text:
Sovet Sotsialistik Cumhuriyetleri Birliginiñ tarihında devlet tarafından biñlernen qabaatsız insannıñ öldürülmesinen bağlı facialı saifeler bar. Bugün o vaqıt aqqında o qadar çoq yazılğan ve aytılğan soñ, arhiv vesiqaları derc etilgen soñ – kommunizm qoruyıcıları ve qanlı diktator Stalinniñ tarafdarları alâ daa bar. Qırımtatarlarnıñ tarihında eñ qara künlerinden biri – 1938 senesi aprel 17 künü, qırımtatar halqınıñ ziyalıları qurşunğa tizilgen edi.
Buharintsı... zinovyevtsı... trotskistı...
İ daje vsâk, kto koso posmotrel!
Dela ih zlı i pomıslı neçistı:
V türmu ih! Na doprosı! Pod rasstrel!
Mı strah na obıvatelâ nagonim:
Vseh nenadejnıh – v lagernuyu pıl!
Mı Gitlera v terrore peregonim!
Kostâmi jertv üseyem vsü Sibir!
Şair Aleksandr Dıbinniñ «God 1937» şiiri Sovetler Birligi tarihında «Büyük terror» adını alğan deşetli devirni tam bir şekilde ifadeley.
1921 senesi qurulğan Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetinde (Qırım MSSC) yarımadanıñ milliy grupplarınıñ inkişafı, eñ evelâ qırımtatar halqınıñ ilerilemesi ilân etilgen edi. Qırımtatarlarnıñ tarihı, qavmiyatı, medeniyeti ögrenilmege başlağan edi, milliy mektepler, qırımtatar teatri açıldı, qırımtatar gazeta ve mecmuaları neşir etilmege başladı... Qırım MSSCniñ Moskvada Daimiy Temsilciligi bar edi – bu vazifeni er daim qırımtatarı yapqan edi.
Faqat 1920-nci seneleriniñ ekinci yarısından itibaren yerli «milletçilik» ile küreş şiarları altında devamlı repressiyalar keçirildi. 1928 senesi mayıs ayında sovet milliy cumhuriyetleri tarihında ilk sefer Qırım MSSC yolbaşçısı Veli İbraimov mahküm etilgen ve qurşunğa tizilgen edi. Bundan soñ qırımtatar firqa reberlerine qarşı basqılar sıq-sıq yapılmağa başladı. Kollektivizatsiya zamanında tahminen 30 biñ qırımtatarı – «kulak» qorantalarınıñ başları ve azaları yoq etilgen ya da yarımadadan sürgün etilgen edi.
1930-ıncı seneleri Stalinniñ kursu amelde büyük devletçilikniñ ğayrıdan tiklenmesine yönelgen edi. Veli İbraimovnıñ qurşunğa tizilüvinden soñ qırımtatarlarnıñ tarihında yañı facia yüz berdi – lâkin bu sefer qurbanlarnıñ sayısı daa ziyade oldı... Qabaatsız qurbanlarnıñ.
«Stalinniñ cedvelleri» – Stalinniñ şahsiy cezası ve onıñ Birlik bolşevikleriniñ kommunistler firqasınıñ Merkeziy komiteti Siyasiy bürosınıñ yaqın ortaqlarınıñ cezası boyunca farqlı ceza berilgen adamlarnıñ adları – çoqusını qurşunğa tizmek qararı çıqarılğan edi
«Stalinniñ cedvelleri» – Stalinniñ şahsiy cezası ve onıñ Birlik bolşevikleriniñ kommunistler firqasınıñ Merkeziy komiteti Siyasiy bürosınıñ yaqın ortaqlarınıñ cezası boyunca farqlı ceza berilgen adamlarnıñ adları – çoqusını qurşunğa tizmek qararı çıqarılğan edi. 1938 senesi mart 5-ke ait cedvelde qırımtatar ziyalıları bar: Asan Sabri Ayvazov, Yaqub Ablâmitov, Yaqub Azizov, Osman Aqçoqraqlı, Ramazan Aleksandroviç, Üsein Bodaninskiy, Yağya Bayraşevskiy, Cafer Gafarov, Kerim Cemaledinov, Suleyman İdrisov, İbraim İsmailov, Abdulla Lâtif-zade, Fevzi Musanif, Mamut Nedim, Abduraim Samedinov, İlyas Tarhan, Server Trupçu, Seitcelil Hattatov, Bilâl Çagar ve başqaları. Bular cedvelde olğan eñ belli şahıslar. Faqat belli olmağanlar, «adiy» insanlar, ne qadar çoq edi – olarnıñ tercimeiyallarını bizler artıq ögrenemeycekmiz...
Bir kün – ve bir sıra münever yoq oldı. Üç kün içinde ise asırlar devamında Qırımda yaşağan halqnıñ taqdiri deñiştirildi – qırımtatarlarnıñ 1944 senesi mayıs 18-20 künleri olğan sürgünligi şu qadar sürdi...
Esas sual – olarnıñ qabaatı bar edimi ve olğan olsa, sovetler rejimi ögünde ne qabaatları olğan...
Misal olaraq, Üsein Bodaninskiy. Ressam, sanatşınas, qavmiyatçı, tarihçı, Qırım boyunca atiqiyat ve qavmiyat ekspeditsiyalarnıñ teşkilâtçısı ve reberi, qırımtatarlarnıñ ilk milliy müzeyi – Bağçasaray saray müzeyiniñ – tesisçisi ve müdiri. Resmiy hasiyetnamelerden birinde şöyle aytıla: «Bağçasaray müzeyiniñ müdiri Üsein Bodaninskiy – qırımtatar medeniyetini yahşı bilgenlerden biri. Qırımtatarlar arasında büyük alimlerden biri. Sanatşınas. Bediiy zenaatqa saiptir». Lâkin bu büyük insan 1934 senesi Bağçasaray müzeyinde işten boşatılğan edi. Soñra Moskva ve Gürcistanda qurucılıqta ressam-dekorator olıp çalıştı. 1937 senesi Tbilisinde milletçilikte qabaatlanıp apiske alındı. Mahkeme ükmü – eñ büyük ceza. 1938 senesi aprel 17-de Aqmescitke qurşunğa tizildi.
Bu kün Osman Aqçoqraqlı içün de ömrüniñ soñki künü oldı. Bu alimniñ entsiklopedik bilgileri bar edi – tarihçı, felsefeci, atiqiyatçı, folklorcı, muqaddeme ustası, oca, yazıcı. Alim er daim ilimnen oğraşmaq istedi – qırımtatar yadikârlıqlarını, öz halqınıñ tarihı ve medeniyetini ögrenmek istedi, faqat... – olmadı.
1934 senesi yazda Osman Aqçoqraqlı milletçilikte qabaatlanıp oca vazifesinden boşatılıp, Qırım Pedagogika institutından işten boşatıldı. Belli bir müddet devamında komsomol mektebinde coğrafiya derslerini berdi, soñra tatasına Bakuğa köçip ketti. 1937 senesi aprel 5-te (başqa malümatlarğa köre – 7-de) yaqalanıp, Aqmescitke yollanğan; İsmail Gasprinskiyniñ pantürkizm ğayelerini maqtav, akisinqilâp ve casuslıq teşviqatında qabaatlandı. Mahkemede qabaatı olmağanını ayttı. 1938 senesi aprel 17-de SSCB Yüksek Mahkemesi Yuqarı Kollegiyasınıñ çıqış sessiyasında oña eñ büyük ceza berildi, o künü de qurşunğa tizildi.
Şair, filolog, edebiyatşınas, oca Abdulla Lâtif-zade Aqmescitte oca qorantasında dünyağa keldi. Balalıq çağını Qırımnıñ şimalinde keçirip, qırımtatar şivelerini yahşı ögrengen edi. Soñra uzun bir zamandır oqudı, şiir yazdı, ocalıq yaptı. 1915 senesinden itibaren 1917 senesine qadar askerlik yaptı. İnqilâp yılları Lâtif-zade Qurultay faaliyetinde iştirak etken edi. Qırım MSSC qurulğan soñ sovet akimiyeti ile işbirlik tutmağa başladı, zenaat birliklerinde çalıştı. 1927-30 yılları – qırımtatar tilini arap urufatından latin urufatına keçirüv kampaniyasınıñ faal iştirakçisidir; yañı türk elifbesi komitetiniñ mesüliyetli kâtibi. Moskvadaki Sanatşınaslıq devlet akademiyasına aspiranturağa yollanğan edi. Qırımğa qaytqan soñ ocalıq yaptı. 1937 senesi mart 21-de «milletçi» olaraq işten boşatıldı, aprel 19-da ise apiske alınğan edi. 1938 senesi aprel 17-de qırımtatar medeniyetiniñ bir sıra diger müneveri ile beraber Aqmescitniñ İçki işler halq komissarlıq apishanesiniñ (NKVD) azbarında qurşunğa tizilgen edi.
Asan Sabri Ayvazov – büyük cemaat erbabı, oca, yazıcı. 1917-1918 seneleri Ayvazov – «Millet» gazetasınıñ muarriri, Qurultay reisi olaraq eki kere saylanğan edi, Qırım ülke ükümetiniñ Türkiyedeki elçisi olğan edi. Qırımda Sovet akimiyeti tiklengen soñ Merkeziy İcra komitetniñ tercimanlıq bölüginde çalıştı, 1922 senesinden itibaren pedagogika institutında arapça ve türkçe ders bergen edi. 1926-1927 seneleri onıñ tilşınaslıqqa dair bir qaç maqalesi «Yeñi dünya» gazetası, «İleri» ve «Oquv işleri» mecmualarında basıldı; «Köz-aydın» bala mecmuasınıñ muarriri olıp çalıştı. 1930 senesi apiske alınğan, amma eki aydan soñ azat etildi. Yedi yıldan soñ, 1937 senesi aprel 5-te, tekrar apiske alınğan edi. 1937 senesi dekabr 27-de apiste olıp, Asan Sabri Ayvazov taqiqatçığa 1930 senesinden itibaren NKVD organlarınıñ gizli agenti olğanını bildirdi. Sorğu protokolına inansaq, o, «NKVD agenti olıp, digerlerniñ sovetlerge qarşı faaliyeti aqqında malümatnı gizlegenini» aydınlattı. 1938 senesi aprel 17-de qurşunğa tizildi.
Daa bir meşur cemaat erbabı, teatr tenqitçisi, 1928-29 seneleri Qırım MSSC maarif halq komissarı olğan Mamut Nedim, em de yazıcı, belli siyaset erbabı İlyas Tarhan öldürilgen ediler. 1925 senesinden itibaren Tarhan Qırım MSSCde firqada çalışqan edi. 1931 senesi fevral ayından itibaren Merkeziy İcra komitetini, 1934 senesi avgust ayından itibaren de Qırım yazıcıları birliginiñ yolbaşçısı olğan edi. Onı «sovetlerge qarşı pantürkizm casus-diversion terroristik teşkilâtınıñ reberlerinden biri» olğanında qabaatladılar. Mahkemede qabaatını tanımadı. SSCB Yüksek Mahkemesi Arbiy kollegiyasınıñ çıqış sessiyası tarafından mahküm etilgen, ve aprel 17-de idam etildi.
1938 senesi aprel 17-de qurşunğa tizilgen insanlarnıñ tercimeiyallarını daa yaqında arhiv malümatlarına (kene de bütün malümatlarğa degil!) irişim imkânını qazanğan tedqiqçiler ğayrıdan tikleycek. Bu künni ise – 1938 senesi aprel 17 kününi – bizde, balalarımızda, başqalarda, adamlarnı yoq etken rejimlerniñ ögünde qabaatı olmağanlarda bir daa tekrarlanmasın dep, aqılımızda qaldırmaq kerekmiz.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


c: text/html

text:
Ukrainadaki Amerika Qoşma Ştatları elçihanesi yolbaşçısınıñ muavini George Kent Rusiyeni yarımadada mustaqil kütleviy haber vastalarına yapılğan basqını toqtatmağa çağırdı. O, «Qırım jurnalistlerine qoltutmaq içün» Qırım.Aqiqat muarririyetini ziyaret etip, Rusiye işğal etken yarımadada çalışqan jurnalistlerniñ riskini qayd etti.
«Mence, Qırım.Aqiqat jurnalistleriniñ işi em yarımadada, em de qıtada kütleviy haber vastaları aqlarınıñ qorçalanması içün pek müimdir. Doğrudan-doğru Qırımda adiselerni aydınlatqan jurnalistler qırımlılarğa, ukrainlerge ve bütün dünyağa büyük hızmet eteler. Olar öz işini yapıp, büyük riskke oğratılalar», – dep ayttı o.
George Kent «jurnalist işlerini serbest, basqısız ve yalan qabaatsız alıp barsınlar», dep muracaat etti Rusiye akimietine.
Ukrainadaki Amerika Qoşma Ştatları Elçihanesi yolbaşçısınıñ muavini öz ümüdini bildirdi: Qırımda cinaiy iş açılğan jurnalist Nikolay Semena «ve başqa Rusiye akimiyeti sebebinden zor vaziyette qalğan jurnalistlerge öz işini devam etmege ruhset berirler».
Aprel 19-da Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya kütleviy haber vastalarında basılğan maqaleler içün Rusiye qanunlarına köre «separatizm» maddesi boyunca Qırım jurnalistine qarşı cinaiy iş açtı. Jurnalistniñ adını va soyadını aytmadı. Soñra Nikolay Semena aqqında söz yürsetilgeni belli oldı. Tintüv vaqtında uquq qoruyıcılar Radio Svobodanıñ Qırım.Aqiqat leyhası ile bağlarnı qıdırdılar. Uquq qoruyıcılar eki bilgisayar, malümat taşıyıcılarını aldılar ve jurnalistni sorğuğa çektiler, dep ayttı oğlu Dmitriy.
Soñra Radio Svoboda ile közetici olaraq çalışqan Nikolay Semena yarımadanı terk etmemek şartı ile azat etildi. O, «Rusiye topraq bütünligini bozması» qabaatlarını red ete.
Adliyecisi Emil Kurbedinov tintüvler keçirilgenini ve daa eki jurnalist yaqalanğanını ayttı.
Qırımnıñ Rusiyege boysunğan prokuraturası saytında daa bir sıra jurnalist boyunca cinaiy işler aqqında malümat peyda oldı. Adları ve soyadlarını aytılmay. Kütleviy haber vastaları malümatına köre Aqmescitte, Yaltada ve Aqyarda 7 evde tintüv keçirildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiyeniñ Qırım işşğali devamında yarımadağa 1,5 biñ arbiy tehnika ketirildi. Rusiye ordusınıñ sayısı 40 biñge qadar arttırıla bile. Bu aqqında ATO matbuat merkezi bildire.
«Yarımadanıñ şimdiki vaziyetine köre, Qırım Ukraina içün arbiy ceetten telükeli bir yönelişke çevirile, Qırımdan Ukraina içün arbiy-strategik telüke bar. Ukraina kelecek yılları içün mudafaa strategiyasını tizgende bunı köz ögüne almalı», – aytıla beyanatta.
RNBO bildire ki, ukrain arbiyleri işğal etilgen Qırımda Rusiye arbiy tehnikasınıñ areket etkenini qayd ete. Qırım şimalinde Rusiye Federatsiyası Silâlı Quvetleriniñ bölükleri ep areket ete.
Rusiye Federatsiyasınıñ mudafaa naziri Sergey Şoygu dedi ki, Ukrainadaki vaziyet kerginleşkeni ve kendi sıñırlarnıñ yanında çetel arbiyler çoqlaşqanı sebebinden Qırım yönelişinde ordunı pekitmeli.


