text:
Moskvanıñ Lefortovo mahkemesi Rusiyede Qırımda terakt azırlamasında qabaatlanğan Qırım faali Aleksandr Kolçenkonıñ apis cezasını iyül 16-ğa qadar arttırdı, dep bildire «Mediazona».
Neşirniñ malümatına köre, taqiqatçı Artem Burdin apis cezasını arttırmağa muracaat etti, mahkemeci Andrey Motorin muracaatnı qabul etti.
Kolçenko mahkemede cezasını deñiştirip, onı ya ev apsi ya da yaşağan yerinden çıqmamaq arizası ile cezalandırmağa rica etti. O, Ukraina vatandaşı olğanını ayta. Terrorizmde qabaatlanğanını tanımay.
Qırımda faşizmge qarşı küreşken içtimaiy faal Aleksandr Kolçenko 2014 senesi mayıs ayında Aqmescitte apiske alınğan edi. Onı Moskvadaki «Lefortovo» SİZOsına yolladılar. FSB taqiqatçıları onı ve Qırımnıñ daa üç sakinini, şu cümleden ukrain rejissöri Oleg Sentsov, tarihçı Aleksey Çirniy ve adliyeci Gennadiy Afanasyevni terroristik areketler, terakt azırlanması ve silânı qanunsız qullanuvda qabaatlaylar.
Ukrainada Kolçenko ve Sentsovnı siyasiy mabus olaraq tanıp, olarnı azat etmege talap eteler.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Kolçenkonıñ adliyecisi Svetlana Sidorkina bergen malümatına köre, iş 19 tomdan ibaret, faal olarnı ögrene.


c: text/html

text:
Türkiyeli qırımtatar alimi, tarih ilimleri doktorı Halil İnalcikniñ adı dünyanıñ 2000 eñ nufuzlı alimleriniñ cedveline kirsetildi. Bilkent universitetiniñ 98 yaşlı ocası Türkiyede 20-den ziyade universitetlerniñ professorı, Türkiye, Amerika, Serbiya ve diger devletler ilimler akademiyasınıñ azasıdır. Amerikalı alim İmmanuil Vallerstaynnıñ sözlerine köre onıñ kitapları «qıymetli hazine»dir, dünya ilimine qoşqan issesi ise «sıñırsızdır».
Halil İnalcikniñ dedesi Seit-Halil efendi Bağçasaraydaki Hancamisiniñ mazini olğan, babası Osman Nuri rus-yapon cenki vaqtında çar ordusında hızmet etmege istemeyip, Türkiyege icret etken, lâkin vatanı ile bağını iç kesmegen.
Professor İnalcik Qırımdaki vaqialardan pek yahşı haberdar.
Keçenlerde Qırım tarihı boyunca onıñ ingliz tilinde risalesi çıqtı, çoqtan beklenilgen «Qırım hanlığı tarihı» kitabı basmahanege berildi. Alimniñ iş künü daqqa-daqqasınen yazılıdır. Lâkin böyle meşğul olğanına baqmadan Qırım. Aqiqat mühbirine vaqıt ayırıp, mart ayında olıp keçken «referendum», Rusiyeniñ siyaseti ve Qırımnıñ kelecegi hususında bazı fikirlerinen paylaştı.
– Rusiye Qırımnı endi ekinci kere işğal etmekte. 1783 senesi orduları ile Kırımnı ve tek Qırımnı degil de, Qaradeñizniñ şarq yalısını basıp alğan Rusiyeniñ ğayesi buralarnı ruslaştırmaq, imperiyanıñ sıñırlarını kenişletmek, yañı topraqlarnı ruslarnen toldurmaq edi. Bu yerlerniñ tamır halqını, musulmanlarnı mecburen köçmege zorlamaq, basqı altına almaq Rusiyeniñ resmiy siyaseti oldı. Eki asır keçtikçe biz aynı vaqialarnı köremiz.
Özüniñ soñki «referendum»ınen Rusiye asırlıq çabalarını dünya qarşısına çıqardı, bütün dünyağa Qırımğa sanki «ezeliy rus toprağı» kibi iddialarını qabul ettirdi. Batı da buña sessiz qaldı. Ne içün böyle oldı? Çünki bir çoq ğarp siyasetçileri Qırım tarihını, Qırım türklerniñ, qıpçaqlarnıñ bir yurdu olğanını, bilmeyler ya da pek yaramay bileler. Qırımtatarlarnıñ icretke zorlanğanlarından Ğarpta tek eşitmekçe habeorleri bar. İşte, böyle siyasetçiler içün biz yaqında Qırımnıñ ta qadim devirlerden bugünge qadar tarihını qısqadan añlatqan «A Brief History of the Crimea», ingliz tilinde risale azırladıq, - dey Halil İnalcik.
Professor pek emiyetli bir noqtanı qayd etti: «Qırımlı büyük mütefekkir İsmail Gaspralı dedi ki, Qırım kendi başına Rus imperatorlığına qarşı turalmaz. Türk dünyası birleşmeli. Müşterek bir ğaye olmalı ki, bütün türklerni qorusın. Şu tüşüncelerniñ neticesi olaraq «Tilde, fikirde ve işte birlik» şiarını ortağa sürdi». Söz sırası, 2014 senesi YÜNESKO qararı ile Gasprinskiynıñ yılı olaraq ilân etildi.
– Teessüf ki, - kederlene professor, - Gasprinskiyniñ türk dünyası birligi aqqındaki arzusı kerçekleşmedi. Telüke şunda ki, bugün türk dünyasınıñ birligine akis olaraq Putinniñ avrazionizm nazariyesi qarşı qoyuldı. Nazariyeniñ baş maqsadı odduqça çoq insanlarnı ruslaştırmaqtır. Putinniñ teklif ettigi Avraasiya ittifaqında, tabiiy ki, Rusiye liderlik yapacaq. Putinniñ avrazionizm nazariyesiniñ tarafdarları Rusiye Avraasiya medeniyetiniñ merkezi, Asiyadan ta Baltıqboyu. Poloniyağa qadar devletlerniñ halqı ise şu büyük rus medeniyetiniñ bir parçasıdır, kibi fikirni aşlamağa tırışalar. Eki medeniyet mucadelesi kete. Ve bu savaşta bugün Rusiye qazanmaqta.
Eger de Ğarp areketke keçmese, Putinniñ «avrazionizm» nazariyesi kerçekleşebilir.
Şunı unutmamalı ki, avrazionizm ğayesi 19-ncı asırnıñ soñunda – 20-nci asırnıñ başında peyda olğan edi. Putinniñ nazariyesi ise bu neoavrazionizm. Eger de Ğarp areketke keçmese Putinniñ avrazionizm nazariyesi kerçekleşebilir.
Putin aqıllı insan, Rusiye tek başına Batı, Avropa, Amerikağa qarşı turalmaycağını añlay. Oña qudretli bir ortaq zarur. Ve o, Qıtay ile işbirlik qurdı. Soñki zamanda Qıtay tehnologiya saasında, iqtisadiy ceetten pek ileriledi. Neoavrazionizm nazariyesini çürütmek içün Qıtaynı Rusiyeden ayırmaq kerek, - dep saya tarihçı. – Ğarp bunı añlamaq ve areketke keçmek kerek. Avrazionizm nazariyesine qarşı tek medeniy usullarnen küreşmek mümkün. Yani Ğarp Orta Asiya devletleriniñ gençleri ögünde öz universitetleriniñ qapısını açmaq, bedava tasil bermek, türk halqlarını ğarp medeniyetine celp etmesi kerek. Aks alda, Allah qorusın, 50-60 yıl keçken soñ rus medeniyetinde terbiyelengen bu halqlar kendilerini rus olaraq sezip başlar. Bundan bizni yalıñız İslâm qorçalap olur. Aynı şu sebepten bugün Qırımda dinge ve tilge ücüm etile.
1996 yılı tarihçı dedeleriniñ yurtunı ziyaret etti. Faqat, körgen-eşitkenleri onı pek kederlendirdi. Bir tanışı oña doğup ösken evini kösterecek olıp, anda alıp barğanda evniñ yañı «saipleri» küfür etip, polis çağıracaqlarınen qorquzğan.
– Ruslaştıruvnıñ accı aqibetlerini men Qırımda er adımda kördim.
Bağçasarayda er kes özarası evinde, işte, soqaqta, umumen er yerde rusça qonuşa., - dep paylaşa qayğılı fikirlerinen Halil İnalcik. Şu yerde o, maña inglizce-ukraince sözlük yollamamnı rica ete. – Ukrain tilini ögrenmek isterdim, eger maña böyle bir sözlük yollap olsañız, çoq sevinirdim, - dey o.
Subetimizniñ soñunda professor eñ büyük arzusınen paylaştı.
– Birinci işğal zamanında Rusiye Qırımnı boşalttı. Bugün Türkiyede ne qadar qırımtatarı yaşamaqta? 4-5 million civarındamı?. İnşalla, Rusiye yıqılır ve şularnıñ iç olmağanda 1 millionı tekrar Qırımğa qaytır ve anda yerleşir. Menim eñ büyük arzum budır.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzair Abdullayevge apis muddetiniñ uzatılmasına qarşı berilgen appelâtsion şikâyetni red etti. Bunı yanvarniñ 11-nde Qırım.Aqiqat içün bergen izaatta «Qırım birdemligi»niñ faaliyetçisi Server Mustafayev ikâye etti.
Mustafayev: «Bugün sıñırlav tedbiriniñ uzatılmasına qarşı berilgen şikâyet baqıldı. Neticeler ep aynı: deñiştirilmeyip qaldırıla, bundan evelki maqamnıñ qararı yerine ketirile. Butün bular, tergevciniñ, sanki tahqiqat izolâtorınıñ tışında tutmulması imkânsız, şaatlarğa tazyıq etmesi ve qaçmasınıñ imkânı olğanı aqqında sözlerine esaslana. Yani ep aynı uydurılğan manaçıqlar», – dedi.
Onıñ malümatına köre, bugünki oturışuvda qabaatlanğannıñ menfaatlarını Rusiye devlet advokatı qorçalay edi.
Faaliyetçi: «Advokatlarımız Rostov-na-Donu şeerine barğan ediler. Bugün olar Qırımğa qaytıp yetiştiremediler. Mahkeme böyle şeylerni añlamaq ve oturışuvnı başqa künge avuştırmaq kerek. Lâkin olar böyle şeylerni endi qabul etmey ve birden devlet advokatını tayin eteler», – dep ilâve etti.
Dekabrniñ 8-nde Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantlarına apis muddetini uzattı. Emil Cemadenov, Rustem İsmailov, Ayder Saledinov, Teymur ve Uzair Abdullayevler apiste fevralniñ 11-ne qadar qalacaqlar.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ taqip etilüvi din alâmetine köre yapıla, dep sayalar. Advokat Emil Kurbedinov, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca esas olaraq qırımtatarlar taqip etilip, olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruplarğa ait Qırım sakinleriniñ de taqip etilgenini qayd ete.
Halqara siyasiy İslâm teşkilâtı «Hizb ut-Tahrir»niñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.


text:
Qırımda Qurman "Hizb ut-Tahrir davası" boyunca tahqiqatnı yekünlediler, şimdi cinaiy davanıñ malümatınen tanışma yapıla. Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Lilâ Gemeci aytıp berdi.
"Bugün dava malümatınıñ kopiyasını yaptıq. Kerçekten aytsam, daa episini oqumadım, amma oqıp yetiştirgenime köre, endi bir qaç meraqlı yerlerini qayd etip olam. Tahqiqatnıñ rivayetine binaen, müşterilerimizniñ qabaatını tasdıqlağan "Golos Krıma" gazetasınıñ bir qaç nushası oldı. Bu, 2010 senesinde dört nushada bastırılğan "Qırım ve Halifat" maqaleleridir. Olar, tintüv vaqtında Rüstem Emirüseinovnıñ çardağında sanki tapılğan", - dedi Gemeci.
Advokat, müşterisi Eskender Abdulğaniyevde yapılğan tuntüvde "Al-Vay" mecmuasınıñ (mecmuanı Lübnanda musulman birleşmesi bastıra - QA) bir qaç sanı alındı, dep qoştı. Daa evel Eskender, olarnı oña FSB hadimleri taşlap qoydı, dep bildire edi.
"Dava malümatında 2003 ve 2004 senesinde bastırılğan mecmualar qayd etilgen. Amma müşterim 1998-inci senesinde doğğanını közde tutsaq, altı yaşında olıp böyle mevzularnen meraqlanğanına pek inanmayım", - aytıp berdi Gemeci.
Rusiye kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesiniñ qadısı Denis Didenko noyabrniñ 6-nda Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» üç mabüsini apiste qaldırdı. Rustem Emirüseinov, Arsen Abhairov ve Eskender Abdulganiyev 2020 senesi yanvarniñ 13-ne qadar tahqiqat izolâtorında qalacaqlar.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı. Fevralniñ 15-nde Kreml kontrolindeki Kiyey rayon mahkemesi olarnı tevqif etti.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Estoniya TİN başı Yeva-Mariya Liymets, «memleketi «Qırım platforması»nı mümkün qadar desteklemege ve inkişafına isse qoşmağa azır» olğanını bildirdi. Bunı o, Amerika sesine intervyü vaqtında ayttı.
«Estoniya «Qırım platforması»nıñ meydanğa ketirilmesini destekley, çünki o (platforma – QA) Qırımnıñ işğalden azat etilmesi yönelişinde halqra küçlerni birleştire. Ve biz onı mümkün qadar desteklemege ve inkişafına isse qoşmağa azırmız», – dep qayd etti o.
Litvaniya TİN başı Gabriyelüs Landsbergis Amerika sesine intervyü bergende, Qırımnıñ işğalden zat etüv platformasını Rusiyeniñ elde etmege tırışqan Ukraina yarımadası işğaliniñ normallaşmasınıñ qarşısını almağayardım etecek bir vasta dep adlandırdı.
«İlk-evelâ Litvaniya bu ğayege tam şekilde qoltutqanını qayd etmek ister edim. Ve bu menim zenaatdaşım Dmıtro Kulebağa bildirgen esas fikrim edi. Rusiye stsenariyi boyunca vaziyetniñ normallaşmasına yol bermemek içün semereli bir alettir. Memleketler Qırımnı işğal etilgen ve Ukrainağa qaytarılmaq kerek olğan topraq kibi saymalılar», – dedi diplomat.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Samarkandta noyabr'da cıyılış kötelä
Tarixi şähärdä Urta Aziya-Awrupa Berlege Tışqı êşlär ministrları cıyılışı uzaçaq
Urta Aziya-Awrupa Berlege Tışqı êşlär ministrlarınıñ 18nçe cıyılışı noyabr’ ayında Üzbäkstannıñ tarixi Samarkand şähärendä uzaçaq.
Üzbäkstan tışqı êşlär ministrlığınnan yasalğan açıqlawğa kürä Tışqı êşlär ministrlığınıñ Awrupa êşläre ğomüm mödire Aybek Şahavddinov Awrupa Berlegeneñ Üzbäkstan wäkile yärdämçese Mindaugas Kaçerauskas belän oçraşıp, taraflar arasındağı xezmättäşlek mäs’älälären söyläşte.
Söyläşüdä noyabr’ ayında Samarkandta oyıştırılaçaq Urta Aziya-Awrupa Berlege Tışqı êşlär ministrlarınıñ 18nçe oçraşuına äzerlek êşçänlekläre belän xezmättäşlekneñ arttırıluına qarağan mäs’älälär küzdän kiçerelde.
Açıqlawğa kürä Urta Aziya-Awrupa Berlege Tışqı êşlär ministrları cıyılışı qısalarında taraflar arasındağı xezmättäşlekneñ üsterelüe belän bäyle Urta Aziya-Awrupa Berlege Tışqı êşlär ministrlarınıñ 1nçe Konferenśiyase dä çınğa aşaçaq.
Urta Aziya-Awrupa Berlege Tışqı êşlär ministrlarınıñ 17nçe cıyılışı noyabr’ ayında Tacikstan başqalası Duşanbeda ütkän ide.
Bäyläneşle xäbärlär
Pragada Azärbaycan-Ärmänstan oçraşuı
Azärbaycan İlbaşı Äliyıv, Franśiya Däwlät başlığı Makron, Ärmänstan Baş ministrı Paşinyan häm Awrupa Berlege Şurası başlığı Mişel’ Azärbaycan belän Ärmänstan arasında tınıçlıq urnaştırıluı mäs’äläsendä dürt yaqlı söyläşü ütkärde
Toqayıv: “Oligarxik kapitalizm çorı betä”
Qazaqstan İlbaşı Qasıym Cumart Toqayıv, ildä yaña säyäsi çornıñ başlawın belderep: “Qazaqstanda oligarxik kapitalizm çorı betä, däwlätneñ watandaşlarına qarata sośial’ cawaplılıq çorı kilä”, - dide


