text:
Sürgünlik yılları qadın-qızlar qırımtatar milliy areketiniñ faal iştirakçileri oldı. Olar aq qorçalayıcı areketine qoşuldı, halqnıñ Qırımğa qaytuv aqqını qorudı ve er adamlarnen bir sırada sovetlerniñ repressiyalarından zarar kördi. Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında alıp barıcı Elvina Seitbullayeva qırımtatar milliy areketiniñ üç faali Dilâra Seitveliyeva, Şefiqa Konsul ve Zöre Umerovanıñ ikâyelerinen tanış ete.
– Dilâra hanım, milliy areket siziñ içün neden başladı?
Seitveliyeva: Zor sual, onıñnen doğdıq, mence. Sürgünlikten soñ qırımtatarlar zornen sağ qalıp, tuvğan toprağına qaytmaq arzusınen yaşadı. Ana-babalarımız Qırımda nasıl yaşağanlarını tarif etken, halq tek anda qaytıp saqlanıp qalır, dep aytqan ediler. Dua, toylarda toplaşqanda tek Qırım aqqında laf ete edik.
– Oquşta muvafaqiyetli olğanıñız içün sizge «Artek» lagerine barmaq teklif etildi. Bu nasıl oldı?
Seitveliyeva: Acayip bir vaqıt edi, ağam Mustafa Cemilev apiste edi, ve apansızdan yaşağan Sırdarya vilâyetimizge bir yollanma keldi. Mektebimizniñ ocaları toplaştı ve bu yollanmanı maña bermege qarar aldı. Mektepte müdir, muavinleri, belli insanlarnıñ balaları oquğan edi, amma qarar ne içündir menim içün alındı. «Artekke», bu acayip yerge kelgende ayrette qaldım – bu güzellikke baqmaq zor edi. Tuvğan toprağından eki kere sürgün etilgen ana-babam bunı körip olamay, men ise körem, dep tüşüngen edim. Qırımnı yanıma alıp nasıl ketirip olurım, bunı nasıl kösterip olurım, bilmey edim. Aqmescitten Yalta tarafına ketkende közlerim yaşlanğan edi. Mında bir ay olacam, tuvğanlarım ise kelip olamaz, Qırımnı ne vaqıt körecekleri belli degil, dep tüşüngen edim. Em de anda yat insanlar arasında bir özüm edim.
– Moskvada qırımtatar halqınıñ eyyeti erkânında ne yaptıñız?
Seitveliyeva: 1967 senesiniñ yazı edi, yaşlarnen beraber büyük qırımtatar gruppasını yollamağa qarar alındı, yüksek akimiyetke barmağa tırışıp, maarifçilik faaliyetinen oğraşıp başlamağa istegen edik. Bizni gruppalarğa ayırıp, çeşit gazeta ve mecmualarnıñ muarririyetlerine yolladılar, anda kütleviy haber vastalarınıñ vekillerinen körüşip, qırımtatar halqınıñ problemleri, qorqunç sürgünlik aqqında, eski Sovetler Birliginiñ onlarnen halqı sürgünlikke oğrağanını tarif etken edik. O vaqıt bir çoq meşur yazıcı ve şair akimiyetke muracaat etip, qırımtatarlarnıñ problemlerini çezmege rica etken edi. Ve onı çezmege vade etkenler, amma 1967 senesi sentâbrniñ 5-nde bir buyruq çıqtı, qırımtatarlarğa sürgün etilmezden evel yaşağan yerlerinden ğayrı, istegen er yerde yaşamağa mümkün edi. Bazıları bunı bir areket olaraq kördi, amma aslında bir adım keri atıldı: bizni o fermanda qırımtatarlar degil, «daa evel Qırımda yaşağan tatarlar» dep adlandırğan ediler.
– O qarardan soñ ne oldı?
Seitveliyeva: 1970-inci yıllarnıñ ortasında qırımtatarlar yasaqqa baqmadan, Qırımğa kütleviy şekilde ketti, milliy areketniñ yañı köterilüv dalğası oldı. Anda bir-birimizge qol tuttıq, devlet akimiyetiniñ organlarına muracaat etip, bizni qayd etmege, tuvğan topraqta yaşamaq aqqımıznı talap ettik. Bizim içün bu cebeniñ ög sırasına barmaq kibi edi. Aqayım Rizanen Qırımğa ketkende balam eki aylıq edi. 1975 senesiniñ soñunda yarımadağa keldik ve üç yıldan ziyade anda yaşadıq. Bu müddet devamında qırımtatarlarğa qarşı çeşit repressiyalar yapıldı: suv ve elektrikler kesilgen, qorantalar çölge alıp ketirilgen edi ve ilâhre. Tez areket etip, çıqarılğanlarnı evlerine birden qaytarıp olğanımızğa alâ daa şaşıp qalam. Soñra pasport rejimini bozamız dep bizni mahkemege oğratqan ediler, amma biz bu meseleni çezmege toqtamayıp talap ettik. Neticede aqayımnı ve qız qardaşımnıñ aqayını sürgün etmege qarar alındı. Olar Krasnodar ülkesine ketip, anda qayd olmağa mecbur edi. Qırımda daa bir kere tutulsa ediler, olarnı apiske alacaq ediler – Musa Mamut ve daa bir çoq kişi buña oğrağan edi. Narazılıq bildirmek içün 1978 senesi Musa Mamut özüni yaqtı. 1979 senesi bizni 1944 senesi kibi kene qorantalarımıznen beraber sürgün etmege kelgenler.
– Sağ oluñız. Şefiqa hanım, qırımtatarlarnıñ aqları oğrunda küreşmege başlağanda qaç yaşında ediñiz?
Konsul: Sürgün etilgende yedi yaşında edim. Özbekistanğa tüşkenimiznen Qırımğa barmaq lafları gece-kündüz kete edi. Qartanamnen yaşadım, emcelerim ev almay ve qurmay edi, keteceklerini beklediler. Küreşimiz devamında qırımtatarlarnıñ bar olğanını daima isbatlamağa mecbur edik. Noyabrniñ 7-nde, mayısnıñ 1-nde numayışlar olğanda milliy urba kiymege tırışa edik, ayrı halq olğanını köstere edik. Akimiyetke yazğan çeşit muracaatlarda imza toplağan, tarihiy vesiqalarnı toplap ğayrıdan foto yapqan edik. Büyük bir areket edi.
– Sovet akimiyeti sizni nasıl taqip etti?
Konsul: Olar bizni qırımtatar milliy areketi olaraq körmedi – çetel istihbarat vekillerini qıdırğan ediler. Evlerimizde tintüv yapıp, er şeyni dağıtqan ediler, KGB çağırılğan edi. Bizimkilerni bizge qarşı qoya ediler – böyle şeyler de oldı. Amma biz kene de vekillerimizni Moskvağa yollay, olar içün para toplay edik. Neticede sistema yoq oldı, biz ise Qırımğa qayttıq.
– Siz ne vaqıt qayttıñız?
Konsul: 1987 senesiniñ iyün ayında evimizni satıp Qırımğa keldik – bizni, elbette, bir yerde qayd etmey ediler. Mustafam cenk iştirakçisi ve ekinci derece saqatı olsa da. Qırımğa yaqın olmaq içün ve imkân olğanda köçeyik dep, vaqtınca Krasnodar ülkesinde yerleştik. O vaqıt çoq insan böyle yapqan edi.
– Sağ oluñız. Zöre hanım, milliy areketniñ bir parçası nasıl oldıñız?
Umerova: 18 yaşında edim, ana-babam vatanğa qaytuv muzakere etilgen qırımtatarlarnıñ toplaşuvlarına bara edi. Özbekistanda yaşay edik, Taşkent devlet pedagogika universitetinde qırımtatar tili ve edebiyatı bölüginde oquy edim. 1980-inci yıllarnıñ başında çeşit ariza, mektüp, istidanamelerni imzalağan edik. Milliy arekette iştirak etken semetdeşlerimiz apiske alınsa, advokat parasını toplağan edik. Mahkemelerge bara, edebiyat aqşamlarını yapa, halqnıñ tarihı aqqında tarif ete edik.
– Faal olmañız oquşıñızğa tesir ettimi?
Umerova: 1984 senesi Mustafa Cemilevniñ soñki mahkeme esnası bar edi, men ise üçünci kursta oqup, oturışuvlarına bara edim. Bizim gruppamız aqqında KGB hadimi esabat bergen edi – meni quvmaq qararı bunıñ esasında kelgendir. Meni tez-tez komsomoldan çıqardılar, soñra komsomol komitetinde aliy oquv yurtundan çıqaruv lafları da başlandı. Aqlarımnı qorçalap başladım, ders odasında açlıq ilân ettim – o vaqıt bu siyrek olğan şey edi. Gruppam maña qol tuttı, 25 student ariza yazıp, komsomol biletlerini teslim etti ve açlıq ilân etti. Bizden bir kurs büyük balalar da qoşuldı, 36-dan çoq kişi bir kün odada aç qaldı. Bunıñ sayesinde meni quvmadılar, amma beşinci kursta, Reşat Ablayev ve Sinaver Kadırovnıñ mahkemelerine barğanda, mart ayında meni quvğanlar. Ana-babam ne der dep pek qasevetlengen edim, amma olar maña qol tuttı. İnstitutnı beklegeninden daa erte bitirdiñ, dediler.
– Quvulğanıñıznıñ resmiy sebebi ne edi?
Umerova: Ahlâqsız areket tarzı! Sigara içmegen, içki içmegen ve bir kere bile dersni qaçırmağan student. Er kes ne içün quvulğanımnı yahşı bile edi. Ocalar añlay, qol tutqan edi, amma bunı tek maña aytqan ediler. O vaqıt milliy arekette iştirak etkenlerni taqip etmek içün bir sebep uydurıla edi: birilerine yasaqlanğan edebiyat gizliden qoyula, digerleriniñ iş yerinde hırsızlıq taqlit etilgen edi ve ilâhre.
– 1987 senesi Moskvadaki narazılıq aktsiyalarında iştirak etken ediñiz. Akimiyet buña nasıl baqqan edi?
Umerova: İyülniñ başında daa az edik, tahminen yüz kişi toplaştıq. İlk sefer iyülniñ 6-nda Qızıl meydanğa çıqtıq. Transparantlarnı kötergende insanlar bizge atılıp başladı – añlağınımızğa köre, adiy urbada gebistler edi. Bizni ayırmasınlar dep, qoltutuşıp meydanda oturdıq. Qırq daqqa oturdıq ve akimiyet bizni qabul etti – ebet, Mihail Gorbaçev degil, amma kene de. O yıl Moskvada bir ay qalıp, bir sıra numayış ötkerdik. Bizni şeerde tutıp, qayd olğan yerlerimizge yollay ediler. Qaytqanımızda TASS haberini oqudıq, anda qırımtatarlar cenk vaqtında faşistlernen işbirligi yapqanlar kibi kösterildi. Bu o qadar aqaretleyici bir şey oldı ki, bütün halq ayaqqa turdı: Taşkentte, Kubanda mitingler oldı. Añladıq ki, sahte perestroykanıñ demokratik islâatları vaqtında bile sovet akimiyeti qırımtatarlarnıñ problemlerini çezmeycek. Er kes vatanına özü qaytacaq, dep qarar berdik. Çeşit evler alıp yerleşe edik… Qırımtatar qadınları bugün de aynı müitte yaşay, kerek olsa – halq içün tank altına yatarlar, 2014 senesiniñ adise-vaqiaları bunı kösterdi. Ne yazıq ki, vatanımıznıñ saibi olamadıq şimdilik, amma bu küreş devam ete.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


c: text/html

text:
Suv hocalığı ve melioratsiya devlet komitetiniñ rusiyeli başı İgor Vayl, yarımada 2019 senesine tolusınen suvnen temin etilgenini iddia ete. Bu aqta Qırım devlet suv hocalığınıñ matbuat hızmeti bildirmekte.
“Bugünge suv anbarları 167 million metr kub köleminde suvnen toldurılğan, bundan ğayrı, yerastı çoqraqlardan er kün 146 biñ metr kub suv çıqa, böyleliknen, Qırım 2019 suv ile temin etileceginiñ kefaleti bar. Köy-qasabalarğa suv berilüv meselesi çıqmacaq, 2018 senesinde de o yoq edi, 2019 senesine ise kerekli suv yedegi bar”, - dep Vayl sözlerinden komitetniñ matbuat hızmeti bildire.
Onıñ aytqanına köre, Qırım suv anbarları 70%-dan çoq toldurılğan.
“Bugünge suv anbarları 72%-ğa qadar toldurılğan. Keçken yılğa köre, bu - 20 million metr kubğa azca. Qar sıfatında şimdilik 80 million metr kub suv bar, onıñ irigeninden soñ 40 million metr kubğa qadar toplamaq mümkün”, - dep qoştı Vayl.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukraina, Dneprniñ baş yatağını yarımadanen bağlağan Şimaliy Qırım kanalı boyunca yarımadağa suv bermekni toqtattı. Ukraina bu kanal vastasınen Qırımnıñ tatlı suvda ihtiyaclarınıñ 85%-ini temin ete edi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qıtay Halq Cumhuriyetiniñ milliy sağlıq komissiyasınıñ bildirgenine köre, soñki kün devamında koronavirustan ölgenlerniñ sayısı 150 oldı. Qıtay ekimleriniñ aytqanına köre, 149 ölüm Hubey vilâyetinde, bir ölüm Haynan adasında qayd etildi. Umumen qırğınlıq devamında memlekette 49824 hasta qayd etildi, dep haber ete «Nastoyaşçeye Vremâ».
Esas Qıtayda 409 yañı hasta qayd etildi, keçken künge köre daa az. Tedaviylengenlerniñ umumiy sayısı 24000-den çoq oldı.
Qıtaynıñ dört vilâyeti – Yünnan ve Guyçjou (eñ yüksek birinci seviyeden üçüncige) ve Guandun ve Şansi (birinciden ekincige) – koronavirusnen hastalanmaq telükesi eksilgenini bildirdi, dep haber ete Reuters yerli tibbiyet akimiyetiniñ malümatına esaslanıp.
Daa evel telüke seviyesi eksilgenini Gansu ve Lâonin vilâyetleriniñ tibbiy akimiyetleri bildirgen edi.
İtaliyada ise Qıtaynıñ Uhan şeerinden tarqalğan yañı koronavirus yuqunçından üçünci kişi öldi, dep bildire Corriere della Sera. Gazetanıñ malümatına köre, şimaliy İtaliyanıñ Krema şeerinde esli-başlı qadın vefat etti. Daa evel İtaliyada koronavirustan ölgen eki kişi aqqında haber etilgen edi: hastalıqnıñ ilk qurbanları Lombardiya ve Venetsiyada yaşağan esli-başlı erkek ve qadın oldı.
SCMP malümatına köre, umumen yañı hastalıqtan dünyada 2468 insan can berdi.


