text:
İran xalıqara täqdimne başta nıqlap tikşerergä teli, Solana Tähranğa cıyına
İran räsmiläre atom programmasına qarağan yaña xalıqara täqdimnärne öyränergä teläk belderde. Yewropa Berlegeneñ tışqı säyäsät citäkçese Javier Solana Tähranğa cıyına.
Atnakiç könne Venada Berläşkän Millätlär İminlek Şurasınıñ 5 daimi äğzası häm Germaniä, ägär İran uran bayıtuın tuqtatsa, aña taşlamalar yasarğa kileşkän ide. Bu şart ütälsä, Quşma Ştatlar da, Yewropa Berlege İran belän alıp barğan söyläşülärgä quşılırğa rizalıq belderde.
Alayda bügen Mottaqi Tährandağı jurnalistlar aldında söyläşülär bernindi şartsız bulırğa tieş dide:
"Töp mäsälä şul – söyläşülär bernindi şartsız, yanawlarsız bulırğa tieş. Täqdimnärgä kilgändä, alar bezneñ qulğa kilep kerep, alarnı tikşergännän soñ, bez fikerebezne iğlan iterbez" di İrannıñ Tışqı eşlär ministrı.
Mottaqinıñ bu süzläre atnakiç könne prezident Mäxmüt Äxmädinecad yasağan belderüdän yomşağraq yañğıradı. Äxmädinecad Könbatış basımına qarap qına bez atom texnologiäsenä iä bulu xoquqınnan waz kiçmäyäçäkbez digän ide.
Comğa könne Washingtonda däwlät departamentı süzçese Tom Casey, Äxmädinecadnıñ bu süzlären bez täqdimgä räsmi cawap dip sanamıybız, digän ide:
"Räsmi cawap alır öçen başta täqdimnärne citkerergä kiräk. Ägär İran xezmättäşlek yulın saylasa, uran bayıtuın tuqtatırğa, yaxşı niät belän söyläşergä qarar itsä, bu xalıqara cämäğätçelek öçen genä tügel, İran, İran xalqı öçen dä yaxşı bulaçaq" di däwlät departamentı süzçese.
Ul arada Yewropa Berlegeneñ tışqı säyäsät citäkçese Javier Solana süzçese Christina Gallah, Solana täqdimnärne citkerü öçen Tähranğa kiçekmästän barırğa äzer dip belderde. Bu söyläşülär tügel, täqdim itü säfäre bulaçaq dide ul.
Säfärneñ waqıtı älegä bilgele tügel. Yäkşämbe 4 yün könne Solana Yaqın könçığışta bulırğa tieş. Düşämbedä İerusalem häm Ramallada anıñ İzrail höm Fälestin citäkçeläre belän oçraşuı qaralğan.
ali ğilmi


c: text/html

text:
Aşık Emekçi - İbrahim le Ali Haydar
Sanatçı : Aşık Emekçi
Türkü : İbrahim le Ali Haydar
Etiketler : Aşık Emekçi - İbrahim le Ali Haydar türkü indir, Aşık Emekçi - İbrahim le Ali Haydar türkü dinle, Aşık Emekçi türküleri, İbrahim le Ali Haydar mp3 indir, Aşık Emekçi türküleri İbrahim le Ali Haydar türküsü, İbrahim le Ali Haydar sözleri, Aşık Emekçi mp3 dinle, Aşık Emekçi download, İbrahim le Ali Haydar bedava mp3, Aşık Emekçi türkü sözleri, Aşık Emekçi türkü dinle, Aşık Emekçi son albüm indir
Aşık Emekçi Türküleri
Aşık Emekçi - Mahir İle Yoldaşları
Aşık Emekçi - Patron Ağa Meclisi
Aşık Emekçi - İşçilerin Hepsi Vardı
Aşık Emekçi - Kan Damladı Beynime

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiädä kiçäge saylawlar kötelgän näticä belän tämamlansa , İspanyada näk kiresençä buldı. Saylawlar xakimiättä utırğan konservativlarnı çitlätep , sotsialistlarğa ber dä kötelmägän ciñü kiterde.Monda älbättä atnakiçtä bulğan terror häcüme häm şunnan soñ xökümätneñ alıp barğan mäğlümät säyäsäte ispannarnıñ açuın çığardı dip äytergä kiräk . Madrid höcümeneñ artında möselman terrorçılarınıñ toruı ispatlansa , islam radikalläre könbatış demokratiäsendä saylaw näticälärenä täsir itte dip täfsillänä ala.
Atnakiçtäge bombalawdan ber niçä kön elek kenä ütkärelgän fiker beleşülär eleke premier Jose Maria Aznarnıñ konservativ popular partiäseneñ öçençe möddätkä kiläçägen kürsätä ide. Aznar ike möddät premierlektän soñ urınıñ Mariano Rajosqa qaldıraçağı bilgele ide.Ämma atnakiçtä Madrid insidentında 200keşeneñ häläk buluı 1.500keşeneñ yaralanuı , böten faraz, täxminnärne yuqqa çığarıp kötelmägän näticägä alıp bardı. Tawış birergä xoquqlılarnıñ 63%nıñ urnalarğa baruı höcümgä qarşı solidarlıqnı kürsätte. Xalıq tawışların parlamentta zur küpçelekkä iä konservativ Aznar partiäsenä tügel ä sotsialistlarğa birde..Sotsialist partiäse citäkçese Jose Luis Rodriguez Zapatero kiçä jurnalistlar belän oçraşu waqıtnda terror höcümnäreneñ saylawlarğa yasağan täsire turında spekulativ fikerlär beldermiçä genä bolay dip äytte (audio)
Xökümät üzgäreşlärgä dialog, cawaplılıq häm ütä kürenmälek aşa ireşmäkçe.Xökümät berläşü, ahäñk häm solıx öçen eşliäçäk.Terrornıñ barlıq formalarına qarşı köräş minem öçen prioritet bulıp tora häm bu suğış öçen politik köçlärneñ berläşmäsen buldıru minem berençe inisiativam bulaçaq.
Zapatero Madrid bombalauınıñ yäkşämbe könge saylawlarğa täsire turında fiker belderüdä saqlıq kürsätsä dä , İspan mätbuğatı älllä ni totılıp qalmadı. Küp kenä yazmalarda saylawçılar xökümätneñ terror höcümenä qarata alğan pozitsiäsenä açu belderde digän fiker beyam itä. Konservativ xökümät başta höcümne bask separatistları oyıştırdı dip belderep, möselman ekstermistlarınıñ eşçänlege bula ala digän fikerne kire qağırğa tırıştı.Ämma tabılğan dälillär şulsanda şimbädä 5 möselman ekstremistınıñ qulğa alınuı islamçı törkemnärgä işarä itä.El Mundo basması xökümät islamçılarnıñ rolen belä torıp kimetergä tırıştı , çönki ul İspanyanıñ Ğıraqtağı rolen köntärtibenä kiterer dip qurıqtı digän qaraş belderä.El Mundo yazuınça 11nçe mart höcüme saylawda zur rol uynağan, Protest belderüçelärneñ plakatlarındağı İspanya Ğıraq suğışınnan çigenergä tieş häm şartlawlar öçen kem cawaplı añlatığız digän taläplär popular partiäneñ yuğaltuına säbäp bulğan. İspanya xalqınıñ bik zur öleşeneñ Ğıraq suğışına qarşı buluına qaramstan , Aznarnıñ popular partiäse Waşingtonnı nıq yaqlap kilde.Sotsialistlar saylaw aldı kampaniäsendä Aznarnıñ AQŞ yaqlı säyäsätenä qarşılq kürsätep Madridnı Parij wä Berlin belän ber safqa quyarğa teläwen belderde. Alar şulayuq 30-nçe iy.üngä qädär ğıraqta BMOğa açıq anıq mandat birelmäsä 1.300ispan soldatı Ğıraqtan qaytarılaçaq dip belderde. Zapatero bügen dä radio çığışında xärbilär qaytarılçaq ämma ber genä qarar da politik kiñäşülär bulmıy qabul itelmiäçäk dide. Popular partiä citäkçse Rajoy yäkşämbedäge ciñelüne qabul itsä dä ul da Zapatero kebek säbäplärenä tuqtalmıyça ğına (audio) höcümnän soñ , ispan xalqınıñ saylawlarğa qatnaşuı demokratiäneñ çağılışı ide dip äytte
Ämma Popular partiäneñ qayber yaqlawçıları İspanya kiläçäktä AQŞyaqlı säyäsät alıp barsa terror höcümnäre bulaçaq digän qurqu saylawçılarnıñ tawış birmäwenä säbäp buldı dip söylägän . Partiäneñ konservativ ber yaqlawçısı Reutergä (audio) här cirdä xalıqara problemağa äylängän terror kebek yaman närsägä ispannarnıñ qurqaqlarça cawap birüe mine borçıy dip beldergän.The Wall Street Journal in Europe isemle amerikan köndälege, , İspanyada politikadan küñel qaytu ,islamçılar öçen ciñü bula ala, ägär dä bombalaunı alar oyıştırğan bulsa dip yaza.Global küzlektän qarağanda Madrid insidentı islamçılarnıñ eşe dip isbatlansa , bu inde ektremist möselmannar möhim könbatış demokratiäsendä saylaw näticälärenä täsir itte dip täfsillänä ala
färidä xemit,praga .


text:
ЯpдәM:Wikiläşterü
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Wikiläşterü ul mäqäläneñ saf mäten eşkärtüen añlata. Yaña mäqälälärneñ kübese şul saf kileş kenä yatalar. Wikipedia tärtibe buyınça bu mäqälälärne wikiläşteräse bar.
Baş bitebezgä çığarırlıq Şäp mäqälälärdä süzgä alınğan bar temalarda bağışlanğan başqa mäqälälärebezgä sıltamalar urnaştırıluı sorala. Kertelgän tekstnı qalın, awışlı, sızılğan, tezelgän, sanalğan itep bizäkläw ısulları Mätenbizäw bitendä taswirlanğan.
Başqa mäqälälärgä bäyläneşlär tezmäse mäqäläneñ azağına Monı da qara bülegendä urnaştıralar, tışqı säxifälärgä bäyläneşlär – Päräwezdä bülegendä.
Üzgärtü: Bit başlaw | Mäqälä isemnäre | Bit üzgärtü | Wikiläşterü | Mäten bizäw | Sıltama | Räsem | Cädwäl | İnterwiki | Wikiara bäy | Maxsus bilge | Formul | Mäqälä bülekläre | Üzgärmälär | Töpçeklär | Soñğı üzgärtülär
Kiñäşlär: Yärdäm:Töslär | İsem yazılışı | Şäp mäqälä yasaw


text: Musul-Bügen şähärdäge armiä üzägenä yasalğan höcümdä 4keşe häläk buldı, 17 keşe yaralandı. Politsiä bomba Ğıraq armiäsenä kerü öçen çirat kötkän ber törkem sivillär yanında şartladı dip belderde. Bügen Kärbälä, Nacaf Nasiriyä häm Amarada koalitsiä köçläre belän ğıysyançı şığı ruxanisı Muqtada al Sadrğa turılıqlı köçlär arasında bäreleşlär däwam itte. Britaniä saqlanu ministırlığı kiçä Amarada üz köçläreneñ 16 ğıysyançını üterüen belderde. AQŞ xärbiläre bügen Bagdadta koalitsiä başkavartirasında şartlaw buluın beldersä dä, başqa detallär birmäde. Kiçä Ğıraqta 5 amerikan soldatı häläk buldı.


text:
Ekologia komitetı Atom stansiäsen tözügä qarşı
Tağın ber ekologiägä qağılışlı xäbär. İnde soñğı arada Tatarstanda Atom stansiäse tözü ixtimalı turında häm Qama yılğasında su bieklegen kütärü xaqında küp xäbär buldı. İsegezgä töşeräbez, atom stansiäsenä qarşı da, su kütärelügä dä küp kenä ictimaği oyışmalar qarşı çıqtılar. Tatarstan parlamentınıñ “Tatarstan - Yaña ğasır” fraksiäse soñraq bu oyışmalarğa quşıldı. İnde parlamentnıñ Ekologiä komitetı da, küpçelek tawış belän, atom stansiäsen tözügä, su bieklegen kütärügä qarşı çıqtı. Deputatlar üzläre ük berençe uqılışta Tatarstannıñ aldağı biş yılğa sotsial' – iqtisadıy üseş programmasın raslağannar ide. Älege programmada näq menä, Atom stansiäse tözü ixtimalı da, Qamadağı su bieklegen kütärü mä’säläse dä qaralğan. Küräseñ, deputatlar programmanı yaqlap tawış birgäç kenä närsä eşlägännären añlağannar. Xäzer qarşı çığalar. Ekologiä komitetı utırışında, atom stansiäse tözelergä tieşle cirneñ moña yaraqlı bulmawı da äytelde.
Räfis Cämdixan


text:
Tatarstannıñ salım xezmäte sorı bazar belän köräşä
Xalıqnı borçığan mäsäläläneñ berse ul xezmät xaqı. Tögälräge tübän xezmät xaqları. Tatarstanda ütkärelgän qaynar elemtä näticäsendä respublikada keşelärgä yäşäw minimumınnan da tübän xezmät xaqın tülägän 8 meñnän artıq oyışma açıqlanğan. Xäzer şul xaqta tulıraq itep.
Tatarstannıñ salım xezmäte idäräse ütkärgän qaynar elemtägä 120dän artıq şaltıratu qabul itelgän. Xalıqnı eşkä urnaşqanda räsmi bulmağan xezmät mönäsäbätläre, eş xaqın totqarlaw, sotsial' yaqlanmaw, pensiä häm sotsial' waqiflarğa aqça küçerüdä aldaw oçraqları bik borçıy.
Elegräk bu mäs'älälär belän respublikanıñ salım inspeksiäse, eçke eşlär ministrlığı, xezmät häm mäşgul'lek ministrlığı, pensiä waqife, sotsial' iminiät idäräläre häm prokuratura şöğellänä ide. Xäzer isä sorı xezmät bazarına qarşı salım xezmäte idäräse dä köräş “iğlan” itte. Döresräge eş xaqların räsmiläşterü belän Rusiä federal' salım xezmäte şöğellänä başladı. Häm näq şundıy uq komissiälär barlıq cirle oyışmalarda da buldırıldı.
Salım xezmäte tikşerüeneñ näticälärenä kilgändä, alar Tatarstanda 8 meñnän artıq oyışmanı açıqlağan. Ämma bu artta qalğan oyışmalar tügel, ä äybät kenä eşläp kilüçe şirkätlär. Tik xezmätkärlärgä tülängän xezmät xaqları bik tübän. Xätta yäşäw minimumınnan da azraq. Tikşerülär şunı kürsätkän - älege küreneşlär ayırım ölkälärgä xas. Süz uyın biznesı, transport, tözeleş häm xezmät kürsätü ölkäläre xaqında bara. Çönki näq anda aqça äyläneşe, salım tüläw sisteması şirkätneñ kereme külämenä bäyle tügel. Häm şuña kürä eşçelärne aldaw oçraqları kilep çığa. Älege ölkälärdä eş birüçe yış qına räsmi eş xaqı bilgelämi häm dä pensiä, sotsial' iminiät waqiflarına aqça küçermi.
Açıqlanğan oyışma wäkilläre cirle salım xezmätlärenä çaqırıla häm alar xezmät xaqın kütärü turında uylarğa häm monı ğämälgä kertergä tieş.
Respublikanıñ salım xezmät idäräse mäğlümat bülege xäbär itüençä, komissiägä çaqırılğan ike meñ oyışmanıñ här dürtençese xezmät xaqı mäs’äläsen tikşergän. Dürt oyışma häm sigez eşmäkärneñ keremne yäşerüe häm konvertlı eş xaqı birüe açıqlanğan. Salım xezmäte uzdırğan qaynar elemtä terkälmiçä genä eşmäkärlek belän şöğellänep, xezmätkärlärenä räsmi bulmağan xezmät xaqı tüläwçelärne oyışmalarnı açıqlarğa yärdäm itkän. Älege materiallar salım inspeksiäseneñ rayonnardağı büleklärenä tapşırılğan.
1 sentäberdän Qazanda häm Yar Çallı şähärlärendä räsmi bulmağan eş xaqların açıqlaw häm alarnıñ külämen arttıru buyınça aylıq bara.
Al'bina Zäynulla


text: Yevropa Berlege-Rusiä sammitı Noyäberneñ 25-enä küçerelgän. Bu turıda bügen Yevropa Berlegendä räislek itüçe Hollandia iğlan itte. Haagada ütäçäk samitta Rusiä törkemen prezident Vladimir Putin citäkliäçäk. Başta bu sammit Noyäberneñ 11-nä, yağni bügengä bilgelängän ide, läkin räsmi Mäskäw anı küçerergä soradı. Brusseldäge çığanaqlar äytüençä, küçerü säbäpläreneñ berse – Rusiä citäkçeläre Yevropa komissiäseneñ yaña prezidentı Joze Barroso häm anıñ idaräse belän oçraşırğa teläk beldergän. Yevropa Parlamentı raslağan oçraqta, Berlekneñ başqarma idaräse wazifasına Noyäberneñ 22-sendä kereşergä tieş.


