text:
Keşe xoquqları aktivistları fikerençä, Çeçnädä keşe xoquqların bozu däwam itä
Mäskäv Çeçnädä vazğiät totrıqlana bara dip raslasa da, keşe xoquqların yaqlau oyışmaları anda keşe xoquqların bozu dävam itä dip belderälär. Aktivistlar tınış çeçen xalqı Russiä xärbiläre häm Çeçen köräşçeläre tarafınnan ezärleklänälär dip raslıylar. İñ yamani bu-Kreml tarafınnan yaqlanğan häm keşe xoquqlarınıñ ütäleşen küzätü öçen mäxsus väkalät birelgn prezident Qadırov üze anda xoquqlarnıñ bozıluı öçen cavaplı. Aslan Masxadovnıñ väkile Zakayev Berlindä Yevropa Berlege Putinne konfliktnı tuqtatuı öçen ügetläsen dip belderde.
Audio
"Bez Russiä xökümäteneñ ğısyannı bastıru öçen qulanğan xärbi çaraları turında soylemibez. Läkin bez Rusisä xökümäteneñ suğışta qullanğan räximsez çaralarına qarşıbız. Keşelärne totıp alıp, cäberläv häm alarnıñ ezsez yuğaluları suğış cinayäte bulıp tora."
Rothnıñ süzlräençä, Çeçen körşçeläreneñ dä Dubrovka teatrı belän bulğanı kebek, tınıç rus keşelärenä höcümnäre häm ayırma yasamıyça bombalar şartlatuı da cinayät bulıp tora. Suğış häm tınıçlıq buyınça London İnstitutında Kafkaz mäsäläläre buyınça belgeç De Waal xäzer Çeçnädä köç qullanu öçen ike tügel, ä öç köç cavaplı Russiä xärbilärenä häm Çeçen köräşçelärenä Qadırov köçläre östälde dp belderde. Anıñ süzlärençä, Kreml cirle administratsiägä küberäk xakimiät birergä teli. Şulay itep Kreml Qadırov köçlärenä tınıç xalıqqa qarşı terror belän şöğellänergä dä xoquq birgän buldı.
Audio
"Çeçenläşterü säyäsäte Qadırovqa küberäk xakimiät häm cavaplılıq birüne añlata. Bu isä anıñ köräşçeläreneñ elek Russiä xärbiläre eşlägänen eşlävlärenä kiterä. "
Aslda 4 meñ tiräsendä dip xisaplanğan Qadırov köçlärneñ ber nindi dä legal statutı yuq. Läkin, alar keşe urlau, sivil obyektlarğa yasalğan küpkenä höcümnär öçen cavaplı dip xisaplana. Qadırovnıñ ulı Ramzan citäklägän bu köçlär fidyä alır öçen dä keşelärne urlıylar dip belderelä. Human Rights Watchnıñ London bülege başlığı Steve Crawshaw Çeçnädäge vazğiät tik anda ğına tügel, ä böten Rusisädä tınıç xalıqqa qurqınıç tudıra, respublikada vazğiät totrıqlanmağan möddätçä, Mäskävdä dä, Russiäneñ başqa töbäklärendä dä imin yäşäp bulmıy dip belderde. Anıñ süzlärençä, Human Rights Watch Russiä xökümätenä monı añlatırğa tırışa, läkin, näticäse az.
Audio
Crawshawnıñ qaraşın Çeçen köräşçeläreneñ häm citäkçe Aslan Masxadovnıñ väkile Axmet Zakayev ta bügen Berlindä çaqta radiobıznıñ Üzbäk Redaksiäsenä telefon aşa birgän ängämäsendä urtaqlaştı. Ul bolay dide
Audio
Russiä Zakayevnı terrorda ğäyepläp üzenä tapşırıluın taläp itkän bulsa da, Britan mäxkämäse monı kire qaqti häm aña säyäsi qaçqınnar xoquqın birde. Zakayev German-Kafkaz Cämğiäteneñ çaqıruı buyınça Germaniägä kilde häm qayber parlamentarlar belän oçtaştı. Ul alarğa Yevropa Berlege Çeçennärgä yardäm itsen häm Russiä prezidentı Putinne konfliktnı tuqtatuı öçen ügetläsen dip beldergän. Parlamentarlarnıñ reaksiyese uñay bulğan. Läkin, Germaniäneñ ayırım parlamentarlarnıñ Putingä Çeçnä politikasın üzgärtüe öçen basım yasau mömkinlekläre zur tügel. Şulay da vaqıtı häm urnı kilgändä, bu mäsäläne kütärep çığu da näticäsez qalmas.
Färit İdelle, Praga.


c: text/html

text:
«Töbäklärneñ konstitutsion xoquqları» digän häm Evropa Şurası belän bergä ütkerelä torğan konferensiäne oyıştıruçılar Evropa şurasınıñ şuşı şiğären konferensiä iseme itep qullanıp torırğa bulğannar. Häm ul Tatarstan xakimiätläre äytergä telägän fikerne açıq çağıldıra. Töbäklär ber tösle, ber uq xoquqlı bula almıy, dip sanıy Tatarstan yağı. Alarnıñ mänfäğätläre qänäğätländerelgän oçraqta ğına, ildä tatulıq häm berdämlek bula, dielde anda. Mintimer Şäymiev, konferensiäneñ açılışında çığış yasağanda, respublikanıñ Rusiä federatsiäsendäge urını häm xoquqları turında räsmi fikerlärne yañğırattı. Tatarstan prezidentı
Evropa illäreneñ ber şurağa berläşüen, bu eştä ayırım illärneñ rolen Rusiä eçendäge töbäklärneñ yäşäyeşe belän çağıştırdı. Federalizm – töbäklärdäge demokratik üseşneñ nigeze ul, dide Mintimer Şäymiev.
Ul şulay uq, federal` tözeleş kenä millätlär xoquqların yaqlıy ala, digän fikerne dä äytte. Ul şulay uq, Federal` üzäkneñ Rusiä töbäkläreneñ eşlärenä tıqşınuına basım yasadı. Añlaşıla ki, bu küreneşkä latin grafikasın tıyudan da ışanıçlıraq dälil tabıp bulmas ide. Ul anı kiterde dä. Tatarstan Prezidentı, citdi häm tınıç tawış belän bu mäs’älädä niqädär Rusiä qanunınıñ häm millätlär xoquqlarına qarağan xalıqara konvensiälärneñ bozıluın sanap çıqtı. Evropa Şurası wäkilläre bu xaqta fikeren belderer digän teläk teläde. Tatarstan prezidentınnan soñ konferensiädä qatnaşuçılarnı sälämlärgä dip Dmitriy Kozak çıqtı. Rusiä prezidentı apparatı citäkçese urınbasarı häm wäkälätlärne almaşu komissiäsen citäkläwçe keşe bularaq Mintimer Şäymievnıñ süzlärenä ni dip cawap birer ikän dip köttelär. Ämma ul üzeneñ sälämläw çığışında da, soñınnan uqılğan notığında da latin grafikası mäs’äläsenä qağılmadı. Rusiäneñ wäkälätlärne bülü turındağı qanunında Üzäk belän region arasında şartnamä tözü oçraqları, ike yaq xoquqlarınıñ çiklären bilgeläw mä’säläse turında ğına äytte.
Tatarstan Prezidentınıñ säyäsi kiñäşçese Rafael Xäkimneñ äytüençä, köz köne Rusiäneñ Konstitutsion mäxqämäse latin grafikasın tıyu Rusiä konstitutsiäsenä turı kilmi, digän qarar çığarmasa, respublika xakimiätläre Strasburgtağı xalıqara mäxqämägä möräcäğät itärgä mömkin.
Evropa Şurası isemennän konferensiädä qatnaşqan İtaliä, Almaniä, Şvettsaria, Avstriä, İspaniä wäkilläre dä üz çığışlarında şulay uq federal` cirlärneñ häm kantonnarnıñ, başqa administrativ büleneşlärneñ xoquqları turında söyläde. Konferensiädä Ukrainanıñ ber öleşe bulğan Qırım respublikası, Rusiäneke dip sanalğan Başqortstan, Udmurtiä häm Tatarstannıñ xoquqları misal itep qaralaçaq. Şunısı qızıqlı, däwlär şurası matbuğat särkätibe süzlärençä, Rusiäneñ barlıq subyektlarına çaqıru cibärelsä dä, federalizm mäs’älälärenä barı tik 2 kürşe töbäk kenä qızıqsınu kürsätkän.
Bikä Timerova, Qazan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Yewropa Berlege tışqı eşlär ministrları ägär dä Belarusta mart ayında ütäçäk president saylawlarında xärämläşülär bulsa Belarusqa qarşı çikläwlär kertergä äzer buluların belderä.
Bügen Brüssel'dä iğlan itelgän belderüdä 25 ministr ägär dä Belarus saylaw protsessın xalıqara standardlarğa yaraşlı ütkärmäsä çaralar kürergä äzer buluı turında äytä.
Berlekneñ tışqı mönäsäbätlär komissionerı Benita Ferrero-Waldner ul çaralar arasında viza çikläwläre häm iqtisadıy çikläwlär bula ala dide.
Prezident Aleksandr Lukaşenko19-nçı martta öçençe möddätkä saylanırğa teli. Oppozitsion säyäsätçelär saylawlar aldınnan üzlärenä basımnıñ arta baruına zarlana. Oppozitsiä citäkçese Aleksandr Milinkeviç saylaw aldı köräşendä zur qarşılıqlarğa oçrawı turında belderde.


text: TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI BÖLÜMÜ 2014-2015 EĞİTİM – ÖĞRETİM BAHAR YARIYILI I. ÖĞRETİM HAFTALIK DERS PROGRAMI PAZARTESİ GÜNLER SAAT 09:00 09:45 1. SINIF Türk Dili Tarihi II A T. Dinar 296 09:55 10:40 Türk Dili Tarihi II A T. Dinar 296 2. SINIF 3. SINIF Halk B. Arş Göde 295 SALI 4. SINIF 1. SINIF Yeni Türk Edebiyatı II Himmet UÇ 113 2. SINIF 3. SINIF Halk B. Arş Göde 295 Yeni Türk Edebiyatı II Himmet UÇ 113 Türk Halk Edebiyatı II M. Özçelik 296 10:50 Atatürk İlke 11:35 ve İnk. Tar. II Amfi 4 Tarihi Türk Lehçeleri IV T. Dinar 295 Yeni Türk Edebiyatı II Himmet UÇ 113 Türk Halk Edebiyatı II M. Özçelik 296 Türk Tiyatro Tarihi II C. Gariper 295 11:45 Atatürk İlke 12:30 ve İnk. Tar. II Amfi 4 Tarihi Türk Lehçeleri IV T. Dinar 295 Türk Halk Edebiyatı II M. Özçelik 296 Türk Tiyatro Tarihi II C. Gariper 295 ÇARŞAMBA 4. SINIF 2. SINIF 3. SINIF Batı Edebiyat Eski Türk II Edebiyatı IV VAHİT TANE M. Coşkun 296 295 4. SINIF Tarihi Türk Lehçeleri VI O. Yıldız 403 1. SINIF Türk Dili Tarihi II B T. Dinar 296 Osmanlı Türkçesi II S. Turan 113 Batı Edebiyat Eski Türk II Edebiyatı IV VAHİT TANE M. Coşkun 296 295 Tarihi Türk Lehçeleri VI O. Yıldız 403 Türk Dili Tarihi II B T. Dinar 296 Osmanlı Türkçesi II S. Turan 113 Tarihi Türk Lehçeleri II O. Yıldız 296 Cumhuriyet Edebiyatı II C. Gariper 403 Yabancı Dil II Yeni Türk MV: Edebiyatı IV DURMUŞ Himmet UÇ 113 296 Türk Halk Ed. Met.. ÖZÇELİK 295 Eski Türk Edebiyatı Giriş II M: COŞKUN 113 Eski Türk Edebiyatı II S. Turan 296 Yaşayan Türk Cumhuriyet Lehçe ve Edebiyatı II ŞIIIeleri II C. Gariper O.YILDIZ 403 295 Osmanlı Türkçesi IV K. ORAK 296 Eski Türk Edebiyatı VI COŞKUN 295 Yaşayan Türk Lehçe ve ŞIIIeleri II O.YILDIZ 295 Osmanlı Türkçesi IV K. ORAK 296 Eski Türk Edebiyatı VI COŞKUN 295 Osmanlı Türkçesi IV K. ORAK 296 Türk Halk Bilimi II H. A. Göde 295 Türkiye Türkçesi II O. Yıldız 113 14:20 15:05 Türk Halk Edebiyatı Giriş II H.A. Göde 113 Türkiye Yeni Türk Türkçesi IV Edebiyatı VI KARTALCIK 295 296 Türkiye Türkçesi II O. Yıldız 113 Türk Halk Edebiyatı IV M. Özçelik 295 Eski Türk Edebiyatı Giriş II M: COŞKUN 113 Eski Türk Edebiyatı II S. Turan 296 15:15 Türkçe Türkiye ET: Ed. Ar Y. 16:00 Kompozisyon Türkçesi IV Turan 241 II KARTALCIK An.ve Rum H.A. Göde 296 Ağ II 403 113 T. Dinar Türkiye Türkçesi II O. Yıldız 113 Türk Halk Edebiyatı IV M. Özçelik 295 Türkçenin Eski Türk sor. Edebiyatı KARTALCIK Giriş II 403 M: COŞKUN 113 Eski Türk Edebiyatı II S. Turan 296 Türkçenin sor. KARTALCIK 403 YTE Ar. Yö. E.T. Ed. Nes Vahit TANE K. ORAK 403 295 Te. Ve Te. Teo 241 C. Gariper YTE Ar. Yö. E.T. Ed. Nes Vahit TANE K. ORAK 403 295 Te. Ve Te. Teo 241 C. Gariper 1. SINIF 2. SINIF 3. SINIF 4. SINIF Popüler Edebiyat Bitirme Ödevi II 403 Dil Bilimi II KARTALCIK 403 Tarihi Türk Lehçeleri II O. Yıldız 296 Yeni Türk Edebiyatı VI 295 ET: Ed. Ar Y. Turan 241 An.ve Rum Ağ II 403 T. Dinar CUMA 4. SINIF Dil Bilimi II KARTALCIK 403 Türk Halk Ed. Met.. ÖZÇELİK 295 Türkiye Türkçesi IV KARTALCIK 296 16:10 Türkçe 16:55 Kompozisyon II H.A. Göde 113 3.SINIF Yabancı Dil II Yeni Türk MV: Edebiyatı IV DURMUŞ Himmet UÇ 113 296 Türk Halk Edebiyatı Giriş II H.A. Göde 113 Eski Türk Edebiyatı IV M. Coşkun 295 2. SINIF Cumhuriyet Edebiyatı II C. Gariper 403 13:25 14:10 Türk Halk Edebiyatı IV M. Özçelik 295 PERŞEMBE 1. SINIF Osmanlı Türkçesi II S. Turan 113 Türk Halk Bilimi II H. A. Göde 295 VAHİT TANE 295 Popüler Edebiyat VAHİT TANE 295 Bitirme Ödevi II 403 TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI BÖLÜMÜ 2014-2015 EĞİTİM – ÖĞRETİM BAHAR YARIYILI II. ÖĞRETİM HAFTALIK DERS PROGRAMI PAZARTESİ GÜNLER SAAT 17.00 17.45 2. SINIF Eski Türk Edebiyatı II S.Turan 296 Tarihi Türk Lehçeleri IV T. Dinar 295 Türkiye Türkçesi II O. Yıldız 113 Eski Türk Edebiyatı II S.Turan 296 Türkçe Türkiye ET: Ed. Ar Y. Kompozisyon Türkçesi IV Turan 241 II KARTALCIK An.ve Rum H.A. Göde 296 Ağ II 403 113 T. Dinar YTE Ar. Yö. Vahit TANE 295 Türkçe Türkiye ET: Ed. Ar Y. Kompozisyon Türkçesi IV Turan 241 II KARTALCIK An.ve Rum H.A. Göde 296 Ağ II 403 113 T. Dinar YTE Ar. Yö. Vahit TANE 295 Türkiye Türkçesi II O. Yıldız 113 Eski Türk Edebiyatı II S.Turan 296 Osmanlı Türkçesi II S. Turan 113 Tarihi Türk Lehçeleri II O. Yıldız 296 20.30 21.15 Atatürk İlke ve İnk. Tar. II Amfi 4 Halk B. Arş Göde 295 Osmanlı Türkçesi II S. Turan 113 Tarihi Türk Lehçeleri II O. Yıldız 296 21.20 22.05 Atatürk İlke ve İnk. Tar. II Amfi 4 Halk B. Arş Göde 295 Osmanlı Türkçesi II S. Turan 113 18.45 19.30 19.35 20.20 22.15 23.00 23.05 23.50 2. SINIF Yeni Türk Edebiyatı IV Himmet UÇ 296 3. SINIF Tarihi Türk Lehçeleri IV T. Dinar 295 Türk Halk Edebiyatı Giriş II H.A. Göde 113 Yeni Türk Edebiyatı IV Himmet UÇ 296 SALI 1. SINIF Türkiye Türkçesi II O. Yıldız 113 17.50 18.35 1. SINIF Türk Halk Edebiyatı Giriş II H.A. Göde 113 Türkiye Türkçesi IV KARTALCIK 296 4. SINIF ÇARŞAMBA 3. SINIF 4. SINIF 1. SINIF Yeni Türk Türk Halk Ed. Eski Türk Edebiyatı VI Met.. Edebiyatı Himmet UÇ ÖZÇELİK Giriş II 295 403 M: COŞKUN Türkçenin 113 sor. KARTALCIK 241 Yeni Türk Türk Halk Ed. Eski Türk Edebiyatı VI Met.. Edebiyatı Himmet UÇ ÖZÇELİK Giriş II 295 403 M: COŞKUN Türkçenin 113 sor. KARTALCIK 241 Te. Ve Te. Eski Türk Teo 241 Edebiyatı C. Gariper Giriş II E.T. Ed. Nes M: COŞKUN K. ORAK 403 113 E.T. Ed. Nes K. ORAK 403 Te. Ve Te. Teo 241 C. Gariper PERŞEMBE CUMA 2. SINIF Osmanlı Türkçesi IV K. ORAK 296 3. SINIF Türk Tiyatro Tarihi II C. Gariper 295 4. SINIF Tarihi Türk Lehçeleri VI O. Yıldız 403 1. SINIF Yeni Türk Edebiyatı II Himmet UÇ 113 2. SINIF Türk Halk Edebiyatı II M. Özçelik 296 3.SINIF Eski Türk Edebiyatı IV M. Coşkun 295 4. SINIF Türk Halk Bilimi II H. A. Göde 403 1. SINIF Türk Dili Tarihi II A T. Dinar 296 Osmanlı Türkçesi IV K. ORAK 296 Türk Tiyatro Tarihi II C. Gariper 295 Tarihi Türk Lehçeleri VI O. Yıldız 403 Yeni Türk Edebiyatı II Himmet UÇ 113 Türk Halk Edebiyatı II M. Özçelik 296 Eski Türk Edebiyatı IV M. Coşkun 295 Türk Halk Bilimi II H. A. Göde 403 Türk Dili Tarihi II A T. Dinar 296 Yaşayan Türk Cumhuriyet Lehçe ve Edebiyatı II ŞIIIeleri II C. Gariper O.YILDIZ 403 295 Yeni Türk Edebiyatı II Himmet UÇ 113 Türk Halk Edebiyatı II M. Özçelik 296 Eski Türk Edebiyatı IV M. Coşkun 295 Dil Bilimi II KARTALCIK 403 Türk Dili Tarihi II B T. Dinar 296 Türk Halk Edebiyatı IV M. Özçelik 295 Dil Bilimi II KARTALCIK 403 Türk Dili Tarihi II B T. Dinar 296 Yabancı Dil II MV: DURMUŞ 113 Türk Halk Edebiyatı IV M. Özçelik 295 Eski Türk Edebiyatı VI COŞKUN 403 Bitirme Ödevi II 403 Yabancı Dil II MV: DURMUŞ 113 Türk Halk Edebiyatı IV M. Özçelik 295 Eski Türk Edebiyatı VI COŞKUN 403 Bitirme Ödevi II 403 Osmanlı Türkçesi IV K. ORAK 296 Batı Edebiyat Yaşayan Türk Cumhuriyet II Lehçe ve Edebiyatı II VAHİT TANE ŞIIIeleri II C. Gariper 296 O.YILDIZ 403 295 Batı Edebiyat II VAHİT TANE 296 Cumhuriyet Edebiyatı II C. Gariper 403 2. SINIF 3. SINIF Popüler Edebiyat 4. SINIF VAHİT TANE 295 Popüler Edebiyat VAHİT TANE 295


