text:
Saylaw barışı nigä qotıplaştıruçı tügel?
Global' perspektiva 24
Global' perspektiva 24
Professor doktor Qudrät BÜLBÜL yazması
Törkiyädä tizdän ilbaşı häm xalıq ışanıçlısı saylawı uzaçaq. Namzätlär häm säyäsi partiyälär saylaw kampaniyaları alıp bara. Törkiyä tarixında täwge tapqır ilbaşı idäräse sisteması saylawı barışına küz salğanda berençe bulıp iğ’tibarnı cälep itkän närsä –bügenge köngä qadär kürelmägän tınıç barış küzätelüe. Êlekke kisken, qotıplaştıruçı .çiktän tış ğıybarälär urın alğan saylaw kampaniyaları yuq. Bu wäzğiyät’neñ säbäpläre nilär soñ?
Änkara Yıldırım Beyazıt universitetınıñ säyäsi belemnär fakul’tetı dekanı professor doktor Kudrät Bülbülneñ mäs’älä belän bäyle añlatmasın täq’dim itäbez.
50%tan kübräk tawış cıyı öçen kileşüçän säyäsät mäcbürilege
Êlekke saylawlarğa küz salğanda şunı küräbez - Törkiyä säyäsätendä 20% tiräse tawış belän xakimiyätkä kilü mömkin ide. “Ğadälät häm qalqını” partiyäse (Aq partiya) üze öçen dä tağın da qıyın bulğannı saylap däwlät başlığınıñ 50%tan kübräk tawış belän saylanuı qağıydäsen ğamälgä kertüdä äydäp bardı. Monnan soñ säyäsi partiyälärneñ barı tik üz saylawçıları öçen säyäsät buldıruları citmäyäçäk. Namzätlär xakimiyätkä kilä alu öçen cämğiyät’neñ kiñ qatlamnarınnan tawış cıya alaçaq säyäsätlär buldırırğa tiyeş. Bu maqsatnı küzdä totıp yaña saylawçı massalarına barıp ireşüläre ,alarnı künderüläre kiräk. 50%tan kübräk tawış cıyu ixtıyacı böten partiyälärne êlekke barı tik üz saylawçısına yünälgän säyäsättän çitkä çığarğa mäcbür itä. Bu qısada barlıq partiyälärneñ tağın da kübräk ictimaği qatlamnarnı cälep itüläre ,tağın da kübräk kileşüçän säyäsät alıp baruları kiräk.
Törkiyäne idarä itüneñ regional’ awırlığı küz uñında totılğanda namzätlär häm partiyälärneñ saylaw sisteması taläp itkänçä kileşüçän säyäsät alıp barırğa mäcbür buluları uñay täräqqiyät’.
2 nçe tur ixtimalı
Cämäğätçelek fikeren öyränü näticäläre ilbaşı saylawınıñ berençe turda tämamlanaçağın kürsätsä dä oppoziśiya partiyäläre häm namzätläre saylawnıñ ikençe turğa qaluı öçen bar köçenä tırışa. Saylawnıñ ikençe turğa qalu ixtimalı namzätlär häm partiyälärne çığışlarında tağın da iğ’tibarlı buluğa êtärä.
Ayıruça oppoziśiya partiyäläreneñ üz saylawçıları belän genä 50%tan kübräk tawış cıyu ixtimalları bulmağanğa kürä qalğan partiyälär häm öleşçä “Ğadälät häm qalqınu” partiyäsennän (“Aq” partiyädän) tawış aluları kiräk. Bu mäcbürilek partiyälär häm namzätlärne tabiği bularaq qalğan partiya saylawçıları oşatmayaçaq süzlär häm ğamällärdan yıraq torırğa ,küp massalarnı qolaçlawçı säyäsätlär alıp barırğa êtärä.
Ber namzät yäisä partiya östen ,köçle bula almıyça, ilbaşı ikençe turda saylanaçaq wäzğiyät’tä ikençe tur ixtimalınıñ yomşartuçı täêsire tağın da açıq kürenä. Mondıy ixtimalda partiyälär 2 nçe turda törle ittifaqlarğa kerä alğanğa kürä qalğan partiyälärneñ dä tawışlarına moxtac bulğanğa söyläşüläre kisken tös almayaçaq.
Saylawçılarnıñ da turıdan –turı namzät kürsätä aluı
Êlekke ilbaşı saylawlarında barı tik partiyälärneñ mäcles(parlament) törkemnäre yäisä bilgele ber külämdä xalıq ışanıçlısı namzät kürsätä ala de. Monda nigezdä saylawçı iradäseneñ ärcädä tiyeşençä çağılış tapmaw riskı bar ide.
Bu demokratiya häm xörriyätlär cähätennän ber citeşsezlek ide. Yaña sistemada bu kimçelek beterelde. Yöz meñ tawış belän xäzer härkem ilbaşı namzäte bula ala. Bu xoquq ayıruça keçkenä partiyälär, marginal’ törkemnärne sistema êçendä totu cähätennän dä uñay wazıyfa başqara. Bu xoquq birelmasä älege partiyälär ,törkemnär tağın da qırıs, kisken bula alır ide.Älege xoquq belän bu qatlawlar da namzät kürsätä alu potenśialına iyä. Yöz meñ tawış cıya almağan oçraqta barı tik sistemağa ğayep taşlaw mömkinlekläre qalmadı.
İttifaqlarnıñ saylawdan êlek qorıluı
Törkiyädä êlekke saylawlarda partiyälärneñ ittifaq buldıruı qanuni tügel ide. Bu saylawda ittifaq buldıru mömkinlege tuğanğa säyäsi partiyälär kübesençä Cömhür ittifağı yäisä Millät ittifağı êçendä saylawda qatnaşalar. Säyäsi partiyälärneñ ittifaqlar belän saylawda qatnaşuı säyäsi kiyerenkeleklärne kimetä. Êlek ittifaqlar ,koaliśiyalar saylawdan soñ tözelä ide. Saylawdan êlek isä çın-çınlap saylaw barışı küzätelä ide. Xäzer isä ittifaqlar saylawdan êlek tözelgän öçen häm saylaw barışına östä sanalıp kitelgän faktorlar da yoğıntı yasağanğa kürä säyäsi bäxäslär tabiği bularaq yomşara. İttifaqlarnıñ saylawdan êlek tözelüe saylawda alarnı xuplaw yäisä xuplamaw mömkinlege dä tudıra.
İttifaqlar belän saylawda qatnaşu 10% kvotası täêsir itmägängä kürä keçkenä partiyälärne dä parlamentqa kertü potenśialına iyä. Parlamentta säyäsi wäkilneñ artuı da saylaw barışında säyäsi kiyerenkelekne kimetä.
Çitläşterüçe üzañ säyäsätenä cawapsız qalu
Saylaw barışında ayıruça sul partiyälär daimi räweştä kön tärtibenä kitergän qadimçe-progressiv ,dönyawi-anti dönyawi ,zamançalıq,atatörekçelek bäxäsläre hiç küzätelmi.Bu bäxäslärneñ älege partiyälär öçen mäğ’näsez qaluın äytü raśional’ tügel.
Söyläşü räweşe üzgärüneñ töp säbäbe –üzgärgän saylaw sisteması. Barı tik üz saylawçısı häm çitläşterüçe üzañ säyäsäte belän 50%tan kübräk tawış cıya almaw partiyälärne distä yıllar alıp barğan säyäsätlären küzdän kiçerergä mäcbür qıla. Xakimiyätkä kilä alu öçen çitläşterüçe üzañ säyäsätenä tügel, kiñ ictimaği qatlawlarnıñ yaqlawına moxtac buluı partiyälärdän mäcbüri üzgäreş taläp itä. Partiyälärneñ törle qatlawlar belän êlemtä urnaştırırğa mäcbür buluı uñay täräqqiyät’.
Terror törkemnäreneñ çitläşterelüe
Saylaw barışında iğ’tibarnı cälep itkän tağın ber faktor –terror oyışmaları belän üz arasına distanśiya quya almağan “Xalıqlarnıñ demokrat” partiyäse (HDP) belän küreneştä genä bulsa da ber partiyäneñ dä ittifaq tözergä telämäwe. Bu ictimaği basım demokratiyäneñ üz qağıydäläre qısasında êşläwe cähätennän uñay täräqqiyät’. Säyäsi partiyälär ber yaqtan grajdanlıq häm demokratik oyışma bularaq saylawda qatnaşqanda saylawdan soñ saylanmağan terror äğ’zalarınnan boyırıq ala almayaçaq.
Populizmnıñ artuı
Saylaw barışında kiñ ictimaği qatlawlarnıñ yaqlawın alu kiräklege populizmnı da arttıra. Ayıruça oppoziśiya partiyäläre närsäne niçek citeşterü östendä tügel, närsäne niçek taratu östendä toralar. Bu beraz da ilneñ 2 meñ dollarlıq tügel ,10 meñ dollarlıq il buluı , 80 śentqa moxtac bulmawı belän bäyle. Salımnarnıñ artuı bazarnı, grajdanlıq mäydanın kimetä, citeşterüne töşerä. Härkemgä här mäs’lädä ber närsä kötmiçä wäğ’dä birüneñ axırı citeşterä, êşläp çığara almaw , yäğ’ni yuqlıq digän süz.
Yaña säyäsät:qarşı bulğannıñ tügel, mömkin bulğannıñ artınnan çabu
Törkiyä töbägendä bik citdi qurqınç-yanawlar belän oçraşqan wäzğiyät’tä êçke säyäsättä ayıruçı tügel berläşterüçe, qotıplaştıruçı tügel tuplawçı,üzañ säyäsäte belän keçkenä cämğiyät’lärne tügel, cämğiyät’neñ zur qatlawlarına östenlek birgän säyäsätlärne üz itü,saylaw il däwamçanlığı cähätennän bik möhim. İlbaşı idaräse xökümät sisteması monı xäzerdän täêmin itkän kebek kürenä. Namzätlär häm partiyälär kiñ ictimaği qatlawlardan tağın da kübräk tawış cıyu öçen marginal’/qarşı bulğannıñ tügel, mömkin bulğannıñ artınnan çabarğa tiyeş.
Säyäsät bolay da mömkin bulğannıñ sänğäteder.
Professor doktor Qudrät BÜLBÜL - Änkara Yıldırım Beyazıt universitetınıñ säyäsi belemnär fakul'tetı dekanı


c: text/html

text:
1783 senesi aprel ayında Gireylerniñ ulu devleti – Qırım hanlığı yoq oldı. Qırımnıñ bütün büyük şeer ve meskün yerlerinde Qırımnıñ Rusiyege qoşuluvı aqqında beyanname oquldı. Peterburgda vesiqanıñ qanunsız sürette qabul etilgeni aqqında kimse tüşnmey edi. Qırımtatarlar ant etmekten vazgeçtiler…
Şarqiy Avropanıñ eñ nufuzlı devletlerinden biri – Qırım hanlığı tarihınıñ acınıqlı saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ yañı leyhası – Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» serlevalı video bloklarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki aqiqatına olğan hususiy bir anahtardır.
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov.
Videoda «Larişes» müzeyi saytından ve Qasevet mecmuasından alınğan resimler, Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımda aprel 9 künü Olga Ukolova – yarımadada «Berkut» hadimine ücüm etkeninde qabaatlanğan Maydan faali Oleksandr Kostenkonıñ grajdan apayı evinde keçirilgen tintüv devamında politsiya qapunı qırdı, telefon ve fleş-kartlarnı tutıp aldı. Tintüv saat 21:00 itibaren yarı gecege qadar devam etti, haber ete Tsentr jurnalistskih rassledovaniy.
«Kvartirağa demir qapudan kirmege areket ettiler. Qapu açılmağanından soñ, onı açmaq zaruiriyeti ile kilitni bozğanlar», – denile protokolda.
Adliyeci Dmitriy Sotnikovnıñ aytqanı kibi, tintüv devamında bir qaç telefon, sim-karta ve fleş-kartlarnı tutıp aldılar.
Qırım.Aqiqat bergen malümatqa köre, yedi aylıq balası ve anası ile yaşağan Kostenko apayınıñ evine aprel 9 künü 12 insan keldi. İnsan aqları boyunca Qırım alan eyyetiniñ bildirgeni kiibi, evge kirgen formalı insan özüni Çalabev kibi, daa biri Terehov Dmitriy Aleksandroviç olaraq tanıttılar.
Qırım Euromaydanınıñ faali Aleksandr Kostenko 2015 senesi fevral 8-de Qırımda apiske alınğan edi. Aleksandr Aqmescitniñ SİZOsında buluna. O, onı qıynağanlarını bildirgen edi.
Uquq qorçalayıcılar bildirdiler ki, faalniñ soy-sopları Aleksandrnıñ babası ile bağlanıp olamaylar. O, Kiyevge ketken edi, amma yarımadağa qaytqanda bağ üzüldi.
Mart 24-te Kostenkonıñ işi Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesine berildi. Cinaiy iş qabaatını Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya baqacaq, aytıla beyanatta.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Herson vilâyetinde faalniñ qanunsız yaqalanması boyunca mahkemeden aldın taqiqatqa başladı.


