text:
Sariev: «Jeenbekov Atambaevtıñ köleñkesinde qalmaydı»
Qırğızstan prezidenti Sooronbay Jeenbekov şetelderge alğaşqı saparın ayaqtadı. Ol Mäskeu men Minskige barıp, qızmetine kirispey twrıp tuındağan key problemalardı şeşti. Azattıqtıñ «Endi äriptes eldermen qatınas rettele me?», «Jaña basşı özin qalay körsetti?» degen swraqtarına sayasattanuşı Mars Sariev jauap beredi.
Azattıq: – Sooronbay Jeenbekov jaña basşı retinde alğaşqı saparın ayaqtadı. Onıñ saparı sarapşılar men jurnalisterdiñ nazarında boldı. Jwrt özge el basşıları janında jaña prezident qalay köriner eken degen oyda boldı. Sizdiñşe, Mäskeu men Minskige saparı kezinde ol qalay körindi?
Mars Sariev: – Ol özin senimdi wstağanday körindi. Euraziya Odağı (EAEO) müşeleriniñ bäri oğan jılı şıray tanıtqanı bayqaldı, ol da jaqsı äser qaldırdı. Äyteuir aqparat qwraldarınıñ habarlarına, fotosuretterge qarağanda, ol Qırğızstandı layıqtı därejede körsetkeni sırt kelbetinen de, özge el basşılarınıñ onımen qalay söyleskeninen de bayqaldı. Onı teñ därejeli twlğa retinde qabıldap, qolpaştağanı bayqaldı. Meniñşe, ol özin senimdi twlğa retinde körsetti.
Azattıq: – Minskide Qırğızstannıñ jaña prezidentiniñ qazaqstandıq äriptesimen josparlanbağan kezdesui nätijesinde eki jaqtı key problemalar şeşildi. Tipti alğaşqı talpınıstan şeşildi deuge boladı. Ükimetter deñgeyinde erterekte ötken kezdesulerden twşımdı nätije şıqpağan edi. Sonda qayşılıqtardı şeşu twlğalarğa ğana tirelip twrğan ba?
Mars Sariev: – Men qazaq-qırğız dağdarısı tez arada retteledi dep Jeenbekovtiñ Mäskeu men Minsk saparına deyin bergen swhbatımda aytqan bolatınmın. Bwl – qisındı närse, solay boluı tiis bolğan. Jeenbekov qalasa da, qalamasa da, jağday prezidentter şeşetindey därejege jetui tiis boldı. Älbette, bwl jerde jeke twlğa faktorı şeşuşi röl oynadı. Men Qırğızstannıñ eks-prezidenti Atambaevtı, onıñ poziciyasın aytıp otırmın. Ol älgi qadamdarğa işki sayasi mindetterdi şeşu üşin bardı. Men saylaualdı nauqanın aytıp otırmın. Aziya bolğandıqtan, bizde mwnday kezde jeke twlğa röl atqaradı. Prem'er-ministr kelisim jasasuğa tırıstı, biraq ol -Nwrswltan Nazarbaevtıñ deñgeyi emes. Ol jaña prezidentpen közbe-köz söylesui kerek boldı.
Eki jaqtıñ da abıroyın saqtap qaluğa tırısu elementteri bwl jerde de boldı. Älbette, Minskiniñ aldında Mäskeuge barıp, Putinmen oñaşa söyleskeni de ülken röl atqardı. Ol jaqta qazaq-qırğız qatınası qozğaldı. Meniñşe, problemalardı tez şeşu üşin bwl jerde üş eldiñ de müddesi toğıstı dep oylaymın.
Azattıq: – Almazbek Atambaevtıñ twsında Qırğızstan Qazaqstanmen ğana emes, key mäseleler boyınşa Belarus'pen de dürdaraz bolatın. Qırğızstannıñ jaña prezidenti keluine baylanıstı endi qarım-qatınas tüzeledi dep oylaysız ba?
Mars Sariev: – Älbette tüzeledi. Meniñşe, qazir Resey EAEO-nıñ ornıqtıraq jwmıs istep ketuine öte müddeli bolıp otır. Belarus'pen aradağı jäne EAEO-ğa müşe bolmağanımen, Täjikstanmen aradağı eks-prezident qaldırıp ketken problemalar tez arada retteledi dep oylaymın. Öytkeni Qazaqstanmen salıstırğanda, olar onşa qiın tüyinder emes bolatın. Meniñşe, Jeenbekov özdiginen äreket etuge qabiletti ekenin körsetedi. Ol Atambaevtıñ köleñkesi bolmaydı degendi men bwğan deyin de aytqanmın. Öytkeni bwl onı qwrdımğa ketirer edi. Biraq bwl Atambaevtıñ ıqpal ayasınan bütindey şığadı degendi bildirmeydi. Twtastay alğanda, jağdaydı Atambaevtıñ komandası wstap otır, sondıqtan mısalı, Çınıbay Twrsınbekov (Jogorku Keneştiñ bwrınğı törağasınıñ otstavkağa ketuin aytadı – red.) siyaqtı demarştar bolmaytını anıq. Ol osı twjırımdama ayasında jwmıs isteytin boladı.
Azattıq: – Key sarapşılar äri eks-prezidenttiñ özi de wlttıq müddeni janımdı salıp qorğadım, belgili bir nätijelerge qol jetkizdim, qızbalıqqa salınğanımmen, esebim dwrıs deydi. Ol özge eldermen qarım-qatınas jaylı qızbalıqpen talay ret auır sözder ayttı. Atambaev qızmetinen keter aldında EAEO-nı sınadı. Biraq Jeenbekovtiñ bolmısı bölek adam. Ol öz poziciyasın, el poziciyasın ayanbay qorğaydı dep sanaysız ba?
Mars Sariev: – Eks-prezident Atambaev ädettegi sayasatkerdiñ minez-qwlqı turalı ornıqqan stereotipti bwzdı. Tipti batırsınıp ketti. Ol sayasatkerlerge tän emes qılıq körsetip, äreket etti, onıñ äreketteriniñ erekşeligi men wtımdılığı da osında boldı. Biraq meniñşe, bwl ayaq astı äreket emes, oylastırılğan qadamdar boldı. Ol auır sözderimen memleket basşılarımen kelissöz jürgizu kezinde wstanatın diplomatiyalıq etiketke qatıstı ornıqqan şablondı bwzdı. Ärine, bwdan nätije şıqtı. Biraq bwl sayasi qayratkerlerge tän qılıq emes. Bwl onıñ älsizdigi bolsa kerek. Özge täsilder bolmağandıqtan, Atambaev öz degenine mülde özgeşe amalmen qol jetkizdi.
Jeenbekov Atambaev siyaqtı äreket ete almaydı, körşi el basşılarımen däyekti türde äri diplomatiyalıq twrğıda daulasu üşin Jeenbekovte mıqtı negiz boluı tiis. Ol – wstamdı adam, sondıqtan är iske käsipqoylıqpen qarauı tiis. Ol sayasi sahnada Atambaev siyaqtı ereje bwzıp oynay almaydı. Öytkeni onıñ bolmısı mülde bölek adam. Ol kisige qiındau boladı. Atambaev öziniñ erekşeligine süyendi, onı jaratılısı bölek adam dep tipti Putin de aytqan. Biraq bwl – dästürge säykes kelmeytin äri sayasi arenada köp kedergige tap qılatın minez. Atambaev käsipqoy sayasatker emes qoy, onıñ älgi äreketteriniñ bäri – älsizdiginiñ kesiri. Biraq onıñ sayasi alañda qoldanatın birqilı tosın täsilderi strategiyalıq bolmasa da, taktikalıq nätijelerge jetkizetini anıq.
Bolot Kolbaev pen Mars Sarievtiñ swhbatı orıs tilinen audarıldı.


