text:
9 Aralık 2014 Salı
Sürgünlikten soñ 1990 – 2012 ss. devirde qırımtatar teatri
Aralık 09, 2014 2015_1, Edebiyat ve tenqit, Medeniyet, Tarih No comments
Tetqiqatımız mevzusınıñ aktualligi qırımtatar medeniyetiniñ saqlanuvı ve inkişafınıñ keskin ihtiyacına şart etip qoyula. Sürgünlikte bulunuv qırımtatar etnosınıñ bütün terkibine menfiy tesirini kösterdi. Ameliy-dekorativ sanatı çeşitleriniñ özgün inkişafı toqtaldı ve bazıda atta bütünley bitti. 40-ncı senelerniñ başından ta elli yıl devamında qırımtatar teatrosı çalışmadı. Belli bir derecede nesiller arasında medeniy mirasçılıq bozuldı.
Qırımtatar halqınıñ bundan soñ inkişafı medeniyetiniň ğayrıdan canlanuvınen üzviy bağda buluna, çünki medeniyet – bu halqnıň canıdır. Böyle ğayrıdan canlanuv ve ilerige taba inkişaf yaş nesilge öz halqınıñ maneviy menbaalarını ögrenmege yardım eter, etnomedeniy hatıra ananelerni saqlamağa vasta olur. Onıñ içün qırımtatar medeniyetiniñ umumiy tarzı ve, ayrıca, teatro sanatınıñ ğayrıdan canlanuvı tek özü aktual olmaqnen birge, Qırımnıñ tamır halqlarından biri – qırımtatarlarnıñ tolu ayat yaşaması kontekstinde aktualdir. Başqaca söylegende, medeniyetniñ ğayrıdan canlanuvı – bu tek qırımtatarlar degil de, Qırımda yaşağan episi milletlerniñ estetik ve ahlâqıy cehetten türlenüvine bir şarttır.
Mevzunıñ aktualligine qırımtatar teatriniñ qayrıdan tiklenüvi murekkep ve çoqtaraflama protsessi olması şart ola. Ğayrıdan tiklenüviniñ maqsat ve vazifeleriniñ ayatqa keçirilüvi tek içtimaiy-iqtisadiy ve siyasiy resurslarnıñ bar oluvına bağlı degil. Ğayrıdan tiklenüv protsessi salmaqlı ilmiy esaslarğa qurulmaq kerek, yani medeniyet boyunca ğayrıdan tiklenüviniñ mahiyeti, doğrulışı, mundericesine bağlı faktorlar zemaneviy ilmiy bilgiler sisneması kerek.
Qırımtatar teatro sanatı devamlı tarihiy yoldan keçkeni, S. Kerimovanıñ «CTpaHицы иcTopии kpыMckoTaTapckoro дoBoeHHoro TeaTpa и дpaMaTyprии» („Cenkten evel qırımtatar teatro ve dramaturgiyasınıñ tarih saifeleri”) adlı, XIX as. soñu – XX as. başı teatri boyunca milliy matduat materiallarını tafsilâtlı ögrengen monografiyasını ve XX as. 20-30 ss. boyunca çoq menbaalarda ğayet tafsilâtlı aksini tapa.
İ. Zaatov «KpиMcbkoTaTapcbkий HaцioHaлbHий TeaTp (cTopiHkи icTopiï)» („Qırımtatar milliy teatrosı (tarih saifeleri)”) kitabında 20 as. 90-ncı senelerde qırımtatar teatriniñ ğayrıdan tiklev tarihiniñ ayrı noqtalarını aydınlattı. Zemaneviy qırımtatar teatro sanatınıñ irişmeleri aqqında devriy matbuatta E. Çerkezova, F. Vait, M. Halilova, G. Useinova maqalelerde haber bereler.
Şubesiz ki, qırımtatar teatriniñ tarihı tamam ile yarım asır devamında öz teatro ananelerini inkişaf ettirip olamağanı qırımtatar halqınıñ facıalı taqdirinen üzviy bağdadır. 1989 s. başlap, Qırımda qırımtatar teatriniñ ğayrıdan canlanuvı başlandı. Bu, büyükten büyük meraq doğurmaqtan ğayrı, halqnıñ ruhiy cehetten köterilmesine de küçlü siltem oldı.
İlkide 1989 s. mayıs 23-te M. Gorkiy adına akademik rus drama teatri yanında Qırımtatar muzıka-drama teatr-studiyası teşkil etilgen edi. A. Dittanova, M. İbraimova, S. Osmanov, A. Cemilev, S. Umerovlardan aktörlar icadiy taqımı meydanğa keldi. Oña İ. Bahşış ve D. Bekirov reberlik yaptılar [2].
1990 s. mart 30-da, endi Qırımtatar muzıka-drama teatr-studiyası esasında Qırımtatar muzıka-drama teatri meydanğa ketirile.
Eger de baştan, qırımtatarlarnıñ Vatanına avdetinden, qırımtatar ziyalılarnıñ teşebbüs gruppasınıñ talabı olğan teatriniñ açıluvı siyasiy qarar olsa, 20 yıl soñra Qırımtatar teatri Ukraina teatr haritasından degerli yer aldı. Ayrette qaldırğan, özgün, hususiy energetikağa malik olğan spektakller teatrşınaslar ve, eñ emiyetlisi, seyircilerde aqiqiy meraq doğurdılar. Lâkin ğayet ağır içtimaiy-iqtisadiy alda olğan, birinci maqsatları ev qurmaq, qorantasını baqmaq, qırımtatarlarnıñ şaraitleri teatrlerge qatnamaqqa çoq qanaat bermey edi. Çalışmaq içün teart fiyatlarnı ucuzlaştırıp, qırırmtatarlar toplu yaşağan yerlerde köstermege mecbur oldı. Spektakller milliy tilde qoyula ve rus tilli eali içün añlaşılmaz edi, şu sebepten seyirciler dairesi tarlaşa ve kelir az ola edi.
Bu künlerde Qırımtatar teatri, qırımtatar icadiy taqımına pekitilgen yekâne bina, qırımtatar medeniy merkezi. Bu şaraitlerde Qırımtatar teatri öz esas missiyasını böyle etip añlata: içtimaiy añına halqnıñ ğaye ve degerlliklerini bildirmege ve adamlarda icatqa aveslik doğurmaqtır. Teatr öz halqınıñ ruhiy dünyasını şekillendirmege, halqnıñ medeniy ananelerini saqlamaq kerek, kelecek nesilni umuminsan ahlâq degerliklerine köre terbiyelemege, qırımtatar teatrini inkişaf ettirgende, seyircilernen zemaneviy teatro tilinde qonuşmağa kerek. Bundan da başqa, teatro qırımtatar tiliniñ saqlanması ve inkişaf ettirmekte esas vastalardan biridir.
1990 s. aprel 15-te Y. Bolatnıñ pyesasına V. Anosov ve S. Osmanov tarafından sanalaştırğan „Arzı qız” spektakliniñ kösterilmesi ğayrıdan canlanğan teatriniñ açılmasını qayd etti.
Qırımtatar teatri repertuarlı teatrleriniñ esabına kire ve çeşit saalarda çalışqan mutehassıslarnıñ davet etilmesi, azırlav, seçip alınmasından fayda, o, daimiy truppasına has olmaqtan başqa, bu taqımda Ukrainanıñ icadiy aliy oquv ustalıqnıñ esaslarını ögrengen aktörlar, teatrde, buyuk nesil sana ustalarınen beraber, rejissörlarnen çalışqanda öz zenaat bilgilerini terenleştirdiler [5].
Teatrniñ esasçılarına rastkelgen ciddiy meselelerden biri – kadrlarnıñ, aktörlar, rejissörlarnıñ azırlavı endi çezilgen edi. Böylesinen, 1995 – 2000 ss. Harkov sanat institutında 12 adam aktörlıq fakultetinde oqudı. Kiyev devlet teatro sanatı institutında 2001 senesinde 14 aktör ve 3 rejissör (Ahtem Seitablayev, Elmar Ablayev, Edem Namazov) oqup, mezun oldılar.
Teatro milliy medeniyeti ananelerini taşıy, klassik mirasnı, ukrain cemiyetiniñ qısmı sayılğan qırımtatarlarnıñ ruhiy ihtiyacları boyunca añlay. Şu arada, o, zemaneviy qırımtatar pyesaları ve dünya edebiyatı ve dramaturgiya nümüneleriniñ qırımtatar tercimeleriniñ esas sımarışçısıdır.
Teatrniñ repertuarı bir qaç yönelişte şekillene:
- keçken asırlarda faaliyet köstergen eñ eyi qırımtatar yazıcılarnıñ icadı esasında yazılğan qırımtatar pyesalar;
- dünyaca meşur dramaturglarnıñ klassik pyesaları;
- zemaneviy qırımtatar yazıcılarğa yapılğan sımarışlar;
- zemaneviy türk tilli halqlarnıñ (turkler, azeri, özbek) pyesalarınıñ tercimeleri [5].
Buña baqmadan, teatr milliy dramaturgiyası saasında buyuk qıyınlıqlar köre.
Bu problema yañı degildir. XX as. 2-nci yıllarında teatr sezonnıñ terkibine kirgen 6-7 pyesasından tek eki danesi qırımtatar edi, qalğanları ise – tercimeler [3]. Bu künlerde de bizler tamam böyle tendentsiyanı közetemiz.
Qırımtatar teatrine devlet taraftan kerekli kölemde ayırılğan diqqat aqqında aytmağa yeri kelmey. Qırımtatarlarnıñ dünyada yekâne teatri davuş teminatınen donatılmağan, büyük olmasa da, zemaneviy teatr binasınıñ quruluvına ümütler bağlamaq mümkündir. Seyirci içün uyğun ve oñaytlı bir bina, qırımtatar milliy üslüpke has bir bina kerek. Qırım paytahtı – er bir milletke ürmetnen yanaşqan, tolerant bir şeherniñ ayrıca bir hususiyeti olğan bir binadır. Yañı bina quruluvına para qazanmaq teatrniñ imkânları yoq, amma seyirciler dairesini kenişletmek, qırımtatar tilini bilmegen seyircilerni mahsus tercimanlıq teminatsız celp etmek iç de mümkün degil.
Teatrniñ kelirini toqtatıp turğan faktorlardan bir sıra daa añmaq mümkün:
– tsehlerniñ olmayuvı. Bu Ukrainada iç bir tsehi olmağan, dekoratsiyaları azbarda elnen yasalğan yekâne bir teatrdir;
– bir şeherde 5 dane, mahsus qurulğan ya da rekonstruktsiya yapılğan binalarda şalışqan teatrler mevcutlığında ğayet kergin konkurentsiya şaraitleri peyda ola;
– halqnıñ milliy özgünlügi ve koloritni aydın açıqlağan, qırımtatar tilinde kösterilgen spektakllerge rus tilli seyircilerini davet etmege imkânlarnıñ yoqluğı;
– spektakllerni eki tilde qoydurtmaq mecburiyeti (şu sırada rus tilde de) repetitsiya protsessiniñ vaqıtını süre;
– sürgünlikten soñ tamam bus-bütün yoq etilgen keyfiyetli qırımtatar dramatik eserlerniñ olmağanı [5].
Qırımtatar akademik muzıkalı-drama teatri – qırımtatarlarnıñ yekâne teatridir. Onıñ içün kollektivi teatr sanatınıñ janrları facia, komediya, drama, masaldan ğayrı, milliy ve dünya klassik muzıka materialı esasında kontsert programmalarnı da teşkil ete. Bundan da başqa, sanalaştırıcı rejissörlar, eksperiment tarzında, muzıkalı drama teatr janrına ait olmağan qoqla spektakli ve horeografik sanalaştıruv „Arzı qız” kibi eserler üzerinde çalışalar.
Teatrniñ orkestri Motsart, Verdi, Bethoven, Ştraus, Şopen, Gaydn, Tşaykovskiy kibi bestekârlarnıñ eñ belli eserleri doyunca tizilgen „Klassik muzıkasınıñ şah serleri” adlı kontsert programmasını azırladı. „Bizim taraf” kontsertinde eñ meşur qırımtatar yır ve oyunları nuvayış etile. Bu teatrleştirilgen kontsertni yarıadada qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerde köstereler. Teatrde, bundan ğayrı, çetel medeniyet erbaplarınıñ yübileyleri nisbeten (teatrniñ birinci müdirlerinden biri, belli dramaturg, yazıcı ve şair Ümer İpçiniñ 105-yıllığı; D. Verdiniñ 100-yıllığı, V.A. Motsartnıñ 240-yıllığı) icadiy aqşamlar tarzda yapılğan davetler ve halqara festivallerde qazanılğan ğalebeler buña isbat ola.
1990 -2012 ss. olıp keçken qırımtatar teatriniñ inkişafı boyunca yapılğan tetqiqatlar böyle neticelerge alıp ketireler:
1990 s. aprel 15-te açılğan qırımtatar teatri öz halqınıñ ruhiy dünyasını şekillendirmege, halqnıñ medeniy an’anelerini saqlamaq kerek, kelecek nesilni umuminsan ahlâq degerliklerine köre terbiyelemege, ehaliniñ teatro ihtizclarını şekillendirüv ve qandıruv kibi maqsatlar qoya.
Teatrniñ repertuarı böyle esas yönelişlerde şekillene: keçken asırlarda faaliyet köstergen eñ eyi qırımtatar yazıcılarnıñ icadı esasında yazılğan qırımtatar pyesalar; dünyace meşur dramaturglarnıñ klassik pyesaları; zemaneviy qırımtatar yazıcılarğa yapılğan sımarışlar; zemaneviy türk tilli halqlarnıñ (türkler, azeri, özbek) pyesalarnıñ tercimeleri.
Medeniy-milliy ğayrıdan canlanuv talaplarına milliy mirasta saqlanıp qalğanını menimsemek, tarihte şekillengen degerliklerini uyantmaq kibi areketler kirsetile.
Qırımtatar medeniyetiniñ ğayrıdan tiklev şartlarınıñ esası – bu protsessini idare etüvdir. Ameliyatta resurslar kerekli kölemde berilse ve ratsional tarzda darqatılsa; medeniyet faaliyetiniñ çeşit subyektlerinen partnörlıq munasebetler şekillense; globalizatsiya şaraitlerinde qırımtatarlarnıñ hususiy medeniy özgünligi saqlanılsa, Ukraina cemiyetiniñ ve devletiniñ qıymetler sistemasınıñ yañısına keçüvı muitinde yüz bergen idare etüv effektli olacaqtır.
Qırımtatar teatri ve, umumen medeniyetiniñ qayrıdan tiklenüviniñ esas hususiyeti şunda ki, o ukrain cemiyetinde içtimaiy-iqtisadiy, siyasiy ve ruhiy-ideologik sisteması transformatsiyada bulunğan muitte, bir sıra degerlikler ve medeniy paradigmalarğa yañı qıymet kesüv zamanında keçedir. Ukrain cemiyeti yaşağan tarihiy devir medeniyetnıñ degeler motivatsion tarafınıñ krizisi olıp keçkeninen belgilene. Bu adiseni ukrain cemiyetiniñ, şu sırada qırımtatarlarda da, medeniy-ahlâqiy temeliniñ qırılmasında, tüşkünlikte körmege mumkün. Şu sebepten, ğayrıdan tiklenüviniñ aktual vazifelerinden biri – halqnıñ qıymetler boyunca doğrultuvda birlikke yetmek, onıñ siyasiy ve icadiy elitasınıñ birligidir. Birlik degende, halqnıñ içtimaiy añınıñ oyle bir tarz-alı közde tutula ki, millet (etnos) esas-temel degerliklerge bir yanaşuvda olğanını añlı surette bile.
Aynı zamanda, qırımtatar teatriniñ ğayrıdan canlanuvı yolunda ilki musbet deñişüvlerini qayd eterek, bu areketiniñ sur’atı ğayet yavaş ve cemiyet ihtiyaclarına teñ kelmey. Daa tek birinci adımlar atılğan, mezkür sanatnıñ ğayrıdan canlanuvına belli bir temel qoyulğandır.
Sanatnıñ ğayrıdan tiklenmeknıñ esas meşaqatları maddiy-sermiya resurslarnıñ yetişmemesinen, medeniy infrastrukturanıñ yavaş ilerilevinen, kadrlarnıñ yetmemeknen bağlı.
Medeniy ğayrıdan tikleviniñ yönelişleri, yolları ve tehnologiyalarınıñ añlamaqta intellektual elitanıñ belli bir passivligi de qayd etile.
Ğayrıdan tiklev faktorı olaraq, Ukraınanıñ içyimaiy sistemasınıñ rolü devletniñ reberleri ve Qırım Muhtar Cümhüriyeti ükümet organları tarafından qırımtatar teatri ve umumen medeniyetiniñ mevcutlığı ve ğayrıdan canlanuvı, iqtisadiy, içtimaiy-siyasiy ve içtimaiy-medeniy saalarğa has, qırımtatar medeniyetini kötermekke doğrutılğan, bir sıra areketler kompleksiniñ kerekligini anlamaqqa esaslana.
Qırımtatar medeniyetinıñ ve şu sırada teartriniñ ğayrıdan canlanuv programmasınıñ işlep çıqarıluvı aktual bir vazifedir. Bu programmada neler ve ne muddette yapılacağını qayd etmek kerek: a) devlet parasına; b) Qırım Muhtar Cumhuriyerti sermiyasına. Teatrniñ ğayrıdan canlanuvında çeşit cemaat teştkilâtlarnıñ emiyeti ve yerini belgilemek kerektir.
Qırımtatar teatriniñ ğayrıdan tiklenüvde belli bir maiyetke devletlerara bağlar ve munasebetler de maliktir. Bugun de bu saada meraq etken devletlerara institutlar ve teşkilâtlar ile medeniy işbirlikke ihtiyac saqlanmaqta. Qırımtatar teatriniñ ğayrıdan tiklenüviniñ meseleleri ve meşaqatlarını añlağan episi devlet ve devleten tış teşkilâtlarnen, teart kollektivleri, diger icadiy professional ve aveskâr teşkilâtlarnen belli bir muyaenlikni saqlağan munasebetlerni devam ettirmek kerektir. Böyle işbirlikniñ şekilleri, 20 yıllıq ameliyat köstergeni kibi, çeşit türlü olmaq mumkün.
Qırımtatar teatriniñ ğayrıdan canlanuvda icatkâr qırımtatar ziyalılarnıñ faalligi pek muimdir. Akkumulâtsiya, adaptatsiya, medeniy regulâtsiya, medeniy integratsiya kibi funktsiyalarnı eda etip, munevverler teatr inkişafınıñ mundericesini, maqsatlarını şekillendire, öz halqınıñ añına teatrniñ ğayrıdan tiklenüvi ve ilerilevi boyunca inam siñdirmekte. Globalizatsiya protsessleri idare strukturalardan neticesi qırımtatarlarnıñ medeniy özgünligini qorçalav, halqnıñ medeniy degerliklerniñ saqlanmasını teminlegen areketlerni ve çarelerni talap eteler.
Böyle etip, qırımtatar teatriniñ ğayrıdan canlanuvı qırımtatar milletiniñ inkişafı, medeniyeti, maneviyeti inkişafınıñ aktual meselesi ola. Bu meseleniñ çezmek yollarınıñ araştıruvını devletimizniñ kulturologiya feniniñ muim bir vazifesi dep körmege mümkün. Şu sebepten bugün qırımtatar etnosınıñ maneviy ğayrıdan canlanuvınıñ ilmiy-nazariy tetqıqatı içtimaiy-medeniy inkişafınıñ zemaneviy devirinde Ukraina ögünde qoyulqan meseleler ve suallerniñ sotsial emietiniñ daa da teren añlaması ve ameliyatta çezmesine obyektiv tarzda yardım ete.
Edebiyat:
1. KepиMoBa C. CTpaHицы иcTopии kpыMckoTaTapckoro дoBoeHHoro TeaTpa и дpaMaTyprии : [MoHorpaфия] / CeBилb KepиMoBa. – CиMфepoпoлb : Дoля, 2002. – 192 c.
2. KepiMoBa C. KpиMcbkoTaTapcbkий HaцioHaлbHий TeaTp : (cTopiHkи icT.) / C. KepiMoBa, I. ЗaaToB, A. BeлieB. – CiMфepoпoлb : KpиMHaBчпeддepжBидaB, 2003. – 263 c.
3. MypaT Г. TeaTp caHъaTыMызHыHъ caифeлepдeH / ГъaHи MypaT. – TaшkeHT : Гъaфyp ГъyлaM aдыHa эдeбияT Be caHъaT HeшpияTы, 1990. – 149 c.
4. Oчepkи иcTopии и kyлbTypы kpыMckиx TaTap / [peд. Э. ЧyбapoB]. – CиMфepoпoлb, 2005. – 208 c.
5. [Elektron resursı] / http://www. kirimtatar-teatri.org.
Veysova Vetana


