text:
Qırımda soñki künde COVID-19 diagnozı tasdıqlanğan daa dört insan vefat etti. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirligi bildire.
Umumen Qırımda koronavirustan vefat etken 66 insan qayd etildi.
Berilgen malümatqa köre, al-azırda 1619 insan hastahanelerde buluna (soñki künde 115 hasta alındı ve 117 hasta yiberildi).
761 COVID-19 hastası evde buluna, 126 insan observatorlarğa alındı. Umumen 2506 kişi tibbiy közetüv altında qala.
Rospotrebnadzor idaresi Qırımda pnevmoniya hastalarınıñ sayısı bir kereden arttı, dep bildirdi.
Keçken künü Qırımda 90 koronavirus hastası qayd etildi. Umumen Qırımda, akimiyetniñ malümatına köre, 4564 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 105-i çetelden keldi, 128-i qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen bağda olğanlar, 2808 insan tüzeldi.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


c: text/html

text:
Kreml nezaretindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ mahkemecisi Yevgeniy Pronin, ekinci Aqmescit "Huzb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçisi Eskender Süleymanovnı 2020 senesi fevral 5-ine qadar tevqif astında qaldırdı. Oturış qapalı şekilde keçti, ilân etüvge kimseni kirsetmediler.
Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Edem Semedlâyev aytıp berdi.
"İşte, sebepleri deñişmedi: tahqiqatta saqlana bile, şaatlarğa tesir ete bile, delillerni yoq ete bile - SİZOda qaldırmaq. Oturışnı qapalı şekli aqqında ise - mahkemeci, protsess iştirakçilerniñ havsızlığı içün odağa kimseni yibermemek kerek, dep qarar aldı. İlân etüvge de", - dedi advokat.
Semedlâyev, müşterisi özüni bir coruq duya, dep qoştı.
"Elbette ki, bu tahqiqat izolâtorından soñ er kesniñ sağlığı bozula", - dedi Semedlâyev.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Mezkür dava boyunca 25 qırımtatarı qabaatlana, 23-ü Rostov-na-Donu, Taganrog ve Şahtı SİZOlarına çıqarıldı. Raim Ayvazov Aqmescit SİZOsında tutula, daa bir kişi – Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukraina halq deputatı, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ Qırımğa kiriş yasağı «obyektiv ve adaletlidir», – dep ayttı çarşenbe künü, yanvar 21-de, Rusiyege qoltutqan «Qırım birligi» qırımtatar teşkilâtınıñ reisi Seitumer Nimetullayev, – dep haber ete «Krım Media».
«Menim şahsiy fikrim: Cemilevniñ Rusiyege qarşı küreş ve yarımadanı Ukraina terkibine qaytarmaq içün «Qırım» batalyonını meydanğa ketirmek çağıruvlarına esaslanıp, onı Qırımğa kirsetmemek kerek», – dedi o.
Nimetullayevniñ fikirince, Mustafa Cemilev Qırımda bulunsa, onıñ faaliyeti «yarımadada milletlerara vaziyetni bozacaq».
«O, qırımlılarnı barışıq ve birlikte yaşamalarına çağırsa edi – başqa laf. Lâkin Cemilevniñ çıqışlarında mında yaşağan qırımtatarlar içün qasevetlengenini körmedim», – dep qayd etti «Qırım birliginiñ» reisi.
Nimetullayev emin ki, yanvar 22-de keçirilecek mahkemede Moskvanıñ Basman mahkemesi Mustafa Cemilevniñ Rusiye Federal migratsion hızmetiniñ oña Qırımğa kirişini 5 yılğa yasaq etmek qararını qanunsız olaraq tanılması boyunca davada «doğru ve obyektiv qararnı» qabul etecek.
2014 senesi aprel 19-da Mustafa Cemilev Qırımğa kirip olamadı, çünki onıñ adı kirişi yasaq etilgen grajdanlar cedvelinde bar edi. 40 daqqalıq telefon subetlerinden soñ sıñırcılar halq deputatına pasportını qaytarıp, kirmege izin berdiler.
Aprel 22-de Mustafa Cemilevge 2019 senesi aprel 19-na qadar «Rusiye Federatsiyasına kiriş yasağını» tuttırdılar.
Mayıs 2-de Mustafa Cemilev Aqmescitke Moskvadan uçaq ile kelecek edi, lâkin pasport kontrolinden keçemedi. Kiyevge qaytıp maşinanen yarımadağa yol aldı. Lâkin onı mında da kirsetmediler.
Aynı böyle bir yasaqqa Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov da oğradı.


text:
Qırım ve Sevastopol musulmanları diniy idaresi (QMDİ) yarımadada derc etilgen bütün islâm neşirleri QMDİ tarafından uyğunlaştırılmaq kerek, dep teşebbüsini bildirdi.
Bu aqta iyün 2-de Aqmescitte keçirilgen Hac-missiya toplaşuvında Qırım müftisi hacı Emirali Ablayev ayttı, dep bildire QMDİ matbuat hızmeti.
«Muvaziy strukturalarnıñ çeşit neşirlerni derc etmesi mümkün degil. Çoq vaqıt devamında bunen oğraşa edik, yaramay neticelerge yol bermemek içün cumhuriyet ealisi arasında neşirlerniñ tarqatılmasını uyğunlaştırmaq aqqını QMDİ-ge belgilemege rica etemiz», – dep ayttı Qırım müftisi.
Bundan da ğayrı, iyün 2-de Qırım ve Sevastopol musulmanları diniy idaresi (QMDİ) yarımadada «hac seferini teşkil etmek içün onıñ yekâne aqqı» olğanını ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırımda kütleviy matbuat vastaları saasında uquqiy munasebetlerniñ hususiyetleri aqqında qanunnı imzaladı. Oña köre, Qırımda resmiyleştirilgen matbuat vastaları 2015 senesi aprel ayına qadar devlet bergisini tölemeycekler.
Vesiqa Kreml saytında aşkâr etildi.
«Qanun 2015 senesi aprel 1-ne qadar Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinde mahsulatnıñ tarqatuvını musaade ete, şu cümleden Ukraina devlet organları tarafından berilgen litsenziya esasında tele ve radioyayınlavnıñ alıp baruvı. Bu qayddan evel matbuat vastalarnıñ reysmiyleştirüvi devlet bergisi olmadan etilecek», – denile beyanatta.
Evel haber etilgeni kibi, Qırımda yarım yıl devamında Rusiye qanunlarına köre qırım matbuat vastalarınıñ 15% ğayrıdan qayd etildi.


text:
Bunı Btv bulğar telekanalınıñ efirinde AQŞ devlet kâtibi muavini Hoyt Brayan Yi bildirdi, dep haber ete bulğar matbuat vastaları.
«Rusiye Qırım ve Şarqiy Ukraina ile sıñırlanmaycağınıñ telükesi bar. Böyleliknen, biz beraber areket etmelimiz, daa da beter neticelerniñ ögüni almaq içün, bu istilâğa birlikte qarşı çıqmaq kerekmiz», – dedi o.
AQŞ devlet kâtibi muavini aytqanı kibi, Jeneva añlaşmaları al-azırda Ukraina tarafından eda etile. Rusiyeniñ degil. Hoyt Yi Moskvanı «münever sanktsiyalarğa» oğratmağa kerek olğanını tüşüne. Böylelkinen o, Rusiyege ola bilecek aqibetleriniñ ciddiyligini kösterecek ola. Aynı zamanda, bu cezalar Bulğaristan ve Şarqiy Avropanıñ diger memleketleriniñ iqtisadiyat ve energetikasına zarar ketirmemek kerek.


text:
Bunı jurnalistlerge Rusiye Federal migratsion hızmetiniñ başı Konstantin Romodanovskiy bildirdi.
Onıñ bergen malümatına köre, nevbetler olğanı içün, vesiqalarnıñ qabul etüv noqtalarnıñ sayısı arttırıldı. Şimdi olarnıñ Qırımdaki sayısı tahminen 300. Yarımadada Federal migratsion hızmetiniñ biñden ziyade hızmetçisi çalışmaqta.
«Künde tahminen 20 biñ pasport azırlaymız. Ümüt etemiz ki, iyünniñ soñunda Qırım sakinleriniñ çoqusı olarnıñ Rusiye vatandaşlığını tasdiqlağan pasportlarını elde eter, – dedi Romodanovskiy. – Hatırlatam, mart 18 kününe qadar qayd etilgen sakinler Rusiye vatandaşları olaraq sayıla ve 3 ay devamında olarğa pasportlarnı bermeliler».
Romodanovskiy şunı da qayd etti ki, vesiqalar 30 biñ mektep talebelerinden de qabul etildi. İlk nevbette pasportlarnı aliy oquv yurtlarğa kirecek talebelerge berildi.


text:
Cuma künü, dekabr 26-da, Aqyarda Kapitanskaya soqağı boyunca 16 qatlı evniñ patlavı saat 12:08 yüz berdi. Beklenilgeni kibi, patlavdan soñ bina temelinden yıqılmaq kerek edi, amma olmadı, dep yaza patlavnı canlı yayında köstergen Sevastopolskaya gazeta neşiri.
«Neticede yalıñız birinci beş qat patladı, bina qıyışıp qaldı. Hrustalnıy burnu rayonını toz bastı. Ealide binanı Aqyar Pizan qullesi olaraq adladılar», – dep yaza neşir.
Patlav olğan rayonı alâ daa qapalıdır. Ameliyat arfesinde rayon sakinlerini tahliye etip, naqliyat areketini sıñırladılar.
Gazetanıñ malümatına köre, patlavnı «Alfa Ekspedişn Demayning» Moskva şirketi keçirdi eken.
2014 senesi mayı 11 künü Aqyar «valisi» vazifelerini eda etken Sergey Menâylo «Kapitanskaya soqağı, 12 adresi boyunca qurulıp bitirilmegen obyektniñ devrilmesi aqqında» avaleni imzalağan edi.


text:
Berlinde zorbalıq ve sürgünlerge bağışlanğan Avropa tarih forumınıñ açılışında «Eurovision-2016» yarışında iştirak etken Ukraina yırcısı Jamala ve onıñ «1944» yırını qayd ettiler.
Bu aqqında Qırım tarihçısı Gulnara Bekirova bildire.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye tarihçısı Arseniy Roginskiy forumnıñ açılış sözyunde umumiy tarihnıñ bir qaç müim tarafını qayd etti. «Çoqtan añlağanım bir şey de bar, amma bu fikirni belli ve tecribeli tarihçı seslendirgenine quvandım – Avropa tarihınıñ az bilingen saifeleriniñ rağbetleştirüvi», – dep qayd etti Gülnara Bekirova ve Roginskiyniñ sözlerini tekrarladı: «Qırımtatar sürgünligi aqqında «yırçıq» yırlağan qız bütün tarihçılardan çoq şey yaptı».
Qırımtatarı olğan ukrain yırcısı Jamala (Susanna Camaladinova) 1944 senesi qırımtatar halqınıñ sürgünligini añlatqan «1944» yırınen mayıs 15-ke keçer gecesi İsveçiyanıñ paytahtı Stockholmde olıp keçken «Eurovision» yır yarışınıñ finalında ğalebe qazandı.


text:
Kreml sabıq prezident Viktor Yanukoviçniñ mahkemesini, 2014 senesi fevral ayındaki vaqialarnı, şu cumleden Qırımnen bağlı olğan qısmını da ğayrıdan yazıp öz propagandasını qabul ettirmek içün qullana, dep beyan etti Qırım.Aqiqat Radiosına Qırımnıñ sabıq baş naziriniñ muavini, «Sila prava» cemaat teşkilâtınıñ reisi Andrey Sençenko, yarımada ükümetiniñ yolbaşçısı Anatoliy Mogilövnıñ mahkemede şaatlıq yapqanda aytqanlarına izaat bererek.
«Viktor Yanukoviçniñ şimdiki mahkemesi Kremlniñ propaganda kampaniyasına çevirildi. Otırışuvlar milliy telekanallarda numayış etile, Moskva ise, advokat ve şaatlar vastasınen ukrain cemiyetine, şu cumleden Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaq etilgeninen alâqalı yalan haberler bere. Sabıq prezidentniñ imayecileri öz vazifeleriniñ bayağı tışına çıqıp, daima yalanlar uyduralar. Meselâ, «silâlı meydancılar» «Berkutnı» qurşunğa tizgeni aqqındaki yalan misali. Bu – bilerek aytılğan yalanlar», – dep qayd ete siayasetçi.
Mogilöv mahkemede, Ukraina milliy telükesizlik ve mudafaa Şurası Rusiye yarımadanı ilhaq etken vaqıtta Qırımda terroristlerge qarşı operatsiya başlatmaq ya da cenk vaziyeti ilân etmek kerek edi, dep ayttı.
2017 senesi iyün ayınıñ soñunda mahkeme sabıq prezident Viktor Yanukoviçniñ devlet hainliginen bağlı işni ğıyaben baqmağa başlay. Bundan soñ Yanukoviçniñ advokatları bu mahkemede iştirak etmekni red eteler ve oña bir qaç sefer yañı devlet imayecisi tayin etile.
Yanukoviç Ukrainadaki, hususan 2013 senesi noyabr ayından başlap, 2014 senesi fevral ayına qadar salahiyetini aşuv, Maydandaki faallerniñ kütleviy öldirilüvi ve 2010 senesi devlet iqtidarını qolğa keçirgeninen bağlı bir sıra cinaiy işlerniñ figurantıdır.
Maydanda narazılıq bildirgenlerni atıp öldürgen soñ, Ukrainanıñ sabıq prezidenti Rusiyege qaçıp keterek, qabaatlavlarnı red ete.


text:
Zaporojye göñüllileri Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq aktsiyası iştirakçilerine yardım ketirdi.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, qış urbası, minder, aşayt malları, pişken ötmekni göñülliler Qırım ile memuriy sıñırdaki «Çonğar» kiriş noqtası yanında yerleşken «Pravıy sektor» bazasına teslim ettiler.
«Çonğarğa keldik, çünki Qırımnıñ qamaçavına bütünley qol tutamız. Qırım – Ukrainadır. Duşman memleketiniñ muvaqqat işğalinde yaşağan topraqtır», – dedi Qırım.Aqiqatqa Zaporojye göñülli merkeziniñ temsilcisi, ATO zonasınıñ göñüllisi Lübov Leonova.
Aytqanı kibi, Zaporojye göñüllileri Qırım qamaçavı iştirakçilerine yardımnı daimiy sürette ketirecekler.
Bundan evel Qırım qamaçavınıñ iştirakçileri olarğa kerek olğan şeylerniñ cedvelini aşkâr ettiler, şu sırada çamaşır maşinaları, ilâclar.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.