c: text/html

text:
Sentâbrniñ 11-de Lvovda «Muzıkalnıye kollaboratsii» ukrain-qırımtatar muzıkalı leyha ömürge keçirilip başlay.
Leyhanıñ maqsadı qırımtatarlar ve ukrainler arasında medeniy bağlarnı saqlap qalmaq ve arttırmaqtır, dep aytalar teşkilâtçılar.
«Yarım yıldan berli Qırım işğal altında yaşay, Qırımnı Ukrainadan ayırmaq içün informatsion ve medeniy ceetten bizni biri-birinden çetleştirmege tırışalar. Bizler medeniy alâqalarnı coysaq, olar maqsadlarına irişecekler», – aytıla ilânda.
Leyhada İgor Gnidin (Lvov), Andrey Kohan (Lvov), Usein Bekirov (Qırım) iştirak etecekler.
Programma esasında Usein Bekirovnıñ eserleri qullanılacaq – halq qırımtatar muzıkası ve caz birleştirüvi.
Leyhanı «Musiclive» prodüser şirketi «Krım SOS» cemaat teşebbüsiniñ qol tutuvı sayesinde amelge keçire.
Tedbir saat 20:00 Lvovdaki Valovaya soqağı, 18a, «Ğayeler müzeyinde» («Müzey idey») başlanacaq.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kezlev
Kezlev (ukraince ЄBпaTopiя, rusça EBпaTopия) — Qırımnıñ şimaliy ğarbındaki deñiz yanında bir kurort şeeridir.
Ealiniñ sayısı 103 biñ kişi, yazlıq mevsimde ise bir qaç kere ziyade olıp arta. Er yıl mında raatlanmaq ve tedaviylenmek içün qararnen 1 million kişi kele.
Qırımnıñ Kezlev regıonı — Kezlev şeer şurasına boysunğan yer, terkibinde Kezlevden ğayrı Yalı Moynaq, Novoozörnoye ve Mirnıy qasabaları bar. Region ealisiniñ sayısı 117 565 kişi (2001 senesi)
Münderice
TarihDeñiştir
Qadimiy zamanDeñiştir
Kezlev etrafında keçirilgen arheologik qazılmalar şimdiki şeer yeri ve etrafında insanlar atta milâttan evel 3 biñyıllıqta yaşap kelgenini tasdıqlay. Mında başta tavrlar, kimmerliler, soñra ise — yunanlar yaşap keldiler. Şeerniñ qadimiy adını – Kerkinitida yunanlar qoydılar. Skitlernen cenkler zarfında Kerkinitida skit ükümranlarınıñ akimiyetine bir qaç kere tüşken edi. Şeer milâttan evel tahminen II—III asırlarda yoq oldı.
Orta asırlar ve Qırım Hanlığınıñ devriDeñiştir
Şimal-ğarbiy Qırımnıñ Erte Orta asırlar tarihı arheologlar ve tarihşınaslar tarafından az tetqiq etilgen.
Köçebe halqlar (hunnular, bulğar türkleri, hazarlar, peçenekler, ğarbiy qıpçaqlar) bir-birlerini almaştırıp ta soñra apansızdan ğayıp olıp Qırımnıñ qadimiy toprağında öz askerleriniñ qabirleri ve qurğanlar üstlerinde eykeller qaldırdılar.
1475 senesi osmanlılar Qırımnıñ yalı boyunı fetih etkenden soñ şimdiki Kezlev yerinde türkler yahşı pekitilgen qaleni qurdılar da onıñ adını Gözlev qoydılar. Bu adınıñ etimologiyası aydın degil, lâkin qırımtatar közlü ev söz birikmesinden çıqqan degen versiya bar.
XVI asırda Gözlev büyük ticariy şeer-qale olıp qaldı. Onıñ limanına Anadoludan gemiler kelip turğan ediler. 1552 senesi I Devlet Geray han idare etken zamanında Gözlevde Qırımnıñ eñ büyük ve muazzam camisi qurula — Han Cami (Cuma Cami). Cami leyhasını tizüv han İstanbulda mimar Hoca Sinanğa sımarladı. Han Camisi dünyağa belli mimar Hoca Sinannıñ eseridir.
Kezlev Rusiye İmperiyasınıñ terkibindeDeñiştir
Rusiye Qırımnı basıp alğan soñ Gözlevge uyezd şeeri statusı ve yañı ad berildi. Qadimiy Pontnıñ çarı VI Mitridat Yevpator şerefine şeerni Yevpatoriya dep adlandırdılar.
ZemaneDeñiştir
Şeerniñ cenübiy ğarbında kurort rayonı bar. Şarqında eski şeer buluna. Bu rayondaki bazı evler 300 yıl qadar eskilikli. Şeerniñ ğarbında Moynaq gölü, şarqında ise Sasıq gölü bardır. Şimalinde sanayı işhaneleri bulunalar.
KurortDeñiştir
Tabiat faktorlarıDeñiştir
Tabiat faktorlarından bularını qayd etmek kerek: unikal çamur ve rapa, deñiz ve mineral suvları, ava ve küneş, qum ve şifaiy ösümlikler.
Qumlu plâjlar
Şeer ve etrafındaki yalı boyunda bir çoq ufaq qumlu plâjlar bar. Şeerden ğarpqa taba bir sıra pansionat, sanatoriy ve pioner lageri uzana.
Yımşaq iklim
Kezlev – eñ küneşli şeerlerden birisi. Yaz ortası iyül-avgustta suv arareti +23 °C-den +26 °C-ge qadar deñişe. Mayıstan oktâbrgece suv arareti +15 °C-den 22 °C-ge qadar deñişe.
Mında qış künleri adet üzre issi, ekseriy allarda ayazsız. Avanıñ yıllıq orta arareti +11 °C.
Mahsus itibarğa lâyıq yerlerDeñiştir
- Kezlev Han Camisi
- Dervişler tekiyesi
- Türk amamları
- Qaray (Karaim) kenassaları
ve digerleri.
NaqliyatDeñiştir
Kezlevden Qırımnıñ başqa şeerlerine minip yürüv avtobuslar ve trenler vastasınen amelge keçirile, bundan da ğayrı deñiz vastasınen. Şeerde tramvaylar, avtobuslar ve marşrut taksiler bar.
Avtovokzal: İnternatsional soqağı, 124. Telefon nomerası: 61-690.
Demiryol vokzalı: Vokzal yanındaki meydan. Telefon nomeraları: 51-411 (malümat berici bölük); 13-320 (servis merkezi).
BağlantılarDeñiştir
- Kezlev şeer şurasınıñ resmiy saytı (Rusça)
- Kezlevnıñ resmiy forumı (Rusça)
- Yalı Moynaq rayonınıñ haritası (Rusça)
- Qaray kenassası adlı mimarcılıq kompleksi (Rusça)
AtıflarDeñiştir
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


text:
Astananı su şayıp ketui mümkin
Astananı su şayıp ketui mümkin. Bügin Ükimet otırısına kelgen QR İşki ister ministri Qalmwhambet Qasımov osılay dep mälimdedi.
Qalmwhambet mırza basqaratın ministrliktiñ qwramına Tötenşe jağdaylar departamenti de kiretini belgili.
Ministr Qasımov Astana men onıñ mañayındağı eldimekenderdi su şayıp ketu qauipi tuğanın ayttı.
Vedomstvo basşısınıñ aytuınşa, Astana su qoymasınan aydalğan sudıñ kölemi sekundına 40-tan 1200 tekşe metrge deyin artıp ketken. Sonıñ saldarınan Arşalı audanındağı bir auıldı sel basqan..
"Astana men onıñ irgesindegi eldimekenderdi su basudan qorğau üşin tasqın sudı Astana su retteuişine jiberip jatırmız. Qazir barlığı 132 mln tekşe metr su jinaldı. Al, onıñ sıyımdılığı 450 mln tekşe metrdi qwraydı. Astana su qoymasınan däl qazirgi qarqınmen su aydala beretin bolsa su retteuiş nebäri üş künde tolıp qaladı. Ol jarılıp, Elorda men özge de eldimekender tolıq su astında qaluı mümkin", - dedi ministr.
Ministr Qalmwhambet Qasımov qauiptiñ aldın alu şaraları oylastırılıp jatqanın ayttı. Astananı suğa aldırmaymız dep sendirdi. Tipti bwl maqsatta QR Auılşaruaşılıq ministrligimen birlese otırıp, tiisti şaralardı qoldanatının eskertti.
Abai.kz


