text:
Rusiyeniñ uquqiy malümat portalında derc etilgen emirlerde, Rusiye prezidenti Vladimir Putin bir qaç Rusiye arbiy qısmına Ukraina ve Belarus şeerlerniñ şerefine fahriy unvanlar berdi, denile.
Emirler iyül 2-de derc etildi.
Vesiqada, fahriy unvanlar türlü qısımlarğa «şanlı askeriy ananelerini saqlap qoymaq, arbiy hadimlerni vatanğa sevgi ve arbiy borcğa sadaqat ruhunda terbiye etmek maqsadınen belidli», dep qayd etile.
Al-azırda Rusiyede bir qaç arbiy qısım şöyle adlandırıldı:
6-ncı gvardiya Lvov tank polku,
68-nci gvardiya Jitomir-Berlin tank polku,
163-nci gvardiya Nejin tank polku,
90-ncı gvardiya tank Vitebsk-Novgorod diviziyası,
856-ncı gvardiya motorlı artilleriya Kobrin polku,
102-nci motorlı tüfek Slonim-Pomeraniya polku,
381-nci gvardiya artilleriya Varşava polku,
400-nci motorlı artilleriya Transilvaniya polku,
144-nci gvardiya Yelnâ motor tüfek diviziyası,
150-nci İdritsa-Berlin motorlı tüfek diviziyası,
933-nci Verhnedneprovsk zenit-raketa polku.
Ondan ğayrı emirde, unvanlrda Ukraina, Belarus ve Avropa şeerleriniñ adları, bu şeerlerniñ «Ulu vatan cenki» yıllarında azat etilmesini hatırada ebediyen qaldırmaq içün añılalar, denile.
2018 senesi aprelniñ başında Ukraina mudafaa naziri Stepan Poltorak, Rusiye Ukraina ile sıñırında 77 000-den ziyade kişilik 19 birinci ve ekinci eşelon batalyon taktik gruppasını topladı, dep bildirdi. Bir gruppirovkağa biñge yaqın tank, 2,3 biñ arbiy maşina, 1,1 biñden ziyade artilleriya sisteması ve 400-ge yaqın çoq namlulı raketa sistemaları kire.
Daa evel Ukrainadaki NATO ofisi mudiriniñ muavini Ann-Kristin Bergene, Qırımnıñ arbiyleştirilmesi ve Qara deñiz bölgesinde Rusiye arbiy bulunuvınıñ kenişletilmesi munasebeti ile endişe bildirdi.
2018 senesinde Aqyardaki Fiolent burnunda S-400 «Triumf» ava mudafaası zenit-raketa kompleksleri arbiy nevbetke turdı.
2014 senesinde Qırım ilhaq etilgen soñ Rusiye yarımadada muntazam surette arbiy talimlerni yaptıra. Ukrainanıñ Baş ştabında, Rusiyeniñ Qırımdaki areketlerine qanunsız deyler.
.


c: text/html

text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Keriç köpründe poyezdlerniñ yürüşi açılmasında iştirak ete bile. Bunı jurnalistlerge Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov haber etti.
"Prezident bunda iştirak ete bile", - dep yaza Peskovnıñ sözlerinden TASS haber agentligi.
Daa evel matbuatta Vladimir Putin, Keriç köpründe poyezd yürüşini şahsen açacağı aqqında haber peyda oldı.
«Grand Servis Ekspress» naqliyat şirketi noyabrniñ 8-nde saba Keriç köprüden ketecek Qırımnıñ yolcu trenlerine bilet satmağa başladı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiyede Moskova ve Sankt-Peterburgdan Keriç köpründen ilhaq etilgen Qırımğa ve artqa ketecek birinci poyezdlerge 12 binden çoq bilet satıldı.
Buni noyabr 11-inde TASS rusiyeli haber agentligine "Qırim demiryolları" şirketiniñ reberligi haber etti.
Amma Qırımda Keriç köpründen keçken poyezdge bayağı azca bilet alındı.
"Umumem Rusiyede 12 027 ilet satıldı, Qırımda ise 2 344", - haber ettiler şirkette.
«Grand Servis Ekspress» naqliyat şirketi noyabrniñ 8-nde saba Keriç köprüden ketecek Qırımnıñ yolcu trenlerine bilet satmağa başladı.
Sentâbrniñ 24-nde Rusiye kütleviy haber vastaları dizelli lokomotiv test şeklinde Keriç köprüniñ demiryol qısmını keçti, dep bildirdi. «Stroygazmontaj» şirketiniñ müdiri, Rusiye iş adamı Arkadiy Rotenbergniñ bildirgenine köre, köpürniñ demiryol qısmında areket 2019 senesi dekabr ayında başlatılacaq.
Daa evel Rusiye akimiyeti Keriç köprüne 166 «yañı vagonnı» bermege vade etken edi. «Qırım demiryolları» müdiri Aleksey Gladilin Keriç köprüniñ demiryol qısmı açılğan soñ andan qomşu Rusiyeniñ 11 şeerinden trenler keçecek, dep ilân etti.
2019 senesi mayıs ayında Rusiye prezidenti Vladimir Putin Keriç köprüniñ demiryolu «cedvelden daa tez qurarlar», dep bildirdi.
Keriç köprüden keçecek yük trenleriniñ areketini 2020 senesi iyün ayında başlatmağa planlaştıralar.


text:
Qırım.Aqiqatnıñ mühbiri haber etkeni kibi, bu afta Qırımnıñ cenübinde olğan sıcaq avağ neticesinde Yaltada oktâbr ortasında alâ daa yuvunuv mevsimi devam etmekte.
Kündüz şeerde küneşli ava, 22 derecege qadar sıcaq ola. Massandrovskiy plâjı resmiy olaraq qapalı olsa da, yerli sakinler ve turistler anda kelip küneşlene ve yuvuna.
Deñizde suv arareti +19 derecede.
Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, Qırım cenübinde kelecek aftanıñ başına qadar sıcaq ava olacaq. Bütün Qırımda ise aftanıñ soñuna qadar küneşli ve sıcaq olacaq.


text:
Embergenov Jengis Saǵinbaevich – Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi Baslıǵınıń Sanaattı rawajlandırıw, kapital qurılıs, kommunikaciyalar hám kommunal xojalıǵı máseleleri boyınsha orınbasarı lawazımına tayınlandı.
Embergenov Jengis Saǵinbaevich – usı kúnge shekem Qaraqalpaqstan Respublikası Qurılıs ministri lawazımında islep keldi.
Embergenov Jengis Saǵinbaevichtiń 2012-2017-jıllar aralıǵında áyne usı, yaǵnıy, Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi Baslıǵınıń Kapital qurılıs, kommunikaciyalar, kommunal xojalıǵı hám abadanlastırıw máseleleri boyınsha birinshi orınbasarı lawazımında jumıs alıp barǵanın atap ótiw orınlı.
Maǵlıwmat ornında, usı kúnge shekem bul lawazımda Nagmetov Sabur Idrisovich islep keldi.
Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń Málimleme xızmeti


text:
Janbasqala esteligi
Janbasqala esteligi - izertlewler na'tiyjesinde qaladan erte da'wirdegi ko'plegen gu'lal ıdıslarının' sınıqları, metalldan islengen xojalıq buyımlar h.t.b. zatlar tabılg'an. Usı zatlardın' tiykarında esteliktin' b.e.sh. IV a'sir — eramızdın' I a'sirlerine tiyisli ekenligi anıqlandı. U'lken ko'shedegi eki ta'repke sozılg'an kishi ko'shelerdin' boyında ma'ha'llelerdin' jayları jaylasqan. Ha'r bir ma'ha'lle ha'r qıylı maydang'a iye bolıp, 200 ge jaqın o'jirelerden ibarat bolg'an. Ko'shenin' aqırındag'ı u'lken jaydın' arnawlı o'jiresinde gerbishten sıpa ta'rizli o'rilgen tekshede o'shpeytug'ın ot janıp turg'an. Bul "ot xram"ında qala xalqı ja'miyetlik jıynalısların o'tkerip turg'an. Olarda otqa sıyınıw da'stu'rleri bolg'an.


text:
FSB tarafından yaqalanğan «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» mühbiri Natalya Kokorinağa adliyeci Cemil Temişevni kirsetmediler.
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, adliyeci endi 40 daqqadır Aqmescitte Franko soqağı, 13 adresi boyunca yerleşken FSB İdaresiniñ binasında buluna.
Mında mühbirniñ tuvğanlarnı, soy-sopları, matbuat vastalarınıñ temsilcileri de kelgenler.
Evel Natalya Kokorina zenaatdaşlarına bildirgeni kibi, saba saat sekizlerde oña telefon etip, ana-babası yaşağan dairge kelmege çağırdılar (özü olardan ayrı yaşay).
Dairege kelgeninden soñ, onıñ ile bağ ğayıp oldı.
Cuma künü, mart 13-de, FSB (Federal havfsızlıq hızmeti) hadimleri Qırımnıñ statusı aqqında «refederndumdan» soñ Qırımdan Kiyevge köçip kelgen Qırım jurnalisti Anna Andriyevskaya ana-babasınıñ dairesinde tintüv keçirdiler.


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti yanında vatandaşlar cemiyetiniñ inkişafı ve insan aqları şurası Roskomnadzorğa muracaatta bulunıp, qırımtatar kütleviy haber vastalarınıñ ğayrıdan qayd oluv sebeplerinden qapatılmasına yol bermemege çağırdı. Bunı İAŞ saytı bildire.
«Qırımda yıllardır çalışqan eki qırımtatar telekanalı ve radiosı Rusiye uquq alanından tış qalıp, işini toqtatmaq mecbur olacaqları cemiyette menfiy keyfler olmasınıñ sebebi ola. Qırımtatar halqınıñ bir çoq temsilcisi bu kütleviy haber vastalırını milliy variyet olaraq tanıp, til, medeniyet, ananelerniñ canlandırılması ve ilerilemesine ümüt ete», – aytıla Şura reisi Mihail Fedotovnıñ beyanatında.
ATR Rusiye qanunlarına köre qayd olmağa ne qadar tırışsa da, Roskomnadzor menfiy cevap bere. Telekanal tahmin ete ki, aprel 1-den itibaren yayınları toqtatıla bile. Bu sebepten Rusiye prezidenti Vladimir Putinge bir sıra muracaat yollanılğan edi.
Mart 24 künü Moskvada Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov ATR qırımtatar telekanalınıñ yayınlavı ile bağlı problemler mahsus ziddiyetni doğurmaq maqsadı ile yapılğan muhalifetniñ areketidir, dep aytqan edi. Bundan evel Aksönov ATR telekanalınıñ işini takbih etti ve böyle siyaseti olğan matbuat vastalarınıñ yarımadadaki işi mümkün olmağanını bildirdi.
Mart 25-den telekanal efirinde bu munasebet ile er kün «ATRni oldürmeñiz» telemarafonı keçirilecek.


text:
Martnıñ 3-nde Donbasta aydutlar ateşkes rejimini yedi kere bozdı. Bu aqta Birleşken quvetler tedbirleri ştabı bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Duşman Minsk añlaşmalarınen yasaqlağan 82 mm kalibrli mayın atıcılarından, çeşit sistema granata atıcılarından, büyük kalibrli qurşunatqıçlarından ve atıcılıq silâsından mevzilerimizge ateş açtı», – dep aytıla haberde.
Ateş neticesinde bir ukrain arbiyi elâk oldı, dördü yaralandı.
«DNR» qanunsız silâlı gruppirovkası, Ukraina askerlerini Donetsk civarlarını ve Sahanka köyüne ateş açqanında qabaatladı.
Martnıñ 1-nde Donbasta Rusiye desteklegen aydutlar tarafından Ukraina quvetlerine qarşı açılğan ateş neticesinde bir ukrain arbiyi elâk oldı, altısı yaralandı.
Donbastaki silâlı zıddiyet 2014 senesinden berli Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı yardım köstergeninde qabaatlaylar. Kreml bu qabaatlarnı red ete ve Donbasta ancaq Rusiye «göñüllileri» bar, dep israr ete.
BM malümatına köre, 2019 senesi oktâbrniñ 31-ne qadar silâlı zıddiyet neticesinde Donbasta 13000 - 13200 insan elâk oldı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov dekabrniñ 12-nde saba Bükreş ava limanında Romaniya sıñırcıları tarafından üç saat tutulğanını bildirdi. O, «Rusiye mahsus hızmetleriniñ izini» köre.
«Rusiye mahsus hızmetleriniñ zeerli qarmalavuçları meni Romaniyada tutmağa tırışacaqlar, dep beklemedim. Bugün Bükreşke kelip, sıñır kontrolinden keçkende Romaniya sıñırcıları pasportımnı alıp, sebebini aytmadı ve 3,5 saat ava limanınıñ transfer alanında tuttı», – dep yazdı Çubarov Facebookta.
Onıñ aytqanına köre, Romaniya ziyaretiniñ sebebi cumaaqşamı kününe planlaştırılğan Tış işler nazirliginiñ Devlet kâtibi ve German Marshall Fund of the United States ekspertlerinen körüşüv ola. Anda Rusiye işğal etken Qırımdaki vaziyet ve yarımada ve Qara deñizniñ askeriyleştirilüvi muzakere etilecek.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, mezkür meselege Ukrainanıñ Romaniya elçisi ve konsulı kirişmege mecbur oldılar.
«Elbette, tutulğanımnıñ sebeplerini añlamaq içün malümat almaq maqsadınen Ukrainanıñ Romaniya elçihanesi Romaniya organlarına muracaat etecek», – dep yazdı o.
Ukraina ve Romaniya diplomatik müessiseleriniñ vekilleri bunı resmiy şekilde daa izaatlamadı.
2014 senesi iyülniñ 5-nde Çubarov Meclisniñ Herson vilâyetinde keçirilgen toplaşuvından yarımadağa qaytqanda Rusiye quvetçileri kirişini 5 yılğa yasaqlağan edi. Yarımadanıñ memuriy sıñırında Çubarovnı Qırımnıñ o vaqıt Rusiye prokurorı olğan Natalya Poklonskaya qarşıladı. O, «ekstremist faaliyetiniñ yasağına dair» tenbi oqudı, Rusiye sıñırcıları ise Meclis reisiniñ Rusiyege kirişi 5 yılğa yasaqlanğanını bildirdi.
2019 senesi iyülniñ 5-nde 5 yıllıq Qırımğa kiriş yasağı yekünlendi. Amma, Çubarovnıñ añlatqanına köre, o, alâ daa Qırımğa barıp olamay, çünki «Rusiye devletiniñ anayasa qurumı ve telükesizliginiñ esaslarına qarşı cinayet» içün ğıyabiy apis altında buluna.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqmescit SİZOsında qırımtatar faali Edem Bekirov ve aynı kamerada bulunğan Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Server Mustafayevniñ allergiyası başladı.
Bu aqta Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Facebook saifesinde yazdı.
Onıñ aytqanına köre, fevralniñ 6-nda Bekirovnıñ kamerasına advokatı (adı aydınlatılmay – QA) kirsetildi. Körüşüvde Qırımdaki Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina, Aqmescit SİZOsınıñ yolbaşçısı Sergey Berejnoy ve Aqmescit SİZOsınıñ tibbiy bölük yolbaşçısı vazifelerini eda etken Aleksey İşçenko bar edi.
«Subet vaqtında belli olğanına köre, Edem Bekirov ve aynı kamerada tutulğan Server Mustafayevniñ allergiyası başladı, kamerada mantar bardır. Eki siyasiy mabüsniñ tutuluv şaraitleri belgilengen normalarğa uymay, dep netice çıqarmaq mümkün. Olğan hastalıqlarğa baqılsa, Bekirov hastahanege alıp ketirilmek kerek edi. Adamnıñ alı fenalaşa, şimdi ise allergiya da başladı», – dep qayd etti Denisova.
Onıñ qayd etkenine köre, bunı körgen Aleksey İşçenko Edem Bekirov hastahanege alıp ketirilecek, dep vade etti, Sergey Berejnoy ise eki erkekniñ tutuluv şaraitleri eñ yaqın vaqıtta eyiliştirilecek, dep işandırdı.
«Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat yolladım. Apiste tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ allergiya sebeplerini ögrenmege, tibbiy yardım kösterilmesine ve uyğun şaraitlerniñ temin etilmesine yardım etmesini istedim», – dep bildirdi Denisova.
Fevralniñ 6-nda Kyivdeki matbuat konferentsiyasında Edem Bekirovnıñ qızı Eleonora babasınıñ hastalıqları ölümine sebep ola, dep qorqqanını aydınlattı. Onıñ aytqanına köre, Aqmescit SİZOsında Bekirovğa kerekli tibbiy yardım kösterilmey.
Daa evel Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Qırımda apiske alınğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ sağlıq vaziyeti kritik, dep bildirgen edi.
Daa evel Bekirov ilk tahqiqat çerçivesinde belgilengen psihologik-psihiatrik ekspertizadan keçti, dep haber etilgen edi.
Qırımda tevqif etilgen qırımtatar faali Edem Bekirov «Qırım birdemligi» areketiniñ koordinatorlarından biri Server Mustafayev ile SİZOda aynı kamerada qala.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Ukraina Tış işler nazirligi mahkemeniñ qararına qarşı «sert narazılıq» bildirdi.
Bekirovnıñ tuvğanları ayatı telükede olğanını bildirgen edi. Malüm ki, apiske alınğan faal şeker hastası ola. Ayağı kesilgen, muntazam sürette sarğılav yapılmalı.
Yanvarniñ 15-nde Bekirov Aqmescit SİZOsından Semaşko Cumhuriyet hastahanesiniñ endokrinologiya bölügine tibbiy teşkerüvge avuştırılğan edi. Yanvarniñ 18-nde Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Bekirov hastahaneden çıqarılıp, Aqmescit SİZOsınıñ mahsus blokuna yollanıldı, dep bildirdi.


