text:
Türkiye qırımtatar milliy Qurultayınıñ toplaşuvını kendi territoriyasında keçirmege izin berdi. Keçirilecek tarihı aqqında malümat dekabrniñ başında olacaq Tükiye ve Rusiye yolbaşçılarınıñ körüşüvinden soñ peyda olur.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına qırımtatar milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz bildirdi.
O emindir ki, Qırımdan Qurultayğa kelgen vekillerniñ sayısı çoq olur ve kvorum ile bağlı meseleler yüz bermez.
«Bizni Qırımdan çıqış ve Qırımğa keri qaytuv vaqtında ola bilecek diger şeyler raatsızlata», – dedi Çiygoz.
Bu mesele, Meclis reisiniñ muavini degeni kibi, Türkiye akimiyeti Rusiye yolbaşçılığı ile muzakere etecek ola.
Çiygoznıñ sözlerine köre, Türkiye ve Rusiye yolbaşçılarınıñ körüşüvinden soñra, Meclis Qurultayğa azırlıq körmege devam etecek ve onıñ keçirilecek tarihını bildirir.
Evel qırımtatar milliy yetekçisi Mustafa Cemilev Meclisniñ yañı terkibi saylanılacaq qırımtatar milliy Qurultayınıñ nevbetteki toplaşuvınıñ keçirilmesi İstanbulda ola bilecegi aqqında aytqan edi. Amma bundan soñ qırımtatarlarnıñ bir qısmı yarımadağa kirip olamaycağını tahmin etken edi.


c: text/html

text:
Dnipro suvu Şimaliy-Qırım kanalından Canköy rayonınıñ Tarhanlar (Pobednoye) köyüne qadar keldi. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildirdi.
Tarhanlar yaqınlarında tulumba stantsiyası bar, o, suvnı kanaldan cenübiy-şarqiy yönelişte «kötere».
Ukraina Devlet ekologik inspektsiyası Ukrainada cenk başlağanından Rusiye «aman-aman 620 million grivnalıq Ukraina suvunı hırsızladı», dep bildirdi.
«Tecavuzcı memleket 2022 senesi fevralniñ 24-nde suvnı Dnipro suvunıñ alt havuzındaki Kahovka suv anbarından Qırımğa bergen Şimaliy-Qırım kanalınıñ bütün gidrotehnik inşaatlarını zapt etti. Fevralniñ 27-nde duşman vaqtınca qurulğan bentni, maşina köprüni ve kanalnıñ esas bölme inşaatını viran etti», – dep bildirdi Ukraina müessisesi.
Fevralniñ 25-nde Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Şimaliy-Qırım kanalından Qırım yarımadasına suv berilüvini ğayrıdan başlatmaq içün eki afta kerek, dep bildirdi. Bundan evel Aksenov Qırım Şimaliy-Qırım kanalından suv almağa azırlana, dep ayttı.
Martnıñ 12-nde Ukraina istihbaratınıñ yolbaşçısı Kirill Budanov Azatlıq Radiosınıñ leyhası olğan Qırım.Aqiqatqa bergen intervyüsında «Şimaliy-Qırım kanalından Qırımğa suv özcesine ketmez», dep bildirdi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d1lynpf6ndesae.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.
Qırımnıñ suv teminlevi
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mayıs 19 sabası Aqmescit ve Aqyarda saba furtuna, küçlü yağmurnen ve sağanaqnen başlandı, ava puslu, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
böylece, Aqmescitte kök güdürdisi eşitile, yağmur toqtamay.
Aqyarda da şeer merkezinde bala paradınıñ keçirmesine maniya ola bilgen yağmur yağa. Yağmur daa geceden sepmelep başladı, saba da devam etti, ve meteo hızmetlerge köre, kündüzde olacaq.
Aqmescit FVN-niñ malümatına köre, mayıs 19-ında şeerde kelecek 3 saat devamında furtuna, küçlü yağmur ve sağanaq yağacaq, 15-20 m/s yel üfürecek.
Furtuna ihtarı içün FVN Qırim sakin ve musafirlerini bozğun ava vaqtında telükesizlik qaidelerine uymağa muracaat ete. Hususan, pencere ve balkonlarnı qapatmaq, tışarıda yol işaretleri, teller, tereklerden uzaq turmaq tevsiye ete.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin bildirdi ki, Moskvada «renkli inqilâplar keçirilmemesi içün» er şey yapmalılar. Bunı o, noyabr 20-de Havfsızlıq şurasınıñ toplaşuvında bildirdi, – dep haber ete RBK-Ukraina.
«Bizler renkli inqilâplarnıñ facialı neticelerini köremiz», – dedi Putin.
Onıñ qayd etkenine köre, bu «Rusiye içün bir tenbi» ola.
«Bizler bunıñ kibi bir şey Rusiyede olmasın dep, elimizden kelgen er şeyni yapmaq kerekmiz», – dedi Putin.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiyede saat 22:00 soñ miting keçirilmesiniñ yasaq qanunını imzaladı. Böyle bir qanun oktâbr 6-da derc etildi.


text:
Qırımnıñ akimiyet organlarını qurmaq ğayesi avgust 17-de yarımada meseleleri muzakere etilgen tögerek masada baqıldı. 2014 senesi Rusiye işğalinden soñ Hersonda Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki daimiy temsilciligi, Kiyevde – Ukraina Baş prokuraturası yanında Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Odessada – Qırım Muhtar Cumhuriyetinde Ukraina İç işler nazirliginiñ Baş idaresi quruldı. Aynı vaqıtta yarımada meselelerinen oğraşqan bir sıra cemaat teşkilâtı dey ki, bütün bu hızmetler farqlı taraflarda qalğan qırımlılarğa fayda ketirmedi.
Bu vaziyette sürgünlikte olğan Qırımnıñ ukrain ükümetini qurmaq kerekmi? «Free Crimea» leyhasınıñ vekili Roman Ostapçuknıñ fikirince, bu vaziyette başqa çare yoq:
– Menim fikirimce, bugünde-bugün Qırımnı işte degil, kâğıtta baqqan bir sıra organ bar. Asılında ise, Ukrainada 2,5 yıldan berli yarımada meselelerinen oğraşqan kimse yoq – bu meselede umumiy mesüliyetsizlik bar. Amma sürgünlikte Qırım ükümetini alsaq, yarımadanıñ kelecegini baqmağa, işğalden azat etüv strategiyasını azırlamağa mecbur olacaq şahıslar peyda olacaqtır. Cemaat faalleri ve ekspertlerniñ istegini alsaq, mında bücet sermiyasına pek kerek qalmay.
Qırım ekspertler merkeziniñ müdiri Aleksey Starodubovnıñ zanınca, böyle bir ükümet kelecek yıllarğa hızmet etecek:
– Eminim, Qırım ile bağlı er angi mesele – aktual meseledir, soñki eki aftanıñ adise-vaqiaları bunı bütün Ukrainağa isbatladı. Añlaşıla ki, yarımada işlerini baqqan devlet organları bar – sahte, olar bir şey yapmay, köçip kelgenlerge bile yardım etmey. Qırım ukrain Nazirler şurasına muhtac olsa da, bu ükümet memuriy sıñırnı keçüv, işğal altındaki topraqlarda vatandaşlarımıznı qorçalav, içtimaiy yardım meselelerinen oğraşmalı. Uquq ceetinden böyle bir ükümet qurulmasında problem yoq.
Roman Ostapçuk sürgünlikte ola bilecek Qırım Nazirler şurasınıñ erkânını qayd ete:
– Bizge 2013 senesiniñ ükümeti kerekmey: nazirler ve olarnı idare etecek baş nazir olmalı. Men içtimaiy siyaset nazirini qaldırır edim, çünki qırımlı köçip kelgenler ve nefaqacılarğa yardım meselesi al etilmeli; Ukrainada oquycaq olğan mektep talebeleri ve studentler içün tasil naziri olmalı, tam meselelerniñ al etilmesi içün qarar alınmalı.
Ukraina halq deputatı Georgik Logvinskiy hatırlata, Qırımnıñ akimiyet organları işğalden soñ birden qurulacaq edi:
– Bu ğaye 2014 senesi seslendirilgen edi, onı bu şekilde aydınlattılar: o vaqıt Qırımnıñ memuriy sıñırlarını keñleştirip, Herson vilâyetiniñ bir qısmını qaplap alğan soñ yarımada akimiyetiniñ organlarını anda qurmağa imkân olur edi. Bilgenime köre, bu ükümet ve parlament amelde nasıl çalışacağını bilmeyip, plannı kerçekleştirmekten vazgeçtiler. Kim ya da neni idare etecekler? Amma tam bir köntseptsiya, mehanizm yazıla, ğaye şimdi bile ömürge keçe bile. Adı müim degil, semereli bir iş müimdir.
Pavel Kazarin, Qırım.Aqiqatnıñ közeticisi


text:
Böyle malümalümatlarnı aprel 16-da Kramatorskta silâlı adamlar tarafından yaqalanğa ukrain zembil askerlerinden biri bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, avtomatik silânı Strelkovnıñ reberligi altında tutıp aldılar. GRU zabiti ukrain askerlerine yüksek aylıq olacağını vade etip, qanunsız silâlı birleşmeler tarafına keçmege çağıra edi.
«Papadiye» lağabınen bir rus adam da arbiy hızmetten vazgeçmege talap etti. Onıñ aytqanına köre, o, Kiyevdeki Mustaqillik Meydanında narazılıq aktsiyaları vaqtında snayperler taqımında oldı.
Ukraina havfsızlıq hızmeti Rusiye vatandaşı İgor Strelkovnı qıdıra. Onı Ukraina bir olmasını bozmaq maqsadınen yapılğan areketler ve öldürüvler, em de Ukraina şarqında kütleviy qalabalıqlar teşkil etilmesinde qabaatlaylar.