text:
13 sentâbr: Qırımtatarlar halq ögünde keçirgen diplomatiyanıñ strategiyası. Tamır halqlar aqqında BMT deklaratsiyasınıñ 10-ci yıllığı sebebinden yekünleyici tedbir
Sentâbrniñ 13-de saat 10.00-da “Ukrinform” haber agentliginde “Tamır halqlar aqqında BMT deklaratsiyasınıñ 10-ci yıllığı sebebinden qırımtatarlar halq ögünde keçirgen diplomatiyasınıñ yekünleyici tedbiri” mevzusında tögerek masa keçirilecek. (2-ci salon)
Teşkilâtçılar: Ukraina haber siyaseti Nazirligi; Qırımtatar resurs merkezi; İnsan aqqlarından Estoniya institutı; qırımtatar halqı meselelerinden Ukraina Prezidenti Vekâletlisiniñ hızmeti; Qırım Muhtar Cümhuriyetinde Prezidentniñ Vekâlethanesi.
İştirakçiler: Mariam Uolet – (UNIPFII) tamır halqlar meselelerinden BMT daimiy forumınıñ başlığı – Skype vastasınen; Refat Çübarov - Milliy Meclis reisi; Eyt Kukk – insan aqqlarından eston İnstitutınıñ müdiri; Emine Ceppar – Ukraina haber siyaseti Naziriniñ Birinci muavini; Olivyer Loode - insan aqqlarından eston İnstitutınıñ eksperti; Eskender Bariyev – “Qırımtatar Resurs Merkezi” cemaat teşkilâtınıñ başlığı; Borıs Babin – Qırım Muhtar Cümhuriyetinde Ukraina Prezidentiniñ temsilcisi.
Qısqaca. “Tögerek masa” keçirilmesiniñ maqsadı – Ukraina içün Konventsiya aktualliginiñ muzakeresi, 2015-2017 seneleri Qırımtatarlar halq ögünde keçirgen diplomatiya Strategiyasınıñ ekiyıllıq leyhasınıñ neticelerini muzakere etüv.
Ukrainada ve dünyada iç bir müim vaqianı qaçırmañız! Bu künniñ tolu anonsını (044) 244-90-88 telefonı, ya da [email protected] e-mail boyunca sımarlañız.
“Ukrinform” adresi:B.Hmelnitskogo soq., 8/16 (“Teatralna” m.st)
Kontakt telefonları: (044) 279-20-60, 279-00-05
KHV qayd etilmesi [email protected] adressi boyunca.
Kiriş iş şeadetnameleri ve Milliy jurnalistler toplulığı varaqaları boyunca.
Cedvel


text:
Qırımtatar faali, Kefe regional meclisiniñ azası Suleyman Kadırov dey ki, yarımadada onı Ukrainağa qoltutqanından sebep taqip eteler. O, FSB hadimleri ekspertizağa yollağan videonı izaatlağanını hatırlamay, dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa.
«2016 senesi mart 29-da «Qırım – Ukrainadır» izaatını yazğanım ile qabaatlaylar. Amma bunı yazğanımnı hatırlamayım. Men Ukrainağa qoltuttım ve qoltutam, amma bunı yazğanımnı hatırlamayım. Mence, mahsus hızmetler meni yerime oturtmaq içün manaçıq uydurdılar», – dep ayttı Kadırov.
Kadırovğa ekspertiza vaqtında ögrenilecek video muracaatını Demyan Demyançenko adında biri yazğanını ögrendi. Anda «Qırım» göñülliler taqımı batalyonına maddiy yardım köstermek çağıruvları mevcuttır.
Salı künü, oktâbr 18-de, FSB hadimleri Suleyman Kadırovnı lingvistik ekspertiza keçirilecegine dair qarar ile tanış ettiler.
Hatırlatam, oktâbr 5-de Rusiye uquq qoruyıcıları qırımtatar faali Suleyman Kadırovnıñ evine tintüv keçirmege keldi. Tintüv vaqtında bilgisayar ve telefon alındı. Tintüv mahkemeci Rodionov İgor İvanoviçniñ Rusiye Federatsiyası sıñırlarını tanımamaq ve «Asker» qırımtatar batalyonına qoltutmaq çağıruvlarını ögrenme Qararı esasında keçirildi.
Oktâbr 11-de Suleyman Kadırovğa qarşı separatizm içün cinaiy iş açıldı.
İşğalden soñ Qırımda mustaqil mühbirlerde, qırımtatar faallerinde ve Meclis azalarında kütleviy tintüvler sıq-sıq keçirilip başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevet çekkenini bildirdi ve basqıncılıqnı toqtatmağa çağırdı. TİN halqara toplulıqqa muracaat etip, Rusiye insan aqları ve ifade serbestligini bozmasın, ukrain siyasiy mabusları ve esirlerini azat etsin dep, oña qarşı bütün uquqiy ve siyasiy basqı usullarını qullansın istedi.


text:
Bağçasaray şeer şurası yanvar 27 künü keçirilgen toplaşuvda Bağçasaray şeer şurasınıñ reisi Sergey Kutayev, muavini Oleg Daperko, şeer memuriyetiniñ başı Yuriy Gulâyevniñ istifasını qabul etti, dep bildire Qırım akimiyetine yaqın olğan Krıminform saytı.
Neşirniñ malümatına köre, memurlar vazifelerinden öz istegi ile çıqmaq içün ariza yazğanlar.
Memurlarnıñ istifası qabul etilgeninden soñ, toplaşuvda teneffüs ilân etildi. Beklenilgeni kibi, yaqın zamanları Bağçasaray şeeriniñ yañı yolbaşçılığı teşkil etilecek.
Sergey Kutayev Bağçasaray şeer şurasınıñ reisi vazifesine sentâbr 27 künü tayinlendi. Aynı şu künü deputatlar onıñ muavini yerine Oleg Daperkonı ve Bağçasaray memuriyetiniñ başı vazifesine Yuriy Gulâyevni sayladılar.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi iyül 1-de olıp keçken toplaşuvda «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen alâqaları ile qabaatlanğan Qırım musulmanları – Refat Alimov ve Arsen Cepparovnıñ apis müddetiniñ uzatılmasından berilgen şikâyet arizasını qanaatlendirmedi.
Bu aqta Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildire.
Onıñ malümatına köre, toplaşuv cuma künü eki saat keç qalıp başladı.
«Beklegenimiz kibi, yañı bir şey olmadı! Refat Alimov ve Arsen Cepparovnıñ apiste bulunması sentâbr 8-ge qadar deñişmey qaldı», – dep yazdı o Facebookta.
Qırımnıñ uquq qoruyıcı ve mahkeme organlarınıñ resmiy izaatları yoq.
İyün 17-de Aqmescit Kyiv rayon mahkemesi Refat Alimov ve Arsen Cepparovnıñ apiste bulunmasını sentâbr 8-ge qadar uzattı.
Qızıltaş (Büyük Yalta) köyünde aprel 18-de Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirip musulmanlarını tutıp qapattılar. Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Yaltada «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olması ile qabaatlanğan eki kişi yaqalanğanını aydınlattı.
Bu sene fevral ayınıñ 11 ve 12 künleri Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımdaki islâm tarafdarlarnıñ evlerinde bir sıra tintüv ve yaqalanmalarnı keçirdiler. Cemi 14 kişi yaqalandı, olardan dört kişi apis etildi: Yaltadan insan aqları kontakt gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku, Yalta rayonınıñ sakini Enver Bekirov, Aluşta rayonınıñ sakini Müslim Aliyev ve yaltalı Vadim Siruk. Federal telükesizlik hızmetiniñ taqiqatçıları olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanında qabaatladılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
1967 senesi akimiyet SSCB Yuqarı Şura Prezidiumınıñ «Qırımda yaşağan tatar vatandaşları aqqında» buyruğını qabul etti, lâkin vesiqa esas qırımtatar meselesini çezmedi – halq tarihiy vatanına avdet olamadı. Qırımğa yol alğan bir sıra qırımtatarını uquq qoruyıcılar toqtattı. Qırımtatarlarnı tek qayd etmemek degil, 23 yıl evelsi olğanı kibi – 1944 senesi mayıs 18-de, – yarımadadan quva ediler.
Lâkin o vaqıt qırımtatarlar bu küreşte artıq yañğız degil ediler. 1968 senesi milliy areket iştirakçileriniñ SSCB-niñ demokratik, ya da uquq qorçalayıcı, areketi ile işbirligi müim bir vaqia oldı. Milliy areket iştirakçileriniñ Moskva meslekdeşleri ile bağları bundan evel de bar edi. Lâkin eki cemaat areketniñ işbirlik başlaması olaraq 1968 senesi mart 17 künü sayılmaqta, qırımtatar areketiniñ faalleri Moskvanıñ «Altay» qavehanesinde repressiyalarğa oğratılğan halqlarnıñ meselelerine dair «Kiçik ve unutılğanlar aqqında» işiniñ müellifi olğan yazıcı Aleksey Kosterinniñ 72 yıllığı munasebetinen tedbirni teşkil etken ediler.
Kösterin hasta olıp, aqşamğa kelip olamadı, lâkin yaqın dostu Petro Grigorenkodan tedbirni ziyaret etmege rica etti. Grigorenko qırımtatarlarğa muracaatta bulunıp, şöyle dedi:
– Qanun siziñ tarafıñızda. Lâkin, buña baqmadan, aq-uquqlarıñız bozulmaqta. Ne içün?! Zanımızca, esas sebep şu ki, sizler duşmanıñızğa yeterli qadar qıymet kesmeysiñiz. Sizler samimiy insanlarnen laf etkeniñizni tüşünesiñiz. Öyle degil. Halqıñıznıñ başına kelgenini tek Stalin yapmadı. Onıñ ortaqları sağ olıp, mesüliyetli yerlerni alalar. Sizler ise firqa ve ükümet reberligine yazma muracaatlar ile barasıñız. Şübesiz aq-uquq olmağanda rica eteler, meseleñiz onı al eteceklerge şübeli, davalı bir mesele olaraq yetkizile... Bunı toqtatmaq içün, bir şeyni añlamaq kereksiñiz – aqqıñız olğan er şeyni rica etmeyler, talap eteler!
Talap etmege başlañız. Bir qısımnı, bir parçanı talap etmeñiz, qanunsız alda alınğan er şeyni talap etiñiz... Talaplarıñıznı beyanname yazılmasınen sıñırlamañız. Anayasa bergen bütün imkânlarıñıznı qullanıñız – söz ve matbuat, miting, toplaşuv ve numayışlar serbestliginden faydalañız. Küreşte tar milliy qabuqqa qapanmañız. Diger milletlerniñ ilerilegen adamlarınen bağ quruñız... Dünya toplulığı ve halqara teşkilâtlardan yardım isteñiz.
Tantanalı aqşamdan soñ, dep hatırlağan edi Petro Grigorenko, «Qırımğa qaytmaq, cumhuriyetni ğayrıdan tiklemek qararına... büyük... numayış ile qoltutmağa qarar alındı».
Böyle bir numayışnıñ keçirilmesi 1968 senesi aprel ayınıñ soñuna planlaştırılğan edi...
Qırımtatar milliy areketiniñ qaraman vaqiaları ile zengin olğan tarihında 1968 senesi aprel 21-de Özbekistannıñ Çirçik şeerinde yüz bergen adise-vaqialar yer ala. O kün qırımtatarlar «Derviza» milliy bayramını qayd etmek içün şeer bağçasında toplaştılar.
Bir kün evelsi firqanıñ şeer komitetine muracaat etip, şeer bağçasında bayramnı qayd etmek içün izin alacaq eyyet şekillendirilgen edi. Lâkin şeer komitetiniñ kâtibi Yakubov qırımtatarlarnıñ toplaşmasına kesen-kes ruhset bermeycegini ayttı. «Büyük bayramğa toplaşsañız, – dep ayttı o, – sizge qarşı küç qullanılacaq».
Mında bulunğan Özbek SSC-niñ cemaat nizamını qoruv nazirliginiñ general-mayorı Şeraliyev bunı tasdıqlamaq içün Taşkentke telefon etip, şunı emir etti: «Çirçikke ordularnı çağırmaq!».
Şeerniñ bir çoq müessisesinde qırımtatarlarnı reberlerniñ odalarına çağırğan ediler, KGB (Devlet havfsızlığı komiteti) hadimleri olardan aprel 21-ge keçirilmesi belgilengen kütleviy numayışta ketmeycegini tasdıqlaycaq vesiqanıñ yazmasını talap etken ediler. Aks alda işten boşatacaqlar, vazifeden çıqaracaqlar, dep qorqutqan ediler. Firqa toplaşuvları keçirilgen edi, qırımtatarlar aprel 21-de Sovet akimiyetine qarşı büyük miting toplap, «sabıq general Grigorenkonıñ sovetlerge qarşı laflarını» seslendirecekler kibi malümat berilgen edi.
1968 senesi aprel 21-de saba Çirçik yollarında militsiya tura edi, maşinalarnı toqtatıp, şeerge ketken qırımtatarlarnı çıqarğan, aydavcılarnıñ ise aydavcı şeadetnamelerini alğan ediler. Uquq qoruyıcılardan yalıñız qırımtatarlar degil, yanında vesiqaları olmağan ve qırımtatarlar olaraq qabul etilgen vatandaşlar da zarar kördiler. Lâkin, bunıñ kibi tenbi tedbirleri yapılsa da, şeer bağçasında bayağı adam toplaştı, milliy nağmeler ve qırımtatar halq yırları yanğıramağa başladı.
Faqat er kes şeñlenmege başlağan soñ yaqınlaştırılğan yanğın maşinalar adamlarnı suv ve urbada beyaz leke qaldırğan hlor şingenlikleri ile suvarmağa başladılar. Militsiya hadimleri ve askerler rezina tayaqlarınen adamlarnı köteklemege başladılar. Tayaqnen urıp, adamlarnı yatqıza, qollarını bağlay ediler, bazılarını apis maşinalarına alğan ediler. Niayet, adamlar militsiya hadimleri ve askerlerniñ zıncırını keçip, kolonnağa tizildiler ve narazılıq şiarları ile şeer boyu ketip, firqanıñ şeer komitetine yol aldılar. Numayışçılarğa kene de suv yöneltken edi. Militsiya hadimleri ve askerler şeer bağçasında milliy yırlarını icra etmege cesaret etken qırımtatarlar ile gecege qadar küreştiler.
Aman-aman 300 insan apiske alınğan edi. Gece ve daa bir qaç kün devamında bir qaç kişini evde yaqaladılar. Bazıda o kün bayramğa barmağan ve şeerde bile olmağanlar apiske alınğan edi.
Petro Grigorenko böyle hatırlağan edi: «Moskva saatine köre kündüz saat on ekilerde bizler Çirçikte yüz bergen adiseler aqqında telegrammanı aldıq. Böyle bir telegrammanıñ kelmesi hucur ola bile, lâkin bu olğan şey. Ve areketimizniñ artqan itibarını tasdıqlay. Bizge qoltutqan adamlar bağ ağlarında oturğan ediler. Olar meraqlı bir metn aqqında malümat bermediler, vazifesini yapıp, onı alıcığa yetkizdiler. Haber alıp, birden Aleksey Yevgrafoviçke telefon ettim, o, çetel mühbirlerini çağırdı. Çirçik adiseleri aqqında haber o kün efirge çıqqan edi».
O vaqıt, aprel 21-de aqşam, Moskvağa Çirçik adiseleriniñ faal iştirakçisi keldi – Ayder Bariyev. Grigorenko yaza: «O, suvdan qaçqanı kibi keldi, – urbada silinmegen lekeler ile.
Urbası yolda quruğan. Bariyev suv topları, militsiyanıñ tayaqları ile fotoresimlerni ketirdi. Biz Alekseynen ekinci matbuat konferentsiyasını topladıq. Ertesi kün Çirçikten daa adamlar keldi. Tarif ettiler. Numayış aqşamğa qadar devam etti. Militsiya bir şey olur dep, qorqup ketti. Qırımtatarlarnıñ reberleri adamlarnı zornen evge qaytmağa mecbur ettiler. Gece adamlarnı apiske aldılar».
1968 senesi aprel 23-te areket faalleri Sovetler Birliginiñ Kommunistler Firqası Merkeziy Komitetiniñ Siyasiy bürosı, SSCB Yuqarı Şurası, SSCB Nazirler Şurası ve Baş prokurorına narazılıq bildirip, apiske alınğanlarnı azat etmege ve Çirçik adiselerini taqiq etmek içün qırımtatarlarnıñ temsilcileri ile mahsus firqa ükümet komissiyasını şekillendirmege talap ettiler.
Lâkin taqiqat olmadı. Apiske alınğanlarnıñ çoqusı militsiya bölüklerinde köteklengen ve 15 künge qadar «kiçik yaramazlıqta» qabaatlanıp apiske alınğan edi. 10 insannı kütleviy numayışlarnıñ teşkil etilmesinde, akimiyetke qarşılıq köstergeninde qabaatlap, cinaiy işni açtılar, daire tintüvi vaqtında milliy areket ile bağlı vesiqalar tapılğan adamlarğa qarşı sovetlerniñ cemaat ve devlet qurumını aqaretlegen vesiqalarnıñ azırlanması ve tarqatılması içün cinaiy işler açıldı.
Mayıs 30 künü, iyün 2 ve 5 künleri Taşkent vilâyetiniñ mahkemesinde Çirçik adiseleri vaqtında apiske alınğan Refat İzmailov, Reşat Alimov ve Sadi Abhairovnıñ mahkemesi keçirildi. Olarnı 3, 2,5 ve 2 yılğa qadar azatlıqtan marum qaldırğan ediler. Apiske alınğan daa yedi insannıñ işi 1968 senesi iyül 18-den 26-ğa qadar Taşkentte baqılğan edi.
İlk sefer qırımtatarlarnı Moskva adliyecileri qorçalağan edi
Olarnı Çirçikte mart 24-te, aprel 7-de olıp keçken qırımtatar mitingleriniñ ve 1968 senesi aprel 21-de halq bayramınıñ teşkil etilmesinde qabaatladılar, mahkeme buña «qırımtatarlarnıñ toplaşuvları» dedi. Mahkeme er birini qabaatlı olaraq tanıp, Ridvan Seferovnı 2,5 yılğa qadar, İbraim Abibullayevni – 2 yılğa qadar, Enver Abdulgaziyevni – 1,5 yılğa qadar, İdris Zekeryayevni – 1 yılğa qadar, Amet Molayev, Halil Saledinov, Eşref Ahtemovnı – 3 yılğa qadar şartlı olaraq azatlıqtan marum qaldırdı.
Qayd etmeli ki, ilk sefer qırımtatarlarnı Moskva adliyecileri qorçalağan edi (Petro Grigorenkonıñ şahsiy ricası ile) – Sofya Kallistratova, Leonid Popov, Yuriy Pozdeyev, Vladimir Romm. Daa bir qaç yıl devamında qırımtatar faallerini Moskva adliyecileri qoruğan edi, lâkin bunıñ kibi işlerde adliyecilerniñ tecribesi müim olmağan edi, adliyeciniñ areketleri ise oña ciddiy zarar ketire bile edi (işten boşatıluv kibi), mahküm etilgen bir çoq qırımtatarı özüni kendisi qorumağa başladı.
Grigorenkonıñ fikirince, Çirçik adiseleri «qırımtatar milliy areketini... dünyaca meşur etti».
Milliy areketniñ faalleri Çirçik adiseleri ve mahkeme cezalarına qıymet kesip, «İnformatsiya №82»de bunı qayd etken ediler: «Akimiyet qırımtatarlarğa olarnıñ milliy hususiyetlerini bildirüv, Vatanları Qırımnıñ urf-adetleri ve ananelerine sevgini kösterüv sert şekilde cezalaycağını ifadeleycek edi».
Maalesef, bundan soñ olğan adise-vaqialar bu sözlerniñ kerçek olğanını isbatladılar...
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ, hususan milliy azlıq vekilleriniñ aq-uquqlarınıñ bozuluvı adiseleri qayd etile. Bunı BMT-nıñ 34 adamdan ibaret köz eticileri öz maruzasında bildirdiler, dep bildire Reuters.
BMT vekilleri qayd etkeni kibi, Qırımda «ukrain vatandaşları, qırımtatar ealisi ve diger azlıqlarnı taqip etmege devam eteler».
«Mart yında olıp keçken «referendumdan» soñ, Qırım «imayecileri» insan aqlarını bozıp başladılar, bu adiseler boyunca taqiqatlarnı alıp barmaq içün bir de bir adım yapılmadı», – dep aytıla maruzada.
Qırımda insan aqları bozuluvı aqqında bir sıra uquq qorçalayıcı, cemaat teşkilâtları, Meclis bildirgen edi. Bundan evel, Ukraina tış işler nazirligi BMT-nı Qırımda aq-uquq ve serbestlikni nezaret etmek içün işbirlikke çağırğan edi.