text:
İñ talantlığa – «Jiguli» maşinası
«Duslıq moñı – 2004» bäygeseneñ jyürie räise, kürenekle möğallimä, professor Miläwşä Mortazina bıyılğı yäş talantlar arasında üzençälekle moñğa iä buluçılar buluın äytä: Çirattağı festiwäldä sälätlären kürsätergä teläwçelär arasında tabiği moñnarı häm zur woqal mömkinlekläre bulğan yäşlär buluın küräm, – di Miläwşä xanım. – Alarnıñ qayberläre kiläçäktä sänğät yulın saylayaçağına da şigem yuq. Xätta qayberlärenä üzem dä cır sänğäte buyınça maxsus belem alırğa täqdim itärmen dip toram.
Jüri sostawında tanılğan kompozitor Nur Dautov, talantlı ölkän cırçı Zäki Mäxmütov häm başqa asıl zatlarıbız bar.
Bäygegä comğa kiçen yomğaq yasalaçaq. Anda ciñüçelär bilgelänä häm festiwäl lawreatlarnıñ ğala – konsertı belän tämamlana. Uñışlı çığış yasawçılarnı qıymmätle büläklär kötä. Ä gran – priğa layıq buluçı cırçı bu bäygedän ör – yaña «jiğuli» maşinasına utırıp qaytıp kitäçäk. Ciñüçegä maşina açqıçın prezident Mortaza Räximov tapşıraçaq dilär.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
“Azatlıq”nı tıñlaw yulın härkem üzençä saylıy
Şuşı könnärdä “Azatlıq” radiosınıñ Qazan bülegenä Tömän ölkäsennän İbätullin Minzat isemennän xat kilde. Bu xatnıñ eçtälege tübändägeçä. “Säğätlärne cäyge waqıtqa küçergäç, “Azatlıq” radiosınıñ yışlıqları üzgärde. Şunlıqtan “Azatlıq” radiosın 25 metrlı qısqa dulqında tıñlawı bik qıyın. Ber dulqında öç radiostansiä ber – bersenä totaşa. Qış könnärendä bik yaxşı işetelä ide. Bu xällär yıl da qabatlana. Ägär dä “Azatlıq” härwaqıt ber ük yışlıqlarda qalsa yaxşıraq bulır ide. Ä bit üzbäk, qırğız, ukrain, belorus tellärendä “Svoboda”nıñ qısqa dulqınnardağı tapşıruları äybät işetelä. Ä bez Seberdä yäşäwçelär “Azatlıq” radiosın qısqa dulqınnardan ğayre tıñlıy almıybız. Çönki bezdä cirle radio dulqınnarı aşa retranslyatsiä köylänmägän häm İnternet aşa tıñlaw mömkinlege dä yuq. Zinhar çarasın küregez!”.
Xörmätle tıñlawçılar, Mondıy xatlar “Azatlıq” nıñ Qazan bülegenä yış qına kilep tora, şaltıratuçılar da küp. “Azatlıq” nı tıñlarğa tezläwçelär küp, ä mömkinleklär azraq, çönki teläsä kem ciñel genä qısqa dulqınlı yışlıqlarğa radioalğıçın köyli almıy.Andıy radioalğıçlar siräk oçrıy häm alar belän eş itü öçen täcribä kiräk. Tatarstanda yäşäwçelärneñ ber östenlege bar, alar FM dulqınnarında eşläwçe Yaña ğasır radiosında kiçke säğät 9 da häm irtänge säğät 5 tä tıñlıy alalar. Çiläbedä “Kontitental'” radiosında kiçke säğät 9 da 67.5 metr yışlıqta “Azatlıq” tapşıruları efirğa çığa. Cirle radio aşa “Azatlıq” tıñlaw sıyfatlı häm uñaylı. Ämma barıber iñ universal' häm ışanıçlı ısul qısqa dulqınnar. Näq menä şuış dulqınnar yärdämendä salqın suğış yıllarında mäğlümat irege qısılğanda meñnärçä möstäkıyl' fikerle keşelär üzlärenä kiräkle fikerne kötep alğannar. Xätta maxsus caylanmalar yärdämendä tapşırularnı tomalağan çaqlarda da “Azatlıq” tan ayırılmağan tıñlawçılarıbız äle dä oçrap tora. Minzat äfändeneñ yışlıqlar alışmıyça daimi ber ük dulqında qaluı kiräklege turında äytüe bik döres, ämma texnik säbäplär arqasında qısqa dulqınnar qışqı häm cäyge waqıtqa küçkändä alışıp tora. Bu tıñlawçılarnı yuğaltuğa kitersä dä berni eşläp bulmıy. Dimäk, yazın häm közen yaña yışlıqlarnı iğtibar belän yazıp alıp tieşle waqıtta alarnı tıñlarğa turı kilä. Mäşäqätle häm qıyın bulsa da, bik telägän keşe cayın taba.
Qabat isegezgä töşeräbez. “Azatlıq” radiosınıñ tapşıruların kön sayın berniçä yul belän tıñlap bula. Äytik, 25 metrlı qısqa dulqınnarda, Tatarstan waqıtı belän irtänge säğät 7 dä, 9 da, kiç belän säğät 7 häm tönge säğät 11 dä 31 metrlı qısqa dulqınnarda ber säğät däwamında işetä alasız. Şulay uq “Azatlıq” radiosın FM dulqınnarda, “Yaña ğasır” radiosı efirında işetä alasız. (Äbsäläm – 105.3 FM; Azat – 104.3 FM; Aznaqay – 107.1 FM; Apas – 104.4 FM; Ätnä – 71.42 FM; Aqtanış – 103.1 FM; Bazarlı Mataq – 107.1 FM; Bawlı – 107.5 FM; Bilär – 101.4 FM; Bolğar – 106.0 FM; Bögelmä – 101.7 FM; Zäy – 106.6 FM; Yäşel Üzän – 100.9 FM; Trud – 107.9 FM; Qadıbaş – 105.2 FM; Qama Tamağı – 71.51 FM; Quqmara – 107.9 FM; Qotlı Bökäş – 104.9 FM; Qoşman – 105.0 FM; Leninogorsk – 102.1 FM; Mamadış – 106.2 FM; Minzälä – 107.3 FM; Möslim – 100.0 FM; Yar Çallı – 105.5 FM; Tübän Qama – 102.6 FM; Tübän Şuban – 105.0 FM; Yaña Çişmä – 107.0 FM; Sirenkino – 72.28 FM; Sarman – 107.8 FM; Teläçe – 106.1 FM; Çistay – 103.0 FM; Şämärdän – 102.3 FM; Yamaş – 72.89 FM.)
Gölnaz Şäyxetdin


text:
SERİ GRANİT MERMER İMALATI
Bursa Bursada Bursadaki Gemlik Granit Mermer İmalatı, Gemlik Granit Mermer İmalatçıları, Gemlikte Mermerciler, Gemlik Çimstone Mermer İmalatı, İmalatçıları, Gemlik Mutfak Tezgahı Mermer İmalatı, İmalatçıları, Gemlik Basamak Mermer İmalatı İmalatçıları, Gemlik Mezar Mermer İmalatı, İmalatçıları, Gemlik Granit Mutfak Tezgahı Mermer İmalatı, İmalatçıları, Gemlik Banyo Tezgahı Mermer İmalatçıları, İmalatı,
Gemlik Hamam Mermeri İmalatçıları, İmalatı, Gemlik Şömine Mermeri Yapanlar, Gemlik Şömine Mermer İmalatçıları, Gemlik Şömine Mermer İmalatı Yapanlar, Gemlik Belenko Kuvars Mermer İmalatı İmalatçıları, Gemlik Samsung Mermer Tezgah İmalatı İmalatçıları, gemlik mermerciler, gemlik basamak mermeri yapanlar, bursada en uygun mermer imalatı, gemlikte granit mutfak tezgahı yapanlar, gemlikte mermer denizlik imalatı, bursada mermer şömine yapanlar,
- Görüntülenme sayısı: 687


text:
Prezident saylawları köne yaqınlaşu belän Ukrainada ictimaği-säyäsi kierenkelek arta bara
Ukrainada prezident saylawlarına ber atna waqıt qalıp bara häm şul kön yaqınlaşu belän anda ictimaği-säyäsi kierenkelek küzgä kürenep arta. Oppozitsiä xakimiatne prezidentlıq yarışında qatnaşqan bäysez nämzätlärgä qarşı "terror" kampaniäse başlap cibärüdä, alarğa azmı-küpme yağımlıraq möğämälä kürsätkän mäğlümat çaraların, ayırım alğanda 5-nçe telekanalnı yabarğa tırışuda ğäyepli. Anda eşläwçelär xätta, xakimiatneñ şuşı omtılışına qarşı buluın belderep turıdan-turı efirğa çığu yulın sayladı.
Audio, Roman Skrypin
Ğädäti yañalıqlar çığarılışı urınına efirğa üzläre çıqqan telekanal xezmätkärläre, saylawlarğa berniçä genä kön qalğanda şuşı kanalnı yabu tırışlığın, xakimiatneñ Ukraina xalqın ildäge xällär turında döres mäğlümat aludan mäxrüm itüe dip bäyäli. "5-nçe kanal" ber yıl eçendä tamaşaçılar sanın biş märtäbä arttırğan ide, gärçä soñğı aylarda ul xakimiat yağınnan yasalğan köçle basım astında buldı. Qayber möhim töbäklärdä şikle qanuni säbäplärgä nigezlänep anıñ litsenziäläre alındı. Fiker beleşü näticälärenä qarağanda, Yanukoviç häm Yuçenko prezidentlıq yarışında ber-bersennän qalışmıy. Läkin Yanukoviç, premyer-ministr häm xakimiat nämzäte bularaq, Ukraina mäğlümat çaralarında şaqtıy kiñ häm uñay yaqtırtıla. Viktor Yuçenko kampaniäse isä iğtibar üzägennän çittä qala, aña urın tabılğan oçraqta da yaqtırtu ğädättä tiskäre bäyälämälär belän genä kürenä. Yanukoviçneñ saylawaldı eşlären citäklägän Stepan Havriş, xakimiat nämzäteneñ "5-nçe kanal" tiräsendäge ığı-zığığa qatnaşı bulmawın belderä.
Audio, Stepan Havriş
"Prezident urını öçen köräşkän premyer-ministr Yanukoviçneñ "5-nçe kanal" mäs''äläsenä bernindi dä qatnaşı yuq" di Havriş. Läkin anıñ töp köndäşe, oppozitsiä nämzäte Viktor Yuçenko başqaçaraq uylıy, xakimiattän bäysez mäğlümat çarasın yabu tırışlığı artında Ukraina xökümäte häm Yanukoviç tora, biredä dä, "Azatlıq" radiosınıñ ukrainça tapşıruları, Radio Era, başqa mäğlümat çaraları oçrağındağı kebek ük, yabu öçen uydırma säbäplär uylap çığarıla dip belderä.
Audio, Viktor Yuçenko
Comğa irtän "5-nçe kanal" äle üz tapşıruların alıp bara ide, ämma anıñ xezmätkärläre mäxkämä qararınıñ qayçan ğämälgä kerüe xaqında berni dä belmägän xäldä qala birä.
Kärim Kamal


text:
İran Quşma Ştatlar ğäyepläwlären kire qağa
Xarazinıñ süzçese Xämit Riza Asefi, İrannı Äl-Qaidä citäkçelären sıyındıruda ğäyeplägän Quşma Ştatlarnı ike-yözlelektä ğäyepläde. Asefi süzlärençä, İranda Äl-Qaidä belän bäyle buluda ğäyeplängän berniçä keşe bulğan, läkin alarnıñ ni däräcädä citäkçe ikäne bilgele bulmağan. Üz çiratında Asefi Quşma Ştatlarnı terorçılıqqa qarşı nıqlap köräşmäwdä ğäyepläde. Anıñ süzlärençä, Ğiraqta möcäxetdinnär dip atalğan, İrannıñ opozitsiädäge törkeme däwlät departamentınıñ terorçı oyışmalar isemlegenä kertelügä qaramastan, Quşma Ştatlar bu törkemgä qarşı tieşle çara kürmägän.


