text:
Dekabrniñ 24-nde Rusiyeniñ nezaretinde olğan Ermeni Bazar şeer mahkemesi Qırımda ğıyabiy mahkeme etilgen qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca eki şaatnı sorğuğa çekti.
Qırım. Aqiqat mühbiriniñ haber etkeni kibi, sorğuğa çekilgen rus sıñırcıları 2014 senesi mayısnıñ 3-nde adamlar qamaçavnı yırtıp Cemilev ile beraberlikte Qırmğa kire olacaqlarına razı olğanlar, amma böyle bir areketler olmağanını bildirgenler.
Şaat Albert Gorbunov haber etti ki, yoqlav keçitinde büyük bir gruppa insan körüngen soñ reberlik teçhizatnı alıp şu yerni terk etmege emir bergen. Onıñ aytqanına köre, vaqialarnı 30-50 metr uzaqlıtqtan közetken ve Cemilevni körgen: o maşinanen kelgen, şu vaqıt yoqlav keçitinde Rusiye sıñır hızmetiniñ hadimlerinden iç biri yoq edi. Cemilev bir qaç saat devamında anda olıp, adamlarnen qonuşqan, yoqlav keçitinden keçmek içün iç bir şey yapmağan, dep qoşqan şaat. Gorbunovnıñ bildirgenine köre, bundan soñ qırımtatar halqı lideri Herson tarafına aylanıp ketken.
Mudafaa tarafınıñ, toplanğanlarda çoqluqta olıp, Rusiye quvetçileriniñ qamaçavını yırtmağa imkân bar ya da yoq edimi sualine Gorbunov müsbet cevap bergen.
Video konferentsiya vastasınen sorğuğa çekilgen daa bir şaat Roman İvin aynısını bildirgen. Evel sorğuğa çekilgen sıñırcılardan farqlı olaraq, o, olıp keçken vaqialarnı Devlet avtomobil teftişi noqtasınınıñ ekinci qatından közetken. Erkek akimiyet temsilcilerden iç biriniñ Cemilev ile qonuşmağanını, Cemilev ise Ermeni Bazar tarafına ketmege tırışmağanını tasdıqlağan. Etrafında toplanğan 2500-ge yaqın adam tecavuziy degil ediler ve quvetçilerniñ qamaçavını yırtıp keçmege tırışmağanlar.
Mahkeme esnasında yarınğa qadar tennefüs ilân etildi.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde Mustafa Cemilevniñ qabaatlavını Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine istinaden aydınlattı: «Rusiyege kirişi yasaqlanğan çetel vatandaşınıñ bir gruppa insanlarnen evelden añlaşıp, Rusiye devlet sıñırını keçüv (Rusiye CK 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı); nariye silâsını diqqatsız saqlav, onıñ başqa insan tarafından qullanılması ve ağır aqibetlerge yol açması (Rusiye CK 224-ünci maddesi); silânı qanunsız alıp saqlav (Rusiye CK 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı)».
Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ Ukraina davası qullanıla.
Mustafa Cemilev, işğal etilgen Qırımda oña qarşı açılğan cinaiy davalarda «Rusiye tarafınıñ qabaatlavları saçma olğanını» Avropa insan aqları mahkemesinde isbatlamağa niyetlene, dep bildirdi.
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


c: text/html

text:
Maarif nazirligi pek telükeli yuqunçlı hastalıq aşısı olmağan ve bu hastalıqları teşkerilmegen balalarğa tasil müessiselerine barmaqnı yasaqlamağa teklif etti, dep bildire Azatlıq Radiosınıñ rus bürosı.
«Vesti» Rusiye devlet telekanalınıñ «İnterfaks» neşiriniñ malümatına esaslanıp bildirgenine köre, böyle mektüp Devlet Dumasınıñ sağlıq komitetine yollandı.
Memlekette umumiy tasilni (9-ıncı sınıfqa qadar) Rusiye Anayasası kefil ete. Amma nazirlikte tasil aqqı bozulmaycaq, dep tüşüne, çünki talebeler uzaqtan ya da evden oquy bile.
Aprelniñ başında Rusiye sağlıq nazirligi aşılardan vazgeçüv çağıruvları ve böyle muracaatlarnıñ derc etilmesi içün ceza qanun leyhası üzerinde çalışqanını bildirdi.
Rospotrebnadzor malümatına köre, keçken sene Rusiyede qızamıq hastalarınıñ sayısı 13 qat arttı. «İzvestiya» nazirlikniñ malümatına esaslanıp, boğmaca hastalarınıñ sayısı eki qat artqanını bildirdi. 2019 senesi Dünya sağlıq teşkilâtı aşılardan vazgeçüvni sağlıq içün büyük telüke olaraq adlandırdı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımğa Ukrainadan berilgen elektroenergiya miqdarı 650 mvt oldı, elektroenergiyanıñ söndürüvi kirsetilmeycek.
Bunı Rusiye İnterfaks agentligine bazarertesi künü Qırımnıñ yaqarlıq ve energetika «naziri» Sergey Yegorov bildirdi.
«Ukrainadan ketirilgen energetikanıñ acımı 650 mvt teşkil ete, şahsiy generatsiya da bar küçü ile çalışa. Söndürüvler planlaştırılmay», – dedi Yegorov.
Qırım «naziri» aytqanı kibi, yañı yılnı Qırımda yarıqta qarşılarlar.
Yegorovnıñ sözlerine binayen, Qırımda tamir brigadalarınıñ nevbeti Yañı yılda küçleştirilecek.
Keçken afta Ukraina eki kere Qırımğa elektroenergiyannı berilmesini toqtatqan edi. Bu vaqıtta yarımadada yarıqnıñ qazaiy söndürüvleri yüz bere edi.
«Ukrinterenergo» Qırımğa elektrikanıñ satuvı boyunca mezatnı ilân etken edi. Mezat dekabr 30 künü saat 11:00 keçecek. Mezatnıñ neticesinde olğan fiyat – elektroenergiyanıñ yanvar ayı içün fiyatı olacaqtır.


text:
İlhaq etilgen Qırım sıcaq noqtağa çevirile ve Qara deñiz bölgesiniñ tışında da Avropa havfsızlığı içün telüke doğura. Bunı Amerika Sesi efirinde Ukrainanıñ BMTdeki temsilcisi Vladimir Yelçenko söyledi.
Diplomat: «Qırım yalıñız qanunsız ilhaq etilgen manasına degil, aynı zamanda yalıñız Qara deñiz bölgesinde degil de, ondan bayağı keniş saada Avropa içün telüke doğurğan manada «sıcaq noqta»ğa çevirile», – dedi.
Onıñ aytqanına köre, BMTde Qırımnıñ artmaqta olğan arbiyleştirilmesine ciddiy yanaşalar.
Ukrainanıñ BMTdeki temsilcisi: «Bizde olğan malümatqa köre – o, NATO azalarında da bar – Rusiye, Qırımda nükleer silânı yerleştirmek içün temel azırlay. Bu, ğayet ciddiydir», – dep bildirdi.
Ondan ğayrı, Yelçenkonıñ aytqanına köre, Rusiye Qırımnı, ağır silâlar ve askerlerini Suriyege taşımaq içün qullanmağa devam ete.
Ukrainada NATO ofisi mudiriniñ muavini Ann-Kristin Bergene, Qırımnıñ arbiyleştirilmesi ve Qara deñiz bölgesinde Rusiye arbiy bulunuvınıñ kenişlemesi munasebeti ile ciddiy endişe bildirdi.
2018 senesiniñ başında Rusiye arbiyleri Aqyardaki Fiolent burnu etraflarında S-400 «Triumf» zenit-raketa kompleksleriniñ ekinci divizionını yerleştirdiler. Jurnalistlerge, raketa sisteması Qırımnıñ qıtadaki Ukraina ile memuriy sıñırı keçken Çoñğar ve Ermeni Bazar (Armânsk) üstündeki kökni kontrol etecek, dep añlattılar.


text:
Terrorçılıqqa qarşı köräş däwam itä
PKK/YPGle 4 terrorçı täêsirsez xälgä kiterelde
Süriyädä Törek qorallı köçläre tarafınnan terrorçılardan çistartılğan Solıx çişmäse xäräkäte töbägendä PKK/YPGle 4 terrorçı täêsirsez xälgä kiterelde.
Milli saqlanu ministrlığınnan yasalğan açıqlawda Solıx çişmäse töbägenä höcüm oyıştırırğa cıyınğan PKK/YPGle 4 terrorçınıñ törek ğaskäriläre tarafınnan täêsirsez xälgä kiterelüe belderelde.
Açıqlawğa kürä töbäktä terrorçılarnıñ höcümnärenä cawap qaytarırğa däwam itäçäklär.
Bäyläneşle xäbärlär
Törek yortınıñ tözeleşe minut yarımlıq videoda
Törek yortı binasınıñ 4 yıllıq tözeleşen üz êçenä alğan video çıqtı


text:
Ukraina tış işler nazirliginiñ başı Pavlo Klimkin yanvar 26 künü Aqmescitte ATR telekanalında tintüvni keçirgen Rusiye silâlı insanlarnıñ areketini takbih etti.
«Rusiye işğalcileriniñ qırımtatar telekanalına etilgen ücümi maqbül degil. Biz serbest Qırım medialarına qol tutamız», – yazdı o twitterde.
Bundan evel Amerika Qoşma Ştatlarınıñ Ukrainadaki elçisi Geoffrey Pyatt dedi ki, ATR telekanalında keçirilgen tintüvni «işğal etilgen Qırımdaki cinayetler cedveline qoşmaq mümkün».
Malüm ki, yanvar 26-da, ATR qırımtatar telekanalına silâlı insanlar sürip kirdi. Haberlerniñ acele yayınında alıp barıcı silâlı insanlar Aqmescitte yerleşken ATR qırımtatar telekanalına bir yıl devamında olıp keçken adiselerniñ video malümatını, şu cümleden, fevral 26 künü Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen mitingniñ videosını saqlağan bilgisayar serverini tutıp almaq içün kelgenini bildirdi
Telekanal yolbaşçılığı bu areketni yarımadanıñ tamır halqına etilgen nevbetteki toqat olaraq tanıdı. Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov ATR qırımtatar telekanalına kelgen silâlı insanlarnıñ esas maqsadı – onıñ astını-üstüne çevirmekten ibaret olğanını bildirdi.
Tintüv bütün kün devam etti. Qırımnıñ içki siyaset, informatsiya ve alâqalar «naziri» Dmitriy Polonskiy dedi ki, ATR qırımtatar telekanalınıñ reberleri ve jurnalistleri «kendi areketlerinden mesülietni akimiyetke qaldıracaq olalar».
Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskayanıñ aytqanına köre, tintüv taqiqatçınıñ qararı ile açılğan cinaiy iş çerçivesinde keçirildi.


text:
Umumen alğanda Rusiye ilhaq etken Qırımdan er yıl 3 biñge yaqın yerli sakin çıqa ve keri qayta. Bu aqta Ukrainanıñ Vaqtınca işğal etilgen territoriyalar ve devlet içinde mecburen köçken şahıslarnıñ meseleleri boyunca nazirligi rehberiniñ birinci muavini Yusuf Kürkçiniñ sözlerine bazanaraq «Ukrinform» yazmaqta.
«Qırımdan bütünley köçip ketken insanlar bar, çıqıp bir daa qaytqan soylârı da bar. Yañlış aytqanlardan olmaq istemem amma, yılda 2-3 biñ insan desek, daa ziyade kerçek raqam sayılır. Mesele şunda ki, Qırımnı terk etkenlerniñ sayısı daa ziyade», – dedi Kürkçi.
Rusiye ükümeti qomşu Rusiyeden ilhaq etilgen Qırımğa bir millionğa yaqın insan köçürip ketirdi dep aytqan edi daa evel Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işleri boyunca vekâletlisi, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev.
Qırım ealisiniñ demografik terkibi Rusiye vatandaşlarını ketirüv yolunen deñiştirlgenini mutehassıslar halqara cinayet mahkemesinde körülecek eñ ciddiy cenk cinayetlerinden biri dep saya.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Rusiye koloniyasında apis olunğan Oleg Sentsov, aman-aman 3 aylıq açlığı neticesinde, 30 kilogrammğa azdı ve onıñ yürek problemaları peyda oldı dep avgustnıñ 7-sinde mabüsniñ advokatı Dmitriy Dinze AFP agentligine haber etti.
Agentlikke tefsir bergende o, rusiye akimiyeti rejissörnıñ sağlığı “bir coruq” degeninen razı olmağanını ayttı: “Razı degilim, onıñ alı fena”.
Avgustnıñ 7-sinde apishanede Sentsovnı ziyaret etken Dinze, onıñ gemoglobini pek alçaq seviyede olğanını ve nabızı daqqada 40 uruşqace eksilgenini ayttı.
“Onıñ sıfatı yaramay, amma bunı baş etmege tırışa” – Dinzeniñ sözlerinde yaza AFP.
Rusiye advokatı haber etkenine köre, Sentsov ölmege mümkün olğanını bile: “E, o öz noqta-i nazarı içün soñunace küreşmege azır”.
Avgustnıñ 7-sinde ukrain rejissöri açlıqnı toqtatmacağı aqqında haber etti.
Oleg Sentsov mayısnıñ 14-nde Rusiye apishanelerinde yatqan bütün ukrain siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi talabınen muddetsiz açlıq ilân etken edi. O, mayısnıñ 31-nde «onı deñiştirüv meraqlandırmağanı», çünki o «soñuna qadar baracaq insan olğanını» ilân etken edi.
İyün 14-te Avropa parlamenti Rusiyeden, qanunsız yaqalanğan, tevqif ve apis etilgen bütün Ukraina siyasiy esirlerini deral azat etmege çağırdı.
İyünniñ 18-inde AQŞ-nıñ Devlet departamenti Rusiyeni siyasiy mabüslerni azat etmege çağırttı ve uquqqoruyucılar ve diniy azlıq azalarınıñ tevqiflerniñ sayısı artqanınından raatsızlıq duydurdı.
Ukraina ve bütün dünyada faalcileri Rusiye ve presidenti Vladimir Putinden qanunsız yaqalanğan ukrain mabüslerini azat etmege talap ete. Aktsiyalar #FreeOlegSentsov ve #SaveOlegSentsov şiarlarınen çeşit-türlü memleket ve ülkelerde keçe.


