text:
Söz bası
Äy, Dosı, nege otırsıñ qalam tartpay,
Bw dünie öter bastan şapqan attay.
Sürikti mezgildi kün jetkennen soñ,
Allağa tapsırarsıñ amanattay.
Barında däureniñniñ oynap-külip,
Hikayat söz qaldırşı käri-jasqa-ay.
Balası, atım Dosı, Tilegenniñ,
Biri edim jastan talap izdegenniñ.
Basıñnan baqıt qwsı tayıp ketse,
10 Bolmaydı oyğa alıp közdegeniñ.
Jayınan Äli Arıslan söz qılayın,
Halıqqa wnay qalsa söylegenim.
Mädinede Äli Arıslan twrğan eken,
Künbatıs, künşığısqa barğan eken,
Din üşin käpirlermen soğıs salıp,
Qisapsız köp käpirdi qırğan eken.
– Iä, Alla, men qwlıña järdem ber, – dep,
Din üşin şıbın jandı qiğan eken.
Oylağan köp dwşpandıq Mwhammedke
20 Deytwğın qaysar Rwm han bar eken.
Qaysarğa haziret Äli barmaq boldı,
Jolına din islamnıñ salmaq boldı.
Könbese Haq jolına moyın bwrıp,
Bir Alla berse järdem qırmaq boldı.
Eline qaysar Rwm jürdi deydi,
“Iä, Alla” dep Düldüline mindi deydi.
Arada neşe bir kün belder asıp,
Eline qaysar Rwm keldi deydi.
“Kirsin, – dep, – din islamğa moyın qoyıp”,
30 Jiberdi patşasına birdi deydi.
Älidiñ aytqan sözin wnatpaydı,
Qwrısın dep islam dinin jolatpaydı.
“Siqırşı Mwhammediñ aldauşı”, – dep,
“Ölem, – dep, – dinim üşin” tızaqtaydı.
Solardan ötken, Täñiri-ay, dünie jalğan,
Soğısqan islam üşin Äli Arıslan.
Soğısıp damıl almay Äli Arıslan,
Käpirdiñ sol arada bärin qırğan.
Qırsa da käpirlerdiñ birin qoymay,
40 Etpedi sonda dağı bireui iman.
Tozaq dep äueli Alla jazğannan soñ,
Jolında käpirlerdiñ janın qiğan.
Ağızdı käpirlerden qızıl qandı,
Oljalap käpirlerdiñ malın da aldı.
Bar eken qaysar Rwmnıñ jalğız qızı,
Qolına twtqın qılıp onı da aldı.
Soğısıp käpirmenen aman-esen,
Altı ayda Mädinege kelip qaldı.
Körisip, Payğambarmen amandasıp,
50 Aldına kelgen maldıñ bärin saldı.
Naşarı Mädineniñ jiılıp kelip,
Käpirden kelgen maldı bölip aldı.
Jalğanda qaysar Rwm bolğan eken,
Esimi jalğız qızdıñ Hanifa eken.
Sipatı hor qızınıñ sipatınday,
Joq eken äyelderde bwdan ötken.
Belgisi swlulıqtıñ bwl emes pe,
Jayılıp jan-jahanğa dañqı ketken.
Mwhammed haq Payğambar: – Balam, – deydi,
60 Hanifa, üyreteyin iman, – deydi.
Payğambar qanşa ügit aytsa dağı,
Tiline Rasul Alla qız könbeydi.
– Jaraydı, men köneyin, Nwr Mwhammed,
Bar edi üş tilegim, berseñ, – deydi.
Men edim qolıñızda twrğan jetim,
Köz jasın jetim-jesir körseñ, – deydi.
Bwl sözge qızdıñ aytqan tañğa qaldı,
Mwhammed haq Payğambar oyğa qaldı.
“Bersin, – dep, – qızdıñ aytqan üş tilegin”,
70 Bir Alla Jäbireyilden habar saldı.
Mwhammed haq Payğambar Alla dostı:
– Hanifa, arızıñdı ayt, – dep qwlaq saldı.
Qız ayttı: – Rasul Alla, arızım bolsın,
Berseñiz üş tilegim, köñilim tınsın.
Erligin Äli Arıslan körip edim,
Özine jwfwtlanıp nekah qisın.
Ekinşi, bir tilegim men aytayın,
Süyikti bwl ğalamğa bir wl bersin.
Üşinşi, bir tilegim jäne mınau,
80 Qızıñız Bibi Fatima tatu jürsin.
Biz jürsek tatu bolıp bir tuğanday,
Halıqtıñ Mädinede közi körsin.
Arız aytıp Hanifa qız tilek qıldı,
Üyrenip islam dinin jadına aldı.
“Qwday bir, iman şın” dep iman aytıp,
Mwsılman sol sipatta bolıp qaldı.
Solardan ötken, mine, dünie jalğan,
Nekahlap Hanifanı Äli alğan.
Qwdayım berse qazına az emes qoy,
90 Hanifa Äli erden jükti bolğan.
Hanifa alıp tilek köñli tındı,
Balqığan nwrı ayday bir wl tudı.
Ol wğıl tuğannan soñ aytıp azan,
Mwhammed-Hanafiya atın qoydı.
Hanifa qıladı tağat Allasına,
Qwdayım berdi perzent köz jasına.
Qwdayım artıq sipat bärin berip,
Jetipti sau-salamat bes jasına.
Qolına kitap alıp Hanafiya,
100 Oqırğa baradı eken moldasına.
Kelipti Mwhammed-Hanafiya jeti jasqa,
Bolıptı imam molda käri-jasqa.
Taufiqpen Kärim Alla ğwmır berip,
Jetipti söytip jürip jeti jasqa.
Aynalıp kelesi jıl onğa jetti,
Är iske qolın sozıp köñil etti.
Ekpini jas balanıñ janğan ottay,
Atanıñ ana menen köñli bitti.
Saparğa Äli Arıslan jürmek boldı,
110 Bergenin bir Allanıñ körmek boldı.
Atası jüremin dep aytqannan soñ,
Mwhammed-Hanafiya ermek boldı.
– Jaratqan barşamızdı Alla, – deydi,
Qarağım, Hanafiya, barma, – deydi.
Qatpağan qabırğası jas balasıñ,
Oynağıl ağa-iniñmen qal da, – deydi.
Qoştasıp: – Qal,– dep, – balam, betin süydi,
Bwl sözge balasınıñ işi küydi.
– Barma dep atam mağan köp aytadı,
120 Qasına eritpeydi tekke, – deydi.
Düldülge söytip aytıp minip aldı,
Balası atasınıñ tilin aldı.
“Endi men añ aulap keleyin”, – dep,
Mwhammed-Hanafiya oyğa aldı.
At-jabdıq sol arada dayarlatıp,
Qaruın kerek-jaraq jiıp aldı.
“Iä, Alla, järdem ber” dep atqa minip,
Tauına Mädineniñ barıp qaldı.
Tauına Mädineniñ barıp qalğan,
130 Alıptı jaq pen sarja, gürzi, qalqan.
Aldınan eşbir närse şıqpağansın,
Basına taudıñ şığıp ayqay salğan.
Dauısı jañğırtıptı tau men tastı,
Ayqayımen bir kiik twra qaştı.
Kiikti tiridey wstap alamın dep,
Atına astındağı qamşı bastı.
Sol kiik sonımenen qaşa berdi,
Körinbey tau men tastan asa berdi.
Mwhammed-Hanafiya ıza bolıp
140 Qol jaqpen wstaymın dep ata berdi.
Soñınan ıza bolıp qua-qua,
Qaldırdı elden ketip talay jerdi.
Terletip atın qanşa qusa dağı,
Jetkizbey bir baqşağa kelip kirdi.
Ğajayıp tañ qalğanday bir gülistan,
Mwhammed-Hanafiya közi kördi.
Körgensin ol baqşağa tañ qaladı,
Ol kiik ketip közden joğaladı.
Miua bar türli-türli pisip twrğan,
150 Qızıl gül baqşadağı qozğaladı.
Bwlbwl bar ol baqşada sayrap twrğan,
Qaz qonıp, üyrek wşıp, parlap twrğan.
Kiikti tiriley wstap alamın dep,
Mwhammed-Hanafiya oylap quğan.
Ol kiik körinse de wstatpaydı,
Mwhammed-Hanafiya qayran bolğan.
Ol kiik şamalasaq, şaytan eken,
Mwhammed-Hanafiya[nı] aldap wrğan.
Baqşağa ol kiikti quıp keldi,
160 Jas bala şarşağansın wyqı keldi,
Tınığıp osı jerde alayın dep,
Baqşağa atın tüsip qoya berdi.
Bar eken Tabut degen käpir patşa,
Sayahat qıladı eken osı jerdi.
Tabuttıñ eki jüz bas batırı,
Üstine jatqan bala o da keldi.
Baqşada wyıqtap jatır bir jas wğlan,
Käpirdiñ öñkey paluan közi kördi.
Käpirler twrdı qarap közin salıp,
170 Jas bala wyıqtap jatır nwrday balqıp.
– Apırım-ay, peri zat pa, adamzat pa bw bala?– dep,
Keñesip söz söyleydi jabırlasıp.
Türi artıq wyıqtap jatqan jas balanıñ,
Aybatı körinipti kök talasıp.
Balanı bwl käpirler oyatadı,
– Kimsiñ? – dep, jönin swrap söz qatadı.
Rwqsatsız bwl baqşada sen jatırsıñ,
Ötin, – dep,– töremizge, – söz aytadı.
Jığılıp ayağına basıñdı wr, – dep,
180 Batırlar osılayşa köp aytadı.
Hanafiya oyanıptı közin aşıp,
Qayratı jas balanıñ suday tasıp.
Balağa eki jüzi az emes qoy,
“Söyle” dep twrdı käpir qamalasıp.
Jas bala swrağannıñ bärin ayttı,
Jauapqa körmeydi qorqıp-sasıp.
Käpirge bala twrıp jauap berdi:
“Käpir dep ötinbeymin, diniñ – pasıq”.
Käpirler bwl sözine aşulandı,
190 Balanı öltiremiz dep qatulandı.
Batırlar qanşa erlik aytsa dağı,
Hanafiya ayar emes şıbın jandı.
Pasıqtıñ sonday aytqan erligine
Hanafiya aşulanıp ottay jandı.
– Jas bala, jöniñdi aytşı, perimisiñ,
Bolmasa adamzattıñ birimisiñ?
Swrayıq, jeriñ qayda, atañ kim-dür,
Jauabın bizdiñ sözdiñ berermisiñ?
Patşanıñ baqşasında sen jatırsıñ,
200 Bar edi bwl arada ne jwmısıñ?
– Aytayın, siz swrasañ, jönim, – deydi,
Belgili Mädinede elim, – deydi.
Swrasañ, babam atı Nwr Mwhammed
Sındırğan käpirlerdiñ belin, – deydi.
Allanıñ Arıslanı haziret Äli
Öz atam swrasañız meniñ, – deydi.
Käpirge salğan oyran atam Äli,
Qaldırmaymın, qırarmın bäriñ, – deydi.
Käpirler, nağılasıñ mağan, – deydi,
210 Fatima, Hanifamen anam, – deydi.
Jaralğan nwr sipatı ay men kündey,
Hwsayın, Hasen ğazı ağam, – deydi.
Uay, käpir, bäriñ birdey qamaladıñ,
Ayanba, kelse şamañ mağan, – deydi.
Atına Hanafiya minip aldı,
Käpirler öltiruge oyına aldı.
Aytqansın Hanafiya atı-jönin,
Käpirler dwşpanım dep bilip aldı.
Käpirdiñ eki jüzi qamağansın,
220 Hanafiya qaru-jaraq qolına aldı.
Käpirler ata dwşpan bolğannan soñ,
Qiıptı on jasında şıbın jandı.
– Men özim jas balamın on jasımda,
Qılmassız mağan närse qamasañ da.
Töreñe basımdı wrıp jalınbaymın,
Käpirler, qanşa meni aldasañ da.
Men jalğız sendermenen soğısamın,
Äskerin Tabut patşa jinasañ da.
Jaratqan barşa ğalam Allam, – deydi,
230 Järdem ber, Nwr Mwhammed babam, – deydi.
Allanıñ Arıslanı atam Äli,
Tilektes bola körgil mağan, – deydi.
Allanıñ janımenen süygen qwlı
Hwsayın, Hasen ğazı ağam, – deydi.
Ösirgen tärbielep jastan meni,
Hanifa men Fatima apam, – deydi.
Bas bergen islam üşin janın qiıp,
Sahaba otız üş mıñ tamam, – deydi.
Käpirmen ne de bolsa soğısayın,
240 Bwlarğa kelse jalğız şamam, – deydi.
Allağa osılayşa tilek qıldı,
Maydanda käpirlermen soğıs qıldı.
Aqırıp “iä, Alla” dep damıl almay,
Jas bala tañqalğanday qayrat qıldı.
Qwdayım jas balağa tilek berip,
Käpirdiñ eki jüzin bärin qırdı.
Qırğansın birin qoymay demin aldı,
Qinadı soğıs salıp şıbın jandı.
Käpirler jahannamğa janın berip,
250 Iesiz er-toqım men atı qaldı.
“Käpirdiñ dünie-malın almaymın”,– dep,
Kesti de bir batırdıñ basın aldı.
Soğısıp käpirlerdiñ bärin qırıp,
Üş künde Mädinege jetip bardı.
Mwhammed-Hanafiya añğa barğan,
Körsetken türli ğajayıp Täñirim oğan.
Belgili Mädinede maydan jerge,
Äkelip käpir basın soğan qoyğan.
Käpirmen Hanafiya soğıs salğan,
260 Käpirdiñ basın körgen tañğa qalğan.
Maydanğa käpir basın qoya salıp,
Qayda dep ata-anası üyine barğan.
Er jigit qayratı asqan tusa dağı,
Bärinen ötken eken dünie jalğan.
Jigitke jaudan qaşqan jaraspaydı,
Bası dep pälen batır sır aşpaydı.
Jas bala sırın aytpay twrğannan soñ,
Sahaba bastıñ jayın swraspaydı.
Eş sırın Hanafiya aytar emes,
270 Tañqalıp sahabalar qwrdı keñes.
Qarasa köz jiberip kesken basqa,
Düniede onday bastı körgen emes.
Aytılğan saparınan Äli keldi,
Maydanda kesken bastı közi kördi.
Körmepti mwnday bastı ğwmırında,
Aralap jürse dağı talay jerdi.
– Apırım-ay, mına bastı kim kesti? – dep,
Arıslan sahabadan swray berdi.
– Käpirge talay qırğın salsam dağı,
280 Körmedim mwnday bastı dep jauap berdi.
– Aytamız körgen jaydı sağan, – deydi,
Añ aulap Hanafiya barğan, – deydi.
Tauına Mädineniñ ketip edi,
Kelmedi üş küngeşe tamam, – deydi.
Biz dağı üşbu basqa tañ qalamız,
Keltirgen Hanafiya balañ, – deydi.
Balañız bizge sırın eş aytpaydı,
Balañız aytar sırın sağan, – deydi.
Arıslan üyge kelip attan tüsti,
290 “Qwlınım” dep balasınıñ betin öpti.
– Maydanğa tañ qalğanday bas qoyıpsıñ,
Jayınan osı bastıñ söyle, – depti.
Artımnan añğa şığıp sen ketipsiñ,
Şırağım, barıp qayttıñ qayda? – depti.
Hanafiya twrıp söyleydi,
Söylegende ne deydi:
– Körgen jayım söyleyin,
Meyirbandı jan ata,
Qwlağıñdı sal, – deydi.
300 Siz kettiñ, atam Äli, jolğa şığıp,
Oyladım keleyin dep añğa şığıp.
Qolıma sarja, gürzi, qalqan alıp,
Jol tarttım täuekel dep atqa minip.
Közime eşbir närse körinbedi,
Ayqaylap dauıstadım tauğa şığıp.
Aqırğan qaharlanıp dausımnan,
Bir kiik qaşa berdi oydan şığıp.
Oyladım sol kiikti quayın dep,
Bwyırsa tiriley wstap alayın dep.
310 Tiriley sol kiikti wstap alsam,
Tamaşa qwrbılarıma qılayın dep.
Atımdı jetemin dep wra berdim,
Soñınan sol kiiktiñ qua berdim.
Sol kiik qaşa-qaşa alıp bardı,
Sayrağan bwlbwl qwstar baqşa kördim.
Baqşağa bwlbwl qonğan közim saldım,
Apırım-ay, ne ğajap dep qaray qaldım.
Bar eken miua jemis pisip twrğan,
Körgensin türli qwstar tañğa qaldım.
320 Kiikti wstaymın dep şauıp-şauıp,
At soğıp demimdi almay şarşap qaldım.
Ayırılıp quıp kelgen kiigimnen,
Azıraq wyıqtayın dep jata qaldım.
Wyqığa jatqannan soñ közim ketti,
Saqta dep jadıma aldım Qwdiretti.
Tınığıp wyqı tartıp jatqanımda,
Qwlağıma dabırlağan dauıs jetti.
Wyqıdan sol uaqıtta twrıp edim,
Käpirdiñ eki jüzi kelip jetti.
330 Käpirler sol arada söz swradı,
“Atañ kim, jeriñ qayda?” dep swradı.
“Sen nege kelesiñ, – dep, – bwl baqşağa,
Ötin, – dep, – töremizge” aqıradı.
“Basıñdı seniñ endi kesemiz”, – dep,
Bäri de erlik aytıp şaqıradı.
Sözine käpirlerdiñ aşulandım,
“Pasıq, – dep, – din bilmegen” qatulandım.
“Swrasañ, babam atı – Nwr Mwhammed,
Atam,– dep,– Äli Arıslan” aytıp saldım.
340 “Öltirelik dwşpan wğlın” degennen soñ,
Siınıp bir Allağa soğıs saldım.
Bir Alla sol soğısta järdem berip,
Käpirdiñ eki jüzin qırıp saldım.
Käpirdiñ dünie-malın almaymın dep,
Batırdıñ tañdap basın kesip aldım.
Añ aulap balañızdıñ barğan jeri,
Soğıstı käpirlermen salğan jeri.
Käpirdiñ eki jüzin qırıp salıp,
Batırdıñ basın kesip alğan jeri.
350 Soğısıp qwr basım baqşasında,
Maydanğa bas äkelip qoyğan jeri.
Esitip Äli Arıslan: – Balam,– deydi,
Aytayın bir nasihat sağan, – deydi.
Men saldım käpirlerge talay oyran,
Bizderge käpir bäri dwşpan, – deydi.
Oylasañ ömir sürip jüremin dep,
Dalağa üyden şığıp barma, – deydi.
Quğanıñ kiik emes, şaytan malğwn,
Tüsirer seni, balam, orğa, – deydi.
360 Batırdıñ qırılğanın Tabut bilse,
Köp äsker qoyğan şığar sonda, – deydi.
Tabuttıñ äskeri bar jeti jüz mıñ,
Tüsirer seni, balam, qolğa, – deydi.
Bwl sözim meniñ aytqan bäri de ras,
Jan balam, bwl sözimdi tıñda, – deydi.
Bwl babañ äldeqaşan qırar edi,
Qıruğa bwyırmaydı Alla, – deydi.
Al, endi estiñizder Tabut jayın,
Azıraq käpirlerden söz qılayın.
370 Balası Şahimardan añğa şığıp,
Käpirge duşar qılğan bir Qwdayım.
Batırın Hanafiya qırğan eken,
Järdemşi bir Allası bolğan eken.
Qırdı dep batırıñdı qorınadı,
Habarı patşasına barğan eken.
Sol künde Tabut patşa aşulandı,
Mıñ kisi baqşasına qoyğan eken.
Öltir dep böten qara kisi barsa,
Jarlıqtı äskerine qılğan eken.
380 Aytayın, tağı keldi Äli sözi,
Jüretin bir saparğa keldi kezi.
Er Äli üşeu bolıp jürmek boldı,
Qasında Hwsayın, Hasen ğazı – eki közi.
Ketkende atası men ağaların
Mwhammed-Hanafiya kördi közi.
Er Äli üşeu bolıp ketip qaldı,
Din üşin qinayın dep şıbın jandı.
Mwhammed-Hanafiya on jasında
Ayırılıp atasınan üyde qaldı.
390 Tağı da taudan kiik quamın dep,
Atına dayarlanıp minip aldı.
Qolına sarja, gürzi, qalqan alıp,
Baram dep körgen tauğa oyına aldı.
Añ üşin Hanafiya üyden ketti,
Tauına özi körgen kelip jetti.
Jastıqpen ata sözin wmıtıp edi,
Qwdayım berer eken ne beynetti.
Sol tauğa tağı bireu keler-au dep,
Köp käpir qarauşı edi erte-keşti.
400 Piğılı käpirlerdiñ sonday jaman,
Bir adam kele qalsa öltirmekşi.
Añ aulap Hanafiya jürgeninde,
Käpirdiñ añdıp jürgen közi tüsti.
Köp käpir sol arada körip qaldı,
Jiılıp bir balanı ortağa aldı.
Tüsti dep qolımızğa quanısıp,
Sol jerde ölesiñ dep aytıp saldı.
– Jalınıp töremizge basıñdı wr, – dep,
Köp käpir jas balağa hükim saldı.
410 Söyleydi Hanafiya sonda twrıp,
İşinde köp käpirdiñ jalğız twrıp.
– Tıñdañız meniñ sözim, pasıq käpir,
Jolamay bet aldıña qwlaq bwrıp.
Käpirler, soğısuğa kelgenim joq,
Bir Alla ne berse de köñilim toq.
Dinsizdiñ qanday patşa, swltanına,
Adam dep aytqanına köngenim joq.
Bilmeytin bir Qwdaydı pasıq käpir,
Kesseñ de qara basım könerim joq.
420 Beremin swrasañ jauap söziñizge,
Kirmegen atam meniñ diniñizge.
Pwtıñdı seniñ Qwday qıla almaymın,
Jäne de jalınbaymın töreñizge.
Oylamay bir Qwdaydı janımdı oylap,
Jalınıp bas wrmaymın öziñizge.
Käpirler bala jayın söz qıladı,
Balanı wstayın dep oy qıladı.