text:
2003-nçe yılda Rusiädäge keşe xoquqları torışı turında Amnesty International
Dönyada keşe xoquqları torışın küzätep baruçı Londonda urnaşqan xalıqara oyışma Amnesty İnternational 2003-nçı yılda keşe xoquqları torışı turında külämle xisabın iğlan itte. Anda xalıqara terrorçılıqqa qarşı köräş barışında keşe xoquqları ölkäsendä bıltır soñğı 50 yıldağı iñ zur çigeneş buluı turında äytelä.
7-nçe dikäberdä ütkän parlament saylawlarında xärämläşülär buldı, däwlät qaramağındağı kiñküläm mäğlümät çaraları Putin yaqlı Berdäm Rusiä partiäsen yaqladı, jurnalistlarğa basım yasaldı, qayber säyäsätçelär rasistik häm ksenofobik belderülär belän çıqtı.
Xoquq yaqlawçılar opozitsiädäge partiälärne yaqlağın eşmäkär Mixail Xodorkovskiynıñ qulğa alınuı artında säyäsät yata dip isäpli.
Mart ayında Çeçnä konstitutsiäse qabul itelgän referendumda xärämläşülär turında xäbärlär küp buldı. Üktäberdä Äxmät Qadirov prezident itep saylanğan tawış birüne dä xoquq yaqlawçılar çit däwlätlär tänqitläp çıqtı.
Xisapnıñ Çeçen nizağına bağışlanğan öleşendä Rusiä xärbiläre häm Çeçen köräşçeläreneñ cinayätläre däwam itte, referendumnan soñ qayber mäs''älälärdä wäzğiät naçaraydı dielä. Federal'' köçlärneñ häm cirle militsiäneñ Çeçnädäge tınıç xalıqnı ğına tügel, kürşe İngüşetiädäge çeçen qaçaqları da ezärlekläwe turında xäbärlär telgä alına.
Çeçnädä xärbilärneñ tınıç xalıqnı üterüe, yäki alar alıp kitkän keşelärneñ yuğaluı turında misallar kiterelä.
Şundıy uq xällärneñ İngüşetiädä dä buluı, İnguşetiädäge qaçaqlarnı mäcbüriläp Çeçnägä qaytaru tırışlıqları turında äytelä.
Çeçnädä tınıç xalıqqa qarşı cinayät qıluda ğäyeplänüçe xäbilärneñ cäzağa tartılmawı, yäki alarnı xökem itü eşeneñ kürsätü öçen genä alıp barıluı tänqitlänä.
Bıltır Yewropa Berlegeneñ, BMO keşe xoquqları komissiäseneñ Çeçnädäge cinayätlärgä tieşle iğtibar birmäwe Rusiädä keşe xoquqları torışına zur orım buldı dielä xisapta.
Şul uq waqıtta Çeçen köräşçeläreneñ dä cinayätläre, alar oyıştırğan höcümnärdä, şartlatularda tınıç xalıq wäkilläreneñ ülüe häm yaralanuı turında da äytelä.
Ayırım rasa häm millät wäkillärenä qarata diskriminatsiä häm köç qullanuğa bağışlanğan öleştä milli azçılıqlar wäkilläreneñ başbaştaqlıq belän totqarlanuı, alarğa tieşsez möğämälä kürsätelüe, watandaşlıq birelmäwe, şul säbäple küp kenä xoquqlardan mäxrüm buluı, rasistik törkemnärneñ alarğa höcümnär oyıştıruı uñayınnan borçılu belderelä. Rasistik törkemnärneñ başqa millät häm çit il keşelären üterüläre turında misallar kiterelä.
Krasnodar ölkäse xakimiätläre andağı milli azçılıqlarnıñ xoquqların yaqlağan öçen Tınıçlıq Mäktäbe isemle xökümättän bäysez oyışmanı şunda uq yabıp quyu belän yanağan. Xakimiätlär bu oyışmanıñ mäsxät töreklären yaqlawnı tuqtatuı teli.
Atıp üterelgän Duma Deputatı Sergey Yuşenkov Çeçnä suğışına qarşı çığuı häm 1999-nçı yılnıñ sintäberendä yortlarnı şartlatunı bäysez räweştä tikşerüne taläp itüe belän tanılğan ide, Yuşenkov Rusiä parlamentınıñ soñğı distä yılda üterelgän 10-nçı äğzası buldı, 2003-nçı yılğa bu üterülärneñ äle berse dä açılmadı dielä xisapta.
Militsiäneñ ğäyepne tanıtu öçen totqarlanğannarğa häm qulğa alınğannarğa qarata azaplawlar, cäberläwlär qullanuı häm bu turıdağı belderülärneñ tieşençä tikşerelmäwe, andıylarnıñ cäzağa tartılmawı cäzasızlıq ruxı saqlanuğa öleş kertä di Amnesty İnternational. Rusiä törmäläreneñ yoğışlı awırular taralu urını buluı, andağı keşeleksez şartlar çirattağı märtäbä telgä alına.
Amnesty İnternational äytüençä, ğailälärdä xatın qızğa qarşı köç qullanu näticäsendä meñnärçä xatıq-qız ülgän, distälärçä meñ xatın qız qatı yaralanğan yäki imgängän. Küp oçraqta militsiä bu eşlärgä tıqşınırğa telämi. Rusiädä ğailädä köç qullanuçılarnı xäzağa tartu turında qanun bulmaw da moña öleş kertä.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Omskida tatar-başqort mädäniäte könnäre
Bu könnärdä Omskida tatar-başqort mädäniäte könnäre bara. Çara gubernator programması buyınça VII milli mädäniätlär festivale “Yedinenie” qısalarında ütkärelä häm anıñ töp oyıştıruçıları bulıp ölkä Mädäniät Ministrlığı belän “Seber” töbäk-ara milli-mädäni sport berläşmäse yäğni Duslıq Yortı tora. Mädäniät könnäre qısalarında qaralğan çaralarnıñ küpçelege şähärneñ tatar oyışmaları köçe häm tırışlığı belän äzerlände.
14 sentäberdä ölkäneñ Kraynı öyränü muzeyında mädäniät könnären açu serremoniäse bulıp uzdı. Anda asılda tatar oyışmalarınıñ aktiv äğzaları, “Umırzaya” häm “Ömet” üzeşçän sänğät kollektivlarına yörüçelär kilgän idelär. Räsmi dairälärdän Mädäniät Ministrlığınıñ dini häm milli säyäsät eşläre buyınça bülek mödire Lyudmila Çekalina, Duslıq Yortı direktorı Natal''ya Stepanova buldılar häm berençe süz dä alarğa birelde.
Lyudmila Çekalina üzeneñ çığışın täbrikläwdän başladı, annan soñ bu çaranıñ ölkädä yäşäwçe törle millät xalıqları arasında tolerantlıq häm duslıq mönäsäbätlären saqlawda ähämiäte zur buluın assızıqladı, mädäniät könnäreneñ programması belän dä tanıştırıp ütte.
Programmada Musa Cälil häm Ğabdulla Tuqaynıñ icatlarına bağışlanğan ädäbi-muzıkal'' kiçälär häm “Yaña yoldız” dip isemlängän balalar cır konkursı ütkärü, Omskinıñ tatar üzeşçän sänğät kollektivlarınıñ xäyriä konsertı belän balalar yortına baruları, ölkädä eşläp kilüçe barlıq tatar kollektivlarınıñ ğomumi çığışları kebek çaralar qaralğan. Programmağa “Üzeşçän sänğät kollektivlarınıñ ostalıqların üsterü” teması buyınça seminar ütkärü dä kertelgän. Seminar häm cır bäygeseneñ yomğaqlaw konsertı Tara şähärendä ütäçäk.
Mädäniät könnären açu serremoniäse barışında cıyılğan xalıqnı muzeydağı tatar tarixına qağılğan eksponatlar belän tanıştırdılar. Soñınnan telägän keşe muzeynıñ başqa eksponatları belän dä tanışa aldı.
Tatar-başqort mädäniäte könnären açu serremoniäse “Umırzaya” häm “Ömet” kollektivlarınıñ çığışları belän bizälep bardı.
Mädäniät könnäre qısalarında qaralğan berençe çara – Musa Cälil icatına bağışlanğan kiçä şimbä könne Duslıq yortında ütte. Şul uq könne anda balalar cır konkursınıñ berençe turı da buldı. Konkursta 5 yäştän 10 yäşkäçä asılda “Ömet” törkemenä yörüçe 12 bala qatnaştı. Alarnıñ öçese Tara da ütäçäk yomğaqlaw turına saylap alındı.
Omski uqıtuçılarına Prezident büläge Mäğlüm bulğança Rusiäneñ 10 meñ uqıtuçı bıyıl prezident bülägenä layıq buldı. Omskidan bu büläk 161 uqıtuçığa birelde. İnde mondıy bäxetkä ireşüçelärneñ isemnäre dä mäğlümat çaraları aşa kiñ cämäğätçelekkä citkerelde. Alarnıñ ikese bezneñ millättäşlärebez: şähärneñ 13 sanlı mäktäbeneñ rus tele häm ädäbiäte uqıtuçısı Zöhrä Sağiyt qızı Zäynetdinova häm 75 gimnaziäneñ fizika uqıtuçısı Rämilä Räşit qızı Sabirova.
Zöhrä Zäynetdinova belän tıñlawçıları da berniqädär tanışlar. Zöhrä xanımnıñ küpmillätle balalar uqığan mäktäptä eşläwe, uquçıları arasında milli tärbiä alıp baruı, mäktäptä törle milli çaralar – festival''lär, konkurslar oyıştıruı turında “Azatlıq”ta söylägän idek. Rämilä Sabirovağa kilgändä, ul Omskinıñ Klassik universitetınıñ fizika fakul''tetın tämamlağan, 13 yıl uqıtuçı bulıp eşli. 2002 yılda “Uçitel'' ğoda Rossii” konkursında ciñügä ireşkän. “Rusiä prezidentı bülägenä ireşüemdä alla yärdäm itkänder,”-di Rämilä. Ul änise kebek ük Omskida tuıp üskän, ätise Tatarstannan. “Berençe çiratta bez möselmannar, äniem namazlar uqıy, mäçetkä dä yörilär, dinne beläbez häm saqlıybız,”- di uqıtuı qız. Öydä tatar telendä aralaşabız, rus tele dä qatnaşa inde, zamana bit, dip yäşibez,”- ul
Rozaliä Sayganova, Omski


text:
Amerikan xärbi hawa köçläre bügen Bağdadtağı radio häm televideniä stansiälärenä häm şähärneñ xalıq yäşägän rayonnarına höcüm itte. Bu xaqta Ğiraqnıñ Mäğlümat ministrı Mohamed Said al-Sahhaf Bağdadta uzğan matbuğat oçraşuında elerde: Bombalar häm raketalar Ğiraq radio häm televideniäsenä, tamojnya binasına , Bağdad tiräsendäge tınıç xalıq yäşägän rayonnarğa töşkän, dide al-Sahhaf.
Ğiraqnıñ Mäğlümat ministrı, xalıqtan 1 keşe häläk bulğan häm tağın ber-niçäse yaralanğan dip xäbär itte. Amerikan räsmiläre birgän mäğlümatlärgä qarağanda 40 raketa häm 900 kilogram awırlığı bulğan 4 bomba, Ğiraq citäkçeläre oçraşuı uza dip farazlanğan cirlärgä atılğan. Çaranıñ uñışqa ireşüe xaqında mäğlümat yuq.
Höcüm başlanğaç ta Ğiraq televidiniäsendä Säddäm Xösäin çığış yasadı. Çığış turı efirda bardımı, yäisä aldan yazılğan bulğanmı-busı mäğlüm tügel. Ğiraq mäğlümat ministrı şulay uq, Ğiraqta “scud” raketaları yuq, dip belderde. Läkin Amerikan, Britan häm Kuwait xärbi wäkilläre belderüenä qarağanda, Ğiraqnıñ Kuwaitqa bügen atqan 6 raketanıñ berniçäse “scud” raketaları bulğan. Häläk buluçılar turında xäbärlär yuq.
Ğiraqnıñ könyağında amerikan boralağı cirgä töşte dip xäbär itelä. Boralaq bärep töşerelmägän. Anda bulğan 6 keşe qotlarılğan. Häläk buluçılar yuq. Pentagon bu xaqta tulıraq mäğlümat birüdän baş tarttı.


text:
3 keşe totqarlanğannan soñ AQŞ xärbiläre Guantanamo qultığı bazasındağı iminlek torışın tikşerä
Quşma Ştatlarnıñ Kubadağı Guantanamo xärbi bazasında äl-Qaidä häm Taliban totqınnarı belän eşlägän 3 keşedä yäşeren mäğlümätlär tabılğannan soñ Pentagin Guantanamodağı iminlek şartların tikşerä başladı. Qayber xärbi citäkçelär bu 3 keşeneñ totıluı ğına Guantanamo qultığında terrorçılarnıñ zur çeltäre bar dip näticä yasarğa nigez bula almıy di.
Uzğan atnada AQŞ saqlanu ministrlığı wäkile, general Ralph Eberhart bu 3 oçraq äle Guantanamo qultığına ütep kergän doşman agentlarınıñ zur çeltäre buluına dälil tügel dip isäplim dide.
Saqlanu ministrı Donald Rumsfeld isä Pentagonda jurnalistlar aldına çığıp bu xällärgä ällä ni ğäcäplänmäwen belerde:
AUDİO: Suğış barğanda häm doşmannar bulğanda, alar faydalanu häm zıyan kiterü yulların tabarğa tırışalar. Bu ğömer-ğömergä şulay bulğan. Şuña kürä waqıt-waqıt mondıy oçraqlarnıñ buluı ällä ni ğäcäpländermäskä tieş.
Şul uq oçraşuda AQŞnıñ Berläşterelgän Xärbi Ştab başlığı general Richard Myers bu keşelärneñ totıluı yaxşı xäbär genä bula ala dide:
AUDİO: Bezdä barısı da üz urınında dip äyter idem. Kontrküzläw mömkinleklärebez tieşle däräcädä. Bezdä tikşerü häm başqa şundıy eşlär alıp barıla. Häm, minemçä, qayber keşelärneñ totılıp şundıy zur cinayätlärdä ğäyeplänüe yaxşı xäbärlär buluın kürsätä.
Totqarlanuçılarnıñ berse AQŞ armiäse kapitanı, abruylı Xärbi Akademiä tämamlağan James Yee. Ul 10 sentäberdä Quşma Ştatlarnıñ Kubağa iñ yaqın torğan ştatı Floridada totqarlanğan. Yeeda Guantanamo törmäse sızımnarı, totqınnar häm alarnıñ tikşerüçeläre turında dokumentlar tabılğan.
AQŞ hawa köçläre oçuçısı, çığışı belän Süriäle Amerikan watandaşı Äxmät Häläbi 23 iyüldä, Kubadağı bazada tärcemäçe eşçänlegen tämamlağannan soñ şulay uq Floridada totılğan.
Pentagon äytüençä, totılğanda Häläbidä totqınnarnıñ 180-nän artıq xatı, xärbi qorılmanıñ xaritası häm başqa yäşeren xärbi mäğlümätlär, qayber totqınnarnıñ isemnäre häm alarnıñ qayda totıluı turında mäğlümät bulğan. Ul şulay uq, Waşingtondağı Süriä ilçelege räsmiläre belän tieşsez elemtädä toruda da şiklänelä.
Öçençe keşe – Misırdan kilep AQŞ watandaşlığı alğan, Äxmät Mehalba uzğan atnada, 30 sintäberdä oçqıç belän Qahirädän Bostonğa kilep töşkäç totılğan. Ul Guantanamoda tılmaç bulıp eşlägän.
Räsmilär äytüençä, Mehalbada Kubadağı xärbi baza turında yäşeren mäğlümätlär yazılğan computer diskları tabılğan. Federal'' Tikşerülär Agentlığı FBİ agentları Mehalba bezgä ul disklarda muzıka häm kino ğına dip äytkän ide di.
New Yorktağı häm Waşingtondağı Tışqı Mönäsäbätlär Şurasınıñ Yaqın Könçığış mäs''äläläre belgeçe Judith Kipper Azatlıq radiosına bu keşelärneñ xäzer genä totqarlanuı säyer dip belderde. Kipper Guantanamoğa Äfğänstan suğışı äsirlären kiterä başlawğa inde 2 yıl çaması waqıt uzdı, ä bu keşelär soñğı aylarda ğına totqarlanğan di. Kipper şulay uq totqarlanuçılarnıñ möselman buluına da iğtibar yünältep Pentagonnıñ möselmannarğa qarata ayırım iğtibar kürsätü mömkinlege mäs''äläsen kütärä:
AUDİO: Alar möselman bulğan öçen saylap alınğanmı, yäki möselman bulğan öçen alarnı zurraq iğtibar belän küzätkännärme?
Kipper bu öç oçraq nigezendä genä artıq zur näticälär yasamasqa çaqırdı.
Uzğan atnada saqlanu ministrı Rumsfeld bu öç oçraq nigezendä xärbilär arasımdağı ğäräplärgä häm möselmannarğa ayırım mönäsäbät bulmayaçaq, mondıy eşlär belän başqalar da şöğellänergä mömkin dip belderde.


text: Oçqıç bügen Frankfurtnıñ könyaqkönçığında urlanğan bulğan. Reuters agetlığı xäbärlärenä qarağanda, oçuçı Yevropa bankı binasına höcüm itergä niät beldergän. Germaniäneñ NTV televideniä kanalına isä oçuçı barı tik üz üzen üterergä telägäne turında äytkän. Germaniä östendä hawa tirälege kontrol itüçe DFS idaräse, oçuçı Frankfurt hawa alanı häm amerikan CNN televideniä çeltäre belän elemtä buldırunı taläp itkän, dip xäbär itte. Franfurt östendä böten oçışlar tıyılğan, biek binalardan keşelär evakuatsiälängän dip xäbär itelä. Ber işe mäğlümatkä qarağanda oçqıçtağı keşe söyläşülärne alman telendä alıp bara.


text: Ğıyraqta Amerikan xakimiäte başlığı Paul Bremer beldereüensä, Bağdatta Berläşkän Millättär Oyoşmahı wäkillegendä şartlaw terrorğa qarşı köräştä yañı front barlıqqa kileüen añlata. Bremer hüzzärenä qarağanda, huñğı arala Ğıyraqqa başqa ildärzän 100 huğışsı ütep ingän. Berläşkän Millättär oyoşmahı generäl sekretarı Qofi Annan Ğıyraqta tınıslıq urınlaştırıu operatsiähı ütkärgändä BMO-ğa küberäk wäkälättär birergä saqırzı. Kire osraqta tip bildäläne Annan Berläşkän Millättär Oyoşmahı Amerikänıñ Ğıyraqta xalıq-ara xärbi köstärze arttırıu xaqındağı ütenesen känägätländermäwye ixtimal.


