text:
Bügin ÉKSPO-2017 xalıqaralıq mamandandırılğan körmesiniñ uy`ımdastırwşılar keñsesinde «Astana ÉKSPO-2017» ulttıq kompanïyası» AQ Basqarma törağası Axmetjan Esimov Vengrïyanıñ Ulttıq ékonomïka jönindegi mïnïstri Mïxay` Vargamen kezdesti. Basqosw barısında eki jaq «Astana ÉKSPO-2017» körmesine Vengrïyanıñ qatıswı barısı twralı talqıladı, dep xabarlay`dı «Astana ÉKSPO-2017» UK» AQ baspasöz qızmeti.
Axmetjan Esimov Qazaqstan men Vengrïyanı tereñ tarïxï tamır men mädenï dästürdiñ bay`lanıstıratındığı atap ötti. Basqarma törağası ÉKSPO nısandarınıñ day`ındığına jäne pavïlʹondardıñ xalıqaralıq qatıswşılarğa ötkizwge äzir ekendigine toqtaldı.
«Biz vengr pavïlʹonın kördik, barlıq jumıstardıñ merzimine säy`kes jürgizilip jatqandığın bildik. Biz osı is-şarağa mey`linşe köp Vengrïya käsiporındarın tartwğa talpındıq. Bul rette, bizdiñ osı delegacïya quramına 60 bïznesmen qosıldı» - dedi Vengrïyanıñ Ulttıq ékonomïka jönindegi mïnïstri.
ÉKSPO-2017 qatıswşıları men qonaqtarın tasımaldaw üşin vengrlik äriptester Körmege sonaw Keñes odağı kezinen belgili ÏKARWS jaña zamanawï élektrobwstarınıñ şwsız, qorşağan ortanı lastamay`tın türlerin äkelwge day`ın ekendigin jetkizdi.
Ay`ta ketw kerek, büginde Astana ÉKSPO-2017 körmesine öziniñ qatısatındığın 104 memleket pen 17 xalıqaralıq uy`ım rastadı, 98 memleket komïssarların tağay`ındap, 82 qatısw kelisimşartına qol qoy`ıldı.


c: text/html

text: Qıtay inqilabı yulbaşçısı Mao Zedungnıñ mavzoleyına bügen meñlägän keşe çirat tordı. Elekke Qıtay citäkçeseneñ ülemenä bügen 30 yıl tuldı. Mao – zamança, sänäğäte üseştä bulğan Qıtay tözü plannarın qorsa da, anıñ programmalarınıñ kübese uñışqa ireşmäde, kiresençä, anıñ säyäsäte arqasında distälägän million qıtay keşese yuq itelde. Qıtay xökümäte häm mäğlümat çaraları bu könne bik yaqtırmıy. Maonıñ ülemenä 5 yıl bulğanda, Qıtay kommunistları räsmi töstä, Mao idealarınıñ 70% döres, 30%tı – yalğış ide dip iğlan itkän ide.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Bügen Ğiraq başqalasında ğisyançılar berniçä urında höcüm yasap 5 keşene ütergän. Elemtä ministrlığı yanında ministr urınbasarı Qasim Mähäwi üterelgän. Şähärneñ könbatışında Ğiraq xärbiläre maşinası barğan yulda bomba şartlağan, näticädä 3 xärbi hälaq bulğan, 6sı yaralanğan. Şul uq bistädä bulğan tağın ber şartlawdan soñ, ğisyançılar ut açıp ber çit il keşesen ütergän, ikesen yaralağan. Ğiraqnıñ waqıtlı premier-ministrı Ayad Allawi kiläse ayda ütäçäk saylawlar aldınnan köç qullanu artaçaq, dip kisätkän ide. Saylaw aldı kampaniäse Ğiraqta kiçä başlandı.


text:
AQŞ xärbiläre soñğı atnalarda Äfğänstanda taliban ğisyançıları tarafınnan qarşılıq artsa da ğisyançılar ber yıl elekke belän çağıştırğanda küpkä köçsezräk dide.
Äfğänstannıñ könçığışındağı AQŞ köçläre başlığı polkovnik Gary Cheek Äfğän xökümäteneñ häm çit illär öyrätkän iminlek köçläreneñ abruyı arta barğanda ğisyançılar xälsezlänä dip äytte.
Bügen jurnalistlarğa Cheek ğisyançılar belän bäreleşlärneñ kübese xäzer çik buyı töbäklärendä genä bular dide.
Aprel' başınnan birle Äfğänstanda 150-läp suğışçı, Äfğän iminlek köçläreneñ 30-lap keşese 3 amerikan häm 1 rumın soldatı ülde.


text:
Ğıraq saylaw komisiäse ütkän ayda ütkärelgän ğomumi saylawlarnıñ näticäsen iğlan itte. Töp şığı isemlege Berläşkän Ğıraq İttifağı birelgän tawışlarnıñ 48% alğan. Bu inde berektäşlek saylawlarğa qatnaşqan 8million 550meñ keşeneñ 4 millionnan artığının tawışn alğan digän süz.
Körd berektäşlege 26%belän ikençe urında .Ul da 2millionnan artıq tawış alğan.Öçençe urında 13% belän premyer Allawınıñ isemlege tora. Ğıraq saylaw komisiäse süzçese Farid Ayar şiqäyätlärne terkär öçen waqıt birelä dide
Ayar(audio)
Şiqäyätlär bulsa komisiä irtägedän başlap qabul itäçäk. Şiqäyätlärne räsmi terkär öçen 3 kön birelä. Bez şul 3 kön eçendä şiqäyätlärgä cawap birergä tırışaçaqbız. Waqıt citmäsä ozaytırbız Bu eş tämamlanğaç näticäne raslıyaçaqbız
Komisiä terkälgän saylawçılarnıñ 58% ğına tawış birde , sönni töbäklärdä tawış birü bigräk tä tübän buldı dip belderä


text:
Paqstan belän Hindstan arasında tınıçlıq söyläşülären tizlätü maqsatı belän bügen İslamabadta Paqstan citäkçeläre häm Amerika Quşma Ştatları Däwlät Sekretare urınbasarı Richard Armitage oçraştı. Prezident Perwez Möşärräf häm tağın qayber başqa citäkçelär belän söyläşülär uzdırğaç, matbuğat oçraşuında, Armitage, Quşma Ştatlar taraflarğa basım yasarğa cıyınmıy, dip belderde: “Minem xäzerge wazğiättä Hindstanğa barmaq belän törtep kürsätüem yä Paqstannı ğayepläwem döres bulmas. Bügenge wazğiätneñ 50 yıllıq tarixı bar. Bez, Amerika Quşma Ştatları, barı tik aradaşçı bularaq ike yaq belän dä tigez söyläşülär uzdırırğa tırışabız” dide Armitage.
Hindstan Paqstannı Kaşmir töbägendäge siğışçılarğa qoral häm aqça cibärep toruda ğayepli. Paqstan isä , üze äytüençä, “azatlıq öçen köräşüçelärgä” ruxi yardäm genä kürsätep toruın qabatlıy. Paqstan –islam suğışçılarınıñ Paqstannan ütep kermäwlären kontrol iter öçen Kaşmir çiklärenä xalıqara küzätüçelärne çaqırunı täqdim itä.
Richard Armitage bügen kiçen Äfğanstanğa, şimbä könne isä Hindstanğa bara.
Bügen Hindstan premyer-ministrı Atal Behari Vajpayee, Paqstannıñ-ike ildä dä atom töş qoralnı yuq itü täqdimen kire qaqtı. Paqstannıñ qoralı Hindstanğa yünälgän, dide Vajpayee. Hindtsannıñ isä Paqstannan ğına tügel, başqa däwlätlärdän dä saqlanası bar, atom töş qoralnı yuq itü-mömkin tügel, dip belderde Vajpayee.


text:
Bügen Dönya Mäxkämäsendä İzraelneñ Könbatış Yarda tözegän diwarı mäs''äläsendä tıñlawlar başlandı. Fälestinnär diwarnıñ legal bulu-bulmawın tikşerüne sorap üz mäğlümatlären tapşırıp beterde. Berläşkän Millätlär Oyışmasındağı fälestin wäkile Nasser al-Qidwa, älege barrier İzraelneñ okkupatsiä säyäsäten yaqlıy, dip belderde: Bu diwar tulısınça diärlek fälestin cirlärendä tözelä. Bu diwarnıñ iminlekkä ber qatnaşı da yuq. Bu – okkupatsiäne yaqlaw häm de facto küp öleş fälestin cirlären üzläşterü, dide fälestin wäkile.
İzrael, diwar terror höcümnärennän saqlanır öçen tözelä dip belderä. İzrael räsmiläre Dönya Mäxkämä tıñlawlarına baykott belderde häm mäxkämä çığaraçaq qararğa şik belän qarıy.


text:
Awıl xalqı nigä yılıy?
Awılda xäzer qılnı qırıqqa yarır çaq - uraq öste. Türälär hawa şartları yaxşı torğan oçraqta rekordlı uñış alaçaqbız, dip maqtana. Soñğı berniçä yılda awıl xucalığına kilgän investorlar da zur uñış alu öçen tieş bulğanın da häm berkem belän sanlaşmıy yaramağanın da eşli. Awılnı kütärergä dip kilsälär dä alarnıñ qayberläre biredäge yäşäyeşkä tiskäre yoğıntı yasıy. “Watanım Tatarstan” gäciteneñ soñğı sannarınıñ bersendä urın alğan “Awıl xalqı yılıy” dip isemlängän yazmada da süz şul xaqta. Anıñ avtorı jurnalist Gölnar Cälälova tuğan yağı Yäñgelde awılında yaña xucalarnıñ aviatsiä yärdämendä qırğa ağu siptergändä awılnı ağulawları, xalıqnıñ sälämätlegenä. Äylänä-tirä möxitkä zıyan saluları xaqında açınıp yaza. Gölnar süzlärençä bu xällärdän soñ şäxsi xucalıq baqçalarında bäräñgelär sarğayğan, ağaçlar yafraqların qoyğan.
Uzğan yıl da Yäñgelde awılında şundıy uq xäl bula. Rayonnıñ sanitariä-epidimiologiä belgeçläre investorlarğa ştraf salıp, kisätü yasasalar da, yaña xucalar annan tieşle näticä çığarmıy. Xäyer, agronom tülägän ber meñ sum ştrafnı alar üzlärenä meñe belän qaytaraçaq, ä awılğa kilgän zıyannı investorlar sanamıy. Biredä yäşäwçelärneñ sälämätlege dä şunıñ qädär genä alarğa.
Respublikanıñ sanitariä-epidimiologiä üzägennän alınğan mäğlümatlarğa qarağanda, mondıy faktlar ber Apasta ğına tügel başqa rayonnarda da küzätelä. Qızğanıç, zur tabış artınnan quuçı investorlar xalıq mänfäğätläre belän isäpläşep tormıy şul. Älege xällär berär alğa kitkän çit ildä bulsa zur ğawğa çığar, ğäyeplelär mäxkämä zalınnan qaytıp kermäs ide. Bezdä ğadi xalıq üz xoquqların yaqlıy belmi şul. Köçleneke zamana digän ğibärä üz köçendä qala birä.
Bu urında tağın ber waqiğanı iskä töşerep ütäse kilä. Yäşel Üzän rayonında cirlären investorğa birmiçä yazğı qır eşlären üz tırışlıqları belän ciñep çıqqan xucalıqta bilgesez keşelär 400 gektar cirgä ağu sipterep uñışnı yuq itkän.Älegä bu qırın eştä ğäyeplelär bilgele tügel, läkin şunısı açıq şaqtıy zur summada aqça taläp itkän wäxşi ğämälne ğadi keşe qıla almıy. Tikşerü däwam itä, tik oçın-oçqa yalğap yäşäwçe awıl xalqı döreslekneñ tantana itäçägenä ışanmıy, “qarğa qarğanıñ küzen çuqımıy”, - dilär bit. Bilgele mondıy şartlarda awıllarnı ağulaw däwam itäçäk, investorlar xucalıqlarda distä yıllar bil bökkän abıy-apalarnıñ fikerlärenä qolaq salırğa öyränmäsä, awıllarda tartqalaşlar däwam itäçäk.
Aynur Äxmätov


text: Ğazzä – İzrail, Ğazzädä alıp barğan xärbi hawa höcümnärendä Xämasnıñ yuğarı säyäsi başlığın üterde. Xämas süzçese, höcüm waqıtında ülgän keşenen Nizar Rayyan buluın açıqladı. Höcümdä ülgän 4 keşe arasında Nizarnıñ gailäsennän keşelärdä bulğan. Rayyan Ğazzäne saqlap qalu öçen barlıq ısullarğa möräcägat iteläçägen, xättä kiräkkän oçraqta xämasnın Yähüd xaqimiätenä qarşı initixar höcümnären başlatırğa äzer buluın beldergän ide. Şimbä könne başlanıp kitkän hawa höcümnäre waqıtında İzrail xäzergäçä xärbi başlıqlarına gına höcüm buldırğan ide.


text: Ukrainanıñ tışqı eşlär ministrı Boris Tarasyuk, anıñ ile 2008 yılğa NATOğa kerer öçen çaqıru alırğa ömetlänä dip belderde. Sofiadä NATO illäreneñ tışqı eşlär ministrları qarşında çığış yasağan Tarasyuk, Kiev Tönyaq atlantik bloqqa kerü yünäleşennän taypılmayaçaq dide. Şul uq waqıtta ministr,bu maqsatqa ireşer öçen Ukrainağa tirän reformalar kiräk bulaçaq dip tä assızıqladı. NATOnıñ general sekretare Yaap Xoop Sxeffer Ukrainanıñ NATOğa kerüendä açıq qına bilgelämä yuq, läkin Ukraina öçen NATO işekläre açıq tora dip äytte häm bolay dide:”Bezneñ kiñäytelgän kiñäşläşülär, Ukrainanı NATO oyışması qağıydälären yaxşıraq añlarğa mömkinlek biräçäk dip ışanam . Ä inde Ukraina reformaları turında NATOğa mäğlümät birep tora alaçaq,” dide Yaap Xoop Sxeffer.


text:
Mintimer Şäymiev Qazan universitetınıñ yaña rektorın qabul itte
Sişämbe könne Kremldä prezident Mintimer Şäymiev Qazan däwlät universitetınıñ yaña saylanğan rektorı professor Mäqzüm Säläxovnı qabul itte. Oçraşu waqıtında prezident Mäqzüm Säläxovnı rektor wazifalarına saylanu belän qotladı häm kiläçäktä eşlärendä uñışlar teläde. Süz şulay uq bu abruylı uqu yortınıñ 200 yıllıq yubileen bäyräm itü xaqında da bardı. Şunısı qızıq, Qazan däwlät universitetı tarixında Säläxov tatar millätennän bulğan berençe rektor. Xäyer, anıñ tatarlığı turında älegä bernindi dä mäğlümätlär yuq.


text:
Soñğı yıllarda Tatarstan, tatar tele belän qızıqsınuçılar sanı arttı. Ayıruça çit ildän törle fänni xezmätlär yazuçı aspirantlar, ğalimnär küp kilä başladı. Tatar telen öyränergä teşläwçe çit il keşeläre öçen xätta maxsus däresleklär, audiotasmalar eşlände. “Tatarstan” jurnalında uzğan tügäräk östälgä dä tatar tarixı belän qızıqsınuçı çit il ğalimnäre häm Tatarstan tarixçıları cıyılğan ide. Yaponiä, Almaniä, Amerika Quşma Ştatları, Törkiädän kilgän wäkillärneñ tatar telenä, tarixına üz mönäsäbäte. Alarnıñ härqaysı inde tatar telen äzme küpme üzläştergän. Almaniädän kilgän Mixail Fridrix telne üzlegennän – kitaplar yärdämendä öyrängänlegen belderde. Ämma Almaniä tatarları üz tuğan tellärendä aralaşmıy, alarğa tatarça möräcäğät itsäñ dä cawapnı rus telendä alasıñ dip aptırıy Mixail äfände. Äytergä kiräk ul üze tatar telendä şaqtıy irken aralaşa. Törkiä wäkilläre isä tatar teleneñ “kuxnya” tele buluına aptırıylar. “Bezneñ Törkiädä populyar muzıka, populyar kitaplar, dönyaküläm yañalıqlar turında radio-televidenie dä härwaqıt törekçä söylilär, ä Tatarstanda bu yuq. Ul haman ğailädä aralaşu tele, ğadi tel genä bulıp qala. Bolay bulğanda tatar tele üseşe xaqında nindi süz bulırğa mömkin”, - di Törkiä wäkilläre. Şulay uq tügäräk östäldä Milli universitet, Yuğarı uqu yotlarnıda tatar telendä belem alu turında da şaqtıy qızıqlı fikerlär äytelde.
TASMA
Çit il wäkilläreneñ kübese Tatarstanğa elek tä kilgännäre bar ikän. Üzläreneñ xezmätlären yazu öçen alar kitapxanälärdä, arxivlarda utıralar, törle ezlänülär alıp baralar. Şunısı qızıq, elek näşer itelgän tatar gazetaları bügengelärdän qarağanda eçtäşlekleräk, sıyfatlıraq çıqqanğa basım yasıy alar. Bügenge tatar gäcitläre barı awıl xalqına yünälderelgän, dip belderälär. Balalar eçke dönyasın küzallap yazılğan, tatar balaları öçen räsemle matur kitaplar bulmawına da basım yasaldı tügäräk östäldä. Bala şul säbäple (ayıruça şähär balası) urısça kitap uqıp üsärgä mäcbür dielde.
Şulay uq fiker alışuda küp kenä tatar kitaplarınıñ iskerep, yañaları inde basılmawı, şul uñaydan kitapxanälärdä G. Kamalnıñ qayber äsärlären tabıp bulmawı äytelde. Almaniädän kilgän Mixail Fridrix Tuqay icatı belän qızıqsına ikän. Xalıqnıñ tatar şağiren nik ideallaştırğanın öyränä.
Başqa il ğalimnäre dä törle temalar buyınça xezmätlär yazalar. Törkiälelär, mäsälän tatar mäğrifätçelegeneñ Törkiä üseşendä nindi rol' uynağanın tikşerälär.
TASMA
Ğalimnär kiläçäktä älege xezmätlären bastırıp ta çığarırğa uylıylar. Dimäk, alar belän tulıraq tanışırğa mömkinlek bulaçaq.
Landış Xarrasova.


