text:
Qazaqstanda poligami qanunlaştırılırmı?
İkençe xatın alırğa telisezme? Alaysa berençe xatınığıznıñ rizalığın alıp, iqtisadi yaqtan ğailäne yaqlıy alunı ısbatlağız häm wässäläm, sezgä ike genä tügel xättä 4 xatınğa öylänü röxsät itelä. Qazaqstanda yaña qanun taqdime buyınça älege şartlarnı ütägän härber ir-atl küp xatınğa öylänänä alaçaq.
Üzäk azia illärendä poligamy yäğni küp xatınğa öylänü yolası ğasırlar buyına yäşäp kilgän. Xättä aña sovetlär waqıtında da röxsät itelgän bulğan. Sovetlär waqıtında barı tik ber xatınğa öylänü genä räsmi bulsa küp xatınğa öylängän ir-atlar gel bulğan.
Qazaqstanda küp xatınğa öylänüne tıyğan qanun 1998 yılda ğamäldän çığarıldı. Läkin älege qanun başqa üzäk azia illärendä üz köçendä qaldırıldı. Şulay da bu küp xatınğa öylängän keşelärne ällä ni borçımadı çönki älege tärtipne bozğan öçen bik az keşe xökemgä tartıldı. Poligami üzäk azia illärendä räsmi bulmasa da äle dä yäşäp kilä häm öylängän ir-atlarnıñ räsmi terkälgän berençe xatın häm anıñ balalarınnan qala, 2-3 xatınnarı häm balalarınıñ ber nindi dä xoquqı bulmadı.
Küp xatınğa öylänü taqdimen yaqlawçılar, anın demografia problemı belän köräşkä yärdäm itäçägenä ışana. Alar islamnıñ 4 xatınğa qadär öylänügä röxsät itüen iskä töşerä. Häm alar älege qanun ölgeseneñ bolay da bulğan küp xatınlı ğailälärdäge xatınnarnıñ häm balalarınıñ xoquqların saqlıyaçağın belderä.
Äye, Qazaqstan parlamentında “öylänü häm ğailä” qanunı dip atalğan qanun ölgesendä, taqdimnär belän bergä bäxäsle poligami mäsäläse dä qaralır dip kötelä. Läkin parlamentnıñ üzendä bu taqdimgä qarşı çıqqan keşelär dä şaqtıy küp.
Qazaqstan mäclesendäge xanım deputatlardan Baxet Sızdikova mäsälän, parlamenttäge başqa xatın-qız deputatlar belän bergä bu taqdimne kiräk dip tapmıy. Häm ul ägär dä mondıy ber qanun qabul itelä qalsa, ir-at häm xatın-qızlar tigezlegen yaqlap üzeneñ “polyandry” yäğni xatın-qızlarnıñ da küp-irgä kiyäwgä çığıun qanunlaştıru taqdime belän çığaçağın belderä. Televideniä kanalında alıp barılğan tügäräk östäl tapşıruında Bäxet xanım, ğailädä poligamigä röxsät itü urnına balalarğa kübräk xoquqlar qaytarırğa taqdim itä.
Säyäsilärdän qala, Almatı uramnarındağı xalıqta bu taqdimgä bitaraf tügel. Poligamy mäsäläsenä qarata ber xatın fikerlären bolay bäyan itte:
“İkençe yäisä öçençe xatın bularaq kiyäwgä çıqqan xanımnar bar, läkin alarnıñ üzläreneñ häm balalarınıñ räsmi xoquqları yuq. Min yaña qanunda poligamigä röxsät itelüen kürergä telämäs ide. Läkin anda ir-atlarğa xatınnarına häm räsmi öylänüdän tış tabılğan balalarğa qarşı, ir atlarğa kübräk cäwaplılıq östälewen kürergä telär idem.”
Dini qağidälär buyınça xatınınıñ rizalığın alğan häm ğailäsen matdi yaqtan qanäğatländerä alaçağın ıspatlağan ir-atlarğa 4 xatınğa qadär niqax qılırğa röxsät itelä. Läkin xatın häm balalarına täñgäl mönäsäbättä toru şartı belän. Läkin älege şartlar dönyäwi qanunlarda qaralmağan. Häm üzäk azia illärendä küp xatınğa öylängän keşelärneñ öylänüe qanuni bularaq kürelmägän öçen alarğa islam qağidälärendä bulğança cäwaplılıq quyılmıy. Şuña alarnıñ xatınnarı häm balaları räsmi xoquqlardan mäxrum yäşiy.
Älege mäsälä Başqortostannan alıp üzäk azia illärenä qadär, küp kenä möselman illärendä parlamentkä qadär kiterelde läkin bu gel taqdimnär gel kire qağıldı.


c: text/html

text:
Ni öçen Mäskäw şulay ayawsız Lukaşenkanı yaqlıy?
Könbatış illäre citäkçeläre açıqtan-açıq Belarus prezidentı Aleksandr Lukaşenkanı önäp betermäwen kürsätsä, Rusiä prezidentı Putin ezlekle töstä anı säyäsi ölkädä dä, iqtisadi yaqtan da xuplap kilä. Mäskäw Belarus''kä yağulıqnı da arzan bäyägä sata, burıçlarnı da mul ğına birä, Belarus'' malların export salımnarınnan da azat itä. Monıñ artında närsä yata häm bu ozaq däwam itä alamı?
"Rusiädäge säyäsi fikerläw küzennän qarağanda, Belarus NATOnıñ könçığışqa taba kiñäyüe yulında möhim ber kirtä bulıp tora. Rusiä säyäsätendä äle haman da "salqın suğış" fikerläwe qala birä, häm anda Belarus''ne NATOğa qarşı torğan ber nığıtma itep kürälär", di Yevgeni Volk Rusiäneñ Lukaşenkanı ni öçen yaqlawın añlatıp.
Şuña kürä dä Yewropa Belarus'' saylawların tänqitläp çıqsa, Mäskäw alarnı kiresençä maqtap, tawış birüne irekle wä ğadel dip atadı. Belarus''neñ Rusiä belän NATO arasında toruı kebek strategik ähämiätennän tış Mäskäwneñ Lukaşenkanı yaqlawı artında başqa säbäplär dä bar. Vladimir Putin tirälege Belarus''tä ber yıl elek Ukrainada bulğan xällärneñ - andağı äflisün inqilabınıñ qabatlanuınnan şürli. Häm moña yul quymas öçen ul Lukaşenkanı törleçä yaqlarğa äzer. İkençedän, Belarus''tä urnaşqan qatı qul xakimiat sürätendä häm andağı zolım belän çağıştırğanda Rusiäneñ üzendäge qırıs säyäsät, äytik, töbäklärneñ xoquqların qısu, bäysez mäğlümat çaraların buu, säyäsi partiälärne häm oyışmalarnı awızlıqlaw inde ul qädär qurqınıç kürenmi.
İqtisadi ölkädä yardäm kürsätep tä Rusiä üz mänfäğäten onıtmıy - uzğan dikäberdä genä Gazprom üz gazın Yewropağa qua torğan torbaütkärgeçneñ Belarus'' öleşen üz qulına töşerde.
Rusiä belän Belarus'' inde şaqtıy yıllar buyı urtaq däwlät qoru niäte belän yäşi. Bu xaqta kileşügä inde ireşelsä dä, ğämälgä quyu älegä bik awır bara. 2002-nçe yılda Putin Lukaşenkağa, Belarus''ne Rusiäneñ ber öleşe itü täqdimen yasağan ide, läkin bu Belarus'' prezidentınıñ açuın ğına çığardı. İkeyaqlı mönäsäbätlärdä ara-tirä şundıy qıtırşılıqlar çığuğa qaramastan, ägär dä Lukaşenka Mäskäwgä tuğrılıqlı bulıp qala ikän, Rusiä anı kiläçäktä dä yaqlayaçaq, di Yevgeni Volk:
"Lukaşenkanı yaqlaw anıñ urınına näq şundıy uq tuğrı häm xalıqta abruylı keşe tabılğançı däwam itäçäk. Älegä andıy şartlarnı ütärlek keşe tabılmadı. Xalıq tarafınnan yaqlanğan keşelär bar-barın, läkin Mäskäw alarnıñ, Ukrainadağı tösle Könbatışqa taba borıluınnan qurqa", di Yevgeni Volk.
Ä älegä Belarus'' Könbatış, berençe çiratta Quşma Ştatlar tarafınnan, İran, Tönyaq Koreä, Zimbabwe häm Kuba belän berrättä"zolım oyası" bularaq qabul itelä.
Kärim Kamal

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
8.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevapları MEB Yayınları
8.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevapları MEB Yayınları
Diğer Makaleler...
- 8.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa 10 (MEB Yayınları)
- 8.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa 11 (MEB Yayınları)
- 8.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa 12 (MEB Yayınları)
- 8.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa 13 MEB Yayınları
- 8.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa 14 MEB Yayınları
- 8.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa 15 MEB Yayınları
- 8.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa 16 MEB Yayınları
- 8.sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa 17 MEB Yayınları
- 8.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa 18 MEB Yayınları
- 8.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa 19 MEB Yayınları
- 8.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa 20 MEB Yayınları
- 8.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa 21 MEB Yayınları
- 8.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa 22 MEB Yayınları
- 8.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa 23 MEB Yayınları
- 8.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa 24-25 MEB Yayınları
- 8.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Sayfa 26 MEB Yayınları


text:
Tuqay bülägenä täqdim itelgän rässamnar : Qänäfi Nafıyqov häm Firinat Xalikov
G.Tuqay büläge isemenä täqdim itelgän nämzätlär arasında rässamnar Qänäfi Nafıyqov häm Firinat Xalikov ta bar. Şuşı könnärdä bu büläkkä täqdim itelgän rässamnarneñ äsärläre Qazan şähäreneñ kürgäzmä zallarında.
Qänäfi Nafıyqovnıñ räsemnäre , Rässamnar berlegeneñ “Kürgäzmälär zalı”nda quyılğan.
Qänäfi Nafıyqov – ul 1938 yılda Tatarstannıñ Çirmeşän rayonınıñ İske Ütämeş awılında tuğan. Qazan sänğät uçilişçesınıñ teatr-säxnä bizäleşe bülegendä, şulay uq Taşkentnıñ teatr-sänğat institutında uqiy. Zur İdel, Rusiä, Bötensoyuz kürgäzmälärendä qatnaşa. Qazan sänğät mäktäbendä uqıta. Tatarstan Rässamnarı berlege fondında eşli. SSSR Rässamnar berlege äğzası. 1998 yılda Baqi Urmançı isemendäge Däwlät bülägenä layıq bulğan . Tatarstannıñ atqazanğan sänğät eşleklese.
K.Marks uramında urnaşqan Kürgäzmälär zalına Känäfi Nafıyqovnıñ räsemnäre genä tügel, anıñ al'bom bulıp çıqqan kitabı belän dä tanışırğa bula.
Anda “Känäfi Nafıyqovnıñ icatı milli, bolğar -tatar sänğät tele belän “xalıq canı”n açıp birä. Anıñ sänğäte näfis, ciñel näqeş manerası arqılı, klassik häm bügenge kön Yevropa, häm urıs sänğäte, islam Könçığışınıñ urta ğasırlar sänğäte, häm tatar xalqınıñ dekorativ- qullanma icatı traditsiäläre aşa ütkärelä. Emotsional' xalät isä anıñ üzenä genä xas bulğan kolorit aşa tapşırılğan nigezdä barlıqqa kilä. “Bolğarda ber uram”, yäki “Bolğarda ağa bazar“ kebek räsemnärendä binalarnı “tereltä”, yortlarnı xalıq belän tutıra. “ Aq palata” “Qızıl palata” dip isemlängän räsemnärendä qorılmalarınıñ kamillegenä häm mähabätlegenä bezne dä tañ qaldıra,” dip yaza G.P. Tuluzakova.
Anıñ räsemnäre arasında Qazan xanlığınıñ borınğı yolalarnı çağıldırğan räsemnäre: “Babaylarnıñ duslıq antı”, ğap-ğadi xalıqnıñ xezmät könen taswirlauçı “Çülmäkçe ostaxanäsendä” , “Çuyın qoyu” kebek räsemnäre xalqıbıznıñ borınğı tarixın taswirlıy.
Ä xäzer bez , şulay uq Tuqay bülägenä täkdim itelüçe, kürenekle rässam Firinat Xalikov belän sezne tanıştırıp ütärbez. Anı inde bıyıl Tuqay bülägenä kandidat itep , 3 tapqır täqdim itälär. Anıñ zur külämle äsärläre, Qazan şähäreneñ tarixi portretın çağıldırğan räsemnäre belän bergä , şulay uq zamança tözelgän metrosınıñ diwarların, häm “Nurlı Qazan” dip isemlängän äsäre Qazannıñ Milli Üzäk sarayı zalınıñ artqı diwarın bizäp tora.
Şulay uq Tatarstan Prezidentı galereyäsendä urnaşqan “Qazannı alu” räseme häm anıñ bik küp räsemnäre Rusiäneñ 15 muzeyenda urın alğan. Tağın da anıñ räsemnäre şäxsän kolleksiälärdä Rusiädä, Amerika, Fransiä häm İtaliädä dä saqlanalar.
Firinat Xalikovnıñ “Xalıqlar duslığı yortı”nda 15 räseme quyılğan. “Meñellıq Qazan” dip atalğan kürgäzmäse açılğannan soñ, anıñ belän Azatlıq radiosınıñ Qazan bülegendä äñgämä ütte.Qazannıñ 1000 yıllığınnan soñ mondıy cawaplı temağa eşlängän räsemnärne täqdim itü, ul zur waqiğa.
Firinat Xalikov belän xäbärçebez Rimzil Wäli söyläşä:
“ Min bu räsemnärne yasağançı bik küp tarixi kitaplar uqıdım. “Kazanskaya letopis”, “Kazanskaya istoriä” digän tarixi dokumentlar buyınça min tarixnı öyrändem. Borınğı Qazannıñ närsäse qalğan soñ digän sorawğa ul :“İñ möhime - anıñ xalqı qalğan”,- dide ul. Donetskiyda tuıp, Kirov ölkäsendä uqığan, häm zur rässam bulıp ölgergän Firinat Xalikovnı borınğı Qazannı räsemendä qaldıru xıyalları üzenä tarta. Häm ul ğailäse belän 35 yäşendä Qazanğa qayta.
Sez, Tuqay bülägenä täqdim itelgän rässamnэr Känäfi Nafıyqov häm Firinat Xalikov turında tapşıru tıñladığız. Rimzil Wäli häm Mälikä Basıyr, Qazan.


text: Washington -- İkençe dönya suğışı waqıtında Nazilarnıñ Rawensbruck lagerında xezmät itkän 84 yäşlek Elfride Rinkel Quşma Ştatlardan quıp çığarılğan. Rinkel anda Könbatış Germaniädän 1959 yılda kilgän bulğan, läkin alman watandaşı bulıp qalğan. 40 yıl buyına ul San-Francisco'da ire – alman yüxüde belän yäşägän. İre xatınınıñ ütkänen belmiçä, 2 yıl elek wafat bulğan. Rinkel Quşma Ştatlardan sintäber başında quılğan bulğan, läkin bu turıda äle genä mäğlüm buldı. Germaniädä ul, üze eşlägän lagerdan yıraq tügel ber keçkenä şähärgä qaytıp urnaşqan.


text:
Başqortstan tatarları qorıltayına äzerlekneñ ni qadär qızu barğanın kürsätkändäy här kön Ufada ber-niçä çara uza. Läkin Başqortstannıñ Tatarstan belän xezmättäşlegenä bağışlanğan bügengä bilgelängän konferensiä ütmi qaldı. Çaqırılğan qunaqlarğa häm cıyında qatnaşırğa tieş bulğannarğa räsmi añlatmalar birelmäsä dä-qayber çığanaqlar –Başqortstan xakimiätläreneñ Tatarstan wäkillären çaqırudan qurqıp qalğannarın xäbär itä, kisken problemalarnı tatar qorıltayı aldınnan kütärmäskä qarar qılınğan dielä. Bezgä isä räsmi belderüne kötäse qala. Qorıltayğa räsmi oyışmalar üzlärençä, oppozitsiä üzençä äzerlänä. Başqortstan tatar xäräkäteneñ başında torğan keşelärneñ berse, tatarlar cıyınına delegat bulıp baraçaq Tahir Axunov-bu büleneşne kisken täñqitli häm törle yaqqa tartqan tatar köçlären berläşergä çaqıra.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Uzğan töndä Amerikan ğaskärläreneñ başqalada talaw häm urlawlarnı tuqtatu maqsatı belän başlağan şähärne saqlaw çaralarına- bügen Ğiraqlılar üzläre dä quşıldı. Berençe çiratta xastaxanälär saq astına alındı. Tönyaqtağı Kirkuk häm Mosul şähärlärendä başlanğan tärtipsezleklär dä betkän. Biredä tärtip saqlaw eşen Körd köçläre üz östenä alğan dip xäbär itelä. General Mam Rostam, Körd ğaskärläre Kirkuk şähärennän çığıp kitü turında wağdäsen ütiäçäk, dip belderde.
Bağdadtağı Ğiraq Milli Muzeyınnan meñ yıllıq tarixı bulğan äsärlär urlanğan. Bu xaqta muzey direktorı urınbasarı Nabhal Amin xäbär itte. 170 meñnän artıq urlanğan yä cimerelgän tarixi äsärlärneñ bäyäse milliardlağan dollar dip isäplänä. Muzeyda borıñğı Mespotamiä çorınnan qalğan şumer häm ässüriä sänğate äsärläre saqlanğan bulğan. Tarixi äsärlär kürgäzmäse berençe Farsı qultığı suğışınnan birle yabıq torğannan soñ 2000nçe yılda ğına açılğan bulğan. Nabhal Amin-böten bu wazğiättä cawaplılıqnı amerikan ğaskärlärenä yökläde.
Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ UNESCO agentlığı , koalitsiä köçlären, Ğiraqnıñ mädäni mirasın kiçekmästän üz kontrolenä aluın taläp itte.
Ğiraq başqalasında sälämätlek saqlaw sistemasın yañadan başlap cibärü öçen Kuwait 20 tonna daru häm medetsina kiräk-yaraqları cibärgäne turında xäbär itte. 2 Amerikan transport oçqıçı kiçä Bağdadqa şuşı humanitar yökne kiterde. Kuwait sälämätlek saqlaw ministrı Mohammäd al-Jarallah, tağın darular häm azıq-tölek cibäreläçägen belderde.
Jordaniä generalı Mohammäd al-İtan, Ammannan Ğiraqqa qır xastaxanäse häm darular kiläçägen xäbär itte.
Xalıqara Qızıl Xac komitetı, Bağdad xastaxanälärendä xällär bik naçar dip, Amerikan ğaskärlärenä tabiplar häm cihazlarnı saqlarğa sorap yañadan möräcäğät itte.
Ğiraq häm Kuwaittağı amerikan ğaskärlärenä Quşma Ştatları bayrağın cilferdätmäskä quşıldı. Cirle xalıq monı döres añlamasqa mömkin dielä färmanda. Amerikan xärbiläre üz bayrağın Umm Qasr portın alğaç quydı häm Bağdadta Säddäm Hösäin häykälen cimerergä tırışqanda bayraqnı häykäl östenä meñgerde. Xärbi citäkçelär-amerikan bayrağın cilferdätü Ğiraqta Quşma Ştatlarğa qarata ışanmawçanlıq tudıra ala, dip kisätte.