text:
12 ğinwarda Mäskäwneñ näk üzägendä Mäskäw kremlenä yaqın ber cirdä Zamoskvareçe dip atalğan tarixi urında “Arkadiä” isemle Törek säwdä üzäge açıldı. Bu säwdä üzäge Törkiäneñ säwdä sänäğät assotsiatsiäse tarafınnan tözelgän häm Törkiäneñ Rusiädäge eş üzäge dä şuşında urnaşqan. Törkiäneñ premyer ministrı Räcäp İrduğannıñ Rusiägä säfäre dä şuşı üzäkneñ açılışında turı kiterep eşlängän. Häm “Arkadiä” säwdä üzäge açılır aldınnan Räcäp İrduğan Rusiäneñ prezidentı vladimir Putin belän dä oçraşqan ide. Bu säfärgä İrduğan üze genä kilmägän. Arkadiä säwdä üzäge açılışıına premyer ministr belän bergäläp 600 yaqın eşquarlar da kilgän, alar da 12 ğinwar könne bu açılışta qatnaştılar. Arkadiä säwdä üzäge äytkänemçä Mäskäwneñ iñ tarixı cirlärendä urın alğan ul zamança arxitektura belän tözelgän cide qatlı yort. Läkin ul, Mäskäwneñ älegä tarixi yortları küp bulğan bu töbäkneñ garmoniäsen bozmağan. Bu bina açılır aldınnan xättä ul tarixi yortlarnı da remontlağannar. Şunısı da qızıqlı, mäskäwneñ bu töşe elek elektän tatarlar küpläp yäşägän rayon da. Tatarlarnıñ mädäni märkäze yäğni Asadullaev yortı dip atalğan bina da tramvay belän ber genä tuqtalışta bu töştän. “Zur tatar uramı”, “Keçe tatar tıqrığı”, “Tılmaçlar uramı”, tatarlarnıñ tarixi mäçete dä şuşı tirädä. Arkadiä dip atalğan binada ğomum mäydanı 18 meñ kvadrat metrdan torğan säwdä üzäge, açılğan könne ük eşli başladı inde. Biredä dönya küläm bilgele bulğan säwdä markaları kibetlärennän başqa kinoteatr da, restoran häm cäyge kafelar da bulaçaq. Yaqında ğına 5000 kvadrat metrlıq cäyge park açılaçaq. Biredä şulay uq “Şerbet” häm “ Bosfor” dip atalğan törek restorannarı da eşliäçäk. Açılış säwdä binasınıñ bu möräsim öçen maxsus tözelgän meñ keşe sıydırışlı çatır eçendä bardı. Ä inde cäygä ul çatırnıñ tubäse alınıp, ul açıq kafeğa äylänergä tieş ikän. Açılış tantanasın törek jurnalistı belän bergä, Rusiä televideniese diktorı Arina Şarapova alıp bardı. Başta şuşı üzäkneñ direktorlar şurası räise Xalim Mete çığış yasadı. Barısın da bu tantana belän qotlap, Rusiä belän Törkiä arasındağı bağlanışlarnıñ üseşe turında söyläde.Annan süzne Mäskäw merınıñ berençe urınbasarı Vladimmir Resin aldı. Häm ul şulay uq Mäskäwdä eşläwçe barlıq törek şirkätlären sanap kitep, alğa taba da Anqara belän Mäskäw arasında säyäsi häm iktisadı bağlanışlarnıñ nığuına ışanıçın belderde. Törkiä premyer ministrı Räcäp İrduğannıñ çığışın köçle alqışlar belän qarşı aldılar. Ul dekaber ayında Putinnnıñ Törkiägä säfären dä iskä alıp, bez qarşı säfärne şuşı binanıñ açılışına täğäyenläp kildek, bu yulı da Rusiä prezidentı belän oçraşu faydalı buldı, şuşındıy rusiä säwdä üzäge törkiädä dä açılır dip uylıym dide. Bu oçraşuda Tatarstannıñ wäkälätle wäkile Nazif Mirixanov ta qatnaştı. Bu waqiğağa Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev ta zur iğtibar birde, şunın öçen min biredä , dide ul, häm Rusiä Törkiä mönäsäbätläre turında söyläp, Tatarstan belän Törkiä arasındağı bäyläneşlärgä dä tuqtaldı
Ä inde tantanalı açılış waqıtında premyer ministr Räcäp İrduğan belän Vladimir Resin qızıl tasmanı kiskännän soñ, ğädättägeçä şampanskiylar watmadılar, şuşı säwdä üzäge “Arkadiäğa” oxşatıp peşerelgän cide qatlı tortnı bülep barlıq qunaqlarnı da sıyladılar.
Näzifä Kärimova, “Azatlıq” radiosı, Mäskäw.


text:
Amerikan senatı Guantanamodağı totqın üzäge yazmışın qarıy, xökümät ähelläre moña qarşı çığa
Quşma Ştatlarnıñ Kubadağı Guantanamo totqın üzägen yabu taläpläre tuqtalmıy, monı bigräk tä keşe xoquqların yaqlawçı xalıqara oyışmalar, xätta amerikan kongressınıñ qayber äğzaları alğa sörä. Alar fikerençä, Guantanamoda andıy totqın üzäge totu Amerikanıñ dönyadağı yözenä tap töşerä. Ämma Quşma Ştatlarnıñ vitse-prezident Dick Cheney häm saqlanu ministrı Donald Rumsfeld kebek yuğarı citäkçeläre Guantanamo üzägeneñ kiräklegen yaqlap, anı yabu ixtimalın kire qağa.
Audio, Donald Rumsfeld
"Amerikan xärbiläre, şuşı sivil cämğiat doşmannarınıñ dini xislären xörmät itü ölkäsendä dä şaqtıy zur adım yasap, Qör''än belän eş itü qağidälären buldırdı häm totqınnarğa könenä biş tapqır namaz uqu öçen möselman dine taläp itkänçä azan äytüne dä oyıştırdı" di amerikan saqlanu ministrı Donald Rumsfeld. Düşämbe könne Guantanamonı yabu plannarı bulmawın vitse-prezident Dick Cheney dä äytte, ul, totqınnarnı mäsxäräläw turındağı xäbärlär Amerikağa tap töşerä digän tänqitne kire qaqtı.
Audio, Dick Cheney
"Bolar barısı da xalıqara cämäğätçelek küzlegennän qarağanda bezgä zian kiteräme?" digän soraw quya üzenä vitse-prezident, häm "açıqça äytkändä, min alay uylamıym" dip belderä. Ämma Guantanamodağı totqınnarnı mäsxäräläw, cäfalaw turındağı xäbärlärneñ Amerika yözenä çınnan da tap töşerüen respublikan senatorı John McCain da tanıy, döres ul berük waqıtta, andağı totqın üzägen yabu taläben dä kire qağa. İkençe ber senator, demokrat Patrick Leahy, Guantanamo inde Amerikanıñ "milli oyatına" äylände, alay ğına da tügel, bu ilneñ iminlegenä dä yanıy dip belderä.
Audio, Patrick Leahy
"Doşmanıbız saflarına yaña suğışçılar cälep itügä bulışuda Guantanamo töp qoralğa äylände" di demokrat senator Patrick Leahy.
Kärim Kamal


text:
Liban/Izrail: xalıq awazı
Izrail xärbi oçqıçları häm suğış köymäläre Libanda könenä 80gä yaqın xädäfne utqa totqanda, başqala Beirut ta suğış xälätendä yäşi başladı. Yevropa illäre häm başqa däwlätlär üzläreneñ keşelären Libannan çığarırğa aşığa, cirle xalıqnıñ isä kitergä urını yuq. Hizbulla üz höcümnäre belän İzrailneñ tönyağın cimerä. İke yaqtan da ğadi xalıq bu qorallı nizaqqa nindi qaraşta tora?
Bügenge çınbarlıqnı küplär küz allarına da kitermäde. Hawa höcümnäre sirenaları, raketa höcümnäre, cimerek binalar, qotqı häm qan .
Distälägän meñ çit il keşese kürşe Süriägä qaçıp qotılğan ber mäldä, cirle xalıqnıñ kitergä mömkinlege yuq. Beiruttağı Amerikan Universitetında matbuğat wäkile bulıp eşlägän İbrahinm Fury Azatlıq radiosına telefon aşa ğadi xalıqnıñ bu könnärdä niçek yäşäwe turında söyläp birde. İzrail xärbi çarası başlanğanda Süriä belän Yordanğa äle kitep bula ide, ämma xäzer Beiruttan çığıp kitü inde qurqınıç, dide ul:
"Berençe könnärne cirle xalıq ta Süriä belän Yordanğa çığa ala ide. Ämma belüegezçä Liban xäzer qamawğa alınğan, häm ildän çığu bik awır, alay da keşelär çığu yulların ezli."
Fury süzlärenä qarağanda, İzrail höcümnäre arta bara, häm alardan qaçu urının tabu awırlaşa bara.
"Raketalar tawlarda töşä, qaywaqıt Dämäşkä alıp barğan yulda, qaywaqır Tripoli yulında, aldan äytü awır."
Näticädä, Beirut xalqınıñ küpçelege başqalada qala. Kibetlärneñ kübese yabıq, gaz häm şikär, toz kibek köndälek kiräk yaraqlar betä barğan sayın, keşelär üzlären törmädä kebek xis itä başlıy, Fury:
"Üzemne törmädä kebek xis itäm. Eşkä barıp qaytıp yöri alsam da, üzeñneñ qamawda bulğanıñnı añlaw bik awır. Maşinağa utırıp telägän cirgä barıp bulmıy, oçqıçqa, köymägä utırıp bulmıy."
İzraildän ayırmalı bularaq, Beirutta bombadan saqlanu urınnarı yuq, dide Fury:
"Libanda bombadan saqlanu urınnarı yuq. Bälki qayber binalarnıñ bazları bardır, ämma ayırım bombadan saqlanu cirläre yuq."
Beirut xalqı elektr utı bulğan çaqta radio tıñlıy, TV qarıy, gazet uqıy, yaqınnarı belän söyläşep utıra, häm iñ möhime raketa höcümnäreneñ tizräk betüenä häm üzläreneñ isän-saw qaluına ömetlänä.
Çikneñ tege yağında, İzrailneñ öçençe zur şähärendä Haifada da köndälek tormış tuqtalğan. Hizbulla höcümnäre başlanğannan birle biredä mäktäplär, universitet, ofislar häm kibetlär yabılğan kileş tora.
"Jerusalim Post" gazetı xäbärçeseTovah Lazaroff Haifadağı wazğiätne menä niçek sürätli:
"Kibetlärneñ kübese yabıq, barı tik aşamlıqlar satuçı kibetlär açıq qala. Avtobuslar yöri, ämma alarda keşe az, küplär öylärennän yıraq kitmi. Kemder şähärdän kitkänder, ämma minemçä küpçelek qaldı."
Ämma Beirut xalqınnan ayırmalı bularaq, Haifa keşeläreneñ bombalardan saqlanu öçen maxsus cihazlanğan urınnarı bar:
"Öylärendä ük keşelärneñ timer işekle häm watılsa da çäçelmi torğan täräzäle bülmäläre bar. Minemçä yä keşelär şunda yäisä ul bülmägä yaqın utıra. Zur binalarnıñ da saqlanu urınnarı bar, ämma alar keçkenä. Xalıq üz öylärendä utırunı östen kürä."
Şuña kürä biredä ülüçelär sanı da Beirut belän çağıştırğanda azraq, di Ämir Maxul. Ämir Haifada ğäräp oyışmaların citäkli. Üze İzrail watandaşı, üze ğäräp bulğan Ämir, bu nizaqnı tağın başqa törle kürä:
"Haifada kommendant säğäte kebek, uramnarda ber kem dä yuq. Ämma bezneñ uylarıbız Haifada tügel. Bez könyaq Liban häm Beirut turında borçılabız. Anda etnik çistartu bara, zur cinäyät qılına. Bu suğış –ike törkem atasında barmıy, dip äytäsebez kilä."
Ul arada Haifağa höcümnär bügen dä däwam itte.
Alsu Qormaş


text:
Magnitogorskiy menän siktäş awılda atış bulğan
Qorallanğan egettärgä qarşı auıl xalqı qarşı sığıp qaray. Ämmä tegelärźeñ qoralın kürgäs kire sigenergä mäjbür bulğandar.
Bıl ğäźättän tış xälde tikşereü ösön Äbyälilgä eske eştär ministrlığınan maxsus törköm kilep töşä. Auıl xalqı Mağnitoğorskiy menän siktäş auıldarźıñ imenlegen tämin iteüźeś kösäyteüźe horağan. Ämmä ministrlıq bıl mäs’äläne sisieüźän baş tartqan. Şuğa la xalıq başlanğıstı üź qulına alıp xalıq drujinaları oyoştororğa qarar itkän.
Ul töndä küptär yoqlarğa yatqan bulğan. Töndä ber- ber artlı yorttarźağı täźrälär watıla, atış tauıştarı işetelä başlay. Urındağı xakimiättän xäbär iteüźärensä, xäźer xalıq qurqa häm berźämläşeü yuldarın eźläy.


text:
Färit Möxämmätşin Samarada
Tatarstan parlamentı citäkçesenä qarağanda, xäzer il külämendä töbäklärneñ üseşen bäyäli torğan ber standart, yäğni kürsätkeç yuq. Rusiädä barğan täñgälläşterü säyäsäte belän mawığıp, region qanunnarın federal' zakonnar belän garmoniäläşterü alıp barılmıy. Töbäklär bergäläşep üzläre telämägän qanunnarnı qabul itügä qarşı tora ala.
Assotsiatsiädä qatnaşuçılar Färit Möxämmätşinnıñ çığışın Rossiäneñ Däwlät Dumasına häm Federatsiä Şurasına cibärergä qarar qılğannar.
Älbättä, federal' üzäk berdäm köçle tawışnı ğına işetergä mömkin. Läkin qayber mäs'äläldä, şul uq latin grafikasın qullanu, mäktäplärdä pravoslaviäne kertü, töbäklärne borçımıy kebek. Monda inde bezgä, köräş mäydanında üzebezneñ köçebezgä genä ışanırğa qala.
Damir Ğısmetdin


text:
AQŞ Vice Prezidentı ni öçen Yaqın Könçığışqa bara?
Mısırda bulğan konferensiä waqıtında AQŞ Däwlät sekretare Condoleezza Rice, Süriä wäkile Walid- Al- Muallim belän, Ğıraq mäsäläsendä söyläşte. Küplär, Rice älege çarada İran tışqı eşlär minustrı Manucherh Mottaki belän oçraşır dip kötkän ide. Läkin İran tışqı eşlär ministrı forsattan faydalanmadı, kiçke aş mäclesendä uynağan skripqaçı qıznıñ açıq külmägen oşatmaw sıltaywı belän, mäclestän çığıp kitte. Ul waqıtta Rice bolay dip äytkän ide:
“Sez annan sorıy alasız, ( kölä) nigä ul tırışlıq kürsätmäde. Sez kürdegez, min berkmnän dä qaçıp yörmädem (kölä). Läkin min, monda konferensiä yaxşı ütte häm min bulğan oçraşularda añlaşu bik yaxşı bardı, dip uylıym”
Yaqlar başqargan rolläre belän almaştımı? Quşma Ştatlar prezidentı adminstratiäse xäzer İran belän bik qatı söyläşergä telime? Ğıraqta tınıçlıq urnaştıru İrannan ğına toramı? Heritage Foundation ezlänü üzäge belgeçe James Phillips fikerençä, Şarm-Al Şäyhtağı mömkinlektän baş tartu, Ğıraqtağı iminlek urnaştıru eşenä İrannıñ bik az öleş kertä aluın kürsätä.
“Däwlät Sekretare Rice Ğıraq turında İran belän söyläşerdä äzer ide, ämmä alar aña artı belän borıldı. Minem uylawımça, bu alarnıñ Ğıraqta küpmeder täräqiätkä ireşügä bulğan telälneñ azlığın kürsätüçe äyber. Minem uylawımça, İran - Ğıraqtağı problemalarnıñ ber öleşe bulıp tora häm alar, AQŞ qabul itärlek çişeleştä qatnaşırğa telämi’ – dip äytä belgeç James Phillips.
Anıñ fikerençä, İran bu eştä yärdäm itä ala, ämma bu Tähran mänfäğätlärenä turı kilgän oçraqta ğına, bula ala. İran, Ğıraqta Şiğilarnıñ xakimiättä buluın teli, ämma xökümätneñ Quşma Ştatlar qanatı astında üsüenä qarşı, di belgeç. James Phillips, Ğıraqtağı tınıçılıqqa iltüçe yullar, Cheney baraçaq illär aşa da ütä.
Kübesençä sönni möselmananr yäşgän illär, Ğıraqqağı qärdäşlären AQŞqa qarşı köräşne tuqtatrığa häm tınıçlıq urnaştıruda qatnaşırğa künderergä mömkin, dip sanyı Haritahege Foundation ezlänü üzäge belgeçe James Phillips.
Ägär ul xaqlı bulsa, İran çınnan da Ğıraqtağı totrıqslıqqa säbäpçe bulsa, ul ike adım yasıy alır ide. Berençese – mäsxäbara bäreleşlärne oyıştıruğa yärdämen tuqtatırğa. İkençese - Ğıraqnıñ koallitsion xükümätenä, şul isäptän sönnilärgä dä, teläktäşlegen kürsätü. Qoralnı control itü häm cäyeldermäw üzäge belgeçe Carah Ong, İran bolarnı eşlär ide, alarm monıñ öçen almaşqa närsäder alırğa telär, dip sanyı.
“Bolar älbättä mömkin eş, ämma İran bolarnı eşläwläp närsä ota ala. İran AQŞtan höcüm itmäw turında wäğdälär alğançığa qädär, ul Ğıraqtağı xällärne yaxşırtu belän qızıqsınmaçaq. Şuña kürä İran AQŞnıñ Ğıraqta batıp baruın küzätüen däwam itä. Şul itep, AQŞtan höcüm itmäw turında kupmeder iminlek garantilären alğançığa qädär, Iran Ğıraqtağı iminlekne urnaştıruda qatnaşırğa telämäs”, di Carah Ong. Oñ fikerençä, AQŞ häm İrannıñ Ğıraq mäsäläsendä söyläşüe bik zur ähämiätkä iyä, ämma ul Yaqın Könçığış öçen Strategiä qısalarında bulırğa tieş, dip sanıy belgeç.
Carah Ong, Buş administtasiäse törle yünäleşlärne quz aldında torğan strategiäne ütkärä başladı inde, di


text: Xalıqara atom energiä agentlığı başlığı Möxämmät Äl-Baradei, bügen, İrannıñ Natanz şähärenä kilep anda tözelgän atom stansiäsendä tikşerülär ütkärde. Şuşı ay başında İran räsmiläre, anda, yağulıq öçen kiräk bulğan, uran citeşterä başlawalrı turında beldergän ide. Quşma Ştatlar, İrannıñ atom şirkätlärendä qoral yasalırğa mömkin, dip kisätä. Tährannan 250 çaqırım yıraqlıqta urnaşqan şirkättä bulıp qaytqanan soñ, Äl-Baradei ber belderü dä yasamadı. Anıñ törkeme tağın Arak şähärendä urnaşqan şirkätkä barırğa cıyına. Quşma Ştatlar, Büşärdäge reaktornı tözüdä yärdäm itkän Rusiägä, tänqit bedlerep kilde. Rusiä - bu yärdäm nigezendä qoral citeşterü ixtimalın kire qağa. Bügen Rusiäneñ atom energiä ministrı Aleksandr Rumäntsev, Rusiä İranğa barı tik “röxsät itelgän texnologiä” birä, dip belderde. İran räsmiläre, atom qoral buldıru niäten, şulay uq, kire qağa, häm üzeneñ atom programmasın, fäqät, tınıç maqsatlar öçen, dip belderä.