text:
Nartay` Bekejanov atındağı qazaq drama teatrında jaña qoy`ılımnıñ tusawı kesildi. Bul jolı Älimbek Orazbekovtıñ «Bir tüp alma ağaşı» spektakli saxnalandı, dep xabarladı «Qazaqstan-Qızılorda» arnası.
Bul jaña mawsımdağı tusawı kesilgen jaña qoy`ılım. Sondıqtan teatr zalına kelgen ülken-kişiniñ qarası qalıñ boldı. Spektaklʹdiñ negizgi jelisinde bir tüp alma ağaşınan tarağanday` bir otbasınıñ öse kele bir-birinen jeringen berekesiz tirşiligi bayandaladı.
Bul spektaklʹ şınında da ömirdiñ naq özi. Ağay`ındar arasındağı alawızdıq, bir jatırğa sıy`ğandardıñ bir şatırğa sıy`ıspawı zor qasiret ekenin uğındıradı. Ärbir sanalı adam qoğamdağı, eñ bastısı otbasındağı öz rölin umıtpawı tïis degen oy`ğa şaqıradı. Qoy`ılımnan erekşe äser alğan körermender tik turıp qoşemet körsetti.
Ay`ta ketwge tïispiz, Sır jurtşılığına tıñ twındını usınğan Jürgenov akademïyasınıñ tülegi jas rejïsser Aqtöre Orazalı. Qoy`ılım soñında ol spektakldiñ sırlı swretterimen bölisti.


text:
Bu bäyrämdä Tatarstannan kilgän zur ber delegatsiä qatnaştı. Tatarstan Respublikası mäğärif ministrı Faris Xarisov citäklägän bu delegatsiä sostavında Tatarstan Däwlät Sovetı deputatı, dramaturg häm cämäğät eşleklese Tufan Miñnullin, Rusiä tatarları Federal'' milli-mädäni moxtariäte räise Rimzil Wäli, Yaña ğasır televideniese häm Tatarstan radiosı jurnalistları, ğalimnär häm uqıtuçılar ide. 22 ğınwar könne tatarstanlılarnı Ul''yan ölkäse belän Mordoviä çigendä Saransk xucaları qarşı aldı. Berençe bulıp qunaqlar Xökümät yortında Mordoviä Respublikası vitse-prem''yerı Valentin Konakov belän oçraştı. Söyläşüdä Mordoviäneñ mäğärif ministrı Vasiliy Kadakin, anıñ urınbasarları, bülek mödirläre, Mordoviänıñ millätlär belän eşläw komitetı räise Anatoliy Uteşev, Saranskinıñ tatar milli-mädäni möxtariäte räise Änwär Nadiev, Lämberä rayonı başlığı Käbir Älmäşev häm başqalar qatnaştı. Valentin Konakov qunaqlarnı Mordoviä Respublikasında tormışnıñ iñ möhim yakları belän tanıştırdı.
Faris Xarisov oçraşu waqıtında Mäğärif ministrlığı delegatsiäse mondıy vizit belän inde Rossiäneñ 15 nçe töbägendä buluın bilgeläp uzdı häm Tatarstannıñ Täteş rayonı mäğärif xezmätkärläre Mordoviänıñ tatar tele uqıtuçılarına kiläçäktä yärdäm itä başlawları turında äytte. Monnan soñ xucalar häm qunaqlar borınğı tatar awılı Lämberägä kitte. Anda alar Ğaliä isemle mäçettä Lämberä möselmannarı belän oçraştılar. Soñraq bu awılnıñ ikençe nomerlı balalar baqçasında bu mäktäpkäçä tärbiäläw yortınıñ eşe belän tanıştılar, tatar, urıs häm muqşı telendä şiğırlär, cırlar tıñladılar.
Soñınnan Lämberä rayonı başlığı Käbir Älmäşev belän Tatarstan Däwlät Sovetı deputatı Tufan Miñnullinnıñ mondağı millättäşlärebez yazmışı xaqında fiker alışuları da bik qızıqlı buldı. Tufan abıy bu balalar baqçasında ni tatar, ni muqşı telendä ber genä dä yazu bulmawı, balalarnıñ tuğan tellären yä bötenläy belmäwe, yä bik naçar belüläre belän ayıruça ğarlände. 23 ğınwar irtäsennän Tatarstan qunaqları Saransk şähäreneñ istälekle urınnarı belän tanıştılar, skulptor Stepan Er''zya muzeyında buldılar. Säğat unberdä Drama häm muzıkal'' komediä teatrında Mordoviä Respublikasında Tatar mäğärife könnären açu tantanası buldı. Zalda böten Mordoviäneñ tatar awıllarınnan tatar tele häm başqa fän uqıtuçıları, Saranskinıñ pedagogiä institutı uqıtuçıları cıyılğan ide.
Çığış yasawçılar bilgeläp ütkänçä, tatar dönyasına Şärif Qamalnı, Hadi Taqtaşnı, Gabdraxman Äpsälämovnı birgän Mordowiä menä berniçä distä yıllar inde tatar telendä icat itüçe ber genä şağıyrne häm yazuçını da birä almıy. Älbättä, bu problemanı mäktäp kenä xäl itä almıy. Uqıtuçı tatar telen nindi genä yaxşı öyrätmäsä dä, telneñ kiñ qullanu ölkäse bulmağaç, ul aktivlaşmıy, tel kiräksä dä, öydäge xucalıq eşlären eşlärgä citärlek külämdä genä üzläşterelä. Mordoviä şartlarında tatar teleneñ kiñ qullanuı matbuğat çaralarında ğına mömkin, şunnan monda tatar telle ğazet daimi räweştä eşläwe möhim. Mondıy ğazet eşläsä, anda uquçılar häm ölkän yäştägelär dä şiğırlär, proza yazıp, anı ğazetta bastırıp, tatar telen belülären qamilläşterä alırlar ide. Şundıy oçraqta ğına tatar balaları üz tellären yaxşı öyränügä stimul alırlar, digän qaraşlar da äytelde. Bu tantanalı utırışnıñ näticäse itep Tatarstan häm Mordoviä mäğärif ministrları Faris Xarisov häm Vasiliy Kadakin üz ministrlıqları arasında xezmättäşlek turında tözelgän ber kileşügä qul quydılar.
Töştän soñ bu utırışta qatnaşuçılar öçen Lämberä rayonınıñ Umırzaya häm Çulpan ansambl''läre köçe belän ber konsert oyıştırıdı. Şul uq waqıtta Saransk şähäreneñ 12 nçe gimnaziäsendä Qazannıñ 5 nçe tatar gimnaziäse uqıtuçısı Niäzbek Däwlätşin sälämätlek därese ütkärde. Tatarstannıñ Täteş şähäre 2nçe urta mäktäbe tatar tele häm ädäbiätı uqıtuçısı Faniä Farxutdinova şul uq gimnaziäğa maxsus kiterelgän Tatar Tawlası urta mäktäbe uquçıları öçen tatar tele därese ütkärde. Şulay uq monda Tatarstan Respublikası Mäğärif ministrlığınıñ Yar Çallı şähärendäge ezleksez pedagogik belem birü institutınıñ üstereleşle uqıtu laboratoriäse pedagog-metodistı Wil Kazıyxanov äxlaq därese kürsätte.
Delegatsiäneñ qayber äğzaları Mordoviä Respublikası İnternet-Yortında belem birüneñ töbäk sistemaların modernizatsiäläü problemalarına bağışlanğan matbuğat konferensiäse uzdırdılar. Kiçke yakta Tatarstannan kilgän qunaqlar belän “Yaqtaşlar” cämğıäte Sovetı äğzaları oçraştı. Bu oçraşu tanılğan tatar eşmäkäre häm cämäğät eşleklese Şamil Bikmayıwnıñ Svetlitsa dip isemlängän sänğat salonında ütte.
24 yanwarda, comğa könne Tatarstan delegatsiäse Ruzaevka rayonınıñ Tatar Peşläse awılı urta mäktäbendä idelär. Peşlä awılı Ruzaevqa şähäre belän totaş tora. Bu awılda tanılğan yazuçıbız Şärif Qamal tuğan. Ul monda 1906 yılda berençe mäktäp açqan häm 1910 yılğa qadär Peşlä balaların uqıtqan. Qunaqlar iğtibarına öç däres täqdim itelde. 7 klassta tatar tele däresen Saniä Salyaeva ütkärde, 2 klassta uqu däresen – Yuliä Lewçenko. Şulay uq uqıtuçı Al''fiä Al''şina Şärif Qamalnıñ yubileena bağışlanğan ädäbi oçraşu ütkärde. Ä Tatarstan qunağı Wil Kazıyxanov äxlaq därese birde. Däreslärdän soñ uqıtuçı Albina Larina Tatarstan delegatsiäsenä Ğailä bäyräme isemle ber çara kürsätte. Bu bäyräm ayıruça qızıqlı buldı. İke ğailä – Şatayıvlar häm Dubinnikovlar, qara-qarşı cırladılar, ber-berse turında söylädelär Bäyräm barışında mäktäp uquçıları häm uqıtuçıları da qatnaştı – alar da cırladılar häm biyıdelär. Tatarstannıñ xalıq artistı cırçı Miñğol Galeev bu ike ğailägä quşılıp ber cır cırlardı, şağıyrä Rezidä Waleeva üzeneñ şiğıren söyläde. Qazan pedagogik universitetınıñ professorı Ragde Xalitov bayanda, ä Tatarstan gumanitar institutınıñ uqıtuçısı Mödärris Säyfetdinov fleytalarda uynadı. Bäyräm betkändä Ruzaevqa rayonı başlığı Aleksey Starsev, mäğärif ministrları Vasiliy Kadakin häm Faris Xarisov Şatayıwlar häm Dubinnikovlar ğailälärenä büläklär birdelär. Peşlä awılı mäçetendä öylä namazına cıyılğan möselmannar belän oçraşudan soñ Tatarstan qunaqların Ruzaevqa şähäre eşmäkärläre, qayınata-kiäwle Änwär abıy Saitov häm Rinat Rezepov qarşı aldılar. Alar üzläreneñ metall eşkärtü zavodların häm ikmäk kombinatların kürsättelär. Alarnıñ zavodında islam däreslären birü klassı da bar ikän.
Tatarstan qunaqlarınıñ Mordoviädäğı soñğı tuqtalışı Lämberä rayonının Aksyun awılında ide. Monda urnaşqan Yuldaş kempinğı binasında sawbullaşu mäclese buldı. Vitse-prem''yer Valentin Konakov, ministr Vasiliy Kadakin, Lämberä rayonı başlığı Käbir Älmäşew, “Rossel''xozbank” filialı direktorı Färit Mamin Tatarstan qunaqlarına räxmätlär äytep cılı itep sawbullaştılar. Kitär aldınnan Tatarstan mäğärif ministrlığınıñ milli uqıtu sisteması bülege mödire urınbasarı Änisä Morozova berniçä sorawğa cawap birde.
– Änisä xanım, sezneñ delegatsiäne Mordoviäda häm başqa regionnarğa barğanda nindi mäs''älälär qızıqsındıra?
– Monda tatar xalqı belän oçraşu, tatar mäktäplären barlaw, tatar mäktäbendäge xällärne qaraw, tatar telen uqıtu niçek quyılğan regionnarda – bu mäs''älälär. Häm inde tağın da mäğärif sistemaları belän tanışu. Bezneñ mäğärif sistemaları arasında täcribä belän urtaqlaşu – menä şundıy mäsälälärne qarap, şul mäs''älälärdä tuqtalabız bu oçraşularda.
-Bezneñ Mordoviä xalqı sezgä niçek kürende? Nindi tä''sirlär belän kitäsez?
– Mordoviädäğı tatarlar, ğomumän, Mordoviänıñ xalqı şundıy kürkäm, tatarlar ğına tügel, ğomümän, xalqı kürkäm. Menä bu yağı belän bik oşadı. Açıq yözle dip äytergä kiräk. Kontaktqa kilä torğan, söyläşä torğan, fikerläşä torğan xalıq – tatarı bulsın, rusı bulsın, mordva xalqı bulsın. Bu yağı belän bik oşadı.
–Bu öç könneñ näticäläre nindi?
– Qatlawlı, bik zur eş eşlände bu öç köndä. Monda Mordowiänıñ mäğärif ministrlığı da bik yaxşı äzerlängän, bik nıq äzerlängän. Bez üzebez dä inde äzerleksez kilmädek, älbättä, äzerlänep kildek. Şuña kürä ike yaktan da teläk bulğaçtın bu çaranı uzdırırğa, ike yak ta menä şulay äzerlängäçten, äytergä kiräk, ğomumän, bezneñ söyläşü, bezneñ täcribä urtaqlaşu bik äybät ütep kitte.
– Änisä xanım, Mordoviäda tatar mäktäplärendä tatar kitapları az bulu probleması bar. Bu turıda berniçä süz äytsä idegez.
– Bik küp mäktäptä bulmasaq ta, kitapxanälär, älbättä, tatar kitaplarına bik yarlı. Üzebez inde meñnän artıq kitap alıp kildek, cide yöz älifba, berençe klasstan alıp unberençe klassqa qadär tatar telennän, ädäbiättan ike klassqa citärlek kitaplar alıp kildek, matur ädäbiät kitapları. Älbättä, bu bik äz. Monda Mordowiänıñ mäğärif ministrlığına da, annan soñ Mordowiäda bulğan tatar keşelärenä dä, keşelär xälle, mömkinlekläre bar, bik kürkäm, bik matur keşelär, monda mäktäplärgä, älbättä, yärdäm kiräk. Häm inde menä kitap alu – şul yärdämnärneñ iñ kiräklese dip äyter idem min. Çönki qaysı ğına regionğa çıqsaq ta – Başqortstanda buldıqmı bez, Udmurtiädamı, Çiläbedäme – härber regionda kitap citeşmi, härber regionğa inde bez alıp barabız kitaplarıbıznı, no bez alıp barğan kitaplar bit ul mäktäplärgä citmi. Min Mordowiäda yäşäwçe xälle tatarlardan da, mäktäplärgä, tatar kul''turası, tatar etnokul''tura komponentı bulğan mäktäplärgä yärdäm itüegezne sorar idem.
– Sezneñ delegatsiä äğzaları häm bezneñ Mordowiänıñ tatar tele uqıtuçıları birgän açıq däreslärne niçek bäyälisez?
– Däreslärdä balalar eşlädelär, matur itep eşlärgä tırıştılar, üzlären kürsätergä tırıştılar. Häm däreslär, anda utırğan keşelärneñ bäya birüläre buyınça, yuğarı däräcädä ütte.
– Änisä xanım, sezneñ Tatarstanğa qaytu waqıtı citte, Mordoviä tatarlarına nindi teläklär telisez?
– Mordoviä tatarlarına iñ berençe, älbättä, sawlıq-sälämätlek. Üz tellären, üz ğoref-ğadätlären onıtmıylar inde, kürenep tora. No şulay da tatar mäktäplärenä, tatar balalar baqçalarına kübräk iğtibar birüegezne telär idem häm sorar idem. Äytkänemçä inde, Mordowiäda xälle tatarlar yäşi. Şuña kürä monda mäktäplärgä kübräk yärdäm itsägez ide. Moral'' yaktan da, bälkem, qay waqıtta material'' yaktan da. Tatarlar tarafınnan kübräk teläk – üzläreneñ balaların tel öyrätü häm bu teläklären tormışqa aşıruda mäktäplärgä yärdäm itsennär ide. Uñışlar, sälämätlek barığızğa da. Saw bulığız!
İrek Bikkinin, Mordoviä


text:
Bötendönya tatar kongressına äzerlek däwam itä…
Bötendönya tatar kongressına äzerlek däwam itä…
Xäzer şuşı kiñäşmädä qatnaşqan Fänis Ğataullinnıñ qayber fikerlären tıñlıyq. Fänis äfände Tatarstannıñ Xantı-Mansi okrugındagı wäkile, tatar milli-mädäni moxtariäteneñ räise:
5 mayda bezneñ wäkilçelekneñ eşli başlağanına 1 yıl buldı. Şuşı arada şaqtıy ğına eş eşlände. Tatarstannıñ säwdä yortı açıldı, Tatarstan häm Xatı-Mansi respublikası arasında kileşü imzalandı. Bezneñ wäkilçelek respublika xisabına yäşämi, bez anı üzebezneñ eşläp alğan aqçağa totabız. Milli-mädäni moxtariätkä dä öleş çığarabız äle şunnan.
Çistay rayonında tuıp-üskän Fänis Ğataullin Tömän belän Tatarstan arasında eşlekle küper sala. İqtisadi xezmättäşlektän tapqan aqçağa respublikanıñ wäkilçelege dä yäşi, milli eşlärgä dä aqmasa da, tamıp tora. Yışraq şulay bulsın ide.
Menä tağın ber buldıqlı yeget. Fäxretdin Kanyukaev Samarda käsep belän şöğıllänä. Tatar kongressı Başqarma komitetınıñ eşendä aktiv qatnaşa. Xäzerge yäşlärneñ ğädätençä ul Samardağı häm Tatarstandağı iñ populyar tellärne bergä quşıp söyli. Fäxretdin Kanyukaev häm başqa bik küp buldıqlı yegetlärebez yäştän ük tatar mäktäplärendä belem alsın, telägän qädär milli radio, televidenie qarap, tıñlap üssen, tuğan telebezne üzläştersen öçen xäzer tatar dönyası xäräkätkä kilde. Rusiä töbäklären Tatarstan belän yalğaw öçen iñ başlap yörüçe millättäşlärebezneñ aldında äle kirtälär bik küp. Bälki kongressta alar xaqında turıdan-turı söyläşep bulır.