c: text/html

text:
Çubarov: Emirali Ablayevge ait evniñ tutaştırılması – FSBniñ mahsus operatsiyasıdır (video)
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov: «Emirali Ablayevniñ (Qırım muftisi – QA) evine qarşı sanki yapılğan tutaştıruv FSB tarafından azırlandı. Bu, mahsus operatsiya edi», – dep bildirdi. Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından Qırımda ekstremist gruppasınıñ azırlanmasında qabaatlanğan Ukraina Yuqarı Radası deputatı Mustafa Cemilevniñ yardımcısı Erol Veliyev yarımadada soñki kere 2017 senesiniñ küzünde olğan edi. Daa evel Rusiye FSBsi, sanki Qırımda, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilevnıñ yardımcısı Erol Veliyev tarafından «Refat Çubarovnıñ emiri boyunca ve SBUnıñ qol tutuvı ile» meydanğa ketirilgen ekstremist gruppasınıñ areketini toqtattı, dep bildirdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Onıñ malümatına köre, 2014 senesi aprel 22-de Qırımtatar Milliy Meclisiniñ prezidiumı «Qırımda qanunsızlıq inkişafı aqqında» beyanatnı qabul etti. Vesiqağa binaen, Meclis akimiyet vekillerinden Qırımdaki vaziyetni al etüv usullarından faydalanmağa çağıra.
Meclis prezidiumınıñ qayd etkenine köre, Qırımda qanunsızlıqnıñ birinci ve esas sebebi «halq imayesi», yani «samooborona» ola. Onıñ içün Qırımtatar Milliy Meclisi «halq imayesini» acele sürette dağıtmağa talap ete.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ prezidiumı qayd ete ki, yarımada vaziyetini al etüv qırımtatarlar ve umumen Qırım cemiyeti içün pek müim.
Hatırlatamız, aprel 22-de qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev Qırımdan çıqar eken, belgisiz adamlar oña «Rusiye Federatsiyasına kelmek yasağı aqqında senetni» tuttırmağa tırıştılar. Oña köre, Mustafa Cemilev 5 yıl devamında Rusiyege kelmemek kerek.


text:
Mayıs 14-18 künleri «İlko Küçeriv adına demokratik teşebbüsler» Fondunıñ Razumkov merkezi ile birlikte keçirgen umummilliy sorav neticelerine köre, saylayıcılarnıñ aman-aman 80 fayızı rey berecek ola. Bunı UNİAN agentligi bildire.
Ukraina tış işler Nazirliginiñ malümatına köre, çetelde Ukraina prezidenti saylavlarında tahminen 400 biñ memleket vatandaşı iştirak etecek.
Ukraina saylayıcılar komitetiniñ tahminlerine köre, prezident saylavları künü saylav bölükleriniñ beş fayızı açılmaması mümkün, çünki Ukraina şarqındaki vilâyetlerde vaziyet kergin qalmaqta.
Ukraina prezidenti vazifesine 17 adam namzet kösterdi. Esas raqipler Pötr Poroşenko ve «Batkivşçina» firqasınıñ lideri Yuliya Timoşenko oldılar.
Avropa Birligi Ukrainada OSCE biñ nezaretçiden ibaret olğan missiyasınıñ maliye yardımını eki qat – beş milliondan 10 millionğa qadar – arttırdı. Aynı vaqıtta, Ukraina merkeziy saylav komissiyasınıñ malümatına köre, qayd etilgen resmiy közeticiler sayısı tahminen 2200 – 1950 halqara teşkilâtlarnıñ vekilleri ve tahminen 250 kişi – çetel memleketlerinden.


text:
Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoev 6-aprel kúni Tashkent qalasında ámelge asırılıp atırǵan qurılıs hám abadanlastırıw jumısları menen tanısıw, xalıq penen pikirlesiw maqsetinde paytaxtımız rayonlarında boldı.
Mámleketimiz basshısı dáslep Ózbekstan Ilimler akademiyasınıń akademik Sabır Yunusov atındaǵı Ósimlik ximiyalıq zatları institutına bardı. Instituttıń tiykarǵı baǵdarları, ilimiy hám óndirislik potencialı menen tanıstı.
Ózbekstan Ilimler akademiyası Ósimlik ximiyalıq zatları institutında tábiyǵıy birikpeler ximiyası, biologiyası hám texnologiyası tarawında úlken ilimiy mektep qáliplesken. Búgingi kúnde bul mákemede 159 ilimiy xızmetker tábiyǵıy birikpeler ximiyasın úyreniw, solar tiykarında medicina hám awıl xojalıǵı tarawları ushın dárilik qurallar hám ximiyalıq preparatlar jaratıw boyınsha fundamental hám ámeliy izertlewler alıp barmaqta.
Ǵárezsizlik jıllarında bul jerde 500 den aslam túrdegi ósimliktiń ximiyalıq quramı úyrenilip, olardan 1 mıń 200 den zıyat element ajıratıp alınǵan. 246 jańa alkaloid, 100 den artıq fenol birikpeleri, 50 den zıyat terpenoid birikpelerdiń ximiyalıq dúzilisi dálillengen. 5 mıńnan artıq geterociklik birikpe sintezlenip, olardıń belsendiligi úyrenilgen.
Institut janındaǵı tájiriybe-óndirislik kárxanasında 20 ǵa shamalas dárilik qural substanciyaları islep shıǵarılmaqta, jılına 100 tonna ósimlik shiyki zatı qayta islenbekte. 2017-jılı Rossiya Federaciyası, Franciya, AQSh sıyaqlı mámleketlerge 2,5 million dollardan aslam muǵdardaǵı biologiyalıq aktiv substanciyalar eksport etilgen. Sonday-aq, elimizdiń farmacevtika kárxanalarına substanciyalar jetkerip berilmekte.
Shavkat Mirziyoev bul mákeme óziniń ilimiy potencialı menen tek mámleketimizde ǵana emes, al, Oraylıq Aziyada jetekshi orınlarda turatuǵının, bul jerde jaratılıp atırǵan jańalıqlar farmacevtika sanaatın rawajlandırıwda áhmiyetli orın tutatuǵının atap ótti.
Mámleketimiz basshısınıń 2016-jıl 16-sentyabrdegi «2016-2020-jıllarda respublika farmacevtika sanaatın bunnan bılay da rawajlandırıw ilajları baǵdarlaması haqqında»ǵı qararında farmacevtika tarawın rawajlandırıw, sırt ellerden keltiriletuǵın dárilik qurallardı jergilikli shiyki zattan ajıratıp alıw texnologiyaların islep shıǵıw hám olardı tereń qayta islew tiykarında jańa dárilik qurallardı jaratıw boyınsha tiyisli wazıypalar belgilep berilgen edi. Usıǵan muwapıq, Ósimlik ximiyalıq zatları institutında xalıqaralıq talaplarǵa juwap beretuǵın GMP zavodı qurılmaqta.
Bunıń nátiyjesinde jılına 500 tonnadan aslam ósimlik shiyki zatın tereń qayta islew imkaniyatı jaratıladı. Bıyılǵı jıldan baslap 30 dan aslam tábiyǵıy taza, importtıń ornın basatuǵın hám eksportqa baǵdarlanǵan dárilik qurallardı islep shıǵarıw jolǵa qoyıladı.
Prezidentimiz bul kárxana menen tanıstı, ilimpazlar tárepinen tayarlanǵan biologiyalıq aktiv substanciyalardı kózden ótkerdi.
Dári substanciyaları farmacevtika sanaatınıń tiykarǵı faktorı. Bul ushın ósimliklerdi tereń qayta islew, jáhánniń ilimiy jetiskenliklerin úyrengen halda, búgingi kúnde talap joqarı bolǵan preparatlardı jaratıw, jergiliklestiriw dárejesin arttırıw zárúr, dedi Shavkat Mirziyoev.
Mámleketimiz basshısı instituttıń májilisler zalında ministrlikler hám vedomstvolar, joqarı bilimlendiriw mákemeleri hám ÓzRIA ilimiy-izertlew institutlarınıń basshıları, akademikler, ilimpazlar, jas izertlewshiler menen pikirlesti. Onda elimizde ilimpazlar, akademikler menen turaqlı ushırasıp turıw dástúrge aylanǵanı, Háreketler strategiyası tiykarında ilimdi rawajlandırıwǵa qaratılıp atırǵan úlken itibar bazar ekonomikası sharayatında básekige shıdamlı kadrlar tayarlaw hám tarawdı rawajlandırıwda áhmiyetli faktor bolıp atırǵanı atap ótildi.
Barlıq tarawdıń keleshegi sizlerge, ilimge baylanıslı. Bunnan keyin elimizge kelip atırǵan hár bir sırt el investiciyasınıń belgili bir procenti ilimdi rawajlandırıwǵa hám ilimiy kadrlar tayarlawǵa baǵdarlanadı. Ilim rawajlansa ǵana erteńgi kúnimizdi kóz aldımızǵa keltire alamız, dedi elimiz basshısı.
Ushırasıwda shıǵıp sóylegen ilimpazlar Prezidentimizdiń kúni keshe qabıl etilgen «Respublika joqarı bilimlendiriw hám ilimiy-izertlew mákemeleri xızmetkerleriniń miynetine haqı tólew sistemasın jetilistiriw ilajları haqqında»ǵı qararı olarǵa úlken quwanısh, materiallıq hám ruwxıy xoshamet bergenin, bunnan bılay bar bilim, kúsh-ǵayrat hám jigerin ilimdi rawajlandırıwǵa qaratatuǵının ayrıqsha atap ótti.
Bunnan keyin Prezidentimiz Yashnabad rayonındaǵı zamanagóy áskeriy qalasha qurılısı menen tanıstı.
Elimizdiń qorǵanıw potencialın rawajlandırıw boyınsha ámelge asırılıp atırǵan keń kólemli reformalar procesinde áskeriy xızmetkerlerdi hár tárepleme qollap-quwatlawǵa, olar ushın múnásip turmıs sharayatın jaratıwǵa turaqlı itibar qaratılmaqta.
Paytaxtımızdıń Yashnabad rayonı «Almas» máhálle puqaralar jıyını aymaǵında qurılıp atırǵan kóp qabatlı jańa jaylar da onlaǵan áskeriy xızmetkerlerdiń shańaraǵına bir dúnya quwanısh alıp keletuǵınına gúman joq.
Prezidentimizdiń 2017-jıl 13-yanvardaǵı «2017-2020-jıllarda qalalarda arzan kóp kvartiralı jaylardı qurıw hám rekonstrukciyalaw baǵdarlamasın nátiyjeli ámelge asırıw boyınsha qosımsha ilajlar haqqında»ǵı qararına muwapıq bul jerde 48 bes qabatlı jay boy tiklemekte.
Joybarǵa bola, birinshi basqıshta 540 shańaraqqa mólsherlengen 5 qabatlı 18 jay qurılmaqta. Buyırtpashı «Qishloq qurilish invest» IK, joybarlaw jumısları bas joybarlawshı «Qishloq qurilish loyiha» institutı tárepinen islep shıǵılǵan. Qurılıs-montajlaw jumısları 12 jumıstı bólip alıp islewshi shólkem tárepinen tastıyıqlanǵan tarmaq kesteler tiykarında ámelge asırılmaqta.
Qurılıs jumıslarına 30 dan aslam texnika hám 2000 ǵa shamalas tájiriybeli injener hám jumısshı xızmetkerler tartılǵan. Búgingi kúnge shekem gerbish óriw jumısları tamamlanıp, santexnika, pardozlaw isleri orınlanbaqta.
Mámleketimiz basshısı aymaqta ámelge asırılǵan qurılıs jumısları, orınlarda jaratılıp atırǵan sharayatlar menen tanıstı.
Shegaralarımızdıń qol qatılmaslıǵın qorǵap atırǵan áskeriy xızmetkerlerimizdiń turmıs sharayatın jaqsılaw baǵdarındaǵı reformalar bunnan keyin de izbe-iz dawam ettiriledi, – dedi Prezidentimiz. Olardıń perzentleriniń tálim-tárbiyası hám sociallıq jaqtan qorǵalıwı turaqlı itibarımızda boladı.
Ekinshi basqısh sheńberindegi 900 shańaraqqa mólsherlengen 5 qabatlı 30 jaydıń qurılısı da qızǵın dawam etpekte. Buyırtpashı «Wzshahar qurilish invest» IK, bas joybarlawshı «Qishloq qurilish loyiha» institutı.
Barlıq sharayatqa iye zamanagóy áskeriy qalasha bolatuǵın bul jerde balalar baqshası, mektep, poliklinika hám basqa da sociallıq obektler qurıladı. Jaylar Watan qorǵawshılarına jeńillikli kredit tiykarında beriledi.
Shavkat Mirziyoev jaylardı óz waqtında hám sapalı etip juwmaqlaw boyınsha juwapker shaxslarǵa tiyisli kórsetpeler berdi. Usı jerde huqıq qorǵaw uyımlarınıń juwapker shaxsları menen pikirlesti.
Elimiz basshısı Yashnabad rayonındaǵı Muhammad al-Xorezmiy atındaǵı málimleme-kommunikaciya texnologiyaları baǵdarına tiyisli pánlerdi tereńlestirip oqıtıwǵa qánigelestirilgen mekteptiń qurılıs joybarı menen tanıstı. Mektep imaratı Prezidentimizdiń 2017-jıl 14-sentyabrdegi «Muhammad al-Xorezmiy atındaǵı málimleme-kommunikaciya texnologiyaları baǵdarına tiyisli pánlerdi tereńlestirip oqıtıwǵa qánigelestirilgen mektepti shólkemlestiriw haqqında»ǵı qararına muwapıq qurılmaqta.
Qurılıs-montajlaw jumısları «Yuksak parvoz qurilish» juwapkershiligi sheklengen jámiyeti qurılısshıları tárepinen ámelge asırılatuǵın mektep 1 mıń 470 oqıwshıǵa mólsherlengen. Bunnan tısqarı, wálayatlardan kelip oqıytuǵın oqıwshılar ushın 300 orınlıq jataqxana da qurıladı. Mektepte oqıwshılardıń puqta bilim alıwı ushın barlıq sharayat jaratıladı. Atap aytqanda, óz betinshe islewi, qábiletin rawajlandırıwı ushın arnawlı úskeneler menen támiyinlengen qosımsha bólmeler, auditoriyalar, tábiyǵıy pánler laboratoriyaları, informatika bólmeleri, robototexnika ustaxanaları, sport maydanshaları hám júziw basseyni qurıladı. Sonday-aq, hár biri 500 orınǵa mólsherlengen májilisler zalı, asxana hám 20 mıń kitap fondına iye kitapxana oqıwshılar ıqtiyarında boladı.
Bul qánigelestirilgen mekteptiń shólkemlestiriliwi elimizde málimleme-kommunikaciya texnologiyaları tarawında kadrlar tayarlaw, jaslardı ullı babalarımızǵa múnásip miyrasxorlar etip tárbiyalaw hám zaman talaplarına juwap beretuǵın qánigelerge bolǵan mútájlikti qanaatlandırıwǵa xızmet etedi.
Eń jaqsı qánigeler tayarlaytuǵın oray usı jerde boladı. Bul mektepke wálayattan talantlı balalardı tańlaw tiykarında qabıl etiw lazım. Bul jerde sonday ortalıq jaratıw kerek, olar bilimdi tiykarınan elektron qurallar arqalı alsın, dedi Prezidentimiz.
Shavkat Mirziyoev 2017-jıldıń 28-oktyabr kúni paytaxtımızdıń Yashnabad rayonında qurıp pitkerilgen «Ashxabad parki»n barıp kórgen, parktiń átirapı, oǵan tutas aymaqlardı jáne de abadanlastırıw boyınsha juwapker shaxslarǵa tapsırmalar bergen edi.
Mámleketimiz basshısınıń tapsırması tiykarında bul jerde zamanagóy mádeniyat hám dem alıs baǵı kompleksiniń ekinshi basqısh qurılıs jumısları baslap jiberildi. Ulıwma maydanı 12 gektarlıq park ishinde 26 attrakcion bolǵan bir ústi jabıq obekt, ashıq tiptegi 31 oyın attrakcionları, nuranıylar máskanı, sawǵalar dúkanı hám basqa da sawda shaqapshaları qurıldı.
Prezidentimiz «Ashxabad parki»nde alıp barılıp atırǵan jumıslar menen tanıstı.
Parkke kirer jerde túrkmen milletiniń mártlik hám qaharmanlıq tımsalı bolǵan axalteke atları sáwlelendirilgen bir pútin kompoziciya qurılǵan. Bul jerdegi úskeneler túrkmen milliy arxitektura dástúrlerin ózinde jámlegen bolıp, qaraǵay, qırım qaraǵayı, hind sireni, emen, kashtan, magnoliya, arizona kiparisi, salviya, kógis shırshalar egilgen. Keliwshilerdiń kewilli dem alıwı ushın orınlıqlar, velotrassalar, fontanlar ornatılǵan. Amfiteatr hám kafe dem alıwshılar xızmetinde.
Qurılıs jumıslarına 24 texnika hám 500 ge shamalas tájiriybeli jumısshı-injener tartılǵan.
«Ashxabad parki» zamanagóy mádeniyat hám dem alıs baǵı kompleksinde 180 jumıs ornı jaratılıwı názerde tutılǵan bolıp, baǵdıń jaqın kúnlerde paydalanıwǵa tapsırılıwı kútilmekte.
Mámleketimiz basshısı «Toshkent Sity» xalıqaralıq isbilermenlik orayı aymaǵında boy tiklep atırǵan zamanagóy obektlerdiń qurılısı menen tanıstı.
Dáwir tezlik penen ózgerip, zamanagóy texnologiyalar turmısımızǵa barǵan sayın tereń kirip kiyatırǵan házirgi kúnde qala qurılısında innovaciyalıq joybarlar, jańa qurılıs usılları hám kózqaraslar payda bolmaqta. Bunday kózqaraslar rawajlanǵan ellerde «Keleshek qalası» yamasa «Jańa qala» dep atalmaqta.
Paytaxtımızdıń Áliysher Nawayı, Almazar, Islam Kárimov hám Furqat kósheleri aralıǵındaǵı 80 gektar maydanda qurılıp atırǵan «Toshkent City» xalıqaralıq isbilermenlik orayı usınday zamanagóy oraylardan boladı. Joybarǵa muwapıq, bul jerde biznes-oraylar, sawda kompleksleri, miymanxanalar, ofisler, Kongress-xoll, kórgizbe zalları, kóp qabatlı zamanagóy jaylar, sociallıq hám basqa da obektler qurıladı.
Búgingi kúnde «Toshkent Sity» aymaǵında Kongress-xoll hám zamanagóy miymanxana qurılısı jedel pátlerde alıp barılmaqta. Kongress-xoll joqarı mártebeli miymanlardıń qatnasıwında xalıqaralıq ánjumanlardı ótkeriwge mólsherlengen bolıp, házirgi payıtta sırt elli qurılısshı-injenerler tárepinen «Jet grout» texnologiyası tiykarında qazıq qaǵıw hám tırnaǵın qalaw jumısları orınlanbaqta.
Jigirma qabattan ibarat bes juldızlı miymanxana eń zamanagóy qolaylılıqlardı ózinde jámleydi. Bul miymanxanada da abıraylı ánjumanlar ótkeriw ushın zallar, restoranlar, salonlar, basseynler qurıladı. Eki obektten bir-birine arnawlı kópir arqalı ótiw múmkin boladı.
Prezidentimiz joybarlar menen tanısıp, bul obektlerdi eń zamanagóy texnologiyalar hám arxitekturalıq ólshemler tiykarında qurıw zárúrligin atap ótti.
-«Toshkent Sity» qala ishindegi jańa qala bolıwı kerek, bul qalasha úlken pátler menen rawajlanıp atırǵan Ózbekstanımızdıń bar potencialın ózinde tolıq kórsetiwi zárúr, dedi Shavkat Mirziyoev.
Qurılıstı tezletiw, obektlerdi 2019-jıl avgust ayında paydalanıwǵa tapsırıw boyınsha tapsırmalar berildi.
Elimizde ámelge asırılıp atırǵan úlken qurılıs jumısları, júz berip atırǵan ózgerisler hám jańalanıwlar Watanımızdıń joqarı ekonomikalıq potencialın kórsetip, xalqımızdıń abadanlıǵın bunnan bılay da arttırıwǵa xızmet etedi.
ÓzA.
11.04.2018, 16:05 | 100 ma'rte ko'rildi