text:
Terrorsılar Öfö urtahında amannattar alıp, başqala xaqimiäteneñ otstavqağa kiteüen talap itte. Sport harayı aldında ütkän künekmälär oşonday stsenariyğa nigeźlänep ütkärelde. Federal İmenlek xeźmäte, eske eştär ministrlığı, qotqarıusılar oyoştorğan künekmälärźä xoquq haqlausılar aldarına quyılğan burıstı teüäl başqarıp sıqtı. Respubliqanıñ kös struqturaları berlektä ütkärgän künekmälärźeñ stsenariyına yaraşlı, terrorsılar marşrut avtobusındağı passajirźarźı amanatqa ala. Terrorsılar şulay uq başqalanıñ Sport harayında źur külämdä şartlatqıs halınıuı turahında la xäbär itä. Tiź arala oyoştorolğan ştabta amanatqa alınğandarźı azat iteü häm enäyätselärźe qulğa alıu buyınsa maxsus operatsiya planı öyränelä. Täü siratta täjribäle aralaşsı terorsılar menän bäyläneşkä inep, tınıs yul menän añlaşırğa täqdim itä. Küreneüensä, bandittar üź pozitsiyahınan sigenmäy.
Qotqarıu häm enäyätselärźe qoralhıźlandırıu ösön maxsus otryadqa 1 minut samahı waqıt ette.
Enäyätselärźe qulğa alıu-maxsus operatsiyanıñ ber ölöşö genä. Xäźer şartlatqıs halınğan Sport harayınan keşelärźe xäüefheź urınğa sığarıp, undağı minanı zararhıźlau maqsatı tora in. Stsenariy buyınsa Salauat Yulaev komandahınıñ sirattağı matçın qararğa kileüselärźeñ hanı meñ yarım keşe. Ularźıñ barıhı la maxsus tikşereü ütä-köyörmändär arahında la enäyätselär bulıuı ixtimal. Ayırıusa yauaplı mäl- Sport harayında yäşerelgän şartlatqıstı tabıu häm zararhıźlau. Bınıñ ösön federal imenlek xeźmäte belgestäre maxsus robot mömkinlektären fayźalana. Bıl maşina minanı xäüefheź urınğa sığarıp yuq itte.
Bıl künekmälärźeñ keşelär küpläp yıyılğan urında üteüe osraqlı tügel. Tiźźän başqalala ütäsäk yubiley saraları xoquq haqlausılar aldına ayırıusa źur talaptar quya tine Federal imenlek xeźmäteneñ Başqortostan buyınsa idaralığı etäksehe. İğor Çernokov.Yuriy Çernokov äyteüensä, yubiley saraları waqıtında abruylı qunaqtarźıñ häm xalıqtıñ xäüefheźlegen haqlauğa iğtibar źur bulasaq.
Stärlebaş, Miäkä, Stärletamaq rayonı siktärendä militsiya xeźmätkärźären ültereüselärźeñ terrorsılar yäki narkotik matdälär taşıusılar bulıuı ixtimal. Yäräxätlängän militsiya xeźmätkäre oşonday faraz beldergän. Mäğlümättärgä qarağanda, enäyätselär Kalaşnikov avtomatı menän qorallanğan bulğan. Äle ularźı eźläü dauam itä. Höźömtälär yuq. Keşelär uyau bulığıź. Respublikanıñ ğäźättän tış xäldär idaralığı etäksehe Marat Mähäźiev şunday beldereü yahanı. Bayramdar aldınan Keşe küp yıyılğan urındarźa xäüef arta töşä tine ministr. Marat Mähäźiev şulay uq yanğındar artıuğa, ularźa keşelär küpläp üleügä borsolou belderźe. Bıyıl 3 meñ 381 yanğında 235 keşe ülgän. Statistika mäğlümättärenä qarağanda, yanğındarźıñ kübehe torlaq yorttarźa sığa. Marat Mähäźiev äyteüensä, yanğındarźıñ töp säbäbe-ut menän haq eş itmäü. Yanğındar säbäple respublikanıñ 20 rayonında maxsus rejim inderelgän. Tiźźän yanğındar artıuğa bäyle respublika xökümäteneñ ayırım ultırışın ütkäreü źä qaralğan. Öfägä Räsäy auıl xujalığı ministrı wazifahın başqarıusı Aleksey Gordeev kilde. Öfä aeroportında xäbärselär horauźarına yauap birep,bıyıl başqortostan igenseläre bik źur uñıştarğa ireşte tip belderźe. Başqortostandıñ ağrosänäğät kompleksı ildä aldınğılar rätendä kilä tine Aleksey Gordeev. Ul Respubliqala auıl xujalığı milli proektın ütäügä bişle bildähen quyźı. Aqbuźat ippodromın qarağandan huñ Gordeev äfändegä, ğäźättägesä, Alekseevskiy sovxozın kürhättelär.
Fän häm texnika ölkähendä respubliqanıñ däülät büläktäre laureattarı isemdäre ataldı. 450 yıllıq yubiley aldınan respublika prezidentı öśtämä büläk buldırıu turahındağı farmanğa qul quyźı. 500 meñ humlıq granttar alıusılar arahında Başqort Däülät universitetı professorı, tarix fändäre qandidatı Änüär Äsfändiärov ta bar. Premiya uğa Başqortostan, Žamar, Žarıtau, Perm, Sverdlau ölkälärendäge başqort auıldarı tarixı turahındağı ğilmi eşe ösön birelde.
Fän höm texnika ölkähendäge büläk şulay uq Öfö däülät aviatsiya texnik universitetınıñ ber törköm professorźarına,Öfö motorźar eşläü berekmähe,Kurçatov institutı fänni üźäge,meditsina universitetı,Soda yämğiätendä eşläüse ğalimdarğa-barlığı 16 keşegä tapşırıldı.
Rämzit Äbüläev, Öfö


text:
Töştän soñ isä, bu yulı partiä liderları da çığış yasağan xäzerge parlament binasınıñ utırış zalında cıyılış ütkärelde. Prinsipta bu yola utırışında liderlar comhuriät çorınıñ qazanışları turında söylilär. Tıñlawçılar urınında general ştab başlığı belän xärbi köçlärneñ komandirları bula. Läkin bu yulı kiresençä buldı, komandirlar protest belderep parlamentnıñ bu cıyılışına qatnaşmadılar häm premier belän töp oppozitsiä liderı ber berlären ğäyepläp çığışlar yasadılar. Kiçen isä Parlament räise Toptan tarafınnan birelgän sıy mäclesenä AK partiälelär başları bäyle xatınnarıñ kitermiçä ber üzläre genä qatnaştılar, xärbilär bu fuşärgä dä qatnaşmadılar, şulay uq CXP liderı Baykal da qatnaşmadı.
Törkiädä kierenkelek dewam itä
23-nçe Aprelda Törkiä Böyek Millät Mäcleseneñ, yäğni parlamentnıñ açıluwına 87 yıl tuldı.
Töştän soñ isä, bu yulı partiä liderları da çığış yasağan xäzerge parlament binasınıñ utırış zalında cıyılış ütkärelde. Prinsipta bu yola utırışında liderlar comhuriät çorınıñ qazanışları turında söylilär. Tıñlawçılar urınında general ştab başlığı belän xärbi köçlärneñ komandirları bula. Läkin bu yulı kiresençä buldı, komandirlar protest belderep parlamentnıñ bu cıyılışına qatnaşmadılar häm premier belän töp oppozitsiä liderı ber berlären ğäyepläp çığışlar yasadılar. Kiçen isä Parlament räise Toptan tarafınnan birelgän sıy mäclesenä AK partiälelär başları bäyle xatınnarıñ kitermiçä ber üzläre genä qatnaştılar, xärbilär bu fuşärgä dä qatnaşmadılar, şulay uq CXP liderı Baykal da qatnaşmadı.


text:
Keçken sene dekabr ayından berli Aqyardaki şahsiy mekteplerniñ maliye meselesi al etilmey, dep ayttı Aqyar Rusiye Qanun çıqarıcı meclisiniñ bücet boyunca daimiy komissiyasınıñ reisi Vâçeslav Aksenov.
Bunı o «Narodnıy kanal» efirinde ayttı, dep haber ete Aqyar Qanun çıqarıcı meclisiniñ matbuat hızmeti.
Onıñ malümatına köre, Aqyar ükümetiniñ vekilleri mektepke para bermek kerek dep ayttılar, lâkin tam qarar qabul etilmedi.
«Devletke bağlı olmağan mektepler Rusiye qanunlarına köre şeer bücetinden maliye etile bile. Tolusınen degil, faqat bir talebege köre para ayırıla», – dedi Vâçeslav Aksenov. Onıñ qayd etkenine köre, deputatlar Aqyar ükümetine bu sebepten bir qaç kere muracaat etken ediler.
«Talebelerniñ ana-babalarına mekteplerge maddiy yardım etmek zor oldı. Olarnı qapatmaq mümkün degil. Er biriniñ anane ve hususiyetleri bar. Lâkin ükümet Rusiye qanunlarını devletke bağlı olmağan mekteplerniñ maliye etilmesi meselesinde bozsa, oquv yurtları qapatıla bile», – dep qayd etti o.
Aqyarnıñ Rusiye ükümeti şeerniñ şahsiy mekteplerini maliye etüv meselesini şimdilik izaatlamay.


text:
İslâm-Terek rayonınıñ Jemçujina Krıma köyünde keçirilgen tintüvden soñ tutıp alınğan Dilâver Gafarov silâlı birleşmede iştirak etmesinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 208-inci maddesiniñ 2-nci qısmı) şeklene. Bu aqta «Qırım birdemligini» birleşmesiniñ Facebook saifesinde aytıla.
Rusiye uquq qoruyıcı hızmetleriniñ saytlarında Dilâver Gafarov tutulğanına dair bir malümat yoq.
Oktâbrniñ 30-nda saba İslâm-Terek rayonınıñ Jemçujina Krıma köyünde Rusiye uquq qoruyıcıları yerli sakin, tükân satıcısı Dilâver Gafarovnıñ evinde tintüv keçirdi.
«Qırım birdemliginiñ» Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Gafarovnıñ evinde silâ qıdırıp, «bir şey tapmadılar». Uquq qoruyıcılar Gafarovnıñ bilgisayarı, telefonı, vesiqaları, Ukraina ve Rusiye pasportları alındı. Uquq qoruyıcılar eki qıznı Kefeden şaat olaraq ketirdi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Mäktäplär qullanılmaslıq xäldä
Êfiopiyada fetnäçelär belän armiya arasındağı bäreleşlär meñnärçä balanı belem aludan mäxrüm itte
Êfiopiyädäge höcümnärdä 260 mäktäp qullanılmas xälgä kilde. Waqıyğalar ilneñ Amxara regionında bula. Tigray xalıq bäysezlek frontınıñ höcümnäre arqasında 2 meñ 511 mäktäp öleşçä zarar kürä, Amxaradağı 260 uqu yortı isä tulısınça cimerelä. Näticädä meñnärçä bala belem aludan mäxrüm.
Bu ğına tügel, regionda bik küp şäxsi häm räsmi oyışma talanğan, asqorma ob’yektlarına zıyan salınğan. Anda yäşäwçe 1 millionğa yaqın keşe küçenergä mäcbür qala.
Êfiopiya mäğarif ministrı Getaxun Mekuriya 30nçı avgustta yasağan belderüendä iminlek köçläre belän bäysezlek frontı arasındağı bäreleşlärdä xäzergä qadär 7 meñ mäktäpneñ cimerelüen äytkän ide. İlneñ armiyäse 2020nçe yılnıñ noyabrendä fetnäçelärgä qarşı başlağan operaśiyädä öleşçä uñışqa ireşsä dä, gumanitar xälne säbäp itep 28nçe iyün’dä Tigray başqalası Mekelleden çigende.
Bäyläneşle xäbärlär
Mäskäwdä yallar kötelä
Koronavirus arqasında 28nçe oktäbr’ – 7nçe noyabr’ könnärendä yal iğlan itelde
Hindıstan häm Nepaldağı tabiği afätlärdä 161 keşe ğomeren yuğaltqan
İke ildä dä köçle yawım - töşemnär su basu häm cir şuışular barlıqqa kitergän


text:
Rusiyeniñ Rostov vilâyeti Donetsk şeher makemesi mart 22 künü Ukraina vatandaşı Nadejda Savçenkonı 22 yılğa apiske atmaq qararını aldı.
Bundan evel makeme Sevçenkonı eki rusiye jurnalistlerniñ öldürüvinde qabaatladı.
Bu aqta, makeme oturışında makemeci Leonid Stepanenko bildirdi.
Rostov vilâyetiniñ Donetsk şeer makemesi mart 22 künü Nadejda Savçenkonı üküm etmege yekünledi.
Bundan evel, Rusiye prokuraturası Nadejda Savçenkonı 23 yılğa apiske atmağa talap ete edi. Nadejda Savçenko 2014 senesiniñ iyül ayından başlap, Rusiyeniñ apisinde, yapılğan cinaiy iş boyunca bulunmaqta. Savçenkonı Ukrainada qanunsız bulunğan, rusiye devlet televideniyesınıñ eki hadiminiñ öldürmesinde, separatist gruppasınıñ suiqast öldürmesinde ve qanunsız Rusiye sıñırını keçmesinde qabaatlaylar.
Nadejda Savçenko dekabr ayından başlap açlıqnı ilân etken edi, mart 4-10 künleri quru açlıqqa keçken edi.


text:
Aqyarnıñ merkeziy soqaqlarında mart 1-de sabadan başlap elektrik enegriyası yoq. Soqaqlarnıñ tolu cedveli «Sevastopolenergo» saytında bar. Şirketniñ bildirgenine köre, bunıñ sebebi «ağlarda olğan qazadır».
«Saat 10:00 (Qırım vaqtı – QA) elektrikler ğayrıdan tiklenilecektir», – dep yaza müessise memuriyeti. Fevral 28-de Ostrâkov caddesi ve Hrustalev soqağında da vaziyet aynı edi.
«Sevastopolenergo» energetik şirketi mart ayında şeerde elektrikler kesilecek künlernñ cedvelni derc etti, faqat şeerniñ merkeziy soqaqları bu cedvelde yoq.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov yarımadada elektrik energiyasınıñ qıtlığı bar, dep haber etken edi.
Rusiye 2016 senesi baarde energetik köpürniñ üçünci ağını qoşqan olsa da, işğal etilgen Qırımda elektrik temin etüvinde problemler bar. 2015 senesi dekabr ayından başlap, Herson vilâyetinde elektrik direkleriniñ bozulmasından sebep, Qırımğa qıtaiy Ukrainadan elektrik aqımı toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta Qırım özü çıqarğan energiya, Rusiyeden yarımadağa ketirilgen generator ve Rusiyeniñ Krasnodar vilâyetinden keçirilgen energo köpür ile elektriknen temin etile.