text:
Ğiraq premyer-ministrı İyad Allawi ildäge ğadättäntış wazğiätne tağın 30 köngä ozayttı. Berençe tapqır bu tärtip Fallucağa höcüm aldınnan noyaberdä 60 köngä kertelgän ide. Ğadättäntış wazğiät xökümät köçlärenä kommendant säğaten bilgeläw, çiklärne häm hawa alannarın yabu, terrorçılar belän bäyläneştä toruda şiklänelgän keşelärne qulğa alırğa wäkälätlär birä.
Ğiraqnıñ üzendä köç qullanu kimemi. Çärşämbe könne kimendä 3 intixar höcüme buldı, 20dän artıq keşe hälak buldı.
Tönyaqtağı Mosul şähäre yanında 18 ğiraqlınıñ mäyetläre tabılğan. Polisiä mäğlümatlärenä qarağanda, 14tän alıp 20 yäşlärendäge älege 18 keşe amerikan bazasına eş sorap kilgän bulğan. Alarnı başlarına atılğan, qulları bäylängän kileş tapqannar.
Ammanda bügen Ğiraqta ay azağında ütäçäk saylawlar aldınnan iminlek mäs'äläse turında süz bardı. Ğiraqnıñ kürşe illäre tışqı eşlär ministrları oçraştı. İran tışqı eşlär ministrı Kamal Kharrazi, Jordan patşası Abdullanıñ süzlärenä qarşılıq yözennän cıyında qatnaşmıy. Abdulla küptän tügel, İran, 30 ğınwarda ütäçäk saylawlarnı Ğiraqta şiği möselman xakimiäte urnaştıru öçen faydalanırğa tırışaçaq, dip äytkän ide. İran oçraşuğa üzeneñ tübänräk däräcädäge wäkilen cibärde. Cıyında Jordan, Törkiä, Süriä, Söğüd Ğaräpstan häm Kuwait tışqı eşlär ministrları qatnaşqa. Bügen Jordan patşası Abdullah, anıñ süzläreneñ yalğış añlağan buluların belderde. Şiğilärgä qarşı ber süzem dä yuq, dide Abdullah.
Ukraina saqlanu ministrı Oleksandr Kuzmuk bügen Ğiraqqa kilde. Bağdadtağı amerikan xärbi köçläre citäkçeläre belän bulaçaq oçraşuda köntärtibendä Ğiraqtağı ukrain ğaskärläreneñ ber öleşen qaytartu mäs'äläse tora. Şulay uq ministrlıq belderüendä, Kuzmuk Bağdadnıñ tönyağındağı Kut häm Az Suwayrah'dağı ukrain xärbi bazaların da barıp küräçäk, dielä.
Ğiraqta 1650 ukrain xärbie bar. Ukraina saqlanu räsmiläre süzlärenä qarağanda, alarnıñ zur öleşe bıyıl öylärenä qaytarılaçaq. 9 ukrain ğaskärie bäreleşlärdä hälak buldı, 20gä yaqın keşe yaralandı.


text:
Yukos tiräsendäge xällär: prezident administratsiäse başlığı prokuraturanı adımnarın "ülçäp yasarğa" çaqırdı; Xodorkovski wazifasınnan çigende
Yukos neft kompaniäse tiräsendäge wazğiät xalıqara iğtibar üzägenä mende. Uzğan atna axırında Quşma Ştatlar däwlät departamentı wäkile Kremlne bu eş artında säyäsät tormawın isbatlarğa çaqırdı. Yäkşämbedä prezident administratsiäseneñ yaña bilgelängän citäkçese Dmitry Medvedev, xoquq saqlaw oyışmaları qaywaqıt qızıp kitüçän, alar här adımın ülçäp yasarğa tieş digän belderü yasadı. Düşämbedä, Yukosnıñ törmädä utırğan başlığı Mixail Xodorkovski wazifasınnan kitüwen belderde
Ämmä yäkşämbedä prezident administratsiäseneñ yaña bilgelängän başlığı Dmitry Medvedev, beraz başqaraq eçtälektä çığış yasadı. Rusiäneñ däwlät televideniesenä, şuşı wazifada birgän berençe äñgämäsendä Medvedev, xoquq saqlaw oyışmaların beraz arttırıp cibärüdä ğäyepläde. Bu oyışmalar qanun ütälüwen tä''min itergä tieş, däwlät alarğa bu eştä yärdäm itergä tieş, bu döres, dide ul. Ämmä qaywaqıt bu oyışmalar artığı belän ğäyrätlänep kitä, qılğan ğämälläreneñ näticäse turında uylamıy, bu bik qurqınıç närsä, dide ul. Zamanında Leningrad universitetınıñ yuridik fakultetın tämamlağan, häm Putin belän şul qalada tanışqan Medvedev süzlärençä, Yukos aksiälären tuñğıdru qararı, yuridik yaqtan qarağanda näticäle bulıp kürenmi. Bezneñ kollegalarğa, qarar qılğanda, bu adımnıñ nindi iqtisadi yoğıntı yasayaçağın ülçäp eş itärgä kiräkter, dide prezident administratsiäseneñ yaña başlığı Dmitry Medvedev.
Bilgele bulğança, Yukos tiräsendäge xällär, häm bigräk tä, anıñ 40tan artıq protsent aksiäläre tuñğırılğannan soñ, bu kompaniäneñ qimmätle qäğäzläre genä tügel, ä Rusiäneñ, ğömüm kürsätkeçläre işelep töşä başladı. Qayber mäglümätlärgä qarağanda, süz fälän milliard dollar yuğaltular turında bara. Rusiä belän eş itkän, yä eş itergä uylağan çit il investorları qararların üzgärtä başladı. İxtimal, Medvedevnıñ maqsatı şuşı investorlarnı küpmeder tınıçlandıru bulğandır. Xärxäldä, anıñ çığışı prezident belän kileşenep yasalğan, dip uylarğa nigez bar. Uzğan atnada Putin üze dä, ber törkem çit il ivestorların qabul itte. Näq şul maqsatta, dip uylarğa kiräk.
Şulay itep, Kremldä, prezident tiräsendäge dairälärdä, Yukos mäsäläsendä, yomşaq itep äytkändä, büleneş, qarşılıqlar küzätelä. Qayber küzätüçelär isä Medvedevnıñ çığışın üzenä kürä "par çığarıp alu", prokuraturağa üz eşen däwam itü öçen "kart-blanş" birü dip bäyäli. Ägär şulay bulsa, monı Putinnıñ "bizmän säyäsätendä" çirattağı ber adım, dip bäyälärgä bula.
Ul alarada Yukosnıñ törmädä utırğan citäkçese Mixail Xodorkovski düşämbedä räsmi belderü yasap urınınnan kitüwen belderde. Bezneñ kompaniä Rusiädä moñarçı kürelmägän uñışqa ireşte, bez berençe bulıp xalıqara däräcädä ütä kürenmäle kompaniä tözedek. Ämmä kompaniä tiräsendä tudırılğan wazğiät, mine bu eştän çitläşergä mäcbür itä, min wazifadan çigenäm. Kompaniäneñ yuğarı däräcädä professional häm täcribäle idaräse üz eşen uñışlı däwam iter, digän ömeten belderde Mixail Xodorkovski. Rusiäneñ iñ ere Yukos-Sibneft kompaniäse belän alğa taba kem citäkçelek iter digän sorawğa, mäglümät çaralaraında törle farzlar äytelä. Şularnıñ berse – Rusiäneñ Humanitar Universitet rektorı, xäzerge waqıtta İsraeldä yäşägän Leonid Nevzlin.
Ali Gilmi, Praga


text:
«Qazaqavtojol» RMK qısqa 100 pay`ız day`ın. Bul twralı atalmış mekemeniñ resmï ökili Oljas Bay`muxanov mälimdedi, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
Onıñ ay`twınşa, qazirgi waqıtta öndiristik keşenderdi jöndew jumıstarı ayaqtalğan. Qum qoy`maları, jılıtw beketteri, kölik-jay`lar men qazandıqtar day`ındığı qay`ta pısıqtalwda. Qar men muzdı şabatın texnïkalıq pışaqtar, qar ürley`tin texnïkalar men avtogrey`derlik quraldar tekserilip, bölşekteri jañadan satıp alındı.
Barlıq pozïcïyalar boy`ınşa day`ındıq 100%-dı qurap otır.
Qazirgi waqıtta oblıstıq fïlïaldarğa barlığı 10,5 mıñ tonna köleminde kömir jäne 8200 tonna köleminde texnïkalıq tuz jetkizw jumıstarı tolığımen ayaqtalğan.


text:
Qomitet räise Eduard Xämitov küptän tügel Rusiä Däwlät dumasına deputat bulıp kitkän ide. Şul säbäple ul wazıyfasınnan buşatuların soradı. Üz urınına Räşit Mämlievnı täqdim itte. Räşit Mämliev Ufadağı iñ zur tözeleş qompaniäse citäkçeläreneñ berse. Başqarma qomitet citäkçese bularaq, utırışlarda qatnaşqanı bulmadı diärlek. Bu urınğa tağın ber keşe kürsätelde, ul – Ruşan Ğallämov. Ruşan Ğallämov Başqortstan Däwlät Ağrar Uniwersitetınıñ sotsioloğiä qäfedrası mödire, sotsioloğiä fännäre doktorı, professor. Fiker alışularda Ruşannıñ milli mäsälälärne tiränten belüe, Räşitneñ eşquar bularaq matdi yärdäm kürsätä aluı assızıqlandı.Yäşeren tawış birüdä Ruşan Ğallämov ciñde. Ul -14, ä Mämliev 12 tawış cıydı.
Yaña räis xökümät belän tigez dialoğ alıp baru , tel statusı mäsälälären çişüne iñ östenlekle mäsälälär bulaçaq dip ışandırdı.


text:
Ispaniäneñ Ğiraqtağı ğäskärlären çığaru qararı koalitsiädäge başqa illärgä niçek tä''sir itär?
Ispaniäneñ yaña xökümäte Ğiraqtağı 1300 keşelek İspan ğäskärlären mömkin qädär tizräk arada ilgä qaytarırğa färman birde. Xäzer Waşington Ğiraqta ğäskärläre bulğan başqa illär dä üz pozitsiälären yañadan küzdän kiçerergä mömkin dip isäpli. Waşington şulay uq älege üzgäreşlärgä qaramastan terrorğa qarşı suğışta Madrid belän tığız xezmättäşlekne däwam itäçägen belderde.
İspaniä räsmiläre äytüençä, ğäskärlärne çığaru 15 kön eçendä başlanırğa mömkin. Yaña premyer-ministr yäkşämbe könne Madridta permyer wazıyfasındağı berençe çığışında bolay dide:
AUDİO: Bügen irtän, saqlanu ministrı üz wazıyfalarına kereşkäç min aña Ğiraqtağı İspan ğäskärlären mömkin qädär tizräk häm mömkin qädär iminräk yul belän öygä qaytaru öçen kiräk bulğannıñ barısın da eşlärgä färman birdem.
Zapateronıñ Sotsialist partiäse Ğiraqtağı xärbi çaralarğı qarşı. Elegräk Zapatero İspaniä ğäskärläre barı tik Ğiraqta BMOğa töp rol'' birelgän oçraqta 30nçı iyünnän soñ da anda qaldırılırğa mömkin bip beldergän ide. Ämma kiçäge belderüennän soñ anıñ moña ömetlänmäwe açıqlandı:
AUDİO: Bez Ğäskärlärebezne Ğiraqta qaldıru öçen zarur dip bilgelägän şartlarğa turı kilüçe BMO rezolütsiäse qabul itelmäs kebek. Andağı şartlar mine soldatlarıbıznı mömkin qädär iminräk häm tizräk qaytarırğa dip färman birü turında qarar qabul itärgä mäcbür itte.
Ğiraqta BMOğa zurraq rol'' birerg İspaniä genä tügel Yewropa Berlege dä çaqırıp kilä. Düşämbe könne Brüssel''dä Berleknıñ tışqı säyäsät öçen cawaplı yuğarı wäkile Javier Solana Härkem Ğiraqta BMOğa rol'' birelsen öçen basım yasarğa tieş. Mömkin qädär tizräk İminlek Şurası resolütsiäse kiräk dide.
Koalitsiädäge başqa illärneñ dä İspaniä ürnägenä iyärü mömkinlege turında yäkşämbe könne AQŞ prezidentınıñ däwlät iminlege kiñäşçese Condoleezza Rice bolay dide:
AUDİO: Bez İspaniäneñ üz ğäskärlären Ğiraqtan çığaruı mömkinlege turında äytep kilüen beläbez. Alar monı eşläsä min ber dä ğäçäplänmiäçäkmen. Bez başqa illärneñ dä Ğiraqta qalunıñ qurqınıçlı yaqlawın bäyälärgä cıyınuı turında beläbez. Ämma andağı koalitsiä üzgärüçän häm nıqlı.
Rice ayırım ber ilne dä atap äytmäde. Ämma şularnıñ berse Pol''şa bula ala. Pol''şa anda 9 meñ keşelek xalıqara ğäskärlär törkemen citäkli. Mart ayında Madridta bulğan terror höcümnärennän soñ Po''şa prezidentı Alexander Kwasniewski AQŞ Pol''şanı Ğiraqtağı wäzğiät mäs''äläsendä yalğış yulğa kertte dip xis itüe turında belderde. Rimdağı Amerika Universitetınıñ säyäsi analigı James Waltson bolay di:
AUDİO: Amerika öçen Daniä yäki Pol''şa kebek ikelänüçänräk illär zur qıyınlıq tudıra ala. Alarda alternativ säyäsi awazlar köçäyä bara.
Bıyıl İtaliädäge sulçı oppozitsiä citäkçelegen üz qulına alır dip kötelgän Romano Prodi inde Ğiraqtan 3 meñ keşelek İtaliä ğäskärlären çığarırğa wäğdä birde. Bügen Prodi Zapateronıñ qararın uñay bäyäläwe turında äytep bu Ğiraq nizağın çişüne tizlätü öçen köçle işarä bulaçaq dide. İtaliä premyer-ministrı Silvio Berlusconi isä kiresençä, İtaliä terrorğa häm extremizmğa qarşı toru öçen Ğiraqta qalırğa tieş di. Ämma İtaliädä xalıq Ğiraq suğışına nıq qarşı çığa häm soñğı waqıyğalar da Berlusconi faydasına tügel. Uzğan atnada Ğiraqlılar totıq itep alğan 4 italyan watandaşınıñ bersen üterde häm İtaliä ğäskärläre çığarılmasa qalğan 3-sen üterü belän yanadı.
Analitik Waltson fikerençä, ägär dä uyün ayında Yewropa Parlamentına saylawlarda Berlusconinıñ urtaçıl uñnar koalitsiäse uñışqa ireşä almasa Berlusconinnıñ Ğiraq turında fikere yomşarırğa mömkin.
Ğiraqta Waşingtonnıñ iñ yaqın berektäşe bulğan Britaniä premyer-ministrı Tony Blair da Ğiraq mäs''äläsendä nıqlı fikerdä. Ämma anıñ Leyboristlar partiäsendä küplär Blairnıñ AQŞ säyäsätennän çitläşüen teli. Şulay da oppozitsion Koservativ partiä dä Ğiraqta AQŞ belän bergä bulunı yaqlağanğa kürä Blairğa parlamentta tayanıç citärlek.
Koalitsiä äğzası Awstraliä İspaniäneñ qararına qızğanıç belderde. Yaponiä Ğiraqta öleş kertü härkemneñ üz eşe, ämma Ğiraqnı tözekländerüdä mömkin qädär kübräk illär qatnaşsa yaxşıraq bulaçaq dide.
Naif Aqmal, Praga.


text:
İSLAMABAD -- Paqstan Prezidentı Pärwäz Möşärräf, bügen Paqstan xärbi başlığı wazifasınnañ kitä.
İslamad şähärenä yaqın, Rawalpindi xärbi nığıtmasında, Möşärräf, elekke küzläw xezmäte başlığı General Aşfaqqa, wazifanı tapşırdı. Möşärräf irtägä prezidentlıq wazifasın sivil bularaq başlar öçen ant itäçäk. Wazifäne tapşıru belän Möşärräfneñ 8 yıllıq xärbi wazifası tämamlana.
Elekke Paqstan premyerı Bhutto, Möşärräfneñ bu qararın xuplap çıqtı.
Şul uq waqıtta, Paqstan baş prokurorı Malik Möxämmäd Qayyum, xaqimiät yaqın arada ğadättän tış xälne beteräçäk dip xäbär itte.