text:
Eki dane, Qırımda çalışqan ve sanktsiyalar tübünde bulunğan bankka (RNKB ve Tempbank), 31 avgust kününe qadar, SWİFT sistemasina kirmege yasaq etecekler.
RNKBda bildirgenlerine köre, Fintrast şirketi ile çalışma yolları qapatılğanı banknıñ işinde aks olunmaz. Fintrast şirketiniñ SWİFT sistemasına kirme aqqı bardır.
«Bu al, bizim bank tek Rusiyede çalışıp, ğarp banklarınen esaplar keçirmegeninen bağlıdır. RNKB Rusiyeniñ Merkeziy bankınen(Tsentrobank) çalışa, olarnıñ esaplama sistemasını qullana, onıñ içün işimiz tez ve keyfiyetli yapıla», – dep haber ettiler bankta.
SWİFT (Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication) Halqara banklar ara sisteması 210 ülkede yerleşken, 10 biñden ziyade bank ve maliye teşkilȃtlarını birleştire. Bir yılda bu sistemadan 1,8 milliard messaj keçe.
Qırımda çalışqan RNKB AQŞ ve Avropa birliginiñ sanktsiaları altına 2014 ve 2015 seneleri tüşti. Bank bütünley devlet mülkiyetindedir. Qırımda bu banknıñ 700 bankomatı, 600 yaqın terminalları ve 180 dane bölükleri çalışa. 1,4 million kişi ve 42 biñ teşkilȃt bu banknıñ müşterisi ola.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Aqyar şerefli vatandaşı oldı, böyle qarar Kremlge boysunğan Aqyar parlamentiniñ deputatları mayıs 31-de keçirilgen nevbetteki sessiyada qabul ettiler.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, qarar leyhası parlament spikeri vazifesini vaqtınca eda etken Yekaterina Altabayeva tarafından kirsetildi.
Resmiy beyanatqa köre, Rusiye prezidentine fahriy unvan «Aqyar şeeri ve Rusiye Federatsiyası içün yapqan yararlıqları içün» berildi.
Altabayeva minberden Vladimir Putinniñ Aqyar içün yapqan tahminen on dane yararlıqnı ilân etti, bu cümleden onıñ «demokratiya ve insan aqlarını qorçalav saasında alıp barğan faaliyeti» da qayd etildi.
«Bellesem, Rusiye Federatsiyasına qaytqanımız bizim inkişafımıznı ve yahşı yaşayşımıznı teminledi. Bellesem, bu yerde bulunğanlardan ve Aqyar sakinlerinden iç kimseniñ şübesi yoq ki, mesele böyle çezilmese edi, Qırım ve Aqyarnıñ taqdiri Ukraina cenübiy şarqında kibi facialı ola bilir edi», – dep ayttı Altabayeva.
Putinge şerefli vatandaş unvanı berilmesiniñ daa bir sebebi Aqyarnıñ rolü ve itibarı Rusiyede ve tış memleketlerde daa yüksek olğanı oldı.
Vladimir Putinge Aqyar şerefli vatandaşı unvanını berüv qararı içün bir ağızdan 21 deputat rey berdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Oçqıç diñgezgä kilep töşte
Ul Livan aviaśiya klubınıñ grajdanlı öyrätü oçqıçı bula
Livanda 2 keşene utırtqan keçkenä oçqıç diñgezgä kilep töşte. Bu xaqta ilneñ armiyäse yazmaça belderü yasadı. Qazağa oçrawçı – Livan aviaśiya klubınıñ grajdanlı öyrätü oçqıçı bula. Ul cirle waqıt belän säğat’ 10:40ta Xalat töbäge sulıqlarına kilep töşä.
Belderüdä äytelgänçä, oçqıçta 2 keşe bula. Diñgezdä êzläw-qotqaru êşläre bara.
Bäyläneşle xäbärlär
Livanda maşina yörtüçeläreneñ yağulıq protestı
Livan başqalası Beyrutta maşina yörtüçeläre artqan yağulıq bäyälärenä rizasızlıq belderü öçen maşinaları belän yullarnı transport xäräkätenä yaptı
İzrail çüplären Fälästingä iltep tügä
Fälästin xökümäte räise Möxämmät İştiyyä İzrailneñ üzlären çüplek bularaq qullanuınnan zarlandı


text:
Bunı mayıs 18-de Rusiye mahsus hızmetleri tarafından yaqalanğan jurnalistler arasında olğan Osman Paşayev Facebook saifesinde yazdı.
«Qol tutqanlarğa teşekkür bildirem. Haberler eñ çoq fayda ketirdi. Çünki saat birden beşke qadar bir kimsege haber etmege imkân olmadı. Dört saat devamında divarğa baqıp turmağa mecbur ettiler. Eñ deşetlisi şunda ki, meni qaldırmayıp Aksönovnıñ samooboronası artından Kirov, 26 adresi boyunca ketken daa beş adam zarar kördi. Meni pek urmadılar, bir qaç kere ayaqlarını urdılar. Er kes özüni tuttı, lâkin maneviy ceetten horlav beden zararından qat-qat fenadır», – dep yazdı Paşayev.
Onıñ malümatına köre, jurnalistlerniñ üç planşeti, üç routeri, bilgisayar ve dört smartfonnı hırsızladılar. Paşayev Tatyana Montânğa muracaatta bulunıp, «Qırım samooboronasına» qarşı işte onıñ advokatı olmağa rica etti.
Osman Paşayev Qırımda qırımtatarlar sürgünliginiñ 70 yıllığına bağışlanğan matem tedbirlerini aydınlattı. Bundan sebep onı, operatornı ve daa bir qaç jurnalistni yaqaladılar. Olarnı 10 saatten soñ azat ettiler.
Qırım «akimiyeti» bu sene qırımtatarlarğa Aqmescit merkezinde toplaşıp, matem mitingini keçirmege yasaq etti. Şeer merkezini rusiyeli arbiyler ve tehnika sarıp aldılar.


text:
`säwdä küläme` Näticälär
Xäbärlär [72]
- Törkiyä säwdä ministrı Xorvatiyağa bara
- Säwdä ministrı Bryussel’dä
- “Säwdä suğışı başlatırğa telämibez, ämma annan qurıqmıybız da”
- Üzbäkstannıñ tışqı säwdä küläme artqan
- Sentyabr’ ayınıñ tışqı säwdä kürsätkeçläre
- Säwdä suğışları
- Keşe belän säwdä itü
- Üzbäkstan Tatarstan belän säwdä külämen 3 tapqırğa arttırunı planlaştıra
- May ayınıñ tışqı säwdä kürsätkeçläre
- Üzbäkstan belän Törkiyä arasında säwdä küläme artqan
- “İñ möhim mäs’älä - ike yaqlı säwdä külämen 5 milliard dollarğa citkerü”
- Kön’yaq Koreya belän säwdä küläme tigez räweştä arttırıla
- Rusiyäneñ tışqı säwdä kürsätkeçläre
- Törkiyä-Tatarstan: säwdä bäyläneşe häm duslıq êlemtäläre
- Rusiyäneñ tışqı säwdä kürsätkeçläre
- Tışqı säwdä kürsätkeçläre
- AQŞ-Qıtay säwdä suğışları
- 27 nçe Xalıqara Dakar säwdä yärminkäse uza
- Awrupa Berlegendä internet aşa säwdä artqan
- Säwdä ministrı Ruhsar Päkcan Texnofestta


text:
İşğal etilgen Qırımda mecburiy askerlikke aluv halqara gumanitar uquqnıñ Rusiye tarafından bozuluvı ola. Bu aqta Avropa Birligi Tış bağlap hızmetiniñ beyanatında aytıla.
Hızmetniñ hatırlatqanına köre, Rusiye işğal etilgen Qırım ve Aqyar sakinlerini Rusiye ordusında askerlik yapmalarına zorlay.
«Bu halqara gumanitar uquq bozuluvı ola. Rusiye halqara uquq talaplarınen sıñırlana ve yarımadada insan aqlarını qorumağa mecbur», – dep aytıla beyanatta.
Avropa Birliginiñ Tış siyaset hızmeti, blok Rusiyeniñ Qırım ilhaqını qabul etmeycek ve «Ukraina mustaqilligi, suvereniteti, halqara seviyede tanılğan sıñırlarda topraq bütünligine qoltutmağa devam etecek», dep hatırlata.
Aprelniñ 4-nde Rusiye Mudafaa nazirliginiñ bildirgenine köre, 3 300 qırımlı askerlikke alınacaq. Askerlerniñ ekseriyeti Qırımnıñ tışına, qomşu Rusiyeniñ Cenübiy ve diger arbiy okruglarındaki arbiy bölüklerine yollanılacaq, dep qayd etile.
Human Rights Watch halqara aq qorçalayıcı teşkilâtınıñ bildirgenine köre, 2019 senesi baarde askerlikke çağırılğan qırımlılarnıñ yüzde seksen beşi qomşu Rusiyeniñ bazalarına yollanıldı.
Amerika Birleşken Devletleri, Rusiye ordusında askerlik yapmağa istemegen qırımlılarğa qarşı cinaiy davalar açılğanından qasevetlengenini bildirdi.
Kyiv, Rusiyeden işğal etilgen Qırım sakinleriniñ askerlikke alınmasını toqtatmasını talap ete.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Prokuraturası, Rusiye ordusında askerlik yapması içün celpname alğan qırımlılardan telefon ya da elektron poçta vastasınen muracaat etmesini rica ete.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina sabıq prezidenti Viktor Yanukoviç noyabr 30 künü Yevromaydan iştirakçileriniñ dağıtuvına memuriyetiniñ sabıq başı Sergey Lövoçkiniñ alâqası olğanını tüşüne.
Bunı Yanukoviç Argumentı i faktı rusiyeli neşirine bildirdi.
«Noyabr 30 künü olğan tarikniñ artında Lövoçkinniñ turğanını tasdiqlaycaq delillerim yoq. Amma bu kibi tometlerniñ olmasına da sebep bar», – dedi Yanukoviç.
Sabıq prezidentniñ sözlerine köre, o, numayışnı dağıtmağa emir bermegen edi. «Menimce, tınç numayışnı radikal areketke çevirmek içün teşkil etilgen bir tarik edi», – dedi Yanukoviç.
Sabıq prezident Ukrainadan, Maydanda insanlarnıñ kütleviy sürette öldürüvinden soñ, fevralniñ soñunda qaçıp ketti. Yanukoviçniñ istifasını Maydanda tınç numayışnıñ dağıtuvından soñ talap etmege başladılar.


text:
Xacitarxan
Xacitarxan (Actarxan), Urta Ğasırlar (13-16. yözlär) şähäre. İdelneñ uñ yağında, xäzerge Ästerxannan 12 km östäräk urnaşqan bula. Möhim säwdä yulları kiseşendä bulğanlıqtan tiz üsä, iqitisadı nığí. -1314. yözlärdä Altın Urdanıñ ere säyäsi häm säwdä üzäge. 1395. yılda Aqsaq Timer yawı waqıtında talana häm cimerelä. soñınnan qabat ternäklänä, 15. yöz urtalarınnan Ästerxan Xanlığı başqalası. 1547. yılda Qırım xanı Säxibgäräy, 1554-1556. yıllarda Urıs ğäskärläre tarafınnan qabat cimerelä, yandırıla. 1556. yılda, Ästerxan Xanlığın Urıs däwläte yawlap alğannan soñ, taşlandıq xälgä kilä.