text: Änkara. Dönya Bankınıñ Yewropa häm Üzäk Aziä öçen cawaplı vitse-prezidentı Johannes Linn comğa könne Änkarada, törek xökümäte wäkilläre belän oçraşıp, ilneñ iqtisadın torğızu çaraları xaqında söyläşülär alıp bardı. Törkiägä zur wäkillek ozatuwında kilgän Linn ayırım alğanda, yaña törek xökümätendäge finans ministrı Kemal Unakitan belän oçraştı. Anıñ biredä premyer-ministr Abdulla Göl, iqtisad ministrı Ali Babacan häm mäğärif ministrı Erkan Mumcu belän dä söyläşülär ütkärüwe qaralğan. Soñğı aralarda Törkiä, üzeneñ zamança tarixındağı iñ awır iqtisadi krizislarınıñ bersen kiçerä, häm Dönya Bankı aña bu uñaydan berniçä märtäbä burıç birgän ide. Kiçä Änkarada şulay uq Xalıqara Valüta Fondı başlığınıñ urınbasarı Anne Krueger da bulıp kitte, üz söyläşülärendä ul şuşı Fond ximayäsendäge programmalar mäs’äläsen tikşerde. Säfäre azağında yasağan maxsus belderüwendä Krueger, finans yardämneñ çirattağı öleşen birer aldınnan Fond törek xökümäteneñ ğämäli eşen kürergä telär ide dip äytte.


text:
Çeçnädä ütkärelgän xalıq fikeren beleşülärneñ näticäse şaqqatırlıq bulıp yañğırıy. Fiker beleşüneñ nindi däräcädä bitaraf buluın bilgeläv qıyın bulsa da, anıñ näticälären iğtibarsız qaldırıp ta bulmıy. Fikere soralğannarnıñ zur öleşe Kremlneñ Çeçnä konfliktın xäl qılunı küz aldında totqan politik protsesın yaqlıy. Ber ük vaqıtta apatiäne häm Kreml quyğan citäkçe Qadırovnı yaratmau da küzgä çağıla. Bu xaqta Şvetsar gazetası "Noye Tsörxer Tsaytungta" basılıp çıqqan maqäläneñ eçtälege.
Maqälädä yazılğança, Kremlneñ Çeçnädä yaña konstitusiä, fetnäçelärgä öleşçä amnistiä, yaña parlamentnı saylau, Groznıy belän Mäskäv arasında respublikağa kiñ aftonomiä birgän şartnamä tözü turındağı propogandası şik-şöbhä uyatqan ide. Çönki, berençedän, şuşı protsesta qarşılıq kürsätüçelär qatnaştırılmadı, ikençedän, Mart ayında ütkärelgän referendumda qatnaşuçılarnıñ häm yaqlauçılarnıñ protsentı ışanmaslıq däräcädä yuğarı buluı säbäple, anıñ legallığına şik tudırdı. Referendumda küpme çeçen qatnaştı häm alar niçek tauış birdelär digän mäsäläne sotsiolog Sergey Çaykin häm anıñ Validata İnstitutı açıqlarğa tırıştı. İxtiyarilär yardämendä May häm İyün ayında meñ keşegä soraular quyıldı. Çaykin üze citdi ğalim bulsa da, xalqı qurqu eçendä yäşägän Çeçnädä citdi fiker beleşü ütkärü mömkin tügel digän tänqitlär yañğıradı. Şulay da Çeçnädä yäşävçelärneñ xärbilärgä yäisä jurnalistlarğa tügel, ä tikşerenü institı xezmätkärlärenä birägn cavapları nindider ber däräcädä ışanıçlıraq dip xisaplap bula. Qayber ölkälärdä räsmi sannar belän fiker beleşüneñ protsentları arasında ayırma zur bulsa da, qayber soraularda ayırma ul xätle zur tügel. Fiker beleşüneñ näticäläre, anda qatnaşuçılarnıñ 62 protsentınıñ referendumda qatnaşuın kürsätä. Räsmi sannar 90 protsent ide. Başqa soraularda ayırma 5 belän 10 protsent arasında bulğan. Şaqqatırlıq näticä bu- Çeçnäneñ bäysezlegen yaqlauçılar kimi bar. Russiädä qalunı yaqlauçılar protsentı May ayında 67 protsent bulsa, İyün ayında ul 75 protsentqa citkän. Russiädä qalunı yaqlau öçen kürsätelgän säbäplär bolar- Russiä bay häm küçle, Solıx buldıru öçen, tarixi, iqtisadi bäyläneşlär säbäple , başqa alternativa yuq, bez bäysez bulırğa telädek, ämma barıp çıqmadı. Bu inde ber yaqtan apatiäne, ikençe yaqtan real şartlarnı çağıldıra. Çeçnädä bügenge xäl nindi digän sorauğa küpşelek suğış ta, solıx ta tügel dip bäyälägän. Çeçenödö keşe tormışına häm mal-mölkätkä iñ zur qurqınıç kemnärdän kilä digän sorauğa fikere soralğannarnıñ 73 protsentı federal köçlärdän häm iminlek xezmätlärennän kilä dip cavap birä. Läkin, çeçen köräşçelärnenän qurqınıç kilä dip xisaplauçılar protsentı da ber ay eçendä ike märtäbä artqan 20 protsenttan 42 protsentqa citkän. Monda intixarçılarnıñ höcümnäre rol uynıy bulsa kiräk. Fikere soralğannarn yaqınça yartısı intixar höcümnären terror aktı, öçtän ber öleşe çarasızlıq aktı, 10 protsentı bäysezlek öçen köräş dip bäyälägän. Prezident Putin çeçennär anıñ politik yulın yaqlağan xäldä, tormış şartları yaxşıraçaq dip väğdä itkän ide. Mart ayında referendumda ni öçen qatnaşasız digän sorauğa fikere soralğannarnıñ 55 protsentı tormış şartların yaxşırtu väğdäsen säbäp itep kürsätkännär ide. Läkin, yaxşıru kürenmi. Putin soldatlarnıñ tınıç xalıqqa höcümnären tuqtata almağan xäldä xalıqnıñ yaqlauın yuğaltu belän täväkkällek itä. Küpçelek küzätüçelärneñ fikerençä, 5-nçe Üktäberdäge prezident saylaularında kemneñ ciñep çığaçağı inde bilgelängän. Mäskäv monı saylauçılar telägenä qaldırırğa ciınmıy. Ul Kreml tarafınan quyılğan Axmed Qadırov bulaçaq. İyün azağında isä, fikere soralğannarnıñ 62 protsentı Qadırovqa tauış birmiäçägen äytkän. Şvetsar gazetası "Noye Tsurxer Tsaytung"nıñ maqäsläsendä qısqaça alğanda änä şundıy mäğlümätlär birelgän.
Färit İdelle, Praga.


text:
Ästerxan
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Ästerxan (Urısça: ÁcTpaxaHb /ASTraxan'/) Räsäy Könyağında zur häm ähämiätle şähär, Ästerxan ölkäseneñ üzäge. Şähär İdelneñ tübän ağımında urnaşqan, şul yılğanıñ İdel Deltası dip atalğan Qaspi Diñgezenä qoyu urınında. Koordinatları 22 N 48 05 E 46°22′ N 48°05′ E. Xaıq sanı (1.1.2004): 502,800.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Bay häm sulı İdel Deltası elektän keşelärne tarta. Bu urınında Xäzärlär häm Kimäklär üz başqallarınına nigez salalar, bay İtil, Saqsin häm Saray Bärkä şähärlär barlıqqa kilälär. 13. yöz başlarında Xacitarxan berençe tapqır telgä alına. Aqsaq Timer anı tulısınça yandırıla. 1459-1556. yıllarda Xacitarxan Xacitarxan xanlığınıñ (yä Ästerxan xanlığınıñ) başqalası ide. 1556. Xacitarxan İvan IV tarafınnan küpyıllı yawdan soñ yäşäwdän tuqtıy. 12 km tübänräk Urıslar yaña şähärgä nigez salalar. 1569. yılda Ğosmanlılar tarafınnan qamalışqa alına. Läkin basıp ala almıylar. Şuşı xaldän soñ İdel tulısınça Räsäy qullarına kilä. 17. yözdä şähär Räsäyneñ Şäreqkä qapqası, ähämiätle säwdä üzäge. Ärmän, İran häm Xoräzm säwdägärläre Ästerxan üzägendä yäşilär. Şähärdä xalıqara duslığı tolerantlıq belän urnaşa. Ästerxan 17. yözendä.
1670-1671. yıllarda 17 ay däwamında Ästerxan Stenʻka Razin Kazakları qamalışında bula. Piter I Ästerxanda admirallıq sala, Qaspi flotı öçen karablar tözelälär. Ekaterina II şähärgä östen xoquqlar birä.
1705. yılda şähärlelär Kazak Kondrati Bulavin citäkçelegendä baş kütärä. Berniçä tapqıp şähärne Qalmıqlar qamıy. 1711.dä Ästerxan Qazan gubernasınnan ayırılğan Ästerxan gubernasınıñ başqalası bula başlıy. Berençe gubernatorlardan Artemi Petroviç Volınski belän Vasili Nikitiç Tatişçev iñ tanıqlıy. 1702., 1718. häm 1767. yıllarda şähär yana, 1719. Farsılar tarafınnan talana. 1830. xolera epidemiäse näticäsendä küp keşe ülä.
Kirmän[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ästerxan kirmäne (Kreml) 1580-1620. yıllarda Saray Bärkä kirpeçlärennän tözelä. İke kafedral çirkäwlär 1700. belän 1710. yıllarda Yaroslavl ostaları tözilär. Çirkäwlär Urıs tradisiälärendä tüzelgän, läkin bizäge baroque stilendä eşlängän.


text:
Ekonomikalıq o'siw
Ekonomikalıq o'siw[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Ekonomikalıq o'siw - obektivlik nızamlılıq bolıp, ol xalıqtın' o'siwi, ilim-texnikanın' rawajlanıwı protsessleri, o'ndiris ko'leminin' belgili bir waqıt dawamında o'siwi sıyaqlı protsessler menen baylanıslı. Ekonomikalıq o'siw ulıwma usınıstın' o'siwin yamasa ulıwma potentsiallıq islep shıg'arıw ko'lemin bildiredi. Solay etip, ekonomikalıq o'siw o'ndiristin' o'siwin g'ana emes, al ekonomikalıq potentsialdın' o'siwin de an'latadı.
Ekonomikalıq o'siw degende tek te ma'mlekettin' real da'ramatlarının' o'siwi g'ana emes, sonday-aq jan basına tuwra keletug'ın real da'ramatlardın' o'siwin de tu'sinemiz. Ekonomikalıq o'siw eki tu'rli usıl menen anıqlanadı ha'm o'lshenedi:
- Birinshi usılda ekonomikalıq o'siwdin' milliy daramatının' (jalpı milliy o'nim, sap milliy o'nim) o'tken da'wirge bolg'an o'zgeriwi sıpatında anıqlanadı ha'm ma'mlekettin' ulıwma ekonomikalıq imkaniyatları ha'reketin anıqlaw ushın qollanıladı;
- Ekinshi usılda bolsa, jalpı ishki o'nimdi (jalpı milliy o'nim, sap milliy o'nim) o'tken da'wirge bolg'an xalıqtın' jan basına o'zgeriwi sıpatında anıqlanadı.
Ekonomikalıq o'siwdi anıqlaw ha'm tiykarlap beriw protsesslerinde to'mendegilerge itibar beriw kerek:
- ekonomikalıq o'siw;
- o'siw faktorları;
- ekonomikalıq o'siw modelleri.
Milliy ekonomikanın' o'siwin o'lshewde ja'mi da'ramatlar ha'm o'nimlerdin' ha'r qıylı ko'rsetkishlerden paydalanıw mu'mkin. Ulıwma o'siw da'rejesi tiykarında jalpı ishki o'nim (JİO') mug'darı menen belgilenedi. Sonday-aq bul ko'rsetkishlerdin' mug'darı ha'm sheshiliwi tiyisli bolg'an wazıypag'a qarap, jalpı milliy o'nim (JMO') yamasa milliy daramat (MD) ko'rsetkishleride bolıwı mu'mkin. O'ytkeni olardın' barlıg'ı bir-birine og'ada jaqın' jalpı milliy o'nim ko'rsetkishlerge sap ishki o'nim ko'rsetkishleri sıyaqlı belgili bir ma'mlekettin' xalqı alıp atırg'an da'ramatlardın' mug'darın ko'rsetedi. Sonlıqtan da onnan xalıqtın' jan basına tuwra keletug'ın da'ramatlar dinamikası ha'm da'rejesin anıqlawda paydalanıw mu'mkin. Ekonomikalıq o'siw teoriyası ha'm modellerinde ulıwma makroekonomikalıq ko'rsetkishlerden ayırmashılıg'ı onshelli u'lken a'xmiyetke iye emes, o'ytkeni olardın' ayırmashılıg'ı ekonomikalıq o'siw shegarası ha'm faktorlarının' o'siw da'rejesin tan'lawda sheshiwshi protsess esaplanbaydı.
Ha'r qanday ma'mleket ekonomikalıq o'siwge umtıladı, o'ytkeni ekonomikalıq o'siw, birinshiden' milliy o'nimnin' ko'lemi ha'm da'ramattın' ko'beyiwine, ekinshiden' resurslardan na'tiyjeli paydalanıw, u'shinshiden' jan'adan-jan'a za'ru'rlikler ha'm imkaniyatlardın' payda bolıwına, to'rtinshiden' xalıq aralıq bazarda ma'mlekettin' abırayın ko'teriwge alıp keledi.
Ekonomikalıq o'siw usıllarınan durıs ha'm orınlı paydalanıw u'lken a'hmiyetke iye. Atap aytqanda, ma'mlekettin' a'skeriy potentsialın anıqlaw ha'm rawajlandırıw ma'selesi ko'rilgende ekonomikalıq o'siwdin' birinshi usılınan', ma'mleket xalqının' turmıs jag'dayı salıstırılg'anda ekinshi usıldan paydalanıw maqsetke muwapıq. Mısalı, Hindstanda jetistirilgen sap milliy o'nim Shveytsariyada jetistirilgen sap milliy o'nimnen 70 protsentke ko'p, biraqta Hindstan xalqının' jasaw da'rejesi Shveytsariya xalqının' jasaw da'rejesinen 60 ese to'men.
Ekonomikalıq o'siwge ta'sir etiwshi faktorlar. Ekonomikalıq o'siw en' aldı menen paydalanıp atırg'an resurslardın' sanı ha'm sapasına, sonday-aq paydalanıp atırg'an texnologiyag'a baylanıslı. Egerde ko'rilip atırg'an faktorlar ha'm ekonomikalıq o'siwdin' quram bo'lekleri ja'mlestirilgen bolsa, ekonomikalıq o'siwdi ekstensiv ha'm intensiv o'siwge bo'liw mu'mkin. Paydalanıp atırg'an resurslardın' mug'darı o'zgermey qalg'an jag'dayda islep shıg'arıw tolıq intensiv faktorlar esabına a'melge asırılg'an esaplanıladı. Ulıwma alg'anda ekonomikalıq o'siw bir neshe faktorlar tiykarında a'melge asırıladı:
- ta'biyiy resurslardın' sanı ha'm sapası;
- miynet resurslarının' sanı ha'm sapası;
- tiykarg'ı kapitaldın' ko'lemi;
- texnologiya ha'm basqalar.
Usı faktorlardın' barlıg'ı islep shıg'arıwg'a tikkeley ta'sir ko'rsetedi. Bul bolsa, ekonomikalıq o'siwdin' perspektivaların belgilewde islep shıg'arıw funktsiyalarınan ken' paydalanıw imkaniyatın beredi. Ekonomikalıq o'siwge ma'mlekettin' salıq sisteması da sezilerli da'rejede ta'sir etedi. Salıqqa tartıw stavkaların kemeytiw ha'm amortizatsiyag'a ajıratpalardın' o'simge qaray o'zgeriwi investitsiyalar ko'lemin ko'beytedi ha'm sol arqalı ekonomikalıq o'simdi xoshametleydi. Sotsiallıq ha'm ekologiyalıq mashqalalar ku'sheygen son'g'ı jıllarda derlik barlıq ma'mleketlerde ekonomikalıq o'siwge en' aldı menen' xalıqtın' abadanshshıg'ın ta'miyinlewdin' sha'rti sıpatında qaralmaqta.
O'ytkeni, ekonomikalıq o'siwdin' pa'tlerin arttırıw za'ru'rlikke aylanbaqta. Sol sebepli rawajlang'an ma'mleketlerde qollanılg'an ekonomikalıq o'siwdin' mug'darlıq teoriyası o'z ornın ekonomikalıq o'siwdin' sapa teoriyasına bosatıp berdi. O'tken a'sirdin' jetpisinshi jıllarının' aqırınan baslap jer ju'zinde rawajlanıw ideyası ken' taralmaqta. Bul ideyanın' tiykarg'ı maqseti keleshek a'wladlardın' za'ru'rligin' yag'nıy ekologiyalıq jaqtan sheklewler ha'm xalıqtın' ka'mbag'al qatlamlarının' za'ru'rliklerin esapqa alıw bolıp tabıladı. Qullası, ma'mleketlik siyasat ekonomikalıq o'siwdin' to'mendegi mashqalaların sheshiwge bag'darlang'an:
- tutınıw da'rejesi joqarı bolg'an' ekonomikanın' turaqlı jag'dayın ta'miyinlewge qaratılg'an amanat toplaw normaların tan'law;
- xalıqtın' o'simin ta'rtipke salıw;
- ilim-texnikanın' ekologiyalıq jaqtan qa'wipsizligin engiziw ha'm miynet o'nimdarlıg'ın arttırıw.
Ekonomikalıq o'siwdin' sotsiallıq bag'dardag'ı da'rejesi ku'sheygen sayın ekonomikalıq teoriya ha'm a'meliyatta "xalıqtın' abadanshılıg'ı" tu'sinigi ja'miyettin' sotsiallıq-ekonomikalıq rawajlanıwının' en' a'xmiyetli o'lshemi sıpatında tag'ı da aydınıraq ko'zge tu'spekte. Egerde burınları ol materiallıq ta'miyinlengenliktin' mug'dar ko'rsetkishlerin sa'wlelendirgen bolsa ha'zirgi waqıtta birinshi orıng'a ortasha o'mir ko'riw, o'lim da'rejesi, sonın' ishinde balalar o'limi, jumıssızlıq da'rejesi, da'ramatlardın' ten'sizligi, bilim da'rejesi, qorshag'an ortalıqgın' pataslanıwı ha'm basqa sol sıyaqlı ko'rsetkishler qoyılmaqta. Demek, ha'zirgi waqıtta ekonomikalıq o'siw jeke adamnın' rawajlanıwı ushın sharayat jaratıp beriwi tiyis.
Ekonomikalıq o'siwdin' unamsız aqıbetlerinin' biri xalıqtın' sotsiallıq, mu'lklik qatlamının' ku'sheyiwi esaplanadı. Sonlıqtan da ma'mleket xalıqtın' tu'rli qatlamların sotsiallıq qorg'aw maqsetinde sotsiallıq siyasat alıp baradı. Bul protsesste xalıqtın' da'ramatlarının' mug'darı da anıqlanadı.


