text:
Yük maşinalırınıñ aydavcıları Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırdaki kiriş noqtalarını terk ete, mında şimdi qırımtatarlarnıñ yetekçileri tarafından azırlanğan vatandaşlıq qamaçavı keçe, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Şu cümleden, «Çaplinkada» yük maşinalarınıñ sayısı yüzge qadar eksildi, «Kalançak»ta, saat 12-ge, bir 50 maşna qaldı, diger aydavcılar gece ve salı künü aqşam yükleri ile qıtaiy Ukrainağa qaytmağa qarar aldılar. «Çonğar» kiriş noqtasında yük maşinalar yoq.
Kiriş noqtalarında gece ve salı künü saba vaziyet sakin, dedi Qırım.Aqiqat mühbirine Ukraina devlet sıñır hızmetiniñ matbuat kâtibi Oleg Slobodân.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri «erzaq qamaçavı»nıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


c: text/html

text:
Herson vilâyetiniñ devlet memuriyetiniñ başı Yuriy Gusev, mayıs ayında ilhaq etilge Qırım yarımadasına "Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi" silâsız yürüşni keçirmek teşebbüsine qol tuta.
"Men qırımtatarlarnıñ bu teşebbüsi aqqında eşittim. Menim içün Qırım Ukraina edi, bar ve olacaq. Vem şübesiz, biz Aqmescit ve Aqyar memuriy binalarınıñ üstüne Ukraina devlet bayraqlarını qaytarırmız. Men bellesem, bugün biz halqara topluluq ile Qırımnı qaytarmağa yardım etecek çarelerni körmelimiz", - dedi Gusev.
O, baarde Hersonda Qırım künleri keçirilecegini de qoştı.
"Mart ayında Hersonda Qırım künlerini keçirecek olamız, anda qırımtatar Milliy Meclis vekillerini teklif etecekmiz. Bunı QMC-nde prezident vekili ile muzakere ettik", - dedi Gusev.
2019 senesi dekabrniñ 6-nda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» halqara zorbalıqsız barışıq aktsiyası azırlana ve keçirilecek, dep ilân etti. Aktsiya vaqtında faller memuriy sıñırdan keçip, Qırımğa kirecek ola. Refat Çubarovnıñ aytqanına köre, yürüş teşkilâtçıları yapqan areketlerini Ukraina akimiyetinen keliştirmege «tırışacaq».
Yanvarniñ 22-nde Çubarov Qırım yürüşi mayısnıñ 2-nde keçirilecek, dep ayttı. Meclis reisi, işğal altındaki yarımadağa küç qullanıp kireceklerini de inkâr etmey.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov ilân etilgen yürüşni provokatsiya dep adlandırıp, «sert qarşılıq kösterilecegini» vade etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırım «parlamenti» çarşenbe künü, iyülniñ 9-da, nevbetten tış toplaşuvında «Qırım Cumhuriyeti devlet Şurasınıñ Vesiqaları» mecmuasını tesis etti.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, bu qararğa zalda bulunğan 77 deputattan 75 qol tuttı (umumen Devlet şurasında 100 deputat bar).
Jurnal yılda eñ azından 12 kere bastırılacaq.
Qararda aytılğanı kibi, yañı neşir üç qısımdan ibaret olacaq: Qırım «qanunları», Qırım «parlamentiniñ» qararları ve «Qırım Devlet şurası» prezidiumınıñ qararları.
«Qırım Cumhuriyetiniñ qanunları ve diger senetleri tertip nomeralarınen ayrı maqaleler olaraq derc olunacaq. «Vesiqalarnıñ» er bir maqalesinde senet ya da diger uquq vesiqasınıñ adı, onı imzalağan kişi, qabul etüv yeri ve sanı, qayd etüv nomerası basıla», – aytıla qarar metninde.
Qırım «parlamenti» 1994, 1998 ve 2004 seneleri «Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ vesiqalar cıyıntığı» mecmuası aqqında qararlarnı qullanılmağan olaraq tanıdı.
Yañı mecmuağa sarf etilecek para miqdarı qayd etilmey.


text:
Resey Dumasınıñ ökili Aleksey Puşkov jeksenbi küni AQŞ-tıñ BWW-dağı ökiliniñ «Resey tarapınan Qırım tübeginiñ basıp alınuı» turalı uäjderine qarsılıq ..
Qıtay aqparat qwraldarı jaqında Qıtaydıñ sırtqı ekonomikası tudırğan qayşılıqtardıñ el işindegi ülken äserleri turalı aytıp, dabıl qağuda. Qıtayda qaz..
24-26 aqpan aralığında Germaniya qalası Dyussel'dorfta dzyudodan ötken älemdik Gran Pri kezeñi öz märesine jetti. Jarısqa Qazaqstan atınan attanğan 16..
«Samwrıq-Qazına» jıljımaytın mülik qorı AQ-nıñ basqarma törağası bolıp Jetpisbay Arman Şäripbaywlı tağayındaldı dep habarlaydı «Kazinform», «SAMWRIQ-..
Euroodaq keñesi Gruziya azamattarı EO-ğa 90 künge vizasız şığuğa kelisim beredi. Bwl turalı BBC.com agentigi habarlaydı. Endigi qwjatqa EO Keñesi men..


text:
Ramazan 2018 İftar Menü ve Fiyatlar
Beykapı Kebap Bursa Şubeler
Beykapı Kebap Eker Meydan Adres ve İletişim
Ekermeydan Çamlıca Mah. Lefkoşa Cad. no: 76/e-f Nilüfer / Bursa
Telefon Sipariş: 0224 528 00 00
Beykapı Kebap Eker Meydan Yol Tarifi Al
Beykapı Kebap Kükürtlü Adres ve İletişimKükürtlü Mah. Kükürtlü Cad No:30 Osmangazi Bursa
Telefon Sipariş: 0224 236 00 00
Beykapı Kebap Kükürtlü Yol Tarifi Al
Beykapı Kebap Dikkaldırım Adres ve İletişimHüdavendigar Mah. Dikkaldırım Cad No: 53 Osmangazi / BURSA
Telefon Sipariş: 0224 238 00 00
Beykapı Kebap Dikkaldırım Yol Tarifi Al


text:
türkiye rusiyening neriman jelalni tutup ketkenlikige naraziliq bildürdi
türkiye rusiyening qanunsiz halda özige qoshuwalghan qirimda, qirim tatar milliy mejlisi muawin reisi neriman jelalning rusiye bixeterlik qisimliri teripidin tutup kétilgenlikidin endishe qiliwatqanliqini bildürdi.
türkiye awazi radiyosi xewiri: türkiye tashqi ishlar ministirliqi bayanatchisi tanju bilgich qirim tatar milliy mejlisining birinchi muawin reisi neriman jelalning tutup kétilishi heqqidiki soalgha yazma jawab qayturdi.
tanju bilgich tünügün etigende neriman jelalning qirimdiki öyige bésip kirip nazaretke élinghanliqi we namelum bir yerge élip kétilgenlikini, uningdin téxiche héchqandaq xewer élinmighanliqini eskertti.
tanju bilgich: «ehwallarni endishilengen halda közitiwatimiz, neriman jelal we uning bilen birlikte tutup kétilgen töt qirim tatarining baldurraq öylirige we ailisige qayturilishini ümid qilimiz» dédi.
مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر
erdoghan sadir japparowning tughulghan künini tebriklidi
jumhur reis rejep tayyip erdoghan qirghizistan pirézidénti sadir japparowning tughulghan künini tebriklidi.
türkiye - ezerbeyjan armiyeliri birleshme herbiy manéwir ötküzdi
türkiye armiyesi bilen ezerbeyjan armiyesi ezerbeyjanda birleshme herbiy manéwir ötküzüp, kéchide wezipe ötesh iqtidarini namayan qildi.
türkiye we ezerbeyjan qoralliq qisimliri birleshme herbiy manéwir bashlidi
türkiye we ezerbeyjan qoralliq qisimliri ezerbeyjanda birleshme herbiy manéwir ötküzmekte.


text:
Ukrainada bir künde, martnıñ 19-nda, 15292 yañı COVID-19 hastası (vaqtınca işğal etilgen Lugansk ve Donetsk vilâyetleriniñ rayonları ve işğal altındaki Qırım ve Aqyar sayılmay – QA) qayd etildi.
Keçken künü 4369 insan hastahanege alındı, 5190 kişi yahşı oldı, 260 insan vefat etti, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Bir künde 114719 test yapıldı.
Soñki künde eñ çoq hasta Kyivde (1070), Lviv (1180), Dnipro (1104), Jıtomır (1082) ve Odesa (1037) vilâyetlerinde qayd etildi. Pandemiya vaqtında Ukrainada 1,53 mln insan hastalandı, 29775 kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Baş ofisi Ankarada olğan Qırımtatarlarnıñ medeniyet ve yardımlaşma dernegi Türkiye tasil nazirligine Türkiye mekteplerinde qırımtatar tili derslerini kirsetmege teklif etti. Bunı cumaaqşamı künü, mayıs 7-de, QHA agentligi bildire.
Qırımtatar tilini Türkiye mekteplerinde «Mevcut olğan til ve şiveler» programmasına kirsetmege teklif ettiler. Qırımtatarlarnıñ medeniyet ve yardımlaşma dernegi zaruriy şeylerni temin etmege azırlığını bildirdi.
Mektüpte aytılğanı kibi, 1783 ve 1922 seneleri, «1783 senesi çar rejiminiñ basqısı altında milliondan ziyade qırımtatarı zemaneviy Türkiye territoriyasına köçmege mecbur oldı».
«1883-1914 seneleri ulu mütefekkir ve maarifçi İsmail Gasprinskiyniñ «Terciman» gazetası sayesinde qırımtatar tili türk dünyasınıñ umumiy timsali edi, bugünde-bugün ise UNESKO tarafından yoq olayatqan tillerniñ cedveline kirsetilgen»,– denile beyanatta
Qırımtatarlarnıñ medeniyet ve yardımlaşma dernegi şimdi Qırımda 15 milliy mektep bar olğanını qayd etti. Bunıñ ile qırımtatarlarnıñ tuvğan tiline Qırım müendis-pedagogik universiteti ve Vernadskiy adına QFU Tavriya akademiyası negizinde ögreteler. Bütün bular Türkiye yardımı ile açılğan edi , – yaza neşir.
Türkiyede qırımtatar tilini Gazi Universitetinde zemaneviy türk şiveleri ve edebiyatı kafedrasında ögreteler. Bundan da ğayrı qırımtatar tili kurslarını Qırımtatarlarnıñ medeniyet ve yardımlaşma dernegi de azırlay.


text:
Ukrainada Qırım ve Donbasstan mecburen köçken 1,5 milliondan ziyade kişi cedvelge alındı. Bunı nazirlikniñ haber hizmeti bildirmekte.
Bildirüvde: «Vilâyetler ve Kyiv şeer devlet memuriyetleri yanındaki ealini içtimaiy qoruv şubeleriniñ malümatına köre, Donbass ve Qırımdan mecburen köçken 1 521 702 kişi ya da 1 239 718 qoranta cedvelge alındı», – denilmekte.
Nazirlikte, 2017 senesi noyabrniñ 6-sındaki vaziyetke köre, yardım alğanlarğa 2,37 millionğa yaqın hrivna tölendi, dep bildirildi.
Ukrainanıñ İçtimaiy siyaset nazirligi oktâbrniñ 23-üne qadar Ukrainada 1,6 millionğa yaqın mecburen köçkenni saydı. Maliy yardım alğanlarğa oktâbr ayı içün eki milliondan ziyade hrivna ayırıldı.
Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-sinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko münasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña “tarihiy adaletniñ tiklenmesi”, dey.


text:
Donbasta tutulğan şahıslarnıñ eki taraflı azat etilüvi yekünlendi, dep bildire Ukraina prezidentiniñ ofisi Facebookta.
«76 insanımız – Ukraina kontrol etken topraqta telükesizlikte. Tafsilâtlı malümat soñra berilecek», – dep aytıla haberde.
«DNR» vekili Darya Morozova, 52 arbiy esir ve vatandaş reinesi Ukrainağa berildi, dep bildirdi. Donetsk vilâyetiniñ bazı rayonlarına 60 kişi berildi.
Ukraina jurnalistleri deñişimniñ bu qısmına kirsetilmedi.
İşğal etilgen Ğorlivka yanındaki sıñırda «Mayorsk» keçiş noqtasında dekabrniñ 29-nda tutulğan şahıslar deñiştirildi.
Dekabrde Parijde «normand formatı» sammiti keçirildi – Frenkistan, Almaniya, Ukraina ve Rusiye liderleri körüşti. Taraflar, Kyiv ve Moskva «er kesni er keske» formulası boyunca şahıslarnı dekabrniñ 31-ne qadar deñişecek, dep añlaşqan edi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy tutulğan şahıslarnı deñişim dekabrniñ 29-nda olacaq, dep tasdıqladı.
Üç taraflı bağ gruppasınıñ gumanitar alt gruppasındaki Ukraina vekili Valeriya Lutkovskaya, «İlovaysk, Debaltsevodan soñ dört yıl devamında esirlikte olğan balalarnı niayet alıp olurmız», dep bildirgen edi. Al-azırda resmiy deñişim cedvelleri yoq.
Dekabrniñ 23-nde Donbastaki zıddiyetni al etüv üç taraflı bağ gruppası «er kesni er keske» şeklinde deñişimni belgiledi.
Rusiye qoltutqan «DNR» temsilcisi Darya Morozovanıñ dekabrniñ 25-nde bildirgenine köre, olar Ukrainağa 53 insannı berecekler. Onıñ aytqanına köre, Ukraina tarafı «DNR» aydutlarına 87 insannı bermege razı oldı. Bu malümat şimdilik tasdıqlanmadı.
Dekabrniñ 18-nde Ukraina telükesizlik hızmeti Azatlıq Radiosınıñ muracaatına cevap berip, umumen Donbasta Rusiye qoltutqan aydutlarnıñ esaretinde 250 insan buluna, dep bildirdi.