text:
Dünïeniñ tükpir-tükpirinen keletin twrïsterdi eñ köp qızıqtırğan araldıñ atawı anıqtaldı. Ekvadordağı Galapagos arxïpelagı älemdegi eñ ädemi aral bolıp tanıldı, dep xabarlaydı The Daily Mail. Sayaxat twralı amerïkalıq Travel + Leisure jwrnalı ötkizgen sawalnamağa säykes, Galapagos araldarında dünïeniñ özge eşbir jerinde kezdespeytin ösimdikter men janwarlardı tamaşalawğa boladı. Sonday-aq bul jer süñgwirlerdiñ de köñilinen şıqqan. Eñ bastısı, Galapagostan alıp tasbaqalardı kezdestire alasız. Ädemi araldar tizimin Balï men Maldïv Respwblïkası jalğastırdı. Al olardan keyin avstralïyalıq Tasmanïya men grektiñ Santorïnï aralı ornalasqan, dep jazadı lenta.ru.
Derekközi:24.kz
Kommentarïï


text:
Bas – iri qarada eki şeke dep ataladı.
Jaq – usaq malda tilmen tutas jüredi. Iri malda jaq ekige ayırılıp, tili bölek müşe sanaladı.
Jaq et, urt et – iri qarada bölek alınıp, qazanğa bölek tüsedi.
Moyın, altı bwın – qonaqqa, sıylı adamdarğa arnalğan müşeli tabaqqa salınbaydı.
Moyın et – iri qarada, keyde usaq maldıñ da moyın eti bölek alınadı, onan köbinde qwırdaq jasaydı.
Buğana – eki jaqta 3 taldan 6 tal boladı, müşe ornına sanaladı.
Qara qabırğa – 6 tal boladı, müşemen birge tabaqqa tüsedi.
Sübe qabırğa – 6 tal, etegimen qosıp alınadı, tañdawlı müşeler qatarına jatadı.
Qazı – semiz jılqıdan 20 qazığa deyin aynaldırıladı, onıñ keybirewi qabırğasız tilinip, basqa maldıñ işegine aynaldırıladı.
Telşe qazı – jılqınıñ sübesi. Telşeni key jerde mürlemey jas küyinde asadı.
Tös – küyewler men kelinderge arnalğan sıbağa. Jas adamdarğa berwge de boladı. Qazaq saltında jılqı tösi men eşki tösi «jaman küyewge» beriledi dep esepteledi, key jerde iri maldıñ şerşewi de töske balanadı.
Tös et – jılqı, sïırda osılay ataladı. Kesek etterdiñ tañdawlısı, qwırdaq qwırıladı, sürlenedi.
Töstik – usaq malda osılay ataladı, terisimen istikke şanşıp qaqtap jeydi. Dala awşılığında, jol azıqqa töstik köp paydalanıladı.
Tösqaldaq – qoy men eşkiniñ, äsirese eşkiniñ töstigin key jerlerde tösqaldaq dep ataydı.
Tös etek – mal tösiniñ etek jağındağı kesek et. Köbinde qwırdaqqa qwırıladı.
Keñirdek – soğım soyğan kisiniñ moyın et jiberip alğan «qol üzdigin» osılay ataydı.
Awız omırtqa – soğım soyğan küni tabaqqa mindetti türde tüsetin müşe, sıylı qonaqtıñ tabağına salwğa bolmaydı.
Käri jilik – är malda ekiden boladı, jilik müşesine kiredi, key jerde tipti «kädeli jilik» eseptelinedi.
Käri jiliktiñ oyındı eti – eki bölek boladı, onı käri jiliktiñ aydar eti dep te ataydı.
Ortan jilik – ekew boladı. Müşeli jilikke jatadı.
Ortan jiliktiñ oyındı eti – eki bölek boladı, jumsaq et.
Jawırın – jilikterdiñ tömen därejelisi, köbinde basqa qosılıp keledi. Bul moñğoldarda eñ kädeli jilikke jatadı.
Jawırınnıñ surpı eti – eki bölek kesek et.
Asıqtı jilik – ekew boladı. Jambastan keyingi tañdawlı müşege jatadı, sıylı jastarğa, qız-küyewge (töspen birge) tartıladı.
Asıqtı jiliktiñ aydar eti – eki bölek boladı. Usaq malda birge, iri qarada bölek boladı.
Toqbas jilik – qolda bolatın, eti molıraq eki jilik.
Toqbas jiliktiñ oyındı eti – eki bölek boladı. Onı tobıq eti dep te ataydı.
Jambas – ekew boladı. Iri maldıñ jambasın ekige bölip asadı, usaq maldıñ jambası tutas asıladı. Qay-qaysısı da tañdawlı müşege jatadı.
Jaya – iri malda osılay ataladı. Jılqıda jal-jaya qadirli asqa jatadı, sürlenedi.
Jayanıñ eti – iri qaranıñ jaya etin 4-5 bölikke bölip aswğa, sürlewge boladı.
Beldeme – qoy-eşkide osılay ataladı. Beldemşe, mıqın, uşa deytinder de bar. Tañdawlı müşege jatadı.
Jalpaq omırtqa – iri qaranıñ beldemesi. Tañdawlı müşege jatadı, sürlewge boladı.
Bälekey omırtqa – qol omırtqa dewşiler de bar. Kişi därejeli omırtqağa jatadı.
Uzın omırtqa – 6 boladı, munı key jerde uşa deydi. Jalpaq omırtqağa teñ tañdawlı müşe, sürlenedi.
Arqa omırtqa – bul müşe qoy-eşkide altıdan boladı. Eti öte jumsaq. Munı köbinde mïbalawğa twraydı.
Jürek – köbinde qız-kelinşekke, balalarğa beriletin müşe.
Bawır – maylı etke qosıp qwırdaqqa twraladı.
Kök bawır – otqa kömip nemese asıp jeydi.
Bawır et (iri malda) – asıp, qaqtap jewge, qwırwğa jörgemge qoswğa, borşa jasawğa tïimdi sanalğan.
Büyrek – ekew boladı, balalardıñ sıbağası.
Kisige – jılqınıñ jürek mayı, jumırlardıñ bir türi.
Ultabar – usaq maldıñ tañdawlı, eñ maylı müşesi. Baspen, keyde jambaspen birge tabaqqa tüsedi.
Qarta (jılqınıñ qarnı) – eñ tañdawlı müşeniñ biri.
Qïmay (sïırda) – sïırdıñ mayımen aynaldırıp, şwmaqtağan toq işegi.
Toq işek (qoy, eşkide) – usaq maldıñ maylı işegi, keyde onıñ işine et, may qosıp aynaldırıp jörgem jasaydı.
Tik işek – toq işektiñ uşı, kötenişek dep te ataladı. Sürenedi. Salt boyınşa köktem kezinde töl bası twğanda alğaşqı wızğa qosıp asadı.
Jelin – jelin may, köbinde ülkender jağı jeydi.
Örkeş – tüyeniñ may jïnaytın müşesi, onı köbinde şıjğıradı.
Qomdıq – tüyeniñ müşesi, bul da şıjğırıladı.
Qarın – qoy etimen birge tabaqqa tüsedi, qwırıladı, jılqı qarnı qarta retinde bas tabaqqa salınadı.
Ökpe – usaq maldıñ ökpesi, qwırıladı, tabaqqa tüspeydi.
Öñeş – qazan basındağılar jeydi, tabaqqa tüspeydi.
Jal (6 kertpe) – jılqı etiniñ tañdawlı müşesi. Sürlenedi. Bas tabaqqa tüsedi.
Sïraqtar – qoy-eşkiniñ sïrağın, keyde tayınşa-torpaqtıñ sïrağın üytip pisiredi. Bul balalardıñ sıbağası.
Jalbırşaq qarın (sïırda) – qız-kelinşektiñ sıbağası.
Tazqarın (jılqıda) – qız-kelinşekterdiñ sıbağası.
Büyen – büyenge may, et tığıp tüyrep äsip, meñirew, jumır, tüymeş deytin tağamdar jasaydı. Köbinde qazan basındağılardıñ sıbağası.
Sürinşek – tös süyektiñ bası. Et asqan künderi munı köbinde küyewdiñ nemese kelinniñ müjip kemirwine beredi.
namys.kz
Kommentarïï
-
gwljanat2016-03-14 00:10:58molodcı! eto şïkarno.malo kto seyças eto znaet.
-
dodi2016-03-15 22:31:421-e foto: golova doljna otdelno w nas kazaxstanskïx kazaxov podavatsya! Mojet eto prïnyato w mongolskïx, kïtayskïx....?
-
Azamat2016-04-03 18:25:18keremet, jaraysın
-
qazaq2016-05-20 05:02:36Kommentarïdi kazakşa jaz qazaqşa et jewdi bilesiñ, qazaqtıñ tilinen jïrenesiñ.


text:
AQŞ prezidenti Donald Tramp, Rusiye prezidenti Vladimir Putinni ve İrannı «canavar Asad»ğa qol tutuvda qabaatlap, Suriyedeki himiyeviy ucümni taqbih etti. Tramp, aralarında qadınlar ve balalar olğan çoq sayılı qurbanlarğa ketirgen «aqılsızca» himiyeviy ucüm içün Asad büyük fiyat ödemek kerek, dep bildirdi.
Bunı Tramp özüniñ Twitterdeki saifesinde yazdı.
AQŞ prezidentiniñ bildirüvinde: «Çoq elâk olğan kişi, şu cümleden qadınlar ve balalar Suriyede himiyeviy ucümniñ qurbanı oldılar. Bu cinayet yüz köstergen rayon Suriye ordusı tarafından blok etilgen ve qamaçavğa alınğan, bunıñ neticesinde diger ülkelerden şaatlar anda irişemeyler. Prezident Putin, Rusiye ve İran canavar Asadğa qol tutqanları içün cevapkârlar…», – denile.
Bazar künü Suriyede, bunıñ arfesinde, aprel 7-de Şarqiy Guta bölgesinde isyancılarnıñ qolunda olğan Dimaşq yanındaki qısmına qarşı yapılğan himiyeviy ucüm qurbanlarınıñ sayısı aqqında yañı malümatnı bildirdiler.
Farqlı bildirüvlerge köre, onlarca qurbanlarından baas etile – 40-tan 70-ke qadar. Bu raqamlarnı «Beyaz miğferler» adınen belli olğan Suriye vatandaşlar mudafaası teşkilâtı bildire. Elâk olğanlarda himiyeviy silâ qullanılmasınıñ alâmetleri bar – kenişlegen köz bebekleri ve ağızdan çıqqan köpük.
Duma şeerindeki himiyeviy ucümniñ neticesinde zarar körgenlerniñ sayısı – yüzlernen kişi.
AQŞta daa aprel 7-de, himiyeviy ucüminden aman soñra, Vaşingtonnıñ, Suriye ukümet quvetleri tarafından himyeviy silâ qullanılmasınıñ yañı bir deşetli adisesi aqqında pek endişeli haberlerni diqqatnen taqip etkenini bildirdiler. AQŞ Devlet departamentiniñ beyanatında bildirilgenine köre, Suriye ukümetine qatiyen qol tutqan Rusiyeniñ bunıñ içün esas mesüliyeti bardır.
Devlet departamentinde: «Rejim tarafından öz halqına qarşı himiyeviy silânıñ qullanılması tarihı iç şübhe doğurmaz», – dep ilâve ettiler.
Suriye ukümeti ve onıñ ittifaqdaşı Rusiye bu bildirüvni sahte deyler.


text:
Bunı Rusiye tasil ve ilim Nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Berilgen malümatqa köre, Ukrainada tasil alğan Qırım sakinleri içün çetel tasil ve çetel ihtisas tanılmasınıñ umumiy tertibi bar. Rusiye ve Ukraina arasında qarşılıqlı tanuv aqqında bir sıra añlaşmalar mevcut. Bu añlaşmalar devlet tasil vesiqaları, ilmiy unvanlarğa mensüp. Lâkin 1992 senesi mayısnıñ 16-dan 2000 senesi mayısnıñ 26-na qadar alınğan tasil vesiqaları bu añlaşmalarğa riayet etmey.
Böyle etip, 1992 senesinden başlap 2000 senesine qadar elde etilgen vesiqalarnı ğayrıdan resmiyleştirmek kerek. Vesiqalarnıñ tanılması içün tasil nezareti hızmetine ariza ve tasil almañıznı tasdıqlağan vesiqalarnı yollamaq kerek. Müsbet qıymet kesilse, vatandaşlarğa tanuv aqqında şeadetname berilecek.
Qırımlılar bu meselenen bağlı tafsilâtlı malümatlarnı FGBNU «Glaveksperttsentr» telefonları boyunca ögrene bileler: 8 (495) 317-17-10)(Operatornıñ fiyatları boyunca; İş künleri Moskva vaqtı boyunca saat 9:00 başlap saat 18:00 qadar).


text:
Cumaaqşamı künü, mays 7-de, Qırımda yaqalanğan Meclis reisi muavini Ahtem Çiygoznıñ apayı ömür arqadaşı ile körüşmege tırıştı, amma oña izin bermediler.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl bildirdi.
«SİZOda onıñ qabaatlı olıp, kartserde bulunğanını qayd eteler, şunıñ içün körüşüv imkânsız eken», – dey Celâl.
Onıñ sözlerine köre, advokat Çiygoznıñ kartserge avuştırılması sebebini añlatacaq vesiqanıñ kösterilmesini talap ete.
«İşbu vesiqanı elde etse, itiraz arizasını berecek. Advokantnıñ malümatına köre, Ahtem Çiygoznıñ kartserge avuştırılmasına iç bir sebep yoq edi», – dey Celâl.
Onı 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26 künü «kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etilmesi ve iştirak etmesinde» şeklep, taqiqat çerçivesinde yaqaladılar. Çiygoznı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da bu müddetni mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.
Çarşenbe künü, mayıs 6-da, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi ki, Qırımda Aqmescit SİZOsında bulunğan Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznı kartserge attılar.
Mecliste deyler ki, böyleliknen Çiygozğa basqı etip, kerek olğan şaatlıqnı elde etmege isteyler.