text:
Qırım ressamı, qum animatsiyasınıñ ustası Kseniya Simonova America's Got Talent yarışınıñ finalına keçti. Bu aqta amerikan istidatlar yarışınıñ Facebook saifesinde bildirile.
Simonova, tuvğanlarına sevgi ve aile degerlikleri aqqında qum animatsiyasını numayış etti.
Daa evel öz Facebook saifesinde Simonova, yerli milliy istidat yarışlarınıñ 50 ğalibi iştirak etken, amerikan şouda çıqışta bulunacağını yazğan edi. Yayınnıñ er efirinde alıpbarıcı ya da jüri azaları finalğa keçken eki iştirakçiden birisini saylay.
“Bütün efirge bir dögme. Onı eñ begengen iştirakçi çıqışta bulunğanda basalar. Soñ onıñ üstüne “altın yağmur” yağa. Böyle şey yalıñız America's Got Talent yarışında bar, ğaliba”, - dey Simonova.
Kseniya Simonova – qum animatsiyasınınñ ustası, «Ukraina maye talant-2009» yarışınıñ ğalibi, «Minuta slavı-2010» Rusiye yarışınıñ finalisti. 2010 senesi «Qırım Muhtar Cumhuriyetiyeniñ nam qazanğan ressamı», 2013 senesi – «Ukrainanıñ nam qazanğan medeniyet erbabı» unvanlarınıñ saibi oldı.


text:
tatar türkiyeni yerlik waksina «turkuwak» munasiwiti bilen tebriklidi
shimaliy qibris türk jumhuriyiti jumhur reisi ersin tatar türkiyeni yerlik waksina «turkuwak» munasiwiti bilen tebriklidi.
türkiye awazi radiyosi xewiri: shimaliy qibris türk jumhuriyiti jumhur reislik mehkimisi teripidin élan qilinghan yazma bayanatta bildürülüshiche, shimaliy qibris türk jumhuriyiti jumhur reisi ersin tatar, türkiye jumhuriyiti jumhur reisi rejep tayyip erdoghan we sehiye ministiri fahrettin kojagha téléfon qilip, erjiyes uniwérsitéti teripidin «kowid – 19» yuqumigha qarshi tetqiq qilip yasap chi...
-
-
-
-
24.09.2022
-

seg_langs: crh_Latn crh_Latn crh_Latn unk unk unk unk unk unk


text:
Muazzez İlmiye Çığ
Muazzez İlmiye Çığ (d. 1914, Bursa) - belli qırımtatar tamırlı türkiyeli sümerolog.
Muazzez İlmiye Çığ qırımtatar tamırlı olıp, 1914-de Bursada dünyağa keldi. Babası Zekeriya İtil Qırımdan Merzifonğa, anası Hamide İtil Qırımdan Bursağa köçken. Ailesi İzmirde yaşay ekende İzmirniñ Yunan ordusı tarafından zapt etilgeni içün daa emniyetli bir yer olğan Çorumğa yerleşti.
İlk mektepke Çorumda başladı. Daa soñra ailesinen beraber yañıdan Bursağa köçti. Bursada hususiy bir mektep olğan "Bizim Mektep"te Frenk tili ve keman dersleri aldı. 1926-da imtiannen Bursa Qız Muallim Mektebine (Bursa Kız Öğretmen Okulu) kirdi. 1931-de diplom aldı ve babası da muallimlik yapqan Eskişehirge tayin oldı. Eskişehirde 4,5 sene muallimlik etti.
1936-da Ankara Univertiteti Til ve Tarihiy Coğrafiya Fakulteti Hititologiya bölügine kirdi. Natsi Fırqasınıñ idaresindeki Almaniyadan Türkiyege iltica etken Prof. Dr. Hans Gustav Guterboktan Hitit Tili ve Medeniyeti derslerini, Prof. Dr. Benno Landsbergerden Sümer ve Akad Tilleri ve Mesopotamiya Medeniyeti derslerini de aldı. 1940-da Ankara Universitetini bitirgen soñ İstanbul Eski Şarqiy Eserler Müzeyine tayin oldı. Aynı sene Kemal Çığnen evlendi. Müzeyde çalışqan 31 sene boyunca meslekdaşı Hatice Kızılay ve Dr. F.R. Krausnen beraber müzeyniñ anbarında olğan Sümer, Akad ve Hitit tillerinde yazılğan on biñlerce tabletni temizlep, ayırıp nomeralandırdı, 74 biñ tabletten teşekkül etken çivi yazılı belgeler arhivini meydanğa çıqardı, üç biñ tabletnini kopiyasını yasap katalog alında neşir etti, dünya ilim adamlarına beñzeri olmağan bir menba azırladı. Muazzez İlmiye Çığ müzeydeki vazifesinden 1972-de istifağa çıqtı. Sümer ve Hitit medeniyetlerini tanıtqan 13 kitap yazdı.
2000 senesinde İstanbul Universiteti özüne "Fahriy Doktor" unvanı berdi. 2005-de Anadolu Medeniyet Araştırmaları Dernegi (Anadolu Kültür Araştırmaları Derneği) tarafından Azat İnsan Mukâfatı (Özgür İnsan Ödülü) ile mukâfatlandırıldı.
KitaplarıDeñiştir
- "Kur'an İncil ve Tevrat'ın Sümer'deki Kökeni", 1995,
- "Sümerli Ludingirra - Geçmişe Dönük Bilimkurgu", 1996,
- "İbrahim Peygamber - Sümer Yazılarına ve Arkeolojik Buluntulara Göre", 1997,
- "İnanna'nın Aşkı - Sümer'de İnanç ve Kutsal Evlenme", 1998,
- "Zaman Tüneliyle Sümer'e Yolculuk", 1998,
- "Hititler ve Hattuşa - İştar'ın Kaleminden", 2000,
- "Gilgameş - Tarihte İlk Kral Kahraman", 2000,
- "Ortadoğu Uygarlık Mirası", 2002,
- "Ortadoğu Uygarlık Mirası 2", 2003,
- "Sümer Hayvan Masalları", 2003,
- "Bereket Kültü ve Mabet Fahişeliği", 2004,
- "Vatandaşlık Tepkilerim", 2004,
- "Atatürk Düşünüyor", 2005,
- "Bereket Kültü ve Mabet Fahişeliği", 2005,
- "Çivi Çiviyi Söker - Muazzez İlmiye Çığ Kitabı", Serhat Öztürk, 2002,
- "Sümerlilerde Tufan - Tufan'da Türkler", 2008,
Tış bağlantılarDeñiştir
- Muazzez İlmiye Çığ URL
- Muazzez İlmiye Çığ Blogu
- Muazzez İlmiye Çığ ile Söyleşi: "Yunan degil, Sümer"
- ↑ Muazzez İlmiye Çığ // https://pantheon.world/profile/person/Muazzez_İlmiye_Çığ


text:
Avropa parlamentinde fevral 6-da Donetsk vilâyetiniñ Avdeyevkadaki vaziyet kerginleşmesi muzakere etilecektir. Bu aqqında Avropa Birligi yanındaki Ukraina temsilciliginiñ Facebook saifesinde aytıla.
«Avropa parlamenti fevral 6-da havfsızlıq ve mudafaa alt komitetiniñ toplaşuvında Ukraina baş naziriniñ Avropa ve Avropaatlantik integratsiyasınıñ meseleleri muavini İvanna Klimpuş-Tsintsadzeniñ iştiraki ile Avdeyevkadaki vaziyetniñ kerginleşmesini muzakere etmege qarar aldı», – dep qayd etti ukrain hızmeti.
Soñki vaqıtları Donbasstaki vaziyet kerginleşti. Yanvar 29-dan itibren Avdeyevka civarında deşetli uruşlar devam ete. Zıddiyet tarafları biri-birini qabaatlap, em askerler, em de adiy sakinler arasında elâk olğan ve yaralanğanlar bar olğanını bildireler.


text:
William Shakespeare
William Shakespeare (aytılıwı:William Shekspir; aprel, 1564 - 23 aprel, 1616) inglis jazıwshısı. Ol pesalar ha'm poeziya jazg'an. Ko'plegen adamlar onı ha'mme da'wirdin' en' ullı inglis jazıwshısı ha'm du'nyanın' ullı jazıwshılarının' biri esaplaydı. Ol tragediya, komediya ha'm tariyxıy shıg'armalar jazg'an. Onın' poeziyası ha'm pesaları muxabbat, qızg'anısh, ashıw ha'm basqa da sezimlerge iye adamlar haqqında. Du'nya ju'zi boylap mektep oqıwshılar ol haqqında uyrenedi. Ol jumısların 1590-1613 jıllar aralıg'ında do'retken.
O'miri[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Shakespeare 1564-jılı aprel ayında Angliyanın' Stratford-upon-Avon qalasında tuwılg'an, John Shakespeare ha'm Mary Ardennin' balası. Shakespeare 1582-jılı 28-noyabrde o'zinen 8 jas u'lken Anne Hathawayge uylenedi. Anne u'sh aylıq ha'mledar edi. Olardın' u'sh balası bolg'an: Susanna ha'm egizekler Hamnet ha'm Judith. Uylengennen keyin Shakespeardin' atı 1592-jılg'a shekem shıqpaydı, sebebi ol Londonda jazıwshılıq penen shug'ıllanadı.
1596-jılı Hamnet qaytıs boladı. Olardın' atlarının' uqsaslıg'ı sebepli, geybir adamlardın' oyınsha, onın' o'limi Shakespearedin' 1600-1602 jılları jazg'an Daniya printsi Gamlettin' tragediyalıq tariyxı pesasının' ideyasın tuwdırg'an.
1598-jılg'a kelip Shakespeare Londonda, Temza da'ryasının' arqasında jaylasqan Michael Turner degen jerde jasag'an ha'm ol Ben Johnson ta'repinen jazılg'an Ha'r kim o'z yumorında pesası aktyorlar diziminin' en' joqarısında bolg'an.
Shakespeare "Lord Chamberlain adamları" dep atalatug'ın aktyorlıq toparda islegen. Topar, sol waqıtları basqalar sıyaqlı, og'an pul ajıratqan Lord Chamberlainnin' atı menen atalg'an. Bul topardın' ataqlı bolg'anı sonshelli, 1613-jılı Elizaveta I xanshayımının' o'liminen keyin, jan'a patsha James I topardı qollap quwatlag'an. Topar atı "Patsha adamları" atına o'zgertiledi.
Londonda Shakespearedin' a'wmeti ku'sheygen. Ol Londondag'ı Blackfriars degen jerden uy satıp alg'an ha'm u'lkenligi boyınsha Stratfordtag'ı ekinshi orında bolg'an New Placeti iyelegen.
Shakespeare jumıs islewdi 1613-jılı toqtatqan ha'm 1616-jılı qaytıs bolg'an. Ol o'limine shekem Anne menen jasag'an. Onın' qa'bir tasında (a'wliyede jatqan jerindegi tasında) bılay jazılg'an (inglisshe):
Good Friend, for Jesus' sake forbear
To dig the dust enclosed here:
Blest be the man who spares these stones,
And cursed be he that moves my bones.
Bul hesh kimnin' qa'bir tastı qozg'awı yamasa onın qa'birin ashıwg'a haqlı emesligin an'latadı. Egerde kimde-kim onın' denesin qozg'awg'a ha'reket etse, bul adamdı a'wmetsizlik ku'tedi. Geybir adamlardın' aytıwınsha, Shakespeare jazg'an basqa jumısları onın' qa'birinde, biraq hesh kim bunı teksermegen, a'wliye tasındag'ı so'zlerden qorqqan bolıwı mu'mkin. Tariyxshılar Shakespeare ta'repinen jazılg'an hesh bir jumıs onın' menen birge jerlengenine isenbeydi.
Shakespearedin' belgili jumısları[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Shakespearedin' pesalarının' tolıq dizimi:
- Shakespeare tragediyaları:
- Romeo and Juliet (Romeo ha'm Julietta)
- Macbeth (Makbet)
- King Lear (Patsha Lir)
- Hamlet (Gamlet)
- Othello (Otello)
- Titus Andronicus
- Julius Caesar (Yuliy Sezar)
- Antony and Cleopatra (Antony ha'm Kleopatra)
- Coriolanus
- Troilus and Cressida (Troilus ha'm Kressida)
- Timon of Athens (Afina Timonı)
- Shakespeare komediyaları:
- The Comedy of Errors (Qa'teler komediyası)
- All's Well That Ends Well (Jaqsı juwmaqlang'an is jaqsı)
- As You Like It (Sizin' qa'lewin'izshe)
- A Midsummer Night's Dream (Jazg'ı tu'ndegi tu's)
- Much Ado About Nothing (Taqır jerden shan' shıg'arıw)
- Measure for measure
- The Tempest (Dawıl)
- Taming of the shrew
- Twelfth Night or What You Will (On ekinshi tu'n yamasa sizin' qa'lewin'iz)
- The Merchant of Venice (Venetsiya sawdageri)
- The Merry Wives of Windsor (Windsordın' kewilli hayalları)
- Love's Labour's Lost (Su'yikli jumıs paydasız)
- The Two Gentlemen of Verona (Veronanın' eki djentlmeni)
- Pericles Prince of Tyre
- Cymbeline
- The Winter's Tale (Qıs gu'rrin'i)
- Shakespearedin' tariyxıy shıg'armaları:
- Richard III
- Richard II
- Henry VI, 1-bolim
- Henry VI, 2-bolim
- Henry VI, 3-bolim
- Henry V
- Henry IV, 1-bolim
- Henry IV, 2-bolim
- Henry VIII
- King John (Patsha Djon)
"Shakespeare"di kim jazg'an?[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Shakespearedin' o'liminen 150 jıllardan keyin, geybir ilimpazlar "Shakespeare" dep atalg'an jumıslar haqıyqatında William Shakespeare ta'repinen jazılmag'anlıg'ı haqqında ayta basladı. Bunday dep aytıwı ushın bir neshe sebepler bar edi. Ma'selen, "Shakespearedi" jazg'an adam basqa ma'mleketler (a'sirese İtaliya) haqqında ko'p mag'lıwmatqa iye bolg'an, biraq bizlerge belgili bolg'anınday William Shakespeare hesh qashan Angliyadan basqa jaqqa shıqpag'an.
"Shakespeare" di jazg'an basqa bir neshe jazıwshılar Francis Bacon, Christopher Marlowe ha'm Oxford Grafı Edward de Vere bolg'an dep shamalanadı. Ko'plegen ilimpazlar William Shakespeare atı menen atalg'an jumıslardı haqıyatında da o'zi jazg'anlıg'ına isenedi, biraq "Shakespearedi" basqa birew jazg'anlıg'ı haqqındag'ı pikir ele ko'p talıqlanbaqta.


