text:
«Anda şimdi öyle fikirler bar: qırımtatarlarnı qaldırayıqmı yoqmı, olarnen añlaşayıqmı, yoqmı, olarnıñ talaplarına köre añlaşayıqmı eken. Malümatımızğa köre, qırımtatarlarını sürgün etmekniñ ve olarnı mında kutleviy şekilde çıqarılmasını tayin etmekniñ tarafdarları çoqluqta. Amma bu Rusiyeniñ itibarına zarar ketirer degen soyuları da bar», – dedi Mustafa ağa.
Cemilev qırımtatarlarğa qarşı sabırsızlıq tek siyasiy seviyde degil de, yaşayışta da artqanı aqqında qayd ete.
«Misal içün, özünü «kazaklar» dep adlandırğan soyuları soraylar: «Siz qaçan keteceksiz? Sizlerni ep bir sürgün etecekler de. Men sizniñ evinizde yaşamağa ister edim». Bunı evelden yahşı, bir-birlerine qatnaşqan qomşular aytalar», – dey Mustafa Cemilev.
«Balalar qırımtatarlarğa ücüm eteler. Hususan olar anda tilinde laf etseler: Sen ne mında bu tilde laf etesiñ, mında Rusiye! Ebet, bu kibi baqışlar ve degerlikler olarğa evlerinde aşılana. Qırımtatarlar arasında yaman bir şey olacağı ögünde bir qorqu bar», – bildirdi Cemilev.


c: text/html

text:
Bügin, 4 qazan küni Soltüstik Koreya biligi öziniñ resmi aqparat agenttigi KCNA arqılı habarlama taratıp, Oñtüstik Koreyamen aradağı senim telefonın qayta qosatının mälimdedi jäne Seul biligin qarım-qatınastı qalpına keltiruge küş saluğa şaqırğan.
Ötken aptada Soltüstik Koreyanıñ eñ joğarı jetekşisi Kim Joñ Un üzilip qalğan senim telefonı arqılı Oñtüstik Koreyamen dialogtı qayta jalğauğa dayın ekenin bildirgen bolatın. Eki ay bwrın KHDR Oñtüstik Koreya men AQŞ birikken armiyasınıñ ortaq äskeri oqu-jattığularına narazılığın bildirip atalğan senim telefonın jauıp tastağan bolatın.
KCNA habarında Soltüstik Koreyanıñ senim telefonın düysenbiniñ tañında, sağat 09:00-den bastap qosatını aytılğan. Sonday-aq, Seulden şekaralıq qaqtığıstardı jeñildetudegi «tapsırmaların» orındaudı talap etken, alayda onıñ qanday tapsırmalar ekenin aşıq aytpağan.
Atalğan senim telefonı Oñtüstk-Soltüstik Koreya arasındağı birden bir resmi baylanıs kanalı retinde belgili. Tamızdıñ bas şeninde senim telefonı üzilgennen keyin Korey tübegindegi şielenis uşığa tüsken. Soltüstik Koreya qauipsizdik dağdarısı turalı eskertu jasadı jäne tört birdey zımıran sınağın ötkizip ülgerdi.
Soltüstik Koreyanıñ zımıran sınaqtarı sol eldegi üzdiksiz jetildirilip jatqan yadrolı qaru tasımaldauğa qabiletti qwrlıqaralıq ballistikalıq zımıran quatın äygiledi. Onıñ üstine bwl Korey Halıqtıq Demokratiyalıq Respublikasın yadrolıq qarudan bas tarqızu üşin salınğan sankciyalar men kelissözderdiñ de belgili deñgeyde tığırıqqa tirelgenin bayqattı.
Orıstar Kim Çen In dep atap jürgen KHDR jetekşisi öz mälimdemesinde oñtüstik körşilerin «Soltüstik Koreyanıñ äskeri arandatuşılığı» deytin «illyuziyasınan» arıluğa da şaqırğan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye Tahqiqat komiteti Moskvanıñ «Şeremetyevo» ava limanında «Aeroflot» Rusiye ava şirketiniñ «Suhoy Supercet» yolcu uçağında çıqqan yanğın neticesinde bir insan elâk olğanını tasdıqladı. Daa dört yaralanğan kişi aqqında haber etile.
Haber agentlikleriniñ menbaları ve diger kütleviy haber vastaları elâk olğanlarnıñ farqlı sayısını – 1-den 12-ge qadar – bildire. Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ malümatına köre, 6 insan hastahanege alındı, dep bildire Azatlıq Radiosınıñ rus hızmeti.
Uçaqta qonğanda yana edi. O, SU-1492 Moskva-Murmansk ava seferini kerçekleştire edi, faqat aman-aman birden «Şeremetyevo» ava limanına qayttı. Berilgen malümatqa köre, uçaqta yanğın çıqtı (TASS haber agentliginiñ menbası yaşın aqqında ayta), diger malümatqa köre – yanğın qaza qonuvı sebebinden çıqtı. Yanğınnıñ kerçek sebepleri daa belli degil.
Baza telegram-kanalınıñ derc etken videosında körüngeni kibi, uçaq qonğanda onı alev qavrap alğan edi. İçtimaiy ağlarda şaatlarnıñ foto ve videoları peyda oldı, anda yolcular yanğan uçaqnı terk ete.
Yanğın söndürildi. Uçaqnıñ quyruq qısmı aman-aman bütünley yandı.


text:
Ukraina demir yol naqliyatınıñ devlet memuriyeti İvano-Frankovsk – Dnepropetrovsk poyezdiniñ marşrutını Novoalekseyevkağace uzattı.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, yañı cedvel boyunca tren avgust 7-29 künleri yürecek.
«Yolcularnıñ oñaytlığı içün № 231/232 İvano-Frankovsk – Dnepropetrovsk poyezdiniñ marşrutı Novoalekseyevkağace uzattırıldı, Zaprojye, Tavriysk ve Melitopolden keçecektir», – denile beyanatta.
İşbu cedvel boyunca tren avgust 7-29 tek künleri qatnaycaq. İvano-Frankovsktan: avgust 15-ne qadar – saat 15:31, avgust 17-29 – 15:22. Dnepropetrovskqa saat 11:40 kele ve saat 12:11 çıqa, Novoalekseyevkağa – saat 17:50 kele.
Avgust 31 künü № 231/232 treni İvano-Frankovsk – Dnepropetrovsk marşrutı boyunca yürecek.
Novoalekseyevkadan keri tren avgust 8-30, çift künleri, saat 10:10 çıqacaq. Dnepropetrovskqa saat 16:52, İvano-Frankovskqa saat 13:24 kele.
Bıltır Ukraina işğal etilgen Qırım ile naqliyat alâqasını toqtattı. Yarımadağa qatnağan trenler endi Herson vilâyeti Novoalekseyevkağa qadar bara.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi mart ayında işğal etti.


text:
Pamukkaläne gizü waqıtı
2 ayda Pamukkalägä 84 meñ 900 keşe kilde
Koronavirus kizüennän soñ yaqınça 2 ayda Pamukkalägä 84 meñ 900 keşe kilde.
Yaña normal’läşü barışınnan soñ 1 iyun’ könne açılğan Pamukkalä cirle häm çit il turistların qabul itä.
Turistlar travertinnar, Xiyerapolis borınğı şähären gizep, borınğı basseynda yal itä.
Pamukkalägä 1 iyun’ – 28 iyul’ könnärendä 84 meñ 900 keşe kilde, 19 meñ 300 keşe Xiyerapolis arxeologik muzeyına, 3400 keşe isä Laodikya borınğı şähärenä bardı.
Bäyläneşle xäbärlär
TRT World forumı 9-10 nçı dekabr’dä İstanbulda uzaçaq
Anıñ bıyılğı teması:“Kiläçäkne formalaştıru: bilgesezleklär, çınbarlıq häm mömkinleklär”


text:
Rusiye nezaretindeki Qarasuvbazar rayon mahkemeniñ mahkemecisi Tatyana Balema "Taygan" arslanlar parkınıñ saibi Oleg Zubkovğa qarşı cinaiy davanıñ baqılmasını belli olmağan tarihke avuştırtı.
"Qırım esnası" bildirgeni kib, bu, koronavirusqa qarşı kirsetilgen tedbirlerniñ neticesinde yapıldı.
Martnıñ 19-ında bildirilgeni kibi, "Taygan" arslanlar parkınıñ saibi Oleg Zubkov haber etkeni kibi, mahkeme onıñ parkında tişlengen qadın Olga Solominanıñ davası boyunca qoşma tibbiy teşkerüvni keçirmek ükmüni çıqardı.
2018 senesi iyülde “Taygan” parkında arslan turist Olga Solominanı tişlegen. Qadınıñ aytqanına köre, “Taygan” müdiri Oleg Zubkov o yerde edi, amma arslannı birden tınçlatıp olamadı.
Zubkov ise, Solomina sarğoş olıp, arslanğa qaşanğanğan ve bunıñ içün ayvan onı tişlegen, dep ayta.
2014 senesi Rusiyeniñ yarımada ilhaqına qoltutqan qırımlı iş adamı Oleg Zubkovnıñ Qırımnıñ Rusiye akimiyetinen zıddiyeti bar. Oleg Zubkov, mal-mülki bulunğan topraq damartılarınıñ vesiqalarını beş yıldan berli resmiyleştirip olamay, dep bildire.
Qırım işğali devamında Zubkov Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti tarafından oña nisbeten para cezaları ve qabaatlavlarnen bağlı tahminen 500 mahkeme oturışuvına bardı.
2014 senesi Rusiyeniñ yarımada ilhaqına qoltutqan qırımlı iş adamı Oleg Zubkovnıñ Qırımnıñ Rusiye akimiyetinen zıddiyeti bar. Oleg Zubkov, mal-mülki bulunğan topraq damartılarınıñ vesiqalarını beş yıldan berli resmiyleştirip olamay, dep bildire.
Qırım işğali devamında Zubkov Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti tarafından oña nisbeten para cezaları ve qabaatlavlarnen bağlı tahminen 500 mahkeme oturışuvına bardı.


text:
QMC prokuraturası qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri olğan İlmi Umerovnıñ davasında iştirak etken Kreml nezareti altındaki Qırım mahkemecilerinen prokurorına qabaatlavnı beyan etmek niyetinde. Bu aqta avgustnıñ 22-nde keçken matbuat konferentsiyasında QMC prokuraturası bölüginiñ yolbaşçısı Aleksandr Darakçi ikâye etti.
«Bu davada iştirak etken prokurorğa nisbeten qabaatlav proyekti azırlandı. Ondan da ğayrı, bu dava bütünley uydurılğanına dair isbatlar toplanmaqta. Yaqın zamanda bizler qabaatnı yalıñız davağa qoltutqan prokurorğa nisbeten degil de, mahkemeciler qabaatlanğanı aqqında da söz yürsetebilecekmiz», – dep qayd etti QMC prokuraturasınıñ temsilcisi.
2017 senesi iyünniñ 7-nde Kreml nezaretinde bulunğan işğal altındaki Qırımnıñ Aqmescit rayon mahkemesi İlmi Umerovnıñ davası üzerinde çalışıp başladı. Mahkeme oturışları aftanıñ er çarşenbe künü ötkerilecegi aqqında aytılğan edi.
2016 senesi FSB taqiqatçıları İlmi Umerovqa qarşı ekstremizm maddesi boyunca cinaiy iş açqan edi. Qırımtatar milliy areketiniñ belli iştirakçisi, qırımtatar Meclisi reisiniñ muavini olğan İlmi Umerovnıñ tutulıp alınuvı, evindeki tintüv ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
İlmi Umerovnıñ özü bu mahkeme davası sımarışnen yapılğanını, ükümi ise – evelden belli olğanını tüşüne ve taqiqatçılar, stenogramma kibi tanıtılağan sözme-söz tercimeniñ lisaniy ekspertizasını qullanıp, añlamlarnı qarıştırğanını ayta.


text:
Märsindä 8 meñ yıl êlek yasalğan räsemnär tabıldı
Mäğarä räsemnäre ğalimnärne bik qızıqsındırdı
Törkiyäneñ Märsin töbägendä ber mäğarädä 8 meñ yıl êlek qıyalarğa töşerelgän räsemnär tabıldı. Cirlektä mädäniyät häm turizm ministrlığı, İstanbul häm Kutax’ya universitetları urtaq tikşerenü alıp bara. Älege qısalardağı êşçänlek näticäsendä Ärdämli rayonında Alata üzänlegendäge taşlı tekä yarda ber mäğarädä 15kä yaqın räsem tabıla.
Qıyağa töşerelgän räsemnär arasında keşe, xaywan häm törle geotik figuralar bar. Älege tabıldıq fän ähellärendä zur qızıqsınu uyattı. Alarnıñ şaqtıy ähämiyätle buluın assızıqlıylar. Şulay uq, Latmos tawlarındağı qıya räsemnäre belän oxşaşlıqqa iğ’tibar cälep itelä.
Tabıldıqnıñ Märsin töbägeneñ bilgele bulmağan borınğı çorların açıqlawğa yärdäm itäçägen uylıylar.


