text:
Qırım platformasınıñ ekinci toplaşuvı, 2022 senesi 23 armanda ötkerilgen edi. Rusiyeniñ ordusı Ukraina şeerlerini toqtamayıp bombardıman etkeni içün ve bu sebepten telükesizlikniñ temin etilmesi içün Toplaşuv online şekilde keçken edi. Poloniya Prezidenti Andrzej Duda ise Toplaşuvğa ziyaretinen qoşulğan edi.
Keçken senege baqqanda, Qırımnıñ işğaline bağlı telükeler daa da pek keskinleşti ve kerçek oldılar, bu sebepten Qırım platformasınıñ diqqatı rusiyeniñ 2022 senesi 24 kiçik ayında başlatqan istilâsında işğal etilgen Qırımnı qullanğanına yöneltilgen edi.
Qırım platformasınıñ coğrafiyası ket-kete kenişlemekte: daa da çoq devlet ve halqara organizatsiyalar qoşulğandır. Platformanıñ halqara seviyesini köstermek içün, biz ileride de başqa-başqa qıtalardan büyük vekillerniñ qoşulmasını bekleymiz. Bu yıl Qırım platforması çerçevesinde kösterilgen büyük iştirak, ortaqlarnıñ Qırımnı işğalden qurtaruv ve işğalnen bağlı bütün meselelerni çezme işlerinde faal tarzda çalışacaqlarını tasdıqlay.
Qırım platformasınıñ ekinci Toplaşuvı olup keçti. Halqara ortaqlar, yabancı devletler, NATO, Birleşken Milletler, Avropa Devlet ve Ükümet Nazirleri Şurası, Avropa eyyeti, Avropa Şurası, Amerika Devletleri Teşkilâtı ve GUAM vekilleri Ukrainanıñ halqara tanılğan sınırları boyunca topraq bütünligini, suverenitet ve mustaqilligini bütünley destekledi ve Qırımnıñ işğalden azat etilmesiniñ kerek olğanını bildirdi.
Toplaşuv iştirakçileri halqara uquqınıñ er türlü qaidesini bozğan rusiyeniñ er bir areketini takbih etken edi. Olarnıñ arasında: Qırımnıñ qanunsız işğali ve militarizatsiyası, qırımtatar halqınıñ aqlarınıñ bozuluvı, Ukrainağa tolu miqyaslı istilâ, ukrainlerge qarşı ağır cinayetler, dünyada iqtisadiy, energetik ve aşayt buhranını yaratıp aynı zamanda Qara deñiz regionını qarışıq tutması.
Qırım platformasınıñ ekinci Toplaşuvınıñ esasları:
1) Bir yıl evel tizilgen Halqara Qırım platforması halqara uquqnıñ küçüni qaytarmaq içün turmay çalışmaqta. Keçken yıl tesis Toplaşuvda 46 devlet ve halqara teşkilâtnıñ delegatsiyası iştirak etken edi. Bu yıl ise Toplaşuv 60 devlet ve halqara institutınıñ vekillerini birleştirdi. Olarnıñ arasında evelden platformada iştirak etmegen Afrika ve Cenübiy Amerika devletleri bar edi;
2) Qırım platforması eki dane ilâve iş istiqametini almaqta. Olarnıñ arasında Qırımnıñ ğayrıdan tiklenüv strategiyası ve yarımadanıñ işğalden çıqqanından soñ qanuniy temel işleri yer almaqta;
3) Qırım platforması toplaşuvı milletlerara toplulığı tarafından vaqtınce işğal etilgen Qırım meselelerini, onı işğalden çıqaruv yollarını ve onıñ 2014 senesi işğal etilmesiniñ bügünki istilâdaki rölüni muzakere etmek içün bir meydan olğandır;
4) Qırımnıñ qanunsız şekilde işğal etilmesi senaryosu rus askerleriniñ ileride Ukrainağa qarşı istilâğa kirmesine bir nümüneviy usul oldı. Agresor devlet Qırımnı Avropa içinde eñ çoq silâh bulunğan yerlerniñ birine çevirdi;
5) Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı istilâsı bilhassa milletlerara toplulığı tarafından 2014 senesinde olğan halqara uquqnıñ bozuluvına köstergen yetersiz reaktsiyası sebebinden kerçekleşken edi. Bunıñ içün butün devletlerniñ bir-birinen sulh içinde yaşaması içün yañı munasebet sisteması yaratılmalıdır;
6) Toplaşuvnıñ neticesinde qabul etilgen Ortaq beyanatta, iştirakçiler, rusiyeni deral öz askerlerini ve tehnikasını Ukrainanıñ (Qırımnıñ da) toprağından çıqarmaq, ukrainlerge qarşı ağır cinayetlerni ve qırımtatarlarğa etken zulumnı toqtatmaq, Qırımtatar milliy Meclis reisiniñ baş muavini Nariman Celâlnen beraber bütün siyasiy mabuslerni serbest bıraqmağa çağırdı.
İştirakçi devletler ukrain halqınıñ cesaretini qayd ettiler ve rus istilâcısı ile küreşte Ukrainanı destekleyeceklerini, siyasiy ve içtimaiy destek ve/ya da askeriy yardım bereceklerini tasdıqladılar.


c: text/html

text:
Qırımnıñ işğalden soñ taqdiri aqta Rusiyede AQŞ elçihanesiniñ infografikası
Salı künü, mart 31-de, Kiyevde «Qırımda insan aqları: esabat beremiz, seslenemiz, ğayrıdan pekitemiz» halqara konferentsiyası keçirilecek.
Uquq qoruyıcı teşkilâtında deyler ki, konferentsiya maqsadı – cemaatçılıq, ukrain akimiyeti ve halqara toplulığınıñ Qırımda insan aq ve serbestliginiñ pekitilmesi boyunca effektiv yollarnıñ qıdıruvı içün imkânlarınıñ birleşüvidir.
Konferentsiya iştirakçileri – Ukraina, Rusiye, Moldova uquq qoruyıcı teşkilâtları, Ukraina Yuqarı Şurası, Nazirler kabineti, Ukraina prezidentiniñ Memuriyeti, halqara uquq qoruyıcı teşkilâtlarınıñ, halqara diplomatik eyyetleriniñ temsilcileridir.
Tedbirniñ teşkilâtçıları – Ukraina Yuqarı Şurasınıñ insan aqları boyunca Vekâletlisiniñ Kâtibiyeti, İnsan aqları boyunca haber merkezi, Vatandaşlıq serbestlik merkezi, İnsan aqları boyunca Ukrain Helsing birligi, «Almenda» vatandaşlıq maarif merkezi, İnsan aqları boyunca yaşlar areketi (Rusiye).
Konferentsiyanı Ukrainada Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ inkişaf programması yardımı ile keçireler.
Konferentsiya Kiyevde Hilton musafirhansinde keçecek.
Evel Qırım vaziyetini nezaret etken uquq qoruyıcı teşkilâtlar Qırımnıñ bir yıllıq işğali devamında yerli akimiyet başqace tüşüngenlerge nisbeten qarşılıqnıñ er bir usulını qullanğanı aqta bildirdi. Olarnıñ fikrine köre, eñ ağır vaziyette qırımtatarlar qaldı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisini muavini Ahtem Çiygoznı keçken afta Aqmescitniñ vaqtınca bulunuv izolâtorından çıqarğan ediler. Şimdi bulunuv yeri alâ daa belgisizdir.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına Çiygoznıñ apayı Elmira Ablâlimova bildirdi.
Onıñ aytqanı kibi, Ahtem Çiygoznıñ tuvğanları oña evden ketirilgen şeylerni berecek oldılar, amma izolâtor hadimleri onıñ anda olmağanını bildirdiler.
«Fevral 6 künü, soñra 7 ve 8 künleri taqiqatçığa telefon ete edim, amma o cevap bermey edi, ömür-arqadaşımınıñ bulunuv yerini, sağlığını soraycaq edim», – tarif ete Ablâlimova.
Meclis reisiniñ muavini Çiygoznıñ bulunuv eri bazarertesi künü üylede belli oldı.
«Bugün taqiqatçı Azizov Bulat Ravileviçke telefon etip oldım. Onı SİZOğa ketirdiler, dep ayttı, amma qaysı şeerde olğanını bildirmedi. Onıñ ile şahsiy körüşüvge kelip, aqayımnıñ bulunuv yerini ögrenmege rica etti», – dep añlattı Çiygoznıñ ömür-arqadaşı.
Onıñ fikrine köre, işbu cinaiy işni alıp barğan taqiqat organları «Cinayet etüvde şeklengen ve qabaatlanğanlarnıñ apiste bulunuvı aqqında» federal qanunını bozğanlar.
«Qanunda yazılğanı kibi, cinaiy işni alıp barğan organlar qabaatlı ya da şekli insannıñ tuvğanlarına onıñ bulunuv yeriniñ deñiştirilmesi aqqında bildirmek kerektirler», – dedi Ablâlimova.
Şimdi, onıñ aytqanı kibi, soy-sopları Ahtem Çiygoznıñ bulunuv yerini ögrenmege areket eteler.
Malüm ki, Qırım Yuqarı Mahkemesi fevral 6 künü SİZOda bulunğan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ şikâyet arizasını red etti. Mahkeme yanvar 29 künü Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ alğan qararını lâğu etmedi. Oña köre, Çiygoz fevral 19-na qadar apiste bulunmalı.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Onıñ aytqanına köre, 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen narazılıq aktsiyası aqqında laf kete.
Ukraina baş prokuraturası Çiygoznıñ qanunsız alda azatlıqtan marum etilgeni boyunca cinaiy işni açtı.


text:
Ukraina Cenüp-Şarqındaki arbiy areketler keçirilgen yerde «Krım» devlet teleradiokompaniyasınıñ erkândan tış çalışqan mühbiri Anna Mohovanı azat etmek içün Rusiye uquq qoruyıcıları celp etildi.
Bunı GTRK «Krım» baş muarrir Yekaterina Kozır bildirdi, dep haber ete Qırım «akimiyetiniñ» ruporı «Krıminform» saytı.
Kozırniñ qayd etkenine köre, jurnalistni Harkov vilâyetiniñ SBU bölüginde tutalar.
«O, Harkov civarındaki İzüm şeeriniñ SBU bölüginde buluna. Bu resmiy haber edi. SBU yardımcı olmağa istemey», – dedi o.
«Krım» devlet teleradiokompaniyasınıñ jurnalisti Anna Mohova avgust 24-te Donbasstaki arbiy areketler keçirilgen yerni ziyaret etkende ğayıp oldı.
Jurnalistni onıñ zenaatdaşı Aleksets Şapovalov ile birlikte Makeyevka yolunda belgisiz şahıslar yaqaladı.
Qırım.Aqiqat bergen malümatqa köre, Donetsk civarında yaqalanğan «Krımskiy telegraf» neşiriniñ jurnalistleri Yevgeniya Korolöva ve Maksim Vasilenko avgust 27-de Aqmescitke keri qayttılar.