text:
Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı, Qırım aq-uquq qorçalayıcısı Emir-Useyin Kuku, Rostov-na-Donu şeeri tahqiqat izolâtorında açlıq ilân etip, mümkün derecede keniş olğan insanlar dairesine qırımtatarlarğa qarşı cinaiy işlerniñ uydurılması aqqında» malümatnı yetkizmek istey. Bunı iyün 30-da onıñ ömür arqadaşı Meryem Kuku Aqmescitte «Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesiniñ oturışuvında ikâye etti.
«Aqayımnı adekvat, sabırlı, küçlü adam olaraq bilem. Ve onıñ, bir andeki can ıntıluvından degil de, ölçep ve tüşünip bu qararğa kelgeninden eminim. Tutqan açlığınıñ terroristler ve ekstremistler olaraq beftan qabaatlanğan ve iftira etilgenlerge qarşı yapılğan bütün qanunsızlıqlar, Qırımda halqımızğa qarşı yapılğan tazyiq ve zülüm, sozulğan tahqiqatlar ve kerçek cinayetçiler arasında insanlarğa iç de kelişmegen vaziyette tutuluvğa qarşı narazılıq olğanından eminim. Bu, teatr oyunlarınıñ sanalaştırılmasına oşağan ve amelde er kün olıp keçken qapalı mahkemeler, salâhiyetsiz ekspertler ve mütehassıslar tarafından baltanen yontulıp azırlanğan ekspertizalar, tayin etilgen cezalarnıñ deşetlice büyük müddetlerine qarşı narazılıqtır», – dedi o.
Ondan ğayrı, Meryem Kuku, ömür arqadaşınıñ açlıq başlağanı aqqında yalıñız haberdar etilgenini, onıñ Rusiye ükümetine taqdim etken talaplar ve şartlar cedveliniñ ise yalıñız advokatı Kukunı Rostovdaki tahqiqat izolâtorında ziyaret etken soñ belli olacağını qayd etti.
Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Emir-Useyin Kuku iyün 26-da açlıq ilân etti.
Mevzuğa dair: «Üküm yaznıñ soñuna qadar çıqarılacaq»: «Yalta altılığı»nıñ işi nasıl ileriley
Mayısnıñ soñunda Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ altı figurantınıñ tevqif müddetini üç ayğa uzattı.
Bu iş boyunca qabaatlanğan Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada yaqalandılar. Olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» siyasiy İslâm teşkilâtına alâqadar olğanlarında qabaatlaylar.
Rusiye arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»ni Aqmescitte ötkerilgen köçüci oturışuvlarında baqa edi. Ondan soñ tevqif etilgen Qırım sakinlerini Rostov-na-Donu şeerine yolladılar.
Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantlarınıñ azat etilmesini talap ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız olaraq taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, olar diniy alâmetke köre taqip etile, dep sayalar. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenlerniñ çoqusı qırımtatar olğanını ve olarnen beraber İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenini qayd eteler. Halqara uquq işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
«Qadınlar, balalar ve qartlar tüyümçikleri ile mektepke taraf ketkenlerini, meydanda acınıqlı bir yığıntı teşkil etip turğanlarını uzun vaqıt devamında közetip turdı. Balalar ağlay, büyükler yavaş ve şaşqınlıqnen aytışa ediler. Sonra yuqarsı yapıq, yeşil maşnalar yaqınlaşıp şiddetnen aylandı. Olardan yeşil kiyimli insanlar sıçrap tüşti. Meydandaki adamlar indemeden, sanki tüşte kibi, maşnalarğa minip başladılar, yalıñız bir qartiy bağırıqladı, ince mecalsız sesnen bala ağladı. Sonra kene er şey tındı. Maşnalar çuqurlarda sıçrarken aşıqıp kettiler. Olar kötergen toz yavaştan ve sanki şaşmalap oturmaqta edi»
Bu qırımtatarlarnıñ sürgünligi aqqında yazılğan eñ tesirli eserlerden biri – «Yañğızlıq» eserinden alınğan satırlardır. Ervin Ümerov – qısmeti facialı olğan istidatlı yazıcınıñ qalemine ait olğan satırlar.
Ervin Osman oğlu Umerov mayıs 1 künü 1938 senesi Qırım MSSC-niñ Oktâbrskoye rayonında Yañı-Sala (şimdi Qurman rayonınıñ Rogovo köyu) köyunde ocalar ailesinde dünyağa keldi. Altı yaşında ekende, 1944 senesi mayıs 18-de, ana-babası ile Qırımdan Orta Asiyağa sürgün etildi.
Ervinniñ ailesi Özbek SSC-niñ Ferğana vilâyeti Altı-Arıq rayonıñ Palasan adlı tena bir köyge barıp tüşti. Balalıqnıñ bu ağır hatırlavları olacaq yazıcınıñ hafızasında ebediyen qaldı… 1957 senesi mektepni bitirgen son, yermaynı işlegen zavodda çilengir-armaturacı olaraq, sonra ise rayon statistik idaresinde inspektor olıp çalıştı. Aynı şu vaqıtları Özbekistan gazetalarında basılmağa başladı.
İlk ciddiy neşiri – 1959 senesi Moskavada Özbekistan sanat ve edebiyatı dekadasında, Özbek SSC-niñ bediiy edebiyatı neşriyatı tarafından çıqarılğan, qırımtatar yazıcılarınıñ «Ayatımıznıñ künleri» cıyıntığında ikâyesi oldı. İşbu cıyıntıq – sürgünlikten soñ qırımtatar yazıcıları, em belli, em yaş soylarınıñ eserleri basılğan ilk toplamdır. Müellifler arasında cebeden qaytmağan yazıcılar da bar edi – Mamut Dibağ, Ennan Alimov.
On beş yıllıq sükünetten soñ böyle cıyıntıqnıñ peyda olması müsbet bir şey olaraq tanılacaq, amma… Kitap açılğanda, köz qayta edi: ilk saifesinde «qırımtatar tilinden tercime» cümlesinde «qırım» sözüni matbaa boyası ile boyalap qoydılar. Em kitapta da «qırımtatar» sözü yoq edi…
İleride em Ervin Ümerov, em diger qırımtatar yazıcıları Qırım aqqında yazmağa isteseler, coyulğan vatan, sürgünlik, qırımtatar halqı aqta bir şey yazılmaycağını añladılar. Bu yasaqnıñ yoq olmasına nice yıllar kerek oldı…
1960 senesi dostu Emil Amit ile beraberlikte Moskvadaki A.M. Gorkiy adına Edebiy institutına kire. Kelecekte ekisi de – em Amit, em Ümerov halqınıñ faciası aqqında accı, tesirli eserlerni yazarlar. Şimdi ise memleketniñ eñ eyi aliy oquv yurtunda yazıcılıq ünerini ögreneler.
İnstitutnı bitirgen soñ Taşkentke yollanıldı, anda o vaqıtta Özbekistannıñ Komunistik Firqasınıñ Merkeziy Komitetiniñ organı olaraq, qırımtatar tilinde çıqıp başlağan «Lenin bayrağı» gazetasına edebiy hadim vazifesine qabul etildi. Gazetada beş yılğa yaqın çalışqan soñ, Ervin Bütünbirlik radiosınıñ Edebiy dramatik yayınınıñ Baş muarrirliginiñ SSCB-gi halqlarınıñ edebiyatı bölügine müdir vazifesine avuştı. 1976 senesi «Bala edebiyatı» neşriyatına SSCB-gi halqlarınıñ edebiyatı bölügine üyken muarrir vazifesine keçti, anda pensiyağa çıqqanğa qadar çalıştı. 1966 senesinden başlap SSCB-gi jurnalistler Birliginiñ azası, 1978 senesinden ise – SSCB-niñ yazıcıları Birliginiñ azası ola.
O, rus ve qırımtatar tillerinde yazılğan kitaplarnıñ müellifi ola. Amma, elbette ki, qırımtatarlarnıñ sürgünligi aqqında eserleri olardan eñ körümlidir. Olarnı XX asırnıñ 60-ncı seneleri soñunda yazğan edi, amma tsenzura sebebinden eserleri dünya yüzüni körip olamay edi.
«Yañğızlıq», «Qara poyezdlar», «Ruhset» kibi eserler ğayrıdan qurucılıq devrinden soñ – qırımtatarlarnıñ Vatanına kütleviy sürette qaytıp başlanğanından soñ derc etildiler. 2002 senesi Moskvadaki «Tekst» neşriyatı «Qara poyezdlar» cıyıntığını bastırdı. Cıyıntıqqa sürgünlikke bağışlanğan ikâye ve vesiqalı povest kirdi. Aytuvlı bir adise edi…
«Adı Sabırlı edi», – Ervin Ümerov oquyıcılarınıñ eñ sevimli eserlerinden biri – «Yañğızlıq» eseri böyle başlana.
Eserniñ baş qaramanı – Sabırlı adlı köpek (cınslı çoban köpegi ve qaşqırnıñ küçelegi).
Bir insannıñ degil, halqnıñ faciasını köpek aqqında qısqa bir ikâyeçikte añlatmaq mümkünmi?
Bir insannıñ degil, halqnıñ faciasını köpek aqqında qısqa bir ikâyeçikte añlatmaq mümkünmi? İmkânsız bir şey kibi körüne. Amma istidatlı yazıcı bu ağır meseleni çeze…
Sabırlı qırımtatarlar sürgün etilmesiniñ sessiz şaatı oldı. O, köy sakinleri bütün mal-mülküni bıraqıp ne yerge ketkenini añlap olamay edi.
«Qadınlar, balalar ve qartlar tüyümçikleri ile mektepke taraf ketkenlerini, meydanda acınıqlı bir yığıntı teşkil etip turğanlarını uzun vaqıt devamında közetip turdı. Balalar ağlay, büyükler yavaş ve şaşqınlıqnen aytışa ediler. Sonra yuqarsı yapıq, yeşil maşnalar yaqınlaşıp şiddetnen aylandı. Olardan yeşil kiyimli insanlar sıçrap tüşti. Meydandaki adamlar indemeden, sanki tüşte kibi, maşnalarğa minip başladılar, yalıñız bir qartiy bağırıqladı, ince mecalsız sesnen bala ağladı. Sonra kene er şey tındı. Maşnalar çuqurlarda sıçrarken aşıqıp kettiler. Olar kötergen toz yavaştan ve sanki şaşmalap oturmaqta edi…»
«Bu nasıl olur da – bütün köyge ımpıstan-tımpıstan yeşil maşnalarğa oturıp ketmek? Olar bütünley aqıldan azdılarmı ne? Tabiiy ki, biri-birine musafirlikke, toylarğa toplaşıp barmağa seve ediler, lâkin bütün köyni bom-boş qaldırıp ketkenleri iç olmadı...»- dep tüşüne edi Sabırlı.
«Qırımtatarlar içün vatandan sürgün etilmeniñ birinci yigirmi dört saatı bitti, ekinci sutkası başlandı...».
1980 ss soñunda Ervin Ümerov Qırmğa kelip, artıq mında qala
1980 ss soñunda Ervin Ümerov Qırmğa kelip, artıq mında qala. Ukrain vatandaşlığını qabul ete, yataqhane qaydını ala; mesken aluv nevbetine tura. Bekley. Bekley. Bazıda kabinetlerge bara – akimiyet sürgün etilgenlerniñ abadanlaştıruvı aqta tarif etmekte edi. Onıñ içün bu 15 metrlik bir oda pek emiyetli edi – Vatanda yaşamaq ve icat etmek bir imkân. Yıllarca bekledi…
Ağır hastalığı ümüt, arzu ve isteklerini kesti. Belli yazıcı Qırımda ev öyle de alıp olamadı, Vatanında artıq tek mezarlıqta yer taptı…
Yazıcı Ervin Ümerov Moskvada 2007 senesi fevral 24 künü elâk oldı. Soñ ricası ile Vatanı – Qırımda defn etildi.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Rusiye ükümeti rusiyelilerniñ 2014 senesi nefaqa toplamını qaytarıp olamay, çünki para Qırımğa masraf etildi, dep bildirdi maliye naziri Anton Siluanov, haber ete İTAR-TASS.
Nazirniñ qayd etkenine köre, 2015 senesi toplamnı «buzlatmaq» meselesi muzakere etilmey bile.
İyünniñ 25-de Qırım «parlamentiniñ» toplaşuvında Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov bildirdi ki, 2020 senesine qadar Qırımnıñ içtimaiy-iqtisadiy inkişaf programmasınıñ tedbirlerini yerine ketirmek içün 825 milliard ruble lâzim.
2014 senesi martnıñ 16-da Qırımda ve Aqyar şeerinde yarımada statusı aqqında sahte referendum olıp keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qabul etti. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne de AQŞ rey berüvni tanımadı ve Qırım Rusiye tarafından işğal etildi degen fikirdeler.


text:
Yarımadanı işğalinden soñ terk etken qırımlılarnıñ muvafaqiyet ve ğalebeleri.
Programma musafirleri – Qırımdan köçip kelgenler – halqara yarışlarnıñ ğalibi Kristina Mihayliçenko, anası – Natalya Mihayliçenko. Alıp barıcı – Pavel Novikov.
Yayın iş künleri saat 8:35 ve 18:30 orta dalğalarda 549 kgts sıqlığında efirge çıqa.
Efirge (044) 490-29-05 nomeralı telefon vastasınen bağlanmaq mümkün.
Qırımnıñ büyük qısmında radionı diñlemege imkân bar.
Diñleyiciler crimea.reality@gmail.com elektron adresine mektüplerini yollay bileler. Qırım.Aqiqat Radiosını Qırım.Aqiqat saytında diñlemege mümkün.
Qırım.Aqiqat Radiosı Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ Qırımda radio yayınlavınıñ teklinmesi boyunca leyhasınıñ ekinci basamağı çerçivesinde işlep çıqarıldı.


text:
Yalta "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçisi Müslim Aliyevniñ, "Putin deñişmeleri" içün rey bermekni red etkeninden soñ, Taganrog şeerindeki SİZOda tutuluv şaraiti bozuldı. Bunı "Qırım birdemligi" birleşmesine advokat Edem Semedlâyev haber etti.
Advokat, Aliyevni iyül 7-sinde ziyaret etkenini bildirdi.
"O tutuluv şaraitleri aqqında aytıp berdi. O mağazdaki odada otura, anda pencere yoq. Bunıñ içün pek sıcaq, taze ava kelmey, daa bir adamnen beraber otura... O, bunı deñişmeler içün rey bermegeni içün bir basqı kibi köre. Bundan evel Ukrainanıñ baş konsulı Taras Malışevskiy kele edi ve onı bir yoruqça bir odağa oturtqan ediler", - aytıp berdi Semedlâyev.
İmayeci, Aliyevniñ konsul Malışevskiyniñ ziyaretinden soñ birden yaramayca kamerağa qoyulğanını qayd etti. Onıñ aytqanına köre, imaye buña şikâyet etecek ola.
Daa evel Ukrainanıñ Rostov-na-Donu baş konsulı Taras Malışevskiy, Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Rusiye Anayasası tüzetüvlerine rey bermekten vazgeçkenini bildirdi.
Cumaaqşam künü, iyünniñ 25-nde, Moskva vilâyetiniñ (Rusiye) Vlasiha şeerindeki Arbiy istinaf mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsiniñ ükmüni deñiştirmeyip qaldırdı.
Böylece, Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ 2019 senesi qabul etken qararı deñişmedi. Mahkeme qararına köre, Muslim Aliyev 19 yılğa, İnver Bekirov 18 yılğa, Emir-Usein Kuku 12 yılğa, Vadim Siruk 12 yılğa, Arsen Cepparov 7 yılğa ve Refat Alimov 8 yılğa üküm etildi. Olar sert rejimli koloniyada qalacaqlar.
Amnesty International aq qorçalayıcı teşkilâtı Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» bütün mabüslerini vicdan mabüsi dep adlandırdı.
Ukraina Tış işler nazirligi bu üküm sebebinden Rusiyege narazılıq bildirdi.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatlaylar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Rusiye prezidentiniñ İnsan aqları boyunca şurası baş prokuror Yuriy Çaykağa yarımadanıñ uquq qoruyıcı organları tarafından ATR qırımtatar telekanalına etilgen basqı aqqında malümatnı ögrenmek ricası ile bulundı. Bunı Tsentr jurnalistskih rassledovaniy bildire.
Şura reisi Mihail Fedotovğa ATR baş müdiri Elzara İslâmovadan mektüp keldi. Baş müdir OMON hıhmetçileri ile keçirilgen tintüvni ve arhivniñ tutıp alınuvını telekanalğa etilgen basqı olaraq tanıdı.
«Evel yerli akimiyet ATR telekanalını «muhalif kanal» olğanımızda ya da «aqiqatnı bozıp köstergenimizde» qabaatlay edi. Biz ise professional printsiplerge riayet etip ve qanuniyet çerçivesinden çıqmayıp, yarımadada olıp keçken bütün adiselerni aks etmege tırışa edik. Ve mında müsbet deñişüvler ile bir sırada biz keçici müddet devamında olğan hatalar, meseleler, bazıda yerli akimiyetniñ suistimalı aqqında ayta edik», – denile Elzara İsâlmovanıñ mektübinde.
ATR «yekâne qırımtatar telekanalı» olğanı sebebinden şura reisi Mihail Fedotov Rusiye Federatsiyasınıñ baş prokurorına «Elzara İslâmovanıñ muracaatını baqıp çıqmağa ve alınğan qararlar aqqında haber bermege» avale etti.


text:
Memur, iş adamları ve cemaat vekillerinden ibaret olğan Türkiye eyyeti Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ baş ofisini ziyaret etti. Bunı çarşenbe künü, mart 25-te, QMDİ matbuat hızmeti bildire.
«Qırım müftisi acı Emirali Ablayev Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ işi aqqında tarif etip, Müftiyat 23 yıldan berli yarımada musulmanlarınıñ birlik-beraberlikte yaşaması ve ilerilemesi, camilerniñ qurucılığı, musulman din inşaatlarınıñ qaytarılması ve tariqatlarnıñ tarqalmaması içün çalışqanını qayd etti», – aytıla beyanatta.
Eyyet ile beraber Qırım baş naziriniñ muavini Ruslan Balbek ve Milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov keldiler.
Malüm ki, Türkiye eyyeti Qırımda yarımadadaki vaziyetni nezaret etmek maqsadı ile bulunmaqta.
Türkiye tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu keçken sene noyabr ayında Kiyevde yarımada işğalinden soñ qırımtatarlarnıñ vaziyetini ögrenmek içün Qırımğa ekspertler gruppasını yollamaq ğayesi aqqında bildirgen edi.
Türkiye Tış işler nazirligi mart 15-te bildirdi ki, Rusiye qırımtatarlar ile bağlı vadelerni yerine ketirmey.
Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan mart 20-de Kiyev ziyareti devamında onıñ memleketi qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarını halqara alanda qorumağa devam etecegini bildirdi.


text:
Fevralniñ 16-nda çarşenbe künü Ukrainada ilk sefer yañı devlet bayramı - Rusiyeniñ arbiy telükesi vaziyetinde Birlik künü qayd etile.
Keçenlerde Ukraina ükümeti bu künni qayd etmek içün tedbirler planını tasdıqladı. Bütün memuriy binalar üzerine bayraqlarnıñ asılması, saat 10-da devlet gimni yanğıratılması, aqşam üstü memuriy binalar bayraq renkleri ile aydınlatılması beklenile.
Yañı bayramnıñ qayd etilmesi aqqında Ukraina devlet başı Volodımır Zelenskıy fevralniñ 14-nde ilân etti.
«Bu künü milliy bayraqlarnı asaraq, sarı-mavı şeritler taqıp, birligimizni bütün dünyağa kösterecekmiz», – dep aytı Zelenskıy.
Bazı kütleviy haber vastaları, hususan Spiegel alman neşiri, fevralniñ 16-nı Rusiyeniñ Ukrainağa ücüm etecek künü dep aytqan edi.
ABD ve bir sıra diger memleketniñ resmiy vekilleri bu afta Rusiyeniñ Ukrainağa ücüm etüv ihtimalı büyük, dep bildirgen edi. Aynı vaqıtta qayd etilgenine köre, Rusiye ücüm etmege cesaret etermi alâ daa belli degil. Ğarp memleketleriniñ liderleri diplomatiya yolu ola bile, dep ayta.
Rusiye ücüm planlarını inkâr ete. Rusiye Mudafaa naziri Sergey Şoygu bazarertesi künü prezident Vladimir Putinnen körüşip, şimdi büyük talimler keçirile, amma çoqusı tezden yekünlenecek, dep ayttı.