– Apırım-ay, özi bala, özi jalğız,
Bizderge öltirgende nağıladı.
430 Mıñ käpir osı sözdi ayta salıp,
At qoyıp bäri birdey jabıladı.
Mwhammed-Hanafiya aşulandı,
Mıñ käpir bir balanı qamap aldı.
“Men ölsem bwl käpirden şahidpın”, – dep,
Mwhammed-Hanafiya oyına aldı.
“Iä, Alla, mağan järdem bere kör”, – dep,
Qolına sarja sadaq oğın aldı.
Käpirler qamap twrıp qırılğansın,
Qasına eşbireui bara almadı.
440 Käpirler qamağannan oğın attı,
Jetpisin qatar twrğan jalğız attı.
Bir Qwday qoltığınan demegensin,
Käpirge bir balanıñ qolı battı.
Käpirler alıp ketti jerdiñ jüzin,
Bilmeydi bir-biriniñ aytqan sözin.
Soğısıp demin almay keşke deyin,
Hanafiya qırıp saldı altı jüzin.
Käpirmen jan ayamay wrıs qılıp,
Toltırdı qızıl qanğa jerdiñ jüzin.
450 Qırılıp köp käpirdiñ janı ketti,
Tübine jahannamnıñ barıp jetti.
Bermese endi järdem Kärim Alla,
Mahdumnıñ Hanafiya oğı bitti.
Oq bitip qalğannan soñ gürzi saldı,
Käpirdiñ aylasına közin saldı.
Balanı ne de bolsa wstalıq dep,
Mahdumğa temir zinjir bwğau saldı.
Körmese közdiñ jasın bir Qwdayım,
Etine on jeti jerden jara saldı.
460 Böridey qoyğa tigen domalantıp,
Üş jüzden tağı bala qırıp saldı.
Sol uaqıttar bolğanda,
Qayratı tauday basadı.
Demin almay wrısqan,
Qanı bir suday bosadı.
Balanıñ küşin körgensin,
Qamalap twrğan köp käpir
Tws-twsına qaşadı.
Kün-tün qatıp soğısqan,
470 Qwrıp hali susadı.
Üsti tolğan köp jara,
Auır tartıp denesi,
Bäri birdey şanşadı.
Qasında qorğan joldas joq,
Hali bitken balanı
Qamalap käpir wstadı.
Joldası bolsa qasında,
Qırar edi bwlardı.
“Jas qasqırdı twttıq” dep,
480 Patşağa berdi habardı.
Qozğalarğa hali joq,
Tileydi tilek Qwdaydan.
“Sındırmaşı, Alla, – dep,
Şınımenen nazardı”.
Dinsizdiñ Qwday bilmes bäri pasıq,
Quandı Tabut patşa suday tasıp,
Wstağan jas balanı köp käpirler,
Quanıp, şulap jatır jabırlasıp.
Aytadı Tabut twrıp: – Kelsin, – deydi,
490 Zinjirmen qol-ayağın busın, – deydi.
Darğa asıp sol balanı öltiremin,
Köp halıq öltirgenim bilsin, – deydi.
Qılğanı ol balanıñ asıp ketti,
Qorlıqtı esten qalmas körsin, – deydi.
Balanı patşasına alıp keldi,
Jas bala bir Allağa nalıp keldi.
Bolmasa jalğızdıqtan wstalğanı,
Äskerin Tabut patşa qırıp keldi.
Qwdayım berse qaza şara bar ma,
500 Jastığın jas ta bolsa alıp keldi.
Käpirdiñ wstağansın köñli ösip,
Är türli oyın-küyge salıp keldi.
Soğısıp Hanafiyanıñ hali ketken,
– Darğa as! – dep Tabut patşa ämir etken.
“Öltirsek osılayşa bola ma” dep,
Mäslihat söz swraptı äleumetten.
Äleumet: – Öltiruge bolmas, – deydi,
Ölgen jan qayta bizge twrmas, – deydi.
Ölgenin haziret Äli bile qalsa,
510 Öltirmey bizden adam qoymas, – deydi.
Mıqtımız üyde otırıp as işkende,
Kelgende Älige adam şıqpas, – deydi.
Qıradı Äli kelse adam qoymay,
Qaramas jalınsaq ta salıp oybay.
Bar, – deydi, – zwlpıqarı eki jüzdi,
Soğıstı qoymas, – deydi, – qanğa toymay.
Ne bolar eliñ, hali qwrığansın,
Bir adam qalmay bäri qırılğansın.
Oylaysız qaytkende adam qaladı dep,
520 Qılışın qınabınan suırğansın.
Äy, patşa, bizdiñ aytqan sözimizge er,
Balanıñ ne de bolsa tilegin ber.
Söziñe aytqan sizdiñ köne qalsa,
Malıñmen Ämina attı qızıñdı ber.
Söziñe erlik aytqan bala könbes,
Berseñiz qızıñ men mal, sonda köner.
Balanı öltirem dep oylamañız,
Basıñız Äli kelse jerge kirer.
Älidiñ jannan asqan qayratı bar,
530 Jäne de neşe türli aylası bar.
Diniñe qızıñdı alıp bala kirse,
Älige öletwğın ayla tabar.
Älidi Qwday berip öltirseñiz,
Köp arab Mädinede qwlıñ bolar.
Bwl sözdi jümlä käpir maqwl kördi,
Tüsinip Tabut patşa aqıl kördi.
Bir ayla ne de bolsa qılalıq dep,
Balanı köp käpirler şaqırdı endi.
Balanıñ jaraqatı sonday jaman,
540 Käpirler tiriltem dep däru berdi.
Allanıñ artıq bergen qayratınan,
Balası Şahimardan jäbir kördi.
Şaqırıp Tabut patşa: – Bala, – deydi,
Sözimdi meniñ aytqan tıñla, – deydi.
Bermedi basıña payda köp qayratıñ,
Dinime kir, meniñ qızım al da, – deydi.
Qılğanıñ jas ta bolsa ötip ketti,
Şırağım, endi tentek bolma, – deydi.
Osılayşa Tabut patşa jauap berdi,
550 “İşkil” dep qwyıp alıp şarap berdi.
– Äy, bala, bwl şaraptı işe qalsañ,
Eske almay wmıtarsıñ ötkenderdi.
– Äy, Tabut, qanşa aytsañ da til almaymın,
Diniñe qorqıp senen kire almaymın.
Tabılar tiri jürsem mağan qatın,
Qızıñdı al deseñ de, men almaymın.
İşpegen ata-babam araq-şarap,
Söziñe erip seniñ işe almaymın.
Bilmegen Qwday bar dep pasıq käpir,
560 Söziñdi qanşa aytsañ da tipti almaymın.
Bwl sözdi, Tabut patşa, auzıña alma,
Haramdı araq-şarap qolıña alma.
Qızıñnıñ jolda jatsa, keregi joq,
“Käpirdiñ dini pasıq” degen Alla.
Bir Qwday bergen jandı özi aladı,
Jarama üstimdegi däri qılma.
– Apırım-ay, meniñ qızım almaymısıñ,
Sözime meniñ aytqan nanbaymısıñ?
Qızımnıñ nwr sipatı jannan asqan,
570 Bitpegen bwl düniede onday pişin.
Şırağım, qızımdı alıp dinime kir,
Şınımen aytqan sözim tastaymısıñ.
Patşañız aşulanıp aqıradı,
“Kelsin” dep Ämina qız şaqıradı.
Süyeginen bala sözi ötip ketip,
Şıdamay aşu qısıp qaltıradı.
Esitip bala sözin köp käpirler
Bile almay ne aytarın otıradı.
Bir käpir habar aytıp qızğa bardı,
580 Patşanıñ aytqan sözin aytıp bardı.
Qayratın jas balanıñ esitken qız,
“Dinime kirse eken” dep tilep bardı.
Kiinip asıl kiim birin qoymay,
Üstine iisti suın şaşıp bardı.
Käpirler qız sipatın körgennen soñ,
Bäri de esi ketip qatıp qaldı.
Jiıptı Tabut patşa eli-halqın,
Qaldırmay sarayına käri-jasın.
Körsetti qızığar dep jalğız qızın,
590 Sözine Hanafiya bolmağansın.
Äleumet, qwlaq salıp tıñdasañız,
Aytayın birazıraq qız twlğasın.
Boyı bar şınardıñ ağaşınday,
Körgen jan esten keter adasıp-ay.
Sekildi tüyme bası, qiğaş qası,
Şaşı twr taldap örgen jarasıp-ay.
Aq beti jaña jauğan qar sekildi,
Köziniñ möldirep twr qaraşığı-ay.
Qiğaş qas, oymaq auız, qızıl erin,
600 Kümistey aq bilegi tartqan sımday.
Twlğası hor qızınıñ sipatınday,
Beli twr näzik diñge nağıp sınbay.
Sipatı qızdıñ artıq bolsa dağı,
Bala otır almaymın dep dinin qoymay.
Jalınıp Tabut patşa aytsa dağı,
Bala otır bir sözine qwlaq qoymay.
Qor qılıp qız ben sözin almağansın,
Patşañız aza bolıp saldı oybay.
Patşa ayttı: – Jiıp halqım keltir, – deydi,
610 Balanı darğa aparıp öltir, – deydi.
Özime jäbir berip, qırdı halqım,
Öltirip bwl jihannan ketir, – deydi.
Qırar dep haziret Äli bile qalsa,
Jiılğan köp äskeri öltirmeydi.
Jiılğan eli-halqım öltirmeseñ,
Alıp bar, zındanıma kirsin, – deydi.
Zındanğa salıp mwnı mıqtap bekit,
Qorlıqtı endi bala körsin, – deydi.
Balanı zındanına alıp bardı,
620 Jas bala bir Allağa nalıp bardı.
Kirgizip zındanına jas balanı,
On batır qara taspen jauıp saldı.
Esikke qarauılşı jäne qoyıp,
Şulasıp köp käpirler ketip qaldı.
Mahdumdı jauıp saldı kileñ pasıq,
Balağa patşa qızı boldı ğaşıq.
Zındanğa jas balanı salğannan soñ,
Örtendi qız bayğwstıñ janı aşıp.
Oylaydı qız “zındanğa barayın” dep,
630 “Qılam, – dep, – özime küyeu, bolsa näsip”.
Ämina ğaşıq bolıp tızañdaydı,
Şıdamay kün batqanşa töze almaydı.
Kirmese öz dinime jas bala, – dep,
Mwsılman bolayın dep oy oylaydı.
Qaytkende joldas qılıp alamın dep,
Qız bayğws şıday almay köp oylaydı.
Janına ğaşıq otı jaman battı,
Keş bolıp, aqşam bolıp, kün de battı.
Dwşpanın köp käpirler wstap alıp,
640 Tınığıp keş bolğan soñ wyıqtap jattı.
Wyıqtap jwrttıñ bäri qalğannan soñ,
Zındanğa Ämina qız qadam bastı.
Zındanğa Ämina qız kelip jetti,
Öltirip qarauılşınıñ basın kesti.
Nağılsam Qwday mağan qosadı dep,
İşine qız bayğwstıñ qayğı tüsti.
Ämina tısta otırıp jılap otır,
“Iä, Alla, qosa kör”, – dep tilep otır.
İşinde sol zındannıñ Hanafiya
650 Süresin hwd atanıñ oqıp otır.
Oqığan jas balanı körgennen soñ,
Sabırı qız bayğwstıñ qalmay otır.
Bekitken esiginde kördi tastı,
On batır qoyıp edi sol bir tastı.
Ämina şıday almay ğaşıq otına,
Laqtırıp qara tastı esik aştı.
İşine zındanınıñ kirip kelip,
Balamen Ämina qız amandastı.
– Al, endi nağılsañ da, ıqtiyarsıñ,
660 Sen üşin qidım, – deydi, – ğarip bastı.
Qız ayttı: – Baqıt bersin mañdayıña,
Birge jür, men barayın sarayıña.
Dinime, jan ğaşığım, sen kirmeseñ,
Qwlşılıq men qılayın Qwdayıña.
Mwhammed-Hanafiya qabıl kördi,
– Jür endi, baralıq, – dep soñına erdi.
Dinime kirseñ seni alamın, – dep,
Mwhammed-Hanafiya jauap berdi.
Qız ayttı: – Közim jasın körseñ, – deydi,
670 Tilegin men bayğwstıñ berseñ, – deydi.
Kel, endi qwşaqtasıp süyiselik,
Köñliñdi şınımenen berseñ, – deydi.
Qasıña joldas qılıp alğannan soñ,
Arman joq endi men de ölsem, – deydi.
– Amanat bir Allağa şıbın janım,
Soğısıp käpirlermen qinalğanım.
Ämina, diniñ tastap, iman aytşı,
Köñlimnen ketsin meniñ bar kümänim.
Qasıña neke qimay men jatpaymın,
680 Bwyrığı emes zina qılu bir Allanıñ.
Bwl sözin Ämina qız qabıl kördi,
“Qwday bir, Qwran şın” dep dinge kirdi.
Qaldırıp pasıq dindi Ämina qız,
Köñildi aytıp iman nwrlandırdı.
– Äy, Ämina, Mädinege biz baralıq,
Nekeni babamızğa qidıralıq.
Biz bolıp halal jwfwt sol arada,
Köñildi ekeumiz de tındıralıq.
Ekeui Mädinege qaşpaq boldı,
690 Üş qızdı qızmet üşin almaq boldı.
At sayman, qaru-jaraq bärin alıp,
Sol tünde “iä, Alla” dep aspaq boldı.
Bilmeymiz aqırında ne boladı,
Köñili eki jastıñ tätti-aq boldı.
Ekeui sonımenen qaşıp ketti,
Jolına Mädineniñ asıp ketti.
Tañ atsa hannıñ qızı, bala da joq,
Patşağa “qaştı” degen habar jetti.
Dwşpanımen qızı qaşıp ketkennen soñ,
700 Patşañız aza salıp talıp ketti.
Patşanıñ aşulanıp aqılı qaştı,
Basına otıra qalıp topıraq şaştı.
“Öltirip dwşpanımdı, qızdı äkel”, – dep,
Mıñ kisi jiıp aldı käri-jastı.
Qorlığına bir balanıñ şıday almay,
Ağızdı eki közden qandı jastı.
Mıñ kisi sol arada qudı deydi,
Quğanın Hanafiya bildi deydi.
Keledi artımızdan quıp käpir,
710 Bir soğıs tağı bizge boldı deydi.
– Käpirmen jalğız özim soğısayın,
Sen barıp bir tasağa twrğıl, – deydi.
Käpir köp, Alla jalğız, men de jalğız,
Tilektes, Ämina qız, bolğıl, – deydi.
Bere kör tilekti, bir Qwdayım,
Käpirge, Ämina qız, men barayın.
Jabılar mıñ käpirdiñ bäri birdey,
Iä, Alla, bwl pasıqqa nağılayın.
Qwdayım järdem berse men qırarmın,
720 Ämina, jan ğaşığım, qılma uayım.
Sol jerde köp käpirler keldi jetip,
Şañdatıp jerdiñ jüzin dürildetip.
– Keudeñde mıñ da bolsa janıñ qalmas,
Barasıñ qızdı alıp qayda ketip?
Qolıñnan seni öltirip qızdı alamız,
Jibergen bizdi patşa jarlıq etip.
Söyleydi Hanafiya sonda twrıp,
Käpirge aybattanıp ayqay wrıp.
– Jolında Äminanıñ janım qwrban,
730 Qaytıñız, uay, käpirler, ölmey twrıp.
Käpirge atam Äli salğan oyran,
Qaytıñız jahannamğa kirmey twrıp.
Jar bolsa Nwr Mwhammed babam, – deydi,
Ketermin bäriñizdi qoymay qırıp.
Sol jerde tañğajayıp boldı wrıs,
Qıradı käpirlerge salıp qılış.
Soğısıp jan ayamay Hanafiya,
Käpirdiñ jeti jüzin qıldı tınış.
Üş jüzi sol arada keyin qaştı,
740 Basına dem aluğa bolmay tınıs.
Üş jüzi ölmey qalğan qaşıp ketti,
Aruağı bir balanıñ basıp ketti.
“Jas bala qırıp saldı bizderdi”, – dep,
Patşağa osılayşa habar jetti.
Patşası ıza bolıp aşulandı,
Şahardan tört mıñ paluan jiıp aldı.
Artıñnan äsker alıp baramın dep,
Tört mıñdı aydap kelip jolğa saldı.
“Kimde-kim sol balanıñ basın kesse,
750 Sol meniñ küyeuim”, – dep aytıp saldı.
Bastığı tört mıñ äsker sayıpqıran,
Solardan ötken eken dünie jalğan.
Oyları batırlardıñ – küyeu bolmaq,
Tört mıñ qol sonımenen bäri quğan.
Bolmaqşı batırlardıñ biri küyeu, biri töre,
Bäri de sonıñ üşin janın qiğan.
Bäri de quanısıp quadılar,
Bizderge nağıladı dep bir jas wğlan.
Osılayşa tört mıñ äsker quıp ketti,
760 Balağa salamız dep qasiretti.
Jas bala şarşap jürgen qayda barsın,
Balağa maydan jerde kelip jetti.
Biri küyeu, biri töre bolarmız dep patşasına,
Quandı körsetemiz dep qızmetti.
Käpirler jiılısıp ne desedi,
Bolmas dep birme-birge keñesedi.
Bwl bala qayratı joq naşar bolsa,
Bwl jerge qayta-qayta kelmes edi.
Käpirler qamap alıp twrısadı,
770 Balağa bir Allası bolısadı.
Balanı öltirem dep kileñ käpir,
Jabılıp qılış, nayza salısadı.
Käpirler bir balamen soğısadı,
Öltirem dep türli ayla qılısadı.
Jas bala aydaharday qırğannan soñ,
Käpirler ne ğajap dep twrısadı.
Äskermen jiırma mıñ Tabut kelip,
“Jeñbediñ bir balanı” dep wrısadı.
Käpirler tañğajayıp wrıs qıldı,
780 On jasar bir balağa zor is qıldı.
Äskerin jalğız bala qırğannan soñ,
Qayğırıp Tabut patşa nalıs qıldı.
Käpirdi qırıp bala qualadı,
Ämina körip onı quanadı.
Äskerin qoyday qırıp jürgennen soñ,
Qayğırıp Tabut patşa jılanadı.
Aqırdı Hanafiya “qırayın” dep,
Jılaydı Tabut “qaytip şıdayın, – dep.
“On jasar jalğız bala qırıp ketti,
790 Paluannıñ öñşeñ batır talayın”, – dep.
Quanıp Ämina qız qarap twrdı,
“Bere kör, bizge tilek, Qwdayım”, – dep.
Ämina şıdamaydı “qarayın” dep,
Oylandı “atqa minip barayın” dep.
“İşinde köp käpirdiñ jalğız jür ğoy,
Qosılıp men de soğıs salayın”, – dep.
Toqtattı qasındağı qatındarı:
– Barma, – dep, – bos orınğa uayım jep.
Qırıp jür köp käpirdi qasqırdayın,
800 Balağa järdem berdi Qwdayım, – dep.
Tabuttıñ boldı uayım aytqan sözi,
Baladan ayrılmaydı eki közi.
Balağa qastıq qılğan köp käpirden,
Qarasa, körinbeydi jerdiñ jüzi.
“Biz boldıq, bağusız qoy japandağı,
Bwl bala qırğan bizdi, boldı böri”.
Tabut patşa al sonda
Äskerine ötindi:
– Batırlarım, ne boldı,
810 Jeñe almadıñ jetimdi.
Arabtıñ jalğız balası,
Aş böridey jedi etiñdi.
Tartıp aldı qızımdı,
Sındırdı, halqım, beliñdi.
Qoyday qırıp batırdı,
Körsetti bizge körimdi.
Estigen halıq ne deydi,
Qoymay qırıp halqımdı,
Qara qıldı betimdi.
820 Qayratın körip balanıñ,
Şıday almay doldanıp,
Ögizdey patşa ökirdi.
– Jabılıñdar, äskerim,
Büyte berse bwl bala,
Qılar bizge kesirdi.
Mwhammed-Hanafiya aşulanıp ottay jandı,
Ayamay soğıs salıp şıbın jandı.
Käpirge aş böridey tiip qattı,
Ağızdı dwşpanınan qızıl qandı.
830 Soğısıp kün-tün qatıp damıl almay,
Sau jer joq denesinde, jaralandı.
Üstinde arğımaqtıñ jüre almaydı,
Qayrattı käpirlerge qıla almaydı.
Hali joq qimıldauğa, jarası köp,
Qılışın bwrınğıday wra almaydı.
Käpirler jas balağa qılış şaptı,
Qızıl qan jas baladan suday aqtı.
Jabılıp bir balağa sonşa käpir,
Keş bolıp mekenine qaytıp jattı.
840 Hanafiya o da qayttı qostarına,
Sekildi Ämina qız dostarına.
Soğısqan hali ketip jas balanı,
Köterip attan aldı bastarına.
Hali joq jas balanıñ qozğalarğa,
Äkelip qoydı deydi qastarına.
Körgensin Ämina qız jılay berdi,
Köl bolıp qoynı tolıp jastarına.
Köl bolıp közdiñ jası jılaydılar,
Siınıp jan jaratqan Haqtarına.
850 Qosına Hanafiya qaytıp jattı,
Allağa tilek ber dep nalıp jattı.
Balanıñ üsti-bası tolğan jara,
Qız bayğws qanın juıp däru jaqtı.
“Atama Äli Arıslan bildirgil”, – dep,
Allağa jılap qıldı minäjattı.
Baladan hal ketkenin bilgennen soñ,
Ämina jılay-jılay qayğı tarttı.
Söyleydi Hanafiya sonda twrıp:
– Babama Nwr Mwhammed habar ber, – dep.
860 Babam men atam Äli dostıñ edi,
Bildirip, bwl käpirdiñ bärin qır, – dep.
Balañız köp käpirmen soğıs qılıp,
Üstinen qızıl qanı ağıp jür, – dep.
Qaptağan jerdiñ jüzi bäri käpir,
Bir bala ortasında nalıp jür, – dep.
Bir Qwday, fazılıñ keñ, öziñ patşa,
