text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisi muavini İlmi Umerov keteyatqan 2017 senesiniñ yekünlerini çekti. Onıñ aytqanına köre, qırımtatar halqı, «er ceetten tazyıq ve repressiyalar altında bulunğanına baqmadan, öz aqları ve ürriyetleri içün küreşte ketken sayın daa yañı usullar tapa». Bunı Umerov dekabrniñ 31-nde öz Facebookında yazdı.
O: «Büyüklerniñ izinden genç faaliyetçiler basıp kele. Bir kişilik piket içün cöreme ve 10 künlük apis ile cezalanğan 76 yaşlı Server Karametovnıñ talaplarını devam ettirip, bütün Qırım boyunca on ve ondan soñ yüz kişi bir kişilik piketlerge çıqtı. Halq, cöremelerni tölemek içün 10 rublelik maden aqçalarnı toplav boyunca «Qırım marafonı» tedbirini teşkil etti. Tedbir şimdi de devam ete. Babasız qalğan siyasiy mabüslerniñ yüz balası da diqqatsız qalmadı», – dep yazdı.
Onıñ aytqanına köre, repressiyalarğa baqmadan, küreş devam ete: «Dünya ilhaqnı tanımay. RFke siyasiy ve iqtisadiy tazyıq arta. Sanktsiyalarnıñ arttırılmasına dair qararlar alına. Dekabrde BMT Baş Assambleyası «Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinde (Ukraina) insan aqları saasında vaziyet» boyunca pek sert bir qarar qabul etti. Mutehassıslarnıñ, Qırım statusını territorial muhtariyetten milliy muhtariyetke deñiştirmek içün Ukraina Anayasasına kirsetilecek deñişmeler üstündeki işi soñuna yetmek üzredir».
Qırım ilhaq etilgen soñ Rusiye FSBsi yarımadada qırımtatarlar, musulmanlarnıñ evlerinde tintüvler yapmağa başladı. Neticede al-azırda 100-den ziyade bala, Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından türlü qabaatlavlar boyunca yaqalanğan babalarından ayırıldı. Bu balalarğa Qırımdaki «Bizim balalar» hayriye fondu yardım ete. Ukrainanıñ qıtadaki qısmında «Qırım ailesi» teşkilâtı Qırım siyasiy mabüsleriniñ balalarına qol tutuv tedbirlerini ötkere.


c: text/html

text:
Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti (FSB) «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabusı Vadim Sirukqa qarşı akimiyetni zornen zapt etüv qabaatını azırladı. Bunı Qırım advokatı Emil Kürbedinov İnsan aqları malümat merkezine izaat berip ayttı.
«Bu resmiy bir malümattır. Onı Rusiye FSB taqiqatçısı Sergey Mahnev aydınlattı. O, telefon vastasınen salı künü (yanvar 17-de – QA) Vadim Siruk akimiyetni zornen zapt etüv ya da akimiyetni zornen tutuv ile qabaatlanacağını ayttı. İşdeşlerim bildirdi ki, «Yaltalı dört» iştirakçilerine de aynı qabaatları aydınlatılacaqtır», – dep ayttı Kürbedinov.
Advokatnıñ fikirince, bunıñ kibi qabaatlar «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» bütün mabuslarına qarşı kösterile bile. Advokat emin ki, Qırım musulmanlarına qarşı açılğan bir qaç cinaiy iş aynı taqiqatqa birleştirilecektir.
«Olar qabaatnı aydınlatıp, işlerni birleştirmege qarar alacaqlar. Bunı bir afta içinde yaparlar. «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etmesi ve «Akimiyetni zornen zapt etüv» maddeleri boyunca bir cinaiy iş olacaqtır», – dedi Emil Kürbedinov.
Onıñ zanınca, bu qabaatlar mahkemede işleri şimdilik baqılmağan qırımlılarğa qarşı da kösterile bile. Advokat yañı ceza maddesi aman-aman bir yıl devam etken Vadim Siruk ve «Yaltalı dört» işiniñ taqiqatını uzatmaq içün qoşula, dep tüşüne.
Qırım işğalinden soñ Rusiye mahsus hızmetleri yarımada zaptına qarşı çıqqan qırımtatarlar ve Ukrainağa qoltutqan faallerni taqip etmege başladı. Onlarnen insan, hususan Bağçasaray, Aqyar, Yalta ve Aqmescitten qırımtatarlar apiske alındı. 19 kişi Hizb ut-Tahrir islâm teşkilâtınd iştirak etmesi ile qabaatlanıp apiske alındı. Bundan ğayrı, Qırımda insanlar ğayıp olmağa devam ete. Bazıları ölü tapılğan, qalğanları aqqında bir haber yoq.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bunı Ukraina devlet hızmetiniñ saytı bildire, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Saat 14:15 maşınadan Donetsk sıñır bölüginiñ idaresine granatomöttan bir qaç atış etildi. Neticede hızmet binası, 3 sıñırcı zarar kördi», – denile beyanatta.
«Bundan da ğayrı, «LHC» boyeviklerinden «İzvarino» kiriş noqtasınıñ sıñır bekçilerine qorquzuv keldi. Olardan saat 21-ge qadar silânı teslim etip, «LHC» tarafını almağa talap eteler. Aks alda boyevikler kiriş noqtasını blok etmege ve sıñırcılarnı yoq etmege vade eteler», – dep bildire matbuat hızmeti.
Evelleri Devlet sıñır hızmeti şarqiy sıñırda 8 kiriş noqtasınıñ vaqtınca qapatıluvı aqqında ilân etken edi.


text:
Büyük Britaniya Ukrainağa qoşma arbiy yardım kösterecek, – dep ayttı çarşenbe künü, fevral 25-te, Büyük Britaniya mudafaa naziri Michael Fallon.
«Bizler Ukrainağa arbiy yardım kösterecekmiz, qısqa müddetli talimler keçirilmesi içün mesleatçılarımıznı ve taqımlarımıznı yollaycaqmız. Bunı Ukraina ükümeti istegen edi», – dep qayd etti Fallon.
Radio Svoboda bildire ki, Büyük Britaniya mudafaa naziriniñ aytqanına köre, bu yardım martnıñ ortasından itibaren kösterilecek. O, letal silâ berilmeycegini qayd etti.
«Bizler neletal yardım kösterecekmiz», – dep qayd etti Michael Fallon.
Fevral 24-te Britaniya baş naziri David Cameron dedi ki, Britaniya arbiyleri ukrain arbiylerine mesleatlar berecekler.
Fevral 12-de Ukraina, Frenkistan, Almaniya ve Rusiye liderleri Donbassta fevral 15-ten itibaren ateş toqtatılması aqqında añlaştılar. Rusiyege qoltutqan separatistler ve Rusiye ordusı Donetsk vilâyetiniñ Debaltsevo şeerine ücüm etmege devam etip, ukrain askerlerini çekilmege mecbur ettiler.
Separatistler ukrain tarafını rejim bozulmasında qabaatlaylar. Rusiye ise mezkür añlaşmalarnıñ yalıñız «kefili» olğanını ayta.
Ukraina ve Ğarp Rusiyeni Donbasstaki separatistlerge yardım kösterilmesinde qabaatlaylar. Moskva bunı red ete. Rusiye dey ki, Donbassta yalıñız «göñülliler» cenkleşe bile.


text:
İşğal etilgen Qırımdan qıtaiy Ukrainağa çıqmağa istegen bütün erkeklerni Rusiye mahsus hızmetleri tetamatlı sorğudan keçire. Bunı Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ reisi Viktor Nazarenko bildiri.
«Ayrıca, yolculıqnıñ maqsadı, şahıs belgileri, telefon nomeraları, yaşağan yerleri ve diger gizli malümatlar sorala. Melez cenkniñ farqlı çeşitleri ola. Bu sadece onıñ daa bir misalidir. Neiçün şimdi böyle yapılğanını vaqıt kösterer», – dey Nazarenko Glavkomğa bergen intervyüsında.
Onıñ sözlerine köre, Qırım ile memuriy sıñırda yerleşken keçit noqtalarınıñ bütün üçünde de böyle vaziyet mevcut.
Viktor Nazareko qayd ete ki, Rusiye Federatsiyasınñ tarqatqan «ukrain vatandaşları tarafından terror eylemleri azırlanğanı aqqında sahte haberleri» –bu bizim vatandaşlarımızğa qarşı yapılğan basqını gizlemek içün yapılğan ıntıluvlar, çünki memuriy sıñırnı, ekseri allarda, tek ukrainliler keçe», – dedi Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ reisi.
O hatırlata ki, avgust 7 kününden başlap rus mahsus hızmetleri ara-sıra keçit noqtalarını qapatqanları vaqıtta, «bizim taraftan vaziyet köntrol altında edi ve tahmin etile bile edi».
İşğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırdaki vaziyet avgust 7 künü mürekkepleşti. O Vaqıt Rusiye mahsus hızmetleri ara-sıra keçit noqtalarını qapata edi.
Avgust 10 künü Rusiye Qırımda sabotaj taqımı yaqalanğanı aqqında beyan etti. Ukraina bu qabaatlavlarnı inkâr ete.


text:
İsmail Qırımlı
Qırımda yeşil adamçıqlarnıñ peyda olğanı aqqında Lenin meydanı yanında yaşağan tanışımnıñ saba saat dört buçuqta kelgen SMS beyanatıdan ögrendim. Atış eşitilgeni ve arbiy kiyingen insanlarnıñ Nazirler Şurasına kirgeni aqqında yazdı. Bu er şeyni penceresinden kördi.
Oqup, birden haberlerni açtım, QMC Yuqarı Şurası ve Nazirler Şurası üzerinde Rusiye bayraqlarınıñ asılğanını ögrendim. Arqadaşım ile şeerge çıqıp, aqiqaten, bayraqlarnıñ asılı olğanını, şeerni nezaret etecek Qırım «imayesini», rayonnı sarıp alğan militsiyanı kördik. Maña çeşit neşirlerden telefon etip, Qırımda olayatqan adiseler aqqında haber ala ediler. Aqiqaten, o vaqıttaki vaqialar qorqunçlı edi…
O zaman Rusiye bayrağınıñ binalarda asılacaq müddeti muzakere etile edi – afta ya bir ay. «Halq imayesi» bunı yapıp olamaycağı belli, olarnı andan yerli akimiyet küçleri quvar edi. Arbiylerniñ olğanını birazdan añladıq. Şu vaziyette binağa kimse ücüm etmeycegini añladıq.
Aqlımda, bir qaç künden soñ Kiyev patriarhatı Ukrain ortodoks kilsesinde toplandıq, faallerimiz kele bilecek bir noqtamız oldı. Mında toplanıp, ilk kere Taras Şevçenko abidesine numayışqa çıqqan edik. İleride bu yerde diger aktsiyalarğa da toplana ediler. Lenin meydanında «halq imayesi» bulunğanından sebep, onıñ aktualligi coyuldı. Numayışlarımız Taras Grigoryeviç abidesine avuştı.
İşbu vaqia tesadüfiy edimi? Amma Qırımnıñ işğal etilecegi, ayıruvı aqqında söz endi bayağı vaqıt devamında yürütile edi. Fevral 23 künü olğan mitingde de bu duyula edi. Aksönovnıñ «imayesi» Vatan qoruyıcısı Kününi qayd etkende, bu, aslında, başlanuvı edi, çünki ilk sefer olarnı böyle miqdarda toplap, ilerideki vaqialarğa azırlay ediler. Birazdan biz er şeyni añladıq. «Rusiye birligi» saytında insanlarnıñ toplavı ilân etile, rekruting keçirile edi. Bu sebepten militsiyağa telefon etemiz, militsiyada bizni er şey yahşı olğanında qandıralar. Aktsiyalar vastası ile Kiyev akimiyetiniñ diqqatını Qırımğa celp etmege tırışa edik. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurasına narazılıq numayışlarına çıqa edik. Mında Rusiye tarafdarları bizge ücüm etip, mitingni keçirmege imkân qaldırmağan ediler.
Duşman kendi planı boyunca areket ete, onıñ soñ maqsadını tam olaraq añlamay edik, Ukrainadan ayırılıp, Rusiye terkibine kirmege istegenini añlay edik, amma nasıl olacaq, müddet ve usullar – bizler içün añlaşılmağan bir şey edi
E, tesadufen olğanını ayta bilem. Amma o vaqıt Qırımğa zaruriy diqqat ayırılsa, bu aqibetlerniñ ögüni almaq mümkün olur edi. 27-den soñ Kiyev akimiyeti Qırım sualini endi al etip olamaz edi. Duşman kendi planı boyunca areket ete, onıñ soñ maqsadını tam olaraq añlamaymız, Ukrainadan ayırılıp, Rusiye terkibine kirmege istegenini añlay edik, amma nasıl olacaq, müddet ve usullar – bizler içün añlaşılmağan bir şey edi. Teessüf ki, biz o qadar küçlü degil edik ve o vaqıt muayyen bir qarar çıqarıp olamağan halqara toplulığına işana edik. O vaqıt nasıldır bir çıqışnı körmege zor edi.
Bu vaqialardan evel Qırım Yevromaydan faali edim, yeşil adamçıqlarnıñ peyda oluvından soñ Ukraina topraq bütünligini qourmaq içün areket etmege qarar aldıq. Şu cümleden «Qırım qadınları barışıq içün» areketi teşkil etile, qadınlar zapt etilgen arbiy qısımlarğa kelip, askerlerge çeşit usullar ile qol tutmağa çalışa edi.
Aqmescitte Pavlenko soqağındaki Arbiy-deñiz küçleriniñ ştabı hususiy bir yer edi. Mitinglerniñ birinde qadınlarımızğa Qırım «imayesi» ücüm ete. Yaqında turğan militsiyanıñ buña reaktsiyası olmadı, sanki olar insanlarnı degil de, «halq imayesi»niñ qadınlarğa etken ücümini qorçalay edi. Barışıq oğrunda turğan qadınlarğa erkekler ücüm ete… Bu kibi adise yüz bergenine pek yazıq, böyle mesülietli vaqıtta militsiya öz halqını satqanına yazıqlar olsun.
İşğal vaqtında özümni nasıl is ete edim? Intcıtuv, iqtidarsız olğanımıznı duya edim. Militsiya bile başqace laf etmege başlay. Aynı şu insanlar farqlı vaziyette öz insaniyetligini coyğan edi. Maydannıñ ilk künlerinden olarnen bütün aktsiyalarnı uyğunlaştıra edik, er şey problemsiz keçe edi. İşğalden soñ olarnen bir şeyni muzakere etmek imkânsız oldı.
Varenikler narazılıq olaraq
Başta referendumnı mayıs 25 künü keçirecek ediler, soñra müddet ep qısqartıla edi. Doğrusı, mayıs 25 tarihı Kiyev akimiyetiniñ diqqatını bozmaq içün aytılğan edi, sanki vaqıt daa çoq olğanını köstermek içün. Aqiqaten ise referendumnı kimse böyle uzaq müddetke qaldırmaycaq edi.
Er bir numayıştan soñ insanlar ğayıp olmağa başladı. Soñki aktsiyamıznı mart 15 künü keçirdik. Referendumğa barmayıp, vareniklerni pişirecegimizni ilân ettik. Tınç narazılığımız edi. Bizim içün bazar künü bir bayram degil de, adiy bir kün olğanını köstermege tırıştıq. Yerli akimiyet bu künni tantanalı sürette keçirecek edi, baqıñız, niayet ki, Rusiyege qayttıq dep. Biz ise bu adiy kün olğanını köstermege tırıştıq, aş pişirip, musafirlerni sıylamağa teklif etken edik.
Kiyev ve halqara toplulığına da bir çağıruv edi, Qırımda referendumğa qoşulmağan insanlar bar, bu referendumnı «halq iradesi» olaraq tanımağan insanlar bar olğanını köstermege areket ettik.
Referendumnı körmemezlikke urğanlar, evde oturıp, vareniklerni pişirgen insalar bar olğanını kösterdik. Varenikli bir fleşmob oldı. Varenikler – narazılığımız edi.
Qırımdan mart 18 künü kettim, Rusiye Federatsiyasınıñ eki yañı subyektiniñ peyda oluvı aqqında emirniñ imzalanuv künü. Ketkende, bir afta, eñ çoq eki aftağa ketkenimni tüşüne edim. Şeylerimni bile yanıma almadım. Amma çıqmağa mecbur edim, çünki ücüm, taqipler başlandı, insanlar ğayıp ola edi. Vaziyet al etilir, qaytırmız dep tüşüngen edik. Afsus ki, o vaqıttan bir sene keçti.
Al-azırda Qırımnıñ Ukraina terkibine qaytuvı meselesine tesir etecek adım körmeyim. Cezalar bar, amma olar cenk sebebinden peyda oldı.
Qırım oğrunda daa küreşmek lâzim…
İsmail Qırımlı, qırımlı
«İşğal delilleri» rubrikasında bildirilgen fikirler müelliflerniñ fikir-tüşüncelerini aydınlatıp, muarririyetniñ fikirleri ile aynı olmay bile
Körgen ve bilgen şeyleriñizni bizlernen paylaşıñız, emailge yazıñız: krym_redaktor@rferl.org


