text:
Başqortstan atom stansiäse tözelerme?
İke yıl elek, yäğni 2002 yılda Başqortstanda Ağidel şähärendäge atom elektr stansísın yañadan tözi başlaw buyınça qayber çaralarğa kereştelär. Republík xakímítları Mäskäw türälärenä çığıp, üz dälillären kiterep, bu tözeleşne yañadan başlawğa fatíxa ala aldı. Federal üzäk Başqortstandağı atom stansísın tözü öçen finanslar büläçägen dä ışandırdı. Ul çaqtağı uy – niätlär buyınça, bıyıl Ağidel şähärendäge bu zur tözeleş bar quätenä başlanası da ide. Ä 2010 yılda atom elektr stansísınıñ dürt energí bloğınıñ berençese faydalanuğa tapşırılaçaq dip isäpläp tä quyğannarı mäğlüm. Läkin älege köngäçä Ağidel şähärendäge zurdan qubıp uylanılğan eşlär tormışqa aşmí kilde. Çönki äle anda xätta proekt eşläre dä başqarılmağan. Monıñ säbäbe bik ğädi – «Rosenerğoatom» şirkäte haman da aqça küçermi. Tögälräk itep äytkändä, ul beraz küçergän inde, ämma änä şul küpmeder aqçanıñ ber öleşe Mäskäwdä qalğan, çönki aña başqalanıñ aqıllı baş arxitektorları häm ğälimnäre tözeleşneñ proektın eşlärgä tieş di. Älbättä, berqädär aqça Başqortstanğa da kilep citkän, ämma ul aqça atom elektr stansísınıñ äle oyışıp ta betmägän citäkçelegen totarğa da citmi di.
Finans qíınlıqlarnı isäpkä alıp, Başqortstan citäkçelege şuşı könnärdä Rusiä xakímítlarına yänä dä möräcäğät itep, atom elektr stansísın tözüne başlaw öçen tağın yärdäm soradı. Xäbärlärdän kürenüençä, il citäkçelege Başqortstan türäläre üteneçenä qolaq salğan imeş. Xäzer yün ayı azağına qädär Başqortstan xökümäteneñ eşçe törkeme investisílarnı nigezläw proektı buyınça täqdimnären häm kisätülären äzerlärgä, şulay uq elektr energísına ixtimal bulğan tariflarnı açıqlarğa tieş ikän. Şuşı ay azağına uq Başqortstan atom elektr stansísın urnaştıru şartların Tatarstan belän Udmurtí xökümätläre belän bergä tikşerü dä qaralğan. Mäğlüm ki, Tuğandaş Tatarstan da, Udmurtí dä üzläreneñ çik buyına terälep torğan Ağidel şähärendä atom stansísın tözügä moñarçı qarşı çığıp kilgän ide. Qayber çığanaqlardan kürenüençä, alar äle dä bu qurqınıç tözeleşneñ başlanuın telämi.
5 yün könne Qazanda Başqortstan atom elektr stansísın tözü mäsäläsen tikşerüçe fänni konferensí ütäçäk. Anda qatnaşuçılar bu tözeleşneñ aqlanmağan buluın isbat itärgä tırışaçaq di. Älege konferensíğa Ufadan kiñ bilgele ğälim – eqoloğ Boris Pawlov ta bara. Ul anda atom stansísın tözüneñ níkdär xäwefle ikänen dälilläp çığış yasarğa tieş. Başqortstandağı kiñ bilgele eqoloğ, tirä – yş moxitne saqlaw yünäleşendä xakímítlar belän daimi köräş alıp baruçı cämäğät eşleklese häm jurnalist Boris Pawlov Ağidel şähärendäge atom elektr stansísı tözeleşen bötenläy dä başlamaw yaqlı. Anıñ zur xäwef tudıruı xaqında Pawlov äfände elekke yıllarda uq söyläp kilde. «Älege tözeleş Başqortstanğa da, Tatarstanğa da ber tiengä dä kiräk tügel», – di Boris Pawlov.
Ağidel şähärendäge atom stansísın tözügä qarşı buluçılar üz dälillären andağı cir qatlamınıñ totrıqsızlığı, tektoník xäräkätlär bulıp toruı belän nığıta. Başqortstan Fännär akademísınıñ Geologí institutında da älege tözeleşkä bik şiklänep qarílar. Şuşı institutnıñ baş belgeçe, geologí häm minerologí fännäre doktorı, akademík Morat Kamalıtdínov äytüençä, anda centekle tikşerü ütkärmiçä, atom stansísı tözi başlaw üz – üzeñne ülemgä xökem itü belän ber ul.
(awdio)
Sez Başqortstan Fännär akademísınıñ Geologí institutı baş belgeçe, akademík Morat Kamalıtdínov fikerlären tıñlıdığız. Üz ölkäsendäge kürenekle belgeç Ağidel şähärendäge atom stansísın tözer aldınnan un yıl elek ük anda geologík tikşerenülär alıp baru öçen Başqortstan xökümäte geoloğlarğa zaqaz birergä tieş ide, di. Ämma andí zaqaz birelmägän. «Aña qızıqsınu da yuqtır, küräseñ, – di Morat äfände. – Çönki geologík tikşerenülär näticäläre atom stansísın tözi başlaw faydasına bulmasqa mömkin. Ä republík citäkçeläreneñ, ni öçender, bu stansínı bik tä töziseläre kilä.
Yul uñayınnan şunısın da äytep ütik. Başqortstan eqoloğları republík citäkçeläreneñ bik nıq ücätlege belän tözelüçe Yomağuca susaqlağıçı tözeleşenä dä qarşı çıqqan ide. Eqoloğlarnıñ qarşılığına iğtibar itep tormadılar, ul tözeleş tämamlanıp kilä inde, ä anıñ nindi näticälärgä kiteräçägen älegä berkem dä anıq qına äytä almí. Milliardlarça rubl' israf itep bik zur tözeleşlär alıp baru çire republíkta küptän küzätelä inde. Monı qayberäwlär kinayaläp, bezneñ xakímítlar «gigantízm» belän awırí dip äytä. Şundí gigantízmğa misallarnıñ tağın berse Blağöweşçen şähärendäge «Polief» şirkäte. Biredäge tözeleş tä xäzer distä yıllar däwam itä inde. Anı tämamlawğa aqça citmi, ä Mäskäwdän kilgän wäkillär finanslar bülergä wäğdä birep kitä dä, tiz genä onıta. Äle bu tözeleşkä yärdämne bu atnada Mäskäwgä barğaç, republík prezidentı Räximov Rusiä premier – ministerı Fradqov äfände belän oçraşu waqıtında añardan da sorağan. Ul da wäğdä itkän. Ämma wäğdäneñ ütälüen qaysıberdä öç yıl ğına tügel, distä yıllar da kötärgä turı kilä şul.


c: text/html

text:
Biredä 16 ilneñ citäkçeläre Könçığış Aziädä iqtisadıy häm säwdä xezmättäşlegen nığıtu maqsatında yaña forum oyıştırdı. Kuala Lumpur oçraşuın citäkläwçe Malayziä premyer ministrı Abdulla Äxmät Bädäwi yaña Könçığış Aziä Sammitı oyıştırıluın iğlan itte.
"Bez barıbız da xezmättäşlek arta başlağanda, xezmättäşlek köçäyä barğanda, añlaşu däräcäse yaxşırğanda kiläçäktä Könçığış Aziä cämäğätçelege çınbarlıqqa äwereläçäk dip kileştek" dide Bädäwi.
Rusiä prezidentı Vladimir Putin Könçığış Aziä Sammitında küzätüçe bularaq qına qatnaştı. Ämma xäbärçelär äytüençä, oçraşu waqıtında Rusiäne äğza bularaq alu turında urtaq fikergä kilenmägän. Qayber bu törkemne yaqlawçılar anı Aziä irekle säwdä törkeme itep kürülären äytä. Sammitta Yaponiä, Qıtay, Könyaq Korea, Hindstan, Awstraliä, Yaña Zelandiä şulay uq Könyaq-Könçığış Aziä Däwlätläre Berläşmäse qatnaşa. Bu berläşmägä Brunea, Kambodji, İndoneziä, Laos, Malayziä, Myanmar, Filipin, Singapur, Tailand häm Vietnam kerä.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ğiraqnıñ Äl-Falluca şähärennän yıraq tügel ber cirdä amerikan boralağı bärep töşerelgän. Qorbannar xaqında xäbärlär yuq.
Bağdadta radikal şığilar liderı Moqtad As-Sadrnıñ iñ yaqın bulışçısı Xazem Äl-Aradci qulğa alınğan bulğan, läkin berniçä säğättän anı azat itkännär. Bu xaqta ul üze, min Bağdadqa Ğiraqnıñ töbäk liderları belän oçraşırğa häm matbuğat konferensiäsendä qatnaşırğa kilgän idem, mine qulğa alıp, hawa mäydanına alıp kilgännän soñ ğafu ütenep, azat ittelär, dip beldergän. Alarnıñ törkemnäre Än-Nacaf şähärendä fetnä kütärgän ide. Än-Nacaf şähärenä koalitsiäneñ östämä köçläre tuplana başlağan. Soñğı xäbärlärgä qarağanda, töbäk liderları belän tınıçlıq söyläşüläre alıp barğan As-Sadr üzeneñ tarafdarlarına Än-Nacaf, Kerbel, Qufa şähärlärendä basıp alınğan cirle politsiä häm administrasiä binalarınnan çığıp kitärgä färmän birgän.


text: Quşma Ştatlar Berläşkän millätlär oyışması iminlek şurası rezolúsísı ölgesenä Sudanğa qarşı çikläwlär buldıru täqdime kertte. Quşma Ştatlar, Darfur provínsísında terror kompanísı taraluda ğäräp qorallı törkemnärenä bulışlıq itkän Sudan xakímítın ğäyepli. Uzğan yılnıñ febräl ayında Darfurda 30 meñnän artıq afríknlı üterelde häm millionnan artıq keşe tuğan cirlären qaldırıp qaçıp kitergä mäcbür buldı. Qaçaqlarğa açlıqtan ülü qurqınıçı aldında. Quşma Ştatlarnıñ däwlät sekretare Qölin Pawäl bolay dip belderde: “Bu provínsí xalqı yärdämgä moxtac. Xalıqara cämäğätçelek bitaraf bulıp qalmasqa tieş. Bez bu yärdämne kürsätü öçen nıqlı qararağa kildek”.


text:
Yıldız Masalı 13. Bölüm tek part full izle,Yıldız Masalı 13. Bölüm bölüm dizi müziği, Yıldız Masalı 13. Bölüm Hangi gün, Yıldız Masalı 13. Bölüm Hangi Kanalda, Yıldız Masalı 13. Bölüm Saat Kaçta, Yıldız Masalı 13. Bölüm Bölüm izle, Yıldız Masalı 13. Bölüm Bölüm full izle, Yıldız Masalı 13. Bölüm Bölüm full izle, Yıldız Masalı 13. Bölüm Bölüm hd izle, Yıldız Masalı 13. Bölüm Bölüm izle, Yıldız Masalı 13. Bölüm filmi izle, Yıldız Masalı 13. Bölüm son bölüm izle, Yıldız Masalı 13. Bölüm Bölüm yeni bölüm izle, Yıldız Masalı 13. Bölüm Bölüm Fragmanı, Yıldız Masalı 13. Bölüm türkçe dublaj izle, Yıldız Masalı 13. Bölüm Bölüm Fragmanı full izle, Yıldız Masalı 13. Bölüm Bölüm Fragmanı hd izle, Yıldız Masalı 13. Bölüm Bölüm Fragmanı izle, Yıldız Masalı 13. Bölüm altyazı izle, Yıldız Masalı 13. Bölüm Bölüm son bölüm Fragmanı izle, Yıldız Masalı 13. Bölüm Bölüm yeni bölüm Fragmanı izle.Yıldız Masalı 13. Bölüm izle, Yıldız Masalı 13. Bölüm Fragmanı, Yıldız Masalı 24.12.2011
Yıldız Masalı 13. bölümü ile 24 Aralık 2011 Cumartesi günü TNT ekranlarında sizlerle olacak. Yıldız Masalı 13. bölüm fragmanı eklenmemiştir..
FRAGMAN İZLE
Fragman Henüz Eklenmedi


text:
İzrael saqlanu ministrı Şaul Mofaz, ägär dä fälestin citäkçelege, soñğı könnärdä İzraelgä höcümnären arttırğan fälestin suğışçıların tuqtatmasa, "İzrael zur häm däwamlı xärbi çara başlayaçaq" dip belderde. Meñlägän İzrael xärbie Gaza çige buyına cıyıldı. Färman birelsä alar cir öste xärbi çarasına äzer, dip xäbär itelä. Kiçä fälestin prezidentı Mähmüd Abbas, suğışçılarnı İzraelgä qarşı höcümnärne tuqtarırğa çaqırdı.
Ämma köç qullanu bügen dä däwam itte. İzraelneñ çik buyındağı Sderot şähärenä tağın raketalar atıldı. Könyaq Gazadağı Xan Yunista Hamas citäkçeläreneñ berse atıp üterelde.


text:
7 April – Sälämätlek köne uñayınnan Paqstan tabibı Fazal Äxtär xätiräläre
7 April comğa könne dönyada Sälämätlek köne bilgelänä. Berläşkän Millätlär Oyışması bıyıl anı tabiplarğa bağışlıy. Här könnären başqalarnıñ ğömeren saqlawğa, yärdäm itügä bağışlağan bu fidäqär keşelär yış qına xezmätlären bik awır şartarda kürsätergä mäcbür. Sälämätlek köne uñayınnan xäzer sezgä Paqstan tabibı Fazal Äxtär xätirälären täqdim itäbez. Uzğan yılnıñ üktäberendä bulğan cir teträwennän soñ ul qaza urınına barıp qorbannarğa berençe yärdäm kürsätkän.
Binalarnıñ kübese cimerelgän ide. Keşelär çatırlarda yata ide. Paqstanlılarda keşe ülsä qıçqırıp yılaw ğädäte bar. Bu keşelär tınıç qına şok xälätendä utıra ide. İkençe teträndergän närsä – xatın-qızlar, balalar az ide. Cir teträwe irtänge 9lar tiräsendä bulğanğa kürä, irlär tışta, ä menä xatın-qız, balalarnıñ kübese öylärendä bulğan, häm häläk bulğan.
Cir teträwlär xastaxanägä kilgäç tä däwam itte. Andağı keşelär bik qırıqtı, qıçqırışa başladılar. Awırular yataqlarda yata, alarnıñ tuğannarı bu yataqlarnı etep tışqa çığara başladı. Min yasalma böyer cixazın urnaştırdım, 7-8 patsient bar ide, täwlek buyına alar yanında buldım. Min alarğa, ägär sezgä berär närsä bula qalsa, min sezneñ belän üläçäkmen, didem.
Bik nıq arıttı, citmäsä, Ramazan ayı, uraza totarğa da kiräk. Şöker, keşelär bik yärdämçel ide, awız açarğa bezgä aş kiterdelär.
20 yäşlek ber yeget bar ide, Mozaffarabad universitetı studentı. Cir teträgändä öyendä bulğan, taşlar arasına qısılıp qalğan, ike ayağı da sınğan. Ätise anı berniçä çaqırım arqasına salıp xastaxanägä alıp kilde. Başta anı Abotabatta däwaladıq, ike atnadan başqa aıwrular belän bergä Karaçiğa kiterdek. Xäzer ul ayağına basqan, berniçä atna elek kenä şaltırattı.
Min ike yıl ğäskärdä eşlädem. Läkin mondıy xällärne kürgänem bulmadı. Bu tämam başqa täcribä, min anda bulıp, kemneñder tormışın saqlap qala aluıma bik şatmın."
Bu uzğan yılnıñ üktäberendä Paqstandağı cir teträwe qorbannarın däwalağan tabip, Karaçinıñ Urologiä häm yasalma böyer institutı doktorı Fazal Äxtär xätiräläre buldı.
ali ğilmi