text:
Guterriş Kovid-19 vakśinası qadattı
BMO ğomum särqatibe härkem şikelle çiratta torıp vakśina yasata
Berläşkän Millätlär oyışması ğomum särqatibe Antonio Guterriş korornavirus vakśinası qadattı. Ul AQŞnıñ N’yu-York şähärendä bilgelängän “65 yäş’ häm ölkänräklär” kriteriyena turı kilä. Guterriş vakśina qadatıp, anıñ kiräkle häm qurqınıçsız buluın da kürsätergä teläde.
Ğomum särqatib Kovid-19 vakśinasın yasatqannan soñ Twitterda belderü yasadı.
“Bügen koronavirus vakśinasınıñ berençe dozasın qadatuım öçen bäxetle häm räxmätlemen. Härkemneñ vakśina aluın täêmin itüebez kiräk. Barıbız imin bulğanğa qadär berebez dä tulısınça imin tügel,”-dide Guterriş.
BMO ğomum särqatibe süzçese Stefan Duyarriç beldergänçä, Guterriş vakśina yasatu öçen aldan yazılğan häm härkem şikelle çiratqa basıp kötkän.
Bäyläneşle xäbärlär
“Ukrainadağı suğış äle ozaq däwam itäçäk”
Avstriyä tışqı êşlär ministrı Aleksandr Şallenberg jurnalistlarğa belderülär yasadı
Batqan köymädäge 94 keşeneñ mäyete tabıldı
İsegezgä töşeräbez, Livannıñ tön’yağındağı Tripoli şähärennän 22nçe sentyabr’dä quzğalğan qaçaq köymäse battı


text:
Mánzil: 230112, Nókis qalası, Almazar kóshesi, 223-úy.
Telefon: +998 (90) 576-62-76
Fakultettegi kafedralar
Oqıw isleri boyınsha dekan orınbasarı:
Joldasov Axmet Saginbaevich
Telefon: +998 (90) 375-78-24
E-mail: axmet1075@mail.ru
Qabıllaw waqtı: hár kúni (ekshembiden tısqarı), 09:00 dan 13:00 ge deyin
Jaslar menen islesiw boyınsha dekan orınbasarı:
Tairov Bexzod Sabitovich
Telefon: +998 (91) 267-18-18
E-mail: bek_tai.uz@mail.ru
Qabıllaw waqtı: hár kúni (ekshembiden tısqarı), 14:00 den 18:00 ge deyin
Oqıw isleri boyınsha dekan orınbasarı:
Auezov Anvar Cuyindikovich
Telefon: +998 (99) 950-32-18
E-mail: anvarawezov@gmail.com
Qabıllaw waqtı: hár kúni (ekshembiden tısqarı), 14:00 den 18:00 ge deyin
Fakultet tariyxı
Fakultet dáslep 1943-jılı Muǵallimler institutınıń quramında tábiyattanıw-geografiya bólimi bolıp shólkemlestirildi hám 1948-jıldan baslap usı atamadaǵı fakultetke aylandırıldı.
1976-jılı Qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń ashılıwı menen Tariyx-geografiya fakulteti etip qayta shólkemlestirildi.
Geografiya kafedrası 1982-1986 jılları Tábiyattanıw fakulteti, 1986-1993 jılları jáne Tariyx-geografiya fakulteti quramında boldı. Fakultet ataması 1993-1997-jılları Biogeografiya fakulteti, 1997-2011-jılları Tábiyattanıw fakulteti, 2011-2015 jılları Tábiyattanıw hám geografiya fakulteti, 2015-jıldan baslap Tábiyattanıw fakulteti bolıp ózgerdi.
Geografiya kafedrası 2019-jılı 10-iyun sánesinen baslap Geografiya hám tábiyiy resurslar fakulteti etip shólkemlestirildi. Usı fakultetke 2015-jıldan baslap geografiya kafedrası baslıǵı lawazımında islep kelgen geografiya ilimleriniń kandidatı, docent N.J.Embergenov dekan lawazımına tayınlandı. Dáslep fakultette 2 kafedra: «Geografiya hám gidrometeorologiya» hám «Geodeziya, kartografiya hám tábiyiy resurslar» kafedraları shólkemlestirildi. 2020-jıldıń oktyabr ayınan baslap «Geografiya hám gidrometeorologiya» kafedrası 2 kafedraǵa: «Ekonomikalıq hám sociallıq geografiya» hám «Tábiyiy geografiya hám gidrometeorologiya» kafedralarına ajıratıldı.
Solay etip, fakultette 4 tálim baǵdarı boyınsha jámi 950 den aslam studentler hám 4 magistratura qánigeliginde 50 magistr bilim almaqta. Sonday-aq, 1 tayanısh doktorantura jónelisi bar.
Bakalavr tálim baǵdarları:
5140600 – geografiya;
5140700 – gidrometeorologiya;
5311500 – geodeziya, kartografiya hám kadastr;
5311900 – neft hám gaz isi.
Magistratura qánigelikleri:
5A 140602 – Geografiya
5A 140702 – Gidrometeorologiya
5A 313401 – Geodeziya hám geoinformatika
5A 311901 – Neft hám gaz kánlerin iske túsiriw hám olardan paydalanıw
Tayanısh doktorantura:
11.00.02 – Ekonomikalıq hám sociallıq geografiya
Professor-oqıtıwshılardıń quramı
Fakultet kafedralarında ilimiy hám oqıw-metodikalıq iskerligin 29 oqıtıwshı, sonnan 3 ilim doktorı, 8 ilim kandidatı hám 18 assistent-oqıtıwshı alıp barmaqta. Házirgi kúnde fakultette jas qánigelerdi tayarlawda belgili ilim doktorlarınan R.Ballieva, I.Turdımambetov, R.Xojamuratovalar, ilim kandidatlarınan P.Reymov, S.Abdreymov, K.Allanazarov, G.Xodjaeva, R.Qurbanbaev, N.Embergenov, O.Sultashova hám Ya.Xudaybergenovlar jumıs alıp barmaqta.
Oqıw-metodikalıq hám ilimiy-izertlew iskerligi
Fakultet professor-oqıtıwshıları tárepinen ilim-izertlew jumısları jaqsı jolǵa qoyılǵan. 2020-jılı R.Xojamuratova óziniń «Kompleksnaya ocenka vliyaniya melioracii na gidroekologicheskoe sostoyanie vodnıx resursov Respubliki Karakalpakstan i puti ego umensheniya» temasında doktorlıq dissertaciyasın (DSc), 2021-jılı Ya.Xudaybergenov «Janubiy Orolbwyining chwllashaëtgan hududlaridagi geotizimlarning wzgarishini tadqiq etish» temasında doktorlıq jumısın (PhD) jaqladı. Sonday-aq, sońǵı 3 jıl dawamında fakultet professor-oqıtıwshıları tárepinen 3 monografiya, 20 dan aslam oqıwlıq hám oqıw qollanbalar baspadan shıǵarıldı hám 60 tan aslam maqalalar ilimiy jurnallarda: sonnan 20 maqala shet el ilimiy jurnallarında xám 5 maqala xalıqaralıq bazalardaǵı (scopus, web-of-science, googleschoolar) jurnallarda, 200 den aslam maqala hám tezisler xalıqaralıq hám respublika masshtabındaǵı konferenciya materialları toplamlarında baspadan shıqtı.
Xalıqaralıq joybarlar hám mámleketlik grantlar
Fakultette g.i.d. I.Turdimambetov basshılıǵında mámleketlik grant esabınan qarjılandırılǵan «FZ-201908019 – Qaraqalpaqstan Respublikasın mediko-geografiyalıq jaǵdayın jaqsılawda nozogeografiyalıq kartalardı islep shıǵıw hám olardan paydalanıw» atamasında 2020-2022 jıllarǵa mólsherlengen, jámi bahası 690 mln sum muǵdarındaǵı ámeliy joybar orınlanbaqta.
Sońǵı 3 jılda 3 xalıqaralıq joybar ámelge asırılmaqta. Tiykarınan:
- Ilimiy basshı doc. P.Reymov «561590-EPP-1-2015-1 SK-EPPKA2-CBHE-JP ECAP: «Usovershenstvovanie kompetencii vuzov CA v oblasti selskoxozyaystvennoy (agrarnoy) politiki po oxrana okrujayushey sredı i upravleniyu zemelnımi resursami». Muǵdarı 570 105 evro .
- Ilimiy basshı doc. S.Abdireymov «585382-EPP-1-2017-1-SE-EPPKA2_CVHE-JP-EPKA: Oxrana okrujayushey sredı v Centralnoy Azii: Upravlenie riskami stixiynıx bedstviy s ispolzovaniem prostranstvennıx metodov”. 2017-2020 jıllarǵa mólsherlengen. Muǵdarı 5 843 010 evro.
- Ilimiy basshı doc. P.Reymov «Doctoral Studies in Geoinformation Sciences/DSinGIS». 2017-2020 jıllarǵa mólsherlengen. Muǵdarı 902 105 evro.


text:
Törkiyädä Kovid 19: soňğı sannar ni söyli?
İldä soñğı täwlektä 243 keşe koronavirus qorbanı buldı
Törkiyädä sonğı täwlektä koronavirustan 243 keşeneñ ğomere özelde.
Şulay itep kizü başınnan birle ildä älege çirdän yaqtı dön’yadan kitüçelärneñ sanı 34 meñ 182 buldı.
Ber täwlektä 301 meñ 68 test yasaldı häm 2 meň 671 yaña xasta açıqlandı.
Könlek yoqtıru kürsätkeçe isä – 54 meñ 562.
Däwalanuı tögällängän 41 meň 218 keşe belän koronavirusnı ciňüçelär sanı 3 million 372 meň 629ga citte.
Bäyläneşle xäbärlär
İlbaşı Ärdoğan Çexiyada
Türkiyä İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Çexiya başqalası Pragada (Prahada) oyıştırılğan Awrupa säyäsät cämğıyäte cıyılışı aldınnan liderlar belän oçraştı
Türkiyäneñ Tel-Äviv ilçese bilgele buldı
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan raslağan qararnamä belän Türkiyäneñ İzrail ilçese bularaq Şakir Özkan Torunlar bilgelände
Türkiyä saqlanu ministrı Angliyada
Türkiyä Milli saqlanu ministrı Hulusi Akar Angliya saqlanu ministrı Ben Uollesnıñ räsmi qunağı bularaq Angliya başqalası Londonda


text:
“Krımenergo” mayıs ayında yarımadada cedvel boyunca yarıq söndürilecegi aqqında haber ete. Bu aqta müessiseniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
Söndürüv cedvelini “Krımenergo” saytında baqmaq mümkün.
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ üçünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.


text:
Rusiyege qarşı halqara sanktsiyalar Ukrainağa işğal etilgen Qırımnı qaytara bile. Bu aqta qırımtatarlarnıñ yetekçisi, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Bütündünya qırımtatar kongressinde çıqışta bulunıp bildirdi, – haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Esas maqsadımız – yarımadanı qanunsız işğalden qurtarmaq ve keri qaytarmaq. Fikrimizce, küreş usullarından biri – sanktsiyalarnıñ kirsetilmesidir. Sanktsiyalarnıñ soñ maqsadı – Rusiye ordularınıñ çıqarıluvıdır. Qoşma cezalar kirsetilse, Vatanımızğa qaytıp olurmız, eminim. Amma bu maqsatqa irişmek içün, dünya toplulığınıñ qoşulması kerektir. Halqara devletler birlikte çalışmasa, bütün ğayretimiz nafile olur», – dey o.
Cemilev qırımtatar halqınıñ SSCB Stalin rejiminiñ yıqıluvında qırımtatar halqınıñ rolü aqqında hatırlattı ve qırımtatarlar demokratik uquq ve degerlerniñ ğayrıdan tiklenilmesi içün halqara qol tutuvnı qazanğanını qayd etti.
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi qırımtatarlarnı çeşit usullar vastası ile sürgünlikke mecbur etkenlerini qayd etip keçti.
«Qanunsız akimiyet tarafından etilgen er şey tamır halqı temsilcileriniñ Qırımda qalmaması içün yapıla… İşğalci akimiyet temsilcileri iç bir şeyni ihmal etmeli: yaqalav, mektep tintüvleri, mesülietke celp etüv, insanlarnı ticaretten marum qaldıruv. Qırımtatarlarnı topraqnı qaldırmağa mecbur ettiler. Qırım işğalinden soñ bir 150 evde tintüv yapıldı. İşğalci akimiyetniñ tarik etici areketleridir. Bütündünya qırımtatar kongressiniñ esas vazifelerinden biri – işğal ile küreş usullarınıñ işlep çıqarıluvıdır», – dey Cemilev.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, Cemilevniñ çıqışı soñuna yetkende, kongress iştirakçileri qırımtatar halqınıñ yetekçisini ayaqta turıp alğışladılar, salonda «Mustafa!» qıçırğanlar bar edi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Qırımğa, qırımatatar halqınıñ tarihiy Vatanına ukrain devleti terkibinde milliy-territorial muhtariyet statusınıñ berilmesi aqqında «yol haritasınıñ» işlep çıqarılacağını bildirdi.
Kongresste 12 memleketten 500 vekilniñ iştirak etmesi beklenile: Ukraina, Türkiye, Özbekistan, Qazahistan, Qırğızistan, Litvaniya, Romaniya, Poloniya, Frenkistan, Rusiye, AQŞ ve Kanada.
Rusiye yarımadanı işğal etken soñ 2014 senesi fevral 27-den bugünki künge qadar 15 biñ qırımtatarı Qırımnı terk etmege mecbur oldı. Qırımtatar halqı liderleriniñ Qırımğa kirişleri yasaq etildi, demokratik yollar vastasınen saylanğan ve bütün dünyada yerli halqlarnıñ idare organlarınıñ örnegi olğan – Qırımtatar Milliy Qurultayı ve Meclisi – faaliyetlerini devam ettirmek imkânından marum qaldılar, olarnıñ mal-mülki ise musadere etildi.
İşbu vaziyetni nazarda tutıp, II Bütündünya qırımtatar kongressini Türkiye paytahtı – Ankarada keçirmek kibi qarar alındı. Ankarada qırımtatarlarnıñ eñ büyük diasporası yaşamaqta.


text:
Keriç paromlı keçitinde avgust 7-de aqşam paromnı tahminen 600 maşina bekley. Qırımğa kirmege istegen maşinalarnıñ sayısı daa da büyük: «Yekâne naqliyat müdirliginiñ» malümatına köre, «Kavkaz» limanında nevbette 2360 maşina tura.
«Qırım-Kavkaz» seferni keçirgen eki büyük paromnıñ bozuluvı sebebinden beklev müddeti uzana bile.
«Şimdilik Keriç keçitinde 4 esas parom yüre. «Nikolay Aksenenko» gemisi bozuldı ve şimdi tamir işleri içün çıqarılğan. «Olimpiada» paromında yuqarı apparel bozuldı, şunıñ içün geminiñ sefer miqdarı eksildi. Qırımğa yol alğan turistlerge cemaat naqliyatnı qullanmağa tevsiye etemiz»,– deyler Yekâne naqliyat müdirliginde.
Evel bildirilgeni kibi, Yekâne naqliyat müdirliginiñ malümatına köre, şimdi Qırımda yarımadanı parom keçiti vastası ile terk etecek tahminen 28 biñ maşina bar eken.