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Moldovağa insaniy yardımnıñ berilmesi aqqında ferman imzaladı.
Vesiqağa binaen, bu yardım Moldovada küçlü qar aqibetinde yüz bergen felâketniñ aqibetlerini al etmek içün berildi.
Moldovağa insaniy yardımnıñ berilmesini Ukraina Nazirler Şurası çezmek kerek.
Bundan evel bu afta Nazirler Şurası fena avanıñ aqibetlerini yoq etmek içün Moldovağa 10 million grivnâ ayırmağa qarar alğan edi.
Moldovada pek çoq qar yağğan soñ yüzlernen mesken yerlerde elektrik aqımı kesilgen edi, avanıñ fenalaşqanı sebebinden fevqulâde vaziyet ilân etildi.


text:
Noyabrniñ 14-nde Nyu-Yorkta BMT Baş assambleyası Üçünci komitetiniñ meclisinde ilhaq etilgen Qırımda insan aqlarına dair qararnıñ yañartılğan leyhası qabul etildi.
Rey berüvniñ neticesinde 71 ülke vesiqanıñ qabul etilmesine qoltuttı, 25 ülke qarşı çıqtı ve 77 ülke rey bermedi.
Nyu-Yorktaki Ukraina eyetiniñ terkibinde bulunğan Ukraina tış işleri naziriniñ muavini Serhiy Kyslytsya, BMT Baş assambleyası Üçünci komitetiniñ meclisinde, Rusiyeniñ Qırımda işğal etken devlet mecburiyetlerini bozmağa devam etkenini bildirdi. Onıñ aytqanına köre, Qırım sakinleri ekstremist, terrorist ya da Ukrainanıñ casusı dep ilân etilmesinden qorqalar, çünki bu olar içün cinaiy taqip manasına kele.
Rusiyeniñ vekili vesiqanı «kerçek ayatqa alâqası olmağan» ve Ukrainanıñ nevbetteki bir «Qırımda referendum neticesinde qabul etilgen halqnıñ qararına» rağmen Qırımnıñ statusını deñiştirmek teşebbüsi dep adlandırdı.
BMT Baş assambleyasınıñ meclisine kelgen Ukrainanıñ eyetini, aralarında Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev de olğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları, Ukrainanıñ diplomatları ve uquqqoruyıcıları teşkil eteler.
Ukraina, Qırımda insan aqlarına dair qararnıñ yañartılğan leyhasını BMT Baş assambleyası Üçünci komitetiniñ kâtipler eyetine 2017 senesiniñ oktâbrinde teslim etti. Vesiqada Rusiyeden BMT Halqara mahkemesi tarafından Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisinden yasaqnıñ alıp taşlanmasına dair tevsiye etilgen muvaqqat tedbirlerniñ ömürge keçirilmesi ve yarımadada ukrain ve qırımtatar tillerinde tasil aluvnıñ temin etilmesi talap etile.
Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-sinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko münasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.


text:
Keriç civarındaki Maryevka köyünde Ekinci cian cenkinden qalğan mermini parçalarğa bölmege tırışqan bir erkek elâk oldı, eki adam yaralandı. Yerli kütleviy haber vastalarınıñ aprelniñ 23-nde bildirgenine köre, adise tünevin aqşam oldı.
«Kerç – moy gorod» saytınıñ malümatına köre, mermi patlavı neticesinde bir kişi qaza yerinde can berdi, ekincisi qafa-miy yarası ile reanimatsiyada buluna. Mermi parçası üçünci kişiniñ qulağını kesti.
Şaatlarnıñ «Kerç FM» şeer saytına bildirgenine köre, yerli sakinler tapqan mermini maden qırıntısına parçalamağa tırıştı.
Qırımdaki Rusiye FSBsi idaresiniñ matbuat hızmetiniñ saytında adisenen bağlı malümat şimdilik yoq.
Qırımda ve Aqyarda Ekinci cian cenki zamanından qalğan mermiler sıq-sıq tapıla.
Yaramadada mayınsızlaştıruv taqımlar çalışa.
Aprelniñ 12-nde Bağçasaray rayonınıñ Alma Tamaq (Pesçanoye) köyüniñ deñizinde mütehassıslar Ekinci cian cenkinden qalğan beş ava bombasını zararsız alğa ketirdi.


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti yanında vatandaşlıq cemiyetniñ inkişafı ve insan aqları boyunca Şura azası, jurnalist Nikolay Svanidze ATR qırımtatar telekanalına basqı etilgeni aqqında bildirdi. Onıñ sözlerine köre, telekanal şuradan yardım soradı,– haber ete «AN– Krım».
«Maña resmiy vesiqanı yolladılar. Bunen insan aqları boyunca şurada oğraşacaqmız, Roskomnadzorğa muracaat etmege tırışırmız. Ümüt etemiz ki, şu ürmetli efendiler İnsan aqları boyunca şuradan kelgen muracaatqa seslenirler. Şimdi şusı açıq-aydındır ki, bu emiyetli ve yekâne qırımtatar televizion kanalına ciddiy bir basım etile. Men şu basqınıñ sebeplerini añlap olamayım. Nasıldır bir maña belli olmağan sebepler olsa da, anda olğan adiselerni aqlamaylar. Çünki bu al kerçekten de qırımtatarlarğa menfiy tesir ete. Menimce, siyasiy zararı olğan bir arekettir»,– dey Svanidze.
Onıñ fikrine köre, qırımtatar telekanalı qapatılsa, «yarımadada vaziyet daa da kergin ola bilir».
«Menimce, pek yaramay bir şey. Çünki bundan sebep kerginlik, ilk evelâ milletlerara kerginlik artacaqtır. Mında yahşı bir şey olamaz artıq. Halqnı o qadar çekiştirmek mümkünmi? Añlamayım. Halq endi nice yıllar devamında çekişe. Qırımtatarlarnı sürgün etken Stalinniñ qaramanlığını tekrarlaycaq olalarmı? Bunı, aqiqaten, añlap olamayım», – dedi Svanidze.
Mart 20-de ATR qırımtatar telekanalı Roskomnadzor mektübini aldı. Oña binaen, telekompaniyanıñ Rusiye qanunlarına köre kütleviy haber vastası olaraq qayd olmaq içün bergen arizası kene de baqılmayıp red etildi. Telekompaniya Roskomnadzorğa vesiqalarnı bir qaç kere bergen edi, amma olarnı qaytaralar.
ATR mediaholdingine kirgen diger kütleviy haber vastaları – Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» radiosı ve «Lider» radiosı, em de «15 minut» haber agentligi aynı vaziyetke oğradı.
Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksenov ATR işini tenqid etip, bunıñ kibi siyaseti olğan kütleviy haber vastaları yarımadada çalışamaz.


text:
Ukraina Nazirler şurası koronavirus qırğınlığı sebebinden memlekette qoşma sıñırlavlarnıñ cedvelini tasdıqladı, dep bildirdi baş nazir Denıs Şmıgal. Facebookta derc etilgen video muracaatında aytqanına köre, neticesi müsbet olsa, aprelniñ soñunda sıñırlavlar yımşatılacaq, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Aprel 3-niñ sabasına qadar Ukrainada (işğal etilgen Qırım ve Donbas topraqları sayılmay) 942 COVID-19 koronavirus hastası laborator tedqiqlerinden soñ tasdıqlandı, 23 insan vefat etti, 19-ı tüzeldi. Bir künde 138 yañı hasta qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukraina mudafaa naziri Stepan Poltorak Volodımır Zelenskıy ile körüşip, onı «ordu eksperimentleri» aqqında tenbiledi. Bu aqta Poltorak «Amerikanıñ sesi» iştiraki ile Azatlıq Radiosınıñ «Nastoyaşçeye vremâ» leyhasına bergen intervyüsında ayttı.
Mudafaa naziri bunıñ kibi «eksperimentler» sebebinden Ukrainanıñ bir qısmı işğal etilgen edi, dep qoştı.
«Menim arzum – Ukrainanıñ 2014 senesine bir daa qaytmamaqtır. Ordu eksperimentleriniñ soñu yaramay ola. Biz Qırım, Donetsk ve Lugansknı coydıq», – dedi Stepan Poltorak.
Mühbirniñ prezident «memleketniñ mudafaasını daa beter yapa bilemi» sualine mudafaa naziri şöyle cevap berdi: «Birinci körüşüvden alğan teessuratlarım: o, diñledi ve o, mence, başqalarınıñ fikirlerine emiyet bere. Bugünki künde, birinci körüşüvge baqqanda, o, daa beter yapa bilecegini tüşünmeyim. İnsan ögrenmege istemeli. Ukraina prezidenti – ögrenüv ceetinden tecribeli bir insan, pek yahşı ögrene. Mence, o, aqıllı bir insan, ve yañlış adım atmaycaq. Oña tevsiye berecek insanlar da bar».
Stepan Poltorak memleketniñ yañı prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ inauguratsiyasından soñ istifağa çıqmaq içün ariza berdi. Onıñ istifasını Yuqarı Rada qabul etmeli, buña qadar o, mudafaa naziri olıp qala.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımda iyülniñ 15-i sabasında bir künde qayd etilgen hasta sayısında yañı rekord bar – 381 hasta, dep haber ete Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov.
«301 hasta tibbiy yardım içün muracaat etkende qayd etildi, 77 kişi daa evel qayd etilgen hastalarnen alâqada oldı, üç hasta çetelden keldi. Bir künde 418 insan yahşı oldı, bütün müddet devamında 46 575 kişi tüzeldi», – dep bildirdi Aksenov.
Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirliginiñ malümatına köre, bir künde doquz insan koronavirustan vefat etti, umumen pandemiya vaqtında 1624 kişi keçindi.
Hatırlatamız, Qırımda bir künde qayd etilgen COVID-19 hasta sayısında rekord bir kün evelsi oldı – iyülniñ 13-nde Qırımda 375 yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Qırımnıñ Rusiye sağlıq naziri Aleksandr Ostapenko koronavirus yuqunçı ile küreş ştabınıñ toplaşuvında Qırımda COVID-19 diagnozınen hastahanege alınğan hastalarnıñ sayısı 70% arttı, dep bildirdi.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya bildirgenine köre, keçken afta koronavirus yuqunçından vefat sayısında antirekord qayd etildi. Qırımda esasen ind ştammı tarqala.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev musulman devletlerini Qırımnıñ Rusiye tarafından qanunsız işğaline ve yarımadada insan aqları bozuluvına pervasız olğanları içün yüzledi, dep bildire «Anadolu» agentligi.
Agentlikke bergen intervyusında Cemilev qayd etti ki, qırımtatarlar Qırım işğaliniñ birinci kününden başlap Rusiye tarafından basqıncılıqqa oğratıla.
«Rusiyeden Qırımğa 15 biñ devlet memurı yollanıldı, Aqyardaki rusiyeli bazada 80 biñ Rusiye askeri buluna, yarımadağa kelgen rus ealiniñ umumiy sayısı ise, vatandaş şahısları ve askerlernen beraber, 200 biñ insannı teşkil ete», – dep ayttı qırımtatar halqınıñ lideri.
Cemilev Cenevrede Birleşken Milletler Teşkilâtı İnsan aqları boyunca şurasınıñ 32-ci toplaşuvında iştirak etmek içün buluna.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Gruziäneñ tışqı eşlär ministrlığı gruzin yağınıñ nindi dä bulsa oçqıçlar cibärüen kire qağıp, abxazlarnıñ şuşı xäbären "safsata" dip atadı.
Ä inde Abxaziäneñ separatist xakimiäten üz qanatı astına alğan Mäskäw şunda uq Tifliskä taşlanıp, andıy oçışlar qanunsız bulıp tora dip belderde häm Gruziä prezidentı Mixail Saakaşvili xökümäten "kürälätä kierenkelekne arttıruda" ğäyepläde.
Gruziä parlamentındağı tışqı eşlär komitetı räise Konstantin Gabaşvili, Rusiä yağı şulay itep ğäyepne gruzinnarğa ğına tağarğa teli, dip isäpli:
"Bu yulı berni dä bulmadı. Monı barı tik urıslarnıñ ğädättägeçä gruzinnarnı başqalarğa agressiv itep kürsätergä tırışuı dip kinä atarğa mömkin", di Gruziä parlamentı deputatı Gabaşvili.
Mäskäw abxazlarnıñ Gruziädän ayırılu telägen elek tä yaqlap kilde, ä inde Kosovo üz bäysezlegen iğlan itkäç Rusiä şuşı yaqlawın bermä-ber arttırdı häm xätta ğämäli çaralar da kürä başladı.
Uzğan atnada Rusiäneñ saqlanu ministrlığı Abxaziädäge tınıçlıq saqlaw köçläre sanın arttıruı turında iğlan itte, monı ul gruzin yağınıñ abxazlarğa qarşı köç tuplawı belän añlattı.
Ul arada Könbatış, ayırım alğanda, Yewropa Berlege abxaz nizağına qatnaşı bulğan bar taraflarnı sabırlıqqa, ayıq aqıl belän eş itügä öndi häm alarnı üzara ışanıç tudırırlıq ğämällär qıluğa çaqıra. Kierenkelekne arttırırlıq ğämällärdän totılıp toruğa Aq yort ta öndi.
Düşämbe kiçen Quşma Ştatlar kongressı Abxaziä tiräsendäge wäzğiätne tikşerergä häm Gruziä belän Rusiä arasındağı mönäsäbätlärgä qarağan maxsus belderü qabul itärgä cıyına.
Alınğan xäbärlärgä qarağanda, şuşı belderü Mäskäwgä qarata şaqtıy qırıs eçtälektä yazılğan, anda Rusiä yağınıñ Gruziädän ayırılırğa telägän abxaz xakimiäten yaqlawı asılda xökem itelä. Washingtonda çınnan da, Mäskäw abxazlarnı Tiflistäge xökümätneñ Könbatış belän yaxşı mönäsäbättä buluı, anıñ NATOğa quşılırğa teläwenä genä üç itep yaqlıy, digän fikerdä toralar.
Ämma kongressmennar arasında Rusiägä qarata andıy qırıs möğämälä aluğa qarşı çığuçılar da bar. Şularnıñ berse Californiä respublikanı Dan Rohrbacher:
Rohrbacher fikerençä, härkemgä qarata da ber prinsip bulırğa tieş - kosovarlarnıñ da üzbilgelänü xoquqı bar, çeçennärneñ dä, häm şul isäptän Gruziädän ayırılıp yäşärgä telägännärneñ dä.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi rusiyeli advokat Nikolay Polozovnıñ qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ ölümi davasındaki «tahqiqatçınıñ qanunsız areketlerinen» bağlı şikâyet arizasını baqmaqta.
«Tahqiqatçınıñ qanunsız areketlerini şikâyet etem, o, teşkerüv malümatını baqmağa imkân bermedi, andaki malümat (Veciye Kaşkanıñ ölümine alâqası bar ola bilgen İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimlerinen bağlı malümat) gizlendi», – dep yazdı Polozov Facebook saifesinde.
Polozovnıñ qayd etkenine köre, birinci instantsiya mahkemesi tahqiqatçınıñ areketlerini «emiyetsiz ve müvekkilim İbram ağa Kaşkanıñ aq ve serbestligine tesir etmey» dep qarar çıqardı.
«Böyle yanaşuv ve baqışqa razı olmağa imkânsız. Bunıñ kibi areketler Veciye Kaşka ölüminiñ sebeplerini mustaqil şekilde tahqiq etmege keder ete», – dep yazdı advokat.
Bundan evel Polozov oña «Veciye Kaşka davasınıñ» FSB videosını baqmağa imkân berilmedi, dep bildirgen edi.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde 82 yaşında Veciye Kaşka vefat etti. Qırımtatar milliy areketiniñ veteranı FSB ve SOBR hadimleriniñ mahsus tedbir şaatı oldı. Uquq qoruyıcılar Aqmescit qavelerinden birinde qırımtatarlar Kazim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı. Olarnı Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etkenlerinde qabaatlaylar.
FSBniñ resmiy malümatına köre, Veciye Kaşka yaramadı. Qadınğa «tibbiy yardım» çağırıldı, lâkin hastahanege ketkende Veciye Kaşka can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.