text:
Irish Times: Yewropa Berlege Rusiädä yäşäwçe görcilärne ezärlekläwne tuqtatırğa çaqıra
Togonidzenıñ üleme Mäskäw xakimiätläre bazarlarda awlaw oyışıtırıp küpçelege Üzäk Aziädän bulğan 50-dän artıq keşene totqarlağan köngä turı kilgän.
Gazeta yazuınça, 58 yäşlek Togonidzenı deportatsiä aldınnan Piterburda 5 kön buyı zindanğan yabıp totqannar. Doktor yardäme sorawına, saf hawağa çığarunı sorawına qaramastan anı yapqan cirdän çığarmağannar. Soñraq anı deportatsiäläw öçen Mäskäwgä kitergännär.
Domodedovo hawa alanına kiterelgäç avtobustan çığu belän ul ayaqtan yığılğan häm küp tä ütmästän ülgän.
Togonidze ul könne qalğan 36 görci belän bergä Gruziägä cibärelergä tieş bulğan.
Moscow Timesnıñ şul uq mäqäläsendä Gruziä ilçelegeneñ sişämbe könne deportatsiälänüçe görcilärgä tieşle mönäsäbät taläp itüçe möräcäğäte dä telgä alına. Anda ilçelek süzçese möräcäğätneñ İnterfax agentlığınnan alınğan Gruziäneñ totqarlanğan watandaşları küp oçraqta keşeleksez şartlarda totıla, iñ töp şartlar da buldırılmıy, waqıtında tieşle tabib yardäme kürsätelmi digän süzläre kiterelä.
İrlandiädä çığuçı İrish Times gazetı Yewropa Berlegeneñ Rusiädä östän färman nigezendä görcilärne ezärlekläw baruı turında dälillär çıqqannan soñ mondıy ezärlekläwne tuqtatırğa çaqıruı turında yaza.
Gruziä belän Rusiä arasında kierenkelek arta barğanda Yewropa Berlege illäre tışqı eşlär ministrlarınıñ Luksemburgta cıyılıp Rusiädä yäşäwçe görcilärgä qarşı çaralar kürügä tirän borçılu belderüe xäbär itelä.
Yewropa Berlege üz möräcäğätendä Rusiädäge görcilärgä qarşı çaralarnı tuqtatırğa çaqıra, Gruziägä qarşı çaralarnıñ iqtisadıy, säyäsi häm humanitar näticäläre turında kisätä dip yaza İrish Times.
HeзaBиcиMaя ГaзeTa isä Rusiädä görcilär belän bäyle ber cinayätçel bank törkeme faş itelüe turında yaza. Rusiä eçke eşlär ministrlığınıñ iqtisadıy iminlek bülege Rusiä bankları aşa Gruziäneñ 5 yıllıq büdjetına tiñ, 7 milliard dollardan artıq isäptäge aqçanı qäğäz aqçağa küçergän törkem totıluı turında beldergän.
Şul uq cäncal KoMMepcaHTъ gazetında da urın ala. Kommersant yazuınça ministrlıqnıñ iqtisadıy iminlek bülege bu törkem Mäskäwdä 8-dän artıq banknı kontroldä totqan häm görcilär diasporasınıñ cinayätçel wäkilläre belän tığız bäyläneştä bulğan dip isäpli. İqtisadıy iminlek bülege wäkile bu yul aşa aqça Gruziägä häm başqa illärgä küçerelgän häm ul aqçalar cinayätçelär kontrolendäge kazinolardan, talawlardan häm büdjettan urlawdan kilgän dip beldergän.
Älege xezmät wäkilläre KoMMepcaHTъ gazetına şulay uq Finans ministrlığında häm Rusiä bankında bu cinayätçel törkem mänfäğätlären qayğırtuçı qayber türälär bulğan, cinayätçelärneñ tärtip saqlaw oyışmalarında da elemtäläre bulğan dip beldergän.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Vladimir Putin däwlät Dumasına Rusiä-Tatarstan xökümätläre arasında kileşüneñ yaña ölgesen qarawnı yöklätkän ide. Vitse-spiker Oleg Morozov bu uñaydan fikerlären belderep, andıy kileşülärne Rusiäneñ ike subyektı: Tatarstan belän Çeçen respublikaları ğına däğwa itä ala dip beldergän ide. Başqortstan däwlät cıyılışı räise Konstantin Tolkaçev bu uñaydan fikerlären belderep, kileşülär tözergä bar subyektlar da tigez xoquqlı dide.
Ruslan Auşev ta älege uñaydan fikerlären belderep, Rusiä Konstitutsiäsendä subyektlarnıñ kileşü tözü xoquqı tigez qaralğan dip belderde. Häm kileşülärgä iñ täwdä milli respublikalar däğwa itä dip belderde.


text:
Ni öçen terrorçılarnıñ İnternet säxifälären yabu awır?
Soñğı waqıtta terrorçılar Internetnı üz maqsatlarında yışraq qullana başladı. Äl-Qaidä kebek törkemnär İnternet säxifäläre aşa aqça tuplıy, tarafdarlar cıya, öndäw-yanaw xäbärläre tarata, äytik, Ğiraq yä Söğüd Ğäräpstanında totılğan könbatış keşeläreneñ başların kisü küreneşlären urnaştıra. Nigezdä, İnternetqa totaşqan här komputernıñ unikal elektron adresı bar. Ni öçen soñ terrorğa qarşı köräşüçelär bu sanaqlarnıñ ezenä töşä almıy?
Audio (James Kirkhope)
"Terrorçılarnıñ säxifäse 2-3 başqa säxifälärgä sikerä. Äytik, berär Äl-Qaidä tarafdarınıñ säxifäsenä barasıñ, läkin ul sine başqa säxifärgä küçerä, Näticädä, mäglümätne kem quyğanın açıqlaw awır. Ul teläsä kem bula ala."
Läkin şikle sanaq tabılğan oçraqta da, eş monıñ belän genä betmi. Anda urnaştırılğan mäglümät-sürätlärne tıyğan qanunnar här ildä yuq. James Kirkhope:
Audio (James Kirkhope)
"Texnologiä zur tizlek belän üsä, qanunnar anıñ artınnan ölgermi. Qayber illärdä İnternetqa andıy mäglümät urnaştıru tıyılmağan. Qayberlärendä qağidä-qanunnar bulsa da, moña qarşı köräşü çaraları qaralmağan."
2001 yılnıñ 11 sintäber xöcümnärennän soñ Quşma Ştatlarda terrorğa qarşı köräşne köçäytü maqsatı belän Patriot aktı dip atalğan qanun qabul itelde. Anda, misal öçen, terrorçılarğa yärdäm itü, şul isäptän İnternet aşa yärdäm itü qanunsız dielgän. Läkin xättä şuşı qanun da qayber oçraqlarda yärdäm itmi. Äytik, äle genä İdaho ştatında çığışı belän Söğüd Ğäräpstanınnan bulğan student, Sami Omar Äl-Xösäyen eşe tikşerelde. Ul üzeneñ säxifäsendä terrorçı törkemnär öçen aqça cıyuda ğäyeplänä. Sami üze bu ğäyepläwne kire qağa, minem säxifädä urnaştırılğan mäglümät mineke tügel, min anı barı tik urnaştırdım, Quşma Ştatlarda süz irege Konstitutsiä tarafınnan yaqlanğan, dip aqlana. Dälillär citmäw säbäple xäkimnär anı terrorçı buluda ğäyepli almadı.
Şul uq waqıtta İnternetta terrorçılarğa qarşı köräşüçe, dönya päräwezendä şikle säxifälär ezläp utıruçı häwäskärlär bar. Alar törle ğäpläşü säxifälärenä, çatlarğa kerep ixtimal terrorçılarnı açıqlarğa tırışa. Küptän tügel näq menä şundıy ber törkem Äl-Qaidägä mäglümät satırğa tırışqan ber amerikan xärbien tottı. Anıñ eşen xäzer tikşerü bara. Äytergä kiräk, bu häwäskärlärneñ eşçänlege dä amerikan qanunarı nigezendä qanunsız dip bäyälänä ala. Östäwenä ber ğönahsız keşe ğäyeple dip tabılırğa mömkin. Şulay itep, İnternettağı terrorçılıq älegä şaqtıy qatlawlı mäsälä bulıp qala.
Ali Gilmi, Praga


text:
Kiyev – Bügen Qara diñgez östendä Ukraina boralağı qazasında 19 keşeneñ ülüe xäbär itelä. Ukraina gaz şirkäte, Naftogaz citäkçese, şirkät boralağınıñ cirgä utıram digändä, qazağa oçrap diñgezgä töşüen belderä. Valetin Zemlänski, mi-8 boralağınnañ ber genä keşeneñ genä isän qaluın belderde. Boralaq eçendä säyäxat itkän keşelärneñ kübeseneñ şirkättä eşlägän eşçelär buluı xäbär itelä.
Uzğan ayda moña oxşaş boralaq qazası bulğan ide, çik saqçların taşığan Ukraina boralağı Qara diñgezgä töşep, qazada 12 keşe hälaq bulğan ide.


text:
Tatarstanlılar matbuğatqa yazılamı?
Respublikada 2004 yılnıñ ikençe yartıyıllığına gäcit-jurnallarğa yazılunıñ soñğı könnäre bara. Respublika matbuğatına yazılır öçen 13, ä üzäk gäcit-jurnallarğa - nibarı ber genä kön qaldı. Räsmi mäğlümätlärgä qarağanda, matbuğatqa yazılu ällä ni äybät barmıy. Yün urtalarındağı näticälär şunı kürsätälär – 2003 yılnıñ ikençe yartıyıllığı belän çağıştırğanda bıyıl nibarı 63 protsent qına yazıluçı terkälgän. 17 yün könne Tatarstan poçtası idäräse tarafınnan Yazıluçı köne ütkärelde. Ul törle matbuğat çaralarınıñ redaksiäläre belän bergälektä yılğa berniçä märtäbä uza. Bu yulı älege çarada 20läp gäcit-jurnallar qatnaştı. Alar arasında Qazan, Miras, Sabıyğa, Yalqın jurnalları, Mädäni comğa, Watanım Tatarstan, Tatarstan xäbärläre, Kazanskie vedomosti, Vostoçnıy ekspress häm qayber üzäk gäcitlär bar ide. Şuşı redaksiälärneñ wäkilläre Qazannıñ Kreml uramında urnaşqan Üzäk poçta bülege binasına kilgän keşelär belän aralaştı, üzläreneñ gäcit, jurnalları belän tanıştırdı, alarnıñ qayber sannarın tarattı. Buşlay bulğaç, kilüçelär alarnı ber-bersennän tartqalap, küpläp aldı. Qayberäwlär matbuğatqa yazılmasalar da, ber-ike ay uqırlıq äyber cıyıp kittelär.
Yazıluçılar könendä, inde äytkänebezçä, tatar matbuğat çaraları wäkilläre dä qatnaştı. Alar Yazıluçı könendä küp kenä qızıqlı çaralar ütä, jurnalistlar üzläreneñ uquçıları belän tanışa, büläklär uynatıla, läkin tatar matbuğatı öçen anıñ ähämiäte yuq diärlek, dip sanıy. Bälki şuñadır da, Yazıluçı könendä qatnaşuçı redaksiälärneñ sanı ällä ni küp tügel. Läkin Tatarstan poçtası idäräseneñ matbuğat üzäge citäkçese Tatyana Yan’kova süzlärenä qarağanda, bu çara şaqtıy uñışlı ütä. Başqa könnär belän çağıştırğanda, bu könne gäcit-jurnallarğa yazılu 7-8 märtäbägä arta, di ul. Älege çara waqıtında yazılunıñ üzençälege dä bar. Qaysı cirdä genä yazılsa da, yazıluçı redaksiälär tarafınnan uynatıla torğan büläklärgä ömetlänä ala. 17 yün könne, kiçke säğät 6da Üzäk poçta bülegendä büläklär uynatılaçaq.Gölnaz İlgizär


text:
Foto: Hұpбek ӘЛMAMБETOB
Bügin Qutqarwşılar küni qarsañında qızmettik mindetin atqarw barısında qaza tapqan ört söndirwşilerge arnalğan eskertkiş saltanattı türde aşıldı, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
Jïınğa UOS ardagerleri, Astana qalasınıñ Tötenşe jağday`lar departamentiniñ qızmetkerleri jäne qay`tıs bolğan ört söndirwşilerdiñ twğan-twıstarı qatıstı.
«Biz eşqaşan öz batırlarımızdı umıtpay`mız. Mına eskertkiş osınıñ ay`qın ay`ğağı. Ötkendi bilmey`, bolaşaqqa qol sozw mümkin emes. Sondıqtan bul eskertkişke qarağan say`ın batırlarımızdıñ erligi esteriñizge tüssin. Osı kisilerdiñ erligi sizderge ülgi bolsın», - dedi Astana qalası TJD bastığı Barat Duzaqbaev.
1996- 2010 jıldarı Aleksandr Velïçkïn, Gennadïy` Vïnokwrov, Valerïy` Zay`cev, Sayat Abeev, Rwslan Kakïşev esimdi elordalıq ört söndirwşiler öz mindetin orındaw barısında qaza tapqan.
Ört söndirw qızmetinde 44 jıl eñbek etken ardager Jumabay` Ïskendïrov otan üşin janın bergen qutqarwşılardıñ jankeştiligi jastarğa ülgi boladı degen pikirde.
«Erlikpen qaza tapqan jawıngerlerimizdiñ erligi men jankeştiligine alğısımızdı bildiremiz. Qay`ğılı oqïğalar twralı ay`ta ketey`in. Mïçwrïn sovxozında 5 qabattı üy`den ört şıqtı. Turğındardı qutqaramız dep jürip, Aleksandr Velïçkïn, Gennadïy` Vïnokwrov esimdi qutqarwşılarımız öz janın berdi. Odan key`in üş ofïcerimiz Valerïy` Zay`cev, Rwslan Kakïşev, Sayat Abeev Iqılıs Dükenulı köşesindegi baspanadan şıqqan tilsiz jawmen küresip, erlikpen qaza taptı. Bul sarbazdarımız Otan aldındağı öz mindetin adal orındadı. Olardıñ esimderi mäñgilik jadımızda bolw üşin osınday` eskertkiş ornattıq», - dep tüy`indedi oy`ın ardager.
Ay`ta ketey`ik, 19 qazan – Qutqarwşılar küni. Olar qanday` qay`ğılı, qasiretti oqïğa bolmasın, adam ömirin saqtap qalwğa bar küş-jigerin saladı. Eger ört söndirwşiniñ bir kündik ömiri qalay` ötetinin bilgiñiz kelse, mına silteme arqılı tanıssañız boladı.


text:
August azağında Tatarstan prezidentı üz idaräsendäge türälär sanın qısqartu turında färman çığardı. Andıy qısqartular elek tä bulğan ide, yäğni bürokratiäne kimetü eşe tuqtamıy bara kebek. Tik menä ul türälär qay arada kire ürçep quya - monısı Tatarstan ğına tügel, bar Rusiä kiñleklärendä haman da ser bulıp qala.
Ä inde yazğa çığu belän Kudrin ğadi urınbasarlar belän genä çiklänmi, ministrlıqta östämä 12nçe departament ta buldırdı. Yaña ştat häm yaña eş xaqları belän.
Ul arada Rusiä saqlanu ministrı Serdükov finans ministrın da uzıp kitte - urınbasarları sanın sigezgä citkerde, ä elemtä ministrına dürt urınına 6 urınbasar totu röxsät itelde.
Östämä yardämçelär, urınbasarlar aluğa premyer-ministr Putin üze ürnäk bulıp tora. Elekke yıllarda vitse-premyerlar sanı ğädättä 2-3tän artmıy ide, xäzer isä alar sanı 7gä citte.
Süzdä qısqartu, asılda ürçü
Xakimiättä utırğannar bertuqtawsız administrativ reforma, bürokratiäne kimetü turında söyli, läkin çınbarlıqta türälär sanı federal däräcädä dä, töbäklärdä dä haman artıp tora. Mäskäwdäge Ğämäli säyäsät institutı mödire Olga Krıştanovskaya süzlärenä qarağanda, 90nçı yıllar belän çağıştırğanda Rusiädä bürokratlar sanı 2 märtäbä - 1.5 millionnan 3 millionğa qädär artqan.
Tatarstanda, ğomumän, här 225 ğadi keşegä ber türä turı kilä. Prezident Şäymiev färmanı bu proporsiäne küpmeder kimetä ala, älbättä, ämma bu qısqartularnıñ, bar administrativ reformanıñ şul uq bürokratlarga tapşırlıuın istä totqanda, türälärlär sanınıñ çınnan da kimüenä ömet ällä ni yuq. Elekke täcribä şunı kürsätä - küpmeder waqıt ütü belän xakimiättägelär yänä yaña qısqartular turında färman çığaraçaq.
Xalıq integä, ämma däşmi...
Rusiädä, şul isäptän Tatarstan belän Başqortstanda da bügenge köndä bar xakimiätne üz qulına tuplağan bürokratiäne kontrol itärlek mexanizm da, moña sälätle säyäsi köçlär dä, tieşle demokratik şartlar da yuq. Monıñ öçen möhim bulğan irekle matbuğat, irekle fiker alışu öçen şartlar da torğan sayın tarayıp kilä.
Ğadi xalıq beryaqtan türälär basqınlığınnan integä, ämma anıñ qulında bürokratiä başbaştaqlığına qarşı çara kürerlek instrumentları da yuq, häm iñ yamanı, ul ildäge xäzerge rejim şartlarında moña bitaraf bulıp qala birä.
San ğına tügel, eş xaqı da arta
Bürokratlar ğäskäreneñ sanı ğına tügel, alarğa tülägän aqça da arta bara. Töbäklärdäge federal xakimiät buınnarında eşläwçe türälärneñ eş xaqı 2007nçe yılda yaqınça 50% artıp, 20 meñ sumğa citkän. Cirle (regional) xakimiättä eşläwçelär isä xäzer 25.6 meñ sum ala. Seber häm qırıs hawalı tönyaq cirlärdä bu san 60 meñgä citä. Bar il buylap urtaça eş xaqı 14-15 meñ tiräsendä qala birä.
Bürokratiäneñ eş xaqın arttıruda ürnäk biredä dä iñ yuğarıdan kilä. Duma deputatları häm senatorlarnıñ, alarnıñ yardämçeläre eş xaqın, mäsälän, kiläse yılda 20-25% arttıru planlaştırıla, dip yaza Vedomosti gazetası. Bügenge köndä deputatlar urtaça 100 meñ sum aqça ala.
Moñardan tış Rusiä parlamentın totuğa kitkän çığımnar da artaçaq kiläse yılda, Duma apparatına aqça birüne 29% arttıru qaralğan. Bu yaña cihazlar, mebel, komputerlar aluğa kitäçäk. Apparat üze isä 50 keşegä artaçaq.
Rusiäneñ finans ministrlığı tieşle täqdimnärne inde äzerlägän, xäzer alarnı deputatlar kiläse yıl büdjetı qısalarında üzläre raslarğa tieş bulaçaq.