text:
Rusiye Devlet Duması salı künü, aprel 10-daki oturışuvında ilhaq etilgen Qırımda yerastı baylıqlarını qullanuv boyunca qanun leyhasını birinci oquvda qabul etti.
Yerastı baylıqlarını qullanuv boyunca federal agentliginiñ başlığı Yevgeniy Kiselöv, qanun leyhasını taqdim eterken, al-azırda yerastı baylıqları arsalarınıñ qullanılmasına aqlar satışsız, yarışsız ve auktsionsız berile, bu sebepten qanun leyhası, mezkür yerastı baylıqları arsalarını qullanmaq içün aqlarnıñ auktsion neticesinde çıqarılğan Rusiye ukümetiniñ qararı boyunca berilgenini tayin etmek kerek, dep añlattı.
Ondan ğayrı, qanun leyhası, Azav deñizi ve Qara deñizniñ şelflerindeki er bir yerastı baylıqları arsası boyunca auktsionnıñ keçirilmesi, auktsionlarnıñ keçirilüv tertibi ve şartlarınıñ tayin etilmesi ve auktsion komissiyalarınıñ iş tertibi boyunca qararlarnıñ Rusiye ukümeti tarafından çıqarılacağını tayin ete.
2017 senesiniñ dekabrinde Rusiye ukümeti Qırımda yerastı baylıqları arsaları boyunca auktsionlarnıñ keçirilmesi aqqında qanun leyhasını tasdiqladı.


text:
Yalta şeeriniñ Primorskiy plâjında tapılğan Ekinci Cian Cenkinden qalğan 240 kilolıq minanıñ patlatılması iyülniñ 2-sini planlaştırıla. Bunı matbuat hızmeti işğalcı şeer memuriyetiniñ baş muavini Stanislav Şaportovnıñ sözlerine esaslanıp haber etti.
“Mütehassıslar, tapılğan lenger minası alı belli olmağan galvanik darbeli patlatqıçnen donatılğanını tesbit etti” dep Stanislav Şaportov haber etti.
Minasızlaştırmaqnen rus Qaradeñiz flotınıñ mütehassısları oğraşacaq.
Bir kün evel Yaltada deñizde mina tapılğanı sebebinden Primorskiy plâjı yarınğa qadar qapatılğanı bildirilgen edi.
Qırım ve Aqyarda Ekinci Cian Cenki zamanından qalğan snarâdlar sıq-sıq tapıla.Yarımadada minasızlaştırmaqnen oğraşqan taqımlar çalışmaqta.
İyülniñ 18-ine “Tavrida” yolunıñ qurulış qısmında “Berkut” müendislik-tehnik gruppası Ekinci Cian cenkinden qalğan arbiy yedeklerni yoq etken edi.


text:
Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı Georgiy Logvinskiy Ukraina Qırımnı Kiyev nezaretine qaytarmaq içün bütün yuridik mehanizmlerini qullanmadı degen fikirdedir. Şu cümleden, dey deputat, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko daa yıl evelsi BMT Halqara mahkemesine berecek olğan davası alâ azır degil.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Logvinskiy şunı dey ki, bu meseleni Tış işler Nazirligi ögrenmeli. Halq deputatı aytqanı kibi, böyle davanıñ azırlanması mürekkep bir iştir ve Ukrainadan Rusiye ile muzakerelerniñ keçirilmesini talap ete.
«Qırım boyunca soñki tögerek masada Tış İşler Nazirliginiñ temsilcisinden BMT Halqara mahkemesi aqqında soradım. O, bu yönelişte çalışqanını ve yılnıñ soñuna qadar davanıñ azırlanılacağını bildirdi. Amma, menimce, bu meseleni soñuna qadar ketirmek içün zaruriy imkânlar qullanılmay», – dedi Logvinskiy.
Onıñ malümatına köre, bugünge Ukraina Rusiyege qarşı üç davanı açtı ve Rusiye Federatsiyasınıñ istilâsı aqta bildirgen şahsiy davalar ep berile.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
9 kişi Tbiliside yüz bergen suv basuv neticesinde elâk oldı. Radio Svoboda mühbiri bildire ki, daa 8 insan ğayıp oldı.
Şeer yolbaşçısı İrakliy Lekvinadzeniñ aytqanına köre, onlarnen qoranta evsiz qaldı.
Gürcistannıñ paytahtında ve onıñ civarında yağğan sağanaq neticesinde azbar ve yüzden ziyade şahsiy evniñ birinci qatlarını, bir sıra yol keçiti ve meydannı suv bastı, yol, elektrik yolaqları ve infrastruktura oyektleri zarar kördi.
Vera özeninde suv seviyesi arttı. Suv onlarnen ev ve maşinanı yuvıp attı.
Ayvanat bağçasınıñ bir qısmı suv altında qaldı. Eki hadimi qurbanlar arasında.
Bazı ayvanlar can berdi, bazıları, şu cümleden qaplan ve ayuvlar qafeslerden qaçtı. Olardan bazılarını yuqlatıp ayvanat bağçasına qaytardılar, bazılarını ise öldürmege mecbur oldılar.


