text:
Rusiye Qırımğa insanlarnıñ aq-uquqını qorçalamaq içün degil de, SSCB dağılğan soñ, Kremlniñ ambitsiyalarını qanaatlendirmek içün keldi. Kareliya, Abhaziya ve ilhaq etilgen Qırımğa bir baqsañız, Rusiye tarafından işğal etilgen topraqlar harabege çevirilgenini körersiñiz.
Böyle bir beyanatnı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, fevralniñ 16-si Cuma künü telükesizlik boyunca elli dördünci Münich koferensiyası çerçivesindeki «AB ve NATOda mudafaa işbirligi: daa ziyade avropalı, daa da sıq, daa ziyade qabiliyetli?» adlı panel muzakerelerinde bildirdi.
«Rusiye Qırımğa insanlarnıñ aq-uquq ve serbestligini qorçalamağa kelmedi – uquq Rusiye bulunğan er yerde bozula ve bu eñ qaba şekilde qırımtatarlarına qarşı yapıla. Rusiye Donbassnıñ qoşulmasını da istemey – Kreml tarafından bu topraqlarğa yapılğan tecavuz, Ukrainanı zayıflatuv ve stabilsizleştirüv maqsadınen yapıldı», – dedi Poroşenko.
Onıñ sözlerine köre, Rusiye tecavuzına qarşı çıquv «istiqbalge tesir etecek mevcut problemadır».
«Sizler «Rus dünyası» ne olğanını añlamalısıñız. Misaller pek çoq. Başta bir, sabıq Könegsberg ve Münichteki ayat seviyesini bir qıyaslap baqıñız. Ya da 80 yıl evel Rusiye ilhaq etken Kareliya territoriyasını, Fin Kareliyasınen; ya da Ekinci cian cenkinden soñ Moskva zapt etken Kuril adalarını muqayese etiñiz. «Rus dünyası» ile ür dünya arasındaki dağlar qadar farq bar. Efsaneviy Midas çarı toqunğan er şeyini altınğa çevire eken. «Rus dünyası» toqunğan er şeyini harabe ve tüşkünlikke çevire. Abhaziya, Cenübiy Osetiyea, Pridnestrovye, ilhaq etilgen Donbass ve Qırımğa bir baqıñız. Dersiñ ki, «Rus dünyasınıñ» doktrinasına binaen bütün Avropa, aksine degil de, illa ki Kaliningrad ve ilhaq etilgen Donbass kibi körünmeli. Buña imkân bermemelimiz», – denilmekte haberde.
Poroşenkonıñ sözlerine köre, Kremlniñ maqsadı, «Kreml ambitsiyalarınıñ qanaatlendirilmesi ve Putin Sovetler Birligi dağılğanını tasvir etkeni kibi «XX asırnıñ muazzam afeti» içün alınğan intiqamdan ibaret.
Fevralniñ 16-nda Almaniyada fevralniñ 18-ne qadar devam etecek telükesizlik boyunca Münich konferentsiyası başlandı. Dünya devletleriniñ liderleri esasen Ukraina ve Suriye çatişmalarını ve Şimaliy Koreyanıñ ambitsiyalarını muzakere etmege planlaştıra.


c: text/html

text:
Kitap avtorlarınan kitaplar sawǵa etildi
- By ApMaH --
- Thursday, 16 Sep, 2021
Qaraqalpaqstan Respublikası Málimleme kitapxana orayına 2021-jıl 14 sentyabr kúni Tórtkul rayonı málimleme-kitapxana orayınıń fondlardı toltırıw, saqlaw hám olarǵa qayta islew beriw xızmet baslıǵı Munavvara Yusupova óz avtorlıǵındaǵı baspadan shıqqan “Gullayotgan ishq yohud taqdir bitiklari”, “Muborak lahzalar yoxud qirq qiz dovriǵi” atamlarındaǵı, H.Yusupova avtorlıǵındaǵı “Tumaris jasorati”, M.Hamroeva “Hijron sohili”, H.A.Jumaniyozova “Soǵinch daraxti” atamalarındaǵı bir qansha dóretpelerinen ibarat jámi 5 dana ádebiyatlardı kitap oqıwshılar ushın sawǵa sıpatında tapsırdı.
Kitap avtorına xalıqtıń ruwxıy sezimi hám intellektual dárejesin jánede rawajlandırıwda ruwxıy azıq beretuǵın, bilimge bay bolǵan tariyxıy-mádeniy miyrasımızdıń baspa shıǵarmaların toplaw, saqlaw hám ondaǵı bilimlerdi kitap oqıwshılarǵa hám keleshek áwladqa jetkerip beriwde qosqan úlesi ushın Qaraqalpaqstan Respublikası Málimleme kitapxana orayı jámááti hám belsendi kitap oqıwshıları atınan minnetdarshılıǵımızdı bildiremiz.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye Devlet dumasınıñ işğal etilgen Qırım deputatı Ruslan Balbekniñ bildirgenine köre, o, Moskva kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovğa muracaat etip, «qırımtatar halqını ifade etmek içün «qırımtatar» sözüniñ «qoşulıp yazılışını» belgilemesini rica ete.
Bu aqta o, Facebook saifesinde yazdı.
«Eskiden bir çoq kişi halqımıznıñ adını defisnen yaza edi, gizlemeyim, bunıñ yaramay bir manası ya da aqaretlemek istegi yoq, – bir norma yoq edi, der edim. Amma defisnen yazılışı qırımtatarlarnıñ canını ağırta edi», – dep bildirdi Balbek.
Deputatnıñ aytqanına köre, aprelge qadar «qırımtatar» sözüniñ tek qoşulıp yazılışına dair buyruqnı azırlamağa isteyler.
«Soñra Qırım anayasasına deñişme kirsetüv, senet ve diger vesiqalar üzerinde iş olacaq, – amma bu endi yerli iş olacaq. Esas ve strategik qarar alındı!», – dep ayta Balbek.
Aksenov, Devlet duması deputatınıñ muracaatına daa cevap bermedi.
Hatırlatamız, qomşu Rusiyede «qırımtatar» sözü defisnen yazıla, Qırımda işğalden evel, bütün Ukrainada olğanı kibi, qırımtatar halqınıñ adı qoşulıp yazılğan edi.


text:
Gürcistan akimiyeti, memlekette 12 koronavirus adisesi qayd etilgenini bildirdi. Bu malümat Gürcistan ükümetiniñ resmiy haber saytından derc etildi, yaza "Nastayaşçeye vremâ".
Hastalanğanlardan ğayrı, Gürcistanda 140 adam karantinge qoyuldı, daa 42 kişini ekimler statsionarda baqa. Er kesniñ alı qanaatlendirici kibi sayıla.
Belli ki, eki adam İran ziyareti vaqtında, daa yedi adam İtaliya ziyareti vaqtında hastalandı.
Umumen dünyada 100 biñge yaqın adam yoqulandı. 3 biñden ziyade kişi bu hastalıqtan vefat etti.


text:
Qırımda qaza-qorçalayıcı birleşmeler meydanğa ketirilecek. Böyle bir qarar çarşenbe künü, fevral 25-te, Qırım Nazirler Şurasınıñ Or Qapıda keçirilgen toplaşuvında qabul etildi.
Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire ki, bu birleşmeler Qırımda terroristik areketlerniñ aqibetlerini yoq etecek ve cenk areketleri keçirilgende qaza-qorçalayıcı işlerni yapacaq.
Olar yanğınlar ile küreş, radioaktiv, himik, biologik ve diger zeerlenüvge oğrağan rayonlarnıñ tapılması, em de fevqulâde vaziyetlerniñ yoq etilmesinde iştirak etecekler.
Qırım icra akimiyetiniñ organları bunıñ kibi birleşmelerni mahsus azırlanğan hadimlerinden şekillendirecekler.


text:
Qırım ve Aqyarda Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi «qanun qoruyıcı organlarnıñ hadimlerine ücüm etüvnen» şübeli sayılğan 49 yaşındaki Aqmecit sakinine qarşı cinayet davası açılğanı aqqında malümatnı tasdıqladı. Evel, bunı Rusiye FSB-sine atfı etip Rusiye haber vastaları haber etken edi.
İdareniñ bildirgenine köre, erkek «operativ vazifeni» eda etken FSB hadimlerine ateş açqan.
«Bu yılnıñ mayısnıñ 11-nde, Aqmescit sakini, Qırım Cumhuriyeti ve Aqyarda Rusiyeniñ FSB idaresiniñ hadimleri operativ vazifesini eda etkende olarğa tirenip üç hadimge qarşı bir qaç kere ateş açtı. Vatandaşnıñ qanunsız faaliyeti neticesinde FSB idaresiniñ hadimleri zarar körmedi», – dep yazıla Tahqiqat komitetiniñ malümatında.
Qayd etilgenine köre, dava Rusiye Ceza qanunnamesiniñ 317 madesine binaen açılğan. Maddege köre, erkek on eki yıldan yigirmi yılğa qadar ya da ömürlik apis cezasına mahküm etile bile.
Şübeliniñ adı, soyadı ve vaqianıñ diger tafsilâtları belli degil.
Aqmescit civarındaki Dubki mikrorayonında keçirilgen tintüv vaqtında Özbekistan vatandaşı Nabi (Ayub) Rahimov öldürildi.
Refat Çubarov ve Lutfiye Zudiyevanıñ malümatına köre, Rahimovnıñ ömür arqadaşı Sahiba Burhanova ve 15 yaşında oğullarını alâ daa tapıp olamaylar.
«Qomşular ve köydeşler politsiyağa ömür arqadaşı ve 15 yaşında oğulları ğayıp olğanına dair arizalar bere», – dep qayd etti Zudiyeva.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımda keçirilgen tintüv ve tutuvlarnen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı.
Mayısnıñ 11-nde saba faaller Qırımda İçki rayonınıñ Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyünde Ayub Rahimovnıñ evinde keçirilgen tintüv aqqında bildirdi.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Aqmescit civarındaki Dubki köyünde daa bir tintüv başlandı. Tahminlerge köre, anda bu saba İçki rayonı Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyündeki evinde tahqiqat tedbirleri keçirilgenAyub Rahimov buluna bile.
İçki rayonındaki Rusiye İç işler nazirligi bölüginiñ migratsiya meseleleri bölügine alıp ketirilgen Sahiba Burhanovanıñ oğlu 15 yaşında Taqyuddin Yanış Taqıldaki evlerinde tedbirler yekünlendi, dep bildirdi.


text:
İyün 14-te, salı künü Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Qavqaz okrug arbiy mahkemesinde «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanında şeklenilip yaqalanğan Qırım musulmanları işi boyunca nevbetteki toplaşuv başlandı.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına binaen, «sırlı» şaat sorğuğa çekilmeycek. Onıñ yerine diger dört şaat – Şestakov, Ablâzizov, Fettayev ve Setşayev – sorğuğa çekilecek. Olardan tek ekisi mahkeme zalında bulunacaq. Tahminlerge köre, «sırlı» şaat diger toplaşuvda sorğuğa çekilecek.
Mahkemege yaqalanğanlarnıñ adliyecisi Emil Kurbedinov keldi, işke daa bir adliyeci, Ruslan Zeytullayevniñ imayecisi Edem Semedlâyev qoşula.
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Qavqaz okrug arbiy mahkemesi iyün 1-de dört Qırım musulmanı – Ferat Sayfullayev, Nuri (Yuriy) Primov, Rustem Vaitov, Ruslan Zeytullayevge qarşı cinaiy işni baqmağa başladı. Bu toplaşuvda prokuror olarğa qabaatlav neticesini oqudı.
Mayıs 18-de Rostov-na-Donu şeerinde mahkeme toplaşuvı keçirildi, onıñ neticesinde olarnıñ apiste bulunma müddeti oktâbr ayına qadar uzattırıldı. Dört musulman işğal etilgen Qırımdan Rostovğa alıp ketirildi.
Qabaatlanğan Qırım sakinleri 2015 senesi Aqyar şeerinde yaqalandı. Taqiqatnıñ noqta-i nazarına binaen, olar «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ iştirakçileri ola. Aqyar musulmanları yaqalanğanından bir yıl soñra Qırımnıñ cenübiy tarafında da bu kibi vaqia yüz berdi. 2016 senesi fevral 11 ve 12 künleri rusiyeli uquq qoruyıcılar islâm dinini kütkenlerniñ evlerinde tintüv keçirdi ve insanlarnı yaqaladı. Umumen olaraq 14 adam yaqalandı.
«Hizb ut-Tahrir» – halqara islâm siyasiy firqasıdır. Onıñ resmiy maqsadı islâm devletini ve musulman yaşayış tarzını qurmaqtır. Bu teşkilât Rusiye, Qazahistan ve Almaniyada yasaq etildi; Ukraina ve diger memleketlerde onıñ faaliyeti qanun boyunca keçirile bile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımtatarlarnıñ bir çoq nesilinde Rusiye imperiyasını qabul etmeme duyğusı şekillenip kelgen edi. Qabul etmeyüv duyğusı 1783 senesi aprelnin 8-nde(19-nda), imperatriçe Ekinci Yekaterina Qırım hanlığı Rusiye devletine qoşulğanına dair Manifest imzalap, Tavriya vilâyeti teşkil olunğanında başlanğan edi. Böyleliknen imperiye qırımtatar halqını devletçiliginden marum etken edi.
Nevbetteki deşet areket Ekinci cian cenki vaqtında qırımtatarlarnıñ Qırımdan sürgün etilgeni olğan edi. Pek çoq insan telef olğanına ve medeniy miras coyuv havfına altında qalğanına baqmadan, halq esen-aman qaldı, ruhu sınmadı, assimilâtsiya olmadı, ahır soñu ğalebe qazanıp Vatanına avdet etti!
Yarımadağa qaytıp kelgen qırımtatarlar mustaqil Ukraina terkibinde bulunaraq, qomşu imperiya tarafından insaniyetsizce sürgün etilerek, çoq cefa çekken ür ruhqa saip halq içün eñ soñki deşetli ceza olur dep ümüt etken olsa da, afsus ki...
Rusiye ükümeti qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerni abadanlaştırıluvına para ayıraraq «qamçılav» ve «pryaniklernen» birleştirmege ıntıla
Rusiye 2014 senesi Qırımnı işğal eterek, qırımtatar halqınıñ ür inkişaf planını baltalağan olıp çıqtı. Halqnıñ liderleri Qırımdan quvulğan edi. Halqnı temsil etkenmilliy organ olğan Meclis – ekstremistik organ dep tanıldı!
Halqqa has olğan üriyet fikirini ifade etüv teşebbüsleri Qırımnı toldurıp taşırğan rusiyeli telükesizlik hadimleri tarafından bastırılmaqta. Bu arada Rusiye ükümeti qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerni abadanlaştırıluvına para ayıraraq «qamçılav» ve «pryaniknen» birleştirmege ıntıla. Aslında, para muvafaqiyetnen «ğalipler taqımınıñ» ceplerinde «menimsenip alına». Mesele bunen bağlı degil, aksine, qırımtatarlar halqınıñ sadaqağa ihtiyacı yoq, o üriyetke, özüniñ idariy organlarına, til ögrenilmesi ve ana tili qullanılmasına, öz medeniyetine muhtac – yani ilhaqtan evel saip olğan şeylerine muhtac. Şimdi ise – ep yasaq ketirile. Bu şartlar altında nasıl inkişaf etmek mumkün?
Yaqın vaqıtta yahşı bir tanışım Qırımda raatsız olğanı, yüregi sıqqanı ve çıgeri ağırtqanı aqqında aytıp, Ukrainanıñ qıta qısmına ketkeninen, bütün dertler bitkeni aqqında ikâye etip berdi. Meger üriyet duyğusu – bütün dertlerge derman emiş. Zaten diger tanışlarımnıñ ekseriyeti de aynı şekilde, ruhu zaman-zaman, ruhiy ve cismiy küçüni tiklep almaq içün, qıta qısmına barıp kelmekni talap etkenini, işğal altında yaşamaq ise – qırımtatar halqı içün em maneviy, em de cismiy ceetten pek qıyın bir sınav olğanı aqqında aytalar. Qırımtatarlar asırlar boyu aşılanğan holop añına saip degiller, olar içün serbestlık – sade bir ses degil de, er biriniñ içinde yaşağan bir duyğu ve işğalciler onı sıqqan sayın, o insanlarnı cismiy ceetten hasta alğa ğarq ete.
Qırımtatarlar asırlar boyu aşılanğan holop añına saip degiller, olar içün serbestlik – sade bir ses degil de, er biriniñ içinde yaşağan bir duyğu
Qırımtaralar Qırımdan Ukrainanıñ qıta qısmı, Türkiye, Poloniya ve diger devletlerge çıqıp ketkenine –qırımtatar halqınıñ Vatanı büyük bir arbiy bazağa çevirgen işğalcilerden uzaqlaşğanına şaşıp oturmaqnıñ manası yoq. Lâkin epbir, işğalciler qırımtatar halqınıñ serbestlik duyğusını sındırmağa ne qadar areket etse de, onı satın alıp, qaba küçnen özüne boysundırmağa ıntılsa da, iç bir şey yapıp olamay. İşte, qırımtatarlar iç bir şekilde holop olmağa istemey ve olmaz da.
Qomşu Rusiye prezidenti saylâvları neticesini körgen soñ, tap külecegim keldi. Qırımtatarlar sayısı eñ çoq olğan Bağçasaray ve Qarasuvbazar rayonlarında, işğalciler bücet saasında çalışqan qırımtatarlarnıñ belli bir qısmınısaylavlarğa barmağa mecbur etken olsa da, Sobçak Jirinovskiyge köre, ziyade rey toplağan emiş. Çünki yaramaylar arasında bile saylamağa mecbur qalğan qırımtatarlar eñ az zarar berecek demokratik baqışqa saip ve Qırım yarımadasınıñ topraqları işğal etilgen statuslı olğanını tanığan Sobçak içün rey bergenler.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (telüke havfından dolayı muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmay bile.


