text:
Sudaqta ocalarnı mecburiy tibbiy komissiyanı öz esabına keçmege zorlaylar, – dedi Qırım Devlet şurasınıñ tasil, ilim, yaşlar siyaseti ve sport boyunca komitetiniñ toplaşuvında reisi Vladimir Bobkov. Onıñ sözlerine köre, tibbiy komissiya fiyatı – 3 biñ ruble etrafında, dep yaza Krıminform.
Cumhuriyet tasil naziriniñ muavini Oksana Krasnikova şunı bildirdi ki, tibbiy komissiya yalıñız ocalar içün degil de, studentler içün de mecburiy ola eken.
«Sağlıq saqlav nazirligine muracaatta bulundıq, amma ne menfiy, ne müsbet cevapnı alalmadıq», – dey o.
Toplaşuvda malüm olğanına köre, ocalarnıñ tibbiy komissiyadan keçmesine para belediye teşkilâtlarınıñ bücetlerinden ayırılmalı, Sudaqta bunı yapmadılar.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


c: text/html

text:
Qırımnıñ diniy liderleri – Qırım müftisi acı Emirali Ablayev ve Aqmescit Mitropoliti ve Qırım Lazari fevral 17-de yarımada sakinleriniñ diniy ayatı ve milletlerara ve dinlerara barışıq saqlanması ile bağlı meselelerni muzakere ettiler. Bunı Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Din erbapları em musulman, em de ortodoks cemiyetlerniñ problemlerini qonuştılar. Din cemiyetleriniñ ğayrıdan qayd etilmesi baqıldı. Qabul etilgen qararğa binaen, «Dünya – Allahnıñ ediyesi» dinlerara şurası Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovğa Rusiye Devlet Dumasından Qırımda yuridik şahıslarnıñ qayd işleriniñ müddetini arttırmaq istegi ricası ile muracaatta bulunacaq.
Qırım müftisi Emirali Ablayev ve Mitropolit Lazar din cemiyetleri içün kommunal hızmetlerniñ fiyatlarını da muzakere ettiler.
Olar cumhuriyette diniy teşkilâtlarnıñ qayd işleri ekspertler şurasınıñ meydanğa ketirilmesini baqtılar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Almaniyadaki «Almaniya içün alternativa» fırqasından deputatlarnıñ bir gruppası ilhaq etilgen Qırımda yarımadadaki Rusiye ukümeti tarafından teşkil etilgen «Yalta iqtisadiy forumu»na baracaq.
Bunı, «Almaniya içün alternativa»dan Bundestagnıñ deputatı Markus Fronmayer Almaniyadaki Welt neşirine bildirdi.
Siyasetçiniñ aytqanına köre, ziyaret ve aprel 19-21 künlerinde olacaq forumda iştirak «şahsiy» olacaq. Qırımnı ziyaret etecek gruppağa siyasetçilerden daa kim kirecek, şimdilik belli degil.
Sol fırqanıñ vekili, Bundestagnıñ deputatı Aleksandr Noy da forumda iştirak etmek içün davetname aldı, lâkin, Weltniñ bildirgenine köre, o, Qırımğa davetni red etti. Ondan ğayrı, Almaniya parlamentindeki Sollar fraktsiyasında, olarnıñ deputatları Yaltağa barmaycaqlar, dep bildirdiler.
Qayd etilgenine köre, daa evel forumnıñ teşkil eticileri matbuat relizi dağıtıp, içinde «50-den ziyade siyasetçi, iqtisadiyat ve vatandaş cemiyetiniñ vekilleri ve ekspertlerden ibaret Almaniya ve Avstriyadan eyetler»niñ tedbirde iştirak eteceklerini bildirdiler.
Rusiye ukümeti, ecnebiy vatandaşlarnı Qırım territoriyasına davet etip, onıñ işğalini qanuniyleştirmek istey.
Ukraina Tış işleri nazirliginde, ecnebiy siyasetçiler tarafından yapılğan Qırım ziyaretleriniñ resmiy statusqa malik olmağanlarını bildireler. Ukraina tış işleri muessisesi, keçken seneniñ iyülinde muracaat neşir etip, ecnebiy vatandaşlar ve vatandaşlığı olmağan şahıslarnı Qırımğa qanunsız barmaqtan saqındırdı.


text:
2017 senesi devamında Qırımda söz serbestligine basqı yapıluv, toplaşuvlarnı taqip etüv, insanlarnı qorqızuvlar devam ettirildi, dep haber etile Amnesty International halqara uquqimaye teşkilâtınıñ maruzasında.
Vesiqada, Kreml nezaretindeki Qırım ükümeti «qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarını er türlü yolnen bastırmağa devam etti» dep qayd etile. Ayrıca, qırımtatar Milliy Meclisiniñ Qırımda yasaqlanuvı ale daa devam ete, dep qayd ete maruzanıñ muellfileri.
Rusiyeli hususiy hızmet hadimleri «qorqızuv kampaniyasınıñ büyük bir qısmı» şeklinde onlarnen qırımtatarlarnıñ evinde tintüv keçirgeni aqqında haber etile.
«Bu arada Rusiye tenqitçıleriniñ aqlarını qorçalamağa advokatlar pek az bir qısmı yanaşa, çünki ondan soñ olar da taqipke oğray», – denilmekte vesiqada.
Meselâ, advokat Emil Kurbedinov ictimaiy ağlardaki haberi içün tevqif etilerek, 10 künge apiske qapatılğan edi.
Amnesty International halqara uquqimaye teşkilâtınıñ yañı maruzası 2017 senesi dünyanıñ 159 devletindeki insanlarnıñ aq-uquq vaziyetine qıymet kese. Tedqiqatçılarnıñ malümatına köre, talil neticeleri «bir çoq insanlar aq-uquqları içün öz ükümetlerine qarşı tınmay küreşkenini» köstere.
Uquqimayecileri Ukrainadaki hususiy hızmetlerniñ «gizli apishane» denilgen yerlerine ve telükesizlik organaları tarafından insanlarnıñ aqsızca tutulğanına diqqat çeke. Ayrıca söz, Rusiye tatafından ilhaq etilgen Qırım ve rusiyeli gibrid küçler nezareti altında bulunğan Donbasstaki insan aqları aqqında yürsetile.


text:
Yaltada şeer sakinleri meşur ukrain şairi ve ressamı Taras Şevçenkonıñ abidesine çeçekler qoydı.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, yarım saat devam etken tedbirge 40-qa yaqın insan keldi. Olarnıñ arasında ukrain tilini ögrengen mektep talebeleri ve olarnıñ ocaları, yerli şairler ve yazıcılar bar edi.
Kelgenler Şevçenkonıñ şiirlerini ukraince oqudı, ukrain yırlarını çaldı.
Ukrainada martnıñ 9-nda ukrain şairi ve ressamı Taras Şevçenko doğğanınıñ 205 yılı qayd etile.
Bıltır Aqyar, Aqmescit, Keriç sakinleri Şevçenkonıñ doğğan kününde onıñ abidesine çeçek qoyğan edi.
Taras Şevçenko 1814 senesi martnıñ 9-nda dünyağa kelip, edebiyat ve ressamlıq icadı sayesinde meşur oldı. O, ukrain medeniyetiniñ eñ büyük timsallerinden biri ola.


text:
Bazarertesi künü, sentâbr 22-de, Yalta şeeriniñ camisinde tintüv keçirildi.
Bunı yerli sakinler içtimaiy ağlarda bildirdiler, dep haber ete Qırım Haber Agentligi.
Tintüvni FSB hadimleri keçirdiler. Neticede Rusiye Fedratsiyasında yasaq etilgen edebiyat tutıp alındı.
«Bugün Yalta camisinde FSB tintüvni keçirdi. Rus tilinde cevap berip olamağan zavallı türk imamnı qorquttılar. Anda 5 saatten ziyade bulundılar. A. Maududi «İslâm bugün» ve «İslâm negizleri» ve Rusiye Federatsiyası «qanunında» Moskva Memorial camisiniñ imamı olğan Şamil Alâutdinovnnıñ «İman ve mükemmellik yolu» kitaplarını tutıp aldılar.
Hatırlatamız, Sentâbr 17 künü Aqmescitniñ Yağmurça qasabasında prokuratura hadimleri teşkerüvni keçirgen camide Rusiyede, şimdi ise Qırımda da yasaq olğan islâm edebiyatnıñ cedvelinden kitaplarnı tutıp aldılar.


text:
Qırımda avgust 20-sinde quru ve sıcaq ava olacaq, Qırımnıñ Cenübiy Yalısında ise küçük yağmur ve bora. Bunı Qırım gidrometeomerkezi bildire.
Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, Aqmescitte deñişici bulutlılıq. Yağanaqlarsız. Cenüp-ğarbiy yel 7-12 m/s. Ava arareti kündüz 28…30º.
Aqyarda deñişici bulutlılıq. Yağanaqlarsız. Gece şarqiy, kündüz ğarbiy yel 6-11 m/s. Ava arareti kündüz 27…29º.
Qırımnıñ cenübiy yalısında deñişici bulutlılıq. Kimerde bora ve küçük yağmur yağacaq. Cenüp-ğarbiy yel 7-12 m/s. Ava arareti kündüz 27…29º.
Keriçte deñişici bulutlılıq. Yağanaqlarsız. Ğarbiy yel 6-11 m/s. Ava arareti kündüz 28…30º.
Daa evel Qırımda avgustnıñ 22-sine qadar yüksek yanğın telükesi vaziyetini ilân ettiler.


text:
Qırım Cumhuriyeti
Bu maqale Rusiye terkibindeki federatsiya subyekti aqqındadır. Ukraina terkibindeki muhtar cumhuriyet içün Qırım Muhtar Cumhuriyeti maqalesine baqıñız.
Qırım Cumhuriyeti (rusça Pecпyблиka KpыM, PK, ukraince Pecпyблika KpиM, PK) - Qırımda bulunğan Rusiye Federatsiyasınıñ bir subyektidir. Paytahtı – Aqmescit şeeridir. Qırım 2014 senesi Rusiye tarafından alınğanına ve ondan berli de-fakto idare etilgenine baqmadan dünya devletleriniñ çoqusı Qırımnıñ Ukrainağa ait olğanını qabul ete.
Siyasiy qurum[deñiştir | kodunı deñiştir]
Qırımdaki akimiyetniñ esas organları parlament (Devlet Şurası) ve ükümet (Nazirler Şurası). Cumhuriyet başı Devlet Şurası tarafından tayin etile. Cumhuriyet başı ya da Nazirler Şurasınıñ reisi olaraq başqa bir adamnı tayin ete, ya da Nazirler Şurası reisiniñ vazifesini özü icra ete bile. Şimdiki cumhuriyet başı Sergey Aksönov aynı zamanda Nazirler Şurasınıñ reisidir. Qırım Cumhuriyetiniñ Esas Qanunı 2014 senesi Qırım Rusiyege qoşulğan soñ qabul etildi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerovnı mayıs 26-da, cumaaqşamı künü Aqmescitteki rusiyeli Federal havfsızlıq hızmetine çağıralar. Bu aqta onıñ qızı Ayşe Umerova Facebook saifesinde bildire.
«Yarın saat 10:00-ğa İlmi Umerov kene de Aqmescitteki FSB idaresine (Franko bulvarı, 13) çağırıla. Taqiqatçınıñ bildirgenine köre, ekspertizağa berilecek malümatlarnen tanış olmaq içün çağırdılar. Ğaliba, o, qabaatlavda qayd etilgen ATR telekanalınıñ mart 19-da yapılğan yayınınıñ videosını közde tutadır», – dep yazdı Umerova.
Mayıs 19-da Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerovğa rusiyeli Federal havfsızlıq hızmetiniñ Qırım idaresinde sorğudan soñ qabaatlavnı taqdim ettiler.
Bundan evel, mayıs 12-de onıñ evinde tintüv keçirildi, Rusiye FSB-niñ Qırım idaresiniñ taqiqatçısı oña çıqmamaq şartını bildirgen vesiqanı berdi.
Kremlge boysunğan Qırım prokuraturası Umerovğa qarşı «separatizm» içün cinaiy iş açqanını resmiy şekilde ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Qırımnıñ işğali tek ilk baqışta keleceknen bağlı bir ikâye edi. Asılında bu keçmişke qaytuvnen alâqalı bir ikâye olıp çıqtı. Er kes hayal etken bir şey edi, lâkin Sovetler Birliginiñ mumiyası tabuttan turıp çıqacağını kimse asla ümit etmegen edi.
1991 yılnı qabul etip olamağan insanlar yarınki künge degil de, tünevinkisine baqa ediler. Olarnıñ zaman maşnası olarnı uydurılğan SSCBne alıp ketmek kerek edi. Uydurılğan soyu, çünki olarnıñ yalıñız gençligi ve küçünen bağlı olğan hatırlavlarını qaldırıp, afızaları rejimniñ bütün eksiklerini temizlep alğan. İşte tamam o arada, Kreml resmiy olaraq işğal esnasını bitire ve olar tantana etip başlay.
Bu iç bir şekilde demir perde artında bulunğanındamillionlarnen turist kelgen ve hususiy statusqa saip region olğan sovetlerniñ yetmişinci yılları degil edi. Bu tam manasınen doqsanıncı yıllar edi.
Kerçek ondan soñ, Qırım perestroykadan soñ onı idare etkenlerniñ ellerine teslim etildi. Yanukoviçniñ koruğını meydanğa ketirgen, topraq ve bücetni «paylâştırğan» soylârınıñ eline teslim etildi. Olar Ukrainadan alınğan bütün devlet mükâfatları üzerinde Rusiye orden ve medalleri taqılması içün teşik teşip başladı. Künlük kerçek ayat Rusiye dağıtkan beyannamelerde vaad etilgenge nisbeten pek deñişip başlay.
Artıq bizler, Qırımnıñ «yolbaşçısı» olğan Sergey Aksönov Aqmescit yolbaşçısı vazifesine doqsancı yıllardan kelgen şahısnı tayin etklenini köremiz. «Doqsanıncı yıllardaki» bandit klanlarınıñ mimarlarından biri olğannı tayin ete. Ebet, «tayin ete», albuki ilk başta «raqipler arasında saylâv» protsedurası yapılacaq edi. Atta Aksönov bu qoltuqta ana topraqtan tayinlenecek öz adamını körmege istegen Moskvağa bile qarşı çıqtı.
Qırımda üç yıl evelsi keçmişke qaytmağa istegen insanlar, kerçekten de anda barıp tüşti. Afsus ki, o istegenleri kibi olıp çıqmadı
İşte bu ikâyeniñ episi yalıñız, onı Ramzan Kadırovnıñ kibi birisiniñ şureti raat bıraqmağan Sergey Aksönov aqqında degil edi. Bu ikâye yalıñız, Qırım memurı Çeçenistan yolbaşçısına oşamağa istegeni aqqında degil edi. Bu ikâye yalıñız federal merkez oña kadrlar tıqıştırma teşebbüsinden qurtulmağa istegen ve öz nezareti altındaki regionda özüni suveren is etmege istegeni aqqında degil edi.
O bir de, Qırımnıñ ne yerge qaytıp barğanı aqqındaki bir ikâye olıp çıqtı. Bu iç bir şekilde demir perde artında bulunğanda millionlarnen turist kelgen ve hususiy statusqa saip region olğan sovetlerniñ yetmişinci yılları degil edi. Bu tam manada doqsanıncı yıllar olıp çıqtı.
Tamam Sergey Aksönovnıñ özü meydanğa türtip çıqqan doqsanıncı yıllar olıp çıqtı. Hususan bu yıllar içinde, soñki yigirmi yıl devamında yarımada idaresi başında bulunğanlar suv üstüne köterilip çıqtı. Olar, kriminal hronika ve qabarcılıqqa qarşı küreş karamanı olğan soylârı. 2014 senesi Rusiye bayrağı qarşısında yemin etken soylârı.
Qırımda üç yıl evelsi keçmişke qaytmağa istegen insanlar, kerçekten de anda barıp tüşti. Afsus ki, istegenleri kibi olıp çıqmadı. Zaten, bazen «kökten yağğan taşlar» nutq şekline çevirilmey.
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mümkün