text:
1 april -- Kölke köne, bu könne Qazanda bik yaratalar. Bauman uramında yıl sayın Yumorina bäyräme ütä. Ämma bıyıl april başı zämhärir suıq könnärgä turı kilde. Uynap-kölep, maskarad yasap, şamaqaylanıp, bik ozaq yöri almassıñ. Tatar mäzäkçeläre häm yumor ostaları Ximiklar mädäniät sarayında kiçä ütkärde. İñ istä qalırlıq yumor gazğa, elektrğa, kommunal' xezmätlärgä bäyäneñ 10-20 % artuı. 1 aprildän başlap liftta kütärelü, öy cılıtu qimmätkäräk töşäçäk. Bu şayaru da, yalğan da tügel.
“Azatlıq” radiosı öçen Qazannan Rimzil Wäli


text:
Tatarstanda fän üseşendä östenlek birgän yünäleşlär programması raslandı
Tatarstanda fänne üsterü, aña yärdäm itü mäs’äläse härdaim kön üzägennän töşmi. Respublika Fännär akademiäseneñ yaña citäkçese bilgelängäç, xökümät bu tarmaq qarata iğtibarın tağı da arttırdı. Tatarstanda fän üseşendä östenlek birgän yünäleşlär programmasın şulay itep centekläp tikşerü dä şuşı xaqta söyli. Düşämbe könne Tatarstannıñ Ministrlar kabinetında premyer-ministr Röstäm Miñnexanov citäkçelegendä uzğan Prezidium utırışında programma çirattağı tapqır qaraldı. Bu inde älege programmanıñ soñğı aylarda ğına da 3 tapqır xökümät tarafınnan tikşerelüe ide.
Uzğan yulı respublikada 2006-2008 yıllarda fän üseşendä östenlek birelgän yünäleşlär programmasın xökümät utırışında Tatarstan Fännär akademiäseneñ vitse-prezidentı Şamil Çabdarov täqdim itkän bulsa, düşämbedäge utırışta ğalimnär sallıraq nämzätne çığardı. Xökümät aldında bu yulı Akademiäneñ citäkçese Äxmät Mazharov çığış yasap, programmanı yaqladı. Qayber mäğlümät agentlıqları, programma bügen dä raslanmadı dip beldersä dä, monıñ döreslekkä turı kilmäwe açıqlandı. Fännär Akademiäse prezidentı Äxmät Mazharov süzlärenä qarağanda, programma raslanğan, läkin ber atna däwamında, barlıq texnik xatalar tözätep beterelergä tieş. Annarı premyer programmağa qul quyaçaq.
İsegezgä töşerep ütäm, programmada respublika iqtisadi öçen kiräkle häm möhim yünäleşlärdäge fänni proyektlarnı saylap alıp, alarnı tormışqa aşıru qaralğan. Äxmät Mazharov süzlärenä qarağanda, dokumenttağı 10 şuşındıy yünäleş barlıq ministrlıqlar häm tarmaqlar belän kileşterelgän bulğan. Älege yünäleşlär arasında neft’ häm anı eşkärtügä bäyle, moxitne saqlaw, ekologik qurqınıçsızlıqnı fänni nigezläw, mäğärif, fän belän idärä itüdä zamança texnologiälärne buldıru kebeklär bar. Şulay uq humanitar häm iqtisadi-sotsial’ tarmaqlar da iğtibarsız qalmağan. Bügenge köndä ğalimnärdän 800gä yaqın ğariza qabul itelgän, alar nigezendä 64 megaproyekt häm 36 fänni-innovatsion proyekt tözeläçäk ikän.
Ä programma häm ğomumän, respublikada fän üseşenä quyılğan taläplär, Fännär akademiäseneñ eşçänlege turında Äxmät Mazharov menä närsälär äytte.
Berençe taläp, bügenge köndä fän respublikanıñ iqtisadi üseşen tä’min itärgä tieş. Bu kübräk texnik fännärgä qağıla, humanitar fännärne finanslaw qala, ul bezneñ akademiäseneñ töp eşe. Ä texnik fännärne iqtisat, sänäğät kirägenä citkerep eşlätep bula. Häm bezneñ qayber fänni institutlar şulay eşli dä inde. Bezneñ maqsatıbız, menä şular kebek eşlätergä barısın daŞulay itep, inde yartı yıl elek raslanırğa tieşle programma nihayät raslanğan diärgä bula. Ä belgeçlär isä yaña programmanıñ eşli başlawı Tatarstanda fän üseşenä bik uñay tä’sir yasar, digän fikerdä tora.
Gölnaz İlgizär


text:
Yuldarźa balalar ülä
Respublika eske eştär ministrlığınıñ yul xäräkäte imenlege däülät inspektsiyahı köźgö kanikuldar aldınan ata–äsälärgä möräjäğät itep, uyaulıqtı yuğaltmaśqa saqırźı. Statistika mäğlümättärenä qarağanda, tap kanikuldar osoronda balalar qatnaşlığında yul–transport fajiğäläre yış terkälä. Yul xäräkäte xäüefheźlege däülät inspeksiyahı barlıq voditeldärgä ,,Min xäüefheź yuldar ösön,, aksiyahında qatnaşırğa häm köndärźä mäźänile voditel yämğiätenä inergä täqdim itä. Mäźänile yämğiät ağzaları Yul qäğiźälären teüäl ütärgä teyeş, bınıñ ösön straxovqalausı kompaniyalar voditeldärgä taşlama yahayasaq. Yul xäräkäte xäüefheźlege däülät inspektsiyahı etäksehe urınbaśarı Kamil Kadirov äyteüensä, ütkän yıl menän sağıştırğanda yul transport fäjiğäläre hanı 0,1 protsentqa, avariyalarźa ülem osraqtarı 2,1 protsentqa kämegän. Bını inspektorźar, voditeldärźeñ yulda iğtibarlıraq, ber-berehenä ixtiramlıraq bulıuına bäyläy.


text:
İldä nilär bulıp yata? - 18.IV.2008
►Qazan- Rusiäneñ tatar başqalası ►Wäliulla xäzrät urınınnan alındı ►Putin şäxsi tormışındağı ğaybätlärne kire qaqtı ►Tatar milli xäräkäte Rusiä qanunnarın bozamı? ►Mäskäw ber qulı belän birä, ikençese belän ala
►Qazan- Rusiäneñ tatar başqalası
Roger Johnson “Qazan Yewropa belän Aziä oçraşqan urın digännän, Yeqäterinbur da üzen näq şulay dip äytä ala. Qazan üzen İdel buyı töbäge üzäge dip atasa, Tübän Novgorod ta üzen şulay dip täqdim itä ala. Qazan üzen Rusiäneñ öçençe şähäre dip raslıy ala. Ämma başqalar da şulay äytä alaçaq. Qazan bütännärdän nıq ayırılıp torırğa tieş. Ul ayırılıp tora da. Ul- Rusiäneñ tatar başqalası. Anıñ ike aläme, ike tele, ike töp dine, ike etnik cämğeyäte bar. Ul urıs häm tatar törlelegeneñ bergä üreleşe. Ul sezneñ üzençälegegez”,- dide Roger Johnson. Häm anıñ süzlärenä qarağanda, Tatarstan başqalası 2007 yılda 600 meñ säyäxätçe qabul itkän bulsa, öç yıl eçendä bu san 900 meñgä citärgä mömkin. Säyäxätçelär qaldırğan aqçanıñ da 45 prosentqa üsü mömkinlege bar. Ämma monıñ öçen xalıqara mäğlümat çaralarında million yarım eurolıq tanıtu eşläre başqarırğa kiräk.
Britannar täqdim itkän bu planğa kürä, Qazan “Yal könnärenä säyäxät” öçen iñ qulay urın bulıp tora. Turistlar şuşı öç kön eçendä muzey-teatrlar da qarıy, başqala belän dä tanışa, tämle milli rizıqlarnı awız da itä ala. Eşne berençe yılda Germania häm Britaniadän säyäxätçelär çaqırıp başlarğa bula. Ä aldağı ike yılda bu säyäxätkä Fransia, Skandinavä häm Benilüks illäre turistları da quşılırğa mömkin.
Çittän yaxşı kürenä digändäy, Qazanda Kirmän, İzge ana ikonası, İdeldä balıq totu häm tatar xalıq aşları çit il turistların üzenä tartıp torırğa mömkin. Annan da qala İske tatar bistäse dä, turizm üseşen äzerläwçelär fikerençä, bu ölkädä zur uñış kitereräçäk.
Täqdim itü waqıtında, çit il säyäxätçeläreneñ küñelenä xuş kilerdäy bik küp üzençälekle binalarnıñ cimerelep betüe turında da süz buldı. “Bez xäzer cimerelmägänen saqlap qalırğa tieş”,- dip belderde bu çarada qatnaşqan Qazan başlığı İlsur Metşin.
Älegä matur xıyallar tormışqa aşa başlasa, Qazanğa kilüçe säyäxätçelär hawa alanınıñ qulay häm matur buluın, taksida şähärgä taba eldertkändä yörtüçe belän ingliz telendä gäp qorıp cibärergä, restoranğa kerügä ük, nindi üzençälekle aşlar bar ikän dip ingliz telendäge menüğa küz salırğa telär. Ämma, bolar ğına tügel, Qazannı dönyaküläm tanıtu öçen, monnan qala da bik küp eşlär başqarası bar.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Wäliulla xäzrät urınınnan alındı
Wäliulla Yağqubnıñ tıyılğan kitaplarnı yağu turındağı fikerenä qarşı dini cämäğätçelek qarşılıq eşen alıp bara. Çulman artındağı 18 rayon häm şähärneñi imam-möxtäsiblär Wäliulla xäzrätkä möftiättän kitärgä täqdim itte. Bu eş pänceşämbe könne maxsus plenumnarında qaraldıq. Alar taläben yaqlap Plenumnıñ 29 äğzase tawış birgän. 16 keşe qarşı çıqqan. Möfti häm urınbasarı tawış birüdä qatnaşmağan. Tawış birü yäşeren bulğan.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Putin şäxsi tormışındağı ğaybätlärne kire qaqtı
İmeş, Putin üz xatını belän ayırılışıp, tizdän gimnastika buyınça dönya çempionı, Däwlät Duması deputat Alinä Kabayevağa öylänä ikän digän ğaybät bik tiz taraldı. Bu süzlär härkemneñ telendä buldı. Comğa könne il başınıñ şäxsi tormışı turındağı ğaybätlärgä noqta quyıldı. “Bu süzlär yalğan”, dip belderde Putin Sardiniädä uzğan Silvio Berlusconi belän urtaq matbuğat oçraşuında.
“Bu mäqälälärdä küp kenä uñışlı eşläwçe häm çibär xatın-qızlar telgä alına. Älbättä alarnıñ härqaysı miña, barlıq Rusiä xatınnarı kebek ük oşıy. Çönki iñ sälätlelär häm iñ çibärlär qızlar Rusiädä yäşi. Säyäsätçelärne pıyala yortta yäşi digän ğıybarä miña tanış. Gel küz aldında bulğan keşelärneñ tormışı turında cämğeyätneñ belep toru xoquqı bar. Älbättä, monda da çikläwlär bulırğa tieş. Başqa keşeneñ şäxsi tormışqa borının tığarğa berkemneñ dä xoquqqı yuq”, dip belder Rusiä prezidentı Vladimir Putin matbuğat oçraşuında.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Tatar milli xäräkäte Rusiä qanunnarın bozamı?
R. Qaşapovqa 280 meñ rubl' tieşle aqçanı biräse urında, aña yaña cinayät eşe açıldı.
Monnan 20 yıl çaması elek başlanğan tatar milli xäräkätendä qatnaşuçılarnıñ bik kübese xoquq orğannarı tegermänenä eläkte. Çallı cirlegen genä alsaq ta BTİÜneñ elekke räise Z. Ähmullin, “İttifaq” firkäse räise F. Bäyrämova, Çallı TİÜe citäkçese R. Qaşapov, Milli Mäcles deputatı F. Taciev, yazuçı A. Xalim, “Azatlıq” tatar yäşläre berlegeneñ şäräfle äğzası T. Äxmädişin, şuşı berlek räise D. Şäyxetdin häm başqa bik küplär, xoquq orğannarı, mäxkämä busağasın küp taptadı. Qayberläre zindannarda utırdı.
2003 nçe yılda yazğan xatları öçen qulğa alınğan R. Qaşapov törmädä utıra, psixbolnitsada yata. Läkin anı Çallı mäxkämäse aqlıy. 2004 nçe yılnıñ 25 nçe yülendä Çallı prokurorı İ. Nafiqov, ezärleklänüläre öçen däwlät isemennän Qaşapovtan ğafu ütenä. Ruxi häm matdi zıyan öçen R. Kaşapovqa 280 meñ sum aqça tüläw turında qarar çığara. 4 yılğa yaqın waqıt ütte, zıyan kürüçe haman da älege aqçanı kürmägän. Tieşle aqçanı biräse urında aña yaña cinayät eşe açıldı. Menä şundıy ul, Rusiä qanunnarı.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Mäskäw ber qulı belän birä, ikençese belän ala
“Tataneft” 180 mlrd sum salım cıyıp, şunıñ 30 mlrdı ğına Tatarstanda qala “Töbäk üseşe ministrı Kozaknıñ täqdimnäre şunnan kilep çığa torğandır, çönki moña qädär iñ küp häm ciñel cıyıla torğan salımnar Mäskäwgä cibärelä ide. Misal öçen, östämä qıymmät salımı (NDS), şul uq waqıtta faydalı qazılmalarğa salım häm çimalğa başqa törle tüläwlär alar Rusiädä iñ küp cıyıla torğan salımnarğa kerä. Bolar barısı da Mäskäwgä kitep tordılar. Minem belüemçä, ber “Tataneft”tän genä dä 180 milliard sumğa yaqın salım häm tüläwlär cıyılıp, şunıñ ber 30 mlrdı ğına bezneñ respublikada qala ide, ä 150 mlrd tiräse Mäskäwgä kitä bulıp çığa”, di ul.
Xäzerge waqıtta alıp barıla torğan yünäleş, yäğni töbäklärne maxsus fond aşa finanslaw fayda kitermi. Rusiäneñ töbäk üseşe ministrlığı subsidiälär sistemasına yañalıq kertü niäte belän dä çığa. Bügenge köndä töbäklär öçen 85 subsidiy qaralğan. Ägär anı härber töbäkkä bülsäñ tiennär genä kilep çığa. Şuña bu subsidiälärne yünäleşlärgä berläştereü täqdim itelä. Mäsälän yäş ğailälärne toraq belän täemin itü, toraq-kommunäl xezmätlär öçen tüläw häm başqa tarmaqlarğa berläşterü. Häm ministrlıq subsidiälärne 10 milliardtan 70 milliardqa qädär arttırunı küzdä tota.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Açıq mikrofon: Putinnıñ “Berdäm Rusiä" firqäse räise buluına mönäsäbätegez niçek?
Tıñlagız >>


text:
AQŞ: Üzäk Bankta Greenspan çorı tämamlandı
Amerika Üzäk Bankınıñ 79 yäşlek citäkçese Alan Greenspan 18yıl yarım ilenä xezmät itkännän soñ bügen pensiägä çığa.Şul postqa ul berençe märtäbä prezident Ronald Reagan tarafınnan bilgelänä häm annan soñ kilgän prezidentlar ata Bush , Bill Clinton häm G.W Bush-nıñ amerikan iqtisadına mönäsäbätläre törle bulsa da alar Greenspannı şul pozitsiägä atap, möddäten ozayttılar.Radiobızğa ängämä birgän ike iqtisadçı fikrençä, Greenspan Amerikağa ğına tügel ä Dönya iqtisadına da yardäme tigän ekonomist bulıp tora
Misal öçen Greespannıñ 1998nçe yılda protsentlarnı kimetüe amerikannarnı Aziä-Russiädäge valyuta krizisınnan ğına saqlap qalmadı ä bu iqtisadlarnıñ totrıqlanuına da yardäm itte dip äytä iqtisad professorı Allan Meltzer.Ul Pennsylvania ştatında Carnegie Mellon Universitetında eşli.
Meltzer Azatlıqqa birgän ängämädä tübänräk prosentlar Amerikada tovar satıp alu ,şulsanda import tovarlarğa taläbne arttırdı . Çönki istiğmalçılar häm şirkätlär prosentlar tübän buluı säbäple äcätkä aqça aldı .Bu isä qıyın xäldäge dönya bigräk tä Aziä iqtısadına yardäm itte.Meltzer süzlärençä,
Äcätkä alınğan aqçalar belän AQŞ tirän resetsiägä çumğan illärdän äyber tovar satıp aldı häm alarnı töşenkelek, torğınlıqtan çığardı.
George Washington Universitetında iqtisad häm xalıqara mäsälälär profesorı James Millar bu fiker belän kileşä häm Greenspan tırışlıqlarınıñ global näticäse Aziä-Russiä valyuta krizisınnan artığraq dip äytä. Millar Radiobızğa birgän ängämädä SSSR östenlek itkän könçığış häm üzäk Yevropa illäre Greenspanğa törle däräcädä burıçlı, çönki AQŞ ekonomikasınıñ könbatış Yevropağa turıdan turı täsire bar.Millar könçığış häm Üzäk Yevropa kübräk telgä alındı ,çönki alarnıñ könbatış belän turıdan turı säwdäse bar. Russiä dä faydalandı, ämma azıraq miqdarda dip äytä. Millar süzlärençä,
Könçığış häm üzäk Yevropa bik nıq Yevropadan bäyle.Ägär dä Yevropa Amerika säyäsätennän fayda kürä ikän, monnan könçığış häm Üzäk yevrapo illäre dä fayadalana. Älbätä nindider däräcädä Rusiägä dä fayda bar, çönki alarnıñ iqtisadları üsä ul gaz häm neft sata ala.
Millar da Meltzer dä Greenspan säyäsätennän eleke sovet sferesarı ğına tügel ä Qıtay da faydalandı dip äytlär. AQŞ , Qıtaynı valyutası yuannı yasalma räweştä tübän totuda ğäyepl.Şulay itep Qıtay dönya säwdäsendä ğädel bulmağan räweştä arzanğa tovar satqan il bulıp tora.Bäxäskä qaramastan Millar da Meltzer dä , qıtay Greenspan säyäsätennän töp fayadalanuçı. devalutsiaälängän Yuan säbäple arzanlı qıtay äyberlären amerikannnar küpläp satıp ala dip söyli. Greenspan 18yıl yarım Üzäk bank citäkçese bulıp tordı.Şul postnı bilägän keşe tarafsız bulırğa tieş bulsa da Millar qaraşınça ul bik politikaçı şäxes, finans mäsälälärendä konservativ qaraşlı Greenspan prinsıplardan taypılıp prezidentlarnı qänäğätländergän.Millar fikerençä ul säyäsi cillärne qarap bardı, çönki eşen saqlap qalırğa teli ide . Clintonnıñ salımnarnı arttıru ä G.Bushnıñ salımnarnı kimetü qararın yaqladı. Nigezdä ul nıq konservativ –xökümätkä qarşı bizenessnı yaqlawçı keşe.Meltzer dä , Greenspan Washingtondağı säyäsi tendensiäne nıq küzätte ämma prezidentlarnı qänäğätländerü yäki eşen saqlap qalu öçen prinsıpların fida itmäde dip söyli .Metzer Greenspan Clintonnıñ 1990da salımnı arttıru säyäsäten yaqladı , çönki ul çaqta döres säyäsät ide di .Greenspannıñ urınına 1 fevraldä Benjamin Bernake kilä.Älege waqıtta prezident Bushnıñ iqtisadi kiñäşçese bulıp torğan Bernake üzen Greenspan tarafdarı keşe itep taswırlıy färidä xämit


