text:
Qırım akimiyeti bu yılnıñ soñuna qadar yarımadada qazılıp başlağan tahminen otuz quyudan suv berip yetiştirmeli, dep bildire Rusiye iqtisadiy inkişaf naziriniñ muavini Sergey Nazarov.
«Bu işler Qırım ve Aqyarnıñ suv teminlevi sistemalarına ilâve suv berecek. Qazılğan quyularnıñ suvını Qırım sakinlerine yılnıñ soñuna qadar berip yetiştirmek müim ola», – dep bildire Nazarovnıñ aytqanlarını Rusiye iqtisadiy inkişaf nazirliginiñ matbuat hızmeti cuma künü.
Rusiye memurı yarımadada «Qırımnı yahşı suv teminlevini» teftiş ete.
Nazarov Qırım ve Aqyarda quyular qazılacaq meydançıqlarnı baqtı. Rusiye kontrolindeki Qırım memurları yılnıñ soñuna qadar 20 quyu Qırımda ve daa sekizi Aqyarda qazılacaq, dep bildirdi.
Daa evel haber etilgenine köre, Nazarov Qırımda 2021 senesiniñ başına qadar «keskin suv qıtlığını» yeñmege talap ete.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


c: text/html

text:
NATO Ukraina ve Gürcistanğa Rusiyege tirenmege yardım etecek, bunı NATOda AQŞ elçisi Kay Bailey Hutchison matbuat konferentsiyasında haber etti, bildire Azatlıq Radiosı.
"Kelecekte NATOnıñ azaları olacaq memleketlerge sadıqmız. Biz olarnıñ episini isteymiz. Gürcistannı da, Ukrainanı da. İslâatlarınıñ ilerlemesini isteymiz, Rusiye dezinformatsiyasını ve bu ülkelerniñ - Gürcistan ve Ukrainanıñ - topraqlarınıñ almasını yeñmelerini isteymiz. Rusiye bu memleketlerge suveren idarege, suveren terrotoriyağa ve sıñırlarğa saip olmaq aqqına keder etmemeli. Ve biz Rusiye tecavuzına tirenmek içün Gürcistan ve Ukrainanı destekleycekmiz", - dedi Hutchison.
O, NATO ğayretlerinden qaytmaycağını qayd etti.
"Qapımız açıq. Men bellesem, Şimaliy Makedoniyanıñ qabul etilmesi bunı köstere. Ve biz ortaqlarımızğa, Gürcistan ve Ukrainağa yardım etemiz", - dedi AQŞ vekili.
Ukraina ve NATOnıñ ortaqlığı 2014 yılda Qırım ilhaqı ve Donbas çatışmasınıñ başlağanından soñ daa yaqın oldı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye Belarus ile sıñrında adamlarnıñ keçişinu qapatacaq, bunı martnıñ 16-sında Rusiye baş naziri Mihail Mişustin haber etti. Oña TASS agentligi atıf ete, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Beyanatta, bu yasaq qaysı künden başlaycağı bildirilmey.
"Biz Belarus ile sıñırnıñ qapatılması aqqında da qarar aldıq, bir sıra qoşma tebdirlerni azırladıq. İleride de memleketimizniñ bu yañı telükeden qorçalaması içün bütün kerekli şeylerni yapacaqmı", - dedi Mişustin.
Belarus, Rusiyeniñ 16 qomşu memleketinden 12-nci qapalı memleket oldı. Şimdilik Finlândiya ve Azerbaycan açıqlar.
Yer sıñırlarından keçişten ğayrı, Rusiye martnıñ 16-sından başlap Avropa Birligi memleketlerine, İşveçre ve Norvegiyağa uçuşlarnı toqtattı. Ava şirketleri yalıñız Şeremetyevo ava limanından ve yalıñı AB memleketleriniñ paytahtlarına uça bile.
Daa evel haber etilgeni kibi, Rusiyede üç yañı COVID-19 koronavirus adisesi qayd etildi. Operativ ştatınıñ malümatına köre, koronavirus Belgorod, Kaliningrad ve Moskova vilâyetleriniñ sakinlerinde tapıldı.
Martnıñ 12-sinde Dünya sağlıq teşkilâtı koronavirus pandemiyasını ilân etti.
Yañı çeşit koronavirus yuqunçı 2019 senesi dekabr ayında Qıtayda tarqalıp başladı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Qırımlı ukrain boksçısı Aleksandr Usik rusiyeli Andrey Knâzev ile uruşta aprel 18-de ğalebe qazandı. Uruş vaqtından evel toqtatıldı, Usik 9-ıncı raundda tehnik knockout ile yeñdi. Ukrain boksçısı ekinci sefer çempion quşağını qorçalay.
«Qoltutmağa kelgeniñiz içün sağ oluñız. Raqibime teşekkürler bildirem, bu yalıñız boks, şahsiy bir şey yoq», – dep ayttı Usik uruştan soñ mühlisleri ve raqibine.
Qırımlı idmancı ve tuvğanlarına teşekkürler bildirdi. Uruşnı seyirciler zalında Usikniñ anası baqtı.
«Menim içün ayrı bir kün. Tam üç ay evelsi ömür arqadaşım maña üçünci balanı ediye etti», – dedi Usik.
Onıñ qayd etkenine köre, uruştan soñ evge, Aqmescitke, yol alacaq.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ukrain boksçısını tebrikledi.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin tünevin Qazanda Devlet keñeşi prezidiumınıñ keniş toplaşuvında Tataristan yolbaşçısı Rustam Minnihanovnı eki kere tenbiledi. Bu aqta Radio Svobodanıñ rus bürosı haber ete.
Birinci kere Putin Minnihanovnı «Mesken ve şeer müiti» milliy leyhasınıñ yerine ketirilüv meseleleri boyunca cemaat vekilleri ile körüşüvde diqqatlı olmağanında yüzledi.
Suallerden birine cevap berip, Putin şu daqqada salondaki qomşulardan birinen laf etken Minnihanovğa hitap etti. Prezident adını aytıp hitap etti, amma o, birden eşitmedi. «Anda-mında baqma, ne ola. Bizni diñlemey», – dedi Putin. O, cumhuriyet yolbaşçısı sualniñ başını eşitmedi ve cevap bermeycek, dep ayttı.
Ekinci kere Rusiye prezidenti, Devlet keñeşiniñ işçi gruppa reberi Minnihanovğa söz berdi. Faqat Minnihanov mikrofonğa ketkende onı körmedi. «Çıqıp ketti bir yerge. Qayda ketti?», – dep soradı Rusiye prezidenti.
Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, Vladimir Putin tarafından Tataristan yolbaşçısı Rustam Minnihanovğa yapılğan «şaqalar» «devlet yolbaşçısınıñ bu region reberine eyi munasebette olğanını» köstere ve iç bir problem yoq, dep bildirdi.
Minnihanov 2010 senesi martnıñ 25-nden berli Tataristan Cumhuriyetiniñ prezidenti ola.


text:
1943-çü cılnı 2-çi noyabrında (Kasım ayında) tañ atar atmaz har Karaçay üydegini zor bla köçürürge 2 soldat bla bir ofitser üylege kirgendile. Kartdı, caşdı, tişirıudu, sakatdı deb karamay, üslerine avtomatlanı aylandırıb, sürüb ullu maşinalağa mindirgendile. Milletni köbüsün keltirib, Cögetey Ayağında temir col stantsiyağa kuyğandıla, kalğanların Narsana canından aşırğandıla.
HALKNI TAZA ATIN CAKLAY
Cazalanı Balva
1943-çü cılnı 2-çi noyabrında (Kasım ayında) tañ atar atmaz har Karaçay üydegini zor bla köçürürge 2 soldat bla bir ofitser üylege kirgendile. Kartdı, caşdı, tişirıudu, sakatdı deb karamay, üslerine avtomatlanı aylandırıb, sürüb ullu maşinalağa mindirgendile. Milletni köbüsün keltirib, Cögetey Ayağında temir col stantsiyağa kuyğandıla, kalğanların Narsana canından aşırğandıla.
Bütev da milletibizni 36 eşelonña cükleb aşırğandıla. Har vagonda em kemi bla 40 adam barğandı, hapçüknü-zatnı sanamay. Colda 653 adam ölgendi. Alanı ölüklerin basdırırğa madar bolmağandı, poezd tohtağan cerlede koyub barğandıla. Colda barğan zamanda vagonladan tüşüb stantsiyalarında acaşıb kalğanla da köble bolğandıla. Alanı cazuvları kalay bolğandı eken? Anı kişi bilmeydi. Bütev da noyabrnı 2-de 69.267 adam neda 15.980 üydegi köçürülgendi.
Karaçay milletni 500-ge cuvuk ellege çaçhandıla: 35.490 adam Kazahstanña, 26.432 adam Kırğızstanña, Uzbekistanña da 818 adam tüşgendi. Bir kavum üydegileni va Krasnoyar, Habarovsk kraylağa, Amur, İrkutsk obla-stlağa aşırğandıla.
Köçgünlüknü közüvünde kuru sabiyleribizden oguna 22 miñi ölgendi. Ay medet, can saklaybız deb, başha milletlege katışıb, başsız bolub ketgenle da bardıla. Ala esiñe tüşsele, cüregiñe kan kuülğança boladı.
Millet komendantlanı katı rejimine, al cıllada cergili adamlanı bizge ters karağanlarına, bir elden bir elge erkinliksiz barğanlağa 25-şer cıl azab salınñanına da karamay, tözgendi, çıdağandı, milletligin saklağandı. Kız sabiyle kanal kazıb, kartla baçhalanı suğarıb, tişirıvlarıbız tütün, şeker çügündür ösdürürge ürenib, keçe-kün da boş turmay, halkıbız sav kalğandı. Kaysı işden da artha turmağanıbız, kol kıyınıbız aç ölümden kaldırğandı, bügünñü nasıblı caşavğa çığarğandı.
Köçgünçülükde turğan caşladan, kızladan baş okuv zavedenielege kirgenle, sportda ullu cetişimle etgenle da köb bolğandıla.
Kırğızstanda birinçi bolub, Talas oblastnı Talas rayonunda Karaçaylıladan V. Pik atlı kolhoz kuralğandı. Bu mülknü urunñanları savlay respublikada cerçilikden, malçılıkdan ullu hayır alğanları bla mahtav tabhandıla.
Millet tuvğan Curtuna köçgeninde, 1957-çi cıl yanvarnı 9-da SSSR-ni Baş Sovetini Ukazı bla Karaçay-Çerkes avtonom oblast kuraladı. Cañı caşav başlanadı, cañı kolhozla, sovhozla, promışlennost predpriyatiele açıladıla, elle kuraladıla. Alay a partiyanı reciminde bizni milletge barı da ariuv betden karab barmağandıla, üsübüzge kir cağarğa izlegenle çıkğandıla. Alay bla KPSS-ni obkomunu milletge karşçı 3-çü, 4-çü ple-numları ötedile, konferentsiyala boladıla. Bu bolumda korkmay bizni amanlağanlağa karşçı turğan küçlü caşla çıkğandıla.
Alanı biridi Haçirlanı Azretni caşı İsmail. ol, okuvlu, bilimli ötgür caş kesi köçgünçülüknü azabın tolu sınağandı, halkğa cetgen kıyınlıknı körgendi. Izıbızğa kaythanıbızdan sora, Stavropolda el mülk institutda bilim alğandı. Komsomol, partiya kulluklada işley kelgendi. 1979-çu cıllada Koban rayonda «Rodina» kolhoznu predsedateli bolub turğandı.ol başçılık etgen mülk savlay Stavropol krayda, Karaçay-Çerkesiyada da cerçilikni, malçılıknı azıkların hazırlav bla alçılanı birine sanala edi. İsmailğa işde cetişimleri üçün Urunuvnu Kızıl Bayrağını, «Hurmet Belgisini» orden-leri, talay medal da berilgendile. ol 1989-çu cıldan 1991-çi cılğa deri SSSR-ni Halk deputatı bolub turğandı, SSSR-ni Ministrlerini Sovetini lavreatıdı. Haçir ulu camağat işlege da tiri koşulğanlay keledi. Busağatda «Camağat» organizatsiyanı predsedatelidi.
Ol közüulede bizni milletni süymegen, KPSS-ni Ara komitetinde ideologiya canı bla sekretar bolub işlegen M. Suslov sav edi, deb hapar aytadı İsmail. Suslovçala dağıda bar edile. Ala uv berib, Karaçay milletge aman kuyalğanların kuyub başlaydıla. «1943-çü cıl bu milletni Aziyağa tüz köçürgendile, ala cavlağa boluşhandıla, aralarından banditle çıkğandıla, Teberdide sabiyleni kırdırğandıla, entda tınç turmay, artıklık etedile zat» deb bolmağan, ötürük haparlanı cayıb, halknı eki ayağın bir uyukğa sugub turğandıla. oñlu-oñlu caşlarıbıznı milletçiledile, deb işlerinden çığaradıla, KPSS-ni obkomundan talay adam işden kıstaladı. Başından buyruk bolub, cergili partiya organla dağanlık etib, cercerde bizni milletge karşçı cıyılıvla bardırıladıla, ara gazetlede, jurnallada ötürük statyala çığadıla «İmenem VÇK» degen kitabnı cayadıla. ol közüv partiya rejimni tamam halknı kıshan küçlü zamanı edi. Baş költüreme degenni partiyadan çığarıb, işinden kıstab bara edile. ol oğay, südlük-colluk etgenleri da bar edi. Haçirlanı İsmailnı kollarına buğov salıb, keçele bla Zelençukge, Nevinnomısskege cürütüb aylanñandıla. Alay bla korkuturğa, sındırırğa, sıyın tüşürürge izlegendile. Özge, ol kerti, tavlu caşça, cigitligin tanıthandı, tözgendi, çıdağandı, korkub artha cañız bir atlam etmegendi. Kesibizde, Stavropol krayda, Moskvada KGB-nı başçılarına, prokuraturalağa, ullu kral kullukçulağa tübeb, kağıtla cazıb bolumnu añılatırğa küreşgendi. SSSR-ni Halk deputatıça milletin saklavda köb işni etgendi.
ol kıyın közüvlede bizni halknı başha milletleni keleçilerinden köble caklağandıla. Cazuvçula, jurnalistle Loginov, Leonteva, Kostinskiy, prokurorla Buturlin, Luşnikov, dağıda başhala ara gazetlede milletibizge sıy bergen, bolumnu tüzüça körgüzgen köb statyaların basmalaydıla. SSSR-ni Halk deputatı Haçirlanı İsmail kraynı prokuroru Homutnikovğa pismo cazğan edi.
«Uçkulan özende sovet askerçileni kırğanları, Töben Teberdide sabiyleni öltürgendile degen haparları tüzmüdü?» deb. Haçir uluğa kraynı prokurorunu: «Biz ol faktlanı tintib karağanbız. Töben Teberdide sabiy üyde bolğanlanı kırğanla nemets faşistle bolğandıla» deb cuvabı kelgen edi. Uçkulanda askerçileni kırmağandıla, ala barısı da ötürük haparladıla.
Haçirlanı İsmailnı ençi arhivinde Karaçay milletni erkinligin saklavnu, reabilitatsiyasın ayağına deri cetdirivnü üsünden bizge boluşhanladan köbleni atların millet esinde sakların aythanlay turadı. Lukyanov 1989-çu cıl sentyabrda beri, Dommayğa, kelgeninde, talay zamannı saklab, anı bla uşak eterge barğan edi Haçir ulu bla RSFSR-ni Baş Sovetini deputatı oruslanı Azret. Ekisine da alay kolay tübemeydi Anatoliy İvanoviç. Lukyanovğa kraynı, oblastnı tamadaları Karaçay millet işlerge süymeydi, savdügerlik işni bardıradı, camağat coruknu buzğanla alanı arasından köb çığadıla deb, başına singdirib turğan edile. Özge, İsmail da, Azret da küreşe ketib, bolumnu tüzüça añılatadıla Lukyanovğa. Artdan anı boluşlugu da tiyedi milletibizge.
Haçirlanı İsmail kesini közüvünde milletin boşuna terslegenleri bla baylamlı ol zamanlada KGB nı tamadası Krüçkov Vladimir Aleksandroviç bla SSSR-ni baş prokuroru Suharev Aleksandr Yakovleviçge deputat zapros etib, keslerine da tübeb, bizni halknı üsünden ötürük haparlanı cayıb aylanñanların bildirgendi.
SSSR-ni Halk deputatlarını sezdi keçge sozulğan edi bir colda. Menden uzak bolmay, SSSR-ni Baş prokuroru Suharev oltura edi, deb, esine tüşüredi Haçirlanı İsmail. Men anı bla tanış bolğanım bla hayırlanıb: «Senñe Karaçaydan kelgen bir 3-4 adamnı tüberikleri bar edi» dedim.
Bir közüvlede İspravnada kolhoznu predsedateli bolub işleb ketgen Sotsialist Urunuvnu Cigiti, art cıllada Moskvada işlegen Volodin Boris da: «Aleksandr Yakovleviç, Karaçaylıla kelgen esele, sözsüz da, tüberge kereksiz» deb, meni caklab söz koşhan edi. A. Suharev köb da sağış etmey: «Sezd boşalğanlay, meni kabinetime kelirsiz» degen edi. «Sezd a keçegi sağat 12 bola boşaladı. Bu zamanda bizni saklay bolmaz allay oñlu adam, deb kölübüzge kele, bardık. Birgeme oruslanı Azret, Süyünçlanı Azamat, dağıda talay adam bar edi, deydi İsmail. Aleksandr Yakovleviç bizge bek cılı tübedi, bütev aythanıbızğa ullu es bölüb tıngıladı. Artdan anı bizge etgen onov köb cerde boluşhan edi. Bizni delegatsiyağa RSFSR-ni Ministrlerini Sovetini predsedateli Vlasov da ariuv halda tübegen edi.
Ol közüvlede Karaçayğa reabilitatsiya etgen komissiyanı tamadası Goçiyalanı Boris, Karaçay şaharda ispolkomnu predsedateli Elkanlanı Boris, men Kazahstanña barıb, anda Prezident Nursultan Nazarbaevge da tübegen edik. ol da kolundan kelgen boluşluknu ayamağandı. Haçir uluça milletibizge carağan, boluşhan caşla köb bolğandıla. Bügünlükde da ala milletibizge kayğırğanlay, es bölgenley turadıla.
Allahha şukur, kıyın, kayğılı, buşuv künleribiz da artda kaldıla. Milletni kesini küçü bla bügün erkin ceribizde, erkin caşaybız. Mından arısında da, aldan alğa barayık, halkıbıznı sanı köbden köb bolsun, suklanñan bizge suklansın!
Karaçay Gazet