text:
Mayıs 18 künü bütün dünya qırımtatar halqınıñ sürgünligi qurbanlarını aña edi: 71 yıl evelsi, 1944 senesi yarımadadan Orta Asiyağa insanlar – Qırımnıñ tamır halqı ile birinci eşelon yolğa çıqqan edi. «Nastoyaşçeye vremâ» qırımtatarlarnıñ yetekçisi Mustafa Cemilev ile milliy facia aqqında laf etti.
– Gece, ya qaşqır, ya çaqallar uluy. Ağlayım, bir şey olmaz dep, meni tınçlandıra ediler. Bu vaqıttan hatırlavlarım saqlandı. O vaqıt üç yaşımda edim.
Eñ qorqunçlı – birinci eki yıl. İnsanlarımız açlıq, qıyın iş, hastalıq sebebinden kütleviy sürette elâk ola. Altmış seneleri bir talilni keçirdik, birinci eki yıl içerisinde 46% elâk olğanı aqta malümat alğan edik.
– Qırımtatarlarnıñ taqdirini bir söznen añlatmağa rica etseler, nasıl bir söz olur edi?
– Facia sırası. 1917 senesinden başlap, ayırım, ükümetimizniñ, milliy toplaşuvımıznıñ yoq etilmesi. 1920 seneleri açlığı. Zengin köylülerge yapılğan basqı, Qırım tışına bir 50 biñ aileniñ quvulması. Soñ ise kütleviy sürgünlik, nice yıllar devamında Vatan avdeti oğrunda küreş.
– Qırımtatarlarnıñ XXI asırnıñ başındaki taqdirini nasıl añlatmaq mümkün?
– Ümüt vaqtı edi. Ukraina devletinde mustaqillikni tapıp, kelecekke ümüt besley edik. İşğalden soñ kene er şey keri qayta.
Tünevin sürgünlikniñ 71 yıllığı munasebeti ile taziyeni bildirmek içün Erdoğan telefon etti. Türkiye iç bir vaqıt Qırım işğalini tanımayıp, Ukraina tarafında olacağını açıqtan ayttı. Aytqanım, bizge kerek olğan tek bir yardım – Qırımnıñ işğalden azat etilmesine qol tutmaqtır. O, iyün 7 künü Türkiyede parlament saylavları olacaq, kelseñiz – muzakere etermiz, dep cevap qaytardı.
– Sizge kene Kremlden telefon etip, «№1 abonent»nen qonuşmağa teklif etseler, oña ne dersiñiz?
– «Onıñ ile ne aqta laf etmege mümkün, bilmeyim. Sadece laf etmecem. Bıltır avgust ayında maña böyle teklif kelgen edi, Putin daa bir kere laf etecek olğan edi. Semereli subet olsa – yarın sizge bütün qapılar açılır, degen ediler. İsteseñiz – keri, Qırımğa. Oğluñız da azat etilir. Amma men böyle ayttım: «Demek, oğlum sizde reinedir? Terroristlerniñ areket tarzı. Padişañızğa aytıñ: terroristlernen muzakere keçirmeyim.
Maqaleniñ asıl nushası – «Nastoyaşçeye vremâ» saytında


text:
2014 senesi aprel 11-de Qırım Devlet şurası nevbetten tış sessiyasında Qırım Cumhuriyetiniñ Anayasasını qabul etti. Onıñ birinci yıllığı munasebetinen Aqmescitte aktsiya olıp keçti: studentler Anayasanı şeer sakinlerine tarqattılar.
Rusiye bayrağınıñ renkleri ile yeleklerge kiyingen üçer kişi gizlemey: özleri Qırımnıñ Esas Qanunını oqumadılar. Qırmızı yelekte genç bir erkek aktsiya angi vaqia ile bağlı olğanını bile aytıp olamadı. Diger yerde studentler bilgilerini kösterdiler.
«Bizler Qırımnıñ malümat nazirligi ile beraber Qırım Anayasasını tarqatamız. Yarın Anayasa qabul etilmesiniñ bir yılı olacaq, ve bizler adamlar cumhuriyetimizde öz aq-uquqları ve vazifelerini bilsinler dep, bunı yapamız», – dep ayttı student Maksim Qırım.Aqiqatqa.
2,5 biñ nushanı bir-eki saatte tarqattılar. Bazı noqtalarda – daa ziyade. Glavpoçtamt yanındaki meydanda studentler 250 risaleni 20 daqqa içinde tarqattılar. Bazı adamlar ekişer risale istediler.
«Özüme ve ana-babama, – dep ayta genç qız. – Bu bizim anayasamız da – yañı, Rusiye! Aqqlarımıznı bilmek kerekmiz».
«Bedavamı? – dep soray studentlerden qartana. – Beriñiz aysa».
Vesiqanıñ saipleri 2014 senesi aprel 11-de Aqmescitte doğğan balalar oldı, – Esas Qanunnıñ yaşdaşları. İçki siyaset nazirliginde qırımlılar bunıñ kibi Anayasanı 20 yıldan berli beklegenlerini tüşüneler.
«Mında keniş vekâletlerimiz aks ettirilgen, cumhuriyetke iqtisadiyatımıznı, medeniyetimizni ve diger saalarnı inkişaf ettirmek imkânları berildi», – dep tekrarlay Qırımnıñ içki siyaset, malümat ve bağ naziriniñ muavini Yuliya Martınovanıñ aytqanlarını akimiyetniñ tarafdarı olğan Krıminform saytı.
Cemi 50 biñ nushası çıqarılğan Anayasa Qırımnıñ üç devlet tilinde basılğan, – rusça, ukraince ve qırımtatarca. «Qırımtatarca» sözüni Rusiyede olğanı kibi – kene de defisnen yazdılar.
«Anayasada bile halqımıznı aşaladılar, aselet yoqsamı? – dep ayta Zeniye adında qadın. – Mına daa bir şey açtım: «Kütleviy haber serbestligi kefil etile, tsenzura yasaq etilmekte». ATRge bu serbestlikni nasıl etip temin etkenlerini kördik. Angi aq-uquqlar aqqında aytamız? Mında adamlarnıñ tek bir aqqı bar – susıp oturmaq. Mına daa bir madde: «Er kesniñ ana tilini qullanmaq, tasil, terbiye, oquş ve sanat tilini saylap almaq aqqı bar». Bu aq qayda eken? Ukrain tili mekteplerde barmı? Bu yalıñız güzel laflar».
Bu vesiqa iç bir şeyni kefalet etmey
«Saifeledim – ve birden bir sıra sualim peyda oldı, – dep izaatlay Anayasanı Aqmescitniñ sakini. – Mına, misal olaraq: «Qırım Cumhuriyetinde akimiyet halqqa aittir». «Qırım halqı» kibi bir ıstıla yoq. Soñra: «İçtimaiy siyaset lâyıq yaşayışnı temin etecek şaraitlerniñ yaratılmasına yönelgen». Yüksek fiyatlar aqqında laf ketse, elbet de, – «lâyıq» yaşayış. Ya da mına: «Qırım Cumhuriyetinde şahsiy, devlet ve diger mülkiyet şekilleri tanıla ve aynı şekilde imaye etile. Devletleştirüvge ise ne oldı? İşbu Anayasanıñ dos-doğru bozulmasıdır. Bu madde: «İç bir kimse basqı, zorbalıq, diger qaba ya da insan itibarını bozğan munasebetke oğramamalı». Acayip sözler, lâkin keçken baarde Qırımda olğanlarnı epimiz bilemiz, – bu maddede olğan er şey ve ondan da ziyadesidir. Tam o vaqıt bu Anayasanı uydurğan ediler, adamlarnı ise qaçıra ve arbiy komissarlıqnıñ mağazasında tuta ediler. Bu vesiqa iç bir şeyni kefalet etmey».
Qırım Yolbaşçısı Sergey Aksönov ise Anayasanı qabul etüv Kününi «demokratiya künü» olaraq qayd etti. Qırım Devlet şurasınıñ prezidiumı qırımlılarnı Anayasanıñ yıllığı ile hayırlap, onıñ qabul etilmesini «devletçilikniñ meydanğa kelüvniñ müim bir basamağı» dep adladı.
«Onıñ qabul etilmesi (Anayasanıñ – muar.) qırımlılar ögünde keniş imkânlar açtı, cumhuriyet ve umumen Qırım cemaatınıñ inkişaf temelini belgiledi. İlk sefer regionnıñ eskiden yalıñız arzu ete bilgen vekâletleri ve aq-uquqları peyda oldı».
Qırım Cumhuriyetiniñ Anayasa Künü Qırımda bayram ve tatil olaraq ilân etildi. Lâkin bu sene cumaertesi kününe rastkelgeni içün daa bir tatil yalıñız kâğıtta qayd etildi.


text:
İnsanlar Qırımnı daima sağlıq içün kurort olaraq körgen edi, eglence içün degil, sağlıq içün, deñizi de, avası da fayda ketire edi. Qırım yarımadasınıñ inkişafı onıñ şifahane statusınen bir kele edi.
Daa çarlıq Rusiyesi zamanında mında veremni tedaviylemege kele ediler, mında şifahaneler qurulğan edi. Sovetler Birligi vaqtında da Qırım umumbirlik şifahane statusını aldı, mında pansionat, şifahane, sağlıq müessiselerini qurmağa devam etkenler, verem ile küreş müessiseleri de quruldı – em balalar, em büyükler içün. Sovetler Birligi dağılğan soñ Ukraina Qırımnıñ şifahane statusını qayğırıp qorçalağan edi. Yarımadanıñ bir çoq yeri qoruq ve qorulğan yer statusını aldı. Sanayı ve qurucılıq yarımada iqtisadiyatınıñ prioriteti olmadı, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ inkişafında turistik ve şifahane vektorlarınıñ inkişafını saqlap qalmaq müim edi.
80-inci yıllarda Qırımğa Orta Asiyadan qaytqan qorantama baqıp, anamnıñ hastalığı tez-tez ketkenimizniñ sebebi oldı, dep ayta bilem. Orta Asiyada ilerilegen astma onı ket-kete daa çoq raatsızlap başladı. Boğuluv tutuvları bütün ailemizni pek qorquzğan edi. Qırımğa kelgen soñ anam tutuvlardan aman-aman birden qurtuldı, tedaviylenmedi bile. Soylarımız Orta Asiyadan kelip, mındaki avağa toyalmağan edi. Qırım avası bile şifalı edi. Mında «edi» aytmaq müimdir. Ne yazıq ki, soñki altı yılda Qırım avası şifasını coydı, bir çoq yerniñ avası ise ekolog ve ekimlerni qasevetlendire.
Soñki altı yılda Qırım avası şifasını coydı, bir çoq yerniñ avası ise ekolog ve ekimlerni qasevetlendire
Qarasuvbazar misal olsun. Büyük Qarasuv özeni vadiyisinde yerleşken şeerniñ asırlar devamında temiz ekologiyası ve şifalı avası bar edi. Eski bay çiftligi yerinde halq arasında «Qarılğaç» olaraq bilingen verem ile küreş hastahanesini sebepsiz qurmağanlar. Amma Qarasuvbazar avasına şimdi ne oldı? Felâket oldı. Şeer küçlü kirletüv yerleri ortasında qaldı.
Şeerden şimalde Qırımda küçlü bir «Tavrida» yolu peyda oldı. Maşinadan çıqqan gazlar şimaliy yellernen şeerge kele, ava ağır metal ve is gazınen tola. Yol qurucıları vade etken orman yolağı yoq ve saçqanları körünmey.
Şarqta, bir vaqıtları Büyük Qarasuv sailindeki şeerniñ raatlıq alanında, qomşu Rusiye yatırımcısından büyük issihane kompleksi peyda oldı. İssihane gazları artıq Qarasuvbazar avasını muntazam sürette ve bol-bol Mendeleyev cedveliniñ himiyeviy elementlerinen toldura. Cenüpni birden bir qaç yer kirlete – Kefe yolu ve küçlü Ulyanov ocağı, onıñ tozu etraftaki çoq yerni qapata. Soñki yılları ocaq bütün küçünen çalışa, «Tavrida» yol qurucılığınıñ köşeli çaqıl ihtiyaclarını qarşılay. Ocaq dağnı tolusınen «aşap bitirdi» ve başqa tarafından «köründi», Qırım dağlarınıñ töpelerinden birini yoq etti, yel gülüni ve yerastı suvlarınıñ yerini deñiştirdi.
Şimdi şeerden ğarpta da avanı kirletken bir yer peyda oldı. Mında Rusiye boru tel ordularınıñ bir qısmı yerleşti. Arbiyler Büyük Qarasuvnı qapatıp, gece-kündüz suvnı Qırım paytahtınıñ ihtiyacları içün çeke. Dizel generatorları ve pompalar o qadar gürüldey ki, ses kilometrlerge kete. Amma ses eñ qorqunç şey degil, küçlü generatorlarnıñ toqtamağan işinden köterilgen is tumanınıñ bulutları qat-qat qorqunç ve telükelidir.
Qarasuvbazarlı tanışlarımdan sıq-sıq eşitip başladım, yerli sakinlerni aqciger problemleri, hususan allergiya raatsızlay. «Qarılğaçtaki» ğarip hastalarnı endi aytmayım, bu avanıñ artıq olarğa faydası yoq.
Aynı vaziyet, öz hususiyetlerinen, yarımadanıñ diger regionlarında da qayd etile.
Qırım kurort regionı olıp qala, amma artıq şifahane degil. Ne deñiz suvınıñ keyfiyeti, ne de ava keyfiyeti artıq şifalı degil. Bir vaqıtları şifasınen belli olğan Qırım avası hususiyetini coydı. Ve eñ kederlisi şu ki, vaziyet ket-kete daa beter ola…
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Rubanenkonıñ aytqanına köre, «Ruh-Qurultay» fraktsiyasınıñ vekili Nariman Yakubov deputatlar saflarını terk etmege qarar aldı.
«Bu onıñ şahsiy istegidir», – dep bildirdi Bağçasaray şeer yolbaşçısı.
Ariza yazğan ekinci deputat ise yaqında Bağçasaray territorial saylav komissiyasınıñ yolbaşçısı olğan Svetlana Belikova oldı. «Bundan sebep o deputat vekâletlerinden vazgeçüv aqqında ariza yazdı», – dep qayd etti Rubanenko.
Malüm olğanı kibi, Keriç şeer yolbaşçısı istifağa çıqtı. Ondan soñ Kezlev şeer yolbaşçısı da istifağa çıqmaq qararını qabul etti.


text:
İyülniñ 17-de Donetsk vilâyetiniñ Torez şeeri civarında yolcular uçağı tüşti. Bunı Facebook saifesinde «İnformatsion qarşılıq» areketiniñ koordinatorı Dmıtro Tımçuk bildirdi.
«Saat 16.20 Kiyev ve Rostovdaki topraq üstü hızmetleriniñ «Malaysia Airlines» şirketiniñ «Kuala-Lumpur-Amsterdam» ava seferinen bağı üzüldi. ATO quvetleri ukrain arbiyleriniñ operatsiya alanında PVO vastaları yoq. Bunıñnen beraber, Rusiyege qol tutqan terroristler ve Rusiye Silâlı quvetleriniñ bölükleri regionda PVO vastalarından faydalana», – dep yazdı Tımçuk.
«Ukraeroruh» devlet müessisesi Rusiye-Ukraina sıñırı yanında Malayziya uçağınıñ felâketini tasdıqladı.
İyülniñ 17-de RNBO spikeri Andriy Lısenko bildirdi ki, boyevikler «Buk» zenit tertibatını elde etti. O, yüksekliklerde uçaqlarnı tüşüre bile.
«DNR» boyevikleri iyülniñ 17-de içtimaiy ağlardaki saifelerinde daa bir ukrain uçağı tüşürgenlerini yazdılar.
Malayziya uçağınıñ parçaları Donetsk vilâyetiniñ Grabovo köyünde qala, dep bildirdi «İnterfaks-Ukraina» agentiligine arbiy qaynaqlar.
Şimdilik qaza yerinde ukrain qurtarıcı barmı-yoqmı belli degil.
Agentlikke berilgen malümatqa köre, uçaq Ukraina üzerindeki halqara ayat sıñırlarından çıqmadı.
Öz başına ilân etilgen «Donetsk halq cumhuriyetiniñ» «mudafaa naziri mesleatçısı» İgor Druz içtimaiy ağlarda tarqatqan malümatına köre, Donetsk vilâyetiniñ Torez rayonında An-26 ukrain uçağı tüşürildi.
Birazdan, onıñ aytqanına köre, Rusiye sıñırı rayonında Su-25 ucum qırıcısı tüşürildi.
Grabovo köyü Donetsk vilâyetinde Lugansk vilâyeti ile sıñırda yerleşe ve al-azırda boyeviklerniñ nezareti altındadır.