text:
İbrahim Kalın äñgämä 2 (däwamı)
Dönya bezneñ belän, bu tüntäreleş kereşüçelärenä qarşı demokratiyäne yaqlağan öçen räxmätlärebezne belderäbez. İlebezdä demokratiyäğa, xoquqnın östenlegen häm irekne nığıtu yulındağı köräşebezgä yärdäm itergä däwam itäçäklärenä ışanıp qalam.
Äñgämä 2
Korrespondent: Ber taraftan cämäğätçelekneñ uramnarda xökümätne xuplağannarın küräbez, ämma ber taraftan da xäzerge waqıtta iğlan itelgän ber ğädättän tış xäl wazğiyäte dä var. Oppozitsiyäçel partiyälare dä bu qararnı xuplıy. Fäqat, xalıqara cämğiyättän törle açıqlawlar da işetäbez. Mäsälän bu açıqlawlar Törkiyägä proprorśionallek bulu mäsäläsendä möräcäğät yasıy, xoquqnıñ östenlege prinśıpının küzätelep baruwın möräcäğäten yasıy, yäki moña oxşaş çaqırular.
Sez niçek uylısız xalıqara çämğiyättän kürsätelgän reakśia häm tänqıtläwlärneñ ber öleşendä xaq bulu mömkinlege bar mı?
İbrahim Kalın:
İñ êlek, yuqqa çığarılğan tüntäreleş kereşü säbäbe belän ğädättän tış xäl iğlan itelde. Bu da törek konstituśiyasındağı 120 häm 121nçe maddälärneñ röxsät birgän ber wazğiyät. Bu maddä , bu iğlanğa röxsät birä häm bu röxsätne xökümätkä dä birä. Xökümät dä monı parlamentqa täqdim itte.
Bu qararnamä bügen barı tik xökümätneñ tügel şul uq waqıtta oppoziśiya partiyäläreneñ tawış birüe belän parlamenttan uzdı. Yağni qısqaça, yasalğan, konstituśion çikläre eçendä. Bu waqıtqa qadär , xoquqın östenlege prinśipı tışında ber närsä yasalmağan, yasalmıyaçaqtır. Fäqat sezneñ dönyanıñ här poçmağındağı tamaşaçılarnıñ bu tör qararlarnıñ birelgän mohitne añlarğa kiräk.
Qısqa waqıt êlek, törek armiyäse êçendä Gülengä bäyle terrorçı elementları tarafınnan planlaştırıp alıp barılğan ber xärbi tüntäreleşne buldırmıyça qaldırdıq.
Bu tüntäreleşkä , xökem itü sistemasınıñ êçendäge häm başqa oyışmalar êçendäge oyışma äğzaları tarafınnan yärdäm itelde.
Şunıñ öçen, xäzer, tüntäreleştä qatnaşqan, tüntäreleşne planlaştırğan, alıp barılğan, häm ayıruça, barışta xezmättäşlekne alıp barğan, äğzalarğa tıştan yärdäm itkän häm qulğa töşerelgän qayber dokumentlarda kürgänebez kebek tüntäreleştän soñ bu keşelärgä yärdäm itäçäk keşelärgä qarşı xoquqi barış başlayaçaq.
Däwlät oyışmaları eçendäge Gülen oyışmasına qarşı köräş uzun waqıt buyınça däwam itelä. Bu keşelärne bilgeläw öçen barış bolay da däwam itä.
Tüntareleşe kereşüendä qatnaşqan armiya generalları avgusttağı Yuğarı Ğäskäri Şura ciyılışında layıqlı yalğa kitäçäklär ide yäki däräcäsen kütärär almaslar ide. Bälki dä berär närsä yasaw häm monı tuqtatu öçen bu soñğı şansıbız dip uylağannar.
Gülen oyışması äğzalarınıñ iñ baştan birle mondıy fikere bar ide.
Yasağan qayber açıqlawlarğa qarasağız, bu waqığalar belän ber nindi bäyläneşläre yuq. Alardan mondıy süzlärne işetü- çınnap ta bik kölke.
Çönki alarğa sorasağız Gülen xäräkäten digän ber xäräkät tä yuq. Alarğa kürä uqılları yuq, televideniye kanalları häm matbuğat oyışmaları da yuq, banklar häm şirkätlär dä yuq. Banklardan, oyışmalardan, şirkätlärdän häm başqa närsälärdän barqlıqqa kilgän şuşındıy zur imperiya niçek keşelär tarafınnan idarä itelde?
Monı xuplağğannarı bik açıq häm süzläre ışanıçlı tügel häm hiçber waqıt ciddi bulmas.
Bu raslaw arqasında qayber keşelär bu raslawnı telgä kiterde, bu çın ber tüntäreleş tügel ide, döres tügel ide häm Ärdoğannıñ nığıtuwı öçen yasaldı.
Bezne kompromat teoriyälärne tudıru belän ğayeplägän keşelär xäzer inde monı ciddi ber analiz kebek barlıqqa kiterälär. Min moña şulay qarıym.
Töp ağım Könbatış mediasında bu tör açıqlawlar yasağannarına ışanmım.
Bu 11nçe sentyabr höcümnäreneñ AQŞ tarafınnan planlaştırğanın yaki iñ soñ Parij häm Niśśe höcümnäreneñ Franśuz xökümäte tarafınnan planlaştırğanın raslawı itelä. Bu açıqlawlarnı ciddi almıybız.
Xäzerge waqıtta ğädättän tış xäl qısasında kürelgän böten çaralar, asılda ireklekne, demokratiyäne häm xoquq bäysezlegen saqlap qalu öçen häm keşelärneñ köndälek tormışları bu çaralardan täêsirlänmiyäçäk. Säyäxät ireklege, ciyılış yasaw ireklege, süz irege yäki iqtisadi eşçänleklär buyınça bernindi täêsirlär bulmayaçaq. Bolardan berkem dä täêsirlänmiyäçäk.. Keşelärneñ köndälek tormışları bolardan täêsirlänmiyäçäk.
Franśiyadağı bulğan kebek. Parij höcümennän soñ Franśuz xökümäte dä ğädättän tış xäl iğlan itte.
Korrespondent: Törkiyä Fethullah Gülenniñ kire cibärüen taläp itkän dosyenı Amerika Quşma Ştatlarına täqdim itte. Törkiyä monnan närsä kötä?Qayber säyäsätçelär AQŞnıñ bälki dä Törkiyägä basım yasaw öçen monı ber bazarlıq öçen uñaylı mizgel bularaq qullanırğa tırışaçaqların alğa sörälär. Sez monnan närsä kötäsez?
İbrahim Kalın:
Fethullah Gülennıñ Törkiyägä kire qaytaruwı öçen tögällänüe kiräkle bulğan yuridik barış bar. Xäzer bu dosye barlıqqa kiterelde häm berençe büleme Tışqı êşlär ministrlığı aradaşçılığı belän Amerikan Ğadalät ministrlığına cibärelde , älbätte bez Fethullan Gülennıñ kire cibärelüen kötäbez.
Soraw: Xäzer armiyäneñ yañadan qorılaçağı söyläşelä. Bu nindi mäğnägä turı kilä? Närsä bulaçaq?
İbrahim Kalın: Armiyägä ütep kergän Gülen tarafdarları ber törkem bar häm älbättä xäzer yasalaçaq berençe äyber- qabat buldırmawın täêmin itüe. Xärbi mäktäplärdän başlarğa kiräk, däräcä barışı belän belem aluwı belän däwam itäçäkbez.
Bu tüntäreleşne başqarırğa tırışqan Gülen tarafdarı keçkenä törkeme belän Törek armiyäse arasındağı tögäl ayırımına iğtibar itergä tiyeşbez.
Däwlät başlığı, armiyäneñ häm ilneñ ğomum komandirı bularaq böten barışnı idarä itäçäklär häm Törek armiyäsendäge bu qurqınıçtan qotılaçağıbızğa ışanam.
Korrespondent: Cänazälärdä, Qızılay mäydanında häm başqa urınnarda yasalğan söyläşülärdä, ülem cäzası öçen bik küp taläp bar. Şaqtıy keşegä ägär Törkiyäda ülem cäzası kilsä monıñ äwrupa Berlegenä kerüen täêsirliyäçägen, monıñ añlap añlamawın soradım. Alınğan cäwaplardan berse şuşındıy ide: ägär ABgä kerü Törkiyäneñ iminlege häm namusı täêsirlänäçäk mäğnäsenä turı kiläçäk bulsa ul waqıtta ABnıñ buluwın kiräk tügel didelär.Keşelärneñ ABdän bizü toyğısı belän bergä Törkiyädä artqan şuşındıy xisneñ bar buluwın uylısızmı? Awrupa berlege alarğa şäxes tanıqlığı öçen iğtibar itmiy?
İbrahim Kalın:
Belengänçä, bez ozın waqıt buyınça Awrupa Berlegenä kerergä tırışabız. Mondıy wazğiyät hiçber başqa äğza ilenä yasalmadı. 2005nçe yıldan başlap tulısınça äğzalıq öçen AB belän söyläşülärne däwam itteräbez. Bu bik äkren bardı häm Törkiyä tışındağı keşelär bu tüntäreleş kereşüennän soñ ildä sizgerle wazğiyätneñ ni öçen monıñ qadär küp xisle buluwın änläyış belän qarşı alırğa tiyeşlär. Bik küp tınıç xalıq keşeläre üz xalıq tarafınnan üterelde.Ğadalät toyğısı tarafınnan qaralğanda uramnarda monı yäşägän keşelärneñ ülem cäzasın taläp itüe tabiği reakśiya.
Däwlät başlığıbız: “Ägär xalıqnıñ taläbe bu ikän, älbättä mäcles bu taläpkä cawap bularaq qanun barlıqqa kitersä min raslarmın”,-dide.
Ägär monıñ näticäse bularaq AB äğzalıq barışıbız tuqtalısa bu mäsälä belän ul könne şögıllänerbez.
Korrespondent:
Xalqın xislärenä qarağanda AB äğzalıq barışı belän bale ber referandum yasalırğa tiyeşle mi, sez niçek uylısız?
İbrahim Kalın: Bu mäsälä bolay da êlek bäxäsläşelä ide. Äğzalıq barışı suzılğaç Awrupada törle “kinäyläşü aruwı” barlıqqa kilä başladı, ämma monda da “äğzalıq barışının arığanlığı” tua başladı. 3 millionnan artıq qaçaqlarnı qabul itep Törkiyä Awrupağa yaxşılıq yasadı. Äle dä alar bezneñ ildä, Awrupağa küçenü ağımın tuqtattık. Uzğan yılda ,oktyabr ayında kön sayın 6-7 meñ keşe Awrupağa küçergä tırışa ide, bügen isä berkem yuq.
Törkiyä-AB Qaçaqlar bäyle kileşüneñ faydasın kürdek. Törek watandaşlarına vizasız rejim köyläwen başlatrığa tiyeşle bulğan çaqta östämä şartlarnı söyliy başladılar.Törkiyäneñ anti-terror qanunın säbäb bularaq kürsättelär Bu mäsälädä söyläşergä barı tik bezneñ xaqqıbız bar, bu qanunnar bolay da AB kriteriylärenä kürä xäzerlängän ide. Bu tüntäreleş kereşüeneñ dä isbatlağan kebek bu qanunnarğa ixtiyacıbız bar ikän.
Bez bertuqtawsız bularaq PKK häm DAEŞ terror oyışmalarına qarşı suğışabız. Bez bu terror oyışmalarına qarşı çaralarnı kürergä tiyeşbez. Xäzer inde Gülen Terror oyşması qurqınıçı belän şöğıllänäbez,tabiğıy bularaq, bezneñ anti-terror qanunnarıbızda ber nindiy üzgäreş bulmıyaçaq.
Korrespondent: Bu waqığalarnı buldırmıy qaldıru öçen nindiy çaralar küreläçäk? Yaqın waqıtta Törkiyä tışqı säyäsätendä üzgäreşlär yasıy başladı.İzrail häm Rusiyä kebek illär belän yaqınlaşu başlandı, bu üzgäreş näticäsendä Törkiyäneñ AB häm AQŞ belän mönäsäbätlärendä mäsälälärneñ barlıqqa kilüen kötäsezme?
İbrahim Kalın:
Yuq. Bälki qayber temalarda mäsälälär barlıqqa kilä alır, alarnı çişärbez. Döres äytäsez, Rusiyä belän İzrail mönäsäbätlärebezdä üseş täêmin ittek.
Süriyädä suğış däwam itkän waqıtta Ğiraqta iminlek mäsäläse bar, bizi täêsir itergä däwam itäçäk. Bez genä tügel, härkem, Awrupa, böten Ğäräp illäre, Yordaniya, Livan, Ğiraq häm böten başqa illär dä täêsirläneçäk. Älbättä bu mäsälä belän bäyle berlektäşlär belän xezmättäşlegebezne däwam itterergä teliybez.Şul uq waqıtta berdän artıq terror oyışmasına qarşı suğışa Törkiyä. Monıñ arqasında tabiği bularaq berlektäşlärebezdän häm kürşelärbezdän änlayış, xezmättäşlek häm yärdämläşü kötep qalabız.
Korrespondent: Xalıqara cämğiyätkä häm Törek millätenä ber yullama yasaw öçen 30 sekund buluwın äytsäm nindi yullama yasar idegez?
İbrahim Kalın:
Törek milläte bu tüntäreleşne kire qağu öçen olı namus häm batırlıqnı kürsätte. Dönya bezneñ belän, bu tüntäreleş kereşüçelärenä qarşı demokratiyäne yaqlağan öçen räxmätlärebezne belderäbez. İlebezdä demokratiyäğa, xoquqnın östenlegen häm irekne nığıtu yulındağı köräşebezgä yärdäm itergä däwam itäçäklärenä ışanıp qalam.
Bäyläneşle xäbärlär
Tөpkиядә йokTыpy hәM BakциHaция caHHapы / Törkiyädä yoqtıru häm vakśinasiyä sannarı
TөpkияHeң яңa Tөp kopoHaBиpyc (KoBид-19) бeләH kөpәшeHдә coңrы TәүлekTә 214 keшeHeң roMepe өзeлдe / Törkiyäneñ yaña tör koronavirus (Kovid-19) belän köräşendä soñğı täwlektä 214 keşeneñ ğomere özelde
Ärdoğannıñ Afrika säfäre tögällände
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğannıñ Angola, Togo häm Nigeriya buylap Afrika säfäre tögällände


