text:
Bunı QHA agentliginiñ mühbirine medrese müdiri Usniye Asanova bildirdi.
«Ekstremizm ile küreş merkezi tintüvni keçire. Olar şimdi köy şurasından şaatlarnı alıp, olarnen birlikte tintüvni keçireler. Tintüv bitse, telefonlarnı, er şeyni qaytaracaqlar, er şey yahşı olur, maña böyle vade etken ediler», – dedi Asanova.
Tintüvniñ keçirilmesini mektep müdiri Kolomoyskiy ve Cemilev arasında imzalanılğan añlaşma ile bağlay.
«Öyle malümat bar ki, sanki işbu añlaşma Qırımda ekstremizm merkeziniñ peyda oluvı ile bağlı. Şunıñ içün şimdi bu kibi müessiselerde tintüvler olıp keçecegini tüşünem. Bu yekâne vaqia ya da ileride devam etecek bir şeymi, aytıp olamamız», – dedi mektep müdiri.
Teşkerüvni keçirgenler ise kimse zarar körmez dep aytalar.
«Kimse zarar körmez dep ayttılar. Tintüv olur, bala ve ocalarğa telefonlarnı qaytarırlar, er şey yahşı olur», – dedi mektep müdiri.
Saba Qırım Müftiyatı iyün 24 künü belgisiz şahıslar Bulğanaq köyünde talebeler bulunğan medreseni zapt etip, anda tintüvni keçirmege başlağanını bildirgen edi.


c: text/html

text:
Cumaaqşamı künü, sentâbr 4-te, Walesteki Newport şeerinde NATO devlet-azaları yolbaşçılarınıñ sammiti açılacaq, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Tedbirde Rusiyeniñ Qırım işğali ve Ukraina şarqındaki arbiy areketler ilerilemesinden soñ Avrasiyada üküm sürip başlağan vaziyet baqılacaq.
Sammitte NATOnıñ acele cevap quvetleriniñ meydanğa ketirilmesi, em de NATO ve onıñ ayrı azaları Ukrainağa kösterecek arbiy-tehnikiy ve gumanitar yardım muzakere etilecek.
Newport bergen malümatqa köre, NATO sammitinde Rusiye ile munasebetler onıñ Ukrainada yapqanları sebebinden baqılacaq. Rusiye-NATO şurası qalsa da, artıq işbirlik aqqında laf bile olmaycaq.
Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı areketleri NATOnı soñki yıllarnıñ adise-vaqialarına başqaca baqmağa mecbur etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bunı arbiy-diplomatik menbalarğa esaslanıp, İTAR-TASS Rusiye agentligi bildire.
«Berilgen malümatqa köre, gemi AQŞ ADQ komandanlığı ve Qara deñizniñ şarqiy qısmınıñ vazifelerini becerecek», – dep bildire menba.
Bundan evel kütleviy haber vastaları gemi Qara deñizge mayıs 9-da kirecegini bildirgen ediler, lâkin bu da olmadı.
Vella Gulf ait olğan Ticonderoga kibi kreyserlerniñ silâlı qanatlı «Tomagavk» raketaları, ASROC qayıqlarğa qarşı raketalar, «Standart-2» ve «Standart-3» idare etilgen raketalar mevcut.


text:
«Aqmescit» aerovokzal kompleksiniñ keñişletilmesine Qırım «ükümeti» 250-400 gektarnı ayrıcaq ola.
Bunı Qırımnıñ mülk ve topraq munasebetler «nazirliginiñ» matbuat hızmeti bildire.
«Bugün «Aqmescit» ava limanında aerovokzal kompleksiniñ imkâniyeti – bir saatte 1500 yolcunı kirgizmek. 2018 senesi yarımada yılda 10 million turistni qabul etecektir», – dep bildirdi Ava limanınıñ qurucılığı boyunca baş müdir muavini Oleg Matakov.
Beyanatta aytılğanı kibi, Aqmescit rayonı memuriyeti ile ava limanınıñ keñişletüv imkânlarını tüşünip baqacaq.
2014 senesi mart ayında, Rusiye Qırımnı işğal ekeninden soñ, Aeronavigatsiya havfsızlığı boyunca Avropa teşkilâtı (Avropa nezareti) Qırımğa, şu cümleden Aqmescit ve Aqyarğa, ava seferlerini yasaq etti. Avropa nezareti halqara grajdanlıq aviatsiyası aqqında ICAO Konventsiyasına esaslanıp, Ukrainanıñ er angi ava boşluğı üzerinde bir de bir aeronavigatsion hızmetiniñ Ukraina akimiyetine alâqası olmağan bir taraflı beyannamelerni tanımaycaq.
Qırımğa ava seferlerini şimdi yalıñız Rusiye şirketleri keçire, bazıları endi ğarbiy cezalarğa oğradı.


text:
Älemdegi eñ alğaşqı janwar teñiz janwarı bolwı mümkin. Massaçwsets texnologïyalıq ïnstïtwtınıñ ğalımdarı atalğan tirşilik ïesiniñ genetïkalıq sïpatın zerttey kele osınday baylamğa kelgen. Zerttew nätïjesinde olardıñ jası 640 mïllïon jılğa jetetini boljanğan. Olar özderiniñ bul ğılımï maqalaların Proceedings of the National Academy of Sciences jwrnalında jarïyalağan. Bul twralı lenta.ru
saytı xabarlaydı.
Onıñ süyegi 540 mïllïon jıl burınğı kembrïy däwirine tïesili eken. Jedel geologïyalıq ölşem boyınşa bir kletkalıdan köp kletkalı organïmzge aynalıp ketwi ğalımdar kökeyinde äli de sawal twdırwda.
Amerïkalıq zerttewşiler 24 ïzopropïlxolestandı xolesterïndermen jumıs istegen. Bul molekwlalar kembrïy jäne dekembrïy tuqımdarında köptep kezdesedi.


text:
Jaqında dostarımnıñ biri şeteldegi oqwın ayaqtap kelip, otbasın qurdı. Toy jasadı, şağın üy saldı. Ötkende kölik aldı. Bul qalay? Jas otbası, jumısqa turğanı jaña. Sırttay bul qalay degendi oylap jürwşi edim, bir küni surap tındım. Dosım magïstratwranı Germanïyada oqıp kelgen.
Sol jaqta oqıp jürgende zeynettegi nemis qarïyanıñ üyin jaldap turıptı. Aqsaqal uzaq jıl qarjı salasında keñesşi bolıp jumıs istese kerek. Sondıqtan, ekewara äñgimede qarjını ünemdew, tabıs tabw, qarajattı köbeytw twralı jïi aytatın, keñesterin jadıma saqtap alwğa tırısatınmın, qazir paydası tïip jatır deydi. Sonıñ arqasında, oqıp jürip tabıs taptım. Aqsaqaldıñ üyin kögaldandırw, tazalawı moynımda boldı. Demalıs künderi fermasına barıp, kömektesetinmin. Nätïjesinde päteraqıma, oqw şığındarıma töledim, qalğan qarajattı ünemdep, kelgen soñ toy jasap, kölik alıp, üy saldım deydi. Al, ünem joldarın aqsaqaldıñ keñesterinen aldım deydi. Dosım ustanatın qağïdanıñ biri – 4 konvert erejesi eken. Meniñ oyımşa kez-kelgen otbasığa byudjetti tïimdi jürgizip, artıq şığınğa uşıramawğa mümkindik beretin tïimdi täsil. «Qarjı mädenïeti» aydarınıñ oqırmandarı üşin tolığıraq bayandap berwdi suradım.
1) Ay sayınğı jalpı kirisim: 200 000 teñge.
2) Kiristiñ 10%-ın bolaşaqtağı qarjılıq maqsattarım üşin saqtap qoyamın. 200 000 teñgeniñ 10% alıp tastaymız = 20 000 teñge.
3) Aylıq mindetti şığındarğa (ïnternet, jarıq, jılw, telefon t.b) 25 000 teñge. Osı mölşerden asırmawğa tırısamın.
4) 45000 teñge avtonesïe töleymin.
5) Şığındardı tölegen soñ qolında 110 000 teñge qaldı. Bul somanı teñdey qılıp 4 konvertke 27500 teñgeden bölemin. Ärqaysısı 1 aptalıq byudjet. Endi 1 aptalıq şığındardı27500 teñgeden asırmawğa tırıswım qajet. Ärïne biz üşin bul tım az qarajat. Twğan-twıstıñ qwanış, qayğısı, toy, ölim şığınsız bolmaydı. Osınday tosın jağdaylarğa arnalğan qarajattı qosımşa jumıstar arqılı tabwğa tırısamın.
Al aptalıq şığındı barınşa ünemdeymin. Ol üşin şığıstarıñızdı josparlaymın. Şığıs däpterin satıp alıñız. Är küngi şığındarıñızdı tïınına deyin jazıp otırıñız. Qazaqı közqaraspen bul «şıq bermes şığaybaylıq», sarañdıq bolıp sanalwı mümkin. Biraq, qaltañızda tïın qalmay, ärkimnen qarız surap jürgennen göri, osı durıs. Äri munı eñ bay degen qaltalılardıñ köpşiligi ustanadı. Psïxologtar bolsa şığıs esebin jürgizetinderdiñ şığındarı az bolatının aytadı. Apta soñında şığıs jwrnalına qarap – qarajatıñızdı qayda ketkenin bile alasız. Meniñ tanısım «aqsaqaldıñ aytwımen şığıs däpterin jürgişe bastağan birinşi aptada şığındarıma qarap, işim aşıdı, köşede ketip bara şemişke, türli-tüsti jwrnaldar qısqası bolmaytın närselerdi ala berippin. Ekinşi aptada bärin doğardım. Jwrnaldağı aqparattardı ïnternetten-aq oqï alamın, şemişkeni şaqpasam da boladı».
Dosım ustanatın ünem qağïdaları:
- Üyden şıqanda qajet zattardıñ tiziminsiz şıqpañız.
- Közsiz nesïege qumar bolmañız. Mümkindigiñiz jetetinin köziñiz jetkende ğana alıñız.
- Jalaqı alağan küni eşteme satıp almañız. Psïxologtardıñ anıqtawınşa jalaqı alğan küni adamda avtomattı türde özin bay sezinedi. Dükenge kirse, esepsiz sawda jasawı mümkin.
- Dükende tek qolma-qol tölewdi ädetke aynaldırıñız. Tölem kartaların qoldansañız, ondağı şığındardı da baqılañız.
- Bay-bağlan sïyaqtı körinw üşin qımbat telefondardıñ soñınan «jügirwdi» doğarıñız.Qolıñızdağı iPhone 5 tamaşa jumıs istep tursa, iPhone 6-nı alwdıñ qajeti ne?
- Aptalıq azıq-tülikti qarnıñız aş kezde satıp almañız. Qarnı aş adam 2 ese köp alwı mümkin.
- Jarıqtı öziñiz otırğan bölmede ğana jağıñız.
- Qarajattı maqsatsız jïnaytın bolsañız, jaqın arada jumsap tastaytınıñızğa 100payız kepildik beremin. Eger aldıñızğa maqsat qoysañız, mısalı: kölik alwğa, onda kölikti bolwıñızğa kepildik bar. Aqşa maqsatsız eşqaşan jïnalmaydı.
- Kündelikti bası artıq şığındarıñızdı 365 künge köbeytiñiz, onı tağı 10-ğa köbeytip köriñiz. Ülken kölemdegi bası artıq şığın sizdi oylandırwı kerek. Budan soñ temeki tartwdı, künine 4 şokolad jep, üyde as äzirlew mümkindigi bolsa da, meyramxanadan işe salwdan bas tartwıp qalarsız. Mağan sabağıma nowtbwk qajet boldı. Biraq, onıñ qımbattığınan alğım kelmeytin. Onıñ ornına kün sayın jumıstan şıqqan soñ, kompyuterlik klwbqa barıp oyın oynap, körşi kafeden kofe işwdi ädetke aynaldırğam. Osı sïyaqtı birneşe bası artıq ädetterimniñ 10 jıldıq şığınan eseptep körsem, 6 300 000 teñgen qurtadı ekenmin. Birden kofeni üyden işip, kompyuterlik oyındı doğardım. Al, 5 aydan soñ nowtbwk aldım.
Nemis aqsaqal mağan qarajattı basqarwdıñ 3 türi bar deytin:
1) Aqşa taba bilw.
2) Aqşanı jïnap, saqtay bilw.
3) Jïnaqtalğan aqşanı köbeyte bilw-ïnvestïcïyalaw.
Aqşanıñ «közin tapsa» kez-kelgen adam taba aladı. Ünemdep, köbeyte de aladı. Tek, erinbew, uqıptılıq, aldığa maqsat qoya bilw qajet. Men päterinde turğan nemis aqsaqaldıñ birneşe üyi, birneşe köligi, bankte qomaqtı qarajatı, birneşe käsibi bar. Özi älemdi aralap, sayaxattawdı unatadı. Biraq, özi soğan qaramastan ünemşil. Qaltasınıñ qalıñdığına qaramastan özi turğan üyindegi bölmelerdi men sïyaqtı şeteldikterge jalğa beretin. Munı ol eki türli sebeppen tüsindiretin: birinşisi 1 tïın bolsa da kiris kirgizedi. Ekinşisi şeteldiktermen äñgimelesip, olardıñ elderi twralı aqparat aladı. Älgi aqparattıñ arqasında qay elge sayaxattap, qay elden käsip aşsa payda tabwğa bolatını twralı derek jïnaydı. Qazir 2 memlekette käsip aşqan, ol käsipti üyinde päterde turğan men sïyaqtı burınğı stwdentter jürgizwde. Nege ekenin bilmeymin, menen 2 jıl boyı jïğan aqparatın qorıtqan aqsaqal, bizdiñ elden käsip aşqısı kelmedi. Sirä, köp şaşıladı dep oylağan sïyaqtı.
Derekközi: forbes.kz
Kommentarïï


text:
El awmağında jalğan aqşa jasawşılar köbeyip tur
ASTANA. QazAqparat - 2018 jıldıñ 5 ayında jalğan aqşa jasaw faktisi boyınşa 75 qılmıstıq is qozğaldı. Bul twralı bügin QR QM MKK Aldın alw jumısı jäne baqılaw basqarması basşısınıñ orınbasarı Erden Juman ayttı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
«2018 jıldıñ 5 ayında jalğan aqşa jasaw faktisi boyınşa 75 qılmıstıq is tirkeldi. Aqşalay aynalımnan jalpı soması 5,5 mln teñge bolatın 922 dana jalğan ulttıq valyuta alındı. Sonımen qatar soması 6,3 mln teñge bolatın 73 dana şeteldik valyuta da aynalımnan şığarıldı. Jalğan aqşa belgilerin jasaytın 2 astırtın cex qızmeti äşkerelendi», - dedi ol.
Atap aytqanda, 32 700 dollar jalğan aqşa jasap satqanı üşin Qazaqstannıñ 2 jäne Täjikstannıñ 2 azamatı bas bostandıqtarınan ayırılğan.
«Almatıda nomïnalı 10 mıñdıq jalpı soması 460 mıñ teñge bolatın jasandı ulttıq valyutanı satpaq bolğan el azamatı ustaldı. Sonımen qatar Qızılorda oblıstıq IID-men birlesken şara barısında atalğan öñir awmağında eki azamat ustaldı. Olar da jalpı soması 1 mln 430 mıñ teñge bolatın 10 mıñdıq nomïnaldar men jalpı soması 2900 dollar bolatın 100 dollarlıq aqşanı ötkizbek bolğan», - dedi Erden Juman.


