text:
İşğal etilgen territoriyalar sakinleri içün vatandaşlıq qayd etilmesi qolaylaştırılğan üç ay devam etken müddet içinde tahminen 6 biñ vatandaş qanuniy ukrain vesiqalarını aldı.
Bu aqta iyün 16-da mütenasip vesiqalarnıñ alınması qolaylaştırılğan üç ay müddetine bağışlanğan matbuat konferentsiyasında Ukraina Adliye nazirliginiñ reisi Pavel Petrenko bildirdi.
Bunen beraber, onıñ sözlerine köre, Ukrainada «vatandaşlarımız böyle imkân qullanıp olamağan iç bir region yoqtır».
Ukraina Adliye nazirligi reisiniñ qayd etkenine köre, vaqtınca işğal etilgen territoriyalarda yaşağan vatandaşlarğa eñ çoq vesiqalar Donetsk, Lugansk, Herson, Zaporojye vilâyetleri ve Kiyev şeeri bergen.
«Bu, vaqtınca işğal etilgen territoriyalarda yaşağan adamlar ukrain devletine ve ukrain ükümetine yaramay baqqanı aqqında rusiyeli teşviqatı tarafından tarqatılğan malümatnıñ aqiqiy olmağanını tasdıqlay», – dedi Petrenko.
Ukrain Adliye nazirligi matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, Petrenko, halqara toplulıq, ve, birinciden, insan aqları bozulmasını nezaret etken teşkilâtlar vesiqalar berilmesi nizamı boyunca müsbet neticeler çıqarğanına diqqat etti.
Adliye naziriniñ muavini Sergey Petuhovnıñ bildirgenine binaen, Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ (BMT) nezaret missiyasınıñ ögdeki esabatında kütleviy haber vastaları BMT-niñ Ukrainadan qanunsız sayılğan «Lugansk Halq Cumhuriyeti» ve «Donetsk Halq Cumhuriyeti» tarafından berilgen vesiqalarnı tanımağa talabı olaraq köstergen malümat bar edi.
«BMT temsilcilerine doğma ve ölüv aqqında ukrain şeadetnameleriniñ alınması nizamı aqqında malümatnı taqdim ettik, bu nizamnıñ effektiv olğanını kösterdik, ve bu nizamnıñ popülâr olğanını bildirdik. Nezaret missiyası, yañı esabatında noqta-i nazarını deñiştirdi ve «LHC» ve «DHC» qanunsız ükümet organları bergen vesiqalarnı tanımağa talap etmey», – dep qayd etti nazir muavini.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


c: text/html

text:
İyün 26-da aqşam bir qaç yüz faal Kiyev merkezinde 39 metrlik qırımtatar bayrağınen yürüşte iştirak etti. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Aktsiya teşkilâtçılarınıñ bildirgenine köre, bu bayraq dünyada eñ büyük sayıla. 6 metr keñliginde ve 39 metr uzunlığında 40 kiçik bayraqtan tikilgen büyük bayraq Türkiyeden ketirildi.
«Bu büyük bayraq Türkiyeden, Ankaradan ketirildi. Teşebbüsni qırımtatar diasporamız bildirdi. Olar bu bayraqnı tikti ve bizge yolladı. Bundan da ğayrı, onıñ temsilcileri bu yerde buluna. Olar Kiyevge keldiler», – dep añlattı Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev.
Kolonna başında qırımtatar lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev oldı.
«Qırımtatar bayrağı, şimdiki vaqıtta işğalge qarşı narazılıqnıñ timsali ola, tek qırımtatarlar içün degil de, Qırımnıñ azatlığı içün küreşken bütün milletler içün. Aynı vaqıtta o, şimdiki ukrain halqınıñ qırımtatar cemaatçılığı ile Qırımnıñ azatlığı oğrunda küreşte işbirlik timsali ola», – dep ayttı Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqatqa bergen intervyusında.
Aktsiyağa Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Qırım sakini ve sabıq siyasiy mabus Gennadiy Afanasyev, Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar da qoşuldılar. Yürüş iştirakçileri arasında Qırım, Lvov, Ankara ve İstanbuldan kelgen qırımtatarlar oldı.
Mustaqillik Meydanında yürüşten soñ kontsert taqdim etildi, programma Ukraina ve qırımtatar halqınıñ gimnlerinden başlandı.
Qırımtatar bayrağı künü bir qaç yıl evel Qırımda qayd etilip başladı. Bayram künü, 1991 senesi iyün 26-27 künleri Aqmescitte keçirilgen ekinci Qırımtatar Qurultayınıñ ilk künü olğan kün belgilendi.
Qırımtatar bayrağı, üstünde altın tamğa olğan kök tüsteki ketenden ibarettir.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qaraqalpaqstandağı waqıyğalar
Rizasızlıq çaraların oyıştıruçılarnı qulğa aldılar
Qaraqalpaqstandağı waqıyğalar belän bäyle bularaq Üzbäkstanda 14 keşe qulğa alındı.
Üzbäkstan prokuraturasınnan belderülärençä, älege keşelär Qaraqalpaqstan avtonom cömhüriyäteneñ statusı belän bäyle maddälärne üzgärtü öçen qayber täq’dimnär yasalğannan soñ 1nçe-2nçe iyül’dä Nukus şähärendä başlanğan häm qanunsız ğamällärgä äwerelgän waqıyğalarda konstituśion tärtipne beterergä omtıluda ğayeplänä.
Qulğa alınuçılar arasında rizasızlıq çaraların oyıştıruçılar Davlätmurad Tacımıradov belän Azamat Turdanov ta bar.
Êçke êşlär ministrlığınnan yasalğan belderüdä il konstituśiyäsenä kerteläçäk üzgäreşlärne ber törkem watandaşnıñ yalğış añlawı äytelä.
Üzbäktsan ilbaşı Şäwkät Mirziyoyev älege rizasızlıq waqıyğalarınnan soñ Nukus şähärenä bardı häm andağı watandaşlarğa Qaraqalpaqstannıñ statusınıñ üzgärmäyäçägen belderde. Töbäktä çaralarnıñ däwam itüe arqasında 2nçe avgustqa qadär ğadättän tış xäl kertelde.
Waqıyğalarda 18 keşeneñ ğomere özelde, şularnıñ 4se poliśiyä xezmätkäre. Monnan tış, 243 keşe yaralandı.
Bäyläneşle xäbärlär
Naxçıvan tamğaxanäse Azärbaycanğa bäylände
Naxçıvan üzidaräle cömhüriyäteneñ Däwlät tamğaxanä komitetı Azärbaycan Üzäk tamğaxanä (tamojnya) komitetına bäylände
Bügen Tatarstan bayrağı köne
Monnan 31 yıl êlek Tatarstan cömhüriyäte parlamentı älege däwlät simvolın qabul itte


text:
Bağçasarayda Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Edem Dudakovnıñ davası baqılğan Bağçasaray rayon mahkemesiniñ binası ögünde bir kün evelsi tutulğan qırımtatar faallerine qarşı idariy protokollar boyunca mahkeme oturışuvları başlandı.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi bildirgenine köre, mahkeme oturışuvı keç başlandı, sebebi belli degil.
Rusiye uquq qoruyıcıları tünevin 15 faalni tuttı.
«Qırımtatarlarğa qarşı Rusiye Federatsiyasınıñ İdariy uquq bozuvları kodeksiniñ 20.2.2 maddesine (birinci qısmı) istinaden protokollar tizildi. «Cemaat nizamınıñ bozuluvına sebep olğan cemmaat yerlerinde vatandaşlarnıñ aynı vaqıtta kütleviy bulunuvı ve (ya da) areket etüvini teşkil etüv». Amethan Umerovğa qarşı Rusiye Federatsiyasınıñ İdariy uquq bozuvları kodeksiniñ 20.2.2 maddesine (ekinci qısmı) istinaden protokol tizildi – 30 künge qadar idariy apis cezası berile bile», – dep aytıla haberde.
«Qırım birdemligi» qayd etkenine köre, tünevin aqşam 67 yaşında Zodiye Saliyeva, 79 yaşında Gani Abdulganiyev, 74 yaşında Riza Nuradinov polis bölüginden çıqtı. Qalğanları idariy ceza alğanlar içün kameralarda geceledi.
Fevralniñ 18-nde Rusiye kontrolindeki Bağçasaray rayon mahkemesi Dudakovnı 10 künge idariy apiske aldı. Onı 2017 senesi içtimaiy ağlarda yazğan izaatı sebebinden milletlerara zıddiyet çıqarğanında qabaatladılar.
Tintüv aqqında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi. Onıñ aytqanına köre, «Dudakov – Bağçasasaraydaki Han sarayınıñ rus işğalcileri tarafından yoq etilüvi aqqında qorqmayıp aytqanlardan biridir». Faallerniñ bildirgenine köre, tintüv Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri tarafından keçirile, Dudakovnı ise kelgen advokatlarınen körüştirmeyler.
Edem Dudakov – qırımtatar faali, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ deleşatı ve Milletlerara munasebetler işleri komitetiniñ sabıq reisi. Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, Dudakov «Han sarayınıñ imayecisi» oldı. Faallerniñ aytqanına köre, Rusiye keçirgen «restavratsiya» neticesinde binanıñ autentik elementleri yoq ola, binalarnıñ özü bozula.


text:
Bunı öz başına tayinlengen Qırım «akimiyetiniñ» matbuat hızmeti bildire.
Onıñ bergen malümatına köre, bugün Qırımnıñ suv ile teminlevi «Qırım Cumhuriyetiniñ baş muavini» Lenur İslâmov ile muzakere etildi.
O, bu meseleni eñ yaqın kelecekte çezmege kerekligini qayd etti.
«Qırım sakinleri üküm sürgen vaziyetten zarar körmemek kerekler», – dedi o.
Toplaşuv neticesinde Qırım sakinlerine suvnı İslâm-Terek rayonıñ Kriniçiki ve Cuma Eli köylerindeki araçıqlarından almaq imkâniyetini baqmağa qarar aldılar.
Endi mütenasip emirler de berildi.


text:
2018 senesi işğal etilgen Qırımda şartlı apis cezasını alğan ve açıq faaliyeti yasaqlanğan qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi Mıkola Semena Rosfinmonitoring tizgen terrorist ve ekstremistler cedvelinden çıqarıldı.
Bu aqta cedvelniñ «çıqarılğanlar» bölüginde yazıldı, dep bildire Gratı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Semenanen körüşti, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, körüşüvde Semenanıñ sağlıq vaziyeti ve oña vaqtınca berilecek mesken meselesi muzakere etildi. Semena Qırım.Aqiqatqa izaat berip, oña vaqtınca ev berilecek, dep vade etildi, amma «tafsilâtlı bir şey şimdilik belli degil», dedi.
Qırımlı jurnalistniñ advokatı Aleksandr Popkov, Semenanıñ imaye tarafı onı şartlı apis cezasına üküm etken ve açıq faaliyetini yasaqlağan Aqmescitteki Rusiye mahkemesiniñ qararını Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet etti, dep bildirgen edi.
Semena, davası Avropa insan aqları mahkemesinde buluna, onı qabul ettiler, faqat şahsiy davalar Ukrainanıñ Rusiyege qarşı Qırım davası baqılacaq vaqıtqa qaldırıldı, dep bildirgen edi.
2018 senesi sentâbr ayında Avropa insan aqları mahkemesiniñ Mıkola Semenanıñ Qırımdaki Rusiye mahkemesiniñ qararına qarşı bergen şikâyet arizasını prioritetli baqmağa red etkeni belli oldı.
Yanvarniñ 28-nde Semena sınav müddetiniñ vaqtından evel toqtatılğanı ve mahkümiyetiniñ lâğu etilüvine dair qararnı aldı.
Fevralniñ 18-nde Mıkola Semena Rusiye işğal etken Qırımdan esas Ukrainağa tedaviylenmege yol aldı. O, Kyivde tibbiy teşkerüvden keçmek, soñra jurnalist faaliyetine devam etmek niyeti aqqında tarif etti.