text:
Çarşenbe künü, dekabr 7-de, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ daa bir mahkemesinde Petrov tahallüsini alğan gizli şaatnıñ sorğusı devam ete, dep bilidre Qırım.Aqiqat mühbiri.
Yaqalanğannıñ advokatı Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, saqlanğan şaat «baltalarnen tolu paketlerni körgenini ayttı: eki paket bar edi, er biriniñ içinde onğa yaqın balta, ve bayraq tayaqlarına lesker qolları dedi».
Şaat Meclis prezidiumınıñ toplaşuvı aqqında da tarif etti.
«Çiygoz (narazılıq bildirgenlerniñ – QA) arqa sıralarda olğanını ve anda gençler olğanını ayttı, Çiygoz olarğa bir şeyler ayttı (tam olaraq ne aytqanını şaat bilmey), bir şeyler kösterdi (şaat nasıl etip yapqanını bilmey), ve Refat Çubarov Çiygozğa Qırım qoşulması meselesi baqılacaq sessiyanıñ keçirilmesine yol bermemek içün insanlarnı toplamağa buyurğanını bildirdi. Bu mesele evelden baqılmadı, sessiya başqa mevzularğa bağışlanğan edi», − dep qayd etti advokat.
Bugün gizli şaat qırımtatarca bilgenini ögrendiler.
«Başta mahkemeciler bunı teşkermeycek ediler, soñra men Çiygozğa qırımtatarcadan tercime etecek insannı bermege rica etti. Olar vaqıtnı coyacaqlarını añlap, razı oldılar», − dedi Polozov.
Advokatnıñ tahminlerine köre, gizli şaat Zaur Smirnov ola bile, çünki «o, Çiygoznıñ oña qırımtatarca aytqanlarını tercime etip cevap berip oldı. Aynı vaqıtta Çiygoz Yaltada qullanılmağan ibarelerni qullandı ve şaat cevap berip olamadı».
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Aqmescitte aprelniñ 30-nda saba arbiy tehnikanıñ büyük kolonnası keçti, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Eñ azından 15 zırhlı taşıyıcı, 5 «Grad» ateş maşinası, 5-er çeşit kalibrli topçı silâ, bir qaç uçaqquvar-raketa kompleksi, hususan C-300 qayd etildi.
Tehnikanıñ yeri mayısnıñ 9-nda olacaq parad içün deñiştirile bile.
Rusiye arbiyleri mayısnıñ 9-nda Qırımnıñ şeerlerinde Ekinci cian cenkiniñ bitmesini qayd etip, bu munasebeten paradlar keçirecek. Tedbirlerde beş biñge yaqın Rusiye arbiyi ve 100 daneden ziyade tehnika iştirak etecek, dep bildire Rusiye Qara deñiz flotunıñ matbuat hızmeti.
2018 senesi mayısnıñ 9-nda Aqmescit, Aqyar ve Keriçte arbiy paradlar ve «Bessmertnıy polk» («Ebediy polk») aktsiyası keçirilgen edi.
Rusiye işğal etken Qırımda 2014 senesinden soñ «Zafer künü» sovet ve Rusiye bayramı Qızıl Ordu ve sovet halqınıñ natsist Almaniyanı yeñgen bayramı olaraq qayd etilmekte. Ukrainada mayısnıñ 8-nde Hatıra ve barışıq künü olaraq qayd etilmekte, mayısnıñ 9-nda Ekinci cian cenkinde natsizmni yeñüv künü.


text:
Ukraina halq deputatı, qırımtatarlarnıñ yetekçisi Mustafa Cemilev oğlu Hayser Cemilevge nisbeten çıqarılğan Krasnodar mahkemesiniñ qararı qanunsız olğanını ve Rusiye Hayserni beş yıl reine olaraq tutmağa istegeni aqta bildire. Bunı Cemilev Qırım.Aqiqat mühbirine ayttı.
«Üküm, tabiiy ki, qanunsızdır, çünki Rusiye territoriyasında ve Rusiye qanunlarına köre üküm çıqarmaq içün aqları yoqtır. Cinayet Ukrainada, ukraina vatandaşı tarafından, Ukraina vatandaşına nisbeten yapılğan edi. Mahkemeci olmağanlarğa iddialarım yoq, reineniñ taqdirini qurtamaq içün bütün zaruriy areketlerni etkenler. Amma Rusiye oğlumnı beş yıl reine olaraq tutmağa qarar aldı. Rusiye qanuniyetine de ters kele», – dey Mustafa Cemilev.
Bundan da ğayrı, Rusiyede çıqarılğan üküm İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesi qararına ters kelgenini de qayd etti. Qararğa köre, mabüsni Ukrainağa teslim etmek kerekler.
«Tış işler Nazirligine onıñ qaytarılması aqta mektüp yollanılğan edi, amma Rusiye bunı red etti», – dey qırımtatarlarnıñ yetekçisi.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi çarşenbe künü, iyün 10-da, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayserni beş yılğa qadar umumiy nizam apishanesine almaq qararını qabul etti.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi. Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı.


text:
Reşat Cemilev
Reşat Cemilev (1931 senesi mayıs 1, Ulu Özen, Qırım MŞSC, ŞSCB - 2002 mart 22, Aqmescit, Qırım MC, Ukraina) — qırımtatar cemaat faali, Qırımtatarlar milliy areketiniñ liderlerinden biri.
Tercimeiyal[deñiştir | kodunı deñiştir]
Reşat Cemilev, Aluşta rayonındaki Ulu Özen köyünde doğğan. 1944 senesi sürgünlik neticesinde Cemilevniñ qorantası, Özbekistannıñ Taşkent vilâyetindeki Vrevskiy qasabasına tüşti. 1952 senesi Samarqand gidromelioratsiya tehnikumına kirdi. Oquv yurtunı bitirgen soñ Bekabad 10-uncı qurucılıq idaresinde çalışa edi.


text:
Ukraina Yuqarı Radası avtomobiller aktsizleriniñ eksilmesi aqqında qanunnı qabul etti. Azatlıq Radiosı mühbiriniñ bildirgenine köre, bu vesiqa munaqaşalarğa yol berdi: koalitsiyalar azalarınıñ bazıları oña rey bermege istemedi.
Bir qaç tüzetme kirsetilgen soñ, 3251 sanlı qanun leyhasına 237 deputat qol tuttı.
Yuqarı Radanıñ reisi Andrey Parubiyniñ aytqanına köre, qanun Ukrainada qullanılğan avtomobiller saasını inkişaf etmege yardım etecek ve paalı olmağan avtomobilni almağa istegen ukrainlerge imkânlar berecektir.
Vesiqa müellifleri bu qanun belli bir ukrain avto istisalcılarınıñ menfaatlarınıñ ögge çıqarılmasına noqta qoyacağını qayd eteler.


text:
İlon Mask Twitterdan baş tarta
Ul oyışmanıñ kileşüdäge nigezlämälärne bozuın belderde
İlon Mask sośial’ media şirkäte Twitternı yaqınça 44 milliard dollarğa satıp alu kileşüen ğamäldän çığara. AQŞnıñ qıymmätle qäğaz’lär häm birja komissiyäsennän belderülärençä, milliarder kileşüneñ berdän artıq nigezlämäseneñ bozıluın säbäp itep kürsätä. Ul oyışmağa kileşüdän baş tartuın belderep räsmi xat cibärgän.
İlon Mask başta Twitternıñ 9,2% akśiyälären satıp alğan ide. 14nçe aprel’dä ul şirkätkä här akśiyä öçen 54,2 dollar täq’dim itte. Twitter 25nçe aprel’dä yasağan belderüendä sośial’ media platformasınıñ Maskka satıluı turında kileşü täêmin itelüen citkerde. Ä inde 13nçe mayda milliarder älege kileşüneñ waqıtlıça tuqtatıp torıluın xäbär itte. Säbäp itep ul Twitterda spam häm yalğan akkuntlarnıñ tulayım qullanuçılarnıñ 5%ınnan kimrägen täşkil itüe turındağı xisaplawlar belän bäyle centekle añlatu kötüen kürsätte.
Masknıñ satıp alu kileşüen ğamäldän çığaruınnan soñ Twitter tarafınnan berençe reakśiyä yasaldı. Şirkätneñ idarä şurası räise Taylor anı mäxkämägä biräçäklären häm anda ciñäçäklärenä şöbhälänmäwen äytte.
İlon Masknıñ advokatları AQŞnıñ qıymmätle qäğaz’lär häm birja komissiyäsenä cibärgän belderüdä Twitternıñ platformadağı yalğan yäisä spam akkauntları belän bäyle mäğ’lümat birü taläbenä cawap birmäwen assızıqlıy. Anda, şulay uq, şirkätneñ kileşüdäge bik küp nigezlämälärne töptän bozuı, yalğış häm butalçıq bäyannar birüe äytelä.
Satıp alunı tuqtatu qararınnan soñ kileşüneñ şartı kön tärtibenä çıqtı: êşçänlek tögällänmägän oçraqta Mask 1 milliard dollar tülärgä tiyeş.
Bäyläneşle xäbärlär
Zelenskiy Putinnıñ qararına qarşı qarar çığardı
Ul Ukrainanıñ qayber töbäkläreneñ Rusiyägä quşıluın kire qağa


text:
Saba yanvar 7-de Qırımnıñ çeşit rayonlarında Cadra, Üç Cılğa, Yalan Tuş, Vinnitskoye köyleri elektrik teminlevsiz qala. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye ükümeti bildire.
«Qaza neticesinde Canköy rayonı Cadra köyünde elektrik teminlevi yoq. Tamir işleri alıp barıla. Saat 12-gece qaza aqibetlerini yoq etecek olalar», – dep bildire Canköy RESı.
Qırım ükümetiniñ malümatına köre, Aqmescit rayonı Vinnitskoye ve Krasnoperekops rayonı Yalan Tuş köyleri de elektriksiz qaldı.
Qırımğa dekabr 30-dan qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyası berilmey, Herson vilâyetinde elektrik yolağınıñ patlavı buña sebep olmalıdır. Al-azırda elektrik tiremesi tamirlengen, amma energetik muqaveleniñ toqtatılmasından sebep elektrikni bermeyler. Yarıq ile olğan problemlerden sebep bazı regionlarda qazan dairelerini söndüreler, insanlar çeşit qızdıruv aletlerinden faydalanmağa mecbur.


text:
Salı künü, iyülniñ 25-de, Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesinde ilk sefer qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden birisi Ahtem Çiygoz sorğuğa çekilecek. Bunı advokat Nikolay Polozov Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Yarın Ahtem Çiygoznıñ sorğusı olacaq. Esnas devamında bir kere bile malümat bermegen edi. İlk taqiqat devamında da malümat bermedi. Bizler qabaat ve imaye taraflarınıñ bütün delillerini tedqiq etmege istedik, soñra ise Çiygoznıñ sorğuğa çekilmesini rica etecek oldıq», – dedi Polozov.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ topraq bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Xalıqara ğälämi stantsiä
Xalıqara ğälämi stantsiä yäki XĞS, XKS (rusça MeждyHapoдHaя kocMичeckaя cTaHция, MKC, inglizçä International Space Station, ISS) - xalıqara pilotlı orbital' stantsiäse, küp maqsatlı ğälämi tikşerenü kompleksı.
Xalıqara ğälämi stantsiä - urtaq xalıqara proyekt, 15 il qatnaşa: Räsäy, AQŞ, şulay uq Yaponiä, Almaniä, Belgiä, Braziliä, Daniä, İspaniä, İtaliä, Kanada, Niderlandlar, Frantsiä, Şveytsariä, Şvetsiä.
Xalıqara ğälämi stantsiä ike töp bülektän (segment) tora: Rusiä module Korolöv şähärendäge Ğälämi oçışlar belän idärä itü üzägennän (Mäskäw ölkäse), AQŞ module Lyndon B. Johnson ğälämi üzägennän (Hyuston) idärä itelä. Täcribäxänä (laboratoriä) modulläre: Awrupanıñ "Kolumbus" häm Yaponiäneñ "Kibo" module Awrupa ğälämi agentlığı üzägennän idärä itelä (Oberpfaffenhofen, Almaniä, Tsukuba, Yaponiä).
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1971 yılda SSRB berençe tapqır dönya tarixında ğälämi orbital' stansiä Salüt-1 cibärä. Soñraq SSRB 14 orbital' stantsiä yasap cibärä.
1986 yılda SSRB iñ ozaq waqıtlı küp bülekle orbital' stantsiä Mir (Salüt-8) cibärä. İñ tanılğan Mir stansiäse 1986-2001 yıllarda 5514 täwlek däwamında eşli.
AQŞ üz orbital' stantsiäsen yasıy almağanğa kürä, 1984 yıldan «Freedom» proyektın eşkärtä. Läkin AQŞta häm Könbatış illärendä bu mäs'älädä citärlek täcribä bulmağanğa kürä, proyekt tormışqa aşmağan.
1992 yılda Rusiä häm AQŞ ğälämne tikşerüdä xezmättäşlek turında kileşü tözilär. "Mir-Şatl" urtaq programması eşkärtelä: Speys-Şatl qorabları yärdämendä AQŞ astronavtları Mir stantsiäsenä oça başlıy.
1993 yılda Energiä berläşmäse başlığı Yuriy Semenov NASA citäkçese Deniel Goldin ğa berdäm Xalıqara ğälämi stantsiäne tözergä täqdim itä.
1993 yılda küp kenä AQŞ säyäsätçeläre berdäm Xalıqara ğälämi stantsiägä qarşı bula, läkin 1 tawış östenlege belän (216 - riza, 215 - qarşı) qarar AQŞ Kongressında qabul itelä.
1994 yılda Yuriy Koptev häm D. Goldin berdäm stantsiäne tözü turında kileşü imzalıylar.
1998 yılnıñ 20 noyaberendä Rusiä Xalıqara ğälämi stantsiäneñ berençe segmentı - funktsional'-yök bülege "Zarä" (Şäfäq) Proton raketası yärdämendä cibärä. 7 dekaberdä İndevor şatlı yärdämendä Zarä modulenä AQŞ bülege "Unity" (Yuniti) totaştıra.
2000 yılda Zarä funk.-yök bülegenä "Zvezda" (Yoldız) xezmät module totaştırıla.
2000 yılda 2 noyäberdä Soyuz yök pilotlı qorabı Xalıqara ğälämi stantsiägä berençe ekipajnı iltä.
2001 yılda "Destini" AQŞ fänni bülege Xalıqara ğälämi stantsiägä totaştırıla.
2003 yılda bulğan Kolumbiä şatlı häläkätennän soñ yöklär Rusiäneñ "Progress" yök qorabları yärdämendä oçışlar yasala.
2007 yılda "Harmoniä" digän AQŞ bülege totaştırıla.
2008 yılda "Kolambus" digän Awrupa module häm "Kibo" digän Yaponiä module totaştırıla.
2009 yılda "Poisk" (Ezläw) digän dürtençe Rusiäneñ module totaştırıla.
2010 yılda "Rassvet" (Tañ) digän Rusiäneñ tikşerenü module Zarä (Şäfäq) bülegenä totaştırıla.
AQŞ idäräse 2024 yılğa qädär stantsiäne faydalanu waqıtın bilgeli.
Rusiä vitse-premyerı Rogozin äytelgänçä, 2020 yıldan soñ Rusiä stantsiäne faydalanunı suzmas.
Tözeleş[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
2013 yılğa Xalıqara ğälämi stantsiägä 14 töp bülek kerä:
- Rusiäneke: "Zarä" (Şäfäq), Zvezda (Yoldız), Pirs, Poisk (Ezläw), Rassvet (Tañ)
- AQŞnıqı: Yuniti, Desteni, Kvest, Trankviliti, Kupola, Leonardo, Harmoniä
- Awrupa: Kolumbus, Yaponiä: Kibo
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- ПpяMaя TpaHcляция c Beб-kaMepы Ha MeждyHapoдHoй kocMичeckoй cTaHции и cлeжeHиe зa opбиToй
- MeждyHapoдHaя kocMичeckaя cTaHция B любиTeлbckиe Teлeckoпы
- PKK «ЭHeprия». MeждyHapoдHaя kocMичeckaя cTaHция 2013 eлHың 22 aBrycT kөHeHдә apxиBлaHraH.
- ЦyП ФeдepaлbHoro kocMичeckoro areHTcTBa: MKC 2018 eлHың 20 фeBpaлb kөHeHдә apxиBлaHraH.
- ЦyП ФeдepaлbHoro kocMичeckoro areHTcTBa: ApxиB пoлëToB k MKC 2014 eлHың 13 ceHTябpb kөHeHдә apxиBлaHraH.
- ДHeBHиk kocMoHaBTa MakcиMa CypaeBa 2013 eлHың 30 aBrycT kөHeHдә apxиBлaHraH.
- KoMпbюTepы ocoбoro HaзHaчeHия: cTaTbя oб иcпoлbзyeMыx Ha MKC ЭBM 2009 eлHың 5 фeBpaлb kөHeHдә apxиBлaHraH.
- Cпиcok oHлaйH cepBиcoB для MoHиTopиHra пepeдBижeHия и pacчeTa koopдиHaT MKC