text:
«Novorossiya» sabıq spikeri Oleg Tsarövnıñ qorantası Rusiyeden işğal etilgen Qırımdaki knâz Mihail Romanovnıñ çiftligini aldı, dep bildire «Dojd» telekanalı.
Şimdiki vaqıtta mimarcılıq abidesi olğan binada «Ay Todor» bala şifahanesi yerleşe. 2015 senesi noyabr ayında Qırım iqtisadiy inkişaf nazirligi onıñ tamir etilmesini «Raduga» şirketine buyurdı, Tsarövnıñ anası onıñ yolbaşçısı ola, onıñ tesisçisi ise, Oleg Tsarövnıñ özü ve onıñ apayınıñ «Selbillâr» şirketi ola, dep bildire telekanal.
Tsaröv «Dojd» telekanalına bu malümatnı tasdıqladı ve leyhanen şahsen oğraşa bilgenini bildirdi.
Bunen beraber, telekanal, onıñ elinde olğan añlaşmağa esaslanıp, bildirdi ki, 2016 senesi mayıs ayından 2024 senesi dekabr ayına qadar yatırımcı devletke 254 million ruble bergi tölemege mecburiyetini boynuna ala.
Sabıq regional, şimdiki vaqıtta ise «Novorossiya» parlamentiniñ spikeri Tsaröv Ukrainada qıdıruvğa ilân etilgen.
2014 senesi Ukraina Baş prokuraturası Yuqarı Radağa Oleg Tsarövnı cinaiy mesüliyetke celp etme ve onıñ qabaatlavnı belgilemek içün yaqalaması aqqında ariza kirsetti. İyün 3-te Yuqarı Rada, kerek olğan minimum 226 rey ile, parlamentariylerniñ 235 reyinen Tsarövnı deputat toqunmamasından marum etti ve onı yaqalamaq içün razılıq berdi. O vaqıt Tsaröv Qırımda edi, o yerde, onıñ sözlerine köre, o, ukrain ükümetinen küreşini devam etmege niyetlene edi.


text:
Bolmıs
Bolmıs - ulıwma ha'm onın' sanasına baylanıslı bolmag'an jag'dayda jasawshı obektiv bildiriwshi filosofiyalıq tu'sinik. Bolmıs materiallıq predmet ko'rinisinde bolıp, materiya ha'rekettin' ha'r qıylı formalarında ko'rinedi ha'm olar biri-birinen ajıralıp turadı. Ruwxıy bolmıs adamzattın', ulıwma adamgershilik qadir qa'wmetlerinin', ilimiy biliwdin' kategoriyaların ha'm printsiplerin o'z ishine qamtıydı.
Bolmıs tu'sinigi substantsiya kategoriyası menen ajıralmas baylanısqan. Bul filosofiyalıq kategoriya, zatlıq substrakt ha'm predmetlerdin' o'zgerislerinin' baslang'ısh tiykarı iretinde ko'rinedi. Substantsiya materiya ha'm onın' xarakterlerinin' barlıq ko'rinislerinin' birligin sa'wlelendiredi, biraq ol materiya tu'sinigi menen da'l uqsas emes. Substantsiya materiya ko'rinisinin' jasaw forması bolıp, onın' o'zgerisinin' tiykarg'ı sebepshisi.
Bolmıs materialistlik tu'siniktin' ma'nisi onı tek g'ana obektivligin da'lillewden ibarat emes. Bolmıstın' en' tiykarg'ı belgisi - onın' zatlıg'ında. Materialistlik filosofiyanın' bul rejesin ilim barlıq waqıt tastıyıqlap kiyatır. Onda belgilep berilgenindey, barlıq sanag'a sıyaqlı obektiv, birinshi, onı payda qıladı ha'm rawajlanıwının' shartlı jag'dayı boladı. Sana bolsa bul ekinshi bolıp, bolmıstın' bir ko'rinisi. Mine sonın' ushında bolmıs ha'm materiya tu'sinikleri ko'pshilik jag'dayda birdey ma'nisinde qollanıladı.
Bolmıstın' sanag'a qatnası boyınsha birinshiligi, sananın' ekinshiligi haqqındag'ı materialistlik ta'liymat ja'miyet turmısına baylanıslı qollanılg'anda ja'miyetlik bolmıstın' ja'miyetlik sanag'a qatnası boyınsha birinshi, tiykar, ja'miyetlik sana bolsa onın' sa'wlesi ekenligi belgili boladı.


text:
Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesi aprelniñ 14-nde «Mustafa Cemilev davasınıñ» video delillerini tedqiq etmege devam etti. Advokat Nikolay Polozovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, qabaatlav bergen video qaydlarında o vaqıt Qırımnıñ Rusiye ükümeti reisiniñ muavini vazifelerini eda etken Lenur İslâmov ve şimdi Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı olğan, daa evel ise Qırımnıñ Rusiye ükümetinde baş nazir muavini olğan Mihail Şeremet bar.
«Biz bir qaç memurnı kördik, hususan – Mihail Şeremetni ve Lenur İslâmovnı, olar muzakereler keçirgen edi, altı yıl devamında tahqiqat olarnı şaat olaraq ne içün sorğuğa çekmedi, bilmeymiz», – dep tarif etti Polozov. O, Cemilev 2014 senesi mayısnıñ 3-nde Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırını qanunsız alda keçkeninde qabaatlana, dep hatırlattı.
Advokatnıñ bildirgenine köre, videolarda Mustafa Cemilevniñ «bir yerde», pasport kontroli yapılacaq vagonçıqlar yanında turğanı körüne, lâkin sıñır hızmetiniñ hadimleri anda yoq edi. Devlet sıñırı işaretleri de körünmey.
Mihail Şeremet ve Lenur İslâmov bu malümatnı izaatlamaylar.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi 2020 senesi aprelniñ 13-nde Mustafa Cemilevniñ qabaatlavını Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine istinaden aydınlattı: «Rusiyege kirişi yasaqlanğan çetel vatandaşınıñ bir gruppa insanlarnen evelden añlaşıp, Rusiye devlet sıñırını keçüv (Rusiye CK 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı); nariye silâsını diqqatsız saqlav, onıñ başqa insan tarafından qullanılması ve ağır aqibetlerge yol açması (Rusiye CK 224-ünci maddesi); silânı qanunsız alıp saqlav (Rusiye CK 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı)».
Hatırlatamız, qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca martnıñ 5-nde olıp keçken mahkeme oturışuvında imaye tarafı dava malümatlarında bozuvlarnı qayd etti. Advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, bozuvlar tahqiqatçı azırlağan malümatnen bağlı edi. Mahkeme oturışuvında belli olğanına köre, Cemilevniñ Qırımğa kiriş yasağı 15 yılğa – 2034 senesi martnıñ 5-ne qadar uzatıldı.
Mustafa Cemilev
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ ofisi bildirgenine köre, Frenkistan prezidenti Emmanuel Macron Ukrainanı ziyaret etmege razı oldı. Bu yanvarniñ 11-nde kerçekleştirilgen eki prezidentniñ telefon subetinden belli oldı, dep haber ete Ofis.
«Devlet yolbaşçıları eki taraflı dialognı devam ettirmege añlaştı. Bundan ğayrı, taraflar yaqın vaqıtta Ukraina-Frenkistan-Almaniya formatında üç taraflı telefon subeti aqqında kelişti», – dep bildirdi Zelenskıynıñ ofisi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Frenkistan lideriniñ Ukraina ziyareti ne vaqıt olacaq aydınlatılmadı.
Qayd etilgenine köre, subet vaqtında Zelenskıy ve Macron İranda Ukraina halqara ava yolları uçağınıñ tüşürilmesini tahqiq etüv işbirligini muzakere etti, uçaqnıñ «qara qutularını» talil etmek içün Frenkistan mütehassıslarınıñ celp etilüvi aqqında añlaştı ve «normand formatında» olğan körüşüvniñ añlaşmalarını yerine ketirmek içün atılacaq adımlarnı laf etti.
Zelenskıy ve Macron 2019 senesi dekabrniñ 9-nda Parijde körüşti, anda Frenkistan, Almaniya, Ukraina ve Rusiye liderlerini körüştirgen «normand formatı» sammiti olıp keçken edi.
Hatırlatamız, Almaniya kantsleri Angela Merkel cumaertesi künü, yanvarniñ 11-nde, Moskvağa Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen muzakere keçirmege keldi.
Yaqın Şarqtaki vaziyet İran generalı Kasem Suleymani öldürilgen Amerika ava ücüminden soñ kerginleşti. Böylece, regionda yañı silâlı zıddiyet telükesi peyda oldı. İran quvetleri 176 insan bulunğan Ukraina yolcu uçağını «hata yapıp» tüşürgen soñ vaziyet kene kerginleşti.