text:
Bu afta Rostov SİZOlarında, Qırımda tutulğan ve soñra Rusiyege çıqarılğan 19 ukrain siyasiy mabüs ile konsul körüşüvleri planlaştırıldı.
Bunı Rostov-na-Donu şeerindeki baş konsul Taras Malışevskiy "Gromadske radio"ğa bildirdi.
"Rusiye tarafından sebepsiz terrorcılıqta qabaatlanğan vatandaslarımıznı ziyaret etecekmiz. Olarnıñ arasında Aluşta, Qarasuvbazar, ekinci Bağçasaray, Qurman "Hizb ut-Tahrir davalarınıñ" iştirakçileri bar. Ve Saq şeerinden olğan Oleg Prıhodko", - aytıp berdi Malışevskiy.
Onıñ aytqanına köre, körüşüv vaqtında mabüslerniñ tutuluv şaraitleri ve saglıq alı teşkerilecek, bundan ğayrı advokatlarınıñ işi aqqında fikirlerini diñleycekler. Tuvğanlarından mektüplerni de bermege planlaştırıla.
"Baş konsullıq mabüslerniñ episine maddiy destek yapacaq. Er körüşüvniñ neticeleri aqqında ukrain matbuatına aytılacaq, daa tafsilâtlı haberler, koronavirus sebebinden mart ayından berli körüşme imkânından marum qalğan tuvğanlarına aytılacaq", - dedi Malışevskiy.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısı aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoq – qırımtatarıdır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
Siyasiy mabüslerge qol tutuv programmasınıñ reberi, «Memorial» aq qorçalayıcı merkeziniñ şura azası Sergey Davidisniñ bildirgenine köre, merkezleriniñ cedvelinde 315 insan bar, 59-ı – qırımtatarıdır.


text:
Angliyädä qoş grippı
4 meň 500 qanatlı xaywannı yuq itügä kereşkännär
Angliyäneň tön’yaq-könbatışında urnaşqan Çeşir töbägendäge fermada qoş grippı kürelgän.
Test ütkärgäç alarda qoş grippınıň ber töre barlığı açıqlanğan.
Fermadağı yaqınça 4 meň 500 qanatlı xaywannı yuq itügä kereşkännär.
Fermağa kerep çığular çiklängän, çir taralmasın öçen ferma tiräsendä saqlıq çaraları kürelgän.
Angliya xalıq sälamätlegen saqlaw oyışması qoş grippınıň cämğıyät’ sälamätlege öçen bik tübän qurqınıç tudırğanın häm koronavirus belän bernindi bäyläneşe bulmawın beldergän.
Qoş grippı küzätelgän töbäktä yaqınça 200-300 tiräse xucalıq bar.


text:
Ukraina baş naziri Volodımır Ğroyman, ukrainlerni Devlet Bayrağı Kününen hayırlap, "işğal etilgen Qırımnıñ ve Donbassnıñ azat etilmesinden soñ, olarnıñ üzerinde Ukraina bayrağı kene yelpirecegine inanamız", dep ayttı.
"Mavı-sarı bayraq, vatandaşlarımıznıñ onlarnen nesilleri Ukraina mustaqilligi içün küreşniñ timsalidir. Mavı-sarı bayraq qaramaniy küreşniñ, sebatnıñ, ukrainlerniñ devlet qurucılığınıñ çeçekleridir. Onıñ içün, 1991 senesi Ukraina mustaqil olğanda, Ukraina Devlet Bayrağı tamam mavı-sarı olmaq kerekliginde kimseniñ sübesi olmadı", - denile Ukraina baş naziriniñ hayırlav nutqunda.
Avgustnıñ 23-ünde Ukrainada Devlet bayrağı Künü qutlaylar. Bu bayramnı 2004 senesi öz qararınen prezident Leonid Kuçma tayin etken edi, ondan soñ prezidentlik yapqan Viktor Yuşenko, 2009 senesinde, avgust 23-ünde Ukraina bayrağınıñ köterilmesi merasimini başladı.
Bayram arfesinde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, avgust 23-ünde Devlet bayrağı kününde, mavı-sarıikrain bayrağını asıp, fleşmob keçirmege teklif etti.
Cuma künü Kyivde Sofiyskaya meydanında Ukraina prezidenti, Ukraina bayrağınıñ tantanalı köterilmesi merasiminde iştirak etecek.
Resmiy malümatqa köre, 1991 senesi avgust 23-ünde bir qaç halq mebusı Yuqarı Radanıñ Sessiya zalına mavı-sarı bayraqnı ketirdi. O bayraqnı papaz Petro Boyko taqdis etken edi. Tamam bu vaqiağa Leonid Kuçmanıñ "Ukraina Devlet Bayraq Künü aqqında" fermanı bağışlanğa, Ertesi künü, 1991 senesi avgust 24-ünde Ukraina öz mustaqilligini ilân etti.
Anayasağa köre, Ukraina devlet bayrağı — eki sarı ve mavı yatma sızıqlı sancaqtır.


text:
Aqyar bazarlarında bal çoq alalar. Limon ve zencefil paalılaşqan soñ, yerli sakinler bal sorap başladı. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, bal fiyatı şimdilik deñişmedi, zencefil ise belli bir müddet satılmay.
Qış-baar mevsimi zencefil kilosı 300-500 ruble edi. Amma karantin başlağanınen zencefil fiyatı bir buçuq biñ rublege qadar arttı, soñra ise bir kilogramm 4-5 biñ ruble oldı. Yanvar ayında limon kilosı 100 rubleden satıla edi, amma martnıñ soñunda fiyat dört qat arttı – bir kilogramm 400 ruble oldı.
Satıcılarnıñ Qırım.Aqiqat mühbirine bildirgenine köre, Rusiye akimiyetiniñ vekilleri fiyatlarnı kötermemege tevsiye etti.
Şunıñ içün 400 rublelik fiyatlarnı olar açıq köstermeyler.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Aqmescitte zencefil satışta qalmadı, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bildirgenine köre, soñki künleri onıñ fiyatı 20 qat arttı.
İşğal etilgen Qırım akimiyeti bir sıra mal fiyatı artqanını qayd ete. Hususan, pişken kolbas, tuzlu ve buzlatılğan balıq, soğan, qartop, boğdan, ösümlik yağı paalılaştı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov, vitse-premyer Mihail Seleznöv istifağa ariza bergenini ve onıñ yerine Qırım memurı Yuliya Jukova teklif etilecegini tasdıqladı. Bunıñ aqqında o Facebookta yazdı.
“Muaviniñ Mihail Borisoviç Seleznövniñ öz isteginen işten ketmek arizasını imzaladım. Onıñ istifası aileviy sebeplernen bağlı. Beraberlikte yapılğan iş içün Mihail Borisoviçke minnetdarım. Onıñ yerine ise Yuliya Mihaylovna Jukovanıñ namzetini teklif etem. Şimdi o, Qırım cumhuriyetiniñ mesken nezareti İnspektsiyasınıñ başıdır. Bu mesele Devlet şurasınıñ eñ yaqın sessiyasında rey berüvge qoyulacaq”, - dep yazdı Aksönov.
Daa evel Qırım matbuatı, rusiyeli akimiyeti başınıñ muavini Mihail Seleznöv istifağa ariza bergeni aqqında bildire edi.
Mihail Seleznöv Qırım vitse-premyeri vazifesini 2018 senesi iyül ayından becere edi.


text:
Ğarp Sovetler Birligini añdırğan vaziyetke oğrağan Rusiye dissidentlerine faal sürette yardım etmek kerek, dep ayta sovet dissidenti, uquq qorçalayıcı ve qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev. Bunı o, yalıñız Radio Svobodağa degil, bütün halqara forum ve körüşüvlerde aytqan edi. Onıñ fikirince, Rusiye cemiyetinde deñişmeler olmaq kerek, amma ukrainler ve Ğarp yardım etmese, bu deñişmeler dünya içün telükeli ola bile. Subetimizni Mustafa Cemilevge Rusiyeniñ şimdiki vaziyetinde Sovet Birligini neler añdıra sualinden başladıq.
– Bugünki Rusiye rejimi ve terroristik sovet rejimi arasında farq büyük degil. Bu sebepten insan aqları, insan itibarını qorçalağan adamlar sovet rejiminde olğan qıyınlıqlarğa rastkeleler. Farqlı fikirler içün basqı. Şunıñ içün dünya toplulığı buña diqqat ayırmalı.
Elbet de, farqlar da bar, misal olaraq, sovetler zamanında uquq qorçalayıcı malümatnı derc etip olamağan edi, şimdi ise onı aydınlatmaq mümkün, soñra ise ceza alasıñ.
Rusiye rejimi sovetler zamanınıñ soñki yılları qullanılmağan usullarnı qullana. O vaqıt adamlarnı qaçırıp öldürmegen ediler, şimdi ise bunı yapalar.
Dünya toplulığınıñ buña ve Rusiyeniñ istilâcı tışqı siyasetine büyük diqqat ayırması ğayet müimdir.
– Siziñ fikiriñizce, Ğarp ve em büyük, em de kiçik nesilniñ bir çoq Rusiye dissidenti ile sıq munasebetleri olğan Ukraina nasıl yardım ete bileler? Olarnen körüşkende nasıl bir yardımğa ihtiyacları bar aytalarmı?
Bizler Rusiyeniñ içinde deñişmeler olacağına ümüt besleymiz
– Mence, Rusiye dissidentlerine yardım etip olamayıq. Olarnıñ Rusiye vaqialarınıñ aydınlatması ile problemleri yoq, meselâ. Allahqa şükür, şimdi em İnternet, em de telefon bağı bar. Olar malümatnı yollay bileler. Lâkin Rusiye akimiyeti buña qulaq asmay.
Olarnıñ Rusiye kütleviy haber vastaları ile alâqaları yoq. Böylece, toplulıqqa tesirleri pek azdır.
Bundan ğayrı, Ğarpta Rusiyede insan aqlarınıñ bozulması ile aktsiyalarnı ötkermek kerek.
Doğrusını aytqanda, bizler Rusiyeniñ içinde deñişmeler olacağına ümüt besleymiz. Bu sebepten yalıñız cezalar yeterli olmaycaq. Amma halq Rusiyede faal sürette keçirilgen teşviqattan azat etilmeli.
Şunıñ içün rejimge qarşı cezalar quvetleştirmeli, aks alda Putinniñ istilâsı artacaq.
– Eskiden Rusiye rejimi sistemanıñ temelini qoyğan qabarcılıqnı meydanğa çıqarğan adamlarğa birden cevap bergen edi. Bücetten bir qaç yüz million dollarnıñ hırsızlığını aydınlatqan uquqçı Sergey Magnitskiyni hatırlasaq, yeterdir, o, apshanede elâk oldı. Siziñ fikiriñizce, al-azırda Rusiye rejimi içün bu adamlar uquq qorçalayıcılardan daa da telükelimi? Ya da bu Ğarpnıñ Sergey Magnitskiyniñ ölüminden soñ tizgen «Magnitskiy cedveli» ile bağlı, onıñ ölümine alâqası olğan Rusiye memurları cezalanğan edi?
Qırımğa kelgende ya da rejimniñ diger areketleri aqqında aytqanda ziyalılar bile çeşit laflar ayta
– Mence, bu cedvelni kenişletmek ve iqtisadiy cezalarnı quvetleştirmek kerek. SWIFT halqara ödev sistemasını da söndürmek kerek. Rejimge qoltutqanlar oñaytsızlıqnı is etip, çorlanmalı. Hırsızlağan paranı masraf etalmayıp, bundan raatsız olmalı.
Rusiyedeki halqnıñ isyan köterecegine ümüt etmemek kerek, mence, bu telükelidir. Rus isyanı ne olğanını bilemiz, bunıñ neticesi hayırlı olmaz.
Rusiyede adamlar pek yavaş añlaylar. Adamlarnıñ çoqusı alâ daa teşviqatnıñ tesiri altındalar, eñ azından, böyle körüne. Çünki Qırımğa kelgende ya da rejimniñ diger areketleri aqqında aytqanda ziyalılar bile çeşit laflar ayta. Rusiye akimiyeti bir şeyni acımağan teşviqat tesiri altında olğanları belli. Rejim teşviqatnıñ alternativası olmasın dep, buña büyük emiyet bereler. Bilgeniñiz kibi, doğru malümatnı bergen yekâne ATR qırımtatar telekanalı bile qapatıldı.
Maqaleniñ asıl nushası – Radio Svoboda saytında