text:
Rusiyede keçken geceni aks etken fotoresimlerni baqıp çıqtım. Qomşu memleketniñ vatandaşları onı nevbetlerde keçirdiler: eski fiyatlar boyunca neni almağa mümkün olsa, bir şeyni qaldırmaylar: tehnika, gacetler, urba, mahsulat. Tünevin Rusiyede Qara Cumaaqşamı fonunda Büyük Alış-veriş gecesi keçti.
Nevbetlerniñ ucu-bucağı yoq. İnsanlarnıñ yüzleri sıtıq, tüşüncelerge dalğanlar. Tükânlarda bazı beştahtalar boş.
Mında aqiqiy bir «dejavü» duyğusını is ettim: bunı biz endi körgen edik. Yoq, 90-ncı seneleri degil. Qırımda, 2014 senesi baar ayında.
Anda da müthiş nevbetler bar edi. Anda da boş raflar bar edi. Anda da insanlar bir kün alıp, aqçasız qaldılar. Bazıları evlerinden bile marum qaldı. Rusiye özüne Qırımnı qoşmağa istegen edi. Yapıp oldı: Qırım tez-tez Moskva ve Sankt-Peterburgğa barıp çıqtı. Qırım olarğa bütün öz nevbetleri, boş rafları ve sıtıq çırayları ile birlikte kirdi.
Endi ileride ne olacağını bilem.
Moskva soqaqlarında «halq imayesi»ni bekleñiz. Neva yalısında kazaklarnı bekleñiz. Qalabalıqta yürgen ve közlerine ilişken er şeyge atılğan qartlarnı bekleñiz.
Bekle ve dua etiñiz. Çünki nevbette – blokpostları, alan komandanları ve qıynav mağazları ile «DHC».
Eiyisi, qaçıp ketiñiz.
Lesâ Primorskaya, qırımlı
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Ümerovğa mayıs 19-da Federal havfsızlıq hızmetiniñ Qırım idaresinde keçirilgen sorğudan soñ qabaatı aydınlatıldı.
Bunı adliyecisi Emil Kürbedinov bildire. Qabaat qararı Facebookta Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl tarafından aydınlatıldı.
«İlmi Ümerovnı qabaatlı olaraq celp etkenler. Qararda angi lafları ceza berilmesi içün sebep ola bilgenini bildireler. İlmi Ümerov izaat bermekten vazgeçti. Şimdilik bu qadar. Qararnı aldıq, vaziyetke köre areket etecekmiz», – dep ayttı Kürbedinov.
Mayıs 12-de İlmi Ümerovnıñ evinde tintüv keçirildi, FSB Qırım idaresiniñ taqiqatçısı oña Qırımnı terk etmemek qararını berdi.
Kreml kontrol etken Qırım prokuraturası Ümerovğa qarşı «separatizm» boyunca cinaiy iş açtı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım ükümetiniñ Mesken-kommunal hocalığı nazirinden soñ onıñ birinci muavini Aleksey Boçarovnı da istifağa yollaylar.
Bu aqta Qırımnıñ rusiyeli yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ iyül 8-de çıqarılğan mütenasip fermanında söz yürsetile.
«Boçarov Aleksey Viktoroviçni Qırım Mesken-kommunal hocalığı naziriniñ birinci muavini vazifesinden 2016 senesi iyül 18-den öz isteginen bu arizağa binaen boşatmaq», – dep aytıla vesiqada.
Qırım Mesken-kommunal hocalığı naziri Aleksandr Jdanovnı bu afta bir sıra iş bozuluvı sebebinden istifağa yolladılar. O, bu vazifeni eki yıl devamında eda etken edi. Şimdiki vaqıtta onıñ yerine kim kelecegi aqqında daa belli degil.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Brïtan Dostastığı quramına kiredi. Şığısın Bengal şığanağı, oñtüstik Ündi muxïttıñ aşıq aydını şayadı. Jer awmağı 65,6 mıñ km2. Xalqı 19,4 mïllïon adam.
TWRÏZÏM MEN JAWHARLAR ARALI
1972 jılı 22 mamırda Ceylon Şrï-Lanka Demokratïyalıq Socïalïstik Respwblïkası bolıp jarïyalandı. Jaña konstïtwcïya boyınş Şrï-Lanka Ulıbrïtanïyadan sayasï täwelsiz elge aynaldı.
Körkem jağajayları men köz tartar tabïğatı bar bul memleket talaylardıñ jüregin jawlap ülgerdi. Twrïster qawımı Şrï-Lankağa "qısqı demalısqa eñ layıqtı jer" degen ataq bergen eken.
Şrï-Lanka älemde şäy eksporttaw jöninen birinşi orında turdı. Bul degeniñ Şrï-Lanka jağajayına demalısqa barıp jaqsı şäydi qaydan işsem eken dep oylanbaysız degen söz. Ataqtı ceylon şäyiniñ otanı da däl osı jer.
MÄDENÏETI, DINI JÄNE KÖRNEKILI ORINDARI
Kalwtara, Bentota, Xïkkadwva – bul eñ tanımal demalıs orındarı bolıp sanaladı. Şrï-Lankanıñ astanası – Kolombo. Ol portı qala. Qalada kädesıy satatın köptegen dükender ornalasqan. Kolomb Ulttıq murajayınıñ eksponattarı mıñdağan twrïsterdiñ qızığwşılığın arttırıp otır.
Ceylonnıñ eñ köne eskertkişteri — bwddalıq zor sïmvolïkalıq kümbezder; munda olardı dagobalar dep ataydı. Sïngal patşalığınıñ birinşi astanası Anwradxapwrada bizdiñ däwirimizge deyingi III ğasırdan bastap Txwparama, Maxatxwpa, Abxayagïrï,Djetavanarama sïyaqtı äygili qurılıstar salındı. Bular kölemi jöninen Mısır pïramïdalarına jaqın jartılay sferalı qoñıraw beyneli, kirpişten qalanğan monwmentti qurılıstar bolıp sanaladı.
Anwradxapwrağa jaqın jerde, Mïxïn alqabında oqşaw turğan Kataka-çetïyasïmvolïkalıq kümbezi bar. Bul bizdiñ däwirimizge deyingi I ğasırğa jatadı jäne adam qolı tïmegendey alğaşqı qalpında saqtalğan. Osı aradan sonday-aq bir kezde vaxalkalar tusındağı qabırğa tekşelerin bezendirip türğan sändik müsinder bölşekteri de tabıldı.
Anwradxapwradağı otırğan Bwddanıñ tastan jasalğan äygili alıp müsini osı tektes twındılardıñ birden-bir kwäligi. Ol twralı jılnamalar, köne jazbalar men bwdcalıq tabınwşılar äñgimeleri bayandaydı. Eñ ertedegi kwälik qıtaylıq tabınwşı fa Syandiki. Ol bılay dep jazadı: «Pagodağa jaqın jerde (Anwradxapwranıñ soltüstiginde) «Qorqınış joq taw» dep atalatın (Abxayagïrï) monastır salındı; munda qazir bes mıñ monax turadı. Munda altınmen, kümispen, asıl tastarmen bezendirilgen. Bul älemde kezdespeytin qolöner türleri Şrï- Lanka eliniñ twrïstik tartımdılığın arttırıp otır.
Sïgïrïya– Şrï Lankadağı Matal awdanında ornalasqan tawlı bekinistiñ qaldığı. Sw jïnaytın köne sıyımdılıqtar, at şaptırımday ülken baqtar men tağı basqa da tolıp jatqan qurılıstar bar. Sïgïrïyanıñ qurılısı korol Kassapa I (477 b.e. – 495) kezinde bastalğan desedi. Älemdegi eñ qımbat jeti muranıñ biri. Bizdiñ kezeñimizge deyin Sïgïrïyada adamdar turğan. Onı tawlı monastır retinde paydalanğan.
Şrï-Lankada pilder turatın awmaqqa barw sizdiñ demalısıñızdı odan äri mağınalı jäne qızıqtı etedi. Pilder bul aralda eñ süyikti janwar bolap esepteledi. Olar dinï ğurıptar men merekelerdiñ ajaramas bir böligi bolıp tabıladı. Siz osı jerden pilderdiñ swda şomılğandığın jäne tamaq işkenin jaqın jerden köre alasız.
Derekközi : http://www.1000statei.ru/
Kommentarïï


text:
Rusiye naqliyat nazirligi Türkmenistanğa onıñ paromlarnıñ Keriç keçitinde qullanuv imkâniyetini ögrenmege teklif etti.
Bunı Rusiye naqliyat nazirligi bildire.
Müessiseniñ malümatına köre, Rusiye Federatsiyasınıñ naqliyat naziri Maksim Sokolov Türkmenistan deñiz ve özen naqliyatınıñ Devlet hızmetiniñ reisi Rustam Kutlıyev ile cuma künü Astrahande körüşti.
«Rusiye tarafı Qırımda ve Keriç paromlı keçitinde yük ve yolcu taşuvlarnıñ hızmeti içün türkmen paromlarnıñ qullanuv imkâniyetini ögrenmege teklif etti», – denile beyanatta.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ Keriç keçitinde er künü biñlernen maşina nevbette tura.


text:
Sentâbr 3 künü «Domodedovo» limanında yüz bergen yanğın neticesinde uçaq seferleri keç qaldı, Qırım yönelişine de, şu cümleden. Bu sebepten Qırımnıñ sanaiy siyaset naziri Andrey Skrınnik Aqmescitte matbuat konferentsiyasını lâğu etti, haber ete Krıminform.
«Afu soraymız, amma sanaiy siyaset naziri Andrey Skrınnikniñ matbuat konferentsiyasını lâğu etmege mecburmız. Sebep – «Domodedovo» ava limanındaki saba yanğını, ve, neticede, seferlerniñ lâğu etilmesi», – deyler memurnıñ matbuat hızmetinde.
Bildirilgeni kibi, saba, sentâbr 3-de, «Domodedovo» ava limanında yanğın yüz berdi, ondan sebep bir 3 biñ insan tahliye etildi. Uçuşlar toqtaldı.


text:
Avropa birligi Rusiyege qarşı kirsetilgen iqtisadiy cezalarnıñ 2015 senesi dekabr ayına qadar saqlap qalmaq imkânını baqmaqta.
Avropa birliginiñ aza memleketleriniñ bir qaç diplomatı adları aydınlatılmaycaq şartı ile Radio Svobodağa bildirdiler ki, Avropa Birligi devletleriniñ yolbaşçıları mart 19-da Brüsseldeki sammitte körüşip, cezalarnı dekabr ayına qadar uzata bileler.
Olarnıñ aytqanına köre, Almaniya cezalarnı uzatmaq ğayesine qoltuta, lâkin Rusiye barışıq añlaşmadan vazgeçeceginden qorqa.
Rusiyeniñ energetika ve maliye saalarına ait cezalar 2014 senesi iyün ve iyül aylarında belgilengen edi.
Rusiyeniñ Qırım işğali ve Moskva tarafından separatistlerge kösterilgen yardımdan sebep kirsetilgen cezalar Avropa birliginiñ azaları olarnı uzatmaq qararını bir ağızdan qabul etmese, toqtatıla.


text:
Aqyar akimiyeti cemiyette milletlerara munasebetlerniñ bozulmasına yol bermemek çağıra, memurlarğa cemiyet keyfini nezaret etmek ve milliy ya da diniy negizde ziddiyetlerniñ ögüni almağa avale etildi.
Bu aqta Aqyarnıñ Rusiye ükümeti saytında aytıla.
«Aqyar çoq milletli şeer, amma milletlerara munasebet şeerimizde iç bir vaqıt kergin noqtağa yetmey edi, bunı etmege çalışsalar da. Şunıñ içün em devletniñ, em Aqyar akimiyetiniñ esas vazifesi – çeşit millet ve din vekilleriniñ siyasiy oyunlarda alet kibi qullanılmasına yol bermemek», – dedi Aqyarnıñ Rusiye valisi Sergey Menâylo toplaşuv devamında.
«Biz tarihiy adiselerni gizlep olamaymız ve istemeymiz: repressiya, sürgünlik, er şey bar edi, amma ükümet tarihiy vaqialardan faydalanmağa izin bermemeli – olarğa zemaneviy dünyada iç bir kimse siyasiy renk qoşamaz. Esas vazife – milletlerara ve dinlerara ziddiyetlerge yol bermemek. Sualler peyda olsa – mında bir kimseniñ aqlarınıñ bozuluvını körmek yerinde, olarnı uquqiy alan sıñırında al etmek kerek», – dey o.
Toplaşuvda qayd etilgeni kibi, Aqyar sakinleriniñ tek 5% milletlerara munasebetlerni kergin dep tanıy.


text:
Qırım rusiyeli akimiyeti 2016 senesi Rusiye devlet bücetinden yollar qurucılığı ve tamirine 20 mlrd ruble bekley. Bunı Qırım rusiyeli ükümetiniñ naqliyat naziri Andrey Bezsalov bildirdi.
«Umumen yol faaliyetine 20 mlrd ruble ayırıldı. Vazifemiz – saanıñ faal işini temin etmek ve ayırılğan paranı doğru qullanmaq», – dep bildire Bezsalovnıñ sözlerini yarımadanıñ rusiyeli ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Şu cümleden, aytqanı kibi, Aqmescit – Yalta yolunıñ tamiri planlaştırıla. Bu maqsatqa 3,8 mlrd ruble ayırılacaqtır.
Nazirniñ sözlerine binayen, 2015 senesi yol tamirine 4,2 mlrd rubley berildi, al azırda bu paranıñ tek 60% işlettirildi. Bezsalov ümüt etkeni kibi, qalğan para noyabr soñuna qadar qullanılır.
«Bu sene 136 km regionlarara ve 100 km belediye yollarını tamirlemege çare olur», – dey o.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
"1993 jılı özimdi ğarışkerler qatarına engizw jöninde ötiniş bildirdim. Oğan deyin Taldıqorğandağı äwe bazasında komandïr bolıp qızmet etkem. 470 sağat äwede uşıp, paraşyutpen 360 ret sekirdim. Özime nıq senimdi edim", - deydi qazaqtıñ üşinşi ğarışkeri Aydın Ayımbetov «Qostanay tañı» gazetine bergen suxbatında.
«Buyırtıp, 2002 jıldıñ 9-qaraşasında Qazaqstan Respwblïkasınıñ ğarışkerleriniñ qatarına qosılıp, 2003 jılı medïcïnalıq tekserwden ötip, jattığw jumıstarına kiristim. Al, 2009 jıldıñ 15-jeltoqsanında Memlekettik Ant qabıldap, «Qazğarış» basşısınıñ keñesşisi retinde qabıldandım. Sodan keyingi jıldarı osı agenttikte bölim basşısı, departament basşısı sïyaqtı birqatar lawazımdı qızmetterdi atqardım. 2014 jılı oğan QR Äskerï-äwe küşteriniñ polkovnïgi atağın aldım. Sonımen qatar, biraz jıl kürespen de aynalısqan kezderim de boldı. Qazir äskerï joyğış uşaqtardı basqaratın mamanmın», - deydi ğarışker.
Sonımen qatar, Aydın Ayımbetov suxbatında adamzat aldında turğan ekologïyalıq mäselelerdi aytqan.
«Aral men Kaspïydi swretke tüsirip, monïtorïngin jasaw kezinde Qazaqstandı alğaş baqıladım. Ïllyumïnatorda turıp, obektïvke kerek awdandardı sıyğızw kerek edi, al Xalıqaralıq ğarış stansası (XĞS) sekwndına 7,8 kïlometrmen uştı. Aral teñizin birden baqıladım, munaylı ölkeni tabwda säl eñbektenwdi qajet etti. Aral teñizinen şañ-tozañ tolqını şığıp jatır. XĞS Jer şarın 92 mïnwtta aynaladı. Kerek awdandı tüsire almay qalsam, tağı da sonday waqıt kütwge twra keledi. On künge sozılatın sapar barısında basqa da fïzïkalıq-ğarıştıq täjirïbeler men ekologïyağa qatıstı monïtorïng jürgizip, şañdı dawıldı zerttedim.
Bizder atmosfera qabatınan özge ğalamşarlardı mülde köre almaymız. Ğarışta munday kedergi bolmağandıqtan basqa ğalamşarlardı anıq körwge boladı. Mars, Yupïter, Satwrn däl qasıñda, qol sozım jerde turğanday. Bos waqıt az bolatın. Onday sät twınday qalsa, birden ïllyumïnatorğa tartatınmın. Jerge qarasañ, eşqanday şekara körinbeydi. Alpwıt elder men şağın memleketterdi ajıratqıñ da kelmeydi. Bäri - birtutas. Sol kezde «Jer - ortaq üyimiz, barlıq el birlikte, ıntımaqtastıqta ömir sürse eken» deysiñ», - deydi ğarışker.
Älemniñ 545-şi ğarışkeri Aydın Ayımbetov - «Bayqoñır» aylağınan ğarışqa sapar şekken üşinşi qazaq. Ol bıltırğı jıldıñ ekinşi qırküyeginde reseylik Sergey Volkov jäne Ewropa ğarış agenttiginiñ astronavtı, danïyalıq Andreas Mogensenmen birge «Soyuz TMA-18M» kemesimen uşqan.
Derekközi: «Qostanay tañı» gazeti
Kommentarïï