text:
Qurucılar Keriç köprüniñ birinci yolağında relslerni bağladı, dep bildire “Krımskiy most” haber merkezi.
“Qurucılar, köpürniñ birinci yolağında rels ve şpalalarnı töşemesini bitirdi. Bu yolaqtan poyezdler yarımadadan qıtağa (qomşu Rusiyege - QA) qatnaycaq. Yolaq Keriç boğazınıñ eki yalısından töşele edi: brigadalar eki taraftan biri-birine taba ketip çalışa edi ve kemer çatısı tübünde rastkelişti. Qurulışnıñ baş qısmında “Taman” ve “Keriç” buğumları bağlandı”, - dep bildirdiler haber merkezinde.
Qayd etilgeni kibi, 19 kilometrlik demiryol hattını töşemek içün, 5 biñ tonna rels ve 38 biñ demirbeton şpala qoyulğan edi, qurucılar daa ekinci demiryol yolağında 7 kilometr rels şpala parmaqlığını qoymalı.
Aprelde Keriç köprüniñ qurucıları Qırım yarımadası tarafından köpür keçitiniñ demiryol qısmında rels töşemege başladı, dep bildirilgen edi.
Keriç boğazındaki köpürniñ maşina qısmı yengil maşnalarnıñ keçişine bu sene mayıs ayında açıldı. Oktâbrniñ 1-nde yük maşnalarınıñ areketi açıldı. Köpürniñ demiryol qısmı daa qurulmadı.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Rusiye işğal etken Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurucılığı Kremlniñ halqara uquqqa emiyet bermegeniniñ daa bir delili ola, dep bildirgen edi.
Avropa Birligi ve ABD Rusiye ve işğal altındaki Qırım arasındaki Keriç köprüniñ qısmen açılışını takbih etti. Ukraina tarafı 2014 senesi Qırım ilhaq etilgen soñ Rusiye ile köpür qurucılığı añlaşmasından çıqtı.


text:
Ukrainada bir künde, fevralniñ 19-nda, 6295 yañı COVID-19 hastası (işğal etilgen Qırım ve Aqyar ve Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ ayrı rayonları sayılmay – QA) qayd etildi.
Bu aqta Ukraina sağlıq naziri Maksim Stepanov Facebook saifesinde bildirdi.
Keçken künü 2225 insan hastahanege alındı, 4539 insan tüzeldi, 73 kişi vefat etti, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Fevralniñ 19-nda Ukrainada 61071 test yapıldı.
Bir künde eñ çoq hasta İvano-Frankivsk (738), Vinnıtsâ (554), Çernivtsi (522), Lviv (420) vilâyetlerinde ve Kyivde (415) qayd etildi.
Pandemiya vaqtında Ukrainada aman-aman 1,3 mln insan hastalandı, 1,14 mln yahşı oldı, 25045 kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqmescitte Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri demiryol vokzalındaki sürgünlik qurbanlarınıñ hatıra taşı yanında toplaşqanlardan dağılmalarını rica etti. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Haber etilgenine köre, miting iştirakçilerini «qanunsız açıq tedbir» içün mesüliyet aqqında tenbilediler. Tedbirniñ soñunda faaller ve uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri arasında küçük qavğa çıqtı. Birazdan insanlar ketmege başladı.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, Qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añma kününe bağışlanğan matem tedbiri 1944 senesi insanlarnen tolu vagonlarnıñ çıqqan demiryol vokzalındaki hatıra taşı yanında yekünlendi.
Tahminen 50 insan Lenin bulvarı yanındaki skverden vokzalğa kolonna şeklinde ketti, bir çoqunıñ qolunda milliy timsaller bar edi. Taş yanında toplaşqanlar dua oqudı, sürgünlikni körgen bir qaç insan çekkenlerini ikâye etip, elâk olğanlarnı unutmamağa çağırdı.
Demiryol vokzalındaki hatıra taşına çeçek qoyğan Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ faali Alena Popova Qırım.Aqiqatqa kimligi belli olmağanlar abideden Ukraina bayrağını alıp taşladı, dep bildirdi.
Bugün Aqmescitte qırımtatar sürgünliginiñ 75 yılına bağışlanğan matem tedbiri Rusiye quvetçileriniñ nezareti altında keçirildi.
Mayısnıñ 18-de Ukraina ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını hatırlaylar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Şu künü qırımtatarlar halqınıñ Qırımdan sürgün etilüviniñ qurbanları hatırasına çeşit añma tedbirleri keçirile.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayıs 18 künü Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Qırımnıñ Rusiye memuriyeti yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, yarımadada terror telükesiniñ seviyesi arta. Bunı o, Qırımnıñ terrorizmge qarşı komissiyasınıñ toplaşuvından soñ aydınlattı.
Onıñ aytqanına köre, eñ büyük telüke «Ukraina reberliginiñ regiondaki vaziyetni kerginleştirmek ıntıluvları qala».
«Diversion-terroristik planlarnı yerine ketirmek içün Ukraina mahsus hızmetleriniñ hadimleri qullanıla bile. Şu cümleden, Noman Çelebicihan göñülli batalyonına kirgen qırımlılar ve «Hizb ut-Tahrir» halqara terror teşkilâtınıñ azaları», – dep yazdı Aksenov Facebookta.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı dey ki, yarımadağa «halqara terror gruppalarnıñ erkânında tecribe qazanğan» qırımlılar qayta bile.
«Radikal islâmcı teşkilâtlar, mefküre ve ilimlerniñ tarafdarları ve azalarınıñ faaliyeti telükeli olması mümkün», – dep qayd etti Aksenov.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Ukraina uquq qoruyıcı organları erkânında qırımtatar batalyonını quruv munaqaşası 2016 senesinden berli devam ete. Qırımtatar Milliy Meclisi, bu meselenen bağlı bütün malümat Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve İç işler naziri Arsen Avakovğa berildi, dep qayd etken edi.
Ukraina İç işler nazirligine ait Ukraina Milliy gvardiyası, olarnıñ qurulışında «qırımtatar batalyonınıñ» qurulması aqqında beyanatlar şimdilik qanun seviyesinde tasdıqlanmağan beyanatlar olıp qla, dep qayd etken edi.
«Asker» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonına» arbiy bölük nomerasını bermege talap etken edi.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturası Ukraina vatandaşlarına, ilhaq etilgen Qırımda Rusiye saylavınıñ ötkerilmesinde iştirak etmeleri taqdirinde olarnı Ukraina Cinaiy kodeksiniñ «devletke hiyanet» maddesi boyunca cezalav beklegenini bildire.
Bunı «Qırım.Aqiqat TV» içün bergen izaatta QMC prokurorınıñ muavini Aleksandr Udoviçenko söyledi.
Udoviçenko: «Bu, Ukraina vatandaşı olsa, qabaatı isbatlanğan taqdirde oña, 15 yılğace azatlıqtan marum etüvni közde tutqan devletke hiyanet ve Cinaiy kodeksinde aynı bunıñ kibi cinayet olaraq belgilengen qanunsız olaraq saylavnıñ keçirilmesi içün cezalavlar tayin etile bile», – dep bildirdi.
Prokuraturada, yarımadada saylavnıñ teşkil etilmesi ve keçirilmesinde iştirak etken Rusiye vatandaşları, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ devlette akimiyetni zapt etüv ve Ukrainanıñ topraq bütünligine qarşı areket etüv aqqında maddeleri boyunca taqip etile bileler, dep qayd ettler.
Daa evel QMC prokuraturası Qırım sakinlerini ilhaq etilgen Qırımda qomşu Rusiye prezidenti saylavınıñ teşkil etilmesinde iştirak etmemege davet etti.
QMC prokuraturası, ilhaq etilgen Qırımda Rusiye saylavını teşkil etken saylav komissiyalarınıñ 10 biñ azalarını mesuliyetke çekmek mumkün.
Rusiye prezidentiniñ saylavı 2018 senesi mart 18 kününe – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqınıñ yıllığına tayın etildi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya toplulığını ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidentiniñ kelecekteki saylavı neticelerini tanımamağa davet etti.
Martnıñ 1-nde Yuqarı Rada BMT Telükesizlik şurası ve Baş assambleyası, Avropa Birligi, NATO, halqara teşkilâtlar, çetel parlamentleri ve ükümetlerini ilhaq etilgen Qırım territoriyasında keçirilmesi taqdirde Rusiye prezidenti saylavlarınıñ qanuniyligini tanımamağa davet etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
«Fevral 26 davasınıñ» oturışı dekabr 2-ne avuştırıldı, mahküm etilgenlerden biri Arsen Yunusov hastahanege tüşti. Bunı noyabr 30-da Qırım advokatı Edem Semedlâyev Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Advokatnıñ aytqanına köre, noyabr 28-de ötkerilecek olğan mahkeme oturışı Arsen Yunusovnıñ hastalığından sebep avuştırılğan edi.
«Mahkeme taqiqatqa daa başlamadı, ilk toplaşuv ve muracaatlar oldı. Kelecek toplaşuvda dekabr 2-de zarar körgenlerge ve şaatlar davet etilmeli, olarnı sorğuğa çekecekler. Esnas iştirakçileri toplaşsa, mahkeme taqiqatı başlaycaq. Bir de bir qarar daa olmaycaq. Em prokuratura, em mahkeme şaatlar ve zarar körgenler sorğuğa çekilsin istey, tahminen 80 insan ola», – dep qoştı Smedlâyev.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadada 2014 senesi fevral 26-da Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları mitinginde iştirak etken qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Olarğa qarşı Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ reberiyeti altında «Rus birligi» firqasınıñ faalleri çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bunı Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet Şurası olaraq adlanğan Qırım parlamentiniñ yerli idare organlarınen çalışuv ve memuriy-territorial teşkil etüv boyunca daimiy komissiyasınıñ reisi Nikolay Kolisniçenko bildirdi, haber ete matbuat hızmeti.
«Soñki yılları Ukraina hazine idaresi yerli şuralar tarafından cemiyet ve saylayıcılar içün toplanılğan paralarnı qaytarmağan edi», – dey o.
Bundan sebep o, Qırımnıñ yerli şura reberlerine Ukraina Devlet hazine idaresiniñ esaplarında qalğan sermiyalar esasında peyda olğan borclarnı sayıp çıqmağa avale etti.
«Olarnı Qırım Cumhuriyetiniñ maliye Nazirligine taqdim etmeli. Sermiyalar qaytarılması Rusiye Federatsiyası ile tizilgen añlaşmalarğa köre belgilenecek», – dep qayd etti Kolisniçenko.
Qırımda 300 ziyade yerli şura mevcut.


