text:
Qosqan waqıtı Mamır 16, 2014 | 2 003 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar1
Orazqan AXMET, jazwşı, Qıtaý memlekettik «Tulpar» sıýlığınıñ ïegeri Qıtaý qazaqtarında körkem ädebïet joq pa?
Qıtaýdağı qazaq ädebïeti dese, attap ötwge bolmaýtın qalamgerdiñ biri Orazqan Axmet. Qaý şığarmasın oqısañız da, tunıp turğan qazaqı bolmıstı köresiz. Sondıqtan da bolsa kerek, jazwşınıñ şığarmaları Qıtaýdıñ köptegen sıýlıqtarın ïelengen. Qıtaý sınşılarınıñ aýtwınşa, onıñ äñgimelerine meýlinşe şınaýılıq pen sol şınaýılıqqa şıraý beretin şınşıldıq tän. Qarapaýım, äýtkenmen är söziniñ astarında qorğasındaý awır mısqıl men astarlı oý jatadı. 2012 jılı Orekeñniñ «Tulpardıñ soñğı tuyağı» attı kitabı Qıtaýdıñ memlekettik «Tulpar» sıýlığın enşiledi. Almatığa jazwşı ağamız kelgenin estip qustaý uştıq. Äñgimemizdiñ arqawı öziniñ ömir jolı men şığarmaşılı jaýlı örbidi.
– Orazqan Raxmanbekulı, siz qandaý otbasında dünïege keldiñiz jäne qandaý joğarı oqw ornın bitirdiñiz?
– Men 1938 jılı tamız aýında İleniñ Qorğas awdanı Sarbulaq degen eldi mekeninde dünïege kelippin. Ülken äkem – Axmet qajı, öz äkem – Raxmanbek elge sıýlı awqattı adamdar bolğan. Ökinişke oraý, ol kisiler ömirden erte qaýttı da. bir otbasında ul-qız bolıp 9 bala jetim qaldıq. Biz äjemiz ben şeşemizdiñ tärbïesimen erjettik. Äke däwletiniñ, ataq-dañqınıñ paýdasınan zïyanı bizge köp tïdi. Jasımızdan baýdıñ balası atanıp, elge köz türtki boldıq. Aýnalamızdan jäbir kördik. Mine, osı jağdaý mağan ızaqorlıq pen kekşil minez sıýlağan sïyaqtı. Sondıqtan keýingi ömirimde köp tawqımet tartwıma osı minezdiñ de ülesi az bolğan joq. Awdan ortalığındağı ortalaw mektepti bitirgen soñ 1955 jılı Şıñjañ ïnstïtwtınıñ (qazirgi Şıñjañ Wnïversïteti) qazaq ädebïeti fakwltetine oqwğa tüstim.
– Bala keziñizden ädebïetke qızığwşı ma ediñiz?
– Mektepte jürgen kezde ädebïettiñ ne ekenin biletinmin, biraq ädebïetke degen qızığwşılıq mende bolğan emes. Ïnstïtwtqa tüskende men 17 jasta edim. Bizdiñ kezimizde öziñ qalağan mamandıq boýınşa oqwğa tüsw degen bolmağan. Üş mamandıqtı taldağan edim, meni ädebïet fakwltetine bölip qoýıptı. Baýqasam bizdiñ fakwltettegilerdiñ deni ädebïetke quştar, aqın jigitter eken. Öziñ bilesiñ, öleñ jazatın stwdenttiñ köbi böspe, alkewde keledi ğoý. Bir öleñ jazıp alıp, jer-swğa sïmaý gürildep jürdi. Öleñ turmaq, jöndi maqala jazıp körmegen men olardıñ janında eşteme bolmaý qaldım. Bizdiñ qazaq rwşıl, jerşil ğoý. Öleñ jazıp aqın bolıp jürgender bizdiñ basqa aýmaqtan kelgender bolatın. Äribirden keýin olar: «Orazqan, sen ädebïet degenniñ ne ekenin sezbeýdi ekensiñ, munda adasıp kelipsiñ. Eñ jaqsısı sen basqa fakwltetke awısıp ket. Seniñ ornıña oqïtın aqındar bar…», – dep mağan aqıl aýta bastadı. «Qoyandı qamıs öltiredi, jigitti namıs öltiredi» degendeýin, olardıñ bul sözi meniñ namısıma tïdi.
– Sodan ne boldı?
– Ne bolwşı edi, olardıñ bul sözi mağan qamşı saldı. Öleñ jazw qolımnan keýmeýtini anıq. Sol sebepti prozamen aýnalısıp köreýin degen bekimge keldim. Öýtkeni ol kezde äñgime jazıp jürgen der joq edi. Sonımen olarğa sezdirmeý art-artınan birneşe äñgime jazıp tastadım. «Kişkene swretşi» degen äñgimem 1956 jılı «Şuğıla» jwrnalınıñ 4-sanında jarïyalansa, al «Meniñ dosım» attı äñgimem 6-sanına basıldı. Odan soñ da birneşe äñgimemdi jiberip edim, sonıñ birewi ğana jarıq kördi de, 1957 jıldıñ soñınan bastap meniñ baspasöz quqığımdı şektep tastadı. Meniñ juldızım teris twğan bolw kerek. Endigarı şığarma jaryalawıma mümkindik bermedi. Onımen qoýmaý jazğan-sızğandarımdı tügel tärkiledi. Men alğaş prozamen osılaý tabısıp, osılaý qoştaswğa twra keldi. Biraq batqan künniñ, qaýta aýnalıp şığarına sendim…
– Äýtewir oqwdan qwılıp ketken joqsız ba?
– Oqwdan qwıla qoýğanım joq, baqılawda jürip 1958 jılı oqwdı bitirdim. Ökinişke oraý, qızmetke şığıp ülgirmedim. Sol mezgilde zïyalı jastar üşin awır apat bolğan «stïl durıstaw» qozğalısınıñ qara dawılı meni de uşırıp äketti. «Keri töñkerisşil top qurdı» degen jalamen birneşe kwrstasımmen birge Ürimji mañında aýdawda jürip, 1960 jılı Tarım oýpatındağı eginşilik alañına jiberdi. Onda mïllïonğa tarta adam ömir süredi eken. Biz de solardıñ qatarına qosılıp, eginşi bolıp jumıs jasadıq. Bizden burın barğandar är aý saýın eñbek aqıların alıp otıradı eken. Eñ tömengi jalaqı – 36 yuan, al eñ joğarı jalaqı – 52 yuan eken. Köbisi sonda otbasın qurıp, bala-şağalı bolıptı. Men 1963 jılı jeltoqsanda awrw sebebimen awılıma qaýttım. Biraq «Keri töñkerisşi» degen qalpaq astında baqılawğa alındım, awıldağı xalıq saqşısı är aý saýın aýdap jürip istetti. Şını kerek, Tarımdağı künime zar bolıp qaldım. 1975 jılı qalpağım alınıp, baqılawdan qutılıp, öndiris ätiretinde eginşi bolıp istedim. 1980 jılı qañtarda tübegeýli aqtalıp, Quljada şığatın ädebï jwrnal «İle aýdınına» jumısqa ornalastım. Alğaşında bölim redaktorı, keýin bas redaktor bolıp qızmet jasadım. 1990 jıldan bastap käsiptik jazwşı boldım. Qazir zeýnet demalısındamın.
– Jerlesteriñizdiñ sözine sensek, sizdiñ qalpağıñızdıñ erte alınıp, qızmetiñizdiñ qalpına kelwine «Özgergen öñir» degen romanıñız ıqpal etken körinedi…
– Men qandaý awır jağdaýda da ädebï jasampazdıq jöninde tolğanwdan jazbadım. Mümkindik twa qalsa, oýğa alğanımdı eptep qağazğa tüsire jürdim. Osı jansebil tirligim es qattı. 1974 jılğa kelgende ayaq astınan Qıtaý sayasï saxanasına Dıñ Şawpïñ qaýta şığa qalıp edi, qoğamda az jılımıq bilindi. Umıt bolğan ğılım men mädenïet qaýta däriptele bastadı. Bul şaqta awaraýın baqqan baqtaşılardaý künimiz sayasï jağdaýdı baqılawmen ötip jürgen emes pe. Sondıqtan mına oraýdı qalt jibergim kelmedi. Asığıs-üsigis, oýda jürgen oqïğalardı bir aýdıñ işinde qağazğa tüsirdim de oğan «roman» degen aýdar tağıp, İle qazaq avtonomïyalı oblıstıq ükimettiñ mädenïet keñsesine jiberdim. Ol şaqta Qıtaý qazaqtarı işinde roman jazğan eşkim joq bolatın. Bul şığarmanıñ jarıq körwiniñ mümkin emestigi de mağan aýdan anıq. Öýtkeni meniñ basımda qalpaq bar. Baspasöz quqığım tağı joq. Söýtse de, mına jañalıq azdap dümpw qozğap, meniñ tezirek aqtalwıma, jumısqa ornalaswıma septigi tïer me degen bir bolmaşı tosın ümit alğa jeteledi. Bul täwekelişildigim alğaşında esek däme bop bilinip edi. Biraq az waqıt ötken soñ joğarı-tömen bul oqïğadan xabarlansa kerek, men jöninde äñgime aýtılıp, señ qozğala bastadı. Älde qandaý bir ülken basşı mağan köñil bölw jöninde awızşa nusqaw beripti. Bar bolğanı sol, meniñ jağdaýım jaqsara bastadı. Älgi ajıramastaý bolğan qw qalpaq bastan tüsti. Jeñil-jelpi jumısqa jegilip azdap es jïdım…
Sodan 1980 jılğa kelgende älgi romanda baspadan şıqtı. Bälkim, bul romannıñ qol jazba küýinde taralıp atı şwlı bolwınıñ ıqpalı ma qalaý eken. 1981 jılı jeltoqsanda bükil Qıtaýdağı az sandı «ulttar ädebïeti» üşin daýındalğan tuñğış retki ädebï sıýlıqtıñ birinşi därejesin enşiledi.
– Atalmış romanıñız sıýlıq alıp, el arasındağı bet-bedeliñiz tiktelgennen keýin bir jolata ädebï jasampazdıqqqa den qoýğan boldıñız ğoý?
– Osıdan keýin meniñ ädebï jasampazdığım üşin keñ jol aşıldı. «Birinşi därejeli jazwşı» degen ğılımï ataq aldım. Käsiptik jazwşı boldım. Mamandıq jaqtan, turmıstıq jaqtan, qoğamnıñ, är därejeli basşılardıñ qamqorlığına ïe boldım. Alañsız şığarmaşılıqpen şuğıldandım. Mine sodan beri: «Köktemgi oýlar», «Sönbeýtin şıraq», «Eñ soñğı köz jas», «Jasıl baqşa», «Tulpardıñ soñğı tuyağı» sekildi äñgime-povester toptaması men «Özgergen öñir», «Kök beles», «Qumdağı izder», «Amanat» (eki kitap) qatarlı romandarım jarıq kördi.
– Sizdiñ oqırmandarıñız «Orazqan Axmet – qara sözdiñ qambası» dep aýtadı eken. Demek, siz qazaq ädebï tiliniñ sözdik qorın jaqsı meñgergen boldıñız ğoý?
– Men elge elewsiz, abır-dabırsız jürip ädebï jasampazdıq ürdisinde üzdiksiz üýrenwmen, izdenwmen boldım. Älemniñ köptegen ulı tulğalarınıñ oý-pikirimen, aýşıqtı obrazdarımen tanıs boldım. Özimşe izdendim, özimşe zerttedim, özimşe oý qorttım. Sondağı kelgen baýlamım, tapqan tïyanağım – «qazirgi zaman qazaq ädebïetiniñ öresi eşkimnen tömen emes» degen közqaras boldı. Maqtanım emes, özimşildigim emes, sanalı türde osılaý oýladım. Bizdiñ tek sanımız ğana az, ügitimiz kemşil, özimizdi älemge tanıtwğa qawqarımız joq. Bir-birimizge jaqsı ataqtı qïmaýmız. Osı kinarattarımızdıñ kesirinen ata jurtımız bolğan Qazaq eliniñ özine äli durıstap tanıla almaý jümiz. Äýtbese, qazaq ädebïetinde öreli jazwşılar men ülgili şığarmalar jeterlik. Meniñ ädebïettegi ülgi tutqanım – şığıs ädebïetin men xalıq awız ädebïetin köp oqıdım, ulı swretker Muxtar Äwezov pen qazaq ädebï tiliniñ kemeñgeri Ğabït Müsirepovtı ömirlik ustazım tuttım. Solarşa swrettewge, solardaý obraz somdawğa talpındım. Olar sekildi qazaqtıñ ulttıq jazwşısı bolıp qalwğa tırıstım. Şamam kelgenşe är eldegi, oý-qırdağı qazaq oqırmandarı qızığıp oqïtın şığarma jazwdı maqsat ettim. Qazaq ädebï tiliniñ ömirşeñdigin tanıtwğa tırıstım. Eşbir «ïzmniñ» soñına tüspedim. Körmegen, bilmegen oqïğalardı oýdan quramadım. Tek körgen-bilgen oqïğalarımdı almaý-qospaý bayandamaq boldım. Jazwşınıñ da, şığarmanıñ da tağdırı oqırman qolında. Munı esten şığarğan jazwşı ömir baqï rwxanï azappen ötedi. Mine, sol sebepten men oqırman arasında köp jürip, olardı jaqsı tüsingendikten sol oqırmandardı bawraw amalın izdedim. Bizdiñ aldımızdan ünemi kezdese beretin sayasï jäne qoğamdıq kedergilerden bögelmeý ötetin ädebï ädis-amal oýladım… Sondıqtan da ülkendi-kişili bağalawlardıñ bärinde de jüldesiz qalğan emespin. Ärïne, munıñ özi oqırmandardıñ qoldawı men qurmeti. Sol üşin de men qaý-qaşan da şığarmalarımdı qızığıp oqıp jürgen xalqıma özimdi borıştı sezinemin. Olar üşin jäne de qızıqtı birdemeler jazwdı esimnen şığarğan emespin.
– Sıýlıq demekşi, bïıl sizdiñ «Tulpardıñ soñğı tuyağı» attı äñgime-povester jïnağıñız Qıtaýdıñ memlekettik «Tulpar» sıýlığın enşilepti. Sıýlığıñız quttı bolsın!
– Raxmet, inim! Qıtaýda «Memlekettik sıýlıq» degen ädebï sıýlıq joq. Tek, «Ğılım-texnïka alğabasar sıýlığı» degen memleket därejeli jalğız sıýlıq bar. Al, qalğan sıýlıqtar tügelimen mïnïstrlik därejeli. Är närseni öz atımen atağan sawattılıqtıñ belgisi. Sondıqtan, Qazaqstan basılımdarında Qıtaýda taratılğan sıýlıqtardı öz atımen, öz därejesimen atağan durıs.
Qıtaýda burın ügit-nasïqatı dabıralı, bağalanwı talas-tartıstı ötetin mïnïstr därejeli üş ädebï sıýlıq – «Maw Dun sıýlığı», «Lw Şun sıýlığı» jäne «Balalar ädebïet sıýlığı» bolğan. Al, «Az sandı ult ädebï sıýlığı» därejesi joğarıdağı sıýlıqtarmen teñ degenmen bağalanwı qatañ emes, bedeli tömendew sıýlıq edi. Keýingi kezde bul sıýlıqtı «Tulpar sıýlığı» dep atap, bağalaw şartın küşeýtti. Sıýlıq qarajatın molaýttı. Därejesin şın mäninde basqa sıýlıqtarmen teñestirdi. Qazir osı sıýlıqtardıñ bağalaw barısı nedäwir kürdeli, qïın bolıp tur. Äweli oqırmandar añısın tıñdaýdı, odan soñ mamandardıñ sarabına saladı. Eñ soñında aşıq dawıspen belgileýdi. Mundaý täsil bar jerde aldıñda bılaý, arttan olaý söýlewge jol joq. Kimge dawıs berseñ öz qolıñmen atıñdı jazasıñ. Eger avtordıñ bet-bedeline qarap naşar şığarmanı ötkelden ötkizip jiberseñ, sol dawıs ïeleri sın toqpağınıñ astında qaları sözsiz. Osı jağınan qarağanda, Qıtaýda ädebï şığarma bağalaw birşama ädil jüriletin sïyaqtı. Biraq kinäratsız ädildik bolwı ekitalaý. Bäri de salıstırmalı türdegi ädildik. Tipti, bası bütin ädildiktiñ özi de bir bölim adamnıñ narazılığına uşıraýdı. Nege deseñiz, bar oqırmanğa tügel unaýtın şığarma, bar adam unatatın jazwşı bolwı mümkin emes. Qandaý mıqtı jazwşını da, qandaý jaqsı şığarmanı da unatpaýtın adam tabıladı. Sondıqtan «köp awğan jaqqa, Qudaý awadı» degen söz bar. Köp dawıstı qoldasañ ädildikten alşaq ketpeýsiñ. Mine, osındaý bağalaw arqılı osı üstimizdegi jılı qırküýekte Beýjiñde 10-şı ret berilgen «Tulpar» ädebïet sıýlığı taratıldı. Qazaq qalamgeri arasınan meniñ «Tulpardıñ soñğı tuyağı» degen äñgime-povester jïnağım osı sıýlıqtı qanjığaladı.
Joğarıda aýttım, ärqandaý bağalaw salıstırmalı boladı. Bul sıýlıqtı alğanda Qıtaý qazaqtarındağı eñ mıqtı jazwşı Orazqan Axmet, eñ üzdik şığarma «Tulpardıñ soñğı tuyağı» degen mağına şıqpaýdı. Nege deseñiz, bul marapattıñ waqıt şektemesi bar. Bul ret 2008 jıldıñ qañtarınan 2011 jıldıñ jeltoqsanına deýin baspadan şıqqan kitaptar bağalandı. Meniñ bul kitabım 2011 jılı mamırda jarıq körgen bolatın. Sondıqtan sıýlanw şartına tolıp otır. Mine, osındaý oraý kelgendikten osı sıýlıqtı üş märte alıppın…
– Siz jaña Muxtar Äwezov pen Ğabït Müsirepovtı ustaz tutqanıñızdı aýttıñız. «Şığarmalarım osı klassïkterdiñ köleñkesinde qalıp qoýmas pa eken» degen oý sizde bolğan joq pa?
– Bizdiñ aldıñğı bwın kemeñger jazwşılarımız tarïxımız ben bügingi ömirimizdegi elewli oqïğalardı tügel derlik jazıp ketti. Keñ de, dañğıl ädebï öris aştı. Biz solardıñ izimen jürip, olar aşqan öriske bettep kedergisiz kete berseñ qadamımızdıñ şattı bolatını turğan söz. Bulaýşa tıraştana berseñ, qaýtalaw bolatın sïyaqtı, tipti, ulı tulğalarımızğa köleñke tüsiretin keleñsiz tirlikke urınwımız da mümkin edi. Sondıqtan men de özimşe sürlew tabwdı oýladım. Biraq aldıñğı bwın ayaq baspağan sürlew joq derlik eken. Söýtse de, olar tım taptawırın etpegen kömeski soqpaqtar şalınıp qaladı. Men mine, soğan tarttım. Aldıñğı bwın jäne ataqtı jazwşılarımız iri-iri oqïğalar men kesek-kesek tulğalardı, ulttıq bitimimizdegi aýqın-aýqın erekşelikterdi jazsa, men solardıñ qalamına ilinbeý qalğan usaq-tüýek oqïğalardı, qarapaýım adamdardıñ beýnesin izdedim. Azdı-köpti tapqandaý da boldım. İzdegenimizdi tapqan soñ tağı da oýlandım. Bizdiñ mıqtı qalamgerlerimiz tarïxımızdağı erlik pen örlikti aýşıqtap ketse, men ättegen-aýımız ben osal tustarımızdı aşqım keldi. Mäselen, biz töñirektiñ tört burışına nege şaşıldıq, nege sonşa qırğın kördik, sırtqı sebep bep-belgili. Onı kemeñger jazwşılarımız büge-şigesine deýin qaldırmaý jazıp ketti. Meniñşe, az jazıp jürgenimiz, öz tarapımızdan twındağan sebep. Şuqşïya oýlanıp ketsem, keýde päleni özimiz izdep tapqandaý sezile beredi. Alıstı aýtpasam da, öz basımnan alsam, eşbir özge ult ökili bizdiñ türmege jabılwımızğa, aýdawğa tüswimizge sebep boldı deý almaýmın. Jasırıp-jappaý aýtar bolsam, öz qandastarımız, öz jaqın dostarımızdıñ japqan jalası sebepker boldı. Burın köp añğarmağan ekem, osı rette ğana türme jırşısı Tañjarıq Joldıulınıñ:
«Dostarım öz qolımen berdi ustap,
Gomïndañğa qırqınşı jıl basında…»,
nemese:
«…Aýdatqan bizdi ustap ağaýındar,
Qoş, endi jolıqqanşa jaqsı jasa!» degen küýinişke tolı zarlı ünin tüsindim. Sondıqtan osı kemistigimizdi aýqındap turıp jazwdı oýladım. Biraq, tötesinen aýqaýlaý jönelwge batına almadım. Nege deseñ, bizde ulttıq namıstan rwlıq namıstıñ joğarı ekendigi belgili. «Ata-babalarımızdıñ bäri de kemeñger, bäri de batır, bäri de ult qamqorı» dep köpsip jürgenimizde qulaqqa jaqpaýtın söz söýlep pälege qalmaýın dedim. Sol üşin şabwıldan saqtanıp eptep keldim. Üýrengen uzaq jıldıq ädis-amalım boýınşa qazımırlanbaý ötkelden eptep ötip kettim. Onıñ özindik alwan qırı men sırı bar.
– Mäselen…
– Körkem ädebïet – söz öneri bolğandıqtan, qara jolmen eski arbanı saldırlata bermeý, amal bar san alwan kölikti paýdalanğanımız abzal dep oýlaýmın. Qıtaý qazaq ädebïetinde mine osındaý oýdıñ jetegimen izdenwşilerdiñ ülken şoğırı bar. Bizdiñ ädebï tirligimizdegi osı ürdis älemde özindik ornı bar xanzw ädebïetin de keý-keýde eleñ etkizip qaladı. Biraq mundaý izdenwdi «sözben oýın salw» dep tüsinw ülken ağattıq. Qandaý täsilmen jazsañ da, qoýılatın jalğız ğana talap: seniñ oqırmanıñ bolw kerek. Jazwşınıñ da, şığarmanıñ da tağdırı oqırmannıñ qolında. Biz eşqaşan qolımızdan oqırmandı jasaý almaýmız, zorlıqpen taba almaýmız. Tek oqırmandardıñ köñiline jağatın şığarma jaza alamız.
– Qazaq ädebïetiniñ tarïxına köz jibiretin bolsaq, «Qazaq ädebïeti» – «Qazaqstan qazaq ädebïeti», «Qıtaý qazaq ädebïeti», «Moñğol qazaq ädebïeti» dep san salağa bölinip kete baradı… Munı bir arnağa quyatın kün qaşan twadı dep oýlaýsız?