text:
Taywan prezidentı Çen Şui-bian Qıtay prezidentı häm Kommunistlar partiäse başlığı Hu Cintao Taywanğa räxim itsen dide.
Çen Hunıñ utrawğa kilüe taraflar arasındağı añlaşılmawçanlıqlarnı beterergä yardäm itär ide di.
Küptän tügel Taiwan oppozitsion Millätçe partiäse başlığı Lien Şan Qıtayda bulğan ide.
Bu säfär elek Qıtayda xakimiätä bulğan Millätçelär Qıtay watandaşlar suğışında kommunistlarğa ciñelep 1949-nçı yılda Taiwanğa qaçqannan soñ millätçelär citäkçelegeneñ Qıtayğa berençe säfäre buldı. Taiwandağı millätçelär utrawnıñ Qıtay belän yañadan quşıluın teli. Prezident Çen isä bäysezlek tarafdarı. Qıtay Taywannı üzeneñ ber öleşe dip sanıy häm ul bäysezlek yullınnan barğan oçraqta köç qullanu belän yanadı.


text:
Qırım mayağı – Rusiä belän Ukraina arasındağı çirattağı nizaq säbäbe
Rusiä belän Ukraina arasında yaña nizaq. Bu yulı ul gaz bäyäläre tügel, ä Qırımdağı ber mayaq tiräsendä. Uzğan atna Yalta portı räsmiläre Rusiäneñ Qara diñgez flotı qullanıp kilgän mayaqnı basıp aldı. Şuşı ğämäl Mäskäw belän Kiev arasında diplomatik bäxäskä säbäp buldı.
İñ qızığı şul, bu bäxästä ike taraf ta ber ük dokumentqa tayana – 1997 yılnıñ 28 Mayında tözelgän xökümät-ara kileşügä.
Rusiäneñ Saqlanu ministrı Sergei İvanov, bu mayaqnı xättä qulğa qoral alıp saqlarğa çaqırdı. "Qara diñgez flotınıñ Ukrainadağı, Qırım respublikasındağı navigatsiä cihazları, şul isäptän Yalta mayağı da, 1997 yıl kileşüendä telgä alınğan. Şuña kürä Ukraina yağınıñ bu mayaq ber qayda da telgä alınmağan diyüe yalğan," di Rusiä ministrı.
Çınbarlıqta mäsälä alay ciñel tügel. Uzğan atnakiç Rusiäneñ Nezavisimaya gazetası kileşüneñ 2nçe sanlı quşımtasın tabıp bastırdı. Yalta mayağı näq menä şunda telgä alına, Ya-13 digän isem astında. Häm bu mayaq, başqa cihazlar belän bergä, Rusiä belän Ukrainanıñ urtaq qullanılışında dielgän. Şul uq quşımtada, Rusiä flotı qullanaçaq navigatsiä cihazları isemlege, ayırım kileşüdä xäl iteläçäk digän cömlä bar. Läkin andıy kileşü axır çiktä tözelmägän.
Ukraina Tışqı eşlär ministrlığı süzçese Vasil Filipçuk, Ya-13-neñ Yalta mayağı buluına ğomümän şik belderde. Ul quşımtada fäqät Sevastopol cihazları sanalğan, alar Yaltadan 80 çaqırım yıraqlıqta, dide ul. Tışqı eşlär ministrı urınbasarı Volodimir Ohrızko bu qarşılıqnı çişü öçen başta bar cihazlarnı barlap çığarğa kiräk dide. "Bezgä inventarizatsiä ütkärergä kiräk. Bu Rusiäneñ dä mänfäğätendä, ul moña ayaq çalmas dip ömetlänäbez. Çalsa – bu Rusiäneñ üz östenä alğan yöklämlären bozu bulaçaq," di ministr urınbasarı.
Qara diñgez flotı qullanğan cihazlarnı barlaw kiräklegen Kiev, uzğan yılnıñ dikäberendä, Mäskäw gaz bäyäsen arttıraçağın äytkäç, kütärep çıqtı. Qayber säyäsätçelär navigatsiä cihzaların "gaz suğışında" qoral itep qullanırğa täqdim itte.
1997 yıl kileşüe nigezendä Rusiä flotı Qırımda 2017 yılğa qädär qalaçaq, arenda bäyäse - yılına 98 million dollar. Ämmä bu summanı Rusiä aqçalata tülämi, ul Ukrainınıñ Rusiägä bulğan burıçınnan sızılıp bara.
Ul arada Ukrainanıñ qayber mäglümät çaraları fikerençä, bu arenda bäyäse - Rusiä admiralları Qırım cirlären häm cihazların xosusıy şirkätlärgä, şul isäptän säyäxät agentlıqlarına qulanışqa birep eşlägän aqça belän çağıştırğanda - ber tamçı ğına. Rusiä flotınıñ mäşxür yal itü urını bulğan Qırımda 18 meñ hektar cire bar. Ukrainanıñ Student Tuğanlığı oyışması fikerençä, Ukraina büdjetı bu cirlärdän yılına 3 milliard dollar qazana alır ide. Qısqası, küplär fikerençä, Rusiä flotınıñ Ukainada toruı zur zıyan kiterä.
Mayaq cancalı cirle räsmilär başlanğıçımı, ällä moña Kiev ilhamlandırğanmı – äytüe qıyın. Niçek kenä bulmasın, bu nizaq prezident Viktor Yuçenko''ğa faydağa sıman.
Rusiä belän ireşelgän gaz kileşüennän soñ anıñ ildäge abruyı şaqtıy töşte. Gaz bäyäsen 2 tapqır arrtırğan bu kileşüne Yuşenkonıñ elekke tarafdarı Yulia Tmoşenko il mänfäğätlären satu dip atadı.
Belgeçlär fikerençä, Martta ütäçäk parlament saylawları aldınnan Yuşenko başqa yomşaqlıq kürsätä almıy, şul isäptän mayaq mäsäläsendä dä. Ukrainanıñ Rusiä belän mönäsäbätläre bu saylawlarda da qaynar mäsälä bulır dip kötelä.
Ali Gilmi


text:
İran BMO Atom İdaräse taläben kire qaqtı
Ul arada Human Rights Watch törkeme İranda bäysez xoquq yaqlawçılarğa qarşı höcümnär artu turnda xäbär itte. Törkem belderüendä äytelgänçä, uzğan şimbädä tanılğan xoquqçı Äbdel-fattax Soltani qulğa alınğan häm Nobel büläge iäse Şirin Ebadi'ğa yanawlar bulğan.
Bügen İrannıñ dini citäkçeläre Mäxmüt Äxmädinejadnı yaña prezident itep rasladı. Tähranda ütkän çarada ilneñ yuğarı ruxanie Ayatolla Ali Xömänei yaña prezidntqa fatixasın birde. Şimbä könne Äxmädinejad Mäclestä ant kiterergä tieş.


text:
Ekrem Çelebi - Kader Benim Yollarımı Bağlama
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Kader Benim Yollarımı Bağlama
Etiketler : Ekrem Çelebi - Kader Benim Yollarımı Bağlama türkü indir, Ekrem Çelebi - Kader Benim Yollarımı Bağlama türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Kader Benim Yollarımı Bağlama mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Kader Benim Yollarımı Bağlama türküsü, Kader Benim Yollarımı Bağlama sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Kader Benim Yollarımı Bağlama bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Doktor Benim Yaram
Ekrem Çelebi - Seni Düşünmemek Elimde Değil
Ekrem Çelebi - Bende Bu Dünyaya
Ekrem Çelebi - Kara Bahtım Kem Talihim
Ekrem Çelebi - Derdimi Kimlere Desem
Ekrem Çelebi - Oyna Gül Yüzlüm
Ekrem Çelebi - Sarı Yazma Yakışmaz Mı Güzele
Ekrem Çelebi - Oya Yazma Başında
Ekrem Çelebi - Kızlar Maraş a Gider


text: Londonda urnaşqan Amnesty İnternational oyışması, dönyada keşe xoquqların ixtiram itügä nigezlängän tärtip buldıruda, xökümätlärne citärlek eşlämäwdä ğäyepläde. Oyışmanıñ bügen iğlan itelgän yıllıq xisabında äytelgänçä, xalıqara terrorğa qarşı köräş, köç qullanularnıñ kimüenä tügel, ä kübräk, keşe xoquqları bozıluğa kitergän. Xisapta Rusiä xärbiläreneñ Çeçen xalqı belän, Amerikan xärbiläreneñ Ğiraq häm Äfğanstan totqınnarı belän eş itü räweşe tänqitkä tartıla. İran, Üzäk Aziä häm Kavkazda keşe xoquqları torışına tänqit belderelä. Xisapta şulay uq, Qırğızstan häm Qazaxstanda sıyınu ezlägän uyğırlarnıñ qulğa alınıp Qıtayğa quıluı turında äytelä. Amnesty İnternational oyışması şulay uq uzğan yılda Üzäbkstanda keşe xoquqları torışınıñ naçarlanuına tänqit beldrerä.


text:
Ramzan Qadirov – Çeçnäneñ yaña prezidentı
Çeçnä parlamentı Ramzan Qadırovnı respublika prezidentı itep rasladı. Bu wazıyfada Alu Alxanovnı almaştıruçı Qadirov namzäten respublika parlamentı bik tiz arada qarap bertawıştan diärlek xupladı.
Comğa namazı säbäple Putin täqdimen qaraw bilgelängän waqıttan ber säğät soñarıp başlandı. Rusiä prezidentı täqdimen Çeçnä parlamentınıñ ike pulatındağı 58 wäkilgä Rusiäneñ Kөnyaq Federal bülgesendäge Putin wäkile, utırışqa şäxsän üze kilgän Dmitriy Kozak citkerde.
Fiker alışular20 minut çaması däwam itte. 5 deputat çığış yasap, barısı da Qadirovnı xuplarğa çaqırdı.
Qadırov parlamentqa häm Putinğa räxmäten belderde.
"Berençe çiratta mine xuplağan cämäğätçelekkä, Rusiä prezidentında häm şul isäptän sezgä räxmätlemen. Şundıy uq ışanıç bulsa, Rusiägä xezmät itäçäkbez" dide Qadirov.
Şunnan soñ yäşeren tawış birü ütte. Azatlıq xäbärçese äytüençä, 58 deputatnıñ barı 56-sı Qadirovnı yaqlağan, ike bülleten bozıq bulıp çıqqan.
Razman Qadirovqa 30 yäş. Ul Rusiä tөbäkläre citäkçeläre arasında iñ yäşe.
Ramzan 2004-neñ 9 mayında Groznıy stadionında şartlatıp üterelgän elekke Çeçen prezidentı Äxmät Qadirovnıñ ulı. 15-nçe fevraldä Putin aña elekke prezident Alu Alxanov wazıyfasınnan kitkännän soñ Çeçnä prezidentı wazıyfaların ütäwne yөklägän ide. Moñarçı Ramzan Qadirov Çeçnä premyer ministrı buldı.
Qadirovnıñ turıdan turı üzenä buysınuçı militsiä kөçläre dä bar. Keşe xoquqların yaqlawçılar qadirovçılar dip yөrtelüçe bu kөçlärne inde küptännän küpsanlı keşe xoquqların bozuda, şul isäptän keşelärne qanunsız räweştä kөç belän alıp kitülärdä, azaplawlarda ğäyepläp kilä.
Tänqitçelär şulay uq zatlı maşinalar, bay tormış yaratuı belän tanılğan Qadirovnı üze tiräsendä şäxes kultı üsterüdä ğäyepli.
Qadirov şulay uq soñğı ike çeçen suğışında cimerelgän Çeçnäneñ infrastrukturasın torğızunı yaxşı alıp barğam өçen maqtawlarğa ireşte.
Ul Çeçnädä iminlekne arttırırğa häm respublikanı çäçäk atuçı tөbäkkä äwerelderergä wäğdä birde.
Naif Aqmal.