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/11-12
Sün Yat-sen (12.11.1866, 广东省 Guangdong provintsiäseneñ 中山市 Zhongshan şähäre, Çin imperiäse - 12.03.1925, Xanbalıq, Qıtay Cömhüriäte) — qıtay inqıylabçısı.
Gomindan firqäsenä nigez saluçı, 1912 yılda Qıtay Cömhüriäteneñ berençe (waqıtlı) prezidentı bularaq saylana.
Eçke säyäsi köräş arqasında, 1913-1917 yıllarda / Yapunstan imperiäsendä möxäcirlektä yäşap ala. 1940 yılda (ülgäç) "millät atası" atamasına layıq bula.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Qırımlı siyasetçi, Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurasınıñ sabıq reisi ve Ukraina Yuqarı Radasınıñ sabıq deputatı Boris Deyç 84 yaşında vefat etti. Bu aqta «Qırım yeudileri regional milliy-medeniy muhtariyeti» cemaat teşkilâtınıñ reisi Anatoliy Gendin ve Qırım kütleviy haber vastaları bildire.
«Argumentı nedeli – Krım» neşiriniñ malümatına köre, Deyç fevralniñ 7-nde saba COVID-19 hastalığı sebebinden alı fenalaşqan soñ Qırımdan Moskva hastahanelerinden birine ketirilip vefat etti. Berilgen malümatqa köre, Deyç aşı olğan ve tekrar aşı yaptırğan edi.
Boris Deyç Ukraina siyasetçisi, V, VI, VII çağırılış Ukraina halq deputatı (2006–2014), bundan evel – Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurasınıñ reisi (2002–2006, 1998 senesinden birinci muavini) edi. Deyç 2001 senesinden berli Regionalr firqasınıñ azası, firqanıñ siyasiy şura azası edi. Ukraina qaramanı unvanına nail oldı (2013).
Qırım işğalinden soñ 2012 senesi Ukraina parlamentine saylanğan Boris Deyç Qırımdaki majoritar okruglarından birinde «Qırım referendumında» ve 2014 senesi Qırımdaki Rusiye saylavlarında rey berdi.


text:
İşğal etilgen Qırımda yerli sakinni köteklegen «politsiya» hadimini işten boşata bileler. Cuma künü, dekabr 5-te, Qırımnıñ öz başına ilân etilgen ükümetiniñ «ruporı» Krıminform bergen malümatına köre, Seyitler rayonınıñ «politsiya» bölüginiñ vekâletli hadimi köy eglenceni ziyaret etken adamğa zarar köstergeni içün işten boaşıtıla bile.
Qırım «politsiyasınıñ» malümatına köre, Seyitler rayonı boyunca İçki işler nazirliginiñ bölügine kelgen malümatqa binaen, politsiya hadimi köy eglencesinde raatlanıp, 30 yaşında yerli sakin ile qavğa etip, onı urdı. O vaqıt politsiya hadimi işte degil edi.
«Vaqiadan sebep teşkerüv teşkerile, bu hadimniñ işke devam etkeni aqqında mesele baqıla», – dep bildirildi.
Berilgen malümatqa köre, «toplanğan malümat taqiqat organlarına yollanılacaq, hadimniñ reberleri ise nizam mesülietine çekilecek».
Qırım.Aqiqat saytınıñ bildirgenine köre, 30 yaşında qırımlı İlyas Abiyev uquq qoruycı tarafından zarar kördi. Erkekniñ burnu sınıq, bunıñ ile miy sarsuvı de qayd etilgen. Şaatlarnıñ aytqanına köre, erkekni eki kişi kötekledi.


text:
Bryussel' basqosuına baylanıstı "Jaña Qazaqstan" forumına qatısqan azamattardıñ forumğa baylanıstı pikirlerin jariyalauımızdı jalğastıramız. Bwğan dey..
Qıtayda qazaqtarğa qısastıq küşeydi. Şıñjañ-wyğır avtonomiyasında jazıqsız türmege toğıtılıp, tağdırı talqan bolıp jatqan qandastarımızdıñ sanı kün sa..
Bügin biz Bryussel'de ötken "Jaña Qazaqstan" basqosuına baylanıstı forum müşesi, sayasattanuşı Dos Köşimniñ pikirin jariyalaudı jön kördik. Esteriñizd..
Bryussel' basqosuına baylanıstı "Jaña Qazaqstan" forumına qatısqan azamattardıñ forumğa baylanıstı pikirlerin jariyalauımızdı jalğastıramız. Bwğan dey..
Qazaqstandağı universitet sanın qısqartu kerek dep sanaydı Elbası N.Nazarbaev. «Qazirgi uaqıtta kün sayın ministrlikke kelip: «Universitet aşayıq» dey..


text:
Noyabr 18-den 19 kününe keçer gecesi belgisiz şahıslar Aqmescitte yerleşken «Yıldız» qırımtatar mecmuasınıñ muarririyetine sürip kirmege tırıştı. Bu aqta yazıcı Riza Fazılov Facebookta yazdı.
«Noyabr 18-den 19 kününe keçer gecesi nasıldır bir unsurlar «Yıldız» mecmuasınıñ muarririyetine kirmek niyeti ile penceredeki demir parmaqlıqlarını qırdı. Amma, çastımızğa, içeri kirip olamadılar, bir şey keder etkendir», – dey o.
Qırımtatar neşirlerine bundan da evel ücüm etilgen edi. 2015 senesi avgust başında Aqmescitte «Yañı dünya» qırımtatar gazetasınıñ muarririyetinde belgisiz şahıslar ortalıqnı darma-dağın etip, mülkni hırsızlağan ediler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqmescit suv anbarı 2016 senesi mart ayınıñ başına 80 faizğa suvnen toludır, dep bildirdiler Aqmescit gidroağnıñ işçileri.
Olarnıñ sözlerine binaen, sebebi kelişken ava şaraitlerindedir. Suv anbarnıñ bütün acimı 36 mln kubometrni teşkil ete, bent yanındaki maksimal terenlik - 36 metr.
Aqmescit suv anbarı 1956 senesi qurulğan, esas vazifesi olaraq köy hocalığı içün suv teminlenmesi ve aqmescitliler içün raatlıq yeriniñ olması belgilengen edi. Amma 60 - ncı seneleri içilgen suvğa ihtiyac arttı, bundan sebep, suv anbarını Aqmescitni suvnen temin etmek içün qullanıp başladılar. Suv qoruma rejimi kirsetilgen soñ, etrafta yerleşken raatlıq obyektlerini qapattılar.
Suv anbarı qorumasını quvetleştirmek içün Qırım akimiyeti «opolçeniye» küçlerini celp etti. Bu teşkilâtnıñ vekilleri yerli sakinlerge balıq tutmaq, yuvunmaq kibi şeylerni yasaq etip, yerni patrul eteler. Bunıñnen bir sırada olar suv anbarınıñ tek kiçkene qısmını nezaret astında tutalar. Qalğan qısım ise qorumasız qalmaqta.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Fevral 20-sinde Aqmescitniñ indan çoq soqağınıñ sakini, temir işleri sebebinden suvsız qalacaq. Bu hususta Aqmescitniñ rusiyeli şeer akimiyetiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
Qayd etilgeni kibi, tamir işleri Harkovskaya, 65 soqağında saat 14.00-da başlanacaq.
“Suv teminatı Harkovskaya soq., Şahterov soq., Poltavskaya soq., Mramornaya soq., Urojaynaya soq., Çernigovskaya soq., Luganskaya soq., Muromskaya soq., Tsimlânskaya soq., Kiyevskiy aralıq ve yaqındaki soqaq ve aralıqlarda vaqtınca söndürilecek. Tamir işlerini saat 15:00-da bitirmege niyetlenile”, - denile beyanatta.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukraina, Dneprniñ baş yatağını yarımadanen bağlağan Şimaliy Qırım kanalı boyunca yarımadağa suv bermekni toqtattı. Ukraina bu kanal vastasınen Qırımnıñ tatlı suvda ihtiyaclarınıñ 85%-ini temin ete edi.


text:
Yanaliklar ← kire kaytirga
Sälättä liderlık mäktäbe
Bu könnärdä Bilär muzey-tıyulıgıterritoriyasendä «Sälät» forumınıñ yomgaklau, altınçı smenası - LIDERLIK BILÄR FORUM (LIDERSTWO/LEADERSHIP) uza.
Bilärdä Sälätneñ yomgaklauçı smenası start aldı
Kiçä Bilär tarixi arxeologik muzey-tıyulıgı territoriyasendä XI Xalıkara «Sälät» yaşlär uku-ukıtu forumınıñ soñgı altınçı smenası - LIDERLIK BILÄR FORUMnıñ (LIDERSTWO/LEADERSHIP) açılış tantanası bulıp uzdı.
«WKontakte» kompaniyase wäkile Andrey Muraşew forumnıñ äzerlek däräcäsen bäyaläde häm balalar belän sotsial çeltärneñ yaña trendları turında söyläşte
Bıel forumda «Wkontakte» sotsial çeltärewäkilläre buldı. Sälätne federal forumnarbelän çagıştıru, sıyfatlı kontent eşläü hämsotsial çeltärlärneñ populyar formatlarıturında bez WKontakte uku-ukıtu proektlarımenedjerı Andrey Muraşew belän söyläştek.


text:
Qızılorda oblısınıñ bwrınğı äkimi Quanışbek Isqaqov jeti jılğa bas bostandığınan ayırıldı. Bwl derekti 10 jeltoqsanda aqparat qwraldarı habarladı. Köktem aylarında Isqaqovtıñ «Alayaqtıq» babı boyınşa küdikke ilingeni habarlanğan edi.
Aqparat agenttikteriniñ jazuınşa, onıñ eki orınbasarı ärqaysısı – 6 jılğa, qılmıstıq is ayasında ayıp tağılğan tağı eki käsipkerdiñ ärqaysısı 5 jılğa sottalğan. Olarğa türme jazası berilgen.
Qızılorda qalalıq №2 sotınıñ sud'yası Abdullajan Saydullaevtıñ tüsindirmesin aqparat qwralı jariyaladı.
«Bastı sot talqılauında sottaluşı Q.Isqaqovtıñ jauaptı memlekettik lauazımdı atqaratın adam bola twra, öziniñ qızmettik ökilettigin qızmet babın paydalanumen wştastıra otırıp, bir top adammen aldın ala söz baylasıp, asa iri mölşerde bötenniñ mülkin jımqırğanı anıqtalğan. Al, bwrınğı äkimniñ orınbasarları sottaluşılar M.Imandosov jäne M.Delmwhanov jauaptı memlekettik lauazımdı atqaratın adam bola twra, öziniñ qızmettik ökilettigin qızmet babın paydalanumen wştastıra otırıp, sottaluşılar J.Isqaqov jäne A.Dosmayılovtar sottaluşı Q.Isqaqovpen bir top adam aldın ala söz baylasuı arqılı bötenniñ mülkin jımqıruğa, onı jasauğa kedergilerdi joyuğa kömektesken», – deydi sud'ya.
Biıl naurız ayında Quanışbek Isqaqovtıñ «Alayaqtıq» babı boyınşa küdikke ilinip, üyqamaqqa qamalğan.
Quanışbek Isqaqov 2019 jılı mausım ayında Qızılorda oblısınıñ äkimi lauazımına tağayındalğan. Oğan deyin üş jarım jıldan astam sol kezdegi oblıs äkimi Qırımbek Köşerbaevtıñ orınbasarı bolıp, ekonomika, qarjı, eñbek jäne halıqtı äleumettik qorğau salasın basqarğan.
28 naurızda Gülşara Äbdihalıqova prezident jarlığımen Qızılorda oblısınıñ äkimi bolıp tağayındalğan.


text:
Qadın aqları oğrunda küreşken jurnalist, «Cenk ve sulhniñ aks etilmesi boyunca institut» cemaat uquq qoruyıcı teşkilâtınıñ İraq filialınıñ müdiri, britaniyalı Jacqueline Sutton İstanbul ava limanında cansız alda tapıldı. Mında jurnalist cumaertesi aqşam Londradan keldi ve İraqnıñ muhtar kürd regionıñ paytahtı Erbilge yol alğan edi.
Bunı bazarertesi künü, oktâbr 19-da, Sutton zenaatdaşları bildirip, ölüminiñ «sebeplerini belgilemege» tırışqanlarını qayd ettiler.
Türkiye matbuat vastaları yazğanı kibi, qadınnı üç Rusiye turisti ayaqyolda asılı taptı.
Taqiqatçılarnıñ malümatına köre, Sutton İraqqa uçqan uçağına yetiştirmedi ve diger seferge bilet almaq içün aqçası olmağanından açuvlı edi.
«Öz-özüni öldürgenine kimse inanmay», – dedi Barışıq ve serbestlik içün halqara qadın ligasında Sutton ile birlikte çalışqan Vanessa Farr.
Farr aytqanı kibi, Sutton, jurnalist olaraq, yaqında «İslâm devleti»niñ qadınlarğa nisbeten zulumına qarşılıq kösterilmesi içün million dollarğa grantnı qazandı.
«İşi ğayet ağır edi, qadın aqlarınıñ qorqmaz cesür qoruyıcısı edi, amma işine sadıq qalğan, er kesniñ tarafından sevilgen küçlü ve bahtlı insan edi», – dep qoştı o.
İraq parlamentiniñ spikeri Türkiye akimiyetini ziddiyetni ögrenmege çağırdı. Bunı Jacqueline Suttonnıñ dostları ve zenaatdaşları da rica ettiler.
50 yaşında Jacqueline Sutton evel BBC alıp barıcısı edi, BMT ve diger teşkilâtlarda çeşit vazifelerni eda ete edi. İraq, Afganistanda qadın-jurnalistlerniñ aqlarını ögrene edi.