text:
Toplaşuv qapalı şekilde keçe, matbuat vastalarınıñ temsilcilerini içeri qoymqylar.
Aluşta regional Meclis azası Enver Arpatlı teneffüs vaqtında jurnalistlerge yañı akimiyet organlarında vazifelerge başlağan Meclis azaları kendi vekâletlerini qaldıracaqları aqqında bildirdi.
Evelleri halq lideri Mustafa Cemilev böyle işbirlikke qarşılıqnı bildirdi. Lâkin VI Qurultaynıñ nevbetten tış sessiyasında Mecliske yañı akimiyet organlarına namzetlerni köstermek içün vekâlet berilgen edi.
Qurultay sessiyasında ATR qırımtatar telekanalınıñ saibi öz başına tayinlengen akimiyetke baş nazir muavini vazifesine kendi namzetini bildirdi.
Öz nevbetinde, separatist Qırım akimiyetiniñ «birinci baş nazir muavini» keçken bazar künü qırımtatarlardan akimiyetke kösterile bilecek namzetleriniñ adlarını aytıp keçti. Onıñ aytqanına köre, yarın öz başına tayinlengen tanılmağan Qırım cumhuriyetiniñ Devlet Şurası Lenur İslâmov, Remzi İlyasov, Zaur Smirnov ve Safure Kacametovnıñ namzetlerini baqacaq.


text:
Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden, Qırım tahqiqat izolâtorında (SİZO) bulunğan Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzeir Abdullayevge Ukraina ekimleriniñ yiberilmesini talap ete. Bunı mayıs 4-te Twitterde Ukraina TİNi spikeri Maryana Betsa yazdı.
Bildirüvde: «Siyasiy mabüs Uzeir Abdullayevniñ sağlıq vaziyeti bayağı fenalaştı. Oña Ukraina ekimleriniñ yiberilmesini, onıñ azat etilmesini talap etemiz», – denile.
Mayıs 4 cuma künü, Aqmescit tahqiqat izolâtorında tutulğan Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzeir Abdullayevni Semaşko adına hastahanege alıp barğanları aqqında malümat peyda oldı.
Bunıñ arfesinde advokat Mammet Mambetov, Abdullayevniñ kritik vaziyeti aqqında bildirdi.
Aprel 30-da Uzeir Abdullayev Aqmescitteki tahqiqat izolâtorınıñ tibbiy bölügine keçirildi. Bundan evel Abdullayevniñ anası Dilâra Abdullayeva, oğlunıñ bir qaç künden berli yüksek sıcağı ve ayağında şişik ile şişiklik olıp, dayanılmaz ağrılar çekkenini bildirdi.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Rusiye öz faal ava istihbaratını devam ete. Bir uçaq Mariupol üzerinde, daa birisi işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırda qayd etildi.
Bunı Ukraina SNBO matbuat hızmeti bildire.
Ukrain müessiseniñ malümatına köre, ava mudafaanıñ vastaları Ukraina ava boşluğını bozğan Rusiye Silâlı quvetleriniñ eki arbiy uçağını qayd etti.
Bundan da ğayrı, Rusiye Qırımda arbiy küçüni arttırmağa devam ete.
«Vaqtınca işğal etilgen Qırımda Rusiye bölüklerinde, istihbaratnıñ malümatına köre, tahminen 50 tank, 100 zırhlı maşina ve ilâhre bar»,– deyler matbuat hızmetinde.
Sentâbr 18 künü SNBO işğal etilgen Qırımda Rusiye arbiy hızmetçileriniñ 4000 insan qıtaiy Ukraina ile memuriy sıñırğa yaqınlaşqanı aqqında bildirdi.


text:
Qırımda yarımadanıñ gaznen temin etilmesi leyhalarını azırlamaq niyetindeler, – dep bildirdi Qırım ükümetiniñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov. Qırım Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire ki, bunı Aksenov Sudaq civarındaki Qutlaq köyünde (Veseloye, – QA) gaz açılış merasiminde bildirdi.
«Bizler bu sene bütün leyharlarnı azırlamaq içün çalışamız, bütün leyha vesiqalarını azırlap, kelecek sene işke başlaycaq olamız. Esnas kete, eki yıl içinde Qırımnı gaz ile temin eterik, dep tüşünemiz», – dedi o.
Aksenovnıñ qayd etkenine köre, şimdiki akimiyetniñ «eyi işleri» endi başlana.
Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, Qırımnıñ gaz ile temin etilmesi devlet programmasınıñ azırlanmasını 2017 senesine qadar qaldırdılar, çünki tender olmadı, eki leyha institutlarınıñ arizaları ise red etildi.
Aqyarda 2014 senesinden itibaren gaz temini programmasınıñ amelge keçirilmesi toqtatıldı.
2015 senesi mart ayında Aksenov bir buçuq yıl içinde bütün yarımadanı gaznen temin etmege vade etti.


text:
Rusiye işğal etilgen Qırımdaki arbiy küçüni ep arttırmaqta. Bu ise, esas Ukrainağa yapılabilecek tecavuz telükesinden ğayrı, yarımada ealisiniñ etnik terkibi deñişmesini de telükege kirsetebile.
Böyle bir fikirni, vaqtınca işğal etilgen topraqlar ve Ukraina içinde köçip kelgenlerniñ meseleleri naziriniñ muavini Georgiy Tuka iyünniñ 13-nde, er yıl Avropa Birligi ve Ukraina arasında insan aqları boyunca keçirilgen dialog çerçivesinde teşkil etilgen Avropalı ortaqlarnen yapılğan körüşüvde beyan etti.
«Qırım toprağında Rusiyeniñ arbiy küçüniñ arttırılması – büyük bir mesele. Rusiye çoq miqdarda kadrolı arbiylerni ketirmekte. Belli ki, arbiylernen beraber Qırımğa olarnıñ aileleri de köçip kelmekte. Olar bir-eki künge kelmeyler. Böyleliknen Rusiye Sovyetler Birliginiñ adımlarını tekrarlay – yani bütün bir regionnıñ demografik terkibini suniy yolnen deñiştire. Buña imkân berimemeli. Bu – halqara qanunlarnıñ bozuluvı demektir», – dep qayd etti Tula.
O ayrıca, Rusiye işğal altında bulunğan topraqklardaki vatandaşlarğa ukrain tili, edebiyatı, tarihıni ögrenmege, ukrain aliy oquv yurtlarına kirmek içün imtian bermege imkân tanığan ukrain saytlarını blok etkenini de qayd etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İşğal etilgen Aqyarda yanvar 16-da «Cenüp-Şarq» hayriye fondu taqdim etilecek. Onıñ prezidenti Ukrainanıñ sabıq içki işler naziri Vitaliy Zaharçenko ola. Bu aqqında regional kütleviy haber vastalarına yollanılğan ilânda aytıla, – dep haber ete yanvar 14-te «Krım Media».
Neşirniñ malümatına köre, taqdim merasiminden ğayrı, «Berkut» mahsus bölüginiñ meydanğa ketirilüv kününe bağışlanğan bir sıra tedbir keçirilmesi planlaştırıla.
Tedbir programmasında resimler ve «Cenüp-Şarq ressamlarınıñ baqışı» fotoresimler sergisi, kontsert mevcut.
Bundan ğayrı, matbuat vastalarınıñ vekilleri içün Ukrainanıñ sabıq içki işler naziri brifing keçirecek.
İlânda hayriye fondunıñ hadimi olaraq taqdim etilgen Yevgeniy Rostetskiy telefon vastasınen bildirdi ki, Zaharçenko kerçekten de tedbirge qoşulacaq.
Fondnıñ taqdim merasimi ve diger tedbirler Aqyar bank işiniñ institutında keçirilecek.
Aqyar «ükümetiniñ» matbuat hızmeti ise mezkür tedbirden haberdar degil.


text:
NATO Baş kâtibi Yens Stoltenberg, Şimaliy Atlantik intifaqına ihtiyac deñişmegenini tüşüne, buña bir nümüne olaraq Qırımnıñ 2014 senesi Rusiye tarafından işğal etilmesini ketirdi. Böyle iddia ile o, cumaaqşamı Avropa Köleciniñ studenleri ögünde çıqışta bulundı.
«Bu küç yolunen sıñırlarnı deñiştirmege ıntıluv. Bir qaç yıl evelsi Qırımda olğanı kibi. Em eski, em yañı telükelerge qarşı turmaq içün uyğulaşmağa devam etmelimiz», – dedi o.
Evel Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy NATO Baş kâtibi Yens Stotenberg ile telefon qonuşması vaqtında, Ukraina NATO-nıñ Qara deñiz bölgesinde artmasını istegenini bildirgen edi.
Volodımır Zelenskıy Yens Stoltenbergni "Qırım platforması"nıñ tesis sammitinde iştirak etmege ve Ukraina Mustaqilliginiñ otuzıncı yıldönüminiñ qayd etilmesinde iştirak etmege davet etti.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırım siyasiy mabuslarına yardım fondu, qaysı birini şimdiki vaqıtta Kiyevde teşkil etmek içün çalışalar, Rusiye territoriyasında çalışıp olamaz, çünki rusiyeli ükümet er angi farqlı fikirni basmağa tırışa. Böyle fikirni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında rusiyeli adliyeci Mark Feygin bildirdi.
«Bu teşkilâtlar (kraudfanding – QA) aqiqaten yasaqtır. O (teşkilât – QA), teşkil etilse, onıñ esabı birden blok etilecektir. Ve bunıñ içün, elbet, bu şeylerge para ayıracaq konkret sponsorlarnıñ peyda olmasını ister edik», – dep ayttı Feygin.
Mark Feygin, Qırım siyasiy mabuslarına yardım fondunı Ukraina territoriyasında cemaat teşkilâtı olaraq qayd etmege teklif ete.
«Böyle Fondnıñ, cemaat fondu olması kerek, bu yerde fondnıñ şurası olması kerek, onıñ terkibine adliyeciler, uquq qoruyıcılar, em de ayrı müim meseleler boyunca qabaatlanğanlar kirmeli. Ve olar, ne qadar ve nasıl para cıyılğanını, nasıl tarqatılğanını, mümkün olsa, halqqa bildirip, belgilemek kerek», – dep qayd etti o.
İşğalden soñ Qırımda mustaqil mühbirlerde, qırımtatar faallerinde ve Meclis azalarında kütleviy tintüvler sıq-sıq keçirilip başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevet çekkenini bildirdi ve basqıncılıqnı toqtatmağa çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Sloveniä belän Xorvatiä arasında çik buyında urnaşqan Macelj awılında atlı politsiä kizügä äzerlänä. Bügen tön urtasında Sloveniä Şengen kilñlegenä kergännän soñ bu awıl Şengen kiñlegeneñ çigenä äylänä, anda tikşerü köçäyteläçäk. Ä menä Şengen illäreneñ eçke çiklärendä, kiresençä, tikşerü urınnarı, tamojnyalar yuqqa çığarıla.
Şengen kileşüe ğämälgä kergännän birle bu kiñlekneñ iñ zur kiñäyüe bulaçaq. Yewropa Berlege öçen bu zur tantana – "timer pärdä" çorınıñ soñğı qaldıqlarınnan arınu.
"Minemçä, bäyräm itü öçen säbäp bar. 80 million çaması keşe, Yewropa Berlege watandaşları, nixayät, baqşalar şikelle, irekle xäräkät itü mömkinlegen alaçaq - berlekneñ ber ilennän ikençesenä pasport kürsätmiçä, çirat tormıyça, tikşerü ütmiçä yöri alaçaq. Bu älbättä xäräkät ireklegen, turizmnı xättä törle illärdäge keşelärneñ üz-ara aralaşuın arttıraçaq" di Yewropa Berlegeneñ Yustitsiä komissarı wäkile Roscam Abbing.
Moña qädär Şengen kiñlegenä 15 il kerä ide. İrtägädän başlap alarğa tağın 9 il quşıla: Çexiä, Macarstan, Slovakiä, Sloveniä, Polşa, Latviä, Litva, Estoniä häm Malta.
Kiläçäktä şuşı 24 il buylap irekle xäräkät itü mömkinlege bulaçaq – cir öste, su häm hawa yullarında. Hawa alannarında tikşerüne mart ayında beterü küzdä totıla.
Yaña tärtip eşquarlar öçen genä tügel, turistlar öçen dä küp närsäne ciñeläytäçäk. Qäğäz eşläre kimi, turistlar ber viza belän bar Yewropa buylap säyäxät itä alaçaq.
Ämmä irekle xäräkät – turistlar öçen genä tügel, cinäyätçelär öçen dä irekle bulaçaq. Çiklärne beterü cinäyätçelekneñ artuına kiteräçäk digän şöbxälär bar. Europol başlığı Max-Peter Ratzel alay uylamıy.
"Bez tikşerülär ütkärdek. Cinäyätçelekne bernindi çiklär tä tuqtata almıy. Timer pärdä işelgännän soñ cinäyätçelär 90-nçı yıllarda könçığıştan könbatışqa ağıldı. Läkin şul uq waqıtta alar könbatıştan könçığışqa da ağıldı. Yağni bu yaña wazğiät Yewropada cinäyätçelek torışın ällä ni üzgärtmiäçäk" dide Europol başlığı.
Kem öçender ciñeläyä, kem öçender – kiresençä. Macelj awılı şikelle Şengennıñ tışqı çigenä äylängän urınnarda tikşerülär köçäytelä. Ul çikne ütüçelär xäzer Şengen kiñlegenä kerü säbäple, viza ğına tügel, ä citärlek aqçası häm iminiäte buluın isbatlarğa tieş bualaçaq.
Şengen kiñlegenä yaña äğzalar quşılu uñayınnan tantana çaraları bügen tön urtasında başlana. Çik buyındağı elekke tikşerü urınnarında ütäçäk, "Çiklär belän xuçlaşu" dip atalğan bu çaralarda Yewropa illärneñ citäkçelär dä qatnaşa.