text:
Bir yıl içinde işğal etilgen Qırımda orta aylıq 3 biñ rublege artıp, 2015 senesiniñ neticelerine köre 14-ğa arttı. Bunı Kreml kontrol etken Qırım isaiyat devlet hızmetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Hızmetniñ malümatına köre, sentâbr ayına qırımlılarnıñ aylığı 24 763 rubleni teşkil etti.
«Eñ çoq Qırımda maliye saasınıñ hadimleri qazana – 54,7 biñ ruble, faydalı qazımtılarnı çıqarğanlar – 46,5 biñ, memurlar – 35,1 biñ, musafirhane ve qavehanelerniñ hadimleri – 30,7 biñ. Eñ az balıq tutqanlar – 11,8 biñ ve köy hocalığınen oğraşqanlar qazana – 19,6 biñ ruble», – dep qayd ete matbuat hızmeti.
Hızmetniñ bildirgenine köre, ocanıñ orta maaşı 16,4 biñ ruble, tibbiyet saasında çalışqanlarnıñ ise 23,5 biñ ruble ola.
Rusiye Cemaat palatasınıñ vekili Eduard Gavrilov resmiy isaiyat tibbiyet saasında çalışqanlarnıñ aylıqlarından pek farqlaşa, dep aytqan edi. Gavrilovnıñ bildirgenine köre, Qırım rayonlarında feldşerniñ maaşı 15-18 biñ ruble, sanitarnıñ ise 7 biñ ola. Ekim, Merkeziy rayon hastahanesi ya da poliklinika olğanına köre, 20 biñ civarında aylıq ala.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
1944 senesi mayısnıñ 18-20-nde NKVD-NKGB mahsus tedbirleri vaqtında Qırımdan Orta Asiya, Sibir ve Urağa bütün qırımtatarlar sürgün etildi (resmiy malümatqa köre – 194 111 insan). 2004-2011 seneleri Qurultaynıñ Mahsus komissiyası «Unutma» umumhalq aktsiyasını keçirip, sürgünlik şaatlarınıñ 950-ge yaqın hatırlavını topladı. Qırım.Aqiqat arhivlerdeki hatıralarnı derc ete.
Men, Dilâver Muratov, qırımtatarım, 1938 senesi yanvarniñ 15-nde Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ Mayak-Salınskiy (1944 senesinden soñ Primorskiy adını alğan, 1962 senesi onı Yedi Quyuğa qoşqanlar) rayonındaki Yeniqale (1948 senesinden berli Sipâgino, şimdi Keriç sayıla – QA) köyünde dünyağa keldim.
Qorantam – babam Şabay Muratov (d.s. 1910) ve anam Remziye Muratova (d.s. 1912) – 1944 senesi mayısnıñ 18-nde bütün qırımtatar halqınen beraber zorbalıqqa oğratıldı – tarihiy vatanlarından sürgün etildik. Maña, qorantama ve bütün qırımtatar halqına qarşı cinayet yapıldı dep sayam.
Mayısnıñ 18-nde saba erte evimizge silâlı askerler sürip kirdi: avtomatlı eki asker ve bir revolverli zabit. Olar bir şey añlatmayıp, 10-15 daqqa içinde toplanmamıznı emir ettiler. Bizge qarşı pek sert yanaştılar, aqaretlediler, qıçırdılar, sözlerini diñlemesek, öldüreceklerini ayttılar. Beklenmegen bir şey edi, tüş kibi: şaşmaladıq, ne körgen olsaq, onı alıp, azbarğa çıqtıq.
Bütün kün semetdeşlerimizniñ yanında askerler turdı. Kimseni bir yerge yibermey ediler
Bizim kibi bütün qomşular da tışqa çıqarıldı. Askerler qıçırdı, bizni aqaretledi, küfür sözlerini ayttı. Yürip olamağanlarnı arabağa mindirgenler, er kesni Salın stantsiyasında (1952 senesinden berli Çistopolye stantsiyası – QA) topladılar. Bütün kün semetdeşlerimizniñ yanında askerler turdı. Kimseni bir yerge yibermey ediler, birisi ayaq yolğa istese de, askerler ayırılmay edi. Qaranlıq tüşip başlağanda aqşam epimizni maşinalarğa mindirip, bir stantsiyağa, ğaliba, Taşlı Yarğa alıp ketkenler (1945 senesinden berli Zelenıy Yar – QA), ve ayvanlarnı taşığan vagonlarğa yüklegenler.
1941 senesi, kütleviy seferberlik sebebinden, babamnı orduğa alğanlar, Or Qapunı (Qırımnıñ şimalindeki şeer, arbiy qale ve Or boynu, şimdi mında Perekop köyü bar – QA) mudafaa etken bölüklerde hızmet etti.
Nemse ordusı ordumıznı pek tez dağıttı, babam başqalarınen beraber esir tüşti, soñra da apiske alındı. Babam bir qaç arqadaşınen beraber fırsat tapıp, apiste qaçtı ve evde saqlandı.
Emcem askerlerniñ lafını eşitti: «Külüñiz, külüñiz, bir daa külmeyceksiñiz»
1944 senesi mayısnıñ 17-nde Bekmambet emcem aqşam oyunlarında edi, anda çoq asker bar edi. Gençler şeñlene, quvana, çoq küle ediler. Emcem askerlerniñ lafını eşitti: «Külüñiz, külüñiz, bir daa külmeyceksiñiz».
Vagonnıñ köşesinde insanlar teşik yapıp, onı kenef olaraq qullandı. Bir vagonda degil, bütün trende bir tibbiyet hadimi yoq edi.
Tren toqtasa, adamlar tez-tez vagondan tüşe edi: birisi suv qıdıra, digeri pite pişirmek içün ateş yaqa, birisi şorba ya da suv qaynata. Tren de 5-10 daqqağa, de 1-2 saatqa toqtalğan edi. Maşinist areket etecegini bildirmey edi, ses çıqarmay edi. Bir çoq insan vagonğa minip yetiştirmegen edi, qalabalıq olğan soñ insanlar tren köpçekleri altında qala edi. Qorqunç bir şey, mahsus yapa ediler. Kimse cezasını almağan edi. Üç kişi vefat etken edi. Ölülerni defin etmege bermey ediler, vagondan atıp taşlay ediler.
Açlıq, antisanitariya, hastalıqlardan – tif, sıtma, içekler yuqunçlarından – insanlar çibin kibi öle edi
Böylece, 25-inci künde Sırdarya stantsiyasına keldik, vagonımıznı Mirzaçul stantsiyasında ayırdılar. «Oktâbr» kolhozına tüştik, bizni ayvan azbarında yerleştirgenler. Açlıq, antisanitariya, hastalıqlardan – tif, sıtma, içekler yuqunçlarından – insanlar çibin kibi öle edi.
Men de sıtmağa oğradım. Ava arareti 55 derece olğanda kündüz qızıp olamay edim, suvuq edi, buzlay edim, amma sağ qaldım, nasıl dayanğanımnı bilmeyim.
Sürgünlikniñ ilk üç yılıgda sabıq cebeciler evge qaytıp, qorantalarını tapqan edi.
1947 senesi Mirzaçulden Samarqand vilâyeti Hatırçin rayonınıñ Lângar ocağına köçtik.
Mında 10 sınıfnı bitirip, 1958 senesi Samarqand köy hocalığı institutına oqumağa kirdim, 1963 senesi onı bitirdim. Bir yıl çalıştım ve Özbek ilmiy-tedqiqiy veterinar institutına oqumağa kirdim. 1970 senesi Frunzede kandidat işimni qorçaladım, 1984 senesi – Leningradda doktorlıq dissertatsiyamnı, 1989 senesi SSCB Yüksek attestatsion komissiyası maña professor unvanını berdi.
Eski SSCBden professor ocalarını davet etip, ev bere ediler. Yarışqa üç kere vesiqalarımnı berdim (kafedra müdiri, dotsent ve assistenti olaraq) ve er seferinde reqabetke qabiliyetli degil edim.
Bu millet mensüpligine köre ayırım olmaymı?
(2009 senesi oktâbrniñ 2-nde yazıp alınğan hatırlavlar)
Elvedin Çubarov, Qırım tarihçısı, Qurultaynıñ qırımtatar halqı genotsidini ögrenüv ve aqibetlerini yeñüv Mahsus komissiyasınıñ reis muavini azırladı


text:
Ukrainada 1072 COVID-19 koronavirus hastası qayd etildi (işğal etilgen topraqlar sayılmay), dep bildirdi aprelniñ 3-nde aqşam Sağlıq nazirligi.
«Ukrainada COVID-19 hastalığından 27 insan öldi. Umumen 22 kişi tüzeldi – tekrar yapılğan laborator tedqiqi virusnı qayd etmedi», – dep aytıla haberde.
Aprelniñ 3-nde işğal etilgen Qırımda çetelden kelgen 2998 insan tibbiy közetüv altında buluna, olardan 2915-i evde dinamik közetüvde, 68-i hastahanede, 15-i observatorlarda buluna. Rospotrebnadzor malümatına köre, cuma kününe qadar 18 COVID-19 hastası qayd etildi. Aqyarda – 5 koronavirus hastası.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
İosif Stalinniñ torunı, Yevgeniy Cugaşvili, Rusiye prezidenti Vladimir Putinni tenqit, Ukraina ile cenkni ve Qırım işğalini takbih etti. O, Kremlniñ siyasiy elitasını rusiyelilerni aldatqan «cinayetçiler» olaraq adladı.
Bunı o Daily Mail neşirine bildirdi.
Cugaşvili fikrine köre, Rusiye prezidentiniñ areketlerine «sağlam aqıl» yetişmey ve o, siyasetten kendi itibarı aqqında daa da çoq tüşüne.
«O, ne yapa? Özüne nasıl maqsat qoydı? Bizim tuvğan millet, Ukraina ile aralarımıznı bozdı. Şimdi yetekçilerimiz ne? Bizde aqıllı yolbaşçı yoq, yalıñız cinayetçiler», – dedi o.
Stalinniñ torunı Qırımnıñ işğalini de takbih etti. Onıñ fikrine köre, eger de Rusiyege yarımada pek kerek olsa edi, onı küç ile degil de, yuridik usulları ile qaytarmağa kerek edi.
«Er alda, yarımadanı satın almaq mümkün edi. Nasıldır bir çare tapmağa kerek edi, amma yarımadanı mecburen ayırmağa olmaz da. Şimdi olar Malorossiya aqqında söz yürüteler. Vaqıt deñişti endi. Tışarıda 21-nci asır, yetekçilerimizniñ usulları ise iç deñişmey. Bu ne sebepten ola?», – dep sual qoya Cugaşvili.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Venağa yol aldı, mında bu künleri Qış Körüşüvi 2015 keçe. Qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi ile Avstriya paytahtında işğal etilgen Qırım vaziyeti muzakere etilecek.
Bunı Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire.
Ukraina halq deputatı aytqanı kibi, OSCE memleket deputatlarınıñ toplaşuvında Rusiye Federatsiyasınıñ temsilcileri olarnıñ mevamı doğru olğanını tasdiqlamağa ve Qırım vaziyetini yañlış sürette köstermege tırışacaqtır.
«Men OSCE Parlament Assambleyasınıñ daimiy iştirakçisi degilim, amma meni de ariza ile qoşulıp, Qırımnıñ aqiqiy vaziyetini añlatmağa çağırdılar», – dep bildire Cemilevniñ sözlerini matbuat hızmeti.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Rusiye Tahqiqat Komitetiniñ Kezlev bölügi, Moynaq gölü yanında adam naaşı ile çuval tapılğanını bildirdi.
Martnıñ 26-sında müessiseniñ matbuat hızmeti haber etkeni kibi, ölüniñ kim olğanını bilmek içün ekspertiza tayinlendi.
“RİA Novosti” saytınıñ malümatına köre, adam cesedini göl yanında cıyıştıruv yapqan adamlar taptı.
“Biz, çuvalda adam cesedi tapılğanını tasdıqlay bilemiz. Şimdilik, o adamnıñ şahsını bilmek içün DNK teşkerüviniñ keçirüvi tayinlendi. Ceset çuvalda qaç vaqıt bulunğanı şimdi belli degil, amma taqlet sağlam. Yaşı ve cinsiyeti de alâ daa belli degil”, - tahqiqat komitetiniñ hadimi sözlerinden bildire matbuat.
Rusiye Tahqiqat Komitetiniñ resmiy saaytında Kezlevde tapılğan adam cesedi içün haber yoq.


text:
Qırım memuriy sıñrında Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ Herson bölüminiñ sıñırcıları, Volkswagen maşnasınen Qırımğa yol tutqan Odessa vilâyetiniñ sakinini tuttı. İnterpolnıñ malümatına köre, bu maşna 2018 senesi Odessada hırsızlanıp, halqara qıdıruvda buluna eken.
Fevralniñ 18-inde sıñırcı İvan Şevtsov bildirgeni kibi, vaqia “Kalançaq” kiriş-çıqış noqtasında yüz berdi.
Aydavcı maşnanen beraber uquq qoruyıcılarğa berildi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
“Veciye Kaşka davası”nıñ mabüsi, qırımtatar faali Asan Çapuhnıñ alı bir qarar. Bu aqta onıñ advokatı Ayder Azamatov, hastanı №6 Aqmescit şeer hastahanesinde ziyaret etkeninden soñ haber etti.
Advokatnıñ aytqanına köre, Çapuhnıñ acele hastahanege qoyulması keskin gastrit tutuvı sebebinden kerek oldı. O ekimlerniñ nezareti astında 10 kün devmında bulunacaq.
“O özüni yaramay duyğanınıñ sebebi, Asan Çapuh SİZOdan çıqqan soñ, oña yazdırılğan ilâclarnı içkeni sebebinden, peyda olğan gastrit hastalığı.Şimdi o özüni yahşıca duya, tamızğı tübünde yata, eki kün bir şey aşamadı, qattı diyetağa riayet ete”, - dep ikâye etti azamatov.
Bundan ğayrı, Aqmescitniñ Kiyev rayonı mahkemesinde yarınğa tayin etilgen mahkeme oturışı, Çapuhnıñ sağlıq alı sebebinden başqa künge avuştırılacaq dep belley.
Yanvarniñ 7-ne keçer gecesi qırımtatar faali Aqmescit hastahanelerinden birine yatqızıldı.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
İşbu dava iştirakçileriniñ sağlıq problemleri bar. Degermenci – astma hastasıdır, Çapuh SİZOda mikroinsult keçirdi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
«Maarif» Moskva neşriyatı «Qırımtatar tili (ana tili)», «Qırımtatar edebiyatı», ve «Qırımtatar tili» (yabancı til) fenleri boyunca «yap-yañı» programmalarnı işlep çıqardı.
Bunı Qırım Rusiye ükümetiniñ Tasil nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Programmalar fen boyunca tasil mündericesini deñiştire, ilk sefer talebelerniñ kursnıñ er bir basamağı boyunca oquv faaliyetiniñ şekillerini teklif ete, em de oqutuv ketişatınıñ teminlevi boyunca tevsiyelerni bere», – denile beyanatta.
Mında qayd etilgeni kibi, talebeler «bilgilerini ket-kete ve toqtamayıp kenişlete bile».
Qırım Tasil nazirliginde deyler ki, bu programmalar tek ocalar, qırımtatar tiliiñ ulusşınasları içün degil de, qırımtatar tiliniñ meseleleri ile meraqlanğan bütün mütehassıslar içün «masa kitabı» olur.
Bu neşriyat qırımtatar tilli oqutuvı ile Qırım mektepleri içün 43 serlevalı kitapnı basıp çıqtı, Qırım Tasil nazirliginde aytılğanı kibi, umumtasil mektepler içün qırımtatar tiline tercime etilecek 56 serlevalı derslik bar eken.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Törkiyä iq’tisadi ışanıç indeksı iyün’dä artqan
İq’tisadi ışanıç indeksı iyün’dä ber aylıq bazada 5,6%qa artıp 97,8 qıymmäten aldı
Törkiyä statistika oyışması iyün’ ayına qağılışlı iq’tisadi ışanıç indeksı kürsätkeçlären açıqladı.
Monıñ nigezendä, indeks mayda 92,6 bulsa, iyün’dä 5,6%qa artıp 97,8 qimmätenä kütärelde. İq’tisadi ışanıç indeksındağı artış qullanuçılar (satıp aluçılar), real’ sektor (citeşterü sänäğäte), xezmät, waqlap satu häm tözeleş tarmağı ışanıç kürsätkeçlärendäge artuğa bäyle.
Qullanuçı (satıp aluçı) ışanıç indeksı mayda uzğan ayğa qarağanda 5,8%qa artıp 81,7, real’ sektör ışanıç indeksı 2,5%qa kütärelep 109,8, xezmät tarmağı ışanıç indeksı 6,2% artış belän 108,5, waqlap satu tarmağı indeksı 4,8%qa artıp 105,7 häm tözeleş tarmağı ışanıç indeksı 3,6%qa kütärelep 82,4 qimmätenä citte.
Bäyläneşle xäbärlär
"Törkiyäneñ dönya êksportındağı öleşe cömhüriyät tarixında täwge tapqır 1%tan artıp kitte"
Yämändä finans operaśiyäläre tuqtatıldı
Yämän xökümäte cirle aqça berämlegeneñ valyuta aldında kisken töşüe arqasında ildä finans operaśiyälären tuqtatu qararın qabul itte
Mebel' êksportında rekord
Ul bıyılnıň ğıynwar - sentyabr’ däwerendä täwge tapqır 3 milliard dollarnı uzıp kitte


text:
“Kafanews” Kefe (Feodosiya) portalı, matrnıñ 22-sinde Kefe mebusı Yevgeniy Gordenko tutulğanı aqqında bildire. Bu malümatnıñ martnıñ 25-inde Rusiye tarafdarı olğan bloger Aleksandr Talipov tasdıqladı.
O bildirdi ki, bugün Kefe şeer şurasınıñ uquq ve mimarcılıq bölüklerinde tintüv ve vesiqa teşkerüvi keçti. Talipov, mebusRusiye CK-niñ 191.1 maddesiniñ 2 qısmına binaen (habarcılıqta yardım) qabaatlana.
Rusiye taqhiqiy komitetiniñ saytında bu aqta haber yoq.
Gordenkonıñ da tefsirleri şimdilik yoq.
Qırım.Aqiqat tafsilâtnı bilmege tırışa.