– Jalpı, qazaq ädebïetin ülken arnalı özen desek, är el, är öñirdegi taraw-tarmaqtarımen tipti, ulğaýıp, şalqıp, tasıp kete bermek… Bul qubılıs – ädebïetimizdiñ ömirşeñdigin däleldeýtin bir belgi. Biz bir ult bolğanımızben sayasï tüzimi, qoğamdıq qatınası, tınıs-tirşiligi uqsamaýtın elderde jasap jatırmız. Osındaý uqsamastıq xalqımızdıñ salt-dästürine, psïxologïyasına belgili ıqpaldar jasağanın jasıra almaýmız. Munıñ mısalın alıstan izdemesek te, qazir mına Qazaqstandağı «oralmandar» men «jerlik qandastar» arasında anda-sanda tüsinbestiktiñ twındap qalıp jürgeni de dälel bola aladı. Adamdar arasındağı osı tüsinbestik qazir ädebïetimizde de aýqın türde saqtalıp otır. Özge eldi aýtpağanda, mına Qazaqstan men Qıtaý ejelden körşi el, uzaq zamannan beri osı eldegi qazaqtardıñ awılı aralas, qoýı qoralas derlik. Baspasözi, radïo, telearna xabarları da erkin aralasıp turadı. Tek ädebïetimzdiñ aralastığındağı jalğız kedergi – älipbïdiñ uqsamastığı. Qazaqstan krïlïcïyanı, al Qıtaý qazaqtarı Axmet Baýtursınulınıñ jasap bergen töte jazwın qoldanadı. Bul qubılıs özgelerge kedergi bolğanmen, zïyalı qawım üşin kedergi eseptelmeýdi. Söýtse de, Qazaqstandağı qazaq qalamgerleriniñ köbi Qıtaýdağı qazaq ädebïetinen beýxabar. Tipti, «Qıtaý qazaqtarında körkem ädebïet joq» dep biletinderi de tabıladı. Mundaý pikirlerdi eş şimirikpesten anda-sanda baspasözde jazıp ta jür. Bizdiñ ädebïetimizben durıstap tanıspaý jatıp, at üsti pikir aýtqandarğa bizdiñ qalamgerler nedäwir reniş tanıttı. Özge ulttarmen sïlasıwğa, rwxanïyat almaswğa mädenïeti jetken Qazaq eli jazwşılarınıñ öz qandastarın közge ilmeý, alımsınbaý söýlewi tım kewdemsoqtıq, anaýı minez ekenin aýtıstı. Ärïne, Qazaqstan jazwşıları «Qıtaý qazağında körkem ädebïet joq» degenge bar närse joq bolıp qalmaýdı. Qıtaý qazaq qalamgerleriniñ şığarmaları da Qazaqstanda da, özge elderde de jarıq körip, belgili bağaların alıp jür. Mundaý pikir ärïne, aralaspawşılıqtan twındap otır. Bizdiñ jastarımız osı tüsinbewşilikti joyu üşin belsendi jumıs istewleri kerek dep bilemin.
Qazir dünïe materïaldıq jaqtan da, rwxanï jaqtan da şuğıl özgeristerge uşırap otır. Biraq bir ğajabı, jalpı qazaq ädebïeti közqarası jağınan da, ädebï täsil jağınan da osı özgeristerge säýkespeý, tipti, säýkeskisi de kelmeý otırğan sïyaqtanadı. Burın meýli Qazaqstan ädebïeti bolsın, meýli Qıtaý qazaq ädebïeti bolsın socïalïstik realïzmniñ taptawırın jolımen tarta bergeni şındıq. Sayasïdı basşılıqqa aldıq. Şındıqtan alşaqtadıq, tarïxtı, adam ömirin sayasïlandırdıq. Sol sebepti talaý ädebï muramız bügingi oqırmannıñ rwxanï azığı bolwğa jaramsız bolıp qaldı. Munı quý moýında, quý moýında ma, aqïqatı osı. Men mundaý köne közqaras pen köne täsildi biz sïyaqtı qart jazwşılar maldanıp jürgen şığar dep oýlasam, olaý emes, jas qalamgerlerimizdiñ de sol köne közqaraspen jürgenin baýqadım.
– Bïıl Qıtaý qalamgeri Mo YAn bükil älemdik «Nobel» sıýlığın enşilegende «Qazaq ädebïeti» gazeti: «Bul sıýlıq Mo YAnğa «Qızıl gawlïyañ» romanı üşin buýırıptı» dep jazsa, al «Jas qazaq» gazeti Zeýnolla Säniktiñ: «Mo YAn Qıtaýdı «qorlağanı» üşin marapattaldı» degen suxbatın berdi. Mo YAn şınımen de Qıtaýdı masqaralağanı üşin «Nobel» sıýlığın aldı ma?
– Zeýnolla Sänik soñğı kezde birdemeniñ baýıbına barmaý örli-qırlı söýlegen bolıp jür. Zekeñniñ osı sözine ïmandıý senip jürme, joq, orıs qalamgerleri aýttı, boldı, bäri zañ deý me eken, respwblïkalıq «Jas qazaq» gazetinen bir jas qalamgerdiñ: «Qıtaý jazwşısı Mo YAn Qıtaýdı masqaralap jazıp «Nobel sıýlığın aldı…» degen pikirin körip jağamdı ustadım. Osını aýtqan qalamger, şını kerek, Mo YAndı bilmeýdi, tipti, birde bir şığarmasın oqımağan. Äýtewir, ejelgi sayasï közqaras boýınşa älemdik bedelge ïe sıýlıqtı qaralaw üşin aýtıp otırğan sïyaqtanadı. Al Mo YAandı bilmek bolsañızdar aýtaýın: ol Qıtaýdağı reformadan keýin ädebïetke kelgen xanzwdıñ tañdawlı orta jas jazwşısı. Bïıl 57 jasta. 28 jasında «Qızıl gawlïyañ» romanımen älemge tanıldı. Qazir ol – Qıtaý jazwşılar odağınıñ orınbasar törağası. Ol «Nobel» sıýlığın «Qızıl gawlïya» romanı üşin emes, «Baqa» degen romanı üşin aldı. Mo YAnnıñ sıýlıqqa ïe bolwı qazirgi Qıtaý qoğamına ülken maqtanış boldı. Eldiñ işi-sırtındağı körnekti tulğalar jappaý «bul sıýlıqtıñ berilwi ädil boldı» desti. Törağa Xw Jıntawdıñ özi oğan telofon şalıp, qwanıştı lebizin bildirse, Ortalıq sayasï keñestiñ turaqtı müşesi Lï Şañçün Mo YAnnıñ üýine barıp quttıqtadı. Al, onıñ atamekeni Şanduñ ölkesindegi jerlesteri merekeler uýımdastırıp, jïnalıstar ötkizdi. «Qızıl gawlïyañ» mädenïet saraýın salw jöninde qolma-qol şeşim qabıldadı. Qwanıştarın Mo YAnmen osılaý bölisti. Eger osı jazwşı Qıtaýdı masqaralağan bolsa, onıñ sıýlıq alwı Qıtaý qoğamında mınandaý jağımdı dümpw twdırmağan bolar edi… Ras, Mo YAn sondaý bir batıldıqpen qoğamdıq kinärattardı tereñ aşqan jazwşı. Ol özin Qıtaýdıñ ulı sınşıl realïst jazwşısı Lw Şünniñ jolın ustanwşı dep sanaýdı. Öz sözimen aýtar bolsaq: «Men, Lw Şün mırza aýtqandaý, swmka işindegi özimdi jazdım», – deýdi. Şının aýtw kerek, mundaý şın ömirdi, şınaýı beýneni swrettegen jazwşılar Qıtaýdıñ kommwnïstik bïligi ornağannan keýin bir mezgil joğalıp ketken edi. Dıñ Şawpıñ reformasınan keýin qaýtadan boý körsete bastadı. Mundaý jañalıqtı oqırman da, bïlik te jaqsı qabıl aldı. Sebebi, bul jañaşıldardıñ bäri de, Qıtaýdıñ ulttıq rwxtağı qalamgerleri edi. Olar öz ultın janına balaýdı. Otannıñ güldenip-körkeyuin tileýdi. Sondıqtan ulttıñ damwına kesirin tïgizetin, ömirden qalıp qoýğan ğurıp-ädetti, minez-qulıqtı ayawsız sınğa aladı. Äsirese, öz kezindegi ulttıñ nadandığı, qorqaqtığı, ıntımaqsızdığı saldarınan xalıqtıñ tartqan jäbir-japasın bükpesiz jazadı. Sol arqılı bügingi neşe jüz mïllïon Qıtaý jastarın ulttıq rwxpen qarwlandırwğa tırıstı. Mo YAnnıñ jazğandarı aştı bolsa da, şındıq. Munı Qıtaý qoğamı tüsinip otır, qoldap-qorğap otır. Al biz bir şette turıp, ol jöninde özimizşe ton pişemiz. Munımız, qalaý desek te, unamsız minez, uyattı is bolğan.
Odan soñ osı jas qalamgerlerdiñ türik jazwşısı Orxan Pamwk jöninde aýtqan sını da qïsınsız. Oğan «türikter öz kezinde armyandardı qırğındadı» degen sözi üşin «Nobel» sıýlığı berildi» dep kesete söýleýdi. Eger Orxan Pamwktiñ tap osı sözi şındıqtan alınğan bolsa, ärïne, madaqtawğa tatïdı. Nege deseñiz, adam balasına jasağan qïyanattı äşkerelew ärbir arlı adamnıñ bas tartwğa bolmaýtın borışı. Şındıqtı jasırw, jawırdı jaba toqw, öz oý-pikiri joq, bïliktiñ soýılın soqqan möndibastardıñ isi. Munı bügingi Qazaqstannıñ jas qalamgerleri älbette tüsinedi. Sondıqtan Orxan Pamwktı sınawdıñ ornına odan üýrenwimiz, ülgi alwımız kerek. Ärïne, ondaý is qoldan kelse…
Sözden söz şığadı. Keşegi ötken ulı Abaý qazaqtı qandaý sınadı. Sonda ol öz ultın jek körip, twğan xalqın masqaraladı deý alamız ba?! Joq, Abaý qazaq xalqınıñ ulttıq aqını. Qazaqtı janındaý jaqsı kördi. Bar arman-tilegi – öz ultınıñ, öz xalqınıñ körkeýip-güldenwi boldı. Ulttıñ körkeýip-güldenwine kese köldeneñ bolğan naşar tirligimiz ben naşar qılığımızdı jer-jebirimizge jitkize sındadı. Közinen qandı jas ağıza otırıp sınadı. Bügin biz sol Abaý aýtqan minderimizdi tüzew üstindemiz. Körkeýip-güldenw üstindemiz.
Endeşe, bizde qazir jetpeý otırğan bastı kemistik: qazaq ädebïetimizde Orxan Pamwk pen Mo YAn sındı tulğalardıñ şıqpaý otırğanı. Tipti, ondaý tulğalar bolsa da tanwımız ben däriptewimiz kemşil bolıp otırğanı dep bilemin.
– Siz munı qandaý mağınada aýtıp otırsız?
– Munı eşqandaý jaman mağınada aýtıp otırğanım joq. Osığan qatıstı bir mısal aýta keteýin. Qıtaýdıñ «Batısqa sapar» degen ataqtı fantazïyalıq romanı jäne osı roman negizinde tüsirilgen köp serïyalı telefïlm bar. Sol teleserïyaldıñ bas keýipkeriniñ biri – jın-şaýtandardı alastawmen közge tüsetin Suñ maýmıl. Asqan er jürek, äri maskünem maýmıldıñ keý-keýde öz qojası Tañ qazirettiñ de sözin tıñdamaý şalıqtap ketetini bar. Onıñ bul qılığına tözbegen aspan ämirşisi Suñ maýmıldıñ basına aldap jürip sıýqırlı qursaw saladı. Odan soñ ol şeñberdi tarıltatın, keñitetin duğanı Tañ qaziretke üýretedi. Qudırettiñ küşi degen mine sol, endi tentek maýmıl qalaýdan qalaý qïğılıq şığardı boldı, Tañ qaziret burınğıdaý dağdarıp turmastan, aspan ämirşisi üýretken duğasın oqıp kep beredi, bar bolğanı sol. Suñ maýmıl qïğılığın jalğastırw bılaý tursın, qw janın qoyarğa jer tappaý döñbekşïdi. Duğanı toqtatwın ötinip, Tañ qazirettiñ ayağın quşaqtap jılap-eñireýdi. Özine qaltqısız adal qızmet körsetwge ant beredi. Bul telexïkayada tağı bir közge tüsetin närse – Suñ maýmıldıñ altın kürzisi. Osı kürzimen bir sızıq sızdı boldı, jın-şaýtan degenderdiñ odan attap öte almaý qor boladı. Tañ qazirettiñ qasïetti etin jewge añsarı awğan jın-şaýtandardan Suñ maýmıl onı osı kürzisi arqılı qorğaýdı. Zäwde ğalam, qazirettiñ qasınan bir jaqqa ketwge twra kelse, Suñ maýmıl altın kürzimen jerge bir şeñber sızadı da Tañ qaziretti sol şeñberdiñ işine otırğızıp ketedi. Bul şeñber ol üşin alınbas qamal, alañsız otıra beredi. Söýtse de, saýtannıñ azğırwı oñaý ma, anda-sanda aldawğa tüsip şeñberden şığıp ketip pälege uşırap jüredi…
Mınaw bir fantazïyalıq añız bolğanımen, astarında ğajaýıp pälsapa jatır. Beýnelep aýtar bolsaq, bir şaqta bizdiñ de basımızda osındaý sıýqırlı qursaw boldı. Attap öte almaýtın altın kürziniñ sızığı da bar edi. Qazir osı sïqır şeñber men altın kürzi sızığı joq bolsa da, uzaq zaman sol şeñberge basımız äbden üýrenip, altın kürzi sızığına jolamawdı ädetke aýnaldırıp ketkendigimizden artıq birdeme aýta almaý, ne ilgeri attap basa almaý, öz-özimizden aýnalsoqtawmen jürmiz. Eger biz endi Tañ qaziret qanşa sïqır duğa oqısa da şeñberdiñ basımızdı qısa almaýtın, altın kürziniñ de qasïeti qalmağanın şınaýı seziner bolsaq, ädebïetimizdiñ munan da bïik beleske köteriletinine senimim kämil.
– Qıtaýdağı közi tiri jazwşılardan oq boýı ozıp turğan eki jazwşını jaqsı bilemin. Onıñ biri – Jumabaý Bilälulı, al ekinşisi – Orazqan Axmet. Osı eki jazwşınıñ küni büginge deýin Qazaqstanda kitaptarınıñ basılıp şıqpawınıñ sebebi nede?
– Meniñ kitaptarım Qazaqstanda basılıp şıqqan joq. Öýtkeni «Kitabımdı basıp beriñderşi!» dep esik jağalaýtın ädet mende joq. Mümkin, Jumabaý Bilälulında da sondaý minez bar şığar. Onıñ üstine anaw-mınaw emes, müýizi qarağaýdaý jazwşılar «Qıtaý qazaqtarında körkem ädebïet joq» dep otırğan soñ bergim kelmedi. Sondıqtan men Qazaqstan oqırmandarına beýtanıs Qıtaýdağı qazaq jazwşısımın. Qazaqstan basılımdarında bar-joğı tört äñgimem jarıq körgen. Onıñ ekewi «Juldız» jwrnalına basıldı. Qaýdan alğanın bilmeýmin, Muxtar Mağawïn «Juldız» jwrnalına «Tolqındı köl» degen äñgimemdi beripti. Onıñ şıqqanın da bilmeýmin, keýin Muxtar Mağawïn Qıtaýğa barğanda özi aýttı: «Oreke, sizdiñ äñgimeñizge ğaşıq bolıp qaldım, jäne birewin beriñiz!», – dedi. Men: «Muxa, siz meni asıra maqtap otırğan joqsız ba?» – dep edim. Ol külip: «Jazwşınıñ qalam qarımınıñ qanşalıqtı ekenin bir äñgimesinen bilwge boladı», – dedi. Sodan «Döregeý» degen äñgimemdi alıp ketip, 2002 jılı «Juldızğa» jarïyalaptı. Sol üşin Muxaña alğısım şeksiz.
Al Qıtaýda bolsa, men memleketke tanımal jazwşılardıñ sanatındamın. Şığarmalarım xanzw tiline, sonımen birge el işindegi uýğır, muñğıl, tïbet, koreý, qırğız sïyaqtı az sandı ult tilderine köptep awdarılğan. İşinara şığarmalarım ağılşın, japon, arab tilderine awdarılıp jarıq körgen. Xanzwdıñ joğarı oqw orındarı men mektepteririniñ ädebïet oqwlıqtarında az sandı ulıttardıñ ökildik jazwşıları märtebesimen şığarmalarım oqıtıladı.
– Qıtaýdıñ memlekettik «Tulpar» sıýlığın alğan «Tulpardıñ soñğı tuyağı» povesiñiz twralı aýta ketseñiz?
– Jaña «men ağa bwın qalamgerimizdiñ qalamına ilinbeý qalğan usaq-tüýek oqïğalardı jazdım» dedim. Munım şındıq. Biraq aýnalanı eleñ etkizetin iri oqïğalardı jaza almadım. Äwelde qarımım jetpeýdi dep tartındım, artınan özgeler ol öriske türen salıp ketkendikten qosanjarlağım kelmedi. Sondıqtan usaq-tüýek oqïğalardı maldandım. Köbinşe, elewsiz, biraq azdap män-mağınası bar şındıqtı qalt jibermedim. Qazaq şeşen xalıq, astarlı söýlewdi unatadı. Mende osılaý astarlap qana jazdım. «Tulpardıñ soñğı tuyağı» povesimde negizinen osılaý dünïege kelgen. Bizdiñ awılda Şerïyazdan degen köp jasağan bir qarïya boldı. Özi bala ekeş balamen de oýnap jüretin äpende şalıs kisi edi. Ünemi at emes, esek minip jüretin. Qazaqtar esek minwdi ar sanap, oğan aýtsa da, qıñq etpeýtin. Qaşan köreseñ kök esegin tıqır-tıqır jorğalatıp, osı jürisin maqtanış sezingendeý, aýnalasına jımıñ-jımıñ qarap qoýıp kete baratın. Bir jılı osı kök esekke qodığımen qosılıp, bir kertöbel qulın ilesip jürdi. Estisek, enesi twa salıp ölipti de, qulındı Şekeñ osı esegine telip jiberipti. Qarïyanıñ bul qılığın bar awıl jaratpadı. Sumdıq kördi. Biraq onı elegen Şekeñ joq, jımıñ-jımıñ külip jüre berdi. Keýin osı qulın eseýe kele tür-turpatı jılqı bolğanımen, minezi, ädet-talğamı esektiñ tap özi bop şıqtı. Sondıqtan bar awıl onı jılqı dep tanımadı. Aramğa baladı, «aýğırlığı erte qozdı» dep erterek pişip tastadı. Keýin osı attıñ ayağı sınıp ölimşi bolğanda, eşkim bawızdamaý qoyadı. Etin ïtke tastaýdı. Mine, osı oqïğa meniñ mïımnan uzaq jıl şıqpadı. Aqırı osı oqïğa jelisimen «Tulpardıñ soñğı tuyağı» degen povest jazdım. Sïqır şeñberden jüreksingendigimnen azdap qïnaldım. Sızıqtan sürinbeý ötwdiñ amalın qarastırdım. Sonımen az bulıñğırlaw pikir aýttım. Men beker şoşıp jürippin, söýtsem osı şığarmanı oqırman jılı qabıldadı. Qoğamdıq pikir de teris bolğan joq
– Soñğı ret jarıq körgen «Amanat» romanıñızben neni «amanat» qılğıñız keldi?
– Bul romanda bizdiñ körnekti jazwşılarımız şuqşïıp ketpegen, tipti, aýtqıları da kelmegen keýbir oqïğalarğa türen saldım. Aşığın aýtar bolsam, oqïğa öz-özimizge jasağan qïyanatımız ben qastandığımız jöninde örbïdi. Bul rette de men şındıqtan awıtqïtın pikirge barmadım. Awır bolsa da şındıqtı jazdım. Biraq bul roman tutastaý oqırmanmen bet körisip ülgirgen joq. Tek bir kitabı «Şuğıla» men «İle aýdını» jwrnaldarında jarïyalandı. Mine, osığan qarağanda, özgeniñ sürlewine baspasaq ta, bizge tağı da betteýtin öris, jüretin soqpaq tabılatınına köz jetkizdim.
– Bizdiñ oqırmandarğa aýtar jäne qandaý ötiniş-tilegiñizteriñiz bar?
– Biz Qazaqstandağı qazaqtar aýta almağan, jaza almağan keýbir jaýttardı aýttıq. Öýtkeni bul kisiler şığıs ädebïetiniñ dästürin tastap qoýıp, Ewropağa ketip qalğan. Ne bir şığarmalardı xanzw tiline awdardıq. Olarğa bul şığarmalar Ewropanıñ awzınan tüsip qalğandaý äser qaldırdı. Öýtkeni xanzwlar Ewropanıñ şığarmaların äldeqaşan oqıp qoýğan. Sondıqtan şığıs ädebïeti men ulttıq ädebïetimizdiñ tamırınan när alwımız kerek. Sol dästürdi qalpına keltirip, ulttıq ädebïetimizdi baýıtwımız qajet. Biz basqa eldi, basqa ulttı ulttıq ädebïetimizben tañğaldıra alamız. Qazirgi şığarmalardı oqıp otırsañız qazaqtıñ xarektri, qazaq obrazı joq dese de boladı. Keýbir şığarmalardı özimiz de qabıldaý almaý qaldıq. Keşke deýin boyamalap körsetetin Ewropanıñ seri jigiti men sılqım bïkeşteri sekildi kez kelgen jerde bas salıp süýise ketetin qazaqtı burın kördiñ be? Mäselen, M.Äwezov «Abaý» romanında köringen qızdı köringen jerde bas saldırıp süýdirgen joq qoý. Abaý men Toğjan ekewi bir tün otırıp äñgimelesken kezde de, Abaýğa Toğjandı süýdirmek turmaq, qolın ustatqızğan joq qoý. Sondıqtan prozamız bolsın, poézïyamız bolsın ulttıq dästürge, şığıs ädebïetine bet burıp, tamırına qan jügirtwimiz kerek. Şıñjañ qazaq ädebïetinde äli qazaqı minez, ulttıq boyaw, ulttıq xarektr bar. Jaqsı bolsaq ta özimiz, jaman bolsaq ta özimiz «ädebïet aýdınında şıqsaq» dep eñbektenip jatırmız. Sondıqtan da qazaqtıñ armanı ne, oýı ne, tilegi ne degen sekildi närselerdi oýlap körw kerek. Keñes ädebïeti kezindegi köp jazışwlarda «qazaq» degen söz joq, ulttıq mäsele joq, socïalïstik adam bar. Osı ädebïetti älige deýin ülgi qılıp otır. Men qaý şığarmamdı jazsam da uttıq müddeni jazdım.
Sondıqtan da men azıraq qoyatın usınısım: meýli Moñğolïyadağı qazaq bolsın, meýli Qazaqstandağı qazaq bolsın, meýli Qıtaýdağı qazaq bolsın, ädebïetimizde awıs-tüýis bolıp, bir-birimizdi tüsinwge qol jetkizsek durıs bolar edi.
– Äñgimeñizge raxmet!
Suxbattasqan Älimjan ÄŞİMULI.
One Response to Orazqan AXMET, jazwşı, Qıtaý memlekettik «Tulpar» sıýlığınıñ ïegeri Qıtaý qazaqtarında körkem ädebïet joq pa?
-
Şığarmaşılıq tabıstar tileýmin. Pikirleriñiz oý salarlıq eken.