text:
Ukrayina prezidentniiñ Qırım MC-deki daimiy temsilciligi Rusiyeniñ nezaretinde olğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ sentâbrniñ 21-nde Nariman Celâl ve ağa-qardaş Ahtemovlarğa çıqarğan ükmüni takbih etti.
"Temsilcilik Rusiye tarafından muvaqqat işğal etilgen Qırımda Ukrayina vatandaşlarınıñ, tamır qırımtatar halqınıñ vekilleri - Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavni Nariman Celâl ve ağa-qardaş Asan ve Aziz Ahtemovlarnıñ qanunsız sürette azatlıqtan marum etilmesi ile bağlı nevbetteki adden aşır cinayetini takbih ete. Temsilcilik qanunsız mahküm etilgenlerge ve olarnıñ qorantalarına destegini bildire ve rusiye federatsiyasından qanunsız tevqif etilgen bütün Ukrayina vatandaşlarınıñ deral azat etilmesini talap ete", - dep bildirdiler temsilcilikte.
Bundan ğayrı temsilcilik dünya toplulığını Rusiyeniñ qanunsız areketlerini qatiyen ayıplamağa çağırdı.
Sentâbrniñ 21-nde Rusiyeniñ nezaretinde olğan Qırım mahkemesi "gaz borusında diversiya davasınıñ" üç mabüsi – siyasetçi ve faal Nariman Celâl ve qırımtatar faalleri, ağa-qardaş Asan ve Aziz Ahtemovlarğa üküm çıqardı.
Qırımtatar halqınıñ Milliy lideri Mustafa Cemilev Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan ile qırımtatr faali ve siyasetçisi Nariman Celâlnıñ Rusiye apsinden azat etilmesi meselesini muzakere etemek niyetindedir.
Avgustnıñ 23-nde "Qırım platforması" halqara sammitiniñ iştirakçileri Rusiyeni tevqif etilgen qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı azat etmege çağırdılar.
Avropa Şurası Parlament Assambleyasınıñ 7 aza memlketinden 27 azası Ukayina Yuqarı Radasınıñ "Ukrayinanıñ işğal etilgen topraqlarında qırımtatarlarğa qarşı sürekli siyasiy taqipler" aqqında beyannamesini desteklegen. Olarnıñ arasında Estoniya, Letoniya, Almaniya, Daniya, Azerbaycan ve Poloniya. Bu sentâbrniñ 21-nde qanunsız mahküm etilecek Nariman Celâl ve eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlarnıñ qanunsız ükmüne bağışlanğan vesiqadır.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
ABD Ukrainağa arbiylerini yollamaycaq, amma diger memleketler böyle qarar ala bile. Bu aqta ABD BM elçisi Linda Thomas-Greenfield CNN Amerika telekanalına bergen intervyüsında ayttı.
ABD prezidenti Joseph Bidenniñ Amerika ordusınıñ Ukrainağa yollanmasına yol bermemekte Amerika arbiyleri olmaycaq NATO ordusı, NATO barıştırıcı missiyaları da barmı sualine elçi böyle cevap berdi:
«Bu NATO konferentsiyasında alınacaq qararlarnı, NATO Poloniyanıñ teklifine (martnıñ 24-nde keçirilecek NATO sammiti ve Poloniyanıñ Ukrainağa barıştırıcılarnı yollamaq teklifi aqqında aytıla – muar.) nasıl cevap berir tahmin etip olamayım. Men Amerika ordusı şimdilik Ukrainada olmaycaq, dep ayta bilem. Prezident bunı açıq ayttı, diger NATO memleketleri Ukrainağa askerlerini yollay bile. Bu olarnıñ qararı».
ABD prezidenti Joseph Biden ABD Rusiye ile cenkleşmesin dep, Ukrainağa Amerika ordusını yollamaycaq, dep çoq ayttı.
Martnıñ 18-nde Poloniya baş naziri Mateusz Morawiecki Poloniya NATO sammitinde Ukrainada barıştırıcı missiyanı yapmağa resmiy şekilde teklif etecek, dep bildirdi.
NATO Baş kâtibi Jens Stoltenberg bildirgenine köre, acele NATO sammiti martnıñ 24-nde ötkerilecek. Anda Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı ücümi muzakere etilecek.
Fevralniñ 24-nde saba saat 5-te Rusiye prezidenti Vladimir Putin «DNR» ve «LNR» gruppirovkalarınıñ «muracaatından» soñ Donbasta «mahsus operatsiya» başlatqanını ilân etti. Bundan soñ Kyiv, Harkiv, Odesa, Kramatorsk, Berdânskta patlav ve raketa darbeleri aqqında haber etildi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy umumiy seferberlik buyruğını imzaladı. Ğarp memleketleri Ukrainağa yapılğan ücüm sebebinden Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalarnı qullanıp başladı.
Doğrudan ücümge baqmadan, Kreml Ukraina işğali niyetini inkâr ete. Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire.
Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire. Başta Rusiye arbiyleri ölgenini inkâr ettiler. Amma fevralniñ 27-nde Rusiye Federatsiyası Mudafaa nazirliginiñ resmiy vekili İgor Konaşenkov Ukrainada ölgen ve yaralanğan Rusiye askerleri bar, dep ayttı. Sayısını aytmadı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://ddqp4xjpo7z2y.cloudfront.net/: . Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
«Qırımlı musulmanlar davasınıñ» mabüsi Emil Ziyadinovnıñ mahkeme oturışuvı Rostov-na-Donudaki (Rusiye) Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesine mina qoyulğanına dair haber sebebinden lâğu etildi. Bu aqta imayege mahkeme kâtibiyeti bildirdi, dep haber ete «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi.
Diñlevler fevralniñ 14-ne qaldırıldı.
Advokat Nazim Şeyhmambetovnıñ aytqanına köre, aynı sebepten onı müvekkili Şaban Umerovnıñ iştiraki ile dava diñlevlerine almadılar.
«Mahkemege Fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ hadimleri, köpekli kinologlar, polis ve ekimler keldi. «Qırım birdemliginiñ» koordinatorı Enver Alimov mahkemeden hadimlerniñ yalıñız bir qısmı çıqarıldı, dep bildirdi, o, bazıları maniasız binağa kirgenini kördi», – dep aytıla haberde. Alimov mahkemede alınğan ciddiy telükesizlik tedbirleri aqqında tarif etti.
Qırımdan üç avtobusnen kelgen qırımtatar mabüsleriniñ soy-sopları da mahkemege alınmadı. Bugün mında Qırımdan dört dava baqılacaq edi. Memuriyetniñ qararlarını bilmek içün insanlar soqaqta qala, dep ayttı aq qorçalayıcılar.
Fevralniñ 4-nde kimligi belli olmağanlar Rostov-na-Donu rayon mahkemeleri ve Rostov vilâyetiniñ mahkemesine mina qoyulğanını elektron poçta vastasınen bildirgen edi.
Yanvarniñ 17-nde Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi, Büyük Onlar qasabasınıñ qırımtatar faali Emil Ziyadinovnıñ apiste qaluv müddetini 2022 senesi mayısnıñ 3-ne qadar uzattı.
2020 senesi iyülniñ 7-nde Rusiye quvetçileri yedi qırımtatarınıñ evini tintti: Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında Emil Ziyadinov, Aqmescit rayonınıñ Kurtsı qasabasında İsmet İbragimov, Bağçasaray rayonınıñ Jeleznodorojnoye köyünde Alim Sufyanov, Bağçasaray rayonınıñ Süyür Taş (Belokamenka) köyünde Seyran Hayretdinov, Bağçasaray rayonınıñ Sevastyanovka köyünde Aleksandr Sizikov, Aqmescit rayonınıñ Bavurçı (Kamenka) köyünde Vadim Bektemirov ve Aluştada Dilâver Memetovnıñ. O, tintüv keçirilgende evde degil edi, onı qıdırmağa devam eteler.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Törkiyä söyläşü yaqlı
Ärdoğan Twitter akkauntında çişeleş häm dialogqa basım yasawçı yazma urtaqlaştı
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Twitter akkauntında çişeleş häm dialogqa basım yasawçı yazma urtaqlaştı. Ul samimi çaqıruğa qolaq salıp diplomatiyägä urın birü, problemalarnı söyläşü yulı belän härkem otaçaq çişeleşkä kiterü niyätendä buluların belderde.
“Törkiyä cömhüriyäteneñ däwläte 2 meñ yıllıq tarixqa iyä bulğan tirän tamırlı häm borıñğı däwlät. Bernärsädän awırsınmıyça, bez barlıq prośesslarnı layıqlı räweştä häm wäqar’ belän uzabız, daimi provokaśiyälärgä baş birmibez. Bez samimi här çaqıruğa qolaq salıp diplomatiyägä urın birü, qıyınlıqlarnı söyläşep härkem öçen uñay çişeleşkä kiterü niyätendä. İlebezneñ här tamçı suın, här kisäk ciren şundıy qaraş belän axırğaça yaqlayaçaqbız,”-dip yazdı Ärdoğan.
Bäyläneşle xäbärlär
Awstriya İlbaşı: “Türkiyä bik möhim êşlär başqardı”
Awstriya İlbaşı Alexander Van der Bellen Türkiyäneñ aşlıq krizisında bik möhim êşlärne tormışqa aşıruın äytte
Türkiyädän Yämängä çaqıru
6 aylıq utnı tuqtatu kileşüe azağına ayqınlaşqan Yämängä tınıçlıq yaqlı çişeleşkä çaqıru yasaldı
Türkiyäneñ keşesez su öste apparatı NATO künegülärendä
Türkiyäneñ keşesez su öste apparatı NATO künegülärendä iğ’tibar üzägendä ide