text:
Fevralniñ 7-nde Ukraina Yuqarı Radası Avropa Birligi ve NATO azalığına taba strategik kurs tüzetüvleriniñ Anayasada pekitilmesine dair qanun leyhasını ekinci oquvda qabul etti.
Bu qararğa 334 halq deputatı qoltuttı, dep bildire Radio Svoboda.
Qanun leyhası qabul etilmezden evel Ukraina prezidenti Petro Poroşenko deputatlar ögünde sözge çıqtı. O, Ukraina AV ve NATO azası olacağından şübhesi olmağanını ayttı.
Noyabrniñ 22-nde Yuqarı Rada Avropa Birligi ve NATO azalığına taba strategik kursqa dair Anayasa tüzetüvleriniñ prezident qanun leyhasını birinci oquvda qabul etken edi.
Bundan evel Ukraina Anayasa mahkemesi işbu vesiqanı Anayasağa uyğun dep tanığan edi.
Anayasa tüzetüvleriniñ ekinci oquvda ve umumen qabul etilmesi içün birinci oquvdan soñ kelecek sessiyada olarğa eñ az 300 deputatnıñ rey bermesi kerek edi.


text:
Ukraina Nazirler şurası aprel 20-de olıp keçken toplaşuvında Vaqtınca işğal etilgen topraqlar ve memleket içinde köçip kelgenlerniñ meseleleri boyunca Nazirlikni qurmağa qarar aldı.
Ukraina devlet mülki fonduna nazirlik yerleşecek binanı teklif etmege avale etildi.
Yañı hızmetniñ reberi Donbassnı ğayrıdan tiklev meseleleri devlet agentliginiñ sabıq yolbaşçısı Vadim Çernış oldı.
Aprel 14-te Yuqarı Rada sabıq spiker Volodımı Groysman yolbaşçılığında ukrain ükümetiniñ yañı erkânını belgiledi.
2014 senesiniñ başında Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki daimiy temsilciligi Hersonda, Baş prokuratura yanında Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Kyivde, Ukraina ükümeti yanında Qırım ve Aqyar meselelerinden devlet hızmeti, Ukraina İçki işler nazirliginiñ Qırım Muhtar Cumhuriyetinde Baş idaresi Odessada çalışalar. Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev ola.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Hatırlatamız, Rusiye prezidenti Vladimir Putin emri ile iyün 1-den Qırımda Ukraina para birlemi olğan grivnanıñ yürüvi toqtatıla.
Qırım ealisi içün adetiy olğan ukrain para birleminden red etüv yerli tükânlarda şamatanı meydanğa ketirdi. Çeşit türlü mallar ile müşteriler uzun nevbetlerge tizile edi.
Böyleliknen olar grivnadan «boşanmağa» isteyler, çünki rubleni satın alğanda (2,77 ruble 1 grivna içün), soñra ise koeffitsiyenti 3 ruble 1 grivnağa olğanda, tahminen 10% coyula.
Mayısnıñ soñki künleri Qırımnıñ bir sıra tükânları bütünley ruble ödevine keçti, bu al istimalcılarnı açuvlattı. Qaytımnı bermek içün Rusiye ufaq aqçasınıñ qıtlığı da vaziyetni kerginleştire.
Çarşılarda ise satıcılar alâ daa grivnanı qabul eteler.


text:
«İleride Ukraina bir olmasını bozacaq bir de bir adımlar olsa, iqtisadiy cezalar kirsetmege mecbur olacaqmız. Bir kimseniñ şübesi bile olmasın. Fikirlerimiz farqlı olsa da (Ukrainağa nisbeten Rusiye areketlerine munasebetleri – muarrir), bizni taqdir iradesi birleştire, böyle bir qararnı beraber qabul etecekmiz», – dedi Almaniya kantsleri.
Mart ayında Avropa birligi cezalarınıñ ekinci basamağı çerçivesinde 33 Rusiye vatandaşı ve özüni akimiyet dep sayğan «Qırım reberlerine» AB aza-memleketlerine kirüv yasaq etildi, em de olarnıñ esapları qapatıldı.


text:
Moskovanıñ Nagatin mahkemesi, rusiye muhalif faali Denis Baholdinge üküm çıqardı dep bildire Facebookta onıñ advokatı Svetlana Sidorkina.
Onıñ aytqanına köre, mahkeme Baholdinni Rusiyede ekstremist sayılğan teşkilâtqa ait olğanında qabaatlı tanıdı ve 3 yıl 6 aylıq apis cezasını üküm etti.
36 yaşlı Moskova cemaat faali Denis Baholdin, Ukrainağa qoltutuv aktsiyalarınıñ faal iştirakçisi edi, 2014 senesi ise Kyivge köçti. Üç yıldan soñ - 2017 senesi mart ayında - rusiye akimiyeti Baholdinni sıñırda tutıp aldı, i Kyivden Moskovağa ana-babasını ziyaret etmege kete edi.
Tahqiqatcılar, o, Rusiyede yasaq etilgen “Pravıy sektor” ukrain teşkilâtınen işbirlik yapa edi dep iddia ete. Baholdin qabaalavnı inkâr ete.
Rusiye ve Ukrainada faalge destek kösterüv aktsiyaları keçe.


text:
Jámiyetimiz turaqlılıǵı, rawajlanıw hám hayallarǵa, jaslarǵa, shańaraqqa bolǵan múnásibeti hám itibarı menen bahalanadı. Sol mániste, mámleketimiz basshısı tárepinen hayal-qızlardıń jámiyettegi tutqan ornın bekkemlew, nızam máplerin qorǵaw, gender teńligin hám reproduktivlik salamatlıǵın támiyinlew boyınsha alıp barılıp atırǵan ádil siyasatı globallıq jamiqette joqarı bahalanbaqta.
2021-jıl 2-mart kúni Ózbekstan kásiplik awqamları Federaciyasınıń Qaraqalpaqstan kásiplik awkamları shólkemleri birlespesi Keńesi tarepinen “8-mart-Xalıqaralıq hayal-qızlar kúni” múnásibeti bayram ilaji ótkerildi.
Bunda, elimiz hayal-qızları perzentler tárbiyası, shańaraqlıq turmıstaǵı pidayılıǵı menen jámiyetimizdiń bekkemligi hám erteńgi kúnine tiykar jaratıp kiyatırǵan densawlıqtı saqlaw, bilimlendiriw hám tárbiya, ilim, mádeniyat, kórkem óner, sanaat hám basqa tarawlarda nátiyjeli miyneti menen birge órnek bolǵan miynet veteranları qatnastı.
Ilajdı Ózbekstan kásiplik awqamları Federaciyasınıń Qaraqalpaqstan kásiplik awqamları shólkemleri birlespesi Keńesi baslıǵı orınbasarı M.K.Daniyarov ashıp, óz sózinde jámiyetimizde hayal-qızlardıń olardıń shańaraqların bekkemlew, jas áwladtı watanǵa muhabbat, ǵárezsizlik ideyalarına sadıqlıq, milliy hám ulıwma insanıylıq qádiriyatlarǵa húrmet ruwxında tárbiyalaw, xalqımızdıń kóp ásirlik bay ruwxıy miyrasın qásterlep saqlaw, sociallıq-ekonomikalıq reformalardı tabıslı ámelge asırıw hám xalıqtıń abadanlıǵın arttırıw baǵdarındaǵı úlken xızmetlerin kórsetip kelginligi haqqında aytıp ótti.
Watanımızdıń rawajlanıwı jolında jemisli miynet etip atırǵan, jámiyetlik turmıstıń barlıq tarawlarında pidákerlik kórsetip kiyatırǵan bir qatar hayal-qızlarǵa Ózbekstan kásiplik awqamları Federaciyasınıń Qaraqalpaqstan kásiplik awqamları shólkemleri birlespesi Keńesi “Húrmet jarlıǵı” menen sıylıqlandı.
Sonıӊ menen, birge saltanatlı keshede bayram múnásibeti menen birlespe Keӊesi tárepinen hayal-qızlarǵa bayram sawǵaların inám etti.
Ilaj dawamında koncert baǵdarlaması hámmege kóterińki keypiyat baǵıshladı.
8-mart-Xalıqaralıq hayal-qızlar kúni
Jámiyetimiz turaqlılıǵı, rawajlanıw hám hayallarǵa, jaslarǵa, shańaraqqa bolǵan múnásibeti hám itibarı menen bahalanadı. Sol mániste, mámleketimiz basshısı tárepinen hayal-qızlardıń jámiyettegi tutqan ornın bekkemlew, nızam máplerin qorǵaw, gender teńligin hám reproduktivlik salamatlıǵın támiyinlew boyınsha alıp barılıp atırǵan ádil siyasatı globallıq jamiqette joqarı bahalanbaqta.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Rusiyeliler «RFke ulu itibarlı devlet statusınıñ qaytarılması»nı Putinniñ baş muvafaqiyeti ve içtimaiy-iqtisadiy vaziyetini de – baş iddiyası, dep sayalar.
Aleksey Balabanov özüniñ «Qardaş» ve «Qardaş-2» («Brat», «Brat-2») dilogiyasını yañlış tertipte çıqardı. Sıra bozulğan edi – ekinci filmniñ adiseleri birinciden evel kelmek kerek edi. Başta «siziñ Amerikañızğa tezden çataq olacaq», dep vade etesiñ, ve ondan soñ şeer binalarındaki araba qapı keçitlerinde bıralqılanasıñ ve banditlerden qaçasıñ. Bu sıranen kelgende er şey mantıqlı körüne.
Rusiyede imperiya, milliy devletniñ şekillenmesinden daa evel peyda oldı
Rusiye cemiyeti, ğaliba, revanşqa mahküm edi. Eñ azından, Rusiyede imperiya, milliy devletniñ şekillenmesinden daa evel peyda oldı. Vertkalniñ degerlikleri er vaqıt er şeyden üstün edi. Sovet sisteması başta, «hususiy fikir»niñ olğanını iddia etkenlerni pıçaq tübüne aydadı ve ondan soñ olarnıñ balalarını öz qoluna alıştırdı. Buña qoşma olaraq, rusiyelilerniñ qomşularından esas farqı şu ki, olarnıñ is etkenine köre, olar 1991 senesinde yabancı bir imperiyadan mustaqillik qazanmayıp, öz imperiyalarını ğayıp etti.
Bu, ululıqqa talapnı doğurmamaq mümkün degil edi. Umumiyleştirilgen «biz», hususiy «men»niñ boşluğını yeñdi. Rusiye muhalefeti, Vladimir Putinniñ devletke öz kün tertibini qabul ettirdi, adiy adam barlıqlı ve tınç yaşayış istey, dey. Amma şimdi bu, teselli tapmaq maqsadınen yapılğan sıltavğa beñzey.
Vladimir Putin ululıq talabını yaratmadı. O, oña oğradı. Ondan ğayrı, çastına neft fiyatı ile siyasiy devir uyğun edi. «Eger cüceler uzun kölge atsa, demek biz künbatıda yaşaymız». Keçken on yılınıñ Avropası kerçekten de siyasiy cüceler qıtası edi. Ve işte biz, Almaniyanıñ sabıq kantslerini bir Rusiye memurı rolünde Vladimir Putinniñ vazifesine başlama nutqunı diñlerken köremiz.
Moskva izçenliknen dünyanıñ qaviyligini sınap baqa. Ve qarşılıq körmese, yapılmasına izni berilgeniniñ sıñırlarını kenişlete
İmperiyanıñ iştaasınıñ probleması şu ki, o, yalıñız ösmekni bile. Bu, dozası künden-künge armaq kerek olğan narkotikke oşay. Münhendeki nutuq, Gürcistandaki cenk, Bolotnayanıñ küçnen dağıtılması, Ukrainanı istilâ etüv, Suriyede cenk, bütün dünyada saylavlarğa qarışuv – Moskva izçenliknen dünyanıñ qaviyligini sınap baqa. Ve qarşılıq körmese, yapılmasına izni berilgeniniñ sıñırlarını kenişlete.
Bunıñ tek bir «amma»sı bar. Sovet Birligini rekonstruktsiya yapmaq teşebbüsi içün ögrenilmegen derslerniñ telükesi bar. Moskva içün, baruv noqtasını yañlış saylağanını açıqtan körmek telükesi bar. O, yetmişincilerge – Avropada havfsızlıq ve emekdaşlıq Keñeşiniñ devrine qaytacaq edi. Bunıñ yerine ise Afğanistan, buhrannıñ artması, silâlanma qoşusı ve sanktsiyaları olğan seksenincilerge barıp tüşti.
Özüñni imperiyanıñ maqsadı saymaq hoştır. Amma onıñ sadece yaqıtı olğanıñnı añlamaq, eki qat ziyade yürek qırıcıdır
Rusiyeniñ adiy vatandaşı ise er vaqıt Merab Mamardaşviliniñ, Rusiye ruslar içün degil de, ruslar vastasınen mevcuttır, degen formulasını unuta. Özüñni imperiyanıñ maqsadı saymaq hoştır. Amma onıñ sadece yaqıtı olğanıñnı añlamaq, eki qat ziyade yürek qırıcıdır.
Televizor ile buzdolap arasındaki sparing devam etmege mahküm. Devlet ululığı «biz» kategoriyasını işlete. Onıñ esabını ise muayen adiy vatandaşınıñ «men»i ödeycek.
Rusiye vatandaşları, devlet köküni tutqan atlantlarğa oşaylar. Amma erte-keç o, olarnıñ başına tüşecek.
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikirler muelliflerniñ öz fikirlerini ifade eteler ve muarririyetniñ noqtai-nazarını er vaqıt aks etmezler


text:
Simeiz qasabasında Rusiyeden kelgen turist Cıva qayasından deñizge yıqıldı. Bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi haber ete.
Müessisede, qaza martnıñ 4-ünde aqşam olğanını qayd ettiler.
"Qaza yerine kelgen mütehassıslar qıdıruvnı başladı. Bir saattan soñ "KRIM-SPAS" dalıcıları aqaynıñ cesedini Cıva qayadan 15 metr uzaqlıqta ve 13 metr terenlikte taptı. Elâk olğan 1887 senesi doğma Kirov şeeri sakininiñ cesedini yalığa çıqarıp, polis hadimlerine berdiler", - denile beyanatta.
Daa evel Yaltada dalğa aqaynı pirsten deñizge alıp ketti. Furtunalı ava sebebinden onıñ qurtarıp olamadılar.