text:
Qırımtatar faali olğan Zair Smedlâyev, noyabrniñ 16-nda Qarasuv rayonı Qışlav (Kurskoye) köyüniñ sakini olğan qırımtatarınıñ evi qurşunğa tutulğanını yazğanından soñ, ictimaiy ağlar vastasınen qorqutılğanı aqqında ikâye etip berdi.
«Bu «mından coyulıñız, yoqsa bizler sizlerni... felân-tügen yaparmız» ve sögünç tarzında aytılğan nevbetteki qorquzuv. Menimce olar, Qırımdan asla ve bizler bulunğan kerçek vaziyet aqqında malümat ketkenini istemeyler. Meni parağa satılğan birisi, dep kösterecek olalar. Yaqında qayd etilgen, bir kazak fotoresimi ve eki-üç dane Rusiye tarafdarı olğanını köstergen paylâşuvı mevcut bir qullanıcıdan keldi», – dep ikâye ete Smedlâyev Qırım.Aqiqatqa.
O, böyle qorquzuvlar «sıq-sıq kelgenini» qayd etti.
Noyabrniñ 16-sında kündüz künü, Smedlâyev Facebookta Qarasuv rayonı Qışlav (Kurskoye) köyüniñ sakini Cafer Ametovnıñ evi qurşunğa tutulğanını aydınlatıp, KHV içün izaatlar berip turğan edi.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, FSB yarımadada muntazam surette insanlarnı tutıp ala, tintüvler keçire, mustaqil jurnalist, qırırmtatar faalleri, muallefet ve Ukraina tarafdarı olğan cemaat erbapları ve diniy azınlıqlarnı teşkil etkenlerni sorğulay. Uquq qorçalayıcılar rusiyeli küç hadimleriniñ işbu areketlerini siyasiy ceetke esaslı dep tanıy.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
«Hizb ut-Tahrir» işi bounca üç yaqalanğan kişi – Yalta sakinleri Emir-Usein Kuku, Vadim siruk ve Refat Alimov – «taqiqat altında bulunğan telükeli insanlar» olaraq profilaktika qayd etilüvine qoyuldı ve Rusiye tarafından işğal etilgen Aqmescit SİZO-sınıñ mahsus bölügine keçirildi. Bu aqta İnsan aqları boyunca kontakt gruppasınıñ azası Emir-Usein Kukunıñ adliyecisi Aleksandr Popkov Qırım.Aqiqatqa izaat berip, bildirdi.
«Esasen, bunı (profilaktika qayd etilüvine qoyulması – QA) belgilegen şey budır: onı mahsus bölükke keçirdiler. Ve o şimdi anda ayrı nezaret astında buluna. O yerde daa çoq teşkerüvler keçirile, daa çoq baqalar, biraz başqa kameralar», – dep qayd etti adliyeci.
Onıñ malümatına köre, onıñ tarafından imaye etilgen insan mahsus bölükte endi tahminen bir afta devamında buluna. Emir-Usein Kuku keçirilgen kamerada daa az adam bar, amma o yerde televizor yoq.
Aleksandr Popkovnıñ bildirgenine binaen, bu kibi mahsus bölüklerge rusiyeli SİZO-larda esasen ya uquq qoruyıcı organlarınıñ sabıq hadimlerini, ya da pek telükeli cinayetçilerni keçireler.
«Bilmeyim, ne sebepten ve nasıl bu qarar qabul etildi. Bunıñ içün buña qarşı pek faaliyet köstermeycekmiz. Tek kerçek olaraq: meraqlısı şu ki, tek muzakerelerniñ bir qısmı – kimsenen bir şey muzakere etkeni içün qabaatlanğan, bundan soñ terroristik teşkilâtnı teşkil etkeninde qabaatlanğan kişi – endi taqiqat altında bulunğan pek telükeli insanlar arasına kirsetildi», – dep qayd etti Popkov.
Bundan evel bildirilgen malümatqa binaen, «Hizb ut-Tahrir» işi bounca yaqalanğan eki kişi – Emir-Usein Kuku ve Vadim Siruk – rusiyeli FSB taqiqatçısınıñ areketlerine qarşı şikâyet arizalarını berdi. Rusiyege boysunğan Aqmesctitteki Kiyev rayon mahkemesi bu şikâyet arizalarını iyül 28-de baqıp çıqmaq kerek.
Aprel 17-de Yaltadaki Qızıltaş köyünde rusiyeli uquq qoruyıcılar tintüvler keçirdi, neticede eki qırımtatarnı – Refat Alimov ve Arsen Cepparovnı yaqaladılar. Bundan soñ Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Yaltada «Hizb ut-Tahrir» ile bağda olğanında şeklengen eki insan yaqalanğanını bildirdi.
Fevral 11-12 künleri Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımda islâm dinini kütkenlerniñ evlerinde bir sıra tintüv keçirip, insanlarnı yaqaladılar. Umumen 14 insan yaqalandı, olardan dörtü apiske alındı: Yaltada İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku, Yalta rayonınıñ sakini Enver Bekirov, Aluşta rayonınıñ sakini Müslim Aliyev ve Yaltalı Vadim Siruk. FSB taqiqatçıları olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmeleri ile qabaatladılar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Avgust 10 künü, Ankara «İslâm devleti» ve kürd boyeviklerine qarşı areket etmege başlağanından soñ, Türkiye havfsızlıq küçlerine etilgen ücümler neticesinde doquz insan elâk oldı.
İstanbulda içi patlav aletine tolu maşina politsiya bölügine etilgen ücümde qullanıldı. Ücüm etkenlerden biri patlav vaqtında öldi, daa ekisi ve politsiya hadimi atış vaqtında elâk oldılar.
Daa eki qadın AQŞ konsullığına ateş açqan edi, işbu ücüm vaqtında kimse zarar körmedi.
Havfsızlıq küçleri ve boyevikler arasında uruşlar ealiniñ büyük qısmı kürdlerden ibaret olğan memleketniñ cenübiy şarqında da faal oldı.
Türkiye iyül başında «terror ile cenk»niñ başlanuvını ilân etti. Şu sırada, Suriyede «İslâm devleti» ve İraq şimalinde «Kürd emek firqası» boyeviklerine ava ücümleri de nazarğa alına.


text:
Ukrainağa resmiy ziyaretnen ABD mudafaa naziriniñ muavini keldi
O ükümet azaları ve siyasetçiler ile mesleatlaşuv yapacaq
Foto ABD elçiligi (Twitter)
Dekabrniñ 6-nda Kyivge ABD mudafaa naziriniñ muavini Laura Küper keldi.
Bu aqta Ukrainadaki ABD elçiliginiñ matbuat hızmeti Twitter saifesinde haber etti.
Siyasetçiniñ memleketimizge yapqan ziyaretiniñ esas maqsadı, ukrain siyasetçileri ve memurları ile silâlı quvetlerniñ yañartıluvı aqqında mesleatlaşuvlar keçirilüvi ve Rusiyeniñ tecavuziy areketleriniñ muzakere etilüvi.
“ABD mudafaa naziriniñ muavini Laura Küperni Kyivde selâmlayıq. Kyivge ukrain siyasetçileri ve memurları ile silâlı quvetlerniñ yañartıluvı aqqında mesleatlaşuvlar keçirmege ve Rusiyeniñ tecavuziy areketleriniñ muzakere etmege keldi”, – yazıla bildirüvde.


text:
Cuma künü, fevral 6-da, Qırımnıñ Federal havfsızlıq hızmetinde (FSB) keçirilmesi belgilengen qırımtatar areketiniñ faali, Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyevniñ sorğusı keçirilmedi, çünki uquq qoruyıcılarnıñ qırımtatarcadan rusçağa çevirecek tercimanı yoq.
Zair Smedlâyevniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, o, sorğu başlanmazdan evel taqiqatçığa muracaatta bulunıp, suallerni qırımtatarca bermege rica etti.
«Men anayasa aqqımnı qullanmağa istedim. Qırım Cumhuriyetiniñ 10-uncı maddesi ve Rusiye Federatsiyası Cinaiy-protsessual kodeksiniñ 18-inci maddesi maña ana tilimde cevap bermege ve terciman hızmetlerinden bedava faydalanmağa imkân bereler», – dedi Smedlâyev.
Onıñ aytqanına köre, terciman yoq edi, şu sebepten sorğu keçirilmedi.
«Subetimiz fevral 10-da devam etecek», – dep qayd etti o.
Hatırlatamız, Qırımtatar Milliy Qurultayı MSK reisi Zair Smedlâyevni «mayıs 3» işi boyunca sorğuğa çekeler.
Smedlâyevniñ fikirince, FSB keçirecek olğan sorğu Rusiye akimiyetiniñ qırımtatarlarğa yapqan basqısını quvetleştirmek ıntıluvıdır.
Yanvar 19-da «mayıs 3» işi boyunca Edem Osmanov yaqalanğan edi. Yanvar 23-te FSB ve sıñır hızmetiniñ hadimleri «Ermeni bazar» kiriş noqtasında faal Sinaver Kadırovnı yaqalap, onı Qırımdan sürgün ettiler. Yanvar 29-da Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz yaqalanıp apiske alındı.


text:
Kreml nezaretinde çalışqan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi faal Bilâl Adilovnı azat etmege qarar aldı, apiske alınması aqqına taqiqatçınıñ muracaatı red etildi. Bunı Qırım.Aqıqatqa bergen izaatında advokat Edem Semedlâyev tarif etti.
Semedlâyev : «Ceza belgilenmesi muracaatı boyunca mahkeme keçti. Taqiqatçı apis cezasını rica ete edi, amma taqiqatçınıñ ketirgen iç bir delili temelsiz olğanı ve kerçek olmağanı sebebinden prokuror bizni destekledi ve muracaatnı red etti. Mahkemeci muracaatnı qabul etmegen soñ Adilovnı azat ettiler», – dep tarif etti.
Bunnen beraber, advokat qayd etti ki, Rusiye Cinayet Kodeksiniñ 318 maddesine köre cinaiy iş açıldı ve bügünki toplaşuvda Adilovğa qabaatnamesi berildi.
Mart 29, çarşenbe künü Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesiniñ binası yanında maskalı belgisiz şahıslar Belâl Adilovnı tuttı.
Adiseni videoğa çıqarğan şaatnıñ telefonını atıp, Adilovnıñ özüni mikroavtobusqa mindirip alıp kettiler. Keççe malüm oldı ki, yaqalanğan insan Qırımdaki Taqiqat komitetiniñ Rusiye idaresine ketirilgen edi.
Qırımdaki Taqiqat komitetiniñ Rusiye idaresiniñ sitesinde faal yaqalanğanı aqqında haber yoq.
Qırım Rusiye kontroli altına keçken soñ yarımadada FSB jurnalist, advokat, cemaat erbabı ve qırımtatarlarnı sorğuğa çekip, evlerinde tintüvler keçire. Uquq qoruyıcılar bunı «farqlı fikir yürsetmekke küreş» olaraq tanıy.
Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevetlengenini bildirip, basqı kösterilmesini toqtatmağa çağırdı.


text:
Yıldırım Belaruska kitä
Ul Äsänboğa aêroportında matbuğat oçraşuı oyıştırdı
Törkiyä Böyek Millät Mäclese başlığı Binali Yıldırım Törkiyä-Belarus’ mönäsäbätlärendä 1 milliard dollar säwdä maqsatına ireşü öçen êşçänleklärneñ tığız alıp barılaçağın äytte.
Yıldırım Parlament wäkillege belän räsmi säfär yasayaçaq Belarus’ka kitkänçe Äsänboğa aêroportında matbuğat oçraşuı oyıştırdı.
Binali Yıldırım Belarus’ prem’yer-ministrı Sergey Rumas, Belarus’ Parlamentı Cömhüriyät Şurası başlığı Mixail Myasnikoviç häm Wäkillär Mäclese başlığı Vladimir Andreyçenka belän ber rätän Belarus’ däwlät başlığı Aleksandr Lukaşenko belän küreşep söyläşäçägen äytte.
Programma qısalarında Törkiyä tarafınnan tözelgän Minsk cämiğına häm Törkiyäneñ yärdäme belän tözelgän ber balalar baqçasına baraçağın citkergän Yıldırım tübändägeçä däwam itte: “Belarus’nıñ bäysezlegen berençe bulıp tanığan il bularaq bu il belän Törkiyäneñ dustanä mönäsäbätläreneñ üsterelüe iñ zur maqsatıbız bulıp tora. Xezmättäşlegebez bu ölkädä uñay bara. Ayıruça soñğı waqıtlarda yuğarı däräcäle söyläşülärneñ könnän-kön artuı ike il arasındağı säyäsi häm iqtisadi mönäsäbätlärneñ dä üsüenä bulışa. 2019 yılnıñ berençe çiregendä Belarus’ däwlät başlığı ilebezgä räsmi säfär belän kiläçäk. Bu säfärdä mäğariftän alıp iqtisadqa qadär ber törkem kileşü imzalanaçaq. Bezneñ säfärebez 2019da çınğa aşaçaq säfärgä äzerlänü bulıp tora.”