text:
İyün 28-de Bağçasarayda qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemlevniñ apayı Safinarnıñ aydavcısı Ahtem Mustafayevniñ evi tintilmekte. Bunı Facebooktaki saifesinde qırımtatar faaliyetçisi Zair Smedlâyev bildire.
Smedlâyev: «Bağçasaraynıñ 6-ncı mikrorayonı, Cafer Seydamet soq., 42-de tintüv. Safinar apte Cemilevanıñ aydavcısı Ahtem Mustafayevniñ evinde. Ahtem özü evde yoq, yalıñız anası bar. Tintüvniñ sebebi belli degil. Kamuflâjlı ve balaklavalı silâlı adamlar dört mikroavtobusnen keldi ve, qaravullar qoyıp, soqaqnı qapattılar», – dep qayd ete.
Ondan ğayrı, Smedlâyev, Ahtem Mustafayevniñ anası yaramadı, telükesizlik hadimleri yanına ekimlerni yibermeyler, dep bidlirdi.
Al-azırda Rusiye uquqqoruyıcıları ve Qırım ükümeti tarafından vaziyetke dair resmiy malümat berilmedi. Qırım.Aqiqat tafsilâtlarnı ögrene.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text: Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı Ózbekstan Respublikasında eń tunǵısh joqarı oqıw orınlarınıń biri bolıp, 1934-jılı Tórtkúl qalasında shólkemlestirildi hám quramında 12 oqıtıwshı, 42 student bolıp, joqarǵı oqıw ornı sıpatında óz jumısın basladı. 1937-jılı instituttı 27 tuńǵısh pedagog: P.Nurpeysov, U.Lepesov, G.Erniyazova, J.Adilov, T.Aralbaevlar pitkerip mekteplerge jollama aldı. 1942-jılı pedinstitut Shımbayda pedagogikalıq iskerligin dawam ettirdi. Bul dáwirde pedinstitutqa S.Kamalov, J.Aralbaev, S.Bekmuratov, A.Esemuratov, U.SHalekenov, N.Áminovlar oqıtıwshı bolıp jumısqa alındı. Urıstıń jalınlı jıllarında instituttıń 16 oqıtıwshısı hám studentleri N.Asfandiyarov, M.Galekeev, A.Junusov, A.Bekbasov, A.Nurmanov, A.Panabergenov, R.Saparov, A.Radjapov hám basqa da el azamatları Ekinshi jer júzilik urısqa qatnastı. Instituttıń Fizika-matematika fakultetin pitkergen Plis Nurpeysov Ekinshi Jáhán urısında ushıwshı-baqlawshı bolıp, Qaharman dárejesine eristi. 1945-1946-jılları pedagogikalıq institutta 32 oqıtıwshı bolıp, sonnan 1 professor, 7 docent hám ilim kandidatları jumıs isledi. Fakultetler hám kafedralarda ilimiy dárejeli oqıtıwshılar hám studentler sanı kөbeyip bardı. 1953-1954-jılları pedagogikalıq institutta 890 student tálim alıp, 13 kafedrada 102 oqıtıwshı: 1 professor, ximiya ilimleriniń doktorı hám 15 ilimiy ataqqa iye oqıtıwshılar jumıs isledi. 1960-jılları ilimpazlar Q.Ayımbetov, S.Axmetov, J.Orınbaevlar doktorlıq dissertaciyaların jaqladı. A.Tájimuratov, A.Qıdırbaev hám G.Petrovlarǵa professor ataǵı berildi. 1964-jılǵa kelip,institutta 7 fakultette jámi 4254 student bolıp, kúndizgi bólimde 2054, sırtqı bólimde 2200 student oqıp bilim aldı. Olarǵa 21 kafedranıń 200 professor-oqıtıwshısı bilim berip, olardan 1 ilim doktorı, 36 ilim kandidatı hám docentleri studentlerge tıyanaqlı bilim berdi. Bul dáwirlerde pedinstitutta K.Ubaydullaev, P.Tetyushev, S.Kamalov, K.Rzaev hám T.Izimbetovlar rektor lawazımında jumıs isledi. 1975-jılǵa kelip pedinstitutta studentler sanı 4496ǵa, kafedralar sanı 27ge, al professor- oqıtıwshılardın sanı 240qa jetip, sonnan 97 si ilimiy dárejeni iyelegen bolıp, ilimiy potencial 40,4 % kөterildi. Usı dáwirde institut pitkeriwshilerinen M. Nurmuxammedov Ózbekstan Ilimler Akademiyasınıń akademigi, S.Kamalov Ózbekstan ilimler Akademiyasınıń xabarshı-aǵzası, S.Axmetov, R.Reymov, Q.Maqsetov, U.SHalekenov, T.Tawbaev, E.Berdimuratov, R.Qosbergenov, J.Bazarbaev, A.Nurmaxanovalar ilim doktorları boldı. 1976-jılı Pedagogikalıq instituttıń tiykarında házirgi Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti ashıldı hám onıń kadrları, tiykarınan, pedagogikalıq instituttıń professor-oqıtıwshıları esabınan támiyinlendi. 1990-jıl 20-avgusttaǵı Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń №293-sanlı qararı hám Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń 1990-jıl 14-sentyabrdegi №223/9 sanlı qararı menen Ájiniyaz atındaǵı Nөkis mámleketlik pedagogikalıq institutı qaytadan ashıldı. Student jaslarımızdan R. Kazakov sporttıń Karate túri boyınsha Ózbekstan Respublikası chempionı boldı, al A. Áwezbaev boks boyınsha Aziya birinshiliginde Altın medal alıwǵa eristi. Pedinstitutı pitkerip, tálim-tárbiya tarawında úlgili xızmet atqarǵan, kásibin maqtanısh dep bilgen muǵallim A.Óteniyazov, mehriban tárbiyashı V. Pak, jazıwshı T.Qayıpbergenov, shayır I.YUsupov, ilimpaz Ǵ.Xojaniyazovlar Ózbekstan Qaharmanları bolıp, xalqımızdıń maqtanıshına aylandı. Ózbekstan hám Qaraqalpaqstanǵa belgili ilimpaz alımlar: M.Nurmuxammedov, S.Kamalov, J.Bazarbaev, A.Baxiev, H.Hamidov, A.Dáwletovlar Ózbekstan Respublikası Ilimler akademiyasınıń akademikleri bolıp jetilisti. Zeyinli hám talantlı studentlerimizden M. Ótemuratov, D.Bekimbetova hám G.Abipovalar Respublikalıq «Nihol» sıylıǵınıń laureatı boldı. Student jaslardan A. Kinjemuratova, A. Turdımuratova, M. Sabirova N.Yuldashevalar, A.Bekbosınova Ózbekstan Respublikası Prezidenti stipendiyasınıń jeńimpazları boldı. Institut jámááti zamanǵa say, nawqıran, hár tárepleme rawajlanǵan joqarı dárejedegi qánigelerdi tayarlap, jaslarǵa sapalı bilim beriwde hám ilimiy-izertlew jumıslarında joqarı kөrsetkishlerge erisiwine isenimimiz mol.


text:
Hamiyet ise muhabbet, hürmet, merhametin netice-i zaruriyesidir. Onsuz olmaz ve illâ yalandır, sahtekârlıktır. Nefret, hamiyetin zıddıdır.
Sünuhat, Risale-i Nur
Hamiyet-i İslâmiye ise nur-u imandan in’ikas edip dalgalanan bir ziyadır.
Mesnevi-î Nuriye, Risale-i Nur
Hukuk-u umumiye içinde hamiyet-i diniye esas olmalı. Hamiyet-i milliye ona hâdim ve kuvvet ve kalesi olmalı.
Hutbe-i Şâmiye, Risale-i Nur
Bir kalp ve vicdan, fezail-i İslâmiye ile mütezeyyin olmazsa ondan hakiki hamiyet ve sadakat ve adalet beklenilmez.
Münazarât, Risale-i Nur


text:
Aqmescitte (Simferopol) avgustnıñ 17-sinde Ukrain medeniy merkezniñ faalleri azırlağan muzıkalı aqşam keçti. Bu UMM-niñ Facebook saifesinde yazılğan.
"Musafirimiz - Tatyana Anişenkoğa pek minnetdarım, o, bizge, Aqmescit gastroline uzaq Keriçten keldi... Tatyana, muzıka ve ukrainlıqnı candan seve, onıñ içün babası 50 yıl evel çalğan bandura ve gitaranı yanına ketirdi", - yazdı faal Olena Popova.
O, medeniy merkez böyle kontsertlernen "Qırımda ukrainlıqnıñ ateşçigini destekley", dep qayd etti.
Qırımdaki Ukrain medeniyet merkezi siyasiy bir teşkilât degil. Onı faaller yarımadada ukrain medeniyetini saqlamaq ve populârlaştırmaq maqsadınen teşkil etken ediler. Bu arada Merkez iştirakçilerine tazyıq yapılmaqta: olar telükesizlik organları tarafından sorğulav ve “subetlerge” çağırıla, ekstremizmge yol berememezlik hususında tenbiylene. Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ faallerinden biri olğan Leonid Kuzmin telükesizlik hadimleri tarafından yapılğan basqı ve qorquzuvlardan soñ 2017 senesi yarımadanı terk etmege mecbur qalğan edi.
Keçken yıl noyabrde Aqmescitte rusiye quvetçileri, Ukrain medeniy merkeziniñ faalcisi Galina Balabannıñ evinde tintüv keçirdi.


text:
Tintüv bir buçuq saat devam etti
Rusiye quvetçileri 63 yaşında sudaqlı qırımtatar faali Kazim Ametovnıñ evinde tintüv keçirip, «er yerni darma-dağın etip ketkenler», dep tarif etti faal «Qırım birdemligine» bergen video izaatında.
«Bugün saba 7-de evime FSB hadimleri keldi. Yuqlay edik. Qapu açıq qaldı, apayım saba 6-da azbarğa çıqıp, qaytqanda qapunı qapatmağan. Kirip ses-şamata köterip başlağanlar. Kiyindim, ziyaretleriniñ sebebini soradım. Oğluma kelgenler, dep aytqanlar. Men çalışmağa ketkenini ve mında (Qırımda – QA) olmağanını ayttım. Oğlum Noman Çelebicihan batalyonına kire, dep aytqanlar, men ise bundan haberim yoq, dep cevap berdim. Evni tintip, darma-dağın etip ketkenler. Tintüv bir buçuq saat devam etti», – dedi Ametov.
Dekabrniñ 4-nde saba haber etilgenine köre, «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsi Kazim Ametovnıñ evinde Rusiye quvetçileri tintüv keçirdi. İlk malümatqa köre, anda «tahqiqat tedbirleri» oldı. Qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâl bildirgenine köre, FSB hadimleriniñ tintüvi Ametovnıñ oğlunen bağlı.
Rusiye müessiseleri Ametovnıñ evinde saba keçirilgen tintüvni izaatlamay.
Noyabr ayında Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon mahkemesi Kazim Ametovnıñ davasını baqıp başladı. O, Bağçasaraydaki vaqtınca tutuv izolâtorı ve Aqmescitniñ №1 SİZOsında apiste tutuv şaraitleri «insan itibarını aşalağanı» içün dava açmağa talap etti. 63 yaşında Ametov «Veciye Kaşka davası» çerçivesinde 2017 senesi noyabrniñ 23-nden 2019 senesi yanvarniñ 24-ne qadar apiste yattı.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
2019 senesi aprelniñ 7-nde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi para talap etüvde qabaatlanğan «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüslerine üküm çıqardı. Ruslan Trubaç, Bekir Degermenci ve Kazim Ametov 3 yılğa şartlı olaraq üküm etildi, 3 yıl sınav müddeti olaraq belgilendi. Asan Çapuh 3,5 yıl şartlı apis cezasını aldı, 3 yıl sınav müddeti olaraq belgilendi.
Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaç qabaatlarını tanımadı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Birinci olaraq böyle meydançıqnı Karl Marks soqağından aldılar. İnşa «Neapol» pitstseriyasına ait edi, dep bildire Qırım «akimiyeti»niñ ruporı «Krıminform».
Olarnı prokuratura talapları ile yoq eteler. Bu vazifeni şeer şurasınıñ mesken-kommunal hocalığınıñ idaresi eda ete. Tertip-nizamnı Qırım halq imayesi ve politsiya hadimleri nezaret ete.
«Bu inşa boyunca prokuratura qararı endi bar. Biz onı amelge keçiremiz. Bugün daa eki inşanı yoq etecekmiz. Bir-bir buçuq ay devamında bütün qanunsız yaz meydançıqlarnı yoq etermiz», – dedi Qırım «baş nazir muavini yardımcısı» Vladimir Garnaçuk.
Garnaçuknıñ sözlerine köre, Qırım akimiyetinde insanlarnıñ öz istegi ile qoyulğan obyektlerniñ yoq etilüvi aqqında qarar azırlaylar.


text:
«İnterfaks» Avstraliya TİN atfı etip, Avstraliya akimiyeti Keriç köprüniñ quruluvına alâqası olğan bir hususiy şahıs ve dört Rusiye şirketine qarşı sanktsiyalar qoyulması aqqında qarar aldı, dep haber ete.
«Avstraliya, Rusiyeniñ ve QMC ve Aqyar şeeriniñ (Ukraina) qanunsız işğal etilgen topraqları ile bağlağan Keriç boğazı üzerinde demiryol köprüniñ quruluvı ve areketke ketirilüvi ile alâqalı rus hususiy şaqısqa ve dört Rusiye şirketine qarşı maqsatlı maliye sanktsiyalar qoydı ve yolculıqlarnı yasaq etti», – dep yazıla Avstrailiya TİN beyanatında.
Qayd etilgenine köre, sanktsiyalar «Kanada ile beraberlikte ilân etilgen ve Birleşken Qırallıq ve Avropa Birligi tarafından körülgen areketler ile kelişken».
Bundan ğayrı, Avstraliya TİN-nde qayd ettiler ki, «memleket Ukraina topraq bütünligini ve suverenitetini desteklemege devam ete».
2014 senesinden Avstraliyanıñ sanktsiyalar cedveline Rusiyeden 168 hususiy şahıs ve 52 uquqiy şahıs oğradı.
Martnıñ 29-nda Kanada Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilmesi sebebinden qoyulğan sanktsiyalar cedveline daa eki husisiy ve dört uquqiy şahısnı qoştı.
AB elçileri Keriç köprüniñ qurucılığı içün eki şahıs ve dört şirketke qarşı sanktsiyalarnı tasdıqladı.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar AB daimiy vekiller komitetine Ukraina topraq bütünligini ve suverenitetini bozuv, hususan Keriç köprü qurucılığı ile bağlı şahıs ve teşkilâtlar cedvelini kenişletmek qararını qabul etkeni içün teşekkürler bildirdi.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Qıbrız Keriç köprü qurucılığı sebebinden kirsetilgen Avropa Birligi sanktsiyalarını blok ete. AB, bu köpürni qurğan şirketlerge qarşı sanktsiyalarnı 2018 senesi iyül ayında kirsetti.
İyünniñ 18-nde Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba bildirgenine köre, Avropa Birligi Şurası Qırım işğali sebebinden Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı bir yılğa uzattı.
Sanktsiyalar 2014 senesi Rusiyeniñ yarımada işğaline cevap olaraq kirsetildi. O vaqıttan berli bir qaç kere uzatılıp kenişletilgen edi.
Keriç boğazındaki köpürniñ maşina qısmı 2018 senesi mayıs ayında yengil maşinalar içün açılğan edi, daa soñra yük maşinalarınıñ areketi başlatıldı. Köpürniñ demiryol qısmı daa azır degil.
2019 senesi dekabr ayında Rusiye prezidenti Vladimir Putin köpürniñ tren areketini başlattı.
Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko Rusiye işğal etken Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurucılığı Kremlniñ halqara uquqqa emiyet bermegeniniñ daa bir delili ola, dep bildirgen edi.