text:
Cumaaqşamı, iyül 10 künü, Aqmescitniñ çoq qatlı evlerinden birisi tutaştı. Yanğın Balaklavskaya soqağı 99 adresi boyunca yerleşken evniñ yedinci qatında olğan dairede yüz berdi.
Vaqia yerine bir yanğın taqımı, Fevqulâde vaziyetler boyunca nazirlikniñ hadimleri keldi. Yanğınnı bir saat devamında söndüre ediler. Bu vaqıt içersinde ev sakinlerini tahliye ettiler.
Qırım.Aqiqat mühbirine ev sakini aytqanı kibi, bazı insanlarğa ateş söndürilgence binada qalmağa rica etildi. Qorqqan insanlar azbarğa çıqmağa istese de, avalege riayet etmege mecbur ediler.
Fevqulâde vaziyetler boyunca nazirlikniñ hadimleri Qırım.Aqiqatqa yanğınnıñ sebebi kirağa berilgen kvartiradaki bilgisayar olğanını bildirdi. Yanğın vaqıtta daire saipleri evde yoq edi.
Ateşniñ söndürilgeni sebebinden, evniñ kiriş ayatı ve birinci qatqa qadar kvartiralar suvğa toldı.


text:
ATR telekanalınıñ saibi Lenur İslâmov Kiyevden yayınlavnıñ sputnik vastası ile yañartuvı onıñ şahsiy qararı olğanı aqta bildirdi. Qırımda qalğan telekanal hadimleri bunda iştirak etmey.
Bunı o iyün 18 künü Kiyevde matbuat konferentsiyası devamında bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Bu suallerniñ olacağını tahmin etem, şunıñ içün bu menim qararım olğanını birden aytam, Qırımda qalıp, qıtağa köçmemek qararnı alğan jurnalistler bunda iştirak etmey», – dey İslâmov.
Onıñ malümatnıa köre, Kiyevde telekanal içün endi eki oda kirağa alındı, mından iyün 17 künü yayınlav yañartıldı.
«Arhivimiz bar, kollektivimiz, muarririyetimiz bar.   Jurnalistler – serbest insanlardır, jurnalistlerge iç yuir vaqıt basqı etmedim, maña uyğun degil. Qırımda qalğanlarnı belâda qaldırmamız, amma anda olğanlarnıñ buña alâqası iç te yoq. Mahsus bunı qayd etem, problemleri olmasın», – dedi İslâmov.
O, Qırımda qalğan hadimleri alâ daa yerli akimiyet ve uquq qoruyıcı organlarınıñ basqısı altında olğanını bildirdi.
«Qırımda insanlarğa Qırımnıñ Ukrainağa qaytarılacağına ümüt beremiz deyler, insanlardan eñ soñ işançnı tutıp almaq isteyler», – dey ATR saibi.
ATR yayınlavınıñ yañartuvı aqqında iyün 17 künü belli oldı, çarşenbe künü aqşam telekanal efirini Bağçasaray Han sarayında gimnniñ icrasından başladı. «Lâle» bala telekanalı da işke devam etti.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyetinden bu aqta izaatı daa yoqtır.
Aprel 1-den dünyada yekâne ATR qırımtatar telekanalı, Rusiye litsenziyasını elde etalmayıp, yarımadada yayınlavını toqtattı.
ATR haber muarririyeti telekanal saytında aşkâr etilecek haber süjetlerini ve mahsus levhalarnı çıqarmağa devam ete
Birazdan telekanalda şunı bildirdiler ki, ATR haber muarririyeti telekanal saytında aşkâr etilecek haber süjetlerini ve mahsus levhalarnı çıqarmağa devam ete eken.
ATR yayınlavınıñ toqtatılması ile cumhuriyet akimiyeti qırımtatar cemaat telekanalını teşkil etmek teşebbüsini bildirdi. Onıñ fikrine köre, bu kanal qırımtatarlarnıñ doğru malümatnı elde etmek aqqını teminler.


text:
Tünevin Rusiyede, resmiy malümatqa köre, koronavirus infektsiyasından 188 adam vefat etti - bu bütün epidemiya vaqtında eñ yüksek köstergiçlerden birisi ve soñki ayda eñ yüksek köstergiçtir. 20 adam Moskovada, 50-den ziyade adam Sankt-Peterburgda vefat etti, bildire Azatlıq Radiosı.
Ölgenlerniñ umumiy sayısı 9 biñge yaqınlaştı.
Tünevin umumen 6852 yañı adise qayd etildi. 9 biñden ziyade adam yahşı oldı.
Qırımda iyün 26-sında COVID-19 hastalığı sebebinden bir adam vefat etti, infektsiyadan ölgen adamlarnıñ sayısı 26-ğa keldi.
yün 26-sında Qırımda eki yañı koronavirus adisesini qayd ettiler.
Hatırlatamız, iyün 25-inde işğal etilgen Qırımda altı yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Vaqtınca işğal etilgen Qırımdan balalar, Ukrainanıñ 35 aliy oquv yurtuna sadeleştirilgen sistema vastasınen (TMBsiz, tasil aqqında vesiqasız, üç imtian berip) kirmek imkânından ğayrı, başqa yolnen – eksternat (ya da mesafeden oquv) ve TMB (ukraince – ZNO) yazuv yolunen de ketmek mümkünler.
İlhaq etilgen Qırım mektebiniñ talebelerinde, eñ evelâ, elverişsiz keçirüv künleri sebebinden (mayıs 22-den iyün 13-ne qadar) Tışqı mustaqil baalav (TMB) sessiyasında iştirak etmek içün sıñırlı imkânlar bar. Bu sebepten olar içün iyülde qoşma sessiya tayin etildi.
Qayd etüv mayıs 3-te başlanacaq ve mayıs 21-ge qadar devam etecek. Baalav ise 2018 senesi iyül 2-den iyül 11-ge qadar keçirilecektir.
Ukrainanıñ tasil keyfiyetini baalav merkezi, qoşma TMB sessiyası içün muayen keçirüv künlerini tayin etti:
İyül 2 – ukrain tili ve edebiyatı;
İyül 3 – matematika;
İyül 4 – ingliz tili ve ispan tili;
İyül 5 – biologiya, alman tili;
İyül 6 – Ukraina tarihı;
İyül 9 – coğrafiya, fransız tili;
İyül 10 – fizika;
İyül 11 – himiya.
Qırım mezunları içün tışqı mustaqil baalavda iştirak etmek içün er angi oquv şekli (kündüz, aqşam, mesafeden, eksternat ve ilh.) boyunca Ukraina territoriyasında bulunğan bir de-bir umum tasil muessisege qabul etilmek kerek. Daa tolu malümatnı Ukrainanıñ tasil keyfiyetini baalav merkezi (yЦOЯO) ya da Ukraina Tasil ve ilim nazirliginiñ saytlarından almaq mümkün.
Oleg Ohredko, TsGP «Almenda»nıñ eksperti ve talilcisi
«Bloglar» rubrikasında ifade etilgen fikirler muelliflerniñ öz fikirlerini aks etip, muarririyetniñ fikrini aks etmey bileler


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, işğal etilgen topraqlarda ve cebe sıñırında yaşağan balalar içün tasil şaraitlerini qolaylaştıracaq qanun imzaladı. Bunı mart 2 künü Ukraina devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti bildire.
Destek devlet sermiya programmasından berilecek, böylece, meselâ, tasil ödemesi bütünley ya da qısmen qapatılmaq mümkün, bedava derslikler, aylıq burslar, yatahanede yerler berilmek mümkün. Bu tedbirlerniñ ve olarnıñ berme şartlarını Nazirler şurası belgileycek, dep haber etile.
Prezident Poroşenkonıñ sitesinde: «Devletniñ bu kibi kefaleti bu topraqlarda yaşağan gerçlerni Ukraina tarafdarları olaraq yetiştirilmesi ve içtimaiy adaplatsiyağa yol berilmesi içün qoşma alet olacağı beklenile», – dep qayd etile.
Bundan evel Ukraina Yuqarı Radası «Vaqıtınca işğal etilgen topraqlarda ve cebe sıñırında yaşağan adamlarnıñ içtimaiy qorumasına dair Ukraina qanunlarına bazı deñişmelerniñ kirsetilüvi aqqında» qanun qabul etken edi.


text: Başqortostandan urındağı üźidaralıq organdarınıñ 18 wäkile İñ yaqşı munitsipal xeźmätkär Bötä Räsäy konkursınıñ laureattarı buldı. Konkurs 2006-sı yıldağı eş höźömtäläre buyınsa bildälände. Unda ildeñ 64 sub`ektınan 500-źän aşıu keşe qatnaştı. Bınday yarış 2002-se yıldan alıp ütkärelep kilä, Başqortostan xeźmätkärźäre unda yıl hayın uñışlı sığış yahay – oşo yıldarźa 32 keşe törlö büläktärgä layıq buldı. Bıyılğı konkurs laureattarınıñ 7-he Öfö wäkildäre. Bötä Räsäy konkursında eñeüselär arahında Stärletamaq qalahı qala okruğı xakimiäteneñ haulıq haqlau bülege etäksehe Röstäm Küzbäkov ta bar. Stärletamaqta haulıq haqlau tarmağına iğtibar źur, küp eştär urındağı qaźna iśäbenä başqarıla. Uźğan yıl dauaxanalarźı töźökländereügä häm meditsina qoramaldarı alıuğa 36 million hum sarıf itelgän.


text:
Qırım gazetaları Qırımnıñ Cenübiy yalısındaki parklardan birisine paalı biletler aqqında, Sudaqtaki çaqıl karyeri etrafındaki dava aqqında ve taksistniñ insafsız areketi aqqında yaza.
"Qırım aqiqatı" ("Krımskaya pravda") "Oligarhlar içün park" maqalesinde Partenitteki Ayvazovskiy adına parktaki (Qırımnıñ eñ yahşı parklarından sayılğan birisi) inanılmaz yüksek bilet fiyatları aqqında yaza. "Mında foto çeküvler içün acayip meydançıqlar pekitildi, sessiz raatlıq sevgenler içün tena köşeçikler bar, deñiz yalısına çıqmaq mümkün. Ve bütün bular içün şimdi adam başına 1200 ruble tölemek kerek. Orta mevsimde, sentâbrniñ 1-inden 30-ınace, adam başına 800 ruble. Ve oktâbr 1-inden dekabr 31-inece parkqa 600 rublege kirmek mümkün, - qad ete gazeta. - Bu fiyatlar kim içün - ritorik bir sualdir. Amma belli ki, qırımlılar içün degil. Bundan da ğayrı, büyük qorantalarnıñ balaları ve pensionerler içün yapılğan endirimler mısqıl kibi körüne. 10 biñ rublelik pensiyanı alğan bir adam parknı ziyaret etmek içün 600 ruble masraf etip olamı? Elbetteki yoq. Büyük çoq balalı qorantalarda üçten çoq evlât ola. Ana-babasız kezinti içün 1800 rublemi?"
"Qırım telegrafı" ("Krımskiy telegraf") "Karyer qayta" maqalesinde Sudaqtaki dava aqqında yaza. Yerli cemaat Çaqa Taş dağınıñ yanında çaqıl çıqarmaq yañı ıntıluvlarına açuvlandı, amma o yerge eñ yaqın köyniñ adamları iş yerlerni peyda olmasına quvandı. Faaller, çaqıl çıqarması ekologiyağa zarar ketirecek ve Aqmescit memuriyetiniñ mülkiyetinde olğan bala lagerini yoq etecek, dep saya. Qırım Ekologiya Nazirligi, meseleniñ bölge sakinleriniñ faydasına çezilecegini ayttı. Bir qaç kün evel belli oldı ki, Qırım Ham Maden olmağan Şirketi, yañıdan ocaqnıñ inkişafı planarınıñ icrasına qaytmaq niyetindedir ve bu mevzuda artıq yerli sakinlerniñ destegine muracaat ete. Ve aynı zamanda, sualler peyda olmasın dep, bala lageriniñ Aqmescit reberliginen bir kompromiske añlaşmağa tırışa.
"Komsomol aqiqatı. Qırım" ("Komsomolskaya pravda. Krım"), raatlanıcılardan Yaltağace yol içün para alıp, amma olarnı çölde qaldırğan taksi aydavcısı aqqında yazdı. "Mariya ve Oleg ufaq balanen Bel Avuz belinde bir afta raatlandı. Soñra turistler ğarbiy yalıdan cenüpke ketmege istedi ve Yaltağa yol aldılar. Taksi çağırdılar, bütün kerekli şeylerni topladılar, - yaza gazeta. - Yolculıqnıñ başından berli aydavcı qorantadan nege kelgenlerini, mesken ve yürmelerge ne qadar masraf etkenlerini sorap bezdire edi. Tatillerini kapikkece saydı ve toqtamayıp "Ukraina vaqtında yahşıca edi" dep ayta edi, onıñ bütün problemalarında ise tamam Mariya, Oleg ve olarnıñ bir yarım yaşındaki qızları qabaatlı edi. Aydavcınıñ arsız alıp baruvına dayanıp olamağan Mariyanıñ aqayı, şikâyetlerni toqtatmaq ve balağa ava tiymesin dep, konditsionerni yavaşlatmağa rica etti. Taksist bu ricağa qızdı". Bundan soñ aydavcı yol ücretini alıp (4500 ruble). yolcularnı maşnadan çıqardı ve qorantanıñ bütün şeylerini çölge attı. Turistlerni o yerden keçken traktor aydavcısı kördi ve başqa maşnanı çağırttı. "Yahşı ki, böyle adam bar, taksi aydavcısı ise - Qırım içün bir masqaralıqtır, bütün tatilni bozdı", - dedi Mariya.