text:
Rusiye mallarını satın alma!
"Rusiye mallarını satın alma!" (ukraince He kyпyй pociйcbke!, Ne kupuy rosiys'ke!) - Ukrainada keçirilgen Rusiyede yapılğan mallarını satın almamağa çağırğan kampaniya. Narazılıq kampaniyası 2013 s. avgustnıñ 14-ünde Rusiyede ukrain mallarına qoyulğan embargosına qarşılıq olaraq başlandı. 2014 s. Qırım ve Donbasta silâlı çatışma başlanğan soñ kampaniya yañıdan canlandırıldı.
Asıl, rusiye mallarını iqtisadiy boykotı Regionlar fırqasına ve onıñ azalarına ait olğan şirketlerine ukrainler tarafından korsetilgen boykotından başını ala. Şay, 2013 senesi ukrain akimiyeti AB ile assotsiatsiyanı imzalamayıp, cevap olaraq ukrainler tarafından narazılıq kampaniyası başlana; tezden bu narazılıq kampaniyası umumukraina cemiyet areketine çevirile. 2014 s. fevralde Rusiye Qırımnı işğal etip ve Ukrainağa arbiy tecavuz körsetip, umumukraina cemiyet areketi endi Rusiye mallarını boykot etüvge çevirile.
İçtimaiy ağlarda bu yonelişke qoşulmaq celp etken çağıruvlar, muracaatlar, malnı peyda oluvı ne yerde diqqat ile satın alıñız degen beyanatlar peyda olmağa başladı, çünki Rusiyeniñ malını satın alsaq, işğalcilerge maliyeviy, yani finans, qoltutuv kibi sayıla. Areketniñ "Rusiye mallarını satın alma!" degen şiarı tek Ukrainada degil de, bütün medeniy memleketlerine de tarqatıldı. Malnıñ istisalcı memleketinen meraq etiñiz, Rusiye brendlerni ve "46" barkodunı boykot etip satın almañız[1], dep, teşviqat kampaniyası muracaat ete[2].
Bügünki künge İlbav bazarlarında satıcılar tesbit eteler ki, Rusiyeniñ "Çistaya liniya", "Babuşka Agafya", "Çörnıy jemçug", "100 Retseptov krasotı" degen kosmetik vastaları yavaş-yavaş ğayıp olalar. Olarnıñ yerine yerli ve avropalı mallar peyda ola[3].
Bağlantılar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- "Rusiye mallarını satın alma!" degen komunitisi facebook.com
- "Biz Ukrainaga Rusiyeni suiqast etuvine qarsiliq korsetermiz!" degen komunitisi facebook.com
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ "46" barkodnın boykot etiñiz
- ↑ "Rusiye mallarını satın alma!" kampaniyası quvetleşe bere 3/02/2015, radiosvoboda.org
- ↑ Rusiye mallarını iqtisadiy boykotı 16/02/2015, zaxid.net


text:
Soñu, başını mında oquñız.
Asıl da, XVII asırnıñ soñundan XIX asırğace qırımtatarlarnı Qırımdan sıqıştırıp çıqara ediler. Topraqsızlıq ve ruslaştıruv siyaseti – qırımtatarlarnıñ kütleviy icretiniñ esas sebepleri edi.
Eñ büyük icret Şarqiy cenkten soñ oldı – 1856-1862 seneleri. Qırımnı 193 biñ qırımatatar terk etken edi. XIX asırnıñ gazetacısı M.Goldenberg böyle yazğan edi: "Bu icretniñ sebepleri, fetih etilgen halqqa qarşı yapqan siyasetimizge bağlıdır".
Yarımada boşanğanı içün, 1861 senesi noyabr 8-inde çar II Aleksandr tasdıqlağan "Qırım topraqlarında çetel adamlarnıñ yerleştirilmesi qaideleri" qabul olundı. Yarımadağa Rusiye, Alamniya, Çehiya, Estoniya ve İtaliyadan aselet adamlarnıköçürip başladılar.
Qırım tamır halqı qırımatatarlarnıñ sıqıştırıp çıqarılması siyaseti ileride de devam etti. Qırımtatarlar bir qaç onyıllıqta, devlet saibi olğan milletten tarihiy vatanda azlıq oldı.
Qırımtatarlar bir qaç onyıllıqta, devlet saibi olğan milletten tarihiy vatanda azlıq oldı
Böyle şaraitte qırımtatar ziyalısı İsmail Gasprinkiy imkânsız bir şey yapıp oldı - "Terciman" gazetası ve "Alem-i Nisvan" mecmuasınıñ bastırmasını, mektep tasiliniñ islâatını başladı. Şarqşınas Vladimir Gordlevskiy yazğanı kibi, "İsmail bey Gasprinskiy, 1881 senesinde küçük sade Bağçasaray şeerinden musulman dünyasınıñ aqıl merkezini yaptı".
1917 senesi mart 25 Fevral burjua inqilâbından soñ Aqmescitte Bütünqırım Musulmanları Qurultayı çağırıldı. O, Noman Çelebicihan baş etken Muvaqqat Qırım Musulman icra komitetini sayladı. 1917 senesi noyabr-dekabrde keçken Birinci Qırımtatar Qurultayında Qırım devlet tizimi, ükümet siyaseti, qanunlarnıñ qabul etilmesi meselelerini baqıp başladılar.
Qurultay, Qırım Halq Cumhuriyetiniñ tiklenmesini ilân etti, Anayasanı, devlet timsalâtını qabul etti ve özüni parlament kibi ilân etti. Parlament reisi Asan Sabri Ayvazov oldı, ükümetniñ yolbaşçısı ise Qırım müftüsi Noman Çelebicihan oldı.
Bolşevikler Qırım Halq Cumhuriyetini qabul etmedi. 1918 senesi yanvarde olğan qanlı uruşlardan soñ, milliy ükümet devirildi, fevralde Noman Çelebicihannı apis ettiler ve zalımlıqnen öldürdiler. Matbuat bildirüvlerine köre, onıñ cesedini parçalap, deñizge attılar.
1920 yılı noyabrde Qırımda sovet akimiyeti tayinlendi, 1921 senesi oktâbr 18-ine ise Muvaqat Merkeziy Saylav Komiteti qararınen Qırım Sovet Sotsialistik Cumhuriyeti quruldı. Cumhuriyet Anayasası qabul olundı. Oña köre, qırımtatar ve rus tilleri devlet tilleri oldı.
1920-30 yıllar, qırımtatar halqınıñ tarihında bellisiz devir oldı. Bu vaqıt qırımtatarlarnıñ tarihi ve medeniyeti ögrenilip başladı, milliy mektepler bar edi, teatr, kitaplar, gazetalar, mecmualar bastırıla edi, qırımtatar tilinde bala kitapları yazıla edi.
Başqa muhtar cumhuriyetlerinde kibi, Qırımda da tamır halqlarnıñ ilerlemesi prioritet edi.
Amma 1920-nci yıllarnıñ ekinci yarımından başlap, yerli "milletçilik"nen küreş şiarınen, devamlı basqı başlağan edi
Amma 1920-nci yıllarnıñ ekinci yarımından başlap, yerli "milletçilik"nen küreş şiarınen, devamlı basqı başlağan edi. Qırımda 1921-23 seneleri 100 biñ cannı (olardan 80 biñi - qırımtatarlar) yoq etken açlıqnıñ neticelerini hatırlamasaq, milliy felâketniñ manzarası tolu olmaz.
Yazıq, amma 1930-ıncı yılları Stalin, büyük devlet qurmasına ıntıla edi. Ve bu siyasetniñ neticesi - 1944 senesi qırımtatarlarnıñ sürgünligi ve muhtariyetniñ yoq etilmesi oldı.
Soñra çoq yıllar devamında qırımatatarlar vatanına avdet olmaq içün özüni acımay, küreşe edi. Ve milliy areketniñ bütün faalleri, milliy ğaye olaraq vatanğa qaytuv ve devletçilikniñ tiklenmesini ilân ete edi. Qırımtatar milliy areketniñ bütün esas vesiqalarında qırımtatarlarnıñ devletçiliginiñ tiklenmesi añıla edi.
Qırımtatar milliy areketniñ bütün esas vesiqalarında qırımtatarlarnıñ devletçiliginiñ tiklenmesi añıla edi
Qırımtatar halqınıñ ekinci Qurultayında (1991) qırımtatar halqınıñ milliy suvereniteti beyannamesi qabul olundı. Bazı tefsirciler, bu vesiqanıñ temelini añlamağa istemeyip, onıñ mevcütligini bile yañlış taraftan köstermege tırışa. Bir misal ketireyik. "Qırım - qırımtatar halqınıñ milliy toprağı, ve, dünya topluluğı qabul etken halqara uquqta ifadelengeni kibi, tek onıñ mında öz muqadderatını tayin etüv aqqı bar", dep beyan etilgende, "qırımtatar ve Qırımda yaşağan başqa milliy ve etnik topluluqlar arasında munasebet, sadece bir birini ürmet etüv, insan aqları tanuvı esasında qurulmalı, adamlarnıñ etnik mensübiyetine baqmadan, olarnıñ siyasiy, iqtisadiy, medeniy, diniy ve başqa aq-uquqları qorçalanmaq kerek", dep aytıla.
Yazıq ki, Ukraina devleti, qırımtatar halqınıñ devletçilikke ıntıluvını separatizm sayıp, körmemezlikke ura edi. Neticesi ise - bugün Qırım de facto Rusiye qısmı oldı, yarımadada yekâne Ukraina tarafdarları ise qırımtatarlar qaldı.
Qırımtatarlar bugün de, olarnıñ maqsadı - Ukraina terkibinde qırımtatar muhtariyeti, dep ayta. Ve Ukraina devleti, siyasetçileri ve cemiyeti olarnı eşitir ve niayet añlar, dep bekleyler.


text:
Moñğoliya astanası Wlanbatırda üş künnen beri ülken naralızıq şarası ötip jatır. Ereuilşiler Ükimet üyine basıp kirip, alañdağı şırşalardı örtegen. N..
Ekibastwzda keminde 17 köp qabattı üy jılusız qalıp otır. Tağı 41 twrğın üyge bilik kün soñına deyin jılu jiberuge uäde bergen. 1 jeltoqsanda keşki b..
Özbekstan prezidenti Şavkat Mirziyaev jeltoqsan ayında Qırğızstanğa baradı,- dep jazdı Ortalıq Aziya jañalqtar qızmeti. Bwl turalı prezident baspa..
Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy Resey armiyasınıñ Herson oblısındağı Kahov su elektr stanciyasın minalap tastağanı jöninde aqparat tüskenin ayt..
Ukraina ötinişimen jäne eñ mıqtı halıqaralıq zañgerlerdiñ qatısuımen Gaagada Putindi jäne Reseydiñ sayasi jetekşileriniñ bärin sottaytın arnayı tribu..


text:
Bir kün küneş ve furtuna biri-birinen dava ettiler. Furtuna küneşten bağırıp soray:
– Dünyanıñ ükümdarı menmi ya da senmi?
Küneş mulâyim sesnen cevap bere:
– Bu dünyanıñ akimi men olam, çünki er şeyge ayat bergen menim. Menim ile Yer Kökni körer. Men olmasam, dünya zindanda qalır.
Furtuna narazlıq kösterip, dey:
– Yoq, bu dünyanıñ ükümdarı menim, çünki menden er kes qorqar, eger men üfürsem, insanlar evge, gemiler saillerge qaçar, terekler yerge serilir, er yerge ölüm saçarım ve dünyanı devirerim.
Küneş mulâyim sesnen furtunağa dey:
– Seniñ küçüñ kelir ve keçer, soñra kene men dünyağa akim olurım, ömürni bererim.
Bu şiddetli davanıñ arasında yoldan paltoğa sarılğan bir yolcu keçe edi, bunı küneş körip, furtunağa dey:
– Ey, furtuna, bu yolcuğa küçüñni köster!
Furtuna şiddetini kösterip, yollarnı toz etti. Zavallı adam paltosını dögmelep, yahşı etip sarıldı. Furtuna daa da küçlü üfürdi, amma oña tesir etmedi ve yolcu yolunı devam etti. Küneş buña külip ayttı:
– Furtuna, qardaşım, sıra maña keldi.
Küneş avanı qızdırmağa başladı. Ava sıcaq olğan soñ, yolcu paltosınıñ dögmelerini çezdi. Soñra ise asla paltosını çıqardı.


text:
Qırım Rusiye tarafından işğal etilmese, mında Donbassta olğan arbiy areketler başlar edi, degen efsane Qırımda endi yoq oldı. Bunı mart 16 künü Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi. Çubarov şunı da qoştı ki, işbu efsaneni Qırımda şimdiki akimiyet tarafından tarqaldı.
«Qırımda vaziyetniñ beterleşüvi ile işğalci ükümet insanlar öz zor alını akimiyetke bağlamasın dep, çeşit delil qıdıracaqtır. Böyle delillerden biri – yeter ki, cenk olmasın», – dedi Refat Çubarov.
Onıñ sözlerine köre, Qırımda «Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı cenki Qırımdan başlanğanını» añlağan insanlarnıñ sayısı ep arta.
«Putin Donetsk ve Lugansk vilâyetlerine, Qırımğa kirgeni kibi, kelgende, Ukrainanıñ Harkovdan Pridnestrovyege qadar toprağını ala bilecegine ümüt besley edi. Putiniñ planı edi, bunı Rusiye siyasetinde endi kimse red etmey», – dedi Çubarov.
Soñki yıl devamında Rusiye matbuat vastaları Rusiye qırımlılarnı «Ukraina şarqında cenkni başlağan ukrain zulumcı» areketlerinden qurtarğanı aqqında fikirni bastıra edi. Böyle malümat Qırımda nevbetteki fikirlerniñ olmasına yol berdi: «yeter ki, atmasınlar», «cenk olmasın» ve ilâhre.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusınen bağlı sözde «referendum» ötkerilgen edi. Dünyada tanımağan bu rey berüv neticesinde Qırım işğal olundı ve «resmiy» olaraq Rusiyege qoşuldı.
Rey bergenlerniñ aman-aman episi «Qırımnıñ Rusiye Federatsiyasınıñ parçası olaraq Rusiyege qoşulmasına» rey berdiler. Albu ki, «referendum» netiçeleri ve kelgenlerniñ sayısı sahte olğanı tanıla.
Rey berüvde resmiy halqara nezaretçiler yoq edi, ondan da ğayrı, «referendumnıñ» ketişatını «nezaketli adamlar» nezaret ete edi.
Bu Rusiyeden ve Qara deñiz flotından ketirilgen arbiyler edi. Olar Qırım yarımadasını daa 2014 senesi fevral ayınıñ soñunda zapt etken ediler. Fevral 27 gecesinde silâlı adamlar taqımı (soñra Vladimir Putin olarğa «nezaketli adamlar» dedi) Qırım Yuqarı Şurası ve Nazirler Şurasını zapt ettiler. Silâ altında deputatlar Cumhuriyetiniñ yañı yolbaşçısı olaraq – «Rus birligiñ» yetekçisi Sergey Aksönovnı sayladılar.
Soñra Amursk vilâyetiniñ Belogorsk şeerinde ve Qırımnıñ Bağçasaray şeerlerinde «nezaketli adamlarğa» abide qoyuldı.
Mart 21 künü Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırım ve Aqyar Rusiyege qoşulğanı aqqında qanun imzaladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti.
Rusiye, öz nevbetinde, yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.
Ukraina TİN başı Pavlo Klimkin, Qırım işğali ve Donbasstaki cenk aqibetinde Ukraina Rusiyeden $50 milliard zarar ödemesini talap etecegini beyan ete edi.
2016 senesi noyabr ayında Gaagada Halqara cinaiy mahkemesinde (HCM) prokuror, 2014 senesi baarde Rusiye Qırımnı işğal etkeni munasebetinen taqiq işini başlattı.
Prokurornıñ çıqarğan hulâsasında: «Qırım ve Aqyarda vaziyet – devam etken işğal vaziyetine teñ kele», – dep aytıla.
Bu sebepten HCM prokurorı nevbetteki cinayetlerni taqiq etmek niyetinde:
- qırımtatarlarğa qarşı basqı
Regionnıñ 19 biñ sakini köçmege mecbur oldı, qırımtataları ve musulman olğan diger Qırım sakinleri qorqutuv ve eziyetke oğradı.
- öldürüv ve esirlik
2014 senesi mart ayından Qırımda yüz bergen vaqialardan sebep eñ azından 10 adam ğayıp oldı. Çoqusu adiselerde qurbanlar Qırım işğaline qarşı çıqqanları belli edi, olarnıñ esir etilmesinde «Qırımdaki samooborona» silâlanğan zümreler iştirak ete edi.