text:
Qazanda peşekçelär häm tabınçılar bäygese uzdı
Qazanğa soñğı yıllarda qunaqlar küp kilä häm ser tügel berençe çiratta märkäzebezdä alar tatar milli aşlarnıñ oşawın äytälär. Äytergä kiräk, tatar milli aşlarınıñ retseptların tuplawda Yunıs Äxmätcanov küp köç quyğan. Bügenge Bauman uramındağı Tatar aşları yortın da näq ul oyıştırıp cibärgän. Läkin qızğanıçqa qarşı bügenge köndä tatar aşların äle barmaq belän genä sanarlıq – toqmaçlı aş, öçpoçmaq, çäk-çäk, talqış qaläwäse. Ä Yunıs Äxmätcanov cıyğan baylıqlar arasında şaqtıy ğına retseptlar bulğan. Häm xäzer näq şularnı qaytaru häm xalıqqa tanıtu burıçı tora. Bu xaqta Qazannıñ Qullanuçılar bazarı häm xezmät kürsätü komitetı citäkçese urınbasarı Rämziä Xaciewa:
Turizm üseş alğanda bezneñ alda zur maqsat tora. Peşekçelärne retseptlarğa öyrätep, tabınçılar belän eşläw bezneñ töp maqsatıbız.Rämziä Xaciewa äytüençä, tatar milli aşların tanıtuda, yaña mäğlümatlar birüdä veterannar zur eş başqara ikän. Läkin yäşlär küräseñ kübräk Yevropa aşlarına tartıla. Qızğanıçqa qarşı pänceşämbe könne “Riv'yera”da bäygedä qatnaşqan peşekçelärneñ berse dä tatar aşı täqdim itmäde. Kübese yapon-qıtay, yäğni suşi, şaşlıqlar peşerde, törle balıq rizıqları äzerläde. Äytergä kiräk, şulay uq bäygegä härber qatnaşuçı närsädä dä bulsa peşerep kilergä tieş ide. Häm menä ul rizıqlar arasında çäk-çäk, talqış qaläwäse, qamır rizıqları bar ide. Ämma yäşlär anı üzläre peşermäwen äyttelär. Dimäk, zaman belän bergä rizıqlarğa da moda üzgärä. Yapon kuxnyası tatarnıqın basıp kitä. Läkin bügen barlıq restoran-kafelarda da tatar aşların aşap bula dilär. Bu xaqta Yaña Savin rayonı qullanuçılar bazarı häm xezmät kürsätü bülege citäkçese Danil Zıyätdinov:
Saf tatar aşxanäläre bulmasa da här tuqlanu urınında tatar milli rizıqları bar.Bäygedä isä şulay uq tabınçılar da qatnaştı. Alarnıñ küpçelege östäl bizäw ostalıqların, xezmät kürsätü ürnäklären täqdim ittelär. Äytergä kiräk, bügen äle Qazan tabınçılarına üsäse dä üsäse. Çönki ozaq xezmät kürsätü, qaşıq-çäneçkelärne alıp kilmi toru misalları şaqtıy. Häm bu xaqta qızğanıçqa bäygedä süz bulmadı.
Landış Xarrasova


text:
BMO qoral inspektorları Ğiraqnıñ törle urınarında tikşerü eşlären däwam itä
Ul arada Quşma Ştatlar töbäkkä östämä ğäskär cibärergä äzerlänä. Xäzergä Farsı qultığında häm Törkiädä 65 meñ çaması xärbi bar. Yaqın arada tağın 25 meñe kilergä tieş. Amerikan prezidentı George Buş Texasta, Fort Hood nığıtmasında xärbilär aldında çığış yasap, Ğiraq prezidentı Saddam Xösäyen küpläp yuq itü qoralın beterergä tieş, yuq isä cawap totaçaq dip belderde:
Audio
Ğiraq rejimınıñ yazmışı Bagdadnıñ üz qulında, di Buş. Saddam Xösäyen konflikt buldırmas öçen närsä eşlärgä kirägen yaxşı belä. Äle xäzer dä, anıñ, wazğiätne uñay yaqqa üzgärtü öçen mömkinlege bar.


text:
Samar mäçete imamı kitap bastırdı
Samar Cämiğ mäscedendä Baş imam İrşat Safinnıñ ber meñ danä belän basılğan “Meñnärneñ ostazı” isemle kitabı satıla. Kitap İrşat Safinnıñ awıldaşı Ul'yan ölkäseneñ Zimniçä awlı İşanı Xabibulla Xansöyarov turında. Bu cıyentıq İşan Xabibulla Xansöyarov tuuına 200 yıl tulu uñayınnan basılğan.
142 bitle qatı tışlı cıyıntıq “Fänni – populyar basma” moheren alğan häm äytergä kiräk monda arttırıp cibärü yuq. Ägärdä moña qädär cirle töbäklär turında çığarılğan kitaplarda suğış qaharmannarı, ğalimnär, xezmät aldınğıları, gektar, sentnerlar turında kübräk yazılsa, İrşat Safin kitabı millätneñ ber genä yünäleşen yaqtırtunı maqsat itep quyğan, ul da bulsa izge, paq dinebez İslam ruxına tuğrılar turında. Avtornıñ imeş- mimeşlärgä genä tayanmıyça Başqortstan respublikasınıñ Milli kitapxanäse, Başqortstan Tarixi arxivı, Rusiä Fännär akademiäseneñ Ufa ğilmi üzägeneñ tel, ädäbiät häm tarix institutı materiallarına tayanuı, fikeren dälillärgä köçle tayanıçqa äylängän. Tanılğan tatar pedagoğı Şäher Şäräf häm mäşhür ensiklopedist Rizaetdin Fäxretdinov üzläreneñ bibliografik äsärlärendä İşan Xabibulla xäzrätne kürenekle tatar- möselman şäxesläre arasında telgä alğannar bit.
Kitap ike zur bülektän tora: “Böyek ostaz” häm “Mädräsä büleklärennän”. Böyek ostaz İşan Xabibulla Xansöyarovnıñ tatar millätneñ vatanpärvarlıygın açıp birüdä İrşat Safin anıñ tuğan tufrağınnan başlap, qıäfätennän häm şäxsi sıyfatlarına tuqtalıp uquçı küñelendä tirän tä'sir qaldırırlıq äwliä obrazın tudıru bäxetenä ireşkän. Avtor Zimniçäneñ ruxi tormışın İşan ğailäse aşa Zimniçäne tatar moxiteneñ bişeklärenä äylängän Qazan, Çistay, Orenbur, Ufa töbäklärenä kiterep totaştıra, bügenge uquçı xäteren sufiçılıqnıñ millätkä yasağan şifalı tä'siren ışandırırlıq yaqtırta.
Avtor tatar mäğrifätçelegendä mädräsälärebezneñ totqan rolen zurlap, xörmätläp yaza belä häm uquçığa tınıç qına tatarnıñ danlı da, şanlı da tarixın da señderä alğan. İrşat xäzrät Safinnıñ dini ğilemlege östenä dönyawi basmalarnı da küzätüe kitapnıñ däräcäsen kütärep cibärä.
Min bügen “Azatlıq” radiosı dulqınında İrşat xäzrät Safinğa tübändäge soraw belän möräcäğät itäm. “Meñnärneñ ostazı İşan Xabibulla Xansöyarov” turındağı kitap yazar öçen niçä yıl eşlärgä turı kilde digän sorawğa Samar Cämiğ mäscedeneñ Baş imamı İrşat xäzrät Safin bolay dip cawap tottı:
“Bu kitapnı yazu teläge äle urta mäktäptä uqığan yıllarda uq kilde. 1982 yılnı İşan xäzrätlärneñ qäberen qarap yörgändä tudı bu teläk. Armiägä kitü säbäple, mäğlumätlär az bulu säbäple, Qazanda uqu säbäple, eşem beraz totqarlanıp tordı.
İşan xäzrätläre turında yazğannarığız üzegezne qänäğätländeräme? Ällä härwaqıttağıça waqıt citmäw dä buldımı?
Älbättä mondıy zur şäxes turında bu kitap qına äz. Kiläçäktä ikençe kitapnı yazu da küzdä totıla.
Samar mullalarınıñ tormışın küzdän kiçersäk , Sez Samar mullaları arasınnan berençe kitap yazuçı. Baş imam bularaq, Samar möselman yulında xezmät itüçelär turında kitap yazu turında uylağanığız yuqmı?
Andıy uylarıbız bar älbättä. Äkrenläp mäğlumat ta cıyabız. Samar töbägendä Möxämmätfatıyx kebek mäşhur din ähele eşlägän bit.
Samar arxivlarında ğäräp xärefläre belän yazılğan materiallar bar. Alarnı kem “sözep” çığar ikän?
Niätem zurdin. Alarnıñ barçasın da beräm- beräm qarap çığıp aldağı kitaplarda qullanu.
Samar Cämiğ mäscedeneñ Baş imamı İrşat xäzrät Safin awıldaşı İşan Xabibulla Xansöyarov näsele turında yazğan kitapnıñ ofığı bik kiñ. Cıyıntıqta bik küp din ähelläreneñ xezmäte yaqtırtıla häm şundıy näticägä kiläseñ. Ägär dä äle 454 yıl buyına möselman tatarnı yuq itü säyäsäte alıp barılıp ta tatar namazlıqtan bizmägän ikän, dimäk bik küp mullalarabıznıñ, mädräsälärebezneñ icat cimeşe bu, här mullanıñ keşelärgä señdergän äxlaqi, mädäni, dini ruxiätı 200 yılğa citkän, menä şuña da bit qara köçlär iñ berençe mädräsälärne, mäçetlärne cimergännär, mulla- işannarnı atıp ütergännär, suğa batırğannar.
İrşat Safin İşan Xabibulla Xansöyarov turında ğına yazmağan, ul tuğan awlı Zimniçägä genä tügel, ä tatar moxitenä ruxi istälek buldıra alğan bezlärgä oluğ tärbiäwi nigezlämä büläk itte.
Şunısı da iğtibarğa layıq İrşat Safinnıñ näsel orlığı Zimniçädä 15 yıl buyına imamlıq itkän Yaqub babay Yunıysovqa barıp totaşa, ä İrşat Safinnıñ babası İsmägıyl' İmam Yaqub Yunıysovnıñ tuğan enese bulğan. Samaralılarğa ğorurlanırlıq küreneş, izge Zimniçä cirlegendä imamlıq itkän babaylarnıñ turunı bügenge köndä Samar Cämiğ mäscedendä Baş imam bulıp, xalqıbıznıñ küñel türen paq dinebez İslam täğlimätı belän nurlandıra. Bu inde aldağı tağın 200 yılğa Samar tatarlarınıñ möselmanlıq bocrasınnan ıçqınmawına ömet bar digän süz, Allahı boyırsa.
Şamil Bahautdin, Samar.


text: Diuar tulayım bulmayasaq - yähüdtärzeñ ayırım awıldarı ğına uratılıp alınasaq. İzrail xaqimiättäre, şulay itep, Amerika reaksiähın yomşartırğa tırışa. Waşington fekerensä, İzraildıñ haqlanıu diuarı tözöüye töbäktä xälde köyläwgä kamasawlay. Fälestindar diuar tözöüze ularzıñ bilämälären tartıp alıuğa tiñ tip isäpläy. İzrail xökümäte vitse-premierı Exud Ol'mert İzrail fälestin xalqınıñ tormoşon qatmarlaştırırğa telämäy, barıhı la İzrailğa fayza, fälestindarğa qıyınlıqtar bulmaslıq itep eşlänäsäk tigän.


text:
Qazannıñ yuğarı uqu yortlarına kerü imtixannarı tämamlana
Esse cäy könnäre – mäktäpne tämamlap, yuğarı uqu yortlarına kerüçelär öçen bik qızu waqıt. Xäzerge köndä bu ölkädä eşlär niçek tora soñ? Yıldan-yıl yuğarı uqu yortlar sanı arta ğına barsa da, alarğa uqırğa kerüçelär kimemi, kiresençä, üsä genä bara. Menä bıyıl da Qazannıñ yuğarı uqu yortlarında belem alırğa teläwçe yäşlär respublikanıñ törle awıl-rayonnarınnan ğına tügel, xätta çit töbäklärdän dä başqalağa ırğıldı. Mäktäptäge imtixannarnı tämamlap, çığarılışı kiçälärendä uqıtuçıları, klasstaşları belän sawbullaşqaç, bar telägän keşe institutı, universitetlarğa yünälde. Äytergä kiräk, şuşı ölkädä bıyılğı yılnıñ üzençälege dä bar. Yılda ğädättä bäyge yuğarı uqu yortlarınıñ tüläwsez, byudjet urınnarına ayıruça zur bulsa, xäzer isä tüläwle, kommersiä büleklären dä yäşlär çit itmilär ikän. Ällä keşedä aqçalar kübäygän, ällä inde uquçılarnıñ üz belemnärenä ışanıçları şunıñ qädär genä. Niçek kenä bulmasın, mäsälän, Qazan däwlät universitetında uzğan yıl belän çağıştırğanda, aqça tüläp uqırğa teläwçelär sanı 25 protsentqa artqan. Monda iqtisat fakul’tetına ber urınğa 3, ä yuridik fakul’tetqa 2 keşe däğwä itkän. Äytkänebezçä, bu tüläwle belem alırğa teläwçelär arasında. Byudjet büleklärendä isä, şuşı belgeçleklärgä bäyge ber urınğa 10 häm 5 keşe bulğan. Şulay itep, yäşlär iqtisat belgeçlären äzerläwçe cirlärgä omtıla. Monda bäyge inde menä niçä yıl rättän yuğarı bulıp qala birä.
Läkin yaña belgeçleklär dä sınatmıy. Mäsälän, Qazannıñ texnik universitetınıñ Eşçelär belän idärä itügä uqıta torğan fakul’tetta ber urınğa 41 keşe däğwä itä ikän. Mädäniät universitetındağı turizm şirkätläre belän idärä itü bülegendä 21 keşe. Tatar däwlär humanitar-pedagogika universitetında tärcemäçelärne äzerläwçe bülektä bäyge ber urınğa 15 keşe. Şunısı da bar, 3 yuğarı uqu yortın berläşterep oyıştırılğan älege universitetta tüläwsez uqıtu alıp bara torğan urınnarnıñ sanı bıyıl 100gä kimegän. 980 urınğa monda 3400 ğariza birelgän bulğan. Menä şundıy berençe näticälärne yasap bula bıyılğı uqırğa kerü çorı waqıtına.
Xäzer isä yuğarı uqu yortlarına kerü imtixannarı tämamlanıp kilä. Küp kenä uqu yortlarında inde kemneñ sınawlarnı uñışlı ğına ütep, kerä aluı, kemneñ töşep qaluı da bilgelänep bara. Xäyer, alda äytelgännär däwlät yuğarı uqu yortlarına ğına qağıla. Kommersiäle uqu yortlarına isä ğarizalar qabul itü äle haman da däwam itä. Monda ğarizalarnı avgust urtalarına qädär tapşırıp bula. Şuña da, imtixannarnı uñışlı ğına birep, däwlät uqu yortlarına kerä almağan yäşlär, üz bäxetlären kommersiäle uqu yortlarında sınıy ala. Ata-analarınıñ balaların uqıtırğa aqçası bulğan oçraqta inde, älbättä. Busı da bulıp çıqmasa, urta hönäri belem birü uqu yortları qala. Monda da älegä tülämiçä genä belem alırğa mömkin.Gölnaz İlgizär


text:
Uaqıtşa tirkeuge twrmağan azamattarğa äzirge ayıppwl salınbaydı. QR İşki ister ministri Qalmwxambet Qasımovtıñ aytuınşa, bir ay boyı tärtip saqşıları uaqıtşa tirkeuge twrmağandarğa tek eskertu jasaumen şektelmek.
«Jaña normanıñ negizgi maqsatı – işki köşi-qondı baqılap otıru. Osınıñ negizinde densaulıq saqtau, bilim beru, jwmıs orındarın aşu jäne tağı basqa äleumettik-ekonomikalıq mäseleler şeşiledi. Bwl – jalpıälemdik täjiribe. Mäselen, Germaniyada twraqtı meken-jayınan köşip ketkeni, ya bolmasa, böten bireudiñ meken-jayın paydalanğanı üşin 1 000 — 50 000 euro aynalasında ayıppwl töleu mindeti bar», — dep atap körsetti Q.Qasımov.
Eske sala keteyik, Qazaqstan azamattarın uaqıtşa tirkeluge mindetteytin zañ qañtardıñ 7-sinen bastap küşine engen bolatın. Endi öz üyine adamdardı twrğızğanı üşin baspana iesine jauapkerşilik engizilip otır. Olardı uaqıtşa tirkeuge qoyu qajet. Atalğan norma bir ret bwzılsa, 10 AEK köleminde ayıppwl salınadı. Al bir jıldıñ işinde tağı qaytalansa, ayıppwldıñ kölemi eki esege artpaq.
Ayıppwl arqalağısı kelmese, el twrğındarı ay soñına deyin twrğılıqtı jeri boyınşa uaqıtşa tirkeuge twruı tiis. Bwl procesti jeñildetu üşin Ükimet azamattarğa onlayn rejimde tirkelu mümkindigin wsınıp otır.
Qazirgi kezde onlayn rejimde tek twraqtı tirkeu qızmeti ğana jwmıs isteydi. QR Aqparat jäne kommunikaciyalar ministri Däuren Abaevtıñ mälimdeuinşe, bir aydıñ işinde oğan uaqıtşa tirkelu qızmeti de qosıladı. «Qazirgi kezde işki logistika mäseleleri rettelip jatır. Negizgi maqsat — xalıqqa qızmet körsetu ortalıqtarındağı kezekterdi azaytu. Ol üşin derekter bazaların özara kiriktiru kerek. Sodan keyin uaqıtşa tirkeudi onlayn rejimde iske qosuğa boladı. Oğan wlttıq aqparattıq texnologiyalar ortalığı men işki ister ministrligi jauaptı. Bir aydan az uaqıtta atalğan qızmet engiziledi», — dedi D.Abaev.
«Azamattarğa arnalğan ükimettiñ» basqarma törağası Daniyar Erençinovtıñ aytuınşa, büginde xalıqqa qızmet körsetu ortalıqtarında jwmıs kestesi tañğı sağat 8:00-den keşki 20:00-ge deyin wzartılğan jäne uaqıtşa tirkeu boyınşa jwmıs isteytin mamandardıñ sanı köbeygen.comments powered by HyperComments