text:
Yaqında yerli «akimiyet»niñ «baş nazir muavini» vazifesinden istifağa çıqqan Qırım «parlamenti» deputatı tevqif etilgeni aqqında laflarnı red ete.
Qırımda içtimaiy ağlarda akimiyet qaynaqlarından çıqqan sabıq memurlarnıñ apis cezaları aqqında laflarnı muzakere eteler. Şu cümleden, söz al-azırda öz başına tayin etilgen baş nazirniñ keñeşçisi olğan Rustam Temirgaliyev ve Qırımnıñ «sabıq sağlıq saqlav naziri» ve onıñ muavinleri aqta kete.
Faqat Temirgaliyevniñ özü bu malümattan şaşıp qaldı. «Sizden bunı ilk sefer eşitem ve işbu malümatnı nasıl izaatlamaq da bilmeyim. Doğru degil, yalandır», – dedi Qırım.Aqiqatqa telefon vastası ile Temirgaliyev.
Bu kibi öşeklerni tarqatmaq kimge elverişli olğanını Temirgaliyev aytıp olamadı ve al-azırda Aqmescitte bulunğanını ayttı.
Qırım.Aqiqat «Nazirler şurasınıñ» sabıq memurlarını apis etmek içün esasları aqqında yerli uquq qorçalayıcı organlarnıñ hadimlerinden ögrenmege tırıştı. Faqat olar bu malümatnı ne de tasdiqlaylar, ne de red eteler. «Bu malümatnı siz yalıñız informatsion istek ile ala bilesiñiz», – dep aytalar Qırımnıñ «içki işler nazirliginde».
İyün 11 künü Qırım «parlamenti» Rustam Temirgaliyevniñ Qırım «baş nazir muavini» vazifesinden istifasına qol tuttı. Qırım siyasetşınası Aleksandr Formançuk aytqanı kibi, Temirgaliyevniñ istifası Rusiyeniñ siyaseti ile bağlı.


text:
Qırımtatar Mmlliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ «fevral 26 işi» boyunca imayecisi Rusiye advokatı Nikolay Polozov dey ki, mezkür işte esas şaat Sergey Aksenovdır. Advokat onı Qırımda yanvar 15 künü keçirilecek mahkeme toplaşuvında körmege istey.
«Çiygoznıñ işi bonca esas şaat – Sergey Aksenov. Ümüt etem ki, onıñ sorğusında toplaşuvnı qapatmazlar, Savçenko işinde Plotnitskiyniñ sorğusında olğanı kibi», – yazdı Polozov twitterde.
Yaqında belli olğanı kibi, Rusiye apishanesinde bulunğan ukrain Nadejda Savçenkonıñ adliyecilerinden biri Çiygoznıñ «fevral 26 işi» boyunca imayecisi olacaq.
Qırımnıñ Rusiye Yuqarı mahkemesi yanvar 15 künü Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz, Mustafa Degermenci, Ali Asanovğa nisbeten «fevral 26 işi» boyunca qabaatnı seslendirecek.
Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoz bir buçuq yıl evelsi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Russkoye yedinstvo» («Rusiye birligi») firqasınıñ faalleri arasında teşkil olunğan «kütleviy tertipsizliklerde» iştirak etüvleri içün qabaatlana.


text:
Keriçniñ Yedi Quyu (Leninskiy) rayonında bir qaç soqaq suvsız qaldı, bunıñ sebebi suv ağında peyda olğan bozuqlıq. Bu aqta “Voda Krıma” bildire.
Müessise malümatına köre, suv teminatı saat 16:00-ğace Petrova, Vsesoyuznaya, Kirova, 1-y Pâtiletki, Slavı ve Suvorova soqaqlarında olmaycaq.
Ukraina Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminley edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.


text:
Qırım ressamı, qum resimleri ile belli olğan Kseniya Simonova Butan qıral ailesinde Qıral-babanıñ 60 yıllığı munasebeti ile çıqışta bulundı.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Qırım ressamınıñ matbuat hızmeti bildirdi.
Simonovanıñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, Butanğa davetni ressam bir buçuq yıl evelsi aldı.
«Meni mahsus musafir olaraq davet etmek teşebbüsi şahsen qıralğa ait. Qumda bu acayip qırallıqnıñ tarihını ve memleketine ayatını qurban etken babasınıñ ikâyesini tasvir ete bilecegime ümüt besley edi», – dedi Simonova.
Bildirilgeni kibi, Simonova Butan qıral ailesiniñ azaları ögünde eki kere çıqışta bulundı, ekinci çıqışı yerli telekorüvniñ canlı yayında olıp keçti.
Simonovanıñ sözlerine köre, qum animatsiyası Butannıñ qıral ailesine bağışlana, memleketniñ inkişafı ve deñişmesi, şimdiki qıralnıñ ösip yetişmesi aqqında tarif ete.
Kseniya Simonova – qum animatsiyasınınñ ustası, «Ukraina maye talant-2009» yarışınıñ ğalibi, «Minuta slavı-2010» Rusiye yarışınıñ finalisti. 2010 senesi «Qırım Muhtar Cumhuriyetiyeniñ nam qazanğan ressamı», 2013 senesi – «Ukrainanıñ nam qazanğan medeniyet erbabı» unvanlarınıñ saibi oldı.


text:
Qırımda Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi dağdan yuvarlanıp tüşken maşinanıñ içinde olğan qızçıqnıñ ölümi sebebinden «diqqatsızlıq neticesinde öldürüv» maddesi boyunca cinaiy iş açıldı. Bu aqta müessiseniñ matbuat hızmeti mayısnıñ 30-nda bildire.
«Tahqiqatnıñ ilk basamağında tahqiqatçılar qaza yerini baqıp çıqtı, tibbiy ve avtotehnik mahkeme ekspertizaları belgilendi, diger acele tahqiqat tedbirleri yapıldı. Tahqiqat devam ete, adise sebeplerini ögrenmek içün tahqiqat tedbirleri keçirile», – dep aytıla haberde.
Daa evel haber etilgeni kibi, Aqmescit rayonınıñ Mamaq (Stroganovka) köyünde Murun-Kir dağından yuvarlanıp tüşken maşinada qaldırılğan bala elâk oldı.
Tahqiqat malümatına köre, mayısnıñ 28-nde aqşam üstü aqay, apay ve 2014 senesi doğma küçük qızları VAZ-2121 maşinasınen Aqmescit rayonındaki Mamaq (Stroganovka) köyüne tabiatqa raatlanmağa ketti. Kelgende Murun-Kir dağına çıqtılar, manzaranı baqıp aşaycaq oldılar. Aşağanda bala ana-babasından ayırılıp, maşinağa mindi, maşina ise yuvarlanıp, captan tüşti.
Ana-baba maşinanı toqtatıp olamadı. Haber etilgenine köre, bala yaralanğanı içün can berdi.


text:
2021 senesi, mart 11 künü Bağçasaraydaki Orta camide Bütünqırım “Ezan sedası” müezzinler yarışınıñ nevbetteki saylav turı olıp keçti. Yarışta farqlı yaş kategoriyasında olğan 10 insan iştirak etti.
Yarış neticesinde kiçikler kategoriyasında Halid Abdulmeinov (6 yaşında), orta yaş kategoriyasında Aziz Qaraqaş (20 yaşında), büyükler kategoriyasında Rustem Asanov (74 yaşında) ğalebe qazandılar.
Jüri terkibine İslâm temelleri ocaları, Qalay medresesiniñ ocaları, Qırım ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresiniñ hadimleri kirdi. Ezanlarnıñ icrasına bir qaç kriteriy boyunca qıymet kesildi: doğru telâffuz, maqam ve sesniñ gürligi.
Saylav turları artıq Cürçi qasabası ve Aqmescit şeerinde keçti.
Ezannıñ oqulması boyunca yarışnıñ finalına keçmek içün 6 ile 50 ve daa yuqarı yaşta olğan er kişiler iştirak ete bile.
Hatırlatamız, saylav turları mart-aprel ayları devamında, Ramazan ayına qadar ötkerilecek. Yarışnıñ finalı Ramazan ayından soñ keçirilecek.
Eñ güzel ezan oquyıcılarını mütehassıs jüri azaları belgileycek, ğaliplerni taqdirnameler ve yarış sponsorlarından hatıra bahşışları bekley.
Nevbetteki saylav turı 2021 sene, mart 16 künü Aqmeçit (Çernomorskoye) qasabasında ötkerilecek.
QMDİ matbuat hızmeti


text:
Putin TF1 Frenkistan telekanalı ve «Yevropa-1» radiosına bergen malümatqa köre, Rusiye Qırımnı Şimaliy atlantik alyans teşkilâtına bermez edi.
«Bu vaziyette, Qırım sakinleri Rusiyeniñ bir qısmı olmağa istegende, ealiniñ çoqusı etnik ruslar olğan tarihiy Rusiye territoriyası bir de bir halqara arbiy alyans terkibine kirmesine yol berip olamayıq, – bağışlañız, lâkin başqaca olması mümkün degil edi», – dep qayd etti Putin.
İntervyü devamında Rusiye prezidenti «Rusiye orduları Qırımnı işğal etti» degen jurnalistniñ aytqanlarını tüzetti.
«Rusiye orduları Qırımnı işğal etti degen sözler yañlıştır, Rusiye orduları bir şeyni işğal etmedi, – dedi o. – Rusiye orduları Qırımda Rusiye arbiy bazasınıñ yerleşmesi aqqında halqara añlaşmalar esasında yarımadada bulundılar ve olar kerçekten Qırım sakinlerine mustaqillik ve Rusiye Federatsiyasına qoşulmaq istekleri aqqında referendum keçirmege yardım ettiler».
Putin NATO ordularınıñ Rusiye Federatsiyası sıñırlarına yaqınlaşması onı alâ daa raatsızlay, dep ayttı.
Vladimir Putin Normandiyada ittifaqdaşlar orduları qonmasınıñ 70 yıllığınen bağlı tedbirler arfesinde Frenkistan kütleviy haber vastalarına intervyü berdi.
O, AQŞ prezidenti Barack Obama ile dialog qurulmasına azır olğanını bildirdi, lâkin «qarar onıñ».
Rusiye prezidenti Amerika memuriyetini ekiyüzlülik ve Rusiyeni onıñ Ukrainada yapqanları içün Rusiyeni ayırmaq «tecavuziy» ıntıluvlarında qabaatladı.


text:
Qırım Müftiyatı ana-babalarnı mektepte «İslâm dininiñ temelleri» feniniñ ögretilmesi içün ariza yazmalarına çağıra.
Bunı Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
QMDİ berilgen malümatqa köre, Qırım mekteplerinde dörtünci sınıftan başlap «Diniy medeniyet ve zemaneviy etika esasları» feni kirsetile.
«Qanunğa köre, talebeler ana-babalarınen beraber «Diniy medeniyet ve zemaneviy etika esasları» feniniñ üç yönelişinden birini saylay bileler – «Pravoslav medeniyetiniñ temelleri», «İslâm medeniyetiniñ temelleri», «Zemaneviy etika esasları», – dep bildire QMDİ.
Ögrenilecek fenni saylap almaq içün ana-babalar mektep müdiri adına ariza yazmaq kerekler.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ aytqanına köre, cuma künü, sentâbr 5-te, Donbassta barışıq planını ömürge keçirip başlamaları mümkün. Bunı Azatlıq Radiosı yaza.
Devlet yolbaşçısınıñ vekili Svâtoslav Tsegolkonıñ Twitterdeki haberine köre, bunı prezident NATO sammiti başlağan Waleste aydınlattı.
Newport şeerinde Petro Poroşenko Amerika Qoşma Ştatlarınıñ prezidenti Barack Obama ile laf etti. Prezidentniñ Twitterinde aytıla ki, o, Amerika zenaatdaşı ile Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı istilâsını muzakere etti.
Malüm olğanı kibi, cumaaqşamı künü, sentâbr 4-te, Walesteki Newport şeerinde NATO devlet-azaları yolbaşçılarınıñ sammiti açıldı.
Tedbirde Rusiyeniñ Qırım işğali ve Ukraina şarqındaki arbiy areketler ilerilemesinden soñ Avrasiyada üküm sürip başlağan vaziyet baqılacaq.
Sammitte NATOnıñ acele cevap quvetleriniñ meydanğa ketirilmesi, em de NATO ve onıñ ayrı azaları Ukrainağa kösterecek arbiy-tehnikiy ve gumanitar yardım muzakere etilecek.


text:
Jurnalistniñ «Qırım iç qaytarılmazmı» degen sualine, Rasmussen: «Rusiye Federatsiyasınıñ Qırım işğali qanunsızdır. Biz Qırımnı Ukraina qısmı olaraq tanıymız. Ve Rusiyeni onı Ukrainağa qaytarmağa çağıramız»,– dedi.
Brüsselde NATO memleket-azalarınıñ mudafaa nazirleri ve Ukraina-NATO komissiyası körüşüvinde NATO baş kâtibi alyans Moskvadan Ukraina etrafında vaziyetiniñ tertipleşüvi boyunca mahsus adımlarını beklegenini qayd etti.
Bu adımlar, onıñ sözlerine köre, Ukraina sıñırından ordularınıñ qaytaruvını közde tuta. Rasmussen qayd etti ki, işbu ketişat endi başlandı, faqat Rusiye ordularınıñ ukrain sıñırındaki sayısı «on biñlernen» arbiylerniñ miqdarındadır.
NATO Rusiyeden separatistleriniñ «silâlı bandalarınıñ» destegini toqtatmağa talap ete.