text:
Omski ölkäseneñ Taw awılı 230 yıllığın bilgeläde
Amerika Quşma Ştatları bäysezlek alularınıñ 230 yıllığın bilgelärgä äzerlängän könnärdä Omski ölkäseneñ tönyağında urnaşqan Taw awılı üzeneñ barlıqqa kilüeneñ 230 yıllığın bäyräm itte. Älbättä, biredä yäşäwçe tatar xalqı bäyräm oyıştıruda amerikannar belän yarışmadı. Alay ğına da tügel, Taw awılında yäşäwçelär xätta cir şarınıñ ikençe yağında şundıy uq datanıñ başqalar tarafınnan zur külämdä bilgelänüe turında belmädelär dä.
Taw awılınıñ bäyräm tantanaları yäkşämbe könne uzdı. Bu köngä turı kiterep anda milli bäyrämebez – Sabantuy da ütkärelde. Bäyrämnärneñ töp oyıştıruçıları cirle üzidarä citäkçeläre, uqıtuçılar häm awıl klubı xezmätkärläre buldılar. Rayon xakimiäte tarafınnan da yärdäm kürsätelde. Xakimiätneñ mädäniät bülege häm bülek qarşında eşläwçe tatar mädäniät üzäge ssenariy äzerläwne, kürşe-tirä awıllardan häm şähärdän üzeşçän sänğät kollektivların çaqırıp kiterüne üz östenä aldı. Bäyräm rayonnıñ yıllıq programmasına kertelep, räsmi oyıştırılğan ide. Anda ölkä qanun çığaru cıyılışı deputatları Sergey Jirikov häm İldus Särvärov, rayon başlığı Vladimir Gorev, rayon mädäniät bülege xezmätkärläre häm cirle üzidarä citäkçeläre qatnaştılar. Bäyrämne doğa belän Omskinıñ Xäyer-İxsan mäçete mögällime Zaqir xäzrät Şaripov açtı.
Annan soñ süz rayon başlığı Vladimir Gorevqa birelde. Ul xalıqnı bäyräm belän täbrikläde häm anı oyıştıruda küp köç quyğan mäktäp direktorı Alsu Şaripovağa, töp iğänäçe bulğan Bari Altıynbaevqa räxmät käğäzläre tapşırdı.
Bäyrämdä qatnaşqan deputatlar da bäyräm belän täbriklägän çığışlar yasadılar, üzläreneñ maxsus alıp kilgän büläklären tapşırdılar. Deputat Sergey Jirikov awıl mäçetenä keläm, klubqa muzıkal' üzäk büläk itte. Ä İldus Särvärovnıñ büläkläre sabantuy yarışlarında ciñüçelärgä bilgelängän ide.
Täbrikläwlärdän soñ bäyrämne alıp baruçılar cıyılğan xalıqnı häm qunaqlarnı qısqaça ğına awılnıñ 230 yıllıq tarixı belän tanıştırıp üttelär. Annan soñ xucalarnıñ häm bäyrämgä kilgän kollektivlarnıñ çığışları başlandı. Täbrikläwçe kollektivlar küp buldı. Omskidan “Umırzaya” ansamble häm “Ömet” balalar törkeme, Ust'-İşem rayonınıñ İlçebağa awılınnan, Tevriz rayonınıñ Baybı, Taşatqan, Tuyçı, Kip, Kipo-Qular awıllarınnan üzeşçän sänğät kollektivları kilgän idelär. Bäyräm barğan mäydan alarnıñ törle töstäge milli kiemnärennän çäçäk alanına oşap qalğan ide.
Sabantuy awıl yubiley belän bergä bardı. Bäyräm çaraları ike mäydanda bardı - mäktäp yanındağı mäydanda awıl könenä bağışlanğan çaralar ütte, ä yul arqılı bulğan sport qırında Sabantuy uyınnarı bardı. İke bäyräm bulu säbäple xalıq ta ikegä bülengändäy buldı. Beräwlär yubiley çaralarında bulsalar, ikençelär Sabantuy uyınnarında qatnaştılar. Gömüm alğanda, xalıq bäyrämnän qänäğät qaldı. Küplär mondıy bäyrämnärne yışraq oyıştırırğa kiräk digän fiker belderdelär. Rayon başlığı Vladimir Gorev ta, “Başqa awıllarda da Sabantuylar ütkärergä kiräk, ul xalıqlarnı berläşterergä yärdäm itä.” – dide. Anıñ süzlären deputat İldus Särvärov ta xupladı.
“Umırzaya” ansambleneñ Tevriz rayonına yasağan säyäxätenä ayırım tuqtalu da urınlı bulır. Kollektiv ölkä üzägennän 550 çaqrım yıraqlıqta bulğan Taw awılına rayon mädäniät bülege çaqıruı buyınça bardı. Transport belän “Yenisey” korporatsiäse citäkçese Tamir Alimbaev tä'min itte. Ansambl' tatarlar tuplanıp yäşägän bu yıraq rayonğa barıp çığu forsatınnan faydalanıp, Taw awılı bäyrämendä genä qatnaşıp qalmadı, şul uq rayonnıñ Tuyçı häm Baybı awıllarında da çığışlar yasadı. İke kön eçendä kollektiv utırğıçları yıraq aralarğa yörergä yaraqlaştırılmağan “PAZ” maşinasında meñ çaqrımnan artıq yul ütte. Konsertlar quyıp, arıp-talıp, düşämbe könne tañ atqanda ğına şähärgä äylänep qaytqannan soñ, qayberäwlärgä yal da itmiçä, eşkä çığarğa turı kilde. Şulay bulsa da awırlıqlardan zarlanuçı bulmadı.
Saniä Mirxaleeva, Omski


text:
Germaniä, Fransiä häm Britaniä İrannıñ atom programması tiräsendäge ğawğanı çişü öçen yaña täqdim belän çığa
İrannıñ atom programması tiräsendäge kierenkelekne xäl itü maqsatında Fransiä, Britaniä häm Germaniä Tähranğa yaña täqdim yasıy. Anda ägär dä İran üzendä uran bayıtu tırışlıqlarınnan waz kiçä ikän, aña texnik yardäm wäğdä itelä. Ä inde Tähran monı qabul itmäsä, Yevropa illäre dä Washingtonğa quşıılp İranğa qarşı qırısraq çaralar kürügä bara ala.
Audio, Shanon Kile
"Älbättä, biredä başqa qalcalar da bar - säwdä häm xezmättäşlek kileşüe xaqında söyläşülär başlaw, alar monı älegä beraz totqarlap tora, annarı säyäsi mönäsäbätlärne yaxşırtu, iminlek, ayırım alğanda äfyün säwdäse häm oyışqan cinayätçelek belän köräş ölkäsendä xezmättäşlekne arttıru" di Shannon Kile, Yevropadağı öç ilneñ İran kündämlege öçen täqdim itkän östämä ixtimallar turında. Läkin Tähran moña aldanırmı, bilgele tügel. Atnakiç Venada Xalıqara atom energiäse idaräsendä uzğan utırışta İran wäkilläre Yevropa şartların qabul itü-itmäwe xaqında berni dä äytmäde. Çärşämbedä isä İran prezidentı Möxämmät Xattami, atomnı tınıç maqsatlarda qullanu ölkäsendä Tähran bar atom texnologiälären dä üzendä citeşterü xoquqına iä häm ul şul xoquqınnan waz kiçmiäçäk dip belderde. Ämma ul berük waqıtta, İrannıñ bu xaqta söyläşülärgä äzer toruın da äytte.
Audio, Möxämmät Xatami
"Bez härwaqıt üzebezneñ söyläşülärgä äzer buluıbıznı belderep tordıq, häm bez üzara añlaşuğa ireşügä dä äzer. Bez barı tik üzebezneñ bäxässez xoquqıbıznı tanunı, häm Xalıqara atom energiäse idaräse küzätüe astında tınıç atom texnologiälärenä iä buludan mäxrüm itmäwne genä kötäbez" di İran prezidentı Xatami. Tährannıñ atom omtılışlarına kisken qarşı çığuşı Quşma Ştatlar üzeneñ älegä Britaniä, Fransiä häm Germaniä yasağan urtaq täqdimen tikşerüen äytä, ämma anı açıqtan-açıq yaqlawdan totılıp tora. Yuğarıda telgä alınğan öç ilneñ räsmi wäkilläre uzğan atnada Washingtonda bulıp, amerikan yağın şul täqdime belän inde tanıştırıp kitkän ide. Rusiä dä älegä üzeneñ Yevropa illäre täqdimenä mönäsäbäten beldermäde. İrannıñ atom programması mäs''äläse yänä Xalıqara atom energiäse idaräseneñ 25-nçe noyäbrdä açılaçaq utırışında qaralaçaq.
Kärim Kamal


text:
Nadir Däwlät: Törkiädän qarağanda Tatarstandağı xällär alay uq naçar kürenmi
Uqularnıñ soñğı könendä «Azatlıq» radiosı xäbärçeläre aldında milli problemalarnı öyränüçe ğalimnär çığış yasadı, şuşı uqu qısalarında fiker alışu oyıştırıldı. Anda ğalim-etnograf Damir İsxaqov, milli-mädäni avtonomiälär şurasınıñ cawaplı särkätibe Färit Urazaev, İstanbuldan kilgän ğalim-türkolog Nadir Däwlät qatnaştı.
«Azatlıq» radiosı oyıştırğan älege keçkenä forumda tatar-başqort mönäsäbätläre tikşerelde, respublikanıñ statusına häm Rusiäneñ xäzerge milli säyäsätenä qağılışlı mäsälälär kütärelde. Älege çarada yañğırağan fikerlärne sez «Azatlıq» radiosınıñ analitik tapşırularında işetersez, älegä şuşı äytelgän häm bügenge köngä qarağan ber fiker belän tanışa alasız. İstanbulda yäşäwçe ğalim Nadir Däwlät Törkiä tatarlarınıñ Tatarstan problemalarına bulğan qaraşın çağıldırıp birä.
Audio: Eçtän qarağanda xällär bik ömmetsez kürenä, Tatarstannıñ suverenitetı da yuq, Mäskäw dä gel nindider xäylä qora. Çittän qarağanda alay uq tügel. 90nçı yıllardan başlap, Törkiädä Tatarstan belän qızıqsınu nıq arttı. Elek 1-2 tatar ğalime tatar tarixın öyränsä, xäzer inde töreklär bu xaqta fänni xezmätlär yaza. 10 elek elek monı küz aldına da kiterep bulmıy ide. Törkiä Tatarstan belän qızıqsına. Monda konsullıq açıluı da şunıñ açıq misalı. Xäzerge xakimiättäge partiädä dä Rusiädäge dini xällär belän qızıqsına. Rusiä xakimiätläreneñ yawlıq urağan kileş töşkän foto belän pasport alırğa röxsäte Törkiädä zur reaksiä tudıraçaq, çönki anda da bu mäs’älä bar. Bu da bik zur tärräqiät, çönki Törkiädä bu tıyılğan.
Älege forumda qatnaşqan başqa ğalimnär professor Nadir Däwlätneñ yawlıq mäsäläsendä bulğan optimizmı belän kileşmäde. Rusiädä mäxkämä qararları da, qanunnar da urınına citkerelep, ä qaysıber waqıtta bötenläy ütälmi, dip alar pissimistik qaraş belderdelär.