text:
Ukraina halq deputatı Georgiy Logvinskiyniñ fikrine köre, ABD maliye nazirliginiñ derc etken «Kreml esabatı» Qırımda biznesniñ inkişafını sıñırlar. Bu fikirnen Logvinskiy Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında paylâştı.
«Qırımda halqara ve milliy normalarnı bozğan, işğalge qol tutqan sımalar mesuliyetli olacaq. Cedvelge pek çoq oligarh kirsetilgenine diqqat etiñiz. İç kimse ilhaq vastasınen, insan aqlarını bozuv yolunen zenginleşmemek kerek olğanı bizim içün printsip olaraq pek muim. Men bellesem, vatandaşlar esabına zenginleşmek maqsadınen Qırımda biznesniñ inkişaf etüvi sıñırlanır», – dedi Logvinskiy.
ABD maliye nazirligi yanvarniñ 30-nda Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen sıq munasebette olıp, olarğa nisbeten sanktsiyalar kirsetilmesi mümkün olacaq sımalar kirgen vesiqanu derc etken edi. Matbuatta bu cedvel «Kreml esabatı» adınen bellidir. Oña hususan, Rusiyeniñ 114 memurı ve 96 «oligarhı» kirdi.
Esabatqa Rusiye memuriyetiniñ idaresi, hususan, memuriyet reberi Anton Vayno, onıñ muavini Aleksey Gromov, Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, prezident mesleatçısı Vladislav Surkov kirdiler. Aynı zamanda cedvelge Federatsiya Şurasınıñ spikeri Valentina Matviyenko, Devlet dumasınıñ spikeri Vyaçeslav Volodin, «Rosneftniñ» reisi İgor Seçin,«Gazprom» reberi Aleksey Miller, tış istihbarat hızmetiniñ müdiri Sergey Narışkin ve FSB müdiri Aleksandr Bortnikov kirdi.
Yanvarniñ 29-nda Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, Moskva azırlanması beklenilgen «Kreml esabatı»nı ABDniñ, martnıñ 18-nde keçirilmesi planlaştırılğan Rusiye prezidenti saylâvlarına tesir etmekniñ bir teşebbüsi dep tanığan edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
2017 senesi yanvarniñ 1-nden başlap Ukraina tarafından yüksek telüke teşkil etken devletlerden, şu cumleden Rusiyeden kelgen vatandaşlar içün mecburiy biometrik nezaret kirsetkenden soñ, Qırım memuriy sıñırından keçiş em ID-karta, em de 1994 senesi berilip başlanğan pasport vastasınen yapılacaq.
Yanvarniñ 4-nde Ukraina prezidentiniñ Qırım MC temsilciligi özüniñ Facebook saifesinde Qırım memuriy sıñırından eski pasportnen keçmege mümkün olmaycağı aqqındaki malümat «yalan» olğanını haber etmekte.
«İşğalciler nezareti altında bulunğan ictimaiy ağlarda, çetelge ketmege istegen Ukraina vatandaşlarınıñ keçiş noqtalarından keçişni yalıñız ID-karta şeklindeki pasport vastasınen yapabilecegi aqqındaki malümat bütünley yalan.Bu malümat yalan ve Rusiye tecvuzı devam etken vaqıtta enqastan Ukraina devlet organlarınıñ itibarını sarsmaq maqsadınen yapıla», – denilmekte haberde.
Temsilcilik vekilleri, vatandaşnıñ biometrik pasportı olmaması «kiriş-çıqış kontrol noqtasından keçmesine mania olmaycaqtır», dep qayd ete.
Ukraina prezidentiniñ temsilciligi vatandaşlardan «vekâletli uquqnı muafaza etüv idareleri tarafından teşkil etilgen bütün uquqbozıluvları aqqında haber etmekni» rica ete.
2017 senesi sentâbrniñ 1-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, 2018 senesi yanvarniñ 1-nden başlap, devlet sıñırında yerleşken keçiş noqtalarında biometrik qayd sisteması çalışıp başlaycağını bildirgeninde, Rusiye tış işleri nazirligi bunı tenqit etken edi.Dekabrniñ 27-nden itibaren bu sistema test rejiminde çalışıp başladı.
Ukraina Devlet Sıñır hızmetinin sözcüsi Oleg Slobodyan haber etkenine köre, biometrik malümat nezareti Qırımda yaşağan Ukraina vatandaşlarına tesir etmeycek.
Yanvarniñ 1-nden itibaren çetel vatandaşlarınıñ biometrik malümatını qayd etüv sisteması boyunca ukrain sıñırcıları 2700den ziyade kişini, şu cumleden 500 Rusiye vatandaşını keçirgen.


text:
Yäş ğäskäri bularaq Qızıl Armiägä 1941-nçe yılda uq alınğan häm suğışnıñ soñğı könenä qädär köräşkän Boris Oçkin, Tallinndağı xällär küp kenä veterannarnıñ küñelen qırdı, di:
"Bez moña älbättä näfrät belän qarıybız. Alay eşlärgä kiräk tügel ide. Menä şulay kinät kenä veterannar küñelenä tökerü yaramıy. Äkrenläp, tınıç qına kileşep eşlärgä bula ide ul küçerüne, estonnar xäzer eşlägän kebek tügel. Bu bezneñ suğışçılarıbıznı xurlaw. Ämma bu inde säyäsät", dip belderä suğış veteranı Boris Oçkin.
Anıñ belän ikençe ber veteran, Mixail Borisov ta kileşä. Ul da, estonnar ğawğanı xäzer çığarıp döres eşlämäde, monıñ öçen uñay waqıt tügel ide, di:
"İñ yamanı şul - alar monı Ciñü bäyräme aldınnan eşläde. Ütkännän soñ da eşläp bulır ide, andağı urıs mäxälläse belän kileşep söyläşerlär ide. Tantanalı räweştä ziratqa küçererlär ide. Xalıqara etiket qağidälären ütärgä kiräk bit inde", dip zarlana Mixail Borisov.
Yäğni ike veteran da Tallinndäge sovet ğäskäriläre cäsädlären tieşle tantana belän ziratqa küçerüne nigezdä kire qaqmıy, barı tik bu eşneñ waqıtsız häm, alar fikerençä, şaqtıy tupas başqarıluın tänqitli.
Veterannar üzläre moña ğomumän, säyäsätçelär belän çağıştırğanda, küpkä ayıq aqıl belän qarıy. Alar suğış xätiräläre tiräsendä problemalarnıñ ber Tallinndä genä tügel, Rusiäneñ üzendä dä buluın kürä, misal öçen. Boris Oçkin üzeneñ äle haman da Mäskäw mäktäplärenä barıp, batırlıq däresläre birüen äytä, häm yäş buınnıñ ikençe dönya suğışı xaqında mäğlümäte bik bulmawına uftana.
"Yäşlär kübräk Hitler bunkerınıñ nindi tiränlektä yatuı belän qızıqsına. Ä inde alardan, qaysı böyek urıs ğäskär başlıqların beläsez dip sorasañ, tınlıq, berni däşmilär", di suğış veteranı Oçkin.
Ämma säyäsätçelärne bu bik borçımıy kebek, alar öçen şul yäşlärneñ eston, yä başqa ber ilçelek yanına cıyılıp xakimiät öçen kiräkle şiğarlär qıçqıruı möhimräk, digän xis qala.
Kärim Kamal


text:
2015 senesinden itibaren Ukrainada Avropa Birliginiñ talaplarına uyğan yañı maşina nomeraları kirsetile. Bu aqqında Ukraina içki işler naziriniñ muavini Sergey Çebotar bildirdi, – dep haber ete Ukrinform.
Onıñ aytqanına köre, Ukrainanıñ intellektual mülk devlet hızmeti 2014 senesi sentâbr 25-ten itibaren İçki işler nazirligine yañı nomeralarnıñ işaretler azırlanmasına patent berdi.
Yıl başından başlap nomeralar işaretleriniñ saibi Devlet avtomobil inspektsiyası sıfatında MVD oldı. Bir de bir şirketler kirişmeycek, – bildire MVD.
Berilgen malümatqa köre, Avropanıñ yañı maşina nomeraları bu sene mart 31-den başlap kirsetilecek. Olarnıñ fiyatı 134 grivnanı teşkil etecek.
İçki işler naziriniñ muavini dey ki, «uquq qoruyıcı nazirlikniñ islâatları yolunda daa bir adım atıldı».


text:
Yanvar 15-te Ukrainağa Qırım işğali vaqtında hırsızlanğan 3,7 milliard grivnanı keri qaytardılar, dep bildirdi Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Yuqarı Rada fraktsiyalarınıñ reberleri ile toplaşuvda.
Bunı devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti bildire.
«Tünevin bizler Qırım işğali vaqtında hırsızlanğan 3,7 milliard grivnanı Ukrainağa keri qaytardıq», – dep ayttı Poroşenko.
Para aqqında tam bir malümat beyanatta yoq.
Malüm ki, 2014 senesi sentâbr ayında Ukraina Milliy bankınıñ yolbaşçısı Valeriya Gontareva bildirdi ki, Qırım işğali vaqtında yarımadada Milliy bank hazinelerinde 3,9 mlrd. grn bar edi.
2014 senesi mayıs 8-de silâlı adamlar Qırımda Ukraina milliy bankınıñ baş idaresi binasına kelip, Qırım hocalıq mahkemesiniñ qararı bar diye, onıñ faaliyetini blok etti.
Bu künleri Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov Qırımda Ukraina milliy bankınıñ Baş idaresiniñ para hazinelerinde bulunğan para ve diger qıymetli şeylerniñ inventarizatsiyası ile bağlı meselelerniñ al etilmesi boyunca işçi gruppasını meydanğa ketirmege avale etti.


text:
Eski ukrainalı siyasiy mabüs, qırımlı Volodımır Baluh dünya toplulığını Milât bayramını Rusiye apishanelerinde qutlağan siyasiy mabüslerniñ azat etilüvine irişmesine çağırdı.
«Üç Milât bayramını Rusiye apishanesinde qutladım. Apishane zamanlarını bir söznen ifadeler edim – igrenüv. Bu yılbaş bayramlarını dostlarımnen beraber qutlayım, amma tuvğanlarım yanımda degil, çünki şimdilik işğal etilgen Qırımda bulunalar», – dep bildirdi Baluh.
Baluhtan ğayrı, Let my people go aktsiyasında eski ukrainalı siyasiy mabüsler Roman Suşçenko, Artur Panov, Aleksey Sizonoviç, Nikolay Karpük iştirak ettiler. Videonı içtimaiy ağlarda Ukraina Tış işler nazirligi aydınlattı.
Ukraina Tış işler nazirligi, Rusiyede qanunsız alda apiste tutulğan 100-den çoq Ukraina vatandaşı Milât bayramlarını apishanede qutlay, dep bildirdi.
2019 senesi sentâbrniñ 7-nde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı. Ukrainada çeşit cinayetlerde qabaatlanıp mahküm etilgen 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı Rusiyege teslim etildi.
Tutulğan şahıslar soñki sefer 2019 senesi dekabrniñ 29-nda Donetsk vilâyetiniñ «Mayorsk» keçiş noqtasında deñiştirildi. Umumen almaşuv çerçivesinde Ukrainağa 76 insan teslim etildi: 12 arbiy ve 64 vatandaş.
Dekabrniñ 30-nda Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi qırımlı mabüsler kelecek basamaqta azat etilecek insanlar cedveline kirsetilecek, dep bildirdi.
Volodımır Baluh – qırımlı çiftçi, ukrainalı cemaat faali, Ukrain milletçileri kongressiniñ azası. Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ Rusiye vatandaşlığından vazgeçti. 2013 senesi qışta evinde Ukraina bayrağını astı, daa soñra «Sema Yüzü qaramanları soqağı» levhasını tikledi.
2016 senesiniñ soñunda Volodımır Baluhnı Rusiye FSBsiniñ hadimleri tutıp aldı. Olar Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemesi onı 5 yılğa azatlıqtan marum etti – eki cinaiy dava boyunca: silâ saqlaması ve «Aqşeyh vaqtınca tutuv izolâtorınıñ yolbaşçısını köteklev» dep adlandırılğan adise.
Baluh qabaatını tanımayıp, açlıqqa başlağan edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Volodımır Baluhnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı.


text:
Yedi Quyu (Leninskiy) rayonınıñ Aqmanay (Kamenskoye) köyünde iyül 29-ında Azaq deñizinde aqıntı, şişirme şiltede yaldağan aqaynı deñizge alıp ketti, dep bildirdiler Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmetinde.
Beyanatqa köre, 1962 senesi doğma aqaynı 0 yerli sanatoriyniñ raatlanıyıcısını yalığa cıqardılar. Sağlıq alı bir coruq, tibbiy yardımğa ihtiyacı yoq.
İyün 6-sında Qırımda aqıntı şişirme şiltede aqaynı deñizge, yalıdan 400 metr uzaqlıqqa alıp ketken edi.
Müessise suvda havfsızlıq qaidelerine uymasınıñ kerekligini hatırlattı.
Böyle adiseler Qırımda sıq-sıq ola. Qırım FVN-niñ malümatına köre, 2018 senesi iyülde Saq rayonında Qara Töbe (Pribrejnoye) qasabasında aqıntı eki balanı şiltede deñizge alıp ketti. 2018 senesi iyülde aqaynı Yalta yalısından 300 metrge alıp ketti.


text:
Ukraina Milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ kâtibi Oleksandr Turçinov Rusiye Federatsiyasınıñ Tış işler naziri Sergey Lavrovnıñ Ukraina territoriyasından «ecnebiy yalçılarnı» çıqarmaq zaruriyeti aqta aytqanını izaatladı.
«Toprağımızdan ecnebiy yalçılarnı çıqarmağa kerek olğanı aytqan Lavrovnen razı olmağa mümkün. Amma Rusiye Federatsiyasınıñ yolbaşçılığı yalçıları ile birlikte Rusiye silâlı quvetleriniñ küçlerini tek Donbasstan degil de, Qırımdan da qaytarmaq kerek», – dedi Turçinov, haber ete SNBO matbuat hızmeti, sentâbr 11 künü.
Sentâbr 11-de Rusiye Tış işler nazirligi bildirgeni kibi, Ukraina territoriyasından bütün ecnebiy yalçılar, Minsk añlaşmalarına köre, çıqarılğan eken, haber ete RİA Novosti.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi mart ayında işğal etti.


text:
Rusiye adliyecisi Mark Feygin aprel 14-te Moskvanıñ Meşçansk mahkemesinde qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ Federal havfsızlıq hızmetine Rusiye işğal etken Qırımğa kiriş yasağınen bağlı açtırğan davası boyunca toplaşuv aqqında bildirdi.
Adliyeciniñ bildirgenine köre, devlet sırı olğanına esaslanıp, iş Moskva şeeriniñ mahkemesine yollandı.
«Cemilevniñ FSBden şikâyeti boyunca mahkeme toplaşuvı olıp keçti. Devlet sırı olğanını aytıp, Moskva şeeriniñ mahkemesine berdiler. Eñ azında, kiriş yasağı vesiqasını körermiz», – dep yazdı Feygin Twitterde.
Fevral ayında Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisiniñ matbuat hızmeti adliyeci Mark Feygin tarafından qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge Qırımğa kirişi qanunsız şekilde yasaq etilgeninden Rusiye Federal havfsızlıq hızmetine qarşı dava açtırğanını haber etken edi. Aynı yasaq Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa da berildi. Bu işlerni İnsan aqları Avropa mahkemesi de baqa.
Bundan evel Cemilev Qırımğa kirişi yasaq etilgeninden sebep Rusiye Federal migratsion hızmetine qarşı dava açtırğan edi.
2014 senesi aprel 22-de Mustafa Cemilevge 5 yıl devamında Qırımğa kelmege yasaq ettiler.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ Mustafa Cemilev Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi vazifesine tayin etildi.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Suvuq avadan sebep şiddetli virus nefes hastalıqları Qırımda keñiş surette yayıldı ve epidemiya seviyesini 15% aştı. Bunı dekabr 20 künü Kreml kontrolündeki Qırım ve Aqyar boyunca Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı, yarımadanıñ baş sanitar ekimi Natalya Penkovskaya beyan etti.
«Şimdiki vaqıtta ava şaraitleri keçken sene ve daa bir yıl evelsi olğan vazitten farqlana ve daa suvuq olğanı qayd etile. Bu sebepten, elbette ki, ORVİ epidemiya seviyesi Qırımda da, Aqyarda da artqanını köremiz. Umumen Qırım boyunca ebidemiya seviyesi 15% aştı», – dedi Penkovskaya, dep haber ete «Krıminform».
Ayrıca, Penkovskayanıñ sözlerine köre, epidemiya seviyesi Qırımnıñ üç regionında aşqan: Keriç, Yedi Quyu ve İçki rayonlarında.
Baş sanitar ekim bildirdi ki, şimdi endi 156 insan gripp hastalığına oğrağanı qayd etilgen, olarda A H3N2 (Hong Kong virusı) gripp çeşiti tapıldı. Bu sene bu gripp çeşiti olacağı evel de bildirile edi.