text:
Er künkük monitoringniñ malümatına köre, Qırımda koronavirus pandemiyası sebebinden tibbiy nezaret altında 2907 adam buluna, olardan 1715-i evlerinde, 222-si - hastahanelerde, 970-i - observatorlarda közetile.
Bunı Rusiye nezaretindeki Qırım Sağlıq Nazirliginiñ matbuat hımeti bildire.
Tünevin 121 adam nezaret altına alındı, hastahenelerge 13 adam qoyuldı, observatorlarğa 41 adamnı yerleştirdiler.
Tünevin ilhaq etilgen Qırımda 25 yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Qırımda 483 koronavirus hastası qayd etildi, 33-ü çetelden keldi, 86-sı qomşu Rusiyeden kelgen ve olarnen alâqada olğan insanlardır. 350 insan tüzeldi, 15 hasta vefat etti. Aqyarda 177 insan COVID-19 hastalığına oğradı. 145 kişi tüzeldi, üç insan vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımtatar milliy areketi liderleriniñ birisi Ahtem Çiygoznıñ ömür arqadaşı Elmira Ablâlimova, advokatı Nikolay Polozov ve qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev iyünniñ 30-da Kyivde Ukraina Tışqı işler naziri Pavlo Klimkin ve ukrain ombudsmeni Valeriya Lutkovskaya ile körüştiler. Körüşüvler Strasburgda PACEde keçirilgen Qırım tedbirleri, şu cümleden işğal etilgen yarımadada olğan siyasiy taqiplerge bağışlanğan tedbirlerde qaytqanda olıp keçti.
Nikolay Polozovnıñ Facebookta bildirgenine köre, Klimkin ve Lutkovskayanen beraber Çiygoz davasını ve onı azat ettirmek içün yapılacaq areketlerni muzakere ettiler.
«Halqara qurulışlardan Kremlniñ siyasiy mabüslerinen bağlı «faal areket» yapmasını talap etip, Ukrainanıñ rolü büyük olğanını unutmamaq kerek», – dep aytıla Ukraina prezidenti qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ matbuat hızmeti derc etken haberde.
İyünniñ 28-29-da Avropa Şurası Parlament assambleyasında «Qırım künleri» keçirildi. Qırımnı bir qaç Ukraina halq deputatı, siyasiy erbap, faal ve uquq qorçalayıcılar, şu cümleden Ahtem Çiygoznıñ ömür arqadaşı temsil ettiler. O, PACE deputatlarına Çiygoznıñ muracaatını seslendirdi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Kiyevde iyün 26 künü Mila Çizeldaynnıñ sergisi açıldı. Qırım ressamı Faces of Crimea leyhasını taqdim etti. 150*190 sm beş ketende ressam qırımtatar halqı içün müim tarihiy ve zemaneviy erbaplarınıñ sımalarını Qırım şeerleriniñ manzalarından tasvir etti, – haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Portretler arasında – Qırım hanı II Ğazı Geray ve Bağçasaray şeeri, siyasiy erbap İsmail Gasprinskiy ve Salançik, zemaneviy yırcı Elvira Sarıhalil ve Bağçasaray, cemaat erbabı Tamila Taşeva ve Kezlev, qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev ve Sudaq.
Yaş ressamğa kelip qol tutqan Cemilev aytqanı kibi, sanatnıñ bu şeklini o pek te añlamay, amma müellif işleriniñ unikal olğanını ve kerçekten de «canğa tiygenini» qayd etti.
Cemaat erbabı, «KrımSOS» teşebbüsiniñ koordinatorı Tamila Taşeva öz portretini körmege beklemedi, bunı tek sergide ögrengenini bildirdi.
«Begendim – abideviy ve güzel bir iş. Mila pek sezgir insan, ve bu resimlerni yazğanda, bu ise pek büyük bir iş, insanlarnıñ duyğularını yaşay edi. Men oña, aqiqaten, minnetdarım ve qırımtatarlarda daa iç bir vaqıt olmağan böyle unikal leyhanıñ iştirakçilerinden biri olmağa pek memnünim», – dey Taşeva.
Mila Çizeldayn dey ki, resimlerni şimdi Qırım ve qıtaiy Ukraina arasında olğan sıñırdan keçirmege qıyın mesele edi.
«Resimlerniñ bir qısmını 2014 senesinde 2015 senesi iyünge qadar Qırımda yazğan edim. Olarnı sıñırdan qataqlap ketirdim, dörtüncisni endi mında yazıp bitirdim», – dey ressam.
Portretlerden ğayrı zalda «Qırım göñlü» adlı installâtsiya taqdim etilgen – Sudaq rayonı Novıy svetten ketirilgen quma, Quru Özen taşları, Küçük Özen toprağı, qaya taşları, Küçük Özen camisiniñ tamirinde tapılğan qadimiy Quran parçaçıqları.
Sergi açılışında Elvira Sarıhalilniñ icrasında qırımtatar yırları yanğıray edi.
Resimlerni Kiyevde «M17 » zemaneviy sanaat merkezinde körmek mümkün.


text:
Çistay
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Çístay, Tatarstan Cömhüriäte qaramağındağı şähär, Çístay Rayonı üzäge. Tatarstannıñ üzägendä (Qazannan 114 km), Sember-Ufa timer yulındağı Nurlat stansínan 125 km Tönyaqtaraq urnaşqan. Kama yılğasınıñ sul yarındağı qorablar tuqtalığı. Automobil yulları töynäleşe. Aéroport. 18. yöz başlarında Çistoye Pole awılı (Arxangel bistäse) bularaq nigez salına. 1781. yılda Qazan namestniklegeneñ öyäz, 1796. guberna şähäre Çístay isemen ala. 1920-1930. yıllarda – kanton üzäge. 1930. yıldan – rayon üzäge. Mäydanı 16,8 km2. Xalqı – 1989. yılda 65,5 meñ keşe (Urıslar – 65,8%, Tatarlar – 30,2 %), 2000. yılda 66,6 meñ keşe. "Vostok" säğät zavodı, qorablar, automobillär tözätü zavodları, "Autospetsoborudovanie", şärab zavodları; "Vektor" konstruktorlıq-texnologik bürosı; tegü, trikotaj, ayaq kiemnäre, üy cihazları, konditer fabrikaları; it, söt, balıq kombinatları. Qazan Texnik Universitäte filialı – "Vostok" yuğarı texnik uqu yortı. Pädogogik häm medisin kölliätläre, sovxoz-texnikum, 21 ğomumí belem birü mäktäbe, 2 hönäri kölliät. 2 mädäniät yortı. "Çístay – öyäz şähäre" muzéyı, Säğät zavodı taríxı, Boris Pasternak muzeyları. Xalıq teatrı.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, Qırımda donatılğan «Rusiye sıñırını» OMON, politsiya ve silâlı «halq imayesiniñ» vekilleri blok ettiler.
Ermeni Bazar-Herson yolunı URAL, BTR, em de OMON ve Rusiyeniñ diger mahsus bölüklerine ait hadimlerinden ibaret dört yolaqnen qapattılar.
Sıñırlarnı Rusiye mahsus bölükleriniñ aman-aman biñ askeri blok etti. Bunıñnen beraber, zırhlı tehnika qullanıldı.
«Qırım halq imayesiniñ» taqımları da keldi. Ermeni Bazar kiriş noqtasında yerli rus teşkilâtlarınıñ faalleri bita ve tayaqlardan «mudafaanıñ» daa bir yolağını tizdiler.
Meclis reberleri çatışmalar olmasın dep, Cemilevniñ Kiyevge keri qaytması aqqında qarar aldılar.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov jurnalistlerge bergen malümatqa köre, mayıs 18-ne qadar Sürgünlik kününden evel Cemilevniñ Qırımğa kirsetilmesinen bağlı mesele çezilecek.
«Mayısnıñ 18-de Qırımda bir sıra çetel musafirler kelmesi beklenile ve Mustafa Cemilev bu tedbirlerde iştirak etmeli», – dep qayd etti Çubarov.
Cemilevni «Turetskiy val» nezaret-kiriş noqtasında qarşılağan qırımtatarlar keçsin diye, Rusiye askerleri ayat açtı.


text:
Rusiye Fevqulâde Vaziyetler Nazirliginiñ Qırım idaresi, tünevin Aluştada "banan" suv attraktsionında eglengen 14 adamnı aqıntı deñizge alıp ketti, dep bildire.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, Aluştada üstünde 14 adam, olardan 8-i bala olğan "banan" suv attraktsionını taşığan gidrotsiklni, aqıntı yalıdan 800 metr uzaqlığına alıp ketti.
"Biraz vaqıttan soñ gidrotsikl aydavcısı suv attraktionından ayırılıp, bilinmegen yerge ketti", - dep bildirdiler müessisede.
Beyanatqa köre, qurtarıcılar adamlarnı katerge tahliye etip, Professorskiy ugoloknıñ "Gorizont" plâjına alıp ketmege mecbur oldı. Adamlar tibbiy yardımdan vazgeçti.


text:
Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Qırım mahkemeleri bir kişilik piketlerde iştirak etken qırımtatarlarğa qarşı memuriy işlerni baqmağa devam etti. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Canköyde mahkeme bir kişilik piketlerniñ üç iştirakçisi – Ablâmit Ziyadinov, Rustem Ametov ve Ayder Zekeryayevge 15 biñ rublelik (7 biñ hrivnağa yaqın – QA) cöreme tayin etti. Daa ekisi – Ayder Suleymanov ve Remzi Kutuzovğa 10-ar biñ ruble (qararnen 4700 hrivna – QA) miqdarında cöreme yazıldı.
Aq-uquq qoruyıcısı Lütfiye Zudiyevanıñ aytqanına köre, «piketçi»lerden biri, Ayder Suleymanov, mahkemede, oña qarşı memuriy protokol tizilgende polis memurları oña tazyıq etkenlerini söyledi.
Zudiyeva: «O, sorğunı grajdan urbalı adam yapqanını söyledi. Suleymanovnı polis bölügine şahsiy maşinanen alıp kettiler. Onıñ, maşinağa oturmamaq aqqı bar edi. Ayder polis bölügine ketirilgen soñ advokatnıñ berilmesini talap etti ve buña qaba surette berilgen menfiy cevap aldı. İhtimal, polis hadimi Suleymanovnı, itiraf etmese cinaiy madde boyunca taqip etilecegi ile qorquza edi», – dep ikâye etti.
Ondan ğayrı o, «piketçiler»ge qarşı bir qaç protokol bir aydan ziyade vaqıt keçken soñ tizildi, bu ise qanunlarnıñ qaba bir bozuluvıdır, dep ilâve etti.
Aqmescit rayon mahkemesi ondan ğayrı qırımtatarlar Lemar Acigafarov ve Rustem Troşqa qarşı10-ar biñ rublelik cöreme tayin etti.
Dekabrniñ 18-nde Qırımda, daa evel tintüvler ve tevqiflerge cevaben bir kişilik piketlerge çıqqan qırımtatarlarğa qarşı 70-ke yaqın mahkeme oturışuvı ötkerildi. Faaliyetçilerge qarşı, tayin etilgen piket ötkerüv tertibiniñ bozulması munasebeti ile (Rusiyeniñ Memuriy tertip bozuv aqqında kodeksi, madde 20.2, 5-nci qısım) memuriy protokollar tizildi.
Mahkemeler, yarımadada Qırım musulmanlarnıñ tintüvleri ve tevqiflerine qarşı yapılğan bir kişilik piketlerniñ iştirakçilerine umumen 650 biñ ruble (qararnen 285 biñ hrivna – QA) miqdarında cöremeler tayin ettiler.
Mahkeme oturışuvları, cümleden, Aqmescit, Canköy, Aluşta, Suvdağ ve bunıñ kibi de İçki, İslâm-Terek, Qarasuvbazar ve Qurman rayonlarında ötkerildi. İçki işler nazirliginiñ Qırım boyunca ekspertiza merkezi tarafından «piketler bir maqsat, bir niyet ve umumiy teşkil etilüv ile birleştirileler» şeklinde çıqarılğan hulâsa, qabaatlav tarafınıñ esas delili olaraq qabul etilmekte.


text:
Qırımtatarlarnıñ statusı aqqında dünya munaqaşası Amerika Qoşma Ştatları ve Birleşken Milletler Teşkilâtında bunıñnen bağlı qararlarnıñ qabul etilmesinen yekünlene bile. Bunı Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ tamır halqlar meselelerinden Daimiy forumınıñ prezident muavini Oliver Loode «Qırım – Ukrainadır. İşğal etilgen yarımada keçmiş ve kelecek arasında» halqara forumında bildirdi.
«Dünya toplulığı Qırım meselesi ve qırımtatarlarnıñ taqdirini pek müim körmey, amma tendentsiyalar mında müsbettir. Fevral 4-te Avropa parlayemnti Qırım ve qırımtatarlar aqqında rezolütsiyanı qabul etti, anda qırımtatarlar – tamır halqtır, dep aytıla», – dedi o.
«Mence, AQŞ kongressi böyle bir rezolütsiyanı qabul etse, yahşı olur edi. BMT baş kâtibi bunı raat-raat bildirir edi. Qırımtatarlar tamır halqmı kibi munaqaşalar biter edi. Rusiyeniñ aytqanları da müim olmaz edi – bu olarnıñ iç sesidir. Qırımtatarlarnıñ mevamı pekitilir edi», – dep qayd etti BMT tamır halqlar meselelerinden Daimiy forumınıñ prezident muavini.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi mart 20-de qırımtatar halqını tamır halq olaraq tanıp, 2007 senesi BMT tamır halqlarnıñ aq-uquqları deklaratsiyasına qoşuldı. 2014 senesi Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov dedi ki, Qırımda yekâne tamır halq adlanmaq aqqı iç bir halqqa ait degil.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Salı künü, fevralniñ 23-nde, BM Baş Assambleyasında Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqları, hususan işğal altındaki Qırımdaki vaziyetnen bağlı munaqaşa keçirilüvi planlaştırıla.
BM saytında derc etilgen kün tertibine köre, munaqaşalar Kyiv saatınen 17:00-ğa planlaştırıla.
Bu munaqaşalar Ukrainanıñ teşebbüsinen keçirile. Ukrainanıñ BM daimiy vekili Serğiy Kıslıtsâ bildirgenine köre, kün tertibiniñ noqtalarından biri Donbas maruzasınıñ muzakeresi olacaq, Ukraina tarafı Rusiye tarafından qanunsız teşkil etilgen «Rus Donbası» forum meselesini köterecek.
Ukraina Tış işler nazirligi, fevralniñ 17-nde Qırımda olğan tintüv ve tutuvlar aqqında malümatnı BM Baş Assambleya baqmasına çıqarmağa planlaştıra, dep bildirgen edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırım işğal etilgen soñ Aqmescit akademik gimnaziyası dep adlandırılğan Ukrain mektep-gimnaziyasında yañı oquv yılından başlap 1-ci ve 2-ci sınıflarda ukrain tili dersleri olmaycaq. Bu aqta «Qırım ukrainleri» Facebook cemiyetiniñ saifesinde bildirile.
«Er parallelde, 6-cı ve 10-cı sınıflardan ğayrı, bir qaç yer bar edi. Ukrain tilinen 1-ci ve 2-ci sınıflar endi yoq», – dep aytıla beyanatta.
Bu malümatnı Qırım.Aqiqatqa Kremlge boysunğan Qırım Tasil nazirliginiñ matbuat kâtibi Anton Garkavets tasdıqladı.
«Kerçekten de, birinci ve ekinci sınıfta ukrain tilinde tasil başqa berilmey. Balanıñ tilni ögrenmesi aqqında qararnı ana-babalar ala, ve olarnıñ arizalarına köre sınıflar teşkil etile. Soñki eki yıl devamında ana-babalar olarnıñ balaları ukrain tilinde tasil alacağını istemedi», – dedi o.
Garkavetsniñ sözlerine köre, 10-cı sınıfqa qadar bala, yarımadada devlet statusı olğan üç tilden tasil alma tilini saylay bile: rus, ukrain ya da qırımtatar tili. 10-cı ve 11-ci tasil tek rus tilinde berile.
Ukrain mektep-gimnaziyası 2014 senesi, Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, Aqmescit akademik gimnaziyası dep adlandırıldı. Mektep müdiri Natalya Rudenko istifağa çıqmaq içün ariza bermek mecbur oldı. O vaqıt Qırım ükümeti yolbaşçısı Sergey Aksönov, gimnaziyada tasilniñ ukrain tilinde berilmesi devam etecek, dep aytqan edi.


