text:
Şartlawda hälak bulğan prezident Qadırovqa almaş tabu Mäskäw öçen bik awır eş bulaçaq
Groznıy şartlawında Äxmät Qadırovnıñ hälak buluınnan soñ Mäskäw Kremle Çeçnädä xakimiat buşlığın mömkin qädär tizräk beterü probleması aldında qaldı. Märxüm prezidentnıñ ulı Ramzan Qadırovnı cenaza könendä ük xökümät başlığı urınbasarı itep bilgeläw federal'' üzäkneñ şuşı kilep tuğan wäzğiattä nindi yünäleştä barırğa cıyınuın kürsätä ala.
Audio, Thomas de Waal
De Waal fikerençä, Mäskäw beryaqtan Kreml''gä tuğrı bulğan, ä ikençe yaqtan xärbi qüwäte belän Çeçnäneñ üzendä dä bäysez uyınçı bularaq tanılğan keşene taba alğan ide. Ul xäzer yuq, Kreml'' şaqtıy qatlawlı ixtimallar aldında qaldı di Thomas de Waal. Çeçnädäge täräqqiatne yaqınnan küzätep barğan Sanobar Şermatova da, ul "Moskovskie Novosti" basması öçen yaza, Qadırovnıñ Çeçnädä real'' säyäsätçe buluına işarä itep, qayber xatalarına, üzen häm tirälegen bäğersezlektä wä rişwätçelektä ğäyepläwlärgä qaramastan Äxmät Qadırov Çeçnäneñ zur öleşenä azmı-küpme totrıqlılıq alıp kilä aldı dip isäpli.
Audio, Sanobar Şirmatova
Äxmät Qadırovnıñ uñışları ölkäsendä belgeçlär arasında fiker qarşılarları äle bulsa da, alar ber mäs''älädä bertawıştan diärlek kileşä - Mäskäwneñ Çeçnä säyäsätendä Qadırov urının alırlıq keşe älegä kürenmi. Anıñ düşämbe könne çäçän xökümäte başlığınıñ urınbasarı itep bilgelängän ulı Ramzan da, atasın ütergän könne ük Kreml''dä Putin belän oçraşuına qaramastan, märxüm Qadırov kebek täcribägä häm abruyğa iä tügel. Anı waris itep federal'' üzäk barı tik Ramzan citäkçelegendäge iminlek köçlären kontrol''dä qaldırunı ğına xäl itä ala. Mäskäw Çeçnä prezidentı urınına üzen bik kürsätmägän keşene quyıp, bar citäkçelekne yänä urıs xärbi başlıqlarına tapşıra ala. Läkin bu anıñ Çeçnädäge federal'' köçlärne äkrenläp kimetü telägenä qarşı kilä. Başqa ber mömkinlek bulıp xakimiatkä möstäqilräk şäxesne kiterü tora, bu uñaydan anda Aslan Aslaxanov isemen telgä alalar. Häm nihayät öçençe ixtimal, ul Mäskäw öçen şaqtıy radikal'' bulıp tora - Çeçnädäge xakimiatneñ nigezlären kiñäytü, bu eşkä kübräk säyäsi dairälärne cälep itü häm anda parlament respublikasın urnaştıru yulın saylaw. Bu mömkinlekne Sanobar Şermatova da xup kürä.
Audio, Sanobar Şermatova
Niçek kenä bulmasın, Rusiä citäkçelege Çeçnädäge xakimiat buşlığın tizräk beterü ölkäsendä awır saylawlar aldında tora.
Kärim Kamal, Praga


c: text/html

text:
Suqırlar cämğiätendä Tuqaynıñ tuuına 120 yıl tuluğa bağışlanğan konsert ütte
Respublikanıñ yustitsiä ministrlıysında terkälgän Qazan şähäreneñ “Suqırlar cämğiäte ” mädäniät yortında Ğ.Tuqaynıñ tuuına 120 yıl tuluğa bağışlap uzdırılğan konsert ike teldä bardı. Konsertta Ğ.Tuqaynıñ süzlärenä yazılğan cırlar başqarıldı, häm anıñ şiğerläre rus häm tatar tellärendä yañğıradı.
Konsertta cırçılar Rimma İbrahimova, İlsur Safin, Gölzadä Safiullina, şağirä Salisä Gäräyeva, İlsöyar İxsanova, Mixail Tuzov, Tatar däwlät gumanitar- pedagogik universitetınıñ muzıkal' fakul'tetı studentçası Al'bina Karmışeva, häm teatr uçilişçesınıñ İldar Xäyrullin citäkçelegendäge “Yäş yöräklär” törkeme çığış yasadılar.
Rossiä häm Tatarstan yazuçılar berlege äğzası Qazan şağire Mixail Tuzov Ğ. Tuqaynıñ şiğerlären tärcemä itkän. Konsert barışında ul alarnı uqıdı. Ä xäzer min annan bu şiğerlärne niçek tärcemä itüen soraşam.
“Miña alarnı başta duslarım yul astı tärcemä buyınça tärcemä itälär. Annan min alarnıñ tatarça yañğıraşın tıñlıym. Şunnan soñ min ul şiğerneñ ritmın , yañğıraşın yuğaltmasqa tırışıp, üzem uylap şiğri qalıpqa salam ”,- dide ul.
Ä xäzer konsertta çığış yasağan cırçı Gölzadä Safiullina söyli:
“Suqırlar , küzlelärgä qarağanda, küzläre aşa tügel, matdi baylıq aşa tügel, böten maturlıqnı, böten icatnı alar üz cannarı aşa kiçerälär. Küzlelär ütep tä kitälär , toymıylar da qayberläre mondıy bäyrämnär barlığın. Millät barlığın, millätneñ şundıy böyek şağirlären , şundıy icat keşeläre barlığın suqırlar kübräk belälär häm sizälär”,- dide ul .
Ä xäzer 15 yıl buyı şuşı cämğiättä torğan Zäkiä Xisametdinovanıñ fikeren tıñlağız.
“Bu suqırlar oyışmasına şuşındıy zur konsert belän bezne iskä alıp kilgän artistlarğa , yazuçılarğa, bu konsertnı oyıştıruçı citäkçelärgä, bezneñ arabızda yörüçe Räis Ğabdullinğa zur räxmätebezne belderäbez . Bez bik qänäğät. Bez Tuqaynı elek küz belän uqısaq, xäzer bez anı barmaq belän uqibız. Tuqay bezneñ öçen böyek şağirebez. Monda kergäç bezne öyrättelär Brail' buyınça barmaq belän uqırğa”,- dip Ğ. Tuqaynıñ “İ tuğan tel, i matur tel” dip isemlängän şiğeren uqıp kürsätep, räxmätlären belderde ul.
Mälikä Basıyr, Qazan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Xoquq saqçıları ğäyeplänüçelärgä qıynap ğäyep tağalar
Ürdäk urladım dip äytterer öçen, Alekseewsk eçke eşlär bülege xoquq saqçıları Andrey Gol'sov häm İl'ya İsakov Xlebodarovqa awılında yäşäwçe İğor Şibayıwnı urmanğa alıp barıp ğazaplağannar. Bu cinayät eşe buyınça tikşerülär uzğan cäy başlanğan ide. “Gazeta.ru” gäcite yazğança, şuşı könnärdä xoquq saqçılarına qarata Älki mäxkämäsendä qarar çığarılğan. Gol'sov belän İsakovnı 3,5 yıl şartlı räweştä iregennän mäxrüm itergä.
Soñı waqıtta radio, televidenie, matbuğat bitlärendä moña oxşaş oçraqlarnı yış kürergä bula. Şul uñaydan Tübän Novgorodtağı “Ğazaplarğa qarşı komitet”ı Rusiä fännär akademiäseneñ Sotsiologiä institutı belän bergälektä tikşerü uzdırğan. Anda Sank –Peterburg, Tübän Novgorod, Pskov, Çita häm Komi şähärlärendä yäşäwçelär qatnaşqan. Soraştıruda qatnaşqan keşelärneñ yartısınnan artığraq, 60 protsentı militsiä xezmätkärläre tarafınnan ğazaplaw oçraqlı küzätelä dip beldergän. Tatarstan prokurorınıñ ölkän yärdämçese İldar Möxämätcanov isä xoquq saqçılarına qarata barlıq ğaepläwlärne dä çınbarlıqqa turı kilä dip sanarğa yaramıy di. Bu turıda ul Azatlıq radiosına da belderde. Bügenge köndä ber genä möräcäğät tä, prokuratura, keşe xoquqların saqlawçı oyışmalar tarafınnan çittä qalmıy, härberse tikşerelä.Qızğanıç kün oyaçaraqta bu möräcäğätlär, çınbarlıqqa turı kilmi, grajdannar ofitsial orğannarğa möräcäğät itmiçä, üzläre uylap çığarğannarnı ğına söylilär. Alekseews rayonında bulğan mondıy oçraqlar, uzğan yıl da respublikada oçradı. Läkin Tatarstan öçen bu bik siräk bula torğan xäl. Militsiä xezmätkärläre, cawaplılıqqa tartılğan oçraqta, alar östennän tikşerü eşläre başqa grajdannarğa yasala torğan kebek ük bara, häm şundıy uq cäza qararı çığarıla.
Keşe xoquqların saqlawçılar beldergänçä, ğazaplaw oçraqları küp waqıtta operativ xezmätkärlär tarafınnan başqarıla.FSB, Prokuratura, mäkkämä xezmätkärläre tarafınnan mondıy oçraqlar bik siräk oçrıy. Ğazaplaw alımnarınıñ iñ yış qullana torğannarı ayaqtan asıp quyu, qulların boru, häm başqalar. Elektr utı, suğa batıru, qaynar su belän peşerü kebek qatıraq ğazaplawlar sirägräk kürenä dip yaza NEWSru.com säxifäse.
Keşe xoquqların saqlawçılar beldergänçä militsiä xezmätkärläreneñ ğaeplänüçelärne ğazaplaw oçraqları 90 yıllarda, älege quät oyışmalardan belgeçlär kitü säbäple yışraq oçrıy başlağan. Rusiä fännär akademiäseneñ Sotsiologiä institutı professorı Yakov Gilinskiy äytkänçä, bu küreneşkä, sovetlar soyuzınnan qalğan totalitar rejim yoğıntısı, xoquq saqlawçılarnıñ mentalitetı, keçkenä xezmät xaqı kebek faktorlar da tä'sir itergä mömkin.
Xoquq saqçılarınıñ ğaeplänüçene ğazaplaw kebek cinayätçe küp waqıtta şartlı räweştä cäzalar belän tögällänsä, qayber oçraqta xäl küp qatlawlıraq bulırğa mömkin. Mäsälän Çabaqsarda şulay bulğan. Monda Leninskiy rayonı eçke eşlär bülege xezmätkäre Yevgeniy Petrovqa mäxkämä şuşı könnärdä 10 yıl törmä ğazabına tartılu qararın çığardı. Kommersant gäcite yazğança, Petrov Çabaqsarda yäşäwçe Vladimir İvanovnı anıñ ete başqalarnı teşlägän öçen, militsiä bülegendä ük bik nıq qinıy. Alğan cäräxätlär näticäsendä İvanov ülä.
Yazma axırında ber mäzäk iskä töşte. “Ğailädä bik äybät kügärçennär kebek görläşep yäşibez, äle berebez täräzädän oçıp çığa, äle ikençebez” digän bit beräw. Xoquq saqlawçılar belän grajdannar arasındağı mönäsäbätne dä şulayraq taswirlarğa bulır ide. Nik digändä miliiä xezmätkärläre üzläre dä qayçaq qızu keşelär qullarına elägep qıyırsıtıla ala ikän bit. Küptän tügel Mäskäwdä şulay bulğan. Monda Rusiä däwlät şurası deputatı Vladislav Demin häm anıñ yärdämçese iserek kileş, Mäskäw militsiä xezmätkärlären beysbol uynıy torğan bita belän qinağannar. Türälärgä bu ğämälläre öçen älbättä, berni bulmağan.
Ğädel Galämetdinov.


text: Trunov kiläse atnada Mäskäw mäxkamäse bu eşne qarağanda totıq aluçı çeçennar tarafınnan töşerelgän älege tasmanı kürsätäçäge turında äytte. Mäskäw xakimiätlären mäxkamägä birüçelär sanı bügen tağın 4-kä arttı. Şulay itep kompensatsiä taläp itüçelär sanı 49-ğa citte. Mäxkamägä birüçelär arasında elekke totıqlar da, Nord-Ost waqıyğasında hälak bulğannarnıñ tuğannarı da bar. Alar barısı bergä 50 million dollar çaması aqça taläp itä. Russiä xakimiätläre totıq aluçılarnı ütergändä qullanğan ağulı gaz 129 totıqnıñ da ğömeren özde.


text:
Amerikan xärbiläre Äfğanstanda soñğı 2 yıl eçendä iñ ere xärbi operatsiäsen başladı. Xärbilär wäkile Brayan Hilferty süzlärençä "Taşqın" dip atalğan operatsiädä 2 meñläp xärbi qatnaşa. Anıñ maqsatı – ilneñ könyaq häm könçığışın Taliban wä Äl-Qaidä suğışçılarınnan arındıru. Soñğı waqıtta bu töbäklärdä cirle xalıq häm humanitar oyışma xezmätkärlärenä xöcümnär yışaydı. Bügenge reid waqıtında 5 Talip qulğa alınğan.
İke kön elek amerikan oçqıçlarınıñ xöcüme näticäsendä 9 bala xäläk bulğan ide. Berläşkän Millätlär Oyışması general sekretare Kofi Annan bu faciğne centekläp tikşerergä çaqırdı.


text: Pekin. Üz eçenä Aziädäge barlığı 4 ilne alaçaq säfären başlap amerikan däwlät sekretare Condoleezza Rice bügen Qıtay başqalasına kilde. Anıñ Pekindäge oçraşuları üzägendä Tönyaq Koreäneñ atom ımsınuları toraçaq. Rice Qıtay citäkçeläre belän yäkşämbedä oçraşa, annarı ul Thailand, Yaponiä häm Könyaq Koreägä baraçaq. Elegräk Rice xäbärçelärgä, Pekin söyläşüläre waqıtında Qıtaynıñ keşe xoquqları ölkäsendäge citeşsezlekläre mäs'äläsen dä kütärergä, bu uñaydan Washingtonnıñ borçuların citkerergä cıyınuın äytkän ide.


text:
İske qaraşlı, satılğan yazuçılar bezne qızıqsındırmıy di – xäzer tatar telle zamana yäşläre. Alar al'ternativ muzıka cırlıylar, tıñlıylar. Çit ilneñ fälsäfi kinoların qarıylar, irekle kienälär, irekle tatar telendä söyläşälär, dini yolalarnı da belälär. Belemnäre dä, dönyağa qaraşları da bar. Fani dönyanıñ ğädelsezlegenä rizasızlıqların da qurıqmıyça belderälär.
“İttifaq” törkeme; küzlär tulı ömet, ilham qalmadı diärlek disä dä, bar ikän äle ul tatarça şiğer, xikäyä yazuçı tatar yäşläre. Bıyıl 6nçı tapqır “İdel” yäşlär üzäge häm Tatarstan yazuçılar berlege belän bergä oyıştırılğan “İdelem aqçarlağı” bäygesendä 85 yäş yazuçı qatnaşu da monı kürsätä, äytä, sizderä. Tormış mäşäqätlärenä, pıçraqlıq-ğadelsezleklärenä artıq iğtibar birmiçä, xıyalğa birelep, ädäbi äsärlär icat itüçe qızlar häm yegetlär 17 noyäberdän 20 noyäbergä qädär Qazan çitendäge “Baytik” alanında üzlärençä tuslandılar. “İdelem aqçarlağı”n oyıştıruçılarnıñ berse, “İdel” yäşlär üzäge citkäçese Miläwşä Şärapova söyli:
- Bik qızıqlı programma ide. Yazuçılar berlegennän küp kenä tanılğan yazuçılar kilgän ide.
Bäygedä qatnaşuçı Tatarstannıñ törle rayonnarınnan cıyılğan yäşlär belän bergä Başqortstan, Udmurtiä, Irınburdan, Permnän kilgän yäş qäläm tibrätüçeläre dä bula. Miläwşä Şärapova bäygeneñ yomğaqları belän tanıştıruın däwam itä:
- Bezneñ ike gran - pri buldı. Çäçmä äsär häm şiğriät buyınça. Şiğriät buyınça Rifat Säläxov, KDU studentı. Ä çäçmä äsär buyınça Aydar Zäkiev – Ufa yegete. Şulay uq buldı drama yazıp büläk aluçılar.
Xäzer inde “İdelem aqçarlağı” bäygesendä qatnaşuçı bularaq tügel ä küzätüçe, tantanalı açılışların açıp cibärüçe häm yomğaqlawçı “Yaña ğasır” telekompaniäseneñ yäş alıp baruçısı Aysılu Leronnı tıñlap qarıyq:
- Bik küp buldı qızıqlı şäxeslär belän oçraşular, master-klasslar äzräk ide. Başqa yıllar belän çağıştırğanda yaña yäş yazuçılar küp. Mäktäp balaları da xäyran ide. Yıldağıça qızlar kübräk. Monda qatnaşuçı yäşlär alar tınıç yäşlär, üzlärençä cıyılışıp aqrın ğına, ipläp kenä söyläşälär, küñel açalar. Bötenläy başqa möxit dip äytergä bula.
“İdelem aqçarlağı” bäygese yäş qäläm tibrätüçelärne xäzerge tatar yazuçıları belän oçraştıruçı berdänber çara dip äytergä bula. Bu yäş yazuçılar bäygese ikençe yılğa da bulaçaq dip oyıştıruçılar, temalar da irekle. Şiğer, proza, drama qaysın telisez şunı yaza alasız. Yıl sayın qatnaşuçılarnıñ yaxşı dip tapqan ädäbi äsärläre ayırım kitapçıq itep çığarıla. Bu bäygelärne oyıştırırğa omtılıp yörgän “İdel” yäşlär üzäge xezmätkärlärenä räxmät inde dilär, qatnaşuçı yäşlär. Mömkinlekläre çikle buluğa qaramastan tırışalar-tırmaşalar. Yuğisä, bügenge köndä alar utıra torğan ofisnıñ telefonı da özek.
Röstäm İsxaqi


text:
Kürenekle rejisser Marsel' Sälimcanov wafat buldı
Sişämbe könne Ğäliskär Qamal teatrınıñ baş rejisserı, SSSRnıñ xalıq artistı, professor, bik küp däwlät büläkläre iäse Marsel' Sälimcanov wafat buldı. Ul berniçä kön elek qatı awıru säbäple operatsiä yasatu öçen Mäskäwgä ozatılğan ide. Sişämbe könne Mäskäw xastaxänäläreneñ bersendä Marsel' Sälimcanovnıñ wafat buluı turında xäbär Qazanğa bik soñ kilde. Şuña da qaramastan, Intertat.ru internet ğacite kürenekle rejissernıñ tormışı häm wafat buluı turında mäğlümätlärne säxifägä quydı. Çärşämbe gäcitlärendä qayğılı xäbär turında mäqälälär basılmasa da, cämäğätçelek Sälimcanovnıñ wafat buluı turında xäbärdar ide. Märxüm belän xuşlaşu pänceşämbe, 28 mart könne, Qamal teatrı binasında irtänge säğät 10-da başlanaçaq. Mätäm mitinğı säğät 11-gä bilgelängän.