text:
Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı Konstantin Baharev 2017 senesi Qırımdaki bala bağçalarında 9 biñ yañı yer açılacağını aydınlattı. Bunı Kafanews neşiri haber ete.
«Bu sene Federal programma çerçivesinde statsionar bala bağçaları peyda olacaq. Modul bala bağçaları – pek güzel şey... Lâkin anda balalarnıñ sayısı 120-den ziyade olmay. Federal programma çerçivesinde statsionar bala bağçalarını quramız, anda, Sovetler Birliginde olğanı kibi, 300-350 bala qatnaycaq, bu daa da güzel», – dep qayd etti Baharev.
Onıñ bildirgenine köre, «Qırımda bala bağçalarında nevbet meselesi vatandaşlarnıñ içtimaiy qoruma, sağlıq ve mesken-kommunal hocalığı saalarındaki problemler ile aynı sırada qala».
«Bir çoq vatandaş elektron sıra almadı. Şu sebepten nevbette turğanlarnıñ sayısı eksile, lâkin istegenimiz kibi tez degil, çünki qayd olmağanlar qoşulmağa başlay», – dedi Baharev.
Yedinci çağırılış Devlet dumasınıñ saylavları 2016 senesi sentâbrniñ 18-nde Rusiye ve işğal etilgen Qırımda olıp keçti. Ukraina ve Ğarpnıñ bir sıra memleketi olarnı tenqit etti. ABD, Kanada, Frenkistan, İsveç, Büyük Britaniya, Almaniya, Çeh Cumhuriyeti, Türkiye işğal altındaki Qırımda keçirilgen saylavlarnı tanımadılar. Poloniya Tışqı işler nazirligi Rusiye Devlet dumasınıñ saylavlarını umumen qanunğa uyğun olğanını şübege oğrattı. Ukraina Yuqarı Radası sentâbrniñ 20-nde işğal etilgen Qırımda olıp keçken saylavlarnı ve Rusiye Devlet dumasınıñ yedinci çağırılış erkânını qanunsız dep tanıdı.
Qırımdaki bala bağçalarında 20 biñ bala nevbette tura. Qırımnıñ Rusiye ükümeti Aqmescitte 18 bala bağçası qurulacağını vade etti.
Qırımdaki bala bağçalarında olğan nevbetlerniñ artması Rusiyeden Qırımğa çalışmağa kelgen memurlarnıñ çoqlaşmasınen bağlıdır.