text:
Cenkniñ doquzıncı kününde Rusiye ordusı Kyivni qırşavlamaq ve blok etilgen meskün yerlerde tirenüvni eksiltmek içün ğayret köstere, dep haber ete Ukraina Silâlı quvetleri Baş ştabı.
«Rusiye Federatsiyası Silâlı quvetleriniñ gruppirovkaları operativ yedeklerniñ esas qısmını qullandı ve Cenübiy ve Şarqiy arbiy okruglarından qoşma quvet ve vastalarnı almaq içün azırlıq başlattı. Ekinci eşelonlar ve işğalcilerniñ operativ yedekleriniñ büyük qısmı operatsiyağa kirsetildi», – dep aytıla haberde.
- Volın yönelişinde Rusiye Federatsiyasınıñ ordusı eki Batalyon taktik gruppasınıñ quvetlerinen Poliske ve Kuhari meskün yerleri rayonlarında mudafaa areketlerine keçti. Beyazrusiyeni Ukrainağa qarşı cenkke çekmek içün sıñırda silâlı provokatsiyalar ola bile;
- Poliske yönelişinde Rusiye Federatsiyası Şarqiy arbiy okrugınıñ arbiy bölükleri on beşke qadar Batalyon taktik gruppalarınıñ küçlerinen Kozarovıçı, Vışğorod Fastiv, Obuhiv tarafına ücüm ete, Bışev, Ukrainka yönelişinde küç toplana. Poliske, Povara, Borodânka, Bışev, Göreniçi, Demidov meskün yerleri rayonlarınıñ sıñırları ile küreşte ücüm potentsialı qısmen yoq etildi. Duşmannıñ esas quvetleri Makarov rayonında blok etildi ve toqtatıldı, Rusiye Federatsiyasınıñ quvetleri Buça ve Ğostomel uçaq alanından çekildi;
- Severske yönelişinde Merkeziy arbiy okrugı ordusınıñ gruppirovkası on dörtke qadar Batalyon taktik gruppasınıñ küçlerinen ve Şimaliy flotnıñ 14 ordu okrugınen Öster, Zazimye, Berezan, Vişenki tarafına ücüm etip, Kyiv tarafında eñ çoq ğayret köstere. Aynı vaqıtta Brovarı tarafında ücümni devam ettirmek maqsadınen yañıdan gruppalav keçirile;
- Slobojanske yönelişinde Cenübiy arbiy okrugınıñ ordu gruppirovkası on altığa qadar Batalyon taktik gruppasınıñ küçlerinen Novomoskovsk tarafnda ğayretlerini birleştirip, ücüm operatsiyasını kerçekleştire. Harkiv şimalden blok etile. Balakleya zapt etildi. Rusiye Federatsiyasınıñ ordusı Ohtırka rayonında muvafaqiyetli olamayıp, esas küçlerini Gadâç ve Zenkiv rayonında qullana;
- Donetsk yönelişinde Rusiye Federatsiyasınıñ ordu gruppirovkası 8-inci ordu erkânındaki yedi Batalyon taktik gruppasınen quvetleştirilgen 1 ve 2 ordu korpuslarınıñ küçünen Novoaydarsk, Volnovaha ve Mariupol yönelişlerinde taktik muvafaqiyetni inkişaf ettirmek içün Novoaleksandrovka meskün yerine çıqtı. Tehnikaları çoq, Mariupol sarıp alındı;
- Luganskta – Starobelsk yönelişinde cenk uruşları;
- Tavrik yönelişte on beşke qadar Batalyon taktik gruppalarınıñ küçünen Rusiye Federatsiyasınıñ ordusı Mıkolayıv – Voznesensk yönelişinde ğayret köstere. Yañıdan gruppalav ve operativ yedeklerniñ bir qısmı kirsetilgen soñ Zaporijjâ yönelişinde ücüm ete, bir qısmı Mariupolge ücüm ete.
- Mıkolayıv yönelişinde Rusiye Federatsiyası Silâlı quvetleriniñ desant-ücüm bölükleriniñ operatsiyağa başladı.
«İşğalciler Mıkolayıv yönelişinde toqtatıldı, amma Voznesensk tarafında qısmen muvafaqiyetli oldı. Vaqtınca işğal etilgen Qırımdan çoq maşina tehnikasınıñ areketi qayd etile, işğalciler cinayetçilerni Mıkolayıv vilâyetinde qalabalıqlarnı teşkil etmek içün ketire. Qara deñizde Rusiye işğalcileriniñ deñiz gruppirovkası Ukraina Arbiy-deñiz quvetleriniñ çeşit quvet gruppirovkalarınıñ suv üstü quvetlerine ücüm etmek vazifesinen deñiz bazalarından çıqarıldı. Duşman Zaliv, Çernomorsk rayonında deñiz desantını endirmege azırlana. Ateş yardımı ve raketa kater darbe gruppasınıñ gemileri gruppalarnı qapata», – dep aytıla haberde.
Berilgen malümatqa köre, Ukrainanıñ desant ile küreş mudafaası sistemasını toqtatmaq içün Qara deñiz yalısında Su-24M bombardımanları celp etildi ve RBK-500 bombalarınıñ atılması qayd etildi. Su-30SM qırıcıları qullanıldı.
Ukraina Silâlı quvetleriniñ Baş ştabı bildire: bütün yönelişlerde Rusiye Federatsiyasınıñ ğayıpları bar, Rusiye arbiyleri esirlikke teslim ola ve tehnikasını taşlap kete.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: rukrymr.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Ukraina milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtibi Oleksiy Danılov imkân olsa, Keriç köprüne darbe endirilecek, dep ayttı.
«Radio NV» yayınında Danılovğa böyle sual berildi: «Sizce, Keriç köprüne darbe endire bilemizmi? Çünki olar bu yoldan yardım yollaylar».
«Bunı yapıp olsa edik, endi yapar edik. İmkân olsa, bunı mıtlaqa yaparmız», – dep cevap berdi Danılov.
Rusiye Keriç köprüni arbiy tehnikanı Rusiyeden Qırımğa ve keri taşımaq içün qullana.
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Aprelniñ başında Moskva Ukrayina şimalinde faal olğanını toqtattı, dep bildirdi. Tezden Ukrayina akimiyeti Kıyiv, Çerniğiv ve Sumı vilâyetinde Rusiye arbiyleri qalmadı, dep ayttı.
Rusiye ordusı çekilgen soñ azat etilgen köy ve şeerlerde kütleviy öldürüv adiseleri aqqında belli oldı. Bazı ğarbiy liderler Rusiyeni cenk cinayetlerinde qabaatladı. Rusiye akimiyeti arbiyleriniñ öldürüvlerge alâqası bar olğanını inkâr etip, olarnı «uyduruv» dep adlandıra.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Mwnay bağası eleuli körsetkişke ösip, 3 jıl bwrınğı deñgeyge köterildi. London qwrlıqaralıq birjasınıñ (ICE) sauda derekqorına qarağanda, bügingi tañd..
Qazaqstannıñ ekinşi prezidenti Toqaev alğaşqı ret Mañğıstau oblısında örşip twrğan eñbek dauı jöninde mälimdeme jasadı. Ol sözinde QazMwnaygaz kompani..
3 qırküyekte Qazaqstan ükimeti men reseylik «Sber» kompaniyası taraptarı qol qoyğan E-Gov portalın GovTech cifrlıq modeline köşiru turalı memorandumnı..
Astananıñ äkimşilik sotı reseylik «Sber» kompaniyalar tobımen memorandum jasasqan prem'er-ministr Asqar Mamindi sotqa bergen belsendiniñ şağımın keri ..
Qıtay Auğanstandı qayta qwruğa kömektespek. Bwl turalı «Talibannıñ» resmi mälimdemeşisi Zabihulla Mujahid mälimdedi. Onıñ aytuınşa Qıtay Auğanstanğa z..


text:
İşğal etilgen Aqmescitte, Kezlev yolu rayonında, sentâbr 12 künü isarda balalarnıñ çezgen resimleri peyda oldı.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, tahminen 450 bala evelden Ukraina ile bağlı resimler yapılğan uzun isarnıñ yanında toplandı. Balalar mında çeşit resimlerni yaptı, olarnıñ arasında – ayuvlar, Moskva Kremli ve Rusiye bayrağı.
«Balalarnıñ añında Vatan sevgisi. Rusiyege sevgi ile» numayışında Aqmescitniñ tasviriy mektebi ve oquv yurtınıñ, em de Aqmescitniñ umumtasil mektepleriniñ talebeleri iştirak etti.
Aktsiya teşkilâtçılarınıñ adları belgisiz qaldı. Balalarnı kim topladı ve boyanı kim aldı degen suallerge «siyasiy firqa olmağanını» cevap olaraq ayttılar.
İşbu bir kilometr uzunlığında isar Aqmescit ava limanı yanında yerleşe, şunıñ içün oña tek yerli sakinler degil de, kelgenler de diqqat ete.


text:
Bazar künü, fevral 1-de, Sovet Birliginiñ eki defa qaramanı Amet Han Sultan hatırasına Zaporojye vilâyetiniñ regional Meclisi Melitopolde Qırım semetdeşlerine destek numayışını keçirdi.
Bunı öz Facebook saifesinde yazıcı, tarihçı, Gülnara Bekirova bildire.
«Tedbir devamında Melitopolde yaşağan qırımtatarlar milliy areket faalleriniñ yaqalanmasına, ATR birinci ve yekâne qırımtatar telekanalına etilgen basqığa qarşı çıqtı ve Qırım tamır halqına nisbeten ayırım ve taqipni toqtatmağa çağırdılar», – dep yazdı o.
Yanvar 19 künü «mayıs 3 künü işi» boyunca Edem Osmanov yaqalana. Yanvar 23-de «Ermeni Bazar» kiriş noqtasında Federal Havfsızlıq Hızmeti ve Rusiye sıñır hızmeti faali Sinaver Kadırovnı yaqalap, Qırımdan sürgün eteler. Yanvar 29 künü Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ vazifelerini eda etken Ahtem Çiygoz apiske alına. Bundan soñ evinde tintüv keçirile. Bundan evel tintüv ATR qırımtatar telekanalında keçirile.
Qırım akimiyetini yarımada tamır halqına nisbeten ayırımnı toqtatmağa çağıralar, amma Qırım «ükümeti» qırımtatarlarğa etilgen basqını tanımay.


text:
Oktâbrniñ 15-nde Zaporijjâ vilâyetiniñ arbiy memuriyetiniñ yolbaşçısı Oleksandr Staruh, rusiye ordusı gece Zaporijjâğa kamikadze pilotsız uçqan cihazlarnı atqanını ve saba raketa darbelerini endirgenini bildirdi.
"Duşman vilâyetimizni muntazam terrorğa oğratmağa devam ete. Shahed-136 pilotsız uçqan cihaznıñ ücümi neticesinde Zaporijjâda infraterkip obyektleri dağıldı. Yanğınlar çıqtı, amma yanğın söndüricilerimiz olarnı vaqtında söndürdi. Zarar körgenler yoq", - dep yazdı o.
Staruhnıñ sözlerine köre, saba rusiye ordusı şerge S-300 raketaları ile 10 kerek darbe endirgen, neticede bir sıra energetika ve sanayı obyektleri zarar körgen. Yaralanğanlar aqqında malümat alına.
"İşğalciniñ maqsadı bir - bizni yoq etmektir, yaşayışımıznı dayanılmaz yapmaqtır. Şimdi eñ esası telükesizlik qaidelerine riayet etmektir", - dep qoştı o.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırım meselesi BMT-niñ deñişmelerge ihtiyacı olğanını açıq şekilde köstere, dep bildirdi Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba. Bunı o «Ukrinform» neşriniñ saytındaki blogunda yazdı.
«O (BMT) halqara turğunlığını ve nizamını desteklemek içün tesirli, printsipial, semereli bir teşkilât olmalıdır. BMT-niñ vazifesi halqara uquqnı yoq etmek ve imperiya ambitsiyalarnı ombrge keçirmek içbn arbiy küç qullanmaq ıntıluvlarğa qarşı turmaqtır. Yarım asır evelsi Rusiye şairi Stanislav Kunâyev dedi: "Eyillik yumrıqlı olmalı". Prezident Zelenskıy tam bunı yapmağa çağırdı: BMT uyanıp "yumruqlı eyillik" olmalı», – Zelenskıynıñ BMT BA çıqışını tefsir etip dedi Kuleba.
Nazir, yañı telükeler yalıñız aza devletlerden degil, teşkilâtlarnıñ özünden de iç islâatlarnı talap ete, dep qayd etti.
Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba işğal etilgen Qırım meselesi sırf Ukrainanıñ degil, global meseledir, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy New Yorktaki BM Baş Assambleyasınıñ 76-ncı sessiyasında çıqışta bulunıp, işğal etilgen Qırımdaki vaziyet aqqında tarif etti.
Zelenskıy BM Baş kâtibi Antonio Guterres ile körüшип, Qırımda, Donbasta ve Rusiyede tevqif etilgen 450 ukrainniñ azat etilmesinde yardım etmesini istep cedvel berdi.
BM Baş Assambleyası Donbas ve Qırım meseleleri çezilecek meydançıqlardan biri ola, dep tüşüne Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Volodımır Zelenskıynıñ BM Baş Assambleyasınıñ sessiyasında iştirak etmek içün ABDge kerçekleştirecek ziyareti vaqtında «bütün muzakerelerde Qırım qırmızı yip» olacaq, dep bildirgen edi.
BM Baş Assambleyası yetmiş altıncı sessiyasını sentâbrniñ 14-nde açtı. BM Baş Assambleyasınıñ umumiy munaqaşaları sentâbrniñ 21-nden sentâbrniñ 27-ne qadar keçirilecek.


text:
İke kürşe üzara problemaların çişü öçen oçraşa
Bügen Törkiyä belän Greśiya arasındağı konsul’taśion söyläşülärneñ 63nçe turı uza
Törkiyä belän Greśiya arasındağı konsul’taśion söyläşülärneñ 63nçe turı bügen başqala Änkarada ütä. Anda Êgey häm Urta diñgezlärdäge problemalarğa çişeleş êzläyäçäklär.
Yaqlar ike däwlät arasındağı kiyerenkelektän çığu yulı tabu öçen täwge tapqır 2002nçe yılnıñ 12nçe martında Änkarada küreşkän ide. Söyläşülär 2016nçı yılğa qadär däwam itte. Ämma Greśiyäneñ mönäsäbäte arqasında ul 5 yıl tuqtatılıp tordı.
Törkiyäneñ çaqıruı belän söyläşülär 25nçe ğıynvarda İstanbulda qabat başlandı. Axırğısı mart ayında Greśiya başqalası Afinada uzğan ide.
Bäyläneşle xäbärlär
Terrorçılarğa qarşı yaña operaŝiya başlatıldı
Türkiyäneñ Siirt vilayätendä “Êren Blokada Köz-Qış operaŝiyase” başladı
Ärdoğan: “Xıyal yulında yasalma kirtälär bulmağan atmosferanı östen qıldıq”
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan berkem dä ışanuına, qaraşına, kilep çığışına qarap çitläşterelmägän, diskriminaśiyälänmägän, xıyallarına baruçı yulda yasalma kirtälär belän oçraşmağan atmosferanı il külämendä östen itülären belderde
Aşlıq koridorınnan küpme aşlıq çığarıldı?
Bu xaqta Milli saqlanu ministrlığı yazma açıqlawında citkerelde


text:
Angliyä Ronaldunı cäzaga tarttı
Kriştianu Ronaldu aprel aendagı ber matçnıñ ahırında üzen töşerüçe tarafdarnıñ telefonın bärep cirgä töşergän ide
Portugaliyäneñ tanılgan futbolçısı Kriştianu Ronaldu aprel aendagı ber matçnıñ ahırında üzen töşerüçe tarafdarnıñ telefonın bärep cirgä töşerüe öçen cäzaga tartıldı.
Angliyä futbol federatsiyäse anı 2 matçka çıgudan tıydı häm 50 meñ funt sterling ştraf saldı.
Moña kitergän vakıyga aprel aenda “Mançester Yunayted”nıñ “Everton”ga 1gä 0 ciñelgän matçı ahırında bula. Ronaldı çişenü bülmäsenä barganda üzen töşerüçe 14 yäşlek Dceyk Harding isemle malaynıñ kulındagı telefonnı alıp cirgä ata häm ul vatıla.
Reaktsiyälärdän soñ Ronaldu sotsial media akkauntı aşa älege häräkäte öçen gafu ütende häm Hardingnı matçka çakırdı.