text:
Qırım ve Aqyarda eki milliondan ziyade insan 2014-2015 seneleri Rusiye Federatsiyası vatandaşlarınıñ pasportlarını elde etti, dep bildire Qırımda Rusiye Federal migratsion hızmetiniñ reberi Petr Yaroş.
«Eki milliondan ziyade insan. Büyük bir sayı. Rusiyeniñ iç bir regionı böyle raqamnı köstermey edi. Ukrainada, Rusiyede o qadar pasportnı bermek içün beş – yedi yıl kerek edi, biz öyle qısqa vaqıt içinde becerdik», – dedi Yaroş jurnalistlerge Aqmescitte.
Şu cümleden, bu sene Rusiye pasportlarını 145 biñ qırımlı elde etti.
«Rusiye Federatsiyası pasportlarınıñ endi deñiştirüvini beceremiz. Teessüf ki, bazı insanlar olarnı endi coya, yaş, evlenüv, nazar sebebinden. Bazıları soñunace uzattı ve şimdi kelip Rusiye pasportlarını ala, amma olarnıñ sayısı pek küçük», – qayd etti Yaroş.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda Qırım.Aqiqat saytınıñ ukrain ve qırımtatar versiyaları açılmay. Bu aqta muarririyetimizge Qırımdaki oquyıcılarımız bildire.
Ktat.krymr.com ve ua.krymr.com saifeleri açılğanda «Saytqa irişilmey» dep yazıla. Olar tek Qırımda degil, qomşu Rusiyede de açılmay.
Qırım.Aqiqat saytınıñ rus tilli versiyası kirsetilgen Roskomnadzornıñ yasaqlağan saytlar cedvelinde ukrain ve qırımtatar saifeleriniñ blok etilüvi aqqında malümat yoq.
VK, «Odnoklassniki» ve «Yandeks.Dzen» Rusiye içtimaiy ağları Roskomnadzornıñ talabınen Azatlıq Radiosınıñ rus hızmeti ve Nastoyaşçeye Vremâ saifelerini blok etti.
Serbest Avropa Radiosı/Azatlıq Radiosınıñ prezidenti Jamie Fly yañı sıñırlavlarnı izaatlap, Kremlge mustaqil kütleviy haber vastaları saytlarınıñ blok etilüvi yetmedi ve anda «Putin içün kelişmegen Ukraina cenki aqqında bütün malümatnı temizlemege» qarar berildi: «Kontentimizni blok etmek içün Putin rejimi alğan tedbirlerge baqmadan, Azatlıq Radiosı Rusiyedeki oquyıcılarına kerçeklerni bildirmek içün elimizdeki bütün resurslarnı qullanmağa devam etecek».
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: rukrymr.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırımnıñ Aqmescit rayonında transformator stantsiyasında qaza yüz berdi, haber ete yarımada Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Bildirilgeni kibi, qaza neticesinde Badana ve Acı Qal köylerinde energetik teminlevi sıñırlanğan.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre. qaza yerinde tamir işleri alıp barıla, işlerniñ bitirilecegi aqqında malümat Qırımnıñ Rusiye ükümeti saytında yoqtır.
Qırımğa dekabr 30-dan qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyası berilmey, Herson vilâyetinde elektrik yolağınıñ patlavı buña sebep olmalıdır. Al-azırda elektrik tiremesi tamirlengen, amma energetik muqaveleniñ toqtatılmasından sebep elektrikni bermeyler. Yarıq ile olğan problemlerden sebep bazı regionlarda qazan dairelerini söndüreler, insanlar çeşit qızdıruv aletlerinden faydalanmağa mecbur.
Rusiye FVN Qırım idaresiniñ reberi Sergey Şahov aytqanı kibi, Qırım şimdi kerek olğan 1350 megavattan 931 MVt ala.


text:
Qırımda yüksek yanğın telükesini iyün 18-inece uzattılar, sinoptiklerge atıf etip bildire Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti.
"İyün 14-18-inde Qırımda yüksek yanğın telükesi qalacaq", - denile beyanatta.
Müessisede, bu müddet devamında böyle areketler yasaq olğanını hatırlattı:
- dağ-ormanlarnıñ ziyareti;
- azbarlarda ve bostanlarda ot, çöplük yaqması;
- quru ösümlikniñ yaqması.
-
Bildirmede, yanğınğa qarşı tedbirlerge riayet etmemesi içün 2-den 400-gece biñ ruble cöreme olacağı belgilene.
Daa evel Rusiye nezaretindeki Qırım FVN, aftanıñ soñuna qadar devam etecek yüksek yanğın telükesi aqqında furtuna ihtarını ilân etti.


text:
Keçirilüvi mayısnıñ 3-ne planlaştırılğan «Qırım yürüşi» COVID-19 pandemiyası sebebinden belli olmağan vaqıtqa qaldırıldı. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisi Refat Çubarov Facebookta bildirdi.
«Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» halqara zorbalıqsız aktsiyasınıñ yañı künü Ukrainadaki epidemiologik vaziyetine köre belgilenecek», – dep bildirdi Çubarov.
Onıñ aytqanına köre, aktsiyanıñ ştabı uzaqtan bağda olıp, lokal körüşüvler keçire ve aktsiyağa azırlanmağa devam ete.
Meclis reisi Çubarovnıñ qayd etkenine köre, «Qırım yürüşiniñ» keçirilüvine Qırımda Rusiye tahqiqatçıları oña qarşı açqan dava degil, tek koronavirus tesir ete bile.
2019 senesi dekabrniñ 6-nda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» halqara zorbalıqsız barışıq aktsiyası azırlana ve keçirilecek, dep ilân etti. Aktsiya vaqtında faller memuriy sıñırdan keçip, Qırımğa kirecek ola.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
İşğal etilgen Qırım akimiyeti Ukrainadan dekabr 24 künü elektroenergiyanıñ berilmemesinden ziyannı belgilep, Kiyevge iddialarını bildirecek ola, – dep bildirdi jurnalistlerge Qırım «baş nazir muavini» Dmitriy Polonskiy.
«Belediyelerde şimdi esabatnı alıp baralar, olardan statistikanı elde etip, onı Qırım nazirler Şurası yanında açılğan mahsus bölükke beremiz. Muzakereler ketişatı çerçivesinde bunı iddia olaraq taqdim etecekmiz», – dedi Polonskiy.
Neticede nasıl esabat olacağı aqqında memur aytmadı.
Çarşenbe künü, dekabr 24-de, Qırım kene ışıqsız qaldı. Svetoforlar çalışmağanı sebebinden soqaqlarda tıqanıqlıqlar, qazalar yüz bere. Qırım «Minergoda» Ukraina yarımadanı eletkrik ceryandan ayırğanı aqqında bildireler.
Dekabr 23 künü «Krımenergo» şirketi kene de qazaiy söndürüv cedvelini işletti.
Aynı vaqıtta, Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov Rusiye ve Ukraina arasında Qırım yarımadasına eletroenergiyanıñ berilüvi aqqında añlaşmanıñ qabul etilgenini bildirdi.


text:
ATR qırımtatar telekanalı qapatılsa, büyük belâ çıqacaq, em de yalıñız qırımtatarlar zarar körmeycekler, – dep bildirdi Rusiye prezidenti yanında İnsan aqları şurasınıñ azası Andrey Yurov Qırım.Aqiqatqa.
«Birinciden, Qırımnıñ devlet tili olğan qırımtatarcanıñ asılında böyle olmağanı, ve oña diqqat ayırılmağanını kösterilecek. Ekinciden, yerli akimiyetniñ qırımtatarlarnıñ ihtiyaclarına emiyet bermegeni belli olacaq», – dedi Yurov.
Uquq qorçalayıcınıñ fikirince, bir çoq qırımtatarı içün ATR malümat çoqrağı ola.
«Telekanal qapatılsa, qırımtatrlarnıñ şimdiki akimiyetke munasebetke menfiy olacaq, bu da yahşı bir şey degil», – dedi Andrey Yurov.
ATR Rusiye qanunlarına köre qayd olmağa ne qadar tırışsa da, Roskomnadzor menfiy cevap bere. Telekanal tahmin ete ki, aprel 1-den itibaren yayınları toqtatıla bile. Bu sebepten Rusiye prezidenti Vladimir Putinge bir sıra muracaat yollanılğan edi.
Mart 24 künü Moskvada Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov ATR qırımtatar telekanalınıñ yayınlavı ile bağlı problemler mahsus ziddiyetni doğurmaq maqsadı ile yapılğan muhalifetniñ areketidir, dep aytqan edi. Bundan evel Aksönov ATR telekanalınıñ işini takbih etti ve böyle siyaseti olğan matbuat vastalarınıñ yarımadadaki işi mümkün olmağanını bildirdi.
Mart 25-den telekanal efirinde bu munasebet ile er kün «ATRni oldürmeñiz» telemarafonı keçirilecek.


text:
Ukraina Haber siyaseti Nazirligi öz faaliyeti esabatında Qırımnıñ haber destegi ve onıñ er bir qıtanı qaplaycağı aqqında hatırlattı.
Bunı Ukraina Haber siyaseti Naziri Yuriy Stets Kiyevde mayıs 5 künü keçirilgen brifingde bildirdi.
Nazir aytqanı kibi, içtimaiy kampaniya bütün dünya boyunca keçirilecek, devamı Almaniya, Avstriya, Portugaliya, Çehiya, Litvaniya, Büyük Britaniya, AQŞ, Kanada ve diger memleketlerde olacaqtır.
«Ukrainanıñ mustaqilligi zamanından – er bir qıtanı, Antarktidadan ğayrı, qaplaycaq yekâne kampaniya olacaqtır», – dey Stets.
Evel bildirilgeni kibi, Ukraina Haber siyaseti Nazirligi «Qırım – Ukrainadır» içtimaiy kampaniyanı amelge keçirgen edi.


text:
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresi yarımadada keskin nefes virus yuqunçı hastalarınıñ sayısı arta, dep bildire. Müessise yolbaşçısı Natalya Penkovskayanıñ malümatına köre, keçken aftağa baqqanda hasta sayısı eki qat, keçken senege baqqanda 4 qat arttı.
«Aqmescitte epidemiologik sıñır 13% büyük. Qırımda virus yuqunçı hastalarınıñ vaziyeti farqlı. 4 regionda virus yuqunçı hastalarınıñ sayısı cumhuriyet raqamından yüksek – Ermeni Bazarda, Sudaqta, Aqmeçet ve İslâm Terek rayonlarında. Mında hasta sayısı cumhuriyet raqamından eki qat ziyade. Keçken aftağa baqqanda Ermeni Bazar ve Aluştada hasta sayısı üç qat, Qarasuvbazar ve Aqşeyh rayonlarında 4 qat ziyade. Sudaqta ve Bağçasaray rayonında – 5 ve 6 qat ziyade», – dep bildirdi Penkovskaya yanvarniñ 20-nde COVID-19 ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında.
Keçken afta Rospotrebnadzor yarımadada keskin nefes virus yuqunçı ve gripp hastalarınıñ sayısı eksile, dep qayd etken edi.


text:
Al-azırda Ukraina cenüp-şarqında bulunğan OSCE mahsus nezaret missiyasınıñ faaliyeti Qırımda olmamalı, dep bildirdi OSCE yanında Rusiye Federatsiyasınıñ vekili Andrey Kelin Venadaki teşkilâtnıñ daimiy şura toplaşuvında.
Diplomatnıñ maruza metni Rusiye Tışqı işler nazirligi saytında derc etildi.
Onıñ aytqanına köre, missiyanıñ coğrafik alanı ve vazifeleriniñ mandatı 2014 senesi mart 21-de belgilendi.
«O, Qırım ve Aqyar Rusiye Federatsiyasınıñ ayırılmaz parçası olğanından sebep o vaqıt belgilengen siyasiy-uquqiy kerçeklerni aks ete. Böylece, missiyanıñ faaliyeti, şu cümleden informatsion ceetinden, Qırım yarımadasına tesir etmemeli», – dedi Kelin.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Kyivde “Qırım evi”nde bedava qırımtatar tili kurslarına qayd etüv başlandı. Buñı “Qırım evi”niñ matbuat hızmeti haber ete.
“Er cumaertesi künü saat 11:00 “Qırım evinde” biz sarfnı (grammatika) tafsilâtlı talil etecekmiz, söz terkibini keñleştirecekmiz, tilni davuşından añlamağa ögnecekmiz, bundan ğayrı - tilni ameliyatta qullanaq içün, turmuş ve iş sübetlerinde raat alıp barmaq içün çoq laf etecekmiz! Dersler sentâbrniñ 8-nde başlanacaq”, - dep aytıla beyanatta.
Dersler, qırımtatar tilini iç ögrenmegenler, bundan ğayrı - bir de bir til bilgisi seviyesi olğan, amma onı ilerletmege istegenler içün kelişe. Oca - Mustafa Ametov. Ögrenüv - bedava, amma evelden mıtlaq qayd olmaq şart.
Oquñız – «Yoq etüv siyaseti»: Rusiyeniñ til qanunı Qırımğa neler ketirecek
Qırımnıñ rusiyeli memuriyeti mektepte qırımtatar ve ukrain tilleriniñ ögrenüvini olduqça azlaştırdı. Qırımtatarlarnıñ tuvğan tilni mektepte ögrenüvinden marum olğanları aqqında Milliy Meclis vekilleri haber ete edi.
Aynı vaqıtta işğalden soñ qabul etilgen “Qırım cumhuriyeti Anayasası”nıñ 10-uncı maddesine köre qırımtatar ve ukrain tillerine devlet tili statusı berilgen edi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev, yarımadada 16 qırımtatar oqutuv tilinen mektepten edi danesi qalğanını haber etti.
Qırımdaki Ukrain medeniy merkeziniñ faalcisi Leonid Kuzmınnıñ malümatına köre, işğalden evel olğan 7 ukrain mektebinden bir danesi de qalmadı.