text:
Moskva şeerinde “Müsülman qorantalarında milliy ananeler” serlevalı 5-nci bütün Rusiye keñeşi olıp keçti. Tedbirde Rusiyeniñ 32 regiondan müsülman qadın-qızlar teşkilâtlarınıñ azaları, oca ve oquv yurtlarınıñ talebeleri iştirak ettiler.
Qırım Cumhuriyetini Qırım Müftiyatınıñ “Faydalı ilim” leyihasınıñ reberi Zeyneb Bairova ve “Büllür” cemaat teşkilâtınıñ azası Niyara Canbazova temsil ettiler.
Tedbir çerçivesinde hanımlar zemaneviy müsülman qorantalarda kütülgen ananelerni muzakere ettiler, şeriat ve dinge zıt kelmegen ananelerniñ birleşme tekliflerinen paylaştılar. Bunıñnen beraber, çeşit din vekilleriniñ evlenme tarzı ve biri-birine alışma tevsiyeleri seslendirildi.
Çıqışta bulunğan Zeyneb Bairova qırımtatarlarnıñ urf-adetleri İslâm dini ile ne derecede bağlı olğanını añlattı. Tedbirde Sovet Birligi halqlarınıñ milliy kiyimleri numayış etildi. Kollektsiya müellifi Natalya Çörnıh bildirgeni kibi, olarnıñ episi dinge uyğun bir şekilde tikilgen.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
- Karantin ne sebepten başlana?
Ukraina Nazirler Şurası 2020 senesi saban ayı 11 künü qabul etken 211 sanlı qararğa binaen, karantin Ukraina topraqlarında COVİD-19 koronavirusınıñ darqatılmasına qarşılıq kösterüv maqsadınen ilân etildi.
- Karantin ne vaqıtqace devam etecek?
Ukraina Nazirler Şurası 2020 senesi saban ayı 11 künü qabul etken 211 sanlı qararğa binaen, karantin 2020 senesi saban ayı 12-den başlap, çiçek (aprel) ayı 3-ce devam etecek.
- Karantin deviri devamında neler yasaq etile?
(devamını oqumaq içün, başlıqqa basıñız)
Saban ayı 18-den çiçek ayı 3-ne qadar aşağıdaki faaliyet yasaq etile:
- devletimizniñ bütün topraqlarında avtomobil vastasınen şeer ile köyler arası, şeerler arası, vilâyet içi, vilâyetler arası muntazam ve tesadüfiy şekilde yapılğan sefeler vastasınen yolcu taşuvlar;
- muntazam şekilde şeer içi seferlerni yapğan tramvay, trolleybus, avtomobil, avtobus naqliyat vastalarında aynı vaqıtta 10-dan ziyade adamnı taşuv;
- Kıyiv, Harkiv ve Dnipro şeerlerinde metro vastasınen yolcu taşuvları;
- saban ayı 17-den başlap, 10-dan ziyade insannı bir arada toplağan bütün kütleviy (medeniy, eğlenceli, sportiv, içtimaiy, diniy, reklama ve diger) tedbirlerniñ keçirilüvi. Yalıñız devlet akimiyeti organlarınıñ ve öz-özüni idare etüv organlarınıñ faaliyetini temin etüv içün zarur olğan tedbirlerniñ keçirilüvi mümkündir;
- saban ayı 17-den başlap, cemaat yemekhaneleri (kafeler, restoranlar), ticariy-eglence merkezleri, diger eglence müessiseleri, sağlıq merkezleri, medeniy merkezler öz faaliyetini vaqtınca toqtatmalı;
- (Ukraina Nazirler Şurası 14.03.2020 qabul etken ve saban ayı 18 künü deñişmeler kirsetken 291-p sanlı qararğa binaen) çiçek ayı 3-nece vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri ile memuriy sıñırdaki kiriş-çıqış nezaret noqtalarınıñ faaliyetini toqtatıldı.
Vaqtınca işğal etilgen Qırım MC ile sıñırda yerleşken KÇNN-dan keçüv hususiyetleri 7-14 sanlı maddelerde tarif etile.
- Erzaq tükânları, ilâçhaneler, yaqıt qoyuv stantsiyaları, banklar çalışacaqmı?
Erzaq, yaqarlıq, temzilik vastaları, tedaviylev vastaları ile tıbbiy malzemeler satıla bile. Bundan ğayrı, bank ve sigorta faaliyetlerini yürsetmege mümkündir. Bunınen beraber, mütenasip hadimleriniñ şahsiy qorçalav vastalarınen teminlenmesi şartı ile sımarışlarını müşterileriniñ evlerine ketirgen cemaat yemekhaneleri faaliyetlerini devam ete bile.
- Hastahanelerde ameliyatlar keçirilecekmi?
Sağlıq saqlav nazirligine acele ve sıqlet ameliyatlardan ğayrı bütün planlaştırılğan ameliyatlarnı ve hastalarnıñ planlaştırılğan şekilde hastahanelerde yerleştirilüvini vaqtınca toqtatmağa avale etildi. Tıbbiy müessiseler infektsion hastalığına oğrap, ağır alda bulunğan hastalarnı tedaviylemege maksimal şekilde azırlanacaq.
- COVİD-19 koronavirusqa qarşılıq kösterüv olaraq nasıl tedaviylev vastaları qullanıla bile?
Al-azırda COVİD-19 koronavirus hastalığını tedaviylegen, ya da ögüni alğan ilâçlar yoq.
- COVİD-19 koronavirusı aqqında haberlerni nasıl resmiy menbalardan almaq mümkün?
Vaziyetke dair kerçek ve taze haberlerni aşağıdaki resmiy menbalardan almaq mümkündir:
- Ukrainada COVİD-19 koronavirusı aqqında taze malümatları ile Ukraina Nazirler Şurası tarafından açılğan haberler saifesi: https://covid19.com.ua.
- Ukrainada koronavirus aqqındaki sualleriñizge acele sürette cevap bergen Ukraina sağlıq saqlav Nazirliginiñ çat-botı: https://t.me/COVID19_Ukraine_Bot.
- Ukrainada COVİD-19 virusına dair operativ ve kündelik haberlerni bergen ve Ukraina sağlıq saqlav nazirligi tarafından tasdıqlanğan ”Koronavirus_info” Telegram kanalı https://t.me/COVID19_Ukraine.
- Ekimler içün Telegram kanalı https://t.me/healthyukraine.
- Ukraina sağlıq saqlav nazirliginiñ https://moz.gov.ua/ resmiy İnternet saifesi ve https://www.facebook.com/moz.ukr/ Feysbuk saifesi.
- Ukraina cemaat sağlığı merkeziniñ resmiy saifesi https://www.phc.org.ua/ ve Feysbuk saifesi https://www.facebook.com/phc.org.ua/.
- Qırım ile memuriy sıñırdaki KÇNN-nıñ faaliyeti toqtatılacaqmı?
Ukraina Nazirler Şurası 14.03.2020 qabul etken № 291-p sanlı qararğa binaen, 2020 senesi saban ayı 16 kününden başlap, çiçek ayı 3-nece vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyetine ve Aqyar şeerine kiriş-çıqış nezaretini yapqan noqtalarnıñ faaliyeti vaqtınca toqtatıla, Ukraina vatandaşları ve olarnıñ qoranta azaları yalıñız aşağıda añılğan vaziyetlerde keçirile bile.
Bundan ğayrı, Ukraina Nazirler Şurası 14.03.2020 qabul etken № 291-p sanlı qararğa saban ayı 18-de kirsetilgen deñişmelerge binaen, Ukrayna vatandaşlarınıñ vaqtınca işğal etilgen Qırım MC ve Aqyar şeerine kirişi/çıqışı olarnıñ insaniy ihtiyaçları esasında ve Vaqtınca işğal etilgen topraqlarnı ğayrıdan integratsiya etüv meseleleri boyunca Ukraina nazirligini haberdar etken Ukraina devlet sıñır hızmetiniñ qararına binaen mümkün ola bilir.
- Qırım Muhtar Cumhuriyetinde ya da Aqyar şeerinde resmiy şekilde yaşağan Ukraina vatandaşı ve onıñ qoranta azaları karantin devirinde vaqtınca işğal etilgen Qırım MC topraqlarına kire bilemi?
Ebet, amma tek bir kere, çünki (Ukraina Nazirler Şurası 14.03.2020 qabul etken № 291-p sanlı qararğa binaen) böyle şahıslar Qırım MC-ni tek karantin bitken soñ terk ete bile.
Aynı vaqıtta, Ukraina Nazirler Şurası 14.03.2020 qabul etken № 291-p sanlı qararğa saban ayı 18-de kirsetilgen deñişmelerge ve Ukraina devlet sıñır hızmetiniñ qararına binaen, insaniy ihtiyaçları olğan diger Ukraina vatandaşları karantin devirinde vaqtınca işğal etilgen Qırım MC-ni terk ete bile.
- Resmiy şekilde Qırım Muhtar Cumhuriyetinden ya da Aqyar şeerinden tış yaşağan Ukraina vatandaşı ve onıñ qoranta azaları karantin devirinde vaqtınca işğal etilgen Qırım MC topraqlarına kire bilemi?
Yoq, (Ukraina Nazirler Şurası 14.03.2020 qabul etken № 291-p sanlı qararğa binaen) böyle şahıslar vaqtınca işğal etilgen Qırım MC-ni yalıñız terk ete bile.
Aynı vaqıtta, Ukraina Nazirler Şurası 14.03.2020 qabul etken № 291-p sanlı qararğa saban ayı 18-de kirsetilgen deñişmelerge ve Ukraina devlet sıñır hızmetiniñ qararına binaen, insaniy ihtiyaçları olğan Ukraina vatandaşları karantin devirinde vaqtınca işğal etilgen Qırım MC-ne kire bile.
- Qırım Muhtar Cumhuriyetinde ya da Aqyar şeerinde resmiy şekilde yaşağan Ukraina vatandaşı ve onıñ qoranta azaları karantin devirinde vaqtınca işğal etilgen Qırım MC topraqlarına kete bilemi?
Yoq, (Ukraina Nazirler Şurası 14.03.2020 qabul etken № 291-p sanlı qararğa binaen) Qırım MC-ni yalıñız Qırım MC-den ya da Aqyar şeerinden tış yaşağan Ukraina vatandaşları terk ete bile.
Aynı vaqıtta, Ukraina Nazirler Şurası 14.03.2020 qabul etken № 291-p sanlı qararğa saban ayı 18-de kirsetilgen deñişmelerge ve Ukraina devlet sıñır hızmetiniñ qararına binaen, insaniy ihtiyaçları olğan diger Ukraina vatandaşları karantin devirinde vaqtınca işğal etilgen Qırım MC-ni terk ete bile.
- Resmiy şekilde Qırım Muhtar Cumhuriyetinden ya da Aqyar şeerinden tış yaşağan Ukraina vatandaşı ve onıñ qoranta azaları karantin devirinde vaqtınca işğal etilgen Qırım MC topraqlarını terk ete bilemi?
Ebet, amma (Ukraina Nazirler Şurası 14.03.2020 qabul etken № 291-p sanlı qararğa binaen) böyle şahıslar Qırım MC-ne tek karantin bitken soñ qayta bile.
Aynı vaqıtta, Ukraina Nazirler Şurası 14.03.2020 qabul etken № 291-p sanlı qararğa saban ayı 18-de kirsetilgen deñişmelerge ve Ukraina devlet sıñır hızmetiniñ qararına binaen, insaniy ihtiyaçları olğan Ukraina vatandaşları karantin devirinde vaqtınca işğal etilgen Qırım MC-ne\den kete bile.
- Asılında Qırım MC-de ya da Aqyar şeerinde yaşap, resmiy şekilde Ukrainanıñ diger regionında qayd etilgen şahıs vaqtınca işğal etilgen topraqlarğa (topraqlardan) kete bilemi?
Qırımdan kete bile. Qırımğa ise tek karantin bitken soñ kete bile.
Aynı vaqıtta, Ukraina Nazirler Şurası 14.03.2020 qabul etken № 291-p sanlı qararğa saban ayı 18-de kirsetilgen deñişmelerge ve Ukraina devlet sıñır hızmetiniñ qararına binaen, insaniy ihtiyaçları olğan Ukraina vatandaşları karantin devirinde vaqtınca işğal etilgen Qırım MC-ne\den kete bile.
- Ecnebiyler ya da vatandaşlıqları olmağan şahıslar karantin devirinde vaqtınca işğal etilgen Qırım MC-ni terk ete bilemi?
Ebet, amma (Ukraina Nazirler Şurası 14.03.2020 qabul etken № 291-p sanlı qararğa binaen) Vaqtınca işğal etilgen topraqlarnı ğayrıdan integratsiya etüv meseleleri boyunca Ukraina nazirliginden ruhset alğan soñ.
Şunı da qayd etmek kerekmiz ki, Ukraina Nazirler Şurası 04.0.2015 qabul etken № 367 sanlı qararğa binaen, ecnebiyler ya da vatandaşlıqları olmağan şahıslar vaqtınca işğal etilgen Qırım MC-ne pasport vesiqaları ve Devlet migratsiya hızmetiniñ yerli bölügi, ya da Devlet migratsiya hızmetiniñ Herson vilâyeti Novotroyitsk ya da Geniçesk rayonlarındaki bölügi tarafından berilgen mahsus ruhset esasında ukrain nezaret noqtasından keçip, kete bile.
Böyleliknen, işbu qararğa binaen, vaqtınca işğal etilgen Qırım MC-ne başqa yolnen kelgen ecnebiyler ya da vatandaşlıqları olmağan şahıslar içün vaqtınca işğal etilgen Qırım MC-den qıta Ukrainağa keçüv yasaq etile. Neticede, böyle şahıs içün karantin devirinde Qırım MC-ni terk etüv imkânsızdır.
- Resmiy şekilde Qırım Muhtar Cumhuriyetinde ya da Aqyar şeerinde yaşağan Ukraina vatandaşınıñ ecnebiy ömür arqadaşı karantin devirinde vaqtınca işğal etilgen Qırım MC-ne kire bilemi?
Ebet, (Ukraina Nazirler Şurası 14.03.2020 qabul etken № 291-p sanlı qararğa binaen) mütenasip yerde yaşağan Ukraina vatandaşınıñ qoranta azası olaraq kire bile.
Şunı da qayd etmek kerekmiz ki, Ukraina Nazirler Şurası 04.0.2015 qabul etken № 367 sanlı qararğa binaen, çetel vatandaşları ya da vatandaşlıqları olmağan şahıslar vaqtınca işğal etilgen Qırım MC-ne pasport vesiqaları ve Devlet migratsiya hızmetiniñ yerli bölügi, ya da Devlet migratsiya hızmetiniñ Herson vilâyeti Novotroyitsk ya da Geniçesk rayonlarındaki bölügi tarafından berilgen mahsus ruhset esasında ukrain nezaret noqtasından keçip, kete bile.
Böyleliknen, ecnebiyler ve vatandaşlığı olmağan şahıslar vaqtınca işğal etilgen Qırım MC-ni ziyaret etmek içün karantin vaqıtında da ruhset almalılar.
- Avtomobil vastasınen muntazam ve tesadüfiy şekilde yapılğan şeer ile köyler arası, şeerler arası, vilâyet içi, vilâyetler arası yolcu taşuvlar, demiryol vastasınen bütün içki (şeer ile köyler arası, şeerler arası, vilâyet içi, vilâyetler arası) taşuvlar teşkil etilemi?
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri vaqtınca işğal etilgeni sebebinden, işğal etilgen topraqlar ile demiryol, avtobus ve uçaq vastasınen naqliyat toqtatıldı.
Ukraina Nazirler Şurası öz qararınen saban ayı 18-den çiçek ayı 3-nece bütün Ukraina topraqlarında şeerler arası, vilâyetler arası demiryol, avtobus ve uçaq vastasınen naqliyatnı yasaq etti.
Böyleliknen, şimdilik tek yengil maşnalarnen qatnamaq münkün.
- İçtimaiy hızmetler karantin sebebinden planlaştırılğan şekilde mesken şaraitlerni teşkermeycegi içün yanğız analarğa yapılğan tölevler toqtatılmazmı?
Yoq, karantin deviri devamında ve karantin bitken soñ daa 30 kün devamında böyle areket yasaq etile, teşkerüv karantin bitken soñ keçirilecektir.
(«Maqsadı Ukraina topraqlarında (COVİD-19) koronavirus hastalığınıñ peyda olıp darqaluvına qarşılıq kösterüv olğan Ukraina qanuniy senetlerine deñişmeler kirsetüv aqqında» 530-IX sanlı Ukraina Qanunı).


text:
Rusiye Devlet duması ükümetke Rusiyede ya da onıñ belli bir qısmında yüksek seviyeli azırlıq ya da fevqulâde vaziyetni ilân etmesine izin bergen qanun leyhasına qoltuttı. Fevqulâde vaziyet içün sebepler cedveline daa bir madde qoşuldı – insanlar içün telükeli olğan hastalıqnıñ tarqaluvı. Bu aqta Devlet dumasınıñ saytında haber etile, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Martnıñ 26-nda ükümet tarafından parlamentke kirsetilgen qanun leyhası icra akimiyetke yüksek seviyeli azırlıq ve fevqulâde vaziyet ilân etilgende mecburiy qaidelerni belgilev aqqını bere.
Vesiqa ükümetke tizilgen cedvelge köre ilâclarnıñ kötere ve dane-dane satışını eñ çoq 90 kün devamında sıñırlamaq aqqını bere. Bundan ğayrı, fevqulâde vaziyet şaraitlerinde ükümetniñ ayrı allarda iflâs davalarınıñ açılmasına moratoriy qoymaq aqqı bar.
Devlet dumasınıñ uquq idaresi, vesiqa koronavirusnen küreş ihtiyacı sebebinden salâhiyetniñ kenişletilüvi nazirler şurasına sebepsiz vekâlet bere bile dep, onı tenqit etti. Lâkin tezden fikir derc etilgen soñ onı Devlet dumasınıñ saytından silgenler, yerine ise müsbet bir tefsir qoyğanlar, dep yazdı «Otkrıtıye media».


text:
Rusiye FSBsiniñ teşebbüsinen qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı Qırımda açılğan davada qabaatlav tarafı Qırım.Aqiqatnıñ maqalelerini qullana. Advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, dava 11 cılttan ibaret, onıñ malümatında Qırım.Aqiqatnıñ eñ az eki haberi mevcut. Bu malümatnıñ bir qısmı da muarririyette bar.
«Qırım.Aqiqat mühbirleriniñ işğal etilgen Qırımda serbest çalışıp olamağanına baqmadan, Rusiye tahqiqatçıları jurnalistlerniñ maqalelerini serbest qullana. Meselâ, Mustafa Cemilevniñ 2014 senesi mayısnıñ 3-nde yarımadağa, olarnıñ fikirince, yarıp keçkenini isbatlamaq içün maqalelerden birini qullandılar. Cemilevniñ oña qarşı başlatılğan cinaiy esnas aqqında bilgenini isbatlamaq içün daa bir haber qullanılğan edi», – dep bildirdi Polozov.
Daa evel Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, «Mustafa Cemilevniñ davası» yarımada şimalinde Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesinde baqılacaq.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine köre qabaatladı. Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, şimdi Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ ukrain davası qullanıla.
Qırımda mayısnıñ 27-nde Rusiye Tahqiqat komiteti qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge qarşı «cinaiy dava» tahqiqatını yekünledi.
İyünniñ 8-nde berilgen malümatqa köre, Rusiye Tahqiqat komiteti Cemilevniñ davasını mahkemege berdi. Bundan soñ Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozov ne oña, ne de müvekkiline haber etilmedi, dep bildirdi.
Cemilevniñ fikirince, işğal etilgen Qırımda Rusiye FSBsi tarafından oña qarşı açılğan dava qırımtatarlarnı yarımadadan çıqarmaq içün qullanıla.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye tahqiqatçılarınıñ qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı cinaiy davasını siyasiy taqip dep saya.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildire ki, avgust 12-de saba Rusiye arbiyleri İçki rayonınıñ Ferngeym (Urojaynoye) köyünden Aqmescitke Ahtem Çiygoznıñ mahkemesine yol alğan qırımtatar faalleriniñ maşinasını toqtattı.
«Maşina Aqmescit yolunda üç kere baqıldı. Soñki kere yolnı KamAZ qapattı ve uquq qoruyıcılar maşina ve vesiqalarnı teşkerdiler», – dep añlattı Qırım.Aqiqatqa Celâl.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye silâlı arbiyleri ile blokpostlar yarımada yollarında tura. Celâl qayd etti ki, erkeklerni teşkereler.
Cuma künü, avgust 12-de, Rusiye kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesinde Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ «fevral 26 işi» baqılmaqta. Adliyecisi Nikolay Polozovnıñ malümatına köre, saat 10:00 başlanacaq mahkeme yarım saat keç qaldı.
Avgust 9-da mahkeme esnasta Emil Kürbedinovnıñ iştirak etmesini red etti. Keçken toplaşuvda mahkemeciler prokuror Dombrovskiyniñ çekilmesine razı olmayıp, «halq haciziniñ inspektorı» olaraq tanıtılğan zarar körgenlerden birini sorğuğa çekti.
Avgust 2-de Aqmescitte Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi Ahtem Çiygozğa qarşı «fevral 26 işini» baqmağa başladı. Mahkeme qararına binaen, toplaşuv video konferentsiyası rejiminde keçirildi. Mahkeme Çiygoznıñ adliyecisiniñ video bağ rejimi boyunca şikâyet arizasını qabul etmege red etti, endi imayeciler kassatsiyanı azırlay.
Ahtem Çiygoz mahkemede özüni qabaatlı tanımadı, dep bildirdi adliyecisi Nikolay Polozov.
İyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksönov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahküm etmege başladılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Amerikadaki qırımtatar dernegi New Yorktaki qırımtatar sürgünliginiñ qurbanları abidesini ğayrıdan tiklemek içün para topladı. Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Gayana Yüksel Facebookta yazdı.
«1944 senesi qırımtatar sürgünliginiñ qurbanları abidesi New Yorkta baqılmay, taşları tüşti, basamaqları qırıldı, tamir etilmek kerek. Toplanğan sermiya abideniñ tamir etilmesine sarf etilmeli», – dep yazdı Yüksel.
Onıñ aytqanına köre, aqşam çerçivesinde qırımtatar milliy eşyaları numayış etildi ve satıldı. Dernek reisi Nariman Asanovnıñ ricası ile «Cry of the indigenous Crimean Tatars in occupied Crimea» filmi kösterildi.