text:
Cumaaqşamı künü, iyünniñ 4-nde, Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Anton Korınevıç işğal etilgen Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırını ziyaret etti. O, karantin tedbirleri vaqtında sıñırcılarnıñ işini baqtı.
Bu aqta Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Körüşüv vaqtında şahıslarnı gumanitar maqsadnen keçirüv nizamı ve karantin vaqtında memuriy sıñırdan keçkende peyda olğan problemli meseleler muzakere etildi», – dep aytıla haberde.
Müessise malümatına köre, keçiş noqtasında İnternet ağı meselesi çezildi, vatandaşlar «Deystvuy doma» («Evde areket et») cep telefonı qullanımını qura bile.
Sıñır hızmetiniñ malümatına köre, kelecek afta «Kalançak» ve «Çaplınka» keçiş noqtalarında wi-fi routerleri qoyulacaq.
Koronavirus sebebinden işğal etilgen Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında kirsetilgen sıñırlavlar iyünniñ 22-ne qadar uzatıldı.
Ukraina Nazirler şurası, işğal etilgen Qırımdan ya da Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ işğal altındaki yerlerinden esas Ukrainağa kelgen vatandaşlar observatorlarğa yollanılacaq, dep bildirgen edi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Tatar aşları
Tatar aşları - tatar xalqınıñ borınşıdan kilgän aş-su yolaları. Milli aşlarnıñ üzençälege xalıqnıñ tormış räweşenä bäyle bulğan.
TasvirlamaYзrәpTү
OnYзrәpTү
Tatarlar elek-elektän igen ikkän, şuña kürä kübräk onnan, yarmadan aşlar äzerlägän, arış, boday, qaraboday, borçaq, arpa wä solı onın, tarı, qaraboday wä boray, soñraq döge yarmasın kiñ qullanğan. Awıl xalqı tarttırmıyça ğına borçaq belän yasmıqtan törle aşamlıqlar äzerlägän.
İtYзrәpTү
İt, bigräk tä sarıq, sıyır wä at (tay) ite Tatarlarnıñ yaratqan aşı ul. Yaña suyğan terlek iten östenräk kürälär, ämma elek cäyen, saqlar urın bulmağanlıqtan, tozlı wä qaqlağan it tä qullanğannar. İttän aş, şulpa peşergännär, aştan alğan itne yış qına şulpadan soñ birgännär.
At iten ayıruça yaratıp aşağannar, çönki ul bik tuqlıqlı, xalıq arasında xättä at ite aşağan keşe salqınğa bireşmi, aru-talunı belmi digän fiker dä yäşägän. At itennän ğäyät küp törle aşlar äzerlägännär, qayberlären isä barı şul ittän genä peşerep bulğan. Qullama (itle salma) wä qaqlağan qazılıq Tatar aşları arasında şundıy tämnelektän sanala da.
SötYзrәpTү
Tatar aşları arasında söt azıqları zur urın alıp tora. Läkin sötne şul kileş kenä siräk qullanğannar, çäygä salıp eçkännär, yäisä aşamlıqlarğa salğannar. Söttä may yazğannar, sözmä, eremçek, qatıq, qaymaq, qort yasağannar. Tatarlar yasağan atlan may böten turä-yündä dan totqan.
YomırqaYзrәpTү
Yomırqanı törleçä peşerälär, aşqa salalar, täbä äzerlälär, qamırğa wä törle bäleşlärgä sıtalar. Sabantuy waqıtlarında ul ğädäti aşamlıq bulıp sanala.
BalıqYзrәpTү
Balıq beraz azraq qullana. Qorban balığı, sazan, sudaq kebek balıqlarnı qızdıralar, alardan bäleş salalar. Yılğa balığınnan (alabuğa, çabaq, taşbaş, şırtlaqa w.b.) ğädättä täbä peşerelä.
YäşelçäYзrәpTү
Yäşelçälär äz qullanıla, kübräk suğan, sarımsaq, qabaq, çögender. Soñğı ğasırlar bäräñge bik yaratılğan. Ğömümän dä yäşelçä üsterü ul Tatarnıñ töp şögellärenä kermi.
CiläklärYзrәpTү
Mük ciläge, narat ciläge, balan, cir ciläge, qayın ciläge, qara ciläk, şomırt, miläş, w.b. törle qırğıy ciläklärdän eçemleklär wä bäleş eçläre yasala.
TämlätkeçlärYзrәpTү
Tämlätkeçlärdän däfnä yafrağı, qara borıç, qänäfer, imbir, darçıyn wä Şäreqtän kiterelä torğan başqa äyberlärne qullanalar. Üzlärendä bulğannardan bötnek, quzaqlı qızıl borıç, kerän, aq yä ki qızıl serkä, qatıq w.b. faydalanıla.


text:
Qırımda 17 yıl apis cezasına mahküm etilgen qırımtatar faali ve siyasetçi Nariman Celâl Qırım.Aqiqatqa intervyü vaqtında "ukrayinler bugün büyük cesaret köstereler" dep bildirdi.
"Men (Ukrayina prezidenti ve ukrayinlerni – QA) ep böyle şekilde, daa ve daa yahşı devam etmege çağıram. Bugün ukrayinler cesaret köstereler. Epimiz, em keçmişte, em bugünde biñlerce can, biñlerce taqdir ile ödengen azatlığımıznıñ, mustaqilligimizniñ fiyatını tolu derecede añlap başlaymız", -dedi Celâl.
O qayd etti ki, ukrayinler "sotsialist lagerlerindeki eñ yaqın avropalı qomşularımız: Poloniya, Baltıq memleketleri, Çehiya ve digerleri keçken asırnıñ 80-nci yıllarınıñ soñlarında yapqanları kibi, devletimizge duşman olğan elementelrni yoq etmelimiz".
"Birleşmege devam etmelimiz. Ve przeidenti (Ukrayia – QA) böyle milliy birleştirmeniñ temelini keñleştirmege çağıram. Qırımd, atta mında apishanede Ukrayinada yüz bergen vaziyetlerni közetip, ümüt eteler", - dedi o.
Sentâbrniñ 21-nde Rusiyeniñ nezaretinde olğan Qırım mahkemesi "gaz borusında diversiya davasınıñ" üç mabüsi – siyasetçi ve faal Nariman Celâl ve qırımtatar faalleri, ağa-qardaş Asan ve Aziz Ahtemovlarğa üküm çıqardı.
Qırımtatar halqınıñ Milliy lideri Mustafa Cemilev Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan ile qırımtatr faali ve siyasetçisi Nariman Celâlnıñ Rusiye apsinden azat etilmesi meselesini muzakere etemek niyetindedir.
Avgustnıñ 23-nde "Qırım platforması" halqara sammitiniñ iştirakçileri Rusiyeni tevqif etilgen qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı azat etmege çağırdılar.
Avropa Şurası Parlament Assambleyasınıñ 7 aza memlketinden 27 azası Ukayina Yuqarı Radasınıñ "Ukrayinanıñ işğal etilgen topraqlarında qırımtatarlarğa qarşı sürekli siyasiy taqipler" aqqında beyannamesini desteklegen. Olarnıñ arasında Estoniya, Letoniya, Almaniya, Daniya, Azerbaycan ve Poloniya. Bu sentâbrniñ 21-nde qanunsız mahküm etilecek Nariman Celâl ve eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlarnıñ qanunsız ükmüne bağışlanğan vesiqadır.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Rostov-na-Donu Ukraina Baş konsulı Taras Malışevskiy «Hizb ut-Tahrir davaları» boyunca qabaatlanğan Ernest İbragimov, Oleg Fedorov ve Yaşar Şihametovnen körüşti. Olarnı Rostovnıñ SİZO-1-nde tutalar. Bu aqta «Qırım birdemligi» bildire.
Malışevskiyniñ aytqanına köre, Ernest İbragimov etapqa zornen dayandı.
«Krasnodarda 12 kişilik kamerada 25 insannen qalmağa mecbur oldı, soñra bir ay Novorossiysk SİZOsınıñ kövid karantininde tedaviylenmeyip bulundı. Etapta aşı olmaqtan vazgeçti. Avgustnıñ 12-nden berli siyasiy mabüs Rostov-na-Donudaki SİZO-1-de 6 kişilik televizorlı kamerada buluna, kezintileri ola ve tibbiyet hadimleri baqa. Sağlıq şikâyetleri yoq», – dep bildire faaller diplomatnıñ malümatına esaslanıp.
Bu malümatqa köre, 51 yaşında Oleg Fedorov da Aqmescitten Rostov-na-Donuğa avuştırıluvına zor dayandı. Keriç, Krasnodar ve Novorossiyskten keldi. Tranzit kamerasında sıcaqnen yatqanını tarif etti.
«Turıp olamağan edi. Soñra Fedorov hastahanege alındı, onıñ kameradan çoq farqı yoq edi – dımlı bir yer, avalandıruv ve çalışqan kenef yoq», – dep ayttı Malışevskiy.
Haber etilgenine köre, Fedorov 8 kişilik kamerada Riza İzetovnen beraber tutula, kamerada televizor ve buzdolabı bar, şaraitlerni şikâyet etmeyler.
Diplomatnıñ aytqanına köre, Yaşar Şihametov da Qırımdan avuştıruv şaraitleri ve Krasnodar SİZOsında qaluv aqqında tarif etti. Anda töşeksiz yataqta yuqladı, kameranıñ unitazı ve musluğı bozulğan edi, soñra trennen «stolıpin vagonlarında» sıcaqta daa 10 insannen beraber Rostov-na-Donuğa ketirildi.
«Şihametovnıñ büyrekleri ve qaracigeri ağıra, közleri zayıflaşa. Sentâbrniñ 15-nde SİZOdan Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesine oturışuvğa çıqarılğan edi, amma oturışuv öyle de olmadı. Sebeplerini oña aytmadılar ve 5 saat mahkeme binasınıñ mağazından tutqan soñ Yaşarnı SİZO-1 kamerasına qaytardılar. O, büyük degil, 3 kişilik, aralarında semetdeşi bar», – dep bildirdi baş konsul.
Kelecek afta Malışevskiy Timur Yalkabovnen körüşmege planlaştıra.
Fevralniñ 17-nde saba erte yarımadanıñ bir qaç rayonında Rusiye quvetçileri musulmanlarnıñ (ekseriyeti qırımtatarı ola) evlerine keldi. «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ faalleri Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, İçki rayonında Mamamadinov Abdulbori, Qarasuvbazarda Azamat Eyupov, Aqmescitte Yalkabov Timur, Bağçasarayda İbragimov Ernest, Bağçasarayda Fedorov Oleg, Aqmescitte Seydametov Lenur ve Aqyarda Şihametov Yaşarnıñ evinde tintüv keçirildi. Tahqiqat tedbirleri keçirilgende tutulğan insanlarnıñ tuvğanlarına berilgen malümatqa köre, olar Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesine istinaden (Terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ve böyle teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv – muar.) qabaatlana.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Sabantuy
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Saban tuyı, Sabantuy, Saban bäyräme) Tatar häm başqa İdel-Ural xalıqlarınıñ borınğıdan kilä torğan bäyräme.
Başta Saban tuyı yazğı çäçügä qädär, ber töbäk awılları çírat belän belän bäyräm itkännär. Aldan uq tradision sport yarışları – köräş, at çabışları öçen mäydan saylağannar, bäyräm uyınnarında häm yarışlarında qatnaşuçılarnı büläkläw öçen, sörän salıp, büläklär cíıp yörgännär. Saban tuyı aldınnan bala-çağanı qarğa botqası belän sılağannar; zíratlarda doğa qılğannar h. b.
XX ğasırdä Saban tuyı Tatar xalqınıñ ğomumi milli bäyrämenä äwerelä. Xäzerge zaman Saban tuyı ike borınğı bäyrämen – Saban tuyı belän Ciyınnı bergä quşıp, här cirdä yazğı çäçüdän soñ uzdırırla. Tatar Saban tuyı xäzer kürşedä yäşäwçe Udmurt, Mari, Çuaş, Başqort, Urıs häm Mordwa xalıqları qatnaşında ütä, Mäskäw, Pitırbur, Taşkent häm başqa Tatar diasporalı şähärlärdä, şulay uq qayber çit illärdä dä ütkärelä.
Saban tuyın YUNESKO Bötendönya söyläm häm mätdi bulmağan mädäni miras isemlegenä 2007 yılda kertü uylanıla.


text:
Internet
Internet – bul jalǵız standart tiykarında jumıs alıp barıwshı dúnya júzlik global kompyuter tarmaǵı esaplanadı. Onıń atı eki túrli talqılanadı: «International Network» – xalqaralıq tarmaq hám «Interconnected networks» – tarmaqlar aralıq degen maǵanalardı beredi. Internet aymaqlıq (lokal) kompyuter tarmaqların birlestiriwshi informaciyalıq sistema bolıp, óziniń óz aldına informaciyalıq maydanına iye bolǵan virtual toplamnan quraladı. Internet jumısı tiykarın TCP/IP protokolları quraydı. Bunda TCP (Transmission Control Protocol) protokolı transportlıq basqısh funkciyaların atqaradı – yaǵnıy ol maǵlıwmatlardıń uzatılıwına juwapker. Óz ornında IP (Internet Protocol) protokolı tarmaqlıq basqısh funkciyaların atqarıp – ol maǵlıwmatlardıń qay jerge uzatılıp atırǵanlıǵın anıqlaydı.
TCP protokolına kóre jiberilip atırǵan maǵlıwmatlar úlken bolmaǵan paketlerge «bólinedi» hám bul paketler qabıllap alıwshı kompyuterde tuwrı jiynap alınıwǵa qolaylap markirovkalanadı. Bir-biri menen fizikalıq baylanısqan eki kompyuter, bir waqıttıń ózinde bir neshe TCP baylanıs ornatıwı múmkin. Biz Internette jumıs islep atırıp bir fizikalıq liniya arqalı bir waqıtta Amerikadan, Afrikadan hám Avstraliyadan hújjetler qabıllawımız múmkin. Hár bir hújjet paketleri waqıtqa kóre bólistirilgen halda birim-birim kelip túsedi, bıraq barlıq hújjetler bir waqıtta qabıllanadı. Internet hám lokal tarmaqtaǵı tarmaq qurılmaları bir-biri menen IP protokolı arqalı bir-biriniń IP adreslerine maǵlıwmat jiberiw arqalı baylanıs qıladı. IP adres tarmaq qurılmasınıń tarmaqtaǵı tákirarlanbas virtual adresi esaplanadı. Internettegi bunday tákirarlanbas adreske iye qurılmalar xost (bul kompyuter bolıwı múmkin yamasa bul kompyuter bolıwı da shárt emes: tarmaq qurılmaları, mobil baylanıs qurılmaları siyaqlı kóplegen úskeneler xostlar bolıwı múmkin) dep júrgiziledi. Bul baylanıstıń ózine tán bolǵan qaǵıydaları bar hám usı qaǵıydalar tiykarında bir IP adres ekinshi IP adreske paketlerdi jiberedi. Usı qaǵıydalar protokol dep júrgiziledi. Bul tákirarlanbas IP adresler qurılmada (kompyuter, router, ...) emes, al tarmaq interfeysine berilgen boladı. Házirgi kúnde IP protokolınıń eki versiyası bar: IPv4 (Internet protokolınıń tórtinshi awladı) hám IPv6 (Internet protokolınıń altınshı awladı).
IPv4 adres 32 bitten ibarat bolıp, bitler ekilik sanaq sistemasındaǵı 0 hám 1 lerdi ańlatadı. Demek IPv4 adres 32 dana 0 hám 1 lerdiń izbe-izliginen quralǵan boladı. Mısalı, 11111111 11111111 11111111 00000000 kórinisinde bolıwı múmkin. Bıraq bunday sandı yadda saqlap qalıw qıyın bolǵanlıqtan, IPv4 adresti jazıwdıń onlıq sanaq sistemasında sanlardan ibarat noqatlar menen ajıratılǵan 0 den 255 ke aralıqtaǵı tórt san kórinisinde jazıw qollanıladı. Mısalı, 192.168.0.3 kórinisinde. IPv6 jańa awlad esaplanıp, IPv4 den parıqlı túrde keń múmkinshiliklerge iye. IPv6 128 bitten ibarat bolıp, ol 2001:0db8:11a3:09d7:1f34:8a2e:07a0:765d kórinisinde jazıladı. IPv6 adresti qollanıw 2008‑jılı Google ishki tarmaǵında qollanılǵan hám ol testten tabıslı ótti dep tabıldı. 2012‑jıl 6-iyunda xalqaralıq túrde iske túsirildi. Tarmaq qurılmasın islep shıǵarıwshılar marshrutizatorlarda (Cisco, D-Link) IPv6 nı tınısh halatında sazlamaqta. WEB kompaniyalar IPv6 nı ózleriniń tiykarǵı saytlarına qospaqta (Google, Facebook, Microsoft Bing, Yahoo), al ayrım mekemeler korporativ tarmaqlarda da qollana basladı.
IP adresler kompyuterge eki túrde ornatıladı: statik hám dinamik. Statik (turaqlı, ózgermes) adresler paydalanıwshılar tárepinen qurılma sazlawlarında ornatıladı. Qurılmalar dinamik (turaqlı emes, ózgeriwshı) avtomatik túrde qabıllap aladı, mısalı Wi-Fi routerlerden. Bunday adres shegaralanǵan waqıt aralıǵında paydalanıladı hám ózgeriwi múmkin. Ol kompyuterdi óshirip qosqannan keyin de ózgeriwi múmkin.
Internet xızmetleri – bul Internet paydalanıwshılarına qandayda bir xızmetler kórsetiwshi sistemalar esaplanadı. Bunday xızmetlerge elektron pochta, chat, FTP, WWW, DNS siyaqlı Internette maǵlıwmat uzatıw ushın paydalanatuǵın xızmetlerdi aytıp ótiwge boladı. Tómende ayrım kóp paydalanılatuǵın xızmetlerge toqtalıp ótemiz:


text:
"Qırım musulmanları" davasınıñ mabüsi, qırımtatar faali Enver Kroşnı Qırım psihiatriya hastahanesine yerleştirdiler. Bunı "Qırım birdemligi" cemaat birleşmesine advokat Emil Kurbedinov haber etti.
Onıñ sözlerine köre, Rusiye quvetçileri Kroşnı "psihiatrik ekspertizası" içün psihiatriya hastahanesine yerleştirdiler. Advokat bu protseduranı qanunsız saya.
"Bir çoq yıl devamında, FSB psihiatrik ekspertizasını esassız keçirgenini sayam", - dedi Kurbedinov.
O bunı qırımtatarlarğa qarşı daa bir basqı eylemi adlandıra.
Rusiye FSBsiniñ hadimleri avgustnıñ 11-nde Qırımnıñ Canköy rayonında qırımtatar faali Enver Kroşnı köteklep işkencege oğrattı. Bu aqta advokatı Emil Kurbedinov «Qırım birdemligine» bildirdi.
Avgustnıñ 11-nde saba faaller işğal altındaki Qırımda Rusiye quvetçileri qırımtatarlarnıñ evlerini tinte, dep bildirdi. Advokatlarğa kirmege izin berilmedi, bazı yerlerde cep telefonı bağı söndürildi. Altı er adamı – Vilen Temeryanov, Enver Kroş, Seitâya Abbozov, Murat Mustafayev, Edem Bekirov ve Rinat Aliyev Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etkeninde qabaatlanıp tutuldı.
Ukrayına prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerni takbih etti.
Hatırlatamız, 2018 senesi Rusiye quvetçileri qırımtatar faali Enver Kroşnıñ evini endi tintken edi. O, «ekstremist teşkilâtınıñ propagandası» sebebinden 10 künge apiske alındı.
Advokat Emil Kurbedinovnıñ malümatına köre, 2015 senesi dekabr ayında Rusiye quvetçileri qırımtatar faali Enver Kroşnı elektrik aqımınen işkencege oğratqan edi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
İştirakçilerniñ kolonnası Kiyev soqaqlarından Şevçenko bağçasındaki elçihanege barıp, anda mitingni keçirdiler. Bunıñnen beraber elçihaneniñ binasına aktivistler ukrain, qırımtatar ve Qırım bayrıqlarından tikilgen 30x15 metr ölçüsinde keten bezi ketirildi. «Bu bayraq birligimizni temsil ete. Birlikte biz yeñilmemiz», – qayd etti aktivistler.
Toplanılğanlar: «Qırım – Ukraina!», «Vatan! Millet! Qırım!» şiarlarnı seslendirdi, ve ukrain tiline tercime etilgen qırımtatarlarnıñ «Ant etkenmen» gimnini icra ettiler..
Kelgenlerniñ ögünde Qırım Demalyansnıñ yolbaşçısı Sergey Mokrenük, jurnalist Natalya Sokolenko, blogger Yevgeniy Novitskiy ve digerleri iştirak etti.
Aktsiya devamında qırımtatarlar ve ukrainliler «işğalcilerge qarşı beraber küreşmek kerek olğanı» qayd etile edi.


text:
Mart 9-da Aqmescitte ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ hatırasına keçirilgen aktsiyada yaqanlanğan faallerniñ mahkemesine jurnalist ve cemaat vekillerini almaylar.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, politsiya hadimleri mahkemeniñ böyle bir qararı olmağanını aytalar.
«Onsız bizler sizni almaycaqmız», – dep ayttılar politsiya hadimleri.
Aqmescitniñ Demir yol rayon mahkemesiniñ binası yanında onğa yaqın faal, Qırım ve çetel kütleviy haber vastaları toplaştılar, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev de bar.
Aqmescit mitingi iştirakçileriniñ mahkemesi mart 9-da yerli saatke köre saat 11-de başlanmaq kerek edi.
Mart 9-da faaller Leonid Kuzmin, Aleksandr Kravçenko ve Vilidar Şukurciyev Ukraina timsallerini qullanğanlarından sebep politsiya hadimleri tarafından yaqalandı.
Faallerni üç buçuq saat devamında politsiya bölüginde tutıp azat ettiler. Politsiya hadimleri miting teşkilâtçısı Leonid Kuzminni Rusiye Federatsiyansınıñ Memuriy bozuvlar aqqında Kodeksiniñ 20-nci maddesine köre mesüliyetke çekecek olalar – nizamnı bozuv ya da toplaşuv, miting, numayış, yürüş ya da piket ötkerilmesi.


text:
Qırğızstanda xäbäsez yuğalğan xoquq yaqlawçı isän
Qırğızstanda keşe xoquqların yaqlawçı Tursunbek Akunov isän häm xäzer Bişkäk xastaxanäsendä dip xäbär itelä. Xastaxanä tabibı Baktıbek Toktorbaev süzlärençä, bilgesez keşelär anı xastaxanä aldında qaldırıp kitkän, ul baş awırtuına zarlana. Prezident Askar Akaevnı urınınnan kitergä çaqırğan Akunov Noyäberneñ 16sında xäbärsez yuğaldı. Üze äytüençä, ul İminlek xezmätläre tarafınnan totılğan. Bu xäl ildä protest çaralarına säbäp buldı. Protest belderüçelär monıñ öçen xökümätne ğäyepli. Qırğızstannıñ İminlek idaräse häm Eçke eşlär ministrlığı qatışı buluın kire qağa.


text:
ABD prezidentiniñ milliy telükesizlik mesleatçısı Jacob Sullivan Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ tış siyaset yardımcısı Yuriy Uşakov ve Rusiye telükesizlik şurasınıñ kâtibi Nikolay Patruşevnen gizli muzakereler keçirdi. Bu aqta The Wall Street Journal menbaları haber etti.
Gazetanıñ malümatına, Rusiye resmiy şahıslarınen keçirilgen muzakerelerniñ maqsadı zıddiyet kerginleşmesini eksiltmek ve bağ kanallarını açıq tutmaq edi. Ukrayınadaki cenk bitmesiniñ şartları muzakere etilmedi.
Keçken afta Sullivan Kyivge kelip, Ukrayına prezidenti Volodımır Zelenskıynen körüşti.
Bundan ğayrı, neşirniñ subetdeşi aytqanına köre, Washington Moskvanı nükleer silâ – ya da diger kütleviy yoq etüv silâsını qullanmasından saqındırdı.
ABD milliy telükesizlik şurasınıñ matbuat kâtibi Edrienn Uotson gazeta haberlerini tasdıqlamadı ve inkâr etmedi.
Gazeta menbaları The Washington Postnıñ ABD Ukrayına prezidenti Volodımır Zelenskıyden barışıq qıdırmağa azır olğanını açıq aytmağa rica etkenine dair malümatını tasdıqlay. ABD Ukrayınanı muzakerege itmey, dep ayttı Beyaz Saraydaki subetdeşler. Maqsat Ukrayınağa vatandaşları uzun yıllar cenk devam eteceginden qorqqan memleketlerniñ yardımını temin etmek ola, dep qayd ete gazeta. Hususan – Afrika ve Latin Amerika, cenk başlağanından berli energetik ve aşayt buhranına eñ çoq olar oğradı.
Ukrayına ve Rusiye muzakereleri mayısta toqtatıldı.
Oktâbrniñ başında Zelenskıy bir buyruq imzaladı. Oña köre, Rusiye prezidenti Vladimir Putin qalsa, Rusiyenen muzakere keçirmek imkânsız ola. Bu Moskva işğal etken Ukrayına regionlarını ilhaq etken soñ oldı.
Putin Rusiye muzakerege azır, amma işğal altındaki topraqlar meselesini laf etmeycek, dep bildirgen edi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırımda Aqmescit – Yalta yolunda eki maşinanıñ çatışuvı neticesinde beş insan elâk oldı, daa üçü yaralandı. Bu aqta «RİA-Krım» Rusiye neşiri Qırımdaki Rusiye İç işler nazirliginiñ idaresi bergen malümatqa esaslanıp bildire.
İç işler nazirliginde bildirgenlerine köre, Chevrolet Lacetti maşinasınıñ 1999 senesi doğma aydavcısı Aqmescit tarafından Colman (Pionerskoye) köyüne ketip, qarşı yolaqqa çıqıp, 1969 senesi doğma aydavcısı olğan Mercedes Vito maşinasınen çatıştı.
«Yol qazası neticesinde Chevrolet Lacetti maşinasınıñ aydavcısı ve üç yolcusı, Mercedes Vito aydavcısı elâk olğanlar. Mercedes Vito maşinasınıñ daa üç yolcusı yaralandı», – dep bildirdi idare.
Aqmescit – Yalta yolunda aprelniñ 26-ndan 27-ne keçer gecesi Eski Orda (Lozovoye) köyü rayonında Chevrolet-Lacetti ve Mersedes Vito maşinaları çatıştı. Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi qaza aqibetlerini yoq etmek içün 21 insan ve 7 dane tehnika celp etildi, dep haber etti.
2018 senesi dekabr ayında Qırım qurtarıcıları Qırımda büyük yol qazalarınıñ sayısı arttı, dep bildirdi. Qırımda 2019 senesiniñ ilk üç ayı içinde keçken seneniñ aynı müddeti içinde mesüliyetke çekilgen aydavcılarnıñ sayısı bir buçuq qat ziyade oldı.


text:
Yañıdan qurulğan Qırımlı «Tavriya» futbol taqımı oktâbr 16 künü birinci oyunını qıtaiy Ukrainada Berislav şerinde öz meydanında keçirecek. Qırımlılar «Jitomir» futbol taqımı ile küreşecekler.
Oktâbr 26 ve 30 künleri «Kvadro» ve «Viktoria» taqımları ile oyunlar keçirilecektir.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırım Futbol Birliginiñ prezident muavini Oleg Komunâr bildirdi.
O qayd etti ki, evelleri «Tavriya» çıqışta oynay edi, çünki taqım endi başlanğan çempionatqa qoşulğan edi.
Bu bazar künü, 9 oktâbrde «Tavriya» Pervomaysk şeerinde oynaycaq. Onıñ raqibi Nikolayev vilâyetinde (1969 senesi qurulğan, 1995-te çempion olğan ve 2013-te Kup qazanğan) «Pervomaysk» futbol taqımı olacaq.
Bu sene avgust ayından başlap Qırım Futbol Birligi öz işini qıtaiy Ukrainada yañıdan başladı. Aqmescitli «Tavriya» futbol taqımı aveskârlar arasında keçirilgen Ukraina birinciligine qoşuldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Oktâbr 12-de saba Qırımda ava bozulğanından sebep 22 mesken noqtası elektrik energiyasız qaldı.
Bunı Qırımnıñ Rusiye Fevqulâde vaziyetler hızmeti idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Hızmetniñ malümatına köre, 13 köy qısmen elektriksiz qaldı, Aqmescit, Bağçasaray, Aqşeyh, Curçı, Qurman, Canköy, Aqmeçit rayonları ve Saqta 19 442 kişi elektrik energiyasız qaldı.
Berilgen malümatqa köre, müim obyektlerde elektrikler bar.
Qırımnıñ qurtarıcı hızmeti bildire ki, tamir işlerini «Krımenergonıñ» 48 taqımı, 134 insan ve 47 dane tehnika keçire.
Oktâbr 12-de Qırımda furtuna havfı ilân etildi. Ava bozulğanından sebep Keriç keçitiniñ işi toqtatıldı.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Halqara insan aqları künü munasebeti ile «cinayetkâr Rusiye tecavuzı işğal etilgen Qırımda ve Donbassta ayatlarını saqatlamağa devam ete», dedi.
Dekabrniñ 10-nda bu hususta Poroşenkonıñ Facebooktaki resmiy saifesi haber bere.
«Eminim ki, halqara birligi ve Ukraina ile birdemligi ve halqara uquqnıñ küçü sayesinde Kremlniñ bu (cinaiy – QA) niyetleri mağlübiyetke mahkümler, çünki yapılğan cinayetler içün mesuliyetten qaçınmaq mümkün degil», – dep yazdı Ukraina prezidenti.
Açıq menbalarda bu beyanat boyunca Rusiye tarafından berilgen izaatlar şimdilik yoq.
Human Rihgts Watch Halqara aq-uquq qoruyıcı teşkilâtı daa evel, ilhaq etilgen Qırımda Rusiye akimiyeti yarımadada başqaca tüşüngenlerni bütünley bastırmaq içün türlü sıltavlar ile qırımtatarlanıñ taqiplerini daa sert şekilde yapıp başlağanını bildirdi.
Aq-uquq qoruyıcılarınıñ esabatında, 2014 senesi martından başlap yarımadada «Rusiye akimiyeti ve olarnıñ işanılğan adamları qırımtatar halqı vekilleri ve olarnıñ tarafdarlarını ve bu cümleden jurnalistler, blogerler, faaliyetçiler ve diger adamlarnı taqip etüv, qorqutuv, mecburiy ve qanunsız tintüvler, cismaniy ucumlarğa oğratalar», denile.
Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bunı Qırım «akimiyetine» yaqın olğan «Krıminform» saytı bildirdi.
«Bizler gumanitar yardımnı alıp ketmek yollarnı qıdıramız, çünki tünevin Donetsk, ve acele yardımğa muhtac olğan Kramatorsk sakinleri yükni Rusiyede ala bileceklerini aytqan ediler. Tünevin bu şeerlerden kelgen malümatqa köre, olarnı er taraftan sarıp aldılar, ve olarğa çıqmağa imkân bermemek içün sıñırnı qapattılar», – dedi Roslâkov.
Onıñ aytqanlarına köre, bugün gumanitar yardımnı yetkizüv yollarnı qıdıralar.
«Bizler Donbasstan kelgen uzun cedvelge köre ilâc toplaymız. Bu cedvelde, eñ evelâ, yaralanğanlar içün ilâclar mevcut», – dep ayttı Roslâkov.
Aqyar «halq imayesi» bergen malümatqa köre, bugün aman-aman 500 insan Donbass ve Lugansk vilâyetine ketti.
Bazar künü, iyün 1-de, Aqyardaki Donbass sakinlerine qol tutuv mitinginde çıqışta bulunğan «Qara deñiz yüzü» kazaklar atamanı Anatoliy Mareta azırlanmaq, raatlanmamaq ve beden terbiyesinen oğraşmağa çağırdı.