text:
İyül 28-de Ukraina İçki işler nazirliginde «Rusiye tarafından Qırım işğali devamında belgisiz ğayıp olğanlar ve elâk olğanlar» sergisi açılacaq. Merasim Qırımtatar Resurs Merkezi, Qırımtatar Milliy Meclisi, Ukraina İçki işler nazirligi tarafından Demokratiya içün Avropa Fondunıñ desteginen teşkil etile.
Bu aqta malümat Qırımtatar Resurs Merkeziniñ Facebook saifesinde bildirile.
Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Cepparnıñ keçken afta bildirgenine köre, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda 24 siyasiy mabus, 16 belgisiz ğayıp olğan kişi ve 10 elâk olğan insan oldı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada Ukraina tarafdarları ve qırımtatar faalleri taqip etilip başladı. Bu aqta uquq qoruyıcılar çoq bildirgen edi. Olar Kremlni insan aqları bozuluvını toqtatmağa çağırğan edi. Amma Moskvada ve rusiyeli Qırım ükümeti repressiyalar aqqında malümatnı red ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bağçasarayda 2017 senesi oktâbr 11 sabası bir sıra evlerniñ tintüvinden başlandı. Olarnıñ neticesinde altı qırımtatar: restoran saibi Marlen Asanov, qılavuz Seyran Saliyev, bloger ve fotograf Ernest Ametov, oranjereya saibi ve 13 balanıñ babası Server Zekiryayev, iş adamı Timur İbragimov ve kompyuter mütehassısı Memet Belâlov yaqalandılar. Olarnı episini Rusiye territoriyasında yasaqlanğan ve ekstremistik tanılğan «Hizb ut-Tahrir» siyasiy İslâm teşkilâtına alâqaları olğanında qabaatladılar.
Endi 8 aydan berli olar tahqiqat izolâtorında buluna. 2018 senesi iyün ayınıñ başında tevqifleri eñ az ağustos 9-ğa qadar uzatılğan edi. Qabaatlavları nege esaslana ve tahqiqat nasıl inkişaf ete – bu hususta Qırım.Aqiqat Radiosındaki «Azatlıq aqqı» yayınında Qırım aq-uquq qorçalayıcısı Lilâ Gemeci ile subetleştik.
– 8 ay içinde tevqif etilgenler ile alâqalı nasıl tahqiqat areketleri yapıldı?
Tahqiqat – repressiyalar aletidir, ve yapılğan tahqiqat areketleri vastasınen suniy şekilde «terrorizm» aqqında işler meydanğa ketirile
– Türlü ekspertizalar yapıla, lâkin, teessüf ki, tahqiqat yekünlenmegence biz ekspertizalarnıñ tolu metinlerini elde etip olamaymız. Tahqiqatçınıñ aytqanına köre, şaatlar dep tanıtılğan şahıslar sorğulandı. Büyük ihtimal ile bu, mahkeme davası esnasında gizli şaatlar sıfatında çıqışta bulunacaq kişilerdir. Ondan ğayrı, bu yigitler bulunğan camideki toplaşuvnıñ audi qaydı tetqiq etildi. Bu, bugün yapılğanları aqqında malümimiz olğan tahqiqat areketleridir. Tevqif etilgenlerniñ bazıları psihiatriya hastahanesine yatqızılğan ediler. Tahqiqat daa devam ete, lâkin tecribeden bilgenimiz kibi, tahqiqat – repressiyalar aletidir, ve yapılğan tahqiqat areketleri vastasınen suniy şekilde «terrorizm» aqqında işler meydanğa ketirile.
– Siz aytqan şu audio qayd ne vaqıt yapıldı?
İnsanlarğa fikirlerini ifade etmege bermegenleri ve bildirgen fikirleri içün olardan terrorist yapqanları, yalıñız Qırım ve Rusiyede er angi söz serbestliginiñ olmağanını degil, aynı zamanda bu işlerniñ açıqtan uydurılğan olğanlarını köstere
– Bu audio qayd 2016 senesinde imamnıñ izni ile camide ötkerilgen toplaşuv vaqtında yapılğan edi. Bu, pek çoq insanlar qatılıp yapılğan açıq toplaşuv edi. Anda, tamam camide aytılacaq şey olğan, İslâm aqqında laqırdı ete ediler. Lâkin ekspertiza, bu mevzularnıñ nasıldır ekstremistik ya da terroristik harakterge malik olğanlarını ayta. İnsanlarğa fikirlerini ifade etmege bermegenleri ve bildirgen fikirleri içün olardan terrorist yapqanları, yalıñız Qırım ve Rusiyede er angi söz serbestliginiñ olmağanını degil, aynı zamanda bu işlerniñ açıqtan uydurılğan olğanlarını köstere. Terraktlar olmağan yerde nasıl terroristler aqqında söz yürsetilmek mümkün? Öz dinini ögrengenler terroristmi?
– Psihiatriya ekspertizası – bu standart bir protseduramı? Onıñ tayin etilmesi içün neler sebep oldı?
– Bizim fikrimizce, psihiatriya ekspertizası – daa bir, psihiatriya klinikasına yerleştirüv vastasınen tahqiqat izolâtorında tutulğan insanlarğa tazyiq etüv ve aşalav aletidir. Ruhiy hastalıqları olğan insanlar arasında daimiy bulundıruvnıñ maqsadı, tazyiq etmek, qorquzmaq ve belli bir areket tarzına meyil ettirmektir.
– Ekspertizanıñ özü neden ibaret? Olarğa qarşı nasıl areketler yapıla?
– Bir türlü areketler yapılmay. Ekimler, sıq-sıq vastasız surette cinaiy işke alâqalı sualler soramağa tırışa ve bu, qanunnıñ qaba bir bozuluvıdır. Olarnı közeteler, ve böylelikle ekspertiza tertip etile.
– Advokatlar öz qorçalav yönelişlerini nasıl tayin ete? Şimdi, tahqiqat basamağında nasıl areketler yapıla?
– Tahqiqat basamağında tahqiqatçı ve mahkeme tarafından sıñırlav tedbiriniñ saylanmasına dair çıqarılğan qanunsız qararlarğa qarşı şikâyet bermekten başqa nasıldır areketler yapmaq pek qıyın. Yalıñız cinaiy işniñ materialları ile tanış olmaq içün imkân peyda olğan soñ qorçalav yönelisi tayin etilecek. Teessüf ki, bu, siyasiy motivler ile açılğan ve açıq bir sımarış harakterine malik işler olğanı içün imayeniñ delilleri ne qadar esaslandırılğan olsa olsun, olarnıñ neticeleri standart ola.
– Advokatlar imayeleri altında olğan şahıslarnı tahqiqat izolâtorında sıq-sıq ziyaret etip olalarmı? Sağlıqları ile problemalar ya da diger şikâyetler yoqmı?
– Advokatlar, elbette, olarnı tahqiqat izolâtorında ziyaret ete ve bunı daa sıq yapmağa tırışalar. Lâkin meşğul olğanları sebebinden böyle imkân er vaqıt olmay. Buña rağmen yigitlerniñ keyfi yerinde, olar aqrabalarına yürek bere, advokatlar vastasınen selâmlar ve türlü tileklerini yollaylar. Şimdi olar episi oraza tuta, olar sebatlı ve qaviy ruhlular. Oturışuvlardan birinde, sıñırlav tedbirleri nevbetteki kere uzatılğan soñ Seyran ve diger yigitler mahkeme binasından çıqarılğanda, Seyran: biz tezden körüşecekmiz, dedi. Ve men, tezden öyle de olacağına, bütün siyasiy motivler boyunca açılğan işler mantıqiy yekünlerine irişecek ve er kes azat etilecegine ümüt etem.
– 2018 senesi mayıs 21-de daa eki qırımtatar – Server Mustafayev ve Edem Smailov yaqalandılar. Daa soñra Mustafayevniñ advokatı Sergey Legostov, olarnıñ işleri artıq mevcut olğan dosyege – ekinci Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi» adınen bilingen cinaiy işke qoşuldı. Bu nasıl oldı ve tahqiqatçılar bu eki işni birleştirgende nege esaslandı, daa tafsilâtlı añlatıp olursızmı?
– Altı kişiden ibaret birinci gruppa, camide pek çoq kişi olğan bir toplaşuvda iştirak içün apis etildi. İşte, Server Mustafayev ve Edem Smailov da o künü o camide ediler. Olar subet esnasında izaat bere edi, ve bu, olarnıñ tevqif etilmesi içün sebep oldı. Olarnıñ işi «Bağçasaray altılığı»nıñ işinen birleştirildi – şimdi bu, sekiz kişiden ibaret eñ büyük gruppadır.
– Siz, camide çoq kişi olğanını aytqan ediñiz, demek ki, diger insanlar da tanılmaq ve gruppağa yañı adamlar qoşulmaq mümkün, öylemi?
– Tamam öyle, camide yüzge yaqın kişi buluna edi, diger şahıslar da tanılmaq mümkün. İlk nevbette, subette faal surette iştirak etken, izaat bergen ya da sual sorağanlarnı tanıycaqlar.
– Bu müddet içinde esas gruppağa qorantaları ile körüşmege izin berilgen edimi?
– Yoq, iç bir körüşüv içün izin berilmedi. Bütün qadınları bekley, körüşeceklerine ümüt ete, arizalar yaza, red cevaplarını ala, bu redlerge şikâyet yazalar, lâkin bunıñ iç bir müsbet neticesi olmay.
– Bundan evelki işlerniñ tecribesine köre, birinci körüşüvni ne qadar beklemek kerek?
– Buña köre, olar birinci körüşüvni eñ azından bir yıl, kimerde ise, «Yalta gruppası»nda olğanı kibi, ondan da ziyade beklemek mecbur olalar.
Bu mevzuğa dair: «Üküm yaznıñ soñuna qadar çıqarılacaq»: «Yalta altılığı»nıñ işi nasıl ileriley
– Mahkeme oturışuvları qapalı rejimde keçe, lâkin mahkemeler yanında ep bir er sefer çoq insan toplana. Böyle qol tutuv ne derecede emiyetli?
Bu insanlarnıñ belâsı, bütün halqnıñ belâsı oldı
– Aqiqaten, qanun bozularaq oturışuvlar qapalı rejimde keçe. Aynı zamanda em Rusiyedeki, em de halqara qanunlar boyunca iç olmadı ükümniñ ilân etilmesi açıq rejimde yapılmaq kerek. Mahkemeler buña faal surette emiyet bermey. Advokatlar buña qarşı şikâyet bermege tırışa, amma neticesiz. Lâkin mahkemeler yanına o qadar çoq insannıñ kelmesi, halqnıñ yurtdaşları ile birdemlikte olğanını, olarda öz qaramanlarını körgenini ve belâları ile qarşı-qarşığa qaldırmağanlarını köstere. Bu insanlarnıñ belâsı, bütün halqnıñ belâsı oldı. Bu qol tutuv pek müim, çünki yigitler onı is ete, olar, olarnı maşinadan mahkeme binasına alıp ketkende ve ondan çıqarğanda ve atta mahkeme binasında, tışarıdaki insanlarnıñ olarğa qıçırğan sözlerini eşitkende, onı köreler.
Malümatname: 2017 senesiniñ oktâbrinde Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakinini yaqaladı.Bular – Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametov. FSB olarnı Rusiye ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
2018 senesi mayıs 21-de Qırımda «Qırım birdemligi»niñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatar, musulman Edem Smailov yaqalandı. Olarğa qarşı qabaatlavlarnı Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi»ne qoştılar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesi, dep köstereler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
İran AQŞ ilçelege basqını köneñ bäyräm itä
Bügen İranlılar, Dönya İmperializmına qarşı Milli köräş bäyräme belän bergä AQŞ ilçelege basqınınıñ 28 yıllığın bäyräm itä. Monnan 28 yıl alda, 1979nçı yılnıñ Noyabrında, Waşiñtonnın sörgen belän quılğan İran Şahınıñ AQŞta däwalanuına röxsät itüennän soñ, İranlı studentlar AQŞnıñ Tährandağı ilçelegen basıp alğan ide. 53 Amerikan diplomatı häm saqçıları 444 kön buyına qulda totıldı. Bu waqiyğadañ soñ ike il arasında kiyerenkelek qabınıp kitte. Amerika İrannı Terorçılıqqa yärdäm itü häm Atom qoralı citeşterü niäte buluı belän ğayeple başladı. Tähran isä moña qarşı, AQŞnı “İñ zur Şaytan” bularaq yörtä başladı häm anı İslam häm möselman döşmanı bularaq atadı.


text:
Rusiyede apiske alınğan ukrain arbiyi Nadejda Savçenkoğa halqara qoltutuv internet aktsiyası yanvar 5-te başlana. Onıñ teşebbüsçileri #FreeSavchenko hashtag ile Nadejda Savçenko aqqında malümatnı, foto ve videolarnı çeşit tilde tarqatmağa çağıralar, dep haber ete Radio Svoboda.
Bazarertesi künü ukrain arbiy uçucısı ilân etken açlıqnıñ 22-nci künüdir.
Dekabr 22-de Moskva şeer mahkemesi Nadejda Savçenkonıñ apis müddetini 2015 senesi fevral 13-ne qadar arttırmaq qararını doğru olaraq tanıdı. Böylece, mahkeme Savçenkonı azat etmege talap etken imaye şikâyetini red etti.
Rusiye akimiyeti Savçenkonıñ eki Rusiye jurnalisti İgor Kornelük ve Anton Voloşinniñ ölümine alâqası bar olğanını ayta. Ukrain arbiy hızmetçisi bunı red ete.
Nadejda Savçenkonıñ adliyecileri Rusiye jurnalistleri minaatıcınıñ ateşi altına tüşken vaqıtta Savçenko separatistlerniñ esirliginde bulunğanını tasdıqlağan vesiqalarnı keçken afta berdiler.
Dekabr 15-te ukrain uçucısı oña tibbiy yardım kösterilmegenine qarşı narazılıq bildirmek içün açlıqnı ilân etti.