c: text/html

text:
Astanada jaña avtovokzal aşıldı
ASTANA. QazAqparat - Astanada «Nurlı jol» temirjol vokzalınıñ awmağında «Saparjay» avtobeketi aşıldı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Jaña avtobeket qalaaralıq jäne oblısaralıq bağıttar boyınşa qızmet körsetedi.
«Temirjol vokzalınıñ janınan avtobeket aşw arqılı jolawşılar öz waqıttarı men qarajatın ünemdep, dittegen jerine tezirek jete aladı. Bul barlığına ıñğaylı jäne köşedegi keptelisti azaytwğa da septigin tïgizedi», - dedi «Nurlı jol» temirjol vokzalı keşeniniñ dïrektorı Dinmuxamed Qusayınov.
Avtovokzaldıñ jalpı awmağı 8,6 mıñ şarşı metrdi quraydı jäne jobası barlıq zamanawï talaptarğa say keledi. Onda dïspetçer bölmesi, anıqtama byurosı, medïcïnalıq pwnkt, bïlet kassası jäne jolawşılardı mingizip-tüsiretin turaq alañı bar.
Bastapqıda avtobwstar bes oblısaralıq (Stepnogorsk, Qorğaljın, Ereymentaw, Kökşetaw, Derjavïnsk) jäne 6 qalaaralıq (Qarağandı, Jezqazgan, Balqaş, Qızılorda, Almatı, Şımkent) bağıt boyınşa jüredi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Soñğı zerttewlerge säykes Arktïkadağı muz burınğıdan da jıldam erip jatır. Bul Dünïejüzilik muxït swı şamadan tıs köbeyip, älemdik topan sw baswına äkeledi. Ğalımdar muxïttağı sw deñgeyi 5 metrge köterilgenin rastap otır. Sonday-aq olar sw deñgeyiniñ 1-2 metrge köterilwiniñ özi apattıq jağdaylarğa alıp keletinin eskertedi. Olardıñ eseptewlerinşe älem boyınşa materïkterdegi megapolïster 30 jıldan keyin sw astına ketedi. Eñ birinşi sw astına AQŞ-tıñ şığıs jağalawları men Avstralïya turğındarınıñ 80%-ı ömir süretin böligi ketedi eken. Osılayşa, 2050 jılı älemdi topan sw baswı mümkin. Tomas Karl, AQŞ-tıñ Muxïttıq jäne atmosferalıq zerttewlerdiñ ulttıq basqarması, Klïmattıq derekter ortalığınıñ dïrektorı: - Soñğı waqıtta biz klïmattıq jüye ürdisterinde qazirgi älemniñ bükil tarïxınan körmegen özgeristerdi baqılap otırmız.
Derekközi: 24.kz
Kommentarïï
-
Aygwl2015-07-28 15:15:26Bwl jagdaydı bïr Allanın ozïne belgïlï jagday. Bala kezmde bïr kïtaptan okıganımda Alla tagalla "endï topan sw kaptatpaymın"-dep, sol sertïmnïn kwasï dep Kempïrkosaktı belgï etïp koygan eken dep okıgam. Barï Allanın kolında.
-
Gwlzat2015-07-29 13:36:00Kwday saktasın