text:
Qaraqalpaqstan Respublikası Mámleketlik salıq basqarması baslıǵınıń funkcional wazıypaları
Qaraqalpaqstan Respublikası Mámleketilik salıq baskarması baslıǵı:
Mámleketlik salıq basqarması jumısına basshılıq etedi hám mámleketlik salıq basqarmasına júkletilgen wazıypalar hám funkciyalardıń orınlanıwı ushın juwap beredi;
ózine júkletilgen wazıypalardıń ámelge asırılıwın támiyinleydi, ózine boysınıwshı bólimler iskerligin shólkemlestiredi hámde qadaǵalaydı;
basqarmanıń quramlıqdúzilisin, ózine boysınatuǵın aymaqlıq mámleketlik salıq xızmeti organları baslıqları hám xızmetkerleriniń juwapkershilik dárejesin belgileydi;
belgilengen wákillikleri sheńberinde Ózbekstan Respublikası nızamların, Ózbekstan Respublikasi Oliy Majlis palataları qararları, Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń Pármanları, qararları hám biylikleri, Ózbekstan Respublikası Ministirler Kabinetinińqararları hám biylikleri hámde baska nızam hújjetleri, sonday-aq Mámleketlik salıq komitetiniń ishki hújjetleri tiykarında hám olardı orınlaw boyınsha Qaraqalpaqstan Respublikası mámleketlik salıq xızmeti organları tárepinen orınlanıwı májbúriy bolǵan buyrıqlar shıgaradı, tapsırmalar hám kórsetpeler beredi;
Mámleketlik salıq komiteti menen kelisilgen halda Qaraqalpaqstan Respublikası mámleketlik salıq basqarması hám mámleketlik salıq inspekciyalarınıń shtatlar kestesin basqarıw xızmetkerlerdiń belgilengen sanı hámde járdemshi xızmetkerlerdiń ámeldegi esap normativleri hámde miynetke haq tólew qorı sheńberinde tastıyıqlanadı.
xızmetkerlerdiń sheklengen sanı hám miynetke haq tólew qorı sheńberinde Qaraqalpaqstan Respublikası Mámleketlik salıq basqarması hám mámleketlik salıq inspekciyalarına belgilengen tártipte ózgerisler kiritiw huqıqına iye
Mámleketlik salıq komiteti tárepinen tastıyıqlanǵan mámleketlik salıq inspekciyası haqqındaǵı úlgili nızam tiykarında Qaraqalpaqstan Respublikası mámleketlik salıq inspekciyaları haqqındaǵı nızamları tastıyıqlandı;
Qaraqalpaqstan Respublikası Mámleketlik salıq basqarması hámde inspekciyaları xızmetkerlerin belgilengen tártipte lawazımǵa tayınlaydı hám lawazımınan azat etedi;
Ayrıqsha órnek kórsetetuǵın xızmetkerlerdiRespublika mámleketlik sıylıqların hámde mámleketlik salıq xızmeti organlarınıń lawazımlı shaxsları ushın Ózbekstan Respublikası Húkimeti tárepinen belgilengen arnawlı ataqlardı beriw ushın Mámleketlik salıq komitetine usınadı;
Ózbekstan Respublikasınıń mámleketlik organları, shólkemleri menen bolatuǵın múnásebetlerinde Qaraqalpaqstan Respublikası Mámleketlik salıq basqarması tárepinen jumıs alıp baradı.
Qaraqalpaqstan Respublikası Mámleketlik salıq basqarması baslıǵı oǵan berilgen wákillikler sheńberinde basqa huqıqlarǵa da iye.
Qaraqalpaqstan Respublikası Mámleketlik salıq basqarması baslıǵı orınbasarınıń funkcional wazıypaları
mámleketlik saliq basqarmasinińarnawlı funkcionalbólimlerinebasshılıq qiladi hámda ózinejúkletilgenwaziypa va funkciyalardıńorınlanıwı ushınjuwap beredi;
ózinejukletilgenwaziypalardıńámalgeasırılıwın támiyinleydi, ózine boysınıwshı bólimleriskerliginshólkemlestiredi,muwapıqlastıradıhámqadaǵalaydı;
basqarmanıńquramlıqdúzilisi, ózine boysınatuǵınaymaqlıq mámleketlik saliq xizmeti organlari baslıqlarıhámbasqarmaxızmetkerlerinıńjuwapkershiligin belgileydi;
belgilengen wákillikleri sheńberindeÓzbekstan Respublikasi nızamları, Ózbekstan Respublikasi Oliy Majlisi palatalarınızamları, Ózbekstan Respublikası PrezidentinińPármanları, nızamlarıhámbuyrıqları, Ózbekstan Respublikasi MinistrlerKabinetiniń qarorlari va biyliklerihámda basqa nızam hujjetleri, sondayaqMámleketlik salıq komitetiniń ishki hújjetleri tiykarındahámolardıńorınlanıwıboyınsha Qaraqalpaqstan Respublikasımámleketlik salıq xizmeti organları tárepinenorınlanıwı májbúriy bolǵan buyrıqlardıńshıǵarılıwınshólkemlestiredihámorınlanıwınqadaǵalaydı hámde tapsırmalarberedi;
ayrıqshaórnek kórsetkenxızmetkerlerdimámleketliksıylıqlardıhámmámleketlik salıq xizmeti organlarınıńlawazımlı shaxsları ushın Ózbekstan Respublikasi Húkimeti tárepinen belgilengen arnawlıdárejelerdi beriw ushınMámleketlik salıqbasqarmasi baslıǵınausınadı;
Qaraqalpaqstan Respublikasi mámleketlik salıq basqarmasi baslıǵınıńorinbasarıózine berilgen wákillikleri sheńberinde basqa huqıqlarǵa da iye.


text:
Meclis reisi Refat Çubarov ve milliy lider Mustafa Cemilevge yarımadağa kelmege yasaq etken qararnı ğayrıdan baqa bileler. Amma, öz başına tayin etilgen baş nazir Sergey Aksönovnıñ fikirince, şimdilik bunıñ içün sebep yoq.
«Bilesizmi, ihtiyac olsa, ve eyi neticeler berecegini körsek, bu cümleden munasebetlerimizniñ eyileşüvini añlasaq ömürimizde er şeyni ğayrıdan baqa bilemiz», - dedi o.
Amma, qırımtatar liderleri mevamını deñiştirmeseler, buña ümüt etmesinler, qayd etti Aksönov.
«Şimdilik biz Mustafa Cemilevniñ mevamını deñiştirmegenini köremiz, o bütünley ğarpnıñ, hususan amerikalı mahsus hızmetlerine boysuna. Oña belli bir vazifeler berildi. Menimce, bizge mında diversantlar kerek degil, onıñ içün faaliyetlerini alıp barmağa istegen yerde, Ukrainada añlağanım kibi, devam ettirsinler», — dep qayd etti o.
Qırımnıñ şimdiki akimiyeti Herson vilâyeti Geniçsek qasabasında ötkerilgen toplaşuvdan soñ qaytqaan Meclis reisi Refat Çubarovnı yarımadağa yibermediler. Oña 5 yıl içinde kelmege yasaq ettiler.
Bundan soñ, Qırım «baş naziri» mühbirlerge aytqanı kibi, bu yasaqlav Çubarovnıñ faaliyeti «yarımadada milletlerara zıddiyetke ketire bileceginen» bağlı.
Sürgünlik künü arfesinde bu kibi yasaqlavnı milliy lider Mustafa Cemilev elde etti.


text:
Koordinatsion merkezge em fizikiy, em yuridik şahıslar kire bilecek. Şikâyetniñ azırlavına davağa ait malümatlarınıñ toplanuvı kire. Em de qırımtatarlar ile bağlı olmağan sualler de baqılacaqtır. Bunıñnen beraber, halqara teşkilâtlarğa şikâyetlerniñ berüvinde işbu koordinatsion merkezine maliyeviy yardım lâzimdir.
Koordinatsion merkezine kirmek içün arizalarnıñ berüvinden soñ, qırımtatarlarnıñ matem mitingleriniñ rezolütsiyalarını azırlağan iş gruppası tesis toplaşuvnı keçirecek. Mında teşkil olunğan koordinatsion merkeziniñ maqsadı ile bağlı qararlar baqılacaq, dep bildirdi Nedim Halilov.


text:
Rusiye arbiy ve nezaret organlarınıñ temsilcileri işğal etilgen Qırımda 2014 senesi dekabr 4-te qırımtatar iş adamı Sadıh Tabahqa ait olğan «Winta» pencereler şirketini teşkerdiler.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına şirketke alâqası olğan qaynaq bildirdi.
Onıñ malümatına köre, Qırım prokuraturası, FSB, MÇS ve Federal migratsion hızmeti teşkerüvni beraber keçirdiler. Em de, berilgen malümatqa köre, bu teşkerüv soñki üç ay içinde birinci degil.
Adını gizli qaldırmaq muracaatınen malümat bergen adamnıñ aytqanına köre, işbu teşkerüvler Aqmescit regional meclisi yerleşken qomşu binanıñ resmiy şekilde iş adamına ait olğanınen bağlı ola bile.
Bu sene sentâbr ayında qapatılğan merkeziy Meclis binasında «Avdet» qırımtatar gazetasınıñ muarririyeti yerleşe.
Keçenleri bu binada yañı meydanğa ketirilgen «Qırımtatarlarnıñ aqlarını qoruv komitetiniñ «matbuat konferentsiyası olıp keçti.
Sentâbr 16 künü 2014 senesi Meclis binasında rusiyeli qoruyıcı organlarnıñ vekilleri tintüv ötkerdiler. Vesiqa, USB-fleş aletleri, islam mevzusında edebiyat, bilgisayarlar, Ukraina halq vekili Mustafa Cemilevniñ şahsiy şeyleri tahliye etildi.
Sentâbr 17-de Meclis binasında «Qırım» Fondu» Hayriye Teşkilâtınıñ reisi Riza Şevkiyevge mahkeme qararını seslendirdiler. Bundan soñ «Qırım» Fonduna» ait olğan binanı qapatmaq qararları aqqında bildirdiler. Bundan sebep Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri binanı terk etmege mecbur ediler.
Sentâbr 19-da Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileri binanı terk etip, onı müürlemege mecbur oldılar.
Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Ukrainada insan aq-uquqlarına riayet etüv aqqında soñki maruzasında Qırımdaki vaziyet, şu cümleden qırımtatar halqı vekillerine nisbeten basqı qayd etile.
BMT İnsan aqları boyunca idare Qırım akimiyeti ve Rusiye akimiyetine qırımtatarlarğa qarşı basqı, qorquzuv areketlerini toqtatmağa ve yarımadanıñ er bir sakinine esas aqlarını kefil etmege çağıra.


text:
Golovkïn-«Kanelo» revanşı: Alğaşqı salmaq ölşew räsimi belgilendi
ASTANA. QazAqparat - Gennadïy Golovkïn men Sawl Alvarestiñ alğaşqı salmaq ölşew räsimi 15 tamızğa belgilendi. Bul twralı WBC prezïdenti Mawrïsïo Swleyman Twitter-de xabarladı, dep jazadı Sports.kz.
Keñestiñ erejesi boyınşa, jekpe-jekke 30 kün qalğanda orta salmaq kategorïyasındağı lïmït - 176 fwnttı quraydı (79,8 keli), al bir apta qalğanda 168 fwnt (76,2 keli) bolwı kerek. Soğan qaramastan, birinşi ayqastıñ aldında mindetti salmaq ölşew procedwrasınan tek Gennadïy ötken edi. Sebebi «Kanelo» WBC çempïondıq belbewine talaspaytının mälimdedi.
Boksşılardıñ qarımta ayqası 15 qırküyekte Las-Vegasta T-Mobile arenada ötedi.


text:
Waqiğalar
2016 yılda Tatarstannıñ Gabdulla Tukay isemendäge Däwlät premiäsenä şağir Ğazinur Morat, rässam Näcip Näkqaş häm Bolğar şähärçege muzey-tıyulığında “Bolğar sivilizatsiäse” ekspozitsiäsen tözegän icadi törkem layık buldı. Laureatlarğa premiälärne Gabdulla Tukay tuğan könne – 2016 yılnıñ...
Tukay tuğan köndä Şiğriät bäyräme uzdı
2016 yılnıñ 26 aprelendä Gabdulla Tukay nıñ 130 yıllıq yubilee uñayınnan Tatarstan başqalası Qazanğa Rossiä töbäklärennän, çit illärdän bik küp qunaqlar cıyıldı. Yaz sayın Tukay tuğan köndä Qazannıñ İrek mäydanında – M.Cälil isemendäge Tatar däwlät...
Tukaynıñ qaberenä çäçäklär saldılar
15 aprel’dä böten tatar dönyası Tukaynı iskä ala. Qazanda kürenekle däwlät, mädäniät häm sänğat ähelläre tarixi İske Tatar bistäse ziratında şağirneñ qaberenä çäçäklär saldı. Aprel’ – Tukay ayı. 2016 yılnıñ 15 aprelendä, kürkäm ğadät...
Tukay tuğan könendä Şiğriät bäyräme uzdı
26 aprel’ – tatar şağire Gabdulla Tukay tuğan köne – Tatarstanda kürkäm traditsiägä äverelep, Tuğan tel köne bularaq bilgeläp ütelä. 2015 yılda da bu könne Qazanda yıldağıça Tukay häykällärenä çäçäklär kiterdelär häm şähär üzägendä Şiğriät...
Muzeylar ädäbiät däreseneñ ber öleşe bulaçaq
2014 yılnıñ 12 noyabrendä Kazannıñ Gabdulla Tukay ädäbi muzeenda kürenekle tatar şağireneñ “İsemdä qalğannar” avtobiografik poveste yazıluına 105 yıl tuluğa bağışlanğan ädäbi aylıq tämamlandı. 12 noyabr’ – bu povest’ monnan 105 yıl elek ayırım...
Tukay premiäse tapşırıldı
Yıl sayın 30 avgust – Qazan şähäre häm Tatarstan Respublikası könendä tatar başqalasında Gabdulla Tukay isemendäge Däwlät premiäse laureatları büläklänä. 2014 yılnıñ 30 avgustında Tatarstan Prezidentı Röstäm Miñnexanov ädäbiät häm sänğat ölkäsendäge iñ däräcäle...
Tukay muzeenda Sabantuyı mizgelläre
2014 yılnıñ 10 iyunendä Qazannıñ G.Tukay ädäbi muzeenda “Sabantuy mizgelläre” isemle kürgäzmä açu tantanası uza. Kürgäzmä G.Tukay ädäbi muzeenıñ açıluına 28 yıl tulu uñayınnan oyıştırıla. Gabdulla Tukay ädäbi muzee tatar dönyasınıñ mädäniät uçağı bulıp yäşäwen...
Şäwkät Biktimerovqa qaber taşı quyıld
2014 yılnıñ 23 mayında Qazan şähäreneñ Yaña Tatar bistäse ziratında G.Qamal isemendäge Tatar däwlät akademiä teatrınıñ kürenekle artistı, SSSRnıñ xalıq artistı, RSFSRnıñ K.S.Stanislavskiy isemendäge häm Tatarstannıñ G.Tukay isemendäge däwlät büläkläre laureatı Şäwkät Biktimerovqa qaber taşı...
“Söykemle Şüräle”gä – 5 yäş!
2014 yılnıñ 20 mayında Qazan şähäreneñ G.Tukay ädäbi muzeenda böek tatar şağireneñ icatın kiñräk öyränügä häm dekorativ-ğamäli sänğat’ne üsterügä bağışlanğan “Söykemle Şüräle” xalıqara konkursınıñ öçençe saylap alu turı uzdı. Muzeynıñ kürgäzmälär zalında urnaşqan 120rђ...
Tuğanlıq cepläre Tukayğa totaşa
“Min üzemneñ Tukay tuğanı ikänemne yäştän belä idem, – di Liliä xanım Fatıyxova. – Student yıllarında şağirneñ ätise yağınnan şäcäräse belän qızıqsına başladım: şuşı yıllar eçendä näsel ağaçı şaqtıy tarmaqlandı”. Liliä Fatıyxova Arça şähäreneñ danlıqlı...