text:
Ukraina tış işleri nazirligi Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan ukrainalı Muslim Aliyev, Emir-Usein Kuku, Vadim Siruk, Enver Bekirov, Refat Alimov, Arsen Cepparovnıñ Qırımdan Rusiyege keçirilgenine qarşı narazılıq bildire.
Bu aqta Ukraina tış siyaset nazirliginiñ saifesinde söz yürsetilmekte.
«Halqara gumanitar uquq normalar mücibi, tecavuzcı-devlet ilhaq etken topraq vatandaşlarını tecavuz etken devlet sıñırları içine zorbalıqnen köçürmesi yasaq. Tecavuzcı-devletniñ böyle qanunsız areketler yapması, onıñ halqara cevapkârlıqqa celp etilmesini talap ete», – denilmekte haberde.
Ukraina tış işleri nazirligi Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımdan Ukraina vatandaşlarını öz toprağına keçirmekni toqtatıp, olarnı Ukraina topraqlarına qaytarılmasını talap ete.
Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işiniñ» (Rusiye ve ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan teşkilât) figuranları Arsen Cepparov ve Refat Alimov 2016 senesi aprelniñ 18-nde Qızıltaşta tevqif etilgenden berli apiste yatalar. İlk dört Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işiniñ» mabüsi 2016 senesi fevralniñ 11-nde tutulğan edi. Olardan arasında insan aqları kontakt gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku, qurucı olaraq çalışqan aluştalı Muslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, em de Yaltalı çeçek satıcısı Vadim Sirük bar.
2017 senesiniñ soñunda «Yaltalı altı kişi» işiniñ taqiqatı bitkeni aqqında belli olğan edi. Tevqif etilgen qırımlılar Rostov-na-Donu şeerine yollanıldı. Şimaliy-Kavkaz okrug mahkemesi mahkeme otırışuvlarını qapalı şekilde keçire.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/07-21
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Firdäwes Äxtämova (21.07.1939, TASSRnıñ Layış rayonındağı Yawşıyq awılı, RSFSR, / SSRB - 22.02.2012, Tatarstan Respublikası başqalası Qazan, Rusiä Federatsiäse) -
tatar artistkası.
1961 yılda Mäskäwdäge Şçepkin isemendäge Yuğarı teatr uçilişçesınıñ (ru) tatar studiäsen tämamlıy häm Tatar akademiä teatrında eşli başlıy. 1996 yıldan Tatarstannıñ xalıq artistı.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
«Qırım platforması» sammiti bitken soñ, Qırım yarımadasınıñ işğalden çıqarılması ile bağlı bütün esas meselelerden ibaret olacaq bir yekün vesiqa qabul etilmeli. Bunı iyünniñ 22-nde Ukraina prezidentiniñ Qırım MC-deki daimiy temsilcisi Anton Körineviç ABD Marşalı Almaniya fondu tarafından tekşil etilgen «Qırım platforması sammiti:Ukraina ve Transatlantik ortaqlar Qırımnıñ arbiyleştirilmesi meselesini nasıl etip al ete bileler?» munaqaşası vaqtında bildirdi.
«Avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilecek sammitniñ Qırımnıñ Rusiye Federatsiyası tarafından muvaqqat işğali ile bağlı bütün esas meselelerni ve problem saalarını birleştirgen bir yekün vesiqa ya da siyasiy beyanname ile yekünlenecegi taqdirde bunıñ pek yahşı bir netice olacağını sayamız», – «Ukrinform» Körineviçniñ aytqanlarından alıntı ketire.
Körineviç, Qırım platformasınıñ Qırımnıñ işğalden azat etilmegence ve reintegratsiyası olmağance toqtamaycaq bir esnas olaraq devamlı faaliyet kösterecigini qayd etti.
Onıñ aytqanına köre, platformanıñ ofisi Kyivde devamlı olaraq 27/7 rejimde yalıñız Qırım meseleleri ile oğraşacaq hadimlernen çalışacaq.
Qırımnı işğalden azat etilüvini ve reintegratsiyasını tezleştirmek içün platforma çerçivesinde «Rusiye istemegen» muayyen leyhalarnı ömürge keçirmek kerek müim. Bu Kyivde Qırımtatar medeniyeti müzeyi, ya da Geniçeskte hastahane ya da universitetniñ açılması ola bile.
Mayısnıñ 20-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy «Qırım platforması» sammitine 30 memleketniñ vekilleri kelecek, dep ayttı. Onıñ bildirgenine köre, Rusiye «Qırım platformasını» pek ağır yanaşa.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar «Dom» telekanalınıñ yayınında Ukraina Tış işler nazirligi avgustnıñ 23-nde olacaq «Qırım platformasında» iştirak etecegini tasdıqlağan memleket sayısını aydınlatmağa daa planlaştırmay, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, bu qarar Rusiye tirengeni içün qabul etildi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Martnıñ 15-nde ise Rusiye Tış işler nazirliginiñ matbuat kâtibi Mariya Zaharova Kyivniñ Qırım işğalini toqtatmaq ıntıluvları qanunsız ola ve Rusiyeniñ eki subyekti olğan Qırım ve Aqyarğa qarşı istilâ telükesi olaraq qabul etile, dep bildirdi.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
1. Gazi Giray Han
(Türk Kağanları ve Sultanları)
Gazi Giray Han I Kırım hanı. 1503 yılında Kırım’da doğdu. Kırım hanlarından Birinci Mehmed Giray’ın oğludur. Mehmed Giray 1523’te Astragan’ı fethederek Nogayları itâat altına aldı ise de bir gece baskını ile şehid edildi. Yerine geçen Birinci Gâzi Giray hanlığa getirildi (1523). Ancak hanlığı, Osmanlı Devleti tarafından kabul edilmedi. Osmanlılar, Kırım beylerinin reisi Şirin Memiş Beyle anlaşarak Birinci Gâzi Giray’ın amcası Saâdet Giray’ı han seçtiler (1524). Hanlıktan alınmasından üç ay sonra bir karışıklık sırasında öldürüldü.
|» “Türk Kağanları ve Sultanları” Say. Dön! « |
Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…
Türk Kağanları, Türk Sultanları, Hükümdarlar, Türkçe, Edebiyat


text:
Moskvanıñ nezaretinde olğan Kezvlev memuriyetiniñ binasınıñ fasadına mavı ve sarı boya tökken Kezlevli Bogdan Zizanıñ Rusiye akimiyeti tarafından taqip etilüv ikâyesi "Ukrzaliznıtsâ" şirketiniñ treniniñ vagonında tasvir etilgen Müessise ukrayin ressamları ile birlikte ukrayinlerniñ Rusiyeniñ büyük istilâsına qarşı tirenüvine bağışlağan "Ğalebege doğru tren" leyhasının amelge keçirdi. Qırım ve qırımlılarnıñ tirenüvi aqqında hatırlatqan tren Ukrayina boyunca qatnay.
"Ğalebege doğru tren" terkibinde ukrayin ressamları tarafından resimlerler yaraşlırılğan yedi yolcu vagonı. O, Kıyiv – Ujgorod marşrutı ile areket ete. Er bir vagon Rusiye tarafından işğal etilgen Ukrayina topraqlarına ve Rusiye ordusına qarşı tirenmege devam etken adamlarğa bağışlanğan.
"Ğalebege doğru tren" "Ukrzaliznıtsâ" müessisesi, "Gres Todorchuk" agentligi ve Katâ Teylor reberligi altında ukrayina ressamlarınıñ bütün partizanlar, demiryol hızmetiniñ hadimleri, ekimler, arbiyler ve vatandaşlarğa ortaq bir teşekkür leyhasıdır.
Vagonlarnıñ birinde Rusiyeniñ tecavuzına qarşı tirenüv misalleri arasında Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı büyük istilâsına narazılıq bildirip, dersiñ şeerniñ Rusiye memuriyetiniñ binasınıñ fasadına mavı ve sarı boya tökkeni ve onı yaqmağa tırışqanı içün dört aydır Aqmescit tahqiqat tevqifhanesinde tutulğan kezlevli Bogdan Zizanıñ ikâyesi taqdim etilgen.
"Rusiye Ukrayina ile tedaiylerni yoq etmege tırıştı. Beceremedi"
Bogdan Zizanıñ ikâyesini Qırım.Aqiqat evel aytıp bergen edi. O, mayıs ayında Kezlev memuriyetiniñ binasınıñ fasadında mavı ve sarı boya ve yanıcı qarışmanıñ izleri aşkâr etilgen zaman Rusiye quvetçileri tarafından yaqalandı.
Ertesi künü Qırım televizionı kezlevliniñ qırımlılar ögünde "tevbesini" kösterdi. Bu kibi videolar Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı büyük istilâsı başlanğandan berli Rusiye tarafdarı telegram kanalları ve haber vastalarında cenkke qarşı narazılıqlarğa açıq takbih kibi sıq-sıq rastkelinir.
Bogdan Zizanıñ yaqınları onıñ üzerinde bedeniy küç qullanğanına dair alemetlerni körip, onıñ iskencege ögratılması ihtimalınıñ olğanını bildirdiler.
Tutulğan soñ Bogdan Zizanı başta "Rusiye silâlı quvetlerini itibardan tüşürgeni" içün para cezasına mahküm ettiler, soñra tevqif ettiler. O vaqıttan berli o SİZO-da buluna.
Bu ikâye şimdi "Ğalebege doğru tren"niñ vagonında Qırımdaki "Altın qapı" üzerinde mavı ve sarı boya sıfatında taqdim etilgen.
Bogdannıñ areketi Qırımdaki bütün ukrayinlerniñ sesidir
"Sekizi yıl evelsi Rusiye Qırımnı işğal etti. O vaqıttan berli yarımadada er angi tirenüv ve ukrayin mizacları sert şekilde bastırıldı. Ukrayina ile bütün tedaiylerni yoq etmek içün. Ebediyen. Amma olmadı. 2022 senesi mayısnıñ 16-nda Kezlevde şeer memuriyetiniñ binası üzerine mavı ve sarı boya tekken ukrayinalı ressam Bogdan Zizanıñ narazılığınıñ süretleri ağda darqaldı. O, aynı kunb tevqif etildi. Şimdi o Aqmescit SİZO-sında buluna, tatası ve dostları onıñ azat etilmesi içün küreşeler. Bogdannıñ areketi Qırımdaki bütün ukrayinlerniñ sesidir", - dep haber eteler leyha müellifleri.
Bundan ğayrı olara Qırım qaramanlarınıñ video ikâyelerini köstermege vade eteler.
"Biz Bogdannıñ azat etilmesini tezleştire bilemiz"
Bogdannıñ eki doğmuş tatası Aleksandra Barkova onıñ azat etilmesi içün küreşe ve ukrayin cemiyetini onıñ aqqında unutmamağa çağıra. Onıñ fikrince, "Ğalebege doğru tren" vagonında qırımlınıñ ikâyesiniñ peyda olması Rusiye apsinden azat etilmesini tezleştire bile.
Bogdannıñ ikâyesi Qırımnıñ Rusiye tarafından işğali başlanğandan berli qırımlılarnıñ tirenüviniñ eñ parlaq misallerinden biridir
"Bu leyhanı pek begenem, çünki Bogdannıñ tevqif etilmesinden soñ bu eñ büyük aktsiya. Onıñ yardımınen Bogdannıñ ikâyesi ğayet keniş darqala bile. Bu tren artıq Ukrainya boyunca qatnay. Vagonda QR-kod bar ve er kes onıñ ikâyesini oquy bile. Eger biz onıñ aqqında unutmasaq ve er keske onıñ aqqında aytıp bersek azat etilmesini tezleştire bilemiz. Bogdannıñ ikâyesi Qırımnıñ Rusiye tarafından işğali başlanğandan berli qırımlılarnıñ tirenüviniñ eñ parlaq misallerinden biridir", - dedi Aleksandra Barkova Qırım.Aqiqatqa.
Yaqın vaqıtta "Ğalebege doğru tren" leyhasınıñ müellifleri Bogdan Ziza ve Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüviniñ diger temsilcileriniñ video ikâyelerini derc etmege vade eteler.
Al-azırda Bogdan Ziza SİZO-da buluna. Aleksandra Barkovanıñ sözlerine köre, o, Rusiye Ceza qanunnamesiniñ üç maddesine binaen qabaatlana. Qabaatlavlar arasında terrorcılıq da bar, bunıñ içün o 15 yıl apis cezasına mahküm etile bile.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırım Rusiye vatandaşları içün Türkiye ve Mısır yerini alamaz, çünki yarımadada çetel kurortlarğa oşamağan hızmetlerni köstereler, dedi Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqşam efirinde Qırımnıñ sabıq kurort ve turizm naziri Aleksandr Liyev bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, çetelde tam pansion olsa, yarımadada ise tibbiy turizm inkişaf ete. Buña rusiyeliler alışmağan, dey Liyev.
Qırımda all inclusive sisetması olğanda – yollanma fiyatına çeşit tibbiy protseduralar ve doğru ğıdalama kirsetile. Mısırda toyıp aşağan insanlar Qırımda bu aqçağa doğru aşamağa başlar, dep tüşünmeyim. Saçmalıqtır. Bu aqta tarif etken Rusiye memurları ve turistik saasınıñ mütehassısları iç bir vaqıt Qırımğa yollanmalarnı satmay edi, Türkiye ve Mısırğa sata edi. Qırımnı Baden-Baden ile qıyaslamağa kerek, – dey o.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Rusiye nezaretindeki Aqmeçit (Çernomorskiy) rayon mahkemesi, muqaytsızlıq neticesinde dayverniñ ölümine sebep olğan Qırım sakinine bir yıllıq serbestlik sıñırlavı üküm etildi. Bu aqta Rusiye Tahqiqat komiteti bildire.
Tahqiqatnıñ rivayetine köre, qabaatlanğan kişiniñ şeadetnamesi ve kerekli bilgileri olmağanından sebep dayvernen çarpışma yüz berdi. Neticede, soñkisi yaralandı ve elâk oldı.
Mahkeme, cezanı üküm etkende, rusiye qanunlarına köre bu cinayet “küçük cinayetler” sırasına kirgenini közde tutqanı bildirile.
Cezalanğannıñ açıq tefsirleri yoq.
Bu yıl avgust ayında Qırımda Qara Acı (Olenövka) köyüniñ yanında aqmescitli dayver kezinti gemisiniñ tübüne tüşüp, elâk oldı.
Keççe, rusiye prokuraturası, elâk olğan dayverniñ tanıtma alâmetleri olmağanını bildirdi.


