text:
Rusiye prezidenti vekillerinden, qırımtatar halqı lideri Mustafa Cemilevge Vladimir Putin ile körüşmek teklifleri kele. Bu vekiller ima eteler – körüşüvniñ neticeleri işğal etilgen Qırımda apis etilip tutulğan oğlunıñ kelecegi ve Cemilevniñ Qırımga yiberilmesi ya da yoq, bağlı. Bunı, Rusiye tarafından Qırımğa kirişi yasaq etilgen Mustafa Cemilev Paдio CBoбoдa-nıñ efirinde bildirdi. Cemilevniñ fikirince, onıñ oğlunı rusiyeliler esir etip tutmaqtalar. Qırımtatar halqı lideri emin, Qırımnıñ işğali beş yıldan ziyade devam etmez ve o, vatanğa qaytıp olur.
– Siz, telefon vastasınen laqırdı etken adam, Vladimir Vladimiroviç Putin ne aytqanını eşitkendirsiz. O, Qırım işğal etilgen soñ, yarımdanı ekinci kere ziyaret etti. Ve bütün yasaqlarğa qarşı olğanını söyledi. Siz ve Refat Çubarovğa yarımadağa kiriş yasaq etilgeni aqqında sualge cevap bererek, yasaqlarğa qarşı olıp, dialog qurmaqnıñ tarafdarı olğanı, amma, «Qırımnıñ keçmişinde yüz bergen meselelerni kendi faydasına qullanğanlarına qarşı» olğanını ayttı, bu kibi şerikler Putinge kerek degil. Siz buña cevap olaraq ne ayta bilesiñiz?
– Men bilgenim kibi, anda müzey hadimlerinen körüşüv keçirilgen edi. Davet etilgenler arasında qırımtatarı da bar edi, Bağçasaraydaki Tarihiy müzeyniñ müdiri, bilgenime köre onıñ namzetini Moskvada pek tasdiqlamaq içün çoq vaqıt keçti. Bir de bir qolaysızlıq olmasın dep, qorqa ediler. Şu körüşüvde o, Putin qırımtatarlarnıñ liderlerini ne sebepten yasaqlağanlarını añlaşılmay, dep ayttı. Bu al, qırımtatarlarnı çorlandıra, dedi. Prezident te oña, bu kibi yasaqlarğa qarşı olıp, amma keçmişniñ mesellerini qullanıp para qazanğanlarınen dialog qurmağa razı olmağanını bildirdi. Asılında, sualge doğrudan-doğru cevap bermedi. O dialognı köremi ya yoq, dep soradılar, çünki bizim onıñnen dialog alıp barmağa niyetimiz yoq. Dialog onıñ aydutlarınen qurula, bu da yeterli. Em de, seyircilerniñ deñişkenine köre, bu sualge cevapnı da deñiştire. Misal içün, meni qolumda Avstriya prezidenti Fişerniñ mektübi bar, onda o meni vatanğa yibermegenleri sebebinden çorlanğanı ve bu meseleni Putinnen körüşken vaqıtta muzakere etecegini yazdı. Soñ daa yazdı: «Biz siznen laf etken vadelerni yerine ketirdim, Putinnen körüştim, o da, qırımtatarlarğa müsbet baqqanını ayttı, lâkin, Mustafa Cemilev, Ukraina parlamenti deputatı ve Ukraina vatandaşı olğanı içün, oña kirişke izin berip olamağanını söyledi. Başqa bir şey aytmadı». Aytqanları mantıqsız olğanını köremiz – bu menim Vatanım, ebet, men mında deputat olaraq saylanğan edim, mında qayd etildim, çünki esasen mında çalışam. Yasaqnıñ buña ne alâqası bar? Sovetler zamanında Vatanğa qaytmaq içün küreştik, bunıñ yerine Rusiye apishaneleri ve ve lagerlerge oğradıq – Kolıma ve ilâhre. Nasıl para aqqında ayta? Biz de «maqtanıp» yürsek, endi «maqtanğan» er kesni vatanğa yibermeycek olalarmı? Demek, Putinniñ özüni Rusiyege yibermemeli, çünki onıñ yapqanı tek «maqtanmaqtan» ibaret. Yani, mantq yoq. Daa doğrusı, gebist kibi tüşüne – men seni begenmeyim, onıñ içün seni sıqıştıracam, yibermeycem ve ilâhre.
– Amma, Vladimir Putin siznen körüşmege istegen edi, daa doğrusı laqırdı etmege niyeti bar edi. Ve telefon arqalı laf etken ediñiz – ondan çoñ Qırım işğal etilyegn edi. O vaqıt, sizni «satqınlıq», «maqtav»da qabaatlanğan edimi?
– Aksine! Men oña aytqan edim: «Ordularıñıznı bizi mtopraqlarımızdan çıqarmaq kereksiñiz, çünki ağa-qardaş olğan halqlar arasında munasebetler bu kibi şekilde qurulmaz, bu munasebetlerni boza bilesiñiz», o da maña lâtifetli sözler söyledi. Menden başqa cevapnı beklemegenini ayttı – devletniñ er vatanperveri bu kibi cevap bermesi kerek, dep qayd etti, amma referendumnı bekleyik, dedi. Meni pek ürmet etkeni, halqım içün çoq yapqanımı bildirdi, şimdi ise, men olmaycaq bir adam olğanımı ayta.
– Bu telefon bağı «referendumdan» evel oldı?
– E, martnıñ 12-nde, «referendumdan» evel ve o özü bağlanmağa rica etken edi.
– Bu bağ aqqında nasıl etip añlaştıñız? Siznen yardımcısı bağlandımı ya da birden laf etip başladıñız? Bağ nasıl quruldı, hatırlatsañız?
– Bu vaqialardan evel, Aqyardaki Rusiyeniñ vekili maña Putin mennen körüşmege istegenini aytqan edi. Men soradım, biz ne aqqında laf etedejkmiz – bizim devlet başımız bar, parlament yolbaşçısı. O da: «Qırımdaki vaziyet aqqında», dedi. Men, bir şeylerni muzakere etedejk olsañ, mevzunı bilmek kerek, dedim – Rusiye Qırımdan ne istey. Meseleni ögreneyik. «Körüşkende, bilirsiñiz», dep ayttı. Soñ anda barmağa teklif ettiler. Amma, kene de Pütinnen körüşmek içün degil, Meytemir Şaymiyevnen körüşecek edik (Tatarstannıñ sabıq prezidenti). Qazanda körüşmege añlaştıq. Putin bunı bilgen soñ, Şaymiyevge ayttı: «Moskvağa keliñiz, körüşüviñiz Moskvada olsun, men de laf etmege isteyim». Şaymiyev, men buña azırımmı, dep soradı. Men cevaplandım: «Menim onıñnen laf etecek şeyim yoq, keliñiz körüşeyik, soñra, bu meseleni çezermiz», dedim. Bu mevzuda Yatsenük, Turçinovnen laqırdı ettim. Yatsenük ayttı: «Aytacağı belli, özüñiz qarar beriñiz». Men Moskvağa Şaymiyevnen körüşmege kettim. O, nenen yardım etmege mümkün, dep soradı. Men de, öz bağ ve itibarını qullanıp, Rusiyeniñ ahmaqlığını tüzetmege ve Putinge ordularnı çekmege aytmağa rica ettim. O da külümsirep: «Özüñiz aytsañız, o telefon arqalı bekley, dedi». Biz ekinci qatqa köterildik, yarım saat etrafında laf ettik.
– Bunıñ episi Şaymiyevniñ odasında olıp keçtimi?
– Ebet, Moskvadaki kabinetinde. Ekinci qatta, divan ve teleon tura, ğaliba bağ qurmaq içün bir yer. Putin aytqanı kibi, bu telefon doğrudan-doğru onınen bağlay, istegeni vaqıtta bağlanmam mümkün. Şaymiyevge kelip, telefon açmaq mümkün, dedi. O vaqıt ,bam-başqa edi. Elbette, ilerideki munasebetler, añlaşıp olacamız, ya da yoq, buña bağlı edi. Añlaşıp olmağanımız içün, men «maqtançaq» oldım.
– Amma, sizge maniasız Qırımğa qaytmağa imkân berdiler. Semetdeşleriñiz qarşıladılar, amma qaytqan soñ – 5 yılğa kiriş yasaq etildi.
– Yoq, Putinnen laf etken soñ, men Brüsselge yol aldım, anda NATO ştab –kvartirasında körüşüvim bar edi, soñ New-Yorkta – Havfsızlıq şurasında körüşüv teşkil etildi, aprelniñ 17-nde qaytqanda, meni yibermeycek oldılar. Bir buçuq saat içinde bir şeylerni teşkerdiler,telefonlaştılar, soñ kirgizdiler. Amma, aprelniñ 19-nda çıqqanda, Rusiyege 5 yıl içinde kelmege yasaq olğanını bildirdiler. Men Rusiyege baracağım yoq, dedim. Men 86-da Kolımadan ketken soñ, Putiniñiz çağırmasa edi, anda asıl barmaz edim, dep cevap berdim. O da maña: «Qırım da – Rusiye», dedi. Maña berilgen vesiqada, müür, imza, bir de bir malümat olmağanı içün, matbuat vastaları da meseleni kötergenleri sebep, Moskva resmiy olaraq yasaq etmegenini ayttı. Moskva bu meselede nufuzını köterecek ola, dediler. Men Sokvağa yol aldım, çünki Qırımğa doğru kelgen seferler yoq, Şeremetyevoda FSB hadimi kiriş yasaq etilgeni ve atta Kiyevge biletni ketirdi. Şu gece Qırımğa maşnanen kettim. Qırım ve qıtaiy Ukrainanı ayırğan yerge keldim – sıñırda askerler, OMON, BTRler tura edi, sanki olarnen cenkleşecek edik. Bizim 3-4 maşinamız bar edi. 4-5 saat anda turdıq, laf ettik – neticesiz. Soñra, Devlet Dumasından maña telefon açtılar, şu deputat Avropa Şurası Parlament Assambleyasınıñ azası ola, ve ayttı: «Siz Putinge mektüp yazıp, Qırımğa yibermege rica etse ediñiz, men de onı birden oña kirsetip, bu meseleni al eter edik», dedi. Men de, ne sebepten qomşu devlet prezidentinden izin soramaq kerekim, dep soradım. Bu noqtada laqırdımız yekünlendi. Soñra, Türkiye elçisi telefon açtı, Türkiye prezidenti Erdogan er şeyni köz etkenini ayttı, Ukrainada da qan tökülmesinden saqınğanını ayttı, ve sıñırdan çekilmege rica etti, bu meseleni diplomatik şekilde çezmege tırışmaq kerekligini qayd etti.
– Keçenlerde, bizim zenaatdaşlarımız, Putin Qırımğa kelgen so aqmescitliler arsında sorav keçirdiler. Bazı adamlarnıñ fikirince, o «büyük bir iş» yaptı. Bunen razısızmı?
– Qırımnıñ şimdiki vaziyetni közge alsaq, «referendum» devamında olğan eyecan şimdi ğayıp olayata. Bazıları özlerini aldağan kibi duyalar, atta bunıñ episini becergen şahıslar çetleşip başladılar. Bir qaç kün evelsi men «Espresso TV»-de çıqışta bulundım, ve Rusiye aqqında eyi bir şeyler aytmağa rica ettim. Er kes şaştı elbette. Men ayttım, kimi satıldı – arbiyler, prokuratura, militsiya hadimleriniñ şahsiy işlerinde «İşançsız, vatanına hain ete bile», kibi yazılar peyda oldı. Ve olarnı uzaq bir yerge yollaycaq olalar. Adamlarnıñ da közü qayttı. Amma, soravdan keçkenler başqa bir şey aytıp olamaz ediler – Putin böyle, Putin şöyle, degen olsa ediler, FSB olarnıñ yaqasına yapışır edi. İşğalni qabul etmegen qırımtatarlar bile, bu mevzuda qonuşmaylar. Tek özara laf eteler. Çünki devamını bileler. Ve Qırımda olğan şimdiki akimiyet sovet akimiyetinden de beter. Çünki sovet ükümetinde, iç olmadım apis ete ediler, taqiq ve mahkeme ete ediler. Elbette lagerlerge ep bir yollay ediler, amma belli bir nizam bar edi. Şimdi adamlar ğayıp ola keteler.
– Qırımtatar yigiti ölgeni belli, o işğalniñ başında Qırımda tınç narazılıq aktsiyasını keçirgen edi…
– Bundan soñ, daa çoq adiseler yüz bergen edi.
– Bir de bir vaqia taqiq etilemi?
– İç bir taqiqat yapılmay. Reşat Ametovdan başlayıq, o yigit ukrain bayrağını alıp, narazılıq bildirmege çıqtı. «Yutubta» onı maşinağa itergen şahıslar, atta yüzleri körüne. O yaşağan qasabada, bunıñ episi nasıl olğanını bileler, amma bir kimse bir şey aytmaz, çünki qorqalar.
– Zanıñızca, ne qadar devam etecek? Qırımtatarlarnı Stalinniñ zamanından başlap aşalay ediler. Şimdi bu aqaretler devam etkenini aytasıñız, bunı Qırımnı işğal etken rusiyeliler yapalar. Qırımtatar halqı ne qadar daa dayanıp olur?
– Men saqınğan bir şey bar, qırımtatarlarnıñ eñ eyileri şimdi qırımnı terk eteler. Meclis yarımadanı terk etmemege çağıra, amma anda yaşamağa çaresi yoq. İqtisadiy meseleler çette tursın – anda nefes almağa imkân yoq.
– Sizniñ fikiriñizce, Putin bunı istey.
– Ebet, istegeni kibi ola. Amma, bizim fikirimizce, Putinniñ qurumı yaqın kelecekte yoq olur. Faqat tek Putin degil ,umumen rusiyelilerniñ qurumı ğayıp olacağından saqınam, çünki prezidentniñ yapqanları rusiyelilerniñ menfaatlarına da ters kele. Devletniñ itibarından bir şey qalmadı. Ebet, biz şimdi Ukrainada yaşap, yañı demokratik devletni quramız, qırımlılar da bizge baqıp, daa yazıqsınırlar, kibi laflar saçmadır. Şimaliy ve Cenübiy Koreyanıñ misali bar. Şimaliy Koreyadaki yaşayış – ceennem yaşayışıdır, amma olar Cenübiy Koreyanı yahşı yaşağanları içün nefret eteler. Olar da yaramay yaşağanlarını isteyler. Bu kibi alğa kele bilemiz, em de qırımlılarnıñ isteklerine iç bir şey bağlı degil. Referendumlarnı keçirmege imkândan marum qaldılar. Bir de bir şeyni yañıdan baqmaq aqqında laqırdıları içün Rusiye Federatsiyasınıñ separatizmge çağıruv maddesi boyunca cezalancaqlar.
– Siz lagerlerden keçtiñiz, açlıq tuttıñız, ve neticede, sovet acderhanı yeñdiñiz. Şimdi ise?
– Şimdi de yeñermiz, buña vaqıt kerek. Bu saçma bir şey – Putiniñ qurumı bütün dünyağa qarşı çıqa. Elbette, ğalebe içün adamlar çekişecekler, şarqta kibi, ölecekler.
– Ciz qırımtatarlarnıñ ğalebesinde eminsiñiz. Em de umumen boş oturmaysız, Nenen oğraşasınız? Refat Çubarov ve sizge yapılğan yasaqlar boyunca nasıl iş alıp barıla? Kimlernen körüşesiñiz? Bu vaziyette qırımtatarlarnıñ aqalırın qorçalamaq içün ne yapıldı ve yapılacaq?
– Birinciden, Qırım alış-verişniñ malı olmamaq içün çalıştıq, yani Putin Ukrainağa ordularnı kirsetmesin, Donetsk ve Lugansktan aydutlarını keri qaytarsın dep, Qırımnı oña qaldırayıq ta, soñra adım-adım qaytarırırıq. Faqat, Obama, biz onen iyunniñ 3-nde Varşavada la etken edik, iç bir vaqıt yarımada aqqında unutılmaycaq, işğal etilgen topraqnıñ er köşesi azat etilecek, dedi. Men bellesem, öyle de olur, amma bu aqta er vaqıt aytmaq ve oğraşmaq kerek.
Qırımda qalğan semetdeşlerimizge yardım etmek kerek. Er aqsızlıqqa cevap bermeli. Bir qaç biñ adam meni qarşılamağa keldi, olarnı Ukraina ile sıñırnı qanunsız keçtiler, dep qabaatladılar, olarnı endi para cöremesi ve cinaiy işler bekley. Amma, halqara qanunlarğa köre, iç bir sıñır yoq. Onıñ içün, işğal etici akimiyetniñ sanktsiyalarına Avropanıñ insan aqları boyunca mahkemesinde şikâyet etmeli ve men bizim ğalebemizde 100 fayız eminim.
– Çubarov ve siziñ işiñiz ne oldı?
– Bu mesele boyunca vesiqalarnı azırlaymız, olarnı da insan aqları boyunca Avropa mahkemesine berecekmiz. Ukraina baş prokuraturası yanında Qırım işleri boyunca İdareni teşkil ettik ve işğal etici akimiyetniñ memurları yapqan aqsızlıqlarğa keskin cevap berecekmiz, cinaiy işler açılacaq – yani, imkânımız olğanı qadar aqlarımıznı qorçalaycaqmız.
– Oğluñıznıñ vaziyeti nasıl? O şimdi uquq qorçalayıcılar aytqanı kibi, ruslar tübünde qalğan topraqlarda esir kibi qalmaqta.
– Soñki sefer Pütninniñ vekilinen telefon bağımızdan evel laqırdı etken edim. Bir qaç afta ögüne o kelip, Putin mennen körüşmege azır olğanını ayttı. Maña Rusiyege barmağa yasaq olğan vaqıtta, nasıl etip körüşecekmiz, dep soradım. O da, laqırdımıznıñ neticelerine köre, oğlum azat olunacaq, maña da Qırımğa yol açılacaq de pima etti. Men cevaplandım. «Devletiñiz ne qadar pis eken, yolbaşçıñız bile esirler ala», dedim. Yani oğlumnı menden kerekli cevap almaq içün, emir etip tutalar. «İç bir dialog qurlmaycaq», dep ayttım.
– Siz ve Refat Çubarovğa 5 yıl içinde vatanğa kelmege yasaq ettiler. Sizniñ fikiriñizce, Rusiyeniñ işğali çoqqa sürermi?
– 5 yıl desek, çoq olur. Men bellesem, daa tez qaytarılır. Şimdi elbette, qaç ay, qaç yıl sürecegini bir kimse aytıp olamaz, amma, işğal ille ki biter ve Qırım Ukraina terkibine qaytır. Amma, endi er şey bam-başqa olacaq. Ve vatanımızğa qanun boyunca qaytırmız ve Ukraina vatandaşları ve topraqlarına aqsızlıq yapqanlar mesülietke çekilecekler.