text:
QMC prokuraturası Qırımda ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluhnıñ taqip etilmesine alâqası olğan şahıslar aqqında malümat toplamaq içün cemiyet teşkilâtlarınen emekdaşlıq yapa. Bu şahıslar cinaiy mesuliyetke çekilecek. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde muessisedeki cinaiy işniñ alıp barılması boyunca nezaret idaresiniñ rehberi İgor Ponoçovnıy bildirdi.
«Vaziyet kontrolimiz altında buluna. Cinaiy işniñ alıp barılması yapıla… Biz Volodımır Baluh aqqında hatırlaymız, vo onıñ qanunsız yaqalanuvı, onda yapılğan tintüvlerge alâqalı şahıslar ve ondan ğayrı qabaatlav ukümlerini çıqarğan şahıslar – iç şübhesiz, erte-keç mesuliyetke çekilecekler», – dedi o.
İgor Ponoçovnıy, al-azırda Volodımır Baluhnı yaqalağan ve onı cinaiy mesuliyetke çekken şahıslarğa dair cinaiy işlerniñ alıp barılması bar, bundan şübheli olğanlarından ekisiniñ qıdırılması ilân etildi, dep hatırlattı.
Muessisedeki cinaiy işniñ alıp barılması boyunca nezaret idaresiniñ rehberi İgor Ponoçovnıyden alınğan intervyüniñ tolu şeklini Qırım.Aqiqat saytında oquñız.
Mahküm etilgen ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluh, mart 19-dan berli muddetsiz açlıqnı tutmağa devam ete.
Rusiye FSBsi Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabr 8-de yaqaladı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ tavanında 90 patron ile bir qaç trotil şaşkasını taptılar, dep iddia ete ediler. Qırım sakinine qarşı koloniya-qasabada 3 yıl ve 5 ay muddetine azatlıqtan marum etüv ve, ondan ğayrı, 10 biñ ruble (qararnen 4,6 biñ hrn.) miqdarında cöreme şeklinde uküm çıqarılğan edi.
Baluhnıñ qorçalavı ve aq-uquq qorçalayıcıları, onıñ Ukraina vatanperveri olğanı içün – eviniñ azbarında Ukraina bayrağı olğanı sebebinden repressiyalar qurbanı olğanını iddia eteler.
Ukraina Tış işleri nazirligi Baluhnıñ deral azat etilmesini talap ete.


text:
Taşkentta 13 ir häm 2 xatın östennän mäxkämä başlandı
Alar bıyılnıñ yazında Uzbäkstanda terror ğämälläre oyıştırğan dip uylanıla. Tikşerü mäğlümätlärenä kürä, gäyeplänüçelärneñ küpçelege yäşlär. Alar äkstremist oyışma yoğıntısı astında qorallı yul belän Uzäk Aziä illärendä berdäm íslam xälifäte oyıştırırğa tırışqannar. 28 nçe marttan 1 nçe äprelgä qädär Taşkentta häm Boxara ölkäsendä terror ğämälläre näticäsendä häm maxsus xezmät suğışçıları belän äkstremistlar arasındağı atışlarda 50 keşe hälaq buldı, 30 dan artıq keşe yaralandı.


text:
Äfğanstanda xärbi maşinağa höcüm
Äfğanstan başqalası Qabulda xärbi maşinağa oyıştırılğan qorallı höcümdä 2 ğaskäri häläq bulğan
Äfğanstan êçke êşlär ministrlığı süzçese Tarık Aryen Qabulnıñ Kote-i Sangi töbägendä kem buluı bilgesez keşelärneñ xärbi maşinağa qorallı höcüm oyıştıruın belderde.
Aryen höcümdä 2 ğaskärineñ häläq’ buluın, höcümçelärneñ töbäktän qaçıp kitüen citkerde.
Höcüm öçen cawaplılıqnı üz östenä aluçı älegä bulmadı.
Bäyläneşle xäbärlär
Zelenskiy äsirlektän qotqarıluçılarğa büläklär tapşırdı
Rusiyädän äsir almaşu yulı belän qaytarılğan ğaskäri, poliśiyä häm mediśina xezmätkäre däwlät bülägenä iyä buldı
Rodos utrawında xärbi künegülär
Xalıqara kileşülär nigezendä älege utrawda xärbilär häm qorallar tıyıla


text:
Qırımdan barğan trenler biletlerinde «Ukrzaliznitsâ» alâ daa Kiyev vaqtını belgiley.
Qırımğa qıtaiy Ukrainadan kelgen yolcularnıñ çoqusı trenniñ yönelüv vaqtını vokzalnıñ malümat kassalarında sorap bilmek mecbur, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Qasevet çeke edim, kim bile, belki bu nasıldır bir qarışıqlıqtır ve tren yerli vaqıt boyunca degil de, Kiyev vaqtı boyunca keter. Eki kere malümat hızmetine telefon açqan edim», – dep tarif etti Harkov sakini Yevgeniya.
Keriçniñ demir yol vokzalınıñ malümat hızmetinde yolcularğa tren yönelüviniñ eki vaqtını aytalar.
Bilet fiyatları mında daa deñişmedi. Yolcularnıñ çoqusı ise fiyatlarnıñ üç qat paalılaşuvından qorqıp, keri biletlerni qıtada almaqtalar. Böyleliknen, Keriçten Kiyevge platskart vagonı 480 ruble, kupe – 810 ruble tura. Harkovğa platskart vagonında 297 ruble, kupede – 502 ruble tölep, barmağa mümkün. Harkov – Keriç bilet 153 grivna tura.


text:
Mustafa Cemilev
Mustafa Abdülcemil oğlu Cemilev (1943 d.) — Qırımtatar Milliy Areketiniñ belli erbabı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, evelde sovet aq qoruyıcı ve dissident.
Mustafa Cemilev 1943 senesi noyabr 13-ünde Qırım çölündeki Bozköy köyünde doğdı, lâkin qorantası Sudaq regionınıñ Ay Serez köyü tamırlı. 1944 senesi mayıs 18-inde cümle qırımtatar halqınen beraber Qırımdan Özbek ŞSCne sürgün etildi. Taşkentteki aviatsiya zavodında tornacı olıp çalıştı.
Aqqoruyıcılıq[deñiştir | kodunı deñiştir]
1961 senesi Mustafa Cemilev qırımtatar dostlarınen birlikte Qırımtatar Gençleri Birligini meydanğa ketirdiler. 1969 senesi o “Şuralar Birliginde insan aqlarını qoruyıcı teşebbüskâr gruppa” temelcilerinden biri oldı. Antisovet faaliyeti içün sürgünlik ve apishanede episi olıp 15-ke yaqın yıl keçirdi.
İçtimaiy ve siyasiy faaliyet[deñiştir | kodunı deñiştir]
1989 senesi Mustafa Cemilev ailesinen beraber Qırımğa Bağçasaray şeerine köçip keldi. Bundan biraz evelce ğıyabiy sürette Qırımtatar Milliy Areketi Teşkilâtı (QMAT) Merkeziy Şurasınıñ Reisi olıp tayin olundı. 1991 senesi iyün ayında uzun bir müddetten soñ ilk defa Qırımtatar Halqınıñ Qurultayı toplandı. O zamanda da bu teşkilâtnıñ prezidiumı — Qırımtatar Milliy Meclisi saylandı. Meclisniñ reisi olaraq Mustafa Cemilev saylandı. O bugünge qadar bu vazifededir.
1990 seneleriniñ ortasında Mustafa Cemilev Ukraina Halq Areketi (HapoдHий Pyx ykpaïHи) degen fırqanen yaqınlaştı. 1998 senesindeki parlament saylavlarında o Ukraina Yuqarı radasınıñ halq deputatı olıp saylandı (UHA fırqa cedvelinde 9 nomerası). 2002 senesindeki Parlament saylavlarında Mustafa Cemilev “Bizim Ukraina” blokunıñ saylav cedveliniñ 28 nomerası ile parlamentke kirdi. 2006 senesindeki parlament saylavlarında o kene “Bizim Ukraina” blokundan Ukraina Yuqarı Radası'nıñ deputatı oldı (bu sefer saylav cedvelindeki 45 nomerası).
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
Mukâfatlar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- "Nansen Mukâfatı" degen Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ (BMT) Qaçaqlar işleri Yuqarı Komissarı idaresiniñ er yılki aq qoruyıcılıq mukâfatınıñ laureatı.


text:
Qıtay Kommunistik partiyası sırtqı qısımdar küşeygen twsta işki qarsılıqtı tejep, bilikti partiya jetekşisine wyıstıru üşin, sonday-aq, ekonomikalıq damu qarqını älsiregen kezde qarjı alıptarın baqılaudı arttırıp, ekonomikanı sayasilandıra tüsti. Kommunistik bilik sonıñ nätijesinde memleket qazınasın toltırudıñ jaña joldarın taba aldı, alayda bwl wzaq merzimdik wlttıq müddege keri äserin qazirdiñ özinde körsete bastadı. Aytalıq, şeteldik iri öndiris alıptarınıñ Qıtaydan şığıp ketui bılay twrsın, Qıtaydıñ otandıq tehnologiya alıptarı da QKP tegeurininen qwtılu üşin şetel asa bastadı. Aytalıq, işki-sırtqı qısımdardan Qıtaydıñ internet-alıptarı Singapurdağı biznesin keñeytude.
Qıtaydağı internet-kommunikaciya jäne oyın bağdarlamalar alıbı Tencent Singapurda Aziyalıq ştab-päterin aşpaq. TikTok-tiñ bas kompaniyası ByteDance da aymaqtıq ştabın Singapurda qwrğannan keyin jedel kadr jinauğa kiristi. Mine osı sekildi barğan sayın tabısı artıp kele jatqan kompaniyalar biznes-platformaların qıtaylıq retteuşi organdar şektegen kezde, olar biznesti keñeytudiñ bağıtın özgertti. Onıñ özinde de olar öz bağıtın qarqındı damıp kele jatqan Oñtüstik-Şığıs Aziyağa qaray bwrdı.
Joğarıda atap ötkenimizdey, tehnologiya jäne internet sauda alıptarınıñ Qıtaydan sırtqa şığuına işki jäne sırtqı faktorlar äser etti. Sırtı faktorlar retinde Batıs elderi men Qıtay arasındağı sauda qaqtığıstarınan kelip şıqqan şekteuler, şeteldik sankciyalardan boldı. Sayasi teke-tirester ekonomikalıq şekteulerge alıp kelip, bwl Qıtaydıñ tehnologiya alıptarınıñ şeteldegi narığın qısqarttı. Tipti Qıtaydıñ birneşe tehnologiya kompaniyası bankrot boldı. «Huavey» sındı Qıtaydıñ eñ iri tehnologiya kompaniyası Batıs elderindegi qarqındı ösip kele jatqan bazarın joğalttı.
Bwğan qosa Qıtay kompaniyalarına işki qısımdar da küşeygen. Aytalıq, Qıtay kommunistik biligi birneşe iri kompaniyalarğa kölemdi ayıppwl salatının mälimdegen. Sonday-aq, tanımal milliarderlerdi de sayasi swraqtarğa tartıp, onıñ artındağı irili-wsaqtı qaltalılardı qorqıttı. Mene osınday faktorlar Qıtaydağı internet jäne tehnologiya alıptarın el işinde de erkin keñeye almaytın, Batıs narığına da şığa almaytın küyge tüsirdi. Bwl rette Batıspen de, Şığıspen de beytarap qarım-qatınastağı Singapur sındı halıqaralıq qarjı ortalığı Qıtaydan ığısqan kompaniyalardıñ ayaldamasına aynaldı.
Qıtay kapitaldarınıñ köptep kelui Singapur üşin meylinşe quanarlıq jağday. Sinapur bwl orayda öziniñ koronavirus pandemiyasınan jabırqağan ekonomikasınıñ orının toltırıp, endi bir jağınan özin tehnologiya ortalığı retinde körsete aladı. Eñ qızığı, Oñtüstik Şığıs Aziyağa Qıtaydıñ ğana emes amerikalıq Facebook, Google jäne Twitter sekildi tehnologiya alpauttarı da jinaluda. Bwl öñirdiñ bolaşaqtağı ekonomikalıq damu körsetkişinde köşbasşı aymaqqa aynaluı mümkin ekendigin de rastay tüsedi.