text:
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Mirovoy mahkemesi fevralniñ 26-nda «Qırım birdemliginiñ» faali Nuri Abduraşitovğa qırımlı advokat Emil Kurbedinovnıñ davasını baqacaq olğan Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ ayatında video çıqarğanı içün para cezasını berdi.
«Qırım birdemliginiñ» birleşmesi bildirgenine köre, faalge 500 ruble para cezası berildi.
Rusiye tahqiqatçıları Kurbedinovnıñ davası baqılacaq mahkeme ayatında video çıqarğan Nuri Abduraşitovğa qarşı memuriy tahqiqat başlatqan edi.
Advokat Kurbedinov 2018 senesi dekabrniñ 6-nda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutuldı. Mahkeme onı 2013 senesi Facebookta paylaşqanları içün «ekstremist teşkilâtları timsalleriniñ teşviqatında ya da numayış etilüvinde» qabaatlap 5 künge apiske aldı.
Advokatnıñ fikirince, onıñ dekabrniñ 6-nda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulması «olmaycaq sebeplerden» yapıldı, o, ekstremizm qabaatlarını tanımay. Emil Kurbedinov qayd etkenine köre, tutulmasınıñ kerçek sebebi onıñ aq qorçalayıcı faaliyeti, siyasiy mabüslerge köstergen yardımı ve Ukraina askeri Bogdan Nebılitsanı qorçalağanı ola.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Ukraina tarafdarları olğan Qırım sakinleri birleşmege aşıqmay, yarımadada Ukrain medeniyeti merkeziniñ teşebbüslerine qoşulmay: adamlar taqip etilmesinden qorqa. Böyle fikirni Qırımda Ukrain medeniyeti merkeziniñ (UMM) temsilcisi Alena Popova Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında bergen izaatında bildirdi.
«Adamlar milliy mensüpligine köre birleşmege istemey, arzu etmey, teşebbüsimizge (UMM-ge – QA) şübelenip baqa. Bu uquq qoruyıcılarğa öz adlarını açıqlamaq, özüni köstermek içün daa bir sebep olacağını ve özüne ayrı diqqat celp ete bilecegini tüşüneler. Yani bu adamlarğa ayrı diqqat etilecektir», – dedi Alena Popova.
Qırımda Ukrain medeniyeti merkezi yarımada faalleri tarafından teşkil etilgen cemaat teşkilâtı ola. Onıñ esas maqsadı ukrain halqınıñ til ve medeniyetini saqlamaqtır. Olarnıñ siyasiy maqsatları yoq.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımnı ilhaq etip, Rusiye Ukrainanen tizilgen 407 eki taraflı ve 80-den ziyade çoq taraflı añlaşmanı bozdı.
Bu aqta Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar, iyün 3-ünde ICTV televizion kanalınıñ efirinde ayttı, dep bildire “Ukrinform” haber agentligi.
“Rusiye Qırımnı işğal etkende, Ukrainanen tizilgen 407 eki taraflı ve 80-den ziyade çoq taraflı añlaşmanı bozdı. Qırımnı işğal etip, o, bütün serbestlik kösterüvlerini yoq etti. Onıñ maqsadı ve büyük arzusı - Qırımnı Ukrainadan olduqça ayırmaq, Ukrainanı kenarda qaldırmaq ve onıñ aqqında hatıralarnı yoq etmek”, - dedi Ceppar.


text:
Çoqtan berli divar taqvimleri rastkelmegen, amma hatırlağanım qadar, er yapraqta yıl, ay ve kün belgilene. Amma Rusiyede asırnıñ sıra nomerasını da büyük raqamlarnen bastırmaq kerek. Bu fikir bugün Qırımda yağmur sorap yapılğan dualardan soñ aqlıma keldi.
Adını bildirmegen akimiyet vekili üküm etken arhiyereyge muracaat etken ve onıñ buyruğı ile bütün kilselerde yağmur yağması aqqında dualar etile. Bugün istekleri eşitildi dep sayayıq: yarımadanıñ eñ hayırsız köşesinde - Keriçte de yağmur ve qar yağa. Amma ögde baar, yağanaqlar daa degerli olacaqtır: halqta aytılğanı kibi, "mayda üç yahşı yağmur yağsa, üç yıllıq ötmek de olur". Amma öyle olmasa? Mayısta da, keçken yıl kibi, yazda da yağmur yağmasa, bütün dualar cevapsız qalsa? Ritual oyunlarnı yaparlar, er kesni tizge qoyıp, başlarınen asfaltqa urdırırlar, şaman Gabışevni çağırtıp, Afrika şamanlarını da yardımğa davet eterlermi? Yani, yañı Qırım "akimiyeti", Putinden yardım beklemekniñ faydası olmağanını añlap, bütün mesüliyetni Tañrığa yükleycek oldı. Ya onı Anayasanıñ birinci maddesine yazıp qoymağa teklif etkenlerinden soñ, bunda ne bar? Aqiqaten, küzde Moskovağa yollanılğan kurort statistikasınıñ raqamları raatlanıyıcılarnıñ sayısınen bir kelmese, birev cevap bermeli de.
Elbette ki, yalıñız Qırımda degil o qadar keride qalğan ve zemanege uymağan reberler bar, dep maña itiraz ete bilirler. Bunen pek zengin Qatar, bay Avstraliya ve avropalaşqan İsrailniñ de akimiyeti bellidir. Ebet, öyledir, amma quru ve suvsız İsrailde, köy hocalığı naziri bile dört yıl devamında Ağlama Divarı yanında yağmur yağması içün fermacılarnen beraber dua etken yerde, tek Allahqa işanıp bir yerde oturmaylar, ancaq tamçı suvarmanen bayağı bereket östürmege, deñiz suvunı tatlılaştırmağa ve onı ihracat bile etmege ögrendiler. Deral ruslaşqan Qırım zadegânları ise yarımada toplağını dımlatmaq ve eali ile raatlanıyıcılarnı içtirmek içün, Tañrığa muracaat etmekten ğayrı, daa sadece bir çareni bile - Putinniñ Ukraina qıtasında yañı arbiy çatışmanı açmasına işanmaq, ya da qoşma para bermesini yalvarmaq, ya da suvnıñ tuzlaştırmaq, ya da Kuban özenleriniñ Qırımğa taraf çevirmek.
İlhaqtan soñ qırım keri qayttı. Azatlıqlarnıñ sıñırlavı ile sovet devriniñ eñ pis vaqtı kelgeninden ğayrı, ealiniñ yaşayışı da aynı seviyege qayttı. Yani, yıllarnen yarımada qopqa-qopqa suv taşımasını, çanaqlarda savut yuvmasını, legende yuvunmasınıñ soñu kelgenine quvanıp, Şimaliy Qırım kanalınıñ qurulmasını hatırlap yaşay edi. Qırımnıñ "rusiye akimiyeti" bularnı daa teklif etmedi, amma oña yaqınlar. De Sergey Aksönov suvnı ayda eki kubdan azca qullanğanlarnı mukâfatlamaq teklif ete, de Suv hocalığı devlet komitetiniñ reisi İgor Vayl, tiş temizlegende çeşmeni qapatmağa tevsiye ete, de, kene o, başta Aqmescitni, iyünniñ 1-inden soñ ise bütün yarımadanı da saatlıq suv berüv cedveline keçirmesi aqqında ayta. Amma Vayl, rusiye akimiyeti tamirlevine milliardlarnen ruble bergen teşik boruları içün, Keriç soqaqlarında aman-aman er kün suv aqqanını añmay. Ve Vaylden bunı yahşıca añlağan yoqtırdır, amma devamlı suv qapatmaları borularnıñ daa tez ipranğanını sebep ola.
Keriç buña oşağan bir şey olğan edi, amma saanıñ mütehassısları qabul etmege mecbur oldılar ki, suvnıñ ne eki künde bir berilmesi, ne de kün devamında saatnen berilmesi, borularnıñ yarılmasına sebep olıp, iç suvnı iqtisat etmey. Em de ne Vayl, ne de Aksönov şeerniñ şahsiy suv menbaalarınıñ qullanılmasınen oğraşmağanları da hucur. Memurlarnıñ kimsesi, Keriçte çoqraqlar bar olğanını tüşünmey, olarnı sadece temizlep canlandırmaq kerek. Olarnıñ suvu da çeşme suvundan bayağı tatlıdır.
Qırımda suv teminatı meselesinde kercekten Tañrıdan yardım belkep, qıta Ukrainada cenk açılmasına işansalar, vade etilgen erzaq mallarınıñ ucuzlanması ve raatlanıyıcılarnıñ artması aqqında unutmaq mümkün. Suvsız yarımadada öz meyva ve sebzesi olmaz, österilgen soyları ise ekzotikanıñ fiyatına satılacaq. Böyle fiyatlarnen, Putin Qırımda daa qaç köpür açsa da, turistlerniñ kelmesini beklemege kerekmey. Aqıllı adam Qırımda bir yerli şeftali içün, Moskova ya da Peterburg bazarlarına Öbekistandan ketirilgen şeftalilerniñ bir kilosınıñ fiyatını tölemez. Amma Qırım akimiyeti bunıñ ögüni almağa aşıqmay. Papazlarğa dua etmekni buyurmaq daa qolaydır, soñra ise duaları samimiy olmağanlarında da qabaatlamaq mümkün.
Andrey Furdik, qırımlı, bloger
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Qırımlı advokat Mammet Mambetov Aqmescitte, «narazılıq meydanı»nıñ faali Fazıl İbraimovnıñ evinde nevbetteki tintüv yapılğanı aqqında haber ete.
Bu aqta uquqqorçalayıcı Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında haber etti.
«Qırım saati boyunca saba saat 6da (Kyivde saat 7 – QA) maña onıñ qadını telefon açıp, olarnıñ evininde tintüv yapılğanı aqqında haber etken arada, bağ kesildi», – dep ikâye etti advokat.
O, bergen malümatqa köre, tintüv tahminen Aqmescitniñ Abdul Teyfuq soqağında ötkerilmekte.
«Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtı haber etkenine köre, tintüv keçken yerde avtozaglar tura eken.
Rusiye küç idaresi bu hususnen bağlı iç bir izaat bermey.
Qırım.Aqiqat meseleniñ inceliklerini bilmege areket ete.
Advokat Mambetovnıñ malümatına köre, 2017 senesi oktâbr ayında, Rusiye küç idaresiniñ hadimleri yañlışlıqnen «narazılıq meydanı»nıñ 62-yaşındaki faali Fazıl İbraimovnıñ oğlu Enverniñ evinde tüntüv keçirgen ediler.
Fazıl İbraimov «Strelkovaya» yerli «narazılıq meydanı»nıñ faali sayıla.
Kreml nezaretindeki Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon mahkemesi bu yıl avgust ayında 62-yaşındaki İbraimovnı 5 künlük apiske qapağan edi.
İbraimov «Krımskaya roza» mesken massivi qurulışınen bağlı cemaat deñlevlerinde çıqış yapmağa istey. Ancaq, Rusiye nezaretindeki Aqmescit memuriyetiniñ yolbaşçısı Gennadiy Baharev oña söz aqqı bermeyip, politsiyağa faalniñ zaldan çıqarılmasını rica ete. Ufaq bir dava çıqa ve bundan soñ İbraimov «politsiyanıñ qanuniy talabına riyayet etmemekte» qabaatlana.
Tevqif etilüvnen bağlı tavsilâtlı malümatnı Qırım.Aqiqat materiallarında tapıp oquybilesiñiz.
«Krımskaya roza» yañı mesken massivi Aqmescitniñ şimaliy-şarqiy tarafında qurulması planlaştırıla. Onıñ qurulışını «Monolit» qurucılıq şirketi tanıtqan edi. Qurucı vaad etkenine köre, yañı rayonda 9 biñ kvartira qurulacaq eken. Bu yerde çoq yıllar devamında yaşap kelgen insanlar evlerni yıqmaq niyetindeler. Ekspertler aytqanına köre, «Krımskaya roza» mikrorayonıñ proyekti yanlış yapılğan eken.