text:
Ärdoğan belän Putin Tawlı Qarabax turında söyläşte
Alar Tawlı Qarabaxta azärbaycanlı häm ärmännärneñ, solıx köçe yäisä küzätü missiyälärenä ixtiyac toymıyça, bergä yäşäwen täêmin itäçäk şartlarnı tudırırğa teläwlären citkerde
Rusiyä däwlät başlığı Vladimir Putin düşämbe könne Mäskäwdä Tawlı Qarabax mäs’äläsendä Azärbaycan ilbaşı İlham Aliyev häm Ärmänstan xökümäte räise Nikol’ Paşin’yan belän öç’yaqlı cıyılış uzdırğan ide. Ul bu oçraşu xaqında Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğanğa mäğ’lümat birde. İke lider telefon aşa söyläşte. Anda Törkiyä belän Rusiyä mönäsäbätlären köçäytü öçen yasalaçaq adımnar turında süz bardı. Monnan tış, Tawlı Qarabaxtağı tınıçlıqnı kontrol’ itüçe urtaq üzäk xaqında da fiker alıştılar.
İlbaşı Ärdoğan söyläşüdä Törkiyäneñ region totrıqlılığı häm tınıçlığı öçen açılğan yaña çorda kiräkle öleş häm yärdämne kertäçägen belderde.
Törkiyä liderı Tawlı Qarabaxta azärbaycanlı häm ärmännärneñ, solıx köçe yäisä küzätü missiyälärenä ixtiyac toymıyça, bergä yäşäwen täêmin itäçäk şartlarnı tudırırğa teläwlären citkerde. Ärdoğan, bu tormışqa aşqanda, Törkiyä häm Rusiyä xezmättäşlegeneñ konstruktiv näticälären tağın ber tapqır kürsätäçäklären äytte.
Bäyläneşle xäbärlär
"Xäzergä qadär 500 meňnän kübräk sälamätlek saqlaw xezmätkärenä privivka yasaldı"
Bu xaqta Törkiyä sälamätlek saqlaw ministrı Fahrettin Koca belderde


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova İstanbulda Qırımtatar medeniyet ve yardımlaşma Dernegi İstanbul Şubesiniñ reisi Celâl İçten ile körüşti.
Onıñ qayd etkenine köre, körüşüvde Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda tutulğan 87 qırımtatarını azat etüv meselesinde işbirliginiñ yolları ve qorantalarına yapılacaq yardım muzakere etildi.
«Öz tarafından Celâl İçten «Ukrainanıñ tamır halqlarınıñ aqları aqqında» Ukraina qanunınıñ qabul etilüvini tezleştirmek içün Ukraina qanun teşebbüs qurulışlarına muracaat etmemizni rica etti. Bu qırımtatarlarınıñ aq ve serbestligi içün alıp barğan küreşine halqara toplulıqnıñ diqqatını celp etmege yardım etecek», – dep yazdı Denisova Facebookta.
Tünevin Yuqarı Radanıñ insan aqları vekâletlisi Türkiye ombudsmeni Şeref Malkoçqa Rusiye ve işğal altındaki Qırım apishanelerinde bulunğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ cedvelini berdi.
Sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye tutulğan şahıslarnı almaştırdı. 35 ukrainalı olğan uçaq «Borıspil» ava limanında qondı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, qırımtatar faalleriniñ Rusiye apishanelerinden azat etilüvi Ukraina-Rusiye deñişiminiñ ekinci basamağı olacaq.


text: Çirattağı şimbä matbuğat küzätüenä“Ğasırlar awazı” jurnalınıñ 2004 yılğı 1 sanı turında söylärgä filologiä fännäre doktorı Rämil' İslamovqa möräcäğät ittek. Ber ük waqıtta tatar häm rus tellärendä yılğa ike genä tapqır näşer itelä torğan älege basma başqa matbuğattan üzeneñ rubrikaları, tematikaları häm eçtälege yağınnan şaqtıy ayırılıp tora. Küptän tügel bu jurnalnıñ bıyılğı berençe sanı dönya kürde .Rämil äfände, äytegez äle, Sezneñ qaraşqa nindiräk xarakterdağı materiallar üzençälekle bu sanda? Rämil İslamov: Jurnalnıñ bu sanında qädimçelek mäs’äläsenä bäyle yazmalarnı bilgeläp ütüne mäğkul' küräm.Çönki tatar ictimaği üseşendäge älege yunäleş, mäğlüm ki, moña qädär gel beryaqlı ğına añlatılıp kilende. Şuña kürä, suğış häm xezmät veteranı, iseme kiñ bilgele bulğan İşmöxämmät xäzrätneñ onığı Faruq Näkypovnıñ babası turında obyektiv häm dälille yazılğan mäqäläse küplärdä qızıqsınu uyatır dip uylıym.Şulay uq filologiä fännäre kandidatı Räif Märdänov tarafınnan äzerläp bastırılğan İşmöxämmät xäzrätneñ ulı Möxämmätnäqipneñ ätisenä, änisenä yazğan xatları, anıñ köndälegennän zur ğına ber özek, Tuqay äytmeşli, küp närsäneñ yalğanın açar.Sitata:“...1912 yıl. İmamlıqqa şähadätnamä(ukaz) alu öçen rusçadan berqädär mäğlumatlı bulu lyazem bulğanlıqtan, rusça xäzerlänep imtixan qılınu öçen ätiem mine noyäber axırlarında Qazanğa cibärde. Anda xosusıy möğallimnän ike ay qädär rusça uqıdım. Läkin üz gubernañda imtixan qılınırğa tieş dip, mine Qazanda imtixan qılmadılar. Min imtixan qılınmıyça qaytıp, ul qış mädräsädä däres uqıtıp şöğelländem”. (sitata tämam).Jurnal ruxi mirasıbıznıñ ber öleşe bulğan ädäbiät mäs’älälärenä dä citdi iğtibar birä bit. Bu xaqta nilär bar?Rämil İslamov: “Ğasırlar awazı”nıñ älege sanında filologiä fännäre doktorı Marsel' Äxmätcanovnıñ urta ğasır törek ädäbiatınıñ tatar xalqında saqlanğan istälekläre, Törkiädäge Muğlı şähäre universitetı professorı Mostafa Uğurlınıñ “Mönyätel-ğazat” digän borınğı törki traktatı, tıynaqsızlıq bularaq qabul itelmäsä, bez fäqiregezneñ “Cömcömä soltan”äsäre turında mäqälälär bar. Ä menä fänni xezmätkär İl'mira Xannanova-Galimcanova yazması ädäbiätçe, fol'klorçı Fazıl Tuykinğa bağışlanğan. Mäzkür ğalimneñ törle ğalim-ğolämä belän alışqan xatlarına kilgändä isä, alar anıñ şäxesen, icadi eşçänlegen tağın da tulıraq küzallarğa yärdäm itäçäk. Rämil' äfände, ä menä ütkändäge tarixıbızğa qağılışlı nindiräk yazmalar turında fikerlär äytä alasız? -Bu xosusta iñ elek akademik İndus Tahirovnıñ Mirsäyet Soltanğälievkä bağışlanğan mäqäläse iğtibarnı cälep itä. Bez inde älege säyäsi eşlekle turında azmı-küpme beläbez kebek. Ä menä K.Marks häm V.Lenin täğlimatlarına mönäsäbäten bik ük belmägänbez ikän. Kürengänçä, Soltanğäliev marksizm-leninizmnı teoretik häm praktik yaqtan kire qaqqan, anıñ töp prinsipların Rossiädä ğämälgä aşıruda qarşı çıqqan”,-dip yaza ğalim.Tarix fännäre doktorı Rawil Ämirxanov üzeneñ yazmasında. “Möxämmmädiä” mädräsäsendä üz waqıtında din sabaqları belän bergä nindi dönyawi fännär uqıtıluın bäyän itä, yäğni älege uqu yortınıñ uqu-uqıtu programması belän kiñräk tanıştıra, andağı uqıtuçılar, elekkege şäkertlärdän çıqqan zıyalı zatlarıbız turında kiñ mäğlümat birä. Tanılğan tarixçı, ädäbiät belgeçe, ämma faciğäle yazmışqa duçar bulğan Ğäziz Ğöbäydullin häm anıñ soñğı xezmätlärennän berse bulğan “Pantürkizm mäs’äläse turında” digän mäqälä şulay uq ğibrätle. Anı tarix fännäre kandidatı Dilärä Ğalimullina äzerläp bastırğan.Ramil äfände, jurnal üzeneñ bitlärendä xalqıbıznıñ traditsion bäyräm mädäniäte mäs’älälärenä urın biräme?Älbättä. Menä küptän tügel genä şawlap Saban tuyları ütte. Bu sanda tanılğan etnograf, tarixçı, tarix fännäre kandidatı Damir Şäräfetdinovnıñ mäqäläsendä älege bäyräm, andağı uyın törläre, yänä xalqıbızda elek- elektän yaratıp uynalına torğan başqa uyınnarnıñ tarixı, başqarılu ısulları turında ätraflı häm täfsille itep yazılğan. Äytik, sabantuyında çülmäk watu, qapçıq kiep yögerü, qolğağa ürmäläw, büränädä qapçıq belän bärgäläşü, h.b. küzätelä, ä menä xalıq uyınnarınıñ (quzna) yäki aşıq, käşäkä uyını, çüräkäy h.b. inde siräk küreneşlär.Ä bit menä bu uyınnar balalarnı keçe yäştän ük sälämät itep üsterüdä, tärbiäläwdä, alarnı fizik yaqtan da mantıqi yaqtan da üseşlären alğa cibärüdä binihaya ähämiätle bulğannar bit yuğisä.” Xörmätle radio tıñlawçılar! Şuşınıñ belän bez çirattağı şimbä matbuğat küzätüen tämamlıybız.Tapşırunı alıp bardı Mälikä Basıyr,Qazan.


text:
Pılıp Orlık adına Demokratiya İnstitutınıñ eksperti Natalya Belitser degeni kibi, Ukraina yañı Anayasasında qırımtatarlar içün özüni belgilev aqqı aqqında bir qarar olmalı.
Bunı o Kiyevde keçirilgen matbuat konferentsiyasında bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
Belitser şunı qayd etti ki, yañı Anayasada qaray ve qırımçaqlarnıñ medeniy ve qavmiy hususiyliginiñ saqlanuv kefaleti aqqında qarar olmalı.
«Ukrainada üç tamır halq bar olğanı bellidir: qırımtatar halqı, qaray ve qırımçaqlar. Amma nice sebeplerge köre, olarnıñ ihtiyacları, muayyen siyasiy statusnıñ saibi olmaq istegi bayağı farqlıdır. Sebebi ilk nevbette şundadır ki, bir qaç yüz insan, BMT beyannamesine köre, tamır halqlarğa berilgen özüni belgilev aqlarını yerine ketirip olamaz ki», – dey Belitser.
O şunı da qayd etti ki, Ukraina Anayasasında tamır halqlarnıñ aqları aqqında aytılsa bile, qırımtatar, qaray ve qırımçaqlarnıñ aqlarını ayrı qarar ile belgilemek kerek.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mart 31 künü yañı Anayasa leyhasını azırlaycaq komissiya erkânını tasdiqladı. Onıñ terkibine Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov da kirdi.