text:
Muzey-şähär İznik
Törkiyäneñ mädäniyät xäzinäläre 19
Törkiyäneñ mädäniyät xäzinälärendä bu atnada sezgä ilebezneñ mohim mädäniyät barlıqlarıbızdan ber muzey-şähär bulğan İzniknı tanıtaçaqbız.
Marmara töbägendä üz iseme quşılğan külneñ könçığış yar buylarında qorılğan İznik. Könçığış Rim-Vizantiya häm Anadolu Sälcuqlı däwlätläreneñ başqalası da bulğan ber urnaşu üzäge üzänçelegen taşıy.
Şul uq waqıtta xristiyanlıq tarixı öçen dä zur ähämiyätkä iyä. Här tarafında tarix bulğan, törle çorlarnıñ 4500 yıllıq äsärläre dä bar.
Mondağı urınnı üzäk bularaq qullanğan mädäniyätlärneñ berbersennän tiñsez äsärlärne här uramda kürä alasız.
Böyek İskändärneñ komandirlarınnan berse bulğan Lysimakhos şähärgä xäläl-cefete Nikeanıñ isemen quşa. Bügenge isem dä şunnan kilä.
Soñınnan töbäktä huca bulğan regional köç bulğan Bitiniya patşallığınıñ başqalası bulğan ide.
Böyek Konstantin İstanbul şähärne qorğannan soñ xristiyanlığın nigez fikerläre İzniktä şäkillängän. Bezneñ eradan soñ 325nçe yılda dönyanıñ böten xristiyan liderlarınıñ qatnaşqan berençe konsiliyum monda ciyılğan ide. 4 İncil monda qabul itelgän ide.
Artınnan çınğa aşqan 7 zur konsiliumda İznik Ayasofyasında ciyılğan ide.
Xristiyan dönyası monda ikige bülengän Könçığış häm Könbatış çirkäwlär berbersennän monda ike yaqlı aranı özgän. Monda birelgän qararlar Nikea qanunnarı bularaq açıqlanğan häm böten Xrsitiyan dönyası tarafınnan qabul itelgän. 1071dä Malazgirt ciñü artınnan Anadoluğa kilgän töreklärneñ 1075-1086 yılları arasında berençe başqalası bula.
İznik 1nçe Xaçlı säfäre belän qabat Vizantiyanıñ qulına küçä. 1024nçe yılda 4nçe Xaçlı säfärendä İstanbul xaçlılar tarafınnan yawlap alınğanda Anadoluda şaqtıy Vizantiya däwläte qorıla.
Bolarnıñ iñ köçlese İzniktä ide. Bu çorda Vizantiyanıñ başqalası bularaq qullanılğan ide. Tağın ber tapqır Anadolu sälcuqlılar häm Vizantiya arasında xakimiyätne alıştırğan şähär 1328dä Ğosmanlı xakimiyätenä kergän.
Bu mädäniyätlärneñ barısı tarafınnan berbersennän tiñsez tarixı äsärlär belän bizängän şähärneñ tirä-yağı diwarlar belän äylänep alınğan.
Cimerelgän, zarar kürgän urınnar tözätelä. Şähärneñ noqtalarında yörgändä kinät kenä qarşıbızğa ber Rim yulı, ber Vizantiya çirkäwe, ber sälcuqlı törbäse, ber Ğosmanlı mäçete çığa.
Şähärneñ külgä yaqın bülemendä kürkämle borıñğı ber Rim teatrı böten häybätlege belän sezne kötä.
Üzäktä berençe säfär iteläçäk urınnardan berse dä İznik Ayasofyası.
7 xristiyanlıq konsilliumnı qabul itkän bu dini bina azerge köndä mäçet bularaq xezmät itä. İznik eçendä yörgändä ber ğosmanlı hamamı belän qara-qarşı qalasız. Şähärneñ könçığış bülemendä tirä-yünnän ciyılğan tarixı äsärlärneñ kürsätelgän muzeyınä dä bara alasız.
Muzeynıñ yanında Sälcuqlı arxitekturasınıñ üzençälekläre belän häm iskitkeç fayansları belän iğtibarnı caläp itkän Ğosmanlı Padişahı 1nçe Murat çorında tözelgän Yäşel Mäçet dä bar. Bu mäçetneñ fayansları belän bergä ğosmanlı arxitekturasında berençe tapqır kürelgän märmär minbäräse dä bar.
İzniktä här poçmağında ber törbä, därwış yortları häm mäçet belän oçraşa alasız.
İznik şul uq waqıtta Ğosmanlı imperiyäseneñ mohim ber fayans üzäge bulıp torğan.
Monda 1420lärdän başlap citeşterelgän fayanslar belän ber rättän Bursa beläñ bergä Ğosmalnı impersiyäseneñ här tarafında mäçetlärdä, törbälärdä qullanılğan ide. Üzenä xas bulğan zäñğär, qızıl tonnarının häm firäzä tösneñ östenlege bulğan bu fayanslar İstanbulnıñ yawlap aluwı belän sıfatqa taba turıdan bara.
Söyläymaniyä kebek Böyek Padişah mäçetlärendä qullanılğan fayanslar kübese İzniktä citeşterelgän ide.
Fayans citeşterüe ber traditsiya bularaq xäzerge köndä dä däwam itä.
Här uramda ber niçä fayans citeşterüçese belän oçraşa alasız dip diyärlek.
Ayıruça ciñel genä keçkenä büläk itelä torğan fayans ürnäkläre İznikkä kilüçelärenä täqdim
İznik küleneñ yar buyında urın alğan balıq restorantları da bar. İznikkä kilgändä bu tinsez balıq restorantlarında açşılarnıñ osta qulları belan peşerelgän balıqlarnıñ tämenä qarıy alasız.
Rim,Vizantiya, sälcuqlı häm dä ğosmanlı arxitekturasınıñ tiñsez ürnäklären kürä alatorğan tarixı İznik sezne kötep qala.


text:
Bugün saba evinde tintüv keçirilgen soñ Aqmescit rayonınıñ politsiya rayon bölügine ketirilgen Qırım faali ve bloger Yelizaveta Bogutskayağa onıñ adliyecisi keldi, dep haber ete Tsentr jurnalistskih rassledovaniy.
«Yelizavetanıñ adliyecisi keldi, o bina araba qapusına kirdi, lâkin onı körip oldımı-yoqmı belli degil», – dep bildire neşir mühbiri.
Sentâbrniñ 8-de saba Qırım faali ve bloger Yelizaveta Bogutskayanıñ evine arbiyler kelip, tintüv keçirip başladılar. Qırım.Aqiqat saytına faalniñ aqayı bergen malümatqa köre, evlerine arbiyler silâlılarnen beraber keldiler. Narkotik, yasaq etilgen edebiyat, silâ qıdırğan ekenler.
Tintüv sebebi Yelizavetanıñ mayıs ayında Ermeni Bazarda qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevni qarşılav tedbirinde iştiragi oldı.
Tintüvden soñ arbiyler bilgisayarlarnı alıp kettiler, Yelizavetanı ise rayon bölügine ketirdiler.
Yelizaveta Bogutskaya Liza Bogutski tahallüsini qullanıp, farqlı neşirlerde, şu cümleden Qırım.Aqiqat saytında, Qırım işğaline qarşı maqalelerni bastıra edi.


text:
Bunı Qırım iqtisadiyat inkişafı ve ticaret «Nazirligi» Nazirler şurasınıñ qararına esaslanıp bildire.
Bundan evel cumhuriyet «ükümeti» yarımadada Rusiye parasını pekitmek maqsadınen grivna qullanuvını köz ögüne alıp, esaplav koeffitsiyentini bir qaç kere deñiştirgen edi.
Başında olğan 3,8 koeffitsiyentini 3,1 ve 2,8 qadar tüşürgen ediler. Soñra kene de 3,1 derecesinde belgilediler, şimdi ise 3,0 qadar ucuzlaştırdılar.
Qırım iş adamlarına mal ve hızmet fiyatlarını ruble birleminde qayd etmege tevsiye etildi.
Bundan ğayrı, mayıs 6-dan başlap Qırımda naqıtsız ödevler Rusiye parası vastasınen yapıla.
Yarımadanıñ öz başına ilân etilgen «akimiyeti» añlata ki, Ukraina Milliy bankınıñ yarımadada ukrain banklarınıñ faaliyetini toqtatmaq qararından sebep yarımadada grivna qullanması imkânsız ola.


text:
Rusiye hastahaneleri Qırımda alınğan tibbiy tasilni tanımay, şunıñ içün talebelerniñ ekseriyeti ya Ukrainanıñ qıta qısmına, ya da qomşu Rusiyege oqumağa kete. Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde, yerli hastahanede bir kereden işten boşatılğan 10 mutehassısnen bağlı haberni izaatlağan Aqmscitli ekim Andrey Bereza ikâye etip berdi.
«Tıbbiyet universiteti Sağlıq nazirligi ihtiyarından Tasil nazirligi ihtiyarına keçirildi. O statusını coydı, bir çoq kafedralar dağıldı ekimlerni oqutmağa litsenziyası yoq. Biz alğan kategoriyalar tek Qırımda qabul etile – olar Rusiyede bile qabul etilmey! Bu sebepten universitetni pek çoq insan terk etti – tasil de uydurıq sayılır. Tabiiy ki, ekim sayısı da azaldı. Ya Ukrainağa, ya da Rusiyege oqumağa keteler», – dep qayd etti ekim.
Daa evel Rusiyeniñ «Sputnik v Krımu» radiosı efirinde Aqmescit klinik bala hastahanesiniñ baş ekimi Anatoliy Oleynik, çalışqan 11 ekim arasından qomşu Rusiyeden kelgen 10-nı işten boşatılğanı aqqında aytqan edi. Onıñ sözlerine köre, esasen Rusiyedeki tuvğan regionında işleri yürüşmegen «dolandırıcılar» kele eken.
İyün ayında Qırım sağlıq naziri Aleksandr Golenko yarımada sağlıq muessiselerinde ekim yetişmemezligi olğanı ve 700-den ziyade ekim yetişmegeni aqqında ikâye etken edi. O, sovetler devrindeki sistema qaytarılğanını istegen edi: eger bücetke bağlı hadimler tibbiyet oquv yurtından soñ çalışmağa mecbur olsa, Qırımğa kerek olğan kadrlar yollanıla bilir.


text:
Brifing ve matbuat konferentsiyaları
Emine Ceppar: “RF qırımtatar tilinde keçirilgen teşviqatqa para töley, onıñ maqsadı – Ukrainanı itibardan tüşürmek”
12 Çiçek ayı, 12:47
E.Ceppar: “Ukraina tasili – işğal etilgen territoriyalar ve qıtaiy Ukraina arasında bağ tutmağa eñ tesirli vastalarından biridir”
1 Çiçek ayı, 10:01
D.Zolotuhin: “Halqara teşkilâtlar Donetsk ve Luğansk ayrı vilâyetlerinde ve RF-da reinelernen faalce oğraşmalılar”
16 Saban ayı, 16:01
HSN Qırımda söz serbestligi bozuluvı içün sanktsiya cedveline “zalımlar” kirsetilmesi aqqında muzakereler alıp bara
7 Saban ayı, 00:36
HSN: “Qırım – bu, Ukraina. Rusiye işğaline 1096 kün qarşılıq” kommunikatsion kampaniyası taqdim etildi
23 Kiçik ay, 20:01
HSN: fevral 26 künü Rusiya Federatsiyasınen Qırım işğaline qarşılıq Kününe bağışlanğan tedbirler planı taqdim etildi
22 Kiçik ay, 10:01
HSN: Milliy televizion ve radioyayınlav sistemasınıñ stabil çalışması teminlenüvi meselelerinden Komissiya faaliyet neticeleri üzerinde esabat berdi
20 Kiçik ay, 17:03
Yuriy Stets: “Garantiya etem, bu sene Cemaat yayınlavı kerekli maliye alacaq, noqta”
24 Qara qış ayı, 21:04
HSN: Kiyevde ukrainler ve qırımtatarlarnı yaqınlaştıracaq leyhanı raqdim ettiler
18 Qara qış ayı, 17:48
HSN: Kiyevde işğal olunğan Qırımdaki vatandaşlarnıñ uquq qorçalayıcıları 2016 senesi boyunca esabat taqdim ettiler
13 Qara qış ayı, 21:01


text:
Qırımda «Qırımtatar gençler komiteti» meydanğa ketirildi.
Bunı Aqmescitteki matbuat konferentsiyasında «Milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca devlet komitetiniñ» reisi Zaur Smirnovnıñ oğlu olğan teşkilât reisi Aslan Smirnov bildirdi, dep haber ete Krım Media.
«Bizler nizam faaliyetimizge köre qırımtatar ve diger millet gençleriniñ vekillerini birleştirecek teşkilâtnı qurmağa qarar aldıq. Maqsadımız – Rusiye ve onıñ tışında yaşağan vatandaşlar aqlarını qorumaq, içtimaiy yardım köstermek, qırımtatar halqınıñ medeniyeti, ananeleri, dini, tarihını ğayrıdan tiklemektir», – dep ayttı Aslan Smirnov.
«Qırımtatar gençler komitetiniñ» diger vekili Nariman Osmanov şunı qayd etti ki, teşkilât gençlerniñ cemaat faaliyetini arttıracaq programmalar, eali arasında malümat faaliyeti, gençler arasında sağlam ayat müimliginiñ yetkizmesi ve müim meselelerniñ çezilmesine gençlerniñ celp etilmesinen oğraşacaq.
«Qırımtatar gençler komitetiniñ» reberleri bergen malümatına köre, bugünde-bugün teşkilât erkânında 200 insan bar. İleride Qırımnıñ er bir şeerinde bunıñ kibi teşkilâtlarnı qurmağa planlaştırıla.
Bundan evel Qırımda Rusiyege qoltutqan ve Mecliske muhalifet olaraq tanıtılğan bir sıra qırımtatar teşkilâtı meydanğa ketirildi. Olardan biri – «Qırım» cemaat areketi, «Devlet şurasınıñ» reis muavini Remzi İlyasov onıñ reisi ola, ekincisi – «Qırım birligi», onıñ reisi ise Qırımtatar Milliy Qurultay saylavlarını keçirecek olğan Seytumer Nimetullayev ola.