text:
Qoja Ahmet YAsaui kesenesi bar qazirgi Türkistan qalası Hİİ ğasırda Yası degen ataumen belgili boldı. Bastapqıda bwl Sırdariya añğarında ornalasqan qatardağı şaharlardıñ biri edi. Qoja Ahmet YAsaui osı eldi mekende ömir sürip dünie salğan soñ Yası qalasınıñ märtebesi ösi tüsti. Bir qızığı Sırdariya öñirindegi qalalarda jii bolğan Djamal al-Qarşi «al-Mulhaqat bi-s-surah» (1302-1303 j. jazğan) şığarmasında Qoja Ahmet YAsauidiñ esimi mülde atalmaydı. Al XIV ğasırdıñ soñğı şiregindejazılğan Qoja Isqaq ibn Isma‘il Ata al-Qazıqürti at-Türkistanidiñ «Hadiqat al-‘a- rifin» şığarmasında Qoja Ahmet YAsaui halıq moyındağan twlğa retinde körsetiledi. Hİİİ ğasırdıñ basında Yası qalasın Horezmşahtar memleketi özine qarattı. Yası qalasında Horezmşah Anuştegindik Mwhammed ibn Tekeş (1200-1220) atınan kümis teñgeler soğıldı. Bwl teñgeni soğu ekonomikalıq qajettilikten göri, Yasıda tanımal äulie qabiriniñ barı esepke alınıp taza sayasi, dini-ideologiyalıq maqsattardı közdegen akciya dep bağalağan pikir bar.
Qoja Ahmet YAsaui kesenesi – YUNESKO-nıñ älemdik mwra tiziminde layıqtı orın alğan arhitekturalıq önerdiñ ğajap tuındısı. Säuletkerlik-dekorativtik körkemdelu twrğıdan bolsın, tarihi twrğıdan bolsın asa bağalı ğimarattıñ erekşelikterine, Qoja Ahmet YAsauidıñ ömirbayanı men onıñ ruhani mwrasınıñ röline tarihşılarmen geograftar, sayahatşılar men şığıstanuşılar, arheologtar men säulet önerintanuşılar nazar audarıp köptegen eñbekter arnadı. Qwrılıstı köp jağdayda säuletkerlik keşen dep ataydı. Şeberler kölemi ärtürli 35 bölmeni birtwtas keşen etip biriktire bilgen. Ğimarattıñ biiktigi 39 m [6, b. 39], bwl qazirgi on qabat üydiñ biiktigimen para par. Keseneniñ ğajap arhitekturasımen qatar mwnda HİV–HV ğasırlardıñ şeberleri somdağan asa körkem alıp tayqazan, qola şırağdandar, alıp tu, örnekti esikter, qabir-japqış, t.b. bayırğı bwyımdar saqtalğan. Säuletkerlik keşendi zertteu barısında wlı şayqınıñ bwl dünieden qaytqan uaqıtın ayğaqtaytın Qoja Ahmet YAsauidiñ alğaşqı kesenesinen qalğan qwrılıs bölikteri tabıldı. Alğaşqı keseneden jetken qabırğa böliginiñ qalanu täsili jäne onı naqıştau täsilderi önertanuşı L.YU. Man'kovskayağa Qoja Ahmet YAsauidiñ bayırğı mazarı Hİİ ğasırdıñ ekinşi jartısında twrğızılğanın anıqtauğa mümkinşilik berdi.
1994 jılğı restavraciyalıq jwmıstar barısında Qoja Ahmet YAsaui kesenesi töbesinen wzın sanı alpıstay ülkendi-kişili örnekti terrakota bölikteri tabıldı. Olardıñ arasında eki deñgeyde oyılğan bwrış jäne jalpaq qış taqtalardıñ bölşekteri kezdesedi. Alğaşqı kesenege qatıstı jinaqtalğan mälimetterdi taldağan arheolog doktor Erbolat Smağwlov kelesi twjırım jasadı: Qoja Ahmet YAsauidiñ alğaşqı kesenesi sol däuirdegi körkemdelu deñgeyi asa bay jäne jetilgen ülgidegi ğimarattar qatarında boldı. Jalpı alğanda Qoja Ahmet YAsauidiñ alğaşqı kesenesiniñ örnekteluin ösimdik-geometriyalıq kompoziciyalardıñ damığan ülgisi deuge negiz bar, bwl aldımen Hİİ ğasırdıñ ekinşi jartısında twrğızılğan eskertkişterge tän. Jäne Ahmet YAsauidiñ alğaşqı kesenesi eñ aldımen qarahandıqtar däuiriniñ betke twtar eskertkişteri – Özgent keseneleri, Ibrahim ibn al-Huseyn kesenesi, Samarqandağı Şah-i Zindakeşenindegi «D» dep belgilengen kesenege wqsas bolğan. Professor Mwhtar Qoja Qoja Ahmet YAsaui kesenesi töbesinen tabılğan keybir qaptama qıştardıñ işki betinde qwrılısşılardıñ angobpen tüsirgen jazuları barın körsetti.
1397 jıldı Qoja Ahmet YAsauidiñ jaña kesenesiniñ qwrılısı bastalğan jıl dep sanauğa negiz joq. Sebebi, Şaraf ad-din ‘Ali Yazdi jazıp ketken oqiğalardıñ kuäsi bolğan joq jäne öz eñbegin 1425 jılı, yağni, «Ämir Temir» (1370-1405) qaytıs bolğan soñ 20 jıl ötken soñ bastağan. Tarihi mälimetterdi taldau negizinde kesene qwrılısınıñ HİV ğasırdıñ 90-şı jıldarı bastalğanı körinip twr. 1405 jıldıñ basında «ÄmirTemirdiñ» dünie saluına oray keseneniñ qasbeti bitpey qaladı. Sonımen bizdiñ közaldımızdağı keseneniñ qwrılısı 15 jıl şamasında jürgen. L.YU.Man'kovskaya kesene qwrılısınıñ kelesi kezeñderden atqarılğanın anıqtadı. Jaña qwrılıs jwmıstarı bastalmay twrıp osı jerde twrğan Hİİ–HİV ğasırlardıñ keseneleri bwzıldı. Qwrılıstıñ alğaşqı kezeñi 1389-1391 jıldarı bastalıp, HİVğasırdıñ 90-şı jıldarınıñ ortasında ayaqtaladı. Bwl jwmıstı jergilikti ortaaziyalıq wstalar jürgizgen. Şamamen 1397 jılı bastalğan qwrılıstıñ ekinşi kezeñinde bas portaldıñ tegis biik bölikteri, qazandıq pen qabırhana kümbezderi twrğızılğan, ğimarattıñ soltüstik-batıs bwrışındağı bölme meşit bolıp jasaqtalğan. Ğimarattıñ örnektelui küşeytilgen: bas bölmelerdiñ kümbezderi iş jağınan stalaktitarmen naqıştalğan, körşibölmeler sılanğan. Qwrılıstıñ ekinşi kezeñinde, äsirese, örnekteu-naqıştau jwmıstarğa Iran şeberleri qatısqan.
Äşirbek MÜMINOV, tarih ğılımdarınıñ doktorı,
Mwhtar Qoja BAHADIRWLI tarih ğılımdarınıñ doktorı


text:
Kyivde faaller rusiyeli muhalefetçi jurnalist Arkadiy Babçenkonıñ ölüminden soñ Ukrainadaki Rusiye elçihanesi ögünde piket keçire.
Azatlıq Radiosı canlı yayın yapa.
Rusiyeli muhalefetçi jurnalist Arkadiy Babçenko mayısnıñ 29-nda aqşam Kyivde öldürildi. Bu vaqia o tükândan qaytqan arada kvartirasına kireyatqanında olğan. Sırtından yaralanğan Babçenko «acele yardım» maşnasında vefat etti.
Ukraina uquqorçalav organları «qastlı öldürilüv» maddesi boyunca cinaiy iş açtı. Politsiya qatil fotorobotını aşkâr etti.
Ayrıca şunı oquñız: Arkadiy Babçenko: «İnfantilizm Rusiyeniñ milliy ğayesine çevirildi»
Babçenko Rusiyeni 2017 senesi fevral ayında terk ete. O, öz qararını oña qarşı cinaiy iş açılma ihtimali bar dep izah ete.
Bundan bir qaç ay evelsi, 2016 dekabr ayında, o TU-154 uçağında, öz arbiylerini Suriyege Yañı yılnen hayırlamağa ketken Rusiye arbiyleri, jurnalistleri ve Aleksandrov adına ansambl artistleri uçaq qazasından ölgenlerine iç acınmağanını bildirgen edi. Bundan soñ Rusiyede Babçenkonı vatandaşlıqtan marum etmek içün imzalar toplanıp başlandı.
Soñki zamanlarda jurnalist Kyivde qırımtatar ATR telekanalında çalışa edi.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescitteki Merkeziy rayon mahkemesi «fevral 26 işi» boyunca oturışuvını nevbetteki sefer başka künge avuştırdı.
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ mahkeme zalından bildirgenine köre, bundan evel oturışuvlar muhakeme etilgen Eskender Kantemirovnıñ hastalığı sebebinden avuştırıla edi.
Bu sefer o, mahkemege keldi ve, sağlığı mahkeme oturışuvlarında iştirak etmege imkân bere, dep bildirdi. Aynı zamanda bu işniñ diger figurantı – Mustafa Degermenciniñ advokatı Aleksandr Solodkov oturışuvğa keçke qala edi.
Qorçalayıcınıñ ahır-soñu oturışuvğa kelgenine baqmadan, akem «fevral 26 işi»niñ baqılmasını aprel 24, saat 11:30-qa avuştırmağa qarar berdi.
2015 senesinde, Qırım Yuqarı Radası binasınıñ divarları yanında 2014 senesi fevral 26-da Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq maqsadınen yapılğan mitingde iştirak etkenleri içün bir gruppa qırımtatar faaliyetçilerine qarşı mahkeme başlandı. Olar kütleviy qarışıqlıqlarda iştirak etkenlerinde qabaatlana.
Daa soñra mahkeme «Fevral 26 işi»ni ekige böldi: qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ işi, davanıñ diger figurantları olğan Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nabiyevniñ işinden ayırıldı.
2017 senesi oktâbrniñ 25-nde Rusiye akimiyeti Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra Umeriv ve Çiygoz Kyivge keldiler.


text:
Nawrız 30, 2017 | avtor shalqar
Qımız baptaw (kwmısodelïe) – bïe sütin aşıtıp qımız jasaw isi. Qımız baptaw elimizdiñ är öñirinde ärtürli daýındaladı. Ol köbine jılqınıñ
Qañtar 12, 2016 | avtor shalqar
Künde jeýtin as-awqatımız xïmïyalıq, sïntetïkalıq jasandı dünïelerden jasalğalı beri adamzat densawlığına zor qawip töndi. Allergïya, psorïaz, qant dïabeti, xollecïstït, gastrït
Qañtar 26, 2015 | avtor shalqar
Qazaq xalqı öziniñ uzaq tarïxï tirşiliginde än men küýdi rwxanï ömiriniñ bölinbes böligi etip, mol xalıqtıq muralar qaldırıp, är
Mawsım 5, 2014 | avtor shalqar
Bala bac ustamaýdı. Eger bala bac ustaca äkesi ölip qaladı dep tıýım salğan. Nannıñ qïqımın jese – baý bolasıñ deýdi.
Mamır 16, 2014 | avtor shalqar
Qursaq toýı (dästür). Jas kelinşektiñ eki qabat bolğanı belgili bolsa, onıñ abısındarı men qaýın siñilileri sol üýge oñaşa
Mamır 16, 2014 | avtor shalqar
Süýikti balalar! Kïiz
Qaraşa 30, 2012 | avtor shalqar
Xalıqtıq mädenïet, köne mädenïet – bizdiñ negizgi tinimiz, tüp tamırımız. Bul mädenïettegi köp närseni babalarımız tabïğattı zerttew arqılı tüýsinip, janına


text:
Regionda bulunuv izni bitken vatandaşlarnı Qırımdan sürgün etmeycekler. Bunı Qırım Cumhuriyeti milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca «Devlet komitetiniñ» reisi Zaur Smirnov.
Böyle etip o, İnsan aqları boyunca Qırım alan missiyasınıñ (QAM) beyanatına cevap berdi. QAM işğal etilgen Qırım akimiyeti bulunuv izni bitken Orta Asiyadan kelgen repressiyalarğa oğratılğan qırımtatarlar ve diger halq temsilcilerini sürgün etecek, dep bildirgen edi.
«Bazı kütleviy haber vastaları Qırım akimiyeti Orta Asiya memleketlerinden kelgen ve bulunuv izni bitken repressiyalarğa oğratılğan biñlernen qırımtatarı ve diger halq temsilcilerini sürgün etecekler degen haberni aydınlatqan ediler. Men bu matbuat vastalarına muracaat etmege isteyim: siz başta akimiyetten soruñız da, soñra ise matbuatta bastırıñız. Yalıñız kerçek malümatlar aqqında yazıñız, qavğa, dubara artıq mot degil», – dep tekrarlay Smirnovnıñ aytqanlarını «Goskomnats» matbuat hızmeti.
Smirnovnıñ bildirgenine köre, Qırım «yolbaşçısı» Sergey Aksönov da Qırımdan bir kimse sürgün etilmeycegini ayta. Smirnov emin ki, repressiyalarğa oğratılğan grajdanlarnıñ yarımadada bulunuv müddetini arttırmaq içün qanuniy tedbirler alıp barılacaq.