text:
Qırım «parlamenti» sentâbr 3-te, nevbetten tış sessiyasında, bala aqqları boyunca Vekâletlini tayinledi. Bu vazifeni «Qırım Devlet şurasınıñ» qaçaqlar işleri boyunca komissiya reberi İrina Klüyeva eda etecek.
Bu aqqında Qırım «parlamentiniñ» matbuat hızmeti bildire.
«İşbu qarar bala aqqlarınıñ devlet imayesini kefil etmek, Qırım Cumhuriyetiniñ devlet akimiyet organları, yerli idare organları, yuridik ve fizik şahıslar tarafından riayet etüv ve ürmet etüvge qol tutmaq maqsadında qabul etildi», – aytıla beyanatta.
Mezkür qararınen Klüyeva qaçaqlar işleri boyunca komissiya reisi vazifesinden boşatıldı.


text:
Rusiyeniñ «Sevtelekom» ve «Sevmobayl» telefon bağ operatorı mayısnıñ 28-nde Qırım.Aqiqat saytını kene blok etip başladı.
Bu aqia Qırım.Aqiqat mühbiri yerli sakinlerniñ aytqanlarına esaslanıp bildire.
«Opera» brauzerinde «Sevtelekom» operatorı üzerinden saytqa kirmege tırışqanda şöyle yazıla: «Saytqa kirip olamaymız. Bağ üzüldi».
Saytnı VPN servisi vastasınen baqmaq mümkün.
«Sevmobayl» cep telefonı bağı operatorı üzerinden «Opera» brauzerinde Qırım.Aqiqat saytına kirmege tırışqanda servernen bağ quruluvı imkânsız ola, dep haber etile.
Bundan ğayrı, Aqyarda IOS sisteması altındaki Qırım.Aqiqat cep telefonı ilâvesi çalışmay.
Qırım.Aqiqat saytını Psiphone ilâvesinde baqmaq mümkün.
Qırım.Aqiqat saytnıñ blok etilüvinen bağlı izaatlarnı «Sevtelekom» ve «Sevmobaylde» almağa tırışa.
«Sevtelekom» ve «Sevmobayl» Qırım.Aqiqat saytını bundan evel de blok etken ediler.
Daa evel haber etilgeni kibi, Qırımdaki on provayder 12 ukrain haber saytını ve 2 içtimaiy ağnı bütünley blok etti. Bundan ğayrı, 28 sayt qısmen bloktan çıqarıldı. Bu aqta Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ 2019 senesi fevral-mart aylarında keçirgen monitoring neticelerinde aytıla.


text:
Aqımdaki seneniñ mayısnıñ 9-nda şair, nesirci, bard, stsenarist Bulat Okucavanıñ doğğanına 95 yıl tolacaq edi. 1980-inci yılları Okucava qırımtatar halqınıñ tarihiy vatanları Qırımğa qaytmasınıñ tarafdarı olğan sovet ziyalıları arasında edi.
Bulat Okucava 1924 senesi mayısnıñ 9-nda Kommunist akademiyasına oqumağa kelgen bolşevikler qorantasında doğdı. Bulat doğğan soñ babası Kavkazğa firqa işine yollandı. Belli bir müddet devamında Şalva Okucava Tiflis şeer komitetiniñ kâtibi olıp çalıştı, soñra Uralğa Nijniy Tagildeki vagon qurucılıq zavodınıñ qurucılığına firqa teşkilâtçısı olaraq avuştırıldı.
1937 senesi Şalva Okucava «Uralvagonstroydaki» trotskist davası sebebinden apiske alınğan edi, aynı yılnıñ avgust ayında ise qurşunğa tizildi. Bulatnıñ anası «halq duşmanınıñ apayı» olaraq Moskvada 1938 senesi apiske alındı. O, Karlagğa sürgün etilip, andan on yıldan soñ azat etildi.
1940 senesi Bulat Tbilisideki soy-soplarına köçte. Mektepni bitirgen soñ zavodda tornacı talebesi olıp çalıştı. 1942 senesi avgust ayında Bulat askerlikke çağırıldı. O, 10-uncı ayrı yedek mayın topu divizionına yollandı. 1942 senesinden başlap Kavkaz cebesinde 5-inci gvardiya Donskoy atlı askerler qazaq korpusınıñ atlı askerler alayınıñ mayın topçısı olıp hızmet etti.
1942 senesi dekabrniñ 16-nda Mozdok civarında Bulat yaralanğan edi. 1943 senesi yanvar ayından başlap Batumide 124-ünci atıcılıq yedek alayında, daa soñra Kavkaz cebesiniñ 126-ncı gaubitsa topçı brigadasında hızmet etti. Mında genç erkek «Nam v holodnıh tepluşkah ne spalos» ilk yırını yaza. Ekinci yırnı 1946 senesi yazdı. Kavkaz cebesiniñ «Boyets RKKA» garnizon gazetasında onıñ ilk maqalesi derc etildi.
Bulat 1944 senesi mart ayında sağlıq vaziyetinden sebep adiy qaravul unvanında demobilizatsiya etildi. «Kavkaz imayesi» ve «Almaniyağa qarşı ğalebe» medallerinen mukâfatlandırıldı, 1985 senesi – I derece Vatan cenki nişanınen.
Demobilizatsiyadan soñ Okucava Tbilisige qayttı. 1944 senesi iyün ayında orta tasil attestatını aldı, kelecek sene ise Tbilisi universitetiniñ filologiya fakültetine oqumağa kirdi. Universitetni bitirgen soñ eki yıl keçkende Kaluga vilâyetinde oca olıp çalıştı.
1956 senesi ana-babasınıñ reabilitatsiyasından soñ Bulat Okucava Moskvağa köçti, anda onıñ yırları qısqa müddette populâr oldı. 1956 senesinden 1967 senesine qadar «Na Tverskom bulvare», «Pesenka o Lenke Koroleve», «Pesenka o golubom şarike», «Sentimentalnıy marş», «Pesenka o polnomoçnom trolleybuse», «Ne brodâgi, ne propoytsı», «Moskovskiy muravey», «Pesenka o komsomolsköy bögine» yırları belli. «Belorusskiy vokzal» filminiñ baş qaramanları icra etken «Nam nujna odna pobeda» yırı onı bütün Sovetlerge meşur etti. Soñra Okucavanıñ yırları yanğırağan daa 80 filmden ziyade oldı. Bestekâr İsaak Şvartsnen beraber Okucava 32 yır yazdı, olarnıñ arasında eñ meşur olğanlar – «Vaşe blagorodiye, gospoja Udaça», «Zvezda plenitelnogo sçastya» filminden («Kavalergarda vek nedolog…»), «Nas vençali ne v tserkvi» filminden «Lübov i razluka» romansı.
Bulat Okucava öz bard icadı aqqında böyle aytqan edi: «Meni yırcı olaraq, lütfen, körmeñiz. Ne yırcı, ne de çalğıcı olaraq. Sizni tenbilemege isteyim: oyuncı ve yırcınen körüşmege niyetlenmeñiz. Muslim Magomayev menden daa yahşı yırlay… Ve er kes menden yahşı yırlay. Bu qadar. Amma edebiy taqdirim şöyle ki, bazı şiirlerimni yırlamağa qarar aldım. Şiirlerimni yırlayım».
Bulat Okucava nesirci olaraq belli. 1961 senesi «Tarusskiye stranitsı» almanahında Bulat Okucavanıñ «Bud zdorov, şkolâr» avtobiografik povesti derc etilgen edi. Daa soñra «Bednıy Avrosimov» («Glotok svobodı») (1969), «Pohojdeniya Şipova, ili Starinnıy vodevil» (1971) povestleri ve XIX asırnıñ başındaki tarihiy malümat esasında yazılğan «Puteşestviye diletantov» (1976, 1978) ve «Svidaniye s Bonapartom» (1983) romanları çıqqan edi.
1962 senesi Okucava Sovetler Birliginiñ Yazıcılar birligine qabul etildi. O, «Molodaya gvardiya» neşriyatında muarrir, soñra «Literaturnaya gazetada» şiiriyet bölüginiñ müdiri olıp çalıştı. «Moskovskiye novosti» ve «Obşçaya gazeta» gazetalarınıñ tesis şuralarınıñ azası, «Veçerniy klub» gazetasınıñ muarrirler kollegiyasınıñ azası edi.
Perestroyka zamanında Bulat Okucava memleketniñ siyasiy ayatında faal iştirak etip başladı. 1990 senesi Sovetler Birliginiñ Kommunistler firqasından çıqtı. 1992 senesinden başlap Rusiye prezidenti yanındaki mefa komissiyasınıñ azası, 1994 senesinden başlap Rusiye Devlet mukâfatları komissiyasınıñ azası oldı. «Memorial» cemiyetiniñ şura azası da olğan edi.
Bulat Okucava – antistalinist. Ana-babasınıñ taqdirini hatırlasaq, bu tabiiy bir şey. Okucava çıqışlarından birinde şöyle dedi: «Aytmaq kerek ki, Stalinnen şahsiy esaplarım bar. O, menim içün öyle yaramay bir adam, oña menfiy bir yır bile bağışlamaz edim… Stalin pek büyük aydut ola, oña şiir bağışlamaycam».
Ğaliba, aynı şu sebepten Bulat Okucavanıñ duyğudaşlığından ve yardımından Stalinniñ repressiyalarına oğrağan halqlar – çeçen ve qırımtatarlar – faydalanğan edi.
Qırımtatarlarnıñ 1987 senesi yazda Moskvada keçirgen aktsiyaları Sovetler Birliginiñ perestroyka ayatınıñ körümli vaqiaları oldı. Olar akimiyetke biñlernen semetdeşini meydanlarğa çıqarıp olğan qırımtatar milliy areketiniñ küçüni kösterdi.
1987 senesi iyünniñ 20-nde qırımtatar milliy areketiniñ faalleri Moskvağa kelip başladı. Olarnıñ maqsadı akimiyetten repressiyalarğa oğratılğan halqnıñ tarihiy vatanı Qırımğa qaytmasını talap etmekten ibaret edi. Faaller memleketniñ reberleri, ilk evelâ Sovetler Birligi Kommunistler Firqasınıñ Baş kâtibi Mihail Gorbaçev ile körüşmege tırıştı.
Mustafa Cemilevniñ «Qırımtatarlar Moskvada. 1987 senesiniñ yazı» işinde bunı oquymız: «İyülniñ 14-nde Bayram-Ali Elmira ve Filimonova Naciye meşur şair, populâr yırlarnıñ müellifi ve icracısı Bulat Şalvoviç Okucavanı ziyaret etti. O, qırımtatarlarnıñ problemlerini büyük diqqat ve duyğudaşlıqnen diñledi, halqnıñ adaletli talaplarına bütünley qoltutqanını bildirdi. Soñra Sovet Sotsialistik Cumhuriyetleriniñ Birligi Yuqarı Şurasınıñ Prezidiumına mektüp yazıp, kopiyasını delegatlarğa berdi. Mektüpte şöyle aytıla:
«Qıymetli dostlar!
Qırımtatar halqınıñ taqdirini al etüv meselesini daa ziyade sozmamalı. Keçken yıllarnıñ bir halqqa qarşı cinayetler tasnif etilip toqtatılmalı ve olar içün ceza berilmeli.
Bizler – büyük küçlü sotsialist devletimiz, bu meseleni tez çezmek bizim qolumızdadır. Tatar halqına olarnıñ tarihiy vatanları ve muhtariyeti qaytarılmalı. Bu bizim insaf ve namus işimizdir. Beklemege olmay.
Bulat Okucava, Sovetler Birligi Kommunist Firqasınıñ azası, Sovetler Birligi Yazıcılar birliginiñ azası, Ulu Vatan Cenkiniñ veteranı.
Moskva, 1987 senesi iyülniñ 14-ü».
(Soñu bar)
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Bolaq
Bolaq, elek Qaban külennän ağıp çıqqan häm Qazansuğä qoyğan ineş, xäzerge köndä Qazan üzägendä kanal.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ozınlığı 1550 m, kiñlege 24 m. Yırımnıñ yarların tözekländerü Qazan Xanlığı waqıtında başlana.
Taşayaq yärminkäse yanında köymälär öçen tuqtalışlar qorıla. 19. yözdä yırım turaytıla häm çistartıla, yarlarına öylär häm kelätlär tözelä, ağaç küperlär salına.
1907. yılda Lev Kazimiroviç Xrşçonoviç proyektı belän arklı taş küper tözelä. 1940-1950. yıllarda Ü.G. Alparov häm Y.Y. Brudniy proyektı belän Bolaq arqılı 5 timer-beton küper salına, timer räşätkälär quyıla, yarlarına çiräm tüşälä.
Kuybışev susaqlağıçı tözelü häm şähärneñ tübän öleşneñ su basu qurqınıçı tuu säbäple, 1955-1956 yıllarda Bolaqnıñ tübän öleşe kümelä häm Qazansu yılğasınnan saqlağıç damba belän ayırıla; Bolaqnı belän totaştıruçı 546 m ozınlıqtağı cir astı suütkärgeçe (İdel-Bolaq kanalı) tözelä.
Birge Qaban külennän Bolaqqa häm Bolaqtan Qazansu yılğasına sunı nasos stansiäläre suıtıp, Bolaqta su bieklegen tigezläp tora. Y.V. Grebnov proyektı belän 1986-1993. yıllarda Bolaq yarlarına beton salına.
Küperlär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Jarkov (saqlanılmağan)
- Lojkin
- Lebedev
- Romanov
- Degtäröv
- Baturin
- Bolaq


text:
Rusiye mahkemesi şiirinde Ukrainağa qarşı Rusiyeniñ areketlerini ve Qırım işğalini takbih etken mektep ocası Aleksandr Bıvşevge mecburiy tüzetüv işlerini maküm ettiler ve zenaat boyunca çalışuvğa eki yıllıq yasaqnı kirsettiler, haber eteler Rusiye matbuat vastaları.
Bunıñ ile Orlov vilâyeti Kromsk rayon mahkemesiniñ qararı ile onıñ bilgisaraını tutıp aldılar.
Bıvşevniñ özü Grani neşirine bildirgeni kibi, ceza müddeti – yarım yıl. Advokatı Vladimir Suçkov Dojd telekanalına aytqanına köre, söz 300 saatlik iş aqta kete. Sözlerine köre, ükümge itiraz bildirilecek.
Orlov vilâyeti Kromı qasabasından 42 yaşında alman tili ocası Aleksandr Bıvşev 2014 senesi mart 1-de internette «Ukraina vatanperverlerine» serlevalı şiirini aşkâr etti. Şiirde o Rusiyeniñ Qırım ve Ukrainağa nisbeten areketlerini takbih etti.
Bir aydan soñra «açıqköz vatandaşlar» yerli «Zarâ» gazetasına yazdılar. Muarririyet, öz nevbetinde, prokuraturağa muracaat etti. Bıvşevge qarşı «nefret ve duşmanlıqqa qozğalav» maddesi boyunca cinaiy iş açtılar.
«Ukrain vatanperverlerine» şiıri ekstremist olaraq tanıldı, Aleksandr Bıvşevni ise federal ekstremistler cevdeline kirsetiler. Avgust ayında onı mektep işinden vaqtınca boşattılar, sabıq zenaatdaşları ve talebeleri mahkemede oña qarşı şaatlıq ettiler.
Taraflarnıñ munaqaşı vaqtında prokuratura temsilcisi şair içün yarım yıllıq terbiyeleyici iş ve zenaat yasağını talap ete edi. Aleksandr Bıvşevniñ özü işini siyasiy olaraq tanyı. Radio Svobodağa bergen izaatında aytqanı kibi, bütün bu vaqıt devamında o akimiyet tarafından basqı is ete. Bıvşev qazançsız qalıp, ana-babasınıñ nefaqasına yaşay. Amma yazmağa devam ete. Aytqanı kibi, şimdi «Zapiski rusofoba» kitabını yazıp bitire.