text:
Fäwziä Bäyrämova ğalimä buldı
Tanılğan yazuçı, cämäğät eşleklese, İttifaq partiäse räise Fäwziä Bäyrämova bu könnärdä räsmi töstä ğalim digän status aldı. Märcäni isemendäge Tarix institutında Fäwziä xanım tarix fännäre kandidatlığına dissertatsiä yaqladı. 15 tanılğan ğälimnän torğan ğilmi şura, Bäyrämovanıñ , Urta İdel xalıqlarınıñ tarixın häm mädäniäten öyränüdä Xudyakovnıñ role digän temağa yazılğan dissertatsiäsen barlıq ğalimnärdä uñay bäyäläde. Xudyakov yazmışı belän Fäwziä Bäyrämova inde 20 yıldan artıq şöğellänä. Ämma, Xudyakovnıñ üzeneñ yazmışı turında Rusiädä berdän-ber xezmät yazılğan. Ul Fäwziä Bäyrämovanıqı.


text: Bağdad -- Ğiraqnıñ yaña konstitutsiä ölgesen tapşıruğa 3 kön qalğanda, anı äzerlägän komitet äğzaları arasındağı qarşılıqlar arqasında bu eş körçekkä terälde. Komitettağı sönnilär şiğilärneñ avtonom töbäk tözü niätenä qarşı çığa. Sönnilärneñ berse, Kamal Xämdün bu - ilneñ bülenüenä kiteräçäk, dide. Tağın berse, Sälix Äl-Motlaq - mondıy üzgäreşlärgä inde waqıt qalmadı, dide. Tağın ber bäxäsle mäsälä – konstitutsiädä İslamğa nindi urın birü mäsäläse. Prezident Calal Talabani'nıñ süzçese Kamran Karadaği säyläşülär däwam itäçäk, dide. Üktäber urtalarında Konstitutsiäne referendumğa çığaru qaralğan. Ul arada bügen Tiqritta amerikan xärbilärenä bulğan höcüm näticäsendä ber xärbi häläk bulğan.


text:
Xalıqara kisätülärgä qaramastan, İranda taş atıp iterü cäzası ğämäldä
İran Mäxkämäse bügen Zina qıluda ğayeplängän ber ir keşeneñ taş belän üterelüe rasladı. Aktivistlär, anıñ parına da şul uq cäza yaniy alır digän kisätü yasi. Par zina qılu ğayebennäñ 11 yıl törmägä hökem itelgän ide. 5 yıl aradañ soñ qabatlanğan taşlaw cäzası, qaysı ber törkemnärneñ gel iğtibarsız qaldırılğan borçılularına borıç sibä.
Bu 1979nçı yılda İranda İslam İnqilabınnañ soñ kertelgän qatı qanunlar näticäsendä başqarılğan iñ awır hökemnärneñ berse ide.
Bu xäbär berençe tapqır, 8nçe yüldä “Taş atıp üterünetuqtatu” çarasınıñ internet adresında dönya kürde. İtimad kebek reformaçı gazätalar häm başqa xäbär agentlıqları isä anı ber kön soñ ğına xäbär itte.
İran Mäxkämäse süzçese, Tährannıñ tönyağındağı AğaçiKänd awılında taş atıp üterelü hökeme qatği qarar buluı säbäble başqarıluın rasladı. Süzçe, taş atıp üterü qararınıñ üzgärmäwen, läkin keräk waqıtta xaqimnärneñ bäysez hökem berü mömkinçelege buluın belderde.
Kianı häm anıñ söyärkäseneñ taş atıp üterelü cäzası 21nçe yündä başqarılırğa tiyeş ide, läkin hökemgä xalıqara cämäğatçelek häm iranlılar tarafınnañ protest belderelüe säbäble kiçekterelde.
Taş atıp üterü tärtibendä xatın kükrägenä ä ir bilenä xätle cirgä kümelep, qulları arttañ bäylängän kileş ülgänçegä qadär taşqa totıla.
Sühäyla Vahdati, “Taş atıp üterünetuqtatu” çarasınıñ oyıştıruçılardañ berse. Ul Xäzerge waqıtta törmädä utırğan Kianineñ söyärkäse Mökärrämäneñ kiläçäge xaqında borçulularnıñ artuına basım yasap Radiobızğa bolarnı äytte:
“Taş atıp üterü qararına qarşı dönya protest belderde monı İran xaqimiäte häm mäxkämäse işette. Läkin şuña qaramastañ qararnıñ başqarıluı borçu tudıra. Bez alarnıñ ikäwläp hökemgä tartılaçağı xaqında beldek. Läkin ütkän atna İranda Xatın-qızlar bäyräme bilgelänü säbäble, Mökärrämä cäzalamadı. Läkin ul da şul uq qarar belän hökem iteler sıman.”
“Taş atıp üterüne tuqtatu” kampaniäse mäğlümätlärenä qarağanda, Kian belän Mokarimeh monnañ 11 yıl ilek nikaxsız yäşägännäre öçen zina ğayebe belän törmägä utırtıla. Alarnıñ 2 balası ğayeplängän äniläre belän bergä törmädä yäşi ikän.
Üterü qararı köçenä kergännäñ birle 5 yılda niçä keşeneñ taş atıp üterelüe belgesez. İran räsmiläre 2002nçe yıldañ soñ taş belän üterü oçraqları buluın inqar itä. Kianineñ üterelüe İran xaqimiäte tarafınnañ tanılğan berençe oçraq.


text:
«Tatar cırı-2004» festivale tämamlandı
«Tatar cırı» festivalenä küpme tänqit belderelsä dä, älege çara inde 5 yıl rättän ütkärelep kilä. 16 ğinwar kiçendä bäyrämneñ tämamlaw konsertı ütte. Älege konsert täm-tomnar quyılğan öställär artında uzğan, bilet bäyäse 2 800 sum däräcäsendä bulğan. «Tatar cırı-2004 » festivaleneñ yañalığı – laureatlar isemlegendä yaña başqaruçılarnıñ buluı häm festival’ne alıp baruçılar itep Kamal teatrı artistlarınıñ çaqırıluı buldı. Tamaşanı säxnägä Kamal teatrı artistı häm rejiser İldar Xäyrullin quyğan. Anıñ äytüençä, säxnäne, tamaşaçını belgän drama artistların konsertnı çın tamaşağa äyländerer öçen çaqırırğa bulğannar.«Tatar cırı2004» festivaleneñ yomğaqlaw öleşendä, yäş başqaruçılar belän bergä, ölkän cırçılarğa çığış yasarğa mömkinlek birelde. Mäsälän anda Läysän Ğimaeva, Güzäl Urazova, İldar Xakimov belän bergä Flüra Söläymanova da cırladı. Laureatlar isemlegendä yaña isemnär dä buldı. Ğolnara İsmaeva, Albina Apanaeva häm Ayğel Sağınbayeva berençe tapqır «Altın bars» bülägen aldı. Tinçurin teatrı artistı Rezeda Tuxvatullinanıñ da lauretlar isemlegendä kürenüe yañalıq buldı. Finländiä yäşäwçe tatar cırçısı Cämilä dä täwge tapqır «Tatar cırı» bäygesendä qatnaştı. Cämilä üze icat itkän «Min kilermen yanıña» cırı öçen büläklände häm Finländiä tatarlarınnan säläm citkerde. Barlığı «Altın bars» bülägen 20 başqaruçı aldı. Alar arasında Aydar Ğalimov, Alsu Äbelxanova, Gabdelfät Safin, Gölnara Timercanova, İlnar Säyfiev, Mälikä, Näfqat Niğmätullin, Salawat belän Xäniä Färxi dä bar.
Tatar cırı festivalneñ töp sponsorı «Ukrtatnafta» şirkäte buluı turında xäbär itkän idek inde. Älege oyışma citäkçelege üzläre dä bu festival’gä kilep, laureatlarğa aqçalata büläklär öläşte häm üzläre belän tanılğan cırçını Safia Rotarunı da alıp kilde.Sofiä Rotarunıñ cırlarınnan soñ konsertnı tatar artistlarına däwam itärgä turı kilde. Mäskäwdän çaqırılğan qunaq Rinat İbrahimov berniçä cır başqardı, Aydar Ğalimov, Xäniä Färxi häm Salawat ta cırladı. İñ soñınnan konsertta qatnaşuçılar «Tatar cırı» digän gimnı başqardı. Şunıñ belän «Tatar cırı 2004» festivale tämamlandı.
Bikä Timerova.


text:
Ğiraq İdarä Şurası şiğilarnıñ ruxi citäkçese Ayatulla äs-Sistani belän waqıtlı konstitutsiä turında kileşte
AUDİO: Häm minemçä bezgä kübräk waqıt kiräk bulaçaq, häm min bez bu dokumentnı imzalıy alaçaqbız dip ömetlänäm. Alla boyırsa, düşämbe irtän bez bu dokumentnı imzalıy alaçaqbız dide är-Rubai.
Waqıtlı konstitutsiäneñ tekstı üzgärtelmägän dip xäbär itelä. Är-Rubai jurnalıstlar aldındağı çığışın ildä küpçelekne täşkil itüçe şiğilarnıñ ruxi yulbaşçısı äs-Sistani belän oçraşqannan soñ yasadı. Bu konstitutsiä 28-nçı Fevral'dä ük qabul itelergä tieş dide. Ul saylanğan parlament tarafınnan raslanaçaq daimi konstitutsigä qädär ğämäldä bulaçaq. Äs-Sistani waqıtlı konstitutsiäneñ 2 matdäsenä qarşı çıqqannan soñ uzğan comğada Ğiraq İdarä Şurasınıñ şiği äğzaları anı imzalawdan baş tarttı. Ğiraqtağı AQŞ waqıtlı idaräse başlığı Paul Bremer Amerikanıñ Fox News televideniesenä bu kileşügä ireşüne raslıy almawı turında belderde.


text:
9/11 turında ike film dönya kürde
Amerikanıñ kino sänğate Hollywood, 11 sintäber terror ğämällärenä üzençä cawap birde. Bıyıl faciğale xällärne çağıldırğan ike film dönya kürde. Bu tör filmarnıñ xalıqqa kürsätelüe – terror ğämällärennän soñ bulğan tetränü xiseneñ küpmeder däräcädä sürelüen añlata.
Bügen wazğiät üzgärä. Hollywood 11nçe sintäber turında 2 film çığardı. Berse – Pensilvaniädä töşkän oçqıçta bulğan yulçılarnıñ terrorçılarğa qarşı toruları xaqında, anıñ iseme – "United 93 – 93nçe reys", yağni şul oçışnıñ iseme. Film citäkçese – Paul Greengrass. İkençese isä – çınbarlıqta bulğan xäl – şartlawdan soñ binada cimereklär astında qalğan ike polisiä xezmätkäre turında, anıñ iseme "Dönya Säwdä Üzäge – İgezäk Manaralar", anda töp rolne tanılğan akter Nicholas Cage uynıy, direktorı Oliver Stone. Britaniädä çığuçı kino sänğäte turındağı jurnal wäkile, täñqitçe Ali Cağfar, ike filmnıñ da mäğnäse bar, dip belderde:
"Minemçä, oçqıç turındağı film – kino sänğäte küzlegennän qarağanda uñışlıraq, ämma "Dönya Säwdä Üzäge – İgezäk Manaralar" digäne dä bik qızıq, aña qarata ber genä täñqit bula ala – filmda xislärgä birelü küpkä kitkän. Ämma üzebezne amerikannar urınına quysaq – ansı da añlaşıla."
Tağın ber kino-täñqitçe, şulay uq Britaniädä çığuçı Guardian basması xäbärçese Peter Bradshaw, Ali Cağfar belän riza tügel:
"Minem şäxsi fikerem – minemçä, "United 93" filmı – iskitkeç, yulçılarnıñ oçqıçta terrorçılarğa qarşı toruın, qotoçqıç şartlarnı häm alarnıñ xislären çağıldırğan film. Qızğanıçqa qarşı Oliver Stone filmı, uñışlı tügel. Quqrayğan stildä, xislär genä tulı film, axırda – 11nçe sintäberne Ğiraq belän bäyläw tırışlığı – berqatlılıqnı kürsätä."
Bu ike filmğa qarata Quşma Ştatlarda tamaşaçılar fikere dä ayırıldı. Küplär alarnı xuplap qarşı alsa, qalğannarı – äle bu tör sänğätkä irtä, dip belderde.
Tarixi waqiğälärne ekranğa çığaru bik awır eş – bigräk tä, waqiğälär äle küñellärdä saqlanğanda saq bulu zarur. Ämma belgeçlär fikerençä, bu tör filmnar çıqqan häm kürsätelgän ikän – dimäk xalıq alğa taba bara. Ber ni dä bulmağan kebek yäşämi, ä bulğanın qabul itep köndälek tormışın däwam itä.
"İgezäk Manaralar" filmı Rusiä ekrannarına 21 sintäber könne çığaçaq. "93nçe reys" dönyada april ayında uq kürsätelä başladı.
Alsu Qormaş


text:
Ä xäzergä tatar cämäğätçelegeneñ iğtibarın cälep itkän ber xat turında. Küptän tügel ber-ber artlı berniçä abruylı gazeta, ber törkem cämäğät eşlekleläre, tanılğan jurnalistlar imzalağan açıq xat bastırıp çığardılar. Bu Tatarstan prokurorı Kafil Ämirovqa açıq xat. Bu xatta jurnalist Tälğät Bariev 2001 yılnıñ dekaber ayında “BocToчHый эkcпpecc” gazetasındağı “ПoлHый kлизMeц” mäqäläsendä jurnalistlar Lev Ovrutskiy häm Lev Jarjevskiy üz adreslarına xurlaw işetep, mäxkämä eşe quzğatqannan soñ, mäxkämä tieşle caza birmäde, digän fiker äytelä. Mäğlüm ki, kollegalar quzğatqan mäxkämä eşe tänäfeslär belän yıldan artıqqa suzıldı. Bıyılnıñ 22 mayında ğına Sovet rayonı mäxkämäse Barievnı ğayıpsez dip tanıdı. Açıq xatqa “MockoBckий koMcoMoлeц” gazetası kommentariy da birde inde. Anda Tälğät Barievneñ ansat qotıluı, bu eşkä anı yaqlawçı yuğarı dairälär qatnaşuı belän añlatıla digän fiker bar. Kem artında kem tora soñ? “Azatlıq” radiosı öçen pänceşämbe könne qorğan äñgämädän ber özek.
AUDİO. Tälğät Bariev küptän tügel “Пyлbc жизHи” digän gazetada anı xätta Prezident apparatı yaqlıy, digän faraz yazıp çığuları turında äytä. Läkin anıñ artında beräwdä tormıy. Ägär dä andıy yaqlawçıları bulsa, bu mäxkämä eşe küptän tämamlanır ide. Ul ğadi tatar ğalime, xäläl xezmät xaqına yäşi, mäxkämä eşe quzğatılu, annan Qazannan çitkä çıqmaw turında imza alu inde yıldan artıq anıñ ireklären çikli, eşenä qomaçawlıy. İnde mäxkämä aqlawına qaramastan, yañadan şundıy xatlar yazuda ul däğwäçılar artında Rusiä xoquq saqlaw oyışmaları toruında kürä.
Yunıs Ätnäle, Qazan


text:
Sälämätlek saqlaw ministrı Kamil Zıyätdinov: “Tatarstanda cärähätlär, ağulanu, narkomaniädän ülüçelär sanı ikençe urınğa çıqtı.”
Sälämätlek saqlaw sistemasınıñ torışı, qamillege, hiçşiksez, keşe ğomere ozınlığına tä'sir itä. Soñğı yılda Tatarstanda demografik wäzğıät qay yaqqa üzgärde soñ? Brifingtan soñ sälämätlek saqlaw ministrı Kamil Zıyätdinov «Azatlıq» radiosına birgän interv'yusında bolay dide:
«Soñğı yıllarda Tatarstanda ülüçelär sanı artu tuqtadı, ä bala tuu sanı arttı. Şulay uq şatlıqlı kürsätkeç - yäş balalar ülü sanı bik kimede. Tatarstan xalqı kürşe respublikalarga qaraganda 2.5 yılğa ozağraq yäşi. Ul xökümät yağınnan yaxşı qaraw häm meditsina ölkäsendä üzgäreşlär belän bäyle. Şunısı qızğanıç, cärähätlärdän, ağulanulardan, narkomaniädän ülüçelär sanı soñğı waqıtta 2 nçe urınğa çıqtı. Ul bezneñ xökümätebezneñ, xalqıbıznıñ ber bäläse. Elek alar 3-4 urında ide, yöräk awıruları häm yaman şeş awırulardan soñ. Anı meditsina, daru belän genä qotqarıp bulmıy. Keşeneñ yaxşı sıyfatlı tormış alıp baru modaga kersen ide.»
«Azatlıq» radiosı öçen Qazannan Yunıs Ätnäle


text:
Tärbiäçe cäzadan qotıldı
Beloret rayonındağı ber balalar baqçasındağı tärbiäçeneñ “zamança tärbiä ısulı” turında söylägän idek. Ul köndezge yoqı waqıtında yoqlarğa telämägän balalarnıñ küzlärenä, awızlarına skotç yabıştıra torğan bulğan. Moña riza bulmawçı balalarnı yalanayaq, yalanös salqın idängä bastırğan. Äti-änilärenä äläkläşüçelärne törkemdäge balalarnıñ härbersennän suqtırıp çığıp “tärbiälägän”. Beloret rayonı mäxkämäse älege uñaydan cinayät eşen yabu turında qarar çığardı. Tärbiäçe Rusiä däwlät Dumasınıñ 100 yıllığı uñayınnan iğlan itelgän aqlawğa eläkkän. Bu turıda Beloret rayonı prokurorı Wäkil Näbiullin xäbär itte.