text:
Rusiye kontrol etken Qırım sağlıq saqlav nazirliginiñ yolbaşçı muavini Aleksey Slobodânik bildirgenine köre, Qırımnıñ tibbiy müessiselerinde keçirilgen tamir işleri 2016 senesi iyül 1-ne qadar bitecek.
Bunı Slobodânik cumaaqşamı künü mart 31-de kollegiya toplaşuvında ayttı, dep bildire Qırım nazirliginiñ matbuat hızmeti.
Onıñ aytqanına köre, ilk sefer Qırımda birden 16 tibbiy müessiseni tamir etmek içün para berildi. Tibbiy müessiselernin çoqusı tamir etildi, dep ayttı Slobodânik.
«25 yıldan berli Qırım tibbiy müessiselerinde bu qadar tamir işi yapılmağan edi. Anda-mında tamir ete ediler, amma birden tamir etilmegen edi», – dep qayd etti Aleksey Slobodânik.
Onıñ bildirgenine köre, 56 tedavi müessisesi içün 4,3 biñ dane tibbiy donatma satın alındı, onıñ 65% endi qullanıla.
Mart 31-de olıp keçken kollegiya toplaşuvında Qırım sağlıq saqlav naziri Aleksandr Golenko 2015 senesi sağlıq saqlav müessiseleriniñ faaliyetine yekün çekti. Onıñ qayd etkenine köre, yarımadada ölüv arta, 2016 senesiniñ esas vazifesi – ilk tibbiy-sanitar yardımnı teminlemek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kyivde mart 16-da «Yaroşnıñ devlet teşebbüsi» milliy areketiniñ faalleri Rusiye elçihanesi yanında Qırım işğaline qarşı «Qırım – Ukrainadır» şiarı altında narazılıq bildirdiler. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
«Yaroşnıñ devlet teşebbüsiniñ» vekili Andrey Şaraskinniñ aytqanına köre, faaller Rusiye elçihanesi yanında toplaşıp, «Rusiye Ukraina devletiniñ bir qısmını qanunsız zapt etkenini hatırlatmağa istediler».
«Bu mesele (Qırım işğali – QA) ket-kete uzatıla. Qırım meselesi bugünde-bugün pek az añıla. Buña diqqat celp etecek olamız. 21-inci asırda Avropanıñ merkezinde mustaqil bir devletniñ topraqları işğal etildi – buña baqıp indemeycekmiz. Ukraina milletçileri Qırım oğrunda küreşecek», – dedi Şaraskin.
Narazılıq aktsiyasıda umumen 10 insan bar edi. Rusiye elçihanesiniñ hadimleri faallerniñ yanına çıqmadı.
2014 senesi mart 16-da Qırımda ve Aqyar şeerinde dünyada tanılmağan referendum olıp keçti, onıñ neticelerine köre Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ukraina, Avropa Birligi, Amerika Qoşma Ştatları bu rey berüvni tanımadı. Mart 18-de Rusiye prezidenti Vladimir Pütin Qırımnı Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İşğal etilgen Aqyarda yerli «politsiya» türk askerleriniñ hatırasına tiklenilgen Abideni aramlav aqqında malümatnı teşkerecek, – dep haber ete Qırımnıñ öz başına ilân etilgen ükümet ruporı Krıminform saytı Aqyardaki RF MVD idaresiniñ matbuat hızmetine esaslanıp.
«Aqyarda RF MVD Balıqlava raynon idaresi Aqyarda Qırım cenkinde elâk olğan türk askerleri hatırasına tiklenilgen Abide aramlavı aqqında malümatnı teşkerecek. Abide işaretini ise yol işleri İdaresi bunıñ kibi işaretlerni Rusiyeli işaretlerge almaştıruv umumşeer tedbirleri çerçivesinde alıp taşladı», – aytıla beyanatta.
Qırım.Aqiqat saytınıñ malümatına köre, Aqyarda Qırım cenki (1853-56ss) vaqtında elâk olğan türk asker ve zabitlerniñ hatırasına pekitilgen Abidege yol köstergiçlerini devirdiler. Yol işaretleri Sapun-dağdan Aqyarğa olğan yol etrafında yerleştirilgen edi ve işbu Abidege yol köstere ediler. Abideni ise aramladılar.
Bunı Qırım Azerbeycan cemaatçılığınıñ başı Ragim Gumbatov bildirdi.
Qırım cenkinde elâk olğan türk askerleriniñ hatırasına tiklenilgen Abideni 2004 senesi sentâbr 10-da Qırım cenkiniñ 150 yıllığına bağılşlanğan tedbirler çerçivesinde açtılar.


text:
Bavurçı (Kamenka) qasabasınıñ sakini, qırımtatar faali Raim Ayvazov gece esas Ukrainanıñ memuriy sıñırından keçkende ğayıp oldı. Soñki sefer gece saat 3-te apayınen bağğa çıqqan edi. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi aprelniñ 17-nde Facebookta bildire.
«Ğayıp olğan kişiniñ ömür arqadaşı bildirgenine köre, aqayından soñki mesac gece keldi. Anda onı tutıp, ileri yibermegenleri, çünki «subet içün insannı» bekleyler, dep yazılğan edi. Soñki sefer Raim Ayvazov gece saat 3-te bağğa çıqtı. Şimdi cep telefonı «qapalı», – dep aytıla haberde.
Qırımdaki Rusiye FSBsiniñ sıñır idaresi Raim Ayvazov aqqında bir de bir malümat bermedi. Qorantası politsiya ve prokuraturağa insan hırsızlanğanına dair ariza berdi.
«Qırım birdemliginiñ» malümatına köre, Raim Ayvazov Qırımda apiske alınğan qırımtatar faallerine Rostov-na-Donuğa aş ve urba yollamaqnen oğraşa edi.
Qırım işğalinden soñ yarımadada insanlar, hususan qırımtatarlar sıq-sıq hırsızlanıp başlandı. Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komiteti ise «yarımadada qırımtatarlarnıñ kütleviy ğayıp oluvı yoq», dep israr ete.
Faallerniñ bildirgenine köre, Rusiyeniñ Qırım işğali devamında 44 qırımlı ğayıp oldı, 15-i alâ daa ğayıp olğan kişi olaraq sayılmaqta.


text:
Ukraina tış işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire ki, o, aprelniñ 7-den 13-ne qadar Ukrainada bulunıp, azğınlıq aqqlarınıñ yerine ketirilüv vaziyetini ögrenecek.
«Eki tarafnı da Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki vaziyet raatsızlay. Ukraina diplomatı yarımadağa Rusiye orduları kirgen soñ qırımtatarlar ve etnik ukrainlerniñ qıyın alını qayd etti», – aytıla beyanatta.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, BMT mahsus maruzacı Qırım, Ujgorod, Odessa ve Donetskni ziyaret etip, azlıqlar vekillerinen qonuşacaq ve vaziyetni ögrenecek ola.


text:
Qırımda millet mensüpligi boyunca sürgün olunğan vatandaş statusını tasdıqlağan vesiqalar berilmesi ile bağlı problemler bar, bazı memurlar vesiqalarnı yıl devamında baqalar, dep ayttı Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ baş nazir muavini Larisa Opanasüv mayıs 2-de Qırımnıñ Nazirler şurası toplaşuvında, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«Bunı aytmaq kerek, sürgünlik vesiqasını alamağanlarını aytmaq kerek. Adamlar bütün vesiqalarnı teslim etkenini yazalar, misal olaraq, Aqmescit rayonında daa 2014 senesi iyün ayında berdiler, lâkin alâ daa vesiqanı alamadılar. Bütün vesiqalar uzun baqıla», – dep ayttı Opanasük.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksönov vatanına qaytqanlarnıñ «başını kim aylandıra» ögrenmege avale etti.
Keçken sene iyün ayında Qırımnıñ Rusiye ükümeti bunıñ kibi arizalarnı qabul etmege başladı. O vaqıt berilgen malümatqa köre, vesiqalar 3 aydan soñ berilmeli.


text:
Terroristlerge qarşı amleiyat devam etken Ukraina şarqında kergin vaziyet üküm sürmekte. Mahsus ameliyatnıñ matbuat merkeziniñ malümatına köre, bir kün içinde 3 asker elâk oldı, 27 yaralandı, dep bildire Azatlıq Radiosı.
«İnformatsionnoye soprotivleniye» gruppasınıñ yolbaşçısı Dmıtro Tımçuk aytqanı kibi, Donetsk vilâyetinde separatistler tarafından yolda qoyulğan patlav aletleriniñ patlavından 2 ukrain arbiyi elâk oldı, 11 zarar kördi.
Bundan da ğayrı, «Doljanskiy» sıñır noqtasına ateş açılğanından Lugansk vilâyetinde 7 arbiy hıztmeçisi zarar kördi. Cumaaqşamına keçer gecesi ukrain ordunınıñ beş blokpostı atışqa oğradı.


text:
Noyabrniñ 1-inde Qırım evinde “Qırım inciri” ilk ukrain-qırımtatar edebiy festivali çerçivesinde keçirilgen "Qırım inciri” yarışınıñ ğalipleri mükâfatlandırıldı dep haber ete Qırım.Aqiqat muhbiri.
“Ukrain tilinde Qırım aqqında nesir” namzetliginde “Tavriya rapsodiyası” («TaBpичeckaя paпcoдия») eserinen Sergiy Arkuşa ve Ulâna Fedorenko ğalip çıqtı.
“Qırımtatar tilinde nesir” namzetliginde «Kör zindannıñ qara divarları» eserinen Mustafa Ametov ğalebe qazandı.
“Ukrain tilinde Qırım aqqında şiiriyet” namzetliginde “İnsan ayatı - yağmur aqımı kibi daimiy” («ЧeлoBeчeckaя жизHb – BcerдaшHяя, kak дoждeBoй пoTok») eserinen Vyaçeslav Ğuk ğalip çıqtı.
“Qırımtatar tilinde şiiriyet” namzetliginde “Hansaray” şiirinen Maye Safet ğalebe qazandı.
“Qadın nazarı” namzetliginde “Nasımanıñ mektüpleri ne aqqında tasvir etti” («O чeM pacckaзaли пиcbMa HacиMи») eserinen Yevğeniya Svitoç qalip çıqtı.
“Qırımtatar tilinden ukrain tiline tercime” namzetliginde Maye Safetniñ “Bayram, irigen suvlar qoquy” şiiriniñ tercimesinen Ğalına Litovçenko ğalebe qazandı.
“Ukrain tilinden qırımtatar tiline tercime” namzetinde Sergey Jadannıñ “Biz evlerni nasıl qurdıq” şiiriniñ tercimesinen Seyare Kökçe ğalip çıqtı.
“Qırımtatar edebiyatına isse” ayrı mahsus namzetlikte Ablâziz Veliyev ğalebe qazandı.
“Qırım inciri” yazıcılar yarışı yazda ilân etildi, konkurs eserlerinin qabul etüvi oktâbrniñ 31-inde bitti. Bu vaqıt devamında jüri azaları 135 müelliften 244 iş aldı.
Teşkilciler, bu leyhanıñ maqsatları - qırımtatar tili ve edebiyetı ilerlemesi, Qırım ve qırımtatarlar mevzusını ukrain edebiyatında köterilmesi, eki medeniyetniñ daa pek yaqınlaşması ve daa teren ögrenilmesi maqsadınen tercimeli edebiyatnıñ meydanğa ketirilmesi dep qayd etti.
Dekabrniñ 1-den 2-sinece Qırım evinde, "Qırım inciri” yarışını yekünlegen, “Qırım inciri” ilk ukrain-qırımtatar edebiy festivali keçirile.


text:
Bazar künü, noyabr 9-da, Keriç keçitinde duman sebebinden toqtatılğan parom areketi ğayrıdan tiklendi.
Bunı Yekâne naqliyat nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Ava şaraitleriniñ eyileşüvi sebebinden paromlarnıñ yürüv yasağı lâğu etildi», – deyler müessisede. Noyabr 9-da, aqşam, Keriç boğazı rayonında yel sakin edi – 6-9 m/s etrafında.
«Yolcu ve naqliyatnıñ taşuvında büyük paromlar işletildi. Gemilerniñ faaliyetine keder etecek manialar yoq etildi. Paromlar adiy şekilde yüreler», – dep qayd ettiler müessisede.
«Krım» limanında şu vaqıtta 90 maşina, «Kavkaz» limanında – 140 maşina turmaqtadır.
Paromlarnıñ areketi duman sebebinden toqtatılğan edi.


text:
Mezarlıq yerleştirüvi içün, Qırım devlet mülkiyetinden Kefe (Feodosiya) belediye mülkiyetine 35 gektarlıq yer parçası ayırılacaq. Bu aqta rusiyeli Qırım akimiyetiniñ oturışında topraq işleri naziri Anna Anühina bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, qabristan yerleştirmek içün Seyitler (Nijnegorskiy) rayonına da 8,5 gektarlıq yer ayırmağa niyetleneler.
“Krıminfinform” saytı bildirgenine köre, bu leyhalar kelecek parlament oturışında baqılacaq.
Daa evel akimiyet, Kezlevdeki (Yevpatoriya) İsmail Bey qasabasınıñ mezarlığını keñleştirmek içün 12,6 gektar topraq ayırdı.


text:
Qırım mektep kitaphanelerinden 10-uncı sınıf talebeleri içün “Qırım tarihi” rusiye dersligini qaytarıp alalar. Uquq qoruyıcılarnıñ aytqanına köre, kitapta “qırımtatar halqına nefret doğurğan” fikir-ibareler yazılğan. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi.
“Qırımtatarlarğa qarşı Moskova ve Rusiyeniñ nevbetteki provokatsiyası darma-dağın etildi, bunıñ içün biz, birinciden, Vatanında ve Vatandan tış semetdeşlerimizge minnetdar olmaq kerekmiz”, - yazdı Çubarov öz Facebook saifesinde.
Daa evel Qırım uquq qoruyıcı gruppası, yaqında ilhaq etilgen Qırımnıñ mekteplerinde tarqatılğan 10-uncı sınıf talebeleri içün “Qırım tarihi” rusiye desliginde, “qırımtatar halqına nefret doğurğan” fikir-ibareler bar dep bildirdi.
Daa evel Qırımlı adliyeci, sanat ve tasil hadimleri, Qırımnıñ Rusiye tasil nazirligine muracaat etip, 10-uncı sınıflar içün S. V. Yürçenko muarririyetinde çıqqan «Qırım tarihı» dersligini mündericesinde qırımtatarlar aqqında bulunğan provokatsion ibareler sebebinden onı qullanuvdan çıqarmağa rica etti. Kitapta "tatar ealisiniñ ekseriyeti almanlarğa yahşı yanaşqan, bir çoqu faal sürette yardım etken edi" dep yazılğan.
Qırım Tasil nazirliginiñ vekilleri adiseni şimdilik izaatlamadı.