text:
Qırımda, adetince, yüzüm bağları 100 biñ gektar meydanlıqta östürile edi, lâkin bügün bu raqam aman-aman üç qat eksildi ve tahminen 30 biñ gektarnı teşkil ete. Böyle malümatnı iyülniñ 24-nde, tögerek masa devamında, Rusiyege tabi olğan Qırım parlamentiniñ agrar siyaseti, ekologiya ve tabiat resursları komitetiniñ yolbaşçısı İgor Budanov seslendirdi.
Budanov: «Bu saanı yañıdan tiklemek ve evelki miqyasqa ketirmek içün em federal, em de regional seviyede bir sıra problemli meselelerniñ çezilmesi kerek. Sadece Qırım içün degil, amma bütün Rusiye içün de yüzümcilik-şarapçılıq saasınıñ emiyetini közge alıp, şarap çıqarğan şirketlerniñ işi ayrı hususiy qanun ile idare etlmeli», – dep aytqan.
Onıñ sözlerine köre, Devet Duması içün kerekli teklifler endi azırlanıldı «amma vesiqalar şimdilik mezakere etilmeli ve saanıñ işçileri tarafından teklifler qabul olunmalı».
2016 senesi Rusiye Köy hocalıq naziri Qırımdaki yüzümcilikni tenqit etken edi.
Rusiyege tabi olğan Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov bundan soñ Qırımnı «keyfiyetli şarap ve yüzüm çıqarğan dünya yetekçilerinen bir seviyede raqiplik yapa bilecek, Rusiyeniñ ileri ketken regionı yapmağa» niyetli olğanını beyan etken edi.
Qırım istilâsından soñ yarımadanıñ şarapçıları, Rusiyeniñ standartlarına ve qanun talaplarına riayet etkenleri vaqıt, bir sıra problemlenen qarşılaştı.


text:
Onıñ bergen malümatına köre, Moskva vilâyetiniñ ealiniñ emek boyunca komitetiniñ başı Mihail Korotayev qayd etti ki, mütenasip añlaşma yarımadanıñ akimiyeti ile alınacaq eken.
Korotayev Qırımda iş qıdıruv merkezleri peyda olacağını da aytıp keçti. «Evelleri olarda başqa, ukrain tertibatı edi. İş qıdıruv merkezleri anda yoq edi», – dedi o.
Qırımğa yerli akimiyetke usuliy yardımnı köstermek içün Podmoskovye emek komitetiniñ hadimi yol aldı.
Evelleri Qırım ve Ukraina diger regionlarınıñ serbest iş resurslarını Uzaq Şarqta işletecek ediler.


text:
Astanada Aziyadağı YAdrolıq kooperaciya forumınıñ 18-şi Keñesi ötti
11 qazanda Astanada 12 eldiñ iri lauazımdı twlğalarınıñ qatısuımen
Aziyadağı YAdrolıq kooperaciya forumınıñ (FNCA) ministrler deñgeyindegi
18-şi keñesi ötti. Eki jılda bir ret ötetin şarada «Qorşağan ortanı qorğau
üşin yadrolıq ğılım men tehnologiyalardı qoldanu» taqırıbı qarastırıldı.
Qazaqstan Respublikasınıñ energetika Ministri Qanat Bozımbaev
Keñesti alğı sözben aştı. Keñestiñ joğarı deñgeyn atap ötken Q.Bozımbaev
Aziya aymağınıñ damuı üşin onıñ mañızdılığına toqtaldı.
«Qazaqstan Aziyalıq yadrolıq kooperaciya forumınıñ qwramına 2010
jıldan beri müşe. Sodan beri elimiz wyım jwmısına belsene qatısıp keledi.
Biz atom energiyasın beybit maqsatta qoldanu boyınşa älemdegi
qoğamdastıqtarmen äriptestik ornatuğa müddelimiz», dep atap körsetti
Q.Bozımbaev.
«Forumnıñ qızmetine qatısu Qazaqstanda yadrolıq medicina salasındağı
jaña ädisterdi jäne auıl şaruaşılığına arnalğan jaña materialdar
öndirisin ilgeriletuge septigin tigizedi, radiaciyalıq qauipsizdik jäne RAQ-pen
jwmıs isteu salasındağı bizdiñ täsilderdi jañaşa bağalauğa mümkindik beredi,
zertteu reaktorların jäne elektrondıq üdetkişterdi paydalanu salasındağı
bilimimizdi keñeytedi jäne yadrolıq fizikalıq qauipsizdik pen taratpau
salasındağı dwrıs joldı tañdaudağı senimdiligimizdi nığaytadı», dep
qorıttı öz sözin Ministr.
Atap ötu kerek, 2000 jılı Japoniyanıñ Atom energiyası jönindegi
komissiyasınıñ bastamasımen Aziya-Tınıq mwhitı öñirindegi memleketter
arasındağı yadrolıq jäne radiaciyalıq tehnologiyalar salasındağı tiimdi
ıntımaqtastıqtı qamtamasız etu maqsatında Aziyadağı YAdrolıq kooperaciya
forumı (Forum for Nuclear Cooperation in Asia, FNCA) qwrıldı.
Forum Aziya elderiniñ jetekşi mamandarınıñ jıl sayınğı
konferenciyasınıñ şeşimimen qwrıldı, onıñ negizgi mindeti – yadrolıq
tehnologiyalardı jäne atom energiyasın beybit maqsatta paydalanu.
Qazirgi uaqıtta Forumğa 12 el qatısadı: Avstraliya, Bangladeş, V'etnam,
Indoneziya, Qazaqstan, Qıtay, Koreya, Malayziya, Monğoliya, Tailand, Filippin
jäne Japoniya.
Büginde FNCA-ge qatısuşı elderdiñ ıntımaqtastığı 8 bağıt boyınşa
jürgiziledi. Olar: radiaciyalıq onkologiya, mutaciyalıq selekciya, radiaciyalıq
qauipsizdik jäne radioaktivti qaldıqtarmen jwmıs isteu, fizikalıq yadrolıq
qauipsizdik jäne kepildemeler, zertteu reaktorların qoldanu,
biotıñaytqıştar, elektrondar üdetkişterin qoldanu, klimattıñ jahandıq
özgeruin zertteu.
Forum jwmısı qatısuşı elderdiñ özara is-qimılınıñ 3 deñgeyli
jüyesin qamtidı:
ministrlerdiñ qatısuımen ötetin ükimettik deñgeydegi jıl sayınğı
keñes;
üylestiruşiler men iri lauazımdı twlğalardıñ jıl sayınğı keñesi;
birlesken jobalar köşbasşılarınıñ seminarları, onda bwl
jobalardı iske asıru mäseleleri talqılanadı.
Qazaqstan Respublikası Energetika ministrliginiñ Baspasöz qızmeti


text:
Alman Bündestagnıñ mebüsi Donbassnı ziyaret etecek
Frank Şvabe Ukrainada ziyaretnen oktâbrniñ 31-den noyabrniñ 3-ne qadar bulunacaq
Foto Ukrinform-UATV
Alman Bündestagnıñ mebüsi Frank Şvabe Ukrainağa kelecek ve Donbassnı ziyaret etecek. Bu aqta Ukrainadaki FRG elçiliginde bildirildi, haber ete Ukrinform.
“Alman Bündestagnıñ mebüsi Frank Şvabe, insan aqları ve gumanitar yardımda Alman Bündestagnıñ SDPG fraktsiyasından temsilci ve Avropa Şurasınıñ Parlament Assambleyasında sotsialist, demokratik ve yeşiller fraktsiyasınıñ reisi Ukrainada oktâbrniñ 31-den noyabrniñ 3-ne qadar bulunacaq”, – denile bildirüvde.
Elçilikte qayd ettiler: Şvabe Ukraina ükümetiniñ, Yuqarı Radanıñ, grajdan cemiyetini ve halqara teşkilâtlarnıñ temsilcileri ile muzakereler keçiricek.
“Noyabrniñ 1-nde Ukrainanıñ şarqını ziyaret etecek. Vaziyetniñ kerçek bir añlayışı içün, Kramatorsk ve sıñırlandırılğan yolağında çeşit halqara yardımcı teşkilâtlar ile qonuşacaq.”, – haber etildi elçilikte.


text:
Bähtişat SOPİEV, “Uyğur avazi”/ Zakir Mämirov – ismi kšpçilikkä tonulğan şähs. Milliy mädäniyitimizniŋ җankšyäri. Öz vaqtida Uyğur nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkizini başqurğan. Qazaqstan hälqi Assambleyasiniŋ äzasi bolğan. İkki qetim Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Prezidenti Nursultan Nazarbaevniŋ Täşäkkür heti bilän täğdirlängän. «Birlik» altun medaliniŋ sahibi. U bügünki kündä nemä iş bilän bänt? Bu soal biznila ämäs, kšpligän gezithanlirimizni qiziqturidiğanliği eniq. Şuŋlaşqa yeqinda biz uniŋğa moşu vä başqimu soallar bilän muraҗiät qilduq. Säksän yaşliğini nişanlaş aldida turğan Zakir Mämir oğli bizgä ata-anisi, ustazi, hoşnisiniŋ qizi vä hazir nemä iş bilän şuğullinvatqanliği häqqidä sšzläp bärdi.
– Män adättiki bir uyğur ailisidä duniyağa käldim,– däydu Zakir aka. – Dadam – Mämir Tohtibaqiev, anam Huşnäm. här ikkilisi dovunluq. Biz ailidä üç qiz, bir oğul. Dadam kolhozda mirap, brigadir, ferma başliği bolup işligän. Apam šy işidiki ayal bolğan. Män yättä yaşqa kälgändä apam hayattin štüptu. Ana mehrigä toymay çoŋ boldum. Buniŋğa dayim škünimän. Jitimlarni kšrsäm, beşini siypaşqa tirişimän. Mäğrurlinidiğinim, dadam bizni birävniŋ qoliğa qaratmidi. Älvättä, qerindaşlirimmu anamniŋ yoqluğini bilindürmidi. Män ottura bilimni däsläp Dovunda, andin Kätmändä aldim. Mäktäptin keyin bir jil kolhozniŋ quruluş işlirida ämgäk qildim. Җapa tartivatqinimni kšrgän dadam bir siyirimizni setip, meni Almutiğa oquşqa ävätti. Şähärgä kelip, KazPİniŋ uyğur tili vä ädäbiyati fakul'tetiğa oquşqa çüştüm. Uni 1962-jili tamamlap, däsläpki paaliyitimni Şuŋqar ottura mäktividä muällimliktin başlidim. Andin Dovun vä Ardolata yezilirida mudirniŋ orunbasari bolup işlidim. Keyiniräk Dardamtu ottura mäktiviniŋ mudiri boldum.
Hoşnisiniŋ qizi häqqidä
– Zakir aka, šmürlük җüptiŋiz Gülpäräm hädimizniŋmu muällim ekänligidin hävirimiz bar. İkkiŋlar institutta tonuşqanmu?
– Gülpäräm meniŋ hoşnam. Hoşnilirimiz Tursun vä Huşgül Җapparovlarniŋ qizi. İkkimiz bir koçida mškü-mšküläŋ, qoğlaşmaq, ağçiaylam oynap çoŋ bolduq. U yaq meniŋdin ikki yaş kiçik. Hatalaşmisam, 7-8-siniplarda oquvatqanda, bir-birimizgä bolğan sezimlar oyğinişqa başliğan bolsa keräk. İnstitutta u meniŋdin bir kurs tšvän oqudi. Studentliq dävrimizdä dostluğimiz tehimu küçiyip, uniŋ ahiri muhäbbätkä ulaşti. 1961-jili 22-aprel'da šyländuq. Almutida yataqhanida kursdaşlirimiz bilän ihçam toy štküzduq. Keyin Dovunğa kelip, çoŋ toy qilduq. Mana ariliqtin häş-päş degiçä 57 jil štüptu. Üç bala tepip qatarğa qoştuq. Altä nävrä, üç çävrä sšyduq. hädäŋlär män iş babida qäyärdä bolsam, şu yärdä jürdi. hayatniŋ qiyinçiliqliriğa tšzüp, kšpligän şagirtlarni täyyarlap çiqti. Ämgigi munasip bahalinip, «Qazaqstan maarip älaçisi» ataldi.
– İkki peşqädäm ustaz ilgärki oquğuçilar bilän bügünki oquğuçilarni selişturamsilär?
– Kšŋlümdiki soalni qoyduŋdä. häqiqätänmu bu häqqidä kšp oylaymiz. Mädäniyät märkizigä rähbärlik qilğanda kšpligän yezilarda boldum. Bizçä burunqi balilarniŋ oquşqa bolğan qiziqişi tamamän başqiçä edi. Muällim bilän oquğuçiniŋ arisida asman bilän yärdäk päriq bolidiğan. Koçida kelivatsaq, oquğuçilar «muällim kelivatidu» däp äyminätti. Bäzidä däris oqumiğanlarniŋ «däkkisini» berip qoyattuq. hazirçu? Meniŋçä, muällim bilän oquğuçiniŋ arisidiki munasivät suslişip ketip barğandäk. Oquğuçilarni tillaş bu yaqta tursun, hätta ünüŋni kštiripmu sšzlälmäysän.
Zakir Mämirov kimniŋ mäktividin štti?
– Bir ariliqta Dardamtu bilän Dovun Sverdlov namidiki kolhozğa qoşuldi, – däp sšzini davam qildi Zakir Mämir oğli. – U vaqitlarda mäzkür kolhozğa yeza egiliginiŋ mahir täşkilatçisi Mirzigül Nasirov rähbärlik qilivatatti. U meni šzigä mädäniy işlar boyiçä orunbasari lavazimiğa täklip qildi. Keyiniräk mäzkür egilikniŋ başlanğuç partiya täşkilatiniŋ kativi bolup saylandim. Män Mirzigül akamniŋ «mäktividin» šttüm, däp işäşlik eytalaymän. Bäzidä tonuşlardin «saŋa hayattin šz ornuŋni tepişiŋda u yaki bu yardäm qilğan» degän gäplärni aŋlaymän. Meniŋ hayatimda birla ustazim bolğan. U – Mirzigül Nasirov. Uniŋdin kšp närsilärni ügändim. hayattin šz ornumni tepişimda äynä şu ustazim çoŋ rol' oynidi. Uniŋ kšrsätmisi bilän on jil XXİİİ partiya s°ezi namidiki egiliktä partiya täşkilatiniŋ kativi bolup işlidim. Mirzigül akam nahayiti täläpçan insan edi. İş bilänla bolup kätmäy bäzidä çaqçaqmu qilatti. Uniŋ bilän billä jürüp bayqiğinim, šzi işqa alğan yaki yeŋidin tonuşqan adämniŋ dadisini, bolmisa läqimini soraydiğan. Moşundaq hislätliri arqiliqmu adämlärni šzigä җälip qilişni bilätti.
SPTUda štkän on bir jil
– Yätmişinçi jillarniŋ ahiri, säksininçi jillarniŋ başlirida nahiyädä işläpçiqiriş bilän yeza egiligi mähsulatlirini yetiştürüş kšläminiŋ šsüşigä bağliq sahağa salahiyätlik mutähässislär haҗät boldi. 1977-jili nahiyä rähbärligi meni şu vaqittiki 144-käspiy-tehnikiliq uçiliöeğa mudir qilip tayinlidi. Yahşi mutähässis täyyarlaş üçün nemä qiliş keräk? Aldi bilän uçiliöeniŋ tehnikiliq bazisini yahşilaş haҗät. Muällimlärniŋ iҗtimaiy ähvalini juquri däriҗigä kštiriş lazim. Bu yärdimu Mirzigül akamniŋ mäslihiti bilän iş tuttum. Män mudir bolup saylinipla, uçiliöeğa yeŋi bena salmaqçi boldum. Şu vaqitta Mirzigül aka meni šzigä çaqirivelip: «Aldirima, aldi bilän muällimlärgä şarait yaratqin, ularniŋ baliliri üçün bağçä sal» dedi. Degändäk, 30 orunluq bağçä saldim. Muällimlärniŋ bir problemisi bolsimu yeşildi. Keyin oquğuçilar üçün 300 orunluq yataqhana, şundaqla ular ämäliy täҗribidin štidiğan härhil işhanilarni bärpa qilduq. Ahirida oqutquçilar üçün 24 pätirlik 2 qävätlik 2 šy salduq. Şu jilliri bizdin jiliğa 150 – 200 mutähässis pütirip çiqatti. Ularniŋ arisida aşpäz, şofer, traktorist vä yeza egiligigä haҗät başqimu mutähässislär bar edi.
Mirapniŋ oğli
Mirapniŋ oğliniŋ uçiliöedin keyinki hayati suğa munasivätlik bolup qaldi. häzili yaraşqan Zakir akiğa bu qetim ağiniliri çaqçaq qildi. «At aylinip qoziğini tapidu» demäkçi, ändi ornuŋni taptiŋ, mirapniŋ oğli ämäsmu» däp häzilläşkänlärmu boldi. 1988-jili Zakir Mämirov nahiyädä birinçilärdin bolup, «Yolçi» däm eliş vä davaliniş märkizini quridu. U Arişaŋdiki issiq suda adämlärni davalaşni qolğa alidu. U yärgä Çonҗidin Nurmähämät Mäsütov vraç bolup baridu. Nahiyädä härhil sahalarda işläp kšzgä çeliqqan Zakir Mämirov 1996-jili nahiyälik «Vodokanalğa» rähbärlik qilidu. Keyin u «Uyğur su qubırı» däp ataldi. Mirapniŋ oğli mana moşu yärdin pensiyagä çiqti.
Mädäniyät märkizidiki muhim mäsililär
– Zakir aka, hatalaşmisam, җämiyätlik işlarğa helä çoŋ yaşta arilaştiŋizğu däymän?
Bu pikirgä toluq qoşulup kätmäymän. Keŋäş İttipaqiniŋ päytidiki muällim, mudir, partiya täşkilatiniŋ kativi җämiyätlik işlarğimu yeqin boldi. Rast, u vaqitlarda väziyät tamamän başqiçä edi. Seniŋ soaliŋdin «milliy mäsililärgä» demäkçi boluvatqiniŋni çüşändim. Millätpärvär boluş üçün çoŋ yaki kiçik boluş şärt ämäs. Päqät hämmä närsini jüräk bilän seziş keräk. Mädäniyät märkizidä iş nahayiti kšp. Bir vaqitta qanun dairisidä mäktäplärdä qazaq tili bilän uyğur tiliniŋ qatar jürüş mäsilisini kštärduq. Kün tärtivigä Uyğur nahiyäsiniŋ namini šzgärtiş mäsilisi qoyulğandimu bir top aqsaqallar šzimizniŋ mävqäsidä turduq. här ikki mäsilä iҗabiy häl boldi. Ötüvatqan härhil mädäniy çarä-tädbirlär šz aldiğa. Dästihan yeyip, dap-dumbaq çalidiğanğa biz mahir. Bäzidä moşularnimu qilidiğan adämlärniŋ tepilmaydiğanliğiğa eçinisän. Uyğur nahiyälik etnomädäniyät märkiziniŋ säkkiz yezida şšbisi bar. Ularniŋ arisida işlävatqanliri sanaqliqla.
Yänä bir eytip ketidiğinim, mädäniyät märkizi häyrihahliq bilän şuğullanmaydu. Märkäzgä yardäm sorap muraҗiät qilmaydiğanlar yoqniŋ ornida desämmu bolidu. hätta otun-kšmür sorap kelidiğanlarmu uçrişatti. Mundaq päytlärdä nahiyädiki bäzibir çoŋ-kiçik karhanilarniŋ rähbärliriniŋ yardimigä tayinattim. Ävu bir jili җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkizi arqiliq tšrt baliniŋ çät äldä oquşiğa imkaniyät yarattuq. Bu başqa gäp. Biz bolupmu balilarniŋ bilim elişiğa kšp kšŋül bšlüşimiz keräk.
«Yättä qerindaş» häqqidä
Biyil Zakir akiniŋ «Yättä qerindaş» mäşräp ähligä 40 jil toldi. Buni šz vaqtida nahiyälik avtoparkni başqurğan Yoldaş Ahmollaev täşkil qilğan ekän. Äzaliri ilgiri nahiyädä җavapkär hizmätlärdä bolğan birdemätliklär. Җümlidin Kommunar Tohtibaqiev, Nurväg Seyitov, hasan Mäşürov, Ähmätҗan Teyipov, Mahmut Qasimov, hämzahun hosmanov. Keyin ularğa Mars Ähmätov bilän Molut hevizov qoşulidu. Mäşräp ähliniŋ beşi qoşulup qalsa, štmüşniŋ gepini qilidu. Zakir akiniŋ häzil-çaqçaqçilirini tiŋşaydu. U turupla millät toğriliq qaynap sšzläp ketidu.
– Şundaq qilip, hazir Zakir Mämir oğli nemä iş bilän bänt?
– «Daniyar» dehan egiligigä rähbärlik qilimän. Toqquz gektar yärdä abrikos šstürüvatimiz. Räisliktin boşap kätkinim bilän җämiyätlik iştin qol üzginim yoq. Pähriy räis bolğanliqtin, haҗät bolğanda, yol-yoruq kšrsitip, aqsaqalliq mäslihitimni berip turimän.