text:
Kefede mebuslarnı "doğru" rey berüvge azırlaylar. Olar bala da, 2-nci çağırışınıñ birinci sessiyasında nasıl ve kimge rey bermek kerek olğanını olarğa añlatmaq kerek. Bu sessiya bazaertesi künü, sentâbr 23-ünde keçecek.
Amma evelce, sentâbr 20-sinde, mebuslarnıñ yoqlav körüşüvi keçti. Bu körüşüvde ne oldı? Orkestr repetitsiyası.
Şeer faali Vladimir Belskiy içtimaiy ağlarda mına ne yaza:
"DİQQAT! ASIR YAÑILIQÇILIĞI! Kefe şeer bölgesi belediye müessisesiniñ memuriyetindeki menbaağa köre, bugün, 2019 senesi sentâbr 20-sinde saat 16:00 Kefede, Kefe şeer bölgesi belediye müessisesiniñ mevcudiyetiniñ bütün müddetinde ilk sefer, şeer şurasınıñ reisi A. Serdükova ve Kefe şeer şurasınıñ 2-nci çağırışınıñ mebuslar fraktsiyalarınıñ vekilleriniñ iştiraginen, Kefe şeer şurasınıñ 2-nci çağırışınıñ mebusları tarafından plenar oturuşlarınıñ keçirilmesiniñ protokol ve başqa normalarını pekitmek içün, Kefe şeer şurasınıñ 2-nci çağırışınıñ birinci sessiyasınıñ repetitsiyası keçirilecek".
Malümatnı eki yañı saylanılğan mebus tasdıqladı.
Hatırlatayım, Qırım başı Sergey Aksönov sentâbr 18-inde aqşam derc etken haber er kesni şaşırttı: onıñ teklifinen bütün şeer ve rayon memuriyetleriniñ başları öz vazifelerinden boşandı.
Qırım şeer ve rayonlarınıñ memuriyetleriniñ başları istifağa ariza bermege teklif ettimSergey Aksönov
"Qırım şeer ve rayonlarınıñ memuriyetleriniñ başları istifağa ariza bermege teklif ettim. Bu qarar, yañı taqımnı teşkil etmek ihtiyacı sebebinden qabul etildi. Bütün memuriyet başlıqları yerli şuralarğa arizalarnı yazdı", - yazdı Aksönov.
Onıñ aytqanına köre, yañı saylanğan mebuslar yaqın vaqıtta, şeer başlarınıñ saylama konkurslarınıñ müddetlerini belgiler.
Bir künden soñ Sergey Aksönov öz qararını añlattı, bundan belli oldı ki, Sergey Bovtunenko (konkursta iştirak etmege istese), boşanğan rutbesini qaytara bile.
Başlarnıñ çoqusı bu imtiandan keçip, yekâne taqımda işini devam ete bileSergey Aksönov
"Bu teklif mecburiyet degil edi. Qarar, bütün akimiyetni tamamınen yañıdan tiklemek kerek olğanından alındı. Şeer ve rayonlarnıñ başları pek müim bir çizgilerni - mesüliyetni, cemiyet muzakerelerinden ve konkurs protseduralarında keçmekke azırlıqnı - kösterdi... Başlarnıñ çoqusı bu imtiandan keçip, yekâne taqımda işini devam ete bile", - añlattı Aksönov.
Bugün yañı Qırım parlamentiniñ mebusları kene Aksönov ve Konstaninovnı rutbelerine bir ağızdan saylağanlarını közde tutsaq, - olarnıñ da repetitsiyası oldı! Ve er şeyni becerdiler!
Armen Haçaturov, kefeli bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
«Aqmescit» ava limanında üç yüz insan buluna.
Qırım.Aqiqatqa yolculardan biri añlatqanı kibi, insanlar «D» terminalında tünevinden berli bulunalar.
«Ne olğanını bilmege isteseñiz, kelip baqıñız»,– dedi adam ve er kes pek eyecanlı olğanını bildirdi.
Ava limanında olğan vaziyet aqqında qırım adliyecisi ve cemaat erbabı Violeta Sineglazova öz Facebook saifesinde tafsilâtlıca yazdı
«Tünevin Qırımdan 300 insan çıqıp olamadı. Olarnıñ arasında küçük balalar ve saqatlar. Diger avaşirketleri insanlarnı qabul etmege razı olmadı. İnsanlar bütün gece ava limanında oturdılar. Ve kimse olarnı tüşünmey bile»,– yazdı o.
Aynı zamanda ava limanınıñ saytında berilgen telefon nomeraları boyunca Qırım.Aqiqatqa bu malümatnı tasdiqlamadılar. «Bizde böyle malümat yoq»,– dep, trubkanı qoydılar.
Evel qayd etilgeni kibi, Kiyevniñ memuriy mahkemesi «Aeroflot» Rusiye aviaşirketinden işğal etilgen Qırımğa etilgen uçuşlar sebebinden 7,8 mln grn ödetti.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ mayısnıñ 13-nde bildirgenine köre, keçken künü 30 yañı koronavirus hastası qayd etildi.
«28-i daa evel qayd etilgen yerlerde qırğınlıqqa qarşı tedbirler ve laborator skriningi neticesinde tapıldı, hususan 22-si Saq rayon hastahanesinde qayd etildi. Daa eki hasta nefes virus yuqunçı alâmetlerinen tibbiy yardım içün muracaat etkende qayd etildi», – dep qayd etti Aksenov.
Onıñ aytqanına köre, Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ mütehassısları epidemiologik tahqiqat keçire, profilaktika tedbirleri keçirilgen şahıslar belgilendi.
Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya qayd etkenine köre, yañı hastalar yaltalı bir qorantadan kele.
Böylece, al-azırda Qırımda 239 koronavirus hastası qayd etildi. 24-ü çetelden keldi, 21-i – Rusiyeden. Eki kişi vefat etti, daa ekisiniñ vefat sebebi şimdilik belli degil, amma COVID-19 qayd etilgen edi. 78 insan tüzelip yahşı oldı. Aqyarda – 129 koronavirus hastası bar, eki kişi vefat etti.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bildirgenine köre, mayısnıñ 12-nden itibaren mecburiy qoruv maskalarını taquv rejimi kirsetile, Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi mayısnıñ 31-ne qadar uzatıldı.
«Qırım aq qorçalayıcı gruppası» bildirgenine köre, aprelniñ 13-nden 19-na qadar işğal etilgen Qırımda ve Aqyarda resmiy şekilde qayd etilgen COVID-19 hastalarınıñs ayısı aman-aman eki qat arttı. Aq qorçalayıcılar, monitoring vaqtında elde etilgen malümat Rusiye akimiyeti derc etken resmiy raqamlarnıñ kerçek olmağanını köstere, dep bildire.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi de aynı qorqularını bildire.
ABD OSCE elçisi James Gilmore emin ki, işğal etilgen Qırım COVID-19 pandemiyasından zarar köre, amma «Rusiye qorquzğanı» içün yarımadadaki epidemiologik vaziyetke dair kerçek malümat yoq.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Eki yıl evelsi, 2019 senesi martnıñ 27-nde, Rusiye quvetçileri Qırımda qırımtatarlarnı terrorizmde şübheli sayıp tuttı. «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları olğanında qabaatlanğan 25 kişi tutuldı. Çoqusı – vatandaş jurnalistleri ve «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ faalleri.
Bu davanıñ tahqiqatı eki yıl devam etti, FSB 50 cılt qabaatlayıcı malümat topladı, ve ancaq 2021 senesi martnıñ ortasında Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi davanı temelden baqıp başladı. «Memorial» Rusiye aq qorçalayıcı merkezi bu dava boyunca apiske alınğan insanlarnı siyasiy mabüs dep tanıdı. «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı Rusiyede 2003 senesinden berli yasaq altında buluna, faqat Ukrainada ve bir çoq memlekette çalışa. «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» qırımlı mabüsleri Rusiyeniñ terrorizm ve ekstremizm maddelerine istinaden mahküm etile, apis cezaları yigirmi yılğa yete. Rusiye tarafından taqip etilgen qırımlı faaller aqqında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında aytıldı.
FSBniñ 2019 senesi martnıñ 27-nde aydınlatqan matbuat relizinde tutulğanlar «dünya halifeligini quruv, lâdiniy devlet cemiyeti institutlarını yoq etüv ve akimiyetni zorbalıq yolunen yoq etüv doktrinasına esaslanğan anayasağa qarşı faaliyetni kerçekleştirgen edi», dep aytılğan edi. Bundan ğayrı, Rusiye quvetçileri, bu gruppanıñ azaları gizli toplaşuvlarında yarımada sakinleri arasında «terror mefküresini tarqatqan ve qırımlı musulmanlarnı öz saflarına celp etken edi», dep bildirdi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye uquq qoruyıcı organlarına «ihtisasiy, sistem işi içün» teşekkürler bildirdi.
«Memorialnıñ» saytında eki yıl evelsi tutulğan qırımtatarlarnıñ taqip etilüvi bu şekilde tasvirlene:
«Qabaatlanğan gruppanıñ nariye ya da suvuq silâsı, patlayıcı maddeleri yoq edi, ve olarnı almaq ya da hırsızlamaq içün bir şey yapmadı; tahqiqat tedbirleri vaqtında silâ alınmadı. Qabaatlanğanlarnıñ Rusiye Federatsiyasında ya da belli bir qısmında devlet akimiyetini zapt etüv planları da yoq edi… Qırımda 2Hizb ut-Tahrir» iştirakçilerine qarşı repressiyalar yapılsa da, bu dava boyunca tutuvlar ayrı ola. Ve tek kütleviy olğanı içün degil. Rusiye quvet organlarınıñ degirmen taşına oğrağanlarnıñ büyük qısmı bu sefer belli bir seviyede repressiya qurbanlarına qol tutqan aq qorçalayıcı cemaat birleşmesi olğan «Qırım birdemliginen» bağlı. Repressiya qurbanlarına informatsion destek köstergen, mabüslerge, qorantalarına yardım yollağan, siyasiy davalar boyunca mahkemelerge muntazam sürette barğan insanlar özleri de apiske oğradı».
Qırımlı aq qorçalayıcı Lutfiye Zudiyevanıñ Qırım.Aqiqatqa aytqanına köre, o, eki yıl evelsi Qırımda yapılğan tintüv ve tutuvlarnı «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ faaliyetinen bağlay.
2019 senesi martnıñ 27-nde bu insanlarnı tutmaq içün esas sebep olarnıñ faalligi oldıLutfiye Zudiyeva
– 2019 senesi martnıñ 27-nde bu insanlarnı tutmaq içün esas sebep olarnıñ faalligi oldı. Yañılmasam, jurnalist Anton Naumlük Qırım Yuqarı şurasınıñ binası ögünde büyük bir faaller gruppasını advokatlarnen beraber fotoresimge çıqarğan edi. Şimdi bu fotoresimde olğan aman-aman bütün insanlar, advokatlardan ğayrı, apiste yata. Apiske alınğanlarğa qol tutuv işi, mahkeme ziyaretleri, canlı yayınları, metinleri – ve umumen Qırımda olğanlar aqqında kerçek ikâyeleri mahsus hızmetler içün küçlü açuvlandırıcı faktor oldı, olar bu faallikni yoq etmege ve o qadar insannı bir künde apiske almağa qarar berdi. Cinaiy dava vesiqalarını kördim, başta 30 insannı apiske alacaq ediler, amma quvetçiler episini tapıp olamadı.
Lutfiye Zudiyevanıñ aytqanına köre, Rusiye quvetçileriniñ «Qırım birdemligini» temizlemek» ıntıluvı muvafaqiyetsiz oldı.
– Bir işni belli insanlardan temizlemek mümkün, amma erkânına yañı-yañı insanlar qoşulğan cemaat platformasını temizlemek mümkün degil. Psihologik seviyede bu böyle çalışa: basqı ne qadar çoq yapılsa, insanlar o qadar çoq tirenmege istey. Kimse fikir yürsetmek ya da bildirmek azatlığında sıñırlanmaq istemey. Aytacağım, bu darbe mahsus hızmetler planlaştırğanı kibi fayda ketirmedi: aksine, 2019 senesi «Qırım birdemliginiñ» pek parlaq inkişafı başladı. Onı yoq etmek ıntıluvı vatandaş jurnalistler saflarıne onlarnen insannı celp etti, ve siz olarnı canlı yayınlarda köresiñiz, olar kerçek jurnalist kibi çalışa. Repressiyalar aqqında malümatnı tek Ukraina, Rusiye ve Mustaqil devletler ittifağınıñ memleketleri tışında da aydınlatmaq içün farqlı tillerden tercimanlar keldi – inglizce, türkçe.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi oturışuvında beş mabüsni – Raim Ayvazov, Şaban Umerov, Farhod Bazarov, Remzi Bekirov ve Riza İzetovnı – qadı mahkemeden çıqardı. Advokat Mariya Eysmont bu qararnı böyle añlattı:
«Mahkeme er bir mabüsniñ malümatını tasdıqlamaqta – soyadı, adı, baba adı, doğğan yerini ve ilâhre. Mabüs Bazarov qırımtatar tilinde şaatlıq etmege istep, terciman olmasını istedi. Mahkeme red etti, Bazarov ise qırımtatarca devam etti, onı çıqarğanlar. Buña cevap olaraq diger mabüsler de qırımtatarca cevap berip başladı, ve neticede episini çıqarğanlar, yani biz mahkemede prokuror, mahkeme ve advokatlarnen qaldıq, amma mabüsler yoq edi. Qanunğa köre mahkeme oturışuvından çıqarmaq mummkün, amma istisna olmalı, olarnıñ areketleri keder etmeli ya da diger mabüslerniñ, diger esnas iştirakçileriniñ aqlarını bozmalı. Terciman ricası kimseniñ aqqını bozmadı, ve böyle radikal tedbir, ebet, adden tış oldı, kerekmegen, artqaç bir şey köründi ve qanunğa uyğun degil kibi keldi, doğrusını aytqanda».
Rusiyeli advokat Aleksey Ladinniñ fikirince, daa mahkemege azırlanğanda tahqiqat qabaatlanğanlarnıñ aqlarını bozdı.
– Cinaiy dava büyük, mabüsler çoq olğanı içün başından berli tahqiqat problemlerge rastkeldi. Kölemi 57 cılt qadar, ve tahqiqat dava malümatlarını vaqtında ögrenip olamay. Advokatlar, mabüsler de vesiqalarnı bayağı tez ögrengenine baqmadan – künde 250 saifeden çoq cıltnı oqudı – tahqiqat mahkemede ögrenüv vaqtını sıñırlamağa istedi. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi er vaqıt kibi FSB talaplarını yerine ketire. Bundan ğayrı, davağa bir sıra delil ilâve etildi – insanlarnıñ evinden alınğan edebiyat, biz ise onı başta gizliden qoyğanlarını bilemiz. Bir sıra muracaatımızğa baqmadan, delillerni baqmağa öyle de bermediler. Davalarnı soñuna qadar oqumağa imkân olmadı.
Aleksey Ladinniñ qayd etkenine köre, mahkeme esnası başlağanda qabaatlanğanlar dava malümatlarını tolusınen ögrenip yetiştirmegen edi.
Temeli endi baqılıp başladı, qabaatlav delillerini köstere, qabaatlanğanlar ise dava malümatını tolusınen bilmey, bu imaye aqqını bozaAleksey Ladin
– Yani temeli endi baqılıp başladı, qabaatlav delillerini köstere, qabaatlanğanlar ise dava malümatını tolusınen bilmey, bu imaye aqqını boza. Bu da episi degil: insanlar beraber bağda olğanında qabaatlana, yani qabaatlanğan areketlerni 29 insan yapqan sanki. 25 insan şimdi apiste yata ve dördü qıdırıla. Qabaatlanğanlar beş beşke bölündi – Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu davanı añlasın dep yapqandırlar. Mabüsler skemlesinde, qanun talap etkeni kibi, 25 insan olsa, cinaiy dava baqılması yıllarnen devam etecek. Faqat bir beşniñ davasında diger beşniñ mabüsleri şaat olaraq celp etilmeli, demek – mence, şaatlıq qabul etilmeycek.
Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Raim Ayvazov 2021 senesi martnıñ 16-nda Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi oturışuvında Rusiye FSBsiniñ basqısı altında davanıñ diger mabüslerine qarşı sahte şaatlıq etti. Ayvazovnıñ aytqanına köre, onı çölge çıqarıp, «ateş açılğanını taqlit etkenler, öldürecegini aytqanlar», bölükte ise psihologik ve fizik basqı yapıldı.
Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ koordinatorı Olga Skripnik, halqara toplulıq Rusiye quvetçileriniñ Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» terror ya da ekstremist hususiyetlerini takbih etti.
2015-2016 seneleri bu davalarğa endi qıymet kesilgen edi. Eñ tolu vesiqalar – BM vesiqalarıdırOlga Skripnik
– 2015-2016 seneleri bu davalarğa endi qıymet kesilgen edi. Eñ tolu vesiqalar – BM vesiqalarıdır, anda siyasiy sebeplerge diqqat eteler ve bu taqiplerniñ çeşit sebeplerine daa çoq qıymet keseler. Baş Assambleyanıñ Qırımdaki insan aqlarına dair er yıllıq qararlarında insanlarnıñ adlarını pek sıq körip olamazsıñ – ve 2020 senesiniñ qararlarında Emir-Usein Kuku ve Server Mustafayev siyasiy sebepli esnaslarnıñ qurbanları olaraq añıla. Bundan ğayrı, qararlarda islâm teşkilâtları ile alâqaları olğanından şübheli sayılğan onlarnen barışıqsever musulmannıñ sebepsiz taqibi ve arbiy mahkemelerniñ vatandaş davalarını baqmağa aqqı olmağanı aqqında aytıla – bu halqara gumanitar uquqını boza.
Olga Skripnikniñ aytqanına köre, Gaagadaki Halqara cinaiy mahkemeniñ prokurorı Ukraina ve Rusiye arasında silâlı zıddiyetniñ ilk tahqiqatı neticesinde siyasiy sebeplerden olğan taqiplerde insaniyetlikke qarşı cinayet alâmetleri aqqınd ayrıca hatırlatqanı müimdir. Aq qorçalayıcı emin ki, bu Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davalarında» bar.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Hizb ut-Tahrir davası
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırım «akimiyet»inde olğan qaynaq bildire.
Olğan malümatqa köre, eyyet terkibine qırımtatarlarnıñ vekilleri de kirdi. Olarnıñ arasında qırımtatar milliy Meclis muhalifleri – «Devlet şurasınıñ» prezidium azası Edip Gafarov, «Pokoleniye Krıma» teşkilâtınıñ reisi Ruslan Balbek, «Devlet şurasınıñ» deputatı Lentun Bezaziyev ve «Milliy Firqa» yolbaşçısı Vasfi Abduraimov buluna.
Olardan da ğayrı, Rusiye Federatsiyası prezidenti ile körüşüvge davet qırımtatarlarnıñ diger vekillerine de keldi eken, şu cümleden milletler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ işleri boyunca «komitet» başı Zaur Smirnov, qırımtatar milliy Meclis azası Remzi İlyasov, Saq regional meclis başı Eskender Belâlov.
Qırımtatar milliy Meclisinde bu malümatnı tasdiqlamadılar ve al-azırda izaatlamadılar.
Meclis erkânı acele toplaşuvnı keçirmekte.
Aynı şu zamanda, Rusiye matbuat vastalarınıñ malümatına köre, Putin Qırım eyyeti ile körüşti ve «qırımtatarlarnıñ merağı şimdi Rusiye ile bağlı ve o, öz nevbetinde, insanlar kendilerini öz toprağında saip olaraq duyğanı içün areket etkenini» qayd etti.
Rusiye matbuat vastalarınıñ bergen malümatlarından Putin ile körüşüvde qırımtatar aktivisti Ayder Mustafayevniñ iştiragi aqqında da belli oldı. Faqat, qaynaqlarnıñ malümatına köre, onıñ iştiragi Meclis ile añlaşılmağan edi.