text:
Galileo Galilei
Galileo Galilei (15 fevral, 1564 – 8 yanvar, 1642) İtaliyalı astronom (kosmostı uyreniwshi adam) ha'm ataqlı oyshıl bolg'an.
Ol juldızlardı ha'm basqa planetalardı baqlaw ushın teleskoptı oylap tapqan birinshi adam bolg'an. Ol Qus jolı ko'plegen mayda juldizlardan turatug'ının, aydın' to'beshikleri bar ekenligin ashqan ha'm Yupiterdin' to'rt joldasın tapqan.
Galileo zatlardın' qalay qulawın ashqan. Bul qag'ıdalar fizikanın' bir bo'limi.
Galileo jaqtılıq tezligin anıqlawg'a ha'reket etken. Ol mınaday etken: Ol bir to'beshikke mingen ha'm onın' ja'rdemshisi ekinshi to'beshikke mingen, ekewinde de qaqpag'ı bar, basta jawılıp turg'an lampası bolg'an. Keyin ol o'z lampasının' qaqpag'ın ashqan. Ja'rdemshisine Galileonın' lampasın ko'rgennen keyin o'zinikin ashıwdı buyırg'an. Galileo keyin ja'rdemshinin' qaqpaqtı ashıw waqtın esaplag'an. Waqıttı ha'm to'beshikler aralıgın bilip, ol jaqtılıq tezliginin' anıqlag'an.
Galileo a'lemnin' orayı jer emes, al quyash ekenligin aytqanlıg'ı ushın Katolik shirkewi onı qamaqqa alg'an ha'm o'ltiremiz dep qorqıtqan. Ol o'limnen qutılıw ushın o'z pikirinen qaytqanlıg'ın aytqan. Shirkew onı qalg'an o'mirin o'z uyinen shıqpastan o'tkerige ma'jbu'rlegen.


text:
Karl Marx
Karl Marks (nemisshe: Karl Marx; 5 May, 1818 – 14 Mart, 1883) nemis filosofı ha'm pul (ekonomika) ha'm ku'sh (siyasat) haqqında jazg'an siyasiy oyshıl bolg'an. Markstin' oyınsha ekonomikada jallanıp islew bolsa, barlıq waqıtta klasslar arsında gu'res boladı. Onın' en' belgili kitabı Communist Manifesto. Ol bul kitaptı 1848-jılı Friedrich Engels penen birge jazg'an. Kitap kommunizm ideaların ha'm maqsetlerin belgilep beredi. Onın' ideaları Marksizm dep ataladı.
Onın' en' a'hmiyetli jumısı bul Das Kapital kitabıdır. Ol kitaptın' u'sh toplamı u'stinde ko'p jıllar jumıs islegen. Kitapta "kapitalizm" haqqında ha'm og'an qarsı pikirler so'z etilgen. Kitaptag'ı idealar ko'p tartıslarg'a alıp kelgen: birewler onı qollap quwatlasa, qalg'anları qarsı bolg'an. Bunın' tiykarg'ı sebebi, kitapta ko'rsetilgen idealarg'a iseniwshiler ko'plegen ma'mleketlerdi o'zgertiw maqsetinde sotsiallıq ko'terilislerdı (ma'selen: Oktyabr ko'terilisi) baslag'an. Bul ma'mleketlerde kommunistlik sistema bolg'an ha'm hu'kimet basshıları olarg'a qarsı shıqqanlardı o'ltirgen yamasa qamaqqa alg'an.
Markstin' en' belgili teoriyası "Materializm". Ol din, moral, sotsiallıq jag'day ha'm basqalar ekonomikag'a tiykarlang'anına isengen.
Karl Marks 1818-jılı Germaniyada tuwılg'an, biraq onın' ideaları ko'pshilikke jaqpag'anlıg'ı ushın ko'p ko'shiwge ma'jbu'r bolg'an.
Marks uzaq waqıt Londonda jasag'an. Ol 1883-jılı sol jerde qaytıs boladı. Marks qaytıs bolg'annan keyin, onın' dostı Engels onın' ko'p jumısların aqırına jetkergen.


text:
Törkiädä İslam ğalimnäre kiläçäkne tarixtan ezli
Rim papası Benedict XVI-nıñ Törkiä säfäreneñ möhim maqsatlarınnan berse İslamnı reformalarğa çaqıru. Ämma bu eş Törkiädä inde bara inde. Bu yünäleştä Ankara Mäktäbe dip atalğan ber törkem din ğalimnäre eşli. Häm ul törkemdä xätta Katolik din ähelläre dä bar.
"Ğäräplär Törek keşese yaxşı İslam ğalime bula alamı, alar bik ğäräp telen yünläp belmi dilär. Alar barısı da ğäräp telen bik yaxşı belä. Ämma alar İslamğa Könbatış fälsäfäsen, qayçaq xätta xristian teologiäsen çağıldırıp yaña nur östi" di Korner.
Korner häm törek ğalimnäre, şulay uq tarixçılar bu İslamnı bozu tügel, dini yolalalarnı häm ädäbiätne tulıraq öyränü nigezendä tiränräk añlaw di.
Korner Törkiädä inde berniçä yıl buyı yäşi. Häm anı Ankara Universitetınıñ Teologiä fakultetına da anı yış çaqıralar. Bu Fakultetta Ankara Mäktäbe tip atalğan ğäyre rösmi ber törkem oyışqan. Şul törkemgä kerüçe teologolar häm tarixçılar İslamnı zamançalaştırırğa yardäm itüne üzläreneñ maqsatı dip quyğan. Alar Qoränne süzen süzgä qabul itü döres tügel dilär.
Möxämmät Päyğämbärneñ tormışı turında kitap yazğan İslam tarixçısı Nahidä Bozkurt "Qoränneñ qayber ayätläre suğış turında. İzge kitapnı süzen süzgä qabul itü döres tügel. Bu din İslam dip atala. Ä İslam tınıçlıq digänne añlata" di.
Bozkurt xäzer İslamnıñ asılı köç qullanunı, terrorçılıqnı kire qağu buluın raslawşı xezmät belän mäşğül.
Bozkurt bay İslam ädäbiäten tarixi kontekstta öyränergä kiräk di.
Ul şulay uq Möxämmätneñ wafatınnan soñ ğasırlar ütkäç tuğan riwayätlärneñ, anıñ tärcemäi xälläreneñ döreslegen alardağı tarixi waqıyğalarnı ber-berse belän bäyläp centekläp tikşerergä kiräk digän qaraşta.
Ämma küp kenä möselmannar Qörän süze süzgä Alladan iñgän dip isäplägängä kürä anı täfsirläw bik qıyın eş di Korner.
"Alar şulay añ aşa üktärü, ictihad belän qarawnıñ borınğıdan kilüen isbatlaw probleması aldında tora. Bu alarnıñ üzläre öçen dä, çittäge häm ilneñ üzendäge tänqitçän qaraştağılar öçen dä möhim" di Korner.
Ankara mäktäbe törkemendäge ölkän din ğalimnäreneñ berse Mähmät Pacaci icadıy qaraw, ictihad İslamda süzen süzgä añlawdan borınğıraq bulğan di.
Pacaci Germaniädä belem alğan, Xristian Yähüd klassikların uqığan. Kornernı üzeneñ dustı dip atıy häm alar başqalar belän bergäläp çäy yanında üz dinnäre, anı tärfirläw yulları turında fiker alışa.
Pacaci Qöränne süzen süzgä qabul itü 19 ğasırda Mısırda başlanıp kitkän di. Bu İslamnı bik say ğına añlaw yulı, ul küp ğasırlardan birle kilgän, İslamnı Qörän aşa ğına tügel, Möxämmät päyğämbär uqığan kitaplar, şulay uq İslam cämğiätnedäge urtaq fiker aşa da añlawnı kire qağa di Pacaci.
"Qayberäwlär ictihadqa işeklär yabıq di. Ämma bez şäriğätneñ, möselman xalıqlarnıñ tarixına küz salsaq, härçaq ixtihadnıñ bulğanlığı küräbez" di ul.
Misal itep ul Şärğiättä qaraqnı cäzalawnı kiterä. Qayber süzen süzgä qabul itüçe İslam cämğiätläre qaraqnıñ qulın çabarğa kiräk dip isäpli, ä 6 ğasırlıq Ğosmanlı imperiäsendä ğädättä qulnı çabıp ösü bulmağan, yä törmägä yapqannar, yä ştraf tülätkännär di.
Qısqası, Ankara mäktäbe Qöränne süzen süzgä qabul itü İslamnı say añlaw ğına tügel, İslam tarixın häm ädäbiäten kire qağu da bula, ä ictihad aşa täfsirläw İslam tamırlarına kire qaytu bula di dip äytergä teli.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Çeçnäneñ İske Atagi awılında cirle administratsiä binasın utqa totqannar. Dürt keşe hälak bulğan.
Sigez keşe, alar arsında administratsiä başlığı Waxa Gadayev ta bar, törle awırlıqtağı yaralanular alğan. Höcüm awıl keşeläre eşsezlek öçen aqçalata tüläw alğan waqıtta yasalğan.
Sa Vedeno awılında xärbi maşinalar kolonnası fugas belän şartlatılğan. 11 xärbi yaralanğan.
Tönyaq Kafkaz xärbi törkemeneñ berläşmä ştabı mäğlümätlärenä qarağanda, Şatoy rayonında xärbi oçqıçlar Şatoy rayon üzägennän yıraq bulmağan ber cirdä çeçen suğışçıları bazasın utqa totqan. 11 çeçen suğışçısınıñ mäyete tabılğan.


text: Kiçä Çikagoda çığış yasap Buş Quşma Ştatlar Korea yarımutarwında tınıçlıq saqlanuın teli häm Tönyaq Korea xalqına qarata bernindi agressiä niätläre dä yuq dip belderde Ämma bügen Tönyaq Korea Waşington Pxenyanğa qarata cinayätçel säyäsäte belän Korea yarımutrawında atom suğışı qurqınııçı tudıra dide. Tönyaq Koreanıñ räsmi xäbär agentlığı AQŞ atom mäs’äläsen ike Korea arasındağı tatulaşu tırışlıqlarına qomaçawlaw öçen qullana dip yazıp çıqtı. Agentlıq Buşnıñ çığışın da, Amerikanıñ Tönyaq Korea belän atom programmasına bäyle nizağnı çişü turında söyläşülärgä äzerlegen belderüçe kiçäge möräcäğäten dä telgä almıy. Könbatış Tönyaq Koreanıñ atom reaktorları atom qoralı yasıy ala dip borçıla.


text:
Ïnfografïkanı arnay`ı jarïyalağan mïnïstr Jeñis Qasımbek elimizdegi transport salasınıñ damwına ay`rıqşa toqtalıptı.
"Transport salası Qazaqstannıñ ékonomïkalıq damwınıñ mañızdı qozğaltqışına ay`naldı. Xalıqaralıq mamandardıñ ay`twınşa, transport salasınıñ damwı işki jalpı önim köleminiñ artwına mümkindik jasay`dı.
Joldardıñ rettelwi, xalıqaralıq dälizderdiñ aşılwı avtokölik tasımalına qolay`lı jağday` twğızadı. Sonday`-aq, Qazaqstannıñ jük ay`nalımın qalıptastırwda, jolawşılar tasımalın küşey`twde temirjol tasımalı ülken röl atqaradı. 2016 jıldıñ alğaşqı 8 ay`ındağı körsetkiş boy`ınşa elimizde 15,8 mln. jolawşı temirjol köligin pay`dalanğan eken. Jıl soñına dey`in bul körsetkiş edäwir öswi tïis.
Sw köligi tasımalı - älem boy`ınşa jük tasımalınıñ eñ tïimdi äri keñ tarağan täsili. Bul sala bizde de ay`tarlıqtay` damıp, Aqtaw portı arqılı teñiz köligimen jük tasw jumıstarı jalğasıp keledi.
Nazarlarıñızğa temirjol, avtokölik jäne sw köligi tasımalındağı körsetkişterdi usınıp otırmız" - dey`di Ïnvestïcïyalar jäne damw mïnïstri.
Sonımen qatar mïnïstr aldağı waqıtta mïnïstrliktiñ basqa da salalarında atqarılıp jatqan jumıstarın qısqa äri jüy`eli türde körsetw maqsatında osınday` ïnfografïkalardı öz paraqşasında jarïyalap turwdı därtürge ay`naldıratının ay`tqan.


text: Kim digändä 10 ğiraqlı häm 2 amerikan xärbie hälak buldı. Mosul şähärendäge bazarda bomba quyılğan maşina şartlap kim digändä 7 keşe ülde, 20-dän artıq keşe yaralandı. Zıyan kürüçelärneñ kübese tınıç xalıq. Bağdadtan könyaqtağı Äl-Mäxmüdiä şähärendä isä, bazardağı şartlaw näticäsendä 3 keşe hälak buldı, 10-nan artıq keşe yaralandı. Anbar provinsiasendä suğışçılar belän bulğan bäreleştä Quşma Ştatlarnıñ ber xärbie üterelde. Tağın berse Bağdad qırıyındağı yulda quyılğan bomba şartlap hälak buldı. Bu xaqta Quşma Ştatlarnıñ xärbi citäkçelege xäbär itte.


text:
Prezident şifaxana basseynın tikşerä
Yañı yıldağı täüge eş säfärendä prezident Mortaza Räximov şifaxanala basseyn töźölöşön qaranı. Bınıñ ösön ul alıś Äbyälilgä säfär qıldı. Bında Yaqtıqül şifaxanahı bar. Rayon xakimiäte xeźmätkäre İşbuldı Äźelmırźin äyteüensä, prezident basseyn soqouźı qarağandan tış başqa urındarźa la bulğan.
Bınday säfärgä Mortaza Räximov töźölöş ministrı Xämit Mäüleyärovtan tış üź apparatı etäksehe Radiy Xäbirovtı la alıp sıqtı. Urındağı xakimiättär başlıqtarı menän bergä ular başqa rayondarźa la bulıp mäktäp häm dauaxanaldarźı töźökländereüźe qaranı. Sönki bıyıl uqıtıusılarźıñ awğust käñäşmähe Köyörgäźe rayonında, ä haulıq haqlau mäsälälernä arnalğan respublika sovetınıñ küsmä ultırışı Ural aryağı töbägendä ütä. Töbäkkä säfär qılğanda prezident tıuğan rayonı Kügärsendä lä balalar ijadı yortona nigeź taşı haldı.