text:
İnsanlar aq - uquqları boyunca Qırımdaki kontakt gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov fevral 12 künü apis etilgen müslümanlarnıñ dört ailesini ziyaret etti.
Aq - uquq qoruyıcınıñ fikirince, qorantalarğa tek uquq ceetten degil de, ahlâqiy ve ruhiy destek te kerek.
Mart 4 künü Abdureşit Cepparov Seyitler rayonında yaşağan Vadim Siruknıñ ailesini, ana-babası ve yigirmi üç yaşındaki ömür arqadaşını ziyaret etti.
Mart 5 künü Abdureşit Cepparov Qarasuvbazar rayonında yaşağan Müslim Aliyevniñ ana-babasını ziyaret etti. Olar bütün olıp keçken vaqialardan ale daa şokta olğanlarını bildirdiler.
Yerli din cemiyetiniñ reisi, Müslimniñ babası Nuri Aliyevniñ qayd etkenine köre, öz oğluna «doğru» terbiye bergen ve evlâdına qarşı yapılğan qabaatlarğa inanmay. 2006 senesinden başlap oğlı ailesinen beraber Aluşta şeerinde yaşamaqta. Müslimniñ ana-babası emin ki, oğlınıñ terrorizmnen iç bir alâqası yoqtır.
Öz nevbetinde uquq qoruyıcı apis etilgenniñ ana-babasına bir qaç tevsiye berdi. Onıñ qayd etkenine köre, Müslim Aliyevniñ tutıp qapatılması devamında qırım askerleriniñ areketleri daa çoq «spetsnaz ve avtomatçiklerniñ iştiragı ile boyeviklerden bir levhağa beñzey edi». «Eñ qorqunçlısı ise, bütün bu areketler balalarnıñ ögünde yapılmasıdır», - qayd etti Cepparov.
Fevral 11 künü, Qırımda, qırımtatarlarnıñ evlerinde bir sıra tintüvler keçirildi. Olarnıñ neticesinde 12 insan tutıp qapatıldı, sorğudan soñ çoqusı azat etildi. Rusiye nezaret astında bulunğan Qırım prokuror Natalya Poklonskaya «Hizb ut - Tahrir» adlı terroristik teşkilâtnıñ faaliyetinen bağlı cinayi işniñ açılması aqqında bildirdi.
Fevral 12 künü qapatılğan dört insan Müslim Aliyev, Emir - Üsein Kuku, Enver Bekirov ve Vadim Siruknı Qırımdaki mahkeme apis etmek qarırını aldı.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
“ÖMİR BOYI JALDAMALI PÄTERDE TWRDIQ”
Azattıq: Jaswlan, öziñiz turalı aytıp berseñiz, nemen aynalısasız, mamandığıñız qanday?
Jaswlan Düysembin: Arqalıq qalasında tuıp-östim. 1999 jılı astanağa köştik. Astanadağı №16 orta mektepti bitirdim. Ömir boyı jaldamalı päterde twrdıq. Biz twrğan audan da bir mazasız aymaq boldı. 13 jasımnan bastap qwrılısta jwmıs istedim. Eseygen sayın meni “ömirde ne mañızdı, mağınalı ömir süru üşin ne isteu kerek?” degen saualdar mazalay bastadı. Mektepten soñ joğarğı oqu ornında oqi almadım, condıqtan mamandığım joq. Patriotizm auruımen auıra bastağanda 18 jasta edim. Özim swranıp äskerge, jedel qızmet tobına bardım. Teñiz jayau äskeri qatarına tüsip, bir jıl qızmet atqardım.
Azattıq: Ukrainağa qaşan bardıñız? Azamattıq aldıñız ba?
Jaswlan Düysembin: Joq, Ukraina azamattığın äli alğan joqpın. Men Ukraina jerin qorğap jürgendikten qwqığım qazir osı eldiñ azamattarımen birdey jäne ol qwqıq äskeri kelisim-şartqa say üş jılğa bekitilgen. Al soğıs ayaqtalğan soñ özimniñ qauipsizdigim üşin mindetti türde Ukraina azamattığın alamın. Ukrainağa bizdiñ telearnalardan Maydan oqiğası turalı jañalıqtardı körip, zombi küyimde kelgen edim. Ol kezde ukraindarğa qariyanıñ keudesindegi medalin jwlıp alğan, Molotov kokteylin policeylerge laqtıratın, faşizm men banderaşılarağa tolı tiran, varvar, qasköy retinde qaraytınmın. Men osı tentek halıqtı öz közimmen körgim keldi. Söytip 2015 jılı qwrılısta jürip jaqsı aqşa taptım da, wşaqqa bilet alıp, Ukrainağa keldim.
Kievtiñ ortalığında jürip “anda qalay baruğa boladı, mında qalay baruğa boladı?” dep swradım. Bayqağanım, twrğındarı aqjarqın, öte qamqor. Orısşa söylegenim üşin mağan eşkim ala közben qarağan joq. Keyin bir mekeme arqılı Kievke ketip, eki jıl jwmıs istep, Qazaqstanğa oralğanımda bwrınğı dos-jaranımmen ortaq äñgimem joqtığın tüsindim.
Özim orıs mektebinde oqığandıqtan dostarımnıñ köbi orıstar edi, olar “iä, qalay eken ukraindar, banderaşılar, faşister” dep swraytın. Men olarğa “jigitter, jañalıqqa, teledidarda aytılğandarğa senbeñder” dep tüsindirip körgim keldi, biraq olar eşteñe estigisi kelmedi, sol bwrınğı oyınan aynımadı. 2019 jılı Ukrainağa qayta oralğanımda ädemi swlu qızben tanıstım. Ortadağı sezim mahabbatqa wlasıp, otau qwrdıq. Üş jıldan astı, nekedemiz. Eki balamız bar, qızım üşte, kenjemiz bir jarımda. Balalarım özime tartqan qazanbas.
“QORQINIŞ BAR, BİRAQ BİZ ODAN KÜŞTİREKPİZ”
Azattıq: Siz qazir nağız wrıs dalasında jürsiz. Basıñızdı qaterge tiguge ne sebep boldı?
Jaswlan Düysembin: Ukrainada twrıp jatqanda osı elge terror jasap kelgen Reseymen jağdaydı zerttey bastadım. Meniñ eki balam bar, olardıñ boyında ukrain qanı bar. Qwday saqtasın, olardıñ amandığın qorğau – meniñ borışım. Bwğan qosa, men Reseydiñ tek Ukrainamen toqtamaytının tüsindim. Sondıqtan Reseydiñ arı qaray meniñ Qazaqstanıma bet almauı üşin de bar küşimdi saluım kerek dep oylaymın.
Azattıq: Nwr-Swltandağı WQK departamenti Ukrainada soğısıp jürgen qazaqstandıqqa qarsı “şeteldegi qarulı qaqtığısqa qatısu” ayıbımen is qozğağan. Biraq kimge qarsı is qozğalğanın aytpadı.
Jaswlan Düysembin: Bwl aqparattı 2 mausım tañerteñ kördim. Mağan eşqanday habarlama kelgen joq.
Azattıq: Qazaqstanğa oralam degen josparıñız bar ma? Jalpı şeteldegi äskeri qaqtığıstarğa qatısqandardı qılmıstıq jauapkerşilikke tartatının bilesiz be?
Jaswlan Düysembin: Men äu basta basımdı qanday qaterge tikkenimdi bilemin. Bwl jaqqa kelgenimde de keri jol joğın tüsingenmin. Men elge qaytqım kelse de bükil ot pen oqtı keşip ötip, Qazaqstanğa kelip, qol-ayağımdı bwratıp türmege tüsip, ol jerde azaptaudan ölu aqımaqtıq bolar edi nemese birden atıp tastauı da mümkin. Sondıqtan Qazaqstanğa bir närseni özgertu üşin kelermin.
Azattıq: Jaqında jelide sizdiñ qazañız turalı aqparat taradı. Keyin jaralı ekeniñiz aytıldı. Ne bolğanın aytıp beresiz be?
Jaswlan Düysembin: Bwl bir eski rolik edi. 14 naurızda Doneck oblısındağı basqa auılda jürgende jaralandım. Ol jerde äskeri tilde aytqanda “nöldik rubejde” jürdik. Eşqanday internet baylanısı bolmadı. Küni boyı tapsırmanı orındaymız. Birde bizge snaryad qarşa jaudı. Twrğan ornımız azdap bülindi. Sarbazdardıñ keybiri qaza tauıp, birsıpırası auır jaralandı. Qwdayğa täuba, aman qaldım, biraq az-maz jaraqat aldım. Emdeluge tura keldi. Keyin ştabqa oralğanımda meni Qazaqstan men Ukrainada “jerlegenderin” estidim. Bwl turalı mağan bölimşemdegi bir oficer äyel ayttı. Ol “Qızım internetten seniñ qaytıs bolğanıñ turalı oqıptı, halıñ qalay?” dep qoñırau şaldı. Mwnıñ bärin estigen soñ özimniñ amandığımdı bildiruim kerek dep şeştim. Tiktoktan jaña paraqşa aşıp, video jariyaladım.
Azattıq: Mert bolam dep qorıqpaysız ba?
Jaswlan Düysembin: Qorqınış qaşan da boladı. Ukrainada soğıs jürip jatqanına segiz jıl boldı. Sol kezden beri soğısıp jürgenderde de qorqınış bar. Biraq, seni qorqınış biley me, älde sen qorqınıştı bağındırasıñ ba, mañızdısı sol. Kündelikti wyqıdan oyanğanda keşe ne bolğanın oylamaymın. Bwl – özime qoyıp alğan dağdım. Men büginniñ tapsırması men bügin tiri qaluım kerek dep oylaymın.
Ärine, soğıs bolğan soñ keyde paranoyya boladı. Ol keyde bärimizdi mazalaydı. Mwnı soğısta bolğan kez kelgen adam tüsinedi. Keyde sağan äldebir qañğığan snaryad kelip, ömiriñ osımen üziletindey körinedi. Keybireuler mwnı jeñe almay, arı qaray wrısqa jaramay da qaladı. Qwdayğa şükir, qasımdağılarmen birge qorqınıştı jeñip kelemiz. Sondıqtan qorqınış bar, biraq biz odan küştirekpiz.
Azattıq: Qazaqstan men Ukrainanıñ äskeri salasın salıstırıp kördiñiz be? Dayındıq, wrıs jürgizu ayla-täsilinde, sizdiñ oyıñızşa, ayırmaşılıqtar men artıqşılıqtar bar ma?
Jaswlan Düysembin: Soğısqa deyin “jas jauınger kursınan” öttim. Jeltoqsanda wrıs dalasına kelip, nöldik poziciyağa tüstim. Sol kezde qarsı taraptıñ küşi nege jetetinin kördim. Olar küni-tüni bizdi atqılağanda, bizde “eşqanday jauap qatpay, qorğanu, beybitşilikti bwzbau turalı” bwyrıq boldı. Bwl körinis jeltoqsan boyı sozılıp, aqpanda on ese üdedi. Ayırmaşılıqtı men sonda sezindim. Qazaqstan äskeri men halqımnıñ namısına tigim kelmeydi. Estigenimdi emes, körgenimdi aytıp otırmın.
“Berenin bwzıp, işin qoparadı”. Ukrainadağı soğısta Resey äskeri tehnikası qalay küyredi?
Qazaqstan äskeri de Resey äskeri siyaqtı bwrınğı Sovet odağı ädisimen qimıl-äreket jasaydı. Sondıqtan da Resey äskeriniñ qwrlıqtağı operaciyalarda Ukraina küşterine äli kelmedi. Olar qazir raketamen, bombamen qorqıtuğa köşken. Eger Qazaqstan da osı jolmen jürse, onda Reseydiñ äskeriniñ kebin kiedi. Al Ukraina öz äskerin NATO standarttarımen oqıttı. Bwl – eñ bastı argument jäne Ukrainanıñ Qazaqstanmen salıstırğanda artıqşılığı sanaladı. Bwğan ukraindardıñ segiz jıldan beri soğısıp kele jatqanın jäne mwndağı jigitterdiñ erekşe qaysarlıqpen küresetinin qosu kerek. Sodan soñ korrupciyanı wmıtpauımız kerek. Al Ukrainada onımen küresu jeñil, öytkeni elde söz bostandığı bar. Halıq bärin baqılay aladı, ayta aladı.
Azattıq: Ukraina jağında soğısıp jürgen şeteldikter, solardıñ arasında qazaqstandıqtar bar ma?
Jaswlan Düysembin: Mwnda qazaqstandıqtardı kezdestirmedim. Volnavahtağı qattı wrısta gruzinder batal'onı irgeles soğıstı. Olar da eriktiler, olar da Ukrainadağıday jağdaydı basınan ötkizgen. Şeşender, içkeriyalıqtar bar. Diktatorlıq bilikti moyındaudan bas tartqan belarustar bar. Amerikalıqtardıñ tobı bar. Mwnda Ukrainanı qorğap şayqasıp jürgen şeteldik köp. Al Kievtegi aumaq qorğanısında (teroborona) jürgen qazaq jigit turalı estidim, biraq ol jaylı köp habarım joq.
Azattıq: Sizdiñ oyıñızşa, Ukrainadağı soğıs qaşan bitedi?
Jaswlan Düysembin: Biz – qatardağı sarbazbız, onday aqparattı bilmeymiz. Biraq bärimizdiñ de otbasımızğa, üyimizge oralğımız keledi. Al keybir boljamdar qısqa deyin soğıs boladı desedi.
Azattıq: Sizben birge şayqasıp jürgen äskeriler qazir batısta köp aytılıp jürgen “Putin oq atudı toqtatuı üşin Ukraina keybir jerin berui mümkin” degen boljam turalı ne aytadı?
Jaswlan Düysembin: Bwl jaylı estidik, biraq onı eşkim qoldamaydı. Eger ol jer Reseyge ketse, ol keri qaytpaydı. Bwl erlikpen qaza tapqan sarbazdardıñ ruhına tükirgenmen birdey. Bwl joldı soñına deyin jürip ötuimiz kerek jäne jaudı öz şekarasına qaytaruımız kerek, yağni 24 aqpanda Resey äskeri qayda boldı, sonda jetkizuimiz kerek.
Azattıq: Eki taraptıñ da äskeri şarşadı, öytkeni teketires kimdi de bolsa qajıtpay qoymaydı. Bwğan ne deysiz? Şarşau, moral'dıq jağınan sağı sınu bayqala ma?
Jaswlan Düysembin: Moral'dıq şarşau soğıstıñ ekinşi küni boldı. Sodan soñ erteñ zardap şegui mümkin tuıstarıñnıñ jüzin körgende sen qayrattana tüsesiñ, motivaciyañ artadı. Ärine, jıldam jäne wzaqqa sozılğan wrıstar da boladı. Biraq tek küştiler ğana aqtıq demi tausılğanşa küresedi.
“ANAMDI TÜRMEGE OTIRĞIZAMIN DEP QORQITQAN”
Azattıq: Qazaqstanda bolğan Qañtar oqiğasın estidiñiz ğoy. Ol turalı ne oylaysız?
Jaswlan Düysembin: Qañtarda men Ukrainada edim. Qañtar oqiğası kezinde elde bolmağanım da jaqsı boldı. Öytkeni onda men aldıñğı qatarda bolar edim, meni de atıp tastar edi. Tuğan halqıma tek jaqsılıq tileymin.
Qañtar halıqtıñ tözuden, qorlanudan şarşağanın körsetti. Qazaqstandı Japoniya nemese BAÄ siyaqtı damıp ketken eldermen salıstıramın da, küyinemin. Bizdiñ jerimizde Mendeleev kestesindegi [elementterdiñ] bäri bar, biraq gaz qımbat, kökönisterdi üş ese qımbatqa alamız. Qazaqstanda Qwdaydan emes, policiyadan qorqadı. Halıq prezident Toqaevtı oq atuğa bwyrıq bergeni üşin keşirmeytin şığar.
Azattıq: Tuğan-tuıstarıñız Ukrainağa ketip soğısqa qatısu turalı şeşimiñizge qalay qaradı? Olarmen baylanısıñız bar ma? Sizge ne aytadı? Tuıstarıñızğa qısım körsetilgen jağday boldı ma?
Jaswlan Düysembin: Men “ketemin” degende, ärine, tuıstarım meni toqtatuğa tırıstı. Biraq men eşteñe özgertpesem, onda özimniñ osı tar qapastıñ, jüyeniñ bir bölşegi bolıp qalatınımdı tüsindim. Ukrainada äskeri kelisim-şartqa qol qoyğan soñ, maydanğa kelgennen keyin anama qısım jasala bastadı. Onı türmege otırğızamız dep qorqıtqan. Anamdı tınıştandırıp, bwl öz tañdauım ekenin, oğan qatısı joğın ayttım. Qazir jaqındarımnıñ qauipsizdigi üşin olarmen sirek habarlasamın. Tek key adamdar arqılı amandığımdı bildirip twramın. Olardı qorqıtuğa eşkimniñ haqısı joq.
Soğıstıñ 100-küni. Resey maqsatına jetti me? (3 mausım 2022 j.)
“QWRALIPTASTARIMA KÖMEKTESUGE ENDİGİ KEŞ”
Azattıq: Jaswlan, key videolarıñızda deneñizde tatu köp ekeni bayqaladı.
Jaswlan Düysembin: Iä, är tatudıñ mäni bar. Mısalı, arqamda Qazaqstannıñ tuı salınğan. Ol – qaydan şıqqanımdı bildiredi jäne özimniñ qazaq ekenime degen maqtanışımnıñ belgisi. Al keudemde Ukraina eltañbası. Onda üş ayır beynelenip, eger anıqtap qarasañız “erkindik” degen söz jazılğan. Bwl men “azatpın, erkinmin” degendi meñzegenim. Bwl tatudı Har'kovte saldırğan edim. Al moynımda japon ieroglifimen jazılğan “batır” degen söz bar. Bwl – jasöspirim kezimde jasatqan alğaşqı tatuım. Men batıldığımen, erligimen tanımal adam bolğım keldi.
Azattıq: Jaswlan, tüsirgen videolarıñızda öz haqıñdı qorğau, ädildik turalı köp aytasız. Bwl wstanım qalay qalıptastı?
Biz nege kedey twramız, qanşama jwmıs auıstırıp, bar küşimdi salıp tırısıp, eñbek etsem de nege tabısım jetpeydidegen oylar maza bermeytin.
Jaswlan Düysembin: Men ösken otbasında er adam bolmadı. Tuısım köp bolğanmen, köbimen aralaspadıq, meniñ körip öskenim anam men äjem ğana. Tek bir tuıs ağam bar edi, onıñ özi köp kele bermeytin. Men äyel adamğa jalğız özi balanı ösirudiñ qanşalıqtı auır ekenin kördim. Ömirdi tekke sürmeymin, artımda iz qaldıramın degen maqsat qoydım. Jıldar ötken sayın “Biz nege kedey twramız, qanşama jwmıs auıstırıp, bar küşimdi salıp tırısıp, eñbek etsem de nege tabısım jetpeydi, nege dostarım kedey twradı?” degen oylar maza bermeytin.
Söz bostandığın Ukrainada jürip tüsingendeymin. 2015 jılı alğaş ret Nwrswltan Nazarabevqa qarsı pikir ayta bastadım. Oğan deyin sayasatqa aralasıp körmegen edim äri sol uaqıtqa deyin teledidarğa senip, özim Nazarbaevtıñ fanatı boldım deuge boladı. Halqıma qattı kömekteskim kelgen sezim maza bermedi. Men siyaqtı kedey otbasında ömir sürip jatqan balalar köp, solarğa, bolaşaq wrpaqqa kömekteskim keledi. Öytkeni, ökiniştisi sol, qwralıptastarıma kömektesuge endigi keş.
Azattıq: 5 mausımda “Jaña Qazaqstan” wranımen referendum ötti. Bwl sayasi oqiğa turalı ne aytasız?
Jaswlan Düysembin: Soğısta jürmiz desek te bäribir Qazaqstan turalı oylaysıñ. Mwnda ünemi internet bola bermeydi, keyde aylap älemde ne bolıp jatqanın bilmeymiz. “Jaña Qazaqstan” turalı ayaq astı estidim. Keyin onıñ jay ğana aldamşı joba ekenin wqtım.
Azattıq: Jelide siz turalı “Qazaqstannıñ bolaşaq qorğanıs ministri” degen pikirler de bar. Onı estidiñiz be?
Jaswlan Düysembin: Iä, estidim, tipti özim de äzildep qoldana bastadım (küldi). Bir jerlerge “Qazaqstan Respublikasınıñ qorğanıs ministri Jaswlan Düysembin” dep qol da qoydım. Sodan soñ “onda twrğan ne bar, eger qattı qalasañ bwl tilek te orındaluı mümkin” dep oyladım. Adamdar mwnday pikirdi qorğanıs ministri soğıstı körgen adam boluı tiis dep sanağan soñ aytıp jatır dep sanaymın. Onıñ üstine Ukrainadağı jağdaydı alsaq, şabuıldan göri qorğanu basım. Biraq bwl pikirge jay külki üşin bolmasa, asa köp bas qatırğan joqpın.
Azattıq: Swhbatıñız üşin raqmet.
Resey äskeri 2022 jılğı 24 aqpanda Ukrainağa basıp kirdi. Mäskeu täuelsiz memleketke qarsı basqınşılıq soğıs jürgizip jatqanın moyındamaydı. Kreml' mwnı Ukrainanı “qarusızdandıru jäne denacifakciyalau” maqsatında jürgizip jatqan “arnayı äskeri operaciya” dep ataydı. Biraq Resey küşteri jaulap alğan jerdegi oqiğalar olardıñ közdegeni bwl aytılğannan mülde basqaşa ekenin körsetedi: Resey äskeri basıp alğan eldimekendegi Ukraina tuın alıp tastaydı. BWW-ğa müşe elderdiñ basım böligi mwnı Resey basqınşılığı dep atap, Mäskeuden Ukrainadan äskerin äketuin talap etip keledi. Batıs elderi Reseyge Ukrainağa soğıs aşqanı üşin sankciyalar salğan.
Azattıq