Qılsañ da jaqsı-jaman öziñ bil, – dep.
Iä, Alla, qazam jetip öle almadım,
Jarağa üstimdegi töze almadım.
870 Babam men Nwr Mwhammed, atam Äli,
Aldına barıp sälem bere almadım.
Süyikti Hanifa men Fatima anam,
Erkelep aldarında küle almadım.
Süyikti Hasen, Hwsayın ağalarım,
Didarın oynap-külip köre almadım.
Tabuttan tartıp alğan Äminamen
Qosılıp, Mädinege bara almadım.
Älqissa, joğarıda aytıp edik qoy: haziret Äli, Hasen, Hwsayın üşeui saparğa ketti dep, bwlar sapardan Mädinege qaytıp, jolda jete almay qonğan eken deydi. Hanafiya Tabuttıñ äskerimen soğısıp, köp jaraqattı bolıp, Alladan qalap jatqanda, tünde haziret Älidiñ tüsine kirip Nwr Mwhammed: – Iä, Äli, twrğıl, Hanafiya balañ men Tabuttıñ äskeri soğısıp jür. Tez bar, öltirer, – dep öte şığıptı deydi.
Al, endi söz tıñdañız Äli jaqtan,
Jol tartıp Mädinege Äli qaytqan.
880 Qasında Hasen, Hwsayın eki bala,
Jete almay Mädinege qonıp jatqan.
Tüsinde Nwr Mwhammedti Äli kördi,
Bäri de jaqsı-jaman Jappar Haqtan.
Älige Nwr Mwhammed: – Twrğıl, – deydi,
Eline Tabut patşa barğıl, – deydi.
Soğısıp jür käpirmenen jalğız bala,
Balañdı Hanafiya alğıl, – deydi.
Balaña ölmey twrıp barmasañız,
Ayrılıp balañızdan qaldıñ, – deydi.
890 Arıslan jatqan jerden wşıp twrdı,
Tüsinen körgen tünde şoşıp twrdı.
– Tabutqa jıldamıraq barayın, – dep,
Düldülge minip alıp basın bwrdı.
Qasında Hasen, Hwsayın eki bala,
Üşeui “iä, Alla” dep jolğa kirdi.
Älqissa, üşeu bolıp er Äli jolğa kirip, izdep kele twrsın. Sol uaqıtta Tabuttıñ elinde Rüstem degen bir batır bar eken. Tabut qorqıp twrğanda, keşki uaqıtta jetip kelip: – Patşa, siz qızıñdı berip, küyeu qılsañız, ol balanı öltiremin, – depti. Tabut: – Jarar, qızımdı beremin. Tek balanı öltir, – depti. Sonda Rüstem quanıp: – Bügin keş boldı. Tañda balanı öltirip bereyin, – depti. – Qayğırmañız, – dep köñil aytıptı deydi.
Er Äli jol boyında twra twrsın,
Tilektes balasına bola twrsın.
Bar eken Rüstem degen ülken batır.
Jayınan Dosı sonıñ keñes qwrsın.
900 Tabutqa Rüstem kelip aytıp saldı:
– Balanı öltirem, – dep, – qızıñ berseñ.
Tabut ayttı: – Berem qızım, balanı öltir,
Bwl sözim Rüstem batır qabıl körseñ.
– Keş boldı, tañ atqansın öltiremin,
Qayğırma sen, azarsıñ jılay berseñ.
Sol küni köp käpirler qaytıp jattı,
Hanafiya o da qosqa barıp jattı.
“Belimdi bwl käpirden sındırma”, – dep,
Tiledi jadına alıp jalğız Haqtı.
910 “Şınımen Äli atam kelmey me?!” – dep,
Ämina o da qattı jılap jattı.
Oqıdı qız ben bala namazdarın,
Kidirmey sonımenen tañ da attı.
Käpirler şuıldaydı keñes qwrıp,
Balanıñ jas ta bolsa qolı battı.
Äskerge Tabut ayttı: – Basıñ köter,
Tañ atıp, uaqıt jetti soğıs eter.
Qaydasıñ, Rüstem batır, danışpanım,
Jıldam bar maydan jerge wrıs eter.
920 Balanı jıldamıraq öltiriñder,
Osıdan Äli kelse, qırıp keter.
On jasar jalğız bala jaman qırdı,
Bir adam tabılmadı äli jeter.
Apırım-ay, osı bala äsker qırıp,
Halıqqa qatardağı haram eter.
Bir bala qızımdı alıp, jeñip ketse,
Arabtıñ Mädinede köñili öser.
Aqırıp tañ atqansın Rüstem keldi,
Ämina balamenen közi kördi.
930 Kelgenin Rüstemniñ körgennen soñ,
Balağa Ämina qız söyleydi endi.
Jılaydı Ämina qız “Qwdayım” dep,
Oylaydı “Rüstemge özim barayın” dep.
Köñili qız bayğwstıñ jaman soldı,
Balanıñ jarasına uayım jep.
Qız ayttı: – Haliñ naşar, jarañ köl-dür,
Rwqsat ber, Rüstem basın alayın, – dep.
Atamnıñ äskeri köp qwmırsqaday,
Sen üşin, Hanafiya, wrısayın, – dep.
940 Jar bolsa Nwr Mwhammed babam, – deydi,
Käpirge aqırzaman salayın, – dep.
Aqırıp Hanafiya: – Alla! – deydi,
Bermeymin rwqsat, barma, – deydi.
Ämina, Rüstem basın men keseyin,
Tilektes bola körgil, qal da, – deydi.
Sen boldıñ wşıp jürgen wjmaq qwsı,
Sen ölseñ qayğırarmın sonda, – deydi.
Maydanda ayğaylap twr Rüstem käpir,
“Basıña salamın, – dep, – zamanaqır”.
950 Jas bala köp käpirden qorqar emes,
Ayañdap maydan jerge kele jatır.
Ekeui kelgen jerden alısadı,
Soğısıp at üstinde qalısadı.
Ayamay birin-biri eki batır
Qılış wrıp, nayzaların salısadı.
Ekeui tañ qalğanday wrıs saldı,
Ayamay şıbın jandı qılış saldı.
Maydanğa “qız alam” dep kelgen batır
Şıdamay jas baladan ölip qaldı.
960 Jolına din islamnıñ janın qiıp,
Hanafiya Rüstemdi bölip saldı.
Qız üşin adırayıp kelgen batır
Jan berip, jahannamğa ketip qaldı.
Patşañız bir baladan jaman sastı,
Zar jılap, Rüstem üşin qayğı bastı.
“Qamalap bwl balanı wstalıq”,– dep,
Jiılıp köp käpirler aqıldastı.
Oybaylap Tabut patşa qayğıradı,
“Saldır, – dep, – bir mwnara” bwyıradı.
970 – Basınan mwnaranıñ qarap twram,
Apırım-ay, mına bala nağıladı?!
Äskerim, atqa minip jüriñ, – deydi,
Jolımda men sorlınıñ öliñ, – deydi.
Apırım-ay, mına bala basımdı alar,
Bir ayla endi bwğan qılıñ, – deydi.
Qamalap jan-jağınan ortağa alıp,
Nayzanı öler jerge salıñ, – deydi.
Qayratın bwl balanıñ körgennen soñ,
Qalmaydı qwrttay meniñ halım, – deydi.
980 Söyleydi Tabut patşa talay kepti:
– Qoymas dep meniñ basım almay, – depti.
Basımdı büyte berse bala keser,
Qaşayın mwnda twrmay, oybay, – depti.
Jabılıp bir balanı jeñe almadıñ,
Qayratıñ, batırlarım, qayda? – depti.
Bwl jerden Äli kelmey, men keteyin,
Qıradı Äli bizdi qoymay, – depti.
Käpirge qorqu tüsti biri kelmey,
Tabut twr qayğımenen közi körmey.
990 Balanı twrğan jerde qamalaqtap,
At qoydı sansız käpir bäri birdey.
Jarandar, tıñdap otır aytqan sözin,
Käpirler alıp ketti jerdiñ jüzin.
Jas bala käpirlermen soğısqanda,
Qap-qara şañdaq bastı künniñ közin.
Tabuttıñ äskerlerin qıra berdi,
Köp äsker şaharınan şığa berdi.
Jas bala toqtamastan soğıs qılıp,
Jiberdi jahannamğa talay erdi.
1000 Jabılğan bir balağa köp käpirdi
Qız bayğws Äminanıñ közi kördi.
“Köp käpir bir balanı öltirer”, – dep,
Ämina bir Allağa jılay berdi.
Halinen balasınıñ habar bilip,
“Keler” dep qarap twrdı Äli erdi.
“Iä, Alla, şınımenen kelmey me?!” – dep,
Zar jılap jolına Mädineniñ qaray berdi.
Eñirep Ämina qız twrğannan soñ,
Tilegin qız bayğwstıñ Qwday berdi.
1010 Köp käpir bir balağa jabılıp jür,
Qılıştar, mıltıq, nayza soğılıp jür.
İşinde köp käpirdiñ jalğız bala,
Qwdayım järdem bersin, nağılıp jür.
Qayratı jas balanıñ sonday bwzıq,
Käpirdi jürgen jerde jol qılıp jür.
Bolğansın atı äyel, ne şara bar,
Balanıñ boldırğanın qız bilip jür.
Äskerin Tabut patşa qırdıradı,
Jüregin at basınday soldıradı.
1020 Soğısıp köp käpirmen demin almay,
Mwhammed-Hanafiya boldıradı.
Köp käpir bir balanı ayasın ba,
Etine elu jara saldıradı.
Jolına din islamnıñ janın qiıp,
Şiedey twla boyın qan qıladı.
“Iä, Alla, qor qılma, – dep, – käpirlerge”
Zar jılap Hanafiya qamığadı.
Käpirdiñ birtalayı ölip ketti,
Tübine jahannamnıñ janı ketti.
1030 Mahdumnıñ Hanafiya sol uaqıtta
Wrısa almay käpirlermen hali bitti.
Jılaydı Hanafiya jadına alıp,
Atası men Äli Arıslan, Mwhammedti.
Älqissa, Hanafiya sol küni damıl almay soğısıp, bek jaralı bolıp, wrısuğa hali kelmey, bwrınğıday ayqaylap, qaharlanuğa dauısı şıqpay, hali ölim haline jetip, tek atınan tüspey, bwrınğıday käpirdiñ bir jağınan kirip, bir jağınan şığa almay, köp käpirdiñ ortasında qalıp, Allağa minäjat qılıp, ekinşi, atası ilän ağaların kelmedi dep, üşinşi, Mädinege Äminanı alıp barıp, analarınıñ didarın körmey qapalıqta qazağa tap boldım ba, – dep nalıp jürdi deydi. Käpirdiñ barşası da jiılıp, bir balanıñ töñireginde qamap jürdi deydi. Sonda da birme-birge bolmay aldına kelgendi qırıp jüripti, Ämina qız alıstan körip, janı aşıp, Äli atam kelmedi dep bir Allağa nalıp, jılap twrğanda, Mädine jolınan haziret Äli, Hasen, Hwsayın kele jatır eken deydi. Sondağı balanıñ häm qızdıñ minäjat qılıp tilep jürgendegi sözderi tek “Alla Tağala, bwl käpirden qwtqar, atamdı körset”, – dep jılaptı deydi.
Jılağan nazımı:
Jılaydı dauısı şıqpay: – Ölmedim, – dep,
Ökpelep, haq Payğambar, bilmediñ, – dep.
Hasen menen Hwsayın eki ağam,
Jan atam Äli Arıslan kelmediñ, – dep.
Bir barıp Mädinege Äminamen,
Qosılıp qwrbılarmen külmedim, – dep.
1040 Fatima, Hanifamen analarım,
Aq jüzin bw düniede körmedim, – dep.
Bermeseñ öziñ järdem, bir Qwdayım,
Oyım joq bwl käpirden ölmedim, – dep.
Eñirep Ämina qız jılap twrdı,
Köz jasın köldey qılıp bwlap twrdı.
“Esine bir Qwdaydı jad qılam”, – dep,
Qorlıqqa neşe türli şıdap twrdı.
“Körset, – dep, – şın haqiqat keremetti”,
Ämina Mwhammedti sınap twrdı.
1050 Şara joq, qılar ayla, jılay berdi,
Tilegin Äminanıñ Qwday berdi.
Üş attı Mädineden kele jatır,
Qız bayğws jılap twrıp onı kördi.
“Apırım-ay, kele jatqan kim eken?” – dep,
“Atı-jönin swrayın”, – dep köñil berdi.
Atına qamşı basıp qattı jürip,
Qasına älgi adamdar jetip keldi.
Älqissa, sol künde Hanafiyanıñ hali ketip, käpirlerdiñ ortasında jür edi. Köp käpir barşası da bir orında, bir balanıñ soñında jür edi deydi. Ämina qız käpirlerdiñ balağa jabılıp jürgenin körip, esi ketip qarap twrğanda üş attı kisige, yağni atası haziret Älige jolığıp, “kimsiñ?” dep atı-jönin swrap, jauap bergeni:
– Aldıña, jaqsı adamdar, keldim, – deydi,
İsine bir Allanıñ köndim, – deydi.
1060 Kelesiz at sabıltıp, qattı jürip,
Aytıñız biz ğaripke jönin, – deydi.
Türiñiz böten jerdiñ adamısız,
Mekeniñ qay arada, eliñ? – deydi.
Jaqsılar, sizden bwrın jön swradım,
Keşiñiz, qata bolsa sözim, – deydi.
Älqissa, haziret Äli, balaları ilän “bwl nağıp jürgen äyel adam?!” dep jön swrasıp, Äminamen söyleskeni:
– Swrasañ, Mädinede elim, – deydi,
Aytayın, swrasañız jönim, – deydi.
Allanıñ şınımenen süygen qwlı,
Swrasañ, Nwr Mwhammed babam, – deydi.
1070 Joldasım qasımdağı eki jigit –
Hwsayın, Hasen ğazı balam, – deydi.
Swrasañ, özim atım – haziret Äli,
Aytayın atı-jönim sağan, – deydi.
Kelemin bir Allanıñ bwyrığımen,
Soğısqan käpirmenen balam, – deydi.
Soğısqan käpirmenen balam edi,
Habarın aytşı bilseñ, mağan, – deydi.
Şırağım, qapalanıp jön swradıñ,
Aytayın atı-jönim tamam, – deydi.
1080 Sol jerde Äminanıñ köñili bitti,
Tilegin bergen qızdıñ Qwdiret-ti.
Allanıñ Arıslanın körgennen soñ,
Köñilinen Äminanıñ qayğı ketti.
“Jolıñdı kütip sizdiñ jür edim”, – dep,
Jığılıp Düldüldiñ izin öpti.
Qız ayttı: – Järdem bersin jalğız Allañ,
Salıñız köp käpirge aqırzaman.
Balañız Hanafiya – ğaşıq jarım,
Tilegim böten emes, men de balañ.
1090 Zarlanıp jolıñızğa qarap edim,
Kördi ğoy közim jasın Qadir Allam.
– Äy, balam, tilek tilep jüremisiñ,
Hanafiya tiri me eken bilemisiñ?
Şırağım, jıldamıraq ayta körşi,
Esitip balam jayın, köñilim tınsın.
– Käpirge qırıp oyran saldı, – deydi,
Qılışın qızıl qanğa maldı, – deydi.
Bilmeymin öli ekenin, tiri ekenin,
Köp käpir ortasına aldı, – deydi.
1100 Qolımnan meniñ keler eş närse joq,
Men balañ sorı qaynap qaldı, – deydi.
Allanıñ Arıslanı Äli ediñ,
Käpirden joldasımdı alşı, – deydi.
Älqissa, haziret Äli Äminadan balasınıñ habarın esitip, qamap jürgen köp käpirdi körip qaharlanıp, ayqay salıp, Hasen, Hwsayın üşeui käpirdi qırıp, balası Hanafiyanı tauıp alıp, balasınıñ üstindegi jarasın körip qarağan eken deydi. Sonda kökireginde elu jerde jarası bar eken deydi. Sondağı käpirge qaharlanıp qırıp, mwsılman qılğan jeri.
Sol jerde haziret Äli qamşı bastı,
Käpirge tolıp jatqan aralastı.
Ayqaydı qaharlanıp salıp edi,
Qırılıp köp käpirdi qara bastı.
Dauısın atasınıñ estigen soñ,
Balası Hanafiya suday tastı.
1110 Hwsayın, Hasen ğazı, haziret Äli
Sol jerde Hanafiyamen aralastı.
– Uay, ata, mwnşa nege kelmediñ?! – dep,
Hanafiya atasına tökti jastı.
Kidirseñ bir azğana öler edim,
Maydanda şıbın jandı berer edim.
Soğısıp jürgenimde qazam jetse,
Jüziñdi qiyamette körer edim.
Käpirdiñ qırıp saldım käri-jasın,
Janımdı ayamadım jabılğasın.
1120 Äy, ata, qozğaluğa eş jayım joq,
Sau jer joq, tolğan jara üsti-basım.
Hal ketip, ölispe dep jürgenimde,
Kördi ğoy bir Qwdayım közim jasın.
Qorlıqtı mwnday qayğı körer me edim,
Qasımda birge bolsa Hasen,
Hwsayın menen jan joldasım.
Älidiñ neşe türli aylası bar,
Käpirge şanşatwğın nayzası bar.
Balasın şeşindirip qaray qalsa,
1130 Keudede elu jerden jarası bar.
Maydanğa balalarmen Äli kirdi,
Käpirdi qaptap jatqan qoyday qırdı.
Jarasın balasınıñ körgennen soñ,
Qaharı kelip qattı, qoymay qırdı.
Käpirdi aş böridey dal-dal qılıp,
Boyadı qızıl qanğa qara jerdi.
Älqissa, haziret Äli balalarımen soğıs qıldı deydi. Haziret Älidiñ qolı Tabuttıñ äskerine Hanafiyanıñ qolınan qattıraq tigen sekildi körinedi. Äskerin qoyday qırıp öltirip, qaşırğanın qaşırıp, häm qorıqqanın mwsılman qılıp, Tabut patşanı wstap alıp söylesken jeri.
Ayamay haziret Äli qılış saldı,
Tabuttı maydan jerde wstap aldı.
Qorlıqtıñ neşe türli bärin berip,
1140 Közine körsetipti şıbın jandı.
– Äy, Tabut, endi bayğws öldiñ, – deydi,
Tübine jahannamnıñ endiñ, – deydi.
Nağıldı meniñ balam mwnday qılıp,
Sen nege mwnday äsker jidıñ, – deydi.
Könbeseñ aytqanıma öltiremin,
Dinine Mwhammedtiñ kirgil, – deydi.
– Äy, Äli, balañ qañğıp kelgen, – deydi,
Qorlıqtı türli-türli bergen, – deydi.
Qorlığı balañızdıñ jaman battı,
1150 Diniñdi qabıl körip kirmen, – deydi.
Äy, Äli, qızım üşin men jüremin,
Balañnıñ qorlığınan künde ölemin.
Qorlıqqa şıday almay jürgenimşe,
Äy, Äli, qazam jetse endi ölemin.
– Äy, Tabut, dinime kir, mwsılman bol,
Han bolıp şaharıñnıñ patşası bol.
Köñiliñdi iman aytıp nwrlandırsañ,
Allağa sen bolarsıñ süyikti qwl.
– Men edim Tabut patşa äskerim mol,
1160 Diniñdi qabıl körip almaymın sol.
Diniñe kir deseñ de, men kirmeymin,
Al, Äli, eregisseñ bilgeniñ qıl.
Sözine Äli Arıslan eregisti,
Tabuttıñ sol arada basın kesti.
Köp käpir sol arada dinge kirdi,
Qarsılıq qılğandardıñ bärin kesti.
Köp käpir Qwday wrıp ölip qaldı,
Şoşıdı körgenderi qızıl qandı.
Qalğanı soğısa almay bäri qorqıp,
1170 Mwsılman sol sipatta bolıp qaldı.
Er Äli qaharlansa ne qoyadı,
Şahardı etip mwsılman, han qoyadı.
Bwrınğı pasıq dinniñ bärin tastap,
Toy qılıp, şahar halqı mal soyadı.
Mwsılman bolıp şahar halqı qıldı toydı,
Bwrınğı jamandıqtıñ bärin joydı.
Jwfwtlap Hanafiya men Äminanı,
Arıslan ekeuine nekah qidı.
Soğısıp Hanafiya jarın aldı,
1180 Öltirip, Tabut patşa qızın aldı.
Qasına qızmet üşin jäne dağı,
Jaria bir-eki qız qosıp aldı.
Käpirdiñ soğıs qılğan bärin jeñip,
Er Äli qaytayın dep oyına aldı.
Er Äli balalarımen opır-topır
Şaharına Mädineniñ barıp qaldı.
Er Äli Mädinege kelip jetti,
Halıqtıñ Hanafiyağa köñili bitti.
Qosılıp eki ğaşıq bir-birine,
Ekeui mwratına söytip jetti.
Kelisi bar ma, joq pa osı sözdiñ,
1192 Qissasın jazıp Dosı tamam etti.
- Mwhammed-Hanafiya haziret Äli wğlınıñ Tabut padişamen soğısqanı. Alğaş 1913 jılı Qazandağı Kärimovter baspasında jariyalanğan.
Dastannıñ jırlauşısı – Qazaqstannıñ batıs öñirlerinen (bwrınğı Gur'ev mañınan) şıqqan el aqını Dosı Tilegenwlı. Kitaptıñ sırtqı betinde onıñ dastandı parsı tilindegi kitaptan alıp, jırlağanı aytılğan. Qadım äripterimen basılğan bwl dastannıñ özge basılımın, yaki nwsqasın jolıqtırmadıq.
Tomğa wsınılıp otırğan dastan OĞK-nıñ Qoljazba qorında saqtaulı. Mätin tüpnwsqa negizinde baspağa äzirlendi.