text:
Oktâbr ayında – qırımtatar şairesi, oca Cevaire Mecitovanıñ doğğan künü.
Cevaire Mecitova 1913 senesi oktâbr ayında Keriç yarımadasınıñ Çaltemir köyünde dünyağa keldi. Bu yerde nebatat çoq olmasa da, adamlar yahşı yaşağan edi – ayvanlarnı baqa, bostancılıq yapa ediler.
Cevaireniñ babası Abdulmecit köy qasabı edi, anası Resimhan – ev işlerini baqa edi. Resimhan qorantasında beş bala bar edi; mında qırımtatar halq ağız yaratıcılığı – ata sözleri ve aytımlarnı – yahşı bile ediler. Abdulmecit oynay, yırlar ve çıñlarnı uydura edi.
Edebiyat az olsa da, Cevaire balalıqtan oqumağa alıştı. Köy mektebiniñ eñ emeksever ve ıntılğan talebesi edi. Qız Yalta pedagogika universitetine oqumağa kirdi – mında da alâ oqudı; o vaqıt ilk yazuv adımları atıldı...
Pedagogika tehnikumını bitirgen soñ Cevaire Keriçteki Voykov adına maden kombinatı yanında başlanğıç tatar mektebine yollandı. Lâkin...Oquşını devam ettirmege istegen Cevaire tezden Frunze adına Aqmescit devlet pedagogika institutınıñ qırımtatar tili ve edebiyatı fakultetine oqumağa kire.
1935 senesi kene de talebeler saflarına qoşula. Onıñnen beraber – büyük meraq ve alâ derecede – ileride meşur olacaq qırımtatar yazıcıları – Amet Mefayev, Yunus Temirqaya, Riza Halid oquylar. İnstitut vaqtında Cevaire çoq yaza, «Yaş quvet» gazetasınıñ edebiyat hadimi olıp çalışa, qırımtatar halq ağız yaratıcılığını terenden ögrenmege başlay.
Onıñ oquv yılları Aqmescitte keçti, andaki er bir soqaqnı, er bir taşnı bile edi. Ocaları Abdulla Lâtif-zade, Ümer Acı-Asan, Asan Fetislâmov, Rayme Mullinanı hatırlay ve ayta edi. Cevaire Qırım muzıkalı-drama teatriniñ daimiy seyircisi olıp, Sara Baykina, ağa-qardaş Parikovlar, Nuriye Cetere, Zore Bilâlova, Maynur Şiniyazovanıñ iştiraki ile iç bir oyunnı qaçırmaz edi.
1938 senesi üç cesaretli sovet uçucısı Marina Raskova, Valentina Grizodubova, Polina Osipenko «Moskva-Uzaq Şarq» enişsiz uçuşını kerçekleştirdi. Cevaire bu vaqiağa şiir bağışladı, onı başta «Qızıl Qırımda», soñra da «Krasnıy Krım» gazetasında rusça bastırdılar. Bundan soñ onıñ yañı eserleri yazılğan edi...
1939 senesi institutnı bitirgen Cevaire Mecitova aspiranturağa kirip, Puşkin adına İlmiy-tedqiq institutınıñ hadimi ola. Tedqiq mevzusı – «Qırımtatar halq ağız yaratıcılığında qadın sımasıdır».
Bu müddet devamında köylerni dolaşıp, halq kedayları ile körüşe ve aytım ve ata sözlerini, destan ve rivayetlerni yazıp ala. İlmiy ekspeditsiya ve kezintilerniñ neticeleri Cevaireniñ bir qaç yıldan soñ aman-aman bitirgen ilmiy işinde aks ettirile...
Cenk onıñ planlarını boza ve ayatını deñiştire. Almanlarnıñ Qırım işğali vaqtında – mektepler açıq olğanda – Mecitova Keriç civarındaki Taqıl köyünde ocalıq yapa.
Soñra da büyük facia yüz berdi – qırımtatar halqı tuvğan toprağından sürgün etildi...
Sekiz balalı tatası ile beraber Taşkentke tüşe. Cevaire bir mücizege rastkelip, «Prodmaş» zavodına iqtisadiyatçı olaraq çalışmağa kirdi.
Zavodnıñ müdiri – leh Narbut – Cevaire ve sürgün olunğan bütün qırımtatarlarnı acıp, akimiyetniñ bütün halqqa nisbeten yapqan adaletsizligini añlay edi. O, olarnı işke qabul etip, Mecitovanıñ hatırlağanına köre, «bizim tatarlar» dey edi.
O vaqıt Özbekistanda aliy tasilli insanlar az edi, ve Cevaire zavoddan mektepke rus tili ve edebiyatınıñ ocası olaraq avuştırıldı. Onıñ oqumış olğanını körip, Orconikidze rayonınıñ usulşınası vazifesine tayinlediler, lâkin o vaqıt «mahsus köçip ketirilgenler» alında olğan qırımtatarlar içün komendant rejimi quvetleştirilgen soñ Cevaireni oca vazifesinden boşattılar. Aman-aman beş yıl devamında kütüphanede çalıştı.
Zor zamanlar edi – bir çoq sürgün olunğan qırımtatarı kibi, Cevaire de iklimge alışamay edi, sıtma hastalığını bir qaç kere keçirdi – qırımtatarlar içün kerçekten lâin bir hastalıq oldı... Faqat bu qıyın yıllarda da yazmağa devam ete edi. Derc etmek imkânsız edi – 1950 senesine qadar Özbekistanda qırımtatar neşriyatı yoq edi.
Onıñ ayatında bu vaqıt içinde quvançlı vaqialar da oldı.
Cevaire aqayğa çıqtı, tezden Seyyare qızı dünyağa keldi. Mahsus yerleşüv rejimi lâğu etilgen soñ Mecitova özbek ve qazah mektepleriniñ müdir muavini, müdiri oldı. 1965 senesi ailesi Çirçikke köçti. Qırımtatar tilini mükemmel bilgen Cevaire Mecitova «Lenin bayrağı» gazetası açılğan soñ onıñ daimiy müelliflerinden biri oldı...
Bugünde-bugün şunı ayta bilemiz ki, akimiyetniñ qırımtatar tiline qarşı yapqan sert ayırım siyaseti vaziyetinde Cevaire Mecitova ve onıñ meslekdeşleri kibi insanlarnıñ sayesinde qırımtatar tili bugün de yaşamaqta...
1970 senesi onıñ «Unutılmaz saifeler» ilk şiirler cıyıntığı dünya yüzüni kördi, eki yıldan soñ daa bir cıyıntıq - «Yeşil yapraq arasında». 1980 senesi Cevaire Mecitovanıñ «Ömür sazı» kitabı neşir etildi, yedi yıldan soñ - «Hayal çeçekleri» cıyıntığı. Dört şiir cıyıntığından ğayrı, Cevaire Mecitova farqlı janrda maqaleler yazdı, onıñ işlerinde çeşit zenaat saipleri yer alğan, amma episi maqsadına irişken, belli ğalebelerge nail olğan insanlar edi.
«Lenin bayrağı» gazetasında «Qırımtatar halq ağız yaratıcılığında qadın sıması» maqalesi çıqqan soñ meşur qırımtatar yazıcısı Eşref Şemi-zade oña mektüp yazıp, işniñ terenligi ve mündericesinden ayrette qalğanını bildirdi.
Qırımtatarlarnıñ bu nesili içün ayrı bir yara vatan Qırımdan ayırılıq oldı.
«Qanatlarım olsa edi, vatan Qırımğa uçıp keter edim»...
Cevaireniñ qızı, şaire ve jurnalist Seyyare Mecitova, anasını Lermontovnıñ «Mtsıri» eseriniñ qaramanı - «boranlı yağmur qoparğan yapraq» ile qıyaslay: «O, kerçekten tamırları ile qoparılğan bir yapraq edi, boranlı yağmur ise - biñlernen insannıñ taqdirini bozğan deşetli cenk edi, anamnıñ taqdiri olardan biri edi. Anam pek az küle, siyrek külümsirey edi, şaqıldan külgenini iç körmedim. Cenkten evelki ayat bam-başqa edi».
Seyyare Mecitovanıñ anasına bağışlağan şiiri bar.
Cevaire Mecitova bu dünyanı 80 yaşında terk etti. Ana yurtuna qaytamayıp, Taşkentte defn etilgen edi...
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Kiyevde mayıs 29 künü Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ ekinci Bütün ukrain toplaşuvını keçirmek niyetindeler.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ cemaat teşkilâtları şurasınıñ temsilcisi Andrey Şçekun bildirdi.
Toplaşuvnı Kiyevde 10:00-14:00 saatleri arasında, Ğalebe caddesi, 112 adresi boyunca keçirilmege planlaştırılar.
2014 senesi mart ayında Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilgeninden sebep bayağı insan yarımadadan qıtaiy Ukrainağa köçip keldi.
Ukraina Fevqulâde işler Devlet hızmetiniñ malümatına köre, 2015 senesi mayıs 23-ne Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyardan 20 biñ 626 insan köçip keldi.


text:
Ekrem Çelebi - Bu Yara
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Bu Yara
Etiketler : Ekrem Çelebi - Bu Yara türkü indir, Ekrem Çelebi - Bu Yara türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Bu Yara mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Bu Yara türküsü, Bu Yara sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Bu Yara bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Bedir
Ekrem Çelebi - Yiğit Gurbet Elde Sağ Mı Olur
Ekrem Çelebi - Oya Yazma Başında
Ekrem Çelebi - Bir Nazar Eyledim
Ekrem Çelebi - Fosforlu Cevriyem
Ekrem Çelebi - Dünya Dünya
ekrem çelebi - mektup derken şiir oldu bak yine (kırıkkale)
Ekrem Çelebi - Oyun Havaları ve Halaylar
Ekrem Çelebi - Mihriban
Ekrem Çelebi - Ağ Gelin
Ekrem Çelebi - Kız Pınar Başında
Ekrem Çelebi - Kader Benim Yollarımı Bağlama
Ekrem Çelebi - Unutma Dost
Ekrem Çelebi - İki Keklik Seke Seke
Ekrem Çelebi - Gel Yetiş


text:
Bugünki künde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ terkibinden çıquv aqqında iç bir ariza yoq, dedi Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev.
«Prokuraturağa olğan arizadan ğayrı başqa bir ariza yoq edi», – dedi Smedlâyev.
Meclisten azalarınıñ çıqması aqqında aytqanda, Smedlâyev dedi: «çürük almalar terekten tüşer».
Moskva tarafından idare etilgen Qırım prokuraturasınıñ başı Natalya Poklonskaya Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetiniñ yasaq etilmesi aqqında muracaatnıñ mahkemege berilmesi aqqında bildirdi.
«Qırım Cumhuriyetiniñ Yuqarı mahkemesine Rusiye Federatsiyasında qayd etilmegen qırımtatar milliy meclisi faaliyetiniñ, «Ekstremist faaliyetine qarşılıq aqqında» federal qanunına köre, yasaq etilmesi aqqında arizanı imzaladım. Bunıñ ile qayd etilmegen meclis reisiniñ muavini Nariman Celâlovğa işbu teşkilâtnıñ faaliyeti yasaq etilmesi aqqında davanıñ kopiyasını berdim», – yazdı o Facebookta.
Poklonskaya işbu qararnı añlatqanı kibi, «soñ zamanları Qırım cumhuriyeti prokuraturasına qırımtatar ealisi tarafından Rusiye Fedeartsiyasında resmiyleştirilmegen teşkilâtnıñ faaliyetini qanunsız ve tarik etici olaraq tanımağa ricası ile muracaatlar kele».
Oktâbr 23 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Cemaat palatası Rusiye Baş prokuraturasına muracaat etip, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini ekstremizmge teşkermege rica etti. Böyle muracaatnıñ sebeplerinden biri – Qırımnıñ Herson vilâyeti tarafından «ticariy» qamaçavı oldı. Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya Meclisniñ «ekstremist teşkilât» olaraq tanılacağını ve faaliyetiniñ yasaq etilecegini nazarda tutqanını bildirgen edi.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi baarde işğal etkeninden soñ, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımada kirişini beş yılğa yasaq ettiler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina Mudafaa nazirligi Baş istihbarat idaresiniñ müdiri general-leytenant Valeriy Kondratük bildirdi ki, Qırımda rusiyeli askerler ve sıñırcılar arasında atışma yüz berdi.
Bu aqta Kondratük avgust 11-de, cumaaqşamı künü Ukraina prezidenti Petro Poroşenko devlet uquq qoruyıcı müessiseleri ve Tışqı işler nazirligi yolbaşçılarınen «Rusiyeniñ işğal etilgen Qırımda provokatsiya areketleri ve onıñ Donbassta areketleriniñ eskalatsiyası munasebetinen» keçirgen toplaşuvda bildirdi.
«Rusiye Silâlı quvetleriniñ arbiy hadimleri ve Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ sıñır hızmeti arasında silâ qullanılğan atışma davası yüz berdi», – dep bildire Kondratükniñ sözlerini Poroşenkonıñ matbuat hızmeti.
Vaqia ne vaqıt yüz bergeni aqqında malümat bildirilmey.
Avgust 11-de ukrain prezidenti Ukraina Silâlı quvetler, Milliy Gvardiya, Ukraina Havfsızlıq hızmeti bölüklerini qaviyleştirilgen arbiy azırlıq alına ketirmege emir etti.
Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti avgust 10-da bildirdi ki, işğal etilgen Qırımda «Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi tarafından azırlanılğan» bir sıra terroristik eylemlerniñ yapılmasına yol berilmedi, «onıñ esas obyektleri olaraq yarımadanıñ pek müim infrastruktura ve ayat teminleme elementleri belgilendi».
Ukraina Silâlı quvetler Baş ştabında rusiyeli FSB-nıñ beyanatını red eteler.
Qırım yarımadası ile memuriy sıñırda kritik vaziyet avgust 7-de saba başlandı, o vaqıttan berli rusiyeli taraf üç keçirüv noqtasında bir qaç sefer keçirüv rejimini deñiştire edi, de olarnı blok etip, de açıp. Evel olğanı kibi, rusiyeli taraf bunıñ sebebini añlatmay.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qış Qara
Qış Qara (ukraince KypraHHe, Бiюk-Kишkapa, rusça KypraHHoe, Биюk-Kишkapa) — Qırımnıñ Krasnoperekopsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 176 kişi (2001 senesi).
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


text:
Bügin əl-Farabi atındağı QazWU-dıñ jurnalistika fakul'tetinde The Associated Press aqparattıq agenttiginiñ tilşisi, belgili jazuşı Jesse J. Hollandpen..
Özbekstan memleketine Şavkat Mirzieev basşı bolıp kelgeli beri birqatar özgeristerdi qolğa alğan. Ol eldiñ demokratiyalıq tañdauın qwp körgendey niet ..
Bügin biz soñğı uaqıttarı Aqorda mañında bolıp jatqan sayasi auıs-tüyister men elimizdegi ekonomikalıq jağdaylar jöninde belgili sayasatker, Baltaş Tw..
Sayasi ömiri stagnaciyalıq kezeñde twrğan qazaq qoğamında öziniñ azamattıq közqarasın bildirip, wltqa, memleketke, elge qatıstı belgili bir oñ şeşimde..
Tarihtıñ tarğalañ bir twsında tağdırı qıspaqqa tüsken qazaq balasınıñ däm-twzı qayda şaşılmağan. Twran kindigi Altaydan Gimalay asıp Anadolığa ..


text:
Semeyde 5 jasar balanı zorlağan küdikti ustaldı
SEMEY. QazAqparat - Semeyde 5 jasar balanı zorlağan qaskünem ustaldı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
21 qırküyek küni qalalıq Işki ister basqarmasına 41 jastağı azamat arız bergen. Qala turğınınıñ aytwınşa, belgisiz birew 5 jastağı ulın qorlağan.
Derew jedel aldın alw şaraları uyımdastırılıp, krïmïnaldıq polïcïya qızmetkerleri 26 jastağı qala turğının ustadı. Ol burın isti bolmağan.
Anıqtalğanday, jol boyında ketip bara jatqan azamat turğın üydiñ awlasında oynap jürgen büldirşinderdi körgen. Jaqın mañda eresekterdiñ joqtığın paydalanıp, 5 jasar uldı Zasyadko köşesindegi köpqabattı üylerdiñ janındağı garajdardıñ arasına alıp barğan. Sol jerde pïğılın jüzege asırğan.
«Tergew kezinde qılmısın moyındadı. Qazir waqıtşa qamawğa alındı. QR Qılmıstıq kodekstiñ 121-babı boyınşa is qozğalıp, sotqa deyingi tergew amaldarı jürgizilwde», - dedi ŞQO IID baspasöz qızmetinen.