text:
Noğay swretşisi Qızılordada «Qorqıt dalası» körmesin usındı
QIZILORDA. QazAqparat - Qızılorda qalasındağı körkemswret galereyasında twısqan noğay xalqınıñ jas grafïk swretşisi Älibek Qoylaqaevtıñ «Qorqıt dalası» attı körmesi 10 kün boyı Sır öñiri turğındarı nazarına usınıladı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Körme 14-24 mawsım aralığında ötkiziledi. Sonday-aq, Ä. Qoylaqaev galereya stwdïyasında jergilikti jas swretşilerine şeberlik därisin jürgizedi. Bul şara Elbasınıñ «Bolaşaqqa bağdar: rwxanï jañğırw» bağdarlaması ayasında qolğa alınıp otır.
Älibek Baymuratulı Qoylaqaev 1982 jılı Reseydiñ Dağıstan Respwblïkası aymağındağı Tereklï-Mekteb aymağına qarastı Noğay awdanında dünïege kelgen. Öziniñ aytwınşa, ol swret salw önerin 3-4 jasınan bastağan eken. Qılqalam şeberi Dağıstannıñ Maxaçxala qalasındağı körkem swret wçïlïşesi men Krasnodar memlekettik mädenïet jäne öner wnïversïtetinde bilim aldı.
«Sır öñiri - tübi bir türki xalqı üşin kïeli meken. Türki jurtınıñ ortaq abızı - Qorqıt ata mäñgilik mekenin tapqan qasterli topıraq qaşanda bizder üşin joğarı bağalanadı. Men osınday tarïxï aymaqqa qadam basıp, sizdermen jüzdesip otırğanıma öte qwanıştımın. Osı saparımda Qorqıt ata keşenine arnayı bardım. Odan alğan äserimdi sözben jetkizw mümkin emes. Erekşe tolqınısta boldım. Özderiñiz de bayqağan şığarsızdar, meniñ şığarmaşılıq jolımdağı negizgi taqırıbım - türki älemi. Bügingi körme taqırıbı da soğan säykes. Qorqıt atadan bastap Edil patşa, Tomïrïs xanşayım, Edige batır, Şıñğıs xan sekildi köptegen swretterdi jarıqqa şığardım. Bul - meniñ janıma öte jaqın. Sondıqtan osı bağıtta ünemi izdeniste jüremin. Ärbir ult öziniñ tüp-törkinine üñilwge tırısadı, Biz qazaq xalqımen öte jaqın, twıs ekenimizdi bilemiz. Sol sebepti bawırlas qazaqpen etene jaqın aralaswğa nïet tanıtamız. Jalpı, noğaydıñ jalpı sanı 110 mıñğa jwıq. Olardıñ 103 mıñğa jwığı Reseyde turadı. Tübi bir türki jurtınıñ tarïxı men tulğaların qılqalam uşında söyletwge ärdayım asıqpın», - dedi Ä.Qoylaqaev QazAqparat tilşisine bergen suxbatında.
Öziniñ aytwınşa, wnïversïtet qabırğasında jürgende «Noğay dalası» taqırıbında dïplomdıq jumıs qorğağan. Ol öz twındıların qawırsın jäne twşpen saladı.
Körmeniñ aşılw saltanatında oblıs äkiminiñ orınbasarı Rwslan Rüstemov «Biz Älibek bawırımızdıñ twındıların tamaşalay otırıp, qanşama izdenisti bayqaymız. Grafïka öneri - oñay sala emes. Oğan uşqır qïyal, tereñ bilim qajet ekeni belgili. Biz Älibektiñ twındılarınan sonday erekşe körinisterdi körip otırmız», - dedi.
Älibek Qoylaqaev grafïka önerimen qatar sändi kïimderdiñ dïzayneri, kitap ïllyustratorı bolıp eñbek etedi. Onıñ bul dünïeleri de joğarı suranısqa ïe.


text:
Törkiyä millionnarça süriyälene saqlaw astına aluğa ireşte
Kön tärtibe 39
Kön tärtibe 39
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan belän Rusiya Federaśiyäse däwlät başlığı Vladimir Putin Soçida küreşep söyläşkännän soñ urtaq matbuğat oçraşuı ütkärde. Alar İdlibtä qorallardan arındırılğan töbäk mäs‘älśäsendä kileşü täêmin itülärenä basım yasadı. Älege oçraşudan soñ Rusiya Federaśiyäse saqlanu ministrlığı „İdlibtä operaśiya başqarılmayaçaq“ dip belderü yasadı.
Säyäsät, iq’tisad häm ictimaği tikşerenülär waqıfı SETA tikşerenüçese, yazuçı Can Acunnıň “Törkiyä millionnarça süriyälene saqlaw astına aluğa ireşte” isemle añlatmasın täq’dim itäbez.
Älege kileşü belän Törkiyä bik möhim adım yasadı. İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğannıñ qatğy totışı,soñğı däwerdä İdlib mäs‘äläsenä zur ähämiyät birüe, Tährandağı sammitta utnı tuqtatu mäs‘äläsendä üzeneken itüeneñ näticäläre kürende. Soñğı könnärdä Törek Qorallı Köçläre İdlibtä bik möhim nığıtılular başqardı. Törkiyäneñ İdlibtäge 12 küzätü punktına küp sanda köbäle texnika, tank häm xärbi berleklär cibärelde. Törkiyä Rusiya, İran, Äsäd rejimına häm şiği suğışçılarğa qatğıy buluın bik açıq kürsätte.
Ber yaqtan diplomatik söyläşülär alıp baru , ikençe yaqtan xärbi adımnar yasawnıñ näticäse kürende. Rusiya Soçida citdi mäğ’nädä kiregä adım yasadı. Rusiya, İran häm Äsäd rejimı İdlibtä kiñ qırlı xärbi xäräkät başqarırğa teli die. Monıñ belän bäyle köçle basımnar yasaldı. Ayıruça Cisr Sugur häm Tön’yaq Xama töbägen bombağa totu häm rejim köçläre belän İran yaqlaw kürsätkän suğışçılarnıñ front liniyälärenä zur külämdä xärbi köç küçerüe basımnı arttırdı.
Mondıy xärbi xäräkätne buldırmıy qalu Törkiyäneñ milli iminlege häm Süriyäneñ kiläçäge öçen zur ähämiyätkä iyä. İñ möhime isä – Törkiyäneñ tırışlıqları näticäsndä 3 millionnnan kübräk tınıç xalıqnıñ tormışın saqlap qalu häm zur külämle qaçaq ağımın totqarlaw ide. İdlib mäs‘äläsendäge uñışları uñayınnan ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan, Törek Qorallı Köçläre häm milli küzläw oyışması maqtawğa layıq. Dönya bik borçılıp küzätkän töbäktä humanitar krizis totqarlandı.
Soçida Rusiya belän täêmin itelgän kileşü bäyläneşendä barlıqqa kitereläçäk qoralsızlandırılğan töbäktän radikal törkemnär häm awır qorallarnıñ ike yaqlı bularaq çigenüe zarur. Bu qısada Törkiyägä dä, Rusiyägä dä zur cawaplılıq töşä. Rusiyäneñ şiği suğışçılarnı künderüe kiräk, Törkiyä Heyet Tahrir uş Şam kebek oyışmalar belän bäyle çişeleş tabarğa tiyeş.
Törkiyä häm Rusiya 15-20 çaqrım kiñlegendä qoralsızlandırılğan töbäk buldırunıñ garantı bulğanda koordinaśiyäle bäysez patrul‘ êşçänlekläre dä başqaraçaq. Törkiyä häm Rusiya Astana barışı qısasında tözelgän küzätü punktların xärbi yaqtan nığıtaçaq häm qoralsızlandırılğan töbäk ike ilneñ keşesez hawa apparatları belän küzätü astında totılaçaq. Qoralsızlandırılğan töbäklärdäge Süriyä oppoziśiyäseneñ häm rejim köçläreneñ kontrol‘ mäydannarı saqlanaçaq ,ike yaqlı bularaq awır qorallar front liniyäsennän çigenäçäk.
Kileşü nigezendä strategik ähämiyätkä iyä bulğan M4 häm M5 avtoyullarında iminlek täêmin itelep alar qabat säwdä öçen açılaçaq. Bu yullar Süriyä iq’tisadı öçen bik möhim.
Törkiyä belän Rusiya arasındağı kileşü Törkiyäneñ terrorğa qarşı köräşenä dä uñay yoğıntı yasayaçaq. Çönki “PKK/YPG“ terrorçıları İdlib operaśiyäsennän faydalanıp Afrinğa basım yasarğa teli ide. Kileşü belän bu yanaw da totqarlandı. İdlib operaśiyäseneñ totqarlanuı belän berrättän Törkiyäneñ “PKK/YPG“ tudırğan yanaw-qurqınıçqa qarata da adım yasawı mömkin.


text:
Neşet Ertaş - Fidyda
Sanatçı : Neşet Ertaş
Türkü : Fidyda
Etiketler : Neşet Ertaş - Fidyda türkü indir, Neşet Ertaş - Fidyda türkü dinle, Neşet Ertaş türküleri, Fidyda mp3 indir, Neşet Ertaş türküleri Fidyda türküsü, Fidyda sözleri, Neşet Ertaş mp3 dinle, Neşet Ertaş download, Fidyda bedava mp3, Neşet Ertaş türkü sözleri, Neşet Ertaş türkü dinle, Neşet Ertaş son albüm indir
Neşet Ertaş Türküleri
Neşet Ertaş - Bu Dünyada Eğer Sen
Neşet Ertaş - Bunca Yıldır
Neşet Ertaş - Mecnun Gibi
Neşet Ertaş - Mezar Arası
Neşet Ertaş - Çırpınıpta Şen Ovaya
Neşet Ertaş - Dertli Anam
Neşet Ertaş - Lelom
Neşet Ertaş - Yarim Senden Ayrılalı
Neşet Ertaş - Halime Kız
Neşet Ertaş - Anam Ağlar
Neşet Ertaş - Bir Dost Arıyorum
Neşet Ertaş - Ayva Turunç Narım Var
Neşet Ertaş - Su Geli Millendirir
Neşet Ertaş - Dünyaya Geleli
Neşet Ertaş - Ruhum Ben


text:
Rusiyeli telükesizlik organlarınıñ hadimleri Yuqarı Şuma (Verhnyaya Kutuzovka) köyünde Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi»niñ iştirakçisi Muslim Aliyevniñ evinde tintüv yapa. «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ malümatına köre, onıñ üyken qızı Gülsüm Aliyevağa protokol tizilgen. O, Rusiye CK (milletlerara zıddiyet çıqaruv) 282-nci maddesine köre qabaatlana.
Faaller haber etkenine köre, aile azalarınıñ epsiniñ telefon ve tehnikası musadere etilgen.
Uquqçı Lilâ Gemeci Qırım.Aqiqatqa haber etkenine köre, tintüv qararını Aluşta şeer mahkemesiniñ mahkemecisi bergen.
Mevzunen bağlı olaraq: Qanlı imayeciler: Qırımda mabüslerniñ aqrabaları nasıl etip faal şahıs olıp qala
Rusiye telükesizlik organları vaqianen bağlı izaat bermey.
Daa evel, iyülniñ 19-nda saba, Rusiye telükesizlik organlarınıñ hadimleri Muslim Aliyevniñ evinde «tahqiqat tedbirleri» ötkergeni aqqında haber etilgen edi.
Bu iş boyunca qabaatlanğan Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada tutlğan ediler. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» siyasiy İslâm teşkilâtına alâqadar olğanlarında qabaatlana.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqası olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirip başladı.
Qırım ükümeti yarımadada insanlarnıñ fikir serbestliginen bağlı aqları bozulğanını inkâr ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Aqyar sakinleriniñ dairelerinde cumaaqşamı künü, oktâbr 30-na qadar, qızdıruv tertibatı işletilecek, dep işandırdı Aqyarnıñ «akimiyet» reisiniñ muavini – Şeer hocalığınıñ Departament müdiri Andrey Atamantsev.
Bunı Aqyar «ükümeti»niñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Cedvel boyunca şeer qızdıruv tertibatlarınıñ işke tüşürilüvi oktâbr 21 künü başlandı. Bugünge bu iş aman-aman soñuna yetti», – dedi Atamantsev.
Qırımda keçken raatlıq künlerden furtuna havfı saqlanılmaqta. Qırımda gidrometeorologiya boyunca regional merkeziniñ bergen malümatına köre, oktâbr 27 künü yarımadada açıq ava beklenile. Şimaliy-şarqiy 15-20 m/s yel, ava arareti gece tahminen 0 derece, kündüz +6+8º dercege köterile.


text:
Ğayet qısqa ve sade maqale olacaq. Duyğu ve nasiatsız, maddeler boyunca, añlayışlı şekilde.
1.Aileñizde Avropa/Mısır/Türkiyege barmaq içün aqça yetmegenini añlasañız, biliñiz, bu – Qırım.
2.Maşinañıznı tahliye etip, sizge paalılağa tüşken esapnı berseler – bu Qırım.
3.Paalı kommunal ödeme ve bergilerniñ ödenilmesine kvitantsiyalar kelse – bu Qırım.
4. Balalar içün güzel ayaqaplarnı artıq alıp olamazsañız – bu Qırım.
5.Vade etkenleri kibi, metronı sizge uzatmasalar – bu Qırım.
6.Bala/torunlarnı universitetke oqutmaq içün para yetişmese – bu Qırım.
7.GİBDD para cezaları yükseltilse – bu Qırım.
8.Hastahanelerde ameliyatqa nevbetler össe – bu Qırım.
9.Yemekke aile kelirniñ dörtten, üçten bir qısmı, yaqında ise yarısı masraf etilse – bu Qırım.
10.Sevimli qavehaneñiz qapatılsa – bu Qırım.
11.Ödünç almağa, yañı maşinağa aqça toplamağa imkânıñız olmasa – bu Qırım.
12.Paralı dersler – bu Qırım.
13.İşten çıqaruv, qısqartuv, «eyileştirüv»– bu Qırım.
14.İpoteka boyunca meskenniñ alınması imkânsız olsa – bu Qırım.
15.Evelki ödünçlerni almaq içün evleriñizni kollektorlar qaplap alsa – bu Qırım.
Yaqında vazgeçilecek adetiy ve rastkelecek yañı şeyler, – bu Qırım
Telekanallarnıñ aytqanına baqmadan, bu Qırım.
Er bir aileden bir-eki degil de, on biñlerce ruble. İstegiñiz olsa – yazmağa ve saymağa başlañız.
Diqqatıñız içün sağ oluñız, yahşı qalıñız, keyfiñizni bozmağa istemedim, amma er kes, menimce, añlamaq kerek.
Begenseñiz – güzel, demek, er şey kerek olğanı kibi kete.
Ayder Mujdabayev, «Moskovskiy komsomolets» gazetasınıñ baş muarrir muavini, İnsan aqlarınıñ qoruvında Moskva Helseng gruppasınıñ mukâfat namzeti


text:
Doğmuş qorçalavı. «Qırım birdemligi» aqqında ikâye (video)
«Qırım birdemligi» vatandaşlar birleşmesi 2016 senesiniñ aprelinde advokatlar, faaliyetçiler ve Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ tevqif etilgen, alıp qaçılğan ve öldürilgenlerniñ doğmuşlarını birleştirmek maqsadınen peyda oldı. Kimerde bir içtimaiy vatandaş işiniñ bir qısmını ğayıp olğanlarnıñ ana-babaları ve tevqif etilgenlerniñ balaları üstüne ala. Birleşmeniñ koordinatorı Dilâver Memetov, babası tevqif etilgende Qırım aliy oquv yurtlarından birinde himiya fakultetiniñ magistraturasını bitirmek üzre olıp, aspiranturağa kirmekni planlaştıra edi. Yañı bir tevqifler ve tintüvler «dalğası» keçken soñ o, ilmiy faaliyetni vaqtınca toqtattı ve aq-uquq qorçalavı ile oğraşmağa başladı. Gülsüm Aliyeva – «Yaltadaki Hizb ut-Tahrir işi» denilgen mahkeme işniñ altı figurantlarından biriniñ qızı ola. Abdureşit Cepparov – 2014 senesi sentâbr 27-de Qarasuvbazarda ğayıp olğan İslâm Cepparov ve Cevdet İslâmovnıñ babası ve dayısı (ya da eniştesi) ola. «Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesi, dep köstereler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni, terrorizmge alâqası olğanında qabaatlap, yasaq etti. Aq-uquq qorçalayıcıları «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgenlerni siyasiy mabüsler, ve olarnıñ taqip etilmesini, diniy alâmetke köre yapıla, dep sayalar.