text:
Ukraina Silâlı Quvetleri halqara gumanitar yardım çerçivesinde Büyük Britaniyadan daa bir yük aldı. Ukraina Mudafaa nazirliginiñ matbuat hızmeti dekabr 17-de bergen malümatına köre, Britaniya zenaatdaşları ukrain arbiylerine qışlıq qıyafet ve tibbiy malzemelerini yolladılar.
2014 senesi devamında ortaq memleketler Ukraina Silâlı Quvetlerine er taraflı maddiy yarlım köstergen ediler: AQŞ qıyafet ve tehnikiy vastalarnı, Frenkistan Cumhuriyeti bronejilet ve tibbiy malzemelerini, Slovakiya Cumhuriyeti ise elektrogenerator, ışıq kompleksleri, plastik savut, urba donatmaları ve tibbiy malzemelerini yolladı.
Bundan ğayrı, Norvegiya Qırallığı yemek, Daniya Qırallığı ise tehnikiy vastalarnı yollağan edi.
Kanada Ukrainağa şahsiy imaye vastalırını ve qışlıq urba, Poloniya Cumhuriyeti ise yemek ve yataq çamaşırını yiberdi.
Litva Cumhuriyeti yemek, tibbiy mal, qıyafet yolladı, İsviçre Konfederatsiyası – ilâc ve tibbiy malzeme, Felemenk Qırallığı ise elektrogenerator, yorğanlarnı yolladı. İspaniya Qırallığı Ukraina ordusına bronejilet ve migferlerni berdi.
Latviya Cumhuriyeti Qırım Muhtar Cumhuriyetinden köçip kelgen arbiylerniñ balalarına mektep malzemelerini ve diger zarur olğan şeylerni yolladı.
Ukraina Mudafaa Nazirligi bildire ki, eñ yaqın vaqıtta Avstraliya ve Poloniya Cumhuriyeti Ukraina Silâlı Quvetlerine yardım yollaycaq ola.


text:
Ukraina Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ işğalden azat etilmesi meselelrinde Avropa Şurası ile işbirlikte buluna ve endi «Rusiye ukrain ve qırımtatarlarnıñ aqlarını bozğan yerlerge baracaq yañı komissiya teşkil etildi». Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Şimaliy Avropa ve Baltiya parlamentler reisleriniñ eyyetleri ile körüşüvde bildirdi.
«Prezident Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı ile bağlı bir sıra misallerni ketirdi ve Şimaliy Avropa ve Baltiya parlamentlerini bu meselege diqqat etmege çağırdı. Devlet başı parlament yetekçilerine Ukraina topraq bütünligi ve mustaqilligine qol tutqanları içün minnetdarlığını bildirdi», – denile matbuat hızmetiniñ beyanatında.
Petro Poroşenko Rusiyede qanunsız sürette tutılğan ukrain vatandaşları Nadejda Savçenko, Oleg Sentsov ve digerlerniñ azat etüv meselesine diqqat ayırdı.
Dört insandan ibaret olğan ve İsveçre diplomatı, elçi Jerar Ştudman reberliginde Avropa Şurasınıñ eyyeti Qırımğa yanvar 25 künü keldi. Avropa Şurasınıñ baş kâtibi Turbern Yagland degeni kibi, eyyetni Qırımğa yarımadada insan aqları ile bağlı vaziyetke qıymet kesmek içün yolladı. Bunıñ ile eyyetniñ işi mustaqil olacağını qayd etti, onıñ işi Qırımnıñ territorial statusına bağlı degil eken.
Avropa Şurasınıñ közeticileri Qırımğa soñki bir buçuq yıl içinde kirgen halqara teşkilâtlarnıñ ilk temsilcileri oldı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Cemil Temişev – 2014 senesi mayıs 3 künü adiseleri sebebinden şartlı apis müddeti berilgen Musa Abkerimovğa nisbeten mahkeme qararını «qanuniy ve adaletli» olaraq tanıy.
«Bu «tatar» işlerinden eñ muzakere etilgen biridir. Musa 2014 senesi mayıs 3 künü militsiya hadimine zarar ketirilgeninde qabaatlana edi. Onı on yılğa qadar apis cezası bekley edi», – yazdı o Facebookta.
«Menimce, qanuniy ve adaleti qarardır. Qararnı çıqarğanda, mahkeme imayeniñ delillerine esaslandı», – dep qoştı advokat.
Temişev «Qırımda mahkeme ameliyatı ceza ve ayırım yolundan ketmeycegine» ümüdini bildirdi.
Musa Apkerimov oktâbrniñ 16-nda aqşam 24 yaşlı yaqalandı. Onı cinaiy madde boyunca qabaatladılar, akimiyet vekiline qarşı küç qullanğan dep ayttılar. Taqiqatnıñ malümatına köre, Apkerimov politsiya hadiminiñ tizini yaralağan.
Yaqalanğan insannı Rusiye Cinaiy Kodeksi 318-inci maddesi 2-nci qısmı boyunca «Ömrü ve sağlığı içün telükeli ola bilecek akimiyet vekillerine qarşı zorbalıq areketleri» cinayette qabaatlaylar, bundan sebep onı beş yıldan on yılğa qadar apske alına bile edi.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırım sebebinden Rusiyege qarşı Ğarpnıñ cezalarını «aqılsız ve zararlı qarar» olaraq adladı. Aytqanı kibi, ğarbiy şeriklerniñ reaktsiyası «yañlış ve Ukraina destegine degil de, Rusiye imkânlarınıñ sıñırlavına yönelgen».
Bu aqta o yanvar 11 künü basılğan Bild alman gazetasına bergen intervyüde ayttı.
Rusiyeniñ Qırımnı dünya tarafından tanılmağan referendum vastası ile öz territoriyasına qoşmaq qararnı Putin «demokratiya ve halq iradesi» dep adladı.
«Bilesiñizmi, Rusiye ealisi is ete ve olayatqan adiselerni em yürek, em aqıl ile añlay. Napoleon aytqan edi, adalet – yer yüzünde Allahnıñ aksi. Qırımnıñ Rusiyege qoşulması – adaletli qarar», – dedi Putin.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qazaxstan Livanğa ğaskär cibärä
Qazaxstan Berläşkän Millätlär oyışmasınıñ tınıçlıq saqlaw çaralarınıñ bersenä 120 keşelek xärbi berlek cibärä
Qazaxstan Livanğa tınıçlıq urnaştıruçılar cibäräçäk. Bu xaqta BMOğa ilneñ Saqlanu ministrı urınbasarı Tälğat’ Moxtarov belderde. Anıñ äytüençä, Livanğa solıx missiyäse öçen xärbilär cibärügä xäzerlek bara.
“Berläşkän Millätlär oyışmasınıñ tınıçlıq saqlaw çaralarınıñ bersenä 120 keşelek xärbi berlek cibäräbez. Möğayen, bu Livandağı çara bulır”,-di Moxtarov. Ul moña qadär BMOğa xärbilär cibärü öçen Qazaxstanda tiyeşle qanunnar bulmawınıñ assızıqlıy. Xäzer isä bu citeşsezlek beterelgän. “Min Livanğa barıp qayttım. Xezmät itäçägebez cirne kürdem. Bu solıx missiyäse”,-di Saqlanu ministrı urınbasarı Tälğat’ Moxtarov.


text:
«Mayıs 17-den «Danon Dnipro» Herson zavodınıñ mahsulatınıñ toqtatılması aqqında malümat bar. Al-azırda biz bunıñ sebeplerini ögrenemiz, soñra ise çeziliş yollarını tüşünecekmiz. Eminmiz ki, qırımlılar bekleyler ve ukrain mahsulatını eñ yaqın zamanda ala bilecekler», – dep haber etti agentlikke şirketniñ devlet organları ile işbirligi boyunca müdiri Sergey Movçan.
Evelleri matbuat vastalarında yüklerniñ Qırım kiriş noqtalarında Rospotrebnadzor Qırım bölüginiñ izini olmaq kerekligi sebebinden toqtatılması aqqında malümat peyda ola edi.
Bunıñnen beraber Qırım sakinleri işğalden soñ bazı mallarnıñ qıtlığını duyalar, tükânlarnıñ beştahtaları boştır.


text:
Qırımtatar milliy Meclisiniñ nevbetteki toplaşuvı Hersonda keçirile bile.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına Mecliste olğan qaynaq bildire.
Onıñ malümatına köre, al-azırda toplaşuv keçirilmesiniñ tam tarihı belli degil, faqat, tedbirge qırımtatar halqınıñ yetekçisi, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarovnıñ qoşulacağı bellidir.
Kün tertibi daa belgilene, amma malüm ki, toplaşuvda qırımtatar milliy Qurultayınıñ bazı azalarınıñ Qırımdaki küz saylavlarında iştirak etüv imkâniyeti muzakere etilecektir.
İyün 12 künü qırımtatar milliy Meclisi «Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet Şurası» saylavlarını boykot etmege qarar aldı.
Yerli şuralarğa saylavlarnı Qırım «parlamenti» saylavları ile aynı zamanda keçirmege planlaştıralar – 2014 senesi sentâbr 14 künü.


text:
Krasnodar diyar mahkemesi aprel 8 künü qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayser Cemilevniñ işi boyunca itiraz arizasını qabul etmedi.
Bunı adliyeci Nikolay Polozov bildirdi.
«Krasnodar diyar mahkemesiniñ Apellâtsion kollegiyası Cemilevni apiste qaldırdı», – dep yazdı o twitterde.
Onıñ malümatına köre, itiraz arizası lâğu etilgeninden soñ, Hayser Cemilevniñ işi boyunca mahkemeci olmağanlarnıñ eyyeti teşkil etilmege başlandı.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi.
Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı.
Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ Rusiye Cenübiy federal okrugına qoşulması kösterdi ki, Kreml içün esas diqqat obyekti «Qırım territoriyasıdır, anda yaşağan adamlar degil». Böyle fikirni Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Radio Svobodağa bergen izaatında bildirdi.
Onıñ fikrince, Moskvanıñ bu adımınıñ maqsadı Qırım territoriyasında «umumrusiye devlet menfaatlarınıñ» ömürge keçirilmesidir.
«Şoygu o yerde bir qaç kün evel bulundı. O, Putinge Qırımnıñ arbiy teminlenmesiniñ bu vaqıtqa planlaştırılğan qısmı niayet yekünlengenini ve «Qırım cenkke azır» olğanını bildirdi», – dep qayd etti Çubarov.
«Putinniñ, işğalci ükümetiniñ, insan aqları meseleleri, Qırımnıñ rekreatsion imkânları aqqında şiarlarnen üstüni örtken vaqtı endi keçti. Endi, Qırım, kerçekten de, arbiy forpostqa çevirilgen soñ, olar onı doğru federal okruglarnıñ birine qoşalar. Rusiye Federatsiyasınıñ federal okruglarınıñ vazifeleri nasıl olğanını bilesiñiz. Bu, yekâne prezident vertikali boyunca emirlerniñ ömürge keçirilmesidir», – dep qayd etti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi.
İyül 28-de Rusiye prezidenti Vladimir Putin «Cenübiy federal okrug aqqında» fermannı imzaladı, bu okrugnıñ içine işğal etilgen Qırımnı kirsetti. Böyleliknen, 2014 senesi yarımadanıñ işğalinden soñ teşkil etilgen Rusiyede Qırım federal okrugı yoq etildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
KELESİ AYDI «KÖKEK» DEYİK
Qazaqşa ay attarında «aprel'» ayın «Kökek» deydi. Al «säuir» qaydan payda boldı? Onıñ tarihı mınanday: 1990 jılı 24 «aprel'de» arnayı zañmen Qazaqstanda prezidenttik bilik engizildi. Tura sol künge Qazaq KSR Joğarğı Keñesiniñ organı «Halıq Keñesi» gazetiniñ alğaşqı sanı jarıq kördi. Bwrın «aprel'» sözi qoldanıla beretin.
Kompartiyanıñ qılışınan qam tamıp twrsa da jaña basılımda ay attarınıñ qazaqşa berilgenin köñilimiz qalap twr. Alayda bir aptaday ğana bwrın Ortalıq Komitettiñ aprel' Plenumı ötken. Onı qalay jazamız? «KPSS Ortalıq Komitetiniñ Kökek Plenumı» deseñ bas ketedi. Sodan gazettiñ bas redaktorı SarbasAqtaev jol taptı: «Säuir Plenumı» deyik dep.
Osı tirkestegi «säuir» sözi birtindep barşa basılımdarğa auıstı. Odan keyin «Ortalıq Komitet» te, «Plenum» da joyıldı. Biraq qazaqşa ay attarınıñ işinde közge şıqqan süyeldey bop arabşa «säuir» sözi qalıp qoydı. Endi sonı nege tüzetpeske?!
Sondıqtan elimizdegi 2018 jılğı törtinşi aydı «säuir» dep emes, «KÖKEK» dep jazayıq! Külli qazaq tildi basılımdardı osığan şaqıramın.