text:
Ğarp ve Ukraina Qırım oğrunda küreşke devam etecek, amma bu küreş yuridik alanında olacaqtır.
Bunı «1+1» efirinde Ukraina tış işler nazirligi temsilcisi Yevgen Perebiynis bildirdi.
«Qırımnı kimse iç bir zaman unutmadı ve unutmaz – ve şimdi beyannamede Ukrainaniñ topraq bütünligi aqqında yazılğanı ğarp ve Ukraina Qırım oğrunda küreşine devam etecegini tasdiqladı, amma bu küreş Donbasstaki küreşten farqlı olacaq. Mında yuridik, uquqiy mehanizmleri işletilecek, şunıñ içün daa da çoq vaqıt kerek olur», – dedi Perebiynis.
Onıñ sözlerine köre, Qırım küreşine Ukraina islâatları yardım etmeli.
«Ukraina Avropa birligine yaqınca olsa, Qırım suali daa da qolay çezilir», – dedi Perebiynis.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Sentâbr 5-te, bazarertesi künü Aqmescit ava limanında Moskvağa eki uçaq seferi, ve Voronej, Kursk ve Mineralnıye Vodı şeerlerine seferler lâğu etildi. Bu aqta ava limanı saytındaki online tablosında bildirile.
Uçaq seferleriniñ lâğu etilmesi sebepleri bildirilmey.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Aqmescit ava limanı tek rusiyeli ava şirketlerinen çalışa ve halqara seferler içün qapalı. Bu yerde kütleviy şekilde seferlerniñ lâğu etilmesi iyün ayı ortasından başlandı, bunıñ tehnikiy problemalarnen bağlı olğanını aytalar.
Aqyarnıñ vaqtınca tayinlengen yolbaşçısı Dmitriy Ovsânnikov bildirdi ki, Aqmescit ava limanı imkânlarnıñ sıñırında çalışa ve bu Rusiyenen ava seferlerini telüke astına qoya.
2014 senesi mart ayında yarımada Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, Qırım ava limanları Ukraina ükümetiniñ qararınen qapatıldı. O yerge ve o yerden er angi uçuşlar Ukraina qanunlarını ve halqara qaidelerni boza, bunıñ içün ava şirketleri Ukraina ve İKAO tarafından halqara sanktsiyalarğa oğray bile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İstanbul merkezindeki Taksim meydanında bir qaç biñ polis hadimi buluna. Yerli kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, şeerde 25 biñ polis hadimi buluna, suv taşıcı maşinalar ve zırhlı maşinalar celp etildi.
Turkiye baş naziri Recep Tayip Erdoğan gençlerni keçken seneniñ adise-vaqialar yıllığını qayd etmek çağıruvlarına qulaq asmamağa çağırdı.
Keçken sene İstanbulnıñ Gezi bağçasında tereklerniñ kesip atmasına qarşı narazılıq aktsiyaları kütleviy numayışlarğa çevirildi. Havfsızlıq quvetleri olarnı sert bir şekilde dağıttılar. Çatışmalarda bir qaç insan elâk oldı, biñlernen adam yaralandı.
Gezi bağçasını qoruv narazılıqlarınıñ teşkilâtçıları bugün İstanbulda numayış ötkerilmesine çağırdılar. Berilgen malümatqa köre, numayışlar Turkiyeniñ diger şeerleri, şu cümleden Ankara, İzmir ve Antalyada keçirilecek.


text:
Qarasuvbazar civarında Sarı-Su qasabasında tutıp esir alınğan qırımtatarlardan biriniñ babası Abdureşit Cepparov Qırımnıñ öz başına ilân etilgen «baş naziri» Sergey Aksönov ile körüşmek içün Aqmescitke yol aldı.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, böyle bir qarar esir alınğan balalarnıñ evi yanında toplaşqan qırımtatar areketiniñ veteranları ile körüşüvde Cepparov tarafından qabul etildi.
Toplaşuv vaqtında yerli imam gençlerniñ tez-tez evge keri qaytması ve sağlıqları içün dua oqudı.
Hatırlatamız, bugün Qarasuvbazar civarındaki Sarı-Su qasabasında esir alınğan qırımtatarlarnıñ evi yanında tahminen 50 insan toplaştı. Olarnıñ arasında yerli meclis reisi Mustafa Asaba ve Qarasuvbazar şeer reisi Albert Kangiyev bar ediler.
Abdureşit Cepparovnıñ aytqanına köre, Qırım parlamentiniñ spiker muavini Remzi İlyasov bu vaqia taqiqatını şahsen ögrenecegini bildirdi.
Ceparovnıñ malümatına köre, vaqia künü «politsiya» evdeki bilgisayar sistem blokunı ve tiş fırçılarını alıp ketti. Uquq qoruyıcılarnıñ bildirgenine köre, böyle etip DNK teşkerüvini keçirmege mümkün olacaq.
Bundan eve Abdureşit Cepparov soy-soplarnı saba qaytaracaqlarını bildirgen edi.
«Şimdilik bir şey belli degil. Sessizlik. Ancaq tünevin aqşam üstü telefon etip, sabağa qadar olar olacağını ayttılar, lâkin saat 11 oldı ve bir şey yoq, – dep ayttı esir alınğan oğlanlarnıñ soyu. – Hızmetler ve Nazirler Şurası da sabağa qadar bir şey belli olacaq, dep aytqan ediler. Anda tanışlarımız çalışa, olar da sabağa qadar beklenile, dep bildirdiler, lâkin üyle vaqıtı yaqınlaşa ve bir şey yoq».
Qırım.Aqiqat bergen malümatqa köre, Qarasuvbazar civarında belgisiz şahıslar eki genç qırımtatarını maşinağa oturtıp, belgisiz bir yerge alıp kettiler.
Bu aqqında gençlerden biriniñ babası Abdureşit Cepparov bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, vaqia bugün saat 19.00 Sarı-Su mikrorayonında olıp keçti.
Cepparov birden Qarasuvbaza boyunca politsiya ve FSB bölügine muracaat etti, amma anda bundan haberleri olmağanlarını bildirdiler.
Eki genç qırımtatarını tutıp esir alıp, oturtqan maşina mavı tüste Volkswagen Transporter, qayd etüv işareti 755, 82-nci regionğa ait.


text:
Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya yarımadağa qıtaiy Ukrainadan elektrikniñ berilmesi toqtatılğanından sebep peyda olğan çoq millionlı ziyan olğanı aqqında bildire.
«Millionlar, belki de, milliardlar, şimdi millionlar. Bu raqam er kün tüzetile. Biz ziyannı cumhuriyetniñ bütün müessiselerinden soraştıramız. Qırımda bundan evel yahşı çalışqan er şey toqtaldı», – dedi jurnalistlerge Poklonskaya.
Aytqanı kibi, ziyan tek raqamlarda baqılmay, bu vaziyet «qırımlılarnıñ yaşayışına telüke yarattı.
«Bir şeyni qaçırmamız ve unutmamız. Er şeyni ğayrıdan teşkerermiz ve sayarmız, esası, qabaatlı şahıslarnıñ bu ziyannı tazmin etmek içün mülkiyeti yetmeli», – dey Poklonskaya.
Yaqında Qırım qamaçavı ştabınıñ reberi Lenur İslâmov ştab «Ukrenergo»ğa «Kahovka-Titan» elektrik yolağını Qırımğa ceryannı bermek içün tamamınen azırlamağa ruhset bergenini bildirdi. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Refat Çubarovnıñ sözlerine köre, faaller tamirlengen elektrik yolağını qullanmağa fırsat berirler. Dekabr 7 künü «Pravıy sektor» ve «Aydar» temsilcileri bunıñ ile razı olmağanlarını ve aktsiyada artıq iştirak etmeycegini bildirdiler.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım qamaçavı teşebbüsçileri dekabr 6 künü qıtaiy Ukrainadan yarımadağa elektrikniñ bir yolaq vastası ile berile bilecegi aqqında bildirgen ediler. Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko tasdiqladı.


text:
Qırımtatar faaliyetçisi, bloger Nariman Memedeminovnıñ işi boyunca tahqiqat, onda Ukraina vatandaşlığı olğanını tanımaq istemedi. Qırım.Aqiqat muhbiri, bu, mayıs 22-de Rusiyege tabi Qırım Yuqarı mahkemesiniñ oturışuvı esnasında belli oldı, dep bildire.
Mahkeme, advokat Emil Kurbedinovnıñ apellâtsion şikâyetini red etti. Onda o, tahqiqatnıñ, imayesi altında olğan şahısnıñ anketa malümatlarına onda Ukraina vatandaşlığınıñ olğanını kirsetmekni red etkenini qayd etti.
Advokat: «Biz Kiyevskiy rayon mahkemesine FSB tahqiqatçısı Aleksandr Parşutinniñ areketlerine qarşı şikâyet berdik. O, Nariman Memedeminovda Ukraina vatandaşlığınıñ olğanına dair anketa malümatlarını işke kirsetmek istemedi. Kiyevskiy rayon mahkemesi, şikâyetimiz printsipial ceetten baqılmağa tabi degil, dep qarar berdi. Bugün Yuqarı mahkeme bu qanunsızlıqnı öz qararı ile tasdiqladı. Men, bu printsipiallik neden ibaret olğanını añlamayım. Bu, menim tarafımdan qorçalanğan şahıslarda Ukraina vatandaşlığınıñ olğanını tanımağa istemegen birinci tahqiqatçı degil», – dep qayd etti.
Nariman Memedeminov advokatnıñ şikâyetine qol tuttı ve tahqiqatçınıñ areketlerine absurd, dedi. O: «Bu, babamnıñ adını ya da soyadımnı nazar-itibarğa almamaqnen aynıdır», – dep ilâve etti.
Prokuror mahkemeniñ oturışuvında şikâyetniñ qanaatlendirilmesine qarşı itiraz bildire edi ve «tek bir Rusiye vatandaşlığınıñ olması, adliyege irişüvni sıñırlamay», dedi.
Rusiyeniñ kontroli altında olğan Aqmescitniñ Kiyevskiy rayon mahkemesi qırımtatar faaliyetçisi, vatandaş jurnalisti Nariman Memedeminovğa tevqifni dört ayğa uzattı. Memedeminov tahqiqat izolâtorında ağustos 15-ke qadar qalacaq.
Mart 22-de Rusiyeniñ telükesizlik ve polis hadimleri Bağçasaray rayonında Nariman Memedeminovnıñ evini tinttiler. Bundan soñ faaliyetçi Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine sorğuğa alıp ketildi. Mart 23-te mahkeme Memedeminovnı mayıs 16-ğa qadar tevqif etti.
Mart 23-te QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun buzuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina jurnalistleriniñ milliy birligi (UJMB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve kenişletmek aqqınıñ bozuluvı» dedi.
Ukraina TİNi vatandaş faaliyetçisiniñ yaqalanmasını taqbih etip, ilhaq etilgen Qırımdaki Rusiye ukümetinden Nariman Memedeminovnıñ azat etilemsini talap ete.


text:
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya bildirgeni kibi, aprelniñ 22-sinde qayd etilgen 5 yañı koronavirus hastasından ekisi - Moskovadan kelgen adamlar.
"Eki adise - Saq ve Qırım rayonlarında - Moskovadan kelgen adamlardır. Olarnıñ keskin respirator virus infektsiyası qayd etildi ve buyruğıma köre, olar koronaviris infektsiyasına teşkerilmeli edi. Olarnı hastahanege qoydılar, yaqın alâqada olğan şahıslarnı observatorğa yolladılar", - aytıp berdi Penkovskaya.
O qayd etti ki, hastalarnıñ alâqa dairesini alâ daa tayinlene.
Daa evel Rusiye nezaretindeki Qırım başı Sergey Aksönov haber etkeni kibi, tünevin ves yañı koronavirus hastalığı adisesi qayd etildi.
Böylece, Qırımda 51 tasdıqlanğan COVID-19 adisesi bar. Aqyarda - 18.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
«Zima, uhodi!» ve «Deti-404» filmleriniñ müellifdeşlerinden biri kinorejissör Askold Kurov prodüserler Maks Tuula, Mariya Gavrilova ve Olga Jurjenko ile beraber Qırımda bir yıl evelsi FSB hadimleri tarafından teraktlarnıñ teşkil etilmesinde şeklenip yaqalanğan «Oleg Sentsovnı azat etmek» vesiqalı leyhağa başladılar.
Bunı «Otkrıtaya Rossiya» cemaat teşkilâtınıñ saytında bildireler.
Askold Kurov 2014 senesi mayıs ayınıñ vaqialarını canlandırmağa tırışıp, Sentsovnıñ Qırımda yaqalanması ile vesiqalı film-taqiqatını çıqara.
«Oleg Sentsovnı azat etmek» leyhası çerçivesinde bütün dünyadan ukrain rejissörine qoltutqan kinematografistler ile videointervyü keçirilecektir.
Teşkilâtnıñ malümatına köre, Avropa konorejissörları – Kşiştof Zanussi, Agneşka Holland, Rusiye kinorejissörları – Pavel Bardin, Marina Razbejkina, Boris Hlebnikov ile bir qaç intervyü yapıldı. Ağa-qardaş Mihalkovlar, Pavel Lungin ve digerleri ile intervyü keçirilmesi planlaştırıla.
İntervyü yalıñız internette degil, halqara kinofestivallerde de kösterilmekte – misal olaraq, Kiyevde DocuDays UA, Londrada OpenDocs ve Wiesbadendeki goEast festivaliniñ açılışında. Leyha müellifleri bu levhalar ve azır olğan film Oleg Sentsovğa azatlıqqa çıqmağa yardım eteceklerine ümüt eteler.
«Otkrıtaya Rossiya» Kşiştof Zanussiniñ çıqışı ile Oleg Sentsovğa qoltutuv levhasını derc etti.
Oleg Sentsov 2014 senesi mayıs ayında Rusiye FSB hadimleri tarafından Qırımda yaqalanğan edi. Onı Aqmescit, Yalta ve Aqyarda teraktlarnıñ azırlanmasında qabaatlaylar. Sentsovnıñ adliyecisi SİZOda onı çekiştirgenlerini bildirgen edi. Rejissör qabaatını red ete. Bundan ğayrı, bu iş boyunca daa üç kişi yaqalandı.
Aprel 16-da taqiqat ukrain rejissörini «silânı qanunsız tutuvda» da qabaatladı.
Moskvanıñ Lefortovo mahkemesi ukrain rejissöri Oleg Sentsovnıñ apis müddetini mayıs 11-ge qadar arttırdı.
Sentsovnıñ bir çoq işdeşi ve uquq qorçalayıcılar onı siyasiy mabus olaraq tanıp, onı azat etmege çağıralar. Olarnıñ fikirince, Sentsovğa qarşı qabaat sahte ola. Sentsov – Euromaydannıñ faal iştirakçisidir.