text:
Geniçesk – Oyun, alğış, milliy bayraqlar, imaye ve «Mustafa!» şiarları ile Geniçeskte Meclis toplaşuvına kelgen qırımtatar halqınıñ liderini qarşıladılar. Aqımdaki seneniñ mayıs ayından berli Mustafa Cemilevge Qırımğa kelmege yasaq etildi, onıñ ortaqları yarımadadan tış toplaşmağa qarar aldılar.
Herson vilâyetinde Meclis toplaşuvı iyülniñ 4-de, üyleden soñ başlanacaq edi. Lâkin Mustafa Cemilev keç qala edi ve Oraza olğanından sebep iftardan soñ – saat onlarda – işke başlamağa qarar alındı.
Meclisniñ bazı azaları kündüz keldiler, onıñ içün olarnıñ serbest vaqıtları oldı. Er biri onı öz istegine köre keçirdi: bazıları oturıp, dünyadaki siyasiy vaziyet ve qırımtatarlarnıñ rolü aqqında laf ettiler, bazıları – Azaq deñizde yuvundılar, bazıları ise toplaşuv keçirilecek yerli musafirhanelerniñ birinde odağa kirip, yuqladılar.
Saat 20-lerde musafirhane yanında Meclis azaları, Qurultay delegatları, qırımtatar milliy areket veteranları ve musafirler, Herson vilâyetinde yaşağan qırımtatarlar toplaşıp başladılar. Qarşılağanlarnıñ qollarında qırımtatar ve ukrain bayraqları bar edi. Olardan birisi VİP-musafirni muzıkanen qarşılamaq içün maşinada «Haytarma» qoydı. Milliy areket veteranı Veciye Kaşka oyun töşedi.
Qayd etmeli ki, adamlar arasında adiy urbağa kiyingen aqaylar bar edi. Birazdan olardan ekisi «SBU» yazısınen urba kiydi ve silâ aldılar. Tabiyi ki, memlekette üküm sürgen şimdiki vaziyette uquq qoruyıcı organlar tarafından işbu tedbirge büyük diqqat ayırıldı, çünki çeşit türlü provokatsiyalar olması mümkün edi.
Yarım saatten soñ musafirhanege Bağçasaray meclisiniñ reisi Ahtem Çiygoznıñ qara Mercedesi ile beraber çeşit yollarda yürgen maşina keldi. Range Roverden Cemilev ve ağa-qardaş Aslan Omer Qırımlı ve Rustem Umerov çıqtılar. Qırımlı, malüm olğanı kibi, Ukraina baş nazir muavini olacaq, dep aytalar.
Tantanalı qarşılav iştirakçileri «Mus-ta-fa!» aytıp, birer-birer onıñ yanına kelip, qolunı aldılar. Birinci olıp apayı Safinar-hanım keldi, soñra veteranlar ve bundan soñ Meclis reisi Refat Çubarov yaqınlaştı.
Çoqusı adamlar Geniçeskte Mustafa Cemilevniñ sadıq ortağı Remzi İlyasov yoq, dep qayd ettiler. O, yaqınlarda «Devlet şurasınıñ» spiker muavini oldı, lâkin Meclis buña «razılıq bermegen edi». Qıtağa Meclisniñ diger azaları da kelmedi: Qırım müftisi Emirali Ablayev, Abduraman Egiz, Teyfuk Gafarov, Sadıh Tabah ve Kadır Osmanov. Qayd etilgeni kibi, Sadıh Tabah toplaşuvğa belli bir sebepten kelmedi – anası hastalanğan, Ablayev ve Egiz özleri hastalanğanlar. Digerleriniñ ne sebepten kelmegeni belli degil.
Körüşüvden soñ iştirakçiler qavehanege iftarğa yol aldılar. Tedbir duadan başlandı. Safinar Cemileva aqayı ketirgen arap hurmalarnı üleştirdi.
«Saudiy Arabistandan ketirilgen arap hurması», – dep ayta edi er biriniñ yanına kelip Cemileva. Bundan ğayrı, toplaşuv iştirakçilerini çeşit yemeklernen, şu cümleden azbarda qazanda pişirilgen pilâvnen sıyladılar.


text:
Çernigov otrâdınıñ sıñırcıları Rusiye Silâlı quvetleriniñ zabitini Ukrainağa kirsetmediler, bildirdiler Devlet sıñır hızmetinde, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Rusiyeli yolcu olaraq «Gomel-Kiyev» avtobusınen «Novıye Yarıloviçi» kiriş noqtasından kele edi. Vesiqalar teşkerilgende ve sorğu vaqtında er kişi Ukrainadaki arbiy areketlerde iştirak etmek niyeti bar olğanını bildirdi», – aytıla Devlet sıñır hızmetiniñ beyanatında.
Eşyalar teşkerilgende sıñırcılar Rusiye Quvetleriniñ zapas zabiti arbiy bileti, bir qaç şeadetname – Rusiye uçucısı, Rusiye ava areketini idare etüv dispetçeri, Rusiyeniñ arbiy uçucısı, Rusiye Federatsiyasınıñ grajdanlıq aviatsiya şturmanı, GPS-navigatornı taptılar
Bunı Çernigov vilâyetinde SBU hadimleri bildirdiler.
Rusiye vatandaşına 3 yıl devamında Ukrainağa kelmege yasaq etildi, onı keri qaytardılar, dep bildirdiler devlet sıñır hızmetinde.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ukrain diplomatlarına kelecek BMT Baş Assambleyasınıñ sessiyasına Qırım boyunca yañı rezolütsiya azırlamağa buyurdı.
“Bugün bütün alem Dünya Tamır halqlar kününi qutlay. Ukraina içün bu - rusiye işğalinde yaşağan, qılınma ve zulum çekken qırımtatar halqınıñ taqdiri aqqında hatırlav” , - dep yazdı Poroşenko.
Prezident, Ukraina Qırımnı işğalden qurtarmaq ve qırımtatarlarnıñ aq-uquqları, serbestligini qorçalamaq içün küreşni devam etkenini qayd etti.
“Men, Qırımnıñ statusı çerçivesinde ayın-oyunlarnı toqtatmaq içün, diplomatlarımızğa kelecek BMT Baş Assambleyasınıñ sessiyasına Qırım boyunca yañı rezolütsiya azırlamağa buyurdım. Baş Assambleya endi bir qaç kere, qırımtatarlarnıñ aq-uquqları bozulması içün, Ukrainanıñ noqta-i nazarına qoltuttı, onıñ içün dünya topluluğınıñ fikri deñişmey: “Qırım - bu Ukraina!” - qayd etti devlet başı.
Onıñ aytqanına köre, “tamır halq - qırımtatarlar - serbest ukrain Qırımında ecdatlarınıñ özgün adetlerini kütecek, besleycek” vaqıtını yaqınlaştırmaq içün Ukraina olduqça bütün küç-quvetini qoya.
Halqara cemaatçılıq Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Muhammedcan Devletkildeev’in Vasiyetnamesi
Sәnә-i Miladiyә 1909-nçı Martnıŋ 12-nçe könendә- sәnә-i Hicriyә 1327-nçe Rәbiülәwәlneŋ 3-nçe könendә- min üz cortım ilәn Peterpaul bәldәsendә torguçı Ryazan Gubirnası Kasiym Öyeze qariyә Kuraski’dә tugan potomstvennıy (buwınnan) dvoryanin (dvoryan) Möxәmmәdcan Fәyzulla uglı Dәwlәtkildiyef (Muhammedcan Devletkildeev)xәl xajatımda ber meŋ tәnkә aqçam sadaqa-i iptidai qıldım-şul şart üzәrә ki- dürtençe nomer mәsçettә xatimәsenә üzemez saldırgan taş dükkanlarnıŋ bersendә sәvdә qıldırıp xasil olgan faydasını üzemez saldırgan taş mәdrәsә vә mәsçet tәrbiyәsenә sarf qılınır. Monıŋ soŋında tübәndә vasilikkә tağyin itelgәn kemnәlәrsenә axrı bulganda eşbu meŋ tәnkә aqçanıŋ xisabın alıp mәdrәsә vә mәsçetneŋ zarur bulgan urınlarına sarf qılırlar.
Egәr әcәl muqaddәr ireşep vafat bula qalsam mindәn qalgan mәtrukә minem üzemneŋ xәlal kәsebem ilәn pәyda qılgan mallarım. Şul malımdan varislarım әvvәla yazılgan sәvdә dәftәrenә qarap ni qadәr qarzım bulsa barçasın iadә qılıp riza qılsınlar.
2-nçe Tәkfin vә tәcnizim öçen ber meŋ tәnkә birelsen.
3-nçe Qazaga qalgan namaz vә ruzәlerem vә başqa vәcibәtlәrem öçen ber meŋ tәnkә fidyә birelsen.
4-nçe Bu әytelmeş ikemeŋ tәnkәdәn başqa ni qadәr aqça bulsa da vә sәvdә malı bulsa da vә curt cir vә başqa canlı mal bulsa da hәmmәsen varislarım, xatınım, ugıllarım vә qızlarım barçası muaffik şәri şәrif ali fәraiz qimmәttә qılıp alırlar.
5-nçe Vafatım soŋında eşbu vasiyatnamә tiyeşle mәxkәmәgә yörgezep tәmam qılmaqnı enem Mirxәydar Dәwlәtkildiyef ilәn uglım Mәxmud Mostafa Dәwlәtkildiyefkә tapşırdım.
Potomstvennıy Dvoryanin (Nesilden asil) Möxәmmәdcan Fәyzullah uglı Dәwlәtkildiyef qulım quydım.
Potomstvennıy Dvoryanin Mirxәydar Fәyzulla uglı Dәwlәtkildiyef
Guvah bulıp qul quydım.
Potomstvennıy Dvoryanin Möxәmmәd Kәrim Xafizulla uglı Dәwlәtkildiyef
Guvah bulıp qul quydım.
Peterpavlovski kupets Möxәmmәd Rәxim İbrahim uglı Tuminof
Guvah bulıp qul quydım
Peterpaul iske meşçanin Möxәmmәd Xafiza uglı Akçurin
Guvah bulıp qul quydım.
(Vasiyәtnamә) süze astında dugalıq yazılgan ide. Qorәn tele belәn. Rәximә tәtәydәn suraşıp әrvahlarnıŋ kemlәr ikәnen beldem. Fәyzulla-Sәyfulla uglı
- Möxәmmәdcan, Mirxәydar, Ali :Fәyzulla ulları;
- Möxәmmәd Mostafa, Qotlımöxәmmәd (Kutlumuhammed (Hatice) Devletkildeevin Çocukları) , Ğömәr, Ğalim :Möxәmmәdcan ulları;
- Mәryәm,Ömmegölsem : Möxәmmәdcan qızları;
- Xäfiz mulla Adәm ulı;
- Rәxmәtulla, Niğmәtulla, Ğabdulla, Ramazan, Ğabdurrәxman :Rәxim ulları;
- Azrә, Fatima, Xәdiçә, Roqiyә, Zәynәp, Sufiyә: Ğalim qızları;
- Burhan, İsxaq, İsmağil: Ğalim ulları;
- Bәduş, Rәximә, Ğaliyә, Nailә, Sara : Ğömәr qızları;
- Roqiyә, Rabiğa: Qotlımöxәmmәd qızları;
- Xadiçә, Ömmegölsem: Ğabdulla qızları;
- İbrahim, Xәmzә, Ğabbәs, Musa, Ğәysә, Nurәddin: Qotlımöxәmmәd ulları;
- Roqiyә: Sabir qızı;
- Fatima: Möxәmmәdcan qızı;
- Ömmegölsem, Eminә, Zahidә :Ğabdurrәxman qızları;
- Ğömәr, Ğaziz: Mirxәydar ulları.


text:
Batu xan
Batí xan (Batu xan, Sain xan) (1207 tiräse – 1256), Mongol imperiäseneñ ğäskär başlığı, cihangir, Altın Urda ilen nigezläwçe xan. Çıñğız xan onığı,Cüçi ulı.
Atası wafatınnan soñ olıs idaräçese (1227). Mongol imperiäse qorıltayı quşuınça İdel buyı Bolğarına, Rus kenäzleklärenä häm Könbatış Awrupa illärenä yawlar oyıştıra (q. İdel buyı Bolğar däwlätenä Monğol yawları). 1236 yılda İdel buyı Bolğarın, 1237-1240 yıllarda Rus kenäzleklären üzenä buysındıra, 1240-1242 yıllarda Pülşä, Macarstan, Çexiä häm Bolgariäne basıp ala. 1242-1256 yıllarda Cüçi olısınıñ Cäyek yılğasınnan alıp Könbatış çigenä qädärge bilämäläreneñ baş idaräçese. İdel tübän ağınında Altın Urda yaña başqalası Saray äl-Mäxrusä tözelgänçe Bolğar şähärendä torıp idarä itä. Üz bilämälärendä hönärçelekkä, kürşe il-mämläkätlär belän säwdä itügä, Tübän İdel buyında şähärlär tözeleşenä zur iğtibar birä. Saray äl-Mäxrusä şähäre tözeleşenä Bolğardan, Urta Aziädan, Qawqazdan ostalar kiterä.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat
Rusiye mayıs 9-ından grajdan bir dinni qurğanına oşay. Ve qırımtatarlarnı ondan silip aldı. Bunıñ içün olar öz vatanında sadece sayı azlığında degil, amma etik de bir azlıqta olmağa zorunda qaldılar.
Bu mayıs 18-i aqqında. Bu tatihnı mayıs doquzından sadece bir qaç kün ayıra. Amma birincisini Rusiye tantanalı ve sesli hatırlasa, ekincisinen körmemezlikke ura. Çünki onıñ aqqında hatıra zemaneviy Rusiyeniñ bütün esaslarını qıra bile.
Qırımtatarlarnıñ sürgünligi aqqında hatıra zemaneviy Rusiyeniñ bütün esaslarını qıra bile
Qırım nemselerde azat etilgeninden soñ, tamır halqnı Merkeziy Asiyağa çıqardılar. Çoq başqa halqlarğa köre, qırımtatarlarğa perestroyka vaqtınace vatanlarına qaytmağa razı olmay ediler. SSSR dağılğan soñ bile sovet mifologiyası Qırımda yaşamağa devam etti.
1991-inci yıldan soñ yarımada qoruqqa çevirildi. Sovet akimiyeti asreti sabıq imperiyanıñ başqa bölgelerine köre mında ziyadece tamır attı. "Asıl rus Qırım" aqqında mifni mıqaytlıqnen saqlap qaldılar - onıñ içün qara ve beyaz resimni boyalamaq içün yapılğan ıntıluvlar birden kesile edi.
Sovet kontseptsiyası qırımtatarlarnı bölge tarihından silinmesine imkân berdi. O, ev aqqını red etmek içün, bütün milletni hain ilân etti. Ve olar başqa SSSR halqları arasında bir istisna oldı. Sovet Birligi qalğanlarnı aralarında kollaboratsionistler olğan ğalip halqlar dep ilân etti. Ve yalıñız qırımtatarlar, aralarında "ayrı qaramanlar rastkelgen" hain halq olaraq ilân etildi.
Bu mevzuda iç bir muzakere etüvniñ imkânı olmadı. Çünki o sovet imperiyasınıñ Ulu Vatan cenki aqqında eñ büyük mifini boza edi.
Bu mif çerçivesinde cenkniñ bütün tarihi tam Yahşınıñ tam Yamannen küreşi şeklinde taqdim etildi. Qırımtatarlarnıñ sürgünligini bu sade kontseptke qoşsañ, Yahşı Yaramaynı yeñdi ve soñra, 1944 senesi mayıs 18-inde özü cinayetçilik yaptı dep olıp çıqa. Böyle yanaşma sovet adamı içün asıl kelişmey edi, onıñ içün sürgünlikni hatırlamamağa tırışa ediler, ya da bir-eki ibarenen qutula ediler, ya da qırımtatarlar öz taqdirlerinde özleri qabaatlı dep ayta ediler.
Tamır halqnıñ sürgünligi yañıdan Qırım tarihını uydurmağa imkân berdi
Tamır halqnıñ sürgünligi yañıdan Qırım tarihını uydurmağa imkân berdi. Qırımtatar toponimikasını aşıqa-aşıqa deñiştirdiler. Tarih dersliklerini - yañıdan yazıp qoydılar. Lüla kebapnı bile Sovet Birligi dağılmağance Qırım aşhanelerinde "Aqmescit kalbasları" kibi sata ediler.
Ancaq Sovet mifologiyası SSSR ile beraber ölmedi. Az vaqıt keçti ve şimdi o zemaneviy Rusiyeniñ sancaqlarına yañıdan köterildi. Bundan da ğayrı, "Ulu Vatan" cenki, cenkten EVEL ve ondan SOÑ bütün olğan şeylerni aqlağan grajdan bir dini oldı. Qırımnıñ şimdiki ükümdarları ğaliplerniñ nesli olaraq ilân etildi, onıñ içün o yıllar aqqında qolaysız kerçekler aqaretlene ve yasaqlana. Çünki bu, zemaneviy Rusiyeniñ varlığınıñ etik esasını mahv ete.
Qırım ilhaqından soñ yarımadanıñ tamır halqı, onı öz tarihından silmege tırışqan memlekette yaşamağa mecbur oldı
Soveta etikası, ritorikası ve atta özüni tanıması endi zemaneviy Rusiyede yañıdan mainstream oldı. O 1991 senesini başqadan oynamaq içün küreşe. Qırım ilhaqından soñ yarımadanıñ tamır halqı, onı öz tarihından silmege tırışqan memlekette yaşamağa mecbur oldı. Sürgünlik künü ise qırımtatarlarnıñ ögünde degil, amma olar içün tövbe etüv kibi qabul etile.
Ve qolay bir saylav ögüne qoydı. Olar keçken asırnıñ ortasında olarnı sürgün etken devletniñ etika ve estetikasını qabul etmeli. Cenk vaqtında olğan cinayetlerni, şu sıradan qırımtatarlarnıñ sürgünligini de aqlağan zemaneviy Rusiyeniñ grajdan dininen razı olmalı. Ve yarımadanıñ yañı vatandaşlığını qabul etmeli. Akis alda olarnı ileride de raatlıqnı bozğan esas telüke ve Rusiye Federatsyasınıñ bütünliginiñ ihtimallı bozucıları kibi körecekler.
Bütün aqibetler ile.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Pavel Kazarin, qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqat közeticisi