text:
Ğabbas raziolla Ğanwhma aytadı: «Haqsübihana ua tağala jwmaqtı, tamwqtı, Jer men kökti, ğarış uä kürsini uä häm basqaların jaratqan zamanda Alla tağala öz nwrınan biraz nwr aldı. Sol nwrğa Haqtağala: «Sen habibim, yağni dosım Mwhammed bol», – dedi. Sodan keyin ol nwr Adam ğ.s.-nıñ jaratılğanına deyin 500 jıl boyı ğarışta Älhamdül-illähi dep tauap qılğan edi. Sondıqtan Haq sübihana ua tağala: «Üş bu hamdü etkeniñ üşin sağan Mwhammed degen esim beremin», – dedi. Mwnıñ soñında Mwhammed ğ.s.-niñ nwrınan Adam ğ.s.-di, ol nwrdan bükil halıqtı jarattı. Mwhammed ğ.s.-niñ tänin Adam ğ.s.-niñ balşığınan jarattı. Mwnan soñ Mwhammed ğ.s.-niñ nwrın Adam ğ.s.-niñ arqasına twrğızdı. Sondıqtan da perişteler Adam ğ.s.-niñ artında tizilip twratın edi. Bir küni Adam ğ.s. minäjat etip: «Iä, Rabbım! Bwl perişteler meniñ artımda nege twradı?» – dedi. Sonda Alla tağala: «Perişteler, habibim, yağni dosım Mwhammedtiñ nwrına qaraydı. Sol nwr seniñ arqañda», – dedi. Sonda Adam ğ.s. minäjat etip: «Ol nwr meniñ mañdayımda bolsın», – degende, Alla tağala ol nwrdı Adam ğ.s.-niñ mañdayına köşirdi. Perişteler Adam ğ.s.-niñ qarsısına şığa sap tizildi. Mwnan soñ Adam ğ.s: «Iä, Rabbım! Ol nwrdı közim köretin orınğa köşir», – dedi. Alla tağala nwrdı müsäbäha barmağına, yağni iman barmağına köşirdi. Sonda keyin Adam ğ.s. sol müsäbähä barmağın köterip, «Äşhädüläl-lä ilähä ellal-lahä äşhädü ännä Mwhämmädür – rasul-lollahü», – dep şähädät kälimäsin ayttı.
Adam ğ.s. iman barmağın köterip, şähädät bergendigi üşin ol barmaq müsäbähä barmaq dep ataldı. Bwl müsäbähä barmağınıñ tamırı tereñde twrdı. Mwnan soñ Adam ğ.s. ayttı: «Iä, Rabbım! Arqamdağı nwrdan tağı da qaldı ma?» – dep swrağanda, Alla tağala: «Tört saqabanıñ nwrı qaldı», – dedi.
Adam ğ.s: «Iä, Rabbım! Ol nwrdı da basqa barmaqtarıma köşir», – dedi. Sonda Alla tağala Äbubäkir Sıdıqtıñ nwrın orta barmağına, Ğwmır nwrın üşinşi barmağına, Ğwsman nwrın şınaşaq barmağına köşirdi.
Adam ğ.s. Haua anamen qauışqanda ol nwr Adam ğ.s-nan Haua anağa köşti.
Payğambarımız Mwhammed Mwstafa ğ.s.-niñ atası Ğabdolla. Ğabdolla-Ğabdümütalib wlı. Ğabdilmütalibtiñ dwrıs esimi – Şäybätülhamdü edi. Ğabdilmütälib tuğanda basında aq tükteri bolğan. Sol üşin oğan Şäybätülhamdü dep esim qoydı. Ğabdilmütälib Äşimwlı. Şın atı – Ğamwru. Ğamwru – Ğabdümänäbwlı. Şın esimi Mwğayra. Mwğayra Qosaywlı. Şın esimi – Müjämağı Käpälwlı. Şın esimi – Hakim. Hakim Mwrrawlı. Mwrra Käğıpwlı. Käğıp Luäywlı Luäy – Ğalıpwlı. Ğalıb – Qahirwlı. Qahirdıñ şın esimi – Qwrayış. Qwrayış Mälikwlı. Mälik Nazarwlı. Nazar Kenänäwlı. Kenänä Hwzaymäwlı. Hwzäymä Müdirikäwlı. Müdirikä İliyaswlı. İliyas Mazarwlı. Mazar Nazarwlı. Nazar Mağdawlı. Mağda Ğabdinanwlı. Ğabdinan Smağwl ğ.s. näsilinen dep tarta beredi.
Payğambarımız Mwhammed Mwstafa ğ.s.-niñ anası Äminäniñ atası Ohäb tau basında YAhiya ğ.s.-niñ jebesinen qan tamğanın körip, Ğabdilmütälibwlı Ğabdollanıñ jaqındığın bildi.
Künderdiñ bir küninde Ohäb öziniñ qatını Bäräğä: «Äminäni Ğabdollağa jwptıqqa beresiz be?» – dedi. Bärä: «Beremin» – dedi.
Bir zamanda Alla ükimimen Ğabdilmütälib wlı Ğabdolla Ohäbqa jauşı jiberdi. Oheb tağı da mıñ şükirşilikpen qabıl aldı.
Erejep ayınıñ jwma küngi keşinde toy jasadı. Sol keşten soñ Äminä Mwhammed Mwstafa ğ.s.-ğa jükti boldı.
İbilis Äbuqabis tauına şığıp şıñğırğanda, şaytan: «Ne boldı?» – dep swradı. Sonda İbilis: «Äy, bizdiñ qojayınımız!» – dep janına kelip: «Meniñ neşe jıl şekken mäşäqatımnıñ iesi Mwhammed bügin ana qwrsağına tüsti. Alla tağala onı ötkir qılışpen jiberer. Sonan soñ ol dinderdi özgerter, pwttardı sındırar», – dedi.
Sol keşte YAhudiler de: «Bügin Mwhammed ğ.s.-niñ jwldızı tudı», – dep şıñğırdı.
Äminä ayttı: «Wlım Mwhammedke jükti bolğanımdı sezbedim. Basqa jükti äyelderdey auırlıq ta körmedim. Hayız (äyelden keletin qan) körmegim toqtalıp, wlım Mwhammedke jükti bolğannan keyin tüsimde bir nwr kördim, Basra şaharınıñ sarayların kördim. Tağı bir tüsimde wzın boylı bir kisini kördim. Ol: «Süyinşi, sen payğambar anasısıñ. Jükti boldıñ», – dedi. Sonda men: «Sen kimsiñ?» – dep swradım. Ol: «Atañ Adam payğambarmın», – dedi. Ekinşi ayda jäne bir kisini tüsimde kördim. Ol: «Süyinşi, sen aqırğı qauımnıñ anasısıñ», – dedi. «Sen kimsiñ?» – dedim. Ol: «Men Şiş payğambarmın», – dedi. Üşinşi ayda jäne bir kisini kördim. Ol: «Süyinşi, qwrmetti payğambarğa jükti boldıñ», – dedi. «Sen kimsiñ?» – dedim. Ol: «Men Nwr ğalayhi-uässäläm», – dedi. Törtinşi ayda bir kisini kördim, «Süyinşi, şarapattı analıqqa jükti boldıñ», – dedi. «Sen kimsiñ?» – dedim. Ol: «Idırıs», – dedi. Besinşi ayda bir kisini kördim: «Süyinşi, Adamdardıñ säyädün yağni payğambar anasısıñ. Jükti boldıñ», – dedi. «Sen kimsiñ?» – dedim. Ol: «Hwd payğambarmın», – dedi. Altınşı ayda bir kisini kördim: «Süyinşi, Äşim ruınan bolğan payğambarğa jükti boldıñ», – dedi. «Sen kimsiñ?» – dedim. «Men İbrahim», – dedi. Jetinşi ayda bir kisini kördim. «Süyinşi, ğalamğa tärbie äkeletin, Alla tağalanıñ dosına jükti boldıñ», – dedi. «Sen kimsiñ?» – dedim. Ol: «Smağwl», – dedi. Jetinşi ay bolğanda Bağdat şaharında Kasäri patşasınıñ sarayınıñ töbesinen mwnaralarınıñ on tört kümbezi qwladı. Segizinşi ayda bir kisini kördim, «Süyinşi, sen aqırğı zamannıñ soñğı payğambarına jükti boldıñ», – dedi. «Sen kimsiñ?» – dedim. «Men Mwsa», – dedi. Sol segizinşi ayda Mäjusilerdiñ (şäytan, jın) ğibadat etip jürgen ottarı söndi. Bwl ottar mıñ jıldan beri sönbey, janıp twrğan bolatın. Toğızınşı ayda bir kisini kördim. «Süyinşi, sen Mwhammedke jükti boldıñ», – dedi. «Sen kimsiñ?» – dedi. «Men Ğaysa», – dedi. «Salauatollalahü uässälläm ğaleyhim äjmağin», – dep Ämina dwğa qıldı.
Äminä Mwhammed ğ.s.-ğa bosanarda Äsiya kelip kirdi. Ol häm äbilik (Äyeldi tudıruğa järdem beruşi) qıldı. Bir uaqıtta tolğatıp, Äminäniñ işi auırdı. Sol zamanda bir qwrmetti ülken qws kelip, qanatımen Äminäniñ qwrsağın sipadı. Sol sätte Mwhammed Mwstafa ğ.s. düniege keldi. Ol Mübäräk eki ayağımen ana qwrsağınan şıqtı.
Atası Ğabdülmwtalibten räuäyät qılıp aytadı; «Mwhammed ğ.s. anasınan sündettelip, kindigi kesilip tudı», – dep.
Bir räuäyättä: Payğambarlardıñ işinde sündetti bolıp düniege kelgen payğambar Äueli Adam ğ.s, ekinşi Şiş ğ.s, üşinşi Idırıs, törtinşi Nwh ğ.s, besinşi Lüt ğ.s, altınşı Jüsip ğ.s, jetinşi Mwsa ğ.s, segizinşi Şwğayıp ğ.s, toğızınşı Süleymen ğ.s, onınşı YAhiya ğ.s. On birinşi Ğaysa ğ.s. On ekinşi – Säydinä uä meulänä Mwhammed ğ.s. sündetti bolıp tuğan.
Äminaraziallahü aytadı: «Mwhammed ğ.s. tuğanda Ay wqsas bir kisi wlımdı alıp ketip, bir sağat mölşerindey joq boldı. Mwnan soñ janıma kelip: «Al, wlıñdı. Wlıñ bir sağat Şığıs pen Batısqa täuip qıldı. Adam ğ.s.-niñ janına Mwhammed ğ.s.-di alıp bardım. Adam ğ.s. Mwhammed ğ.s.-niñ eki köziniñ arasın öbip: «Süyinşi sağan. Äy, meniñ dostım! Sen äuelgi häm soñğı balalarımnıñ qojasısıñ dedi», – dedi.
Jwmaq saqşısı Rezuan aytadı: «Allanıñ ämirimen Mwhammed ğ.s.-niñ arqasına payğambarlıq möri basıldı.
Jeti künnen soñ Mwhammed dep esim qoyıp, Mekke halqın twtas sıylap, qadır-qwrmet etti. Mwhammed dep esim beruiniñ sebebi, Äminäğa tüsinde bir perişte kelip: «Äy, Äminä! Sen barşa maqwlıqtar qojasına jükti boldıñ. Onı tusañ Mwhammed dep esim qoy. Onıñ üşin ol Säydelğallämin payğambarlıqtı bek maqtalmaq bolar. Äy, Äminä! Mwhammed ğ.s. tuarda köp ğajayıp köresiñ. Onı adamdarğa sıylama. Ol Mwhammed ğ.s.-niñ tağı», – degen. Äminä: «Sol zamanda oyanıp ketsem, basımnıñ astında altınnan jazılğan bir qağaz taptım. Onda jañağı eskertpeler jazılğan eken», – degen.
Äminä tüsindegi perişteniñ: «Balañızğa Mwhammed esimin qoyıñız», – degen sözin Ğabdülmütälibke ayttı. Ğabdülmütälib Mwhammedke esim berdi. Mwhammed ğ.s.-ğa omırauınıñ sütin bergen Mekkedegi Halima attı kedey äyel edi. Mwhammed ğ.s.-di emizgennen keyin kedey äyeldiñ ırızdığı köbeyip, hal-ahualı jaqsara tüsti. Payğambar ğ.s. bir künde bir aptalıqtay ösip jetilip otırdı. Bir ayda bir jıldıq bolıp eseydi. Eki jıl ötkennen keyin Halimaraziolla ğ.s. Mwhammed payğambardı anası Äminäğa Mwhammed ğ.s.-nan körgen ğajayıbın aytıp, özine mal bitip, rızdıqtı bolğanın jetkizdi. Sonda Äminä: «Sen Mwhammed ğ.s.-di Medinege alıp qayt. Men Mekkeniñ obasınan qorqamın», – dedi. Sondıqtan Halima Mwhammed ğ.s.-di Medinege alıp qaytıp, onıñ tärbiesine köñil böldi. Payğambar ğ.s. 4 jasqa kelgende Halimağa: «Äy, Ana! Men kündiz tuıstarımdı körmeymin, olar qayda?» – dep, Halimanıñ balaların swraydı. Halima sonda: «Olar saharada qoy bağadı. Ol qoylardı Alla tağala bizge seniñ berekeñmen nesip qıldı», – deydi. Sonda Payğambar ğ.s: «Meni de saharağa jiberiñiz. Özime tiesilisin men de bağayın», – dedi.
Erteñinde Mwhammed jolğa äzirlenip, qolına nığımet sauıtın aldı. Tayaq wstap, saharağa qoy bağuğa ketti. Halima saharağa baruğa tiım salsam, köñili qalar dep, qarsılıq jasay almadı.
Payğambar ğ.s.-niñ emşektes tuısı Zamra payğambar ğ.s.-niñ qoyına tas attı. Qoydıñ ayağı sınıp, qoy zarlanıp, kök payğambarına kelip siındı. Sol zaman qoydıñ ayağı tüzelip, auırğanın qoydı. Mwnan soñ Halima Zamrağa: «Äy, Zamra, qandasıñdı ne üşin renjittiñ?» – dedi. Zamra: «Äy, Ana! Ol qandasım tastan, ağaştan, qwstan, jartqış januardan, taudan ötken zamanda: «Ässälämwğäläyk, uä Rassul-alla», – dep aytadı. Sol kezde qay jerge ayaq bassa, sol orında jap-jasıl şöpter payda boladı, qoyların suararda qwdıq suı aldına tasıp şıqtı da maldı mäşäqatsız suardıq. Bir şwñqırğa kirgende bir ülken arıstan meni körip, sekirmekşi bolğan edi. Sol uaqıtta arıstan Mwhammedti kördi de oğan kişilik qılıp, ayağına jığılıp: «Ässälämwğaläyik, ua Mwhammed», – dep sälem berdi. Mwnan soñ Mwhammed ğ.s. arıstan janına barıp, qwlağına bir söz ayttı. Sonda arıstan jügire jöneldi», – degende, Halima: «Äy, Zamra! Bwl körgen isteriñdi basqağa aytpa!» – dedi de, Halima qoyların suardı. Sütteri ädettegiden köbeyip, asıp-tasıp şıqqan edi.
Mwhammed ğ.s. emşektes bauırlarımen är kün sayın saharağa baratın. Bauırları är kün sayın onan neşe türli ğajayıp ister körip qaytatın.
Halima ğ.s. Äminä ğ.s.-ğa ayttı: «Qızmetin ötedim. Älhämdü lillähi sälämät tapsırdım», – dedi. Sonda Äminä: «Şaytannan qorıqtıñ ba?» – dedi. Halimaraziolla: «Bäle! Şaytan wlı Mwhammedke qas qılar jol tappas. Onı Alla tağala şaytan zardabınan saqtar», – dedi. Äminä Halimanıñ qızmetine rahmet aytıp, köp dwğa qılıp, Ğabdülmütälib köp sıylıq berdi.
Mwhammed ğ.s.-ğa Ğabdülmütälib är uaqıt qwrmet qıldı. Qağbağa barsa özimen birge alıp barıp, ärqaşan öz janınan orın berer edi. Qwrayış wldarı Ğabdülmütälibke qarsı söz ayta almas edi. Bir küni bäri jiılıp otırğanda ädettegidey Ğabdülmütelibke meşit törinen orın qaldırılğan edi. Sol zamanda Mwhammed ğ.s. kelip, eşkimge iltifat qılmay Ğabdilmütälib ornına otırdı. Qwrayış mäşrükteri (Mwhammed ğ.s.-niñ şıqqan tegi, öz näsili) bwl haldi körip: «Qara, bwl jetimdi. Ädepsizdik qılıp, qayda otırğanın», – dep sögedi. Sonda Ğabdülmütälib kirip keldi. Mäşrükter payğambar ğ.s.-ğa «Babañnıñ ornınan twr!» – degende, Ğabdülmütälib olarğa: «Tek twrıñız. Ol sol orınğa otıruı tiis», – deydi.
Mwhammed ğ.s. tört jasqa kelgende Ğabdülmütälibke auru payda boldı. Ol: «Bilemin, mağan ajal jaqın», – dep tört wlı Äbulähäp, Ğabbas, Hamza, Äbutälibti şaqırdı. Wldarı kelip sälem beredi. Mwnan soñ Ğabdilmütälib: «Senderdi şaqırğan sebebim, meniñ ğwmırım wzaqqa barmas. Wlım Mwhammed jetim qalar. Oylasam şeger qayğım zor. Eger ğwmırım wzaq bolğanda, Mwhammedti tärbielep, onıñ qwrmettiligin, qadirli bolğanın körer edim. Onı qaysısıñ endi tärbieler ediñ?» – deydi. Sol sätte Äbulähäp: «Ey, ğaripter patşası! Haqtağala sizge wzaq ğwmır bersin. Mwhammedtiñ qwdiretin, ömirin köruge näsip etsin. Eger rwqsat etseñ, Mwhammedti mağan tapsır. Men tärbieme alayın», – deydi. Sonda Ğabdülmütälib ayttı: «Ey, wlım! Seniñ qazir qwrmetiñ bar.
Biraq, köñiliñ qattı, märhäbätsizsiñ. Sondıqtan tärbie qıluğa layıq emessiñ», – dedi. Mwnan soñ Hamza kelip, tizesin bügip: «Äy, Ata! Mwhammedti mağan tapsır, men tärbieleyin», – deydi. Ğabdülmütälib: «Sen tärbieleuge layıqsıñ, biraq bir ayıbıñ bar. Sen añşısıñ, añğa ketkeniñde seniñ qızmetkerleriñ Mwhammedti renjiter», – dedi. Mwnan soñ Ğabbas kelip, tizesin bügip: «Men bwl qızmetke layıqpın. Mwhammedti mağan tapsır», – deydi. Sonda Ğabdülmütälib: «Sen qızmetke layıq emessiñ. Kişkene balalarıñ köp. Balaları köp adamnıñ tärbiege küşi jetpes. Mwhammedke tärbie qıla almassıñ», – dedi. Sonan keyin Äbutälib kelip, tizesin bügip: «Äy, ğaripterdiñ patşası! Mwhammedti tärbiege aluğa meniñ bek mwratım bar. Tek baylığım joq, malım az. Eger rwqsat etseñ, men Mwhammedti alarmın», – dedi. Ğabdülmütälib: «Wlım Mwhammedti sağan tapsıramın», – dedi de, tört wlına qarap: «Wlım Mwhammedte Allanıñ rähmätı bar. Men Mwhammed bilgendi bile almaymın. Qanday is qılsam da Mwhammedpen keñessem, oñ bolatın. Bwl isti Mwhammedke de aytamın. Men ölgennen soñ, qaysısıñızdıñ tärbieñizdi ıqtiyar qılsa, soğan barar», – dedi. Bwl kezde Mwhammed ğ.s. Ğabdülmütälibtiñ töseginde otırğan edi. Ğabdülmütälib Mwhammed ğ.s.-niñ qolınan wstap: «Ey, wlım! Menen keyin bwl tört qandasıñnıñ qaysısınıñ qolında twrarsıñ», – dep swrağanda Mwhammed ğ.s. ornınan twrıp, Äbutälibtiñ moynınan qwşaqtap, aldına otırdı. Ğabdülmütälib sonda: «Älhämdü lillähi, maqsatım orındaldı», – dedi. Mwnan soñ Äbutälibke ayttı: «Mwhammedti sağan tapsırdım. Mwhammedke ıqtiyar qıl. Ayt künderi jaña kiim kiindir. Jetimderdiñ köñili mwñlı bolar. Tamaq jegende öz janıña otırğız, öz balalarıñnan artıq qwrmet qıl. Mwhammedti kem twtpa! Osı şarttarğa rizamısıñ, ua qabıl qıldıñ ba?» – dep swraydı. Sonda Äbutälib barşa şartın qabıl aldı. Mwnan keyin Ğabdülmütälib nauqası küşeyip, dünieden köşti.
Mwhammed ğ.s.-di Äbutälib öz üyine keltirip, qadir-qwrmet qıldı. Atasınıñ ösietin berik wstadı. Äbutälib bazardan qaytıp, balaları qarsı jügirgende, ol Mwhammed ğ.s.-i erekşe qwşıp, köñilin qoş qılatın. Tamaq jeytin kezde Mwhammed ğ.s.-di öz janına otırğızatın edi. Ayt künderinde Mwhammed ğ.s.-ğa jaña kiim kiindiruşi edi. Mwhammed ğ.s.-niñ körkemdigi men aqılı arta tüsti. Onıñ täbäräk zatı azğındıqtan päk edi. Kiimine şöp-şalañ, näjis jabıspaytın. Eşqaşan da pwtqa ğibadat qılmadı. Oyın oynamaytın, eşbir qamır (esirtki, araq) işpedi. Mekke halqı Mwhammed ğ.s.-di «qiyanatsız» dep madaqtadı.
Mwhammed ğ.s. 12 jasqa tolğan kezde bir küni Qwrayıştar sauda şaharına barmaq boldı. Äbutälib Mwhammed ğ.s.-ğa ayttı: «Biz de barıp, sauda jasayıq», – dedi. Mwhammed ğ.s. bwl sözdi qabıl alıp, birge saparğa şıqtı. Qwrayış kerueni jolda Mısırğa jaqın bir ağaş tübine dem aluğa toqtadı. Sol sätte Nasaranıñ ğalımı düniesin tastap, keruenniñ kelgenin körip, keruen janına jügirip kelip Mwhammed ğ.s.-ğa köristi. Qwrayış eline qarap: «Bwl Mwhammed, barşa ğalamnıñ qojası, adamdarğa payğambar bolar, Alla tağala mwnı barşa ğalamğa rahmet qıldı. Ümbetteri ğaziz bolıp, iman keltirer», – degende, Qwrayış qarttarı: «Mwnıñ payğambar bolatının qaydan bildiñiz?» – dep swradı. Rahıp ayttı: «Sizdiñ keruendi qarap twrğanımda Mwhammed ğ.s. ötkende tas, ağaş oğan säjde qıldı. Tas, ağaş payğambarlardan basqağa säjde qılmaydı. Tauratta, İnjilde Mwhammed ğ.s-niñ sipattarı jazılğan. Sonıñ barşası tura keldi. Üşinşi bir dälel, üsti-basına qarañız. Basında bir aq bwlt köleñke bolıp twrdı. Tauratta da, İnjilde de osı körinister aytılğan», – dedi. Mwnan soñ: «Onıñ tärbieşisi kim?» – dep swradı. Sonda halıq: «Tärbieşisi Äbutälib», – dedi. Sonda, Äbutälibke: «Mwhammedti Mekkege tez qaytar. Mwnıñ dwşpandarı yahudiler. Olar renjiter», – dedi. Äbutälib, Äbubäkir raziallağa qosıp, Mwhammed ğ.s.-di Mekkege qaytarıp jiberdi.
Mwhammed ğ.s. nwrı künnen-künge arta tüsti. On üş jasqa tolğanda Ay jüzinde nwr balqıp, payğambarlıq nwrı jüzinde boldı.
Xİİİ ğasırdıñ ayağı men XİV ğasırdıñ basında köne türki tilinde iri tuındılar äkelgen Nasiruddin Bwrhanuddin Rabğwzidiñ «Qissa-sül-änbiyya-i» eñbegin tatarşadan audarğan Roza Mwqanova