text:
İlhaq etilgen Qırımda yarımadanıñ rusiyeli parlamentine ve yerli şuralarına rusiyeli saylavlar keçe, dep bildire Qırımnıñ rusiyeli saylav komitetiniñ malümatına esaslanıp "Krıminform" haber agentligi.
Beyanatqa köre, saat 8:00 başlap 20:00 qadar 1201 saylav bölügi çalışacaq: beş yıl müddetine yaratılğan 1163 danesi ve 38 muvaqqat – çoqusı hastahanelerde, bir danesi – Aqmescit SİZOsında ve daa bir danesi Aqmescit ava limanında.
Matbuatqa köre, şeerde yaşağan saylavcılarğa dört bülleten berilecek: eki danesi – Qırım parlamenti içün ("cumhuriy" ve bir mandatlı), daa ekisi – yerli idare organları (belediye ve bir mandatlı) içün. Köylerde yaşağanlarğa 3 bülleten berilecek: eki danesi – parlament saylavı içün, birisi – yerli idare organları saylavı içün.
Qırım parlamentine saylavlarda sekiz siyasiy partiyasınıñ (LDPR, Pensiyalılar partiyası, RFKP, "Patriotı Rossii" ("Rusiye vatanperverleri"), "Adaletli Rusiye" ("Spravedlivaya Rossiya"), "Rusiye Kommunistleri", "Yedinaya Rossiya" ("Yekâne Rusiye") ve "Rodina" ("Vatan")) 535 namzeti iştirak etecek.
"Cumhuriy cedvel"ge köre, Qırım parlamentinde 50 yerge 421 namzet bar, bir mandatlı bölüklerge köre 25 yerge – 114 namzet, olardan 10-u öz namzetlerini özleri teklif ettiler.
Parlament saylavları içün, "cumhuriy" cedvel saylavları ve bir mandatlı saylavlar içün 1 476 750-şer bülleten bastırıldı. Saylav yapraqları renklerinden farqlanacaq: "cumhuriy" cedvel - qırmızı, bir mandatlı - mavı.
Yerli idare organları saylavı bülletenleri de renklerinden farqlanacaq: şeer içün yekâne bölgeler boyunca - mor, bir mandatlı bölgeler boyunca - sarı; köyler içün çoq mandatlı saylav bölgeleri içün - yeşil. Olarnıñ bastırılğan sayısı 2 345 780 dane.
Bütün qırım boyunca yerli idare organları saylavlarına 5 584 namzet qayd etildi, denile matbuatnıñ beyanatında.
Rusiye akimiyeti, Qırım ve Aqyarda Qırım parlamenti ve yerli şuralarnıñ saylavlarını 2019 senesi sentâbr 9-ında keçire. Ukraina, ABD, Aropa Birligi ve dünyanıñ daa bir sıra memleketleri bu saylavlarnıñ qanuniyligini qabul etmey.
Daa evel Ukraina mebusı, "Avropa birdemligi" partiyasınıñ daa bir reisi İrına Geraşçenko, Ukrainanıñ Yuqarı Radasını, rusiyeli saylavlarnıñ neticelerini qabul etmemege çağırttı.


text:
Tünevin yaqalanğan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ Bağçasarayda yerleşken evine onıñ tuvğanları, yaqınları kele. Mında yanvar 30 künü sabadan uquq qoruyıcı organları tarafından tintüv keçirile.
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, mında tahminen yigirmi insan toplandı. Evge kimseni kirsetmeyler, içeri yalıñız Çiygoznıñ apayı – Elmira buluna.
Şimdi Çiygoznıñ evi yanında bulunğan Bağçasaray rayonınıñ sabıq yolbaşçısı İlmi Ümerovnıñ malümatına köre, sabadan evge silâlı insanlar, Taqiqat komiteti, Federal havfsızlıq hızmeti ve prokuratura hadimleri ile beyaz «Gazel» kelip çıqtı.
«Olarnıñ tam raqamını aytmağa qıyın, men mında kelgende, tintüv endi başlanğan edi», – dey Ümerov.
Bağçasarayda yerleşken Çiygoznıñ evinde tintüv saba saat 7-de başlandı.
Taqiqat tedbirleri Rusiye Federatsiyası Cinaiy Kodeksiniñ 212-nci madde, 1-nci qısmı («kütleviy numayışnı teşkil etüv») boyunca keçirile.
Ahtem Çiygoznıñ evi yanında onıñ özü yolbaşçılıq etken Bağçasaray regional meclisiniñ vekilleri toplaştı.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ cezasını belgilep, onı 2015 senesi fevral 19-na qadar apiske almağa qarar aldı
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Onıñ aytqanına köre, 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen narazılıq aktsiyası aqqında laf kete.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Çiygoznıñ yaqalanmasını izaatlap, Qırımda qırımtatar milliy areketiniñ faallerine yapılğan basqınıñ yañı basamağı başlanğanını ayttı.


text:
Qırım advokatı Cemil Temişev, Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzeir Abdullayvge «yeterli tibbiy yardımnıñ kösterilmemesi» aqqında ariza ile muracaat etken Rusiyege tabi Qırım prokuraturasında oña, tevqif etilgenniñ «artıq bugün munasip tibbiy yardım körecegini» işandırdılar, dep bildirdi.
Aprel 30-da Qırım.Aqiqat muhbiriniñ bildirgenine köre, bunı Temişev «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ ayda bir kere ötkerilgen toplaşuvda çıqışta bulunğanda bildirdi.
Advokat: «Bu gece bir sıra vesiqa azırlamaq mecbur oldım. Sabadan Qırım prokuraturasına kelip, Uzeirge ekimniñ kirmesine izin berilmese neler ola bilecegini tafsilâtlı surette añlatıp yazdım, nevbetçi prokurornen körüştim. O, tedaviylev artıq bugün başlaycağını işandırdı. Eñ başında, bayramlarnıñ bitkenini beklemek kerek, degenlerine rağmen», – dep ikâye etti.
Temişev, künniñ birinci yarısında Abdullayevge tahqiqat izolâtorına Qırımdaki Rusiye Cemiyet közetüv komissiyasınıñ (CKK) azaları keldi, dep ilâve etti. Ziyaretleriniñ neticesi şimdilik belli degil.
Aprel 30, bazarertesi künü Abdullayevniñ anası, tahqiqat izolâtorında bulunğan oğlunda bir qaç künden berli yüksek sıcağı, ayağında şişik ve şişiklik bar, o, dayanılmaz ağrılar çeke, dep bildirdi. Dilâra Abdullayevanıñ bildirgenine köre, bu alâmetler qannıñ zeerlenmesini köstermek mümkünler.
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları Teymur Abdullayev, Uzeir Abdullayev, Ayder Saledinov, Rustem İsmailov ve Emil Cemadenovnıñ qorçalayıcıları tarafından sıñırlav tedbiriniñ uzatılmasına qarşı berilgen apellâtsiyalarnı red etti.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırım prokurorı Natalya Poklonskayağa adliyeniñ üçünci derece keñeşçisi unvanını berdi.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, bu aqta iyün 11 künü, cumaaqşamı, Rusiye prezidenti Vladimir Putin tarafından imzalanılğan emir metninde aytıla.
Evel Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksenov Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya «öz zenaat alışqanlıqları ve büyük neticelerge irişmek ıntıluvı sayesinde mıtlaqa general unvanını qazanacağı aqta» aytqan edi.
«O adliye ilimler namzetini elde etmek istey. Menimce, general olmaq kerektir, başqa çare yoq. Natalya – Qırım yüzü, oña bar küçümiz ile yardım etecekmiz», – dedi Aksönov.
Qırım prokurorlarınıñ yıl keliri aqta vesiqada qayd etilgeni kibi, Qırımnıñ rusiyeli prokuraturasınıñ başı Natalya Poklonskaya 2014 senesi 1,93 mln ruble qazandı.


text:
Ukraina Yuqarı Radası spikeriniñ birinci muavini İrina Geraşenkonıñ qayd etkenine köre, Donbassnıñ işğal etilgen territoriyaları ve işğal etilgen Qırımnıñ Ukraina nezaretine siyasiy diplomatik şeklinde qaytarılacaq.
Bu aqta o, parlamentte işğal etilgen territoriyalar boyunca muzakereler çerçivesinde bildirdi.
«İşğal etilgen Qırım ve Donbass meseleleri, kün tertibinde Ukraina territoriyalarınıñ qaytarılması barışıqnen olması içün elimizden kelgenini yaparmız», – dedi o.
Geraşenkonıñ qayd etkenine köre, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnıñ toqtatılması Minsk añlaşmalarınıñ tolusınen ömürge keçirilmesine qadar, Ukraina ve Rusiye arasındaki sıñırda nezaretniñ qaytarılmasına qadar mümkün degil.
«Eki. Belli ki, Qırımda ve işğal etilgen Donbassta insan aqları bozulması meselesi dünyanıñ cevabını almaq kerek. Avropa Şurası baş kâtibiniñ maruzasında Qırımda ve Donbassta qırımtatarlarnıñ ve ukrainlerniñ aqları bozulması, öldürüvler ve yaqalamalar, yaqalağanlar ve adamlarğa qarşı yapılğan basqın aqqında bir söz yürsetilmese, olmaz», – dep qayd etti Geraşenko.
Muzakerede uquq qoruyıcılar, deputatlar, bu cümleden Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov buluna.
Dört adamdan ibaret olğan Avropa Şurasınıñ eyyeti, isviçreli diplomat, elçi Jerar Ştudmannıñ yolbaşçılığında Qırımda yanvar 25-31 künleri bulundı. Bundan evel Avropa Şurası baş kâtibi Turbyern Yagland, o, Qırımğa yarımadada insan aqları vaziyetini ögrenmek içün eyyetni yollamağa qarar alğanını bildirdi.
Qırımda Avropa Şurasınıñ temsilcileri rusiyeli yarımada ükümeti, yerli prokuratura temsilcileri, qırımtatar halqı temsilcileri, Rusiye ve Ukraina taraflarını tutqan yarımada faallerinen körüşti.
Elçi Ştudman Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa Avropa Şurasınıñ ziyareti neticeleri boyunca maruzanı 2016 senesi aprel ayında taqdim etti. Uquq qoruyıcılar ve cemaat erbapları bu maruzanı tenqit etti, ve Avropa Şurasına Qırımda insan aqları vaziyetini nezaret etüv boyunca tevsiyelerni yolladı.
Jerar Ştudmannıñ missiyası, insan aqları vaziyetini nezaret etmek maqsadınen yarımadada işğal zamanından berli bulunmağa imkânı olğan ilk missiya oldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda qırımtatar faali Reşat Ametov qatiliniñ adını belgilediler. Taqiqatnıñ fikrine köre, o şimdi qanunsız «DHC» territoriyasında Donetsk vilâyetinde buluna, – haber ete salı künü, aprelniñ 14-de, İnsan aqları boyunca Qırım alan eyyeti öz Facebook saifesinde.
«Taqiqat vekilleri merhumnıñ tuvğanlarına bildirgeni kibi, qabaatlanğan şahıs Rusiye territoriyasına kirgeninen yaqalanılacaq», – denile beyanatta.
2014 senesi mart 3-te saba, Aqmescitniñ Maryino mikrorayonınıñ 39 yaşında sakini, üç balanıñ babası Reşat Ametov evden çıqtı. Tuvğanlarına arbiy komissarlıqqa barıp, Ukraina ordusınıñ göñüllileri sırasına yazılacağını ayttı. Videokameralar onı Qırımnıñ Nazirler Şurası yanındaki Lenin meydanında piket keçirilgende çıqardılar.
Videoğa köre, Qırımnıñ «samooboronası» onı maşinağa oturttı. Eki aftadan soñ Reşat Ametovnıñ cesedi Qarasuvbazar rayonınıñ Ortalan köyünde tapıldı. Erkekniñ bedeninde azap izleri bar edi, başı yapışqan şerit ile sarılğan edi. Berilgen malümatqa köre, ölüm sebebi pıçaq ile yapılğan köz yarası oldı. ŞimdilikReşat Ametovnıñ öldürüv taqiqatı toqtatıldı.


text:
Avgust 27-de Qırımnıñ rusiyeli politsiyası hadimleri «Hizb ut-Tahrir» işi boyunca yaqalanğan Zevri Abseitovnıñ Bağçasaraydaki evine keldi. Amma soy-soplar uquq qoruyıcılarnı evge yibermedi. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildirdi.
«Politsiya hadimleri kirmege tırıştı. Zevri Abseitovnıñ apayı evde yoq edi. Evde tek qart ana-babası bar edi. Olar politsiya hadimlerini içine yibermedi. Olar bularğa añlata edi ki, bir şey baqıp çıqmaq kerekler eken. Amma bu yerde vaziyet böyle: Abseitov «Hizb ut-Tahrir» işi boyunca yaqalanğan ola, bu teşkilât Rusiyede terroristik sayıla. Bugün politsiya hadimleri «bir şey baqmaq içün» kelip, bir şey atıp qoya bile. Yarın ise, FSB kelir ve bir şey tapar – ya silâ, ya narkotiklerni», – dep ayttı Smedlâyev.
Onıñ qayd etkenine köre, politsiya hadimleriniñ ziyareti resmiy degil edi. Uquq qoruyıcılar tintüv keçirmek içün iç qarar vesiqalarını taqdim etmedi.
Mayıs 12-de Bağçasarayda rusiyeli uquq qoruyıcılar musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede, dört Bağçasaray sakini yaqalandı ve terrorizmde qabaatlandı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abeltarov ve Enver Mamutov. Olar FSB hadimleri tarafından Rusiyede terroristik teşkilâtı olaraq tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şeklenilip yaqalandı.
Er dört kişiniñ apiste bulunma müddeti iyül 6-da Rusiyege boysunğan Qırım mahkemesi alğan qararınen oktâbr 11-ge qadar uzattırıldı.