text:
Bekbolat Tileuhan adastı. El sıylaytın edi. Sözine de, isine de senetin edi… Eñ wlı sünnet – körkem minezdi meñgergen Mwhametjan da sonımen birge jaltarıp ketti…Nege?
Osı jerde Lev Tolstoydıñ Maksim Gor'kiydi qıspaqtağanın qaperge sala keteyin, proletariyattıñ, ateistiktiñ wlı jazuşısı atanğan oğan Lev Tolstoy eñ näzik jerden swraq qoyadı ğoy.
– Sen Allahtıñ bar ekenin bilesiñ be? – dep, sonda ol:
– Alla joq qoy, – deydi abdırap.
Kelbeti salqın tartqan Lev Tolstoy: – Sen Allahtıñ bar ekenin äbden bilesiñ, – deydi üni qatqıl şığıp. Gor'kiydiñ öñi quqıl tartıp, qobaljıp twrıp qaladı. Jauap beruge şaması kelmeydi. Lev Tolstoy sosın ünin bäseytip:
– Öytkeni ol Allah seniñ qalauıñday emes, sondıqtan moyındamaysıñ, – degen. Mine, wlı adamdar aqiqattıñ aldında jaltarmağan… Är eki jağı da iştey sezindi, moyındasa barlıq eñbeginen bas tartuğa tura keledi oğan. «Aqılı bar adamnıñ soñğı taban tirer tiyanağı – Islam». Zamannıñ des bermegen jazuşısı, älemdik aqıl-oydıñ körkem ülgisin zerdeleuşi, Nobel' sıylığınan bas tartqan Levtiñ sözi osı.
Qooooş, sonımen taqırıpqa keleyik. Bekbolattıñ osı şirek ğasırda tasınıñ örge domalağanı sonşa, türki halıqtarına keñinen tanılğan, Şahanovtan da, köz eti ösken «Mwrttıdan» da ärmen dañqı töske örlegen twlğa. Maqtaydı dep qalmañdar, tamırşı oqırman. Joooooq, der edim qolımdı biraq siltep!
Ärine, wlt üşin jasağan eñbegin eşkim joqqa şığarmaydı. Alayda, jaman adam degen jaqsılığı joq, jaqsı adam degen qateligi joq adam degen söz emes. Jaqsı bolmasqa da eş qaqısı joq. Aytularğa qarağanda, Stalin ölerden üş jıl bwrın partbiletin tığıp tastap, Bekbolattıñ atası namazın tığıp oqığan, stalindik repressiya qaqap twrğan kezde. Demek, tatqanı twnıq ekeninde dau joq. Kredittik sana saltanat qwrğan qauımğa jaqsılıqtı ündegenderdiñ alğaşqı leginde boldı.
HHİ ğasır adam aytqısız aqparattıq soğıs maydanı. Jaqsılıqtıñ közin jamandıqpen bekitudiñ aluan parağı şığıp jatqan kez. Keñestik socialistik lägerden şıqqan bir qauım türmelik psihologiyanı meylinşe siñirgen. Qwldıq sana etten ötip, süyekke barğan, jahandanudıñ alğaşqı soqqısınıñ özine şıdas beretin wlttıq bolmıs şaşılıp qalğan. Türkitektes bwratana halıqtardıñ işinde josparlı soqqıdan ruhı tonau men twtqınğa tüsken el ekenimizdi nesin jasırayıq. Iqılımnan kele jatqan üş wlı qwndılıqqa qarsı şaptıq aldımen. Allah Qwranda: «Asırmen ant etem. Anığında adam balası sözsiz, ziyanda, tek imanğa kelgen äri izgi amal jasağan jäne bir-birine sabırdı nasiqat etip, ösiettegenderden basqalar» degen. (Asır süresi, 30 para).
Sol özimiz qarsı şapqan qwndılıqtar bolmasa, eñ äueli adammın deudiñ özi artıq. Tañ qalatınıñ, oğan özimiz qarsı twrdıq, osıdan keyin biz keremetpiz dep ayta alamız ba? Aldımen qazaq tiline qarsı twrdıq, odan dilge jaulıq tanıttıq. Dinge kelgende jauğa şapqanday boldıq. Onıñ däleli tarihi sana qalıptastırğan asılımızdı ayaq astı ettik. Mektep oqulıqtarında Kenesarı handı halıq jauı dep oqıttıq. Şwrıq etken pende joq, qayta zwlımdıqtı batırlıq, aldamşını isker, şındıqtı jalğan, aqtı qara dedik. Dinge kelgende baybalam salıp, tipti qwtırındıq. Dwşpanğa da tilemeytin sözder ayttıq. Qwdaysızdıq derti buın qwrtına aynalğanı sonşa, aldımen oramal men saqalğa jarmastıq…
Mwnıñ eñ jamanı: berisi atalarımız, arısı Allah elşisine qarsılıq tanıtu ekenin tüsinbedik. Adami qwndılıqtı araşa taladıq, Islam turalı sauatsız traktariske deyin ükim şığaratın boldı. Aqıl esi endi kirgen şınaşaqtay qız patşa turalı ğaybat aytatın bir türli kezeñ, bir türli qoğamğa kelip, mañdayımızdı ayamay soqtıq. Sanası barlar iştey ışqınğan, şıñğırğan kez! Qazaqqa tän bolğan wyañdıq pen ardı ayaqqa taptağan, obal boladı degen opalı sözdiñ özin tepkilep twrıp tereñ kömgen, näpsi bezderiniñ bezgegin jırlaytın rolikter men äñgimeler saltanat qwrğan, jazıqsız adam wru men zina üşin maqtanatın esi auısqan däuirge ayaq bastıq. Belgili ğalım Ibn Bazdıñ sözi bar: «Kim aqıretim küysin dese, ğalımdardı tildesin, düniem küysin dese, patşalardı jamandasın» degen.
Men biletin Bekbolat osı dodağa tüsti de ketti. Öytkeni aqılı bütin, imanğa kelgen adam mwnday tolassız ospadarlıqtarğa ünsiz qarap twruğa qaqısı joq edi. Tili şıqpağan bilik asa jaratpadı Bekbolattı. Baqsı, balger, köripkel, qwdayı tamaqtı din dep bilgen halıq özine onı jat sanadı. Eki taudıñ ortasında qaldı. Sonda da islamğa şaqırdı, tauhidtı temirqazıq qılıp ündedi.
Onıñ aqiqattıñ üstinde twrıp tauhidtı uağızdağanın qasterleytin edik, alayda bügingi tirligi ne? Töbemnen Tünniñ mäyegi wşıp ötken wşaqtıñ qanatında sorğalap ağadı…Jalğızdıñ ünin, jayaudıñ şañın basqan marğau tündi ayaymın.
Osı jerde mazmwndı aşu üşin kilteñ jerden kilt retinde saqtap otırğan ekinşi bir keyipkerdi aytudı jön kördim. Demek, oqiğa mazmwnımen tas tüyin baylanıstı bolğandıqtan aytamın. Esimi qazaqtıñ azattığımen baylanıstı Jeltoqsan qozğalısınıñ biregey qayratkeri Talğat Rısqwlbek Noğaybaywlı bolatın. Bwl jerde oqırman Bekbolat pen Talğattıñ ne qatısı bar dep şamırqanuı mümkin. Şınımen de eş qatısı joq. Salıstırmalı ädebiet degen bar, bir närseniñ mänin tereñ aşu üşin qoldanılatın. «Abay men Äbdilda teñ be?» deytin Iqılas Ojay dosım.
Sol siyaqtı Bekbolat pen Talğat teñ emes. Eñ äueli at-atağımen emes, maydanınıñ beriktiginen teñ emes. «Biikten qwlağan tas qanday ğajap, sınğanımen qaladı tas qalpında» degendey, Talğat däl osınday alğan betinen qaytpaytın tastay berik ruh iesi. Bügingi Qazaqiyada tauhidtı wstanıp jürgen bauırlar jeterlik, alayda sonı toqtausız aşıp aytıp jürgen sanaulı ğana. Sonıñ biri – Talğat.
Onıñ aqiqattıñ üstinde twrıp tauhidtı uağızdağanın qasterleytin edik, alayda bügingi tirligi ne? Töbemnen Tünniñ mäyegi wşıp ötken wşaqtıñ qanatında sorğalap ağadı…Jalğızdıñ ünin, jayaudıñ şañın basqan marğau tündi ayaymın.
Aqiqat pen ar aldında adal qızmet etudi parız sanağan, «Künine mıñ pälege jolıqsañ da,Sonda da küder üzbe bir Alladan» degen tağılımdı jüregine ornıqtırğan, imperiyalıq pärmenniñ soqqısına şıdas bergen, azattıq pen qazaqtıqtı saqtau üşin imannıñ auaday kerek ekenin tereñ tüsingen Qazaqiyanıñ sausaqpen sanarlıq batırlarınıñ biri. Bileginiñ küşi bar, jüreginiñ küşi joq qanşama essiz sportşılardı batır dep keldik, jalañaştanğan eser estradaşıl äyelderdi jwldız dep keldik. Bwl degen masqara ğoy.
Eñ bastısı, ruhani älemi turalıqqa bağıttalğan Qwdaydıñ qwlı, adamnıñ wlı. Pendelikten azat, azattıqpen bir tuısqan Noğaybay otbasında düniege kelgen, qazaqtıñ dañqtı estafetası, namıs fenomeni Qayrattıñ tete inisi. Qayrat kezinde şağın auıldan ülken qalağa wlasqan qara töbelesterde jeti-segiz sodırdı jalğız özi swlatatın mıqtılıqqa say qorqu degendi bilmeytin, atınan at ürketin eregiskenin ekpettetpey tınbaytın şalımdı da alımdı jigit boldı. Wltşıl Qayrat özge wlt ökilderine ruhın bermey, Talğattı ertip barıp jağalasqanın japırıp qaytatın.
Bir sense, Talğatqa ğana sengen. Türmeden ruhani tirek qılıp hat jazıptı twtqındalğannan keyin: «Meniñ jazamdı, özderiñ estigendey, atu jazasın 20 jılğa auıstırdı. Bwl, ärine, bireuge quanış, bireuge azap. Öz basım bwğan eş quanğam joq. Meniñ bwl ömirde senerim – inim Talğat qana. Ol men biletin Talğat bolsa, meni türmeden şığarmay tınbaydı. Aytqanınan qaytpaytın qaysarlığı bar» degen. Aytpağım, azattıqtıñ aldaspanı Qayrattıñ süyenişi osı inisi Talğat ekenin köp adam bilmeui mümkin. Bügingi beybit qoğamda tınıştıqtı türtpektep batır bolğandarğa tañ qalam. Qayrattıñ äkesi Noğaybay qaytıs bolğanda eldiñ tükpir-tükpirinen sen twr, men atayın degen mıqtı jigitter qaraqorım bolıp qoparılıp kelgen.
Atalarımızda, islamda tuğan künmen qwttıqtau bar ma edi? Müldem joq ekenin, mwnday ürdistiñ orıstardan jwqqan dert ekenin basqa bilmese de, Bekbolat mırza biluge tiis qoy. «Parovoz qalay mañsa, vagondar solay jüytkidi» degen söz beker emes. Adastı degenim osılar. Ärkim öz näpsi qalauımen türli dinniñ jañalıqtarın qosa berse ne qaladı islamnan?
Sol küni Noğaybaymen twrğılas dosı Juasbay da jetken, eludi eñsergen bwl kisiniñ qayratına qayran qalıp jwrt añız etedi. Tik sekirip twrğan asaudı ayt dep bir aqırıp, jım qıladı eken. Januar dir-dir etip, azamattıñ ırqına köne beripti. Sosın qwlaqtan wstap, jerge alıp wrğanın körgender jır ğıp aytadı. Qwrıştan qwyılğanday batır qariya dauısın köterip, sol kezdegi jırındı reket atanğan mıqtılarğa qarap: «Sender mına Qayrattıñ dañqına bola keldiñder, Noğaybaydı bilmeysiñder. Qayrat Noğaybaydıñ töbeli ğana, nağız qasqa, aytulı kökjal mına Noğaybaydıñ özi bolatın, nağız batır edi ğoy» depti. Demek,Tek degen sözdiñ twnığı tereñde ekeni osıdan da belgili.
Sütten aq, künnen jarıq aqiqattı aytudağı batıldığı quantadı deydi biraz adam. Endi bir qırınan qarağanda aqiqattı aytqan adamdı köptegen adam wnata bermeydi, sebebi, hakim Abay aytadı ğoy: «Köpte aqıl joq, ebin tauıp, jönge sal» dep. Köpte ädildik joq ekeni jasırın emes. Älihan Bökeyhannıñ «halıqqa qızmet etu bilimnen emes – Imannan» degen atalı sözin jaqsı tüsingen Talğat Rısqwlbekovti köp adam tüsinbey jürse, şara ne.
Sonımen basında Bekbolattı adastı dep oy qozğağan edik. «Altın körse, perişte joldan tayıptı» degendey. Ne üşin olay bolğanı soqırğa tayaq wstatqanday anıq närse. Aqşa men bilikke satılğanın tauhidtağı bauırlar jäne basqalar aytıp jür… Bwl avtordıñ öz sözi deseñizder, qatelesesizder. Bwlda tañqalatın närse emes. Aqşa kimniñ bağıtın özine bwrmağan?.. Aqida men tauhid bir dalada qaldı… Şen men şekpenniñ qamın küyttep ketkendey körinedi de twradı… Älde ärtürli qıspaqtarğa şıdas bermedi me eken?..
Ötken qısta ŞQO-nıñ bas imamı jaña jıldı toylauğa boladı dep qoldau bildirgenine renjip jürgende, «May izdeseñ, mine, qwyrıq» degendey, Bekbolat Qazaqstan telearnasında naurızdı qwttıqtap otır: «Wlıs oñ, aq mol bolsın!» dep. Naurız «Jaña kün» degen parsılardıñ sözinen kelgen Äkula mazda degen ot qwdayına tabınatın mereke. Allah Qwranda «Islamğa tolıq kiriñder» deydi. Dinnen az habarı bar adamnıñ bäri biledi büginde. Imamdarda bwl merekeniñ dinimizge jaqın emestigin ara-twra aytıp jatadı.
Allah elşisiniñ (s.a.u) hadis şarifinde: «Eki ayttan basqasın qwttıqtağan bizden emes» degen. Demek, bidğat ülken künadan da auır deydi ğalımdar. Jäne birde Bekeñ – Bekbolat Tileuhan mırza feysbuk äleumettik jelisinde BAQ-ta isteytin köz tanısınıñ balasınıñ tuğan künin qwttıqtap jattı. Jalpı, töñireginde jürgender jappay tuğan kün qwttıqtau ädetke aynalğanın aytadı. Atalarımızda, islamda tuğan künmen qwttıqtau bar ma edi? Müldem joq ekenin, mwnday ürdistiñ orıstardan jwqqan dert ekenin basqa bilmese de, Bekbolat mırza biluge tiis qoy. «Parovoz qalay mañsa, vagondar solay jüytkidi» degen söz beker emes. Adastı degenim osılar. Ärkim öz näpsi qalauımen türli dinniñ jañalıqtarın qosa berse ne qaladı islamnan?
Osı jerde kezindegi parsı patşası Irakil men müşrik Äbusufiyan (keyin mwsılman dinine kiredi) turalı ayta ketsek. Irakil: – Onıñ (Allah elşisi s.a.u) dinine kirgennen keyin şıqqan adam bar ma? – deydi.
Sonda Äbusufiyan: – Onıñ dinine kirgen adam şıqqan emes, – deydi.
Parsı patşası: – Nağız aqiqat din osınday boladı, – deydi. Partiyağa kirip, qayta şığıp ketken siyaqtı, öz wsqınımızğa külkim keledi. Bwl jerde eşkimdi sökpeymin de. Jännatta kedeyler köp boladı deydi Allah elşisi Mwhammed (s.a.u). Bwl da tegin emes şığar!
Serik BOQAN


text:
Rusiäneñ yüstitsiä ministrlığı wäkile Valeriy Kraev Rusiä xoquq yaqlawçıların cinayatçel törkemnär belän bäyläneştä gäyepläde. Ul şulay uq, Boris Berezovskiy häm başqa eşquarlardan aqça alıp, xoquq yaqlawçılar, İrkutski, Çiläbe törmälärendä fetnä oyıştırdı dip raslıy. Ul 163 xoquq yaqlawçı oyışmanıñ isemlegen kiterep, şulardan “Keşe xoquqları xäräkäte”, “Totqınnarğa yärdäm komitetı”, “Ural yarlıqawı” oyışmaların ayırım bülep kürsätä.
“Keşe xoquqları xäräkäte” oyışması räise Lev Ponamarev, yala yaqqan öçen yüstitsiä ministrlığı wäkilen mäxkämägä birergä niätli.


text:
Yewropada iminlek wä xezmättäşlek oyışması illärendä keşe xoquqların nığıtu eşe 2004 yılda bik aqrın bardı: yıllıq xisap
Yewropada İminlek wä xezmättäşlek oyışması iseme, anda äğza bulıp torğan 55 ilneñ zur küpçelegendä iminlekne, demokratik ğädätlärne nığıtuğa nıq bäylängän. Ämma keşe xoquqları torışın küzätep baruçı Xalıqara Helsinki federatsiäse bäyän itkän yıllıq xisaptan kürengänçä, oyışmanıñ äğza illäre çın demokratik reformalarnı ğämälgä quyu ölkäsendä äle şaqtıy eş başqarırğa tieş. Yewropada iminlek wä xezmättäşlek oyışmasına kergän illärneñ zur öleşe demokratiä nigezlären nığıtuğa moxtac.
Audio, Aaron Rhodes
"Keşe xoquqların şundıy törle illärdän torğan ber törkemdä ğomumiläşterep qaraw bik qıyın. Alarnıñ qayberäwläre dönyadağı iñ irken häm iñ liberal'' illlär bulsa, ikençeläre çamadan tış zolım astında. Ämma şunısın ğına şiklänmi äytep bula - keşe xoquqların nığıtu ölkäsendä qaralğan yılda ällä ni zur alğa kiteş bulmadı", di Aaron Rhodes, Xalıqara Helsinki Federatsiäseneñ başqarma mödire. Xisapqa cälep itelgän 38 il Yewropada da, Kavkazda da, Üzäk Aziädä dä, xätta Tönyaq Amerikada da urnaşqan. Şularnıñ 24-e elekke sotsialist illär, 13-e isä demokratiä inde tamır cäygän Könbatış däwlätläre. İsemlektä şulay uq Törkiäne dä kürep bula. Helsinki federatsiäse xisabınnan kürengänçä, mäxkämä sisteması bäyälängän 38 ilneñ yaqınça 60-lap protsentı öleşendä xalıqara taläplärgä turı kilmi. Bu uñaydan zur borçular, mäxkämälärdä kiñ cäyelgän rişwätçelek, alarnıñ bäysez bulmawı, xäkimnärneñ qanuni äzerlege bik tübän buluı uyata. Bu ölkädäge xälne yaxşırtu bigräk tä Ärmänstan, Azärbaycan, Qırğızstan, Makedoniä, Serbiä, Taciqstan, Törkmänstan häm Üzbäkstanğa kiräk dielä xisapta. Tärtip saqlaw xezmätläreneñ üz eşendä röxsät itelmägän alımnar qullanuı turında xäbärlär tikşerelgän illärneñ 80-läp protsentınnan alınğan. Aaron Rhodes bu xaqta bolay di:
Audio, Aaron Rhodes
"Bez xisapta tikşergän illärneñ 80 protsent öleşendä tärtip saqlaw köçläreneñ yawızlığı mäs''äläsendä şaqtıy citdi problemalar barlığın açıqladıq. Şularnıñ 10-sında qayber ğämällärneñ cäfalawğa tiñ buluı da mäğlüm. Xisapta qaralğan illärneñ küpçelegendä totqın urınnarı belän problemalar bar, alar bigräk tä çamadan tış tulı buludan integä" dip sürätli keşe xoquqların saqlaw ölkäsendäge qayber awırlıqlarnı Rhodes. Ul şulay uq, säyäsi sıyınu birü, qaçaqlarğa häm kilmeşäklärgä qarata mönäsäbät ölkäsendä dä tikşerelgän illärneñ yartısınnan artığında xoquqlar bozılğan dip belderä. Keşeneñ töp xoquqların bozu yış qına terrorğa qarşı köräş iseme astında barğan, bu bigräk tä Britaniägä, Rusiägä, Quşma Ştatlar häm Üzbäkstanğa xas buldı, dielä Xalıqara Helsinki Federatsiäse xisabında. Rusiä ğomumän, Çeçnädäge suğış arqasında bu xisapta yış telgä alına, anda ike yaq ta ğadi xalıq arasındağı "yuğalular", xökemsez-nisez üterülär, cäfalawlar öçen cawaplı dip äytelä. Mäskäwdäge federal'' xakimiat, terrorğa qarşı köräşne sıltaw itep qullandı häm üz qüwäten tağın da nığıttı, üzäkläşterde, näticädä ildäge irekleklärne qıstı, cämğiat östennän bürokratik kontrolen arttırdı dielä, Yewropada İminlek wä xezmättäşlek oyışması illärendäge demokratik wäzğiatne tikşergän xisapta.
Kärim Kamal


text:
Rusiädä aprildän başlap oktyäbr ayına qädär bazardağı audio-video tawarlarnı tikşeräçäklär. Bu tikşerü idän astında eşlängännäreneñ küpme ikänen açıqlarğa yärdäm itäçäk dip ömetlänälär. Bu tikşerüneñ başlanuı turında mädäniät ministrınıñ urınbasarı Leonid Nadirov jurnalistlarğa xäbär itte inde. Anıñ süzlärençä, bazardağı tawarnıñ 40 tan alıp 90 protsentqa qädäre “pirat” eşlänmäläre.
Tömän şähäreneñ üzäk Respublika uramında Kinomaks kinoteatrı urnaşqan. Bu kinoteatr yanına irtä belän ciñel maşinalar kilep tuqtıy. 4-5 läp cıyılma öställär quyıla häm kiçke 6 ğa qädär video kassetalar häm DVD disklar satalar. Alar arasında tatar yegete Bulat Näbiev ta bar.
-Kasseta tikşerülär bik küp bula. Ayğa ikeşär tapqır tikşerep yörilär.
-Soñğı tikşerü qayçan buldı soñ?
-Çetwerg könne buldı i ponedelnik könne buldı. “Piratskiy” käsettalar dilär. Yuğisä Mäskäwdä, Leningradta gel “piratskiy”. Ber cirdä dä litsenzionnıy yuq diärgä bula. “Soyuz” kibetlärendä. İto anda yartısı “piratskiy”. Bezgä närsä kiterälär şunı satabız menä.
-“Piratskiylar” qayda eşlänä soñ? Sez sata torğannar.
-V osnovnom Mäskäwdän kilä inde ul. Mäskäwdän kilä Swerdlovskiyğa. Swerdlovskiydan bezgä elägä inde.
-Qıybatqa satasızmı “pirat” qassetaların?
-Tügel inde. 100-120 inde.
-“Pirat” DVDlar barmı?
-Bar inde. Pirat ikänne kem belsen inde. Bez anı ayırmıybız itmibez bit. Bezne menä tikşerep qaradılar. Eksperitizäğa otpravit ittelär. Uylağan idek barsı da “piratskiy” dip. Polowıyna bezgä birdelär. Litsenzionnıy didelär.
-Niçek qotılasız alar tikşergän waqıtta?
-Ştraf ta, aqça tülätälär inde.
-Bolay küpme biräsez?
-Oy... kem belsen... törleçä inde. Meñnän artıq inde. Öçme, bişme. Bik küp inde. Yuğisä, ne dadut torgovat itergä.
-Alar ul aqçanı däwlätkä tapşıralarmı, ällä üz kesälärenä salalarmı?
-Kem belsen inde anı, belmibez.
-Bulat! Satırğa röxsätne kem birä soñ? Monda bit bazar tügel.
-Röxsät birüçe yuq inde. Üzebez satabız.
-Ä urın öçen tülisezme?
-Bolay ofitsialno tülämibez inde.
-Alay da küpme kitä soñ?
-Äytergä yaramıy ansın.
Qayber imeş-mimeşlärgä kürä Tömänneñ “Kinomaks” kinoteatrı yanında säwdä itkän öçen här ay sayın 500 sum tüläp torırğa kiräk. Kem cıyğanı da ser.
Bulat Näbievneñ bu säwdä noqtasınnan qala Tömändä tağın 3 säwdä urını bar. Alarında räsmi eşli. Salımın da tüli. Elek Bulat timer yulda maşinist yärdämçese bulıp eşlägän. Video tawar satuğa kereşkänenä 12 yıl bula inde. Kerem yıldan yıl kimi bara ikän. Soñğı yıllarda maxsus kibetlär açılu kesägä şäp kenä suqqan. Şulay bulsa da säwdäne taşlarğa uylamıy. Äle kiçä genä 500 meñ sumğa Toyota-Corola maşinası satıp alğan.
“Kinomaks” yanındağı säwdägärlärdän teläsäñ “zähär erotika”, yağni porno yazmalar da satıp alırğa bula. Ul kassetalar östälgä quyılmıy. Maşina bagajnigında, yäki östäl astındağı polietilen sawıtta saqlana. Monda tatarça audio, video häm DVD da yuq.
Bulat belän äñgämädän soñ Tömän autovokzalına yul totam. Autovokzal işegaldınıñ ber poçmağında “Daniä” dip yazılğan keçkenä genä kibetçek tora. Anıñ xucası Daniä Soldatiqova.
-Tatar cırçılarınnan nindi audio-video kassetalarnı kübräk satıp alalar?
-Salawatnı. Nixätle alıp qaytam, bötenese betä. Tegeläre qala. Xäniä Färxi, Alsu Xisamieva, Aydar Ğälimov, Abilxanowa-yäş, “Qazan yegtläre”n yaratalar yäşlär. Sorıylar. Xäzer menä spektakllärne sorıy başladılar. Elek soramıylar ide. Xäzer “Munça taşın” da sorıylar inde. Klassiklarnı sorıylar. “Ğäliäbanu”nı sorıylar, “Zäñgär şäl”ne sorıylar. Yörägem räxätlänep kitä şundıy kassetalarnı sorağaç inde.
-Bezneñ tatar awdio-wideo bazarında “pirat” qassetaları çığaralarmı, yäisä bötenese litsenziäle genäme?
-Minem böten äyberem Qazannan litsenzionnıy kassetalar inde. Dogovor “Bars” firmı belän “Dialog” firmı belän. Nu menä äytälär inde Swerdlovskiydan apqaytabız inde dip. Min soradım “Bars”tan, Swerdlovskiydan miña yaqın bula, dip äytkän idem. “Bezneñ anda firmı yuq”,- dip miña äyttelär Qazanda.
-Tatarça apqaytalarmı Swerdlovskiydan?
-Tatarçanı alıp qaytalar. Nu nindi ikänen, qaydan alğannarın min belmim.
-Yazmalarığıznıñ “piratmı”, tügelme ikänen tikşerü kilgäne barmı?
-Tikşerälär. Bar zaşçita prav potrebiteley. Ber yıl bula inde mayda. İke märtäbä annan kildelär tikşerdelär. Qazannıqın qoneçno timädelär. Mäskäwneken menä şul, bezneñ bar iç inde musul'manskiy “İslamskiy mir”dan dip inde. Nindi kassetalar?- dip şularnı alıp kitkännär ide. Ber süz dä äytmädelär. Şunda qalğandır. Bardıq ta söyläştek tä. Qarasınnar. Ällä nindi kassetalar tügel iç inde ul. Päyğambär Möxämmäd turında. Annarı soñ “Uçites namazu” na russkom yazıqe. Menä şul ike kasetänı alğannar ide.
Daniä Soldatiqova süzlärençä, audio häm video yazmalarnıñ litsenziäleme yäki tügelme ikänlege genä tikşerelmi. Ä eçtälege dä.
Urın öçen “krışağa” aqça tülämi ul. Ä menä anıñ tiräsendäge qaraçalardan - qıtay tawarları häm ciläk-cimeş satuçılardan ayğa ber cıyıp kitälär ikän.
Nail Alan, Tömän