text:
Qadınların yumurtalıqlarının işlememesini qanamalarının başlamasıyla aydın etmek olar. İrqi ve ailesel deyişiklikler olmaqla birlikde,yumurta qızların qanamaları ümumiyyetle 10-16 yaşlarında başlar. Yetkinlik dövründe, yumurtalıqların işinde, dövründe axsaqlıqlar görüle biler. Ancaq 19 yaşına qeder, heç görmedinizse, ailenizle bu veziyyeti danışmanız ve derhal bir qadın xestelikleri mütexessisine müraciet etmeniz lazımdır. Uşaqlıq dövründe yaşadığınız cinsi tecavüz hadisesi ile ya da cinsi heyatınızın ve cinsi isteyinizin olub olmaması ile, yumurtalıqlarınızın işlemesi arasında her hansı bir elaqe yoxdur. Uşaq olması üçün, qadın ve kişi yumurtalarının birleşmesi lazımdır. Qadınların yumurtalıqları her ay bir yumurta yumurtlayar, bu yumurta uyğun zamanda kişi spermaları ile döllense uşaq olar. Döllenme olmazsa, qadın yumurtası her ay regl qanaması şeklinde çöle atılar. Yeni uşağınızın olması üçün, yumurtalıqlarınızın yumurta çıxarmağı lazımdır. Yumurtalıqlarınızda bir problemlemin olub olmadığını, varsa bunun ne müddetde, nece bir müalice ile düzeleceyini, ancaq sizi müayine eden qadın xestelikleri mütexessisi söyleye biler GINEKOLOJİ AĞRI VE SEBELERİ Bel ağrısı qadınların hekime müraciet etmelerine sebeb olan en ehemiyyetli şikayetlenmelerden biridir. Bezen qadınların gündelik heyatlarını tesir edecek qeder ağır ola biler. Cinsi heyatına da tesir ede bilen bu veziyyet, zamanla psixoloji problemlere de sebeb ola biler. Bel ağrısı töteme orqanlarından qaynaqlandığı kimi, sidik yolları, hezm ve ya skelet sisteminden de qaynaqlana biler. Ağrının başlama şekli, xüsusiyyeti, şiddeti, yeri ve yayılması ehemiyyetlidir. Ani başlayan ağrılar ile uzun müddetdir davam eden ağrıların sebebleri bir-birinden ferqlidir. Ani Başlayan Ağrın Sebebleri Töreme Orqanlarının İltihabı Xestelikleri: Pelvik enflamatuvar xestelik olaraq adlandırılan bu veziyyetde, ekseriyyetle artıma orqanları vajen içinde kolonize olan mikroorqanizmler terefinden enfekte olar. İnfeksiya yuxarıya doğru yayılaraq rehm ağızı, rehm, artıma kanalları, yumurtalıqlar ve qarın içindeki diger orqanlara yayıla biler. Ağrı ile birlikde istilik, üşüme ve titreme kimi sistemik tapıntılarda ola biler. Töreme orqanları üzerinde qalıcı bir ziyan olmaması üçün erken diaqnoz ve uyğun antibiotik müalicesi ile böyük müveffeqiyyet ile müalice edile bilen bir veziyyetdir. Yumurtalıq Kistleri: Sade folikül kistleri ve şokolad kisti (emdometrioz kisti) ola bileceyi kimi, xerçeng başlanğıcı ve ya bed xasiyyetli bir yumurtalıq kisti ola biler. Yumurtalıq kistleri ekseriyyetle etraf orqanlarına basqı ederek ve ya nadir olaraq yumurtalığın öz etrafında qıvrılıb qanqren olması ile ağrıya sebeb olarlar. Sade yumurtalıq kistleri klinika teqib ve derman müalicesi ile ekseriyyetle müalice edile bilerler. Nadir olaraq cerrahı müdaxilesi lazımdır. Diger növ kistlerde ekseriyyetle cerrahi müdaxile ve derhal sonra derman müalicesi qaçınılmazdır. Xarici Hamilelik: Hamileliyin ana rehmi xaricinde meydana geldiyi veziyyete deyilir. xarici hamilelik ekseriyyetle kanallara, nadir olaraq rehm ağızı ve ya qarın içine yerleşir. Böyüyen hamilelik kisesi tapıldığı orqanın serhedlerini mecbur eder ve ağrıya sebeb ola biler. Daha da irelileyen hamilelik tapıldığı orqanın cırılmasına ve qarın içine qanamasına sebeb ola biler. Apendisit: Apendisitin iltihablanması tecili müdaxile teleb eden bir veziyyetdir. Ekseriyyetle qarın ağrısı eden diger veziyyetlerle qarışa biler. Apendisitin erken yoxlanılması ve alınması heyat qurtarıcı ola biler. Hezm Sistemi İltihabı: Enterit olaraq bilinen ve qarın ağrısı ile müşahide olinandır. Xestenin itirdiyi maye ve vitaminler yerine qon/qoyulmalı ve lazım olduğunda uyğun antibiotik ile müalicesi mümkün olan bir veziyyetdir. Sidik Yolları İnfeksiyası ve ya Daşları: Sidikde yanma, sıx sidiye çıxma, bel ağrısı, heraret, üşüme ve titreme ile birlikde seyr eden bir veziyyetdir. Bol maye qebulu ve tesirli antibiotik ile müalice edile biler. sidik yollarındakı daşların bezen ultrason ile qırılması ve bezen de cerrahi müdaxile ile alınmasına ehtiyac ola biler. Cinsi elaqe esnasında ağrı duyulması orqanik ve ya psixoloji sebebli ola biler. Orqanik sebebler arasında endometriozis (qarın içerisine qanamalara sebeb olan bir xestelik), vajendeki yaralar ve çox sayda doğumla bağlı töreme orqanlarındakı cırılmalardır. Psixoloji sebebli ağrılar müeyyen bir yerleşim göstermeyen küt ağrılardır. Xesteyle detallı bir araşdırma edildikden sonra heç bir orqanik sebeb tapıla bilmezse ağrının psixoloji ola bileceyi düşünüler. Ayrıca rehm içi vasitede (spiral) zaman zaman hereket ederek ağrıya sebeb ola biler. Bu ağrı kramp şeklinde, ve ya batıcı xüsusiyyetdedir. Xroniki ağrılar ümumiyyetle altı aydan uzun çeker ve ağrı kesicilere cavab vermez. Xroniki ağrılar çoxalma orqanlarının xestelikleri, mede, bağırsaq xestelikleri ve psixoloji sebeblerle meydana gele biler. Ağrıya Sebeb olan Qadın Xestelikleri İnfeksiyalar: Verem xaricindeki infeksiyalar akut ağrı sebebidir. Davam eden ağrılar qarın içinde infeksiyalarla bağlı meydana gelmiş yapışıqlıqlardan qaynaqlanandır. Klamydia ve üreoplazma növü mikroorqanizmlerin infeksiyasnı yalnız ağrı sebebi olmaqdan kenar artıma orqanlarında sebeb olduqları qalıcı ziyanlar sebebi ile artıma sağlamlığı üzerinde de menfi tesirlere sebeb olar Yapışıqlıqlar: Orqanların hereketini mehdudlaşdıran qalın ve sert yapışıqlıqlar ağrıya sebeb olar. Bu yapışıqlıqlar genital infeksiyalardan qaynaqlanacağı kimi, endometrioz neticesni de ortaya çıxara biler. derman müalicesinin qalıcı tesir göstere bilmediyi bu veziyyetde cerrahi müdaxile ile yapışıqlıqların aradan qaldırılması lazım ola biler Endometriosis: Rehm toxusunun rehm xaricinde tapılmasıdır. Her adetle birlikde bu toxular qarın içine qanamalara getirib çıxarar. Qarın perdesinin tesirlenmesi ve ibaret olan yapışıqlıqlar adet ağrısı şeklinde ağrıya sebeb olar. İndiki vaxtda tanısal meqsedli laparoskobi ile ağrı şikayetlenmesi olan xestelerin 20-40 % inde endometriozis müeyyen olunmuşdur. Endometrioz lezyonları rehm bağları üzerinde ola bileceyi kimi yumurtalıqlar üzerinde de tapıla biler. Rehm bağları üzerindeki lezyonlar adetlerde şiddetli ağrılara sebeb ola biler. Yumurtalıqlar üzerindeki fokuslayar ise her adet ile yumurtalıq içine qanayaraq şokolad kisti olaraq bilinen kistleri meydana getirerler. Bu kistler böyük ölçülere vardıqlarında şiddetli ağrılara sebeb ola biler. Qarın perdeleri üzerinde iştirak eden endometrioz merkezleri ise yapışıqlıqlara sebeb olaraq artıma orqanlarının hereketini mehdudlaşdırarlar ve ağrılara sebeb olarlar. Endometriozun qeti müalicesi laparoskopik (qansız, bıçaqsız emeliyyat üsulu) olaraq qoyular. Laparoskopik olaraq edilen cerrahi cehdlerle yapışıqlıqlar açılar, yumurtalıqdakı kistler alınar ve aktiv fokuslayar koter ve lazer kömeyi ile ortadan qaldırıla biler. Rehmin mövqe pozuqluqları: Qadınların 20%-inde rehm ters dönükdür. Rehm ireli derecede dönük olduğunda qan axını pozular ve ağrıya getirib çıxarar. Endometriozis ve ya diger sebebler ile meydana gelen yapışıqlıqlar ve şişler rehmde mövqe deyişikliklerine ve ağrıya sebeb olar. derman müalicesi ile öhdesinden geline bilmeyen veziyyetlerde rehm mövqesini düzeltmek üçün cerrahı cehdler gereye biler. Çetin doğumlar: Uzanmış ve çetin doğumlarda rehm bağlarında cırıqlar meydana geler, bu cırıqlar tam yaxşılaşmadığından irelide ağrıya sebeb olar. Müalice: Ağrı müalicesi sebebe istiqametlidir. Ultrason ve laparoskopi ile ağrının sebebi yoxlanılmağa çalışılar. Laparoskopi ile qarın/arvadın içerisindeki yapışıqlıqlar xercile biler, endometriosis müalice ediler. Ayrıca laparoskopi ile indiki vaxtda rehme gelen sinirler kesilerek xestenin ağrı şikayeti tesirli olaraq ortadan qaldırıla biler. Sebebi müeyyen oluna bilmeyen ağrılarda ağrı kesicilere müraciet edile biler. Xestelere psixoloji destek de faydalı olar.
Tarix: 19.11.2013 / 02:26 Müəllif: *_*M_O_N_I_K_A*_* Baxılıb: 837 Bölmə: Cinsel Bilgiler


text:
Raphael
Raffaello Sanzio, a'dette Raphael atı menen belgili bolıp (aytılıwı: Rafael; 6 aprel, 1483 - 6 aprel, 1520) Renessans da'wiri su'wretshisi ha'm arxitektorı bolg'an. Ol Leonardo da Vinci ha'm Michelangelo menen bir qatarda Joqarı Renessans da'wirinin' ullı su'wretshilerinin' biri esaplanadı.
Ol o'zinin' Madonna, Christ Child ha'm Vatikandag'ı su'wretleri menen ju'da' belgili.
Mazmunı
Perudjia[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Jaslıg'ı[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Raphael İtaliyadag'ı Umbria rayonının' Urbino qalasıda tuwılg'an. Onın' a'kesı Giovanni Santi (1494) ha'm su'wretshi bolg'an al anası Magia di Battista Ciarla (1491). Giovanni Santi Raphaeldin' birinshi ustazı esaplanadı, biraq ol Raphael 11 jasında qaytıs boladı.
15 jasınan baslap Raphael Pietro Perugino atlı su'wretshinin' ustaxanasında sha'kirt boladı. Perugino tek Umbiada g'ana emes, al Leonardo da Vinci ha'm Michelangelolardın' watanı bolg'an Rim ha'm Florentsiyada da ataqlı bolg'an. Ol Vatikandag'ı Sistine kapellasında su'wret salıw huqıqına iye bolg'an su'wretshilerdin' biri.
Perugino su'wret salıwdın' joqarı usıllarina iye bolıwı ha'm su'wretlerdi waqtında pitkere alıwı menen basshilar arasinda belgili bolg'an. Ol bir neshe portretlerdi jaratqan, biraq onın' su'wretlerinin' ko'pshiligi dinge tiykarlang'an. Ol ta'repinen jaratılg'an Madonna ha'm balanın' kishkene su'wretleri shan'araq kapellasında jeke sıyınıw ushın qollanılg'an. Perugino belgili bolg'anlıg'ı sebepli bay basshılardan ha'm shirkewlerden ko'plegen buyrıtpalar alg'an, sonlıqtan ol shirkewde altar u'stinde su'wretler jaratqan. Bulardi islewi ushın og'an sha'kirtlerinin' ja'rdemi kerek bolg'an.
Raphael Peruginodan ko'p na'rse u'yrengen, yag'nıy su'wret salıwdı, adam denesinin' anatomiyasın, boyaw ximiyasın ha'm su'wretke boyawdı tegis qabatta jayıw usılında u'yrengen. Peruginonın' salg'an su'wretlerinde ko'pshilik jag'dayda adamlardın' betleri su'ykimli ha'm jumsaq ko'ringen. Raphaeldin' salg'an su'wretlerinde de bunday belgilerdi ko'riwimizge boladı. Leonardog'a usag'an geybir su'wretshiler o'z stillerin tez o'zgertken ha'm su'wretleri arqalı o'zlerinin' jeke oyın ko'rsetken. Biraq Raphael Perugino uyretken stilde su'wret salıwdı dawam etedi. Ol bug'an basqa su'wretshilerdin' jumısların ko'riwi arqalı u'yrengen jan'a ideyalardı g'ana qosqan. Leonardo ha'm Michelangelolardan ayirmashılıg'ı, Raphael du'nyanın' su'wret salıw sanaatına hesh qanday jan'alıq kiritpegen. Ol tek o'z isinin' sheberligi ha'm adamlar onın' su'wretlerin jaqsı ko'rgenligi ushın g'ana ataqlı bolg'an.
Birinshi jumısları[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Onın' en' birinshi belgili jumıslarının' biri bul Rıtsardın' tu'si kishi su'wreti sanaladı. Bunda uyqlap atırg'an rıtsar su'wretlengen. Onın' tu'sinde eki sulıw hayal ko'ringen. Birewi jen'il tegis kiyim kiygen ha'm og'an gu'l usınıs etpekte. Ekinshisi qara kiyim kiygen bolıp, rıtsarg'a qılısh ha'm kitap usınıs etpekte. Sulıw hayaldın' artında da'rya ta'repke ketken soqpaq ko'ringen. Ekinshisi tik tawlarg'a alıp barıwshı soqpaq. Raphael tan'law haqqında oylang'an edi. Rıtsar jen'il joldan barıwı kerek pe, yamasa o'zgerisler kiritiwge ha'reket etiwi tiyis pe?
Raphaeldin' basqa erte su'wretleri bular Three Graces ha'm A'wliye Maykl.
Raphaeldin' birinshi a'hmiyetli do'retpesi 1504-jılı salıng'an The Marriage of the Virgin bolg'an. Bul su'wret Peruginonın' Sistine Chapel ushın jaratqan İsa Ma'six a'wliye Mayklg'a gilt bermekte su'wretinin' ta'siri astında payda bolg'an. Ha'zir bul su'wret İtaliyanın' Milan qalasında Brera gallereyasında jaylasqan.
Florentsiya[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Shama menen 1504-jılı Raphael İtaliyanın' Florentsiya qalasına Pinturicchio atlı su'wretshi menen ketedi. Florentsiya o'zinin' sanaat jumısları, su'wretshilerdin' ustaxanaları, jan'a Renessans da'wiri imaratları ha'm u'lken shirkewi menen belgili bolg'an. Raphael Michelangelo, Leonardo da Vinci ha'm basqa da ko'rnekli su'wretshilerdin' ha'm skulptorlardın' jumısların ko'riwdi qa'legen.
Madonnalar[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Florentsiya qalası A'wliye Mariyag'a bag'ıshlang'an bolg'anlıg'ı sebepli, ol jerde Madonna ha'm balanın' ko'rinislerin jasaw da'stu'rge aylang'an edi. Derlik ha'r bir ko'shenin' mu'yeshinde Madonna ha'm balanın' suwreti yamasa aqshıl ren'li ha'ykeli jaylasqan edi.[1]
Florentsiyada bolg'an waqtında Raphael o'zinin' ko'plegen belgili Madonna su'wretlerin salg'an. Onın' en' belgili su'wretleri to'mendegiler:
- Madonna of the Goldfinch (1505), ha'zir Uffizi gallereyasında, Florentsiya, İtaliya.
- Madonna del Prato (1505), ha'zir Kunsthistorisches muzeyinde, Vena, Avstriya.
- Esterházy Madonna (1505-1507), ha'zir Ko'rkem sanaat muzeyinde, Budapesht, Vengriya.
- La Belle Jardiniere (Shıraylı bag' Madonnası) (1507), ha'zirgi waqıtta Luvr muzeyinde, Parij, Fransiya.
Rim[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
1508-jılı Raphael Julius II papası ta'repinen Rimge shaqırıladı. Ol Rimde waqtında onın' atag'ı ku'sheyedi ha'm "Su'wretshiler Printsi" sıpatında belgili boladı. Ol o'mirinin' aqırgı 12 jılın Rimde o'tkeredi ha'm o'zinin' ko'plegen belgili su'wretlerin jaratadı.
Ol Rimde waqtında og'an Sant'Agostino shirkewinde Isaiah payg'ambardın' freskosın salıw jumısı tapsırıladı. Su'wret u'stinde jumısı dawamında ol o'zinin' dostı arxitektor Donato Bramanteni ko'riwge baradı. Bramante Michelangelo Sistine kapellasının' joqarg'ı betine su'wret salıp atırg'an waqıtları Vatikanda edi. A'lbette, Raphael ataqlı usta ne islep atırga'nın ko'riwdi qa'leydi ha'm Michelangelo joq waqtında, Bramante Raphaeldi kapellag'a alıp baradı. Raphael Michelangelonın' payg'ambarlardı su'wretlegen usılın ko'rip qattı ta'sirlengenligi sonshelli Sant'Agostino shirkewine qaytıp, o'zinin' salg'an su'wretin diywaldan qırshıp taslaydı. Raphaeldin' su'wreti Michelangelonın' stilinde salıng'anlıg'ın ko'riw an'sat. Raphael bunnan uyalmag'an. Bul arqalı ol ullı ustag'a hu'rmetin bildirgen.[2]
Stanze[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Raphaeldin' en' belgili su'wretlerine Stanze atı menen belgili bolg'an Vatikan sarayında Julius II nin' bo'lmeleri diywallarına salıng'an freskolar kiredi. Stanza della Segnatura ha'm Stanza d'Eliodoro su'wretler Raphaeldin' o'zi ta'repinen jaratılg'an, al Stanza dell'Incendio Raphael ta'repinen dizaynlang'an bolıp, onın' ja'rdemshileri ta'repinen salıng'an.
Stanza della Segnaturadag'ı freskolardın' birewi ullı a'hmiyetlilikke iye. Bul Afina mektebi dep atalatug'ın su'wret. Bunda A'yyemgi Gretsiyadan bir topar sawatlı adamlar: filosoflar, shayırlar, dramaturglar, matematikler ha'm basqalar su'wretlengen. Olar ortadag'ı adamdı - filosof Platondı tın'lamaqta. Su'wret sol waqıtları, yag'nıy erte 1500-jılları, Rim adamları arasında A'yyemgi Afinanın' ilimi menen ten' bolg'an pikir ha'm oqıwdın' jan'a oyanıwı bolg'anlıg'ın an'latadı.
Bul ko'rinisti anıq ashıp beriw ushın, Raphael o'zi tanıg'an adamlardın' ju'zlerinen paydalang'an. Sınıq murınlı Michelangelo iyegin qolına tirep otır. Uzın shashlı ha'm tegis saqallı uzın boylı Platon bul Leonardo da Vincidin' portreti.
Su'wrettin' en' bir ta'sirlendiriwshi ta'repi bul Raphaeldin' adamlar turg'an imarattı salıw usılı. Arxitektura tap real bo'lmeni ashıp turg'anday ko'rinis beredi.
Arxitektura[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
1500-jılları su'wretshilerden a'dette arxitekturanı dizaynı menen shug'ıllanıw soralg'an. Raphaeldin' arxitektor sıpatında birinshi jumısı bul Santa Maria del Popolo shirkewindegi jerlew kapellası bolg'an. Leo X papası A'wliye Peter sarayın dizayn qılıwg'a ja'rdem beriw ushın Donato Bramante menen Raphaeldi tan'lag'an. Bramante qaytıs bolg'annan keyin, Raphael saraydı dizaynlawdı o'z qolına alg'an ha'm birinshi qabat rejesin Grek krestinen Latın krestine o'zgertken. Michelangelo Bramantenin' rejesin a'piwayılastırg'an halda qayta paydalang'an. Keyingi arxitektor Maderna Raphael rejelestirgenindey, imarattı uzaytırg'an.
Transfiguratsiya[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Raphaeldin' en' keyingi sanaat jumısı Transfiguratsiya su'wreti bolg'an, biraq Raphael onı pitkeriwinen aldın qaytis boladı. Bul jumıs Raphaeldin' ko'mekshilerinin' biri bolg'an Giulio Romano ta'repinen keyinshelik pitkerilgen.
O'limi[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Raphael o'zinin' 37-tuwılg'an ku'ninde qaytıs boladı ha'm Rim Panteonında jerlenedi. Onın' jerleniwi Vatikanda o'tkeriledi ha'm Transfiguratsiya su'wreti onın' jerlew arbasının' basına qoyılg'an.