text:
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi fevralniñ 8-nde Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davası» dört mabüsiniñ nezaret altında qaluv müddetini aprelniñ 9-na qadar uzattı. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsini Facebook saifesinde haber ete.
«Mahkeme oturışuvları bitti. Server Zekeryayev, Marlen Asanov, Memet Belâlov ve Seyran Saliyevniñ apiste qaluv müddeti 2019 senesi aprelniñ 9-na qadar uzatıldı», – dep aytıla haberde.
Faallerniñ bildirgenine köre, mahkeme qapalı şekilde keçirildi.
«Dindaşlarına qoltutmaq içün mahkeme binasına kelgenlerniñ yanına politsiya hadimi çıqtı. «Başlığıñız kim» dep sorağanda «Bizde başlıq yoq» cevabını aldı, hadim mahkeme azbarını terk etmege rica etti, çünki mahkeme oturışuvları qapalı şekilde keçirilecek eken. Mahkeme binasına mahkümlerniñ tuvğanları bile kirsetilmedi», – dep bildire faaller.
2017 senesi oktâbrniñ 12-nde Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Moskvadaki aq-uquq qorçalayıcı teşkilâtları, Moskvada 2014 senesiniñ iyüninde ğayıp olğan Qırım sakini Eskender İbraimovnıñ izlerini tapmadılar.
Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
«Grajdanskoye sodeystviye» («Vatandaşlar qol tutuvı») komitetiniñ vekili Yelena Burtina: «Cevap aldıq… Polis tarafından yaqalanmadı, tedaviylev muessiselerine ketirilmedi. Bizge Kiyevskiy vokzalındaki polisniñ yolaq bölügine muracaat etmege tevsiye ettiler. Biz anda muracaat ettik, lâkin cevabı daa kelmedi», – dedi.
Moskvadaki «Merkeziy Asiyanıñ siyasiy muacirleri cemiyeti»niñ prezidenti Bahrom Hamroyev de İbraimovnıñ ğayıp oluvı munasebeti ile Moskva prokuraturasına malümat talabı ile muracaat etti.
Hamroyev: «Teşkerüv yapıla, degen cevap keldi. Bundan soñ yazışma toqtatıldı», – dep añlattı.
O, İbraimovnı mahsus hizmetler alıp qaçtı, ve şimdi o, «gizli apishaneler»den birisinde buluna, dep tahmin etti.
Aq-uquq qorçalayıcısı: «Umüt etemiz ki, o sağ. Lâkin nasıl alda bulunğanı… İhtimal ki, böyle apishanelerde bulunğanlar arasında kimse eziyetsiz qalmay», – dedi.
Aqmescit sakini Eskender İbraimov, yarımada Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ çoqqa barmadan apayınen beraber Qırımnı terk etti. Vinnitsa vilâyetinde yaşadı, soñ Vinnitsağa köçti. 2014 senesiniñ iyüninde İbraimov, iş ortağı ile körüşmek içün «Lviv-Moskva» treni ile Moskvağa ketti. Rusiye-Ukraina sıñırını keçken soñ onıñnen telefon bağı üzüldi, ve ondan soñ bulunğan yeri belli degil. İbraimovnıñ apayı ve anası, onıñ ğayıp olğanı aqqında arizalar ile Ukraina ve Rusiye uquqqoruyıcı organlarına muracaat etti.


text:
Aqmescit civarında keçirilgen tintüvden soñ Rusiye quvetçileri yerli sakin, «narazılıq meydanınıñ» iştirakçisi Dilâver Alimovnı sorğuğa alıp ketti.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber ete. Tahqiqat tedbirleri saba saat 6-larda başlandı. Tintüv yekünlendi.
Aprelniñ 25-nde Aqmescit civarındaki Bötke (Dubki) köyünde yerli sakin, «narazılıq meydanınıñ» iştirakçisi Dilâver Alimovnıñ evinde tintüv keçirildi.
Tintüvnen bağlı diger tafsilâtlar daa belli degil. Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa. Rusiye quvetçileri tintüvlerni izaatlamay.
İlhaq etilgen Qırımnıñ Rusiye akimiyeti qırımtatarlarnıñ evleri turğan topraq damartılarını sata. Qurucılıq şirketleri satın alğan topraqlarda qora qoya, yerli sakinler ise buña qarşı narazılıq bildire.
Qırımtatarlar ev qurğan «Strelkovaya» narazılıq meydanında» «Krımskaya roza» adlı 9 biñ kişilik yañı rayonnı qurmağa azırlanalar. Mesken evlerden ğayrı, mektep, bala bağçaları, sport kompleksleri ve tükânlarnı qurmağa planlaştırıla.


text:
Qırım işğal etilgeninen yigirmige yaqın insan ğayıp oldı ve olarnıñ sayısı ep arta. Ekseriyeti – qırımtatarlar, dep bildirdi qırımtatar halqı lideri Mustafa Cemilev.
Bundan da ğayrı, repressiya ve sıqıştıruvlar, binalarnıñ tintüvi adiseleri ve qanunsız mitingler içün para cöremeler ep arta. Cemilev, rusiyeli akimiyetniñ red etkenine baqmadan, qırımtatarlarnı ğayrıdan sürgün etmeleri mümkünliginden saqına.
Qırımtatarlarnıñ kütleviy sürgünligi telükesi bar ve «rusiyeli, Qırım akimiyetiniñ zıt bildirmelerine baqmadan, daa çoq kerçekke oşay». Bu kibi fikirni Ukraina halq vekili, Ukraina Prezidenti yanında qırımtatar halqı işleri boyunca vekili, Meclisniñ birinci reisi Mustafa Cemilev bildirdi.
«Rusiyeli akimiyet şimdi ealini cedvelge almağa istey – bu ise, kütleviy sürgünlik olmasa da, qırımtatar halqı ekseriyetiniñ sürgünligi olması mümkün», – dep añlattı Cemilev.
Onıñ sözlerine köre, Qırımda işğal etici akimiyetke qol tutmağan adamlarnıñ ğayıp oluvı ve ölmesi ğayet raatsızlay. Cemilev qayd etkeni kibi, Qırım işğal etilgeninen, 18 adam ğayıp oldı, olarnıñ ekseriyeti qırımtatarlardır.
«Künlerde 23 yaşlı qırımtatarı ğayıp oldı. FSB (FHH) bu vaqianen bağlı olmağanını bildire. Qarasuvbazarda eki adamnı yaqalap, maşinağa oturtıp alıp kettiler. Bunı körgen, nomerlerni yazıp qaldırğan şaatlar bar. Bunı «imayeciler» yapqanlar. Olarnıñ arasında cinayetçiler, Ukraina havfsızlıq hızmeti, Devlet Havfsızlığı Komitetiniñ sabıq hadimleri, kazaklar bar. Olar sımarış ile bütün pis işlerni becereler. Mart 15 künü ceseti tapılğan Reşat Ametovnıñ öldürüvi da şu cümleden», – dey milliy lider.
Cemilev: adamlarnı qorquzalar, tinteler, para cöremesine oğratalar
Cemilev qayd etkeni kibi, işğal etici ve yerli akimiyet başqa fikirde olğanlarnı ep sıqıştıra: qanunsız mitinglerge toplaşqanlar dep, para cöremesine oğrata, cemi olaraq cöreme – bir qaç million rubleni teşkil ete. Bundan da ğayrı, soñki aftalar içinde 40 qırımlınıñ evinde tintüvler ötkerdiler.
«Resmiy olaraq yasaqlanğan kitaplarnı ve silânı qıdırıp yüreler. Sovetler devirine ait terminler canlana. Şu «yasaq cedvelde» tahminen 2600 kitap kire. Bu kibi areketler ile qırımtatarlarnı qorquzıp, başqa fikirde olğanlarnen küreşeler. Bütün tintüvlerni qaba şekilde, küç qullanıp ötkereler», – dey lider.
Cemilevniñ fikirince, terror yapıp, insanlar arasında qorqu saçmağa isteyler. Cemilev qayd etkeni kibi, «işğalni qabul etmeyip, oña qarşılıq köstermege azır olğan – Meclis ve qırımtatar halqı vekilleri» esasen qurbanlar sırasına kireler.
İşğalniñ qurbanları meseleni aydınlatmağa qorqalar – uquq qorçalayıcı
Ğayıp olğanlarnıñ ya da öldürgenlerniñ soyları diqqat çekmege qorqalar – qabaatlılarnı öz küçünen qıdıralar. Bunın Qırım.Aqiqatqa uquq qorçalayıcı Aleksandra Dvoretskaya bildirdi.
«Qırımlılar bazıda yardım içün ricada bulunalar. Amma, mesele şunda ki, ukrain qorçalayıcı organları işğal etilgen yarımadada olarğa iç bir türlü yardım kösterip olamaylar. Elbette, işğal etilgen territoriyada rusiyeli qanunlar çalışqanı belli. Grajdanlıq ve siyasiy aqlar – serbest toplaşuvlar ve siyasiy noqtai nazarınıñ serbestliginen bağlı qanunları daa çoq qattı», – dey Dvoretskaya.
Qırımtatarlarğa qarşı «çeçen stsenariyni» qullanalarmı?
Şimdiki vaqıtta qırımtatarlar eki yol arasında bulunalar: ya vatanda qalmaq ya da qaçıp ketmek kerekler, dey tarihçı Gülnara Bekirova. O mütehassıslarnıñ fikirlerine tayanıp, işğal etici akimiyet qırımtatarlarğa qarşı «çeçen stsenariyni» qullamağa istey, böyle etip, qarşılıq ve narazılıqnı bastıracaq ola.
«Mustafa Cemilev ile razım, telâşlı sebepler çoqtır. Tutıp esir alınğan yaşlar aqqında bildirüvler çoq. Eñ müim mesele – havfsızlıqtır. Tekrar ola bilecek sürgünlik ile bağlı tüşünceler de bar. Tekrar sürgünlik de degil, çünki sovet zamanında qırımtatarlar añlaşılmağan avaleler sebebinden vatanğa qaytıp olamaz ediler: yani olarnıñ Qırımda yaşamağa imkânları bar edi sanki, amma anda qayd olunmağa çare yoq edi. Demek, Qırım qırımtatarlar içün qapalı edi», – dey o.
Bekirova sürgünlik vaqiası tekrarlana bileceginden qorqa. Mütehassıs tüşüne ki, qırımtatarlar Ukraina devletinde yaşağan vaqıtta olar telükesiz şaraitlerde yaşay ediler.