c: text/html

text:
Rusiyede prezident saylâvlarını 2018 senesi mart 11 kününden mart 18 kününe keçirmege azırlanalar, bu künü Rusiyede Qırım işğaliniñ yıllığı qayd etilecek. Aprel 12 künü Rusiye Devlet Duması parlamentniñ aşağı palatasında kerekli üç rey berüvnden birincisinde künniñ deniştirilmesine qol tuttı. Qarar umumen qabul etilecegi beklenile.
Rusiye qanunlarına binaen, prezident saylâvları martnıñ ekinci bazar kününde keçirilmeli, eger de bu – iş kününe rast kelse, rey berüvi bir afta ögüne ötkerile.
Qanun leyhasınıñ muellifleri, Halqara qadınlar künü 8 martta qayd etilgen soñ, mart 11 iş künü olacağını tahmin eteler. Amma rey berüvni bir afta ögüne keçirmek yerine, olar bir aftadan soñ mart 18 künü keçirmege teklif eteler.
Nezaretçiler, 2014 senesi Rusiyede «Qırımnıñ qoşulması» aqqında añlaşma imzalanğan künde saylavlarnıñ keçirilmesi Vladimir Putinniñ namzetine çoqça rey berilmesine sebep olacağını tüşüneler.
1999 senesinden berli preziden ya da baş nazir vazifesinde üküm etken Vladimir Putin, daa bir kere altı yıllıq müddetke prezident vazifesine öz namzetini daa çıqarmadı, amma bunı yapacağı beklenile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye, qabaatlanğanlarğa qarşı qanunsız usullarnı mükemmelleştirmek ve öz territoriyasında tatbiq etmek içün Qırım mahkeme organlarını qullana. Cümleden, qapalı mahkeme oturışuvlarınıñ keçirilmesi aqqında söz yürsetile. Bunı «Qırım birdemligi» birleşmesi iştirakçileriniñ ayda bir kere yapılğan körüşüvinde Qırım advokatı Emil Kurbedinov bildirdi.
Kurbedinov: «Biz bu usulğa birinci kere Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir işi»nde rastkeldik. O vaqıt telükesizlik hadimleriniñ baş vazifelerinden biri, zulümleriniñ şaatları olmasın dep, mahkeme oturışuvlarına diñleyicilerni yibermemek edi. Şimdi, hususan Qırım Yuqarı mahkemesinde, aynı şeyler yapıla. Rusiyeli zenaatdaşlarımız bile bu tecribeniñ Qırımda mükemmelleştirilgenini aytalar», – dedi.
Aynı vaqıtta o, Qırım sakinlerini, mahkeme oturışuvlarınıñ qapalı olacağı evelden belli olsa bile, yarımadadaki mahkeme binaları yanına kelmege davet etti.
Advokat: «Qabaatlavnıñ maqsadı – insanlar siyasiy mabüslerniñ mahkemede aytqanlarını eşitmesinler, ve siyasiy mabüsler olarğa qol tutulğanını körmesinler. Ve bu vaziyette ıntılışlarnı toqtatmamaq ve mahkemeler yanına kelmek pek müim. Sizni oturışuv zalına yibermeseler bile, bu, adliyeciler ve advokatlar içün böyle buyruqqa qarşı şikâyet bermek içün sebep olacaq», – dep añlattı.
Bundan bir kün evel Aqmescitte «Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesi iştirakçileriniñ oturışuvı keçti. Körüşüvde 80-ge yaqın kişi – Qırım siyasiy mabüsleri, advokatlar, qırımtatar ve ukrain faaliyetçileri toplandı.
İlhaqtan soñ Qırımda Rusiye ükümeti mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler keçire.


text:
Qırımda Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ qadısı Sergey Pogrebnâk «Tebliğ Cemaatı davasında» üküm çıqardı.
«Qırım birdemliginiñ» madümatına köre, Renat Suleymanov Rusiye Ceza kodeksiniñ 282.2 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden 4 yıl apis cezasına ve bir yıl areketlerniñ sıñırlavına üküm etildi. Talât Abdurahmanov Rusiye Ceza kodeksiniñ 282.2 maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden 2,5 yılğa şartlı olaraq mahküm etildi, areketleri bir yıl boyunca sıñırlana ve eki yıl sınav müddeti olacaq. Seyran Mustafayev ve Arsen Kubedinov Rusiye Ceza kodeksiniñ 282.2 maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden şartlı apis cezalarını aldı.
Yanvarniñ 16-nda Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesinde qabaatlayıcı taraf «Tebliğ Cemaatı davasınıñ» mabüslerine 4 yıldan 5 yılğa qadar sınav müddeti olacaq apis cezalarını bermege talap etti.
Devlet qabaatlavı mahkemeden böyle ükümler çıqarmasını istedi: Renat Suleymanov – umumiy rejimli koloniyada 5 yıl apis cezası, areketleriniñ 2 yılğa sıñırlanması ve SİZOda qalğan 1 yılını bir buçuq yıl olaraq tanımaq.
Talât Abdurahmanov, Arsen Kubedinov, Seyran Mustafayevge – 3 yıl sınav müddeti olacaq 4 yıl apis cezası.
Daa evel mahkemede «Tebliğ Cemaatı» din teşkilâtı bölüginiñ davası boyunca qabaatlanğanlarğa söz berilgen edi, olar qabaatlarını tanımayıp, körüşüvlerde «ekstremist subetleri olmağanını» ayta.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi 2017 senesi oktâbrniñ 2-nde «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtınıñ üç bölügi yoq etildi, dep bildirdi.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi oktâbrniñ 3-nde qırımlı Renat Suleymanov, Arsen Kubedinov ve Talât Abdurahmanovnı «Tebliğ Cemaatı» areketinde iştirak etkeninde şeklep apiske aldı.
Qırım yarımadası Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ, yarımadada FSB tarafından muntazam surette jurnalist, faal, cemaatçılar tintile ve sorğuğa çekile.
Aq qorçalayıcılar bunı farqlı tüşüncenlerge saip olğanlarğa qarşı küreş dep tanıy.
«Tebliğ Cemaatı» – siyasetten çette turğan diniy arekettir. 1926 senesi İndistanda Mevlâna Muhammed İlyas tarafından tesis etilgen edi. Areketniñ esas maqsadı – islâmda keniş eali arasında maneviy deñişmeler yapmaq ve içtimaiy ya da iqtisadiy vaziyetine baqmadan, bütün musulmanlarğa hitap etmekten ibaret. 2009 senesi Rusiye Yuqarı mahkemesi bu teşkilâtnı ekstremistik dep tanıyaraq, faaliyetini yasaqlağan edi.


text:
Aqyarda FMH maqtağan Rusiye pasportlarını bir saat içinde berüv aktsiyası muvafaqiyetsiz oldı. Vesiqalarnı acele sürette berüv esnası büyük nevbetlerge çevirildi, aqyarlılar yarım kün devamında nevbetini bekleyler.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, adamlar şeerniñ FMH saat 7-de kelip, nevbetke tizileler ve üyleden soñ vesiqalarnı teslim etmek içün odağa kireler. Çoqusı adamlar kendi iş vaqtını sarf etmege mecburlar.
Avgustnıñ 4-de Federal migratsion hızmeti Aqyarda sınav leyhasını – «Bir saat içinde pasport» – ilân etti. Berilgen malümatqa köre, adamlar blanklarnı toldurmaycaqlar – er şeyni tehnika yapacaq. Yalıñız kendi malümatını teşkerip, imza qoymaq ve Rusiye Federatsiyası vatandaşınıñ esas vesiqasını almaq kerek.


text:
Bazar künü, iyünniñ 29-da, Aqyardaki Nahimov meydanında aman-aman yüz insan toplaşıp, qabarcılıqqa qarşı narazılıq aktsiyasını ötkerdi.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, mitingde «Halq qabarcılıqqa qarşı» Rusiye siyasiy küçüniñ tarafdarları, «Sobol» kazaklar cemiyetiniñ vekilleri, iş adamları, Aqyar bank işleri institutı (SİBD) temsilcileri, studentler, nefaqacılar, em de Qırımnıñ sabıq prezidenti Yuriy Meşkov iştirak ettiler.
Miting iştirakçileri kendi teşkilâtlarnıñ bayraqlarınen keldiler ve SİBD zapt etilmesine qarşı şiarlarnı seslendirdiler.
«Sobol» kazaklar cemiyetiniñ reisi Vladimir Tünin mitingde çıqışta bulunıp, dört ay devamında Aqyarda Rusiye akimiyeti «qabarcılıqqa qarşı bir şey yapmağanını» bildirdi.
O, Aqyar gübernatorı vazifelerini eda etken Sergey Menâylonıñ şeerde qurucılıqnı yasaq etmek qararını tenqit etti.
Kazaklar cemiyetiniñ reisi bildirdi ki, Aqyarda fiyatlar arta, işnen bağlı problemler çoqlaşa, akimiyetni deñiştirmek vadeler ise öyle de yerine ketirilmedi.
SİBD müdir vazifelerini eda etken Boris Dadaşev ve bu aliy oquv yurtındaki ana-babalar komitetiniñ vekili Vladimir Rudenko bildirgenlerine köre, mayısnıñ 15-de institut binası silâlı adamlar tarafından zapt etildi. Bundan sebep olar şeer ve Rusiye akimiyetlerine onlarnen muracaat yazdılar, lâkin cevap bile kelmedi.
Dadaşevniñ aytqanına köre, 2010 senesi qurulğan SİBD binasını memurlar begendiler ve onı şahsiyleştirecek olalar.
Qırımnıñ sabıq prezidenti Yuriy Meşkov ukrain vaqıtları akimiyette olğan, ve şimdi Qırımda akimiyet organlarına kirgen siyasetçilerni tenqit etti.
Qırımda başlanğan saylavaldı kampaniyası aqqında aytıp, Qırımnıñ sabıq prezidenti «bir sıra pezevenkler kene akimiyetke kirecek ola», dedi.
«Sobol» kazaklar cemiyetiniñ vekili Sergey Kiselöv bu mevzunı devam etip, «Regionlar firqası Aqyardaki akimiyetke muvafaqiyetnen keçkenini» ayttı.
ÇP «Bratya Lukaşevı» müdiri İgor Lukaşov bir qaç yüz iş adamı adından çıqışta bulunıp, şeer gübernatorı vazifelerini eda etken Sergey Menâylo ve şeer şurasınıñ reisi Yuriy Doynikovğa muracaatnı seslendirdi ve iş adamlarına şeer bazarlarında içki satmaq ruhsetini soradı.