text:
Ukrainanıñ Rostov-na-Donu konsulı vazifelerini eda etken Taras Malışevskiy Rostov-na-Donu SİZOsında «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» (Aqmescitteki birinci gruppa) mahküm etilgen üç mabüsi Emil Cemadenov, Ayder Saledinov ve Rustem İsmailovnı ziyaret etti. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber ete.
«Bu izolâtorda artqaç sertlik yoq. Er birinen ayrıca körüştim. 30-40 daqqa laf ettik. Kameralarnıñ yanında bir oda, nezaretçi – de biznen edi, de çıqa edi. Başta oquğanlarımnı tarif ettim: olarnıñ muracaatlarından ve Moskva Yuqarı mahkemesinde aytqan «soñki sözlerinden» alğan teessuratlarım, insanlarnıñ cevabı, mahkeme ögüne bütün Qırımda keçirilgen dualar aqqında. Ömür arqadaşlarınıñ mektüplerini oqudım», – dep tarif etti Malışevskiy.
Diplomatnıñ malümatına köre, Ayder Saledinovnıñ şikâyeti olmadı, bu şaraitlerde özüni mümkün olğanı qadar yahşı is etkenini ayttı. Rustem İsmailov balalarına muracaat etip, «analarınıñ sözüni diñlemege ve oña yardım etmege» rica etti. Emil Cemadenov er keske sıcaq selâmlar aytıp, «em mahkemede, em Qırımda olğan destekten, halqınıñ birliginden can-yürekten ayrette qalğanını» bildirdi.
Berilgen malümatqa köre, Malışevskiy yaqın künlerde ağa-qardaş Abdullayevlerni Taganrog SİZO-2 ziyaret etmek içün izin almağa tırışa.
Rusiye Yuqarı mahkemesi dekabrniñ 24-nde istinaf şikâyetini baqıp, «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ (Aqmescitteki birinci gruppa) ükmüni deñiştirdi. Qırımlılarnıñ apis cezaları 6 ayğa eksildi.
Böylece, Uzeir Abdullayev 12 yıl ve 6 ay, Rustem İsmailov 13 yıl ve 6 ay, Emil Cemadenov 11 yıl ve 6 ay, Ayder Saledinov 11 yıl ve 6 ay apis cezasını aldı. Teymur Abdullayevniñ ükmü ğayrıdan baqılğan soñ, onı 16 yıl ve 6 ayğa üküm ettiler, onıñ içün 1 yıl ve 4 ay müddetinen memuriy nezaret belgilendi.
2019 senesi iyün ayında Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu dava mabüsleri Teymur Abdullayevni 17 yılğa, Uzeir Abdullayevni 13 yılğa, Rustem İsmailovnı 14 yılğa, Ayder Saledinov ve Emil Cemadenovnı 12 yılğa üküm etti.
Ukraina Tış işler nazirligi bu davağa narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmege çağırğan edi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina halq vekili Mustafa Cemilevniñ oğlu – Hayserni rus apishanesinden çıqarmağa azırlanalar. Bunı Ukrinformğa mabusnıñ advokatı Nikolay Polozov bildirdi.
«Hayser şimdi lagerde buluna. Lâkin, tahmin etmege mumkün ki, noyabrniñ soñunda azat etilmezden ögüne onı izolatörge oturtmaq mumkünler. Koloniyada böyle adet bar. Mabuslarnı yibemezden ögüne, çoqusı allarda, etraf müitten ayıralar. Bese-belli, başqa mabuslardan maümat alıp, serberstliktekilerge haber yetkizmesinler dep», –söyledi Polozov.
Neşirde qayd eteler ki, Hayser Cemilev Polozovqa onıñ analizleri alınğanını ayttı. Advokatnıñ fikirince, bu azat etmek içün azırlıqlar alıo barılğanına işaret etedir. Çünki koloniyadan yiberilecekler içün tibbiy qayıtlar berile.
Polozov oktâbr 27, cumaaqşamı künü mahkeme toplaşuvında şart ile vaqıttan evel azat etilüvniñ red etilmesine qarşı şikâyet itarazı baqılacağını hatırlattı.
«Bellesem, bu toplaşuvnıñ neticesi evelden bllidir – red etecekler. Em de, zaten, Hayser Cemilevniñ adiy yiberilmesine qadar bir ay vaqıt qalacaq», – dedi Polozov.
İyün 23-te Ukraina Adliye nazirliginde bildirdiler ki, müessise İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesinde Hayser Cemilevniñ adliyecileri bergen davağa qoşuldı. 2015 senesi iyül 10-da İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesi Hayser Cemilevniñ işi boyunca qarar çıqarıp, onı SİZO-dan azat etmege talap etti, bunen beraber, Rusiye Federatsiyasını ukrain kişiniñ sağlığına zarar ketire bilecek areketlerni yapmamağa mecbur etti.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqalap, o yerde 44 yaşındaki Fevzi Edemovnı babasınıñ tüfeginden öldürgeninde qabaatladılar. Qırım işğal etilgen soñ rusiyeli taqiqat organları onıñ işini yañıdan baqmağa qarar aldı. Hayserni Aqmescit apishanesinden çıqarıp, Krasnodar vilâyetine alıp kettiler.
Rusiye Federatsiyasınıñ Yuqarı mahkemesi Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi Hayser Cemilevge bergen 5 yıllıq apis cezasını bir buçuq yılğa qısqarttı. Kiyevniñ Dnepr mahkemesi 2015 senesi aprel ayında onı 3 yıl ve 8 ayğa qadar apiske almağa qarar aldı.
Hayser Cemilev 10 sanlı Astrahan apishanesinde buluna.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İyünniñ 1-nde Kyivniñ «Kitap arsenalında» tarih ilimleri namzeti, Tavriya gumanitar platformasınıñ koordinatorı Andrey İvanetsniñ «Birinci Qurultay: qırımtatar tesis toplaşuvından milliy parlamentke qadar (1917-1918 ss.)» kitabı taqdim etilecek.
Monografiyada 1917-1918 ss. inqilâbiy deñişmeler devrinde qırımtatar halqınıñ öz-özüni teşkil etüviniñ eñ yuqarı temsil alâmetleri olğan birinci Qurultay faaliyeti aqqında malümat berilgen
Tedqiqatta etnos alından zemaneviy etnonik devletke keçiv ceryanında Qırımnıñ tamır halqı olğan qırımtatarnıñ çoq asırlıq tarihında muim devirlerden biri olğan ilmiy noqta-i nazar mevcut.
Kitap Ukraina informatsion nazirligi sımarışınen «Klio» neşriyatında basıldı.
Tahminlerge binaen, kitapnıñ taqdimnamesinde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi ve Bütündünya qırımtatar kongressiniñ prezidenti Refat Çubarov, informatsion naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar, Ukraina Tasil nazirligi ukrainaşınaslıq İnstitutınıñ müdiri Bogdan Galayko, UİA A.Krımskiy adına şarqşınaslıq institutınıñ müdiri Oleksandr Bogomolov, siyaset ilimleri namzeti, XX asırda qırımtatar halqı tarihınıñ ileri kelgen tedqiqatçılarından biri Gülnara Bekirova, «Klio» neşriyatınıñ müdiri Vera Solovyova ve Ukraina ve Qırımdaki cenk ve inqilâplar devirine ait tarih tedqiqatçısı Andrey İvanets iştirak etecek.
Kitapnıñ taqdimnamesi 2018 senesi iyünniñ 1-nde, Cuma künü saat 13:00 de, Kyiv, Lavrskaya soqağı, 10-12, «Sfera» zalı (2-nci qat) adresinde ötkerilecek.
İlk malümatqa köre, Ukraina informatsion siyasete nazirligi taqdimname ziyaretçileri arasında sıñırlı sayıda olğan monografiyanı bedava tarqatmaq niyetinde.
Qırımtatar halqınıñ Qurultayı -bir milliy qurultay olaraq, qırımtatar halqınıñ yüksek temsiliy organı sayıılmaqta.
1917 senesi dekabr ayında qırımtatar halqınıñ Qurultayı mavı tüstesi milliy bayrağını, Qırım hanlarınıñ taraqlı altın tamğa şeklindeki tuğrası ve milliy gimnini tasdıqlağan edi.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/04-22
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Säyet Menälsçikov (22.04.1936, Ruzay rayonı'nıñ Tatar Peşläse awılı, Mordva ASSR, RSFSR, / SSRB - 21.09.2000, Mäskäw, Rusiä Federatsiäse) — tatar kinematografist, quyuçı rässam.
Noginsk şähäreneñ 14 nçe urta mäktäben, «1905 yıl» isemendäge Mäskäw ölkä sänğät ukuxanäseneñ teatr-dekoratsiä bülegen, VGİKnıñ sänğät fakultetın tämamlağan.
35 yıl däwamında «Mosfilm» kinostudiäseneñ rässam-quyuçısı bulıp eşli.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/09-29
Enriko Fermi (italiança Enrico Fermi; 1901, Rim - 1954, Çikago) - kürenekle İtaliä-AQŞ fizik-teoretigı, täcribäçe. Zamança teoretik häm täcribä fizikasına zur öleş kertkän, kvant teoriäsenä nigez saluçılarnıñ berse.
Nobel premiäse laureatı (1938). Beta-tarqalış, neytronnarnı äkrenäytü teoriälären buldırğan. 1939 yılda çılbırlı reaktsiä töşençäsen kertkän, Manhetten proyektında qatnaşqan. Fermi xörmätenä Fermi-Dirak büleneşe, Tomas-Fermi modele, ximik element Fermiy dip yörtelä.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Ukrayina Mudafaa naziri Oleksiy Reznikov Ukrayina topraqlarınıñ Rusiye ordusından azat etilüv dinamikasını numayış etken videonı yayınladı.
"Ukrayina Silâlı Quvetleriniñ kün-kuden küz ücümi. "Rusiye parlamenti" boş-boş ilhaq ıtıluvları ile sarğoş olğan vaqıtnda, bizim askerlerimiz areket etmekni devam eteler. Er angi "referendumlarğa", "fermanlarğa", "añlaşmalarğa" eñ yahşı cevap budır", - dep yazdı o Twitterde.
Reuters agentligi oktâbrniñ 3-nde bildirgenine köre, Ukrayına quvetleri Rusiye mudafaasını keçip, Dnipro özeni boyunca tez ilerilep, Rusiyeniñ büyük ücümi başlağanından cenüpte eñ büyük ilerilev yaptı. Rusiye tarafı Herson vilâyetinde ordusı çekilgenini vastalı olaraq tasdıqladı. Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, oktâbrniñ 4-nde Rusiye Mudafaa nazirliginiñ köstergen uruş haritası Rusiye ordusınıñ Herson vilâyetinde aman-aman 30 kilometrge çekilgenini köstere.
Oktâbrniñ 2-nde Herson vilâyetiniñ Novovorontsovskiy rayonında Kreşçenovka köyüniñ azat etilüvi aqqında içtimaiy ağlarda bildirdi. Ukrayına Silâlı quvetleri bu malümatnı resmiy şekilde tasdıqladı. Lâkin Ukrayına Mudafaa nazirliginiñ «Yug» operativ komandanlığınıñ birleşken koordinatsion matbuat hızmetiniñ yolbaşçısı Natalâ Ğumenük «muvafaqiyetler bar», dep bildirdi.
Amerika cenkni tedqiqt etüv institutınıñ ekspertleri, Limanda Rusiye ordusınıñ yutturuvı Lugansk vilâyetinde mevzilerni saqlamaq Ukrayına cenübi qadar müim olmağanını köstere, dep tüşüne.
Sentâbrniñ soñunda Pentagon Ukrayına arbiyleri «maqsadına irişip ileriley», dep bildirdi, cenüp ve şimalde Rusiye quvetleri mudafaa ete.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Rusiye, Ukraina ile sıñırda ordusınıñ toplanması ile bağlı OSCE aza devletleriniñ oturışında iştirak etmekten red etti, dep haber ete ABD temsilciligi.
«Rusiye, bugünki OSCE aza devletleriniñ oturışında iştirak etip, Ukraina ile sıñırda ve işğal etilgen Qırımda ordusınıñ toplanmasını añlatmaqtan red etti», – Azatlıq Radiosı Vaşingtonnıñ bildirmesinden alıntı ketire.
ABD temsilciligi Moskvanıñ «Viyana vesiqasında közde tutulğanı kibi qorqunı sakinleştirmek ve telükelerni azlaştırmaq içün bu fırsattan faydalanmamağa» qararından yazıqsınğanını bildirdi.
Evel, aprelniñ 10-nda Vaşington OSCE oturışını ilân etken edi. Anda Rusiye, Ukraina ile sıñırda ordusınıñ toplanması ile bağlı añlatmalar yapmaq kerek edi.
Evel Ukraina Silâlı Quvetleri Baş ştabınıñ yolbaşçısı Ruslan Homçak bildirdi ki, martnıñ başında Novorossiysk ve Stavropolden işğal etilgen Qırımğa talimler içün avuştırılğan Rusiye ordusı yarımadada qalmağa devam ete.
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov bildirgenine köre, «Rusiyeniñ memleket topraqlarında istegeni kibi ordu avuştırmağa aqqı bar».
Beyaz ev ABD prezidenti Joseph Biden ve Ukraina devlet başı Volodımır Zelenskıy telefondan laf etkenlerini resmiy tasdıqladı ve Amerika devlet başı «Rusiyeniñ Qırım ve Donbastaki devam etken tecavuzı qarşısında Ukrainağa» destegini tasdıqlağanını bildirdi.