text:
Yaponiya prinśı Mikasa wafat bulğan
İmperator Akihitonıñ ätiseneñ bertuğanı bulğan Yaponiya prinśı Mikasa 100 yäşendä wafat bulğan. 1915nçe yılda tuğan Prinś Mikasa İmperator Taişonıñ dürtençe ulı ide. İkençe Bötendönya suğışı waqıtında Prinś ofiśer bularaq xezmät itkän, fäqät suğıştan soñ suğışlarnıñ ni çaqlı naçar buluın aldan abaylıy almağanı öçen ükenüen yazğan ide. Prinś soñınnan Tokio universitetına küçep, Yaqın Könçığış belgeçe bulıp tarix däreslären uqıtqan. Üzen xalıqara mönäsäbätlärgä bağışlağan Prinś Törkiyä häm törek xalqı belän dä yaqın bağlanışlarğa iyä bula.


text:
Ukrainanıñ siyasiy yaşayışı pek faal, meraqlı ve onıñ reqabet küçü bar. Amma sual: Ukraina siyasiy firqaları Rusiye tarafından ilhaq etilgen ukrain Qırımda çalışamı?
Siyasiy firqalar aqqında Ukraina qanunına köre, olar bütün Ukrainada faaliyet köstermek kerek. Yuridik baqımdan Qırım - Ukrainanıñ qısmı olğanından sebep, demek, siyasiy firqalarnıñ Qırım bölükleri yarımadada çalışmalı. Ya ne içün yoq? Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekilligi çalışa da, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Ukraina Telükesizligi Hızmeti ve Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Prokuraturası yaratılğan da. Eminim, siyasiy partiyalarnıñ Qırım saylavcılarınen faalliginiñ de emiyeti azca degil. Belki, daa çoqçadır: qırımlılar (ilhaq vaqtı sürgence), qıta Ukrainanen ruhiy bağnı coymasın dep.
Aysa ukrain firqalar Qırım saylavcılarından ne içün öyle qolay vazgeçti?
Birevler, bu qırımlılar içün telükeli, dep aytır. Amma böyle vaziyette çalışmaqnı bir çoq usulları bar. Misal içün, Milliy Meclis öyle yapa. Rusiye akimiyeti bu teşkilâtnı aslı "terrorcı" adlandırdı, amma adamlar "kölgege ketseler" de, çalışa. Ve Rusiye akimiyeti, Mecliske istese üç kere "ekstremist" ya daa nasıldır yaramay bir teşkilât desin, qırımtatar halqınıñ temsiliy organı işini devam etecek. Aysa ukrain firqalar Qırım saylavcılarından ne içün öyle qolay vazgeçti?
Küçük bir talil yapayım, dedim: Ukraina partiyaları Qırımnen ne etip çalışqanını baqayım. Acınıqlı bir vaziyet eken. Asılında, kerçek faaliyet yoq.
Bir qaç büyük partiyağa, şu cümleden "Halq hızmetçisi"ne de, bir sualnen mektüp yazdım: Qırım saylavcılarınen faaliyetniñ inkişafına nasıl baqalar. Körmemezlikke urdılar
İçtimaiy ağlarda qıdırdım. Vitaliy Klıçkonıñ "UDAR" siyasiy firqasınıñ Qırım cumhuriyet teşkilâtı"nıñ saifesini taptım. Soñki yazını 2015 yılda yapqan ediler. Başqa firqalarnıñ topluluqları ya da yoq, ya da bu kibi unutılğan. Facebookta "ZeKomanda Krım" gruppasını taptım, amma mında, ekseriyette, bağlantılarnı derc eteler. Divar yazılarını baqıp çıqsam, Qırım boyunca iş nominal şürette yapılğanını kördim.
Bundan toqtanmadım, bir qaç büyük partiyağa, şu cümleden "Halq hızmetçisi"ne de, bir sualnen mektüp yazdım: Qırım saylavcılarınen faaliyetniñ inkişafına nasıl baqalar. Yazıq, amma bir dane de cevap olmadı. Körmemezlikke urdılar.
Demek, Ukrainanıñ siyasiy partiyaları, qırımlılarnı nazar-itibarğa almaylar
Soñ başqace yaptım: partiyalarnıñ saytlarını oqudım. Qırımğa dair meselede mında da er şey zayıf. Misal içün, "Vatan" ("Batkivşçina") firqasınıñ Qırım bölüginiñ kontaktlarında alâ daa Andrey Sençenkonıñ soyadı tura, o ise, öz siyasiy leyhası içün partiyadan endi çıqtı. "Halq hızmetçisi" ve "Ğolos" firqalarınıñ saytlarında ise, bu siyasiy küçlerniñ Qırım vekillikleri aqqında asıl malümat tapmadım.
"Avropa birdemligi" firqasınıñ internet resursında "bölge teşkilâtları" bölüginde Qırım Muhtar Cumhuriyeti yoq. "Oleğ Lâskonıñ radikal partiyası"nıñ bölge bölükleri cedvelinde de Qırım yoq. Başqa firqalarnen de aynı al. Partiyalarnıñ para esabatlarını baqtım, anda da Qırımdaki faaliyet aqqında malümat tapmadım.
Böyle vaziyetni körgen soñ, muğaydım. Demek, Ukrainanıñ siyasiy partiyaları, qırımlılarnı nazar-itibarğa almaylar. Qırım saylavcılarınıñ ekseriyeti, saylavlarda iştirak etmek içün qıta Ukrainağa barmağanı taaciplendirmey. Bir taraftan lâqaytlıq, ekinci taraftan lâqaytlıqnı da doğura.
Ne yazıq ki! Yüzlerce qırımlılar Ukrainanıñ tış ve içki biometriya pasportlarını aldı, olar, Ukrainanıñ tam manada vatandaşlarıdır. Onıñ içün, Qırım saylavcılarınen çalışıp başlağan firqalar, qırımlılardan bayağı rey ala bile.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Estoniya ve Finlândiya, soñkisi NATO arbiy ve siyasiy blokuna qoşulğan soñ yalı muafazasını birleştirmege qabul etti. Estoniya Mudafaa naziri Hanno Pevkur, bunıñ Rusiye arbiy gemileri içün Baltıq Deñizine irişimni qapatacağını bildirdi.
"Estoniya ve Finlândiya raketalarınınh uçuş mesafesi Finlândiya körfeziniñ keñliginden ziyade", - dep qayd etti Pevkur.
Finlândiya mudafaa naziri ile körüşüv vaqtında olar memleketelrniñ mudafaasını birleştirmege ve malümat aluv-berüv aqqında añlaşqanlar.
Ortaq raketalardan mudafaa sisteması Finlândiya körfezini Rusiye arbiy gemilerinden qapatmağa imkân berir.
"Finlândiya ve İsveçiya NATO-ğa qoşulğan soñ Baltıq deñizi bağlaşımnıñ iç deñizi olacaq", - dedi o.
İsveçiya ve Finlândiya Rusiyeniñ Ukrayinağa istilâsı fonunda itaraf stutaslarından red etip NATO azası olmaq qarına keldiler.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Sudaqta kecken "Tavrida-ART" Rusiye gençler festivalinde avgustnıñ 24-ünde arbiy uçaqlar ve vertolötlar iştiraginen ava kösterişi kösterilecek. Bunı Rusiye Qara Deñiz flotunıñ matbuat hızmeti bildire.
"Arbiy uçucılar, Su-30SM, Ka-27PS, An-26 ve Be-12 uçaqlarınıñ idare etmesinde öz ihtisaslılığını numayış etecekler", - denile beyanatta.
Daa evel ilhaq etilgen Qırımda Sudaq yolunıñ bir qısmında kündüz yol areketi qapatılacaq, dep bildirilgen edi. Naqliyat yürüşiniñ sıñırlavı, "Tavrida - Art 2019" Rusiye gençler festivaliniñ keçirilmesinen bağlı.
Festival saytında yazılğanı kibi, "Tavrida - Art" - Rusiyede ilk icadiy topluluqlarnıñ festivalidir. Onıñ ğayesi "Tavrida" forumınıñ mezunlarında peyda oldı.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım ukümeti tarafından Bağçasaraydaki Han sarayında yapılğan restavratsiya ne derecede havflı? Ne içün Büyük Han camisiniñ qadimiy kirametini yañısına deñiştireler? Medeniy abidede yapılğan bu qurucılıq işleriniñ yasaqlanması içün Ukraina ne yapmaq mümkün?
Bu ve diger suallerge Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde qırımtatar faaliyetçisi ve Han sarayında yapılmaqta olğan işlerniñ şaatı Edem Dudakov cevap bere.
– Lütfen, mevzudan haberdar olmağamlarğa añlatıñız: ne içün Han sarayınıñ restavratsiyasına vandalizm deyler?
– Keçenlerde, Han sarayı camisinde 300 yıl içinde birinci kere kirametni deñiştirecekler, degen TASS bildirüvi çıqqan edi. Olar bunı Rusiyeniñ yararlığı olaraq köstere. Lâkin aqiqatta restavratsiya böyle yapılmay. Bütün konstruktsiya deñiştirilmey. Qarışuvlar lokal olmalı, yalıñız problemalı yerde yapılmalı. Şimdi olğan şeylerge rekonstruktsiya demek mümkün – o, pek ucuz, restavratsiyadan pek uzaq olğan zemaneviy malzemelerniñ qullanıluvı ile yapıla. Restavratsiya er vaqıt artqa, tarihqa baqılıp yapıla. O, bir şeylerni deñiştirmege mecbur olğanda tehnologiyalarnıñ taqlit etilmesini közde tuta.
– Lütfen, kiramet misalinde añlatıñız.
– Evelâ, olar onıñ autentik olmağanını degende, yalan aytalar. Bunı istisal yeri ve tehnologiyası tayin ete. Yani Büyük Han camisiniñ kirameti, 1740 ile 1840 seneleri arasında deñiştirilgen soñ da autentik edi. Ekincisi, şimdi işke professional olmağan şirketler tutundı. Olarda tatar kirametiniñ qoyulmasını bilgen mutehassıslar yoq. Bu sebepten olar 16-ncı asırğa ait abidede fabrika usulınen yasalğan kirametni qullanalar. O, estetik ceetten bile hoş bir teessurat qaldırmay.
Devlet Dumasınıñ ilhaq etilgen Qırımdan deputatı Ruslan Balbek, Han sarayınıñ kirameti – pek de büyük qıymeti olmağan yañı işleme olğanını saya:
«Kirametke kelgende, bir daa hatırlatmaq isteyim ki, onıñ ölçüleri, şekli, tüsü qayd etildi. Ve eñ başından da şu autentik sırlı yeşil kiramet yoq edi. Qolumızda olğan bütün şeyer, bir qaç kere olğan yanğınlarnıñ birisinden soñ restavratsiya işleri yapılğanda, yaqın köylerden malzeme alınıp, yasalğan yañı yapma şeyler. UNESCO vesiqalarında bu uymazlıq qayd etilgen. Ve işte bu noqtada mifler peyda ola.
– Ruslan Balbek doğru aytamı?
– Evelâ, Han sarayındaki kiramet devlet tarafından qorçalana edi ve medeniy miras eşyası ola. Zavodda yasalğan kiramet olğan ispankağa nasıl etip, miras demek mümkün? Asılında, biz böyle abide degende, neni közde tutamız? Nesillerge eski ustalarnıñ tehnologiyalarını iriştirgenimizni. Bizde, zemaneviy tehnologiyanı qullanıp, tıpqı böyle bir abideni er yerde qurmaq çaremiz bar. Amma bu, miras olacaqmı? Restavratsiyanıñ felsefesi şöyle dey: yahşı vaziyette olğan er şeyni saqlap qalmaq kerek. Restavratorlarnıñ ustalığı, tamam, autentik malzemeler ve artefaktlarnıñ mümkün derecede çoq sayıda saqlanmasından ibaret. Biz Rembrandtnıñ resimlerini kopiyalarğa deñiştirmeymiz de. Men, qışta, varvarlıq usulı ile bütün bularnı açqan, divarlarğa dım çekmege bergenlerniñ maqsatları aqqında yalıñız tahmin ete bilem. Şimdi ise biz autentik divar örneklerini coyacaqmız – yalıñız kopiyaları qalacaq.
– Ya ne içün restavratsiya işine tecrübesiz Rusiye şirketleri celp etildi?
– Menim fikrimce, saylavdan evel bu işlerni başlamaq buyruğı berildi. Bundan öz şirketleri olğan bazı siyasetçiler muvafaqiyetnen faydalandı. Misal içün, ne içün şu «ATTA-Grupp» saylandı? Bu baş iş icracisi litsenziyanı yalıñız 2013 senesiniñ soñunda aldı. Ondan soñ, «AM-STROY» 2015 senesinde tesis etildi, litsenziyanı 2017 senesiniñ martında aldı. Ağustosta ise o, 16-ncı asırğa ait abidede çalışıp başladı. Bu iç olmaycaq şeyler. «Kiramet» şirketi ise restavratsiya dünyasında asıl da belli degil edi, lâkin onıñ baş mudiri – Yuliya İvanişkina – departament başlığı ve Rusiyege tabi Aqmescit rayonı memuriyeti başlığı muavininiñ qızı ola. Yani anda er şey özara çezildi. Men bunıñ bütün aşhanesini bilmeyim, lâkin bu şirketlerniñ aniden ve tecribelerine köre saylanmağanı, bu işte bir kelişme olğanını köstere.
– Bunıñnen birlikte, Büyük Han camisindeki işlerni mayıs 15-ne qadar bitirmekni planlaştıralar. Bir şey yapmaq içün endi keç oldımı?
– Maña köre, UNESCO Han sarayında yapılğan şeylerge aynı şu Rusiye Medeniyet nazirliginiñ diqqatını çekmek mümkün edi. Teessüf ki, o, yerli seviyeli abide olıp qalmaqta, ve bütün işlerni Rusiyege tabi Qırım medeniy mirasnı qoruma komiteti idare ete. Menim fikrimce, Rusiyedeki medeniy toplulıq bile areketke kelsin dep, daa çoq şamata köterilse, bir şeyler yapmaq mümkün olur edi. Lâkin qarşılıq pek zayıf edi. Em de, Ukraina da sarayğa milliy emiyetke malik abide statusınıñ berilmesi ile vaqıt soza edi. Ankarada keçken konferentsiyadan soñ Türkiyeniñ bir de-bir areket yapacağına umüt etem. Eger Recep Erdoğan, Vladimir Putinnen körüşkende bu meseleni seslendirse, bu eñ çoq is etilecektir.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Qırımtatar halqınıñ aqlarınıñ peketilmesi boyunca ilk adımları olaraq, iştirakçiler şunı talap ettiler: qırımtatar halqınıñ sürgünligi neticesinde deñiştirilgen tarihiy adlarnı ğayrıdan yaratmaq; Qırım Cumhuriyetiniñ icraiy ve qanun çıqarıcı akimiyetiniñ organlarında qırımtatarlarnıñ tarafından saylanğan qırımtatarlarnıñ temsilcilligini temin etken qanunlarnı qabul etmek.
Bundan da ğayrı, rezolütsiyada qırımtatar halqınıñ umummilliy toplaşuvını – Qurultaynı ve onıñ tarafından teşkil etilgen milliy idare organı – qırımtatar milliy Meclisni Qırımnıñ tarihiy halqınıñ temsiliy organları kibi tanımağa talap bar.
Ayırıca mında qırımtatarlarğa nisbeten siyasiy, milliy ve diniy meseleler boyunca repressiyalarnıñ toqtatılmaı aqqında yazıla.
Bugün Aqmescitte qırımtatarlar toplu yaşağan Aq-Meçet qasabasında sürgünlik qurbanlarınıñ hatırasına bağışlanğan matem mitinginde 15 biñden ziyade insan iştirak etti. Resmiy «akimiyet»ten mitingde Qırım «baş nazir muavini» Lenur İslâmov bulundı.
Mitingde tatarlarnıñ bütündünya kongressniñ prezidenti Rinat Zakirov (Kazan şeeri) ve Qabardin-Balqar Cumhuriyetiniñ balqar halqınıñ aqsaqallarınıñ Şurası (Nalçik şeeri) Ahmad Baysiyev de iştirak ettiler.