text:
Reintegratsiya nazirligi, Ukraina içün ayatlarını bergen arbiy askerlerniñ bedenlerini qaytarmaq maqsadınen faal olaraq çalışmağa devam ete.
Mahsus vaziyetlerde habersiz ğayıp olğan kişiler meseleleri vekili Oleh Kotenkonıñ sözlerine köre, bu tür vazifelerni yapmaq içün mahsuslaştırılğan maşnalarnıñ kemligi bar.
Tamam bunıñ içün vitse baş nazir - Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri naziri İrına Vereşçuknıñ şahsınen Reintegratsiya nazirligi yardım almaq içün Lehistan Ükümetine hitap etti.
Dost olğan bir ülke Ukraina içün qıyın vaqıtlarda daa bir kere destek kösterdi ve öldürilgen askerlerniñ bedenlerini taşıması ve evlerine qaytarması içün eki mahsuslaştırılğan maşna (refricerator) MAN berdi.
“Bu meseleni çezmege qatılğan er keske teşekkür bildirem. Berilgen tehnika vastasınen bu saada daa acele olaraq çalışa bilecegimizni eminlilnen ayta bilem. Bütün öldürilgen askerlerniñ bedenlerini mıtlaqa qaytaracaqmız”, - dep Oleh Kotenko qayd etti.


text:
KORWIN Poloniya firqasınıñ yetekçisi, Avropa parlamentiniñ deputatı Janusz Korwin-Mikke saylav kampaniyasınıñ soñuna qadar Qırımğa barmaycağını bildire, amma bu ziyaretiniñ ola bilecegini red etmey.
Bu aqta onıñ matbuat kâtibi Warshavada radio Svoboda mühbirine bildirdi.
KORWIN firqasınıñ saylav bölüginiñ matbuat kâtibi Konrad Berkoviçaytqanı kibi, saylavlardan evel firqa yetekçisi Qırımğa barmaycaq, saylavlarlan soñ ise bu ziyareti ola bile.
«Firqa yetekçisi Qırımğa memnüniyet ile baracağını açıqtan ayttı, amma al-azırda saylav kampaniyası kete, şunıñ içün ziyaret olamaz», – qayd etti matbuat kâtibi. Bunıñ ile o, aytqanı kibi, ziyaret «er vaqıt keçirile bile».
Janusz Korwin-Mikke Avropa Birligine şübeli munasebetinde bulunıp, Qırım işğalini «tabiiy» protsess olaraq tanıy.
Poloniyada parlament firqalarından başqa iç biri onıñ Ukrain-Rusiye ziddiyetine olğan munasebetine qol tutmay.
Poloniyada parlament saylavları oktâbr 25 künü olacaq.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko İsrailde devlet ziyareti çerçivesinde zenaatdaşı Reuven Rivlin ile muzakerelerni keçirdi.
«Subetdeşler Minsk añlaşmalarına tam riayet etilmesiniñ zaruriyetini qayd etti ve Qırımnıñ acele sürette işğalden azat etilmesiniñ ve yarımadada ukrain mustaqilliginiñ tiklenilmesiniñ tarafdarları olğanını bildirdiler», – dep bildire ukrain devletiniñ matbuat hızmeti.
Petro Poroşenko İsrail prezidentine «Donbass vaziyetiniñ qorqunçlı inkişafı aqqında» tarif etti.
«Ukraina ve İsrail al-azırda ciddiy problemlerge rastkele. Olardan esası: memleketni tış telükeden qorçalamaqtır», – qayd etti Ukraina prezidenti.
Matbuat hızmetinde bildirilgeni kibi, Poroşenko İsrail vatandaşlarınıñ vatanperverligi ve cesürligi ile bağlı ayretini bildirdi.
«Er kün mustaqilligi ve topraq bütünlgi oğrunda küreşken memleketniñ prezidenti olaraq keldim», – dedi o.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırım advokatı Edem Semedlâyev Qırımnıñ Yedi Quyu (Lenino) qasabasında yerli sakinniñ evinde tintüv keçirilgenini bildire.
«Bugün saat 7:30-da Yedi Quyu qasabasında Mambetşayev Nadirniñ evinde tintüv keçirildi. Tafsilâtlıca birazdan tarif eterim», – dep yazdı Semedlâyev Facebookta.
Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almaq içün advokatnen bağlanmağa tırışa. Mezkür haber diger qaynaqlardan şimdilik tasdıqlanmadı.
Kreml kontrol etken işğal altındaki Qırımnıñ uquq qoruyıcı organları tintüv sebeplerini izaatlamadı.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket failleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin çarşenbe künü, mart 18-de, Qırım inkişafı boyunca toplaşuv keçirecek, dep bildirdi salı künü devlet yolbaşçısınıñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov.
Lâkin bu muşavere aqqında tafsilâtlı malümat bermedi. «Yarın Qırım yarımadası ile bağı tedbir ötkerilecek. Qalğanını yarın aytarıq», – dep ayttı Peskov jurnalistlerge.
2014 senesi mart 18-de Rusiye ve Qırım cumhuriyetniñ, em de Aqyarnıñ Rusiye Federatsiyası terkibine kirmesi aqqında añlaşmanı imzaladılar. Añlaşmanı prezident Vladimir Putin, Qırım parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinov, Qırım baş naziri Sergey Aksenov ve o vaqıtta Aqyar yolbaşçısı olğan Aleksey Çalıy imzalağan ediler.


text:
Qırımnıñ azerbaycan cemiyetiniñ narazılığına baqmadan, Yaltada Calil Nacabov bağçasında ticariy merkezni quracaqlar.
Bunı matbuat konferentsiyasında Yalta şeer başı Valeriy Kosarev bildirdi, haber ete «KrımMedia».
O, qurucılıqnı toqtatmaq içün iç bir qanuniy negiz olmağanını bildirdi. «Vesiqalarnı baqıp çıqıtıq, olarnıñ (qurucılarnıñ, – muar.) areketi qanuniydir», – dedi Kosarev.
Şeer başı aytqanı kibi, qurucılıq şeer şurası ve memuriyetnin nezareti altında keçirile. «Bağçanıñ bir qısmını ve abideni biz saqlarmız», – dedi şeer başı.


text:
Çarşenbe künü, iyül 15-te, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatları halq deputatı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı insan aqları, milliy azlıqlar ve milletlerara munasebetler parlament komitetiniñ azası olaraq sayladılar.
Bu qararğa 243 deputat qoltuttı.
«Özü ve halqı misalinde insan aqlarınıñ bozulması ne olğanını yahşı bilgen ikmetli ve tecribeli insan sert olsa da, aqıllı areket etecek, o, komitet işini daa semereli yapacaq ve bazı müim meselelerniñ al etilmesini tezleştirecek», – dep izaatladı Çubarovnıñ tayin etilmesini onıñ zenaatdaşı Georgiy Logvinskiy.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları, milliy azlıqlar ve milletlerara munasebetler meseleleri komiteti 2012 senesi meydanğa ketirilgen edi. Komitet reisi Grigoriy Nemırâ ola, komitet azaları sırasında – qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev.
Komitet Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları, etnomilliy siyaset, milletlerara munasebetler, tamır halqlar ve milliy azlıqlarnıñ aqlarından vekâletlisiniñ faaliyetini idare ete. Onıñ faaliyet alanına immigratsiya, qaçaqlar, mecburen köçip kelgenler, em de Ukrainada mesken berüv meseleleri kirmekte.


text:
Candy ve Maestro tankerleriniñ saibi olğan şirket, olarnı gemi tanirlevi şirketlerine alıp ketecegini bildirdi, dep haber ete, Rusiye deñiz özen flotunıñ matbuat hızmetine esaslanıp TASS haber agentligi.
“Candy ve Maestro tankerleri lenger taşladı, gemilerniñ alı orta qarar, gemicilik ve etraftaki müitke zarar etmeyler’, - denile beyanatta.
Matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, tanker saipleri ve Rusiye deñiz qurtaruv hızmetiniñ vekilleri, gemilerni tamir teşkilâtına yollanuv aqqında añlaşma tizgen.
Yanvarniñ 21-nde Qırım yalısında Tanzaniya bayrağı altında MAESTRO ve CANDY tankerlerinde patlav ve yanğın oldı.
«Maestro» tankeri Rusiyeniñ Temrük şeerine kete edi, anda 14 Türkiye ve İndistan vatandaşı bar edi. «Candy» tankerinde 17 insan bar edi – olap da Türkiye ve İndistan vatandaşları. Ukrainalı jurnalist Andriy Klımenkonıñ aytqanına köre, tankerler «ABD Suriye sanktsiya cedvelinde» olğan Milenyum Denizcilik Gemi türk şirketine ait.
Haber etilgenine köre, 10 insan elâk oldı, daa 12-si qurtarıldı. Yaralanğan deñizciler №1 Keriç şeer hastahanesine alıp ketirildi.
Yanğın ve patlavğa oğrağan tankerler Suriyege qanunsız şekilde şingen gaz taşığan edi, dep bildirdi Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi.
2014 senesi iyül ayında Ukraina ükümeti Rusiye işğal etken yarımadanıñ bütün limanlarını resmiy şekilde qapattı, Qırım limanları halqara gemiler içün qapalı qala.


text:
Vikipediya:Babil
Babil şablonları Vikipediya qullanıcılarınıñ laf etken tilleri, bu tillerdeki seviyelerini ve başqa şahsiy malümatını belgilemek içün yratılğan şablonlardır. Öz şahsiy qullanıcı saifeñizge Babil şablonlarını qoşıp, başqa qullanıcılarğa siziñ aqqıñızda malümat bildirip olasıñız.
Nasıl qullanılırDeñiştir
-
{{subst:Babel| yazıñız.
- Soñ bir-birinden
|ile ayırılğan til kodlarını qoşuñız. Koddan soñ yazılğan raqam mezkür tilde seviyeñizni köstere:
xx-1— başlanğıç seviye
xx-2— orta seviye
xx-3— yüksek seviye
xx-4— mükemmel seviye (ana tili kibi)
xx— ana tiliñiz
-
- Bunı yazıp qavuslar qapatıñız:
}}
MisallerDeñiştir
{{subst:Babel|crh|ru-3|tr-2}}- ana tiliñiz Qırırmtatar tilidir, ondan ğayrı yahşı Rusça ve orta seviyede Türkçe bilesiz.
{{subst:Babel|tr|crh-2|en-2}}- ana tiliñiz Türk tilidir, ondan ğayrı orta seviyede Qırımtatarca ve İnglizce bilesiz.
{{subst:Babel|ru|uk-4|en-2|crh-0}}- ana tiliñiz Rus tilidir, ondan ğayrı ana tili kibi Ukraince ve orta seviyede İnglizce bilesiz, Qırımtatar tilini ise iç bilmeysiz.