text:
Mubarek Ramazan Ayı Qur’an Ve Oraza Ayıdır
İslâmnıñ beş temelinden biri – oraza ibadetidir. Onıñ farz olğanı muqaddes Kitabımızda bildirilgen.
Allahu Taalâ Qur’an-ı Kerimde : “Ey, iman etkenler! Oraza sizden evel yaşağanlarğa farz etilgeni kibi sizge de farz etildi, belki (Allahnıñ emirine qarşı kelmekten) saqınırsıñız”,dep buyurğan. Ayet-i kerimede açıq beyan etilgeni kibi, bu ibadet yalıñız musulmanlarğa mahsus bir ibadet olmayıp, evelki ümmetlerge de emir olunğan edi.
Haq Taalânıñ biz, qulları içün bergen emir ve yasaqlarında,
bizler içün bir taqım faydalar bar. Çünki Allahu Taalâ insanlarğa manasız iç bir şey buyurmaz. Şunıñ içün orazanıñ farz qılınmasında insaniy, ahlâqiy, içtimaiy ve ruhiy kibi bir çoq maddiy ve maneviy faydalar bar.
Peyğamberimiz Muhammed Mustafa (s.a.v.): “Oraza (yamanlıqlarğa ve ceennemge qarşı) qalqandır”, dep buyura.
Oraza sayesinde insan nefsiniñ arzularına akim olur. Böylece,yaman istek ve arzulardan, günah işlemekten saqınır. Peyğamberimiz (s.a.v.) bir hadis-i şerifinde: “Kim yalan sözlerni, yalan işletmekni taşlamaz ise, o adamnıñ tek aşamaq ve içmekni taşlamasına Allahnıñ itiyacı yoqtır”, dep buyura.
Allahu Taalânıñ iç kimseniñ ibadetine itiyacı yoqtır. Yapqan ibadetlerimizniñ episi dünya ve ahiretteki seadetimiz içündir.
Allahnıñ bütün emir ve yasaqları insanlar içün bir rahmettir. Bu cümleden, oraza ibadetiniñ de bizge rahmet olmasını bu ibadetniñ ikmetinden kelgen esapsız bedeniy, ruhiy, ahlâqiy ve içtimaiy faydalarında sıralamaq mümkün.
Şimdige qadar izaatlamağa areket etilgen hususiyetlerden başqa,orazanıñ diger faydalarını böyle saymaq mümkün:
Oraza – nefis ve irade terbiyesinde çoq müim rol oynay, oraza sayesinde insanda sabır ve irade küçü alışqanlıq alına kele. Peyğamberimiz (s.a.v.) bir hadis-i şerifinde beyan etkeni kibi: “Oraza tutmaq sabırnıñ yarısıdır”.
Sağlıq tarafından orazanıñ şifa bergeni er keske belli. Hastalarnıñ ekseriyetine ilk tevsiye etilgen şey diyetadir. Tıbbiyat ilerilegeninen, orazanıñ faydaları daa yahşı bilindi. “Oraza tutıñ,sağlıqlı olursıñız” hadis-i şerifi de, orazanıñ insanğa ne qadar faydalı olğanını köstermekte.
Oraza – yürekte incelik, vicdanda temizlik peyda eter. Bu sayede fuqareniñ alını tüşündirerek, insanlarda yardımlaşma duyğusını uyandırır. Böyleliknen, musulmanlar arasında birlik-beraberlik,merhametlik ve şefqat duyğuları akim olur, kin, nefret, pahıllıq ve merhametsizlik kibi duyğular ğayıp olur. Yuqarıdaki ikmetlerni köz ögüne alğanda, oraza Allahnıñ insanlarğa büyük bir ihsanıdır.
Şunıñ içün, üzür sayılacaq bir sebep olmağance, er bir musulmanğa orazasını tutmaq şart.
MENBA : MİNBERDEN YÜKSELGEN SES
Facebook Hesabınızla Yorum Yapabilirsiniz
BENZER HABERLER
KÖŞE YAZARLARITüm Yazarlar
-
-
-
-
Ayten hanım nağı beyin anıları – HATIRALAR Dr. Ayten Ahmetova
-
Suriye Şam Duma Doğu Guta’da kimyasal silah saldırısı! Uzman Dr. Muhtar Fatih
-
-
-
YABANCI BİRLİKLE SURİYE’DEN ÇIKMALI’ DA KIRIM’ DA BULUNAN İŞGALÇİ RUS BİRLİKLERİNE NE DEMELİ….! Münir BALICA
-
YILANLAR DERİ DEĞİŞTİRMEZLERSE YAŞAYAMAZLAR Prof. Dr. Nazif Gürdoğan
-
-
-


text:
Qırımnıñ içtimaiy-iqtisadiy inkişafı boyunca federal yekâne leyhasınıñ amelge keçirilüvi 2020 senesine qadar qoşma iş yerlerni peyda etmege imkân berir, dep bildirdi Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov Sudaq ziyareti çerçivesinde.
Bunı RİA Novosti bildire.
«Federal yekâne leyhasınıñ amelge keçirilüvi 100 biñ qırımlığa iş tapmağa yardım eter», – dedi Aksönov.
Bunıñ ile o, Keriç köpüriniñ qurucılığı aqqında hatırlattı. Mında qırımlılar da iştirak etmege istey eken.
«Biz Qırımnıñ saa temelini ve onıñ istisal quvetlerini işletecekmiz. Qurucılıqta qırımlılar iştirak etip, aylıq alacaqlar», – dey o.
Evel qayd etilgeni kibi, Rusiye ükümeti 2014 senesi işğal etilgen Qırım ve Aqyarğa iş çarşısınıñ destegine 661 mln ruble ayırdı.


text:
Advokat Nikolay Polozov Rusiye advokatlar cemiyetine muracaat etip, uquq qorçalayıcılarğa yapılğan er angi basqığa sert şekilde cevap bermege rica etti. Bunı advokat Facebook saifesinde yazdı.
«Qırımda insan aqlarınıñ kergin vaziyeti köz ögüne alınsa, advokatlar ve müşterileriniñ aqlarını bozacaq Rusiyeniñ Qırım ve Aqyardaki Federal havfsızlıq hızmeti idaresiniñ taqiqat organları Rusiye Federatsiyası devlet akimiyetiniñ diger organları, prokuratura, mahkeme ile bağlı, devlet akimiyeti advokatqa basqı yapa, bu regiondaki işimnen bağlıdır», – dep yazdı advokat.
Polozov FSB organları Rusiyede diger advokatlarğa da basqı yapqanını qayd etti.
«Yaqında belli oldı ki, Samara vilâyetinde de advokat şaat olaraq sorğuğa çağırılğan edi, bundan evel diger regionlarda da aynısı olğan edi», – dep yazdı advokat öz muracaatında.
Dekabr 13-de, Kreml kontrol etken Aqmescitniñ Kiyev mahkemesi FSB taqiqatçısı Skripkanıñ Nikolay Polozovnı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerovnıñ davasında şaat olaraq sorğuğa çekilmesi iznine dair muracaatını baqtı.
Polozov qarardan şikâyet etmek niyetindedir.
Nikolay Polozov mahkemede İlmi Ümerov davasınıñ şaatı olaraq sorğuğa çekilse, advokat davadan imayeci olaraq çetleştirilecektir.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı, Ukraina prezidentiniñ keñeşçisi, Aqyar şeer devlet memuriyetiniñ sabıq başı Sergey Kunitsın dey ki, Qırımnıñ tam qamaçavı Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ qaytarıluvına yardım etmez. Bunı o sentâbr 21 künü «Svoboda slova» efirinde bildirdi.
Onıñ fikrine köre, anda yaşağan insanlarğa Ukraina olarnı keri beklegenini köstermek kerek.
«Olarnı anda zulum etsek, territoriyanı qaytarıp olamamız, amma anda er şey pek yahşı olmasına da imkân bermemek kerekmiz», – dey o.
«Ebet, Qırımğa biñlerce yük maşinalarınıñ kelmesi ve Rusiye ordusınıñ aşatmasına qarşım, şunıñ içün bu yahşı bir varianttır», – dedi Kunitsın.
Evel Qırımtatar Milliy Meclisniñ başı Refat Çubarov Qırımnıñ «erzaq qamaçavından» soñ energetik qurşavı ola bilecegi aqqında aytqan edi.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri «erzaq qamaçavı»nıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
"Qırım - menim Vatanım" konkursına yekün çekildi
Er yıl Qırım Tasil ve ilim nazirligi mektepler arasında "Tuvğan til eñ qıymetli barlığımız ve onıñ zenginligi bitmez-tükenmezdir" adlı festival ötkere. Mart 27 künü Qırım müendislik-pedagogika universitetinde bu festival çerçivesinde keçken "Qırım - menim Vatanım" mektep talebeleriniñ icadiy konkursına yekün çekildi. Mezkür konkurs onıñ ğayecisi şair Yunus Qandımnıñ adını taşıy.
Qırım Tasil ve ilim nazirligine yarımadamıznıñ 22 regionından 168 icadiy iş keldi. Çoq yazıq ki, yarışta Kefe, Yalta şeerleri ve Qurman rayonı iştirak etmedi. Jüri azaları konkursqa kelgen işlerni közden keçirip, I dereceli diplomlarnen "Şiiriyet" nominatsiyasında Bağçasaray rayonındaki Acı Bolat (Uglovoye) umumtasil mektebiniñ 6-ncı sınıf talebesi Nuriye Azizovanı, Qırım Tasil ve ilim nazirliginiñ istidatlı balalar içün gimnaziya-internatınıñ 8-nci sınıf talebesi Amethan Murtazayevni, "Nesir" nominatsiyasında Saqtaki 1-nci umumtasil mektebiniñ 8-nci sınıf talebesi Alyana Eminovanı ve Ermeni Bazar (Armânsk) şeerindeki 4-nci mektepniñ 10-ncı sınıf talebesi Elzara Muslâdinovanı taqdirlemek qararını aldı.
Yarışnıñ ekinci qısmında altı teatr kollektiviniñ ve altı KVN komandasınıñ çıqışları baqıldı. Konkurs çerçivesinde talebelerge ana tiline sevgi aşlağan ve yarışta iştirak etmek içün balalarnı azırlağan ocalar da Tasil ve ilim nazirligi tarafından fahriy yarlıqlarnen mukâfatlandılar.
Dinara RUMİYEVA
Yañı Dünya gazetasından alınğan:


text:
Ruhani jañğıru: adami kapital sapası
Almatı qalasında Qazaqstan Respublikasınıñ twñğış Prezidenti Qorınıñ janındağı älemdik ekonomika jäne sayasat institutı (ÄESI) «Jañğırudıñ bastı faktorı retindegi adami kapital sapası» taqırıbında döñgelek üstel ötti.
Döñgelek üsteldiñ maqsatı – adami kapitaldı damıtu boyınşa memleket tarapınan atqarılıp jatqan bağdarlamalardıñ jüzege asu nätijeliligin keşendi äri ob'ektivti türde qarastıru, elimizdiñ äleumettik-ekonomikalıq jäne qoğamdıq-mädeni jañğıruın jüzege asıru ayasındağı tüytkildi mäseleler men olardı şeşu joldarın qarastıru.
Qazaqstanda adami äl-auqattılıqtı arttıru mäselesi memleket damuındağı negizgi mindet bolıp tabılıp, bastı strategiyalıq qwjattarda körinis tapqan. Memleket basşısınıñ 2015 jılı jariya etilgen «Wlt josparı – bes institucionaldı reformanı jüzege asıru boyınşa 100 naqtı qadamında» ESDW standarttarınıñ negizinde adami kapitaldı damıtu bastı mindetterdiñ biri retinde atalğan. 2017 jılı Prezidenttiñ «Bolaşaqqa bağdar: ruhani jañğıru» attı bağdarlamalıq maqalasında Qazaqstanda adami kapitaldıñ äl-auqatın arttıruğa bağıttalğan birqatar mindettemeler körsetilgen bolatın.
Adami damudıñ halıqaralıq reyting-indeksine say Qazaqstannıñ poziciyası aytarlıqtay ornıqtı, sebebi, elimiz ADI deñgeyi joğarı memleketterdiñ qatarına kiredi. 188 memleket kiretin tizimde bizdiñ elimiz bel ortadan orın alğan. Jalpı alğanda, 2015 jılğı körsetkişter boyınşa Qazaqstannıñ damu deñgeyi özge Orta Aziya elderinen köş ilgeri, alayda, postkeñestik Baltıq elderimen äli de salıstıruğa kelmeydi.
Adami kapitaldı qalıptastıruğa memlekettiñ densaulıq saqtau, bilim beru men käsibi dayarlau jäne özge de salalarındağı sayasatı ıqpal etedi. Sonımen qatar, bwl saladağı zertteu nätijelerine süyensek, nätijeli qalıptastıru men qoldanu şarttarı negizinde adami kapital ekonomikalıq ösimniñ ırğağı men sapasına oñ äser etui mümkin.
Döñgelek üstel ayasında kelesi swraqtar talqılandı:
- Adami kapitaldı damıtuğa arnalğan memlekettiñ küş-jigeri men investiciyaları qanşalıqtı özekti?
- Qazaqstanda adami kapitaldı damıtuğa qanday faktorlar tosqauıl qoyadı?
- Bwl saladağı jağdaydı jaqsartu üşin memleket tarapınan tağı qanday şaralar qoldanılu qajet?
Döñgelek üstel jwmısına Qazaqstannıñ ğılımi-zertteu men analitikalıq qwrılımdarı salasındağı belgili sarapşılar, sonday-aq, halıqaralıq wyımdardardıñ ökilderi qatıstı, olardıñ qatarında: Aydarhan Qwsaynov (QR Wlttıq banki törağasınıñ keñesşisi), Janar Jandosova («Sandj» zertteu ortalığınıñ direktorı), Vlastiml Samek (BWW qoğamdıq aqparat departamentiniñ QR ökili), Sergey Domnin («Ekspert-Kazahstan» iskerlik jurnalınıñ bas redaktorı), Asqar Nwrşa (ÄESI Almatıdağı ökildiginiñ jetekşisi), YUriy Buluktaev (QSZI bas ğılımi qızmetkeri) bar.
Abai.kz


text:
İşğal etilgen Qırımda aprel 21-de keçirilmesi planlaştırılğan yañı milliy cemiyet – «qırımtatar milliy-medeniy muhtariyetiniñ» taqdim merasimini ilân eteler. Bunı Kremlge boysunğan yarımada ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Reabilitatsiyası yapılğan halqlarnıñ canlanuv kününe bağışlanğan bayram tedbirleri belgilendi. Tedbir planlarına köre, reabilitatsiyası yapılğan vatandaşlarğa daire anahtarları berilecek, qırımtatar milliy-medeniy muhtariyeti taqdim etilecek ve «Vetan sedası» radiosı yayınğa başlaycaq», – dep aytıla haberde.
Eglence programması Aqmescitteki Trenev bağçasında keçirilecek. Kontsert, Qırımnıñ dekorativ-ameliy sanatı eserleriniñ sergisi keçirilecek, Qırım halqlarınıñ yemekleri taqdim etilecek.
Qırım milletlerara munasebetler Devlet komitetiniñ saytında milliy-medeniy muhtariyet olaraq milliy-medeniy cemiyetler tanıtıla. Sayt malümatına köre, yarımadada bunıñ kibi aman-aman 10 cemiyet mevcut.
Qırımnıñ reabilitatsiyası yapılacaq halqlarınıñ canlanuv künü Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ «Ermeni, bulğan, yunan, italyan, qırımtatar ve alman halqlarınıñ reabilitatsiyası tedbirleri ve olarnıñ canlanması ve inkişafına kösterilecek devlet yardımı aqqında» buyruğı imzalamasınıñ ekinci yıllığına bağışlana. Buyruq aprel 21-de imzalanğan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Gazette qıtay qazaqtarınıñ 1950-54 jj arasındağı kürdeli sayasi kezeñi bwğıp jatır…
1950-1951 jıldar qıtay qazaqtarı üşin öte qım-quıt jıl boldı. Ospan-Janımqan wstalıp artınan atıldı, Orazbay äkim bastağan (Qwtıbi äkimi) Qwtıbi-Manas-Sanjı köterilisi bastıqtırıldı, qorğanıs salasınıñ meñgeruşisi Zakäriya bas qolbasşı Uañ Jinmen eregesip mert boldı, Sauan-Ürimji qazaqtarı Qalibek-Täkiman men Qamzağa ilesip kökilikti asıp, Tibetti basıp jeti retki qorşaudı bwzıp Kaşmirge taqadı, Manas boyındağı Şarqi Türkistannıñ qazaq äskerleri azamattıq soğıs bastap soñı İlede jalğasıp sätsiz köterilis kesirinen Qaraşäri asıp Päkistan, Auğanıstan aspaq bolğanda kommunist armiya jağınan qorşauda qap derliktey joyıladı. Ölkelik ükimettiñ orınbasar xatşısı Sälis Ämireler Tibette qastandıqpen öltirildi. Sizderge är oqiğanıñ basın bir şalıp jılt-jılt şolıp ötip otırğanımmen jalpı ol däuirdegi Şıñjañ qazaqtarınıñ sayasi, äleumettik xal-axualı öte kürdeli boldı. Üyekke jiktelip teketiresu tereñ sipat alıp ketti. Şıñjañ provincsiyasınıñ ölkelik ükimeti qwrılğan soñ Şıñjañnıñ orınbasar törağasınıñ biri Qazaq Pätiqan Sügirbaev edi (Qazaq avtonomiyası 1954′de qwrılğan). Jaña ölkelik ükimettiñ jaña organ gazeti de qolğa alınğan-tın. Bwl sol gazettiñ 1951-jılğı sentabır ayındağı sanınıñ qiqımı. Gazette qıtay qazaqtarınıñ 1950-54 jj arasındağı kürdeli sayasi kezeñi köp auızğa alınğan. Biz bügin bayıbına bara almağan talay swraqtıñ jılt etken jauabı körinip qaluı da mümkin. Men solay oylaymın. 50-jjdağı Şıñjañ qazaqtarınıñ qoğamdıq sayasi äleuetin jaqınnan sezinemin deseñiz osınday tiri derekpen qauışuıñız tiis. Älemdik alpauıt jikşildik bwl öñirdegi qazaqtardı da soqpay ötpegen. sayasi tüsi qoyu, tartısı qiyañ osı ötpeli kezeñniñ tarixi mänin aşa tüssek bügingi birqagşa kürdeli swraqqa bir twsınan jauap bergendey bolamız. Osı jauaptıñ köbi 1950-51 jj gazette bwğıp jatqanın biluimiz kerek. Ol kez alğaşqı qwrılu kezeñi bolğandıqtan köp oqiğa men saraptaular birşama aşıq äri anıq jazılğan-dı. Keyin sol “aşıqtıq” pen “anıqtıq” bastarına päle bolğan …