text:
Ananı wasiyatı — Ümükürsün Manta
Transkript
Ananı wasiyatı Layla uyanğanda günnü şawlası şaylı üstge göterilgen edi. Ol ömüründe birinçi keren gün çıqğan soñ turğan. Geçeni uzağına yañur toqtamadı. Nasipge qattı tügül edi, "kök teşilgendey" yañur bolğan busa, Laylanı yamalğan qalqısından elekdey yimik üyu tamajaq edi. Baliki, onu kürçülersız, çabarğa olturğan tamları çökme de yaray. Layla yaş zamanından berli yañurnu sesin bek uşata edi. Yañız qalıp oğar tıñlamağa wa onu bulan söylemege süye. Ayroqda, geçe oramlar boş waqtide, terezeni aldında da olturup xabarlama, heç birewge çeçmegen sırların çeçgen yimik bola. Yañur özünü dertlerine ortaqçılıq ete, yalınlı yuregine yal tapdırğan yimik esine gele. Yañurnu sesine tıñlağanda Laylanı gözaldına yaşlarını yaşlağı, balalır gelip toqtay, olanı şıbışlawun his ete edi. Hatta öz-özüne söylep de yibere edi: "Yañurlu gün at erledi tunğuçum Batır, Adilxannı toyunda da yañur yawup, suwlar taşıp, bereketli gelin girdi üyume. Alımxanğa qız gelgende de, lap muna, bu geçedey sebeley edi yañur..." Layla yañurnu sesıne tıñlap olturğan erinde qalğıy. Ol tüş göre. "Bular birwleni toyunda bola. Laylanı yaş zamanı başında aq şifonu, üstünde qabalaylar. Soğula xomuz, urula xars ortalıqda Çankası - yaşlarını atası. Köpleni arasından süygenini süydüm tayağı getip tiye inbaşına. Tek, şo erde, birew de oylaşmağan bir iş bolup qala: eki başlı ajdaha gele uçüp, köknü qara bulut basdırıp, alatolpan qopdurup. Toy tozula. Layla busa, şo alatolpanda özün oylamay, ol awletlerini haqında oylaşa wa "Adilxan! Alimxan!" dep qıçırağan özünü awazından silkinip uyana. Qarqarısın suwuq alğan sayalı, Layla inbaşına tüşgen yawluğun yayağına qısdı. Terezeden gelegen günnu yarığı, ör tamnı bir gesegin şawlalandıra wa tamdağı üstünre qara qumaç tartılğan, Çankasını suratına tüşgen. Laylanı qarawu suratğa tüşdu wa ol, özünden ixtiyarsız "Çankam!" dep şıbışladı. Tanış kelpet: geng mañalay, kert saqal, qara qoş qaşlar. Üstünde çepken-qaptal, ayağında busa masi çarıqlar, başında buxari börk, beline baylanğan gümüş bulan naqışlanğan belbaw, aq mahı saplı xınjalnı sabına qolu salınğan. Ol Laylağa qaşların da tüyup, göztübünden qarayğan yimik göründü. Onu qarawu erini suratından qızına, qızından erini suratına göçe. Ata da, qız da eki tamçı suwday, neçe de bir-birine parx da bere edi. Layla irjayıp, qızını çaçların sıpadı: 'Sen tuwğanda, atañ abzarğa qoz terek ornatğan edi. "Qart bolğanda bolğan meni "Gögürçünüm" dep". Neçe de köp süye edi, hali süymesin". Yaşda ata-ana taqğan at, yaşğa ekinçi atı bolup qala. Sayatğa atası çı neçik de, dos-qardaşları da "ğöğürçün" dey ediler. Sayatğa etti yıl bolağanda qoz terek birinçi keren gelim berdi, aytarday bolmasa da, yañgılıq etme boldu. Yıl sayın terek de, Sayat da erişip ösegendey boy sala. Ekewge salqınlıq beregen qoz terekni tübüne saw ahlü jıyılağan bolğan. Yaz waqtide erten-axşam sumawar da salıp, terekni salqınına çay içme özler çi neçik de, xonşu aralıq da jıyıla. Söylenegen awazlanı eşitip: gelinler de turğanğa oşai - qayınanağa xanlıq etgen, namusu bar adam şu zaman bolğunça yarmas. "Qalalarımdan" süyunüp yuxlap qalğanman, - dep xozğaldı. Ol çaçların jıyıp, toqmqğa oşayğan xola etdi. Ol: - Adam çı neçik de ömür getgende, çaç da qart bola eken? - dep tamaşalıq etdi. Üyden yañı çabılğan aqbalçıqnı iyisi gele, yañı üylerinde başlap yatğan geçesi. Giççi ulanı üylengen soñ, ol Adilxan bulan turadı. "Uwaq yaşları, üstüne gelegen geliw-getip, özlege de tarlıq ete" dep, ayrı turma süydü. Sawulağan sıyırın satıp, arannı qalqısın da göterip, eşik-terezesin de yangırtıp, bir üyde, aldın aya" giyim çeçme harwe yimik zat da etip oñardı. Tübüne jabar salğanda, eşık-terezesin de sırlağanda yaman bolmadı. Sıyırğa aran işleygende, qatıña "qalalar" etemen dep Çanka paqır, oylamay bolğandır?! Mağa mında köp yaxşı, awletleriñ de harisi öz ahlüsü bulan yaşasın. Şu Gögürçüñe de, mağa da bola. İçine sıymasday ne malım bar?! Çanka! Seni sözleriñni unutmağanman: "Bir çomuçdan aşağan yimik tatıwluluq bolmas", üylerin ayrı etsem de, aşın ayrı etmegenmen. Nasipge gelinleriñ de yaxşı çıqdı.Awletleriñ de bir-birine tatıwlu, giççiler ulluğa hürmet ete, ullu aburun saqlay. Adilxan ulanımnı bir awleti eki boldu. Oğar da "Soltan" dep at qoydum. Alimxannı bu yıl yazbaşda üylendirdim. Gögürçünnü yaxşılığın görsem, murtlarıma eter edim. "Qızım belime gele!" dep boladıñ. "Hali çi, wollah, inbaşıma yetişe. Tek ne etesen, teregi bolsa da yaş xasiyatları bar, bilmeymen, qaçan ullu bolajaq! Amalları yonkütüp qoytğan, ullu şaşıq..." Qolunda bağır-quman bulan Madina geldi. Onu sıpatı - qaynanağa paşman ğöründü. "Yaşlar sama da awrumağan eken?" - dep oylaşdı ol. - Siz kepsiz bolup sama qalmağanmı? - dep, girgen edim, - dedi Madina. Soñ namaz juwunma qaynanasını aldına bağır-quman saldı. - Yañı üqlerimden süyunup, yuxlap qalğanman. Başğa gelgen-getgen boldumu? - Qızardaşım, hali de turmağanmı? - dep soradı Madina. Ol Laylanı aldına gelin bolup gelgeni beş-altı yıllar bola. Ana-baladay tatıwlu yaşaylar. Gelininn de, Sayatnı da eki qızardaş yimik bir-birine bawurluluğu da ananı süyundüre edi. - Qaydan tura, qoysa, tüş bolğunça yuxlajaq. İşleme süymese de, yuxlama süye. - Aytma xari, anaşım, eşik-terezeni kim sirladı, üylege kim aq çapdı, - dep aybın çayıp, - bilemisiz, bu geçe, qoz terek dağı da çeçek açıp çıqğan, - dedi Madina. - Yaman tügül, bir yılda eki gelim, - dep Layla aytsa da, yuregi süymedi. Madina qaynanasını yuregindegin bilgendey: "Anaşım, esigizde barmı, o yılda qoz terek ekinçi keren çeçek açğan edi ", - dedi. Layla bar zatnı esge aldı. "Allağ rağmat etgır "awruyman" dep yastıqğa başın da salmadı, eki gün awrup da yatmadı, erten üyden çıqğan adamnı, axşamğa o ölüp alıp geldiler". Ullu ahamiyatı bar yimik. Başlap kim gördu? - dep soradı Layla, ulanıñ qırğa çiqğanda, görüp geldı, - dedi Madina. Layla geçe görgen tüşün tabiatnı alamatına bağışlasa da yuregine: "Allağnı işin kim bile", - dep geldi. Ol gelinine: "Gögürçünnü turğuz, abzarnı jıyışdırıp, ebexırlı etigiz!" - dedi. Şo gün, bir mıñ toğuz qırq birinçi yılnı iyun ayını başğa günleri yimik çaq issi, qöq bulutsuz edi. Bir jumadan berli oñarılıw yurüle: basıla xamırlar, etile xaliwalar, bişirile aşlar, eki de gelin qayınqızını tuwğan gününe hazirlik göreler. Qoz terekni tübüne xalça da yayıp, ahlü jıyılğan edi, Layla aşağan sawut-sabanı juwup töbe etgen. Tek jıyağan gişi yoq. Ol ari barağanğa da, beri gelegeñe de: "Sawutlanı alığız!" - dey. - Heyler, şular ne yurüte?" dep qarsalay. - Üyden üyge çabıwul, şibir-gübür, külküsü abzarnı yañırta. Giççi ulanını qatını Saida gitara soğa. Sayat anasını opurağın da giyip, beline çaçaqlı yawluq da baylap, boynuna samırsaq örümnü de tağıp biyiy. Madina bağırdan tep etip qağa. Bulanı şat awazlarına şırdan, qapudan üötegen-barağan, xonşuları qaraylar. - Huya, bı sıyan qız qaydan çıqğan? - dep Sayatnı aylandıra birleri. Sayat da yırlap, biyip arığanda, pal salma başlay: - Pal salaman, pal! Bir appası, beş kepek! Aytağız, kimge... kimge?! Getgenni, gelejekni, bolajaqnı - barın da tökmey-çaçmay, aytıp beremen. - Mağa... Mağa! - dep, har yaqdan qıçıra. Olar Sayatnı aylanıp alğanlar. - Tayçığız ari, sal çı, qızardaşım, palıñnı mağa, - dep, Madina qolun uzata. - Pal salğannı süyegen gişi salsın qolumnu ayasına aqçanı! - dey Sayat. - Awansğa sal, soñ berermen, - dep tiley Madina. - Tileme, başlap salınağan yaramay. Kimni qolu eñil, çiğarağız aqçanı. Xonşu qatını Sayatnı ayasına aqçalanı salıp: - Qarayıq, tüzün aytarmı eken. Yuregime ne tatğannı bilermiken? - dey. - Sen az işlep, qöp qazanma süyesen! - dey Sayat. - Huya, bu ne dey, qızı? Allahısen, ayt da, men neçe yıl yaşajaqman? - dep soray. - Sen, - dey Sayat, - aşayğanıñnı az etseñ, mişikge müyuz bitginçe yaşajaqsan... taman, seni qara aqçalarıña, dağı ne süyediñ? "Mağa! Mağa!" dep harisi bir yandan qıççira. - Yoq, hali men dağı birigizge de qaramayman, - dep qöz qısıp, Sayat Adilxannı aldına çığıp: "Amalım, getgenni, gelejeknı, bolajaknı aytaman, ber qoluñnu!" - dey. Soñ Sayat Adilxannı qolunu ayasın sıypap: "Yalğan aytsam, azda qulaqlarım üşüsün! - dep şıbışlay. - Waya, amalım, sağa usaq yol bar, kazönnıy üy de görüne. - Gerti, qöp uzaq eki oram ötüp, üçünçü, - dep getme Adilxan oñarıla. Sayatnı oğar xatiri qalıp, göbüp toqtay. - Yaxşı... Yaxşı uzaq yol, soñ? - dep, Adilxan qılun uzata. - Sağa qöp aqça da, ahamiyatlı kağız da gelejek. Seni yağıñda bir tiştaypa da görüne. - Hey, ne tiştaypadır o da, yaşmı, qartmı? - dep, Madina barmaqın silley. - Wöre, qorqma, gelin bajiw, senden ariw tügül, bir çüpür çaynik! - degende, abzarnı külkü yañırta. Adilxan, qızardaşın tuwğan günü bulan qutlap, bilegine giççi "kerpıç" sağatnı tağa. Birew qapulanı gerip açıp: "Daw başlanğan. Daw!" - dep, yaman tawuş bulan qıççıra. Qatıngışı uçun yıl az ömür tügül. Laylanı yılları busa alliden de ötgen. Bu çağında, yaşawunu daimge getgen, dağı qaytıp gelmejek esdelikleri yurekde paşmalıq tuwdura. Yazbaşda da, yayda da, başğa tügül Laylanı yureginde daim güz ömür süre. Onu yuregi yaynap umutları bir de bürlenmey, bürlense de, qayğılarını awurluğu olağa çeçek açma isiw bermey. Layla qoltuğuna qolların da suğup, muñayıp olturğan. Abzar şıp, terek başlağa qonğan quşlar sama da çarnamay. Onu gözaldına yurt yağadağı kök urup, kesewdey qaralğan, quruğan, butaqlarına qarğalar qonğan terek gele. Ana silkindi, esdeliklerden arçırlanma süyegendey, eki qolu bulan betin yaba. Adilxan, asta bulan gelip anasini yağında, taxtamekde olturdu. Ana-bala höç söz aytmay, bir-birine qaradılar. Daw başlanğan şo eki günnü icinde Layla bek alışınğan edi. Onu yuzü sarğayğan, yayaqları içine tüşgen, gözleri muñlu. Adilxan küstündü. "Analar sawda, olar daim aşai dep oilaibız. Göñun alıp, xadirin bilip bolmaybiz! İş, yoldaşlar, ahlü... Anağa zamanıbız etişmey. Paraxat olturup, xabarlaw çu qaydağı zatdır. Ayaq üstde: "Ajayö men getdim! Ajay, men geldim! Ajay, neçiksen?". Anağa awletini dağı sözü bolma yaramaymı?" - dep Adilxan öz-özüne betleşiwler etdi. Adılxan anasını inbaşına qolun salıp: "Ajay!" dep, onu mañalaynı öpdü. Layla irjayıp, ulanına qaradı. "Bir zat çı bar, bu meni aldata tura ", - dep oylaşdı. - Hali ol anasın özü razi bolurday ayawlap, asırap bolmağanına bek hökündü. "Analar qalmay, dünyadan gete, soñ geç bola. Ajay, sawbol, sütüñnü halal et, kim bile, biz dağı görüşmesek", - dep tileme süyse de, bu sözleni aytıp ansın birden-bir yandırma bolmada. Ol anasını göñün almaq uçün başğa sözler aytma, bugün oğar maslağat berme toqtaşdı. Tek olay sözleni qaydan alsın? "Ajay, aziz ajayım!" dey. Bu eki-uç sözden qayrıları barı da unutulup qala edi. "Balam, yaşirmay ayt, men barın da bılemen" degen ananı qarawunda aytılğan edi. Ana ulanını çaçların sıypap: - Sen mağa aytma süyesen, balam, - dep ana qorquw bulan soradı. Adilxan yumuruğun açıp anasına qağıznı görsetğende, onu sıpatı alışındı. Tek Layla, şeklense de, qağız kimden ekenge, inamsızlıq etdi. "Yoq, bolmas!". - Alimxan, frontğa getgen. Onu sawbollaşma çaqı zamanı bolmağandır... Yoldan yazğan. Ana küsündü, halekleñen yuregin basıltıp: - Alimxan, balam!.. Ajayıñnı nege oylamadıñ? - dep tarıqdı. - Saida bilemi? dep soradı. Adilxan basın çayqadı. Madina: "Anaşım, bilmeygeñe oşay", - dep bir qaynanasına, bir erine qaradı. Layla gelinini qolundağı weşewoy dorbanı görüp: "Sen de, balam Adilxan, anañ bulan sawbollaşma gelgen ekensen?" - dep alanına qarap: - Sen de, qaçan? - dep soradı. Adilxan qatının qolundan dorbanı alıp: - Watanına, ajayım, ulanların sınama zaman gelgen, - dep turdu. Layla ulanın uzatma artından çıqmadı. Ol terezeni aldına taxtamekde buyuğup, tawuşun çıqma qoymayğanday, awuzuna qolun da salıp olturğan. Adilxan weşewoy dorbasın qoluna da tutup, ullu abatlar bulan çalt üyden çıkdı. Ana, onu artından qarap: - Esen-aman qaytma nasip etsin! - dedi. Adilxan yoldan qaytıp, anasını bawruna siñdi. Ana-bala sawbollaşdır, birinçi keren, ol anasını gözlerinde gözyaşlani gördu. Adilxan anasını: "Ana-atımnı er etme, duşmandan titireme" degen sözlerin daimge özü bulan alıp getdi. Wokzalda da quçuqlaşıw-öbüşüw bolmadı, birew-birewge göç söz aytılmadı. Amma aytma sözler çi köp bar edi. Neçik aytsın yurek dertler bulan tolğan busa. Ozoqda, şo minutlarda: "Dawdan soñ görüşerbizmi eken" degen oylar qaysını da yuregine gelgendir. Şolay şıplıqnı, sözsüz, yañız oylar bulan sawbollaşıwdağı sessizlikni Sayat buzdu. O, Adilxannı quçaqlap: - Amamlım, meni aziz amalım, - dep boynuna yabuşup yılandı. - Amalım, özüñ bulan meni de alıp get, - dep ilindi. - At yerlep, lap da byik terekni başına örlenip, özüp bolaman. Sen tügülmüsen, amalım, har türlü quşlanı çarnawların mağa üyretgen, tübek arma da, tank haydama da üyrenermen, duşmannı tankları, topları, sawutları, hakında ahamiyatlı, ma'lımatlar jıyarman, meni qoyup getme! - dep tiledi. - Görçünüm, meni birgine-bir qızaşım, sen de getseñ, amallarıñnı ornunda kim qalır?! Ajayım, yaşlar sağa amanat, - dep, Adilxan Sayat bulan sawbollaşdı. ...Eşelon terbendi. Madina yaşların bawruna basıp toqtadı. Ol birden Soltannı qoluna alıp, üstge göterdi: - Qara, balam, qara, hona seni atañ, daimge esiñde saqla, unutma! Parawoznu tawuşu, dögerçikleni qawğası bulan Adilxannı: - Ajayım, aşlar sizge amanat! - dep, qıçırğanı eşitildi. Şo arada Saida soldatlanı arasında, başı yulüñen, üstünde woyennıy opuraqları bulanğı birew özüne qol es etdi. - Alimxan! Alim! - dep Saida qıçırdı. - Sawbolğuz, saida! - degen Alimxannı sözlerin yel bir yaqğa bağıp alıp getdi. - Alimxan! Alim! - dep Saida qıçırdı. - Sawboluğuz, Saida! - degen Alimxannı sözlerin yel bir yaqğa bağıp alıp getdi. - Alimxan! A-lim! - dep Saida huya salıp poyezdni boyu bolan çaba. "Amalım, giççi amalım!". "Janamal!" dep, gıçırağan awazğa wokzal mañırap qalğan. Birleri: "Amalım!" dep qıçıra, birleri: "Balam! Atamé Azizim, Ağawumé İnişkam!". Yılaw-yas, azizleni bir-birinden ayırağan unutulmas günler! Yaşaw-har zaman gözlew, dawnu qağrulu yıllarında busa, eki qabat gözleysen. Nege tügül de, qıyınlı zaman, har günü, qorqunçlu. Yurekde Süyunç, qorquw bulan üçmüyuş soldat kaqızlanı qarawullaysan. Başga analarday Layla da ulanlarından har gün kağız qarawullay. Ol tamğa arqasan tayap, pemni aldında olturğan. Ananı gözyaşları söñen kesewlege tama. Birisi üyden Saidanı gitara da soğup, yırlayğan muñlu awazı ananı yuregin birden-bir sızlata. - Yuregiñni dertlerin sarın etip sarnaysan. Gelin bolup yaynap-yaşnap giyitleriñ giymediñ, süygeniñ bulan tüzewlü bir yıl da üy tutmadıñ. Kürlügüñ, balam, söndu şat yuregiñ suwudu. Ne eteyim, ne etip göñüñ alayım?! - dep, Layla öz-özüne zarlandı. Awleti sama da bolğan busa, yuregine maslağat bolur edi. Ayawlu aziz balam Alimxan, küleseñ abzarlar, üyler yañıradı. Külküñ çü, balam, neçık de, anaña sawuñnu bildirseñ, dünyalarda dağı zat tarıq tügül edi. Sani izley qayda barayım? Mani balamnı görmedigizinı? - dep kimge sorayım? Duşmannı güllesi janıña batdımı? Suwda aqdıñmı, otda güydüñmu? Ananı yuregi Allah seni etmesin... Senden, balam Alimxan, kağız yuğu üçünçü yılğa aylandı. Yaş tiştaypağa añız üylerde, uzaq günleni, geçeleni yiberme tançmı? Ne eteyim: "Getme, ulanımnı çırağın söndürme" dep neçik aytayım? Gitaranı qılı üzüldü, gelinini yılayğan awazı da, maşinni tawuşu da eşitildi. Layla tamğa xarmanıp xozğalma qarasa da, ayaqları qartıllap, yerinde çökdü. - Anaşım!.. Anaşım! - dep, Saida Laylanı aldına yığılıp, boynundan quçaqlap, töşüne betin qaplap: - Anaşım, ayıp etme, yaşarman dep yaşlay seni aldıña gelgen edim, ayrılıp getmeymen, yañız qalğan anamnı oylayman. -Yılama, qızım, yılama, biz daimge ayrılmaybız çı. Bugün kağız gelmese, görürsen, tañala, birisigün gelir. Ay, onda-munda taşlanıp qalğandır, gelir. Allah buyursa, dünyalar da paraxat bolur, esen-aman özler de qaytarlar. Qaynana da, gelin de quçaqlaşıp oramğa çıqdılar. Layla, maşin görünmeygen bolğunça yoldan gözün ayırmadı. Gelini özü bulan, ulanını ojağını isiwün alıp getgendey, anağa awur tiydi. Layla çırğa tayanıp, qapu alda toqtağan. Boş abzarğa girme bolmay, ayaqları qartıllay. Boşağan-suwuğan ojaqğa neçık girsin. Ananı qarawu terezeden eşikge, eşıkden terezege göçe. Awletlerini yaynap, yaşnap turağan kür ojaqları, oğar neçe de paşman, muñlu görüne. Onça kür ojaq, suw sepgen kesewdey suwuğan. Etimlerdey bir-birine sıyınğan ulanlarını üylerini içinde yel uluy. Giççi ulanını üyunü eşigi ağ urağan yimik, qıjıllap, ari de, beri de çayqala. Ana awletini suwuğan ojağına abat alıp, girme bolmay. Anağa neçe de biyik görüne ulanını üyunü posağası. Aldın ulanı Alimxannı suratı ıiliñen boş tamnı, qolunu ayası bulan sıypap, "anaña esdelikge suratıñ sama da qalmağan" - dep, Layla tarlana. Gelini alğasan unutup getgenmi yada axırınçı minutlarda ananı oylap qoyğanmı, surat aq şarşawğa da çırmalıp, yastuqlanı üstünde edi. Layla eñi bulan suratnı üstün sıypadı, ananı yaşları gözleri irjaydı. "Balam Alimxan!" Ana-bala bir-birine qaradılar. Terekni emişin silkgendey, yaşaw silkgen, qayğılar sabanday sürüp çıqğan, yapıraqlarday sarğayğan ananı yuzünde, ulanını qarawunu isiwünden öktemlikni, tañalağı günnü Üstünlügüne inamlıqnı hisleri tuwdu. Poçtalyon terezeni şişasına şuşuwu bulan qaqdı. Eki de qatın gelin de, qaynana da bir-birine qaradılar. Har zaman yimik olanı yuregine süyunçlük bulan qorquw girdi. - Ya Allah, ne xabar alıp gele eken? Balalarımnı qıyının sen mağa görsetmegin. Teñirim, tileymen, şü güñe meni yetişdirmey, janımanı alğın. Şuluwnu awazı eşitilgen sayın ananı yuregi qısıla. Ol qorquwluq bulan terezege qaray. Poçtalyon Hajı börkün qoluna qısıp, tizlerinden ananı aldına yıgıldı. Ahiy, huya tawuşğa xalq, yurt jıyıldı. Abzarlar, üyler mañırap qaldı. - Amalım, yaşlarıñnı kimge qoyup getgensen?! Amalım! - dep, Sayat huya salıp yılay. Layla otbaşnı aldına buyuğup olturğan. Yurek, taşday qatıp, gözden gözyaş çıqmay. Ana, öz qolları bulan gözlerin yapmasa, awleti ölgeñe bir de inanmas. "Ulanı ölgen" dep, kaqız gelse de, Layla ulanı ölgeñe başğa analar yimik inanmay, ol qışı, yazı bulan ulanların gözlep, yol saqlay. Neçe aylar, neçe güzler gete, gözyaşdan ananı gözlerini nürü quruy. Gözlew... Gözlew... terekler neçe bürlenip, neçe öeöek aça, topuraqnı neçe qar basa. Terekleni butaqlarına qonğan qar günler belan iriy. Aylana yaq apaq göznü qamaşdıra. Işde de, üyde de başğa tügül "men amallırım sayalı duşmandan öç alma gerekmen" degen bir oy Sayatğa rağatlıq bermey. Art waqtilerde anasını sawluğu da yoq. Ol qattı awruğandı: "Özüm bulan qaburuma, ulanlarım gömülgen topuraqdan bir uwunçu salırsız" dep wasiyat etdi. Sayat tartına turup woyenkomnu stoluna arzasın saldı. Onu qarawun es etip, "Allahım, biraz boy bergen busa yaramaqmıdı eken! Hali: "Sağa neçe yıl bola?" dep, sorar degenmut bulan, ayaq uçlarından turdu. Woyenkom, Sayat ayaq uçlarından turğannı görüp, irjaydı. -Siz meni boyuma qaramağız, men özüm bürtükge şolay giççimen. Bu yıl güzde mağa on segiz yıl bitejek, - dedi Sayat. Ol irjayıp: - On segiz! Tüzün aytsa? Sayat xatiri qalıp: -Iş yıllar da tügül. Siz neçık añlamaysız, men frontğa barma gerekmen, - dedi. - Frontğa... stroyda neçik abat alma gerekni sama da bilemisen? Sayat stolğa yuwuqlaşıp: - Amallırım uçün duşmandan öç alma gerekni bilemen. Strıyda busa, neçik abat alma gerekni üyreterler, - dedi. - Dawda tiştaypağa tınç tügül, qizim, - dep, woyenkom turup, Sayatnı başın sıypadı. - Amalların tas etip, artından qarap turmaq dağı da qıyın, - dep, Sayat tarlandı. - Qıyınlıqnı yeñme dosluq, birlik, Watınmı ölçewsüz süyuwüm kömek eter. Qöp günler, aylarü yıllar gözşegen Üstünlüknü günün Sayat gospitalde qarşıladı, kontuziyadan soñ tüşgen edi. Dawda ortaqçılıq etgen çaqı anasını wasiyatın unutmağan. "Özüm bulan qaburuma ulanlarım gömülgen topuraqdan bir uwunçu salırsız". "Men amalımnı qaburun tapmay qoyman" dep oylay. Gospitaldan çıqhanda, Adilxannı qaburun tapdı. Hali ol frontdan üyune qaytıp gele edi. Sayat poyezdden tüşüp, ullu taş yolğa çıqdı. Maşiñe-zatğa qaramay yayaw yurüp yiberdi. Onu yuregi üyge yetişme alğasay edi. Ohar ayralıwnu eki yılı neçe de uzaq görüñen. Ol eşikni açıp: "Ajayım, muna seni qızıñ" dep anasın quçaqlajaq gözaldına geltire. Sayat qol'yawluqğa çırmalğan topuraqğa tiyip qaradı. - Qol"yawluqğa çırmalğan topuraq janlanğanday isiw berdi. "Anañnı wasiyatı amalım". Dağıstanda tuwsañ da, Belorussiyanı topuraqlarında gömüldüñ. Aziz amalım! Qapularıñ mağa nege açmadıñ, qızaşıñnı bawruña nege basamdıñ, - dep, ol tatawulnu yahsında olturup, amalını qaburuna qaplanıp, yılayğanday yimik ğınq urup yıladı. - Özen boyda, ağaçlıqnı yağasında qaburuñ. Quşular muñlu çarnay terek başlarda, baliki, anañnı zarlanıwun maqamlağa salıp çarnaydır. Sın taşıña - bemüyuşlü yulduz geçe bulan gündüz şawla bere. "Sıntaşıña 28-nçi Oktyabr, 1943-nçü yıl... Podpolkownik Adilxan Abdullayewiç Batırow!" dep yazılğan. Yurtğa giregen qöpürge yetişe turup, Sayat toqtadı, birewnü gömme alıp bara. Xalqnı qöbüne qarap onu: "Yaş da, ullu da, qart da, saw yurt yolğa salağan, mınça xalqnı aburun, görmetin qazanğan bu orazlı adam kim eken?" dep yuregine geldi. Adamğa sawda çi neçik de, ölgende de tarıq bola eken abur. Ölünü üstüne yabulğan yaşıi xara yuwurğandan Sayat qatın gişige oşatdı. Sınajasın qoldan-qolğa ala turup gelegen kim eken? Etimleri uluy qalğan yada awletlerine hasiret qalğan anamı? - dep yañız bir oydan Sayatnı tınışı bitip, abat alma bolmadı. Ol, gelegen xalqğa tayışıp, yol berdi. Sınajanı aldı, başın da sallandırıp gelegen örüm yaşnı görüp, Sayatnı: "Anadan toyup bolmayğanda, etim qaldıñmı?" dep, yuregi aöıtdı. Xalqnı arasına xozğawul tüşdü. Xalq güp bolup, sınajanı erge salıp toqtağanlar. Birden har sanın sızlatağan "ahiy" tawuş göterildi barı da tawuşlanı arasından yaşnı tawuşu güçlü çığa edi. Ol: "Ajayım!.. Ajayım!" dep qıçıra. Yaş, xalqın ayrılıp, Sayatğa yabuşdu. Topurağı kepmegen qaburnu bawurlap, Sayat yılay: "Anam, aziz anam, ulanlarına hasiret qalğan anam". Yat ellerde gömülgen ulanını bir uwuç topurağı anasını qaburuna sıyınğan. Yazğanı: Ümükürsün Manta
Benzer belgeler
Şiirlerden oluşan e-kitap dosyasını indirmek için buraya tıklayın
Az gider uz gider Dere tepe duz gider Bir arpa boyu yol alirsinDetaylı
Yazıq Habibat İlmu bulan edepni Bilmege borçdur gişi, Heç
sözler bola edi. Añlawlu, haqıllı adamlar o aytağan sözleni, maqtaw tügül, qızına ullu sögüw ekenin bilse de, añlawsuz, munu özüne oşayğan baylar, bek nasipli qız dep xıyal ete ediler. Bulanı xonşu...Detaylı
KANATI SINNGAN AĞAÇ ATÇIK Sabiylege tauruhla
Onu qarawu erini suratından qızına, qızından erini suratına göçe. Ata da, qız da eki tamçı suwday, neçe de bir-birine parx da bere edi. Layla irjayıp, qızını çaçların sıpadı: 'Sen tuwğanda, atañ ab...Detaylı