text:
Anastasiya Kirilenko
Çeçenlerniñ sürgünlik aqqkında filminiñ kerçekligine NKVD arhivleri bile saqlanır edi. «Unutmağa emir etildi» bediy filmi –unuttırmağa mecbur etken vaziyette çeçenlerniñ öz hafızasını qorçalamaq ıntıluvları aqqında birinci film degil.
Çeçenlerniñ sürgünligine bağışlanğan filmniñ çekimleri aqqında men apansızdan 2012 senesi Çeçenistanda ögrendim. O vaqıt çekimler tek başlana edi: fotoressamlar çeşit köylerni resim etip, çekimler ne yerde keçirilecegini belgiley ediler. Facia dağlarnıñ töpesinde yerleşken Haybah köyünde yüz berdi, amma anda çıqarmağa imkânsız: 1944 senesi Çeçenistannıñ Galançojsk rayonı ğayrıdan tiklenilmedi. Anda iç bir kimse yaşamay, ve bu yerni ziyaret etmek içün mahsus ruhsetname kerek. Onıñ içün filmni Haybahta degil de, Day köyü ve diger yerlerde çıqardılar.
Filmni çoq teşviq etmediler. Prodüserni Qavqaz haberleri saytı içün film aqqında ikâye etmek rica etkende, o tekmil bir şey aytmadı: filmniñ esas maqsadı milletlerara davanıñ açmamasıdır. Esas rol rus zabitine ayırılğan, o baş cinayetçi - gürcili Mihail Gvişianiniñ insafsız emiri eda etmege red etti (tarihiy bir fakt). Prodüser atta, kelişmegen qısımlarnı kesip almağa vade etti, çünki «iç bir davanı açmağa mümkün degil». İşte, Çeçenistandaki vaziyetni bilgenler, film nasıl şaraitlerde çıqarılğanını añlamaq mümkün.
Yavaş-yavaş film aqqında malümat tarqalıp başladı. «Komsomolka»nıñ mühbiri Yuliya Yuzik kendi fikirini bildirdi. Film «kadırovcılıq» dedi, çünki onsız Çeçenistanda iç bir şey yapılmaz, dedi. Ramzan Kadırov öyle de, Rusiyeniñ qaznasına yapıştı, «rus parasına» da ruslarğa qarşı çıqıp, «dava» açmağa istey… Çeçenistannıñ prezidenti etrafnda olğan bu kibi laflar – zemaneviy Çeçenistannıñ vaziyetini bir baqıştan añlamağanlarını köstere. Bir baqıştan ne demek, demek çeçenliden soramasalar da, Ahmad-haciniñ resimi yanında olsa da, o mühbirge: «Biz prezidentimizni sevemiz», - dey. Mühbir de memnüniyet ile: «Çeçenistanda er kes prezidentni seve», dep yaza.
Soñra aldanğanını duyasıñ. «Biz de er şey yañartıldı, köresizmi?» – dep yımşaylar çeçenliler. «Ebet, körem. Ya çoqqatlı evlerde yarıq yoq, ne içün? Anda bir kimse yaşamaymı?» - sorayım, ve riayet etkenini baqam. Ya da belli şaqa aytqanlarını eşitesiñ: «Turist Çeçenistanda adam içün evler yapılğanını kördi. Ve bu adamnı da kördi».
Sürgünlik aqqında film «Kül», «Haybah» adlandırılacağını ayta ediler, amma soñra, «Unutmağa vade etildi» kibi adlandırıldı. Filmni azırlağan «Şeyh Mansur adına «Groznıy –film» mustaqil kinostudiyası»na Kadırovdan para tüşmegenine baqmadan, o vaqiadan haberdar edi. Bu sebepten, Rusiye Federatsiyası medeniyet nazirligi tarafından levhanı yasaqlağanda, rejissör Huseyn Erkenov, nasıl olsun, Kadırovnıñ özü er şeyni bile edi, ve atta, levhanıñ çekimlerinde destek kösterecegini ayttı.
Medeniyet nazirligi filmni köstermege red etti, çünki, nazirlik vekilleri muracaat etken NKVD arhivlerinde Haybahta 1944 senesi kütleviy sürette adamlarnı yaqqanları aqqında malümat tapılmağanı qayd etildi.
Yani, resmiy olaraq bu kibi vaqialar yüz bermedi. Arhivler elbette, gizli ve adiy adamlarğa açıqlanmaylar. 1989 senesine qadar, çeçen ve inguşlerniñ sürgüni boyunca «Çeçevitsa» tedbirleri gizlene edi. NKVD-niñ mirasçısı FHH (FSB)niñ, Haybahta ne olğanı ve ne sebepten qasaba, bütün Galanjos rayonı tübü-tamırınen yoq olğanı aqqında fikiri añlaşılmay qala. Men tavsilâtlı malümatnı bilmeyim, amma, Erkenov ğaliba, Groznıydeşimdi devam etken Raslan Kutayevniñ mahkeme işini közden qaçırdı. Kutayev - çeçenli siyasetşınas, o vaynahlar sürgünliginiñ 70 yıllığına bağışlanğan tögerek masanı keçirgen soñ, onıñ evinde afyen taptılar. Kutayev bildirgeni kibi, onı apis etmek içün Rusiye qaramanı sayılğan, Çeçenistan prezidenti memuriyetiniñ reisi Magomed Daudov («lord» kibi tanılğan) keldi. Kutayev adliyecisiniñ qolunda qabaatlanğannıñ siyarğan teniniñ resimleri bar. Yani, 2012- 2014 seneleri içinde, Çeçenistanda er kesni sıqıştırıp, atta uzaq keçmişke ait vaqialarnen bağlı tedbirlerni yasaqlaylar.
Moskva kinofestivalindeki «Unutmağa emir etildi» filmniñ yekâne numayışına men zornen bardım. Biletler yoq edi. Toplanğan yaş çeçenler kassalar yanında turğanda, olarğa: «Bletlerni sabadan satın aldılar», dep cevap berdiler. Nticede, meni mühbir olaraq basamaqlarda oturıp, seyir etmege kirgizdiler. Salonda bulunğan adamlar ağlay ediler. Atta, seyir etkende şaqalaşmağa ıntılıp «Bu Gollivud degil», aytqanlar ağlay edi. Daa doğrusı ağlamay, aytqanları kibi, közleri terley edi…Filmniñ esas vaqiaları çeçen ve inguşlerniñ sürgün etilmezden evel başlana. O vaqıtları Çeçenistanda, bütün Sovet Birliginde kibi, adamlarnı çaqıp, çekiştire ediler. Yerli sakinler yazğan şikâyetlerni memuriyet vekilleri imzalamaq kerek edi. Film qaramanı Rayhan - levhanıñ prodüseri Ruslan Kökanayevniñ bitasınıñ taqdirini tekrarlay. İmza çekmege istemegen soñ, onı özüni Sibiriyağa sürgün eteler. Anda qartana öle.
Çeçenler repressiyalardan qorunmağa isteyler: «Biz Stalinni sevemiz!» qıçırıp, çeçen qadını NKVD zabitini evine qoymayca ola. Amma, onı çetke taşlap, iç bir vaqıt evine qaytmaycaq aqayını alıp keteler. NKVD-niñ vesiqalarını aydınlatqan «Memorial»nıñ malümatına köre, Sovet ükümetiniñ duşmanlarını iş kâğıtlarına köre qıdırğanlar. Filmde, babası repressiyağa oğratılğan, anası ise, qayğıdan ölgen yaş çeçen Daud, Arsamak qartnıñ yanına kele ve soray: camilerni yoq etken, adamlarnı öldürgen akimiyetni nasıl etip qabul etmek mümkün? Arsamak ise: «Yüregine ümütsizlikni qoyma», dep cevap bere. Arsamaknı NKVD apis ete, Daud ise, abrek olıp dağlarğa kete.
1944 senesi fevral 23 künü çeçen ve inguşlerni (umumen Sovet ükümetinde 20 halq sürgün etildi) sürgün ettiler. Olarnı nemselernen işbirlik tutqanlarında qabaatladılar. Halq duşmanlarnı belgilegen NKVD, çeçenler arasında cebeden qaçqanlarnıñ sayısı çoq olğanını bildirdi. Faqat, Haybahta doğğan Beksultan Gazoyev Ulu Vatan cenkinde qaramancasına öldi – bu belli ikâye…
Filmde imkânı olğanı qadar çeçenlerge yardım etken rus askerleri de kösterile. «Qartbaba, bundan evel biz qaraçaylarnı sürgün etken edik. Ekseriyeti öldi. Yanıña çoqça aş al», - dey, gecelik qalğan askerlerden biri ev saibine. Er kesni birden çıqarıp olamadılar – qartlarnı, balalarnı, yüklü qadınnı Haybahtaki atlar aranına - sanki gecelemek içün nıqtadılar. Amma, dağ yollarını keçmege imkân yoq edi, yolbaşçılar ise, «Çeçevitsa» tedbirleriniñ neticeleri bilmek isteyler. O vaqıt, askerlerniñ reberi Mihail Gvişiani, arannı yaqmağa emir etti. Rus askeri boysunmağa red etti ve öz-özüni atıp öldürdi. Amma, arannı ep bir yaqtılar.
Asılında, iç kimseni sağ qaldırmaycaq ediler. Amma, Haybah üzerinde köterilgen tuman uzaqtan körüne edi ve öldürülmesi kerek olğan Mumadi Elgakayev, o vaqıt 8 yaşında bala, sağ qaldı – onı arandan alıp taşladılar. Elgakayev, «Unutmağa emir etildi» filmi azarlanğanda ömürinde birinci kere intervyü berd ive 2012 senesi noyabr ayında öldi. Tendeki tükler tik tura: cenklerni başından keçirgen, zorbalıqlardan keçip te, ikâyesini aytıp, premyeranı körmey, bu dünyanı terk etti.
Haybah ve umumen sürgünlik mevzusını qapatmağa istegen rusiyeli akimiyet, tam tersini elde etti. Çeçenliler ağızdan-ağızğa hatırlavlarnı ikâye etip, hatırlavlarnı saqlaylar. Aytqanlarına köre, yüklü qadın tamam şu aranda bala tapqan.
Filmde hastahanede yatqanlarnıñ qurşunğa tizilgeni kösterile. Emşire olarnı qorçalamağa tırıştı, olar çeçenler degil de, başqa Qavqaz milletlerniñ vekilleri olğanını ayttı, amma niyetine irişmedi. Kökanayev soy adı bir qaç kere tekrarlana – bu levha prodüserniñ soylarından biridir. Bu kibi vaqia, kerçekten de, urus-Martanovsk rayonında yüz bergen edi.
Asılında, unutmağa endi çoqtan emir etildi. Groznıy şeerinde, ihtiyar yaşında çeçenli, ulu Vatan cenki arfesinde repressiyağa oğratılğan babasınıñ cesetini satın alıp, gizliden kömgenlerini fısıldap ayttı. Qabirini tek 1990 seneleri açıqtan ziyaret etmege ruhset berildi. Şaşılacaq bir facia. Neni unuttırmağa isteyler? Haybahta adamlar tiri yaqılğan (bala-çağa, qartlar, yüklü qadınlar – tez yürip olamağan er kim) yerde iç bir hatıra taşı qoyulmağan. Bu kibi hatıra taşı, elâk olğanlarnıñ şanını añdırıp, milletlerara kerginlikni al etmege yardımcı olur edi. Amma, bağışlañız: resmiy olaraq adamlar yaqılmağan ediler, onıñ içün hatıra taşı da qoyulmaycaq. Filmniñ de olmasını istemeyler: Rusiye medeniyet nazirligi ğaliba, yaş çeçenler sürgünlik aqqında tek Huseyn Erkenovnıñ filminden malümat ögreneceklerinden saqına. Ögrenip te, Allah saqlasın, kederlenir ve milletlerara davanı çıqarır.
Haybahta olıp keçken vaqialar boyunca 1990 senensi taqiqat başlanğan edi. Soñra, Rusiyeniñ prokuraturasında iş toqtaldı. Şimdiki vaqıtta ise, Çeçenistanda çetel kompaniyası tarafından «Silingen hafıza» filmi çıqarıla. Onda, tek 1944 senesiniñ sürgünligi degil de, izleri mahsus yoq etilgen soñki çeçen cenkleri aqqında da ikâye etilecek: şimdiki vaqıtta Groznıy şeerinde yañı çoqqatlı evler tura, olarnıñ üstünde ne qurşun, ne de mermi izlerini köralmazsın. Eñ beteri, çeçenlerge cenkni hatırlamağa yasaq eteler. Çeçenler öyle de aytalar: «Ramzan Ahmatoviy aytqanı kibi, bunı hatırlamağa kerekmey, kelecekni tüşünmelimiz, biz Rusiye ile bir yolnı seçtik». Böyleliknen, yalıñız sürgünlikni degil de, çeçen cenkini unutmağa kerek. Bunı unutmaq mümkünmi?
Menimle körüşip, soñki çeçen cenki aqqında ikâye etmege razı olğan yigitlerden biri - mağazlarda yaşağanı, anası «ateş açsalar, demek kimdir toy yapa» degeni, askerler qartanası ve tizesini öldürgeni, suvsız ve yarıqsız şaraitlerde anasına ameliyat yapqanlarını tarif etip – ayfonındaki İçkeriya bayrağını kösterdi. «İç te unutıp olamayım», - dep añlattı o. Yigit menden yardım sorap, biraz şaşmalattı: o Moskva mektepleriniñ er birini ziyaret etip, çeçenlerni episi yaramay olmağanı, çoq çekişkenlerini añlatmağa istegenini söyledi. «Sen nasıl tüşünesiñ, cenkten soñ, biraz tutlğanım keder etmezmi? Men ep bir bunı yapıp olurım. Nasıl etip bu işni başlayım?», - dep soradı. Men cevap beralmadım.
Anastasiya Kirilenko, – Radio Svoboda mühbiri
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Qırım vaziyeti ile meraqlanğan insan çoqtır. Adiy faşist devleti, meraqlı bir şey yoq. Qırımbizim yañılıqları aqqında. Yañı, meraqlı, oşlu. Demek, nevbet boyunca, Qırımbizim haberleri.
1. Aqyar. Birinci şeer hastahanesiniñ ekimi ile subetleştim, aynı vaziyet – aylıqlar yoq derecede, işten boşatuvlar.
2. Yerli raşka-radiosınıñ haberleri: Ukraina Silâlı Quvetlerinde 100 öldürilgen insan, Novorossiyada – 3 yengil yaralanğan. Olarğa metnni Mosfilm yazamı?
3. Yoğurt alğanda, Obama közlerim ögünde fiyatnı deñiştirdi.
4. Keriç köprüniñ qurucılığı boyunca qarar alâ daa alınmadı.
5. RNKB hadimi Qırım bankları zararına çalışqanını bildirdi. Eger de Rusiye banklarını SWIFTsiz qaldırsalar, mından qaçıp keterler. #ammaqırımbizim
6. Apple tehnikasını Qırımğa satmağa yasaq etti.
7. Cezalar sebebinden PayPal Qırımdan kete. Meraba 20-nci asır.
8. Fevral 1-den Payoneer onlayn-ödemeler sisteması işlemeycek.
9. Tünevin Şçolkino çarşısına damna urdı. Prokuratura tükânlarnı Rusiye talapları boyunca teşkire. Çoqusı qapatıldı.
10. Aqmescit demir yol vokzalınıñ meydanı sükünet ile qarşılay, tek bir qartanaçıq daireniñ kirağa berüvi aqqında levhaçığı ile otura.
11. Qırım vaziyeti ile meraqlanğan insan çoqtır. Adiy faşist devleti, meraqlı bir şey yoq.
12. «Krımenergo»nıñ milliyleştirüvinden soñ Qırım parlamenti banklarara para birjasını devletleştirdi. Endi goblin öz-özüne para bozduruv noqtasıdır.
13. Putin Ahmetovnıñ Krımenergo şirketini öz eline keçirgeninden soñ, anda yatırımcılarnı celp etmek içün silâlı OMON keldi. Zanımca, kene çıraqlarnı satın almaq kerek.
14. Aphanege bardım. Nevretlenem. 1 plastinka yerinde 3 almaq zorunda qaldım. Birer-birer satmaylar, yani 80 ruble yerinde 245 ruble tölemelisiñ.
15. Doğuv şeadetnamelerini elde etmek içün geceden nevbetler tizile.
16. Aqyar. Bir kişiden Rusiye Qırımnı qayğıra, yerli akimiyet ise körmemezlikke urğanı aqqında eşittim. Ğaye tirilüvi: «merametli qıral ve kindar mırzalar».
17. Aqyar şeerinde Federal Migratsion Hızmetiniñ idaresine bardım… Nefretlenem!!!
18. Keriçlilerni Pension fondunda «Poroşenkonıñ yaltaqlarından» çetleşmege çağıralar. Ebet, belâlarmız – huntanıñ qabaatıdır, daa kimniñ ola bilir.
19. Qocaman sefer gemilerini cenüpke ozğara ekenmiz, duyğulanıp, közyaşımıznı sile edik. Rusiye Federatsiyasınıñ Qara deñiz flotunı fişenkler ile ozğaracaqmız.
20. Aqmescit. Tuvğan şeerim nege çevirildi? Göñülsiz insanlar, soñsuz tıqanıqlıqlar, er kes siñirli. Aydın ve bahtlı olğanını sevem. Qayt.
21. Qırımda Donbass qaçaqlarınıñ bulunuv müddetini sıñırladılar. Sen, vatnik, ep «navarosiya»ña inan.
P.S. Aqmescitniñ boş demir yol vokzalına baqam. Ağlaycağım kele, kerçekten.
Krımskiy Banderovets, bloger, faalli, qırımlı
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Rusiye Energetika naziri Aleksandr Novak dey ki, dekabr 30 kününden bü vaqıtqa qadar, işğal etilgen Qırımğa 20 million kubometr gaz yollanıldı. Nazirniñ sözlerine köre, yarımadağa Rusiyeniñ gaz-naqil sistemasından gaz kele.
Bunı Novak yanvar 11 künü Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ akimiyet ile keçirgen körüşüvi vaqıtında beyan etti. Körüşüv aqqında malümat Rusiye prezidentiniñ resmiy sitesinde yerleştirilgen.
«Dekabr 30 künü biz Rusiyeniñ gaz-naqil sistemasından eñ büyük yüklenüv vaqıtında gaz teminlep başladıq. Epsi olıp, bügünki künde endi 20 million kubometr gaz Qırım sakinlerine berildi. Umumen mında adiy vaziyet üküm süre. İşni devam etemiz», – dedi Novak.
Bundan evel Devlet Dumasındaki energetika komitetiniñ azası, Kreml kontrolündeki Qırım akimiyet yolbaşçısınıñ sabıq birinci muavini Mihail Şeremet degen edi ki, Rusiyeniñ Krasnodar vilâyetinden Qırımda keçirilgen yañı gaz borusı «şimdilik başlanuv ve tüzetüv işleri çerçivesinde» gaz keçire.
Dekabr 27 künü Rusiyedeki kütleviy haber vastaları, yarımadanıñ gaz-naqil sisteması qomşu Rusiyeniñ sistemasına qoşulğanı aqqında bildire ediler. Bildirüvlerge köre, 720 millimetr keñliginde gaz boruları, episi olıp, 341 km uzunlıqta quruldı, olardan 16 km – Keriç keçitiniñ altında keçirilgen.