text:
Erşat ÄSMÄTOV, «Uyğur avazi»/ Buniŋdin biraz vaqit ilgiri Uyğur teatriniŋ mäҗlislär zalida bir top uyğur ziyaliliriniŋ qatnişişi bilän latin yeziğiğa kšçüş mäsilisi muhakimä qilindi. Uniŋ iştrakçiliriniŋ äŋ çoŋi — tatar millitiniŋ munävvär pärzändi, tarih pänliriniŋ namziti, 90 yaşliq Munir Erzin boldi. Asasiy mavzuğa kšçüş aldida uniŋ şu baş qoşuşta sšzligän nutqidin ayrim üzündilärni kältürüp štäy. «…Latin alfavitiğa kšçüş — biz, uyğurlarda, birinçi qetim kštirilivatqan mäsilä ämäs…», «…Biz, uyğur ziyaliliri, ilgiri qedimiy bay miraslirimizdin ayrilip qalimiz däp täşvişlängän bolsaq, hazir heçnärsimizni jutirip qoymaymiz…», «…Mana, hazirqi kündä latin alfavitiğa kšçüş mäsilisi käŋ türdä muhakimä qilinivatidu. Qazaq qerindaşlar bilän billä biz, uyğurlarmu, uniŋğa yeqindin arilişivatimiz. Demäk, biz, uyğurlar, bu iҗtimaiy-säyasiy mäsiligä bepärva qarimayvatimiz…» («Uyğur avazi» № 43, 26.10.2017). Kšrüp turğinimizdäk, tatar qerindişimiz šz nutqida «biz, uyğurlar» degän ibarini tšrt qetim qaytiliğan. Moşuniŋ šzi uniŋ millitimizgä bolğan çäksiz mehir-muhäbbiti vä çäksiz hšrmitiniŋ ipadisidur. häqiqätänmu Munir aqsaqal hälqimizniŋ muŋ-zariğimu, hoşalliğiğimu ortaq bolup yaşavatqan insan. Şundaqla milliy täräqqiyatimizğa uniŋ qoşqan tšhpisi zor. Başqisini eytmiğanniŋ šzidä, u Qazaqstan uyğur mätbuatiniŋ 100 jilliq, umumän, uyğur mätbäätçiliginiŋ 1000 jilliq tarihini eniq faktlar bilän dälilläp çiqti. Päqät ispatlapla qalmay, bu häqiqätkä yetiş yolida alp räqipliri bilän җiddiy kürişip, җenini tikti desäk, aşurup eytqanliq bolmaydu.
Umumän, tarihimizda bevasitä milliy täräqqiyatimizğa munasiviti bar sahalarniŋ rivaҗlinişiğa munasip tšhpä qoşqan başqa millät väkilliri nurğun. Mäsilän, uyğurşunasliq yšnilişi boyiçä qol yätküzgän utuqlirimizni türkşunas vä şäriqşunas alimlar — S.Malov, L.Gumilev, N.Baskakov (ruslar), V.Radlov (nemis, äsli isim-näsibi Fridrih Vil'gel'm Radlof), G.Yarring (şved), Ä.Nesin (tatar), Ä.Qaydarov (qazaq) qatarliq şähslärsiz täsävvur qilalmaymiz. Ular päqät uyğur hälqiniŋ tarihini, tilini häm mädäniyitini çoŋqur tätqiq qilipla qoymay, bälki qedimiy millitimizniŋ duniyağa tonuluşiğa zor tšhpä qoşti.
Ändi ismi alämgä mäşhur, akademiyalik märtivigä egä Uyğur teatrimizniŋ štmüşigä näzär salayli. Bu qutluq sän°ät därgahi qurulğandin buyan, härhil jillarda uniŋ repertuariniŋ beyişiğa, sän°ätkarlirimizniŋ käspiy däriҗisiniŋ kštirilişigä, umumän, abroy-inavitiniŋ yüksilişigä bebaha tšhpisini qoşqan qerindaş millät väkilliriniŋ isimlirini untuşqa hoquqimiz yoq. Ataqliq rejisserlar — Qazaqstan häliq artistliri Qadir Jetpisbaev bilän Äzärbäyҗan Mämbetov (qazaqlar), Qazaqstanniŋ hizmät kšrsätkän ärbabi Sergey Başoyan (ärmän), Vahab Azimov bilän Ali-Ardobus İbragimov (šzbäklär) vä başqilar şular җümlisidindur.
Mundaq misallarni šzimizniŋ gezitimiz štmüşidinmu kältürüşkä bolidu. Mäsilän, uzun jillar davamida «Kommunizm tuğida» rässam hizmitini atqurğan qazaq vä rus millätliriniŋ väkilliri — märhumlar Rustem Jumakenov, İvan Gorelkin vä Taujan Esbergenovaniŋ, fotomuhbir Rısqali Düysenğalievniŋ, «Yeŋi hayat» gezitiniŋ tehnikiliq muhärriri bolğan Serik Kättibaevniŋ, tatarlardin gezit hadimliri Änvär Loqmänov, Munir Erzin häm Җäzirä Burhanovaniŋ isimliri çoŋ ävlat gezithanlirimizğa yahşi mälum. Ägär štkän äsirniŋ 60 — 90-jilliridiki mätbuat sahasida rässam ämgiginiŋ näqädär ähmiyätlik häm җapaliq bolğanliğini äskä alsaq, bu qerindaşlirimizğa apirin äyläşkä ärziydu.
Kšrüp turğinimizdäk, milliy täräqqiyat yolumizda bizniŋ uluğvar ziyalilirimiz bilän hämnäpäs yaşap, adil häm şiҗaätlik ämgäk qilğan qerindaşlirimiz az ämäs. Äynä şundaq häqiqiy mänadiki rişti üzülmäs qerindaşliqniŋ, sämimiy dostluqniŋ ülgisini yaritip, «Uyğur» degän büyük namniŋ «taşqa tamğa besilğandäk» duniya tarihi sähipiliridin orun elişiğa birkişilik ülüşini qoşqan šzgä millät väkillirini beşimizda kštirişimiz keräk. Çünki härqandaq millätniŋ qol yätküzgän utuqliri šzgilär täripidin qollap-quvätläşkä egä bolğandila, uniŋ duniya miqiyasida tonuluşiğa imkaniyät yaritilidu.


text:
Dönya matbuğatına küzätü 12.10.2018
Qayber çit il basmalarına küzätü
“Rusiyä awazı” radiosı Törkiyäneň Awrupa Berlegenä quşılu barışı belän bäyle bularaq berlek äğzalärenä reakŝiya beldergän Törkiyä ilbaşı Ärdoğannıň tübändäge süzlären citkerä: “Berlekkä kertäsez ikän, äytegez, kertmisez ikän waqıtıbıznı almağız.”
Franŝiyaneň AFP xäbär agentlığı Törkiyä ilbaşı Ärdoğannıň yuğalğan Soğud Ğaräbstanlı jurnalist Cämal Kaşıkçınıň İstanbuldağı Soğud Ğaräbstanı konsullığınnan çığuın isbatlawçı kamera yazmaların kürsätüe öçen Riyadka tağın ber tapqır basım yasawın häm Törkiyäneň tawış-tınsız qalmayaçağın iskärtüen belderä.
Germaniyaneň DPA xäbär agentlığı Törkiyä belän Soğud Ğaräbstanınıň İstanbulda yuğalğan jurnalist waqiğasın bergä tikşeräçägen xäbär itä.
Xäbärgä kürä Törkiyäneň İlbaşı idaräse süzçese İbrahim Qalın: “Urtaq êşçänlek törkeme qorılıp, waqiğa bar yaqlap yaqtırtılaçaq,” – dide.
Angliyaneň “Reuters” xäbär agentlığı beldergänçä Törkiyä Saqlanu ministrlığı çärşämbe könne Rusiyä häm Törkiyä liderlarınıň uzğan ayda Soçidağı kileşüe qısalarında Süriyäneň İdlib rayonında qoraldan arındırılğan töbäkneň qorıluın häm awır qorallarnıň töbäktän çigelüen açıqladı.
İrannıň räsmi xäbär agentlığı İRNA xäbär itüençä İran Törkiyä çigenä yaqın urnaşqan Maku şähärendä Törkiyä belän urtaq citeşterü sänägät töbägen qora.
AQŞnıň Associated Press xäbär agentlığı beldergänçä Törkiyä tışqı êşlär ministrı Mäwlüt Çavuşoğlu ileneň Ğiraqnıň Basra belän Musul şähärlärendäge konsullıkların qabat açaçağın, kürşese belän iqtisadi häm säwdä mönäsäbätlären nığıtırğa tırışaçaqların açıqladı.
Azärbaycanda çığuçı “Xalıq” gazetı Törkiyä Böyek Millät Mäclese başlığı Binali Yıldırımnıň: “Ärmänstan totrıqlılıq teli ikän, kürşe illär belän mönäsäbätlären yaxşırtırğa tiye,” – digän süzlären citkerä.


text:
İşğal etilgen Qırımda, mart 10 künü, yarımadada qırımtatar milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etilmesi boyunca davanıñ ekinci makeme oturışı keçirilmek kerek. Bunı Rusiye nezaret astında bulunğan Qırım prokuraturası talap ete.
Oturış arfesinde Meclis yolbaşçısınıñ birinci muavini Nariman Celâl Qırım.Aqiqatqa haber etkeni kibi, olar makemeni, vesiqalarnen tanış olmaq içün dava baqılmasını uzattırmağa rica etecekler.
Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskayanıñ teşebbüsi ile açılğan dava vesiqalarını Meclis menfaatını qoruğan advokatları tek mart 7 künü elde etti. Böyleliknen, 600 - den ziyade saifeli malümatlarnen tanış olmaq içün 3 künden az qalğan edi.
Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım Yuqarı Makemesi Meclisniñ qapatılmasınen bağlı davanı muakeme etmege başladı. Mart 3 künü, birinci oturışta davacılar qırımtatarlarnı temsil etken organnıñ faaliyeti ekstremistik ve qanunsız olğanını isbatlağan işke daa qoşma olaraq vesiqalarnı qullanmağa talap etti. Meclis yolbaşçılarnıñ fikirince, büyük ihtimal makeme prokuraturanıñ talabını qabul eter.
OON birleşken milletler teşkilâtı Rusiye Federatsiyasına Qırımdaki qırımtatar Meclisiniñ qapatılmasına izin bermemege çağırdı. Avropa birligi de öz tarafından qırımtatar milliy Meclisiniñ qapatılmasınen bağlı öz qasevetlerini açıqladı.
Qırım aq-uquq qoruma gruppası Halqara cemaatçılıqlarğa milliy Meclisniñ qapatılmasına izin bermemek muracaatınen bulundı.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Taras Şevçenkonıñ doğğan künü munasebeti ile keçirilgen aktsiyanıñ iştirakçilerini politsiyanıñ Jeleznodorojnıy rayon bölüginden azat ettiler. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Piket iştirakçilerini politsiya bölüginde üç buçuq saat tuttılar.
Yaqalanğanlardan biri Leonid Kuzmin bildire ki, bölükte oña sualler berip, yaqalav aqqında protokol tizdiler.
«Mence, yaqalanğanımıznıñ sebebi Ukraina timsalleri oldı», – dep ayttı faal.
Onıñ bildirgenine köre, politsiya hadimleri onı Rusiye Federatsiyansınıñ Memuriy bozuvlar aqqında Kodeksiniñ 20-nci maddesine köre mesüliyetke çekecek olalar – nizamnı bozuv ya da toplaşuv, miting, numayış, yürüş ya da piket ötkerilmesi. Jeleznodorojnıy rayon mahkemesiniñ toplaşuvı mart 10-da saat 11.00 ötkerilecektir.
Kuzmin ile beraber Aqmescit sakinleri Aleksandr Kravçenko ve Vilidar Şukurciyev yaqalanğan edi. Şukurciyev politsiya bölüginden çıqqanda jurnalistlerniñ ögünde Ukraina bayrağını köterip, bu, politsiya hadimleriniñ fikirince, ekstremizm olğanını ayttı.
Aqmescitte «politsiya» hadimleri Şevçenko doğğan kününe bağışlanğan mitingniñ teşkilâtçısı Leonid Kuzmin ve daa eki iştirakçini yaqaladılar. Politsiya hadimleriniñ sözlerine köre, sebep – mitingde ukrain timsalleriniñ olması.
Aqmescitliler Şevçenkonıñ 201 yıllığına aktsiyanı Şevçenko abidesi yanında keçirecek ediler. Amma Aqmescit memuriyeti buña izin bermedi.


text:
Qırım vatandaşlıq qamaçavı boyunca aktsiyanıñ reberi Lenur İslâmov Qırım Rusiye Devlet şurasınıñ yarımada qamaçavına olğan cevabından ve spiker muavini Remzi İlyasovnıñ bu aktsiya boyunca halqara mahkemelerge muracaat etmek ğayesinden ayrette qaldı. Bu aqta o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Olar (Qırım siyasetçileri – QA) bundan evel bu olar içün sivrisenek tişlevi kibi olğanı aqqında aytqan ediler. Rusiye er kesni qurtarır ve er keske yardım eter degen ediler. Olar dey edi: kökten taş tüşse de, biz Rusiyege ketemiz. Bundan da ğayrı, halqara cemiyet olar içün emir olmağanını aytqan edi. Kremlde Avropa halqara uquğından çıqqanını bildirgen ediler. Şimdi İlyasov degen biri muracaat etecek ola. Etsin. Biz de bizge ait territoriyada bu qalp siyasetçiler tarafından etilgen areketlerniñ taqiqatını isteymiz», – dedi İslâmov.
O, İlyasovnıñ qamaçav – istiqbalsiz bir kampaniya olğanı aqqında bildirüvini de izaatladı.
«İstiqbalsizmi? Neden, öyle olsa, fevqulâde vaziyetni kirseteler, nazirlerni işten boşatalar, canlı efirde küfür sözlerni aytalar?», – dey o.
Remzi İlyasov çarşenbe künü Devlet şurası toplaşuvında Qırım vatandaşlıq qamaçavı boyunca aktsiyanı «insaniyetsiz ve istiqbalsiz kampaniya» olaraq adladı. İlyasov deputatlarnı öz mevamını bildirmege ve qamaçav sebebinden peyda olğan meselelerniñ BMT tarafından taqiqini teşebbüs etmege çağırdı.
Qırım Rusiye Devlet şurası Ukrainanı «Qırımğa nisbeten genotsid etüvinde» qabaatladı ve 2015 senesi sentâbr ayından devam etken yarımada qamaçavı boyunca aktsiyağa işmar etti. Şu cümleden, arizada aktsiya iştirakçilerinden olğan «terroristik telüke» aqqında aytıla. Deputatlar qıtaiy Ukrainadan elektrikniñ berilmesi toqtatılğanı aqqında hatırlattılar, olarnıñ fikrine köre, bundan sebep «sağlıq saqlav müessiseleri» ve hastalar içün telükeni meydanğa ketirildi. Qırım deputatları «Qırım Cumhuriyetine nisbeten genotsid»niñ taqiqatı ve toqtatılmasını talap etecek ola. Arizada «Qırım qamaçavı boyunca meseleniñ BMT Havfsızlıq Şurasınıñ kün tertibine kirsetilmesi ve neticede Halqara cinaiy mahkemege berilmesini» talap eteler. Devlet şurasınıñ vesiqasında «Ukrainanı qanunsız teşkilâtlarnıñ silâsızlandıruvı ve Qırımğa qarşı terkatlarnıñ azırlanuvını toqtatmaq içün tedbirliniñ keçirilmesi» ile bağlı talaplar bar.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Qamaçav iştirakçileriniñ talapları arasında – siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımda insan aqlarına riayet etüv ve yarımadağa halqara eyyetlerniñ kirsetilmesi. Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene edi. Amma bu yeterli degil edi. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.


text:
Brüsseldeki NATO ştab-kvartirasında Ukraina eyyeti bazarertesi künü arbiy islâat meseleleri boyunca Ukraina-NATO işçi gruppasınıñ nevbetteki toplaşuvında iştirak etti, em de alyansnıñ arbiy-siyasiy erkânınıñ reberligi ile bir sıra körüşüvler keçirdi, dep haber etti Ukraina mudafaa Nazirliginiñ matbuat hızmeti.
NATO vekilleri Ukrainağa havfsızlıq ve mudafaa ceetten er taraflı yardım kösterecegini bildirdiler. Bundan ğayrı, qabarcılıqnen küreş, hadimlerniñ tecribesini arttıruv saasında qol tutacaqlarında işandırdılar.
Keçirilmesi noyabr ayına belgilengen gruppanıñ nevbetteki toplaşuvı mudafaa inkişafınen bağlı olacaq.
Bundan ğayrı, körüşüvler vaqtında taraflar NATO ve Ukraina arasında ileri işbirlik meselelerini muzakere ettiler.
Körüşüvler neticesinde arbiy-siyasiy dialognıñ devam ettirilmesi aqqında añlaştılar. Yañı leyhalar ömürge keçirilecek, Ukraina Silâlı quvetleriniñ arbiy imkânları quvetleştirilecek, dep keliştiler.
Ukraina sabıq prezident Viktor Yanukoviç belgilegen bloktan tış statusında qala, lâkin Şimaliy atlantik alyans ile işbirlik munasebetlerini inkişaf ettirmege devam ete. Ukraina siyasetçileri NATO ile birleşmek ihtiyacı aqqında aytalar.


text:
Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayser Cemilevniñ imayesi Krasnodar diyar mahkemesi tarafından çıqarılğan ükümge itirazını bildirecek, – haber ete Qırım.Aqiqat.
Bunı tvitterde iyün 19 künü Hayser Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozov bildirdi.
«Hayser Cemilevniñ işi boyunca ükümge itiraz arizasını berdim. Onı Rusiye Yuqarı Şurasınıñ eyyeti baqacaqtır. Mahkemeci olmağanlarnıñ qararına qarşı çıqmayıp, Cemilevniñ işi boyunca üküm bütünley lâğu etilmek, cinaiy iş – toqtatılmaq kerek», – dedi Polozov.
İyün 2 künü Krasnodar mahkemesinde mahkemeci olmağanlar maqsatlı öldürüvde qabaatlanğan Hayser Cemilevni aqladılar. Mahkemeci olmağanlar Cemilevni silâ emaneti ve muqaytsızlıqtan yapılğan öldürüvde qabaatlı olaraq tanıdılar.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi. Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı. Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler.
Hayser Cemilev qabaatını tanımay. Adliyecisi öldürüv diqqasızlıqtan sebep olğanını bildire. Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey.