text:
Qırım Müftiligi mini-futbol turnirinde ekinci yer qazandı (FOTO)
Qırım müsulmanları Diniy İdaresiniñ hadimleri şeerde faaliyet köstergen diniy teşkilâtlar arasında keçirilgen mini-futbol çempionatında iştirak etti. Turnir Aqmescitte balalar parkındaki sport meydanında olıp keçti. Tedbir dinlerara munasebetlerni qaviyleştirmek ve sağlam ömür tarzına celp etmek maqsadınen Aqmescitniñ 234-yıllığınıñ qayd etilüvi çerçivesinde olıp keçti. Yarışta dört taqım – Aqmescit ve Qırım Yeparhiyasınıñ hadimleri, Qırım ve Sevastopol şeeri müsulmanları Diniy İdaresiniñ “Müftilik” taqımı, Yedi Künniñ Adventistleri Kilsesiniñ “Adventa” taqımı, Qırımnıñ yehudiy birliginiñ “Makkabi” taqımı – iştirak etti. Yedi matçtan soñ Müftilikniñ taqımı finalğa çıqtı, mında ise tek yunan-katolik taqımınen yarışıp, ekinci yer aldılar.
“Müftilik” taqımınıñ idmancısı Raim Ğafarovnıñ qayd etkenine köre, raqipler pek küçlü edi. O, er keske oyun içün teşekkür bildirdi ve dinlerara yarışlar adetke çevirilgenini bildirdi. İlk kere yarış 2017 senesi keçirildi. O bir sefer Qırım müsulmanları Diniy İdaresi ğalip olıp çıqqan edi
QMDİ matbuat hızmeti


text:
Kiyevde memleket şarqında arbiy areketlerde iştirak etken arbiylerniñ aman-aman yüz soy-sopı Ukraina prezidentiniñ binası yanında piket keçire.
Toplaşqanlar bölükler deñişmesi, tecribeli komandanlarnı tayin etüv ve arbiy hızmetçilerge zarur olğan turmuş şaraitler azırlanmasını talap eteler, dep yaza UNİAN.
Olar devlet yolbaşçısınen körüşmege isteyler.
Ukraina milliy havfsızlıq ve mudafaa Şurasınıñ soñki malümatlarına köre, memleket şarqında üç aydan berli keçirilgen terrorizmge qarşı tedbirler devamında 258 arbiy adam elâk oldı, biñge yaqın kişi yaralandı.
Lugansk vilâyetiniñ İzvarino rayonında ukrain ordusınıñ bölüklerinden biri dört künden berli silâlı separatistlerniñ nezareti altında qala. Olar «Grad» ve artilleriyadan Rusiye-Ukraina sıñırı tarafından ateş açalar. Arbiyler zarar köre, silâ bite, sıq-sıq açılğan ateş sebebinden öldürilgen ve yaralanğanlarnı çıqarıp olamaylar, dep bildirdi zabitlerden biri «Informator» ukrain portalına.
Ukrain ordusınıñ daa eki brigadasını sarıp aldılar. Ukraina şarqında operatsiya ştabınıñ vekili Vladislav Seleznöv bildirdi ki, qaplap alınğan bölükler aqqında haber bar, olarnı qorçalamaq içün kerekli tedbirler alıp barıla.
Ukraina Milliy gvardiyasınıñ matbuat hızmeti bildirdi ki, bugün saba Donetsk vilâyetiniñ Marinovka mesken noqtası yanında silâlı separatistler ukrain arbiylerini sıqıştırıp başladılar. Olar minaatıcı ve tanklarğa qarşı silâdan ateş açalar. Arbiy hızmetçiler birinci ucumğa yol bermediler, yaralanğanlar bar. Rusiyege qol tutqan zararlanğan separatistler aqqında malümat yoq.


text:
Rusiye Avropa Birligi devletleri liderleriniñ dekabrniñ 14-nde, Ukrainanıñturğunsızlaşuvına sebep olğanı içün daa altı ayğa Moskvağa qarşı iqtisadiy sanktsiyalarnı uzatılmasına qol tutqanını tenqit ete.
Dekabrniñ 15-nde Kreml temsilcisi olğan Dmitriy Peskov sanktsiyalarnı «qanunğa zıt ve aqsız» dep tanıdı. Onıñ sözlerine köre, Kreml «böyle qararlarnı AB ve Rusiye içün elverişli olmağanını ayta».
«Buña baqmadan, bizler, elbette, Brüsselnen şimdilik pek yahşı olmağan munasebetlerimizni eyileştirmege niyetlimiz», – dep ilâve etti o.
Dekabrniñ 14-nde Avropa Birligi devlerleriniñ liderleri Rusiyege qarşı kirsetilgen iqtisadiy sanktsiyalarnı daa altı ayğa, 2018 senesi iyülniñ 30-na qadar uzatılmasına qol tuttı.
Rusiyege qarşı sanktsiyalar 2014 senesi Moskvanıñ ukrain Donbassındaki çatışmadaki rolü ve dünyanıñ bir çoq devleti tanımağan Qırım ilhaqından soñ kirsetilgen edi. Daa soñra sıñırlav çareleri bir qaç sefer uzatıldı.


text:
ÄPB basşısınıñ aytwınşa, Abay dañğılında ornatılğan kameralar avtobwstarğa arnalğan jolaqpen jürgen avtomobïlderdi tüsirip alıp otıradı. Jol erejesin buzğan jürgizwşiler 5 pen 10 AEK köleminde ayıppul töleydi. Sonımen qatar, Abay dañğılımen jüretin avtobwstar men trolleybwstarğa qoğamdıq köliktiñ qozğalısına kedergi keltirgen avtomobïlderdi anıqtaw üşin arnayı vïdeoregïstratorlar ornatıladı. Almasbekovtıñ aytwınşa, key jağdaylarda, yağnï oñğa burılatındar men taksïlerge jolawşı alw üşin arnayı jolaqpen jürwge ruqsat etilgen.
Ayta keteyik, arnayı jolaqtan şığıp ketken avtobws jürgizwşilerine de ayıppul salw qarastırılğan. Olarğa tek solğa burılw kezinde jäne keri aynalatın kezde ğana jolaqtan şığwğa ruqsat etilgen. Almasbekovtıñ aytwınşa, munday jağdaylardıñ ärqaysısı jeke qarastırılatın boladı.
Buğan deyin Qazaqstan velosïpedşileri arnayı jolaqpen jürwge ruqsat surağan bolatın. IIM öz kezeginde munday ötinişti qarawğa dayın ekenin xabarladı. ÄPKB basşısı Qanat Sädwaqasovtıñ aytwınşa, velosïpedşilerdiñ arnayı jolaqpen jürwine jıl soñına deyin ruqsat berilip qalwı mümkin.
Kommentarïï


text:
Qırımda Rusiye nezareti astında bulunğan Yuqarı Makemede «fevral 26» işi boyunca makeme oturışı başlandı. Onıñ çerçivesinde Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenciniñ ceza vaqıtınıñ uzatuvı baqılacaq.
Nikolay Polozov - Ahtem Çiygoznıñ rusiye advokatı, makemeci Galina Redkonı bu işten çıqarması boyunca muracaat yazdı.
Bu aqta Polozov twitterde bildirdi.
«Makemeci Redkoğa çıqarıluv bildirildi, sebeplerden biri - ekinci grajdanlıq ve Ukrainada makemeci statusına nail olğanıdır», - dep yazdı o.
Bunıñnen bir sırada, advokatnıñ sözlerine binaen, «Prokuror makemeciniñ çıqarıluvına qarşı çıqtı. Makemeciler toplaşuv odasına kettiler».
Evel haber etilgeni kibi, mart 11 kününe belgilengen makeme oturışı bir saatke qozğalandı.
Bundan evel Rusiye advokatı Nikolay Polozov Rusiye Baş prokuraturasına Çiygoznıñ Aqmescit SİZOsında qanunsız tutılması boyunca muracaat yazdı. Delil olaraq, yanvar 25 künü Qırım Yuqarı Makemesinen çıqarılğan qararına köre, Ahtem Çiygoz ve «fevral 26» işiniñ başqa faaleriniñ apiste tutılması müddeti mart 9 künü 00:00 saatte bitkenini ketirdi.
Öz arizasında advokat Çiygoznıñ apis etüv vaqıtını üç künge uzatqan Kreml nezareti astında bulunğan Qırım Yuqarı Makeme makemecisi Galina Redkonı mesülietke çekmege talap etti.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi. Aqmescit SİZOsında yatqan Ahtem Çiygoz da bu iş ile qabaatlana. Mahkümler qabaatını tanımayıp, iş siyasiy sebeplerden açılğanını tüşüneler.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Rusiyede «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi «fevral 26 işiniñ» iştirakçileri, apiste yatqan – Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci siyasiy mabus olaraq tanıdı.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Ukrainada silâlı ziddiyet qurbanı – 6500 insan oldı, 16 biñ – yaralandı. Böyle malümatnı içtimaiy ğayret idaresi boyunca BMT ofisi taqdim ete.
Halqara teşkilâtnıñ malümatına köre, beş million insanğa içtimaiy yardım kerek.
«Akimiyetniñ nezaretinde olmağan territoriyalarğa irişim pek qıyın meseledir, bu sebepten gumanitar yardımnıñ ketirilmesi de zor ola», – denile ofisniñ beyanatında.
«Qayd etilgen 1,3 million mecburen köçip kelgen insan bar olğanından Ukraina dünyada doquzıncı yerni ala», – deyler mütehassıslar.
Meselelerden biri – ziddiyet zonasında suv teminlevidir.
Ukraina şarqında silâlı ziddiyet bir yıldan ziyade devam ete – 2014 senesi aprel ayından. Ukraina akimiyeti şimdi Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ qısımlarını nezaret etip olamay.


text:
İyünniñ 1-nde Kyivniñ «Kitap arsenalında» tarih ilimleri namzeti, Tavriya gumanitar platformasınıñ koordinatorı Andrey İvanetsniñ «Birinci Qurultay: qırımtatar tesis toplaşuvından milliy parlamentke qadar (1917-1918 ss.)» kitabı taqdim etilecek.
Monografiyada 1917-1918 ss. inqilâbiy deñişmeler devrinde qırımtatar halqınıñ öz-özüni teşkil etüviniñ eñ yuqarı temsil alâmetleri olğan birinci Qurultay faaliyeti aqqında malümat berilgen
Tedqiqatta etnos alından zemaneviy etnonik devletke keçiv ceryanında Qırımnıñ tamır halqı olğan qırımtatarnıñ çoq asırlıq tarihında muim devirlerden biri olğan ilmiy noqta-i nazar mevcut.
Kitap Ukraina informatsion nazirligi sımarışınen «Klio» neşriyatında basıldı.
Tahminlerge binaen, kitapnıñ taqdimnamesinde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi ve Bütündünya qırımtatar kongressiniñ prezidenti Refat Çubarov, informatsion naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar, Ukraina Tasil nazirligi ukrainaşınaslıq İnstitutınıñ müdiri Bogdan Galayko, UİA A.Krımskiy adına şarqşınaslıq institutınıñ müdiri Oleksandr Bogomolov, siyaset ilimleri namzeti, XX asırda qırımtatar halqı tarihınıñ ileri kelgen tedqiqatçılarından biri Gülnara Bekirova, «Klio» neşriyatınıñ müdiri Vera Solovyova ve Ukraina ve Qırımdaki cenk ve inqilâplar devirine ait tarih tedqiqatçısı Andrey İvanets iştirak etecek.
Kitapnıñ taqdimnamesi 2018 senesi iyünniñ 1-nde, Cuma künü saat 13:00 de, Kyiv, Lavrskaya soqağı, 10-12, «Sfera» zalı (2-nci qat) adresinde ötkerilecek.
İlk malümatqa köre, Ukraina informatsion siyasete nazirligi taqdimname ziyaretçileri arasında sıñırlı sayıda olğan monografiyanı bedava tarqatmaq niyetinde.
Qırımtatar halqınıñ Qurultayı -bir milliy qurultay olaraq, qırımtatar halqınıñ yüksek temsiliy organı sayıılmaqta.
1917 senesi dekabr ayında qırımtatar halqınıñ Qurultayı mavı tüstesi milliy bayrağını, Qırım hanlarınıñ taraqlı altın tamğa şeklindeki tuğrası ve milliy gimnini tasdıqlağan edi.


text:
Bazar ertesi, iyün 2 künü Aqmescitte «imaye» vekilleri «Mühbirler taqiqatı Merkeziniñ» eki hadimi Sergey Mokruşin ve Vladlen Melnikovnı yaqaladılar. Yaqalanğanlarnı «imaye» ştabına ketirip, köteklediler. Mühbirler bir qaç saat devamında politsiyanı çağırtmağa talap ettiler.
«Politsiya bizim areketlerimizde cinayetlik çizgilerni qayd etmeyip, memuriy protokolnı tizmedi. Aynı zamanda men, qırımlı «imaye» tarafından qanunsız areketleri boyunca ariza yazdım. Ümüt etem ki, qırımlılar, bu insanlar kim olğanı, nege esaslanıp faaliyet etkenleri sualine cevap alırlar. Bu qanunsızlıqtır», – dep qayd etti zararlanğan mühbir.
Ekimler mühbirlerniñ bedenlerinde kelepçe ve köteklenüv izlerini qayd ettiler. «Qırım Cumhuriyeti boyunca içki işler nazirligi» matbuat hızmetiniñ vekili Olga Bogoslovskaya bildirgeni kibi, bu adise boyunca teşkerüvler ötkerile.
«Aqmescitniñ politsiyasına qırımlı «imaye» vekilleriniñ qanunsız areketleri aqqında ariza berildi. Şimdiki vaqıtta teşkerüvler ötkerile, neticede, üküm etken qanunlar esasında qarar çıqarılacaq. Er tarafnıñ areketlerine qıymet kesilecek», - dep qayd etti «Qırım politsiyasınıñ» vekili.
Qırımnıñ işğalinen razı olmağanlar ekstremistler kibi sayıla bileler
Aynı zamanda «Avdet» qırımtatar gazetasını ekstremizmde şekleyler. Neşirniñ baş muarriri Şevket Kaybullayevni prokuraturağa soravğa çağırttılar. Celpnameniñ metininde, Aqmescitniñ «prokuraturası», gazeta yolbaşçıları, Rusiye Federatsiyasınıñ «Ekstremist faaliyetine qarşı» qanunnıñ bozuvı boyunca teşkerüvler keçire.
«Olar endi evelden bizim faaliyetimizni ekstremist olaraq belgilediler. Olarnıñ fikirince, bu qabaatlavlar maqalelerimizde qullanılğan «vaqtınca işğal etilgen topraq», «Qırım işğali» kibi cümlelernen bağlı», - añlattı Şevket Kaybullayev.
«Avdet» gazetası qırımtatar halqı Meclisiniñ matbaa organı olaraq 1990 senesi, iyül 15 kününden başlap derc etile.
Qırımlı mühbirlerni mahsus missiya qoruycaq
Qırımda Ukraina mühbirleri Milliy birligi artıq çalışmay. Mayıs 31 künü bu teşkilât öz faaliyetini toqtattı, onıñ yerine resmiy olaraq Rusiye mühbirleri birligini teşkil ettiler. Bunı akimitke baqqan «Krıminform» informatsion qaynağı bildirdi.
Qırımdaki vaziyetke ukrain uquq qorçalayıcılarnıñ da tesir etmge çareleri yoq, çünki öz başına ilân etilgen Qırım «akimiyeti» ve «imaye» ile qanun boyunca bağlanıp olamaylar.
Keçenlerde Qırımda insan aqları boyunca mahsus missiya teşkil etildi. Teşkilâtnıñ esas maqsadı, işğal etilgen yarımadada sakinlerniñ aq ve uquqlarnı qorçalamaqtır. Missiya terkibine Birleşken Mustaqil Devletlerniñ uquq-qorçalayıcı teşkilâtlarnıñ vekilleri kirdi. Teşkilâtnıñ işini, Rusiye prezidenti yanında insan aqları ve grajdan cemiyetiniñ inkişafı boyunca Şurasınıñ azası Andrey Yurov idare ete.
Teşkilâtnıñ Qırımdaki koordinatorı Andrey Krısko Radio Svoboda-ğa bildirgeni kibi, mühbirlerge yapılğan soñki basqı adiseleri endi teşkilâtnıñ nezareti altında bulunlar. Şimdiki vaqıtta, Birleşken Mustaqil Devletlerniñ uquq qorçalayıcılarına muracaat azırlana. Onda, mevcut olğan qanunlar esasında soñki vaqialarğa qıymet kesmege rica etile. Krısko bildirgenine köre, bu vaqialar aqqında ombudsmen Ella Pamfilova da haberdar etildi.
Radio Svoboda