text:
Fevralniñ 9-nda tüntüvlerden soñ tutulğan dört qırımtatar faali eki ayğa yetvqif etildi. Bunı Qırım.Aqiqatqa "Qırım birdemligi"niñ faalleri haber ettiler.
"Mudafaa tarafı mabüslerniñ müsbet hususiyetlerine ve qaçmaq niyetiniñ olmamasına esaslanıp, erkeklerniñ ev apsi kibi sıñırlav tedbiri olğanını istedi", - dep haber etile.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Marlen Mustafayevni ve İmethan Abdullayevni aprelniñ 7-ne qadar tevqif etti. Olar Aqmescitniñ 1-nci SİZO-sında tutulacaqlar.
Aqyarnıñ Lenino rayon mahkemesi Ansar Osmanov ve Ernes Seytosmanovnı aprelniñ 6-na qadar tevqif etti. Olar SİZO-da tutulacaqlar.
İşğal etilgen Qırımda fevralniñ 9-nda saba Rusiye quvetçileri Ansar Osmanov, Ernest Seytosmanov, Marlen Mustafayev ve Amethan Abdulvapovnıñevlerinde tintüv keçirdi. Neticede dört qırımtatar yaqalandı.
Fevrlniñ 9-nda saba Rusiye quvetçileri tarafından yaqalanğan qırımtatarlarnıñ aqrabaları, tintüvler saba saat 4-te başlanğanını, aynı zamanda telefon alâqası ve advokatlarnen bağlanmağa çaresi olmağanını bildirdiler. Tutulğan qırımtatar faali Ansar Osmanovnıñ ömür arqadaşı Meryem, saba keçirilgen tintüv vaqtında Rusiye quvetçileri kitaplar qoyıp ketkenini bildire.
"Qırım birdemligi" cemaat birleşmesinde qayd etkenleri kibi, tutulgan Ansar Osmanov, Ernest Seytosmanov ve Marlen Mustafayev "Qırım musulmanları davaları"nıñ mahkeme oturışlarına qatnağa faallerdir.
Rusiye Federal telükesizlik huzmeti, feralniñ 9-nda Qırımda keçirilgen tintüvlerden soñ tutulğan dört qırımtatarnıñ "Hizb ut-Tahrir" areketi ile alâqası olğanını ve "anayasağa qarşı faalit" etkenini bildire.
Ukraina TİN yolbaşçısınıñ birinci muavini Emine Ceppar qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen yañı tintüvlerni izaat etip, Rusiyeni "Qırımdan def olıp ketmege" ve qanunsız sürette tutulğan bütün Ukraina vatandaşlarını azat etmege çağırdı.
Qırım MC ve Aqyar şeeri prokuraturası Rusiye quvetçileriniñ qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirgen tintüvlerden soñ Ukraina Ceza qanunnamesiniñ 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmına binaen cinayet davasını açtı.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/05-24
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
İosif Brodskiy (24.05.1940, Leningrad ölkäseneñ Leningrad qalası, RSFSR, / SSRB - 28.01.1996, Nyu York ştatınıñ Nyu York qalası, AQŞ) — şağir,yazuçı, dramaturg, tärcemäçe.
1972 yılda SSRBdan kitergä mäcbür itelä, 1987 yılda Ädäbiät ölkäsendä Nobel premiäse iäse bula. Şiğerlärne kübesençä rusça yazğan, xikäyälären - ingliz telendä.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Avropa Birligi Qırımda Rusiye kontrolindeki mahkeme tarafından Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa çıqarılğan ükümni tanımay. Bu aqta Avropa Birligi Tış siyaset hızmetiniñ resmiy vekili Peter Stanonıñ iyünniñ 3-nde aydınlatılğan beyanatında aytıla.
«Avropa Birligi Qırımnıñ Rusiye tarafından qanunsız ilhaq etilüvini tanımay, ve şunıñ içün qanunsız mahkemeniñ bu «ükmüni» tanımay ve tanımaycaq. Çubarov bey efendige çıqarılğan üküm insan aqlarınıñ ciddiy bozuluvı ve Rusiye «akimiyetiniñ» qırımtatar cemiyetini taqip etkeniniñ daa bir örnegi ola», – dep aytıla beyanatta.
Stano aytqanına köre, Qırımda Çubarovğa qarşı çıqarılğan üküm «Qırım yarımadasında qanunsız ilhaqtan soñ insan aqları ciddiy seviyede fenalaşqanını köstere».
AB tış siyaset hızmeti Rusiyeni Meclis faaliyetiniñ yasağını lâğu etmege çağırdı.
«Avropa Birligi Qırım yarımadasında qanunsız tutulğan bütün Ukraina vatandaşları acele sürette azat etilmeli, dep tekrarlay», – dep aytıla beyanatta.
Advokat Nikolay Polozov Rusiye akimiyeti kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa çıqarğan ğıyabiy ükmüne qarşı istinaf şikâyetini berdi, dep bildirdi. Üküm çıqarılğan soñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ tayinlengen advokatı Aleksandr Osokin da ğıyabiy ükümni şikâyet etecek, dep bildirdi. Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar işğal etilgen Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı esnasnı ve çıqarılğan ğıyabiy ükümni «ayıp mahkeme» dep adlandırdı.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Çubarovğa qarşı mahkeme ükmüni «qanun ve cenk adetleriniñ bozuluvı» olaraq tasnif etti.
Çubarov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında Aqmescitte çıqarılğan mahkeme ükmüni «uquq ceetinden boş» dep adlandırdı. O, Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etmege niyetlene, dep bildirdi.
Mayısnıñ 24-nde olıp keçken oturışuvda qabaatlav Çubarov içün 9 yıl apis cezası berilmesini istedi. Meclis reisi qabaatlav tarafınıñ talabını izaatlap, Qırımdaki «mahkeme» onıñ ayatına tesir etmeycek, dep ayttı.
2020 senesi martnıñ soñunda Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı. Cinaiy davalar Rusiye Ceza kodeksiniñ 212-nci maddesiniñ 1-inci maddesine (qalabalıqlarnı teşkil etüv), 280.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Rusiye topraq bütünligini bozacaq areketlerge çağıruv) açıldı.
Bıltır iyül ayında Aqmescitteki mahkeme Çubarovğa qarşı cinaiy davanı temelden baqıp başladı. Tayin etilgen advokat Aleksandr Osokin Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisine qarşı mahkemeni şikâyet etti.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti «qırımtatar halqına qarşı yañı repressiya dalğasını başlattı».
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova bu davanı qanunsız dep adlandırdı.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Rusiye tahqiqatçılarınıñ Çubarovğa qarşı açqan cinaiy dava sebebinden tahqiqat başlatqan edi.


text:
ATR telekanalınıñ saibi Lenur İslâmov Kiyevden yayınlavnıñ sputnik vastası ile yañartuvı onıñ şahsiy qararı olğanı aqta bildirdi. Qırımda qalğan telekanal hadimleri bunda iştirak etmey.
Bunı o iyün 18 künü Kiyevde matbuat konferentsiyası devamında bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Bu suallerniñ olacağını tahmin etem, şunıñ içün bu menim qararım olğanını birden aytam, Qırımda qalıp, qıtağa köçmemek qararnı alğan jurnalistler bunda iştirak etmey», – dey İslâmov.
Onıñ malümatnıa köre, Kiyevde telekanal içün endi eki oda kirağa alındı, mından iyün 17 künü yayınlav yañartıldı.
«Arhivimiz bar, kollektivimiz, muarririyetimiz bar.   Jurnalistler – serbest insanlardır, jurnalistlerge iç yuir vaqıt basqı etmedim, maña uyğun degil. Qırımda qalğanlarnı belâda qaldırmamız, amma anda olğanlarnıñ buña alâqası iç te yoq. Mahsus bunı qayd etem, problemleri olmasın», – dedi İslâmov.
O, Qırımda qalğan hadimleri alâ daa yerli akimiyet ve uquq qoruyıcı organlarınıñ basqısı altında olğanını bildirdi.
«Qırımda insanlarğa Qırımnıñ Ukrainağa qaytarılacağına ümüt beremiz deyler, insanlardan eñ soñ işançnı tutıp almaq isteyler», – dey ATR saibi.
ATR yayınlavınıñ yañartuvı aqqında iyün 17 künü belli oldı, çarşenbe künü aqşam telekanal efirini Bağçasaray Han sarayında gimnniñ icrasından başladı. «Lâle» bala telekanalı da işke devam etti.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyetinden bu aqta izaatı daa yoqtır.
Aprel 1-den dünyada yekâne ATR qırımtatar telekanalı, Rusiye litsenziyasını elde etalmayıp, yarımadada yayınlavını toqtattı.
ATR haber muarririyeti telekanal saytında aşkâr etilecek haber süjetlerini ve mahsus levhalarnı çıqarmağa devam ete
Birazdan telekanalda şunı bildirdiler ki, ATR haber muarririyeti telekanal saytında aşkâr etilecek haber süjetlerini ve mahsus levhalarnı çıqarmağa devam ete eken.
ATR yayınlavınıñ toqtatılması ile cumhuriyet akimiyeti qırımtatar cemaat telekanalını teşkil etmek teşebbüsini bildirdi. Onıñ fikrine köre, bu kanal qırımtatarlarnıñ doğru malümatnı elde etmek aqqını teminler.


text:
Rusiye Mudafaa nazirligi üçünci kere Kyiv, Çernigiv, Sumı, Harkiv ve Mariupol sakinleriniñ tahliyesiniñ planlaştırılğan gumanitar koridornıñ teşkili içün "tınçlıq rejimini" ilân etti.
Aynı zamanda, bu, gumanitar koridorlarnıñ Rusiye ve Belorusiyege açılmasına qarşı çıqqan Ukraina tarafı ile kene de kelişilmedi.
Ukraina baş nazir muavini İrina Vereşçuk tek bir gumanitar koridornıñ açılmasını tasdıqladı – Sumı şeerinden Poltavağace (anda rusiye arbiyleri yoq). Vereşçuknıñ haber etkenine köre, bu yol Rusiye tarafı ile kelişilgen, amma aynı zamanda o, provokatsiyalar ola bileceginden raatsız olğanını bildirdi.
Haber etilgeni kibi, Poltavadan Sumığace tahliye içün 35 avtobus çıqqan.
Keçenlerde aqşam rus işğalciler Sumığa qarşı avadan ateş açtı, dep bildirdi Sumı memuriyetiniñ başı Dmitriy Jivitskiy. Berilgen malümatqa köre, eñ azından 9 adam, şu cümleden 2 bala ölgen.
Mariupoldan tahminen 200 biñ sakin öyle de tahliye etilmedi, anda uruşlar alâ daa devam ete.
Ukrainağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete. Mesken rayonlarğa top, çoqlu ateş sistemaları ve ballistik raketalar vastasınen ateş açıla. Rusiye ordusınıñ zırhlı tehnikası Kyiv ve Rusiye sıñırına yaqın bir qaç vilâyet merkezini sarıp almağa tırışa.
Rusiye Ukrainağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: rukrymr.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Rusiye mayıs 14-ke qadar BMTniñ Halqara mahkemesine, mahkeme tarafından berilgen ara emirniñ ilhaq etilgen Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetine izinniñ berilmesi ve yarımadada ukrain tilinde tasil almasına irişüvniñ temin etilmesi qısmında yerine ketirilmesine dair añlatmalarını taqdim etmek kerek.
Bunı «5-nci kanal» efirinde Ukraina tış işleri naziriniñ muavini Olena Zerkal bildirdi.
«Bizim (BMT makemesi tarafından berilgen – QA) bu emirniñ izalanmana ve yerine ketirilmesi boyunca neler yapılğanına dair malümatnıñ talap etkenimizge qarşı rusiyeliler mayıs 14-ke qadar yazılı şekilde cevap bermek kerekler. Bundan soñ mahkeme qaysı bir protsedura boyunca areket etecegine – ondan soñ yapılacağını tayin etmek içün ağzaviy denilgen diñlemelerniñ olacağı ya da olmaycağına dair qarar berecek», – dedi o.
O, mahkemeniñ Rusiyege qarşı açılğan iş boyunca bergen ara emri Rusiye tarafından yerine ketirilmegeni, Ukrainanıñ BMTniñ Halqara mahkemesine muracaat etkenine sebep oldı, dep hatırlattı.
Aprel 24-te Ukrainanıñ, Rusiyege qarşı 2017 senesinde qabul etilgen muvaqqat çareler körüv emrine binaen onıñ Qırımtatar Milliy Meclisini yasaq etkenini lâğu etmek kerek olğanını tasdiqlamaq ricası ile BMTniñ Halqara mahkemesine muracaat etkeni belli oldı.
Ondan ğayrı Ukraina Tış işleri nazirliginde, BMTniñ Halqara mahkemesi tarafından berilgen emir Rusiyeniñ Qırım sakinleri içün ukrain tilinde tasilniñ alınmasına irişüvni temin etmek mecbur olğanını tayin ete, ve eki tarafnı da, em Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ territoriyasında diskriminatsion areketlerni yapuv, em de Ukrainanıñ şarqında terrorizm aktlarına qol tutuv kibi mahkemedeki davanı keskinleştire bilecek çareler körmesinden vazgeçmege davet ete, dep hatırlattılar.
Ukraina Rusiyeniñ Halqara mahkeme tarafından qabul etilgen muvaqqat çarelerniñ tatbiq etilmesi boyunca qararnıñ izalanmasına yanaşuvından dolayı nevbetteki kere teren endişesini ifade etti ve, Rusiyeniñ areketleri halqara uquqnıñ normalarına uymaylar, dep bildirdi.
2017 senesinde Ukraina BMTniñ Halqara mahkemesinde Rusiyege qarşı dava açtı. Onıñ maqsadı, Ukrainada terrorizm aktlarına para ayırğanı ve qol tutqanı, em de Ukrainağa qarşı tecavuz aktlarınıñ yapılması çerçivesnde ırqiy diskriminatsiya aktlarında iştirak etkeni içün Rusiyeni mesüliyetke çekmektir.
Ondan ğayrı Ukraina, vaziyetniñ acele areketler talap etkenini köz ögünde tutıp, BMTniñ Halqara mahkemesine, munasip muvaqqat çarelerni qabul etmek ricası ile muracaat yolladı. 2017 senesi aprel 19-da mahkeme, Ukrainanıñ talabına cevaben, Rusiyege qarşı muvaqqat çarelerni körmek qararını aldı.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Belgili jazuşı-jurnalist, äleumettik jeli qoldanuşısı Mwhtar Tümenbay öziniñ «Facebook» parağında "küştik qwrılımdar men qarapayım jastardıñ aldında d..
Almatı qaraşasınıñ soñğı jwması, keşe Qazaqstan Jazuşılar odağında aqın, J.Näjimedenov atındağı sıylıqtıñ iegeri, Qazaqstan Jazuşılar odağınıñ müşesi ..
Tayau Şığıstağı soğıs aumaqtarınan öz azamattarın elge qaytarğan Qazaqstannıñ äreketine Europarlament qoldau bildirdi. Halıqaralıq eñbek wyımınıñ qızm..
AQŞ prezidenti Donal'd Tramp «Taliban» radikaldı qozğalısı Uaşingtonmen beybit kelisim jasağısı keletinin ayttı. Aq üy äkimşiligi Talibanmen kelissözd..
Äl-Farabidiñ 1150 jıldığı men Şımkent qalasınıñ 2200 jıldığın atap ötu jöninde wsınıs YUNESKO wyımı tarapınan resmi qoldau taptı. QR Sırtqı ister mini..


text:
«Qırım Cumhuriyeti ve Aqyarnıñ içtimaiy-iqtisadiy inkişafı» Federal programmasında «Qırım Cumhuriyetiniñ akademik muzıkalı teatriniñ» (Ukrain teatri) tamir de mevcut. Bunı «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» Qırım medeniyet «naziri» Arina Novoselskayanıñ aytqanlarına esaslanıp bildire.
«Nazirniñ» aytqanına köre, muzıkalı teatrde grimörka, kenef, yanğı havfsızlıq vastaları tamir etildi.
«Eñ yaqın vaqıtta sana ve onıñ küzgüsi, ışıq ve sesniñ tehnikiy imkânları yañartılacaq», - dep tarif etti Novoselskaya.
Noyabr ayında Qırım kütleviy haber vastaları binanı yıqacaqlar, dep bildirgen ediler.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ Kreml tarafından tayinlengen ameldeki yolbaşçısı Sergey Aksönov Aqmescit şeer 7-ci hastahanesini ziyaret etti. İşbu hastahanede şimdiki vaqıtta Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerov tedaviylenüvden keçe, onı bu yerge infarkt telükesinen alıp ketirdiler.
«Tamir etilgen bölüklerni baqıp çıqqan soñ, Sergey Aksönov qayd etti ki, cumhuriyetniñ bütün hastahaneleriniñ aynı bu tıbbiy müessise kibi olması kerek», – dep bildire yarımadanıñ Kremlge boysunğan ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Qayd etilgenine köre, hastahanede qabul etüv bölügi, kardiologiya ve nevrologiya bölükleri tamir etildi.
Matbuat hızmetiniñ fotoresimlerinde körüne ki, Aksönov bir qaç hastahane odasını ziyaret etti, amma o, İlmi Umerovnen körüştimi, malümat bildirilmey.
Qırımda uquq qoruyıcılar İlmi Umerovğa qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 280.1 maddesi (separatizm) boyunca cinaiy iş açtı.
Qırım.Aqiqat Aksönovnıñ hastahanege ziyareti aqqında daa tafsilâtlı malümatnı ögrenmege tırışa.
Avgust 17-de Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl İlmi Umerovnı hastahanede ziyaret etti ve bildirdi ki, ekimler onıñ yüreknen bağlı problemalarını belgiledi. Buña baqmadan, rusiyeli FSB, Umerovnıñ mahkeme-psihiatrik ekspertizadan keçmesi içün, onıñ hastahaneden çıqmasını talap etmege devam ete.
İlmi Umerovnıñ alı avgust 11-de Qırımda oña qarşı psihiatrik ekspertizanıñ belgilenmesi boyunca mahkemede yaramay oldı. Acele yardım kelip, kardiografik tedqiq yapqan soñ, Umerovnı Aqmescit hastahanesine infarkt havfı ile alıp kettiler. Bundan soñ Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Umerovnıñ statsionar mahkeme-psihiatrik ekspertizadan keçmesi kerek olğanı aqqında qarar aldı.


text:
Bağçasaraydaki Hansaraynıñ binalarından biriniñ divarında keçirilgen "restavratsiya" vaqtında büyük çatlaq peyda olğan soñ Qırımnıñ Rusiye başlıqları Hansaraynıñ divavrlarını pekitmek içün 10 biñ ruble masraf etecek ola. Bunıñ aqqında Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksönov bildirdi.
"Bağçasaraydaki "Hansaray" inşaat kompleksiniñ "Graf korpusı" obyektini qorumaq içün bir sıra qarar qabul etildi: tutacaq ve tirecek bünyeler yapılacaq ve tiklenecek, direkler tiklenilecek, bandajlar toşelenecek", - dep yazıla bildirmede.
Aksönovnıñ sözlerine köre, azırlıqlar endi başlanğan. Leyhağa tahminen 10 biñ rubley masraf etilecek.
Fevralniñ 8-nde Bağçasaraydaki Hansaraynıñ binalarından biriniñ divarında keçirilgen «restavratsiya» vaqtında büyük çatlaq peyda oldı. Bu aqta akimiyetke qoltutqan «Krıminform» neşiri «Medeniyet saasınıñ müessiselerine hızmet etüv ve inkişaf ettirüv müdirligi» Rusiye devlet müessisesiniñ reberi İlya Alımçevniñ malümatına esaslanıp bildirdi.
Qırımnıñ sabıq Rusiye medeniyet naziri Arina Novoselskaya Bağçasaray tarihiy-medeniy ve arheologik müzey qoruğınıñ 16 obyektiniñ «restavratsiyasına» «2 milliard ruble berilgen», dep aytqan edi. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Han sarayınıñ «restavratsiyası» 2021 senesi bitecek, dep bildirgen edi.
2021 senesi sentâbr ayında UNESCO resmiy saytında UNESCO baş müdiriniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki vaziyet monitoringinen bağlı maruzası derc etildi. Vesiqada Bağçasaraydaki Han sarayınıñ işleri qayd etile, maruzağa köre, bu işler «saraynıñ tarihiy-medeniy emiyeti içün kerçek bir telüke ola».
2021 senesi oktâbr ayında Ukraina Tış işler nazirligi UNESCO maruzasında berilgen malümat «vaqtınca işğal etilgen Qırım ve Aqyarda insan aqları vaziyetiniñ daa beter olğanını köstere», dep haber etti.
Rusiyeniñ UNESCO vekili Aleksandr Kuznetsov Rusiye ve UNESCO arasında Qırımnen bağlı muzakereleri yoq ve yaqın vaqıtta olmaycaq, dep bildirgen edi.
Qırım işğalinden soñ Rusiye Qırımda medeniy ve tarihiy emiyeti olğan bütün obyektlerni öz yurisdiktsiyası altına aldı. Kyiv, olar Ukraina halqına ait olğanını israr etip, mezkür obyektlerni UNESCO imayesi altına almağa rica ete.
UNESCO Dünya mirası cedveline işğal altındaki Qırımnıñ «Tavrik Hersones» qoruğı kirmekte. Cedvelge kirsetilecek namzetler arasında Bağçasaraydaki Hanlar sarayı, Sudaqtaki Ceneviz qalesi, Qırım astrofizik observatoriyası, Manğup Qale, Eski Kermen ve Çufut Qale bar.


text:
"Şañıraq isi" boyınşa 15 jıldan beri türmede otırğan dissident-aqın Aron Atabek bostandıqqa şıqtı. Bwl aqparattı Sud.kz saytı habarladı.
Aron Atabektiñ qazir naqtı qayda ekeni belgisiz. Sud.kz saytındağı habarlamağa qarağanda, 1 qazanında Pavlodar qalası №2 sotı Aron Atabekti merziminen bwrın bosatuğa ükim etken.
Resmi aqparat boyınşa, Aron Atabek emdelmeytin auruğa - «M50.0. Omırtqanıñ moyın böligi omırtqaaralıq diskisiniñ mielopatiyasımen zaqımdaluı (G99.2). M50.1. Jwlınnıñ moyın bölimi deñgeyindegi degenerativti-demielinizirleuşi auruı şaldıqqan.
«Zañ talaptarına säykes, (QK-tiñ 75 babınıñ 2 böligi), ömir boyına bas bostandığınan ayırudan basqa, jazanı öteuge kedergi jasaytın auır nauqastan zardap şeguşi adamdı sot jazanı öteuden bosatadı nemese nauqasınıñ sipatı, jasalğan qılmıstıq qwqıq bwzuşılıqtıñ auırlığı, sottalğan adamnıñ jeke bası jäne basqa da män-jaylar eskerile otırıp, jaza neğwrlım jeñil jaza türimen auıstırıluı mümkin. Zañda bayandalğan män-jaylar men processke qatısuşılardıñ pikirin eskerip, sottalğan twlğağa bostandığın şekteu jazası 1 jıl merzimine probaciyalıq baqılau ornatu men mindetterdi jükteuine auıstırıldı" delingen Sud.kz saytındağı habarlamada.


text:
Tam eki yıl evelsi, 2013 senesi iyün 1-de, Qırım efirinde Lâle bala telekanalı yayınğa başladı, dep haber ete 15 minut.
Eki yıl içinde bu kanal reytingniñ liderleri arasına kirdi. Kanalnıñ efirinde hadimleri azırlağan yayınlar ola edi, şu cümleden «Tatlı ses» – «ses», «oyun» ve «şiir» nominatsiyalarında istidatlar yarışı. «Lâle» telekanalı gençler içün «Balçoqraq» medeniyet-maarif yayınını ve kiçik aşçılarnıñ iştiraki ile «Aç oldım» yayınını azırlağan edi. «Ne bar ne yoq» haber yayını, gençler ve balalarnı dünya ile tanış etken «Küneş Nurları», em de kiçkineler içün «Aqşam masalı» olğan edi.
Eki aydan berli kanal Qırım efirinde yoq, lâkin muarririyeti işini devam ettire.
2014 senesi noyabr ayında Rusiyeniñ Devlet duması yarımadadaki kütleviy haber vastaları 2015 senesi aprel 1-ge qadar yarımadada ğayrıdan qayd olmaq kerekler, dep qarar aldı. Bundan evel Qırımda ukrain ruhset vesiqaları qabul etile edi.
ATR birinci qırımtatar telekanalınıñ mediaholdingine kirgen kütleviy haber vastaları, şu cümleden Lâle telekanalı Roskomnadzor iznini alıp olamadılar. Aprel 1-de gece olar işini toqtattılar.


text:
Kizügä qarşı zur konŝert
Bügen kiç tanılğan sänğat’çelär qatnaşında çara uzaçaq
Bügen tanılğan 100dän artıq sänğat’çe qatnaşında çara uzaçaq.
Törkiyä waqıtı belän 21.00-05.00 sägät’lärendä çınğa aşaçaq çara bar dön’yada televideniye kanalları belän ber rättän YouTube, Twitter, Facebook häm İnstagramda turıdan-turı kürsäteläçäk.
Deutsche Welle beldergänçä konŝert qısalarında cıyılaçaq yärdämnärneñ koronavirusqa qarşı köräşkä kitäçäge belderelde.
'One World – Together At Home' yägni “Ber dön’ya – bergä öydä” şiğare belän oyıştırılaçaq konŝertta The Rolling Stones, Taylor Swift, , Billie Eilish, Celine Dion, Pharrell Williams, Elton John, Paul McCartney häm Stevie Wonder da çığış yasayaçaq.
Çarada ayıruça uyınçılar Don Cheadle, Samuel L. Jackson häm Sarah Jessica Parker belän bergä Amerikan xatın-qız milli futbol taqımı yoldızı Megan Rapinoe kebek isemnär qatnaşaçaq, Amerika Quşma Ştatlarınıñ tanılğan tolk şow alıp baruçıları Jimmy Fallon, Stephen Colbert häm Jimmy Kimmel dä bulaçaq.
Çara qısalarında dön’ya xökümätläre häm yärdäm kürsätüçelär, Bötendön’ya sälamätlek saqlaw oyışmasına yärdäm çaqıruı yasalaçaq.
Bäyläneşle xäbärlär
Bötendön’ya küçmä xalıqlar uyınnarı räsmi räweştä açıldı
Räsmi açılış tantanası Türkiye ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan qatnaşında uzdı
Tenor Safina Antaliyada konŝert quydı
Alessandro Safina 2 sägät’ barğan konŝertta yaratılğan cırların başqardı
Vaşingtonda "Törek Mirası ayı" uzaçaq
AQŞ başqalası Vaşington mêrı Muriel Bowser oktäbr’ ayın “Törek Mirası ayı” itep iğlan itte


text:
İqtisadiyat noqtai-nazarından maqsatqa uyğun olsa, Rusiye Ukraina üzerinden gaz tranzitini qapatmaq niyetinde degil. Bunı Rusiye prezidenti Vladimir Putin Sankt-Peterburgda söyledi.
Putin: «Men endi aytqan edim ve bir kere daa tekrarlay bilem: iqtisadiyat noqtai-nazarından maqsatqa uyğun olsa, biz Ukraina üzerinden tranzitni qapatmaq niyetinde degilmiz. Biz Ukrainadaki ortaqlarımıznen muzakerelerge azırmız», – dedi.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye, «Şimaliy aqım-2» gaz hattınıñ qurulması leyhasını Ukrainanı çetten aylanıp keçmek içün degil de, Avropada öz gaz çıqarılmasınıñ yetişmezligini qapatmaq içün ömürge keçire.
«Şimaliy aqım-2» (Nord Stream-2) leyhası gaznı Rusiyeniñ şimalindeki yataqlardan, Ukraina ve Poloniyadan keçken ananeviy tranzit marşrutlarını çette qaldırıp, Baltıq deñizniñ tübünden doğrudan Almaniyağa alıp barıp teslim etecek. Leyha, artıq qurulğan birinci «Şimaliy aqım»nıñ imkânlarını kenişletecek.
Avropa komissiyasında, «Şimaliy aqım-2»niñ qurulması taqdirde şeffaflıq, diskriminatsiyanıñ olmaması ve musaviy irişüv printsipleri bozulacaq, dep bildirdiler.


text:
Aqmescit – «Qırımtatarlarnıñ qarşılıq areketi»niñ idarecisi Nedim Halilov Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ İnsan aqları boyunca Şurasına qırımtatarlarnıñ milliy toprağı – Qırım yarımadası üzerinde BMT-nıñ nezaretini pekitmege muracaat etti.
Bu aqta faalciniñ Qırım.Aqiqat saytında olğan mütenasip arizasında aytıla.
Halilov Rusiye ve Ukrainağa yönelgen rezolütsiyanı bakmağa teklif etti. Oña köre, «qırımtatar halqınıñ Qırımda öz milliy devletçiligi olmasınıñ aqqı»nı belgilenmeli.
İşbu arizanıñ negizlerinden biri olaraq Halilov qırımtatarlarnıñ aqları bozulğanını ve «Qırım yarımadanıñ tamır halqı olğan qırımtatarlarnıñ izini, haberi olmadan ve onıñ iradesine qarşı qırımtatarlarnıñ işğal etilgen milliy toprağında 14.09.2014 senesi saylavlarnıñ belgilenmesi»ni qayd etti.
«Qırım yarımadasınıñ statusı belgilenmedi, Qırım tamır halqınıñ milliy toprağında aqqı amelge keçirilmedi, bu ise Rusiye Federatsiyasınıñ arbiy bölükleriniñ silâlı istilâsına, qırımtatar halqınıñ milliy territoriyasınıñ işğaline ve Rusiye Federatsiyasınıñ nezareti altında işğalci rejiminiñ pekitilmesine ketirdi»,– dep haber ete faaliyetçi.
Halilov şunı qayd etti ki, sentâbr 14 kününe «qırımtatar halqınıñ milliy territoriyasında belgilengen «saylavlar» qırımtatarlarnıñ aqlarınıñ bozuluvıdır».
Sentâbr 14 künü tanılmağan Qırım cumhuriyetinde Rusiye tarafından işğal etilgen yarımadada akimiyet organlarına «saylavlar» keçirilecek.


text:
Lüksemburg baqçası
Lüksemburg baqçası (frantsuzça Jardin du Luxembourg) — Parij üzägendä urnaşqan saray-baqça ansamble, şähärneñ mäşhür kürenekle urını.
Elek bulğan patşalar baqçası, xäzer Latin kvartalında urnaşqan däwlät saray parkı, mäydanı 26 ga.
Frantsiä parlamentınıñ yuñarı pulatı Senat Lüksemburg baqçasında urnaşqan Lüksemburg sarayında eşli.
Lüksemburg baqçasında Keçe saray (Senat) (Petit Palais), Lüksemburg muzeye (Musée du Luxembourg), Taw eşe yuğarı Milli mäktäbe (Ecole des Mines) urnaşqan.
Saray aldındağı fontan - iñ yaratqan küñel açu urını, anda bäläkäy köymälär cibärelä.
1611-1612 yılda Frantsiä patşabikäse italian qızı Mariä Mediçi ämere buyınça baqça nigezlänä.
Lüksemburg baqçası küp äsärdä taswirlana, şul isäptän Aleksandr Düma "Öç muşketör" kitabında duel urını bularaq telgä alına.


text:
Yırcı Polina Gagarinanıñ taqımından Aqyar sakini Artöm Fokin "Golos.Deti" Rusiye şounıñ super finalında 31,6% reylerni alıp üçünci yerni qazandı.
Şounıñ super finalınıñ ğalibi Basta yırcısı Vasiliy Vakulenkonıñ taqımından Olesâ Kazaçenko oldı. Kazaçenko Alla Pugaçövanıñ türküsini yırladı ve seyircilerniñ 35,7% reylerini alıp, ğalip çıqtı.
Yırcı Valeriy Meladzeniñ taqımından Sofya Tumanova 32,7% reylerni aldı ve ekinci yerni qazandı.
Hatırlatayıq, 2019 yılda Rusiyeniñ Pervıy kanalı Alsunıñ qızı Mikella Abramova "Golos.Deti" yarışında yeñgen rey berüvniñ neticelerini sıfırladı. Qarar, Group-IB şirketiniñ mütehassısları teşkerüvniñ neticelerini aşkâr etken soñ qabul etildi.