text:
Avgustnıñ 9-nda işğal etilgen Qırımnıñ Saq rayonınıñ Novofedirivka qasabasındaki Rusiye arbiy uçaq alanında yüz bergen patlavlar rusiyeliler arasında telâş çıqardı. Bunı "QırımSOS" aq qoruyıcı teşkilâtınıñ reisi Denis Savçenko bildirdi.
"Kerçekten de patlavlar anda yaşağan ya da işğal etilgen Qırımda raatlanğan rusiyeliler arasında ciddiy telâş çıqardı. Resmiy şekilde tahliye anda ilân etilmedi. Novofedirivka ve arbiy uçaq alanınıñ yaqınlarında yerleşken Mıhaylivkağa al-azırda kirmek mümkün degil, çıqmaq ise andan mümkün", - dedi Denis Savçenko.
Resmiy tahliye ilân etilmegenine baqmadan, adamlar kütleviy şekilde Novofedirivka, Mıhaylivka ve Saqtan ketip başlağanlar. Bundan sebep yollar maşnalarnen tıqalıp qalmağa başlağan. Kevzlev-Aqmescit yolunda da maşnalar tıqalğanlar.
"Ayna zamanda, Qırımdaki dostlarımınıñ malümatına köre, telâş ve tıqanıqlarğa baqmadan Qırım köpründe ciddiy meseleler çıqmağan", - dedi Savçenko.
Avgustnıñ 9-nda Qırım ve Rusiye kütleviy haber vastaları, telegram kanalları Novofedirivka qasabasında (Saq) uçaq alanında patlavlar oldı, dep bildirdi.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov adise yerine bardı. Rusiye akimiyeti «yaqın evlerden» 30 insan tahliye etildi, dep bildirdi. Umumiy tahliye olmadı.
Rusiye Mudafaa nazirligi Novofedirivkada (Saq) arbiy uçaq alanında olğan patlavlarnıñ sebebi «bir qaç aviatsiya silâsınıñ detonatsiyası» oldı, dep bildire. «İnterfaks» Rusiye neşiri Rusiye Federatsiyasınıñ Mudafaa nazirligindeki menbasına esaslanıp haber etkenine köre, müessise patlavlarnıñ esas sebebi olaraq «yanğın telükesizligi qaideleriniñ bozuluvını» saya.
Ukrayına Mudafaa nazirligi Novofedirivka qasabasındaki Rusiye arbiy aerodromında patlavlarnı izaatlap, müessise «yanğın sebeplerini bilmey», dep qayd etti.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Ukrayina prezidenti Volodımır Zelenskıy "Qırım MC ve Aqyarnıñ işğalden azat etilmesi ve reintegratsiyası meseleleri Mesleat şurasınıñ" teşkil etilmesine dair ferman imzaladı. Muvafıq vesiqa Ukrayina prezidenti Ofisiniñ saytında yanınlanğan.
Yayınlanğan ferman metnine köre, Mesleat şurasınıñ esas vazifeleri şulardır:
- işğal etilgen Qırım MC ve Aqyar şeeriniñ ilhaq etilgen topraqlarınıñ işğalden azat etilmesi ve reintegratsiyası meselelerinde Ukrayina qanunlarınıñ mükemmelleştirilmesi içün tekliflerniñ azırlanması;
- "Qırım platforması"nıñ esasa yönelişlerinde Ukrayinanıñ noqta-i nazarınıñ azırlanılmasında iştirak;
- Ukrayina vatandaşlarınıñ aq ve menafaatlarınıñ mudafaası, silâlı tecavuz ve Ukrayina topraqlarınıñ bir qısmınıñ Rusiye tarafından işğali sebebinden Ukrayina vatandaşlarınına ve uquqiy şahıslarğa ketirilgen zararnıñ tazmit etilüvi ve aqibetlerniñ yoq etilüvi.
Mesleat şurasınıñ yolbaşçısı Ukrayina prezidentidir, Ukrayina prezidentiniñ Qırım MC-deki daimiy temsilcisi ise Mesleat şurasınıñ kâtibi olacaq.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Rotterdam
Rotterdam (gollandsha — Rott da'ryasına qurılg'an ko'pir) — Niderlandiyanın' batıs bo'legindegı qala, Reyn da'ryası deltasının' arqasında. Kanal arqalı arqa ten'iz penen baylang'an. Xalqı sanı 600,1 mın' adam, (2007). Batıs evropanın' en' iri portı. Transport jollarının' iri orayı. Aeroportı xalqara ahmiyetke iye. Ma'mleketdin' a'hmiyetli sawda-sanaat orayı. Sanaatı shetden keltiriletug'ın zatlarg'a ko'binshe isleydi. GFR ha'm Belgiyanın' iri ka'rxanalarına Rotterdamnan neft quwırları o'tken. iri neftdi qayta islew ha'm neft ximiyası ka'rxanaları islep turıptı. Tu'rli mashinasazlıq (kemesazlıq ha'm avtomobilsazlıq, elektrotexnika ha'm b.), ximiya, jenil, azıq-awqat sanaatı ka'rxanaları bar. Metropoliten qurılg'an. Unt, ko'rkem o'ner akademiyası, kemesazlıq ha'm navigatsiya inistitutı, tariyx, ten'iz ha'm etnologiya muzeylerı bar. qala 13-a.den belgili. Arxitekturalıq esteliklerden gotika shirkewı (15-a.) ha'm basqa Shirkewler, digirmanlar (17—18-a.ler) saqlang'an. Rotterdamda milliy ha'm xalqara sawda operatsiyaları o'tkiziledi. [1]
Siltemeler[redaktorlaw | derekti jańalaw]
- ↑ Бoлbшoe coбeTckaя eHциkлoпeдия


text:
Aqmescit ava limanı martnıñ 31-nde şunı bildirdi: aprel ayında Qırımda yolcularnıñ sayısı keçken senege köre 60% eksilecek. Yazda ise ne olacaq?
Keriç köprü daa beter. Al-azırda köpürden keçken maşinalarnıñ sayısı 2,5 qat eksildi. Bu, Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ baş nazir muavini Yuliya Jukovanıñ resmiy maruzasıdır.
Onıñ qayd etkenine köre, «nasıl olsa da, köpürde areket şimdilik devam ete». Yani bu areket toqtatıla bile kibi bir şübhesi barmı? Jukovanıñ aytqanına köre, qırımlılar uzaq mesafeli tren biletlerini teslim etip başladı. Onıñ bildirgenine köre, martnıñ 28-nde 96 bilet qaytarıldı. Amma bunı teşkermek mümkün.
Rusiyeden Qırımğa ve keri taşığan tren yolunıñ saytı bar. Anda bilet ayırtmaqnen beraber qaç bilet qalğanını baqmaq mümkün.
Bir afta evelsi Moskvadan Aqmescitke ketken trenge, meselâ, aprelniñ 3-nde 458 boş küpe yeri bar edi. Martnıñ 30-nda olarnıñ sayısı 634 oldı, martnıñ 31-nde – 658. Kelecek turistler biletlerni toqtamayıp qaytara, ğaliba. Bir afta içinde tek bu künniñ 200 bileti sıfırlandı. Ya da aprelniñ 7-nde olacaq tren biletleri: bir afta evelsi 603 yer boş edi, martnıñ 31-nde 657 yer boş oldı.
Yani bu güzel eki qatlı trenler boş kete.
Yoq, mayıs bayramları o qadar acınıqlı degil.
Meselâ, aprelniñ 29-na 59 boş küpe yeri bar (bir künde tek 10 bilet teslim etildi).
Amma turistlerni añlamaq da mümkün: Qırımdaki musafirhaneler qapatıldı. Daa bir-eki kün evelsi Kefeniñ eñ yahşı musafirhanelerinden biri olğan «Alıye parusa» otelinde yer ayırtmağa imkânıñız bar edi. Artıq yoq, çünki otel tek hızmet yolculıqlarında olğanlarnı qabul ete. «Lidiya» musafirhanesi de aynı vaziyette.
Özleri qapanmağan otel ve musafirhanelerni ise yazğa qadar mecburen qapatalar. Ve para cezasını bereler.
Aqyar daa hucur: şeerniñ kirişlerinde blokpostlar qoyuldı, maşinalar toqtatıla, anketalarnı toldurtalar, sıcaq baqalar.
Qırım sakinleri içün de quvançlı – şeerlerara avtobuslarnıñ sayısı qısqartıla. Kezlevde ise tramvay areketi toqtatıldı – virus ücüm ete. Ve Qırım sakinleri alışmağa tırışqanda azıq malları da paalılaşqan eken.
Şimdi ise qısqadan:
- Aphanelerde maskalar yoq. İç yoq – bir yerde ve bir vaqıt yoq. Qırım reberligi maskalar belediye aphanelerinde bar, dep ayta, amma bular tek hastahanelerdeki aphaneler ve tibbiy müessisege kelseñ berile (bir insanğa bir maska);
Sanitayzerler de bir yerde yoq. Bir afta evelsi bir-eki dane tesadufen alıp oldım;
- Tükânlarnıñ ekseriyeti qapatıldı, balalar tatilde, bala bağçaları qapalı. Kinoteatr, müzey, qaveler çalışmay. Halq ise yalıda quvanıp keze, sailde bir şeyler içe;
- Qırımda turistik mevsim olmasa, ne olacağını añlağan kişi pek az. Qaç insan işsiz qalır? Mallar ne qadar paalılaşacaq? Bu suallerniñ cevaplarını daa soñra bilecekmiz.
Armen Haçaturov, kefeli bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Birer kün bwrın AQŞ pen Ukraina ortasında joğarı deñgeyde kezdesu ötti. Kezdesu qos taraptıñ joğarı eñ joğarı lauazımdı ökilderiniñ qatısuımen ötti. Memlekettik hatşı Blinken bastap kelgen AQŞ delegaciyasınıñ qwramında Pentagonnıñ qazirgi jetekşisi Loyt Ostin de bar. Al, olardı qarsı alıp şıqqan prezident Zelenskiy men onıñ ükimetiniñ SİM jetekşisi jäne qorğanıs ministrleri boldı.
Däl osı kezdesude AQŞ joğarı lauazımdıları Reseyge qatıstı özderiniñ naqtı maqsattarın aşıq aytqanday boldı. Aytalıq, AQŞ qorğanıs ministri Ostin kezdesuden keyin Pol'şada jasağan mälimdemesinde: «Ukraina dwrıs qoldau körsetilse bolıp jatqan soğısta jeñip şığuına zor mümkindik bar», – dedi, äri: «Resey Ukrainağa basıp kirudey äreketti qaytalay almaytınday deñgeyde älsireuin ümit etemiz», – degen pikirin ayttı.
Birqatar iri aqparat qwraldarı jäne aqparat ökilderi Ostinniñ osı sözine köbirek män berdi. Bılayşa aytqanda bwl kezdesude AQŞ-tıñ Reseydi älsiretuge degen şaqıruı bwrınğıdan köri anıq estile bastadı. Bwl jöninde Pentagon basşısı: «Ukrainağa kömek beru – bwl bir bölek te, Reseydi älsiretu – mülde basqa mäsele», – dep körsetken. Onıñ bwl sözi Resey prezidenti Putinniñ şamına tiip, düysenbi küngi jauabında: «Batıs elderi Reseydi bölşekteuge äreket etip jatır», – dep ayıptadı.
AQŞ pen özge Batıs elder tarapınan jaqın arada 713 million AQŞ dolları köleminde äskeri kömek jasalğalı jatır. AQŞ tarabınan Ukrainağa jasalatın jaña äskeri kömektiñ kölemi 332 million dollardı qwaydı. Bwl somanı qossaq, Resey Ukrainağa basıp kirgennen beri AQŞ Kievti qoldap 3,7 milliard dollar köleminde qarjı şığardı.
Soñğı uaqıtta Ukraina prezidenti Zelenskiy Batıs elderinen wşaqtar men äskeri tasımal kölikteri köbirek beriletin bolsa Resey qarulı küşterin jeñip şığa alatındarın köbirek aytıp keledi. Qazirdiñ özinde AQŞ pen Kanada Ukraina qarulı küşterine 30 şaqırımğa, tipti 50 şaqırımdağı nısanağa däl soqqı jasaytın artilleriyalıq qwraldarın berip jatır. AQŞ pen özge Batıstıñ äskeri qoldauı küşeygen sayın Mäskeu oğan qarsı diplomatiyalıq nota da jolday bastadı.


text:
Ukraina Tışqı işler naziri Pavlo Klimkin, Kanadanıñ Quebec şeerinde camige yapılğan ücüm aqqında bildirüvlerge seslenip, Ukraina terrorizmge qarşı küreşte Kanadanıñ tarafında olğanını ayttı.
Klimkin Twitterde: «Quebecte öldürüci ücümni qattiyen tenqit etemiz. Fikirlerim qurbanlarnen meşğul, bizler Kanada halqını terrorizmge qarşı küreşte destekleymiz», – dep yazdı.
Quebec politsiyası bildirdi ki, Quebec şeerindeki camige yanvar 29 künü yapılğan ücüm aqibetinde altı insan elâk oldı, daa sekizi – yaralandı. Uquq qoruyıcılar, eki şekli insan yaqalanğanını bildirdi, lâkin diger tafsilâtlarnı açıqlamadı ve taqiqat tek-tek başlanğanını qayd etti.
Kanada baş naziri Justin Trudeau bü atışnı terroristik ücüm olaraq tanıttı.


text:
Kremlniñ nezaretindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi Nikolay Polozovnıñ şikâyetini red etti ve FSB tarafından «qanunsız sorğu» vaqıtında yapılğan areketlerni muzakere etmege istemedi.
«Qırım mahkemesi, beklenilgeni kibi, FSB taqiqatçısınıñ qanunsız areketlerine qarşı menim şikâyetimi red etti. Devamında itiraz ve İAAM (İnsan aqları Avropa mahkemesi) olacaq», – dep yazdı advokat Twitterde.
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi fevral 14 künü advokat Nikolay Polozovnıñ Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesiniñ mahkemecisi Viktor Mojelânskiyniñ Rusiye FSB taqiqatçısı İgor Skripkağa onı «Umerovnıñ davasında» şaat olaraq sorğuğa çekmege ruhseti sebebinden bergen şikâyet arizasını red etti.
Birinci instantsiya mahkemesiniñ qararı deñştirilmedi. Böylece, Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi yanvar 25-de Polozovnıñ FSB hadimleri tarafından yaqalanmasını qanunğa uyğun dep tanıdı.
Polozovnıñ «Umerov davasından» ayırılması mahkeme toplaşuvlarınıñ ketişatına tesir etmesi mümkün. Böyle bir fikirni qırımtatar milliy areket iştirakçisi İlmi Umerov seslendirdi.