text:
Törkmän bizäkläre yuğarı modağa çığa
Tanılğan moda ostası Zaytsev törkmän külmäklären xalıqara säxnägä çığarırğa cıyına, ämma törkmän xatın-qızlarınıñ moña ise kitmi.
Törkmänstanğa isä tanılğan moda ostası Törkmän tuqımaları kürgäzmäsenä kilgän bulğan. Yaña kolleksiädä zamança kiem, şul sanda jeans çalbar da bulaçaq, iñ möhime alar barısı da törkmän mamığınnan tegeläçäk häm anda törkmän bizäkläre töşerelgän bulaçaq, dide modelyer.
Zaytsevnıñ Mäskäwdäge Moda Yortı bu ideanı şunda uq xuplap çıqtı. Rusiä häm çit illärdä moda yaratuçılarnıñ küñelenä milli bizäkle kiemnär xuş kiler dip ışanabız, didelär anda.
Mäktäp häm yuğarı uqu yortlarında uquçılarnıñ kiemnäre milli bulırğa tieş. Qızlar yäşel tösle tubıqtan ozın çigüle külmäk, yegetlär tübätäy sıman "taqya" dip atalğan baş kiemennän yöri. Qayber uqu yortlarında qızlar da "taqyalar" kiä, anıñ astınnan ürelgän ike tolım kürenep torırğa tieş. Qısqa çäçle qızlar isä käläpüşläre astına yasalma tolımnarnı ürep quya.
"Universitet häm kölliätlärdä uquçılarnıñ barısı da millätenä qaramastan törkmän milli kiemnären kiärgä mäcbür. Baştaraq qayberäwlär moña qarşılıq belderep qarağan ide, ämma alarnı stipendiäsez qaldıru yäki bötenläy quu belän qurqıttılar. Şulay itep alar universitet qanunnarın ütärgä mäcbür qaldılar," - di Venada urnaşqan Törkmän oyışması başlığı Färid Tohbatullin.
Törkmänstanğa çittän kilüçelär här waqıt bik küp xatın-qıznıñ milli kiemdä yörgänenä iğtibar itä. Qayberäwlär ildä kiem saylaw mömkinlege bulmağanın äytä. Yıllar buyına yabıq bulğan Törkmänstannan çit illärgä çığu mömkin bulmadı, şulay uq biregä çit il keşeläre genä tügel, ä başqa illärdän moda, mäğlümat ta kilä almadı.
Ämma küplär milli kiemnären ğorurlanıp häm anı çınnan da yaratıp kiyülären dä äytä. Törkmän xatın-qızları kieme bik üzençälekle. Qızılnıñ quyırağı häm açığrağı, sarı töslär mäcbüri bulğan külmäkneñ yaqası häm ciñnäre qızıl häm altın yögertelgän çigülärgä bay bula. Här millät xatın-qızı kebek törkmän qızları da matur kienergä yarata. Küplär matur külmäkkä soñğı aqçaların birergä äzer.
Törkmän modası da xäzer üzgärä. Şähär xatın-qızları milli kiemgä zamança detallär östi. Külmäklärneñ izüläre açığraq itep tegelä, ozın ciñ mäcbüri tügel.
Milli kiem Törkmänstanda äle dä mäcbüri bulıp qalğanda törkmän xatın-qızları anıñ maturlığın häm näfislegen ber qayda da kürsätä almıy. Monı alar urınına Rusiäneñ kiem dizaynerı Vyaçeslav Zaytsev eşlärgä cıyına.


text:
Ulyandağı xärbi bülektän kitkän soldatlar yazmışı
Uzğan programmabızda Ul'yanovski şähärendäge ber xärbi bülekne taşlap Başqortstanğa qaytqan 4 yeget xaqında mäğlümatlar birgän idek inde. Fevral' başında Ul'yanovski şähärendä xezmät itüçe dürt soldat yeget Ufağa qaçıp qayta. Alar üzläreneñ xärbi büleklären taşlap qaytuların anda alarğa qarata köç qullanu häm qurqıtu belän añlattı. Dürt yegetneñ ikese Başqortstannıñ üzennän. Aleksey Vinidiktov Ufa yegete, ä Ruslan Safin – Uçalı şähärennän. Tağın ike soldatnıñ berse kürşe Perm ölkäsennän, ä ikençese Smolensk ölkäsennän.
Ul'yanovski xärbi bülegen qaldırıp Ufağa qaytqan yegetlär biredä tuıp üskän Aleksey Venediktovnıñ äti-änise yäşägän fatirğa qaytıp sıyına. Qaytqannıñ ikençe könendä ük, Aleksey Vinidiktov başqalanıñ Kirov rayonı xärbi komissariatına bara häm üzläreneñ Ul'yan ölkäsennän qaçıp qaytuları säbäplären añlata. Soldatlar üzläreneñ xärbi bülektäge starşina Niqolay Konişçev tarafınnan törleçä mısqıl itelüe häm anıñ üterü belän qurqıtuı xaqında belderä. Şunnan soñ Başqortstan xärbi komissariatı wäkilläre Ul'yanovskidağı xärbi bülek citäkçeläre belän elemtägä kerä. Ämma andağı xärbi bülek komandirı urınbasarı Vadim Şvıyd'ko üzlärennän qaçqan soldatlar yalğan söyli, dip qırt kisä. İmeş, alar berniçä kön xärbi bülektän çığıp irektä yörgän häm anda soñlap qaytqannarı öçen, kisätü alğannan soñ, üzlären aqlaw öçen “äkiät” uylap çığarğan.
Şulay itep, älegä kemneñ döres, ä kemneñ yalğan söyläwen açıqlaw irtäräk. Şulay da Ufağa qaytqan soldat yegetlär sud häm meditsina tikşerüe ütkän. Bu tikşerüneñ näticäläre aldağı düşämbedä mäğlüm bulaçaq, dilär.
Comğa irtäsendä “Azatlıq” radiosı xäbärçese, Ul'yanovskidan xezmät urınnarın qaldırıp qaytqan soldatlarnıñ xälen belü öçen, alar Ufada tuqtalğan fatirğa telefonnan şaltırattı. Telefonnı Alekseynıñ qartinäse El'wira Sergeevna aldı. “Sez beraz soñladığız inde, soldat yegetlärebezne Ul'yanovskidan kilgän xärbilär tönlä alıp kittelär”, - dide ul. El'wira Sergeevna süzlärençä, Ul'yanovskidan, soldatlar xezmät itkän çast'tän ike xärbi kilgän häm soldatlarnı kire üz çast'larına qaytırğa ügetlägän. “11 fevral'gä qädär çast'kä qaytıp citsägez, sezgä bernindi dä cäza birelmäyäçäk”, dip ışandırğan alar. Menä şunnan soñ uzğan töndä dürt soldat häm alarnıñ anaları bergäläp Ul'yanovskiğa çığıp kitkän. “Ul'yanovskidan kilgän xärbi citäkçelär belän minem qızım, onığım Alekseynıñ änise Marina söyläşte”, - di El'wira apa.
El'wira:Marina Ul'yanovskidan kilgän xärbilär belän söyläşte. Xärbilär: “Yegetlär üzläreneñ xezmät urınnarına qaytırğa tieş, barı tik şunda ğına kemneñ ğayıple ikänen açıqlap bulaçaq häm ğayıple keşelärgä cäza birü mömkinlege bulaçaq”, - dip äytkän. Şuşı ışandırudan soñ, soldatlar üzläreneñ äniläre belän tönlä Ul'yanovski poyezdına çığıp kitte. Bu waqiğalar närsä belän betär inde, äytüe qıyın.
El'wira xanımnıñ onığı häm anıñ belän bergä Ufağa qaytqan soldat dusları yazmışı öçen borçıluın añlap bula. Xärbi bülektä soldatlar östennän bernindi cäberläw dä bulmağan, dip bügennän ük täqrarlap torğan xärbi citäkçelärneñ aldağı könnärdä dä, mäs’äläneñ töbenä töşmiçä, üz fikerendä qaluı ixtimal. Biredä ber närsä genä yärdämgä kilergä mömkin – soldat yegetlärneñ Ufadağı sudmedekspertiza tikşerüeneñ uñay näticäläre genä. Yäğni alarnıñ çınlap ta cäräxätlär aluı turındağı mäğlümatlar.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Açıq mikrofon: Xatın-qıznı bäxetle itü öçen närsä eşlärgä kiräk?
Bügenge könneñ iñ bäxetle güzäl zatı – tatu ğailäse, yaxşı eşe häm yaratqan şöğele bulğan xatın – qız, dilär. Şuşı öç şartnıñ berse genä citmäsä dä, xatın – qıznıñ bäxete tulı bulmıy, imeş. Ä bügenge köndä bäxetle xatın – qızlar küpme ikän soñ alar? Bu taläplärdän çığıp qarağanda küp tügelder, möğayın. Xäyer, bäxet töşençäsen kem niçek bäyäli bit. Qayber xatın – qız öydä bala tärbiäläp utırudan da zurraq bäxet yuq dip isäpli, qayberse üzen eştä genä bäxetle sanıy, qaysına tulı bäxet öçen üzen añlawçı tormış iptäşe citmi. Niçek kenä bulmasın här xatın-qız bäxetle bulırğa, matur yäşärgä omtıla. Güzäl zat bäxetle bulırğa tieş tä, çönki qalğannarnıñ – irlärneñ häm balalarınıñ bäxete näq xatın – qızlarnıñ bäxetle buluına bäyle bit. Ä xatın – qıznı bäxetle itü öçen närsä eşlärgä kiräk soñ? Bügenge açıq mikrofon säxifäse şuşı xaqta bulır:
-Monıñ öçen kön sayın bergä bulırğa, bergä torırğa kiräk dip uylıym.
-İñ äwäl xatın-qızlarğa yuğarı belem alırğa kiräk, ä qalğanı bula anıñ.
-İğtibar kiräk alarğa, şul citä.
-Xatın qıznı bäxetle itär öçen aña yärdäm itärgä kiräk, sälämätlegen saqlarğa, tatu ğailä bulıp yäşärgä, yaratqan eşe bulu kiräk.
-Anıñ yanında bulsañ, şunnan üze bäxetle bula inde ul.
-Yaratırğa häm xörmät itärgä kiräk alarnı.
Al'bina Zäynulla


text:
İslam internet säxifälärendä yazılğan bu xäbärne Törkiäneñ Bağdattağı ilçelege dä rasladı. Cide çit il totığınıñ yazmışı älegä qädär bilgele tügel. Comğa könne kiç Bağdattağı dürt häm Mosuldağı ber xristian xramında şartlawlar buldı. Kim digändä 10 keşe ülde, 40 tan artıq keşe tän cäräxäte aldı.
Bağdattağı ber çirkäwneñ ruxanie Faris Toma Mouşi bolay dide: “Bu qotoçqıç cinayät. Anı oyıştıruçılar tağı da qurqınıçıraq. Yaratu, tınıçlıq häm cannı qotqaru öçen doğa qılğan keşelärgä kem dä bulsa niçek xöcüm oyıştırırğa cörät itä. Min bu cinayätçelärne keşelek näselen däwam itüçelär dip tanıy almıym”. Ğıyraq xaqimiätläre şartlawlarnı “Äl qäidä” belän bäyläneştäge terrorçı Mussab äz Zärkäi suğışçıları oyıştırğan dip sanıy.


text:
İQTİSAD
– Citeş tormışıbıznıñ nigeze iqtisadqa bäyle. Respublika külämendäge programma, proyektlar ğämäldäge iqtisad, sänäğät bulmasa, tormışqa aşmas ide. Bıyıl respublikada citeşterelgän produkt küläme uzğan yıldağığa qarağanda 2,5 protsentqa arttı. Awıl xucalığında 5,2 protsentqa üseş küzätelä.
AWIL XUCALIĞI
– Rossiädä söt citeşterü buyınça bez – berençe, it citeşterüdä – dürtençe, aşlıq cıyu buyınça tuğızınçı urınnı bilibez. İt citeşterüdä monıñ belän genä tuqtalmasqa isäp. Anı arttırunıñ çaraların kürergä kiräk.
SÄNÄĞÄT
– Respublikada 26 innovatsion klaster bar. Qama innovatsion klasterı – iñ ömetlelär rätendä. Barlıq proyektlar da çınğa aşsa, aldağı 6-7 yılda tawar citeşterü küläme öç tapqırğa artır dip uylıym. Şul nisbättän citeşterelä torğan produktsiä 2 trillion sumnan da kim bulmas.
TÖZELEŞ
– Bıyıl 2,4 million kvadrat metr toraq tözelde. Awıllarda küpfunktsiäle 45 klub, 60 feldşer-aquşerlıq punktı, 188 sport mäydançığı, 40 veterinariä punktı, 18 uçastok politsiäse öçen administrativ kompleks tözelde. Yıl sayın 800-900 küpfatirlı yort tözekländerelä, 90nan artıq mäktäpkä kapital' remont yasala, 50dän artıq balalar baqçası safqa basa.
Monnan tış, respublikada yullar tözü, uramnarnı yaqtırtu eşläre dä oyışqan töstä bara. Bıyıl, federal' aqçanı da kertep, yul tözeleşenä 30 milliard sum aqça totılğan. Çulman yılğası aşa salınğan küperneñ ikençe çiratı qullanılışqa tapşırıldı, Yäşel Üzändä timer yul aşa ike kiçü tözelde.
– Bıyılğı programmalarnıñ barısı da kiläse yılda däwam itäçäk. Monnan tış, modul'le çañğı bazaları, awıl cirlekläre, arxiv binaların tözü-yañartu eşläre, baqçaçılıq şirkätlären üsterü programmaları ğämälgä quyılaçaq.
MÄĞÄRİF
– Munitsipalitetlarda belem sıyfatı şähärnekennän bik nıq ayırıla. Moña ayıruça basım yasarğa kiräk. Xäyer, BDİ buyınça 10 fännän urtaça ball yuğarıraq. Bu, äytkänemçä, urını-urını belän kisken ayırıla.
SÄLAMÄTLEK
– Sälämätlek saqlaw ölkäsenä kilsäk, bıyıl infarqt buyınça kürsätkeçlär 9,5 protsentqa kimegän. Demoğrafiä buyınça da üseş bar. İnde menä altınçı yıl rättän yıl sayın dönyağa 10 meñnän kübräk bala awaz sala. Döres, sabıylar tuu yışraq Qazan, Çallı kebek şähärlärdä häm tağın berniçä ere cirlektä küzätelä. Şulay da maqtanmıy bulmıy, bu mäs'älädä bez - okruğ buyınça lider, ä ildä berençe 20lektä.
Ğomumän, respublika – liderlar rätendä. İnvestitsiälär buyınça da aldınğı urınnı bili. Awıl xucalığı buyınça - öçençe, sänäğät buyınça - dürtençe urında. Toraq tözü, säwdä buyınça da aldınğı safta barabız. Neft tarmağı da 4,3 protsentqa üste. Bıyıl respublikada 36 million tonna «qara altın» çığarılğan.
Redaktsiädä tormışıbıznıñ ähämiätle här ölkäse buyınça yılğa näticä yasalğan yazmalar äzerlänä. Intertat.ru saytın küzätep barığız!