text:
Yuğarı Oslanda tatar tele niçek uqıtıla?
Däwlät Şurasınıñ Fän, mäğärif, mädäniät häm milli mäs’älälär buyınça daimi komissiäse soñğı arada şaqtıy zur aktivlıq kürsätä. Menä bu yulı da Yuğarı Oslan rayonına barunı alar oyıştırdı. Älege rayon mäktäplärendä respublika xalıqları telläre häm Mäğärif turındağı qanunnarnıñ ütäleşen tikşerüdä şulay uq Mäğärif ministrlığı häm Bötendönya tatar kongressı wäkilläre dä qatnaştı. Ministrlıqnıñ bülek citäkçese Radik Zaripov süzlärenä qarağanda, tatar telendä uqıtu alıp baru öçen dä, telne öyränü öçen dä älege rayonda şartlar bar, tatar tele kabinetları şaqtıy äybät cihazlandırılğan, däresleklär belän dä mäktäplär tulısınça tä’min itelgän. Älbättä, citeşmäwçänleklär dä yuq tügel. Alalar arasında däresleklärneñ eçtälegen kamilläşterü, yäş belgeçlärneñ belem birü däräcäsen kütärü kebeklären äytep kitep bula. Citmäsä, Yuğarı Oslan – nigezdä urıslar yäşä torğan rayon. Alar rayonda yäşäwçelärneñ 70 protsentın täşkil itä. Tatarlar isä 20 protsent tiräse genä. Şuña da, tatar telendä uquçı balalarnıñ sanı nibarı 73 keşe, alar 3 tatar mäktäbendä uqıylar. Älege tikşerüneñ näticäläre turında deputatlar comğa könne komissiä utırışında centekläp söyläşergä niätläp toralar. Şuña kürä, bu xaqta bez dä sezgä 16nçı ğinwar xäbärlär tuplanmasında citkeräbez.
Bügenge yazmada isä, x.t., sezne Mäğärif ministrlığınıñ Tatarstan xalıqları telläre turındağı qanunnı tormışqa aşıru maqsatınnan ütkärelä torğan tağın ber çarası belän tanıştırıp kitäse kilä. Süz här yılnıñ ğinwar ayında respublika külämendä oyıştırıla torğan Rizaetdin Fäxretdingä bağışlanğan pedagogik uqular turında bara. Bıyıl alar 200dän artıq mäğärif ölkäse xezmätkärläre qatnaşlığında Tübän Kama mäktäplärendä uzdı. Tanılğan yazuçı, pedagog Rizaetdin Fäxretdinneñ xezmätläre bügenge köndä mäğärif xezmätkärläre tarafınnan uqıtu häm tärbiä eşlärendä kiñ qullanıla ikän. Şuña da, älege uqular anda qatnaşuçılar öçen ayıruça ähämiätle bulğan. Mäğärif ministrlığınıñ töp belgeçe Ğäynetdinova Gölfiä Änwär qızı süzlärenä qarağanda, Rizaetdin Fäxretdinneñ icatı, anıñ pedagogik xezmätläre xaqında tuplanğan bay materiallar nigezendä kiläçäktä kitep näşer itü niätlänä ikän. Şulay uq, ministr Faris Xarisov täqdime buyınça mäğärif xezmätkärläre öçen ğalim isemendäge premiä, ä studentlar öçen Rizaetdin Fäxretdin isemendäge stipendiä buldıru da tormışqa aşaçaq. Ä fevral ayında isä Älmättä ğalim icatına bağışlanğan fänni-ğämäli konferensiä ütäçäk.
Gölnaz İlgizär


text: Tokio -- Ğiraqnıñ Tışqı eşlär ministrı Höşiär Zebari Yapon xärbiläreneñ Ğiraqta qalu waqıtın ozayıtrğa soradı. 600läp Yapon xärbieneñ Ğiraqta qalu möddäte 14 Dikäberdä çığa. Tokioda säfärdä bulğan Zebari üzeneñ bu üteneçen 15 Dikäber ütäçäk saylawlar belän añlattı. "Ğiraq xökümäte bularaq bez şunı toyabız, ilebez xäl-itkeç çor kiçerä, saylawlar, kiläse yılda yaña xökümät bulaçaq. Bu wazğiättä bez Yapon xärbiläreneñ tağın berazğa qaluın telibez. Älbättä soñğı süzne Yapon xökümäte äytäçäk", dide Ğiraq ministrı. Yapon premier-ministrı Yuniçiro Koizumi älegä bu xaqta ber belderü dä yasamadı. Atnakiç könne Yaponiä Ğiraqnıñ bu ilgä bulğan 6 milliard dollar, yağni 80% burıçın sızıp taşladı. Zebari, Ğiraqnıñ Saddam çorınnan qalğan 120 milliard dollar burıçların xäl itü tırışlıqların kürä.


text:
Qazaqstan Respwblïkasınıñ Ulttıq akademïyalıq kitapxanasında Qazaqstan Respwblïkasınıñ Tuñğış Prezïdenti Künine arnalğan «Bizdiñ Prezïdent. Köşbasşılıq fenomeni» taqırıbındağı kitap körmesiniñ aşılw saltanatı ötti, dep xabarlay`dı BAQ.kz tilşisi.
«Bizdiñ Prezïdent. Köşbasşılıq fenomeni» taqırıbında kitap körmesi aşıladı. Körme ékspozïcïyası kelesidey` bes bölimnen turadı: «Ömirbayan jäne otbası», «Memlekettik rämizder», «Ataq därejesi jäne marapattarı», «Xalıqaralıq forwmdar», «Eli tañdağan Elbası».
Kitap körmesiniñ aşılw saltanatına QR Parlament mäjilisiniñ depwtatı Baqıtbek Smağul, qoğam qay`ratkeri Sädibek Tügel, Jazwşı Marat Mäjïtov bastağan zïyalı qawım ökilderi men mektep oqwşıları, ustazdar, oqırmandar qatıstı.
"Bügin Qazaq eliniñ bolaşağı bolar jastarmen jolığıp otırmız. Prezïdentimiz "Meniñ xalqım özge ulttıñ tüsine kirse, şoşıp oyanatınday` awır tağdırdı bastan keşti. Tipti, tüp-tuqïyanımen qırılıp, joy`ılıp ta ketetin kezi boldı. Azattıqqa degen arpalıs, täwelsizdikke degen talpınıs, bügingi tañğa jetkizdi" degen sözi bar edi. Sol tañnıñ, aray`lı tañnıñ töl perzentterisizdir. Azattıqtıñ awasın añsağan ata-babalarımızdıñ, täwelsizdik tañındağı kewdesin kere jutqan täwelsizdikpen tınıstağan tülekterisizder. El erteñi jastarımızdıñ qolında dey`tin bolsaq, sol bolaşaqtıñ bastawı da sendersiñder - dedi kitap körmesiniñ aşılwına jïnalğan oqwşılarğa arnap.
Ékspozïcïyanıñ ülken bir bölimi Prezïdent N. Nazarbaevtıñ kitaptarınan turadı. Oqırmandar Prezïdenttiñ «XXİ ğasır bosağasında», «G-Global: XXİ ğasır älemi» (qaz., orıs. jäne ağılşın tilderinde) tärizdi twındılarımen, Memleket basşısınıñ qay`ratkerligi twralı türli kitaptarmen, yağnï V.F.Mïxay`lov, T.A.Manswrovtardıñ «Önegeli adamdar ömiri» serïyasımen jarıq körgen «Nwrswltan Nazarbaev» attı kitabımen jäne «XXİ vek stanet zvezdnım vekom Kazaxstana» («XXI century will be Kazakhstan’s century to celebrate») attı basılımdarımen tanısa aladı. Bul kitaptarda Qazaqstan Respwblïkası Prezïdentiniñ sïrek kezdesetin fotoswretteri berilgen, sol swretterden oqırmannıñ köz aldına Memleket basşısı retinde emes, xalqınıñ nağız Köşbasşısı äri otansüy`giş azamat retindegi Nursultan Nazarbaev keledi. Basılımda Nursultan Nazarbaevtıñ Otan, ulttıq salt-dästürlerimen erekşelengen Qazaqstan xalqı twralı qanattı sözderi keltirilgen.
"Munda Prezïdenttiñ bükil ömiri alaqandağıday` ay`qın körinis alğan: balalıq şağı, bozbala jäne jastıq şağı, kemeldik kezeñi jäne Memleket basşısınıñ memleketti nığay`twğa, ékonomïkanı, älewmettik-mädenï salalardı damıtwğa, Qazaqstannıñ basqa eldermen xalıqaralıq bay`lanıstarın ornıqtırwğa bağıttalğan Täwelsiz Qazaqstannıñ ïgiligi jolındağı köp qırlı qay`ratkerligi. Täwelsiz Qazaqstannıñ bas qalası – Astananıñ qalıptasw tarïxında Elbasınıñ röli erekşe boldı. Prezïdent elordamızdı güldendirwge, ékonomïkası men ïnfraqurılımın jetildirwge ölşewsiz üles qostı. Bul twralı körmede bayandaladı" - dey`di kitapxana qızmetkerleri.
Sonımen qatar osı şara barısında «N. Nazarbaev – Qazaqstan Respwblïkasınıñ sırtqı sayasatınıñ negizin qalawşı», «Ulı Dala Eli jäne tarïxtağı tarïxï sana xahında» taqırıptarındağı därister, «Meniñ Tuñğış Prezïdentim» taqırıbında mektep oqwşılarına arnalğan tärbïe sağatı ötti.


text: Respublikala bäliğ bulmağandar arahında yenäyätselek artıuı küźätelä – yıldıñ täwge 9 ayında üźmerźär 2 meñ 691 tapqır xoquq boźğan. Uźğan yıldıñ oşo uq waqıtı menän sağıştırğanda, bıl 210 osraqqa küberäk. Balalarźıñ buş waqıtın oyoştorowźa bıyıl baytaq yeteşheźlektär küźätelgän. Statistika buyınsa, tap uçilişçe häm litseyźarźa belem alıwsı balalar arahında yenäyätselek ayırıusa yış terkälä. Komissia bıl internattarźa, döyöm yataqtarźa tärbiä eşeneñ teyeşle kimäldä alıp barılmawı höźömtähe tip bildäläne. Bıyıl respublikala qabul itelgän patronat tärbiä birew turahındağı zakondıñ ütäleşenä ayırım iğtibar. Komissia ağzaları patronatlıq täjriäbäheneñ sağıştırmasa yañı bulıuın bildäläp, Başqortsotanda maxsus patronat tärbiä birew üźägen oyoştororğa, tärbiäselärźe uqıtıu eşen yayğa halırğa täqdim itte. Şulay uq patronat ğäilälärźe finanslaw eşen qamillaştırıu xaqında hüź barźı. Kilähe yıl patronat ğäilälärźe tämin itew ösön respublika budjetınan 13 million humğa yaqın aqsa bülenäsäk.


text:
Miñtimer Şäymiev Tatarstannıñ häm tatar xalqınıñ kürenekle xatın-qızları belän oçraştı
Xatın-qızlar bäyräme xörmätennän oyıştırılğan bıyılğı oçraşunıñ üzençälekläre nindi buldı soñ? Qazannıñ iñ zatlı zalında ütä torğan şuşı mäcleskä çaqırıluçılarnıñ isemlegenä elägü öçen kiyerenke köräş bardı. Ä konsert programmasında çığış yasawçı artislar bäygese berniçä atna elek başlanıp, soñğı könnärgä qädär däwam itte. Prezident qarşına bäyrämgä barırğa teläüçelär Tatarstanda da, başqa töbäklärdä dä küp ikän. Bu saylanu uyını gädättägeçä bulsa, yäğni rayonnar, şähärlär häm töbäklär delegatsiäläre oyıştırılıp, Qazanğa cibärelsä, konsert häm mäclesneñ eçtälege beraz üzgäräk buldı. Miñtimer Şäymievneñ çığışı häm büläklär tapşıru ike säğättän artıq däwam itkän konserttan soñ ğına buldı. Häm konsertta nigezdä professional' artistlar bötenläy diärlek çığış yasamadı. Barı tik finalda ğına Tatarstannıñ cır, biyü ansamble millätlär üseşe häm duslığın çağıldırğan kompozitsiä kürsätte. Ä başqa nomerlar belän Tatarstannıñ törle şähärlärendä häm rayonnarında yäşäüçe talantlı balalar çığış yasadı. Ul xalıq riwayäte «Saq-Soq» bäyeten xoreografiä alımnarı belän kürsätüdän başlanıp kitte. Tatarstannıñ muzıka mäktäpläre, uçileşçaları uquçıları, tatar häm rus fol'klor törkemnärendä qatnaşuçılar respublikanıñ sänğäten dönyaküläm däräcädä kürsätergä omtıldılar. Alar arasında xalıqara häm Bötenrusiä muzıka, sänğät bäygelärendä ciñep çıqqan balalar da küp buldı. Qazaxstannıñ Semipalat şähärennän kilgän Dias Mursaliev isemle keçkenä malay «Min djazmen» digän cırı belän tamaşaçılarnı şaqqatırdı. Konsertta bötenläy säyäsät bulmadı diärlek. Barı tik yäş KVN törkemeneñ çığışında ğına, bezneñ tatar xalqın tiptärgä, mişärgä, keräşengä bülälär dip iğlan itkännän soñ, şayan häm tapqırlar arasınnan tübätäy kigän qara tänle, çın negr yegete alğa çığıp, tatar Afrikada da tatar inde ul, dip cawap birgäç, zalda utıruçılar räxätlänep kölde häm görläşep qul çaptı.
Prezident Miñtimer Şäymiev üzeneñ çığışında çittä yäşäwçe tatarlarğa, döresräge Qazanğa çaqırılğın tatar xatın-qızlarına da süzlär taptı:
Qäderle xatın-qızlar! Min sezne çın küñeldän şuşı bäyrämegez belän täbriklim. İñ izge teläklär sezgä. Barığızğa da bik zur räxmät!
«Yıl xatın-qızları» arasında «Yöräge härçaq xalıq belän» digän nominatsiädä Başqortostanda yäşäüçe tanılğan cırçı, Rusiäneñ xalıq artistkası Färidä Qudaşeva da maqtawlı isemgä layık buldı. Tatarstan häm Başqortostanda, ğomümän tatar dönyasında iñ tanılğan xatın-qızlarnıñ berse -- Färidä Qudaşeva säxnädän menä nindi süzlär äytte:
Qazanğa kilgändä min haman dulqınlanıp, sezne sağınıp kiläm. Bu yulı da şulay buldı. Min sezne barığıznı da bäyräm belän täbriklim. Sezgä uñışlar, isänlek, duslıq, tatulıq telim. Räxmät sezgä!
Bu cıyınnı respublika xökümäte häm «Tatarstan xatın-qızları» ictimağıy oyışması ütkärä. Xatın-qızlar belän oçraşuda prezidentnıñ tormış iptäşe Säkinä xanım, Däwlät Sovetı räise Färit Möxämmätşin, anıñ xäläl cefete Luiza xanım, şähär başlığı Qamil İsxakov häm anıñ xatını Fähimä xanım belän berrättän Amerika Quşma Ştatlarınıñ Rusiädäge ilçese Alexander Vershbownıñ tormış iptäşe Lisa Vershbow da qatnaştı. Anı tamaşaçılarğa täqdim itkännän soñ, säxnädä cırçı bala matur itep ingliz telendä cır başqardı.


text: İzrail premyer-ministrı wazifasın waqıtlıça başqaruçı Ehud Olmert, İzrail, küpçelekne Hamas täşkil itkän fälestin xökümäten qabul itä almıy, dip belderde. Ämma Yevropa Berlegeneñ tışqı mönäsäbätlär komissionerı Benita Ferrero-Waldner, Yevropa Berlege, Yaqın Könçığış nizağına tınıç çişeleş ezlägän här törle fälestin xökümäte belän eşlärgä äzer bulğannarın äytte. Waşingtonda mabuğat oçraşuında AQŞ prezidentı George Bush, Hamas İzrailgö qarşı köç qullanudan baş tartmasa, Quşma Ştatlar andıy xökümät belän xezmättäşlek itmäyäçäk, dip belderde. Yaqın Könçığıştağı Rusiä wäkile Alexander Kalugin, Hamasnıñ ciñüe – Rusiä öçen zur ayırma tügel, Mäskäw fälestin xakimiätläre belän xezmättäşlekne däwam itäçäk, dide. İran tışqı eşlär ministrlığınıñ matbuğat wäkile Hamid Reza Asefi, fälestinnärneñ İzrail okkupasiäsenä qarşı xäräkätne saylawları öçen fälestinnärgä xuplaw belderde. Tawış birüdä saylawçılarnıñ 70%tı qatnaşqan. Räsmi näticälär bügen iğlan itelä.