text:
Şımkenttegi «Nazar Tekstïl'» öndiris ornınıñ awqımı künnen-künge artıp keledi. Kilem toqw fabrïkasında qazir jeti jüye toqtawsız jumıs isteydi.
Büginde önerkäsip ornında kilemniñ jüzden astam türi bar. Bäsekege qabiletti toqıma fabrïkasınıñ toqtawsız jumıs istewiniñ arqasında munda jılına 3 mïllïon şarşı metr kilem toqıladı. Aldağı jılı öndiris kölemin 2 esege köbeytpek.
Kelisbek Polat - «Nazar Tekstïl'» kilem toqw fabrïkasınıñ işki öndiris basşısı
Bizde qazir 7 toqıma qondırğısı jumıs istep tur. Ärqaysısı täwligine 1,5 mıñ şarşı metr 3 mıñ şarşı metrge deyin kilem toqwğa qawqarlı. Jalpı täwligine 10 mıñ şarşı metr kilem toqwğa mümkindik bar.Biz şïkizatta Türkïya elinen alamız.
Fabrïka önimderi sapası jağınan älem tanığan alpawıttardıñ tawarınan kem emes. Öndiris ornınıñ kilemderin özimizden bölek, Kırğızstan, Täjikstan jäne Awğanstanğa éksporttaladı. Aldağı waqıtta Resey narığına jol tartpaqşı.
Şerxan Kerimbay - toqımaşı
Munda burınğıday qara jumıs emes. Jeñil bäri élektrondı jüyede. Eñ bastısı kilem sapasıına tığızdığına qaraymız.Bir kilemniñ şığwı üşin äjeptewir jumıs qajet. Bäri kompyuter arqılı jasalınadı.
Seriktestik tağı eki öndiris jüyesin iske qospaq. Sonday-aq, şïkizatqa täweldi bolmas üşin jip ïirw cexın aşwdı josparlap otır. Bul is jüzege asqan jağdayda käsiporın tağı 300 adamdı jumıspen qamtılmaq.
S.QUTTIBAYULI


text:
Moskva mahkemesinde Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ keñeşçisi İsmet Yükselniñ Rusiye ve işğal etilgen Qırım territoriyasına 5 yılğa – 2019 senesi iyün 30-na qadar kiriş yasaqlığı boyunca itirazını lâğu etti.
Bunı Meclisniñ matbuat hızmeti bildire.
«Arizacı ve temsilcilerine bu kibi qararnıñ çıqarılması boyunca iç bir sebep añlatılmadı, çünki FSB beyannamesi gizlene. FSB vekili «işniñ gizli qısmı» aydınlatqanda, İsmet Yükselniñ advokatı mahkeme salonından çıqarıldı», – denile beyanatta.
Mecliste deyler ki, imayeniñ aile birdemliginiñ ümdesi bozulğanı aqta delilleri mahkemeci tarafından lâğu etildi. Mahkemeci Yuukselniñ apayını üçünci şahıs olaraq celp etmege razı olmadı.
«Qırım sakinleriniñ Rusiyege kiriş yasağlığı ile bağlı mesele aqqında söz kete. Yani, FSB kiriş yasaqlığı aqqında qararı mahkeme ceetinden baqılmaz. Cemiyet de böyle qararnıñ doğru olğanına qıymet kesemez. Er şey gizlene ve insan boysunmaq kerek. Rusiyede istenilmez biri olğanı sebebinden kirişi yasaq etilgeni aqta bildireler. Amma o Rusiyege ıntılmadı, Rusiye mustaqilligi oña keldi. Demek, boysunmağan insanlarnıñ sürgüni yapıla», – dep bildire matbuat hızmeti advokat İllarion Vasilyevniñ sözlerini.
İsmet Yüksel Rusiyeniñ FSB qararına itiraz bildirmek içün mahkemede dava açqan edi. Şikâyet em Aqmescit, em de Moskvada berilgen edi. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi şikâyetni baqmadı. Moskvanıñ Meşçanskiy rayon mahkemesi İsmet Yükselniñ işini yanvar 22-de baqtı. FSB vekilleri mahkemege kelmediler. Soñra FSB muracaatınen işni Moskva şeer mahkemesine berdiler.
Qırımtatar halqınıñ liderleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovnıñ da yarımada işğalinden soñ Qırımğa kirişleri yasaq etildi.


text:
"Ciñgändä alman, ciñelgändä möhacir buldım”
Kön tärtibe 32
Awrupada rasaçılıq häm islamofobiya könnän kön arta bara. Bu isä Germaniyada da bik açıq çağıla. Rasaçılıq häm islamofobiya normal’ xälgä äwerelä başlağan Germaniyadağı Mäsut Özil cäncalı häm anıñ Germaniya cıyılma futbol komandasınnan kitüe rasaçılıq häm islamofobiyanıñ küpme däräcädä alğa kütüen çağıldıruçı möhim waqıyğa ide.
Säyäsät, iq’tisad häm ictimaği tikşerenülär waqıfı SETA tikşerenüçese, yazuçı Can Acunnıň mäs’älä belän bäyle añlatmasın täq’dim itäbez.
Germaniya cıyılma komandasınıñ çığışı belän törek bulğan futbolçısı Mäsut Özilneñ Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğannıñ Angliya säfäre waqıtında bergä räsemgä töşüe alman mediası häm Germaniyadağı säyäsätçelär tarafınnan cämğiyät’tä Dönya kuboğınnan êlek olı krizisqa äwerelderelde. Nigezdä 2010 nçı yıldan birle här mömkinlektä küreşkän häm räsemgä töşkän Özil Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan belän bäyle räweştä maqsat itep alındı häm rasaçı höcümnärgä duçar buldı.
Germaniya cıyılma komandası yoldızı Mäsut Özil ıruğçı mısqıllawlar häm yanawlar işette. Özil bolarğa qarata tawış-tınsız qalsa da Germaniya futbol federaśiyäse başlığı Reynxard Grindelneñ taläbeneñ kiresenä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan belän töşkän fotoräsem öçen ğafu ütenmäde.
Germaniya cıyılma komandasınıñ Dönya kubogında töşep qaluınnan soñ Germaniya media oyışmalarınıñ bu xaqtağı xäbärne Mäsut Özilneñ räseme belän birüläre häm Germaniya futbol federaśiyäse başlığı Reynxard Grindelneñ
komandanıñ Dönya kubogınnan töşep qaluınnan Mäsut Özilne cawaplı itep kürsätüe soñğı noqtağa citkergän waqıyğalar buldı.Mäsut Özil Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan belän räsemgä töşkänçe dä ömrä säfäre räsemnäre arqasında islamofobik höcümnär häm mısqıllawlarğa duçar buldı.
Mäsut Özil tınlığın bozıp öç öleştän torğan manifest äzerläde. Anıñ zur qıyulıq belän twitter aşa ingliz telendä dönya kürgän manifestı Germaniyadağı rasaçılıq häm islamofobiyanıñ däräcäsen bik açıq kürsätä. “Ciñgändä alman, ciñelgändä möhacir buldım” diyelä anda. Mäsut Özil bu manifestı belän futbolnıñ Möxämmäd Alise buldı. Germaniya häm ayıruça Germaniya futbol federaśiyäsen kisken räweştä tänqit’lägän Mäsut Özil Germaniyada yäşäwçe töreklär häm möselman azçılıqnıñ da tawışların citkerüçe buldı.
Futbolçı manifestında Germaniyadağı rasaçlıqqa ,ıruğçı totışqa iğ’tibarnı yünältte.Yörägeneñ Törkiyä öçen dä, Germaniya öçen dä aşqınıp tibüen assızıqladı. Mäsut Özilneñ Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan belän räsemgä töşüen yaqlawı häm Germaniya öçen zur uñışlarğa ireşüenä qaramastan ıruğçı höcümnärgä duçar buluın açıq räweştä belderüe nigezdä Germaniyada yäşäwçe töreklärneñ töşençälären häm xis-toyğıların da çağıldırdı. Germaniyada yäşäwçe törek çığışlı watandaşlar sośial’ mediada Mäsut Özilne qaharman kebek qotladı.
Özilneñ manifestı Germaniyadağı töreklär häm möselmannarnıñ tawışı bulıp alarnıñ uy-fikerläre häm töşençälären çağıldırğan bulsa da ,nigä ber başqa futbolçınıñ häm nigä ber xalıq ışanıçlısınıñ törek häm möselman azçılığının töşençä häm toyğıların çağıldırmawı sorawı iğ’tibarnı cälep itä. Germaniya parlamentındağı törek çığışlı xalıq ışanıçlılarınıñ häm Germaniyadağı säyäsi partiyälärneñ törek häm möselman azçılığın wäkillek itä almawı häm alarnıñ därtlärenä därman bulmawı Germaniya öçen zur problema. Germaniyada rasaçılıq häm islamofobiya könnän kön arta barğanda ildäge töreklär häm möselmannarnı wäkillek itüçe ber genä xalıq ışanıçlısı yuq.
Germaniyadağı bu qarşılıq ildä yäşäwçe töreklär häm möselmannarnıñ xoquqların saqlaw häm alarğa ışanıç birü öçen Törkiyäneñ Germaniyada tağın da täêsirle häm aktiv säyäsät alıp baruı kiräk. Törkiyäneñ alman cämğiyäte êçendä barlığın xis itterüe,Germaniyadağı töreklär häm möselmannar öçen köräşüe alarğa qıyulıq östäyäçäk häm çınbarlıqlarnı qurıqmıyça äytä ala torğan yaña Mäsut Özillär bulaçaq. Törkiyä Germaniyada aktiv säyäsät alıp barmağan oçraqta ildäge töreklär häm möselmannar könnän kön arta baruçı rasaçılıq häm islamofobiyağa duçar bulaçaq.


text:
Avgustnıñ 8-inde saba içtimaiy ağlarda ve bazı KHV-nda Ukrainanıñ sabıq halq mebusı Oleg Tsarövniñ ölümi aqqında haber peyda oldı. Keççe, Qırımda gizlenip oturğan deputat, öz öldürüvi aqqında malümatnı red etti. Bunı o Qırım.Aqiqatqa bergen tefsirde ayttı.
“Meni onlarca kere endi kömdüler, atta cesetimniñ fotosüretlerini köstere ediler. Şimdi de bu feykniñ red etüvi şasırtacaq şey degil… Meni yarım yılda bir kere defin eteler. Eñ azı”, - dedi Tsaröv.
O şimdi işğal etilgen Yaltada bulunğanını haber etti.
Sabıq “Partiya Regionov”nıñ adliyecisi Aleksandr Yefremovğa esaslanaraq bir qaç jurnalist ve KHV Facebook saifelerinde Oleg Tsarövniñ ölümi aqqında haber berdi.
Eks-deputat Oleg Tsaröv, Ukrainanıñ topraq bütünligi ve masuniyetine qast etkeninde, bundan ğayrı, konstitutsiyalı qurum devrilüvi ve quvet yolunen deñiştirüvi areketlerinde qabaatlana. Oña 10 yılğa qadar apis cezası berile bile.
Ukrainanıñ baş prokurorlığı, Qırım.Aqiqatnıñ resmiy soratmasına cevap olaraq, Tsaröv 2014 senesi iyünniñ 19-ından qıdıruvda olğanını haber etti. Ukrainanıñ İçki işler Nazirliginiñ (İİN) saytında, Tsaröv Donetsk vilâyetinde ğayıp olğanı bildirile.
Keçken yılı Qırımnıñ rusiye akimiyeti Tsarövniñ qorantasına üç sanatoriyni -rekonstruktsiyağa ve üç danesini kiralıqqa bergen edi. Aqmescit rayonındaki “Yujnaya” quş fabrikası da oña kiralıqqa berildi.
Bugünge, Yanukoviç prezidentligi vaqtında, 1 million dollarğa yaqın fiyatqa alınğan Yalta merkezindeki, sanatoriy Tsarövğa ait.


text:
Qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev bildirgenine köre, makeme organları Rusiyede Federal telükesizligi hızmetiniñ "podrâdçik" işini yapmaqta. Bu aqta o, Qırım.Aqiqat agentligine haber etti.
Cemilev, «Fevral 26» işi boyunca Ahtem Çiygozğa qarşı makeme oturışını izaatlağan vaqıtta, «Rusiyede makeme olmağanı», yüz bergen şeyler ise, «tolusınen qanunsızlıq, nizamsızlıq» olğanını isbatlağan.
«Rusiye devletine nasıl kerek olsa, olar (makeme organları) öyle de yapalar. Ukraina devletinde olıp keçken, 2014 senesiniñ fevral 26 vaqiaları boyunca cinaiy iş açtırıp, Ahtem Çiygoznı muakeme etmek dadalettir. O, atta Rusiye qanunına köre, bu işler içün, cinaiy mesülietke çekilmez», - qayd etti Cemilev.
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri qayd etkeni kibi, Çiygoz üstünde yapılğan makeme 1949 senesiniñ Jeneva konventsiyası boyunca, «qaba bozuv» kibi sayılmaqta.
«Eger yüz bergen vaqia özünde öldürüvniñ kütleviy şekilini ve insaniyetlikke qarşı cinayetini taşımasa, işğalden evel yapılğan areketler, işğal etici devletiniñ tarafından muakeme etilmeycegi aqqında açıq - aydın aytılmaqta. Añlağanımız, mında qanunsızlıq ve nizamsızlıq idare etmekte», - dep ayttı Cemilev.
Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım Yuqarı makemesi mart 11 künü keçirilgen oturışınıñ neticesinde, «fevral 26» işiniñ mabüsleri Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermencinini apiste aprel 11 kününe qadar qaldırmağa qarar aldılar. Makemeniñ nevbetteki oturışı mart 24 kününe belgilengen.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksönov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi. Aqmescit SİZOsında yatqan Ahtem Çiygoz da bu işte qabaatlana. Mahkümler qabaatını tanımayıp, iş siyasiy sebeplerden açılğanını tüşüneler.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Rusiyede «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi, «fevral 26» işiniñ iştirakçileri, apiste yatqan – Ahtem Çiygoz, Ali Asanovnı ve Mustafa Degermencini siyasiy mabüsler olaraq tanıdı.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Qırımda parallel müftiyat – «Tavriya müftiyatı – Qırım musulmanları Merkeziy diniy idaresi» akimiyetniñ Qırım musulmanlarını bölmek daa bir ıntıluvı ola bile. Böyle bir fikirni Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ (QMDİ) reis muavini Ayder İsmailov seslendirdi.
Onıñ qayd etkenine köre, şimdilik «Tavriya müftiyatınıñ» meydanğa ketirilmesi aqqında malümat tasdıqlanmadı, lâkin böyle bir şey olsa, Rusiye akimiyeti mında öz issesini qoştı, dep yaza 15 minut neşiri.
«Bu adım Qırım musulmanları Diniy idaresini zayıflatıp, başqa bir idarege deñiştirmeknen bağlı. Ve, elbet de, Qırım akimiyeti, belli bir strukturalar ve bu alemniñ eñ küçlüleri Qırım musulmanlarını bölmege tırışalar», – dep qayd etti İsmailov.
Onıñ bildirgenine köre, yañı teşkilâtnıñ müftisi olaraq saylanğan Ruslan Saitvaliyev Ukraina musulmanları Diniy idaresiniñ bölügi olğan QMDM reberlerinden biri edi.
«Tavriya müftiyatı», kerçekten de, peyda olsa, demek ki, Qırım musulmanları Diniy merkezi yalıñız adını deñiştirdi, içi ise kene de habaşizmnen bağlı olıp qala», – dep tüşüne İsmailov.
Qırım musulmanları Diniy idaresi içün yañı «müftiyat» aslı beklenilmegen bir şey olmadı.
«20 yıl devamında qırımtatar halqını diniy sebeplerden bölmege tırıştılar. Onıñ içün biz alıştıq, körgenimiz kibi, er şey keçe. Bizim halqımız pek ikmetli, onıñ içün «Tavriya müftiyatı» kibi adlarnen olarnı aldatmazsıñ», – dep ayttı Qırım müftisiniñ muavini.
Hatırlatamız, Qırımda Qırım musulmanlarınıñ merkeziy diniy idaresi peyda oldı – Tavriya müftiyatı. İşbu qarar Aqmescitte yarımadanıñ farqlı rayonlarından 100 delegatnı toplağan musulman qurultayında qabul etildi.
Müfti olaraq Ruslan Saitvaliyev saylandı, reis vazifesine Enver Ahtemov tayin etildi. Rusiye musulmanlarınıñ merkeziy diniy idaresiniñ yolbaşçısı müfti Talgat Tacuddin Müftiyat tiklenmesine yardım etti.