text:
Ukraina Haber siyaseti nazirligi Ukraina Tış işler nazirligine qırımtatar halqınıñ sürgünligini halqara seviyede tanıtmaq ketişatını başlamağa rica ete.
Bunı Kiyevde matbuat konferentsiyası devamında Ukraina haber siyaseti naziriniñ Qırım meselelerinden keñeşçisi Emine Ceppar noyabr 17 künü bildirdi.
Nazirligimiz adından Tış işler nazirligine muracaat etip, sürgünlik mevzusını halqara meydançıqlarda kötermege ricada bulunamız, açlıq meselesi ile etkeni kibi. Anda insan, tecribe ve bilgi bar», – qayd etti Ceppar.
İşbu teşebbüsni Ukraina Yuqarı Radası seviyesinde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov da köterecek ola.
«Fikrime köre, Yuqarı Radanıñ bir qaç komiteti ve «Qırım» deputat birliginiñ areket planını meydanğa ketirermiz. Mında çoq şey faalligimizge, diasporalarnıñ faalligine, halqara kontaktlarğa baqlı, em devlet seviyesinde, em de halq diplomatiyası seviyesinde. Özümizge böyle mecburiyet alamız, qırımtatar halqı sürgünliginiñ yıllığına, belki de, faciamıznı yaqın alğan devletler bu meseleni baqarlar», – dey Çubarov.
«Biz, ukrainler, halqara toplulıqqa açlıq aqqında aytsaq ve onı tanımağa talap etsek, ukrainler ile birlikte umumiy tarihımıznıñ zor vaqialarını yaşağan halqlarnıñ faciasını körmemezlikke uramamız», – dep qayd etti 1944 senesi qırımtatarlarnıñ sürgünligini genotsid olaraq tanılması aqqında qararnıñ müellifi Nikolay Knâjitskiy.
Ukraina Tış işler nazirliginiñ cevabı daa yoq.
Noyabr 12 künü Yuqarı Rada 1944 senesi qırımtatar halqınıñ sürgünligini genotsid olaraq tanılması aqqında qararnı qabul etti.
Qırımtatar halqı 1944 senesi mayıs 18 künü yarımadadan mecburen sürgün etildi. Sovet akimiyeti bunı «qırımtatarlarnıñ Ekinci cian cenki vaqtında natsist Almaniya ile işbirlikte buluması» ile añlattı. 1989 senesi SSCB Yuqarı Şurası sürgünlikni qanunsız ve cinaiy tanıdı.


text:
Qırımnıñ Rusiye Taqiqat komitetiniñ idaresi 2014 senesi mayısta «Turetskiy Val» rayonında «Berkut» hadimlerine ketirilgen zarar boyunca cinaiy işlerniñ taqiqatını yekünledi.
2014 senesi mayıs 3-te qırımtatar halqı milliy lideri Mustafa Cemilevni Qırım kirişinde qarşılağan edi.
Qırım Taqiqat komiteti bildire ki, cinaiy işniñ taqiqatı üç qırımlığa nisbeten keçirildi.
«Olar Rusiye Ceza kodeksiniñ 318-inci maddesiniñ 1-inci qısmına ait cinayette (akimiyet vekiliniñ vazifesini yapqanından sağlıq içün telükeli zorbalıq qullanuvı) qabaatlana», – dep aytıla beyanatta.
Taqiqatnıñ malümatına köre, 2014 senesi mayıs 3-te qabaatlanğanlar «Armânsk» («Turetskiy Val») kiriş noqtası yanındaki yolda «Berkut» hadimlerine beden zarar ketirdiler.
«Cinaiy işniñ taqiqatı devamında qabaatlanğanlarnıñ şahsiyetleri belgilendi, olarnıñ cinayetke alâqasını isbatlağan deliller toplandı. Cinaiy iş qabaat qararınıñ çıqarılması içün prokuraturağa yollandı», – dep haber ete Qırım Taqiqat komiteti.
Bundan evel berilgen malümatqa köre, mezkür işniñ şahıslarından biri Qırımda şartlı olaraq mahküm etilgen.
2014 senesi mayıs 3-te Mustafa Cemilevni Armânsk nezaret-kiriş noqtasında Qırımğa kirsetmediler. Biñlernen qırımtatarı liderni qarşılamağa keldi. Mında OMON, Qırımnıñ «samooborona» vekilleri de silâ ile keldiler.
Bundan soñra Qırımda aktsiyanıñ iştirakçilerini yaqalamağa başladılar. «Mayıs 3 işi» boyunca 5 kişi apiske alınğan edi.


text:
Avropa Birligi «Rusiye silâlı quvetleriniñ Ukraina şeerlerinde yapqan canavarlıqlarını qararlı bir şekilde takbih ete». Bu aqta aprelniñ 4-nde derc etilgen Avropa şurasınıñ beyanatında aytıla.
«Vatandaşlar arasında ölgen ve yaralanğanlarnıñ büyük sayısı, yaşayış infrastrukturasınıñ viran etilüvi Rusiyeniñ Ukrainağa ve halqına qarşı kerçekleştirgen agressiv deşetli cenkiniñ yüzüni köstere. Buça şeerinde ve Ukrainanıñ diger şeerlerinde kütleviy öldürüvler Avropa toprağında yapılğan canavarlıqlar cedveline kirsetilecek», – dep aytıla beyanatta.
Avropa Şurası, Rusiye akimiyeti bu öldürüvlerden mesüliyetli ola, çünki olar Rusiye quvetleri bu rayonlarnı kontrol etkende oldı, ve mında işğalnen bağlı halqara uquq maddeleri tarqala, dep qayd etti.
Cenk ya da diger cinayetlerde qabaatlı olğanlar, ükümet memurları ve arbiy yolbaşçılar «mesüliyetke çekilmeli», dep aytıla beyanatta.
Avropa Birligi Halqara cinaiy mahkeme prokurorı ve BM insan aqları yuqarı komissarı idaresiniñ tahqiqatk ömissiyası keçirgen cenk cinayetleri ve insanlıqqa qarşı cinayetler tahqiqatına qoltutqanını bildire. Avropa Birligi Ukraina Baş prokuraturasına «cenk cinayetleriniñ delillerini toplamağa ve saqlamağa» yardım ete.
«Dünya içün qorqunç olğan bu künlerde Ukraina ve Ukraina halqınen birdemlik kösteremiz. Avropa Birligi Ukrainağa qoltutmağa devam etecek ve Rusiyege qarşı ilerideki sanktsiyalarnen bağlı işni acele tezleştircek. Prezident Putin bu cenkni tez ve şartsız toqtatmalı», – dep bildire Avropa Birligi.
Rusiye Tahqiqat komitetiniñ yolbaşçısı Aleksandr Bastrıkin ise Buçadaki kütleviy öldürüvler haberleri sebebinden Ukraina Mudafaa nazirliginiñ areketlerini Rusiye ordusı aqqında «yalan haber» maddesine istinaden teşkermege emir berdi. Rusiye Federatsiyası Mudafaa nazirliginiñ versiyasına köre, Buçadan kelgen bütün haberler «doğru degil ve provokatsiya ola». Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Ukraina müessisesi bu videolarnı «Rusiye arbiyleriniñ itibarını tüşürmek maqsadınen» tarqattı.
Aprelniñ 3-nde saba jurnalistler ve Ukraina akimiyeti Kyivniñ şimaliy-ğarbindeki Buça şeeriniñ soqaqlarında elâk olğan onlarnen insan aqqında bildirdi. Qolları bağlı ölgen vatandaşlarnıñ fotoresimlerini Reuters, UNİAN, AFP agentlikleri tarafından derc etildi. Ukraina ordusı şeerni azat etti, Rusiye ordusı çekildi.
Rusiye Mudafaa nazirligi Kyiv civarındaki Buçada öldürilgen barışıqsever insanlarnıñ fotoresim ve videolarını «daa bir provokatsiya» ve «Kyiv rejiminiñ ğarbiy kütleviy haber vastaları içün bir sanalaştırması» dep adlandırdı.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Halqara cinaiy mahkemesini Buçağa missiya yollamağa çağırdı. «Halqara cinaiy mahkemeni ve halqara teşkilâtlarnı Buçağa ve Kyiv vilâyetiniñ azat etilgen diger şeer ve köylerine missiya yollamağa çağıram, Ukraina uquq qoruyıcılarınen beraber rusiyelilerniñ cenk cinayetlerini isbatlaycaq bütün deliller daa tafsilâtlı toplanmalı», – dep qayd etti o.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d3enufiq6nhnir.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Fevrlniñ 9-nda saba Rusiye quvetçileri tarafından yaqalanğan qırımtatarlarnıñ aqrabaları, tintüvler saba saat 4-te başlanğanını, aynı zamanda telefon alâqası ve advokatlarnen bağlanmağa çaresi olmağanını bildirdiler. Bunı "Qırım birdemligi" haber etmekte.
"Tintüv keçirilgen zaman advokatlarnıñ, aq qoruyıcılarnıñ telefon alâqası yoq edi, iç bir kimseniñ telefon etmege çaresi yoq edi. Bundan ğayrı, "Qırım birdemligi"niñ koordinatorı Dilâver Memetovnıñ ve cemaat jurnalisti Zidan Acikelâmovnıñ telefonları çalışmay edi. Tutulğanlarnıñ aqrabaları, tintüvlerr erte, saba saat 4-te başlanğanını aytalar. Tahqiqat tedbirleri tez keçti, saat 7-de qırımtatarlarnı alıp kettiler", - dep yazıla haberde.
"Qırım birdemligi" cemaat birleşmesinde qayd etkenleri kibi, tutulgan Ansar Osmanov, Ernest Seytosmanov ve Marlen Mustafayev"Qırım musulmanları davaları"nıñ mahkeme oturışlarına qatnağa faallerdir.
Hatırlatamız ki, işğal etilgen Qırımda fevralniñ 9-nda saba Rusiye quvetçileri Ansar Osmanov, Ernest Seytosmanov, Marlen Mustafayev ve Amethan Abdulvapovnıñ evlerinde tintüv keçirdi.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım akimiyeti, adamlarnıñ özüni izolâtsiya etmekni talap etken hastalıqlarnıñ cedvelini derc etti.
Vesiqağa köre, şeker diabeti, astma, obstruktiv aqciger hastalığı, bronhoektatik hasyalıq, ağciger qan yürmesiniñ bozuqlığı, köçürilgen beden müçesiniñ olması, hronik büyrek hastalığı, keskin leykoz, yüksek derecede limfomalar ve başqa limfoproliferativ hastalıqlar.
Vesiqada qayd etile ki, özüni izolâtsiya etüv rejiminde esas hastalıq boyunca hastahanege barılması mümkün.
Aqyarda 5 koronavirus adisesi tasdıqlandı. Qırımda umumen 14 adam hastalandı.
İşğal etilgen Qırımda martnıñ 28-nden başlap iyünniñ 1-ne qadar pansionat, raatlıq evleri ve şifahaneler işini toqtata.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Saq şeerinde yedi evniñ sakini qızdıruvsız qala. Bu aqta Qırım Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Qaza neticesinde Lenin soqağı (№№ 18, 20, 22, 38) ve Kurortnaya soqağı (№№ 59, 73, 75) boyunca yerleşken evlerniñ qızdıruvı toqtaldı», – deyler matbuat hızmetinde.
Ükümetniñ malümatına köre, tamir işleri alıp barıla.
Qırımğa dekabr 30-dan qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyası berilmey, Herson vilâyetinde elektrik yolağınıñ patlavı buña sebep olmalıdır. Al-azırda elektrik tiremesi tamirlengen, amma energetik muqaveleniñ toqtatılmasından sebep elektrikni bermeyler. Yarıq ile olğan problemlerden sebep bazı regionlarda qazan dairelerini söndüreler, insanlar çeşit qızdıruv aletlerinden faydalanmağa mecbur.


text:
Altun: "Bez tınıçlıq öçen tırışırğa tiyış"
İlbaşı idaräseneñ êlemtä başlığı Fahrettin Altun Rusiyä-Ukraina suğışında Törkiyäneñ här şartta maqsatınıñ ğadel tınıçlıqqa öleş kertü buluın belderde
Altun 5nçe iyül’dä ütkäreläçäk Törkiyä-İtaliya 3nçe xökümätlärara sammit aldınnan İtaliyanıñ “Il Messaggero” gazetınıñ sorawlarına cawap birde.
Törkiyäneñ Ukrainada tınıçlıqnı urnaştıru öçen tırışlıq kürsätüen xäterlätep, suğışnıñ betüe häm tınıçlıq kileşüe tözelüe mömkinme, yuqmı digän soraw uñayınnan Altun Törkiyäneñ xosusıy wazğıyäte buluın häm İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğannıñ köçle liderlığında Ukraina krizisınıñ başınnan birle şuşı köçen tınıçlıq öçen qullanırğa tırışuın äytte.
Ukrainada suğışnıñ başlanuı belän Montrö kileşüe xökemnären ğamälgä kertep, xärbi köymälärneñ Qara diñgezdän uzuın tuqtatuların äytüçe Altun ber ük waqıtta Ukraina xalqına citdi külämdä humanitar yärdäm citkerülären iskärtep uzdı.
Fahrettin Altun:
"Törkiyäneñ här şartta maqsatı ğadel tınıçlıqqa öleş kertü. Şul uq waqıtta bu suğışnı mömkin bulğança ozaytu fayda kiteräçäk, dip ışanğan akyorlar bar. “Suğış ozaysa, Rusiyä köçsezläner” diyıp uylıylar häm ukrainalılarğa barı tik suğışnı ozayta alaçaq qadär yärdäm kürsätälär. Törkiyä berqayçan da bolardan bulmadı, monnan soñ da bulmayaçaq. Bez tınıçlıqqa ışanırğa, tınıçlıq öçen tırışırğa tiyış”, - dip belderde.
Êlemtä başlığı Altun Törkiyäneñ Şveśiya belän Finlyandiyanıñ NATO äğ’zalegenä qarşı çığuınıñ xäterlätelüe uñayınnan da:
"Awrupa Berlegeneñ terror oyışmaları isemlegendä buluına qaramastan “PKK”nıñ bäyläneşle illärdä (Şveśiya belän Finlyandiyada) aqça cıyuına, suğışçı tuplawına häm propaganda yasawına kirtä quyılmıy. Ber ük räweşle “PKK”nıñ Süriyä törkeme bulğan “YPG”gä häm Törkiyädä tüntäreleş omtılışın yasağan “FETÖ”ğa ışanıçlı urın täêmin itälär. Bu mäs’älälärdä daimi häm anıq adımnar yasalğanına bez ışanmıyça torıp Şveśiya belän Finlyandiyanıñ NATO äğ’zalegenä riza bulmıybız”, - dip äytte.
Bäyläneşle xäbärlär
Qara diñgezdä tabiğıy gaz êşçänlege däwam itä
Türkiyä ênergetika häm tabiğıy çığanaqlar ministrı Fatih Dönmäz Qara diñgez gaz mäydanında kabel’lärne diñgez töbenä salıp quyaçaq köymäneñ Bosfor buğazına kilüen belderde
Ärdoğan: “Bez döres yuldan baruıbıznı isbatladıq”
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan: "Kizü belän (“Kovid-19” belän) başlap (Rusiyä-Ukraina) suğışı belän kiñäygän global’ iq’tisadi krizis qarşısında bez kürsätkän çıdamlılıq belän döres yuldan baruıbıznı isbatladıq”, - dip äytte