text:
8 yıl elek Qazanda berençe bäysez FM yışlığındağı tatar radiosı barlıqqa kilde. Älegä qädär barı tik däwlät radiolarınnan sanawlı säğätlärdä genä tatar awazı yañğırağan Qazanda bu berençe tatar gäzite çığu kebek ük bulmasa da, bu waqiğadan kim dä bulmadı. Uylap qarağız, Mäskäw radiosınnan artıp qalğan waqıtta ğına tügel, ä täwlek buyına tatar cırı, tele belän efirnı tutırğan radio! İseme dä cırlı bit- “Quray” radiosı. Bu könnärdä genä “Quray” radiosı üzeneñ sigez yäşen UNİKS binasında bilgeläp ütte. Qazannıñ iñ zur säxnäläreneñ bersendä şaqtıy ğına tatar sänğäte yoldızları çığış yasadı. Bu qurayçılar bäyräme genä bulmıyça, ä sänğätkärlärneñ, ayırım alğanda, cırçılarnıñ da küpmeder däräcädä bäyräme. Çönki FM radio aşa alarnıñ cırları köne-töne yañğırıy. Bu berençedän alarğa, zamança äytsäk PR, yäğni alarnı propagandalaw bulsa, ikençedän, küplär bit xalıq aldında şundıy radiolar aşa dan qazandı. Şuña kürä, bäyräm kiçendä bulğan cırçılar, radio turında gel cılı süzlär genä söylädelär. Üzeñne xalıqqa tanıtqan radio turında naçar süz äytep bulmıy inde anısı. Mäzäk söyläp, ara tirä cırlap ta yörgän Cäwit Şakirovtan “Quray” turında şul uñaydan mäzäk söylänü soradıq. Mäzäk kilep çıqmadı.
“Azatlıq” radiosına mäzäk söyläp bulmas indeMälikäne dä tıñlap qarıyq.
Çın küñeldän “Quray” radiosın tuğan köne belän qotlıysım kiläİnde bäyräm zal tulı xalıq qatnaşında, cır-moñ, şayartular belän ürelep bardı diik tä, konsertqa noqta quyıyq. Quray radiosınıñ üzenä qaytıyq. Radionıñ ğämälgä quyuçı “İnformatsion sistemalar” dip atalğan cämğiät. Anıñ direktorı Marat Bikmullin Gorbaçev üzgärtep qoruları waqıtında uq radio oyıştırırğa xıyallanğan. Ul çaqta komsomol radiosı. Kilep çıqmağan. Soñraq, aqça tuplağaç, rus telendä BİM- radio aça. Anı ike yıl eşlätkännän soñ tağın berne, tatar telendäge “Quray”nı ğämälgä quya.
“Quray“ bik awırlıq belän kütärelde. Tora bara tıñlawçıları da barlıqqa kilde. Waqıt-waqıt “Quray”nı qara bolıtlar da çornap alğaladıXäzer Qazanda berniçä tatar radiosı eşli. Açılıp, beraz eşlägäç yabılğannarı da bar. Kommersiä radioları, bez ğadi tıñlawçılar yaratmağan reklama xisabına yäşi. Ä qurayçılarnıñ süzlärenä qarağanda, Qazanda alarnıñ 100 meñnän artıq potensial tıñlawçıları bulsa da, ällä ni reklama birep torırğa uylamıylar. Monıñ säbäplären dä törleçä añlatalar. Alarnıñ iñ zurısı- “Quray”nıñ kibet bazarlarda satıluçı radiolarda bulmağan UKV diapazonında eşläw. Yäğni reklama birüçelär tıñlawçılar az dip borçılalar buğay. Älbättä, ber Qazanda ğına da urıs telendä distälägän radiolar eşläp torğanda, östäwenä äle bik ük uñaylı bulmağan kiñäytelgän FM diapazonında eşläwçe tatar radiosına reklama bazarınnan ällä ni zur qalca eläkmi. Läkin aña qaramastan, tatar muzıkal' radiolarınnan berençe bulıp dönyağa awaz salğan “Quray” can asrıy. Altı icadi xezmätkär tota. Nigezdä urıs telle BİM-radio häm MUZ-TV eşläp tapqan aqçağa. Marat Bikmullin, Quraynıñ oyıştıruçısı, nigä keremle bulmağan radio totarğa digän sorawlarğa cawapnı bolay birä.
Här yılnı “Quray”nıñ formatın üzgärtü turında uylıy idek. Şulay itep keremen arttırırğa xıyallandıq. Annarı, şul kileş qaldırdıq. Bu maqtawlı wazifanı, tatar muzıkasın propagandalaunı axırğaça däwam itäbez. Üsterergä cıyınabız. Çönki bezneñ mömkinleklärebez, ä xalıqta ixtıäc bar Marat, üze äytkänçä, radio tawışların yıraqqaraq işetterü teläge belän yana. İñ berençe teläge - zamança FM diapazonına küçü. Ul ğına da tügel, ä Samarada urnaşqan radioalgıyçlar yärdämendä çit töbäklärdäge millättäşlärebezgä dä tatar moñnarın citkerü.
İnde, mä’säläneñ asılına qaytıyq. Eş şunda ki, şähär şartlarında, global'läşü, urbanizasiä barğan, tuğan telne yuğaltıp barğan çorda, däwlättän yärdäm almıyça tatar radiosın buldıru, anı sigez yıl buyına eşlätep kilü fayda kiteräme, yä bulmasa üz-üzen aşatamı? İñ berençe barlıqqa kilgän “Quray” radiosı, älegä ber tamırdan çıqqan bulsalar da, başqa radiolar yärdämendä yäşi. Oyıştıruçılar bügen tatar radiolarınıñ maqsatı aqça eşläw tügel, ä missionerlıq dilär. Bu süz astında alar tatar muzıkasın, telen kütärü, konkurent bulırlıq däräcägä citkerüne küz uñında totalar.
Radio bazarında tatar radiolarınıñ urını äle bik yuğarı bulmasa da, alar barlıqqa kilä tora. Üsä dä toralar. Qazanda Tatarradiosı eşläp kilä, ä “Yaña ğasır” radiosı inde böten respublikanı iñli. Konkurentlıq mä’säläse waqıt eşe genä dilär alar.Räfis Cämdixan


text:
Keriçte noyabr 29-da tamir işlerinden sebep şeerden Aqmescitke qadar şeerlerara yolğa alıp ketken yol areketi vaqtınca sıñırlandı. Neticede Keriç etraflarında naqliyat areketi zorlaştı, yollarda tıqanıqlıqlar peyda oldı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Yollarda şeer naqliyatınen beraber parom keçitinden işğal etilgen Qırımnıñ şeer ve qasabalarına ketken yük maşinaları da yüre.
Çoq sayıda maşina areketi içün belgilenmegen aylanma yolunda tıqanıqlıqlar eksilmey, dep bildire aydavcılar.
Çkalov soqağınıñ soñundaki çaprazda tıqanıqlıqlar bitmey. Al-azırda bu çaprazdan parom keçitinden kelgen em yolcu, em yük naqliyatı ve şahsiy maşinalar keçe. Yerli maşinalar, Keriç yolcu naqliyatı, şeerniñ acele hızmetleri maşinaları da mından keçecek ola.
Yerli kütleviy haber vastaları bildire ki, vaziyet yaqın vaqıtta deñişmez, tamir işleri dekabr 20-ne qadar yekünlenmeycektir.
Kreml kontrol etken Keriç memuriyeti bildirgenine köre, şeer yolları tahminen 400 km teşkil ete, olardan aman-aman 80% naqliyatnıñ teyükesiz areketine uymay ve tamir etilmelidir.
2016 senesi Qırım bücetinden Keriç yollarına 24 mln ruble ayırıldı, faqat, Keriç memurlarınıñ aytqanına köre, yollarnıñ vaziyeti köz ögüne alınsa, ve «içtimaiy kerginlik yoq olsun isteseler», 550 mln ruble kerektir.


text:
Ankarada Bütündünya qırımtatar kongressinde Tış işler naziri Pavlo Klimkinniñ Türkiyege Ukraina topraq bütünligine qol tutuvı içün teşekkür sözleri aqiqaten tenqit edi. Bu aqta «Tış işler Maydanı» fondunıñ eksperti Andrey Klimenko bildire.
«Nazir tarafından diplomatik demarche olmasa da, olduqça mısqıllı çıqış oldı. O, fırsattan faydalanıp, Türkiyege daa bir kere Ukraina topraq bütünligine qol tutqanı ve işğalni tanımağanı sebebinden teşekkürlerimni bildirem, dedi. Ve birden cezalarğa keçti, olarnı kirsetmege devam etecekmiz, dep. Bundan soñ halqara cezalar aqqında söz yürütmege başladı. Türkiye ise olarğa qoşulmadı ve er vaqıt qoşulmaycağını bildire edi. Böylece, Tış işler naziri Türkiyege Ukraina ve qırımtatarlarğa qol tutqanı içün teşekkürlerini bildirip, Türkiyeniñ yapmağan şeyleri içün de minnetdarlığını qayd etti. Tenqitniñ böyle bir gizli şeklidir. Türkiye yolbaşçıları bunı yahşı añlağandırlar, dep tüşünem»«, – dedi Klimenko Qırım.Aqiqatqa.
Avgust başında Türkiye paytahtı Ankarada II Bütündünya qırımtatar kongressi keçirildi. Mında qırımtatarlarnıñ Vatanı – Qırımdaki vaziyetleri muzakere etildi. Toplaşuv devamında Kongress prezidentini sayladılar ve dünya toplulığı, qırımtatarlarğa bir sıra muracaat ve beyanname qabul etildi.


text:
Bügin Qazaqstanda jäne külli älem mwsılmandarı üşin üş künge sozılatın Qwrban ayt merekesi bastaldı. Bwl arnayı qwrban şalınatın jäne qajılıqtıñ ayaqtalğanın bildiretin meyram. Oraza ayt meyramınan keyin 70 kün ötkende atap ötiledi.
Endeşe Qazaqstannıñ mwsılmandar qauımın qasietti Qwrban ayt meyramımen qwttıqtaymız. Adamdardı qayırımdılıq pen janaşırlıqqa ündeytin, halıq arasında meyirimdilik pen süyispenşilik wyalatatın, adamgerşilik qwndılıqtardı nığayta otırıp, kömekke mwqtaj jandarğa qamqorlıq jasauğa jeteleytin aytulı merekede tilegen tilekteriñiz qabıl bolsın! Elimiz aman, bauırımız bütin bolıp, täuelsiz eldiñ şırağı sönbesin!
Bükil älemdi jaylağan indettiñ qwtılıp, basımız aman, bauırımız bütin bolsın!