text:
Aqmescitte çarşenbe künü, yanvar 27-de, Rusiye uquq qoruyıcıları Qırım Yuqarı mahkemesi binasınıñ qoruvını quvetleştirdiler. Mında saat 13:00 «fevral 26 işi» boyunca nevbetteki mahkeme toplaşuvı keçirilecek, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Binağa yaqlaşma yollarını yol politsiyasınıñ hadimleri qapattı, maşinalar içün kiriş de qapalıdır. Bina etrafında mahsus hızmetlerniñ hadimleri nevbette tura. Olarnı FSB hadimleri mahsus ameliyatlarda qullanğan pıştav qapısı boyunca tanımaq mümkün.
Binanı ise demir isarı ile qoruladılar.
Mahkeme yanında OMON mahsus bölügi buluna.
Qırım Yuqarı Mahkemesi «fevral 26 işi» iştirakçilerini Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoznı mart 8-ne qadar apiste qaldırdı.
Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoz bir buçuq yıl evelsi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Russkoye yedinstvo» («Rusiye birligi») firqasınıñ faalleri arasında teşkil olunğan «kütleviu tertipsizliklerde» iştirak etüvleri içün qabaatlana.
«Fevral 26 işi»niñ iştirakçilerinden biri, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov Qırımda bulunğan Avropa Şurası eyyetiniñ temsilcilerine yanvar 27 künü keçirilecek mahkeme toplaşuvına kelmege teklif ete


text:
(Devam, bundan evelki qısmını bu yerde oquñız)
Kyivge köçken soñ ATR kanalınıñ nasıl körünişi bar? Ukraina ukümeti onıñ keçindirilmesi içün ne qadar para ayıra? Onıñ rehberleri öglerinde nasıl vazife qoydı? Bu hususta ATRniñ baş mudiri, Dünya Qırımtatar Kongressi prezidentiniñ muavini ve iş adamı Qırım.Aqiqat içün bergen intervyüniñ üçünci qısmında ikâye ete.
– Sizde bütün milliy kanallarğa barıp, tok-şoularda spiker sıfatında iştirak etmege imkânıñız bar. Ne içün siz öz yayınnı meydanğa ketirip, onıñ alıp barıcısı oldıñız?
– Siz, Qırımnıñ ne olğanını yahşı añlamağan qıtadaki ukrainler tarafından toplanğan ve oynatılğan teatr oyunınıñ elementi olacaqsıñız. Biz kibi, tamır halq kibi, bu Qırım toprağınıñ qumu ve layı, taşı kibi iç bir ukrain televideniyesi aytıp olamaz. Bizim buña tam bir aqqımız bar.
Biz, Qırımdaki ideologik maşinağa darbe endirgen leyhanı işke tüşürdik. Bilbordlarğa saylavğa barmağa çağırğan kolonkalarnıñ asılması iç bir vaqıt, Moskvada bile olmadı. Biz qıtadan buña qarşı ne qoya bilemiz? Ukraina telekanalları çalışmay, yalıñız Çoñğardaki quleden yayınlanğan ve sputnikke çıqqanlar çalışa bile.
– ATRniñ erkânında qaç kişi bar?
– Bizde endi 156 kişi çalışa.
– Yayınlavnıñ nasıl qısmı qırımtatar, rus ve ukrain tillerinde yapıla?
– Biz şimdi yayınlarnıñ tahminen 50%-ini qırımtatar, 30%-ini ukrain ve 20%-ini rus tilinde yapamız.
– Hatırlağanım kibi, siz eñ çoq baqılğan seriallarnı qırımtatar tiline tercime ete ediñiz?
Bizde «Lâle» telekanalınıñ sayesinde endi balalar ana-babalarını qırımtatar tilinde laf etmege ögreteler
– Biz multfilmlerni qırımtatar tiline dublâj yapamız. Biz bunı yapmaq borclumız. Biz tilimizni coyamız. Ve bunı yapqanımız sayesinde onı canlandıramız. Bizde «Lâle» telekanalınıñ sayesinde endi balalar ana-babalarını qırımtatar tilinde laf etmege ögreteler. Bizde işğal etilgen Qırım territoriyası içün çalışqan radiostantsiya bar. Em de, sıñırda özümiz zapt etken quleden yayınlaymız. Çünki o terk etilgen edi. Bu, ya «Kyivstar», ya da «MTS» – tam bilemem.
– Nasıl etip zapt ettiñiz?
– Aldıq, üstüne bericini qoydıq, bitti. Başqa variantımız yoq edi. Qoydıq, quraştırdıq, vesselâm! Ve yayınlaymız.
– Men, Kyivde yayınlamaq istegeniñizni eşittim.
– İsteymiz. Baqayıq, Milliy şura ne der… Bir de bir reklama büdjetimiz olması içün bizge zararğa çalışmama noqtası kerek. Radiostantsiya şimdi kârlı olamaz. Hususan Qırım içün yayınlağanda. Bunı nasıl etip parağa çevireyik? Şimdilik başqa bir ösüv noqtalarnı tapmaq isteymiz, şu cümleden qıtada.
– Telekanal ve radiodaki tehnikiy donatmalardan nesler yañı ve nelerni Qırımdan ketire bildiñiz?
– Zan etem ki, 40%-i – yañı ve 60%-i – ketirgen şeylerimiz.
– Bu eki yıl içinde devletten ne qadar para aldıñız?
– Bir kere 39 million ve ekinci kere 35 million (hrivna – QA) aldıq. Bu yıl daa bir şey almadıq.
– Amma 2018 senesi içün de paranıñ ayırılması közde tutula?
– İç şübhesizdir ki, közde tutula. Asılında 2021 senesine qadar. Men böyle olacağına umüt etem. Biz yavaş-yavaş munasebetler qura, reklama bericilernen tanış olamız, bizde endi reytingimiz bar, biz televizion panelinde mevcutmız…
– Devlet tarafından berilgen para masraflarıñıznıñ ne qadarını qapata?
– Yarısını.
– ATR em yayın programmalaştırılmasını, em de yönelişini deñiştirdi – şimdi endi bu, informatsion-intellektual kanal oldı. Bunıñ sebebi ne?
– Biz buña soñ derece şuurlı olaraq keldik. İlhaq olğanda, halqımız mahv etilgende biz sabadan aqşamğace sevgi seriallarını, kontsertlerni kösterip olamaymız. Misal içün, FSB memuriy sıñırnı keçken yigitni yaqaladı… Analar soñundan qıdıra ve evlâtları qayda olğanlarını añlap olamaylar, olar rezonanslı aydınlatılmasını talap eteler. Bu, iç olmadı, bir derecege qadar bu insannı coymamağa imkân bere.
– Ukraina kanalları bunı taqip etip yetiştiralmaylarmı?
– Menim fikrimce, yetiştiralmaylar. Çünki Qırım – kommunikatsiyalarda pek murekkeptir, bu, qaqçalaştırılğan bir ıtadaki tarih degil. Dünyanıñ etrafımızda aylanğanını yalıñız biz tüşünemiz. Asılında böyle degil. Ve olarnı bunıñ içün taqbih etmek olmay. Olar öz, tınç yaşayışnı yaşamaq isteyler. Olarda qıtada da problemalar yete. Biz, bu adamlarnıñ bizler içün bir şey yapmağanını yüzlerine uramaymız. Yoq, bu qadarı da yeter. Ukraina vatandaşları pek yardım eteler.
– Qırımda ATRniñ deñişkenine nasıl munasebet oldı? Qırımtatarlar tarafından, olar aqqında daa az laf etesiz, dep, tenqit olmadımı? Çünki siz umumiy siyasiy mevzularnı da bayağı keniş surette aydınlatasız.
Qırım azat olmaq kerek. Aksi alda biz, özümiz yapmağanımıznı balalar ve torunlarımızğa qaldırıp, olarğa hainlik yapamız
– Qırımtatarlar Ukrainada olıp keçken bütün şeyler ve şu cümleden siyasiy ayat ile meraqlanalar. Lâkin biz Qırımnıñ azat etilmesini közleymiz. Bu, bizim vazifemizdir. Biz – Qırımğa Ukraina sıñırları içine qaytmağa umüt bergen telekanalmız. Bizni bu sebepten er şey meraqlandıra. Tabiiy ki, biz belli bir şeylerni talil etemiz, lâkin esas qısmını kene de informatsion ceetten Qırımnen bağlı olğan şeylerge doğrultamız. Bizde şimdi 14 Zaman yayını bar. Olarnıñ doquzı – qırımtatar tilinde. Qıtada er daqqada olğan şeyler muim. İnsan bizim aytqan şeylerimizni bilmek, duymaq ve eşitmek kerek. Bu pek muim.
Men er keske aytam: bizge bu devlette (Ukrainada – QA) bir şeyni sallamağa olmay. Şimdilik zayıf olsa da, bare barışıq olsun. Biz epimiz birleşmek, işğal etilgen topraqlarnı qaytarmaq kerekmiz. Soñ ise kim ne yapsa, yapsın.
– Siz Qırımnıñ işğali bitirilgen soñ nenen oğraşmaq ister ediñiz?
– Men Qırımğa kirgenlerniñ birincisi olacam, men Qırımğa kirecem. Bu, barışıqlı yolnen olsa, barışıqlı olsun. Silâlı yolnen kirmek kerek olsa, demek, silâlı yolnen kirmek kerek olacaq. Qırım azat etilmeli, tamam-vesselâm. O, azat olmaq kerek. Aksi alda biz, özümiz yapmağanımıznı balalar ve torunlarımızğa qaldırıp, olarğa hainlik yapamız. Men yaşamaq, torunlarımnı östürmek ve başqa iç bir şeyge qarışmamaq isteyim. Men, sadece, maña Allah tarafından daa berilecek şeylerden, mende daa qalğan vaqıttan zevq almaq isteyim.
(Metin üstünde Katerina Kovalenko çalıştı)


text:
Törkiä
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Törkiä — Awrupa häm Aziädä urnaşqan däwlät. 1920-yıllar başında, Ğosman imperiäse tarqaluı näticäsendä barlıqqa kilde. Törkiäneñ küpçelek territoriäse Keçe Aziä yarımutrawına turı kilä, Awrupada isä keçkenä öleş urnaşa. Ataması ike öleştän tora: İske Törekçädä Türk süze qatı, nıq, bögelmäs añlata, iä süze bügenge Törkçädä şul kileş qullanıla. Başqaça äytmeşli nıq keşelär iä bulğan il digänne añlata.
Awropada Trakiä, Asiadä Anadolu. Anadolu Qara diñgez, Märmär diñgeze, Ägey diñgeze häm Urta diñgez belän yuıla. Törkiäneñ kürşeläre: Azärbaycan, Bolgariä, Yunanstan, Görcistan, Ärmänstan, İran, Ğiraq, Süriä.
İdärä büleneşe[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Törkiä idäräse 81 wiläyätkä bülenä.
Säyäsät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Bügenge Törkiä xaläte bäysez cömhüriäte dip sanala. Respublika 1923. yılnıñ Oktabrendä Kemal Atatürk tarafınnan barlıqqa kiterelgän.
Törkiä xökümäte soñğı arada Awrupa Berlegenä kerü kandidatı statusına iä.
Cäğräfiä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Mäydannıñ zur öleşe Anadolu (Anatolia) yäki Keçe Asiä yarımutrawına turı kilä. Şulay uq İstanbul buğazınıñ könbatışında Trakya (Frakiä) yarımutrawınıñ könçığış öleşendə urnaşqan.
Xalıq[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Mädäniät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Monı da qara[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ankara, östän bağış
Kızkulesi, Boğaziçi, İstanbul
İzmirda diñgez buyı - Kordonboyu
Selimiye mäscide, Ädirnä
Mäwlävi därwişlär, Qönya
Pamukkale, Denizli
Manavgat Çağlayanı, Äntalyä
Päräwezdä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]


text:
Ankarada (Türkiye) avgust başında II Bütündünya qırımtatar kongressi vaqtında qırımtatar halqınıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev aqqında birinci vesiqalı filmni çıqardılar. Çıqaruv taqımı qırımtatar diaspora temsilcileri, uquq qoruyıcılar ve Cemilevnen tanış olğan diger yetekçiler ile körüşip, Türkiyede eki kün keçirdi.
Bunı Qırım.Aqiqatqa2015 senesi baarde filmge para toplanuvını ilân etken «KrımSOS» cemaat teşebbüsinde bildirdiler.
«Aktsiyağa biggggidea plaftormasında 252 göñülli qol tuttı, 156 780 grn toplanıldı. Mütehassıslarnı toplamaq, stsenariy yazmaq ve leyhanıñ başlanuvına azırlanmaq içün üç ay kerek oldı. Dünyanıñ nice memleketinde çıqaracaqlar: Ukraina, Rusiye, Frenkistan, Büyük Britaniya, Litvaniya, Poloniya, AQŞ, Türkiye, Çehiya ve Yaponiyada. Çıqaruv taqımınıñ avgust 1-2 künleri II Bütündünya qırımtatar kongressi çerçivesinde ziyaret etken ilk memleketi – Türkiye oldı», – deyler teşkilâtta.
Mında şunı da qayd ettiler ki, taqım kongress iştirakçileri ile subetlerni keçirdi, olarnıñ arasında Türkiyede Qırımtatarlarnıñ medeniyet ve yardımlaşma dernegi idaresiniñ azası Mükremin Şagin, uquq qoruyıcı, Qırımtatar milliy areket veteranı Ayşe Seytmuratova, Qırımtatarlarnıñ medeniyet ve yardımlaşma derneginiñ reisi Tuncer Kalkay, «Qırım» fondunıñ başı (Türkiye) Mürteza Esenkal, tarih ilimler doktorı, Bilkent universitetiniñ professorı, qırımtatar zemaneviy diasporasınıñ korümli temsilcilerinden biri Hakan Qırımlı bar edi.
«Film süjeti çerçivesinde çıqaruv taqımı ayrı insanlar içün Mustafa Cemilev kim olğanı aqqında, qayda ve nasıl olar onıñ aqqında bildi kibi suallerine cevap qıdırdı», – deyler «KrımSOS»ta.
Böylece, Tuncer Kalkay aytqanı kibi, «Mustafa ağanı ne qadar çoq bilseñ, o qadar da çoq qırımtatar halqını sevmege başlaysıñ».
İntervyü iştirakçileri Türkiye matbuat vastaları sügünlik, Mustafa Cemilevge qol tutuv mitinglerniñ keçirilmesini aydınlatqanı aqqında da tarif ettiler.
«Mustafa» – Mustafa Cemilev aqqında ilk vesiqalı film. Maqsadı – cemaatçılıqqa qırımtatarlarnıñ küreşini, ar-namus, menligini aks etken ukrain siyasetçisiniñ canlı tarihı aqqında tarif etmek. «Mustafa» leyhası üzerinde prodüser, «KrımSOS» cemaat teşebbüsçisiniñ tesisçisi ve koordinatorı Tamila Taşeva, ukrain bestekârı, pianinocı, sound-prodüser Fima Çupakin, ukrain jurnalisti, publitsist, tarihçı Vahtang Kipiani çalışalar. Filmni 2016 senesi aprel ayında kösterecek olalar.