text: Başqortstanğa İnguşetiäneñ elekke prezidentı Ruslan Auşev kilde. Kilü säbäben Äfğannan azat itelgän yegetne kürü öçen dip añlattı. Xäbär itüebezçä, uzğan atnada Äfğan suğışında totıq bulıp, şunda islam qabul itep, öylänep qalğan Başqortstan yegete 20 yılğa yaqın waqıt uzğaç tuğan yağına qaytqan ide. Ul Yuriy Stepanov. Yüriy ğäiläse: xatını häm ulı belän Bäläbäy rayonı Priyut qasabasına qayttı. Bäysez däwlätlär berlege illäre xökümätläre Şurasınıñ xärbi-internatsionalistlar idaräse başı Ruslan Auşev yegetneñ xälen belergä kilgän. Ul 15 noyäber Stepanovnıñ tuğan yağına barıp anıñ ğäiläse belän oçraştı, matdi yärdäm kürsätte.


text: Belarus oppozisiase citäkçeläreneñ berçse bulğan Aleksandr Milinkewiç Warşawada, Polşa säyäsätçeläre belän Belarusta 19 martta ütkän prezident saylawlarınnan soñ kilep tuğan vazgiatne tikşerde. Könbatış illäre, şulardan Pol'şa da, tawışlarnı döres kürsätmäw näticäsendä öçençe tapqır saylawlarda ciñep çıqqan Belorus prezidentı Aleksadr Luqäşenqonı gäyepli. Pol'şa radíosınnan çığış yasağan Milenkeviç, Europa berlegeneñ Belarus çinovniklarına qarşı sanksiälär kerteläçäk dip yanawları, bik urınlı bulır dip belderde. Milenkeviçqa watanında, cämäğät urınnarında tärtip bozğan öçen, 15 täwlekkä iregennän mäxrüm itü yanıy.


text: Äs-Saadi AQŞ belän Britaniäneñ Ğiraq xisabında töşerep qaldırular bar digän ğäyepläwlären kire qaqtı häm bu xisapta yazılğannar belän BMO qoral tikşerüçeläreneñ eş näticäläre arasında qarşılıqlar yuq dide. Äs-Saadi AQŞ häm Britanäne BMO tikşerüçelärenä üz eşlären tämamlaw öçen citärlek waqıt birergä çaqırdı. BMO qoral tikşerüçeläre başlığı Hans Blix häm Xalıqara Atom Energetikası Agentlığı citäkçese Möxämmät äl-Baraday bügen BMO İminlek Şurasında Ğiraqta tıyılğan qoral ezläw eşläre barışı häm Ğiraqnıñ tikşerüçelär belän xezmättäşlege turında xisap birä.


text: Mäskäw -- Bıyıl Rusiä Könçığış Seberdän Tın Okeanğa taba neft ütkärgeçe suza başlıy. Bu turıda comğa könne Yakitiädä Rusiä prezidentı Vladimir Putin iğlan itte. "Projektnı ğämälgä quyu öçen küp waqıt kiräk buldı, älegä bar närsä dä kileşenep betmägän. Bu eş Aprildä tämamlanaçaq. Cäy köne eş başlanaçaq," dide ul. Ütkärgeçneñ ozınlığı 4200 çaqırım bulaçaq. Proyektnıñ bäyäse – 15 milliard dollar. Bu ütkärgeç Qıtay, Könyaq Korea, İndoneziä, Avstraliägä yılına 80 million tonna neft quarğa mömkinlek birer dip kötelä. Putin süzlärençä, Ütkärgeçneñ berençe öleşe 2008 yılda äzer bulaçaq.


text:
- «Qonıs» – alıs-jaqın şet elderden atajwrtına qonıs audarğan oralmandar jağdayın elimizdegi demografiya mäselesine wştastıra otırıp talqılaudı közdeytin, sonday-aq wlttıq mädenietimizdi jandandıruğa atsalısatın qosımşa.
- «Tayqazan» – wlttıq mäselelerdi tereñnen qauzauğa, wlttıq müddeni til, din, dil, salt-dästür, sayasat twrğısınan taldauğa arnalğan.
- «Jahan» – halıqaralıq sayasatqa, qazaq halqınıñ türkitildes halıqtarmen ıntımaqtastığına basa nazar audaratın, sırtqı sayasattağı basım bağıttardı nasihattaytın qosımşa.
Alğaşqı bas redaktorı – Qazaqstannıñ Halıq jazuşısı Qaltay Mwhamedjan (1993-1999)


text:
Irlandiägä eşkä? Ğäybät tügel – ğibrät ul!
Xalıqara xezmät oyışması dönyada yäşlär arasında eşsezlär sanı könnän kön arta, dip xäbär itä. Aziä häm Afrikada yäşlär öçen eş urınnarı bötenläy yuq. Dönyanıñ başqa qitğasında isä – Yevropanıñ İrlandiä digän ilendä – eşçe qullar citmi ikän. Azatlıqnıñ yulyazmasında bügen İrlandiägä yul totabız.
"Ardım. Başnı eşlätep ardım da berär cirgä – uylamıy torğan eşkä kitäsem kilde, qaytarası burıçlarım bar ide. Minem äniem häm ike enem bar, kübräk min alarğa yardäm itergä tırışam."
Efka Çexiäneñ Moraviä yaqlarınnan. 8 yıl elek ul Pragağa küçep kilep, çittän kilgän här yäş keşe kebek başta restorannarda tabınçı bulıp eşlägän, annarı tanış-beleşläre bulğaç, inglizçä öyrängäç, dusları belän bergä gazeta çığara başlağan. Xäzer ul Pragadağı çit il keşeläre öçen yuridik, sälämätlek saqlaw xezmätlärennän alıp – mädäni çaralarğa qadär oyıştıru belän şöğellängän ber oyışmada eşli.
İrlandiäneñ Dingle şähäre turında Anda Efka 6 ay buyına balıq restoranında tabınçı bulıp eşlägän:
"Atnasına 6 kön kön eşlädek, çärşämbe yal ide. Ğadättä restorannar şulay eşli anda. 8lär tiräsendä tora idem, eşkä çığıp kitkänçe, az ğına bulsa da – künegülär, sport eşläp alırğa tırışa idem. Eşkä säğat 10da kilä idem. Restorannı 12dä töşke aşqa açqançı anı äzerli idek, cıyıştıra idek. Säğat 3kä qadär keşe tulğan bula ide. Zallarnı cıyıştırıp 4lärdä öygä qaytıp kitä idek. Öydä tiz genä duşqa kerep, berär närsä qapqalap ala idem dä – 6nçı yartılarda inde yañadan eştä idem. Kiçke aşlar inde tönge 2lärdä genä betä ide."
İrlandiädä eşläwçelärneñ kübese – Polşa, Ukraina häm Çexiädän ikän. Efka tabınçı bulıp eşlägän restoranda tabaq-sawıt yuuıçı xanım – Ukrainadan bulğan:
"Bezdä tabaq-sawıt yuuıçı – Ukrainadan Layma isemle xatın ide, ul anda inde 8 yıl yäşi. Kilgändä ul telne belmägän bulğan, ämma telne belmäsäñ dä anda eş tabıp bula, älbättä qararaq häm naçarraq tülängän eşne – misal öçen – tözeleştä."
Layma isemle Ukraina xatını misal öçen – köne töne keşelärneñ yortların cıyıştırıp, restoranda tabaq sawıt yuğan aqçağa iptäşe belän bergä yortta torğan, häm ğailäsenä Ukrainağa aqça cibärep tora alğan.
"Yal könnäre – istä qalğan iñ küñelle mizgellär"
Yulyazmanı alıp barğanda – säyäxättä bulğan iñ istä qalğan mizgellärne yazıp quyalar. Atnasına 6 kön, könenä 16 säğat eşlägän yäşlär öçen iñ küñelle mizgel – berdän ber yal köne bulğan.
"Älbättä, här çärşämbe könne – qayadır tabiğatkä çıqqanımnı ber qayçan da onıtmayaçaqmın. Atna buyı şul könne kötä idem. İrlandiädä tabiğat iskitkeç. Yaña illär, yaña keşelär belän tanışırğa yaratam."
Cäy köne bu keçkenä şähärçek turistlar belän tulğan bula, qışın – ber genä restoran da açılmıy, tormış sünä, di Efka. Cäyen İrlandiäneñ iñ könbatışındağı Cerry digän ölkäneñ Dingle digän şähärenä turistlarnı tabiğattän tış tağın närsä cälep itä disezme?
"Fangi isemle delfinnı kürergä kilälär! Dingez qultığında yäşi ul şunda. Köymälär çıqqanda – ul turistlarğa selam birä."
1 delfinnan – restorannar açu, alarda eş urınnarı buldıru häm aqşa eşläw – ğäybät tügel, ğibrät ul!
"Çiratta Känäri utrawları häm New York!"
İrlandiädä tabınçı bulıp 6 ay eşläp kire Pragağa qaytqan Efka – burıçların tüläp betergän, ğailäsenä yardäm itkän, teläsäm, tağın da kübräk aqça alıp qaytıp bulır ide, di ul:
"Misal öçen ber dustım şulay yörep fatirğa aqça cıydı, kredit almıyça ğına, ikençese Avstraliädä uqırğa aqça cıydı, tağın ber dustım – Yaña Zelandiägä barır öçen aqça eşläde."
Efka da burıçların qaytarudan tış – yaña säyäxätkä aqça eşlägän:
"Maşina yörtü kursları öçen tülädem, prava aldım. häm menä xäzer ike säyäxät turında uylanam – Känäri utrawları häm New york!!"
Azatlıq radiosı tıñlawçıları öçen qıyu bu qıznıñ teläkläre – qısqa läkin säyäxätkä çığuçılar öçen bik möhim:
"Azatlıq, yaña täsirlär häm duslar telim!"
Säyäxätkä duslarığız belän çığığız, yulğa quzğalğançı, Azatlıqnıñ yulyazmasın tıñlağız... ğäybät tügel, ğibrät ul!
Alsu Qormaş


text:
Prokurorlar köne: alar kemne kemnän saqliy?
Rusiädä Prokuraturası 284 yıllığın bilgeläp ütä. Petr patşa zamanında oyışa ul. 1722 yılda. Bu yılda berençe tatar basma kitabı da basılıp çığa. Petr berençe Qazanğa kilä ul waqıtta. Menä şuşı könnän alıp, Rusiä prokurorlı bulıp yäşi. Alay, prokurorlarıñ 1996 yılğa qädär bäyrämnäre bulmıy. Eşlilär alar üzläreneñ eşen, ildäge cinayätçelek belän köräşälär. Qaywaqıt. Üzläre dä cinayät qılalar. Stalin çorındağı ğäyepsez qorbannarnı ğına da iskä töşerü citä. Monda bit prokurraturanıñ da qulı uynağan. Zamanında mondıy qara taplar bulsa da, xäzer isä alar zakon sağında tora. Şunı istä totıptır inde, küräsen, 1996 yılda Yel'sin färmanı belän, prokurorlar bäyräm könenä tienä.
Tatarstanda da bar ul prokuratura. Respublikanskiy digännäre dä, ğadi rayonnardağıları da. Respublikaıqı sanalsa da, Rusiä qanunınnan çitkä taypılmıy. Kem säyäsät, respublika yazmışı belän qızıqsına, iğtibar itep baradır, respublika prokurorınıñ eş-gämllären. Priçem monda säyäsättä, prokuror dip quymağız. Respublika parlamentınıñ soñı ike-öç yılı bit, şuşı prokuratura protestlarına tayanıp, Tatarstan zakonların Rossiänekenä yaraqlaştırıp ütte. Menä ni öçen säyäsät häm prokuror ber-bersennän ayırılmıy. Respublika zakonnarı, Rusiänekenä turı kilmi ikän, Tatarstan prokurorı şalt itterep, däwlät Şurasına protest cibärä. Menä monda, bolay, tegendä tegeläy, tözätegez gospadalar digändäy. Tözättelär , tözätä toralar da. Şulay itep, Tatarstan prokurorı xätta, Däwlät Şurası binası tübäsenä çüt kenä ikençe bayraq elä torğan urın yasatmadı. Tübädä Tatarstan bayrağı ğına tügel, Rusiänekedä bulırğa tieş dip. Deputatlar bu mä’säläne tikşerenü waqıtlıça quyıp toralar. Küräseñ, başqa zamannarnı kötälärder. Monnan tış, Prokuratura taläbe belän, Tatarstannıñ 1992 yılda qabul itelgän berençe möstäqil Konstitutsiäsennän iseme genä qaldı. Deputatlar tözätep beterdelär. Rusiänekenä yaraqlaştırıp. Prokuror taläp itkängä.
Şunısı xaq, Respublika prokuraturası, gel Tatarstan zakonnarın yaraqlaştırunı taläp itep kenä utırmadı. Alarnıñ başqa eşläre dä citärlek. Mäsälän, törle dini ağımnarda tora dip, äle wahhabçılıqta, äle xälifät tözergä xıyallanalar dip respublika köç orğannarı tarafınnan qulğa alınğan möselmannarğa qarata cinayät eşläre açu. Açu ber xäl, alarnıñ gönahların raslarğa da kiräk bit äle. Rusiä säyäsäte taläp itä dip kenä bulmıy bit. Prokuratura qayçaq raslıy ala. Qayçaq, mäxkämädä, prokurorlar kitergän faktlarnı prisyajniylar yuqqa çığara, ışandırmıy ğäyepläwläregez dip.
Respublika prokurorları, tağın başqa cinayätlärne dä aça. Köçle ul, dilär, Tatarstan prokuraturası turında, küzätüçelär. Tatarstanda bit, zur cinayät törkemnären qulğa alıp beterep baralar. Başqa töbäklärdä alar baş bäläse, ä Tatarstanda xökemnär bara. Tom-tom itep prokuratura tarafınnan äzerlängän, cinayätlär raslanğan dokumentlarnı mäxkämä tikşerep, tege banditlarnı utırta ğına tora.
Niçek kenä bulmasın, mondıy ğämällär belän yäşägän prokurorlarğa bäyräm kiräk dilär. Xäzer bit kemneñ genä bäyräme yuq.
Räfis Cämdixan.


text:
Belgeçlär fikerençä, Törkiädäge Kördstan İreklek Laçınnarı törkeme - PKKnıñ şähärdäge qanatı
Soñğı 3 köndä Törkiäneñ Urta diñgez yar buylarında häm İstanbulda berniçä bomba şartladı. Düşämbe könne Antalya şähärendäge şartlawda 3 törek hälak buldı, distälärçä keşe, şul isäptän İran, rusiä, İzrail häm Germaniä turistları yaralandı. Şartlawlar öçen cawaplılıqnı üz östenä Kördstan İreklek Laçınnarı dip atalğan törkem aldı. Britaniädä çığuçı The Economist jurnalınıñ Törkiä xäbärçese Azatlıq radiosına älege törkem häm anıñ maqsatları turında söyläde.
The Economist basmasınıñ İstanbuldağı xäbärçese Amberin Zaman Azatlıq Radiosına "Küpçelek terrorçılıq belgeçläre Kördstan İreklek Laçınnarı barı tik PKKnıñ şähärlärdäge qanatı ğına dip isäpli. Yäğni PKK Törek iminlek köçlärenä awıl cirlärendä höcüm itsä, boları şähär cirlärendä, ilneñ könbatışında, İstnbul, Ankara, İzmir kebek zur şähärlärdä tınıç xalıqqa höcümnär oyıştıra. Alar PKK belän bäyläneşlären buluın kire qağa. Ämma alar PKK citäkçelegendä eşli dip kiñ tanılğan häm şulay qabul itelä" dide.
Küptän tügel İreklek Laçınnarı üzläreneñ internet säxifäsendä Törkiä turizmın häm iqtisadın töp hädäflär dip atadı. Törkiä iqtisadı turismnan kilgän aqçalarğa bik nıq bäyle. Bıyıl Törkiä xökümäte turismnan 20 milliard dollar aqça kiler dip ömetlängän ide. Zaman äytüençä, xökümät ul maqsatında ireşä almas kebek. Soñğı könnärdä Antalya, Marmaris kebek türizm üzäklärendä bulğan şartlawlar İreklek Laçınnarınıñ kisätülären tormışqa aşıruı bulırğa oxşıy.
Zaman İreklek Laçınnarınıñ taläpläre turında "Alar ğömümän alğanda bu höcümnär Törkiä armiäseneñ Körd xalqına qarşı operatsiäläre öçen üç alu dilär. Törek däwläteneñ körd xalqına qarata räximsezlegenä qarşı köräşülären belderälär. Törkiä ilneñ könyaq-könçığışnda Kördlärgä qarşı suğışnı tuqtatmıy torıp, totqınlıqtağı PKK citäkçese Abdulla Öçalan irekkä çığarılmıy torıp, kördlärgä tulı mädäni häm säyäsi xoquqlar birelmi torıp tuqtmayaçaqları turında äytälär" dide.
Zaman äytüençä, Kördstan İreklek Laçınnarı törkemendä niçä keşe buluın beräw dä belmi. Häm alarnıñ PKK belän elemtäläre dä açıq tügel. Şuña kürä PKK suğışçıları şähärgä kilep höcümnär oyıştıra da İreklek Laçınnarı iseme astında cawaplılıqnı üz östenä ala dip uylarğa da nigez bar. Şulay uq şähärlärdä alarnıñ tarafdarları bar dip uylarğa da bula di Zaman.
Anıñ fikerençä, İreklek Laçınnarınıñ texnik yaqtan kamil bulmağan, az aqça totılğan höcümnäre PKKnıñ köräş ısulların üzgärtüe belän bäyle bulğanğa oxşıy. Yäğni Oçalannıñ qulğa alınuınnan, PKKnıñ awıllardağı yardäm çeltäre tar mar itelüennän soñ PKKnıñ köräş mömkinlekläre nıq kimü säbäple ul kübräk şundıy yäşeren höcümnär ısulına küçkän bulırğa mömkin. "Ğömümän PKK üze dä höcümnärne yañartuın iğlan itkännän soñ iminlek köçläre belän açıqtan-açıq bäreleşlärgä barmıyça çittän şartlatu, cir minaları quyu ısulına küçte" di Zaman.
Naif Aqmal, Praga.