text:
Qara úy
Milliy qara úy (turkiy tillerdan) yamasa mongol (mongolsha) — teri yamasa kiyiz benen oralǵan kóshpeli, dumaloq shatır. Orta Aziyanıń shólistanlıqlarında birqansha kóshpeli toparlar tárepinen turaq jay retinde paydalanılǵan. Struktura múyeshtegi jıynama yamasa torlı aǵashdan yamasa diywallar ushın bambuk, esiktiń qaptal tárepleri, qabırǵalar (polyus, rafters) hám dóngelek (taj, qısıw halqası) ten ibarat. Tóbesiniń dúzilisi kóbinese ózin-ózi qollap-quwatlaydı, lekin úlken úylerde tajdı uslap turatuǵın ishki ústinler bolıwı múmkin. Óz-ózinen tigilgan úyler diywalınıń joqarǵı bólegi tóbeniń qabırǵalarınıń kúshine qarsılıq kórsetetuǵın keriliw qayısı járdeminde jayılıwına jol qoymaydı. Zamanagóy úyler turaqlı túrde aǵash platformada qurılıwı, puw menen egelgen aǵash ramka yamasa metall ramka, kanvas yamasa brezent, pleksiglass gúmbez, sım jip yamasa nurli izolyaciya sıyaqlı zamanagóy materiallardan paydalanılıwı múmkin.
Etimologiyası[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Áyyemgi turkiy qara úy "shatır, turaq jay, aralıq" sózinen payda bolǵan. Áyyemgi turkiy sóz ur - +Ut qosımtalı feyil[1]. Házirgi túrk tilinde “qara úy” sózi “watan” yamasa “jataqxana” sóziniń sinonimi retinde qollanılsa, házirgi Azerbayjan tilinde “qara úy” tiykarınan “watan” yamasa “ana jurt” mánisin ańlatqan. Orıs tilinde bul sóz "yurta" (yurta) dep ataladı, al bul sóz bolsa anglichan tiline sol jerden kirip kelgen.
Tarıyxı[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Qaraqalpaqstanda usı waqıtqa deyin Qara úy basqa xalıqlarda bolǵanı sıyaqlı tek ǵana jańa turmıs baslaǵanlardıń jasaw mákanı emes, bálkim kóplegen salt-dástúrler, bayramlar, úrp-ádetler mákanı bolǵan. Qaraqalpaqstanda iri múlk iyeleri, baylar 1920-jıllarǵa shekem perzentleri turmısqa shıqqanınan soń, jańa úy (otaw) qurǵan. Jaslarǵa appaq úy sıylıq etilip, ata-anaları, babaları birgelikte baxıtlı turmıs tilep, keyininen jańa turmıs qurǵan erli-zayıplılar qara úyde jańa turmıs baslaǵan. Kóbinese, úydiń aǵash bólimlerin kúyewi (er) úyge alıp kelgen, kelin bolsa óz gezeginde úy ushın zárúr bolǵan shúberek túrlerin "qalıń mal" retinde alıp kelgen (Jańa turmıs qurǵan kelinge ata-anası tárepinen beriletuǵın sıylıqtı ańlatadı). Eger kúyewdiń jaǵdayı tómen bolsa (eger ol jarlı shańaraqtan bolsa), ol jaǵdayda tiykarǵı qárejetlerdi kelinniń ata-anası óz moynına alǵan, jáne bul olardıń (kelinniń ata-anası) Qara úydi qurıw ushın juwapker bolǵanlıǵın ańlatadı. Biraq jańa úy qurıw kúyewdiń ata-anasınıń minnetlemesi esaplanǵan. Olar jún, kiyiz, ǵalı hám tósekler, sonıń menen birge, kelinniń ata-anası tárepinen sıylıq etilgen "qalıń' mal" menen támiyinlengen. Áyyemnen qaraqalpaq milliy úyi “Qara úy” kóplegen dástúr hám úrp-ádetler menen baylanisıp kelgen. Olardıń kóbisi aǵashdan jasalǵan bólimlerdi tayarlawda, sonıń menen birge, úy qurıwda ushraydı. Amudaryanıń tómengi aǵımında toǵız áwladtan berli qara úy bólimlerin soǵıw menen shuǵıllanǵan áyyemgi ónermentler shańaraǵı bar[2]. Bul uqıp shákirtlik arqalı áwladtan-áwladqa ótedi. Shákirtlik 3-4 jıl dawam etedi, keyin usta ruxsatı menen ózi isley baslaydı. Oqıw tawısıwı menen ustaz yamasa shákirt geyde watanlaslarına, ǵarrılarına tamaq berip turadı. Sonnan keyin qonaqlar shákirtke sawǵa-sálemler berip, óz tileklerin, hikmetlerin bildirdi. Ustaz shákirtine ásbaplarınan birewin beriwi kerek edi. Geypara maǵlıwmatlarǵa kóre, Ibrahim Xalil (Ali) qara úy qurıwshı ustalardıń “piri” (qudayı) bolǵan delinedi. Usta qara úy bólimlerin tayarlawdan aldın “qollanba”sı (turk tilindegi arab tilinde jazılǵan qaǵıyda) menen tanısıp shıǵıw kerek. Qollanbada (qaǵıydada) ustazdıń rasgóy bolıwı, óz jumısın hadal orınlawı, ustaxananı taza saqlawı, Allaǵa, Payǵambarımız Sallallohu alayhi Vasallamǵa hám Alla taalaǵa iyman keltiriwi sıyaqlı qaǵıydalar berilgen. Ustazlardan áwliye Ibrahim Xalil (Ali) ge hám óz mápi jolında qayır-sadaqa qılıw, usta (úyshi) úy (qara úy) qurıwdan aldın dáret alıp, Quran oqıwı, hayalı bolsa nan (qaraqalpaq tilinde “shelpek”, “bawirsaq” dep ataladı) pisiriwi hám qońsılaslarǵa tarqatıwı kerek delingen. Keyin ustazı Ibrahim Xalil (Ali) den ruxsat sorap, jumısqa kirisedi. Juqa, iymeygen, bekkem májnuntaldan (janew'it) úy qurılǵan. Qaraqalpaqlar qara úydi tayarlawda heshqashan qayın tereginen paydalanbaǵan. Sebebi, olar qayın baxıtsızlıq keltiredi, dep isengen. Qazaqlar qayın teregin qattı hám bekkem dep esaplap, odan úydiń ústingi sheńberin (shańaraq) jasaǵan[3]. Tariyxıy dáwirlerden qáliplesken qaǵıydaǵa kóre, torlar túye yamasa iri qara sıyırdıń shiyki terisidan (qaramal) tigilgen qamarlarǵa baylanısadı, olar kók (“kók” qaraqalpaq tilinde “shiyki” degen mánisti ańlatadı.”). Eger olar ámelde bolmasa, basqa úy haywanlarınıń terisinen paydalanadı (sebebi úy haywanları hadal esaplanadı hám tek hadal teriden paydalanıladı). Qaraqalpaqlardıń túsinigine kóre, úydiń tóbesinen jayılǵan joqarı bóleginen tútin shıǵıwı kerek (shańaraq). Óz úyi qurılatuǵın jer aqsaqallar yamasa urıw baslıǵı tárepinen belgilep qoyılıp, húrey yamasa qıyallardan taza jay dep ataladı hám bir kún aldın qońsılarına xabar etiledi. Bunday ádetler qońsılas túrkmen xalıqları arasında da keń tarqalǵan. Ásirese, túrkmen teke-yawmıtlarında qara úy qurılısı xalıqtıń «oramal alıw» (oramaldi qolǵa kiritiw), «qara úyge sekiriw» sıyaqlı úrp-ádeti menen baylanısqan[4].
Úyge sekirip kiriw[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Sarılardıń úy qurıwı sonday edi; bosaǵanı gúmbezsimon gúmbezsiz, qapısız qara úydiń aldına ornatdılar. Qara úydiń gúmbezi shıraylı jún sharflar hám qımbat bahalı shúberek úzindileri menen oralǵan. Ul balalar sekrew arqalı oramal hám shúberek bóleklerin alatuǵın báygelerde qatnasdılar[5]. Qara úyning qurılısı úlken bayram bolıp, bayram retinde ótkerilip, miyman kútiwshiler sharba sóyib, xalqqa dasturxan sıylıq retinde bergen. Hár bir qonaq úydiń jańa iyelerine pul, qımbat bahalı shúberek bólekleri hám sıylıqlardı alıp kelip, onda baxıtlı jasawların tileshdi. Qonaqlar da dástúrden keyin toydan sıylıqlar menen qaytıwdı. Eger úy iyeleri tez-tez kesel bolsa, uzaq waqıt dawamında perzent kórmese, ólim dárejesi joqarı bolsa, ol jasaw ushın jaman hám baxıtsız jay esaplanadı. Bálkim, bul jerde áyyemgi túrklerdiń baxıt (bereket) menen baylanıslı bolǵan esteligin kóriw múmkin bolıp tabıladı[6]. Ornında qut-bereket bolsa, shańaraqta awızbirshilik boladı, kóp perzentler dúnyaǵa keledi. Aǵıl-tegilshilik bar orında párawanlıq boladı[7]. Qaraqalpaqlardıń ıqtıqatına kóre, aǵıl-tegilchilikning anıq kórinisi, kólemi hám payda bolatuǵın jayı joq. Ol tek adamlarda, kólda hám úy haywanlarında tabılǵan. Adamlar úy haywanların satqanda da, iyesi odan kishi bir jún alıp ketken. Olar úydiń naǵıymetleri haywanlar menen birge ketiwine iseniwdi. Ómir joldasınan perzent kórmegen qaraqalpaqlar bunı úydiń taqir jerge qurılǵanı yamasa úy qasındaǵı qáyinlerdiń ósiwi menen bólegen. Bunday jaǵdaylarda olardı basqa jayǵa kóshiriw hám qayıń teregin kesiw kerek. Soǵan uqsas úrp-ádetler hám dástúrler YaqutlarAлekceeB [8] hám Altayda bar edi. Olar balanıń awızbirshilik penen baylanıslılıǵına isenedi. Altayda jaqın waqıtqa shekem, 20-jıllardıń aqırına shekem, er-hayal uzaq waqıt dawamında perzent kórmegen, olar basqa úy tintip, eski úydi wayran etken[9]. Bunday qara úy menen baylanıslı jaylar qaraqalpaqlardıń basqa turkiy xalıqlar menen etnikalıq hám materiallıq baylanısları bar ekenin kórsetedi. N. A. Baskakovnıń pikrine qaraǵanda, qut (mollıq, bereket) sóziniń etimologiyasi «qut» bolıp, pútkil altay tilleri, mısalı, mongol, tungus-manchjur tilleri menen teńlestiriw múmkin[10]. Áke-babalar sıyınıwlarınan biri jańa tuwǵan bópediń kindigini qapı aldına kómish edi. Shańaraqtıń keyingi perzentleri eson-omon ulǵayıwına úmit etilgen. Jańa tuwǵan bópeniń kindik ishekshesinde olar oynap júrgen “asiq oyını” (yamasa anglichan tilinde “Hinge bone” dep ataladı) súyekleri kómilgen. Solay etip, úylerde, onı qurıwdıń ayırım elementlerinde, bezew processinde, qaraqalpaqlardıń úrp-ádet hám dástúrlerinede eski (áyyemgi) qarawlar, ırım hám isenimlerdiń ayırım esteliklerin ushıratamız. Bul úrp-ádet hám dástúrlerdi úyreniw, kóplegen etnografiyalıq, etnikalıq-tariyxıy hám etnikalıq-materiallıq dóretpeler nátiyjelerin jıynaw processinde anıq materiallar berdi.
Derekler[redaktorlaw | derekti jańalaw]
- ↑ Nişanyan Sözlük 24 avgust 2020
- ↑ EcбepreHoB X. Дaлa MaTepиaллapы 1967-жыл № 30.
- ↑ MykaHoBTың M. C. 100 жыллығыHa бaйлaHыcлы ToплaHғaH MaTepиaллap жыйыHдыcыH қapaң
- ↑ Karakalpak customs and beliefs associated with the «Qara u’y»
- ↑ BacилbeBa Г. П. MaTepиaлы пo жилищy TypkMeH Mypraбckoro oaзиca//ПИИЭ 1979.M.,1983. C.148.
- ↑ MaлoB C. E. EHиceйckaя пиcbMeHHocTb TюpkoB: TekcTы и пepeBoды. M.,Л.,1952. дaTa oбpaщeHия: 25.09.2022 C.40
- ↑ Д. ИcMaилoBTың дaлa MaTepиaллapы. 1985 ж. № 2. 4. 11–12.
- ↑ H. A. PaHHиe фopMы peлиrии TюpkoязычHыx HapoдoB Cибиpи. HoBocибиpck, 1980. C.144.
- ↑ KapyHoBckaя Л. Э. Из aлTaйckий BepoBaHий и oбpядoB, cBязaHHыx c peбeHkoM. Cб. MAЭ.Л.,1927.C.20.
- ↑ БackakoB H. A. Дyшa B дpeBHиx BepoBaHияx TюpkoB AлTaя CЭ.1937.№ 5. C.109–113.