text:
Rusiye Tış işleri nazirligi Rusiye vatandaşlarına, mayıs 13-te Qırımtatar Milliy Meclisi tarafından teşkil etilgen matem mitingi keçecek Ankaradaki Anadolu meydanına kelmemege tevsiye ete. Rusiyedeniñ haber agentlikleri bunı, Rusiye TİNiniñ vaziyet ve buhran merkezine atıfta bulunıp, bildireler.
Moskvada, Türkiyeniñ paytahtında planlaştırılğan toplaşuvnı «Rusiyege qarşı» doğrultılğan, dep sayalar.
Bildirüvde: «Rusiye vatandaşlarına bu meydannı ve onıñ yanındaki rayonlarnı ziyaret etüvden vazgeçmege tevsiye etile», – denile.
Türkiyedeki Ankara ve İstanbulda, munasip şekilde mayısnıñ 13 ve 20 künlerinde qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatırasına mitingler keçecek.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ malümatına köre, Ankarada mayıs 13-te qararnen 5-6 biñ kişiniñ toplanması planlaştırıla. İstanbulda miting mayıs 20-de Rusiye baş konsullığı qarşısında yapılacaq.
Daa evel Çubarov, qırımtatarlarnı ilhaq etilgen Qırımda mayıs 18-de, Qırımtatar halqını Qırımdan sürgün etüv qurbanlarını hatırlama kününde umum Ukraina sükünet daqqasına qoşulmağa davet etti.
O, Ukrainanıñ qıtadaki qısmında, qırımtatar halqını sürgün etüv qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri Herson vilâyeti, Geniçesk rayonı, Novoalekseyevka, Odesa, Lviv ve tedbirler ukrain ve yeudi cemaatlarınıñ iştiraki ile Holokost muzeyinde yapılacaq Dneprde keçecekler, dep qayd etti.
Qırımdan qırımtatar halqını sürgün etüv qurbanlarını hatırlama künü er yıl mayıs 18-de qayd etile. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.


text:
Kremlge boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Aqmescit aylanma yolunda yol örtüsi omrağanı neticesinde altı insan, bu cumleden balalar, elâk olğan qaza boyunca cinaiy işniñ toqtatılması aqqında qararnı lâğu etti.
Bu aqta işğal etilgen Qırımnıñ rusiyeli prokuraturası matbuat hızmeti bildire.
«Qabul etilgen qararlarnıñ qanun ve deliller tarafından ögrenilüvi neticesinde, qararlar vaqtından evel, teşkerilmegen ve dava malümatlarına mütenasip olmağan neticelerge köre alınğanı belgilendi», – dep qayd ettiler müessisede.
Bundan evel, altı insan elâk olğan qaza boyunca qabaatlanğan «Yujdorstroy» şirketiniñ reberiyeti ve «Bağçasaray yol quruvu idaresi» şirketiniñ hadimlerine qarşı açılğan cinaiy iş toqtatılğanı aqqında malümat peyda olğan edi. Cinaiy iş Ğalebe kününe bağışlanıp çıqarılğan amnistiya boyunca toqtatıldı.
2015 senesi politsiya Aqmescit-Dubki yolunıñ omravı neticesinde 6 insan elâk olğanına bağlı sayılğan «Bağçasaray yol quruvı idaresi» şirketi bölüginiñ müdiri, baş müendisi ve ustasına qabaatlavnı taqdim etti.
2014 senesi sentâbr 28-de içinde 8 insan bulunğan avtomobil yolda 9 metrlik çuqurğa tüşti. Çuqur yolnıñ bu qısmında yol örtüsi omrağanı neticesinde peyda oldı. Yol qazası neticesinde eki bala yaralarnen hastahanege alıp ketirildi, qalğan altı insan, bu cümleden eki bala, elâk oldı.
Omrav, tübünde demiryol tünneli keçken yol qısmında yüz berdi. Yol quruvınıñ baş yapıcısı (podrâdçik) «Yujdorstroy» şirketi edi. «Krımavtodor» şirketi ise, yol baqımı içün mesüliyetli edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Fevralniñ 23-ünde cumaertesi künü Qırım yarımadasına ava suvuması, qar boramnı ve şiddetli yel beklenile, dep bildire “RİA Krım” haber agentligi.
“Qırımğa aqiqiy qış kelecek - sıfırdan aşağı 10-12 derecege qadar suvuq olacaq. Qar, qar boranı ve 17-20 m/s-ge qadar yel, yollarda buzlavuq olacaq”, - dep yzdı Qırım gidrometeomerkeziniñ başı Tatyana Lübetskayanıñ sözlerinden matbuat.
Lübetskayanıñ aytqanına köre, fevral 23-24-ünde Qırmda -10…-15 derecege qadar ava arareti beklenile. Suvuq bazarertesi kününe qadar süyrecek, ondan soñ ayazlar tınacaq.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarovğa Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesine celpname keldi. Bunı Çubarov iyün 3 künü öz Facebook saifesinde yazdı, haber ete Qırım.Aqiqat.
Onıñ sözlerine köre, onı Rusiye Federatsiyası Cinaiy Kodeksiniñ 33-ünci madde 3 qısmı (cinayet teşkilâtçısı) ve 30-ıncı madde 3 qısmı (cinayetke suiqast), 105-inci madde 2 qısmı «j», «z» maddeleri (bir qaç şahıs tarafından yapılğan öldürüv), 222-nci madde 1 qısmı (silânıñ qanunsız satın aluvı, saqlanılması ve teslim etilmesi) boyunca «şaat olaraq» davet eteler.
Şusı meraqlı ki, celpname evel Yevromaydan faali Aleksandr Kostenkonı 4 yıl ve 2 ay apis cezasına maküm etken mahkemeci adından keldi.
«İşbu celpnamege köre, men «Aqmescit şeeri Kiyev rayon mahkemesiniñ mahkemecisi Viktor Mojelânskiyge kelmek kerekim», mahkemeci – işğal etilgen Qırımda ceza bericilerniñ sırasına öz istegi ile kirgen satqınğa. Şunı qayd eteyim ki, aynı şu mahkemeci – cellât 2015 senesi mayıs ayında Aleksandr Kostenkoğa, Yevromaydan iştirakçisine, 4 yıl 2 ay apis cezasını maküm etti», – dey Çubarov.
«Eminim, künlerniñ birinde epimiz, «prokuror Nâşa», «mahkemeci – zalım Mojelânskiy Viktor» ve Rusiye işğalcilerine yardım etkenlernen Qırımda körüşirmiz. Vatanını satqan, antından vazgeçken «adliyeciler» satqınlıq ve bugün yapqan cinayetlerinden sebep adaletli cezadan qaçamaz», – dedi o.
Qırımda Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti (FSB) idaresiniñ taqiqat bölügi Qırımtatar Milliy Meclis reisine qarşı cinaiy işni açtı. Bunı Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi. Onıñ sözlerine köre, cinaiy iş devletniñ topraq bütünliginiñ bozuluvına çağıruvları ile bağlı.
Evel Çubarovğa Rusiye territoriyasına, şu cümleden işğal etilgen Qırımğa kirişi beş yılğa yasaq etildi.


text:
«Oktâbr 13-de Alan uquq qorçalayıcı merkeziniñ koordinatorı Aleksandra Krılenkova ile beraber oktâbr 12-de Mamaq köyünde ağa-qardaş Abdullayevlerniñ qorantalarını ziyaret ettik. Uquq qorçalayıcı faaliyetimizde qullanmaq içün vaqianı tafsilâtlıca ögrendik, yaqalanğanlarnıñ yaqın aqrabalarına tevsiyeler berdik», – dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa Qırım insan aqları bağ gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov.
Uquq qorçalayıcınıñ Qırım.Aqiqatqa bergen malümatına köre, oktâbr 12-de saba erte FSB urbasında Rusiye uquq qoruyıcıları Aqmescit civarındaki Mamaq köyüniñ Canköy soqağına keldiler. Bu soqaqta olar doğmuş qardaş olğan Üzeir Abdullayev ve Teymur Abdullayevniñ evlerinde tintüv keçirmege başladılar. Üzeirniñ evinde FSB hadimleri demir qapunı yıqtı ve pencereni sındırdılar. Evde olğanlarnı, şu cümleden dört balanı (Selsabil – 11 yaşında, Tasnim – 8 yaşında, Mansur – 4 yaşında, Ayat – 1 yaşında) bir odağa qapatıp, çıqmağa izin bermediler. Saat 11-lerde Üzeirniñ ömür arqadaşı Ferağa balalarnı aşatmağa izin berildi.
Feranıñ uquq qorçalayıcılarğa bildirgenine köre, uquq qoruyıcılar evlerinden eki planşet, telefonlarnı ve ana parası olaraq berilgen 25 biñ rubleni alıp kettiler.
Tintüvni közetmege imkânım olmadı, meni balalarımnen beraber bala odasında qapattılar, qapu yanında silâlı adam tura edi. Balalar pek qorqtıFera Abdullayeva
«Odun alacaq ve evimizni resmiyleştirecek paramıznı alıp kettiler. Rublelerden ğayrı daa 200 dollarımız bar edi, olarnı da alıp kettiler. Tintüvni közetmege imkânım olmadı, meni balalarımnen beraber bala odasında qapattılar, qapu yanında silâlı adam tura edi. Balalar pek qorqtı», – dep tarif ete Fera.
Tintüvler keçirilgen evlerniñ içine kimse alınmadı. Advokat Emil Kürbedinovğa kirmege izin berildi.
Tezden FSBge yardım etmek içün İçki işler nazirliginiñ mahsus bölügi avtobusnen keldi. Ağa-qardaş Abdullayevlerniñ evleri yanında qasevetlengen qomşular toplaşıp başladı. Otuzğa yaqın köydeş toplaştı.
Az qaldı, toplaşqan insanlar ve uquq qoruyıcılar arasında qavğa çıqqan edi, amma, çoq şükür, olmadıRuslan, yaqalanğanlarnıñ eki doğmuş qardaşı
«Az qaldı, toplaşqan insanlar ve uquq qoruyıcılar arasında qavğa çıqqan edi, amma, çoq şükür, olmadı», – dep bildirdi uquq qorçalayıcılarğa Üzeir ve Teymurnıñ eki doğmuş qardaşları – Ruslan. Genç uquq qorçalayıcılarnen körüşmege keldi, o, oktâbr 12-de qomşularına qoltutmağa kelgen köydeşler arasında da bar edi.
Saat 12-lerde tintüvler bitti ve uquq qoruyıcılar qardaşlarnı alıp kettiler.
Aynı künü yaqalanğan daa eki musulman kibi ağa-qardaş Üzeir Abdullayev ve Teymur Abdullayev «Hizb ut-Tahrir» firqasında iştirak etmesi ile qabaatlandı.
Teymur Abdullayevniñ qorantası ile körüşken Aleksandra Krılenkova Qırım.Aqiqatqa bildirdi ki, onıñ ömür arqadaşı Alime, Fera kibi, zenaat boyunca oca ola. Ailelerinde beş bala bar: oğlu Ali – 8 yaşında, oğlu Umar – 6 yaşında, oğlu Rayhan – 5 yaşında, oğlu Osman – 3 yaşında, qızı Asma – 3 aylıq. Qoranta baqacaq insansız ve parasız qaldı. Uquq qoruyıcılar ötmek ve sütke qaldırılğan biñ rubleni de alıp ketti. Abdureşit Cepparovnıñ aytqanına köre, otkâbr 13-de olar apiske alınğan ağa-qardaşnıñ anaları Dilâre ile de subetleştiler.
Yaramadım, yerde yattım, amma OMON meni kötermege bile izin bermey ediler. Qalğanını pek hatırlamayım. Oğlanlarımnı alıp ketkende özüme keldim. Yanlarına çaptım, amma meni kene toqtattılarDilâra Abdullayeva, yaqalanğanlarnıñ anası
«Oğullarımnıñ evlerinde olğanlarnı eşitken soñ çapıp keldim. Amma içeri almadılar, keçecek oldım, meni tutıp yerge attılar. İnsanlar qıçırmağa başladı, anası keldi, içeri alıñız dediler. Amma kimse maña keçmege izin bermedi. Yaramadım, yerde yattım, amma OMON meni kötermege bile izin bermey ediler. Qalğanını pek hatırlamayım. Oğlanlarımnı alıp ketkende özüme keldim. Yanlarına çaptım, amma meni kene toqtattılar», – dep paylaştı duyğularını uquq qorçalayıcılarnen Dilâra.
Analarınıñ aytqanına köre, oğulları köyde sport zalını qurdılar, istegi olğan köydeşlerge thekvondo ögrete ediler. Özleri bu saada ekinci seviyege köterildiler. Köydeşlerine soprt, sağlıq ve ayınıq ömür tarzına sevgi aşladılar. O, oğulları qanunğa zıt kelgen bir şey yapqanlarına inanmay.


text:
Fevralniñ 5-inde gece Aqmescit suv anbarına VAZ-2115 maşnası yuvarlanıp ketti, bir qadın öldi.
Bunı rusiyeli Qırım FVN-niñ matbuat hızmeti bildirdi.
"Alınğan malümatqa köre, maşnada eki adam oldı, olarnıñ birisi (aqay) çıqıp yetiştirdi, ekincisi (qadın) - yoq. Yapılğan qıdıruv işleri netice bermedi. Saat 10:00-dan itibaren dalığı mütehassıslarnıñ yardımı ile maşna tapıldı, köterilüvge azırlana. Adisege bağlı tahqiqat yapıla", - denile beyanatta.
2019 senesi yazda Aqmescit suv anbarında Mitsubishi L200 maşnası battı.


text:
Lugansk Xalıq Cömhüriäte
Lugansk Xalıq Cömhüriäte (rusça ЛyraHckaя HapóдHaя pecпýблиka, ukrainça ЛyraHcbka HapoдHa Pecпyблika) - 2014 yılnıñ aprelendä Ukraina territoriäsendä Urıs yazı näticäsendä kilep çıqqan tanılmağan däwlät.
Donetsk Xalıq Cömhüriäte häm Lugansk Xalıq Cömhüriäte Kiev belän konstruktiv dialog bulmawı säbäple federatsiäläşterü tarafdarları tarafınnan iğlan itelgän.
2014 yılnıñ 28 aprelendä Lugansk şähärendä Lugansk Xalıq Cömhüriäte iğlan itelgän [1].
24 iyündä DXC häm LXC Yañarusiä digän Xalıq Cömhüriätlär konfederativ Berlegenä berläşä. 27 iyündä öleşçä tanılğan däwlät Könyaq Osetiä LXC bäysez däwlät bularaq tanıdı.
Köräş tarixıYзrәpTү
Yevromäydan näticäsendä Kievta kilgän xäkimiät Donetsk Xalıq Cömhüriäte häm Lugansk Xalıq Cömhüriäten "separatist terroristik oyışması" bularaq taswirlıy.
6 apreldä üzbilgelänügä ireşüneñ aktiv faza başlana: İminlek xezmäte binası basıp alına.
21 apreldä Valeriy Bolotov xalıq gubernatorı itep saylanğan.
28 apreldä strategik ähämiätle Staxanov şähäre LXC köçläre tarafınnan alına.
5 mayda Antratsit şähärendä Don Ğäskäre bäyrağı kütärelgän.
Donetsk Xalıq Cömhüriäte häm Lugansk Xalıq Cömhüriäte Könyaq-Könçığış berdäm ştabı qısalarında xezmättäşlek itälär häm 2014 yılnıñ 11 mayında Lugansk Xalıq Cömhüriäte üzbilgelänüe turında referendumnı ütkärä.
ReferendumYзrәpTү
2014 yılnıñ 11 mayında ütkärelgän Lugansk Xalıq Cömhüriäte üzbilgelänüe turında referendum näticäsendä saylawçılar 96 %ı Lugansk Xalıq Cömhüriäte däwlät bäysezlegen yaqlağan.
Referendum näticäläre nigezendä 2014 yılnıñ 12 mayında Lugansk Xalıq Cömhüriäte däwlät suverenitetın iğlan itä.
SuğışYзrәpTү
26 mayda Kiev üzäk xäkimiäte DXC häm LXC-nä qarşı suğış xäräkätläre (ATO) başlıy. Suğış waqıtında küp kenä xärbi bulmağan watandaşlar häläk bula.
1 sentäberdä Minsk şähärendä "Minsk kileşüe" imzalanğannan soñ, aktiv suğış xäräkätläre waqıtlıça tämamlana.
SaylawlarYзrәpTү
DXC häm LXCdä Ukraina Yuğarı Radasına saylawlar uzmıy, ä 2 noyäberdä üzeneñ saylawları ütkärelä.
Saylawlarda premyer İgor' Plotnitskiy Cömhüriät başlığı bulıp saylana (63%),parlamentta "Lugansk ilenä - tınıçlıq" digän firqä östenlek ala.
Könbatış illäre saylawlarnı tanımıy, Rusiä Federatsiäse saylawlarnı "xörmät itä"..[2]


text:
Donbasstaki zıddiyet beş biñden ziyade insannıñ ölüm sebebi oldı, on biñlernen insan yaralandı, aman-aman bir million kişi evini terk etmege mecbur oldı – bu raqamlarnı OSCE monitoring missiyasınıñ vekili Maykl Bokurçiv aydınlata.
BBC bildire ki, eki tarafnıñ malümatına köre, soñki kün içinde 34 insan öldürildi. Olarnıñ arasında yerli sakinler de bar – Donetskte yanvar 22-de açılğan ateş qurbanı, ve uruşlarda elâk olğan 10 ukrain askeri.
Öz başına ilân etilgen Donetsk halq cumhuriyetiniñ komandan muavini Eduard Basurinniñ bildirgenine köre, daa on kişi Gorlovkada öldürildi, bir qadın – Luganskta.