text:
Qırımdan Türkiyege ava seferlerini keçirgen şirketlerni yuridik mesüliyetke çekecekler. Bu aqta Ukraina halq deputatı Georgiy Logvinskiy bildirdi.
«Qırımdan Türkiyege uçaqlar artıq qatnamay. Türkiyede Ukraina elçisi keçken afta körüşüvimizde bunı tasdiqladı ve bu kibi adisler artıq tekrarlanmaycağını qayd etti. Bunı em biz, em türk tarafı nezaret ete», – yazdı deputat Facebookta.
«Aqmescit-İstanbul qanunsız seferlerini keçirgen turistik ve ava şirketlerine nisbeten halqara soravlar taqdim etildi ve olarnıñ yuridik mesüliyetke celp etilmesi boyunca zaruriy areketler alıp barıla», – dep qoştı o.
Bunıñ ile Logvinskiy şunı qayd etti ki, tek Qırımdan doğru Türkiye ava limanlarına qatnağan seferler aqta söz kete. Başqa yerge, misal içün, Moskvağa oturtuvnı yapqan seferler sıñırlanmay.
Şimdi Qırımğa yalıñız Rusiye Federatsiyasınıñ ava şirketleri seferlerni keçire.


text:
Ukraina Tış işleri naziri Pavlo Klimkin, Ukraina prezidenti Petro Poroşenkoniñ Almaniya kantsleri Angela Merkel ile muzakereleri esnasında Qırım deokkupatsiyası meselesini ortağa qoyacağını bekley.
Bunı Klimkin bunıñ arfesinde «İnter» telekanalınıñ efirinde, eki devlet liderleriniñ planlaştırılğan körüşüvinden neler beklegeni aqqında aytqanda bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, Qırım munasebeti ile nevbetteki sefer, bıltır sanktsiyalarğa rağmen yarımadağa kirsetilgen Siemens turbinaları ile vaziyetni muzakere etmek kerekler.
Ukraina tış siyaset muessisesi başlığınıñ aytqanına köre, Poroşenko ve Merkel ilk nevbette BMT barıştırıcılarını Donbassqa ketirüv taktikasını keliştirmege tırışacaqlar.
Aprel 10-da Ukraina prezidenti Petro Poroşenko AFC kantsleriniñ daveti ile Almaniyanı ziyaret etecek.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda rusiyeli millet birdemliginiñ qaviyleştirilmesi meseleleri boyunca seminar keçireler. Bu aqta Kremlge boysunğan yarımada ükümetiniñ Medeniyet nazirligi bildire.
«Qırım cumhuriyeti medeniyet naziri Arina Novoselskayanıñ fikrince, tek medeniyet rusiyelilerniñ umummilliy birdemligini teminley bile», – dep qayd ettiler müessisede.
Merasimde medeniyet ve sanat saasındaki müessiseler ve teşkilâtlar, Rusiye Federatsiyası subyektleri icra ükümeti organlarınıñ temsilcileri iştirak ete.
Seminar iştirakçileri içün Qırım halqlarınıñ bayram adetleri taqdim etildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqmescit – Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda eñ çoq telüke astındaqırımtatarlar ve etnik ukrainliler bulunalar. Monitoring komissiyası işiniñ neticelerine köre, bu kibi qararnı insan aqları boyunca Birleşken Milletler Komitetiniñ Yuqarı Komissarı İdaresi seslendirdi. Qırımtatarlarnıñ aqları ise, daa sıq bozulıp başladı. «İmaye» vekillerniñ qanunsız areketleri ve yerli militsiyanıñ indememezligi sebebinden qırımtatar qurbanlarınıñ sayısı arta.
Rusiye akimiyeti vekilleriniñ qırımtatar aqlarını qorçalamaq vadelerine baqmadan, işğal etilgen Qırımda tamır halqnıñ eñ esas aq-uquqları bozulıp turmaqta. Meclis reisi Refat Çubarovnıñ Azatlıq Radiosına bildirgen malümatına köre, bu kibi adiselerniñ misali olaraq aprel ayında Aqmescitte yüz bergen vaqia ola bile.
«Evniñ azbarında bir gruppa buluna edi – köteklengenniñ qomşuları. Olarnıñ arasında tanış olmağan bir insan bar edi. Adı Kostâ eken, o, bu azbarda yaşaycağını bildirip, saibine evni satmağa rica etti. Yoq, cevabını eşitken soñ, Kostâ qorquzıp başladı. Neticede, erkekni yahşı etip köteklediler, diagnozı da endi belli. Aprel 18 künü o militsiyağa ariza yazdı. Bugünki künge qadar yerli militsiya hadimi bile oña kelmedi», – dedi Refat Çubarov.
Vesiqalarnı köstermege istemegenlerni kötek bekley
Qanunsızlıqnıñ areketiniñ soñki misali olaraq Qırım Meclis azası Abduraman Egizge yapılğan ücümni añmaq mümkün. O, «imaye» temsilcilerine vesiqalarnı köstermege red etti.
«Olarnıñ kiyimlerinde olğan erkek, maña nasıldır vesiqanı kösterdi, amma o resmiy kibi körünmedi. Onıñ içün, men politsiya kelgenini talap ettim. Olar diñlemediler, kelepçeler kiygizdiler, ondan soñ, dava başlandı», – dedi Abduraman Egiz.
Soñundan «imaye» temsilcileri onı yiberdiler, amma areketlerini añlatmadılar ve afu soramadılar. Bundan evel qırımttar Meclisi yarımadada «qanunsızlıqnıñ esas qaynağı» olğan ve silâlanğan «imaye» vekillerini dağıtmağa çağıra edi. Amma, Qırım akimiyeti «imaye» temsilcilerini ep destekle


text:
Ukraina aliy oquv yurtlarınıñ studentlerine nevbetteki video muracaatnı Aqyarda Lomonosova adına Moskva devlet universiteti filialınıñ studentleri yazğanlar, olar ukrain studentlerini satqınlıqta qabaatlaylar.
«Siz cebe qurbanları olğan ecdatlarıñıznı sattıñız, milletçi ve faşist cinayetçilerniñ marşına yol berdiñiz», – denile muracaatta.
Mında studentler «satılğan ukrain matbuat vastaları», Donbass «zalımları» aqqında aytıp, ukrain studentlerini «munaqaşa»ğa çağıralar.
Evel ukrain studentleri Rusiye studentlerine cenk ve informatsion gürültisine qarşı çıqmağa rica etken ediler.
Bundan soñ internette Kreml tarafdarı olğan «Ağ» teşkilâtınıñ cevabı peyda oldı. Faaller Kaliningrad studentliginiñ adından çıqışta bulundı. Belâğatı Rusiye Federal telekanallarınıñ belâğatına oşay edi.


text:
oğuz doğan cengiz - bazarda bal var gelinim-kabak iıhsan mendeş (muğla-fethiye)
Sanatçı : Oğuz Doğan Cengiz
Türkü : bazarda bal var gelinim-kabak iıhsan mendeş (muğla-fethiye)
Etiketler : oğuz doğan cengiz - bazarda bal var gelinim-kabak iıhsan mendeş (muğla-fethiye) türkü indir, oğuz doğan cengiz - bazarda bal var gelinim-kabak iıhsan mendeş (muğla-fethiye) türkü dinle, Oğuz Doğan Cengiz türküleri, bazarda bal var gelinim-kabak iıhsan mendeş (muğla-fethiye) mp3 indir, Oğuz Doğan Cengiz türküleri bazarda bal var gelinim-kabak iıhsan mendeş (muğla-fethiye) türküsü, bazarda bal var gelinim-kabak iıhsan mendeş (muğla-fethiye) sözleri, Oğuz Doğan Cengiz mp3 dinle, Oğuz Doğan Cengiz download, bazarda bal var gelinim-kabak iıhsan mendeş (muğla-fethiye) bedava mp3, Oğuz Doğan Cengiz türkü sözleri, Oğuz Doğan Cengiz türkü dinle, Oğuz Doğan Cengiz son albüm indir
Oğuz Doğan Cengiz Türküleri
oğuz doğan cengiz - hanaylar yaptırdım döşetemedim (kıbrıs)
oğuz doğan cengiz - her sabah her seher gelir geçersin (ankara)
oğuz doğan cengiz - bekilliyi beş yüz atlı avladı (burdur)
oğuz doğan cengiz - menteşeli menteşeli (konya)
Oğuz Doğan Cengiz - Erende Yaylasında Yaylayamadım
Oğuz Doğan Cengiz - Ak Enteri Geyme Dedim
Oğuz Doğan Cengiz - Yayla Yollarında Galdım Yalnız
oğuz doğan cengiz - bir kuş gelir öte öte (adana-pozantı)
oğuz doğan cengiz - denize dalmayınca-eşlik beyhan karslı (ankara)
oğuz doğan cengiz - çek deveci develeri nadastan (burdur-dirmil)
oğuz doğan cengiz - türkmen kızı (içel-silifke)
Oğuz Doğan Cengiz - Pazarda Bal Var
oğuz doğan cengiz - endim haymana ovasına (burdur-yeşilova)
oğuz doğan cengiz - gafilen gelirse başına bir iş (nevşehir-ürgüp)
Oğuz Doğan Cengiz - Evlerine Varamadım Gazelden


text:
Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı Konstantin Baharev 2017 senesi Qırımdaki bala bağçalarında 9 biñ yañı yer açılacağını aydınlattı. Bunı Kafanews neşiri haber ete.
«Bu sene Federal programma çerçivesinde statsionar bala bağçaları peyda olacaq. Modul bala bağçaları – pek güzel şey... Lâkin anda balalarnıñ sayısı 120-den ziyade olmay. Federal programma çerçivesinde statsionar bala bağçalarını quramız, anda, Sovetler Birliginde olğanı kibi, 300-350 bala qatnaycaq, bu daa da güzel», – dep qayd etti Baharev.
Onıñ bildirgenine köre, «Qırımda bala bağçalarında nevbet meselesi vatandaşlarnıñ içtimaiy qoruma, sağlıq ve mesken-kommunal hocalığı saalarındaki problemler ile aynı sırada qala».
«Bir çoq vatandaş elektron sıra almadı. Şu sebepten nevbette turğanlarnıñ sayısı eksile, lâkin istegenimiz kibi tez degil, çünki qayd olmağanlar qoşulmağa başlay», – dedi Baharev.
Yedinci çağırılış Devlet dumasınıñ saylavları 2016 senesi sentâbrniñ 18-nde Rusiye ve işğal etilgen Qırımda olıp keçti. Ukraina ve Ğarpnıñ bir sıra memleketi olarnı tenqit etti. ABD, Kanada, Frenkistan, İsveç, Büyük Britaniya, Almaniya, Çeh Cumhuriyeti, Türkiye işğal altındaki Qırımda keçirilgen saylavlarnı tanımadılar. Poloniya Tışqı işler nazirligi Rusiye Devlet dumasınıñ saylavlarını umumen qanunğa uyğun olğanını şübege oğrattı. Ukraina Yuqarı Radası sentâbrniñ 20-nde işğal etilgen Qırımda olıp keçken saylavlarnı ve Rusiye Devlet dumasınıñ yedinci çağırılış erkânını qanunsız dep tanıdı.
Qırımdaki bala bağçalarında 20 biñ bala nevbette tura. Qırımnıñ Rusiye ükümeti Aqmescitte 18 bala bağçası qurulacağını vade etti.
Qırımdaki bala bağçalarında olğan nevbetlerniñ artması Rusiyeden Qırımğa çalışmağa kelgen memurlarnıñ çoqlaşmasınen bağlıdır.


text:
Qırımtatar Wikipediası nevbetteki yıllığını qayd ete – 2008 senesi yanvar 12 – leyhanıñ resmiy Doğğan künüdir.
Leyha teşebbüsçisi qırımtatar tilini yahşı bilgen Moskva sakini Aleksandr Gorâinovdır. Bölükniñ maqaleleri II Qırımtatar Milliy Qurultayında qabul etilgen latin urufatında yazmağa qarar aldılar ve kelecek künü Wikipedianıñ yañı bölügi 500-den ziyade maqaleden ibaret edi.
«Wikimedia Ukraina» cemaat teşkilâtı öz blogunda qayd etkeni kibi, bu qırımtatar Wikipediası içün eñ büyük muvafaqiyet edi, ileride inkişaf suratı eksildi. Umumen, sekiz yıl devamına 4500 maqale yazıldı, çoqusı 2012 senesi dekabr ayından 2014 senesi mayıs ayına qadar çıqtı.
Teşkilâtta deyler ki, Wikipediya qırımtatar tiliniñ gençler arasında rağbetleştirüvi boyunca teşebbüslerni amelge keçirmege ve qırımtatar tilinde çıqacaq haber alanınıñ temelini qoymağa yardım eter.
2015 senesi dekabr ayında qırımtatar cemaatçılıq vekilleri ve Ukraina Haber siyaseti nazirligi işbirlik ve «Wikipediya» bütündünya ağında qırımtatarlar aqqında ukrain ve ingliz tillerinde malümatnıñ tarqatılacağı aqqında añlaştılar.