text:
Safinar Cemileva, qırımtatarlarnıñ yetekçisi Mustafa Cemilevniñ apayı, Rusiyede öldürüvde qabaatlanğan oğlu Hayserniñ 20 mabüs ile kamerada bulunğanı aqta bildire.
Bunı o QHA agentligine bildirdi.
Hayserniñ sağlığı aqta jurnalistniñ sualine qadın: «Mahkemede Hayserni kördik, telefon vastası ile bağ tutamız. Zaruriy şeylerni beremiz. Eki yıl qapalı odada bulunğan insan özüni nasıl duyar? Em de bi kamerada 20 insan buluna. Oña nisbeten basqı kösterilmey, şimdilik sabır ete».
Rusiyede Krasnodar mahkemesi çarşenbe künü, mayıs 27-de, Hayser Cemilevge qarşı cinaiy işniñ toqtatılması aqta arizanı qabul etmedi.
Advokat Nikolay Polozovnıñ sözlerine köre, mayıs 27 künü Hayser Cemilevniñ işi boyunca mahkeme taqiqatı soñuna yetti. Mayıs 28-de saat 11:00 munaqaşa keçirilecek.
Öldürüvde qabaatlanğan Hayser Cemilevge qarşı Kiyev Dneprovsk rayon mahkemesiniñ qararından sebep onıñ Rusiye advokatı Nikolay Polozov Rusiye mahkemelerinde cinaiy işniñ baqılmasını toqtatmaq niyetindedir.
Evel ukrain mahkemesiniñ Hayser Cemilev, qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ oğluna nisbeten alğan qararı aqqıda Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı Georgiy Logvinskiy bildirgen edi.
Logvinskiyniñ malümatına köre, ukrain mahkemesi Hayser Cemilevge üç yıl ve 8 ay apis cezasını belgiledi.
Rusiye tarafından bu aqta resmiy cevap şimdilik yoqtır.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi. Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı.
Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler. Hayser Cemilev qabaatını tanımay. Adliyecisi öldürüv diqqasızlıqtan sebep olğanını bildire.
Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey.


text:
İşğal etilgen Qırımda ve Donbasta Rusiye ve desteklegen quvetler 376 insannı qanunsız alda tuta, dep bildirdi Yuqarı Radanıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova BM insan aqları 46-ncı sessiyasınıñ iştirakçilerine yapqan video muracaatında.
«Rusiye Federatsiyasında ve işğal altındaki yarımadada 109 Ukraina vatandaşı qanunsız tutula, çoqusı – qırımtatarıdır. Vaqtınca işğal etilgen Donbas topraqlarında 267 semetdeşimiz qanunsız tutula», – dep bildirdi ombudsmen.
Denisovanıñ aytqanına köre, COVID-19 pandemiyası vaqtınca işğal etilgen topraqlarda ve Ukraina kontrol etmegen topraqlarda insan aqlarına riayet etilüvini ve yerine ketirilgenini daa büyük telükege oğrata.
«Rusiye Federatsiyası 2020 senesi dekabrniñ 16-nda BM Baş Assambleyasınıñ qararını yerine ketirmey, menim ve mustaqil halqara monitoring missiyalarınıñ bu topraqlarğa kirişini blok ete. Halqara toplulıqtan barışıq tiklenmesi ve qanunsız tutulğan bütün Ukraina vatandaşlarınıñ azat etilmesi içün Rusiye Federatsiyasına basqı yapmağa devam etmesini rica etemiz», – dep ayttı Yuqarı Radanıñ insan aqları vekâletlisi.
Bazarertesi künü, martnıñ 22-nde, BM insan aqları şurasınıñ 46-ncı sessiyası çerçivesinde Ukrainadaki vaziyetke dair interaktiv dialog vaqtında Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırımda tutulğan Azatlıq Radiosınıñ (Qırım.Aqiqat leyhası) hadimi Vladislav Yesipenko tutulğanı aqqında ayttı.
Lüdmila Denisovanıñ bildirgenine köre, o, martnıñ 12-nde OSCE milliy azlıqlar meseleleri yuqarı komissarı Kayrat Abdrahmanov ile online körüşüv ötkerdi. Onıñ aytqanına köre, körüşüvde işğal etilgen Qırım problemleri, hususan ana tilinde tasil saasındaki meseleler muzakere etildi.
İyülniñ başında BM insan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bachelet Qırımdaki insan aqları vaziyetine dair maruzanı taqdim etip, yarımadada işkence qullanıla ve söz serbestligi sıñırlanıla, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında laflar uydurıla, dep bildirgen edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
«KrımSOS» teşkilâtında işğal etilgen Qırımdan Kiyevge kelgenler içün qırımtatar tili boyunca kurslar keçirilecek.
Bu aqta malümat «KrımSOS» teşkilâtınıñ Facebook saifesinde peyda oldı.
Teşkilâtta qayd etkenleri kibi, dersler «KrımSOS» ofisiniñ binasında aftada eki kere keçirilecek. Qırımtatar tilini ögrenecek gruppa 10 insandan ibaret olacaqtır.
Derslerge qoşulmaq içün mahsus anketanı toldurmağa teklif etile.
Belli olğanı kibi, Qırımdan ve şarqiy Ukrainadan köçip kelgenler içün «KrımSOS» teşkilâtı tarafından ingliz tili boyunca bedava kurslar teşkil etilgen edi.
«KrımSOS» – 2014 senesi fevral 27 künü Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ işğali başlağanınen göñülliler tarafından teşkil etilgen leyhadır.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Kefe şeer şurasınıñ reisi Svetlana Gevçuk salı künü, aprel 28-de, kelecek sene şeerde «Arbiy şan şeeri» abidesiniñ qoyulacağı aqta bildirdi. Onıñ sözlerine köre, abideniñ tiklenmesine para vastaları 2016 senesi şeer bücetinde qayd etilgendir, – haber ete RİA Krım.
«Şimdilik 20 mln ruble kerektir. 2015 senesi bücetinde, teessüf ki, bu kibi masraflar qayd etilmegen. Bugün biz abideniñ yerini belgilemek, leyhanı tasdiqalmaq kerekmiz, bundan soñ kelecek sene bücetinden para ayırılmasını planlaştıracaqmız», – dedi Svetlana Gevçuk.
O şunı da qoştı ki, abideniñ yeri ve leyhası cemaat muşaveresi vaqtında tasdiqlanılacaq. Şeer akmiyeti abideni şeer kirişinde qoymağa istey.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin 2015 senesi aprel 6 künü Kefe, Staraya Russa, Petrozavodsk, Groznıy ve Gatçina şeerlerine «Arbiy şan şeeri» unvanınıñ berilmesi aqta fermannı imzaladı. Böyle şeerlerde şeer tuğrası ve Rusiye prezidenti avalesiniñ metni ile abide qoyula.


text:
Salı künü, mart 3-te, «Canköy» kiriş noqtası tehnik sebeplerden qapalı olacaq.
Bunı Qırım gümrükhanesiniñ matbuat hızmeti bildire.
Hızmetniñ malümatına köre, tehnik işler yerli saatke köre saat 10-dan saat 18-ge qadar keçirilecek. Böylece adamlarnıñ ve naqliyat vastalarnıñ kiriş noqtasından keçmek imkânı olmaylacaq.
Böyle etip gümrükhane cedvelge köre çalışmağa devam etken «Ermeni Bazar» ve «Or Qapı» kiriş noqtalarından faydalanmağa tevsiye etti.
2014 senesi mart ayında Rusiye Qırımnı işğal etken soñ qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında memuriy sıñır peyda oldı, asılında ise o tam bir sıñır oldı. Qırım vaqtınca işğal etilgen topraq olaraq ilân etildi.


text:
Qırımlılar içün tasil oktâbr 7 künü Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efiriniñ mevzusı olacaq. Programma müellifi – «Almenda» vatandaşlıq maarif merkeziniñ idarecisi Valentina Potapova.
Qırım.Aqiqat radiosı – Radio Svoboda ve Ukrainske radio Birinci kanalınıñ umumiy leyhasıdır. Programmanıñ birinci efiri bazarertesi künü, sentâbr 21-de, çıqtı. Programma er kün saat 8:35 ve 18:30 orta dalğalarda 549 kgts sıqlığında çıqacaq.
Efirge (044) 490-29-05 nomerası boyunca telefon etmege mümkün, ve diñleyiciler crimea.reality@gmail.com elektron adresine mektüplerini yollay bileler. Qırım.Aqiqat Radiosını Qırım.Aqiqat saytında diñlemege mümkün.
Qırım.Aqiqat Radiosı Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ Qırımda radio yayınlavınıñ teklinmesi boyunca leyhasınıñ ekinci basamağı çerçivesinde işlep çıqarıldı.


text:
İşğal etilgen Aqmescitniñ Kyiv rayon mahkemesinde dekabr 5-de «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» iştirakçileri Arsen Cepparov ve Müslim Aliyevniñ apis cezası eki ayğa qadar arttırıldı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Berilgen malümatqa köre, qabaatlanğanlarnıñ apis cezası 2017 senesi fevral 8-ne qadar uzatıldı.
«Hizb ut-Tahrir davasınıñ» eki iştirakçisi Arsen Cepparov ve Refat Alimov noyabr 24-de Aqmescitteki №15 psihiatrik hastahanege mecburiy ekspertizadan keçmeleri içün avuştırılğan.
2016 senesi noyabr 17-de «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca yaqalanğan Müslim Aliyev mecburiy psihiatrik hastahanege yollanılğanını haber ettiler.
«Hizb ut-Tahrir» davasınıñ Yaltalı iştirakçileri yarım yıldan ziyade apiste yata. Birinci dört kişi 2016 senesi fevral 11-de yaqalanğan edi. Olarnıñ arasında İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku da bar. Ondan ğayrı qurucılıqnen oğraşqan Aluşta sakini Müslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, ve Yaltalı çeçek satıcısı Vadim Siruk da yaqalanğan edi.
Uquq qorçalayıcılar apiske alınğan Yalta sakinlerini siyasiy mabus olaraq tanıy.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye tış işleri naziri Sergey Lavrov, Rusiyeni tenqit etken ğarp siyasetçilerini ilhaq etilgen Qırım ya da Suriyeniñ kimyeviy ücümlerge oğrağan rayonlarını ziyaret etmege çağırdı. Böyle bir beyanatnı Lavrov fevralniñ 13-nde Belçika MİDiniñ yolbaşçısı Didiyer Reindersnen yapqan körüşüvinden soñ keçirilgen matbuat konferentsiyasında beyan etti. Rusiye MİDi yolbaşçısı yapqan çıqışınıñ tolu metni Rusiye tış siyaset nazirliginiñ saytında derc etilgendir.
Lavrovnıñ sözlerine köre, «ketken sayın ğarp siyasetçileriniñ çoqusı, şu cümleden Belçika ve Avropa Birligi devletleriniñ deputatları Qırım ve Aqyarnı ziyaret etmekte».
O, dünyada Qırımnen bağlı fikirler ve Suriye kimyeviy silânı kim qullandı degen sualge berilgen cevapta, «uzaq mesafe qullanıla», dep qayd etti.
«Er şeyni öz közüñiznen körip, söz yürsetilgen yerge barıp manzarağa nazar atılması, kerçeknı kösterir edi. Eger Suriyede kimyeviy silâ qullanılğanı aqqında söz yürsetecek olsaq, sahte videoğa tayanmastan, vaqia olıp keçken yerge barmaq kerek. Eger Qırımda uquq bozulamı degen laf yürsetilse, ayrı devletler tarafından, elbette, şu cümleden Ukraina yolbaşçıları qullanğan uydurmalarğa qulaq asmadan, Qırımğa barmaq kerek», – dep beyan etti Lavrov.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, sentâbr 25-inde Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Baş Assambleyasınıñ 74-ünci sessiyasında umumiy muzakerelerde çıqışta buluna.
Ziyaret vaqtında Volodımır Zelenskıy turğun inkişaf boyunca sammitte iştirak etip, bir sıra eki taraflı körüşüvler keçirecek, şu cümleden Amerika prezidenti Donald Trumpnen de.
Beyaz Ev, Trump ve Zelenskıynen birinci körüşüvi sentâbr 25-inde olacağını bildirdi.
Bundan ğayrı, ziyaret vaqtında, Ukraina prezidenti, AQŞ ukrain cemiyetiniñ liderlerinen, AQŞ eudi teşkilâtlarınıñ reberlerinen ve Amerika iş adamlarınıñ vekillerinen körüşecek, dep bildirdiler Prezident Ofisinde.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko AQŞ ukrain cemiyeti temsilcilerinen körüşüvde Rusiyege qarşı sanktiyalarnıñ devam ettirilmesi ve daa qattı yapılması müim olğanını qayd etti, dep bildire prezidentniñ matbuat hızmeti.
«İşğal etilgen topraqlarda insan aqları, bu cümleden qırımtatarlarnıñ aqlarınıñ bozulması qoşma sanktsiyalarnıñ kirsetilmesini talap ete. Dünya buña mıtlaqa cevap bermeli. Meselâ, Jekson-Venik tüzetmesiniñ zemaneviy timsali bizim içün yahşı netice ketire bile», – dep ilân etti prezident, ve bu yönelişte faaliyet planını tizmege çağırdı.
Petro Poroşenko Amerika Qoşma Ştatlarına Birleşken Milletler Teşkilâtı Baş assambleyasınıñ sessiyası işinde iştirak etmek içün keldi. Sentâbr 18-de, aqşam Ukrain devletiniñ yolbaşçısı New-Yorkta öz ziyaretini AQŞ ukrain cemiyeti temsilcilerinen körüşüvden başladı.
Ukrain prezidenti büyük devletler liderleri ile, bunen beraber, AQŞ prezidenti vazifesine Demokratik firqasından namzet Hillari Klinton ile körüşecektir. Ukraina prezidentiniñ matbuat kâtibi Svâtoslav Tsegolko, Klinton ile planlaştırılğan körüşüv aqqında bildirdip, Poroşenkonıñ cumhuriyetçi-namzet Donald Tramp ile körüşüvni beklegenini qayd etti.