text:
Rusiyeniñ Mariy El cumhuriyetindeki Sovet rayon mahkemesi Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Nuri Primovnı şartlı olaraq müddetinden evel azat etme meselesi baqılacaq mahkeme oturışuvını belgiledi. Bu aqta Primovnıñ advokatı Emil Kürbedinov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Mahkeme dekabrniñ 17-ne belgilendi.
2017 senesi sentâbr ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi üküm çıqarıp, «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Aqyarlı Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primovğa umumiy rejimli koloniyada beş yıl apis cezasını berdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımtatar asıllı ukrain rejissöri Nariman Aliyevniñ «Evge» filmi Ukrainanıñ «Zolota Dzığa» dördünci milliy kino mukâfatıda nominatsiyalarnıñ sayısına köre lider ola.
Mukâfatnıñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, mayısnıñ 3-nde «ukrain Oskarı» ilk sefer canlı yayında online keçecek.
Canlı yayın Ukraina kinoakademiyasınıñ YouTube kanalında olacaq .
«Evge» eñ çoq nominatsiyanı qazandı – film 11 kategoriyada mukâfat ala bile. «Fikirlerim sessiz» komediâsınıñ 9 nominatsiyası, «Gutsulki Ksenii» 9 nominatsiyası, «Vulkan» 8, «Zahar Berkut» levhasınıñ 7 nominatsiyası bar.
Martnıñ 18-nden başlap «Evge» filmini online baqmaq mümkün.
Qırımtatar rejissöri Nariman Aliyevniñ «Evge» filmi «Eñ eyi uzun film» nominatsiyasında «Kinokolo» Ukraina kinokritikleri milliy mukâfatını aldı. Levha 7-inci Halqara Bosfor film festivaliniñ eñ eyi çetel filmi olaraq tanıldı.
Nariman Aliyevniñ filmi «Oskar» mukâfatınıñ long listine kirdi. Film, Odesa halqara film festivalinde gran-pri qazandı.
Aliyevniñ «Evge» filmi Cannes festivaliniñ «Ayrı bir baqış» yarış programmasınıñ iştirakçisi edi, Bükreşteki halqara kinofestivalinde eñ eyi film mukâfatını qazandı.
Süjetke köre, baş qaraman Mustafanıñ (bu rolni qırımtatar asıllı ukrainalı oyuncı ve rejissör Ahtem Seitablayev – QA) büyük oğlu Ukraina şarqındaki cenkte elâk ola. O, onı vatanda, Rusiye işğal etken Qırımda defin etmege qarar ala. Küçük oğlu ve elâk olğan oğlunıñ naaşınen beraber Mustafa yarımadağa yol ala.
Nariman Aliyev — qırımtatar rejissöri, «Qırım ikâyeleriniñ» (qısqa levha) müellifi. «Sensiz» filmi 66-ncı Berlin kinofestivaliniñ Generation 14+ çerçivesinde taqdim etilgen edi. Aliyev öz işlerinde qırımtatarlarnıñ qoranta munasebetlerini, anane ve turmuşını köstere.


text:
Ukraina prezidenti olaraq saylanğan Volodımır Zelenskıy müftiler ve musulman din adamlarınen körüşti, dep bildire «Umma» Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ müftisi Said İsmagilov Facebookta.
«Volodımır Zelenskıy er keske nevbetnen söz berdi. Men Ukraina Anayasası ve qanunlarında qayd etilgen diniy aq ve serbestlik, musulmanlarnıñ Ukraina birligini ve azatlığını qoruvda faal iştiraki, vatandaş cemiyetiniñ inkişafındaki müsbet rolümiz, faal hayriye faaliyet, dinlerara dialog ve diger dünyabaqışı olğan ukrainalılarnen işbirligine açıq olmaqnıñ müim olğanını qayd ettim. Ayder Rustemovnen (Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanları diniy idaresiniñ müftisi – QA) beraber işğal etilgen Qırım ve Donbasta musulmanlar apiske alınğanını ve aqları ve serbestlikleri bozulğanını tarif ettik», – dep bildirdi Ukraina müftisi.
Zelenskıy müftiler ve musulman din adamlarınen keçirilgen körüşüv neticelerini daa izaatlamadı.
Aprelniñ 30-nda Ukraina prezidenti olaraq saylanğan Zelenskıy Ukraina Pravoslav kilsesiniñ yolbaşçısı Epifaniy ile körüşti.
Daa soñra Zelenskıy Ukraina pravoslav kilsesiniñ (Moskva patriarhatı) mitropoliti Onufriy ile körüşti.
Merkeziy saylav komissiyasınıñ malümatına köre, 13 541 528 saylayıcı Volodımır Zelenskıyge rey berdi. Bu aprelniñ 21-nde keçirilgen ekinci tur saylayıcılarınıñ 73.22%-ı ola.


text:
Aqmescitte belgisiz şahıslar salonında qırımtatar bayrağı olğan Skoda Superb maşinanı bozdılar. Qırım.Aqiqat mühbirine maşina saibi degeni kibi, vaqia noyabr 8 künü aqşam Moskoltsodaki Kiyevskaya soqağı mesken rayonında yüz berdi. Cinayetçiler maşina camında qırımtatarlarnı aqaretlegen yazını tırnadı ve köpçekni teştiler.
«Tahminen saat 20:30 rayondan çıqmaqta edim. Yerimden yolğa ağır çıqtım. Bir qaç metr keçip, bir şeyniñ qaqqanını eşittim. Toqtadım, arttaki sağ köpçegim teşik eken. Onı deñiştirmege başlayım, apansızdan sağ qapıdaki yazını körem: «Tatarı – p…sı». Maşinanı mıhnen tırnadılar, köpçekni teştiler», – dey o.
Bunı o maşinada qırımtatar bayrağı olğanınen bağlay: «Yanımda dülger edi, aytqanı kibi, yaqında belgisiz şahıslar içinde qırımtatar bayrağı olğan «Jiguli» maşinasınıñ köpçegini de teştiler», – qayd ete Skoda Superb saibi.
Evel işbu rayonda böyle vaqialar yüz bermey edi.
Skoda Superb saibi aytqanı kibi, noyabr 9 künü, politsiyağa muracaat etmek niyetindedir.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Diktatorlıq rejimderdiñ ötirik referendumdarı men saylaularına jandı mısal
Diktatorlıq rejimderdiñ ötirik referendumdarı men saylaularına bir jandı mısal: İrgeles auıldarımen qosa eseptegende, Hersonda şamamen 600 mıñday adam Reseyge qosılu boyınşa referendumğa qatısıp, olardıñ 500 mıñı Reseyge qosıludı tañdağan. Bwl 87%! Al, tayauda jağday kürt naşarlap, reseyşilderdiñ Reseyge qaray qaşuı bastalğanda, tek 100 mıñday adam ğana Resey jaqqa qaşqan. Qalğan 400 mıñ adam qayda ketti? Olar nege Reseyge qaşpadı? Iä, bwl jerde qorqıp, amal joq, qarağa ilesip dauıs bergender bolğanı anıq. Biraq bäribir 87% emes, 50 payız qoldau degen de sandıraq bolıp şığadı. Demek, arı bolğanda Reseyge qosıludı qoldağan Hersondıqtar köp bolğanda 20 payız ğana, bälkim tipti oğan da jetpeui mümkin. Bwl degeniñiz, basqa öñirdegi referendumdar da ötirik degen söz!


text:
Keçken aftada Rusiyeniñ kütleviy haber vastalarında Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ, Rusiyeniñ tış siyaseti ve dünyadaki yerine noqtai-nazarını köstergen «Miroporâdok-2018» («Dünya nizamı-2018») adlı nevbetteki film yayınlandı. Putinniñ bu filmdeki sözleriniñ bir qısmı qırımtatarlarğa alâqalı edi. Şu cümleden o, «qırımtatarlarnıñ ekseriyeti – faiz nisbetine köre bütün yarımadanıñ rey berüvi ile aynı derecede, Rusiyege qoşuluv içün rey berdiler», dedi. Ondan ğayrı Putin, yalıñız onıñ vaqtında qırımtatar tili yarımadada devlet tili olaraq tanıldı ve ondan ğayrı onda «qırımtatar halqınıñ ğayrıdan tiklenilmesi boyunca keniş miqyaslı planlar» ve şu cümleden pek çoq içtimaiy-iqtisadiy planlar bar emiş, dep iddia etti.
Putin: «Biz bütün bularnı bizim türkiyeli ortaqlarımızğa ikâye etkende, böyle niyetler Türkiye taraftan añlayış ve qol tutuv ile qarşılana», – dep qayd etti.
Biz, qırımtatar faaliyetçisi Zair Smedlâyevge, Rusiye prezidentiniñ sözlerini iza etip, Qırımdaki vaziyet ile qıyas etmege rica ettik.
Qırımtatarlarnıñ Qırım ilhaqına munasebeti
«Evelâ, mende, avtomatlarnıñ namluları altında yapılğan bu şouğa referendum demege, tilim aylanmay. Ve qırımtatarlarnıñ ekseriyeti de bu fikirde. Dört yıl evel Meclis yurtdaşlarını, bu ayın-oyunda iştirak etmemege davet etti. Söz kelimi, o vaqıttaki kibi keniş qol tutuv Meclisniñ qararlarında er vaqıt olmadı. Lâkin yarımadada «yeşil adamçıqlar» peyda olğan soñ, ve ondan ğayrı Reşat Ametov alıp qaçılğan ve öldürilgen soñ halqnıñ meyili artıq belli edi. Qırımtatar Reşat Ametov 2014 senesi mart 3-te bir kişilik piketten soñ alıp qaçıldı. Mart 15-te ise onıñ vahşiyca haraplanğan, üstünde eziyetlev izleri olğan bedeni tapıldı», – hatırlata Zair.
Faaliyetçiniñ aytqanına köre, ilhaqqa qol tutqan qırımtatarlarnıñ sayısı bir faizden ziyade degil edi.
Qırımtatarlar, ealiniñ sayısını Qırım Hanlığındaki beş milliondan şimdiki üç yüz biñgece eksiltken Rusiye ukümetiniñ «eyi» munasebetini yahşı hatırlaylar
Zair Smedlâyev: «Halqımıznıñ genetik hatırası pek güzel, ve adamlar, ealiniñ sayısını Qırım Hanlığındaki beş milliondan şimdiki üç yüz biñgece eksiltken Rusiye ukümetiniñ «eyi» munasebetini yahşı hatırlaylar. Bu, em imperatoriçe II Yekaterinanıñ «Qırımtatarsız Qırım» şiarını, em de sovetler vaqtındaki sürgünlikni qaplap ala. Yani atta Mecliske muhalif olğanlar ve siyasetten uzaq olğan adamlar ekseriyetle qırımtatar liderleriniñ davetine seslendiler», – dep qayd etti.
Qırımtatarlarnıñ vekili, «referendum»da iştirak etüv seviyesi yalıñız qırımtatar ealisi içün degil de, Qırımnıñ bütün qalğan sakinleri içün de bayğı abartıla edi, dep saya.
«Onda türlü «karusel»ler qullanıla edi. Sözde kazaklarnıñ bir gruppası maşina ile bir saylav bölükten digerine keze edi. Saylayıcılarnıñ 90%-ni qırımtatarlar teşkil etken «test» bölüklerinden birinde közetici olğan adamlar maña, «referendum»ğa yalıñız eki qırımtatar keldi, dediler. Buña rağmen, bu bölük boyunca neticeler oqulğanda kelgen saylayıcılarnıñ sayısı 70% seviyesinde kösterildi», – dep ikâye ete Smedlâyev.
Qırımtatar tili
Qırımda devlet tilleri aqqında qanun ale daa qabul etilmedi, ve rus tilinden ğayrı bütün diger tillerniñ degradatsiya ve diskriminatsiya ceryanını körmek mumkün
Smedlâyev: «Qırım Cumhuriyeti Anayasasınıñ 10-ncı maddesinde, rus, ukrain ve qırımtatar tilleri, cumhuriyetniñ devlet tilleri ola, dep qayd etilgen. Bu bir köstergiçtir, çünki resmiy vesiqalarda bunıñ kibi sıralamalar elifbe tertibi boyunca yapılmaq kerekler. Mında ise qırımtatar tili soñki yerge qoyulğan, ve bu, aslında, kerçek vaziyetni aks ete. Kerçekten yapılğan yekâne şey – resmiy devlet binalarında, o da episinde degil, levhalardaki yazılarnı üç tilde yazmaq ıntıluvıdır. Misal içün, mahkemelerniñ binalarında levhalar yalıñız rus tilinde yazılğan», – dep qayd ete.
Onıñ aytqanına köre, Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqından evelki devirnen qıyaslağanda, mekteplerde qırımtatar tiliniñ oqutıluvı bayağı qısqartıldı ve fakultativ esasına keçirildi.
Smedlâyev: «Rusiyeniñ diger bölgelerinde de aynı tendentsiyanı köremek mumkün. Misal içün, evelden Tatarstanda tatar tili ekinci devlet tili olaraq ögrenilgen olsa, şimdi endi o, mecburiy ögrenilecek til degil. Qırımda qırımtatar halqı asılında suverenitet taşıyıcısı olaraq kösterilmedi. Evelden Tatarstanda ve Rusiyeniñ bir sıra diger bölgelerinde etnosları suverenitet taşıyıcıları olaraq kösterilgen olsalar, şimdi endi aman-aman bütün bu cumhuriyetlerniñ anayasaları deñiştirildi ve bu normalar alıp taşlandı. Parallel olaraq er yerde milliy tilniñ ögretilmesi qısqartıla ve o, fakultativ seviyege keçirile. Qırımda ise devlet tilleri aqqında qanun ale daa qabul etilmedi, ve rus tilinden ğayrı bütün diger tillerniñ degradatsiya ve diskriminatsiya ceryanını körmek mumkün», – dey.
Putinniñ içtimaiy-iqtisadiy leyhaları
Qırımda bütün qırımtatar halqınıñ maneviy ve maddiy mirası mahv etile
«Qırımda yapılğan işler episi qırımtatarlarsız yapıla, ve olarnı bu leyhalarnıñ amelge keçirilmesinden aselet çetleştireler. Bir cami qurulsa, daa üç tanesi yıqtırılacaqlar cedveline kirsetile. Bunıñnen bir arada, evelden UNESCOnıñ abideleri cedveline kirsetilmek içün namzet kösterilgen Bağçasaraydaki Han sarayınıñ «restavratsiya»sı misalinde olğanı kibi, bütün qırımtatar halqınıñ maneviy ve maddiy mirası mahv etile. Asılında o, öyle bir vaziyetke ketirile ki, bundan soñ iç bir halqara teşkilât onı, tarihiy qıymetke malik obyekt olaraq qabul etmesin. Aynı zamanda halqara ekspertlerni restavratsiya ketişatını körmege yibermeyler», – hatırlata Zair Smedlâyev.
Türkiyeniñ munasebeti
«Menim fikrimce, Türkiye prezidenti Recep Erdoğan o qadar safdil degildir ki, ve onda Putinden başqa da menbalar yete. Onda, malümatlarnı qıyas etip, aqiqatta ne olğanını taqip etmek içün bütün imkânlar bar. Ondan ğayrı, Erdoğan qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve onıñ, Türkiyeniñ yardımı ile Rusiye bastırıqlarından azat etilgen muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov ile sıq-sıq bivasta surette laf ete. Bu sebepten men bunı, Putinniñ nevbetteki blefi, dep tüşünem», – zan ete Zair Smedlâyev.