text:
Mäşür SASİQOV, «Uyğur avazi»/ «Mekteptiki» muhim mäsililär
Qazaqstan Җumhuriyiti Parlamenti Mäҗlisiniŋ deputati Şahimärdan Nurumovniŋ novättiki qetim sayliğuçilar bilän uçrişişi štkän päyşänbä küni «Mektep» näşriyatidin başlandi. Bu yärdä deputatni näşriyatniŋ baş mudiri Erlan Satıbaldiev rähbärligidiki bir top şähslär qarşi aldi. Andin mudir šzi başquruvatqan mähkiminiŋ iş-paaliyiti bilän tonuşturğaç, bilim beriş sahasida asasiy orun egiläydiğan oquş qurallirini näşir qilişta yüz berivatqan yeŋiliqlarğa ätrapliq tohtaldi. Şundaqla u asasän juqarqi sinip oquğuçiliri üçün därisliklärni näşir qilidiğan җumhuriyättiki äŋ çoŋ näşriyatlarniŋ biri boluşidin qät°iy näzär, ayrim problemiliridin hali ämäsligini eytip štti. Şuniŋğa qarimay, näşriyat därisliklärniŋ zamanğa muvapiq, süpätlik çiqişini heçqaçan näzärdin sirt qaldurğan ämäs. Şuni alahidä täkitligän halda, uyğur, šzbäk vä başqa tillarda bilim beridiğan mäktäplär üçün näşir qilinidiğan oquş qurallirini täyyarlaşta tärҗimä mäsilisigä käspiy mutähässislärni vä alim-pedagoglarni җälip qilip, ular bilän qoyuq munasivät bağlap kelivatqanliğini eytip štti.
Erlan Äben oğlini diqqät bilän tiŋşiğan Mäҗlis deputati näşriyatniŋ utuq-muvappäqiyätlirigä intayin hursän ekänligini bildürüp, moҗut problemilarniŋ iҗabiy häl qilinişiğa qolidin kälgän yardimini ayimaydiğanliğini eytti. Andin deputat yeqinda elimiz Prezidenti Nursultan Nazarbaev elan qilğan Bäş iҗtimaiy täşäbbus toğriliq ätrapliq çüşänçä bärdi.
– Yeqinda biz, bir top deputatlar, Çehiya bilän Äzärbäyҗanda bolup qayttuq – dedi Şahimärdan Üsäyin oğli. – Özäŋlarğa mälum, Çehiya — uzun tarihqa egä mämlikät. Äynä şu dšlätniŋ juqarqi vä tšvänki palatiliridiki käsipdaşlirimiz Qazaqstanniŋ moşundaq az vaqit içidä, yäni bari-yoqi çaräk äsirdä täräqqiy etip, duniyağa tonulğiniğa šzliriniŋ juquri bahasini bärdi. Bu yärdä, älvättä, Prezidentimizniŋ dana içki vä taşqi säyasitimu alahidä tilğa elindi. Çehiyaliklär Prezidentimizniŋ duniya ähli aldidiki abroy-inavitigä, säyasättiki täҗribisigä qayil bolup, ayrim mäsililärdä uniŋ mäslihitigä tayinidiğanliğinimu yoşurmidi. Biz, qazaqstanliqlar, moşundaq Millät Liderimizniŋ barliği bilän häqliq yosunda pähirlinişimiz lazim.
Nursultan Äbiş oğli Nazarbaevniŋ Qazaqstan hälqiniŋ iҗtimaiy ähvalini tehimu yahşilaş, ihtisadiy täräqqiyatini mustähkämläş mähsitidä elan qilğan täşäbbusliri toluq qollap-quvätlänmäktä. U Prezidentimizniŋ šz hälqigä bolğan mehir-muhäbbitiniŋ bir ispati bolsa keräk. Mäsilän, qisqiçä eytip štsäm, bäş täşäbbusniŋ birinçisini alayli: uniŋda härbir qazaqstanliqni baş-pana bilän täminläş mäsilisi kštirilgän. “7.20.25” programmisi. Bu qandaq programma? U turuşluq šy eliş üçün nesiyä berişkä qaritilğan programma. Nesiyä šsümi 7 %. Däsläpki bädäl 20 %. Tšläş qäräli 25 jil. Bu kšpligän grajdanlarğa helila yenikçilik beridu degän sšz.
İkkinçisi, ämgäk maaşi tšvän, yäni 60 000 täŋgidin az maaş alidiğanlardin elinidiğan 10 % seliqni 1%ğa tšvänlitiş bolup, bu ahaliniŋ turmuş-şaraitini yahşilaş mähsitidiki programma.
Üçinçisi, studentlarni yataqhana bilän täminläş vä şundaqla aliy bilim beriş grantlirini 20 000 miŋğa aşuruş – bu Qazaqstanda bilim elişni haliğuçilarğa tepilmas imkaniyät.
Tšrtinçisi, mikronesiyäni käŋäytiş, yäni җumhuriyitimizni ihtisadiy җähättin rivaҗlanduruş niyitidiki programma. Bu nesiyäniŋ bir alahidiligi, u imtiyazliq nesiyä bolup, šz işi bilän bänt yaki işsiz ahali arisida tiҗarätçilikni täräqqiy ätküzüşkä qaritilğan. Täkitläş lazimki, nesiyä päqät «bismilla» däp tiҗarät qilişqa başliğanlarğila berilidu.
Bäşinçisi, mämlikätni gaz bilän täminläş. Yoşuridiğini yoqki, şähsän män Astanağa berip, u tävädiki birqatar vilayätlärgä gaz kirgüzülmigänligini aŋlap, häyran boldum. Mäsilän, şimaldimu şundaq ähval. Prezidentimiz moşuniŋ hämmisini näzärdä tutqan halda, 2 million 700 miŋ adämni gaz bilän täminläşni tapşurdi.
Prezident täripidin elan qilinğan «Bäş iҗtimaiy täşäbbusqa» moşundaq täpsiliy tohtalğan deputat, ularniŋ ämälgä eşişiğa birkişilik hässä qoşuş härbir qazaqstanliqniŋ borçi ekänligini alahidä qäyt qildi. Şuniŋdin keyin deputat mäzkür näşriyatta uyğur mäktäpliri üçün näşir qilinivatqan kitaplar kšrgäzmisini kšzdin käçürdi. Andin Uyğur redaktsiyasiniŋ başliği Rähmätҗan Ğoҗambärdiev bilän redaktsiya paaliyiti häqqidä sšhbätläşti.
Yeŋi mähällidiki kona
problemilar
Şu küni çüştin keyin Şahimärdan Nurumov Almuta şähiridiki “Qayrat” mähällisiniŋ jut-җamaätçiligi bilän uçraşti.
Uçrişişta Şahimärdan Nurumov ahaliğa ularniŋ muŋ-zarini tiŋşap, kšptin beri yeşilmäy kelivatqan problemiliri toğriliq sšhbätlişiş vä ularni tegişlik orunlarğa yätküzüş mähsitidä kälgänligini täkitlidi. Şuniŋ bilän billä u biz juqurida eytip štkän elimiz Prezidenti Nursultan Nazarbaevniŋ Bäş iҗtimaiy täşäbbusi häqqidimu kšpçilikkä çüşänçä berip, uniŋ härbirigä alahidä tohtaldi.
– hšrmätlik qerindaşlar! İşäşlik eytalaymänki, Prezidentimizniŋ moşu Bäş iҗtimaiy täşäbbusi härbirimizgä yahşiliq elip kelidu. Uniŋda kšrsitilgän programmilarniŋ hämmisi šz däriҗisidä ämälgä eşişi üçün qançilik nurğun mäbläğ bšlünüvatqanliğini bilisilär. Buniŋ hämmisi Prezidentimizniŋ šz hälqiniŋ täğdirigä bepärva qarimaydiğanliğiniŋ yarqin ispatidur. Buniŋdin taşqiri, qaysi-bir dšlätniŋ rähbiri şu dšlättä yaşavatqan šzgä millätlärgä «šzäŋniŋ ana tiliŋni saqlap qalğin, ana tiliŋda oqup, tarihiŋni, mädäniyitiŋni rivaҗlandurup, untulup qalğan urpi-adätliriŋni äsligä kältürgin» dävatidu? hä, bizniŋ Millät Liderimiz bolsa, Qazaqstan Җumhuriyitidä istiqamät qilivatqan yüzdin oşuq millät bilän elät väkillirigä däl moşundaq şaraitlarni yaritivatqan birdin-bir dana Rähbär. Şuŋlaşqa bu imkaniyätlärdin toluq paydilinişni bilişimiz keräk, – dedi Şahimärdan Üsäyin oğli.
Uçrişişta turğunlarniŋ bäzi iҗtimaiy mäsililär boyiçä eytqan pikirlirini diqqät bilän tiŋşiğan deputat kštirilgän ayrim mäsililärni šzigä hämra bolup kälgän şähär hakimiyitiniŋ väkillirigä tapşurup, qalğanliriniŋ iҗabiy häl qilinişiğa bar küçini salidiğanliğini yätküzdi. Şundaqla sayliğuçilarniŋ muhim pikir-täkliplirini toluği bilän tegişlik orunlarğa yätküzidiğanliğini eytti.
Uçrişiş ahirida uşbu mähälliniŋ baş jigitbeşi haşimҗan Arziev sšzgä çiqip, mehmanlarğa jut namidin minnätdarliq bildürdi.
Dohturlarnimu kšpligän yahşiliqlar kütüvatidu
Ätisi Şahimärdan Nurumov Almuta şähärlik 5-ağriqhana hadimliri bilän uçraşti. U yärdä deputatni Baş vraçniŋ orunbasari Daniyar Amirov rähbärligidiki ağriqhana kollektivi qarşi aldi.
Däsläp deputat ağriqhanini arilap, uniŋ paaliyiti bilän tonuşti. Andin yeqinda eçilğan şipahaniğa kirip, u yärdiki zamaniviy äsvap-üskünilärdä işlävatqan mutähässislär bilän sšhbätläşti. Daniyar Amirov ağriqhana hadimliriniŋ qol yätküzgän utuqliri häqqidimu täpsiliy tohtilip, ayrim davalaş mähkimiliri ohşaş millionliğan täŋgigä setivelinğan apparatlarniŋ çaŋ besip yatmay, bemarlarğa hizmät qilivatqanliğini pähirliniş bilän tilğa aldi. Şundaqla vraçlarni çät ällärgä täҗribä almaşturuşqa ävätişni än°änigä aylandurğanliğini vä şuniŋ nätiҗisidä bu mähkiminiŋ abroy-inavitiniŋ kündin-küngä šsüvatqanliğini alahidä täkitlidi.
Ağriqhana hadimliri bilän bolğan uçrişişta Şahimärdan Nurumov elimiz Prezidenti Nursultan Nazarbaevniŋ «Bäş iҗtimaiy täşäbbusiğa» täpsiliy tohtalğan halda, uniŋ meditsina sahasiğimu munasivätlik täräpliriniŋ barliğini qäyt qildi. Andin sšz novitini alğan «Nur Otan» partiyasi Almuta şähiri Medev nahiyälik şšbisi räisiniŋ birinçi orunbasari Meruert Muqanova «Bäş iҗtimaiy täşäbbusniŋ» asasiy nuqtiliriğa tohtaldi. Mäsilän, äŋ az maaş alidiğanlar meditsina sahasidimu bar. Ändi ulardin elinidiğan seliq 1 payizni täşkil qilidu. Bu bolsimu, ayliq maaşi az hadimlarğa berilgän sezilärlik däriҗidiki imtiyazdur, däp addiy tilda çüşändürdi Meruert Serikqızı. – Yataqhana mäsilisimu meditsina hadimliriğa uttur alaqisi bar desäk, hatalaşmaymiz – dedi natiq. – Mälumki, meditsina sahasidiki aliy bilim därgahlirida kam degändä altä jil oquşqa toğra kelidu. Ändi u studentqa yataqhana havadäk haҗät. Mana moşularniŋ hämmisini Prezidentimiz inavätkä elip, 2022-jilniŋ ahiriğiçä 75 000 orunluq zamaniviy yataqhana seliş tapşurmisini bärdi. Studentlarğa qilinğan mundaq yahşiliqlarni, rastini eytiş keräk, ilgiri-keyin aŋlimiğan boluşimiz keräk.
«Bšlgünçilikkä
yol yoq…»
Düşänbä küni Şahimärdan Nurumov җänubiy paytähttiki Zarya Vostoka mähällisidiki «Bilal Nazim» kafesida Almuta şähiri Alatav nahiyäsiniŋ turğunliri bilän uçraşti.
Uçrişişta Şahimärdan Üsäyin oğli elimiz Prezidentiniŋ alğa sürüvatqan programmiliri, şuniŋ içidä «Bäş iҗtimaiy täşäbbusqa» ätrapliq tohtilip, uniŋ hämmisini җumhuriyät ahalisiniŋ turmuş-şaraitini yahşilaşqa qaritilğanliğini tilğa aldi.
– Bügün män silär bilän uçrişivatqanliğimğa intayin hoşalmän – dedi natiq, – Prezidentimizniŋ «Bäş iҗtimaiy täşäbbusi» toğriliq sšz qiliş – meniŋ bevasitä väzipäm. Şuŋlaşqa şu toğriliq qisqiçä çüşänçä berip štäy. Gäpniŋ rasti şuki, hazir hämmimiz aŋliq adämlärğu. Elimizdä yüz berivatqan ähvallardin barliğimizniŋ häviri bar. heçkim bir parçä nanğa zar ämäs. Şundaq bolsimu bu täşäbbus arqiliq Nursultan Nazarbaev elimiz hälqiniŋ turmuşini tehimu juquri däriҗigä kštirişni mähsät qilivatidu. Bügünkidäk duniyaviy ihtisadiy bohran hšküm sürüvatqan bir päyttä, Prezidentimizniŋ moşundaq programmilarni elan qilişi – çoŋ vaqiä. hazir bu programmilardin hävär tapqan başqa dšlät rähbärliri Nursultan Nazarbaevniŋ häqiqätänmu dana rähbär vä täҗribilik säyasätçi ekänligigä yänä bir qetim kšz yätküzdi, däp oylaymän.
Män silärgä kälgiçä birmunçä uçrişişlarni štküzdüm. Şu uçrişişlarda eytqan sšzlirimni bu yärdimu qaytilaymän. Prezidentimizniŋ dana säyasiti tüpäyli Qazaqstanda 100din oşuq millät iҗil-inaq yaşavatidu. Bu – kšpjilliq ämgäkniŋ, danaliqniŋ nätiҗisidä qolğa kelivatqan dostluq vä birlik. Qazaqstanniŋ yärasti, yärüsti bayliqliri yetärlik, amma u bayliq bayliq hesaplanmaydu. Prezidentimiz eytqandäk, bizniŋ äŋ asasiy bayliğimiz šzara inaqliğimiz vä ittipaqliğimiz.
«Barliq şaraitlar moҗut»
Seşänbä küni deputat Şahimärdan Nurumov Medev nahiyäsiniŋ Gornıy Gigant mikrorayonidiki 77-ottura mäktäptä boldi.
Mäktäpniŋ mäҗlislär zalida štkän uçrişişta Şahimärdan Üsäyin oğli kšpçilikkä iş-babidiki säpiriniŋ mähsitini bayan qilğandin keyin, adättikidäk, Prezidentimizniŋ җumhuriyät hälqigä yolliğan «Bäş iҗtimaiy täşäbbusiğa» täpsiliy tohtaldi. Andin u, bügünki uçrişişniŋ qatnaşquçiliri asasän bilim sahasiğa munasivätlik şähslär bolğanliqtin, äynä şu täşäbbusniŋ üçinçi tarmiği toğrisida ätrapliq çüşänçä bärdi. Şuniŋ bilän billä deputat mäktäp oquğuçiliriğa Qazaqstan Җumhuriyitidä bilim elişqa barliq şaraitlarniŋ, җümlidin yeŋi-yeŋi mäktäp benaliriniŋ, täҗribilik ustazlar bilän süpätlik häm zamaniviy därisliklärniŋ yetärlik ekänligini alahidä täkitläp, oquğuçilardin päqät tirişip oquş täläp qilinidiğanliğini qäyt qildi.
Uçrişiş davamida uniŋ qatnaşquçiliridin birqatar soallar kelip çüşti. Şahimärdan Nurumov ularniŋ kšpçiliginiŋ yärlik başquruş organliriniŋ mäs°uliyitigä täälluq ekänligini eytip, ularni häl qilişqa imkanqädär yardäm qolini sunidiğanliğini qäyt qildi.
«Qazaqstanliqlarğa kšrsitilgän yenikçilik»
Tünügün bir top Parlament deputatliri – Şahimärdan Nurumov, Dinar Nuketaeva vä Nurjan Nursipatov Almuta lokomotiv deposida bolup, mähkimä kollektivi bilän uçraşti.
Uçrişişta däsläpki sšzgä çiqqan Senat deputati Dinar Nuketaeva elimiz Prezidenti Nursultan Nazarbaevniŋ Qazaqstan hälqigä yolliğan «Bäş iҗtimaiy täşäbbusi» toğrisida doklad qildi. U šz sšzidä bu täşäbbuslarniŋ җumhuriyät ahalisiniŋ turmuş-şaraitini yahşilaşqa, elimizniŋ härtäräplimä güllinişigä qaritilğanliğini täkitläp, bu yeŋi strategiyalik programmilarğa milliardliğan mäbläğ särip qilinidiğanliğinimu qoşumçä qildi. Dinar Jusupaliqızı ayliq maaşi az işçilardin elinidiğan seliqniŋ on hässä azayğanliği qazaqstanliqlarğa kšrsitilgän yenikçilik däp atap kšrsätti.
Andin sšzgä çiqqan häliq väkilliri Ş.Nurumov vä N.Nursipatov bu «Bäş iҗtimaiy täşäbbusni» “Prezidentimizniŋ šz hälqigä bolğan muhäbbitiniŋ yarqin ispati” degän pikri arqiliq, uçrişiş qatnaşquçilirini, yäni mähkimä hadimlirini uşbu programmilarniŋ ämälgä eşişiğa birkişilik hässisini qoşuşqa çaqirdi.