text:
Yapon diñgezendä korab battı
Ul Rusiyäneñ Naxodka portınnan Yaponiyägä yul totqan bula
Yapon diñgezendä yök korabı battı. Êkipajdağı 17 keşe qotqarıldı, 1sen êzlilär.
Panama bayraqlı korab Yaponiyä könbatışındağı Şimane töbäge sulıqlarınnan yärdäm sorap signal cibärä. Yaponiyä yar buyı iminlege törkemnäre anı alğannan soñ fregatlar belän hälakät urınına kitä.
Yök korabınıñ Okinosima utrawınnan 380 çaqrım yıraqlıqta batuı açıqlandı. Qotqaruçılar kilgändä êkipajdağı 17 keşe rezin köymädä bula. Yaponiyä yar buyı iminlege saqçıları isä yuğalğan ber keşene êzli.
Batqan korabnıñ Rusiyäneñ Naxodka portınnan Yaponiyäneñ Kinuura portına 8 meñ tonna kümer iltüe belderelde.
Êkipaj tulısınça v’yetnamlılardan tora.
Bäyläneşle xäbärlär
Mäktäpkä baruçı ike qızğa pıçaq belän taşlanğannar
5704 keşe öylärenä qayttı
Nigeriyada Boko Haramnan qaçqan häm kürşe illärgä sıyınğan 5704 keşe öylärenä qayttı
Xäzär diñgezendä meñnärçä üle tyulen'
Dağıstanda dulqınnar yar buyına küp sanda üle xaywannarnı çığardı


text:
Ukrayina prezidenti Volodımır Zelenskıy aprelniñ 14-nde aqşam Rusiyeniñ tecavuzına qarşı küreşniñ 50-nci kününiñ yekünlerine dair muracaatında fevralniñ 24-nde keniş mıqyaslı istilânıñ birinci kününi hatırladı.
"Fevralniñ 24-nde maña aytılğanlarf aqlımda. Şu cümleden dünyanıñ eñ quvetlileri de. Doğrusını aytqanda, iç kimse dayanacağımızğa emin degil edi. Er kes sabır tiley edi. Çoqusı memleketni terk etmege teklif ete edi. Olar asılında zulumğa teslim olmağa tevsiye ete edi. Amma olar bizni bilmey edi. Olar ukrayinlerniñ ne qadar cesür olğanını, ne qadar serbestlikni sevgenini, istegenimiz kibi yaşamaq qabiliyetimizni bilmey edi", - dedi o.
Devlet başı Ukrayinanı desteklegen ve mudafaa içün kerek olğan er şeyni elde etmege yardım etken devletlerge ve liderlerge teşekkür etti.
"Bu 50 kün maña bir çoq dünya liderlerini farqlı şekilde kösterdi. Türlü devletler. Özü de pek zengi olmağalarnıñ cümertligini kördim. Dünya liderleriniñ adetince ciddiy qabul etmegenlerde azimkârlıq kördim. Demokratik dünyada azatlıqnı zulumnıñ ücüminden mudafaa etmek içün yeterli qadar iradesi olğanlarnı kördim. Siyasetçilerniñ quveti olmağnı kibi davranğanlarını kördim. Bu 50 kün devamında liderlik iddiasında olğan bazı devlet adamlarında daa çoq yapqan siyasetçi olmağanlarnı kördim", - dedi Zelenskıy.
Aynı zamanda, prezident qayd etti ki, halqara destek "yalıñız ukrayinlerniñ Ukrayinanı mudafaa etmesine ilâvedir". "Olar Rusiye tehnikasınıñ soñsuz qateriniñ ilerilemesini toqtattılar. Donbasta devamlı ücümlerni tuttılar. Muariupolni qaramancasına mudaafa etip, bütün devletimizge bu mudafaanen dayanmağa yardım ettiler. Cenüpten ücümni toqtattılar. Duşmannı şimalden quvdılar", - dep qayd etti prezident.
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Aprelniñ başında Moskva Ukrayina şimalinde faal olğanını toqtattı, dep bildirdi. Tezden Ukrayina akimiyeti Kıyiv, Çerniğiv ve Sumı vilâyetinde Rusiye arbiyleri qalmadı, dep ayttı.
Rusiye ordusı çekilgen soñ azat etilgen köy ve şeerlerde kütleviy öldürüv adiseleri aqqında belli oldı. Bazı ğarbiy liderler Rusiyeni cenk cinayetlerinde qabaatladı. Rusiye akimiyeti arbiyleriniñ öldürüvlerge alâqası bar olğanını inkâr etip, olarnı «uyduruv» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Pragada, Václav Havel adına Kitaphanede, dekabr 15 künü Rusiyeli mustaqil jurnalist Anton Naumlük ile körüşüv ötkerildi. Körüşüvniñ esas mevzusı – Rusiye tarafındna işğal etilgen Qırımda yaşağan, boysunmağan vatandaşlarnıñ taqdiri oldı. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Rusiyeli jurnalist, endi çoq vaqıttır, qırımtatar ve ukrain faalleriniñ Qırımda, ukrain yarımadası işğal etilgen soñ, nasıl yaşağanlarını taqip ete. Onıñ fikirince, Rusiye akimiyeti Qırımda boysunmağan vandaşlarğa yapqan basqısı ve bir-çoq mahkeme işleri – Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı alıp barğan melez cenkiniñ daa bir usulıdır.
Körüşüv devamında Anton Naumlük büyük diqqatnı, apis etilgenlerniñ ailelerini birleştirgen «Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtınıñ işine ayırı.
Jurnalistniñ sözlerine köre, büyük basqı ve devamlı taqiplerge baqmadan, «Kreml Qırımnı adiy Rusiye regionına çevirip olamadı».
Qırımtatarlarnıñ şimdiki er künlük yaşayını köstergen Anton Naumlükniñ foto-sergisi Pragada dekabr 19 künü açılacaq. Onıñ Çehiyada açılmasına belli çeh gumanitar «Člověk v tísni» («İnsan belâda») telkilâtı yardım etti.
Bundan evel Naumlükniñ foto-segisi Ankarada kösterilgen edi.


text:
Rusiye ordusınıñ maddiy-tehnikiy teminatı ile bağlı qıyınlıqlar Keriç köprüniñ bozulmasından soğ keskinleşkeni körünip tura. Bunı Büyük Britaniya Mudafaa naziri öz menbalarına atfı etip Twitter saifesinde haber ete.
"Ukrayinanıñ cenübinde faaliyet köstergen Rusiye quvetleri, Keriç köprüniñ keçirüv qabiliyetiniñ eksilmesini ivaz etmek içün Mariupol vastasınen logistika aqıntısını arttıracaqtır. Çünki Rusiyeniñ Hersondaki bulunuvu kergin olğanı, Qırımdan keçken teminat yolları fenalaşqanı içün Zaporijjâ vilâyetinden keçken yerdeki hattı Rusiye işğaliniñ devamlığı içün kettikçe daa çoq müim ola", - dep yazıla bildirmede.
Britaniya istihbaratı qayd etti ki, Melitopol şeeri teminat yollarınıñ merkezi ve Rusiye aviatsiyasınıñ esas mevcut olğan yeridir.
Oktâbrniñ 8-nde saba Qırım köpründe patlav oldı. Rusiye tahqiqatçılarınıñ versiyasına köre, yük maşinası patladı. Neticede eki maşina yolu zarar kördi, patlav sebebinden ya da aynı vaqıtta köpürniñ tren yolundan ketken yük treni yanıp başladı.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin bu patlavnı «terakt» dep adlandırdı, onıñ icracıları ve sımarış etkenler Ukrayina mahsus hızmetleri ola. Rusiye Tahqiqat komiteti Rusiye Ceza kodeksiniñ 205-inci maddesine («Terrorizm») istinaden cinaiy dava açtı.
Ukrayına resmiy şahısları izaat bermey. Prezident ofisiniñ yolbaşçısı Mıhaylo Podolâk «Putinniñ şahsiy leyhasını» patlatuv – rusiyelilerniñ işi ve arbiy reberlikniñ FSBge qarşı ücümi ola, dep ayttı.
The New York Times gazetası «Ukrayinska pravda», UNIAN ve Washington Posttan soñ Ukrayina memurınıñ malümatına esaslanıp bildirgenine köre, ücümni Ukrayina mahsus hızmetleri teşkil etti. Olarnıñ versiyası – yük maşinasını patlatuvdır.
Resmiy şekilde köpürdeki patlav içün kimse mesüliyetini tanımadı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Yazar: Mustafa Abdülcemil KIRIMOĞLU
NOMAN ÇELEBİCİHAN
Mustafa Abdülcemil KIRIMOĞLU
Sayğılı arqadaşlar!
Malum olduğu gibi, dünyadaki her millette vatanınıñ tarihinde büyük iz bıraqan, öz milleti, vatanı, devleti için büyük hizmetler yapan ve böylelikle halqınıñ hürmetini, sayğısını qazanğan insanlar vardır. Bu dünyayı çoktan beri terk etmiş olsalar bile, böyle insanlar yol gösterici yıldızlar gibi, daima kendi halqına manevi destek olurlar, halqın içinde onlara benzer daha birçoq insanların yetiştirilmesine yardımcı olurlar.
Tabii ki, Qırım Tatar halqınıñ tarihinde de böyle insanlar az degil.
Qırım Tatarları, denildiği zaman, çoq insanların aqlına ilk olaraq, tabii ki, İsmail Gaspıralı’nıñ ismi gelir. Noman Çelebicihan’nıñ da ismi halqımıznıñ hürmeti ve sayğısı açısından İsmail Gaspıralı ismine çok yaqın.
Ama bu iki değerli insanımızın arasında büyük farq var. Yalnız Qırım Tatarlarınıñ değil de, tüm Türk Dünyasınıñ büyük aydınlatıcısı olan İsmail Gaspıralı o zamanın ölçülerine göre, epeyce uzun hayat geçirdi ve Peyğamberimizniñ yaşına gelip, yani 63 yaşında, ailesinen, yakınlarınen vedalaşıp Allahın rahmetine qavuştu ve öz vatanında, doğğan yeri Bahçesaray’da Zıncırlı Medrese yanında muhteşem bir törenle toprağa verildi.
Qırım ve Doğu Avrupa müftüsü, Qırım Halq Cumhuriyetiniñ qurucusu ve rehberi, onıñ en zemaneviy anayasasının yaratıcısı Noman Çelebicihan ise 33 yaşında Rus Bolşevikleri tarafından dehşetli işkencelerden sonra şehit edildi ve cesedi Qaradeniz’e bırakıldı.
Benim rahmetli babam, sürgün yıllarında bizlere Qırım’nen ilgili çoq hikâyeler anlatırdı. Ve bir hikâyesine göre, 1918 yılında Qırım yarımadası Bolşevikler tarafından işğal edildikten ve yarımadada ‘qızıl teror’ başladıqtan sonra bizim ünlü devlet adamımız ve aynı zamanda Noman Çelebicihan’ın en yaqın dostu Cafer Seydahmet Noman’a derhal Qırım’ı terk edip kendisiyle beraber Türkiye’ye gitmesini teklif etmiş. Noman Celebicihan ise ‘Ben kendimle beraber tüm halqımızı götürüp olamam. Ben burada qalıyorum’ diye cevap vermiş.
Bu gerçek mi, yoqsa halq tarafından yaratılan bir rivayet mi, belli değil. İkinciden, öldürüleceğini bile bile Qırım’da qalması veya Cafer Seydahmet gibi Qırım’ı terk edip Qırım için hür dünyada savaşmaq, dünyaya Bolşeviklerin zulmünü anlatmaq daha doğru mu olurdu, buna kesin cevap yoq. Ama halqın hatırasında Noman Çelebicihan böyle qorqusuz, son derece milletsever ve vatanperver bir devlet adamı olaraq qaldı.
1987 yılında Amerika’da yayınlanan ‘Tatars of the Crimea. Their Struggle for Survival’ adlı cıyıntığında ünlü tarihçi ve araştırmacı Alan Fisher’in İsmail Gaspıralı haqqında büyük bir maqalesi var.
Alan Fisher burada diyor ki, “elbette Qırım Tatarların şimdiki devri İsmail Gaspıralı devrinden çok farqlı. İsmail Gaspıralı bütün ömrü boyunca öz halqını aydınlatmaq için çalıştı. Kendinden sonra gelecek neslin ileri adımlar atmaq değil de, ölüm-qalım ve sürgünlükten vatanlarına dönmek için mücadele vermek mecburunda olacaqları aqlına bile gelmezdi. Ama Qırım Tatarların tarihinde İsmail Gaspıralı gibi bir adam olmasaydı, olarnıñ bugünkü milliy hareketi bu qadar ünlü ve şerefli olmazdı”.
Benim qanaatimce, aynı sözleri Noman Çelebicihan haqqında da söylemek mümkündür. Onun cesareti, vatan sevgisi, onın sonrasında Qırım Tatar halkınıñ milli gimnı olan ‘Ant Etkenmen!’ adlı şiiri, ‘Ant etkenmen, söz bergenmen millet için ölmeye’ sözleri bizim milliy hareketimize büyük ruh vermişti.
Allah onun aziz ruhuna rahmet eylesin, ondan razı olsun!
Büyük atalarımıznıñ aziz ruhlarından ilham alaraq, Qırım Tatar halqı bugün de mücadelesine devam etmektedir. Ve eminim ki, biz mutlaqa ana toprağımızı Rus işğalcilerinden ve olarnıñ uşaqlarından temizleriz.
Noman Çelebicihan’ın anısına toplanan bütün arqadaşlara teşekkür ederim, onın için yaptığımız duaları Allah qabul etsin.


text:
Moskvanıñ Lefortovo mahkemesi devlet hainliginde qabaatlanğan Aqyar sakini Galina Dolgopolayanıñ apis müddetini uzattı, dep haber ete Qırım aq qorçalayıcı gruppası Rusiye kütleviy haber vastalarına esaslanıp.
Qayd etilgenine köre, Dolgopolaya daa üç ay, 2020 senesi iyülniñ 27-ne qadar, apiste qalacaq.
Al-azırda Dolgopolaya ya da advokatları tarafından bu malümat tasdıqlanmadı.
Hatırlatamız, daa evel Moskvanıñ Lefortovo mahkemesi Dolgopolayanıñ apiste tutuv müddetini 2020 senesi aprelniñ 27-ne qadar uzattı.
2019 senesi noyabr ayınıñ soñunda Rusiye Federal telükesizlik hızmeti işğal etilgen Aqyarda Ukraina Mudafaa nazirligi içün istihbarat yapqanından şübheli sayılğan qadın yaqalandı, dep bildirdi. Daa evel belli olğanına köre, devlet hainligi davası aynı maddege istinaden Rusiyeniñ Cenübiy arbiy okruşınıñ arbiyine qarşı açıldı.