text:
Nuri Al-Maliki AQŞ räsmiläre beldergän tänqitne kire qaqtı
Ğıraq premyer-ministrına, mäsxäbara bäreşlär, qan qoyış öçen cawaplılıq berdämlekkä ireşä almağan Ğıraq xökümäte östendä yata, digän tänqit süzlären küp işetergä turı kilä. Ğıraq premyer-ministrı Nuri Al Maliki anıñ xokümätenä kilgän tänqitne yañadan kire qaqtı. Yäkşämbedä bulğan matbuğat oçraşuyında, Al-Maliki AQŞnıñ Bağdadtağı wäkile Ryan Crocker, demokrat senatorlar Carl Levin, Hillary Clinton häm başqalarnıñ tänqitlärenä qaraşın belderde. “AQŞtağı räsmilär häm AQŞ Kongressındağı wäkillär, Ğıraq turında üz cirläre turında söygän kebek söyli. Bu süzlärne Carl Levin häm Hillary Clinton äytä. Alar demokratlar häm demokratiäne, anıñ näticäsen xörmät itärgä tieş. Läkin alar, Ğıraq alarnıñ üz bilämäläre bulğan kebek söyläşä.”– dide Ğıraq premyer-ministrı.
AQŞ Sentanonıñ qorallı köçlär kommitetı başlığı Carl Levin, küptän tügel, Ğıraqqa yasağan säfäre waqıtında ber belderü belän çıqqan ide. Ul, Ğıraq xökümäte ilneñ ayırılğan törkemnären berläşterüçe säyäsi çişeleşkä ireşä almağaç, Nuri Al-Maliki xökümäte wazifasınnan kitärgä tieş, digän bulğan Carl Levin. Nuri Al-Maliki, şuşı Amerikan senatorın häm anı tänqitläp kilgän demokratlar wäkile Hillary Clintonnı, Ğıraqtağı wäzğiätne belmäwdä ğäyepläde. “Milli berdämläşü bara häm ul bälkem äkren baradır, ämma başqa illärdän tizräk”, digän bulğan. AQŞ prezidentı George W.Bushta Ğıraqtağı xökümät mäsäläsendä borçıluyın belderän ide, ämma il belän kemneñ idärä itüen Ğıraqlılar üzläre xäl itärgä tieş, digän ide ul. Läkin Ğıraq xökümäten tänqitçeläre Amerikada ğına tügel, Yevropada da bar. Frantsie tışqı eşlär ministrı Bernard Kouchner, “Newsweek” jurnalına birgän äñgämäsendä, Al-Malikinı alıştırğa kiräk, dip äytkän ide. Tänqit süzlärenneñ kisken kire qağıluyına qaramastan, alar Nuri al-Malikigä täesir itkän küräseñ.
Yäkşämbe könne kiç, Nuri al-Maliki şiği, sönni häm körd citäkçelär belän citdi oçraşu ütkärde. Soñınnan ul kileşü tözelüe turında iğlan itte. Süz ike körd firqäse, ike şiği firqä kergän säyäsi berlek turında bara. Älege säyäsi blokka sönni vitse-premyer Tariq al Hashemi citäkçelek itäçäk. İlneñ prezidentı Jalal Talabani oçraşuda qaralğan mäsälär turında bolarnı äytte. : “Ozaq, eşlekle, açıq söyläşüdän soñ urtaq ber qararğa kildek. Bez şulay uq, justisiä, qanun, Baas firqäse çorında qabul itkän qanunnarğa almaşqa kiläse qanunnar turında fiker alıştıq. Bez ber möhim äyberlär turında kileştek, alarnıñ berse – reformalarnı äzerläw komitetın tözü. Bez şulay uq wilayätläre turındağı qanunnı da tikşerdek. Kileşü eçtälege abaylandı, ämmä qayber mäsälär reformalarnı äzerläw komitetına birelde, alar anda raslanaçaq. Bez bu urtaq qarar yaxşı başlanğıç bulır, dip ömmetlänäbez.”
Bikä Timerova


text:
Dürtöyledä «Tañ» şirkäte eşçeläre açlıq iğlan itte
Ämma ber cirdä ğädellek ciñsä, Başqortstanda ikençe cirdä başqa cäncal kilep çığıp qına tora. 15 iyün könne Dürtöyle rayonınnan küñelsez xäbärlär kilde. Anda «Tañ» dip atalğan ber xosusıy şirkätneñ eşçeläre, rayon xakimiätläreneñ bu şirkätneñ eşenä ayaq çalularına qarşılıq yözennän, açlıq iğlan itkän. Älege şirkätneñ rayon xakimiätläre belän tartqalaşuları xaqında soñğı aylarda qayber bäysez mäğlümat çaralarında xäbärlär kürengälägän ide. Ämma anda xälneñ açlıq iğlan itügä barıp citärlek citdi bulaçağın berkem dä uylamağandır da. Ni säbäple kilep çıqqan soñ älege ğawğa? Ni öçen rayon xakime Rawil Däwlätov uñışlı eşläp kilgän bu şirkätkä qanığa ikän? Qayber xäbärlärgä kürä, awıl xucalığı produqsiäse eşkärtüçe häm säwdä belän şöğellänüçe, yäşlärgä yal itü urınnarı buldıruçı bu qompleksta bügenge köndä 120 keşe eşli ikän. Şirkät moñarçı barlıq salımnarnı häm başqa çığımnarnı däwlät qaznasına üz waqıtında küçerä barğan. Bügenge köndäge wäzğiätne häm bu tartqalaş säbäplären belü öçen bez «Tañ» şirkäteneñ citäkçese Rinat Säxibzadin belän elemtägä çıqtıq. Anıñ söylägännärennän ber näticä çığa – älege tartqalaşta rayon xaqimiäte başlığı Rawil Däwlätovnıñ şäxsi mänfägätläre bar. Ul «Tañ» şirkäte yanındağı cir bilämäsen tartıp alırğa teli ikän. Başqortstannıñ Dürtöyle rayonındağı «Tañ» şirkäte citäkçese Rinat Säxibzadin fikerlären Azatlıqnıñ sişämbe tapşaruında işetä alırsız. Qarşı yaqnıñ da fikeren belü öçen bez kön ozını Dürtöyle rayonı xaqime Rawil Däwlätovqa telefonnan şaltıratsaq ta, anıñ belän söyläşü nasıyp bulmadı. Bezneñ «Azatlıq» radiosınnan ikänlekne belgäç, xakimneñ sekretare, gärçä Däwlätov äfände eş bülmäsendä bulsa da, bezne anıñ telefonına yalğamadı. Dimäk, anıñ bäysez mäğlümat çaralarına älegä äyter süze, äzer cawabı yuqtır dip kenä añladıq bez monı. Dürtöyle rayonındağı bu ğawğanıñ ni räweşle üseş aluı xaqında xäbärlärne kiläçäktä dä citkerä torırbız. Ä älegä şunı ğına äytergä mömkin, soñğı ber – ike yılda bu rayonda törle cäncallar, ğawğalar, törle ğädelsezleklär turında iskitmäle xäbärlär gel genä bulıp tora. Räsmi matbuğatta alar xaqında läm – mim bulsa da, xalıq awızın yabıp bulmıy. Häm rayondağı ğädelsezleklär, xakimiätlärneñ başbaştaqlığı xaqında mäğlümatlar barıber irekle matbuğat bitlärendä çığıp tora. Rayon xakime başlığı ulınıñ qırın ğämälläre xaqında da xäbärlär rayonda kiñ taralğan. Anıñ kazinolarda baş äylänmäle zur summalarda aqça ottıruları turında süzlär küptän xalıq arasında yöri inde. Rayonda barlıq idarä itüneñ xalıqnı fäqät qurqıtuğa ğına qorılğan buluı xaqında da süzlär buş cirdän çıqmıydır. Dimäk, respublika xakimiätläre dä Dürtöyledäge xällärgä yaqın kiläçäktä iğtibar itmi buldıra almastır.


text:
"11 Sintäber Putin äfändegä kötelmägän büläk buldı"
2001 yılnıñ 11 sintäberendä Quşma Ştatlarğa bulğan höcümnär Amerikanıñ ğına tügel, Rusiäneñ dä säyäsäte üzgärüenä kiterde. Räsmi Mäskäw Çeçnädäge konfliktnı xalıqara terrornıñ ber öleşe dip atadı häm terrorğa qarşı koalitsiägä quşıluın belderde. 5 yıl ütte, bu säyäsät nindi näticä kiterde?
"Bügenge xällär Rusiäneñ, terrorğa qarşı suğışta xalıqara cämäğätçelekneñ tırışlığın berläşterü täqdimeneñ niqädär urınlı ikänen tağın ber kürsätte. XXI ğasırnıñ afäte - terror belän Rusiä yaqınnan tanış. Amerika xalqınıñ xislären bez bik yaxşı añlıybız" dide 5 yıl elek Rusiä prezisdentı.
New Yorktağı Säwdä üzäge binaları östendä töten äle taralıp ölgermägän ide, Vladimir Putin bu höcümne Çeçnädäge suğış belän bäyläde.
Üz näübätendä George Bush terrorğa qarşı suğış iğlan itkäç, Rusiä prezidentın ışanıçlı tarafdar dip atadı.
Äfğanstandağı xärbi operatsiä waqıtında Mäskäw Amerikağa xezmättäşlek täqdim itte, humanitar oçqıçlarğa kügen açtı, amerikan xärbiläreneñ Üzäk Aziädä urnaşuına bulışlıq itte.
Könbatış Mäskäwne Çeçnädäge seperatizmnı bastırğan öçen tänqitläp kilgän bulsa, Çeçenädäge xällär xalıqara terrornıñ ber öleşe dip taswirlanğaç, älege tänqit aqrınlap yuqqa çıqtı.
Ruslan Martagov 90nçı yıllar urtasında Doku Zavgaev xökümätendä matbuğat wäkile ide. Xäzer Mäskäwdä Terrorğa qarşı waqıf citäkçese:
"11 sintäber Putin äfändegä kötelmägän büläk buldı. Näq şul könnän ul Çeçen separatizlarına qarşı köräşne xalıqara terrorğa qarşı suğış dip atıy başladı. Moña qädär anı Könbatışta "mançuçı" dip belälär ide, 11 sintäberdän soñ ul niçekter xalıqara terrorğa qarşı köräşüçelär safına ütep kerä aldı" di Ruslan Martagov.
Şulay da Putinnıñ bu säyäsäte Tönyaq Kavkazda ällä ni uñışlar kitermäde. Çeçnädä köç qullanular däwam itte, alay ğına tügel, kürşe respublikalarğa cäyelde.
2002dä Nord-Ost buldı, 2004tä Beslan. Monnan tış, ber yulı ike oçqıç şartlatıldı, Mäskäw metrosında intihar höcüm. Qorbannar sanı yözlär belän isäplänä.
Ämmä Putinnıñ säyäsäte Rusiä xalqında xuplaw taptı. Döres, härkemdä tügel. Ruslan Martagov däwam itä:
"Soñğı 5 yılda bar Tönyaq Kavkazda yäşlär radikalläşä. Xakimiät ber närsäne añlıy almıy: terrorçılıq ul ideologiä. A anı avtomat belän ciñep bulmıy, başqa ideologiä kiräk. Yäşlärneñ xakimiättän küñele qayta, alar qotılunı dindä, radikal räweşendä taba" di Ruslan Martagov.
Terrorğa qarşı suğış şiğäre yärdämendä Putin ildä xakimiät vertikalen torğızdı. Beslan faciğäsennän soñ, terrorğa qarşı çara digän bulıp, töbäk citäkçelären saylaw beterelde, alarnı Putin üze bilgeli başladı. Nixayät, şul uq terrorğa qarşı suğış digän sıltaw belän ildäge bäysez mäğlümät çaraları bastırıldı.
Ali Ğilmi


text:
Sişämbe Rusiädä bik üzençälekle kön - küp kenä xalıqnıñ mäxäbbäten yawlağan Vladimir Putin prezidentlığınıñ soñğı könen ütkärde. Çärşämbedä il belän idarä itü dilbegäsen ul üzeneñ şäkerte häm yaqın tarafdarı Dmitri Medvedevkä tapşıraçaq.
Qayber belgeçlär, bar närsä şunı kürsätä ki, Putin il belän idarä itüen xökümät citäkçese urınınnan däwam itäçäk, digän qaraşta tora.
Düşämbedä Vladimir Putin xökümät äğzaları belän prezident wazifasında soñğı utırışın ütkärde. Bu üzenä kürä xuşlaşu kebegräk ber närsä bulır dip kötelsä dä, süz anda kiläçäk turında bardı.
"Alda zur wä kierenke eşlär tora. Barığıznıñ da moña äzer buluına imanım kamil. Bilgelägän maqsatlarıbızğa ireşerbez dip uylıym", di Putin kiläçäktä dä xakimiattä qaluına açıqtan-açıq işarä yasap.
Şuña da çärşämbe Mäskäw kirmänendä uzaçaq tantana küplärgä küz buyaw çarası bularaq qına kürenä - xalıq tarafınnan Putinne yaqlaw haman da zur häm ul kiläçäktä dä idarä dilbegäsen üzendä qaldırır dip kötelä.
Heritage Foundationnıñ Mäskäwdäge üzäge mödire Yevgeni Volk, Putinneñ xakimiättän kitep tä anda qalırğa tırışuı xaqında şik yuq, dip isäpli:
"Çınbarlıqta, biredä bernindi dä çın küçeş turında söyläp bulmıy. Putin tarafınnan tözelgän bar xakimiät buınnarı da qala birä. Alay ğına da tügel, Putin premyer-ministr bulıp ta prezident wäkalätlären üzendä qaldıru, üzen yaña prezidentqa qarata nığıtu öçen bar mömkin çaralarnı da kürde", di Yevgeni Volk.
Şul çaralarnıñ soñğısı - Putinneñ xäzer inde töbäk citäkçelären dä elekkege tösle prezidentqa tügel, ä premyer-ministrğa borıp quyu turında färman çığaruı. Xäzer alarnıñ eşläre xökümättä bäyälänäçäk, çönki yıllıq xisapların töbäk citäkçeläre näq menä şunda cibärergä tieş bulaçaq.
Üze belän xakimiät bağanasın qorğan häm üzenä tuğrı bulğan kadrlarnı Putin äkrenläp xökümätkä küçerä başlağan ide inde.
Anıñ xakimiättä qalırğa teläwe Mäskäwdäge Carnegie üzägennän Aleksey Malaşenkoda şik uyatmıy.
"Putin öçen iñ qulay, iñ otışlı yul ul Medvedevneñ qulların bäyläp quyu. Älbättä, alarnıñ berse dä monı açıqtan-açıq tanımayaçaq. Häm älege mantiqnı däwam itep bez şunı da istä tota alabız - Medvedev prezident urınında bar 4 yılın ütkärmäskä dä mömkin, bälkem dä Putin anı küpmeder waqıt ütkäç almaştırır", digän faraz belderä Malaşenko.
Yäşräk, häm zamançaraq fikerlägän säyäsätçe bularaq Medvedev andıy uyınnarğa barmasqa da mömkin, älbättä, ämma ul Putin belän berär qarşılıqqa kilsä, bu Medvedev faydasına çişelmäs kebek, di belgeçlär.