text:
Qırım camilerinde mayıs 18-de, Qırımtatar halqı sürgünliginiñ 71 yıllığında, saat 11-de sürgünlik qurbanlarını dua ile añacaqlar, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Qırım ve Aqyar musulmanları Diniy idaresi ve Qırımnıñ müftisi acı Emirali Ablayev dindaşlarını duağa qoşulmağa çağırdılar.
«Ölgenlerni añmaq er bir musulmannıñ boyun borcudır», – dep yazdılar müftiyatta.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.
Qırım.Aqiqat saytı bildire ki, Aqmescitniñ Rusiye şeer memuriyeti Qırımtatar Milliy Meclisine sürgünlik yıllığına bağışlanğan matem mitingini keçirmege resmiy şekilde yasaq etti.
Aynı vaqıtta Meclis işğalci akimiyet tarafından provokatsion mitinglerniñ ötkerilecegini red etmey.
Qırım işğalinden evel sürgünlik yıllığında Aqmescitte Bütünqırım matem mitingi keçirile edi, tedbirde onlarnen biñ insan iştirak ete edi.
Kiyevde qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanları hatırasına bağışlanğan tedbirler mayıs 14-te başlanacaq. Qırımtatarlarğa qoltutuv aktsiyaları Varşava ve Berlinde de keçirilecek.


text:
Öz başına ilân etilgen «Donetsk halq cumhuriyetinde» Donetsk-Yalta yolcu avtobusı peyda olğanı aqta bildireler
Bu aqta «DHC» Naqliyat nazirliginiñ beyanatında aytıla.
Beyanatqa köre, avtobuslar Donetskniñ Cenübiy vokzalından çift künleri saat 11:00 yollanılacaq. Kelecek künü saat 10:00 Yaltağa kelip çıqa. Yol fiyatı 1200 grn (tahminen 2800 ruble) tura.
Mında şunı bildireler ki, aprel 19-dan «DHC» ve Aqmescit arasında Donetskten er bazar ve çarşenbe künleri Şahtörsk, Snejnoye, Marinovka, Matveyev Kurgan, Rostov, Bataysk, Krasnodar, Krımsk, Anapa, Keriç, Kefe ve Sudaq marşrutı boyunca yürecek avtobuslar peyda olacaq eken.
Bilet fiyatı 900 grn (tahminen 2100 ruble) teşkil ete.


text:
Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen Emil Cemadenov Salavattaki Rusiye koloniyasında ekinci kere ceza izolâtorına qapatıla. Bu aqta o, ömür arqadaşı Liana Belâlovağa ayttı.
«Qırım birdemliginiñ» malümatına köre, martnıñ 21-nde Cemadenov qorantasına resmiy telefon etüv aqqından faydalandı.
«Emil ilk sefer koloniyadan resmiy şekilde telefon etti. O, Salavat şeeriniñ №16 tüzetüv koloniyasında buluna. Şimdi ceza izolâtorında buluna, ekinci kere. Birinci kere sağlıq vaziyeti sebebinden meşğuliyetlerni yapmağanı içün ceza izolâtorına 20 künge qapatıldı. Birinci ceza izolâtorından çıqqanınen ekincisine qapatqanlar», – dep tarif etti Belâlova.
Onıñ aytqanına köre, aqayı ana-babası ve balalarınıñ sağlığı aqqında soradı.
«Halqnıñ haberlerini soradı. Er keske selâm ayttı. Oña bir şey bermeyler, tek mektüp ketireler. Memlekette pandemiyanen bağlı vaziyetni bile, çünki koloniyada da karantin ilân etildi ve bütün körüşüvler yasaqlandı», – dedi Liana.
Rusiye Yuqarı mahkemesi 2019 senesi dekabrniñ 24-nde istinaf şikâyetini baqıp, «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ (Aqmescitteki birinci gruppa) ükmüni deñiştirdi. Qırımlılarnıñ apis cezaları 6 ayğa eksildi.
Böylece, Uzeir Abdullayev 12 yıl ve 6 ay, Rustem İsmailov 13 yıl ve 6 ay, Emil Cemadenov 11 yıl ve 6 ay, Ayder Saledinov 11 yıl ve 6 ay apis cezasını aldı. Teymur Abdullayevniñ ükmü ğayrıdan baqılğan soñ, onı 16 yıl ve 6 ayğa üküm ettiler, onıñ içün 1 yıl ve 4 ay müddetinen memuriy nezaret belgilendi.
2019 senesi iyün ayında Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu dava mabüsleri Teymur Abdullayevni 17 yılğa, Uzeir Abdullayevni 13 yılğa, Rustem İsmailovnı 14 yılğa, Ayder Saledinov ve Emil Cemadenovnı 12 yılğa üküm etti.
Ukraina Tış işler nazirligi bu davağa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmege çağırğan edi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qanun ile belgilengen meseleler:
Uquqiy mesüliyet
- ”Ealini infektsion hastalıqlarından qorçalav aqqında” Ukraina qanunı, başqa qanuniy senetler ve infektsion hastalıqları ile küreş meselelerine dair öz-özüni idare etüv organlarınıñ qararları ile belgilengen sanitar-gigiyenik, sanitar-epidemik, insan karantini boyunca qaidelerni ve şartlarnı bozğan şahıslar memuriy mesüliyetke çekilecektir.
Ceza: Memuriy uquq bozuluvları aqqında Ukraina Kodeksiniñ 443 maddesine binaen vatandaşlar 1000-2000 qat minimal aylıq (17000 – 34000 grivnâ) miqdarında, memurlar 2000-10000 qat minimal aylıq (34000 – 170000 grivnâ) miqdarında para cezasına çekilecekler.
(devamını oqumaq içün, başlıqqa basıñız)
- Epidemik ve diger infektsion hastalıqlarnıñ, em de bulaşıcı olmağan kütleviy (zeerlenüv) hastalıqlarnıñ ögüni aluv ve olarnen küreşüv maqsadınen belgilengen qaidelerni ve şartlarnı bozıp, neticede bu hastalıqlarnıñ darqatılmasına yol bergen, ya da bere bilecek areketler yapqan şahıslarğa qarşı cinaiy mesüliyet quvetleştirildi.
Ceza: Cınaiy bozuluvları aqqında Ukraina Kodeksiniñ 325 maddesine binaen qanun bozucısı 1000-3000 qat minimal aylıq (17000 – 51000 grivnâ) miqdarında para cezasına çekilecek, ya da 6 ayğa qadar apiske alınacaq, ya da serbestligi 3 yılğa qadar sıñırlanacaq, ya da 3 yılğa qadar azatlıqtan marum etilecektir.
Tıb
- koronavirus hastalığı ile küreş içün kerekli mal ile hızmetlerni aluv ceryanı qolaylaştırıldı; işbu maqsat ile çetelden alınğan tedaviy malzemeler ve tıbbiy mallar italât bergisinden ve qoşma fiyat bergisinden boşatılacaqlar;
- işbu mal, iş ve hızmetler içün 100% evelden tölev yapılacaq;
- tedaviy malzemeler, tıbbiy mallar ve içtimaiy qıymeti yüksek olğan mallarnıñ fiyatları Ükümet tarafından nezaret etilecektir.
Emek munasebetleri, devlet hızmeti, meşğullik
(COVİD-19) koronavirus hastalığınıñ darqaluvına qarşılıq kösterüv olaraq yapılğan karantin ya da sıñırlayıcı tedbirler deviri devamında:
- iş bericisi işçisine, bu cümleden, devlet hızmetçisine, öz-özüni idare etüv müessisesiniñ hadimine emek añlaşmasında beyan etilgen vazifelerini belli bir müddet devamında evinde ettire bile, bundan ğayrı razılığını bergen işçisini, bu cümleden, devlet hızmetçisini, öz-özüni idare etüv müessisesiniñ hadimini ev tatiline yibere bile;
- şirket, müessise, teşkilât saibi, ya da vekâletli şahıs idarelerniñ, şirketlerniñ, müessiselerniñ, teşkilâtlarnıñ iş cedvellerini ve bu cümleden fizikiy ve uquqiy şahıslarnı qabul etüv şartlarını deñiştire bile. Böyle deñişmeler aqqında eali İnternet saifeleri ve başqa alâqa usulları vastasınen haberdar etilmeli;
- aylıqsız tatilde bulunuv müddeti Emek aqqında Ukraina qanunları kodeksi 84 maddesiniñ ekinci qısımına ve ”Tatil aqqında” Ukraina qanunı 26 maddesiniñ birinci qısımına binaen belgilengen umumiy müddetke qoşulmay;
- işsiz qalğan şahısnı qayd etüvge ve işsiz statusını almaq niyetinen ariza bergen şahısqa işsizligi sebebinden maddiy yardım berüvge dair uquqiy-normativ senetlerni qabul etüv Ükümet tarafından temin etilecek.
2020 senesi deklaratsiyalar kampaniyası
- Devlet ya da yerli öz-özüni idare etüv vazifelerini becermege tayinlengen şahıslar ”Qaparcılıqqa qarşılıq kösterüv” Ukraina qanunınıñ 45 maddesine binaen keçken senege dair deklaratsiyalarını 2020 senesi çiçek (aprel) ayı 1 kününe qadar degil de, 2020 senesi ilk yaz (iyün) ayı 1 kününe qadar taqim etmeliler. 2020 senesi ilk yaz ayı 1 kününece yaşağan yerlerinde karantin-sıñırlayıcı tedbirlerden sebep öz beyannamelerini beralmağan ya da mal-mülk saipligi ceetinden vaziyetleri bayağı deñişkeni aqqında haber etemegen şahıslar işbu beyannamelerini ya da haberlerini vaqıtında bermegenleri içün mesüliyetke çekilmeycekler.
Memleket içinde köçken şahıslarnıñ aq-uquqlarını temin etüv
(COVİD-19) koronavirus hastalığınıñ darqatıluvınen bağlı sıñırlayıcı tedbirler, ya da karantin deviri devamında ve onıñ lâğu etilmesinden soñ 30 kün devamında:
- uzun vaqıt (60 künden ziyade) devamında yaşağan yerinde yoq olğanını ve evelki yaşağan yerine qaytqanını tahmin etip, memleket içinde köçken şahısnıñ malümat kâğıtınıñ aqiqiyligini lâğu etüv;
- ”Ukraina devlet oşçadbank” halq öğündeki aktsioner cemiyeti tarafından memleket içinde köçken şahıs fizikiy teşkerüvden keçmegeni sebebinden onıñ cari bank esabından para masraflarını toqtatuv;
- memleket içinde köçken şahıslarnı aqiqatta yaşağan/bulunğan yerleri boyunca nezaret etip, içtimaiy tölevlerni kerçekleştirüv yasaq etile.
Memuriy hızmetler
- Karantin ilân etilgen kününden başlap, qanunğa binaen memuriy ve başqa hızmetlerge muracaat etüv müddetlerge ve işbu hızmetlerni yerine ketirüv müddetlerine riayet etüv toqtatıla. Karantin toqtatılğan soñ, işbu müddetlerniñ ketişatı karantinden evel olğan vaqıtqa köre devam etecek.
Mesken-kommunal hızmetler
(COVİD-19) koronavirus hastalığınıñ darqatıluvınen bağlı sıñırlayıcı tedbirler, ya da karantin devirinde ve onıñ lâğu etilmesinden soñ 30 kün devamında:
- mesken-kommunal hızmetler içün vaqıtında yapılmağan para cezasınıñ esaplanması ve talap etilmesi;
- mesken-kommunal hızmetleri içün vaqıtında ya da tolu kölemde tölemegen Ukraina vatandaşlarını işbu hızmetlerden marum etüv;
- mahkeme qararlarını zorbalıqnen yerine ketirüv çerçivesinde mesken-kommunal hızmetleri içün borçları olğanı sebebinden Ukraina vatandaşlarına şahsiy mülk olaraq ait olğan meskenden olarnı zorbalıqnen sürgün etüv, ya da marum etüv;
- mesken-kommunal hızmetleri içün vaqıtında tölemegenleri sebebinden vatandaşlarnı zorbalıqnen devlet, cemaat ve içtimaiy fondlarına ait olğan evlerdeki meskenlerden zorbalıqnen sürgün etüv yasaq etile;
- Ükümet, normativ-uquqiy senetlerni qabul etilüvini ve karantin ile bağlı içtimaiy munasebetlerni doğrultmaq, bu cümleden (COVİD-19) koronavirus hastalığınıñ darqatıluvınen bağlı sıñırlayıcı tedbirler, ya da karantin deviri devamında mesken subsidiyalarnıñ toqtatıluvına yol bermemek, mesken subsidiyalarnı alğan şahıslarnıñ cedvelini kenişletmek ve evelki devirde subsidiyalar alğan horantalarğa olardan arizalar beklemeden kelecek devirde subsidiyalarnı berdirmek içün lâzim olğan qanun leyhalarnı Ukraina Yuqarı Şurası tarafından baqılmasını temin etecek.
Yabancılar ve vatandaşlıqları olmağan şahıslar
(COVİD-19) koronavirus hastalığınıñ darqaluvına qarşılıq kösterüv olaraq yapılğan karantin ya da sıñırlayıcı tedbirler deviri devamında:
- Karantin başlatılğanı sebebinden Ukraina sıñırlarını vaqıtında terk etemegen, ya da Ukraina topraqlarında bulunma müddetlerini uzatılmasına, ya da vaqtınca\daimiy şekilde yaşağanları aqqında malümat kağıtlarınıñ deñiştirilüvine dair Ukraina devlet migratsiya hızmetiniñ yerli organlarına\bölüklerine arizalarını berip olamağan yabancılar ve vatandaşlıqları olmağan şahıslar memuriy mesüliyetke çekilmeycekler. Şahsiyetni, Ukraina vatandaşlığını, ya da şahısnıñ mahsus vaziyetini tasdıqlağan vesiqalar karantin deviri devamında şahıs muracaat etken yerde resmiyleştirile;
- Ukraina Nazirler Şurası qaçaq statusını alğan, mahsus qorçalav altında bulunğan, ya da işbu statuslarnıñ berilmesini beklegen yabancılar ve vatandaşlıqları olmağan şahıslar, bundan ğayrı Ukraina topraqlarında qanunsız alda bulunğan ve mahkeme qararına binaen karantin altındaki topraqlarda vaqtınca yerleştirüv noqtalarında yerleştirilecek yabancılar içün mütenasip yerleşüv yerlerniñ cedvelini azırlay.
Devlet nezareti ve mecburiyetlerni yerine ketirüv
- (COVİD-19) koronavirus hastalığınıñ darqaluvına qarşılıq kösterüv olaraq yapılğan karantin ya da sıñırlayıcı tedbirler deviri devamında devlet nezareti (közetüvi) organlarına hocalıq faaliyet saasında devlet nezareti (közetüvi) boyunca planlaştırılğan tedbirlerniñ keçirilmesi yasaq etile.
Ükümet normativ-uquqiy senetlerniñ qabul etilüvini ve Ukraina Yuqarı Şurasına karantin deviri devamında ipoteka vastasınen temin etilgen esas mecburiyetni yerine ketirüv boyunborcunıñ toqtatıluvı ile ipoteka maddesinin tutılıp alınmaması içün lâzim olğan qanun leyhalarnı taqdim etilüvini temin etecektir.