text:
Rusiä: ĞRO turında qanun qabul itelde. Yewropa Berlege eşläp qararğa cıyına
Comğa könne Rusiä Duması ğäyre-räsmi oyışmalar (ĞRO) östennän kontrolne köçäytkän qanunnı öçençe, soñğı uqılışta qabul itte. Küp tänqit tudırğan bu qanunğa axır çiktä tözätmälär kertelde. Yevropa Komissiäse monı xuplap qarşı aldı, ämmä, bu qanun ğomümän qabul itelmägän bulsa, yaxşıraq bulır ide dip belderde.
Rusiäneñ üzendä genä tügel, Könbatışta da bu qanunğa kisken tänqit kütärelde. Şuşı basımnan soñ Rusiä prezidentı Vladimir Putin qanunğa qayber tözätmälär kertergä quştı. Comğa könne Duma üzeneñ bu yıldağı soñğı utırışında menä şul tözätelgän ölgene 3nçe, soñğı uqılışta qabul itte. 357 deputat uñay, ni barı 20se qarşı tawış birgän. Rusiäneñ xäzerge Duması öçen ğädäti sannar.
Qanunnıñ berençe, qırıs ölgese belän çağıştırğanda, qabul itelgäne beraz yomşağraq. Misal öçen, bar ğäyre-räsmi oyışmalar, şul isäptän çit illärneke dä Rusiäneke itep terkälergä tieş diğän matdä töşerelep qaldırılğan. Alay da, çit il oıyşmaları 6 ay eçendä terkäw pulatına barıp üzläre turında xäbär itergä tieş bulaçaq. Monnan tış, berençe ölgedä çit il keşelärenä Rusiä oyışmalarında eşläwne tıyğan matdä bar ide, ul da töşerelgän.
Yevropa Komissiäseñ süzçese Emma Udwin bu tözätmälärgä xuplaw belderde, ämmä şulay da:
NC122307 "Berençe ölgegä berniçä täzätmä kertelde, häm alar döres yünäleştä. Älbättä, bez bu qanunnıñ ğomümän qabul itelmäwen telär idek, şulay da tözätmälär anı beraz yomşarttı, xäzer bez yaña wazğiätne küzätep baraçaqbız, di Yevrokomissiä wäkile."
Yevropa Berlege Rusiädäge humanitar yärdäm programmaların nigezdä ğäyre-räsmi oyışmalar aşa başqara. Misal öçen, Çeçnädä 20 million Euro külämendäge sotsial-tergezü programması şularnıñ berse. Uzğan atna Yevokomissiä, bu qanun älege programmağa zıyan kiterergä mömkin dip kisätte. Emma Udwin süzlärençä, yaña qanun belän niçek bulasın xäzergä farazlaw qıyın, alar bu programmanı däwam itep qarayaçaq:
NC122309 "Bez Tönyaq Kavkazdağı eşçänlegebezne däwam itäçäkbez. Sälämätlek, mäğärif, tormış şartların yaxşırtu ölkäsendäge eşlärebezne. Yaña qanun moña niçek tä''sir iter, älegä äytü qıyın, bez bu yaña şartlarda quldan kilgänçä tırışıp qarıybız di, Yevrokomissiä süzçese."
Rusiäneñ xoquq yaqlawçıları qanunnıñ bu yomşartılğan ölgese belän dä qänäğät tügel. Mäskäwdäge Helsinki törkeme citäkçese Ludmila Alekseeva, bu qanun bezneñ Konstitutsiädä qaralğan xoquqların çikli, bez Strassburgtağı Yevropa mäxkämäsenä şikäyät itäçäkbez dide.
Parlamentnıñ yuğarı pulatı, Federatsiä Şurası qanunnı kiläse atnada qararğa cıyına.
-Ali Gilmi


text:
Kamal teatrı Londonğa kitte
Qamal isemendäge tatar däwlät akademiä teatrı Böyekbritaniäneñ London şähärenä kitte. Teatrnıñ täwge gastrol''läre Böyekbritaniädä uzuçı möselman mädäniäte festivale qısalarında oyıştırıla. Bu festival'' bıyıl fevral''dä başlanğan häm kiläse yılnıñ avgustına qädär däwam itäçäk. Anıñ barışında Angliädä möselman illäre näfis fil''mnarı, spektakl''lär kürsätü, ädäbi bäyrämnär häm Qor’än uqu kiçälären oyıştıru qaralğan. Şunı da äytergä kiräk, “Riversayd Studios” wäkile cäy aylarında Qazanğa kilep, ingliz tamaşaçısı öçen Qamal repertuarındağı äsärlärne üze saylap alğan ide.
Şulay itep, 3-4 üktäberdä qamallılar G.Qamalnıñ "Berençe teatr" komediäsen quyaçaqlar. Spektakl'' Tatarstan sänğat ostalarınıñ ber säğätlek konsertı belän tämamlanaçaq. 5-7 üktäberdä isä Zölfät Xäkimneñ "Telsez küke" p''yesa-romanı, 8 üktäberdä Rawil Boharayıvnıñ "Timer borçaq" äsäre täqdim iteläçäk.


text: Bügen Kiprda, utrawnı berläşterü mäsäläsendä 3-yaqlı oçraşu ütte. Anda Kiprnıñ Törek öleşe citäkçese Räüf Denktaş, Grek öleşe citäkçese Tassos Papdopoulos, häm utrawnı berläşterü planın kütärep çıqqan Berläşkän Millätlär Oyışması general sekretare Kofi Annan qatnaştı. Papadopulos süzlärençä, oçraşuda fäqät protsedur mäsälälär tikşerelgän, citdi närsälär quzğatılmağan. Elegräk, taraflarğa, plan belän kileşü öçen bu comğağa qädär waqıt birelgän ide. Läkin düşämbedä Annan, bu waqıt ber atnağa ozaytılırğa mömkin, dip äytte. İrtägä söyläşülär däwam itäçäk. Berläşkän Millätlär, Kiprnıñ kiläse yılda Yevropa Berlegenä quşıluwı aldınan, utrawnı berläşterergä çaqıra. Bügen, ikegä bülengän başqala, Nicosiä’dä, 70 meñ çaması törek BMO planın xuplap demonstratsiä ütkärde.


text:
Qazan-Mäskäw şartnamäse raslanmaw turında matbuğatta uylanular
Federatsiä şurası utırışında 93 senator şartnamägä qarşı, 13-ye anı yaqlap çıqqan. Qayber mäğlümatlarğa qarağanda, şuranıñ yunäleş, yäğni profil'' komitetı räise Rafqat Altıynbaev küplärne şartnamägä qarşı çığırğa öndägän. Yaqlawçılar arasında senator Ğöbäydullin, Paxomov, Lixaçev yaqlap çıqqan. Utırışta Tatarstan däwlät şurası räise Färit Möxämmätşin dä qatnaştı.
Rusiä citäkçelege tarafınnan şartnamäneñ Federatsiä tarafınnan kire qağıluınıñ säbäbe kön kebek açıq, şul uq waqıtta serle dä. Bu xaqta fikerlär törle. Zvezda Povoljya gäcitendä Räşit Äxmätov älege säbäpne tirännän ezli.Yazmadan özek täqdim itäbez.
“Federatsiä şurasınıñ şartnamäne qabul itmäwe, Rusiä prezidentı Vladimir Putin katnaşuıyngnan başqa bula almıy. Bu bik möhim soraw, monda başbaştaqlanıp üzeñ näticälär yasasañ, räis urınınnan oçıp töşä alasıñ. Putin üze ük tuplağan şura, niçek inde aña qarşı çığa alsın. Dimäk bu soraw Rusiä prezidentı däräcäsendä xäl itelgän.
İkençe ber möhim säbäp – Federatsiä şurasında küpçelek äğzalarnıñ “Berdäm Rusiä” firqäsennän buluı. Şunısı ğäcäp Rusiä däwlät şurası utırışında şul uq deputatlar şartnamäne, ä anıñ belän bergä firqädäşläre Şäymiev belän Möxämmätşinnı yaqlap çıqqan ide. Ä federatsiä utırışında, “Berdäm Rusiä”çelär zamança itep äytkändä, alarnı cirdän tübän töşerdelär. Xäzer Tatarstan citäkçelege, dekaberdä uzaçaq däwlät şurasına sawlawlarda niçek itep “Berdäm Rusiä”ne yaqlap çığar ikän. Säyäsi ölkädä üz yözeñne yuğaltmas öçen, alarğa bu firqädän çığarğa turı kiläçäk. Däwlät şurası federatsiä şurası fikeren kire qağa ala. Läkin ul monı eşlär mikän. Möğayın näticädä şartnamä 295 tawış cıyar da qabul itelmäs.” Zvezda Povoljya gäcitendä änä şundıy fikerlär yazılğan.
Şartnamäne qabul itü itmäwdä soñğı süzne Rusiä prezidentı Vladimir putin äytäçäk, älbättä. Läkin ul anı qabul itärgä rizamı, yuqmı? Şäymiewneñ tuğan könä Qazanğa kilgän waqıtta da, Putin şartnamä ber awız süz dä äytmäde. Ä bit Tatarstan prezidentı monı bik nıq kötkän ide.
Mondıy şartnamägä Çiçnä respublikası belän dä tözelergä tieş ide.Läkin älege respublikanıñ prezident wazifaların başqaruçı Ramzan Kadıyrov utırış aldınnan, Rusiä belän şartnamä tözergä kiräk digän telägennän kire qayttı. Şulay itep Tatarstan qırda ber üze suğışçı bulıp qaldı.
Şartnamägä qağılışlı üz fikeren äytkänçe Putin, ike ut arasında tora. Şartnamäne kire qağıp quәt vedomstvolarına yararğamı, ällä Şäymiene yaqlap, liberallar yağına basıyrğamı. Soñğı könnärdä Putinnıñ İvanovnı berençe vitse-premyer däräcäsenä kütärü, Rusiä prezidentınıñ quät vedomstvoları yağına küçüen kürsätte.
Şulay itep Federatsiä şurası, Tatarstan citäkçese xälen nıq qaqşattı. Tatarstan prezidentı tuğan könennän tögäl ber ay uzğaç, Rusiä citäkçelegeneñ dustanä tuğan kön qotlawı da, respublikada däwlät şurası utırışın ütkärü dä, Qazanğa Sobyänin kilep küçmä utırış uzdıruı, Ğäräp illärenä alıp barıp Feysal bülägen tapşıru da onıtıldı.
Şulay itep,şartnamä qabul itelmäw säbäple, kön dä bäyräm oyıştırğan Tatarstanda, küñelsez könnär başlandı. Läkin şunısı qızıq, , “Berdäm Rusiä” firqäse äğzaları Tatarstan citäkçelegenä qarşı çıqsa da, Tatarstannıñ Biektaw rayonında şuşı könnärdä “Berdäm Rusiä” köne ütkärelä.
Ğädel Galämetdinov.


text:
Rusiä terror çorına kerde. Terror dulqının niçek tuqtatırğa? Belgeçlär fikere
Sişämbe kiçendä Mäskäwneñ metro stansiäse yanında bulğan şartlaw näticäsedä 10 keşe hälaq buldı, 50dän artığı yaralandı. Uzğan atnada ike oçqıç qazasında 89 keşe hälaq bulğan ide. Rusiä räsmiläre äytüençä, xöcümnär inthiharçı xatın-qızlar tarafınnan başqarılğan häm alarnıñ tamırları Çeçnyağa barıp totaşa. Räsmi Mäskäw monı "suğış iğlan itü" dip atadı.
Audio (Yuri Lujkov)
"Kiçke 8dä terror ğämäle başqarıldı. Bu intiharçı, xatın-qız, zur külämdä şartlatqıç, törle timer kisäkläre belän tutırılğan. Ul metroğa taba barğan, läkin kereştä ike militsiä xezmätkären kürep kire borılğan, häm küp keşe arasında üzen yuq itkän."
Militsiä räsmiläre äytüençä, bu intiharçı Çeçnya suğışında yaqınnarın yuğaltqan tol xatınnarnıñ berse bulırğa mömkin. Mäskäw prokurorı Vladimir Yudin süzlärençä, xäzer alar ğäwdä qaldıqlarınnan anıñ kem bulğanın açıqlarğa tırışa. Rusiäneñ mäglümät çaraları xäbär itüençä, ul - uzğan atna ike oçqıçnıñ bersen şartlatuda şikänelgän Amanat Nogaevanıñ señlese Roza bulırğa mömkin. Oçqıçlarnıñ ikesen dä intiharçı xatın-qızlar şartlatqan sanala. Anda barlığı 89 keşe hälaq buldı. Bezgä mäglüm bulğança, oçqıçlarnıñ bersendä millättäşebez, Mäskäw yegete Marat Sitdiqov ta bulğan. Mäskäwdäge xäbärçebez Näzifä Kärimova äytüençä Marat Soçiğa ğailäsen alırğa barğan bulğan. Anıñ 4 yäşlek ulı häm xatını qalğan:
Näzifä Kärimova:31 awgust könne kiç belän Mäskäwnen Rijski metrosı yanında şartlaw yañğıradı. Ansın da, ike oçqıç şartlağan säbäptä, terror ğämäle dip xäbär itälär. Bu terrorda 11 keşe hälaq bulğan, 50dän artığı yaralanğan. Alar arasında 17 xatın qız, 4 bala bar. Qazağa eläkkännär arasında mäskäwlelär belän berlektä Rusiäneñ törle töbäklärennän kilüçelär dä bar dip xäbär itelä. Alar arasında bezneñ millättäşlärebez barmı-yuqmı, anısı älegä bilgesez. Çit il keşeläre tägäyen yuq. Alarnıñ kübese Sklifosovski isemendäge institutqa urnaştırılğan, 17 keşegä operatsiä yasalğan. 5 häm 8 yäşlek ike balanı tuğızınçı balalar xastaxänäsenä ozatqannar. Bu şartlawnı oyıştıruçı intixar xatın-qız 2 kg trotil köçendäge şartlatqıçnı buqçasına salğan bulğan. Häm ul üze dä wafat. Şuşı xällärgä üzeneñ fikeren belderüne sorap min professor Daniä Kärimovağa möräcägät ittem. Ul, bernindi terror belän dä säyäsi mäsälälärne çişep bulmıy. Bu xällär barlıq möselman dönyasına qarañğılıq töşerä, dide. Daniä Kärimova uzğan atnada terror ğämälennän şartlağan oçqıçta hälaq bulğan Marat Sitdiqovnı da iskä alıp kitte. Qızğanıçqa qarşı, Soçiğa oçqan, Rostov Don östendä şartlağan oçqıçta bezneñ millättäşlärebez dä bulğan. Şularnıñ berse Mäskäwneñ tanılğan cämägät eşleklese, eşquar Renat Sitdiqovnıñ ulı Marat Sitdiqov. Maratnıñ tuğannarı oçqıç töşkän cirdä berniçä kön ezlänülär ütkärgännän soñ Maratnıqı bulırğa tieş digän äyberlär tabıp alğan. Häm alarnı tartma belän Mäskäwgä alıp qaytıp, Otradnıy mäçetendä cenaza namazı uqılğannan soñ möselman ziaratında cirlädelär. Maratnıñ Renat isemle dürt yäşlek ulı häm tormış iptäşe Yüliä qaldı. Yüliä Qazan qızı. Mäskäwdä opera cırçısı bulırğa Teatr akademiäsendä uqıp tamamlağannan soñ Maratqa tormışqa çıqqan ide. Alar Mäskäw tatar yäşlären oyıştıruda berençelärdän bulıp yörgän yäşlär ide. Marat ätise kebek finansist. İnkossatorlarlar oyışmasınıñ generäl direktorı ide. Soçiğa ul anda yal itkän ğailäsen alırğa barğan bulğan. Min Mäskäwdäge ğomümän Rusiädäge bu facigälärgä bäyä birüen sorap advakat Wäsimä xanım Xämidullinağa möräcäğät ittem. Läkin ul, min Maratnı yaxşı belän idem, ber genä süz dä äytä almıym, yılıym dide.
Qayber mäglümätlärgä qarağanda ike oçqıç qazası häm Mäskäwdäge şartlaw öçen cawaplılıqnı moñarçı ällä ni tanılmağan İslambuli Brigadası dip atalğan ber törkem üz östenä alğan. Törkemneñ iseme 1981 yılda Misır prezidentı Änwär Sadatnı üterüne oyıştırğan misır ofitserı Xalit İslambulidan kilä. Şuşı törkem xäzer Äl Qaidä belän bäyle dip sanala. Bu xäbär Rusiä räsmilärenä Çeçen suğışçıların xalıqara terrorçılıq belän bäyläw öçen östämä säbäp bulır kebek. Çärşämbedä saqlanu ministrı Sergei İvanov Rusiägä suğış iğlan itelde dide:
Audio (Sergei İvanov)
"Asılda bezgä suğış iğlan itelde. Bu başqa törle suğış, monda köndäş kürenmi, front sızığı yuq, läkin yanaw bar häm sez monı küräsez."
İvanov terorrğa qarşı bar çaralar, şul isäptän säyäsi çaralar belän köräşergä wäğdä itte:
Audio (Sergei İvanov)
"Monıñ belän köräşü awır, läkin kiräk. Häm bez köräşäçäkbez, bar çaralar belän, şul isäptän säyäsi çaralar belän."
Şul uq waqıtta belgeçlär Rusiägä bulğan xöcümnär artında İslambuli Brigadası toruına şik belderä. Şotlandiäneñ Saint Andrew Universitetı qarşındağı Terrorçılıq üzäge belgeçe Magnus Ranstorp Azatlıqqa bolay dide:
Audio (Magnus Ranstorp)
"Täfsille, ışanıçlı mäglümätlär bulmağan şartlarda teläsä nindi törkem ber isem uylap tabıp, cawaplılıqnı üz östenä ala ala. Işıanıçlı mäglümät bulmağanda bu törkem turında berni äytep bulmıy."
Ä menä Mäskäwdäge säyäsi belgeç Andrei Piantkovski, bu soñğı xäcümnär häm dä çeçen separatislarınıñ Äl Qaidä belän ixtimal bäyläneşe öçen Rusiä prezidentı üze ğäyeple dip sanıy. 11 sintäber xöcümnärennän soñ Putin çeçen suğışçıların Äl-Qaidä belän bäyläp, terrorçılar belän bernindi söyläşü bulmayaçaq dip belderde. Piantkovski fikerençä bu säyäsi xata buldı, näticädä çeçen suğıçıları çınlap ta xalıqara teror saflarına küçä:
Audio (Andrei Piantkovski)
"Bez başta bezgä kem qarşı torğanın añlarğa kiräk. İğtibar itegez, soñğı terror ğämmälärendä bezgä bernindi taläp quyılmadı. Cawaplılıq alğanı da xalıqara terror çeltäreneñ nindider ber tonanlı oyışması. Çınbarlıqta närsä bara: çeçen suğışçılarınıñ zur öleşe şul xalıqara çeltär saflarına küçä. Bu bezneñ soñğı yıllarda Çeçnyada bögelmäwçän säyäsät näticäse."
Rusiädä terror dulqının tuqtatu öçen Piantkovski bu säyäsätne kiregä borırğa, Çeçen separatisları belän söyläşülär başlarğa, alarnıñ Äl Qaidä qulında uyınçıq buluın tuqtatırğa täqdim itä.
Audio (Andrei Piantkovski)
"Ber yaqtan xalıqara terrorçılıqqa qarşı ayawsız köräşü kiräk. İkençe yaqtan, bögelüçänlek, terornı kire qaqqan seperatislar belän söyläşü, şul uq, Masxadov, Zakaev, Axmadov belän. Bu terrorçılıq aldında çigenü tügel, kiresençä, aña qarşı toru bulaçaq."
Bu Mäskäwdäge säyäsi belgeç Andrei Piantkovski fikere ide. Kreml isä bu mäsälägä älegä başqa qaraşta.
Ali Gilmi, Praga Näzifä Kärimova, Mäskäw


text:
Qazan metrosı tözeleşenä respublika büdjetınnan aqça birelmiäçäk
“Atta da bar, tärtädä dä bar” digändäy, Tatarstan büdjetına salımnar räweşendä keremnär äzäyüendä iqtisadi üseş tempları kimüe genä tügel, ä federal' üzäkneñ töbäklärgä qarata säyäsäteneñ üzgärüe dä. Xäzer salımnarnıñ zur öleşen federal' üzäk cıyıp ala. Älege kiñäşmädä xökümät citäkçese Röstäm Miñnexanov, Qazan metrosı tözeleşenä respublika büdjetınnan aqça birelmäyäçäk, dide. Metro tözeleşe Qazannıñ 1000 yıllığına federal' programmada qaralğan aqçadan totılırğa tieş.