text:
Atalarıbız - Atababalarıbız milletine etilgen zulmulaga, ozgunlukga çıdayalmay, koluñdan da cuk kelmegen sebebli, ata curtlarını taşlab Türkiyaga kelgenlerini üsünden cüz cıldan artık bola keledi. Bu kıyınlı milletni adamları ata curtlarında sınaganları palahlaga, ozgunluklaga, buşuvlaga köçkünçülük colunda da tübeb küçten bla butdan caññı curt Türkiyaga ornalgandıla. Cüz cıldan artık bir çakda [zaman] ullu bir teññizde bir tamçı [damla] bolub caşasala da, bizni biz etgen, Karaçaylılanı Karaçaylıma dep öhtemlendirgen adet, adeb, töre, namıs, hurmet degen bagalarıbıznı, bılanı caşathan tilibizle birgeley ullu büsürevlikle bizge deriçi alıb kelgendile.
Endi biz atalarıbıznı har türlüsünü sınagan kıyınlıklaga boysunmay bizge alıb kelib amanat etgen tilibizni da, kültürübüznü da unuta, arı beri katışa kesibizni da tas ete, tarkaya başlaganıbıznı esleb, muñña bir madar deb sagış ete barıb, kalgan kavumladan da ülgü ala "Dernekleni" kuraganbız. Dernekle bla, daha tüzü dernekleni cumuşçuları bla adetni, adebni, töreni de caññırta, caññı cetişe kelgen tölüge bılanı da ürete, ata curttagı ahlularıbız bla baylamlı bola, aladan tamızıkla ala öçüle bargan otnu caññırtırga muratla etgenbiz. Ol muratla, bir cılnı küreşip, sabiyleribizge Karaçaylılıknı da, Karaçaynı tilin da, folklorun da oltura koba bilgenin da, ulluga, konakga sıy bergenin da ürete, üretgenleribizni kalgan kavumla bla üleşe, ölçeşdire, caññırta, kesibizge kelirge, kesibizni tas etmezligibizni esleb kuvanç eterge cılda bir ullu cıyıluv kün kuraganbız.
Muratlarıbız, sagışlarıbız, oyumlarıbız bılay bolganlıkga, carsuvga [maalesef] deb aytayım. Bu cıyıluvlaga kesibizni da, caş tölübüznü da kurayalmay, alayga kelgen ullularıbız da, gitçeleribiz da izlegenlerin köralmay, kün künden koşulganla da azala, cürek tılpıvubuznu da tarkaya barganın cüregibiz kıynala körebiz.
Bu cıyıluvladan birin da ma artıbızda koyduk.
Oñdan da, soldan da saysañ bir beş cüz sañña cuvuk adam baredi. Bılanı bir kavumunda, bizni bla çırtda baylamı bolmagan "piknik" eterbiz, ne boladı kararbız, aşav da eterbiz deb kelgenle bolganın bir kesek tintiv etgenle esledile bolur. Alanı da saylavdan çıgarsañ ızına ne kaladı?
Men aytayım milletibizni atına ullu bir carsuv!
Cazılı'da cıyıluv cerde, caşlarıbız ata curtubuzda etilgen, kesleri eterge küreşgen cırlarından ülgüleni kölleri bla aytdıla, Kafkaz cerdeş [hemşehri] dernekni tepsevçüleri da folklorubuzdan ülgüle tepsedile. Men añlayalmadım! Bıllay künlede, bıllay etilgenlege milletibiz köllenip [coşub] cürekten kol kagıb, hars urub koşulgan eteyedile. Alayga cıyılganlanı üsüne ölü toprak serpilgençe şım bolub, kol kagarga da erinib türslep karadıla.
Ma seññe ekinçi ullu carsuv!
Açhası bla, sanı bla, baya kölü bla milletibizge, milletibizni bir hayırına koşulub boluşub, küreşgen barı adamlarıbızdan sıylı Allah miñ kere ırazı bolsun. Alaga ne ullu büsürev etsek de azdı. Bizni bu bagalı adamlarıbız bu etgen boluşluklarına büsürev izleb, örge költürüleyik, atıbız aytılsın degen kaygıları bolmaganın kavum Karaçaylıla da işeksiz bilib turabız.
Endi, cıyıluv cerde Karaçaylılıkga tiyişli bolmagan bir zat etildi. Açhaları bla mardadan köb boluşdula deb boluşhanlanı bir kavumuna plaket degen savgaladan berdile. Boluşha deb berilgen bu açhanı mardası, ölçemi nedi? Söz üçün bek köb malından 5000 YTL bergenmi köb beredi, ogese ayına 350 YTL cal [maaş] alıp anı bla bir ay keçim etgen adamnı bergeni 50 YTL mi ulludu. 5000 YTL bergen, anı bergeni üçün sufrasından bir gırcını da tavsulmaz, anı üçün bir ıstakan az da suv içmez. 350 YTL lik maaşından 50 YTL bergen, ne da 700 YTL maaşının cartısın bergen adam, büsürevsiz etilgen, san etilmegen ol bergençigi üçün eki üç ay abın-sürün eter.
Endi sorayım sizge kaysını etgeni ullu boluşlukdu? Kaysına plaket degen savgadan berirge kerekdi? Malından bergeññemi, canından bergeññemi?
Ma sizge üçünçü carsuv!
Kelgen konaknı bizni töppebizni üsünde ceri bardı. Konakga sıy bergenden ullu Karaçaylılık coktu. Alay bolsa da, konak bolganı üçün tüyül da, falanca cerde bilmem ne zat bolganı üçün, bay bolganı üçün sıy berib protokol degen cerge olturtgan kallay bir Karaçaylılıkdı - kertisi bla aytama - anı bilalmayma.
Meni bilgenim, em sıy berlik adamla, aksakal denilgen kartlarıbız bla çakırılgan konaklarıbızdı. Seksen cılnı üsünde bolup, milletibizni cıyılıvuna havas etip kelgen kartlarıbızga koy sıy bergenni, eslegen da, san etgen da bolmadı. Ala kesleri bizni kölübüzde em sıylı protokol ceri bolgan agaç salkınlada, çay çadırnı tübünde büsürevsiz olturdula.
Ma sizge törtünçü carsuv!
Saat birni oza başlaganda plaket bergen, cır aythan, folklor... törtge cuvuk boşaldı. Endi ne süysegiz etigiz degença boldu. Millet şoşayıp mangallanı başına, olturgan agaç tüblerine kaytdıla. Da sora hay marca koşuluguz da toy eteyik degençe bolundu. On Karaçay elden kelgenleni cıyıluvunda, gitçe bir elde etilgen toyda tabıllık caş kız bla bir toyçuk başlandı. Küçten kuralıb etile turgan toy tohtatılıp, saat segizde arbala ızına kaytarıktı. Segizden sora va biz karışmaybız, sorumlulugubuz cokdu deb aytıldı. Ol karuvsuz toyçuk da kesi kesine 9.00 - 9.30 da boşaldı.
Ma seññe beşinçi carsuv!
Endi şaharda caşagan 2000 san, şaharnı tögerek hoylarında bolgan allay bir Karaçay milletden cılda bir etilgen bu em ullu, sıylı cıyıluv künübüzge ma bizni tepsevübüz, folklorubuz da bılaydı, ma bıla bizni fahmulu caşıbız, kızıbızdı degença 15-20 caş kıznı çıgaralmayesek bu bir carsuvga sanalmazmı?
Ma sañña altınçı carsuv!
Dagıda bardı carsuvga sanallıkla. Seni aytganlarıñ tışında ma bıla da bardı derikle bolurla.
Nek cazdım bılanı artal da [hiç] kişini kölüne cuk kelmesin. Kişige tırman etmeyme. Tırmanım alga kesim bolub, barı Karaçay milletgedi.
Boşalıp, tas bolub barganıbıznı köre turganlay, anı hiç san etmegen, anı üçün can avrutmagan kartıbızga, caşıbızga, katınıbızga, kızıbızgadı tırmanım.
Kültürübüz üçün, adeb-namısıbız üçün, bılanı caşatırık tilibiz üçün can avrutub kitap cazıb, sözlük etib, internet site kurab küreşgenleni költürürge, savgalandırırga kerekli bola turganlay, bılanı hiç eslerine tüşürmegen, bılaga hak etgenlerini bagasını bermegenlegedi tırmanım.
Meni milletimi içinden çıgıb, okub, adam bolub, alay bolganlıkga milletini taşlab, san etmegen mürekkeb calaganlagadı tırmanım.
Milletini tarihini bilmegen, milletine etilgenleni ürenmegen, milletine duniyada bar bolgan kallay bir carsuv, palah, ozgunluk, zulum soykırımnı sınathanlanı da bilmegen milletimi adamınadı tırmanım.
Atacurt Kafkazdı deb turganlay, bılayda ne aylanabız, anı sagışın etmegen, duniyanı em alamat, em modern, em adamlıkga caraşgan, kuvançını, buşuvunu üleşib caşarga üretgen adetni, adebni, töreni unutganlagadı, bilip etmegenlegedi, sabiy balıgına üretmegenlegedi tırmanım.
O hahay tas bolup barabız. Muñña bir medet deb kıçırık etgen sagatda; da milletle da birbirine katışıb baradı, biz da alaga oşab katışıb tas bolganıbızga ne hata körese deb avzu bla aytmasa da sagışı alay bolganlagadı tırmanım.
Karaçay, Karaçaylılık degen sagatda Karaçaynı kobuz tavuşunu, burundan kalgan tartuvlarını eşitgen sagatda, köllenib, uçunub kol kanat takgan Karaçaylını kalgan zatdan ese bu tin baylıgını [ruh zenginliğini] tas etib koyarıgından bek aman korka edim.
Kalgan zatlarıbıznı tas ete barsak da örgede sagışın etgenim tin baylıgıbıznı tas etmesek bizge cuk bolmaz. Tin baylıgıbıznı küçü bla cuklana bargan otnu ışırıp öçülse da [sönse de] bir cerleden tamızık alıp caññırtırbız deb umutnu üzmey turayedim. Cıyıluv künde ata curtunu cırlarına şıbırtsız tıñlagan, ne da tıñlamagan, ata curtunu tepsevleri etilgende şım bolup, sın taşlaça karaganlanı, kol kagarga eriññenleni kördüm ya!
Ol umutum da tas boldu.
Ketdi bizni tin baylıgıbız. Boşaldık biz. Bitdik biz. Sebeb bolganlanı közü aydın bolsun.
Ogay! Allay bir da tüyül degenle! Biz bu otnu ışırırbız degenle! Otga tamızık kerek bolgandı degenle! Biz bu milletni tas etdirmebiz degenle! Biz bu künle üçün barbız degenle! Karaçaynı kültür bayı bolup, taşada bugunub caşaganla, çakıruv saklaganla kün ma bu kündü.
Saldırmaybız degenle bolsa da, taşnı tübüne koluguznu salırga kereksiz. Kültürübüznü, tilibizni bu künlege keltirip bizge amanat etgen, milleti üçün, ol milletden bolganı sebebli duniyanı em ullu amanlıklarına tübetilgen atalarıbızga-atababalarıbızga ullu borçuguzdu bu sizni. Ol duniyada carık betle tübeşirge umut eteyesegiz! Bir bolub, birge bolub, ma bu künden küreşirge kerekti.
Hay marca! Taşla sizni saklaydı!
Tekelanı Yaşar Şancı


text:
Aqmescitte balalar arasında içekler infektsiyalarınen hastalıq bir aftada 13%-ğa arttı, ÖRVİnen (Ötkür Respirator Virus İnfektsiyası) - 23,5%-ğa, dep bildire Qırımda Rospotrebnadzor idaresiniñ malümatına esaslanıp, Aqmescitniñ rusiyeli memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
Müessiseniñ malümatına köre, Aqmescitte keçken afta devamında ötkür içekler infektsiyasınen hastalıqlar umumen 9,7%-ğa arttı (keçken aftağa ve keçken yılnıñ aynı müddetine köre), keçken aftağa köre, balalarnıñ arasında içekler infektsiyasınen hastalar 13% çoqça oldı.
Qayd etilgeni kibi, ötkür respirator virus infektsiyasınen hastalıqlar da, keçken aftağa köre, 23,5% fayızğa arttı, keçken yılnıñ aynı müddetine köre hastalarnıñ sayısı 19,2%-ğa çoqlaştı.


text:
Lenara Osmanova
Lenara Osmanova - Qırım Muhtar Cumhuriyetinde nam qazanğan sanatçı, yırcı, kino aktrisası, ötkerici ve oyuncı.
1986 senesi mayısnıñ 7 künü Özbekistannıñ paytahtı olğan Taşkent şeerinde doğdı. Anası muzıka ocası olıp çalışa edi. 1991 senesinde Qırımnıñ Aqmescit şeerine kelgen soñ Qırım Yıldızları-91 yarışmasında ğalebe qazandı.
Aqmescit Sanat Mektebiniñ muzıka sanatı ve horeografiya bölügini alâ derece ile bitirip Kiyev Devlet Estrada ve Tsirk Sanatı Kollecinde estrada yırcılığı oquvına başladı.
Lenara Osmanova, Devlet Medeniyet ve Sanat İdaresi Akademiyası 5-nci kursunda talebelikke devam ete.
2007 s. fevral 5 tarihında resmiy olaraq Qırım Muhtar Cumhuriyeti nam qazangan artisti unvanına saip oldı.
Bağlantılar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- http://www.lenara.com.ua 4 martnıñ 2016 s. arhivlengen.


text:
Bunı bugün Sudaqta Rusiye medeniyet naziri Vladimir Medinskiy bildirdi, dep haber ete Qırım «akimiyeti»niñ ruporı Krıminform saytı.
«Er bir memleket ve halqnıñ tarihını insanlar yarata. Qırım tarihı – şübesiz, qırımtatar halqınıñ tarihıdır. Amet Han Sultan – qırımtatarlarnıñ parlaq temsilcisidir, onıñ aqqında yazmağa kerek. Onıñ ve Qırımnıñ diger insanları aqqında», – dedi Medinskiy.
Hatırlatamız, Ukraina Yuqarı Şurası Qırım paytahtınıñ «Aqmescit» ava limanına qırımtatar uçucı-sınavcı, Sovet Birliginiñ eki defa qaramanı Amet Han Sultan adınıñ berilmesi aqqında meseleni baqacaqtır. Bunı «Vatan qanatları» teşebbüs gruppasınıñ reisi Nuri Beytulayev bildirdi.
İşbu leyha Ukraina parlamentiniñ toplaşuvında tekrar baqılacaq.