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ vefatına aydınlıq kirsetecek videokamera qaydlarını rusiyeli bellisiz küç idare organları tutıp alğan. Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde, vaqianen bağlı mustaqil taqiqat ötkergen rusiyeli adliyeci Nikolay Polozov aytıp berdi.
«Meraqlı bir incelik: Veciye Kaşka tüşmesi mumkün olğan bütün videokamera qaydlarını aynı künü yani nayabrniñ 23-nde bellisiz küç idaresi iç bir vesiqasız tutıp alğan. Şimdilik olarnıñ ne yerde olğanı ya da asılda bar olğanı hususında iç bir şey belli degil.Men artıq bu material köleminen tanışmaq, ve o zaman onıñ mundericesine köre nevbetteki adımlarnı atmaq içün, teşkerilgen material prokuraturadan taqiqatqa keri qaytqanını bekleyim», – dep qayd etti adliyeci.
Rusiye küç idaresi hadimleriniñ bu hususnen bağlı daa bir açıq izaatı yoq.
Fevralniñ başında Polozov, 2017 senesinde Qırımda Veciye Kaşkanıñ vefatını mustaqil surette taqiq etmege başladı. Onıñ aytqanına köre, Veciye Kaşkanıñ ölümi – «onı qanunsız olaraq tutqan Rusiye küç idaresi hadimleri tarafından quvetniñ adden aşırı ve ğayrı-mutenasip derecede qullanılmasınıñ neticesidir».
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye kiç idaresiniñ hadimleri bir gruppa qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldılar. Olar Türkiye vatandaşından para talap etüvde qabaatlandı. Olar Rusiye küç idaresi hadimleri tarafından tutulğan maalde Veciye Kaşka yaramayıp, vefat etti.
Ukrainada yerleşken Qırım MC prokuraturası qanunsız tintüvler, insanlarnıñ tutulıp alınuvı ve qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka vefatı sebebinden cinaiy iş açqan edi.
Veciye Kaşka – qırımtatar milliy areketiniñ veteranı. O, 1934 senesinde Aluştanıñ civarındaki Üsküt (şimdi Privetnoye) köyünde doğa. 1944 senesinde qırımtatar halqı sürgün etilgen soñ Veciye Kaşka qorantasınen Özbekistanda yaşay. 50-nci yıllarda o, aqayı Bekir ile beraber qırımtatar milliy areketine qoşula.


text:
Al-azırda Qırımda Rusiye Federatsiyasınıñ yuridik alanında bir musulman teşkilâtı bile qayd olunmadı. Bunı «Qırımtatarlar ve Rusiye: integratsiya yolları» mevzusında keçirilgen tögerek masada Qırım medeniyet «nazirligi»niñ din meseleleri boyunca bölüginiñ reberi Aleksandr Selevko bildirdi. Bu aqta haber «Milliy Firqa» qırımtatar cemaat teşkilâtınıñ saytında berile.
«Bu mesele acele al etilmek kerektir. Mart ayında fevqulâde bir vaziyet ola bile, yani musulman cemiyetleriniñ yuridik qaydı olmağanından sebep camiler ışıq, gaz, suvsız qala bile, çünki şimdiki saipleri haberdar olmayıp, ya da siyasiy mevamları sebebinden teşkilâtlarnı, Rusiye qanunlarına köre, qayd etmedi. Bunıñ aqibetlerini kimsege añlatmağa kerekmey...», – dep añlattı Selevko.
Qırım ve Ukrainada qayd etilgen islâm cemiyetleriniñ esabında mart ayında saipsiz qala bilecek yüzden ziyade bina bardır.


text:
Hilversum felemenk şeeriniñ yolbaşçısı Piter Brortyes Twitter saifesinde yerleştirilgen Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Voorşoten şeerinde yaşağan 29 yaşında Mariya qızını sürgün etmek içün çağıruvları içün afu soradı.
O, «aqlı olmağanını» qayd etti ve «bu sözler insanlarnıñ çoqusı is etken imdatsızlıq duyğusından kelip çıqqanını» qoştı. Bu kibi munasebetniñ sebebi, onıñ sözlerine köre, Donbasstaki uçaq felâketi oldı.
Evel ğarbiy matbuat vastaları Putinni «Felemenkte öz felemenk arqadaşı ile qurğan aile yuvasından» sürgün etmege çağıruvlar seslendirilgeni aqqında haber ete ediler.
Halqara ekspertler Donetsk vilâyetinden urıp tüşürilgen Malaysia Airlines uçağı yolcularınıñ cesetleri ile 51 konteynerni azırlağan edi.
Bugün bu konteynerlerni «Harkov» halqara ava limanından eki uçaq vastası ile Felemenk Qırallığı Eyndhoven şeerine yollaycaqlar.
«Malışev adına Zavod»ında halqara ekspertler taqımı çalışa, olarnıñ arasında Felemenk Qırallığı, Avstraliya, Malaysia, AQŞ ve Büyük Britaniya ekspertleri de cesetlerni Felemenk Qırallığına yollamağa azırlanalar», – deyler Harkov vilâyet devlet memuriyetinde.
Tünevin Harkov halqara ava limanında «Boeing-777» felâketinde elâk olğanlar ile resmiy vedalaşuv tedbiri keçirildi.
Amsterdam (Felemenk) – Kuala-Lumpur (Malaysia) seferi boyunca uçqan Malaysia Airlines «Boeing 777» uçağı iyül 17 künü Ukraina şarqına tüşürildi. 298 insan elâk oldı.
Ğarp ve Ukraina akimiyeti uçaq Rusiye destegi ile boyeviklerniñ tarafından tüşürilgenini bildireler.
Moskva öz qabaatını red ete ve mesülietni ukrain tarafına yükley.


text:
İyünniñ 25-de Aqmescitteki Aq-Meçet qasabasında yerli cami minaresiniñ tiklenmesi başlandı, dep haber ete Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti.
Onıñ malümatına köre, camini yerli sakinler 1999 senesi qurıp başlağan ediler. Musulman cemiyetiniñ ğayretinen cami 2007 senesine qadar quruldı. Lâkin o vaqıt minarege sermiya yetmedi.
Minareni tiklemek qararına kelgen soñ, yerli sakinler qurban çaldılar. Musulmanlar dua oqup, Yüce Rabbimizden yardım soradılar.
Yerli sakinler sponsorlardan maddiy yardım kösterilecegine ümüt besleyler.


text:
Rusiyede terroristik teşkilâtı olaraq tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde şeklenilip yaqalanğan Refat Alimovnıñ işi İnsan aqları boyunca Qırım kontakt gruppasınıñ daimiy nezaretinde bulunacaq. Bu aqta gruppa idarecisi Abdureşit Cepparov bildirdi.
Uquq qoruyıcı mayıs 1-de Qızıltaş köyünde yaşağan musulman Refat Alimovnıñ qorantasını ziyaret etti.
«Bütün bar olğan imkânlarımıznı sizge yardım etmek içün qullanacaqmız», – dep vade etti o yaqalanğan kişiniñ soy-soplarına.
Qırım kontakt gruppasınıñ yolbaşçısınen körüşüvge Refat Alimovnıñ em yaqınları, em de dostları toplaştı. Abdureşit Cepparov bu yerde bulunğanlarnıñ aytacaqlarını diñledi, olarnıñ istekleri aqqında haber aldı, kelecekte nasıl areketler yapa bilecegi aqqında tevsiyeler berdi.
Aprel 12-de Federal havfsızlıq hızmeti Refat Alimovğa qarşı cinaiy iş açtı, amma onıñ qorantası bu aqta beyanatnı Refat endi yaqalanğan soñ, aprel 23-te aldı.
Rusiye uquq qoruyıcıları aprel 18-de yigit yaşağan evde tintüv keçirdi. Ondan sistem blokını, diniy filmler ile disklerini aldılar, ve onı Federal havfsızlıq hızmetiniñ Qırım idaresine alıp kettiler. Şimdiki vaqıtta o Aqmescitteki SİZO-da buluna.
Köydeşler Refat Alimov aqqında yahşı seslene ve oña destek köstermek içün imza topladılar. İş yerinden hasiyetname onıñ anası aytqan sözlerini tasdıqlay, o özüni bütünley işke bere edi. Ticariy temsilci olıp, işhane seviyesini köterdi, işdeşler onı ürmet ete edi, o iş intizamını bozmay edi.
Refat qorantanıñ yekâne qazanğan baqıcısıdır.
Aprel 18-de, bazarertesi künü, Qızıltaş köyünde (Yalta) Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirip, eki qırımtatarı - Refat Alimov ve Arsen Cepparovnı yaqaladılar. Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya aprel 18-de Yaltada «Hizb ut-Tahrir» ile bağda olğanında şeklengen eki insan yaqalanğanını bildirdi.
Fevral 11-12 künleri Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımda islâm dinini kütkenlerniñ evlerinde bir sıra tintüv keçirip, insanlarnı yaqaladılar. Umumen 14 insan yaqalandı, olardan dörtü apiske alındı: Yaltada İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku, Yalta rayonınıñ sakini Enver Bekirov, Aluşta rayonınıñ sakini Müslim Aliyev ve Yaltalı Vadim Siruk. FSB taqiqatçıları olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmeleri ile qabaatladılar. Dörtü de Aqmescitte SİZOda yatalar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/3 dekäber
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 3 dekäber biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1881 — Ğabdelräüf Niäzbayev, tatar dramaturğı
- 1902 — Äxmät Yerikäy, tatar şağire.
Wafatlar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1533 — Vasiliy III, Rus' gosudare.
- 1998 — Albert Leman, sovet kompozitorı.
- 2013 — Kazbek Ğizzät, tatar fälsäfäçese, möğallim.


text:
Al-azırda Ukraina qıtıasında yaşağan sabıq siyasiy mabüs Edem Bekirov, işğal etilgen Qırımda davası boyunca mahkeme diñlevlerniñ yañartılmasını qanunsız saya.
“Qırımtatarlarnı, ukrain tarafdarlarını qanunsız sürette tutmağa nasıl mümkün olğanını añlamayım. Er kün olarnı tüşünem. Tintüvler ise alâ daa devam eteler. Azat etilsgen soñ, men beş kere hastahanede yatıp çıqtım, ameliyat oldı, koronavirsqa oğradım. Şimdi ise davam boyunca mahkeme oturışı. Bir ayağımnen o bir dünyada olğanımnı añlap, meni azat ettiler. Şimdi ise, men tırmaşıp çıqmağa başlağanda, olar kene peyda oldılar”, – “Qırım birdemligi” Bekirovnıñ aytqanlarından alıntı ketire.
Bekirovnıñ advokatı Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, bu esnas sahteciliktir. Onın fikrince, böyle etip, akimiyet Edem Bekirovnı uzaqlaştırıp, Qırımğa yibermemege istey.
“Bir taraftan FSB talabınen onı azat eteler, diger taraftan Rusiye mahkeme sisteması mahküm etecek ola. İhtimal ki, onı belli bir müddetke mahküm etecekler ve Qırımğa kelgen kibi olsa, apis etecek olalar”, – dedi Ladin.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Qırımda eski siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovğa qarşı mahkeme oturışuvlarınıñ yañıdan başlağanını takbih etti.
Bundan evel Qırım Yuqarı mahkemesi evelki instantsiya mahkemesiniñ qararını deñiştirmeyip, eski siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovnı qıdıruvğa ilân etti.
2020 senesi mayısnıñ 14-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi 2019 senesi sentâbr ayında Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüv neticesinde SİZOdan azat etilgen qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ cinaiy davasını yañıdan baqıp başladı. Daa soñra aynı mahkeme faalni mahkemege «zornen ketirmege» qarar berdi. Mayısnıñ 22-nde prokurornıñ muracaatınen qadı Bekirovnı qıdıruvğa ilân etmege qarar aldı.
Edem Bekirovnıñ fikirince, Qırımda yañıdan başlatılğan mahkeme esnası ve qıdıruvğa ilân etilüvi qabaatlayıcı ükümnen yekünlenecek.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi Ukraina tarafından azat etilgenlerniñ fotoresimini derc etti, amma anda aytılğan 35 insandan tek 24-ü bar. Rusiyege teslim etilgenlerniñ resmiy cedveli alâ daa yoq. Rusiyege MH17 uçaq seferiniñ davasında şübheli Vladimir Tsemah ve «RİA Novosti Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiy teslim etilgeni belli.


text:
İlhaq etilgen Qırımnıñ apishanelerinde 14 kişi vefat etken dep haber ete Qırım.Aqiqat muhbiri, Kreml nezareti altındaki Qırım «ombudsmeni» Lüdmila Lubinanıñ er yılki esabatına esaslanıp.
Esabatqa köre, 13 kişi çoq qan coyğanı, yürek yetersizligi ve İİV sebebinden vefat etken, 1 kişi ise, özüni öldürgen.
Lubina qayd etkenine köre, keçken sene onıñ adına Qırım apishanelerinde tutuv şartları boyunca 64 dane, tibbiy yardım kösterilüvi keyfiyeti boyunca 62 dane şikâyet kelgen.
Bunen beraber esabatta, Aqmescit SİZOsında qarardan ziyade mabüs tutulğanınıñ köstergiçi tüşkeni aqqında aytılmaqta.
«Aqmescit SİZOsında qarardan ziyade mabüs tutulğanınıñ köstergiçi 60%ge tüşken, akbuki keçken sene bu köstergiç 80-90%ni teşkil ete edi», – denilmekte esabatta.
Qırım «ombudsmeni» bergen malümatqa binaen, qırımtatarlarnen ukrainlerniñ diskriminatsiya yapılğanı inkâr etile, yarımadada söz serbestliginiñ bozulmağanı aqqında da haber etile.
2016 senesi fevral ayında Avropa parlamenti Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda, onıñ sakinleriniñ, hususan, qırımtatarlarnıñ «misli körülmegen derecede» aq-uquqları bozulğanınen bağlı rezolütsiya qabul etken edi.
Qırım ilhaq etilgen soñ, yarımadada aman-aman er kün tintüv, insanlarnı tutıp aluv vaqiaları ve çeşit türlü yasaqlar yüz bere. Qırımnıñ rusiyeli ükümeti yarımada da insan aqları bozulğanı aqqındaki haberlerni inkâr ete.
Ukraina ve halqara uquq teşkilâtları bir qaç sefer halqara közeticelerniñ yarımadağa kirsetmekni rica etken ediler.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
«Melez» cenkiniñ esas qaidesi: kütleviy haber vastalarını nezaret etken – adam ve topraqnı nezaret eter. Aynı bu sebepten işğalciler Rusiyeniñ Qırım işğaliniñ birinci künleri ukrain telekanallarını söndürdiler. Olarnıñ yerine ise Rusiye teşviqatçıları yayınlamağa başladı.
Bu afta bugünge qadar mustaqil olmağa tırışqan ATR qırımtatar telekanalında arbiyler tintüv keçirdiler. İleride ne olacaq? Ukraina Rusiye teşviqat maşinasını yeñmek içün ne yapmalı?
Qırım sessizlik toprağı olaraq – bu aqqında «24» haber telekanalında Qırım jurnalisti Aleksandr Yankovskiy alıp barğan «Qırım.Aqiqat» yayınında.
Studiya musafirleri – Tsentr jurnalistskih rassledovaniy haber agentliginiñ reberi Valentina Samar ve Qırımnıñ strategik tedqiqler institutınıñ eksperti Sergey Kostinskiy.
Programma cumaertesi künü saat 18:30 (Aqmescit saatine köre saat 19:30) ve bazar künü saat 11:30 (Aqmescit saatine köre saat 12:30) efirge çıqa. Radio Svoboda ve Qırım.Aqiqat saytlarında ise saat 18:30 (Aqmescit saatine köre saat 19:30) peyda olacaq.
Radio Svobodanıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegen insanlar içün azırlandı.