text:
Qırımnıñ rusiyeli Devlet Şurasınıñ spiker muavini Remzi İlyasov yarımadanıñ İslâm-Terek rayonında qırımtatar halqı ile körüşti. Rayonnıñ rusiyeli memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, körüşüvde İlyasov «Qırım» cemaat areketiniñ faaliyeti ve bir yıl içinde qırımtatar halqınıñ taqdirinde olğan deñişüvler aqqında tarif etti.
«Biz 23 yıl devamında yapılmağan şeyni bir yıl içinde yapıp oldıq! Böylece, misal içün, Aqmescitte 180 daireli ev quruldı. Olardan 90 daire endi insanlarğa berildi, daa 90 berilecek. Bağçasarayda 70 daireli ev sakinlerini bekley. Aqmescit rayonı «Hoşkeldi» qasabasında bir 500 ailege gaz keçirildi», – bildire İlyasovnıñ sözlerini matbuat hızmeti.
Onıñ sözlerine köre, «Qırım» akimiyet ile Rusiye qanuniyeti çerçivesinde işbirlikte bulunıp, halqnıñ meselelerini çeze.
Rusiye tarafdarı olğan «Qırım» cemaat areketi 2014 senesi dekabr ayında teşkil etildi.
Malüm olğanı kibi, «Qırım» konferentsiyasınıñ işitirakçileri Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğanğa Bütündünya qırımtatar kongressine qol tutmamaq rica ettiler.


text:
150-200 insannı toplağan tedbirniñ teşebbüsçisi «25 fevralâ» cemaat-siyasiy areketi, «Tavriçeskiy soyuz» cemaat teşkilâtı oldı.
Numayış iştirakçileri qollarında Rusiye, Kommunistik firqasınıñ, Rusiye İşçi firqasınıñ bayraqlarını ve: «Halq cumhuriyetlerine – halq referendumı», «Cenüp-Şarq, Qırım sennen beraber!», «Slavânlar, faşizmge qarşılıq köstereyik!», «Rusiye yaratıluvı – dünya qurtaruvdır!» degen plakatlarnı tuta edi.
Miting devamında iştirakçiler bugün Donbassta keçirilgen «referendum»larğa qol tutqanınen beraber resmiy Kiyevniñ Antiterroristik ameliyatını da muzakere etti.
Bundan da ğayrı, Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ sakinlerine gumanitar yardımnı toplamağa teklif bar edi, iştirakçiler buña qol tuttı.
Toplanğanlar Rusiye prezidenti Vladimir Putinni «Rusiye medeniy merağını qattı ve daimiy sürette qorçalamaq, Donbass halqına yardım etmege» çağırdılar. Bunıñnen beraber insanlar Çin, Venesuela, Kuba, Argentina, İndistan ve Brazilge «öz toprağında serbestlik ve mustaqillik içün küreşken Donbass halqına destekni köstermege» teklif ile buyurdılar.
Miting problemsiz keçti. Nizamnı uquq qoruyıcı organlarnıñ ve «Qırım halq imayesi»niñ vekilleri nezaret ete edi.
Mayıs 11 künü Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde «referendumlar» keçe. AQŞ departamenti bu qanunsız «referendumnıñ» neticelerini tanımaycağını bildirdi.


text:
Semey qalalıq äkimdigi janındağı mülikti zañdastırw jönindegi komïssïyağa jaqında bir azamat kelip, öziniñ Qabanbay batır däwirindegi teñgelerin zañdastırğısı keletinin aytqan dep xabarlaydı 24.kz.
Alayda komïssïya müşeleri monetalardıñ jıljımaytın mülikke jatpaytındığına baylanıstı zañdastırwdan bas tartıptı. Köne teñgelerdiñ ïesine memlekettik kiris jönindegi basqarmağa barw kerektigi aytılıptı.
Semey turğını 3 ğasırlıq tarïxı bar buyımdardıñ otbasılıq qundılıq ekenin jäne onı zañdastırw arqılı bolaşaqta satqısı keletindigin aytqan. Bul twralı qalalıq komïssïyadağılar aytıp otır dep jazdı basılım.
Derekközi: 24.kz
Kommentarïï


text:
SSCB adını alğan canavar memleketniñ birinci yıllarından başlap ateizm teşviqat etilgen edi. Devlet Allah yoq dep ayta edi, buña qarşı çıqqanlar ise apiske alına, mahkeme etile ve qurşunğa tizile edi. Qırım musulmanları da bunı yaşadılar.
Qırım ve qırımtatarlarnıñ tarih saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ leyhasında, «Tuğra» videobloglarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır.
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda Nizami İbraimovnıñ kollektsiyasından resimler, em de belli Qırım müellifleri ve icracıları Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
Gülnara Abdulla, Qırım tarihçısı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışlarını aks ettirmey


text:
Osman Öztunç - Ağlama Küçüğüm
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Ağlama Küçüğüm
Etiketler : Osman Öztunç - Ağlama Küçüğüm türkü indir, Osman Öztunç - Ağlama Küçüğüm türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Ağlama Küçüğüm mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Ağlama Küçüğüm türküsü, Ağlama Küçüğüm sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Ağlama Küçüğüm bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Giriş
Osman Öztunç - Dön Yurduna
Osman Öztunç - Şeyhin Şahı
Osman Öztunç - Bahtiyarım
Osman Öztunç - Darmadağın
Osman Öztunç - Leyla
Osman Öztunç - Kerkük Ağıtı
Osman Öztunç - Akalın
Osman Öztunç - Çakırcalı Mehmet
Osman Öztunç - Alişan
Osman Öztunç - Devlet Ki
Osman Öztunç - Mehmedim
Osman Öztunç - Usta
Osman Öztunç - Yalnızım İşte
Osman Öztunç - Dağlara Komşu Oldum


text:
Ğıyraqtağı köçlär yarışı
Kön tärtibe 37
Kön tärtibe 37
Ğıyraqta saylawdan soñ 4 ay uzuğa qaramastan xökümät tözelä almadı. Ğıyraqtağı säyäsi partiyälärneñ koaliśiya häm xökümät tözü tırışlıqları däwam itä. İñ küp tawış cıyğan Mukteda äs-Sadr citäkçelegendäge Sairun xäräkäte xökümät tözü öçen möhim adımnar yasadı.
Sadr xäräkäte liderı Mukteda äs-Sadr citäkçelegendäge Sairun,Ğıyraq prem’yer-ministrı Xäydär äl-İbadi räislegendäge Nasr,Ammar Häkim citäkçelegendäge Hikmät häm İyad Allavi räislegendäge Vatanniye koaliśiyäse 4 yaqlı ittifaq tözülären iğ’lan itte. Şulay uq qayber sönni partiyälär häm Körd yaña buın xäräkäte dä koaliśiyägä quşıldı. Fäqät’ Ğıyraqta yaña xökümät kabinetı qorıluı öçen 2 nçe utırışın ütkärgän parlament citärlek sanda xalıq ışanıçlısı cıya almağanğa kürä utırışnı 15 nçe sentyabr’gä kiçekterde.
Ğıyraqnıñ êlekke prem’yer-ministrı häm Qanun däwläte koaliśiyäse liderı Nuri äl-Maliki belän Fätih koaliśiyäse liderı Hadi Amiri dä koaliśiya tözülären belderde. Ğıyraq Töp Qanunına kürä iñ zur koaliśiyağa xökümät tözü wazıyfası tapşırıla häm Sadr koaliśiyäseneñ ciñü ixtimalı yuğarı.
Säyäsät, iq’tisad häm ictimaği tikşerenülär waqıfı SETA tikşerenüçese, yazuçı Can Acunnıň Ğıyraqtağı köçlär yarışı xaqında añlatmasın täq’dim itäbez.
Ğıyraq Töp Qanunına kürä yaña xökümät tözelüe öçen parlamenttağı täwge utırışta sönnilärdän parlament başlığı saylanırğa tiyeş ide. Parlament başlığı wazıyfası öçen Enbar vilayät’ idaräse başlığı Möxämmäd äl-Halbusi ,ilbaşı urınbasarı Usame än-Nucäyfi,Möxämmäd Tamim, Räşid äl-Azavi , Äxmäd Cuburi häm Talal äz-Zubai alğı planğa çığa. İñ zur ike körd partiyäse Kördestan demokrat partiyäse häm Kördestan watanpärwärlär berlege isä bu barışta bäysez qalunı sayladı häm parlament utırışına boykot belderep çığıp kitte.
Ğıyraqtağı xökümät tözü barışına şaqtıy êçke häm tışqı faktor yoğıntı yasıy. Ğıyraqtağı küp kenä qatlaw mäzhäb yağnnan,säyäsi, êtnik yaqtan ayırmalı. Ayıruça Amerika Quşma Ştatları häm İran arasındağı köndäşlek Ğıyraqtağı säyäsätkä nıq täêsir itä.
İran yaqlaw kürsätkän Ğıyraqnıñ êlekke prem’yer-ministrı Nuri äl - Maliki häm İran xuplağan Haşdi Şabi tözegän Fätih koaliśiyäse Ğıyraq säyäsätendä möhim urın alıp tora. Haşdi Şabineñ xärbi qorılış buluı İran yaqlağan koaliśiyägä säyäsi köç belän bergä xärbi köç tä östi.Livandağı Hizbullahqa oxşaş qorılış belän İran Ğıyraqtağı täêsir itü mäydanın garantiya astına alırğa tırışa.
Amerika Quşma Ştatları da İrannı Ğıyraqta çiklärgä teli. AQŞnıñ “DEAŞ”qa qarşı köräş maxsus wäkile Brett MakGerknıñ Ğıyraq säyäsiläre arasındağı dialog diplomatiyäse xökümät tözü tırışlıqlarına täêsir itä.Brett MakGerknıñ körd partiyäse Kördestan demokrat partiyäse häm Kördestan watanpärwärlär berlege belän ütkärgän söyläşülär nigezendä ike körd partiyäneñ İran xuplağan koaliśiya belän urtaq xäräkät itüen totqarlawı alğa sörelä.
Amerika Quşma Ştatları Ğıyraqta Sadr xäräkäte liderı Mukteda äs-Sadr citäkçelegendäge Sairun,Ğıyraq prem’yer-ministrı Xäydär äl-İbadi räislegendäge Nasr,Ammar Häkim citäkçelegendäge Hikmät häm İyad Allavi räislegendäge Vatanniye koaliśiyäsennän torğan 4 yaqlı ittifaqnı xuplıy. Fäqät’ Mukteda äs –Sadrnıñ Amerika Quşma Ştatlarına qarata tiskäre açıqlawları mönäsäbätlärneñ problemasız bulmawın kürsätä.
Ğıyraqtağı xökümät tözü tırışlıqların möhim qılğan tağın ber faktor isä –Törkiyäneñ terrorğa qarşı köräşe. Ğıyraqtağı ”PKK” terror oyışmasına qarşı Tön’yaq Ğıyraqta qatğıylıq xäräkäten däwam itterüçe Törek Qorallı Köçläre “PKK”nıñ ştabların häm yulların kontrol’ astında tota. Sincar töbägendäge “PKK” törkemenä qarşı maxsus operaśiyälär başqara. Terror oyışmasınıñ güyä töbäk komandirı milli küzlaw oyışması häm Törek Qorallı Köçläre urtaq operaśiyäse näticäsendä qorallı keşesez hawa apparatı belän täêsirsez xälgä kiterelde.
Ğıyraqtağı xökümät tözü tırışlıqları Törkiyäneñ terrorğa qarşı köräşenä dä yoğıntı yasaw potenśialına iyä. Ğıyraq xökümäte tözelgän oçraqta Törkiyäneñ Ğıyraq belän diplomatik söyläşüläre nigezendä “PKK”ga qarşı operaśiyälärneñ qısası kiñäyergä mömkin. Ayıruça Ğıyraq üzäk xökümäteneñ ”PKK”nıñ matdi çığanaqlarına häm Sincardağı törkemenä qarşı êşkä kereşüe öçen Törkiyäneñ basım yasawı küzdä totıla.