text:
Mayıs 30-da, bazarertesi künü Kiyevde Qırım yaşları teşebbüsinen teşkil etilgen «Qırımnıñ kelecegi» halqara yaşlar forumı başlana.
Forumnıñ esas maqsadı bütün dünyadan yaş qırımtatar liderleriniñ Qırımnıñ kelecegi boyunca noqta-i nazarını teşkil etmektir.
Forum idarecisi Gulnara Muratovanıñ bildirgenine köre, teşkilâtçılar tahminen 400 ariza aldı, olardan Ukraina ve tış ülkelerdeki qırımtatar diasporalarından 18-35 yaşındaki tahminen 200 iştirakçi saylandı. Forumğa Türkiye, Poloniya, Romaniya, Litvaniya ve Almaniyadan temsilciler kelecek.
«Qırımnıñ kelecegi» halqara yaşlar forumı «Bratislava» musafirhanesinde (Malışko soqağı, 1) keçirilecek ve mayıs 31-ge qadar devam etecek.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qıtaiy Ukrainağa biñlerce insanlar köçip ketti. Mecliste tahminen 35 biñ qırımtatar kişi aqqında aytalar, olar yarımadanı terk etmege mecbur oldılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Azamattarğa arnalğan ükimet»: 150 mıñ teñge taratıladı degen aqparat jalğan ALMATI. QazAqparat - «Azamattarğa arnalğan ükimet» jalğan aqparatqa senbewdi, XQO-ğa waqıt ketirip kelmewdi eskertedi, dep xabarlaydı QazAqparat «Azamattarğa arnalğan ükimet» memlekettik korporacïyasınıñ Almatı böliminiñ baspasöz qızmetine silteme jasap.
Qazaqstanda älewmettik fïtnes-zaldar payda boladı ALMATI. QazAqparat - Mäjilis depwtatı Omarxan Öksikbaev Almatı qalasındağı №5 Qalalıq klïnïkalıq awrwxananıñ qızmetkerlerimen kezdesip, Prezïdent Joldawındağı densawlıq saqtaw salasındağı negizgi mindetter twralı äñgimelesti. Bül twralı «QazAqparat» XAA tilşisi xabarlaydı.
arı qaray
Murağat
Joğarı qaray


text:
Bir yıldan ziyade evel Rusiye kontrol etken Qırım uquq qoruyıcıları Mustafa Degermencini 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken mitingde «kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesinde» şeklep yaqaladılar. Siyasiy mabusnıñ babası Bekir Degermenci qırımtatarınıñ apisten evelki yaşayışını añlata.
– Bekir ağa, oğluñız nasıl biri: kim, ne iş yaptı, apisten evel nenen oğraştı?
– Yaqında oğlum 27 yaşını toldurdı. Aqmescitte idare bölüginde oqudı. Ticaret temsilcisi olıp çalıştı. Miting olsa, anda bara edi – halqımız pek faal. Amma pek faal biri olğanını aytıp olamayım.
– Onı vaqialardan bir yıl keçken soñ yaqaladılar. Bu nasıl oldı, evinemi keldiler?
– Yoq, onı filmlerde olğanı kibi yaqaladılar. Yolunı qapattılar, yatqızdılar – sanki telükeli bir cinayetçi ola. Maşinasında ömür arqadaşım otura edi. İşke ketkende onı da alıp ketken edi. – Onıñ qabaatı ne? Sizge bunı nasıl añlatalar?
Ukrainada, meselâ, er şey tınç keçe edi, bir de bir çatışma olmağan edi, miting keçirilmesine izin bere ediler
– Kütleviy çatışmalarda iştirak etüv ile qabaatlana. Amma Ukrainada, meselâ, er şey tınç keçe edi, bir de bir çatışma olmağan edi, miting keçirilmesine izin bere ediler. Amma ayat bam-başqa tarafnı kösterdi, ve o, cinayetçi oldı.
– Nasıl bir şaraitlerde apiste yata? Bağ tutasıñızmı?
– Adliyeci üzerinden laf etemiz, mahkemelerde körüşemiz. Dört ay evelsi ömür arqadaşım imayeci oldı, onıñ apishanege barmağa aqqı bar. Adliyeci kamera rıqma-rıq tolu olğanını aytqan edi. Amma o bir şey aytmay... Yaramay bir şey olsa da, aytmaz.
– Ruhiyatçılar basqı yapamı, bir şeyge zorlaylarmı?
– Qabaat tanılmasını isteyler. Ya da başqasını aqaretlesin isteyler. Amma o, qabaatlı olmağanını ayta. Dayana. Şimdi tekrar taqiqatqa yolladılar, işni ögrene. Adliyecimiz pek yahşı, amma bir şey bar: adliyeci ne qadar yahşı olsa da, mahkemede onı eşitmeyler, qulaq asmaylar.
– Ramazan ayı başlandı. Nasıl keçe?
– Ebet, o, oraza tuta. Bir şeyge baqmadan, musulman olaraq farzını yerine ketire. Dayanırmız. Dayanmaq kerekmiz.
– Kimler sizge qoltuta? Bilem ki, qorantañıznı Mustafa baqqan edi.
Tanış olmağan insanlar bile yardım ete. Halqımız öyle – birisi fena alda olsa, er kes yardım ete
– Men saqat olıp nefaqa alam, ömür arqadaşım çalışa. Tanış olmağan insanlar bile yardım ete. Halqımız öyle – birisi fena alda olsa, er kes yardım ete. Musafirlikke keleler, maneviy ceetten yardım eteler, para bereler, ruhtan tüşmege imkân bermeyler.
– Bekir ağa, Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya «fevral 26 işi» iştirakçilerini adiy «cinayetçiler» dep adlağan edi. Faqat Amnesty International ve Rusiyeniñ «Memorial» merkezi olarnı siyasiy mabus olaraq tanığanlar. Siz buña ne dersiñiz?
– Bu Ukrainada olğan şeyler. Rusiye buña nasıl qıymet kese bile? Uquq bozula. Şimdi olar tek 2014 senesi olğan şeylerni degil, daa evel olğan adise-vaqialarnı da baqalar. Şaşam buña, aytacaq lafım da yoq.


text:
Qırımtatar yırcısı Camala Yurmalada «Novaya volna» yarışında öz çıqışını Ukrainağa bağışlaycaq. Bunı qırımlı öz Facebook saifesinde bildirdi.
«Bugün Avropanıñ eñ güzel şeerlerinden birisi olğan – Yurmalanıñ sanasına çıqacam. New Wave (Novaya volna) yarışında çoq şey aqqında aytacaq yırnı icra etecegim! Şimdi etrafta laf, laf… Ğayet çoq laf – bizlerni takbih etken, ıncıtqan laf ve ilâhre. Menimce, yalıñız muzıka sözlerniñ emiyetini ifadelep olur, olarnı mana, duyğu, sevgi ile toldura bile», – dep yazdı Camala.
Yırcı şunı da qayd etti ki, o, yırnı ingliz tilinde tesadüfen saylamadı. Onıñ aytqanına köre, yırlağan sözlerni bütün dünya añlamalı, «Ukrainada cenk içün yer olmağanını» bütün alem bilmeli.
«Er şey yahşı olacağına eminim!» – bu sözlerini yırcı ukrain, rus ve ingliz tillerinde yazıp, saat 21:00 TRK «Ukraina» telekanalında Yurmaladan yayınlav olacağını hatırlattı.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevni doğğan künü ile hayırladı.
«Öz halqınıñ ayatını küreşke sarf etken aqiqiy yetekçsidir. Birlikte yeñermiz! Doğğan künüñiz hayırlı olsun, Mustafa ağa!» – yazdı Poroşenko twitterde.
Cuma künü, noyabr 13-de, Mustafa Cemilev 72 yaşını toldurdı.
Şu künleri Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Türkiye cenübi Mersin şeerinde keçirilgen Qardaş-şeerlerniñ I Halqara turistik sammitinde buluna.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/08-23
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Konstantin Novosölov (23.08.1974, Sverdlovsk ölkäseneñ Tübän Tagil şähäre, RSFSR, / SSRB) — rus fizika ğalime, Rusiä Federatsiäse häm Böyekbritaniä watandaşı.
Ostazı Andrey Geym belän bergä grafen (kümerneñ ber atomı kiñlegendäge plastina, en) isemle yaña materialnı açuları öçen 2010 yılda Fizika ölkäsendä Nobel premiäse belän büläklänä.
Mançester universitetında (en) mezoskopik fizika (en) professorı bularaq eşli, Patşa cämğiäte (en) hämAwrupa tikşerenülär şurası (en) grantları nigezendä fänni ezlänülären däwam itä.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Avgust 25-ten itibaren Rusiye internet qullanıcıları «Vikipediya» online entsiklopediyasını açamazlar. Bunı qullanıcılar içtimaiy ağlarda bildireler, «Rus Vikipediyası» da bunı Twitterde tasdıqladı.
«Umumen vaziyet añlaşıla: qullanıcılarnıñ çoqusı sabağa qadar tolu versiyanı açamaz. Mobil versiyası çalışmağa devam ete, onıñ IP-adresi başqa», – dep yazdılar gece «Vikipediya» muarrirleri.
Malüm olğanı kibi, «Roskomnadzor» devlet organı bağ operatorlarına muracaatta bulunıp, rus tilli «Vikipediyada» narkotik ile bağlı malümatı olğan saifeni blok etmege talap etti.
«Vikipediyada» bildirgenlerine köre, malümatnı berüv protokolınıñ hususiyetlerine köre nezaret organınıñ qararı resursnıñ bütünley blok etilmesiniñ sebebi ola bile.
Avgust 20-de Roskomnadzor entsiklopediyada «Çaras» narkotik qarışması aqqında maqaleni silmege talap etti, çünki Astrahan vilâyetiniñ mahkemesi bu malümatnı yasaq etti. Entsiklopediya reberligi maqale ilmiy tilde yazılğanına esaslanıp, mezkür qararnı yerine ketirmedi.


text:
İşğal altındaki Qırımda mahküm etilgen qırımtatar milliy areketiniñ liderleriAhtem Çiygoz ve İlmi Umerov Türkiyege teslim etildi, dep bildire Qırım.Aqiqatqa Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar.
Daa evel bu aqta Ukraina halq deputatı, qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev bildirgen edi.
«Bu mesele ihtimal, siyasiy mabüslerniñ ayatınen qırımtatarlarını qayğırğan ve qoltutqanlarnıñ yardımınen çezilgendir. Tabiy ki, pek büyük yuridik, diplomatik, ve siyasiy iş alıp barıldı, Mustafa Cemilev ve Recep Tayyip Erdoğannıñ ğayretleri de bar», – dedi Qırım.Aqiqatqa advokat Nikolay Polozov.
Alınğan malümatqa köre, Çiygoz ve Umerov üzerindeki qabaatlavlarnıñ episi alıp taşlanğan.
«Ne Ahtem Çiygoz, ne de İlmi Umerov, afu etilmeleri içün rica etmegen ve bir ariza yazmağan, ya da basqa bir vesiqa imzalamağan ediler. Olar - ahlâqiy printsip ve namus uriyetlerinden de ziyade üstün olğan qırımtatar halqınıñ qaramanları, ukrain siyasiy mabüslarıdır. Olar Rusiye devletinden afu soramaq içün tiz çöktürilebilecek bir insan degiller», – dedi advokat.
Ğayrı resmiy malümatqa köre, Ahtem Çiygoznen İlmi Umerovnıñ teslim etilmesi boyunca Türkiye Cumhuriyetiniñ prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen yapqan soñki körüşüvi esnasında añlaşqanlar.
Saat 13.30ğa köre, Ahtem Çiygoz ve İlimi Umerov «Aqmescit-Anapa» uçağına mindirilgen, o uçaq andan Ankarağa uçmaq kerek. Qırımtatar milliy areketiniñ liderleri oktâbrniñ 25, çarşenbe künü Ankarağa barıp çıqmalılar. Ondan soñ olar Kyivge uçabileler.
Qırım.Aqiqat meseleniñ inceliklerini bilmege areket ete.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi sentâbrniñ 27-nde Umerovnı eki yıllıq yaşav tarzındaki koloniyada qalmasına üküm etken edi. Bunıñnen beraber, Umerovğa eki yıl devamında açıq faaliyet ile oğraşması ve kütleviy haber vastalarında çıqış yapması yasaqlanğan edi. Rusiyeli prokuror İlmi Umerovnı 3 yıl ve 6 ay müddetlik şartlı surette azatlıqtan marum etilmesini, oña 3 yıllıq sınav müddeti tayin etilmesini ve üç yıl devamında cemaat faaliyetinen beraber ocalıq yapmasınıñ yasaqlamasını talap etken edi.Umerov kutleviy surette separatizmge çağırmaqta qabaatlanğan edi. Onıñ özü oña qarşı qozğatılğan cinaiy iş siyasiy renk taşığanını aytqan edi.
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygoznı 8 yıllık koloniya cezasına mahküm etken edi. Çiygoznıñ özü çıqarılğan ükümni Aqmescit SİZOsında bulunaraq videobağ vastasınen diñlegen edi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqaru Şurası binasınıñ ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulıp alınğan edi. O zaman miting iştirakçilerine qarşı Rusiye, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqası tarafdarları olğan faaller qarşı çıqqan edi. Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti Çiygoznı kutleviy nizamsızlıqlar teşkil etmekte qabaatlay.
Rusiyeli mahkeme «Çiygoznıñ davası» iyülniñ 20-nde keçirilgen qapalı mahkeme toplaşuvından soñ, bu dava – qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini Ahtem Çiygoz ve davanıñ diger iştirakçileri olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci olaraq ekige bölüngen - «26 fevral davası» çerçivesinde baqqan edi.


text:
Kyiv şeeriniñ yolbaşçısı Vitaliy Kliçko «Eurovision» yarışınıñ ğalibi Jamalağa Vladimir Kliçkonıñ Tyson Fury ile uruşından evel Ukraina gimnini icra etmege teklif etti, uruş iyül 9-da Britaniya Manchesterde olacaq. Bunı o, mayıs 17-de Jamalağa körüşüvde ayttı, dep haber ete Kyiv şeeri devlet memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
«Sen Moskvada Volodya Povetkin ile uruştan evel gimnni ayttıñ. Mence, bu sefer de bu büyük timsal olacaq», – dep qayd etti Kyiv şeeriniñ yolbaşçısı.
«Jamala onıñ için şeref olacağını ayttı», – dep aytıla matbuat hızmetiniñ haberinde.
«Devlet ve şeer için daa yahşı reklamanı uydurmaq zor», – dep qayd etti Vitaliy Kliçko Jamalanıñ ğalebesi aqqında aytqanda.
Jamala 1944 senesi qırımtatar halqı sürgünligini añlatqan «1944» yırınen mayıs 15-ke keçer gecesi İsveçiyanıñ paytahtı Stockholmde olıp keçken «Eurovision» yır yarışınıñ finalında ğalebe qazandı. Ekinci yerni Avstraliya, üçünci yerni Rusiye aldı.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Jamalağa «Ukraina halq artisti» unvanını berdi.