text: Bäğdad- Ğiyraq idaräse xäbär itüençä, bügen könyaq Bäğdadta ber maşina eçenä urnaştırılğan bombanıñ şartlawı näticäsendä 12 keşe ülgän 20 keşe yaralanğan. Şartlaw sunni Azamia bistäsendä, xalıqnıñ küp yöriy torğan waqıtta bulğan. Ğiraqtan kilgän başqa xäbärlärgä qarağanda başqalada ike ayırım cidä bulğan bomba şartlawında 11 keşe yaralanğan. Atna başında bulğan intixar xöcümendä şulay uq 20 keşe hälaq bulğan ide. AQŞ xärbi idaräse belderüençä yul qırıyında bulğan qazada da bügen ber AQŞ xärbiye ülgän berse yaralanğan.


text: Rusiä general prokurorı ilneñ in zur neft şirkäteneñ citäkçesen xärämläşü häm salım tülämäwdä ğäyepläde. Russiä prokuror ofisı aylardan birle YUKOS neft şirkäten tikşerep bara. , bügen irtän anıñ citäkçese Mixael Xodorkowski Novosibirsk hava alanında qulğa alınıp Mäskäügä sorau alu öçen kiterelde. Prokuror ofisı yasağan belderüdä,Xodorkowski elegeräk sorau alu öçen çaqırılğan bulsa da ul bilgelängän waqıt eçendä büroga kilmäde dip äytelgän. Bilgelängän waqıtnıñ sonğı köne comğa ide.Belderüdä tağı Xodorkowski çaqırularnı demonstrativ räweştä kire qaqqan öçen tikşerüçelär anı köç qullanıp kiterergä buldı dielgän. Yukos şirkäteneñ süzçese Şadrin belderüne yalğan dip bäyäläde.


text:
Cristoforo Colombo
Cristoforo Colombo (Italiyansha. Cristoforo Colombo, İspansha. Cristóbal Colón; aytılıwı: Xristofor Kolumb) belgili sawdager ha'm sayaxatshı. Ol 1451 jılı tuwılg'an ha'm 1506-jılı 20-Mayda Valladolid qalasında qaytıs bolg'an. Onı bir waqıtları Amerikanı ashqan birinshi Evropalı dep esaplag'an, bıraq ha'zirgi waqıtta Vikingler Amerikanı onnan aldın ashqanlıg'ı belgili.
Cristoforo Colombo İndiya ha'm Qıtayg'a qısqa jol tabıw u'mitinde Atlantika okeanınan ju'zedi. Ol İspaniya patshası Ferdinand II Aragon ha'm xanshayım Isabella I Castile larg'a o'simlikler ha'm altın alıp keliwdi qa'leydi. Ol jer shar formasında ekenligin biledi, bıraq onın' qansha u'lkenligin haqqında xabarı bolmaydı. Cristoforo Colombo Marko Polonın' Qıtaydın' shıg'ısınan ten'iz tapqanın esitken edi ha'm bul ten'iz Evropanın' batısında jaylasqan ten'izdin' o'zi dep isengen edi. Cristoforo Colombo Tınısh okeanı ha'm Amerika kontinenti haqqında hesh qanday mag'lıwmatqa iye emes edi ha'mde Atlantika okeanı tuwrıdan-tuwrı Qıtayg'a alıp barmaytug'ınlıg'ın bilmeytug'ın edi.
Sayaxatının' aqırında Christopher bir neshe atawlardı ushıratadı ha'm Shıg'ıs İndiyag'a jetip keldik dep oylaydı. Sonın' ushın ol sol jerdegi jergilikli xalıqtı "İndiyalılar" dep atag'an. Ulıwma Cristoforo Colombo Amerika kontinentine to'rt ma'rte sayaxat qılg'an. Kolumbiya ma'mleketide onın' atına atalg'an.
Cristoforo Colombonın' kelip shıg'ıwı[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Cristoforo Colombonın' kelip shıg'ıwı haqqında ko'p tartıslar bar. Ko'pshiliktin' oylawı boyınsha ol İtaliyanın' Djenoa qalasında tuwılg'an. Ekspertler Cristoforo Colombonın' tuwılg'an jeri haqqında ko'p mag'lıwmatlardı u'yrenip shıqqan, biraq usı waqıtqa shekem aqırg'ı sheshimge kelmegen.


text: Räsäy ättän tış xäldär ministrı Sergey Şoygu Kamçatkala Mi-8 boralağı häläkätenä qağılışlı tikşereüzeñ täwge yomğaqtarın xäbär itte. Qoyoroğonoñ ber ölöşö yemereleü Mİ-8 boralağı häläkäteneñ töp säbäbe bulğan. Sergey Şoyğu mäglümätenä qarağanda, boralaq yünäleştän bik küpkä taypılğan. Häläkätkä ber-nisä seqund qalğas, osousı, älegä bildähez säbäptär buyınsa, qapıl ğına beyeklek ala başlay. Hözömtälä wint boralaqtıñ qoyoroq ölöşön qırqıp ala. Saxalin ölkähe ğubernatorı häm ölkä xaqimiäte xezmätkärzäre bulğan boralaq 20- se augusta häläkätkä osray häm ös kön ütkändän huñ tabıla. Saxalinda ös köngä matäm iglan itelgän. Häläk bulğandar 27-se augusta er quyınına tapşırılasaq.


text:
Rusiä tışqı eşlär ministrlığı belderüendä, Rusiä yaña küçeş çorı xökümäte säyäsi totrıqlılandıru häm Ğiraqnı tözekländerü maqsatına ireşer dip ömetlänä dielä.
Anda şulay uq Ğiraqtağı küp taraflar qatnaşında ilküläm tatulaşu maqsatında dialog buldıru zarur dielä.
Parij. Fransiä tışqı eşlär ministrlığı süzçese Herve Ladsous ta Ğiraqtağı saylaw näticälären xupladı. Bu saylawlar säyäsi küçeş protsessında möhim adım bulıp tora dide ul. Ladsous da Ğiraq xalqın wäkillek itkän barlıq taraflar arasında ilküläm dialog buldırırğa çaqırdı.
Yewropa Berlegeneñ tıqşı mäs'älälär komissionerı Benita Ferrero Waldneer da säyäsi protsessnıñ barlıq ğiraqlılarnı wäkillek itärgä tieşlege turında äytte. Ğiraqta ütkän saylawlarda Şığıy Berläşkän Ğiraq İttifağı ciñep çıqqannan soñ yaña xökümät tözü eşeneñ barışı belän bügenge xalıqara küzätülärdä täfsilläbräk tanıştırırbız.


text:
İsxaqıylar Törkiädä tufraq bulunı qulay kürgän
Rusiädä törmä-sörgendä bulğan tatar-başqort İstanbulda tufraq bulğan. İsxaqıy, Aqçura, Maqsudi, Wälidi qäberläre anda aq märmär belän tışlanğan.
Rusiädä: törmädä-sörgen-törmä
Ğayaz İsxaqıy 1878 yılda Qazan ğubernası Çistay öyäze Yawşirmä awılında tua. “Käläpüşçe qız” isemle berençe äsären 17 yäşendä yaza. “Tañ” gazetasın çığarıp, säyäsi aktivlıq öçen Çistay törmäsenä yabıla. Bu säyäsi aksia deputatlıqqa kandidat bulğan Ğayaz İsxaqıynı II däwlät Dumasına ütkärmäs öçen eşlänelä. Annarı İsxaqıy Qazan törmäsenä, bu yulı inde altı ayğa yabıla. Arxangelski ğubernasına da anı sörgengä cibärälär. Annan qaçıp kitä. 1913 yılda aqlaw belän İsxaqıy törmädän çığarıla, tik aña Qazanda yäşärgä röxsät itelmi.
Bu waqıtta İsxaqıy “Aldım-birdem” äsären ícat itä. Sörgendä waqıtta: “Tartışu”, “Möğällim” pyessasın, “Telänçe qız” dramasın, “Kük kapusı”, “Tormışmı bu” pamfletın, “Mulla babay”, “Familia säğädäte” äsärlären ícat itä.
Rusiä çigendä: “Milli Bayraq”
Ul tatar telendä yazılğan gazetalar çığaruın başta Mäskäwdä häm Peterburda, annan Berlin şähärendä däwam itterä. Ul arada Rusiä çigendäge Qıtay-Yapon-Koreä yağındağı, tatarlar belän aralaşıp ala. Ädip Berlinda 1939 yılğa qädär yäşi.
Milli ideyä yegerme-utızınçı yıllarda Yıraq Könçığışta toruçı tatarlarda kiñ taralğan. Andağı milli eşlärdä, “Milli Bayraq” gazetasın çığaruda da Ğayaz İsxaqıy qatnaşqan. “Qıtay, Yaponia, Korea, Mançuriadä yäşäwçe tatarlarğa kilgändä, alar 1920-1945 yıllarda Ğayaz İsxaqıy qanatı astında baytaq eşlär başqarğan. İsxaqıy alar öçen milli yulbaşçı itep qabul itelgän”, di Qazandağı milli kitapxanäneñ siräk kitaplar häm borınğı qulyazmalar bülege mödire Ayrat Zahídullin.
Andağı tatarlar da soñınnan Aponia, Qöreyä aşa Törkiägä häm başqa illärgä küçengän. Şul ağım bügen dä çit illärdäge tatarlar arasında eşli. Bu yazda Tatarstanda da, Törkiädä dä İsxaqıynıñ tuuına 130 yıl tulu uñayınnan çaralar ütte. Cämäğätçelek Ğayaz İsxaqıy qäbere yanında anıñ tuğan könendä tatar xalqınıñ ataqlı ulın iskä alu öçen cıyılğan ide. İstanbul qunaqları anda Törkiädäge Tatarstan wäkile Radik Ğıymatdinov belän bergä daimi bulıp tora. Älege çarağa kilüçelär arasında , “Milli Bayraq” gazetasın çığaruda qatnaşuçnıñ ulı professor, fännär doktorı Nadir Däwlät tä bulğalıy.
İstanbulda: qäbere häm qädere
Tatar ädäbiätı klassiğı, tatar xalqınıñ milli azatlıq xäräkäte yulbaşçısı, 1939 yıldan alıp 1954 yılnıñ 22 yülenä qädär Törkiädä yäşägän häm ícat itkän. Ğömereneñ soñğı minutların Ankaraada uzdırsa da, anıñ qäbere başqa şähärdä, İstanbulda Edirnekapı ziratında. Häm ul bu şähärdä gürgä kergän berdänber keşe tügel. Şunda uq fän häm cämäğät eşleklese, säyäsät ğälime Yosıf Akçura (Yosıf Aqçurin) qäbere dä bar.
Äytik, İstanbulda äle fän häm cämäğät eşleklese, tarix, säyäsät häm xoquq ğälime, ike däwlättä deputatlıq wazífası ütägän professor Sadri Maqsudi Arsal qäbere bar. Ul Zincirliquyu ziratında. Şunda uq törki tellär belgeçe, Yosıf Balasağunlınıñ «Kutad ğu bilek» äsären törekçägä tärcemä itep, yañadan öyrängän professor Räşid Räxmäti Aratnıñ qäbere dä.
İstanbuldağı Saxrayıcädit ziratında tarixçı Aqdäs Niğmät Qurat (Aqdäs Nigmätov), ğälim häm cämäğät eşleklese, sänğat tarixçısı, İstanbuldağı Topkapı Sarayı müzeyı mödir urınbasarı, Kılıçlar seksiase citäkçese Äxät Ural Bikqol (Äxät Bikqolov) wafat bulğan.
Ä tarix ğälime, başqort yulbaşçısı, basmaçılıqta ğäyeplängän Zäki Wälidi Toğan (Äxmätzäki Wälidov) häm Abdullah Battal Taymas (Ğabdelbarıy Säyetbattalov) qäberläre şul şähärdäge Qaracaäxmät ziratında.
Şunısı da möhim, elek İsxaqıy qäbere märmär belän tışlanmağan ide. Xäzer isä ul qunaqlarnı märmär belän yaltırap qarşı ala. Aña “Ayaz Tahir, Türkistan İdil-Ural waqıfı” dip yazılğan. Alar yärdämendä qäber öste yañartılğan. Bu eştä İstanbuldağı Ruşania Altay kebek tatarstanlı häm tatar keşeläre başlap yörgän.
Qäberlärenä üzeñ kerep yatarlıq ikän
Şuşı könnärdä İstanbulda tuğannarında bulıp qaytqan Sufia Ğälieva İstanbul ziratlarınıñ “bik matur” buluın äytä. “Bezdäge kebek tügel, qädersez qäberlär yuq. Aq märmär taşlar belän uratıp alınğannar. Äniem äytä ide, İstanbul qäberlärenä kerep yatası kilerdäy dip. Döres ikän, bik matur”, dip söyli Ğälieva. Ul İstanbuldağı İdel-Ural törkiläre oyışması räise Attila Kuntuz tuğanı bulıp çıqqan.
Sufia Ğälieva. İstanbul ziratların kürep soqlanğanMäğrifätçe Sufia Ğälievanıñ änise Ğosmanlıdan bulğan. Şulay uq şaqtıy tuğannarı sowet çorında Törkiägä kitep yuğalğan bulğan. “Xäzer onığım Asiä şunda eşli. Miña bik oşadı anda. Bez tabiğäte genä tügel, xolıq da suıq bulğan ildä, imansızlar arasında yäşägänbez ikän. Ni öçen tatar häm möselman zıyalısınıñ Törkiägä kitep tufraq buluın, min añlıym”, di ul. “Televizornı açsam, ällä niçä kanal törekçä söyli, dini tapşırular küp. Azan tawışı özelmi. Ölkännärne bik qäderlilär. Min anda üzemne qäderle keşe itep xis ittem”, di Qazanda tatar telendä dürt kitap çığarğan Sufia Ğälieva.
Ufa-Qazan da tik utırmağan
Tatarstan yäki Başqortstan da tik utırmıy. Äytik, bıyıl may-yün aylarında yazuçınıñ 130 yıllığı uñayınnan “Yuğalmas miras ezennän” dip isemlängän bäygene Kamal isemendäge teatr häm yäşüsmerlär kitapxanäse, mädäniät ministrlığı yärdämendä ütkärde. Bu bäygegä sorawlarnı Ğayaz İsxaqiynıñ ícatın öyränüçe ğälimä Lena Ğaynanowa tözegän ide. Ufada da Miftaxetdin Aqmulla isemendäge Başqort däwlät pedagogia universitetında İsxaqıynıñ tuuına 130 yıl tulu uñayınnan fänni-ğämäli konferensia bulıp ütte.
Çistay rayonnıñ Yawşirmä awılında “İsxaqıy uquları” daimi uzıp tora. Şunda uq muzeyı da eşli. Tatarstanda İsxaqıy kitapları daimi basılıp kilä.