text:
«Sebat» cemaat teşkilâtınıñ azalarını Qırım «narazılıq meydanlarında» qanunsız sürette aqça toplağanında qabaatladılar. Bu aqta işbu «narazılıq meydanları»nıñ temsilcileri dekabr 22 künü Aqmescitte keçirilgen konferentsiyada bildirdiler, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Şu cümleden, Aqmescit rayonında Dubki köyünde «narazılıq meydanı»nıñ iştirakçisi olaraq özüni tanıtqan Remzi Aşirov Aqmescit rayonınıñ uquq qoruyıcı organlarına mezkür mesele boyunca endi 20 ariza berilgeni aqta bildirdi.
«Fikrime köre, daa yüzden ziyade muracaat olur. İnsanlar kütleviy sürette kete, aqça qanunsız sürette toplanğanı aqqında arizalarnı yazalar. Aqça belgisiz bir yerge yoq oldı. Aqça nege masraf etildi kibi sualge añlaşılmağan cevaplar berille. Demek, para dolandırıcılar tarafından saipleştirildi. Bunı al etmek kerek», – dedi Aşirov.
Şunı qayd etti ki, aqçalarnı Kiyevde keçken narazılıq numayışlarına toplay ediler, amma masraflar aqqında esabatnı kimse bermey edi.
Nikolayevkada «narazılıq meydanı»nıñ büyügi olaraq özüni tanıtqan Asan İzzetdinov «Sebat» cemaat teşkilâtından zarar körgen» qırımtatarlarğa Qırımnıñ milletlerara munasebetleriniñ «Devlet komitetine» muracaat etmege tevsiye etti.
Bunıñ ile Aşirov matbuat konferentsiyasından evel onı «Sebat» azaları qorqutmağa areket etkenini bildirdi.
«Mında oturıp, kendi ve tuvğanlarımıznıñ yaşayışını telüke altına ketiremiz»,– dedi o.
«Sebat» matbuat hızmetiniñ temsilcisi Suleyman Yakubov Qırım.Aqiqatqa bütün bu malümatnı saçmalıq olaraq adladı.
Onıñ aytqanı kibi, Asan İzzetdinov ve matbuat konferentsiyasında bulunğan Dilâver Alimov «narazılıq meydanları»nıñ iştirakçileri olmay eken.
«Bu insanlarnı Daniyal Ametov («narazılıq meydanlarınıñ» sabıq iştirakçisi, «Selâm» diniy cemiyetiniñ imamı, «Samozahvatlarnıñ qıralı» kibi belli olğan – muar.) topraq damartları ile keçirgen aldavları sebebinden quvğan edi. Olar tahminen 40 damartanı gizlediler. «Sebat» tarafından aqça toplanılğanı aqqında aytacaq olsaq, bir saçmalıqtır, çünki biz iç bir vaqıt «narazılıq meydanları»nıñ iştirakçilerinden aqça almay edik. İç olmağanda, göñülli sürette bere ediler…Aqça daa «Avdet» teşkilâtı vaqtında toplanıla edi: biz Yuşçenko zamanında eki afta Kiyevde edik, 100 kün Yuliya Vladimirovnada, tahminen 40 kün – Yanukoviçte, umumen ise 200 kün Kiyevde bulundıq. Buña aqça toplanğan edi, amma o vaqıt daa başqa teşkilât edi. Sualler olsa bile, bizim alâqımız iç te yoq. Biz aqça cıymadıq», – dedi Yakubov.
Dekabr 22 künü Aqmescitte «Sebat» cemaat teşkilâtınıñ vekilleri matbuat-konferentsiyasını keçirdiler. «Narazılıq meydanlarınıñ» iştirakçileri topraq meselesiniñ çezilmesi boyunca Qırım «Devlet şurasına» muracaat yazğanlar.


text:
Qırım Rusiye başı Sergey Aksenov dey ki, yarımadağa internet-qamaçavınıñ telükesi yoq. Bu aqta o Aqmescitte dekabr 28 künü keçirilgen konfrenetsiyada bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Bu ceetten Ukrainağa bağlı degilmiz», – dedi Aksenov.
Sözlerine köre, Qırımda internetniñ 80% «Krımtelekom» teminler.
«Ukraina tarafından etilgen areketler neticesinde tek ufaq operatorlar zarar köre bile. Bu çarşını bütünley ğayıp etmege isteseler, 20% rayonında bile coyarlar», – dey Aksenov.
Qırım qamaçavınıñ yañı basamağına keçmege – yarımadağa qıtaiy Ukrainadan mobil ve internet bağnı söndürmek qararı aqqında evel qamaçav teşebbüsçisi Lenur İslâmov aytqan edi.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Qamaçav iştirakçileriniñ talapları arasında – siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımda insan aqlarına riayet etüv ve yarımadağa halqara eyyetlerniñ kirsetilmesi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Yanvar 14 künü Türkiyeniñ cenübiy-şarqında yerleşken Diyarbakır vilâyeti politsiyasınıñ bölügi yanında maşnanıñ patlavından beş insan elâk oldı, 39 yaralanğan. Bu aqta yerli akimiyet bildire.
Eki insan patlav vaqtında elâk oldı, daa üçü bina yıqıluvından vefat etti.
Türkiye akimiyeti patlavda «Kürdistannıñ iş firqası» teşkilâtınıñ boyeviklerini qabaatladı. Amma teşkilât öz alâqasını tanımay.
Türkiyede bu afta yüz bergen ekinci terakttır. Yanvar 12 künü İstanbulnıñ turistik merkezinde patlav neticesinde 10 insan elâk oldı, 15 – yaralandı.


text:
Rusiye müftiler şurası ve Musulmanlarnıñ diniy idaresi Frenkistannıñ Charlie Hebdo satirik ğazetasına yapılğan ücümni aqaretlep, neşirniñ areketlerini de provokatsiya olaraq tanıdılar.
Teşkilât reberligi aytılğan ve bastırılğan sözniñ müimligi, içki tsenzura ve diger medeniyet insanlarına ürmet aqqında unutmamağa çağıra.
Moskvada Frenkistan elçihanesiniñ yanına Charlie Hebdo satirik mecmuasına yapılğan ücüm neticesinde elâk olğanlarnıñ hatırasına çeçek ve çıraqlarnı ketireler.
Frenkistan elçihanesiniñ binası yanında fransızca yazılğan «Frenkistan, biz seniñnen» yazı ile levha ve mecmuada bastırılğan karikaturalar tiklenildi, dep haber ete «Dojd» telekanalı.
Yanvar 7-de Charlie Hebdo muarririyetine ücüm etildi. Ücüm vaqtında 12 insan elâk oldı, şu cümleden baş muarriri de. Şaatlarnıñ aytqanına köre, cinayetçiler «Muhammed peyğamberi içün intiqam alamız», dep qıçıra ediler. Cinayetçiler qaçıp oldılar.


text:
Rusiye Tışqı işler nazirliginde Ukraina zıddiyeti boyunca üç taraflı körüşüv afta soñuna qadar keçirilecegine ümüt beslegenlerini bildirdiler. Bunı Rusiye MİD reisiniñ muavini Grigoriy Karasin bildirdi, – dep haber ete dekabr 15-te RİA Novosti.
«Onıñ keçirilmesini ister edik. Eñ esası, bütün taraflarnıñ razılığı: Kiyev, Lugansk, Donetskniñ – buña bağlı», – dedi Karasin.
Rusiye Tışqı işler nazirligi Ukrainağa yardım kösterüv boyunca donor konferentsiyasında da iştirak etmek azır olğanını bildirdi. Bu aqqında MİD reisiniñ muavini Grigoriy Karasin bildirdi.
Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük keçken afta dedi ki, Ukrainağa yardım köstermek içün donor konferentsiyası ötkerilmeli.


text:
Aqrusiyeniñ paytahtı Minsk şeerinde çarşenbe künü, mart 25-te, Azatlıq Künü munasebeti ile yürüş başlandı.
Radıyo Svaboda Aqrusiye muarririyeti bildire ki, bir çoq adam Ukraina bayrağı ile kelip, «Qırımnı – Ukrainağa, bahtnı – memleketke» kibi levhalarını köterdi.
Neşirniñ malümatına köre, bazı adamlar yürüşke ukrain milliy kölmeklerni kiyip keldiler. Levhalar arasında – belorus tiline qoltutmaq çağıruvları, «Siziñ ve bizim serbestligimiz içün», «Rusiye – cenktir», «Bugün Ukrainanı parçalaylar, yarın bizge kelirler!» ve «Tüşüñ!».
Radıyo Svaboda muarririyeti yürüşni twitterde ve canlı yayında köstere.
Azatlıq Künü – resmiy olmağan bir milliy bayram, 1918 senesi Aqrusiye Halq Cumhuriyetiniñ peyda oluv yıllığıdır, 1990-ıncı seneleriniñ başından berli Minskte ve Aqrusiyeniñ diger şeerlerinde buña bağışlanğan siyasiy aktsiya, miting ve yürüşler ötkerilmektedir.


text:
51 göñülli, olarnıñ arasında 18-23 yaşında olğan yaş erkekler Ukraina sadıqlığına ant etip, şarqqa yol almağa azırlanalar. Salı künü olar Kiyevde jurnalistler ile subetleştiler, dep bildire Radio Svoboda.
Göñüllilerni «İçtimaiy-milliy assambleya» birleşmesiniñ negizinde idman ettirtidiler.
Otrâdnıñ komandanı Andriy Belitskiy adamlar yahşı azırlanğanında emindir. «Azırlıq, menimce, yeterli edi. İşte, olar ortaisaiy ukrain arbiyine köre, silâdan daa da güzel atıp olurlar», – dedi o.
Göñüllilerniñ sözlerine köre, olar ğalebege qadar ve Rusiye tarafından işğal etilgen yarımadanıñ qaytarıluvına qadar küreşmege azırlar.


text:
Aqmescitte, «Qırımtatar medeniy-tarihiy asabalıq müzeyinde» ressam Elvisa Tatarovanıñ «Keramikanıñ tılsımlı küçü» sergisi açıldı.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, sergide 60-tan ziyade iş taqdim etilgen, şu cümleden keramik resimler, panno, yaraştırıcı tabaqlar ve ilâhre. Onıñ işleri Qırım, qırımtatar mimarcılıq ve örneklerine bağışlana.
«İşlerimde özüm yapqan çamurnı ve tuvğanlarım, mühlislerim Qırımnıñ çeşit köşelerinden ketirgen balçıqnı qullanam. İşimni çamur tüsünde, renk çeşitlerinde qurmağa tırışam. Böyleliknen, çamurnıñ bir qaç çeşitinden resimlerim peyda ola», – tarif ete usta.
Bu onıñ ekinci şahsiy sergisidir. Açılışqa kelgen musafirler müellifniñ ustalığına yüksek qıymet kestiler.
«Qırımtatar sanaatında keramistler – ğayet küçlü alqadır, bu saada çalışqan ustalarnıñ sayısı ğayet büyüktir. Yüksek seviye ustası Rustem Yakubov edi. Şimdi Rustem Yakubov ve Remzi Seythalilovnıñ icadiy yolağını devam etken böyle ressamnıñ peyda oluvı pek quvandıra. İşbu bağnıñ üzülmemesini isteyim», – dey sanaatşınas Elmira Çerkezova.
Ressamnıñ sergisi belli qırımtatar ressamı Ramiz Netovkinniñ sergisi ile muvazi şekilde keçe. Tessadüfen degil, çünki olarnıñ işleri aenkdeşlidir, dep tüşüne ressam. Balalıqtan Netovkinniñ icadı ile meraqlanğanını bildire.
Elvisa Tatarova 1983 senesi Samarkandda (Özbekistan) doğdı. 1998 senesi Kezlev sanaat mektebini bitire, 2011 – Qırım müendis-pedagogik universitetini. 2008 senesinden çeşit sergilerniñ iştirakçisi ola. Qurman rayonı Büyük-Onlar qasabasında yaşay.