text:
Bağdad şeerinde yüz bergen eki patlav neticesinde eñ azdan 20 kişi elâk oldı, onlarca insanlar yaralandı.
İraq politsiyasınıñ bildirgenine köre, patlavlarnıñ biri Bağdadnıñ esasen şiitler yaşağan rayonındaki ticariy soqaqta yüz berdi: bombalı avtomobil patladı.
Diger patlav Bağdadnıñ şimaliy civarında yañğıradı, bu yerde insan öz özüni avtomobilde patlattı.
Patlavlar, İraq quvetleri Bağdadnıñ ğarbiy tarafında yerleşken Fallucıdan «İslâm devleti» silâlı taqımlarını quvmağa tırışqan vaqıtta yüz berdi.
Ücüm içün mesüliyetni öz boynuna daa kimse almadı. Soñki ay devamında bu kibi ücümlar içün mesüliyetni «İslâm devleti» silâlı taqımları öz boynuna alğan edi.


text:
Qırımnıñ suv anbarlarında suv acimi keçken senege baqqanda eki qat eksildi. Yerli Gidromettsentr malümatına köre, 2019 senesi mayıs ayında suv yedegi 204,955 mln metr kub edi, bu sene mayıs ayında olğan yedekten 110,175 mln metr kub ziyadedir.
Gidrologlarnıñ malümatına köre, aprel ayında Qırım suv anbarlarına az suv keldi: Qarasuvbazar suv anbarında 1,89 million metr kub, Sçastlivoye 0,285 million metr kub, Çernoreçenskoye suv anbarında 0,932 million metr kub toldı. Aqmescit suv anbarına aprel ayında tek 570 biñ metr kub keldi.
«Aquv yapqan yağanaqlarnıñ az yağması bütün özen havuzlarında bu yıl mevsimine ait olmağan alçaq bir suv seviyesiniñ sebebi oldı. Aluşta, Sudaq ve Kefe sel özenleriniñ çoqusı qurudı», – dep qayd etti Gidromettsentr.
Neticede Qırım suv anbarlarındaki suv yedegi mayısnıñ başında 94,78 million metr kub oldı. Bu keçken ayğa köre 11,49 million metr kub azdır, dep qayd ete gidrologlar.
Rusiye kontrolindeki Aqmescit şeer yolbaşçısı Yelena Protsenko şeer sakinlerini suv saqlamasına çağırıp, «vaziyet pek zor», dep qayd etti.
Keçken afta Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, yağanaqlar olmasa bile, Aqmescitniñ üç esas suv çoqrağı olğan Ayan yapma gölü, Aqmescit ve Partizan suv anbarlarındaki suv yedegi şeerni 3,5 ay devamında toqtamayıp suvnen temin etmek içün yeter.
Qırımnıñ suv hocalığı ve melioratsiya Rusiye devlet komitetiniñ bildirgenine köre, Şarqiy Qırım sakinleriniñ suvnen temin etilüvi stabil olıp qala. Müessise malümatına köre, aprelniñ 17-ne qadar yarımadanıñ bu tarafındaki suv anbarlarınıñ yüzde otuz altısı tolu.


text:
Mahuldür
Mahuldür (ukraince HaripHe, Maxyлbдюp, rusça HaropHoe, Maxyлbдyp) – Qırımnıñ Bağçasaray rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 124 kişi (2001 senesi).
Belli qırımtatar yazıcısı Şamil Alâdin Mahuldürde doğdı. 1995 senesinde o, “Mahuldürge bardım, ağlap qayttım” ikâyesini yazdı[4].
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Şamil Alâdinniñ resmiy saytı


text:
Kündelikniñ devamı, başı mında.
Qayda: Rusiye, Rostov-na-Donu şeeri, Bölge arbiy mahkemesi, eski bina.
Ne vaqıt: 2021 senesi martnıñ 23.
Bazarertesi künü davamıznıñ maiyeti üzre ekinci oturış başlandı. Bu sefer SİZO «vokzalında» pek çoq tavqifli bar edi. Biri sigara içe edi, biri uquq vesiqalarnı oquy edi, ekseriyet öz arası laf ete edi. Bugün, uzun müddet içinde G25 büyük gruppamızdan olğan «cinayetdeşlerimizni» körip oldıq. Veli Abdulkadırovnıñ gruppası da bizim kibi mahkemege berildi.
Er vaqıt kibi bir-birimizni pek samimiyetnen qarşılap aldıq. Quşaqlaşıp, SİZO-daki, etap vaqtındaki maceralarımız aqqında aytıp berdik, diger meselelerge dair teessuratlarımıznen paylaştıq. Qardaşlarımıznıñ aytıp bergenine köre, mında olar bir çoq qıyınlıqlarğa rakstkelgenler.
Birincide, sıqlaşqan tintüvler. Qısqa müddet içinde tevqiflilerden çoq şey tutıp alınğan. Bularnıñ arasında tuvğanlarınen laf etmek içün qullanğan alâqa vastaları. Bulunğanlardan çoqusı bunıñ Putinniñ SİZO-da alâqa bloklavına dair ferman imzalanmasına cevap olğanını qabul etti. Ekincide, SİZO-daki yaramay şarait.
«Qardaşım, tışarıda suvq olğanını istep dua etem! Azıq malalrım bozula... Ve bu sıcaq olğanından degil, kamera suvuq olğanı içün kurka kiyip yürem», – bir aydan berli mahsus blokta tutulğan dostum Veli teessuratlarınen paylaştı.
Qardaşım, tışarıda suvq olğanını istep dua etem!Veli Abdulkadırov
Amma eñ qıyını Kavkazdan olğan qardaşlarnen munasebetler oldı. Çatışmalar, añlaşılmamazlaq er bir kamerda ola edi desek olacaq. Bazı vaqıtları Qırımdan olğanlarğa takfir ilân etile edi.
Men ile bir kamerada oturğan Kemal dey ki: «Men bütün bularnı dagestan apishanelerinden kördim. Menimce bu sırf Kavkaz mevzusı. Genç ballar islâm dininiñ esaslarını ögrenip, aytqan sözleri ne qadar ciddiy olğanını añlamaylar».
Biraz vaqıt soñra Veli Abdulkadırovnıñ gruppasınıñ mahkeme otruşı lâğu etilgen belli oldı.
Bizni ise, dörtümizni, Arbiy mahkemeniñ binasına ketirler. Konvorler birer-birer bizni zalğa kirseteler. «O, küçük keldi külip», – şaqa ete polis hadimi, – «Kel men seni akvariumğa alıp keteyim.
(Devamı bar)
Remzi Bekirov, Qırımlı siyasiy mabüs, vatandaş jurnalisti, uquq qoruyıcı teşkilâtlar tarafından siyasiy mabüs kibi tanılğan
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
“Ul kitabında bernindi açış yasamadı. Ber genä äyber – bu oyışmadağı xällärne açığraq itep kürsätte. Xoquq yaqınnan qarağanda, ul ber qaya da konkret keşelärne atamadı. Bu ädäbi äsär. Bu avtornıñ añında tuğan ädäbi roman.”
"Raider" äsären macaralı roman itep atarğa bula. Waqiğalar şirkätlärgä höcüm itü, tartıp alu yulları tiräsendä bara. Biznes şirkät başlığı, tikşerüçegä aqça törtä, ğäyeben kimetergä tırışa. Rişwätçelekkä qarşı yäş advokat köräşä.
Astaxovqa şuşı ädäbi äsäre öçen ğäyepläw belderü mömkinlege bik küp keşene şaqqatırdı. Andıy macaraları romannar Rusiädä bik populär, millitsiäneñ gonaxları romannarda moña qadär dä sürätlände. Qayber küzätüçelär Astxovqa tağılğan ğäyep artında başqa citdiräk säbäplär torırğa mömkin, dip äytä. Bu xäl - başqa yazuıçlarğa kisätü bulırğa mömkin, dip sanıy alar. İñ kup uqıla torğan fantast- yazıçlarnıñ berse, “Tönge, Köndezge Dozor” kitaplarınıñ avtorı Sergey Lukyanenko da şuşı fikerdä tora. “Älbättä bu mine bik borçıy, monda qanunnı ütäw, (bu här mädäniätle il öçen kiräkle eş) häm watandaşlarınıñ xoquqların irekleklären saqlaw arasındağı çikne ütü bik ciñel. Bu bik citdi mäsälä, qanunnı ütibez dip, artığın tırışıp cibärergä bula, ul waqıtta keşelärneñ fiker belderülüläre, başqa ireklelärne qısılırğa mömkin” – di ütä dä populär kitaplarnıñ avtorı.
Astaxov, yazuçı buludan tış, uñışqa ireşkän advokat da. Elegräk ul “Ukos” häm “NTV” şirkärläreneñ xoquqların yaqlağan ide. Qayber küzätüçelär fikerençä bu ğäyep tağular, bäysez xoquqçılarqa qarşı eş bulırğa mömkin.
Bikä Timerova


text:
Turkce Boşnakça cevrimici ceviri
Kelimeleri, kelime öbeklerini ve cümleleri Türkçe Boşnakça çeviri ve sözlük hizmetimiz sayesinde ücretsiz olarak çevirin. Türkçe Boşnakça çevirmenimizin aynı anda 5000 karakterden fazlasını çevirmediğini unutmayın. Bir metni Türkçe'den Boşnakça'ye çevirmek için, metni yukarıdaki pencereye girin. Türkçe metin otomatik olarak aşağıdaki pencereye kopyalanacaktır. Metni Türkçe'den Boşnakça'ye çevirmek için ikinci pencerenin altında yer alan gri butona tıklayın.
Ayrıca bkz: Arnavutca Türkçe çeviri, Azerice Türkçe çeviri, Baskca Türkçe çeviri, Belarusca Türkçe çeviri, Bengalce Türkçe çeviri, Burmaca Türkçe çeviri, Cava-Dili Türkçe çeviri, Cebuano Türkçe çeviri, Chicheva Türkçe çeviri, Ermenice Türkçe çeviri, Esperantoca Türkçe çeviri, Filipince Türkçe çeviri, Frizon-Dili Türkçe çeviri, Galce Türkçe çeviri, Galicyaca Türkçe çeviri, Gucerat-Dili Türkçe çeviri, Gurcuce Türkçe çeviri, Habesce Türkçe çeviri, Haiti-Creole-Dili Türkçe çeviri, Hausa-Dili Türkçe çeviri, Havai-Dili Türkçe çeviri, Hmong-Dili Türkçe çeviri, Hosa Türkçe çeviri, Igbo-Dili Türkçe çeviri, Irlandaca Türkçe çeviri, Izlandaca Türkçe çeviri, Kambocyaca Türkçe çeviri, Kannada Türkçe çeviri, Katalanca Türkçe çeviri, Kazakca Türkçe çeviri, Kirgizca Türkçe çeviri, Korsika-Dili Türkçe çeviri, Iskoc-Dili Türkçe çeviri, Kurtce Türkçe çeviri, Laoca Türkçe çeviri, Latince Türkçe çeviri, Luksemburgca Türkçe çeviri, Madagaskar-Dili Türkçe çeviri, Makedonca Türkçe çeviri, Malayalam Türkçe çeviri, Malta-Dili Türkçe çeviri, Maori-Dili Türkçe çeviri, Marathi Türkçe çeviri, Mogolca Türkçe çeviri, Nepalce Türkçe çeviri, Ozbekce Türkçe çeviri, Pencap-Dili Türkçe çeviri, Pestuca Türkçe çeviri, Samoaca Türkçe çeviri, Sesotho-Dili Türkçe çeviri, Seylanca Türkçe çeviri, Shona Türkçe çeviri, Sirpca Türkçe çeviri, Sint Türkçe çeviri, Somalice Türkçe çeviri, Sundanizce Türkçe çeviri, Svahili-Dili Türkçe çeviri, Tacikce Türkçe çeviri, Tamil Türkçe çeviri, Telugu-Dili Türkçe çeviri, Urduca Türkçe çeviri, Yidce Türkçe çeviri, Yoruba Türkçe çeviri, Zulu Türkçe çeviri


text:
Aqmescitte knâz Aziz Vladimir ve Olga mabetinde, Kiyev patriarhat Ukraina ortodoks kilsesiniñ Qırım yeparhiyasınıñ sobor mabetinde insanlar gece Paşaliyanı qarşıladılar.
Tedbirni Aqmescit Mitropoliti ve Qırım Klimenti keçirdi. Cumaertesi, aprel 11-de, saat 23:00 mabetke bir elli insan keldi, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Toplanğanlar eyilikniñ yamanlıqtan üstün olması içün, Ukraina ve barışıq içün dua etti.
Soñunda Kliment insanlarnıñ ketirgen Paşaliya sepetlerine aziz suvnı septirdi.
Aprel 12 künü şarqiy adet hristianlar dininiñ eñ müim Paşaliya bayramını qayd eteler. Bayramnıñ keçirüv künü er yıl ay-küneş taqvimi boyunca belgilene. İlk sefer Paşaliyanı qadimiy yeudiyler İsa Peyğamberniñ doğğanından 1500 yıl evelsi qayd etken ediler.