text:
Rusiädä ksenofobik qaraşlar köçäyä bara, urıs millätçeläre inde qorallı törkemnär dä oyıştıra, di keşe xoquqların yaqlawçılar
Rusiä ul urıslar ileme, ällä inde anda yäşägän bar millät keşeläreneñ dä urtaq watanımı - elek ällä ni işetelmägän şuşı soraw xäzer torğan sayın yışraq yañğırıy, xörmätle tıñlawçılar. Rusiädäge keşe xoquqların yaqlawçı ictimaği oyışmalar ildä ksenofobiä häm rasaçılıq kebek yaman küreneşlärneñ artuına zarlana. Düşämbedä alar Mäskäwdä bu xaqta maxsus xisap bäyän itte.
Audio, Semen Çarnıy
"Ksenofobiä däräcäse totrıqlı häm yuğarı bulıp qala birä. Xalıqnıñ 50-dän alıp 60-qa qädär protsentı "Rusiä urıslar öçen genä" digän tarmillätçel qaraşnı xuplıy. Açunı iñ qabartqan millät bulıp Kavkaz xalıqları, Üzäk Aziädän kilüçelär häm qıtaylılar tora. Öçençe-dürtençe urında yähüdlär" dip taswirlıy Rusiädäge ksenofobiäne Semen Çarnıy. Xisaptan kürengänçä, iñ näfrät itelgän xalıq bulıp Rusiädä çeçennar qala, keşe xoquqların yaqlawçılar monıñ säbäbe haman da däwam itkän häm ike yaqtan da kön sayın yuğaltularğa kitergän çeçen suğışında yata dip belderä. Xisapta alay da ber ömetle xäbär dä bar - rasaçıl maqsatlardan çığıp üterelgän keşelär sanı bıyıl 10 ğına, bıltırnıñ şul uq çorı belän çağıştırğanda bu 3 märtäbä kimräk ikän. Şuña da qaramastan, andıy rasaçıl höcümnärneñ sanı äle dä Yewropa illäre belän çağıştırğanda bik yuğarı bulıp qala birä. Moñardan tış, keşe xoquqların yaqlawçılar Rusiädä ikençe ber şomlı närsäneñ tamır cäyüenä iğtibar itä. Urıs millätçeläreneñ küpsanlı oyışmaları soñğı aralarda üzläreneñ yarım-xärbi, qayber oçraqlarda xätta qorallanğan törkemnären buldıra başladı. Rusiädäge "Hälakät Fondı"n citäklägän Alla Gerber süzlärençä, andıy radikal'' oyışmalar xäzer süzdän qoralğa küçep kilä:
Audio, Alla Gerber
"İñ dähşätle bulıp minem öçen törle milli-watandar oyışmalarnıñ propagandadan terrorğa küçep baruı tora. Bu iñ soñğı häm iğtibarğa layıq täräqqiat. Elek fäqät süzlär, propaganda ğına bulsa, xäzer inde açıqtan-açıq terror öndämäläre yasala" di Alla Gerber, Rusiädäge "Hälakät Fondı" citäkçese. Rusiädäge urıs millätçeläre oyışmalarınıñ üzlärendä qorallı yarım-xärbi törkemnär qoru telägen açıqtan-açıq iğlan itüe xaqında Semen Çarnıy da belderä. Anıñ süzlärenä qarağanda, şul oyışmalarnıñ qayberläre inde üz äğzaları öçen maxsus cıyınnar ütkärep, anda alarnı qoral belän niçek eş itärgä kiräklegen öyrätä.
Kärim Kamal


text:
Foto: autopremium-tver.ru
Osı jıldıñ 9 ay`ınıñ qorıtındısı boy`ınşa qazaqstandıqtar 569 mln dollarğa 30,8 mıñ jaña jeñil avtokölik satıp alğan. Bul twralı Ortalıq kommwnïkacïyalar qızmetinde «Otandıq avtokölik salası jumısınıñ qorıtındısı» taqırıbında ötken baspasöz mäslïxatında «QazAvtoProm» avtokölik salasındağı käsiporındar odağı» ZTB Basqarma törağası Oleg Alferov mälimdedi, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
«Osı jıldıñ 9 ay`ınıñ qorıtındısı boy`ınşa resmï dïllerler 30 759 jeñil jäne jeñil kommercïyalıq avtokölik sattı. Bul bıltırğımen salıstırğanda 59%-ğa tömen (74 911 birlik). Yağnï, qañtar-qırküy`ek ay`ları aralığında qazaqstandıqtar 569 mln AQŞ dollarına 30,8 mıñ jaña jeñil kölik satıp aldı. Avtokölik narığındağı satılımnıñ 76%-ı ïmporttıñ ülesine tïesili. Al 7 154 satıp alwşı, yağnï qazaqstandıqtardıñ 24%-ı avtokölik qurastırwşı zawıttardıñ önimin tañdadı», - dedi törağa.
Oleg Alferovtıñ ay`twınşa, elimizde kölik satw körsetkişi 60 pay`ızğa tömendegen.
«Ötken jılmen salıstırğanda, kölik satw 8 129 birlikten 3 207 birlikke dey`in qısqardı. Yağnï kölik satw 60%-ğa tömendedi», - dep tüy`indedi sözin basşı.


text:
Başqort teleneñ däülät tele statusın alıuğa 6 ay: uñıştar häm problemalar
Başqort teleneñ däülät tele bularaq mäktäptärźä uqıtıla başlauına yartı yıl tula. Älbittä, bıl qanun proektına bik küptär, şul iśäptän qayhı ber başqort deputattarı la qarşı sıqqaynı. Ämmä küpselek ,,mäğarif,, turahındağı qanunğa üźgäreştär inderep, başqort telen däülät tele bularaq uqıtıu ösön tauış birźe. Xäźer ber–ni tiklem waqıt ütkäs, başqort telen uqıtıuźa qıyınlıqtar barmı, başqa millät wäkildäre unı nisek qabul itkän? Oşo turala beź Öföläge yabay mäktäptä başqort telen uqıtıusı Marat Äxmätşin menän äñgämäläştek.


text:
Bala belän ana mönäsäbäte - mäñgelek mäs''älä
Yäş tamaşaçılar teatrınıñ “Saq-soq”spektakle belän sezon açuı da oçraqlı xäl tügel. Çönki ğailädä bala belän ata-ananıñ mönäsäbäte bik möhim, ul mäñgelek mäs'älä. Borın zamannardan uq bügenge köngä qädär kilep citkän “Saq-Soq” bäyete moña dälilder . Cämğiättä, ğäilädä, bala tärbiäläw, ul härwaqıt könüzäk mäs'älä bulıp tora.“Saq-soq” spektakle bu mäs'älädä mädäni çara aşa, tärbiäwi rolen başqara.Äsär balalarnı ata-ananı tıñlarğa çaqırsa, ata-anağa balalarına bäddoğa qılmasqa, balaların qarğamasqa öndi.
“Saq-soq” spektakleneñ törle variantları buluğa qaramastan anıñ syujetı timer uqnı büleşä almağan balalarnıñ ızğışuın xuplamağan ana, balaların qarği, häm üze ük şuşı qarğışqa yulığa. Çönki qarğalğan balalar qoşqa äylänep tönneñ buyına quşılırğa ber-bersenä tartılalar, inde quşıldıq qına digändä tañ ata başlaw belän ber-bersen tağın yuğaltalar. Häm äniläre üze dä balaların başqa kürä almıy ğazaplana. Şulay itep, balaların qarğağan ana da, ananı tıñlamağan bala da, üzlären mäñgelek ğazapqa salalar. Häm moña berkem yärdäm itä almıy, xätta täñre dä.“Saq-soq” bäyeteneñ Rabit Batulla pyesası buyınça äzerlängän variantnı Rinat Äyupov säxnäläştergän. İslam dinenä xätle bulğan mäcüsilek zamanın xäterlätkän “Saq-soq” spektaklendä Mäsxüdä Şämsetdinovanıñ zamança simfonik muzıkası, Alpamşa belän Albastınıñ köräşüen, balaların yuğaltqan ananıñ ğazabın - büre kebek ulawın, saq soq dip qıçqırıp yörgän qoşqa äwerelgän balalarnıñ yılawın, tamaşaçığa toyarğa yärdäm itä.(Spektakl'dän ber mizgel tıñlıy alasız.)
Säxnäneñ dekoratsiäsendä şulay quyılğan, ber yağı aqtan , ikençe yağı qara tös belän bizälgän. Köç qaysı yaqqa küçä, dekoratsiä dä xäräkätkä kerä başlıy.Artistlarnıñ kiemnäre dä: pozitiv obrazlar - aq töstä, ä yaman obrazlar- qara töstä.Säxnädä, älbättä, muzıka, tawış, kiem-salım yärdämendä aqnı qaradan ayırırğa ciñel, ä çın tormışta balağa yamannı yaxşıdan ayırırğa bik awır şul.
Azatlıq radiosı öçen Qazannan Mälikä Basıyr.


text:
Foto: el.kz
Elbası kitapxanasında el täwelsizdiginiñ 25 jıldığı jäne QR Tuñğış Prezïdenti küni qarsañında QR Memlekettik xatşısı Gülşara Äbdiqalıqova 7 körmeniñ tusawın kesti, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
Saltanattı şarağa QR Prezïdenti keñsesiniñ bastığı, QR Tuñğış prezïdenti – Elbası kitapxanası dïrektorınıñ mindetin atqarwşı Maxmut Qasımbekov, körnekti sayasï jäne qoğam qay`ratkerleri, jastar uy`ımdarınıñ ökilderi qatıstı.
Mañızdı jïında Gülşara Äbdiqalıqova körmeniñ mañızdılığına toqtaldı.
«Bügin 7 körme öz jumısın bastağalı otır. Körmede elimizdi küşey`tw jolında jasalğan mañızdı şeşimderdi körsetetin memlekettik mañızı bar arxïvtik qujattar, fïlʹmder, swretter, kartïnalar, tarïxï derekter qoy`ılğan. Sondıqtan bügingi şaranıñ tarïxï jäne mädenï mañızı zor.
Täwelsizdik jolınıñ şïrek ğasırlıq belesinde elimiz älemdik qawımdastıqta ékonomïkası damığan, qazirgi zamanğı, örkenïetti memleket retinde qalıptastı. Elbası Nursultan Nazarbaev belgilegen qazaqstandıq joldı, birlik pen turaqtılıqtıñ ay`şıqtı ülgisin törtkül dünïe moy`ındadı. Köpétnostı xalqımızdıñ birligi men ıntımağınıñ arqasında Qazaqstannıñ täwelsizdik tuğırı bekidi», - dedi QR Memlekettik xatşısı.
Osılay`şa, Elbası kitapxanasında mey`ram künderine arnalğan 7 körmeniñ tusawı kesildi.
«Elbası jolı» körmesine 50-den astam biregey` murağat qujattarı usınıldı. Olar Memleket basşısı Nursultan Nazarbaevtıñ batıl bastamalarınan jäne täwelsiz elimizdiñ damw tarïxınan sır şertedi.Al «Täwelsiz Qazaqstan – tuğırlı el» körmesi şïrek ğasırda memleketimizdiñ älewmettik-ékonomïkalıq qarıştap damwı men älem tanığan memleket retinde qalıptasw kezeñderinen sır şertedi.
Körmede 50-ge jwıq biregey` fotoqujat qoy`ılğan.
«Älem qadirlegen Elbası» körmesinde köpşiliktiñ nazarına QR Prezïdenti Nursultan Nazarbaevqa berilgen şet memleketterdiñ joğarı nagradaları usınılğan. Toptamada Ulıbrïtanïya, Japonïya, Resey`, Vatïkan, Francïya, Qıtay` jäne basqa da elderden berilgen 41 nagrada qoy`ılğan.
Sonday`-aq, Elbası kitapxanısına kelgen mey`mandar asa qundı jäne biregey` 550 jïnaqpen tanıstı. Jalpı «N.Ä. Nazarbaev – täwelsiz Qazaqstannıñ negizin qalawşı» körmesi 280 kitaptan turadı. Mazmundı toptamada 4 bölim bar: «Elbası jäne Täwelsizdik», «El jäne Elbası», «Älemdik tulğa», «Elbası eñbekteri älem tilderinde».
«Elbasına estelikke qoltañba» kitap körmesinde 160 kitap toptastırılğan. Qundı tarïxï mañızı bar jïnaqtardı Elbasığa tayaw jäne alıs şetel memleketteriniñ basşıları, tanımal qoğam qay`ratkerleri sıy`ğa tartqan.
Al «Egemen eldiñ täwelsizdik şejiresi» attı kitap körmesine elimizdiñ ötkeninen jäne bügininen sır şertetin 110 twındı qoy`ılıptı.
Sonımen qatar «Ulı dala eli» körmesinde QR Swretşiler odağınıñ müşesi Nurjan Qarımsaqovtıñ töl twındıları körermenniñ nazarına usınılğan. Onda memleketimizdiñ şïrek ğasırdağı tabıstarı men jetistikterin qılqalammen bey`nelegen swretşiniñ 36 kartïnası qoy`ıldı.
Ay`ta ketey`ik, Elbası kitapxanasındağı merekelik şaralar 23 jeltoqsanğa dey`in jalğasadı.


text:
Amerika Tatarstanda xoquqı cämğiät tözärgä yärdäm itärgä teli
Amerikanıñ Rusiädäge ilçelege Qazanda maxsus konferensiä ütkärep, Tatarstan watandaşların da Amerikanıñ xoquq yaqlawda bulğan täcribäse belän tanıştırırğa uylağan. Amerika ilçelege Tatarstanda öç proyekt alıp bara. Alarnıñ ikese - SPİD taraluına qarşı toru häm keşe eşmäkärlekne üsterü bulsa, watandaşlıq cämğiäten tözü – öçençese yünäleş bulıp tora. Amerika birgän grant aqçalarına ictimaği eş belän şöğellänüçe oyışmalar Tatarstanda da, başqa Rusiä ölkälärendä dä baytaq. Amerika ilçelegeñ «töbäk initsiativası» isemle programması Qazannan irtäräk eşli başlağan. Şuña watandaşlar cämğiäten tözü mäs’älälärenä bağışlanğan älege konferensiäne Samar ictimaği oyışmaları oyıştırdı. Açılu tantanasında Amerika ilçelegeneñ berençe särkätibe Jeffry A. Wandrille çığış yasadı häm Tatarstandağı aktiv oyışmalarğa yärdäm itü teläge buluın añlattı.Amerika ilçelege «Töbäk initsiativası» programmasına Tatarstan da quşılıp kitär, dip ömetlänä. Tögälräk äytkändä, Tatarstanda Amerikadan grantlar alıp, berniçä xoquq saqlaw oyışması eşli inde. Läkin watandaşlıq cämğiäten tözü yünäleşendä Tatarstan, aldınğı däwlätlär arasında tügel ikän. «Azatlıq» radiosı xäbärçese, Amerika ilçelegeneñ berençe särkätibennän, latin imlası tiräsendäge xällärgä keşe xoquqları küzlegennän çığıp, bäyä birüne soradı. Jeffry A. Wandrille äfände,bäyä birergä xaqı bulmawın añlattı, ämma, mondağı keşelärne ul äyber borçıy ikän, ictimaği eş alıp barırğa, bez yärdäm itä alabız dide.
Älege konferensiädä invalidlar mäs’äläsen xäl itü, watandaşlıq cämğiäte häm mäğärif, xatın qıznıñ role kebek seksiälär eşläde. Xatın-qızlar mäs’äläsenä bağışlanğan öleştä keşelär belän satu itü probleması, xatın-qız oyışmalarınıñ berläşep eşläw mäs’äläläre qaraldı. Mäsälän İctimaği innovatsiä fondı wäkile Marina Galitskaya, Tatarstan xatın-qızların çit illärgä qollıqqa satıp cibärelälär, digän temağa notıq uqıdı. Anıñ süzlärençä, keşelär, çit il şirkätlärenä urnaşıp küp aqça eşlärbez, üz teläkläre belän genä kitmilär. Monda burıçqa batıp, çit ilgä qollıqqa satılıp cibärelgän xatın-qızlar da bulğan. Mäsälän, Qazannıñ Mäskäw bazarında eşläwçe satuçı-qız şundıy xälgä toşkän. Älege oyışma andıy xatın-qızlarğa yärdäm itärğä tırışa. Ämma bu temanı kütärep çıqqan Marina xanım Galitskaya fikerençä, möselman respublikası bulğanğa kürä, Tatarstanda bu xaqtağı süzlär yomılıp qala. Bu fiker belän başqa ictimaği oyışma wäkilläre kileşmäde, beraz bäxäs dä çığıp aldı. Soñınnan, törle yünäleştä eşläwçe ictimaği oyışmalar, üzara xezmättäşlek turında kileşte.Bikä Timerova.