text:
KъыpыM Be Akъяpдa TюHeBиH 711 яHъы COVID-19 xacTacы kъaйд эTилbди, дeп xaбep эTe яpыMaдaHыHъ Pycиe ykюMeTи.
Qırımda 380 hasta qayd etildi, 89 hasta hastahanege alındı. Bir künde 313 insan yahşı oldı. 10 insan vefat etti.
Aqyarda 331 yañı hasta qayd etildi, 54 insan hastahanege alındı. Umumen bir künde 82 insan yahşı oldı. 69 yaşından 81 yaşına qadar 4 kişi vefat etti.
Aqyarnıñ Rusiye yolbaşçısı Mihail Razvojayev «omikron» ştammı tez tarqalğanı içün COVID-19 hastalarınıñ sayısı «bayağı yüksek» olacaq, dep bildirgen edi.
Berilgen malümatqa köre, Qırımda 1310 COVID-19 hastası hastahanede yata, 160-ınıñ alı ağır.
Yanvarniñ 17-nde Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov, Qırımda «omikron» ştammı qayd etildi, dep bildirdi.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
QIRIM MUSULMANLARI DİNİY İDARESİ 2020 – 2021 OQUV YILINA TÜRKİYENİÑ HALQARA İMAM HATİP LİTSEYLERİNE QABULUN BAŞLANĞANNI İLÂN ETE
Türkiye Cumhuriyetniñ Milliy Tasil Nazirligi, Türkiye Diyanet Vaqfı, ilâhiyat fakulteti tarafından ” Halqara ilâhiyat programması” çerçivesinde Türkiyeniñ Halqara imam hatip litseylerinine ve universitetlerine ilâhiyat fakultetine 2020-2021 oquv yılına tasil almaq yabancılar içün qabulun başlanğannı ilân eteler.
Arizalarnı martnıñ 20 –ne qadar 2020 s. https://diyanetburslari.tdv.org sitesinde onlayn şekilde qabul etile.
Qabul ve oquş şartları aqqında meraqlandırğan sualleriñizge https://diyanetburslari.tdv.org sitede cevabını tapıp olursıñız.
Litseyni bitirgen talebe Türkiyeniñ ilâhiyat ve başqa qazanıp olğan fakultetlerinde oquşnı devam etmege mümkünler.
Türkiye Milliy Tasil Nazirligi ve Diyanet Vaqfı 9 sınıfnıñ mezunlarını (şu cümlede 10, 11 sınıf talebelerini de) yahşı diniy tasil almağa davet ete.
Qırım ve ukrain mekteplerniñ mezunları Türkiyeniñ eñ güzel imam hatip litseylerinde ve universitetlerinde tasil almaq mümkünler. Oquş aqqını qazanğanlarğa oqucaq yerinde bedava yurtta yaşamaq, künde 3 kere bedava yemek, kütüphaneleri, açıq ve yapıq sport salonlarını qullanmaq, Türkiyeniñ tarihiy yerlerini ziyaret etmek, yılda eki tarafqa uçaqqa bedava biletler ve er ay stipendiya berilecek.
Hafiz olmağa istegenlerge ayırda oca tainlenecek. Bütün masraflarını Türkiye tarafından qapatıla.
Bu programma boyunca dünyanıñ 111 ülkeden qızlar ve erkekler tasil alalar. Sizler de fırsatınıznı qaçırmañız.
Eger özüñiz qayd etip olamasañız QMD İdaresine +38 063 221 54 64 telefon nomeradan muracaat etiñiz. (WhatsApp, Viber, Telegram)
QMDI MATBUAT – HIZMETI


text:
Kyivde dekabrniñ 11-nde «Milliy aq qorçalayıcı konferentsiyasıDegil» çerçivesinde qırımlı aq qorçalayıcılar esas Ukrainadaki işleri aqqında ikâye etti.
Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ koordinatorı Olga Skripnikniñ aytqanına köre, Qırımda ukrain kimligine qoltutqan bütün teşebbüsler müim ola.
«Şunıñ içün Ukraina devlet olaraq Qırımda doğğan ve yaşağan vatandaşlarına ukrain vesiqalarını berüv sistemasını yahşı yapmaq kerek. Keçiş noqtaları olar içün baryer degil de, açıq qapu olmalı. Bizler ise qırımlılarnı tek qurban olaraq aytmamalımız, insanlar anda yaşap, ukrainalı olıp qalmağa devam etkenini aytmaq müimdir», – dep qayd etti o, dep bildire Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ Facebook saifesinde.
Skripnikniñ aytqanına köre, Qırım aq qorçalayıcı gruppası aman-aman altı yıl devamında Qırımda insan aqları bozulğanına dair monitoring keçire.
Dekabrniñ 10-nda VI Qurultay delegatları ve qırımtatar milliy areket faalleriniñ beyanatı aydınlatıldı, anda işğal etilgen Qırımda insan aqları ve serbestligi bozulğanı aqqında aytıla.
Ukraina Tış işler nazirligi, işğal etilgen Qırımda ukrain ve qırımtatarlarnıñ aqları «daimiy sürette bozula», dep bildirdi. Müessiseniñ qayd etkenine köre, «al-azırda Qırımda sahte qabaatlavlar boyunca eñ az 35 qırımtatarı tutuldı».
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov ise noyabrniñ 27-nde işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında laflar uyduruv ola, dep ayttı.


text:
Türkiye kütleviy haber vastaları oktâbr 31-de «Cumhuriyet» esas muhalifet gazetasınıñ baş muarriri yaqalanğanını bildire. Neşirniñ saytında aytıla ki, baş muarriri Murat Sabuncu ve yazıcı Güray Öz evlerinde keçirilgen tintüvlerden soñ yaqalandı. Bunıñ sebebi şimdilik belli degil. Bu aqqında Radio Svoboda bildire.
Olarnı vaiz Fethullah Gülen ile bağlı olmasınen qabaatlanğan şahıslarğa yapılğan basqı vaqtında yaqaladılar. Onı Türkiye akimiyeti iyül ayındaki devlet avdarması teşebbüsinen qabaatlay. Gülen qabaatlı olğanını inkâr ete.
Soñki aftalar içinde Türkiyede onlarnen kütleviy haber vastası, şu cümleden kürt neşirleri, qapatıldı.
«Cumhuriyet» gazetasınıñ sabıq baş muarriri Can Dündar, taqiqatçılarnıñ aytqanına köre, devlet sırı olğan malümatnı derc etkeninden altı yılğa qadar azatlıqtan marum etildi. Ğarp bu qararnı takbih etip, prezident Recep Tayyip Erdoğan zamanında Türkiyede insan aqlarınıñ vaziyeti kerginleşkeninden qasevetlengenini bildirdi.


text:
Qırımdaki Rusiye FSBsiniñ idaresi eki er adamnı tuttı, dep bildire. Birisi «vaziyetni kerginleşkeninden», ekincisi «terrorizm ve ekstremizmni açıq şekilde aqlağanından ve propaganda etkeninden» şübheli sayıla.
Bu aqta Qırım ve Rusiye kütleviy haber vastaları. Müessiseniñ matbuat hızmeti malümatına esaslanıp bildire.
«2020 senesi sentâbr ayında ukrainalı Qırımda Rusiye topraq bütünligini bozacaq areketlerni kerçekleştirmege çağırğan risalelerni tarqattı, sentâbrniñ 19-nda FSB idaresiniñ hadimleri tarafından tutuldı. Bundan ğayrı, sentâbrniñ 21-nde FSB idaresi 1992 senesi doğma Rusiye vatandaşını tuttı, o, terrorizm ve ekstremizmni açıq şekilde aqlay ve propaganda ete edi. Tutulğan kişiden patlayıcı maddeler, silâğa oşağan şeyler, ekstremist risaleleri ve qanunsız faaliyetine işaret etken diger şeyler tutıp alındı», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgenine köre, Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemesi eki şübhelini tuttı. Müddeti aydınlatılmay.
Tutulğanlar ve advokatlarınıñ izaatları şimdilik yoq.
Bu sene mayısta Rusiye uquq qoruyıcıları Aqmescitte «ekstremist teşkilâtınıñ azasını» yaqaladı, dep bildirgen edi.