text:
Cumaaqşamı künü, oktâbr 17-sinde Keriç politehnika kolleciniñ faciasınıñ yıldönüminde Keriçte matem künü ilân eildi. O künü, Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, student Vladislav Roslâkov, patlav yaptı ve talebeler ile ocalarğa attı. Umumen 22 adam elâk oldı.
Bundan soñ ilhaq etilgen Qırımda terrorcılıqqa qarşı tedbirlerni küçleştirip başladılar. Hususan, yarımadanıñ tasil müessiselerinde ve içtimaiy yerlerinde qora qoyulmasına para ayırıla. Bundan ğayrı, rusiye akimiyeti, Qırımnıñ bütün oquv yurtlarınıñ qorumasını Rosgvardiyanıñ şahsiy telükesizligine emanet etmege niyetinde olğanlarını bildirdi.
Keriçten jurnalist Yelena Lısenko, kollecdeki kütleviy öldürüv yerli sakinlerge nasıl tesir etkeni ve elâk olğanlarnıñ soyları özüni nasıl alıp barğanı aqqında aytıp berdi.
Keriçliler kerçekni bilmege istey, amma tek resmiy versiyanı tasdıqlağan malümat berileYelena Lısenko
"Adamlar susqun oldı, suallerge azca cevap bere. Vaqia yerinde olğanlar, tuvğanları deyerlik bir şey tarif etmey, aytmay. Şeer küçük, çoqusı biri-birini bile ve kimerde tanışlarınıñ birevi elâk olğanını bilgen adamlar bunıñ aqqında mıqayt olıp soraştırmağa tırışa edi, amma facia şaatları ve olarnıñ soyları lafqa qoşulmay edi. Bu, büyük ihtimal ile, adamlar facianıñ tafsilâtını aytmasın dep, olarnen rusiye mahsus hızmetleri bir iş alıp barğanını köstere. Olar bunıñ aqqında soramaqtan bile qorqa. Onıñ içün çoqusı, resmiy versiya soñunace kerçek degil dep ve daa başqa incelikler bar dep tüşüne, amma, yazıq ki, kerçekten ne olğanını ve Roslâkovnıñ cinayetdeşleri ya da reberleri olıp-olmağanını bilmege çare yoq. Keriçliler kerçekni bilmege istey, amma tek resmiy versiyanı tasdıqlağan malümat berile.
Yelena Lısenko, rusiye quvetcileri derc etken kollecden video yazısı tolu olmağanını hatırlata.
Bu faciağa bağlı nasıldır qorqu müiti barYelena Lısenko
– Kimse köstermegen daa nasıldır videolar bardır. Bu faciağa bağlı nasıldır qorqu müiti bar. Belki bir vaqıtları kerçek açılır, bir adam o qadar halqnı nasıl öldürip olğanını bilirmiz. Kimerler alâ daa tedaviylene, çoq adam saqat qaldı. Şeerde Rosgvardiya peyda oldı, özlerini olduqça serbest alıp baralar, yol qaidelerini bozalar, cezasızlıqnı duyalar. Mekteplerde nezaretni küçleştirdiler, şimdi oquv yurtlarına tek pasport kösterip kirmek mümkün, etrafları qoralana. Olar daa er yerde qoyulmadı, çünki aqça yoq, amma avtovokzalnı qoraladılar, ve adamlar açuvlana: o neden saqlaycağı añlayışlı degil. Avtomattan atsalar, o yardım etmez, çünki özü çilter, naqliyat yanıp başlasa, anda qaçmaq zor olur, anda maşer-qıyamet qopar.
Bu arada Qırım Tasil Nazirliginiñ başı vazifesini vaqtınca becergen Natalya Gonçarova, ilhaq etilgen Qırımnıñ mektepleriniñ çoqusında şimdilik ihtisaslı qaravul qoruması yoq dep, Keriç faciasınıñ yıldönüminde TASS agentligine bildirdi.
«Qaravullıq vaziyeti aqqında aytqanda, şimdilik o problemadır, çünki Qırım mektepleriniñ tek 1%-ı Rosgvardiya hızmetlerini qullana, 10%-dan çoq mektepniñ şahsiy qoruv şirketlerinen añlaşmaları bar».
Gonçarova, er yerde Rosgvardiyanıñ qaravullamasını temin etmek içün çoq para kerek olğanını qoştı. Bundan ğayrı, o, Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti, mektep ve bala bağçaları qoralamaq içün programma azırlağanını aytıp berdi. Programma boyunca qorasız müessiselerde qora qoyulacaq, bozulğan soyları ise tamir etilecek. Para kölemini 2,5 milliard ruble qadar saydılar.
Rusiye cemaatçısı, "Temiz yalı. Qırım" teskilâtınıñ başı Vladimir Garnaçuk, bu tedbirlerniñ faydası az olur, dep tüşüne, çünki olar daa çoq rusiye büdjetinden para almaq içün yapılğan.
Vaziyet şübeli, bu - balalarnı nezaret etmek içün semeresiz bir sistemadırVladimir Garnaçuk
– Rosgvardiyada yarım millionğa qadar adam hızmet ete, ve onıñ yekâne maqsadı - rejimge qarşı narazılıqlarnı bastırmaq. İsyanlar olmağan vaqıtta bu adamlarğa bir iş tapmaq içün, olarğa mına böyle, oquv yurtlarınıñ qoruması kibi işni berdiler. Mence, vaziyet şübeli, bu - balalarnı nezaret etmek içün semeresiz bir sistemadır. Başqa memleketlerde, şu sıradan inkişaflı soylarında da, mektep qaravullığı yoq. Qoralarğa barğanda ise, bütün bular nege yapılğanını bilmeyom, yekâne fikrim - büdjet paralarınıñ alınması. Çoqusı alda bu çilterlerniñ faydası yoq. Olar deyler ki, biz terrorcılardan saqlanamız, amma terrorcılar özüni nasıl alıp bara? Avtovokzal, ava limanınıñ kirişinde şu demir teşkergen yerlerde, uçaq ve avtobuslarına aşıqqan oba-töpe adam toplana. Maden qıdırıcıdan keçmeyip, olarnıñ arasında bomba patlatmağa terrorcığa ne keder eter?
Küç strukturalarnıñ eksperti, Ukraina Havfsızlıq Hızmetiniñ Kyivdeki Baş idaresiniñ sabıq hadimi İvan Stupak, Qırımdaki telükesizlik tedbirleriniñ arttırılmasından fayda körgen yekâne taraf bu Rosgvardiya, dep saya.
Ne mesele olsa - qora kerek. Tış dünyanen meseleler - keliñiz, internetni keseyik. Kollecde atışlar - keliñiz qora qoyayıqİvan Stupak
– Ne mesele olsa - qora kerek. Tış dünyanen meseleler - keliñiz, internetni keseyik. Kollecde atışlar - keliñiz qora qoyayıq. Bu meseleniñ er taraflı çezmesi degil, yerli ve semeresiz areketlerdir. Sebep ne olğanını bilmege kerek edi, ne oldı da, bu bala qoluna silâ aldı, onı ne zorladı. Qora ise - Rosgvardiyağa bir "bahşış"tır, tek oña bu vaziyet elverişlidir. Böyle yayğarada, telüke vaziyetinde o daa çoq obyeklerni qaravullığı astına alıp olur, daa çoq büdjet aqçasını alıp olur. Qaravul - para, mektepte demir teşkerici - para. Adamnıñ öyle niyeti olsa ve mektepniñ qoralanğanını, qaravullanğanını körse, başqa bir çare tapar. Bu supermarket, JEK olmalı. Er şeyniñ qoranen sarıp olamazlar.
İvan Stupak, böyle ücümlardan tek mahsus hızmetlerniñ ve başqa strukturalarınıñ beraberlikte yapılğan işi qorçalap olur, dep emin.
– Qırımda terror eylemlerine yol bermeyip, "Ukrain diversantlar"nı, "Pravıy Sektor" azalarını tutqanınen maqtanğan ve olarğa 15-er yıl apis cezasını bergen FSB hadimleri qayda? Ne içün silâ satuv sisteması bozuldı? Keriç atıcısı onı maniasız satın aldı da - demek, onı aqlı yerinde olğan adamnı kibi tanığan tibbiy komissiya oldı, ya da o şu malümatnameni tölep aldımı? Bularnı çezmege, kim hata yapqanını tapmağa kerek edi.
Elbet, qora qurmaq, demir teşkericini qoymaq, er binada qaravul oturtmaq qolayca. Bunıñ fiyatı 2,5 milliard ruble olacaq - yahşı, güzel, mesele de çezildi. Daa bu faciadan evel maale polisleri institutı çalışmaq kerek edi. Maale polisi bölüginde yaşağan bütün adamlarnı bilmek kerek, silâsı olğanlarğa mıqayt olmalı, aqılları yerinde olğanını teşkerip, subetleşmeli. Bu qazanıñ ögüni almaq kerek, aqibetlerini degil.
Yelena Lısenko, Keriç kollecinde atışlar Qırım tarihında ilk böyle adise edi ve yarımadanıñ ilhaqından soñ oldı, dep qayd ete.
– Rusiyede adamlar terror eylemlerine, felâketlerge, ölümlerge, kütleviy öldürüvlerge alıştı. Rusiye kerçeklerine tüşken qırımlılar ise buña alışmalı. Çoqusı öz ara öyle de ayta: "Ya siz ne istediñiz, biz endi Rusiyedemiz, alışmaq kerek".
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko devlet başı saytında buña 30 000 rey berilgenini köz ögüne alıp, Miheil Saakaşvilini baş nazir vazifesine tayin etmek imkâniyetini izaatladı.
«Yahşı bir baş nazir olur. Gürcistan içün. Memleketimiz aqqında aytsaq, ükümetimiz endi bar», – dedi Poroşenko Die Welt alman neşirine.
Ukraina prezidentiniñ saytında Gürcistannıñ sabıq prezidenti, şimdi – Odessa vilâyet şeer memuriyetiniñ reisi Miheil Saakaşvilige qol tutuv petitsiyası 31505 imzanı topladı. Teşebbüske 25 000 ziyade insan qol tutqanından sebep onı prezident baqmalıdır.


text:
Qırımda işğalden soñ 21 qırımtatarı ğayıp oldı.
Bunı noyabr 19 künü brifing devamında Ukraina SNBO haber-analitik merkeziiniñ spikeri Andriy Lısenko bildirdi.
«İşğalniñ başlanuvınen qırımtatar halqınıñ 21 vekili ğayıp oldı. Afsus ki, olarnıñ bir qısmı elâk oldı»,– dedi Lısenko.
Lısenko şunı da qayd etti ki, işbu malümat vesiqa şeklinde halqara teşkilâtlarğa berilecek eken.
Human Rights Watch halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtınıñ soñki arizasında Rusiye Federatsiyasına qoşuluvından soñ Qırımda insan aqları ile bağlı vaziyet kergin olğanı aqqında bildirilgen edi. Arizada Rusiyeniñ Qırımdaki areketlerine qarşı çıqqan insanlarnıñ, ilk nevbette – qırımtatarlarnıñ qorquzuvı ile bağlı malümat berile.
Qırımda «İnsan aqları boyunca vekâletli» Lüdmila Lubina bularnı aqiqatqa uymağan malümat olaraq adladı.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
İlhaq etilgen Qırımnıñ rusiyeli akimiyetiniñ başı Sergey Aksönov, birinci QMC prezidenti ve Qırımnıñ Ukrainadan ayırılma ıntıluvınıñ ilk teşkilcisi Yuriy Meşkovnı türmege oturtqanı - eki künge olsa da - tarihniñ menfiy tesir ve neticesidir. Devletke qarşı çıqqan adam, sovet devriniñ “klassik şovenist”i Meşkov, er türlü tañrığa - Yanukoviçmi, Putinmi, ya da episi berabermi - dua ete bilgen printsipsiz adamnıñ ğalebesine razı olıp olamağan dep körüne. Rusiye orduları Qırımnı ilhaq etmegen olsa edi, Sergey Aksönov şimdi QMC-niñ Yuqarı Şurasınıñ adiy mebusı olacaq edi, küçük partiyanıñ yolbaşçısı olıp, Qırımnıñ yeri Ukrainada dep qandırır edi. Vladimir Konstantinov ise asıl Aqmescitte Cennetli yüz qaraman (Kök Yüzü) abidesini açacaq edi - ve, mence, eli bile titremez edi
Yuriy Meşkovnıñ siyasiy taqdiri başqa. O kerçekten QMC prezident saylavlarında yeñdi, kerçekten öz memüriyetiniñ başı olaraq rusiyelini tayin etti, kerçekten moskovalılardan akimiyet tizde, kerçekten Qırımnı Moskova vaqtına keçirdi. Meşkov Qırımdan Ukrainanıñ ayırılmasını kerçekten azırlay edi, o aqiqiy separatisrt - ayırılıqçı edi. Amma onıñ arqasında “nezaketli adamçıqlar” yoq edi. O Rusiye mahsus hızmetleri hadimlerinen bağlı olsa bile, Konstantinov ve Aksönovdan farqlı olaraq, muhatarağa atılğan edi. Öz siyasiy karyerasına, ömür ve sağlığına tevekellik yapqan edi, amma buña baqmadan areket yapa edi, çünki Qırımnıñ olacaq rusiyeli yolbaşçılarından farqlana edi - onıñ meslekleri bar edi, olsun Ukrainağa qarşı, amma meslekleri bar edi. Ya meslekli adamğa, şovinist olsa bile, “yalancılarnıñ ğalibiyeti”nen razı olmaq qıyın.
БыBший kpыMckий пpeзидeHT HeдoyMeBaeT, kak эTo личHocTи c HeoдHoзHaчHыM пpoшлыM cTaли любиMцaMи KpeMля
Biz Meşkov yutquzdı dep tüşünip alıştıq. Amma kerçekten o degil, Ukrana yutquzdı. Ukraina degil 1994 senesi aman-aman coyulğan Qırımnı qaytardı. Bu Ukrainanı, Meşkovda ihtiyacı olmağan Qırımğa qoştılar. Soñ ise Donbassqada.
Moskova, prezident saylavlarında Leonid Kuçmanıñ ğalebesinden soñ Qırımda rusiye tarafdarlarınıñ destek etilmesini toqtattı. İleride Ukraina oligarhiyasınıñ qurucısı olacaq Kuçmanıñ ğalebesi ilân etilgen künni yahşı hatırlayım - o künü Ukrain evinde Frenkistan elçiliginiñ qabul etüvi edi. Episi toplandı - ketecek prezident Leonid Kravçuknıñ memurları da, ğalipniñ yaqınları da. Ukraina prezident memüriyetiniñ olacaq başı Dmitriy Tabaçnik, Qırım prezident memüriyetiniñ başı, rusiyeli Viktor Mininnen beraber kelgen edi. Em de bu taqımda yolbaşçı kim olğanı birden körüne edi.
Yeltsin ve yaqınları içün olıp çıqqan vaziyette Ukrainanıñ boysundırmasında emiyet yoq edi. Ukraina mahsus hızmetleriniñ ayırılıqçı menbasını yoq etmek ve Meşkovdan qurtulmaq imkânı peyda oldı, Qırım ise aydut-banditlerniñ eline tüşip, öz vaqtını bekley edi. Rusiye Ukrainanı Qırımnen beraber elge alsa edi, yarımadanı hatırlağan da olmaz edi. Bunı becermediler, onıñ içün Putin, rusiye tarafdarı olğan faalci ve siyasetçilerge işanmayıp, Qırımnı “tişlep aldı”. Sadece ordularını kirsetti.
Şimdi ise sabıq Qırım prezidenti, nasıl oldı da, keçmişleri iddialı olğan şahıslar Kreml sevimlileri oldı. Rusiyeniñ özü - büyük Qırım olğanı, parası biraz çoqça olğan aynı öyle şahıslarnen idare etilgeni iseYuriy Meşkov içün alâ daa sır, ğaliba.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Ukraina baş naziri Volodımır Ğroysman Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ sanktsiyalarnı kirsetüv, hususan Rusiyege qarşı, tertibini qıyınlaştırğan qararını «istilâcınıñ intiqamı» dep adlandırdı.
«Rusiye eyyetiniñ PACEge qaytması – istilâcınıñ intiqamı ve halqara uquq normalarına kösterilgen sayğısızlıqtır. Donbasta on biñlernen ölüm ve yüz biñlernen bozulğan ayat, Qırımnıñ qanunsız ilhaqı – bunı muvaqqat añlaşmalar içün unutmamalı. Uzlaşuv olamaz», – dep yazdı Ğroysman Facebook saifesinde.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov PACEniñ Rusiye qararı sebebinden Mustaqillik Meydanında umummilliy toplaşuv keçirmege çağıra.
Avropa Şurası Parlament assambleyası iyünniñ 25-ne keçer gecesi keçirilgen toplaşuvında PACE qaidelerini deñiştirgen ve sanktsiyalarnı qullanuv tertibini, hususan Rusiyege qarşı, qıyınlaştırğan qararğa qoltuttı. Buña 118 PACE azası rey berdi, 62-si qarşı çıqtı, 10-u bitaraf qaldı.
Rusiye eyyeti Assambleya sessiyalarında 2015 senesi yanvar ayından itibaren, eyyetniñ vekâletleri ciddiy şekilde sıñırlanğan soñ, iştirak etmey.
Ukraina aq qorçalayıcılarınıñ fikirince, Rusiye eyyeti Avropa Şurası Parlament assambleyasına qaytsa, Rusiyeniñ teşkilât talaplarına riayet etmegen taqdirde bu devletlerara teşkilâtnıñ «ahlâqiy teslimiyeti» olacaq. Bu aqta aq qorçalayıcı teşkilâtlarınıñ PACE tertip, immunitet ve qurulış işleri komitetine, Avropa Şurası iştirakçi memleketleriniñ milliy eyyetlerine yapqan açıq muracaatında aytıla.
Muracaatqa 12 ukrain aq qorçalayıcı teşkilâtı, şu cümleden «Vatandaş serbestligi merkezi», «Kreml siyasiy mabüsleri soy-soplarınıñ birleşmesi», «KrımSOS», «Qırım aq qorçalayıcı gruppası», «İnsan aqları media teşebbüsi» qoltuttı.