text:
Programmabıznıñ xatın-qızlarğa ayrılğan bu öleşendä bez Rusiädä ayrım alğanda tatar-başqort xatın qızları arasında eşsezlek problemasın urınnardağı xabärçelärebez aşa öyränep sez möxtäräm tıñlauçılarıbızğa işetterergä buldıq. Ufadağı xabärçebez Rämzit Abulayev äzerläp cibärgän yazmadan elek Fx könbatış illärendä eşsezlekkä säbäp bulğan Yevropaillärendä dä Amerikada da säyäsätçelär
cämäğätçelek tä arta barğan sanda şirkätlärneñ arzanlı illärgä küçep kitüe häm monıñ näticäsendä eşsezlekneñ artuına nıq borçıla. Eşsezlek bügen in qaynar säyäsi tema Amerikada küp kenä şirkätlärneñ Hindistan, Meksiko,Qıtay kebek illärgä küçep kitüe häm tendänsiäneñ däwam itüe turında uzğan tapşırularıbızda äytep ütkän idem. Bilgele bulğança AQŞlarında noyäberdä prezident saylawları bulaçaq. Demokratlar namzäte John Kerryneñ iqtisad programması ähämiät üzägendä tora. Analitiklar fikrençä Kerryneñ säyäsäte öylär satıp alunı arttıraçaq, mäktäplärneñ xäle yaxşıraçaq, xästäxänälärdä medsistralar qıtlığın ciñeläytäçäk. Bu isä üz çiratında tözüçelär, uqutuçılar häm xästäxänä xezmätkärlärenä yaña eş urınnarı digän süz bulıp tora. Sälämätlek saqlaw, mäğarif, xökümät, yort tözü häm strahofka sektorları Kerry inisiativasınnan nıq faydalançaq digän nätiäcägä kilä Challenger Gray häm Christmas şirkäteneñ ütkärgän tikşerenülär. Yevropağa kilgändä , iqtisadta Yevropanıñ lokomotive dip qaralğan Germaniädä ekonomika sonğı yıllarda bik aqrın qımıldıy, torğınılqta , eşsezlär sanı arta bara. May başında Yevropa Berlegenä yarlıraq häm arta qalğanraq 10ilneñ äğza buluı , eşsezlär sanı artaçaq digän qurqularnı arttırdı.Kön sayın kiñ küläm mätbuğat çaralarında tanılğan zur şirkätlärneñ aqça ekonomiäläw mäqsatında xezmät xaqı tübän illärgä küçenüe turında xabärlär işetep torabız. Polşa, Baltıyq illäre Slovakiä kebek Berlekkä yaña ğına äğza bulğan illär xäzerdän ük artaçaq xezmät xagı säbäple eş urınnarın Rumıniä Moldava kebek arzanraq illärgä yuğaltaçaqbız dip borçıla başladılar.Berlek illäre , yaña äğza illärdän arzanlı eş qullarınıñ üzlärenä küçep kilüen tuqtatu öçen waqıtlı çikläwlär quydı. Misal öçen Germaniädä eş urınnarın saqlap qalu , şirkätneñ yaña arzanlı ilgä küçep kitmäwe öçen eşçelär şuluq aqçağa ozaqraq waqıt eşlärgä riza buldı. Menecerlar yuğarı mäqaşların kimette. Şulay itep Siemens , Mercedes Benz kebek tanılğan zur şirkätlär eş urınnarın Germaniädä saqlap qaldı.. Çit il investitsiläre yaña eş urınnarın üzenä cälep itüdä ike il bigräk tä uñışlı buldı. Qıtay wä Hindistan .Üzäk Aziä, Kafkaz,Qazaxstan , Azerbaycan , xätta Tatarstan Başqotstan kebek illärdä dä xezmät xaqı tübän .Ämma bu ğına citärlek säbäp tügel. Londonda urnaşqan Rekonstruksiä häm Täräqiät bankı baş ekonomistınıñ urınbasarı Steven Fries fikrençä, bizenes möhitı belän bäyläneşle aspektlar ,bizenes qağıydälärenıñ sıyfatı häm yışqına korrupsiä belän bäyläneşle problemalar säbäple bu illär qatmarlı urınnar bulıp qala.
Tömän, Udmurtiädäge xabärçelärebez eşsezlärneñ yaqınça 70%n xatın qızlar täşkil itä dip äytkän ide. Min Ufadağı xabärçebez Rämzit Abulayevqa möräcäğät ittem(audio)
färide xämit,praga


text:
FATİH GRANİT MERMER
kocaeli izmit başiskele mutfak tezgahı mermer imalatı, başiskelede mermerciler, kocaeli izmit başiskele banyo tezgahı mermer imalatı, kocaeli izmit başiskele mermer granit imalatı, kocaeli izmit başiskele mezar mermer imalatı montaj, kocaeli izmit başiskele çimstone mermer imalatı montajı, kocaeli izmit başiskele granit mermer imalatı montajı, kocaeli izmit başiskele denizlik mermer imalatı,
kocaeli izmit başiskele mermer imalatçıları, merdiven mermer imalatı, mermer imalatçıları tel no, cam önü mermer imalatı,
- Görüntülenme sayısı: 1573


text:
Katolik häm İslam dine tuım kontrolenä qarata nindi mönäsäbät kürsätä?
Sonğı aylarda xatın qızlar säxifäsendä bez Rusiädä ana bala sälämätlege , abort kebek mäsälälär turında söyläp kiläbez. Bügen bez bu mäsälälägä zur dinnärneñ niçek qarauına tuqtalmaqçı buldıq. Bilgele bulğança Rim katolik çirkäweneñ saylanğan yaña citäkçese dä elekese kebek çirkäwne reformalaw, modernlaştıruğa qarşı dip qarala. Vatikan kondom, kontraseptik çaralar, şulayuq tuımnı kotrol öçen garmonal darular qullanuğa da qarşı. Vatikannıñ şuşı pozitsiäse çirkäwneñ üzendä dä popular tügel. Bez bu turıda söylägännän soñ İslamnıñ tuımnı kontrol,kontrasepsiä çaralarına mänäsäbäte turında möfti Üzäk Russiä Möselmannarı Diniä Nazaratı citäkçese möfti R.Gainetdin birgän mäğlümätne dä işettererbez
Donald Ascy(audio)
Papanıñ belderüe açıq ide: bez dokrinalarnı yañadan eşli almıybız. Bez alarnı eşlämädek, şunlıqtan alar yañartılalmıy.Bez alarnı Ğäyse päygämber häm anıñ 12 yardämçesennän aldıq , bu papalar alıp bara torğan säyäsät tügel
Küp kenä katoliklar bigräk tä bayraq illärdä çirkäwneñ bu kisken pozitsiäse belän ber dä qänäğät tügel. Eleke manaşqa Dr Laviniä Byrrne çirkäw öyläneşkän parlarğa kontraseptivlar qullanırğa röxsät itsen dip äytkän ide.
Byrne(audio)
Bez turılıqlı katoliklar bulırğa telibez ikän yasalma tuım kontole metodların qullanmasqa tieş Ämma yäkşämbe könnärne çirkäwgä barsağız , xalıqnıñ tuım kontrole çaraların qullanğanın añlıysız. Elek 6-8 balalı ğailälär kürä idegez. Ämma äle yäkşämbelärne çirkäwdä ike öç balalı ğailälär genä kürenä. Bu çirkäw öçen bik yaman , çönki bu katolik tormışınıñ üzägendä yalğan yatuın kürsätä , keşelär ber närsä söyli, ikençe närsä eşli.Yoqı bülmäläreneñ işege papa äytkännärenä yabıq , çirkäw bu problema belän eş itergä tieş.
Tağı da zurıraq qurqınıç AİDS . AİDS çirenä qarşı köräşüçe oyışmalar AİDS virusınıñ cüyelüenä qarşı in yaxşı çara kondom dip belderä Ämma çirkäw anı tıya häm AİDSqa qarşı kampaniädä ir belän xatın berbersenä turılıqlı bulırğa tieş dip basım yasalsın digän qaraşta. Katolik çirkäwenä bäyle Bio-Etik üzäktän Anthony McCarthy süzlärençä, bez cinese xislär belän genä xäräkät itkän xäyvan tügel ä keşe kondom taratıp AİDS probleması çişeler dip ömed itep bulmıy.Çirkäw , bu keşegä kürsätelgän yaxşı mönäsäbät tügel häm çirneñ taraluın da tuqtatmıy,dip äytä McCarthy. Bu pozitsiä küp kenä AİDS aktivistlarınıñ açuın çığara , alar çirkäw saqlanu çaralarına qarşı söyli dip äytä.Älbättä bu mäsälädä çirkäwneñ üz eçendä dä tänqitläwçelär bar. Belgiäle kardinal Daneels ütkän yılda ägär dä parlarnıñ bersendä SPİD çire bar ikän kondom qullana ala dip beldergän ide. Çirkäwneñ başqa tanılğan şäxesläre dä şundıyraq komentarlar birde. Añlaşılğanıça katolik çirkäwe qayber mäsälälärdä bik konservativ pozitsiädä häm bu tizlektä üzgärer dip kötelmi. Xörmätle tıñlauçılar bügen bez tuım abort kebek mäsälälärdä küpkä pragmatik , modernraq bulğan islam dineneñ mänäsäbäte turında Üzäk Rusiä Möselmannarı Diniä Nazaratı citäkçese möfti Rawil Gaineddin birgän mäğlümät belän dä sezne tanıştırabız (audio) färidä xämit


text:
FSB Mäskäwdä Hizb üt-Tährir Äl-İslami äğzaların qulğa aluın belderä
Düşämbedä Rusiäneñ iminlek xezmätläre Mäskäwdä Hizb üt-Tährir Äl-İslami oyışmasınıñ distälägän äğzasın qulğa aluları turında xäbär itte. İslamçı törkemnär arasında iñ yäşeren oyışmalarnıñ berse sanalğan Hizb üt-Tährir, dönyanıñ törle illärendä, şul isäptän Üzäk Aziädä xäräkät itä. Radikal sanalsa da anıñ köç qullanularda qatnaşqanı yuq. Şuña da qarmastan, xökümätlär, törkmeneñ radikal ideologiäsennän qurqıp aña qarşı çaralar kürä.
Audio
Rusiä televideniese qulğa alu waqıtında töşerelgän özeklär kürsätte. Diwar buyına tezelep basqan eçke kiemdä yäş keşelär, alarda tabılğan şartlatqıç häm qoral sürätläre. Rusiäneñ mäglümät çaraları Hizb üt-Tährir oyışmasınıñ eşçänlege turında törle farazlar bäyän itä. Yänäse bu törkem Rusiädä İslam däwläte tözü xıyalı belän yäşägän, Tönyaq Kavkazğa häm elekke Sovet respublikalarına cibärü öçen suğışçılar tuplağan, Ukraina, Äzerbaycan häm Üzbäkstan prezidentlarına qarşı xöcümnär äzerlägän bulğan. Bu farazlarnıñ bersen dä raslaw mömkinlege yuq.
Rusiäneñ iminlek xezmätläre Hizb üt-Tährir oyışmasın Çeçnyadağı suğışçılar belän inde küptän bäyli ide. Xäzer isä bu törkemgä Üzbäkstannıñ İslam xäräkäte äğzaları da quşılğan dielä. Älege xäräkätneñ isä Taliban belän bäyläneşe bar sanala.
Şuşı yılnıñ fivralendä Rusineñ Yuğarı mäxkämäse tıyılğan 15 teror oyışmasınıñ isemlegen tözede. Alar arasında Hizb üt-Tährir dä bar. Ber ay elek bu törkem Germaniädä anti-semitizm häm İsraelgä qarşı propağandada ğäyeplänep qanunsız dip iğlan itelgän ide.
Hizb üt-Tährir Äl-İslami oyışmasınıñ kilep çığışı, tarixı turında tögäl mäglümät az. Belgeçlär äytüençä, ul 50-nçe yıllar başında İordan häm Söğüd Ğäräpstanında barlıqqa kilgän. Sovetlar berlege tarqalğannan soñ Üzäk Aziä respublikalarına taralğan. Töp nığıtması Könbatış Yevropada, läkin küpçelek tarafdarlar Üzbäkstan, Tacıqstan, Qırğızıstan, Kazaxstan häm Qıtaynıñ Sincan töbägendä. Ägzalarnıñ kübese üzbäklär. Oyışmanıñ maqsatı – dönyada bar möselman mäxällälären ber xälifälekkä berläşterü. Oyışmanıñ internet säxifäsendä äytelgänçä, maqsat - möselmannarnı İslam yulına qaytarıp, Şäriğät quşqança İslam cämgiätendä yäşäw.
Ozaq yıllar buyına Hizb üt-Tährir şuşı maqsatlarğa köç qullanmıyça ireşü telägen belderep kilde, häm moñarçı teror ğämällärendä qatnaşmadı. Fransiäneñ Fänni tikşerenülär üzägendä Üzäk Aziä belgeçe Oliver Roy küptän tügel Azatlıqnıñ Pragadağı baş-fatirında ütkän tügäräk östäldä bolay digän ide:
Audio: "Hizb üt-Tährir berqayçan da köç qullanuda qatnaşmadı. İdeologiä mäsäläsendä bik radikal bulsalar da, alar terorğa barmıy. Häxhäldä älegä alar köç qullanuğa qarşı. Ğärçä, cihadnı uñay närsä dip sanıylar."
Roy süzlärençä, başqa säyäsi partiälärdän ayırmalı bularaq, Hizb üt-Tährir cirle säyäsättä qatışmıy:
Audio: "Hizb üt-Tährir - säyäsi partiä tügel, säyäsättä qatnaşmıy, saylawlarğa barığa telämi. Anıñ xättä xökümätkä kerü teläge dä yuq."
Keşe xoquqları belgeçläre äytüençä, soñğı yıllarda Üzäk Aziä häm Äzerbaycanda oyışmanıñ yözlägän äğzası qulğa alınğan. Oyışma idän astına kitkännän soñ soñğı waqıtta totqarlawlar beraz kimegän ide. Ämmä Human Rights Watch oyışmasınıñ bıyılğı xisabında äytelgänçä, Üzbäkstan prezidentı İslam Kärimovnıñ Hizb üt-Tährirne bastıru säyäsätenä iärep Qazaxstan, Qırğızıstan, Tacıqstan räsmiläre dä bu oyışmanıñ köç qullanmıyça, barı tik qäğäz tartıp yörgän äğzaların da qulğa ala başlağan.
Ali Gilmi, Praga


text:
Taiwanda Qıtay qanunına qarşı protest çarasında yözlägän meñ keşe qatnaştı
Yäşel elämnär totqan, patriotik cırlar cırlağan keşelärgä prezident Chen Shui-bian üze dä quşıldı, läkin çığış yasamadı. Anıñ Demokratik Alğarış partiäse belderüençä, bügenge çaranıñ maqsatı - xalıqara cämäğätçelekneñ bu qanunğa iğtibarın cälep itü, Qıtayğa basım yasap, anı köçtän çığaru. Pekinnıñ xärbi yanawına qarşı xalıq köçen kürsätü niäte belän oyıştırılğan çarada, oyıştıruçılar äytüençä, millionğa yaqın keşe qatnaşqan. Politsiä 240 meñ çaması, dip belderä.
1949 yıldan birle üzbilgelänep yäşägän Taiwannı, räsmi Pekin Qıtaynıñ ber öleşe dip sanıy. Taiwan prezidentı Chen bäysezlek dawlamasa da, küptän tügel, Taiwannıñ yazmışın Pekin-taraflı deputatlar tügel, ä barı tik Taiwannıñ xalğı üze genä xäl itä ala digän belderü yasağan ide. Qıtay parlamentı qabul itkän qanun, 2008 yılğa qädär prezident bulıp saylanğan Chenğa, bäysezlek mäsäläsen kütärep çıqmasın öçen, üzenä kürä kisätü bulıp tora.
-Ali Gilmi


text:
Meningit sire osraqtarı arta başlağan
8 ay esendä Respublikala meningit auırıuına bäyle 42 osraq terkälgän. Ämmä läkin tabiptar sirlelär hanınıñ artıuın epidemiya tip atau döröś tügel tip iśäpläy. Räsäy qullanıusılar xoquğın yaqlau buyınsa Başqortostandağı idaralıq belgese Zöhrä Dayanova äyteüensä, bıl auırıu un biş – egerme yılğa ber tapqır kilep sığa. Zöhrä Dayanova bıl sirźeñ iñ qurqınıs auırıuźar isemlegendä bulıuın da bildäläy. Bıyıl meningit arqahında biş keşe wafat bulğan. Bıltır bıl auırıu menän yafalanğan ike keşeneñ ğümere öźölgän.
B Fatqullin Öfö


text:
Omski üzeşçännäre Qazanğa bara
Omskinıñ “Umırzaya” tatar-başqort fol'klor xalıq ansamble Bötendönya tatar kongressı başqarma komitetı çaqıruı buyınça Qazanğa söyekle şağirebez Ğabdulla Tuqaynıñ 120 yıllığın bäyräm itü tantanasına barırğa äzerlänä. Älege çara qısalarında ansambl' Rusiäneñ törle regionnarınnan kilgän qunaqlar aldında konsert programması belän çığış ta yasayaçaq. Omski kollektivı Tatarstan başqalasına Seber yaqlarında yaratıp başqarıla torğan cırlardan häm iyüllärdän torğan fol'klor küreneşle programma alıp barırğa cıyına. Xäzerge köndä programmanı äzerläw inde tämamlanıp kilä. Eşlär uñışlı ğına bara kebek. Ämma kollektivnıñ çişelmägän problemaları äle bixisap. Häm alarnıñ iñ çetereklese – finans mäs’äläse. Bilgele ki, ansambl'dä şöğellänüçelärneñ küpçelege ölkän sıynıf uquçıları, studentlar. Alarnıñ barsı da xäzerge waqıtta şaqtıy zur summanı täşkil itkän yul çığımnarın tüli almıylar. Andıylarğa yärdäm ezläp ansambl'neñ citäkçese Ğafiä Aleewa törle instansiälärgä möräcäğät itep qaradı. Mädäniät ministrlığına, şähär başlığına, tatar millätennän bulğan deputatlarğa, eşmäkärlärgä, wazıyfalı tatarlarğa bulışuların sorap xatlar yulladı. Bu möräcäğätlärneñ näticäse turında Ğafiä Aleewa söyläde. Anıñ süzlärençä, tatar millätennän bulğan deputatlarğa, eşmäkärlärgä, wazıyfalı tatarlarğa, mäçetkä möräcäğät itülär bernindi dä näticä birmägän. Äytergä kiräk, finans problemasın çişüdä Ğafiä xanım yalğız tügel. Aña bu eştä tatar oyışmaları aktivistları yärdämgä kilde. Alar barsı bergä törle yullar belän finans qıtlığınnan çığu ğämälen ezlilär.
“Umırzaya” ansamble yaña programma äzerläw belän mäşğül' bulsa da, şähärdä uzdırılğan ğomümçaralarda qatnaşırğa da waqıt taba. Şulay, kollektiv bu könnärdä genä ölkä filarmoniäseneñ zur konsertlar zalında Duşa Rossii” festivale qısalarında ütkärelgän konsertta cırlı-biyülle fol'klor küreneş belän çığış yasadı.
Tara şähärendä eşläp kilüçe tatar oyışmaları da soñğı waqıtta eşlären aktivlaştırdılar, dip äytergä mömkin. Berniçä ay ğına elek alar Başqortstan sänğät'kärlären qabul itkännär ide, ä şuşı könnärdä genä Tatarstannan kilgän artistlar belän oçraştılar. Taranıñ tatar mädäniät üzäge qarşında eşläwçe “Nur” ansamble dä şähär xalqı öçen törle mädäni çaralar ütkärep tora – konsertlar quya, bäyrämnär oyıştıra. Küptän tügel genä kollektiv ütkärgän
“Näwrüz” bäyrämenä tatarlar ğına tügel, başqa millät xalıqları da kilgän idelär. Aldağı şimbä-yakşämbe könnärendä “Nur” ansamble şähärneñ başqa kollektivları belän berlektä “
Duşa Rossii” festivaleneñ Omskida ütkäreläçäk “Tara rayonı könnäre”ndä qatnaşaçaq.
Rozaliä Sayganova, Omski.