text:
Poloniya baş naziri Donald Tusk bildire ki, Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı arbiy istilâsınıñ havfı «eki kün evelsi olğan derecege köre, arta». Tusk avgustnıñ 6-da Varşavada bergen malümatına köre, «soñki saatlerde» o bunı tasdıqlağan malümatnı aldı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Tusknıñ aytqanına köre, Ukrainada zıddiyet daa da ciddiy olacağına azır olmaq kerek.
Ukraina milliy havfsızlıq ve mudafaa Şurasınıñ malümatına köre, Rusiye Ukraina ile sıñırda aman-aman 45 biñ askerni topladı.
Avgustnıñ 4-de Moskva arbiy talimler başlanmasını ilân etti.
BMT dey ki, Ukraina şarqında, Lugansk ve Donetsk civarında, gumanitar buhran kerginleşe.
BMT Rusiye elçisi Vitaliy Çurkin bildirdi ki, Moskva bu şeerlerniñ ealilerine gumanitar konvoynı yollaycaq ola.


text:
Resey Ukraina jerine qarulı küşpen basıp kirgenine eki ayğa juıqtadı. Soğıs bastalğannan beri Resey küşteri Ukraina oñtüstik-şığısındağı port qala –Mariupol'di tolassız atqılap jatır. Qazir mine qala Reseydiñ baqılauına ötuge aynalğanı da bayqaladı. Ukraina qarulı küşteri qalada qarsılıqtı tabandı jalğastırıp jatqanın wdayı mälimdep kelse de, soñğı kezderi qalanı Resey tolıqtay baqılauına aluğa aynalğanın moyınday bastadı. Resey ne üşin Mariupol'di aluğa bar küşin salıp jatır? Orıs-ukrain soğısında Mariupol'dıñ qanday mañızı bar?
Mariupol' şayqası turalı BBC jañalıqtarında qaladağı Ukraina äskeri qosındarınıñ oq-därisi tügeuge jaqın qalğanı jäne ekige bölinip qorşauda qalğanı turalı aytılıp jatır. Osı twsta Ukrainadağı Resey qoldauındağı bölşekteuşi küşteri jağınan «Mariupol' bağınudıñ aldında twr» degen mälimdemeler jasalıp jatır.
Mariupol' – Azaulı teñizine (Azov) şığatın port qala jäne Donbass aymağın baqılaudağı asa joğarı strategiyalıq mañızğa ie. Mariupol'di ieleu Resey üşin qanşalıqtı ülken jeñis bolsa, odan ayırılu Ukraina üşin sonşalıqtı ülken joğaltu esepti. Aytalıq, Resey Mariupol'ge ie bolsa Donbass aymağında strategiyalıq basımdıqtıñ bir twtqasına ie boladı; auqımdı äskeri ornalastırulardı Maripupol' arqılı jüzege asıru mümkindigine ie boladı, bılayşa aytqanda port qala arqılı Ukraina jerine bwdan da köp äskerin kirgize aladı. Bwğan qosa Mariuol'di baqılauğa ala alsa Resey Donbass aymağın baqılauda üstimdikke şığa bastaydı. Kieviñ özi Mariupol'di qoldan şığarıp aludıñ qanşalıqtı auır zardap äkeletin aşıq moyındap otır. Osı jäne özge de sebeptermen Resey atalğan şahardı aluğa küşin ayap jatqan joq.
Eñ qiını aydan astam uaqıt qorşauda jäne Reseydiñ tınımsız atqılauındağı qala men qalanıñ beybit twrğındarı auır zardap şekti. Bir Mariupol'diñ özinde qazaq bolğan beybit twrğındar jalpı soğıstağı qaza bolğan beybit twrğındar sanınıñ basım köbin ieleydi.
Mariupol'di qorğağan teñiz jayau äskerleriniñ 36-şı brigadası sekildi ukrainalıq äskeri qosındar ayanbay ayqastı, tabandı şayqastı. Biraq, tınımsız jauğan oq pen tolassız soqqıdan aqırı qorşauğa tüsti. Seysenbide, bir bölim ukraindıq sarbazdar qorşaudı bwzıp şığuğa qam qılğan, alayda 100 şamasındağı bwl sarbazdardıñ jartısınan köbi orıs artilleriyasınan, äue soqqısınan şeyt ketip, 40-qa juıq sarbaz jau qolına tüsip qalğan. Qazir Mariupol'de qorşauda qalğan sarbazdarında azıq-tülik, su jäne qaru-jaraq pen oq-diri tapşı ekenin Ukraina qarulı küşteri de rastadı.
Osılayşa Ukraina üşin Mariupol' kartinası aur küyde. Resey Mariupol'di tolıq basıp alsa, qazirge deyin qalanı aluğa wyımdastırılğan küşter Donbass aymağı üşin şayqasqa qaytadan jwmıldırıladı da, aymaqtağı qos taraptıñ küş salıstırmasına da äser tepek. Degenmen, Mariupol'di wstap twru üşin de Resey mol äskeri qosındı qaldıruı mümkin degen kisi sendirerlik boljamdar bar.
Bwlarğa qosa Resey qazir Hersonğa da qosımşa küş jiberuge müddeli, üytetini Ukraina küşteri ondağı poziciyaların qaytarıp alu üşin äreketin jandandırdı, äri oñdı nätijelerge qol jetkizip jatır. Al, Kiev bolsa Mariupol'di qalayda saqtaudıñ şaraların köretin bildirdi. Prezident Zelenskiy tipti «Mariupol' – soğıstıñ jüregi» dep atap, onı qolda wstap qaludıñ mañızdı ekenin birneşe ret qaytaladı.