text:
Ukraina Nazirler kabineti Adliye Nazirliginiñ evlenüvni bir kün içinde qayd etmek mümkün olğan bir qaç şeerde deñeme leyhanı ömürge keçirmek teklifine qol tuttı. Böyle qarar ükümet toplaşuvında qabul etildi.
Adliye naziri Pavel Petrenkonıñ bildirgenine köre, bu kibi deñeme leyha Kiyev, Odessa ve Lvovda teşkil etilecek. Böyle hızmetni Hersonda da peyda etmege teklif eteler, o yerde Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ sakinleri bunı qullanıp olur.
Bundan da ğayrı, Ukraina şarqında dava zonasında da leyhanıñ ömürge keçirilmesi planlaştırıla: Mariupol ve Severodonetskte. Donbass şeerlerinde leyhanıñ teşkil etilmesi teşebbüsine izaat berip, Petrenko böyle hızmetni Ukraina Silâlı quvetler askerleri qullanıp olacağını qayd etti.
Nazirniñ sözlerine binaen, deñeme leyha çerçivesinde ariza berilgen soñ evlenüvniñ qayd etilmesiniñ minimal müddeti 30 künden (şimdiki vaqıtta olğanı kibi) bir künge qadar qısqartılacaq.
2017 senesinden başlap Adliye nazirligi bu hızmetniñ bütün regionlarda çalışacağını planlaştıra.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Törkiyä - Üzbäkstan mönäsäbätläre
Törkiyä häm Awraziya 44
Üzbäkstan ilbaşı Şäwkät Mirziyoyev 2017nçe yılnıñ 25-27nçe üktäbr’ könnärendä Törkiyägä kilde. Häm yuğarı däräcäle söyläşülärdä qatnaştı. Mirziyoyevnıñ 18 yıldan soñ Törkiyägä säfär yasağan berençe üzbäk ilbaşı buluı ike il arasındağı mönäsäbätlärneñ kiläse çorda tağın da nığıyaçağın kürsätä. Soñğı ber yılda aktiv tışqı säyäsät alıp barğan Mirziyoyevnıñ Törkiyä-Üzbäkstan mönäsäbätlärenä ähämiyät birüen äytä alabız. Çönki Törkiyä häm Üzbäkstan arasında şaqtıy ölkädä kereşülärneñ başqarılaçağı räsmi zatlar häm belgeçlär tarafınnan citkerelä.
Törkiyä 1991nçe yılda Üzbäkstannıñ bäysezlegen tanığan berençe il buldı. Şunıñ öçen ike il arasındağı mönäsäbätlär tizlek belän üste. 2005tä Üzbäkstandağı Andican waqiğaları qaralğan Berläşkän Millätlär Oyışması Ğomüm şurasındağı utırışta Törkiyä Üzbäkstanğa qarşı tawış qullandı. Bu arqada 1991dä yaxşı başlanğan mönäsäbätlär 2005nçe yıldan soñ äkrenäyde. Bu säfär mönäsäbätlärneñ qabat köçäyüenä bulışa ala. Berniçä ay êlek Sämärkandta çınğa aşqan oçraşuda äytelgän Ärdoğannıñ “mönäsäbätlärdä yaña bit”, Mirziyoyevnıñ “monnan soñ süzdä tügel, ä çınbarlıqata xezmättäşlek waqıtı citte” süzläre Mirziyoyevnıñ Änkara säfäre belän tağın da küp närsäne añlata. Här ike il liderları kiläse yıl başında Üzbäkstan-Törkiyä İnvestiśiya forumı häm Qatnaş iqtisadi komissiya cıyılışınıñ ütkärelüe mäs’äläsendä ber fikerdä buluların açıqladılar.
Üzbäkstan tarixi bağlar arqasında Törkiyäneñ yünäleşe häm küñele yatqan il bulıp tora. Bu säfär belän ike il arasındağı tuqtap torğan çornıñ betüen çamalıym. Törkiyä-Üzbäkstan mönäsäbätlärendä tekstil, sälamätlek saqlaw, turizm häm kün êşkärtü ölkäläre belän ber rättän iqtisadi, terrorçılıq belän köräş küpçelek bularaq iminlek bäyläneşendä ike yaqlı xezmättäşlekläre tizlek belän üsäçäkter. Hiçşiksez, bu mönäsäbätlärneñ ictimaği oyışma, media häm akademik oyışmalarnıñ da xezmättäşlekläre belän xuplanuı zarur. Qazaqstandağı Törkiyä-Qazaqstan Äxmät Yäsäwi univeristetı kebek urtaq Törkiyä-Üzbäkstan universitetınıñ qorıluı bik faydalı bulır. Ber şähärçege Sämärkandta, ikençese İstanbulda urın alaçaq “Törkiyä-Üzbäkstan Uluğ Bäy universitetı” Törkiyä häm Üzbäkstan iyä bulğan tarixi berekmäne Türkofon töbäktä praktikada çınğa aşıruda zur rol’ uynıy ala. İke ilneñ urtaq qimmäte bulğan Törek-İslam tradisiyase säläfi radikalizmı qarşında Awraziya öçen raśional’ al’ternativa bula ala. Bu mäs’älädä ike ilgä dä zur wazifalar töşä.
Kärimov rejimınıñ ike töp üzençälege bar ide. Berençese – avtoritar citäkçelek buluı, ikençese – Sovyet säyäsi sistemasın däwam itterüde. Kärimov Awraziyada böyek köçlärneñ köräşe qarşısında ilen saqlar öçen öleşçä izolyaśiya säyäsäten saylağan ide. Yaña liderlik geopolitik qurqıtularğa pro-aktiv säyäsät belän cawap qaytarunı saylayaçaq kebek kürenä.
Üzbäkstan wazğiyäte häm xalıq sanı potenśialı beläñ Awraziyaneñ möhim illärennän berse. Üzbäkstan belän mönäsäbät qormıyça Törkistanda bar bulu awır. Kiläse barışta Üzbäkstan bu üzençälekläre arqasında global’ häm regional’ uyınçılar xezmättäşlek öçen yış räweştä işek qağaçaq il bulaçaq.
Mirziyoyev däwlät başlığı wazifasınıñ berençe çorında nıqlı säyäsi üzgäreşlärne kertkänçe xalıqnıñ sośial’ problemaların çişügä häm kürşe illär belän iqtisadi mönäsäbätlärne nığıtuğa östenlek birä ala. Mirziyoyev tışqı säyäsättä kürşe törki cömhüriyätlärgä tağın da kübräk yünäläçäk häm yomşaq totış alıp baraçaq. Mirziyoyevnıñ däwlät başlığı sıyfatı belän berençe çit ilgä säfäre öçen Rusiyäne saylawı Rusiyä-Üzbäkstan mönäsäbätlären ayıruça iqtisadi ölkädä tağın da nığıtu maqsatınıñ berençe adımnarı bularaq bäyälänä alına.
Mirziyoyev çorı Üzbäkstan öçen yaña başlangıç bulaçaq. Kärimov Törki Şurası belän ber rättän regional’ xezmättäşlekne oyıştıru çaralarınnan çittä tora ide. Bu säyäsätneñ üzgärüe töbäktäge uyınçılar häm Üzbäkstan qazanışlı bulaçaq nigezne täêmin itä ala. Üzbäkstanda aqça häm ênergetika yağınnan öleşçä problemalarnıñ buluın beläbez. Bu problemalarnıñ beterelüendä tışqı investisiya häm regional’ xezmättäşleklär çişeleş bula ala.
Mirziyoyev 13 yıl buyı premyer-ministr wazifasın başqardı. Şul räweşle Mirziyoyev Kärimov sistemasınnan kilde. Üzgäreş ciñel bulmayaçaq. Läkin Mirziyoyev ilen häm töbägen yaxşı belä. Bu mäs’älädä täcribäse bar. Kiläse barışta Üzbäkstannıñ Törki şurası belän mönäsäbätlären üsterüe töbäk häm Türkofon dönyası cähatennän bik möhim. Çönki Üzbäkstan Türkofon geografiyaseneñ töp ileder.


text:
Qırımda devam etken vandalizm areketlerini ve camilerniñ ateşke berüvini sade yaramazlıq kibi tanımaq mümkün degil, dep tüşüne Qırım müftisiniñ muavini Ayder İsmailov. Böyleliknen Qırım musulmanlarını mezeplerara ziddetlerge celp etmege çalışa ekenler. Faqat qırımtatarlar intiqam almaycaqlar, dey müftiy muavini.
Bunı Ayder İsmailov Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
«Milletlerara, mezeplerara ayırımnı meydanğa ketirmek içün qullanılğan tarik etici areketlerdir. Çünki bir de bir halqnıñ camisini ateşke berseler, bu, tabiiy ki, nasıldır bir menfiy duyğularnı uyattıra ve mahsus cevabınıñ olmasını tahmin ete», – dey İsmailov.
Faqat, müftiy muavini aytqanı kibi, yarımdanınıñ musulman ealisiniñ 90% teşkil etken qırımtatar halqı barışıqseverdir ve bu kibi vandalizm areketleri ile oğraşmaycaq.
Evel qayd etilgeni kibi, noyabr 12-de, gece, belgisiz şahıslar Sudaq rayonınıñ Qoz köyündeki (Solneçnaya Dolina) camini camini yaqacaq oldılar.
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov camini yaqmaq ıntıluvı işğal akimiyetniñ bütün dünyanıñ qırımtatarlarğa qarşı repressiya ve basqını toqtatmaq talabına açıq bir cevabı olğanını qayd etti.
Qırım müftisi Emirali Ablayev akimiyet ve cemiyetke qabaatlı insanlarnı tapıp, cezalarnı bermege çağıruvı ile buyurdı.


text:
(Devam, bundan evelki qısmını bu yerde oquñız)
Lenur İslâmovğa eki pasport nege kerek? Moskvadaki 15 yıllıq yaşayışından soñ onı Rusiye ile ne birleştire? O, qaysı printsiplerge riayet ete? Bu hususta Dünya Qırımtatar Kongressi prezidentiniñ muavini, ATRniñ baş mudiri ve iş adamı Qırım.Aqiqat içün bergen intervyüniñ ekinci qısmında ikâye ete.
Şimdi Qırımnı endi qaytarıp olamazsız, deseñiz, yaşamağa acet qalmaz
– Nesiz ya da kimsiz yaşap olamaysız?
– Qırımsız, qorantasız. Qaytacağımızğa dair umütsiz, işançsız. Şimdi Qırımnı endi qaytarıp olamazsız, deseñiz, yaşamağa acet qalmaz.
– Lenur İslâmovnı kim qorqmaq kerek?
– Qırımda olğan ruslar. Qırımtatar milliy areketini, Mustafa Cemilevni – bugünki qırımtatar muitini yaratqan insannı satqanlarnıñ episi. Hain ve kollaborant olğan bütün insanlar. Mustafa Cemilev aytqan kibi, bu insanlar Qırımdan bütünley def olmaq, qayda olsa-olsun, közge ilişmemek içün ketmek kerekler.
– Aksi alda ne?
– Aksi alda ayrıca mesuliyetke çekilecekler. Olarnıñ yapqan işi – sadece hainlik degil. Bu, nesil hainligidir, biz bunı yüz yıllarca unutmamız. Bu sebepten meni degil de, bizni qorqmaq kerekler.
– Siz qaysı bir devletniñ vatanseveri olasız?
Men öz halqımnı sevem, ve menim halqım Ukrainanıñ uquqiy saasında munasip şekilde taqdim etilmek kerek
– Men qırımtatar halqınıñ ve bütün azat insanlarnıñ severi olam. Men köksüme urıp, Ukrainanıñ, ya da Amerika Qoşma Ştatlarınıñ vatanseveri olam dep, qıçırıp oturmam… Yoq. Men öz halqımnı sevem, ve menim halqım Ukrainanıñ uquqiy saasında munasip şekilde taqdim etilmek, statusımız qayd etilmek kerek.
– Sizde Ukrainanıñ ve Rusiyeniñ – eki pasportıñız bar. Siz eki vesiqa boyunca yaşaysız, işiñizni qurdıñız. Rusiye vatandaşlığından vazgeçmege tüşünesizmi?
– Nasıldır pasportlarnı yaqmaq kibi teatr içün lâyıq olğan areketler – maña lâyıq degil. Ne içün böyle bir adım bar – Lenur? Bu, «Lenin uçredil revolütsiyu» («Lenin inqilâpnı tesis etti»), demektir. Ne içün qırımtatarlarğa böyle adlar qoya ediler? Sovetler vaqtında, şu genotsid vaziyetinde balalarnı qurtarmaq içün. Sovet rejimi vaqtında Lenin adını taşığan balanı öldürmek olmay edi.
– Öyle olsa sizge Rusiye pasportı nege kerek?
– Anamnen babam (yarımadadan sürgün etilgen soñ yaşağan yerleri olğan Özbekistandan – QA) Qırımğa kettiler, men ise Moskvağa kettim, çünki işni anda yapmaq daa qolay edi. Pasportnı Özbekistandaki Rusiye konsullığında alğan edim. Men asılında Rusiye pasportınen yaşamağa devam eter edim… Çünki Rusiye ile Ukrainanıñ tarihları bir edi, bunıñ ile iç bir zorluq yoq edi.
Qırımda Ukraina yoq edi. Qırımda Ukraina yalıñız 2014 senesinden başlap peyda olmaq kerek edi… Bu soñ derecede şovinistik bir tarih edi
Anam meni, Qırımda epsi (soylarımız – QA) yazılğan evde yazdırdı. Daa yahşı añlaya bilmeñiz içün, Qırımda Ukraina yoq edi. Qırımda Ukraina yalıñız 2014 senesinden başlap peyda olmaq kerek edi… Qırımtatarlar balalarını eñ sade balalar bağçasına yerleştirmek içün barıp añlaşmaq, aşalanmaq kerek ediler… Bu soñ derecede şovinistik bir tarih edi. Bu sebepten anamnen babam o muitte sağ qalmağa tırışa ediler… Olar özler balaları içün eñ doğrusını ne tüşünse, onı yapa ediler.
– Ukrain tili ile ne? Onı ögernmek niyetiñiz barmı?
– Men ukrain tilini ögrenem. Evelden maña suhbetdeşimniñ tek rusça laf etkeni kerek olsa, şimdi endi avtomatik şekilde bir tilden digerine avuşıp olam.
– Ukrain tilinde laf etesizmi?
– Daa yoq, amma laf etecem.
– Sizni bugün Rusiye ile ne birleştire?
Evelden bilgen ve sevgen Rusiyem menim içün endi yoq. Çünki menim noqtai-nazarım içün pek çoq kişi menden yüz çevirdi. Biz şimdi pek çoq kişi içün toksik oldıq
– Evelden bilgen ve sevgen, içinde 15 yıldan ziyade yaşağan Rusiyem menim içün endi yoq. Çünki menim noqtai-nazarım içün pek çoq kişi menden yüz çevirdi. Biz şimdi pek çoq kişi içün toksik oldıq, çünki biz şimdi cuzamlı kibimiz… Olar içün biznen munasebetler, işleriniñ ğayıp etilmesine ketirmek mumkün.
Asılında insan 50 yaşında endi yaşamaq ve nasıldır bereket toplamaq içün azırlanmağa başlamaq kerek. Men Gurzufta bir ev qurdım, Moskvada Rusblövkada bir ev… Siz endi, qartlığıñız içün er şeyniñ yetecegini añlaysız. Ve bütün bularnı, şimdi bu yerde çapqalamaq, nasıldır azatlıq ve başqa şeyler talap etmek içün deñiştirmek – bu tarih 50 yaşlı insanlar içün degil, bunı aslında yaşlar yapmaq kerekler.
– Öz aile tarihıñıznıñ muvafaqiyetini nasıl tayin ete bilesiñiz?
– Apayım, büyük bir çastımdır. O, şimdi içinde yaşağan bütün zorluqlarımıznı mennen keçti. O, ne içün böyle olğanını añlay. Men bazı dostlarımnı bilem, olarnıñ apayları, – bunı gizlemege şey yoq – radikal olmaq kerekmey, Qırımda qalıp, bunıñ bitkenini beklemek kerek, deyler. Yani, ziyalılar… Yanağıñ artıñda karamelka bar, ondan soñ ise – ya şah, ya da padişah, bir de birine yantayıp turarmız. Lâkin bizim vaziyetimizde format başqa edi.
– Ömür arqadaşınıñ sizge qol tuttımı?
– Tolusınen. Ale daa onen belli bir psihologik işler yapmaq mecbur olğanıma baqmadan. Çünki qadın er vaqıt qadındır. Şeylerimizni alıp, bir de bir başqa şeerge ketmek bizge qolay. Qadın ise eşyalarını yavaşçıqtan toplay… O, turmuş eşyaları ile yaşay. Men, qadınnıñ daa ziyade realist olğanını, der edim.
– O, şimdi siznen Kyivdemi?
– Elbet. Balalarım da mında. Büyük oğlumıznen problemalar çıqqan olsa da. Çünki o, endi Moskvada oquy edi. Biz onı 2015 senesinde bu yerge aldıq. Em de büyük qıyınlıqlar ile… Onı anda atta sorğuladılar. O, belli vaqıtqa qadar menim noqtai-nazarımnı añlamay edi, onıñ fikirleri başqa edi. Lâkin añladı, ve yapqanımıznıñ doğru olğanına razı oldı.
– Lenur İslâmov seksistmi?
– Yoq, men seksist degilim. Bu, siz özüñiz içün tasavur etkeniñiz qadar tar degil. İlâhiyet ceetinden qadın erkekten daa kâmil mahlüqtır. Tek siz soynı devam ettire bilesiñiz. Sizge bu berildi – insannı meydanğa ketirmek. Men, yahşı-yaman, birinci tasilim boyunca ekimim ve doğurmanıñ ne olğanını bilem. Öz balalarımnı men doğru analarınıñ qarnından ala edim, özüm qoluma ala ve adlarını qoya edim… Ve siziñ bizim epimizden eñ yahşı olğanıñıznı, qadınlarnıñ eñ yahşı olğanlarını aytmaq isteyim.
Biz çoq şeylerde ayatnı murekkepleştiremiz, ve turmuşsız yaşay bilecegimizni, asker olmaq keregimizni tüşünemiz… Şimdiki vaziyette erkekler, tamam qadınlarnı qorçalap, ölmege mecbur olacaqlarına azırlanmaq kerekler. Tamam qadınlar sayesinde biz özümizni erkek olaraq is etemiz.
– Bir intervyüñizde siz Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Cepparğa «dülber eçki» dediñiz.
İnformatsion siyaset nazirligi Kyivde «Qırım – Ukrainadır» bilbordlarını asqanda – bu, ne? Yoqsa biz onıñ Ukraina olğanını bilmeymizmi? İnsanlarğa kerçek areketler kerek
– Qırımtatar tilinde bir atalar sözü bar: eçki – güzellik içün degil, süt bermek içündir. İnformatsion siyaset nazirligi Kyivde «Qırım – Ukrainadır» bilbordlarını asqanda – bu, ne? Yoqsa biz onıñ Ukraina olğanını bilmeymizmi? Qırım zapt etildi ve bu sebepten Kyivde bilbordlar asmağa şey yoq. İnsanlar, olarnı er kün tüşüngenlerini, qayğırğanlarını bilmeleri, is etmeleri içün kerçek areketler yapılmaq kerek.
– Siz bunıñ Eminege qarşı nasıl yañğırağanını añlaydırsız…
– Yoq. Bu yerde er şey añlaşılmaq kerek edi. Biz sütni körmeymiz. İç bir seksizm yoq.
– Afu isteyceksizmi?
– Qadından afu istemek bir vaqıt yüz qarartmaz. Men bütün qadınlardan afu istemek mumkünim, Emine Ceppardan ise, oña toqunğan olsam, – asıl da on kere afu isterim.
– Siz siyasiy ceetten nezaket kütken insansızmı? LGBTge nasıl munasebetiñiz bar?
– Yaramay munasebetim bar.
– Yani Musaviylik marşına siz çıqmaz ediñiz. Amma onı yasaq eter ediñizmi?
– Bilesizmi, men bu meselede daa ziyade radikalım. Men añlayım ki, insanlarda, şu cümleden seksual ceetten, belli bir fikirlerini ifadelemek içün imkânlar bar. Men belli bir şeylerni sıñırlar edim, lâkin bu, menim şahsiy fikrim. Deyelim ki, men bu meselelerde tam manada siyasiy ceetten nezaket kütken insan degilim.
– İşğal alıp taşlanğan soñ Qırımda Musaviylik marşına ruhset berir ediñizmi?
– Doğrusını aytsam, yoq. Ruhset bermez edim.
(Metin üstünde Katerina Kovalenko çalıştı)


text:
Diplomatiyalıq korpus
Diplomatiyalıq korpus[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Diplomatiyalıq korpus ken' ma'nide usı ma'mlekettegi sırt el diplomatiyalıq wa'kilxanası diplomatiyalıq xızmetkerleri sonday-aq, olardın' shan'araq ag'zaları jıyındısı bolıp tabıladı.
Diplomatiyalıq korpus sho'lkem bolıp esaplanbaydı. Diplomatiyalıq korpus baslıg'ı lawazımı boyınsha joqarı ha'm tiyisli ma'mleketke wa'kil etip jiberilgen waqtı jag'ınan en' ko'p islep atırg'an diplomatiyalıq wa'kil (duayen, aqsaqal) sanaladı. Ayırım katolik ma'mleketlerde diplomatiyalıq korpus baslıg'ı Rim papası nuntsiysı esaplanadı. Diplomatiyalıq korpustın' shıg'ıwı tek ra'smiy mereke waqıtları g'ana (milliy bayramlar, qutlıqlaw ma'resimlerinde) ruqsat beriledi.
Diplomatiyalıq korpus ag'zalarının' diplomatiyalıq sıpatların tastıyıqlaw ushın ko'plegen ma'mleketlerdin' jergilikli ha'kimiyatı organları diplomatiyalıq gu'walıqlar beredi.