text:
Yevropa Şurası üz gimnınıñ törle muzikal variantları tuplanmasın kompakt disk itep çığardı. Zur uñış
Yevropa Şurası digän süzlärne işetkäç keşe närsä uylıy? Bälkim keşe xoquqları, bälkim Demokratiä . Läkin , hiç şiksez Hip-hop turında tügel. Uylap qarağız. Yevropanıñ keşe xoquqlarına qarağan iñ yuğarı organı Yevropanıñ gimnı bulğan Beethovenneñ Şatlıq Odasınıñ törle musical variantları tuplanmasınıñ kompakt diskın çığardı. Ul asılda jurnalistlarğa yardäm öçen çığarılğan bulğan. Läkin, taläp zur bulğannıqtan, Yevropa Şurası xäzer ul disknı cämağätçelekkä satuğa çığarğan.
Audio
Elek mondıy variantın ber dä işetep bulmas ide .
Audio
Bu Ludwig von Beethhovenneñ Şatlıq Odasınıñ hip-hop variantı ide.
Yevropa Şurası tarafınnan bu yılnıñ başında çığarılğan kompakt Diskta gimnnıñ 19 variantı bar. Alar arasında gitar yäisä piyanoda uynalğan jazz variantları da bar.
Audio
Yevropa Şurası süzçese Alun Drakenıñ belderüenä qarağanda, maqsät jurnalistlarğa üz programmalarında yardäm itü häm ber ük vaqıtta bu protses vaqıtında keşe xoquqları oyışmasın tanıtu. Läkin, kompakt disk üz yulınnan täräqqi itte häm jurnalistlar ğına tügel, ä başqalar da anı sorap möräcäğät itä başlağannar. Drake mondıy reaksiäne kötmägän.
Audio
"Alar arasında ğadi keşelär dä, Yevropa mäsälälären öyränüçe studentlar da häm törle mäcleslärdä Yevropa gimnınıñ törle variantların uynarğa telägännär dä bar. Jurnalistlar ğına tügel, ä şulay uq xökümättän bäysez oyışmalarda eşlävçelär, Yevropa informatsiä üzäkläre, bu komapkt disk üz eşlärendä yardämçe bulır digän näticägä kilgännärder. Ber oçraqta yäş ber keşe sävdä palatasınıñ ber ciinında taratu öçen 150 kopiä soradı. Bez älbättä, Yevropadağı salım tülävçelär xisabına andıy sanda disk birä almıybız."
Şul säbäple Şura disknı satuğa çığarırğa bulde. Medianı bigeräk tä hip-hop häm trans versiäse qızıqsındıra. Alarnıñ ikesen dä nemets başqaruçısı Florian Muller äzerlägän. Trans versiäsen tıñlıyıq.
Audio
Mullerneñ süzlärençä,
Audio
"Yevropa Şurası Yevropa gimnı diskın min dä ağza bulğan Germaniädäge Waterpipe Rekords şirkätendä çığaruğa äzerlängändä, yäşlär öçen hip-hop versiäsen dä telävlären äytte. Min Yevropa taraftarı häm Beethoven muzıykasın da yaratam . Şul säbäplre min eşli alam dip äyttem"
Audio
Tekstnıñ ber öleşe yaqınca şulay yanğırıy.
Millätlärgä solıx Bez barıbız duslar Ber kön ber bulaçaqbız. Ul mängelekkä bulaçaq Bez inde 50 yıldan artıq Ber bulıp tordıq. İñ dulqınlandırğanı Bez yaña ğına başladıq. Şillerden alıp Bethovenğa çaqlı Minnän alığız Bez ber Yevropa Ber Ğailä
Monıñ eçtälege ğadättä hip-hoplarnıñ temasınnan ayırıla. Ğadättä anda süz aqça, xatın-qız häm köç qullanu turıda bara. Muller Yevropa Berelege turında rap yazunı qıyın tapqanmı soñ
Audio
"Ber dä qıyın bulmadı. Min Gettodan kilmim. Maşina, aqşa, qızlar minem tormışıma turı kilmi. Mİn yaxşı mohittä säyäsi, zialı häm fälsäfi uylanular belän üstem. Hip-Hopnıñ seks turında buluı ğına şart tügel. Minemcä, ul säyäsi bulırğa tieş. "
Älbättä, här kem dä bu disknı xupladı dip äytep bulmıy. Yevroskeptik Britan parlamentarı parlamentta şikayät tä belderde. Yevropa mäsäläläre buyınça Britan ministere Denis Mac Şayn monı aqçanı israf itü dip tä bäyäläde. Läkin, Şura süzçese Drakneñ fikerençä, 10 meñ Euro urnında sarıf itelgän
Audio
"Ul global fenomen buldı häm berebez dä monı kötmägän idek . Bez küz aldında totmağan iñ uñışlı PR qoralı eşläp çığardıq."
Britaniäneñ ul vaqıttağı tışqı eşlär ministere Ernest Bevin 1949-nçe yılda Yevropa Şurası turındağı kileşügä imza itü tantanasında bu kileşü Yevropa tormışında ömetle yaña nigez salu bulır digän fiker beldergän ide.
Audio
Färit İdelle. Praga.


text: Sowettar Soyuzı heroyı Musa Yälil ijad itkän Moabit däftäreneñ dawamı bulıuı ixtimal. Bıl turala äźipteñ yöź yıllığına arnalğan tantanalarźa äytelde. Bığa tiklem osraşıuźar Başqort däwlät pedagogia universitetında üthä, kisä Nur tatar teatrında Başqortostan häm tatarstan yaźıusıları qatnaşlığında Musa yälildeź tıuıuına 100 yıl tulıuğa arnalğan kisä buldı. Musa şiğırźarı bögön dä yäştärźe tärbiäläwźä möhimlegen yuğaltmay, törlö qağıź kiźäktärenän,xatta marğärin mayı yäki şırpı qabınan üźe tegep yahağan keskäy genä quyın däftärźäreneñ tiźtälärsä quldar aşa,uttar hıuźar aşa ilgä qaytıuı üźe ber möxjizä tielde kisälä. Unda qatnaşıusılar Prometey kewek ük,faşist totqononda la xalqına xeźmät itewźän tuqtamağan Musa yälildeñ Moabit däftäre räsäyźeñ bötä mäktäptärendä lä uqıtılırğa teyeş tigän urtaq fekergä kilde. Irımbur wäkildäre Musa Yälildeñ tıuğan awılındağı muzeyźı tulılandırıuźa yarźam horap Başqortostan häm Tatarstan yaźıusılarına möräjäğät itte.


text:
Rusiä finans ministrı Aleksey Kudrin iminlek oyışmalarınıñ terrorğa qarşı köräşne yaxşırtu öçen kiläse yılda milliardlarça dollar östämä aqça alaçağın belderde.
Bügen Kudrin iminlek çığımnarınıñ 157 milliard sumğa arttırılaçağın iğlan itte.
Östämä 50 milliard sum Federal' İminlek Xezmätenä, Eçke Eşlär Ministrlığına häm Tışqı Küzläw Xezmätenä bireläçäk. Saqlanu Ministrlığına östämä 107 milliard sum bireläçäk.
Elegräk Kudrin cämäğätçelek urınnarında, şul isäptän Mäskäw metrosında iminlekne nığıtu öçen kiläse yıl büdjetında tağın 2 milliard sum bülenüen iğlan itkän ide.


text:
Qayber üzäk mäğlümat çaralarınıñ Magnitogorski metallurgia kombinatı başlığı Rusiä prezidentı Putinnı Başqortstanğa yalğa çaqırdı digän xäbärläre respublikanıñ üzendä rizasızlıq tudırdı. Çiläbe metallurglarına Beloretsk rayonı cirlären satqanda yä waqıtlıça qullanuğa tapşırğanda Başqortstan cirlärenä çit keşelärneñ iä bulaçağı turındağı fiker borçu tudırmağan ide.
Respublikada cäyen bulğan oçqıç faciğasennän soñ yardäm itkän 150läp alman watandaşı yalların däwam itä. Başqortstan xristiannarı Raştuanı bilgeli.
Rämzit Abulaev, Ufa


text: Groznıy -- Yaña yıl tönendä Çeçnädä 4 militsiä xezmätkäre häm 3 cirle keşe üterelgän. Groznıyda granata şartlawladan ber ir, xatın-qız häm bala ülgän. Çeçnä eçke eşlär ministrlığı xäbär itüençä, granatanı militsiä belän atışqan ğisyançılar taşlağan. İke ğisyançı üterelgän, qalğannarı qaçıp kitkän. Groznıy üzägendä bilgesez keşelär OMONğa ut açqan. 3 militsiä xezmätkäre häläk bulğan, 2se awır cäräxätlär alğan. Gudermesta bilgesez keşe militsiä patrulenä ut açqan - ber keşe yaralanğan. Urus-Martanda ber militsiä xezmätkäre üz qoralınnan cäräxätlängän.


text:
İminlek citeşmäw säbäple Ğiraqtağı saylawlar bar cirdä bulmas kebek, monı ilneñ premyer-ministrı da tanıy
Ğiraqnıñ 30-nçı ğinwarğa bilgelängän saylawlarğa tulısınça äzer bulmawın inde waqıtlı xökümätne citäklägän İyäd Ğäläwi dä tanırğa mäcbür - ul, ilneñ qayber töbäkläre tawış birüne oyıştıru öçen tieşle däräcädä imin bulmayaçaq dip belderde. Anıñ süzlärenä qarağanda, xökümät xäzer şul töbäklärdäge törle qabilä wä dini başlıqlar belän saylawlarnı oyıştıru xaqında söyläşülär alıp bara. Ğälläwineñ şuşı kierenke wäzğiatne tanuı Ğiraq saylawlarınıñ ni däräcädä irekle wä ğadel buluı xaqında sorawlar uyata.
Audio, Donald Rumsfeld
"Ğiraqlılar tarafınnan idarä itelgän häm alarnıñ üzläre tarafınnan iminlek buldırılğan Ğiraq - bar xalıqara berektäşlekneñ maqsatı şul. Ğiraq xaqı häm anıñ waqıtlı xökümäte, äle şaqtıy ğına barası bulsa da, bu yünäleştä uñay täräqqiatkä ireşte" di amerikan saqlanu ministrı Rumsfeld, Ğiraqta saylawlar ütüneñ zaruriate turında. Washington, xalıq tarafınnan kiñräk yaqlanğan xökümät Ğiraqtağı ğisyançılardan tizräk arınuğa yardäm itäçäk dip ömetlänä. Ämma ikençe yaqtan, tawış birüneñ qayber töbäklärdä ütmäwe, dimäk qayber keşelärneñ saylawlarda qatnaşmawı, kiläçäk xökümätneñ kiñ qatlam tarafınnan yaqlanuın kimetä ala digän şöbhälär dä belderelä. Çärşämbedä "New York Times" basması tawış birüne kiçekterergä kiräk, çönki ul iminlek naçar bulu säbäple sönni ğäräplär yäşägän töbäklärdä uzmasa, alarnıñ yaña mäclestä wäkillege bulmayaçaq, ä bu yaña xakimiatne yaqlawnı kimetäçäk dip yazıp çıqtı. Sönni ğäräplärneñ töp säyäsi köçe - Ğiraq İslam partiäse uzğan ayda saylawlarda qatnaşmayaçağın beldergän ide. Bu partiä, iminlekneñ tieşle däräcädä bulmawı anıñ tarafdarlarına tawış birüdä äwzem qatnaşuğa kirtä bulaçaq dip isäpli. Sönnilärneñ başqa yuğarı wäkilläre ğomumän 30-nçı ğinwar saylawlarına barmasqa öndi, çönki şunıñ aşa ildäge xakimiat Ğiraq xalqınıñ zur öleşen täşkil itkän şığıylarğa tapşırılaçaq dip kisätä. Şvedsiädä urnaşqan Demokratiä häm Saylawlarğa bulışlıq institutı belgeçe Virginia Beramendi-Heine, tawış birü mömkin qädär irekle bulırğa tieş dip isäpli.
Audio, Virgina Beramendi-Heine
"İreklek yağınnan qarağanda, bez saylawçılarnıñ üz tawışın irekle wä çit basımsız birüen tä''min itärgä tieşbez, alar üzläreneñ fiker, berläşmä häm cıyın ireklege ütälüen bar saylaw protsessı barışında toyıp torırğa tieş" di Virginia Beramendi-Heine. Ğiraqnıñ waqıtlı xökümäte dä, Quşma Ştatlar da aldağı saylawlarnıñ qayber citeşsezleklär belän ütäçägen inde xäzerdän ük tanıy, läkin alar kamillektän yıraq torsa da, Ğiraqta saylawlar uzdıru üze genä dä zur täräqqiat bulaçaq dip isäpli.
Kärim Kamal


text:
Prezident G.Bush belän senator J.Kerryneñ aylarça alıp barğan kampaniäse nixäyät töğällänep kilä. Amerikannar sişämbe könne tawış biräçäk.J.Bush (üz) citäkçelege Amerikanıñ iminlegen arttırdı digän argument belän yañadan saylanırğa teli. Kerry isä prezidentnıñ Ğıraqta suğış alıp baruın tänqitläp, küpyaqlı tışqı säyäsät alıp barırğa wäğdä itä. Fiker beleşülär yarışnıñ başqa baş baraçağın kürsätä.Belgeçlär 2000nçe yıldağı xäl qabatlana ala dip yanıy.
Amerikannar sonğı märtäbä prezidentnı 4yıl elek saylağan ide. Ämma kemneñ ciñep çıqqanı 36 könnän soñ ğına Yuğarı Mäxkämä qararı belän bilgele buldı.Şunnan soñ Amerika 11nçe sintäber fäciğäsen ütkärde, 2 suğışqa kerde.Ämma fiker beleşülär AQŞnıñ al Gore belän G.Bush arasındağı yarışta bulğan kebek äle dä bülengänen kürsätä. J.Bush belän J.Kerrynı ber ike prosent qına ayıra.AQŞ säyäsäten(bäysez jurnal) Cook Säyäsi Xisabı öçen analizlığan Jennifer Duffy äytüençä(audio)
Minemçä bez ozın töngä äzerlänergä tieş.Bez saylaw kiçendä näticälärne belä almayaçaqbız digän mömkinçelekkä üzebezne äzerlärgä tieş-yarış bälkim dä berniçä kön däwam itär.
Ğıraq suğışı, ilneñ iminlege , sälämätlek saqlaw kebek mäsälälär prezident saylawlarında distälärçä yıl ähämiät üzägendä tora.Saylawçılarnı terkäw nıq artqan, säyäsi küzätüçelär saylawlarğa küp keşe qatnaşaçaq dip äytä.50ştatnıñ yaqınça öçtän ikese aldan tawış birügä röxsät itä.Mätbuğat xabärlärenä qarağanda elek bulmağan qädär küp sanda keşe aldan tawış birep quyğan.Analitik Curtis Gans fikerençä bu yarışnıñ kisken bulaçağına işarä itä.Gans Amerikan Saylawçıların Tikşerü Komitetı dip yöretelgän bitaraf oyışmanıñ direktärı. Oyışma watandaşlarnıñ säyäsät belän qızıqısınu,säyäsätkä qatnaşuın qarap bara. Gans prezident saylawı älege prezident öçen referendum bulıp tora di. Konservativ respublikannar Bushnıñ terrorğa qarşı suğış , salımnarnı kimetü yäki anıñ traditsion bäyälärgä ähämiät birüen yaqlıy. Demokratlar isä anı finans mäsäläsendä cawapsız, Ğıraq suğışı cörätkär, kiräkmägän eş ide dip tänqitle .Amerikada prezident turıdan turı tügel ä saylaw xäyäte tarafınnan saylana.Prezident namzäteneñ ciñep çığuı öçen 538keşelek saylaw xäyäteneñ 270 tawışın aluı zarur.Ber ştatta ciñep çıqqan prezident namzäte ul ştat öçen bilgelängän saylaw xäyäte äğzaların üze öçen qazanğan bula .2000nçe yılda al Gore il külämendä küpçelek tawış alğan bulsa da,Floridada çıqqan bäxäslär säbäple eş AQŞ yuğarı mäxkämäsenä barıp citte häm ul Bush –nı yaqlap qarar çığardı.Florida häm başqa urınnardağı tärtipsezleklär säbäple Kongress ike yıl elek qanun çığardı , bu cirle saylawlarğa kübräk oxşaşlıq kiterergä tieş di. Reformalarnıñ üzägendä terkälü mäsäläse tordı. Ämma bu bik az ştatlarda tämamlandı keşelär turında cirle däräcädä andıy mäğlümät yuq . Saylaw reformaları turında mäğlümät çığanağı bulıp torğan Election on line.Org isemle internet säxifäseneñ direktorı Doug Chapin bolay di(audio)
Andıy mäğlümät çığanağı yuq, bez keşelär döres urındamı , alar çınlap ta terkälgänme moñı belü öçen çarabız yuq. Bez äle dä ütkändäke kebek mäğlümätne cirle däräcädän ştat däräcäsenä tuplaw belän mäşğül
Federal qanun saylawçılarğa , terkälüläre şikle bulsa ''waqıtlı tawış'' birü mömkinlegen birä. Andıy tawışlar 100meñnnärçä bulaçaq dip kötelä. Ämma här ştat alarnı üze bilgelägän waqıtta sanıyaçaq.
Saylaw köne yäğni 2noyäberda qaysı partiä Kongressnıñ ike palatasın kontrol itä, ul turıda da qarar birelä. AQŞ wökillär palatasınıñ 435 urını, senatnıñ 100 urınınıñ äçtän bere öçen yarış bulaçaq.Respublikannar wäkiller palatasında 20ä ,senatta da 2urın belän küpçelektä häm bälkim alar moñı saqlap ta qalaçaq
färidä xämit


text:
3 dekaberdä Qazanda 10 plenar sessiä eşen däwam itte
3 dekaberdä Qazanda 10 plenar sessiä eşen däwam itte
Sessiä üzeneñ eşen başlağan könne tege yäki bu säyäsi partiä, ictimağıy oeşmalar wäkilläre İrek mäydanına cıelıp piket oeştıralar. Bu inde ber traditsiägä äwerelep bara buğay. Menä bu yulı da İrek mäydanında çirattağı ber piket üzdı. Anı kommunistlar firqase oeştırğan ide. 3 dekaber könne irtän ber unlap keşe İrek mäydanına kildelär. Alar qullarına «Bezgä ğadel saylawlar kiräk. Ä sezgä?», «Tatarstanlılarğa grajdanlıq xoquqları» digän häm başqa şundıeraq şiğar'lär totqannar ide. Xäer alar arsında iñ qızıqlısı «Küppartiäle demokratiäne taläp itäbez» digäne bulğandır, möğaen. Kommunistlardan mondıy taläplärne işetäse säereräk, anısı. Läkin nişliseñ, zamana üzgärgändä, kommunistlar partiäse genä ber urında tora almıy şul inde.