text:
Bıl turala ğäźättän tış xäldär idaralığınan xäbär ittelär. Ğäräsätt Yañauıldan Qarman däülät elektr stantsiyahına yul da zıyan kürgän. Bında yuğarı voltlı liniyala sımdar öźölgän. Qullanıusılarğa elektr zapas liniyalar aşa birelgän. Yañauıl rayonı xaqimiäte başlığı urınbaśarı Rafael Yaxin äyteüensä, äle kürelgän yuğaltıuźarźı iśäpläü bara.
Uźğan täülektärźäge köslö el ayırım rayondarźa baytaq zıyan kilterźe. mäśälän Krasnoqama rayonında Qaltay auılında 2 elektr bağanahı auğan, 35 yorttoñ qıyığın alıp osorğan.


text:
Kreml nezareti altındaki Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitli «Hizb ut-Tahrir işi» üç iştirakçisiniñ SİZOda tutulmasınen alâqalı appelâtsion şikâyetini red etti. Böyleliknen Ayder Saledinov, Teymur ve Uzeir Abdullayev avgustnıñ 10-na qadar apiste qalacaqlar. Bu aqta Qırım.Aqiqat muhbiri haber etmekte.
«Teymur mahkemege, SİZOda tutuluvınıñ 21-nci ayını onıñ diniy mensubiyeti, islâm dinini kütmesi ve ailesi yapılğan tazyıq olaraq qabul etkeni aqqında ayttı», – dep haber ete adliyeci Emil Kurbedinov.
Mahkeme oturışuvları qapalı rejimde keçti. Yalıñız qararlar ilân etilgen arada soy-soplarından ekişer kişi içerge kirsetildi. İşbu iş iştirakçileri olğan Emil Cemadenov ve Rustem İsmailovnıñ şikâyetleri iyünniñ 27-nde baqılacaq.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Qırımtatar Bayrağı Künü Aqmescitniñ Qırımtatar medeniy-tarihiy asabalığı müzeyinde Ramiz Netovkinniñ sergisi açıldı. Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, sergi ressamnıñ 55 yıllığına bağışlana.
Serginiñ açılışında Qırımğa 1975 senesi sürgünlikten qaytıp, icadını başlağan ressamnıñ ruhuna dua oqudılar.
Mında bir 60 sergi taqdim etilgen. Ressamnıñ yapqan resimlerinden küçük bir qısmı. «Bu bir manzaralar degil, bu ebediyen saqlanılğan qırımtatar ruhunıñ felsefesi. Resimlerinde ğayıp olğan Qırım degil, ebediy Qırım. Qırım deñişecek, amma ruhu bu resimlerde qalır», – dedi müzey hadimi Şefiha Abdurahmanova.
Netovkinniñ er bir işi unikaldir, dedi sergide Ukrainada nam qazanğan ressam, Qırımtatar ressamları birliginiñ azası Ayder Aliyev. Onıñ aytqanı kibi, Ramiz resimlerinde qırımtatar halqınıñ Vatanğa avdetini añlata edi.
Ramiz Netovkin 1960 senesi Taşkent vilâyeti Almazar qasabasında doğdı. 1980 senesi N.Samokişa adında Aqmescit bediiy oquv yurtunı bitirdi.
Ressamnıñ şahsiy sergileri tek Qırımda degil, Estoniya, Poloniya, AQŞ, Türkiyede keçirilgen edi.
Ressam 2011 senesi iyül 16 künü vefat etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov emin ki, Qırımda Ukraina devlet bayrağı ve yanında qırımtatar milliy muhtariyetiniñ bayrağı olaraq qırımtatar bayrağı köterilecek. Bu aqta o, iyünniñ 26-nda Kyivde Ukraina Tış işler nazirliginiñ binası ögünde bayraqlarnı köterüv merasiminde çıqışta bulunıp ayttı.
«Qırımnıñ işğaline yol açqan ve onı ilhaq etüv ıntıluvı olğan Rusiye istilâsı sebebinden Ukraina ögünde olğan telükeler, bu istilâğa qarşı tirenüv çeşit milletten olğan ve farqlı dinlerni kütken Ukraina vatandaşlarını birleştire, Ukrainanıñ siyasiy milletini şekillendirmege yardım ete», – dedi Çubarov.
Onıñ qayd etkenine köre, «Ukraina devleti ve Ukraina cemiyeti tarafından qırımtatar milliy bayrağı şerefini qutlama Qırımnıñ tamır halqınıñ tarihına ürmetlerini köstere ve Qırımda yaşağan Ukraina vatandaşlarına Qırımda Ukraina devletiniñ suvereniteti ğayrıdan tiklenecegine işandıra».
«Bugünde-bugün qırımtatar milliy bayrağını bütün dünyada bileler. O, qırımtatarlar, Qırım ve Ukrainanı añdıra. Qırım üzerinde Ukraina devlet bayrağı köterilecek, yanında ise Ukraina terkibindeki qırımtatar milliy muhtariyetiniñ bayrağı olacaq, dep eminliknen bildirem», – dedi Çubarov.
Herson vilâyetiniñ akimiyeti iyünniñ 26-nda memuriyetiniñ binasında Ukraina bayrağınen beraber qırımtatar bayrağını köterip, işğal etilgen Qırımnıñ tamır halqına Ukraina olarnı unutmağanını kösterecek ola, dep bildirdi.
Ukraina prezidentiniñ ofisinde iyünniñ 26-nda qırımtatarlarnı milliy bayraq kününen tebriklep, Rusiye apsinde tutulğan faaller aqqında hatırlattılar.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ bildirgenine köre, Ukraina Tış işler nazirligi dünya boyunca memleket elçihanelerine Qırımtatar bayraq kününde, iyünniñ 26-nda, Ukraina devlet bayrağınen beraber qırımtatarlarnıñ bayrağını kötermege vazife berdi.
Kyivde avtoyürüş ve aqşam üstü tantanalı yürüş ve büyük qırımtatar bayrağınıñ çıqarıluvı planlaştırıla.
Qırımtatar resurs merkeziniñ reberi Eskender Bariyevniñ qayd etkenine köre, Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti qırımtatar faallerine qarşı çift standartlarnı qullana. Böylece, iyünniñ 26-nda Qırımtatar bayraq künü munasebetinen aktsiyalarnıñ keçirilüvine keder etmege tırışa.
Er yıl iyünniñ 26-nda qırımtatarlar Milliy bayraq kününi qayd ete. Bayram künü olaraq 1991 senesi iyünniñ 26-27-nde Aqmescitte ötkerilgen ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ birinci künü saylânğan edi.
Qırımtatar bayrağı üzerinde altın tamğa tasvir etilgen kök bayraqtır. Tantanalı tedbirler em Qırımda, em esas Ukrainada, em çetele ötkerile.


text:
Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan insanlarnıñ deñişüvi cuma künü ola bile. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini, Ukraina halq deputatı Ahtem Çiygoz Qırım.Aqiqatqa avgustnıñ 29-nda bildirdi.
«Menim malümatıma köre, deñişüv cuma kününe planlaştırılğanına dair tahminler bar. Amma tam olaraq aytıp olamayıq, bu Rusiye aqqında degil. Er şey «relste» tura, amma incelikler peyda ola bile», – dedi Çiygoz.
Cumaaqşamı künü, avgustnıñ 29-nda, yañı saylanğan halq deputatı Viktor Medvedçuk Yuqarı Radada olıp, Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüv muzakereleri devam ete, dep bildirdi.
Kütleviy haber vastaları Rusiye ve Ukraina «33-ke 33» deñişüv aqqında añlaştılar, dep bildirgen ediler. Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüvniñ «birinci neticeleri» eñ yaqın vaqıtta olacağına ümüt etkenini bildirgen edi.
Avgustnıñ 29-nda saba rejissörniñ anası Lüdmila Sentsova oğlu uzun müddet içinde ilk sefer oña koloniyadan telefon etmegenini bildirdi. O, er aynıñ soñunda bağğa çıqa eken.
Rusiye kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, Rusiyede mahküm etilgen ukrainalı rejissör Oleg Sentsov Labıtnangi koloniyasından Moskvağa alıp ketirildi. Advokatı Dmitriy Dinze bu malümatnı ne inkâr ete, ne de tasdıqlay.


text:
Donbassqa nevbetteki – 34-nci – Rusiye «gumanitar yardımı» kelecek, şu cümleden Qırımda toplanğan mektep taqımları, derslikler. Aqyarnıñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, bu aqta şeerniñ şimdiki başı Sergey Menâylo adına mektüpte Rusiye Federatsiyası prezidentiniñ bala aqlarından vekâletlisi Pavel Astahov bildirdi.
«Aktsiya çerçivesinde toplanılğan yük (250 tonnadan ziyade) Rusiyeniñ Fevqulâde işler nazirliginiñ otuz dörtünci kolonnası ile Donetsk ve Lugansqa 2015 senesi iyül 30-da ketirilecek», – dey Astahov.
Onıñ sözlerine köre, «LHC» sekiz biñ ve «DHC» on beş biñ birinci sınıf talebeleri içün mektep taqımlarını bütün Rusiye topladı.


text:
Qırımnıñ içki siyaset, haber ve alâqalar naziri Dmitriy Polonskiy bildirdi ki, cuma künü, mart 13-te, Qırımda jurnalistlerni yaqalamadılar. Radio Svoboda mühbiriniñ, nazir jurnalist Natalya Kokorinanıñ yaqalanması ve onıñ ve daa bir Qırım jurnalisti Anna Andriyevskayanıñ ana-babaları yaşağan dairelerde tintüv keçirilmesiniñ sebepleri aqqında bilemi sualine, Dmitriy Polonskiy bunı birinci kere eşitkenini ayttı.
«Birinci kere sizden yaqalavlar aqqında eşitem. Bilgenime köre, bugün Qırım cumhuriyetinde jurnalistlerni yaqalamadılar, kesen-kes böyle. Uquq qoruyıcı organlar bir de bir taqiqat tedbirlerini keçirse de, mence, izaatlarnı olardan istemek kerek. Olar tam bir malümat berirler. Men bunıñ aqqında bilmeyim, bir de bir uquq qoruyıcı organlarnıñ işini nezaret etmeyim de. Mende olğan malümatqa köre, bir kimse iç bir kimseni yaqalamadı, Qırımda yaqalavlar olmadı», – dep ayttı Polonskiy.
Mart 13-te saba «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» mühbiri Natalya Kokorina işdeşlerine saat 8:00 oña ana-babasınıñ dairesine kelmege rica etkenlerini haber etti. O, dairege kelgen soñ onıñnen bağ üzüldi. Tintüvden soñ onı yaqaladılar.
Rusiye uquq qoruyıcıları adliyecini tintüv keçirilgen dairege almasalar da, Kokorinağa kirsettiler.
Cuma künü, mart 13-te, FSB hadimleri işğalden soñ Qırımnı terk etip, al-azırda Kiyevde yaşağan daa bir Qırım jurnalisti Anna Andriyevskayanıñ ana-babası yaşağan dairede tintüv keçirdiler. Jurnalistniñ babasına Aqmescit mahkemesiniñ qararını kösterdiler. Vesiqağa binaen, Andriyevskayağa nisbeten «Qırımda akimiyetni devirmek çağıruvları ile maqale içün» cinaiy iş açıldı.
OSCE söz serbestliği reisi Dunja Mijatović Qırımda jurnalistlerge yapılğan basqını takbih etip, «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» haber neşiriniñ jurnalisti Kokorinanı acele sürette azat etmege çağırdı.


text:
Strasburgda fevral 1-4 künleri keçirilecek Avropa parlamentiniñ toplaşuvında Avropada qaçaqlarnıñ meselesini muzakere etecekler. Amma, bundan da ğayrı, kün tertibinde Qırımdaki insan aqları ile bağlı vaziyetni muzakere etmege planlaştıralar, dep bildire Avropa parlamentiniñ matbuat hızmeti.
Qırım meselesini cumaaqşamı, fevral 4 künü, muzakere etecek olalar. Şu cumlden, şimdi işğal etilgen Qırımda yaşağan qırımtatarlarnıñ vaziyeti baqılacaq.
Qırımtatar Milliy Meclisinde ve halqara uquq qoruyıcı teşkilâtlar Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında bildirgen ediler. Amma Rusiye akimiyeti bunı red ete.
Dört insandan ibaret olğan ve İsveçre diplomatı, elçi Jerar Ştudman reberliginde Avropa Şurasınıñ eyyeti Qırımğa yanvar 25 künü keldi. Avropa Şurasınıñ baş kâtibi Turbern Yagland degeni kibi, eyyetni Qırımğa yarımadada insan aqları ile bağlı vaziyetke qıymet kesmek içün yolladı. Bunıñ ile eyyetniñ işi mustaqil olacağını qayd etti, onıñ işi Qırımnıñ territorial statusına bağlı degil eken.
Avropa Şurasınıñ közeticileri Qırımğa soñki bir buçuq yıl içinde kirgen halqara teşkilâtlarnıñ ilk temsilcileri oldı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Lvivde mart 28 künü qırımtatar tili boyunca bedava kurslarnı açalar. Bunıñ teşebbüsçileri – «Krım SOS» cemaat teşebbüsi ve « Lvivdeki Qırım evi» qırımtatar medeniy evi.
Teşkilâtçılar öz Facebook saifesinde bildirgeni kibi, qırımtatar tili dersleri em 6-14 yaşında balalar, em büyükler içün keçirilecek.
Kurs diñleyicileriniñ til bilüv seviyesine köre, insanlarnı eki gruppağa bölecekler.
Evel Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Ukraina paytahtında da qırımtatar til ve medeniyetini ögrenmek içün imkân artıq bardır.
Qırımtatar ve ukrain tilleriniñ ögrenüvi boyunca programma Kiyev şeer devlet memuriyeti, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ desteginen Qırımtatar bala icadı Merkezi ile işbirlik çerçivesinde «Aile evi» tarafından azırlanıla.