c: text/html

text:
Video
HSN-niñ ükümet kommunikatsiyalarınıñ islâatı ğarbiy ömürge keçirüv sistemasını ögünden nazarğa ala
19 Arman ayı, 15:29
Emine Ceppar: “Qırım içün küreş – ukrainlerniñ ve qırımtatarlarnıñ umumiy küreşi”
19 Arman ayı, 14:02
Qırımtatar halqı belgilendi – o, Ukrainanen olmaq istey
17 Arman ayı, 15:40
Artem Bidenko: Ükümetniñ ealinen kommikatsiyası – bu, pek müim mesele
17 Arman ayı, 14:46
Emine Ceppar Qırım aqqında Rusiyenen teşviqat etilgen uydurmaları açıqlanmasınıñ müimligi aqqında
8 Arman ayı, 20:50
Çetel kurortlarda ukrain TV-nı baqmağa mümkünmi?
2 Arman ayı, 12:01
Yuriy Stets Groysman Ükümetinde 100 künlük iş aqqında
25 Oraq ayı, 16:18
P.Şeremetniñ öldürüvi - bu, eñ evelâ, akimiyet içün çağıruvdır
25 Oraq ayı, 16:16
HSN köçüp kelgenler içün devlet malümat portalı yaratmağa planlaştıra
19 Oraq ayı, 16:36
Yuriy Stets: "Arbiy avdarmanıñ böyle stsenariyi Ukrainada imkânsız - cemiyet qol tutmaz"
18 Oraq ayı, 15:04

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Keşe ğana jadırağan jaz keldi dep asır salıp jür edik, endi mine, közdi aşıp-jumğanşa qırküyektiñ ortasın da alqımdap qaldıq. Köp uzamay-aq küñirengen küz de öz patşalığın quradı. "Qıstıñ qamın jaz oyla» degen atalı sözge qulaq asatın arwlarımız qıtımır qıstıñ dayındığına kirisip ketken de bolar. Aytpağımız, türli jemisterden dayındalatın dämdi tosaptar jaylı edi.
Tosaptı qatıp şay işkendi jaqsı körmeytin adam kemde-kem şığar. Äsirese qaraqattan, tañqwraydan, şïden, almadan jasalğan tosaptar. Olardı qısta tumaw tïgende şayğa qosıp işse, tumawdıñ tez ketwine septigin tïgizedi.
Keybir kezde tosaptıñ qantı şığıp, swı az bolıp, nemese dämi aşılaw bolıp ketetin kezder boladı. Onıñ sebebi tosaptı qaynatw barısında ketken qatelikterden eken.
Sonımen tosaptı qaynatqanda mınaday erejelerdi ustanw kerek:Tosap dayındamas burın, jemisti birneşe ret jaqsılap jwıp, arnayı ıdısqa salıp, birşama waqıtqa qant sewipqoysañız boladı.
Kelesi, tosaptı qaynatatın ıdısqa nazar awdarıñız. Alyumïnïïy, bolat ıdıstarğa qarağanda jezdi ıdıstardurısıraq. Munday ıdıstar tosaptıñ tüsi men dämin, ïsin qalpında saqtay aladı. Sonday-aq, emaldı ıdıstarğa jolamawğa keñes beremiz.
Tosap qaynatqanğa kermek sw (jestkaya kolodeznaya voda) paydalanbağan jön.
Jäne de qaynatıp jatıp, ottı jäy qoyu kerek.
Tosaptı qaynatıp bolğan soñ, ıdısın awıstırğan durıs. Tosap salqındağan soñ ğana bankilerge quyu qajet. Budan jemister bügilmey, kerisinşe swlanıp, tüsi men dämi jaqsaradı.
Tosap äbden swımayınşa bankilerdi jabwğa bolmaydı. Öytkeni qaqpaqtıñ astı bwlanıp, swlana bastaydı. Sw tosapqa tamşılap, aşwına sebep boladı.
Eger tosap qaynatıp jatıp kişkene lïmon qışqılın qosıp jiberse, tosaptıñ qantı şıqpaytın boladı. Al eger tosap qanttanıp ketse, är lïtrge 3 ülken qasıqtan sw quyıñız da aralastırıp otırıp bir qaynatıp alıñız.
Keyde, tosaptıñ sätsiz şığıp, bankilerdiñ qaqpaqşası köterilip nemese atılıp ketetini ber. Onday tosaptardı keybir jeñgelerimiz qayta qaynatıp, jewge jaramdı etip jatadı. Wlanıp nemese basqa da zïyandarğa uşıramas üşin tosaptı tastağanıñız abzal.
massaget.kz
Kommentarïï