text:
Ukraina medeniyet naziri Yevhen Nişçuk, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda UNESCOnıñ bivasta közetüvi paramentlerini «taraflar uzlaştıra», dep bildirde.
Bunı o, aprel 18-de Yuqarı Radada keçken «Ukrainada medeniy mirasnı qorçalavnıñ problemaları ve perspektivaları» parlament diñlemeleri esnasında söyledi.
Nazirlik: «Medeniyet nazirliginde, ilhaq etilgen Qırım MCdeki miras obyektlerinde peyda olğan telükeli vaziyetniñ közetilmesi ve UNESCOnıñ haberdar etilmesi boyunca iş daima alıp barılmaqta. UNESCO tarafından, şimdilik parametrlerini taraflar uzlaştırğan Qırım Muhtar Cumhuriyeti territoriyasında bivasta közetüv mehanizmlerini qullanuv boyunca evelden iç olmağan qararnıñ çıqarılması, bu işniñ neticesi oldı», – dep, Nişçuknıñ sözlerini naqil ete.
1Aprel 11-de Ukraina tış işleri naziri Pavlo Klimkin, UNESCO icra komiteti tarafından Qırımda közetüv missiyasınıñ çalışması imkânlı olğanı aqqında qarar alınğanını bildirdi. TİN başlığınıñ firkrine köre, halqara teşkilât vekilleriniñ ziyareti Qırımda medeniyet abideleriniñ saqlanmasına yardım etecek.
Bundan daa soñra Ukraina medeniyet naziriniñ birinci muavini, Ukrainanıñ UNESCO işleri boyunca milliy komissiyası yanındaki medeniyet ve medeniy miras bölüginiñ rehberi Svetlana Fomenko, ilhaq etilgen Qırımğa UNESCO missiyasını yollamaqtan evel Kyiv, onıñ yapacaq işleriniñ mehanizmlerini uzlaştırmaq kerek, degen edi.
UNESCOnıñ qararında cümleden, BMTniñ Ukrainada insan aqlarınıñ kütülmesini közetüv boyunca missiyasınıñ Qırımğa endi üç yıldan berli kirip olamağanı qayd etile. Daa evel yarımadağa halqara közeticilerni yibermege azır olğanını Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım başlığı Sergey Aksönov bildirgen edi.
Ukraina Medeniyet nazirligi, Rusiyeniñ ilhaq etilgen Qırım territoriyasında yapqan areketleri yarımadanıñ topraqlarındaki Ukrainanıñ medeniy mirasına zarar ketire, dep iddia ete. Bu areketler, Ukrainanıñ «Medeniy mirasnıñ muafaza etilmesi» qanunını ve, ondan ğayrı, UNOSCOnıñ 1972 senesi Konventsiyasını bozalar.


text:
Aprelniñ 23-nde saba Aqyarnıñ yuqunç hastahanesinde COVID-19 diagnozı tasdıqlanğan 20 kişi yata. Bu aqta Rusiye kontrolindeki Aqyar ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Yılnıñ başından berli Aqyarda 25 hasta qayd etildi, beşi tüzelip hastahaneden çıqarıldı. Bugünki künde yuqunç hastahanesinde 110 kişi közetüv altında buluna, 1679 insan yaşağan yerinde közetile», – dep qoşmı müessise.
Hatırlatqanlarına köre, observator olaraq çalışqan «İzumrud» pansionatında dördünci şeer hastahanesiniñ tibbiyet hadimleri buluna. Svâto-Georgiyevskiy manastırında tibbiy közetüv altında 21 insan buluna.
Böylece, Qırımda tasdıqlanğan 53 COVID-19 hastası bar. Aqyarda 25 koronavirus hastası qayd etildi. Qırımda ve Aqyarda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar uzatıldı.
«Qırım aq qorçalayıcı gruppası» bildirgenine köre, aprelniñ 13-nden 19-na qadar işğal etilgen Qırımda ve Aqyarda resmiy şekilde qayd etilgen COVID-19 hastalarınıñs ayısı aman-aman eki qat arttı. Aq qorçalayıcılar, monitoring vaqtında elde etilgen malümat Rusiye akimiyeti derc etken resmiy raqamlarnıñ kerçek olmağanını köstere, dep bildire.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Moskvanıñ Meşçanskiy politsiya bölüginden memuriy protokollar tizilgen soñ iyülniñ 11-nde Moskvadaki Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ binası ögünde tutulğan 27 qırımtatar faali yiberildi.
Bu aqta rusiyeli advokat Leonid Kozak Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, tutulğanlarnıñ çoqusı «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca oturışuvğa kirmek içün mahkeme binası ögünde nevbette tura edi.
«Bu insanlarnıñ bir qısmı çeşit yazısı olğan beyaz kölmekte edi. Politsiya hadimleri sebeplerini ve qabaatlarını añlatmayıp, olarnı tutmağa qarar aldı», – dedi advokat.
Faallerni tutuv ve memuriy protokollarnı tizüv sebeplerini advokat «añlayışlı» dep saymay.
«Politsiya hadimleri mahkemege nevbette turğan ve üstüne çeşit yazılar ile beyaz kölmek kiygenlerni ayırmağa istemedi. Amma kene de şiarlarnı aytmayıp, kölmek kiyilüvine qaytsaq, tutmaq içün añlaşılacaq bir sebep degil», – dep tüşüne o.
Kozaknıñ aytqanına köre, bütün memuriy protokollar «aynı şekilde tizildi».
«Politsiyanıñ versiyasına köre, 50-den ibaret bir gruppa bar edi, biri-birinden yarım metrden az mesafede tura ediler, üstlerinde yazılar ile beyaz kölmekleri bar edi, böylece cemaat nizamı içün telükeli ediler», – dep ayttı advokat.
Onıñ bildirgenine köre, tutulğan faallerniñ mahkeme oturışuvları Moskvada keçirile bile.
«Memuriy davalarnıñ yaşağan yerlerinde, yani Qırımda baqılması rica etildi. Böyle muracaatnıñ qanaatlendirüv imkânı 30%, bütün bu davalarnı Moskvanıñ Meşçanskiy rayon mahkemesi baqacaq. Bugün (iyülniñ 11-nde – QA) tutulğanlarnıñ anayasa aqqı bozulacaq», – dep qayd etti advokat.
Tış işler nazirliginiñ qayd etkenine köre, «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ çoq yıllıq apis cezalarını bir qaç ayğa yımşatqan Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ qararı «ukrainalı siyasiy mabüslerge nisbeten tsinik mısqıl» ola.
«Rusiyede adaletli ve mustaqil mahkemeler olmağanını tasdıqlay. Halqara toplulıqnı Rusiyeniñ bu qanunsız areketlerini takbih etmesine ve insan aqlarınıñ bozuluvını ve qırımtatar halqınıñ taqip etilüvini toqtatmaq içün istilâcı devletke qarşı siyasiy-diplomatik ve sanktsion basqını quvetleştirmesine çağıramız, Rusiyeni ise Rusiyede qanunsız tutulğan Ukraina vatandaşlarını azat etmesine çağıramız», – dep qayd etti matbuat hızmeti.
Rusiye müesseseleri şimdilik bu malümatnı tasdıqlamay.
Ukraina Tış işler nazirligi iyülniñ 11-nde Moskvadaki Rusiye Yuqarı mahkemesinde «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen semetdeşlerine qoltutmaq içün toplaşqan «45 qırımtatarınıñ Rusiye quvetçileri tarafından qanunsız tutulmasına qarşı» narazılıq bildirdi.
Bugün Rusiye politsiyası Moskvadaki Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ binası ögüne Bağçasaraydaki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qoltutmağa kelgen 45 insannı tuttı. Faaller mahkeme binası ögünde «Balalarımız terrorist degil», «Qırımdaki repressiyalarnı toqtatıñız» yazuvlı şiarlarınen tura edi.
2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede Bağçasaraynıñ dört sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov tutulıp, terrorizmde qabaatlandı. Olar, Rusiyede terroristik dep tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şübeli dep sayıla.
2018 senesi dekabr ayında Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Enver Mamutovnı 17 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti, Ruslan Abiltarov, Remzi Memetov ve Zevri Abseitov 9 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etildi.
Mabüslerden iç birisi qabaatını tanımadı. Olar cinaiy işniñ «siyasiy sebepleri bar», dep qayd etti.
İyülniñ 11-nde Rusiye Yuqarı mahkemesi dava mabüsleriniñ ükmüni deñiştirdi. Enver Mamutovğa 16 yıl ve 9 ay apis cezası berildi, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov, Zevri Abseitovğa – 8 yıl ve 9 ay.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina Tış İşler Nazirliginiñ birinci müavini Emine Ceppar, Rusiyeniñ ilhaq etilgen Qırım sakinleriniñ qorquzuv siyaseti devam ete, dep qayd etti.
Böylece Ceppar iyün 22-sinde Yalta "Hizb ut-Tahrir davası" iştirakçileriniñ ükmüne apellâtsiya şikâyetiniñ baqıluvı boyunca rusiyeli mahkeme oturışını izaat etti.
"Rusiye 2014-ünci yıldan berli Qırımda "terrorcılarnı" qıdıra... em de tapa. Böyleliknen o "islâm ekstremizmi" uydurmasını tamamlay ve qaramancasına onen küreşe. Böyle etip Rusiye Qırımdaki vatandaşlarımıznı qorquza. İyün 22-sinde mahkeme qararlarına apellâtsiya boyunca mahkeme oturışını keçirgende, bizge kene rejissörlıq ve sanalaştırma qabiliyetler numayış etildi: Muslim Aliyev 19 yılğa, İnver Bekirov 18 yılğa, Emir-Usein Kuku 12 yılğa, Vadim Siruk 12 yılğa, Arsen Cepparov 7 yılğa ve Refat Alimov 8 yılğa üküm etildi", - qayd etti Ceppar Facebookta.
O, Rusiye baş arbiy prokurorına mektüp yazmaq aktsiyasına qoşulmağa çağırttı.
İyün 22-sinde Rusiyeniñ Vlasiha şeeriniñ İstinaf arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» ükmüne qarşı istinaf baqılmasında 2020 senesi iyünniñ 25-ne qadar teneffüs yaptı.
Amnesty International aq qorçalayıcı teşkilâtı Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» bütün mabüslerini vicdan mabüsi dep adlandırdı.
Ukraina Tış işler nazirligi bu üküm sebebinden Rusiyege narazılıq bildirdi.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatlaylar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Keriçniñ Rusiye memuriyetiniñ başı Sergey Borozdin saba iyünniñ 17-nde, bol yağanaqlar sebebinden şeerniñ merkeziy soqaqaları suv astında qalğanlarını haber etti.
«Yaramay ava sebebinden merkeziy soqaqlarnıñ Yeremenko, Furmanova, Büdennogo ve ŞGS çaprazı, Karla Marksa, Komarova, suv astında qalması içün öz maşnanen çıqmamağa tevsiye etem. Soqaq ve çprazlar keçilmez», – dep qayd etti o.
Onıñ malümatına köre, şiddetli yağanaqlar neticesinde Melek-Çesme özeni taşqan, tahminen 12 eki ev ve 1-nci hastahane suv astında qalğan.
«Şeer memuriyetiniñ Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ yardımınen adamlarnı qurtarmağa tırışamız, ağır tehnika, cemaat naqliyatı celp etilgen», – dep haber etti Borozdin.
Qırım FVN malümatına köre, keçende İçki rayonınıñ Ferngeym köyünde, İslâm-Terek rayonında Örehovka qasabasında ve Kirovskoye köyünde evler ve azbarlarnı suv basqan.
Berilgen malümatqa köre, gece Qırımnıñ Yedi Quyu qasabasındaki köyni suv basqan, onlarnen adam tahliye etilgen.