text:
Rusiye Federatsiyası işğal etilgen Qırımda insan aq-uquqlarına qarşı yapılğan cinayetler içün mesülietlidir. Bunı Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov yaqınlaşqan İnsan aqları künü munasebetinen bildirdi.
«1948 senesi dekabr 10-da Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Baş Assambleyası insan aqları Umumiy deklaratsiyasını qabul etti. Er sene, 1950 senesinden itibaren, dekabr 10-da halqara toplulıq İnsan aqları kününi qayd ete.
Bu hatıra künü qırımtatar milliy areketi içün de ğayet müim ola. Qırımtatar milliy areket faalleriniñ sürgünlik zamanında İnsan aqları kününe diqqat etmesi qırımtatar halqınıñ Vatanına avdet olması devamında yañı şekillerni aldı», – dep yaza Çubarov.
Meclis reisiniñ qayd etkenine köre, bu künü Qırımtatar Milliy Meclisi ve qırımtatar cemaat teşkilâtları keçirgen kütleviy tedbirlerde Qırımnıñ farqlı millet vekilleri faal sürette iştirak etken ediler.
«Qırımtatarlar qırımtatar halqınıñ aq-uquqları oğrunda zorbalıqsız küreşip, insan aqları ve bütün halqlarnıñ Vatanında serbest yaşamalarına qol tutalar.
Rusiye Federatsiyasınıñ Qırım işğali Qırım toprağında halqara uquq tarafından insaniyetlikke qarşı yapılğan cinayet olaraq tanılğan deşetli içtimaiy adiselerni asıl etti: insanlarnı esir aluv ve öldürüv, kütleviy ve qanunsız tintüv, apiske aluv, mahkeme taqibi ve milliy, diniy ve siyasiy mensüplikke köre repressiyalar.
İşğal akimiyeti tamır qırımtatar halqına basqı etip, onı Vatanını terk etmege mecbur ete. Bunıñ kibi siyasetni amelge keçirüv qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov ve Meclis reisiniñ mesleatçısı İsmet Yükselniñ Qırımğa kiriş yasağınen başladı.
Halqara gumanitar uquğına binaen, işğal etilgen Qırımda insan aqlarına qarşı yapılğan cinayetler içün bütün mesüliet Rusiye Federatsiyasına aittir.
Bu vaziyette Qırımtatar Milliy Meclis reisi olaraq 2014 senesi dekabr 10-da İnsan aqları künü munasebetinen tedbir keçirecek olğan qırımtatar teşkilâtlar içün esas şiarlarnı ilân etem:
– «Qırımda repressiya ve quvğunlıqlarğa yoq deymiz!»,
– «Adalet ve insan itibarı qırımtatarlarğa da mensüp!»,
– BMT aza devletleriniñ ükümetleri ve parlamentleri! Qırımda tamır qırımtatar halqınıñ telükesiz yaşayışını temin etecek ve onıñ aqlarını qoruycaq semereli areketlerniñ yapılması kerek»,
– «Qırımtatar Milliy Meclisi – qırımtatar halqınıñ yuqarı temsil organına – Qırım meseleleri boyunca halqara muzakerlerniñ subyekti statusı berilmeli».
Qırımda 2014 senesi dekabr 10-da İnsan aqları künü munasebetinen qırımtatar teşkilâtları keçirecek tedbirler Qırımtatar Milliy Meclisinen muzakere etilecek, Qırımdan tış – Kiyevdeki Qırımtatar Milliy Meclis temsilciliginen», – dep yazdı Çubarov.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Vatandaşlıq serbestligi merkeziniñ Ukraina uquq qorçalayıcıları Avropa Şurasınıñ baş kâtip Thorbjørn Jaglandğa mayıs 19 ögüne açıq mektüp ile muraacat ettiler. Teşkilât idaresiniñ reisi Aleksandra Matviyçuk imzalağan muracaat Rusiye işğal etken Qırımda yanvar 25-31 künleri Jerar Ştudman reberligi altında çalışqan Avropa Şurası missiyasınıñ esabatına bağışlana.
Mektüp müellifleri missiya öz esabatında işğal olğan yarımadada bir sıra insan aqları bozmalarını diqqatsız qaldırğanını qayd eteler.
«Esabatnı talil etken soñ uquq qorçalayıcılar içün müim olğan bir sıra mesele, insan aqlarınıñ bozulması, mahsus missiya tarafından qayd etilmegenini añladıq. Mında Adalet mahkemesi içün aqnıñ saqlanması, barışıq toplaşuvlarınıñ aqqını yerine ketirüv ve temin etüvlerniñ qıymet kesmesi. Esabatnıñ er maddesinde eksiklerni taptıq, bizim içün tek obyektiv añlayışlı sebeplerden ya da ziyaretniñ qısqa müddetinen añlatılmay. Missiya İnsan aqları Avropa konventsiyasına ne derecede riayet etkenine qıymet kesmekten vazgeçti sanki», – dep bildirdi Aleksandra Matviyçuk Qırım.Aqiqatqa.
Mektüpte qanunsız yaqalav ve siyasiy mabuslarınıñ azapları, qırımtatarlarınıñ taqibi ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaqlanması, «Qırım öz mudafasınıñ» cinayetleri, tsenzura ve jurnalistlerge basqı aqqında söz yürsetile.
«Repressiyalar ayrı insanlarğa qarşı yapıla» kibi missiya esabatı halqara ve Ukraina uquq qorcalav teşkilatlarınıñ fikirlerine zıt kele», – dep qayd etile mektüpte.
Vesiqada uquq qorçalayıcılar bir qaç tevsiye berdiler ve Avropa Şurasına işğal olğan Qırımda insan aqlarınıñ saqlanması vazietini nezaret etüvde çeşit türlü yardım, kerek olğan vesiqalarnı ve kontaklarını bermege azır olğanını bildirdiler.
Başında İsviçre diplomatı ve elçisi Jerar Ştudmant ile dört insandan ibaret Avropa Şurasınıñ delegatsiyası Qırımda yanvar 25-31 qadar oldı. Evel Qırımda insan aqları ile vaziyetini añlamaq içün delegatsiyanı yarımadağa yollamağa qarar bergenini Avropa Şurasınıñ baş kâtibi Thorbjørn Jagland bildirgen edi.
Qırımda Avropa Şurasınıñ vekilleri yarımadanıñ rus akimiyeti, yerli prokuratura vekilleri, mabuslar, qırımtatar halqınıñ vekilleri, yarımadanıñ Ukrainağa qoltutqan ve Rusiyege qoltutqan faallernen körüştiler.
Rusiye işğal etken Qırımğa Avropa şurası delegatsiyası ziyareti aqqında esabatnı Ştudman 2016 yılda aprel ayında kösterdi.
Jerar Ştudmannıñ missiyası işğal zamanından berli insan aqları vaziyetini nezaret etmek maqsadınen yarımadada öz beden bulunğanını birinci yetiştirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
2014 senesi, oktâbr 14-18 künleri, Aqmescitte Özbek han camisiniñ 700 yıllığına bağışlanğan «Qırımnıñ islâmiy mirasını ögrenüv ve saqlav boyunca aktual meseleler» serlevalı Halqara ilmiy-ameliy konferentsiya keçirilecek, dep haber ete Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti.
Berilgen malümatqa köre, oktâbr 14-te konferentsiya iştirakçileriniñ kelüv künüdir. Oktâbr 15 umumiy toplaşuvnıñ birinci künüdir. Umumiy toplaşuv Aqmescit şeeri, Uçebnıy tar soqağı, 8 adresi boyunca yerleşken Qırım müendislik-pedagogika universitetiniñ salonında keçirilecek.
İştirakçilerniñ qayd etilmesi saat 10.00-da başlanacaq. Konferentsiya açılışı saat 12.00-de qararlaştırılğan. İlk künü «Eski Qırım» filmi, «Qırım camileri» fotosergisi taqdim etilecek, umumiy toplaşuv keçirilecek, Eski Qırım şeerindeki Özbek han camisi ve İncibek Hatun medresesi ziyaret etilecek.
Oktâbr 16-da, umumiy toplaşuv çerçivesinde, Moskva musafirhanesiniñ konferents-salonında (Aqmescit ş., Kiyevskaya soqağı, 2) «Altın Orda Qırım Ulusınıñ islâmiy tarihı», «Altın Orda deviri Qırım musulman mimarcılığı», «Altın Orda deviri Qırım tarihiy-medeniy mirasınıñ saqlanması boyunca aktual meseleler» bölükleri çalışacaq.
Toplaşuvda Aqmescit, Qazan, Sankt-Peterburg, Moskva, Trabzon, Anqara, Könya, Taşkent ve diger Türkiye, Özbekistan ve Gollandiya memleketleriniñ diger şeerlerinden kelgen alimler, dinşınaslar iştirak etecekler.
Oktâbr 17-de Bağçasaray şeerine ziyaret teşkil etilecek. Oktâbr 18-de konferentsiya iştirakçileri ve musafirleri evlerine qaytacaqlar.


text:
Meclis reisi Refat Çubarovnıñ bunıñnen bağlı emiri qırımtatarlarnıñ temsil organı saytında yerleştirildi.
Vesiqada qayd etilgenine köre, bu qararnıñ sebebi Çubarovnıñ Qırımdan tış iş yollanması oldı, ve Qırımtatar Milliy Meclisi aqqında Nizamnamege esaslana.
«Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Çiygoz Ahtemge 2014 senesi iyün 2-den 2014 senesi iyün 7-ne qadar Meclis reisi vazifelerini eda etmege avale etildi», – dep aytıla buyruqta.
Qırım kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, Çubarov qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevni «Birdemlik mukâfatı» Poloniya mukâfatınen taqdirlev merasiminde iştirak etecek.
Merasim Varşavada ötkerilecek. Tedbirde Poloniya, AQŞ, Frenkistan ve Ukrainanıñ yañı saylanğan prezidenti Petro Poroşenko iştirak etecekler.


text:
Alar öçen iñ zur balıq ber-berenä häm dönyağa fiker ayırmalıqların çitkä quyıp urtaq nigez tabarğa äzer buluların kürsätü mömkinlege buldı diärgä mömkin.
AQŞ prezidentı George Bush jurnalistlarğa "Ikeyaqlı mönäsäbätlär däwamında bezneñ üzara kileşkän çaqlar da, kileşä almağan çaqlar da buldı. Min Vladimir Putinnıñ ezlekle, açıq, namuslı häm bezneñ mömkinleklär, bezneñ problemalar turında söyläşüe ciñel keşe buluın añladım" dide Bush.
Düşämbe könne ğäyre räsmi matbuğat oçraşuında ike citäkçe üzlären bik ciñel häm kütärenke ruxta xis itä kebek kürende. Äyterseñ lä soñğı berniçä ayda Bush Rusiäne demokratik reformalardan çigenüdä ğäyeplämägän dä, Putin AQŞ beryaqlı säyäsät alıp bara dip tänqitlämägän.
Bu oçraşudan soñ isä alar Irannıñ atom programması kebek küptännän üzara qarşılıqlarğa säbäp bulıp kilgän mäsälälär turında da ciñelräk añlaşa kebek ide.
Bush Rusiä şulay uq Tärhannıñ atom qoralı yasarğa teläwe turında borçıla dide.
Ike citäkçe AQŞnıñ Üzäk Yewropada raketa qalqanı urnaştıru niäte turında da söyläşkän. Yün ayında Sigezlek oçraşuında kötelmägändä AQŞqa Azärbäycandağı Rusiä radarın qullanırğa täqdim itkän Putin düşämbe könne tağın ber adım alğaraq kitep yaña täqdim yasadı.
"Kiräk bulsa bez bu eşkä Azärbäycanda arendağa alınğan stansiäne genä tügel, kiräk bulsa bez anı tözekländerä alabız. Ul citmi ikän bez xätta Rusiäneñ könyağında tözelüçe raketa oçırular turında kisätäçäk yaña stansiäne urtaq sistemağa totaştırırğa da äzerbez" dide Putin.
Putin şulay uq AQŞnıñ raketa qalqanı niätlären tağın da kiñäytep bu eşkä Yewropa illären dä kertep NATO-Rusiä şurası nigezendä söyläşülär başlarğa täqdim itte.
Bush isä haman da AQŞ raketa qalqanınıñ qayber öleşläre Çexiä belän Polşada bulırğa tieş digän fikeren täqrarladı.
Şul uq waqıtta ul Putinnı şundıy täqdim belän çıqqan öçen maqtap bu mäsälädä Rusiä belän dä NATO-Rusiä şurasa aşa Yewropa illäre belän dä xezmättäşlek itü kiräklege belän nıq kileşüen äytte.


text:
Ukraina Haber siyaseti naziri Yuriy Stets Ukraina içki işler naziri Arseniy Avakovğa muracaat etip, ATR telekanalınıñ jurnalisti Gülsum Halilova, «Golos Krımu» haber agentliginiñ ve «Hersonskiye vesti» internet neşiriniñ jurnalistleri Linda Mettsger ve Aleksey Stavitskiyge ücüm etkenlerni tapmaq ve cezalamaq içün bütün zaruriy şeylerni yapmağa çağırdı. Bunı müessiseniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Jurnalistlerniñ faaliyetine keder etüv uquqiy demokratik devletinde mümkün degil. Matbuat vastalarınıñ temsilcilerine ücümler taqiq etilmeli, qabaatlı şahıslar cezalanmalı, jurnalistlerni urmağa mümkün degil!», – qayd etti Stets.
Nazirniñ sözlerine köre, jurnalistlerge nisbeten yapılğan işbu areketler Ukraina cinaiy kodeksiniñ 171-nci maddesine köre «Jurnalistniñ qanuniy professional faaliyetine aselet keder etüv», CK 3451 maddesiniñ 2-nci qısmı «Jurnalistke nisbeten telüke ve zulum» ve CK «Uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri tarafından vekâletlerniñ artqaç qullanuvı» 365 maddesine köre baqılacaq.
Noyabr 21kunü Qırım ile memuriy sıñırda politsiya ve faaller arasında yüz bergen ziddiyet neticesinde ATR qırımtatar telekanalınıñ jurnalisti Gülsum Halilova zarar kördi. Bildirilgeni kibi, «ziddiyet vaqtında jurnalist yıqıldı, başta buña diqqat etmedi, amma 1,5 saatten soñ «acele yardım»nı çağırmağa mecbur oldı». Halilovanıñ qursağı yaralandı.
Aqşam noyabr 21 künü «Hersonskiye vesti» neşiriniñ jurnalisti Linda Metzger ve onıñ video operatorına Qırım ile memuriy sıñırda belgisiz şahıslar ücüm etti. Jurnalistler vaqia yerini terk etmege mecbur oldılar.
Noyabr 23 künü «Golos Krımu» haber agentliginiñ jurnalistleri Yelena Halimon ve zenaatdaşları Qırım ile memuriy sıñırda ücümge oğradı. «Avtomaydan Kiyev» faalleri vaqialarnı videoğa çıqarmağa yasaq ete, jurnalistlerni aqaretley edi.


text:
BMT-de Ukraina missiyasınıñ vekilleri, ilhaq etilgen yarımadada Qırımtatar Milliy Meclis işiniñ ğayrıdan tiklenmesi aqqında BMT-niñ halqara mahkemesiniñ qararınıñ yerine ketirilmemesinden sebep halqara topluluqnı Rusiyege basqını arttırmağa çağırttı.
Bunıñ aqqında Jenevada BMT-niñ insan aqları boyunca 43-ünci sessiyasında aytıldı, bildire Ukraina Tış işler nazirligi.
"Rusiye BMT Halqara mahkemesine ürmetsizlikni kösterip, Ukraina Rusiyege qarşı davası boyunca cıqarılğan buyruğını ömürge keçirmey. Buyruq, hususan, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ işiniñ ğayrıdan tiklenmesini ve qırımtatar ve ukrain halqlarınıñ özgünliginiñ saqlanmasını talap ete edi. Em de Rusiye tamır halqqa qarşı basqını devam ete", - denile beyanatta.
Mayısta Avropa Birligi Rusiyeni BMT mahkemesiniñ 2017 senesi aprel 19-ı tarihli qararını ömürge keçirmege ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasağını lâğu etmege çağırttı.
Daa evel Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Rusiyede ve işğali altındaki Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasağı yıllığında halqara toplulıqnı «Qırım ve Qara ve Azaq deñizleri üzerinde Ukraina devlet suvereniteti ğayrıdan tiklengenine qadar Rusiyege basqı quvetleştirmesini devam ettirmesine» çağırıp, yarımada meselelerini aprelniñ 30-nda olacaq «normand formatında» muzakere etmege teklif etti.
2016 senesi Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi, soñra da Rusiye Yuqarı mahkemesi qırımtatarlarnıñ temsiliy organı olğan Meclisni yasaqlamağa qarar aldı. Onı Rusiye topraq bütünligini bozmağa tırışa ve insanlarnı qorquza dep, ekstremist teşkilât dep sayğanlar.
Meclis yasağı teklifi işğal etilgen Qırımnıñ sabıq prokurorı Natalya Poklonskayağa aittir.
2017 senesi Ukraina BM halqara mahkemesinde Rusiyeni Ukrainadaki terrorizm tedbirlerine para bergeni ve qol tutqanı, em de Ukrainağa qarşı istilâ yapıp, ırqiy ayırımda iştirak etkeni sebebinden mesüliyetke çektirmek içün oña qarşı dava açtırdı.
Ukraina, BM Halqara mahkemesine muracaat etip, vaziyetniñ acele olğanına emiyet berip, vaqtınca tedbir almağa rica etti. 2017 senesi aprelniñ 19-nda mahkeme Ukraina talaplarınen bağlı Rusiyege qarşı muvaqqat tedbirlerini kirsetmege qarar aldı.
Vesiqada Rusiyeden Meclis faaliyetini yasaq etmek qararı ile qırımtatar halqınıñ menfaatlarını temsil etmesi mevzusında aq-uquqlarınıñ bozulmasını toqtatmağa ve işğal etilgen yarımadada ukrain ve qırımtatar tillerinde tasil berilmesini temin etmekni talap etti.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqmescitte «Şeer tiş hastahanesi» tedaviylev kommunal müessisesinde hastalardan qanunsız sürette aqça alına edi. Böyleliknen mart aynıdan oktâbr ayına qadar hastalardan 6,3 mln ruble alındı, olarnı baş ekim öz ihtiyaclarına masraf etti.
Bunı Qırım «prokuratura»sınıñ matbuat hızmeti bildire.
«Vatandaşlarğa bedava tibbiy yardım berilmek kerekligine baqmadan, hastahaneniñ baş ekimi hastalardan para vastalarını ala edi», – denile «prokuratura» matbuat hızmetinde.
Qırım «prokurorı»nıñ topnlanılğan malümatları taqiqat organlarğa berildi.
Olarnıñ baquv neticelerine köre RF CK 285 maddesi 1-nci qısmına köre cinaiy iş açıldı.