text:
«Işanıç klimatı»na ömetlänep bulamı
Tatarstannıñ «Üzäk- duslıq» digän milli ara häm konfessiä ara xezmättäşlek ictimaği xäyriä oyışması oyıştırğan bügenge çarada Qazannan häm Çallıdan ber törkem mäğärif xezmätkärläre, psixologlar qatnaştı.Bilgele bulğança, soñğı waqıtlarda tolerantlıq, xalıqlar, millätlär duslığı mä’sälälärenä qarağan küp kenä cıyılışlar, oçraşular uza. Ämma nikter älege «Üzäk - duslıq» xäyriä oyışması häm alar uzdıra torğan seminarlar xaqında bik az xalıq mäğlümatlı. Bügen Qazanğa kilgän Çallınıñ «Belem birü» üzäge wäkillärenä dä älege seminarda qatnaşırğa turı kilgän. Ämma seminarnıñ nidän ğibärät buluın sorağaç ta alar tulayım ğına cawap birä almadılar. «Seminar ike kön buldı. Bezgä islam dine turında, anıñ başqa konfessiälär belän bäyläneşe xaqında söylädelär. Törle matur könçığış köylären tıñladıq inde» didelär. Äytergä kiräk, bügenge seminar uzğan barlıq cıyılışlarğa näticä yasaw bularaq oyıştırılğan ikän. Seminarlarğa kilgändä, alar «Işanıç klimatı» programması siklı qısalarında uza. «Tolerantlıq añı häm Rossiä cämğiätendä ekstremizmnı buldırmaw» Federal'' maqsatçan programma nigezendä buldırılğan «Işanıç klimatı» proyektın «Üzäk dönya» oyışması belän San Fransiskonıñ «Qultıq şurası» ictimaği oyışması tormışqa aşıra. Bügenge seminarnı açqanda «Üzäk-duslıq» xäyriä oyışması citäkçese Vladimir Roskin: «Bez xoquq saqlaw orğannarı, mädäniät, mäğärif oyışmaları belän berlektä eşläw maqsatın quyabız. Ekstremizm, antesimitizm, ğomumän törle milli, dini qarşılıqlar buldırmaw öçen tırışabız. Bilgele bulğança härber mädäniät nigezendä dini qaraş yata. Bez şunı öyränergä buldıq. Törle cirleklärdä bulabız. Keşelärneñ bu mä’sälägä qarağan fikerläre belän qızıqsınabız», - dide. Tağın şunı äytep uzarğa kiräk, «Üzäk-duslıq» oyışması kübräk mäğärif ölkäsendä eşlärgä tırışa. Uqıtuçılar, kitapxanä wäkilläre belän törle leksiälär ğına uzıp qalmıy, mäğärif xezmätkärläre älege üzäkkä kiläçäk eşlär buyınça üz proyektların da täqdim itälär ikän. Qazan däwlät universitetı bazasında «Işanıç mädäniäte» digän uqıtu programması buldırılğan. Äytergä kiräk, xäzerge köndä mondıy üzäklär Rossiädä öçäw ikän – Sankt-Peterburgta, Ryazan''da häm Qazanda.
TR Ministrlar kabinetı qarşındağı Din eşläre Şurası räise Rinat Näbiev üz çığışında Tatarstannıñ xalıqlar tatulığı buyınça küp töbäklärgä täcribä bulıp toruın äytte. «Soñğı un yılda yaña traditsion bulmağan dini oyışmalar küp oyıştı. Alar 20Hчe ğasırlardan birle Rossiädä bar, ä Tatarstanda yuq ide. Xäzer bezgä dä kilep cittelär», - dide. Xäzerge waqıtta respublikada 986 möselman oyışması, 204 pravoslav çirkäwe, 62 protestant ruxtağı dini oyışma börkälgän ikän. Monnan tış katoliklar cämğıäte, lyuteran çirkäwläre, törle sektalar bar. «Dini säyäsätne bilgelägändä alarnıñ barısı da isäpkä alınırğa tieş. Şuşı tolerantlıq bula da inde»,- dide Rinat Näbiev. Soñğı yıllarda bu mä’sälägä qarağan kür dokumentlar qabul itelüen dä bilgeläp uzdı Rinat Näbiev. Seminarda şulay uq terrorizmğa qarşı köräş, psixologik köçläw, tolerantlıq añın buldıruda uqıtuçılarnıñ qatnaşuı häm başqa mäs''älälär buyınça uqıtuçılar, psixologlar, xoquq saqlaw orğannarı wäkilläre çığış yasadı. Soñınnan icadi proyektlarnı täqdim itü buldı.Landış Xarrasova


text: Kondopoga şähärendä yäşägän berniçä distä çeçen ğailäse, küpçelege xatın-qızlar häm balalar, töbäkneñ könyäğındağı turistlar üzägenä küçerelgän. Alarnı iminlek maqsatında täwlek buyı saqlıylar. Petrozavodskida säyäsi firqalär häm ictimağıy oyışmalar başlıqları Kondopogada bulğan tärtipsezleklärne tikşerä. Sişämbegä qarşı töndä tağın xosusıy kibetne yandırırğa telägännär. Uzğan yäkşämbedä ike kondopogalını ütergännän soñ Kavqazdan çıqqannarnıñ säwdä urınnarın cimerä, wata başlağannar ide. Bu tärtipsezleklärdä qatnaşqan 100 dän artıq keşe totqarlandı. Üterüdä şiklänelgän berniçä keşe qulğa alınğan.


text:
Dartmut kollecı
Dartmut kollecı (ДapTMyT Koллeджы). AQŞniñ Nyu Hempşir ştatında Hanover şähärendä urnaşqan xosusıy universitet. Ürmäle göl ligası äğzası.
Universitet 1769 yılda Eleazar Wheelock tarafınnan oyıştırılp cibärelä, finansalar belän cirle din ähäyele Samson Occom yärdäm itä. Amerikä Quşma Ştatlarında baylığı buyınça cidençe kollec. Dartmutnıñ töp mäktäpläre bulıp İrekle sänğät, meditsina, injenerlıq häm eşmäkärlek mäktäpläre sanala. Şulay itep Dartmut tulısınça universitet dip ata ala, läkin traditsiälärne sklaw maqsatınnan universitet citäkçelege kollec atamasınann waz kiçärgä telämi.
ЭчTәлek
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Dartmut kollecı Patşa tarfınnan raslanğan soñğı yuğarı uqu yortı. Bu status 1769 yılda birelä. Dartmutnıñ başlıça maqsatı – cirle yäş Indiannarnı keräşenläşterü häm belem birü bula.
Kollec Hanover şähärenä 1770 yılda küçenä. Berençe fänni däräcä isä 1771 yılda birelä.
1972 yılğa qädär Dartmut işekläre irlär öçen genä açıq bula. Şunnan soña xatın-qızlar da baqalawr proğrmmalarına qabul itelä başlıy. Çama belän şul waqıtta, universitet D-planın qabul itä. Bu plan universitetqa sıyıdırışlığın arttırmıyça uquçılar sanın küpkä arttırğa mömkinçelek birä. Plan nigezendä uqu yılın dürt tigez kisäkkä bülü tora. Studentlar freshmen yılında, sophmore cäy semestrında häm senior yılında qampusta torığa tieş.
Dartmut kollecınıñ dewizın Vox Clamantis in Deserto (Latinça, Cawapsız qaldırğan çaqıru).
Qampus[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Hopkins isemendäge icat häm sänğät üzäge (Hopkins Center for the Creative and Performing Arts. Bu binada uqu yortınıñ drama, muzıyka häm kino ostaxanäläre urnaşqan. Şulay uq bu binada studentalarnıñ poçta yäşnekläre dä urın alğan. Nyu Hempşir ştatınıñ ähämiätle mädäni üzäge bulıp tora.
Nelson A. Rockfeller isemendäge İctimığıy säyäsät häm sotsiäl fännär üzäge (Nelson A. Rockfeller Center for Public Policy and the Social Sciences). Bu binada şaqtıy möhim säyääsi waqığalar, lançlar ütä.
John Sloan Dickey isemedäge xalıqara añlaşü üzäge (The John Sloan Center for International Understanding). Bu üzäkneñ töp maqsatı – irekle sänğät belegçleklärendä xalıqara mönäsbätlärgä qarata bulğan qarşnı tiränäytü häm üsterü tora.
Aqädemiä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Dartmut universitetında 4,078 baqalawr uqıy häm bu uqu yortı dönyada iñ centekle saylap ala torğan yuğarı uqu yortlarınıñ berse. Mäsälän, 2013 yılnı tämamlawçı klass öçen 1,000 urınğa 13,933 keşedän ğärizä qabul itelgän. Universitetqa uqırğa kerüçelärneñ 90% mäktäpne iñ yaxşı 10% uquçılar arasında tämamlıy.
Töp mäktäplär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Darmouth meditsina mäktäbe (Darmouth Medical School)
- Thayer injenerlıq mäktäbe (Thayer School of Engineering)
- Tuck Eşmäkärlek mäktäbe (Tuck Business School)
Universitet rangları, däräcälär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
US News & World Report gäzite isäpläwençä, 9nçı urın (2007). Şul uq waqıtta Dartmutnı fänni-tikşerenü universitetları arasında bäyäläw şaqtıy soralura tudıra, çönki bu uqu yortı üzeneñ, berençe çiratta baqalvr belgeçlege belän dan tota
Keşelär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Universitetnı törle yıllarda tämamlawçılar arasında
- Salmon Chase – AQŞnıñ Baş Xaqime
- Robert Frost – şağir, dürt tapqır Pulitzer bülägen aluçı
- Henry (hank) Paulson – AQŞnıñ Qazna Särqätibe, Goldman Sachsnıñ elekkege citäkçese
- Nelson Rockfeller – AQŞ nıñ elekkege witse-prezidentı


text:
Rusiäneñ yağulıq yağımlılığı Yewropanı sixerlärme?
Yewropa Berlege berük waqıtta üz mönäsäbätlären Törkiä häm Xorvatiä belän genä tügel, könçığış çiklärendä yatqan häm yağulıq ölkäsendä ere partnerğa äylänä barğan Rusiä belän dä tärtipkä salırğa tırışa. Britan tışqı eşlär ministrı Luxembourgta Törkiä belän kilep tuğan kierenkelekne xäl itkändä, premyer-ministr Tony Blair Yewropa Berlege citäkçeläre belän bergä sişämbedä Londonda Rusiä prezidentı Vladimir Putinne qabul itte. Urtaq säwdä, yağulıq xezmättäşlege, terrorğa qarşı köräş, dönyaküläm cılınu, vizalar mäs''äläsen xäl itü - oçraşunıñ kön tärtibe şaqtıy tığız ide.
Sişämbedä britan premyer-ministrı Tony Blair, Yewropa komissiäse räise Jose Barroso häm Berlekneñ tışqı säyäsät wä iminlek eşläre öçen cawaplı yuğarı wäkile Javier Solana belän bergä Londonda Rusiä prezidentı Vladimir Putinne qabul itte. Blair idaräse, oçraşunıñ kön tärtibe üzägendä energiä mäs''äläläre toraçaq dip xäbär itkän ide. Häm bu çınnan da şulay buldı. Rusiä bügenge köndä bolay da Yewropa gaz ixtiaclarınıñ yartısın, ä neftneken - öçtän ber öleşen qaplıy. Häm yağulıqqa torğan sayın nığraq susağan Yewropa kiläçäktä Rusiäne üzeneñ töp tä''minatçısı itep kürergä teläwen yäşermi. Sişämbe oçraşuınnan soñ 4 citäkçe - Blair, Putin, Barroso häm Solana qısqa ğına matbuğat oçraşuı ütkärde häm britan premyerı anda bolay dip belderde:
"Bez xäzer Yewropada omtılğan närsä şul - bezgä energiä tä''minatın garantiälärgä kiräk, bu bik çetrekle mäs''älä", di Tony Blair, Rusiä belän yağulıq ölkäsendä xezmättäşlekne nığıtu zaruriate xaqında.
Mäskäw monı añlıy häm üzeneñ şuşı östenlegen üz faydasına eşlätergä omtıla - Mäskäwdäge Heritage Foundation üzäge mödire Yevgeni Volk şundıy fikerdä:
"Könbatış Yewropa Rusiädän yağulıq alu mömkinlekläre belän ifrat ta qızıqsına, şunnan çığıp Rusiä bik tä otışlı pozitsiädä tora häm ul şaqtıy däräcädä üz şartların quya ala diärgä bula", di Mäskäwdäge belgeç Yevgeni Volk.
Söyläşülärdän soñ ütkän matbuğat oçraşuında bu mäs''älä ayırım kütärelde - jurnalistlar, "Yewropa şulay itep Rusiägä bäyle bula başlamayaçaqmı?" dip soradı. Moña Putin, Yewropa Berlegeneñ qayber illäre inde xäzer dä uz gaz ixtiacların 90 protsentqa Rusiä xisabına qaplıy qaplıy häm alar älegä Mäskäwneñ şul wäzğiatne üz faydasına qullanuınnan zarlanmadı, dide.
Döresen genä äytkändä, bu oçraşuda Mäskäw üze zarlanırğa cıyınğan ide - Rusiäneñ Dönya Säwdä oyışmasına quşılu yulındağı bürokratik kirtälärgä. Yewropa Berlege Rusiäneñ şuşı xalıqara oyışmağa kerüen açıqtan-açıq yaqlasa da, bu xaqta söyläşülär inde yıllarça bara häm Mäskäw moña ber dä qänäğät tügel.
Moñardan tış, Rusiäne şulay uq inde berniçä yıl törle oçraşularda kütärelep torğan, ämma haman da çişeleşen tapmağan vizalar mäs''äläse borçıy. İlneñ Yewropa Berlegendäge daimi wäkile Vladimir Çijov yäkşämbedä, vizalar xaqında kileşü bu oçraşuda inde ireşeler digän ömettä toruın äytkän ide. Yewropa Berlege isä monı, Rusiäneñ üzennän kilgän törle qanunsız kilmeşäklärne, alar urıs watandaşı bulmasa da, kire Rusiägä qaytaru yöklämäsen aluına bäyli. Mäskäw moña, bu bik qibatqa töşäçäk häm şul biçaralarnıñ xoquqların bozaçaq dip cawap qaytara.
Yevgeni Volk, Rusiäneñ çikläre şul qädär ütep yörerlek ki, Yewropağa qanunsız kilmeşäklär näq menä Rusiä aşa küpläp kilä dip belderä:
"Rusiäneñ elekke sovet illäre, bigräk tä Üzäk Aziä belän küçep yörü tärtibe şaqtıy irekle, şunıñ näticäse bulıp Rusiägä şul illärdän genä tügel, başqa Aziä illärennän dä qanunsız kilmeşäklär kilä häm alarnıñ kübese monı Yewropa Berlegenä ütep kerü öçen faydalana", di Volk Yewropanıñ Rusiä watandaşlarınnan haman da viza taläp itärgä teläwen añlatıp.
Matbuğat oçraşuında Jose Barroso, vizalar mäs''äläse qatlawlı ber närsä, ämma bez anı äkrenläp xäl itü eşenä kereştek dip belderde. Moña Rusiä prezidentı Vladimir Putin, bolar barısı da teläk mäs''äläse, "menä bez Litva aşa Kaliningradqa baru mäs''äläsen xäl ittek, bernindi dä problema çıqmadı" dip äytte.
Kärim Kamal


text:
Bügen Mavritaniädä BMO konferensiäsendä çığış yasap BMO General' Sekretare Kofi Annan klimat üzgäreşlärenä qarata xälitkeç çaralar kiräk dide häm 26-nçı dikäberdäge tsunami faciğäsen iskä alıp dönya külämendä aldan kisätü sisteması buldırırğa çaqırdı.
Annan tsunamidan soñ, ğalimnärneñ cir cılınu näticäsendä diñgez sularınıñ kütärelüennän nindi zıyan bulaçağı turında äytkännären küz aldına kiterü xäzer inde alay qıyın tügel dide.
Tağın ber aydan, cirneñ cılınuına kiterüçe dip sanalğan yapma tä'sire birüçe gazlar çığarunı kimetü turında xalıqara Kyoto kileşüe ğämälgä keräçäk.
Mavritaniädä ber atna däwam itäçäk bu konferensiädä küptän tügel bulğan tsunami kebek bäla-qazalar yanağan illärgä yardäm itü yulları turında süz baraçaq.