text:
Narkotiklarğa qarşı köräş ayawsız bulaçaq
Matbuğat oçraşuında kiterelgän qayber sannar Başqortstanda narkomanínıñ kiñ taraluı häm narkotík matdälär belän alış – bireş itüneñ bik nıq artuı xaqında söyli. Ämir Niğmätcanov äytüençä, bügenge köndä Başqortstanda räsmi terkälgän narkomannar sanı altı- cide meñ tiräse. Läkin bu san çınlıqta 80 – 90 meñgä citä, dide ul. Alar arasında betep betkän narkomannar da, äle yaña ğına şuşı tayğaq yulğa kerä başlawçılar da bar. Ayıruça narkomannarnıñ yäşärä baruı borçuğa sala. 14 – 15 yäştäge äfyünçelär dä bar ikän xäzer. Ämir Nigmätcanov süzlärençä, Başqortstan narkotíklarnı qullanuçı töbäk kenä tügel, ä alarnı başqa töbäklärgä ütkärüçe tranzit republíkğa da äylände. Äfğanstannan uq kiteleüçe äfyünnär Tacikstan, Qazaqstan, Irımbur häm başqa töbäklär aşa Başqortstan cirenä kilep kerä häm inde Başqortstan aşa ütä alsa, il eçenä dä könbatışqa taba yulın däwam itä. Narkotík matdälär Başqortstanğa, nigezdä, automobil yulı belän kerä ikän.
Bıyılğı 5 ayda ğına da Başqortstanda narkotíklar belän bäyle 412 cinayät terkälgän, 366 cinayät eşe quzğatılğan. Şularnıñ 70 prosentı awır cinayätlär sanala. Bıyıl ğına da Başqortstanda 18 kilogramğa yaqın geroin, 21 kilogram mäk sabaqları, 16 kiloğa yaqın maríxuana, ike kilo yarım opiy tartıp alınğan.
Matbuğat oçraşuında äytelüençä, bügenge köndä Başqortstanda narkotíklarnıñ qanunsız äyläneşe belän bäyle yegermegä yaqın zur oyışqan cinayätçelek törkeme bar dip isäplänä. Kiläçäktä bu sannıñ da artuı bik ixtimal, dide narkotíklarğa qarşı köräş wedomstwosı başlığı. Kiläçäktä bu oyışma täcribä tuplí başlağaç, andí törkemnärne tabu häm cinayätçelärne mäxkämä aldına bastıru ciñelräk bulaçaq. Äle ber yıl ğına eşläwçe Narkopolísíneñ, älbättä, bu ölkädä eşçänlege tieşle däräcädä bulıp betä almí. 70 prosent xezmätkärlären elekke salım polísísı wäkilläre täşkil itkän bu oyışmağa äle täcribä tuplísı da tuplísı. Kem äytmeşli, bu oçraqta eş barışında öyränäçäklär inde.


text:
«Biü bombası - 2004» Uniksnı şartlattı
23 martta başqalanıñ “Uniks” mädäni küñel açu üzägeneñ biü mäydanında “Biü bombası - 2004” progressiv tatar muzıkası bulıp ütte.
Festival'ne “Quray” radiosı, “Yaña ğasır” tele-radiokompaniäse, Mäskäwneñ “Si- En-er” rekords studiäse häm “Käyef-promo” leyblı oyıştırdı. Alıp baruçı “Quray” radiosınıñ di-djee Ğäbderäxim “73,97 tuqtalışı” liderı İlgäräy tatar diskotekasına susağan 800 yaqın xalıqnı üzlärenä qaratıp tordılar. DJ Ğäbderäxim diskoteka turında bolay dip belderde:
Tatar diskotekasınıñ iñ zur noqtası ruxi orgazm kiçerü. Älege diskotekadan min ruxi orgazm kiçerep utıramFestival'neñ töp qunağı Mäskäwdän kilgän yäş cırçı İsmal da umarta qortları kebek göjläp torğan tatar yeget-qızların kürgäç, üz ana telendä ber – ike süz äytmi qala almadı.
«Biü bombası— 2004» iskitkeç. Şunıñ qädär küp qızlar.Oyıştıruçılarğa, mine çaqıruçılarğa bik zur räxmät. Mondıy tatar diskotekaları yışraq bulsın ide
Ä tatar yäşlären festival'dä “Käyef-promo” yegetläre di-djey İldus Zakirov belän Mars-l' sikertep biettelär. Şulay uq, tatar diskätüklärenä nigez saluçı, radio di-djey, televideniedä muzıkal tapşırular alıp baruçı, cırçı bularaq bilgele bulğan Nur Aliev ta “Minem yöräk” cırı belän xalıq aldında çığış yasadı. Nur äfände, bilgele şäxes, cırçı, alıp baruçı İdeliäneñ prodyuserı da bulıp tora. Alar ikese dä festival'dä diplom iäläre buldılar. Diplomnar digännän, İldus Zakirov älege tamaşanı oyıştıruçılarnıñ berse festival' xaqında bolay dide:
«Tanseval' bomba— 2004» tä 16 nominatsiä buyınça diplomnar birdek. «Zöläylä» triosınıñ «Can yaram» cırına töşerelgän klip yılnıñ «İñ yaxşı vidioklip» isemen aldı, «İñ yaxşı debyut» — «Ğarasat» törkeme, «İñ yaxşı xatın qız cırçısı» — İdeliä, «İñ yaxşı ir-at cırçısına» İlgäräy layıq buldı. Älbättä, barlıq nominatsiälärne atap çığarlıq tügel, qısqası alarnıñ berse dä büläksez qalmadı. Kiläçäktä alarnıñ cırları SD disklarda, audio häm video kassetalarda dönya küräçäk. Tağın şunı da äytäsem kilä, alğa taba älege festival'dä qatnaşqan cırçılarnı respublikanıñ iñ güzäl rayon üzäklärendä, şähärlärendä kürergä bulaçaq
Nominatsiälärgä kilgändä “Tatar biü muzıkasınıñ legendası” nominatsiäsendä töp ciñüçe İsxaq Xan, “Qazan şähärendä bulmağan iñ yaxşı törkem” isemenä Sarmannan “Xat” törkeme layıq buldı. “İñ yaxşı aranjirovka yasawçılar” bulıp isä Yura Fedorov belän Marat Muxin bilgelände.
“Biü bombası- 2004” menä şundıy yañalıqlar alıp kilgän ide. Döres, tatar biü muzıkası buyınça festival'lär tağı başqa isemnär astında da ütä. Häm alarnıñ härberse 21 ğasırdağı tatar muzıkasınıñ kiläçägen bilgelärgä yärdäm itä dip ışanası kilä.
Röstäm İsxaqi


text:
Guantanomoda - ike tatar keşese
Guantanomoda - ike tatar keşese
Rusiä yağı, totqınnarnı alıp qaytırğa häm cawaplılıqa tartırğa teli. Alarğa, däwlät çiklären qanunsız räweştä utep çığuda häm qorallanğan törkemnärdä qatnaşuda gäyepläwlär tağılır, dip kötelä.
Çallı tatar ictimağıy üzäkläreneñ bersen citäklägän Räfis Kaşapov, zamanında, Äfğanstanda, Taliban yağında suğışuçırğa teläwçelär turında belderülär yasağan ide. Şuña da, Almaz Şäripovnıñ iseme atalğaç, Çallıdağı häm Qazandağı milli xäräkät wäkillärennän «bu sezneñ keşelär tügelme» dip baytaq qına qızıqsınuçılar bulğan. Bez dä, Böten tatar ictimağıy üzägenä şaltıratıp, şuşı sorawnı birdek. İctimağıy üzäk räise Räşit Yagfärov cawap birde:
Almaz Şäripov isemle keşene min beläm. Ul tatar ictimağıy üzäge oyışqan çorda bezneñ belän buldı. Min ani Qazanda yış qına kürep toram. Ğümümen alganda, ul qayda dır Äfganstanda yöri ala torgan keşe tüğel ul, injener ul. Ä ikençese turında – minem işetkänem dä yuk.
Soñraq Tatarstannıñ iminlek xezmäte citäkçese Aleksandr Gusev İntertat.ru gäzitenä Guantanamoda totılğan Çallı keşeseneñ Almaz Şäripov tügel, ä Rawil Ğämärov ikänen xäbär itte. Almaz Şäripov, kiresençä Ufadan bulıp çığa. Kaşapovnıñ “yözlägän keşe Taliban yağında suğışırğa teli” digän süzlären Gusev “safsata” dip atadı.
Ul arada Tatar ictimağıy üzäge xäzerge waqıtta, 15 aprildä bilgelängän qorıltayğa äzerlek eşläre belän mäşgül. Räşit Yägfärov äytüwenä qarağanda, räsmi xaqimiät tarafınnan birnindi qarşılıq kürsätelmi, qorıltay waqıtında ütärgä tieş.


text:
Tatarstanda Sabantuyğa äzerlänälär
Qazanda Slavyan yazuı häm mädäniäte könenä äzerlänälär. 23 mayda respublikanıñ Layış rayonı Russkoe Nikol’skoe awılında Karavon dip isemlängän rus fol’klor bäyräme ütäçäk. Şuşı uñaydan inde tatarstan prezidentı Mintimer Şäymievnıñ qotlawı da dönya kürde. 21 may könne respublikanıñ Milli arxivında da üzençälekle kürgäzmä açıldı. Bu kürgäzmä slavyan mädäniäten häm tarixın yaqtırta. Ul da Slavyan yazuı häm mädäniäte könenä bağışlana. Kürgäzmäneñ eksponatları arasında XVI ğasırnıñ dini kitapları, rus patşası Yawız İvan tarafınnan cibärelgän gramotalar da bar. Şuşı könnärdä genä tatar xalqınıñ iñ bilgele milli bäyräme – Sabantuylarnıñ qayçan ütüe bilgelände. Sabantuylar respublikanıñ awıl-rayoannarında 5-6 iyün könnärendä uzaçaq. 12 iyündä älege bäyräm Tübän Kama häm Älmät şähärlärendä, ä 13 könne - Yar Çallıda ütäçäk. 19 iyündä isä Sabantuy başqalabız Qazanda görliäçäk.Gölnaz İlgizär


text:
Etlär, çerkilär häm xalıq yazmışı
Soñğı waqıtta Azatlıq radiosı qayda kitte, Azatlıq yabılğan imeş, şulay meni, digän sorawlar belän radiobıznıñ Qazan byurosına şaltıratıp toralar. Mart. aprel'', may aylarında bez küp tapqırlar bu turıda söyläsäk tä, iğtibar itmägännär. Qabatlap äytäbez, ozın dulqınlı Tatarstan radiosı aşa barğan retranslyatsiä tuqtaldı. Läkin radiobıznıñ qısqa dulqınlı tapşıruları elekkeçä 19,21, 25,31 metrlı qısqa dulqınlarda könenä 4 tapqır qabatlana. Şunıñ östäwenä internet aşa tıñlaw mömkinlege bar häm “Tatarstan - yaña ğasır” radiokanalında 91.5 FM yışlığında täwlegenä ike tapqır efirğa çığa. Tanışlarığızğa, duslarığızğa äytegez. Vremya programması televizor ekranğa çıqqan waqıtta, yäğni kiçke säğät 9дa Azatlıqnı tıñlasınnar. Ul waqıtta ölgerä almasağız, şul uq tapşıru irtän 5 belän 6 arasında qabatlana.Xäyer, radionı iğtibar belän tıñlawçılar häm maqsattan hiç taypılmıy üz yullarınnan baruçılar da oçrıy. Baltaç rayonında informatika häm fizika uqıtqan Räfqät Zaripovqa 64 yäş. Ul yäşlärne uzdırıp komp''yuter, internet belän qızıqsına. Mondıy millättäşlärebez zamança texnologiälärdän qurıqmıylar, kiresençä, alar bu xikmätne üzläre yögänli. Bügen yañğırayaçaq Tatar internetı tapşıruında Räfqät ağay çığış yasayaçaq.
Näq bu comğa könne Qazanda yäşäwçe Räis ağa Ğafurovnıñ xatı bezgä kilep citte, ul Efir telekompaniäse tapşırularında milli oyışmalarnı häm millätpärwärlärne “natsional” dip atawnıñ maqsatı häm mäğnäsen belergä teli. Ğafur ağay Qazan universitetına da möräcäğät itkän, kemnär alar natsionallar, ni öçen jurnalistlar bu süz belän millätne yaqlawçılarnı atıy, dip soraşqan. Qazan universitetı rektorı yärdämçese Ğilemşin cawap birgän häm Efir televidenieseneñ üzennän sorarğa kiñäş itkän. Räis ağay Ğafurov barıber tuqtalıp qalmıy.Menä şundıy keçkenä genä, waq qına mäs''älälärdä zur säyäsät häm xalıq yazmışı çağılıp kitä. Tatarstan Däwlät Sovetı tübäsendä respublika bayrağı cilferdi. Mäskäw yağınnan kilgän kürsätmädä Rusiä bayrağın elärgä quşılğan. Şuşı 3-4 kvadrat metrlı tuqımanı elmäsäñ, mäxkämä. Döres, bu böten Rusiä parlamentı tügel. Ä Tatarstan Däwlät Sovetınıñ deputatları utırğan bina. Cilferdäsen inde şunda yäşel, qızıl, aq töstäge Tatarstan bayrağı. Konstitutsiägä dä yazılğan bit, respublika däwlät ul digän, anıñ üz atributları, gimnı, bayrağı bula digän. Änä, bit, Lukoyl kompaniäseneñ dä. Zur tämäke firmasınıñ da bayrağı, tuğrası ällä qaydan kürenep tora.
Üzeneñ baş ofisında. Xosusıy firma yäki aksionerlar oyışmasınıñ äläme cilferdägännän ni zıyan? Xikmät şunda, federatsiä sub''yektıñ bayrağı räsmi binada berüze tırpayıp torsa, fetnä bulıp toyıla. Qurıqqanğa quş kürenä dilärme äle?Änä, Tön''yaq Osetiädä şuşı respublikanıñ prezidentı üzen prezident dip yörtkängä oyala, di. Ä nigä Tatarstan prezidentı da şuşı aldınğı täcribägä quşılmıy, dip bäylänüçelär bar. Ğäcäp! Moñı cawap birer öçen süz tabıp bulmıy.
Azatlıq radiosı ni bar – açısımı, töçeseme – şunı söyläp torır. Ber tıñlawçı şaltırata, uram etläre turında qatı söylädegez, di. Elek Azatlıq kommunistlar xakimiäten sügä ide, ä sez etkä bäylänäsez. Bäylänmi ni, bezneñ intekkän, teşlängän suveren respublikabıznıñ bolay da räncetelgän balaların qurqıtıp, teşläp, meñyıllıqqa bizälgän uramnarnı pıçratıp yörmäsennär. Änä, Parijda da distä, meñlägän etlär Eyfel'' manarası tiräsendä öyerelep yörmi, di, gel matur qızlar, şäp yegetlär, borınğı häykällär.Ä nigä äle tatar başqalası şundıy qalalardan ürnäk almasqa tieş? Ser itep äytäm, Azatlıq radiosınıñ Qazan byurosınıñ icadi planında çerkilär turında da tapşıru niätläre bar. Bu bit tundra, Seber sazlıqları tügel. Meñyıllıq qala. Nigä äle Bolaq, Qaban yarlarında, Qazansu yarlarında milliardlağan çerkilär ürçep yatıp, bezneñ xörmätle qunaqlarıbıznı häm dä äle üzebezne, balalarıbıznı, xäläl cefetlärebezne, señellärebezne teşlärgä tieş alar. Bar di bit alğa kitkän illärdä çerki oyaların häm yomırqaların ağulap, näsellären kimetä torğan darular. Qazanda sanepidstansiä keşeläre bu turıda uylıy başladı inde. Bitlek kiep, maxsus darular tutırğan çiläklär kütärgän keşelär Qazansu buyında yöri inde. Ex, menä şul şähär uramnarında, işek allarında cıyılıp torğan sular, çoqırlardağı keçkenä sazlıqlar belän köräş programması bulsa! Bayraqlarğa bäylänäse urınğa, menä şul waq bälälärne ciñsäk, yarıysı ğına däwlät kilep çığar ide. Azatlıq radiosı öçen waq-toyaq närsä yuq, xätta etlär, çerkilär dä bezneñ tapşırular qaharmanı bula ala, ägär dä alar xalıq yazmışına tä''sir itsä. Rimzil Wäli