text:
Ğiraqta şiği möselmannar Ğaşuranı bilgelägändä, Bağdad häm Kerbala şähärlärendäge şartlawlar näticäsendä kimendä 143 keşe hälak buldı. Küplägän keşe yaralandı.
AQŞ generalı Mark Kimmitt Ğaşura waqıtında Bağdadta 3 intixarçı bombalar şartlattı dide. Anıñ äytüençä, Bağdadnıñ tönyaq-könbatışındağı şartlawlar urınında kimendä 58 keşe ülgän.
Kimmitt belderüençä, Kerbala şähärendä ber intixarçı bombalar şartlatqan, Kerbalağa minaatqıçlar belän dö höcüm itkännär, anda kimendä 85 keşe üterelgän.
Ğiraqtağı sönni, şiği häm körd citäkçeläre bu höcümnärne ğäyepläp çıqtı. Ğiraqta AQŞ oyıştırğan Ğiraq İdarä Şurası äğzası Adnan Paçaçi bu höcümnär öçen Ğiraqta bülgälänü nizağlarınıñ däwam itüen teläwçe köçlär ğäyeple dide:
AUDİO: Bez terrorçılarnı häm Ğiraqnıñ berdämlegen tarqatırğa, ilne bülgälänü nizağları aşa totrıqsızlandırırğa tırışuçı qarayözlärne ğäyeplibez.
Paqstannıñ Quetta şähärendä dini yola waqıtında bulğan bomba höcüme näticäsendä kimendä 29 keşe hälak buldı. 15-dän artıq keşe yaralandı.


text:
Tatarlar Kirovtağı xakimiät firqäsenä saylanırğa yärdäm itä
Noqrat alanı, Kirov, Malmıc, ölkäneñ berniçä rayonında uzdırılğan çaralarda, tatar yazuçıları, kompozitorlar belän oçraşular bulğan, Tatarstan däwlät biyu ansamble ölkä filarmaniä binasında ostalıqların kürsätkän. Tatarstan mädäniäte könnäreneñ soñğı könendä, respublika Prezidentı, Mädäniät ministrı häm başqa räsmi wäkillär Noqrat Alanına bardı.
Kirov ölkäse jurnalsitları, Tatarstan ütkärgän çaralar turında söylägändä, waqiğalarnı tatar mädäniäte könnäre dip atıy. Bu mädäniät könnäre «Tatarstan- Noqrat – Berdäm Rusiä» şiğäre astında uzdı. Şuşı mädäni çaranıñ maqsatı ike kürşeneñ, ber bersen yaxşı belep, xezmättäşlek itep yäşäwe öçen ütkärelä, dip bilgelänä. Ämma, Kirov ölkäsendä, aldağı yal könnärendä ölkä qanun çığaru cıyılışına saylawlar ütkärelüe dä bilgele. Anda da, berdäm Rusiä firkäse wäkilläre dä qatnaşa. İnde başqa Rusiä ölkäläre belän bulğan kebek, Tatarstan wäkilläre dä, saylawlarğa ber niçä kön qala, ayırım säyäçätelärgä, firqälärgä teläkläşlek kürsätergä bardı. Kirov ölkäsendä, urıslardan qala, tatarlar, san yağınnan, 2nçe zur milli törkemne täşkil itä. Annan arı, Prezident Mintimer Şäymiev «Berdäm Rusiä» firqäseneñ yuğarı citäkçelege wäkile bulıp tora. Noqrat Alanına barğaç, ul ölkä başlığı Nikolay Şaklein belän küreşep alğan, şulay uq, «Berdäm Rusiä» firqäseneñ Kirov, Nokrat Alanı bülekçäläre äğzäläre belän oçraşuda bulğan. «Tatar-inform» agentlığı xäbär itkänçä, Mintimer Şäymiev Kirov ölkäsendäge cıyılışta, xakimiät firqäsenä uñay bäylär birep, «Rodina» häm başqa säyäsi köçlärgä tänqit beldergän. Şulay itep, «Tatarstan mädäniäte könnäreneñ axırı säyäsi tösmer aldı. İkençe yaqtan, bu çaralar, Kirov ölkäsendäge milläşlärgä zamança Tatarstan mädäniäte ürnäkläre belän tanışü mömkinlegen birde.
Könnärneñ niçek ütüe turında tatarlar küplär yäşi torğan Malmıc rayonı «Duslıq» tatar gäzite xezmätkäre Rämziä Xäkimova, soyläde : «Mädäniät könnäre Kilmez rayonında başlanıp kitte, yazuçılar mäktäplärdä uquçılar belän oçraştı, Qazan häm Baltaç artisları konsert quydı, ikençe könne, Malmılca oçraşular häm konsert buldı, sotial üzäktä, ölkännär öçen çığış yasadılar. Äbilär bik qänäğat, elek televizordan ğına kürä idek, xäzer üz küzebez belän kürergä mömkinlek buldı, didelär» Mäğlümat ağantlıqları xäbärlärendä, älege mädäniät könnäre tatar kongressı häm mädäniät ministrlığı başlanğıçı belän ütkärelä. Şulay uq, Tatarstan prezidentı, konsert belän bergä, cirle tatarlar belän oçraşırğa tieş ide. Xäbärne efirğa äzerlägän minutlarda, oçraşuda närsälär xaqında söyläşü barğanı bilgele tügel ide äle. Ä cirle tatar mädäni möxtäriät räise Rasfar Zäkiullin, «Azatlıq» radiosında bulğanda, tatarlar küpläp yäşäğän rayonnarda tatar mäktäpläre yuq, dip zarlanğan ide. Rasfar Zakiullinnıñ tatar mäktäpläre turındağı mäsäläne, yuğarı däräcäle oçraşularda quyu mömkinlege bulğanmı yuqmı, älegä bezgä bilgele tügel. Barı Kirov häm Qazan arasında xezmättäşlek turında kileşü imzalanuı turında xäbär itelä. Tatarstan mädäniäte könnäre, 9 mart kiçendä, tantanalı konsert belän tämamlandı, dip xäbär itelä.


text: İrannıñ qadimçe Saqçılar Şurası kiläse ayda ütäse saylawlardan çitlätelgän 3 meñnän artıq namzätneñ 550-senä saylawda qatnaşırğa röxsäten birgän. İrannıñ däwlät televideniese İnternet säxifäsendä, Şuranıñ matbuğat wäkile Möxämmät Caruminıñ "ay axırında tağı da kübräk namzätkä röxsät bireläçäk" digän süzläre kiterelgän. Bügen ilneñ prezidentı Möxämmät Xattami, ildäge säyäsi cancalğa qaramastan, saylawlar, aldan bilgelängänçä, 20 Fivraldä üter digän ışanıç belderde. İnde xäbär itkänebezçä, bu cancal, Saqçılar Şurası 8 meñnän artıq namzätneñ yartısın saylaw isemlegennän sızıp taşlağaç başlanıp kitkän ide. Sızıp taşlanğannarnıñ kübese reforma taraflı namzätlär.


text:
Özbekstannıñ Olïy` Kengaşınıñ burınğı depwtatı jäne Çïnazdağı munay` öñdew zawıtınıñ burınğı dïrektorı Samandar Qoqanovtıñ türmedegi merzimi bïıl 6 qazanda ayaqtaldı.
Degenmen 72 jastağı Qoqanovqa qatıstı türme tärtibin buzğanı üşin tergew amaldarı jürgizile bastadı. Xalıqaralıq uy`ımdar Samandar Qoqanovtı sayasï tutqın retinde tanıdı, ol - täwelsiz Özbekstan tarïxında eñ uzaq türme merzimin alğan oppozïcïyalıq sayasatker.
Jazasın ötewşiniñ balasınıñ ay`twınşa, äkesi 6 qazanda türmeden şığwı kerek ,bolğan. "Sol küni men onı alıp ketw üşin Zarafşan qalasındağı kolonïyağa bardım. Biraq mekemedegiler onıñ bügin bosatılmay`tının eskertti. Kolonïya basşı: "Äkeñiz türmeniñ işki tärtibin ünemi buzadı, sol sebepti oğan qatıstı tergew jürip jatır, biz oğan merzim qosqımız keledi" degendi ay`ttı", - dedi Sardor Qoqanov.
Sot otırısı 17 qazanda ötwi tïis bolğan. Biraq Qoqanovtıñ twıstarı sottıñ qanday` şeşim şığarğanın bile almay` otır.
Samandar Qoqanovtıñ jaqtastarınıñ pikirinşe, 80-jıldarı tanımal sayasatker bolğan käsipker äri depwtat Qoqanovtı prezïdent Ïslam Kärimovtiñ jeke jarlığımen tutqındağan.
centralasian.org


text: Münxen -- Rusiäneñ Saqlanu ministrı Sergei İvanov Berläşkän Millätlär ximayasında terrorğa qarşı Xalıqara front tözergä çaqırdı. Bu turıda ul bügen Münxenda, İminlek mäsäläsenä bağışlanğan konferensiädä äytte. Anıñ süzlärençä, bu oyışma, terrorçılarğa xäräkät itergä mömkinlek birgän qanun tişeklären yamaw yünäleşendä eşçänlek alıp barırğa tieş. İvanov şulay uq, terrorçılıqqa qarata 2 törle qaraşnı beterergä çaqırdı. Ğiraqta xärbilärgä höcüm itkän suğışçılar terrorçı sanala, ä menä Çeçnädägeläre – bäysezlek öçen köräşüçelär dip atala, dide ul.


text:
2005 Nobel Tınıçlıq büläge Xalıqara Atom Energiä İdaräsenä häm anıñ citäkçese Möxämmät Äl-Baradeiğa birelde
"Norvegiäneñ Nobel Komitetı 2005 yıl Tınıçlıq bülägen atom energiäsen xärbi maqsatlarda qullanuğa yul quymaw tırışlıqları häm anı mömkin qädär imin yul belän tınıç maqsatlarda qullanunı täemin itüe öçen, ike tigez öleştä, Xalıqara Atom Energiä İdaräse häm anıñ citäkçese Möxämmät Äl-Baradei arasında bülergä qarar itte."
Nobel komitetı bu qararın aldan beldertmäs öçen zur tırışlıq kürsätte. Xättä Baradeinıñ üzen dä kisätep quymağannar, ul bu quanıçlı xäbärne televizordan işetkän:
"Säğät 11dä xatınım belän televizor qarıy idek, aldan şaltıratıp quymağaç, büläk bezgä tügel digän tulı ışanu belän. Şul çaq norveg telendä Atom komitetı digän süz, minem isem işetelde. Bez xatınım belän şatlığıbızdan sikerep torıp qoçaqlaşa, übeşä başladıq."
Çığışı belän Mısırdan bulğan 63 yäşlek Möxämät Äl-Baradei Atom İdaräsen 1997 yıldan birle citäkli. Şul waqıt eçendä İdarä Ğiraqtan alıp Tönyaq Koreağa qädär atom krizisların çişü belän şöğellände. Äl-Baradei isemenä küp kenä maqtaw süzläre dä, tänqit tä äytelde. İke yıl elek Quşma Ştatlar Ğiraqqa basıp kerergä cıyınğanda, Äl-Baradei, Saddam rejimı atom qoralın citeşterüen yañartqan diergä dälillär yuq digän näticäse belän Washingtonnıñ açuın çığardı. Küptän tügel İdarä İrannı xaılqara taläplärne ütämäwdä ğäyepläde. Uzğan ayda İdaräneñ Şurası ägär Tähran atom säyäsäten üzgärtmäsä mäsäläne BMOnıñ İminlek Şurasına çığaru belän kisätte.
Nobel komitetı başlığı bıyılğı büläkneñ ni öçen näq menä Atom İdaräsenä birelüen bolay añlattı:
"Qoralsızlandıru tırışlıqları körçekkä terälgän çorda, atom qoralı taralıp terrorçılar qulına elägü qurqınıçı arta barğan zamanda Atom İdaräseneñ eşe äytep betergesez äxämiätkä iä."
Äl-Baradei üze dä bu qararnı bar dönya öçen citdi kisätü dip atadı, büläk anıñ törkemenä yaña köç östi dide:
"Bu büläk bügenge köndä atom qoralınıñ iñ zur qurqınıç ikänen tanu bilgese bulıp tora. Dönyada meñlägän sanda atom qoralı bulğanda, atom terrorınıñ qurqınıçı saqlana."
Nobel bülägeneñ aqçalata küläme 1 million 300 meñ dollar çaması. Bıltır anı Kenidäge tirä-yün moxit saqlawçı Wangari Maathai alğan ide.
Nobel komitetınıñ bıyılğı qararına xalıqara cämäğätçelek ber tawıştan diärlek xuplaw belderä. Berençe qotlawçılar arasında Berläşkän Millätlär general sekretare Kofi Annan, Britaniä, Fransiä, Germaniä citäkçeläre. Küplär, bıyılğı Tınıçlıq bülägenä 200läp namzät arasında Baradeinı iñ layıqlısı dip sanıy.
Berük waqıtta bu qararğa ğäcäplänü belderüçelär dä bar. Misal öçen tirä-yün moxit saqlawçı Greenpeace oyışmasınıñ atom belgeçe Jan Vande Putte Atom İdaräse eşçänlege arqasında dönyada atom qoralına iä bulırday illär sanı kimemäde, kiresençä, arttı dip sanıy. Anıñ süzlärençä, bügen andıy illär sanı inde 40qa citep bara.
-Ali Gilmi


text:
Qol Şärif mäçeten açuda biş meñläp keşe qatnaşaçaq
Düşämbedä Tatarstan premyerı Röstäm Miñlexanov Qol Şärif häm Blagoveşçenie çirkäwen açu tantanalarına bağışlanğan çaralarğa äzerlänü buyınça oyıştıru komitetınıñ utırışın uzdırdı.
Tatarstan xökümäte qarşında älege ğıybädätxänälärne açu tantanaların oyıştıru buyınça maxsus törkem dä eşli. İnde xäbär itelgänçä, Qol Şärif mäçeten açu bıyılnıñ 24 iyünenä bilgelängän. Ä Blagoveşçenie saborı isä 21 iyüldä üz işeklären açaçaq. Älege prawaslaw çirkäwen açuğa Rusiä prawaslawları başlığı Aleksiy ikençe ataqay da kileçäk. Mäğlümat agentlıqları xäbär itkänçä, Aleksiy ataqay, çirkäw açıp qına qalmıy, ä Qazan prawaslaw yeparxiäse tözelgängä 450 yıl tulu tantanalarında da qatnaşaçaq. Ataqaynıñ, agentlıqlar kitergän süzlärenä qarağanda, ul näq menä şuşı ike waqiğa tantanalarına kilä. Ä meñ yıllıq Qazan digen süzlärne ataqay telgä almıy. Xäyer, monısı anıñ şäxsi eşe.
İnde, düşämbedäge tantanalarnı oyıştıru buyınça komitet utırışına kilgändä, anıñ eşendä vitse-premyer Zilä Wälieva, Qazan merı Kamil İsxakov, Tatarstan möftie urınbasarı Wäliulla Yaqub häm Qazan häm Tatarstan ärxäräye Anastasiy ataqay qatnaştı.
Älege utırışta qatnaşuçılar, Qol Şärif mäçete xaqında kübräk süz alıp bardılar. Çönki ul, çirkäwgä qarağanda ber ayğa aldanraq açıla. Şulay bulğaç, waqıt könnän-kön azaya bara. Qol Şärif mäçeten respublika xakimiäte Tatarstannıñ töp, märkäz mäçete itep küzallıy.
Bu tantanalar niçek ütäçäk soñ? Çarada, barlığı 5 meñgä yaqın keşe qatnaşır dip kötelä. Şul isäptän, däräcäle qunaqlar da. Ul, däräcäle qunaqlarğa inde prezident Şäymiev isemennän çaqırular cibärelgän. Alar arasında İslam konferensiäse oyışmasınıñ general sekretları Äkmaleddin İxsanoğlu, Törkiä respublikasınıñ din eşläre ministrı Ali Bardaqoğlu, Kuwäyt däwläteneñ waqıf häm islam eşläre ministrı Abdulla Maatuq, Rusiä möftilär şurası räise Rawil Ğäynetdin, Ufadağı Diniä näzaräte räise Tälğät Tacetdin, möselman illäreneñ Rusiädäge 17 ilçese, BDB illäreneñ häm RF töbäkläreneñ möftiläre bar. Şulay uq, 1000 nän artıq Tatarstan imamı da qatnaşaçaq.
Qazan merı Kamil İsxakov, komitet utırışında, Qazanda 1803 yılda näşer itelgän berençe basma Qor’änneñ yaña nösxäläre här VIP, yäğni däräcäle qunaqqa tapşırılaçaq dip belderde. Läkin, mer äfände, Qol Şärif mäçete qarşında inde niçä yıllar eşläp kilgän “Pakи” sıraxanäse turında süz quzğatmadı. Kreml' mäydanında berdänber sıra satıla torğan bu urınnı, Kamil İsxakovtan, ul cirdän aldıruın küp märtäbälär cämäğätçelek taläp itkän ide. Küräseñ, Qazan xakimiätenä Tatarstannıñ märkäz mäçete häm pivnuşqalarnıñ kürşedäş buluı oşap toradır.
Räfis Cämdixan