text:
Rusiyeli muhalefetçi hurnalist Arkadiy Babçenko sağ, dep haber etti mayısnıñ 30-nda brifingte Ukraina Telükesizlik Hızmetiniñ (SBU) reisi Vasiliy Gritsak.
O, jurnalistniñ zalğa kirgenini rica etti. Babçenko bir ay evelsi onı öldürmek istegenleri bilgeni aqqında ayttı.
Gritsanıñ sözlerine köre, Ukraina Telükesizlik Hızmeti jurnalistniñ öldürilüvinen bağlı planlarnı meydanğa çıqarğan. SBU, öldürivni teşkil etmek içün Rusiye mahsus hızmetleri tatarfından kiralanğan Ukraina G... vatandaşını tevqif etken.
«O, tamam 3 saat evel yaqalandı », – dedi Gritsak.
Babçenkonıñ öldürilgeninen bağlı malümat mayısnıñ 29-nda aqşam peyda olğan edi.
Babçenko Rusiyeni 2017 senesi fevral ayında terk etip, Pragada yaşap turmağa imkânı olsa da, Kyivde qırımtatar ATR telekanalında alıp barıcı olaraq çalışmaqnı saylağan edi.O, özüniñ Rusiyeden ketüv qararını oña qarşı cinaiy iş açılma ihtimali bar dep izah ete.


text:
Ekrem Çelebi - Dost Kapısı
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Dost Kapısı
Etiketler : Ekrem Çelebi - Dost Kapısı türkü indir, Ekrem Çelebi - Dost Kapısı türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Dost Kapısı mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Dost Kapısı türküsü, Dost Kapısı sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Dost Kapısı bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Garip Dünya
Ekrem Çelebi - Sürmeli
Ekrem Çelebi - Kara Toprak
Ekrem Çelebi - Yine Bahar Geldi Nedir Yaradan
Ekrem Çelebi - Yine Bir Hal Oldu
Ekrem Çelebi - Kıyma Felek
Ekrem Çelebi - Beymali
Ekrem Çelebi - Bura Mıdır Koçyiğitlerin Vatanı
Ekrem Çelebi - Bir Çift Araba
Ekrem Çelebi - Gayrı Dayanamam
Ekrem Çelebi - Engin Ol Gönül
Ekrem Çelebi - Bende Bu Dünyaya
Ekrem Çelebi - Halime nin Aşıkları
Ekrem Çelebi - Bülbül Havalanmış
Ekrem Çelebi - Acem Kızı


text:
Qazaqta Qonaqtarğa Tartılatın Tabaqtardıñ Türleri
Maldağı jilik türleri:
Jalpı jilikterterdi san jilikteri, qol jilikteri, qabırğa jäne omırtqa bolıp tört bölikten turadı.
- 1. San jilikteri:
- Jambas,
- Ortan jilik,
- Asıqtı jilik
- 2. Qol jilikteri:
- Javrın,
- Toqpan jilik,
- Käri jilik
- 3. Qabırğa:
- Buğana qabırğa
- Qara qabırğa
- Sübe qabırğa
- 4. Omırtqa:
- Moyın omırtqa,
- Ara omırtqa,
- Qanattı omırtqa,
- Uşa
- Quyımşaq omırtqa.
Tabaq tartuv – tabaqqa salıp tamaq äkelüv degen söz. Kädeli sıbağasın berip, sıylav. Tabaq – degen söz ertede dastarqan, şañıraq, öz aldına tütin tütetken üy, qazan asqan orda degen uğımdı da bildirgen. Tilimizde tömendegidey tabaq türleri bar:
Bas tabaq – jası ülken qarttarğa, asa sıylı qonaqtarğa tartıladı. Oğan salınğan kädeli müşeler: bas, jambas, ortan jilik, beldeme (ol jambastıñ serigi), sübe qabırğa, qoydıñ ultabarı. Jılqı etinen, qarta, jal, jaya qosıladı.
Qos tabaq – quda-qudağıylarğa tartılatın arnavlı tabaq. Munıñ da kädeli müşeleri bas tabaqpen para-par boladı. Onıñ qos tabaq dep atalatın sebebi, ol quda-qudağıylardıñ köpşilikpen birge jegen qonaqasınıñ üstine arnayı äkelingen toqpan jilik boluvınan. Keyde birinşi tabaq naşarlav bolıp, ökpe-naz qozğalğan jağdayda da qos tabaq arqılı qonaqtı razı etedi.
Jay tabaq – oğan ortan jilik, javırın, toqpan jilik siyyaqtı jilikter jäne qabırğa, omırtqa salınadı.
Jastar tabağı – sıylı jastarğa asıqtı jilik tartıladı. Al, küyev men kelinge asıqtı jilik pen tös tartıladı. Salt boyınşa küyevdiñ joldası men qızdıñ jeñgesi asıqtı jilikti tuvravğa tiyis. Al tösti küyevdiñ özi tuvrap, kemiredi.
Qudağıy tabağı – jambas nemese asıqtı jilik pen sübe salınadı.
Qızdar tabağı – jürek, büyrek, jaq pen til
Sıy tabaq. Sıy tabaqqa bas, jambas salınadı.
Orta tabaq – asıqtı jilik, keyde jambas salınadı.
Ayaq tabaq – ettiñ basqa müşelerinen jasalıp, avıl adamdarına qoyıladı.
Küyev tabaq – bir san jilik pen tös salınadı.
Kelin tabaq – ultabar jäne jürek salınadı.
Jerik asınıñ tabağı. Kekse äyel bolsa – jambas, jas äyel bolsa – asıqtı jilik, tös, ultabar, üstine jaña soğılğan bolat kezdik salıp aparadı. Onday tabaq mol “üyeme” bolıp jasaladı.
Betaşar tabağı – jaña tüsken kelinşektiñ betin aşqan soñ tartıladı.
(Osı maqalanıñ bir böligi A.Ş. Jılqıbayevanıñ “Salt – dästürlerdiñ tildegi körinisi (türki tilderi negizinde)” attı kitabınan alındı)


text:
Avstraliyädä 25 million yıl êlek yäşägän akulanıñ teşläre tabıldı
Avstraliyä belgeçläre Viktoriya töbägendäge ber yar buyında 25 million yıl êlek yäşägän 9 metrlı gigant akulanıñ teşläre tabıluın belderde
Avstraliyä belgeçläre Viktoriya töbägendäge ber yar buyında 25 million yıl êlek yäşägän 9 metrlı gigant akulanıñ teşläre tabıluın belderde. Bu xaqta cirle radio häm televidenie qanalınnan xäbär ittelär.
Häwäskär qazuçı häm uqıtuçı Filip Mullali yar buyında yörgändä taş qıyağa yabışqan teşlärne kürep ala häm muzeyğa xäbär itä. “Teşneñ dürttän ber öleşe tışqı yaqqa çıqqan ide. Dulqınlandım, bu iskitkeç ide, keşelär belän urtaqlaşırğa kiräkle möhim äyber buluın añlağan idem,”-di êztabar. Ul teşlärneñ bozılmağan buluın kürep şaqqata. “Bik ütkennär. Äyterseñ 25 million yıllıq tügel, ä akulanıñ awızınnan yana ğına töşep qalğan,”-di Filip Mullali.
Muzey belgeçläre teş tabılğan urında qazu êşläre alıp bara. Anda akulanıñ 45 teşen häm umırtqa kisägen tabalar. Viktoriya muzeylar idaräçese Êrix Fitśjeral’d bu tabıldıqlarnıñ bik ähämiyätle buluın assızıqlıy. “Avstraliyädä 160 yıldır tabılğan fosillär arasında bu törneñ teşlär törkeme täwge tapqır kürelde häm böten dön’yada alar 3äy genä,”-di belgeç.
Akulalarnıñ älege töre 25 million yıl êlek kitlarnı aşap yäşägän häm iñ zur yırtqıçlardan berse bulğan.
Tabılğan teşlär Mel’burn muzeenda kürgäzmägä quyılaçaq.


text:
Keriç keçiti adetiy rejiminde çalışa, amma fevral 19-da mında naqliyatnıñ nevbeti peyda oldı, keçit limanlarında 1800-den ziyade maşina tura edi.
Bunı Yekâne naqliyat müdirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Müessisede qayd etilgeni kibi, fevral 19-dan keçitte eki parom yüre – «Olimpiada» ve «İonas».
Cumaaqşamı «Kavkaz» limanında 200 yengil ve 74 yük, «Qırım» limanında – 30 yengil ve 30 yük maşinası tura edi. Yük yolağında: «Novorossiysk» limanında – 158 maşina, Slavânsk-na-Kubani – 935 avto, Keriç ava limanında – 415 maşina nevbetni bekley edi.
Keriç keçiti fevral 18-de aqşam işini ava şaraitlerinden sebep toqtattı, fevral 19 ise paromlarnıñ qatnavı ğayrıdan başlandı.


text:
Ukrainada AQŞ elçisi Geoffrey Pyatt sentâbr 16 künü Meclis binasında 9 saat devam etken tintüv sebebinden qasevet çeke.
Bunı o, kendi twitter saifesinde bildirdir.
«Silâlı insanlarnıñ Qırım Meclisine atılıp kirgenine şaşam. Bu vaqialarnı diqqat ile nezaret etem»,– dep yazdı o.
Belli olğanı kibi, sentâbr 16 künü Aqmescitte qırımtatar milliy Meclis binasını silâlı insanlar sarıp aldı, mında tintüv keçirildi. Qırımnıñ İçki işler nazirligi ve Taqiqat komiteti izaatlarnı bermekten vazgeçtiler.
Tintüv neticesinde qırımtatar milliy Meclis toplaşuvlarınıñ protokolları, bir qaç diniy kitap, bilgisayarlar ve Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevniñ şahsiy şeyleri tutıp alındı.
Meclis vekilleri bunı «içtimaiy ceetten faal olğan insanlarnıñ qorquzuvı» olaraq tanıy.