text:
Semey köşelerinen nöserden keyin 3600 tekşe metr sw sorıldı
SEMEY. QazAqparat - Semeyde qattı dawıl men nöserden keyingi qalıpqa keltirw jumıstarı jalğaswda, dep xabarlaydı QazAqparat.
Eske sala keteyik, 13 mawsım küni sağat 17.30 şamasında qalada awa-rayı qubılıp, dawıldıñ soñı jañbır aralas burşaqqa aynaldı. Köşe joldarı men awlalardı sw basıp, kölik qozğalısı qïındadı.
Qazir sw basqan Muxtar Äwezov, Keşirim Boztaev, Ärip Täñirbergenov, Glïnkï, Narodnıy köşesindei swdı tartw jumıstarı ayaqtalğan. Tek Selevïn köşesinde jumıstar jalğasıp jatır. Jartı sağat işinde bir aylıq normağa jwıqtağan jañbırdıñ mölşerinen munda arnayı ornatılğan sorğılar isten şıqqan. Saldarınan jïnalğan swdıñ deñgeyi 2 metrge jetken.
Tüni boyı bul jerde 400 kwb (tekşe) metr sw aydaytın ört sorğı stansasınıñ (PNS) köligi, 300 tekşe metr motopompa, 10-ğa jwıq usaq motopompa men arnayı kölikter jumıldırıldı. Qazir isten şıqqan sorğılardı jöndew jumıstarımen kommwnaldıq qızmettiñ 12 qızmetkeri men 4 texnïkası aynalıswda. Jalpı qala boyınşa nöserden keyin 3600 tekşe metr sw sorıldı.
«Sw birneşe köşe men aynalma joldardı basıp qaldı. Abıroy bolğanda, jeke sektordağı üylerge kirgen joq. Zardap şekken turğındar da joq. Qazir sw basqan köşelerdegi swdı aydaw jumıstarı ayaqtaldı. Tek Selevïn köşesinde jumıstar jalğasıp jatır»,-dedi Semey qalalıq TJB azamattıq qorğanıs böliminiñ basşısı Qımbat Köpbaev.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturası bildirgeni kibi o, Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ anda insannıñ tuvğan tilinde tasil almaq ve oqumaq aqqınıñ bozuluvı vaqialarını sıq-sıq qayd ete.
Bu hususta muessiseniñ Ukrain yazısı ve tili kününe bağışlanğan beyanatında bildirile.
Bildirüvde: «Qırım yarımadasınıñ Rusiye tarafından muvaqqat işğalinden soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturası anda insannıñ tasil almaq ve şu cümleden tuvğan tilinde oqumaq aqqınıñ bozuluvı vaqialarını sıq-sıq qayd ete», – denile.
Rusiye tarafından şimdilik bu bildirüv boyunca iç bir izaat berilmedi.
Ukrainada noyabrniñ 9-nda Ukrain yazısı ve tili künü qayd etile.
BMT Halqara mahkemesi 2017 senesi aprelniñ 19-nda ilhaq etilgen Qırımnıñ sakinlerini qorçalamaq içün «Ukraina Rusiyege qarşı» mahkeme davası boyunca muvaqqat tedbirlerniñ alınmasına razılıq berdi. Mahkeme, ukrainlerniñ aqlarına haraplayıcı zararlar ketirilgeniniñ delilleri olğanına dair qarar berdi.
Mahkeme Rusiyeden qırımtatarlarnıñ aqlarına riayet etmesini, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetinden sıñırlanmalarnıñ alıp taşlamasını, ilhaq etilgen Qırımnıñ sakinlerine ukrain tilinde tasil almaq imkânınıñ bermesini talap etti.


text:
Bor Asan
Bor Asan (ukraince БapcoBe, rusça БapcoBo) — Qırımnıñ İçki rayonında ölü bir köydir[4].
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ O cHяTии c yчeTa HaceлeHHoro пyHkTa ceлa БapcoBo


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
İşğal altındaki Qırımda insan aqları rezolütsiyasına qoltutqan Birleşken Milletler Teşkilâtı Baş assambleyasınıñ Üçünci komitet qararı cumhuriyetteki Kreml tarafdarı olğan qırımtatarlar içün müim aqibetler ketire bile. Endiden soñ Birleşken Milletlerniñ bütün vesiqalarında yarımada Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen toprağı olaraq qayd etilecektir. Bu vaziyette Rusiye prezidentiniñ memuriyeti, qırımtatarlar Rusiye Federatsiyası çerçivesinde «kelecegini belgiledi» kibi beyan ete bilecek boysunğan milliy idare organlarını qursa-qurmasa da, iç bir faydası olmaz.
Ukrain siyasetçileri, ekspert ve jurnalistleri qabul etilgen rezolütsiyanıñ aqibetlerini alâ daa muzakere ete. Büyük diqqat mustaqil insan aqları monitoring missiyasınıñ Qırımğa alınması ya da qırımlılarnıñ istilâcı memleket ordusına askerlikke alınmasına celp etile. Asılında, vesiqanıñ Qırım «akimiyeti» içün sistem aqibetleri ola bile. Şu cümleden milletlerara munasebetler meselesinde hiyanetlik yapqan vekilleri de aynısını köre bile.
Qırımtatarlar yarımadanıñ rus statusını sovetler zamanına keri qaytuv olaraq köreler
BMT rezolütsiyası yerli «akimiyet» üç yıldan berli şekillendirmege tırışqan boysunacaq milliy qırımtatar organlarınıñ qurulmasını manasız qaldırdı. Moskvanıñ qırımtatar alanındaki areketlerinde öz cizvit mantığı bar edi. Rusiye diplomatiyasınıñ «Qırım halqına» dair yayğarağa baqmadan, yarımadada olıp keçken «referendum» yarımadanıñ rus ealisine Ukrainadan ayırılma aqqını bermedi. Zapt etilgen topraqta yalıñız qırımtatarlar, qaray ve qırımçaqlar kelecegini belgiley bileler. Soñki eki halqnıñ vekilleri, maalesef, az qaldı. Tek qırımtatarlar qala. Olar yarımadanıñ rus statusını sovetler zamanına keri qaytuv olaraq köreler, bunıñ siyasiy alâmetleri de bar: millet mensüpligine köre basqı, medeniy assimilâtsiya, ana tili yasağı, tarihnıñ yañlış añlatılması ve tamır halqnı kelmeşekler olaraq kösterme ıntıluvları.
Medeniy memleketler Rusiye «referendumını» tanımadı. Eki buçuq yıl içinde Moskva Brüssel ve Washington Kremlniñ ukrain topraqlarında yapqanlarına köz yummacağına yaqınlaşmadı bile. Moskvanıñ işğal olunğan yarımada etrafındaki diplomatik çatışmada (büyük olmasa da) fayda körmege imkânı bar edi. Qırımtatar Milliy Qurultayında ekseriyetniñ aytqanlarına emiyet bermek kerek edi. Ya da tamır halqnıñ çoqluğı tanıycaq milliy idare organlarını şekillendirmek kerek edi.
Boysunğan «Milliy Qurultay» yarımadanıñ Rusiyege bağlı olmasına dair rey berüvni keçirir edi. Rusiye diplomatları ise bunı daa bir delil olaraq qullanıp olur ediler. Tamır halq bile BMT esas vesiqaları belgilegen aq-uquqları esasında «tuvğan yurtunda» yaşamağa azır. 2007 senesi qabul etilgen Birleşken Milletlerniñ tamır halqlar beyannamesi qırımtatarlarnıñ öz siyasiy qurulışlarını saqlap qalma ve pekitme imkânını kefil etmektedir.
Reberiyetinde şovinistler yer alğan Qırım «nazirler şurası» ve «devlet şurası» qırımtatarlarnıñ aqlarını sıñırlamaq içün elinden kelgenini yaptı
Nazariyede er şey mükemmel körüne edi, amma amelde Qırım «akimiyetiniñ» tamır halqqa nisbeten tam bir strategiyası olmağanı añlaşıldı. O vaqıt Rusiye prezidentiniñ daimiy temsilcisi olğan Oleg Belaventsev Şimaliy Kavkazda qullanılğan usullarnı kirsetmege tırıştı: para, şantaj, boysunmağanlarğa qarşı basqı. Aynı vaqıtta, reberiyetinde şovinistler yer alğan Qırım «nazirler şurası» ve «devlet şurası» qırımtatarlarnıñ aqlarını sıñırlamaq içün elinden kelgenini yaptı. Ana tilinde tasil berilmesi darma-dağın etildi.
2014 senesi baarden küzge qadar Kreml ve onıñ Qırımdaki hızmetçileri Meclisni «boysundırmağa» tırışıp, şimdiki «spiker muavini» Remzi İlyasov etrafında toplaşqan Qurultay delegatlarını sıylay ediler. Halq deputatları Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovnıñ kirişleri yasaq etilgen soñ Qurultayğa benzetip, «Qırımnıñ qırımtatar areketini» şekillendirmege tırıştılar.
Anda qırımtatar memurlarını zornen topladılar, amma halq olarnı kerçekten öyle de tanımadı. Belli ki, İlyasovnı idare etken «spiker» Vladimir Konstantinovnıñ etrafında Rusiyege qoltutqan Qurultay «saylavları» meselesi bar edi. Halq böyle bir «maskaradnı» körmemezlikke urır dep, bu ğayeden vazgeçtiler. Kreml ögünde cumhuriyet «akimiyeti» böyle bir masqarağa azır degil edi. Qırım «Devlet şurası» saylavları kösterdi ki, qırımtatarlar siyasiy oyunlarda iştirak etmeycek.
Qırımtatarlar – Kreml yutturğan altın aktsiyadır. (Mücize oldı deyik) Moskva ve tarafdarları Qurultayğa oşağan bir şey qurıp, istegen qararlarnı alsalar da, netice sıfır olacaq. Rusiyeniñ ğamlı olıp meşur olğan Vitaliy Çurkin BMT toplaşuvlarında qırımtatarlar Qırımnıñ Rusiye statusına qoltuta kibi laflarnı biñ de aytsa, bunı boş laf olaraq körecekler.
Sergey Stelmah, siyasiy közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
4. Sınıf Matematik Çalışma Kitabı Meram Yayınları Cevapları
4. Sınıf Matematik Çalışma Kitabı Meram Yayınları Cevapları
Diğer Makaleler...
- 4. Sınıf Matematik Çalışma Kitabı Meram Yayınları s. 22
- 4. Sınıf Matematik Çalışma Kitabı Meram Yayınları s. 65
- 4. Sınıf Matematik Çalışma Kitabı Meram Yayınları s. 1
- 4. Sınıf Matematik Çalışma Kitabı Meram Yayınları s. 14
- 4. Sınıf Matematik Çalışma Kitabı Meram Yayınları s. 19
- 4. Sınıf Matematik Çalışma Kitabı Meram Yayınları s. 2
- 4. Sınıf Matematik Çalışma Kitabı Meram Yayınları s. 15
- 4. Sınıf Matematik Çalışma Kitabı Meram Yayınları s. 43
- 4. Sınıf Matematik Çalışma Kitabı Meram Yayınları s. 38
- 4. Sınıf Matematik Çalışma Kitabı Meram Yayınları s. 36
- 4. Sınıf Matematik Çalışma Kitabı Meram Yayınları s. 181
- 4. Sınıf Matematik Çalışma Kitabı Meram Yayınları s. 158
- 4. Sınıf Matematik Çalışma Kitabı Meram Yayınları s. 122
- 4. Sınıf Matematik Çalışma Kitabı Meram Yayınları s. 119
- 4. Sınıf Matematik Çalışma Kitabı Meram Yayınları s. 118
- 4. Sınıf Matematik Çalışma Kitabı Meram Yayınları s. 112
- 4. Sınıf Matematik Çalışma Kitabı Meram Yayınları s. 105
- 4. Sınıf Matematik Çalışma Kitabı Meram Yayınları s. 104
- 4. Sınıf Matematik Çalışma Kitabı Meram Yayınları s. 31
- 4. Sınıf Matematik Çalışma Kitabı Meram Yayınları s. 25


text:
10-11 şilde künderi Moñğolïyanıñ qazaqtar şoğırlanıp qonıstanğan Bayan-Ölgeydiñ ortalığı Ölgïy qalasında köp mölşerde burşaq jawıp, sonıñ saldarınan sel ağıp, 130-ğa jwıq üydi şayıp ketken.
Resmï emes mälimetter boyınşa seldiñ saldarınan 2 eresek adam jäne 4 bala qaza tapqan. Aymaq bïligi eşqanday resmï aqparat taratpağandıqtan, äzirge oqïğadan zardap şekkender twralı naqtı mälimetter joq.
Tabïğï apat qalanıñ eki awdanın qamtığan. Qalalıq äkimşilik der kezinde jumıldırılğan qutqarwşılardıñ kömegimen seldi basqa arnağa burıp ülgergen. Aymaq ortalığında ornalasqan 6-şı jäne 9-şı awdandar awmağında jürgen seldiñ zardaptarın joyu jumıstarı äli jalğasıp jatır.
Äkimşilik qala turğındarın köşirip, qaytadan sw basw qawpi bar degen jerlerde turğan üy ïelerine qawipsiz jerlerden orın berip, turğındardı kïiz üyge ornalastırwda.
Oqïğa kwägerleriniñ aytwınşa, 6-şı awdannan 7 üy, 9-şı awdannan 120-day üy paydalanwğa müldem jaramsız bolıp qalğan.
Degenmen, qala bïligi äzirge tötenşe jağday jarïyalağan joq.
Fotolar älewmettik jelidegi Amantai Shamshii paraqşasınan alındı.
Kommentarïï


text:
Mart 24-te Aqyar devlet universitetiniñ zalında qayd etilgen Yunanistannıñ milliy ğayrıdan doğuv kününde, ilhaq etilgen Qırımdaki yunan milliy-medeniy muhtariyetiniñ reisi İvan Şonus Rusiye prezidenti Vladimir Putinni «Yunanistan ve bütün dünyanı azat etmege» davet etti.
Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Şonus: «Rusiyede etnik aqlarnı qullanmaq içün bütün şaraitler yaratıldı. Yunanlar mustaqillikni qazansa da, geopolitikada şimdi bizim tarihiy vatanımızğa büyük tesir bar. Yunanistannıñ azat etilmesi – bizde mında, Rusiyede, bizde mında, Qırımdadır. Biz, Rusiyeniñ zemaneviy yunanları, baş komandan Putinge bütün dünya ve Yunanistannı azat etmege imkân berecekmiz», – dedi.
Kremlniñ kontroli altında olğan Aqyar ukümetiniñ vekili Vladimir Kolesnikov, milliy cemiyetlerni Rusiye ukümetinen daa sıqı surette emekdaşlıq yapmağa, grantlar almaq içün muracaat etmege, türlü leyhalarda iştirak etmege davet etti.
Yunan cemiyetiniñ aveskâr artistleri yunanlarnıñ qurtulış mucadelesi aqqında spektaklni kösterdiler.
Bayramda olğanlarğa Rusiye ve Yunanistan bayraqları ile «Tavrida» gazetasınıñ nushaları berildi.
Yunanistannıñ milliy ğayrıdan doğuv künü bayramı, yunanlarnıñ dört yüz yıllıq Osmanlı idaresinden azat olğanlarınıñ hatırasına qayd etile. Yunanlar bu künde adet üzre 1821-1829 senelerindeki inqilâpta elâk olğanlarnı añalar.


text:
Bazarertesi künü, iyülniñ 7-de, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev Türkiyede bulundılar.
Bunı Türkiye tış işler nazirligi bildire, dep haber ete QHA agentligi.
Ankarada olarnıñ Türkiye Cumhuriyetiniñ tış işler naziri Ahmet Davutoğlu ile qapalı körüşüvi olıp keçti.
Körüşüvden soñ Türkiye tış işler nazirliginiñ yolbaşçısı qırımtatar halqını qorquzacaq olğan er kesni olarğa nisbeten öz siyasetini deñiştirmege çağırdı.
Tış işler nazirligi Çubarovnıñ Qırımğa kiriş yasağını da takbih etti.
«Qırımtatarlar qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ ve Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovnıñ Qırımğa kiriş yasağınıñ lâğu etilmesini bekleyler. Bizler qırımtatar halqına munasebetini deñiştirmege çağıramız, – dep aytalar tış işler nazirliginde. – Bizler eminmiz, Meclis yolbaşçılığında qırımtatar halqı bu qıyın devirni birlik-beraberlikte keçer. Barışıq, demokratik ve uquq yolunen bu künlerni keçmişte qaldıracaq. Er daim olğanı kibi Türkiye qırımtatarlarnen beraber olacaq».
Bundan evel bildirilgeni kibi, Geniçsekten qaytqan Meclis reisi Refat Çubarovnı Qırımğa kirsetmediler. Oña Rusiyege 5 yıl devamında kelmege yasaq etildi.
Ukraina tış işler nazirligi bunıñ kibi areketlerni takbih etti.
Qırım «baş naziri» Sergey Aksönov jurnalistlerge bergen malümatqa köre, Çubarovnıñ yarımadağa kiriş yasağı «onıñ Qırımda milletlerara zıddiyet olması içün faaliyetinen» bağlı.