text:
Sabıq Ukraina arbiylerine Qırımda mesken almaq aqqını berecekler – munasip fermannı Rusiye prezidenti Vladimir Putin imzaladı. Vesiqa, kavartirağa nevbetke turğan ve Ukraina ordusından 2014 senesi mart 18-ge qadar istifa etken sabıq Ukraina arbiylerine ve aileleriniñ azalarına alâqalıdır. Fermanğa binaen, mesken içün lâzim olğan paralar Rusiye bücetinde ayırılmaq kerekler.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ malümatına köre, Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırım arbiyleriniñ yalıñız üçte biri Ukrainanıñ qıtadaki qısmına keldi. Bu, qararnen dört biñ arbiy, olarnıñ bir buçuq biñden ziyadesi – zabitler. İlhaqtan evel yarımadada 13 biñden ziyade Ukraina arbiyi hizmet ete edi.
Rusiyeniñ istifada polkovnigi, arbiy ekspert Viktor Litovkin, Rusiyede arbiylerge içtimaiy kompensatsiyalar sistemasınıñ nasıl çalışqanını añlata.
Moskvada 30 yıl hizmet etken polkovnik 10-12 million ruble alacağına umüt etmek mumkün. Bu parağa paytahtta kvartira degil de, paytahttan tış vilâyetlerde topraq arsası ile büyük bir ev almaq mumkünViktor Litovkin
– Arbiy hizmette qanun boyunca tayin etilgen sıñır muddeti – 20 ya da 25 yıl hizmet etkenler, rutbesi ve hizmet muddetine köre pensiya ala, ve buña ilâve olaraq maaşınıñ 50%-i esapqa alına. Er yıl daa 3% qoşalar. Ondan ğayrı, tayin etilgen sıñır muddetini tamamlap hizmet etkenlerge mesken berilmek kerek. Onı ya kvartira, ya kvartira almaq içün sertifikat, ya da para şeklinde almaq mumkün. Mislal içün, Moskvada apayı ve eki balası olğan ve qararnen 30 yıl hizmet etken polkovnik 10-12 million ruble alacağına umüt etmek mumkün. Bu parağa paytahtta kvartira degil de, paytahttan tış vilâyetlerde topraq arsası ile büyük bir ev almaq mumkün. Ukraina arbiyleri Qırımda Rusiye ordusına keçken soñ olarğa qarşı da aynı şu printsipler qullanılmaq kerek edi. Lâkin bir çoq zorluqlar peyda oldı, vaqıt uzatılıp başladı, bu sebepten prezident fermannı çıqardı ve tek manalı şekilde sabıq Ukraina arbiylerni Rusiye arbiyleri ile musaviy etti. Maña köre, bu olar içün taliyniñ ediyesidir.
İnsan aqları boyunca Helsinki birliginiñ adliyecisi Maksim Timoçko, Rusiye prezidentiniñ fermanı sadece ilhaq etilgen Qırımda artıq tatbiq etilgen algoritmni bir qalıpqa qoydı, dep saya.
Ukraina ordusından istifa etip Qırımda qalğanlarnıñ kvartiraları belediye mülküne keçti, ve bu munasebet ile olarğa qarşı da iddiada bulundılarMaksim Timoçko
Aqiqatta ne qadar sabıq Ukraina arbiyi Qırımda kvartira alacağına umüt ete bilecegini aytmaq qıyın – olar biñlerce kişi olmaq mumkün. Arbiy qısımlar yarımadanıñ bütün yalı boyunda buluna edi, ve istifa etken soñ pek çoq kişi adna yaşamağa qaldı. Biz, Ukrainanıñ qıtadaki qısmına köçken soñ rusiyeliler hizmet yerinden berilgen meskenlerini tutıp almağa başlağan yerli arbiy hadimler ve olarnıñ aile azalarınıñ problemalarınen oğraşqan edik. İhtimal, olar böyle etip iqtisat etmek ve işğalci ukümetke sadıq olğan arbiylerge mesken bermek istediler. Ondan ğayrı, Ukraina ordusından istifa etip Qırımda qalğanlarnıñ kvartiraları belediye mülküne keçti, ve bu munasebet ile olarğa qarşı da iddiada bulundılar. Yalıñız keçken yılnıñ soñunda Rusiyeniñ Mudafaa nazirliginde, arbiyler 2014 senesi mart 18-ge qadar istifa etken olsa, olarnı meskenlerinden çıqarmaycaqları aqqında qarar alındı. Yani Putinniñ fermanındaki qarar asılında daa evel alınğan edi.
Maksim Timoçko, yerli seviyedeki, yani çezilmesi belediye organlarınıñ vekâletine kirgen meseleni Rusiye prezidentine ayrıca çezmek kerek olğanına taaciplene. Adliyeciniñ fikrince bu, Vladimir Putinni nevbetteki sefer «adiy adamlarnıñ qurtarıcısı» olaraq köstermek içün yapıldı.
– Diger taraftan, Ukraina qanunları bar. Farz eteyik ki, arbiy hadim Qırımda 2014 senesi mart 18-de istifa ekeni aqqında raportnı imzaladı ve Rusiye ordusına hizmetke keçti. Arbiy hizmetten istifa etmekniñ ayrı bir tertibi bar, ve o, «sadece raport yazmaq»nen bitmey. Rusiye bunı esapqa alacaqmı, aytmaq qıyın.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Qırım işğali başlağanınıñ altıncı yılında Litvaniya halqara toplulıqnı yarımada ilhaqını qabul etmemesine çağıra. Bu aqta Litvaniya Tış işler naziri Linas Linkâviçüs Twitterde bildirdi.
«Rusiye Qırımnı işğal etkeninden altı yıl keçti. Donbastaki istilâ başlandı ve alâ daa devam ete. Halqara toplulıq qanunsız Qırım ilhaqını qabul etmemeli ve Ukrainağa qoltutmağa devam etmeli», – dep aytıla haberde.
Daa evel Litvaniya Keriç köpründeki tren areketiniñ açılışını halqara uquq bozuluvı dep adlandırdı.
Bundan evel Qırımnıñ Rusiye ilhaqı başlağanınıñ yılında Büyük Britaniya Ukraina topraq bütünligine qoltutıp, Rusiyeni yarımadadan ketmesine çağırdı. ABD, Kremlniñ Qırım iddialarını qabul etmeycek, dep bildirdi.
Ukraina Tış işler nazirligi, Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilgeniniñ altıncı yılında yarımadada qırımtatarlarğa ve ukrainlerge qarşı yapılğan repressiyalarnı qayd etti.
Ukrainada fevralniñ 20-nde Sema Yüzü qaramanları añıla. 2014 senesi fevralniñ 18-nden 20-ne qadar Kyivniñ merkezinde yüzden çoq kişi elâk oldı, eñ çoq insan fevralniñ 20-nde atıp öldürildi. Narazılıq aktsiyasınıñ elâk olğan iştirakçilerini «Sema yüzü» dep adlandırıp başladılar. Elâk olğanlar arasından ondan çoq uquq qoruyıcı da bar edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan cuma künü telefonda laf etip, İdlib vaziyetini muzakere ettiler. Bu aqta Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov matbuat konferentsiyasında ayttı.
«Bugün Türkiye Cumhuriyeti yolbaşçısınıñ ricasınen prezidentler telefonda laf etti. Subet tafsilâtlı oldı, o, kerginlikni toqtatuv alanı boyunca añlaşmalarnı yerine ketirmek içün yapılacaq areketlerge bağışlandı», – dep bildire Rusiye müessisesi yolbaşçısınıñ aytqanlarını TASS haber agentligi.
Lavrovnıñ bildirgenine köre, eki memleketniñ prezidentleri İdlib vaziyetinen bağlı alâqalarnı çeşit seviyelerde baqtılar.
Türkiye tarafı prezidentlerniñ subeti aqqında şimdilik haber etmedi.
Daa evel haber etilgenine köre, NATOnıñ 29 aza memleketiniñ elçileri kirgen Şimaliy atlantik şura Suriyedeki vaziyetten sebep toplaşacaq.
Fevralniñ 27-nde Suriye prezidenti Başar Asad quvetleriniñ memleketniñ şimal-ğarbinde yapqan ücümi neticesinde eñ az 33 türk askeri elâk oldı, 36-sı yaralandı.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan cuma künü telefonda laf etip, İdlib vaziyetini muzakere ettiler.
Soñki aftaları Suriye prezidenti Başar Asadnıñ ordusı Rusiyeden destek alıp, memlekette kontrol etmegen soñki isyancı anklavını yoq etmek içün ücüm etti. Böyle etip İdlib vilâyetiniñ cenübinde ve qomşu Aleppo vilâyetinde topraqlarnı zapt etti.
Türkiye, muhalifetke yardım etmek içün Asadnıñ ücümine cevap olaraq İdlibte askerleriniñ sayısını arttırdı. Türkiye ordusınıñ yardımınen silâlı muhalifetniñ ğalebeleri aqqında haber etile. Berilgen malümatqa köre, olar İdlib vilâyetindeki Sarakib şeerini kontrol altında aldı ve Aleppodan Dimaşqqa yolnı qapattı.
Asad ordusınıñ ücümi büyük qaçaq dalğasına yol açtı: BM malümatına köre, dekabrniñ soñundan başlap yarısından çoq bala olğan tahminen 900 biñ kişi evlerini ya da muvaqqat sığınaqlarnı terk etmege mecbur olıp, suvuq qışta evsiz qaldı.