text:
Koronavirus sebebinden ilân etilgen karantin vaqtında Ukraina Yuqarı Radası angi Qırım meselelerinen oğraşa? Aq qorçalayıcılar diskriminatsion dep adlandırğan qanunlar ne vaqıt lâğu etilecek, qırımtatar milliy-territorial muhtariyetinen bağlı anayasa tüzetüvleri ne vaqıt kirsetilecek ve qırımlı siyasiy mabüsler ne vaqıt azat etilecek? Ukraina yarımadanı işğalden qurtarmaq içün ne yapa bile?
Bu ve diger suallerge Qırım.Aqiqat Radiosınıñ studiyasında alıp barıcı Elvina Seitbullayevanen beraber «Ses» fraktsiyasınıñ Ukraina halq deputatı, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ vekili Rustem Umerov cevap bere.
– Karantin vaqtında halq deputatlarınıñ rejimi nasıl?
Esasen online rejiminde çalışamız
– Yuqarı Rada komitetlerde çalışmağa devam ete, nevbetten tış toplaşuvlarda körüşemiz. Devlet bücetiniñ tüzetüvlerini qabul etkenimizni kördiñiz. Esasen online rejiminde çalışamız. İnsan aqları komitetimiz yaqında semereli bir toplaşuv ötkerdi. Qanunlarnı qayd etemiz, bütün dijital aletlerni qullanamız. Kün tertibimizde çeşit-çeşit meseleler bar.
– Dünya iqtisadiy buhranı ve koronavirus pandemiyası vaziyetinde Ukraina ve dünya işğal etilgen Qırım mevzusınen oğraşamı, sizce?
Qırımtatar halqınıñ ve umumen tamır halqlarnıñ statusınen bağlı qanun leyhaları bar
– Kerçekten, dünya böyle bir şey daa körmedi, bütün halqara toplulıq içün bir sınavdır. Mında, Ukrainada müessiselerdeki qısqartuvlarnı yavaşlatıp olsaq, büyük bir plüs olacaq. İnsanlarnıñ çalışması ve aylıq alması pek müimdir. Ne yazıq ki, şimdi karantin sebebinden qırımtatar milliy-territorial muhtariyetinen bağlı munaqaşa zayıfladı, amma kün tertibinden onı çıqarmadılar. Qırımtatar halqınıñ ve umumen tamır halqlarnıñ statusınen, Ukraina Anayasasına kirsetilecek deñişmelernen bağlı qanun leyhaları bar. Birisi bu meselelerni toqtata, muzakere etmege istemey, dep tüşünmeyim. Er şey kete, amma kün tertibi bar. İlk evelâ tamır halqlar qanun leyhasını, soñra qırımtatar halqınıñ statusı qanun leyhasını muzakere etmege planlaştıramız, ve bundan soñ anayasa tüzetüvleri meselesine keçmege niyetlenemiz. Bu meselelerge mania olğan insanlarnı daa körmedim.
– Qırımda quru bir qış ve baar oldı. Qurğaqlıq sebebinden qırımlılar esas Ukrainağa çıqacaq olsa, memleket olarğa nasıl yardım etmege azır?
– Biz vatandaşlarımıznı bölmeymiz. Er kes esas topraqqa kelip, istegen yerde yerleşe bile. Tehnik noqtaiy nazarından baqsaq, insanlarnı yerleştirmek içün bir sıra leyha bar, olarğa qoltutmaq mümkün edi. Amma yarın qurğaqlıq sebebinden qırımlılar kütleviy şekilde kelecek, dep tüşünmeyim.
– Esas Ukrainadaki müessiselerde hızmet körmek içün qırımlılardan alâ daa memleket içinde köçip kelgenlerine dair vesiqalarnı talap eteler. Bunı nasıl çezmek mümkün?
Vatandaşlarımıznıñ bir qısmı özüni ekinci sınıf vatandaşı olaraq is etmesini istemeymiz
– Komitetimizde qırımlılarnı Ukraina rezidentleri olaraq saymağan «Qırım» serbest iqtisadiyat alanı» diskriminatsion qanunını ğayrıdan baqmaq içün bir gruppa qurdıq. Al-azırda cemaat teşkilâtları, aq qorçalayıcılar, Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki daimiy temsilciliginen beraber bu qanunnı lâğu ettirmek içün çalışamız. Bu meseleni online rejiminde muzakere etemiz ve bir buçuq ay içinde belli bir qararlar teklif etermiz, dep tüşünem. Qanun tek qırımlılarnıñ statusına degil, diger saalarğa da tesir ete, mesele bu. Bir aktnı lâğu etsek, digerlerniñ vaziyetini zorlaştırmamalımız. Meraqlı olğan bütün taraflarnı celp etemiz. Elbette, vatandaşlarımıznıñ bir qısmı özüni ekinci sınıf vatandaşı olaraq is etmesini istemeymiz.
– Yaqında Rusiye prezidenti Vladimir Putin çetel vatandaşları ve çetel şirketleri topraq damartılarına saip olamaycaq topraqlar cedvelini kenişletken buyruqnı imzaladı. Bu Qırım ve Ukraina vatandaşlarına tesir ete, yarımada rayonlarında olğan topraq damartılarını çekip ala bileler. Buña qarşılıq köstermek mümkünmi?
İnsanlarğa uquq ceetinden yardım etip olamaymız, çünki Rusiye yarımadanı kontrol ete ve tamamen mantıqsız, qanunsız areketler yapa
– Bu topraq vaqtınca işğal etildi. Er bir vatandaş onıñ başına da bir sınav kelecegini añlamaq kerek. İnsanlarğa uquq ceetinden yardım etip olamaymız, çünki Rusiye yarımadanı kontrol ete ve tamamen mantıqsız, qanunsız areketler yapa. Böyle şeylerge rastkelgen insanlarğa Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri prokuraturasını celp etmege tevsiye eter edim, böyle bozuvlarnı qayd etip, halqara mahkemelerge malümat bersinler.
– Aprel ayında Ukraina ve Rusiye tutulğan şahıslarnı daa bir kere deñiştirdi – bu sefer Donbasta. Qırımlı siyasiy mabüsler ne vaqıt azat etilecek?
Qırımda ya da Rusiyede tutulğan siyasiy mabüslerniñ azat etilüvi mayısta olacaq, dep bekleymiz
– Qırımda ya da Rusiyede tutulğan siyasiy mabüslerniñ azat etilüvi mayısta olacaq, dep bekleymiz. Belki, qoşma bir şart qoymayıp azat eterler. Er şey muvafaqiyetli keçer, dep ümüt etem. Başqa bir şey aytıp olamayım, çünki bu mevzuda Prezident ofisi ve ombudsmen çalışalar. Rusiye bu insanlarnı siyasiy mabüs olaraq qabul etmemege tırışa. Amma olarğa qarşı qabaatlar uydurıldı, bu bizim vatandaşlarımız, olarnı qaytarmağa mecburmız.
– İşğal altındaki yarımadanı qaytaruv siyaseti nasıl olmalı, siziñ fikiriñizce?
Eminim, devletniñ işğalden qurtaruv planı olmalı. Em tamır halq, em aq qorçalayıcılar celp etilmeli
– Devlet siyaseti olmalı. «Ses» fraktsiyası işğalden qurtaruv programmasını taqdim etip, Minsk añlaşmaları çalışmay dep fikrini bildirdi, çünki Qırım onıñ içine öyle de kirsetilmedi. Bu meselede mütehassıslarnıñ fikrine emiyet bermeli, dep ayttıq, ve em halq deputatlarına, em Nazirler şurasına, Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasına, prezidentke tekliflerimizni bildirdik. Mında er şey tam olaraq seslendirildi: Minskni ğayrıdan baqıp, bir çare tapayıq. Bilgenime köre, Milliy telükesizlik ve mudafaa şurası Qırımnı işğalden qurtaruv strategiyasını azırlamaq, qabul etmek ve keliştirmek kerek edi. Intıluvlar çoq oldı, amma neticede vesiqa yoq, ortaqlarımızğa teklif etecek şeyimiz yoq. Martnıñ 18-nde parlament diñlevlerini yapıp, Qırım meselesini muzakere etmege niyetlengen edik, amma koronavirus sebebinden, ne yazıq ki, olar da başqa vaqıtqa qaldırıldı. Eminim, devletniñ bu planı olmalı. Em tamır halq, em aq qorçalayıcılar, em işğalden qurtaruvğa meraqlı bütün taraflar celp etilmeli.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Kremlge tabi olğan işğal etilgen Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri Ahtem Çiygozğa 8 yıl sert rejimli apis cezasını berdi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Böyle bir qararnı mahkeme sentâbrniñ 11-de ilân etti.
Mahkeme Çiygoznıñ advokatı Aleksandr Lesovoynı bir qaç kere keç qalğanı içün qayd etti.
Ahtem Çiygozğa qoltutmaq içün mahkeme binası yanında onlarnen insan toplaştı. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgenine köre, umumen yüzge yaqın insan keldi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ topraq bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Zarema Bariyeva BMT(OON)da işğal etilgen Qırımda qırımtatar tiliniñ vaziyeti haqqında añlattı
Qırımtatar resurs merkeziniñ meneceri Zarema Bariyeva BMT(OON) tamır halqlar boyunca daimiy forumnıñ 21 sessiyasında işitirak etti. Öz çıqışında işğal etilgen Qırımda qırımtatar tiliniñ vaziyeti, bu sahada QRM faaliyeti haqqında añlattı.
Çıqışnıñ metini
Rusiye Qırımnı işğal etkeninden berli yarımadada orta tasil oquv yurtlarında qırımtatar tilini ögrenüvnen bağlı vaziyet bayağı fenalaştı. Mektep memuriyetleri qırımtatar tilli sınıflarnı açmamaq içün bir sıra sebep qıdırıp tapalar ve böyle etip, Ukraina tamır halqnıñ balalarını öz ana tilinde tasil almaq haqqından mahrum qaldıralar.
Qırım işğaliniñ 8 yılı devamında qırımtatar tilinde tasil alıp barılğan sınıflarnıñ sayısı bayağı eksildi. Demek ki, daha az balanıñ öz tuvğan tilini ögrenmek imkãnı olacaq. Böyle etip, 2013 senesi 384 sınıf olsa, 2022 senesi tek 119 sınıf qaldı.
22 aprel künü Qırım hakimiyetiniñ sahte temsilcileri Eski Qırımdaki Amet-Han Sultan adında 2-nci mektebini qapatmaq niyetini bildirdiler. Mezkür mektepni şeherdeki diger-yunan mektebinen birleştirmege istediler.
İşğalcı hakimiyet qırımtatar tilini resmiy şekilde devlet tili olaraq tanısa da, resmiy sayt sahifelerniñ qırımtatar variantı yoq, vesiqalar tek rus tilinde toldurıla, mahkemelerde ana tilini qullanmağa yasaq eteler, öz tilinde qonuşqan hadimlerni işten boşatmasınen qorquzmalar da yüz bergeni belli.
Ukrainağa qarşı cenk başlanmasınen işğalcı hakimiyet mektep müdirlerni rusiye tasil sistemasına keçmege mecbur eteler. Misal olaraq, Novoalekseyevka şehrinde 1-inci mektepte tintüv keçirildi ve mektep müdiri ise hayat havfı olğanından yaşağan yerini terk etmege mecbur oldı.
BMT(OON) General Assambleyası 2022 senesinden 2023 senesine qadar dünya cemaatçılıqnı bir çoq tamır halqlarnıñ tilleri müşkül vaziyette bulunğanına diqqatlarını celp etmek maqsadınen dünya tamır halqlarnıñ onyıllığı olaraq ilãn etken edi. Yazıq ki, işğalcı hakimiyet tilniñ inkişafına yardım etmek yerine, aksine keder ete.
Ukraina hakimiyeti qırımtatar Milliy Meclisi ile birlikte Ukrainada qırımtatar tiliniñ inkişaf kontseptsıyasını işlep çıqardı, faqat cenk başlağanından mezkür esnas mecburen toqtatıldı.
Öz nevbetinde Qırımtatar resurs merkezi tarafından 2019 senesi insan haqları deklaratsıyası qırımtatar tiline tercime etilgen edi ve BMT(OON) resmiy saytında yerleştirilgen edi. 2021 senesi insan haqları Avropa Konventsıyasını da qırımtatar tiline tercime ettik.
Tamır halqlar tilleriniñ halqara onyıllığı boyunca Global areketler planı üzerinde çalışmalarda iştirak etmege hazırmız.
Soñunda dünya tamır halqlar temsilcilerine Ukrainağa qarşı Rusiyeniñ şiddetini takbih etkenleri içün minnetdarlıq bildirmege isteyim.
Dünya tamır halqlarnı Ukrainağa qarşı şiddetni toqtatmaq içün RF-na basqını arttırmağa çağıram.
Ukraina ‘Ukraina tamır halqları haqqında’ UQ-nıñ amelge keçrilmesi içün ilk qanunnı qabul etti
Salı künü, 23 avgustta, Ukraina Nazirler Kabineti ‘Ukraina tamır halqı temsil organınıñ huquqiy statusını belgilev ve lãğu etüv tertibi’ adlı qanunnı qabul etti.
Ukrainanıñ cenübiy rayonında insanlarnıñ sağlığı, iqlim deñişmesi ve ekologik şartlarnıñ tendentsıyası
Viktor Karamuşka, Svetlana Boyçenko, Tatyana Kuçma ve Yelena Zabarna.
Qırımtatar faal cemaatçılarnıñ tintüv ve tutuqlamaları munasebetinen QRM beyanatı
Cumaaqşamı künü, 11 avgustta rusiye silãhlı küçler Canköy rayonında 6 qırımtatar evinde tintüv keçirdiler.
QRM ‘Halqara tamır halqlar künü haqqında ne bilesiñ?’ adlı testni taqdim ete
Qırımtatar resurs merkezi Halqara tamır halqlar künü arfesinde #LIBERATECRIMEA informatsıon kampaniyası çerçivesinde işlep çıqarılğan testni taqdim ete. Her bir ukrain, 10 sualge cevap berip, mezkür kün haqqında öz bilgilerni teşkire bilecek.
‘Çeşitlilik zenginliktir! Ukraina tamır halqlarnı saqlayıq’: QRM Halqara tamır halqlar künü munasebeti ile içtimaiy ağlarda informatsıon aktsıyanı başlay
Qırımtatar resurs merkezi Halqara tamır halqlar künü munasebeti ile içtimaiy ağlarda informatıon aktsıyanı başlay. Her kesni bizge qoşulmağa davet etemiz.
Çeşitlilik zenginliktir! Ukraina tamır halqlarnı saqlayıq’: QRM Halqara tamır halqlar künü munasebeti ile içtimaiy ağlarda informatsıon aktsıyanı başlay
Qırımtatar resurs merkezi Halqara tamır halqlar künü munasebeti ile içtimaiy ağlarda informatıon aktsıyanı başlay. Her kesni bizge qoşulmağa davet etemiz.
İşğal etilgen Qırımda ekologik-iqlimiy diskriminatsıya haqqında araşatırma taqdim etildi: nasıl keçti
Cuma künü, 29 iyülde Qırım MC Ukraina Prezidenti Temsilciliginiñ ofisinde QRM ekspertleriniñ ‘İşğal etilgen Qırımda ekologik-iqlimiy diskriminatsıya: esaplama ve telüke’ araştırmanıñ taqdimi olıp keçti.
Ukraina etnocemiyetleri cenk şaraitinde faaliyetini muzakere ettiler
Cumaaqşamı künü, iyülniñ 21-inde Ukraina medeniyet ve informatsıya siyaseti Nazirliginde Ukraina etnocemiyetlerinen körüşüv keçirildi. Cemiyetler Ukraina terrritoriyasınıñ bütünligini tiklenilmesinen öz birdemligini bildirdiler.
QRM iqlim deñişmesi boyunca BMT(OON) konventsıyasınıñ nezaretçisi olacaq
Qırımtatar resurs merkezi iqlim deñişmesi boyunca OON konventsıyasınıñ nezaretçisi olaraq teklif etilgen edi. Bu da, QRM BMT(OON) iqlim deñişmesi boyunca konferentsıyasında faal iştirak etmege imkãn bere.
İşğal etilgen Qırımda 2022 senesiniñ ilk yarımyılında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2022 senesiniñ ilk yarımyılında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içerisinde rusiye silãhlı küçler 15 tintüv, 79 tutuqlama, 93 sorğu keçirdiler. İlk altı ay devamında 67 adam hapiske alındı. 166 kere adaletli mahkeme haqqı, 19 defa fizik ve ruhiy sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine yetmek haqqı bozuldı. Şundan da ğayrı, 18 kere Qırım mahbüslerniñ yeri deñiştirildi. Talilde cenk başlağanından berli Herson ve Zaporojye vilãyetlerinde insan haqlarınıñ bozuvları haqqında da malümat mevcut.
İşğal etilgen Qırımda 2022 senesi iyün ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili (taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2022 senesi iyün ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içerisinde 2 tutuqlama, 5 hapis, 3 sorğu, 4 cöreme qararı yüz berdi. Adaletli mahkeme haqqı 17 kere bozuldı. Fizik ve ruhiy sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine yetmek haqqı 7 kere bozulğanı belli. Daha da tafsilãtlı malümatnı esabatımızdan ögrenmek mümkün.
Herson ve Zaporojye vilãyetlerinde insan haqlarını bozuvlarınıñ talili (taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi Herson ve Zaporojye vilãyetlerinde 2022 senesi mayıs 31-ine insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãt bergen malümatlarğa köre, cenk başlağanından berli 147 tutuqlama, 21 tintüv, 7 hapis, 21 öldürüv qayd etildi. Esabatta sorğu, işkence, işğalcı hakimiyet hadimlerini qanunsız tayin etilmesi, barışıq toplaşuv haqqı ve diger haqlarınıñ bozuvlarına ayrıca diqqat ayırdıq.
‘Tünevin takbih etilmegeni bugün tekrarlanmaqta’: QRM qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebeti ile içtimaiy ağlarda furtunanı başlay
QRM qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebeti ile içtimaiy ağlarda furtunanı başlay. Pervasız qalmağan her bir vatandaşımıznı bizge qoşulmağa davet etemiz.
İşğal etilgen Qırımda 2022 senesi mayıs ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili(taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2022 senesi mayıs ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim etti. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içerisinde 8 tutuqlama, 13 hapis, 10 sorğu, 2 cöreme qayd etildi. Adaletli mahkeme haqqı 18 kere bozuldı. Fizik ve ruhiy sağlıqnıñ eñ yüksek seviyesine haqqı 2 defa bozuldı. Daha tafsilãtlı malümatnı esabatımızda tapmaq mümkün.
Qırımtatar sürgünlik qurbanları halqara seviyede añıldı
Çarşenbe künü 18 mayısta, qırımtatar sürgünlik qurbalarınıñ hatırasına halqara matem onlayn mitingi keçirildi. Miting bütün dünyada seyir etildi, qırımtatarlarına öz destegini bildirmek içün ise Latviya,Türkiye temsilcileri, vaqtınca işğal etilgen Ukraina territoriyalarınıñ reintegratsıya Nazirligi, faaller, siyasetçi, diplomat, qırımtatar ve ukrain diasporalarınıñ temsilcileri qoşuldılar.
‘Tünevin takbih etilmegeni bugün tekrarlanmaqta’: QRM qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebeti ile içtimaiy ağlarda furtunanı başlay
QRM qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebeti ile içtimaiy ağlarda furtunanı başlay. Pervasız qalmağan her bir vatandaşımıznı bizge qoşulmağa davet etemiz.
Qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebeti ile QRM-niñ informatsıon kampaniyası İvano-Frankovskta taqdim etildi
2022 senesi 18 mayıs künü Qırımtatar resurs merkezi bütün Ukraina boyunca qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebetinen informatsıon kampaniyasını başlattı.
Zarema Bariyeva BMT(OON)da işğal etilgen Qırımda qırımtatar tiliniñ vaziyeti haqqında añlattı
Qırımtatar resurs merkeziniñ meneceri Zarema Bariyeva BMT(OON) tamır halqlar boyunca daimiy forumnıñ 21 sessiyasında işitirak etti. Öz çıqışında işğal etilgen Qırımda qırımtatar tiliniñ vaziyeti, bu sahada QRM faaliyeti haqqında añlattı.
İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi dekabr ayı devamında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili (taqdim)
Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi dekabr ayı devamında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içinde 3 tintüv, 2 tutuqlama, 15 hapiske aluv, 2 sorğu, 6 kere para cezasına mahküm etüv yer aldı. Bir kere fizik ve ruhiy sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine yetmek haqqı bozulğanı belli. Daha tafsilãtlıca esabatımızdan ögrenmek mümkün.
Qırım işğaliniñ bedeli- insan haqlarınıñ 7067 kere bozulması
Cuma künü, dekabrniñ 10-unda bütün dünyada insan haqları Künü qayd etile. 1948 senesi aynı şu künü OON baş assambleyasınıñ 3-ünci sessiyası ketişatında insan haqlarınıñ umumiy Deklaratsıyası qabul olunğan edi. Mezkür vesiqa halqara seviyede esas vatandaşlıq, siyasiy, içtimaiy, iqtisadiy, medeniy haqlarını ilãn etti ve böyle etip olarnıñ standartlarını belgiledi. Faqat deklaratsıya printsiplerine ülkelerniñ hepis riayet etmey. Ayrıca, Qırım işğalinden soñ insan haqlarınen bağlı vaziyet ket-kete bozula.


text:
Kyivde kritik infrastruktura obyektlerine qarşı saba raketa darbesi sebebinden üç insan elâk oldı, dep haber etti Ukrayına paytahtınıñ şeer yolbaşçısı Vitaliy Kliçko.
«Bugün Kyivniñ kritik infrastruktruasına yapılğan ücümi neticesinde üç insan elâk oldı. Bu kritik infrastruktura obyektlerinden biriniñ hadimleri ola», – dep yazdı Kliçko Telegram kanalında.
Onıñ aytqanına köre, saba Rusiye raketaları tüşken eki obyekt zarar kördi. Elâk olğan eki kişi aqqında haber etildi.
Oktâbrniñ 18-nde saba Rusiye ordusı kene Kyivge ücüm etti. Yerli akimiyetniñ malümatına köre, raketa darbelerinden soñ eki kritik infrastruktura obyekti zarar kördi, aqibetlerini yeñüv devam ete. Kyivliler elektrik ve suv teminlevi qısmen sıñırlanacaq, dep tenbilendi.
Oktâbrniñ 18-nde Kyivden ğayrı Rusiye Dnipro, Harkiv, Jıtomır ve Mıkolayıvge ücüm etti.
Ukrayına Silâlı quvetleriniñ Ava quvetleri komandanlığınıñ spikeri Yuriy İgnat Rusiye aviatsiyası bugün saba Rostov vilâyetinden Kyivge ve Ukrayına vilâyetlerine ücüm etti, dep bildirdi.
Soñki vaqıtları Rusiye ordusı Ukrayınanıñ energetik infrastruktura obyektlerine qarşı ateşlerini quvetleştirdi. Ücüm içün qanatlı raketa, «topraq-topraq» ava mudafaası raketalarını ve İran bergen Shahed-136 kamikadze-dronlarını qullana. Keçken afta büyük ücüm vaqtında 15 kritik infrastruktura obyektlerine zarar ketirildi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin oktâbrniñ 10-nda Rusiyeniñ Ukrayınağa, hususan energetika obyektlerine darbe endirgenini tasdıqladı. Aynı vaqıtta o, «Rusiye toprağında terror ücümlerini kerçekleştirmege tırışsalar», yañı ücümnen qorquzdı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
İşğal etilgen Qırımda quvetçiler Rusiye ordusına seferberlik çerçivesinde qırımtatarlarğa eñ az 1500 celpname berdi. Bunı Ukrayina prezidentiniñ Qırım MC-deki daimiy temsilcisi Tamila Taşeva bildirdi.
"Malüm olğanı kibi, qırımtatarlarğa eñ az 1500 celpname berdiler. Bu celpnameler qırımtatarlarnıñ toplu yaşağan yerlerde berildi. Misal olaraq, Bağçasaraynıñ 6 ve 7-nci mikrorayonlarında, Aqmecit civarında Stroganovkada, Zuyada, Saq şeerinde, Qalay, Mayskoye qasabalarında", - dedi o.
Taşeva Qırımda seferber etilgenlerniñ sayısı aqqında şimdilik malümat olmağanını bildirdi . Aynı zamanda, Taşeva qayd etti ki, Rusiye memuriyetiniñ Qırımnıñ 3-3,5 biñ sakinini cenkke yollamağa planlaştırğanına köre, o zaman 1500 celpnamen ve atta biñ seferber etilgen qırımtatar "büyük bir qısımdır".
Sentâbrniñ 21-nde Rusiyede ilân etilgen qısmiy seferberlik sebebinden Qırım ve Aqyarnıñ Rusiye akimiyeti askerlikke aluv komissiyalarını quruv aqqında bildirdi. Sergey Aksenov esas Ukrayınağa 1200 «göñüllini» yolladı ve daa eki batalyon azırlay, dep bildirdi.
Qırımdaki Rusiye kütleviy haber vastaları «añlaşmalı arbiy hızmetniñ» reklamasını yapa.
İşğal etilgen Qırımnıñ tahminen 5000 sakini Rusiye prezidenti ilân etken qısmiy seferberlikten soñ arbiy komissarlıqqa celpname aldı.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Qırım ve Aqyarda Rusiyeniñ Ukrayınağa qarşı cenkinde ölgen Rusiye arbiylerini defin etmege devam eteler.
Ukrayına prokuraturasınıñ malümatına köre, 2015 senesinden başlap Rusiye Qırımda Rusiye Federatsiyasınıñ silâlı quvetlerine askerlikke aluv qanunsız kampaniyasını 15 kere keçirdi. Aq qorçalayıcılar Qırım ve Aqyar sakinleriniñ Rusiye ordusına aluvını halqara uquq bozuluvı dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Ukraina portlarınnan cibärelgän aşlıq
Ukraina portlarınnan cibärelgän aşlıq miqdarı 6 millon tonnadan artıp kitte
Rusiyä-Ukraina suğışı arqasında yäşängän "azıq-tölek krizisı" riskınıñ beterelüenä qağılışlı Türkiyäneñ tırışuları belän buldırılğan "aşlıq koridorı"nnan bügengä qadär cibärelgän aşlıq miqdarı 6 million tonnadan uzdı.
Türkiyä Milli saqlanu ministrlığınnan yasalğan belderügä kürä, 2022nçe yılnıñ 22nçe iyül’ könne İstanbulda Türkiyä, Rusiyä, Ukraina häm Berläşkän Millätlär Oyışması tarafınnan "Aşlıq häm azıq-tölek produktlarınıñ Ukraina portlarınnan qurqınıçsız räweştä cibärelüe dokumentı”na imza salındı.
İstanbuldağı urtaq koordinaśiya üzägeneñ 27nçe iyül’dä êşçänlegenä başlawı belän Ukrainanıñ Odessa portınnan berençe köymä 2022nçe yılnıñ 1nçe avgust könne xäräkät itterelde.
Bügengä qadär 260 köymä Ukraina portlarınnan çıqtı, cibärelgän aşlıq küläme isä 6 million tonnadan uzdı.
Köymälär belän kukuruz, boday, könbağış şrotı, könbağış mayı, şikär çögendere, soya, borçaq häm arpa kebek azıq-tölek êşlänmäläre alıp barıla.
Ayıruça bügen tağın 8 köymäneñ Ukraina portlarınnan xäräkät itüe belderelde.
Bäyläneşle xäbärlär
Zelenskiy äsirlektän qotqarıluçılarğa büläklär tapşırdı
Rusiyädän äsir almaşu yulı belän qaytarılğan ğaskäri, poliśiyä häm mediśina xezmätkäre däwlät bülägenä iyä buldı
Rodos utrawında xärbi künegülär
Xalıqara kileşülär nigezendä älege utrawda xärbilär häm qorallar tıyıla