text:
ATR qırımtatar telekanalı Litvaniyağa köçmek niyetleri aqqında bildirdi. Bunıñ sebebi – ukrain akimiyeti tarafından maddiy yardım kösterilmegeni, dep haber ete «Ukrayinska pravda».
Telekanal haberleriniñ baş muarriri Osman Paşayevniñ sözlerine köre, Ukraina akimiyeti ATR telekanalına 40 million grivnâ miqdarında er yıllıq yardım kösterecegini vade etken edi, lâkin öyle de ayırmadı.
«Avropa komissiyası maaliy destek aqqında Avropa Parlamentiniñ alğan qararını (Qırım boyunda AP rezolütsiyasınıñ 9 maddesini) eda etecek olsa, bizge cismen Avropa Birliginde bulunmaq daa oñaytlı olur edi ve masraflar eksilir edi», – dedi Paşayev.
ATR telekanalınıñ saibi Lenur İslâmov Qırım.Aqiqatqa eki kün devamında jurnalistlerge izaat bermeycegini ayttı.
Qırımtatar ATR telekanalı 2015 senesi aprel 1 künü yarımadada analog yayınlarını toqtattı, çünki oña rusiye litsenziyası berilmedi. Bundan soñ ATR telekanalı esas Ukrainadan yayınlarını devam ettirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Duvanköy civarındaki Belbek özeni üzerinde Rusiye arbiyleri Aqyarnı tatlı suvnen temin etmek içün suv aluv yapısını quralar. Aqyarnıñ Rusiye başlıqları, gidrotehnik inşaatı fevralnıñ soñunace azır olacaq dep, defalarca bildirgen edi.
Yanvarnıñ 21-nde yarımadağa kelgen Rusiye Mudafaa naziriniñ muavini Timur İvanov, suv aluv yapısınıñ 80 faizi azır dep, haber etti. Rusiye Mudafaa nazrilginiñ malümatına köre, suv ağınıñ semereligi kunbde 59 biñ metr kub olacaq.
Fevralnıñ 18-nde Belbek suvunı yañı yataqqa yiberdiler. Fevralnıñ 19-nda qurucılar borunı Dnipro suv ağına oyıp qoştılar. Andan suv şeer suv ağlarına aqacaq.
2020 senesi Aqyarda suv teminatı vaziyeti fenalaştı. Qırım alimleri, az yağanaqlar ve qarsız qış qurğaqlıq sebebi oldı, dei iddia eteler.
BMT-nıñ Ukranadaki missiyası, haqara uquqqa köre Qırım ealisiniñ suv ile temin etmek içün bütün mesüliet Rusiyededir, dep iddia ete.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Resmiy Kyiv, suv yarımadağa tek Qıırm işğalden azat etilgen soñ berilecek, dey.
Aqyar: Belbek özeni üzerinde suv aluv yapısınıñ quruluvı (fotogalereya)
Duvanköy civarındaki Belbek özeni üzerinde Rusiye arbiyleri Aqyarnı tatlı suvnen temin etmek içün suv aluv yapısını quralar. Aqyarnıñ Rusiye başlıqları, gidrotehnik inşaatı fevralnıñ soñunace azır olacaq dep, defalarca bildirgen edi.


text:
Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi Apparatınıń Baspasóz xatkeri:
-ǵalaba xabar quralları menen óz-ara baylanıstı ámelge asıradı;
-Joqarǵı Keńes hám onıń uyımlarınıń jumısın járiyalaw ushın málimleme tayarlaydı;
-Joqarǵı Keńes hám onıń uyımlarınıń jumısın dáwirli basılımlarda, televidenie hám radio arqalı belgilengen tártipte sáwlelendiriliwin támiyinleydi;
-Joqarǵı Keńestiń baspasóz uyımlarınıń jumısı menen baylanıslı máselelerge juwapker boladı, bul uyımlardıń óz ustavlarında belgilengen talaplardı orınlaw ústinen qadaǵalawdı ámelge asıradı;
-Joqarǵı Keńestiń jumısı nátiyjelerin ulıwmalastırıp baradı;
-Joqarǵı Keńestiń jumısı tuwralı esabatlar, maǵlıwmatnama túrindegi basqa da materiallar tayarlaydı;
-Joqarǵı Keńes Baslıǵınıń tapsırmasına muwapıq mámleketlik emes kommerciyalıq emes shólkemlerdiń wákilleri menen baylanıslardı ámelge asıradı.
Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi Apparatı Baspasóz xatkeri – Aytmuratov Bayram Polatbaevich
Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń
Baspasóz xızmeti baylanıs telefonı: (+99861) 224-06-12


text:
Yanvarnıñ 30-nda ekinci Aqmescit “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ mabüsi Raim Ayvazov ekinci kere doğğan kününi Rusiye SİZO-sında qayd ete. Bunı Facebookta “Qırım birdemligi” cemaat birleşmesi haber ete.
Bugün Raim Ayvazov 27 yaşını toldura.
“Raim pek küçlü ve sabırlıdır. Mahkeme oturışlarından birinde, davası 205.5 maddeniñ 2-nci qısmında 205.5 meddeniñ 1-nci qısmına deñiştirilgende, oña köre o 15 yıldan ömürlik apis cezasını ala bile, Raim dedi: “Men Allahtan ğayrı iç bir şeyden ve iç bir kimseden qorqmayım. Men suçsuz bir adamım”, – dep yazıla faallerniñ bildirmesinde.
“Qırım birdemligi”nde Raim Ayvazovğa “şimdi kibi küçlü qalmağa, er şeyniñ hayırı bar olğanına inanmağa” tilediler.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, onıñ bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil. Soñra daa bir şübheli Raim Ayvazov tutuldı.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen Aqyar hastahaneleri ukrain pasportı olğan hastalarnı qabul etmege istemey. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, böyle insanlarğa tibbiy yardım tek acele tedaviylev kerek olğan vaqıtta kösterilecek.
Buña delil olaraq, Aqyarnıñ tibbiy müessiselerinde ilânlar asıldı. Mında Aqyarnıñ devlet hastahanelerinde tibbiy yardımnıñ berüv nizamı añlatıla.
«Rusiyede bulunğan bütün insanlarğa acele tibbiy yardım bedava kösterile. Plan boyunca keçirilgen tibbiy yardım çetel vatandaşlarğa bücet tibbiy müessiselerinde kösterilmey. Qaçaq statusını tasdiqlağan qaçaqlarğa yardım bedava berile»,– denile beyanatta.
Aqyar forum ve içtimaiy ağlarda aqyarlılar endi buña şikâyet etmege başladılar.


text:
Qırımda cumaertesi künü furtunalı sağanaq beklenile. Bu aqta yarımada gidromettsentri bildire.
Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, Aqmescitte (Simferopol) kündüz bazı yerde qısqa vaqıt yağğan yağmur, furtuna. Kündüz ava arareti +29…+31° derecege qadar.
Bildirilgenine köre, Aqyarda (Sevastopol) kündüz yağmur, kimerde küçlü yağmur ve furtuna. Ava arareti kündüz +26…+28° derecede.
Qırımnıñ cenübinde qısqa vaqıt yağğan yağmur, sağanaq. Ava arareti kündüz +27…+29° derecede.
Keriçte qısqa vaqıt yağğan yağmur, sağanaq. Ava arareti kündüz +30…+32° derecede.
İyün 7-sinde küçlü sağanaq Aqyarnıñ azbar ve soqaqlarını suvnen toldurdı. Garajlar ve şahsiy evlerni de suv bastı. Şeerliler içtimaiy ağlarda kimer yerde tavanınace suv tübünde olğan maşnalarnıñ süret ve videolarını derc ete edi.


text:
AQŞ Moskovağa qarşı sanktsiyalarnı küçleştirse, bunı iqtisadiy cenkniñ ilân etüvi kibi qabul etmek mümkün dep ayttı Rusiyeniñ baş naziri Dmitriy Medvedev. Bunıñ aqqında Rusiye KHV haber ete.
“Eger banklarnıñ faaliyeti yasaqlansa ya da bir de bir para birleminiñ qullanılması, bunı doğrudan iqtisadiy cenkniñ ilân etüvi kibi qabul etmek mümkün. Ve bu cenkte areket etmege kerek olacaq: iqtisadiy usullarnen, siyasiy usullarnen, ihtiyac olsa - başqa usullarnen de. Ve bizim amerikalı dostlarımız bunı añlamaq kerek”, - dep qayd etti Medvedev.
Vaşıngtonnıñ (Washington) Rusiyege qarşı ilân etilgen yañı sanktsiyaları sebebinden, rusiye rublesi keskin şekilde ucuzlandı. Yevroğa nisbeten rusiye para birlemi 3 rubleni coya, dollarğa nisbeten ise - 2 ruble 69 kapikni. Avgustnıñ 10-una Rusiye merkez bankı tayinlegen yevro kursu - deyerli 77 ruble, dollar ise - 66 ruble 28 kapik.
Rusiyege qarşı yañı AQŞ sanktsiyaları avgustnıñ 22-sinde quvetini alacaq. Sıñırlavlar Büyük Britaniyada Solsberi (Salisbury) şeerinde rusiye hafiyeliginiñ agenti Sergey Skripal ve oñıñ qızı Yuliya Skripalniñ zeerlengeninen bağlı. Vaşıngton bildire ki, Rusiyeniñ Büyük Britaniyada “Noviçök” zeerlegen maddeni qullanğanı halqara uquqnı boza.
Yañı sanktsiyalar aviatsiyada qullanılğan elektron cihazlarnıñ Rusiyege ihracını yasaqlay, “Aeroflot”qa ise AQŞ-na uçuşlarnıñ yasaqlanması mümkün.
Rusiyeniñ Tışqı işler Nazirliginiñ matbuat kâtibi Mariya Zaharova AQŞ-nıñ sanktsiyalarına qarşılıq tedbirlerni azırlağanlarını bildirdi.


text:
Törkiyäneñ täwge diñgez muzeyı
Bolarnı beläsezme? 23
Törkiyädä täwge diñgez muzeyınıñ 1897 nçe yılda açıluın belä idegezme?
Törkiyäneñ berençe diñgez muzeyı 1897 nçe yılda Diñgez xärbi köçläre ministrı Hasan Hüsnü Paşa boyırığı belän İstanbul Kasımpaşada açıla. 1914 nçe yılda ul waqıttağı Diñgez xärbi köçläre ministrı bulğan Cämal Paşa muzeyda reforma başqarıp ,muzeynı fänni yaqtan qabat tärtipkä salu öçen kapitan rässam Ali Sami Boyarnı mödir itep bilgeli. Boyar Törkiyä köymäläreneñ tulısınça häm yartılaş model’lären êşläw öçen êşxanälär buldıra , muzeynı bayıtuğa üzennän zur öleş kertä.
İkençe bötendönya suğışı waqıtında saqlanu maqsatı belän Anadoluğa küçerelgän tarixi äsärlär suğıştan soñ yänä biregä kiterelä. Muzey 1949 nçı yılda Dolmabahçä mäçete kölliyäsenä ,annan soñ Bäşiktaştağı bügenge urınına küçerelä.
Soltanat köymäläre, bayraqlar, diñgez xärbi köçläre uniformaları, qul’yazmalar, kartalar ,kartinalar, möherlär, küzätü priborları,törle qorallar urın alğan İstanbul diñgez muzeyı - Törkiyäneñ täwge xärbi muzeyı.