text: Çeçnyanıñ baş möftie Äxmäd-xaci Şamaev separatislarnı söyläşülärdän häm saylawlardan çitläşterü respublikada tınıçlıq urnaştıruda kirtä bulıp tora, dip sanıy. Anıñ süzlärençä, Çeçnya mäsäläsen köç belän xäl itep bulmıy, şuña kürä çın säyäsi çişeleş ezläw eşenä separatist köçlär dä qatnaşırğa tieş. Säyäsmännär ni genä söylämäsen, küp sanlı xatalar häm naçar qararlar arqasında Çeçnyada wazğiät äle dä awır bulıp qala dide ul. Çeçnya möftie süzlärençä Rusiä prezidentı Çeçnyada tınıçlıq urnaştırırğa teli, läkin aña yaxşı yärdämçelär, çın döresen söylägän keşelär citmi.


text:
Bıyıl Mäskäwdä Ramazan ayına mäğlümät çığanaqları tarafınnan ayırım iğtibar buldı. Ägär de Ramazan ayı başlanır aldınnan, bu izge ay xaqında täfsille mäglümät alu teläge belän “Ria Nowosti” ağentlığı matbuğat konferensiäse ütkärgän bulsa, xäzer inde bäyräm aldınnan 24 noyabrdä şundıy uq matbuğat konferensiäsen “Arğumentı i faqtı” ğäzetäsı ütkärde. Häm ul konferensiälärnen här ikesendä dä jurnalistlar belän Rusiänen Yevropa öleşe dini idaräse häm Rusiä möftilär şurası räise Rawil xäzrät Ğaynetdin oçraştı. Telewidenie, radio häm ğäzetä- jurnal redaqsiälärennän kilgän jurnalistlarnı Ramazan bäyräme genä tügel islam belän bäyle räweştä xalıqara xäl dä , Törkiädä bulğan şartlatular da häm xöqumätnen islamğa qaraşı da qızıqsındırdı. Şul uq waqıtta jurnalistlar başqa illärdän, birgäk tä BDB illärennän quçep kilgän moselmannarğa Dini idarä tarafınnan qursätelgän yärdäm turında da soradılar. Mäçetlär tözeleşenä kilgändä, Rawil Ğaynetdin, xäzerge waqıtta mäçetlär elekke zamannarda berqayçan da mäçet bulmağan töbäklärdä, Rusiänen tönyağında Murmanskiy, Voloğda, Arxangelsk, Komi respubliklarında tözelä başladı dip belderde. Şulay uq ul İslamnıñ dönya siwilizätsiäsenä kertkän öleşe xaqında da söyläde. 25 noyabrdä barlıq möselmannar öçen Mäskäwdä dä bäyräm namazı bulaçaq. Häm ul telewideniedän dä kürsäteläçäk. Bäyräm belän qotlaw telegrammaları inde kilä başladı. Buğen genä şundıy qotlawlarnı Rusiä xökümätennän dä aldıq, ä inde Mäskäwlelärne bäyräm belän qotlarğa Yüriy Lujqov üze kiläçäk dide, Rawil Ğaynetdin. 25 noyabrdä kiç belän bäyräm uñayınnan Prağa restoranında olı qunaqlarnı, çit il ilçelären qabul itü dä bulaçaq. Rawil Ğaynetdin bezneñ radionı tıñlawçılarnı häm ul barlıq möselmannarnı da zur bäyräm- Ramazan ğayete belän qotladı.
Näzifä Kärimova, Mäskäw


text:
Qırğızstan Yuğarı mäxkämäseneñ elekke Qırğızstan ilçelären parlament saylawlarına terkärgä röxsät birmägän qararına qarşı protest belderer öçen bügen uramğa 400gä yaqın keşe çıqtı. Çarada Qırğızstan oppoziäse wäkilläre qatnaştı.
İreklek partiäse citäkçese Topçubek Turgunaliev, prezident Askar Akayevnı urınınnan kitüen taläp itte. "Berençe fivraldän bez böten Qırğızstanda Akayevnıñ wazifasınnan kitüen taläp itep imzalar cıya başlıybız. Könyaqtan häm tönyaqtan, awıllardan häm şähärlärdän. Akayev, kit urınıñnan! "
Oppozisiä saylaw turındağı qanunğa üzgäreşlär kertüne taläp itä. Xäzerge waqıtta qanunğa kürä, Qırğızstanda soñğı 5 yıldan kim yäşägän keşelär namzät bulıp terkälä almıy.


text:
İke respublika avtorları tatar tele däresleklären çığaruda bergä eşli alırlarmı?
“Bu utırışta berniçä mäs'älä qaraldı: profil'le uquğa küçü, däwlät attestatsiäse slujbasın tözü, uqıtuçılarnıñ belemen kütärü, östämä belem birü häm başqa mäs'älälär. Kiñäşmäne alıp bardı Rusiä mäğärif ministrınıñ berençe urınbasarı Viktor Bolotov. Berençe süz belän kiñäşmäne açıp cibärde Başqortstan Prezidentı MortazaRäximov”dide ul.Başqortstanda tatar cämäğätçelege tatar telen uqıtu mäs’äläse turında bik borçıla. Çönki törle oyışmalar törle mäğlümat birä. Başqortstan Tatarlar Syezdı räise Eduard Xämitov äytüençä, Başqortstannıñ 1200 mäktäbendä tatar tele uqıtıla. Ä ictimaği oyışmalar citäkçeläre äytüençä barlığı 450 mäktäptä genä .Gimnaziälär sanı barlığı 70 bulsa- şularnıñ 43- başqortça,ä 2se –tatarça. Şul säbäple bez Faris Xarisovqa tağın ber soraw birdek. Başqortstandağı tatar mäktäplären kerep qaradığızmı digän sorawğa, ul bolay dip cawap birde.
“Başqortstan respublikası mäğärif ministrlığı urınbasarı, milli mäs'älälär bülek başlığı belän prinsipial' söyläşü buldı dip belderde. İke respublikanıñ däresleklär avtorları Ufada oçraşıp bezneñ yaqtan nindi täqdimnär bulsa, alar şularnı qabul itärgä äzer digän fikerdä qaldım”İke respublika avtorları tatar tele däreslekläre çığaruda bergä eşli alırlarmı , Başqortstandağı tatar mäktäplären däresleklär belän tä'min itü cayğa salınırmı? Xäzergä bu sorawlar açıq qala.
Qazannan Azatlıq radiosı öçen Mälikä Basıyr.


text:
27 iyün - yäşlär köne
Sişämbedä respublika yäşlären Qazan merı İlsur Metşin qotladı. Üz qotlawında mer - Qazan xalqınıñ 40%tın yäşlär täşkil itä, şuña kürä meñellıq tarixı buluğa qaramastan, Qazan yäşlär qalası bulıp qala dide. Yıl sayın respublikada yäşlär bäyrämen yäşlär häm sport eşläre ministrlığı ütkärep kilgän. Bıyıl älege bäyräm Qazan meriäse häm respublika studentları Ligası tarafınnan oyıştırılğan.
Töp çara şähärneñ Maksim Gor'ki isemendäge Mädäniät häm yal itü parkında ütte. Bäyräm 11säğättä kükkä hawa şarın oçırudan başlanıp kitte. Bäyrämdä törle sport häm mädäni çaralar ütkärelde. Anda respublikanıñ iñ aktiv yäşläre, Rusiä estrada yoldızları çığış yasadı. Üzäk mäydanda mini-futbol komandaları yarıştı, ekstrimal' sport törläre buyınça da çığışlar buldı. Ä töştän soñ “Xäräkät” rok konsertı, Qazannıñ “Studentlar yazı 2006” festivale lawreatları, dürt tatar KVN komandası häm Rusiä estradası yoldızı - Otpetıye moşenniki” törkeme yäşlärneñ küñelen açtı. Bu könne Qazan meriäse yäşlär öçen tağın ber büläk äzerlägän ide. Gor'ki parkında uzğan çaralarğa kilgän, 30 yäşe tulmağan yäşlärgä tönge klublarğa biletlar taratıldı. Yäşlär könendä älege klublar buşlay eşläde.
Küñel açu ul älbättä yaxşı, ämma yäşlär öçen bu ğına citäme? Yäşlär tormışında problemalar şaqtıy küp. Uqırğa kerü diseñme, eş tabu, aqça mäs’äläse, toraq häm başqalar. Yäşlär bu xaqta üzläre dä açıqtan-açıq äytä:
- Min tizdän yuğarı uqu yortın tämamlıym. Şuña kürä dä minem alda torğan iñ zur mäs'älä ul üz hönärem buyınça eşkä urnaşu. Şul uq waqıtta diplomnı da äybät kenä yaqlarğa kiräk miña. İñ möhime tormışta - üzeñne tabu! - Min Qazan däwlät universitetı studentı. Student bulğaç bilgele inde - mine sessiä, imtixannar birü mäs’äläse bik borçıy! Monnan tış şunı telär idem - fakul'tet tormışında aktiv qatnaşqan yäşlärgä stipendiäne artırsınnar ide. - Aqça, uqu problemaları bar bezneñ. Stipendiälär bik keçkenä inde. Älbättä, eşlibez. Şuña kürä dä yäşärlek aqçabız bar.
- Min Qazan däwlät universitetı studentı. Student bulğaç bilgele inde - mine sessiä, imtixannar birü mäs’äläse bik borçıy! Monnan tış şunı telär idem - fakul'tet tormışında aktiv qatnaşqan yäşlärgä stipendiäne artırsınnar ide.
- Aqça, uqu problemaları bar bezneñ. Stipendiälär bik keçkenä inde. Älbättä, eşlibez. Şuña kürä dä yäşärlek aqçabız bar.Bügenge köndä üz üzeñne tabu häm normal', yaxşı şartlarda yäşäw yäş keşe öçen şaqtıy qatlawlı mäs'älä. Şuña kürä dä alar yärdämgä, iğtibarğa moxtac.
Al'bina Zäynulla


text:
Prezident Bushnıñ Pxenyanğa qarata säyäsäte Clintonnıqına yaqınayamı?
Tönyaq Koreäneñ atom programması tiräsendä qupqan soñğı cäncal başınnan birle Waşington üzeneñ Pxenyannıñ yanawlarına birelmäwen qabatlap kilä. Läkin Quşma Ştatlarnıñ şuşı atnada, atom programmasınnan waz kiçkän oçraqta Tönyaq Koreäneñ kommunistik xakimiatenä yardäm täqdim itüwen qayber küzätüçelär näq menä şulay, anıñ taläplärenä birelü dip qabul itä. Berük waqıtta alar, Waşingtonnıñ bu mäs’älädä saylaw mömkinlekläre bik çiklängänen dä tanıy.
Audio, Ivo Daalder
Çınbarlıq şundıy ki, ägär dä berär ilneñ nindi dä bulsa mömkinlekläre bar ikän, ul anı söyläşülärdä osta faydalana ala. Atom mömkinlekläreme bu, ällä başqa ber närsäme, ägär dä bez berär ildän ni dä bulsa telibez ikän, ul üzenä almaşqa berär närsä alu öçen bezgä yanıy ala. Bu teläsä nindi söyläşülärgä häm alış-bireşkä qarıy dip isäpli elek Quşma Ştatlarnıñ İminlek Şurasında eşlägän İvo Daalder. Anıñ süzlärençä, Tönyaq Koreä yağı soñğı krizisnı bik osta itep faydalana. Washingtonnıñ berençe qırıs belderülärenä Pxenyan, atom qoralı öçen yararlıq plutoni eşläp çığara torğan Yongbyon reaktorın yañadan safqa bastıru belän cawap birde. Häm bu xällärne tağın da qatlawlandırıp cibärde häm amerikan säyäsäteneñ citeşsezlegen kürsätte.
Audio, Ivo Daalder
Tönyaq Koreä yağı wäzğiatne şaqtıy caylı häm osta ğına kiyerenkelätep cibärde, bu Quşma Ştatlarnıñ üzen krizisqa etärde häm nigezdä amerikan citäkçelege alıp barğan säyäsätneñ problemaları buluwın kürsätte dip belderä İvo Daalder. Anıñ fikerençä, töp problema şunda ki, başta Tönyaq Koreägä qarata da qırıs torunı saylağan Bush anı bötenläy dönyadan ayırunı teläde, ä bu isä töbäktäge başqa ere däwlätlär – Qıtay, Rusiä, Könyaq Koreä häm Yaponiä belän kileşep kenä eşlänä ala. İkençedän, Pxenyannı dönyadan ayıru niäte Tönyaq Koreä citäkçelegen kire atom qoralların citeşterü telägenä qaytardı. Menä bolar barısı da Bush idaräsen, süzdä ul monı kire qaqsa da, asılda Clinton alıp barğan säyäsätkä qaytuğa etärde, häm xäzer Waşington yänä Pxenyan belän, qoralsızlanuğa yardäm birep künderü eşlären alıp barunı sayladı. Berük waqıtta Quşma Ştatlar citäkçelege Tönyaq Koreä mäs’äläsen xalıqara däräcägä kütärü, moña Qıtaynı, Rusiäne cälep itü tırışlıqların da alıp bara.
Kärim Kamal, Praga


text:
Fatih Tunçhan Gürgün - Gurbet Havası
Sanatçı : Fatih Tunçhan Gürgün
Türkü : Gurbet Havası
Etiketler : Fatih Tunçhan Gürgün - Gurbet Havası türkü indir, Fatih Tunçhan Gürgün - Gurbet Havası türkü dinle, Fatih Tunçhan Gürgün türküleri, Gurbet Havası mp3 indir, Fatih Tunçhan Gürgün türküleri Gurbet Havası türküsü, Gurbet Havası sözleri, Fatih Tunçhan Gürgün mp3 dinle, Fatih Tunçhan Gürgün download, Gurbet Havası bedava mp3, Fatih Tunçhan Gürgün türkü sözleri, Fatih Tunçhan Gürgün türkü dinle, Fatih Tunçhan Gürgün son albüm indir
Fatih Tunçhan Gürgün Türküleri
Fatih Tunçhan Gürgün - Karadır Karşılaması
Fatih Tunçhan Gürgün - Gurbet Havası
fatih tunçhan gürgün - gurbet havası-kabak solo (ege-akdeniz)
Fatih Tunçhan Gürgün - Evlerinin Önü Bir Büyük Orman
Fatih Tunçhan Gürgün - Yenice Yolları Bükülür Gider
fatih tunçhan gürgün - evlerinin önü bir büyük orman (samsun-çarşamba)