text:
İrtägä açılaçaq zur 8lek sammitı aldınnan bügen AQŞ häm Rusiä prezidentları oçraşıp, atom terrorına qarşı bergäläp köräşergä süz quyıştı. Rusiäneñ Dönya Säwdä Oyışmasına kerüe turında söyläşülärdä bügen ber nindi dä näticägä ireşelmäde. Zur 8lekneñ cıyını aldınnan bügen Peterburda törle säyäsi köçlär qarşılıq çaraları uzdırdı. Kommunistlarnıñ yäşlär xäräkäte yulbaşçısı Sergej Udaltsov, Reuters mäğlümat agentlığı xäbärçesenä – zur 8lek cıyını – qanunsız, dip belderde:
"Bezneñçä, dönyanıñ yazmışın saylap alınğan 8 il tügel, ä barlıq däwlätlär qatnaşında tözelgän demokratik forum xäl itergä tieş, bezneñ töp şiğärebez – zur 8lek – qanunsız" dide yäş kommunistlar wäkile.
Bügen uram cıyınında 300gä yaqın keşe qatnaştı, milisiä belän bulğan bäreleşlärdän soñ alarnıñ 20se qulğa alındı.
Zur 8lek cıyını Peterburda yäkşämbe könne açıla.


text:
Şvitsariäneñ Davos kurortında dönya ekonomik forumında AQŞ vitse prezidentı Dick Cheneyneñ çığışı .
Dick Cheney Dönya Ekonomik Forumında cıyılğan citäkçelärgä global terrorğa qarşı suğışunıñ in yaxşı yulı AQŞ qa quşılıp yaqın könçığışta demokratiä urnaştıruğa yardäm itü dip äytte (audio)
İreklek häm demokratiäneñ cäyelüen qıyulandıru döres eş. häm ul bezneñ kümäk mänfäğätebezgä turı kilä.Yaqın könçğışta ireklek defitsitın cinügä yardäm itü sonğı çiktä terrorğa qarşı suğışta ciñü öçen açqıç bulıp tora.
Vitse prezident Cheney sivilizatliäle keşelär terror qurqınıçı vä küpläp üterü qorallarınıñ cäyelüen tuqtatuğa qarşı köräşte qullarınnan kilgänne eşlärgä tieş dip äytte. Anıñ süzlärençä xökümätlär, xalıqara oyışmalar arasındağı xezmättäşlek bügen ütkängä qarağanda da ähämiätleräk , ämma ul (audio)
diplomatiäneñ uñışsız bulğan cirdä bez cawaplılıq alırğa äzer bulırğa häm kiräk bulsa köç qullanırğa tieşbez. Turıdan turı qurqınıçqa qararlı räweştä cavap birelergä tieş.
Vitse prezident Cheney yaqın könçığışta sonğı waqıtlarda reforma ölkäsendä atlanğan adımnarğa tuqtalıp, Morokko patşası xatın qız xoquqların kübräk yaqlarğa çaqırdı, Yordaniädä mätbuğat östennän däwlät kontrole yomşardı,Bahrain xatın qızlarğa berençe märtäbä räsmi urınnarda eşläw röxsäte birde dip söyläde. Ul Ğıraq häm Öfganstan demokratik progressta in alda tora dip belderde. Cheneyneñ yaqın könçığışta demokratik reformalarğa çaqıruı Amerikanıñ Ğıraqta xakimiätne ğıraqlılarğa tapşıruda BMOdan yardäm sorağan waqıtqa turı kilde.Cheney (audio) Bez Ğıraq idarä şurasınıñ demokratiägä küçkändä ğıraqlılarnı yaqlaw çaqırularına barlıq demokratik illär, häm BMOnıñ cawap birüen sorıyıbz. Bez barlıq illärne Ğıraq burıçlarınıñ zur öleşen sızıp taşlarğa çaqırabız.
Cheney, İran citäkçelären töbäktäge başqa illärdän ürnäk alırğa ,xalıqnıñ taläplärenä qolaq salırğa çaqırdı .Vitse prezident Dick Cheneyneñ törle mäsälälärgä qağılğan çığışı Ğıraq suğışı säbäple kirenkelängän trans-Atlantik mönäsäbätlären rätkä salu teläge dip bäyälände.
färidä xämit,praga


text:
Ekrem Çelebi - Ne Bildi Eller
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Ne Bildi Eller
Etiketler : Ekrem Çelebi - Ne Bildi Eller türkü indir, Ekrem Çelebi - Ne Bildi Eller türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Ne Bildi Eller mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Ne Bildi Eller türküsü, Ne Bildi Eller sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Ne Bildi Eller bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Seni Düşünmemek Elimde Değil
Ekrem Çelebi - Geleli Gülmedim Cihana
Ekrem Çelebi - Karadır Kaşları
Ekrem Çelebi - Yaralandım Ey Can
Ekrem Çelebi - Niçin Ağlamayayım
Ekrem Çelebi - Oyun Havaları ve Halaylar


text:
Rişwätçelär belän köräş däwam itä
Respublikada bu aralarda korrupsiä, rişwät birü belän köräş köçäyep kitte. Älege köräşneñ berençe qorbannarı Qazan şähäre xakimiäte çinovnikları buldı. Başqalanıñ Kirov rayonı başlığı urınbasarı häm şähär xakimiäteneñ transport bülege citäkçese üzläreneñ wazifaların arttıruda häm rişwät aluda ğäyeplänälär. Xäzer cinayätne tikşerü bara. Ul arada ike ğäyeplänüçe dä çitkä kitmäw turında qäğäzne imzalap, kire üzläreneñ eşlärenä kereştelär. Xäzer Qazanda üzeñneñ xoquqlarıñ bozıluına şikäyät itep barır cir dä qalmadı. Tatarstanda inde berniçä yıl şaqtıy aktiv eşläp kilgän Keşe xoquqların yaqlaw üzäge citäkçese Oleg Xäbibraxmanov qulğa alındı. Ul Azatlıq radiosı tıñlawçılarına da yaxşı tanış. Bezneñ tapşırularda Oleg Xabibraxmanov Qazanda qılınğan keşe xoquqların bozu oçraqları häm älege eştä totılğan keşelärne faş itü turında berniçä märtäbä söylägän ide. Xäzer inde aña başqalarnı tügel, üzen yaqlarğa turı kiläçäk. Oleg Xäbibraxmanovnı berniçä meñ dollar külämendä rişwät aluda ğäyeplilär.Gölnaz İlgizär


text:
Yewropa Berlege Belarusqa tapşıruların Mart saylawlarına qädär başlayaçaq
Mart urtasında Belarusta pezident saylawları ütergä tieş. Şuşı saylawlar aldınnan Yewropa Berlege bu ilgä bäysez tele-radio tapşırular oyıştıru niäten beldergän ide. Ämmä soñğı könnärdä bu tapşırular saylawğa qädär ögerä almas digän xäbärlär taraldı. Sişämbedä Berlek räsmie bu xäbärlärne kire qağıp, bäygene otqan kompaniä ğinwar axırında bilgele bulaçaq, tapşırular saylawlarğa qädär başlanaçaq dip belderde.
Sişämbedä Yewropa Komissiäse süzçese Emma Udwin bu xäbärlärne kire qaqtı häm 2 million eurolıq proyekt 19 Martqa bilgelängän saylawlarğa qädär ük ğämälgä quyılaçaq dip belderde. "Saylawlarğa bağışlanğan maxsus tele häm radio tapşırular saylawlarğa qädäre ük bulaçaq," di Emma Udwin.
Uzğan atna Polşa mäglümät çaraları Belarusqa tapşırular başlaw öçen iğlan itelgän bäyge kiçekterelü säbäple, bu eş saylawlarğa qädär ölgermäs digän farazlar tarattı.
Ämmä Emma Udwin süzlärençä, tapşırularnı saylawlarğa qädär ük başlaw şartı kileşügä yazılğan bulaçaq. Ğärçä, tulı köçenä alar saylawlardan soñ ğına eşli başlar, dip östäde ul.
Yevrokomissiä wäkile süzlärençä, xäzer isemlektä 4 namzät qalğan, soñğı qarar berniçä atna eçendä qabul iteläçäk. "Min şunı raslıy alam: Belarusqa tapşırular başlaw öçen uñışlı nazmät Ğinwar ayında bilgele bulaçaq, yağni tağın 1 yä 2 atnadan," di Emma Udwin.
Belarusqa tele häm radio tapşırular başlarğa telägän kompaniälär arasında bäygene Yewropa Berlege uzğan yıl iğlan itte. İğlanda äytelgänçä, kiläçäktä İnternet kebek başqa media çaralarına çığu da küzdä totıla.
Emma Udwin süzlärençä, xäzer namzätlär isemlegendä 4 konsortsium bar, härberse ikeşär kompaniädän tözelgän: berençese - ike Polşa kompaniäse, ikençese - Rusiä belän alman, öçençese - ike Latvia şirkäte, nixayät, dürtençese - ber Litva häm ber Belarus komapniäse. Berlek quyğan şartlar arqasında Polşa, Litva, Latviäneñ keçkenä şirkätläre partnerlar ezlärgä mäcbür buldı.
Bäyge şartları nigezendä tapşırular Urıs häm Belarus telendä bulırğa tieş. Komissiä fikerençä, urıs telen añlawçılar Belarusta şaqtıy, häm dä andıy tapşırular kürşe Ukraina häm Rusiä töbäklärendä qızıqsınu uyata ala.
Uzğan yıl Yewropa Berlege Germaniäneñ Deutsche Welle kompaniäse belän Belarusqa tapşırular äzerläw turında keçkenäräk külämdä sınaw kileşüe tözegän ide. Bu kileşü nigezendä tapşırular uzğan yılnıñ 1 Noyäberendä başlandı häm 12 ay däwam itäçäk.
Ali Gilmi


text:
2007 yılnıñ istälekle könnär kalendare çıqtı
1950 yıllarnıñ axırınnan uq kilgän ber traditsiäne däwam itterep Tatarstan respublikasınıñ milli kitapxanäse, häm anıñ “Milli kitap” dip atalğan üz näşriäte 2007 yıl öçen “İstälekle häm onıtılmas datalar kalendare”n xäzerläp bastırıp çığardı. Kalendar'gä kertelgän istälekle datalar Tatarstannıñ ictimaği, säyäsi, xucalıq, mädäni tormışındağı töp waqiğalarnı häm faktlarnı şulay uq kürenekle şäxeslärneñ – yazuçılarnıñ, fän mäğärif, mädäniät häm sänğät eşlekleläreneñ-yubileyların çağıldıra.
Yıl sayın çığa torğan bu kalendar' kitapxanäçelärgä , muzey, radio häm televidenie, matbuğat xezmätkärlärenä, uqıtuçılarğa, tuğan yaqnı öyränüçelärgä yärdämlek bularaq täqdim itelä. Bu kalendar' belän faydalanu öçen tatar häm rus tellärendä beleşmä tekstlar, bibliografik ädäbiät isemlekläre birelä. Ul älegä 100 genä danä tiraj belän çıqsa da, anıñ abruyı yıldan yıl arta bara, kalendar'ne sorap kilüçelär sanı kübäyä.
Bıyılğı yılnıñ kalendare närsägä bağışlanğan , nindi waqiğalar belän bäyle buluı turında Milli Kitapxanä direktor urınbasarı İrek Hadiov menä närsälär dide
“ Kalendar'ne Alabuğa şähäreneñ meñ yıllığına bağışlanğan säxifä açıp cibärä. Annarı kürenekle şäxeslärneñ yubileyları turında mäğlümatlar urın alğan. Alar arasında 2007 yılda yubileyların bilgeläp ütüçe däwlät eşlekleläre, ädäbiätıbızda milli tormışıbızda tirän ez qaldırğan yazuçılar Ğalimcan İbrahimov, Mirsäy Ämir, İbrahim Ğazi, Kärim Tinçurin; ğalimnärdän: Ğaziz Ğobäydullin, Ğazi Kaşşaf, Vasiliy Radlov, Vasiliy Bogoroditskiy, Yevgeniy Zavoyskiy, Camal Walidi; säxnä ostalarınnan: Gölsem Söläymanova, Gay Tahirov, Rinat Yeniki; din eşlekleläre Ğalimcan Barudi, kollleksioner Andrey Lixaçev yubileyları uñayı belän şaqtıy mäğlümatlar urnaştırılğan. Şäxeslärneñ yubileylarınnan başqa tağın nindi zur istälekle häm onıtılmas waqiğalarnıñ yubiley dataları kertelgän digän sorawğa İrek Hadiev bolay dide.
Berençe törki-tatar basma kitabına 285 yıl, “Ğ. Tuqay isemendäge Tatar Däwlät filarmoniäsenä 70 yıl häm 200 gä yaqın yubiley dataları turında qısqa-qısqa mäğlümatlar birelä”,- dide ul.
Bu kalendar'ne üzläre oyışmasında buldırırğa teläwçe ber xezmätkärneñ fikere menä niçek.
“Bu kalendar' ägärdä satuda bulsa, bik küplär şul isäptän mindä bik teläp satıp alğan bulır idem”.
Bu “İstälekle häm onıtılmas datalar kalendare” oyışmalarğa buşqa taratıla.Ämma anıñ tirajı bik az bulu säbäple, kalendar' küp kenä mäğärif, mädäniät, matbuğat oyışmalarında eşläwçe cawaplı xezmätkärlärgä barıp ta citmi ikän. Bu kalendar'ne tirajı kübräk bulsa, satıp alırğa teläwçelär dä bar ikän.
Şulay uq bu “Milli kitap” näşriätında “İsän yäşi tirän tamırlar...” dip atalğan metodik bibliografik yärdämlek bastırılıp çığarılğan. Ul kürenekle yazuçı, ğalim, däwlät eşleklese, xalıqqa bay ädäbi häm fänni miras qaldırğan tatar ädipläreneñ berse Ğalimcan İbrahimovqa bağışlanğan. Çönki 2007 yılnıñ 12 martında anıñ tuuına da 120 yıl tula. 30 yıllıq icat ğömerendä ul yegermeläp xikäyä, öç povest', dürt roman, ber p'yesa, ayırım kitaplar bulıp çıqqan unike fänni xezmät, biş yözgä yaqın tänqidi häm publitsistik mäqälä, tel ädäbiät buyınça, unnan artıq däreslek bastırıp çığarğan.
Anıñ “Almaçuar” xikäyäse , “Qızıl çäçäklär” poveste, “Yaña keşelär” draması, “Tatar xatını nilär kürmi”, “Qazaq qızı”, “Tirän tamırlar” kebek romannarı başqa- rus, başqort, qırğız, azerbaycan, qazax, yaqut xalıqlarında da kiñ tanılğan.
Tatarstannıñ Milli kitapxänäse näşriätında bıyıl Ğalimcan İbrahimovnıñ 120 yıllıq yubileyına bağışlap nindi büläk äzerläwläre turında İrek Hadiov bolay dide
Ğalimcan İbrahimov-ul millätebez öçen, tatar xalqı öçen iñ qaderle, zur, böyek ädiplärebezneñ berse. Anı bezneñ respublikabıznıñ mäğärif, mädäniät oyışmalarında, kitapxanälärdä şuşı yubileynı bik zurlap bäyräm itärgä ide. Kitapxanäbezneñ fänni- metodik bülege xezmätkärläre anıñ yubileyına bağışlap, maxsus metodik ber yärdämlek bastırıp çığardılar.Bu yubiley 2007 yılda ütkäreläçäk yubileylarnıñ ber matur bizäge bulıp zurlap bäyräm iteler dip uylıybız”,- dide TR Milli kitapxanä direktor urınbasarı İrek Hadiov.
Mälikä Basıyr


text:
Tatarstan östenä kilgän zämhärir suıqları Yaña Yıl aldı mäşäqätlären tağın da mäşäqätleräk itte. Qazanda inde täwlek buyı temperatura stabil' – 30 gradus suıq. Şuña kürä Yaña Yıl aldı bazarlarına çığarıp quyğan çırşılarnı Qazan xalqı bii-bii saylıy. Suıq bietä. Älbättä, mondıy suıqlar energetiklar öçen yaman. Alar rezervların açırğa tieş, özleksez cılı birüne tä'min itärgä tieş. Ä bu östämä çığımnar digän süz. Tatar-inform agentlığı Tatarstan energetikları salqınnar arqasında zıyan kürälär, mazut yağu kisken arttı, dip xäbär itä. Cılısız utırğan şähär yortları, awıllar turında, şöker, xäbärlär yuq. Şulay da, inde bu atnada Qazanda öşep ülüçe 3 ir keşe bar dip xäbär itelde.
Suıq könnärne yanğın çığu oçraqları yışaya. Şulay, çärşämbe könne Qazanda TASSRnıñ 10 yıllığı isemendäge mädäniät yortında konferens-zalda cıyılış barışında töten kerä başlağan. Yanğın waqıtında sünderelde, 63 keşe binadan waqıtında çığarıldı, dip xäbär itelä räsmi xäbärlärdä. Älegä başqa xäwef-xätärlär turında işetelmi, ä zämhärir suıqları Yaña Yılğa xätle däwam itäçäk digän farazlar xalıqnı borçıp tora.