text:
Qanunsız qurulğan binaları olğan qırımlılar 2020 senesi yanvarniñ 1-nden itibaren olardan marum qala bile. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ mal-mülk ve topraq munasebetleri komitetiniñ yolbaşçısı Yevgeniya Dobrınâ «Sputnik v Krımu» radiosınıñ yayınında bildirdi.
Memurnıñ aytqanına köre, qırımlılarnıñ mal-mülkini Rusiye qanunlarına köre resmiyleştirmek içün bu vaqıtqa qadar imkânı bar edi. Dobrınânıñ bildirgenine köre, yarımadanıñ Rusiye kontrolindeki akimiyeti vatandaşlarnen bağlanıp, qanunsız binalarnıñ resmiyleştirmesinen oğraşmalarını israrnen teklif etken edi, faqat er kes buña razı olmağan eken. Bu problem aqqında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında aytıldı.
Yevgeniya Dobrınâ «Sputnik v Krımu» radiosınıñ yayınında qırımlılarnıñ binalarnı mülk ya da kirağa resmiyleştire bilgen resmiy tertipni añlattı:
«Bu qarar uzun müddet bar edi, ve bir çoq vatandaş onı qullandı. Belediye vekilleri de aytqan edi: olar vatandaşlarğa resmiyleştirüvnen bağlı meseleler boyunca muracaat eteler, olar ise kerekmey deyler. Bu meselede basqı yapılmaz da. Miras, anda yaşağan balalarnen bağlı problemler olacaq. Amma bir çoq insan bu imkândan faydalandı, muracaat ve arizalar yazdı. Bunıñ içün er bir belediyede ayrı iş oldı. Bu tek «narazılıq meydanlarınen» bağlı degil – anda er bir yapı qayd etildi. «Narazılıq meydanları» olmağan yerlerde vatandaşlar kele, özüni tanıta. Soñra bir talay iş oldı, yerge barğan ve qıymet kesken komissiyalar quruldı: mesken ev sayılamı-yoqmı, telükesiz olamı – buña baqıldı, ve qararlar alındı ya da şimdi alınmaq üzere».
Yevgeniya Dobrınânıñ qayd etkenine köre, bina saibi işbirligi yapmağa razı olmasa, memurlar ileride yapını yıqmaq içün memuriy tahqiqat başlata.
Aqmescit rayonınıñ Yañı Sarabuz (Ukromnoye) köyündeki «narazılıq meydanınıñ» iştirakçisi Vladislav Doroşenkonıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, amelde Rusiye memurlarınen işbirligi bam-başqa oldı.
Evlerimiz yıqılacaqmı-yoqmı bilmeymizVladislav Doroşenko
– Mında 524 topraq damartımız bar, mesken ev – 6. 2006 senesi insanlar Yañı Sarabuz köy şurasına ilk sefer ariza bergen edi, er keske red cevabı keldi. Topraq köy şurasınıñ toprağına kirmey dep aytıldı. Şimdi kene ariza berdik, amma bu sefer evlerimizniñ tehnik pasportları yoq deyler. Bu red cevapları 2019 senesi dekabrniñ 30-nda keldi, ve evlerimiz yıqılacaqmı-yoqmı bilmeymiz.
Vladislav Doroşenko, «narazılıq meydanınıñ» iştirakçileri tele levhası içün Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ vekillerine bir qaç yapını yıqmağa izin berdi, dep hatırlay.
Bir qaç diger narazılıq meydanınen bir aktsiya keçirmege qarar aldıq.Vladislav Doroşenko
– Şimdi, Yañı Sarabuz köy şurasına arizalarımıznı alıp ketkende, anda bir şey alamaycağımıznı açıq-açıq aytalar, çünki yañı ve eski ava limanları arasında, Kezlev yolu yanında olğan topraq memurlar arasında bölündi. Yañı yıldan soñ bir qaç diger narazılıq meydanınen bir aktsiya keçirmege qarar aldıq. Biz eki ava limanı arasında narazılıq aktsiyasını keçirmek içün ariza beremiz.
Vladislav Doroşenkonıñ aytqanına köre, «narazılıq meydanınıñ» iştirakçileri topraq vesiqalarını resmiyleştirmege tırışqanda Rusiye akimiyeti topraq damartılarınıñ saiplerini deñiştirgenine qarşı da narazılıq bildirecekler. Qırım.Aqiqat muarririyeti Yevgeniya Dobrınâdan Vladislav Doroşenkonıñ aytqanlarını izaatlamasını rica etti, amma o, cevap bermedi.
«Qırımtatar resurs merkeziniñ» reberi Eskender Bariyev emin ki, «narazılıq meydanlarınıñ» iştirakçileri toprağını Rusiye qanunlarına köre qanunlaştırıp olamaz.
Bu insanlarnıñ ümütleri sıfırEskender Bariyev
– Cemaat arasında topraqnı tek qırımtatarlar istey degen fikirler bar, lâkin işğalden evel olarğa böyle topraq damartılarınıñ tek 30%-ı ait edi. Ruhsetsiz topraq – kompleks bir mesele. Añlağanıma köre, işğalci akimiyet sahte Qırım Cumhuriyetiniñ belediye devlet mal-mülkinden topraqnı berüv qanunı üzerinden topraq damartıları tek belli bir yerde eñ azından beş yıl yaşağanlarğa berilecek, dep qarar çıqardı. Ruhsetsiz topraqlarda ise ya başqa yerde qayd olğan, ya da iç qaydı olmağan insanlar bar. Neticede Rusiye qanunlarına köre bile olar topraq damartılarını alıp olamay. Şunıñ içün bu insanlarnıñ ümütleri sıfır. Mence, vatandaşlarımıznı qorumaq içün Ukraina bir şey yapmalı.
Eskender Bariyevniñ fikirince, Ukraina akimiyeti Qırımdaki bu topraq damartıları aqqında mahsus qarar çıqarsa, «narazılıq meydanlarınıñ» iştirakçileri aqlarını halqara qurulışlarda qorur edi.
– Mında işğalcige qarşı aqıllı ve zorbalıqsız küreşimiz olur edi. Yaqında tamır halqlarnıñ aqları ekspertler mehanizmine maruza berdik, anda bu problemlerni qayd etemiz ve tamır halqlarnıñ aqları bozulğan narazılıq meydanlarını aytamız.
Aqyarlı jurnalist Andrey Vasilyevniñ qayd etkenine köre, «narazılıq meydanları» olmağan şeerde daa büyük ruhsetsiz binalar qurulğan edi.
– Aqyarda soñki yılları bayağı çoq garaj yıqtırıldı. Şeerde maşinalar çoq, kooperativler yetmey, yıqtırılğan bir çoq bina ise sovetler zamanından berli tura edi. Saiplerniñ topraq damartılarınıñ mülk vesiqaları olmağanı içün qararlar tez ve şartsız yerine ketirilgen edi. Ekinci mesele daa global ve bir çoq insanğa tesir etti – şahsiy mesken qurucılıq içün belgilengen topraq damartılarında qurulğan çoq qatlı mesken evler. Böyle şeyler Ukraina zamanında pek tarqalğan edi. O vaqıt er bir vatandaş şeerde şahsiy mesken ev qurmaq içün izin ala bilgen edi, amma bunıñ yerine anda 100 dairelik çoq qatlı bina peyda olğan edi. Rusiye qanunları işke tüşürilgen soñ vaziyet daa beter oldı.
Andrey Vasilyevniñ bildirgenine köre, Rusiye qanunları topraq berilüvini ve qurucılıq başlatıluvını daa qolay laf etmege imkân bere.
– Vatandaş topraq alıp, ev quracağını yazma şekilde haber ete bile. Elbette, soñra onı işletmege açmaq içün bütün qurulışlardan keçmek kerek. Rusiye akimiyeti çeşit mehanizmlerni qullanmağa tırışa. 2014 senesi Sergey Menâylonıñ şeer merkezinde Kapitanskaya soqağındaki evni nasıl patlatqanı er kesniñ aqlında bar. 2015 senesinden berli böyle obyektlerniñ yıqtırıluvı aqqında çoq mahkeme qararı oldı, amma iç birisi yıqtırılmadı, çünki bayağı zor bir esnas bu. Bıltır federal akimiyet ruhsetsiz qurulğan binalarnı qanunlaştıruv tertibini bayağı qolaylaştırdı. Vatandaş evniñ qat sayısı talaplarına riayet etse, meselâ, artqaç qatlarnı yıqsa, böyle binanı qanunlaştırmaq imkânı peyda ola. Amma 12 qatı qurulğan, daireler satılğan, insanlar yaşağan obyektler içün bunıñ iç bir emiyeti yoq. Aqyarda böyle binalarnıñ sayısı 100-den çoq, daa 60 danesi qurula.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Sergey Mokruşin, Qırım.Aqiqat alıp barıcısı


text:
Aqmescit (Simferopol) rayonında, orman yanğını neticesinde ilan etilgen fevqulâde vaziyet rejimi lâğu etildi.
Bunı Rusiye nezaretindeki Qırım akimiyetiniñ FVN-niñ matbuat hızmeti haber ete.
"Tünevin, noyabr 17-sinde, Aqmescit rayonınıñ fevqulâde vaziyetleri boyunca komissiyanıñ oturışı edi. Anda, "fevqulâde vaziyet"niñ lâgu etilmesi aqqında qarar alındı", - dedi müessise başı Sergey Şahov.
Yanğın noyabrniñ 14-nde çıqtı. Ertesi künü Aqmescit rayonında fevqulâde vaziyet rejimi ilân etildi. Yanğınnı söndürmek içün qurtarıcılar aviatsiyanı celp etti.
Yüksek yanğın telükesi sebebinden yarımadada furtuna havfı ihtarını noyabrniñ 18-ne qadar uzattılar.
Noyabr 16-sında qurtarıcılar, Aqmescit rayonınıñ Kürlük-Baş ayırığında 52 gektarlıq alannı qavrap alğan orman yanğını söndürildi, dep bildirdi. Elâk olğan ve yaralanğanlar yoq, dep bildirdi Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresi.