text:
Yoldaş MOLOTOV, «Uyğur avazi»/ Şähsän meniŋ baliliq çeğimdiki yarqin äslimilär 7-noyabr' künigä toğra kelidu. Bu küni Uluq Oktyabr' inqilavi mäyrimi nişanlinatti. Biz, oquğuçilar, kontsertliq programmilarni uyuşturattuq, qisqisi, bu küngä çoŋ täyyarliqlar bilän kelättuq. Biyil äynä şu Uluq Oktyabr' inqilaviniŋ yüz bärginigä 100 jil toldi. Şu munasivät bilän Oktyabr' inqilavi tarihiğa näzär taşlaşni toğra kšrduq.
Älvättä, birinçi novättä, «Oktyabr'dä yüz bärgän inqilap nemişkä noyabr'da nişanlinidu?» degän soalniŋ tuğuluşimu täbiiy. Mälumki, inqilap yulian kalendari boyiçä 1917-jili 25-oktyabr'dä yüz beridu. Ändi 1918-jili fevral'da Rossiyadä yeŋi, grigorian kalendari qobul qilinidudä, şuniŋğa muvapiq inqilap yüz bärgän kün 7-noyabr'ğa toğra käldi. Näq moşu 7-noyabr' künini 70 jildin oşuq vaqit millionliğan adäm dšlätniŋ äŋ çoŋ mäyrimi süpitidä nişanlidi. Qoşumçä qilsaq, Uluq Oktyabr' inqilavi küni däsläpki qetim 1918-jili, ändi 1927-jildin başlap däm eliş küni däp elan qilindi. Ahirqi qetim 1990-jili atap štüldi.
Oktyabr' inqilaviniŋ äŋ asasiy ideologi vä ämälgä aşurğuçi – Vladimir Ul'yanov (Lenin) vä Lev Bronşteyn (Trotskiy) rähbärligidiki bol'şeviklarniŋ Rossiya sotsial-demokratik partiyasi boldi.
İnqilapniŋ yüz berişiniŋ sävävi nemidä? HH äsirniŋ beşida Ğärip älliridä XVIII äsirdä yüz bärgän sanaät inqilavidin keyin, kapitalizm sür°ätlik täräqqiy etişkä başlaydu. Aziya älliri tehiçila feodalizm çaŋgilida edi. Ändi territoriya vä täbiiy bayliqlar җähättin duniyadiki äŋ çoŋ dšlät — Rossiyagä eniq bir yšnilişni tallaşqa toğra kelidu. Uniŋdin taşqiri, Birinçi duniya uruşida halsiriğan dšlät aldida muhim mäsililär kšp edi. Yäni sanaät vä yeza egiligi sahasi toluq gumran boluş aldida turatti. Dehanlar turmuşi käskin naçarlişip, maliyä bohrini başlanğan.
1917-jili 23-fevral'din başlap Petrogradta ozuq-tülük tapçilliği işçilar namayişliriniŋ başlinişiğa säväp bolidu. 27-fevral'da Petrograd garnizonida soldatlar qozğilaŋ kštiridu. Şu küni Dšlät dumisiniŋ vaqitliq komiteti täşkil qilinip, hškümätni qolğa alidu. Yänä şu küni kona hškümätni birätola ğulitişqa çaqirğan Petrograd işçilar deputatliriniŋ keŋişi qurulidu. 1-mart keçisi bolsa, Vaqitliq hškümät täşkil qilinip, işqa kirişidu. 2-martta padişa Nikolay İİ tähttin ketidu. Vaqitliq hškümät rähbärliriniŋ jürgüzgän ayrim hata säyasiti tüpäyli, Rossiyadä bol'şeviklarniŋ roli vä täsiri käskin šsidu. Bol'şeviklar partiyasi adäm sani җähättin az bolsimu, nahayiti uyuşqan vä täşviqat-tärğibat işliri küçlük täşkilatqa aylinidu. Şundaqla V.Lenin ohşaş tarihiy şähsniŋ bol'şeviklar partiyasiniŋ beşida turuşi, başqa partiyalärdä uniŋdäk täşkilatçan rähbärniŋ bolmasliğimu muhim rol' oynidi.
Sentyabr' eyida V.Lenin quralliq qozğilaŋ planini tüzüp çiqidu. Uniŋ mähsiti hakimiyätni Keŋäşlärgä beriş bolidu. 12-oktyabr'dä quralliq qozğilaŋğa täyyarliq boyiçä härbiy-inqilaviy komitet qurulidu. Bu komitet Vaqitliq hškümätkä şärtlärni qoyuşqa başlaydu. V.Lenin 25-sentyabr' küni Smol'nıyğa kelip, Petrogradtiki qozğilaŋğa rähbärlik qilidu. Qisqa vaqit içidä kšrük, telegraf, dšlät idariliri ohşaş muhim ob°ektlar qolğa elinidu. Kšp štmäy, vaqitliq hškümätniŋ ğuliğanliği häm hakimiyät işçi vä soldat deputatliriniŋ Petrograd Keŋişigä štkänligi elan qilinidu. 25-26-oktyabr' künliri Keŋäşlärniŋ pütkül Rossiyalik qurultiyi štidu vä däsläpki Keŋäş hškümiti qurulidu. Uniŋ räisi bolup V.İ.Lenin saylinidu. Vladimir İl'iç uruşni tohtitiş toğriliq «Teçliq toğriliq dekret» vä dehanlarniŋ mänpiyitini izhar qilğan «Yär toğriliq dekretni» elan qilidu. Şuniŋdin keyin därhal Belorussiyadä, Ukrainida, Estoniyadä, Latviyadä, Qirimda, Kavkazda vä Ottura Aziya älliridä Keŋäş hškümiti qurulidu.
1917-jildiki Oktyabr' inqilaviniŋ asasiy mähsätliri tšvändikilärdin ibarät boldi: kapitalizmğa qariğanda adil sotsialistik җämiyät quruş; adämniŋ adämni ezişini yoqitiş; insanlarniŋ hoquq vä väzipiliridiki baravärligi; duniyaviy sotsialistik inqilap, uruşlarğa qarşi küräş.
İnqilapniŋ asasiy şiarliri: «härkimgä ehtiyaҗiğa qarap, härkimdin ämgigigä qarap», «hakimiyät – keŋäşlärgä», «Teçliq – häliqlärgä», «Yär – dehanlarğa», «Fabrikilar – işçilarğa» boldi.
Şundaq qilip, Uluq Oktyabr' inqilavi adämzat tarihidiki HH äsirdä yüz bärgän äŋ çoŋ säyasiy vaqiä boldi häm u duniya täräqqiyatiğimu zor täsir qildi. Duniya ikki lager'ğa: kapitalizm vä sotsializm tüzümlirigä bšlündi. Rossiyadä vä uniŋ tärkividiki ällärdä toluği bilän säyasiy elita avuşti. 1000 jil davamida säyasättä, ihtisatta, җämiyättä muhim rol' oyniğan monarhiya ğulap, häqiqätänmu, bol'şeviklarniŋ tili bilän eytqanda, moşuniŋğiçä «heçkim bolmiğanlarğa» yol berişkä mäҗbur boldi. Rossiya imperiyasiniŋ orniğa kälgän Keŋäş imperiyasi duniyada çoŋ rol' oynaşqa başlidi.
Bügünki taŋda Oktyabr' inqilaviğa baha berivatqanlarni ikkigä bšlüşkä bolidu. Birinçisi, inqilap ideyaliriniŋ täräpdarliri. Ularniŋ pikriçä, inqilapniŋ iҗabiy täräpliri kšp bolğan. Mäsilän, Keŋäş hškümiti qurulğandin keyin ammiviy savatsizliq yoqitildi. Sanaät җähättin qalaq, agrarliq dšlättin küçlük industriyalik älgä aylandi. Keŋäş İttipaqida işsizliq bolmidi. Meditsina, bilim eliş häqsiz. Җämiyättä bay vä gaday çüşinigi yoq edi. SSSR – duniyadiki tärtipni, täŋpuŋluqni saqlap turğan çoŋ derjava bolğan. Din dšlättin çätnäştürülgän… vä başqilar.
Ändi inqilapqa qarşi çiqquçilarniŋ pikirliri tšvändikiçä: Keŋäş İttipaqi jürgüzgän uruşlar, säyasiy täqiplär, ihtisadiy täҗribilär aqivitidin millionliğan adämlär vapat bolup, mämlikätniŋ elitisi, ziyaliliri vätinini taşlap, qaçaq ataldi, Keŋäş İttipaqiniŋ hälqi Evropa vä AQŞ hälqigä qariğanda, maddiy җähättin naçar yaşidi. İnsan ärkinlikliri häm hoquqliri däpsändä qilindi, şähskä (Stalinğa) siğiniş nahayiti küçlük boldi vä hakazilar.
Älvättä, här ikki täräpniŋ kältürgän dälillirigä qarisaq, hämmisi orunluq häm bu faktlarni inkar qilişqa bolmaydu. Uniŋ ob°ektiv bahasini tarihniŋ šzi beridiğini eniq.
Täkitläş lazimki, Keŋäş İttipaqiniŋ täräqqiyatini şärtlik räviştä tšrt basquçqa bšlüşkä bolidu.
Birinçisi, 1917 – 1924-jillar. İnqilaptin başlanğan, “Keŋäş İttipaqi” atalğan yeŋi dšlätniŋ şäkillinişi, grajdanliq uruş dävri.
İkkinçisi, 1924 – 1938-jillar. Bu 1924-jili konstitutsiya qobul qilinğandin keyin partiya içidiki härhil säyasiy küçlärniŋ, bolupmu bol'şeviklar bilän trotskistlar arisidiki käskin küräş basquçi.
Üçinçisi, 1938 – 1953-jillar, yäni «Stalin dävri». Ammiviy säyasiy täqipläşlär, Uluq Vätän uruşi jilliri.
Tšrtinçisi, 1953 –1991-jillar. Stalinniŋ vapatidin keyinki dävir, Brejnev rähbärligidiki «turğunluq jilliri», M.Gorbaçevniŋ täşäbbusi bilän başlanğan šzgirişlär häm SSSRniŋ ğulişi.
Yätmiş jil davamida hšküm sürgän, duniyadiki ikkinçi çoŋ imperiya (AQŞ bilän birqatarda) däp etirap qilinğan dšlätniŋ parçilinip ketiş säväplirini ekspertlar härhil çüşändüridu. Ayrim tählillärgä qariğanda, Keŋäş İttipaqiğa sirtqi küçlärniŋ, bolupmu AQŞniŋ täsiri küçlük bolğan. AQŞ vä Evropa dšlätliri til biriktürüp, dšlät içidiki qarimu-qarşiliqlarni utuqluq paydilanğan häm šz mähsätlirini ämälgä aşurğan.
Ändi yänä bir ekspertlarniŋ eytişiçä, bu yärdä päqät ihtisadiy mäsililär çoŋ rol' oyniğan. Planliq, häddidin taşqiri märkäzläştürülgän ihtisat säväp bolğan. Dšlättä işläp çiqirilğan mähsulatniŋ tän närqi bazardiki bahağa täŋ bolmasliği, Keŋäş İttipaqiniŋ «kšyümçanliği» tüpäyli Aziya, Afrika ällirigä bärgän tügimäs-pütmäs maddiy yardämliri, AQŞ täripidin neft' bahasiniŋ sün°iy räviştä tšvänlitilişi vä başqilar.
Äynä şundaq sub°ektiv vä ob°ektiv säväpliri tüpäyli, 70 jil hšküm sürgän, alämniŋ altidin bir qismini egiligän bu çoŋ dšlät 1991-jili avgust eyida üç kündila duniya häritisidin šçirildi. Rossiyaniŋ tunҗa prezidenti Boris El'tsinniŋ «mustäqillikni qançilik alalisaŋlar, şunçilik eliŋlar» degän sšzliridin keyin, sabiq Keŋäş İttipaqi territoriyasidä «mustäqilliklär paradi» atalmiş җäriyan başlandi. İttipaq tärkividiki barliq milliy җumhuriyätlär šz mustäqilligini elan qilişqa başlidi. Qoşumçä qilsaq, Keŋäş İttipaqidiki җumhuriyätlär içidä Qazaqstan äŋ ahirqilardin bolup, yäni 16-dekabr'da šz mustäqilligini җakalidi.
Älvättä, Qazaqstanniŋ mustäqil dšlät süpitidä 25 jil içidä qolğa kältürgän alämşumul utuqliri, җumhuriyitimizniŋ duniya häritisidä munasip orun egilişi vä mustäqillik ävzällikliri alaytän bir mavzu.
Bu yärdä «Keŋäş İttipaqi uyğur hälqiniŋ täğdirigä qandaq täsir qildi?» degän soalniŋ tuğuluşi täbiiy. Sälbiy täräplirini kšrsitidiğan bolsaq, Keŋäş İttipaqidiki barliq millätlärgä ohşaş, uyğurlarniŋ äsirlär davamida qeliplaşqan hayat tärizi šzgärdi. «Din – äpiyün» şiari asasida hälqimiz yüzligän jillar etiqat qilğan İslam diniğa çäk qoyuldi. Kollektivlaşturuş jilliri miŋliğan adäm makanini taşlap, çät ällärgä kätti. Kšzi oçuq, ilğar pikirlik ziyalilar säyasiy täqiplär qurviniğa aylandi. «Atu» paҗiäsidä, grajdanlar vä Uluq Vätän uruşlirida miŋliğan qandaşlirimiz vapat boldi. Buniŋ, šz novitidä, pütün bir häliqniŋ demografiyalik ähvaliğa sälbiy täsir qilğini eniq. Ändi tarihiy Vätinimiz Şärqiy Türkstanda yüz bärgän paҗiälik vaqiälärdä bevasitä Keŋäş İttipaqiniŋ çoŋ rol' oyniğanliği – tarihiy fakt. Bu, älvättä, šz aldiğa bir mavzu.
İҗabiy täräplärgä tohtilidiğan bolsaq, juqurida eytqinimizdäk, ammiviy savatsizliq yoqitildi. Uyğurlar arisidin Abdulla Rozibaqiev, İsmayil Tayirov, İsmayil Yüsüpov vä başqimu çoŋ ärbaplar yetilip çiqti. Uyğurlarmu, başqa millätlär qatarida, mädäniyitini, sän°itini, ädäbiyatini saqlap, täräqqiy ätküzdi. Bolupmu štkän äsirniŋ 60 – 80-jilliri ariliğida bu sahalarda çoŋ yüksiliş yüz bärdi. Ataqliq yazğuçilirimiz, kompozitorlirimiz, sän°ätkarlirimiz šzliriniŋ jirik ämgäklirini iҗat qildi. Milliy mäktäplär, näşirlär vä teatrimiz işläp turdi. Qoşumçä qilsaq, äynä şular Keŋäş İttipaqi parçilanğandin keyin päqät Qazaqstandila saqlinip qaldi. Äpsus, Özbäkstan, Qirğizstan vä başqimu ällärdä uyğurlar üçün Qazaqstanda yaritilğan şaraitlar yoqniŋ ornida. Buni mäğrurliniş ilkidä alahidä täkitläş lazim.
Keyinki vaqitlarda çoŋ ävlat väkilliri arisida Keŋäş İttipaqini kinäş, äsläş kšrünüşliri bayqalmaqta. Bolupmu 7-noyabr' küni harpisida iҗtimaiy torlarda bir-birini mäyräm bilän täbrikläş ovҗ aldi. Ändi Rossiya telekanallirida Oktyabr' inqilaviğa beğişlanğan hšҗҗätlik fil'mlar tsiklliri başlandi. Ularniŋ rohidin Keŋäş dävrini mahtaş, rähbärlirini aqlaş, Keŋäş İttipaqiniŋ ävzälliklirini täşviq qiliş iznalirini bayqaveliş täs ämäs. Ekspertlarniŋ pikriçä, bu Rossiyadä «imperialistik käypiyatlarniŋ» tehiçila üstün ekänligini kšrsitidu. Näq äynä şu pikirdikilär – sabiq Keŋäş İttipaqi territoriyasidä yeŋi «imperiyani» tikläş täräpdarliridur.
Bähitkä yarişa, ularni qollap-quvätlävatqanlar bäk az. Çünki tarihni qayta yezişqa bolmaydu. hä, Keŋäş İttipaqi – kälmäs bolup kätkän tarih.


text:
Metabolizm
Metabolizm bul ximiyalıq ha'reketler sisteması ja'rdeminde tiri janlardın' basqa zatlardan, ma'selen azıq-awqattan ku'sh (energiya) alıwı. Bul, ma'selen, kimnin'dur qanday jiyilikte awqatlanıwına baylanıslı. Eger olar ash bolsa, olardın' zat almasıwı tez to'menlep ketedi. Metabolizm sin'diriw ham dem alıw ha'm t.b.larda qatnasatug'ın barlıq organlardı ta'miyinlew ushın energiyadan paydalanadı. Bul o'mirlik protsesslerdi a'melge asırıw ushın qollanılg'an energiya mug'darı "Tiykarg'ı zat almasıw tezligi" dep ataladı. Organizm qansha u'lken bolsa, onın' zat almasıw tezligide sonsha to'men boladı. Bunın' sebebi to'men ko'lemnın' maydang'a qatnasında.


text:
İndoneziya xalqına yärdäm
Törek Qızılayı afät töbägenä yärdäm cibärde
Törkiyä İndoneziyaneñ Sulawesi utrawında barlıqqa kilgän cirteträw häm soñınnan küzätelgän śunami fäläkätendä zıyan kürgännär öçen töbäkkä 250 çatır häm meñ yoqı qapçığı cibärde.
Törkiyä äzerlägän yärdäm materialları bügen ike xärbi yök oçqıçı belän töbäkkä cibärelde.
Törek Qızılayınıñ Xalıqara programmalar mödire Alpär Uluca afättän soñ ber täwlek êçendä töbäkkä 2 belgeç personalınıñ cibärelüen citkerde.
Uluca tübändägeçä däwam itte: “Cirteträw häm śunami barlıqqa kilgän töbäktä 1500 tiräse keşe yaqtı dönyadan kitte, yözlärä keşe yaralandı häm yaqınça 600 meñ keşe zıyan kürde. 250 çatır häm meñ yoqı qapçığınnan toruçı yärdäm materialın cibäräbez. 3 personalıbız da bu oçqıçta anda baraçaq. Barlığı 5 personalıbız belän materiallarnı ixtıyacı bulğannarğa tarataçaqbız. Berençe êtapta bu yärdäm bar, yärdämnär däwam itäçäk.”