text:
Yazuçı, ğalim, däwlät häm cämäğät eşleklese G.İbrahimovnıñ tuuına 120 yıl
Tatar ädäbiäte klassigı, ğalim, däwlät häm cämäğät eşleklese G.İbrahimovnıñ tuuına 18 martta 120 yıl tuldı. Läkin äle G.İbrahimov yubileyına bağışlanğan kiñ qolaçlı çaralar häm anıñ istälegen mäñgeläşterügä bağışlanğan çaralar ütmäde äle.
G.İbrahimov isemen yöretkän Tel, ädäbiät häm sänğät institutında “Tügäräk östäl” söyläşüe uzdı. Çaranı alıp baruçı institut citäkçese Kim Miñnullin yubiley uñayınnan planlaştırılğan mäs'älälär belän tanıştırdı. Yazuçınıñ barlıq äsärläre tuplanğan yaña küptomlıq häm ensiklopedik basma äzerläw turında süz bardı.
Yazuçınıñ yubiley uñayınnan “Mäğärif” näşriätendä G.İbrahimovnıñ fänni häm tänqit mäqäläläre, istäleklelär tuplanğan “G.İbrahimov. Millät-tel-ädäbiät” dip isemlängän cıyıntıq dönya kürde.
Bu turıda Qazannıñ Dekabristlar uramı belän İbrahimov prospektı totaşqan urınğa G.İbrahimovqa häykäl quyu turında xökümätkä täqdim kertelüe, 23 aprel'dä ädipkä bağışlanğan fänni-ğamäli konferensiä uzdırılaçağı turında xäbär itte.
Şulay uq Yar Çallı pedagogiä institutında da “G.İbrahimov mirası häm xäzerge zaman” iseme astında fänni-gämäli konferensiä uzdı.
Başqortstan häm Tatarstan ğalimnäreneñ dä G.İbrahimov yubileyı urtaq qızıqsınu uyata.
G.İbrahimov eşçänlegenä bağışlap Stärletamaq däwlät pedagogiä akademiäse uzdırğan konferensiädä Tatarstan ğalimnäre dä qatnaştı.
Älege konferensiä turında talaraq mäğlümatnı G.İbrahimov isemendäge Tel, ädäbiät häm sänğät institutı citäkçese Kim Miñnullin söyli:
Bezneñ Başqortstanğa säfärebez aldan uq inde planlaştırılğan ide. Başta Ufada M.Aqmulla isemendäge pedagogiä universitetında uzdıralğan konferensiädä, soñraq Fännär Akademiäsendä oçraşuda buldıq. Şulay uq büläkkä bik küp tatar kitapları da tapşırdıq. Konferensiädä G.İbrahimovnıñ icatın xäzerge zaman küzlegennän qarap öyränü, yazuçı tormış yulın häm icatın tulıraq yaqtırtqan äsärlär bularaq S.Povarisovnıñ trilogiäse turında süz bardı.
Küplär tarafınnan yaratıp uqılğan Sufiän Povarisovnıñ “Kükneñ cidençe qatında”, “Päygambär tañı”, “Ocmaxqa ber adım” dip isemlängän älege trilogiälärdä G.İbrahimovnıñ bar eşçänlege, tormışı yaqtırtılğan. Älege trilogiä bu yılnı da G.Tuqay premiäsenä täqdim itelgän ide. Läkin täqdim tärtibe döres bulmaw säbäple, bu yulı da konkursta qatnaşmıy. Zur awırlıqlar aşa, iğänäçelär yärdäme belän genä basılğan kitaplar kiläçäktä ädäbiät tarixında tieşle bäyäsen, älbättä, almıy qalmas.
Başqortstanda tuıp, Qazan, Kiev, Mäskäw h.b. töbäklärdä zur ictimaği-säyäsi waqiğalar urtasında qaynağan G.İbrahimov 1938 yılda “Un troitskiyçı millätçeläreneñ sovet xakimiätenä qarşı oyışması” eşendä qatnaşuda ğayıplänep, NKVD tarafınnan qulğa alına. Awıru xälendäge ädipne Yaladan qaytarıp, Qazannıñ Pälätän törmäsenä yabalar. Häm şul uq yılda ul törmä xastaxanäsendä wafat bula. Älegä anıñ qayda kümelüe dä mäğlüm tügel.
Kürenekle tatar ädäbiät klassigı, ğalim, däwlät häm cämäğät eşleklese G.İbrahimovnıñ 120 yıllıq yubileyında çäçäklär salır öçen häykäl dä yuq ikän. Poeziä kügendä iñ yaqtı yoldız- G.Tuqay, ä prozada-G.İbrahimov, dip oran salalar, tik İbrahimovqa häykäl haman quyılmıy. Alay da ädipneñ Qazannıñ 17 gimnaziä qarşında bäläkäy genä byustı bar. Başqortstannıñ Awırğazı rayonı, tuğan awılı Soltanmoratta muzey eşläp kilä. Häm nişläp tuğan yağı Ufada häykäle yuq ikän? Älege mäs'älä Başqortstanda ütkän konferensiälärdä kütärelmädeme, digän sorawnı Kim Miñnullinğa birdem:
Älegä bu turıda süz quzğatılmada. Döresen genä äytkändä, G.İbrahimovnıñ yubileyı rayon külämendä uzdı. Tatarstan delegatsiäsendä kürenekle ğalimnär, xalıq şağire, deputat Robert Miñnullin bar ide. Ä Ufadan andıy däwlät citäkçelegendä eşlägän keşelär kilmäde. Şuña älegä häykäl turında süz yörtü dä qıyın.
Cämäğätçelek G.İbrahimovnıñ tormış häm icat yulı äle dä tulısınça xalıqqa citkerelmägän dip sanıy. Mondıy şäxeslär häm klassik ädäbiät xäterdän çıqmasın öçen yubiley yılında bulsa da iğtibarnı arttıru kiräk, dip uylawçılar bar.
İnde Başqortstanlılar häm başqa töbäklärdän, illärdän kilergä tieşle qunaqlar 23 aprele’dä Tel, Ädäbiät häm sänğät institutında uzdırılaçaq fänni-gämäli konferensiäğa kötelä. Häm kiçektermästän çişeläse mäs'älälär dä tüzemsezlek belän şul könne kötä.
Elmira Gazizova


text:
Edelveis kibetlärendä Daniä tawarları yañadan satıla başladı
Monıñ belän şirkät Möxämmät Päygambärne mısqıllağan karikatura bastıruğa üzeneñ qaraşın belderelgän.
Şirkät belderüenä qarağanda, ägär başqa berär din mısqıllağan bulsa da, alar şulay uq eşlägän bulırlar ide. Çönki dingä ışanuçılarnı räncetergä yaramıy, möselmanmı ul, xristianmı, yähüdime. Qazan da şaqtıy kiñ taralğan “Edel''veys” kibetlär çeltäre, sişämbedä matbuğat çaralarına bu mäs’älägä qarata añlatmasın da tarattı. Anda, “Bez süz matbuğat irege häm millionlağan keşelärneñ dini xislären kimsetü arasında ayırma barlığına Daniä xökümäteneñ iğtibarın cälep itmäkçe buldıq”, dielä.
Ä ğomumän qazanlılar mondıy ğauğalardan soñ Daniä tovarların qullanamı? Açıq mikrofonnıñ sişämbe soraştıruı şul xaqta:
- Daniä belän konfliktnı döres dip uylıym min. Bez üzebezneñ tovarlarnı kübräk alırğa tırışabız. Şulay uq Qıtay häm Törkiä tovarların da alğan bar. Zatlı äyber tügel älbättä. Üzebeznekelär äybäträk. Belmim, ber dä oçratqanım bulmadı. Min ğomumän üzeñneñ Tatarstanda ğına çıqqan tovarlarnı qullanam. Min alarnıñ tovar äyläneşen kütärergä tırışam. Daniägä qarata boykot turında min xäbärdar tügel, balağa bez alar çığarğan produktlarnı alabız.
Belmim, ber dä oçratqanım bulmadı.
Min ğomumän üzeñneñ Tatarstanda ğına çıqqan tovarlarnı qullanam. Min alarnıñ tovar äyläneşen kütärergä tırışam.
Daniägä qarata boykot turında min xäbärdar tügel, balağa bez alar çığarğan produktlarnı alabız.Gölnaz Şäyxetdin


text:
Tatarstan Prezidentı Mintimer
Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev çärşämbe, 19 dekaber könne Mäskäwdä buldı. Anda ul Rusiä Däwlät Şurasınıñ utırışında qatnaştı. Şuşı Prezidentlar, ölkä başlıqları cıenında Tatarstan öçen bik tanış, küp tapqır qabatlangan tema qaraldı -- keçe häm urta käsäbäçelekne üsterü. Rusiä Prezidentı Vladimir Putin Rusiä Däwlät Şurasınıñ Prezidium utırışında cirle xakimiätlärne häm cirle qanunnarnı keçe eşmäkärlek üseşenä kirtä qoruda gäyeplägän ide.
Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev tä «Interfax» agentılıgına birgän interviusında şuşı ük süzne qabatladı. Ämma anıñ fikerençä, Rusiädä urta häm keçe käsäbäçelek däwlät yärdämenä moxtac. Mintimer Şäymiev bu faktor xäzerge şartlarda iqtisadi häm sotsial yassılıqtan säyäsi yassılıqqa küçä, häm kiläçäktä şuşı xäl Rusiädäge reformalarnıñ näticäsen kürsätäçäk.


text:
Tönyaq Koreanıñ atom programması turındağı sonğı raund söyläşülär näticäsez tämamlandı. Pekingdä 4 kön däwam itkän söyläşülär azağında taraflar sintäber ayında 6il qatnaşqan 4nçe raund söyläşülär ütkärergä prinsıpta kileşte. AQŞ wäkilçelege T.Koreanıñ atom qoralları programmasın yuq itü öçen basqıçlı plan şulsanda energie häm iminlek garantiäläre kebek etärgeçlär täqdim itte.Ämma amerikannnar Tönyaq Korea atom programmasın tuñdıruğa cawap itep yardäm almasa , atom sınauı ütkärü belän yanadı dip belderde. Qıtay wäkile Wang Yi taraflarnıñ berbersenä ışanmawı zur problema täşkil itä dip äytep bolay dip däwam itte(audio)
Bez atom qoralları mäsäläseneñ bik qatmarlı buluın añlıybız.Äle dä taraflar berbersenä ışanmıy.Işanu söyläşülär öçen nıq nigez bulırğa tieş ide. Taraflar arasında äle dä fiker ayırmalıqları bar.


text:
Citäkçelär kiläse yılğa ömetlär bağlıy
Başqortstanda bu könnärdä barlıq säyäsi waqiğalar da, sotsial'-könküreş häm mädäni çaralar da Yaña yılnı qarşılawğa bäyle. Atnakiç könne respublika Prezidentı Mortaza Räximov Çiläbe ölkäsenä çiktäş bulğan Uçalı rayonı yaqlarında bulıp, andağı qayber şirkätlär eşçänlekläre belän tanıştı häm yaña yıl bäyrämenä turı kiterep tözelep betkän yaña binalarnı açu tantanalarında qatnaştı. Anıñ süzlärençä, respublika eşli häm çäçäk ata.
Atnakiç könne qayber başqa citäkçelär dä, deputatlar da başqa rayonnarğa häm şähärlärgä eş säfärenä çıqtı. Alarnıñ baruı da bäyräm uñayınnan yaña ob'yektlarnı faydalanuğa tapşıru tantanalarında qatnaşu ide.
Başqortstan öçen alda torğan yıl istälekle bulaçaq. Töbäk citäkçeläre äle ütep barğan yıl däwamında da täqrarlap kilüençä, Başqortstannıñ Rus däwlätenä quşıluına 450 yıl tulu bäyräm iteläçäk kiläse yılda. Bu bäyrämgä respublikanıñ törle dairälärendä qaraş törleçäräk bulsa da, anı ğadi xalıq, ğomumän alğanda, tınıç qabul itä kebek. Ni öçen digändä, şuşı yubiley uñayınnan, Ufada bik küp tözeleşlär alıp barıla. Häm bu xäl başqalanıñ yözen bik nıq üzgärtäçäk, maturlayaçaq. Ä kemneñ inde küp uñaylıqlar tudırılğan matur şähärdä yäşise kilmäsen.
Kiläse yılğa respublika citäkçeläre tağın ber ömet belän kerä – Rusiä belän Başqortstan arasında wäqälätlärne üzara büleşü turında yaña Kileşü tözü ömete ul. Bu ömetneñ äle özelmäwe xaqında çärşämbe könne Başqortstan Däwlät Cıyılışı-Qorıltay räise Konstantin Tolkaçev ta jurnalistlar belän matbuğat oçraşuında belderde. “Bez äle yaña Kileşüneñ ölgese östendä dä eşne däwam itäbez häm anı qabul itü kiräklegenä inandıru öçen, Rusiä Prezidentı Xakimiäte wäkilläre belän söyläşülär dä alıp barabız”, - dide parlament räise. Şul uq waqıtta ul Tatarstan äzerlägän Kileşüneñ yazmışın da küzätäçäklären äytte.
Parlamentnıñ komitet räise Zöfär Yenikeev ta kiläse yılda Başqortstan belän Rusiä arasında yaña Kileşü tözelüe mäslixät bulır ide dip belderde. “Bu Kileşüne imzalaw 450 yıllıq yubileyğa da zur büläk bulır ide”, - di ul.
Zöfär Yenikeev Mäskäw Kremleneñ gel genä reformalar ütkärep toruına häm alarnı töbäklärgä köçläp tağuına da qänäğätsezlegen belderä. “Cirle üzidarä xakimiätlärenä qağılışlı reformanı da bezgä köçläp kertälär”, - di ul.
Başqortstan Däwlät Cıyılışı-Qorıltaynıñ daimi komitetı räise Zöfär Yenikeev süzlärençä, Başqortstan deputatları Rusiä belän Başqortstan arasında yaña Kileşüne tözü öçen bar tırışlığın salaçaq. “Tatarstan belän şundıy Kileşü imzalansa, bezneñ öçen dä zur etärgeç bulaçaq, - di ul. – Läkin, ägär Mäskäw Tatarstan belän dä anı imzalawdan baş tartsa, bezgä dä üzençä ber kisätü bula inde bu”.


text: 14nçe sentäbr Mäskäwdä Rusiä eçke eşlär ministrlığı binası qarşında qarşılıq aqsiäse bulıp ütte. Anda yañğırağan töp taläp — Başqortstan Eçke eşlär ministrı Rafael Diwayıvnı eşennän alu , Başqortstandağı militsiä başbaştaqlığın beterü. Çarada militsiä xezmätkärläre tarafınnan balaların yuğaltqan ata-analar , militsiädä eşläp , xaqimiät häm citäkçeläre belän qarşılıqqa kergän öçen eşsez qaluçılar qatnaştı.Çarada qatnaşuçılarğa aqsiäne tuqtatırğa quşılğan. Başqortstannan ğädellek ezläp yörüçe ul törkem matbuğat oçraşuı da ütkärergä cıyına. Mondıy çaralarnıñ Mäskäwdä öçençegä ütüye.


text: Bügen Qazaxstan parlamentı başlığı Jarmaxan Tuyakbai küptän tügel Qazaxstanda uzğan parlament saylawları näticälärenä rizasızlıq yözennän xakimiättäge Otan firqasennän çığuı turında belderde. Tuyakbai bügen Almatada matbuğat oçraşuında "minem yaña mäcles belän urtaq ber närsäm dä yuq," dide: "Bu mäcles xärämläşülär yulı belän saylandı, ul taratılırğa tieş häm yaña saylawlar ütergä tieş. İlbaşı Nursoltan Nazarbaev minem bu belderüemne iğtibarsız qaldırırğa tieş tügel, ul saylaw näticälären ğamäldän çığarırğa tieş" dide Jarmaxan Tuyakbai. Qazaxstan parlamentı saylawları waqıtında küp sanlı xärämläşülär häm xoquq bozular turında xalıqara küzätüçelär häm Yevropada İminlek ve Xezmättäşlek Oyışması da xäbär itkän ide.


text: Mortaza Räximov bögön Neftekamala bulasaq sport harayına nigeź taşı halıuźa qatnaşa. Unan alda ul üźäk häm könbayış rayondarźa säsew eştäre barışı menän tanıştı. Bıl säfärźär barışında Başqortostandıñ räsäygä quşılıuına 450 yıl tulıu uñayınan başqarılasaq eştär źä barlana. Kilähe yılda Mäskäwźä Başqortostan respublikahı köndäre ütäsäk. Bıl turala premer-ministr urınbaźarı İldus İleşev belderźe. Premier-ministrı Rafael Baydäwlätov äytewensä, bayram köndärendä imenlek saraları bernisä tapqırğa kösäyteläsäk. Xalıqtı xäźerźän ük oşoğa äźerlärgä käräk tine Rafael Baydäwlätov. Respublika militsiahına yarźamğa Räsäy milisiahı kilergä teyeş. Başqortostan yetäkseheneñ baş käñäşsehe Fäwqät Qıźrasov äytewensä, bayramdıñ ideologik nigeźźären nıqlap uylarğa käräk. Başqortostandağı här keşe nindäy millät bulıuına qaramaźtan, üź respublikahı menän ğorurlanırğa teyeş. Baş käñäşse bıl maqsatqa ireşew yuldarı turahında äytmäne. Bayramğa äźerlek saraların finans täminät aldan küźallağan 42 milliard 370 million humdan 10 milliard humğa aşıp kitkän.