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/04-25
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
İvan Yakovlev (25.04.1848, Bua öyäzeneñ Küşki-Yaña Timbay awılı, Sember gubernası, / Rusiä İmperiäse - 23.10.1930, Mäskäw şähäre, RSFSR, / SSRB) — çuaş mäğrifätçese.
Sember şähärendä irlär gimnaziäsen tämamlıy, berençe çuaş mäktäben (cv) nigezli.
Qazan universitetında uqığanda uq borınğıdan onıtılğan bolğar runnarı urınına kirill imläse nigezendä yaña çuaş tele älifbasın täqdim itä.
1875-1919 yıllarda Qazan uqu-uqıtu okrugında çuaş mäktäpläre inspektorı bulıp eşli, xatını isä Sember çuaş mäktäbeneñ xatın-qızlar bülegen citäkli.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/04-20
.
Adolf Hitler (20 aprel 1889 - 30 aprel 1945) / Öçençe reyx diktatorı häm Natsi firqäse citäkçese buldı. 1933-1945 yıllarda ul da Almaniä kanslerı, xökümät başlığı häm däwlät başlığı bulıp eşli. Dönya tarixında Hitler iñ däräcäle citäkçelärdän berse. Hitler yärdämendä üskän xärbi-industrial kompleks Almaniäne Berençe bötendönya suğışı arqasında iqtisadi problemnärennän soñ ayaqqa bastıra.
Şul uq waqıtta, berniçä distä million keşene yuq itkän İkençe bötendönya suğışı häm Holokostnıñ töp oyıştıruçılardan bulıp tora. Yuğarı noqtada Hitler xökümäte Awrupanıñ zur öleşen citäkli. Öçençe reyx ğäskäre qoral taşlawı aldınnan üz-üzen Berlindä üterä.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Ukraina Tış işleri nazirligi, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Qırımnı ziyaret etmesini, Kreml tarafından Ukrainanıñ topraq bütünligi ve halqara uquqı ükümleriniñ qaba şeklinde bozuluvı dep saya.
Bunı noyabrniñ 20-sinde Ukraina Tış işleri nazirliginiñ matbuat hizmeti bildirmekte.
«Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar bundan evel olğanı kibi, şimdi de dünya tarafından tanılğan sıñırlar içindeki Ukraynanıñ ayrılmaz qısmını teşkil eteler. Rusiyeniñ halqara uquqına zıt kelgen areketlerine defalarca munasip qıymet kesken bütün dünya ülkeleri bunı tanımaqtalar», – denile bildirüvde.
Ukrainanıñ tış işleri muessisesinde, Rusiye tış işleri nazirligine munasip narazılıq notasını yollağanlarını ilâve ettiler.
Açıq menbalarda Rusiye tarafından buña dair izaat berilmedi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin 2017 senesi noyabrniñ 18-nde Yaltadaki Livadiya sarayınıñ toprağında Rusiye çarı III Aleksandr eykeliniñ açıluvında iştirak etti.
Eykelniñ açılış merasimde Putin: «III Aleksandr Rusiyeni seve ve oña inana edi», – dedi. Onıñ aytqanına köre, rusiyeliler Qırımda eykelni açar ekenler, imperatornıñ işleri, yapqanları ve yararlıqlarına aqqını bereler.
Eykel, XIX asırnıñ ekinci yarısında qurulğan ve II Cihan Cenki yıllarında harap etilgen Küçük Livadiya sarayınıñ yerinde qoyuldı, dep bildirile.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Ukraina toprağınıñ bütünligi dünya tarafından tanılğan sıñırlar içinde tiklenilgen soñ, Qırımda ilhaqtan soñra qoyulğan bütün eykeller bir afta içinde yıqtırılacaqlar, dedi.
Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-sinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko münasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.


text:
Nepalda yüz bergen 7,9 magnitudalı zelzele neticesinde elâk olğanlarnıñ sayısı 618 insanğa qadar arttı. Bunı Reuters agentligi memleketniñ tış işler nazirligi bergen malümatına esaslanıp bildire, dep haber ete Radio Svoboda.
Amerika Qoşma Ştatlarınıñ Geologik hızmetiniñ malümatına köre, yer teprenüviniñ esas noqtası memleketniñ paytahtı Katmandadan şimal-ğarp tarafına 80 kilometrlik mesafede 15 kilometr terenliginde bulunğan edi.
Yüzlernen ev, şu cümleden 19-ıncı asırda qurulğan Dharahara külesi yıqıldı.
Yer teprenüviniñ sebebi Everestten kelgen çığ oldı. Nepal paytahtınıñ ava limanı qapatıldı, naqliyat alâqaları ve telefon bağı bozuldı, elektrikler kesildi. Pakistan ve İndistanda yer teprenüvi is etildi.


text:
Jurnalist äri azamattıq belsendiler Äsem Jäpişeva men Bella Orınbet qañtar oqiğasında qaza tapqandardıñ atı-jönin jariyalaudı talap etip, peticiya wyımdastırdı. Sonday-aq peticiya wyımdastıruşıları ükimetten japa şekkenderdiñ otbasına kömek berudi talap etti. Bwl turalı malim.kz mälimdedi.
«Qañtardağı qayğılı oqiğa barısında, resmi aqparat boyınşa, äskeri qızmetkerlermen qosa, beybit halıq tarapınan 225 adam qaza taptı. Biz, Qazaqstan halqı, osı auır künderde el basına tüsken qayğını böliskimiz keledi. Biraq 225 cifrdı emes, 225 qaza tapqan adamdı joqtap, qayğı jwtqan otbasınıñ qasiretin bölisip, kömekteskimiz keledi.
Osığan baylanıstı alasapıran qañtar künderi qaza tapqan 225 adamnıñ jäne iz-tüzsiz joğalıp ketken adamdardıñ atı-jönin jariyalauıñızdı talap etemiz. Bwl cifr köbeyui äbden mümkin, sebebi qazirgi uaqıtta habar-oşarsız ketken, auruhanada hal üstinde jatqan adamdar esepke kirgen joq. Sondıqtan 225 sanı biliktiñ jariya etken qatıp qalğan statistikasına aynalmauı kerek. "Biz birgemiz" missiyası qwr wran türinde qalmauğa tiis, sondıqtan «Qazaqstan halqına» qoğamdıq äleumettik qorınıñ qarajatı esebinen osı qaza tapqan beybit twrğındardıñ otbasılarına materialdıq kömek audarudı talap etemiz».
Peticiyağa qol qoyuğa niettiler üşin arnayı silteme dayındalğan.
Eske sala keteyik, 15 qañtarda Bas prokuratura oqiğa kezinde 225 adam qaza tapqanın, onıñ 19-ı — äskeriler ekenin ayttı. 4,5 mıñday adam zardap şekken.


text:
Ukrainanıñ Avropa Şurasındaki daimiy temsilcisi Dmıtro Kuleba, ilhaq etilgen Qırımda keçirilecek Rusiye prezidentiniñ saylâvları halqara cemaatçılıq tarafından tanılmaycaq dep saya. Bu aqta Kuleba «112 Ukraina» televizion kanalınıñ efirinde ayttı.
«Ukrain diplomatiyası kanalından artıq kerek avalelerniñ episi yollanıldı, şu cümleden, men Strasburg elçisi olaraq, Qırımda keçecek saylâvlarnı kimse tanımaması ve olar qanuniy dep sayılmaması içün atılacaq adımlarğa dair soylârını teslim aldım», – dedi Kuleba.
Bu arada bu saylâvlarnıñ tanılmasınen bağlı qararnı er bir devletniñ özü qabul etecek.
«Putinniñ umumen qanunsız dep tanıycaqlarından şübelenem, ancaq men Qırımdaki saylâvlar halqara cemaatçılıq tarafından iç bir şekilde tanılmaycağına dair aktsentler yapılacağından kesen-kes eminim», – dedi Ukrainanıñ Avropa Şurasındaki daimiy temsilcisi.
Rusiye prezidentiniñ saylâvları 2018 senesi martnıñ 18-ne – yani Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen künge tayin etildi. Saylâvlarda: Sergey Baburin, Pavel Grudinin, Vladimir Jirinovskiy, Vladimir Putin, Kseniya Sobçak, Maksim Suraykin, Boris Titov ve Grigoriy Yavlinskiy olaraq, sekiz namzet iştirak etecek.
Fevralniñ 16-nda Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya cemaatçılığını ilhaq etilgen Qırımda keçirilecek Rusiye prezidenti saylâvlarınıñ neticesini tanımamağa çağırdı.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Ukraina eyyeti sentâbrniñ 17-nde OSCE toplaşuvı çerçivesinde söz serbestligi muzakere etilgen toplaşuv salonını «Rusiyege ait Qırım» laflarına narazılıq bildirmek içün terk etti. Bu aqta ATR haber ete.
Qayd etilgenine köre, Ukraina eyyeti iş toplaşuvındaki iştirakini vaqtınca toqtattı. Şimdi nevbetteki areketlernen bağlı mesleatlar ortaqlarnen yapıla.
«Yevropeyska pravda» bildirgenine köre, Ukraina Tış işler naziriniñ muavini Serğiy Kıslıtsâ Varşavanı terk ete, Ukrainanıñ OSCE elçisi Yevğen Tsımbalük ise toplaşuv salonı tışında ortaqlarnen mesleatlar keçire.
Varşavadaki OSCE toplaşuvına kelgen «Krımskaya gazeta» ve «Krımskiy jurnal» neşirleriniñ baş muarriri Mariya Volkonskaya işğal etilgen Qırımnı Rusiye dep adlandırdı. Bundan soñ onıñ çıqışı halqara vesiqalarğa esaslanıp bölündi.
Rusiyege qoltutqan «Millet» qırımtatar telekanalınıñ baş müdiri Ervin Musayevniñ lafı da bölündi. O, «Qırımnıñ Ukraina tarafından qamaçavını» şikâyet etti.
Sentâbrniñ 16-nda Varşavada sentâbrniñ 27-ne qadar devam etecek OSCE insan ölçevini esaplav toplaşuvı başlandı.
OSCE toplaşuvında iştirak etmek içün Rusiye akimiyeti ve yarımada teşkilâtlarını temsil etken qırımlı iştirakçiler qayd etildi.
Olarnıñ arasında sentâbrniñ 16-nda toplaşuvda iştirak etken «P. Hilendarskoy regional bulğar milliy-medeniy muhtariyetinden» Lüdmila Radeva, «Krımskaya gazeta» ve «Krımskiy jurnal» baş muarriri Mariya Volkonskaya, «Krımskoye informatsionno agentstvo» neşirinden Olga Leonova.
Ukrainanıñ Viyanadaki halqara teşkilâtlar vekili Yevğen Tsımbalük OSCE insan ölçevini esaplav toplaşuvında Rusiye akimiyeti ve yarımada teşkilâtlarını temsil etken işğal etilgen Qırım iştirakçileriniñ «sözü birden bölünmeli», dep bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
2016 senesi Qırımda hırsızlanğan Dünya qırımtatar kongressi icra komitetiniñ azası, Bağçasaray şeer şurasınıñ sabıq deputatı Ervin İbragimov iyülniñ 17-nde 34 yaşını toldurdı.
Ervin İbragimovnıñ doğğan künü munasebetinen içtimaiy ağlarda fleşmob başlatıldı. Qırımtatar faali Nariman Celâl Facebooktaki saifesinde fleşmobqa qoşulmağa davet etti.
«Fleşmobqa qoşulmağa teklif etemiz: o qadar bayramlıq da degil, daa çoq müim, Ervinniñ tuvğanları destegimizni is etmeli. İçtimaiy ağlarda oña ve tuvğanlarına tilekler yazıp, heşteg qoşuñız: # Den_narocennâ_Ervina, #Ervinniñ_doğğan_künü, #where_is_Ervin. Ervin, seni bekleymiz», – dep yazdı Celâl.
Ervin İbragimov hırsızlanğan soñ Kyivde Rusiyeniñ Ukraina elçihanesi ögünde «Ervin qayda?» muntazam aktsiyaları keçirile.
Bağçasarayda 2016 senesi mayısnıñ 24-nde Dünya qırımtatar kongressi icra komitetiniñ azası, Bağçasaray şeer şurasınıñ sabıq deputatı Ervin İbragimov hırsızlanğan edi. Maşinası orta yolda tapıldı.
Qırımtatar faali Nariman Celâl tutulğanını video nezareti kameraları qayd etti, dep bildirdi. Video uquq qoruyıcı organlarına berildi.
Ğayıp olğan insannıñ babası yarımadanıñ Rusiye prokuraturasına ariza berip, oğlunı qıdırmağa rica etti.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Ervin İbragimovnıñ ğayıp olmasınen bağlı mahkemeden evel tahqiqat keçirmekte.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada insanlar, hususan qırımtatarlar, sıq-sıq qaçırılmağa başladı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresi, «yarımadada qırımtatarlarnıñ kütleviy ğayıp olması» qayd etilmey, dep israr ete.


text:
Almaniyada siyasetçiler ve cemiyet erbapları, iyül 16-da Helsinkide keçirilmesi planlaştırılğan AQŞ ve Rusiye prezidentleriniñ körüşüvi münasebeti ile endişelerini bildireler.
Alman KHVleri, kantsler Angela Merkelniñ üküm sürgen koalitsiyasınıñ trans-Atlantika siyaseti boyunca koordinatorı Peter Bayerniñ sözlerini naqil eteler. O, Vladimir Putin ile Donald Trampnıñ Finlândiyanıñ paytahtında irişe bilecek añlaşmalarına dair NATOda olğan qorqular aqqında bildirdi.
Bayerniñ aytqanına köre, Trampnıñ Şimaliy Koreyanıñ lideri Kim Çen In ile yaqında keçken körüşüvi – AQŞ prezidentiniñ Rusiye liderine «özüni aldatmağa» imkân bere bilecegine dair endişeler içün qoşumça sebeptir.
«Kim şimdilik yalıñız vaad ete, Tramp ise körüşüv keçirilmesi adisesine endi muvafaqiyet dey», – dep hatırlata o.
Muhalif Azat demokratik fırqanıñ lideri Kristian Lindner de AQŞ prezidentine işanmağanını bildirdi. Telükesizlik boyunca Münhen konferentsiyasınıñ reisi Volfgang İşinger ise, Tramp ile Putinniñ körüşüvi NATOnıñ iyül 11-12 tarihlarındaki sammitinden soñ keçecegini ve bu sammitte AQŞ ve olarnıñ müttefiqleri arasındaki zıddiyetler keskinleşe bilecegini hatırlattı.
Tramp bundan evel, fikrince, yetersiz olğan NATOğa paralar ayıruv seviyeleri içün NATOğa kirgen devletlerni ve şu cümleden Almaniyanı defalarca tenqit etti. İyül 6-da Montana ştatında çıqışta bulunğanda o, Almaniya kantsleri Angela Merkel AQŞtan Avropanıñ qorçalamasını istey, amma aynı zamanda özü Rusiye ile gaz boyunca añlaşmalar yapa, dedi. Ondan ğayrı Tramp, Putin ile körüşüv kibi vaqialarğa bütün ömür azırlanğanını ve Rusiye lideriniñ onı «yeñip olamaycağından» emin olğanını söyledi.