text:
Rusiyeniñ federal akimiyeti qırımtatarlarnıñ kendisini Rusiye vatandaşları olaraq is etmeleri içün qanun derecesinde er şey yaptı, şimdi yarımadanıñ yerli akimiyeti qanunnı amelge keçirmeli, dep ayttı Rusiye prezidenti Vladimir Putin cumaaqşamı künü Moskvadaki matbuat konferentsiyasında, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Mında bu sene aprel ayında Putin imzalağan qırımtatar ve diger halqlarnıñ reabilitatsiyası aqqında söz yürsetile.
«Mence, bu emirniñ kelecegi bar, – dep cevap berdi Putin ATR qırımtatar telekanalı jurnalistiniñ aytqanlarına. – Onı bir kimse lâğu etip olamaz: ne yerli akimiyet, ne de başqa birisi. Bizler repressiyalarğa oğratılğan bütün halqlarnıñ reabilitatsiyasını ilân ettik: qırımtatarlar, alman, ermeni, bulğarlar, – ve repressiyalarğa oğratılğan bütün insanlarnıñ. Mence, bunıñ ciddiy siyasiy-ahlâq emiyeti mevcut».
Onıñ aytqanına köre, qırımtatarlar içün ahlâq ceetten daa da müim meseleler bar.
«Bu episi degil. Bizler yarımadanıñ esas tilleri: rus, ukrain, qırımtatar, – devlet tilleri olacağını belgiledik, qırımtatar halqınıñ tarihında böyle bir şey olmağan edi», – dedi Putin.
«Elbet de, bunıñ episi regional derecede yavaş-yavaş amelge keçirilmeli», – dep qoştı o.
Onıñ fikirince, Qırımnıñ müim ve aynı vaqıtta qıyın meselelerinden biri «samozahvatlarnıñ» qanunlaştırılması qala.
«Er kes bu qararnen razı degil, er zaman samozahvatlarnı qanunlaştırsaq, tertip-nizam olmaycaq, dep aytalar. Qırımda yaşağan insanlarnı meni eşitmege çağıram: repressiyalarğa oğratılğan halqlar meselesi – ayrı bir mevzu. Devletniñ bu adamlarğa borcu bar, bu saifeni qapatıp, er kes, milliy ve etnik mensüpligine baqmadan, aynı olğanını ve qanunğa riayet etmeli, aytmaq kerek», – dedi Putin.
Vladimir Putin repressiyalarğa oğratılğan qırımtatar ve diger halqlarnıñ reabilitatsiyası aqqında qanunnı 2014 senesi aprel ayında, «referendumdan» soñ, imzaladı.


text:
Tahminen on biş insan – Qırım Cümhuriyeti boyunca mahkemecilerniñ federal hızmetiniñ İdaresi hadimleri Aqmescitte Şmidta soqağı boyunca yerleşken qırımtatar milliy Meclis binasına keldi, bir qısmı binağa kirişni blok ete, kimseni kirsetmey ve yollamay.
Qırım.Aqiqat mühibiriniñ aytqanı kibi, hızmetniñ vekilleri protokolnı tizdi ve «Qırım» Fondı» hayriye teşkilâtınnı müdiri Riza Şevkiyevge, binada insanlar olğanı sebebinden, para cezasını belgilediler. Para cezasınıñ miqdarı – 50 biñ ruble. Al-azırda binada mahkemecilerden ğayrı, Meclis azaları ve hadimleri de buluna.
Meclisniñ yanında bulunğan qırımtatar milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reberi Zair Smedlâyev jurnalistlerge aytqanı kibi, bu iş boyunca mahkeme sentâbr 22 künü keçirilecek.
Sentâbr 17 künü «Qırım» Fondı»nıñ başı Riza Şevkiyevge Fondnıñ binasında bulunğan bütün qırımtatar teşkilâtları binanı terk etmege mecbur olğanı aqqında qararnı oqudılar.
Bundan evel, sentâbr 16 künü, Meclis binasında tintüvler keçirildi. Olarnıñ neticesinde qırımtatar milliy Meclis toplaşuvlarınıñ protokolları, bilgisayarlar ve Ukraina halq deptutatı Mustafa Cemilevniñ şahsiy şeyleri tutıp alındı.


text:
Tatarstan näşriätläre
Bügen Tatarstanda berniçä ere näşriyat bar:
- Tezmäne tulılandırası bar...
Taríx[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Küp kenä başqa xalıqlardağı kebek, Tatar millätendä dä kitap basu barlıqqa kilgänçe qulyazma kitaplar ğämäldä bulğan. Alarnı matur yazu ostaları - xattatlar küçerep taratqan.
Tatarda basma süz taríxı isä, Pótr I 1722. yılda İranğa yaw belän barğanda yazılğan Manifestnıñ Tatarça tärcemäse basıludan başlana. Ul Ästerxan şähärendä, patşanıñ yul basmaxanäsendä näşer itelä. Bu eş imperatornıñ kiñäşçese kenäz D.K.Kantimer (1673-1723; çığışı belän Qırım Tatarı) häm tärcemäçese K.M.Täfkilev tarafınnan başqarıla.
1785. yılda Peterburda Ğäräpäliftä Tatar telendäge berençe kitap - «Urıs imperisendä wilayätlärneñ nizam wä tärtibe...» - dönya kürä.
1801. yılda Qazanda berençe basmaxanä bularaq «Asía» basmaxanäsen A.Buraşev aça.
1807. yılda Qazan guvernısı idaräse, 1809. yılda Qazan üniversitäte qarşında basmaxanälär, L.Şevis, R.Säğidev, Ş.Yäxin, K.A.Tilli, G.M.Veçeslav w.b.nıñ xosusí basmaxanäläre açılu Tatarça kitap bastırunı tağın da köçäytä. Basmaxanälärdä Tatar telendä ädäbi häm dini kitaplar, şämaillär w.b. çığarıla.
19. yözneñ 1. yartısında näşer itelgän kitaplar sanı buyınça Qazan Räsäydä, Mäskäw belän Peterburdan qala, öçençe urınnı alıp tora.
19. yöz axırında Qazanda 15läp basmaxanä isäplänä, yıl sayın ğömümi basması 1.5-2 mln. nösxä täşkil itkän 140-180 isemdä Tatar kitabı dönya kürä. Alarnıñ bağışlaw törle ölkälärgä qarí: mäğrifät, däwalaw, xoquq, taríx, tabíğät fännäre, Íslam dine fiker iyäläreneñ dingä, fälsäfägä häm taríxqa bağışlanğan äsärläre, süzleklär, üzöyrätkeçlär.
20. yöz başında basmaxanälär sanı tağın da arta, Qazanda wä Irımbur, Ufa, Ästerxan, Peterbur, Mäskäw kebek Tatarlar yäşägän küp şähärlärdä kitap näşer itü häm satu şirkätläre barlıqqa kilä (Kärimnärneñ kitap satu şirkäte, «Sabax», «Millät», «Mäğarif» w.b.).
Tatar kitapların bastıru eşendä Qazanda B.L.Dombrovski, V.V.Varaksin, İ.V.Yermolayeva, Irımburda «Kärim-Xösäyen kitap şirkäte», Peterburda İlyas Borağan'skiy, Troiskida «Xezmät» näşriyatı, Orskida «Şäreq», Estärletamaqta «Qäläm», Mäskäwdä Qaramış näşriyatları h.b. basmaxanäläre zur tırışlıq kürsätälär.
1910. yılda Qazanda 26 basmaxanä bula, alarda 1000nän artıq isemdä kitap, şul isäbendä 418 Tatar kitabı dönya kürä (ğümümi basu 586.8 meñ danä). Räsäydä näşer itelgän Tatar kitaplarınıñ 85%qa yaqını Qazanda basıla.
Dönyawí eçtälekle, uqu-uqıtu häm matur ädäbiyat kitapları arta. Fänni basmalar arasında berençe urınnı R.Fäxretdin, M.Rämzi, H.Atlasí, Ğ.Äxmär'ev, X.Fäyzilärneñ ğömümi wä milli taríxqa qarağan äsärläre alıp tora. M.Bigi'ev, Z.Kamalí, Z.Qadírí, Ğabdulla Bubí, R.Fäxretdin w.b. taríx häm Íslam fälsäfäsenä qarağan xezmätläre basılıp çığa.
Tatar kitaplarınıñ bizäleş häm basılış däräcäseneñ üsüwe Íbrahím Yüzi'ev, M.İdrisi, Ğ.Kamallarnıñ eşçänlegenä bäyle. Ğ.Kamal Tatar basmaxanäläre öçen 30ğa yaqın yaña tör xäref yazılışın ğämälgä kertä. Tatar basmaların räsemnär belän bizäw 19. yöz axırında başlana wä 20. yöz başında kiñ tarala.
1918. yıldan soñ basmaxanälär Sovet däwläte qaramağına küçerelä häm ereländerelä. Kitap basu tulısınça däwlät häm däwlät firqäse küzätüendä başqarıla. 1919. yılda “Gosizdat”nıñ Qazan bülege oyışa. Kübesençä säyäsi, uqu-uqıtu häm fänni-ğämäli ädäbiyat näşer itelä. Barlıq kitaplarnıñ 50%tan artığı Tatar telendä çığa.
1960.-1990. yıllarda cömhüriättä Tatarstan gäcit-jurnal näşriyatı tözelä, «Mäğarif», «Fän» kebek yaña näşriyatlär oyıştırıla, soñraq «Íman», «Tatar kitabı», «Milli kitap», «Ruxiät», «Matbuğat yortı», «Rannur» w.b. näşriyatlar barlıqqa kilä.