text:
Tatarstannıñ ictimaği palatasın prezident häm parlament oyıştıraçaq
Bu könnärdä matbuğatta Tatarstannıñ ictimaği palatası turında qanun basılıp çıqtı. Saylawlar şawqımı belän, bu waqiğa sizelmi ütep kitte. Ämma älege ictimaği palata, cämğiättä, räsmidän ayırıla torğan, al’ternativ fiker äytä torğan urın bulırğa tieş. Çınnan da şulay bulırmı, älegä ber kem äytä almıy. İctimaği palata oyıştıru tärtibe eşne demokratik yul belän alıp barırğa mömkinlek biräme? İctimaği palata, ayırım watandaşlarnıñ fikeren isäpkä alu maqsatınnan oyıştırıla. İctimaği palata turındağı qanunnıñ 1nçe bülegendä şundıy yullar bar. Rusiädä ictimaği palata inde formalaşıp betä diärlek. Belgänegezçä, federal oyşma, 3 bülektän tözelä, Prezident bilgelägän keşelärdän, ictimağyı oyışma wäkillärennän häm töbäklär yullağan şäxeslärdän formalaşa. Ä Tatarstanda, ictimaği palatanıñ yartısın Tatarstan Prezidetnı bilgeli, ikençesen Däwlät Şurası raslap quyaçaq. Barlığı 50 äğzä bulırğa tieş. Ber ictimağyı oyışma, ber keşene genä kürsätä ala. İctimaği palatadağı urınnarnı räsmi terkälgän oyışmalar ğına däğwä itärgä xoquqlı . Qanunda yazılğança, üz wäkilen yullarğa telägän berläşmälär, bu xaqta Prezident yäki Däwlät Şurası isemenä möräcäğät itärgä tieş. Täqdim itelgän keşelärdän 25 wäkilne Prezident saylap alaçaq. Nindi prinsiplar belän häm nindi tärtiptä, anı respublika citäkçese üze bilgeli. Qanunda şulay dielgän. Qalğan 25 palata äğzäsen raslaw tärtibe, şulay uq, Däwlät Şurasınıñ üzeneñ qaramağında.
İctimağıy palata 2 yılğa oyıştırıla, annan soñ, anıñ eş mötdäte betä, palatanıñ yaña äğzäläre bilgelänergä tieş.
Şulay käğäzlär cıyıp, bilgelänü tärtiplären uzğannan soñ, ul ictimaği palatanıñ nindi wäqälätläre bula soñ? Qanunda bolay dielgän : ictimaği palatanıñ qararları täqdim räweşendä genä bula ala, ämma älege berläşmä yullağan möräcäğätlärneñ däwlät oyışmalarında, munisipal xakimiätlärdä qaraluı, häm alarğa cawap birelüe mäcbüri. İctimaği palata däwlät oyışmalarınnan, däwlät sere dip sanalğan ölkälärdän qala, teläsä nindi problemağa qarata añlatmalar, tulı mäğlümat birüne taläp itä ala. Parlamentta qabul itelä torğan qanunnarğa da, cämäğätçelek fikeren belderü xoquqı da birelgän. Xätta, ayırım fiker belderü kebek matdä dä bar qanunda. Mäsälän, palata qabul itkän qarar belän kemder qänäğät bulmasa, ul ayırım fiker belderä ala, andıy ayırımlanğan möräcäğät tağın 3 keşe imzası belän raslanırğa tieş. Älege ayırım fiker, palatanıñ räsmi möräcäğäte belän bergä taralırğa tieş ikän.İctimaği oyışma bulğaç, anda eşläw dä, buşlay bulır dip planlaştırıla. Palatanıñ qararı belän, räiskä, anıñ ber urınbasarına häm särkätipkä eş xaqı bilgelänergä mömkin ikän. Anıñ külämen Prezident
üze bilgeli, dielä qanunda. Palatanıñ matdi-texnik bazasın xökümät tä’min itä, ä cıyılışlar ütkärergä aqçanı Tatarstan byudjetınnan bülenep birelä.
Xakimiät firqäsennän häm räsmi genä fikerlär östenlek itä torğan bügenge şartlarda, ictimaği palata, oppozitsion fikerle, sistemağa qarşı çığarğa qurıqmıy torğan, başqalar yäşergänne äytä torğan fikerlärne yañğıratu urını bulırğa tieş. Ämma, oyıştıru waqıtında da, eşne alıp barğan waqıtta da ictimaği oyışma wäkilläre räsmi xakimiätlärgä bäyle bulaçaq.
Bikä Timerova.


text:
Tatarstan başqalasında Qazan İzge ana ikonasın quyırğa urın äzerlilär
Küptän tügel, Vatikan wäkile, Rim Papası Qazan izge ana ikonasın Rusiägä qaytartırğa äzer, digän belderü yasadı. Bu waqiğanıñ tögäl köne dä ataldı. İkona Pravoslavie dineneñ Uspenie bäyrämendä, 28 avgustta qaytırğa tieş. 15 iyül könne Qazan şähär başlığı Kamil İsxaqov matbuğat oçraşuın ütkärep, bu waqiğa tiräsendäge wazğiätkä añlatma birde.Qazan şähär başlığı Kamil İsxaqov, ikonanıñ Qazanğa qaytarıluın teli. Läkin älegä anı Rusiägä, yäğni Mäskäwgä qaytıp urnaşuı turında ğına süz bara. Kamil İsxaqov xıyallarğa birelep, bälkem Rusiä Pravoslav çirkäwe başlığı Aleksey II anı Qazanğa alıp qaytıp tapşırır, dip söyläde. Bu faraz ğına bulsa da, Kamil İsxaqov fikerçä, ömetlänergä urın bar, çönki Aleksiy IIneñ, ikona tabılğan urında bulırğa tieş, dip äytkäne bulğan. Läkin Rusiä Pravoslav çirkäwe äle tögäl qararğa kilmägän ikän. Alay da Qazan şähär başlığı äytkänçä, Tatarstan başqalasında ikonanı qabul itü öçen äzerlek çaraları kürelä. Tatarstan Pravoslav çirkäwe Başlığı Anastasiy ataqay häm Kamil İsxaqov ta, andıy qäderle ikona daimi räweştä uqular bara torğan xram, çirkäwgä quyılırğa tieş, digän fikerdä tora. Ul Blagoveşenie, yäki Petr-Pawel çirkäwleläre bulırğa mömkin. Älegä Qazan şähär citäkçelege, şuşı borınğı ikonanı tieşle şartlarda saqlar öçen maxsus muzey cihazın satıp alırğa äzerlänä, dide Kamil İsxaqov. Anıñ süzlärençä, Rusiäneñ pravoslav cämäğätçelege Qazan izge ana ikonasınıñ qaytartıluın tüzemsezlek belän kötä. Şähär başlığı süzlärençä, möfti Ğosman xäzrät İsxaqi da, ikonanıñ qaytuına şatlıqlı xislär beldergän ikän. Şähär xakimiätläreneñ, Qazan izge ana ikonasın tabılu urını, Tämäke fabrikası cirlegendäge çirkäwne torğızırğa niätläre bulsa da, xäzer citäkçelär kire uylağan, çönki bu eş bik qıybatqa töşärgä mömkin. Süz 5-8 million dollar turında bara.
İkona qaytarılğan oçraqta, Qazan - pravoslav dinen totuçılarnıñ Mäkkäsenä, ziärät qılu urınına äyläner, dip ömetlänä şähär başlığı.Bikä Timerova.


text:
Tatarstan citäkçeläre Törkiäneñ Qazandağı konsulın qabul itte
Sişämbe könne Qazanda prezident Mintimer Şäymiev Törkiä Respublikasınıñ Qazanda general' konsulı İsmäil Safa Yudcärne qabul itte. Törkiäneñ Tatarstandağı öçençe general' konsulı 1 üktäberdän wazifalarına kereşkän ide. Tatarstannıñ yuğarı citäkçelege yalda yäisä eş belän başqa töbäklärdä bulu säbäple İsmail Safa Yudcär belän oçraşa almadılar. Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşin başta Mäskäwdä, annan Strastburgta eşlekle säfärdä bulu säbäple Törkiä konsulın şulay uq uzğan düşämbedä qabul itte. Tatarstan citäkçelege belän Törkiä general' konsulı oçraşuı barışında Qazanda Törkiäneñ diplomatiä wäkilçelegen buldırğannan soñ bu ike il arasında eşlekle xezmättäşlekne üsterügä uñay täesir itüe bilgeläp ütelde. Tatarstan Törkiä belän Rusiä Federatsiäse arasında mönäsäbätlär üseşeneñ üzençä ber küpere buldı, dide Färit Möxämmätşin. Törkiä konsulı üz çiratında küp kenä Törkiä şirkätläreneñ Qazannı üzgärtep qoru, yañartuda qatnaşuına qänäğätlänü belderde. Ul şulay uq tizdän Törkiägä Tatarstan nefte kilä başlar, digän ışanıç ta belderde, dip xäbär itte räsmi mäğlümat çaraları.


text:
Xakimiätlär sotsial reformadan baş tartırğa cıyınmıy
Qayber taşlamalar kire qaytarılsa da, xakimiätlär monetizatsiädän baş tartırğa cıyınmıy. Şuşı sotsial reforma öçen cawaplı ministrlıqlarğa töp iğtibarnı taşlama mäs’äläsenä yünältergä quşıldı. Xätta xökümät räise dä waqıtlıça başqa möhim eşlären qaldırıp, monetizatsiä belän genä şöğellänäçäk ikän. Ütkän yal könnärendä xökümät räise erele-waqlı citäkçelärne çaqırtıp, zur kiñäşmä ütkärde häm anda taşlamalarnı aqçağa alıştıru tärtibe turında süz alıp bardı. Andıy cıyılışlar Yaña yılğa qädär dä küpläp uzdırılğan ide, ämma ul waqıttağı söyläşülär «barısı da yaxşı bulaçaq» digän ruxta buldı. Läkin xäzer xällär bötenläy başqa, uram cıyınnarınnan soñ zur citäkçelek yañadan bu mäsälgä qaytırğa mäcbür buldı. Şulay itep, şimbä ütkärelgän kiñäşmädä ölkännär öçen dokument tuplaw eşen mömkin qädär ciñeläytergä, alarnı busağadan-busağaga yörtmäskä, digän kürsätmä birelde. Töp iğtibar transportta yörü öçen taşlamalı aylıq biletnı birü tärtibenä birelde. Belgänegezçä, aylıq biletlarnı 200 sumğa alıp bula. Taşlama urınına aqça alğan pensionerlar birelgän 200 sumğa şuşı aylıq biletnı ala ala. Ä xezmät veteranı bulmağan, suğışta qatnaşmağan ğadi pensionerlarğa şuşı biletlarnı üzlärenä satıp alırğa täqdim itelä. Militsiä xezmätkärläre dä alarnı üz aqçasına alaçaq. Mondıy transport biletları respublikanıñ här rayonında bulaçaq, anıñ öçen cirle xakimiätlär transport oyışmaları belän ayırım kileşülär tözep, taşlamalar birgän öçen açqa küçerergä tieş. Şundıy uq, taşlamalı aylıq biletlar, timer yulda yörer öçen da täqdim iteläçäk. Maxsus yul yörü biletları inde bastırılğan, 27 ğinwarda alar satuğa çığa.
Bikä Timerova


text:
Bagdad cıyınında qatnaşuçılar Ğiraqnıñ waqıtlı xökümätenä tänqit belderä, ber törkem delegat Nacafqa cibärelde
Nacafta tınmağan qorallı bäreleşlär sürätendä başqala Bagdadta barğan ilküläm konferensidä meñnän artıq delegat Ğiraqnıñ 100 keşedän toraçaq waqıtlı şurasın saylarğa tırışa. Bu şuranıñ wäkälätläre ällä ni zur bulmasa da, anıñ tiräsendä qaynar bäxäslär bara.
Audio (Falah)
"Bu süz berläşterü. Nacaftağı qan qoyu öçen Ğiraq xökümäte cawaplı, amerikan xärbilären Nacafqa alar çaqırıp kiterde. Häm bu minem genä fiker tügel, monda küplär şulay uylıy."
Yäkşämbedä Bagdadnıñ "yäşel zona" dip atalğan bistäsendä açılğan konferensiädä ilneñ 18 töbägennän, törle säyäsi firqä, dini törkem citäkçeläre, barlığı 1300-läp keşe qatnaşa. Sişämbegä alar 100 keşelek waqıtlı şuranıñ 81 äğzasın raslarğa tieş. Qalğan 19 urın ameriknnar tarafınnan bilgelängän häm May ayında taratılğan Ğiraqnıñ waqıtlı şura äzğalarına qaldırılğan. Yaña şura kiläse yılda ütäçäk saylawlarğa qädär ğämäldä bulaçaq. Anıñ wäqälätläre nindi soñ? Menä alar: xökümätneñ eşçänlegen küzätü, kiräk bulsa anıñ qararlarına veto salu, kiläse yılnıñ büdjetın raslaw. Qayberäwlär, Ncaftağı xällärne istä totıp, şurağa kübäräk wäkälät birergä täqdim itä. Misal öçen, delegatlarnıñ berse Nafi Äl-Zamili:
Audio (Nafi Äl-Zamili)
"Xökümät Nacafnı utqa totqanda bu nindi konferensiä di. Bezgä bu xökümätne xökem itä alırlıq yaña şura saylarğa kiräk."
Saylaw eşläre älegä bik sülpän bara, çönki bäxäslärneñ kübese älege dä bayağı Nacaf tiräsendä. Menä inde 10 kön Nacafta şiği ğisyançılar belän amerikan xärbiläre arasında bäreleşlär bara. Ğisyançılarnıñ ber öleşe şiğilar öçen izge sanalğan imam Ali qäberlegenä sıyınğan. Xöcüm başlansa aña zıyan kilergä mömkin. Düşämbedä Bagdad konferensiäsenä cıyılğan delegatlar Nacafqa ber törkem cibärergä kileşte. Bu törkem şiği citäkçe Moqtada Äl-Sadr belän oçraşıp anı qoral taşlarğa öndärgä cıyına. Äl-Sadr xäräkäte Bagdad konferensiäsendä qatnaşmıy. Monnan tış Allawi xökümätenä qarşı bulğan tağın berniçä törkem konferensiägä boykot belderde. Şul isäptän, Sönni möselman ruxaniları berläşmäse. Berläşmä citäkçeläreneñ berse Şäix Möxämmät Bäşär Äl-Fäydi Britaniäneñ "Guardian" gäzitenä, "bu konferensiä amerikan okupatsiäsen bizäp kürsätü tırışlığı" dip belderde.
Ali Gilmi, Praga


text:
Dilmöxämätov berläşkän oppozitsiya etäkselären tänqitli
Yalqınlı oppozitsioner Ayrat Dilmöxämätovtıñ ,,Voinı protiv ublyudkov,, tigän broşyurahı donya kürźe. Avtor unı başqort xalqına häm irekle keşelärgä bağışlağan. Ayrat Dilmöxämätov unda berläşkän oppozitsiya etäkselären tänqitlägän. Broşyurala tatar gimnaziyahınıñ ni säbäple yabılıuına la asıqlıq inderelgän. Mortaza Räximov başqort erenän tatar gimnaziyahın tügel, tatar Bignovtıñ milken emerep taşlanı.Ul hatlıqyände - kadrźar säyäsäteneñ hülpän oyoştorolouın iśkä töşöröp torğan höykälde emerep taşlanı, tielä broşyuranıñ ber bülegendä. Berläşkär oppozitsiya wäkile Mäxmüt Xuzin broşyurala başqort keşeheneñ üź prezidentın xurlauın kire bahalanı häm başqorttar Mortaza Räximovqa häykäl quyırğa teyeştär tip belderźe. Unıñ fekerensä, üź prezidentına bısraq yaqqan keşe üźe lä bısraq. Rämzit Äbüläev, Öfö


text: İtaliä premyer ministrı Silvio Berluskoni, äle haman da saylawlarda üzeneñ blogı ciñelüen tanırğa telämi. Ul, saylaw näticäläre döres kürsätelmägän dip, 60 meñ saylaw bülegendäge bülletennarnı yañadan sanawnı taläp itä. Milli saylaw komissiase ciñüen iğlan itkän, Uñüzäk koalitsia başlığı Romano Prodi, biş yıl buyı premyer ministr bulıp, xakimiättä utırğan Berlusconi urının buşatırğa tieş, dip belderä. « Berluskoni üzeneñ ciñelüe belän kileşergä, bezneñ ciñüne tanırğa telämi. Ul anı berqayçan da tanımayaçaq, çonki anıñ döreslekne tanırğa köçe citmi»,- dide Prodi. Anıñ süzlärenä qarağanda, ul inde yaña xökümätne tözü eşlärenä kereşkän. Prodinıñ yaña xökümät tözer öçen, prezidenttan mandat alu waqıtı älegä bilgele tügel.