text:
Fevral 14, salı künü Kremlge bağlı Qrım Yuqarı Mahkemesinde Nikolay Polozovnıñ FSB taqiqatçısı tarafından «Umerovnıñ işine» şaat olaraq celp etilgeni sebebinden şikâyet arizası baqılacaq. Bunı Polozov fevral 13, bazarertesi künü Facebookta birdirdi.
O dey ki: «Adliyeci içün advokat sırı Rusiye Esas qanunda, ve, meselâ, advokat faatiyetinen bağlı qanunnıñ 8 maddesi ve Rusiye Federatsiyasınıñ Cinaiy kodeksniñ 56 maddesi kibi mahsus qanunlarnen qorçalanğanı bes-belli. Advokat müşterisine adliyeviy yardım köstergeni bağlı malümat aqqına sorğulanmaz. Albu ki, hatırlatırım, aynı bu mesele FSB taqiqatçısını meraqlandırğan edi».
Polozov qayd etti ki, mahkemeci Mojelânskiyniñ qararı qanuniy küç alacağını beklemeden onı mecburen idarege ketirmege ya da protsesual areketlerni yapmağa FSB hadimleriniñ aqları yoq edi.
«Appelâtsıya mahkemesi de Mojelânskiyniñ mahkeme qararınen razı olsa edi, ancaq bundan soñ FSB taqiqatçısı Skripka bunı yapa bilir edi. Söz sırası, iç bir normal mahkeme advokat sırı aqqında advokat sorğusını keçirmek istegini qanuniy olaraq qabul etmez edi», – dep qoştı advokat.
Yanvar 25-de Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ altı hadimi Polozovnı Aqmescitniñ Serov soqağındaki musafirhane yanında yaqalap, onı sorğuğa alıp kettiler. Advokat bunı qaçıruv olaraq tanıp, advokatlar toplulığını bu areketlerge cevap bermege çağıra.
Dekabr 20-de Qırımda advokat Nikolay Polozovğa qarşı cinaiy iş ğayrıdan açıldı. Uquq qorçalayıcılar Rusiye uquq qoruyıcı sistemasınıñ bu areketleri Polozovnı «fevral 26 davasınıñ» imayesinden ayırmaq içün yapıla, dep tüşüne.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ qırımtatarlar yarımadada Rusiye akimiyetini tanımadı. Böylece, Qırımnıñ şimdiki akimiyeti ve uquq qoruyıcıları olarğa qarşı basqı yapmağa başladılar. Dünya toplulığı Qırımda insan aqlarını qorçalamağa çağıra, Rusiyeden ise yarımadada insan aqlarına riayet etmesini talap ete. Qırımda bir sıra mahkeme esnası keçirile, tintüv ve apis cezaları devam ete. Uquq qorçalayıcılar Rusiye akimiyetiniñ Qırımda yapqanları «siyasetnen bağlıdır» deyler.
Qırımda bir sıra mahkeme davası devam ete, qırımtatar halqınıñ temsilcileri yaqalana, evlerinde tintüvler keçirile. Qırımdaki Rusiye akimiyetiniñ bu yapqanlarını uquq qorçalayıcılar «siyasiy sebeplernen» bağlay.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev dey ki, «Milliy mensüplik boyunca sürgün etilgen şahıslarnıñ aqlarınıñ ğayrıdan tiklenmesi aqqında» Ukraina qanunı Qırım Ukraina nezareti altına qaytmasından soñ çalışacaq. Amma şimdi Qırımnıñ tarihiy toponimikasınıñ qaytarılması boyunca ayrı qanunnıñ qabul etilmesi mümkün olğanını tüşüne.
Bunı vekâletliniñ matbuat hızmeti bildire.
«Tazminat, toponimikanıñ qaytarılması ve ilâhre – işğalden azat etilüvden soñ mümkün», – dey Cemilev.
Amma, onıñ fikrine köre, şimdi, bu qanunğa esaslanıp, ukrain akimiyeti tarihiy toponimikanıñ ğayrıdan tiklenmesi aqqında ayrı qanunnı qabul ete bile.
«Emiyeti pek büyük. Devlet adlarnıñ deñiştirilmesi aqqında qarar alsa, bütün bu adlar dünya haritalarında peyda olacaq. İşğalci akimiyet Rusiye ya da Moskvada bastırğan soylarında degil, dünyanıñ diger memleketleri. Olar halqara uquqqa riayet ete», – dey Cemilev.
Cemilev yaqında bildirgeni kibi, 2014 senesi aprelde qabul etilgen «Milliy menüsplik boyunca sürgün etilgen şahıslarnıñ aqlarınıñ ğayrıdan tiklenmesi aqqında» Ukraina qanunı amelde qullanılmay.


text:
«BDB» ve «BaykalBank» iyülniñ 11-den başlap işğal etilgen Qırımda çalışıp başladılar. Kredit teşkilâtlarınıñ ekisi de Aqmescitte birer bölükni açtılar, dep haber ete İTAR-TASS.
Neşirniñ malümatına köre, umumen iyülniñ 11-ne qadar Qırımda 22 Rusiye bankınıñ 423 bölügi çalışa.
RNKB bank ağı eñ büyüktir – tahminen üç yüz bölük. Regionda Krayinvestbank, Genbank, Cast Bank, «Pervomayskiy» bankı, KB «Rublev», VladiKomBank, FİA-Bank, Severnıy kredit, AB «Rossiya», Mast-bank, Kuban Kredit, Finansovıy standart, Ruskobank, «Verhnevoljskiy» bankı, Agroinkobank, Smartbank, AKB «Smoleviç», AB «Taatta», ÇBRR ve «Morsköy» bankı çalışalar.
«Biznes biznes içün» (BDB) ticaret bankı 1990 senesi Çuvaşiya cumhuriyetinde meydanğa ketirildi. Aktivler miqdarına köre bank Rusiye kredit teşkilâtlarınıñ yedinci yüzüne kire. «BaykalBank» 1993 senesi Burâtiya Cumhuriyetiniñ Ulan-Ude şeerinde meydanğa ketirilgen edi. Aktivler miqdarına köre bank Rusiye kredit teşkilâtlarınıñ üçünci yüzüne kire, dep haber ete neşir.
2014 senesi martnıñ 16-da Qırımda ve Aqyar şeerinde yarımada statusı aqqında sahte referendum olıp keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qabul etti. Ukraina, Avropa Birligi, AQŞ rey berüvni tanımayıp, Qırım Rusiye tarafından işğal etildi degen fikirdeler.


text:
Rusiye quvetçileri noyabrniñ 23-nde Aqmescitteki vaqtınca tutuv izolâtorınıñ binasına 12 kün memuriy apiste qalğan advokat Edem Semedlâyevni qarşılamağa kelgen faallerni tuttı. Umumen 31 insan tutuldı, aralarında qadın ve balalar bar edi. Bundan ğayrı, yanlarında matbuat kartları olğan jurnalistler «alındı».
Noyabrniñ 23-nde Aqmescitteki vaqtınca tutuv izolâtorınıñ binasına kelgen qırımlılar kene nasıl tutuldı? Tutulğanlar arasında kimler bar, Rusiye akimiyeti olarnı nede qabaatlay? Ukraina akimiyeti ve cemaat teşkilâtları bu adise-vaqialarğa nasıl cevap berdi?
Bu mevzularnı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ studiyasında, «Qırım aqşamı» tok-şousında, alıp barıcı Alena Badük ve subetdeşleri – qırımlı advokat Edem Semedlâyev, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve rusiyeli siyasetşınas, «Sova» Ekspert gruppasınıñ idare reisi Mihail Savva muzakere ettiler.
2021 senesi sentâbr ayından berli qırımtatar faalleri altıncı kere tutula. Rusiye quvetçileri insanlar semetdeşlerine qoltutmağa kelgen mahkeme, FSB idaresi ve polis bölükleri ögünde tutula. Tutulğanlarğa qarşı memuriy protokollar tizile, Qırımnıñ Rusiye mahkemeleri olarğa para cezalarını bere.
Noyabrniñ 23-nde tutulğanlar arasında, «Qırım birdemliginiñ» birleşmesi bildirgenine köre, beş vatandaş jurnalisti bar. Olar Rusiye gvardiyası ve polisiniñ vekillerine matbuat kartlarını kösterip, iş faaliyetlerine mania yapıla, dep ayttı. Amma jurnalistlerni kene de polis bölüklerine alıp kettiler.
Siyasiy mabüsler Farhod Bazarov ve Yaşar Muyedinovnıñ ömür arqadaşları da tutuldı.
Dört qadın noyabrniñ 24-nde mahkemege kelmek şartınen gece evlerine yiberildi. Çağına yetmegen Meryem Kulametova qartbabasınen beraber senet esasında çıqtı.
Noyabrniñ 24-nde saba 4:30-da polis bölüginden yiberilgen Ayşe Arslanova ne olğanını tarif etti.
«Toplaştıq, bir zararımız tiymedim, ava kürrelerinen (Edem Semedlâyevniñ izolâtordan çıqmasını – QA) beklep tura edik. Amma bazı hızmetler keldi ve olarnen keçmemizni istedi. Ketmege tırışsaq, yibermediler ve avtobusqa ozğardılar. Poliske alıp ketkenler, çoq tutıp, advokatlarnı kirsetmediler, maşinağa minip, tibbiy teşkerüvge keçmemizge zorlay ediler. Edem Semedlâyevge telefon ettim, o, vaqtınca tutuv izolâtorından çıqqanınen bizni maşinağa minmege zorlağan kişi tez ketiñiz, dep ayttı», – dep tarif etti o, «Qırım birdemligine».
Noyabrniñ 24-nde Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemelerinde qırımtatar faallerine qarşı memuriy protokollar baqıldı. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi vatandaş jurnalisti Vilen Temeryanovnı 14 künge apiske aldı.
Ukraina akimiyeti, aq qorçalayıcılar, çetel elçihaneleri ve missiyaları Rusiyeni Qırımda böyle taqiplerni toqtatmasına çağıra. Rusiye akimiyeti buña qulaq asmay.
Advokat Edem Semedlâyevniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, o, azat etilgen soñ birden advokat faaliyetine qaytmağa mecbur oldı – vaqtınca tutuv izolâtorına onı qarşılamağa kelgen faallerni qorumaq kerek edi.
– İnsanlar meni quçaqlap, sıcaq sözler aytmağa kelgende olarnı tuttılar. Ve, ebet, men çette qalıp olamadım. Keç olsa da (gece bir edi), bu insanlarnıñ menfaatlarını temsil etmege kettim. Bugün (noyabrniñ 24-nde – QA) aman-aman bütün kün mahkemeler ögünde edik.
O, Qırımda yañı tutuv dalğası Rusiye akimiyetiniñ «insanlarnıñ bir-birine yardım etkenini begenmegeninen» bağlı, dep ayta. Onıñ fikirince, olar «kimse mahkemelerge kelip, anda olğanlarnı qayd etmesin», dep elinden kelgenini yapa. Tek vatandaş jurnalistleri ve faaller degil, advokatlar da basqı yapılğanını is ete, dep ayta Semedlâyev.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Aqmescitte qırımtatar faalleriniñ kütleviy şekilde tutulğanını takbih etti. O, Rusiyeni «tutuv ve apiske aluvlarnı acele toqtatıp, qanunsız tutulğan Ukraina vatandaşlarını azat etmesine» çağırdı.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Aqmescitte vaqtınca tutuv izolâtorı ögünde qırımtatar faalleriniñ tutulmasınen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı. Tahqiqat Ukraina Ceza kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmına (azatlıqtan qanunsız marum etüv ya da insan hırsızlavı) istinaden yapıla. Bu maddege köre beş yılğa qadar apis cezası berile bile.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov noyabrniñ 23-nde insanlarnıñ tutuluvını «qırımtatarlarnı qorquzuv aktsiyası» dep adlandırdı. O, Qırımda repressiyalar sertleşecek, dep tahmin ete.
– Putin kibi rejimler repressiyalarnı quvetleştirmekten ğayrı başqa usul bilmeyler. Şunıñ içün qırımtatarlarğa, etnik ukrainlerge qarşı repressiyalar quvetleşecek, dep beklemek kerek. Moskva zorlap qabul ettirmege tırışqan Qırımnıñ «Rusiye statusı» ayrı risk altındadır, olar taqip etilecek.
Meclis reisi yarımadadaki vaziyetni taqip etmesini devam etmege ve «Rusiye akimiyetiniñ qanunsız areketleri sebebinden halqara taqip etilüvi içün temel yapmağa» çağırdı. Onıñ fikirince, AB Rusiye gazı ve cermayı embargo ilânı, Rusiyeni SWIFT halqara maliye sistemasından söndürüv qırımlılarnı Rusiye repressiyalarından qoruycaq edi. Amma «halqara toplulıq siyasiy iradesini köstermege azır degil». Çubarovnıñ fikirince, erte ya da keç bir çoq ğarbiy memleket buña kelecek.
Rusiyeli siyasetşınas ve «Sova» ekspert gruppasınıñ idare reisi Mihail Savva, «esas darbe» qırımtatar faallerine qarşı yapıla, dep ayta. O, bunıñ sebebi olarnıñ cemaatçılarnı «duşman gruppaları» olaraq körgen kontrol etilmegen akimiyet ola, dep tüşüne.
– Sistema toqtamay, çünki vatandaşlarnı apiske aluv sağ qaluvınıñ esas elementi dep saya. O, akimiyet kontrol etmegen teşkilâtlanğan insan qurulışı duşman olğanına esaslana. FSB polkovniki maña sorğulardan birinde böyle aytqan edi: «Bizim içün köpek asrayıcıları ve mışıq sevdaları klubları – duşman qurulışlarıdır, çünki insanlar teşkilâtlanğan, bir-birini tanıylar, bugün hobbileri bar, yarın barrikada yapacaqalar».
«Rusiye rejimi er angi fikir farqlılığını tamamen yoq etmek vazifesini aldı, şunıñ içün qırımtatar faalleri yarımadada taqip etilecek, dep eminliknen ayta Mihail Savva. O, 2014 senesinden berli Qırımğa Dağıstan, Çeçenistan ve İnguşetiyadan «bayağı» quvetçi keldi, dep qayd ete. Rusiye akimiyeti, «sahte cinaiy davalar da olğan tecribelerini qullanmağa qarar bergen eken». Siyasetşınasnıñ fikirince, «rejim yoq olsa», basqılar bitecek.
Metinni Aleksandra Şevçenko azırladı
Alena Badük, 2019 senesi iyün ayından berli Qırım.Aqiqat Radiosınıñ muarriri