text:
31 jeltoqsan 2017 jılğa kölik salığın ösimpulsız tölewdiñ soñğı küni. Memleket aldında qarız bolıp qalmas üşin ne istew kerek?
Eñ birinşi qanşa salıq töleytiniñizdi anıqtap alıñız. Ayta keteyik, salıqtı bir jılğa emes, kölik satıp alğannan bergi naqtı waqıtqa töleysiz. Mısalı: 2017 jıldıñ tamızında satıp alsañız 5 ayğa töleysiz. Oğan deyingi salıqtı sizge satqan adam tölewi kerek. Yağnï salıq qarızı siz satıp alğan kezde sizge berilmeydi. Eger jıl basınan beri menşigiñizde bolsa, onda bir jılğa tölem jasawıñız kerek.
Qanşa salıq töleytiniñizdi bilw üşin memlekettik kirister qızmetiniñ resmï saytınan nemese egov.kz -tegi resmï kal’kwlyator arqılı eseptep bilseñiz boladı. Nemese salıq organına barıp bile alasız.
Bile jüriñiz!
2017 jıldıñ 1 şildesinen bastap avtokölik salığın tölew kezinde 17 belgiden turatın, texnïkalıq pasportta körsetilgen VIN-kodtı körsetw kerek! Jeñil kölikte şanaq nömiri, jük köliginde şassï nömiri VIN-kod bolıp sanaladı.
Barlıq köliktiñ salığı birdey me?
Markası birdey köliktiñ barlığınıñ salığı birdey emes. 2014 jılı kölemi salıq zañına özgeris engen. 2013 jıldıñ 31 jeltoqsanınan keyin 3 000 kwb sm joğarı Qazaqstanda öndirilgen (qurastırılğan, jasalğan) nemese QR awmağına äkelingen jeñil avtokölikterdiñ salığı joğarılağan. Sondıqtan kölemi joğarı jaña avtokölikterdiñ salığı «eski» kölikterge qarağanda joğarı.
Pïkap, lïmwzïn, élektrokölikterdiñ salığı qanday?
Burın bular jük köligi men avtobwstar sanatına qosılatın. Dvïgatel’ kölemi 4 lïtrden assa da olardıñ salığı jeñil kölikke qarağanda tömendey bolatın. Salıq kodeksine engen özgeriske säykes olar da jeñil kölik sanalıp, salığı dvïgatel’ kölemine qaray jeñil kölik retinde esepteledi. Al élektrokölikter salıqtan bostalığan. Gïbrïdter jeñil kölik retinde salıq töleydi.
Este ustañız!
Eger saqtandırw polïsimen basqa adamnıñ atındağı kölikti aydap jürseñiz, salıq tölew kezinde ïesiniñ JSN nömiri men kölik tirkelgen awdandı bilip alwıñız kerek. Salıq tölew kezinde aqşa basqa awdannıñ şotına tüsip ketse, bazada salıq tölenbegen bolıp esepteledi. Salıqtı tölegeniñizdi däledep jügirw waqıt alatının jaqsı bilesiz.
Salıqtı kim tölemeydi?
Zañ boyınşa avtokölik salığın tömendegi adamdar tölemeydi:
- Ulı Otan soğısınıñ ardagerleri men oğan teñestirilgender, Tıl ardagerleri, soğıs kezindegi erligi üşin orden, medal’darmen marapattalğandar.
- Mügedekter – tek ïeligindegi bir kölikke ğana salıq tölemewge ruqsat.
- Keñes odağınıñ batırı, Socïalïstik Eñbek eri, Xalıq Qaharmanı, «Qazaqstannıñ Eñbek Eri», «Otan» ordeni men «Dañq» ordeniniñ üş därejesine ïe bolğandar, «Batır-ana», «Altın alqa», «Kümis alqa» belgisin alğan analar.
Alayda, jeñildikke ïe azamattar jılına bir ret tirkelgen jerindegi memlekettik kirister basqarmasına jeñildigin däleldeytin qujattardıñ tüpnusqası men köşirmesin usınwı tïis.
Urlanğan nemese Senimxat arqılı satılğan avtokölikter ne isteydi?
Siz qujat jüzinde köliktiñ ïesi sanalasız. Sondıqtan salıq tölewiñiz kerek. Buğan tap bolmas üşin satw kezinde kölikti esepten şığarıp tastağan durıs. Eger uralnğan jağday bolsa waqıtşa esepten şığara turwğa boldı.
Salıqtı qayda tölesem boladı?
Kez-kelgen bank kassasında nemese ïnternet-bankïng arqılı, «Qazpoşta» bölemşelerinde, memlekettik kirister basqarmasınıñ kassalarında, egov.kz portalında tölewge boladı. Bul üşin köliktiñ VIN-kodı men ïesiniñ JSN bilw kerek.
Salıqtı tölemesem ne boladı?
Tölemeseñiz jaña jıldan bastap salıq organdarı mazalay bastaydı. Basında sıpayı türde tölewdi ötinedi. Eger oğan könbeseñiz, salıq somasına ösimpul qosıladı, keyin sot orındawşısı payda boladı, köligiñizdiñ jürwine tïim saladı, öziñizdiñ şetelge şığwıñığa tïım saladı. Salıq qarızı bar kölikti satw kezinde basqa adamnıñ atına räsimdey almaysız. Sondıqtan keşiktirmey, 31 jeltoqsanğa deyin salığıñızdı tölep, keler jılğa qarızsız barwğa äreket jasañız.


text:
Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ vekilleri Rusiye müftiler Keñeşi terkibine kirmeycekler. Bunı sentâbr 8-de şura reisi Ravil Gaynutdin bildirdi, – dep haber ete öz başına ilân etilgen Qırım akimiyetiniñ «ruporı» «Krıminform» saytı.
Sentâbr 21-ne keçirilmesi belgilengen qurultayda Rusiyeniñ Avropa qısım musulmanları Diniy idaresi Rusiye Federatsiyası musulmanları Diniy idaresi adını alacaq eken.
«Bizler Qırım musulmanları Diniy idaresini Diniy idare ve Rusiye müftiler şurasına davet etmekniñ tarafdarı degilmiz. Eñ esası, bizler müftinen biri-birini çoqtan bilemiz, çoqtan işbirlik tutamız», – dep ayttı Gaynutdin.
İleride, reisniñ aytqanına köre, Rusiye müftiler keñeşi Qırımdaki musulman oquv yurtlarınıñ inkişafına yardım etmege azır.
«Bizler yardım kösteremiz ve ileride de musulman oquv yurtlarına qol tutmağa azırmız. Qırımdaki musulman oquv yurtlarına litsenziya almağa yardım etecekmiz. Bizler bu oquv yurtlarına zarur olğan nizamnamelerni de azırlamağa azırmız», – dep ayttı Rusiye müftiler Keñeşiniñ reisi.
Qırım musulmanları Diniy idaresi ve Rusiye müftiler Keñeşi arasında ilerideki işbirlik Rusiye prezidentiniñ Qırımdaki vekâletli temsilcisi Oleg Belaventsevniñ Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov ile körüşüvinde muzakere etildi.
Ravil Gaynutdin bildirdi ki, «Qırım musulmanları Diniy idaresi Qırımda barışıq ve amanlıq olması içün işbirlik tutmağa azır».
Gaynutdinniñ qayd etkenine köre, akimiyet vekilleri ile körüşüvde Qırım yarımadasında barışıq saqlap qalması, em de dinler ve milletler arasında işbirlik baqıldı.


text:
Ukraina Tış işler nazirliginiñ başı işğal etilgen Qırım Ukraina terkibine qaytacağında emindir. Bunıñ ile, bu al Rusiye içün elvirşli olacağını da qayd ete.
Bunı Klimkin Twitterde yazdı.
Böyleliknen Ukraina naziri Rusiye muhalifi Aleksey Navalnıynıñ aytqanına seslendi, soñkisi «yarımadanı Şimaliy Qıbrıznıñ taqdiri bekley, amma Ukraina Qırımnı qaytarıp olamaz» degen edi.
«Qıymet güzeldir, amma netice doğru degil. Qırım Ukrainağa qaytır, emin oluñız. Bunıñ ile bundan em Qırımğa, em… Rusiyege fayda olur»,– dep yazdı tış işler nazirliginiñ başı.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Minsk toplaşuvından eyi haber şimdilik yoq olğanını bildirdi. Faqat, onıñ sözlerine köre, muqavele olacağına ümüt daa bar, haber ete Radio Svoboda.
Muzakere iştirakçileri toplaşuv salonına qayttılar, evel ise körüşüv soñuna yetkeni aqqında malümat peyda olğan edi.
Ukraina, Rusiye, Frenkistan prezidentleri ve Almaniya kantsleri arasında muzakerler çarşenbe künü aqşam başlandı ve bütün gece devam ete edi.
Cumaaqşamı saba taraflar Ukraina şarqında fevral 14-den itibaren ateş toqtatıluvı aqta vesiqanıñ qabul etkeni aqqında malümat peyda oldı. Vesiqa Minskte keçirilgen Donbass ziddiyetiniñ toqtatılması boyunca üç taraflama kontakt gruppasınıñ körüşüv iştirakçilerine berilgeni aqqıda haber peyda olğan edi.
Ukraina akimiyeti ve Ğarp memleketleri Rusiyeni Ukraina şarqında separatistlerge qol tutqanında ve silâlı ziddiyette dos-doğru iştirak etkeninde qabaatlaylar. Moskva işbu qabaatnı red ete.


text:
2014 senesi feral 27 kününden başlanğan ve mart 21-ne qadar sürgen Rusiye işğalinden bir ay keçti. Bu vaqıt devamında işğalciler ukrain arbiy bölüklerni blok etip, sahte referendumda raqmalarnı çızıp, ayırı «Qırım federal okrug»nı teşkil etip oldıdar.
Ukraina ise alâ daa Qırımnı kendi toprağı olaraq saya. Amma amleiy ceetten hırsızlanğan yarımadanı qaytarmaq içün bir şey yapmay. İşke devlet teşebbüsini körmegen cemaat başladı. Onıñ vekilleri Qırım qaytaruv strategiyasını işlep çıqardı ve endi taqdim ettiler.
Hırsızlanğan Qırımnı Ukrainağa kim ve nasıl qaytaracaq. Bunı şimdi etmek kerekmi – «24» haber telekanalında «Qırım.Aqiqat» programmasınıñ yañı leyhasında.
Studiya musafirleri – «Çetel işler maydanı» fondınıñ reisi Bogdan Yaremenko ve Ukraina halq deputatı, «Qırım» firqalarara birliginiñ reisi Aleksey Gonçarenko.
Programma cumaertesi künü saat 18:30 (Aqmescit vaqtı boyunca saat 19:30) ve bazar künü saat 11:30 (Aqmescit vaqtı boyunca saat 12:30) efirge çıqa.
Azatlıq Radiosı ve Qırım.Aqiqat saytlarında ise saat 18:30 (Aqmescit vaqtı boyunca saat 19:30) peyda olacaq.
Azatlıq Radiosınıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegen insanlar içün azırlandı.


text:
Qırımda avgust 29 künü ölü alda tapılğan Memet Selimov ve Osman İbragimovnıñ öldürüvinde qabaatlanğan şahısnı yaqaladılar. Bunı bazar künü Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl Facebookta bildirdi.
«Bugün saba bildirilgeni kibi, qatil tapıldı. Soñki malümatqa köre, qatil ve gençler arasında ziddiyet qız içün yüz berdi. Sarhoş edilermi, şimdilik daa belgisizdir, amma yaşlarnıñ tanışları olarnı terbiyeli ve içmegen, eñ azından, çoq içmegen kibi tanıtalar», – dey Meclis reisiniñ muavini.
Qırımnıñ Taqiqat komiteti de işbu malümatnı tasdiqlay.
Avgust 21 künü ğayıp olğan Aqmescit rayonınıñ sakinleri Memet Selimov ve Osman İbragimov cumaertesi künü, avgust 29-da, ölü tapıldılar. Cesetlerini Aqmescit civarındaki köy qavehanesi yanında kömgen ediler.
Bildirilgeni kibi, 1986 senesi doğma Memet Selimov ve 1988 senesi doğğan Osman İbragimovnıñ belgisiz şahıslar tarafından Aqmescit civarıda tutulması mümkün edi.
Qırım işğalinden soñ yarımadada bir qç qrımtatarı belgisiz ğayıp oldı. Qırımda taqiqat komiteti cinaiy işlerni açsa bile, bu insanlarnıñ bulunuv yerleri aqqında alâ daa malümat yoq.


text:
Rusiye Federatsiyası Qırımnı işğal etip, şimdi yarımadanı arbiy ve özek zonasına çevirmege areket ete. Bunı BMT ştab dairesinde keçirilgen matbuat konferentsiyasında Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı Mustafa Cemilev ayttı.
Cemilevniñ sözlerine köre, Rusiye Federatsiyası Qırımda özek anbarlarını tamir etip, mında özek silânı ketirmekte. O şunı da qayd etti ki, Qırım sabıq sovet alanında daa bir buzlatılğan ziddiyetke çevirile.
«Halqımız Qırım yaqın zamanda işğalden azat etilecegine ümüt besley», – dedi Mustafa Cemilev.
O dey ki, işğalniñ er yañı künü «yarımada sakinlerine yañı azap ketire». Qırımtatarlarnıñ çoqusı taqip ve ayırımğa oğray. Deputatnıñ aytqanı kibi, qırımlılarnıñ bir qısmı yarımadanı terk etmege mecbur oldı.
«Olarnı Qırımda – zornen qaytarılğan Vatanımızda qalmağa çağıramız. Ama insanlar qorqa. Qorqu müiti olarnı yarımdadan ketmege mecbur ete», – dedi Cemilev.
«İşğalden soñ kene sovet rejimine qayttıq. Onen nice yıllar devamında küreştik. Şimdiki rejim, sovetteki kibi, totalitardır. Amma o vaqıt insanlar, iç olmağanda, ğayıp olmay edi», – dedi o.
Mart 19 künü Birleşken milletler teşkilâtında keçirilgen Havsızlıq şurasınıñ toplaşuvında yalıñız deputatlar degil de, diger müessise ve teşkilâtlarnıñ vekilleri de iştirak ete bile edi. Toplaşuvda qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev de iştirak etti.


text:
1655 senesi başında Qırım hanı IV Muhammed Girey Venağa Avstriya padişahı III Ferdinandğa başında Maydan Gazibek olğan elçihaneni yolladı. Dostluq ve Qırım hanı IV Muhammed Gireyniñ tahtqa kelmesi aqqında haberden ğayrı, Qırım elçisi padişağa hannıñ muayyen tekliflerini bildirdi – Reç Pospolitağa Moskoviya ile cenkinde qol tutmaq ve yardımğa, eñ azından, dört alman polkunı yollamaq.
XVI asırnıñ başında aynı şu siyasetçi Osmanlı Devletinde müim rol oynadı ve onıñ dünya tarihındaki muvafaqiyetli taqdirini belgiledi. Amma bunı, teessüf ki, zemaneviy tarihçılar deyerlik hatırlamaylar.
Qırımtatarlar ve olarnıñ devletçiligi, Şarqiy Avropanıñ eñ nufuzlı devletlerinden biri – Qırım hanlığı tarihınıñ acınıqlı saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ yañı leyhası – Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» serlevalı video bloklarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki aqiqatına olğan hususiy bir anahtardır.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki aqiqatına olğan hususiy bir anahtardır
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda «Larişes» müzeyi saytından ve Qasevet mecmuasından alınğan resimler, Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikirler müelliflerge ait ve muarririyetniñ fikir-tüşünceleri ile aynı olmaması mümkün


text:
Zabaykalyede yüz bergen orman yanğınlarınıñ tumanı keçken raatlıq künleri Amerika Qoşma Ştatlarınıñ ğarp yalı boyuna ve Nevada, Idaho ve Kanadanıñ merkeziy qısmına qadar dağıldı.
Uydulardan yapılğan ve AQŞ Meteorologik hızmetiniñ weather.com saytında derc etilgen fotoresimlerde körüne ki, Alaska, California, Oregon ve Washington ştatlarını yengil bir örtü qapladı.
Aprel 15-17 künleri uydular ava aerozolleriniñ Rusiyeniñ şarqiy regionlarından Tınç okeannıñ şimaliy qısımları yönelişine keçkenini qayd ettiler.
Aprel 17-de tuman Washington ştatına qadar yetip, kökni portaqal, pembe ve qırmızı renklerine boyadı. Amerika meteorologlarınıñ aytqanına köre, Sibir yanğınlarınıñ tumanı Qıtayda olıp keçken qasırğa tozu ile kele bile.