text:
Texnologiyalar
Eń kúshli armiyalar reytingi. Ózbekstan neshinshi orında?
Ózbekstan Qurallı Kúshleri 2018-jılı dúnyanıń eń kúshli armiyaları reytinginde 9 tekshe joqarılap, 39-orındı iyeledi, dep xabar bermekte Daryo.uz saytı. Global…
27.04.2018, 14:53 | 23
Telegram jaratıwshısı tarmaqtıń bloklanıwınıń 3 unamsız aqıbetin sanap kórsetti
Telegram sociallıq tarmaǵınıń tiykarın salıwshısı Pavel Durov óziniń VKontakte tarmaǵındaǵı jeke betinde Rossiyada messendjerdiń bloklanıwına túsinik berip, bul qarardıń úsh…
27.04.2018, 14:51 | 16
Búgin Telegram bloklanadı
Bunnan birneshe kún aldın Rossiya federallıq qáwipsizlik xızmetine arnawlı tekseriw kodların bermey atırǵanı sebepli Baylanıstı qadaǵalaw boyınsha Rossiya federallıq xızmeti…
27.04.2018, 14:49 | 14
Qıraǵı bolıń! Messendjerlerde qáwipli viruslar payda boldı
Trustlook Labs korporaciyasınıń qánigeleri uyalı telefonlardaǵı barlıq messendjerdegi maǵlıwmatlardı urlaytuǵın virustı anıqladı. Bul haqqında korporaciya blogında xabar berilgen. Virus telefonlardaǵı…
27.04.2018, 14:46 | 17
TÓRTKÚLDE OYLAP TABÍLǴAN GAZDÍ FILTRLEYTUǴÍN ÚSKENE HAQQÍNDA PUQARALAR QANDAY PIKIRDE?
Aldın xabar bergenimizdey, Tórtkúl rayonındaǵı «SAFETY FILTR» juwapkershiligi sheklengen jámiyeti tárepinen jańa innovaciyalıq joybar – tábiyǵıy gazdı filtrleytuǵın úskene islep…
06.03.2018, 13:56 | 44
Tórtkúlli isbilermen oǵada áhmiyetli úskene oylap taptı. Mámleket bul úskene járdeminde jılına 380 mlrd. sum únemley aladı
17 jıldan berli gaz tarmaǵında jumıs islep kelgen, házirgi kúnde isbilermenlik penen aylanısıp atırǵan tórtkúlli Marufjon Rajapbaev tábiyǵıy gazdi filtrlewshi…
06.03.2018, 13:53 | 41
NÓKISLI STUDENT QÍZ BATAREYaLARDÍ QUWATLANDÍRATUǴÍN JAŃA ÚSKENE OYLAP TAPTÍ
Ózbekistan boyınsha tek 5 student ılayıq kórilgen Muhammed ál-Xorezmiy atındaǵı stipendiyanıń iyesi, bir qansha xalıqaralıq hám jergilikli ilimiy konferenciyalardıń toplamlarında…
06.03.2018, 13:46 | 40
QARAQALPAQSTANDA TÓLEMLI SANLÍ TELEVIDENIEGE ÓTIW BASLANDÍ
Burın xabar etilgenindey, «UZDIGITAL TV» kompaniyası sırt ellerdiń telekanalların ashıq túrde efirge uzatpaqta. Fevral ayınıń basında bul telekanallar úsh túrli…
06.03.2018, 13:35 | 45
EŃ JAQSÍ INTELLEKTUALLÍQ MÚLK OBEKTLERI UShÍN «BEST IP – 2018» TAŃLAWÍ
Ózbekistan Respublikası intellektuallıq múlk agentligi respublikada eń jaqsı intellektuallıq múlk obektlerin anıqlaw hám huqıq iyelerin sıylıqlaw arqalı oylap tabıwshılıq hám…
06.03.2018, 13:31 | 44


text:
Jaña pişindegi sovhoz-kolhozdı qwru kerek pe?
Qazir ğana Berik Uäli jürgizetin "1-studiya" tok-şouı bolıp ötti. Talqığa tüsken mäsele kişi şaruaşılıqtardıñ basın qosıp irilendiru. Auıl şaruaşılığı ministriniñ orınbasarı, Mäjilis deputatı, Mwhtar Tayjan jäne auıl şaruaşılığın otız jasınan basqarğan şaruaşılıq basşısı Säbit Swltan qatıstı.
Osılardıñ işindegi oyın naqtı jetkizgen Säbit boldı.
Kezinde sovhoz-kolhozdardı taratqanda öz oyımdı bildirgenmin. Sol kezde ülken qatelik jiberdik. Bwl qatelik qana emes, auıl şaruaşılığına jasağan jauızdıq bolatın. Men äli sol pikirimdemin.
Qoljetimdi sapalı et, süt, biday, kökönisterdi kerek etetin bolsaq, qorıqpay qaytadan jaña pişinde sovhoz-kolhozdı qwru kerek. Sonda elimizdi auılşaruaşılığı önimderimen qamtamasız etip qana qoymay, jılda köktemde auıldardı basatın su tasqınınan da qwtılamız. Qazir auıl äkiminiñ, tipti audan äkiminiñ qolında (qaramağında) bir K-700 traktorı bar ma? Joq. Osıdan ötken soraqılıq bola ma? Tehnikasız, tehnologiyasız auıl şaruaşılığı qalay örkendeydi?
Jwmabek Tabın
Facebook-tegi paraqşasınan


text:
Avgust 27-de İtaliyada matem merasimleri keçirile, vatandaşlar avgust 24-te gece devletniñ merkeziy qısmında yüz bergen viran etici zelzele qurbanlarınıñ hatırını añdı.
Yañı malümatlarğa binaen, 6,2 magnitudalı zelzele neticesinde eñ azdan 281 kişi elâk oldı, 388 adam hastahanege ketirildi.
İtaliya baş naziri Matteo Rentsi avgust 27-de Arkvata-del-Tronto şeerinde elâk olğanlarnen sağlıqlaşuvda iştirak etecek. Zelzele neticesinde Akkumoli, Amatriçe ve diger meskün yerler zararlandı.
Qurtarıcılar omravlar tübünde adamlarnı qıdırmağa devam ete.
Şimdiki vaqıtta yüz bergen felâketke yaqın yerleşken Akvila şeerinde 2009 senesi olğan 5,9 magnitudalı zelzele neticesinde 309 adam elâk oldı.