text:
Ukraina TİN qatiy narazılıq bildirip, Rusiye Federatsiyasınıñ Devlet Dumasına saylavlar içün Qırım ve Aqyarda rey berüvniñ keçirilmesini takbih etti. Bunıñ aqqında nazirlikniñ beyanatında yazıla.
«Qanunsız saylavlarnıñ teşkil etilmesini ve keçirilmesini Rusiyeniñ Ukrainanıñ devlet suvereniteti ve topraq bütünliginiñ qaba şekilde bozulmasınıñ devamı kibi sayamız», – dep yazıla beyanatta.
Bu saylavlarda iştirak etken ve onıñ keçirilmesine alâqası odğan er kes Ukraina qanunlarına köre mesüliyetke celp etilcek, dep qayd etile.
«Çetel devletlerni ve halqara teşkilâtlarnı Rusiyeniñ qanunsız areketlerini qatiy şekilde takbih etmege, Ukrainanıñ muvaqqat işğal etilgen topraqlarında saylavlarnıñ neticeleriniñ tanımamasını ve bu şekilde yaratılğan Rusiye Devlet Dumasınıñ qanunsızlığını açıq şekilde bildirmege, RF-na siyasiy-diplomatik tazyıqnı quvetleştirmege çağıramız», – dep yazıla beyanatta.
Bundan ğayrı Ukraina diplomatları Rusiyeden Qırım MC ve Aqyar şeeriniñ, Lugansk ve Donetsk vilâyetleriniñ qısmılarınıñ işğalini toqtatmağa ve öz mecburiyetlerine riayet etmege çağıra.
Sentâbrniñ 17-nde Rusiye Devlet Dumasına saylavlar başlandı. Olar üç kün devam etecek.


text:
Eldegi bwqaralıq jiındarğa toqtau salınğanına baylanıstı Almatı marafonı men köktemgi jügiru jarısı da ötpeydi.
«13 naurızdan bastap Qazaqstanda köpşilik qatısatın jiındardı ötkizuge tıyım salındı. Bwğan sebep – koronavirustıq pandemiya. Sondıötan biz köktemgi jügiru jarıstarı jäne eñ aytulı «Almatı marafonı» jobasın ötkize almaymız, – dep mälimdedi wyımdastıru tobınıñ ökili, «Birinşi bolu – batıldıq» korporativtik qorınıñ atqaruşı direktorı Saltanat Qazıbaeva.
Bwğan deyin Tokioda, Rimde jäne Seulde halıqaralıq marafondar toqtatılğan. Almatı marafonına köp dayındıq jürgizilgen edi, öytkeni köktemgi jarıs 14 naurız, al marafon 19 säuirde bolatın josparlanğan bolatın.
Sonımen qosa aşıq jattığu ötkizu de uaqıtşa toqtatılmaq. Wyımdastıru tobı aldın-ala tirkelgen qatısuşılardan «özine bağınbaytın fors-major jağdayına sabır tanıtıp, tüsinistikpen qarauın swraydı».
«Almatı marafonı» – qaşıqtığı 42 km 195 m bolatın jıl sayınğı halıqaralıq jügiru jarısı, tipti Ortalıq Aziyadağı eñ ülken sporttıq oqiğa dep bağalanadı.


text:
Özderin «Islam memleketi» dep atağan, bwdan 5 jıl bwrın Irak pen Süriya jerinde «halifat» jariyalap, älem elderin äbigerge salıp terrorlıq top öziniñ ..
Tanımal Human Rights Watch wyımı AQŞ-tıñ Ortalıq Barlau Agenttigin (OBA, orısşa CRU)* Auğanstandağı äskeri qılmıs jasadı dep ayıptağan. Atalğan wyımnı..
Industriya jäne infraqwrılımdıq damu ministrligi Qazaqstannıñ 11 qalasındağı äuejaylarda «aşıq aspan» rejimin engizu bastalğanın habarladı. Ministrlik..
Livandağı ereuilden keyin ükimet basşıları birtindep otstavkağa ketip jatır. Jaqında ministrler kabinetiniñ basşısı qızmetinen ketken. Alayda, ereuilş..
Soltüstik Koreya Phenan-Namdo provinciyasınan Japon teñizine qaray tağı 2 zımıran wşırdı. Bwl turalı Yonhap agenttigi habarladı. Balistikalıq zımırand..


text:
Ukraina Haber siyaseti nazirligi qırımlı jurnalist Nikolay Semenanıñ kitabını derc etmege niyetli. Bunı iyünniñ 6-nda nazirniñ vazifesini eda etken Emine Ceppar Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında bildirdi.
«Bu onıñ neşir ve (Qırım.Aqiqat sitesinde çıqqan – QA) maqaleler cıyıntığı kitap şekilinde olacaq. O devlet sermiyasına basılacağı sebebinden şimdi resmiy ceryannı başlatamız. Bellesem, bir-qaç ayda onı derc etermiz ve yayınlarmız», – dedi Ceppar.
Kyivde mayısnıñ 6-nda, Jurnalistler künü munasebetinen, Rusiye tarafından eziyet körgen ukrain jurnalislteri Nikolay Semenağa ve Roman Suşenkoğa destek bildirmek içün aktsiya ötkerildi.
Failler ve Boris Grinçenko adına Kyiv universiteti jurnalistika İnstitutınıñ talebe ve ocaları, ellerine Semenanıñ ve Suşenkonıñ resimlerini ve şiarlar alıp, «Free» yazısı şekiinde tizildi. İştirakçiler «Free Suşenko! Free Semena!» dep bağırdı. Aynı çağıruvnı failler universitet qarşısındaki meydanda bornen yazıp qaldırdılar.
İyünniñ 6-nda, salı künü Ukrainada kütleviy haber vastaları hadimleriniñ zenaat bayramı – Jurnalistler künü qayd etile.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi 2017 senesi, öz faaliyetiniñ eñ müim maqsatları sırasında – ukrain jurnalistleri Nikolay Semena ve Roman Suşenkonıñ qorçalanuvı içün ğayretini arttımağa niyetlendi.
Keçende, iyünniñ 5-nde Kremlniñ nezaretindeki Aqmescitniñ Demiryol rayon mahkemesi qırımlı jurnalist Nikolay Semenanıñ davasında nevbetteki toplaşuv ötkerdi. Soñraki oturış iyünniñ 14-ne tayin etildi.
Qırımda jurnalist Nikolay Semena «Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq içün kütleviy çağıruvlarda» şeklenip Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 280.1 maddesiniñ 2 qırısımı esasında qabaatlana. Taqiqatçılar tarafından tizilgen cinaiy dava altı cılttan ibaret. FSB tarafından sorğulanğanda Nikolay Semena dedi ki, öz maqalelerinde o «fikir serbestligi» aqqını qullandı.
Nikolay Semenanıñ advokatları, Halqara ve Avropa jurnalistleri Federatsiyası, em de OSCE ifade serbestligi meseleleri Temsilcisiniñ ofisi, FSBge muracaat etip, onı Qırımdan tedaviylenmesi içün yibermege çağırdı, lâkin müsbet cevap şimdige qadar daa berilmedi.
Ukrain jurnalisti, «Ukrinform» agentliginiñ Frenkistandaki mahsus muhbiri Roman Suşenko, sentâbr 30 künü Moskvada yaqalanğan edi. O Rusiyege şahsiy işlerinen, soy-sopını ziyaret etmek içün kelgen edi. Rusiye Federal telükesizlik hızmeti onı casuslıqta qabaatlap, onı «Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresiniñ hadimi» olaraq tanıta. Rus taqiqatçıları oña qarşı «casuslıq» qabaatı boyunca cinaiy dava başlattı. Suşenko bütün iddialarnı red ete. Ukrain tarafı jurnalistke atılğan qabaatlar esassız olğanını beyan et eve onı azat etmege talap ete.


text:
Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» iştirakçisiniñ qızı Gülsüm Aliyeva Aluştanıñ Rusiye Tahqiqat komitetinden qoyıp yiberilgen. Bu aqta Qırım.Aqiqat muhbiri haber etmekte.
Anası Naciye yaramağanı içün Gülsüm Aliyeva al-azırda evine kete.
Mevzunen bağlı olaraq: Qanlı imayeciler: Qırımda mabüslerniñ aqrabaları nasıl etip faal şahıs olıp qala
Daa evel, iyülniñ 19-nda saba, Rusiye telükesizlik organlarınıñ hadimleri Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi»niñ iştirakçisi Muslim Aliyevniñ evinde «tahqiqat tedbirler» keçirgeni aqqında haber etilgen edi. Daa soñra belli olğanına köre, onıñ üyken qızı Gülsüm Aliyevağa protokol tizilgen. O, Rusiye CK (milletlerara zıddiyet çıqaruv) 282-nci maddesine köre qabaatlana.
«Qırım birdemligi» birleşmesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» iştirakçisiniñ qızı Gülsüm Aliyevanıñ evinde ötkerilgen tintüvni onıñ faalligi içün yapılğan tazyıq dep tanıy. Bu aqta birleşmeniñ beyanatında söz yürsetilmekte.
Bu iş boyunca qabaatlanğan Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada tutlğan ediler. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» siyasiy İslâm teşkilâtına alâqadar olğanlarında qabaatlana.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqası olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirip başladı.
Qırım ükümeti yarımadada insanlarnıñ fikir serbestliginen bağlı aqları bozulğanını inkâr ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ aytqanına köre, şimdi şeerde bayram tedbirleriniñ repetitsiyası keçe.
Kirova soqağında arbiyler aqşalmlarnen mayıs 9-da saba keçirilecek paradnıñ repetitsiyasını keçireler.
Repetitsiya içün kerek olğan arbiy tehnikanıñ büyük sayısı içün şeerniñ merkeziy soqaqlarında naqliye yürüşini toqtatalar.
Aynı zamanda Mitridat dağında er kün «Belgisiz askerniñ adına» teatr sanalaştıruvınıñ repetitsiyaları olıp keçe. Onı mayıs 8 künü adetiy yürüşten soñ kösterecekler.
Keriç sakinleri şeer soqaqlarından yanğan meşal ile keçip soñ, Büyük Mitridat merdiveninden dağğa köterilecekler.
Bu sene, rejissörnıñ ğayesi ile, aktörlar Keriçniñ işğali ve azat etilüvini kösterecekler. Sanalaştıruvda Keriç teatr studiyalarınıñ şegirtleri ve olarnıñ ana-babaları iştirak etecekler.