text:
«Bu mesele baqıla, lâkin men şunı qayd etem ki, bizler başta silâlı tarafqa, ukrain vatandaşları, Ukraina devletine qarşı silâ qullanğan silâlı tarafqa silânı teslim etmege ve Ukraina devletini terk etmege teklif etecekmiz», – dep ayttı o bazarertesi künü Kiyevdeki brifingde Ukraina SNBO toplaşuvından soñ, haber ete İnterfaks-Ukraina.
Parubiy şunı qayd etti ki, terrorizmge qarşı operatsiya çerçivesinde keçirilgen tedbirler Silâlı quvetler, Milliy gvardiya ve sıñırcılar arasında koordinatsiya olmasına imkân bere.
«Bu meseleni muzakere etip, Ukraina prezidentine arbiy vaziyet kirsetilmesinen bağlı mütehassıslar malümatlarını azırlap, bese-belli, bunıñ kibi variant baqıla, ve bunıñnen bağlı qararnı prezident qabul etecek, SNBO toplaşuvı ötkerilecek, bu mesele anda baqılacaq», – dep añlattı SNBO kâtibi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko memleket şarqındaki arbiy areketler bu afta toqtatılacaq, dep ümüt ete.


text:
Advokat Nikolay Polozovnı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerovnıñ davası boyundca şaat olaraq sorğuğa çekmek içün Federal havfsızlıq hızmetine (FSB) zorlap ketirecek olalar. Bunı Polozov video izaatında ayttı.
Videonı Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Facebook saifesinde derc etti.
Advokat qayd ete ki, yanvar 16-da Ahtem Çiygoz davası boyunca mahkeme oturışınıñ teneffüsinde mahkemege FSB taqiqatçısı Skripka ve FSB hadimi Şevçenko keldiler.
«Olar İlmi Ümerovnıñ davası boyunca şaat olaraq sorğuğa çekilmeme dair celpnameni berecek oldılar. Men onı kene almadım, taqiqatçınıñ areketleri qanunsız ola dep, qararımnı añlattım. Uquqiy yardım köstergende alğan malümatlar boyunca advokatnı sorğuğa çekmek qanun tarafından yasaq etiledir. Taqiqatçı Skripka bunıñ neticesinde meni FSBge zorlap ketireceklerini, protokol tizilecegini ve «İlmi Ümerovnıñ davası» boyunca şaat olaraq sorğuğa çekilecegimni ayttı», – dep ayttı Polozov.
Advokatnıñ bildirgenine köre, keçken yılnıñ soñunda o taqiqatçı Skripkağa Polozovnı sorğuğa çekmege izin bergen Kiyev rayon mahkemesiniñ qararından şikâyet arizasını yazdı.
«Bugün ögrendim ki, bu şikâyet daa kelmegen eken, qarar işke tüşürilmedi, demek ki, taqiqatçı Skripkanıñ areketleri bütünley qanunsız ola. Bu areketleri meni Qırımdan quvacaq ola, Rusiye uquq qoruyıcı sistemasınıñ repressiyalarına oğrağan Ukraina vatandaşlarına yardım etmemi istemeyler», – dep ayttı Polozov.
Dekabr 20-de Qırımda advokat Nikolay Polozovğa qarşı cinaiy iş ğayrıdan açıldı.
Bundan evel Rusiyeniñ Qırımdaki taqiqat komiteti Qırımda qırımtatarlarğa qarşı açılğan bir sıra davada imayeci olğan Rusiye advokatı Nikolay Polozovğa qarşı cinaiy iş açmağan ruhset bermegen edi.


text:
Bunı Ukraina baş nazir muavini Oleksandr Sıç bildirdi, dep haber ete Radio Svoboda.
«Biz İnfrastruktura nazirligi ile Qırım ile üzülmegen munasebetiniñ imkâniyetini muzakere ettik ve Ukraina qıtasında VNOnı tapşırmağa istegen balalarğa, olarnıñ sayısı tahminen 600 talebeni teşkil ete, qıtağa evelden kelmege tefsiye etemiz, çünki iyünniñ 1-den anda poyezd ve avtobuslarnıñ yürüş cedvelinde bazı bir problemler peyda ola bilir», – dedi Sıç.
Baş nazir muavini Qırımda bugün 17290 abituriyent bar olğanını qayd etti.


text:
«Qırımtatar sanatlar müzeyi» likvidatsiyasından soñ adını deñiştirdi. Endiden soñ onıñ adı – «Qırımtatar medeniyet-tarih mirasınıñ müzeyi» Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet bücet müessisesidir, dep haber ete QHA.
Müzey hadimleri bildire ki, al-azırda müessiseni Rusiye qanunlarına köre ğayrıdan qayd eteler.
Yanvar 27-de müzeyde bu yılnıñ ilk sergisi açıldı. Sergide qırımtatar ressamı Ali Bekirovnıñ eserleri numayış etilgen.
İşğal etilgen Qırımda eki teatrniñ adını da deñiştirdiler. Aqmescitteki Qırım Akademik Ukrain muzıkalı teatri «Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet akademik teatri», Gorkiy adına Rus akademik muzıkalı teatri ise «Qırım akademik drama teatri» oldı.
Aqmescitteki Qırımtatar akademik muzıkalı-drama teatri de adını deñiştirip, devlet teatri olacaq.
Kendi adını yalıñız Franko kütüphanesi qaytarıp oldı.


text:
Qırımda Krasnoperekopsk rayonında Voinka köyüniñ yanında yol qazası yüz berdi, eki adam elâk olğan, daa üçü yaralanğan. Bu aqta Qırım matbuatı bildire.
Rusiye polisi, Voinka köyüniñ çıqışında VAZ-2012 maşnasınıñ aydavcısı Skoda maşnasına yol bermedi, dey.
Matbuat hızmetinde, yol qazası saat 14.30-da oldı, dep bildireler.
Qırımnıñ Yedi Quyu rayonındaki yolda yolcu avtobusı endekke «uçıp ketti», neticede bir insan elâk oldı, sekiz kişi farqlı yaralar aldı.
Qırımda Rusiye Tahqiqat Komitetinin idaresi “Yañış Taqıl (Zavetnoye)-Keriç” marşrutınen yol tutqan avtobusınıñ qazası sebebinden cinaiy dava açıldı. Qazada bir adam elâk oldı.


text:
QIZIL QOBA
Qırımnıñ eñ büyük qobasıdır (52600m²). Çatır-Dağnıñ eteginde yerleşken. Onıñ tübünden Suv-uçqan özeni aqa. Eski zamanlarda bu qobada qadimiy insanlar yaşağan.
MERMER-QOBA
Dünyada eñ dülber qobadır. O da Çatırdağnıñ eteginde yerleşken. İçindeki taşlar masal qaramanlarını añdıra. Dülberden-dülber taş uçansuvları ve perdeleri, göller ve incige oşağan qumları onı Avropada eñ tanılğan qobalardan biri yapa.
EMİNE-BAİR-HOSAR
Avropanıñ eñ mücizeli qobalarından biri. Çatır-Dağnıñ eteginde yerleşken. Onıñ içinde paleontologiya müzeyi bar, çünki mında pek çoq mamont, tüklü kerkedan, qoba arslanı ve diger qadimiy ayvanlarnıñ kemikleri yahşı saqlanğan.
SKELE QOBASI
Qırımda eñ yüksek qobalardan biridir. Onıñ içine doquz qatlı ev sığa bile. Baydar vadiysiniñ dağlarında yerleşken. Bu qoba suvnen yuvıp çıqarılmağan – o, küçlü zelzele vaqtında yer çatlağanda peyda oldı.
KİYİK-QOBA
Dünyada belli olğan qobalardan biri, çünki bu insanlar yaşağan eñ qadimiy yer. O, Qırımda adamlar 100 biñ yıl evel peyda olğanını isbatlay. İçinde pek çoq avda öldürilgen ayvanlarnıñ ve çeşit quşlarnıñ kemikleri, qadimiy insanlarnıñ emek aletleri tapıldı. Bu qoba Zuya qasabasınıñ civarında yerleşken.
TÜPSÜZ-HOSAR
Qırımda eñ teren quyudır. Qurt Bair yanında, Çatır-Dağnıñ eteginde yerde çuqur açıla. Tübüne tüşmek içün 195 metr yip kerek. Yazda bile içinde buz ola.
ÜÇ UCLU-HOSAR
Eñ tik qoba. Onıñ içine kirmek içün quyuğa enmek kerek. İçindeki qobalar qat-qat tüşeler. Çatır-Dağnıñ eteginde, Tüpsüz-Hosar yanında yerleşe.
GÖGERCİN-QOBA
Eñ yükseklikte (deñiz boyundan 785m) yerleşken qoba. Qızıl-Qobannıñ töpesinde, dağ içindedir. Kirmek içün quyuğa enesiñ. İçindeki büyük qoba altı odağa bölünşgen. Tübünde gölçikler bar.
ALİM QOBASI
Halqımız arasında eñ meşur qoba, çünki mında qırım yigiti, efsaneviy Alim-Aydamaq çar jandarmlarından saqlana edi. Kirişindeki büyük taşlar ana-mına tüşip ezerim, dep tura. Onıñ içün adamlar içine kirmege saqınğan. Qoba Aqmescitniñ civarında yerlerşken.


text:
Qırımda yaşağanım qadar, daima eşitem ki: mevsim müddetini keñleştirmek kerek. Raatlanıcılar sadece iyülden avgustqa qadar olmasın da, deyik, mayıstan oktâbrgece olsun. Qayd etmek kerek ki, Türkiye kurortlarında bunı yapıp olalar. Bizde - yaramayca
Er yıl eşitemiz ki, Qırımda turistler ep artmaqta: 5 million, 6 million, bu yıl endi 7 million bekleyler! Nasıl sayğanları - bu ayrı bir sual. Mına, deyik, Krasnodardan fura keldi, onıñ eki aydavcısı bar. Mayıs ayı devamında o yarımadağa 7 kere kirdi - mına 14 raatlanıcı oldı!
Kezlev mevsimge azırlanğanını er vaqıt begene edim. Anda ağaçayaqlı teatr, İvan Kupala bayramı, ve er yıl yañı bir şeyler - suqlanasın! Kefede öyle degil: kurort ve turizm bölügi yavaş ve avesliksiz çalışa.
FVN-niñ malümatına köre, Qırım çalışma razılığını dörtten tek bir plâj aldı. Qalğanları - yoq. Yazğace bir qaç kün qaldı, plâjlar ise azır degil. Kefeniñ baş yalısından kezinip baqıñız, qullelerde qurtarıcılar barmı? Qulleler bar, amma qurtarıcı bir vaqıt olmay. Adamlar yalıda em de yuvuna, em de küneşlene, qurtarıcılar ise yoq. Bütün keçken yazda olğanı kibi yoqlar - olar ya da katamaranlarnı kirağa berip tura, ya da raatlanıcılarğa massaj yapa. Bu, elbette ki, pek müim ve faydalı, amma qurtarıcı qulleler aysa nege qoyuldı?
Gemi batqan yeri yanında yuvunma yasağı yazısı barmı? Yoq. Yagmur kanalizatsiyası aqıp turğan yerde (merkeziy plâj) yuvunma yasağı barmı? Bar edi, amma şimdi yoq.
Bir qaç unutılmağan kün hastahanede keçirmege istemeseñ, plajlarda yuvunmaq kerekmey olğanını yerliler bile. Kurortçılar ise bilmey. Daa yaramayı, olar kimerde balalarnen kele. Balağa ise, deñiz suvunda oynap yuvunğanda ağıznı qapatıp tutmaq ve saqın suv yutmamaq kerekligini añlatmaq qıyın.
Nesi yahşı - ceçek çoq. Yalı boyu o qadar çeçek men daa körmegen edim - şeer memuriyeti çoq ğayret kösterdi.
Amma çöplük da çoq: yazıq, amma yerliler onı olur-olmaz yerlerde taşlay. Ve onı kelgenler attı, dep aytmaq kerekmey, çünki olar daa, mına saña, yoq.
A mına binalarnı fasadlarınen ise güzel olmadı. Yalı kenarındaki binalarnıñ fasadlarınen yañlış kamuflâj yolunen kettiler: binalarnı basma parçalarınen qapattılar. Ve icadiy yanaştılar: balkonda bir qaç yıl evel yıqılğan sutunlarnı resimlediler. Körünişi endi dülber ve bay. Bu balkonı soñ ne yapacaqlar, aqılım kesmey. Oña da basma çekerlermi? Amma o öyle sepile ki, bir basma dayanmaz...
Ve plâjnıñ qorası: men er şey añlayım, o 30 yıl evel yapılğan, çoqça olmasa. Amma o totlı - boyalamağa kimseniñ vaqtı olmadı. Amma, kerçekten aytsam, onı bozıp, yañı tayanğıç qoymaq kerektir.
Kopoчe, пpoдoлжaeM roToBиTbcя k пoдcTyпaющeMy ceзoHy. ЖдeM kypopTHиka!
Qısqası, mevsimge azırlıqnı devam etemiz. Kurortcını bekleymiz!
Armen Haçaturov, Kefeden bloger (adı ve soyadı deñiştirilgen)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkü