text:
Dr. Necdet TOSUN: MİR’ÂTÜ’L-KULÛB (Latinize Orijinal Metin)
MİR’ÂTÜ’L-KULÛB
[ YESEVÎLİĞİN İLK DÖNEMİNE ÂİD BİR RİSÂLE]
Dr. Necdet TOSUN *
* * *
MİR’ÂTÜ’L-KULÛB
Sadeleştirilmiş Metin için linke tıklayınız
ORİJİNAL METİN TRANSKRİPSİYONU
Ya‘nî bilgil ve âgâh bolğıl ki, bu risâle-i müteberrikeni cem‘ kılğan burhânü’ş-şerî‘at ve erbâbü’t-tarîkat ya‘nî Mevlânâ Sûfî-yi Dânişmend turur kim Hazret-i sultânü’l-‘ârifîn ve kudvetü’l-müteverri‘în ve kutbü’l-aktâb-ı rûy-i zemîn ya‘nî Hâce Ahmed-i Yesevî rahmetu’llâhi ‘aleyhining akvâllarınıng bu azîz Sûfî Muhammed-i Dânişmend ayturlar. Ammâ bu risâlening kitâbet kılğanınıng sebebi ol erdi kim, künlerde bir kün tamâmî sûfîler subh u şâm belki ‘ale’d-devâm zikr halkasıda müstakîm irdiler. Hazret-i Sultânğa ‘arz kıldılar: Şeyhlık ve müridlık bâbıda ve takı bu [vr. 159a] silsile-i ‘azîmning sülûk ve tarîkasıdın haber berseniz kim sizdin song ehl-i tarîkalarğa yâdgâr kalğay. Andın song bu risâleni Mir’âtü’l-kulûb at koyuldı ya‘nî köngüllerni közgüsi. Ve her kim irse közgüge baksa yüzini körer ve takı âyîne-i ğayb bolsa anı hem körer. Pes her kim erse bu kitâbnı okusa takı öz ‘aybını körse ve bilse, anıng tedârikide bolup tevbe ve istiğfâr birle bîhûd bolsa, ümîd ol kim Allâhu Te‘âlâ ol ‘ayb ve ol taksîrin ‘afv kılğay. Ve her sâlik kim bu risâleni okusa veyâ okumışıdın işitip ‘amel kılsa köngül közgüsi açsa ve onsikiz ming âlemdeği ‘acâyib ve ğarâyiblerni müşâhede kılsa ve kıyâmetde âmennâ ve saddaknâ likâ-i zü’l-celâl-i bî-çûn u bî-çigûne dîdârın körse hiç ‘acîb ve ğarîb bolmağay.
Muhabbet, sûz, şevk deyü bu risâle-i Mir’âtü’l-kulûb[nı] üç bâb üze binâ kıldılar. Ol ma‘nâ üçün kim Mevlâ ‘azze ve celle öz hazretide kulların yakın kilsün dip din ve İslâm yolını atâ kıldı. Ol yolğa üç at koydı. Evvel şerî‘at, ikkinçi tarîkat, üçünçi hakîkat. Bu ma‘nâ üçün [159b] üç bâb üze binâ kılındı. Ve takı kelâm içinde yâd kıldı:
İbrâhîm ‘aleyhi’s-selâm [arz][48] kıldı kim: Bedürüstî Perverdigârım köndürdi meni tüz yolığa. Ya‘nî murâd bu yoldın İslâm yolı turur. Ammâ Mevlâ Te‘âlâ yolı üç tarîka bolup turur. Bu delîl birle kim:
Ve takı Şeyh Necmeddîn-i Kübrâ rahimehu’llâh haber berür kim:
Ve takı Hazret-i Mevlâ[49] aytıp turur:
Ve takı Sultânü’l-‘ârifîn rahimehu’llâh aytıp turur:
Sultânü’l-‘ârifîn aytıp turur: Muktedâ üç kısım turur: Şerî‘at muktedâsı ‘âlimler ve pâdişahlar tururlar, tarîkat muktedâsı şeyhler ve sûfîler tururlar, hakîkat muktedâsı ‘ârifler ve mukarreb meşâyıhlar tururlar. Eger ‘âlimler ve pâdişâhlar [160a] şerî‘atta emr-i ma‘rûf [kılıp][50] nehy-i münkerdin yığılıp ve özgelerge fermânlasalar tüz yoldın azmağaylar. Takı alarğa iktidâ ve ittibâ‘ kılğanlar hîç azmağaylar. Eger mundağ şerâyit birle bolmasalar, şerî‘at yolıdın azğaylar. Eger şeyhler ve sûfîler kim riyâzat tartıp ve mücâhede çekip köngül ‘âlemini açıp yitmiş[51] makâmdın keçip ğâyib ervâhlarğa ve firiştelerğe[52] sohbetlık bolsalar, tarîkat yolıdın bu türlüg şeyh ve sûfîler azmağay. Andağ bozorgvârğa iktidâ ve ittibâ‘ kılğanlar hem azmağaylar. Bu şerâyitler birle bolmasalar, tarîkat yolıda azğaylar, iktidâ ve ittibâ‘ kılğanlar hem azğaylar. Ammâ mukarreb bendeler ve meşâyıhlar hakîkat mâsiva’llâhdın keçip sırrını sırğa ulasalar murâdlarığa yetip hakîkat yolıdın azmağaylar. Ve alarğa iktidâ ve ittibâ‘ kılğanlar hem azmağaylar. Eger bu şerâyit birle bolmasa hakîkat yolıdın azıp murâd ve maksûdğa yetmegeyler. Va’llâhu a‘lem.
Ya‘nî Sûfî Muhammed-i Dânişmend onga nazîren aytıp tururlar kim: Meselâ Hicâz vilâyetining pâdişâhı, Hıtây vilâyetining pâdişâhığa ilçi yiberse, [160b] ol ilçi yol bilmese, biri baş bolup yol başlasa tüz yoldın azıp sersân bolğay ve hem ilçi sersân bolğay. Eger o kılavuz körgen yolını yangılmasa, kılavuz tutğanlar hem azmağaylar. Dervîş yâ şeyh bolğan, yol bilgüçi kılavuzğa mengzer. İktidâ kılğanlar ve tâbi‘ bolğanlar kılavuz tutğanğa mengzer.
Sûfî Muhammed-i Dânişmend aytıp tururlar kim: Kayu meşâyıh yitmiş makâmdın keçmeyin şeyhlık ve muktedâlık da‘vâ kılsa, da‘vâsın bâtıl bolğay. Belkim ol yitmiş makâmdın keçken bozorg meşâyıhlar[ğa][53] düşmen bolğaylar. Ayğaylar kim: Ey bâtıl da‘vâ kılğan, sanga iktidâ ve ittibâ‘ kılğanlar bâtıl ve fâsiddürler. Ol mütâba‘at kılğan mürîd ve ashâblarnıng hem yazukları o yalğançı bâtıl şeyhning boynığa bolğay.
Şeyh Necmeddîn-i Kübrâ rahimehu’llâh aytıp tururlar kim: Ba‘zılar “şerî‘at birle yürür men” dip da‘vâ kılurlar ve ba‘zılar hakîkat birle. Ammâ şerî‘at birle da‘vâ kılğanlarnı mü’min ve müselmân ayturlar. Ve tarîkat birle yürgenlerni şeyh ve sûfî ve zâhid ayturlar. Ve hakîkat birle yürgenlerni ‘ârif ve ‘âşık ve muhib ayturlar. Pes bu yolnı da‘vâ kılğan kimerselerge ma‘nâ kerek. Eger ma‘nâsı râst bolup da‘vâsı râst bolsa Tengri ‘azze ve celle dost tutar. Eger ma‘nâsı râst bolmasa, da‘vâ yalğan bolsa, andağ kimerse Hudâ-yı Te‘âlânıng düşmeni turur. [161a]
Ve Hazret-i Peyğamber salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem bâz ayturlar kim:
Bu yolda yalğançılık birle yürmegil ve râstlık birle yürgil ki da‘vâga ma‘nâ kerek. Ma‘nâ siznige kerek. Ammâ her nemersening ma‘nâsın öz câyda beyân kılunur inşâ’allâhü Te‘âlâ.
Aydılar kim: Şerî‘at mening sözlegen sözüm turur ve tarîkat mening kılğan fi‘llerim turur. Rasûl salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem şerî‘at mening sözlegen sözüm yetdi. Tarîkatnı mening sözlegen yetmedi. Kılğan fi‘llerim yetdi. Cevâb andağ kim aytmışlar: Hazret-i Rasûlullâh mi‘râc tünide Mevlâ ‘azze ve celle birle bî-vâsıta toksan ming sözleştiler. Ottuz ming şerî‘atda ve ottuz ming tarîkatda ve ottuz ming hakîkat irdi. Yene fermân boldı kim, ottuz ming şerî‘atnı sözlerini barça-i mü’min ve kâfir ve fâsıklarga ayğıl. Ve lîkin tarîkat sözni tilegenlerge ayğıl. Ve lîkin hakîkatnı aslâ aytmağıl.
Sultânü’l-‘ârifîn Hazret-i Hâce Ahmed-i Yesevî aytıp tururlar kim:
Bi’l-erkândın murâd ferâiz ve vâcibât ve sünen ve âdâb [161b] kamuğ bolur. Ammâ şerî‘at birle yürür men dip da‘vâ kılğanlar, mü’min müselmân atandılar. Da‘vâlarga ma‘nâ kerek. Ma‘nâ ol turur kim, Mevlâ Te‘âlânıng fermânı kullarıga iki vech birle turur: Biri emr-i ma‘rûf ve takı nehy-i münker[54].
aydı. Bu mü’min müselmân atanğanlar kamuğ emr-i ma‘rûfnı becâ kiltürüp, nehy-i münkerdin yırak bolup tursalar şerî‘atda da‘vâların râst bolup mü’min ve müselmânlıkları dürüst irgen. Hudâ-yı ‘azze ve cellege çın kul bolğaylar.
Eger emr-i ma‘rûfnı becâ kiltürmey, nehy-i münkerdin yırak bolmay, mü’min ve müselmân men dise da‘vâsı yalğan turur ve özi yalğançıdur. Emr-i ma‘rûf oldur kim, her nemerse kim şerî‘atde meşrû‘ bolsa anı kabûl kılmak ve özgelerge fermânlamak turur. Ve takı nehy-i münker ol turur kim, küfür ve nifâk ve şek ve şirk ve ‘ucb ve riyâ ve zulüm kılmak, harâm yimek, yalğan sözlemek ve gıybet kılmak ve zinâ kılmak ve çiğara (?) içmek ve beng yimek ve mü’minlerni nâ meşrû‘ azar bermek. Bu kamuğı nehy-i münker turur.
Her kimerse nehy-i münker kılsa anı men‘ kılmak kerek. Eger ilgi birle küçi yetmese tili birle, ve eger tili birle küçi yetmese köngüli birle düşmen tutsun. Ol îmânnıng za‘îflığıdın turur. Eger mü’min ol ………. körüp men‘ kılmasa anıng kılmış yazukığa şerîk bolğay. Niçük kim Peyğamber salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem aydılar kim:
Şeyh Hasan-ı Basrî rahimehu’llâh aytıp tururlar: Şerî‘at ol vakitte tamam bolur kim Hızırnı tamam köngüldin kiterse. Kitâb-ı Hulâsa’da kiltürüp tururlar kim:
Ya‘nî uçmak kirmes ol kimerse kim köngülide süst dâneçe kibr bolsa. Ve takı ehl-i ma‘rifet andağ aytıp tururlar kim:
Ya‘nî men-menlik kılguçi ol kimerse kim özini özge kimerselerdin yahşı körer. Pes mundağ kişi uçmahka kirmegey. Ve takı Peyğamber salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem aydılar:
Ya‘nî bahîl Bihişt kirmegey egerçi mü’min bolsa ve cevânmerd Dûzehde kirmes egerçi kâfir bolsa. Şeyh Cüneyd-i Bağdâdî [162b] rahimehu’llâh aytıp tururlar:
Eger Mevlâ ‘azze ve celledin fermân bolsa kim cümle kullarım tamuğluk turur, meger bir kul uçmahlık, ümîd tutmak kerek kim uçmaklık men bolğay men, dip. Ve eger fermânlasa kim bir neçe kullarım uçmaklık turur, meger bir kul dûzehî turur, kurmaklık kerek kim dûzehî men bolmağay men. Pes havf recâ arasıda bolmak kerek.
Sûfî Muhammed-i Dânişmend, Sultânü’l-‘ârifîndin nakl kılıp tururlar kim, şerî‘atnı tamam kılmagunça tarîkatda kadem koysa bolmas. Men-menlikdin keçip yoklukda bolsa, terîk olsa, andın song tarîkda kadem ursa bolur. Niçük kim, Peyğamber salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem aydılar:
Hazret-i Hâce Ahmed-i Yesevî rahimehu’llâh aydılar: Allâhu Te‘âlâ fermân yetkürdi an hazret salla’llâhu ‘aleyhi ve sellemge kim: İttibâ‘ kılğıl İbrâhîmning râst dînige. Ve yene fermânladı kim: İttibâ‘ kılıngız anıng râst dînige dip. Hazret-i Muhammed Mustafâ salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem muktedâ-yı [163a] ‘âlemiyân irdiler kim:
İbrâhîm dînige ittibâ‘ kılıng dimekde hikmet ne turur? Cevâb: Vallâhü a‘lem, hikmet ol turur kim, İbrâhîm ‘aleyhi’s-selâmnı atanız dip yâd kıldı. Oğul atağa ittibâ‘ kılğuçi bolur. Ve takı İbrâhîm ‘aleyhi’s-selâmnı atangız dimekde ne hikmet turur? Cevâb ol turur kim, İbrâhîm ‘aleyhi’s-selâmdın burun tarîkat berilmedi. Evvel tarîkat İbrâhîm ‘aleyhi’s-selâmga berilgen üçün atangız ayttı. Haberde kilip turur kim: Ümmü’l-ervâh Muhammed ‘aleyhi’s-selâm turur ve ümmü’l-ecsâd cesed-i Âdem ‘aleyhi’s-selâm turur. Tenler atası Âdem ‘aleyhi’s-selâmnıng teni turur dimişler. Vallâhü a‘lem. Ve Hazret-i Muhammed Mustafâ salla’llâhu ‘aleyhi ve sellemni canlarıdın burun can yaratılmadı. Takı Âdem ‘aleyhi’s-selâmnıng ‘ayndın burun ten yaratılmadı. Ol sebebdin burun Hazret-i Risâletpenâhî salla’llâhu ‘aleyhi ve sellemni can canlar atası boldı. Ve takı tenler atası Âdem ‘aleyhi’s-selâmnı teni, tenler atası boldı. Allâhu Te‘âlâ kelâm-ı mecîdde yâd kıldı kim:
Ya‘nî kıyâmet kün [163b] mal, tavar, oğul ve kız istiğnâ kılmas. Meger kalb-i selîm birle Tengri ‘azze ve celle hazretiğe yetse, ol istiğnâ kılur, didi. Kalb-i selîmde ihtilâf köp turur müfessir meşâyıhlar içinde. Ammâ Mevlânâ Sûfî-yi Dânişmend rahimehu’llâh Hâce Ahmed-i Yesevîdin andağ nakl kılıp tururlar kim: Kalb-i selîm bolmagunça tarîkatda kadem koysa bolmas ve her kimerse tört deryâdın keçse kalb-i selîm bolur. Evvel dünyâ deryâsı, ikkinçi halk deryâsı, üçünçi şeytân deryâsı, törtünçi nefs deryâsı. Bu deryâlarğa kime kirek kim kimesiz keçip bolmas. Evvel dünyâ deryâsını, kimesi zühd[55] turur, aşugı kanâat turur, bilgeni harlık turur, lengeri sabr turur. İkkinçi halk deryası, anıng kimesi nâ-ümîdlık ve katî‘at turur ve lengeri firâk turur, olturuşı halvet turur. Üçünçi şeytân deryâsınıng kimesi zikr turur, aşugı tesbîh, lengeri havf recâ, olturışı muhabbet turur. Törtünçi nefsning deryâsı, kimesi açlık ve susağlık turur, aşugı ya‘nî yimişi aşk turur, lengeri zevk turur, çöküşüki ya‘nî olturuşı şevk turur. Pes bu deryâlardın keçgen kimerse tarîkat yolıda sezâvâr bolup kalb-i selîm hâsıl kılur[56]. [164a] Bu deryâlardın keçmeyin ve bu yürğenlerin kılmeyin eger tarîkat yolıda kadem koysa ol ahmak turur. Andağ kişige tâbi‘ bolğanlar hem ahmak turur. Nitük kim Peyğamber salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem aydılar kim:
Ya‘nî ahmak mening düşmenim turur. Ve takı bilmek kirek kim, Rasûlullah salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem aydılar:
Ya‘nî fi‘lleri. Hergiz kiçelerde uyumas irdiler. Zikr ve tesbîhdin bir zaman fâriğ irmes irdiler. Meger kündüzi tüş vaktide kaylûle uykusın kılur irdiler.
Ya‘nî köz uyur ve köngül uyumas. Ve ta‘âmnı az yir irdiler. Ba‘zı kavlde Hazret-i Peyğamber salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem yitmiş üç başkaça şerî‘attaşı birle on ikki batman ta‘âm yidiler.
Muğîre atlık sahâbe radıyallâhü anh aytıp turur kim: Peyğamber salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem her kiçe tang atkunça kâyim turup tâ‘at kılur irdiler kim mübârek ayağları verm kıldı. Sahâbe [164b] radıyallâhü anh[57] aydılar: Yâ Rasûlallâh! Sizning mâ tekaddem ve mâ teahhar Hudâ-yı Te‘âlâ dip tur ve kılmışlarnıgıznı yarlıkar. Ne üçün özüngizni meşakkatda salursız? Rasûlullâh salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem aydılar: Ey sahâbelerim! Mening dig yetîm Muhammedni Perverdigârım “Dostum ve habîbim” dip aydı ve anıng şükrânesi üçün tâ‘at ve ‘ibâdet kılur men. Andın song Mevlâ ‘azze ve celle fermânladı kim:
Ya‘nî: Ey Muhammed! Seni imgek üçün yaratmadım. Tün ortasıda turup tâ‘at kılğıl, takı arturmagıl ve takı kem itmegil. Uşbu fermân tigendin song Hazret-i Muhammed Mustafâ salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem tünning üçdin birini tâ‘at bilen ötkerür irdiler.
Ya‘nî: Ol tâife kim sening birlen bolsa ya‘nî sanga bey‘at kılıp kılğan ‘amel birle bolsalar alar hem sening dig tünning üçlüşidin birini uyağ turup tâ‘at kılsunlar dip fermânladı irse Peyğamber salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem andağ kılıp sahâbeleriğe hem mundağ kılınglar dip fermânladılar. Sahâbeler hem mundağ kıldılar. [165a] Pes ey tâlib-i sâdık ve ey yâr-ı muvâfık! An hazret salla’llâhu ‘aleyhi ve sellemning fi‘l ve ‘amelleridin munça zikrini kılduk. Ced ve cehd kılgen eger ümmet bolsang pey-revlık kılıp. Yalğançı bolma kim, didiler.
Mevlânâ Sûfî-yi Dânişmend didiler kim: Hâce Ahmed-i Yesevî rahimehu’llâh ‘inâyet kılıp ayturlar:
Ya‘nî tarîkat köngül birle ‘amel kılmakdur ve köngül ‘âlemni közini açmak turur. Niçük kim Hazret-i Muhammed Mustafâ salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem bu ma‘nâdın haber berip tururlar kim:
Bedürüstî ki Tengri ‘azze ve cellening yitmiş ming hicâbı bar turur nurdın ve karanğulukdın. Eger açsa her âyîne köydürür her nemersege yetse ol közni nurı. Ve takı ‘âlem-i kübrâ ve suğrâ bar turur. Közge körünmes nemerseler ‘âlem-i kübrâda turur. Ammâ ehl-i tasavvuf katıda köngül ‘âlemi açılsa on sikiz ming ‘âlemni ‘aynü’l-‘ayân körer. Niçük kim ‘âlem-i suğrâda körünür. Ammâ köngül açmakda katık riyâzat tartmak kirek. Mevlâ ‘azze ve celle Kur’ân’da [165b] haber berür kim:
Ve takı Rasûlullâh salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem aytıp tururlar kim:
Şeyh Hasan-ı Basrî rahimehu’llâh aytıp turur: Şeyh Bâyezîd-i Bistâmîğeçe cümle meşâyıhlar altmış künde bir lokma ta‘âm yir irdiler. Bu altmış kiçe kündüzde uyumas irdiler. Tengrining zikrin aytıp tarfetü’l-‘aynğaçe hâlî bolmadılar. Andın song köngül ‘âlemi açılmış. Şeyh Bâyezîd-i Bistâmî rahimehu’llâhdın Hâce Ahmed-i Yesevî rahimehu’llâhğaçe tiger şeyh ve meşâyıhlar kırk künde bir lokma ta‘âm yidiler ve kırk kiçe kündüz[58] uyumadılar. Köz yumup zikrdin hâlî bolmadılar. Andın song köngül ‘âlemi açılmış. Hakîm Süleyman kaddesallâhu rûhahû kırk künde mundağ kıldı. Mahmûd Hâce rahimehu’llâh yigirmi tokkuz künde ve Zengi Ata rahimehu’llâh on tokkuz künde mundağ kıldılar.
Ve Şeyh Necmeddîn-i Kübrâ rahimehu’llâh aytıp tururlar kim: Köngül ‘âlemi açılmağunça şeyhlık kılmak ve mürîd almak revâ irmes. Şeyh Ahmed-i Yesevî aytıp tururlar kim: Yitmiş makâmdın keçmeyin şeyhlık da‘vâ kılsa ol hemân büt hemân[59].
Ammâ Sadr Ata Risâlesi’de [166a] kiltürüp turur kim: Köngül ‘âlemin açılmayin, Ğavs ve Ğıyâs, Hızır ve İlyâs başlığ ğâyib irenler birle sohbetlık bolmayin, takı alardın icâzet almayin şeyhlık da‘vâsın kılsa kezzâb ve mübtedi‘ ve şeytân turur, dimişler. Eger kimerse bu zikr kılğan ğâyib irenlerdin ve ervâhlardın icâzetlık bolup şeyhlıknı mesnedide mürîd ve ashâbları birle halvet oltursa andağ şeyhğe ğâyib irenler terbiyet kılıp tarîkatdın ta‘lîm kılurlar ve mededkâr bolurlar. Ve takı mürîd ve ashâbları da bu halvetdin vecd ve feyz hâsıl bolur. Bu hâletni makâm-ı sekr ayturlar. Ol makâmda sâlikge nemerseler mevcud bolur ve mevcud ol bolur kim makâm-ı ğaybdın ne kilse munga tecellî kılur; ya bolur şeyh atanğan nemerse vâkıf bolğay kim mürîdning üçyüz altmış tumuruğa kim kaysı tumurı râzı turur ve kaysısı râzı irmez. Pes şeyh atanğan terbiyet kılıp mürîdni murâdıga yetkürse irâdet almak revâ turur. Eger mürîdni murâdığa yetkürelmese mürîd almak revâ irmes. Kıyâmet kün hesâbgâhta cevâb bermek kirek. Helal bolsa hesâb, harâm [166b] bolsa ‘azâb körmek kerek. Ammâ köngül ‘âlemi açılsa ve yitmiş makâmğa yetse ol köngül Mevlâ ‘azze ve cellening nazargâhı bolur. Niçük kim Peyğamber salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem aytıp tururlar:
Ve yine aytıp tururlar kim:
Hz. Peyğamber salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem andağ ‘inâyet kıldılar ve Hz. Dâvûd ‘aleyhi’s-selâm münâcât kılıp aydı: İlâhî! Dünyâda pâdişâh atanğan kullarnıng bar ve alarnıng hazîneleri bar. Sening[60] Pes sening hazîneng kayda turur. Mevlâ ‘azze ve celledin fermân kildi kim: Ey Dâvûd! Mening hazînem, mü’min kullarımnı köngüllari turur. Dünyâda pâdişâh atanğan kullarım hazîneleriğe gâh gâh nazar kılurlar. Yâ Dâvûd! Men ol köngül hazînemğe her künde üçyüz altmış mertebe nazar kılur men. Pes bu sıfatlık köngül şâyed Ka‘bedin efdal bolğay, anın üçün kim Ka‘berâ Hz. İbrâhîm binâ kıldı ammâ köngülni Rabbü’l-celîl binâ kıldı. Ammâ bu zâhir Ka‘beğe kamuğ mahlûklar nazar kılur ve lîkin köngülge Mevlâ Te‘âlâ nazar kılur.
Pes ol muktedâ kim bu sıfatlık [167a] köngül ‘âlemin açsa ve yitmiş makâmdın keçse şeyhlık anga müsellem bolur. Eger bu sıfatsız muktedâ bolsa kezzâb turur. Andağ şeyhdin hazar kılmak kirek. Ammâ ol şeyh kim köngül ‘âlemin açılmış bolsa andağ mürşid-i kâmilning nazarı mürîdğe tüşse ol mürîd bîhûş bolup yıkılğay. Niçük kim Hz. Mûsâ ‘aleyhi’s-selâm makâm-ı râzda Tûr-i Sînâda tecellî-yi zâtî-yi Tengri irse tağ pâre pâre boldı ve irib aktı. Anı körüp Mûsâ ‘aleyhi’s-selâm bîhûş boldı. Andın song Tengri ‘azze ve celle kelâm içinde haber beribtur kim:
Hz. Şeyh Necmeddîn-i Kübrâ rahimehu’llâh aytıp tururlar: Mürîdning bîhûd bolmaklığıda üç vech bar turur: Evvel cezbe hâlin, ikkinçi vecd hâlin, üçünçi şeyhning nazarı hâlidin. Evvelğisi bid‘at turur, ikkinçisi sünnet turur, üçünçisi vâcib turur ve hem tâ‘atdur. Ammâ cezbe ol bolur kim Tengri ‘azze ve celle fazlı birle rahmetiğe takı hazretiğe yakın bolayın dip yıkılur. Pes bu bid‘at turur. Vecd hâleti ol bolur kim Tengri [167b] ‘azze ve cellening kelâmı yâ zikri köngülğe eser kılıp halâvet ve lezzet taşıp tâkat tutalmay yıkılur. Bu sünnet turur. Pes üçünçi, şeyhning nazarığa tâkat tutalmay yıkılur. Bu vâcib turur. Ve Şeyh Muzaffer Deryâyî rahimehu’llâh aydı: Hızır ‘aleyhi’s-selâm bile yetti yıl yürdüm, sordum ki: Ey Hâce! Davûd ‘aleyhi’s-selâmnı meclisinde boldunggızmu ve kelimâtıdın işittingizmu? Hızır aydılar: Âri, işittim, kelimâtıları ism-i zât irdi. Zevk ve şevk hâlide Allâh Allâh didi irse huzzâr-ı meclisdin bir yârıga hâleti eser kıldı ve na‘ra urup yıkıldı ve hûşidin kitti ve Dâvud ‘aleyhi’s-selâm aydılar: Bu kişini södrap deryâğa salınglar. Eger munung na‘rası, bîhûş bolup yıkılmağı hak bolsa deryâdın kutulğay. Ve eger yalğan bolsa kutulmağay. Derhal ol kimerseni deryâ katığa kiltürdiler irse deryânı suyi kurudı. Anı körüp Dâvûd ‘aleyhi’s-selâm na‘ra urup özini minberdin taşladı.
Şeyh Necmeddîn-i Kübrâ rahimehu’llâh aydı kim: Yitmiş makâmnı keçse andın song na‘ra urup yıkılmağay, ziyân kılmağay. Şeyh Ahmed-i Yesevî rahimehu’llâh kiltürüp turur kim: Yitmiş makâmnıng ilmini bilmek kerek ve ilmini kılmak kerek, andin [168a] song Mevlâ ‘azze ve celledin ‘inâyet bolsa makâmğa yetgey.
Mevlânâ Sûfî Muhammed-i Dânişmend aytıp turur kim: O cümle makâm keşfu’l-kubûr ve keşfu’l-kulûb turur. Ve bular makâmlarnıng kiçikrakı turur. Bu kıyâs birle ol kimerse kim yitmiş makâmdın keçse, andın song şeyhlık mesnedide olturup mürîd almak ve nezr almak zarûret hâletide ve dermândelık hâllerinde velâyet hâli makâmıdın haber bermak ve körsetmek revâ turur ve müsellem bolur. Mundağın ol şeyh kim yitmiş makâmdın keçmeyin ve köngül ‘âlemin açmayin irâdet alsa ve mu‘âmele itse revâ irmes. Pes mundağ şeyh ………….. barsa dîniğe zarar ve îmânığa hatar kiltürür.
Ammâ Şeyh Necmeddîn-i Kübrâ rahimehu’llâh dip turur: Mu‘âmele almaknıng şartı budur kim, her nemerse kim niyâz-ı bendedin zâhir bolsa az ve köp, fakir, miskin ve muhtaçlarğa bermak kerek. İkkinçi, az ve köpni ting körmak kerek. Üçünçi, öz ehl-i beytiğe kılmasa kerek ve takı ol niyâzda eger şüphe bolsa almağay. Ve takı bendeni dâyim duâ tazarru‘ bilen Tengri ‘azze ve celledin [168b] yarlıkda râh-ı râst bergin dip tilemek kerek.
Şeyh Necmeddîn-i Kübrâ rahimehu’llâh aytıp tururlar kim: Muktedâ kim yitmiş makâmdın keçse ve köngül ‘âlemin açsa andağ muktedâğa zarûret ve ihtiyâc-ı küllî bolsa velâyet ve kerâmetdin haber berse revâdur. Ve Hz. Peyğamber ‘aleyhi’s-selâmdın kâfirler mu‘cize tilediler irse zarûret ve ihtiyaç hâlide mu‘cize körgüzdiler. Anıng üçün aytıp tururlar:
Pes mundağ şeyhğe mürîd irâdet kılsa revâ turur. Ve takı mundağ münkirlerğe ve münâfıklarğa tüz yolını körgüzmek üçün zarûret hâlinde kerâmet körgüzse revâ bolur.
Sûfî Muhammed-i Dânişmend aytıp turur: Sultânü’l-‘ârifîn Hâce Ahmed-i Yesevî rahimehu’llâhdın andağ işittim kim, mürîd şeyhğe irâdet kılğandın song yenebir bir özge şeyhğe barıp irâde kıla elmes. Ve eger bu şeyh mürşid bolmasa mürîdni murâdığa yetkürelmese özge mürşidge barsa ve hızmet kılsa ol mürşiddin murâdı hâsıl bolsa revâ bolur. Ammâ pirdin icâzet almak kerek. Bu mesel ma‘rûf turur kim: İcâzet birge ve hızmet mingge. Ve takı şeyhğe vâcib turur kim mürîdge fermânlamak ve makâmdın makâmğa yetkürmek. [169a] Ve takı mürîdge lâzım turur kim, şeyh fermânlağandın ‘amel kılmak kerek. Haberde irur kim:
Nitük kim Peyğamber salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem Tengri Te‘âlâ fermânını ümmetiğe yetkürdi. Şeyh takı Tengri fermânını mürîdğe andağ yetkürgey. Takı makâmğa yetkürgey. Andağ kim Muhammed Mustafâ salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem kiçe kündüz ümmetni hakkıda kayğurup penc hezâr zârı kılur irdiler. Mundağ şeyh bolgan kimerse subh u şâm yalbarıp mürîdni tilep murâdığa yetkürgey[61]. Nitük kim Tengri Te‘âlâ fermânlap turur:
Ya‘nî şeyhdin fermânlamakdur ve mürîddin ‘amel kılmak, Mevlâdın ‘inâyet turur, şeyhdin himmet. Ve bular barça bercâ kilse mürîd murâdığa yetmeyin kalmas.
Ammâ ayturlar kim: Küfr-i şeyh, mürîdning îmânı turur, ma‘nâsı ol turur kim: Ol şeyh-i kâmil yitmiş makâmdın keçip köngül ‘âlemin açmış bolsa, mürîd andağ muktedâğa irâde kılsa, ol muktedâ ol makâm-ı a‘lâdın ednâğa yanıp ol mürîdğe ta‘lîm berse ol makâmnı körgüzmek üçün, bu küfr-i şeyh turur. Bu küfrge îmân kiltürmes, [169b] îmân-ı mürîd turur. Yâ ol şeyh birle mürîdning hâli anga ohşar kim, nâ-resîde oğlandın andağ kim anası ol oğlanğa niçük şefkat kılur, mihr ve muhabbeti bilen şeyh mürîdni andağ terbiyet kılğay.
Ve yene maksûdğa kildük. Eger şeyh mürşid bolsa, mürîdni murâdığa yetkürse, eger murâdığa yetkürelmese şeyhlık mesnedide olturmak revâ irmes. Eger şeyh mürîdning kolın alsa din üçün alğay. Ve eger dünyâ üçün alsa mürîdning irâdeti fâsid bolur, revâ irmes. Andağ kim Hz. Muhammed Mustafâ salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem aytıp tururlar:
Ammâ Şeyh Necmeddîn-i Kübrâ rahimehu’llâh aytıptur kim: İrâdet yolnı şartı ol turur kim, eger şeyh ğanî ve mürîd fakîr bolsa, mürîdning nafakası şeyhni boynıda vâcib bolur. Eger şeyh fakîr bolsa, mürîd ğanî, şeyh nafakası mürîd üze vâcib bolur. Sûfî Muhammed-i Dânişmend, Şeyh Hasan-ı Basrî rahimehu’llâh[dın] nakl kılıp tururlar kim:
Pes sâhib-i şerî‘at ve sâhib-i tarîkat ve sâhib-i hakîkatğa [170a] vâcib ve lâzım turur kim, hârlık hâli birle riyâzat ve mücâhede kâ‘idesini tartıp tazarru‘ ve du‘â birle münkir ve münâfık ve yoldın azmış bâtıllarnı râst yolğa kirgüzüp tevbe bermek kerek. Eger tevbe kılmasa sabr kılmak kirek tâ Allâhu Te‘âlâ tevfîk bergunça. Nitek kim Peyğamber salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem haber berip tururlar kim:
Bâbâ [Mâçîn?][62] rahimehu’llâh risâleside andağ aytıp tururlar kim: Sâhib-i şerî‘at ve sâhib-i tarîkat ve sâhib-i hakîkat atanğan kimerselerğe vâcib turur kim, râh-ı râstdın azıp gümrâhlıkğa tüşken mubâhase ehlini râst yolğa salmak üçün terğîb kılıp tevbe bergey. Şeyh ol gümrâhka Allâhu Te‘âlâ’dın tevfîk tilegey, üç kün kiçe, eger ol künde râst yolğa kirmese biş kün riyâzat ve mücâhede tartmak kirek, eger biş künde tevbeğa inmese yetti kün mundağ kılmak kerek. Bu kıyâs birle riyâzat tartıp ve mücâhede kılıp kırk küngeçe muhâlefet ve bâtıllarnı râst yolğa salmak kerek tâ muktedâlık anga müsellem bolğay.
Meşâyıh-ı mâzî rahimehumu’llâh aytıp tururlar kim: Dervîş üç nemerseni devâm vird kılğay. Evvel aç ve teşnelik, ikkinçi bîdârlık, üçünçi zikr-i hafî ya‘nî zikr-i [170b] kalbî kerek. Bu üçni beraber kılmak kerek. Eger biri kem bolsa murâdığa yetmes. Ya‘nî rûze kününi uşança kılmak kirek. Ammâ evvel her künde bir lokmanı yarımını yimek kirek, takı bir kiçe kündüz bîdâr bolmak kirek, takı zikrdin bir sâ‘at ğâfil bolmısun. Ammâ bu bir kiçe kündüz bîdâr bolğandın song üç künde bir lokma ta‘âm yip üç kiçe kündüz uyumağay ve zikrdin ğâfil bolmağay. Ammâ üç kün bîdâr bolğandın song ervâh-ı habîseler körüne başlağay. Hîç anga iltifât kılmağay. Andın song biş künde bir lokma ta‘âm yip biş kün uyumağay. Andın song köngülning ğubâr ve küdûrâtları ve karanğulukı körüne başlağay. Andın song her yetti künde bir lokma ta‘âm yip yetti kiçe kündüz uyumağay. Köz açıp yumğunça ve açkunça zikrdin ğâfil bolmağay. Andın song keşfu’l-kulûb makâmı açılğay. Andın song bu tertîbde tokkuz kiçe kündüz bîdâr bolğay. Andın song keşfu’l-kubûr makâmı açılğay. Andın [song] onbir kiçe kündüz bîdâr bolğay, keşf-i ervâh-ı tayyibe makâmı açılğay. Andın song onüç künde bir lokma ta‘âm yip kiçe kündüz bîdâr bolsa keşfu’l-melâike makâmı açılğay. Andın song onbiş kiçe kündüzde [171a] bir lokma ta‘âm yip kiçe kündüz bîdâr bolsa keşf-i zü’l-celâl açılıp murâdı hâsıl bolğay. Eger mundağ kılıp onbiş künde murâdı hâsıl bolmasa kırk künde hâsıl bolğay. Eger kırk künde hâsıl bolmasa altmış künde elbette hâsıl bolur. Eger mundağ bolmasa üçyüz altmış kün kiçe mundağ kılgay. Eger murâdı hâsıl bolmasa özini ‘aybı bolğay. Öz ‘aybığa bakıp tevbe istiğfâr kılıp du‘â kılmakda tazarru‘ birle meşgûl bolğay. Ve lîkin Vâcib Te‘âlâ va‘desidin ümîdvâr bolğay kim: Eger bu dünyâda hâsıl bolmasa âhirette hâsıl bolğay, dip havf ve recâ içre tâ‘at ve ‘ibâdetğe meşgûl bolğay.
Ammâ Şeyh Necmeddîn-i Kübrâ rahimehu’llâh ve Sultânü’l-‘ârifîn Hâce Ahmed-i Yesevî rahimehu’llâh aytıp tururlar kim: Köngül ‘âlemini ‘aybı köpdür ve küdûrâtları bu turur kim: Hubbü’d-dünyâ ve hırs ve hased ve ğazab ve ‘adâvet ve ‘ısyân ve nisyân ve ‘ucb ve riyâ ve süm‘a. Ve mundağ menhî işlerdin biri mürîdning köngülide bolsa murâdı hâsıl bolmas. Mürîd bolup murâd tilegen, habîb bolup mahbûb tilegen kimerseler köngül ‘âlemining küdûrâtlarını iritip [171b] riyâzat ve mücâhede tartsa, şeyh hem meded kılsa, Mevlâ Te‘âlâ ‘inâyet kılsa murâd hâsıl bolğay.
Ve takı Hz. Peyğamber salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem andağ aytıp tururlar kim:
Ammâ mundağ riyâzat ve mücâhede birlen köngül ‘âlemini açganlarnıng şerâfet ve bereketleridin, ehl-i fesâdnıng ma‘sıyetlerini Allâhu Te‘âlâ keçgey.
Ve Şeyh Muzaffer Deryâyî rahimehu’llâh aydı: Yetti yıl Hâce Hızır ‘aleyhi’s-selâmnıng sohbetide boldum. Ğavs-ı Ğıyâs, Hızır ve İlyâs bütün Kutub başlığ kamuğ ğâyib irenler, abdâllar ve evtâdlar kamuğları andağ dip du‘â kılur irdiler kim: İlâhâ! Fermânıngnı tutmagan kullar ve tâ‘at ve ‘ibâdet kılmağanlar ve Peyğamber salla’llâhu ‘aleyhi ve sellemning sünnetleriğe boyun sunmağanlar fısk ve fesâd içre yürgen kullarnıga tevfîk ve tevbe rûzî kılgın, dip ve yene aytur: İlâhî! Ol bendelering kim belâ, mihnet ve türlüg emgek birle mübtelâ bolup tururlar. Alarğa rahm kılıp emgeklerni def‘ kılğıl, dip du‘â kılurlar irdi. Ve alarnıng du‘âların müstecâb bolup yolsızlar [172a] yol tapar irdiler.
Pes ey dervîş! Bilgil kim, kamuğ enbiyâ ve evliyâ hayât, memât, ğâyib, hâzır hâs kullar duâ kılmakda meşgûl ermişler. Bu ma‘nâdın Peyğamber salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem haber berib tururlar kim:
Şeyh Şiblî rahimehu’llâh aytıp tururlar: Velîning ma‘rifetide meşâyıhlar içre ihtilâf bar turur. Ba‘zıları aytıp tururlar: Velîni bilse bolur. Ba‘zı aydılar: Bilip bolmas. Andağ kim bu hadîs delâlet kılur kim:
Ve takı Hazret-i Risâletpenâhî salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem aytıp tururlar kim:
Şeyh Necmeddîn-i Kübrâ rahimehu’llâh dip tururlar kim: Velîni bilse bolur, ‘alâmet birlen. Ba‘zılar aydılar tokkuz ‘alâmet birle ve ba‘zılar aydılar kırk ‘alâmet birle ve ba‘zılar aydılar yetti ‘alâmet birle ve ba‘zı kavlde üç ‘alâmet birle. Eger bu üçdin kem bolsa velî imes. Evveli budur kim ol kişige hubb-i dünyâ bolmasa. İkkinçi açlık ve susağlık birle nefsini öltürişi kirek. Üçünçi kiçeler bîdâr bolsa kirek.
Şeyh Necmeddîn-i Kübrâ rahimehu’llâh ayturlar: Az yimeklik ve köp kanâ‘at kılmaklık, [172b] az uyumak, köp bîdâr bolmaklık, az sözlemek köp zikr itmeklik tirig olmak olup tirilmek yetdi. Bu ‘alâmetler ol kişide bolsa şâyed ol evliyâlardın bolğay. Şeyh atanğanlar ve tarîkat yolıda yürgen biz dip da‘vâ kılğanlar ve yitmiş makâmdın keçip köngül ‘âlemin açıp ğâyib irenlerdin ve meşâyıh ve ervâhlardın icâzet alıp tarîkatda da‘vâları râst bolup şeyhlık mesnedide oltursalar revâ bolur. Vallâhu a‘lem.
Şeyh Ahmed-i Yesevî rahimehu’llâh aydılar:
Ammâ Peyğamber salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem âyetidin korkup, âyeti birle ‘amel kıldı. Bu mi‘râcnı taptı ve yitmiş ming hicâbdın keçti. Takı Hz. Peyğamber salla’llâhu ‘aleyhi ve sellemğe yitmiş makâmda âyet kildi.
Bu âyet yitmiş makâmda delâlet kılur ve işâret turur. Ammâ yitmiş ming hicâbnı yitmiş makâmda koydı. Ve takı yitmiş makâmnı yetti yakîn içre koydı ki isme’l-yakîn ve resme’l-yakîn, ‘ilme’l-yakîn, ‘ayne’l-yakîn, hakka’l-yakîn, [173a] hakîkat-ı hakka’l-yakîn, Allâh-ı hakka’l-yakîn. Bu yetti yakînlıknı mücâhede içinde koydı ki:
Ve takı mücâhedeni Hak ‘azze ve cellening ‘inâyeti içinde koydı:
dip fermân yetkürdi irse Peyğamber salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem, Hz. Mevlâ ‘azze ve celledin ‘inâyet tilep mücâhede kıldı. Yitmiş ming makâmnı keçti, hakîkatda kirdi tâ anı babasını kördi, sır (seyr-i ?) mi‘râcın kıldı. Takı ten mi‘râcın andin haber berür:
Sûfî Muhammed-i Dânişmend, Sultânü’l-‘ârifîn Hâce Ahmed-i Yesevî rahimehu’llâhdın nakl kılur kim: Mukarreb bolup kurbet makâmıda turğan dîdâr birle müşerref boldı. Nitük kim Peyğamber [174a] salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem: Dîdâr birle müşerref boldum, didi ve köngülüm közü birle, didi. Ammâ ten közü birle körmedim didi. Mevlâ Te‘âlâ andin haber berib turur:
Ammâ münkir ve münâfıklar aydılar: Mi‘râc kaçan bolur ki, yetti kat kökni bir sâ‘atde seyr itmek, anıng ‘acâyib ve ğarâyiblerin körmek ve takı Bihiştni seyr kılmak ve anıng ‘acâyiblerini teferrüc kılmak, takı Arş ve Kürsî, Levh ve Kalemni körmek ve takı toksan ming sözni bî-vâsıta sözlenmek ve takı kurbet makâmıda turup dîdâr körmek, bu işler muhâldur didiler.
Şeyh Necmeddîn-i Kübrâ rahimehu’llâh aytıp tururlar kim: Bu yolda ol kimerse kim sabr birle murâda yetip tur, kelâmullah haber berür:
Ve takı Rasûlullah salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem aytıp tururlar:
Şeyh Necmeddîn-i Kübrâ rahimehu’llâh aydılar: Şerî’atda belâğa sabr kılmak, tarîkatda belâda şükür kılmak ve hakîkatda belâda halâvetlenmek kerek. Hazret-i [174b] Hâce Ahmed-i Yesevîdin ilgeri şerî‘at berildi. Nevbet İbrâhîmde yetti irse tarîkat berildi. Takı Hz. Muhammed Mustafâ salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem irse hakîkat berildi. Anda Peyğamber salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem münâcât kıldı kim: İlâhî! Bu hakîkat birle yürümek düşvâr turur. Ümmetlerim bu yol birle ‘amel kılalmığaylar, âsî bolğaylar, didi irse Allâhu Te‘âlâdın fermân boldı kim: Seni ümmetlerige şerî‘atnı ve tarîkatnı ve hakîkatnı berdim, hâlise ol ikevige yürsün. Ammâ ey Muhammed! Hakîkatnı aytmağıl, her kimerse ‘ârif ve ‘âşık bolsa anga açılğay, aytılmağay sır ‘ilmi turur, til birle aytmağıl, didi.
Hakîkat birle yürür men dip da‘vâ kılğanlar ve mukarreb meşâyıh atan[ğan]lar bu hakîkat bâbıda zikr kılğan yitmiş makâmnı keçip yitmiş ming hicâbdın ötüp hakîkatğa kirip ne kim Rasûlullah salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem körgenlerin körse ma‘nâsı râst ve da‘vâsı hem râst turur. Mukarreblık ve meşâyıhlık anga müsellem turur. ve eger hakîkat bâbıda zikr kılğan yitmiş makâmnı keçmeyin ve takı yitmiş ming [175a] hicâbdın ötmeyin, hakîkatda kim Hz. Peyğamber salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem körgenin körmeyin Hakk’a barur men dip da‘vâ kılsa da‘vâsı yalğan, özi yalğançı ve Tengrige düşmen turur. Nitük kim aydı:
Kutbü’l-aktâb Hâce Ahmed-i Yesevî rahimehu’llâh ve meşâyıh-ı Tabakât andağ aytmışlar kim[63]: Âhiru’z-zamânda bizdin songra andağ meşâyıhlar kopgay kim, İblîs aleyhi’l-la‘ne alardın ta‘lîm alğay ve alar İblîsning işin kılğay ve halklarğa muhib bolup irâdetsiz koymağay ve mürîdlerin başkarıp maksadğa yetkürelmeyler. Zâhirlerini ârâste kılıp mürîddin köp tama‘ kılıp bâtınların harâb kılğaylar. Ve küfürdin îmânnı fark kılmağaylar ve ‘âlimlerni muhib bilmey iltifât kılmağaylar. Ehl-i Sünnet ve cemâ‘atnı düşmen körüp ve ehl-i bid‘at ve dalâletni süyüp[64], yamanlıknı pîşe kılıp Tengri ‘azze ve celledin yahşılık ümîd tutğay [175b] ve da‘vâ-yı şeyhlık kılğay. Ve takı şeyhlık işin hâr kılıp mürîdlerning işikide[65] yürgey. Ol halde mürîdğe pirlık kılmağay, şeyhlık da kılıp mu‘âmele kılmağay. Eger mürîd nemerse bermise zorlık kılıp alğay. Eger ol mu‘âmeletni alıp müstehak veyâ bî-nevâğa bermey, özige ve ehl-i ‘ıyâliğe sarf kılsa it murdarnı yimiş dig bolğay. Eger ol vechdin alıp yise ve kiyim kiyse tâ ol kiyim iginde bolsa ötkergen namâzı ve tutgan rûzesi Allâhu Te‘âlâ dergâhıda kabûl bolmağay ve her lokmada üç ming yıl Tamuğda ‘azâb körgey.
Sultânü’l-‘ârifîn andağ aytıp [turur]lar kim: Bizdin songra andağ mübtedi‘ka her kim pir dip hızmet kılsa kâfir bolğay ve hem mel‘ûn bolğay. Andağ kimerseni kılğanını ‘ilim ornığa tutmaklık ve bid‘atnı sünnet ornığa mubâh körmeklik, bular barı şerî‘at küfrü turur ve tarîkat merdûdlığı ve hakîkat bîzârlıkı turur. Ve takı Hâce Ahmed-i Yesevî rahimehu’llâh aydılar kim: Vay ol kişiler kim, mundağ şeyhlerğe kol berip irâdet kılğaylar, özlerin ‘azâbğa giriftâr bolğaylar kim:
Ey dervîş! Her kim [176a] şeyhlık da‘vâ kılsa anga kirek kim pir-i kâmilni hızmetide kırk yıl turup can tartıp ruhsat hâsıl kılmağunça anıng irâdet almağı ve mürîd tutmağı ve muâmelet itgeni[66] habt ve harâmdur ve anıng mürîd tutğanı bâtıldur. Her kim hilâf-ı şer‘ iş kılsa şerî‘atdın çıkar ve her kim hilâf-ı tarîkat iş kılsa merdûd bolur ve her kim tevbe kılmay dünyâdın barsa Tamûğda ‘azâb körgey.
Hikâyet: Künlerde bir kün İblîs aleyhi’l-la‘ne Hz. Hızır ‘aleyhi’s-selâmğa aydı: Bilgil kim, mü’minlerni günâhını âsân kıldurur men, terk-i namâz ve mücrim-i şer‘ ve heves-i şehvetde terğîb kılur men kim köngülide fesâd kılur ve özlerini sâlih ve zâhid ve müselmân dip il közide körsetürler. Ammâ Mevlâ Te‘âlâ katıda münâfık bolurlar. Mening ğarazım hâsıl bolur. Hızır ‘aleyhi’s-selâm aydılar: Bu sözlerni İblîs aleyhi’l-la‘nedin işittim ve takı Rasûlullah salla’llâhu ‘aleyhi ve sellemğe ayttım irse köp yığlap aydılar: Yâ Hızır! ‘İlâcı oltur kim, ol mel‘ûn bende, mü’minni köngülide bu fâsid hayâllerni salsa kirek, bu bende [176b] sünnet ve farz namâz arasıda kelime-i temcîdni köp tekrâr kılsun. Andın song bu du‘ânı okusın ki:
Ma‘nâsı ol turur kim, İblîs tâ‘at içinde vesvese berse, musallîni köngüli bî-karâr bolup uzun kırâat kılsa köp nemerselerni endîşe kılur ve rükû‘ ve sücûd ve tesbîhât ve tamâm-ı erkân-ı namâz bercâ kiltürmes, riyâdın hazlân yol tapıp her tâ‘atı bâtıl bolur. Pes musallîğe bu hâlet müstevlî bolsa anga kerek kim kelime-i temcîdni bisyâr okusun kim:
[Eger diseler] kim: Nur neçe[67] kısım turur?
[Cevâb] ayğıl kim: Üç kısım turur. Evvel nûr-i zât, ikkinçi nûr-i sıfât, üçünçi nûr-i hâk. Ammâ nûr-i zât, nûr-i Hudâ-yı Te‘âlâ turur. Ve nûr-i sıfât, nûr-i Hz. Muhammed Mustafâ salla’llâhu ‘aleyhi ve sellem turur. Ve nûr-i hâk ol turur kim âdemler rûzgâr bu dünyâda körerler.
[Ve eger diseler kim:] Îmân-ı [177a] şer‘îat ve îmân-ı tarîkat ve îmân-ı hakîkat kayu turur?
[Cevâb] ayğıl kim: Îmân-ı şerî‘at kelime-i tayyibe okumak ve îmân-ı tarîkat Hudâ-yı Te‘âlâdın korkmak, îmân-ı hakîkat Hudâ-yı Te‘âlâ tarafıka râstlık birle kadem koymaklık turur.
[SON]
[48] Metinde “İbrâhîm aleyhi’s-selâmğa” diye yazılmıştır.
[49] Burası “Hazret-i Peygamber” olmalıydı. İstinsâh hatâsı olmalıdır.
[50] Metinde “kılıp” kelimesi mânâ yönünden eksiktir.
[51] Bu kelime “yetmiş” şeklinde de telaffuz edilmektedir.
[52] Bu kelime “ferişte” şeklinde de telaffuz edilmektedir.
[53] Metinde -ğa eki eksiktir.
[54] Bu ifâde burada: Emredilen ma‘rûf (farz) ve nehyedilen münker (haram) anlamında, bir nevî atf-ı tefsîrdir.
[55] Metinde “zehr” gibi yazılmış ama anlam yönünden “zühd” olmalı.
[56] Bu rivâyetin bir benzeri, Lemehât’ta, Sûfî Dânişmend’e âid Ahmed Yesevî Menâkıbı’ndan yapılan nakiller meyânında geçmektedir, bk. Âlim Şeyh, s. 74-75.
[57] Doğrusu “anhüm” olmalı.
[58] Metinde “küz” yazılmıştır.
[59] Bu cümle Fakrnâme’de “ol hemân büt bolğay” şeklinde geçmektedir. Eraslan, “Fakr-nâme”, s. 71.
[60] Bu kelime fazladır.
[61] Bu kelimenin “yitkürgey” ve “yetküzgey” şeklinde telaffuzları da vardır.
[62] Parantez içindeki Mâçîn kelimesi metinde olmayıp ihtimal üzere tarafımızdan eklenmiştir. Baba Maçin, hem o dönemde yaşamış sûfîlerden, hem de Ahmed Yesevî’nin halîfelerinden birisidir. bk. Âlim Şeyh, Lemehât, s. 130-132.
[63] Burada Ahmed Yesevî’den nakledilen sözler Fakrnâme’nin baş tarafında mevcuddur. bk. Eraslan, “Fakr-nâme”, s. 63-64.
[64] “Sevip” anlamına gelen bu kelimeyi “sivib” şeklinde okuyanlar da vardır. Ancak bu okuyuş “sövüp” anlamına da geleceği için tercîhe şâyân değildir.
[65] Bu kelimenin hattı “istegide” şeklinde okunmaya da müsâiddir.
[66] Şimdiki telaffuzu “etgeni”.
[67] “Neççe” şeklinde telaffuzu da vardır.


c: text/html

text:
Çarşenbe künü, dekabrniñ 18-inde, Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Baş Assambleyasınıñ oturışı keçecek, anda ilhaq etilgen Qırımda insan aqlarınıñ qorçalavına dair rezolütsiya leyhası baqılacaq. Bunı Ukrainanıñ BMT-nda missiyasınıñ Twitter saifesinde bildireler.
Oturış saat 11:00 başlanacaq. Rezolütsiya qabul olunsa, o birden amelge keçecek.
"Adet üzre Baş Assambleya Yañı Yılnıñ ögünde rezolütsiya leyhalarını BMT-nıñ resmiy vesiqasına çevire. Dekabrniñ 18-inde Qırım yarımadasındaki insan aqlarnıñ qorçalavı aqqında ukrain rezolütsiya leyhası boyunca rey berüv keçecek", - dep BMT-nda Ukrainanıñ vekilliginiñ spikeri Oleg Nikolenko daa evel bildire edi.
Daa evel Ukraina Tış işler nazirligi, işğal etilgen Qırımda ukrain ve qırımtatarlarnıñ aqları «daima bozula», dep bildirdi. Müessise, «al-azırda Qırımda sahte qabaatlavlar boyunca eñ azından 35 qırımtatarı tutuldı», dep qayd etti.
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov, noyabrniñ 27-nde işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvına dair laflar uydurıla, dep bildirdi.
Gaagadaki BM halqara mahkemesi Rusiyege Kyiv Moskvanı Ukraina şarqında terrorizmni maliye etkeninde ve Qırımda ırq ayırım yapqanında qabaatlağan Ukraina davasına cevap olaraq vesiqa azırlaması içün 2020 senesi dekabrniñ 8-ne qadar vaqıt berdi.
Ukraina, 2017 senesi dava açtırdı. Kyiv, Rusiye Donbastaki aydutlarğa qoltutıp, Terrorizmni maliye etüv ile küreş şartnamesini ve, işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarğa ve ukrainlerge basqı yapıp, ırq ayırımınıñ bütün şekillerini yoq etüv şartnamesini boza, dep ayta. 2019 senesi iyün ayında BM Halqara mahkemesi dava diñlevlerine başlağan edi.
Noyabrniñ 14-nde BM Baş assambleyasınıñ Üçünci komiteti Qırımda Rusiye işğali şaraitlerinde insan aqlarını qoruv qararını qabul etti.
Daa evel Birleşken milletler baş kâtip Antoniu Guterrişniñ işğal etilgen Qırımda bozulğan insan aqlarına dair birinci maruzasını aydınlattı. Maruzanıñ metni teşkilâtnıñ saytında derc etildi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Vikipediya:Serbest Entsiklopediya (2021)/Qırımtatar versiyası
«Serbest Entsiklopediya: qırımtatar Vikipediyasını yazayıq» - qırımtatar Vikipediyasındaki maqalelerniñ yazıluvı ve yahşılaştırıluvı mevzusında bir marafondır. 2021 s. iyün 15 - iyül 15 arasında keçirilecek ve Vikipediyanıñ qırımtatarca bölügine yetmegen, ve aynı zamanda eñ müim mevzularnı akis etken maqalelerge diqqatını çekecek.
Marafon, Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri nazirligi ve «Vikimediya Ukraina» tarafından keçirilir (teşkilâtçılar, marafonnıñ ceryanını saylarlar ve eñ faal olğanlarını mukâfatlarlar, lâkin maqalelerniñ mündericesini kontrol etmezler; marafon, Vikipediyanıñ bütün qaidelerine uyar).
Eñ faal iştirakçiler teşkilâtçılardan suvenirlerni alacaqlar.
Marafon aqqında[kodunı deñiştir]
Vikipediya - dünyanıñ eñ büyük onlayn-entsiklopediyadır. O, bedava, reklamasız ve erkin bir litsenziya ile bütün insanlıqqa irişile bilgendir; onıñ 20 yıllıq bar olğanında biñlerce göñülli, 300-den ziyade tilde 50 milliondan ziyade maqaleni yazdı.
Vikimediyanıñ areketniñ alğısı - bu «insanlıq tarafından toplanğan bütün bilgilerge er kesniñ bedava bir irişe bilgeni bir dünyadır».
Qırımtatar tilinde yazılğan Vikipediya 13 seneden ziyade bar ve keçenlerde 10 biñ maqaleniñ işaretini keçti. Bu, Qırımtatar tilinde olğan bilgileriniñ inkişafına pek büyük bir issedir. Faqat, yazıq ki, bizim til bölügimizde yeterli derecede aydınlatılmağan esas mevzular daa çoq bar; ayrıca esas añlamlar aqqında ya maqalelerniñ çoqusı pek qısqa ya da atta iç malümat yoqtır. Misal olaraq, geologiya, internet ya da Pablo Pikasso aqqında maqaleler yoq; em de qırım/ukrain müim meselesi aqqında bazı maqale yoq.
«Serbest Entsiklopediya: qırımtatar Vikipediyasını yazayıq» marafonınıñ maqsadı qırımtatar Vikipediyasına adamlarnıñ diqqatını celp etmek ve meseleni çezmege başlamaqtır. Bu marafon, Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri nazirligi ve «Vikimediya Ukraina» cemaat teşkilâtı tarafından keçirilir.
Teşkilâtçılar, maqalelerniñ mündericesine tesir etmezler, lâkin eñ aktiv iştirakçilerni ediyelernen mukâfatlarlar (tafsilâtlı tasvir aşağıdadır).
Marafonğa qoşulmaq içün 2021 s. iyün 15 - iyül 15 tarihları arasında teklif etilgen cedveldeki maqalelerni ya yazıñız ya da yahşılaştırıñız.
Marafonnıñ keçirilüvi eki kriteriy altında olacaq:
- Vikipediyanıñ bütün til bölüklerinde bulunmağa kerekli olğan 1000 maqale;
- Ukrainanen, Qırımnen, qırımtatar medeniyetinen ve ananelerinen, tarihiy kişilerinen vb. bağlı olğan 100 maqale.
Konkursnıñ bütün iştirakçileri, mukâfatlar ve unutılmaz suvenirler içün yarışa bilirler. Teşkilâtçılar, bütün marafon çerçivesinde eñ büyük issesini (Vikipediyanıñ qaidelerine ve talaplarına uyğun olğan) qoşacaq 10 iştirakçilerni mukâfatlaycaqlar. Qoşma ediyeler ve namzetlikler olabilir, haberdar olıp turuñız.
İştiraknıñ qaideleri[kodunı deñiştir]
Marafon çerçivesinde qoşulğan isse, Vikipediyanıñ qaidelerine uyğun olmalıdır.
Ayrıca:
- Vikipediya - entsiklopediyadır! Bunıñ içün bütün maqaleler entsiklopedik şekilge saip olmalıdır;
- Vikipediya plagiatnı musaade etmez! Bunıñ içün bütün maqalelerniñ metni tamam iştirakçiler tarafından yazılmalı ve müelliflik aqlarını bozmamalıdır;
- Vikipediyanıñ başqa til bölükleriniñ maqalelerini alıp, olarnı tercime ete bilesiñiz (meselâ, ukrain ya da ingliz bölükleriniñ maqalelerini) - amma tercime etkende maqaleniñ çevirilgen menbasını köstermek kereksiñiz.
- Vikipediya özgün araştırmalarnı musaade etmez, bütün bes-belli olmağan fikirlerniñ menbalarğa esaslanmaq kerek. Bunıñ içün maqaleler nufuzlı menbalarda (gazetalarda/mecmualarda/kitaplarda vb.) derc etilgen malümatqa esaslamalı ve maqalelerde menbalarnıñ bağlantıları olmalıdır.
- Maqalelerniñ malümatında tarir etilmegen maşna tercimesi olmamalıdır.
Vikipediyanıñ qaideleri, maqaleniñ yazma algoritmi aqqında daa çoq bilmek içün malümat saifesini oquñız.
Diqqat etiñiz: konkret marafon çerçivesinde maqalelerni tek Qırımtatar tilinde ve teşkilâtçılar tarafında teklif etilgen cedveldeki (yani eñ müim olğan) maqalelerni yazamız. Vikipediyadaki başqa mevzularnen bağlı ya da başqa tillerde yazılğan maqalelerniñ taririne er vaqıt qoşula bilesiñiz, faqat böyle isse bu marafonğa bir isse sayılmaz.
Yazmağa ve yahşılaştırmağa kerekli olğan maqaleler[kodunı deñiştir]
Marafonğa qoşulmaq içün aşağı cedvellerdeki maqalelerni yazıñız ya da yahşılaştırıñız:
Cedveller, mevzularğa köre bölüngen, meraqlardırğanıñız mevzularnı saylay bilesiñiz.
İştirakçiler[kodunı deñiştir]
Marafonğa qoşulğanıñıznı qayd etmek içün bu bölükke adıñıznı yazıñız — Vikipediya:Serbest Entsiklopediya (2021)#İştirakçiler / yчacHиkи й yчacHицi
Malümat bilgileri ve kontaktları[kodunı deñiştir]
Maqale nasıl yazmaq mümkün[kodunı deñiştir]
Maqalelerni yazmaq maqsadınen tercime aletini qullanmaq qolaylı, endi bar olğan maqaleni ya Ukrain tilinden ya da başqa tilden tercime etmek içün. Bunı tapmaq içün:
- Vikipediyada qayd oluñız (bunı bağlantını qullanaraq yapa bilesiñiz, qayd oluvı eki daqiqa ala) ve esabıñızğa kiriñiz
- Tercime etmege istegeniñiz maqaleni ve til versiyasını saylañız (teklif etilgen maqalelerniñ cedvelindeki yeşil zeminde bulunğan plüs işareti başqa til bölügindeki bu maqalege alıp bara; skrinşotqa baqıñız)
- Bu bağlantına basıp tercime aletini açıñız
- «Yañı tercime» dögmesine basıñız (skrinşot)
- Tercime etecegiñiz tilini saylañız (skrinşot)
- Maqaleñizni Qırımtatar tiline tercime etecegiñiz tilde tapıñız (skrinşot)
- «Tercime etmege başlamaq» mavı dögmesine basıñız
- Satır başlarını tercime etip maqaleni çeviriñiz. Yazıq ki, avtomatik tercime, Qırımtatar tili içün irişile bilmegeninden maqaleni özüñız tercime etmelisiñiz
- Maqaleni tercime etip yayınlañız (skrinşot)
Tercime maqaleniñ yazmasınıñ eñ çabik usulı olsa da, onı qullanmaya bilesiñiz; yuqarıda qayd etilgen qaidelerge riayet etip onı özüñiz tam başlanğıçtan yaza bilesiñiz (diqqat etiñiz ki, tış menbalardan metinler kopiyalanmaz, başqa tilden tercime bile olmaz; tek Vikipediyanıñ başqa til bölüklerinden maqaleni alıp onı söz-sözüne tercime ete bilesiñiz, başqa allarda özüñiz metinni yazmalısıñız).
Qoşma malümat[kodunı deñiştir]
- Vikipediya aqqında sıq sıq rastkelgen sualler: 19 eñ populâr sualge cevap beremiz
- Vikipediyanen tanışuvımnı nasıl başlaya bilem: faydalı bağnatlılar
- Ukrain bölügi misalinde bir maqale yazmaq içün video talimatı
Sual bermek[kodunı deñiştir]
Vikipediyanen bağlı sualleriñiz olsa, teşkiliy taqımnıñ Fed4ev azasına muracaat ete bilesiñiz. Umumiy teşkiliy sualleriñizni info@wikimedia.org.ua poçtasına yaza bilesiñiz.


text:
Saba Aqmescitte ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ eykeli yanında video çıqarğan «İnter» ukrain telekanalınıñ hadimlerini rayon bölügine alıp kettiler.
Bunı telekanal mühbiri Yuliya Krüçkova Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Bizler Ukraina mustaqillik Künü munasebetinen Aqmescitte Şevçenko eykelini videoğa çıqardıq. Maşinağa qaytqanda bizni patrul hızmetiniñ hadimi toqtattı. O, video çıqarmağa izin bergen vesiqalarnı köstermege rica etti», – dep ayttı mühbir.
Onıñ bildirgenine köre, politsiya hadimi olar «İnter» telekanalınıñ hadimleri olğanını añlap, birisine telefon etti ve jurnalistlerniñ şahsiyetlerini belgilemek içün Aqmescit politsiyasınıñ Merkeziy rayon bölügine keçmege rica etti.
«Rayon bölüginde vesiqalarımıznı baqtılar, Rusiye Tış işler nazirliginde qayd olğanımıznı ve qanunğa köre çalışqanımıznı añlap, bizni azat ettiler. Bundan ğayrı, bizden afu sorap, bir daa böyle bir şey olmaycağını vade ettiler», – dep ayttı Krüçkova.
Onıñ aytqanına köre, rayon bölüginde hadimlernen laf eteceklerini, em de Qırımda kütleviy haber vastalarınıñ temsilcileri ile iş içün mahsus derslikler azırlaycağını bildirdiler. «İnter» telekanalınıñ jurnalistleri rayon bölügini terk ettiler.
Qırım uquq qoruyıcı organlarınıñ bunıñnen bağlı izaatları olmadı.
Bazarertesi künü, avgust 24-te, Ukrainada Mustaqillik künü qayd etile. 24-ünci doğğan künü munasebetinen memlekette tantanalı tedbirler keçirilecek. Eki yıldan berli bu bayram Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qayd etilmey. Aqmescitteki cemaat faalleri Ukraina mustaqillik Künü munasebetinen aktsiyanı keçirecek ediler, lâkin Aqmescitniñ şeer memuriyeti buña izin bermedi.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı şurasınıñ mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ davasından prokuror çetleştirilmesini red etken soñ imayeniñ daa bir qaç muracaatını baqmadı: Ahtem Çiygoznıñ mahkeme salonına ketirilmesi, davağa halqara aq qorçalayıcılarnıñ 2014 senesi fevral 26 vaqialarına dair maruzasınıñ ilâve etilmesi ve mahkeme erkânınıñ davadan bütünley çetleştirilmesi. Bunı advokat Nikolay Polozov Facebook saifesinde yazda.
Mart 27-de olıp keçken toplaşuvda imaye şaatı Lemmar Yunusovnıñ ifadeleri alındı. Onıñ aytqanına köre, «Ahtem Çiygoz bir de bir işaret köstermedi ve miting iştirakçilerine emir bermedi». Bundan soñ mahkeme imayeniñ ekinci şaatı Seyran Egamberdiyevni sorğuğa çekti. Faqat iş vaqtı bitkeninden onıñ sorğusı yekünlendi.
Salı künü, mart 28-de, diñlevler devam etecek, dep bildirdi Polozov.
Bundan evel Qırım Yuqarı mahkemesi Ahtem Çiygoznıñ apis müddetini üç ayğa, iyül 8-ne qadar uzatqan edi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, şu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi iyül 20-de qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Qıtaydağı atalmış "Änşi" telejobasınıñ jetinşi kezeñinde, Dimaş qazaq änimen qıtay sahnasın jandırdı. Ol öziniñ repertuarındağı "Daydidau" änin orındap qıtaylıq körermendi tamsandırdı.
Dimaştıñ bwl retki änin süyemeldeuge jäne oğan qoldau körsetu üşin, Qazaqstan Wlttıq öner universitetiniñ orkestri "Änşi" sahnasına arnaulı barıp qatıstı. Qıtay jwrtı äsirese qazaqtıñ saf wlttıq öner naqışına tänti bolğanın jasıra almadı. Än ayaqtalısımen Qıtay äleumettik jelilerinde Dimaş jäne onıñ orındağan kezekti äni turalı pikirler qarşa boradı. Sonıñ bäri de qazaq öneri men talanttı wlına tänti bolğan pikirler.
Dimaştıñ äninen keyin onıñ jobadağı äriptesi, qıtaylıq änşi Li Jyan: "Dimaştıñ äni asa şınayı şıqtı. Onıñ bwl ändi janına siñirgeni bayqaladı. Dimaştıñ közinde ömirdiñ san qırın körgen adamnıñ beynesi şığıp twradı. Bwl onıñ artistik qableti emes, oğan bergen talant", – dep şın bağasın berdi.
Jaraysıñ Dimaş!
“The Qazaq Times”


text:
BWW Bosqındar isi jönindegi Joğarı Komissiyanıñ jaña esebine say, älemdegi bosqındar sanı 100 millionnan astı. Halıaralıq qauımdastıq bosqındar sanını..
Qanşa bilim ministri auıssa da tübegeyli şeşe almay kele jatqan mäseleniñ biri mektepke aqşa jinau ürdisi. Balalar jazdıq kanikulğa şığa sala mektep m..
Auıldardağı qañğıbas itterdiñ ülken mäselege aynalğanın mına jwrt bileme eken? Bolmasa, qoradağı malğa tüsken, balalardı talap tastağan jağdaylar az b..
Biılğı oqu jılı ayaqtalıp keledi, alda 3 aylıq demalıs. Bireuler üşin şeksiz erkindik. Oyın, qıdıru, wyqını qandıru. Al, keybir balalar üşin bilim men..
Ukrainada soğıs bastalğannan beri 3 mıñ 496 beybit twrğın qaza taptı. Bwl turalı Birikken Wlttar Wyımınıñ Adam qwqıqtarı jönindegi Joğarı komissiyası ..


text:
AQŞ Devlet departamentiniñ Ukraina işleri boyunca mahsus vekili Kurt Volker, AQŞ Rusiye akimiyetiniñ, Qırım ilhaqı meselesi qapalı ve müzakere etilmemeli şeklindeki beyanatlarına razı degil, dedi.
Bunı o, POLITICO neşirine bergen intervyusında söyledi.
«Men Qırım meselesini ortağa qoyam ve rusiyeliler buña qarşı: «Biz Qırım aqqında laf etmek istemeymiz», deyler. Bizim buña razı olmağanımıznı qayd etmek pek müimdir», – dedi Volker.
Onıñ aytqanına köre, AQŞ «Rusiyeniñ ücümini ve Qırımnıñ ilhaqını qanuniy tanımay» ve Ukrainanıñ şarqında barış elde etilgen soñ yarımadanıñ ilhaqı meselesinde inkişaf ola bilecek.
Noyabrniñ başında Volker, Donbasstaki vaziyetiniñ ihtimallı al etilmesi Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqını tanımama siyasetiniñ deñişmesine ketirmez, dedi.
Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Kreml kontrol etken Qırım ve Aqyar musulmanları Diniy idaresi 2017 senesi acılıqqa baracaqlarnıñ vesiqaları qabul etilmege başlağanını ilân etti. Bunı müftiylikniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi Saudiy Arabistannıñ muqaddes Mekke ve Medinede acılıq ibadetini yerine ketirmege niyetlengenlerniñ vesiqalarını qabul etmege başladı. Bu sene musulmanlar içün eki programma azırlandı», – dep aytıla haberde.
«Ekonom» programmasınıñ fiyatı 2 200 dollar, «Komfort» programmasınıñ fiyatı ise 2 900 dollarnı teşkil etmekte.
QAMDİ 2014 senesi Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yapacaq areketlerini Meclis ile muzakere etmey. Yanvar 16-17 künleri Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında olıp keçken Dünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ toplaşuvında esas Ukrainada Müftiylikni qurmağa qarar alındı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Kreml nezaretinde çalışqan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi faal Bilâl Adilovnı azat etmege qarar aldı, apiske alınması aqqına taqiqatçınıñ muracaatı red etildi. Bunı Qırım.Aqıqatqa bergen izaatında advokat Edem Semedlâyev tarif etti.
Semedlâyev : «Ceza belgilenmesi muracaatı boyunca mahkeme keçti. Taqiqatçı apis cezasını rica ete edi, amma taqiqatçınıñ ketirgen iç bir delili temelsiz olğanı ve kerçek olmağanı sebebinden prokuror bizni destekledi ve muracaatnı red etti. Mahkemeci muracaatnı qabul etmegen soñ Adilovnı azat ettiler», – dep tarif etti.
Bunnen beraber, advokat qayd etti ki, Rusiye Cinayet Kodeksiniñ 318 maddesine köre cinaiy iş açıldı ve bügünki toplaşuvda Adilovğa qabaatnamesi berildi.
Mart 29, çarşenbe künü Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesiniñ binası yanında maskalı belgisiz şahıslar Belâl Adilovnı tuttı.
Adiseni videoğa çıqarğan şaatnıñ telefonını atıp, Adilovnıñ özüni mikroavtobusqa mindirip alıp kettiler. Keççe malüm oldı ki, yaqalanğan insan Qırımdaki Taqiqat komitetiniñ Rusiye idaresine ketirilgen edi.
Qırımdaki Taqiqat komitetiniñ Rusiye idaresiniñ sitesinde faal yaqalanğanı aqqında haber yoq.
Qırım Rusiye kontroli altına keçken soñ yarımadada FSB jurnalist, advokat, cemaat erbabı ve qırımtatarlarnı sorğuğa çekip, evlerinde tintüvler keçire. Uquq qoruyıcılar bunı «farqlı fikir yürsetmekke küreş» olaraq tanıy.
Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevetlengenini bildirip, basqı kösterilmesini toqtatmağa çağırdı.


text:
Bunı Rosselhoznadzor matbuat hızmetinde bildireler.
«Bunıñ sebebi – akimiyetniñ Qırımdan iyün 1-ne qadar bir sıra aşayt mahsulatınıñ çıqarıluvı toqtatılması ve evelden ukrain ayvanasravcılıq komplekslerinden kelgen etniñ qıtlığı ile bağlı»,– benile beyanatta.
«Skvortsovo» şirketiniñ baş müdiri Vitaliy Polişçuknıñ aytqanı kibi, şirketlerniñ bir qaç ay devamında çalışmamazlığı «em istisalcı, em istimalcılar içün acınıqlı bite bile».
«İstisalcılar ücüz domuz eti ve mahsulatnıñ elverşli satuvında muhtaclar», – dedi o.
Bunıñ ile beraber Rosselhoznadzorda tahmin eteler ki, domuz etiniñ qıtlığı Rusiye regionlarından ketirilgen et ile yoq etilecek.


text:
TSN malümatına köre, iştirakçiler B & W Hallerne sanasında yarışlaşacaqlar. Sananıñ keñligi 35 metrni, yüksekligi ise 20 metrni teşkil ete. O, gemi şeklinde yapılğan ve oyuncılar ve çalğıcılarnıñ areketlerini aks ettirecek.
Yır yarışında 37 memleketniñ temsilcisi iştirak etecek. Bu sene «Eurovision» yarışınıñ şiarı — «Bizge qoşul» (JoinUs). Yarışnıñ yarımfinalı mayıs 6-da ve 8-de, final ise mayısnıñ 10-da ötkerilecek.
Ukrainanı yırcı Mariya Yaremçuk «Tick-Tock» yırınen temsil etecek. O, mayısnıñ 6-da birinci yarımfinalda iştirak etecek.
Qırımlılarnıñ reyleri ukrain reyleri olaraq sayılacaq, çünki Qırım ve Aqyarda +38 ukrain kodından vazgeçmediler.
Eurovision yarışınıñ baş supervayzeri Ola Sand sanat ve siyasetni bir-birinen qarıştırmamağa rica etti.


text:
Rusiye Ukraina ile Qırımnıñ Şimaliy-Qırım kanalı boyunca suv teminleviniñ meseleleri boyunca muzakerelerni keçirmey, dedi RİA Novosti Rusiye agentligine Rusiye tabiat resursları ve ekologiya naziri Sergey Donskoy.
«Bilgenime köre, muzakereler keçirilmey. Şimdi biz Rusiye Qurucılıq nazirligi, Qırım Cumhuriyeti Nazirler şurası ve Aqyar ükümeti ile Qırımnıñ daimiy suv teminlevi boyunca plannı amelge keçiremiz», – dey Donskoy.
O dey ki, bu sene yarımadanıñ suv teminlevi ile bağlı mesele al etilgendir.
Ukraina Qırımnıñ suv ihtiyacınıñ 85% Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminley edi. Qırım Rusiye tarafından işğal etilgenden soñ, yarımadağa suvnıñ berilmesini toqtattılar.


text:
Kreml kontrol etken işğal etilgen Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi iyünniñ 22-de olıp keçken oturışında prokurornıñ muracaatını qanaatlendirip, Ahtem Çiygoznıñ apis cezasını üç ayğa – oktâbrniñ 8-ne qadar uzattı. Bunı Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov oturışnıñ birinci qısmı yekünlengen soñ bildirdi.
«Mahkeme bir buçuq saat mesleat odasında olıp, prokurornıñ muracaatını qanaatlendirdi ve imaye köstergen iç bir delilge emiyet bermedi», – dep tarif etti Polozov.
Teneffüsten soñ imaye şaatlarınıñ sorğusı planlaştırıla. Bundan ğayrı, advokatlar bir sıra muracaat berecek ola.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Teatrniñ müdiri ve bediy reberi Bilâl Bilâlov işten boşatılğanı sebebinden narazılıq köstermek maqsadınen Qırımtatar muzıkalı-dramatik teatriniñ 16 aytuvlı artisti işten boşadı.
Bu aqta sentâbrniñ 6-nda Qırım.Aqiqatqa Bilâlovnıñ özü ikâye etip berdi.
“Mennen beraber 16 artistişten ketti. Olarnıñ arasında 9-zu: altısı Ukrainada, üçü Qırımda nam qazanğan artistlerdir. Bu insanlar ariza yazaraq işni bıraqıp kettiler. Ekseriyetini qalsınlar dep vazgeçirmege areket ettim. Çoqusınıñ bala-çağası, aileleri bar. Al-azırda 21 kişi işten boşadı (diger çalışqanlarnen beraber –QA)”, - dep ayttı Bilâlov.
Onıñ sözlerine köre, sentâbrniñ 6-na keçirilmege qararlaştırılğan sezon açılışına “studentler toplanıp ketirilir”.
“Bu menim programmalrım. Olar toplanıp zorbalıqnen anda studentlerni aydap ketirecekler. Qaç kişi toplap olacaqlarını bilmeyim. Olar menim eski programmalarımnı alıp deñiştireler. Özleri bir şey icat etip olamaylâr”, – dep ilâve etti o.
Material derc etilgen maalde teatrniñ yañı reberleri iç bir izaat bermedi.
Avgustnıñ 7-nde Qırımtatar muzıkalı-dramatik teatriniñ bediy reberi, Ukraina nam qazanğan sanat erbabı Bilâl Bilâlov işten boşatıldı. Rejissör uydurıq bir sebeplerden dolayı işten boşatıldı dep saya.
Rejissör işten boşatılğanı içün mahkemege muracaat etecegini haber etken edi. Teatr taqımı yolbaşçısına bütünley qol tuttı. Oña qol tutqanı aqqında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov da aytqan edi.
Bilâlov Qırımtatar muzıkalı-dramatik teatrinde 1989 senesi çalışıp başlay, 1994 senesinden itibaren onıñ bediy reberi-mudiri ola.


text:
İşğal etilgen Qırım sakinleri añlamaq kerek ki, olar er kün körgen «problemalarnıñ temeli», bu cümleden, suvnen teminlenüv ile bağlı problemalarnıñ sebebi – bu yarımadanıñ rusiyeli işğali ve Ukrainağa qarşı basqıncılıqtır. Böyle fikirni Qırım.Aqiqat Radosınıñ saba yayınında «Uquq küçü» ukrain cemaat teşkilâtınıñ reisi Andrey Sençenko, yarımadada suvnen teminlenüv ile bağlı problemalarğa izaat berip.
«Esas problema suvnıñ olmamasında, em de o (suv – QA) Şimaliy Qırım kanalından ketirilmegeninde degil de, Qırım ve Qırım sakinleriniñ esas probleması – yarımadanıñ rusiyeli işğalidir. Bunıñ içün, bu tüyümlerni çezmek ve bütünley meselelerni çezmek içün bu Qırım işğalinen bağlı meselede noqta qoymaq kerek», – dedi Andrey Sençenko.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda merkeziy suvnen teminlenüv olmağan mesken yerlerniñ sayısı çoqlaşa. Kremlge boysunğan yarımada ükümetiniñ matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, şeerlerniñ bazı qasabalarına ve bazı köylerge suv tsisternalarnen ketirile.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Ukraina yarımadağa Şimaliy-Qırım kanalında suv berilmesini toqtattı. Bu kanal vastasınen Ukraina Qırımnıñ suv ihtiyaclarınıñ 85 fayızını teminley edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bügin Parlament Mäjilisiniñ jalpı otırısında «Prokuratura turalı» Qazaqstan Respublikası zañınıñ jobası qaralıp, maqwldandı. Zañ jobası prokurorlıq qa..
31 mamır quğın-sürgin qwrbandarın eske alu künine baylanıstı Almatı qalası jastar sayasatı mäseleleri jönindegi basqarma qoldauımen, «Jastar üni» JQB ..
Amerika ğalımı Filipp Kotlerdiñ anıqtaması boyınşa, “marketing” – adamzattıñ qajetti dünielerin ayırbastau arqılı özin qanağattandıru äreketi. “Market..
Bankter qwrılıs sektorındağı öziniñ poziciyasın älsiretip jatır. Sebebi kreditorlar qazirdiñ özinde merzimi ötken qarızdar köbeyip kete me dep qorqadı..
Avstraliyağa saparlay barğan AQŞ senatorı Djon Makkeyn sol eldegi ABC arnasınıñ tilşiligin qabıldağanda Resey prezidenti Vladimir Putin turalı auır sö..


text:
Qırımda Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi «qırımlı musulmanlar davasınıñ» mabüsleri olğan qırımtatar faalleri Vilen Temeryanov, Enver Kroş, Seitâğya Abbozov, Murat Mustafayev, Edem Bekirov ve Rinat Aliyevniñ apis müddetini 2023 senesi yanvarniñ 10-na qadar uzattı.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Advokat Emil Kurbedinov bildirgenine köre, imaye bu mahkeme qararını şikâyet etmege niyetlene.
«Mahkeme tarafımıznı qabul etmedi, o, FSB ve Qırım prokuraturasınıñ hadimleri seslendirgen malümatqa esaslanıp, apis müddetlerini 2023 senesi yanvarniñ 10-na qadar uzattı. Bu qararnı şikâyet etmek içün üç künümiz bar, böyle de yapacaqmız», – dep ayttı Kurbedinov «Qırım birdemligine».
Avgustnıñ 11-nde saba faaller işğal altındaki Qırımda Rusiye quvetçileri qırımtatarlarnıñ evlerini tinte, dep bildirdi. Advokatlarğa kirmege izin berilmedi, bazı yerlerde cep telefonı bağı söndürildi. Altı er adamı – Vilen Temeryanov, Enver Kroş, Seitâya Abbozov, Murat Mustafayev, Edem Bekirov ve Rinat Aliyev Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etkeninde qabaatlanıp tutuldı.
Ukrayına prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerni takbih etti.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Travel.ru Rusiye turistik portalı ilk sefer mayıs bayramlarında balalar ile raatlanmaq içün barılacaq Rusiyeniñ plâj yerleriniñ cedvelini tizdi. Olarnıñ arasında Qırımnıñ şimalinde yerleşken Canköy şeeri de kirdi.
«Cedvelniñ üçünci yerinde – Qırımnıñ tınç ve raat Canköy şeeri, onıñ güzel manzaraları ve quru yımşaq iklimi ğayet meşurdır. Bücet sutkada 1980 rubleni teşkil etti», – dep aytıla cedvelde.
Birinci yerde – kiçik şeer ve Qırımnıñ eñ temiz yerlerinden biri – Aqmeçit. Portalnıñ malümatına köre, raatlıq büceti 1865 Rusiye rublesini teşkil ete.
Ekinci yerde Qırımnıñ daa bir kurort şeeri – Aluşta. Sutkadaki büceti 1877 rubleni teşkil ete, dep qayd etile cedvelde.
Cedvelge Qırım, Krasnodar ülkesi, Kaliningrad vilâyeti ve Sankt-Peterburgnıñ on beş kurortı kirdi. Tatil büceti eki büyük ve on yaşındaki balağa esanlandı. Musafirhanede bir künlik qaluv (Oktogo.ru servisiniñ mayıs 3-4 künleri), üyle yemegi, meşur yerlerniñ ziyareti köz ögüne alındı.
Asılında ise, Canköy şeerinde deñiz yalısı yoq.
Malüm olğanı kibi, RBK Daily gazetasınıñ tedqiq neticelerine köre, Canköy Rusiyeniñ faqır şeerleri arasında yedinci yerni aldı.


text:
Oktâbr 4-7 künleri Qırım musulmanları İslâm dininde eki eñ müim bayramından biri olğan Qurban bayramını qayd etecekler. Bayram Qırımnıñ bütün camilerinde qılınacaq namazından başlanacaq.
Bunı Qırım musulmanları Diniy idaresi (QMDİ) bildirdi.
«Qırımnıñ bütün rayonlarında Qurban bayramda qurbanlar çalınacaq. Eyi işler ve dualarnen musulmanlar Allahnıñ rizasını qazanmağa tırışacaqlar. Bu künü acılıqqa ketken semetdeşlerimiz Qırım ilerilemesi ve qırımtatar halqınıñ birligi içün dua etecekler. Bayram namazınıñ vaqtı – 8.30», – aytıla beyanatta.
QMDİ matbuat hızmeti bildire ki, İslâmda Qurban bayramınıñ manası ve qıymeti ğayet büyüktir. Musulmanlar camilerde bayram namazını qılalar, dua eteler, biri-birini bayramnen tebrikleyler, soñra ise qurban çalalar. Etni fuqare qorantalar, ana-babası olmağanlar, saqatlarğa, em de soy-sop ve qomşularına bereler. Bayram künleri qavğa etken adamlar barışalar, biri-birinden afu soraylar.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Qurban bayram arfesinde Qırımda cami açılacaq.


text:
İyül 20-de, çarşenbe künü Kremlge boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ oña qarşı açılğan cinaiy iş aqqında qararğa qarşı şikâyet muracaatını qanaatlendimedi. Bu aqta malümatnı onıñ adliyecisi Emil Kurbedinov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
O ayttı ki, imaye tarafı qabaatlanğannıñ aqları bir qaç bozuluvını qayd etti.
«Taqiqat obyektiv şekilde İlmi Umerov aqqında bütün malümatnı, hususan onıñ Ukraina vatandaşı olğanını qayd etmedi. Biz bunı büyük bozuluv dep sayamız. Taqiqat bunı qayd etmege red etti, ve özü eki vatandaşlıq arasında saylay bilgenini tüşündi... Bunen beraber, bu qararda bir sıra hatalar oldı. Ve biz, bu qarar alınğanda, İlmi Umerovğa onıñ aqları añlatılmağanını qayd ettik: şikâyet etme aqqı ve ilâhre», – dep ayttı Emil Kurbedinov.
Bunen beraber o qayd etti ki, imaye mahkemeniñ bu qararına qarşı şikâyet arizasını azırlay.
«Red etüv boyunca qarar elimizdedir. Bugün onı elde ettik. Ve, elbet, buña qarşı cumhuriyetniñ Yuqarı mahkemesinde şikâyet arizasını bermege niyetlenemiz», – dep qoştı adliyeci.
İyül 20-de Aqmescitte Rusiyege boysunğan Aqmescit rayon mahkemesinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ oña qarşı açılğan «separatizm» aqqında cinaiy işinen bağlı şikâyet boyunca toplaşuv keçirildi. Qırımda uquq qoruyıcılar İlmi Umerovğa qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 280.1 maddesi (separatizm) boyunca cinaiy iş açtı.
Mayıs 19-da Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerovğa rusiyeli Federal havfsızlıq hızmetiniñ Qırım idaresinde sorğudan soñ qabaatlavnı taqdim ettiler.
Mayıs 12-de onıñ evinde tintüv keçirildi, Rusiye FSB-niñ Qırım idaresiniñ taqiqatçısı oña çıqmamaq şartını bildirgen vesiqanı berdi. Bundan soñ taqiqatçılar İlmi Umerovnı iş malümatını faş etmemesi aqqında imza qoymağa mecbur ettiler.
Rusiyeli adliyeci Mark Feygin «Memorial» uquq qoruyıcı merkezine İlmi Umerovğa siyasiy taqip etilgen statusınıñ berilmesini rica etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kyivniñ şeer yolbaşçısı Vitaliy Klıçko paytaht Rusiye işğalci ordusından azat etilgen Hersonğa yardım yollamağa qarar berdi, dep bildirdi.
«Şeerge tehnika, malzeme, er şey kerek. İmkânlarımıznı baqıp, Hersonğa yollaycaqmız: 5 yolcu avtobusı, 4 yük maşinası (MAZ, Foton), çöplük taşıyıcısı, ekskavator, 2 acele yardım maşinası, 11 generator (2kVt ve 5kVt). Tibbiy donatma: 30 aqcigerni suniy avalandıruv cihazı, 30 nefes cihazı. Aş da yollaycaqmız – yağ, şeker ve yarma. Hersonğa qalın yorğan, urba da ketecek. Qurucılıq malzemeleri, aletler», – dep tarif etti Klıçko.
Onıñ qayd etkenine köre, o, Kyiv şurasınıñ Hersonğa 50 million ğrıvnâ berilüvini baqmasını teklif etecek.
Herson ve vilâyetniñ bir qısmını Rusiye arbiyleri martnıñ başında işğal etti. Noyabrniñ 11-nde Ukrayına Mudafaa nazirligi Herson Ukrayına ordusınıñ kontroline qayta, dep bildirdi. Şeerniñ merkezinde Ukrayına bayrağı köterildi. Ukrayına arbiyleriniñ malümatına köre, Herson vilâyetinde Dnipronıñ sağ tarafında soñki afta içinde 4,5 biñ metr kârede 179 mesken yer işğalden azat etildi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Bunı Putin Normandiyada ittifaqdaşlar orduları qonmasınıñ 70 yıllığınen bağlı tedbirler arfesinde Frenkistan kütleviy haber vastalarına bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Rusiye prezidenti Amerika memuriyetini ekiyüzlülik ve Rusiyeni onıñ Ukrainada yapqanları içün Rusiyeni ayırmaq «tecavuziy» ıntıluvlarında qabaatladı.
Pütinniñ aytqanına köre, Ukraina şarqında «rus orduları ve arbiy talimatçıları yoq».
Em Putin, em de Obama Frenkistandaki tedbirlerde iştirak etecekler, lâkin olarnıñ közme-köz körüşüvi planlaştırılmay.
Hatırlatamız, prezident Barack Obama AQŞ Rusiyeniñ Qırım işğali ve Ukraina mustaqilliginiñ bozuluvını tanımağanlarını bildirdi.
Obamanıñ aytqanına köre, AQŞ «Rusiyeniñ provokatsiyaları daa beter izolâtsiya olmasınıñ sebebi olacaq ve bu memleket içün büyük zarar ketirecek», – dep qayd etti o.
Obama Varşavada Poloniya parlamentiniñ serbest saylavlarınıñ 25 yıllığına bağışlanğan tedbirlerde çıqışta bulunıp, Poloniya, Estoniya, Latviya, Litva, Romaniya iç bir vaqıt bir özleri qalmaycağını qayd ettiler.
Obama 25 yıl evelsi Poloniyada olğanlarnı Ukrainanıñ bugünki vaziyeti ile qıyasladı.
O, Qoşma Ştatlarınıñ Şarqiy ve Merkeziy Avropada Poloniya ve NATO boyunca ittifaqdaşlarınıñ havfsızlıq teminlevine qol tutqanını tasdıqladı.
Bugün Barack Obama Ukraina prezidenti saylavlarında ğalip çıqqan Petro Poroşenko ile Varşavada körüşti.


text:
Joğaldı degen Bögenbay batırdıñ dulığası tabıldı dep habarlaydı informburo.kz saytı.
Osı uaqıtqa deyin joğaldı delinip kelgen Bögenbay batırdıñ dulığası Aqmola oblısı, Ereymentau audanı, Maltabar auılınan tabıldı. Bögenbay batırdıñ dulığası osı uaqıtqa deyin Maltabar auılında twratın batırdıñ jetinşi wrpağı Jabay Batırqojawılınıñ üyinde saqtalıp kelgen.
Jabay Batırqojawılınıñ atası Kenjäli keñes ükimeti kezinde wrpaqtarına Bögenbay batırdıñ dulığasın üyden şığarmañdar, ol turalı eşkimge aytpañdar dep eskertip, bolaşaq wrpaqqa jetkizudi amanat etken eken.
Jabay Batırqojawlınıñ äuletinde dulığamen birge batırdıñ sauıtıda bolğan. Biraq uaqıt öte kele sauıt tottanıp şirip ketken. Keyinnen sauıttıñ qaldıqtarın ırımdap elge taratıp bergen.
Al Bögenbay batırdıñ nayzasın erterekte orıs gubernatorına Jabay Batırqojawlınıñ atalarınıñ biri sıyğa berip jibergen.


text:
İşğal etilgen Qırımda eki biñden ziyade demir yol hadimi işsiz qala bile. Qırımnıñ öz başına ilân etilgen ükümetiniñ «ruporı» Krıminform saytı bildire ki, Qırımda demir yol taşımalarınıñ eksilmesi «Qırım demir yolu» devlet müessisesinde 2 biñden ziyade hadiminiñ işten boşatılmasına sebep ola bile.
Berilgen malümatqa köre, şimdi bile qısqartılğan iş künü cedveli bar.
Umumen Qırımda 49 biñ insan işsiz qalması mümkün.
Qırım işğalinden soñ yarımadada demir yol taşımaları aman-aman tolusınen yoq etildi. Malüm ki, eskiden bir yılda yük taşımaları 11 mln tonnanı teşkil etken edi.
Yük taşımaları esasen qıtaiy Ukrainadan kelgen edi, soñra da Qırımnıñ deñiz limanlarına ve çetelge yollanıla edi.


text:
Ukraina prezidenti Milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ qararı ile ateş toqtatuv rejiminiñ müddetini bazarertesi künü, iyün 30-na, saat 22:00-gece uzattı.
Bunı devlet başınıñ matbuat hızmeti bildire.
Beyanatta aytalğanı kibi, Poroşenko iyün 30 kününe qadar Ukraina prezidentiniñ barışıq planı amelge keçirilecegini bekley.
Bundan da ğayrı, devlet başı ateş toqtatuav rejimine riayet etüv OBSE nezaretçileri tarafından közetilecegine ümüt ete.
Bunıñ ile Ukraina devlet sıñır hızmetiniñ nezaretine İzvarino, Doljanskiy, Çervonopartizansk noqtaları berilmeli ve olarnıñ işi ğayrıdan tiklenmeli; reineler azat etilmeli.
Keñeş neticesinde Ukraina ateş toqtatuv müddeti devamında Rusiyede ücretli askerlerniñ qabul etüv noqtaları qapatılacağını, Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde qanunsız silâlı teşkilâtlarnıñ areketi toqtatılacağını bekley, denile beyanatta.
Donbass sakinlerine keder etken inşalarnıñ quruluvı ateş toqtatuv rejiminiñ bozuluvı sayılacaq.
Eger de ateş toqtatuv rejiminiñ şartlarına riayet etilmese, Ukraina işbu rejimni müddetten evel toqtata bilecek, qayd ettiler matbuat hızmetinde.
Ukraina prezidenti Brüsselden qaytıp, arbiyler ile keñeşni keçirdi.
İyün 27 künü saat 22:00 Ukraina şarqında iyün 20 künü prezident Petro Poroşenko tarafından ilân etilgen ateş toqtatuv rejiminiñ müddeti soñuna yetti.
Boyevikler şartlarğa riayet etmey edi, ukrain arbiyleriniñ mevzilerine ateş aça edi. İçki işler nazirliginiñ başı Arsen Avakovnıñ malümatına köre, bu afta devamında boyeviklerniñ areketleri neticesinde «20-den ziyade arbiy adamı elâk oldı, zarar körgenlerniñ sayısı ğayet büyüktir».


text:
Kuranı Kerim
Gösterilen sonuç sayısı: 13
-
Kabe Desenli Kuranı Kerim Türkçe Meali Elmalılı M. Hamdi Yazır
-
Kuranı Kerim Orta Boy Yeşil
-
Kuranı Kerim Orta Boy Pembe
-
Kuranı Kerim 7 Özellikli Arapça Satır Arası Türkçe Okunuş Kelime Anlamı Meal Tecvidli Rahle Boy₺159,90 Sepete Ekle
-
Kuranı Kerim Hediyelik Orta Boy Ahşap Plaket Kutulu Esmaül Hüsna Motifli₺180,00 Devamını oku
-
Kuranı Kerim Orta Boy Kırmızı
-
Kuranı Kerim Orta Boy Kabe Desenli
-
Kuranı Kerim Kabe Desenli Orta Boy Kolay Okunan Sesli Bilgisayar Hatlı
-
Kabe Desenli Kuranı Kerim Türkçe Meali Elmalılı M. Hamdi Yazır
-
Kuranı Kerim 7 Özellikli Arapça Satır Arası Türkçe Okunuş Kelime Anlamı Meal Tecvidli Cami Boy₺161,90 Sepete Ekle
-
Kuranı Kerim 7 Özellikli Arapça Satır Arası Türkçe Okunuş Kelime Anlamı Meal Tecvidli Orta Boy₺129,90 Sepete Ekle
-
Kuranı Kerim 30 Özellikli Rahle Boy Sesli Renkli Satır Arası Mealli Tecvidli₺229,00 Sepete Ekle
-
Kuranı Kerim iniş Sırasına Göre Kuranı Kerim Meali


text:
Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi, «Qırım birdemliginiñ» koordinatorı Server Mustafayevni bir oturışuvğa mahkeme salonından çıqardılar, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Mahkeme, Mustafayev «mahkemege sayğısızlıq köstergeni içün» çıqarıldı, dep bildirdi.
«Bugün Server Mustafayev onıñ suallerine «hatırlamayım» ya da «bilmeyim» dep cevap bergen şaat Artıkbayevniñ (Rusiye FSBsiniñ hadimi – QA) sorğusına devam etti. Yani Artıkbayev onıñ suallerine cevap bermedi. Tek eki cevabı bar edi. Serverniñ suallerini qadı Zubairov er vaqıt toqtata edi», – dep ayttı advokat Azamatov.
Onıñ aytqanına köre, Mustafayev açuvlanğanını qadığa da bildirdi: «Bu şaatnıñ miyini sizge bergenler sanki».
Neticede mahkeme aqıl tanışıp, Server Mustafayevni bir mahkeme oturışuvından çıqarmağa qarar aldı. Yani kelecek mahkemede iştirak etmeycek. Mustafayev şaatnıñ sorğusını bitirmedi, daa 60-qa yaqın suali bar. Olardan tek 15-ini berdi.
Noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqmağa başladı.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ärmänstan qabat ut açtı
Ärmänstan Kelbecer häm Tovuzdağı Azärbaycan urınnarına ut açtı
Ärmänstan xärbiläre utnı tuqtatunı bozıp, Kelbecer häm Tovuzdağı Azärbaycan urınnarına ut açtı.
Azärbaycan Saqlanu ministrlığınnan yasalğan açıqlawda: “3 oktäbr’ kiçke sägät’lärdän 4 oktäbr’neñ irtänge sägät’lärenä qadär Ärmänstan Qorallı köçläre tarafınnan Azärbaycan-Ärmänstan çigendäge Kelbecer vilayäteneñ Zivel, Zeylik häm İstisu belän Tovuz vilayäteneñ Ağdam häm Garalar kampuslarındağı Azärbaycan armiyase utqa totıldı,” – dip äytelde.
Azärbaycan armiyaseneñ cawap qaytaruı urın alğan açıqlawda bolay diyelä: “Kiyerenkelekne belä torıp üsterüneñ cawaplılığı Ärmänstannıñ xärbi häm säyäsi liderlığında.”
Bäyläneşle xäbärlär
Türkiyä belän Tön’yaq Kipr arasında urtaq künegülär
Türkiyä afat häm ğadättän tış xällär idaräse (AFAD) belän Tön'yaq Kipr Törek Cömhüriyäte grajdan saqlanu oyışması urtaq êzläw qotqaru künegülären ütkärde
Ärdoğan Caparovnı qotladı
Türkiyä İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Qırğızstan Däwlät başlığı Sadır Caparovnıñ tuğan könen täbrik itte
Türkiyä saqlanu ministrı Baqıda
Azärbaycan İlbaşı İlham Äliyıv Türkiyä Milli saqlanu ministrı Hulusi Akar häm yanındağı Törek qorallı köçläre citäkçelegen qabul itte


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/07-31
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Coan Rowliñ (31.07.1965, Yeyt (en), Glosterşir (en), Angliä, Böyekbritaniä) — mäşhür ingliz yazuçısı. Kübräk Joan K. Rowling psevdonimı belän mäğlüm. 64 telgä tärcemä itelgän Harri Potter turında romannar seriäse avtorı bulıp dönyaküläm tanılğan şäxes. 2001 yılda Xyugo premiäsenä layıq bulğan.
2004 yıldan ul Böyekbritaniäneñ iñ bay xatın-qızı dip sanala.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Victor Hugo
Victor-Marie Hugo (26 fevral, 1802 – 22 may, 1885) Fransiyalı shayır, dramaturg, jazıwshı, politik, insan huqıqları qorg'awshısı ha'm Fransiyadag'ı romantizm ha'reketinin' bas wa'killerinin' biri bolg'an.
Fransiyada Hugog'a dan'q birinshi na'wbette onın' poeziyası arqalı kelgen, sonday-aq onın romaları ham pesalarıda ko'pshilik ta'repinen joqarı bahalang'an. Onın' poeziyalarınan Les Contemplations ha'm A'sirler anızı (La Légende des siècles) kritikler ta'repinen ayrıqsha bahalang'an. Basqa ma'meleketlerde onın' en' ataqlı shıg'armaları Biysharalar (Les Misérables) ha'm Notre-Dame de Paris esaplanadı.


text:
Montrö kileşüe
Montrö kileşüe yäki Buğazlar statusı xaqında Montrö kileşüe (1936 yıl) - Qara diñgezdän Urta diñgezgä buğazlar östennän Törkiäneñ xakimiäten torğızğan kileşü, 1936 yılda Şveytsariäneñ Montrö şähärendä Qara diñgez buğazlarınıñ tärtibe buyınça Möşäwärättä (Konferentsiädä) qabul itelgän şartnamä.
Törkiä xalıqara diñgez xoquqın ütärgä wäğdä birä.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1936 yılnıñ 22 iyün-21 iyülendä Qara diñgez buğazlarınıñ tärtibe buyınça Möşäwärät SSRB, Törkiä, Böyekbritaniä, Fransiä, Bolgariä, Rumıniä, Yunanstan, Yugoslaviä, Avstraliä, Yapunstan qatnaşında uza.
Möşäwärätne Törkiä 1923 yılğı Lozanna kileşüen yañadan tikşerü öçen çaqıra.
Yaña kileşü nigezendä Törkiä buğazlarnı qorallandıru xoquqın ala.
Töp nigezlär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Bar illär säwdä köymäläre tınıç häm suğış waqıtında buğazlar aşa ütü xoqıqına iä.
- Qara diñgez illäreneñ xärbi qorabları Törkiäne aldan belderü şartı belän tınıç waqıtında buğazlar aşa ütä ala.
- Qara diñgez bulmağan illäreneñ tik zur tügel, su öste, 30 meñ tonnağa qädärge xärbi qorabları buğazlar aşa ütä ala. Qara diñgez illärenä bulışu öçen baruçı xärbi qorablar awırlığı 45 meñ tonna, 21 täwlek waqıtı belän çiklänä.
- Törkiä qatnaşqan suğış waqıtında, bar xärbi qorablar öçen Törkiä buğazlarnı yabu xoquqına iä.
- Törkiä qatnaşmağan suğış waqıtında, suğış itüçe illär xärbi qorabları öçen Törkiä buğazlarnı yabu xoquqına iä.
- Qara diñgez illäre - Törkiä, Rumıniä, Bolgariä, SSRB, 1991 yıldan Räsäy, Ukraina, Görcistan.
Mäğnäle oçraqlar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1945 yılda Potsdam möşäwärätendä Stalin Möntrö kileşüen yañadan tikşerergä tırışa häm Dardanellar buğazında xärbi bazanı taläp itä, şulay uq Törkiägä territorial' däğwa itelä.
Läkin 1953 yılda Stalin ülgännän soñ, Xruşçev bu däğwadan baş tarta.
Bozular[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 2008 yılda Könyaq Osetiädäge qorallı nizağ waqıtında AQŞ xärbi qorabı Montrö kileşüen boza.
- 2014 yılnıñ 5 fevralendä Qırım waqiğaları waqıtında AQŞ qorabı "Teylor" 11 täwlek ozaqraq buluı säbäple kileşüne boza.


text:
Fevral 21 künü Qırımtatar Milly Meclisi ofisleriniñ birine olğan ücüm qırımtatarlarnıñ milliy temsiliy organına menfiy munasebetniñ numayışıdır, dep tüşüne Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl.
Bunı o Qırım.Aqiqaqa bildirdi.
«Menfiy munasebetniñ kösterilmesi ile bağlı olması mümkün, merkeziy ofisimiz ile olğanı kibi, oña da insanlar qanunsız şekilde kirip, iş odalarında çöplük obalarını etti, dolplarnı dağıtıp qoydılar. Bu sefer de böyle bir şeyniñ olması mümkün edi. Politsiya vaqianı qayd etti, amma olarnıñ bunı ögreneceklerini tüşünmeymiz, bugünki yaşayışımıznıñ aqiqatı budır», – dey Celâl.
Böyle bir fikirni binadan bir şey ğayıp olmağanı ile bağlaylar. Meclis reisiniñ birinci muavini aytqanı kibi, bütün tehnika evel çıqarılğan edi, ofiste mefruşat, teşkilâtnıñ iç vesiqaları qalğan edi. Celâlnıñ aytqanı kibi, «olar bir de bir meraqnı çağırmaz edi».
«Qaravul çıqqanda, bir qaç belgisiz insan binağa kirdi, yani ofis nezaret altında edi», – dey Celâl.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl dey ki, bazar künü, fevral 21-de, belgisiz şahıslar Aqmescitte Meclis ofislerinden birine sürip kirgen.
Uquq qoruyıcılar deyler ki, Meclis yetekçileri Qırımnıñ Rusiyege qoşuluvını tanımay ve Ukraina topraq bütünligine qol tutalar.
Ariza Ukrainada İnsan aqları boyunca BMT nezaret eyyetiniñ başı Fiona Freyzer, Ukrainada AB temsilciliginiñ başı Yan Tombinskiy, İnsan aqları boyunca Avropa Şurasınıñ komissarı Nil Muyjniyeks, Ukrainada Avropa Şurası ofisiniñ reisi Vladimir Ristovskiyge yollanıldı.
Poklonskaya Meclis faaliyetini yasaq etmek qararını añlatqanı kibi, «soñ zamanları Qırım cumhuriyeti prokuraturasına qırımtatar ealisi tarafından Rusiye Fedeartsiyasında resmiyleştirilmegen teşkilâtnıñ faaliyetini qanunsız ve tarik etici olaraq tanımağa ricası ile muracaatlar kele».
Oktâbr 23 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Cemaat palatası Rusiye Baş prokuraturasına muracaat etip, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini ekstremizmge teşkermege rica etti. Böyle muracaatnıñ sebeplerinden biri – Qırımnıñ Herson vilâyeti tarafından «ticariy» qamaçavı oldı. Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya Meclisniñ «ekstremist teşkilât» olaraq tanılacağını ve faaliyetiniñ yasaq etilecegini nazarda tutqanını bildirgen edi.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi baarde işğal etkeninden soñ, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımada kirişini beş yılğa yasaq ettiler.


text:
Amerika Qoşma Ştatları bildire ki, ukrainli Nadejda Savçenkonıñ Rusiyede apiste tutulması ve oña nisbeten yapılğan areketler iç bir şeyge uymay.
AQŞ Devlet departamenti Rusiyeni 2014 senesi sentâbr ayında tizilgen Minsk añlaşmaları ve fevral 12-ge ait olarnıñ amelge keçirilmesi aqqında añlaşmalarğa riayet etip, Savçenkonı ve diger ukrain esirlerini azat etmege çağırdı.
AQŞ-nı mahkemeniñ Nadejda Savçenkonıñ apis cezasını mayıs 13-ke qadar arttırmaq qararı qasevetlendire, dep ayttı çarşenbe künü, fevral 25-te, Devlet departamenti. O, Savçenko 75 kün devamında Rusiye apishanesinde açlıq tutqanını hatırlattı.
Çarşenbe künü, fevral 25-te, Moskva şeer mahkemesi Moskva SİZOsında 70 kün devamında açlıq tutqan ukrain uçucısı Nadejda Savçenkonı apiste qaldırdı. Mahkemede video bağ vastası ile iştirak etken Savçenko kelecek mahkeme toplaşuvına qadar sağ qalmay bilecegini ayttı.
Rusiyede Nadejda Savçenkonı Donbassta elâk olğan Rusiye jurnalistleriniñ ölümine alâqası olğanında qabaatlaylar. İyünniñ soñunda separatistler onı esir alıp, Rusiye arbiylerine teslim ettiler. Bundan soñra Savçenkonı Rusiyede apiske aldılar. İmayeniñ malümatına köre, onıñ jurnalistlerniñ ölümine alâqası yoq, çünki o, esarette edi. Savçenko bütün qabaatlarnı red ete.
Yanvar ayınıñ soñunda taqiqatçılar Savçenkoğa qarşı sıñırdan qanunsız keçüv aqqında daa bir cinaiy iş açılğanını bildirdiler.
Nadejda Savçenko 8-inci çağırılış Ukraina halq deputatı, Avropa Şurası Parlament Assambleyasında Yuqarı Radanıñ delegatı olıp, halqara immunitetke saip.
Minsk añlaşmaları esir alınğan adamlarnıñ azat etilmesini belgiley.
Buña baqmadan, Rusiye Savçenkonı azat etmege istemey.


text:
«Qırım» Fondu» Hayriye teşkilâtınıñ mal-mülki Qırım musulmanları Diniy idaresine berilmek kerek, dep tüşüne Milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grujdanlarnıñ işleri boyunca Devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov.
Bunı o «Rossiya segodnâ» radiosınıñ yayınında ayttı.
«Fondnıñ bütün mal-mülki qırımtatarlar, şu cümleden çetelde yaşağan diaspora azalarınıñ parasına satın alınğan edi. Epimiz bilemiz, «Qırım» Fondunıñ» tesisçisi Mustafa Cemilev ola, menim fikirimce, cemaat parasına alınğanlar bir adamğa ait olsa, adaletsiz olacaqtır», – dedi Smirnov.
«Bizler baş nazir muavini Ruslan Balbev ile Cumhuriyetniñ yolbaşçısı Sergey Aksenovğa muracaatta bulunıp, bütün mal-mülkni Musulmanlarnıñ diniy idaresine bermege teklif ettik. Bugünki künde – o, qırımtatarlarnıñ menfaatlarını temsil etken yekâne organdır», – dep ayttı o.
Smirnovnıñ aytqanına köre, uquq qoruyıcılar «Qırım» Fonduna ait olğan obyektlerniñ maqsadına köre qullanılmasını teşkereler, bundan soñra bu vaziyetke qıymet kesecekler.
Aqmescitiñ merkezinde Fond binalarından birinde yerleşken «Qırım» Fondu» HT ya da Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reberligi Qırım akimiyetiniñ bu teşebbüsini şimdilik izaatlamadılar.
Malüm olğanı kibi, Qırımnıñ Arbitraj mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisi yerleşken «Qırım» Fonduna ait binanı medeniyet mirasınıñ obyekti olaraq Rusiye devletine bermege qarar aldı.
Bundan evel tintüv ve mahkemeler olğan edi. «Qırım» Fondu» Hayriye teşkilâtınıñ müdiri Riza Şevkiyevni 350 biñ ruble, fondnı ise 4,5 million rublege cezaladılar.
Aprelniñ soñunda Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ medeniyet mirasını qoruv devlet komiteti reisiniñ birinci muavini Vâçeslav Zarubin bildirdi ki, fond para cezasını ödemedi, bu sebepten raqam «eki qat 9 million rublege qadar arta bile».


text:
321 kün SİZOda. Asan Çapuhnıñ ikâyesi (video)
Mishor (Büyük Yalta) sakini Asan Çapuh 11 ay Aqmescit SİZOsında yatıp çıqtı. Qırımtatar faali «Veciye Kaşka davası» çerçivesinde para talap etüvde qabaatlanıp üç semetdeşinen beraber tutulğan edi. 2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı. Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi. Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı. Asan Çapuh tutulğan soñ uquq qoruyıcılar evini tintti, FSB hadimleri silâ tapılğanını bildirdi. Çapuh Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesine istinaden (silânı qanunsız şekilde saqlav) qabaatlandı. Al-azırda Asan Çapuh sağlıq vaziyetinden sebep davanıñ qalğan mabüsleri kibi ev apsinde buluna.


text:
Japoniya ükimeti pandemiyağa baylanıstı Tokioda 12 şilde men 22 tamız aralığında tötenşe jağday engizu turalı şeşim qabıldadı.
Japoniyanıñ ekonomikalıq qalpına keltiru ministri YAsutoşi Nişimura sarapşılar komitetiniñ otırısında: «Tokioda keyster sanı artıp, del'ta ştamı tez taralıp jatır. Okinavanıñ oñtüstik prefekturasında tötenşe jağday rejimin wzartıladı. Sonımen qatar Çiba, Saytama jäne Kanagava şığıs prefekturalarında, batıs Osakada infekciyanıñ taraluına qarsı küşeytilgen şaralar 22 tamızğa deyin jalğasadı», – dedi.
Tokioda tötenşe rejim 20 mausımğa deyin engiziledi. Al 11 şildege deyin infekciyanıñ taraluına qarsı küşeytilgen şaralar rejimi küşine enedi. Belgilengen uaqıt aralığında meyramhana, bar jäne oyın-sauıq mekemeleriniñ jwmıs uaqıtın qısqartıladı. Sonday-aq alkogol' önimin satuğa şekteu qoyıladı.
Japoniyanıñ Densaulıq saqtau ministrliginiñ mälimeti boyınşa, 7 şildede Tokioda 920 keys tirkelgen. Bwl ötken aptağa qarağanda 206-ğa artıq.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/06-2
Ğata Kamskiy (çın iseme Ğataulla Röstäm ulı Sabirov; 1974 yılnıñ 2 iyünendä tuğan) — AQŞda yäşäwçe tatar şaxmatistı. / SSRBnıñ yegetlär çempionatında ike tapqır ciñüçese. Tiz şaxmat buyınça ğämäldäge Dönya çempionı.
1989 yıldan başlap AQŞta yäşi. 1996-2004 şaxmat eşçänlegennän çitläşä, belem ala — yurist diplomına iä bula, üzeneñ yuridik şirkäten açıp cibärä. Şaxmat buyınça AQŞ çempionı (1991, 2010).
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
İnsan aqları Avropa mahkemesi, Rusiye ükümetiniñ Ukrainağa qarşı devletlerara şikâyetinde muvaqqat tedbirler talabını red etti. Söz, Ukrainanıñ Qırımğa tatlı suv kelmesiniñ bloklavını ve milliy ve til azlıqlarnıñ aqlarını sıñırlmağa toqtatması talabı aqqındadır.
Bunıñ aqqında öz Facebook saifesinde Ukraina Adliye naziriniñ muavini, İnsan aqları Avropa mahkemesi meseleleri vekâletlisi İvan Leşçına haber etti.
«Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı beyanatı artıq bar. Mahkeme oña 36958/21 nomer qoydı. Müim olğanından: mahkeme reglamentniñ 39 qaidesine esaslanıp muvaqqat tebdirlerniñ tayin etilmesini red etti», – dep yazdı o.
Söz «Ukrainanıñ Qırımğa tatlı suv kelmesiniñ bloklavını ve milliy ve til azlıqlarnıñ aqlarını sıñırlmağa, rus tilindeki tele ve radio programmalarınıñ yayınlaasını yasaq etmege toqtatması» talabı aqqındadır.
Evel belli olğanına köre, Rusiyeniñ baş prokurorı İnsan aqları Avropa mahkemesine Ukrainağa Qırımnıñ suv blokadası sebebinden şikâyet bergen.
Ukraina prezidentiniñ Qırım MC-deki daimiy temsilcisi Anton Körineviç Rusiyenin Ukrainağa qarşı İnsan aqları Avropa mahkemesine bergen şikâyetine «propagandist adım» dedi.
Qırımnıñ suv teminlevi
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Bügin Armeniya parlamentinde prem'er-ministri Nikol Paşinyan Äzerbayjanmen qaqtığısta 49 adamnıñ qaza tapqanın habarladı.
Paşinyan «Armeniya Qorğanıs ministrliginiñ mälimeti boyınşa, qazir bizde 49 adam qaytıs boldı, biraq bwl soñğı körsetkiş emes» degendi ayttı.
Ol Äzirbayjannıñ 2020 jıldıñ qaraşasında qol jetkizilgen kelisimderge kelispeytinderin ayttı.
Paşinyan Armeniya ükimetiniñ Wjımdıq qauipsizdik şartı wyımına resmi ötiniş jasau turalı şeşim qabıldap, AQŞ Memlekettik hatşısı Antoni Blinkenmen Äzerbayjan-Armeniya şekarasındağı qaqtığıstarğa baylanıstı telefon arqılı söylesken.
Armeniya prem'er-ministrliginen jasalğan jazbaşa mälimdemege qarağanda Paşinyan kezdesude Blinkenge şekaradağı jağdayğa baylanıstı alañdauşılığın jetkizdi.
AQŞ Memlekettik hatşısı Blinken de jağdaydıñ odan äri şielenisuine jol berilmeytinin ayttı.
Blinken AQŞ-tıñ jağdaydı twraqtandıruğa küş saluğa dayın ekenin bildirdi.
Armeniya ükimetinen jasalğan mälimdemede Paşinyannıñ Europa Odağı keñesiniñ törağası Çarl'z Mişel' jäne Iran prezidenti Ibrahim Reisimen telefon arqılı söylesip, Äzerbayjan-Armeniya şekarasındağı soñğı qaqtığıstardı talqılağanı habarlandı.
Sonday-aq, Nikol Paşinyan Resey prezidenti Vladimir Putin jäne Franciya prezidenti Emmanuel' Makronmen telefon arqılı söylesti.
Äzerbayjan Qorğanıs ministrligi Armeniya armiyasınıñ şekaranıñ Daşkesen, Kelbajar jäne Laçın bağıttarında keñ kölemde arandatuşılıq jasağanın habarlağan bolatın.
Äzerbayjan-Armeniya şekarasında eki eldiñ äskeri jasaqtarı arasında keskilesken qaqtığıs bolıp eki jaqtan da adam şığını bolğan.


text:
Çarşenbe künü, fevralniñ 26-nda, saat 15:00-da Kyivde işğal etilgen Qırımda qırımtatar qorantalarınıñ taqdirlerine bağışlanğan «İşğal reineleri» sergi ekspozitsiyası ve albom prezentatsiyası olacaq.
Bu aqta Qırımtatar Resurs Merkeziniñ matbuat hızmeti bildire.
«Bu insanlar nasıl yaşay? Olarnıñ ayatı nasıl deñişti? Olar angi qıyınlıqlarğa rastkeldi? Aydın kelecekleri içün nasıl küreşe? Neni arz ete? Bu suallerniñ cevabını fevralniñ 26-nda tedbirimizde ala bilesiñiz. Sizni 20 semetdeşimizniñ ikâyesinen tanış olmağa devam etemiz: 10 – memleket içinde köçip kelgen aile, 10 – vaqtınca işğal etilgen Qırımda yaşağan qoranta», – dep aytıla haberde.
Matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, böyle tedbirler medeniyetlerara ve dinlerara dialognıñ qurulmasına, Ukraina devlet organları ve halqara toplulıqnıñ «qırımtatar halqı ve Qırımnıñ qanunsız ilhaqı problemlerine büyük diqqat ayırmasına, em de Qırımnıñ tamır halqınıñ aqlarına riayet etmege ve yarımadanı tez vaqıtta işğalden qurtarmağa yardım etecegine ümüt eteler».
Berilgen malümatqa köre, ilk sergi 2016 senesi Qırımdan Kyivge ketirilgen V.İ.Vernadskiy Tavriya milliy universitetiniñ kontsert salonında (Con Makkeyn soq., 33, Kyiv şeeri) olacaq.
Matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, sergi açılışında Ukraina devlet erbapları, Ukraina halq deputatları, diplomatlar, cemaat faalleri iştirak etecek.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina institutı ve Ukrainer neşiri «Tuvğan Qırım» online leyhasını başlattı – bu meşur qırımlılarnıñ 2014 senesi Rusiye tarafından işğal etilgen yarımada aqqında hatırlağanlarıdır.
İlk olaraq öz ikâyesini qırımtatar asıllı ukrainalı rejissör Ahtem Seitablayev tarif etti.
Onıñ aytqanına köre, Qırım Rusiye tarafından işğal etilmezden o, yarımadağa aman-aman er ay bara edi. Amma yedi yıldan berli anda barıp olamay.
«Anam-babam anda, eki balam, bütün halqım. Anda – menim Qırımım», – dedi rejissör. Seitablayev yarımadanıñ müim yerlerini qayd etti – Hanlar sarayı ve Çufut Qale.
«Tuvğan Qırım» (We are Crimea) – sevgen, asret çekken, beklegen Qırımımız aqqında leyha. Vaqtınca Qırım işğali sebebinden anda barıp olamağan insanlarnıñ közlerinen Qırımnı kösterecekmiz. Dört qaraman Qırımnı nasıl hatırlay ve bu olar içün ne demek olğanını tarif ete. Leyha işğalden soñ insanlarnıñ taqdiri, insan aqlarınıñ bozuluvı, Qırımdaki taqipler aqqında hatırlatacaq», – dep bildirdi Ukraina institutı.
Ukraina institutı ve Ukrainer neşiri «Tuvğan Qırım» leyhasında dört ikâye olacaq.


text:
Ukraina telükesizlik hızmeti Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüv künü belgilengen soñ onı kütleviy haber vastalarına bildirmege vade ete. Bu aqta UTH spikeoi Olena Ğitlânska Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Kün belgilengen soñ onı birden cemaatqa bildirecekmiz. Biraz bekleñiz ve onı (deñişüvni – QA) yekünlemege beriñiz», – dedi Ğitlânska.
BBC Ukraina içün izaat bergen Ğitlânska deñişüv künü daa yoq, dep bildirdi.
Azatlıq Radiosınıñ Ukraina uquq qoruyıcı organlarındaki menbası kütleviy haber vastalarında çıqqan memurlarnıñ aytqanlarını izaatlap, Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnıñ deñişüvi kelecek aftağa qaldırıla, dep bildirdi.
Deñişüv kelecek afta ola bilecegini bir qaç Rusiye vatandaşınıñ advokatı Valentin Rıbin bildirgen edi. Onıñ qayd etkenine köre, müvekkilleri alâ daa Ukrainadaki SİZOda buluna, deñişüv künü ise salı, sentâbrniñ 3-ü, ola bile, dedi.
Rusiyede tutulğan deñizcilerniñ tuvğanları olarnıñ Ukrainağa kelgenini Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Faqat bu malümat resmiy şekilde öyle de tasdıqlanmadı.
Ukraina telükesizlik hızmetiniñ spikeri Olena Ğitlânska avgustnıñ 30-nda saba bildirdi ki, «reinelerni deñişüv boyunca zor muzakereler esnası devam ete». O, jurnalistlerni «yañlış malümat tarqatmamalarına» çağırdı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ ofisi avgustnıñ 30-nda saba bildirgenine köre, tutulğan şahıslarnı deñişüv esnası devam ete. Ukraina prezidentiniñ matbuat kâtibi Yuliya Mendel de tutulğan şahıslarnı deñişüv esnası devam ete, dep yazdı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ hadimi Anna İslamovanıñ Facebookta bildirgenine köre, «deñişüv yekünlendi» ve ukrainalılar evge kele. Onıñ yazğanlarını Yuqarı Rada tayin etken Ukraina baş prokurorı Ruslan Râboşapka paylaştı.
Daa soñra ukrainalılarnıñ uçağı «Kyiv» ava limanına qondı, dep haber etildi. Qırım.Aqiqat mühbirleriniñ bildirgenine köre, ava limanında jurnalistler toplaştı.
Ukraina Silâlı quvetleri komandanlığındaki menbalarnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Rusiye esir alğan ukrainalı deñizci ve siyasiy mabüsler ava limanında resmiy şekilde qarşılanmaycaq, olarnı birden hastahanege alıp ketecekler.
Kütleviy haber vastaları Rusiye ve Ukraina «33-ke 33» deñişüv aqqında añlaştılar, dep bildirgen ediler. Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüvniñ «birinci neticeleri» eñ yaqın vaqıtta olacağına ümüt etkenini bildirgen edi.