text:
Elektr şoktan Yevropa mäxkämäsenä: Rusiädä ğadellek ezläw
25 üktäber Yevropada Ğadellek köne bilgelänä. Rusiä watandaşları üz mäxkämälärendä ğadellek taba almıyça şikäyätlären Strasburgtdağı Yevropa Keşe xoquqları mäxkämäsenä tapşıra häm ciñä. Rusiädä ğadellek tabu bigräk tä milisiä qulına elägüçelärgä awır. Qılmağan cinäyät öçen ğayeben tanırğa mäcbür itelgän Aleksei Mixeyev xikäyäse....
"Minem berdän ber telägem – cafalawdan qaçu ide. Annan min täräzädän sikerep kenä qotıla aldım. Urındıqta utırğan , qullarım bäylängän kileş min üzemnän ber 3 metr çamasında bulğan täräzägä sikerep ike qat piyalanı başım belän waqtanmın, sikerü şul qadär köçle bulğan. "
Şul sikerüdän Alekseinıñ umırtqa söyägenä ziyan kilep ayaqları yörmäs bulıp qaldı, xäzer aña 31 yäş.
Aleksei üterüne tanırğa mäcbür bulğan qız isä ikençe könne isän-saw öyenä qaytqan. Tuğannarına äytmiçä genä ul duslarına barğan bulğan.
Milisiäneñ köç qullanıp qulğa alınğan keşelärdän ğayepsez bulsalar da ğayepne üz öslärenä alırğa mäcbür itü oçraqları Rusiädä siräk xäl tügel. Ämma ni öçen bügen näq Aleksei Mixeyev turında söylibez soñ?
Aleksei xikäyäseneñ ğibrätle yağı – 2006nçı yılda Yevropanıñ Keşe Xoquqları mäxkämäse Alekseiğa kürgän ziyan öçen 250 meñ yevro aqça tülärgä digän qarar çığardı. Moñarçı Rusiä watandaşlarınıñ Strasburgta mondıy zur küläm aqça otqanı yuq ide diärlek. Bu Aleksei öçen zur ämma bik awır ciñü bulğan:
"Miña baştan uq, ota almıysıñ bu eşne, didelär. Min tikşerü öçen eşne qabat tapşırdım. Milisiä xezmätkärlärenä qarşı ber nindi dä dälillär yuq dip eşne ber tapqır yaptılar. Min tağın tikşerü uzdırunı sorap möräcäğät ittem. Tağın ber tikşerü yasaldı. Yañadan ber ni dä tabılmadı. Tenis uynağan kebek, alar miña, min alarğa cibärdem bu eşne."
Barlığı bu tikşerü 23 märtäbä açılıp yabılğan bulğan. Tikşerü Yevropa mäxkämäsenä alınğaç qına Rusiä mäxkämäse dä qılınğan cinäyätne tanıp ike milisiä xezmätkären 4 yıl törmägä xökem itkän. Bu waqıtta eş inde 7 yıl däwam itkän bulğan. Milisiä xezmätkärläre dä inde irekkä çıqqan. Aleksei Mixeyev bu uñaydan söyenmi dä ükenmi dä:
"Mine cäfalağan keşelär xökem itelde. Ämma alarğa färman birgän keşelärneñ ğayebe tanılmadı. Sistema ber qayçan da ğayplänmi, ämma Yevropa mäxkämäsendä dä äytelde, bu ayırım keşelärdän bigräk – xökümät ğayebe."
Strasburgka Rusiä watandaşlarınnan ğarizalar torğan sayın kübräk kilä. Alarnıñ zur öleşe milisiäneñ köç qullanuına şikäyätlär...
Milisiädä qulğa alınğannarnı cafalaw şul qadär kiñ taralğan ki, alarğa inde isemnär dä birelgän ikän. Alekseiğa qarşı qullanılğanı – tängä elektr örketü – "Putinğa şaltratu" dip atala ikän. Şulay uq "krokodil" digän ısul bar, qorbannı yöze belän idängä salıp ayaq qulların qayıralar. İñ kiñ taralğanı – "keçkenä fil" dip atalğanı – anda qorbanğa gaz bitlege kiertep hawasın yabalar da keşe sulış ala almıy.
Mondıy oçraqta ğadellek tabu qotoqçıç awır, keşene ıştansız qaldıra, di Aleksei:
"Qurıqmıyça köräşergä kiräk. Ciñep bula, bik awır bulsa da. Böten qağäzlär öçen aqça aqrınlap cıyılğaç zur ğına çığımnarğa äylänä. Miña Cafalawğa Qarşı Komitet bulıştı, aqça belän dä, yuridik kiñäş belän dä. Yevropa mäxkämäsenä möräcäğät itergä teläwçelärgä yardämne xökümättän bäysez oyışmalardan sorarğa kiräk."
Aleksei Mixeyev üz qıyssasınnan soñ Tübän Novgorodta yä Rusiädä milisiäneñ totqınnarnı cäfalawı kimemiäçägen bik yaxşı belä. Bu ölkädä ul realist. Ul şulay uq Yevropa mäxkämäsendä ciñü anı kire ayağına bastırmayaçağın da añlıy. Ämma üzeneñ şuşı ciñüen ul ber ölkädä möhim dip sanıy – ğadellekne torğızu eşendä ber genä keşe dä ömeten özmäskä tieş.


text:
Ğiraq başqalasınıñ könbatışında ğisyançılar politsiä kizüenä maşinalarğa quyılğan bombalar häm utlı qorallar belän höcüm itkän, kimendä ber keşe üterelgän digän xäbärlär bar.
Bügen Ğiraqnıñ yustitsiä ministrı urınbasarı Awşu İbrahimğa soñğı 2 köndäge ikençe höcüm buldı. Qorallı keşelär İbrahimnı ozata baruçı törkemgä ut açıp anıñ 4 tän saqçısın üterde, İbrahim üze isän qaldı.
Ğiraq prezidentı Cäläl Talabani Sönnilärneñ yaña konstitutsiä ölgesen qabul itüenä ireşü maqsatında Şığıy, Sönni häm Körd törkemnäre citäkçeläre belän yaña söyläşülär ütkärde.
Talabani Ğiraqnıñ yaña konstitutsiäse ildäge barlıq törkemnär öçen bulırğa häm sönnilärneñ teläklären isäpkä alırğa tieş dide.
Konstitutsiä ölgese turında kileşü öçen birelgän waqıt 3 köngä, pänceşämbegä qädär ozaytıldı. Küzätüçelär konsensusqa ireşü mömkin tügel kebek kürenä di.
Sönni säyäsi citäkçeläre yaña konstitutsiä bezneñ mänfäğätlärgä qarşı kilä dip aña qarşı çıqtı.


text:
Albert Şihabetdinov: TAİF şirkätlären sata
Tatarstan iqtisatında şaqtıy zur rol’ uynağan Taif kompaniäse tağı jurnalistlar telenä kerde. Bu yulı matbuğatta älege kompaniä üzeneñ berniçä şirkäten satarğa teläwe turında yazıp çıqtılar. Bu närsäne añlata - respublikada iñ ere häm abruylı kompaniälärneñ berse bulğan Taif gruppası üzeneñ eşçänlegen beterergä niätlime?
Taif törkeme respublikada ğına tügel, ä İdel buyı töbägendä şaqtıy ere häm bilgele kompaniä sanala. Bu kompaniä neft’ ximiäse, tözeleş, säwdä, telekommunikatsiä xezmätlären kürsätü yünäleşendäge 40tan artıq şirkätne berläşterä. Mäskäwdä çığa torğan Kommersant gäcite mäğlümätlärenä qarağanda, Taifnıñ 2005 yıldağı çista kereme – 12 milliard rubl’dän artıq. Şuşı kompaniä xaqında törle süzlär küp yöri anısı. Läkin bu yulı iğlan itelgän mäğlümätlär bik citdi. Alarnı Taifnıñ general’ direktorı Al’bert Şihabetdinov iğlan itte. Anıñ süzlärenä qarağanda, 2007-2008 yıllarda kompaniä üzeneñ tözeleş eşläre belän şöğellänüçe häm telekommunikatsiä xezmätlären täqdim itüçe şirkätlär satılaçaq. Monda süz İntelset çeltärle elemtä şirkäte, TVT kabel’ televideniese turında bara.
Bu şaqtıy mäğlüm wä qıybatlı şirkätlär. 1999 yılnıñ sentäberendä buldırılğan TVT kompaniäse, mäsälän, Rusiädä kabel’ çeltäreneñ iñ öre operatorlarınıñ berse bulıp sanala. Ul tatarstanlılarğa maxsus suzılğan kabel’ aşa iärçen häm efir kanalların qaraw mömkinlegen birä. Xäzerge köndä TVT kompaniäsenä totaşqan keşelär 30dan artıq kanal qaraw mömkinlegenä iä. Mondıy mömkinlek respublikanıñ 3 iñ ere şähärlärendä – Qazan, Çallı, Älmättä yäşäwçelärdä bar. Kompaniä wäkilläreneñ mäğlümätlärenä qarağanda, Tatarstanda alarnıñ 450 meñnän artıq abonentları bar. Häm bu san üsä bara. Keşelärne kabel’ çeltärläre aşa totaştırudan tış, TVT kompaniäseneñ FM yışlığı da bar äle. Kompaniä anı 2002 yılda Mäskäwdä uzğan bäygedä ciñü yawlap aldı. Şul uq yılnıñ avgust ayında älege yışlıqta inde Avtoradio-Qazan digän kanal da eşli başladı. Kommersant gäcite mäğlümätlärenä qarağanda, TVTını 3 şirkät alırğa teli – Nafta-Mäskäw törkeme, Renova xoldingı, Sistema kompaniäse. Bu 3 şirkät Rusiädä tüläwle televidenie qırında eşläwçe iñ zur kompaniälär.
Monnan tış, Taif Yaña ğasır teleradiokompaniäsen dä yaña xuca tabarğa teli. Älegä ul Yaña ğasırnıñ 52 protsentqa yaqın aksiälären üz qulında tota. Dönyanıñ küp kenä cirlärendä yäşäwçe millättäşlärebez yaratıp qarağan älege kanal kem qulına küçär, anı monnan soñ nindi üzgäreşlär kötä - älegä bilgesez. Xäyer, bu sorawğa cawap inde yaqın kiläçäktä bilgelänäçäk. Yaña ğasırnı satu da 2007-2008 yıllarğa planlaştırılğan.
2012-2014 yıllarda isä Taif üzeneñ nefteximiä şirkätlärennän dä baş tartırğa uylıy – alar da satuğa täqdim iteläçäk. İnde xäzerge köndä ük bu xaqta Gazprom, TNK-VR häm başqa kompaniälär belän söyläşülär başlanğan.
Läkin bu hiç kenä dä Taifnıñ betereläçägen añlatmıy. Taif citäkçelege süzlärenä qarağanda, älege kompaniä tege yäki bu şirkätne satıp alıp, anı üsterep, annarı zurraq bäyägä satu öçen buldırılğan. Mondıy berniçä proyekt inde tormışqa aşırılğan da. Mäsälän, 2004 yılda kompaniä Taif-Telkom digän mobil elemtä şirkäten satqan ide. 2005 yılda isä Mäskäwneñ Al’fa–straxovanie törkeme Avers iminiät şirkäten satıp aldı. Kiläçäktä satılaçaq şirkätlärdän kergän aqçalarnı Taif citäkçelege başqa proyektlarğa, ayırım alğanda, respublikada yuğarı texnologiälärne üsterügä cibäreläçäk. Mäsälän, bez elektron sänäğäte, oçqıçlar, törle yaña texnologiälärgä nigezlängän cihazlar tözeleşe belän şöğellänüçe şirkätlärgä iğtibarnı arttırırğa telibez, dip belderde Taifnıñ general’ direktorı Al’bert Şihabetdinov.
Gölnaz İlgizär


text: İran mäğlümatlärenä qarağanda, Bağdadta ber İran diplomatı urlanğan häm anıñ öçen Quşma Ştatlar cawaplı. İran tışqı eşlär ministrlığı wäkile belderüençä, Bağdadtağı İran ilçelegeneñ ikençe sekretare Cäläl Şäräfi yäkşämbe 4 fivral könne yuqqa çıqqan, häm moña Ğiraq saqlanu ministrlığınıñ qatnaşı bar. İrannıñ Ğiraqtağı ilçese Hässän Kazemi-Qomi, däwlät televideniäsendä, urlawnı AQŞ prezidentı George Bush quşqan, dip belderde. Uzğan ayda Bush, Ğiraq ğısyançılarına İrannan kilgän yardämne tuqtataçağı turında beldergän ide. Amerikan xärbi köçläreneñ matbuğat wäkile, İran diplomatın urlawğa AQŞ köçläre yäki alar belän bergä eşläwçe ğiraqlılarnıñ qatnaşı buluın kire qaqtı.


text:
Ğiraq totqınnarın cäberläw cancalı arqasında Rumsfeld urınınnan kitergä mäcbür bulırmı?
Ğiraqtağı wazğiät Quşma Ştatlarnıñ eçke säyäsätenä täesir itä alamı? Bu soraw xäzer könnän kön nığraq yañğırıy. Ğiratqağı totqınnar cancalın tikşergän bäysez komissiä Äbü Ğraib törmäsendä bulğan xällär öçen Pentagon räsmiläre dä cawaplı digän näticä yasağannan soñ, saqlanu ministrı Donald Rumsfeld urınınnan kitergä tieş digän fikerne prezidentlıqqa namzät John Kerry dä, başqa tänqitçelär dä äytä. Şul uq waqıtta, Pentagon başlığınıñ saylawlarğa 2 ay qala urınınnan kitüe ikele. Citmäsä, komissiä äğzaları üzläre dä bu adım Amerika doşmannarına faydağa bulaçaq dip kisätä. Şuşı wazğiättä Rumsfeld kebek yuğarı räsmi närsä eşli ala?
Audio (Galen Carpenter)
"Xisapta äytelgänçä, Pentagon citäkçeläreneñ Ğiraqta totqınnar belän eş itü strategiäse bulmağan. Küräseñ alar mondıy ğisyan bulır dip kötmägän. Totqınnarnıñ da şulay küp bulırın kötmägän. Bolar barısı da iñ zur däräcädä xatalar bulıp tora."
Mondıy wazğiättä yuğarı räsmineñ ber genä yulı bar, ul da bulsa urınınan kitü. Çärşämebdä amerikanıñ kiläse prezidentlıqqa namzäte John Kerry, Rumsfeldnı näq menä şulay eşlärgä çaqırdı. Şul uq waqıtta komissiä äğzaları, Rumsfeldnı tänqitläsä dä, ul urınınnan xäzer kitergä tieş tügel digän fikerdä. Washingtonda ütkän matbuğat oçraşuında komissiä räise James Schlesinger bolay dide:
Audio (James Schlesinger)
"Sez saqlanu ministrı turında soradığız. Şunı äytim, anıñ kitüe Amerika doşmannarı öçen bäyräm bulaçaq. Şuña kürä, minemçä, bu adım xata bulır ide."
Prezident saylawlarına 2 ay qalıp barğanda Rumsfeldnıñ urınınan kitüe ikele. Bu adım qabat prezident bulırğa telägän Bush öçen zur orım bulır ide. Ä menä Washingtondağı Carnegy Endowment belgeçe Thomas Carothers fikerençä, bu cancal arqasında Amerikağa kilgän zıyınnı urınnan kitep kenä tözätep bulmıy:
Audio (Thomas Carothers)
"Bu cancal dönyada keşe xoquqları häm demokratiä sağında toruçı Quşma Ştatlar abruyına zur orım buldı. Monı xäzer urınınnan kitü, maxsus tikşerü, cäza birülär belän genä tözätüe awır."
Yarıy urınınnan kitmägän oçraqta yuğarı räsmi zur xatalar öçen cawaplılıqnı niçek üz östenä ala ala? Zamanında Berläşkän Millätlärneñ Qaçaqlar komissiäsen citäklägän, xäzer Princeton universitetı professorı Fredrik Barton ğafu ütenergä täqdim itä:
Audio (Fredrik Barton)
"Minemçä ğafu ütenü yärdäm itä ala, çönki bu, min problemanı beläm, anıñ östendä eşlim, digänne añlata. Ğafu ütenmägän oçraqta, kiresençä, ul çittä tora digän xis köçäyä. Xäzer näq menä şul xäl."
Bush ta, Rumsfeld ta bu cancal uñayınnan ber tapqır ğafu ütengännär ide inde. Demokratlar tarafdarı bulğan Fredrik Barton fikerençä, bu soñğı xisaplardan soñ Bush administratsiäse tağın ber tapqır häm tağı da nığraq itep ğafu ütenergä tieş bulaçaq.
Ali Gilmi, Praga