text:
Rusiye Tış işleri nazirliginiñ rehberi Sergey Lavrov, Qırım ilhaq etilgen soñ şekillgen sıñırlar çerçivesinde «Rusiye Ukrainanıñ topraq bütünligine ürmet köstere», dep iddia ete. Bunı Lavrov yanvarniñ 15-nde Ukraina ile Rusiye arasındaki bir-biriniñ topraq bütünligine ürmetniñ kösterilüvine dair halqara muqavelelerniñ cariy olmasını izalağanda bildirdi.
TASS agentligi Lavrovnıñ sözlerini naqil etip: «Biz böyle olduqça legalistik suallerge ve şu cümleden Ukrainanıñ nükleer silâsından vazgeçecegini ve, buña qarşılıq olaraq, Rusiye, AQŞ ve Büyük Britaniyaniñ Ukrainağa qarşı nükleer silâlarını qullanmaycaqlarına kefalet bergenlerini tasdiqlağan 1994 senesi Budapeşt memorandumına dair sualge endi çoq kere cevap berdik. Kene hatırlatam, biz Ukrainanı nükleer silânen qorquzmadıq ve oña qarşı onı qullanmadıq, bu sebepten memorandum iç bir şekilde bozulmadı. Aynı zamanda memorandum ile parallel olaraq Ukraina ayrı bir beyanatta ırqçı ve neonatsistik tendentsiyalarğa yüz bermemek mecburiyetini üstüne aldı», – dep bildirdi.
Onıñ fikrine köre, Menlik inqilâbından soñ olıp keçken vaqialar, «bu mecburiyetniñ pek qaba bir bozuluvı» oldı.
Rusiye TİN yolbaşçısı: «Minsk muqaveleleriniñ iç bir eksiksiz tolu kölemde yerine ketililmesi siyasiy ceetten bizim menfaatımızğa uyğun kele. Bu, bizim taraftan taqip etilgen, şimdiki sıñırlarda Ukrainanıñ suvereniteti ve topraq bütünligine tolu kölemde ürmet kösterüv yönelişine doğru kele», – dep ilâve etti.
Daa evel Rusiye Devlet dumasınıñ SNG ve yurtdaşlar ile alâqalar boyunca komiteti reisiniñ birinci muavini Konstantin Zatulin Rusiye ile Ukraina arasındaki Dostluq, emekdaşlıq ve ortaqlıq aqqında muqaveleniñ bir-biriniñ territorial sıñırlarını tanuv boyunca qısmını denonsatsiya etmege teklif etti.
Ukraina tarafından açıq menbalarda bu husuta izaatlar berilmedi.
Qırım ve Aqyar şeeri territoriyasında 2014 senesi martnıñ 16-sında yarımadanıñ statusına dair dünya tarafından tanılmağan referendum ötkerildi. Rusiye, onıñ neticesine esaslanıp, Qırımnı öz toprağına qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne de AQŞ referendumdaki rey berüvniñ neticelerini tanımadılar. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rostov-na-Donu şeeriniñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi, Qurmandaki "Hizb ut-Tahrir davası" iştirakçileri - Rustem Emiruseinov, Arsen Abhairov ve Eskender Abdulganiyevniñ - apsini sentâbrniñ 14-ünece uzattı. Bunı "Qırım birdemligi" birleşmesi haber etti.
"Tahqiqatçı ve prokuror iç bir delilni köstermedi. Yalıñız qabbatlavnıñ ağırlığına esaslanğan faraziyeler, amma biz bu sebep uzatıluvğa tesir etmemek kerek olğanını bilemiz. Şaatlarnıñ sorğuğa çekeler, olarnı SİZOda tutmaq iç acet yoq. Menimce, bu sıñırlav tedbiri ev tevqifine deñiştirilmeli. Bu da tevqiftir", - dedi iyün 10-unda mahkemede Emil Kurbedinov.
Amma mahkeme kollegiyasınıñ reisi Ruslan Plisko, imayeniñ delillerini kz ögüne almadı ve apis müddetini uzattı.
Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi (Rusiye) yanvarniñ 29-nda Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Rustem Emirüseinov, Arsen Abhairov ve Eskender Abdulganiyevniñ davası temelden baqılıp başlandı.
2019 senesi dekabr ayında Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüslerini 2020 senesi iyünniñ 13-ne qadar apiste qaldırdı.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinovalındı. Fevralniñ 15-nde Kreml kontrolindeki Kiyey rayon mahkemesi olarnı tevqif etti.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Yanvarniñ 9-ında kececek Amerika akademiyasınıñ mukâfatı "Oscar"nıñ berilmesi ekinci yıldan berli alıp barıcısız olacaq. Bunı Azatlıq Radiosı haber ete.
Bıtlır da merasimniñ alıp barıcısı olmadı - er kategoriyanı çeşit-türlü meşur artistler ilân ete edi. Bu 30 yılnıñ içinde birinci sefer oldı: tedbirni alıp baracaq aktör ve komik Kevin Hart, Twitterde gomofobik sözleri etrafında çıqqan qavğa sebebinden merasimden vazgeçti.
Soñki seferleri 2017 ve 2018 yıllarda merasimniñ alıp barıcısı komik ve televizion alı barıcı Cimmi Kimmel edi.


text:
Aqmescit – Meclisni darma-darğın etken soñ, nevbetteki darbe – qırımtatarlarnıñ milliy keñeşi Qurultayğa uruldı. Amma, resmiy olaraq akimiyetniñ buña alâqası yoq. Daa bir Qurultaynıñ meydanğa ketirilüvi ğayesini sabıq ukrain devlet hadimi, şimdiki vaqıtta ise, «Qırım birligi» cemaat teşkilâtınıñ reberi olıp, devlet organları ve qırımtatarlar arasında bir köpür olmağa niyet etmekte. Ekspertler eminler, qırımtatar an-aneviy teşkilâtlarğa ücümlar devam etmekte, yaqında halq adından çıqış yapacaq daa çoq şahıslar peyda olur.
«Qırım birligi» cemaat teşkilâtı peyda oluvınen, Mecliste rusiyeli akimiyet tarafından oña kelişken qurumlarnıñ peyda etilmesi aqqında söz yürütip başladılar.
Teşkilât reberi vazifesine iş adamı Seytumer Nimetullayev keçti. Qırım işğalinden evel, özüni «ukrain tamırları olğan qırımtatarı» kibi tanıtıp, 1967 senesinden berli Ukrainada yaşadı, ticaretnen beraber siyasiy alanında da çalıştı, 2006 senesi Geniçesk rayonnıñ başı oldı. Siyasiy karyerasını eñ yüksek noqtasında yerli Regionlar firqasınıñ reisi oldı.
Geniçesk rayon şurasınıñ deputatı olaraq Seytumer Nimetullayev öz başına tayin etilgen baş nazir Aksönovnen beraber Putin ve qırımtatar «vekilleri» ile olıp keçken körüşüvde iştirak etti. Rusiye kanallarınıñ levhalarında Nimetullayev Vladimir Putinniñ sözlerini yazıp qayd etkeni yahşı körüne.
Yañı Qurultaynı 2015 senesiniñ oktâbr ayına qadar meydanğa ketirmege vade eteler
«Qırım birliginiñ» yañı Qurultaynı teşkil etmek ğayesi ile birlikte «Qırım Cumhuriyeti reisi» vazifesini eda etken Sergey Aksönovnıñ Mecliske qarşı teñqidni seslendirdi. Aksönovnıñ aytqanı kibi, «Rusiye qanunları boyunca resmiyleştirilmegen teşkilât ile muzakereler alıp barmaq mantıqsız». Nimetullayev ise, yañı Qurultay rusiyeli qanunlarına köre çağıracağını vade etti.
«Qırım birligi» teşkilâtı reisiniñ fikirince, şimdiki Qurultay «Ukraina qanunları boyunca çalışa, onıñ içün de-yüre çalışıp olamaycaq». Eñ meraqlısı şu ki, Nimetullayev özü Qurultaynıñ deputatı olıp, qırımtatarlarnıñ keñeşi uzun yıllar devamında faaliyet etip, Ukraina tarafından tanılmağanını «unutqandır».
ATR kanalınıñ efirinde Seytumer Nimetullayev şunı ayttı: «Menimce, olğan qurultay qırımtatarlarnıñ iradesini numayış etip olamaz. – Bugünde bügün şu Qurltaynı dağıtıp, yañı saylavlarnı belgilep olarnı keçire bilemiz».
Planlarnıñ ciddiy olğanını köstermek içün, saylavlar ötkerilecek tarihler de aydınlatıldı, – oktâbrniñ 2015 senesi.
«Parallel» Qurultay öz başına tayinlenecek, – ekspert
«Qırım birliginiñ» teşebbüsini izaatlap, saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev, vekillerniñ saylanuvı aqqında qarar tek Qurultayda qabul etilgenini qayd etti.
«Saylavlar aqqında qararnı alar («Qırım birligi» vekilleri – Müel. qaydl.) almaycaq. Qurultay vekilleri 5 yılğa saylanalar», – dedi Smedlâyev QHA agentligine. – Bu kibi adlı teşkilâtnı meydanğa ketirecek olsalar ya «rus tatarlarnıñ qurultayı» ya da «aksönov tatarlarnıñ» qurultayı dep adlanlansınlar».
Seytumer Nimetullayev özü de qayd etkeni kibi, teşkilâtnıñ qurultaynı çağırmağa aqqı yoq. Amma, adliyecilernen laf etip, Rusiye Federatsiyası qanunuları arasında istegini qanaatlendirecek çare tapmağa istey.
Yaqın şarqiy taqiqatlar Merkeziniñ eksperti İgor Semivolos emin. Bu kibi qurum tek rusiyeli akimiyetniñ desteginen teşkil etile bile.
«Körgenimiz kibi, qırımtatarlarnıñ tek 5 fayızı kollaboratsiyağa meiller, qalğanları milliy areketniñ tarafdarları olıp qalalar. Böyle şaraitlerde Meclis ve Qurultay kibi qurumlarnı meydanğa ketirmek ğayelerni yerine ketirmek küç olacaq. Meclisni zapt etip, soñra özüni Meclis ve Qurultay olaraq adlandırmaq mümkün ve o vaqıt vekiller tayinlenecekler».
«İç bir sımarlanğan leyha halq ğayelerni akis etip olamaz», – Meclis
Ekspertlerniñ fikirince, Qurultaynıñ siyasiy fiyatı bir kapik olacaq, çünki yarımadanıñ qırımtatar ealisi ekseriyetiniñ fikirini aydınlatmay. Amma, rusiyeli akimiyet bu leyhanı qullanıp, qırımtatar milliy areketini yoq etmege mümkün.
Meclis reisi muavini Ahtem Çiygoz sentâbr 29 künü Rusiye prezidentiniñ Qırımdaki vekili Oleg Belaventsev ile körüşti. Meclis vekiliniñ aytqanına köre, onı eyi qabul etkenlerine baqmadan, rusiyeli akimiyetniñ kerçek maqsadları bes-belli.
«Meclisniñ printsipleri akimiyetke kelişmey. Misal içün, mart 29 künü Qurultay devamında bizim öz kelecegimizni belgilemek aqqı aqqında aytqanımız. Qırımtatarlarnıñ siyasiy ceryanlarda iştirak etüvleri, icraiy akimiyetinde iştiragi. Belli bir şeyler aqqında añlaşmadıq. Dailog tek dialog içün kerek degil»,– dedi Çiygoz.
Onıñ sözlerine köre, atta ATR kanalında «Gravitatsiya» yayını devamında ötkerilgen sorav neticelerine köre, yañı Qurultaynıñ keçirüvine qarşı iştirakçilerniñ 94% fayızı çıqtı.
«İç bir qoqlalar, iç bir sımarlanğan leyha halqnıñ fikirini akis etip olamaz. Halq öz noqtai nazarını başqa bir usulnen bildirip olur. Şimdi ise, Meclis qırımtatarlarnıñ öz toprağında telükesiz yaşamaları içün imkânlar qıdıra», – dedi Meclis reisiniñ muavini.
Aynı zamanda, Çiygoznıñ fikirince, Meclis ve Qurultaynıñ, milliy areket iştirakçilerge qarşı basqı devam etecek.