text:
Mart 18 künü, Aqmescit şeheriniñ Kebir camisinde Reşat Ametovnıñ añına bağışlanğan dua oqılacaq. Bu aqta Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım ve Aqyar müslüman diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Reşat Ametovnıñ facialı ölüminden 2 yıl keçti. 2014 senesi, onıñ cesedi Qarasuvbazar rayonı Ortalan köyüniñ civarında tapılğan edi. Cenazesi 2014 senesiniñ mart 18 künü Aqmescitniñ «Abdal» mezarlığında olıp keçti. Onıñ çağına yetmegen üç balası ve ömür arqadaşı qalğan...Dua merasimi saat 12:20 başlanacaq. Bütün istegenler buyura bileler», - dep aytıla mesacda.
Keçken sene Reşat Ametovnıñ añına bağışlanğan dua merasimi Kebir camisinde ötkerilgen edi.
Mart 16 künü Kiyevde sessiz fleşmob keçirildi. Aynı bu künü 2014 senesi Qırımda sözde referendum ötkerilgen. Onıñ keçirilmesine qarşı çıqqan Reşat Ametov, Aqmescitteki Qırım Nazirler Şurasınıñ binası yanına ukrain bayrağı ile kelgen edi. Bundan soñ faalni tutıp esir ettiler. Bir qaç künden soñ ise, onınıñ cesedi bir çoq qıynav izleri ile tapıldı. Onıñ qatiyi ale daa tapılmadı.
Ukraina Tışqı İşler Nazirliginiñ yolbaşçısı Pavel Klimkin, eki sene evel olğan vaqialarına Qırımnıñ «qırslanması» , - dep ayttı. Türkiye Tışqı İşler Nazirligi 2014 senesi keçirilgen referendumnı takbih etip, yarımadada qırımtatarlarğa qarşı yapılğan siyasiy basqıncılığı devam etkeni aqqında bildirdi. Amerika Qoşma Ştatlarınıñ Devlet Departamenti, Rusiyege qarşı tizilgen sanktsiyalar, yarımadanıñ qaytarılmasına qadar çalışacağı aqqında ilân etti.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
«Bizim vazifemiz – meseleniñ eki çeziliş yolunı tüşünmektir. Şu cümlede, Rusiyeniñ Ukraina toprağına gaz ketirilmesiniñ toqtatıluvı», – dedi o Nazirler Kabinetiniñ bugünki toplaşuvında.
Baş nazir qayd etti ki, eger de Ukrainağa gaznıñ ketirilüvi Avropadan, yani Slovakiya, Lehistan, Macaristandan yapılsa, Ukraina er yıl 20 mlrd kubometr gaznı ala bilecek, rusiye gazına köre, fiyatı 100-150 dollarğa ucuzca olur.
Ukraina energetik ve kömür sanayınıñ naziri Yuriy Prodan qayd etti ki, rusiye gazınıñ teminlevi kerçekten de toqtatılmaq mumkün.
«Rusiye tarafı daima vaziyetni Ukraina ve Avropağa gaznıñ berilmemesi içün qullana edi. 2009 senesi ve 2005 senesi de Rusiye tarafından böyle areketler qanunsız edi. Şunıñ içün bugün rusiyeliler bunı yapa bileler», – dedi nazir.


text:
Müslim Aydarbekulı 1925 jılı qırküyek ayında Oñtüstiq Qazaqstan oblısınıñ burınğı Qızılqum awdanı qazirgi Şardara awdanınıñ Jawşıqum jerindegi kedey şarwanıñ otbasında dünïege keldim.
Eñbek jolımdı 1942 jılı şilde ayınan bastap awdandıq gazettiñ ädebï qızmetiñ bir jılday istep, 1943 jıldıñ şilde ayında Sovet Armïyasınıñ qatarında şaqırılıp 5,5 jılday äsker qatarında, sonıñ işinde 1,5 jılday Ulı Otan soğısına qatıstım. Soğısta 4-şi Wkraïn maydanında boldım. Osı maydannıñ qolbasşısı, general Talbwxïnnıñ jeke atqıştar rotasınıñ «Soprovojdenïe oxrana vajneyşnïx voennıx grwzov» bölimşesin basqardım. 1948 jıldıñ qaraşa ayında densawlığıma baylanıstı äskerï jumıstan bosatılıp, elge oraldım.
1949 jıldan bastap Qızılqum awdandıq «Kolxoz ekpindisi» gazetiniñ redakcïyasında jawaptı xatşı, 1951 jıldan bastap osı gazettiñ redaktorlıq qızmetin atqardım. Redaktorlıq jumıstı 1957 jılı Qızılqum awdanınıñ Kïrov awdanına qosılğanğa deyin istedim. Al 1957 jıldan bastap 1963 jılğa deyin Oñtüstik Qazaqstan oblıstıq, keyinirek radïo jäne televïdenïe xabarların taratw komïtetiniñ Şımkent oblısındağı menşikti tilşisi boldım.
1963 jıldan bastap oblıstıñ üş awdan jäne Mırzaşöl öñiri Özbek SSR-niñ qaramağına berilwine baylanıstı, irilendirilgen awdanaralıq «Jetisay»-«Djetısay» atalatın qazaq jäne orıs tilderinde şığatın gazettiñ birikken redakcïyasında redaktor boldım.
Osı jumıstan 1973 jılı Jetisay awdandıq xalıqtıq baqılaw komïtetiniñ törağalıq qızmetine jiberilip, osı jawaptı jumısta 1988 jıldıñ tamız ayına deyin nemese zeynetkerlikke şıqqanğa deyin jemisti jumıs istedim. 1988 qazan ayınan bastap Oñtüstik Qazaqstan oblıstıq tötenşe jağdaylar jönindegi basqarmasınıñ azamattıq qorğanıs ştabında bölim bastığı, bas mamanı bolıp 2002 jıldıñ şildesine deyin, al küni bügingi deyin Respwblïkalıq «Atalar sözi» gazetinde tilşimin. Barlığı 62 jıldıq eñbek-ötilim bar.
Qızmetti istey jürip 1953 jılı Taşkenttiñ pedagogïkalıq wçïlïşesin, 1956 jılı Şımkenttiñ muğalimder ïnstïtwtın, 1959 jılı Almatıdağı Abay atındağı pedagogïkalıq ïnstïtwttıñ tarïx bölimin bitirdim.
1950 jıldan KPSS müşesiniñ qatarında, 1939 jıldan komsomol müşesi boldım. Uzaq jıldar boyı partïya, Sovettiñ saylaw organdarına: awdandıq partïya komïtetiniñ 18 jılday byuro müşesi, 35 jılday üzdiksiz awdandıq, qalalıq Sovettiñ depwtatı bolıp saylanwıma twra keldi. 1992 jıldan bastap Jetisay awdandıq äkimşiliginiñ alqa müşeligine, Jetisay awdanınıñ qurmetti azamatı atağın berdi.
Köp jıldar boyı elge, xalıqqa eñbegim üşin SSSR-diñ «Qurmet belgisi», «Ulı Otan soğısı» ordenderi jäne «1941-1945 jıldardağı Otan soğısında Germanïyanı jeñgeni üşin», «Soğısta jawıngerlik qızmet körsetkeni üşin», «Jwkov», «Jeñistiñ 30, 40, 50, 60, 70 jıldıq», «Eñbek ardageri» medaldarımen t. b. barlığı 30-dan asa nagradalarmen marapattaldım. Oblıstıq partïya. Sovet atqarw komïtetiniñ qurmet gramatalarımen, Odaqtıq, Respwblïkalıq, Oblıstıq xalıqtıq baqılaw komïtetiniñ qurmet gramotasımen birneşe ret marapattaldım. Qazaqstan Respwblïkası Azamattıq qorğanıs ştabınıñ üzdigi jäne medaliniñ ïegeri boldım. Derbes zeynetkermin, Ulı Otan soğısınıñ 50-60-70 jıldığına baylanıstı onıñ qatıswşısı retinde mağan Qazaqstan Respwblïkasınıñ tuñğış Prezïdenti N. Nazarbaevtıñ quttıqtaw xatı, atı jazılğan bağalı sıylığı berildi.
Oblıs äkiminiñ 10-nan astam quttıqtaw jäne gramotalarımen marapattaldım Parlament Mäjilisinin gramotalarımen marapattaldım. Qazaqstan Qurmetti jwrnalïsti atağı jäne tös belgisimen marapattaldım.
Jubayım Küriş ekewimiz 1949 jılı qosılıp, 7 ul-qız tärbïelep ösirdik. Barlığınıñ joğarı bilimi bar, olar özderiniñ alğan bilimderine säykes är-türli salada qızmet atqarıp jür. Özimmen birge ulım awğan soğısınıñ ardager qatıswşı-ofïceri podpolkovnïk kedende bastıqtıñ orınbasarı Bawırjan, kelinim Xalïma däriger-terapevt bolıp qızmet isteydi. 15 nemere, 24 şöbere ösirip otırmız.
Kommentarïï


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerov Qırımda «fevral 26» işi boyunca yañı sorğular aqta bildire.
Onıñ malümatına köre, Bağçasaraynıñ eñ az altı sakini iyün 24 künü Qırım Taqiqat komitetine sorğuğa çağırıldı. Diger tafsilâtlar aqta bildirilmey. Qırımnıñ uquq qoruyıcıları adet üzre izaat bermey.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.


text:
Qanday banandı jegen durıs? Äli pisip-jetilmegen jasıl banandı ma, älde sırtında qara daqtarı payda bola bastağan sarğış banandı ma?
Özderiñiz bayqasañızdar, banannıñ tüsi neğurlım sarı bolğan sayın, soğurlım dämi de tätti bola tüsedi. Onıñ bastı sebebi, banannıñ quramındağı fermentter kraxmaldı joyıp, monosaxarïdtermen dïsaxarïdterge aynaladı.
Japon ğalımdarı keltirgen dälelderge süyensek, banan qaterli isiktiñ aldın alatın, antïoksïdanttıq qasïetke ïe. Degenmen, munday qasïet tek qara daqtana bastağan sarğış banandarda ğana bar eken. Banan qanşalıqtı daqqa köp bolsa, sonşalıqtı Sizdiñ ağzanızdıñ ïmmwnïtetine oñ äserin tïgizedi. Sondıqtan, pisip-jetilgen banan onkologïyalıq awrwlardıñ aldın alatın dämdi äri paydalı tağam. Ol qarapayım jasıl banannan paydası jağınan 8 ese artıq eken. Ayta ketetin jayt, eger Siz artıq salmaqtan arılğıñız kelse, pisken sarı banandı köp mölşerde jewge bolmaytındığın bilgeniñiz abzal.
Mergenbaeva Äsïya, terapevt:
«Adam densawlığınıñ mıqtılığı üşin kündelikti racïonda alwan-türli tağamdar bolwı tïis. Sonıñ işinde, erekşe atap ötetini – banan. Banan quramında basqa jemis-jïdekterden taba bermeytin qunarlı därwmender bar. Ol şaştıñ, tistiñ, közdiñ, tipti jalpı qan aynalımınıñ jumısına kömegin tïgizedi».
Banannıñ tağı bir paydalı tusı - ağzadağı qant mölşerin köbeytip, şarşañqılıq pen mazasızdanwdı basadı. Dese de, düken sörelerinde satılıp jatqan üyrenşikti banan jem-şöp retinde qoldanılatının da aytw mindet. Olar pisken qalpında paydalı bolsa, kişkentay banandar, yağnï «baby» sortı jasıl küyinde köbirek şïpasın tïgizedi.
Kişkene banandar därwmender men mïkroelementterge bay. Mısalı, tek bir banannıñ quramında300 mg jwıq natrïy bar. Adam ağzasına qajet bir kündik natrïy mölşeri 1 gramm bolsa, 3 banan kerek därwmendermen tolıq qamtamasız etedi. Sonday-aq, iş-qurılıstıñ durıs jumıs jasawına, asqazannıñ as qorıtılwına oñ äserin beredi.
Mergenbaeva Äsïya, terapevt:
«Banan jüktilik kezinde de öte paydalı. Jükti äyeldiñ jaqsı köñil-küyi men şımırlığına künine 1500 kDj qajet bolsa, eki-aq banan 1000 kDj energïya beredi eken».
Banannıñ tağı bir erekşe paydası – ağzadağı kalcïydi saqtaw. Kündelikti kofe, qara şay, gazdalğan swsındar kalcïydiñ mölşerin azaytadı.
Banan – energïya men küş-qwattıñ qaynar közi. Sondıqtan, banan adam ömirindegi mañızdı tağamdarıñ biri retinde qarastırw kerek.
Derekközi: el.kz
Kommentarïï


text:
Radio Svoboda bildirgeni kibi, «OşTV» kompaniyası Qırğızistannıñ eali miqdarı boyunca 2-nci eñ büyük şeerinde çaşıla. Onıñ müdiri Ernis Kiyazov, «OşTV»ni rusiyeli Maksim Krotov satın alğan soñ hadimler işten çıqmağa qarar alğanını qayd etti.
2010 senesine qadar kompaniya yerli qavmiy özbek Halilcan Hudayberdiyevge mensüp edi. 2010 senesi iyül ayında qırğız akimiyeti onıñ kanalını qırğız ve özbekler arasında duşmanlıqqa çağıruvda qabaatlağan soñ, o memleketten qaçıp ketti.
Soñra kompaniya yerli iş adamlarğa keçti. Olarnı Oşnıñ sabıq şeer başı Melis Mırzakmatov ile bağlaylar.


text:
Fatih Kärimi
Töreklär häm tatarlar: urtaq qıymmätlär 15
Töreklär häm tatarlar: urtaq qıymmätlär 15
►Töreklär häm tatarlar: urtaq qıymmätlär 15
Törek häm tatar milläteneñ urtaq qimmätlärennän, tatar zıyalılarınnan, yazuçı, mäğ’rifätçe häm jurnalist Fatih Kärimi xaqında qısqaça küzätü
Mäğ’rifätçe pedagog, näşir häm yazuçı, jurnalist Fatix Kärimi (Fatix Ğilman (Ğıylman) ulı Kärimev) 1870nçe yılnıñ 18nçe martında Samara gubernası Bögelmä öyäze (xäzerge waqıtta Tatarstan Cömhüriyäteneñ Älmät rayonı) Miñlebay awılında zamananıñ aldınğı qaraşlı keşese – Ğilman (Ğıylman) axun ğailäsendä dönyağa kilä. Başlanğıç belemne üz ätise uqıtqan awıl mäktäbendä alğannan soñ ul unber yıl buyı Çistayda Zakir xäzrät Qamali mädräsäsendä uqıy, anda bik tırışıp ğaräp, farsı tellären öyränä. 1892nçe yılda mädräsädän mödärrislek tanıqlığı alıp çıqqan ulın mulla itärgä telämiçä, Ğıyl’man axun anı, Törkiyägä cibärep, dürt yıl buyı (1892nçe-1896nçı yıllarda) İstanbul universitetında uqıta. Fatix anda fännär üzläşterüdän tış irken söyläşerlek däräcädä ğaräp, farsı, törek, franŝuz tellären dä öyränä.
İstanbuldan Rusyägä qaytqaç Fatix Kärimineñ ätise, axunlıq wazifasın taşlap, Orenburg şähärenä küçep kilä häm kitap bastıru şirkäten oyıştıru artınnan yöri başlıy. Bu êşkä ul üzeneñ ulın da tarta, anı näşirlek hönärenä öyrätü maqsatı belän başta Mäskäwdä altı aylıq isäp-xisap kurslarında, annarı Peterburgtağı İl’yas Boraganskiy basmaxanäsendä (tipografiyäsendä) uqıtıp qaytara.
1899nçı yılda Fatix Kärimi altın mäğ’dännäre (yatmaları) xucası Şakir Rämievneñ tärcemäçese sıyfatında dürt ay Awrupa illäre buylap säyäxät itä, Könbatışnıñ ğıylem-mäğ’rifäte, mädäniyäte, mäğarife belän tanışa. Anıñ bu säyäxättän alğan täêsirläre soñınnan “Awrupa säyäxätnamäse” isemle kitabında çağılış taba.
1900nçe yılda atalı-ullı Kärimilär, Orenburgta basmaxanä (tipografiya) açıp, 1902nçe yıldan tatar kitapların bastıru êşenä kereşälär. 1902nçe yılda Ğıylman Kärimi wafat bulğaç bu êş tulısınça anıñ ulı qulına küçä.
Bu waqıtlarda inde Fatix Kärimi ädäbi äsärlär avtorı, yazuçı-prozaik bularaq ta tanılıp ölgerä. 1898-1908nçe yıllar arasında anıñ “Cihangir mäxdümneñ awıl mädräsäsendä uquı” (Peterburg, 1898), “Salix babaynıñ öylänüe” (Orenburg, 1901), “Qaynana” (Orenburg, 1901), “Annan-monnan” (Qazan, 1908), “Xıyalmı, xaqiqätme (xaqıyqät’me)?” (Qazan, 1908) kebek xikäyäläre häm povest’läre basılıp çığa. Bu äsärlärendä ädip, 19nçı yöz tatar mäğ’rifätçe yazuçılarınıñ tradiŝyälären däwam itterep, cämğıyät’neñ üseşen totqarlap torğan qadimçelärne, iske tördäge mäktäp-mädräsä tärtiplären tänqıyt’li.
1905-1907nçe yıllardağı inqıylab çorında häm annan soñ F. Kärimi üzeneñ töp iğ’tibarın jurnalistlıq xezmätenä yünältä. 1906-1917nçe yıllarda ul Orenburgta çıqqan “Waqıt” gazetınıñ baş möxärrire bulıp êşli, şuşı gazet häm “Şura” jurnalı bitlärendä ictimağıy, mädäni tormışnıñ törle mäs’älälärenä bağışlanğan küpsanlı publiŝistik mäqalälären, oçerkların bastıra.
Tanılğan cämäğat’ êşleklese bularaq Fatix Kärimi Bötenrusiya möselmannarınıñ 1906nçı yılda uzğan ike qorıltayında delegat bulıp qatnaşa, s’ezdlarda räsmiläşterelgän “İttifaq’ äl-möslimin” säyäsi partiyäseneñ Üzäk Komitetına äğ’za bulıp saylana, Orenburgta oyışqan “Cämğıyäte xäyriyä”gä räislek itä.
1912-1913nçe yıllarda Balkan suğışı barğan çorda F. Kärimi “Waqıt” gazetı häm “Şura” jurnalınıñ maxsus xäbärçese sıyfatında İstanbulda yäşi häm Törkiyäneñ ictimağıy tormışı, suğış xälläre, mädäniyat, ädäbiyat yañalıqları, kürenekle keşelär belän oçraşuları häm fiker alışuları turında “Waqıt” gazetına daimi räweştä xat-yazmaların cibärep tora. Soñınnan alar, bergä tuplanıp, “İstanbul mäktübläre” iseme belän ayırım kitap bulıp basılıp çığa. (Orenburg, 1913).
F. Kärimi üzeneñ ädäbi-publiŝistik êşçänlegendä tatar xalqın başqa millätlärneñ tormışı-könküreşe, mädäniyate häm tarixı belän tanıştıruğa da zur urın birä. 1905-1912nçe yıllar arasında ul, polyak yazuçısı F.Puŝekoviçnıñ törle il xalıqları tormışı häm êtnografiyäse turında yazılğan kitaplarınnan faydalanıp, 26 kitapçıq bastırıp çığara.
Oktyabr’ inqıylabınnan soñ da Fatix Kärimi matbuğatta aktiv yazışa. 1925nçe yılda Mäskäwgä küçep, SSSR xalıqları Üzäk näşriyatında xezmät itä, N.Narimanov isemendäge Könçığışnı öyränü institutında törek tele däresläre alıp bara. Ber ük waqıtta ul şuşı yıllarda tärcemä êşe belän şöğıl’länä, pedagogikağa qağılışlı kitaplar yaza.
Ädipneñ ğomere faciğale tämamlana. 1937nçe yılnıñ 4nçe avgustında anı Mäskäwdä qulğa alalar. Şul uq yılnıñ 27nçe sentyabrendä SSSR Sovetlar Berlege Yuğarı mäxkämäseneñ xärbi kollegiyäse Fatix Kärimine ülem cäzasına xökem itä. 1959nçı yılda reabilitaŝiyälänä, iseme aqlana.
Törle çığanaqlardan tuplap äzerläwçe Kädriyä Mäyvacı
Çığanaqlar:
1)Kärimi Fatix/Matbuğat.ru
Matbugat.ru>enc>krimi-fatih-172
2)Ğaynullin M.,Fatix Kerimi(1870-1937)//Tatarskaya literatura XIX v.-Qazan’:Tatar.kn.isd-vo,1975.
3)Ğaynetdin M.,Ğasırlar mirası.-Qazan:Tatar.kitap näşr.,2004.
4)Ğaynetdinov M.,Mäğ’rifätçe ädip//Miras.-1995 N7.
5)Tatar zıyalıları.tarixi portretlar:Uqıtuçılar häm yuğarı sıynıf uquçıları öçen mäqalälär cıentığı/Töz.:Möxämmätşin R.M.,-Qazan:”Mäğarif’’ näşriyatı,2003.
Fatih Kärimi (latin) / Kiril variantı (ФaTиh KәpиMи) tübändäge sıltamada:


text:
Harkovnıñ şimaliy qısmında qoşma mudafaa inşaatları 2015 senesiniñ birinci üç ayı devamında qurulacaq. Bunı UNİAN Harkov vilâyet devlet memuriyetiniñ yolbaşçısı İgor Balutanıñ aytqanlarına esaslanıp bildire.
«Bu seneniñ birinci üç ayı devamında şeerniñ şimaliy qısmında qoşma mudafaa inşaatlarnı quracaqmız», ─ dedi Baluta.
Onıñ aytqanına köre, Harkov civarındaki blokpostlar yañı donatmalarnen temin etilecek.
Al-azırda Harkov etrafında 6 blokpost mevcut. Vilâyet yolbaşçısınıñ bildirgenine köre, Harkov rayonınıñ Tsirkunı qasabasında volontörlar tarafından qurulğan yedinci blokpost yanvar 7-den itibaren işke başlaycaq. Vilâyet devlet memuriyetiniñ yolbaşçısı qayd etti ki, Harkovniñ şimal tarafında daa bir blokpost teşkil etilmeli.


text:
Tınç okean
Tınç Okean – Amerika ve Asiya qıtaları arasında bulunğan dünyanıñ eñ büyük bir okeanıdır. Adını İspaniya Qırallığı adına dünyanı dolaşqan portugal deñizci Ferdinand Magellan bergendir. Magellan, künler sürgen zorlu ve fırtınalı şartlar altında adını bergeni Magellan boğazından keçip bu okeanğa açılğanında, fırtınalarnıñ tınuvından ve özüni tınç suvlarnıñ qarşılaması sebebinen okeanğa "Tınç" adını bergendir.
Meydanlığı 179,7 million km². Eñ teren yeri 11 034 m ile Mariana çuqurı olıp bu aynı zamanda dünyadaki eñ teren noqtadır.


text:
Dopïng tabılğalı meni aptasına 2-3 ret tekseredi- Sawl Alvares
ASTANA. QazAqparat - Meksïkalıq boksşı Sawl Alvares (49-1-2, 34 KO) qazaqstandıq bılğarı qolğap şeberi Gennadïy Golovkïnmen (38-0-1, 34 KO) jekpe-jek aldında VADA-nıñ dopïngke qarsı bağdarlamasına qatıswı twralı ayttı, dep xabarlaydı Sports.kz.
«Men ünemi erikti türde dopïng sınamasın tapsıramın. Sol oqïğadan keyin (aqpanda alınğan eki dopïng sınamasınan boksşılarğa tıyım salınğan zat klenbwterol tabılğan - Red.) jazıldım buğan. Olar meni tekserwdi jalğastırıp jatır. Aptasına eki-üş ret keledi. Sol oqïğadan keyin 15-20 ret test tapsırdım», - deydi «Kanelo».
Eske sala keteyik, 17 jäne 20 aqpanda alınğan dopïng sınamasınan keyin boksşı altı ayğa sporttan şettetilgen bolatın.
Golovkïnmen ekinşi kezdesw 15 qırküyekte Las-Vegasta ötedi.


text:
Qısımnıñ komandanı muavini Oleksiy Nikiforov Azatlıq Radiosına aytqanı kibi, tünevin Keriçten avtobusnen 36 arbiy hızmetçisi çıqtı. Digerleri bir qaç kün evelsi poyezd vastası ile ketken edi.
Qırımdan qıtağa ketip, Ukraina Silâlı quvetlerinde hızmetke devam etmege 59 keriç deñiz piyade askeri istegini bildirdi.
Yanına arbiyler arbiy qısımnıñ arhivini de aldı.
Avtobusnıñ icaresi içün paranı, Nikiforovnıñ aytqanı kibi, Ukraina göñülleri cıydılar. Mudaafa naziriligi teklif etken marşruttan arbiyler vazgeçtiler, çünki Aqmescitten yol pek çoqqa sürecek edi.
«Yahşı barıp çıqtıq. Ruslarnen añlaştıq, anda turalar (Çongardaki blok-postında). Bizim vesiqalarımıznı baqıp çıqtılar. Silâsız ketkenimizge de inandılar», – dedi Oleksiy Nikiforov.
Keriç deñiz piyade askerleri ile Nikolayevge Kefe deñiz piyade askerleri de keldi. Olarnı vaqtınca evel olğan arbiy qısımnıñ territoriyasında yerleştirdiler.
Olar şimdi ilerideki areketleri ile bağlı komandanlıqnıñ emirlerini bekleyler.


text:
Adana
Adana — Türkiyede bir kasabadır ve avtomobil kodu 01 dir. Türkiyenin güney ucundadır ve İstanbul, Ankara, İzmir ve Bursa'dan sonra beşinci büük şeeridir. 2011 sayılarına göre bu şeerde toplam 2.125.981 artıq adam yaşamaktadır. Adana nüfusunun 87 % paizi şeerlerde, 13%'ü ise küülerde yaşamaktadır.
Kardaş kasabaları[diiştir | kaynağı değiştir]
- İspaniya Córdoba
- İzrail Beer Şeba
- Kazakistan Çimkent
- Saudi Arabiya Cidde
- Germaniya Bremerhaven
- Avstraliya Sidney
- Makedoniya Üsküp
- Tunis Nabuel


text:
Bağçaray rayonında üç maşinanıñ çatışması neticesinle erkek ve bir yaşındaki bala elâk oldı.
Bu aqta Qırımda GİBDD idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Qaza bazar künü Aqmescit-Bağçasaray-Aqyar yolunda Topoli köyüniñ yanında yüz berdi
Müessiseniñ malümatına köre, VAZ 2109 maşinanıñ aydavcısı Aqmescitke taba ketkende qarşı yolaqqa çıqtı, mında Volkswagen Tiguan maşinası ile çatıştı. Dümen başında 41 yaşındaki aydavcı edi. Soñra bu maşinağa Mitsubishi Lancer kelip toquştı. Soñkisini 40 yaşında olğan aydavcı idare ete edi.
Qaza neticesinde Jiguli maşinasınıñ aydavcısı ve bir yaşındaki balaçıq elâk oldılar. Aynı bu maşinada olğan üç yaşındaki balada miy sarsıntısı, san sınığı ve diger yaralar peyda oldı. Bu maşinanıñ 27 yaşında olğan yolcunıñ açıq qava-dimağ yarası, san sınığı ve diger yaralar qayd etildi.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetinden köçip kelgenlerniñ sayısı resmiy statistikağa köre, eñ azından, eki qat büyüktir, dep yaza «Zerkalo nedeli.Ukraina» neşiri.
«Devlet işğal etilgen territoriyalarda vatandaşları aqqında unuttı degende, şunı qayd etmek kerek – çoqusı aqqında iç te bilmey… halqara teşkilâtlar, devlet organları tarafından bildirilgen bir buçuq million raqamı özüne bürokratiyağa tayanıp, köçip kelgen şahısnıñ malümat kâğıtını alğan insanlarnı qaplap ala. Adet üzre, bular – içtimaiy yardımğa muhtac olğan insanlardır», – qayd ete maqale müellifi.
Adet üzre, «siyasiy icretçilerniñ» büyük qısmı qıtada yaşayışını öz başına qura. Şunıñ içün, Qırımdan köçip kelgenlerniñ teşkilâtlarında bildirilgeni kibi, Qırımda «rus dünyasından» qaçqanlarnıñ aqiqiy sayısı eki qat yüksektir.
BMT esabatına köre, Ukrainada Qırım ve Donbasstan 1 438 000 köçip kelgen insan bar.
Qırımtatar Milliy Meclisinde Qırımnı terk etken 15 biñ vatandaş bar olğanı aqqında bildireler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin mayısnıñ 15-nde Keriç boğazından keçecek köpürnıñ açıluv mearsiminde iştirak ete.
Planğa köre, ilk başta Putin köpürni işletüv idaresini ziyaret etip, qurucılarnıñ qısqa bir subet keçirecek.
Daa evel Rusiye devleti yolbaşçısınıñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov Putin körüp üzerinden keçecegini iddia etken edi.
Keriç köpüri üzerinden maşna qatnavını mayısnıñ 16-sı saba saat 5:30da başlatılması qararlaştırıla.
Rusiye ükümeti qurulayatqan Keriç köpürinde naqliyat havfsızlığınıñ temin etilüvinen bağlı devlet añlaşmalarınıñ becerüv müddetini 2019 senesi dekabrniñ 1-ne qadar uzatqan edi.
Keriç boğazından köprüniñ qurılması kerekligi aqqında Rusiye prezidenti Vladimir Putin ta 2014 senesi, Qırım ilhaqından soñ aytqan edi. Köpür 2018 senesi qurulıp, 2019 senesi işke tüşürilecegi vade etildi.
Qırım ilhaq etilgen soñ, Ukraina Rusiye ile tizgen köpür qurucılığınen bağlı añlaşmadan çıqtı.


text:
2 yıl önce0 views
Ferroli Sevisi《_Կ15-O-Կ15_》Kağıthane Ferroli Kombi Servisi, Kağıthane Ferroli Servisi //.:0532 421 27 88:..// Ferroli Klima Servisi Kağıthane kombi servisi Kağıthane Klima Servisi Kağıthane petek yıkama Kağıthane ilaçlı petek temizleme kombi bakımı Kağıthane klima bakımı Ferroli servisi Ferroli servisi Ferroli servisi Ferroli Servisi Ferroli servisi maktek servisi beretta servisi Ferroli servisi Ferroli servisi Ferroli servisi sigma servisi seikon servisi Altus servisi Zass Panasonic servisi
Ferroli Kombi Servis Kağıthane, Ferroli Kombi Servis Kağıthane, Ferroli Kombi Servisi Kağıthane , Kağıthane Ferroli Kombi Servisi, Ferroli Kombi Teknik Servis Kağıthane, Ferroli Kombi Servis Kağıthane, Kağıthane Ferroli Kombi Servisi, Kağıthane Ferroli Kombi Servisi, Ferroli Kombi Servis Kağıthane, Kağıthane Ferroli Kombi Servisi, Ferroli Kombi Servis Kağıthane, Ferroli Kombi Servis Kağıthane, Ferroli Kombi Servisi Kağıthane , Kağıthane Ferroli Kombi Servisi, Ferroli Kombi Teknik Servis Kağıthane, Ferroli Kombi Servis Kağıthane, Kağıthane Ferroli Kombi Servisi, Kağıthane Ferroli Kombi Servisi, Ferroli Kombi Servis Kağıthane, Kağıthane Ferroli Kombi Servisi, Ferroli Kombi Servis Kağıthane, Ferroli Kombi Servis Kağıthane, Ferroli Kombi Servisi Kağıthane , Kağıthane Ferroli Kombi Servisi, Ferroli Kombi Teknik Servis Kağıthane, Ferroli Kombi Servis Kağıthane, Kağıthane Ferroli Kombi Servisi, Kağıthane Ferroli Kombi Servisi, Ferroli Kombi Servis Kağıthane, Kağıthane Ferroli Kombi Servisi, Ferroli Kombi Servis Kağıthane, Ferroli Kombi Servis Kağıthane, Ferroli Kombi Servisi Kağıthane , Kağıthane Ferroli Kombi Servisi, Ferroli Kombi Teknik Servis Kağıthane, Ferroli Kombi Servis Kağıthane, Kağıthane Ferroli Kombi Servisi, Kağıthane Ferroli Kombi Servisi, Ferroli Kombi Servis Kağıthane, Kağıthane Ferroli Kombi Servisi, Ferroli Kombi Servisleri Kağıthane, Kağıthane Ferroli Kombi Servisi, Ferroli Kombi Servis Kağıthane,Ferroli Kombi Servis Ferroli Kombi Servis Kağıthane Ferroli Kombi Servis Kağıthane Servis Olarak Hizmet Vermekteyiz Kağıthane Ferroli Kombi Servisi, Kağıthane Servis Ferroli Klima, Ferroli Kombi Servis Kağıthane Ferroli Kombi Servis Kağıthane, Ferroli Kombi Servis Kağıthane, Ferroli Kombi Servisi Kağıthane Ferroli Kombi Servisi, Ferroli Kombi Teknik Servis Kağıthane, Ferroli Kombi Servis Kağıthane, Kağıthane Ferroli Kombi Servisi, Kağıthane Ferroli Kombi Servisi, Ferroli Kombi Servis Kağıthane, kombici klimacı usta 1 yıl garanti
Bu videoyu bildir
Bir konu seçin
Videoyu yerleştir


text:
Ukraina Nazirler Şurası Ukraina vatandalşınıñ kitapçıq şeklinde pasport yaptıruv fursatını lâğu etti. Bu qarar ükümet oturışuvında qabul etildi.
Nazirler Şurası özüniñ «Ukraina vatandaşınıñ pasportını tasdıqlav, onıñ berilüvi, deñiştirilüvi, yollanıvı, tutlıp alınuvı, devletke keri qaytarıluvı, qanunsız yolnen yoq etilüvi ve tehnik tavsif ve tertibi aqqında » №302-nci qararını deñiştirdi.
Vesiqadan, Devlet migratsiya hızmetiniñ bölükleri pasportnı ID-karta şeklinde çıqaruv ve berüv içün zarur olğan resurslarnen tolusınen teminlenmegence, pasport kitapçıq şeklinde berivine dair madde çıqarılıp taşlandı.
2016 senesi yanvarniñ 1-nden itibaren Ukrainada ID-karta şeklinde olğan yañı iç pasportları berilip başladı. Ameldeki qanun vatandaşlarnıñ kâğıttan yapılğan iç pasportlarını elektron çipli ID-kartağa deñiştirmege zorlamay. Tahminiy esaplarğa köre, bütün Ukraina 4 yıl içinde ID-kartağa keçmek kerek.