text:
Qırımnıñ Bağçasaray rayonındaki Belokamenka köyünde oktâbrniñ 17-nde saba tintüv keçirildi. Yerli sakin Nariman Ablâyevni belli olmağan yerge alıp ketkenler, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Bu malümatnı qırımtatar faali İsmail Ramazanov da tasdıqladı.
Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa. Rusiye quvet organları bunı izaatlamay.
Sentâbrniñ 27-nde Rusiye quvetçileri Sudaqta qırımtatar faali, Sudaq regional meclisiniñ reisi İlver Ametovnıñ evini tintken edi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası İlver Ametovğa ait binalarda keçirilgen «qanunsız tintüvler» sebebinden cinaiy dava başlattı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım Yuqarı Makemesi, «fevral 20» adlı işini mart 24 künü baqmağa devam etecek. Bu aqta qırımtatar milliy Meclisi yolbaşçısınıñ muavini Ahtem Çiygoznıñ rusiye advokatı Nikolay Polozov bildirdi.
«Fevral 20» işi boyunca nevbetteki oturış 24.03.16 belgilengen», - dep yazdı o, Twitterde.
Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım Yuqarı makemesi, mart 11 künü keçirilgen oturışınıñ neticesinde, «fevral 26» işiniñ mabüsleri Ahtem Çiygoz, Ali Asanovnı ve Mustafa Degermencini apiste aprel 11 kününe qadar qaldırmağa qarar aldılar.
Polozovnıñ sözlerine köre, oturışta iştirak etken Qırım prokurorı, apis müddetini üç ayğa uzatmağa talap etken.
Mezkür oturışta Ahtem Çiygoz makemeniñ bütün eyyyetine çıqarma ilân etken, faqat bu istek qabul olunmadı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksönov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi. Aqmescit SİZOsında yatqan Ahtem Çiygoz da bu işte qabaatlana. Mahkümler qabaatını tanımayıp, iş siyasiy sebeplerden açılğanını tüşüneler.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Rusiyede «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi, «fevral 26» işiniñ iştirakçileri, apiste yatqan – Ahtem Çiygoz, Ali Asanovnı ve Mustafa Degermencini siyasiy mabüsler olaraq tanıdı.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Дaғaзa
Bıyıl qaraqalpaq tiline mámleketlik til biyligi berilgenligine 33 jıl tolıw múnásibeti menen usı jıldıń 1-dekabr kúni Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik…
Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetinde 2023-jılǵa tayanısh doktoranturaǵa, doktoranturaǵa hám óz betinshe izleniwshilikke hújjet tapsırǵan talabanlardıń usı joqarı tálimnen keyingi…
Jaslardıń jámiyettegi belsendiligin asırıw, qábiletli, ziyrek hám bilimli jaslardı izlep tabıw hám de olardı hár tárepleme qollap-quwatlaw maqsetinde video-rolik tańlawın…
Ózbekstan Respublikası mámleketlik joqarı oqıw orınlarına oqıwǵa qabıllaw proceslerin muwapıqlastırıw boyınsha Mámleketlik komissiyanıń 8-san bayanlaması tiykarında, 2022-2023 oqıw jılında Berdaq…
Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetinde 2022-2023-oqıw jılı ushın Malayziyanıń Lincoln University College oqıw ornı menen birgelikte bakalavriattıń…
Allamuratov Gulmurat Sultamuratovichtıń 07.00.01 –Ózbekstan tariyxı qánigeligi boyınsha “Qaraqalpaqstannıń kúndelikli turmısı tariyxı (1941-1945-jj.)” temasındaǵı tariyx ilimleri boyınsha filosofiya doktorı (PhD)…
1-dekabr – Qaraqalpaq tiline mámleketlik til biyligi berilgenine 33 jıl tolıw múnásibeti menen Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti student-jasları arasında…
2022-jıl 16-noyabr kúni saat 1500de Qaraqalpaq mámleketlik universiteti janındaǵı ilimiy dárejeler beriwshi DSc.03/30.04.2021.Fil.20.01 sanlı Ilimiy keńes qasındaǵı 10.00.12 – Qaraqalpaq…
Insan huqıqları tarawındaǵı Jáhán tálim dástúriniń tórtinshi basqıshı, BMShnıń Insan huqıqları salasında tálim hám tárbiya haqqındaǵı deklaraciyası sheńberinde hámde Ózbekstan…
2022-jıl 10-noyabr kúni saat 14:00de Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti janındaǵı ilimiy dárejeler beriwshi DSc.03/30.04.2021.Fil.20.01 sanlı Ilimiy keńes 10.00.03 –…


text:
Noyabrniñ 24-nde qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Rustem Üseinovnıñ Qapsihordaki evine mahkme icracıları, Rusiye polisi, OMON hadimleri ve diger hızmetler evini yıqmaq içün keldi. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, bu yılnıñ yazında yerli memuriyetniñ "araziniñ qanunsız inşaatı aqqında" davası boyunca mahkeme esnası keçirilgen. Mahkeme Üseinovnıñ iştirgi olmadan keçken, çünki oña haber bile etilmegen.
Şahsiy şeyler maşnanen evden çıqarıldı. Ev mahkeme icracılarınıñ, Rusiye polisiniñ ve OMON hadimleriniñ iştiragi ile yıqıla.
Faal Ferzi Cirikovnıñ Qırım.Aqiqatqa aytıp bergenine köre, Üseinov 2002 senesinden berli evniñ yerleşken arazini qanuniyleştirmege tırışqan. Evniñ yıqılması aqqında mahkeme qararını ise tünevin aqşam alğan.


text:
Qırımdan ukrain yırcısı Jamala «Eurovision-2016» milliy yarışınıñ finalında ğalebe qazandı.
Final yarışı STB ve UA:Perşiy telekanallarınıñ efirinde kösterildi.
Jamala qırımtatar halqınıñ faciası aqqında «1944» yırını taqdim etti. Onıñ sözlerine köre, bu kün – «hatıra. Bu yıl biñlerce qırımtatarnıñ ayatını deñiştirdi. Yırcı sms-rey berüvde seyircilerniñ eñ çoq sesini qazandı. 300 biñden ziyade insan rey berdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ sakinleri rey berüvge qoşulıp olamadı, çünki Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda ukrain mobil operatorları çalışmay.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov dey ki, Qırımda mobil operatorları yarımada sakinlerine Ukraina içün rey bermege musadere etmedi.
Ukraina prezidentiniñ matbuat kâtibi Svâtoslav Tsegolko dey ki, Jamala «1944» yırı ile «Eurovision yarışında dünyada qırımtatarlarğa qarşı cinayetler aqqında hatırlatır.
Ukraina bıltır «Eurovision-2015» yarışında iştirakindenvazgeçti. Sebepler arasında ukrain topraqlarınnı zaptı ve Donbass arbiy ziddiyeti qayd etilgen edi.
Ukraina «Eurovision» yarışını 2005 senesi qabul etti. Ğalebeni 2004 senesi Ruslana Lıjiçko qazandı, aynı şu senesi Ukrainada nam qazanğan artisti unvanını qazandı.
61-inci «Eurovision-2016» halqara yır yarışı Stockholmde (İsveçiya) mayısta keçirilecek. Bu sene yarışta dünyanıñ 43 memleketinden iştirakçiler qoşulacaq.


text:
Bu sene 100 yılını tolduracaq Aqyarnıñ Cuma Camisiniñ damı acele tamir işlerine muhtac. Bu şeerniñ yekâne camisidir. Bu aqqında Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Münevver» şeer musulman cemiyetiniñ reisi Enver Resulyevniñ aytqanına köre, bundan evel cami damını kendi imkânlarına köre tamir etken ediler, lâkin bu sene sentâbr ayında yağğan küçlü yağmurlar neticesinde damı alı daa beter oldı.
«Cami damını bütünley deñiştirmek kerek, tamir işleri tahminen 20 biñ dollar olaraq belgilene», – aytıla beyanatta.
Aqyarnıñ musulman cemiyeti lâqayt qalmağan adamlarnı cami tamirine para bermege çağıra. Sermiyanı camige (Aqyar ş., Kulakov soq., 31) ketirmek mümkün, tafsilâtlı malümatnı ise Enver Resulyevden ögrenmek mümkün (+79788145937).
Arhiv malümatlarına binaen, Aqyardaki Cuma Cami Aqyar musulman cemiyeti imamınıñ reberligi altında II Nikolay parasına onıñ babası – imperator III Aleksandr şerefine quruldı. Cami kirişinda arapça ve rusça yazı bar: «III Aleksandr hatırasına».
Aqyardaki camide ilk namaznı bütün türk musulman aleminde meşur olğan qırımtatar maarifçisi İsmail Gasprinskiy keçirdi. O, cami esasçısı Yusuf Rahimovnıñ yaqın dostu edi.


text:
Tağın ber asteroid Cirgä taba oça
Anı Rusiyäneñ 2 observatoriyäse rasladı
Diametrı yaqınça yartı çaqrım bulğan ber asteroid Cirgä taba kilä.
Rusiyäneñ Kel’dış isemendäge ğamäli matematika institutı ğalimnäre bu xaqta sośial’ mediada belderü yasadı. “1nçe oktyabr’ tönendä Rusiyäneñ kön’yağındağı ike observatoriya Cirgä yaqınlaşuçı yaña asteroid 2022 SE37 açışın rasladı” diyelä anda. Belderüdä älege ğaläm cisemeneñ yanaw tudırmawına iğ’tibar cälep itelä.
TASS agentlığına interv’yusında astronom Yuriy Balega bolay di: “Bu Cir tiräsendä xäzerge waqıtta açıqlanğan 30 meñ asteroidtan berse. Planetabızdan millionnarça kilometr yıraqta oça häm Cir öçen yanaw tudırmıy”.
Bäyläneşle xäbärlär
Mäktäpkä baruçı ike qızğa pıçaq belän taşlanğannar
5704 keşe öylärenä qayttı
Nigeriyada Boko Haramnan qaçqan häm kürşe illärgä sıyınğan 5704 keşe öylärenä qayttı
Xäzär diñgezendä meñnärçä üle tyulen'
Dağıstanda dulqınnar yar buyına küp sanda üle xaywannarnı çığardı


text:
Qırımtatar tamırlı ukrain yırcısı Jamala «Fokus» mecmuasınıñ «Ukrainanıñ eñ itibarlı 100 qadını» cedvelinde 75-inci yerni qazandı. Bunı yırcı Facebookta bildirdi.
Cedvelniñ ilk üç yerini Ukraina milliy bankınıñ yolbaşçısı Valeriya Gontareva, Ukraina Yuqarı Radası reisiniñ birinci muavini İrina Geraşçenko ve «Batkivşçına» firqasınıñ lideri Yuliya Timoşenko aldılar.
Sentâbr 21-de Jamala «1944» yırınıñ resmiy klipini taqdim etti. Yırcığa ğalebe qazanmağa yardım etken yırnıñ videosını başta Kyivde kördiler.
Jamala mayıs 15-ne keçer gecesi İsveçiyanıñ paytahtı Stokgolmde «Eurovision-2016» yır yarışında ğalip çıqtı. Qırımlı qırımtatarlarnıñ sürgünligini añlatqan «1944» yırını icra etti. Yarış qaidelerine köre, 2017 senesi Ukraina «Yevrovideniye» yarışını qabul etecek. «Eurovision-2017» yarışı Kyivde keçirilecektir.


text:
İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesi (YESPÇ) işğal altındaki Qırımda insan aqlarını bozğanı içün Ukrainanıñ Rusiyege qarşı açqan ilk davasındaki uquqiy yerine tanıdı. Bu aqta iyünniñ 1-nde Kyivde keçken matbuat konferentsiyasında Ukraina adalet naziri Pavel Petrenko söz yürsetti.
Adalet naziri bunı «yahşı haber» dep adlandırdı.
«Bizler, Ukraina olaraq, insan aqları boyunca Avropa mahkemesiniñ ilk davanı baqmağa aqqı yoq demesi boyunca Rusiyeniñ yalan üstüne qurulğan izaatlarını qaralaycaq isbat ve delillernen beraber uquqiy pozitsiyamıznı taqdim etecegimizni ilân etken edik. İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesi «Ukraina Rusiyege qarşı» ilk davası boyunca Qırımda insan aqlarını bozğanı aqqındaki deliller hususındaki bizim uquqiy pozitsiyamıznı resmiy olaraq tasdıqladı», – dedi Petrenko.
Ukraina insan aqları boyunca Avropa mahkemesine Rusiyeniñ Qırımda ve Kyiv nezaret etip olamağan Donbass territoriyalarındaki areketlerinen bağlı beş dane dava açqan edi.
Aprelniñ 19-nda OON (BMT) «Ukraina Rusiyege qarşı» davası çerçivesinde işğal altındaki Qırım sakinlerini qorçalamaq maqsadınen muvaqqat tedbirler kirsetmege razı olğan edi. Mahkeme ukrainlerniñ aqlarına tiklenmesi mumkün olmaycaq derecede zarar ketirilgen delillernen bağlı qarar qabul etken edi.
Mahkeme yekün qara qabul etilgence Rusiyeni, qırımtatar halqınıñ aqlarına zarar ketirmemesine, şu cumleden Meclisniñ faaliyetini tekrar canlandırmasına, ondan da ğayrı işğal altındaki yarımadada ukrain tilinde tasil berilmesini teminlemege mecbur etken edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Prezidenttikke ümitker Ämirjan Qosanov baspasöz mäslihatın ötkizdi. Bügin elordada «Wlt tağdırı» qozğalısı atınan prezident saylauına qatısıp jatqan o..
AQŞ prezidenti Donal'd Tramp pen Türkiya basşısı Rejep Tayıp Erdoğan düysenbi küni telefonmen söylesip, Reseydiñ S-400 zenitti-zımıran keşenin Türkiya..
Qazaqstan qwraması Bişkek qalasında ötken ağılşın tilindegi sözderdi emlesine qaray aytudan üşinşi Ortalıq Aziya Spelling Bee sayısında jeñiske jetti...
Şanhay ıntımaqtastıq wyımına müşe elder aldağı eki jılda äskeri salada küş biriktirmek. Bişkekte wyımğa müşe elderdiñ qorğanıs ministrler keñesiniñ o..
"Aqiqat" social demokratiyalıq partiyasınıñ jaña törağası Erekeñ – Ermwrat Seyitqazıwlı saylauğa nege baykot jariyalağanın jäne öziniñ byurokratiyalıq..