text:
AQŞ Mudafaa naziri Cim Mattis, Vaşingtonnıñ Ukrainağa yañı silâhlar bermege qararından soñ AQŞnıñ Donbasstaki çatışmada rolü deñişmey ve bu, Moskvanı raatsız etmemeli, dep saya. Bunı Azatlıq Radiosı bildire.
Nazir, daa evel çıqqan AQŞ Devlet departamentiniñ Ukraina içün «kenişletilgen mudafaa imkânlarınıñ» berilmesi aqqında bildirüvni birinci kere izaat etip: «Men, Ukrainada AQŞ oynağan arbiy rolüniñ deñişkenini körmeyim… Şimdi olarnıñ (Ukrainanıñ – QA) ordusını NATOnıñ standartlarına azırlamağa yardım etken bir qaç keñeşçi bar», – dedi.
Mattis, Ukrainağa yañı silâhlarnıñ berilmesi, bu adım Vaşingtonnı Donbassta Rusiye tarafından kol tutuvnı körgen uruşmacılar ile çatışmağa daa ziyade qarışmağa mecbur etecek, degen spekulâtsiyalarğa baqmadan, AQŞta bu yerdeki mevcüt olmasını arttırmaq içün nasıldır bir plannıñ bar olması añlamına kelmey, dedi.
Ondan ğayrı, Mattis, Ukrainada soñki altı ay zarfında amerikalı muşavirlerniñ sayısı deñişmedi, dep qayd etti.
«Böylelikle, AQŞnıñ arbiy rolü deñişmeyip qala», – dedi o.
Daa evel Moskva, AQŞ «çizgini keçti» ve «açıqtan yañı qan tökülüvine itey», dep, Vaşingtonnıñ Ukrainağa yañı silâhlarnıñ berilmesi aqqında qararını taqbih etti.
AQŞ, Ukrainağa nasıl silâhlar berilecegini añlatmadılar, lâkin Amerika kütleviy haber vastaları, bu silâhlar arasında «Cavelin» tipinde tanklarğa qarşı raketa kompleksleri olmaq mümkün, dep bildireler.
Donbasstaki arbiy çatışma Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ, 2014 senesiniñ baarinde başlandı. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge qol tutuvında qabaatlaylar. Kreml bu qabaatlavlarnı red ete ve Donbassta olsalar bile, rusiyeli «göñülliler» bardırlar, dey. BMTniñ malümatına köre, çatışma esnasında 10 biñden ziyade kişi elâk oldı.


text:
Marnıñ 25-i: koronavirus pandemiyası vaqtında Aqmescitniñ Kuybışev bazarında et tükânı yanında. Rusiye nezaretindeki Qırım ükümetiniñ martnıñ 24-ünde çıqarılğan buyruğına köre, bazarlarnıñ bütün işçileri iş yerinde maska taqmalı.
Hatırlatayıq, keçken afta bazı Qırım supermarketlerinde qalabalıq oldı: yerli sakinler kıtleviy şekilde uzun müddetli mahsullarnı satın ala ediler.
Marnıñ 24-ünde Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov, Qırımda altı yañı koronavirus hastası tasdıqlanğanını bildirdi. Bundan evel Qırımdaki rusiye akimiyeti COVID-19 infektsiyasınıñ ilk adisesini tasdıqladı.


text:
Böyle bir qararnı Avropa komissiyası bugün, iyün 10-da, qabul etti, dep haber ete UNİAN.
Hatırlatamız, mayıs 13-de Ukraina ve Avropa Birligi 1 mlrd yevro miqdarında ödünç ayırılması aqqında añlaşma imzaladılar. Onı 500 million yevrolıq eki tranş olaraq ayıracaqlar ve 15 yıl devamında ödemesini bekleycekler.
Mart ayında Avropa Birligi Kiyevge 11 mlrd yevro miqdarında yardım ayırılması aqqında qarar alğan edi. Bu paralardan 1,6 mlrd yevro – ödünçler, 1,4 mlrd yevro – yardım, Avropanıñ rekonstruktsiya ve inkişaf bankı 5 mlrd yevro ayıracaq, ve daa 3 mlrd Avropa yatırım bankından kelecek.


text:
Qırım ve Aqyarnıñ futbol federatsiyalarınıñ Rusiye futbol birligine kirüv meselesi iyül 30 künü baqılacaq, dep bildirdi RFB prezidenti Nikolay Tolstıh.
«İcra komitetiniñ nevbetteki toplaşuvında Qırım ve Aqyarnıñ futbol federatsiyalarınıñ Rusiye futbol birligine kirüv meselesi baqılacaq», – dedi o.
Evel Qırım ve Aqyar futbol federatsiyaları ve «Jemçujina» (Yalta), Aqyar flotunıñ Sport klubı, SKİF (Aqmescit), «Ahtiar» (Aqyar) ve «Okean» (Keriç) klubları RVB-ne iyün 7 künü qoşulmaq kerek edi.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, Ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Aqmescit – «Armançıq» bala mecmuası – oquyıcılar içün qırımtatar tilinde çıqqan yekâne renkli mecmuadır. Mecmua hususiy olsa da, tesisçileri qasevetleneler: soñki yıl içinde abunecilerniñ sayısı bayağı eksildi. «Armançıqnıñ» vaziyeti, onıñ kelecegi ve qırımtatar tili nasıl etip canlandırılacağını «Tezis» Neşriyat eviniñ» müdiri, bala mecmuasınıñ esasçısı ve muarriri Ediye Müslimova aydınlattı.
– «Armançıq» mecmuası aqqında tarif etiñiz, onıñ oquyıcıları kim?
«Armançıq» – qırımtatar tilinde çıqqan bala mecmuasıdır, onıñ esas oquyıcıları 5-10 yaşlarında balalardır. Amma bizler yaşı büyük olğan balalar içün de teklif etemiz, çünki balalarnıñ til seviyesi farqlı ola. Bazı oquyıcılarımız er kün qullanılğan adiy sözlerni bile ögrengende zorlana. Bir şeyni tarif etmek isteyim: bir qaç yıl evelsi qart bir qadın muarririyetke telefon ete, torunı daa altı aylıq eken. Bala daa pek ufaq desem, o, «Armançıq» mecmuasını balanıñ ana-babası, oğlu ve kelini içün, oqup balasınen ana tilinde laf etsinler, dep alğanını ayttı. Mecmua kimler içün çıqa sorasalar, qırımtatar tiliniñ seviyesine köre, dep aytamız.
– Mecmua qaç yaşında?
Bu sene beş yıl olacaq
– Bu sene beş yıl olacaq. «Armançıq» mecmuası 2011 senesinde birinci üç baqma sanı ile neşir etilmege başladı. Mecmuanı körip tanış olğanlar, 2012 yılından itibaren abune olmaq mümkün, oquyıcılar poçta hızmetleri üzerinden abune olıp, yaşağan evlerinde mecmuanı ala bileler. Birinci sene, Qırım ve Ukrainanıñ abune neşirleri cedveline kirgende, abuneciler çoq olacağını tüşünmegen edik, 3000 abunecini körgende ise muarririyette quvançımızdan başımız kökke yete edi. Birinci sene o vaqıt daa belli olmağan milliy neşirniñ üç biñ abunecisi olsa, bu acayip bir şeydir! İleride olarnıñ sayısı artacaq, dep tüşündik, amma bu sene abune kampaniyasından soñ şaştıq. Bir yıl evelsi 6500 abunecimiz bar edi, bu seneniñ başında 3500 kişi abune oldı.
– Qırımtatar tilinde çıqqan yekâne bala mecmuasına ne içün yazılmaylar?
– Mence, bir qaç sebep bar: reklam kampaniyası olmadı. ATR qırımtatar telekanalı ve Lâle bala telekanalı qapatılğan soñ halqımızğa mecmua işine devam etkenini yetkizip olamayıq. Televideniyede çalışqan dostlarımız er vaqıt yardım ete ve reklam içün yayın ayıra ediler. Yañı «Millet» telekanalı ile şimdilik çalışmaymız, amma çaresini tapmağa tırışamız. Qırımnıñ poçta bölükleri keyfiyetsiz çalışa. Abune neşirleri cedveline «Armançıq» mecmuası aqqında yañlış malümat kirsetildi, poçta bölükleri katalogda mecmuanı tapamayıp, mecmua qapatıldı ve abune olmaq imkânsız, dep ayta ediler. Bir kere şeerniñ poçta bölüginde abune kâğıtları bitti ve adamlar abune olamadılar. Muarririyetimiz oquyıcılarımızdan kelgen er bir şikâyetten soñ «Qırım poçtasınıñ» baş müdirligi ile bağlana edi, olar yañlış malümatnı tarqatqan poçta hadiminiñ soyadını qayd etmege tevsiye etken ediler. Şikâyetler pek çoq edi, bazı vaqıtları poçta bölükleriniñ hadimleri milliy bala mecmuasına abune olmasınlar dep, bunı aselet yapalar kibi kele edi. Abune olacaq insan vaqıt tapıp poçtağa kelse, nevbetini beklese ve bundan soñra abune olamasa, bir daa kelmez. Poçta hadimlerine aytam, olarnıñ kârı da abunecilerimizniñ sayısına bağlı, çünki yıl-yıldan poçta ketirilmesi paalılaşa.
Esas sebeplerden biri – ana tilini bilgen insanlarnıñ az olmasıdır
Ve, belki de, esas sebeplerden biri – ana tilini bilgen insanlarnıñ az olmasıdır. Çünki mecmua qırımtatar tilini az olsa da bilgenler içün neşir etile. Demek ki, yapqan işimiz genç ana-babalarğa añlaşılmay, olar ana tilini ögrenmege istemey ya da qorqalar.
– Bunıñ sebebi ne?
– Yıllar devamında bala edebiyatınıñ inkişafına diqqat ayırılmadı. Bala kitaplarını oqumağan bir qaç qırımtatar nesili ösip yetişti. Cenk, sürgünlik, Vatanğa avdet balalar içün qırımtatar matbuatınıñ inkişafına yol bermediler. «Qırımtatar yazıcı ve şairleriniñ balalar içün yazğan eserleri, em de çetel müellifleri eserleriniñ tercimeler cedvelinde» (2011 senesi Gasprinskiy Qırımtatar kütüphanesi azırlağan) bala kitaplarınıñ sayısını ve ne vaqıt çıqqanını körmek mümkün. 1941 senesinden 1959 senesine qadar bir kitap çıqtı, yani 18 yıl devamında balalar içün kitaplar yoq edi!
– Sürgünlik yılları qırımtatarlar ana tilini saqlap oldılar, amma Vatanda vaziyet biraz başqa.
– Sürgünlik yılları qırımtatar tili yoq olma telükesi altında degil edi. Sürgünlik yerlerinde «Lenin bayrağı» gazetası ve «Yıldız» mecmuası çıqqan edi. Bu neşirlerge on biñlernen kişi yazılğan edi. Bugünki gazeta ve mecmualarnı alsaq, yarısı bile olmaycaq. O zor yıllarda qırımtatarlarnıñ çoqusı ana tilini bilgen edi. Menim qartanam, misal olaraq, rusça bilmegen edi. Büyükler rusça bilmegeni içün evde tek tuvğan qırımtatar tilinde laf ete edik. Zemaneviy qartana-qartbabalar yabancı tilde laf eteler, çoqusı ana tilini bilmey.
Adamlar ana tilini bilmeyip etnos olaraq yoq olacağını añlamasalar, bizler yalvarmağa devam etecekmiz: «Mecmua, gazetamızğa abune oluñız. Bizge qoltutıñız. Siziñ içün çalışamız. Bala ve torunlarıñız ana tilini unutmasın!»
Biz renkli, ucuz gazeta ve mecmualarnı çıqarsaq da, adamlar ana tilini bilmeyip etnos olaraq yoq olacağını añlamasalar, bizler yalvarmağa devam etecekmiz: «Mecmua, gazetamızğa abune oluñız. Bizge qoltutıñız. Siziñ içün çalışamız. Bala ve torunlarıñız ana tilini unutmasın!». Er bala, onıñ ana tili, medeniyeti, tarihına olğan sevgisi içün küreşecek vaqıt kelgendir. Dostum ve tarihçı, semetdeşimiz Hakan Kırımlı maña bir kün şöyle dedi: «Tarihiy vatanında yaşağan halqnı saqlaycaq ve diger halqlar arasında yoq olmamağa yardım etecek eki şey bar – din ve til». Nasıl olsa da, islâm bilgimiz bar, bir çoq semetdeşim içün ana tili şahsiyet olaraq inkişafınıñ bir faktorı degil, ana tilini ögrenmesek, yıl-yıldan bu mesele kerginleşecek. İleride ne olacağını tasavvur etmege qorqasıñ – mankurtlar nesili olacaqmı ya da bizler bu tilni saqlap qalıp olurmız.
«Armançıq» mecmuasını azırlağanda oquyıcılarımıznı qaqıştırmamaq içün metinni mümkün olğanı qadar qolaylaştırmağa tırışamız. İnanıñız, manası qalsın ve tanış sözler olsun dep, metin yazmaq pek qıyın. Bilemiz ki, balalarnıñ çoqusı ana tilini bilmey ve büyüklerden yardım olacağını beklemek yañlış olur.
– Qırımtatar tilini canlandıracaq şeyler barmı?
– Mence, qırımtatar tilini canlandıracaq tek bir şey bar – qırımtatar tili mekteplerde mecburiy ders olaraq ögrenmeli. Qırımtatar tilini er kes ögrenmek kerek. Halqımıznıñ medeniyetini qorumaq içün akimiyette olğanlarnıñ siyasiy iradesi olmalı.
Yıl-yıldan yañı oquyıcılarnı milliy kütleviy haber vastalarına celp etmek daa zor ola
Yıl-yıldan yañı oquyıcılarnı milliy kütleviy haber vastalarına celp etmek daa zor ola. Er bir gazeta ve mecmuanıñ daimiy oquyıcıları bar, ve olarnıñ sayısı, maalesef, eksile. Ailede ana tilinde gazetalarnı oquğan büyükler qalmasa, olarnıñ bala ve torunları qırımtatar neşirlerine abune olmay, çünki internet bar, anda bütün haberler çıqa. «Armançıq» bala mecmuasınıñ da 3500 abunecisi bar, olar abune ola, oquy, bekley ve qasevetleneler. Halqımıznıñ yalıñız 1 fayızı olğanını hatırlasam, özüm ve zenaatdaşlarım – milliy matbuat vastalarınıñ muarrirleri içün – yüregim sızlay. Er bir qorantada tahminen üç bala bar. Buña büyüklerni de qoşsaq – aman-aman 15 biñ ola. Bu balalar içün çalışmağa devam etecekmiz, bazı vaqıtları çıqqan problemlerimizge lâqayt qalğan memurlarğa qulaq asmaycaqmız ve çaresini tapmağa tırışacaqmız. Toqtamaycaqmız – muarririyetimizniñ şiarıdır!