text:
Twlğalar Qazaq handığına 550 jıl Qazaq şejiresi
Sankt-Peterburgte Kenesarı hannıñ kisesi saqtalğanı anıqtaldı
Alaş äskeri taqırıbın zerttep jürip, Seyilbek Janaydarovtıñ 1915 jılı Sankt-Peterburgtegi Resey etnografiyalıq muzeyine Kenesarı hannıñ kisesin tapsırğanı turalı derek kezdestirdim. Bwl jädiger «Kse – poyas kirgizskogo hana Sredney Ordı» degen atpen atalğan muzeydiñ qorında bügingi künge deyin saqtalğan eken. Onı mädeniet jäne sport ministiri Arıstanbek Mwhamediwlımen Sankt-Peterburgtegi muzeyge barğanda öz közimizben köruge mümkinşilgi tudı.
Seyilbek Janaydarov 1918 jılı Atbasar Alaş äskeri divizionın qwrğan äri Alaşorda ükimetiniñ kandidat müşesi bolğan azamat.
Bwl jädiger Seyilbek Janaydarovtıñ qolına qalay tüskenin zerttey kele anıqtağanımız – ol kiseni Seyilbektiñ atası – Kenesarı hannıñ äskeri qolbasşılarınıñ biri Janaydar Orınbaywlınan qalğan mwra eken. Janaydar batırdıñ erlikteri turalı Mwsa Şormanovtıñ, Mäşhür Jüsiptiñ, Doskey aqınnıñ, Jambıldıñ, Imanjan Jılqaydarwlınıñ estelikteri men jırlarında kezdesedi. Sonday-aq, bwl turalı İ.Esenberlinniñ «Qahar» romanında da jazılğan.
Batırdıñ wrpaqtarınıñ aytuınşa, Kenesarı han özin ölimnen birneşe ret qorğap qalğanı üşin äri körsetken erlikteri üşin atalğan kiseni Janaydar Orınbaywlına tartu etken. Jalpı Kenesarı öz batırlarına soğısta körsetken erlikteri üşin orden-medal' ornına alğıs retinde ülken sıy-siyapat, marapattaytın dästüri bolğan. Sonday-aq Kökşetau şayqasında jeñiske jetkeni jäne şınayı erjürektik körsetkeni üşin Kenesarı Ağıbay batırğa atası Abılay hannan qalğan qanjardı tartu etken eken.
Bwl turalı aqparattı jaqın arada tolığıraq körsetem.
Berik Abdygaliulynıñ facebook paraqşasınan alındı


text:
«Men täuelsizdiktiñ alğaşqı küninen bastap eldi basqarıp kelemin. Halıqtıñ senimin aqtap kelemin. Batıs qanşama ret ayttı: "Biz siyaqtı, Amerika siyaqtı, Batıs siyaqtı demokratiyanı engiziñder dedi. Biz qazaqpız, biz ne amerikalıq, ne nemis, ne ağılşın emespiz ğoy. Onda twrğan ne bar?» - dedi Nazarbaev. «Bizdiñ özimizdiñ sanamız, tarihımız, tilimiz, dinimiz, dästürimiz bar»,- dep atap ötti ol.
Prezident sözinde «bir künde mıñjıldıq isti attap öte almaytının» aytıp, «Qwrama Ştattarğa qanşa jıl? 250? Elu jıl bwrın qara jäne aq näsildiler bir avtobusta otıra almaytın. Äyelder saylauğa qatıspadı. Nege osını wmıtasızdar?» - dep mälimdedi Nazarbaev.
Ol Singapurdıñ birinşi prem'er-ministri Li Kuan YUdi kezinde «dästürdi wstanuğa şaqırğanı üşin» avtokrat dep atağanın tilge tiek etti. «Meniñ marqwm dosım Li Kuan YUdi ömir boyı diktator, avtokrat dep atadı. Qalayşa avtokrat? Bes jıldan keyin saylanğan adamdı qalayşa diktator, avtokrat dep ataydı? Bizdiñ özimizdiñ jolımız bar»,- dep mälimdedi Nazarbaev.
Abai.kz


text:
«Svoboda» firqasından Ukraina halq deputatı Oleg Osuhovskiy Ukraina Havfsızlıq Hızmetini ve Ukraina Tış işler Nazirligini yaqında işğal etilgen Qırımnı ziyaret etken Avropa parlamentiniñ Çehiya deputatı Miloslav Ransdorfnı non grata olaraq tanımağa çağıra. Ukrain deputatınıñ aytqanı kibi, Ransdorf Avropa parlamentinde tarikni azırlamaq niyet etti.
«Belli olğanı kibi, yaqında işğal etilgen Qırımnı ziyaret etken Miloslav Ransdorf «muzakereni» teşkil etmege tırıştı. Onıñ körüşüvinde «Muhalif blok»nıñ temsilcileri buluna edi. Onıñ varaqasında rus telefon nomeraları yazılğanına baqmadan, özüni ukrain mütehassısı olaraq tanıtqan Dmitriy Perlinniñ çıqışını kördik. Ukrainada anayasa islâatı yañlış olğanı aqta söz yürüte edi. Yani muzakerelerge «LHC» ve «DHC» temsilcileri celp etilmey eken. Bu meni ve zenaatdaşlarımnı açuvlattı. Mında tarik olıp keçkeni aqta ilân etik. Mında terroristlerge qol tutqan insanlarnı toplağan Miloslav Ransdorf mesüliyetli olğanını ayttım», – yazdı Facebookta Osuhovskiy.
«Tış işler Nazirligi, Ukraina Havfsızlıq Hızmeti, Devlet sıñır hızmetine muracaatta bulunam, Kiyevge kelip, deputat soravım ile Miloslav Ransdorfnıñ işğal etilgen Qırımda ne içün olğanını ögrenmege talap eterim. Menimce, Ukraina bu tarikçini non grata olaraq tanımalı», – dey deputat.
Evel ukrain akimiyetiniñ bu talabını Ukraina uquq qoruyıcı teşkilâtlarınıñ vekilleri bildirgen ediler.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin ABD maliye nazirligi derc etken «Kreml esabatı» «qıyın alda bulunğan» Rusiye-Amerika munasebetlerini mürekkepleştire, dep saya.
«Prezident memuriyeti, bütün ükümet, bizneste çalışqanlarnıñ epsi («Kreml esabatına» – QA) kirsetildi. Anda kirgen er bir insan, er bir strukturanıñ artında devletniñ adiy vatandaşları, iş kollektivleri, sanayiniñ başlı başına saaları tura, yani 146 mln. olaraq epimizni bu cedvelge kirsettiler. Bu areketlerniñ ne manası olğanını añlap olamayım», – dep bildire Putinniñ işançlı sımalarnen Rusiye prezidenti vazifesine namzeti qoymaqnen alâqalı yapqan körüşüvindeki sözlerini TASS.
Putinniñ fikrine köre, «bunu yapqanlar esasen iş siayasetnen oğraşa, olar saylanğan prezidentke (Trumpqa – QA) ücüm eteler».
ABD maliye nazirligi yanvarniñ 30-nda Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen sıq munasebette olıp, olarğa nisbeten sanktsiyalar kirsetilmesi mümkün olacaq sımalar kirgen vesiqanu derc etken edi. Matbuatta bu cedvel «Kreml esabatı» adınen bellidir. Oña hususan, Rusiyeniñ 114 memurı ve 96 «oligarhı» kirdi.
Esabatqa Rusiye memuriyetiniñ idaresi, hususan, memuriyet reberi Anton Vayno, onıñ muavini Aleksey Gromov, Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, prezident mesleatçısı Vladislav Surkov kirdiler. Aynı zamanda cedvelge Federatsiya Şurasınıñ spikeri Valentina Matviyenko, Devlet dumasınıñ spikeri Vyaçeslav Volodin, «Rosneftniñ» reisi İgor Seçin,«Gazprom» reberi Aleksey Miller, tış istihbarat hızmetiniñ müdiri Sergey Narışkin ve FSB müdiri Aleksandr Bortnikov kirdi.
Yanvarniñ 29-nda Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, Moskva azırlanması beklenilgen «Kreml esabatı»nı ABDniñ, martnıñ 18-nde keçirilmesi planlaştırılğan Rusiye prezidenti saylâvlarına tesir etmekniñ bir teşebbüsi dep tanığan edi.
Aqyarnıñ rusiyeli sabıq gubernatorı Sergey Menyaylo ve Rusiye perzidentiniñ Qırımdaki temsilcisi Oleg Belovantsev da «Kreml esabatı» kirsetildi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Bwdan keyin memlekettik qarız erekşe baqılauğa alınatın boladı. Bwl turalı QR wlttıq ekonomika ministri Timur Süleymenov mälimdedi.
Vedomstvo basşısınıñ sözinşe, qazirgi kezde memlekettik qarızdıñ deñgeyi jalpı işki önimniñ (ükimettiñ, Wlttıq banktiñ, jergilikti organdardıñ qarızdarı) 26 payızın qwraydı.
"Memlekettik qarız deñgeyi erekşe baqılauğa alınu kerek. Qazirgi kezde bwl qauipsiz deñgeyde, al äleumettik-ekonomikalıq damu boljamı boyınşa qarız 2022 jılğa deyin 23,7 payızğa qısqaradı", - dedi Süleymenov.
Sonday-aq, ol Qazaqstanda Wlttıq qordıñ valyuta qorın paydalanu koncepciyası boyınşa şekteuler (kovenant) bar ekenin atap ötti.
"Qazirgi kezde kovenant 97,5 payızdı qwraydı, sondıqtan bwl mäsele bizdiñ baqılauımızda. Biz birinşi kezekte kvazimemlekettik sektor sub'ektileriniñ sırtqı qarız mölşerin anıqtaytın qosımşanı dayındadıq. Ol qazirgi uaqıtta ädilet ministrliginiñ qarauında, aldağı uaqıtta kancelyariyağa jiberiledi. Sonday-aq, osı jılı barlıq kvazimemlekettik sektorlarmen sırtqı qarız kölemin kelisu jöninde jwmıstar jürgiziledi", - dedi ol.
Ayta keteyik, Wlttıq banktiñ 2017 jıldıñ 1 qazanındağı mälimeti boyınşa Qazaqstannıñ sırtqı qarızı - 168 mlrd dollar. Onıñ işinde memlekettik jäne memleketten kepildik berilgen qarız kölemi 14,125 mlrd dollardı, basqa memlekettik qarız 13,183 mlrd dollardı qwraydı.