text:
Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Rustem Seythalilov advokat Edem Semedlâyevge ağrı kesicinen keçmegen baş ağrıları aqqında şikâyet etti. Semedlâyev Aqmescit SİZOsınıñ tibbiy bölügine ariza berip, Seythalilovnıñ tibbiy tedqiqi yapılsın dep rica etti, dep haber ete «Qırım birdemligi».
«Müvekkilimni Aqmescit şeeriniñ FSB idaresinde kördim, anda dava malümatlarını muntazam sürette ögrene. Rustem, qorantası yollağan ve qullanğan «Tsitramon», «Spazmalgon», «İbuprofen» ilâcları oña yardım etmey, dep ayttı. Çoq ilâc alsa da, ağrı keçmey», – dedi advokat Semedlâyev.
Onıñ qayd etkenine köre, Rustem Seythalilov baş ağrısından sıq-sıq uyana ve daa beter olğanından yatıp olamay. Gece yuqusından soñ bütün künni ayaqta keçire.
Advokat Seythalilovğa tahqiqat izolâtorınıñ tibbiy bölügine de muracaat etmege tevsiye etti.
Hatırlatamız, avgustnıñ soñunda Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» ilk tahqiqatı yekünlendi, bundan soñ dava mabüslerini beşer kişilik beş gruppağa bölgenler. Rustem Seythalilov Akim Bekirov, Seytveli Seytabdiyev, Eskender Suleymanov ve Asan Yanikov ile beşinci gruppağa kirdi.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, onıñ bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil. Soñra daa bir şübheli Raim Ayvazov tutuldı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Keriç keçitinde aydavcılarnı oktâbr 24-26 künleri Keriç boğazı rayonında olacaq ava şaraitleri aqqında tenbiyleler.
Qırım gidrometeomerkeziniñ malümatına köre, yaqın künleri yarımadada ava araretiniñ 10-12 derecege tüşmesi beklenile, şimaliy-şarqiy yelniñ suratı 23 metr/s yete bile, oktâbr 25-26 künleri 25 metr/s olması mümkün.
«Yelniñ suratı ile bağlı fevqulâde vaziyetniñ ola bilecegi sebebinden yük ve yolcu yolağı ava şaraitlerine köre işleycek», – deyler Yekâne naqliyat müdirliginde.
Aydavcılarğa oktâbr 25-26 künleri yolğa çıqmamağa çağıralar.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev iyülniñ 4-de Türkiye Cumhuriyeti prezidenti Recep Tayyip Erdoğan ile körüşip, Qırımda insan aqlarınıñ bozulması, Qırımtatar Milliy Meclisi vekilleriniñ Qırımğa kiriş yasaqlarınıñ lâğu etilmesi ve siyasiy mabüslerniñ azat etilmesini laf etti.
Meclis saytında berilgen malümatqa köre, Türkiye prezidenti Ukraina topraq bütünligi mevzusında fikri deñişmegenini qayd etti. O, Türkiye akimiyeti türk gemileriniñ Qırım limanlarına kirmemesi içün tedbir alğanında işandırdı.
Yanvarniñ 17-de Türkiye Tışqı işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu Ankara aliy oquv yurtlarınıñ ocalarınen körüşip, Ankara Qırım meselesinde aynı fikirde qalğanını bildirgen edi. Türkiye naziriniñ aytqanına köre, Türkiye ve Rusiye munasebetleri eyilişse de, Qırım meselesinde bir deñişme olğanını ifadelemey.
Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı.
Bunıñnen beraber, TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy imkânlar ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarınen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.


text:
Bunı bugün AQŞ Devlet departamentiniñ matbuat kâtibi Jen Psaki bildirdi, dep haber ete Radio Svoboda.
«Mayıs 11 künü şarqiy Ukrainada silâlı separatistler tarafından planlaştırılğan «referendum» Ukraina qanunlarına köre, qanunsızdır ve ileride de bölünüv ve tertipsizlikni meydanğa ketirmek içün yapılğandır. Eger de bu «referendum» keçse, o halqara qanunlarnı ve Ukraina topraq bütünligini bozacaqtır. AQŞ qanunsız referendumnıñ neticelerini tanımaycaq», – dep bildirdi Psaki.
O, Washingtonnıñ «referednumnıñ» keçirilmesine yol bermemek içün öz tesirini qullanmağan» Rusiye akimiyetiniñ areketleri sebebinden közü qaytuvını da bildirdi.
AQŞ Devlet departamentinde Rusiye orduları alâ daa Ukraina sıñırında olğanını da ayttılar.


text:
Bunı öz Twitterinde Rusiye alâqa naziri Nikolay Nikiforov bildirdi.
«Qırımda, Aqmescit, Aqyar, Yalta, Aluşta, Kefe, Kezlev sakinleri +7 nomeralı sim-kartlarnı satın aldı», – dep yazdı o.
Onıñ malümatına köre, yarımdada +7 nomeralı sim kartlarnıñ 1 million yedegi bar ve olarnı ketirmege devam eteler.
Qırımda endi Krasnodar diyarınıñ kodı ile sim-kartlarnı satmağa başladılar. «Krasnodar-Super MTS» paketni almaq içün pasportnı taqdim etmek kerek. Paketniñ fiyatı – 50 ruble.
İşğal etilgen Qırımda MTS Rusiye operatorınıñ sim-kratları «MTS Ukraina» operatorınıñ rouminginde çalışacaq.
Aynı zamanda «Kiyevstar» mobil bağınıñ operatorı işğal etilgen Qırımda hızmet keyfiyetiniñ beterleşüvi aqqında bildire.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ orman ve av hocalığı boyunca «Devlet komiteti» yarımdanıñ tabiat-orman obyektleriniñ ziyareti içün ödevni belgiledi.
Bunı müessiseniñ yolbaşçısı İvan Magda iyül 31 künü Aqmescitte keçirilgen matbuat konferentsiyası devamında bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Faaliyet kene başlandı, evelden ise bütün zaruriy vesiqalar toplanıla edi», – dedi Magda.
O, obyektlerniñ cedveli müessiseniñ resmiy saytında olğanını bildirdi. Bunıñ ile bazı vatandaşlar obyektlerni bedava ziyaret etecek ola. Olarnıñ sırasına Ulu Vatan Cenkiniñ veteranları, ÇAES qazasınıñ aqibetlerini yoq etkenler, yarımadanıñ nasıldır bir rayonınıñ yerli sakinleri kire.
Bunıñ ile Magda işbu faaliyetni amelge keçirgen adamnıñ hızmet şeadetnamesini, çek ya da talonnı talap etmege teklif etti.
«İylekârlar bar olğanı sır degil, bu kibi insanlarnı defalarca tutqan ediler. Kamuflâjnı satın alıp, qanunsız faaliyetni keçirmege qıyın degil», – dedi o.
Evel Qırım «akimiyeti» yarımadanıñ qoruq ve bağçalarınıñ ziyareti bedava olğanını bildire edi.


text:
Ukraina Baş prokuraturası Rusiyeniñ Qırım işğalinen bağlı vesiqalarnı Gaaga Halqara cinaiy mahkemesine (Felemenk) bermek içün azırladı.
Bunı Ukraina baş prokurorınıñ halqara uquq işbirliginden mesüliyetlisi Vitaliy Kasko «Ukrayinski novını» neşirine bildirdi.
«Yuqarı Radanıñ qararına binaen, olar (vesiqalar) ükümetke berilmeli. Olarnı azırladıq, çetel ekspertleri ile aqıl tanışamız...», – dep ayttı o.
Baş prokuratura kelecek afta (aprel 27-30 künleri) vesiqalarnı Nazirler şurasına bermek kerek. Bundan soñra Ukraina Halqara cinaiy mahkemesiniñ uquqını tanığanını bildirip, Qırım işğali aqqında malümatlarnı bermemli.
Gaaga mahkemesiniñ prokurorı malümatnı alıp, onı teşkermeli ve iş açılması aqqında qarar almalı.
Mart 15-te, Qırım statusı aqqında sahte «referendum» keçirilmesiniñ yıllığı arfesinde, «Rossiya 1» telekanalı «Qırım. Vatan yolu» filmini kösterdi. Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve bir yıl evelsi yarımadada olıp keçken adise-vaqialarnıñ diger sımaları Qırımnıñ Moskva nezareti altında keçkenini tarif ettiler.
Baş nazir Arseniy Yatsenük Adalet nazirligine Putinniñ bu filmde aytqanları ile levhanı Halqara cinaiy mahkemege bermege avale etti.


text:
Qırımda tekrar furtuna havfı ilân etildi. Sinoptikler iyün 17-de künniñ ekinci yarısında sağanaq yağacağını, saniyede 15-20 metr yel esecegini tahmin eteler.
Qırımnıñ gidrometeorologiya ve etraftaki müit monitoringi idaresiniñ malümatına köre, furtuna havfı iyün 18-ge qadar ilân etildi.
Keçken afta Qırımda sağanaqlar yağdı, Aqmescitniñ soqaqlarını suv bastı, bazı yerlerde yollar özenlerge çevirildi, asfalt bile qalmadı. Aydavcılar suvnı maşinalardan qopqalarnen çıqara ediler.
Mayısnıñ soñunda yağğan küçlü yağanaqlar neticesinde Canköy rayonında evlerni suv basqan edi.


text:
Vaqtınca işğal etilgen Qırımdan balalar, sadeleştirilgen sistema vastasınen (TMBsiz, tasil aqqında vesiqasız, üç imtian berip) 35 Ukraina aliy oquv yurtuna kirmek imkânından ğayrı, başqa yolnen de ketmek mümkünler. Bu yol – eksternat (ya da mesafeden oquv) ve TMB yazuv.
İlhaq etilgen Qırımnıñ talebelerine, eñ evelâ qolaysız tarihler sebebinden (mayıs 22-den iyün 13-ne qadar) Tışqı mustaqil baalavnıñ (TMB) sessiyasında iştirak etmek içün sıñırlı imkânlar bar. Bu sebepten olar içün iyülde qoşma sessiya teşkil etildi.
Qayd etüv mayıs 3-te başlanacaq ve mayıs 21-ge qadar devam etecek. Baalav ise 2018 senesi iyül 2-den 11-ge qadar keçirilecekler.
Ukrainanıñ tasil keyfiyetini baalav merkezi TMBniñ qoşma sessiyası içün muayet tarihlerni tayin etti:
İyül 2 – ukrain tili ve edebiyatı;
İyül 3 – matematika;
İyül 4 – ingliz tili ve ispan tili;
İyül 5 – biologiya, alman tili;
İyül 6 – Ukraina tarihı;
İyül 9 – coğrafiya, fransız tili;
İyül 10 – fizika;
İyül 11 – himiya.
Qırım mezunları içün tışqı mustaqil baalavda iştirak etmek içün er angi oquv şekli (kündüz, aqşam, mesafeden, eksternat ve ilh.) boyunca Ukraina territoriyasında bulunğan bir de-bir umum tasil muessisege qabul etilmek kerek. Daa tolu malümatnı Ukrainanıñ tasil keyfiyetini baalav merkezi (yЦOЯO) ya da Ukraina Tasil ve ilim nazirliginiñ saytlarından almaq mümkün.
Oleg Ohredko, TsGP «Almedia»nıñ eksperti ve talilcisi
«Bloglar» rubrikasında ifade etilgen fikirler muelliflerniñ öz fikirlerini aks etip, muarririyetniñ fikrini aks etmey bileler


text:
Rusiye Tış işler nazirligi ABD elçisi Joseph Sullivannı Joseph Bidenniñ Rusiye prezidenti Vladimir Putinni Ukrayinağa keñiş mıqyaslı istilâsına köre "arbiy cinayetçi" adlandırğanı içün çağırdı.
Rusiye TİN martnıñ 21-nde yapqan beyanatında, o, "Beyaz evniñ yolbaşçısı Joseph Bidenniñ Rusiye prezidenti aqqında aytqan qabul etilmez sözleri içün" Sullivanğa narazılıq notası berilgenini bildirdi.
"Amerika prezidentiniñ yüksek rutbeli devlet hadimine yaraşmağan bu kibi beyanatları Rusiye ve Amerika arasındaki munasebetlerni bozuluv altına qoydı", - dep yazıla beyanatta.
Martnıñ 16-nda Amerika Prezidenti jurnalistlernen laf etkende Putinni arbiy cinayetçi adlandırdı.
Bir künden soñ Amerika prezidenti Rusiye devlet başı "kerçek aydut" ve "diktator-qatil" olğanını bildirdi.
O zaman Beyaz evniñ temsilcisi Jen Psaki, Biden bunı telefizorda "zalım diktatornıñ çetel devletke ücümi ile bağlı vahşiy areketleri"niñ resimlerini körgen soñ "yürekten aytqanını" bildirdi.
Fevralniñ 24-nde saba saat 5-te Rusiye prezidenti Vladimir Putin «DNR» ve «LNR» gruppirovkalarınıñ «muracaatından» soñ Donbasta «mahsus operatsiya» başlatqanını ilân etti. Bundan soñ Kyiv, Harkiv, Odesa, Kramatorsk, Berdânskta patlav ve raketa darbeleri aqqında haber etildi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy umumiy seferberlik buyruğını imzaladı. Ğarp memleketleri Ukrainağa yapılğan ücüm sebebinden Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalarnı qullanıp başladı.
Doğrudan ücümge baqmadan, Kreml Ukraina işğali niyetini inkâr ete. Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire.
Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire. Başta Rusiye arbiyleri ölgenini inkâr ettiler. Amma fevralniñ 27-nde Rusiye Federatsiyası Mudafaa nazirliginiñ resmiy vekili İgor Konaşenkov Ukrainada ölgen ve yaralanğan Rusiye askerleri bar, dep ayttı. Sayısını aytmadı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: rukrymr.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.