text:
Qırım, Aqyar ve Donbassta yaşağan mezunlar içün ukrain tili ve edebiyatı boyunca qoşma VNO sessiyası keçecek.
Bu aqta Ukraina Tasil ve ilim nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«2015 senesi iyün 9 künü ukrain tili ve edebiyatı boyunca qoşma sessiyada mezaretten iştirak etip olamağan işbu şahıslar içün 2015 senesi iyün 27 künü tekrar sessiya keçirilecek»,– denile nazirlikniñ beyanatında.
Tafsilâtlı malümatnı elde etmek içün Ukrain merkeziniñ haber yardımı telefon nomerası boyunca (044) 486-09-62 ya da tasil keyfiyetine qıymet kesüv regional merkezlerge muracaat etmege çağıralar.
Ukraina Tasil ve ilim Nazirligi bildirgeni kibi, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdan qıtaiy Ukraina oquv yurtlarına bir sekiz biñ student kelgen eken.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ finansirlenüvi bu yıl federal maqsatlı programma garantirlengen 59 milliardlıq ilâve yardım alacağından ğayrı, 72 milliard rublegece artmaq kerek. Bu aqta Rusiye iqtisadiy inkişaf naziriniñ yardımcısı Sergey Nazarov ikâye ete.
Bu adımnı memur «Tavrida» trassasınıñ Aqyarğace olğan qısmını yapacaq olğan qurucılıq şirketinen añlaşma imzalanması kerek olğanınen iza etmekte. Sergey Nazarov, yolnen bağlı masraf artqanına baqmadan yolnıñ fiyatı 2 milliardqa eksilgenine işandıra. Rusiye ükümeti Qırım ve Aqyarnıñ inkişafınen bağlı Federal maqsatlı programmanı 2014 senesi avgust ayında tasdıqlağan edi. Beş yılğa qararlaştırılğan masraflar 2016 senesi noyabr ayında 770 milliard rublege arttı.
İqtisadiyat ilimleri doktorı, regional inkişaf saasınıñ rusiyeli eksperti Vladimir Klimanovnıñ fikrine köre, grafikler bozulması ve qaparcılıqqa baqmadan Rusiye Qırımdaki esas infrastuktura obyektlerini qurup bitirecek eken.
Şubesizdir ki, qaparcılıq bar, lâkin bu umumiy vaziyetke tesir etmeyVladimir Klimanov
– Vesiqalarğa baqılğanda, finansirlevniñ arttırıluvı 2019-2020 yıllarğa doğru kele, 2018 senesi ise onıñ miqdarı deñişmeyip, 160 milliard ruble seviyesinde qala. Federal bücet qıtlıq çekmesine rağmen, Qırımnıñ FMP bağlı mecburiyetler tolusınen yerine ketirilgenini tanımaq kerekmiz. Bazı obyektlerniñ iş tüşürilüv müddeti uzatılsa da, yañı elektrik yolaqları, suv teminlev, Aqyardaki sail kenarlarını sabitlev kibi obyektler vaqtında teslim etilmekte. Şubesizdir ki, Rusiyeniñ diger regionlarında olğanı kibi qaparcılıq bar, lâkin bu umumiy vaziyetke tesir etmey. Keriç köpüriniñ qurucılığı pek tez ilerilemesi sayesinde naqliyatnıñ eyileşmesi, diger qurucılıq işleri içün da bir türtküç olmalı.
Vladimir Klimanov Qırım ve Aqyarğa berilecek para qomşu Rusiyeniñ diger regionlarından kesilerek temin etilecek, dep sayğan başqa ekspertlernen de razı.
Rusiye bücetiniñ ilâve para menbaları yoq, Qırım ise – en çoq masraf istegen bir regionlardan biridirVladimir Klimanov
– Bir yerde arttırılğan olsa, diger yerde eksiltilmesi şart olğanı mantıqlıdır. Rusiye federal bücetiniñ ilâve para menbaları yoq, Qırım ise – en çoq masraf istegen regionlardan biridir. Men bellesem, söz siyaset konseptiniñ deñişmesi aqqında degil de, yalıñız tehnik ceeetten paylâştırılması aqqında kete. Aytacağım, bunıñ içinde teren bir mana qıdırmağa acet yoq: iqtisadiyat iqtisadiyattır.
Rusiye baş naziriniñ yardımcısı Dmitriy Kozak sentâbr ayınıñ başında Aqyarnı ziyaret etken vaqtında, FMP ayatqa keçirilmesiniñ templerinden memnün qalğan edi:
«Şeerge kelgen yañı idareciler taqımı FMP ayatqa keçirilmesinen bağlı işni bayağı faalleştirgen. Keçken sene bazı şikayetler bar edi. Elbette ki, er şey yahşıdır dep olamayım, çünki problemler de bar. Amma umumen alğanda Dmitriy Ovsânnikovmnıñ taqımı (Aqyarnıñ rusiyeli gubernatorı – QA) işni baş etip ola. Bergi ve bergi tışındaki saalardan kelgen paranıñ toplanma derecesi 23% teşkil etmekte. Rusiyede seviye orta esapnen 10%-dir. İqtisadiyat inkişafındaki muvafaqiyetler fena degil».
Qırımlı jurnalist Viktoriya Veselova, qaparcılıq Qırımda FMP paralarınıñ menimsenmesine epbir, bayağı tesir etken bir unsur olğanını qayd etmekte.
2017 senesine doğru finans ve vazifesini yaramayğa qullanuv vaziyetleri yarımadada kütleviy sıfat qazandıViktoriya Veselova
– Qırım işğal etilgen ilk zamanlarında rusiyeli akimiyet yarımada artıq «ukrain mirası» olğan qaparcılıq ve yolsuzlıq yapmadan yañı qaydelerge köre yaşaycaq, dep aytqan edi. Ancaq 2017 senesine doğru finans ve vazifesini yaramayğa qullanuv vaziyetleri yarımadada kütleviy sıfat qazandı. Rusiye Taqiqatkomiteti Qırımda qaparcı-memurlarğa qarşı yalıñız bıltır 250 dane cinaiy iş açtı. 2017 senesiniñ başında Sergey Aksönovnıñ ükümetinde, hususan federal paralarnıñ menimsenmesini kontrol etken Qırımnıñ rusiyeli baş nazir yardımcısı Oleg Kazurinniñ yaqalanuvı, bayağı ses çıqarğan edi. Taqiqat versiyasına binaen, memur ev mesken qurucılıq añlaşması bermek içün bir şirketten 27 million ruble qapar talap etken eken. Şimdi o mahkeme beklemekte.
Viktoriya Veselova yekünler eken, Qırım ihalesiniñ iştirakçileri arasında, yerli memurlar ve şu cumleden, yarımada parlamentiniñ rusiyeli spikeri Vladimir Konstantinovnen bağlı pek çoq şirket tapmaq mümkün olacağını ve bu obyektlerniñ işke tüşürilmesine tesir etkenini bidire. Jurnalist, meselâ, hususan Keriçli mektep talebeleri, FMP boyunca ayırılğan paralar yañlış yerde qullanılğanı sebebinden, yañı gimnaziyasız qaldı.
(Matirialnıñ metin şeklini Vladislav Lentsev azırladı)


text:
«Eger de siz Rusiye pasportını almağan olsañız da, grajdanlığını coymaysız. Bu vaziyette siz endi grajdanlıqtan çıqmaq içün ariza yazmaq kereksiz. Em Rusiye grajdanlığından çıqmaq protsedurasını keçersiz» . Ondan da ğayrı, Rusiye grajdanlığını endi red etkenleri yaşamaq içün vasiqa almalılar. Onıñ yapma müddeti daa belgilenmedi.
«Ukraina grajdanlığını qaldırğanlarınıñ yaşağan yerlerinde registratsıyası qala. Eger olar Rusiyeden çıqmasalar, öz yerini taşlap qaldırmasalar registratsıya da aynı yerde qala. Şunıñ içün olar mında legal şekilde bulunalar. Yaşamaq içün vesiqa ise daa da serbest olmaq maqsadında yapıla»,- dedi İlya Kirillov.
Hatırlatmaq kerek ki, Aksövnov Aqmescitte olğan matbuat konferentsıyasında rus grajdanlığını red etmek içün daa eki-üç afta berilecegi aqqında aytqanına baqmadan müddet uzatılmaycaq.


text:
Strasburgda Avropa parlamentiniñ Saharov «Fikir serbestligi» mukâfatı berildi. Bu sene oña Rusiyede apiste tutulğan ukrainalı rejissör Oleg Sentsov nail oldı.
Sentsovnıñ mukâfatını advokatı Dmitriy Dinze ve rejissörniñ eki doğmuş qardaşı Natalya Kaplan aldı.
Mukâfatnı Avropa parlamentiniñ reisi Antonio Tajani berdi.
Oktâbrniñ 25-nde Rusiyede mahküm etilgen ukrainalı rejissör Oleg Sentsov Avropa parlamentiniñ Saharov «Fikir serbestligi» mukâfatına nail oldı.
1988 senesinden berli Avropa parlamenti Saharov mukâfatını insan aqları ve fikir serbestligini qorçalağan insan ve teşkilâtlarğa bere.
Keçken sene Saharov mukâfatınıñ laureatları Venesuelanıñ demokratik muhalifeti ve siyasiy mabüsleri olğan edi.
Sentsov ve Aleksandr Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına qalmağa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya cezası berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımay.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti. Rusiyede mahküm etilgen Oleg Sentsovnı qurtarmaq çağıruvı ile petitsiya Beyaz Saraynıñ saytında 100 biñden ziyade insan tarafından imzalandı.


text:
Sürgünlik qurbanlarına bağışlanğan “Çatır Dağ seferi – 2017 ” aktsiyası Qırımnıñ yaşlar teşkilâtları ve Qırım müsülmanları Diniy İdare tarafından teşkilâtlandırıldı.
Seferge tahminen 2000 biñ adam qoşuldı. İştirakiler, yolğa çıqmazdan evel qırımtatar milliy marşını icra ettiler. Aqmescit rayonınıñ baş imamı Raim Ğafarov çıqışta bulunıp, dua oqup, Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayevniñ selâmlarını bildirdi.
“Biz, Vatanğa avdet yolundan keçken ecdatlarımıznıñ hatırasına seferge çıqamız. Bugünki künni körmeyip, uzaq ğurbetlikte qalğan vatandaşlarımıznı añacaqmız. Allah rahmet eylesin. Vatanda yaşap, inkişaf etmege, tuvğan topraqnı sevmege küç bersin”, – dedi Raim Gafarov.
Teşkilâtçılar yolda biri-birine yardım etmege rica ettiler.
Sefer künü avası güzel oldı. İştirakçiler, dağ –âylalarnı keçip, Çatır Dağınıñ töpesine qadar barıp çıqtılar. Yolda, vatanperverlik mevzusında milliy yırlar yañğıradı. Soñra, Kebir caminiñ imamı Edem Lümanov er kesni üyle namazına çağırdı.
“Bugünki tedbirimiz – birligimizniñ timsalidir. Birlik- ürmet, sevgi demektir. Etrafta duşman qıdırıp turmayıq, özümizden başlayıq. Özümizge çetten baqıp, yapqanlarımızğa qıymet keseyik. Quranda Rad suresiniñ 11-nci ayetinde şöyle aytıla: “Adam öz-özüni deñiştirmegence, Allah ta onıñ al-vaziyetini deñiştirmez””, – dedi Edem Lümanov.
Hatırlatamız, Çatır Dağğa sefer 2006 senesinden başlap, er yıl teşkil etile. Yaşlar toplanıp, böyle şekilde 1944 senesi elâk olğan semetdeşlerni añalar.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturası Qırımda Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen yarımadada yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası olğanlarından şübheli sayılğan «Qırım birdemligi»niñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatar, musulman Edem Smailovnıñ yaqalınması boyunca mahkemeden evelki tahqiqatnı başladı.
Bildirüvde: «Arizadan belli olğanına köre, qanunsız olaraq meydanğa ketirilgen organlarnıñ vekilleri Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ vaqtınca işğal etilgen territoriyasındaki Bağçasaray şeerinde ve Topçıköy (Dolinnoye) köyünde (Qırım Muhtar Cumhuriyeti) mayıs 21-de, bir gruppa şahıslar olaraq evelden kelişerek, silânı qullanmaq qorqutuvı ile meskenniñ toqunılmazlığı aqqını bozıp, Server Mustafayev ve Edem Smailov yaşağan yerlerinde tintüvler keçirdiler. Daa soñra mezkür şahıslar, «Hizb ut-Tahrir al-İslamiy»niñ faaliyetinde iştirak etüv şübhesi ile yaqalandılar», – denile.
Nezaret etici muessisede, cinayetniñ işlenmesi aqqında ariza ile, Ukrainanıñ Vaqtınca işğal etilgen territoriyalar ve devlet içinde mecburen köçken şahıslarnıñ meseleleri boyunca nazirlik muracaat etti, dep bildirdiler.
Mayıs 21-de Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasarayda «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve Bağçasaray rayonınıñ Topçıköy (Dolinnoye) köyünde Edem Smailovnıñ evlerini tintti.
«Qırım birdemligi» koordinatorı Dilâver Memetovnıñ malümatına köre, Smailov soñki 15 yıl devamında Bağçasarayda musulman diniy merasimleriniñ keçirilmesi ile oğraşa edi.
Rusiye FSBsi, Qırımda «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübhe etilgen eki kişiniñ yaqalanğanını bildirdi.
Mayıs 22-de Aqmescitteki mahkeme Mustafayev ve Smailovnı 20 künge tevqif etti.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Türkiyede Recep Tayip Erdoğannıñ ükümet faaliyetine muhalif sayılğan Zaman gazetasınıñ baş muarriri Akram Dumanli yaqalandı.
Bunı AFP bildire.
Terrorizm ile küreş boyunca mahsus bölükiniñ politsiya hadimleri dekabr 14 künü İstanbulda yerleşken Zaman muarririyetine keldi. Amma binanıñ yanında narazılıq numayışına toplanğan oquyıcılardan sebep, politsiya ketmek zorunda qaldı. İnsanlar: «Matbuat vastalarını susturmaq mümkün degil!» şiarını seslendire edi.
Gazeta hadimleri ve oquyıcıları olacaq aktsiya aqqında Twitterde olğan anonim bildirüvden bildiler. Mında istenmez jurnalistlerge qarşı akimiyetniñ areketleri aqqında aytıla edi.
Dekabr 14 künü Türkiyede memleket boyunca AQŞda yaşağan islâm cemiyet erbabı, Erdoğannıñ raqibi – Feythullah Gülenge qol tutqan 23 insan yaqalandı.
Olarnıñ arasında politsiya hadimleri, jurnalistler ve prodüsserler bar.
Uquq qoruyıcılarnıñ aytqanı kibi, Erdoğan mustaqil matbuat vastalarına qarşı cenkni ilân etti. Em de devlet başınıñ esas raqibi Zaman gazetası oldı. Erdoğannıñ fikrine köre, işbu gazeta Gülen ile bağlı.
Türkiye akimiyeti Gülen tarafdarlarına qarşı qabaatnı endi ilân etken edi. Olarnı devlet avdarmasını teşkil etmek ıntıluvlarda qabaatladılar.
Erdoğan yıl evelsi peyda olğan qaparcılıq davasıdan mesülietni de Gülenge yükley.
Matbuat vastalarınıñ malümatına köre, yaqın zamanları uquq qoruyıcı organlar daa 150 jurnalistni yaqalaycaq ola.