text:
Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi fevral 23-te Aqmescitniñ Kebir Camisinde qırımtatar erbabı Noman Çelebicihannıñ hatırasına tedbirler keçirilecegini bildire.
Qırım müftiyliginiñ matbuat hızmeti bergen malümatına köre, tedbir çerçivesinde Noman Çelebicihannıñ ayatı ve faaliyeti aqqında qısqa bir vesiqalı levha numayış etilecek.
«Din ve cemaat erbapları, tarihçılar çıqışta bulunacaq, dua oqunacaq. Qırımtatar cemaat-siyasiy erbabını añma tedbirine er kes davetli», – dep aytıla ilânda.
Fevral 23-te Kyivdeki Ukraina milliy edebiyat müzeyinde qırımtatar siyasiy ve devlet erbabı Noman Çelebicihannıñ hatıra aqşamı keçirilecek.
Programmağa binaen, tedqiqçi, şarqşınas, cemaat erbabı Yuriy Kosenko, qırımtatar tarihçısı Gülnara Bekirova ve islâm mütehassısı, cemaat erbabı Seyran Arifovnıñ Çelebicihannıñ ayatı ve faaliyetine dair çıqışları olacaq. Çelebicihannıñ ukrain tiline tercime etilgen şiirleri oqulacaq ve efsaneviy qırımtatar qaramanı aqqında «Alim» filmi (1926) kösterilecektir.
Noman Çelebicihan 1885 senesi molla qorantasında dünyağa keldi. Bağçasaray, İstanbul ve Sankt-Peterburgda oqudı, qırımtatar yaşlarınıñ maarif ve inqilâp teşkilâtlarında iştirak etti. Çelebicihan – qırımtatarlarnıñ «Ant etkenmen!» milliy gimniniñ müellifidir.
Fevral inqilâbından soñ Qırım müftisi oldı, soñra – birinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ reisi. 1918 senesi yanvar ayında bolşevikler tarafından apiske alındı, fevral 23-te Aqyar apishanesinde öldürildi. 33 yaşında Noman Çelebicihannıñ cesedi deñizge atılğan edi.
Fevral 23 künü Qırımda Rusiye bayramı qayd etile – Vatan imayecisi künü.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina Tışqı işler naziri Pavlo Klimkin, Rusiyeniñ işğal etilgen Qırımdan kimseni öz Arbiy küçlerine çağırmağa aqqı olmağanını bildirdi. Bunı Klimkin Parlamentte ötkerilgen Ükümetke süeller saatı devamında beyan etti, dep bildire Unian.
«Qırım boyunca BMT rezalütsiyasında zapt etilgen yerlerde işğalci-devletniñ arbiy küçlerine çağıruv keçirmege yasaq etilgeni qayd etile», – dedi ukrain naziri.
Klimkinniñ sözlerine köre, anda «halqara uquq qaidelerine binaen, zapt etken devletke çağıruv seslendirile. Bu – rezalütsiyanıñ kerçek neticelerinden biri, halqara uquqqorçalav mehanizmlerni işğal etilgen Qırımğa maniasiz yibermege talap etile», – dep qoştı siyasetçi.
Birleşken Milletler Teşkilâtı Baş assambleyasınıñ üçünci komiteti toplaşuvında noyabr 15 künü Ukraina teşebbüsi ile azırlanılğan «Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinde (Ukraina) insan aqlarınıñ vaziyeti» rezolütsiyası qabul etildi.
Mezkür rezolütsiyada BMT vesiqalarında ilk kere Rusiye «işğalci-devlet» olaraq adlandırıldı, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ile Aqyar ise – «vaqıtınca işğal etilgen topraqlar».


text:
Bıltır Qırım yalısı yanında zapt etilgen "Nikopol" ukrain kateri, Oçakov limanına (Mıkolayiv vilâyeti) keldi. Bunı, yerli sakinlerge atıf etip, Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
"Nikopol"niñ kelmesi aqqında Ukraina Arbiy-deñiz quvetleri de haber ete.
"Yañı Qapu" buksiri ise, Oçakov limanınıñ yalısı yanında buluna, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Daa evel "Ğaydamaka", "Sapfir" ve "Titan" ukrain gemileri, FSB zapt etken "Berdânsk", "Nikopol" ve "Yañı Qapu" gemilerini alıp, Oçakov limanına (Mıkolayiv vilâyeti) yaqınlaşqanı bildirile edi.
Daa evel Ukraina Silâlı quvetleri Arbiy-deñiz quvetleriniñ komandanı İgor Voronçenko, çarşenbe-cumaaqşamı künleri kelmesi beklenile, dep bildirgen edi.
Bazarertesi künü, noyabrniñ 18-nde, bir yıl evelsi Qara deñizde Keriç boğazı yanında zapt etilgen «Nikopol», «Berdânsk» ukrain katerleri ve «Yañı Qapu» buksiriniñ Rusiye tarafından qaytarıluv esnası başlatıldı, dep bildirdi Ukraina Arbiy-deñiz quvetleriniñ komandanlığı. Bundan evel ukrain gemileriniñ Ukrainağa qaytarılması aqqında Rusiye Tış işler nazirligi bildirgen edi.
2018 senesi noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, berilgen malümatqa köre, üç Ukraina arbiy gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Ukraina deñizcileriniñ 6 yılğa qadar azatlıqtan marum qalması mümkün edi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
İñ küp êksport yasawçı şirkätlär - İstanbulda
Törkiyä êksportçılar mäclese çitkä satuçılarnıñ berençe meñlegeneñ isemlegen çığardı
Uzğan yıl iñ küp êksport yasağan meñ firma arasınnan İstanbul 426 şirkäte belän aldınğı buldı.
Törkiyä êksportçılar mäclese äzerlägän maqtaw kitabınnan alınğan mäğ’lümatlarğa qarağanda, berençe meñlektä urın alğan şirkätlärneñ tulayım çitkä satışı uzğan yıl 92 milliard yarım dollar täşkil itkän. İlneñ êksportında alarnıñ öleşe - 54,6%.
İsemlektä 50 töbäkneñ şirkätläre urın alğan. İñ aldınğı - İstanbul regionı. Berençe meñlekkä anıñ 426 şirkäte kerä. Annan soñ 80 firma belän İzmir, 73 oyışması belän Gaziantäp kilä. Bursa, Kocaäli häm Änkara da aldınğı.
Uzğan yıl iñ küp êksport yasağan şirkätlär arasında berençelek “Ford Otomotiv”ta. Anıñ çitkä satudan kereme - 5 milliard dollarğa yaqın. “Toyota” 3 milliard 600 millionlıq, ä “Oyak-Reno” 2 milliard 300 million dollarlıq êksport yasadı.
Bäyläneşle xäbärlär
"Törkiyäneñ dönya êksportındağı öleşe cömhüriyät tarixında täwge tapqır 1%tan artıp kitte"
Yämändä finans operaśiyäläre tuqtatıldı
Yämän xökümäte cirle aqça berämlegeneñ valyuta aldında kisken töşüe arqasında ildä finans operaśiyälären tuqtatu qararın qabul itte
Mebel' êksportında rekord
Ul bıyılnıň ğıynwar - sentyabr’ däwerendä täwge tapqır 3 milliard dollarnı uzıp kitte


text:
Aqmescitte adetiy er yıllıq mektep bazarında satıcılarnıñ aytqanı kibi, fiyatlar keçken senege köre 50 fıyzğa arttı, bazı aletler – 70%, haber ete Qırım.Aqiqat.
Mektep çarşısı Aqmescitte avgust 1 künü işlemege başladı, amma sentâbr 1-ne azırlanmağa aşıqqan ana-babalarnıñ sayısı çoq degil. «Er kes deñizde, balalar lagerlerde, birinci künü aqım bar edi, endi raatlıq künlerini bekleymiz, belki, müşterilerniñ sayısı çoqlaşır», – deyler iş adamları.
Qırım.Aqiqatqa müşterilerniñ aytqanı kibi, balanı mektepke azırlamaq içün bir 20 biñ ruble (7 biñ grivna) kerek olur. «Bu sport urbasız», – deyler ana-babalar.
Bu sene mektep çarşısı Aqmescitte Salğır boyu yerleştirildi. Kirova caddesinden yerli muzıkal oquv yurtuna qadar, bir ay çalışacaq.
Evel bildirilgeni kibi, Qırım akimiyeti oquv yılınıñ başlanmasını sentâbr 15-ne keçirmek kibi deñevge azırdır.


text:
Avgustnıñ 9-nda Halqara Tamır halqlar Künü qayd etile. Böyle bir kün BMT Baş Assambleyasınıñ rezolütsiyası ile 1994 senesi tayin etilgen edi.
Kyivde tögerek masa keçirecek olalar, anda Ukraina ve dünyada tamır halqlarnıñ aqlarınıñ yerine ketirilüvi muzakere etilecek. Teşkilcilerniñ malümatına köre, tedbirde qırımçaq ve qırımtatarlarnıñ vekilleri iştirak etecek.
2014 senesi martnıñ 20-nde Yuqarı Rada qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı dep tanıdı. Bu qararğa 283 deputat qoltutqan edi. Ukraina tamır halq olğan qırımtatarları ve diger milliy azlıqlarnıñ etnik, medeniyet, til ve din hususiyetleriniñ saqlap qalması ve inkişafına kefil olacağını vade etti.