text:
Çeçnädä ayaqhız qalğan mayorğa - fatir
Başqortostan prezidentı Mortaza Räximov respublika xökümätenä Nikolay Xvostantsev ğailähenä fatir birergä quşqan. 27 yäşlek bıl eget, xoquq haqlau orğandarı mayorı Çeçnyala komandirovqala bulğanda minağa elägep ayaqtarın öźźörä. Ul mina halınğan urındı taba häm unı zararhıźlandıra, tik üźe lä şartlauğa elägä. Nikolay Xvostantsevqa İrlek ordenı la birelä. Älegä Başqortostan xökümäte uğa ike bülmäle fatir birgän. Asqıs tapşırğanda Eske eştär ministrı Rafil Divaev unıñ qatınına här waqıt yarźam itergä wäğäźälägän.


text:
Yanğınnan saqlanu xezmätendä üzgäreşlär
Sabantuylarğa respublikanıñ Ğädättän tış xällär ministrlığı nıqlap äzerlänä. Şimbä häm yäkşämbe könne Tatarstan cirleklärendä uzuçı bäyrämdä barlığı 800 yanğın sünderüçe, ul-bu çıqsa dip 50дәH artıq qotqaruçı eşläyäçäk. Monnan tış yanğın sünderü maşinaları, avariä-qotqaru texnikası härdaim äzerlektä toraçaq. Qısqası, Ğädättän tış xällär ministrlığınıñ barlıq bülekçäläre dä köçäytelgän eş rejimına küçä. Xalıq küpläp cıyılğan urınnarda iminlekne buldıru nisbätennän, operativ törkemnär eşläyäçäk. Bäyrämnär waqıtında yanğınğa qarşı köräş xezmäte dä täwlek buyı kizü toraçaq. Comğa könne Ğädättän tış xällär ministrlığınıñ kollegiä utırışında da respublikada yanğınğa qarşı köräş mäs’äläse qaraldı. Soñğı yıllarda Rusiä qanunnarına kertelgän üzgäreşlär nigezendä, cirleklärdä yanğınnı sünderü subyektlar wäqälätlärenä tapşırıldı. Bu xaqta TR Ğädättän tış xällär ministrı Valeriy Vlasov
Bügen min äyter idem strategik mäs'älä qarala. Respublikada yanğınnan saqlanu xezmätenä üzgärtülär kertü küzdä totıla. Bu berençe çiratta Rusiä qanunnarına kertelgän yañalıqlarğa bäyle. Çönki wäqälätlär, yäğni eşne bülü üzgärde. Häm şunıñ nigezendä bez ğomumän respublika, şul uq waqıtta ayırım munitsipal' cirleklär buyınça da söyläşäbez bügen.Yaña üzgärtülär nigezendä “Tatarstan respublikası yanğınnan saqlaw” däwlät şirkäte barlıqqa kiläçäk. Anıñ proyektı inde respublika Xökümätendä qaralğan. Häm bu könnärdä Tatarstan Premyer-ministrı Röstäm Miñnexanov imzalar dip kötelä. Yanğınğa qarşı köräş xezmäteneñ şähär cirlegendä eşläwe qänäğätländersä dä, awılda ul qatlawlı bulıp qala. 60 protsent yanğın sünderü xezmätläre şähärgä, ä 40 protsentı awılğa turı kilä. Ä mäydan buyınça awıl cirlekläre zurraq bulıp qala. Soñğı biş yılda awıl cirendä 10 meñnän artıq yanğın çıqqannı bilgeläp uzdı utırışta. Alarda 800rә yaqın keşe ülgän häm 500rә yaqını törle cäräxätlär alğan. Bügenge köndä awıl cirlärendä yanğın sünderüçelärneñ citärlek bulmawı äytelde. Alar 7 urınına 3әү genä ikän. Soñğı waqıtta aqçanıñ azraq bülenüe säbäple, eştän kitüçelär arta ğına bara ikän. Urtaça alğanda bu ber yanğın sünderüçe qaramağına bügenge köndä 1200дәH artıq keşe turı kilä digän süz. Ä bu şähärdä 831, ä awıl cirendä 500rә yaqın keşe genä bulırğa tieş. Ayıruça Aznaqay, Bawlı, Bögelmä, Bua, Alabuğa, Zäy, Nurlat, Tuqay, Çistayda xäl qatlawlı dip äytelde. Şulay uq utırışta yanğın sünderü maşinalarnıñ iskerüe, iñ kiräkle texnikanıñ bulmawı turında borçılıp söylände. Xäzerge köndä 60 protsenttan artıq yanğın sünderü maşinaları eşkä yaraqsız.
Landış Xarrasova


text:
Gruziä başqalasında protest belderüçelärneñ demonstratsiäse tön buyına däwam itte.Täsirle opozitsiä citäkçese Prezidentnı çigenergä mäcbür itü öçen eştaşlarğa häm başqa törle sivil itäğätsezlek, tärtipsezlekkä çaqırdı.Gruziädä 2noyäberdä ütkärelgän saylawlardan soñ protestlar däwam itä.Opozitsiä törkemnäre xökümät yaqlı partiälärneñ ciñep çığuı öçen xärämläşülär buldı.digän qaraşta .Demonstratsiäçelär arta barğan räweştä prezident Şewernadzeneñ çigenüen taläp itä.
Kiçä 15meñ çaması keşe qatnaşqan demonstratsiädän soñ meñ keşe , tönne parlament aldında ütkärde.Milli Xäräkät blogınıñ citäkçese Mixael Saakasvili xökümät eşçelären, eştaşlarğa ğadi watandaşlarnı salım , xisaplarnı tülämäskä çaqırdı.


text: Vatikan şähre,Ütkän kiç Vatikanda vafat bulğan Rim Papası Johan Paul İkençe xörmätenä bugen unmeñnnärçä keşe qatnaşqan bik zur dini yola ütte. Vatikanda däwlät sekretarı kardinal Angelo Sodana citäklägän papa ruxına bağışlanğan mäxsus yola İzge Peter bazilikası basqıçlarında ütte.1978nçe yıldan birle papa bulıp torğan karol Woityla 26yıl eçendä 120dän artıq ildä buldı. İtalia 3 Polşada 6 ä Misırda prezident Möbäräk papağa xörmät yözennän 3 könlek räsmi matäm iğlan itte . Mısır citäkçse Möbäräk Johan Paulnıñ ğäräb , fälästin mäsäläsen yaqlawına yuğarı bäyä birep ul söyü häm tınıçlıq keşese ide dide. Papa 2.meñnençe yılda Mısırda buldı ul anıñ İzrael Könbatış yarı häm Yordaniägä säfäreneñ ber öleşe ide. Misırda 250meñnnän artıq kop katolikları yäşi Dönya citäkçeläre fani dönyadan ayrılğan katolik ruxaniäne yuğarı bäyä birergä däwam itä. Fransiä citäkçese Chiraq(audio)J.Paul här waqıt ta sivilizatsiälär suğışın kire qaqtı. Ul xalıqlar, mädäniätlär häm dinnär arasında dialogqa çaqırdı disä, Eleke sovet citäkçese Gorbaçev papa salqın suğışnı beterügä zur öleş kertte digän.Katolik illäre çirkäwlärendä ayrım alğanda Polşada papa xörmätenä yolalar ütkärelä.


text:
15 iyül könne Ufada Başqortstan tatar milli xäräkäte oyışmalarınıñ berlektäge utırışı bulıp ütte. Cäyge yal waqıtı bulğanğamı, ällä başqa säbäp belänme, bu yulı barlıq tatar oyışmaları citäkçeläre dä kilä almadı. Şulay da söyläşü eşlekle şartlarda ütte. Çirattağı utırışnı da, ğädättägeçä, Tatarstannıñ Başqortstandağı Säwdä – iqtisadıy wäkilçelege citäkçese, Başqortstan Tatar kongressı Başqarma qomitetı räise urınbasarı Ramil Bignov açtı häm alıp bardı. İñ täwdä süz Başqortstanda tatar telenä dä däwlät tele statusı birüne yaqlap, referendum ütkärügä äzerlek barışı turında buldı. Älegä referendumğa äzerlänü häm anı ütkärüne oyıştırunı üz cawaplılığına alaçaq initsiativ törkem oyıştırılıp betep kilüye xaqında äytelde. Bu törkemgä 80 gä yaqın keşe kerä. Xäzer şuşı törkemne Başqortstan Üzäk saylaw qomissiäsendä räsmi terkäw xästärlekläre başlana. Cäyge yallar waqıtı bulu säbäple bulsa kiräk, referendumğa äzerlek eşläre beraz sülpänlänä töşte. Bu xaqta da süz buldı häm älege möhim eşne oyıştırunı üz ağımına quymaw kiräklege iskärtelde. Şul uq waqıtta Başqortstan Tatar kongressı Başqarma qomitetı räise Eduard Xämitov Başqarma qomitetnıñ aldağı utırışı sentäbr ayına qädär kiçekterelüen beldergän. Ämma äle ütkän utırışta Kongress Başqarma qomitetı eşçänlegenä genä qarap tormasqa kiräk, digän fikerlär äytelde. Çönki Kongress Başqarma qomitetınnan tış ta Başqortstanda distädän artıq tatar milli oyışması bar. Alarnıñ citäkçeläre häm wäkilläre dä zur eş başqara ala.
Atnaqiç könne ütkän utırışta Tatarstandağı yuğarı uqu yortlarına Başqortstannan tatar abiturientların uqırğa cibärü xästärlekläre xaqında da söyläşü bulıp aldı. Bıyıl bu täñgäldä täwge kiñküläm eş alıp barıldı. Qazandağı berniçä wuzğa imtixannar tapşıru öçen yegetlär häm qızlar saylap alınğan. Alar imtixan birgändä, ğomum şartlardan yıraq taypılmıy ğına, qayber östenleklärgä iä bulaçaq, tögälräk äytkändä, alar öçen imtixan qonqursları maxsus bilgelänä. Berençe qoymaq töyerle bula digändäy, Başqortstandağı tatar balaların Tatarstanğa uqırğa cibärergä äzerläw eşendä dä kimçeleklär baytaq bulğan. Kiläse yıllarda şul xatalarnı isäpkä alırğa häm alarnı qabatlamasqa kiräklege äytelde.
Mäğlüm buluınça, bıyıl Tatarstanda Başqortstan tatarları könnäre ütärgä tieş. Ämma bu olı bäyrämneñ tögäl genä qaysı ayda ütäçäge häm ni räweşleräk oyıştırılaçağı xaqında haman da bulsa täğayın mäğlümatlar yuq. Moña Başqortstan xaqimiätläreneñ pozitsiäse häm şuña qarap Tatarstan citäkçelegeneñ dä beraz uylanulı sülpänlege säbäpçe kebek. Bäğze räsmi çığanaqlardan alınğan xäbärlärgä kürä, Başqortstannıñ yuğarı citäkçelege bu bäyrämneñ ütkärelüenä qarşı ikän. İnde ul ütkärelgän oçraqta da, fäqät Başqortstan tatarları könnäre genä bulırğa tieş tügel bu bäyräm, dip bara di respublik türäläre. Ğomum Başqortstan könnäre dip atalğan oçraqta ul üzen aqlar ide digän fikerne alğa sörä räsmi xaqimiätlär. Ämma Başqortstan tatar milli oyışmaları wäkilläre moña kisken qarşı. Çönki alay bulğanda, Qazandağı oçraşular tağın jırlap – biep, küñel açıp yörügä genä qaytıp qalaçaq. Ä Başqortstan tatar milli xäräkäte liderları Qazandağı oçraşularnıñ Başqortstandağı tatarlarnıñ problemnarı xaqında citdi söyläşülärgä nigezlänüen kötä. Qazan üzägendäge İrek mäydanında başqort tirmäläre qorıp, taqmaqlar cırlap yörep kenä Başqortstandağı tatarlarnıñ problemnarın xäl itep bulmıy. Utırışta qatnaşuçılarnıñ fikere şundıy ide.
Kiñäşmädä xalıq isäben alu näticäläre xaqında da fiker alıştılar. Qayber kürşe respubliklarnıñ canisäp näticäläreneñ milli sostawqa bäyle yomğaqların alğanlığı da mäğlüm. Läkin Başqortstanda haman da bu mäğlümatlarnı bäyän itärgä aşıqmıylar. Şul uq waqıtta ğayre räsmi çığanaqlar Başqortstanda tatarlarnıñ öçençe urınğa torıp qalğanlığın, ä başqortlarnıñ ikençe urınğa mengänlegen raslıy. Tatar oyışmaları wäkilläre ägär dä bu xälneñ çınlap ta şulay bulğanlığı räsmi bäyän itelsä, Başqortstanda älternativ xalıq isbäne alular oyıştıraçağın belderde. Alarnıñ näticäläre buyınça, räsmi xaqimiätlär ütkärgän canisäp alular yomğaqların mäxkämägä birü küzallana.
Söyläşüdä Başqortstan prezidentı xaqimiäte başlığı belän Tatarstan prezidentı apparatı citäkçese arasında soñğı waqıtta yarım –yäşeren töstä oyıştırılğan ike oçraşu turında da fiker alışu buldı. Şundıy räsmi söyläşülär waqıtında Başqortstan tatarları problemnarın yomşartırğa tırışu, alarnı tomalarğa mataşu omtılışları buluı sizelä, dip äytelde. Läkin tatar milli oyışmaları andıy oçraşularnıñ ğına tatar problemnarı uçaqların sürelderä almayaçağın qatğıy belderä.
Ufadağı tatar oyışmaları utırışı bu yulı berençe tapqır ör – yaña zur zalda ütkärelde. Başqalanıñ näq üzägendäge ber binada alınğan irken zalda zamança itep tözekländerü eşläre ütkärelgän. Ramil Bignov monnan soñ tatar cämägätçelek oyışmalarınıñ berlektäge cıyılışlarınıñ härwaqıt şunda ütkäreläçäge xaqında äytte. Aldağı utırış kiläse atnanıñ sişäbesenä bilgelände.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Qırğızstan parlamentı xakimiättän töşerelgän prezident Äskär Aqayevnıñ ulı Aydar Aqayevnı deputat qağılğısızlığı xoquqınnan mäxrüm itte.
Qırğızstan baş prokurorı Azimbek Beknazarov Akayev 4 tikşerü eşeneñ üzägendä tora dide. Xäzer qatı tikşerü başlana. Anıñ milke qulğa alınaçaq. Çik qapqalarıa anı qulğa alırğa färmannar cibäreläçäk dide Beknazarov.
Aqayev xäzer Rusiädä. Beknazarov äytüençä, Aqayevqa qarşı 3 cinayät eşe açılğan. Ul aqça yuuda häm eş urının yaman maqsatta faydalanuda ğäyeplänä. Aqayev üz bu ğäyepläwlärne kire qağa.