text:
Aqmescitniñ tahqiqat izolâtorında (SİZO) tutulğan ekstremizmden şübheli İsmail Ramazanovnıñ sağlığı, yaqalavı esnansında köteklengeninden soñ bir kereden fenalaştı. Bunı mayıs 3-te Qırım.Aqiqatqa tevqif etilgenniñ advokatı Aleksey Ladin bildirdi.
Ladin: «Mahkeme oturışuvından evel İsmailnen videokonferentsiya vastasınen laf ete bildim. O, büyreklerinde meseleler çıqqanını ayttı. Bu, yaqalanuvı esnasında ve ondan soñ ilk saatlarda telükesizlik muessisesi, tahminen FSBniñ hadimleri, ondan itiraflar urıp çıqarmaq maqsadınen köteklegenleriniñ aqibetidir. Al-azırda onda ayaqlar şişe ve büyrekler ağıra», – dedi.
Advokatnıñ aytqanına köre, Ramazanov, ekim tarafından teşkerilmesi içün er kün ariza yazacaq, çünki «tecrübeniñ köstergenine köre, birinci arizadan soñ ekim kelmey». Ondan ğayrı, Ladin SİZO memuriyetine öz arizasını yollaycaq.
Advokat: «Onıñ ekim tarafından teşkerilmesi ve oña ilâclarnıñ tayin etilmesini talap etecekmiz. SİZO İsmailge munasip tedaviylev tayin etecegine iç bir hayalımız yoq. Lâkin, iç olmadı, ilâclar tibby kartoçkağa yazılsa, aqrabaları olarnı alıp bere bilecekler.
Daa evel mahkeme Ramazanovnıñ imayesi tarafından, yanında advokatı olmadan qabaatlavını bildirgen tahqiqatçı hanımınıñ areketlerine qarşı berilgen apellâtsiyanı red etti.
Yanvar 23-te Novıy Mirde Rusiye telükesizlik hadimleri, qırımtatar İsmail Ramazanovğa ekstremizmniñ propagandasında qabaatlavnı bildirip, evini tinttiler. Daa soñra mahkeme yaqalanğannı tevqif etti.
Rusiyeniñ Qırım boyunca Tahqiqat komitetinde tahqiqatçılar tarafından, internet-radio vastasınen ekstremistik materiallarnı tarqatqanında qabaatlanğan Aqmescit rayonı sakinine qarşı cinaiy iş açılğanını bildirdiler.
İlhaqtan soñ Qırımda faktik Rusiye ukümeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli tanılğan Qırım musulmanlarında ötkerilgen kütleviy tintilüvlerni qullana.


text:
» Şairler
A. Kadir Bilgin şiirleri, Abdurrahim Karakoç şiirleri, Adnan Özer şiirleri, Adnan Yücel şiirleri, Ahmed Arif şiirleri, Ahmet Ada şiirleri, Ahmet Erhan şiirleri, Ahmet Hamdi Tanpınar şiirleri, Ahmet Kutsi Tecer şiirleri, Ahmet Muhip Dıranas şiirleri, Ahmet Oktay şiirleri, Ahmet Selçuk İlkan şiirleri, Ahmet Telli şiirleri, Ahmet Uysal şiirleri, Akgün Akova şiirleri, Ali Cengizkan şiirleri, Ali Püsküllüoğlu şiirleri, Aragon şiirleri, Arif Nihat Asya şiirleri, Arthur Rımbaud şiirleri, Aşık Veysel şiirleri, Ataol Behramoğlu şiirleri, Attila İlhan şiirleri, Aydın Hatipoğlu şiirleri, Aziz Nesin şiirleri, Bedri Rahmi Eyüboğlu şiirleri, Behçet Necatigil şiirleri, Behçet Aysan şiirleri, Bekir Sıtkı Erdoğan şiirleri, Bertolt Brecht şiirleri, Bülent Ecevit şiirleri, Cahit Irgat şiirleri, Cahit Külebi şiirleri, Cahit Sıtkı Tarancı şiirleri, Can Yücel şiirleri, Cemal Süreya şiirleri, Cemal Safi şiirleri, Cenap Şehabettin şiirleri, Cevat Çapan şiirleri, Cevdet Kudret Solok şiirleri, Cezmi Ersöz şiirleri, Charles Baudelaire şiirleri, Dadaloğlu şiirleri, Ece Arabul Günel şiirleri, Ece Ayhan şiirleri, Edgar Allan Poe şiirleri, Edip Cansever şiirleri, Enis Batur şiirleri, Enis Behiç Koryürek şiirleri, Enver Gökçe şiirleri, Eray Canberk şiirleri, Ercişli Emrah şiirleri, Erdem Beyazıt şiirleri, Erhan Güleryüz şiirleri, Ezra Pound şiirleri, Faruk Nafiz Çamlıbel şiirleri, Fazıl Hüsnü Dağlarca şiirleri, Fuat Edip Baksı şiirleri, Fuzuli şiirleri, Garcia Lorca şiirleri, Gönül Duranoğlu şiirleri, Gülten Akın şiirleri, Halide Nusret Zorlutuna şiirleri, Halit Fahri Ozansoy şiirleri, Hasan Hüseyin Korkmazgil şiirleri, Hilmi Yavuz şiirleri, Hüseyin Nihal Atsız şiirleri, Hüseyin Yurttaş şiirleri, İbrahim Sadri şiirleri, İlhan Berk şiirleri, İsmail Uyaroğlu şiirleri, Kaan İnce şiirleri, Karacaoğlan şiirleri, Kemal Özer şiirleri, Kemalettin Kamu şiirleri, K.halil Gibran şiirleri, Köroğlu şiirleri, Küçük İskender şiirleri, Lale Müldür şiirleri, Levni şiirleri, Mehmet Akif Ersoy şiirleri, ...


text:
Atırav
Atırav (qazahça ATыpay, rusça ATыpay) - Qazahistanda bir şeer, Atırav vilâyetiniñ merkezi. Şeerniñ yarısı Avropada, diger yarısı ise Asiyada buluna.
Tarih[deñiştir | kodunı deñiştir]
1640 senesi Rusiyedeki Yaroslavl şeerinden kelgen bazırgân Guriy Nazaryev öz oğullarınen beraber Sarayçıqta (orta asırlarda Saray Cük) Cayıq (yani Ural) özenine saip olğan Noğay Hanlığına bergi tölep Hacı Tarhan (Astrahan) voyevodaları yardımınen Cayıq özeniniñ ağzında oñ yalısında tahta pekinti qurdurdı. Pekintiniñ adını "Ust-Yaitskiy gorodok" qoydılar. Nazaryevler kelmezden evel anda qazahlar tarafından özen ağzı köndelen qurulğan qızıl balıq tutqan üyşik degen qamış ya da tahta qora bar edi. Yalıdaki meskün yer de aynı şu Üyşik (qırımtatarca "evçik") degen adnı taşıy edi.
1647 senesi iyün 6-da taş qale quruluvı başlandı. Çeşit qıyınlıqlar sebebinden quruluv tek 1662 senesi tamamlandı. 1734 senesine qadar işbu qalege Rusiyede "Nijne-Yaitskiy kamenniy gorodok" dediler.
1734 senesi şeer adı Nazaryev qorantasınıñ başı şerefine resmiy tarzda Guryev olaraq deñiştirildi.
1991 senesi oktâbr 9-da vilâyet halq deputatları Şurası qararınen Guryevniñ adı Atırav olaraq deñiştirildi.
İqtisadiyat[deñiştir | kodunı deñiştir]
Atırav cermaynen gaz çıqaruv ve işlev, balıq avı iri merkezidir. Şeerdeki ACİZ (Atırav Cermay İşlegen Zavodı) – Qazahistannıñ cermay işlegen ilk zavodıdır. Şimdi Atırav vilâyetinde 12 balıq avlayıcı artel ve 50-den ziyade işhane balıq avınen oğraşalar.


text:
Aqqaya
Aqqaya (ukraince Бiлa Ckeля, Ak-Kaя, rusça Бeлaя Ckeлa, Ak-Kaя) - Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 731 kişi (2001 senesi).
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.