text:
Geniçeskte Rusiyeni Qırımda tutılğan faal Edem Bekirovnı azat etmesine çağırdılar. Geniçesk rayon devlet memuriyeti yolbaşçısınıñ muavini Aleksey Sışçenko Bekirovğa qoltutmaq içün içtimaiy ağlarda fleşmob başlattı.
«Edemni azat etmek içün bedeniy yardım etip olamayım. Oña ve işdeşim Gülnara Bekirovağa (tutılğan Edem Bekirovnıñ ömür arqadaşı – QA) maneviy destek köstermege istedim. Onı unutmağanını köstermege istedim. Bu problemni ne qadar çoq insan bilse, buña ne qadar çoq diqqat etilse, Rusiye Federatsiyasına basqı arttırılır, belki», – dedi Sışçenko Qırım.Aqiqatqa.
Herson vilâyetindeki Novoalekseyevka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutuldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 13-nde Bekirovnı eki ayğa apiske aldı. O, 2019 senesi fevralniñ 11-ne qadar nezaret altında qalacaq. Ukraina Tış işler nazirligi mahkemeniñ qararına qarşı «sert narazılıq» bildirdi.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.
Bekirovnıñ advokatı Aleksey Ladinniñ malümatına köre, şeker hastası olğan qırımtatar faaline apiske alınğan künü – dekabrniñ 13-nden berli – tibbiy yardım kösterilmey.
Dekabrniñ 18-nde Bekirovnıñ qızı Eleonora bildirdi ki, babasına alâ daa ilâc berilmedi. Rusiyeniñ Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti Bekirovğa tibbiy yardım kösterilmegenini izaatlamay.


text:
Ukraina umummilliy eki televizion kanalında Rusiye prezidenti saylâvları arfesinde aynı vaqıtta Qırım olmağan Ukraina hatirasınıñ peyda oluvı – «tesadüf degil de, bir maqsatqa baqtırılğan iştir». Bu aqta Ukraina vitse-premyeri Vyaçeslav Kirilenko öz Twitterinde yazmaqta.
«Men bunıñ bir tehnik hata olğanına inanmayım! Soyadları berilmek kerek», – dep yaza Kirilenko.
2018 senesi martnıñ 16-nda Ukrainanıñ STB kanalı «Holostyak» programmasında Ukrainanıñ Qırımsız haritasını numayış etti.
Martnıñ 16-nda UA:Perşıy televizion kanalı aqşam haberleri canlı efirinde tehnik hata sebebinden seyirciler 27 saniye devamında Ukrainannıñ hatalı haritasını seyir etken edi. Haritada devlet haritasında Qırım yarımadası yoq edi. İctimaiy ağ qullancılarınıñ bazıları bundan raatsız olğanlarını bidirdiler. Daa soñra telekanal efirde ilhaq etilgen Qırım olmağan Ukraina haritasını köstergeni içün afu sorap, tehnik hata keçkenini bildirgen edi.


text:
Qırım MC SBU Baş idaresiniñ hadimleri Herson gümrük hızmetiniñ üyken müfettişini qabar almağa istegen maalde tutqanlar. Bu aqta fevralniñ 24-nde SBU matbuat hızmeti haber etmekte.
Haber etilgenine köre, müsseise hadimleri, gümrük noqtasınıñ deniş başlığı ilhaq etilgen Qırımdan qayd etilmegen ecnebiy paranıñ maniasız keçirilmesi içün on beş biñ ruble talap etkenini tesbit etkenler.
Hususiy hızmet operativcileri gümrükçi iş esnasında qabar alğanını vesiqalaştırğanlar. SBU hadimleri Ukraina cinaiy-protsesual kodeksiniñ 208 maddesine binaen gümrikçini tutıp alğanlar, dep qayd ete müessise hadimleri.
Ukraina Cinayet kodeksine 368 madde 3-nci qısmına mücibi cinaet işi açılğan.
SBU matbuat hızmeti qayd etkenine köre, operatsiya arbiy prokuratura ve gümrük hızmetiniñ iç telükesizlik bölügi yardımınen ötkerilgen.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ, 2014 senesiniñ Ukrainanıñ qıta qısmınen yarımada arasında memuriy, amma aslında kerçek bir «sıñır» peyda oldı. Memuriy sıñırda «Kalançak», «Çaplınka» ve «Çonğar» olaraq üç kiriş-çıqış noqtası çalışıp başladı.
Ukrainanıñ işğal etilgen territoriyalar işleri boyunca nazirniñ muavini Yusuf Kürkçi aytqanına köre, «Kalançak» KÇKN-nı bir buçuq million insan kesip keçken eken.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Halq deputatınıñ yardımcısı Liliya Müslimovanıñ sözlerine binayen, Cemilevniñ «Vatanğa kiriş musaadesiz olğanda. Qırım – «Rusiye demokratiyasınıñ» yañı meydanı» serlevalı matbuat konferentsiyası Kiyevde, ukrain buhran merkezinde saat 11:00 olacaqtır.
2014 senesi mayıs 3 künü Qırım Ukraina ile memuriy-territorial sıñırındaki Rusiye nezaret-kiriş noqtasında Mustafa Cemilevni Qırımğa kirsetmediler. Qırımtatar milliy Meclisiniñ malümatına köre, Ermeni Bazarğa milliy liderni qarşılamaq içün tahminen altı biñ insan keldi.
Neticede, Cemilev, eger de bütün qırımtatarlarnı Herson vilâyeti ile sıñırından yarımadağa kirsetseler, Kiyevge keri qaytacağını ilân etti.
Qırım «prokuraturası» Rusiye taqiqat komiteti ve Federal havfsızlıq hızmetine cinaiy taqip başlamaq içün eki qarar azırladı. Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya qırımtatarlarnı «ekstremist tabiatlı qanunsız narazılıqlarda» qabaatladı.


text:
«DHC» ve «LHC» teşkilâtlarınıñ boyevkileri birazdan Donbassta mayısnıñ soñunda zapt etilgen OBSE azalarını azat etmege söz berdiler, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Bunı bugün Donetskte Kiyevden kontakt taqımı ile mesleatlardan soñ «DHC» «baş naziri» Aleksandr Boroday bildirdi.
Beyanatına köre, o, OBSE nezaretçilerini Ukraina şarqında silâlı ziddiyetiniñ er angi noqtasında bulunmağa çağırdı ve olarğa havfsızlıqnı kefil etmege söz berdi.
Bunıñ ile o, ukrain sıñırcılarınıñ nezareti altına «İzvarino», «Doljanskiy» ve «Krasnıy partizan» kiriş noqtalarını qaytarmağa razı olmadı.
Boroday «DHC» yolbaşçılığı Kiyev ile reinlerniñ deñişüvi ile razı olğanını bildirdi.
O, ukrain arbiylerinde tahminen 500 boyevik esirlikte olğanını qayd etti.
Cuma künü boyevkiyer OBSE eyyetiniñ dört azasını azat etti. Lugansk vilâyetinde teşkerüvlerni keçirgen daa 4 nezaretçi esirlikte buluna.


text:
Qırımnıñ «baş naziri» Sergey Aksönov iyül 28 kününi cumhuriyette raatlıq künü olaraq ilân etti. Bu sene bazarertesi kününe İslâm taqviminiñ eki bayramlarından birisi – Oraza bayram rastkele.
Bu aqta Aksönovnıñ iyül 24 künü alınğan «fermanı»nda söz kete. Onıñ kopiyasını Qırım.Aqiqat mühbirleri elde ettiler.
«2014 senesi iyül 28 kününi – Oraza bayramnı – raatlıq künü olaraq ilân etmege», – dep qarar çıqardı Aksönov.
O, 1997 senesinde alınğan Rusiye qanunına esaslana: «Vicdan serbestligi ve din birleşüvleri aqqında».
Oraza bayramımnda musulmanlar bayram namazına bara, eñ güzel urbalarğa kiyine, adetiy yemeklerni pişire, bayram sofrlarnı donatıp, qomşu, soy-sop ve dostlarını musafirlikke davet ete, ediyelerni bağışlay, quvana ve şeñleneler.
Hatırlatamız, Qırım parlamenti iyünniñ soñunda birinci oquvda Qırımda Qırım Cumhuriyeti Kününi, Qırım Cumhuriyetiniñ Anayasa Kününi, Oraza ve Qurban bayramlarını, Pashalya ve Troitsanı raatlıq künü olaraq belgilegen qanun leyhasını qabul etti.


text:
Rusiyeli silâlı hızmetler İslâm Terek sakini, qırımtatarı Umer Emiramzayevniñ evinde ötkerilgen tintüvniñ sebeplerini alâ daa añlatmadı. Bunı avgustnıñ 9-nda Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında Qırım insan aqları bağ gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov bildirdi.
«Rus silâlı hızmetçilerinden iç biri tintüv sebeplerini öyle de añlatmadı. Olar fermannı adam-aqıllı köstermedi. Ağası fermannıñ bir qısımını oqup oldı, amma soñ o elinden çekip alındı. Aqılında qalğanı: Umer, sanki, terroristik teşkilâtnen bağlı olğanında, milletlerara zıddiyet çıqarğanında şeklene», – dedi Cepparov.
Uquq qorçalayıcnıñ sözlerine köre, Emiramzayevniñ evinde olıp keçken adise «tintüv olaraq adlanmaz».
«Biz bunı ücüm kibi tanıymız. Tintüv – bu belli bir tertiptir. Yüz bergen adise ise – iç bir tertipke uymay. Ev saipleri ne olıp keçkenini añlağance, silâlı hızmetler endi ev içine kirgen. Olar er kesge bir odağa keçmege emir etti; aynı zamanda birden bütün odalarnı tintip çıqtı, ne saipler, ne şaatler yoq edi; aile azalarını sorğuğa çekti; ömür arqadaşına bir kâğıt imzalamağa teklif etken, amma o razı olmadı. Bundan soñ oña bağırıp, qorqutmağa başlağanlar», – dedi uquq qorçalayıcı.
İslâm Terek qasabasınıñ sakini, qırımtatarı Umer Emiramzayev, avgustnıñ 9-nda saba onıñ evine Rus silâlı hızmetleri tintüv ötkermek içün kelgen soñ, pek yaramağan. Oña acele yardım maşnası çağırttırıldı ve kendisi hastahanege alıp ketildi.
Qırımdaki Kremlniñ nezaretindeki silâlı hızmetlerniñ saytlarında tintüvniñ sebepleri aqqında iç bir şey bildirilmegen.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket failleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırım qamaçavı faalleriniñ areketleri ve talapları neticesinde yarımadada siyasiy mabüslerniñ sayısı arta bile.
Bu fikirni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde İnsan aqları boyunca Qırım alan eyyetiniñ temsmilcisi Olga Skripnik bildirdi.
«Ayırımlar apparatı anda bar küçü ile çalıştırıldı. İnsanlarnı taqip eteler. Bu tintüvler ve başqa areketler neticesinde yañı insanlarnı yaqalay bileler», – dey o.
Uquq qoruyıcılarnıñ fikrine köre, ukrain siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi içün tek Ukraina tarafından basqı yeterli degil, Avropa memleketlerini de celp etmek kerek.
«Diger taraflardan da sanktsiyalarnı arttırmaq kerek, halqara toplulıq aqqında aytam, Rusiye iqtisadiy ceetten bağlı olğan memleketler tarafından da basqı olmalı», – dey Skripnik.
Çarşenbe künü, dekabr 2-de, Sudaqta Rusiye mahsus hızmetleri rayon meclisiniñ reisi İlver Ametovnıñ evinde tintüv keçirdiler. Bundan evel, noyabr 30 künü Qırımda İçki rayon regional meclisiniñ reisi Rustem Mennanov, İslâm-Terek regional meclisiniñ reisi Ekrem Abdulvatovnıñ evlerinde tintüv keçirildi.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.