text:
Bazarertesi künü, oktâbrniñ 2-de, Aqmescit rayonınıñ Yaşlıq (Molodejnoye) qasabasında qırımlı Renat Suleymanovnıñ evinde maskalı insanlar tintüv keçirdi. Bunı advokat Edem Semedlâyev Facebookta haber ete.
Advokatnıñ aytqanına köre, Suleymanov belli olmağan nomeralı maşina ile belli olmağan yerge alıp ketildi.
«İnsanlarnıñ betlerinde maskalar, maşinalarnıñ nomeraları gizlengen, onı kim ve qayda alıp ketkeni belli degil. Renat Paralamovnen olğanı kibi olmasından qorqam», – dep ayttı o video muracaatında.
Semedlâyev Suleymanov alıp ketirilgen maşinanıñ artından kete.
Rusiye uquq qoruyıcı qurulışları bunıñnen bağlı bir malümat bermey.
Sentâbrniñ 13-de saba Qırımnıñ Seitler qasabasında yaşağan qırımlı Renat Paralamovnıñ evinde küç idaresiniñ hadimleri «tedqiqat ve taqiqat areketleri» dep adlandırğan tintüv ötkergen edi. Advokat Emil Kurbedinovnıñ tahminlerine köre, «teşkerüv» Paralamovnıñ diniy saadaki faalliyetinen bağlıdır. Şaatlarnıñ aytqanlarına köre, maska kiygen ve urbasından kim ekenligi belgisiz olğan şahıslar Parlamovnı belli olmağan tarafqa alıp ketken. Keççe belli olğanı kibi, olar onıñ kitap ve notebookını çekip alğanlar.Paralamov sentâbrniñ 14-de kündüz soy-soplarınen bağlandı. O, Aqmescit avtovokzalında tapıldı. Paralamov «kim olğanı belli olmağan insanlar oña azap çektirgenini, başına çuval kiydirgenini, tok qullanılğanını» tarif etti.
Qırım yarımadası Rusiye tarafından istilâ etilgen soñ, yarımadada FSB tarafından muntazam surette jurnalistler, failler, cemaatçılar tintile ve sorğuğa keçile. Uquq qorçalayıcılar bunı «uyğunsız fikirlerge qarşı kureş» kibi tanıy.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımtatar faali ve din adamı Ridvan Umerov mayısnıñ 19-nda Rusiye kontrolindeki Sudaq şeer mahkemesiniñ «çaqmama davasında» qabaatını tanımadı. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi advokat Marlen Halikovnıñ malümatına esaslanıp bildirdi.
Oturışuvda imaye tarafınıñ şaatı olaraq Lilâ Yadgarova sorğuğa çekildi, o, Ridvan Umerov yazışqanında qabaatlanğan Umicon Dadaconovnıñ doğmuş qardaşı ola. O, Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.6 maddesine istinaden («Cinayet aqqında haber etmeme») qabaatlana. Advokat Marlen Halikovnıñ bildirgenine köre, qadın soñki sefer 2014 senesi Umicon Dadaconov ile bağğa çıqqanını ayttı. Onıñ bildirgenine köre, o, esas Ukrainağa para qazanmağa ketti, soñra Türkiyege anasına ketti, amma onıñnen körüşmedi bile, 2015 senesinden berli Dadaconov ile bağlanıp olamaylar.
Yadgarovanıñ mahkemede bildirgenine köre, onı er yıl FSB bölügine sorğuğa çağıralar. Bıltır böyle körüşüvlerden birinde uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri ile resmiy olmağan subet vaqtında ağası 2015 senesi Mosulda elâk olğanını bildi.
Nevbetteki mahkeme oturışuvı mayısnıñ 27-ne belgilendi, taraflarnıñ munaqaşaları beklenile.
Kreml kontrolindeki Sudaq şeer mahkemesi fevralniñ 15-nde «cinayet aqqında haber etmegeninde» qabaatlanğan (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.6 maddesi) qırımtatar faali ve din adamı Ridvan Umerovnıñ davasını temelden baqıp başladı. FSB tahqiqatçısı Valeriy Şerstükovnıñ bildirgenine köre, 2015 senesi «VKontakte» içtimaiy ağında Umerov Umicon Dadaconovnen yazışqan edi. FSB ise Dadaconov «IŞİD teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etti», dep bildire.
2020 senesi avgustnıñ 31-nde peyda olğan malümatqa köre, Rusiye quvetçileri Sudaq, İçki ve Seyitler rayonlarında qırımtatarlarnıñ evlerini tinte. Faallerniñ malümatına köre, tintüvler Enver Topçi, Ayder Ablâkimov, Ridvan Umerov ve Ayder Kadırovnıñevinde keçirildi. Onıñ ömür arqadaşı evlerinde tintüv olmadı, amma aqayınıñ Ukraina pasportı tutıp alındı, onı ise Aqmescitke sorğuğa alıp ketkenler, dep bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası ve politsiyası qırımtatar faalleriniñ evlerinde keçirilgen qanunsız tintüvlernen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı. Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde saba keçirilgen tintüvlerni takbih etti.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımda keçirilgen yañı tintüv ve insan tutuvlarına qarşı narazılıq bildirdi ve Rusiyeden BM qararlarınıñ yerine ketirmesini ve tutulğan qırımtatarlarnı azat etecegini bekley, dep bildirdi.


text:
Ämma Konstitutsiäne ayırım äğza illär tarafınnan xuplaw eşe inde 2005-nçe yılda uq tuqtap qaldı - Fransiä häm Hollandiä xalqı Yewropa Konstitutsiäsen referendumnarda kire qaqtı. Xäzerge waqıtta Yewropa Berlegendä 27 il äğza bulıp tora, ämma yuğarıda telgä alınğan eçke idaräne, qararlar qabul itüne kamilläşterü problemaları haman da xäl itelmi kilde.
Yewropa Berlegeneñ Lisabondağı ğäyre räsmi oçraşuı näq menä bu ölkädäge problemalarnı nihayät çişü häm reformalarnı başlap cibärü maqsatın quyğan ide. Berlek citäkçelege, şunsız Yewropa hiç kenä dä üzeneñ kiläçägen anıq itep bilgeli almıy, bu xälitkeç mäs''älä bulıp tora, dip isäpli. Yewrokomissiä räise Jose Manuel Barroso:
"Şuşı mäs''äläne, yäğni idarä reformaların ütkärüne xäl itep, bez inde xäzer irtägäneñ kön tärtibendä torğan mäs''älälärgä dä küz sala alabız. Niçek itep globalläşü çorında da Yewropa üz mänfäğätlären yaqlıy alaçaq? Niçek itep bez şul çorda uñışqa ireşäçäkbez? Niçek itep üz qimmätlärebezne 21-nçe ğasırda da yaqlıy alabız?", dip añlata Yewropa Berlegendä institutsional üzgäreşlärneñ kiräklegen Jose Manuel Barroso.
Äğza illär sanı artuınnan tış Yewropa tiräsendäge dönya da bik tiz üzgärä bara. Şuña da Yewropa dönya säyäsäte arbasınnan töşep qalmas öçen üzeneñ geopolitik urının bilgelärgä tieş. Soñğı yıllarda Berlek tormışına yaqındağı Rusiäneñ kütärelüe zur yoğıntı yasıy. Bu kimendä ber ölkädä - yağulıq ölkäsendä Yewropa Berlegen urtaq ber säyäsät buldıra başlawğa inde etärde dä.
Reformalar kileşüeneñ möhim ber bağanası bulıp Yewropa Berlege ütkärgän bar tışqı säyäsätne dä berdäm itü, ayırım äğza illärneñ tışqı säyäsäten köyläp alıp baru kiräklegen tanu tora. Yewropa Berlegeneñ kiläçäktä üz "tışqı eşlär ministrı" häm xätta "prezidentı" bulır dip kötelä, alar Yewropa komissiäse räisenä xisap totaçaq.
Şuşı reformalar kileşüe räsmi töstä dikäbrneñ 13-endä imzalanırğa tieş. Şunnan soñ ul bar 27 äğza ildä dä xuplanıp, ğämälgä 2009-nçe yılda kerer dip farazlana.
Kärim Kamal


text:
Ğrıvnâ, 2017 senesi avgust 31-inden berli, eñ yüksek seviyesine yetti, dep bildire Ukraina Milliy Bankınıñ saytındaki malümat.
İyülniñ 9-ında dollar fiyatı 25 ğrıvnâ 60 kapiktir, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Yevronıñ fiyatı 28 ğrıvnâ 71 kapiktir - bu 2017 senesi mayıs 12-sinden berli eñ alçaq fiyat.
2018 senesi dekabr 18-inde Halqara Valüta Fondunıñ Müdirler Şurası, Ukraina ile 3,9 milliard dollarlıq işbirlik programmasını qabul etkeninden soñ, ğrıvnâ küçleşip başladı. Bundan ğayrı, o künü Dünya banknıñ müdirler Şurası, Ukrainağa 750 million dollarlıq maliyeviy kefalet bermege qarar aldı.
Ukrainanıñ baş naziri Volodımır Ğroysman 2018 senesi dekabr 19-ında HVF-niñ ve Dünya bankınıñ qararını selâmladı.


text:
Aqyarda hızmetçiler çoqqatlı evlerni ve içtimaiy yerlerniñ dezinfektsiyasını yapa. Bunı şeer hocalığı bölüginiñ başı Yevgeniy Gorlov haber etti.
"Tünevin biz Balıqlava rayonında evlerniñ kirişileriniñ dezinfektsiyasını yaptıq, bugün merkezde çalışamız. İrinti havflı degil ve sağlıqqa tesir etmey. Gubernatornıñ emrine köre, bu işlerni gece saatlarında yapamız", - dedi memur.
Dezinfektsiyağa baqmadan, Gorlov Aqyar sakinlerniñ evde qalmalarını rica etti.
Martnıñ 29-ında Aqyarda yañı koronavirus hastaları yoq, infektsiya hastahanesinde 38 adam nezaret altında buluna. Umumen 784 adamnı közeteler.
Aqyar akimiyeti bir sıra sıñırlaclarnı kirsetti: şeerde mektepler, universitetler, müzeyler, teatrlar, kinoteatrlar qapaldı.


text:
Qırımda qırımtatar faalleri özüni izolâtsiya etüv rejimi sebebinden yataqhanelerde qapalı qalğan çetel studentleri içün iftar yaptı.
Aqmescit qavelerinden birinde iftar ögüne pilâv «çıqarılıp» dağıtıldı. Bu aqta teşebbüs teşkilâtçısı Abdulla Yakubov Qırım.Aqiqat mühbirine tarif etti.
«Bu qavede eki yıldan berli çalışamız ve esas müşterilerimiz – Aqmescitniñ tren vokzalı rayonındaki tibbiy universitet studentleridir. Arap memleketlerinden, Orta Asiyadan, İndistandan. Keçken yılları studentler içün camilerden iftar yaptıq. Aqmescitte studentler davetimiz boyunca belli camilerge kele edi ve biz aş pişire edik, Ramazan ayında sıylağan edik, kelgen er keske aş bere edik», – dep ayttı faal.
Onıñ qayd etkenine köre, «al-azırda COVID-19 pandemiyası vaziyetinde kirsetilgen karantin tedbirleri sebebinden camiler qapalı ve biz, ne yazıq ki, cemaat iftarlarını yapıp olamaymız».
«Şunıñ içün böyle ğaye peyda oldı – bu zor vaqıtta balalarnı quvandırmaq. Al-azırda areketleri sıñırlana, olar yataqhanede qalalar ve az çıqalar. Evlerine de ketmediler. Qavemizge yaqın yaşaylar, şunıñ içün aş pişirip, olarğa bermege istedik», – dep tarif etti Yakubov.
İftar – Ramazan ayında aqşam yemegidir. Aqşam namazından soñ yapıla.
İşğal etilgen Aqyarda aprelniñ 27-nde beş yañı koronavirus hastası qayd etildi. Aprelniñ 27-nde saba Qırımda bir koronavirus hastası qayd etildi – İslâm Terek rayonınıñ tibbiyet hadimidir.
Al-azırda Qırımda 70 koronavirus hastası bar. Aqyarda, soñki malümatqa köre, 31 COVID-19 hastası qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Törkiyädä Kovid -19: soňğı sannar
İldä soñğı täwlektä 243 keşe koronavirus qorbanı buldı
Törkiyädä sonğı täwlektä koronavirustan 243 keşeneñ ğomere özelde.
Ber köndä 310 meñ 546 test yasaldı häm Kovid -19nıň 21 meň 352 yaña oçrağı terkälde.
Uzğan täwlektä sawıqqan keşe sanı – 25 meň 616.
Törkiyädä älegä qadär yasalğan berençe, ikençe, öçençe doza vakśinalar sanı 101 millioin 748 meñ 658 buldı.
Bäyläneşle xäbärlär
Törek yortınıñ tözeleşe minut yarımlıq videoda
Törek yortı binasınıñ 4 yıllıq tözeleşen üz êçenä alğan video çıqtı