text:
Ukraina Nazirler Şurası 2020 senesi saban (mart) ayı 11 künü qabul etken «Ukraina topraqlarında COVİD-19 koronavirusınıñ darqaluvına qarşılıq kösterüv aqqında» 211 sanlı qararğa binaen ve COVİD-19 virusınıñ darqaluvına qarşılıq köstermek maqsadınen Ukraina Prezidentiniñ Qırım MC-deki Temsilciligi vatandaşlarnı şahsen qabul etmekni vaqtınca toqtata.
Aynı vaqıtta şunı qayd etmek isteymiz ki, Temsilcilik vatandaşlarnıñ muracaatlarını:
– (0552) 49-59-39 nomeralı telefon ve 0 800 502 192 nomeralı bedava «sıcaq ağ»;
– Skype ağında ark predstavnictvo adlı qullanıcı;
– zvernennia@ppu.gov.ua elektron menzili vastasınen ve
– Uşakov caddesi, 42, Herson şeeri, 73003 poçta adresi boyunca qabul etmege devam ete.


text:
Qırımda Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi, Aqmescit rayonında dağdan yuvarlanıp tüşken maşnanıñ içinde qaldırılğan qızçıqnıñ ölümi aqqında beyanatnı teşkere. Bu aqta müessiseniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
Tahqiqatqa köre, mayıs 28-inde aqşam aqay, apay ve yaş qızçığı VAZ-2121 maşnasınen Aqmescit rayonınıñ Mamaq (Stroganovka) köyüne açıq avada raatlanmaq içün ketti. Anda kelgeninen, Murun-Qır dağına aşamaq ve manzaranı közetmek içün köterildiler. Aş aşağan vaqıtta bala ana-babasından ayırılıp, maşnağa oturdı, bundan soñ maşna bayırdan aşağı ketti. Ana-baba maşnanı toqtatıp olamadı. Keççe bala yaralardan keçirngeni bildirile.
Beyanatqa köre, “şimdilik tahqiqatçılar, vaqia sebeplerini ve tafsilâtını bilmek içüntahqiqat ve teşkerüv tedbirlerini becere”.
Daa evel Aqmescit rayonınıñ Mamaq (Stroganovka) köyünde Murun-Kir dağından yuvarlanıp tüşken maşinanıñ içinde olğan bala elâk oldı, dep bildirile edi.


text:
AQŞ-nıñ OSCEde elçisi James Gilmore Rusiyeniñ qırımtatar Ruslan Bekirovnıñ bıltır yazda basqı altında başqa siyasiy mabüske qarşı bergen şaatlıqnıñ keri qaytarğanı sebebinden 2020-nci yıl iyün 11 tarihinde cinaiy dava açılması qararını tekbih etti.
"Bekirovnıñ, FSB-niñ salâhiyetlerinden aşqanı ve onı vesiqanı imzalamaq içün qorquzğanı aqqında beyanatını tahqiq etmek yerine, akimiyet Bekirovnı "sahte şaatlıq"ta qabaatladı. Bu adımlar Rusiyeniñ parlaq kelecegine kelişmey ve bunıñ yerine onı eski zamanlarnıñ tedbirlerine qaytara, bu, keşmiş degiil de, kelecek aqqında laf yürsetilgende, siziñ OSCEde zenaatdaşlarıñız, dostlarıñız ve vatandaşlarıñıznı pek raatsızlay", - dedi iyün 18-inde elçi.
AQŞnı, mayıs 30-ında Rusiye nezaretindeki akimiyet tarafından tutulğan ukrain arbiy adamlarınıñ sağlığı qasevetlendire ve o olarnı ve qanunsız tutulğan başqa ukrainlerni acele azat etmege çağırta, denile Gilmortnıñ beyanatında.
Gilmor, dinini kütkenleri içün tutulğan üç qırımlı bulunğan Rostov-na-Donudaki SİZOlarda koronavirusnıñ yayılması aqqında beyanatlarğa diqqat ayırdı.
Ukrainada Amerika Qoşma Ştatları elçiligi, Rusiyedeki tahqiqat izolâtorında koronavirus hastalığı yayılğanı sebebinden ukrain siyasiy mabüslerni azat etmek çağırışlarını ğayrıda tekrarladı.
"Rusiyede bir qaç ukrain siyasiy mabus aqsız olaraq apis etilgen bir tahqiqat izolâtorında COVİD-19 hastalığınıñ tez yayılıp başlağanından raatsızlanamız. Rusiyeni bütün ukrain siyasiy mabüslerni deral azat etmege çağırtamız", - denile Ukrainada AQŞ elçiliginiñ elçiliginiñ beyanatında.


text:
Avstraliyanıñ paytahtı Kanberrada fevralniñ 23-nde avstraliyalı ukrainler ve yerli sakinler Qırım işğaliniñ altıncı yılı munasebetinen Rusiye elçihanesi ögünde aktsiya keçirdi.
Ellige yaqın insan elçihane kirişinde «Qırım – Ukrainadır! Qırımnı azat etiñiz!» (Crimea is Ukraine! Liberate Crimea!) yazuvlı şiarlarınen turdı.
Aktsiya koordinatorı Natalya Alehinanıñ Azatlıq Radiosına bildirgenine köre, tedbirniñ maqsadı «cemaatçılıqnıñ diqqatını Rusiyeniñ Ukrainadaki istilâsına celp etmek ve avstraliyalılarğa Kremlniñ geopolitik cinayeti – Qırım işğali aqqında hatırlatmaq edi».
Aktsiya iştirakçileri, 76 yıl evelsi çeçen ve inguş halqları sürgün etilgen edi, dep hatırlattı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bunı Nazirler Şurasınıñ toplaşuvından soñ Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş nazir Sergey Aksönov bildirdi, dep haber ete «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy».
Aksönovnıñ aytqanına köre, İslâmov esabatnı taqdim etmeli.
«İslâmov boyunca sualler onıñ tecribesi ve zenaatınen bağlı edi, olar (deputatlar – muarrir) prezidiumda muzakere ettiler. Bugün o, iş yollanmasında buluna. Aqşam qaytıp kelgen soñ, berilgen vazifeler boyunca esabat bermeli. Öz vaqtında esabat berse, ve er şey yahşı olsa, demek, çalışmağa qala. Yoq ise, emek nizamını bozuv olsa, çalışmaycaq. Künniñ soñuna qadar onıñnen bağlı mesele al etilecek», – dep bildirdi Aksönov.
Mayıs 20-de Qırım «parlamentiniñ» prezidiumı İslâmovnı Qırım «baş nazir muavini» vazifesine tayin etüv aqqında qararnıñ lâğu etilmesinen bağlı meseleni kün tertibine kirsetti. Onıñ işini deputat Lentun Bezaziyev teñqit etti. Lâkin mayıs 21-de İslâmovnı işten boşatuv aqqında mesele Qırım «parlamentiniñ» plenar toplaşuvı tertibine kirsetilmedi.
Qırımtatap Milliy Meclisi İslâmov ve Reskomnats reisi Zaur Smirnovnı Aksönovnıñ «ükümetine» namzetler olaraq köstergen edi.


text:
Fevral 15 künü Qırımda ava bozulğanı sebebinden furtuna ihtarı ilân etildi. Bunı yarımadanıñ Rusiye FVN idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Fevral 15 künü suvuqlar kelgeni sebebinden Qırımda ava bozulacağı beklenile: küçlü qar, bazı yerlerde pek küçlü, boran, yollarda buz olacağı, şımaliy-ğarb taraftan saniyede 20-25 metr suratınen küçlü yel esecegi beklenile», – dep bildirile.
Muessisede küçlü yel sebebinden telükesizlik qaidelerine riayet etip yollarda mıqayt olmağa kerek olğanını hatırlattılar.


text:
Qırım «baş naziri» Sergey Aksönov memurlarğa adamlar içtimaiy ağlarda yollağan mesaclarğa diqqat ayırmağa avale etti. Böyle bir avale «Qırım» ükümetiniñ toplaşuvında salı künü, noyabr 11-de, seslendirildi.
Bu aqqında Qırım «Nazirler şurasınıñ» matbuat hızmeti bildire.
«Aqmescitte Semaşko hastahanesini tesadufen ziyaret etken soñ menim Facebook saifemdeki muracaatlar sayısı dört qat arttı. Adamlar esasen tibbiy saa ve Qırım Cumhuriyeti boyunca Federal migratsion hızmet İdaresiniñ meseleleri boyunca muracaatta bulunalar. Bir çoq sualler bala oquv yurtlarında sıcaq aş, mesken-kommunal hocalıq, em de emek ve aylıq meselelerinen bağlı oldı, – dedi Aksönov. – Aytılğan meselelernen oğraşqan bütün reberlerni buña diqqat ayırmağa rica etem».
O, onıñ bu emirlerini vaqtında yerine ketirmege ve bu esnasqa uquq qoruyıcı organlarnıñ vekillerini qoşulmağa çağırdı.


text:
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi oktâbrniñ 23-de qırımlı uquq qorçalayıcı, «yaltalı Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Emir-Üsein Kukunıñ apiste yatma müddetini uzatma qararını deñiştirmedi.
Bunı qırımlınıñ advokatı Aleksey Ladin Qırım.Aqiqatqa haber etti. Onıñ aytqanına köre, oturış qapalı şekilde keçirildi. Ses qaydını yapmağa izin berilmedi.
Advokat qayd etti ki, mahkeme oturışında «imayeniñ delillerine qulaq asılmadı».
Apiske alınğan Qırım uquq qorçalayıcısı Emir-Üsein Kukunıñ ömür arqadaşı Meryem Kuku onıñ tibbiy yardımğa muhtac olğanını aydınlattı.
Yaltalı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri 2016 senesi fevralniñ 11-de tutuldı. Olarnıñ arasında – İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku, aluştalı Müslim Aliyev, Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov ve yaltalı çeçek satıcısı Vadim Siruk.
Qırım uquq qorçalayıcısı, «yaltalı Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Emir-Üsein Kukunıñ apiste yatma müddeti 2017 senesi dekabrniñ 8-ne qadar uzatıldı. Advokatı Aleksey Ladinniñ aytqanına köre, Qırım uquq qorçalayıcısı 21 ay 27 kün apiste yata.Qırım mahkemesi uquq qorçalayıcı Emir-Üsein Kukunı nezaret altında qaldırdı – advokat
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi oktâbrniñ 23-de qırımlı uquq qorçalayıcı, «yaltalı Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Emir-Üsein Kukunıñ apiste yatma müddetini uzatma qararını deñiştirmedi.
Bunı qırımlınıñ advokatı Aleksey Ladin Qırım.Aqiqatqa haber etti. Onıñ aytqanına köre, oturış qapalı şekilde keçirildi. Ses qaydını yapmağa izin berilmedi.
Advokat qayd etti ki, mahkeme oturışında «imayeniñ delillerine qulaq asılmadı».
Apiske alınğan Qırım uquq qorçalayıcısı Emir-Üsein Kukunıñ ömür arqadaşı Meryem Kuku onıñ acele tibbiy yardımğa muhtac olğanını aydınlattı.
Yaltalı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri 2016 senesi fevralniñ 11-de tutuldı. Olarnıñ arasında – İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku, aluştalı Müslim Aliyev, Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov ve yaltalı çeçek satıcısı Vadim Siruk.
Qırım uquq qorçalayıcısı, «yaltalı Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Emir-Üsein Kukunıñ apiste yatma müddeti 2017 senesi dekabrniñ 8-ne qadar uzatıldı. Advokatı Aleksey Ladinniñ aytqanına köre, Qırım uquq qorçalayıcısı 21 ay 27 kün apiste yata.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Sudaq civarındaki Toqluq (Bogatovka) köyünde Rusiye quvetçileri noyabrniñ 14-nde qırımtatarı, yunan-roma küreş idmancısı ve VI çağırılış Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı İsmet Saliyevniñ evini tintti. Bu aqta qırımtatar faali Zair Smedlâ Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Operativ-qıdıruv tedbirleri sebebinden keldi sanki: terrorizm, daa bir şeyniñ ögüni aluv. Tintüv keçirgenler, silâ, narkotik qıdırğan ekenler. Saliyev evde yoq edi. Onı, bilgenime köre, tutmadılar. Başqa tafsilâtlarım yoq», – dedi Smedlâ.
Onıñ fikirince, tintüvlerniñ terror telükesinen alâqası yoq.
«Tahminlerime köre, bunıñ mifik terror telükelerinen alâqası yoq, onıñ küreşçilerni azırlağanınen bağlıdır. Onıñ talebesi Ukraina taqımında iştirak etip, Avropa çempionatında ğalebeler qaza», – dep qoştı faal.
Bu malümatnı Facebook saifesinde Qırımtatar Milliy meclisiniñ azası Gayana Yüksel de derc etti. O, tintüv noyabrniñ 14-nde saba saat 6-da başladı, dep qayd etti.
Qırımnıñ Rusiye quvet organları bu tintüv aqqında haber etmey. Quvet müessismeleriniñ izaatları da yoq.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda «SimSitiTrans» naqliye şirketiniñ işi toqtatılğan soñ aman-aman 400 Qırım sakini, çoqusı qırımtatarı, işsiz qalacaq.
Bu aqqında şirketniñ iyün 29-da, çarşenbe künü, Kremlge boysunğan Qırım mahkeme temsilcileriniñ Rusiye Federal hızmetiniñ qararına köre, «SimSitiTrans» mülküni müürlemege başlağandan soñ aydınlatılğan beyanatında aytıla.
«Qırımda dünyağa keldim, soñ sürgün etildim, mında qaytqan soñ qırımtatarlarğa işke kirmege ve Vatanda yer tapmağa yardım etmege tırışa edim. Bu istegim 2002 senesi muvafaqiyetli çıqtı, qorantam «SimSitiTrans» naqliye şirketini qurdı, anda ise bu künge qadar 400 adam çalışa edi, çoqusı qırımtatarı... Şimdi o çalışmaycaq, bunı añlamağa zor – bugün onıñ faaliyeti toqtatıldı, demek ki, anda çalışqan 400 insan soqqaqta qalacaq», – dep aytıla şirketniñ Baş müdiri, Qırım qamaçavı lideri Lenur İslâmovnıñ babası – Edem İslâmovnıñ beyanatında.
Soñki 14 yıl içinde ilk sefer «SimSitiTrans» avtobusları şeer ve şeerlerara seferlerge çıqmadı. Bu zaman içinde «SimSitiTrans» 127 mln yolcunı taşıdı, dep bildire Edem İslâmov.
«2008 senesi biz eñ yañı aletlernen donatılğan zemaneviy avtonaqliyat kompleksini qurdıq, anda üç ileri resurs qorçalağan tehnologiya leyhası yerine ketirildi... Er yıl şirket bücetke ve başqa fondlarğa 20 mln rubleden daa çoq para tölene. Çalışqan zamanımızdan berli şeer ve cumhuriyet akimiyetinen beraber bir çoq içtimaiy leyhanı kerçekleştirdik», – dep qayd ete şirketniñ Baş müdiri.
İyün 29-da, çarşenbe künü, Qırım qamaçavınıñ lideri Lenur İslâmovnen bağlanğan Qırımnıñ eñ büyük naqliye şirketi olğan «SimSitiTrans» işhanesiniñ işini blok ettiler. Şirket avtobusları marşrutlarğa çıqmadı.
Mahkeme temsilcileri Qırımda iyün 29-da işhaneniñ mülküni müürleyip faaliyetini toqtattı. «SimSitiTrans» şirketiniñ faaliyeti mahkeme tarafından 90 künge toqtatıldı.


