Zahidem türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Zahidem mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Zahidem türküsü, Zahidem sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Zahidem bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Kıyma Felek
Ekrem Çelebi - Bu Da Gelir Bu Da Geçer
Ekrem Çelebi - Yozgat Sürmelisi
Ekrem Çelebi - Yaban Elleri
Ekrem Çelebi - Sinem Bülbülü
Ekrem Çelebi - Sen Yoksun Diye
Ekrem Çelebi - Yine Bir Hal Oldu
Ekrem Çelebi - Aziziye
Ekrem Çelebi - Açmayın Pencereyi
Ekrem Çelebi - İsmini Haber Aldım
Ekrem Çelebi - Atı Olan
Ekrem Çelebi - Misket
Ekrem Çelebi - İki Keklik Seke Seke
Ekrem Çelebi - Bir Nazar Eyledim
Ekrem Çelebi - Yine Bahar Geldi Nedir Yaradan