text:
Rusiye işğal etken Qırımnıñ qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerinde Rusiye quvetçileri sakinlerni alıp, Rusiye ordusına qoşmaq içün seferberlik noqtalarına ketire. Bu aqta sentâbrniñ 22-nde «Qırım ğayesi» vatandaş teşebbüsi bildirdi.
Aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerde seferber etilgenlerniñ sayısı biñge yaqınlaşa ya da biñden çoq oldı.
Qayd etilgenine köre, operatsiya saba 6-da başladı ve hususan qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerde keçe – Bağçasaraynıñ 6-ncı ve 7-inci mikrorayonları, Aqmescit civarındaki Mamaq (Stroganovka) köyü, Mamut Sultan (Dobroye) taraflarınıñ köyleri, Sarı-Su, Saq, Qalay, İslâm Terek, Zuya.
Reydlerde polis hadimleri iştirak ete, mesken yerlerniñ kirişlerinde ise Rusiye gvardiyasınen Qırım yol patrul hızmetiniñ noqtaları açıldı.
«Bazı evlerge yalan aytıp kirgenler – yardım kerek, dep qıçırğanlar, insanlar qapu açqanda celpname bergenler. İş yerinden seferber etilgenler bar – Zuyada bir qaç erkek oca celpname aldı, Bağçasarayda – tibbiyet hadimleri. Celpname berilgen soñ insanlarnı avtobusqa mindirip, arbiy komissarlıqqa alıp ketkenleri belli oldı», – dep aytıla haberde.
«Qırım ğayesi» qayd etkenine köre, işğal etilgen topraqlarnıñ sakinlerini işğalci devletniñ ordusına aluv cenk cinayeti ola ve «cinayetlerniñ qurbanı kene Qırımnıñ tamır halqı olğanını» köstere.
«Qırımtatarlarnıñ seferber etilüvi tamır halqnıñ genotsid şekillerinden biri ola bile», – dep bildirdi teşebbüs vekilleri.
Ukrayına prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Tamila Taşeva Qırımda Rusiye arbiy komissarlıqları qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerde celpnamelerni faal sürette bere.
Qırım.Aqiqat muarririyeti bu malümatnı teşkermege tırışa.
Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti Vladimir Putin sentâbrniñ 21-nde memlekette qısmiy seferberlik ilân etilecek, dep bildirdi. Buyruqta tek yedekteki vatandaşlar ve arbiy hızmet körgenler alınacaq, dep aytıla. Başta olar qoşma azırlıq körecek.
Rusiye Mudafaa naziri Sergey Şoygu Rusiye ordusına 300 biñ insan alınacaq, dep bildirdi.
Şoygu bir qaç ayda ilk sefer Ukrayınağa qarşı cenkte ölgen Rusiye askerleriniñ sayısını aydınlattı. Onıñ aytqanına köre, fevralniñ soñundan berli Ukrayınadaki cenkte 5937 insan elâk oldı.
Ukrayına Silâlı quvetleriniñ Baş ştabı sentâbrniñ 21-ne qadar Rusiye ordusı Ukrayınada 55 biñden çoq askerni coydı, dep haber ete.
Sentâbrniñ 21-nde Rusiyede ilân etilgen qısmiy seferberlik sebebinden Qırım ve Aqyarnıñ Rusiye akimiyeti askerlikke aluv komissiyalarını quruv aqqında bildirdi. Sergey Aksenov esas Ukrayınağa 1200 «göñüllini» yolladı ve daa eki batalyon azırlay, dep bildirdi.
Qırımdaki Rusiye kütleviy haber vastaları «añlaşmalı arbiy hızmetniñ» reklamasını yapa.
İşğal etilgen Qırımnıñ tahminen 5000 sakini Rusiye prezidenti ilân etken qısmiy seferberlikten soñ arbiy komissarlıqqa celpname aldı.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Qırım ve Aqyarda Rusiyeniñ Ukrayınağa qarşı cenkinde ölgen Rusiye arbiylerini defin etmege devam eteler.
Ukrayına prokuraturasınıñ malümatına köre, 2015 senesinden başlap Rusiye Qırımda Rusiye Federatsiyasınıñ silâlı quvetlerine askerlikke aluv qanunsız kampaniyasını 15 kere keçirdi. Aq qorçalayıcılar Qırım ve Aqyar sakinleriniñ Rusiye ordusına aluvını halqara uquq bozuluvı dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı büyük istilâsı sebebinden 377 bala vefat etti ve eñ azı 733 bala yaralandı, dep haber ete avgustnıñ 26-nda Ukrayina Baş prokurorı ofisiniñ matbuat hızmeti.
"Avgustnıñ 25-nde Zaporijjâ vilâyetiniñ Orehov şeeriniñ işğalciler tarafından ateşke tutulması neticesinde 17 yaşındaki bala öldi", - dep haber ettiler prokuraturada.
Bu raqamlar tam degil, çünki faal cenk areketleri keçirilgen yerlerde, işğal etilgen ve azat etilgen topraqlarda iş devam ete.
Ukrayına Baş prokurorınıñ ofisi malümatına köre, eñ çoq bala Donetsk vilâyetinde – 388, Harkiv vilâyetinde – 202, Kıyiv vilâyetinde – 116, Çerniğiv vilâyetinde – 68, Lugansk vilâyetinde – 61, Mıkolayıv vilâyetinde – 67, Herson vilâyetinde – 55, Zaporijjâ vilâyetinde – 42 zarar kördi.
Fevralniñ 24-nden Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı büyük istilâsı neticesinde 5614 barışıqsever sakin elâk oldı ve 7946 yaralandı.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Berlin – Rusiye adaleti Qırımtatar Milliy Meclisini yasaq etip, onı «ekstremist faaliyetinden» sebep yasaq etilgen cemaat ve din teşkilâtları sırasına kirsetti. Asılında Rusiye tamır halqnıñ aq-uquqlarını yoq ete ve yarımadanıñ işğalci akimiyetine oña qarşı çıqqanlarnı cezalamağa imkân bere. Qırımtatarlar halqara toplulıqnıñ yardımına ümüt eteler. Bu aqqında Meclis reisi Refat Çubarovnıñ Berlinde alman siyasetçileri ve ekspertlerinen keçirgen körüşüvlerde aytıldı.
Alman cemiyeti içün Rusiye işğal etken Qırımdaki adise-vaqialar, qırımtatar halqınıñ problemaları – azlıqlarnıñ aq-uquqları ve serbestligi qorunmasını nezaret etken siyasetçi, ekspert, cemaat teşkilâtları içün tedqiq mevzularıdır. Bu sebepten Rusiyede Meclis yasaqlanmasına diqqat ayırıldı. Refat Çubarovnıñ Bundestagda, kantslerniñ hızmeti, Tışqı işler nazirligi ve Almaniyanıñ tışqı siyaseti cemiyetinde keçirgen körüşüvlerinde Meclis yasaqlanmasınen beraber onıñ aqibetleri ve Kremlge ileri basqı yolları baqıldı.
Resmiy Berlin Rusiyede Meclis yasaqlanmasını takbih etip, onı qırımtatar ayırımınıñ yañı derecesi dep saya. Olar yarımadanıñ qalğan ealisinden uzaqlaştırıla bile. Bundestagda olıp keçken körüşüvde Yeşiller firqasınıñ deputatı Manuel Sarrazin Rusiyeniñ Qırım işğali ve insan aqları meselelerini qayd etti.
«Eminim, ekseriyetniñ belli bir fikri bar ve Rusiye teklif etken Qırım statusını tanımaycaq. İndememek müim bir siyasiy vazife degil, çünki Rusiyeniñ bu yapqanlarına razı olıp qalasıñ. Qırımda insanlarnıñ vaziyetini bilemiz, amma pek az aytamız. Rusiye Federatsiyası Qırım ve Qara deñiz flotunı silâlaştıra. Bunı tüşünmelimiz», – dep qayd etti Manuel Sarratsin.
Zorbalıq ve ayırım zıncırında kulminatsiya
Qırım ve qırımtatar halqınıñ belli tedqiqçisi, doktor Miste Hotopp-Rike – Kavkaz, Tatarika ve Turkestan İnstitutınıñ müdiri (Magdeburg – Berlin) üküm sürgen vaziyette yañı teşkilât ve leyhalar qurulmağa başlağanı aqqında tenbiyeley. Onıñ aytqanına köre, «qırımtatarlarğa qoltutuv teşkilâtları çoqtan ve semereli iş yapalar, misal olaraq, zulum altında qalğan halqlarnı qoruma cemiyeti». Hotopp-Rike Rusiyeniñ Meclis yasağını Qırımdaki vaqialarnıñ soñu dep saya.
Meclis, bir sıra tedqiqçiler bunıñ aqqında tenbiyelegen ediler – Qırım işğal etile bile, dep aytqan ediler. Kyivniñ Qırım siyaseti – pek telükeli, dey edilerMiste Hotopp-Rike
«Böyle olacağı çoqtan belli edi. Bizler – türkşınas-alimler – bunı çoqtan aytqan edik. Meclis, bir sıra tedqiqçiler bunıñ aqqında tenbiyelegen ediler – Qırım işğal etile bile, dep aytqan ediler. Kyivniñ Qırım siyaseti – pek telükeli, dey ediler. Yarımada infrastrukturasınıñ inkişafına, ve umumen Qırım siyasetine mesülietsiz yanaşuv – yarımadada açuvnıñ esas sebeplerinden biri oldı, ve bu sebepten rus tilli eali yarmadada soñki «referendumda» faal iştirak etti. Şimdi aqibetleri bar: muarririyetler qapatıla, insan uquq qorçalayıcılarınıñ faaliyeti yasaq etile, Qırımdaki devletten tış teşkilâtlar yasaq etile. İnsanlar ğayıp ola, apiske alına ve ilâhre – Meclis yasağı – repressiyalar zıncırınıñ devamı ya da kulminatsiyası. Eki taraflı tesir.
Bir taraftan, memleket tışında insanlar tasavvur etken Rusiyeniñ demokratik inkişafına köre yıqıluv levhası. Qırımtatarlar içün de bu yıqıluvnı ifadeley. Meclis yalıñız adiy bir idare organı degil, medeniy ve ilmiy inkişafı içün müim olğan çetel leyhaları bozula, bir sıra halqara leyha da bozula. Er şey yasaq etilgen, toqtatılğan. Qırımda qırmtatarlarnıñ aq-uquqlarını qorçalağan faaller içün bir işaret:
«Sizni yasaq ettiler, yapqanıñız – qanunsız faaliyet, bu – Rusiye devletine qarşı bir şeydir! Onıñ içün indemeyip oturıñız, yoqsa apiske alırlar ve cezalarlar», – dep ayta Alman Kavkaz, Tatarika ve Turkestan İnstitutınıñ müdiri.
Repressiyalar arta
Meşur uquq qorçalayıcı, «Zulüm altında qalğan halqlarnıñ qoruma cemiyeti» halqara teşkilâtınıñ vekili Sarah Reinkeniñ fikirince, böyle bir qararnıñ uquq temeli yoq. Alman siyasetçileri bu yasaqqa nasıl yanaştı? Bunı Reinke öz saytında bildirdi: «Müim, ilk evelâ alman siyasetçileriniñ Rusiye adaletiniñ yapqanlarına sesli bir cevap bermegenleri – qırımtatarlarnı keder etken accı bir kerçek. «Halqnı basqı altında tutmağa izin bergen Avropağa yazıqlar olsun», – dep yazğanlar bizge Meclis azaları».
Sarah Reinkeniñ zanınca, tamır halqqa qarşı repressiyalar ve olarnıñ aqibetleri arta: qırımtatarlarnıñ halqara ruporı olğan Meclisniñ bütün aq-uquqları tutıp alındı.
«Meclis – qırımtatarlarnıñ muvafaqiyet timsalidir – sürgünlik ve basqılarğa baqmadan. Buña baqmadan, Meclis demokratik qurulışlarnı meydanğa ketirdi, Rusiyege qoltutqan akimiyet ise olarnı yoq etmege tırışa. Meclis azaları – Qırımdaki cesür ve faal demokratlar – alman ve Avropa siyasetçileriniñ lâyıq bir adımlarını bekleyler. Amma bugün de nafile bekleydirler. Daa ziyade közleri qaytacaq», – dep ayttı Sarah Reinke.
Aynı vaqıtta Meclis reisi Refat Çubarov küç qarşılığını red etip, «Qırım meselesi» halqara toplulıqnıñ ğayretinen al etilmeli, dep ayttı. Munaqaşa iştirakçileri ümüt eteler ki, bütün dünya qırımtatarlarnıñ azatlıq oğrunda küreşine qoltutıp, Kremlni sıqıştıracaq ve Meclis yasaqlanması qararı lâğu etilmesini talap etecek.
Metnniñ asıl nushası – Radio Svoboda saytında


text:
«Qırım aqqında haberlerniñ TOP-5» leyhasınıñ iştirakçisi QHA haber agentligi Qırım ve Ukrainadan haberlerni endi dört tilde degil, altı tilde azırlaycaq. Bu aqta haber leyhasınıñ taqdiminde agentlikniñ baş muarriri Gayana Yüksel bildirdi.
O şunı qayd etti ki, yaqın vaqıtta agentlik şimdi qullanılğan rus, türk, ingliz ve roman tillerine daa eki Avropa tili qoşacaq. Amma olarnı aytmadı. Yükselniñ aytqanına köre, şimdi agentlik çarşını ögrene.
«Bunı qararnen etmeymiz. Auditoriyanı ögrenemiz. Misal içün, ne içün roman tili peyda oldı. Romaniyada qırımtatar diasporası haberlerimizni türk tilinde oquğanı aqqında bildik. Şunıñ içün onı til alanımızğa qoşmağa qarar aldıq», – dedi o Qırım.Aqiqatqa.
Yüksel şunı da qayd etti ki, tillerniñ artması agentlikniñ esabı ile yapılacaq. «Öyle de ukraina tarafını tutqan şahsiy haber agentligi olıp qalacaqmız… Bu leyhanıñ bütün zorluqlarını ve deñizaltı taşlarını añlayım. Em de, bu kibi leyhalar devlet bücetinden desteklenmeli… Ukrainada şimdi olğan vaziyetke köre, bugün bunı bizim kibi şerikler etmelidir», – dedi o ve ileride haberler qırımtatar ve ukrain tillerinde çıqacağını da qayd etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım prokuraturasınıñ başı Natalya Poklonskaya bildirgenine köre, aprel 1 qadar arabalarnıñ ukrain türü nomeralarını rusiye türlerine deñiştirip yetiştirmegen aydavcılar, daa 3 ay devamında memuriy mesülietke çekilmeycek. Bu aqta TASS haber etti.
Poklonskaya «Pervıy kanal» - ınıñ efirinde qayd etkeni kibi, ilk evelâ tenbiyelev tedbirleri keçirilecek.
«Konkret programma ve konkret teklif bar, olarğa köre, eger insan registratsiya boyunca bütün meselelerini çezip yetiştirmese, nevbetteki daa üç ay devamında o, memuriy ve real mesülietke çekilmeycek», - dep ayttı Poklonskaya.
Rusiye İç İşler Nazirligi, akimiyet qararına bazı deñişmeler kirsetti. Olarğa köre, qırımlı aydavcılar aprel 1 kününe qadar elde etken arabalarnıñ ukrain türlerini rusiye türlerine deñiştirmek kerek.
Ukraina Nazirler Şurasınıñ iş gruppası, aprel 1- nden soñ esasiy Ukraina boyunca rusiye türleri olğan qırım arabalarınıñ areket etüvinen bağlı meselesini çezmekte.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Ukraina Tış işler Nazirliginiñ başı Pavlo Klimkin aprel 29 künü New-Yorkta keçirilecek BMT konferentsiyasında qırımtatarlarnıñ aqları aqqında tarif etecek. Onıñ ile birlikte konferentsiyağa Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov da qoşulacaq.
Bu aqta Ukraina Tış işler Nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Müessisede qayd etilgeni kibi, konferentsiyada nazirniñ çıqışı – «Tamır halq olğan qırımtatarlarnıñ aqları» – ziyaret programmasınıñ ayrı qısmı olacaqtır.
Nazirlikte qayd etilgeni kibi, konferentsiyada özek silânıñ saqlanması boyunca añlaşma mevzusı köterilecek. Klimkin tış siyasiy müessise başları ile körüşüvlerni keçirecek.


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/28 avgust
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 28 avgust biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
Meksikada Ölkännär köne (es)
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Wafatlar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 430 — Avreliy Avgustin, Rim imperiäseneñ fälsäfäçese, katolitsizm täğlimatına başlap nigez saluçı.
- 1979 — Konstantin Simonov, rus sovet yazuçısı, şağir, cämäğät eşleklese.
- 2007 — Räis Dautov, tatar yazuçısı, tärcemäçe, möxärrir.


text:
2019 senesi ekinci "Qırım inciri" edebiy yarışında iştirak etken 125 müellif arasında eki siyasiy mabüsniñ eserleri bar.
"Müelliflerniñ birisi - Osman Arifmemetov - halq jurnalisti, "Qırım birdemligi"niñ faali. 2019 senesi mart ayında onı ev tintüvinden soñ tevqif ettiler. Oña, sanki terrorcılıq teşkilâtınıñ faaliyetiniñ teşkil etüvi içün 20 yılğa qadar apis cezası üküm etile bile. Osman ukrain tiltibnde nesirni yolladı", - haber eteler yarış teşkilcileri.
Malümatqa köre, konkursta iştirak etken ekinci siyasiy mabüs - Server Mustafayev - "Qırım birdemligi" teşkilâtınıñ koordinatorı, halq jurnalisti.
"2018 senesi mayıs ayında rusiye quvetçileri onıñ evine tintüvnen keldi. Server Mustafayevni terrorcılıq teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etkeninen bağlı sahte dava boyunca qabaatlana. Oña 20 yılğa qadar apis cezası üküm etile bile. Server qırımtatar tilinde yazılğan şiirni yolladı", - denile beyanatta.
Ekinci "Qırım inciri" edebiy yarışına 300-den çoq metin yolladı, olarnıñ arasında: ukrain tilinde - 165 eser, qırımtatar tilinde - 83, qırımtatar tilinden ukrain tiline tercimeler -35, ukrain tilinden qırımatatar tiline tercime - 21. Teskilcilerniñ malümatına köre, bu yıl yarışta Ukrainanıñ 20 vilâyetinden, bundan ğayrı, Türkiye, Poloniya, Bulğaristan ve Ürdünden müellifler iştirak etti.
"Qırım inciri"niñ short list ilânı 2019 senesi dekabr 1-inde yapılacaq.
“Qırım inciri” yazıcılar yarışı 2018 senesi yazda ilân etildi, konkurs eserleriniñ qabul etüvi oktâbrniñ 31-inde bitti. Bu vaqıt devamında jüri azaları, “Ukrain tilinde Qırım aqqında nesir”, “Qırımtatar tilinde nesir”, “Ukrain tilinde Qırım aqqında şiiriyet”, “Qırımtatar tilinde şiiriyet”, “Qadın nazarı”, “Qırımtatar tilinden ukrain tiline tercime”, “Ukrain tilinden qırımtatar tiline tercime” nominatsiyalarında 135 müelliften 244 iş aldı.
Sentabrde Lvivde 26-ncı Neşirciler forumı çerçivesinde "Qırım incirini cıyaraq" şiiriyet ve nesir oqumaları keçirildi.