text:
Qırımda gece vaqtında yollarnı yarıqlatmaq içün beş milliard ruble kerek. Bu aqta «Krımdorsvâz» işhanesiniñ yolbaşçısı Vladimir Gribanov iyül 27-de keçirilgen Rusiyege boysunğan Qırım ükümetiniñ toplaşuvında bildirdi.
«Şimdiki vaqıtta regional ve şeerlerara emiyeti olğan avtomobil yollarında elektrik yarıqlama yolaqlarınıñ umumiy uzunlığı 37,5 kilometrni teşkil ete. Bunen beraber, elektrik yarıqlama yolaqlarına ihtiyac – 853 kilometrdir. Bundan da ğayrı, 98 cayav keçitini yarıqlatmaq kerek, bu ise, elektrik yarıqlama yolaqlarınıñ 42 kilometrni teşkil ete», – dep ayttı Gribanov.
«İşlerniñ qayd etilgen miqdarınıñ leyha yapılması ve quruvınıñ fiyatı beş milliard rubleden ziyadedir», – dep qayd etti «Krımdorsvâz» işhanesiniñ yolbaşçısı.
Onıñ bildirgen malümatına binaen, 2016 senesiniñ ilk yarım yılında Qırımda 940 qaza yüz berdi, bunıñ neticesinde 146 kişi elâk oldı, daa biñden ziyade insan yaralandı. Bunen beraber, 20% yollarnıñ yaramay yarıqlaması sebebinden elâk oldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Cenaze merasimi martnıñ 31-de Kiyev vaqtına köre saat 14.00 Krasnoperekopsk rayonınıñ Berdi Bolat köyünde (Privolnoye) ötkerilecek.
«Dünya anlatılmaz derecede küçük gorüne – bugün Babam öldü…», – yaza Refat Çubarov Facebook saifesinde.
Abdurahman Çubarov 1931 senesi Sudaq rayonınıñ Ay-Serez köyünde dünyağa keldi. Balalıq çağında anasız qalıp, doğmuş tizesiniñqorantasında büyüdi. 13 yaşında olğanda qırımtatar halqınen beraber Qırımdan sürgün etildi.
O, dört oğlunıñ babası edi. 1968 senesi qorantasını alıp, Qırımğa qaytıp keldi. Lâkin tuvğan köyünde degil, Krasnoperekopsk rayonınıñ Berdi Bolat köyünde (Privolnoye) yerleşti. Qurucı olıp çalıştı ve farqlı millet vekilleri arasında ürmet qazandı.
«O, er vaqıt halq ümütlerinen yaşamağa tırıştı, halqnen beraber quvanç ve dert daqqalarını yaşadı», – dep bildire Meclis matbuat hızmeti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov iyülniñ 5-nde Rusiye akimiyetiniñ ilhaq etilgen Qırımğa kirişini yasaqlağanına beş yıl toldı, dep bildirdi.
«Bugün Rusiye organlarınıñ, işğalci memleketniñ Qırımğa kirişimniñ beş yıllıq «yasağı» yekünlenmekte… Evge barıp, anamnı, tuvğanlarımnı quçaqlamağa mümkün sanki… Amma rusiyeli işğalciler endi azırlandı, «Rusiye devletiniñ anayasa qurumı ve telükesizliginiñ esaslarına qarşı cinayet işlegenim» içün ğıyabiy şekilde apiske üküm etildim», – dep yazdı Çubarov Facebook saifesinde.
Onıñ bildirgenine köre, «pis ve çirkin memleket Rusiye adını taşıy».
«Belki, başqa da ola bile – demokratik, muvafaqiyetli, eyi qomşulı… Amma başta onıñ şimdiki reberleri 2014 senesi fevral ayından berli Ukrainağa qarşı halqara gumanitar uquqınıñ ciddiy bozuvından mesüliyetli şahıslarnıñ mahkeme taqibi içün Halqara mahkemeniñ skemlesine oturmalı, Rusiyeniñ zulumğa oğrağan bir çoq tamır halqı ise serbest inkişaf aqqını Moskva diktatı tışında yerine ketire», – dep qoştı Meclis reisi.
2014 senesi iyülniñ 5-nde Çubarov Meclisniñ Herson vilâyetinde keçirilgen toplaşuvından yarımadağa qaytqanda Rusiye quvetçileri kirişini 5 yılğa yasaqlağan edi. Yarımadanıñ memuriy sıñırında Çubarovnı Qırımnıñ o vaqıt Rusiye prokurorı olğan Natalya Poklonskaya qarşıladı. O, «ekstremist faaliyetiniñ yasağına dair» tenbi oqudı, Rusiye sıñırcıları ise Meclis reisiniñ Rusiyege kirişi 5 yılğa yasaqlanğanını bildirdi.
O vaqıttan berli Çubarov Qırımğa barmay. 2015 senesi Poklonskaya Meclis reisini yarımadada bekley, dep bildirdi. Amma kiriş yasağı meselesinde fikri deñişmedi, FSB Çubarovğa qarşı «Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq çağıruvları» sebebinden cinaiy iş açtı.
Yarım yıldan soñ, 2015 senesi oktâbrniñ 28-nde, Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi FSB muracaatına esaslanıp, Meclis reisini ğıyabiy şekilde apiske aldı. Mahkeme qararına köre, Çubarov «teslim etilgen» ya da «Rusiye Federatsiyasında yaqalanğan» soñ eki ayğa apiske alınmalı. Bu qararğa binaen, qırımtatar lideri yarımadağa barsa, SİZOğa yollanılacaq.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
“Biontech” belän “Pfizer”neñ vakśinasına Angliyadan raslaw
Angliya törek ğalime öleş kertkän vakśinanıñ ışanıçlı buluın rasladı
Angliya törek ğalime professor doktor Uğur Şahin qoruçı urtağı bulğan alman biotexnologiya firması “BioNTech”nıñ amerikan daru şirkäte “Pfizer” belän qamilläştergän yaña tör koronavirus (Kovid-19) vakśinasınıñ kiñ räweştä qullanıluın xupladı.
BBC xäbär itüençä, Angliya daru häm sälamätlek saqlaw êşlänmälären tärtipkä salu oyışması "BNT162b2" vakśinanıñ kiñ qullanıluı öçen ışanıçlı buluın belderde.
Bu räweşle Angliya “Kovid-19”ğa qarşı qamilläşterelgän vakśina ürnägen raslağan berençe il buldı.
Raslawdan soñ Angliyada kiläse atnada yuğarı östenlekle törkemnärneñ vakśinaśiyälänelüenä başlanuı kötelä.
Angliya monnan alda vakśinadan 40 million doza satıp alu öçen alkileşü tözegän ide.
“mRNA” nigezle vakśina ürnäge - dönyada terkälgän berençe “Kovid-19” vakśinası buldı.
Vakśina 10 ay kebek qısqa waqıtta kliniktan äwwälge tikşerenülärne häm 3 êtap klinik sınawların tämamlap raslaw aldı.
“Pfizer” häm “BioNTech” vakśina ürnägeneñ virusqa qarşı immunitet täêmin itüdä 95% täêsirle buluın beldergän ide.
Şirkätlär vakśinanıñ aşığıç räweştä qullanıluına röxsät birelüe öçen AQŞ azıq-tölek häm daru departamentı (FDA) belän Awrupa daru agentlığına (EMA) möräcäğät itkän ide.
Şirkätlär vakśina belän täêmin itü öçen Amerika Quşma Ştatları, Awrupa Berlege, Angliya, Kanada häm Yaponiya belän kileşülär tözede.
Törkiyä sälamätlek saqlaw ministrı Fahrättin Koca 25nçe noyabr’dä Törkiyäneñ vakśina ürnägennän 1 millionı dekabr’dä buluı belän bergä qış aylarında 25 million doza satıp alu öçen söyläşülär alıp baruın beldergän ide.
Şirkät vakśinadan 2020nçe yıl axırına qadär 100 million häm 2021nçe yıl azağına qadär isä yaqınça 1,3 milliard doza êşläp çığarunı planlaştıra.
Bäyläneşle xäbärlär
Naval'nıy häm Kreml': qarşılıq däwam itä
İrtägä planlaştırılğan protest çaralarına qarşı citdi kisätülär yasala
Äfğanstanda xärbi maşinağa höcüm
Äfğanstan başqalası Qabulda xärbi maşinağa oyıştırılğan qorallı höcümdä 2 ğaskäri häläq bulğan


text:
Uzğan xäbärlärdä Qazanda “Xäter burıçı“ xäyriä aksiäse başlanuı turında söyli başlağan idek. Çärşämbe könne, 3 noyäberdä, Qazannıñ Ciñü parkı yanında, şuşı aksiädä qatnaşuçılar- Tön'yak Kavkazdağı xärbi operatsiälärdä häläk bulğan xärbilärneñ tol xatınnarı, balaları cıyıldı. Yoşkar-Oladan, Çabaqsardan, Sember, Penza häm başqa İdel-Ural töbäge ölkälärennän tol xatınnar häm häläk bulğan xärbilärneñ balaları häm ata-anaları öçen xäyriä aksiäsen Tatarstan xökümäte, şähär xakimiäte ütkärdelär. Biregä Rusiä Eçke eşlär ministrlığınıñ Eçke ğäskärlär okrugı citäkçese urınbasarı Vladimir Zelenenki, şulay uq okrugnıñ xärbi orkestrı da kilgän ide. Tınıç waqıtta qaynar noqtada häläk bulğan soldatlarnıñ yaqınnarın yuatuğa şähärdäge säwdä-sänäğät oyışmaları matdi yärdäm kürsätte.
Sişämbe könne Qazan däwlät universitetınıñ 200 yıllıq yubileyına bağışlanğan matbuğat oçraşuı buldı. Anda universitetnıñ rektorı Magsüm Säläxov yubileyğa bağışlanğan tözü-tözekländerü eşläre, federal' maqsatlı programmada qaralğan aqçalarğa. tulısınça başqarıluın belderde. Federal' üzäktän birelgän 1 milliard 300 meñ sumğa universitetnıñ töp tarixi binası tulısınça üzgärtep qorılğan anıñ qaraltı-quraları, işek alları tärtipkä salınğan. Jurnalistika häm sotsiologiä fakul'tetları öçen yaña bina tözelgän. Anı tantanalı açu 10 noyäbergä bilgelängän. Bu tantana belän universitetnıñ 200 yıllığına bağışlanğan çaralar başlana disäñ dä bula. Çaralarnıñ iñ tantanalıları 15 noyäberdän başlana häm 3 kön däwam itäçäk. Xalıqara konferensiä häm universitet ğilmi şurasınıñ tantanalı utırışı farazlana. Bu tantanalarğa 600 yaqın şäräfle qunaqlar çaqırılğan. Alar arasında Rusiä prezidentı Vladimir Putin, Rusiä xökümäte räise Mixail Fradkov, Federatsiä şurası Sergey Mironov häm Däwlät Duması räise Sergey Grıyzlov bar ikän. Tantanalar belän Qazan universitetın tözekländerü kiñäytü eşläre tämamlanmıy. Qazannıñ meñ ellığına universitetnıñ torğınlıq yıllarında pıyala häm betonnan salınğan ike biek binası cılıtılaçaq ikän. Şulay uq ximiä fakul'tetı binasın häm tulay toraqlarnı da tözätäçäklär inşalla.
Sişämbe könne Qazannıñ Arça ziratında urnaşqan Yäroslawskix Çudotvorsev xramınnan Qazan üzägendä urnaşqan Petropavlov soborına Qazan İzge Ana ikonasın küçerü yolası ütkärelde. Älege ikonada 20 ğasır başında yuğalğan töp nösxäseneñ küçermäse ikän. Mäğlüm ki Qazan İzge Ana ikonasınıñ Vatikanda saqlanğan tağın ber küçermäse patriarx Aleksey ikençegä 28 avgustta Mäskäwdä tapşırılğan ide. Qazan İzge Ana ikonasınıñ töp nösxäse 1612 yılda Mäskäwne polyaklardan azat itüdä bulışqan digän riwayät bar. Sişämbe könne Qazanda ütkärelgän yola da Mäskäwneñ häm Rusiäneñ polyaklardan azat itelüeneñ çirattağı yıllığına bağışlana ikän.
Şuşı könnärdä Tatarstan xristiannarı tağın ber zur dini yola ütkärdelär. Qazanğa İzrail'dän izge knäginä Yılisawetanıñ izge söyaklären alıp kildelär. Qazanda izge söyäklärne qulda kütärep barıp krestnıy xod yasadılar, berniçä çirkäwdä tön saqlaw yolası ütkärdelär. Knäginä Yılisaweta urıs patşası imperator Aleksandr ikençeneñ bişençe ulınıñ xatını bulğan. Rusiädä izge eşläre belän tanılğan. 1918 yılda bol'şeviklar tarafınnan cäzalap üterelgän. Soñraq izgeläşterelgän, söyäkläre wäsıätendä äytelgänçä İerusalimğa iltep quyılğan. İzge knäginä Yılisawetanıñ izge söyakläre Qazanda 3 kön buldı häm sişämbe kiçendä İjauğa ozotıldı. Rusiä şähärläre buylap ütkärelä torğan bu yolanı Mäskäw Patriarxatı häm Çit illärdäge Urıs Çirkäwe provaslavlarnıñ berläşüe yulında möhim ber etap bulır dip ütkärä ikän. Yunıs Ätnäle.


text:
Takvim
İçindekiler
Etiket arşivi: Siirt ili tarih araştırmaları
tarih araştırmaları
Tarihsel araştırmanın amacı gerçekleri korumak ve yorumlamaktır. Araştırmacı gerçekleri toplar ve daha sonra gerçekleri anlamlı bir düzende özümsemeye çalışır. Araştırmacı ayrıca gerçekleri üçgenlemektedir. Başka bir deyişle, araştırmacı gerçekleri diğer veri kaynaklarını kullanarak doğrulamaya çalışır. Adana ili tarih araştırmaları, Adıyaman ili tarih araştırmaları, Afyonkarahisar ili … Okumaya devam et
Genel kategorisine gönderildi Adana ili tarih araştırmaları, Adıyaman ili tarih araştırmaları, Afyonkarahisar ili tarih araştırmaları, Aksaray ili tarih araştırmaları, Amasya ili tarih araştırmaları, Ankara ili tarih araştırmaları, Antalya ili tarih araştırmaları, Ardahan ili tarih araştırmaları, Artvin ili tarih araştırmaları, Aydın ili tarih araştırmaları, Ağrı ili tarih araştırmaları, Çanakkale ili tarih araştırmaları, Çankırı ili tarih araştırmaları, Çorum ili tarih araştırmaları, Balıkesir ili tarih araştırmaları, Bartın ili tarih araştırmaları, Batman ili tarih araştırmaları, Bayburt ili tarih araştırmaları, Bilecik ili tarih araştırmaları, Bingöl ili tarih araştırmaları, Bitlis ili tarih araştırmaları, Bolu ili tarih araştırmaları, Burdur ili tarih araştırmaları, Bursa ili tarih araştırmaları, Düzce ili tarih araştırmaları, Denizli ili tarih araştırmaları, Diyarbakır ili tarih araştırmaları, Edirne ili tarih araştırmaları, Elazığ ili tarih araştırmaları, Erzincan ili tarih araştırmaları, Erzurum ili tarih araştırmaları, Eskişehir ili tarih araştırmaları, Gaziantep ili tarih araştırmaları, Gümüşhane ili tarih araştırmaları, Giresun ili tarih araştırmaları, Hakkâri ili tarih araştırmaları, Hatay ili tarih araştırmaları, Isparta ili tarih araştırmaları, Iğdır ili tarih araştırmaları, Kahramanmaraş ili tarih araştırmaları, Karabük ili tarih araştırmaları, Karaman ili tarih araştırmaları, Kars ili tarih araştırmaları, Kastamonu ili tarih araştırmaları, Kayseri ili tarih araştırmaları, Kütahya ili tarih araştırmaları, Kilis ili tarih araştırmaları, Kocaeli ili tarih araştırmaları, Konya ili tarih araştırmaları, Kırklareli ili tarih araştırmaları, Kırşehir ili tarih araştırmaları, Kırıkkale ili tarih araştırmaları, Malatya ili tarih araştırmaları, Manisa ili tarih araştırmaları, Mardin ili tarih araştırmaları, Mersin ili tarih araştırmaları, Muş ili tarih araştırmaları, Muğla ili tarih araştırmaları, Nevşehir ili tarih araştırmaları, Niğde ili tarih araştırmaları, Ordu ili tarih araştırmaları, Osmaniye ili tarih araştırmaları, Rize ili tarih araştırmaları, Sakarya ili tarih araştırmaları, Samsun ili tarih araştırmaları, Siirt ili tarih araştırmaları, Sinop ili tarih araştırmaları, Sivas ili tarih araştırmaları, Tekirdağ ili tarih araştırmaları, Tokat ili tarih araştırmaları, Trabzon ili tarih araştırmaları, Tunceli ili tarih araştırmaları, Uşak ili tarih araştırmaları, Van ili tarih araştırmaları, Yalova ili tarih araştırmaları, Yozgat ili tarih araştırmaları, Zonguldak ili tarih araştırmaları, Şanlıurfa ili tarih araştırmaları, Şırnak ili tarih araştırmaları, İstanbul ili tarih araştırmaları, İzmir ili tarih araştırmaları ile etiketlendi Yorum yapın