text:
Qıtay “qazaq qaupi” mäselesinen äli de alañdauı ma?
Atqa minip qılışın oñdı soldı jalañdatıp “şa şa şalap” kep (qıtayşa öltiriñder degen söz) Qazaq auılın qanğa böktirip ketetin qilı oqiğalardı bala künimizden beri kitaptan oqıp ösip edik. Künşığıs Cinhay, Gansuğa auıp Tibet asıp Kaşmir, Pakistanğa at basın tiregen Altay men Wlıq Erenqabırğa qazaqtarınıñ qasiretti tağdırı turalı büginge şekim (deyin) az aytılmadı. Qanşama kitap, maqala jazıldı… Oqığan sayın say süyegiñ sırqıraydı… Äsirese, Äbetay Mwqarapwlı qwrastırıp jinaqtağan “Kieli Köş”ti oqısañızdar (alda kirilicsiyağa audarılıp jatsa) onda qasiretti oqiğalar birşama anıq jazılğan, oqıp jatqanda köz aldıñızğa beyne kinoday elestep otıradı.
Ana jolı osı paraqşamda “Qıtaydağı Mwsılman Elitasınıñ Qilı Tarihı jäne Onıñ Şığıs Türkistanğa Iqpalı” attı post jazğamın, sondağı Üştik Ma äuletiniñ bir dökeyi osı- Ma Bufañ. Bwl kisi äskeri sayasatker, biraq ömiri öte kürdeli twlğa. Bwnımen äskeri, sayasi kelsimşart jasasıp Şıñjañ qazağına erkindik äpermek bolğan Äliptiñ balası Elisqan da äskeri maman bolğan. Qızığı sol, Ma Bufañnıñ tarihi ordası bar (muzey ispetti), al Elisqanda bir tüyir tası bar eskertkiş te joq!
Älqissa, siz Cinhay ölkesiniñ Ci Niñ qalasına bara qalsañız qaladağı eñ qwrmetti orınnıñ biri- Ma Bufañ Ordası (马步芳公馆) attı tarihi muzeyge de bara ketudi wmıtpañız. Ma Bufañ dese qazaqtar qattı jekköredi. Ma Bufañnan qazaqqa kelgen qiyanattı eşuaqıtta aqtay da almaydı. Qıtay kommunistteri tipten jiirkenip qaraydı. Tipti, qıtay basşısı MAO “basqası aqiqatqa qaytsa (bağınsa) qabıldaymız, ötkenin quzamaymız. Al, Ma Bufañdı eşqaşan qabıldanbaydı” degen. Mao-dıñ batıs pen batıs teristikke jwmsağan qalıñ qolın Ma Bufañ adam janı türşigerlik därejede qırğındap jibergen. Estuge qarağanda jetpis mıñ äsker qorşaudan şığa almay qırğınğa wşıraptı, sonıñ üş mıñı äyel äsker eken, olar eñ jantürşigerlik qinaumen öltirilgen deydi. Ma Bufañ Jañ Qayşığa öziniñ adaldığın däleldeu üşin qırğında ölgen kommunist äskerdiñ birbölimin şiğa orap twzdap Nan Kindegi Jañ-ğa sauğağa wsınğan desedi (surettegidey). Jalpı, Maodıñ osı jetpis mıñ qarulı qosınınan nebäri tört jüz äsker aman qalıptı, onıñ işinde bügingi Qıtay basşısı Şi-dıñ äkesi jäne biz bala künimizde teledidarda qoyılatın 20 bölimdi “Şui' Şañçiyan” filimindegi sonday “parasattı” bop köringen Şui' Şañçiyan da bar.
Al, osı qatıgezdigimen este qalğan Ma Bufañda jeke tarihi mwrajay bar, Qazaqta eşteñe joq… 1980-1983 jıldarı qıtayda sayasi küdik pen quğınğa wşırap atılıp ketkender men on jıl, jiırma jıl türmege otırğandar aqtala bastadı. Ömirden ozğandarı qayta wlıqtalıp, közi tirileriniñ sayasi bedeli qalpına kelip, şenderi tağılıp jattı. Tipti, kommunistter özinen bwrınğı Gomindañ ükimeti kezindegi keybir äskeri, sayasi twlğalardı da aqtap alıp, olar turalı tıñ tarihi közğarastarın ortağa qoyıp jattı. Osı twsta Ma Bufañdı kimder aqtap, kimder onıñ tarihi muzeyin qalpına keltirdi degen swraq tuadı… Bwl swraqtıñ jauabı, qıtay kommunistterimen jağalasıp ösken mwsılman elitasınıñ şoğırına tike qatıstı bolsa kerek.
Osı twsta bizdiñ qazaqtan asa köp eşkim aqtala qoyğan joq. Eñ ökiniştisi osı! Siz ünemi atın estip jüretin Ospan Silämwlı, Qalibek Hakimwlı, Qamza Şomışbaywlı, Täkimandardan tıs, Şıñjañ Ölkelik ükimettiñ bwrınğı hatşısı Sälis Ämirewlı, Şıñjañ Ölkelik ükimettiñ qorğanıs ministiri Zakariya Äşenwlı (bwl kisi 1948-jılı 8-qazaq polkın qwrıp, qolbasşı bolğan, qazaq polkınıñ leytnantı Madalım Bayqonaqwlı Türkiyada), Şıñjañ Ölkelik ükimettiñ qarjı ministiri Janımqan Tileubaywlı, hatşısı Qabimolda Manjıbaywlı (bwl kisi bertin aqtalıptı dep estidim), kezinde Şıñjañ Ölkelik ükimettiñ qwrlıs jäne orman ministiri bolğan Baymolla Qarekewlınıñ hatşısı bolğan Äbdikerim Intıqbaywlı (1947-jılı Şıñjañ Ölkelik jazuşılar odağınıñ altın iegeri atağın alğan), Şıñjañ Ölkelik ükimettiñ policsiya törağası Äbeu, Manas boyında Şarqi Türkistanğa qarsı azamattıq soğıs jariyalap İlede köterilis jasap artı zor küşpen bastıqtırılğan Mälikajı (batalion komandirı), Şıñjañ Ölkelik ükimettiñ orınbasarı, keyin Qazaq avtonomiyasınıñ birinşi törağası bolğan Pätiqan Sügirbaev, tipti közi tiri alıs jaqın şetelge barıp kep jürgen jazuşı Batırqan Qwsbegin de bar (bwl kisi “keşuler” attı kitabında öziniñ äli nege aqtalmağanın bayandaydı), t.b biz atın atap, tüsin tüstemegen tağı qanşama jüzdegen qazaqtıñ lauazımdı twlğaları bar. Olardı aqtau bılay qalsın, atın ataudıñ özi ülken äñgime. Sonda qıtay kommunistteri derbes jüz mıñday armiyası, derbes äskeri ükimeti bolğan Ma Bufañdı aqtap, odan küşi älde qayda “älsiz” qazaq ziyalıları men sayasi twlğaların aqtay almauı neni bildiredi? Joq, älde şegaralıq aymaqqa şoğırlı qonıs tepken qazaqtardıñ “qazaq qaupi” mäselesinen äli de alañdauı ma?!


text:
Bunı Qırım «akimiyetiniñ» matbuat hızmeti bildire.
Matbuat hazmetiniñ bergen malümatına köre, mayıs 20-ne Kefe suv anbarı 443 biñ kub.m. ile toldurıldı.
Şimaliy-Qırım kanalından suvnıñ keçirüvi aqqında evelleri Qırımnıñ «birinci baş naziri» Rustam Temirgaliyev bildire edi. Böyleliknen «qırımlılar suv ile temin olacağını» işandıra edi.
Qırımnıñ işğalinden soñ yarımadada ayrı şeerlerniñ suv temini ve köy hocalığında suvaruv ile problemler peyda oldı.
Suv resurslarnıñ devlet agentligi Şimaliy-Qırım kanalı suvnı yerli «akimiyet» tarafından mahsus tekliflerniñ olmağanı sebebinden toqtatuvı aqqında ilân etken edi. Suvnıñ ğayrıdan berüvi 1,7 mln grivna miqdarında borcnıñ ödenilmesinden ve Qırım suv qullanuv tertibatında qullanılğan tehnikanıñ qaytarıluvından soñ devam etecek.


text:
Bunı Rusiye merkeziy bankı bildire.
Halqara para fondı Rusiye iqtisadiyeti Ukraina buhranı sebebinden zarar körgenini tüşüne.
Avropa bankınıñ maruzasında qayd etilgeni kibi, Rusiye iqtisadiyetiniñ 2014 senesi ilerilemesi olmaycaq, 2015 senesi iqtisadiyet seviyesi yalıñız 0,6 % köterilecek eken.
AB ve AQŞ eger de mayıs 25 künü Ukraina prezident saylavları olmasa, Rusiyeniñ esas saalarına cezalarnı kirsetmege vade ete.
Sankt-Peterburgda iqtisadiy forumı keçe. Mında bir çoq halqara şirketlerniñ yolbaşçıları iştirak etmege istemedi. Böyleliknen olar Rusiyeniñ Qırım işğaline ve Moskvanıñ Ukraina buhranına olğan qarşılığını bildireler.


text:
Törek Qızılayınnan yärdäm
Oyışma Bangladeştağı arakanlı möselmannarğa yärdäm tarattı
Myanmadağı zolımnan qaçıp, Bangladeşka sıyınğan 100 meñnärçä Arakanlı möselmannıñ yärdäm taläbenä bitaraf qalmağan Törek Qızılayı här kön meñnärçä keşegä yärdäm tarata.
Myanmada fanatik buddistlar häm armiya höcümnärennän qaçıp, 25 avgusttan bügengä qadär Bangladeşqa sıyınğan arakanlı möselman sanı 620dän uzğan.
Azıq-tölektän alıp urın-cir, kiyem-salımğa qadär härtörle yärdämgä ixtıyacı bulğan bu keşelärgä yärdäm qulın berence itep Törek Qızılayı suzdı.
Törek Qızılayı tarafınnan Bangladeştağı törle şähärçeklärdä yäşäwçe Arakanlı möselmannarğa xäzergä qadär 37 meñ 427 aşığıç azıq-tölek paketı, 19 meñ 744 azıq-tölek paketı, 16 meñ 155 gigiyena paketı häm 5 meñ odeyal taratıldı.
Yärdäm paketları ber ğailäneñ ber aylıq ixtıyacın qanäğatländeräçäk räweştä planlandı.
Törek Qızılayı törkemnäre soñğı itep Koks bazarda urnaşqan Burmapara töbägendäge ber şähärçektä yärdäm tarattı.
Ber köndä 600 aşığıç azıq-tölek paketı, 600 gigiyena paketı ixtıyacı bulğannarğa birelde.


text:
«Kim özin däleldi şejiresiz bizdiñ äuletke qossa jäne kim özin sebepsiz bizdiñ äuletten şığarsa, oğan Allanıñ qarğısı bolsın» jäne «Meniñ äuletimniñ ädilderi men qasiettilerin Alla üşin sıylañdar, aqımaqtarın men üşin sıylañdar. Seyitterdi sıylau wlıq ğibadat, olarğa qarsılıq wlıq künä» Allanıñ soñğı jäne wlıq elşisi Mwhammad Mwstafa (s. a. u.) hadisi.
«Istoriya Kazahstana v Persidskih istoçnikah». Abd al-Kadir Mwqammad-Amin.Majdma al-ansab va-l-aşdjar – 2-tom 242-243-better. Almatı «Dayk-press» 2005.Ibn Ruşt (Aboresse)
Bizdiñ zertteuimiz boyınşa qojalardıñ är atası belgili bir tarihi adamnıñ wrpağı bolğandıqtan sol atanıñ atımen ataladı. Endi osı atalardıñ öz ornımen wrpağın atap ötip ornına qoysaq, maqsatqa jaqınday tüsemiz.
Osı jüye boyınşa qojalardı üş topqa bölemiz:
1.Abu-Bakr äuleti-halifa Abu Bakr as-Sıddıq (632-634) (Sıddıqıylar)
2. Omar äuleti – halifa Omar ibn Hattab al-Faruq (634-644) (Umarilar)
3 . Ali äuleti – halifa hazireti Ali ibn abu Talib (656-661) (Alidiler)
Bügingi küni Qazaqstanda Qojalar dep atalıp jürgen äuletter:
Birinşi: Allanıñ Rasulınıñ nemere inisi Hazireti Alidiñ eki wlı, Huseynniñ wrpağı – Seyt qojalar.
Sayid ata äuleti -Qıdırqoja men Şwbar attı Mälim seytter, Qañlı seytter.
Qıdırqoja – negizinen Oñtüstik Qazaqstanda, az äulet Qarağandı men Temirtaudı meken etken. Şwbar attı Mälim seytter Sırdıñ tömengi ağısı – Qızıl orda, Aralda arğı şeti Aqmola – Omsk – Qarqaralı – Taldıqorğan – Jarkent – Sarı bel arğı jağı Jarqoja äuleti Qıtayda. Jarkent mañında Jädiger äuleti, Andreevka, Üş Araldağı qojalar Şwbar attılar. Qañlı seytter negizinen Özbekstanda, Şımkentte biraz üy bar.
Hazireti Hasannıñ wrpağı şarifter, Hovandıq qojalar Taşkent qalasında biraz üy bar.
Bwrhaniddin qılış äuleti-Ahmad Kosani (Maqtum Ağzam) – Sablut qojalar – Twrsınqoja, Wlanqoja, Jienqoja, Qaldarqoja, Şämşiqoja,
Qılıştı qojalar,Twrsınqoja äuletinen Nazarqoja-Kiik sauğan qojalar men Qoñırüyli qojalar Aqtau, Mañğıstau, Atırauda, azda bolsa Aqtöbe men Batıs Qazaqstanda bar. Wlanqoja äuleti Äulie atadan bastap Şığıs Qazaqstan, Balqaş mañı, Barşatas, Şwbar tau, Ayagöz, Maqanşığa deyin alıp jatır
Jalaliddin wrpağı Sa-qojalar-Bwl äulet negizinen Jetisayda twradı. Giduandıq qojalar – Oñtüstik Qazaqstanda. Juybarlıq qojalar Sarıağaş audanı köleminde jasap jatır.
Hazireti Alidiñ Hanafiya anamızdan tuğan wlı, Mwhammad Hanafiya – wrpağı Abd ul-Jalil bab, Ishaq bab, Abdrahim bab.
Abd ul-Jalil babtan taraytın Horasan qojalar, Duana qojalar jäne Niyaz qoja balaları.
Horasan qojalar – Qızılorda, Şımkent, Türkistan mañında şoğırlanğan. Qazaqstanda Kişi jüzdiñ negizgi böligi Horasan qojalardı pir tutınğan.
Niyaz qoja balaları – Qara baulıq, Tirkis, Mäşrap, Begler bolıp törtke bölinedi. Bwl äulet negizinen Sarıağaş mañında, Özbekstanda Seksen ata mañında twrıp jatır.
Mädi (Mahdi) – Diuana qoja wrpaqtarı
Qojjan qoja, Qılış qoja, Pirzada qoja, Baq-Mwhammed qoja
Qojakälen qoja, Zaman qoja, Süleymen qoja, Qıluet qoja, Niyaz qoja, Bolat qoja, Qajımwhammed (Äjiqoja), Baqmwhammed qoja, Saydmwhammed qoja (Erseyitpembet). Astana, Aqmola oblısı Bayanauıl, Ekibastwz,Aq köl jayılma, Pavlodar oblısında twradı.
2.Qılışqoja – Medetqoja, Jienqoja, Nwrımqoja, Qıdır qoja, Er Köşek qoja, Däuit qoja, Smayl Äzder, Jaqıp qoja, Äuezbek qoja, Baqmwhammed qoja (Babaqoja).
3.Pirzadaqoja – Oljabay qoja, Ospan qoja, Qojaharer, Qojamwhammed (Kametek), Uäli qoja, Mambet qoja, Kedey qoja. Qılıştı qojalar men Pirzada köbine birge jüredi.Arğın işinde Bäsentin-atasınıñ ata piri bolğan Äjibayqoja äuleti Pavlodar mañında. Mütkenov aulında.
4. Baq-Mwhammed qoja – YAkubqwrban qoja, Nwrjan qoja, Er Qalmwhammed qoja (Jalañayaq Äzder äulie), Derbisäli qoja.Oñtüstik Qazaqstan men Qızılorda oblısında şoğırlanğan.Birli-ekili Imamdıq jolımen Arğın Qıpşaq işine şıqqan bar.
«Mädi(Mahdi)-Diuana qoja» qoğamdıq qorı Qızılorda qalası, 2015 jılğı 22 naurız.
Ishaq bab-Aqqorğandıq qojalar men Bahşayış qojalar.
Aq qorğandıq qojalar- Üsen Şayıq, Qaraşayıq, Oqşataylıq, Bwrhan Şayıq, Ibrahim Qauğani atalar – 5 ata – negizinen Qızılorda oblısında;
Baqşayış qojadan – Kişi jüz işinde Müsiräli äuleti bar.Qıtayda – Sarğaltaq qoja äuletinen Jämiş babanıñ Asqar, Zapran äuleti twradı.
Qıtaydıñ Altay betindegi Mühammad Momın äuletiniñ negizi äli tabılğan joq.Tübi Äzilhan eşanğa qarap oyısuı mümkin. Zertteu kerek.
Abd Rahım Babtıñ wrpağı – Qarahandıq qojalar. Bwl äulet Qarahandıq, Qwlanbastıq, Aq köldik jäne Zerger qojalar.
Qarahandıqqojalar öte qattı qısım körip bıtırap ketken-arğı şeti Samarhand, Taşkent mañında, Qazaqstanda Şımkent, Türkistan, Qızılorda mañında şoğırlanğan.
Qwlanbastıqqojalar – Özbekstanda Seksen ata mañında,Şımkentke kelip ornalasıp qalğandarı köbirek. Aq köldik jäne Zerger qojalar – Negizinen Sarıağaşta, Şımkentte.
Ekinşi: Äbu Bäkr Sıddıqtıñ wrpağı – Sunaq qojalar jäne Şämşi qojalar men Qılauız qojalar. Bwl äulet-Türkistan – Babay-Şornaq jäne Qızılorda oblısında. Özbekstanda köpşilik bolıp twradı.
Üşinşi: Hazireti Omardıñ äuleti, Qırıqsadaq qojalar, Şayhantauır qojalar jäne Babaylıq (Şet) qojalar. Soñğı kezde Tülkibas audanındağı Pisteli, Abay auıldarında twratın Naqköz dep atalatın qoja tobı özderin Şayh Hovand Tahurdıñ äuleti dep ataydı deydi.Äzirşe baylanıs joq.
Qırıqsadaq qojalar – Jaña qorğanda Şımkent, Badam, Qızıl köpir, Özbekstanda Bektemirde Qoja Mahalasında twradı.
Şayhantauırqojalar Jambıl oblısı Jualı audanı Tasbastau,Täriqorğan,mañına şoğırlanğan. Begim şayh äuleti Aq köl Jayılma mañında Toqtılı auılında twrğan. Naqtı baylanıs joq, izine tüse almadım.
Özbek tildi qojalar Sayram, Şımkent, Qara bwlaq-Alişer Navoiy-t.b. eldi mekenderde twradı.
Şejirede tolıq zerttelmegeni – Jañaqorğandağı Qılıştıq ojalar,Oñtüstik qazaqstandağı Qıdırqoja, Altaydağı Türikpen qojalar, Qızılordada Mağzaman qoja äuleti men Batıs Qazaqstandağı qojalar, Soltüstik Qazaqstandağı qojalarmen baylanısqa şığa almadıq.
Aytpaqşı, Şejire şığısımen köp jerden qosılmay qalğan qojalar jäne şejirede ketken qatelikter tügendelip, kitapqa kirmey qalğan äuletter kelip qosılıp jatır.
Sondıqtan ötiniş – kimde qanday mälimet bolsa, bizden ketken qatelik bolsa habarlasıp anığın aşıp aytsañızdar, rahmetten basqa aytarımız joq.
Keşegi zwlmat zamanda öz tegin jasırıp qalğan azamattar el işinde barşılıq. Äsirese Partiya-sovet qızmetinde bolğandar köbine öz tegin ayta almadı, mümkin bolsa sol äzizder twralı habar bolsa habarlasıñızdar.
Qwrmetpen Seyt-omar Sattarwlı