text:
Onıñ malümatına köre, binanı ateş açmayıp zapt ettiler. Ücüm vaqtında narazılıq bildirgenler araba qapularını tartıp aldılar.
Bundan evel Donetskteki Lenin meydanında öz başına tayin etilgen «Donetsk halq cumhuriyeti» reberligi tarafından mayısnıñ 11-ne keçirilmesi belgilengen referendumğa qol tutqanlar miting ötkerdi. Mitingde çıqışta bulunğan qadınlardan biri «olarğa baş televideniyege kirmege bermeyler» ve vilâyet devlet teleradiokompaniyası yanına barıp, «haberlerni doğru aydınlatmağa talap etmek kerek», dep bildirdi.
Bundan soñra miting iştirakçileri vilâyet devlet teleradiokompaniyasınınıñ binasına taba yol aldılar.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev bu afta Bişkekte halqara konferentsiyada çıqışta bulunıp, Rusiyeniñ yarımada işğalinden soñ ğayıp olğan insanlarnıñ sayısı qat-qat artqanını qayd etti. O, qırımtatarlarnıñ ğayıp olmasını siyasetnen bağladı.
Bunı Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire.
«Maruzada qayd etile ki, 2014 senesi Qırımda umumen 156 insan ğayıp oldı. Bu malümatnı Rusiye Federatsiyasınıñ ombudsmeni Ella Pamfilova aydınlattı. Ombudsmen qayd etti ki, Rusiye Federatsiyasınıñ diger regionlarına baqqanda Qırımda adamlarnı sıq-sıq qaçıralar. İstilâcı devletniñ regionlarında üküm sürgen vaziyetni bilmeyim. Lâkin şunı aytmaq isteyim ki, ukrain Qırımında işğalden evel yılda 30-35 insan ğayıp ola edi. Demek ki, Rusiyeniñ nezareti altında bulunğan Qırımda bu cinayet 2014 senesi 400%-nı teşkil etti, yani beş qat arttı. Rusiye qaidelerini aytıp, buña köz yummaq olmaz», – dedi Cemilev.
Onıñ qayd etkenine köre, Rusiye ombudsmeniniñ ğayıp olğan 13 qırımtatarı, 24 ukrain ve 119 rus aqqında malümatı Qırım ombudsmeni Lüdmila Lubina bergen malümatından farqlana. Cemilevniñ aytqanına köre, Lubina 2014 senesi 23 qırımtatarı, 42 ukrain ve 255 rusnıñ ğayıp olğanını bildirgen edi.
«Qırımtatarlarnıñ ğayıp olmasınıñ çoqusı siyasiy sebeplerden yapılğan cinayettir. Ruslarnı aytsaq, ekseriyeti soy-soplarınen bilip bağğa çıqmay ya da yarımadanı terk etip, para qazanmağa ketti», – dep tüşüne Cemilev.
2014 senesinden itibaren Qırımda insanlar, şu cümleden qırımtatarlar ğayıp olmağa başladı. Bunı halqara uquq qorçalayıcıları qayd ete ediler. Ukraina Milliy havfsızlığı ve mudafaa şurası yarımadada 21 qırımtatarınıñ ğayıp olğanını bildirgen edi. Qırımda bunıñ taqiqatı bir de bir netice bermedi.
Qırımda insan aqlarından Rusiye vekâletlisi Lüdmila Lubina qırımtatarlarnıñ ğayıp olğanı aqqında malümatnı tenqit etip, olarnı yañlış dep adlağan edi.


text:
Moderna Amerika şirketi koronavirus aşısınıñ üçünci klinik sınav fazasında 94,5% tesiri aqqında ilân etti. Bu aqta şirket saytında aytıla.
Tedqiqatlarda 30 biñden çoq göñülli iştirak etti. İlk ara talili kösterdi ki, COVID-19 aşısınıñ ekinci dozası yapılğanından eki afta soñra tedqiqatnıñ 95 iştirakçisi hastalandı. 95 insandan 90-ı zararsız madde aldı, beşi – aşı, dep haber ete «Nastoyaşçeye Vremâ».
Tedqiqatnıñ ekinci qısmı ağır COVID-19 hastaları oldı. Tedqiq protokollarında qayd etilgenine köre, umumen 11 ağır hasta bar edi, episi platsebo gruppasından, dep aytıla şirket haberinde.
Moderna aşısınıñ adı mRNA-1273. Şirket telükesizlik ve semerelik ara malümatlarına esaslanıp, onıñ qullanmasına izin almaq içün Aş ve ilâc keyfiyetini sanitar közetüv idaresine (FDA) ariza bermege planlaştıra. Acele qullanuv ruhseti yılnıñ soñuna qadar berile bile.
Noyabrniñ 9-nda Pfizer ve BioNTech azırlağan aşılarınıñ üçünci klinik sınav fazasında 90% tesiri olğanını bildirgen ediler. Pfizer aşısınıñ sınavlarında tahminen 44 biñ göñülli iştirak ete.
Dünya sağlıq teşkilâtınıñ malümatına köre, al-azırda yüzden çoq koronavirus ilâcı yapılıp baqıla. Teşkilâtnıñ qayd etkenine köre, aşı üç klinik sınav fazasından keçmeli, üçünci fazağa farqlı memleketlerden tahminen on aşı keçti.
Rusiyede üçünci klinik sınav fazasını yapmağan eki koronavirus aşısı qayd etildi: Gamaleya Merkeziniñ Sputnik V aşısı ve «Vektor» Novosibirsk merkeziniñ «EpiVakKorona» aşısı.
Sentâbrniñ 9-nda AstraZeneca Plc farmatsevtik şirketi koronavirus aşısınıñ sınavlarını toqtattı. Bu qarar tedqiqat iştirakçilerinden biriniñ añlaşılmağan hastalığı sebebinden qabul etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımdan ukrain yırcısı Camala «Yevrovideniye-2016» Milliy yarışında birinci yarı final vaqtında seyircilerniñ eñ çoq reyini qazandı – 9 ball. Bir 160 biñ ukrain vatandaşı rey berdi.
Camala jüriniñ de eñ büyük ballını qazandı – 9 ball. Böyleliknen, yırcı bütün iştirakçilerden üstün çıqtı.
«Yevrovideniye-2016» Milliy yarışınıñ birinci yarı finalı fevral 6 künü CTБ ve UA Perşiy telekanallarında kösterildi.
İştirakçilerge tek ukrain operatorınıñ kartoçkasından sms yollamağa mümkün edi. Yani, Qırımda Rusiye bağınıñ qullanıcıları rey berip olamadı.
Cemala fevral 6 künü «1944» yırını taqdim etti.
Sanada gruppasız, eki back-yırcısı ile çıqışta bulundı. Seyirciler Camalanıñ yırını sıcaq qarşıladı. «Yevrovideniye-2004» ğalibi Ruslana Lıjiçko qırımtatar yırcısına ayaqqa turıp, şapıldattı.


text:
Qarasuvbazarda çoq saat sürgen tintüvden soñ Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım boyunca idaresine alıp ketilgen Resul Velilâyevni endi üç saattan ziyade sorğulaylar.
Bunı aprel 26-da Facebookta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi.
Çubarov: «Saat 20.30-taki vaziyetke köre, Rusiye işğalcileri Resul Velilâyevni sorğulamağa devam ete. Advokatnıñ oña irişe bilgeni teselli bere…», – dep yazdı.
Aprel 26 sabasında Qarasuvbazarda «Güzel» ticaret ağı ve «KrımOpt» şirketinniñ tükânlarında Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından tintüvler yapılğanı belli oldı.
Çubarov Rusiye telükesizlik hadirmleriniñ qırımtatar iş adamları, hayriyeciler ve qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçileri Ali Bariyev, Asan Bariyev, Remzi Velilâyev, Resül Velilâyev, Ekrem Velilâyev, Zera Velilâyeva ve olardan ayrı yaşağan yetişken balalarınıñ evlerine tintüvler ile kelgenini bildirdi.
Çubarovnıñ malümatına köre, Rusiye telükesizlik hadimleri Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım boyunca idaresine Resul Velilâyev ve Ali Bariyevni alıp kettiler. Aynı zamanda daa evel yaqalanğan Rustem Velilâyev (Resul Velilâyevniñ oğlu) ve Zera Velilâyeva (Resulniñ qız qardaaşı) azat etildiler.
«RİA Krım»nıñ bildirgenine köre, Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım boyunca idaresinde, «al-azırda adresleri boyunca tintüvler yapılğan iş adamları ya da şirketlerge qarşı idare tarafından alıp barılğan işler yoq», dediler. Rusiyedeki «Kommersant» neşiriniñ malümatına köre, tintüvni FSB hadimleri, OMON uruşmacılarnıñ yardımı ile keçirdiler.
«Güzel» ticaret ağı ve «KrımOpt» şirketi iri bir iş adamı ve hayriyeci Resül Velilâyevge aitler.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq olaraq kütleviy surette tintilmekteler.


text:
Şair T. Şevçenkonıñ hatıra tedbirinde Ukraina devlet timsallerini qullanğanından sebep 40 saatlik mecburiy işler ile cezalanğan Qırım faali Veldar Şukurciyev işbu qararğa şikâyet etti.
Bunı o Facebookta yazdı.
«19.03.2015 Aqmescitniñ demir yol mahkemesiniñ qararına şikâyet ettim. Şikâyet baqılacaq kün aqqında haber bekleyim», – dep ayttı faal.
Leonid Kuzmin, Veldar Şukurciyev ve Aleksandr Kravçenko mart 9-da Aqmescitniñ Gagarin bağçasında ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ hatırasına keçirilgen aktsiyada yaqalanıp, Demir yol rayon politsiya bölügine alıp ketirilgen ediler. Mart 12-de mahkeme olıp keçti, faallerni ukrain timsallerini qullanğanlarından sebep cezaladılar. Mahkeme faallerni 40 saatlik mecburiy işler ile cezaladı.
Mart 17-de Qırımda ukrain şairi Taras Şevçenko hatırasına aktsiya iştirakçisi Veldar Şukurciyevni Rusiye İçki işler nazirliginiñ ekstremizmge qarşı idaresinde bir saatlik subetten soñ «ekstremist faaliyetiniñ yasağı» aqqında tenbiyelediler.


text:
Ukraina BM temsilciligi bildirgenine köre, teşkilâtnıñ baş kâtibi António Guterresniñ işğal altındaki yarımadada insan aqları vaziyetine dair üçünci maruzası Qırımnen bağlı yañı qararnıñ leyha temeli olacaq.
«BM Baş kâtibiniñ Qırım maruzası… Rusiyeniñ işğalci devlet olaraq halqara mecburiyetlerini yerine ketirmege istemegenini köstere. Ukraina BM Baş Assambleyasınıñ qarar leyhasını baş kâtipniñ hulâsasına esaslanıp taqdim etecek», – dep aytıla Ukraina missiyasınıñ Twitter haberinde.
BM baş kâtibiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyardaki insan aqları vaziyetine dair üçünci maruzasında hususan FSB hadimleri tarafından işkence ve sert yanaşuv, insan hırsızlanuvlarına alâqası olğanlarnıñ cezasız qalması, jurnalistlerniñ işine kirişüv, Qırımdan zornen avuştıruv ve sürgün etüv aqqında aytıla.
António Guterresniñ Qırım ve Aqyarda insan aqları vaziyetine dair evelki maruzası bu sene iyül ayında derc etildi.
İyülniñ başında BM insan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bachelet Qırımdaki insan aqları vaziyetine dair maruzanı taqdim etip, yarımadada işkence qullanıla ve söz serbestligi sıñırlanıla, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında laflar uydurıla, dep bildirgen edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina Yuqarı Radası sözcüsiniñ birinci muavini İrına Heraşçenko, Ukraina akimiyeti ilhaq etilgen Qırımnı ve onıñnen beraber yarımadadaki bütün Ukrainanıñ mal-mülküni «qaytaracaq», dep saya. Bunı o, tünevin Facebookta Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Kyivge Qırımdan Ukrainanıñ tehnikasını qaytarmaq teklifini izalağanda yazdı.
Heraşçenko: «Qırımnı, qarşısına gemiler alıp, satmaymız, teslim etmeymiz ve deñiştirmeymiz. Ebet, bu Putin tarafından hırsızlanğan bizim gemilerimizdir. Olar, bütün Qırım kibi, işğalciler tarafından harap alğa ketirildi. Rus dünyasınıñ qolu bir şeyge toqunsa, o şey bozula», – dep yazdı.
Yanvarnıñ 11-nde Rusiye presidenti Vladimir Putin, Rusiyeniñ ilhaq etilgen Qırımdan Ukrainağa onıñ arbiy tehnikasını qaytarmağa azır olğanını bildirdi.
Buña cevaben Ukraina Silâlı quvetleriniñ Arbiy deñiz quvetleri komandanı İhor Voronçenko, Putinniñ tehnikanı qaytarmaq teklifi boyunca Ukraina rehberleri qarar berecek, dedi.
2017 senesiniñ dekabrinde sabıq Ukraina halq deputatı Andrey Sençenko, 2014 senesinde, Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaq etilmesi esnasında, yarımadadan silâlarnıñ çıqarılması ve arbiy hadimlerniñ qorantaları ile kursantlarnıñ evakuatsiya etilmesi aqqında muzakereler etkenini söylegen edi. Onıñ aytqanına köre, o, 3502 miqdarda arbiy tehnika ve silânıñ çıqarılmasını temin etti. Olarnıñ soñki qısmı 2014 senesi iyünniñ 16-sında yüklenip çıqarılğan edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Sentâbrniñ 13-nde saba Bağçasarayda rusiyeli telükesizlik hadimleri “Qırım birdemligi”niñ faali Osman Belâlovnıñ evinde tintüv yapa. Bu aqta birleşmeniñ Facebook saifesinde söz yürsetile.
Tintüv yapılğan maalde Osman Belâlov evde yoq eken. O, Aqmescitke ketken, lâkin baracaq yerine barıp yetalmağan. Faaller al-azırda onen bağlanıp olamağanları aqqında ayta.
Osman Belâlov Bağçasaraydaki “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ iştirakçisi Memet Belâlovnıñ qardaşı ola.
Qırım.Aqiqat olıp keçkenlerniñ inceliklerini ögrenmege tırışa.
Malümat derc etilgen maaldegece rusiyeli telükesizlik hızmetleri tintüv boyunca iç bir bir izaat bermedi.
2016 senesi Qırımnıñ rusiyeli mahkemesi Osman Belâlovqa 10 biñ ruble para cöremesi tayin etken edi. O, 2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasaraydaki “Salaçıq” kafesi yanında “ruhsetsiz mitingte” iştirak etüvde qabaatlanğan edi. O künü faaller rusiyeli telükesizlik hadimleri qırımtatarlarda tintüvyapqanını eşitip, kafe yanında toplanğan ediler.