text:
Qazaqstan Prezidenti Nursultan Nazarbaev Türkiy tilliq dšlätlär hämkarliq keŋişiniŋ VI sammitiğa qatnaşti.
Türkiy tilliq dšlätlär hämkarliq keŋişiniŋ (TDhK, yaki Türk keŋişi) ilgärki sammiti 2015-jili Astanada štkän edi. Däsläptä 2016-jilğa bälgülängän VI sammit ikki qetim keyin qaldurulğan edi. Şuŋlaşqimu bu qetimqi aliy däriҗidiki uçrişiş alahidä ähmiyätkä egä boldi. Moşu üç jilda türkiy tilliq dšlätlär rähbärliri ikkitäräplimä şäkildä turaqliq uçrişip turğan bolsimu, mundaq kšptäräplimilik sammit hämkarliqni helä käŋ dairidä täräqqiy ätküzüşniŋ birpütün yandişişlirini işläp çiqiş üçün zšrür boldi.
Çolpon-Atadiki “Ruh Ordo” mädäniy märkizidiki uçrişişqa Qazaqstan, Qirğizstan, Äzärbäyҗan, Özbäkstan, Türkiya Prezidentliri – Nursultan Nazarbaev, Sooronbay Jeenbekov, İlham Äliev, Şavkät Mirziyaev, Redjep Erdoğan vä Vengriya Prem'er-ministri Viktor Orban qatnaşti.
Nursultan Nazarbaev sammitni eçip, Qirğizstan Prezidenti Sooronbay Jeenbekovqa än°äniviy mehmandostluği üçün minnätdarliq bildürdi, şundaqla Özbäkstan Prezidenti Şavkät Mirziyaev bilän Vengriya Prem'er-ministri Viktor Orbanniŋ uçrişişqa qatnişivatqanliğini – alahidä täkitlidi.
– Bügünki mäҗliskä hšrmätlik mehmanlarniŋ qatnişivatqanliği – Türk keŋişi ähmiyitiniŋ eşivatqanliğiğa vä uniŋ täsiriniŋ käŋiyivatqanliğiğa guvaliq qilidu. Sammitta qobul qilinidiğan kelişimlär vä qararlar asasida häliqlirimiz otturisidiki šzara hämkarliq vä qerindaşliq alaqilarniŋ süpät җähättin yeŋi däriҗigä çiqidiğanliğiğa işinimän, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
2015-jilqi ilgärki sammittin tartip TDhKkä räislik qiliş väzipisini Qazaqstan orunliğan edi – bu qetimqi uçrişişta muhim lavazim Qirğizstanğa štti. Nursultan Nazarbaev bu toğriliq elan qilip, Sooronbay Jeenbekovqa yeŋi märtividä utuq tilidi. Qirğizstan Prezidenti bolsa šz novitidä Qazaqstan Җumhuriyitigä vä şähsän uniŋ Prezidentiğa Türkiy tilliq dšlätlärniŋ hämkarliq keŋişigä utuqluq räislik qilğanliği üçün minnätdarliq bildürdi.
Çolpon-Atadiki uçrişiş milliy sport türliri vä yaşlar säyasiti sahasidiki hämkarliqqa beğişlandi. Umumän qatnaşquçilar muhakimä qilğan mäsililärniŋ dairisi helä käŋ boldi.
Nursultan Nazarbaev sammitta sšzgä çiqip, hazirqi alämşumullaşturuş şaraitida kälgüsi ävlat üçün milliy mädäniyät vä än°änilärni saqlap qelişqa alahidä ähmiyät beriş keräkligini täkitlidi.
– Şuŋlaşqimu bügünki mäҗlis milliy sport türlirini vä yaşlar säyasitini täräqqiy ätküzüşkä beğişlandi. Män Türk keŋişi Yaşlar liderliriniŋ forumini, ilmiy konferentsiyalärni, seminarlarni turaqliq štküzüşni, türk duniyasiniŋ nadir tarihiy җayliriğa ekspeditsiyalärni uyuşturuşni täklip qilimän. Bu çarilärniŋ yaşlirimizniŋ tehimu qoyuq hämkarlişişiğa vä mämlikätlirimizniŋ mädäniy alahidilikliri toğriliq bilimini käŋäytişigä elip kelidiğanliğiğa işinimän,– dedi Qazaqstan Prezidenti.
Nursultan Nazarbaev şundaqla käsipdaşlirini Qazaqstanniŋ Türk keŋişigä räislik qilişiniŋ nätiҗiliri toğriliq hävärdar qildi. Qazaqstan Prezidenti moşu vaqitta türk integratsiyasiniŋ yahşi täräqqiyatqa egä bolğanliğini täkitlidi. Җümlidin türkiy tilliq dšlätlär integratsiyasiniŋ kontseptsiyasini işläp çiqiş boyiçä tapşurma orunlandi – moşu hšҗҗätniŋ qobul qilinişi sammit yäkünliriniŋ biri boldi.
Dšlät rähbiriniŋ sšziçä, 2015-jildin buyan türkiy tilliq häliqlärniŋ säyasiy alaqisi küçiyip, bu soda-ihtisadiy vä iҗtimaiy munasivätlärniŋ käŋiyişigä imkaniyät yaratti.
Qazaqstan Prezidenti hazirqi väziyät toğriliq gäp qilip, alämşumul geosäyasiy vä geoihtisadiy šzgirişlär şaraitida häliqara behätärlik problemiliriniŋ muräkkäplişivatqanliğini täkitlidi.
Nursultan Nazarbaev Türk keŋişi dairisidiki hämkarliqniŋ šzara täräqqiyat üçün yahşi şarait yaritidiğanliğini täkitlidi vä mämlikätlär otturisidiki şeriklikni tehimu täräqqiy ätküzüş boyiçä birqatar täşäbbuslarni otturiğa qoydi.
– Biz kapitalni toplaş vä ataqliq investorlarni häm maliyä ekspertlirini җälip qiliş üçün maliyä vasitilirini täräqqiy ätküzüşniŋ barliq şaraiti yaritilğan “Astana” Häliqara maliyä märkiziniŋ imkaniyätliridin paydilinişimiz keräk. Äynä şuniŋğa bağliq män silärniŋ mämlikitiŋlarni maliyä märkiziniŋ paaliyitigä aktiv qatnişişqa çaqirimän, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Dšlät rähbiri şundaqla Türk keŋişigä äza dšlätlär otturisida soda-ihtisadiy munasivätlärni çoŋqurlitişniŋ muhim ekänligigä diqqät ağdurdi vä mämlikätlärniŋ tranzit-transport iqtidarini paydiliniş ävzälliklirigä tohtaldi.
Qazaqstan Prezidenti “Ruhani jaŋğıru” programmisini utuqluq ämälgä aşuruş nuqtäiy näzäridin, türkiy häliqlärniŋ rohiy tiklinişiniŋ muhim ekänligini täkitlidi vä Türk keŋişiniŋ dairisidä kälgüsi ävlatlar üçün muqäddäs җaylarni saqlap qeliş mähsitidä “Türk alimidiki 100 adäm” vä “Türk aliminiŋ muqäddäs җayliri” mähsus layihilirini işläp çiqişni täklip qildi.
Nursultan Nazarbaev Türk keŋişiniŋ başquruş organlirini optimallaşturuş vä ularniŋ paaliyitiniŋ nätiҗidarliğini aşuruş mäsililirigä ayrim tohtaldi.
– hazir täşkilat kativatiniŋ mandati tehnikiliq vä protokol-täşkiliy mäsililär bilän çäklängän. Uniŋ üstigä Türk keŋişi institutliriniŋ paaliyitidä pat-patla bir-birini täkrarlaş uçrişidu. Äynä şuniŋğa bağliq täşkilatimizniŋ nätiҗidarliğini, uniŋ paaliyitiniŋ ävrişimligini küçäytiş vä iqtidarini aşuruş mähsätliridä män tšvändikilärni täklip qilimän. Türk akademiyasini, Türk mädäniyät vä miras fondini häm Aqsaqallar keŋişini TÜRKSOYğa birläştürüş keräk. Türk PA türkiy dšlätlär parlamentliri otturisida hämkarliq ornitiş boyiçä šz mähsitini orunlidi. Şuniŋğa qarimay, hazir uniŋ işida izçilliq bayqalmayvatidu. Şuŋlaşqimu moşu qurulumniŋ paaliyitini tählil qiliş zšrür. Ägär nätiҗidarliq bolsa, uniŋ väzipilirini kativatqa tapşuruş keräk. Ägär nätiҗidarsiz bolsa, uni toluq tarqitişni täklip qilimän, – dedi Dšlät rähbiri.
Qazaqstan Prezidentiniŋ pikriçä, mundaq çarilär täşkilatniŋ işini nätiҗidarliq optimallaşturuş, uniŋ mädäniy-guminitarliq paaliyitini bir märkäzdin tärtipkä kältürüş, hadimlar sanini qisqartip, mäbläğni ihtisat qiliş imkaniyitini beridu.
Ahirida Dšlät rähbiri Qirğizstan täräpni Türk keŋişigä räislik qilişni başlişi bilän yänä bir qetim täbriklidi vä utuq -muvappäqiyätlär tilidi.
Sammitta TDhKkä räislik qiliş väzipisini qobul qilğan Qirğizstan Prezidenti Sooronbay Jeenbekov, şundaqla Türkiya, Äzärbäyҗan Prezidentliri Redjep Erdoğan, İlham Äliev vä TDhK dairisidä hämkarliq qilişqa täyyar Özbäkstan Prezidenti Şavkät Mirziyaev, moşu sammitta Türk keŋişi yenida bayqiğuçi märtivisigä egä bolğan Vengriya Prem'er-ministri Viktor Orban sšzgä çiqti.
Çolpon-Atada bolup štkän Türkiy tilliq dšlätlär hämkarliq keŋişiniŋ sammiti täşkilatniŋ normativliq-hoquq asasiğa bir qatar muhim hšҗҗätlärni qoşti. Mäsilän, Prezidentlar TDhK VI sammitiniŋ deklaratsiyasini, TDhK baş kativini vä uniŋ orunbasarini tayinlaş vä Vengriyagä TDhK yenida bayqiğuçi märtivisini beriş toğriliq ikki qararni imzalidi. Bu yärdä şuni qoşumçä qiliş keräkki, Baş katip lavazimini Qazaqstan väkili – diplomat Bağdad Amreev egilidi.
Uniŋdin taşqiri sammit yäküni boyiçä Türkiy tilliq dšlätlär integratsiyasiniŋ kontseptsiyasi vä milliy sport türliri häm yaşlar säyasiti sahasida hämkarliqni täräqqiy ätküzüş toğriliq, şundaqla Çinğiz Aytmatovniŋ 90 jilliği munasiviti bilän ikki bildürüş qobul qilindi.
TDhKniŋ yeŋi räisi Bağdat Amreevniŋ muzakirilär ayaqlaşqandin keyin štkän mätbuat konferentsiyasidä täkitlişiçä, Türk keŋişiniŋ novättiki uçrişişini 2019-jili Äzärbäyҗan paytähti Bakuda štküzüş planlandi.
hämkarliq keŋişiniŋ sammiti
Qazaqstan Prezidenti Nursultan Nazarbaev Türkiy tilliq dšlätlär hämkarliq keŋişiniŋ VI sammitiğa qatnaşti.


text:
Qıtay Xalıq Respublikasınıń Ózbekstandaǵı Ayrıqsha hám tolıq huqıqlı elshisi Czyan Yan xanım ómirlik joldası menen respublikamızǵa keldi.
Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesinde elshini qabıllaw máresimi boldı. Ilajda Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń Baslıǵı M.Erniyazov miymandı úlkemizdiń geografiyalıq jaylasıwı, xalqı, hákimshilik basqarıw dúzilisi, milliy baylıqları menen jaqınnan tanıstırdı.
Óz gezeginde Czyan Yan xanım jıllı júzlilik penen qabıl etkeni ushın respublikamız basshısına minnetdarshılıq bildirdi. Búgingi kúni Aral teńiziniń qurıp ketiwi tek usı regionnıń ǵana emes, pútkil dúnya jámiyetshiliginiń ortalıq mashqalasına aylanbaqta. Aymaqta júzege kelgen ekologiyalıq mashqalalardı saplastırıw, bul jerde jasawshı xalıqtıń turmıs dárejesin jaqsılaw boyınsha bir qatar joybarlar ámelge asırılmaqta. Atap aytqanda, Beruniy rayonında shólge shıdamlı paxta hám basqa da daqıllar egilip, tájiriybede sınap kórilmekte. Egerde tájiriybe unamlı nátiyje berse, bul baǵdardaǵı jumıslar ele de dawam etedi. Sonıń menen birge, basqa tarawlarda da birge islesiw perspektivaları úyrenip shıǵılatuǵınlıǵın bildirdi.
Bunnan keyin miymanlar Birlesken Milletler SHólkemi Rawajlandırıw Baǵdarlamasınıń respublikamızdaǵı ofisinde bolıp, «Aral regionı ushın insan qáwipsizligi boyınsha kópsheriklik qorın shólkemlestiriw arqalı Aral teńizi apatshılıǵınan jábir kórgen xalıqtıń turmıs sharayatı múmkinshiliklerin bekkemlew» joybarı sheńberinde ámelge asırılıp atırǵan jumıslar menen tanıstı. Bul joybardıń maqseti, respublikamızdıń SHomanay, Moynaq hám Taxtakópir rayonları xalqınıń turmıs sharayatın jaqsılaw, olardıń bántligin támiyinlew, rayon turǵınlarına kórsetilip atırǵan hár qanday xızmettiń sapasın arttırıwdan ibarat.
Kúnniń ekinshi yarımında elshi Ámiwdárya rayonında bolıp, «Joybar aymaqlarınıń suw menen támiyinleniw dárejesin kóteriw ushın Ámiwdárya hám kanallardı tazalaytuǵın úskenelerdi satıp alıw» joybarı sheńberinde alıp barılıp atırǵan jumıslar menen tanıstı.
Respublikamızǵa saparı dawamında miymanlar Ózbekstan kórkem óner akademiyası Qaraqalpaqstan bólimi janında BMSHnıń «Aral apatshılıǵınan jábir kórgen xalıqtıń turmıs sharayatın jaqsılaw» Rawajlandırıw Baǵdarlaması щeńberinde YuNESKOnıń qollap-quwatlawında shólkemlestirilgen milliy ónermentshilikti rawajlandırıw orayında, I.V.Savickiy atındaǵı kórkem óner muzeyinde, paytaxtımızdıń basqa da dıqqatqa ılayıq orınlarında boladı.
D.ABIBULLAEV,
Qaraqalpaqstan xabar agentliginiń xabarshısı.
M.Habibullaevtıń túsirgen súwretleri


text:
Kerrïk-a-Rïd (Carrick-a-Rede) aspalı köpiri arqılı qıdırw Soltüstik Ïrlandïyadağı ekstremaldı twrïstik attrakcïon bolıp esepteledi. Jerden 30 metrlik bïiktikte ornalasqan köpir materïk pen kişkentay Kerrïk aralın jalğaydı. Aspalı köpirdiñ uzındığı jeldiñ azdağan lebimen 20 metrge deyin jetedi, al eni bar bolğanı metrdi ğana quraydı.
Kerrïk-a-Rïd arqandı köpirdi üş jüz jıl burın, şamamen XVII ğasırdıñ ortasında jergilikti balıqşılar turğızğan. Olar köpirdi albırt mïgracïyası kezeñinde, yağnï mawsım men qırküyek aralığındağı waqıtta Kerrïk aralına eş kedergisiz jetw üşin jäne ol jaqta balıq şarwaşılığımen aynalısw üşin jasağan.
Balıqşılar jıl sayın köpir turğızıp otırğan, öytkeni ılğaldılıqtıñ barınşa joğarı bolwı saldarlarınan ol jıldam sırğıp ketip otırğan.
Jüz jıl ötkennen keyin bul öñirde balıq öndirisi toqtadı, al Kerrïk-a-Rïd köpiri twrïsterdiñ körnekili ornı bolıp qaldı. Jürek jutqan balıqşılar esteligi bolıp sanalatın köpirden jıldıñ kez kelgen mezgilinde ötwge boladı.
Qazirgi zamanğı köpir 2008 jılı qayta jaraqtandırığan: oğan beriktigi joğarı tros pen eley qoldanıldı, ol on mıñ tonnağa deyin awırlıqtı kötere aladı. Köpirge barlığı 16 mıñ fwnt qarajat jumsaldı.
Derekközi : http://www.travel.ru/
Kommentarïï