text:
AQŞ räsmiläre Rusiädä, Mäskäw kürşeläre yäğni eleke sovet respublikları belän niçek eş itergä tieş digän mäsälädä barğan debatlarnı borçılu belän küzätep bara.Waşingtonda küplär , sonğı saylawlarda parlamentqa millätçelärneñ küpläp kerep utıruı Kremlneñ Kafkaz häm Üzäk Aziä illärenä qarata säyäsäten qırıslatır dip ışana.
Eurasia View- neñ şul turıdağı mäqaläse
Gruziädäge sonğı täräqiät – könbatış yaqlı administratsiäneñ eş başına kilüe,Mäskäwdäge säyäsätçelärne Russiäneñ kürşelärenä qarata alıp barğan tışqı säyäsäten küzdän kiçerergä mäcbür itä. Rusiä parlamentındağı millätçelär şaqtıy ğına täsirgä iä bulğanlıqtan , Rusiä säyäsäte yomşarır dip kötep bulmıy. Rusiä parlamentına kergän 4 partiä dä- Putinnıñ Berdäm Russiäse , Kommunistlar Partiäse Jirinowskinıñ Liberal Demokratları häm Rodina alarnıñ barısı da millätçelekkä nigezlängän tışqı säyäsät taraftarı. Mäskäwdä bugen berberse belän yarışqan ike säyäsi qaraş bar. Berençesen Federatsiä Şurasınıñ tışqı Mäsälälär Komitetı citäkçese Mixael Margelov beyan itä. Ul mondıy : Kafkaz häm Üzäk Aziädä Quşma Ştatları belän barğan geopolitik yarıştan Rusiä faydalana almayaçaq .Bu fraksiä Russiäneñ kürşelärenä qarata yomşağraq säyäsät alıp baruın teli.Gruziäneñ mäxsus wazğiätendä Russiäneñ konfrontatsiäle pozitsiäse , separatist Abxaziä, Acaristan häm Könyaq Osetiädä konfliktnıñ yañaru qurqınıçı xasıyl itä.Qayberäwlär tınıçsızlıq başqa ber Çeçnä barlıqqa kiterä ala dip qarıy.Mäskäwnwñ täsiren qullanıp Gruziä xökümäte belän 3 aftonom ölkä arasında tınıçlıq urnaştıruı, Rusiäneñ iminlek mänfäğötlärenä yaxşıraq turı kiler ide . Mäskäwdä östenlek itkän ikençe säyäsi qaraş: Kreml belän yaqın mönäsäbätlärdä torğan ölkän säyäsät belgeçe añlatuınça , Gruziäneñ yaña saylanğan prezidentı Mixael Sakaşvili Rusiägä nıq qarşı bulğan şäxes , şunlıqtan Mäskäw anıñ administratsiäsen totrıqlandıru öçen ber nindi dä yardäm kürsätmäskä tieş. Belgeç süzlärençä Sakaşvili Mäskäwdä bilgesez keşe ul mönäsbätlär urnaştıru öçen ber närsä dä eşlämägän . Şunlıqtan Abxaziä häm Könyaq Ossetiä Tblisi qaramağına qaytmayaçaq. Sakaşvili 8nçe ğıynuarda Ärmänstanğa yasağan vizitı waqıtında Rusiä-Gruziä mönösäbätläre yaxşırırğa tieş dip täqrarlasa da,ul Mäskäw yaña tör mönäsäbät kürsätergä ,elek bulğan kebek konfliktlar qabındırmasqa tieş , ul alarnı çişergä tırışsa da ber qayçan da uñışlı bulmadı dip söylägän yaña citäkçe.
Quşma Ştatları qaraşınça Gruziädä totrıqsızlıq artsa , anıñ kürşelärgä çäçräv ixtimale bar. bu isä Baku-Tbilisi- Ceyhan neft ütkärgeçeneñ tözelep betüen kiçekteräçäk yäki tuqtataçaq.Mäskäwdä ölkän amerikan diplomatı fikrençä imperial nostalgia Rusiäneñ Yzäk Aziä vä Kafkazda köç kürsätüenä kiteräçäk.Ägär dä Rusiä säyäsäte unğa borılsa Rodina partiäseneñ citäkçelärennän Dimitri Rogozin töp politik figurağa äylänäçäk. Rogozinnıñ millätçe retorikası bäxäslärgä säbäp bula. Äle bu aralarda ğına ul Litva aşa Rusiäne Kaliningradqa totaştırğan koridor buldırırğa çaqırdı.Ul şulayuq Rusiä çiklären kiñäytergä ruslarnıñ uqmaşıp yäşägän tönyaq Qazaxstan ölkälären dä alırğa çaqırdı. AQŞ analitikları prezident saylawlarına qädär Rusiä ber nindi dä möhim adım atlamas dip uylıy. Dumada qayber deputatlarnıñ retorikası , täsirle säyäsi dairälärneñ kürşelär bigräk tä Gruziä belän xezmätşlekkä kerergä telämägäneñ añlata. Rusiä Dumasınıñ BDB mäsäläläre komitetı citäkçse Andrei Kokoşin 8nçe ğıynuarda NTVdä yasağan çığışında Gruziäneñ äleke citäkçelegeneñ separatist ölkälär mäsäläläsendä könbatışqa artığı belän tayanuı zur xata buldı dip äytte. Kokoşin Exo Moskvığa birgän ängämäsendä Rusiäneñ kürşe illärdä xärbi bazaları buluı zarur dide. Kokoşin süzlärençä , dönyada üz urının alu öçen Rusiägä iqtisadi täräqiätne tizlätü genä citmi ä ul xärbi köçen dä kürsätergä tieş .Eleke sovet illärendä bez daimi xärbi bazalar totarğa yäki xärbi kontingentlarnı tizlektä urnaştıru öçen kileşülär tözergä tieşbez dip äytkän Kokoşin äfände.
färidä xämit,praga


text: Bügen Tähranda İslam Konferensiäse Oyışmasına (İKO) kergän 57 ilneñ Tışqı eşlär ministrları oçraşuı başlandı. İran prezidentı Mäxämmät Xattami utırışnı açıp, Fälestin qarşılığın häm Ğiraqnıñ möstäqillegen yaqlarğa çaqırdı. Xattami, Fälestinneñ köräşen "oyışqan däwlät terorına" qarşı toru dip atadı, häm dä aña yärdäm itüne İslam Konferensiäse Oyışmasınıñ wazifası dip atadı. Xattami süzlärençä, Ğiraqnıñ qıyırsıtılğan xalqı bar möselmannarnıñ häm azatlıq yaratqan illärneñ yärdämenä moxtac. Ul şulay uq Ğiraqta mömkin qädär tizräk, Ğiraq xalqı tarafınnan saylanğan säyäsi sitema buldırırğa çaqırdı. İran prezidentı İslam isemennän başqarılğan terorçılıqqa tänqit belderde, läkin şul uq waqıtta, aña "ber-taraflı" cawap birügä dä qarşı çıqtı. Bu üzenä kürä, Quşma Ştatlarnıñ terorğa qarşı köräşenä tänqit bulıp tora.


text:
Osman Aktaş - A Bre Sülüman Ağa
Sanatçı : Osman Aktaş
Türkü : A Bre Sülüman Ağa
Etiketler : Osman Aktaş - A Bre Sülüman Ağa türkü indir, Osman Aktaş - A Bre Sülüman Ağa türkü dinle, Osman Aktaş türküleri, A Bre Sülüman Ağa mp3 indir, Osman Aktaş türküleri A Bre Sülüman Ağa türküsü, A Bre Sülüman Ağa sözleri, Osman Aktaş mp3 dinle, Osman Aktaş download, A Bre Sülüman Ağa bedava mp3, Osman Aktaş türkü sözleri, Osman Aktaş türkü dinle, Osman Aktaş son albüm indir
Osman Aktaş Türküleri
Osman Aktaş - Menevşe Koymuşlar Gülün Adını
Osman Aktaş - Bu Dünyada Üç Nesneden Korkarım
osman aktaş - karakoyun (sivas)
Osman Aktaş - A Bre Sülüman Ağa
Osman Aktaş - Sevdiğime Varamadım


text:
Sverdlov ölkäsendä İslam olimpiadası ütte
Bu könnärdä Sverdlov ölkäsendä islam dine öyränü buyınça Qazıylat idäräse tarafınnan oyıştırılğan “İslamda yäş belgeçlär” dip atalğan olimpiadanıñ ikençe turı ütä.
Olimpiadanıñ berençe turı tatar awılları buylap ğinwar ayında uzdırılğan ide. Maxsus raslanğan nigezlämä buyınça bu bäygedä 10 yäştän alıp 14 yäşkä qädär bulğan balalar qatnaşa ala. Yäş buyınça mondıy çikläw bu çaranı yuqqa çığarmağayı dip şiklänüçelär bulsa da, bu şik aqlanmadı. Ölkäneñ şähärläre häm rayon üzäklärendä olimpiadanıñ ikençe turı bik yaxşı däräcädä oyıştırıldı.
Qazıylat idäräseneñ üzäge bulğan Pervoural''ski mäçetenä şähär olimpiadasında qatnaşu öçen yegerme ber bala kilgän ide. Qatnaşuçılar öçen äzerlängän biremnär, bezneñ qaraşqa, bik ciñeldän tügel. Bez Qazıylat idäräse citäkçese Danis xäzrät Däwlätovtan balalarnıñ bu çarağa niçek äzerlänüe turında soradıq.
–“Här bala üzlegennän äzerlänä, - dide ul, - aña bulışır öçen bu temalarğa bezdä kitaplar, audio häm videomateriallar bar. Alarnıñ barısın da biräbez balalarğa. Monnan tış mäçetlärdä, ğibädät yortlarında balalar öçen konsul''tatsiä, kiñäşü könnäre oyıştırdıq. Alar xäzrätlärgä üzlären qızıqsındırğan sorawlarnı birep, tulı mäğlümat alalar”.
Bäyge uzdırılğan zur, yaqtı bülmädä, tantanalı tınlıq eçendä bik birelep, sorawlarğa cawap yazıp utırğan balalar arasınnan 10-12 yäşlär tiräsendäge ber malaynı saylap aldıq. Salawat isemle bu malay, bezneñ ğäcäplänüebezgä qarşı, tatarça da yarıysı ğına suqalıy bulıp çıqtı. Salawat bezgä olimpiadağa niçek itep äzerlänüe turında söyläde. –“Min kitaplar uqıdım, Gabderäxim xäzrät belän söyläşep, anıñ belän bergä äzerländem, - dide ul, - öydä qartätiem bulıştı”.
Balalardan da bigräk dulqınlanıp utırğan äti-änilär yanına kilep, alar belän äñgämä qorıp aldıq.
İslam dinen uqıtu mäktäp programmasına kermi. Mondıy olimpiada Sverdlov ölkäsendä berençe tapqır uzdırıla. Balalar öçen östämä yök tügelme ikän bu, faydası barmı ikän mondıy çaralarnıñ, kiräkme ikän alar digän sorawğa, ber-bersen bülderä-bülderä diärlek änilär bolay dip cawap birdelär: - “Älbättä, bu bik kiräk eş, - dieştelär alar, - balalar imanlı, tärtiple bulıp üssennär, üzläre dä şundıy balalar üstersennär öçen, äxlaq nigezlären belsennär öçen bik kiräk. Balalarnı dingä tartu öçen mondıy olimpiadalarnıñ yärdäme zur, yarış, bäyge, ciñügä omtılış alarnı qızıqsındırırğa yärdäm itä”.
Sverdlov ölkäsendä islam dine buyınça oyıştırılğan olimpiadanıñ öçençe turı mart axırında uzdırılaçaq. Biredä här şähärdän häm rayonnan ciñgän berär keşe qatnaşaçaq. Ölkä olimpiadasında ciñäçäk berdänber layıqlı balanı Danis xäzrät meñyäşär Qazannı qarap qaytırğa cibärergä xıyallana.
Fäwiä Safiullina, Yekaterinburg.


text:
Astana atawın özgertwge qatıstı älewmettik jelide ay`tılıp jatqan sınï pikirler Mäjilis depwtatı Qwanış Sultanovtıñ köñiline tïedi eken. Onıñ ay`twınşa, usınıs-pikirdi sınawğa boladı, biraq jeke basqa tïiswge bolmay`dı, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
«Prezïdent qalay` qabıldawı kerek edi? Men osılay` bolwı mümkin ekendigin bildim... Öte bay`saldı, durıs qabıldadı», - dedi Qwanış Sultanov jwrnalïsterdiñ surağına jawap bere otırıp.
Depwtat osı künderi älewmettik jelide ay`tılıp jatqan sınnıñ köñiline tïetinin jasırmadı.
«Bul ärkimniñ quqığı. Biraq sayasï mädenïet bolwı kerek. Pikirdi sınawğa boladı, biraq jeke basqa tïiswge bolmay`dı. Qanday` da bir ïdeya, usınıs üşin adamdarğa til tïgizgen jön emes. Onıñ pikirimen kelispey`-aq qoy`ıñız, biraq adamdı bilmey` turıp, ol twralı neşe türli ay`twğa bolmay`dı. Bul bizde sayasï mädenïet jetkiliksiz ekenin körsetedi», - dey`di ol.
Ay`ta ketey`ik, Memleket basşısı Nursultan Nazarbaev Astananıñ atawın özgertwdiñ qajeti joq ekenin ay`ttı.
«Bäri Astananı biledi. Bul – brend. Sondıqtan onıñ atawın özgertwdiñ qajeti joq. Astanada Ewropadağı qawipsizdik jäne ıntımaqtastıq uy`ımınıñ XXI ğasırdağı alğaşqı sammïti ötti. Qısqı Azïya oy`ındarın ötkizdik. Endi ÉKSPO-2017 körmesi ötedi. Osınıñ bärin Qazaqstanmen bay`lanıstıradı, biraq bükil jerde Astana dep ay`tadı. Onıñ atawın özgertwdiñ qajeti qanşa?» - dedi Elbası.
Eske sala ketey`ik, Parlament depwtattarı Astananıñ atawın özgertip, Elbasınıñ esimin berwdi usınğan bolatın.


text:
Bush säfäre däwam itä. Ul Farsı qultığına kilde
İzrailgä kilep, Yaqın Könçığışta solıx urnaştıru plannarın canlandırırğa tırışqannan soñ Quşma Ştatlar prezidentı säfären däwam itep, Farsı qultığına yul tottı. Biredä anıñ Küwäyt, Bähräyn, Berläşkän Ğäräp Ämirlekläre häm Söğüd Ğäräbstanı kebek illärdä buluı qaralğan. Şuşı islam däwlätläre Amerikanıñ töbäktäge berektäşläre sanala häm Bush üz säfäre belän alarnı kürşe İrannıñ "agressiv ımsınularınnan" yaqlarğa teläwen kürsätä.
Ä inde Quşma Ştatlarnıñ İran mullaların xäzer üz iminlegenä genä tügel, bar dönya iminlegenä dä yanawçı itep kürüe ber dä ser tügel. Üzeneñ şuşı säfäre barışında prezident George Bush Farsı qultığı illäreneñ qurquların istä totıp, İrannı dönya eşlärennän tağın da çiklärgä tırışaçaq diärgä bula.
Washingtonnan kitär aldınnan ul bu xaqta turıdan-turı belderde:
"Küzläw xezmätläre İran turında qarşılıqlı xäbär birep tora, häm bu bezneñ öçen ber problema. Min alayda barğan illärgä şunı iskä töşerergä cıyınam - İran elek tä ber yanaw ide, xäzer yanaw bulıp tora, häm ägär dä alarğa urannı niçek bayıtuğa öyränügä yul quyılsa, İran yanaw bulıp qaluın däwam itäçäk", di prezident Bush.
İrannıñ dönyağa qurqınıç tudıruı turındağı süzlären Aq yortnıñ xäzerge xucası İzraildä dä qabatladı - anda prezidentnıñ bu süzläre belän hiçşiksez kileşälär, älbättä. İzrail, kiräk bula qalsa, yäğni İrannıñ çınnan da atom qoralın citeşterä alırlıq xälgä citüe raslansa, anıñ şul tikşerenü qorılmalarına xärbi höcüm yasarğa da äzer toruın belderä.
Uzğan ğasırnıñ 80-nçe yıllarında İzrail hawa köçläre şul çaqtağı Ğiraq diktatorı Saddamnıñ atom üzägen bombalap kitkän ide.
Farsı qultığı illärendä isä Amerikanı İran mäs'äläsendä yaqlaw İzraildäge kebek ük bulmasa da, Tährannıñ töbäktäge säyäsätenä, anıñ üz tä'siren tağın da arttıru tırışlıqlarına qarşı toru söyläşülär üzägendä toraçaq.
Quşma Ştatlar prezidentı başta Küwäytkä kilä, soñraq anıñ töp berektäşlärennän berse Bähräyngä, annarı Berläşkän Ğäräp Ämirleklärenä häm nihayät Söğüd Ğäräbstanına baruı qaralğan. Anıñ Yaqın Könçığış säfäre ğinwarnıñ 16sında Mısırda tämamlanaçaq.
Bähräyndä Amerika Quşma Ştatlarınıñ 5nçe flotı urnaşqan. İl başında torğan sönni patşa ğailäse Bush säfären inde tarixi dip bäyäläp quydı, ä menä andağı şığıylar mäxälläse amerikan prezidentınıñ kilüen kiresençä, nıq tänqitläde. Äytkändäy, şığıylar Bähräyndä xalıqnıñ küpçelegen täşkil itä.
Berläşkän Ğäräp Ämirleklärendä dä İran mäs'äläsendä urtaq ber qaraş yuq - beryaqtan, bu il İran belän cir bülä almıy, Farsı qultığındağı qayber utrawlarğa däğwa belderä, ä ikençe yaqtan, İran Ämirleklärneñ iñ zur säwdä partnerı bulıp tora.


text: Üzbäkstannıñ könçığışınnan alınğan iñ soñğı xäbärlärgä qarağanda fetnäçelär qulında bulğan xakimiät binasına iminlek köçläre höcüm itkän. Kimendä 1 keşe hälak bulğan. Färğana üzenendä urnaşqan ilneñ könçığışındağı iñ zur bu şähärendä uzğan töndä ber törkem fetnäçe, saqçılar belän bulğan atışlardan soñ, yaxşı saqlanğan törmägä bärep kerep totqınnarnı azat itte. Xakimiät binasın üz kontrolenä alıp berniçä polisiä xezmätkären totıq itep aldı. Andicannıñ üzäk mäydanında cıyılğan meñlägän keşegä Üzbökstan iminlek köçläre ut açqan, dip xäbär itelä. Añarçı xökümät räsmiläre, fetnäçelär belän söyläşülär bara, dip xäbär itkän ide. Qarşı toruçılar süzlärenä qarağanda, xakimiät alarnıñ taläplären ütärgä cıyınmıy. Alar isä qulğa alınğan Akramiya islam törkeme äğzalären irekkä çığarunı taläp itä. Anıñ urınına üzbäk räsmiläre fetnäçelärgä kürşe Qırğızstanğa kitergä röxsät birä. Qırğızstannıñ çik buyı xezmäteneñ matbuğat wäkile Gulmira Borubayeva süzlärenä qarağanda, Üzbäkstan belän Qırğızstan arasındağı çik buyı yabılğan.