text:
Başqortstan citäkçelegeneñ köntärtibendä kiläse yılğa aqça tabu mäs'äläse. Büdjetta çığımnar keremnän kübräk bulaçaq, dip xäbär itkän idek inde. Elek tä respublikağa kreditlar birgän Mäskäw Xalıq Bankı belän söyläşülär uñışlı tämamlanğan dip xäbär itelä. Başqortstan premyer-ministrı Rafael Baydäwlätov Londonda oçraşular ütkärep qayttı. Ämma çittän alğan açqa ğına büdjet tişeklären yamıy almayaq häm respublikanıñ üzendä dä qayışlarnı qısıbraq bäylärgä turı kiläçäk. Tulıraq mäğlümat Azatlıqnıñ sişämbe tapşıruında.
Rämzit Abulyaev, Ufa


text:
Xalıqnıñ küpläp kitüe ilne xäyerçelekkä töşerä: Moldova möhacirläre
Xäyerçelek – keşelärneñ çittä eş ezläwenä kiterä, xalıqnıñ küpläp küçep kitüe – ildäge iqtisadi häm sotsial şartlarnı tağın da qatlawlandıra. Çılbır totaştı, xäl itü çarası yuq kebek. Elekke Sovetlar Berlege respublikalarnıñ kübese bügenge köndä näq şuşı xäldä yäşi. Xäzer Ukraina bu çılbırnı özergä omtılış yasıy. 21nçe noyaberdä – här 5nçe watandaşı çit ilgä kitep eşlärgä mäcbür bulğan Ukraina – alğa taba üz citäkçesen saylıyaçaq. Könbatış yaqlı Yuşçenko yaña yul kürsäterme ällä ukrainnar elekke tormışnı saylap Yanukoviç öçen tawış birerme? Kötergä küp qalmadı. Bügen süz Moldova turında.
45 yäşlek Gavril Candu başqala Kişinewdan könyaqkönbatışqa taba urnaşqan keçkenä awılda 5 yäşlek qızı belän yäşäp yata. Gavrilnıñ inde berniçä yıl eşe yuq, anıñ xatını İtaliädä cıyıştıruçı bulıp eşli.
"Xatın kitergä mäcbür ide, çönki bu awırlıqlardan başqa törle niçek çığar idek? Ul inde 3 yılğa yaqın çit ildä. Uzğan köz öygä qaytıp kitte. Menä tizdän tağın qaytırğa tieş, annan soñ tağın kitäçäk."
Köndälek ixtiyaclardan tış Gavrilnıñ xatını cibärgän aqça – awılda keçkenä genä öy salırğa häm olı qıznıñ mäktäbenä dä citä ikän.
Candu''nıñ xatını – çit ildä legal eş tabu bäxetenä ireşkän siräk keşelärneñ berse. Ğadättä Moldova möhacirläre – tözeleştä häm awıl cirendä röxsätsez eşli.
Belgeçlär süzlärenä qarağanda Moldova xalqınıñ kimendä 20%tı, yağni 300 meñ keşe çit ildä. Yağni näq Ukrainada kebek ük – här 5nçe keşe. Räsmi bulmağan mäğlümatlär bu san – ber millionğa citä, di.
Xalıqara Xezmät Oyışmasınıñ uzğan yıl başlanğan Moldova öçen migrant programması eşçelärneñ çitkä kitüen tärtipkä salırğa tırışa. Programma koordinatorı Jana Costachi, Moldovada eşlärgä sälätle bulğan xalıqnıñ küpçelege ildän kitte, dip söyläde.
"İñ tübän sannarnı alsaq ta – çit ildä 300 meñgä yaqın keşe, alarnıñ kübese kontraktsız häm röxsätsez eşli, alar 25 belän 45 yäş arasında – bu inde – eşli alırlıq keşelärneñ küpçelege çit ildä ikänen kürsätä," dide programma wäkile.
Moldovadan kitüneñ iñ berençe säbäbe – xäyerçelek. Costachi däwam itä:
"Bäysezlek alğaç ta Moldova, Sovetlar Berlege çorı şirkätlärennän qısqartılğan meñlägän eşçelärne qaya quyarğa belmäde. Bu üz çiratında Moldovanıñ xezmät bazarında totrıqsızlıq tudırdı. Moldova bit tulısınça awıl xucalığı ile ikänen onıtmasqa kiräk".
Moldovadan küpläp kitü 1994nçe yılda başlanğan. Küptän tügel oyışqan Migrasiä Departamentı direktorı Olga Poalelungi, möhacirlekneñ 3 çorın bilgeli.
"Baştan uq, sovet çorında uq bik küp moldovannar Rusiäneñ üzäk töbäklärenä, Mäskäw yaqlarına eşlärgä kitä ide. Soñınnan yünäleş üzgärde – alar tel, mädäniät häm sotsial şartlar yaqın illärne saylıy başladı, bigräk tä İtaliägä keşe küp kitte, soñınnan Portugaliä, Gresiä, İspaniägä. 1998nçe yıldan möhacirlek yünäleşe tağın üzgärde häm xäzer moldovannar Germaniä, İrlandiä, Britaniägä kitüne xup kürä"
2003nçı yılnıñ üktäber häm noyaber aylarında Xalıqara Xezmät Oyışması häm Moldovadağı Soros fondı 5 meñ ğailädä fiker beleşü ütkärgän. Näticädä – kitüçelärneñ yartısınıñ Rusiägä yul totqanı açıqlanğan, çönki Rusiägä moldovannarğa viza kiräkmi. 18%tı İtaliägä kitä, çänki italyan räsmiläre moldovannarğa qarşı tügel. Xäzerge waqıtta İtaliädä 80 meñgä yaqın Moldova watandaşı bar dip isäplänä, häm alarnıñ 50 meñe – legal statusta yäşi. Şulay uq fiker beleşü, här öç ğailäneñ kimendä ber äğzaseneñ çit ilgä kitep eşläwen kürsätä. Mohacirlärneñ 70%tı – awıl cirennän. Eşlärlek keşelärneñ küpçelegeneñ çit ilgä çığıp kitüe arqasında bügenge köndä Moldovada tözeleş häm sänäğät tuqtağan.
Moldovanıñ tönyağındağı Grigorauca awılında yäşäwçe ike yeget Vasile Rotaru häm Anatolie Ungureanu, Azatlıq radiosınıñ Moldovadağı xäbärçesenä, awıldan kitä alğan böten keşe çit ilgä eşkä çığıp kitte inde, bez dä kiter idek, dip söyläp birgän.
"Kübese Mäskäwgä, Portugaliägä, İtaliägä kitte. Monda qartlar ğına qaldı, häm berniçä yäş keşe. Minem daimi eşem yuq, häm min älbättä çitkä kitü turında uylıym. Monda nişlim inde. Çit ildä aqça eşläp qaytıp monda yort salır idem. Min öylänmägän, añarçı äle aqça eşlisem bar. İke bertuğan apam bar, berse İtaliädä, berse monda," di 22 yäşlek Vasilie.
30 yäşlär tiräsendäge anıñ iptäşe, Ungureanu üz xikäyäsen söyläp birde:
"Minem xatınım ülde. İke balam bar, äz genä cirem bar. Barıbız da şunda eşlibez. qarağız minem qullarıma – qap qara. Bez çikläwek cıyabız. Çikläwek cıyıp kön küräbez. Waqıtlıça eş tabıp Krasnodarda eşläp qaytqan idem. Ber abıyem Yakutiädä, ikençese monda qayttı xäzer. Här kön bezne bik borçıy."
Eş bulmawı awıl cirendäge keşelärne genä tügel, beleme bulğannarnı da bik borçıy. Xalıqara Xezmät Oyışması wäkile Jana Costachi, ziyalılar da çittä eş ezli, di:
"Yuğarı beleme bulğan keşelär dä krizis kiçerä. Alarnıñ balaların üsterergä aqçaları yuq. Çit illärgä kitüçelär arasında mondıylar 30%nı täşkil itä. Elek alar däwlät sistemasında eşlägän bulğan, bu – ğalimnär, uqıtuçılar, mimarçılar, ingenerlar, tabiplar turında süz bara. Soñğı 10 yıl alar eşlägän şirkätlärdä bötenläy aqça yuq".
Moldovadan böten keşe dä kitergä teli dip uylaw döres bulmas ide. Tönyaqtağı Balti şähäre yanında keçkenä awılda yäşäwçe 4 bala anası Tania, "min başqa cirdä yäşäwne küz aldıma da kiterä almıym" di.
"4 balam bar. Balti şähärendä ruxi awırular xastaxanäsendä şäfqät tutaşı bulıp eşlim. Bik küp keşe kitte, minem tuğannar arasınnan da. Amerikada tuğannar bar. Bertuğan señlem İtaliädä, ul üz balasın miña qaldırıp kitte. Ul da şäfqat tutaşı, läkin bezneñ eş xaqına – 60 dollarğa yäşäp bulmıy. İrem 41 dollarğa tiñ xezmät xaqı ala. Şöker, bezgä bertuğan señlem häm äti-änilär yardäm itä. Min dä kitä alır idem, läkin mine monda närsäder tota. Başqa cirdä yäşäwne küz aldıma kiterä almıym."
Moldovadan kitkän meñlägän yäş xatınnar sex qollıqqa elägä. Sex qolıqqa bulmasa – başqa törle qolıqqa. Çığışı belän Kişinewdan bulğan 19 yäşlek Jannanı uramda satuçı bulırsıñ dip Mäskäwgä çaqıralar. Mäskäwgä kilgäç aña monaşka kiemen kidertep – aqça telänep utırırğa quşalar.
"Bezne Mäskäwneñ ber bazarına quydılar. Qap qara kiemdä bez muyınğa tartma asıp imeş Moldovada tözelüçe çirkäw öçen aqça cıydıq. Ämma bezneñ xucalarıbız – çegännär ide. Bez cıyğan aqçağa alar üzlärenä yortlar tözede, maşinalar aldı," dide Janna.
Şuşı xäldä qalğan Janna Moldovadağı tuğannarına, alar İnterpolğa möräcäğät itep – soñınnan xucalarınnan qaça alğan.
Moldovannar berençe çiratta aqça eşlär öçen kitä. Xalıqara Xezmät Oyışması häm Soros fondı mäğlümatlärenä qarağanda çit illärdä eşläwçe moldovannar urtaça ayına 800 dollar aqça qazana. Germaniä, Fransiä yä Britaniädä – 1200 dollar bulsa, Rusiädä tübänräk – 400 dollarğa yaqın. Moldovada urtaça eş xaqı 100 dollar. Ämma Moldova prezidentı Vladimir Voronin süzlärenä qarağanda, xäyerçelek ildä andıy uq qurqınıç däräcädä tügel ikän.
"Ğömüm xäyerçelek turında söyläw – zur xata häm kimsetü bulır ide. Qarağız änä Kişinew uramnarındağı keşelärne, alarnıñ niçek kienüen, nindi maşinalarğa utırıp yörüen. Mersedeslar tulgan, şähärneñ ber oçınnan ikençesenä ütep bulmıy, maşinalar tığılğan bula. Bu mäğlümatlär täfsille tügel kebek kürenä," dide prezident Voronin.
Tağın berniçä san, xörmätle tıñlawçılar. Çit illärdä eşläwçe moldovannar öylärenä yılına 500 meñnän alıp ber million dollarğa qadär aqça cibärä. Çağıştırır öçen – respublikanıñ 2004nçe yıl büdjetı – 450 million dollar ğına. Çittän bik küp aqça kerüe – Kişinewda yalılıq belän baylıq arasındağı upqınnı tağın da tiränäytte. Ber ük uramda – sovet çorında tözelgän panel yortlar qırıyında tezelgän çit il markalı maşinalarnı, qimmätle kibetlär vitrinaları yanına urnaşqan arzanlı qıty häm törkiä tawarların satuçı olı keşelärne kürergä bula.
Här 5nçe kibettä çit il aqçasın almaştıru urını bar, alarnıñ kübese täwlek buyı eşli. İnfläsiä üsä. Başqalada çittän kiterelgän äyberlär bik qimmät. Şuşı xäldä iqtisadçılar häm xalıq cirle xökümätne ğayepli.
Elekke jurnalist İoan Bouroş berniçä yıl elek Portugaliägä küçep kitkän. Anda ul tözeleştä eşli. Küptän tügel öyenä qaytıp kitkän waqıtta ul bezneñ xäbärçebezgä, bez barıbız da kire qaytır idek, dip söyläp birgän.
"Küp keşe qaytır ide, ämma bu qaytu Moldovadağı xällärgä bäyle. Çit ildä eşläp aqça cıyğan bik az keşe qaytıp aqçasın monda eşkä sala. Möhacirlär ağımınıñ tuqatawın kötmim, çönki monda ber ni dä üzgärmi bit. Moldova çittän kilgän aqçağa yäşi. Tuğannar ber bersenä yardäm itä, häm bu bik zur aqça. Citäkçelek närsäne dä bulsa üzgärtergä teläsä – bu aqçalar inde citkän bulır ide".
Xökümät Moldovağa investisiä salunı ciñeläytü yulların tikşerä. Premyer-ministr Vasile Tarlev süzlärenä qarağanda, berençe çiratta alar üz watandaşları turında uylıy.
"Bez aqçanıñ kire Moldovağa qaytuın telibez, häm bu aqçanıñ qimmätle maşinalar häm yortlarğa ğına tügel, ä cirle iqtisadnı üsterügä totıluın telibez. Minemçä, eşlär inde alğa bara, salımnarnı kimetäbez, urta häm keçe eşmäkärlärlekne üsterü yulların qarıybız", dide Moldova premyer-ministrı.
Moldovada cılı közge kiç. Ruseştii Noy awılında ber yäş parnıñ tuyı... Natalia häm Slavikka ikesenä dä 20 yäş:
Natalia:Min Kişinewda universitetta uqıym, ingliz häm alman tellären Slavik: Min daru industriäsendä, saqlağıçta eşlim.
Uqıp betergäç yaxşı eş taba almasa Nataliä ire Slavik belän Moldovadan kietrgä cıyına.
"Monda eş tabırmın dip ömetlänäm, läkin taba almasam, çit ilgä kitermen. Üzem genä tügel älbättä, irem belän. Üzem genä barsam bik küp problema bulaçaq. Ğailälär tarqala xäzer, ä bez äle öyläneştek kenä, min monı telämäs idem," di Natalia.
Natalianıñ äti-äniläre – Moldovadağı başqa äti-änilärdän ber ni belän dä ayırılmıy – alar balalarınıñ uqıp çığuın, yaxşı eş tabuın teli. Ägär bu eşne çit ilgä kitep ezlärgä turı kilsä – alar moña da qarşı tügel.
Şuşı uq awılda cirdä eşlägän Gheorghe Pamfilnıñ ike balası Quşma Ştatlarda yuğarı belem ala. Pamfil çın küñeldän – anıñ balaları, häm alar kebek tağın başqa yäşlär-kire Moldovağa qaytsa – xällärne yaxşığa üzgärter dip ışana.
"Bik küp aqıllı bala mäktäp tämamlağaç kitä. Alar kitergä mäcbür, çönki monda eş taba almıy. Kitüçelär – bik, bik buldıqlı yäşlär. Şuşı aqıllı yäşlär kire qayta başlasa, Moldovada, bezneñ Bessarabiädä üzgäreşlär başlanır, närsä bulsa da üzgärer dip ışanam."
Alsu Qormaş, Praga


text: İşembayźağı qädet mäktäbendä uqığan 30 malayźıñ ağıulanıp dawaxanağa oźatılıuı xaqında Azatlıq radíohın tıñlawsılar mäğlümätle inde. İşembay dawaxanahına 12-14 yäşlek bulasaq ofitserźar 23 sentyäbrźä oźatıla. Ularğa esäk yoğoşlo awırıuı farazı quyıla. Tikşerewźär barışında mäktäp aşxanahında yoğoşlo sirźe taratıu sığanağı asıqlanmay. Xäźer tabiptar qullanıusılar xoquqtarın yaqlaw idaralığı belgestäte menän berlektä sir taralıu säbäptären täräneräk öyränä. Höźömtälär älegä bildäle tügel. Qullanıusılar xoquqtarın yaqlaw idaralığınıñ urındağı büleksähe başlığı urınbaźarı Vyaçeslav Kostrıgin waqiğä xaqında mäğlümät horap şıltıratqas, üźmerźärźeñ xälen, «Allağa şökör» tip bahalanı. Bıl qädet mäktäbendä 360 üsmer uqıy.


text:
Respublikada Fransiä wäkilläre
Başqortstanğa Fransiäneñ awıl xucalığı mäs’äläläre buyınça Rusiädäge İqtisadıy missiä kiñäşçese Moris Rossen kilde. Maqsatı — Başqortstan awıl xucalığı torışı belän tanışu, ike yaqlı xezmättäşlek mäs’älälären öyränü. 22 ğinwar ul respublikanıñ awıl xucalığı ministrı, vitse-premyer Şamil Waxitov belän oçraştı. Waxitov qunaqnı Başqortstandağı Hollandiä, Amerika, Fransiä, Çexiä häm başqa küp kenä illärneñ aldınğı texnologiälären qullanu täcribäse belän tanıştırdı.
Moris Rossen respublikanıñ berniçä rayonında bulıp, awıl xucalığı torışı belän tanıştı.