text:
«Ózbekstan-Rossiya bilimlendiriw forumı»na Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti rektorı Axmed Reymov qatnasıp atır. Bul óz náwbetinde universitetimiz ushın ayrıqsha áhmiyetke iye bolıp, joqarı bilimlendiriwdegi óz-ara birge islesiw hám keleshektegi rejelerge tiykar jaratadı.
Usı jıldıń 16-17-noyabr kúnleri Moskva qalasında M.V.Lomonosov atındaǵı mámleketlik universitetinde «Ózbekstan-Rossiya bilimlendiriw forumı» bolıp ótpekte. Onda eki mámlekettiń 100 den artıq belgili joqarı oqıw orınları rektorları qatnasıp atır.
Xalıqaralıq forumınıń maqseti Ózbekstan hám Rossiya ortasında zamanagóy baǵdarlar hám qánigelikler boyınsha tájiriybeli qánigeler tayarlaw hám de ilimiy-izeritlew tarawında óz-ara birge islesiwdi jańa basqıshqa alıp shıgıwdan ibarat
II Rossiya-Ózbekstan bilimlendiriw forumı sheńberinde Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti hám Donsk mámleketlik texnika universiteti arasında qánigelerdi tayarlaw barısında birge islesiwdi keńeytiw, qospa ilimiy-izeritlew hám akademik almasıw baǵdarlamaların ámelge asırıw boyınsha shártnamaǵa qol qoyıstı.
QMU Baspasóz xızmeti


text:
"Aqyar devlet universiteti" koronavirus sebebi ile martnıñ 17-sinden başlap distantsion ögretüvge keçe. Bunı universitetniñ hadimi Yekaterina Sorokina haber etti.
"Federal tasil standartlarına uyğun fenlerniñ bazıları distantsion tasil donatmaları ve ekektron ögretüv ile ayatqa keçirile bilmez, buña köre bu bölüklerniñ talebeleri şahsiy örgenüvke keçirilecek", - añlattı o.
Universitetniñ matbuat hızmeti qayd etti ki, distantsion ögretüv ile bağlı qoşma malümat keççe derc etilecek.
Martnıñ 16-sından başlap Aqmescitte Vernadskiy adına Qırım Federal Universitetinde COVID-19 koronavirusınıñ yayılması sebebinden distantsion oquş rejimi kirsetile.
Martnıñ 12-sinde Dünya sağlıq teşkilâtı koronavirus pandemiyasını ilân etti.
Yañı çeşit koronavirus yuqunçı 2019 senesi dekabr ayında Qıtayda tarqalıp başladı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Yalan ve çetin ümütsizlik – Cemilev özek telükesi ve rfdaki mobilizatsiya aqqında
Rusiyeniñ özek silâsını qullanma telükesi – mahsus olaraq tüşünilip çıqarılğan yalandır. Qırımtatar haqınıñ lideri Mustafa Cemilev QIRIM.Newske tefsir etkende fikrini bildirdi.
– Yañıdan yalan. Sen özek silâsını asla qullanmaycaqsıñ, çünki seni tenbiyelediler – bu tür ilk areket yapsañ, ilk öldürilirsiñ. Bayden oña bunı açıq aydın bir şekilde ayttı, – dep Cemilev qayd etti.
Qırımtatar lideri rfdaki mobilizatsiyanı çetin ümütsizlik adımı olaraq tanıdı. Onıñ fikrine köre, böylece ruslar asla becermeycekler. Rusiyeniñ bildirmeleri de sahte raqamlarğa esaslanalar.
– Bu, çetin ümütsizlik adımıdır. Kerçekten de olar bütün yerlerden mümkün olğan çoq adamnı toplay ediler, neticesi ise qabaatlandırılğan cinayetçilerni mobilizatsiya etmege tırışalar. Şimdi ise az-çoq resmiy olaraq bütün ihtiyatçılarnı da. Bu mobilizatsiya vastasınen olar muvafaqiyetli olmaycaq, daa çoq insan ayatını yoq etecekler, – dep Cemilev añlattı.


text:
Rusiyede iyünniñ 7-nde 8985 koronavirus hastası qayd etildi – bir kün evelsi hasta sayısı bir insan az edi.
Bir künde 112 insan vefat etti, bu raqam keçken künlerge köre daa az oldı. 4 biñge yaqın insan tüzeldi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Rusiyede koronavirus yuqunçından vefat etkeni resmiy şekilde qabul etilgen 6 biñ insan qayd etildi. Rusiyede koronavirusı qayd etilgen bütün hastalar COVID-19-dan vefat statistikasına kirsetilmey.
Qırğınlıq vaqtında Rusiyede 476 biñ hasta qayd etildi. 240 biñ kişi tedaviylenmege devam ete, 230 biñ insan tüzeldi.
Soñki eki aftada yañı hasta sayısı künde 8-9 biñ civarında qala.
Ukrainada iyünniñ 7-nde 463 yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımtatar Maaliy Merkezi, qırımtatar halqınıñ açıq diplomatiya stradegiyasını kerçekleştirip, açıq diplomatiya Akademiyasını teşkil etmege niyetli. Bunı dekabr 15 künü matbuat-konferentsiyası devamında Qırımtatar Milliy Meclis azası Eskender Bariyev bildirdi, dep haber ete RBK-Ukraina.
«Qırımtatar Malliy Merkezi, bu strategiyanı amelge keçirmek içün mahsus programma azırladı, onıñ adı «Açıq diplomatiyanıñ turğun inkişafı ile Qırımda insan aqlırınıñ qorçalanması». Bu programmanıñ bir-qaç yöñelişi bar, olardan birincisi – Açıq diplomatiya Akademiyası», – dep beyan etti Bariyev.
Onıñ sözlerine köre, istegen insanlarnıñ arizaları qabul etilgen soñ, 20 insandan ibaret belli bir gruppa teşkil olunacaq ve olarğa tasil berilecek.
«Böyle etip, biz halq diplomatlarını azırlaycamız, olar halqara teşkilâtlarda nasıl çalışmaq kerek olğanlarını bilecekler», – dedi Bariyev.
Bariyevniñ sözlerine köre, seminarlarda ders bermek içün halqara ekspertler, em de Haber siyaseti ve Tışqı işler Nazirliklerinden mutehassıslar celp etilecek.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko sentâbrniñ 11-de işğal etilgen Qırımda ükmü çıqarılğan qırımtatarlarnıñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ davasını «Birleşken Milletler tarafından işğalci olaraq tanılğan Rusiye içün daa bir üküm» olaraq adlandırdı.
Bunı Poroşenko Facebookta yazdı.
«Ahtem Çiygoznıñ davası – Rusiye içün daa bir üküm, o, eñ yüksek halqara seviyede – Birleşken Milletlerde – işğalci olaraq tanıldı. Qanunsız bir alda azatlıqtan marum etmege mümkün, lâkin azatlıq ve kerçek yeñilmez! Başqasınıñ toprağını işğal etmege mümkün, lâkin ayaqlarıñız altında yanacaq ve azat etilgence yaqacaq», – dep qayd etti Ukraina prezidenti.
Kremlge tabi olğan işğal etilgen Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri Ahtem Çiygozğa 8 yıl sert rejimli apis cezasını berdi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Böyle bir qararnı mahkeme sentâbrniñ 11-de ilân etti.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ topraq bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Yañı saylanğan devlet yolbaşçısınıñ inauguratsiyası iyün 7 künü keçirilecek.
Bunı halq deputatı Yuriy Stets Facebook saifesinde yazdı.
«İnauguratsiya – 7... Prezident Memuriyetinden bir menba», – yazdı o.
Yañı prezidentniñ işke başlağanını Kiyevdeki Mustaqillik meydanında qayd etecek olalar. Böyle bir avaleni devlet yolbaşçısı vazifelerini eda etken Oleksandr Turçinov imzaladı.
Qayd etmeli ki, bu vesiqada tedbirler sanı yoq.
Hatırlatamız, bölge saylav komissiyaları elektron protokollarnıñ 100% teşkerildi. Neticelerge köre, Petro Poroşenko saylavlarda iştirak etken saylayıcılar reylerniñ 54,7% qazanıp, Ukraina prezidentiniñ nevbetten tış saylavlarında ğalebe qazandı.
«Batkivşçina» lideri Yuliya Timoşenkoğa saylayıcılarnıñ 12,81% qol tuttı.


text:
Gemi Anapa-Kefe-Yalta yolundan kete. Anapa-Kefe yoluna 3,5-4 saat sarf etile. Gemi saat 14.00 limanğa kelip çıqa. İçine 300 adam sığa.
Anapa-Kefe yolculıqnıñ bilet fiyatı 2700 rubleni teşkil ete.
Neşirniñ yazğanına köre, bazar künü katamarannen kelgen yolcu dedi ki, bu paalı bir fiyattır, o qadar para sarf etip, taksi tutmaq mümkün. Em de aman-aman er yolcu sallanuvğa şikâyet etti.
Birinci reysni qarşılağan Kefe şeer yolbaşçısınıñ muavini Dmitriy Açkasov bildirdi ki, Moskva yolcular taşımasına dotatsiyalarnı tölese, yol parası bayağı eksilecek.
Neşirniñ malümatına köre, Kefe sakinlerine Yaltağa qadar katamarannen barıp kelmege imkân berilecek.


text:
Tabiği gaz
Tabiği gaz - törle organik gazlar qatnaşması. Metan bu gazlarnıñ töp sostav öleşlärennän sanala. Tabiği gazda, metannan tış, anıñ iñ yaqın ğomoloğlarınnan — etan, propan, butan bar.
Uglevodorodnıñ molekulyar massası niqädär zur bulsa, tabiği gazda anıñ miqdarı şulqädär azraq bula. Tabiği gaznıñ törle yatmaları sostavı buyınça törleçä.Yağulıq bularaq, tabiği gaznıñ sıyıq häm qatı yağulıqlarğa qarağanda zur östenlekläre bar. Anıñ yanu cılılığı şaqtıy zur, yanğanda köle qalmıy, yanu produktları ekologik yaqtan küpkä çistaraq.
Tabiği gaz cılılıq elektrostantsiälärendä, zavodnıñ qazan ustanovkalarında, promışlennost' miçlärendä: domna, marten, pıyala eretü h. b. miçlärdä qullanıla. Domna miçlärendä tabiği gaz yandıru koksnı azraq sarıf itärgä, çuyındağı kükert miqdarın kimetergä häm miçneñ citeşterüçänlegen şaqtıy arttırırğa mömkinlek birä. Könküreştä tabiği gaz faydalanunıñ ğäyät zur ähämiäte härqaysı-bızğa bilgele.
Xäzerge waqıtta gaz (yuğarı basım astında ballonnarğa tutırıp) avtotransportta qullanıla başladı. Ul benzinnı ekonomiälärgä, dvigatelneñ tuzuın kimetergä häm yağulıqnıñ tulısınça yanıp betüe arqasında hawa basseynınıñ çistalığın saqlarğa mömkinlek birä.
Tabiği gaz — ximiä promışlennoste öçen ähämiätle çimal, bu mäs'älädä anıñ role haman artaçaq. Metannan vodorod, atsetilen, qorım tabalar. Etannı degidrirlap etilen tabalar, ä anıñ nigezendä küp törle sintezlar başqarıla. Tabiği gazdağı başqa uglevodorodlar da faydalanıla.


text:
Qıtaydağı «Änşi» telejobasına qatısıp jatqan jas änşi Dimaş Qwdaybergenov sol eldiñ aqparat qwraldarı men äleumettik jelilerinde tanımal bola bastadı. Qıtaydıñ universal saytındağı habarğa süyensek Dimaş telejobadağı alğaşqı tüsiriliminen-aq, jwrttı özine jalt qaratqan.
Qıtaydıñ “Xin Lang” universal saytınıñ mädeniet taqırıbı betinde Dimaş turalı aqparattardıñ kün sayın jañalanıp twratının bayqadıq. Sol aqparattarğa şolu jasağanda, qazaq änşisiniñ Qıtay elinde ülken añıs tudırıp, äleumettik jelilerde tanımal bola bastağanına kuä boldıq.
“Xin Lang” saytınan bayqağan aqparatımız tömendegidey:
Jalpı jobağa «halıqaralıq» at berip twrğan bir ğana Dimaş bolsa kerek. Sebebi, jobağa Qıtay Gonkongınan Du Lişa attı qatısuşı men Dimaştan özgesi tügel qıtaylıq önerpazdar. Dimaş qıtaylarmen alğaşqı jüzdesuinde francuzdıñ «S.O.S D‘un teerien en detresse» attı änin taldağan. Bwl än francuzdıñ orındauğa asa qiın bes äniniñ biri ekenin de aytıptı. Dimaş alğaşqı aynalımda-aq ändi sätti orındap, käsibi mamandardıñ tañdayın qaqtırğan. Onıñ alğaşqı tüsirilim üşin taldağan äninen-aq, onıñ özine degen senimi anıq körinedi degen pikirlerdi de kezdestirdik.
Jobadağı Son Qı jäne Şan Qı qatarlı käsibi mamandar Dimaştı jobağa qatısqandar arasındağı teñdessiz änşi dep bağalağan. Olardıñ aytuınşa, Dimaş bwl retki än orındau barısında koloraturalıq, erkin vokaldı, keñ tınıstı öz äuezimen qatar dolphins dıbıstarın jaqsı meñgergendigin anıq bayqatqan. Tipti, joba mamandarı men qatısuşılarınan «Täñir özi nazarına alğan jas änşi, onday dauıs mende de bolsa dep armandaudıñ qajeti joq, ol oğan Qwdaydıñ bergen sıyı» degen marapattau sözderine de ie bolıp ülgeripti.
Dimaş Qıtaydağı resmi aqparattarmen birge, äleumettik jelide de qıtaylıqtardı tamsandırğanın jazıptı. Äleumettik jelilerde ol turlı alqaular köbirek kezdesedi. Qıtay qızdarı Dimaştı wzın boylı, kelbetti, jigittiñ sarası dep maqtap jatsa kerek. Key sayttarda «Aq boz attı hanzada keldi, bwl qızdarğa jaña tañdau orayı» degen jazbalar da kezdesti. Qazaqstan men Reseyden qoldauşıları köp, al Qıtaydağı negizgi qoldauşıları Şınjañ qazaqtarı degen taldaular da bar.
Tüsirilim äli de telearnalarda taratılıp ülgermepti. Qıtay sayttarındağı pikirlerge qarağanda «Änşi» jobası telearnalarğa taratılğannan keyin, Dimaştıñ qoldauşıları tipti de arta tüspek. Onlayn dauıs beru arqılı ötetin jarıs türinde Dimaş öziniñ kelisti tür-kelbeti, jağımdı dauısı, adamdı baurağıştığımen qoldauşılar jinauı mümkin delingen.
Qıtaylıq sayttar Dimaşqa qatıstı aqparattardı jinau barısında onıñ äleumettik jeli paraqşalarında qaldırmay qadağalap ülgeripti. Atalmış sayıtta «Dimaş özin önerpaz retinde jaqsı baulığanı onıñ äleumettik jelilerinen bayqaladı. Instagram paraqşasında tek otbası, önerdegi dostarı ğana bar. Eger jeñiltek jigit bolsa endigi qıtaylıq qızdarmen tanısqanın jariyalap ülgirer edi» degen sözder kezdesedi.
Qıtaydağı közqaraqtı adamdardıñ aytısına qarağanda «Änşi» jobası halıqaralıq deñgeyde emes, tek Dimaş Qwdaybergenovtıñ qatısuı ğana onı halıqaralıq joba atandırıp otır. Onda qatısıp jatqan qıtaylıq änşilerdiñ bäri tanımal bola qoymağan jas änşiler. Dimaş bolsa talay halıqaralıq konkurstardı körgen. Bwl joba onıñ şanağına tar keledi degen pikirlerin de ayttı.
Meyli qalay bolsa da, talanttı otandasımız Dimaştıñ milliard qıtaydıñ arasındağı är qadamınıñ sätti boluına, Qazaqstannıñ abıroy-bedelin köterip qaytuına tilektespiz! Dimaş jaraysıñ!
"The Qazaq Times"