text:
I-NCİ SAHİB GERAY HAN
1500 senesi civarında doğğan Sahib Geray Han, I-nci Meñli Geray Hannıñ han olğan oğullarından biridir. Onıñ isimni ilk kez Qazan Hanlığı tahtı içün Mehmed Geray Han vaqtında köremiz. Tarihiy qaynaqlar 1516-da Qazanda Muhammed Emin Hannıñ vefatından soñ Qazantatar uleması ve mırzalarnıñ Mehmed Geray Handan bir Geray Sultannı han olması içün yibermesini istegende, Sahib Geray Hannıñ isimni qayd ete. Qırımdan qolunıñ astındaki askerlernen Qazanğa kelgen Sahib Geray Han 1521 senesinde Qazanda han oldı. Moskvanıñ siyasetine qarşı olğan Qazantatarları, Mehmed Geray Hannıñ da bu siyasetini bilgeni içün qardeşini han olaraq istegen edi. Sahib Geray Han olğandan soñ Qırımtatarları ve Qazantatarları ortaqlaşıp Moskvağa qarşı sefere ketti.
16-ncı asırda Qırım Hanlığı
Moskvada III-nci Vasiliy vaqtında Qırım Hanlığı ve Qazan Hanlığınıñ ortaqlaşıp çıqqan sefer soñunda Qazan üzerinde Moskva tehdidi sındırıldı. Faqat eki yıldan soñ Şah Aliniñ Qazan tahtını özüne qaytarmaq içün Rus ordusınen şeherge hücüm etti. Muvafaq olamağan olsa da, 1523-de Mehmed Geray Hannıñ öldürilmesi Sahib Geray Hannıñ da Qazandaki quvetine zarar berdi. Yañı Qırım hanı olğan Saadet Geray Hannıñ da Moskvanen cenk etmek yerine ticariy münasebetlerge baqmasınen Sahib Geray Han da siyasiy taraftan tan yalñız qaldı.
Sahib Geray Han, Moskvağa qarşı Osmanlı padişahı Sultan I-nci Süleymandan qorçaluv siyaseti istedi. Onıñ qorçalaması Moskvanıñ da Qazanğa büyük bir ordunen kelmesine mania olacaq dep tüşündi. Faqat tüşüngeni qol tutmaqnı Qırım hanından ya da Osmanlı padişahından körip olamadı. Qazannıñ qısmen uzaqta qalması onıñ yardım tapmasını qıyınlaştırdı. Özü Qırım hanı olmaq içün tahtını Mehmed Geray Hannıñ oğlu Safa Gerayğa taşlap, İstanbulğa ketti.
Sahib Geray Hannıñ yarlığında hat sanatınen tuğlarnen adınıñ yazılması: “Ebu'l-Feth el-Gazi Sahib Geray Han sözüm”
Sahib Geray Han, İstanbulda tahminen 8 sene qaldı. Bu yerde Osmanlı Devletiniñ siyaetini, idaresini, askeriy yapısınen birlikte devlet teşkilatını kördi. Qırım Hanlığında yapmaq istegeni şeylerniñ çoqusını bu vaqıtta körgenden soñ oyladı. Bu vaqıtlarda Qırımda da qarğaça bar edi. Saadet Geray Han ile İslam Geray Han arasında bir taht küreşi oldı. Qırımtatar mırzaları ve uleması üzerinde eki han da quvet quramadılar. Qırımdaki siyasiy qarğaçanıñ daha uzun sürmemesi içün İstanbulğa kelgen Saadet Geray Han, Osmanlı padişahınıñ da tasdiqini alğandan soñ, hanlıqnı Sahib Geray Hanğa taşladı. Ekim (Oktyabr) 1532 tarihinde Sahib Geray Han, Qırım hanı oldı.
Sahib Geray Han olğandan soñ dört sene boyunca İslam Geray Hanğa qarşı mücadele etti. Bu taht içün küreşiniñ soñunda Osmanlı Devleti ve Qırımdaki mırzalarnıñ qol tutmasınen muvafaq oldı. İslam Geray ondan affını istedi, ancaq Manğıtlardan Baki Bey tarafından öldürildi. Faqat Manğıtlarnıñ beyi olğan Baki Bey daha soñ Sahib Geray Han içün de bir tehlüke oldı. 1538 senesinde Osmanlı Devletiniñ Boğdan Seferine qoşuldı. Qırımnı qorçalamaq içün de Orqapı mevkiinde Ferahkerman qalesini inşa ettirdi. Seferden qaytğandan soñ, Çerkeslerniñ üzerine seferge ketti. Oğlu Emin Geray Sultannı 1539-da Ruslarnıñ üzerine seferge yiberdi. 1541-de Moskva üzerine bir seferge daha çıqıldı. Faqat bu seferde Manğıtlardan Baki Beyniñ qaytqan yolda Qırım hanlığı ordusına hücüm etkeni Sahib Geray Hannı pek açuvlandırdı. Baki Bey han ile körüşmek içün Bağçasarayğa kelgende, Sahib Geray Han tarafından öldürildi.
Qazanda tapılğan Sahin Geray Hannıñ yarlığı
Sahib Geray Han 1546-1547 senelerinde Qırım Hanlığı üzerinde bir tehditke sebep olabilecek Noğay mırzalarını mağlüp etti. Çerkezistan, Qabarday ve Hacı Tarhanğa çıqqanı seferlerde Deşt-i Qıpçaqta qaviy bir hannıñ olması kerektigini tüşüngen edi. Eger Qırım hanı qaviy ve quvetli olmasa, Moskvanıñ da diger hanlıqlarnı öz siyasetine köre alıp bara bilecegini bilgen edi. Sahib Geray Han vaqtında hanlıq ordusında qullanılğan top ve tüfekler diger Noğay ve Çerkez ordularına qarşı mühim bir küç edi. Bu top ve tüfekler Osmanlı Devleti tarafından berilgen edi. Faqat çoq keçmeden, Sahib Geray Hannıñ Osmanlı Devletindeki paşalarnen arası açıldı. Çünki Osmanlı Devletiniñ öz siyasetine köre Qırım Hanlığı ordusını qoşmaq istemedi.
Osmanlı Devletiniñ İranğa qarşı çıqacağı seferlerde Qırım Hanlığınıñ süvari küçü pek mühim edi. Çünki İran ordusına qarşı Osmanlı ordusı daha ağır qalmaqta edi. Hanlıq süvarileri ise İran ordusınen bu hususta teñ edi. Buña qarşı İran coğrafik olaraq da Qırımğa uzaq qalmasınen beraber tdağlı Qavqaz arazisinden de keçmek kerek edi. Qırımtatar mırzaları da bu seferlerge bu sebeplernen qoşulmaqnı istemegen edi. Kene de Sahib Geray Han özününiñ cenk masrafları yahşi şekilde tölense, 10 biñ Qırımtatar süvarisinen beraber kelip Osmanlınıñ da çabik süvarileri buyruğına berilse, İran ordusını yeñebilecegini ayttı. Onıñ quvetni özünde toplama siyaseti Osmanlı Devleti tarafından qarşılıq körmedi.
Sahib Geray Han esasında hanlıqnıñ siyasetini Osmanlı Devletinden farqlı körgen edi. Moskvağa qarşı Safa Geray Hannen birlikte bir cenkke kirişti. Onıñ maqsadı şimalde Geray hanedanınıñ tahtında oturğan qaviy bir Qazan Hanlığı ve kiçkene qalğan, Qırım Hanlığınen Qazan Hanlığına vergi tölegen bir Moskva Knyazlığı olması edi. Faqat onıñ İran seferindeki siyaseti Osmanlı Devletinde özüne qarşı bir muhalefet peyda etti. Safa Geray Hannıñ vefatından soñ sözde Qazan Hanı olaraq İstanbuldan yiberilgen Devlet Geray, Qırımğa kelgende, Sahib Geray Han da Tamanda öldürildi. Devlet Geray Hannıñ Qırımğa Osmanlı askeriynen kelmesi Qırımtatar mırzalarınıñ da oña qoşulmasına sebep oldı.
Sahib Geray Han vefatından soñ Hacı Geray Han türbesine defin etildi. Qırım Hanlığı tarihinde hususiy bir yerge sahiptir. Çünki Qırımda qonar köçerlikni darqatıp, Qırımtatarlarnıñ yerleşmeleri içün çalıştı. Qırımtatar mırzalarınıñ hanlıqqa qoşqanı süvarilerden başqa İstanbuldan tüfekçi ve topçular da istedi. Bu küçler onıñ ananeviy Qırımtatar ordusında deñişmeler yapmaq istegeni olaraq tüşünildi. Tüfekçi ve topçulardan sebep birçoq Qırımtatar mırzasınen arasında añlaşmazlıqlar oldı. Çünki Sahib Geray Han qabile aristokrasisine bir soñ bermek maqsadında edi. Böylece, Qırım hanı, Osmanlı padişahı kibi merkeziy küçü qaviy olacaq edi. Bu da Qırım Hanlığınıñ daha merkeziy ve quvetli bir devlet olması añlamına kelmekte edi.
Sahib Geray Hannıñ yarlığında Uluğ Ordadan qalğan tamga ananesi
Saylanğan Bibliografiya
Abdulgaffar Kırımî, Umdetu’l-Ahbar, Transkript: Derya Derin Paşaoğlu, Kazan: Şihabedtin Merdjani İnstitutı, 2014.
Abdullah Battal Taymas, “Kazan Yurdu’nda Bulunmuş Tarihî Bir Vesika: Sahib Giray Han Yarlığı”, Transkripsiyon: Serkan Acar, Tarih İncelemeleri Dergisi, Cilt: XXVII, Sayı: 1, Temmuz 2012, s. 185-235.
Feridun Emecen, “Sâhib Giray”, DİA, C: 35, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2008, s. 519-520.
Halil İnalcık, Kırım Hanlığı Tarihi Araştırmaları, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2017.
Halim Geray Sultan, Gülbün-i Hânân Yahud Kırım Tarihi, Neşr. Osman Cûdî, Yay. Haz. Ablâkim İlmiy, İstanbul: Necm-i İstikbal Matbaası, 1327.
Özalp Gökbilgin, 1532-1577 Yılları Arasında Kırım Hanlığı’nın Siyasî Durumu, Ankara: Atatürk Üniversitesi Yayınları, 1973.
Vasiliy Dmitriyeviç Smirnov, Osmanlı Dönemi Kırım Hanlığı, Çev. Ahsen Batur, İstanbul: Selenge Yayınları, 2016.


text:
Aprelniñ 29, Salı künü Qırımnıñ memuriy sıñırında «Armânsk» keçit noqtasında Rus sıñırcıları naqliyat areketini kestiler. Bunı Qırım.Aqiqatqa Herson sıñır bekçileri bölüginiñ reberi İvan Şevtsov bildirdi.
«Saat 9:40 işğalciler keçitni qapattılar. Nevbetler şimdilik yoq», – dedi o.
Qırım.Aqiqat muhbiri bildire ki, Rusiye sıñırcıları areketni toqtaqanları sebebinden memuriy sıñırda vaziyet bir-qaç kere deñişip turdı.
Saba «Çaplınka» keçit noqtası Rusiye tarafından blok etilgeni sebebinden o yerde nevbetler tizilecegi beklenile edi. Lâkin bir-az soñra «Armânsk» kiriş-çıqış noqtasında nezaret işleri devam ettirilgen soñ vaziyet tüzeldi.
Aynı zamanda ukrain tarafında «Çonğar» keçitinde Qırımğa yol tutqan 300 maşna nevbetke tizildi.
«Kalançak» keçit noqtası işini adiy surette devam etmekte.
Ukraina Devlet sıñır hızmeti, endi dört kün devamında Rusiye nezaretinde Qırımda çalışqan müessiseler yarımadağa kirmege istegen vatandaşlarğa oñaytsızlıqlar yapqanını beyan ete.
Rusiye sıñırcılarınıñ resmiy izaatları şimdige qadar seslendirilmedi.
Rusiye nezaretindeki Qırım Gümrük hızmeti, Herson vilâyetinen memuriy sıñırdaki yollarda er angi zotluqlar olmağanını deyler ve yollar açıq olğanını beyan eteler.
Qırım 2014 senesiniñ başında Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Ukainanıñ qıtaiy qısımı ve yarımda arasında asılında memuriy, lâkin fakt olaraq kerçek «sıñır» keçirildi. Memuriy sıñırda «Kalançak», «Çongar» ve «Çaplınka» kiriş-çıqış kontrol noqtaları çalışmaqta.


text:
Birleşme çetelde, vaqtınca işğal etilgen topraqlarda ve devletimizniñ içinde siyasiy sebeplerden taqip etüv neticesinde apis etilgen bütün insanlarnıñ aqlarını qorçalamaq ve mabuslarnı azat etmek maqsadınen meydanğa ketirildi.
Körüşüv iştirakçileri Temsilcilik ve Qırım Platforması Ofisiniñ faaliyetini, ukrain siyasiy mabusları meslesini, Temsilcilik ile kelecekteki işbirliklerini ve hususan Kreml mabuslarını azat etüv, siyasiy mabuslarnıñ qorantalarına yardım etüv meselesinde ükümet ile beraberlikte yapılacaq adımlarnı muzakere ettiler.
Bundan ğayrı, Anton Korınevıç Ukraina Prezidenti tarafından acele olaraq taqdim etilip, Ukrainağa qarşı silâlı istilâ neticesinde şahsiy azatlığından marum etilgen şahıslarnı ve olarnıñ qoranta azalarını içtimaiy ceetten qorçalav aqqında 6104 sanlı qanun ve onıñ parlamentteki mevamı aqqında birleşme iştirakçilerini haberdar etti.