text:
Bayram Şençalar - Şeker Oğlan
Sanatçı : Bayram Şençalar
Türkü : Şeker Oğlan
Etiketler : Bayram Şençalar - Şeker Oğlan türkü indir, Bayram Şençalar - Şeker Oğlan türkü dinle, Bayram Şençalar türküleri, Şeker Oğlan mp3 indir, Bayram Şençalar türküleri Şeker Oğlan türküsü, Şeker Oğlan sözleri, Bayram Şençalar mp3 dinle, Bayram Şençalar download, Şeker Oğlan bedava mp3, Bayram Şençalar türkü sözleri, Bayram Şençalar türkü dinle, Bayram Şençalar son albüm indir
Bayram Şençalar Türküleri
Bayram Şençalar - Haydi Bizim Evde
Bayram Şençalar - Aslan Mustafam
Bayram Şençalar - Saffet Efendi
Bayram Şençalar - Şerife Hanım


text:
Charlie Chaplin
Ser Charles Spencer "Charlie" Chaplin (qısqasha aytılıwı: Charli Chaplin; 16 aprel, 1889 – 25 dekabr, 1977) ko'rnekli Angliyalıq komik aktyor, rejissyor ha'm kompozitor bolg'an. Ol dawıssız kino erasındag'ı jumısları menen dan'qı shıqqan bolıp[1], kinolarının' ko'pshiliginde o'zi aktyor, rejissyor, stsenarist ha'm prodyuser rollerin birgelikte atqarg'an. Kinolarının' ko'pshiliginde "Gezende" obrazında oynag'an ha'mde pantomima, buffonada sıyaqlı usıllardı jumıslarında ko'p paydalang'an.


text:
Britaniä möselmannarın terrorğa närsä etärä?
Britaniä äle dä uzğan atnada 10 oçqıçnı şartlatu plannarı faş itelüdän soñ tınıçlana almıy. Terror ğämälen oyıştıruda şiklänelgän keşelärneñ yañadan, uzğan yılğı kebek – Britaniädä tuğan möselmannar buluı – xalıqnı tağın da kübräk tetränderde. Dönya buylap terrorğa qarşı suğış barğanda Britaniädä tuğan yäş möselmannarnı – suğışçılar yağına basırğa närsä etärä? Terror yulına basu säbäpläreneñ berse itep ğädättä – iqtisadi awırlıqlarnı kiterälär.
Terror häm säyäsi köç qullanunı öyränü üzäge räise Paul Wilkinson da, aqça citmäw genä keşene terrorğa kitermi, dip sanıy:
"7 yül terror ğämällären oyıştıruçılarnı öyränü, alarnı terrorda qatnaşırğa etärgän töp säbäp - sosial-iqtisadi awırlıqlar tügellegen kürsätte, dip uylıym. Alar bu ğämällärne, Al Qaida baş mien yuğanı öçen häm global cihadqa qatnaşularına ışanuı öçen başqarğan."
Uzğan yılğı terrorçılarnıñ kübese xälle ğailälärdän bulğan. Bu atnada qulğa alınğan 24 keşeneñ qayberläre däräcäle hönär iäläre digän xäbärlär bar.
Britaniädä möselman cämäğätçelege arasında Britaniäneñ tışqı säyäsätenä rizasızlıq bar. Britaniäneñ Ğiraq suğışına aktiv qatnaşuı, ber ay däwam itkän Liban-İzrail nizağın tuqtatırğa çaqırmawın möselmannar täñqitli. Ber törkem möselmannar bu xaqta premyer-ministr Tony Blairğa uzğan comğa könne açıq xat ta yulladı. Britaniä xökümäte, oppozisiädäge säyäsätçelär häm qayber mäğlümat çaraları bu xatnı kisken täñqitläp çıqtı.
Britaniädä immigrantlarnıñ küpçelege Paqstan häm Bangladeştan, häm östäwenä Paqstannıñ Kaşmir töbägennän. İnde Britaniädä tuğan balalarnıñ ata-anaları şunnan bulırğa mömkin. Londondağı ğäräp-farsi öyränüläre üzäge başlığı Alireza Nurizade, ber möselman ikençesennän ayırıla, dip söyläde:
"Bu – böten möselmannar probleması tügel, ä ayırım möselmannar arasında bulğan mädäni üzençälek. Saylap alu yä bülenü bar dip äytmäs idem. Bez möselmannar monı üz telägebez belän eşlibez. Mine ber keşe dä möselmannar ğına yäşägän bistädä tor dip köçli almıy. "
Üz üzlärenä biklänep yäşägändä, elekke watannarında bulğan qarşılıqlar häm terror turında kübräk söyläşenä, şuña mondıy cämğiätlärdä yäşlärneñ terrorğa tartılu ixtimalı zurraq, di belgeçlär.
Kiläçäktä Britaniäneñ möselman cämäğätçelege problemalarına ayıruça iğtibarlı bulu, alarnı yaxşıraq öyränü kiräk bulır dip farazlana.


text:
Maqsat - 2017 nçe yılda terrornı beterü
Kön tärtibe 2
Global’,regional’, cirle säyäsi dinamikalarnıñ häm ğamällärneñ barısın bergä cıyıp añlaşıla ala torğan itep belderelüe kiräk.
Donal’d Tramp citäkçelegeneñ AQŞ tışqı säyäsäteneñ 1950 nçe yıldan başlap bügenge köngä qadär kilep citkän sistemadan taypılı işarätläre kürsätüe küzätelä.
Germaniya tışqı êşlär ministrlığı süzçese Martin Şefer “Äsädneñ köçläre çiklänmiçä torıp bäreleşlärne tuqtatunıñ mömkin bulmawına ışanam”dide. Germaniyanıñ ozın möddätle plannarınıñ üzgärmäwen dä beldergän ministrlıq süzçese Süriyädä Rusiya häm Törkiyä garantlığında ğamälgä aşqan utnı tuqtatu barışınnan qanäğätbez”dide. Şartlar menä şulay.
Angliyäneñ “Independent”gazetı “İstanbuldağı “Reina” tönge klubı höcümenä iñ yaxşı cawap Törkiyägä yal itärgä baru bulır. Säyäxät turist öçen dä, ul il öçen dä bik möhim. Här yıl İstanbulğa häm Törkiyägä millionnarça keşe kilüen küz uñında totqanda nindi dä bulsa qurqınıç, yanaw belän oçraşu mömkinlegegez bik tübän”dip yaza.
”Times” gazetında tübändäge yullar urın ala:” Könbatış qulınnan kilgän qadär Törkiyägä yaqlaw kürsätergä tiyeş. Bu räweşle Änkarağa kiläçäktä başlana alaçaq tınıçlıq söyläşülärendä Törkiyä aradaşçlığı belän Könbatışnı da wäkillek itä alaçağı yullaması yasalırğa tiyeş.Könbatışlı illär “DEAŞ” mäs’äläsendä üzlärendäge barlıq küzläw mäğlümatların Törkiyä belän urtaqlaşırğa tiyeş”.(02/01).
Ğiraqqa säfär yasağan Franśiya ilbaşı Olland “Terrorğa qarşı köräşkä kürsätelgän yaqlaw Franśiyağa yünälgän höcümnärne totqarlawnı täêmin itäçäk. Alar bezgä höcüm itkändä ,bezneñ cirlärda höcüm oyıştırırğa äzerlängändä bez dä barısına qarşı köräşäçäkbez. Süriyä krizisında isä bez säyäsi çişeleş yaqlı”dip belderde. (“Sputnik”,02/01).
“Färat qalqanı” operaśiyäsenä äyterseñlä üzlärenä başqarılğan kebek qarşı çığuçılarnıñ bu cömlälärdän sabaq alıp almawları başqa ber mäs’älä , ämma Parijnıñ Bagdat, Süriyä häm Ärbilgä qağılışlı adımınıñ waqitı mäğ’lüm.
Törkiyä prem’yer-ministrı Binali Yıldırımnıñ Ğiraq säfäre dä Törkiyä tışqı säyäsäten ğamälga aşırunıñ tağın da aktiv öleşe.
Bagdat bu säfärne 4 küz belän kötä. Ğiraq prem’yer-ministrınıñ Olland belän oçraşuında yasağan yullaması monıñ işaräteder:”İstanbul häm dön’yanıñ başqa cirlärendäge höcümnärne global’ terror oyışması oyıştırdı”.
Terror oyışmasınıñ yazmışı belän bäyle äytkän süzläre tübändägeça:”PKK”nıñ Ğiraq cirlären qullanıp Törkiyägä höcümnär oyıştıruın qabul itmäyäçäkbez”.
İran ilbaşı Xasan Ruxani “İstanbuldağı waqiğağa bik borçıldıq. Bu waqiğa terrorçılıqqa qarşı çığıp anı betermiçä torıp ber virus kebek beräwne dä qızğanmayaçağın kürsätte. Süriyädä utnı tuqtatu kileşüendä İrannıñ öleşe bulmawı, bar närsäneñ Törkiyä belän Rusiya iniśiativasında ğamälgä aşuı däğwaları döres tügel. İran terrorçılıqqa qarşı köräş häm diplomatiyädä möhim rol’ uynadı. Süriyä, Rusiya häm Törkiyä belän daimi räweştä êlemtädä torabız “dide.
Törkiyä prem’yer- ministrı Binali Yıldırım 3 nçe ğinwarda Törkiyä Böyek Millät Mäclese törkem cıyılışında yasağan çığışında bolay dide:”Donal’d Tramp bu yäm’sezlekne – Obamanıñ ğamällären tuqtatsın. Tuqtatmasa da bez üz yulıbıznı däwam itteräbez”. Êş şunda – AQŞ/Könbatış belän arabız tözälgändä ber ük xatalarnı yasamaw.


text:
Başqortstan tatar milli oyışmaları berlektäge cıyının ütkärä
Mäcit Xucin 24 dekäbr könne ütäçäk zur cıyında ike möhim mäsälä tikşereläçägen dä xäbär itte. Anıñ berse – Başqortstanda yäşäwçe tatarlarnıñ tel statusı mäsäläse häm ikençese – Başqortstan Mäğärif ministrınıñ bıyıl 21 noyäbrdä çığarğan färmanı mäsäläse. Mäcit Xucin äytüençä, Başqortstan Prezidentı Mortaza Räximov, ike yıl elek ük respublik tatarları tele statusın kütärügä qağılışlı wäğdä birgän bulsa da, bu täñgäldä älegäçä barmaqqa barmaq ta suğılmadı. “Başqortstan tatar cämägätçelegen älege xäl bik borçıy, - di professor Mäcit Xucin. – İl Prezidentı Putin isemenä, şulay uq Başqortstan Prezidentı Räximovqa bu xaqta distädän artıq xat häm möräcägät cibärelügä dä qaramastan, älege problemnı haman da kürmämeşkä salışalar. Şuña kürä tatar oyışmalarınıñ berlektäge cıyınında bu mäsälägä tağın da ber tapqır iğtibarnı cälep itäbez häm Putin isemenä dä, Räximov isemenä dä yaña xatlar cibäräçäkbez”. Mäcit äfände süzlärençä, bu xatlarnıñ ölgeläre äzer inde, tatar cämägätçelek oyışmaları wäkilläre Ufağa kilgäç alarnı bergäläp tikşerep, tawış birep qabul itü küzdä totıla.
Başqortstan Tatarları Milli-mädäni moxtäriäte räise Ramil Bignov isä kön tärtibendäge ikençe mäsälä buyınça fikerläre belän urtaqlaştı. Mäğlüm buluınça, bıyıl cäyge qäniqullarğa kitkänçe ük, Başqortstan Däwlät Cıyılışı deputatları respubliknıñ “Mäğärif turında” qanunına üzgäreşlär kertü xaqında kileşkän ide. Aña asäsan, Başqortstan mäktäplärendä uquçı barlıq millät balaları da başqort telen däwlät tele bularaq öyränergä tieş. Şuşı üzgäreşne deputatlar oqtyäbr ayında uzğan utırışlarında tulısınça qabul itte. Ä 21 noyäbr könne Başqortstan mäğärif ministrı Zöhrä Räxmätullinanıñ şuşı qanunnı ğämälgä aşıra başlaw turında färmanı dönya kürde. Şulay itep kiläse yıldan Başqortstandağı barlıq millät balaları da başqort telen mäcbüri öyränä başlarğa tieş bula. Bu yañalıqqa Başqortstan tatar cämägätçelek oyışmaları baştan uq rizasızlığın belderde. Ni öçen digändä, tatar tele belän başqort tele ber-bersenä şulqädär oxşaş ki, dönyada şulay yaqın bulğan başqa ber genä tel dä yuq. Şulay bulğaç, tatar balalarına başqort telen maxsus öyränep toru da kiräkmi, dip raslıy tatar ictimağıy oyışmalar wäkilläre. Annan soñ başqort telen tatar mäktäplärendä dä kertü tatar telen uqıtu däreslären qısqartaçaq. Ğomumän, başqort telen uqıtu tatar balalarınıñ telen butawğa kiteräçäk, di tatar cämägätçelek oyışmaları wäkilläre. Tatar balası yünläp ni tatarçanı, ni başqortçanı belmäyäçäk. Utırışta çığış yasağan Ramil Bignov süzlärençä, älege mäsälä buyınça eş alıp baruğa şimbä könne Ufada ütäçäk kiñäşmädä zur iğtibar bireläçäk häm il, respublik citäkçelärenä möräcägätlär äzerlänäçäk.


text:
Räximov: Başqortostan yağıulıq kampaniyahı küptär ösön himez qalya
Başqortostan yağıulıq şirqättäre öśtönän qontrolde başqalarğa birergä yıyınmay. Mortaza Räximov Swerdlov ölkäheneñ Pışma qalahına barğanda şulay tip belderźe. Respubliqa yağıulıq kampaniyaları xaqında törlö xäbärźär taratıla. Beź ularźı ber kemgä lä birmäybeź. Barlıq aqtsiyalar źa qollektivtıqı tip beldergän Mortaza Räximov
Mäğlüm bulıuınsa, bıltır Başqortostan yağıulıq qapaniyaları aqtsiyaları paqetı Başqort qapitalı şirqäte qulına birelgäyne. Žuñğaraq bıl yämğiät ularźı Ural, Ağiźel, İnyär häm Yürüźän tip isemlängän 4 şirqätkä tapşırźı. Uları üź siratında aqtsiyalarźı maxsus buldırılğan yämğiättärgä tapşırźı. Äle Mäskäü arbitraj mäxkämähendä Federal halım xeźmäteneñ oşo eştärźeñ qanunhıź ikänen beldergän 4 däğüähe tikşerelä. Žalımsılar aqtsiyalarźı kollektivtan alıp däülätkä birergä tırışa tip beldergän respubliqa başlığı.
İnterfaqs yaźıuınsa, Mortaza Räximov Başqortotanğa baśım yahalıuın beldergän. Xäźer Žalım sistemahı kös struqturahına äylände, tip Räximovtıñ tsitatahın birä İnterfaqs.
Sönki tip dauam itä oşo uq ağentlıq Başqortostan prezidentı hüźärenä tayanıp, Başqortostan zawodtarı küptär ösön maylı qalyağa äüerelde. Yağıulıq şirqättärendä urtasa eş xaqı 57 meñ hum. Bıltır ular 11 milliard dividend, 55 milliard halım, 69 milliard tamojnya tüläüźäre tülägän.
Mortaza Räximov xäbärselärgä bıl turala Swerdlov ölkähenä säfäre waqıtında beldergäyne. ‡rge Pışma qalahına barğanda ul Başqortostan menän yauaplılığı siklängän ,,UGMK-Xolding,, yämğiäte arahında xeźmättäşlekteñ töp tärtiptäre turahındağı kileşeüźe imzalanı. Kileşeügä yaraşlı, Ural tau–metallurgiya şirqäte Başqortostanğa 150 million hum külämendä sotsial ölkäne, öśtönlöklö milli proekttarźı, respubliqa proğrammaların finanslauźa yarźam itäsäk. Bıl aqsalar haulıq haqlau, mäğarif, torlaq töźölöşö, yuldar halıu, gidroqorolmalar töźölöşönä yünälteläsäk.
Ural tau metallurgiya yämğiäte Başqortostandıñ 3 tau bayıqtırıu qombinattarı menän ışanıs nigeźendä idara itä. Xäźer bıl şirqät Ağiźeldä metallurgiya eşen oyoştoroğa uylay. Seymal itep timer hınıqtarı fayźalanılırğa teyeş. Kileşeü tärtiptäre ütälgän osraqta Ağiźel metallurgiya zawodı kilähe yıl yäy halına başlayasaq.