text:
çağatay ulusoy saba tümer 3
Search and download pictures
Example search:
çağatay ulusoy saç kesimi
, çağatay ulusoy official
, çağatay ulusoy s management face
, çağatay ulusoy ortaokulu
, çağatay ulusoy ölçüleri
, çağatay ulusoy son filmi
, çağatay ulusoy şarkı indir
, çağatay ulusoy png
, çağatay ulusoy elle
, çağatay ulusoy öldümü
free çağatay ulusoy saba tümer 3, download çağatay ulusoy saba tümer 3 from our website, çağatay ulusoy saba tümer 3 about, search similar çağatay ulusoy saba tümer 3 query
Copyright © 2016 AzPoint.Ws


text:
AQŞ Helsinki komissiәse oyıştırğan tıŋlaularda Russiә Çeçnәdә keşe xoquqların bozuda ğәyeplәnde.
Uzğan ayda Çeçnәdә referendum ütkәrelsә dә, anda keşe xoquqların bozu eşe dәvam itә. Keşe xoquqların yaqlau oyışmaları kiçә ütkәrelgәn tıŋlaularda Russiә xөkümәten politik hәm humanitar krizisnı yomığartırğa çaqırdılar. Bu xaqta bәysez AQŞ Helsinki komissiәseneŋ Kongress binasında ütkәrgәn briefingta әytelde.
Audio
"Işanıçlı hәm qıu keşe xoquqlar aktivistlarınıŋ, şul sanda bu tıŋlaularda qatnaşuçılarnıŋ birgәn mәğlümәtlәre, Yevropada Iminlek hәm Xezmәtәtşlek Oyışmasınad ağza bulğan illәr arasında xalıqara keşe xoquqları iŋ nıq bozılğan urınnıŋ Çeçnә buluın kürsәtә."
Memorial Keşe xoquqları üzәgennәn Eliza Mussaeva Martnıŋ 23-ndә referendum ütkәrelgәnnәn birle Çeçendәge vazğiәt yaxşığa taba üzgәrmәde dip belderde. Ul Vazğiәtne yaxşığa taba üzgәrtügә kitermәgәn xәldә, ni өçen referendum ütkәrü kirәk buldı digәn sorau quydı. Ul şulay uq Russiә xәrbilәre taktikanı üzgәrttelәr. Xәzer alar tөnnәrne tazartular ütkәrәlәr. Bu alarnıŋ kemneŋ bilgelәvne dә, qulğa alınıp ta xabәrsez yuğalğannarnıŋ ezen tabunı da qıyınlaştıra dip әytte. Norvegiә Helsinki Komitetı tarafınnnan uzğan yılda Saxarov tınıçlıq bülәgenә layıq tabılğan Musaeva bu yılnıŋ berençe өç ayında Russiә kөçlәre tarafınnan qulğa alınğannarnıŋ sanı 119-ğa citte hәm bu uzğan yılnıŋ berençe өç ayı belәn çağıştırğanda küberәk, uzğan yılda alarnıŋ sanı 82 ide dip tә belderde.
Audio
Memorial oyışması Çeçnә suğışı sәbәple üz vaqıtında Inguşetiәgә qaçıp çıqqan yaqınça 100 meŋ çeçengә xoquqi mәsәlәlәrdә yardәm itep kilde. Şulay uq Inguşetiәdә eşlәvçe World Visioon xayriә oyışmasınıŋ informatsiә menecere Bela Tsugayeva qaçaqlar lagerı yaqınnarında urnaşqan Russiә xәrbilәre , qaçaqlarğa , alar Çeçnәgә kire qaytmağan xәldә , fetnәçelәr belәn bәylәneşlәtә toruda ğәyeplәnәçәklәr hәm şuŋa qarap mөğәmәlә kürәçәklәr digәn basım yasıylar dip belderde. Әmnisti Inetrnationalnıŋ Yevropa hәm Yevroaziә buyınça bülekneŋ başlığı Maureen Greenwood Ğıraq suğışı hәm anda bәysez xalıqara küzәtüçelәrneŋ bulmauı sәbәple Çeçnәdәge kөrәş onıtılğan suğışqa әylәnde dip belderde. Ul xalıqara basım sәbәple Russiә uzğan yılda qaçaqlarğa kire qaytu өçen basımın yomışartqan ide. Xәzer dә basım yasarğa kirәk dip әytte. Anıŋ süzlәrençә,
Audio
"Berençedәn, qaçaqlarnı qaytaru өçen Çeçnәdә toraq, elektrik, yağulıq kebek tieşle infrastruktura yuq. Ikençedәn, iminlek garantiәse yuq. Başbaştaqlarşa üterülәr, ezsez yuğalular, tөnnәrne tentülәr ütkәrülәr, cәberlәv dәvam itkәndә, alarnı qaytırğa mәcbür itep bulmıy."
Greenwood şulay uq gonaxsız xalıqqa hөcümnәr oyıştırğan çeçen kөrәşçelәren dә tәnqitlәde. Buş administratsiәse BMOnıŋ Keşe xoquqları komissiәseneŋ Jenevadağı sessiәsendә Russiә xәrbilәrenneŋ hәm iminlek kөçlәreneŋ Çeçnәdәge kөç qullanuın xөkem itkәn rezolutsiәne yaqlasa da, anıŋ aftordaşı bulmadı. Rezolutsiә berniçә tauış küpçelek belәn genә kire qaşıldı. Jeneva oçrağuında qatnaşqan AQŞ vәkilçelegeneŋ başlığı ilçe Southwick , Çeçnә xalqı suğış nәticәsendә küz aldına kitermәslek cәberlәvlәr kiçerde dip belderde , lәkin, ber ük vaqıtta referendum tatulaşu өçen politik protsesnı başlatıp cibәrer digәn өmet tә әytte. Lәkin, ciında çığış yasauçılarnıŋ küpçelege Çeçnә mәsәlәsendә Russiәgә basımnı dәvam itterergә kirәklek dip belderdelәr.
Fәrit Idelle, Praga .


text:
Mansur Ğiläcev: Tatar kinosı turında söyläşüdän eşkä küçärgä kiräk
Bu atnada Tatarstanda tağın ber yubileynı bilgeläp üttelär. Süz respublikanıñ kinematografiä berlege oyışuına 25 yıl tulu turında bara. 1981 yılda üz eşen başlap cibärgän älege icadi berlek bügenge köndä 44 keşene berläşterä. Berlekneñ yubileyı uñayınnan Qazandağı Mir kinoteatrında tantanalı utırışı uzdı. Anda üzläreneñ kollegaların qotlarğa Rusiä kinematografiä berlege citäkçelege dä kilde. Şulay uq bäyräm çaraları arasında Dön’ya kinooperatorlar küze belän dip isemlängän fotokürgäzmä ütkärü, XXI ğasırda Tatarstannıñ kinosı digän konferensiä uzdıru, avtorlıq xoquqların yaqlaw buyınça seminar oyıştıru, respublikada icat itelgän fil’mnarnı kürsätü kebeklär bar. Şuşı yubiley könnärendä milli kino studiäse, tatar kinosın buldıru xaqında da söyläşü buldı.
Tatarstannıñ kinematografiä berlegen citäkläwçe Yuriy Gvozd’ süzlärenä qarağanda, berlek yärdämendä bolğarlar tarixına bağışlanğan fil’m töşerelä başlanğan, Küktaw näfis fil’mı ekrannarğa çıqqan, tatar äkiätläre nigezendä Tañ-Batır animatsiä fil’mı yasalıp betkän. Monnan tış, Tatarstanda küp kenä dokumental’ fil’mnar da töşerelä ikän. Bu xaqta jurnalistlarğa Tatarstannıñ kinematografiä berlegeneñ 25 yıllığı uñayınnan uzğan matbuğat oçraşuında söylädelär. Anda berlekneñ räise Yuriy Gvozd’, Tatarkino citäkçese Vladimir Batrakov, rejisser Edmas Utyaganov häm dramaturg Mansur Ğiläcev qatnaştı. Matbuğat oçraşuında süz şulay uq respublikada milli kinostudiäne oyıştıru turında da buldı. Anı buldıru xaqında Tatarstan prezidentınıñ Rusiä kinematografistları berlege räise Nikita Mixalkov belän oçraşuında da söyläşengän ide. Xäzerge köndä monıñ öçen kiräkle dokumentlar äzerlänep, respublika xökümätenä tapşırılğan. Aqçalar bülenep birelgän oçraqta, milli fil’mnar studiäse Tatarstanda inde 2007 yıldan uq eşli başlıy alaçaq ikän. Anda tatar kinosı ğına tügel, İdel buyında yäşäwçe başqa millät wäkilläre dä üzläreneñ milli fil’mnarın töşerä alır ide, dip sanıy respublikanıñ kino berlege wäkilläre.
Xäyer, rejisser Edmas Utyaganov fikerençä, tatar kinosın buldıruda finans problemalar ğına tügel, başqalar da şaqtıy. Milli kino millätne saqlaw maqsatında eşlärgä tieş, ä andıy äsärlärne buldıru öçen bezneñ milli kadrlarıbız – rejisserlarıbız, dramaturglarıbız, operatorlarıbız yuq, dip sanıy. Ä menä dramaturg Mansur Ğiläcev isä, kino töşerer öçen bezneñ böten närsäbez citärlek, dip sanıy. Azatlıq radiosınıñ Qazan studiäsendä bez Mansur Ğiläcevtän tatar kinosı, anı buldıru problemaları, ğomumän, milli kinematografnıñ kiläçäge turında fikerlären beleştek.
Kino turında söyläşülär tuydırdı inde. Bu xaqta bez inde 10-15 yıl söyläşäbez. Xäzer inde böten söyläşülärne onıtıp, eşkä totınırğa kiräk. Minemçä, tatar kinosı bulırğa tieş. Çönki bezneñ anıñ öçen nigezebez bar – ul tatarnıñ yazmışı. Min üzemne milli kinematografnıñ qorbanı dip sanıym. Çönki min ssenariylar yazam da yazam, ä şunnan artıq eş haman da barmıy. Ä nik barmıy digändä – bar närsä dä aqçağa barıp terälä. Aqça bulsa, irtägä ük kino töşerä başlarğa bula. Böten närsä äzer bezneñ - rejisserlar, akterlar, rässamnar bar. Texnik yağın bik ciñel xäl itep bula xäzer. Mäskäwdä bik küp kinostudiälär eşläp kilä, alardan bar närsäne dä alıp torıp bula, töşerä almağan äyberlärne kom’pyuterda eşläw mömkinlege bar. Milli kino töşerelä başlasın öçen, minemçä, ber bik däräcäle, täcribäle keşe şuşı eşkä totınırğa tieş. Bezgä dramanı da, komediäne dä töşerergä kiräk, bezdä nindider eksperimental’ fil’mnar da bulırğa tieş. Janrlar baylığı bulırğa tieş. Annarı fil’mnar zamança, sıyfatlı, yuğarı däräcädä töşerelergä tieş. Şul oçraqta ğına alar tamaşaçığa qızıqlı bulaçaq, alarnı qarawçı bulaçaqMansur Ğiläcev fikerençä, tatar fil’mnıñ tatarlar öçen genä tügel, başqa millät keşelärenä dä qızıqlı itep töşerergä kiräk. Şul oçraqta ğına anıñ tamaşaçısı bulaçaq, di dramaturg. Läkin älegä sıyfatlı, başqa fil’mnar belän köndäşlek itärlek äsärlär tudıru xaqında süz alıp baru xıyal bulıp qına kürenä. Xäzergä bezneñ öçen az byudjetlı, qısqa fil’mnarnı töşerü dä şaqtıy zur problema bulıp tora.
Gölnaz İlgizär


text:
Fänis Yarullin: Ğailäle keşe bäxetleräk bula!
Ğailä bäyrämen Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetı, anıñ qarşıdağı “Ğailä” fondı, “Tatarstan” teleradiokompaniäse häm Tattransgaz aksionerlar cämğiäte oyıştırdı. “Tatarstan” radiosınıñ “Par qanatlar” tapşıruında törle yıllarda qatnaşqan ğibrätle yazmışlı keşelär, ozaq yıllar däwamında bergä yäşägän bäxetle parlar, küp balalı ğailälär häm başqa töbäklärdän kilgän millättäşlärebez ğailä bäyrämeneñ qunaqları buldı. Bäyräm qunaqların qotlarğa Başqortstannıñ häm Tatarstannıñ xalıq artistı Färidä Qudaşewa, Tatarstannıñ xalıq artistı İlham Şakirov, Flyura Söläymanova, Zöhrä Säxäbieva, Zilä Sönğätullina häm başqalar.
Simvolik ğailä uçağın qabızğannan soñ, kiçädä qatnaşuçılar üzläreneñ yazmışların, tormışta kiçergän xällären söylädelär, yäşlärgä üget-näsıyxätlär dä citkerdelär. Ğailä bäyrämenä 40 yıl bergä yäşägän Tatarstannıñ xalıq yazuçısı Fänis Yarullin häm anı tormış iptäşe Nursöya xanım da kilde. Yıllar buyı invalid arbadağı şağirne tärbiälägän Nursöya xanımğa häykäl quyarlıq. Ämma şağir Fänis Yarullin bolay dide:
Häykällär bügen bar, irtägä yuq alar. İñ zur däräcä - xalıq küñelendä qalu. Nursöya bulmasa, min bu däräcälärgä ireşä dä almas idem. Ul berqayçan da kizüen taşlamağan kizüçe şikelle. Mine qulında yörtä dip simvolik räweştä genä äytmilär. Kön däwamında ul mine kim digändä 6 tapqır kütärergä mäcbür bula. Ğailäle keşelär bäxetleräk! Alar ozağraq yäşi dä, yözläre dä yaqtıraq bula.Uzğan yılda kongress qarşında oyıştırılğan ğailä fondınıñ citäkçese, respublikanıñ xalıq deputatı häm yazuçısı Tufan Miñnullin üz çığışında milli ğailäneñ problemaları xaqında söyläde:
Yäşlärebezneñ 42%tı başqa millät wäkilläre belän tormışların bäyli. 4-5 bala bulsa, xällär alay uq qatlawlı bulmas ide, bälki. Ämma xäzer ber genä bala üsterälär, anısın da başqa millätlärgä biräbez. Şuña kürä bu problema bezneñ öçen ayıruça qurqınıç - ul millät yazmışı.Uniksta uzğan ğailä bäyrämendä şulay uq Arça rayonı Taşkiçü awılınnan 12 bala üstergän Täbrik häm Täzkirä Gäläütdinovlar ğailäse, Yaña Urengoy, Ufa, İjau şähärlärennän kilgän bäxetle parlar da qatnaştı.
Al'bina Zäynulla


text:
Qazanda Räşit Wahapovqa bağışlanğan kiçä uzdı
Räşit Wahapovnı belmägän tatarlar bik siräkter. Läkin anı belüçelär häm milli muzıkanıñ qäderen añlawçılar - ölkän yäştäge keşelär. Ä yäşlär häm urta buın xalıqçan häm klassik cırçını belmäsä - bu cırçınıñ da, ğomumän tatar sänğäteneñ dä yuğala başlawı digän süz. Räşit Wahapov festivalen oyıştıruçılar - Tatar kongressı, Tübän Novgorod tatarlar cämğiäte, Tatarstan jurnalı redaksiäse festival'neñ berençe könennän ük onıtıla başlağan mäşhür cırçını xalıqqa kire qaytardılar.
Çärşämbe kiçendä Tinçurin teatrı binasında 4 säğät yarım barğan kiçädä Rifat Fättäxovnıñ Räşit Wahapov turındağı kitabındağı dokumentlar, xatirälär, räsemnär ekranda kürsätelde, cırçınıñ tawışı xäzerge tatar başqaruçılar belän bergä aralaştırılıp yañğıradı, säxnädän cırçı turında istäleklär söylände. Räşit Wahapovnıñ ätise, änise, cırçı häm anıñ tormış iptäşe, xätta anı yaqtı dönyadan irtä alıp kitkän äcäl obrazların başqarğan artistlar - barısı da çınnan da Räşit Wahapov böyek milli cırçı, tatar estradasına nigez saluçı ikänlegen aqılğa da, yöräkkä dä señderde. Festival'neñ açışında Däwlät Sovetı räise Färit Möxämmätşin dä qatnaştı.
İskä qalğan häm teträndergän mizgellär küp buldı. Menä alarnıñ qayberläre. Cırçınıñ yaqtaşları - Tübän Novgorodtan kilgän buldıqlı, talantlı keşelär - üzläre ber milli ğawam bulıp, zur zäwıq belän çığış yasadılar. Wahapov belän bergä säxnädän cırlağan İlham Şakirov, Cäwhirä Säläxova, Färidä Kudaşeva häm başqa yoldızlarnıñ nurı, Zilä Sönğätullina, İdris Ğäziev, Zöhrä Säxäbieva, Rafail İl'yasov, Röstäm Malikov kebek urta buın cırçılarnıñ çın milli rux belän xalıqçan äsärlärne başqaruı zalda küptän sağındırılğan tatar hawasın, tatar ruxın xasil itte. Bügenge estrada, şou-biznes yoldızları säxnädä kürenmäde diärlek. Şulay da, 3 yegetneñ ber-berse belän yarışıp, xalıqçanlıqta Räşit Wahapovqa oşatırğa tırışıp cırlawı qızıqsınu uyattı. Yaña ğına säxnägä çıqqan Aydar Ğäbdninov, İlüs Ğäynanşin häm Salawat moñlı tawış, tıynaq totışları belän Wahapovqa tabınğannarın rasladılar.
Festival' açılışında Räşit Wahapov isemendäge ör-yaña büläk - maxsus medal' häm 1 meñ dollar aqça anıñ berençe lawreatına - milli sanduğaçıbız Färidä Kudaşevağa tapşırıldı. Bu kiçä häm festival'neñ dekabergä qädär barışı, mäclestä şaqtıy yış yañğırağan Rifat Fättäxov häm başqa fidaqär nijgarlılarnıñ isemnäre turında söyläwlär, bäxäslär tağın bulır äle. Cırçı turında zatlı kitap, Räşit Wahapov tawışı yazılğan lazer tälinkäse häm audiokasseta şuşı matur kiçädä şığrım tulı zalğa cıyılğan tamaşaçılarğa ğına tügel, böten tatar xalqına bu qäderle cırçını yañadan qaytardı.
Rimzil Wäli


text:
Dönya sälamätlek oyışması ägär dä tsunamidan zıyan kürgän illärdä eçär su tä'minäte tiz arada torğızılmasa sälamätlek qazası başlanırğa mömkin dide.
Bu oyışma isäpläwençä 26-nçı dikäberdäge tsunami dulqını näticäsendä 500 meñläp keşe yaralanğan, 150 meñläp keşe hälak bulğan.
Dönyanıñ törle illäre zıyan kürgän illärgä yardämne arttıra.
AQŞ däwlät sekretare Colin Powell Tailandta häm İndoneziädä bulıp andağı wäzğiät belän tanıştı. Powell Quşma Ştatlar üz xärbi köçläre belän zur yardäm kürsätä häm töbäktä sunami turında kisätü sisteması buldıraçaq dide.
AUDİO: Quşma Ştatlar Tailandqa, häm uzğan atnadağı tsunamidan zıyan kürgän töbäktäge başqa däwlätlärgä yardäm itü öçen buldıra alğannıñ barın da eşliäçäk.
Bu töbäktäge wäzğiät belän tanışu öçen Singapur premyer-ministrı Lee Hsien Luñ häm Awstraliä tışqı eşlär ministrı Alexander Downer da kilde.