text:
Kreml tarafından tayinlengen işğal etilgen Qırımnıñ ameldeki yolbaşçısı Sergey Aksönov yarımadada «ukrain diversantlarnıñ» areketlerine «mütenasip cevap» berilecegini vade etti.
«Mahsulatnı hırsızlağan qarğalarnen fermacılar nasıl davranğan olsa, aynı böyle diversantlarğa nisbeten davranmalı: olarnı öldürmek ve sıñır qarşısında asmaq, başqalar avesinden keçsin dep», – dep bildirdi Aksönov, avgust 11-de «Rusiye 24» telekanalına intervyu berip.
Rusiyeli telekanallar uquq qoruyıcılar taqdim etken «ukrain diversantlarnıñ» sanki yaqalanuvını köstergen «operativ videonı» köstere, amma tek bir kişini köstereler, onıñ Zaporojye vilâyeti sakini Yevgeniy Panov olğanını aytalar. Bunen beraber, yaqalanğan kişiniñ beti saqlanılmay.
Bundan da ğayrı, rusiyeli menbalar tarqatqan videoda körüne ki, kamuflâj urbalı rusiyeli uquq qoruyıcılar arqa çantasından granatalar, detonatorlar, trotil, qırmızı bibernen paketler çıqara.
Uquq qoruyıcı organlarındaki menba TASS agentligine bildirdi ki, yaqalanğan «diversantlarnıñ» sayısı – taqiqat sırı ola.
Avgust 10-da, çarşenbe künü Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Ukraina «Qırımda terakt» azırlağanı aqqında rusiyeli FSB-nıñ beyanatına izaat berip, ilân etti ki, Kiyev muzakereler yollarını qıdırmay, amma terrorğa keçe.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Kremlniñ Qırım boyunca qabaatlavlarını «mantıqsız ve utanmazca» dep adlandırdı.
Ukraina Silâlı quvetler Baş ştabında Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ beyanatını red ete.
Ukraina Tışqı işler nazirligi ilân etti ki, Ukrainada Kiyevniñ işğal etilgen Qırımda «terrorizm» ile bağlı olğanı aqqında Rusiyeniñ beyanatlarını takbih eteler, bunıñ Kreml tarafından nevbetteki provokatsiya olğanını aytalar ve bütün bu qabaatlavlarnı delilsiz dep red eteler.


text:
Aqmescit "Hizb ut-Tahrir davası" iştirakçileriniñ ükmüne apellâtsiya şikâyeti 2019 senesi dekabr 24-ünde baqılacaq.
Bu, Qırım advokatlar kollegiyasına yazılğan mektüpniñ cevabından belli oldı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Mektüpte, mahmeke Moskovada, Rusiye Yuqarı mahkemesinde olacaq, dep bildirile.
Daa evel Rostov-na-Donu şeeriniñ Cenübiy bölge arbiy mahkemesi, bu davanıñ iştirakçileri -Teymur Abdullayevni 17 yıllıq apis cezasını, Uzeir Abdullayev 13 yıllıq apis cezasını, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov 12 yıllıq apis cezasını, Rustem İsmailovnı ise 14 yıllıq apis cezasını üküm etti.


text:
Qırımda Aqyarnıñ (Sevastopol) Balıqlava rayonınıñ 17 yaşında sakinini eki adam öldürgeninde şekleyler. Rusiyeniñ Aqyarda Tahqiqat komiteti, oña qarşı Rusiye CK-niñ 105-inci maddesiniñ 2-nci qısmına binaen cinaiy davanı açtı, dep bildire matbuat hızmeti.
“Balıqlava rayonı Tahqiqat komiteti, yanvar 31-inde aqşam qorantasınen qavğa etip, ösmür pıçaq ve baltanen anası ve bitasını öldürgenini tayin etti. Cinayetni yapqanından soñ erkek qaçtı, amma tez arada tutuldı”, - denile beyanatta.
Tahqiqat, cinaiy dava tahqiq etilgence, şübelige sıñırlayıcı tedbirni saylamaq içün mahkeme azırlana. Cinayet işininiñ teşkerüvi devam etmekte.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım ukümeti, Keriç boğazındaki Tuzla belinde bulunğan topraq arsasını qomşu Rusiyeniñ mülkiyetine bermek istey. Munasip buyruqnıñ leyhası yarımadanıñ ukümeti saytında derc etildi.
Vesiqada: «Qırım Cumhuriyeti, Keriç, Tuzla beli adresi boyunca bulunğan, meydanlığı 6580 kvadrat metr ve izin berilgen qullanuv türü naqliyat olğan topraq arsasını Qırım mülkiyetinden federal mülkiyetke bedava alıp berilmesini kerçekleştirmek», – denile.
Qırımnıñ kütleviy haber vastalarınıñ bldirgenine köre, buyruq aprel 17-de Qırım ukümetiniñ oturışuvında baqılacaq.
2017 senesiniñ noyabrinde Keriç köprüniñ qurucıları Tuzla beli ve adasını bir-birine avtoyol aralıqları ile bağladılar.
Tuzla beli bir vaqıtları Taman yarımadasına tam olaraq qavuşa edi, lâkin keçken asırnıñ 1920-nci yıllarında ondan Tuzla adası ayırıldı.
2003 senesinden başlap, Ukraina ile Rusiye arasında, rusiyelilerniñ Taman yarımadası tarafından dambanı qurmaları sebebinden başlağan çatışma neticesinde Ukrainada Tuzla, rejimli zona sayıla edi.
Tuzla etrafındaki çatışma, Tuzla adasınıñ aitligine dair davalar ve Rusiye tarafından Keriç boğazında adağa doğru dambanıñ qurulması sebebinden başlanğan Ukraina ile Rusiye arasındaki munasebelterde bir buhran oldı. Bazı talilcilerniñ fikrine köre, dambanıñ qurulmasından maqsat, Keriç boğazı ve Azav deñiziniñ statusı meselesini çezmek içün Ukrainağa tazyiq etmek edi.


text:
Rusiyeniñ Qırımdaki Taqiqat komitetiniñ baş taqiqat idaresi bildire ki, Qırımda ğayıp olğan insanlarnıñ cinaiy işleri taqiq etile, lâkin bir de bir neticeler aqqında aytmaq ertedir.
Bunı fevral 13-te Qırım Taqiqat komitetiniñ reberi Mihail Nazarov matbuat konferentsiyasında bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Onıñ malümatına köre, «ğayıp olğan vatandaşlar boyunca» 12 cinaiy iş taqiq etilmekte. Onıñ qayd etkenine köre, olardan yalıñız dörtü – qırımtatarıdır.
«Ğayıp olğanlar arasında bütün millet vekilleri bar ve ekseriyeti qırımtatarlar degil», – dep ayttı Nazarov.
Cinaiy işler öldürüv ya da qaçıruv maddeleri boyunca açıldı.
Onıñ qayd etkenine köre, bunıñ kibi işlerniñ müddeti olmaz. «Olarnı noqta qoyulğanına qadar taqiq eteler», – dedi Nazarov.
Keçken sene devamında Qırımda bir qaç qırımtatarı ğayıp oldı: Timur Şaymardanov (mayıs 26-da), Seyran Zinedinov (mayıs 30-da), İslâm Cepparov ve Cavdet İslâmov (sentâbr 27-de), Eskender Apselâmov (oktâbr 3-te).
Qırımnıñ Taqiqat komiteti beş cinaiy işni açtı, lâkin bu adamlarnıñ bulunuv yeri aqqında iç bir malümat yoq.
Keçken seneniñ dekabr ayında qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Avropa parlamentinde Rusiyeniñ Qırım işğali devamında qırımtatar halqınıñ 18 temsilcisi ğayıp olğanını bildirdi.


text:
Qırımda avgust 3-te, çarşenbe künü furtuna havfı ilân etildi. Rusiyege boysunğan Fevqulade vaziyetler nazirliginiñ Qırım idaresiniñ malümatına binaen, yarımadada şiddetli sağanaqlar, boranlı yağmur, burçaq ve şiddetli yel beklenile.
«Qırım gidrometeorologiya ve etraftaki müit nezareti boyunca idaresiniñ malümatına köre, avgust 3-te künniñ ekinci qısmında ve aqşam, avgust 4-te saba ve kündüz Qırımnıñ bazı rayonlarında şiddetli sağanaqlar, boranlı yağmur, burçaq, saniyede 15-20 metr suratınen yel beklenile», – dep aytıla beyanatta.
İşğal etilgen Qırımda şiddetli yağmurlar aman-aman bütün iyün ayı devamında ve iyül başında yağdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye Havfsızlıq Şurasınıñ azaları ile Aqyarda toplaşuv devamında Qırımnıñ havfsızlıq ve qabarcılıq meselelerini muzakere etti.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov bildirgeni kibi, toplaşuvda Rusiye Havfsızlıq Şurasınıñ bütün azaları buluna edi.
«Qırım Cümheriyetiniñ ve Aqyar şeeriniñ havfsızlıq teminlevi ile bağlı sualler muzakere etildi», – dedi Putiniñ matbuat kâtibi.
Dmitriy Peskov şunı da qayd etti ki, şu cümleden «tış havfsızlığı» da muzakere etildi.
Evel, Ukraina çetel işler nazirliginde qayd ettiler ki, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ ve Devlet Duma deputatlarınıñ Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa kelmek niyetleri mümkün olğan bir şey degildir.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, Ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırımda mahküm etilgen ukrain faali Volodımır Baluhnıñ doğğan kününde Kyivdeki Mustaqillik Meydanında Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ faalleri «Volodımır Baluhqa azatlıq!» aktsiyasını keçire.
Qırım.Aqiqat aktsiyanı canlı yayında köstere.
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi ukrain faali Volodımır Baluhnıñ imayesine cezası müddetiniñ ğayrıdan baqıluv muracaatını red etti.
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi 5 yılğa mahküm etilgen Volodımır Baluhnıñ ükmüni qısmen yımşatıp, onı 4 yıl ve 11 ay umumiy rejim koloniyasında qalmasına ve 10 biñ ruble (tahminen 4 biñ ğrıvnâ) para cezasını ödemesine üküm etti. Faal eki cinaiy iş boyunca tevqif etildi.
2018 senesi martnıñ 19-nda Volodımır Baluh açlıqqa başlağan edi. Bir aydan ziyade bir şey aşamağan Baluh Arhiyepiskop Klimentni diñlep, kisel içmege, peksimet aşamağa razı olğan edi.
Daa soñra mahküm etilgen ukrain faali açlıqnı vaqtınca toqtatmağa qarar aldı. Advokatlarnıñ malümatına köre, 200 künden çoq açlıq tutqan Baluhnıñ ülser ve pankreatit şübesi peyda oldı.
FSB, Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Volodımır Baluhnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı. Aq qorçalayıcılarnıñ fikirince, faalni taqip etüv sebebi evinde tiklegen «Sema Yüzü Qaramanları soq., 18» levhası olğan.


text:
Ukrain rejissörı ve aktörı Ahtem Seytablayev «Onıñ yüregi» adlı filmini 2016 senesiniñ iyün ayında çıqarıp başlamağa planlaştıra. Bu aqta o, Qırım.Aqiqat agentligine bildirdi.
«Şimdi azırlıq zamanı. İyün ayında çıqaruv Gürcistan, İsrail ve Ukrainada olıp keçecek», - dep ayttı o. Rejissörnıñ qayd etkenine köre, filmniñ stsenarii azır, oyuncılarnıñ kastingi devam etmekte.
2015 senesiniñ dekabr ayında Seytablayev, «Onıñ yüregi» serlevalı film üzerinde çalışmalar başlağanı aqqında ilân etken edi. Eserniñ süjeti boyunca, vaqialar Qırımda, Ekinci Cian cenki vaqıtında olıp keçe. Film kerçek vaqialar esasında tizilgen. Onıñ baş qaramanı Saide Arifova, natsistler Qırımnı işğal etken vaqıtta yeudi balalarnı ölümden qurtarğan. Filmniñ umumiy büceti 31 million grivnanı teşkil etmekte. Olardan 10 millionını kino boyunca Devlet agentligi berecek, qalğanı - şahsiy paralardır. Eserniñ prodüsserleri olaraq İvanna Dâdüra ve Andrey Yarmaq çıqtılar.


text:
«Kavkaz» kiriş noqtasında paromlı keçitte aydavcılar işğal etilgen Qırımğa barğan paromğa nevbetsiz keçmege istegen Rusiye Devlet Dumasınıñ deputatınıñ maşinasını avdardılar.
Bunı Qırım «Nazirler Şurası»nıñ toplaşuında öz başına tayin etilgen baş nazir Sergey Aksönov bildirdi, – dep haber ete Qırımnıñ öz başına ilân etilgen akimiyetiniñ «ruporı» Krıminform saytı.
Bunı izaatlap, Aksönov adamlarnıñ areketlerini aqladı.
«İç bir vazife ve şeadetnameler işniñ adaletli baqılmasına tesir etemez. Bu adise iş nasıl olmaq kerekligini köstere: yañlaşısıñız – cevap beriñiz», – dedi Aksönov.
Onıñ sözlerine köre, bu ziddiyet Rusiye deputatlarına keçitniñ işini bir tertipke ketirmege siltem bermeli.
«Eñ adaletli mahkeme – vatandaşlar resmiy şahıslarnıñ faaliyetine qıymet kesken vaqıtta ola. Bir kimse riayet etilecek qaidelerni rusça añlamay? İnsanlar anda 40 saatlernen tura, deputatlar federal nazirlikler ile işni de bir tertipke ketirmeli»,– dedi Aksönov.
Belli olğanı kibi, avgust 12 künü Yekâne naqliye müdirliginiñ malümatına köre, «Kavkaz» limanında 1390 maşina tura edi.


text:
Kezlevde TASS agentligi azırlağan «Bizim Qırım» foto sergisi açılacaq.
Sergini oktâbr 18 kününden noyabr 5 kününe qadar seyir etmege mümkün olacaq.
«TASS içün yubiley yılı biz zengin foto arhivimizni numayış etmege isteymiz. Bu cümleden, Qırımda yigirminci asırnıñ başında 2-nci Nikolay ve qorantası akis etilgen resimlerni köstermege niyetlendik. Foto hronikada Ulu Vatan cenki devamında çıqarılğan resimler, cenkten soñ, rusiyelilerniñ sevimli raatlıq mekânı, kinofilmlerniñ çekim meydançığı, kosmonavtlar içün idmanlar yeri ve atta lunohodnıñ sınavsimleri buluna», – dedi TASS-nıñ baş müdiri Sergey Mihaylov.
Sergini endi Moskva, Seligere ve Tavrida yaşlar forumında, Ugliçteki fotoparadta numayış etildi.