text:
Rusiä matbuğatı Tatarstan parlamentın baş kütärüdä ğäyepli?
Tatarstan däwlät Sovetınıñ düşämbedä ütkän sessiäse xaqında süz haman da quyıra. Ul sessiä dä Tatarstan deputatları Rusiä prezidentı Putinnıñ ildä üzgärtep qoru, yäğni töbäk citäkçelären Rusiä prezidentı täqdime belän cirle parlamentta, ä Däwlät Dumasına deputatlarnı barı tik partiä isemlekläre buyınça ğına saylaw täqdimnären küpçelek tawış belän xupladı. Bu xaqta xätta Mäskäw gäzitläre dä yazıp çıqtılar. Mäsälän “KoMMepcTaHTЪ” gäzite inde ike kön rättän Tatarstan parlamentı sessiäse turında yazmalar bastıra. Älege gäzitneñ çärşämbe sanında “Xakimiät vertikale Tatarstanğa kilep terälde, Mintimer Şäymiev Vladimir Putin xoquqların çikläde” digän yazma bastırdı.
“KoMMepcaHTЪ”tan özemtä:
Prezidentnıñ xakimiätne reformalawına açıqtan-açıq qarşı çığıp, Tatariä başlığı Kreml'ne uñaysız xälgä quydı. Prezident administratsiäle region liderlarınıñ iñ tä'sirlelärennän bulğan Şäymievnı kürmämeşkä salına almayaçaq. Bu yazmağa qarata tanılğan säyäsät belgeçe, professor Midxät Farukşin añlatma birä
Ägär dä Putin reformalarnı üze uylağan formatta däwam itärgä uylasa, minem uylawımça, ul bernindi taşlamalarğa da barmayaçaq
“KoMMepcaHTЪ”:
İkençe yaqtan qarağanda, Şäymiev täqdim itkän tözätmälärne Putin reformaları proyektına kertü, Putin başlağan reformalarnı şik astına quya. Çönki ul xäzerge böten xalıq saylağan gubernatorlarğa qarağanda, tağın da nığraq idärä itelmi torğan parlamentlarğa iä bulıp qaluı mömkin.
İsegezgä töşeräbez, Putin täqdime buyınça, töbäk citäkçelären Rusiä prezidentı täqdime belän cirle parlamentlar saylıy. Ägär Rusiä prezidentı täqdim itkän nämzät belän cirle parlament ike märtäbä kileşmäsä, Rusiä prezidentı xalıq saylağan deputatlarnı quıp taratu xoquqına iä. Bu älegä proyekt qına. Gäzit yazmasında süz şul xaqta bara. Tatarstan parlamentı bu matdä belän kileşmäde.
Midxät Farukşin gäzit yazmasına añlatma birä
Ägär dä, prezident cirle parlamentlarnı tarata almıy digän tözätmä kertelä qalsa, reformalarnıñ mäğnäse bozıla. Bu oçraqta, töbäk parlamentlarınıñ däräcäse yasalma räweştä kütäreläçäk. Min bu mä’sälädä gäzit yazması belän kileşäm. Min, zakonnar Putin täqdim itkän köyençä qabul itelerlär dip uylıym
İnde “KoMMepcaHTЪ”tağı şul uq yazmadan tağın ber sitat.
Ğädättä saq häm apparat eşlärendä täcribäle bulğan tatar prezidentı prezident administratsiäse wäkilläre belän aldan kiñäşep quyğan buluı da ixtimal. Häm çığış yasağanda, Mäskäw Kremle nindi taşlamalarğa baruın tögäl belgän buluı ixtimal. Gäzit, bu mä’säläne, Mäskäw Kremle Dumağa qatı zakon proyektları täqdim itä dä, soñınnan artqa çigener öçen şundıy ısul belän yul qaldıra dip añlata.Midxät Farukşin:
Miña qalsa, Putin belän Şäymievnıñ Däwlät Sovetındağı çığışı buyınça bernindi dä kileşü yuq. Miña qalsa, bu Mäskäw baqçasına taş atıp, reaksiäsen tikşerep qaraw ğına.İsemnären atamawnı ütengän qayber säyäsi küzätüçelär, “Azatlıq” radiosına, matbuğat çaraları sessiädä yañğırağan, törle säyäsi qaraşta torğan deputatlarnıñ fikerlären böten Tatarstan, anıñ citäkçeläreneñ fikere dip birdelär. Bu, Tatarstannı häm Mäskäw Kremlen qarşı quyarğa mataşu, Tatarstanğa qarşı eşlängän maxsus ğämäl dip añlatma birdelär. Tatarstan Däwlät Sovetı, Putin täqdimnären xupladı, ä cirle parlamentlarnı Rusiä prezidentı quıp tarata alu xoquqına kilgändä, alarğa qarşı çıqtı. Monı hiç kenä dä qayber matbuğat çaraları yazğança,Tatarstan Putinğa qarşı bunt kütärü dip äytep bulmıy. Şulay da, Tatarstan säyäsi elitası üz pozitsiäse barlığın yäşermi. Sanğa suğarlarmı alarnı, monısın Xoday ğına belä.
Rafis Cämdixan.


text:
Vladimir Putin kongressqa kilerme?
Brifing alıp baruçılarnı jurnalistlar ozaq qına kongressqa Rusiä prezidentı Vladimir Putin kiläme-yuqmı dip ğazapladılar. Putinnıñ kilüe turında räsmi xäbär yuq. Kongressta qatnaşuçılar isemlegenä äle ul kertelmägän. Cawap şundıy buldı. Läkin mondıy cawap jurnalistlarnı qänäğätländermäde. Ber jurnalist xätta, işetep beläm, Rusiä prezidentı apparatında bu mäsälä xäl itelgän, Vladimir Putin Kemerovadan Qazanğa kiläçäk, dip äytte. Läkin kilüläre raslanğan Rusiä xakimiäte wäkilläre arasında Rusiä däwlät milke başlığı Färit Ğazizullin, Rusiä prezidentı kiñäşçese, iqtisadi üseş ministrı German Grefnıñ urınbasarı Elwira Näbiullina, Saxalin ölkäse gubernatorı İğor Fäxretdinov, Başqortostan prezidentı Mortaza Räximov häm anıñ citäkçelegendä Kongressqa kilüçe iñ zur – 80 keşelek delegatsiä isemlege mäğlüm.
Ä inde Tatarstannan çittä yäşäwçe ataqlı millättäşlärebezgä kilgändä, Amerikadan kiläçäk 7 delegat häm 5-6 qunaq itep çaqırılğan millättäşlärebez arasında ataqlı ğalim Roald Sägdievneñ kilä almawı mäğlüm buldı. Ul dekaber ayında 70 yäşlek yubileen bilgeläp ütä ikän häm şul waqıtta Tatarstanğa kilergä niätli.


text:
Alabuğada keçe şähärlärgä bağışlanğan bötenrusiä kiñäşmäse açıldı
Alabuğada keçe şähärlärgä bağışlanğan bötenrusiä kiñäşmäse açıldı
Mondıy zur kiñäşmä ütkärü öçen Alabuğa saylanuı oçraqlı tügel. Biredä 4 yılğa isäplängän maxsus sotsial'-iqtisadi üseş programması tormışqa aşırıla. Alabuğa “Rusiäneñ keçe häm urta şähärlären torğızu” digän federal' programmağa da kertelgän. Kiñäşmädä qatnaşuçılar öçen Alabuğada tarixi urınnar qızıqlı bulır. Rässam Şişkin muzee, şağirä Zvetaeva yäşägän yort, anıñ qäbere - boları yaña tarix. Alabuğa yanında X-XI ğasırlarğa turı kilgän borıñğı şähär cimerekläre bar. Küptän tügel Fännär akademiäseneñ Tarix institutı Ğilmi şurası arxeologik ezlänülär, tarixi mäğlümätlärgä nigezlänep, Alabuğa şähäre XI ğasırnıñ berençe 10 yıllığında barlıqqa kilgän digän näticä yasadı. Şulay itep, Alabuğa Qazannan azğa ğına qalışıp, 1000-yıllığın bilgeläp ütärgä cıyına.


text:
Hollywood: bıyılğı "Oscar"larnıñ xakimdarı bilgele buldı
Düşämbegä qarşı töndä dönya kino sänğätendä üzenä kürä iske yıl tämamlanıp yañası başlandı. Qazanda inde tañ atqanda Los Angeles şähärendä 76-nçı märtäbä mäşhür "Oscar" büläklären tapşıru tantanası ütte. Anı küpläregezgä tanış bulğan "Baldaqlar xakimdarı" filmınıñ tantanası dip atarğa mömkin ide, şuşı film barlığı 11 "Oscar" qazandı.
Audio, Peter Jackson
"Oscar" tantanalarına xas xislär taşqınına birelep, iñ yaxşı rejisser isemen dä qazanğan Peter Jackson, Amerika kino sänğäte akademiäse äğzalarınıñ bıyıl üz tawışların sixerçelär, hobbitlar belän tulğan äkiät öçen birüenä nıq şatlanuın häm üzendäge kierenkelektän soñ xäzer inde ciñellek xise kiçerüen belderä. Näq şundıy uq xislärne "Oscar" tantanasınnan soñ iñ yaxşı xatın-qız uyınçı isemen alğan Charlize Theron da kiçergänder, möğayen. Anıñ ciñüen kino belgeçläre häm tänqitçelär aldan uq farazlağan ide. "Monstr" isemle filmda çınnan da yäşägän küpläp üterüçe xatın rolen uynawçı Theron alarnıñ ğına tügel, Akademiä äğzalarınıñ da simpatiäsen qazandı. "Baldaqlar xakimdarı"nıñ Yaña Zelandiädä töşerelüe säbäple "Oscar" tantanasında bu ilgä qarata şaqtıy ğına cılı süzlär äytelde, Charlize Theron da alarğa iärep, üz tuğan ilenä, Könyaq Afrikağa räxmätlären citkerde.
Audio, Charlize Theron
"Biredä Yaña Zelandiädäge härkemgä küp räxmätlär äytelde, şuña kürä dä min Könyaq Afrikadağı härkemgä dä räxmätemne citkerergä telim, alar bu tönne bezne qarıylar häm kiläse atnada min alarğa şuşı sınnı alıp qaytaçaqmın" di iñ yaxşı xatın-qız uyınçısı dip iğlan itelgän Charlize Theron. Şuşı isemgä bıltır layıq bulğan Nicole Kidman isä bıylğı iñ osta ir-at uıynçını iğan itte.
Audio, Nicole Kidman
"... häm "Oscar"... Sean Pennğa kitä, "Serle yılğa" filmı..." Şuşı filmda Penn, qızı üterelgännän soñ üç alu niäte belän yäşägän äti keşene uynıy. Anı, zamanında şulay uq mäşhür uyınçı bulğan Clint Eastwood töşergän. "Serle yılğa"-"Mystic River" iñ yaxşı ikençel plandağı uyınçı isemen dä qazandı, ul bıyıl Tim Robbinsqa birelde. İñ şäp rejisser iseme Peter Jacksonğa birelüe säbäple Eastwoodqa anıñ filmında uynawçı Robbinstan räxmät süzläre genä işetü nasıyp buldı.
Audio, Tim Robbins
Şulay itep Tim Robbins üz uñışın turı-turı Clint Eastwood sälätenä genä bäyli. İğtibarnıñ soñğı yıllarda cidti kinoğa şaqtıy kimüe häm alğa, "Titanic", "Baldaq xakimdarı" tösle aqça cıyuçan filmnarnıñ çığuı ser tügel, bıyılğı "Oscar" tantanası da monı yaxşı kürsätte. Tirän eçtälekle, sälätle äsärlär, şul uq "Serle yılğa" yäisä "Tärcemädä yuğalğan"-"Lost in translation" filmnarı, bu yulı da niçekter çitkä tibärelgän xäldä qaldı.
Kärim Kamal, Praga


text:
Görciä prezidentı Eduard Şevarnadze Abxaziä töbägendä Rusiä xärbiläre toruğa qarşılıq belderde. Däwlät radiosında çığış yasap, Şevarnadze bu xärbilärneñ möddäten ozaytuğa äzer bulmawın äytte. Şevarnadze süzlärençä, moña etärgän säbäplärneñ berse – Mäskäw, Tbilisi belän kiñäşep tormıyça, Rusiäneñ Soçi şäxäre belän Abxaziä başqalası Suxumu arasında timer yul açqan. Abxaziä watandaşlarına Rusiä pasportları birelügä Şevarnadze şulay uq rizasızlıq belderde. Abxaziädäge 150 meñ keşeneñ inde 80 meñenä Rusiä pasportları birelgän. Rusiä Abxaziäne basıp alırğa cıyına digän tä’sir qala dide ul.
Rusiäneñ Tışqı eşlär ministrlığı bügen yasağan belderüendä, Görciäneñ Rusiä xärbiläre möddäten ozaytmawı – Abxaziä mäsäläsen çişüdä citdi awırlıqlar tudıra dip belderde.


text:
AQŞta ülem cazası turında diksussiә qabınıp kitte
Illinois ştatınınıŋ gubernatorı ülem cazasına xөkem itelgәn 167 toqınnıŋ cazasın yomışartqannan soŋ, AQŞta ülem cazası turında debatlar yaŋadan qabınıp kitte. Ülem cazasın beterüne yaqlauçılar bu ber kөn bulaçaq dip beldersәlәr dә, AQŞ xalqınıŋ küpçelege әle dә monı yaqlıy.
Audio
Min hәm ştabım sistemanı tikşerü өçen tөnnөrne yoqlamıyça ütkәrdek. Xәzer şunı әytә alam , Bu tөnne dөres qarar birgәnemne belep yaxşı yoqlayaçaqmın.
Ilinois gubernatorınıŋ bu qararı ülem cazasına qarşı buluçılarnı dәrtlәndersә hәm өmetlәndersә dә, AQŞ xalqınıŋ өçtәn ike өleşe әle dә ülem cazasın yaqlıy. Ә inde ülem cazasınıŋ küp kenә oçraqlarda aqlanmağan buluın kürsәtkәn tikşerülәr bar. Mәsәlәn Maryland ştatı gubernatorı uzğan yılda ülem cazasın ğәmәlgә quyuğa moratorium iğlan itkәn ide. Maryland Universitetı ütkәrgәn tikşerülәr şunı kürsәtte :Marylandta ülem cazasında rassa zur rol uynıy. Ber aqtәnlene ütergәn ber qaratәnlegә ber aqtәnle başqa aqtәnlene üterüe belәn çağıştırğanda ülem cazasınıŋ birelü ixtimallığı ike yarım mәrtәbәgә küberәk. Bu, advokalarnıŋ sәlәtsezlege, militsiәneŋ başbaştaqlığı, qanunğa qarşı bulsa da, qıynap iqrar itterü metodları, birelgәn ülem cazasınıŋ ğadellegenә şik tudırsa da, AQ Yort süzçese Ari Fleisher, prezident Buş әle dә ülem cazasınıŋ kirәklegenә ışana, lәkin, bu hәr ştatnıŋ eşe dip belderde.
Audio
Prezident ülem cazası cinayәtçelekkә kirtә bulıp tora dip ışana. Ülem cazası kөç qullanılğan cinayәtlәrne tuqtatıp tormış qotqara. Prezident ülem cazası ğadel hәm nәticәle itep qullanılğan xәldә, cinayәtne tuqtatu qoralı bulıp tora dip ışana.
Lәkin, ülem cazasınıŋ üzen hәr vaqıt aqlauına hәm xөkem qararınıŋ hәr vaqıt çınnan da ğadel buluına şik bar. AQŞ Yuğarı Mәxkәmәse 1972-nçe yılda ülem cazasın ğәmәlgә quyunı tuqtatqan bulsa da, soŋğaraq bu qarar çitkә qağıldı. Bügenge kөndә AQŞnıŋ 50 ştatınıŋ 38-ndә ülem cazası ğәmәldә.
Fәrit Idelle, Praga


text:
Zülküf Altan - Gazel (Silmedin Gözyaşını)
Sanatçı : Zülküf Altan
Türkü : Gazel (Silmedin Gözyaşını)
Etiketler : Zülküf Altan - Gazel (Silmedin Gözyaşını) türkü indir, Zülküf Altan - Gazel (Silmedin Gözyaşını) türkü dinle, Zülküf Altan türküleri, Gazel (Silmedin Gözyaşını) mp3 indir, Zülküf Altan türküleri Gazel (Silmedin Gözyaşını) türküsü, Gazel (Silmedin Gözyaşını) sözleri, Zülküf Altan mp3 dinle, Zülküf Altan download, Gazel (Silmedin Gözyaşını) bedava mp3, Zülküf Altan türkü sözleri, Zülküf Altan türkü dinle, Zülküf Altan son albüm indir
Zülküf Altan Türküleri
Zülküf Altan - Vardım Baktım Demir Kapı Sürgülü
Zülküf Altan - Atımı Bağladım İğde Dalına
zülküf altan - pencereden bakıyor (şanlıurfa)
zülküf altan - karanfil eken bilir malamın (diyarbakır)
Zülküf Altan - Yüce Dağ Başında Armut Ağacı
zülküf altan - uzun uzun kamışlar (şanlıurfa)
Zülküf Altan - O Yar Başın Bağlamış
zülküf altan - gurbet elde bir hal geldi başıma (erzincan)
Zülküf Altan - Geldi Geçti Bağrımı Deldi Geçti
zülküf altan - narin çalar yar geymiş mavi çalar (elazığ)
zülküf altan - maraş maraş derler bu nasıl maraş (şanlıurfa)
Zülküf Altan - Dedim Adil Efendi
zülküf altan - yeşil kurbağalar öter göllerde (erzincan-kemaliye-eğin)
zülküf altan - sabah ile sabah ile (şanlıurfa)
zülküf altan - baba bugün dağda duman yeri var (diyarbakır)
zülküf altan - şu fıratın suyu akar serindir (elazığ)
Zülküf Altan - Menzil Almak İster İsen
zülküf altan - ey dil ne durursun demidir başla figana (elazığ)


text:
“Böyek İdel yulına” kemnär bara?
“Böyek İdel yulına” kemnär bara?
Proekt qısalarında Böyek İdel säwdä yulın torğızu, şähärlär häm İdel yarındağı töbäklärneñ etnik, mädäni, ekologik, sotsial'-iqtisadıy mäsäläläreneñ çişeleşen ezläw. Böyek İdel yulın mädäni häm sivilizatsiä küpere bularaq qabat yañartu häm üsterü küzallana. Añlaşıla ki, oşbu igelekle maqsatlarnı ğalimnärdän häm belgeçlärdän başqa çişep bulmıy. Läkin köymä belän İdel buylap säyäxät itü başqa qatlam wäkillären dä qızıqsındıra. Bigräk tä marşrut çit illärdän aşa uzğanda. Bigräk tä matur cäy ayında. Ber-işe mäğlümätlärgä qarağanda, karabta ğalim-ğölämä barmaqlar belän genä sanarlıq, ä çinovniklar häm alarnıñ tanış-beleşläre, yaqınnarı şaqtıy bulaçaq.
“Vostoçnıy ekspress” gazetası xäbärçese pänceşämbedä bu çarağa bağışlanğan press-konferensiädä Qazan şähär şurası räise urınbasarı Lyudmila Andreevadan köymädäge säyäxätkä kemnärneñ baruı, anıñ bäyäläre turında qızıqsınğan ide. Moña Andreeva: “Mondıy waq-töyäk sorawlar birmägez,”- dieberäk cawap birgän.
Çınnan da Böyek İdel turında söylägändä andıy waq-töyäklär belän möxtäräm türä-xanımnı mısqıl itärgä yarıymı inde. Ni äytsäñdä, caysız xalıq bu jurnalistlar. Här närsägä borın tığarğa ğına toralar.
Damir Ğismetdin