text:
Ukraina Yuqarı Radasında qırımtatar sürgünliginiñ genotsid olaraq tanılması aqqında qarar leyhası boyunca rey berüv aqqında bunıñ arfesinde belli oldı. Bu vesiqa kün tertibiniñ diger maddeleri arasında coyula bile edi. Bu kün Emek kodeksiniñ deñişmeleri baqıldı – uzun bir munaqaşa beklenile edi. Bundan ğayrı, deputatlar mahkemecilerni işten boşatuv davalarında toqtala bile ediler. Amma parlament üyle teneffüsinden evel qırımtatar sürgünliginiñ genotsid olaraq tanılmasına qoltuttı – 245 deputat «ebet» dedi.
«Muhalifet bloku» vekilleri rey berüvden evel Medeniyet ve maneviylik meseleleri komitetiniñ reisi Nikolay Knâjitskiy bergen leyhağa qoltutmaycaqlarını bildirdiler. «Petro Poroşenkonıñ bloku» ve «Narodnıy front» fraktsiyaları qarar leyhasına qoltutmağa azır ediler. Bu eki fraktsiyanıñ reyleri yeterli olsa da, bir de bir qanunğa qoltutmaq içün zaldaki deputatlarnıñ sayısı az edi.
Ekspert Natalya Belittserniñ fikirince, qarar leyhası talap etilgen 226 reyni almay bile edi. «Bu qarar boyunca rey bermek içün uyğun bir vaqıtnı saylamadılar. «Muhalifet blokundan» başqa bir şey zaten beklemediler. Amma bu qararğa qoltutqan bir çoq deputat regionlarda, saylavlarnen oğraşqan edi» , – dep ayttı o Qırım.Aqiqatqa.
Prezidentniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve spiker Vladimir Groysman içtimaiy ağlarda paylaşqan resmiy beyanatlarda sürgünlikniñ genotsid olaraq tanılması müim olğanını qayd ettiler. Olarnıñ fikirince, şimdi, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti qırımtatarlarnı vatanını terk etmege mecbur etkende, bunıñ kibi bir adım ğayet müim. Qarar müellifi Nikolay Knâjitskiyniñ zanınca, qabul etilgen vesiqa Qırımnıñ tamır halqınıñ aq-uquqlarını ğayrıdan tiklemege yardım etecek temel olacaqtır.
«Bu adiy bir müsbet qarar degil, tarihiy adalet tiklenmesi ve qırımtatar halqınıñ vatanında aq-uquqlarınıñ ğayrıdan tiklenmesi içün atılğan bir adım ve dünyada qabul etilgen ilk devlet senetidir» , – dep ayttı Knâjitskiy Qırım.Aqiqatqa. O, qırımtatar medeniyetine maddiy ceetten yardım etmege azır olğanını bildirdi. Onıñ aytqanına köre, al-azırda komitet temsilcileri maliye, medeniyet ve tasil nazirlikleriniñ memurları ile 2016 senesi devlet bücetinde qırımtatarlarnıñ medeniyetine qoltutmaq içün ayrı bir madde kirsetilmesini faal sürette muzakere eteler.
Yuqarı Radanıñ insan aqları, milliy azlıqlar ve milletlerara munasebetler meseleleri Komitetiniñ reis muavini Georgiy Logvinskiy bu qarardan soñ qırımtatarlarğa qoltutmaq içün diger qanunlar qabul etileceginden emin.
«Bizler Holokost, Golodomor ve qırımtatarlarnıñ sürgünligini tanımağanlar içün cinaiy mesüliyetni belgilegen qanun leyhasını azırlaymız. Akimiyetniñ areketleri neticesinde qurbanlar oldı, bizler olarnıñ hatırasını ürmet etmek kerekmiz», – dedi Logvinskiy.
Natalya Belittserniñ fikirince, deputatlar ve ükümet sürgünlikni genotsid olaraq tanığan soñ qırımlılarnıñ yaşayışını qolaylaştıracaq qanunlar üzerinde işni tezleştirmek kerek. Ekspert eñ esas vesiqalar olaraq Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırını keçüv ükümet qararı ve qırımtatar halqınıñ statusı aqqında qanunnı ayttı.
Qırımda qırımtatarlar ukrain parlamentiniñ qararına quvandılar, dep ayttı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerov. «Bugün duada edim, Radada rey bere ediler – büyükler balalar kibi quvana ediler» , – dep ayttı Ümerov Qırım.Aqiqatqa.


text:
Turkiyeniñ İstanbul şeherinde, Beyoğlu rayonınıñ memuriyeti binasınıñ yanında bir terrorist özüni patlatqan. Neticede, beş insan elâk olğan, yigirmisi yaralanğan, üçüniñ sağlıq vaziyeti kritik alda.
Anadolu agentligi haber etkeni kibi, bu aqta İstanbul gübernatorı Vasip Şahin bildirdi.
Şimdiki vaqıtta, patlav yüz bergen yerde politsiya hadimleri taqiq keçirmekte. Bu işke uçaqlar da celp etildi.
Gübernatornıñ sözlerine binaen, canlı bomba rayon memuriyet binası ögünde patladı. Bunıñnen bir sırada, başqa rayonlarda yüz bergen patlavlar aqqında malümatnı red etti.
«İçtimaiy ağlarda Nişantaşı, Bayrampaşa ve başqa rayonlarda da patlav olğanı aqqında malümatnı tarqatalar. Bu haberler kerçek degildir»,- dep añlattı Şahin.
Radio ve televideniye boyunca Yuqarı Şura, İstanbulnıñ Beyoglu meydanında olıp keçken terakt aqqında haberni yayınğa bermemege qarar aldı. Bu yasaq facia olıp keçken yerden canlı yayın, fotoresim ve videolevhalarnen bağlı.
Aynıñ başında Ankarada yüz bergen patlavnıñ neticesinde 37 insan elâk olğan.


text:
Qırımda oktâbrniñ 31-nde ve noyabrniñ 1-nde «avalar tez deñişeceginden» furtuna havfı ilân etildi. Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım ükümeti bildire.
«Uzun quru sıcaq avadan soñ, suvuqlar keçkeni içün, oktâbrniñ 31-nde ve noyabrniñ 1-nde Qırımda avalarnıñ tez deñişmesi beklenile: yağmurlar, bazı yerlerde küçlü yağmurlar, cenübiy-ğarbiy yel şimaliy-ğarbiy yelge deñişip, süratı saniyede 17-22 metr olacaq. Oktâbrniñ 31-nde ava arareti 9-14 derecege tüşecek», – dep aytıla haberde.
Aqmescitte oktâbrniñ 31-nde ve noyabrniñ 1-nde küçlü yel yağacaq, dep acele şekilde bildireler.
Yarımada gidromettsentri malümatına köre, cumaertesi künü, oktâbrniñ 31-nde, Qırımda küçlü yağmurlar yağması, tuman ve afat olması beklenile.


text:
Tokio 2020 medal' reytingı
Tokio olimpiadasında AQŞ 113 medal’ yawladı
Azağına yaqınlaşqan Tokio olimpiadasında Amerika Quşma Ştatları 113 medal’ aldı.
Amerikalı sportçılar 39 altın, 41 kömeş häm 33 bronza medal’ yawladı.
Qıtay 88 medal’ belän ikençe buldı.
Qıtay sportçıları 38 altın, 32 kömeş häm 18 bronza medal’ yawladı.
Yaponiya 27 altın, 14 kömeş häm 17 bronza medal’ belän öçençe urında.
Böyekbritaniya isä 22 altın, 21 kömeş häm 22 bronza medal’ alıp, 4nçe buldı.
Rusiyä olimpiada komitetı 20 altın, 28 kömeş häm 23 bronza medal’ yawlap, 5nçe urınnı aldı.
Medal’ reytingında Törkiyä isä 35nçe buldı.
Törek sportçılar 2 altın, 2 kömeş häm 9 bronza belän barlığı 13 medal’ yawladı.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyädä 12 meñ yıllıq ğıybadätxanä tabıldı
Törkiyädä Mardinnıñ Dargäçit ilçäseneñ Ilısu mäxälläsendäge Boncuklu Tarlada 12 meñ yıllıq buluı isäplänelgän ğıybadätxanä tabıldı
TRT WORLD FORUM 2021: Klimat krizisı belän köräş yulları
Angliya wäkile Bridge: “Törkiyä bik möhim iq’tisad. Tübän häm nul’ uglerod citeşterä aluı cähätennän dä möhim il”


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Rusiye koloniyasında tutulğan Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Teymur Abdullayevniñ «aqlarını ğayrıdan tiklenmesini temin etmege» talap etti. Bu künleri onı yüksek sıcağınen ceza izolâtorına qapatqanlar, dep haber etildi.
Denisova, «işkence ve insansız munasebetni toqtatmağa, tibbiy yardım kösterilüvini temin etmege, tutuv şaraitlerini mabüslerge munasebet qaidelerine uydırmağa, em de ceza izolâtorına qapatuvnıñ qanunğa uymasını teşkermege» talap ete.
«Halqara toplulıqtan Rusiye koloniyasında qanunsız tutulğan qırımtatarınıñ aqları bozulğanına diqqat ayırmasını rica etem. Kreml esirleriniñ aqlarını qorçalağan faaliyetni devam ettirmege, halqara uquq normalarınıñ toqtatıluvını toqtatmağa ve olarnı azat etmege zorlamaq içün işğalci memleketke basqı yapılmasını quvetleştirmek kerek», – dep qoştı Denisova.
Başkortostan Cezalarnı Yerine ketirüv federal hızmetiniñ idaresi qırımlınıñ ceza izolâtorına avuştırıluvını açıq sürette izaatlamadı. Qırım.Aqiqat, malümat almaq içün müessisege muracaat etecek.
Daa evel Teymur Abdullayev tahminen beş ay ceza izolâtorında qaldı, bundan soñ onı sert tutuv şaraitli kamerağa qapatqanlar.
Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu davanıñ mabüslerine 2019 senesi iyün ayında üküm çıqardı. Daa soñra Rusiye Yuqarı mahkemesi qırımlılarnıñ ükmüni deñiştirdi.
Uzeir Abdullayev 12 yıl ve 6 ay, Rustem İsmailov 13 yıl ve 6 ay, Emil Cemadenov11 yıl ve 6 ay, Ayder Saledinov 11 yıl ve 6 ay apis cezasını aldı. Teymur Abdullayevniñ ükmü ğayrıdan baqılğan soñ, onı 16 yıl ve 6 ayğa üküm ettiler, onıñ içün 1 yıl ve 4 ay müddetinen memuriy nezaret belgilendi.
2019 senesi iyün ayında Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu dava mabüsleri Teymur Abdullayevni 17 yılğa, Uzeir Abdullayevni 13 yılğa, Rustem İsmailovnı 14 yılğa, Ayder Saledinov ve Emil Cemadenovnı 12 yılğa üküm etti.
Ukraina Tış işler nazirligi bu davağa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmege çağırğan edi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ aytqanına köre, Rusiye tarafından cenk telükesi «tek deklaratsiya degil, kerçek bir şey ola». Bu aqta Azatlıq Radiosı bildire.
Prezident fevralniñ 26-nda Kyivde Ukraina Silâlı quvetleriniñ reberlerinen operativ-strategik toplaşuvda çıqışta bulunıp, Moskva cenkke faal azırlıq köre, dedi. Devlet yolbaşçısınıñ aytqanına köre, «Rusiyeniñ istekleri» tek Ukrainanen sıñırlanmay.
«Ukraina sıñırı yaqınlarında, Smolensk, Voronej, Belgorod, Rostov vilâyetlerinde ve ilhaq etilgen Qırımda azırlıq kete», – dedi Poroşenko.
Onıñ aytqanına köre, Moskva «Ukrainadaki maqsadlarına silâ yolunen irişmek» imkânından «iç bir şekilde» vazgeçmedi.
Poroşenko Qara deñiz regionınıñ askeriyleştirilüvi aqqında hatırlattı. Onıñ aytqanına köre, işğal altındaki Qırımda 30 biñ Rusiye askeri buluna.
«Rusiyeniñ istekleri tek Ukrainanen sıñırlana dep tüşünmek yañlış olur edi. Onıñ gibrid cenki bütün Avropanıñ siyasiy landşaftını tolusınen deñiştirmege istey. Bazı vaqıtları planlar büyük deñişmelerge tarqala», – dep qayd etti o.
Keçken afta Poroşenko BM Baş Assambleyasınıñ toplaşuvında çıqışta bulunıp, Rusiye-Ukraina sıñırı boyunca Rusiye silâlı quvetleriniñ sayısı 87 biñden ziyade arbiy ola, dep bildirdi.
Donbastaki silâlı zıddiyet 2014 senesinden berli Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı yardım köstergeninde qabaatlaylar. Kreml bu qabaatlarnı red ete ve Donbasta ancaq Rusiye «göñüllileri» bar, dep israr ete. BM malümatına köre, 2018 senesi dekabr ayına qadar zıddiyet vaqtında 13 biñ insan elâk oldı, tahminen 30 biñ yaralandı.


text:
Rostov-na-Donudaki Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesi «Hizbt ut-Tahrir» davasınıñ mabüsi, arap tili mütehassısı İsmet İragimovnıñ tevqif müddetini 2021 senesi oktâbrniñ 24-nece uzattı.
Bunı «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber etti.
İbragimovnıñ advokatı Ayder Azamatovnıñ bildirgenine köre, qabaatlav tarafı mahkemelengen Qırımdan ketip olğanına ya da daa sorğuğa çekilmegen şaatlarnı sıqıştıracağına atfı etip tevqif müddetiniñ uzatılmasında israr etken.
«Avropa İnsan aqları mahkemesiniñ qararına köre, şaatlarnıñ ayatı telüke altında olğanı ve qaçma telükesi olğanı aqqında konkret deliller taqdim etilmeli. Prokuror ise bunı yapmadı», – «Qırım birdemligi» advokatnıñ aytqanlarından alıntı ketire.
İbragimovnıñ yarımadanı terk etip ketemeycegi aqqında delil olaraq Ayder Azamatov müşterisiniñ üç çağına yetmegen balası olğanı, Qırımnen bağlı olğanı ayttı.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi olğan İsmet İbragimovnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı.
İsmet İbragimov 2020 senesi iyülniñ 7-nde Aqmescit rayonınıñ Kurtsı qasabasında tutuldı. O künü daa altı qırımtatarı tutulğan edi. İbragimov Rusiyede ve işğali altındaki Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» faaliyetini teşkil etkeninde qabaatlana.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi fevralniñ 3-nde «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi olğan arap tili mütehassısı İsmet İbragimovnıñsıñırlav tedbirini yarım yılğa uzattı.
Martnıñ 20-nde Rusiyedeki mahkeme İbragimovnıñ apis müddeti uzatılmasına qarşı berilgen istinaf şikâyetini red etti.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.