text:
Qırım Yuqarı Radasınıñ sabıq reisi Anatoliy Gritsenkonı saylavaldı raqiplikten çıqardılar. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, avgust 26-da Qırım Apellâtsion mahkemesi Qırım «Devlet şurası» saylavlarından Anatoliy Gritsenkonıñ namzetini alıp taşladı.
Qayd etmeli ki, Gritsenkoğa qarşı mahkeme davası eki kere açtırılğan edi. Er sefer dava açtırğanlar yeñgen edi. Gritsenko saylav komissiyasına bütün malümatnı bermegen eken.
«Firqa cedvelleri boyunca Anatoliy Gritsenko «Spravedlivaya Rossiya» firqasından namzet köstergen edi. Qırımda yolbaşçısı olğan «Patriotı Rossii» firqasından dava açtırılğan edi. Gritsenko majoritar okrug boyunca namzet köstergen edi, №12 bölge boyunca namzet köstergen «KPRF» namzeti Oleg Popov ekinci mahkeme davasını açtırdır», – dep bildirdi Qırım.Aqiqat mühbiri.
Anatoliy Gritsenko qayd etilgende mesülietke çekilmegenini bildirdi, çünki oña nisbeten çıqarılğan mahkeme davasınıñ maddesi Ukrainada 2014 senesi fevral ayında lâğu etilgen edi.
Böyle etip, Anatoliy Gritsenko Ukraina qanunları boyunca mesülietke çekilmegen şahıs olaraq tanıla.
Kommunistler firqası ve «Patriotı Rossii» firqasınıñ namzetleriniñ fikirince, on yıl keçmegence Anatoliy Gritsenkonıñ mesülieti deñişmey qala.
Qırım mahkemecileri Anatoliy Gritsenkoğa qarşı mahkeme davalarını qanaatlendirip, onıñ Qırımnıñ Yedi Quyu rayonındaki №12 majoritar okrugı boyunca namzetini çıqardı. Mahkeme toplaşuvlarınıñ ekisi de salı künü, avgust 26-da, olıp keçti.
Anatoliy Gritsenkonıñ temsilcileri mahkeme qararına şikâyet etecek olalar.


text:
Çehiyanıñ Tışqı işler nazirligi, AQŞ-nıñ halqara uquqqa uymağan Qırım işğalini qabul etmegenleri aqqında, “Qırım beyannanesi”ni alğışladı.
“Biz Pompeonıñ “Qırım beyannamesi”ni alğışlaymız. Qırımnıñ qanunsız işğali halqara uquqnı bozmaqta. Transatlantik birliginiñ al etici emiyet bar”, - iyülniñ 26-sına Twitterde derc etilgen beyanatta bildirile.
İyülniñ 25-nde AQŞ devlet kâtibi Mayk Pompeo, Qoşma Ştatlar Rusiye ilhaq etken Qırımnı iç bir vaqıt tanımaycağı aqqında yazılğan «Qırım beyannamesi» çıqardı. Pompeo ileride de Ukrainanıñ topraq bütünligi tiklenmesinde israr etecek dep ayttı.
Rusiye TİN Pompeonıñ beyannamesini izaatlar eken, AQŞnıñ tış siyaseti istiqrarsız olğanı aqqında ayttı.
Ukrainanıñ prezidenti Petro Poroşenko Qırım işğalini qabul etmegen beyannameni alğışladı.
2014 senesi mart ayında Rusiye Ukrainağa bağlı olğan Qırım yarımadasını ilhaq etti. Halqara cemaatçılıq Qırımnıñ ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
11. Sınıf 7. Ünite
1- Evrendeki Ölçü ve Ahenk İnsan ve Estetik
1- Evrendeki Ölçü ve Ahenk İnsan ve Estetik devamı
2- Kur'an ve Hz .Peygamber'de Güzellik
2- Kur'an ve Hz .Peygamber'de Güzellik devamı
3- Yaşamda Güzellik
3- Yaşamda Güzellik devamı
4- İslam Medeniyetinde Estetik Mimari
4- İslam Medeniyetinde Estetik Mimari devamı
5- İslam Medeniyetinde Estetik Edebiyat Musiki
5- İslam Medeniyetinde Estetik Edebiyat Musiki devamı
6- İslam Medeniyetinde Estetik, Hat, Tezhip
6- İslam Medeniyetinde Estetik, Hat, Tezhip devamı


text:
Aqmescitte Kurtsı qasabasında fevral 18 künü dinni kütken musulmannıñ evinde tintüv keçirildi. Edebiyat ve haber diskleri tutıp alındı. Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar Milly Qurultayınıñ merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildirdi.
«Tintüv imanlı musulmannıñ evinde keçti. Özü evinde yoq edi, balaları, çağına yetmegen balaları da şu cümleden, evde ediler. Silâlı insanlar keldi, vesiqalarnı köstermeyip, tintüvni keçirdiler, amma neticede iç bir protokolnı bermediler», – dey Smedlâyev.
O şunı da qayd ete ki, bu tintüv qırımtatarlarnıñ evlerinde bundan evel olğan tintüvlerge bağlı ola bile.
Qırımtatar Milly Qurultayınıñ merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi dey ki, işbu tintüv 2014 senesi baarde cansız alda tapılğan qırımtatar faali Reşat Ametovnıñ yaşağan bağça birliginde keçti.
Uquq qoruyıcı organlarınıñ Kurtsı köyünde keçken tintüvler aqqında resmiy malümat yoq.
İçtimaiy ağlarda bildirilgeni kibi, tintüv Akim Bekirovnıñ evinde keçirilgen edi.
Fevral 11 ve 12 künleri Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirildi. Uquq qoruyıcınıñ yaqalanuvı aqqında haber etken ediler. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı prokuraturağa çağırdılar. Uquq qoruyıcılar işbu vaqialarnı izaatlamay.
Qırımnıñ Rusiye FSB idaresi tarafından «Hizb ut-Tahrir» terroristik teşkilâtında faaliyet» cinaiy işiniñ çerçivesinde dört insan yaqalanğan. Bunı akimiyet tarafdarı olğan «Krıminform» haber agentligine Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ reisi Said İsmagilov dey ki, fevral 11 künü qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler Qırım musulmanlarını «terrorist» olaraq köstermek içün yapılğan. Bunı o, tintüvlerge oğrağan 12 insannıñ adını berip, Facebookta yazdı.
Aqmescit şeeri Kiyev rayon mahkemesinde fevral 11 künü yaqalanğan qırımlılarnıñ – Emir Üsein Kuku, Enver Bekirov, Müslim Aliyev ve Vadim Siruk – işi boyunca mahkeme toplaşuvı keçti. Olarnı Rusiye Federatsiyasınıñ CK 250 maddesi 2 qısmı boyunca qabaatlaylar («Terroristik teşkilâtnıñ teşkil etilmesi ve bu kibi teşkilâtta iştirak»). Mahkeme 2016 senesi aprel 8-ne qadar apis cezasını belgiledi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Fïlmde Äsel Sädwaqasova rölin somdaytın bas keyipker – kompozïtormen körşiles turatın arw. Syujetke säykes, öz mwzasın joğaltqan kompozïtor (Aytjanov) körşi boyjetkendi körip, şığarmaşılığına jaña şabıt aladı.
«Mine, meniñ debyutım bolıp esepteletin tolıq metrajdı fïlmniñ tüsiriliminiñ birinşi küni bastaldı. Men bul twındıda prodyuser retinde jumıs jasaytın bolamın. Şındığın aytw kerek, jartı jıl boyı bul atawlı oqïğanı qupïya ustaw men üşin kürdeli boldı. Dostar, mağan sättilik tileñder! Meniñ qasımda bilikti qoyuşı rejïsser Asqar Bïsembïn bar»,- dep jazba qaldırdı änşi öziniñ Ïnstagramdağı paraqşasında.
Köpşilik köñilinen "Svadba na troïx" fïlmi arqılı jol tapqan rejïsser jäne scenarïst Asqar Bïsembïn New York film academy tülegi. Ol öziniñ twındılarında gollïvwdtıq standarttardı köbirek qoldanadı jäne ol scenarïy sïnopsïsin ağılşın tilinde jazadı eken.
Fïlm sawndtregin jazwğa tanımal änşiler Qayrat Nurtas jäne Dïlnaz Axmadïeva qatısqan.
Atalğan “Adel” fïlimi üstimizdegi jıldıñ 15 qazanında körermenderge jol tartpaq.
Avtorı: Adelya
Kommentarïï


text:
Qırım «ükümeti» «Genesis» şahsiy hastahanesiniñ mal-mülkini zorlap satın almaq qararını aldı, dep bildirdi Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov.
Böyle etip «ükümet» vatandaşlarğa bedava sağlıq saqlav hızmetlerini kösterecek ola.
«Adamlardan para alğan bütün devlet hastahaneleriniñ tibbiy donatmaları, şu cümleden tomograf ve laboratoriyalarnı zorlap satın almağa qarar alındı. Bizler eali içün areket etemiz, çünki donatmalar nasıl etip satın alınğanını añlaymız: memuriy basqı altında. Em de bücet paralarını tüşünemiz. Böyle etip bedava tibbiy hızmetler kösterilecek ve tedaviylev esnası bozulmaycaq», – dedi Aksönov.
Onıñ bildirgenine köre, al-azırda laboratoriya ve donatmalar hastahanelerniñ baş ekimlerine imayege berildi.


text:
Ömirqul Aynïyazov: Konservatorïyanı 3 mıñ teñgelik dombıramen bitirgenmin
ALMATI. QazAqparat - Tanımal änşi Ömirqul Aynïyazov konservatorïyada oqıp jürgen kezindegi dombırasın kök bazardan 3 mıñ teñgege satıp alğan eken. Bul twralı änşiniñ özi QazAqparat tilşisine äñgimelep berdi.
Kişkentay kezinen qolına dombıra alğan änşi eñ alğaş Nurtwğan jırawdıñ «Qanekey, tilim söyleşi» termesin bıldırlap ayta bastağan eken. Änşi jasınan dombıranı dıñğırlatıp öskendigin esine aldı.
«Men ata-äjemniñ qolında östim. Sol şañıraqta Ötepbergen degen ağam jır-termeni jaqsı biletin. Kişkentay kezimde sol kisi meni tizesine qoyıp öleñ aytatın. Birinşi sınıpqa barğanda eñ alğaş Nurtwğannıñ termesi «Qanekey, tilim söyleşini» tarttım. Bala kezimde jattağan Bazar jıraw, Turmağambettiñ termeleri äli künge deyin sanamnan öşken emes», - dedi Ömirqul Aynïyazov.
Balanıñ önerge beyimdigin bayqağan ata-anası jetkinşekti mwzıka mektebine qosımşa sabaqqa beredi.
«Mwzıka mektebine 4 sınıptan bastap qatıstım. Ol jerde men bayan sınıbında oqıdım. Qosımşa termege maşıqtandım. Keyin mwzıka kolledjine küy bölimine tüstim. Äri qaray bilimimdi dästürli änmen jalğastırdım», - dedi änşi.
Bolaşaq änşi mwzıka kolledjinde oqıp jürgende jataqxanada dombırasın urlatıp alıp, konservatorïyağa aspapsız keledi.
«Ol kezde aqşanıñ tapşı kezi. Arnayı tapsırıspen dombıra jasatwğa jağday jetpeydi. Sodan kök bazardan barıp 3 mıñ teñgege dombıra satıp aldım. Sol dombırammen konservatorïyanı tämamdadım. Bağası arzan bolsa da , qadiri bölek qara dombıramdı közimniñ qaraşığınday etip saqtap jürmin. Şığarmaşılıqqa kelgennen keyin arnayı tapsırıspen eki dombıra jasattım. Qazir osı üş dombıramen öner körsetip jürmin», - dedi ol.
Öz balasına kişkentayınan dombıra üyretken änşini bügingi jastardıñ qolına dombıra ustay almaytını qınjıltadı.
«Balamdı kişkentayınan dombırağa berdim. Büginde än aytıp jürgen jastardıñ işinde qolına dombıra ustay bilmeytinderi bar. Qazaqtıñ balası bolğannan keyin, onıñ üstine än aytıp jürgen soñ üstel basında bir-eki şığarma şertwge jarağanı jaqsı ğoy...» - dep äñgimesin ayaqtadı änşi.


text:
Amerïkada oqwın jalğastırıp jatqan Maqsutqa Batırxan ay sayın 8 mıñ dollar jiberip otırğan. Tanımal änşi dünïeden ötken soñ balasınıñ şığındarın anası töley almağan. Qazirgi jağdayın 14 jastağı Maqsut beyneündew joldap, özderiniñ şet elde «bomj» atanğandarın aytqan bolatın.
Endi meniñ äkem joq. Bul men jäne anam üşin öte qïın. Anam ünemi jılaydı. Ärïne, men onı jubatwğa tırısamın. Biraq oğan bäribir de qïın”, – deydi Batırxan Şükenovtiñ ulı Maqsut Şükenov.
Azamattıq nekedegi jarınıñ mälimetinen keyin änşiniñ atına aşılğan qoğamdıq qor birden qomaqtı qarjı jïnawğa kiristi. Änşiniñ soñğı änderin jïnap “Amanat” attı dïsk jarıqqa şığardı. Küni keşe ğana Respwblïka sarayında otandıq jäne reseylik öner juldızdarınıñ basın qosıp qayırımdılıq koncert ötkizdi. Odan tüsken qarjı Maqsuttıñ oqwına awdarılmaq.
Änşiniñ kömekşisi äri qoğamdıq qordıñ dïrektorı Oljas Bayqanov Batırxannıñ jalğız balasına baspana alıp berwdi közdeydi eken. Tipti, bul qorğa belgili änşi, äri dosı Nurlan Abdwllïn öz atının 100 mıñ dollar awdarğan.
“Batırxannıñ ulı bizdiñ de ulımız. Sondıqtan, aqşa awdardıq”, – deydi Abdwllïn.
Derekközi: 31 arna
Kommentarïï


text:
Ündi muxïtında Reyunon aralınıñ jağalawınan uşaqtıñ böligi tabıldı, dep jazadı Bï-bï-sï.Boljam boyınşa, bul Malaysia Airlines kompanïyasınıñ Kwala-Lwmpwr-Beyjiñ bağıtında 2014 jılı 8 nawrızda uşıp şığıp, uştı-küyli joğalğan "Boïng 777" uşağınıñ sınığı.
Francïya bïligi aral mañın zerttewge kiriskenin xabarlağan. Ayta keteyik, bul aral Francïyanıñ jeri bolıp tabıladı.
2 metrlik sınıqtı tazalawşılar tawıp alğan. Olar temir bölikti baldır basıp qalğanın aytqan, bul onıñ sw astında köpten beri jatqanın bildiredi.
Esteriñizge sala keteyik, uşaq bortında 239 adam bolğan.
Derekközi: kazinform.kz
Kommentarïï


text:
Yılname, hronika, cıyıntıqlar – bugünde-bugün bu vesiqalar tarihnıñ kerçek menbalarıdır. Qırım hanlığında «Qadıasker defterleri» bar edi, olarnı «sicil», yani cedvel, qayd, qarar, üküm dep adlay ediler. Bizim künümizge qadar XVI-XVIII asırlarını qaplap alğan «Qadıasker kitaplarınıñ» tel 62 cıltı qaldı. Bu uquq vesiqalarını Divandaki qadı-askerler baqqan edi.
Qırım hanlığı ve Qırım tarihınıñ saifeleri – Qırım.Aqiqat leyhasında, Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» video bloglarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır.
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda Larişes müseyiniñ saytlarından resimler, em de belli Qırım müellifleri ve icracıları Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.