text:
Fenerbahçe sport klubu
Fenerbahçe (türkçe Fenerbahçe) - Türkiyeniñ bir sport klubu. 1907 senesi İstanbul şeeriniñ Qadıköy rayonında qurulğan. Esasçıları Ziya, Ayetullah ve Necip Beylerdir. İlk prezidenti Ziya Beydir. Evelce renkleri sarı-beyaz olıp 1909 senesi sarı-lâcivertke çevirilgendir. Şimdiki prezidenti Aziz Yıldırımdır. Stadionı, Şükrü Saracoğlu Stadionı Türkiyeniñ eñ zemaneviy stadionı olıp 2009 UEFA kubogı finalınıñ oynalğan yeri edi. Stadion ismini klubnıñ eñ uzun müddet prezidentlik etken kişisi Şükrü Saraçoğlundan alğandır.


text:
“Aq Bars” 3:4 isäbenä Tol''yattinıñ “Lada” komandasına ottırdı
Bu atnada Tatarstandağı xokkey söyuçelär qara qayğı kiçerdelär. Play-off uyınnarınıñ iñ soñğısında “Aq bars” 3:4 isäbenä Tol'yattinıñ “Lada” komandasına ottırıp, Rusiä çempionatınıñ medal'lärennän qolaq qaqtı.
2003 yıl sezonında “Aq bars” üzeneñ uyınnarı belän xokkey söyuçelärneñ östenä yä bozlı, yä qaynar su qoyıp tordı. İnde olığayıp barğan ölkän trener Yuri Moiseevnı çempionat barışında Vladimir Plyuşçevqa alıştırdılar. Zamanında KGB ofitserı bulğan Plyuşçev cilkäsenä berük waqıtta Rusiä xokkey cıyılma komandası baş trenerı wazifaların da yöklädelär. İke köymädä yözüneñ berençe näticäsen kürdek: aqça, kiem, başqa matdi yaqlardan “Lada”dan küpkä yaxşı yäşägän “Aq Bars” respublika danın aqlıy almadı. Ä bit biredä yılına 400 meñ dollar xezmät xaqı alıp uynawçı xokkeyçı da bar bit äle. İnde şundıy masraf salıp ta “Aq Bars” ömetlärne aqlamıy. Ni säbäptän soñ? 27 martta Qazan universitetında oçraşu waqıtında Mintimer Şäymiev bu sorawnı yäşlär eşläre, fizkul'tura häm sport ministrı Marat Barievqa da birep qaradı. Ällä äyter süze bulmağanğa, ällä universitet diwarlarında üzen student bulıp xis itkängäme, Marat äfände prezidentqa qänäğätländererlek cawap birä almadı.
Bälkem, zur aqçalarğa çit il uyınçıların satıp alğançı çın xokkeyçılarnı üzebezdä tärbiäli başlarğa kiräkter. Ber aqçanı sport qorılmalarına totsaq, yäşüsmerlär xokkeyen üstersäk – bälki ciñärbez. Häm ul ciñüneñ täme dä bäxäse dä bötenläy başqa bulır ide.
Damir Ğısmetdin


text:
Yavuz Top - Dost Cemalin Göremezsem
Sanatçı : Yavuz Top
Türkü : Dost Cemalin Göremezsem
Etiketler : Yavuz Top - Dost Cemalin Göremezsem türkü indir, Yavuz Top - Dost Cemalin Göremezsem türkü dinle, Yavuz Top türküleri, Dost Cemalin Göremezsem mp3 indir, Yavuz Top türküleri Dost Cemalin Göremezsem türküsü, Dost Cemalin Göremezsem sözleri, Yavuz Top mp3 dinle, Yavuz Top download, Dost Cemalin Göremezsem bedava mp3, Yavuz Top türkü sözleri, Yavuz Top türkü dinle, Yavuz Top son albüm indir
Yavuz Top Türküleri
Yavuz Top - Aklımı Başımdan Aldı
Yavuz Top - Geleceğim Diye Gitti
Yavuz Top - Zincir Kar Eylemez
Yavuz Top - Yar Ali Senden Medet


text:
Comğa könne irtän irtük Rusiä Kommunistlar partiäseneñ Başqortstan bülege wäkilläre utırğan binağa sud pristawları kilep kerüe xaqında xäbärlär taraldı. Ufanıñ üzägendä, Frunze uramındağı binağa kilep kergän pristawlar Başqortstan kommunistlarına başqalınıñ Kirov rayonı mäxkämäseneñ qararın tapşırğan. Ul qarar 18 august könne qabul itelgän häm anda Başqortstan kommunistlarınıñ 20 nçe august könne Ufada ütkärergä tieşle respublik konferensiäseneñ qanunsız buluı turında äytelgän. Ägär bu konferensiä ütkärelsä dä, anıñ qararlarınıñ qanunsız bulaçağı turında iskärtelä. Ni öçen şundıy xäl kilep tuuın açıqlaw öçen bez Rusiä Kommunistlar partiäseneñ Başqortstan bülege citäkçese Rinat Ğäliev belän oçraşıp söyläştek. Anıñ süzlärençä, Başqortstan Yüstitsiä idaräse, şimbä könne ütäçäk konferensiägä deleğät itep saylanğan Sklyarowa xanımnıñ şiqayatenä nigezlänep, partiägä qarşı Kirov rayonı mäxkämäsendä eş açqan. Rayon mäxkämäse isä, östän kürsätmä bulğaç, «konferensiäne ütkärtmäskä» dip könendä ük qararın çığarıp ta quyğan. Sklyarowa xanım nindi şiqäyät yazğan soñ? Baqsañ ul, «mine konferensiägä çaqıruçı bulmadı», digän säbäpne kiterep, Yüstitsiä idaräsenä şiqäyät yazğan ikän. Rinat Ğäliev süzlärençä, Sklyarowa xanım konferensiä bulaçağı xaqında aldan uq xäbärdar, şulay bulğaç, bu barmaqtan suırıp çığarılğan uydırma säbäp kenä. Menä Rinat äfändeneñ üzen tıñlıyq.
(Rinat Ğäliev)
Sez Rusiä kommunistlar partiäseneñ Başqortstan bülege citäkçese Rinat Ğäliev fikerlären işettegez. Anıñ süzlärençä, kommunistlar şimbä könne konferensiä ütkärä almasa da, aşığıç plenumnı barıber ütkäräçäk häm könüzäk mäsäläläre tikşeräçäk. Ä kiläse atna başında uq KPRF wäkilläre, Ufanıñ Kirov rayonı mäxkämäse qararınıñ döres tügellegen isbat itü öçen, Başqortstan Yuğarı mäxkämäsenä möräcägät tapşırırğa cıyına.


text: Rovno. Ukrainanıñ könbatışındağı şuşı şähärdä politsiä, radiokativ çırşılar satu oçrağın açıqladı, häm cirle säwdägärlärneñ Yaña yıl aldınnan satqan şul ağaçların satudan aldı. Çırşılar kürşe Jitomir ölkäsendäge urmannardan bulğan dip xäbär itelä, mäğlüm ki, 1986-nçe yılnıñ aprilendä Çernobıl’ atom stansiäse hälakätennän soñ älege töbäk radioaktiv qaldıqlar belän nıq pıçranğan ide. Rovno şähäre politsiäse mäğlümatına qarağanda, bazarda çırşılarnı satu öçen säwdägärlär yalğan dokumentlar qullanğan. Ukrainanıñ, radioaktiv pıçranu kiçergän urmannarında ağaç kisü soñğı 15 yılda tämam tıyılğan ide, politsiä xäzer, Rovno bazarına şul çırşılarnı kem kitergänen tikşerä.


text:
Global'läşügä qarşı köräşüçe köçlär bu oçraşuğa qarşı çığtı. Demonstratsiäçelär politsiä kirtäse aşa anda ütärgä tırıştı.
Politsiä 60-lap demonstratsiäçene tuqtatu öçen yäş gazı qullandı. Alarnıñ küpçelege Könyaq Korea fermerları.
Dönya Säwdä Oyışması äğzaları yarlı illärgä säwdäne irekländerüdän fayda kürergä yardäm itüçe kileşülärgä ireşergä tırışuları turında äytä.
Bügenge söyläşülär başlanğanda Hoñ-Koñ başlığı Donald Tsañ "Bez säwdä üseşneñ motorı dip häm ul tärräqiätkä xezmät itärgä tieş dip isäplibez. Bez tärräqiät itüçe illärgä global' sistemağa yaxşıraq integratsiälänsen, alar irekle häm açıq säwdädän fayda kürä alsın dip tırışabız" dide.


text:
Dut
Dut - dutgiller (Moraceae) ailesinden Morus cinsini teşkil etken terek türlerine berilgen ad.
15 metrge qadar boylana. Kevde silindirik, tik ve qalın; qabuq çatlaqlı ve kül-qave renklidir. Yapraqları saplı, eki sıra üzerine tizilgen, astı yuvarlaq yaki qalp şeklinde, üst beti qoyu, ast beti ise açıqça yeşil renklidir. Kenarları tişlidir. Çiçekler, bir evçikli olıp yapraqlarnıñ qoltuğında ve saplı turuşlar alında tapıla.
Dut tereginiñ yaprağı yipek böceginiñ pek sevgen aşlarındandır.
Türler[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- Aq dut (Morus alba)
- Morus australis
- Morus bombycis
- Morus cathayana
- Hindistan dutu (Morus indica)
- Balaban yapraqlı dut (Morus latifolia)
- Morus liboensis
- Morus macroura
- Moğol dutu (Morus mongolica)
- Teksas dutu (Morus microphylla)
- Qara dut (Morus nigra)
- Morus notabilis
- Qırmızı dut (Morus rubra)
- Himalaya dutu (Morus serrata)
- Ihlamur yapraqlı dut (Morus tiliaefolia)
- Morus trilobata
- Morus wittiorum


text:
яkшәMбe, 22 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 11:07
Tatarstanda möselmannar Uraza betüe, Ramazan ayınıñ tämamlanuın bäyräm itälär. Ä menä respublika citäkçelärenä bäyräm itep utırırğa waqıt yuq. Tatarstanlılarnı Uraza bäyräme belän qotlap sişämbe könne Mintimer Şäymiev Sarman rayonına çığıp kitte. Monda ul çirattağı yaña tözeleşlärne açu tantanalarında qatnaştı. Sarman rayonınıñ Cälil bistäsendä 25nçe noyäber könne däwaxanä häm mäktäp binaları açıldı. Sarmanlılarnı qotlarğa Şäymiev belän bergä Cälilgä respublikanıñ sälämätlek saqlaw, mäğärif ministrları, şulay uq tözeleşne alıp barırğa yärdäm kürsätkän Tatneft’ şirkäte citäkçege dä kilgän ide. Qunaqlar buş qul belän kilmägän inde älbättä. Mäsälän, Mäğärif ministrı Faris Xarisov mäktäpkä yaña kompyuter klassı büläk itte. Şul uq könneñ ikençe yartısında Mintimer Şäymiev, Yedinaya Rossiä firqäse Yuğarı Şurasınıñ räistäşe bularaq, Cälil bistäseneñ saylawçıları belän oçraştı. Oçraşuda şulay uq Älmät saylaw okrugınnan Rusiä Däwlät Dumasına nämzät bulıp terkälgän Marat Mähdiev tä qatnaştı. Şul uq sişämbe könne Tatarstannıñ premyer-ministrı Röstäm Miñnexanov ta Qazanda tügel, ä Älki rayonında ide. Ul älege rayonınıñ Xlebodarovka awılındağı urta mäktäpneñ yaña binasın açuda qatnaştı. 108 uquçını sıydırırlıq bu mäktäp tä Röstäm Miñnexanov qulınnan ike kompyuter häm kseroks aldı. 26nçı noyäber könne Mintimer Şäymiev respublikanıñ Zäy rayonında buldı. Monda da ul törle yaña binalar açılışlarında qatnaştı, xalıq belän oçraştı.
Çärşämbe könne isä säfärgä çığıp kitärgä respublika Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşinnıñ çiratı citte. 26nçı noyäber könne spiker citäkçelegendäge respublika parlamentı delegatsiäse Ufağa kitte. Alar anda Tatarstan häm Başqortstan parlamentları arasında xezmättäşlek turında söyläşte. Şul uq könne Tatarstan qunaqları Ufada uzğan Nur tatar teatrınıñ zur zalın açu tantanasında qatnaştı. Şulay uq älege çarada başqa Qazan qunaqları - Tatar ictimaği üzäge häm Bötendönya tatar kongressı wäkilläre bar ide. Ufadağı kollegaların qotlarğa Şamil Zakirov citäkçelegendä Ğäliäskär Kamal isemendäge tatar akademiä teatrı artistları da bardı. İntertat internet säxifäse mäğlümatlarına qarağanda, tantana bik qupşı häm matur ütkän. Läkin qunaqlar taralışqaç, zur zalnıñ işeklären kire yabıp ta quyğannar. Tatar teatrın söyüçelär andağı tamaşalarnı äle Yaña yıldan soñ ğına qarıy alaçaq ikän.


text:
Bäyräm, yal könnäre bulu säbäple, bu arada Tatarstanda ällä ni zur yañalıqlar yuq. Yaña yıllardan soñ xalıq äle haman nıqlap torıp eşkä kereşä almıy. Citmäsä Qazanğa gripp epidemiäse dä kilep citte. Xäyer, tabiplar süzlärenä qarağanda, bu atnada älege awıru belän integüçelärneñ sanı uzğan atna belän çağıştırğanda 20 protsentqa kimegän. Läkin, awırularğa da qaramastan, bäyräm itüçe, çırşı bäyrämnärenä, teatr, konsertlarğa yörüçelärneñ sanı kimemi. İñ soñğı yañalıqlar da bu könnärdä näq menä şul mädäniät ölkäsennän. 6 ğinwar könne Qazanda kürenekle dramaturg, yazuçı Ğäliäskär Kamalnıñ tuuına 125 yıl tulunı bäyräm ittelär. Şuşı uñaydan dramaturgnıñ isemen yörtkän teatrda zur, tantanalı kiçä uzdı. Anda Ğäliäskär Kamalnıñ tormış yulı, küpqırlı eşçänlege turında sänğät belgeçläre söylädelär, anıñ zamandaşlarınıñ xatiräläre belän tanıştırdılar. Şulay uq, tamaşaçılarğa dramaturgnıñ äsärlärennän özeklär dä täqdim itelde. Äytergä kiräk, Ğäliäskär Kamal äle tatar tamaşaçısın rus häm çit il dramaturglarınıñ säxnä äsärläre belän tanıştırğan keşe dä. Ul Ostrovskiy, Gogol’, Mol’ernıñ pyesaların tärcemä itkän. Sişämbe könne uzğan tantanalı kiçädä şulay uq cırçılar İlham Şakirov, Klara Xäyretdinova, Aydar Ğäbdinov, Gölşat İmamieva da qatnaştı.
Şuşı könnärdä genä Kamal teatrı belän bäyle tağın ber xäbär kilep ireşte. Süz dramaturgiä ölkäsendä iğlan itelgän Yaña tatar pyesası bäygese xaqında bara. Älege bäygegä äsärlärne qabul itü tämamlandı. Xäzer Mirqasıym Ğosmanov citäkçelegendäge märtäbäle jyuri bäygegä tapşırılğan pyesalar arasınnan iñ yaxşıların saylap aluğa kereşäçäk. İsegezgä töşerep ütik, alar saylap alğan 10 äsär ikençe etapta yarışaçaq. Ciñüçe äsärlärneñ avtorlarına aqçalata premiä tapşırılaçaq, ä iñ qızıqlı pyesa säxnäläştereläçäk. 7 ğinwarda tağın ber tatar teatrı tarixında zur ez qaldırğan şäxesneñ tuğan köne. Bu könne berençe tatar xatın-qız rejisserı Käşifä Tumaşevanıñ tuğan.
Gölnaz İlgizär


text: Britaniä premier ministırı T.Blair bügen Observer gazetasına birgän ängämädä küzläw idaräläreneñ Ğıraqnıñ küpläp üterü qoralları turında birgän mäğlümätneñ döreslegenä şige bulmawın beldergän. Bu qorallar Britaniä öçen turıdan turı qurqınıç tudıra digän argument belän Blair Britan xärbilären AQŞ citäklägän suğışqa cibärde. Älegä qädär andıy qorallar Ğıraqta tabılmadı. Çärşämbedä Lord Hutton üz üzen ütergän britan qoral belgeçe David Kelly turındağı xisabın iğlan itä.Fiker beleşülär britannarnıñ zur öleşeneñ Blairnıñ suğışqa kerü säbäbenä şik belän qarawın kürsätä.