text:
Jurnalist Nikolay Semenanıñ davası boyunca nevbetteki mahkeme diñlevleri aprel 18-de saat 14.30-da olacaqtır. Bunı advokat Emil Kürbedinov mart 3-de Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Bugün qabaatnıñ 4 şaatı sorğuğa çekildi. Olardan ekisi FSB hadimi, olar Nikolay Semenanıñ tehnikiy vastalarını diñlegen ediler. Daa eki şaat sorğuğa çekildi, bu maqaleni oquğanlarını ayttılar. Olarğa ekstremist kibi keldi. Bu şaatlar içtimaiy işçiler ola. Olarnı taqiqat ne maqsadnen qoştı? Daa renkli olsun dep, mence», – dep tarif etti Kürbedinov.
Aprel 3-de Qırımda Qırım jurnalisti Nikolay Semenanıñ davası boyunca mahkeme diñlevleri olıp keçti.
Dekabr 7-de taqiqatçı jurnalist Nikolay Semenağa Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmındaki «Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozacaq areketlerge açıq çağıruv yapması» ile qabaatlanğanını aydınlattı. Taqiqatçı tizgen cinaiy iş 6 cılttan ibaret.
FSB sorğusında Nikolay Semena yazğan işlerinde «fikirini bildirme» aqqını qullandı, dep bildirdi.
Qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev Nikolay Semenanı «namuslı bir jurnalist» olaraq adlandırıp, onıñ kibi insanlar «işğal etilgen Qırımda basqıncı rejimge razı olmağanını» qayd etti.
Ukraina milliy jurnalistler ittifağınıñ reisi Sergey Tomilenko Semenanıñ mahkeme esnasını «adaletsiz bir mahkeme» dep adlandırıp, onı medeniy bir areket şeklinde kösterece olalar, dep ayttı.
Nikolay Semenanıñ advokatları, Halqara ve Avropa jurnalistleri Federatsiyası, em de OSCE ifade serbestligi meseleleri Temsilcisiniñ ofisi, FSBge muracaat etip, onı Qırımdan tedaviylenmesi içün yibermege çağırdı, lâkin müsbet cevap şimdige qadar daa berilmedi.
Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşları, şu cümleden Nikolay Semenanıñ taqip etilmesinden qasevetlengenini bildirip, oña qarşı yapılğa basqını toqtatmağa çağırdı.


text:
«Çiygoz davasınıñ» 105-inci mahkeme oturışında imaye şaatı Şevket Memetov qabaatlanğan kişiniñ 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurası ögünde olıp keçken miting vaqtında qanunsız bir areketlernen bağlı çağıruv yapqanını körmegenini tarif etti. Bu aqta advokat Nikolay Polozov video muracaatında ayta.
«O, (Şevket Memetov – QA) 2014 senesi fevralniñ 26-da ATR telekanalınıñ hadimlerinen beraber taşıma televizion studiyasını qurıp, vaqialarnıñ merkezinde olğanını tarif etti. Şaat Ahtem Çiygoznı kün devamında kördi, o, Çiygoz miting iştirakçilerini qanunsız bir areket yapmağa çağırmağanını, «bas», «ur» dep aytmağanını, miting iştirakçilerine toqtamağa rica etkenini ve bir-birini itmege çağırmağanını ayttı. Enver Arpatlı ile bağlı malümat berdi, Arpatlı faal edi, Çiygoz ise onı toqtatmağa tırışqan edi», – dep ayttı Polozov.
Advokatnıñ bildirgenine köre, şaatnıñ aytqanına köre, Ukrainağa qoltutqan miting iştirakçileriniñ yanında zorbalıq areketlerini yapmaq içün qullanıla bilecek bir şey yoq edi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, şu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi iyül 20-de qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
3 Aralık 2014 Çarşamba
Çoban aşı:
Aralık 03, 2014 Çoban aşı, Qırımtatar yemekleri No comments
200 gramm ötmek, 2 litr suv, 2 aş qaşığı sarı yağ, 100 gramm sızıq, büyükçe 1 baş soğan, 1 aş qaşığı magdanos ve damına köre tuz alına.
1. Bayat ötmekni doğrap, çanaq içine qoyğan soñ, tava içine sızıq, yağ ve doğralğan soğan qoyup, qavurıla.
2. Soñra onu suvnen qoşqan soñ, qaynamağa başlağanda içine tuz, qara biber seperek, çanaq içindeki doğralğan ötmek parçaları üstüne töküle.
Malümatnı Nilüfar Raisova
Bilal Mambetnin "Qırımtatar Yemekleri" kitabından köçürip aldı.


text:
İşğal etilgen Qırımda yanvarniñ 1-den şeerlerara avtobuslarda yol fiyatı paalılaştı. «Krım Media» haber agentligi bergen malümatqa köre, «Kurortnaya» aqmescit avtostantsiyasınıñ malümat hızmeti aytqanı kibi, Aqmescitten Yaltağa bilet fiyatı şimdi 118 ruble 30 kapik tura. Evelde 75 – 96 ruble edi.
Aqmescitten Aqyarğa qadar barmaq içün 117 ruble (evel – 88 ruble), Keriçke – 300 ruble (280 ruble yerinde) ödemege kerek.
Bundan da ğayrı, Qırımnıñ fiyat ve tarifleri boyunca «Devlet komiteti»niñ avalesine köre, 2015 senesi yanvar 1-den Qırımda yolcularnıñ şeer civarı boyunca avuştıruvı da paalılaştı. Endi 1 km içün 90 kapik (dekabr 31 kününe qadar – 69 kapik edi) ödemege kerek. Yükniñ taşuvı – yol parasından 10%.
Evel qayd etilgeni kibi, 2015 senesi yanvar 1-den Aqmescitte trolleybuslarda yol fiyatı 4,25 rubleden 7-ge arttı. Bunıñ ile şeer civarı ve şeerlerara yürgen trolleybuslarda yol fiyatı da paalılaştı.


text:
Almaniyalı Drezden şeerinde cami ve Halqara kongress-merkezi binaları yanında eki patlav yanğıradı. Politsiyanıñ malümatına binaen, kimse zararlanmadı.
Uquq qoruyıcılarnıñ bildirgenlerine binaen, patlavlar sentâbr 26-da aqşam yüz berdi. Taqiqatçılar patlav yerinde öz elinen yapılğan patlatıcı aletler parçalarını taptı.
Şeerdeki camilerde qoruv qaviyleştirildi.
«Şimdilik patlav içün mesüliyet aqqında arizalar olmasa, bunıñ sebebi ksenofobiya olğanını tüşünmelimiz», – dep ilân etti yerli politsiya yolbaşçısı Horst Kretsşmar.
Drezden almaniyalı Saksoniya toprağınıñ memuriy merkezi ola. Bu yerde Pediga qaçaqlarğa qarşı siyasiy areket (Vatanperver avropalılar Ğarpnıñ islâmlaştırılmasına qarşı – QA) teşkil etilgen.


text:
İşgal etilgen Keriçte memurlar mühtekirlernen küreşke başladılar. «Argumentı nedeli – Kerç» malümatına köre, şeer şurası ticaret bölüginiñ memurları Merkeziy bazarnı teşkerip, fiyatlar rejiminiñ bozulmasını qayd ettiler.
İdare yolbaşçısı Oksana Hudoleyniñ aytqanına köre, tazı et ve balıqnı satqanlar fiyatnı yazmay ve vesiqalardan mahsulatnı alğan fiyatnı qayd etmeyler. Böylece, nezaret teşkilâtları satıcılar fiyatqa qoşqanlarnı belgilep olamaylar.
Taze et satıcılarınıñ tezden müşterileri de qalmaycaq.
Neşirniñ malümatına köre, işğal etilgen Qırımda balıqçılar balıqnı kimge bereceklerini bilmeyler: Rusiyege Qırım balığı kerekmey, ukrain bazarı ise qapatıldı.
Ukraina balıqçılar Birliginiñ yolbaşçısı Aleksandr Çistâkovnıñ aytqanına köre, Rusiyeniñ Balıq nezaretine Qırım balığı kerekmey, çünki rusiyeli bazar diger balıqlarnı ala.


text:
5333514937,,,Şişli Marangoz Ustası, Bomonti Marangoz Ustası ,Esentepe Marangoz Ustası, Feriköy Marangoz Ustası, Fulya Marangoz Ustası, Maslak Marangoz Ustası, Mecidiyeköy Marangoz Ustası, Nişantaşı Marangoz Ustası, Okmeydanı Marangoz Ustası, Seyrantepe Marangoz Ustası, Teşvikiye Marangoz Ustası, Zincirlikuyu Marangoz Ustası,Cihangir Marangoz Ustası , Kabataş Marangoz Ustası, Karaköy Marangoz Ustası , Kasımpaşa Marangoz Ustası, Okmeydanı Marangoz Ustası, Taksim Marangoz Ustası, Tepebaşı Marangoz Ustası , Tophane Marangoz Ustası , Şişhane Marangoz Ustası,Merter Marangoz Ustası, Siyavuşpaşa Marangoz Ustası, Soğanlı Marangoz Ustası, Yenibosna Marangoz Ustası ,Çobançeşme Marangoz Ustası ,Şirinevler Marangoz Ustası, Bakırköy Marangoz Ustası, Ataköy Marangoz Ustası, Basınköy Marangoz Ustası ,Cevizlik Marangoz Ustası, Kartaltepe Marangoz Ustası, Osmaniye Marangoz Ustası, Sakızağacı Marangoz Ustası, Yenimahalle Marangoz Ustası, Yeşilköy Marangoz Ustası, Yeşilyurt Marangoz Ustası, Zuhuratbaba Marangoz Ustası ,İncirli Marangoz Ustası, Bayrampaşa Marangoz Ustası, Bağcılar Marangoz Ustası, Güneşli Marangoz Ustası ,Mahmutbey Marangoz Ustası, Başakşehir Marangoz Ustası, Güvercintepe Marangoz Ustası, Beylikdüzü Marangoz Ustası, Gürpınar Marangoz Ustası, Beyoğlu Marangoz Ustası,
- Hizmetler
- Şişli Marangoz Ustası
- Bomonti Marangoz Ustası
- Esentepe Marangoz Ustası
- Feriköy Marangoz Ustası
- Fulya Marangoz Ustası
- Maslak Marangoz Ustası
- Mecidiyeköy Marangoz Ustası
- Nişantaşı Marangoz Ustası
- Okmeydanı Marangoz Ustası
- Seyrantepe Marangoz Ustası
- Teşvikiye Marangoz Ustası
- Zincirlikuyu Marangoz Ustası
- Cihangir Marangoz Ustası
- Kabataş Marangoz Ustası
- Karaköy Marangoz Ustası
- Kasımpaşa Marangoz Ustası
- Taksim Marangoz Ustası
- Tepebaşı Marangoz Ustası
- Tophane Marangoz Ustası
- Şişhane Marangoz Ustası
- Merter Marangoz Ustası
- Siyavuşpaşa Marangoz Ustası
- Soğanlı Marangoz Ustası
- Yenibosna Marangoz Ustası
- Çobançeşme Marangoz Ustası
- Şirinevler Marangoz Ustası
- Bakırköy Marangoz Ustası
- Ataköy Marangoz Ustası
- Basınköy Marangoz Ustası
- Cevizlik Marangoz Ustası
- Kartaltepe Marangoz Ustası
- Osmaniye Marangoz Ustası
- Sakızağacı Marangoz Ustası
- Yenimahalle Marangoz Ustası
- Yeşilköy Marangoz Ustası
- Yeşilyurt Marangoz Ustası
- Zuhuratbaba Marangoz Ustası
- İncirli Marangoz Ustası
- Bayrampaşa Marangoz Ustası
- Bağcılar Marangoz Ustası
- Güneşli Marangoz Ustası
- Mahmutbey Marangoz Ustası
- Başakşehir Marangoz Ustası
- Güvercintepe Marangoz Ustası
- Beylikdüzü Marangoz Ustası
- Gürpınar Marangoz Ustası
- Beyoğlu Marangoz Ustası
- Hepsini göster: 47 hizme
- Hizmet alanları
- marangoz, mobilya montaj, ve istanbul
- Adres
-
mecidiyeköy
34116 istanbul
Türkiye
+90-5333514937 yatakaltipalet.wordpress.com


text:
İyülniñ 26-sına Qıslav köyünde keçirilgen tintüvler devamında, gençlerden birisiniñ evinde gilza tapılğanını rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri iddia ete. Bu aqta Rusiyedeki Azatlıq Radiosınıñ muhbiri haber ete.
Ondan da ğayrı, eski pıştav qapı tapılğanını bildireler.
Daa evel haber etkenimiz kibi, iyülniñ 26-sına Qarasuvbazar rayonınıñ Qışlav köyünde çağına yetmegen dört gençniñ evinde kütleviy tintüvler keçirildi. Hususan, Mustafa Köki, Ümer Abduveliyev, Rizvan Seythalilov, Seytumer Asanovnıñ evlerinde teftiş etildi. Daa bir tintüv Sudaq rayonınıñ Osmançıq köyünde Aziz-Muhammed Aliyevniñ evinde keçirildi. “Qırım birdemligi” teşkilâtı bildirgenine köre, Aziz-Muhammed evinde qaldı. Tehnika tutıp alınmadı, sadece körülme teftiş keçirildi.
Soñra belli oldı ki, eki ösmürni – Eskender Abduveliyev ve Seytumer Asanovnı - rusiyeli İç İşleri rayon (ROVD) bölügine alıp kettiler.
Bu beş genç Qışlav Köy Şurasından Rusiye bayrağını alıp taşlap, yaqqanlarında qabaatlana. Adise 2018 senesi iyünniñ soñunda yüz bergen edi. Bu sebepten Rusiye CK (Rusiye devlet timsallerini aqaretlev) 329 maddesine köre cinayet davası açıldı. Olıp keçken vaqialardan soñ bütün şübelilerden açıqlama mektüpleri alındı.
Qırım işğalinden soñ yarımadanıñ rusiyeli akimiyeti mustaqil jurnalistler, faaller, Milliy areketniñ iştirakçileri, Meclis azaları ve Rusiyede yasaq etilgen “Hizb ut-Tahrir” ile bağda vesveselengen insanlarnıñ evlerinde kütleviy tintüv keçirmekni adet etti.