text:
Rusiye Havfsızlıq şurasınıñ başı Nikolay Patruşev «Moskovskiy komsomolets» gazetasına bildirgeni kibi, Rusiye tarafınlan Qırım işğali «halqara uquq qaidelerine» ve BMT nizamnamesine lâyıq olğan edi.
Onıñ fikrine köre, «Qırımnıñ Rusiye terkibine kirmesi yerinde yarımadada qan töküvi ola bile edi».
Rusiye Havfsızlıq şurasınıñ kâtibi Ukraina yolbaşçılığını takbih etti ve olarnı «memleketniñ Rusiyeden uzaqlaşmasına yönelgen yabancı iradesini yerine ketirgen AQŞ tarafdarları» olaraq adladı. Bunıñ ile o şuña da diqqat etti ki, Donbass Ukraina terkibinden çıqmadı ve Ukrainanıñ bölünmesi Moskvanıñ merağında olmağanını bildirdi.
Bundan da ğayrı Patruşev şunı da qayd etti ki, AQŞ Rusiyeni zayıflaştırmaq içün «onıñ qocaman mineral resurslarına irişimni elde etmege» tırışa. Rusiye ve Ğarp arasında munasebetlerniñ bozuluvında da Patruşev AQŞnı qabaatladı.
Patruşev dey ki, «AQŞ dünyada ileri memleket olmağa istey».
«Olarğa küçlü Rusiye kerekmey. Aksine, memleketimizni mümkün olğanı qadar zayıflaştırmağa isteyler. Bu maqsatqa irişmek içün, Rusiye Federatsiyasınıñ dağılması da mümkün. Birleşken Ştatlar içün Rusiyeniñ zengin resurslarına irişim açılır», – dey o.
Keçken afta Londonda FSB sabıq hadimi Aleksandr Litvinenkonıñ öldürüvi şaraitleri aqqında aşkâr etilgen malümatlarda Patruşev onıñ öldürüvi boyunca ameliyatnıñ yolbaşçısı olaraq belgilendi.


text:
«E, men endi kettim. Men Qırımğa bazı meselelerni çezmek içün kelgen edim, ailem ise çoqtan berli mında degildir», – dedi o neşirniñ jurnalistlerine.
Bunıñnen beraber o, dos-doğru bir şey aytıp olamay, çünki «informatsion cenk vaqıtanda» iç bir intervyü ve izaat bermemege qarar alğan eken.
Mihail Kapustin yaşaycaq memleketini de aytmadı, tek Ukraina olmaycağını qayd etti. «Başta Ukrainağa köçmege istey edim, amma öyle oldı ki, daa uzaqqa ketmege mecburım», – dedi o.
Mihail Kapustin Qırımdan mart ayında ketti. Bazı vaqıt devamında Kiyevde yaşay edi.
Aqmescitte «referendum» arfesinde belgisiz şahıslar Ner-Tamid sinagoga binasınıñ ögüni svastika ve küfür sözler ise yazıp çıqtılar. Qırımnıñ yeudiy teşkilât ve toplulıqlarınıñ birliginde işbu vandalizm eylemi Ukrainanıñ kergin içtimaiy-siyasiy vaziyet ile bağlı olğanını qayd ettiler.


text:
AB ve ABD tarafından Rusiyege qarşı kirsetilgen sanktsiyalar, Ğarp olarnıñ semeresiz olğanını añlağan soñ lâğu etilir dep ayttı Rusiye prezidenti Vladimir Putin, iyünniñ 7-nde er yıl keçirgen «Canlı bağ» esnasında.
«Bu tazyıq, bizim ortaqlar, qullanğan usullar faydasız, semeresiz, er keske zarar bergenini añlağan soñ lâğu etilir. Rusiye Federatsiyasınıñ menfaatlarını esapqa almaq kerek olacaq», – dedi o.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin iyünniñ 7-nde er yıl keçirilgen «Vladimir Putinnen canlı bağ»da çıqış yapacaq. Canlı bağğa soñki 10 yıl içinde ilk defa iç seyirci davet etilmedi. Matbuat hızmeti haber etkenine köre, bu hususan «diqqatni teleseyircilerniñ sualleri üzerine toplamaq» içün yapılğan. Rusiye prezidentine berilgen sualler studiya ekranına çıqarıla.
ABD prezidenti Donald Trump orta ve yaqın mesafege uçqan raketalarnen bağlı Muqavelen bozğanı içün öz ükümetine Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalar planını azırlamağa avale etken edi. Buyruq mayısnıñ 16-nda Beyaz evniñ saytında derc etilgen edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsını qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Rusiye vatandaşlığını qabul etken Qırım sakinlerini arbiy cedvelge aluv esnası dekabr 20-de yekünlenmeli, dep tenbiyeley Aqmescitniñ Qırım arbiy komissarlığı.
Bu aqqında malümat Aqmescit şeer şurasınıñ saytında yerleştirildi.
«Arbiy cedvelge kirsetilecek er keske kelip, cedvelge adını yazdırmağa rica etemiz. Diqqatıñıznı celp etemiz: 2014 senesi dekabr 20 kününe qadar arbiy cedvelge adını yazdırmağan insanlar 2015 senesi yanvar 1-den itibaren qanunğa köre memuriy mesiliyetke çekilip, para cezasını alacaqlar», – aytıla beyanatta.
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev bildirdi ki, işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnı arbiy cedvelge yazdıralar, yanvar 1-den itibaren ise Rusiye Federatsiyası ordusına askerlikke çağırıp başlaycaqlar.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Aqmescit – Resmiy sımalar Qırımnıñ aman-aman er bir sakini Rusiye pasportını aldı, dep aytsa da, Federal migratsion hızmetiniñ (FMH) bölükleri yanında alâ daa büyük nevbetler tura. İnsanlar bir aftadır mında kelip, Rusiye Federatsiyası vatandaşlığını qabul etmek içün ya da yarımadada bulunuv müddetini arttırmaq içün vesiqalarnı teslim etip olamaylar. Elektron nevbet terminalları öyle de qoyulmadı.
Aqmescitniñ Merkeziy rayonındaki FMH bölügi yanında bir qaç nevbet tizile, er biri bir qaç on insandan ibarettir. Sıra almaq içün vesiqalarnı qabul etecek odanı bilmeli.
Bir nevbet Rusiye pasportını almaq içün; ekincisi – migratsion kartınıñ müddetini arttırmaq içün, angi odağa muracaat eteceksiñiz – ilânda yazıla, – dep haber ete çette turğan qız. Azbar tarafına açılğan qapudaki ilânda vesiqalar cedveli, qabul künleri ve gümrük bergisiniñ esabı qayd etilgen. Yıl başından itibaren Rusiye pasportını almaq içün 300 ruble ödemeli. Coyulğan ya da qullanuv müddeti keçken pasport içün 1500 ruble alalar.
Toplaşqanlar arasında cedvel tizgen faaller de bar. Genç soyadını ayta: birisi seslenmese, onıñ adını sileler. Cedvelden silinmemek içün mütehassısqa kirgenine qadar er saba bölükke kelmelisiñ.
– Men bugün saba keldi, cedvelde 145-inci olam, saat 12 oldı, ne vaqıt kirecegimni bilmeyim, – dep şikâyet ete genç.
Adamlarnıñ aytqanına köre, qabul künleri hadimler 10-12 adamnı qabul eteler. Kirip olamağanlar ertesi künü keleler. Bazıları sıra kelgenine qadar afta devamında er kün FMH bölügine kelmege mecburlar. Küçük bala ile qadın ya da ihtiyar – mında farq etmey.
Daa bir nevbet öz başına tizile – direkte 77-nci odağa kirecek olğanlarnıñ soyadları ile kâğıt asılğan. Cedvel içün mesüliyetli kişiniñ telefonı da bar.
Nevbette turğanlar arasında sıq-sıq qavğa yüz bere: adını yazdırmağanlar doğru odağa keteler, lâkin adamlar buña izin bermeyler.
Toplaşqanlar azbarda degil, binağa kirip bekleseler, ne olur sualine kirişte turğan «samooborona» vekilleri bölük hadimleriniñ işine keder etecekler, dep cevap bereler.
Terminallar çalışmay
Qırım akimiyeti vade etken elektron nevbet terminalları FMH bölüginde öyle de çalışıp başlamadı. Ne vaqıt olacaq sualine hadimler cevap berip olamaylar.
Keçken aftanıñ ortasında Qırım Nazirler şurası reisiniñ birinci muavini Mihail Şeremet Aqmescit rayonı boyunca bölükni ziyaret etip, bu künleri terminallar çalışıp başlaycaq, dep vade etken edi. Onıñ bildirgenine köre, Qırımdaki FMH bölüklerinde bunıñ kibi terminallar qoyuldı, ve olarnı işke azırlaylar.
«Bir-eki kün içinde bu işni bitirecekmiz, dep tüşünem. Terminallar çalışıp başlağan soñ adamlar bütün kün FMH bölüginde beklemeycekler. Olarnıñ tam sanı ve vaqıtı olacaq», – dep tekrarlay Şeremetniñ aytqanlarını Nazirler şurasınıñ matbuat hızmeti.
Onıñ qayd etkenine köre, FMHnıñ er bir bölüginde terminalnıñ yanında adamlarğa yardım etecek insan olacaq. «Terminal işini bilmegen ihtiyarlarımız bar. Mesleatçılar bu mevzuda yardımcı olıp, pasport almaq içün ya da diger hızmetler içün kerek olğan vesiqalar aqqında da malümat berecekler», – dep qayd etti baş nazirniñ birinci muavini.
«Ava yahşı olğanına qadar»
Federal migratsion hızmetinden mezkür vaziyet aqqında malümatnı alıp olamadıq. Hızmetniñ yolbaşçısı Petr Yaroş bildirdi ki, Federal migratsion hızmetiniñ bölüklerinde olğan nevbetlerniñ sebebi yarımadanıñ Rusiyege «qoşulması» aqqında «referendum» vaqtında Qırımda bulunğanını mahkemede tasdıqlağan adamlarnıñ büyük sayısı ola.
«FMS organlarına mahkeme qararı ile kelgen çetel insanlarnıñ sayısı çoqtır. Tahminlerge köre, aman-aman 40 biñ kişi. Elbet de, Rusiye Federatsiyası tarihında böyle bir raqam iç bir vaqıt olmağan edi. Biz buña ilk sefer rastkelemiz», – dep ayttı Yaroş («Krıminform» malümatı).
Onıñ bildirgenine köre, bir adamnı qabul etmek içün bir saat kete. Aqmescit rayonındaki FMH idaresinde nevbet 250 insandan ibaret.
Yaroş dey ki, Federal migratsion hızmetiniñ hadimleri vesiqalarnı qabul etecek qoşma pencerelerni açalar ve mesleatlar keçireler. «Şimdi qoşma pencereler yaparıq (Aqmescit rayonında – muar.), vatandaşlıq meseleleri boyunca bir oda qabul etken olsa, masa qoyıp, eki yerde qabul etmege tırışamız. Pasportlarda hatalar olğan Rusiye vatandaşlarını ava yahşı olğanına qadar azbarda qabul etemiz. Mence, yaqın vaqıtta nevbetler meselesini al etecekmiz», – dep ayttı Yaroş.
Qayd etmeli ki, bu sene yanvar 14-te işke tüşürilgen migratsion qanunlarğa binaen, Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinden köçip kelgenler Ukraina vatandaşlarınıñ yarımadada bulunuv müddetini bozmamaq içün FMH bölüklerinde migratsion kartlarınıñ müddetini arttıralar. İçtimaiy ağlarnıñ Qırım qullanıcıları deyler ki, Qırımnıñ er bir şeeri ve rayonında FMH bölüklerinde aynı nevbetler tura.
Metinde Qırım yarımadasında resmiy şekilde qullanılğan ıstılalar mevcut


text:
Zaman olaraq 2014 senesi baarindeki vaqialardan uzaqlaşqan sayın, «referendumden» evelki ayatnı sağınğan Qırım sakinleriniñ sayısı ep artıp barğanını körip başladım.
Eger daa evel alem-aşkâre açıq olaraq o devirldeki yahşı künlerni tek aqaretlev manasında eslengen ise, al-azırda bir çoq insanlar o zamanlarda (Rusiye Qırımnı ilhaq etkenine qadar – QA) daa da yahşı, raat, şeñ ve bahtiyar olıp yaşağanları aqqında açıq-açıq aytmağa başlaylâr.
Men bügüv TVde körgen Qırımğa nasıl etip barmaq mumkün?Aleksandr Yuryev
«Referendum» zamanında kerçekten de Qırım sakinleriniñ bir qısmı Kremlniñ Kyivdeki «yavuz benderalar» aqqındaki propagandasınıñ tesiri altına tüşken ediler, lâkin vaqıt keçken soñ, insanlar aldatılıp qullanılğanlarınıñ farqına bardılar.
Artıq atta bir Rusiye tarafdarı olğan bir çoq faal ve cemiyetçilerniñ, Qırımnıñ yañı kerçeklerinden közü qaytıp başlay.
Qırımlı bloger Aleksandr Yuryevniñ bu hususnen bağlı fikri pek meraqlı.
«Men bügün «Krım 24» TV kanalında körgen Qırımğa nasıl etip barmaq mumkündir, acep. Anda er kes nazir aylığı ve pensiyası ala, yolları yahşı, Aqmesciti temiz, parklar içinde binalar qurulmay ve memurları da namuslı ve küleryüzli... Biletni ne yerden satın almalı?», – dep yaza o ictimaiy ağlardaa.
Rusiye akimiyeniñ kreslolarında yahşı etip yerleşip alğan Qırım sakinleri de bar. İşte bu soylârı er şeyni pembe gözlük arasından körip, «Rusiyege bağlı Qırımnı» maqtamağa devam eteler.
Qurumnıñ rusiyeli parlamentinde komfortnen yerleşip alğan eski rusofillerden biri olğan Sergey Şuvaynikov, ukrain siyasetçileri Qırım sakinleriniñ Ukrainadan bütünley vazgeçkenlerini añlap olamaylar dep ayta.
«…Ürmetke lâyıq olmağan siyasetçi-efendiler ve cemaat erbapları, esasını bir milliondan ziyade rus insanı teşkil etken Qırımnıñ çoqmilletli halqı, ilhaq maqsadınen bulunğan mustaqil okrainanıñ (devletniñ kenarı amnasında) terkibinde vasiylikten, vatandaşlıqtan vazgeçkenlerini añlamağa istemeyler. Bendera okrainasında qul ve ekinci derece vatandaş olaraq qalmaq istemediler...», – dep ayta deputat.
Qırım sakinleri Ukraina vatandaşlığından vazgeçken olsa, Ukrainanıñ qıta qısmına biometrik pasport almaq içün kelgen o yüz biñlerce insan kimdir, aceba?
Hucur şey, Şuvaynikov efendi aytqanına köre, eger Qırım sakinleri Ukraina vatandaşlığından vazgeçken olsa, Ukrainanıñ qıta qısmına biometrik pasport almaq içün kelgen ve qürültili aqımnen kelmege devam etken o yüz biñlerce insan kimdir, aceba? Em de Qırım sakinleri Ukrainanıñ iç pasportını muqayıtlıqnen ne içün sağlamağa devam etedir?
Ne içündir rusiyeli deputatnıñ sözleri kerçek manzaranen uyuşmay. Zaten, «Krım 24» kanalındaki kösterilgen manzara yañı Qırım kerçeklerinen uyuşmağa kibi, işte.
Yaqında arslanlar parkı olğan «Taygan»da çalışqan bir tanışımdan eşitkenime köre, park saibi Oleg Zubkov keçken afta biometrik pasport sımarlamağa ketken, lâkin ruisyeli sıñırcılar onı memuriy sıñırdan keçirmegenler, çünki onıñ boynunda rusiyeli prokuratura tarafından uydurılğan nevbetteki «iş» bar eken. Tanışımdan, o Ukrainanıñ qıta qısmına da barmağa qorqmaymı, onı işbirlikte qabaatlay bililer de dep sorağanımda, o tanışım, bu adam «tuvğan limanına qaytqanınen» bağlı bala quvançından çoqtan berli peşman olğanını ayttı.
Men bellesem, Qırımda bu şekilde peşman olğanlarnıñ ve istenilgen ukrain biometrik pasportını alğanlarnñ sayısı kün sayın ep artıp barmaqta.
Zarema Seitablayeva, Qırım sakini, bloger (telükesizlik maqsadı ile muellifniñ adı ve soyadı deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifade etilgen fikirler muelliflerniñ öz noqtai-nazarlarını aks etip, muarririyetniñ noqtai-nazarını aks etmeleri şart degil