text:
Törkiyädä koronavirus: soñğı sannar
Sonğı täwlektä virustan 203 keşeneñ ğomere özelde
Törkiyädä koronavirustan soñğı täwlektä 203 keşeneñ ğomere özelde.
Ber köndä 362 meñ 217 test yasaldı, 30 meñ 709 keşeneñ testı pozitiv çıqtı.
Soñğı 24 sägät’tä sawığuçılar sanı - 26 461.
Törkiyädä bügengä qadär yasalğan berençe, ikençe häm öçençe doza vakŝina sanı isä 113 million 418 meñ 257 buldı.
Bäyläneşle xäbärlär
Ärdoğan Süriyä häm Äfğanstan turında fikerlären citkerde
Törkiyä İlbaşı: “(Süriyädä) terror oyışmasına, AQŞ häm rejim yaqlawına qarşı kiräkle härtörle köräş alıp baraçaqbız”
“Yäşen” häm “Acağan” terrorçılarnı suqtı
Şul isemnärdäge xäräkätlär barışında distädän artıq terrorçı yuq itelde


text:
Semaşko Cumhuriyet hastahanesinde martnıñ 29-nda apiske alınğan bloger, cemaat jurnalisti Nariman Memedeminovğa eki aydan berli beklegen ameliyat yapıldı. Bu aqta Narimannıñ ömür arqadaşı Lemara Memedeminova «Qırım birdemligine» haber etti.
Onıñ aytqanına köre, ameliyat yahşı keçti. Memedeminov qaravul baqqan eki kişilik odağa keçirildi. Hastahanede ne qadar qalacaq daa belli degil.
Lemara Memedeminovnıñ aytqanına köre, oña aqayını körmege izin berilmedi ve ekim ketirmege ruhset bergen aş almadılar.
Bundan evel Ukraina Yuqarı Radasınıñ vekâletlisi Lüdmila Denisova, onıñ aytqanına köre, «telükeli hastalıqqa» oğrağan Memedeminovnıñ «kritik alı» sebebinden Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa muracaat etti.
Advokat Emil Kurbedinovnıñ aytqanına köre, Memedeminov eki aydan berli acı çeke ve ameliyatqa muhtacdır,
Advokat diagnoznı aytmadı, amma Memedeminov yaqın künlerde acele ameliyatqa muhtac, çünki «onıñ tedaviylenmesi pek sozuldı», dep qayd etti. Kurbedinov muvekkiliniñ «acele ameliyat olması içün bütün qurulışlarğa muracaat etkenini» bildirdi.
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Memedeminovnıñ apis cezasını mayısnıñ 16-na qadar uzattı.
Martnıñ 22-nde Bağçasaray rayonında Rusiye telükesizlik hadimleri ve uquq qoruyıcıları Nariman Memedeminovnıñ evini tinttiler. Ondan soñ faaliyetçi Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine alıp ketildi. Martnıñ 23-nde mahkeme Memedeminovnı tevqif etti.
Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatlaylar.
Martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Hersonda sıñırcılar işğal etilgen Qırımğa qapalı keçiş noqtalarından kirgen Rusiye vatandaşınıñ Ukrainağa kirişini üç yılğa yasaqladı.
«Rusiye vatandaşı Hersonğa İstanbul-Herson uçağınen keldi. Vesiqaları teşkerilgende arbiyler, 2019 senesi oktâbr ayında işğal etilgen Qırımnı qanunsız şekilde ziyaret etkenini bildi. Vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyetine kiriş-çıqış nizamını bozğanı içün sıñırcılar çetel vatandaşını Ukrainağa kirsetmedi ve kirişini üç yılğa yasaqladı», – dep aytıla haberde.
Ukraina sıñırcıları kirişi yasaqlanğan Rusiye vatandaşınıñ adı ve soyadını aydınlatmay. Onıñ da izaatları yoq.
Müessiseniñ matbuat hızmeti, keçken sene Ukraina sıñırcıları 1154 insannı çeşit sebeplerden kirsetmedi, dep bildirdi.
Qırım işğalinden soñ Ukraina yarımadanıñ bütün halqara keçiş noqtalarını qapattı. Qırımğa qanunğa köre kirmek içün Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırındaki keçiş noqtalarını qullanmaq kerek. Bu qaideni bozğan insanlar sürgün etilecek ve para cezasını alacaq.
Ukraina Tış işler nazirligi 2016 senesi iyül ayında muracaat derc etip, çetel vatandaşlarını ve vatandaşlığı olmağan şahıslarnı qanunsız Qırım ziyaretleri aqqında tenbiledi.
Ukraina müessisesi, çetel siyasetçileriniñ Qırım ziyaretleri resmiy olamaz, dep qayd ete.
Çetel artistleri ve diger medeniyet erbapları Rusiye işğal etken Qırımğa Ukraina qapatqan keçiş noqtalarından kirip, Ukraina qanunlarını boza. Qırımğa gastrollerge kelgen ya da Qırımnıñ Rusiye işğaline qoltutqan bazı artist ve yırcılarğa esas Ukrainada çıqışta bulunmağa yasaq ettiler.
Yarımadanıñ Rusiye akimiyeti çetel vatandaşlarını Qırımğa davet etip, ilhaqını qanunlaştırmağa tırışa.


text:
Qırımda rusiyeli uquq qoruyıcılar camilerde insanlarnıñ vesiqalarını teşkere. Mayıs 6-da Aqmescit rayonınıñ Molodöjnoye köyünde OMON hadimleri böyle etip yüzden ziyade musulmannı tuttı. Aynı böyle ihtarnı Qarasuvbazar (Belogorskoye) şeerindeki cami imamı aldı.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Qırım kontakt gruppasınıñ idarecisi Abdureşit Cepparov bildirdi.
«Şimdiki vaqıtta bulunğanım Molodöjnoye köyüni ziyaret etmezden evel men Qarasuvbazarda cuma namazında edim. O yerde imam, bundan evel bu yerge de OMON hadimleri kelgenini ve cami ziyaretçileri yanında vesiqalarını tutmaları kerek olğanı aqqında haber etkenlerini ayttı... Sebepler – rusiyeli sağlamsızlıqtır. Añlañız, sebepler yoq. Bugün bütün dünya musulmanları namazdalar», – dedi Cepparov.
Bundan evel Emil Kurbedinov mayıs 6-da cuma namazından soñ Molodöjnoye köyü camisinde 50-den ziyade silâlı insan yüz musulmannı tutıp, belli olmağan tarafqa alıp ketkenini bildirdi. Bundan soñ o, insanlarnı avtobuslardan azat etip yibergenlerini, amma musulmanlardan politsiyağa mustaqil şekilde kelmelerini talap etkenlerini bildirdi.
Yüz bergen vaqia boyunca Qırımnıñ rusiyeli uquq qoruyıcı müessiseleriniñ resmiy izaatları yoq.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qırımtatarlarnıñ evlerinde, camilerde pek çoq tintüvler keçirilip başladı, bunı Meclis ve uquq qoruyıcılar qayd ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina sabıq prezidenti Viktor Yanukoviçniñ oğlu Aleksandr kence Viktor Yanukoviçniñ cenazesi Aqyarda olğanını tasdiqladı. Bunı o «Komsomolskaya pravda» neşirine bildirdi.
«Ağamnı mında kömmege qarar aldıq, çünki o Qırımnı, Aqyarnı pek seve edi, Svâto-Nikolskiy mabetine de bir qaç kere kelgen edi», – dey Aleksandr Yanukoviç.
«Bundan da ğayrı yarımadada anamız yaşay, mında ağamnıñ qabrine kele bilecek. Men ise ruhtan tüştim. Tezden Sankt Peterburg ya Moskvağa ketmek isteyim».
Mart 22 künü kence Yanukoviçniñ Rusiye Baykal özeninde ölgeni aqta malümat peyda oldı.
Rusiye matbuat vastaları, Rusiye fevqulâde işler nazirlige esaslanıp, Baykaldaki yol qazasında 33 yaşında moskvalı Viktor Davıdovnıñ vefat etkeni aqqında bildire edi. Bunıñ ile «Davıdova» soyadı Viktor Födoroviç Yanukoviçniñ apayınıñ qız soyadı olğanı aqta malümat peyda ola.
Evel Regionlar firqası Ukraina sabıq prezidenti Vkitor Yanukoviç oğlunıñ ölümini resmiy şekilde tasdiqlağan edi.
Mart 23 künü Aqyarda Svâto-Nikolskiy mabeti yanında olğan mezarlıqta adsız mezar peyda olğanı aqqında bildirile edi. Mezar sabıq ukrain prezidenti Viktor Yanukoviçke ait olğanı aqta haber peyda oldı.


text:
- Puqaralardıń múrájatlerin kórip shıǵıw
- Mu’ra’jaatlar ko’rip shi’g’i’w
- Kommunal xızmetler bahasınıń esap-sanaǵı
- Bos jumıs orınları
- Haj hám Umra zıyaratına barıwdı shólkemlestiriw tártibi haqqında maǵlıwmat beriw, olardı shólkemlestiriw boyınsha puqaralardıń arzaların qabıllaw
- Transport xızmetlerin shólkemlestiriw boyınsha háreketttegi jónelisler hám puqaralardıń usınısların qabıl etiw haqqında málimleme beriw
- Jer boyınsha hújjetlerdi tártipke salıw boyınsha maǵlıwmatlar beriw hám jerge iyelik etiw haqqındaǵı hújjetlerdi qabıl etiw
- Mámleketlik hám xojalıq basqarıw, jergilikli mámleketlik hákimiyat organlarınıń strukturası, funkciyaları hám tiykarǵı jumısı, olarda puqaralardıń múrájatların kórip shıǵıw tártibi haqqında málimlemeler
- Neft ónimleriniń avtomobillerge janılǵı-may quyıw shaqapshaları hám may almastırıw punktleri arqalı satıw boyınsha xızmetin licenziyalaw
- Isbilermenlik subektlerin yuridikalıq shaxs sıpatında mámleketlik esapqa alıw
- Yuridikalıq shaxs shólkemlestirmegen jaǵdayda jeke tártiptegi isbilermenlik yaki diyqan xojalıǵın shólkemlestiriw ushın onlayn túrde arza jiberiw
- Yuridikalıq shaxs shólkemlestirilmegen jaǵdayda isbilermenlik subektlerin dizimge alıw ushın onlayn túrde arza jiberiw (JSHJ)
- Isbilermenlik subektlerin dizimge alıwǵa baylanıslı xızmetler
- Yuridikalıq shaxs shólkemlestirgen halda diyqan xojalıǵın dizimnen ótkeriw ushın arza beriw
- Fermerlik xojalıqtı dizimge alıw ushın onlayn túrde arza beriw
- Shańaraqlıq isbilermenlikti dizimge alıw ushın ushın onlayn tárizde arza beriw
- Zamanagóy málimleme-texnologiyalarınan paydalana tırıp ashıq tańlawlar tiykarında mámleketlik satıp alıwlardı ámelge asırıw
- Alkagolli ónimlerge usaqlap satıw huqıqın beriw tártibi
- Biznesti rawajlandırıw hám basqarıw, isbilermenlikti rawajlandırıwdı finans-kredit boyınsha qollap-quwatlaw máselelerine baylanıslı málimlemelerdi beriw
- Kótere sawdalardı ámelge asırıw jumısın licenziyalaw tártibi haqqında málimleme beriw, sonday-aq licenziya alıw ushın arzalardı qabıllaw
- Mámleketlik emes bilimlendiriw mákemeleriniń jumısın alıp barıw huqıqına licenziya beriw
- Turaq jaylardı turaq jay emes túrine ótkeriwge ruqsatnama alıw
- Toǵay fondına kirmeytuǵın jáne Qızıl kitapqa kirgizilmegen ósimlik túrlerin tábiyǵıy ortalıqtan alıwǵa/teriw(jıynaw)ge ruqsatnama alıw.
- Ǵalabalıq ilajlardı shólkemlestiriw hám ótkeriwge ruqsat beriw
- Respublikalıq balıqshılıq xojalıǵınıń tábiyǵıy basseynlerin biriktiriw hám olardan paydalanıw
- Qımbat bahalı metallar hám taslar menen islesiw subektlerin dizimge alıwǵa ruqsatnama beriw
- Sociallıq qorǵawǵa mútáj hám jumıs tabıwda qıynalıp atırǵan shaxslar ushın jumıs orınlarınıń eń az sanına muwapıq shólkemlestirilgen miynet yarmarkaları haqqında maǵlıwmat beriw
- Toǵay fondına kirmeytuǵın jerlerde terek hám putalardı kesiwge ruqsat beriw
- Avtomobillerge janılǵı quyıw shaqapshalarınıń dizimi
- Nókis aeroportınan ushıw kestesi
- Lizin jumısları haqqında ulıwma maǵlıwmatlar
- Nókis qalasında jaylasqan jeke-menshik turaq jay múlk iyeleri shirketleriniń dizimi
- Poezdde júriw ushın jaratılǵan jeńillikler
- Isbilermenlikti licenziyalaw hám mámleket tárepinen tártiplestiriw boyınsha maǵlıwmatlar
- Marshrutlardi' izlew
- Qaraqalpaqstan Respublikasi’nda puqaralardi’n’ wo‘zini wo‘zi basqari’w organlari’ dizimi