text:
Yaqın zamanda ind iş adamlarnıñ taqımı işğal etilgen Qırımnı ziyaret etecek – bu netice Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönovnıñ İndistan iş adamları ile körüşüvinden soñ peyda oldı. Bu aqta Qırımnıñ «baş nazir muavini», Qırımnıñ Rusiye prezidenti yanında daimiy temsilcisi Georgiy Muradov bilidirdi, – haber ete TASS.
«Qırımda İndistan ticaretine büyük meraq, yatırım leyhalarnıñ amelge keçirilmesine azırlıq bar. Şunıñ içün Qırımğa iş adamlarnıñ kelecegi aqqında añlaşma bar»,– dedi o.
Bundan da ğayrı, Muradov aytqanı kibi, Qırımğa yaqın zamanları ind jurnalistleri de kelecektir.
«İndistannıñ eñ büyük matbuat vastalarınıñ temsilcileri olacaq, bir qaç insan. Olar indistanlılarğa Qırım aqqında tarif etecekler», – dedi o.
Evel aytılğanı kibi, Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov dekabr 11 künü Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti Vladimir Putinniñ İndistan ziyaretinde iştirak ete.
Aksönovnıñ ziyareti çerçivsinde Qırım ve «İndistan-Qırım ortaqlığı» arasında işbirlik aqqında Memorandum imzalanıldı.
Belli olğanı kibi, Amerika Qoşma Ştatları Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönovnıñ İndistan ziyareti sebebinden qasevet çeke. Bunı AQŞ Devlet Departamenti matbuat hızmetiniñ yolbaşçısı Jen Psaki bildirdi. Onıñ sözlerine köre, AQŞ İndistanda bulunğan Rusiye eyyeti arasında «Aksönovnıñ ola bilecegi» aqqında «bildirüvler sebebinden qasevet çeke».


text:
Sentâbrniñ 13, çarşenbe künü, Qırımnıñ Seitler qasabasında yaşağan Renat Paralamovnıñ evinde küç idaresiniñ hadimleri «tedqiqat ve taqiqat areketleri» dep adlandırğan tintüv ötkerildi. Bu aqta Facebook saifesinde yerli faaller bildirmekte.
Advokat Emil Kurbedinov Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, al-azırda rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri Paralamovnı tahminen Aqmescitte yerleşken Rusiyeniñ Qırımdaki FSBsına alıp ketken.
Faaller bildirgenine köre, Paralamov – musulman, onıñ kiçik yaşta olğan dört balası bar, bazarda çalışaraq kün köre eken. Bu adam daa evel asla mahküm etilmegen.
Qırım.Aqiqat vaqianıñ ketişatını taqip etmege devam etmekte. Rusiyeli küç strukturaları meselenen bağlı daa iç bir türlü izaat bermedi.
Qırım Rusiye nezaretine keçkenden soñ, FSB yarımadada muntazam surette tintüvler keçire, jurnalist, faaller, cemaat erbaplarını sorğulay, qırımtatar vatandaşları tutıp ala. Uquq qorçalayıcılar bunı «farqlı tüşüngenlerge qarşı küreş» dep tanıy.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Meraba, Katâ!
Sen taaciplenirsiñ, amma seni sıq hatırlayım. Biz bir qaç aydan berli laqırdı etmeymiz. Ayat bunıñ içün sebepler bere….Nahoş sebepler…
Aramızdaki añlaşılmamazlıqlar Maydandan başlandı. Men öz közlerimnen körgen şeylerni aytıp bergen edim, sen maña işanmadıñ. Kiyevde yaşağan diger dostumız Valâğa da qulaq asmadıñ, tek Tanânıñ sözlerini közge aldıñ, o da. Kiyevde bir qaç afta yaşap, merkeziy meydanındaki çöplükni körip, kendi dairesinde püsürlikni körmegen. Em de Maydanda Avropa birligi degil, başqa maqsadlar ile turğanını añlamayıp, ne içündir Avropadan pek qorqtıñ, faqat iç bir vaqıt anda barmadıñ.
Qızıñ Lvovğa ekskursiyağa barıp, «banderovets»ler aqqında fikiri deñişken edi – «Men endi olarnı añlayım, coyacaq şeyleri bar edi». Amma, bu da saña yetişmedi.
Seiñ canıñ ağıra edi: «Maydanğa qol tutmağan adamlarnı ne içündir aqılsız, dep sayalar». O vaqıt men muqayt olmağa tırıştım. Şimdi ise, aytqanıñ doğru olıp çıqqanı, şübesizdir.
«Aylığımıznı keçiktirip bereler, devamı ne – cenkmi?»
O vaqıt şahsiy işhanedeki aylıq meselesi Kiyevdeki vaqialarnen bağlı olğanını men añlamay edim. Cenk aqqında laflar da hucur kele edi. Amma, sen aqlı ediñ. Cenk başqa taraftan keldi. Em de vatandaşlara degil – seniñ vatanıñ menimkine ücüm etti.
Aylıq ise…İşhaneñ tek yazdı para qazanğanını bilem, soñ, qazanıp oldıñızmı?
Şu «referendumğa» barğanda bunı tüşündiñmi? Evelden saylavlarğa çoq barmay ediñ de…
«Sen meni añlamaq kereksiñ, ana-babañ da vatanğa qaytmağa arz eye ediler de».
Yoq, hatırlamayım. Avdetimiz farqlı oldı. Bunıñ aqqında birinci qaydlarımda yazğan edim, seniñ sayeñde men bloger olıp qaldım. Ve da bir şey: sen raat-raat Aluştada yaşamağa devam etkende, menim anam-babam, Qırımnıñ çölünde öz parasına alğan evni resmiyleştirip olamay ediler.
«Ukraina meni aşap-içirtti, amma sevmey edi».
Saña nasıl sevgi yetişmey edi? Ukraina seni horanlar yerine haytarmanı oynamağa mecbur ettimi? Ya da Moskva Patriarhatı kilselerine barmağa yasaqladı? Ya da rus tilde laqırdı etkeniñ içün kimdir sögdi? Ya da merkezde miting ötkermege yasaq etildimi? Bunıñ aqqında ne içün evelden aytmağan ediñ?
Men ise, büyük devletniñ bir milletke qarşı çıqqanını kördim. Daa bir tanışım Lidanı televizorden kördim, o Kiyevge köçip, çoq yıllar qurğan evni satacaq ola eken. Lida, qarışıq bir tilde laf ete, amma bu da onı «benderovka» dep adlanmasına yeterli oldı.
Rus tilinde laf etken Larisa da köçmege azırlana. Olar bu devletniñ vatandaşları olmağa istemeyler.
Kiyev sakini Valâ keçenleri kelgen edi, amma Canköyde yaşağan anasınıñ dairesinde bir afta yaşap dayanmadı: «Evelden bülbuller uyata edi, endi ise, qarğalar uça. Hucur bir al…». Em de passajir-yük demir yolu, arbiy şeerge çevirildi, dey. Amma, televizorde Qırımda er şey yahşı olğanını köstereler, degilmi?
«Endi ise anam peyda oldı».
Ne içün sen onı iç bir vaqıt yoqlap barmay ediñ? Qırımda, Ukrain Sovet Cumhuriyetinde doğıp, Ukrainada yaşamağa devm ettiñ. Böyle şekilde analar degil, ögey analar keleler. Men belledim, bu teşviqatnıñ neticesi, amma bir psiholog añlattı – bu rus adamğa has olğan tarz-arekettir. Olarnıñ milliy menligi tek devletleri olğan vaqıtta uyana.
Vatan özü kelip, olarnı «qorçalap» başlasa, vatanperverlik duyğuları birden alevlenip başlay.
Sen menim, halqım aqqında tüşünmediñmi? Kendi vatanda özümizni yat adamlar kibi duyamız.
Sen öz oğluñnı tüşünmediñ. Onı da bir kün orduğa çağırıp, bir kimseni «qorçalamağa» yollarlar. Aqayıñ da – arbiy adamı. Onıñ içün emir eñ yüksek yerde. Belki bu sebepten, Maydanda adamlarnı öldürmge mümkün dep saya edi.
Sen dostluğımız devam etecegine işanğan ediñ, amma bu hıyanetlikten soñra, dostluq bağımız üzüldi.
«Bizler seçim yapmamız içün, Maydanda turmağan ediñmi?»
Men seçimni başqa türlü tüşüngen edim. Devlet kelecegi içün küreşkende arqasına pıçaq sapladılar. Vatanımnıñ kelecegini tuvğan topraqları bam-başqa yerde bulunğan adamlar çezmemek kerekligini çoqtan añladım.
Yerli sakin - mında doğıp ösken soyu degil, bir qaç nesilniñ tamırları mında olğan soyudır.
Amma, sen aqlısıñ, er kes seçimini yaptı. Ve er kes aqiqiy yüzüni kösterdi. Men de endiden soñ, adamlarnı milleti boyunca degil, grajdanlıq mefküresi boyunca ayıracam.
Biz bir Qırımda yaşap ta, çeşit devlet vatandaşları olamız. Men Prezidentimni saylamaq içün bir yüz kilometrni keçmek kerekim, saña ise, prezident «referendumğa» bir ilâve olaraq qoşuldı.
Menim devletim orduğa yardım toplay, sen ise, Qırımda tolğan qaçaqlarğa yardım kösterdiñmi? Olar da siz kibi vatanlarına qaytmağa qarar aldılar. Ukrainanıñ şarqına seniñ devletiñ açıq ücüm etmedi. Daa hayırsız yol taptı.
Doğğan künü munasebetinen seniñ sms-ni gece aldım. Belki de, evelce yollamağa saqınğandırsıñ. Er alda şu künü, inauguratsiya edi. Er kes meni çift bayramnen hayırladı. Tilekler de başqa edi.
Endi ise, sms te yollap olamazsıñ – seniñ başqa nomeriñ ve operatorıñ bar. Devletiñ, keçmişten ayırmaq içün bütün küçüni sarf ete.
İşte, seni sıq hatırlayım, Katâ. Er şey yeri-yerine yerleşir, dep ümüt etem. Biz memleketimizge qaytırmız, sen de, vatanıña qaytırsıñ, onı uzaqtan degil de, yaqından sevip yaşamağa dayanıp olsañ, elbet. Çünki, çoq yıllar yaşağan devletniñ aqiqiy grajdanı öyle de olıp olmadıq.
Elzara Beşuyli, bloger, Qırım sakini
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
«Çonğar» kiriş noqtasında iyül 21-den itibaren bugünki künge qadar Qırım tarafında, işğalden soñ yarımadağa kiriş ve çıqışnı Rusiye hızmetleri nezaret etken yerde, bazı naqliyat vastaları içün sıñırlar bar.
Bunı iyül 23-te Kiyevdeki brifingde Ukraina Devlet sıñır hızmeti matbuat hızmetiniñ reberi Oleg Slobodân bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«İşğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyetinde Rusiye tarafı «Çonğar» kiriş-çıqış nezaret noqtasınıñ qarşısında Rusiye Federatsiyasınıñ sıñır hızmetiniñ elektron bazası bozulğanından sebep yük ve adamlarnı kirsetmey. İşğal etilgen Canköyde Rusiye nezareti Qırım Muhtar Cumhuriyetinde yaşağan vatandaşlarnı ve gümrük nezaretinden keçmegen yükni kirsete», – dep ayta Slobodân.
Onıñ bildirgenine köre, iyül 22-de saat 15-ten saat 18-ge qadar aynı sebepten «Çaplinka» kiriş noqtasınıñ işi toqtatılğan edi, al-azırda kiriş açıldı. «Çonğar» alâ da sıñırlı rejimde çalışa.
Qırımda ve Rusiye sıñır hızmetinde yarımadadaki kiriş noqtalarınıñ işini izaatlamaylar.
Ukraina Devlet sıñır hızmeti Qırımğa yol alğan vatandaşlarğa yarımadağa «Çonğar» kiriş noqtasından kirmemege tevsiye etken edi. Ukrain sıñırcıları bergen malümatına köre, Rusiye hızmetleriniñ «elektron sisteması bozuldı ve olar ukrain nomeraları ile maşinalarnı ve yük maşinalarını kirsetmeyler».


text:
Aqmescitte Cuma-Cami binası negiziniñ temeli tantanalı sürette qoyuldı. Bunı «RİA Novosti Krım» Qırım haber agentligi aprelniñ 22-nde bildire.
«Şimdi esas binanıñ – cami binasınıñ – negizi qoyula – 1,9 biñ metr küp bu binanıñ negizi olacaq. Bina 2,6 biñ insannı sığdıracaq, içki azbarında 800 insan sığa bilecek – bayram künleri daa da ziyade adam ola», – dep ayttı «İndustriya razvitiya» şirketiniñ müdiri Enver Emiraciyev.
Kreml kontrol etken Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ qayd etkenine köre, Cuma-Caminiñ qurucılığı bütün qırımlı musulmanlar içün büyük emiyet taşımaqtadır.
«Bu yer Aqmescit ve Qırımnı yaraştıacaq. Mence, Qırım musulmanları içün büyük bir vaqia oldı», – dedi Aksenov.
Cuma Caminiñ qurucılığı 2015 senesi sentâbr 25 künü başlağan edi. O, Aqmescit suv anbarı civarında, şeerniñ cenübiy töpesinde qurula. Leyhağa köre, onıñ eki qısmı olacaq: 28 metr yükseklikte qubbe ile esas bina (37-ge 37 metr büyükliginde) ve iç azbarında sutun sırası ve şadırvan olacaq. Caminiñ dört minaresi olacaq, er biri 50 metrdir.
QAMDİ 2014 senesi Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yapacaq areketlerini Meclis ile muzakere etmey. Yanvar 16-17 künleri Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında olıp keçken Dünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ toplaşuvında esas Ukrainada Müftiylikni qurmağa qarar alındı. 2016 senesi noyabr 19-da 14 qırımtatar din cemiyeti Kyivde toplaşıp, müftiylikni qurdılar. Müfti Ayder Rustamov oldı, o, Kyivdeki qırımtatar cemiyeti yanında Musulmanlarnıñ diniy qıymetleri komitetiniñ yolbaşçısı ola. Alimler şurası da quruldı, onıñ yolbaşçısı olaraq Ukraina musulmanları birliginiñ reisi Suleyman Hayrullayev saylandı.