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda Radio Svobodanıñ leyhası olğan Qırım.Aqiqat saytı qısmen blok etildi. İnternet qullanıcılarınıñ bildirgenlerine köre, bir sıra provayderler resursqa kirişni blok etti.
Hususan, laf Volâ, Ardinvest, Trinet, Miranda-media, Sky-line, «Apeks Krım» (Keriç), Kerch.net provayderleri aqqında kete, bularnıñ çoqusı yarımadanıñ şimaliy, merkeziy ve şarqiy qısımlarında buluna.
«Qıymetli qullanıcı! Afu etiñiz, amma sorağanıñız resursqa kiriş sıñırlanğan... Peyda olğan sualler boyunca tehnikiy yardımğa muracaat etiñiz», – böyle malümatnı, hususan, Aqmescit sakinleri köre.
Aynı vaqıtta, Kefe ve Aqyarda, bunen beraber, Rusiyede saytqa kiriş açıq.
Roskomnadzor saytında Qırım.Aqiqat saytınıñ blok etilmesi boyunca beyanatlar yoq.
Qırım.Aqiqat saytına kiriş sıñırlanması aqqında Qırımnıñ ameldeki ükümetniñ, hususan, prokuraturanıñ resmiy beyanatları da yoq.
Qırım.Aqiqat ve Radio Svoboda muarririyetinde nevbetteki adımlar yapmaq içün vaziyetni ögreneler.
Mayıs ayında Qırım territoriyasında Radio Svobodanıñ leyhası olğan Qırım.Aqiqat saytına kiriş sıñırlandı, amma bundan soñ kiriş açıldı.
İşğal etilgen Qırımnıñ Moskvağa boysunğan prokuraturası esabat berdi ki, ilk yarım yılda «ekstremistik kontenti olğan» 60 internet-resursqa kirişniñ sıñırlanması aqqında teşebbüs bildirildi.
Aprel ortasında Moskva tarafından tayinlengen yarımada prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi ki, Qırım rusiyeli prokuraturası vesiqalarnı Baş prokuraturağa ve Roskomnadzorğa yollamaq içün azırlay. O qayd etti ki, Qırım.Aqiqat leyhasınıñ tolusınen qapatılmasına irişmege niyetlene, çünki, onıñ fikrince, bu, «ziyankâr hızmetidir» ve Qırım.Aqiqat derc etken malümat «sabotaj aqlanılması, ekstremizm ve Qırımda ükümet organlarını daimiy itibardan tüşürmesine» tolu.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İşğal etilgen Canköyde bağça-bostan birliginiñ reisini qabardılıqta qabaatlaylar.
Qırım boyunca «Taqiqat komiteti»nde qayd etkenleri kibi, avgust 6 künü Canköyde bağça-bostan birliginiñ reisi eki Canköy sakininden sahte malümat kâğıtınıñ berilmesi içün eki biñ ruble talap etti.
«İşbu şahıslar mevalarnıñ alış-verişinen oğraşa ve bu malümat kâğıtları mahsulatnı taşımaq içün kerektir. Faqat cinayetini qadın soñuna qadar etalmadı, paranı alğanda, onı yaqaladılar»,– deyler matbuat hızmetinde.
Bu vaqia boyunca cinaiy iş açıldı.


text:
(Devam, bundan evelki qısmını bu yerde oquñız)
Lenur İslâmovğa eki pasport nege kerek? Moskvadaki 15 yıllıq yaşayışından soñ onı Rusiye ile ne birleştire? O, qaysı printsiplerge riayet ete? Bu hususta Dünya Qırımtatar Kongressi prezidentiniñ muavini, ATRniñ baş mudiri ve iş adamı Qırım.Aqiqat içün bergen intervyüniñ ekinci qısmında ikâye ete.
Şimdi Qırımnı endi qaytarıp olamazsız, deseñiz, yaşamağa acet qalmaz
– Nesiz ya da kimsiz yaşap olamaysız?
– Qırımsız, qorantasız. Qaytacağımızğa dair umütsiz, işançsız. Şimdi Qırımnı endi qaytarıp olamazsız, deseñiz, yaşamağa acet qalmaz.
– Lenur İslâmovnı kim qorqmaq kerek?
– Qırımda olğan ruslar. Qırımtatar milliy areketini, Mustafa Cemilevni – bugünki qırımtatar muitini yaratqan insannı satqanlarnıñ episi. Hain ve kollaborant olğan bütün insanlar. Mustafa Cemilev aytqan kibi, bu insanlar Qırımdan bütünley def olmaq, qayda olsa-olsun, közge ilişmemek içün ketmek kerekler.
– Aksi alda ne?
– Aksi alda ayrıca mesuliyetke çekilecekler. Olarnıñ yapqan işi – sadece hainlik degil. Bu, nesil hainligidir, biz bunı yüz yıllarca unutmamız. Bu sebepten meni degil de, bizni qorqmaq kerekler.
– Siz qaysı bir devletniñ vatanseveri olasız?
Men öz halqımnı sevem, ve menim halqım Ukrainanıñ uquqiy saasında munasip şekilde taqdim etilmek kerek
– Men qırımtatar halqınıñ ve bütün azat insanlarnıñ severi olam. Men köksüme urıp, Ukrainanıñ, ya da Amerika Qoşma Ştatlarınıñ vatanseveri olam dep, qıçırıp oturmam… Yoq. Men öz halqımnı sevem, ve menim halqım Ukrainanıñ uquqiy saasında munasip şekilde taqdim etilmek, statusımız qayd etilmek kerek.
– Sizde Ukrainanıñ ve Rusiyeniñ – eki pasportıñız bar. Siz eki vesiqa boyunca yaşaysız, işiñizni qurdıñız. Rusiye vatandaşlığından vazgeçmege tüşünesizmi?
– Nasıldır pasportlarnı yaqmaq kibi teatr içün lâyıq olğan areketler – maña lâyıq degil. Ne içün böyle bir adım bar – Lenur? Bu, «Lenin uçredil revolütsiyu» («Lenin inqilâpnı tesis etti»), demektir. Ne içün qırımtatarlarğa böyle adlar qoya ediler? Sovetler vaqtında, şu genotsid vaziyetinde balalarnı qurtarmaq içün. Sovet rejimi vaqtında Lenin adını taşığan balanı öldürmek olmay edi.
– Öyle olsa sizge Rusiye pasportı nege kerek?
– Anamnen babam (yarımadadan sürgün etilgen soñ yaşağan yerleri olğan Özbekistandan – QA) Qırımğa kettiler, men ise Moskvağa kettim, çünki işni anda yapmaq daa qolay edi. Pasportnı Özbekistandaki Rusiye konsullığında alğan edim. Men asılında Rusiye pasportınen yaşamağa devam eter edim… Çünki Rusiye ile Ukrainanıñ tarihları bir edi, bunıñ ile iç bir zorluq yoq edi.
Qırımda Ukraina yoq edi. Qırımda Ukraina yalıñız 2014 senesinden başlap peyda olmaq kerek edi… Bu soñ derecede şovinistik bir tarih edi
Anam meni, Qırımda epsi (soylarımız – QA) yazılğan evde yazdırdı. Daa yahşı añlaya bilmeñiz içün, Qırımda Ukraina yoq edi. Qırımda Ukraina yalıñız 2014 senesinden başlap peyda olmaq kerek edi… Qırımtatarlar balalarını eñ sade balalar bağçasına yerleştirmek içün barıp añlaşmaq, aşalanmaq kerek ediler… Bu soñ derecede şovinistik bir tarih edi. Bu sebepten anamnen babam o muitte sağ qalmağa tırışa ediler… Olar özler balaları içün eñ doğrusını ne tüşünse, onı yapa ediler.
– Ukrain tili ile ne? Onı ögernmek niyetiñiz barmı?
– Men ukrain tilini ögrenem. Evelden maña suhbetdeşimniñ tek rusça laf etkeni kerek olsa, şimdi endi avtomatik şekilde bir tilden digerine avuşıp olam.
– Ukrain tilinde laf etesizmi?
– Daa yoq, amma laf etecem.
– Sizni bugün Rusiye ile ne birleştire?
Evelden bilgen ve sevgen Rusiyem menim içün endi yoq. Çünki menim noqtai-nazarım içün pek çoq kişi menden yüz çevirdi. Biz şimdi pek çoq kişi içün toksik oldıq
– Evelden bilgen ve sevgen, içinde 15 yıldan ziyade yaşağan Rusiyem menim içün endi yoq. Çünki menim noqtai-nazarım içün pek çoq kişi menden yüz çevirdi. Biz şimdi pek çoq kişi içün toksik oldıq, çünki biz şimdi cuzamlı kibimiz… Olar içün biznen munasebetler, işleriniñ ğayıp etilmesine ketirmek mumkün.
Asılında insan 50 yaşında endi yaşamaq ve nasıldır bereket toplamaq içün azırlanmağa başlamaq kerek. Men Gurzufta bir ev qurdım, Moskvada Rusblövkada bir ev… Siz endi, qartlığıñız içün er şeyniñ yetecegini añlaysız. Ve bütün bularnı, şimdi bu yerde çapqalamaq, nasıldır azatlıq ve başqa şeyler talap etmek içün deñiştirmek – bu tarih 50 yaşlı insanlar içün degil, bunı aslında yaşlar yapmaq kerekler.
– Öz aile tarihıñıznıñ muvafaqiyetini nasıl tayin ete bilesiñiz?
– Apayım, büyük bir çastımdır. O, şimdi içinde yaşağan bütün zorluqlarımıznı mennen keçti. O, ne içün böyle olğanını añlay. Men bazı dostlarımnı bilem, olarnıñ apayları, – bunı gizlemege şey yoq – radikal olmaq kerekmey, Qırımda qalıp, bunıñ bitkenini beklemek kerek, deyler. Yani, ziyalılar… Yanağıñ artıñda karamelka bar, ondan soñ ise – ya şah, ya da padişah, bir de birine yantayıp turarmız. Lâkin bizim vaziyetimizde format başqa edi.
– Ömür arqadaşınıñ sizge qol tuttımı?
– Tolusınen. Ale daa onen belli bir psihologik işler yapmaq mecbur olğanıma baqmadan. Çünki qadın er vaqıt qadındır. Şeylerimizni alıp, bir de bir başqa şeerge ketmek bizge qolay. Qadın ise eşyalarını yavaşçıqtan toplay… O, turmuş eşyaları ile yaşay. Men, qadınnıñ daa ziyade realist olğanını, der edim.
– O, şimdi siznen Kyivdemi?
– Elbet. Balalarım da mında. Büyük oğlumıznen problemalar çıqqan olsa da. Çünki o, endi Moskvada oquy edi. Biz onı 2015 senesinde bu yerge aldıq. Em de büyük qıyınlıqlar ile… Onı anda atta sorğuladılar. O, belli vaqıtqa qadar menim noqtai-nazarımnı añlamay edi, onıñ fikirleri başqa edi. Lâkin añladı, ve yapqanımıznıñ doğru olğanına razı oldı.
– Lenur İslâmov seksistmi?
– Yoq, men seksist degilim. Bu, siz özüñiz içün tasavur etkeniñiz qadar tar degil. İlâhiyet ceetinden qadın erkekten daa kâmil mahlüqtır. Tek siz soynı devam ettire bilesiñiz. Sizge bu berildi – insannı meydanğa ketirmek. Men, yahşı-yaman, birinci tasilim boyunca ekimim ve doğurmanıñ ne olğanını bilem. Öz balalarımnı men doğru analarınıñ qarnından ala edim, özüm qoluma ala ve adlarını qoya edim… Ve siziñ bizim epimizden eñ yahşı olğanıñıznı, qadınlarnıñ eñ yahşı olğanlarını aytmaq isteyim.
Biz çoq şeylerde ayatnı murekkepleştiremiz, ve turmuşsız yaşay bilecegimizni, asker olmaq keregimizni tüşünemiz… Şimdiki vaziyette erkekler, tamam qadınlarnı qorçalap, ölmege mecbur olacaqlarına azırlanmaq kerekler. Tamam qadınlar sayesinde biz özümizni erkek olaraq is etemiz.
– Bir intervyüñizde siz Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Cepparğa «dülber eçki» dediñiz.
İnformatsion siyaset nazirligi Kyivde «Qırım – Ukrainadır» bilbordlarını asqanda – bu, ne? Yoqsa biz onıñ Ukraina olğanını bilmeymizmi? İnsanlarğa kerçek areketler kerek
– Qırımtatar tilinde bir atalar sözü bar: eçki – güzellik içün degil, süt bermek içündir. İnformatsion siyaset nazirligi Kyivde «Qırım – Ukrainadır» bilbordlarını asqanda – bu, ne? Yoqsa biz onıñ Ukraina olğanını bilmeymizmi? Qırım zapt etildi ve bu sebepten Kyivde bilbordlar asmağa şey yoq. İnsanlar, olarnı er kün tüşüngenlerini, qayğırğanlarını bilmeleri, is etmeleri içün kerçek areketler yapılmaq kerek.
– Siz bunıñ Eminege qarşı nasıl yañğırağanını añlaydırsız…
– Yoq. Bu yerde er şey añlaşılmaq kerek edi. Biz sütni körmeymiz. İç bir seksizm yoq.
– Afu isteyceksizmi?
– Qadından afu istemek bir vaqıt yüz qarartmaz. Men bütün qadınlardan afu istemek mumkünim, Emine Ceppardan ise, oña toqunğan olsam, – asıl da on kere afu isterim.
– Siz siyasiy ceetten nezaket kütken insansızmı? LGBTge nasıl munasebetiñiz bar?
– Yaramay munasebetim bar.
– Yani Musaviylik marşına siz çıqmaz ediñiz. Amma onı yasaq eter ediñizmi?
– Bilesizmi, men bu meselede daa ziyade radikalım. Men añlayım ki, insanlarda, şu cümleden seksual ceetten, belli bir fikirlerini ifadelemek içün imkânlar bar. Men belli bir şeylerni sıñırlar edim, lâkin bu, menim şahsiy fikrim. Deyelim ki, men bu meselelerde tam manada siyasiy ceetten nezaket kütken insan degilim.
– İşğal alıp taşlanğan soñ Qırımda Musaviylik marşına ruhset berir ediñizmi?
– Doğrusını aytsam, yoq. Ruhset bermez edim.
(Metin üstünde Katerina Kovalenko çalıştı)