text:
Uzğan yal könnärendä Tatarstanda bulğan iñ möhim waqiğalar...
Berençe urında, älbättä, töbäklärne köndäşlekkä sälätle itep üsterü turındağı forum yomğaqları.Älegäçä barlıq tügäräk öställär, utırışlar, qabul itkän qararlarnıñ basılıp çıqqanı yuq. Ämma, forum qarşılıqlı fikerlär yañğıratıp bulsa da, İdel buyı töbägendä häm Rusiädä barğan protsesslarğa uñay tä'sir yasıy, digän näticä bar. Xätta barlıq oçraşularnıñ häm çığışlarnıñ tögäl isemlege dä tözelmägän. Küp, bik küp buldı alar. Ata-ulnı, ana qıznı işetmäslek iqtisadi-säyäsi fikerlär bazarı buldı ul. İñ möhime, eşquarlar häm idaräçelär, xakimiat häm cämäğätçelek küñelendä nilär yatqanın yaxşıraq belü mömkinlege tudı. Forumnıñ berençe köne axırında Piramida tamaşalar zalında Tatarstan prezidentı isemennän qabul itü iñ qızıqlı mizgel bulıp sanala. 300-400 saylap alınğan qunaq, Piramida zallarında quyılğan östäl artında sıylanıp, räsmi citäkçelärneñ häm artistlarnıñ çığışların tıñlap, qarap utırdı. Oligarxlar belän çinovniklar, jurnalistlar belän gubernatorlar häm prezidentlar ber qazannan aşap, ber ük fikerlärne törleçä ğäyre-räsmi şartlarda yañğırattılar. Mondıy oçraşularnıñ häm mäcleslärneñ mäğnäse protokolda tügel, ä küñeldä qala.Bezneñ tapşırularıbızda Mintimer Şäymiev häm qayber başqa räsmi zatlar Zur İdel assotsiatsiäsen tarqatırğa täqdim itte, digän fiker yañğıradı. Tögälräk äytkändä, Zur İdel assotsiatsiaseneng näticälege tübän, anıñ täqdimnärenä häm qararlarına xaqimiat qolaq salırğa tieş, digän fiker yañğırağan ide. Saratov gubernatorı Dmitriy Ayatskov, eşlär bolay barsa, min bu assotsiatsiädän bötenläy çığıp kitärmen axırı, dide. Ämma, bu işeksez oyışmadan kerü-çığu ciñel tügel. Şunlıqtan anıñ Qazandağı utırışı eşlekle genä ütep kitkän. Moña qädär Zur İdelneñ prezidentı bulıp yörgän Niqolay Merquşkinnıñ sroğı çığu säbäple, älege urınğa Penza ölkäse gubernatorı Vasiliy Boçkarev saylanğan. Dimäk, Zur İdel assotsiatsiäse bar, aña kerüçe ölkälärneñ sanı İdel buyı federal' okruğına kerüçe töbäklär sanına täñgäl kilmi. Mäsälän, Ästerxan, Volgograd ölkäläre Könyaq federal' okrugqa kersä dä, Zur İdel assotsiatsiäsendä dä qatnaşa.
Ä xäzer – forumnıñ soñğı könendä Qazanğa kilep töşkän Rusiäneñ Millätlär ministrı Vladimir Zorinnıñ Qazanda buluı turında Yunıs Ätnäle yazmasın tıñlıyq.AUDİO
İşetüegezçä, bu kilüendä Vladimir Zorin fänni cıyılışlarda da qatnaşqan, prezident, xökümät citäkçeläre, cämäğätçelek belän oçraşqan. Yış qına Qazanda tänqit utına totılğan Zorin, bu yulı Rusiäneñ milli konsepsiäsen üzgärtü öçen töple täqdimnär cıyu belän şöğellände häm bu eştä zur ğına uñışqa ireşte.Düşämbe könne Tatarstan premyer-ministrı Röstäm Miñnexanow säfärgä çığıp kitte. Ul Ameriqa Quşma ştatlarınıñ Kolorado ştatı belän iqtisadi xezmättäşlekne kiñäytü belän şöğıllänäçäk. Kolorado digän süzne bezneñ xalıq bäräñge baqçasına bäyläp qarıy. Läkin bu yulı Kolorado qurqınıç tügel, ä fayda kiterä torğan töbäk iseme.
İnde uzğan şimbädäge ike waqiğağa äylänep qaytıyq. Mäskäwdä bulğan Sabantuyı häm Ufada ütkän tatar cıyılışı. Sabantuyı könne Tuşino oçqıç mäydanında şartlaw bulıp, anda keşelär häläk buluı şähärdäge bäyräm ruxın üzgärtteme ikän? Qazannan Mäskäwgä baruçılar moña niçek qarıy? Bikä Timerovanıñ şul turıda xäbären tıñlıybız.AUDİO
Xäbärebezneñ soñğı öleşendä Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetı räise Rinat Zakirov comğa häm şimbä könnärendä Mäskäwdä buluı turında söyli.AUDİO
Ä xäzer Tatar kongressı citäkçeseneñ Tatarlar qorıltayı turındağı fikeren işetteräbez. Eş şunda ki, yäkşämbe tapşıruında Başqortstan tatarları kongressı citäkçese Eduard Xämitov şul syezda Qazannan häm Bötendönya tatar kongresınnan wäkillär qatnaşmawın üzençä añlatqan ide. Anıñ fikerençä, Qazannan häm kongresstan Ufa qorıltayına kilsälär dä yaxşı bulır ide. Rinat Zakirov Azatlıq radiosınıñ Qazan byurosında menä närsälär söyläde.AUDİO
Sez Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetı räise Rinat Zaqirovnıñ Ufada ütkän tatar qorıltayı turında fikerlären işettegez. Düşämbe könne Qazanda Ufada ütkän qorıltaynıñ qayber delegatları Qazanğa kilep, etnologik tikşerenülär üzägendä jurnalistlar belän oçraştı. Süz şul uq şimbädä tınıç qına ütkän qorıltay turında. Anıñ yomğaqları xäzergä ällä ni tınıç bulıp kürenmi. Şunıñ belän Tatarstan xäbärläre tämam.Qazan byurosında äzerlängän tuplanmanı Rimzil Wäli alıp bardı.


text:
Ekonomik krizis Törkiäneñ töp temasına äwerelde
Törkiäne citdi ekonomik problemalar kötä, bu sotsial' tormışqa da bik tiskäre tä'sir yasayaçaq. Monıñ bilgeläre kürenä dä başladı.
Tatarstan prezidentı Şäymiev tä 12 noyäberdäge yullamasında krizis turında söyläde. Dimäk, Rusiädä dä xällär yaxşıdan tügel. Gärçä ul, Tatarstannı sport belän mäğärif üzägenä äwerelderü turında da äytte. Rusça yasalğan çığıştan Qazannı rus mäğärifeneñ başqa ber üzägenä almaştıru teläge yatamı, äytüe qıyın. Bolar asılda xıyallar ğına, ä bügenge çınbarlıq eş häm ikmäk turında bara. Säyäsätçelär Törkiädä dä şundıy xıyallar turında söylärgä yarata. Läkin bügenge köndä ekonomik krizisnıñ citdi kürsätkeçläre arta bara. Menä berniçä san:
Unnan artıq şähärdä tekstil' industriäse öçen cep eşläp çığarğan 70-80 zavod-fabrikalar yabılğan. Premyer urınbasarı Nazım Eqren, soñğı biş yılda 730 million dollarlıq aqça çit illärgä kitte, tekstil'çelär çit illärgä kredit saldılar, dip belderde. Törkiä eksportçılar mäclese räise Oğuz Satıcı da yözgä yaqın törek şirkäteneñ biredäge fabrikaların sütep, aqçaların çit ilgä çığaruların belderde. Äytik, Misırğa ğına da 1,5 milliard dollarlıq kapital salınğan bulğan. Mäğlüm tekstil' Törkiäneñ töp industriä tarmaqlarınıñ berse.
Şulay uq avtomaşina tözü industriäsendä dä eşlär yaxşıdan barmıy. Kocaelidağı Ғord avtomobil' zavodı 13-26 noyäber könnärendä maşina çığarmawın belderde. 6400 eşçe tüläwsez yalğa cibärelde. Avtomobil' industriäse oyışması berläşüennän oktäber ayında satular 40 protsentqa kimegän. Avtomobil' taratuçılar oyışması räise İbrahim Aybar, avtomaşina öçen banklardan kredit alırğa teläüçelärneñ 75 % kire qağıldı, dip belderde. Ä Törkiä xalqınıñ 75 % avtomaşinaların kreditqa ala. Şul säbäple, ütkän yıl belän çağıştırğanda avtomobil' satuları 40 % kimegän.
Global krizis başqa ber fabrikanıñ da yabıluına säbäpçe buldı. Şularnıñ berse, Philips elektron cihazlar eşläp çığarğan fabrika.
Krizis arqasında soñğı ber yılda tabiği ğaznıñ bäyäse 74 %-qa, elektrnıñ 62,5 %-qa, sunıñ 250%-qa, Amerikan dolları 30, yevro 15 %-qa artqan. İnflyatsiä isä bügenge köndä 12 % tiräse.
İstanbul säwdä oyışması citäkçese Murat Yalçıntaş, xökümätkä töbäp, ägär dä tieşle çaralar kürelmäsä, eşquarlar belän banklar arasındağı balans bozılaçaq, dip kisätte. Ul şunıñ belän, banklar aqça eşläwne küz aldında totıp, eşquarlarğa yuğarı protsent belän kredit birälär. Bu baytaq eş urınınıñ yabıluına säbäp bulaçaq digän faraz da bar. İstanbul industrialistlar oyışması citäkçese Tanıl Küçük tä, Törkiäneñ ekonomikası elektän ük eşsezlek, defitsit arqılı awırlıqlar kiçerä ide. Global' krizis bu awırlıqlarnı tağı da arttıraçaq, törek ekonomikası qıyın ber çorğa kerä, xätta kerde, dip äytep bula.
Premyer Erdoğan 15 noyäberdä Vaşingtonda täräkqıät yulına basqan 20 ilneñ yuğarı däräcäle oçraşuında qatnaşıp, şuşı global' krizisqa çaralar ezläyäçäk. Läkin AQŞ, Angliä häm Almaniä kebek illär torğınlıqqa kergän buluların belderdelär inde. Qısqası, Törkiäne citdi ekonomik problemalar kötä, bu sotsial' tormışqa da bik tiskäre tä'sir yasayaçaq. Monıñ bilgeläre kürenä dä başladı.


text:
Tupli awılı kätti Sabantuy uzdırdı
Soñğı 10-15 yıllar tiräsendä Watanıbız tarixındağı kisken säyäsi üzgäreşlär xalıq tormışınıñ barlıq qatlamına da ütep kerde. Döres, tiskäre yaqları da citärlek. Ä menä tarix iläge aşa uzdırğaç, vatanpärvärlek bizmäne aşa ülçäsäñ, maqtap iskä alırlıq närsälär dä bar ikän bit. Moña qädär tatar awılı ikegä bülengän ide. Kitüçelärgä häm qaluçılarğa. Nihayät kitüçelär arasında üzlären , ğailälären matdi yaqtan tä'min itüçelär işäyde häm kön tärtibenä tuğan töbäkkä yärdäm itü mäs’äläse qalqıp çıqtı. Bıyıl yazın Tupli awılı yegetläre bügenge köndä Samarda eşmäkärlektä uñışqa ireşüçelär cıyılışıp tuğan awıllarında Sabantuy uzdırırğa buldılar häm görlätep Sabantuynı uzdırdılar da.
Tupli awılı, äyterseñlä, tumıştan mäñgegä Sabantuy mäydanın äzerläp quyğan diärseñ. Tip tigez tubıqtan ülänlek, ä ikençe yaqta yäm- yäşel quaqlar östendä matur tübälär qalqa, ä ğälämgä öç mäsced manarası suzılğan, äyterseñlä, xalıqnıñ şatlığın küklärgä taratalar diärseñ. Tupli Sabantuyı awılda qalğannar belän awıldan kitüçelär arasındağı şik pärdäsen eretep, yañadan şul xalıqnı berdäm itte. Şähär maltabarları Sabantuy ssenarien şundıy itep äzerlägännär ide ki, bäyräm zur şou- tamaşanı xäterlätte, awılda büläk almağan keşe qalmadı sıman. Öç aylıq narasıyğa da äniseneñ qolaçına sıymaslıq uyınçıqlar birelde, iñ olı äbi- babaylarğa da quanırlıq büläklär tottırıldı.
Kümäk xucalıqnıñ unber aldınğısına, xezmät veterannarınıñ yegerme dürtesenä bersennän- berse qimmätle, zatlı büläklär tapşırdılar şul awılnıñ şähär bayları.
Awıl bäyrämenä iñ zur qunaq bulıp rayon türäse Vladimir Çugunov kilde. Vladimir Çugunovnıñ çığışında mondıy fikerlär dä bar ide: “Ägär dä xalıq bäyräm itä ikän, dimäk awılnıñ yäşäyeşenä ömet bar.” Menä şul urıs arasında yäşäp yatqan Tupli awılı üzeşçännäre rayonnıñ 15 yıllığına bağışlanğan tantanada ikençe urınnı alğannar. Tatar bizäkle, çuqlı külmäklär kigän tatar qızları rayon säxnäsendä tatar ruxın xalıqqa kürsätä alğannar. Rayon türäse Çugunov şul uñay belän kollektivqa zur büläk – muzıkal' üzäk tapşırdı. Xalıq rayon türäsen ayıruça cılı qarşı aldı. Bälki Sabantuy aldınnan ğına töp trassadan awıl urtasına qädär kiñ asfal't yul tüşälü dä keşelärne quandırğandır. Säxnä köçläre muldin buldı. Samarnıñ “Yalqınlı yäşlek” ansamble ike säğätlek muzıkal' programma kürsätte. Cırçılar Alsu Äbelxanova, İlsöya Bädretdinovalar çığış yasadılar.
Uyınnar küp ide, läkin dä at çabışı belän köräş härwaqıttağıça xalıqnıñ töp iğtibarın cälep ittelär. Yegetlär arasında batır bulıp Cämil Şämsetdinov sanaldı,siksän kilogrammlılarğa qädärlelär arasında iñ maqtawlısı – Ali Yunıysov, awır ülçäwlelär arasında Räşit Nizamov iñ zur büläkkä layıq buldı. Tupli awılınıñ iñ matur köräşçese itep Rişat İdrisov tanıldı.
Yäm- yäşel bolında meñlägän xalıq, ä bolınnıñ ber yağında zur kolxoz kötüen xäterlätkän yözlägän ciñel maşinalar. Maşinalar bersennän- berse kättälär. Äyterseñlä, Samaranıñ barlıq inomarkaları Tupliğa qaytqan diärseñ. Ä qunaqlar awıl xalqınnan da kübräk ide. Tupli xalqı aldında berençe märtäbä Qazan artistı cırladı. Ul – İlsöya Bädretdinova. İlsöya Bädretdinova Tupli Sabantuyı turında fikerläre belän urtaqlaşa:
Tatarstan Sabantuylarında yördem, Qazan Sabantuyında çığış yasadım, barçasında da kübesençä rusça söyläşälär. Säxnälärdä rus törkemnäre, reklama xäbärläre Sabantuyın qaplıy. Olılar bayan tawışına susap yöri. Bik awır xäl. Ä menä Tatarstannan çittä, Teplıy Stan awılında bezne şul qädär matur qarşı aldılar. Awılnıñ qır qapqası östendä “Sabantuylar möbaräk bulsın! Bezgä kilegez!”- digän yazmalar küñellärne eretä, cilkenderä. Töz, matur yortlar, isem, aqılım kitte, billähi dip äytäm. İskitkeç matur oyıştırılğan Sabantuy. Miña häm iremä namazlıq büläk ittelär. Bu ğäcäyep zur cawaplılıq. Bik zur räxmät çaqırğanığız öçen, alda oçraşular nasıyp bulsın.
Tatarstannan çittäge tatarlar yäşärlärme?
Älbättä. Tatar mäñge yäşäyäçäk, çönki ğöref- ğadätlärebezne saqlarlıq buın tärbiälänä.
Äye, İlsöya qolaqlar künekmägän cırlar başqara. Yaxşılap tıñlağaç şuña töşenäseñ, İlsöyaneñ cırları protest tügel, alar säyäsi ofığıñnı kütärüçe cırlar. İlsöya borınğı tatar cırlarına da därt qanatı östi belä.
Şamil Bahautdin, Samar


text:
Tatarstannıñ bar mäçetlärendä Qorban ğäyete uqıldı
Möfti xötbäsendä Qorban bäyrämeneñ mäğnäsen añlattı, xäzerge zaman problemalarına tuqtalıp kitte. Bu yulı möfti säyäsi mäsälälärğä ällä ni qağılmağan ide. «Citäkçelärne sükmägez, sez alarnı üzegez saylağan», dip kenä äytte. Ul şulay uq, şuşı könnärdä Säğüd Ğäräbstanında xac qılğan möselman qärdäşlärne dä iskä aldı. Bıyıl Rusiädän Mäkkägä 5 meñläp möselman kitkän, alarnıñ 400gä yaqını Tatarstannan ikän. Möfti wäğäzen söyläp betergännän soñ, imamnar mäçet eçendä häm tışında cielğan möselmannarğa ğäyet namazın uqu tärtiben añlattı. Azan yañğıradı.
Ğäyettän soñ, qorban çalırğa röxsät itelde. Mäsälän, Märcäni mäçete yanında izge burıçnı ütärgä teläweçlär, sarıqlarğa qarağanda kübräk buldı. Şuña mäçet yanında çirat barlıqqa kilde. Ciñel maşinalar sarıqlarnı kiterep tordı, alar bik tiz arada satılıp bardı. Qorban malınıñ bäyäse – 2 meñ sum tiräse.
Qorban ğäyete belän Tatarstan möftie, Rusiä möftilär şurası räise, Rusiä häm Tatarstan prezidentları, xakimiät firqäse citäkçelege häm törle urınnarğa saylanırğa telägän nämzätlär qotladı.
Bikä Timerova, Qazan


text:
Perm ölkäse wäkillege Başqortstanda säfärdä
Perm ölkäse wäkilläre Ufadağı qayber ere şirkätlärgä dä säfär qıldı häm alarnıñ eşçänlege belän yaqınnan tanıştı. Ufanıñ yaña tözeleşlären häm istälekle urınnarın qaraw da säfär proğrammasınan çittä qalmadı. Axırda Perm ölkäse belän Başqortstan arasında üzara xezmättäşlekneñ törle yünäleşläre buyınça yaña Kileşü imzalandı. Aña Perm ölkäse Qanunnar çığaru cıyılışı räise Nikolay Devyatkin belän Başqortstan parlamentı spikerı Qonstantin Tolqäçev qul quydı. Perm ölkäse wäkillege başlığı Nikolay Devyatkin süzlärençä, soñğı yıllarda ike töbäk arasında iqtisadıy häm sotsiäl-mädäni bağlanışlar şaqtıy kiñäyde, ämma äle üzara xezmättäşlek yaña etärgeç birüne sorıy. Äle imzalanğan Kileşü şuña yärdäm itärgä tieş.
Mäğlüm buluınça, Perm ölkäsendä küp kenä tatarlar belän başqortlar da yäşi. Nikolay Devyatkin äytüençä, millättäşlärebez qaysı ğına ölkädä eşläsä dä, alar başqalarğa ürnäk bulıp tora. Soñğı yıllarda ölkädä tatar häm başqort milli-mädäni oyışmaları eşçänlege dä canlanıp kitkän. “Mädäniät häm mäğärif ölkäsendä alarğa quldan kilgänçä yärdäm itärgä tırışabız, - di Nikolay Devyatkin. – Äle imzalanğan Kileşüdä dä tatar häm başqort xalıqlarınıñ milli-mädäni ixtıyacların qänägätländerü yünäleşendä aqtiv eşläw qaralğan”.