text:
Rusiyeniñ Cenübiy Osetiya ve Abhaziyanıñ separatist rejimleri ile añlaşmalarnıñ imzalanuvı Rusiye devletiniñ Gürcistannıñ işbu topraqlarını işğal etmek niyeti bar olğanını tasdiqlay.
Bunı Gürcistan baş naziri İrakliy Garibaşvili bildirdi, dep haber ete Radio Svoboda.
«Ukrainadaki şimdiki buhranı bizde qasevet doğura ve Avropa qıtasındaki vaziyetni kerginleştire. Rusiyeniñ Cenübiy Osetiya ve Abhaziyanıñ separatist rejimleri ile añlaşmalarnıñ imzalanuvı Rusiye devletiniñ Gürcistannıñ işbu topraqlarını işğal etmek niyeti bar olğanını tasdiqlay», – dedi Garibaşvili fevral 26 künü, Brükselde.
Rusiye Abhaziya separatist rejimleri ile «işbirlik ve strategik şerikdeşlik aqqında añlaşma»larnı imzaladı, 2015 senesi fevral 4 künü Rusiye prezidenti Vladimir Prtin onıñ amelge keçüvi aqqında qanunnı imzaladı.
Fevral 18 künü Rusiye tış işler naziri Sergey Lavrov ve Cenübiy Osetiya «tış işler naziri» «devlet sıñırı» aqqında añlaşmanı imzaladılar.
Rusiye Cenübiy Osetiya ve Abhaziyanıñ, Pridnestrovye ve Moldovanıñ separatist regionlarında öz başına tayin etilgen akimiyetlerine qol tuta.


text:
Qırımda mahküm etilgen ukrain faali Vladimir Baluh açlıqnı toqtatmağa qarar aldı. Bu aqta oktâbrniñ 9-nda Kyivdeki matbuat konferentsiyasında Arhiyepiskop Kliment oquğan Baluhnıñ muracaatında aytıla. Qırım.Aqiqat elde etken muracaat metni aşağıdadır.
Sayğılı ukrainalılar! Aqmescit SİZOsınıñ esirliginde bulunğan soñki künlerimde sizge muracaat etem. Soñra – koloniya. Soñki 22 ay devamında beden ve maneviy olaraq sağ qalmam siz, taqdirimde iştirak etmeñiz ve ailemniñ taqdirinde iştirakiñiz olmasa edi, mümkün olmaz edi. Qoltutqanıñız içün sağ oluñız!
İşğalciniñ ceza sistemasında sağlam fikir ya da namus imasınıñ fidançıqları yanğan araçıqnı tapmağa tırışaraq, soñki fursatnı qullanıp, açlıqnı toqtatmağa qarar aldım.
İşğalciniñ ceza sistemasında sağlam fikir ya da namus imasınıñ fidançıqları yanğan araçıqnı tapmağa tırışaraq, soñki fursatnı qullanıp, açlıqnı toqtatmağa qarar aldım
Bu adaletsizlikte özümni saqlap qalmağa tırışacam, amma bunı da bir şeyni acımayıp yapmaycam. Maydanda Sema Yüzü Qaramanları canını feda etip, Halqımnıñ namusı ve itibarını qorçaladı, bu ise menim ayatımdan qat-qat qıymetlidir. Şu sebepten işğalciniñ aşını aşamaycam ve apishane urbasını kiymeycem.
Bu metinde beyan etken areketlerimniñ aqibetlerini añlap, sizge muracaat etem ve soñki ricamnı yerine ketirmege çağıram: beden ya da maneviy olaraq vefat etsem, naaşımnı işğal etilgen topraqta qaldırmañız. Naaşım olacaq yerni qorantam saylasın – men ise Kyiv civarında Dnipro yalısındaki bir köy olmasını ister edim.
Sizge muracaat etem ve soñki ricamnı yerine ketirmege çağıram: beden ya da maneviy olaraq vefat etsem, naaşımnı işğal etilgen topraqta qaldırmañız
Ukrainanıñ bahtlı qaderine inanıp, taqdirimni Yüce Rabbime qaldıram. Ukrainanı sevgen, onı saqlap qalmağa ve inkişaf ettirmege tırışqan er kesniñ ögünde tiz çökem!
«Na çotırı bokı povklonüsâ Skladovım zboru vlasnoyi krovi. I z tumanom na zemlü vstelüsâ Yefirom şçastâ sinovyiy lübovi!».
Yaşasın Ukraina! Can-yürekten siziñim!
Malümat: Baluh, 2018 senesi martnıñ 19-nda başlağan müddetsiz açlıqnı 205 kün tuttı.
Bir ay bir şey aşamağan Baluh Arhiyepiskop Klimentni diñlep, kisel içmege, peksimet aşamağa razı olğan edi. Advokat Dmitriy Dinzeniñ malümatına köre, Baluh 200 künden berli açlıq tutqan soñ ülser ya da pankreatit şübesi peyda oldı.
FSB Vladimir Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Vladimir Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.


text:
Kyivniñ «Jovten» kinoteatrinde qırımtatar «Hıdır-dede» masal-filminiñ kösterilmesi planlaştırıla, dep tasdıqladı Qırım.Aqiqatqa kinoteatrniñ matbuat hızmeti.
Bu arada kinoteatr hadimleri temelli künü kesilmegeni, çünki «başlanğıç añlaşmalar bar, lâkin kösterilecek künü belli degil», dep qayd etti.
İyülniñ 16-sı bazaertesi künü «Hıdır-dede» filminiñ rejissörı Dlâver Dvaciyev özüniñ Youtube kanalında, avgust ayınıñ başında «Jovten» kinoteatrinde kösterilecegine dair qırımtatar masalınıñ treylerinen bağlı ilk malümatnı derc etti.
«Hıdır-dede» Ukrainadaki premyerası iyülniñ 1-nde Kyivniñ «Jovten» kinoteatrinde, paralel olaraq, Aqmescitte de kösterilgen edi.
Mevzu boyunca: «Film tamam noqtasına tüşti»: qırımtatar «Hıdır-dede» masalını ne içün seyir etmeli
Qırımnıñ Qaradeniz Production studiyası «Hıdır-dede» bediiy masal-filminiñ çekişlerini yekünledi. Çekiş eyyeti Bağçasaray, Kezlev, Sudaq, Büyük Özenbaş, Büyük Derede, em de ayrıca ev-muzeylerde ve ğayrıdan tiklengen qırımtatar çiftliklerinde çalıştı.
Filmniñ stsenariyi üzerinde qırımtatar jurnalisti Lilâ Bucurova, yazıcı ve televizion alıp barıcısı Oleksa Gayvoronskiy çalıştılar.


text:
Aqmescitniñ 7-nci hastahanesinde yerleşken №266 saylav bölüginde saylayıcılarnıñ sayısı alçaqtır. Künniñ soñuna qadar vaziyetniñ deñişecegini beklegen saylav bölüginiñ azaları bu sebepten qasevet çekeler.
İşbu bölükniñ territoriyasında esasen qırımtatarlar yaşay – «Bor çoqraq» qasabasınıñ ealisi.
Bölükte bulunğan Qırım.Aqiqat neşiriniñ mühbiri 20 daqiqa devamında tek 4 saylayıcını kördi. Territorial komissiya hadimleri işsiz oturalar.
Jurnalistler ile qonuşqan saylav bölüginiñ reisi Yelena Agapova künniñ soñuna qadar saylayıcılarnıñ sayısı tahminen 40% olacağına ümütini bildirdi.
«Biz saylayıcılarnıñ 40% kelecegini bekleymiz. Azırlana edik, insanlarnıñ rey berecegini isteymiz»,– dey o.
Agapovanıñ sözlerine köre, müdetten evel bu bölükte 25 insan rey berdi.
O şunı da qayd etti ki, «referendum» devamında mart 16 künü bu bölükte saylayıcılarnıñ sayısı daa da alçaq edi.
İşbu bölükte tahminen 2000 insan qayd etildi.
Evelki malümatqa köre, Aqmescitniñ Boğurça qasabasındaki milliy mektepte yerleşken 353 sanlı saylav bölüginde bildirgenileri kibi, qırımtatarlar saylavlarğa suvuq yanaştılar.
Qırımtatar milliy areketniñ vekili, Qurıltaynıñ merkeziy saylav komissiyasınıñ reberi Zair Smedlâyevniñ bildirgenine köre, sıqıştıruvğa baqmadan, saylavlarda iştirak etken qırımtatarlarnıñ sayısı 10%- nı teşkil etecek.
Bazar künü, sentâbrniñ 14-nde işğal etilgen Qırımda birinci kere Rusiye qanunlarına köre, «Devlet şurası», Aqyarda ise, «Şeerniñ qanun çıqarıcı toplaşuvı» akimiyet organlarına saylavlar başlandı. Bunen beraber yerli akimiyet organlarna da saylavlar ötkerile.
Ukraina baş prokuraturası, Qırım Muhtar Cumhuriyetinde qanunsız saylavlarnıñ ötkerilüvi cinayetçilik olğanını hatırlattı.


text:
Tam eki yıl evelsi, 2013 senesi iyün 1-de, Qırım efirinde Lâle bala telekanalı yayınğa başladı, dep haber ete 15 minut.
Eki yıl içinde bu kanal reytingniñ liderleri arasına kirdi. Kanalnıñ efirinde hadimleri azırlağan yayınlar ola edi, şu cümleden «Tatlı ses» – «ses», «oyun» ve «şiir» nominatsiyalarında istidatlar yarışı. «Lâle» telekanalı gençler içün «Balçoqraq» medeniyet-maarif yayınını ve kiçik aşçılarnıñ iştiraki ile «Aç oldım» yayınını azırlağan edi. «Ne bar ne yoq» haber yayını, gençler ve balalarnı dünya ile tanış etken «Küneş Nurları», em de kiçkineler içün «Aqşam masalı» olğan edi.
Eki aydan berli kanal Qırım efirinde yoq, lâkin muarririyeti işini devam ettire.
2014 senesi noyabr ayında Rusiyeniñ Devlet duması yarımadadaki kütleviy haber vastaları 2015 senesi aprel 1-ge qadar yarımadada ğayrıdan qayd olmaq kerekler, dep qarar aldı. Bundan evel Qırımda ukrain ruhset vesiqaları qabul etile edi.
ATR birinci qırımtatar telekanalınıñ mediaholdingine kirgen kütleviy haber vastaları, şu cümleden Lâle telekanalı Roskomnadzor iznini alıp olamadılar. Aprel 1-de gece olar işini toqtattılar.


text:
Fevralniñ 22-nde Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi bir kişilik piket iştirakçisi Rustem Troşnıñ şikâyetini baqacaq kününi fevralniñ 26-na avustırdı. Bu aqta Facebookta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber etmekte.
Haber etilgenine köre, oturışuvğa piket ötkerilgen yerge barğan politsiya hadimleriniñ şaat sıfatında çağırılğanı sebebinden avuştırılğan.
Oktâbrniñ 14-nde yarımadada küç idaresi hadimleriniñ qırımtatarlar ve musulmanlarğa qarşı repressiyalarına narazılıq köstermek maqsadınen bir sıra bir kişilik piketler ötkerildi. Daa soñra Rusiye mahkemeleri bu piketlerniñ iştirakçilerine cöremeler tayin etti.
Piket iştirakçilerine qarşı, piket ötkerilmesiniñ tayin etilgen tertibini bozğanları içün (Rusiyeniñ Memuriy tertip bozuv aqqında kodeksi, 20.2 maddesiniñ 5-nci qısmı) memuriy protokollar tizildi.
Daa soñra Aqmescit, Canköy, Aluşta, Suvdağ şeerlerinde ve bunıñ kibi de İçki, İslâm-Terek, Qarasuvbazar ve Qurman rayonlarında mahkeme oturışuvları ötkerildi. İçki işler nazirliginiñ Qırım boyunca ekspertiza merkezi tarafından «piketler umumiy maqsat, niyet ve teşkil etilüv ile birleştirilgen» şeklinde berilgen hulâsa, qabaatlav tarafınıñ esas delili oldı.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Strannik пиcaл(a):
Qarachayli пиcaл(a): Sizge gore necik atasak caray saytni?
Bizin üçde xakqlarıbıznı awropalılar da, oruslar da tanıyğan bir atıbız bar - kumanı. Şolay bolğanda Kumaniya dep qoysa yaramaymu saytnı atın?
tüz aytasa, bir zamanlada alay aytılgandı atıbız..
Birbir tarihçileni aythanlarına köre Kumanla bla Kıpçakla ekisida türk amma başha, ayrı boyla bolğandıla.. Kumanla Şimal Kafkazda caşağandıla. Amma Kavkazda kumanla Şimal Kavkaznı tuzluklerinde, bugungu Stavropol kraynı topraklarında caşagandıla köbusu. Qaraçay, Qumuq, Balkaria cerlede ua başha türk bolğan boy alanla caşağandıla, bizni millet da kumanla bla alanlanı katışhanından quralğan.. Meni üçün başhası coqdu turk, tatar, bulgar dep atalsaq da, bir at bla atalayıq ansı..
amma qaraçayla bla malqarla ol atlar (kuman, tatar, turk vs) bugun bek uzaq keledi, biznikile cangız ``alan`` atnı qabul eterikdile bir at cerine..
Anı sebebli, eski tarihdegi atlanı qoyup Qumuq-Malqar-Qaraçay dep atasaq yahşı bolur bugun. masala saytnı atı da www.qmq.com.
.
khan
menda razıma,
amma birinçisi, dağı da alanla da bolğandıla, ekinçisi, bir ortaq atnı saytnı caraştırıb bara barsaq forumunda ullu camağat bulan oylaşırbız, dep kölüme keledi.. sora, üçünçüsü da, biz cangız kuman söznü qabul etip qoysaq, alanlanı, skifleni, sarmatlanı da iran millet etip qoyarıqdıla barında..


text:
Yaqında yağğan küçlü yağmurlar Qırımnıñ eñ büyük özenlerinden biri sayılğan Büyük-Qarasu özenini qurup qalmaqtan qurtarmadı. Zamanında Qırımnıñ eñ büyük Qarasuvbazar suv ambarınıñ yuqarı tarafına bararaq, bunu öz közümnen körip emin oldım. Anda körgenlerim, beklengenlerinden de beter olıp çıqtı.
Qarasuvbazar suv ambarınıñ üst tarafında yerleşken Qaraşuv-Başı köyüniñ yanında Büyük-Qarasu özeniniñ yatağı bütünley qurup qalğan. İşte artıq, Taygan ve Qarasuvbazar suv ambarlarınıñ suvları ta iyülniñ 5-nde ne sebepten bitkeni ve suvnıñ boşatıluvı da bu sebepten toqtalğanı añlaşıla. Zira Büyük-Qarasudan suv kelmegen soñ, suv ambarı suvnen teminleycek menbasız qala.
Büyük-Qarasu özeni, Qırımda eñ büyük sayılğan Qarasu-Başından başlay. 1970 senesi Qarasuvbazar suv ambarı da,işte bu sebepten qurulğan edi, çünki suvnen teminlev meselesi yoq edi.
Suv ambarı bütünley qurup qalabile
Suv ambarınıñ tübünde ot ösip yata. Qırımda eki aftadan berli küçlü yağmurlar yağğanı içün o tamamile qurup qalmay. Lâkin yağmur bu qadar kölemli suv ambarını toldurıp olamay, çünk suv artacağı yerine, o daa ziyade buvlanıp kete. Ögümizde ise, sıcaq avgust ayı bar, bu sebepten Qarasuvbazar suv ambarı bütünley qurıp qalabile.
“Nomay suvlar aqqan Büyük-Qarasu özeni bu derece qurup qalğanını asla hatırlamayım. Belki de bu sıcaq ve qurğaqlıqnen keöken baar ve iyün ayınıñ neticesidir. Aynı zamanda Qırımda tarihı boyunca yer tübünden iç bir vaqıt bu qadar suv çekilmegen edi; işte belki de bundan dolayı Büyük-Qarasunı suvnen teminlegen Qarasu-Başı özeniniñ imkânları eñ aşağı seviyege tüşkendir”, – dey “Azat Qırım” cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Vitaliy Homutov.
Suv ambarında fayda ketirecek miqdarda suv qalmadı. Havuznıñ on yıllar devamında şekillenip kelgen biosisteması ğayıp oldı demek mümkün.
Havuzlar – Erniñ közü deyler. Qırımda bu közler qurup qala yata
“Bu qadar yıldan berli men Qarasuv suv ambarında bu yıl ufaq balıq körip olamadım. Adet-üzre olar sail sürü-sürü sail yanında keze turğanalr. Sebebi belli – suv seviyesi ziyade aşağı tüşti. Bir zamanları mnıda qıçqışlar da bar edi, tatlı suv yımşaq tenlileri de qarardan ziyade edi. Şimdi olar aqqında tek suvsız qalğan havuz tübündeki qaburçaqlar hatırlata”, - dey Vitaliy Homutov.
Qırım tabiatı içün yüregim ağlay. Havuzlar – Erniñ közü deyler. Qırımda bu közler qurup qala yata.
Yarımadanı Dnipro özeninen bağlağan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen Ukraina Qırımnıñ tatlı suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni teminley edi. Rusiye 2014 senesi Qırımnı ilhaq etken soñ, yarımadağa suv berilüvi kesildi.
Zarema Seitablayeva, Qırım sakini, bloger (telükesizlik maqsadı ile muellifniñ adı ve soyadı deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifade etilgen fikirler muelliflerniñ öz noqta-i nazarlarını aks etip, muarririyetniñ noqta-i nazarını aks etmesi şart degil