text:
Mektep Yayınları 5. Sınıf Arapça Ders Kitabı Çözümleri ve Cevapları Sayfa 9
Mektep Yayınları 5. Sınıf Arapça Ders Kitabı Çözümleri ve Cevapları Sayfa 9
Mektep Yayınları 5. Sınıf Arapça Ders Kitabı Çözümleri ve Cevapları Sayfa 9
El vahtetul ula (1. bölüm)
El esvetü (sesler)
Vel hurufu (harfler)
Ed dersül evvelü (1. ders)
El hurufu (harfler)
Ed dersüs sani (2. ders)
Es sevaitu gasiratü (kısa sesler)
Ed dersü es salisü (3. ders)
Es sevaitü et taviyletü (uzun sesler)
Arapça Ders Kitabı Çözümleri ve Cevapları
5. Sınıf Arapça Ders Kitabı Cevapları, 5. Sınıf Arapça Ders Kitabı Çözümleri, Arapça Ders Kitabı Cevapları, Arapça Ders Kitabı Çözümleri, Arapça Kitabı Cevapları, Arapça Kitabı Çözümleri, Mektep Yayınları, Mektep Yayınları 5. Sınıf Arapça Ders Kitabı Cevapları, Mektep Yayınları 5. Sınıf Arapça Ders Kitabı Çözümleri, Mektep Yayınları Arapça Ders Kitabı Cevapları, Mektep Yayınları Arapça Ders Kitabı Çözümleri


text:
Ay-Petri tepesinde yaylada yañı qurucılıqnıñmümkün degil, çünki bu menfiy aqibetlerge ketirmek mümkün. Bunı mart 30 künü Qırım.Aqıqatqa bergen izaatında Aqyarlı ekolog Margarita Litvinenko beyan etti.
«Ay-Petri tepesinde yaylağa toqunmamalı. Aqılsızca tabiat alına qarışmaq, onı deniştirmek – ancaq menfiy neticeke ketirir», – qayd etti Litvinenko.
Mart 30 künü Kreml nezaretindeki Yalta memuriyetinde Ay-Petri tepesinde tegiz yerde binalarnıñ yañıdan qurulmasınıñ bir qaç leyhası üzerinde iş alıp barılğanı aqqında haber etildi.
Rusiyeli Yalta memuriyetiniñ resmiy olmağan yolbaşçı mesleatçısı Anri Kanunov, «tepesinde neler olacağı aqqında aytmağa daa erte, çünki leyha daa seçilmedi» dep ayttı.
Kanukov, mesele Ay-Petride küçük eko-şeerniñ qurulmasınen bağlı olğanını dedi. Tepesinde tegiz yerde camlı közetüv meydançıqları, taştan labirint olmaq mümkün. Yol tarafından küçük kilse quracaq olalar.


text:
Bunı Ukrinform bildire.
«Bu vesiqa aprel 27-den başlap çalışa. Bizler Rusiye Federatsiyasına trenlerni daa yollaymız. Ve Qırım yönelişinde trenler yürecek. Biletlerni yolcular er vaqıt olğanı kibi satın alalar. Biletni satın almaq içün yolcu adı ve soyadını aytmalı, yolğa çıqmaq içün ise pasport ya da belgilengen qaideler boyunca başqa vesiqanı köstermeli», – dep bildireler müessisede.
Bunıñnen beraber, yazda Rusiyeden Ukrainadan keçip diger memleketlerge ketken trenler ve Ukrainadan Qırımğa ketken trenlerniñ duraqlar sayısı eksilecek.
«Ukrzaliznıtsâ» ve Rusiye demir yolları arasında Qırımğa yürgen trenlerniñ yaz cedveli boyunca muzakereler devam ete.
Aprel 27-de «Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyasında vatandaşlarnıñ aq-uquqları ve azatlığını temin etüv aqqında» qanun işke tüşürildi. Oña binaen, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar, olarnıñ üzerinde ava boşluğı, içki suvları ve territorial deñiz vaqtınca işğal etilgen territoriya olaraq tanıla. Vaqtınca işğal etilgen territoriya sıñırlanğan kiriş ve çıqış zonası olaraq ilân etildi.


text:
Ava şaraitleri fenalaşqanda Kefede qızdıruv noqtaları açılacaq. Bunı yanvar 10 künü Kreml nezaretndeki Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ Qırımdaki dörtünci brigadasınıñ yolbaşçısı Dmitriy Kovalenko haber etti, dep bildire «Kafanews».
«Kefede ava suvuqlığı sıfırdan aşağı on derecege qadar tüşken soñ qızdıruv noqtaları qurulacaq», – dedi Kovalenko.
Onıñ sözlerine köre, qızdıruv noqtaları keçken seve pekitikgen yerlerde ğayırdan qurılacaq.
2016 senesi dekabr ayınıñ başında Aqyarda meskensiz qalğan insanlar içün qızdıruv noqtaları açılacağı vade etilgen edi.


text:
Ukrain uquq qorçalayıcıları iyünniñ 19-nda Viyanada OSCE konferentsiyasınıñ iştirakçilerine Rusiye tarafından istilâ etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozıluvı ve söz serbestliginiñ sıñırlanuvı aqqında tarif ete.
Bunen beraber, yarımadada jurnalistlerniñ faaliyetine kösterilgen qarşılıq, ukrain ve qırımtatar kütleviy haber vastalarınıñ (SMİ) işine qarşı yapılan basqı, faillerniñ ezilmesi aqqında malümat halqara teşkilâtlatlarnıñ temsilcilerine taqdim etildi.
Qırım.Aqiqat muhbiri bildire ki, Qırımdaki vaziyet aqqında derc etilgen maqaleler konferentsiyanıñ işi ötkerilgen salonnıñ kirişi yanında yerleştirilgen. Avropalı, ABD ve Rusiyeli iştirakçiler, yarımadada söz serbestliginiñ vaziyeti aqqında bilgi bergen risalelerni alıp meraqlana.
İyünniñ 20-nde konferentsiya çerçivesinde «İnsan aqları aqqında malümat merkeziniñ» vekilleri, istilâ etilgen Qırımda jurnalistlerniñ taqip etilmesinen alâqadar olğan qırımlı ve rusiyeli memurlarnıñ adlarını faş etecek.
OSCEtarafından teşkil etilgen «İstiqrarsızlıq vaqıtında SMİ serbestligi» konferentsiyası Viyanada iyünniñ 19-20 künlerinde ötkerile. Muzakere etilgen mevzular sırasında teşkilâtçılarnıñ diqqatı Rusiyeniñ, Ukraina ile alıp barğan davası devamında, yapqan propagandasına, SMİ serbestligine ve jurnalistlerniñ telükesizligine celp etilgen.


text:
Ukrainalılar Ukraina Prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ qış mevsiminde pek zor vaziyetniñ ola bilecegi bölgelerden tahliye çağırısına riayet eteler, dep “1+1” kanalınıñ canlı yayınında vitse baş nazir İrına Vereşçuk qayd etti.
Laf, muntazam arbiy areketlerniñ devam etkeni, astyapısı viran etilgen, qızdıruv ve ışıq olmadan, ilâçlarnıñ ve azıq mahsulatlarnıñ ketirilmegeni yerlerden tahliye aqqındadır.
“Akimiyet ise, bu bölgelerniñ sakinleriniñ evelden vaqıtnı coymayaraq ve vaziyetniñ şiddetlenmesini beklemeyerek tamam şu anda tahliye etmege başlamaları içün mümkün olğan er şey yapa”, - dep memur qayd etti.
“Devlet kimseni diqqatsız qalmaycaqtır!”, - dep İrına Vereşçuk hulâsa çıqardı.


text:
Rfnıñ Ukrainadaki cinayetleri cezasız qalıp olmay. Bizim tınç yaşağan vatandaşlarımıznıñ rus apishanelerinde tutulması, ciddiy cinayetlerden biri ve terrorizm areketidir, dep Vitse baş nazir İrına Vereşçuk emindir.
Halqara Cinaiy makemeniñ vekillerinen körüşüvde o añlattı ki, işğalciler, ukrain grajdanlarını: jurnalistler, faalciler, göñülliler, cemaat nazaq noqtasınıñ liderleri, papazlarnı reine aldılar ve azaplaylar, qıynaylar. Esirler arasındaki er ekincisi ise qadındır.
Rfnıñ cezaiy organları tarafından yapılğan insanlıq tışı çoq munasebet misali, bu cümleden endi azat etilgen insanlarnıñki bar.
Ve buna baqmadan işğalciler olarnı ukrain tarafına bermege aşıqmaylar - ceryan pek yavaş ve büyük bir tesir astında keçirilir, dep İrına Vereşçuk qayd etti.
O, halqara cemaatnı rfnıñ terrorını eñ acele tarzda toqtatmağa ve ukrain grajdanlarını azat etmege çağırdı.


text:
Qazannıñ yawlap alınuı
Qazannı yawlap alu - Yawız İvan citäklägän urıs ğäskäre Şahğäli ğäskäre qatnaşında Qazan şähären basıp alu, Qazan xanlığına Rusiä patşalığı yawlarınıñ soñğı etabı, 1545-1552. yıllardağı yawlarnıñ näticäse.
1552 yılnıñ 22 avgust (gregorian 2 sentäber) - 2 oktäber (gregorian 13 oktäber) arasında Qazan qamalışta bula.
Qamawçı Urıs ğäskäriläre yağında barlığı 150 meñ çaması suğışçan köç: ere cilbiläwçe feodal atlıları (şul isäptän Şahğälineñ Tatar atlıları), Strelets (uqçılar) polkları. Şähärne saqlawçılar yağında Yapança bäk atlıları, Yädegär Möxämmäd xan belän kilgän Nuğay atlıları häm şähär xalqı (barlığı 33 meñ çaması).
Mäskäwlelär 22-23 avgustta Qazan diwarlarına yaqın uq kilälär, 29 avgustta şähärne tupqa tota başlıylar. Qamalışta qalğannarğa şähär tışınnan yärdäm itep toruçı Yapança atlı ğäskär 30 avgust belän 6 sentäber aralarında tar-mar itelä.
2 oktäberdä Atalıq häm Nuğay qapqaları yanında Qazan Kirmäne diwarları şartlatıla, Urıs suğışçıları şähärgä bärep kerä, Yädigär Möxämmät xan häm Zäynäş morza äsir itelälär. Şähärne saqlawçılardan keçeräk ber törkem Urıs polkları belän qaharmannarça suğışa-suğışa qamalıştan çığıp qotıla. Şähär xalqınıñ küpçelegen urıs suğışçıları qırıp-üterep beterä, öleşçä äsir itä. Şähär tulısınça talana, yandırıla.


text:
Yakobinnär
Yakobinnär yäki yakobinçılar (fr. Jacobins) — Yakobin klubınıñ qatnaşuçıları (fr. Club des Jacobins; Jacobins; Société des Jacobins, Amis de la Liberté et de l’Égalité) - Böyek fransuz inqıylabında iñ mäşhür häm yoğıntılı kisken qaraşlı säyäsi inqıylabi xäräkät, maqsat ireşsen öçen köçläw, zolım qullanu ısullarına xas bulğan.
1793-1794 yıllada Yakobinnär inqıylabi xökümätne tözegän. Älege xäräkätkä egalitarizm, respublikanizm qaraşlarına xas.
Yış qına yakobinnär bolşeviklar belän, ä yakobin terrorı Stalin repressiäläre belän çağıştıralar.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
General' ştatlar açıluına qädär Breton wiläyätennän öçençe qatlaw deputatları tarafınnan Breton klubına nigez sala.
Milli cıyılış Parijğa küçkännän soñ, klub äğzaları İzge Yakob käşişxanäsendä cıyılğanğa kürä klubka yaña isem birelä: Yakobin klubı yäki yakobinnär.
Baştaraq klubka tik Breton deputatları kergän, soñraq "Azatlıq häm tigezlek dusları cämğiäte" iseme astında klubka küp yaña fikerdäşlär kilä. Soñraq böten Fransiädä oxşaş klublar tözelä, äğzalar sanı 500 000 keşe dip bäyälänä.
1790 yıldan yakobinnär "Konstitutsiä dusları cämğiäte jurnalı" çığara başlıy.
İnqıylab barışında iñ kisken qaraşlı yakobinnär xäkimiätkä kilä.
1793 yılnıñ 2 iyünendä qorallı parijlılar häm milli gvardiä Konventnı qamap ala, baş kütärüçelär jirondistlarnı Konventtan çığarunı taläp itä, soñraq qayberläre qulğa alına, qayberläre üterelä.
Älege baş kütärü näticäsendä xäkimiät yakobinnärgä küçä, häm alarnıñ yulbaşçıları - Robespyer, Marat, Danton Fransiä belän idärä itä başlıy.
1793 yılnıñ 13 iyülendä Maratnı aqsöyäk xatını üterä.
Konvent Konstitutsiäne qabul itä häm Fransiä respublika itep iğlan itä.
Yakobinnär idärä itkän çorda "şikle keşelär turında qanun" qabul itelä, anıñ buyınça repressiälär başlana. Bar jirondistlar qulğa alına, berse mäşhür süzlär äytä:
Yakobinnär oyıtırğan terror arta, törmälär "şiklelär" belän tula bara.
1793 yılda elekke patşabikä Mariä-Antuanetta üterelä, mass-küläm ütereşlär köçäyä.
1793 yılnıñ 9 oktäberendä yakobinnär qırıs itep Lionnı basıp ala, meñnär keşe üterelä, Konvent qararı buyınça Lion şähären beteräse bulğan.
Läkin 1794 yılnıñ 27 iyülendä termidor tüntäreleşe näticäsendä Robespyer xökümäte bärep töşerelä. Robespyer häm klub räise üterelä.
Konvent Yakobin klubı turında xäterne betersen öçen İzge Yakob käşişxanäsen cimerä, xäzer anda "Señt-Onore bazarı" urnaşqan.
1795 yılda klub taratıla.
Yış qına yakobinnär bolşeviklar belän, ä yakobin terrorı Stalin repressiäläre belän çağıştıralar.


text:
Qırım ve Herson vilâyeti arasında bir yıl içinde hubnı quracaqlar. Bunı niyabr 20-sinde aqşam Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy jurnalistlerge ayttı.
"Artıq biz SOCAR şirketinen añlaştıq. Sizge aymağa istedim ki, biz kerçekten acayip bir şeyni yapacaqmız! Biz SOCARnen leyha üzerinde çalışıp başladıq, men kompyuter dizaynını endi kördim, bir yıl içinde anda hubnı quracaqmız", - dedi Zelenskıy.
Ha aдMиHrpaHицe Meждy KpыMoM и XepcoHckoй oблacTbю 15 Hoябpя oTkpыли дBижeHиe чepeз oбHoBлeHHый пyHkT пpoпycka «ЧoHrap» и «KaлaHчak», rдe c 20 ceHTябpя Beлacb pekoHcTpykция.