text:
İnsanlar zemaneviy ayatnıñ eñ qıyın suallerine cevapnı nesillerniñ tecribesinde qıdıralar. Soñki yıl devamında qırımtatar halqınıñ deñişken ayatı bir çoq adamnı ciddiy qarar almağa mecbur etti – vatannı terk etmek ya da mında qalmaq. 1944 senesiniñ sürgünliginden soñ qırımtatarlar on yıllarnen qıyınlıqlarğa baqmadan, tarihiy vatanına, Qırımğa qaytqan ediler. Ve qayttılar – yalıñız kendi ğayretleri sayesinde. Faqat bugünde-bugün bir çoq adam «Qırım adasında» yaşayışqa ruhiy ceetten dayanamay...
Maalesef, qadimiy yunan tarihçısı Fukidid qayd etkeni kibi, «tarih tekrarlanmağa seve». Qırımtatar halqınıñ tarihında uzun, yarım asırlıq, facialı devir olğan edi, olar tuvğan yerini terk etmege mecbur ediler.
1783 senesiniñ Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ qırımtatarlar vatanını terk etmege başladılar
1783 senesiniñ Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ qırımtatarlar vatanını terk etmege başladılar.
Rusiye ve Türkiye arasında devamlı cenkten soñ 1774 senesi Küçük Kaynarca añlaşmasına köre Türkiye Qırımnıñ Osmanlı devletinden ayırılmasını tanıdı. Faqat on yıldan soñ 1783 senesi aprel 8-ge ait Beyannamege köre «Qırım yarımadası, Taman adası ve Kuban tarafı» Rusiye terkibine kirdiler. Qırımşınas Sarkisov-Serazininiñ yazğanına köre, «Yekaterinanıñ askeriniñ ağır çızması Tavridanıñ soñsuz çöllerini dolaştı, yüz yıllıq hanlar sarayında ise qara qartal ile bayraq peyda oldı... Bir zamanları Rus, Litvaniya, Poloniya qorqqan küçlü ordunıñ balaları vaftiz aqqında öşeklerni eşitip, ğalipler tarafından basqı altında qalıp, şeer, köy, babalarnıñ mezarlarını terk ete ve bir dinli Türkiyege qaçıp keteler».
Qırımtatarlar işğalden soñ kütleviy sürette köçmege başladılar. Tam raqamlar belli degil, lâkin tedqiqçilerniñ tahminlerine köre, Qırımdan yarımada ealisiniñ yigirmiden otuzğa qadar fayızı ketti. Bazıları musulman din adamlarınıñ çağıruvı ile ketken ediler – Qırımğa başqa dini olğan akimiyet keldi, artıq doğru dinni qomşu Türkiyede kütmek imkânı bar edi. Yañı, alışmağan yaşayış, rus memurlarınıñ basqısı sebebinden köçtiler – olarnıñ tili bile Qırımnıñ tamır halqı – qırımtatarlarğa – yabancı edi.
Bu meseleni al etmek imkânsız edi, neticede – qırımtatarlarnıñ topraqları tezden rus dvorânları ve memurlarına keçken edi. Köçip ketmekniñ esas sebeplerinden biri çar ükümetiniñ Qırımdaki topraq meselesini Rusiye topraq qanunlarına alıştırmaq qararı oldı. Rusiyede eki şekil bar edi: devlet ve dvorân şahsiy mülkiyeti. Qırımda ise topraq mülkiyeti ve topraq qullanuvınıñ onğa yaqın şekli bar edi: eski sultan ve han mal-mülkleri – kalagalıq, hocalıq, beylik; mırza ve din adamlarınıñ topraqları (vaqıf-şer), adiy (vaqıf-adet), mevat ve digerleri.
XIX asırnıñ soñunda qırımtatarlarnıñ köçü eñ büyük ve eñ facialı oldı: resmiy malümatlarğa köre, Qırımnı 193 biñ kişi terk etti
Bizler 1800-1812 seneleriniñ köç dalğası aqqında biraz bilemiz, yazıcı Yevgeniy Markovnıñ fikirince, bunıñ tek «ağzaviy efsaneleri» bar. XIX asırnıñ soñunda qırımtatarlarnıñ köçü eñ büyük ve eñ facialı oldı: resmiy malümatlarğa köre, Qırımnı 193 biñ kişi terk etti. Or-Qapı nahiyesinde 278 köy boş qaldı, 1870 senesi olardan 244-yu virane alda qaldı; dört nahiyede qırımtatarlar 687 köyni terk ettiler, olardan 315 bütünley boş qaldı.
Lâkin muqaddes yer boş olmay – 1861 senesi noyabr 8-de Çar II Aleksandr tasdıqlağan Qırımdaki şahsiy topraqlarda ecnebiylerni yerleştirüv qaideleri qabul etildi. Nazirler şurası Qırımnıñ topraq saiplerine ecnebiylerni işke almağa ruhset berip, olarğa iş müddeti devamında pasport berilmesine izin berdi. Qırımda qalıp, Rusiyege boysunmağa istegenler bütün aq-uquqlarnı ve imtiyazlarnı alğan ediler... Yarımadanıñ kolonizatsiyası başladı...
Köçip ketken qırımtatarlarnı aytsaq, ğurbet yolunda olarnı bir sıra zorluq bekley edi. Adise-vaqialarnıñ şaatı, Qırımşınas Vasiliy Kondaraki «Universalnoye opisaniye Krıma» eserinde bunı böyle hatırlay: «Men mavrlarnıñ İspaniyadan quvulmasını añdırğan bu zamannı kederlenmeyip hatırlap olamayım!.. Sığır, ögüz ve eñ eyi qoyunlar – er şey soyulğan, çapçaqlarda tuzlanğan, küneşte qurutulğan edi; at ve develer... ediye etile ya da yaqın qomşularğa ve zadekânlarğa pek ucuz satılğan edi. Soñra köyniñ eñ yaqın liman şeerine ketüv künü belgilengen edi. Arabalar köyni keçken ve mezarlıq ile aynı seviyege çıqqan soñ, adamlar soy-soplarnıñ mezarlarından bir avuç topraq alıp, elbezge baylağan ediler. Bunıñ episinen beraber ağlap sızladılar».
Kondaraki ölüm azaplarına baqmadan köyden çıqarılğan eki qart ve üç balanıñ ölüm şaatı oldı: «Ğaripler, olarnıñ cesedleri daa suvumadı, olarnı ise defn ettiler».
Köçip ketkenlerniñ deñizdeki vaziyeti pek kergin edi. «Köç zamanında er kün deñiz bir qaç cesedni yalığa alıp taşlağan edi; lâkin balıqlar aşağan ve qarşı yalığa alıp ketirilgenlerniñ sayısını aytmaq – zordır, yalıñız üçte ekisi Türkiyege kelip çıqtı», – dep yaza Kondaraki.
Qırımtatar yır yaratıcılığında muacir yırları kibi ayrı janrnıñ peyda olması tabiiy bir aldır
Rusiye ükümeti ölüm havfına oğrağan köçip ketkenlerge yardım etmedi. Türkiyede de olarnı beklegenler yoq edi. Olar açtan öle, hastalana ve biri-biri artından öle ediler. Olarğa Anadoluda berilgen topraqlar ya bir şeyge yaramağan qum ve taş ola edi, ya da sağlam topraqlardan uzaqta bir yer edi. Andan Rumeli ve Dobrucağa qaçqanlarğa sıtmanıñ eñ büyük oçağı olğan bataqlıq tegizlikleri berilgen edi. Qırımtatar yır yaratıcılığında muacir yırları kibi ayrı janrnıñ peyda olması tabiiy bir aldır.
«Tatarlar bu qararğa kelgen olsalar, olarnıñ Qırımdaki şaraitleri o qadar qıyın edi...», – dep netice çıqara Kondaraki.
O qadar adamnı köçip ketmege neler mecbur etti? General-adyutant, graf, Qırım cenkiniñ qaramanı Eduard Totleben «Russkaya starina» mecmuasında bastırılğan «1860 senesi tatarlarnıñ Qırımdan köçip ketkenleri aqqında» maqalesinde qırımtatarlarnıñ mezkür qararını topraq olmağanından sebep ağır maddiy vaziyeti ve bir çoq Rusiye yolbaşçısınıñ inatçılığı ile bağlay.
«Zadekânlar... tatarlarğa ait topraqlarnı sıq-sıq özüne alalar... 30 yıl evelsi Qırımda serbest tatar mülkiyeti ve yalı boyunda ve derelerde bağçası olğan az insandan ğayrı başqa topraqlar aman-aman yoq edi».
Rusiyeniñ «Vestnik Yevropı» liberal-muhalifet mecmuası qırımtatarlarnıñ problemini diqqat ile talil etken edi – 1882 ve 1883 seneleri anda G.Levitskiy ve M.Goldenbergniñ maqaleleri derc etile.
Levitskiy «Tatarlarnıñ Qırımdan Türkiyege köçü» maqalesinde dey ki, «rus halqı ealisi zararlı sayılğan tatarlarnıñ başına kelgen adaletsizlik ve ıncıtuvlarnıñ onuna bile qarşılıqsız dayanamaz edi». Levitskiy bunıñ kibi munasebetniñ «sebebi olaraq Qırımnı tatarlarnıñ qollarından boşatıp, onı ortodoks olğan ealinen toldurmaq istegi olğanını» ayta.
«Sabırlı, dindar» halqnı bu şekilde qaçıp ketmege neler mecbur etti sualine cevap olaraq Levitstsiy bir qaç sebepni aydınlata.
Qırım cenki vaqtında kazak patrulleri güberniyalarnı dolaşıp, tatarlarnı esir ala (olar duşmannıñ tarafına keçecek ediler dep) ve para alamağan soñ yolbaşçılarına olarnı satqın olaraq tanıtqan ediler. Neticede bir çoq tatar Orlov, Kursk, Yekaterina ve Herson güberniyalarına sürgün etilgen edi.
Ekinci sebep olaraq Levitskiy cenk vaqtında körgen zarar içün «maddiy yardım farqını» ayta. Para «adaletsiz şekilde berilgen ve tatarlarnıñ rus ükümetine bağını bayağı üzgen edi».
Ve, elbet de, qırımtatarlar içün ğayet müim bir mesele topraq meselesi olıp qala edi... XIX asırnıñ 50-nci yılları, dep yaza Levitskiy, «topraq mülkiyetini tatarlarnıñ qollarından çekip almaq... qanun oldı»...
(Soñu bar)
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
«Mäsele Äzerbayjan halıqaralıq bankiniñ obligaciyalarına salınğan BJZQ qarjısına qatıstı. Bwl swraq qoğamda ünemi talqılanıp jatır. Endi otırısta osı mäselege toqtalsaq", - dedi prem'er-ministr Baqıtjan Sağıntaev.
Onıñ sözinşe, "QR zeynetaqımen qamsızdandıru turalı" zañına säykes, "BJZQ" AQ-ğa ükimet ielik etedi, sondıqtan memleket mindetti zeynetaqı jarnalarınıñ saqtaluına kepildik beredi.
Öz kezeginde Qarjı ministri Baqıt Swltanov 2014 jıldıñ qazanında BJZQ zeynetaqı aktivteriniñ portfeline qwnı 250 mln dollardı qwraytın Äzerbayjan halıqaralıq bankiniñ borıştıq bağalı qağazdarı 10 jıl öteu merzimimen jäne 8,25% kupondıq mölşerlememen ornalastırılğanın atap ötti. Al Wlttıq banktiñ mälimetinşe, 2014 jıldan beri atalğan banktegi qarjınıñ 52 mln dolları (15 mlrd teñge) sıyaqı retinde BJZQ-ğa qaytarılğan.
«Sizdiñ tapsırmañızben men Äzerbayjandağı qarjı ministrimen söylestim jäne olarmen ünemi baylanıstamın. Onıñ tüsindiruinşe, Äzerbayjannıñ wlttıq valyutası daval'vaciyağa wşırağan soñ, Äzerbayjan halıqaralıq banki kreditorlar aldındağı öziniñ mindetterin orındaudı toqtatqan. Äriptesterim "Äzerbayjan ükimeti bank kreditorlarınıñ mäselelerin retteu üşin bar küşimizdi saladı" dep otır", - dedi Swltanov prem'er-ministrge.
Ayta keteyik, 23 mamır küniÄzerbayjan banki kreditorlar aldındağı borıştı qwrılımdaudıñ üş nwsqasın wsınğan. Olar wsınğan üş nwsqa tömendegidey:
Birinşisi - ÄHB-tiñ 250 mln dollar qarızın Äzirbayjan Respublikasınıñ memlekettik qwndı qağazdarı türinde 200 mln AQŞ dollar etip, 12 jılda 5,125 payız mölşerlememen qaytaru.
Ekinşisi - 250 mln dollar qarızdı Äzirbayjan Respublikasınıñ memlekettik qwndı qağazdarı retinde 15 jılda 3,5 payızdıq mölşerlememen qaytaru.
Üşinşisi - 250 mln AQŞ dolların Äzirbayjan Respublikasınıñ memlekettik qwndı qağazdarı retinde 7 jılda 3,5 payızdıq üstememen 250 mln AQŞ dollar etip qaytaru.
Sonday-aq, Baqıt Swltanov Ükimet otırısında osı jıldıñ şilde ayında banktiñ qwrılımdau boyınşa wsınğan nwsqaları boyınşa kreditorlardıñ jinalısı bolatının atap ötti. Eger qwrılımdauğa qatıstı kreditorlar tarapınan qoldau bolatın bolsa, onda odan keyingi şaralar qolğa alına bastaydı.
«Äzerbayjan tarapı mälimdegendey, bwl jwmıs osı jıldıñ küzinde ayaqtaluı mümkin. Sondıqtan sizdiñ tapsırmañız boyınşa barlığı baqılauda boladı jäne sizge barlıq aqparat uaqıtılı habarlanadı", - dedi Baqıt Swltanov prem'er Sağıntaevqa.
Eske salayıq, birneşe apta bwrın qazaqstandıq ekonomister tarapınan Äzerbayjan halıqaralıq bankine zeynetaqı qorınıñ 71,3 mlrd teñgesi investiciyalanğanı turalı aqparat tarağan edi. Endi qazaqstandıqtar "salınğan qarjı qaytpay qaluı mümkin" dep qauiptenip otır. Degenmen Äzerbayjan biligi "qarajat qaytarıladı" deydi.
“The Qazaq Times”


text:
Bağçasarayda Regional Meclisni işbu binanı qırımtatarlarnıñ temsiliy organına bergen kiracınıñ aqları bozuluvı sebebinden binasız qaldıra ekenler.
Bu aqta Bağçasaray şeer yolbaşçılığı saytında aytılar.
Söz «Ocalar şurası» cemaat teşkilâtı aqqında kete. O, Puşkin,1 adresi boyunca ZAGS binasını kirağa ala. Mında Meclis de yerleşe.
Cemaat teşkilâtı kira añlaşmanıñ şartlarını boza eken.
«Añlaşmanıñ qaidelerinden birisinde böyle aytıla – eger de kira parası 3 ay devamında berilmese – añlaşma avtomatik sürette lâğu etilgen kibi sayılacaq. Şimdi kira tölenilmesiniñ müddeti bozuldı. 3 ay yerinde, kira parası yarım yıl tölenilmedi.Eki kere. Yani ödev yarım yılda bir kere ola edi», – denile beyanatta.
Mında binanıñ tarihiy ve mimariy qıymeti olğanını da bidireler. Şunıñ içün binanıñ sigortası da mıtlaqa olmalı.
«Böyle etip, kira añlaşmanıñ imzalanuvından bir ay keçkeni ile kiracı mülkniñ sigortasını etmeli. Binanıñ qullanuv müddeti devamında (2 yıl) kiracı bunı etmedi», – deyler şeer yolbaşçılığında.
Bunıñ ile şeer yolbaşçılığı Qırım «prokuraturası»na qırımtatar milliy Meclis reis muavini Ahtem Çiygoznıñ «qırımtatarlarğa akimiyet tarafından etilgen basım» aqqında bildirüvi sebebinden muracaat etecek ola.
«Şeer başı mütenasip qararnı azırlap, Qırım Cumhuriyeti Prokurorı ve Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri boyunca Rusiye UFSB-ne yollamağa avale etti», – denile beyanatta.
Qırımtatar milliy Meclis reis muavini Ahtem Çiygoz Bağçasaray şeer başı işbu mesele boyunca mahkemege muracaat etkeni aqqında iyül 22 künü bildirdi.


text:
Liktor
Liktor (latinça lictor) - VII b.e.q. ğasırdan birle Borınğı Rim türälär maxsus töre, etrussklar patşaları idärä itkän çorda telgä alına.
Başta liktorlar magistratlar qararların ütälär, soñraq fastsiälär belän qorallanğan saqçılar bulıp torğannar.
Ğädättä liktorlar - elekke bulğan qollardan çıqqanar.
Türäne ozata torğan liktorlar sanı:
Äwwäl Rim Respublikası çorında liktorlar ülem cäzasın başqarğannar.
Ädäbiät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- ЛиkTopы // ЭHциkлoпeдичeckий cлoBapb Бpokrayзa и EфpoHa: B 86 ToMax (82 T. и 4 дoп.). — CПб., 1890—1907.


text:
Tatarstan wäkilläre, Astanağa, 27 üktäberdä Qazan hawa alınnan respublikanıñ üz oçqıçı belän kitte. Räsmi wäkillär arasında Tatarstan Prezidentı, tözeleş, sälämätlek, yäşlär eşläre häm sport, tışqı xezmättäşlek häm säwdä ministrları, ere şirkät citäkçeläre, Qazan şähär başlığı, Cır häm biü ansamble artistları, berniçä jurnalist bar. «Tatar-inform» agentlığı xäbärçese , Tatarstan wäkilläre isän-saw barıp citte, dip xäbär itte. Şul uq ağentlıq birgän mäğlümatlarğa qarağanda, Tatarstan Prezidentı, 27 üktäber kiçendä, Astana Televidenie kanalı tapşıruında qatnaşqan. Anda ul, Qazaqstan üseşenä soqlanuın beldergän, Tatarstanğa reformalarnı ütkärü tizlegenä tuğandaş respublikadan öyränergä kiräk, digän belderü yasağan.Könneñ berençe yartısında, Tatarstan Prezidentınıñ Qazaqstan il başı Nursoltan Nazarbayıv belän oçraşuı qaralğan ide. Ä aña qädär, ike respublika da, xezmättäşlekne oyıştıruğa äzerlek eşlären alıp bardı. Mäsälän, avgust ayında, Qazaqstanğa Tatarstannıñ xökümät räise Röstäm Miñnexanov barıp qayttı, ul üzeneñ kollegası, Danial Äxmätov belän eşlekle söyläşülär uzdırdı. Ä aña qädär, Qazaqstannıñ federal Saban tuyına Tatarstan wäkilläre, şähär başlıqları, artistlar kilgän bulğan. Qazaqstan Prezidentı Nursoltan Nazarbayıvnıñ da Qazanğa kilep kitkänenä küp ütmäde. İke respublikanıñ iqtisadi yaqtan ber bersenä qızıqsınuı bar. Mäsälän, Qazaqstan-KamAZ digän urtaq oyışma eşläp kilä. Respublika yulları buylap Çallıda eşlängän 65 meñ KamAZ maşinası çaba. Qazan boralaq zavodı Qazaqstannıñ yuğarı citäkçeläre öçen 2 vertolet yasağan bulğan. Tağın berniçä boralaqnı Qazan zavodı Qazaqstan xärbiläre öçen eşläp birgän bulğan, dip xäbär itä «İntertat» agentlığı xäbärçese.
Tatarstan Prezidentı, Qazan şähär başlığı Astana akime belän oçraştı. Annan soñ, Mintimer Şäymiev Qazaqstan Premyer ministrı belän oçraşıp, ike xökümät arasında tözelgän kileşülär xaqında fiker alışqan. Şulay uq, Mintimer Şäymievnıñ Nursultan Nazarbayıv belän oçraşuı da bulğan. Astana teatrı binasında Mintimer Şäymiev Tatarlar belän oçraştı. İsegezgä töşeräbez, Qazaqstanda 260 meñläp tatar yäşi. Qayber şähärlärdä, milli mädäni üzäklär eşläp kilä, alar Qarağanda, Arıtaw, Çimkent, Uraslkiy, Alma ata, Astanda da bar. Astanada 11 meñläp tatar yäşi. Astana tatarları tatar-başqort üzägen Rawil Monaşev isemle tatar eşmäkäre citäkli. Üzäk qarşında inde 10 yıllap tatar yäkşämbe mäktäbe eşläp kilä. Astana tatarlarınıñ folklor anssambellär dä bar. Tatarlar belän oçraşuda süz problemalar xaqında barğan. Qayber urta belem birü mäktäplärendä tatar tele däreslären oyıştırır öçen, Astanada belgeçlär citmi, häm tatarlar öçen milli mäktäplär sanı da citärlek tügel. Mintimer Şäymiev, belgeçlär äzerläwdä, Tatarstannıñ yärdämen wäğdä itkän.Bikä Timerova.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi aprel 11-de «Çiygoz davası» imayesiniñ eki şaatını sorğuğa çekti. Olardan iç biri qabaatlanğan Rusiyege qoltutqan miting iştirakçilerine qarşı zorbalıq areketlerini yapqanını tasdıqlamadı. Bunı Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov toplaşuvdan soñ olğan teneffüste ayttı.
Birinci şaat, Ali Abdullayev, añlattı ki, Ukrainağa qoltutqan faaller olarnı Rusiye faallerinden ayırğan militsiya yanında olğanda «Ahtem Çiygoz insanlarnı çekilmege qandıra, qollarınen köstere, miting iştirakçilerini biraz artqa çekmege tırışqan edi. Miting iştirakçileri bunı bir de-bir çağıruv olaraq degil, tınçlandıruv olaraq köre edi. Bu tek Meclis tarafdarları añlağan ayrı işaret işaretler degil edi, adiy insan işaretleridir».
Şaat qayd etti ki, Ukrainağa qoltutqan faaller Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurasına kirmege tırışmadı ve zorbalıq areketlerini yapmadı. Miting iştirakçileriniñ barışıqsever niyetlerini ekinci şaat – Sabri Ametov da – tasdıqladı.
«Şaat, miting iştirakçileri biri-birine qarşı olmadı, barışıqsever şekilde yanaşqan edi, dep ayta», – dep qoştı Polozov.
Mahkeme üyle teneffüsinden soñ şaatlarnı sorğuğa çekmege devam etecek, dep bildirdi advokat.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, şu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi iyül 20-de qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan devlette üç ay devam etecek fevqulade vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında ilân etti. Bu aqta Erdoğan iyül 20-de Ankarada onıñ Kabineti ve Milliy havfsızlıq şurasınen körüşüvi devamında yapılğan canlı televizion yayınında bildirdi. Böyle qararnı iyül 15-te muvafaqiyetsiz avdarma ıntıluvından soñ qabul etti.
Bundan evel Erdoğan Al Jazeera telekanalına intervyu berip, ecnebiy devletler avdarma ıntıluvında iştirak ete bilgenini ilân etti, amma er angi devletni aytmaqtan vazgeçti. Erdoğan ayttı ki, avdarmanıñ arqasında Amerika Qoşma Ştatlarında bulunğan Fethullah Gülenniñ yolbaşçılığındaki teşkilât tura.
Bunen beraber, Erdoğan türkiyeli demokratiya er angi telüke astında bulunğanı ve o, avtoritar yolbaşçı olğanı aqqında tahminlerni red etti.
«Biz demokratik parlament nizamı çerçivesinde qalacaqmız, ondan iç bir vaqıt ketmeycekmiz», – dedi o.
Bunan da ğayrı, Erdoğan ilân etti ki, ölüm cezası yañıdan kirsetilmesi aqqında parlament teklifini alğışlaycaq, bu Türkiyeniñ Avropa birligine kirmemesi telükesine ketirse bile.
İyül 20-de Vaşingtonda bir sıra devletlerniñ tışqı işler nazirleri, devlet avdarması ıntıluvından soñ, türkiyeli ükümet tarafından repressiyalarnıñ miqyası aqqında raatsız olğanlarını bildirdi ve Türkiyeni qanunnıñ yuqarılığını ürmet etmege çağırdı.