text:
Aqmescit SİZOsında bulunğan Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Şaban Umerovnıñ tutuvı oldı. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi advokat Nazim Şeihmambetovnıñ malümatına esaslanıp haber ete.
«Tahqiqat izolâtorında çoqtan berli yürek, baş ağrıları bar, ağzı quruy, üşüp qaltıray, zornen nefes ala. Bir qaç afta evelsi bayağı ciddiy tutuv oldı. Onıñnen beraber olğanlar vaziyetini eyiliştirmege, kritik vaziyetten çıqmağa imkân oldı», – dedi advokat.
Onıñ bildirgenine köre, o, Şaban Umerovğa tibbiy yardım kösterilsin ve tedbir alınsın dep, SİZO memuriyeti ve tibbiy bölük yolbaşçısı adına ariza berdi.
«Şaban ağa bir qarar körüne, azmadı. Er keske kösterilgen destek ve qorantasına yapılğan yardım içün teşekkürler bildirdi», – dep qoştı advokat.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Mezkür dava boyunca 25 qırımtatarı qabaatlana, 23-ü Rostov-na-Donu, Taganrog ve Şahtı SİZOlarına çıqarıldı. Raim Ayvazov Aqmescit SİZOsında tutula, daa bir kişi – Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
5 BEŞİNCİ DERS
· Güzel milletimizniñ güzel tili
Qırımtatar tili – milletimizniñ tilidir. Balalarımıznı öz ruhumızda, öz mentalitetimizde terbiyelemek içün biz öz tilimizni qullanamız, çünki adetlerimiznen, duyğularımız ve tüşüncelerimiznen bağlı olğan zenginden-zengin etnopedagogikamız tilimizniñ içindedir. Alayıq ruslar ve ukrainlerni. Olar balalarını öz milleti ruhunda terbiyelemek içün qırımtatar ya da ermeni tilini qullanmay, çünki olarnıñ mentalitetini akis etken öz ana tili bar. Balasınen rus tilinde laf etken ana-baba balasını halqımıznıñ mentalitetinden ayıra. Bunı yahşı añlamaq kerek.
Bugünki siyasetini da közge almasaq olmaz. Baqıñız “Suvdağ sesi” gazetasında Suvuq Sala köyü mektebiniñ ocası Emine Zakiryayeva ne yaza: “Bir rus adamı maña şöyle dedi: Biz öyle yaparmız ki, sizler mında bizlerge dönersiñiz, suv qumğa siñip ketkeni kibi sizler de bizim içimizge siñip ketersiñiz, bizler olursıñız. Çünki sizler kimniñ arabasına otursañız, onıñ düdügini çalğan halqsıñız. Şay olıp keldiñiz, şay da olacaqsıñız”. Bu sözlerge kommentariy kerekmi? Mesele öyle de yahşı añlaşıla. O adam bizim assimilâtsiyamıznı, yoq olıp ketkenimizni sabırsızlıqnen bekley. Közümizni açmaq kerekmiz. Balalarımız rus ve ukrain tilini öyle de bilir, çünki bugün Qırımda çoqluq şu tillerde laf ete, gazeta, jurnal, radio, televideniye – episi olarğa işley (bunı özüñiz körip turasıñız).
Evlâtlarımız öz tilini coymaması içün ana tili müitinde olmaq kerek.
Bizge tilimizniñ cenkten evelki statusını talap etip, mektepler açtırıp, balalarımıznı anda oqutmaqnen beraber evde de olarğa til müiti yaratmaq kerek. Bu er bir ana-babanıñ balası ögünde boyun borcu olmalı. Er kün iç olmağanda yarım saat-bir saat ana tilinde yazılğan kitap, gazeta, jurnal oqulsa ve onıñ etrafında laf yürsetilse, o vaqıt maqsadımızğa irişirmiz. Er bir evde “Ah, menim aqıllı ve işkir balam!”, “Aylanayım ballı-şekerli laf etken qızımdan!”, “Maşalla, saba şerifiñiz hayırlı olsun, degen evlâdıma!”, “Sağ ol balam, doğmuşlarım ögünde yüzümni qızartmadıñ”, “Ayşe, qızım, mına bu qurabiyeni al da bitaña barıp ber, sağlığını sora, kerek olsa anda bir işlep yapmağa, yardım et de qaytıp kel, yahşımı, qızım” ve ilâhre kibi sözler er Allanıñ künü onıñ qulağına temiz büllür çoqraq suvu kibi aqıp turmaq kerek. Baba-dedelerimizden bizge asabalıq qalğan tilimizniñ dülberligi, zenginligi, ifadeliligi ve ava kibi, suv kibi kerekligi aqqında körümli alim, erbap ve medeniyet adamlarımıznıñ aytqanları bar. Şu fikirlerden bir qaçını, sayğılı oquyıcılarımız, sizlerge aşağıda ketirem.
Qabrimde melekler sorğu sorasa,
Azrail tilimni biñ kere torasa,
Öz tuvğan tilimde ayt mağa dermen.
Öz tuvğan tilimde cırlap ölermen.
(Bekir Çoban-zade “Tuvğan til”)
Er bir gülniñ yaprağı bar, öz qoqusı, tüsü bar,
Er bir aşnıñ öz adı, biberi bar, tuzu bar,
Er bir tilniñ lezeti, öz cümlesi, sözü bar,
Saqavlanma, ey, kaday, er işniñ bir közü bar.
(Remzi Burnaş “Saqavlanma, ey kaday!”)
Ana tilim – bu, muabbetlik, sevgi sırı,
Ana tilim – bu, toy, cıyın, dostluq, eyilik,
Ana tilim – yırcılarnıñ ölmez yırı,
Ana tilim – bu, halqımçün ebediylik.
(Löman Suleyman “Ana tili”)
Bu satırlarğa men de aşağıdaki fikirlerni qoşmağa isteyim:
Ecdatlardan asabalıq qalğan bizge tilimiz,
Budır bizim baylığımız, bu bizim temelimiz,
Tatar yaşı, tatar qızı bunı pek yahşı bilsin,
Tuvğan tilni ögrensin de, serbest-serbest laf etsin.
Ne ekimden, ne afızdan fayda yoq til bilmese,
Öz halqınen öz tilinde becerip laf etmese,
Boş çiçekler açar, tüşer, asıl meyvası olmaz,
Şay da insan – tilsiz olsa, ondan bir eser qalmaz.
Yaş neslimiz ğururnen başını köteri desin:
Men tatarım, Qırım menim Vatanım,
Öz tilim bar, maña lâyıq öz tilim,
Başqa tilge onı ölsem deñişmem,
Öz tilimni yoq etmege yol bermem!
· Qısqa ikâyeler, masallar
Til ocaları tilimizni candan sevgen onsanları olmalı
“Yıl ocası” yarışına kelgen bir ocapçe minberge çıqıp: “Bizim balalar öz tilini ögrenmege istemey!” – dedi. Ocadan bu sözlerni eşitip tap bir türlü oldım. Nasıl ola da yarışqa kelgen oca öz çıqışında balalarını yamanlap başlay. Dayanamayıp, eyecannen: “Bir daa bu lafnı bir vaqıt, bir yerde aytmañız!” – dedim. Minberge çıqqan oca bir fikir aytacaqta yedi kere ölçep, bir kere piçe, çünki o, söz ustası olğan soñ ağızdan çıqqan sözniñ qayda barıp çıqqacağını evelden bile. Bu ocapçemiz ise bundan behaber olsa kerek. Pedagogika ne dey: Yaramay talebe olmay. Aksine, öz vazifesini keregi kibi beceramağan oca ola. Balanıñ qabaatı yoq. O, ocamız ne aytır eken dep oña dört köznen baqıp tura. Ana bu yerde oca öz zenaatı ve tilimizniñ sevdası olğanını kösterse, balalar bu ocanı sever ve tilimizniñ sevdası olur.
· Qırımtatar tili ocasınıñ antı
Sayğılı ocalar! Ekimler Gippokratnıñ antını aqılda tutıp iş köreler. Til ocalarımıznıñ da özüniñ antı olsa, yaramay olmaz edi degen fikirnen, bu antnı yaş ocalarımızğa teklif etem.
Men Alime Memet qızı (Alim Memet oğlu), qırımtatar tili ocasım.
Qırımtatar tili menim candan sevgen tilimdir.
TİLİMİZ – TEMELİMİZDİR.
QIRIMTATAR TİLİ – QIRIMTATAR MİLLETİNİÑ TEMELİDİR.
Bu til bizge baba-dedelerimizden qalğan asabalıqtır.
BİZNİ YAŞATQAN BİZGE KÜÇ-QUVET BERGEN – TİLİMİZDİR.
Men bunı yahşı añlayım ve milletim ve zenaatdaşlarım ögünde ant-yemin etem ve söz berem: aziz tilimizni saqlap qalmaq ve inkişaf ettirmek içün bütün kerekli çarelerni körerim.
EVLÂTLARIMIZ ÖZ TUVĞAN TİLİNDEN MARUM QALMAZ.
İnşalla, muqaddes Vatanımız, Qırımda, bala-çağamız, umumen, bütün halqımız evelkisi kibi öz tilinde laf eter ve baba-dede toprağınıñ saibi olur. Amin!
· Şiirler, yırlar
Çalğı çalsın
Ne de güzel çalğı sesi yañrasa,
Ezgiler ve nağmelernen kün tolsa,
Şeñlenirler balalar ve büyükler,
Yorğunlıq da savuşır, yüzler küler.
Tesirlidir nağmeniñ er birisi,
Tılsımlıdır ezginiñ nazik sesi,
Bu seslerden adamlar coşıp yırlay,
Qol köterip, ortağa tüşip oynay.
Çalğı çalsın, çalğı sesi yañrasın,
Cümle alem oynasın ve yırlasın,
Eksilmesin balalarnıñ şeñ sesi,
Vatanımnıñ güllesin er köşesi!
· Devlet tilini ana tili esasında ögreneyik
Haшi зaraлbHi cлoBa – Bizim umumiy sözlerimiz
MaйдaH – meydan
kилиM – kilim
raлyшka – alüşke
kypaй – qoray
яp – yar (car)
orиp (жepeбeцb) – ayğır
HeHbka, HeHя, MaMo – nene (şive)
kиceT – kise
лokшиHa – laqşa
kъaбap – qapar, (şivede qabar)
kypaй – qoray
raз (kepocиH) – gas (eskirgen)
rapMaH – arman
чyBaл – çuval
cyHдyk (ckpиHя) – sandıq
TюTюH – tütün
пiдбop – padvor
oчkyp – uçqur
oka (Mipa Barи) – oqqa
зypHaч – zurnacı
koMeш – qamış
kyra – qoğa
rak – ırğaq
kaфTaH – qaftan
Taз – tas
лeлeka – leylek
Moropич – maqarıç
caжeHb – sajın
бляxa – plâke (ploskiy predmet)
kaBa – qave
бaзap (pиHok) – bazar
бaшTaH – bostan
cipHиk – sernik
kyшak – quşaq
rapбyз – qabaq (a “qarpız” – цe kaByH)
kaByH – qarpız (a “qavun” – цe диHя)
· Doğru yazayıq ve laf eteyik
Doğru yazıñız – quvetlendirici derecelikler
bem-beyaz
qap-qaranlıq
ap-aq
küpe-kündüz
mas-mavı
çip-çiy
köm-kök
ap-aç
yem-yeşil
up-uzun
sap-sarı
tos-tomalaq
qap-qara
tös-tögerek
sim-siya
çır-çıplaq
sım-sılaq
qıp-qırmızı
qıp-qızıl
süp-süyrü
qas-qattı
tim-tik
· Atalar sözleri
Aqıllı aqılsıznı aqılnen yeñer.
Yahşılıqtan – yahşılıq asıl ola, yamanlıtaq – yamanlıq.
Ceviz qabuğından çıqqan da qabuğını begenmegen.
Qoştan ayırılğan qoynı qarşqır aşar.
Dünya yansa, ğamı (ya da işi) yoq.
Apay maqtay aqayın, aqay maqtay apayın.
İnatlar çarığını çaynar, öz degeninden qaytmaz.
Ayuv balasını aşaycaq olsa çamurğa bulğalay eken.
Tama-tama göl olur.
Ay yıldıznen yaraşır.
· Frazeologizmler
babalıq etmek – зaбoTиTbcя пo-oTeчeckи; cTaTb BTopыM oTцoM koMy-л.
bir qarış boyu bar – MaлeHbkий pocToM (c HoroTok)
başından çıqarıp atmaq – BыбpocиTb из roлoBы, oTдeлaTbcя oT Mыcли
yüzüni çevirmek – oTBepHyTbcя, oTkaзaTbcя oT koro-чero
baştan çıqarmaq – a) coBpaщaTb, paзBpaщaTb; ToлkaTb Ha дypHoe; б) cбиBaTb c пyTи (c Toлky)
başı aylanmaq – kpyжиTbcя (o roлoBe)
başını aylandırmaq – BckpyжиTb roлoBy
başına çıqmaq – caдиTbcя Ha roлoBy koMy
baş etamamaq – He быTb B cocToяHии cпpaBиTbcя c keM
ayaqlarından ayırılmaq – BaлиTbcя c Hor (oT ycTaлocTи)
· Ayvan, quş ve böceklerniñ adları
roлoBacTиk – baqabaş
roлyбb – gögercin
roHчaя coбaka – av köpegi
ropиллa – gorilla
ropиxBocTka – qızıl quyruq
ropHaя лacToчka – ebabil
ropHocTaй – as
rpaч – qara qarğa
rpeMyчaя зMeя – çıñğıravuq yılan
rpиф – aqbaba


text:
Aqmescit — Qırım musulmanları içün iyün 18 künü muqaddes Ramadan ayı başlandı. Qırım musulmanları diniy idaresine Ramadan ayınıñ hususiyetleri aqqında tarif ettiler.
Bu sene Ramadannıñ ilk künü iyün 18-ne keldi. Oraza 29 kün devam etecek — iyül 16-na qadar. İyün 18-ne keçer gecesi musulmanlar birinci teravih namazını qıldılar. Ramadan ayında aqşam namazından soñ qılınğan qoşma namazdır. Bu gece Aqmescitniñ merkeziy Kebir camisinde bir 70 insan toplandı. Ramadan ayı devamında Qırımnıñ er camisinde teravih namazları keçirilecek, er istegen insan qoşula bile.
Şunı kayd eteyik ki, bu sene muqaddes aynıñ başlanuvı ile bazı añlaşılmamazlıqlar bar edi. İçtimaiy ağlarda Ramadan ayınıñ ilk künü iyün 17-ne kelgeni, oraza ise 30 kün devam etecegi aqta malümat tarqaldı. Amma Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresinde (QMDİ) bu bildirüvni red ettiler.
«Bazı aqımlar Qırım musulman ümmetini bozmaq maqsadınen er yıl orazanıñ başlanuv tarihını ve Qurban ve Oraza bayramlarınıñ keçecek tarihını qullanıp, bu kibi areketlernen oğraşa», – deyler Müftiyatta.
Bedava iftarlar
Deyler ki, orazanı tutqan insannıñ sağlığına fayda ola. Ramadan ayında insan özüni aş ve suvda sıñırlay, neticede yuregine yük azlaşa ve qan basımı eksile. Qanda holesterin seviyesi de eksile, qan donümi eyileşe. Onıñ içün oraza yürek-damar hastalıqları olğan insanlar içün faydalıdır. Oraza arıqlamağa yardım ete, neticede damarlarğa yük azlaşıp, revmatizm ağrısı tedaviylene bile.
Er kün orazanıñ soñunda iftarlar keçirile — Ramadan ayı devamında aqşam yemegi. O yerli vaqıtqa köre aqşam namazından soñ keçirile. Bu sene bedava iftarlarnıñ keçirilmesi Kebir camide ve Qırımnıñ diger camilerinde de planlaştırıla. İftarlar muqaddes aynıñ devamında keçirilecektir. Er istegen insan qoşula bile. İftarnı imkânı olğan er bir adam keçire bile.
Vacip iane
Muqaddes aynıñ devamında sögünmek ve açuvlanmaq, kelişmegen işlerni yapmağa olmay. Musulmanlar eyi areket yapmaq, hasta ve muhtaclarğa yardım etmek, vacip iane — fitrni bermek kerektir. Fitr — muhtaclarğa berilgen paranıñ muayyen miqdarı. 2015 senesi Qırımda ianeniñ aşğariy miqdarı — insandan 100 ruble, azamiy — sıñırsız.
Qırım Müftiyatında deyler ki: Ramadan ayınıñ muqaddesligini yeterli seviyede qullanmaq içün Qurannıñ ögrenilmesine vaqıt ayırmaq kerek. Qurannıñ ayat ve sürelerini añlamaq, oña köre areket etmek, eyi tarafqa deñişmek, nuqsanlar üzerinde çalışmaq içün tırışmalı.
«Ruhiy temizlev ve yañılav»
Birinci qırımtatar ATR telekanalınıñ programma müdiriniñ muavini Mavile Halil orazanı bir qaç yıl devamında tutsa da, soñ zamanları muqaddes ayğa munasebeti deñişkeni aqta bildire.
«Endi orazanıñ bitmesini degil de, başlanmasını bekleysiñ. Çünki orazada musulmanlar içün nimetniñ sayısı sıñırsızdır. Oraza tutqanlar ebediy dünya aqqında, özünde neni deñiştirmek kerek olğanı aqqında tüşüneler», – dey Halil Qırım.Aqiqatqa.
Aştan vazgeçüv meselesine kelgende, Mavileniñ aytqanı kibi, bu da insannıñ öz tabiatı üzerinde yapqan büyük bir iştir.
«Er künlük yemegimiz bizim içün tabiiy bir şey kibi ola. Amma oraza vaqtında aç olıp, suvnıñ da damı bar olğanını is etemiz. Ramadan — Yüce Rabbimizniñ qullarına minneti ne derecede büyük olğanını añlamaq içün bir fırsattır. Şunıñ içün bu pek müim bir devirdir. Ruhiy temizlev ve yañılavdır», – dep qoşa ATR programma müdiriniñ muavini.
Qırım Müftisiniñ mesüliyetli kâtibi Ayder Acimambetov aytqanı kibi, onıñ içün Ramadan, er bir musulman içün, imkânlar ayıdır.
Bu vaqıtta eyilik yapmağa istek peyda ola, musulmanlar er vaqıt bunıñ ile ayırılmaq kerek, ebet, amma muqaddes ayda eyilikniñ miqdarı ğayet artmaq kerektirAyder Acimambetov
«Bu ay devamında Allah bizge ayatımız aqqında fikir yürsetmek imkân bere. Bu vaqıtta eyilik yapmağa istek peyda ola, musulmanlar er vaqıt bunıñ ile ayırılmaq kerek, ebet, amma muqaddes ayda eyilikniñ miqdarı ğayet artmaq kerektir», – dey Acimambetov Qırım.Aqiqatqa.
Bundan da ğayrı, dey Ayder, Ramadan ayı oña em ruhiy, em beden ceetinden temizlenmege fırsat bere.
«Aşqa muhtac olğan ve yıl boyu açlıqqa dayanmağa mecbur olğan insanlar aqqında tüşünmege başlaysıñ. Açlıqtan çekişken er bir insan içün Allahnıñ rizasını soraycaqmız», – dey o.
90 yaşında qartbaba stimul olaraq
«Balalığımdan dinimizniñ güzelligi ve muqaddes aynıñ devamında orazanıñ emiyeti aqqında ikâyelerni eşite edim, – tarif ete Qırım.Aqiqatqa NAR toy agentliginiñ saibi ve reberi Niyara Nagayeva. Orazanı o endi 11 yıl tuta.
Nagayeva dey ki, onıñ içün orazanıñ başlanması – «bir ay devam etken bayramdır».
«Bu künleri Allahnıñ minneti, elâllığı, cümertliginiñ sıñırı yoq. Fırsatımız! Daa da eyi, merametli, samimiy olmaq içün fırsat... Öz ve yaqınlarımnıñ günâhları, vefat etkenler içün közyaş ile afu sorayım, Allahtan bizge eki dünyada da eyilikni sorayım. Bu ay devamında ediye etmek, quvandırmaq ve ayrette qaldırmağa sevem», – dey Niyara.
O qartbabasına yardımı, bilgisi ve İslâm sevgisi içün minnetdar olğanını bildire.
Yaznıñ bu uzun ve sıcaq künleri orazanı tutıp olamaycağımnı tüşünip, qartbabama baqam ve Allah bizge küçümizde olmağan şeylerni yollamağanını añlayımNiyara Nagayeva
«Qartbabam 92 yaşında. Menim içün o – stimul, lâyıq örnektir. Orazanı endi 70 yıldan ziyade tuta. Bugün gece onıñ ile birlikte oraza tutmağa niyet ettik. Saba ise o bostanda otnı cıyıştıra edi», – tarif ete toy agentliginiñ reberi.
«Yaznıñ bu uzun ve sıcaq künleri orazanı tutıp olamaycağımnı tüşünip, qartbabama baqam ve Allah bizge küçümizde olmağan şeylerni yollamağanını añlayım», – dey Niyara.
Muqaddes aynıñ devamında qız vatandaşlarını Allahtan afu soramağa, bir-birine sabırlı olmağa, dua etmege ve imanlarını qaviyleştirmege çağıra.