text:
Aq Yort mini-bomba kiräklege turında uylana başladı; demokratlar bu adımğa barmasqa çaqıra
Şuşı atnada Pentagon räsmiläre keçkenä külämle atom qoralı yasaw mömkinlegen tikşerä başlaw niäten belderde. Mini-bomba dip atalğan bu yaña qoral terorçılarnıñ ximik yä biologik qoralın yuq itü öçen qullanılırğa mömkin dielä. Ämmä Kongresstağı ber törkem demokratlar Aq Yortnıñ bu plannarı dönyada qoral yarışına kiterergä mömkin dip aña tänqit belderde.
Audio (Richard Myers): "Atom qoralın ximik yä biologik qoralğa qarşı qullanıp bulırğa tieş. Äytik, gamma nurları tülämä bakteriälären yuq itä ala, ä yuğarı temperatura – ximik matdälärne. Östäwenä bu qoralnıñ zianı azraq bula ala."
Keçkenä bomba yasarğa teläwçelärneñ mantiğı bolayraq: terorçılarnı zur atom bombası belän qurqıtıp bulmıy. Andıy qoral qotıçqıç ülemnär, cimerülär kiterä, şuña kürä anı qullanıp bulmıy, häm terorçılar monı yaxşı belä. Ä menä keçkenä atom bombası bulsa, alar uylanırğa mömkin. Pentagon başlığı Donald Rumsfeld şuña basım yasadı: älegä süz citeşterü turında barmıy, barı tik tikşerü eşlären başlaw turında. Şuña da qaramastan bu niätkä kisken qarşı çığuçılar tabıldı. Belgeçlär Buş administartsiäsen yalğış fiker yörtüdä ğäyepläde. Ber törkem kürenekle atom ğalime açıq xat yazıp, andıy qoral ximik häm biologik matdälärne yandırırğa tügel, ä kiresençä taratırğa mömkin, dip kisätte. Jane''s isemle abruylı xärbi jurnal möxärrire Robert Hewson "Atom cenen şeşädä saqlaw bik qıyın bulaçaq" dip belderde:
Audio (Robert Hewson)
Robert süzlärençä, ägär Quşma Ştatlar bu yulğa bassa, başqa illär moña iärergä mömkin, şul uq Hindstan, Paqstan, yä Rusiä. 90-nçı yıllar başında atom qoralın citeşterü häm tikşerü eşlären tıyğan moratori qabul itelgän ide. İnde Waşigton şunı boza ikän, başqalarnı berni totıp tormayçaq, di ul.
Çärşämbedä Senatta bu mäsälädä tıñlawlar ütte. Berniçä abruylı senator-demokrat Aq Yortnıñ yaña qoral östendä tikşerü eşlären başlaw niätendä kisken tänqit belderde. Michiğan senatorı Carl Levin, bez başqalarnı bu yuldan barmasqa çaqırabız, ä üzebez şul yulğa basırğa cıyınabız, dide. Taığn ber demokrat, Tönyaq Dakotadan Byron Dorgan, bezneñ bu adım, başqa illär öçen bik yaman ürnäk bulaçaq, dip kisätte. İñ borıçlı süzlärne Könbatış Virginiädän Robert Byrd äytte. Ul Aq yortnıñ, xärbi häm tışqı säyäsäte öçen, tetmäsen tette, şul isäptän Ğiraq kompaniäsen. Tik Kongressta küpçelek xäzer respublikannarda. Demokrat senator Dianne Feinstein täqdim itkän, atom qoralına moratori köçendä qalsın digän alternativ qarar ütmäde. Senat 10 yıl elek kertelgän bu çikläwne alırğa digän qarar qabul itte. Xäzer mäsäläne Wäkillär palatası tikşerä. Anda kompromis täqdim qarala. Bu täqdimgä kürä atom qoralın citeşterü tıyılğan bulaçaq, ä menä tikşerü eşläre röxsät itelergä mömkin.
Ali Gilmi, Praga


text:
Ukraina premyer ministrı Yuriy Yexanurov Ukrainanı Rusiädän häm Üzäk Aziädän tabiği gaz belän tä'min itüçe urtaq şirkät tözü turında söyläşülär tämamlandı dide.
Anıñ äytüençä, kileşü bügen iğlan iteler dip kötelä.
Ukrainanıñ Naftogaz şirkäte belän Rusiäneñ Gazprom monopoliäse Ukraina belän Rusiä arasında gaz bäyäläre turındağı bäxäskä noqta quyğan 4-nçı ğinwardağı kileşü nigezendä urtaq şirkät tözergä cıyına.
Rusiä häm Ukraina räsmiläre şirkät tözü kileşüen tämamlaw öçen 2 könlek söyläşülär ütkärde.
Urtaq şirkätne Ukrainanıñ Naftogazı, häm Şwetsariädä terkälgän, Gazprom belän yäşeren investorlar törkeme qaramağındağı RosUkrEnergo şirkäte tözi.
RosUkrEnergo xucalarınıñ külägädä buluı säbäple bu kileşü Ukrainada tänqitkä duçar buldı.


text:
1990 yılnıñ 17 yünendä berençe Tatar yäşläre könnäre açılğan ide
17 yün üzenä kürä istälekle kön. 1990 yılda näq menä şuşı könne berençe tatar yäşläre könnäre açılğan ide. Anda qatnaşqan yäşlär xäzer olığayıp bara. Ämmä, ul waqiğa haman da küz aldında. Andağı milli romantika şäme älege yäşlärne dä yaqtırta. Döres, bu zur yalqın yäki projektor utı tügel. Qısqası, avgust ayında bulaçaq öçençe Bötendönya tatar kongressında tikşereläçäk mäsälälär häm tormış quyğan soraular artıp tora. Ufada başlanğan cıyın Qazanda tatarlar qorıltayında däwam itäçäk.
Azatlıq radiosı öçen Qazannan Rimzil Wäli


text:
Kongressnıñ Başqarma komitetına yaña äğzälär saylandı
Äytkänebezçä, kongressnıñ Başqarma komitetı räise itep Rinat Zakirov saylandı. 39 keşelek şuşı komitetqa bik küp yaña äğzälär saylanğan. Novosibirskidan Mödäris Abakirov, Sarıtawdan Kamil Äbläzov, Litvadan Adam Asanaviçus, Başqortostannan Ramil Bignov, Çallıdan administratsiä başlığı Räşid Xämädiev häm yazuçı Fäwziä Bäyrämova, Tolyattidan Cämil Wäliullin, Tübän Kamadan Azat Zıyätdinov, Perm ölkäsennän Rif İsmäğilev, Ulyan ölkäsennän Färit Sanzyapov, Çiläbedän Saniä Şevçenko, Udmurtiädän İrek Şäripov häm başqalar. Başqarma komitetqa şulay uq Sarıtawda Rusiä prezidentınıñ baş federal' inspektorı bulıp eşläwçe Rinat Xalikov, Tübän Novgorodtan Gorkiy timer yul idäräse citäkçese Xäsän Zabirov saylanğan. 30 avgustta Tatar kongressı Başqarm komitetınıñ ör-yaña äğzäse Xäsän Zäbirov Rusiäneñ timer yullar ministrı urınbasarı itep bilgelände.


text:
Gustav dawılı Amerika yarlarına yaqınaya
New Orleans şähär başlığı dawılnı “Gasırnıñ iñ zur cildawılı” dip atap xalıqnı afät aldınnan şähärdän çığıp kitägä öndäde:
“Qurqarğa, qayğırırğa häm xäzer uq kiräk äyberegezne alıp New Orleansnı taşlap kitärgä tiyeşsez, bu soñgı ğasırda bulğan iñ zur cildawıl” dip kisätte şähär başlığı.
2005 yılda bulgan cildawında şähärneñ 5tän dürt öleşe su astında qalğan, yaqınça 1600 keşe ülgän ide.
Cildawıl säğattä 230 çaqrım köç belän Kubanı üz täserenä aldı. Xäzergäçä afät waqıtında Karaibtä ülgännär sanınıñ 80gä citüe xäbär itelä.
Gustav cildawılı näticäsendä Kubada bağanalar awğan, binalar cimerelgän häm banan basularına zur ziyan kilgän.


text:
Tatarstan Konstiutsiäseneñ yaña redaksiäse fevral axırında iğlan iteläçäk
Konstitutsiä komissiäse Tatarstan Konstitutsiäseneñ yaña redaksiäse buyınça bik tığız, intensiv eşlärgä cıyına. Küp digändä, tağın ike utırış barışında yaña redaksiägä kerteläse tözätmälär tikşerelep kertelep, qaldırılası qaldırılıp beterelergä niätlänä. Fevral azağında yaña redaksiä äzer bulırğa tieş. Annarı soñ ul Tatarstan Däwlät Şurasınıñ plenar utırışında berençe uqılışta qabul iteläçäk. Şunnan soñ Tatarstan Konstitutsiäseneñ yaña redaksiäse xalıqqa citkereläçäk.


text:
Ekrem Çelebi - Dünya Dünya
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Dünya Dünya
Etiketler : Ekrem Çelebi - Dünya Dünya türkü indir, Ekrem Çelebi - Dünya Dünya türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Dünya Dünya mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Dünya Dünya türküsü, Dünya Dünya sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Dünya Dünya bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Kara Dağın Boz Yılanı
Ekrem Çelebi - Vardım Bir Doktora
Ekrem Çelebi - Geleli Gülmedim Cihana
Ekrem Çelebi - Bir Doktora Vardır
Ekrem Çelebi - Dağlar Başı Karlı Olur
Ekrem Çelebi - Artık Çıkmam Meyhaneden
Ekrem Çelebi - Dost İle Sohbet Edelim
Ekrem Çelebi - Son Bakışım Oldu
Ekrem Çelebi - Ham Meyvayı Kopardılar Dalından


text:
Saddam idaräsendägı Ğıraq dönyanıñ in repressiv politsiä däwläte bulsa da , sekular sotsialist Baath partiäseneñ xatın qızlarğa tanığan ireklek kürşedäge möselman illärendä yäşäwçelärneñ töşlärenä dä kermäde . Ğıraq xatın qızları bugen rejim cimerelüe belän xasıyl bulğan xakimiät vakumın şiğı möselmannarınıñ säyäsi citäkçeläre tutırır häm konservativ dini qanunnar köçkä kerteler dip qurqa.
Ğıraqta Bagdad yäisä başqa zur şähärlärdä yäşäwçe xatın qızlar şaqtıy ğına şäxsi ireklekkkä iä . Alar qatnaş mäktäplärdä uqıy ala , ir at belän bergä eşli ala , şulayuq mirasnı ir at tuğannnarı belän ber tigez büleşä Ğıraq professional sıynıfınıñ yartısın xatın qızlar täşkil itä. Ğıraqta xatın qıznıñ doktor, profeser, bank direktorı , universitet dekanı buluı ber kemne de şaqqattrımıy. Xatın qız ( älbättä zur şähärlärdä) üzläre saylağan ir atqa kievgä çıqqan . Küp kenä ğıraqlı xatın qızlar kebek matemetika häm statistika uqıp çıqqan 24 yäşlek Haida Azzavi dä Saddam xakimiäteneñ cimerelüenä nıq şatlana , ämma ul xökümätneñ almaşuı xatın qız irekleklärneñ qısıluına kiterä ala dip äytä. Min ber qayçan da möselman xatın qızları kebek başımnı bitemne qaplap yöremedem, häm yörergä dä telämim dip äytä şaqmıqlı çalbar, T-shirt kigän Azzawi. Ğıraqta sotsialist , sekular nigezle Baath partiäse küp kenä xatın qıznıñ uquına, hänär öyränüenä mömkinlek birde. Bagdad Texnik Universitetı metalurgie häm industriä bülegendä profesor 41 yäşlek May George täräzäläre watılğan, şkaf tartmaları taralğan komputorları sütelep alınğan bülmäsendä üzgäreşneñ cimerü belän bäylängän buluın xäterlätep älegäçä bulğan irekle tormışımnı däwam itterü mömkin bulırmı dip sorıy. Musulda xristain ğailäsendä tuğan profesor xanım kiläçäkkä qurqu belän qarıy. Suğıştan sonğı Ğıraqta sivil administratsiä oyıştıru eşe yöklängän pensiädäge general Jay Garner ütkän atnada tönyaq Ğıraqta oyıştırılaçaq waqıtlı xökümät xatın qız xoquqların yaqlayaçaq dip işarä itkän ide. Ul bälkim dä ber kön Ğıraq xatın qız citäkçe tarafınnan idarä iteläçäk dip belderde. Amerikannarnıñ niätläre närsä genä bulmasın, Saddamnıñ töşerelüe belän älegäçä basılıp totılğan sotsial köçlär irekländerelde häm alar sonğı çiktä säyäsi uyınğa qatnaşaçaq. . Möselman ile Ğıraqtağı sonğı xällär anda çın konservativlarnıñ buluın kürsätte, yaña xökümätneñ yünäleşe nindi bulaçaq, ğomumän törle etnik törkem, törle dini mäzhäplär bulğan Ğıraq ta närsä bulaçaq?
Saddam çorındağı Ğıraq Sovetlar Berlegen xäterlätä , anda da xatın qız xoquqları Partiä doktrinasına kertelgän ide . Bu älbättä möselman ilendä xatın qızğa bik zur mömkinlek birde ber yaqtan qarağanda, ämma xatın qıznıñ statusı turındağı kürsätkeçlär SSSRda bulğan kebek yalğan yasalma ide. Ğıraq xökümätendä xatın qız ministırlar utırdı, parlamentta ber niçä xatın qız deputat häm nixayät Baath partiäse strukturasında da citäkçegä loyal-turılıqlı xatın qızlar kertelde. Bu älbättä xatın qız öçen çın tigezlek digän süz tügel. Ğıraqlı xatın qız da ir at da Baath partiäse äğzası bulmasan eş urınında kütärelü mömkinlege yuq ide dip söyli xäzer. Matematika uqıp çıqqan Azzavi dä eşsezmem . çönki partiägä kerergä telämädem dip äytte . Ämma partiä aparatınıñ öleşe bulmağan uñışqa ireşkän siräk xatın qız da bar Ğıraqta . Şularnıñ berse 68 yäşlek Abla Azzawi . Ul mozaika häm keramika sänğätkäre .Azzawi traditsion islam dekorativ sänğätenä xalıq motivları quşıp üzenä kürä abstrakt stil buldırğan. Bagdadnıñ ber uramına da ilneñ tanılğan, popular artıstınıñ iseme birelgän. Abla Azzawi küp kenä artistlar beläm , äsärläre säyäsi bulğanlıqtan bik kübese ildän qaçıp kitte. Min rejimnı yaqlamadım, ämma alar belän bäxäskä kerep qarşı da kilmädem, minem qayber äsärläremne Saddam öyenä quyğan dip işettem, bu miña xörmät ,bäyäne arttırmağan kebek kimetmi dä dip söyli. Azzawi ber qayçan da kievgä çıqmadım , çit ildä uqıdım, öyemne ,sänğät galeriemne üz eşem üz qullarım belän tözedäm dip äytä . Saddam rejimı waqıtnda xatın qızlar professional ölkädä qayber qazanışlarğa ireşte, ämma bu 1980nçe yılda İran Ğıraq suğışı säbäple yäş ir at xisabına buldı. Suğışta meñnärçä, uñmeñnärçä ir at häläk buldı. İlneñ demokgrafik balansı üzgärde xatın qızlar küpçelektä bulıp qaldı. Suğış yıllarında bank, poçta , qaya genä kermä här urında xatın qız eşli ide , suğıştan soñ qayberläre kire qaytıp bu urınnarnı alsa da kübese qaytmadı suğıştan. Ğıraqta xatın qız irege turında söylägändä monda süz zur şähärdä yäşäwçelär turında ğına bara, ,awıl cirlärendä yäşäwçe xatın qız älbättä bu ireklektän berniçek tä faydalana almadı. Alarnıñ kübese möselman illärendäge xatın qıznıñ yazmışın urtaqlaşa, ir atsız uramğa da çığa almıy, ğailäse quşqan keşegä kievgä çığa, yäki namıs öçen üterüneñ qorbanı bula. Uqu, sälämätlek saqlau xezmätläre awıl cirlärenä barıp citmäde, yaña xökümät alarnı qayğırtırmı , anısı turında älegä äytep bulmıy.
Färidä Xämit,Praga


text: Rusiä prezidentı Vladimir Putin Yukosnıñ neft tabuçı Yuganskneftegaz şirkäten satu auksionı tulısınça Rusiä qanunnarı nigezendä ütte dip belderde. Bu belderüen ul Germaniäneñ Schleswig şähärendä ütkän matbuğat oçraşuında yasadı. Anıñ süzlärençä, auksionda ciñep çıqqan Baykalfinansgroup şirkäte payçıları – energetika tarmağında ozaq yıllar eşlägän keşelär. Şuşı könärdä genä oyışqan bu şirkät artında kem torğanı älegäçä ser bulıp qala. Ul arada Yukos citäkçeläre uzğan yäkşämbe ütkän auksion näticälären mäxkämägä biräçägen belderde. Kompaniä belderüendä äytelgänçä, Amerikan mäxkämäsenä yasalğan möräcägät nigezendä, Yuganskneftegaz äle dä Yukos mölkäte bulıp qala.