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev bildirgenine köre, Turkiye Ukraina ile iqtisadiy ve arbiy ceetten yaqınlaşmağa istey, onıñ fikirince, bu Qırımnıñ qaytarılmasına yardım eter.
Bu aqta Qırım.Aqiqat saytına, Cemilev, Ukraina ve Turkiye prezidentleri Petro Poroşenko ve Recep Tayip Erdoğannıñ körüşüvlerini izaatlağanda haber etti.
«Şimdi Ukrainanen iqtisadiy ve arbiy yaqınlaşmasına yol alındı. Turkiye daima kendi milliy iqtisadiy faydasına köre areket etkenine baqmadan, bizim noqta-i nazarımızğa köre, şimdi bu eyi tarafqa deñişkendir. Elbette, bizim içün ve Qırım qaytaruvı boyunca faaliyeti içün de faydalı olur», - dep ayttı Cemilev.
Petro Poroşenko Turkiyede eki künlük iş ziyareti ile bulunıp, memleket akimiyetinen körüşüvlerni keçirmekte. Çarşenbe künü Poroşenko ve Turkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan, eki devletniñ strategik işbirligi aqqında umumiy deklaratsiyasını imzaladılar.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Kreml nezareti altındaki Qırım Yuqarı mahkemesi otırışuvında mahkeme Bağçasaraylı «Hizb ut-tahrir işi» figurantları olğan Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutovnıñ tevqifini uzattı.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber etkenine köre, tevqif müddeti aprelniñ 17-ne qadar uzatılğan.
2016 senesi mayıs 12-ndeBağçasarayda rusiye küç idaresiniñ hadimleri bir qaç qırımtatar musulmanıñ evinde ve yerli qavehanede tintüv keçirdi. Neticede Bağçasaraynıñ dört sakini - Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov tutulıp alındı. Olar Rusiyede terroristik teşkilât dep tanılğan«Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanında qabaatlandı.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı dep tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Rusiye işğalinden soñ, Qırımda mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Qırımtatar medeniyetini bilgen tarihçı ve sanatşınaslardan çoqusı öz icadiy işi üzerinde tüşünip oturğan insannı aks etken bu eski fotonı tanıy… Belli, unikal usta Amet Kalafatovdır – ressam, silâcı, sülâle başı.
Şusı belli ki, usta Amet Kalafatov Qarasuvbazarda doğdı. Amma doğuv tarihı boyunca çeşit fikirler bar. «Qırımtatar medeniyet erbapları» luğatına köre Kalafatov 1880 senesi yanvar 8 künü, Qırım etnografı Polina Çepurinanıñ 1930 ss yazğan maqalesine binayen, 1870 senesi doğğanı bildirile. Zemaneviy qaynaqlardan büyük bir qısmı – 1860 senesini qayd ete, atta 1850 senesi doğğanı aqqında aytqanlar bar.
Böyle bir qarışıqlıq bile Kalafatovnıñ irişken yeñişeler miqyasını veXX seneleri qırımtatar medeniyetiniñparlaq vekili olğanını eksiltmey. Öz icadiy faaliyeti devamında divar yazıları, basma, nağış, oyma işleri içün örneklerni uydurdı.
Amet Kalafatovnıñ torunı Asan Galimovnıñ aytqanı kibi, qartbabasınıñ ayatı çeşit vaqialarğa tolu edi. Ailesi Romaniyağa ketip, keri qayta ve Qarasuvbazarda yaşay.
«Ufaq Amet pek yahşı resim çıza edi ve yerli altın tikicileri ve kergefçiler oña kelip, öz işleri içün örneklerni soray edi»,– dey Galimov .
Ametniñ babası demirci ve ekim edi, anası ev hocalığı ile oğraşa, altı balağa terbiye bere edi. Ametni yır, ressamcılıq aveslendire eken. Deyler ki, oğlan o derecede qabiliyetli edi ki, atta mekeptke barmayıp, yazmaq ve oqumaqnı öz başına ögrendi.
Qırımda sadef, demir, morj suyegi ve fil tişi ile bezetilgen sandıqlarnıñ sayısı çoq edi. Amet işbu ustalıqnı da ögrenmege başlandı. Bunıñ ile marama, el qapaq, evciyar, uçqur içün nağışlarnı uydura edi. Babası ölgende, Amet on eki yaşında edi, Amet aliyeniñ qonaqbayı oldı. Oğlan demir oymalay edi, birazdan sandıqçı ustahanesine yardımcı olaraq işke kirdi. İstidatlı ösmür aqqında laf belli ressam İvan Ayvazovskiyge barıp yetti. O, gençniñ istiqbalinden o qadar şaştı ki, onı öz utahaanesine davet etti. Amma Ametniñ anası onı qattı musulman adetleri çerçivesinde terbiyelep, oğluna ressamlıqqa ögrenmege izin bermedi. Gençniñ tekrarlanmaz istidatına ürmetini bildirmek maqsadı ile usta oña çoqraq ve Çatırdağnıñ tasviri ile etüdni bağışladı.
«Birazdan, baqır-demir oymalacı olaraq yetişken soñ, bir esli başlı silâcı qartnıñ şegirti ola ve işbu sanatnı da menimsey. Amet Kalafatov altın ve kümüş elementler ile silânı yapa edi. Namlunı bile özü kese edi. Bu işte büyük muvafaqiyetlerge irişti», – dey Kalafatovnıñ torunı Asan.
Kalafatov Qırımda birinci ve Rusiyede birincilerniñ sırasına kirgen ayaqmaşnanı meydanğa ketirdi
Yaş Amet er vaqıt oquy, bilgilerini kenişlete edi – birazdan bir qaç ecnebiy tilni ögrendi, çeşit muzıka aletlerini çala, çoq oquy edi. Deyler ki, Kalafatov Qırımda birinci ve Rusiyede birincilerniñ sırasına kirgen ayaqmaşnanı meydanğa ketirdi. O vaqıt olar endi Avropada peyda olmağa başlağan edi.
Amet mecmualardan birisinde bu eki köpçekli tertibatnıñ resimini kördi. Tabiiy ki, Kalafatovnı paytahttan uzaq küçük şeerçikniñ soqaqlarında bu acayip keşifte körgenler o vaqıt şaşıp qaldı.
Yıllar kete edi, Kalafatovnıñ ustalığı ep ileriley, aqiqiy Usta oldı – demir ve sandıq işinde, ince örnekler ile bezetilgen müteşem silâ, pıçaqlar işinde.
1934 senesi devlet havfsızlıq organları Ametniñ ustahanesini ve aletlerini tutıp aldılar
1920 seneleri qadın ve balaları ile Aqmescitke köçe, Kadiesker soqağında ev ala, qomşu Kantarnayada ise silâ utstahanesini aça. Usta tek Qırım degil de, umumbirlik sergilerinde de iştirak ete edi. Ressamlarnıñ qırım ve umumbirlik birleşüviniñ azası ola. 1925 senesi işleri Pariste keçirilgen Bütündünya halq icadı sergisinde taqdim etile.
1934 senesi devlet havfsızlıq organları Ametniñ ustahanesini ve aletlerini tutıp aldılar. Bahtına, Ametovnı yaqalamadılar, o zaman ise aqiqiaten qorqunç vaqıtlar edi – qırımtatar medeniyet erbaplarınıñ kütleviy yaqalanuv zamanı. Ressam örneklerni renkli qalem, çini merekebi, qalem ucu ile çıza edi. Onıñ mücizeviy örneklerini divarlarnıñ bezetüvinde, nağışlarda qullanalar. Usta elinden çıqqan bir av silâsı şimdi Tula silâ müzeyinde saqlıdır.
«Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ halq ustalarından yetmiş yaşında Amet Kalafatov eñ parlaq, eñ istidatlı edi desek de olur», – zevq ile yaza maqalede belli ressam, atiqiyatçı, etnograf, qırımtatar medeniyetiniñ bilgiri Polina Çepurina 1939 senesi.
Cenk vaqtında, Qırım işğali seneleri, Kalafatov gizlerek partizanlar içün silâ toplay edi. Künlerniñ birinde usta küçük yeudi qızçıqnı qorçalağanı aqqında ikâye saqlandı: azbar qapısı yanında tura eken, qızçıqnıñ anasınıñ közlerini kördi – yeudilerni idamğa alıp kete ediler. Usta Ametov sezdirmeden öz qapısını açtı, anası qızını azbarğa teberti… Soñra qızçıqnı azbarda yaşağan ermenliler qız etip aldılar. Amet Kalafatov Qırımnıñ azat etilmesini körmedi – 1942 senesi vefat etti.
Ustalarnıñ işleri bugün Moskvada Tretyakov galereyasında, Sankt-Peterburg Qavmiyat müzeyinde, Paris, Londra, Pekin ve , elbette ki, Vatanı – Qırımda şahsiy toplamlarında saqlıdır. Onıñ ayat işini bala ve talebeleri devam ete – Asan Galimov, onıñ nefis cezveleri ve sandıçıqları qırımlılarnıñ çoqusında bar, nağışçı Safiye Vaapova, ressam Riza Vaapov ve qırımtatar ustalar sülâlesiniñ diger vekilleri.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, PEN-klubınıñ azası


text:
Kiyevniñ Dneprovsk rayon mahkemesi oktâbr 15 künü QMC Yuqarı Radasınıñ devlet hainliginde qabaatlanğan sabıq deputatı Vasiliy Ganışnıñ işini baqmağa başladı.
Qırım.Aqiqatqa Ganışnıñ advokatı Andrey Rudenko aytqanı kibi, cumaaqşamı, oktâbr 15 künü, «devlet qabaatınıñ tam metni seslendirildi, şaatlarnı belgilediler».
«Nevbetteki toplaşuvnı qabaat ve imaye tarafından şaatlarnıñ sorğusından başlarmız», – dedi o.
Şu cümleden, şaat olaraq mahkemege Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve Qırım jurnalisti Aleksandr Yankovskiy çağırıldı.
Rudenkonıñ sözlerine köre, nevetteki toplaşuv sentâbr 26 künü saat 14:30 keçirilecek.
Advokat imayesi altında bulunğannıñ sağlığı aqqında bildirdi: «Vasiliy Vasilyeviçniñ sıcağı bar edi. Alâ daa yürek ekiminde tam baquvnı keçirmediler».
Aprel 28-de Ukraina havfsızlıq hızmeti Ukraina Devlet sıñır hızmeti ile beraber onı Qırım çıqışında yaqaladılar. Ganış apiske alındı, çünki onı qıdıra ediler. Baş prokuratura onı devlet hainliginde şekley. Ukraina taqiqatçılarınıñ malümatına köre, Ganış Qırım statusı aqqında «referendum» keçirilmesine rey bergenlerden biri edi, ve böyle etip Ukraina topraq bütünligine zarar ketirmege tırıştı.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi fevral 20 künü işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası bu tarihnı yarımada işğaliniñ başlanuvı künü olaraq ilân etti.


text:
Frenkistannıñ sabıq prezidenti Valéry Giscard d’Éstaing «Frenkistan-Rusiye dialogı» birliginiñ konferentsiyasında Qırımnıñ Rusiye tarafından işğali «tarih ketişatına uyğun kelgenini» bildirdi», – dep bildire siyasetçiniñ sözlerini mart 26 künü TASS.
«Qırım evel Ukraina tarafından degil de, Rusiye tarafından feth etilgenini aqılda tutmaq kerek. İleride de yarımada Rusiye vilâyeti edi. Rusiye halqı – ulu halqtır. Sadece qomşu degilmiz ki, bir birimizni ürmet etmelimiz», – dedi o.
Neşirniñ malümatına köre, siyasetçi Ukraina buhranınıñ yoq etilmesinde «devlet sıñırında bitaraf statusı ile muayyen konfederatsiyanıñ teşkil olunması» yardım etecegini bildirdi.
«Ukrainağa kelgende, anda öz qısımlarını ürmet etecek ve Rusiye ile Avropa arasında bağlayıcı bir köpür olacaq bir konfederatsiya teşkil etilmeli», – dedi siyasetçi.
Ukraina devletiniñ islâatlarını belgilemek içün, dey Giscard d’Éstaing, halqara konferentsiyalarnı keçirmek kerek.
Valéry Giscard d’Éstaing 1974-1981 seneleri Frenkistan prezidenti edi.


text:
Amerika Qoşma Ştatlarında çetel memleketlerge yayınlama bir sıra amerikalı media-şirketlerini idare etken Yayınlama müdirleri şurası Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda mustaqil jurnalistlerniñ taqip etilmesini takbih etti. Bu jurnalistler arasında Azat Avropa Radiosı - Azatlıq Radiosınen işbirlik yapqan mühbirlerdir.
Böyle Qırım jurnalistlerniñ biri Nikolay Semenağa qarşı bildirilecek cinaiy qabaatlar «esassız ve olarnıñ tek maqsadı mustaqil seslerini ve farqlı fikirlerni yoq etmektir», dep ayttı Şura müdiri Con Lansing. «İç bir ükümet jurnalistniñ işi serbest yapılmasına mania olmaması kerek», – qayd etti o.
Şura reisi Ceff Şell, öz tarafından, böyle ayttı: «Mühbircilik cinayet degil». Diger haber vastalarınıñ kibi, Azat Avropa Radiosı - Azatlıq Radiosınıñ jurnalistleri de öz işini Qırımda qorquzma ve yaqalamadan qorqmayıp yapmaları kerek, dep qayd etti o.
Yayınlama müdirleri şurası aprel 20-de, çarşenbe künü saba Kiyevdeki AQŞ elçiliginiñ temsilcisi Con Lalli böyle bildirgenini hatırlattı: «Amerika Qoşma Ştatları Qırımda jurnalistlerniñ yaqalanuvını qatiyen takbih ete ve Rusiye ükümetiniñ haber vastalarına qarşı yapılğan politsiya reydlerini toqtatmağa çağıra».
«Bu areketler Rusiye ükümeti tarafından em Rusiyede, em işğal etken Qırımda mustaqil seslerniñ daa qattı yoq etilmesiniñ nevbetteki misalleri ola», – dedi o.
Aprel 19-da Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları mustaqil jurnalistlernen bağlı Qırımnıñ yedi sakininiñ evinde tintüvler keçirdi. Olarnıñ arasında Azat Avropa Radiosı - Azatlıq Radiosınen işbirlik yapqan mühbirlerdir.
Rusiyege boysunğan Qırım prokuraturası Qırım jurnalistleriniñ biri olğan Nikolay Semenağa qarşı cinaiy iş açqanını, onıñ mühbir işlerinde «ekstremist faaliyetini» yapqanında ve «Rusiye topraq birdemligini bozmaq» içün çağırğanında qabaatlağanını bildirdi. Semena qabaatnı red ete, ve Azatlıq Radiosı Qırım.Aqıqat ile işbirlik tutqanını da red ete.
Bundan da ğayrı, Rusiyege boysunğan yarımada prokurorı Azatlıq Radiosınıñ leyhası olğan Qırım.Aqiqat saytına irişimni qapatmağa çağırdı, bu saytnıñ maqsadı Rusiyeni itibardan tüşürmek olğanını, o milletlerara munasebetlerni bozğanını ve ekstremizmni teşviqat etkenini bildirdi.