text:
Mart 14-te Vaşingtonda AQŞta birinci kere Ukrainanıñ qırımtatar rejissörı Ahtem Seitablayevniñ «Kiborgi» filmi kösterildi. Bu hususta AQŞtaki Ukraina elçiliginiñ bildirüvinde aytıla.
Elçilikte: «Film Qoşma Ştatları Kongressinde «Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı hibrid cenki. Global telükege global cevap» munaqaşası çerçivesinde kösterilgen edi», – dep bildirdiler.
Diplomatlarnıñ bildirgenine köre, filmni taqdim etmek içün AQŞqa cümleden filmniñ rejissörı Ahtem Seitablayev, prodüser İoanna Dâdüra, Ukraina qaramanı, militanlarnıñ sabıq esiri Vladimir Jemçugov keldiler.
Elçilikniñ bildirüvinde, AQŞtaki Ukraina elçisi Valeriy Çalıynıñ sözleri menba kösterilip: «Rusiye tarafından başlatılğan hibrid cenk şimdi ketken sayın daa ziyade global harakter ala, Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı tecavuzı ise demokratik degerlikler ve halqara nizamğa qarşı ciddiy bir meydan oquması oldı», – denile.
2017 senesi dekabr 7-de rejissör Ahtem Seitablayevniñ Donetsk ava limanınıñ imayecileri aqqında «Kiborgi» filminiñ kösterilüvi başlandı. Film bediiydir, lâkin o, aqiqiy adiseler esasında çıqarıldı. Film çekimleri Kyivde ve Çernigov vilâyetinde yapıldı. Filmniñ umumiy büdjeti aman-aman 48 million ruble.
«Kiborgi» filmi, ülkede kösterilüvi esnasında toplağan para miqdarı boyunca Ukraina filmleri arasında rekord qırdı.


text:
Ukraina prezidenti ««Qırım» serbest iqtisadiy zonası aqqında» qanunınıñ lâğu etilmesi aqqında qanunnı qabul etmege emir berdi. Bunı 2+2 telekanalınıñ efirinde Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov.
Bu aqta «Petro Poroşenko bloku» firqasınıñ matbuat hızmeti bildire.
«Prezident emir berdi, yaqın zamanda «Qırım» serbest iqtisadiy zonası aqqında» qanunınıñ lâğu etilmesi aqqında qanun qabul etilmeli. Böyleliknen, bu er şey uquqiy alanğa keçecek», – dedi Çubarov.
O dey ki, deputatlar Qırımnıñ energetik qamaçavı ile bağlı qanunlarnı da qabul etmeli.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri «erzaq qamaçavı»nıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
İyün 26-da, Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında avto yürüş, yarışlar ve kontsert ile Qırımtatar bayrağı künü qayd etildi. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Bir sıra merasimler avto yürüşnen başlandı, o rayon merkezi olğan Geniçeskten başlandı ve Novoalekseyevka köyünde yekünlendi. Avtomobil kolonnaları yerli medeniyet evine keldi, bu yerde qırımtatar küreşi boyunca yarışmalar keçirildi. Ğalebe qazanğan kişi baş ediye olaraq qoynı elde etti.
Medeniyet evinde mektepler yanındaki lagerlerniñ ve mektepten aldın oquv yurtlarınıñ balaları azırlağan resim yarışınıñ sergileri taqdim etildi, bundan da ğayrı, qırımtatar halq yaratıcılığı sergisinen tanış olmaq mümkün oldı.
Medeniyet evinde «Bayraq künü» kontserti keçirildi.
Merasim çerçivesinde resim yarışı ğalipleri taqdirlendi, yerli taqımlar ve yırcılar sanada bulundı. Bundan da ğayrı, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Ukrainada nam qazanğan artist Elzara Batalova seyircilerge onen beraber «Güzel Qırım» türküsini yırlamağa teklif etti.
Yerli akimiyet ve yerli meclis temsilcileri musafirlerni hayırladı.
Kontsertten soñ istegenler köy camisine iftarğa davet etildi.
Qırımtatar bayrağı künü bir qaç yıl evel Qırımda qayd etilip başladı. Bayram künü, 1991 senesi iyün 26-27 künleri Aqmescitte keçirilgen ekinci Qırımtatar Qurultayınıñ ilk künü olğan kün belgilendi.
Qırımtatar bayrağı, üstünde altın tamğa olğan kök tüsteki ketenden ibarettir.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Saz
Saz - telli çalğı aleti. O ceviz ya da dut ağaçından yapıla. Onı ya bütün ağaçnı oyıp, ya da ayrı parçalarnı çırışnen pekitip yapalar. Onıñ teller tarttırılğan sapı tüz olıp, 10-14 dane "lad"larğa bölüne. Sapınıñ başına tellerni tarttırmaq içün mahsus qulaçıqlar qoyula. Eki tel çift-çift ola. Saznı vişne teregi qabuğından yapılğan çertmenen çalalar. Onıñ davuşı temiz, yañğıravuq ve aynı zamanda yımşaqtır.
Saznıñ sesler sırası diatoniktir. Sazdan tahminen 1925 senelerge qadar faydalanıldı ve azırki vaqıtta o turmuştan bütünley yoq oldı.


text:
Rusiyeniñ Bölge arbiy mahkemesinde Amet Suleymanovnıñ davası ile bağlı üçünci Bağçasaray «Hizb ut-Tahrir» davasınıñ mabüslerinde keçirilgen tintüvde iştirak etken eki şaat sorğuğa çekildi. Olar adliyeciniñ tahqiqat areketlerinde iştirak etmegenini bildirdiler, dep haber etti «Qırım birdemligi».
Advokat Nazim Şeyhmambetov sorğu vaqtında şaatlar tintüvniñ bir sıra allarını tasdıqlağanlarını añlattı, olardan biri, tahqiqat tedbirleri vaqtında adliyeci olmağanı, bu ise Rusiye Ceza usul qanunnamesiniñ 46 maddesiniñ 4.3 qısmını boza.
Prokuror ayrıca yazılı delillerni araştırdı, mudafaa tarafı mahkemeniñ diqqatını olarnıñ araştırılması Rusiye Ceza usul qanunnamesiniñ 285-nci maddesine zıt olaraq yapılğanını bildirdi. Mudafaa tarafı bu delillerniñ qullanılmamasını istey, çünki evelden olar yoq edi ve bir çoq ziddiyetke saipler ve tam olaraq degil, tek qısımlarnen taqdim etilgenler.
Bundan ğayrı haber etilgeni kibi, Rustem Suleymanovnıñ SİZO-da körme qabiliyeti zayıflaşqan, o tibbiyet bölügine muracaat etken, amma oña red etkenler.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi, «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ vatandaş jurnalisti Amet Suleymanovnıñ apis müddetini eki ayğauzattı.
2020 senesi martnıñ 11-nde Bağçasarayda bir qaç qırımtatarınıñ evi tintildi: Enver Mustafayev, Amet Suleymanov, ağa-qardaş Seytumer ve Osman Seytumerovlar ve emceleri Rustem Seytmemetovnıñ. Tintüv «Qırım birdemliginiñ» sabıq faali Seytumer Seytumerovnıñ evinde de keçirildi. O, bir qaç yıl evelsi Qırımnı terk etti.
Enver Mustafayev sorğudan soñ yiberildi. Seytumer Seytumerov (d.s. 1988), Amet Suleymanov (d.s. 1984), Rustem Seytmemetov (d.s. 1973), Osman Seytumerov (d.s. 1992) Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ ekinci qısmına istinaden (Terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ve bu teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv) qabaatlana. 2018 senesinden berli Qırımda olmağan Seytumer Seytumerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ birinci qısmına istinaden qabaatlana.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası martnıñ 11-nde Bağçasarayda ve Bağçasaray rayonında Rusiye quvetçileri keçirgen tintüvlerden sebep cinaiy tahqiqat başlattı. Daa soñra müessise daa bir cinaiy tahqiqat başlatılğanını bildirdi – o, tintüvlerden soñ qırımtatarlarnıñ tutuluvınen bağlıdır.
Ukraina Tış işler nazirligi, martnıñ 11-nde olıp keçken tintüvlerge qarşı narazılıq bildirdi.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Vilnüste noyabr 10-unda "Azat Rusiye" forumı sekizinci sefer toplanacaq, anda sabıq siyasiy mabüs, ukrain rejissör Oleğ Sentsov çıqışta bulunacaq.
Bunı tedbir teşkilcileri bildire.
Olarnıñ malümatına köre, Forumnıñ esas mevzuları: "Putin rejiminiñ repressiv praktikaları ve "devlet içındeki siyasiy vaziyetniñ ve muhalefetniñ strategiyasınıñ talili".
Forumda Rusiye bölgelerinden cemaat faalleri, esas muhalefet teşkilâtlarınıñ ve narazılıq gruppalarınıñ vekilleri, siyasetçiler ve cemaat erbapları, halqara ekspertler, bloger ve jurnalistlerniñ iştirak etecegi bildirile.
Spikerlerniñ arasında: siyasetçi Garri Kasparov, uquq qoruyıcı, "İnsan aqları oğrunda" areketniñ reberi Lev Ponomaröv, siyasetçi İlya Ponomaröv, sabıq siyasiy mabüs Oleğ Sentsov ve başqalar.
"Azat Rusiye forumı" - daima çalışqan meydançıq, onıñ baş maqsadı - yañı, Avropa Rusiyesi qurulması içün şimdiki Rusiye rejimine intellektual alternativa qurmaq. Tedbir yılda eki kere keçirile.


text:
Mayıs 18-de qırımtatar halqı sürgünliginiñ yıllığında saat 11-den saat 13-ke qadar Twitter qullanıcıları qırımtatarlarğa qoltutuv birdemlik aktsiyasına qoşula bilecekler. İşbu aktsiyanıñ teşebbüsçileri OO «Tsentr UA», Krım SOS teşkilâtı ve «ÇESTNO» Cemaat areketi oldılar, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«Bizler er kesni aktsiyamızğa qoşulıp, qırımtatarlarğa qoltutuv tweetini yollamağa çağıramız», – dep aytıla teşkilâtçılarnıñ beyanatında.
Qullanıcılarğa Twitter saifesini qullanıp, #SaveCrimeanTatars # QirimSurgunu hashtagleri ile mesac yazmağa teklif etile.
Teşkilâtçılarnıñ fikirince, yarımada işğal etilgen soñ yarımadada qırımtatar halqınıñ temsilcilerine basqı yapmağa, faal ve jurnalistlerni taqip etmege başladılar, bir sıra qırımtatar matbuat vastası qapatıldı.
«Bu sene işğal akimiyet daa beterini yaptı ve barışıq toplaşuvlar aqqını sıñırlap, Aqmescitte keçirilecek olğan qırımtatar sürgünligi yıllığına bağışlanğan aktsiyanı yasaq etti. Bu vaziyette Ukraina vatandaşları bunıñ kibi şaraitlerde qalğan semetdeşlerine qoltutmaq kerekler», – dep qayd eteler aktsiyanıñ teşkilâtçıları.
Aqmescitniñ Rusiye şeer memuriyeti Qırımtatar Milliy Meclisine sürgünlik yıllığına bağışlanğan matem mitingini keçirmege resmiy şekilde yasaq etti.
Aynı vaqıtta Meclis işğalci akimiyet tarafından provokatsion mitinglerniñ ötkerilecegini red etmey.
Qırım işğalinden evel sürgünlik yıllığında Aqmescitte Bütünqırım matem mitingi keçirile edi, tedbirde onlarnen biñ insan iştirak ete edi.
Qırım akimiyeti sürgünlik qurbanlarınıñ hatıra kününiñ «yañı formatını» belgiledi.


text:
Qırımnıñ işğalden azat etilmesinı ayrı halqara meydançığında muzakere etmek kerek, dep tüşüne Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov. Bu aqta o dekabr 30 künü Kiyevde matbuat konferentsiyası devamında bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Qırımnı qaytarılması ile bağlı diger adımlarğa kelsek, sanktsiyalarnıñ saqlanuvı ve birleşüvinden ğayrı, bizimce, ayrı meydançıq teşkil etilmeli, halqara, Qırımnıñ işğalden azat etilmesi ile bağlı meselelerniñ muzakeresi içün», – dedi o.
Çubarovnıñ fikrine köre, şimdi tek cemaat ve devlet olmağan teşkilâtlarnıñ ğayreti yeterli degil. «Menimce, vaqıt keldi, bu aq endi devletke keçe», – qayd etti Meclis reisi.
O kene şunı hatırlattı ki, «Qırım meselesi» Minsk añlaşmalarınıñ qısmı olmamalı ve ukrain akimiyetini QMC işğal etüvi ile bağlı meselege diqqat etmege çağırdı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rosavtodor idarecileri Keriç köpürüniñ «50 faizden ziyadesi bitti» dep bildire. Bu aqta oktâbrniñ 25-nde qomşu Rusiyeniñ «Federal yol agentliginiñ» yolbaşçısı İgor Astahov söz yürsetti.
Onıñ sözlerine köre, Kreiç boğazında qurulğan köpür «bu yılnen kelecek yılnıñ eñ muim obyektidir», dep bildire TASS.
«2018 senesiniñ soñuna doğru maşna köpüri üzerinde maşnalar yürmesine izin berilecegine iç bir şube yoq», – dep qayd ete Rosavtodor yolbaşçısınıñ muavini.
Keriç boğazında köpür qurulması kerekligi aqqında Putin ta 2014 senesi işğalden soñ aytqan edi. Köpür 2018 senesine qadar qurulıp, 2019 senesi yaz aylarında - işke tüşürilecegi aqqında söz berilgen edi.
Ukraina Rusiyenen Keriç köpüriniñ qurulışı ile bağlı añlaşmadan 2014 senesi, Rusiye Qırımnı işğal etken soñ çıqtı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Türk imamları Ramazan ayındaki oraza maalinde esas Ukrainadaki qırımtatar cemaatlarını ziyaret etmek niyetindeler. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Ukraina musulmanları Birliginiñ yolbaşçısı, aynı zamanda esas Ukrainada ğayrıdan teşkil etilgen Qırım muftiyatı ülemalar (alimler) şurasını da yolbaşçılıq etken Suleyman (Elimdar) Hayrullayev ikâye etti.
«Bu Herson vilâyetinen, belki Lviv vilâyeti olur. Bu hususta Türkiyeni ziyaret etkende añlaşqan edik», - dey Hayrullayev.
Türk imamlarınıñ Ukrainağa kelecegi aqqında Qırım muftiyatı temsilcilerinen Türkiye diyanet işlerinen añlaşılğan edi, dep ilâve etti o.
2017 senesi (hicriy 1438 senesi) Ramazan ayı Mayısnıñ 26-da başlap iyünniñ 26-da bitecek.
2016 senesi noyabr ayında esas Ukrainadaki qırımtatar cemaatlarınıñ temsilcileri şimdilki zamanda Ukraina medeniyet nazirliginde qayd etilmekte olğan musulman diniy idaresi teşkil etken edi. Qırım musulmanları diniy idaresine Ayder Rustamov yolbaşçılıq yapmaqta.