text: ÖZEL SÜLEYMANİYE BAĞLICA ORTAOKULU ÖDEV KONTROL GÜNLERİ Sınıf Pazartesi Salı Çarşamba Perşembe Cuma 5-A Matematik Tükçe Din Kül. Ve Ahlak Bil. İngilizce Fen Bil.- Fen Bil.Lab Sosyal Bilimler Türkçe 5-B Fen Bilimleri Matematik Fen Bil. Lab. - Türkçe Din Kül. ve Ahlak Bil. İngilizce Sosyal Bilimler Türkçe 5-C Fen Bilimleri Fen Bil.Lab İngilizce Türkçe Matematik Din Kül. ve Ahlak Bil. 5-D Matematik İngilizce Türkçe Fen Bilimleri Lab. Fen Bilimleri - Tükçe Din Kül. Ve Ahlak Bil. Sosyal Bilimler Fen Bil.-Fen Bil.Lab Türkçe -İngilizce Din Kül. Ve Ahlak Bil. Türkçe-Matematik İngilizce Sosyal Bilimler 6-A Türkçe Sosyal Bilimler 6-B İngilizce Fen Bil.-Matematik Türkçe-Din Kül. Fen Bilimler Türkçe-Sosyal Bilimler 6-C Fen Bil.-Fen Bil.Lab Matematik-İngilizce Türkçe Din Kül. Ve Ahlak Bil. Türkçe Sosyal Bilimler 6-D Fen Bilimler Türkçe-İngilizce Din Kül. ve Ahlak. Bil. Türkçe-Fen Bil.Lab Sosyal Bilimler İngilizce Matematik 7-A Fen Bilimler Din Kül. Ve Ahlak Bil. Türkçe İngilizce Matematik-Fen Bil.Lab Türkçe -İngilizce Sosyal Bilgiler 7-B Fen Bilimler Din Kül. Ve Ahlak Bil. Fen Bil.Lab Türkçe-İngilizce Türkçe Matematik Sosyal Bilimler İngilizce 7-C Din Kül. Ve Ahlak Bil. Fen Bilimler Türkçe-İngilizce Fen Bil.Lab Türkçe İngilizce Matematik Sosyal Bilimler 8-A Din Kül. Ve Ahlak Bil. Fen Bilimler Türkçe - İngilizce Matematik Fen Bilimler İngilizce Türkçe-Matematik İnkılâp Tarihi 8-B Fen Bil.-Matematik Türkçe - İngilizce Din Kül. Ve Ahlak Bil. Matematik Türkçe -İngilizce Fen Bilimler İnkılâp Tarihi 8-C 8-D Din Kül. Ve Ahlak Bil. 8-E Fen Bilimler Türkçe -İngilizce Din Kül.- Matematik Fen Bilimler İngilizce Fen Bilimler İnkılâp Tarihi Matematik-Türkçe Fen Bilimler Türkçe -İngilizce Matematik Fen Bilimler İngilizce -Türkçe İnkılâp Tarihi Matematik Türkçe - İngilizce Din Kül. Ve Ahlak Bil. Fen Bilimler Matematik İngilizce -Türkçe Sosyal Bil. Matematik


text:
Bu turıda “Ufaweb“ internet säxifäse xäbär itä.Aña qarağanda , yaña citäkçe itep moña qädär Tolyatti şähäreneñ iminlek xezmäten tartqan Aleksandr Klopov bilgelänäçäk.
Bäysez çığanaqlar Başqortstannıñ Keşe xoquqları wäkile kem bulaçağın farazlıy.Aña qarağanda , ul respubliknıñ Eçke eşlär ministrı urınbasarı Fatxlislam Toqımbayıv bulaçaq.Moña qädär bu wazıyfanı Çınğız Ğäzizov tartqan ide.
Xärbilärdä balalar awıruı eläkterde.Ufanıñ 6795nçe sanlı xärbi çastında soldatlar qızılça çire belän awırıp xastaxanägä kerde. Başqalanıñ Zaton bistäsendä urnaşqan Eçke eşlär ministrlığınñ maxsus täğayınläneşle xärbi çastınıñ 13 soldatı bu awırudan zıyan kürgän.Älege çir Xantı Mansı oqruğınnan çaqırtılğan soldatqa iärep kilgän dip farazlana.


text:
Iran ingliz telendä yaña xalıqara TV kanalı aça
24 säğat ingliz telendä eşläyäçäk xäbär kanalı PressTV, Könçığış qaramağındağı dönya xäbärlärenä alternativ qaraş kertüne niyät itä. Belgeçlär Tährandağı yaña xäbär çiltäreneñ BBC, CCN häm Xalıqara älCäzerä kebek oyışmalar belän yarışu mömkinçelekläre xaqında fiker alışa. Alar fikerençä, matbuğat ireklege qısıluı häm başqa problemalar arqasında yaña kanalga kiñ külämdäge tamaşaçını üzenä cälep itü awır bulaçaq.
İnde beleügezçä küptän tügel, Xalıqara xäbärlär çiltärtärenä Russia Today, France 24 häm soñgı waqıtta äl-Cäzira-İnternational xäbär kanalı quşılğan ide. Şularğa xäzer İrannıñ PressTV isemle xäbär kanalı da östälä. Maqsat köpçelege könbatış qulında bulğan xäbär çiltärenä alternativ qaraş östäw.
İrannıñ täwlek tulı ingliz telendäge xäbär kanalı, PressTV yülneñ 2sendä efergä çığa. TV iğtibarın kübräk yaqın kön çığış mäsälälärenä yünälderäçäk.
Xäbär kanalınıñ 400däñ artıq xezmätkäre buluı, alardañ tış 26 xäbärçeneñ, Amerika, Angliä kebek çit illärdäñ qala Yärüssäläm, Ğazza häm Ramallah şähärlärennäñ dä xäbärçeläre bulaçağı belderelä.
Tähranda urnaşqan bu kanal, yarım säğatlek xäbärlär belän bergä tögäräk östäl programnarı häm dokumental filmnär kürsätäçägen xättä alarnıñ qayberlären qayçağında Waşiñton, New York häm Dimaşqtan turıdañ turı alıp barılaçağın wäğdä itä.
Läkin, İrannıñ üzendäge häm çittäge qaysı ber belgeçlär PressTVneñ zur külämdä tıñlawçını yawli alu ixtimalı bik äz dip isäple.
İsa Saharxiz, İrandağı Matbuğat ireklege oyışması äğzäse. Azatlıq Radiosına ul, Matbuğat ireklege awızlıqlanğan ber ildä irekle, propagandasız häm obyektiv xäbär citkerü mömkin tügel dip äytte.
Bu fikergä östäp qaysı ber küzätüçelär, İrannıñ qatı rejimle däwlätçelege säbäble, däwlät qaramağındağı bu kanalğa könbatışlılar ışanıçılı mäğlümät çığanağı itep qaralmayaçaq dip farazli.
Saharxiz, Tährannıñ Xäbär kanalına kerteler dip kötelgän islamça kiyenü qağidäse dä, Könbatıştağı tämaşaçalarnı cälep itüdä başqa ber kirtä bula ala dip isäpli.
Londonda urnaşqan Chatham isemle könçığış tikşerenüläre üzäge başlığı Clair Spencer isä başqa qaraşta tora. Ul, PressTVneñ bigräktä irannañ kilgän xäbärlär belän qızıqsınuçı könbatıştağı qarawçıların üzenä cälep itä alır dip farazli. Şulay da alar sanı bik küp tügel di Spencer.
“Min çittäge keşelär İrandağı säyäsi sistemneñ niçek eşläwen bik ük añlap bitermilär dip uylim. Ägärdä bu kanal, säyäsi mäsälälärdäñ başqa İran xalqı eçendäge törle cämäğatçelek mäsälälären dä kütärsä, minemçä bu bik faydalı bulaçaq. Bigräktä, säyäsättäñ tış, iqtisadi, ictimagiy, mädäni yaqtan İranda nilär bulıp yatqanıñ belergä telägän keşelär öçen. “
İRİB, İran däwlät tapşırular idaräse qaramağında, xäzerge waqıtta, ğaräp telendä ike xäbär kanalı, Al Alam häm Al Kawthardañ qala çittä yäşägän iranlılar öçen Jem-Jem isemle farsi telendä kanal eşli.
Londondağı Ğaräp-farsi tikşerenülär üzäge başlığı Aliriza Nurizadeh, İrannıñ monnañ elekräk açılğan xalıqara kanalları tamaşaçını üzenä cälep itä almadı dip äytä.
“Sähär yäki äl-Alam kebek kanallar açuda uzğan yıllarda millionlağan aqça sarıf itte. Läkin, qızğanıçqa qarşı ber nindi näticä kitermäde. İran İslam Cömheriäte alternativ xäbärlär eşetergä yäisä qararğa telägän keşelärne cälep italmadı.”


text:
İran turındağı qarar ölgese äzer, İminlek Şurası anı tikşerä başlıy
Çärşämbedä İrannıñ atom programması turındağı qarar ölgese BMOnıñ İminlek Şurasına tapşırıldı. Könbatış illär äzerlägän dokumentta İranğa çikläwlär kertü älegä qaralmağan. Şuşı dokument nigezendä xäzer Şura İran turında urtaq qarar äzerläw eşenä kereşä. Bu eş atnalarğa suzılırğa mömkin.
Martnıñ 29nda İminlek Şurası İrannı uran bayıtuın tuqtatırğa çaqırğan ber qarar qabul itkän ide inde. Tähranğa bu taläpne ütäwgä bar ay waqıt birelde. Şuşı ber ay ütkäç, uzğan comğa Aprilneñ 28ndä Xalıqara Atom energiä idaräse Tähran bu taläpne ütämäde digän näticä yasadı.
Xäzer İminlek Şurasına ütäw mäcbüri bulğan qarar qabul itergä täqdim itelä. Monıñ öçen Şura Berläşkän Millätlär xartiäseneñ 7nçe matdäsen qullana ala. Bu oçraqta qararnı ütäw mäcbüri bulaçaq. Ütämägän oçraqta bu ilgä çikläwlär, xättä xärbi köç qullanu yanarğa mömkin.
Ber ük waqıtta amerikan räsmiläre İran nizağın tınıç yul belän xäl itü niäten täqrarlıy. "Bez diplomatiägä ömetne yuğaltmadıq. Bu mäsälägä diplomatik çişelep tabıp bula, bu İran xökümäteneñ telägenä bäyle, ul tulı-külämle uran bayıtudan çigenä alamı yuqmı, di Quşma Ştatlar däwlät sekretare urınbasarı Nicholas Burns.
Bu süzlären Burns sişämbedä Parijda äytte. Anda İminlek Şurasınıñ 5 daimi äğzası häm Germaniäneñ İranğa bağışlanğan kiñäşmäse ütte.
Rusiä belän Qıtay Şuradağı könbatış illäre fikerenä quşılırmı, älegä bilgesez. Dokumentnıñ ölgesen kürgän Qıtay wäkile Wañ Guñga "anda qayber awır mäsälälär bar" dide. Rusiä wäkile Konstantin Dolgov atna başında uq Mäskäw 7nşe matdäne qullanuğa qarşı bulaçaq digän ide.
Mäskäw dä Pekin da Töhran belän söyläşülärne däwam itergä kiräk digän qaraşta.
Tährannıñ üzenä kilgändä, ul yaña qarar äzerläw öçen säbäp kürmäwen belderä. Atna axırında Tışqı eşlär ministrı Xämit Riza Äsefi, "İran eşe" Atom İdaräsenä qaytarılsa, İdarä belän tulı xezmättäşlek itergä wäğdä itte.
Tähran, atom programmasınnan baş tartmayaçağın, läkin bu oçraqta xalıqara tikşerüçelärne atom qorılmalarına teläsä qaysı waqıtta kertäçägen äytte.
Şulay itep, İminlek Şurasında İran turındağı qararnı tikşerü başlana. Urtaq fikergä kilü öçen küpme waqıt kiräk bulır, älegä äytü qıyın. Nicholas Burns farazına qarağanda bu eş atnalarğa, xättä 1-2 ayğa suzılırğa mömkin.
ali ğilmi


text:
Osama bin Laden belän tanış bulğan keşe xäzer normal tormış belän yäşärgä teli
Dönyada iñ ezlängän keşelärneñ berse Osama bin Laden belän yaqınnan tanış buluçılar bu turıda söylärgä bik yaratmıy. Şundıy keşelärneñ berse radiobızda xätiräläre belän urtaqlaşırğa buldı. Oçuçı Xisam Äl-Ridi bin Laden belän 80-nçe yıllarda Paqstanda tanışqan. Distä yıldan Afrikada Äl-Qaidä oçqıçın cimerep qaçqan. Soñraq Quşma Ştatlarda Äl-Qaidä östennän tanıqlıq itsä dä, min Ladenğa mäñge bäyle bulıp qalırmın, di ul.
Tellär belgän, tanışlığı bulğan Äl-Ridi möcäxetdinnärne tönlä kürä torğan cixazlar belän täemin itä başlıy, tärcemäçe wazifasın başqara. Şunda Osama bin Laden belän tanışa:
"Bezneñ öçen ul fäqät bay häm dindar keşe ide. Anıñ niätläre turında berni belmi idek. Ul bik tınıç, az söyli, kübräk tıñlıy ide, başqalarğa bik märxämätle, berençe täesir şul ide" di Äl-Ridi.
Läkin waqıt uzğaç, Äl-Ridineñ küñele qayta başlağan. Misal öçen, ul xärbi täcribäse bulmağan ber bay keşeneñ suğış qırında färman birüenä aptırağan. Bik küp möcäxetdin qırılğan ber bäreleş ciñü dip iğlan itelü anıñ öçen soñğı tamçı bulğan. Äl-Ridi Paqstannan kitep oçuçı käseben üzläşterä başlağan.
1993tä anı bin Laden keşeläre yänä ezläp tapqan häm oçqıç tabırğa ütengän. Äl-Ridi ber iske amerikan oçqıçı tabıp, anı Sudanğa kitergän.
"Min anı başta Arizonada ber awıl çitenä kiterep tözättem, yaña cixazlar quydım. Soñnan alarğa kiterdem. Şunda bin Ladennı 3nçe tapqır kürdem. Älbättä, niät aqça eşläw ide. Başqalarğa yarağaç, nik miña yaramasın didem" di Äl-Ridi.
Äl-Ridi bin Ladenğa eşlägän 5 keşene Sudannan Keniägä kitergän. Läkin anıñ şäxsi pilot bului täqdimen kire qaqqan. Säfärlärneñ bersendä ul Xartum hawa alanında oçqıçın cimerep ildän qaçqan.
1998dä Afrikada Quşma Ştatlarnıñ ike ilçelege şartlatılğaç Äl-Ridine inde amerikan räsmiläre ezläp tapqan. Ul mäkkämädä şahitlıq itergä rizalıq birgän. 2001 yılda Äl-Qaidäneñ 4 äğzası bu şartlawlarnı oyıştıruda ğäyeple dip tabıldı.
"Min härwaqıt döres yaqqa yärdäm itergä telädem. İslamğa bulsın, üz ilemä, yä xäzer yäşägän ilgä. Minemçä, Osama bin Laden möselmannarnıñ abruyın cirgä salıp taptadı, şuña kürä min amerikannarğa yärdäm itergä buldım" di Xisam Äl-Ridi.
Läkin bu anıñ üzenä qimmätkä töşkän. 2 distä yıl xatasız oçu täcribäse bulsa da, anı oçuçı itep eşkä almıylar. Xäzer ul yök maşinasında ozın arağa yök taşıy, räsmilärgä açu tota. Mine ğömer buyı bin Laden belän bäyliäçäklär di ul, şulay da qayçan da bulsa yänä oça başlaw ömeten özmi.
Ali Ğilmi


text:
Ariel Şaron: İzrail cir mäs'äläsendä qıyın cigeneşlär yasarğa tieş bulaçaq
AUDİO: Minem elek tä qıyın çigeneşlär turında äytkänem bar. Şunısı açıq, axır çiktä, bez xäzer bulğan cirlärneñ barısında uq bula almıyaçaqbız. Atışlarnı tuqtatu belän başlanaçaq häm tınıçlıqqa iltäçäk totrıqlı kileşügä ireşü maqsatında bezneñ öçen dä alar öçen dä çınbarlıq şundıy.
Şaronnıñ bu belderüe Quşma Ştatlarnıñ İzrail'gä burıçqa aqça birüne kimetü turındağı qararınnan soñ yasaldı. Waşintonnıñ älege qararı fälestin cirlärendä yähüd bistäläre häm Könbatış Yar belän çikne bülüçe diwar tözeleşen tuqtatu maqsatında basım yasaw dip bäyälänä. Bügen Şaron çik diwarın tözü däwam itäçäk dide. İzrail' xärbiläre Gaza Sızığında höcüm äzerläwçe dip isäplänelgän 3 fälestinlene atıp üterde. Soñraq xärbilär bu öç keşeneñ qoralsız bulğanlığın belderde.


text: Mäskäw. Rusiäneñ baş prokurorı urınbasarı Nikolay Şepel' bügen, elekke çäçän prezidentı Aslan Masxadovnı anıñ üz keşeläre ütergän dip belderde. Anıñ süzlärenä qarağanda, Masxadov aldan uq, anı qulğa tere kileş alu ixtimalı tusa, tän saqçıları anı üterergä tieş digän ämer birgän bulğan. "Masxadov qulğa alğan çaqta üz keşeläre açqan uttan ülde, ul üzeneñ berqayçan birelmäyäçägen häm qulğa alınmayaçağın äytkän bulğan" di Rusiäneñ baş prokurorı urınbasarı Şepel'. Ul şulay uq, totqarlaw tırışlığı waqıtında Aslan Masxadovta şartlatqıçlı bilbaw bar ide, ämma ul anı tirä-yündägelärgä zian kitermäs öçen şartlatmağan dip belderde. Elekke çäçän prezidentı Rusiä köçläreneñ maxsus totqarlaw tırışlığı waqıtında 8-nçe martta üterelgän ide.