text:
Aqyarnıñ yaqarlıq ve erzaq ile teminlevinde problem yoq, dedi Aqyar rusiyeli ükümetiniñ vatandaşlıq qoruvı boyunca tedbirlerni temin etüv idaresiniñ reberi İgor Vasilyev.
«Yaqarlıq ile ufaq bir problemler bar edi, amma şimdi adetiy rejimde ketirile, yaqarlıqnı daimiy sürette ketireler. Bundan da ğayrı, Aqyarda fevqulâde vaziyet şaraitlerinde yaşayış teminlevi içün yaqarlıq yedegi teşkil etildi. Aşay malları tükânlarda ve çarşılarda yeterlidir, erzaq qıtlığı yoq», – dedi o.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov Rusiye tarafından siyasiy mabüslerniñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ azat etilmesinde israr ete.


text:
Yılnıñ başında Aqmescit şeherinde içtimaiy - medeniy saasına 1,2 milliard ruble masraf etildi. Bu aqta Rusiye nezareti astında bulunğan Aqmescit memuriyeti bildirmekte.
Böyleliknen, şeher tasil idaresine 781,6 million ruble, sakinleriniñ içtimaiy qoruma ve emek departamentine 432,6 mln., medeniyet idaresine 50,7 mln., gençler, sport ve turizm idaresine 14, 9 mln ruble ayırıldı.
«Şeher memuriyetiniñ struktura bölükleri, içtimaiy - medeniy saasına 809,2 mln ruble, ealiniñ içtimaiy yardımına459 mln ruble, devlet müessiselerine 12,1 mln rublenen temin etildi», - dep aytıla mesacda.
Aynı vaqıtta, memurlarğa ayırılğan maliye boyunca işlerni seneniñ birinci çeriginde ömürge keçirip başlamaq vadesi berildi.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Noman Çelebicihan
Noman Çelebicihan (arap urufatında: نومان چلبى جهان) (1885 - 1918) — şeit ketken Qırımtatar milliy qaramanıdır. Qırım musulmanlarınıñ müftisi, siyasetçi, şair, I Qırımtatar Milliy Qurultayı prezidiumınıñ azası, Qırım Halq Cumhuriyetiniñ ükümet reisi.
Noman Çelebicihan 1885 senesi Or uyezdiniñ Büyük Sunaq köyünde doğdı (bu köy sürgünlikten soñ ğayıp oldı, viranesi Canköy rayonında buluna). Yerli mektepte, soñra Kezlev medresesinde tasil aldı. 1908-1916 seneleri İstanbul ve Sankt-Peterburg universitetlerinde oqudı. Uquq ve tibbiyet fenlerini mükemmel ögrendi. 1908 senesi Cafer Seydamet ve başqa qırımtatar yaşlarınen türk inqilâbında iştirak etti. Aynı zamanda "Qırım Talebe Cemiyeti"ni teşkil etti. Qırımtatar halqınıñ çar ükümetiniñ zulumından qurtulması içün çalıştı.
1917 senesi mart ayında Qırım müftisi ve soñra Qırım Musulman İcra Komitetiniñ reisi olaraq saylandı. Ükümet başında eken, qırımtatar milletiniñ vaziyetini büs-bütün deñiştirmek ve milliy medeniyetni östürmek içün büyük ğayret ve sebat kösterdi.
Noman Çelebicihan bolşevik terrorına feda oldı. 1918 senesi yanvar 26 künü onı apis ettiler, ve fevral 23 künü Aqyarda deñizciler onı makemesiz öldürip, cesedini çeriktip Qara deñizge attılar.
Yaratıcılıq[deñiştir | kodunı deñiştir]
Noman Çelebicihan öz şiirlerini yaşlıq çağında yazmağa başladı. Büyük istidat ile yazılğan lirikası felsefiy mizacı ile ayırılıp tura. Bir sıra eserinde teren vatanperverlik duyğuları açıq körüne. “Ant Etkenmen!” şiiriniñ metni şimdi qırımtatar halqınıñ gimnidir.
“Çoban qızı” (1912), “Bastırıq” (1913), “Tatarlar Yurdu” (1914), “Yolcu Ğarip” (1916), “Sarı Lâle” (1917), „Savluqman qal, tatarlıq...” kibi şiirlerinde ince lirikanen yüksek milliy pafos ve azadelik nağmeleri terennüm etile.
Noman Çelebicihannıñ 1913 senesi yazğan “Qarılğaçlar Duası” ikâyesi aqqında Cafer Seydamet böyle dedi: “Bu ikâye Qırım türkleri edebiyatınıñ ölmez bir parçası olaraq daima quvetini muafaza etecektir!”
Noman Çelebicihan nutuqlarından[deñiştir | kodunı deñiştir]
Noman Çelebicihan şiirlerinden[deñiştir | kodunı deñiştir]
Bağlantılar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Alem-i Medeniye kitaphanesinde Noman Çelebicihannıñ şiirleri
- Alem-i Medeniye kitaphanesinde Noman Çelebicihannıñ nesiri
- "Noman Çelebicihannıñ Hatira kününe bağışlana" (Gasprinskiy kitaphanesiniñ saytı)


text:
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyeden «Qırım işğalini, repressiya ve Qırım yarımadasınıñ ukrain vatandaşları ve Ukraina tarafdarlarına qarşı tariklerni toqtatmağa» talap ete. Bu aqta Ukraina nazirliginiñ beyanatında aytıla.
«Eki yıl evelsi Rusiye Federatsiyası, Ukrainağa qarşı silâlı istilâsına başlap, cenkten soñ tarihnı ğayrıdan yazmağa başladı, halqara uquq qaidelerini bozdı. Rusiye medeniy dünya qısmından devlet –firqağa çevirildi. Yeşil kiyingen Rusiye abiyelri melez cenkiniñ timsalleri oldı, olarnıñ ukrain Qırımında bulunması Kreml tarafından halqara uquq ve insan aqlarınıñ körmemezlikke urulmasına yol açtı», – denile beyanatta.
Ukraina Tış işler nazirliginde deyler ki, «Rusiye işğali altında Qırım «renksiz bir zona» oldı.
«İşğalci akimiyeti vatandaşlarnıñ esas aq ve serbestligini boza, dissidentlerge qarşı gizli cenkni alıp bara, ukrainlerniñ ve Qırım tamır halqı olğan qırımtatarlarnıñ til, diniy, medeniy hususiyetlerini yoq ete. Rusiye akimiyetiniñ areketleri işğalcilerniñ qanunsız areket tarzını tasvir ete», – deyler nazirlikte.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bunı öz başına tayin etilgen Qırım akimiyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Temirgaliyevniñ aytqanı kibi, Ukraina Milliy bankınıñ yarımadada Ukraina banklarınıñ işi toqtatuvı aqqında qararı sebebinden grivnanıñ qullanuvı imkânsızdır.
«Ukraina Milliy bankınıñ areketlerinden Qırım iqtisadiyatı iç bir problemlerge rastkelmez. Ruble esaplarına sakin keçüvi içün eali Rusiye Merkeziy Bankınıñ kursı boyunca grivnalarnı er bir bank müessisende deñiştire bilecek. Naqıt grivna daa bir ay devamında yürecektir», – dedi Temirgaliyev.
Onıñ bergen malümatına köre, yarımadada Rusiye banklarınıñ 207 bölügi çalışa ve daa 51 yaqın vaqıtta açılacaqtır. Qırım «akimiyetinde» qayd eteler ki, bank müessiselerinde ruble esaplarını endi 23 yuridik şahıs açqan eken.
Mayıs 6 künü Ukrainanıñ Milliy bankı Qırımda Rusiye işğaliniñ soñuna qadar Ukraina banklarına işni yasaq etken emirni qabul etti.


text:
Rusiye Federatsiyası Şurasınıñ azaları yaqın vaqıtta Rusiyede derc etilgen haritalarda ilhaq etilgen Qırım Rusiye sıñırları içinde olğanını köstermege mecbur etken yañartılğan qanun leyhasını Devlet dumasında baqılması içün berecek. Bu aqta sentâbrniñ 11-nde TASSqa Qırım adından senator olğan Olga Kovitidi haber etti.
“Bizler artıq bu qanun leyhasını azırladıq ve eñ qısqa muddet içinde o Devlet dumasına taqdim etilecek. Bu qanun coğrafyası biz tahmin etkenimizden de keniş olıp çıqtı. Çünki ilk başta “Reklama aqqında”ki qanunğa deñişmeler kirsetilmesi avale etilgen edi, amma bu pek az”, – dedi Kovitidi.
Onıñ sözlerine köre,“bu meseleniñ aktualligi açıq-aydın körünmekte”.
“Qanun leyhası olıp keçken siyasiy vaqianıñ obyektiv şekilde aks etilmesini belli bir qaidelerge bağlaycaq. Yani bütün dünya siayasiy haritaları, atlas ve yer kürreleri Qırım yarımadası Rusiye Federatsiyası terkibinde olğanını aks etmek kerek. Qanun leyhamıznıñ esas maqsadı budır, işte”, – dedi Kovitidi.
Daa evel haber etilgeni kibi, Rusiye Federatsiyası Şurasınıñ azaları, Qırım sakini olğan Olga Kovitidi ve Sergey Tsekov Rusiye harıtasında Qırım ve Aqyar aks etmegenini yasaqlağan reklamanen bağlı qanun leyhasını keri qaytariıp alğan ediler. Senatorlar qanun leyhasına ilâveler yapılmaq kerek olğanını iddia etken ediler.
Bundan evel Sergey Tsekov ve Olga Kovitidi Devlet dumasına ilhaq etilgen Qırımnıñ Ukraina terkibinde olğanını köstergen reklama ve matbaada basılğan coğrafik haritalarnen bağlı materiallar qullanmağa yasaqlağan qanun leyhası teklif etken ediler.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep ilân etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko münasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña “tarihiy adaletniñ tiklenmesi” dey.


text:
Odessada Vera Holodnaya adına Art merkezinde ukrain arbiy mühbir Viktor Gromnıñ “Qırım. Hainliknen qırşavlanğan” filminiñ numayışı keçirildi.
Ukraina Arbiy Quvetlerniñ (AQ) Arbiy Deñiz Quvetleri (ADQ) bildirgeni kibi, kino numayışına bir qaç yüz seyirci keldi, olarnıñ arasında Odessa garnizonınıñ askerleri, Arbiy Deñiz Quvetleriniñ komandalığı, başqa arbiy adamlar, göñülliler, jurnalistlerm diniy vekiller ve yerli sakinler.
“Film, Qırım yarımadasınıñ işğali vaqtında 36 yalı mudafaa brigadası askerleriniñ ruisye işğalcilerine tirenüvini ikâye ete. Vaqialar 2014 senesi Anğara köyündeki arbiy qısımda keçe edi. Vesiqalı filmge unikal videolar ve vaqia iştirakçilerinen intervyü kirsetildi”, - denile beyanatta.
Bildirilgenine köre, merasimde çoq ilhaq vaqtında Qırım MC-nde hızmet etken askerler bulundı.
“Biz bu sınavdan menlik ile keçtik, biz olarnıñ Kreml kümüşlerine satılmadıq ve vatanğa sadıq qaldıq. Şimdi cemiyette Qırım adiselerinen bağlı çeşit-türlü fikirler bar, amma bu kibi vesiqalı filmler uydurmalardan vazgeçip, kerçekni açıqlamağa yardım ete”, - dedi 2014 senesi Qırım MC-nde yalı mudafaa brigadasınıñ yolbaşçılığını yapqan Ukraina AQ ADN komandanı admiral İğor Voronçeko.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Estoniyada Ukraina elçisi Maryana Betsa, “Qırım Rusiye ile birlşkeni” aqqında yazğan “Sputnik Estoniya” Rusiye haber agentliginiñ muarririyetiniñ yazısına cevaplandı.
“Men “Sputnik Estoniya”ğa hatırlatam ki, Rusiye, halqara qanunlarnı bozıp, ukrain Qırımnı qanunsız işğal etti. Rusiye tarafından tecavuz yüzberdi ve halqara cemiyetçilik oña qarşı cezalarnı - sanktsiyalarnı ilân etti. Qırım işğalten qorçalanacaq”, - yazdı elçi.
Martnıñ 23-ünde “Sputnik Estoniya” Rusiye haber agentliginiñ Twitterinde “martnıñ 18-inde Qırım Rusiye ile birleşkenine beş yıl oldı ve ğarbiy memleketler kene seskendi” yazısı peyda oldı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina Yuqarı Radası aprelniñ 30-nda keçirilgen nevbetten tış toplaşuvında çetel devletleriniñ parlamentlerine ve halqara teşkilâtlarnıñ parlament assambleyalarına işğal etilgen Qırım ve işğal altındaki Donbas topraqlarınıñ vaziyetinen bağlı qarar leyhasını qabul etti.
309 halq deputatı qol tuttı, 28-i qarşı çıqtı, dördü bitaraf oldı, 41 deputat rey bermedi.
Vesiqada çetel parlamentleri «Rusiye istilâsını takbih etmelerine, Moskvağa Ukraina vatandaşlarına qarşı siyasiy repressiyalarnı toqtatmaq ve siyasiy mabüslerni azat etmek ricasınen muracaatta bulunmaları» çağırıla.
Halq deputatları çetel ortaqlarından «Rusiyeni BM Halqara Mahkemesiniñ Qırımtatar Milliy Meclisinen bağlı qararını yerine ketirmesine çağırmasını, Qırımda ve Qara deñiz regionında askerlerniñ sayısını arttırğanını takbih etmesine ve Keriç boğazında gemilerniñ serbest areket etmesini temin etmesine çağırmasını»» rica etti.
Muracaat teşebbüsi «Halq hızmetçisi», «Avropa birdemligi» ve «Ses» fraktsiyalarınıñ deputatlarına aittir.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.