text:
Yanvarnıñ 12-nde, salı künü, Rostov-na-Donudaki Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesi Qarasuvbazar “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ mabüslerine üküm çıqardı.
“Qırım birdemligi”niñ haber etkenine köre, üçü de sert apis cezasına mahküm etilgen. Enver Ömerovğa 18 yılğa, Ayder Cepparovğa 17 yılğa, Riza Ömerovğa 13 yılğa üküm çıqarıldı.
Dava iştirakçileri Rusiye CQ 205.5 maddesinen qabaatlanıla edi (“Terroristik teşkilâtını quruv ya da anda iştirak etüv”). Biraz soñra daa bir qabaatlav qoşulğan edi, Rusiye CQ 30 maddeniñ 1 qısmı ve 278 madde (Akimiyetniñ quvet yolunen zapt etüv).
“Qırım birdemligi” dava materiallarına atfı etip, “suçlanğanlarda silâ, patlayıcı maddeler, arbiy yedekler yoq edi, olar terror eylemini yapmağa niyetinde degil ediler ve digerlerni de bunı yapmağa çağırmağan ediler”, dep haber ete.
Rostovda, üküm ilân etilgen mahkeme binası yanında ve Aqmescitte, Rusiye nezaretinde olğan Qırım garnizon mahkemesi yanında qırımtatarlar toplaştı.
Keçenlerde qırımtatar faalleri Qırımdan Rostov-na-Donuğa yolğa çıqtılar. Amma yanvarnıñ 11-nde Keriç köpründe Rusiye polisiniñ hadimleri vesiqalarnı teşkermek içün qırımtatarlarnı toqtatıp başladı. Saba er kes Qırımğa qaytmağa mecbur oldı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Qırımda Ukraina prezidentiniñ yañı temsilcisi Anton Korineviç, ilhaq etilgen yarımadanıñ kelecegi aqqında muzakere keçirmek içün halqara formatnı qıdırmaq kerelk, dep ayta. Korineviç, Donbasstaki vaziyetniñ tertipleştirmesi meselesinde birden bir qaç muzakere meydançığı bar olğanını hatırlata - bu "Normandiya formatı", ve bu formatnıñ iştirakçi-memleketlerniñ añlaşmasınen Minskte tizilgen gruppalar, Qırım boyunca ise bir şey yoq.
Ancaq bu taacipli degil. "Normandiya formatı" yalıñız Rusiye, Donetsk ve Luğansk vilâyetleriniñ bazı qısımlarında Ukrainanıñ topraq bütünligini resmiy tanığanı içün mevcüttir. Minsk protsessine Rusiyeniñ qoşuluvı, o - çatışma iştirakçisi degil de, Kyiv ve "halq cumhuriyetleri" arasında bir meyancı devlet olağanını köstermege çare bere. Ukraina içün Minsk muzakererelerniñ yekâne kârı - bu yıllar devamında, Qıımnı ilhaq etken ve Donbass topraqlarınıişğal etken, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı devam ettirmek imkânıdır.
Qırım vaziyeti ise bam-başqa. Rusiyeniñ fikrince mesele çezilgen: Qırım - Rusiye Federatsiyasınıñ ayırılmaz parçası. Ukraina ve bütün halqara cemiyetniñ noqta-i nazarı da o qadar ciddiy: Qırım - Ukrainanıñ ayırılmaz parçası, Rusiye ise qanunsız onı tutıp tura.
Mesele format ve meydançıqlarda degil, mesele, bir kompromiss ya da dialog qurulması içün yer olmağanıdır
Onıñ içün mesele format ve meydançıqlarda degil, mesele, bir kompromiss ya da dialog qurulması içün yer olmağanıdır. Böyle yer, Moskova, iç olmadan Qırım ilhaqınıñ qanunsızlığını tanısa ve yarımada ilhaqından soñ çıqqan uquqiy meselelerni çezmesi aqqında laf etmege azır olsa, peyda olur. Amma mesele şunda ki, Kreml uquq bozuqlıqlarını körmey, tek Ukraina ve ğarbiy devletlerniñ "duşmanca" areket etkenlerini köre.
Ukraina, şübesiz ki, Rusiye iştiragi olmadan, Qırım boyunca halqara muzakere meydançıqlarınıñ qurılmasını taqlit ete bile. Amma bu meydançıqlarda ne yapacaq? Amerika, Avropa ya da Türkiye diplomatları, Qırım qanunsız ilhaq etildi ve bu topraqlar üzerinde nezaret Ukrainağa qaytarılmalı, degen Ukrainanıñ hulâsalarınen razı olur. Olarnı bir şeyde qandırmaq kerekmey. Putinni qandırmaq kerek. Oña ise, ukrain tasdıqlarnıñ keregi yoq.
Ukrainanı bir parçasından marum qaldırılğanları ve o bunen razılaşmaycağı aqqında hatıranı saqlamaq - şimdilik, men eminim, ukrainlerniñ eñ müim silâsıdır
Aysa Qırım qaytmasını yaqınlaştırmaq içün ne yapmaq mümkün? Birinciden, bu qaytuv, sadece Rusiyeniñ özünde kelişken şarait azır olsa, o vaqıt ola bilecegini añlamaq. Bu yapılğance ise, Ukraina bütünliginiñ tiklenmesi - özü memleket içün eñ esas siyasiy mesele olmalı. Qayd eteyim: tamam bu mesele, başqa meseleler ise - cenk toqtatılmasından başlap, iqtisadiy reformalarğa qadar - ekinci basamaqta qalmalı. Çünki sıñırları tayinlenmegen devlet ne cenkni toqtata, ne iqtisadiy reformalarnı keçire, ne de yatırımlarnı celp ete bile. Ğaliba, tamam Ukrainadan saqat bir devlet yapmaq içün, Putin Qırımnı ilhaq etti ve Donbassta cenk başladı.
Ve ukrainler, menimce, bu "saqatlıq" aqqında unutmamaq ve dünya bunı unutmasın dep, er şey yapmalı. Ukrainanı bir parçasından marum qaldırılğanları ve o bunen razılaşmaycağı aqqında hatıranı saqlamaq - şimdilik, men eminim, ukrainlerniñ eñ müim silâsıdır. Bu - er alde yapılmaycaq çeşit-türlü muzakere formatlarınıñ taqlit etmesinden daa semerelidir, dep sayam.
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikirler, muelliflerniñ öz fikirlerini ifade ete ve muarririyetniñ noqtai-nazarını er vaqıt aks etmezler


text:
Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ spiker muavini Yefim Fiks, parlamegt iş gruppası FSBge ve Rusiye Tahqiqat komitetine muracaatta bulunıp, 12 Ukraina vatandaşına qarşı Qırım «qamaçavı», hususan «suv qamaçavı» sebebinden cinaiy dava açmalarını rica etti, dep bildirdi. Bu aqta o, cumaaqşamı künü iş gruppasınıñ toplaşuvında ayttı, dep haber ete TASS.
«Protsessual teşkerüv keçirip, vatandaşlar Sençenko Andrey Vladilenoviç, Cemilev Mustafa, Çubarov Refat Abdurahmanoviç, Babin Boris Vladimiroviç, Poroşenko Petr Alekseyeviç, İslâmov Lenur Edemoviç, Staşuk Vasiliy Andreyeviç, Lutsenko İgor Viktoroviç, Porosük Vladimir Zinovyeviç, Putilov Andrey Stanislavoviç, Vorobyev Aleksandr Stepanoviç, Kravçuk Leonid Makaroviçke qarşı cinaiy dava açmağa rica etemiz», – dep bildire Fiksniñ aytqanlarını agentlik.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Qırım akimiyeti Şimaliy-Qırım kanalı qapatılğan soñ «yarımadağa suv qamaçavı neticesinde ketirilgen zarar sebebinden» Ukrainağa qarşı dava açtırmağa azırlana. Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ reisi Vladimir Konstantinov halqara qurulışlarğa muracaat etmezden evel Rusiye mahkemelerine dava berilecek, dep bildirdi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bu malümatnı izaatladı:
«Aydutlar cezasız çoq qalmamalı… Yoqsa başını coyalar. Ev, topraq, mülkimizni küçnen zapt etip tutqan, qırımtatar halqını ve etnik ukrainlerni taqip etken Rusiye işğalcileri ve olarnıñ hızmetçileri şimdi bizden «para, suv ve elektrik energiyasını» istey».
Daa soñra Kreml kontrolindeki Qırım parlamentiniñ reis muavini Yefim Fiks yarımadanıñ «suv qamaçavınen» bağlı davalar üç Ukraina vatandaşına qarşı olacaq, dep ayttı. Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ fikirince, bu insanlar Şimaliy-Qırım kanalını qapatmağa qarar alğan edi – Andrey Sençenko, o vaqıt Ukraina prezidenti memuriyetiniñ yolbaşçı muavini vazifelerini eda etken edi, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev.
Andrey Sençenko Qırım akimiyetiniñ bu beyanatını «can çekişüvi» dep adlandırdı. Ukraina reintegratsiya nazirligi Qırım akimiyetiniñ suv içün mahkemeleşmek istegini «külünçli» dep adlandırdı.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Azatlıq Radiosına intervyü berip, Dnipro suvı Qırımğa ancaq yarımada işğali bitken soñ berilecek, dep aytqan edi.
Ukrainanıñ BM monitoring missiyası Qırım yarımadasınıñ işğali sebebinden «Rusiye Qırımda insanlarnıñ suv teminatından mesüliyetli ola», dep israr ete.
Qırımnıñ suv teminlevi
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Ukrayına prezidenti Volodımır Zelenskıy noyabrniñ 20-de Frankofoniyanıñ frenk tilli memleketleriniñ halqapa teşkilâtınıñ konferentsiyasına muracaatta bulunıp, Rusiyeniñ Ukrayınağa atqan raketalarnıñ sayısını seslendirdi.
«Rusiye 4700-den çoq raketa qullandı. Yüzlernen şeerimiz yaqıldı. Biñlernen insan can berdi. Yüz biñlernen insan Rusiyege sürgün etildi. Millionlarnen kişi cenkten qaçıp, Ukrayınadan diger memleketlerge ketti», – dedi Ukrayına prezidenti.
O, noyabrniñ 15-nde Rusiye ordusı Ukrayına mesken yerlerine tahminen 100 raketa attı, dep hatırlattı. Neticede tahminen 20 million kişi ışıqsız qaldı.
Noyabrniñ 15-nde Rusiye Hazar deñiziniñ şimalinden, Rostov vilâyeti ve Qara deñizden 90-dan çoq raketa atıp, Ukrayınanı büyük raketa darbesine oğrattı. Çoqusı raketanı Ukrayına ava mudafaa sisteması tüşürdi. Rusiye Mudafaa nazirligi noyabrniñ 15-nde Ukrayınağa ateş etkenini tasdıqladı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.