text:
Sabadan berli Donetsk rayonlarınıñ sakinleri patlav ve toplarnıñ sesini eşiteler.
Bunı Deutsche Welle bildire.
«Gradlar» er bir evniñ yanında tura kibi kele. Divar ve pencereler tasırday», – dep aytalar Donetskniñ merkeziy rayon sakinleri. Telefon ağı er daim meşğul: adamlar bir-birine telefon etip, şeerde ne olğanını ögreneler.
Yerli sakinler Putilovskiy köprü rayonında faal uruş areketler aqqında haber eteler. Şaatlarnıñ bildirgenine köre, köpür de yoq etildi. Terrorizmge qarşı tedbirler ştatında bildireler ki, ukrain ordusınıñ Donetsk içerisine kirüv aqqında malümat yañlış.
Ava limanı yanındaki Kiyev rayonında ışıq, gaz ve suv yoq.
Sakinlerniñ bir qısmı saqlanmağa tırışa. Şeer merkezinde tükânlar tez-tez qapala. Merkeziy bazar da işini toqtata. Bazı yollarda cemaat naqliyatınıñ areketi bütünley toqtatıldı.


text:
Rusiye akimiyeti tarafından arbiy talimler keçirmek bahanesi ile aprelniñ 20-den 24-ne qadar Qırım ve Qara deñizniñ ayrı bölgeleri üzerindeki semanıñ qapatılması büyük bir kerginlikke doğru adım kibi körünmey. Bu fikrini Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında Ukraina Devlet ava hızmetiniñ sabıq başı Denis Antonük ayttı.
«Menimce, dört künlük müddet tam büyük kerginleşme olmaycağını köstere. Bu, daa çoq adiy ses-şamata ve ruslarnıñ iş usulları... Qırım üzerindeki ava boşluğını dört künge qapatmaq, diger büyük bir cedvelden eñ qanunsız qarar degil», – dedi o.
Denis Antonük ayrıca Ukrainanıñ halqara uquq ceetinden bu kibi qanunsız sıñırlavlar içün aslında Rusiyeni mesüliyetke çekip olamay, dep şiyaket etti.
«Öz tarafımızdan yalıñız yaza bilemiz, bu meseleni yalıñız bütün seviyelerde – ICAO ve diger organlarda kötere bilemiz – ancaq ahır-soñu iç bir şey olmay. Ukrainanıñ itibarı Rusiyeniñ itibarı ile qıyaslanmaz derecede küçük. Esas – paradır. Aviatsiya dairelerinde iç bir kimse Rusiye ile tutunmaycaq, er kes anda uçmaq istey», – dep qayd etti o.
Aprelniñ 20-nde, salı künü, bir sıra Rusiye ve Ukraina haber vastası, Rusiye aprelniñ 20-den 24-ne qadar Qırım ve Qara deñizniñ ayrı bölgeleri üzerindeki semanı qapatqanı aqqında haber etti.


text:
Halqara siyasetşınas Aleksey Kaftan dey ki, Rusiyede teraktlarnıñ olması – qaçınmaz. Aytqanı kibi, buna Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ hadimleri de isse qoşa bile.
Bunı o noyabr 16 künü Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde bildirdi.
Fikrine köre, Rusiye özüni etraf müitten ayırmağa qarar aldı ve bunı soñuna qadar becermek içün bütün zaruriy şeylerni yapacaq, şu cümleden «ealini qorquzacaqtır».
«Bunı (teraktlarnı – QA) musulmanlar yapmasa, FSB yapar, ekinci variantnıñ olmasına meyil berem», – dedi Kaftan.
Pariste cuma künü, noyabr 13-de, gece yüz bergen teraktlardan sebep 132 insan elâk oldı, bir çoq adam yaralandı. Frenkistan prezidenti Francois Hollande aytqanı kibi, Pariste ücümler «İslâm devleti» teşkilâtınıñ boyevikleri tarafından yapıldı.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Paristeki teraktlarnı insaniy medeniyetke çağıruv olaraq adladı ve frenk tarafına taqiqat yardımını teklif etti.


text:
Bu aqqında Qırım «akimiyetine» yaqın olğan «Krıminform» haber agentligi bildirdi.
Onıñ qayd etkenine köre, Rusiyeniñ ticaretnen oğraşqan şirketleri Qırımda çalışmağa isteyler, çünki mında eki millionlı bazar bar.
«Esas vazifelerimizden biri – ukrain iş ortaqlarınen alâqalarnı saqlap qaldırmaqtır. Şimdi Qırımda Ukrainadan ketirilgen ucuz ve keyfiyetli mallar bar. Anda ukrain ağları yahşı çalışa. Bizim şirketlerniñ bazarğa kelmesi fiyatlar artmasınıñ sebebi olacaq, bunı şimdi bile köremiz», – dep ayttı Savelyev.
Aynı vaqıtta o, şimdi regiondaki fiyatlar tez-tez artmay, dep bildirdi.
Rusiyeniñ Qırım işğali, Rusiye ve Ukraina arasında zıddiyetten sebep, sonqi eki ay devamında Qırımda mallar fiyatları arta. Aşayt fiyatı 20-120% qadar arttı.


text:
Donetskte «Pervıy kanal» Rusiye telekanalınıñ operatorı Anatoliy Klân elâk oldı. Bunı telekanal saytı ve diger rusiyeli matbuat vastaları bildire, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Anatoliy Klân mühbir ve ses operatorı ile gece ukrain arbiy qısımına yol aldı. Bunı Donetsk halq cumhuriyetiniñ matbuat hızmeti azırladı»,– dep bildirile «Pervıy kanal»nıñ saytında.
«Matbuat hızmetiniñ» malümatına köre, «Askerlerniñ anaları oğulları ile körüşip, olarnı evge almağa planlaştıra ediler».
Ukrain arbiyleri tarafından kökke işaret raketası yollanılğanından soñ, atışlar eşitildi. Atıştan evel olğan tam tasvirni rusiyeli matbuat vastaları bildirmey.
Twitter qullanıcılarınıñ malümatına köre, Rusiye jurnalistleri ile avtobus dümeni başında «DHC» teşkilâtınıñ işaretleri ile kamuflâjlı erkek buluna edi. Avtobusnıñ diger yolcuları aqqında malümat yoq.
68 yaşında olğan Anatoliy Klân «Pervıy kanal»da 40 yıldan ziyade işley edi.


text:
Qırımda mahküm etilgen ukrain faali Vladimir Baluh vasiyetname yazacaq, dep bildirdi Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova.
«Vladimir Baluh qasevetlene: notariusnı alıp kelmege rica etti. Sentsov kibi vasiyetname yazacaq. Bütün qorquzuvlar tek lafta qalmaycağını, kologiyağa qadar barmağa imkânı olmaycağını is ete», – dep yazdı Denisova Facebookta.
Ombudsmenniñ haber etkenine köre, o, Rusiye zenaatdaşı Tatyana Moskalkovadan eki «şey talap ete»: Baluhqa kerekli tibbiy yardım kösterilmesini ve onıñ faalnen körüşüviniñ teşkil etilmesini.
Denisova, Rusiye akimiyetinden onı Aqmescit SİZOsında Vladimir Baluh ile körüştirmege talap etken edi.
Qırımda apiste tutulğan ukrain faali Vladimir Baluh 2018 senesi martnıñ 19-nda başlağan müddetsiz açlıqnı devam ete. Bir aydan berli bir şey aşamağan Baluh Arhiyepiskop Klimentni diñlep, kisel içmege, peksimet aşamağa razı olğan edi.
İyülniñ 5-nde Rusiye kontrol etken Aqşeyh rayon mahkemesi ukrain faali Vladimir Baluhqa 5 yıl apis cezası ve 10 biñ ruble (4 biñ grivna) para cezasını tayin etti.
Faal eki cinaiy iş boyunca böyle ceza aldı.
FSB Vladimir Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Vladimir Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.


text:
Adliyeci Emil Kürbedinov Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ Aqmescitte «Hizb ut-Tahrir» alâqaları ile qabaatlanğan dört musulmannıñ mahkemesini qapalı şekilde keçirmege tırışqanını bildire. Aprel 5-te olarnıñ apis cezaları uzatılmaq kerek.
«Haber ile küreş. FSB terrorizm ile qabaatlanğan dört musulmannıñ mahkemesini qapalı şekilde keçirmelerini istey. SİZOda apis cezaları uzatıla bile», – dep yazdı Emil Kürbedinov Facebookta.
Aqmescitte salı künü Emir-Üsein Kuku, Enver Bekirov, Müslim Aliyev ve Vadim Siruknıñ apis cezalarını uzatuv mahkemesi keçirilecek.
Qırımda fevral 11-de qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler olıp keçti. 12 insan yaqalandı, sorğulardan soñ çoqusı azat etildi. Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya «Hizb ut-Tahrir» terroristik teşkilâtınıñ» faaliyeti aqqında cinaiy iş boyunca 4 insan yaqalanğanını bildirdi. Fevral 12-de yaqalanğan dört kişi apiske alındı. O künü daa tahminen on tintüv keçirildi. Qırımtatar Milliy Meclisi buña qırımtatarlarğa qarşı repressiyalarnıñ yañı dalğası dep ayta. Ukraina Tış işler nazirligi fevral 12-de narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı basqını arttırmağa çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Devlet işğal etilgen Qırım meselesiniñ rağbetli olması içün vatandaşlar ile işbirlikte bulunmalı. Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde haber siyaseti naziriniñ keñeşçisi Emine Ceppar bildirdi.
«Menimce, bizim alımızda, devletimiz, demokratik devlet olaraq, mustaqil devlet olaraq endi-endi şekillene. Şunıñ içün vatandaşlar cemiyeti devlet ögüne muayyen meseleni aça, qamaçav bunı tasdiqladı…Qamaçav devletniñ areketsizligi boşluğını toldurdı. Bunıñ neticesinde biz Qırımnı tek Ukrainada degil, dünya boyunca kün tertibine qaytardıq», – qayd etti Ceppar.
Aynı zamanda ukrain naziriniñ muavini aytqanı kibi, Qırım vatandaşlıq qamaçavınıñ er angi ceeti dünya toplulığı tarafından alğışlanılmadı.
«Bu qamaçavnı nasıl qabul ettiler, bu başqa sual. Naqliyat qamaçavı, mal qamaçaı – er keske kelişe edi, amma energetika meselesi peyda olğanda, aqibetleri gumanitar ceetinden felâketli ola bilecegini añlağanda, uquq qoruyıcılar izaatlarnı talap etmege başladı», – dey Ceppar.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Qamaçav iştirakçileriniñ talapları arasında – siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımda insan aqlarına riayet etüv ve yarımadağa halqara eyyetlerniñ kirsetilmesi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Ukrainskaya Pravda» haber etkenine köre, «Şuster LIVE» yayını devamında oña tul qadın, eki balasınıñ anası olğan Qırım sakini muracaat etti.
Qadın Yatsenükten işğal olunğan Qırım Cumhuriyetinde Rusiye grajdanlıqnı qabul etmegen, ve bu sebepten, onıñ fikirine köre, Qırımda yaşamaq ve iş tapmaq meselelerinde qıyınlıqlarnen rastkelgen Qırım sakinlerine özlerini nasıl alıp barmaq kerekligini soradı.
«Rusiye pasportını almaqtan başqa çarem qalmay», – qayd etti o.
Yatsenük, öz nevbetinde, oña ukrain olaraq qalmağa rica etti.
«İnsanım, aytqanıñıznı añlayım. Aqiqatnı ayttıñız. Amma sizge ricam bar: Rusiye pasportını almañız, Ukrain vatandaşı olaraq qalıñız. Biz er bir Ukrain vatandaşına em maaş, em içtimaiy ödevlerini berermiz. Bu endi ar-namus meselesidir. Ukrain olaraq qalıñız, lütfen. Rica etem», – dep qoştı o.
Bu fikirge cevap olaraq qadın öz vatanperverligini kösterip, böyleliknen işsiz qala bilecegini ve neticede öz 11 yaşında olğan qızçığınıñ isteklerini yerine ketirmege imkânı olmaycağını ayttı.
Nazirler Kabinetiniñ başı, öz nevbetinde, balanı Kiyevge tasil almaq içün davet etti.
«Siziñ fikriñiz, sizge tevsiyeler bermege aqqım yoq. Siziñ taqdiriñiz ve siz qarar almaq kereksiñiz, menim vazifem ise sizge teklifnen buyurmaq ve muracaatta bulunmaqtan ibarettir. Nasıl bir qarar alsañız, o, demek, doğru olur, çünki o sizinki. Ve siz soñ öz-özüñizge: «Aqlı edimmi ya yoq» degen sualini qoyarsıñız», – dedi Yatsenük ve Qırım talebelerini qıtaviy Ukrainanıñ oquv yurtlarına keçirüv ceryanınıñ qolaylaşqanı aqqında da hatırlattı.
«Sizge, balañızğa rica etem, Ukrainanı ne canıñıznen, ne pasportıñıznen qaldırmañız», – dedi Yatsenük.


text:
Yaqın şarq tedqiqler Merkeziniñ müdiri İgor Semivolosnıñ zanınca, işgal etilgen Qırım meselesi unutılmay, çünki bütün diqqatnı celp etken Donbassnıñ adise-vaqiaları yarımada içün küreşniñ bir qısmı ola.
Bunı o, Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
«Cenk Qırımda başlandı ve Qırımda bitecek. Şimdi arbiy areketler yarımadadan tış keçe, lâkin olar dos-doğru Qırım cenkinen bağlı. Bu sebepten Qırımnı unuttılar kibi körüne. Lâkin asılında onı iç kimse unutmadı», – dedi ekspert.
Aynı vaqıtta Semivolos Ukraina akimiyetiniñ malümat ve qanun çıqarıcı siyaseti yalıñız Donbass zıddiyetini çezüv meselesinen sıñırlanmamaq kerek, ve Qırım aqqında sıq-sıq aytmaq kerek fikirinen razı.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.