text:
Ğarbiy ve Merkeziy Avropada bir qaç künden berli pek sıcaq. Bir sıra memlekette eñ yüksek ava arareti köstergiçleri yükseldi. Frenkistanda cuma künü sıcaq rekord köstergiçi deyerli 2 derecege aştı. Frenkistannıñ yañı araret rekordı - Tselsiyge köre 45,9 derece. Böyle ava arareti memleketniñ cenübinde, Monpelyeniñ yanında qayd etildi, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Poloniya ve Çehiyada çarşenbe künü ava arareti 38 derecede edi. Bazar künü Almaniya, Poloniya ve Çehiyada da öyle sıcaq kün olacağı beklenile.
Eñ sıcaq ava - Frenkistan cenübinde ve İspaniyada. Anda bir qaç künden berli ava arareti 40 dereceden yuqarı köterile. İspaniyanıñ şimal-şarqında ve merkeziy qısmında vaziyet tabiat yanğınları içün daa müşküldir.
Şimdiki yüksek ava araretiniñ sebepleri - Afrika Sahrasından sıcaq avadır. Endigi afta Avropada salqınca olmaq kerek. Amma iklimciler, bu iyül çoq memlekette, keçken yıllarğa köre, eñ sıcaq olmaq mümkün, dep qayd eteler, bu - iklimniñ büyük deñişmeleriniñ daa bir tasdıqıdır. İklim deñişmesinen daa faal küreşmege çağırtqan Frenkistan prezidenti Emmanuel Makron, şimdiki sıcaq kibi adiseler, ayatiy alışqanlıqlarnıñ deñiştirmesi ve yañı aqiqatqa alışması aqqında tüşündire.


text:
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» dört mabüsini siyasiy mabüs dep tanıdı. Bu aqta merkezniñ saytında haber etile.
«Siyasiy mabüs» ıstılası boyunca halqara qılavuzğa köre, «Memorial» qırımtatarları Eldar Kantimirov, Ruslan Mesutov, Ruslan Nagayev ve Lenur Halilovnı siyasiy mabüs dep saya. Musulmanlar vicdan, din kütme ve birlik aqqını zorbalıqsız yerine ketirgeni içün azatlıqtan marum etildi. Olarnıñ acele azat etilmesini talap etemiz», – dep aytıla haberde
Bu sene iyün ayında «Memorial» Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» mabüsleri Ayder Capparov, Riza Ömerov, Enver Ömerov, Enver Seytosmanov, Akramjon Abdullayev ve Nematjon İsroilovnı siyasiy mabüs dep tanıdı.
Rusiye quvetçileri qırımlılarnı 2019 senesi iyünniñ 10-nda keçirgen tintüvlerden soñ tuttı. Rusiye FSBsi, tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ya da iştirak etüv) çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı.
«Qırım birdemligi» birleşmesi bildirgenine köre, Ruslan Nagayev ve Eldar Kantimirov Aluştada, Ruslan Mesutov Büyük Lambatta (Malıy Mayak), «Aluşta» yerli din cemiyetiniñ yolbaşçısı Lenur Halilov Körbek (İzobilnoye) köyünde tutuldı.
Dava mabüsleri al-azırda Rostov-na-Donu şeeriniñ №1 tahqiqat izolâtorında buluna, cinaiy dava ise mahkeme tahqiqatında qala.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Yalta "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçisi Müslim Aliyevniñ, "Putin deñişmeleri" içün rey bermekni red etkeninden soñ, Taganrog şeerindeki SİZOda tutuluv şaraiti bozuldı. Bunı "Qırım birdemligi" birleşmesine advokat Edem Semedlâyev haber etti.
Advokat, Aliyevni iyül 7-sinde ziyaret etkenini bildirdi.
"O tutuluv şaraitleri aqqında aytıp berdi. O mağazdaki odada otura, anda pencere yoq. Bunıñ içün pek sıcaq, taze ava kelmey, daa bir adamnen beraber otura... O, bunı deñişmeler içün rey bermegeni içün bir basqı kibi köre. Bundan evel Ukrainanıñ baş konsulı Taras Malışevskiy kele edi ve onı bir yoruqça bir odağa oturtqan ediler", - aytıp berdi Semedlâyev.
İmayeci, Aliyevniñ konsul Malışevskiyniñ ziyaretinden soñ birden yaramayca kamerağa qoyulğanını qayd etti. Onıñ aytqanına köre, imaye buña şikâyet etecek ola.
Daa evel Ukrainanıñ Rostov-na-Donu baş konsulı Taras Malışevskiy, Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Rusiye Anayasası tüzetüvlerine rey bermekten vazgeçkenini bildirdi.
Cumaaqşam künü, iyünniñ 25-nde, Moskva vilâyetiniñ (Rusiye) Vlasiha şeerindeki Arbiy istinaf mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsiniñ ükmüni deñiştirmeyip qaldırdı.
Böylece, Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ 2019 senesi qabul etken qararı deñişmedi. Mahkeme qararına köre, Muslim Aliyev 19 yılğa, İnver Bekirov 18 yılğa, Emir-Usein Kuku 12 yılğa, Vadim Siruk 12 yılğa, Arsen Cepparov 7 yılğa ve Refat Alimov 8 yılğa üküm etildi. Olar sert rejimli koloniyada qalacaqlar.
Amnesty International aq qorçalayıcı teşkilâtı Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» bütün mabüslerini vicdan mabüsi dep adlandırdı.
Ukraina Tış işler nazirligi bu üküm sebebinden Rusiyege narazılıq bildirdi.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatlaylar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynen 500 qırımtatar qorantası içün beraber mesken qurmağa añlaştı, dep bildirdi.
Bu aqta o, Kyivde Zelenskıynen yapqan matbuat konferentsiyası vaqtında ayttı.
«Biz (prezident Zelenskıynen – QA) 500 qoranta (qırımtatar qorantası – QA) içün infrastrukturanen beraber mesken qurmağa qarar aldıq. Nazirlerimiz bu meseleni muzakere etecek. Ve biz beraber areket etecekmiz. Mütehassıslarımız kelip, leyha azırlar ve Ukraina ekspertlerinen beraber tez qurıp başlarmız», – dedi Erdoğan.
Türkiye prezidenti fevralniñ 3-nde Kyivde resmiy ziyaret çerçivesinde buluna.
Fevralniñ 3-nde resmiy körüşüv vaqtında Ukraina prezidenti Türkiye prezidentinen Rusiye işğal etken Qırımda insan aqları bozuv ve siyasiy mabüs qırımtatarlarnıñ azat etilüvinde yardım meselelerini muzakere etti.
Zelenskıynen körüşken Türkiye prezidenti Ankara Qırımnıñ qanunsız ilhaqını qabul etmeycek ve Ukraina topraq bütünligine qoltuta, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy 2019 senesi avgustnıñ 7-nde Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannen Ankarada muzakere keçirgen edi. Olar Donbastaki cenk, Qırım ilhaqı ve yarımadada qırımtatarlarnıñ taqip etilüvi, em de iqtisadiy işbirligi ve yol ve ava limanlarını beraber quruv aqqında laf etti.


text:
İstanbınıñ Beşiktaş rayonında, Vodafone Arena stadionı yanında terrakt yapılğan soñ, Türkiyede bir künlük milliy matem ilân etildi, dep haber ete «Anadolu» agentligi.
Baş nazir Binali Yıldırımnıñ bu aqta alğan qararı nazirliklerge yollanıldı. Türkiyede bütün milliy bayraqlar biraz endirilgen.
İçki işler naziri Suleyman Soylu haber etti ki, elde etilgen malümatlarğa köre, terrakt aqibetinde 29 insan elâk oldı, 166 yaralandı.
Patlavlar, Türkiye Süper Lig çerçivesinde «Beşiktaş» ile «Bursaspor» taqımları arasında oyun yekünlengen soñ, eki saat soñra teşkil etildi.
Polis hadimleri stadion etrafında soqaqlarnı qapattı, patlav yerine acele yardım maşnaları keldi.
Türkiyeniñ büyük şeerleri, soñ zamanlarda, radikal zümrelerniñ deşetli ücümlarına meydan oldı.


text:
Qırımda cumaertesi künü, iyülniñ 1-de, «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ daa bir toplaşuvı keçirile. Tedbirge Rusiye tarafından tutulğan qırımlılarnıñ ömür arqadaşları, tuvğanları, faal ve uquqçılar keldi.
Qırım.Aqiqat toplaşuvnı canlı yayında köstere.
2016 senesi aprelniñ 9-da Aqyara Qırım insan aqları bağ gruppası «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına bağlı olmasında qabaatlanğan musulmanlarnıñ soy-soplarını topladı. Soñra «Qırım birdemligi» Qırımnıñ diger siyasiy mabüsleri, qaçırılğan ve ğayıp olğan musulmanlarnıñ aileleri içün de öz qapularını açtı.


text:
Qırım «ükümeti» 2014 senesiniñ soñuna qadar turizm saasında keçirilecek tedbirler cedvelini tasdıqladı ve işbu tedbirlerniñ maliye miqdarını 20,5 million ruble derecesinde belgiledi.
Bunı Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildire.
«Ayırılğan sermiya Qırımda raatlıq, mütehassıslarnı ögretüv ve turistik infrastrukturasınıñ inkişafına masraf etilecek», – aytıla beyanatta.
Sermiya reklama ve imic siyaseti, Rusiye ve çetel jurnalistleri içün matbuat turları, informatsion ve usulşınaslıq turlarnıñ keçirilmesi, Qırımdaki turistik malümat merkezleriniñ yardımına sarf etilecek.
Vesiqada 2013 senesiniñ turizm saasındaki borclar ödemesine ayırılacaq para közde tutula.


text:
Qırım işğali yıllığında qırımtatar studentleri Lviv sakinlerine teşekkür sözleri ile muracaatnı yazdılar. Ukrain tilinde yazılğan muracaat Lviv sakinleriniñ yaqında qırımtatar tilinde yazğan muracaatına cevap oldı.
«Halqlarımıznıñ ağır taqdirlerinde umumiy noqtalar çoq. Topraq, devlet, til ve medeniyetimizden marum qaldıra ediler. Öz toprağımızda saip olmaq aqqımıznı tutıp ala ediler. Amma biz dayandıq», – denile muracaatta.
«Belâda dostlarnıñ destegi er vaqıt yardım ete. Biz yalıñız degilmiz. Bizni kimse yeñip olamaz. Çünki artımızda – aqiqat bar», – deyler qırımtatar studentleri.
(YouTube qullanıcısı ElvirSagirmannıñ videosı)
Belli olğanı kibi, «Krım SOS» cemaat teşebbüsi ve «Lviv Qırım evi» qırımtatar medeniy merkezi Rusiye tarafından Qırım işğaliniñ yıllığında qırımlılarğa «Biz mıtlaqa beraber olacaqmız» degen muracaatnı yazğan ediler.
Yazıcı, student, aktör, jurnalist, çalğıcı ve Lviv şeer başı Andriy Sadovıynıñ videomuracaatı qırımtatar tilinde yazılğan edi.


text:
Kreml nezareti altındaki Qırım Yuqarı mahkemesi, adliyeci Rustem Kâmilevniñ Bağçasaraydaki “Salaçıq” restoranınınñ qapatıluv qararınına bergen istinafını red etti, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Kâmilevniñ aytqanına köre, istinaf mahkemesi, “izar etilgen qaide bozmalarınıñ yoq etilmesine qadar” Bağçasaray şeer mahkemesiniñ qararını deñişmesiz qaldırdı. Amma, uquqçığa köre, “Salaçıq” saipleri bozmalarnı tüzetti ve bunıñ aqqında mesülietli müessiselerni haberdar etti.
“Men, dava materiallarınaİstimalcı aqlarını qoruv cemiyetiniñ ve FVN idaresiniñ cevaplarını qoşmaqşefaatını bergen edim, amma onı maña qaytardılar. Bizge yazdılar ki, teşkerüv teşebbüsçisi prokuratura olğanı içün, onsız bozmalarnıñ tüzetilmesini qayd etip olamaylar. Mahkemede ise, prokuratura vekili eski qararnı qununiy qvette qaldırmağa muracaat etti”, - dep aytıp berdi Kâmilev.
Uquqçı kassatsion şikâyetini berecegi aqqında haber etti ve, öyle ihtiyac peyda olsa ki, Avropa insan aqları mahkemesine de muracaat etecek.
Kremlniñ kontroli altında olğan Bağçasaray rayon mahkemesi mayıs 24-teki oturışuvında «Salaçıq» kervan-sarayı faaliyetiniñ toqtatılmasına dair qarar aldı.
Daa evel qavehaneniñ memuriyeti, «Rusiye mahkemesiniñ qararı ile» «Salaçıq» öz işini vaqtınca toqtata, dep bildirdi.
2017 senesiniñ oktâbrinde Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif etilgen Marlen Asanov muessiseniñ saibi ola.
2017 senesiniñ oktâbrinde Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakinini yaqaladı. Bular – Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametov. FSB olarnı Rusiye ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.


text:
İñ möhime - üzeneñ bäysezlegenä Kosovo inde 1999-nçı yıldan birle bara, näq şul waqıttan birle töbäk xalıqara idarä astında. Yäğni Serbiädän ayırılu asılda berniçä yıl elek ük ütte. Kosovo albannarı xäzer şunı räsmi töstä bilgeläp quyarğa teli.
Töbäk parlamentı bu turıdağı qararın yäkşämbedä, fivralneñ 17-sendä qabul itmäkçe, häm bu inde xäl itelgän mäs'älä sanala.
Serbiä häm Rusiä belän qarşılıqlarnı küpmeder kimetü öçen mondıy status üzen aqlıy ala. Ämma berük waqıtta andıy wäzğiätneñ qurqınıç yağı da bar - Kosovonıñ tarixta da, xäzer dä üzeneñ totrıqsızlığı belän tanılğan Balkanda urnaşuın istä totarğa kiräk, häm Kosovo statusınıñ şundıy ikele-mikele bulıp qaluı töbäkkä näq menä şul totrıqsızlıqnı qaytara ala.
Kosovoda yäşäwçe serblarnıñ citäkçeläre, ayırım alğanda andağı serb utarları berlege başlığı Marko Jakşiç comğa könne, töbäktäge bar serblarnı kiläse düşämbedä cıyılıp, albannar iğlan itärgä cıyınğan bäysezlekne kire qağarğa çaqırdı.
"Bäysezlek iğlan itü bez serblar öçen mäcbüri tügel", dip belderä Jakşiç.
Kosovodağı zur küpçelekne albannar täşkil itsä dä, anda äle haman da serb awılları bar häm alar nigezdä Belgrad kontrolendä tora. Yäğni, Kosovo bäysezlegen iğlan itsä dä, anıñ üz cirendäge qayber töbäkläre yaña xakimiätne tanımayaçaq.
İñ möhime - yaña däwlät üzeneñ iñ zur kürşese häm üzenä iñ zur qurqınıç tudıruçı il - Serbiä yağınnan açıqtan-açıq doşmanlıq belän tua. Bäysezlek tarixın başlap cibärü öçen bu bik naçar närsä, dip belderä qayber ekspertlar.
Şuña da Kosovo, ul yäkşämbedä bäysezlegen iğlan itsä dä, asılda Berläşkän Millätlär protektoratı buludan Yewropa Berlege protektoratına ğına äylänä ala. BMOnıñ maxsus wäkile Martti Ahtisaari äzerlägän planda bolay da Kosovoga "çittän bağıp torılğan bäysezlek" birü qaralğan ide.


text:
Suriyede Rusiyeniñ An-26 naqliyat uçağı yıqılıp tüşti. Rusiye Mudafaa nazirliginiñ bergen malümatına binaen, 32 adam telef oldı.
«Martnıñ 6-nda, Moskva saatine köre, saat 15:00 civarında Hmeymim ava limanına qonacaq Rus naqliyat uçağı An-26 yıqılıp tüşti. İlk malümatqa köre, uçaqta 26 yolcu ve ekipajnıñ altı azası bar edi. Olarnıñ episi oldü», – dep aytıla müessiseniñ beyanatında.
Nazirlikte qayd etile ki, qazanıñ sebebi - tehnikiy bozuqlıq olmaq mümkün. Rusiye Mudafaa nizirliginiñ malümatına köre, uçaq, uçuş-qonma yolağına qadar 500 metr qalğanda, yerge uruldı.
Müessisede: «O yerden berilgen maruzağa binaen, uçaqqa ateş açılmağan edi. Rusiye Mudafaa nizirliginiñ komissiyası vaqianıñ çeşit versiyalarını taqiq etecek», – dep qayd etildi.
Rusiye silâlı quvetleriniñ Suriyedeki arbiy ameliyatları 2015 senesi küzden berli ötkerile. Rusiye prezidenti Vladimir Putin defalarca Rusiye orduları, arbiy vazifelerni «eda etip», Suriyeden «çıqarılğanını» beyan etken edi.


text:
Salı künü, fevral 10-da, Yaltada «Massandra» zavodınıñ işini Qırım «halq imayesi»niñ vekilleri tosmenge tuttı.
Krım.Media neşirine şirketniñ baş müdiri Nikolay Boyko añlatqanı kibi, şirketniñ tam faaliyeti toqtatıldı.
«Sebepsiz, iç bir vesiqa yoq edi», – dedi Boyko.
Zavodnıñ baş müdiri şimdi hastahanede olğanını bildirdi.
«Halq imayesi»niñ matbuat kâtibi Kirill Nagornâk «Massandra» territoriyasında «halq imayesiniñ» bulunuvını tasdiqladı.
«Qırım Cumhuriyetiniñ İçki işler nazirligi ile umumiy tedbirler çerçivesinde halq imayesi şirketniñ territoriyasında havfsızlıqnı qorumağa yardım ete», – dep bildirdi o polk komandanı Sergey Turçinenkonıñ sözlerini.
2014 senesi Qırım Devlet şurası 131 şirketni milliyleştirdi, şu cümleden «Magaraç», «Massandra» ve «Novıy svet» zavodları.


text:
Dön’yanıñ iñ köçle liderı bularaq Vladimir Putinnı atağannar
Germaniya, Franśiya häm İtaliya xalqı dön’yanıñ iñ köçle liderı itep Vladimir Putinnı atağan
Germaniya, Franśiya häm İtaliya xalqı dön’yanıñ iñ köçle liderı itep Vladimir Putinnı atağan. Franśuz soraştıru oyışmasınıñ anketalawında 18 yäş’tän zur 5 meñnän artıq keşe qatnaşqan. Tikşerüne Awrupanıñ möhim illäre Germaniya, Franśiya, İtaliya, Angliyä häm AQŞta uzdırğannar. Anketanıñ näticäläre bu könnärdä basılıp çıqtı. Aña qarağanda, nemeślarnıñ häm franśuzlarnıñ 34%ı, ital’yannarnıñ 38%ı dön’yanıñ iñ köçle liderı bularaq Putinnı atağan. Bu san Angliyada 26%, AQŞta isä 23% bulğan.
Amerika ilbaşı Donal’d Tramp “köçlelär isemlege”ndä ikençe. Öçençe urında – Qıtay däwlät başlığı Si Śzin’pin, dürtençedä- Germaniya kanślerı Angela Merkel’.
Şunısı qızıq, Putinnı köçle lider dip sanawçılarnıñ kübese xatın-qız.
Bäyläneşle xäbärlär
Mäskäwdä yallar kötelä
Koronavirus arqasında 28nçe oktäbr’ – 7nçe noyabr’ könnärendä yal iğlan itelde
Hindıstan häm Nepaldağı tabiği afätlärdä 161 keşe ğomeren yuğaltqan
İke ildä dä köçle yawım - töşemnär su basu häm cir şuışular barlıqqa kitergän


text:
Respublikamızdaǵı ulıwma orta bilim beriw mekteplerinde 2021/2022-oqıw jılınıń baslanıwı múnásibeti menen birinshi qońıraw hám «Ǵárezsizlik sabaǵı» ilajları ótkerildi.
Paytaxtımızdaǵı 37-ulıwma orta bilim beriw mektebinde ótkerilgen saltanatlı ilajda Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń Baslıǵı M.Kamalov qatnastı.
Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan Respublikaları mámleketlik gimni atqarıldı.
Ilajda Joqarǵı Keńes Baslıǵı mektep oqıwshıların jańa oqıw jılınıń baslanıwı menen shın kewilden qutlıqladı, Húrmetli Prezidentimiz tárepinen ilgeri súrilgen “Jańa Ózbekstan mektep bosaǵasınan baslanadı” degen ideya tiykarında tálim hám tárbiya sistemasında túpkilikli reformalar ámelge asırılıp atırǵanlıǵın ayrıqsha atap ótti, oqıwshılardıń keleshekte Watanımızdıń rawajlanıwına úlken úles qosatuǵınına bekkem isenim bildirip, olarǵa bul jolda tasqın tabıslar tiledi.
Ilajda birinshi qońıraw qaǵıldı.
Bunnan soń Joqarǵı Keńes Baslıǵı 1-klass oqıwshılarına «Ǵárezsizlik sabaǵı»n ótip, ǵárezsilik, tınıshlıq, abadanlıq sıyaqlı túsiniklerdiń mazmun-mánisin hám áhmiyetin, búgin elimizde ámelge asırılıp atırǵan reformalar hám ózgerislerdegi, erisilip atırǵan jetiskenliklerdegi rolin turmıslıq mısallar menen aytıp berdi hám oqıwshılarǵa Prezident sawǵaların tapsırdı.
Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń baspasóz xızmeti


text:
Kyivde cumaaqşamı künü, oktâbrniñ 25-nde, Daimiy Şan-Şüret parkında Sovetler Birliginiñ eki defa qaramanı, sınav uçucısı, qırımtatar milliy areketiniñ faal iştirakçisi Amet-Han Sultannıñ abidesine çeçekler qoyulacaq.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ matbuat hızmeti bildire ki, işbu tedbir uçucınıñ doğğan kününden 98 yılına bağışlana.
Merasimde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri, Ukraina devlet ve cemaat erbapları iştirak etecek. Tedbir iştirakçilerini Ukraina devlet bayrağını ve qırımtatar milliy bayrağını almağa çağıralar. İştirakçiler Daimiy Şan-Şüret parkınıñ merkeziy kirişinde toplaşacaq.
Qırımtatar halqınıñ erbabı, Sovetler Birliginiñ eki defa qaramanı, uçucı Amet-Han Sultan 1920 senesi oktâbrniñ 25-nde Alupkada doğdı. Babası – lakets (Dağıstandaki Tsovkra-1 avulından), anası – qırımtatarı. Amet-Hannı em Dağıstanda, em qırımtatarlar arasında milliy qaraman dep bileler. Amet-Han Sultan 603 cenkâver uçuşnı kerçekleştirdi, şahsen 30 ve gruppa erkânında natsist Almaniyanıñ ava quvetleriniñ 19 uçağını tüşürdi. Uçucı 100 çeşit uçuş apparatını sınadı, onıñ ücümi 4237 saat teşkil etti.
Amet-Han Sultan Tu-16 uçqan laboratoriyada sınav uçuşını eda etkende elâk oldı. Moskvadaki Novodeviçye mezarlığında defin etildi. Mahaçkala ve Aqmescit ava limanlarına onıñ adı berilgen edi.


text:
Tedbirde Tatarstan Prezidenti Rustam Minnihanov, TC Devlet Mesleatçısı Mintimer Şaymiyev, TC Baş naziri İldar Halikov, Kazan şeer yolbaşçısı İlsur Metşin, Rusiye müftiler Şurasınıñ reisi ve Qazahistan, Kırgızistan, Ukraina, Aqrusiye ve diger memleketlerniñ diniy liderleri iştirak etti.
Edil Bulgarnıñ İslâm dinini qabul etken Künü munasebetinen Blgar devlet tarihiy-mimarcılıq müzey-qoruğında çeşit memleketlerde yaşağan musulmanlar tarafından 30 tilge tercime etilgen Quran-ı Kerim sergisi numayış etildi.
«İzge Bolgar jıyenı» tedbiriniñ açılış merasimi dünyada eñ büyük basılğan Quran saqlanğan Hatıra yerinde ötkerildi.
Tantanalı merasimni kontsert devam etti. Munacatlar, eski tatar yırları icra etildi, Quran oquldı.


text:
Avgustnıñ 14-nde Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksönov, iyül ayında suvnıñ köterilmesi neticesinde Qırımda 4082 insan zarar körgen kibi tanılğan, 2 ölgen, 59 yaralanğan, dep bildiri Rusiye prezidentine.
Bu müddet içinde 4300 adam yardım istep muracaat etken, 2622 adamğa endi tezminat berilgen.
Aksönov, Putinge muracaat etip, suv taşqınlarından zarar körgenlerge yardım berilüv protsedurasını sadeleştirimek rica etti.
«244 adam mahkede dava açtı. Yaşağan yerleriniñ belgilenilmesi içün arizalarını azırlamağa yardım ettik. Daa 344 ariza azırlaymız. Er keske para berilecek, Qırım Cumhuriyetinin yedek fondundan 273 million ruble», – dedi o.
Qırımda avgustnıñ 10-ndan 12-ne qadar yağğan küçlü yağmurlar neticesinde 95 mustaqil evni ve 192 azbarnı suv bastı, dep bildirdi Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ yolbaşçısı Yuriy Gotsanük.
Qayd etmeli ki, sinoptikler raatlıq künleri Qırım şarqında yañı boranlı yağmurlar yağacaq, dep tahmin ete.
Keriçte Gluhov soqağındaki 40 ev suv basuv telükesi altında buluna.


text:
Hatırlatamız, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ emirine binaen, iyün 1-den başlap işğal etilgen Qırımda ukrain para birlemi – grivna – qullanılmaycaq. Bundan sebep kassalar ögünde grivnadan qutulacaq olğan adamlar nevbetler tize. Bunıñ kibi nevbetlerden birini Fozzy Aqmescit ticaret merkezinde körmek mümkün, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Şaatlarnıñ aytqanına köre, adamlar aman-aman er şeyni satın alalar.
«Bizlerge avans grivnanen berildi. Bizler şahsiy müessisede çalışamız, işdeşlerimiznen toplaşıp, paralarnı masraf etmege kettik, çünki yarın (iyün 1 – muarrir) bu grivnanı bir kimse qabul etmeycek», – dep şikâyet ete Aqmescit sakini Mariya Storojilova.
Qayd etmeli ki, kassalar ögünde tizilgen nevbetler yalıñız çoq müşteri olğanınen bağlı degil, kassa hadimleri qaytımnı Rusiye rublesinen bermeli, lâkin bunı yapmaq içün kapikler yoq.
Müşterilerden biri dey ki, qaytım berilmesine 15 daqqa sarf etile.


text:
Qırım boyunca Taqiqat komitetiniñ Baş taqiqat idaresinde deyler ki, Aqmescitte «acele yardım» stantsiyasınıñ eki ekiminiñ öldürüvi boyunca cinaiy işniñ tiaqiqatı çerçivesinde 30-dan ziyade insan sorğuğa çekildi. Bunı idare reberiniñ yardımcısı Yevgeniya Belikova bildirdi, haber ete Rusiye ükümetiniñ «ruporı» «Krıminform» saytı.
«Taqiqat 30-dan ziyade insannı sorğuğa çekti – zarar körgenler, şaatlar, şeklengen şahısnıñ soy-sop ve dostları», – dey o.
Belikovanıñ sözlerine köre, ekspertler silâ aqqında olğan malümatnı tasdiqladılar.
Bildirilgeni kibi, qıdıruv ve yaqalav boyunca tedbirler devam ete.
Cumaertesi künü, sentâbr 26-da, av tüfegi ile silâlanğan erkek Aqmescitte Sevastopolskaya soqağında yerleşken «acele» yardım binasına kirip, hastahaneniñ dört hadimine ateş açtı. Eki hadim elâk oldı. Yaralanğan feldşer bazar kününe keçer gecesi ameliyattan keçti, alı ağır. Ücüm etici vaqia yerinden maşinağa oturıp qaçtı. Birazdan uquq qoruyıcıları bildirgeni kibi, ücüm etken – Aqmescit sakini 1960 senesi doğğan Bekir Nebiyevdir. Qıdıruv alıp barıla.
Qırım boyunca Rusiye Federatsiyasınıñ Taqiqat komitetiniñ baş idaresi Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ 105 maddesi 2-nci qısmına binayen cinaiy işni açtı (eki ve ziyade insannıñ öldürilmesi),
Aqmescitte sentâbr 28 künü elâk olğan tibbiyet adamları ile vedalaştılar.