text:
Human Rights Watch ve Amnesty International halqara aq qorçalayıcı teşkilâtları Rusiye baş prokurorı İgor Krasnovnı Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini azat etmesine çağıra.
«Altısı da acele ve şartsız azat etmeli, ükümleri lâğu etilmeli, bunı temin etmek içün bütün vekâletlerni qullanmağa çağıramız», – dep aytıla aq qorçalayıcılarnıñ muracaatında.
Mektüpte aytılğanına köre, «mahkemede halqara uquqta cinaiy ceza berilgen areketlerde mabüslerden iç birisiniñ alâqası isbatlanmadı».
Mektüpni imzalağanlar: Avropa ve Orta Asiyadaki Amnesty Internationa regional ofisiniñ müdiri Mari Strazers, Avropa ve Merkeziy Asiyadaki Human Rights Watch bölüginiñ müdiri Hugh Williamson.
Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ ükümlerine qarşı istinaf şikâyetleri baqılğan Rusiyeniñ Moskva vilâyetindeki Vlasiha şeeriniñ İstinaf arbiy mahkemesine iyünniñ 22-nde Avropa Birligi temsilciligi, Felemenk Qırallığı ve Ukrainanıñ Rusiye elçihanesiniñ diplomatları keldi.
Rostov-na-Donu şeeri Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi noyabrniñ 12-nde Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsini koloniyada qalmasına üküm etti. Mahkeme qararına köre, Muslim Aliyev 19 yılğa, İnver Bekirov 18 yılğa, Emir-Usein Kuku 12 yılğa, Vadim Siruk 12 yılğa, Arsen Cepparov 7 yılğa ve Refat Alimov 8 yılğa üküm etildi. Olar sert rejimli koloniyada qalacaqlar.
Ukraina Tış işler nazirligi bu üküm sebebinden Rusiyege narazılıq bildirdi.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatlaylar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Qırım İmam Maturidiy, Qalay islâmiy ilimler medresesinde hafızlıq diplomı berildi
İmam Maturidiy adına Qalay islâmiy ilimler medresesiniñ hafızlıq bölüginde medrese talebesi Yahya İbragimovğa tantanalı muitte hafızlıq diplomı berildi.
Tedbirde Qırım Muftisiniñ muavini Raim Ğafarov ishtirak etti. O, Qırım Muftisi hacı Emirali Ablayev adından talebeni qazanğan diplomı ve şerefli hafız unvanınen hayırlap, bilgilerini Allah yolunda hızmet içün, milletniñ, tuvğan topraqnıñ inkişafı içün qullanmağa tiledi.
«Qırımda böyle lâyıq yaşlar olğanına quvanamız. Hafız – çoq şerefli bir unvandır, hafızlar Qurannı saqlamaq içün Allah tarafından saylanğan kişilerdir. Bu bizler içün, qorantası içün büyük quvançtır ve men Qırım Muftisi adından medrese rehberligine, bilgi bergen ocalarğa ve Yahya İbragimovnıñ babasına, oğluna doğru terbiye bergeni içün teşekkür bildirmege isteyim. Allah oña eyilik bersin. Yüce Allah er bir talebemizge böyle derecelerge yükselmege yardımcı olsuñ, – dedi Raim Ğafarov.
Hatırlatamız, Yahya İbragimov hafız unvanını 2020 senesiniñ fevral ayında aldı. Bir yarım yıl devamında o, bilgilerini pekitti – Quran ezberini tekrarladı. İhtisas attestatsiyasından soñ, Yahya hafızlıq diplomına nail oldı ve Qırım ve Sevastopol Muftisi hacı Emirali Ablayev adından qıymetli bahşış – umrege barıp kelmek içün sertifikatny elde etti. Musulmanlar içün muqaddes sayılğan yerlerge, – Mekkege ve Medinege Yahya 18 yaşını toldurğan soñ baracaq.
Tedbirde iştirak etken talebeler Qurannıñ ezberden ögrenilüviniñ ve hafız derecesiniñ muimligi aqqında suhbetni diñlediler.
Hafız – Qurannı saqlap qorçalağan insandır, onı baştan soñuna qadar ezberlegen ve oña köre yaşamağa tırışqan, böylece, maneviy ceetten yüksek derecege yükselgen bir musulmandır.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Ğarpnı Rusiyege qarşı cezalarnı arttırmağa ve Ukrainağa silâ bermege çağıra. Bütün bunda o işğal etilgen Qırımnıñ qaytarıluv imkâniyetini köre, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Daa da semereli obyektlerni saylamaq kerek (sanktsiyalar içün – QA). Menimce, Putinniñ yaqın maliyeviy etrafı. Olarnı Putin iş odasına kirip – olmaz, Qırımdan ketmelimiz demege mecbur etiñiz», – dedi Çubarov sentâbr 12 künü Kiyevde keçirilgen «Yalta Avropa strategiyası» forumında.
Meclis yetekçisi aytqanı kibi, Qırımnıñ işğalden azat etilmesiniñ daa bir müim noqtası – Ukraina mudafaa imkâniyetiniñ arttırıluvıdır..
Qayd etkenine köre, Qırımnıñ qaytarıluvını uzatmağa mümkün degil, çünki yarımadada Rusiyeniñ işğaline qarşı çıqqan halq – qırımtatarlar yaşay.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi işğal etilgeninden evel YES körüşüvleri Yaltanıñ Livadiya sarayında keçirile edi.
Keçken seneden YES Kiyevde keçe. Bu sene tedbir «Telüke zonasında: Yañı Ukraina taqdiriniñ Avropa ve dünyağa tesiri» şiarı ile keçti.


text:
Director: Yilmaz Atadeniz; Writer: Yilmaz Atadeniz; Producer: Mehmet Bozdogan; Cinematographer: Ali Yaver; Cast: Kadir Inanir, Ahmet Mekin, Ülkü Özen, Erol Tas, Hayati Hamzaoglu, Suzan Avci, Ali Sen, Hüseyin Zan, Leman Akçatepe, Süheyl Egriboz, Yildirim Önal, Cevdet Balikçi, Dogan Bavli, Mehmet Büyükgüngör, Timuçin Caymaz, Faik Coskun, Ali Demir, Sadettin Erbil, Osman Han, Agah Hün, Gülen Kipçak, Hakki Kivanç, Ibrahim Kurt, Abdurrahman Palay, Tevfik Sen, Ali Seyhan, Riza Tüzün, Muzaffer Yenen, Erol Yesilyaprak, Sönmez Yikilmaz, Orhan Çoban
turkishcine.ma requires JavaScript.


text:
«Facebookta çaldır ve yaz» – Rustem Emiruseinovnıñ azatlıqta aytqan soñki sözleridir. O, apayı Aliyeden evlerinde tintüv başlağanını böyle haber etmesini rica etken edi. Onı 2019 senesi fevralniñ 14-nde SİZOğa alıp ketkenler, onıñnen beraber Qurman rayonınıñ eki sakini Arsen Abhairov ve Eskender Abdulganiyev bar edi. 2020 senesi noyabrniñ 3-nde üç qırımtatarı Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi binasında umumen 42 yıl apis cezasını aldı.
Faal, jurnalist, aq qorçalayıcılar olarnıñ esnasını Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davası» dep adlandıra. Rusiye tahqiqatı ve prokuraturası olarnı terrorizmde qabaatlay. Yarımada işğalinden soñ bu dava altıncı Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir» davası oldı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
Qırım.Aqiqat Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ ikâyelerini fotoresimler vastasınen tarif ete.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye Federatsiyasınıñ arbiy borcu olğan vatandaşlarını arbiy toplaşuvlarğa çağıruv aqqında buyruqnı imzaladı.
Emir metni uquq malümatınıñ resmiy internet saifesinde yerleştirildi.
«2014 senesi Rusiye Federatsiyasınıñ arbiy borcu olğan vatandaşlarını Rusiye Federatsiyasınıñ Silâlı quvetleri, Rusiye Federatsiyasınıñ içki işler Nazirliginiñ içki orduları, devlet imaye organları, FSB organlarında eki aylıq arbiy toplaşuvlar keçirilmesi içün çağırmaq», – aytıla iyünniñ 27-ne ait buyruqta.
Emir onıñ resmiy derc olunğan kününden başlap işke tüşürile.


text:
Balalar jazğı demalıstarın qalay ötkizip jatır? 3 ay demalıstıñ 2 ayı öte şıqtı. Jazdıñ soñğı ayında balalar üşin qanday demalıs ıñğaylı? Qalanıñ balaları auıldağı ata-äjesiniñ qasında demalıstarın ötkizse, auıl balalarına qalanıñ attrakciondarı qızıq. Köptegen balalar ata-anası jwmısta bolğandıqtan, üyde qamalıp, teledidar men smartfondı ermek etedi. 14 jastan asqan jetkinşekter jwmıs istep ata-anasına qolğabısın tigizedi. Solay bolsa da balalar üşin jüyeli demalıs wyımdastıruğa köp sandı ata-analardıñ jağdayı kele bermeydi. Biılğı balalar jılına oray, memleket tarapınan qanday kömekter jasaldı?
Balalardıñ ruhani ösui üşin muzey men kitaphanalarğa barıp, qwndı dünielermen tanısuğa boladı.Wlttıq akademiyalıq kitaphanada «Mäñgilik el qwndılıqtarı», «Ardaq twtar alıptarı», «Meniñ süyikti kitaptarım» attı keñ kölemdi illyustrativti körme twraqtı türde wyımdastırıladı. Körmege kitaptarmen qatar türli formattağı 100-ge tarta balalarğa arnalğan qwjat qoyılğan. Sonday-aq jazğı demalıs kezinde Qazaqstan ortalıq koncert zalındağı kinokörsetilimderin tamaşalau mümkindigine ie boldı. Jas körermender birneşe ay boyı otandıq tanımal «Kültegin», «Aydahar», «Mwzbalaq», «Er Töstik», «Kenje qız» animaciyalıq tuındıların, sonday-aq «Paralimpiadaşı», «Vremya patriotov», «Bokser», «Kanikulı offlayn» körkem fil'mderin tegin tamaşalay aladı.
Balalarğa wlttıq qwndılıqtardı nasihattau maqsatında mausım ayında är-türli is-şaralardı mektep janındağı lager'lerde ötkizip edi, alayda, olar balalardı qanşalıqtı qanağattandıra aldı? Ol jwmıstar är öñirde är deñgeyde ötti.
Ağımdağı jıldıñ birinşi toqsanınıñ qorıtındısı boyınşa elimizde 111 balalar lageri jwmıs isteydi. Balalar lagerleriniñ işinde 61 memlekettik. Tağı 48 lager' - jeke jäne 2- şeteldik lager bar, lager'lerdiñ jetispeuşiligi bayqaladı.joldamağa barlıq balanıñ qolı jete bermeydi. Sondıqtan, üyde bolsa da balalarıñızğa köñil bölip, paydalı, jüyeli demalıs wyımdastıra biliñiz. tabiğat ayasında jii otbasılıq demalıs wyımdastırıp, taza auada seruendeñiz, muzıka tıñdap, sporttıq oyındar nemese bala qızığatın oyındardı birlikte oynañız, äñgimelesiñiz, hobbiin bilip, balanıñ jasırın qabiletterin aşuğa kömektesiñiz. Bir demalısta hayuanattar parkine, kelesi uaqıtıñız bolğanda kinoteatrğa, mul'tfil'm köruge barıñız. Balamen birge jürgeniñizdiñ özi bala üşin wmıtılmas demalıs. Balanıñ armanına qanat bitirip, şabıttandırıp otırıñız. Aldağı 30 künde qanday josparıñız bar? Balañız üşin ne istey alasız? Qımbat lager' bolmasa da, qımbat uaqıtıñızdı balañızben ötkiziñiz.
Baytwrsın Nwrbätima


text:
Keriç boğazında ne oldı (video)
Noyabrniñ 25-nde Rusiye FSBsiniñ gemileri üç Ukraina gemisine ücüm eterek, silâ qullanıp olarnı zapt etti. Neticede, soñki malümatqa köre, altı deñizci asker yaralandı. Rusiye, Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı. FSB, Ukraina gemileri «Rusiyeniñ devlet sıñırlarını bozdı», dep israr etmege devam ete. Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ acele toplaşuvında Ukraina cenk vaziyetini ilân etmek içün azırlıq körmege qarar alındı. Noyabrniñ 25-nde saba Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirdi ki, Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı. Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı. Soñki vaqıtları Azaq deñizi Rusiye uquq qoruyıcıları, birinciden Ukraina limanlarına ketken ve andan kelgen gemilerni tutqan sıñırcıları, tarafından yapılğan provokatsiyalarnıñ yeri oldı. (Video: Reuters)


text:
Bunı Qırımnıñ «baş nazir muavini» Rustam Temirgaliyev «Feysbuk» saifesinde yazdı.
«Qırımda çalışqan cermay satıcılarınen körüşip, AZSlerniñ Rusiye fiyatlarına keçüv aqqında añlaştıq. Ukraina AZSleri teşkilât olaraq qayd etilip, Qırım bücetine bergi tölemek kerek», – yaza o.
Temirgaliyevniñ malümatına köre, Rusiyeniñ büyük şirketleri tarafından Qırımda benzin ve yaqar mahsulatını ketirüv ve saqlap tutuv kanalları azırlanıldı.
«Mayısnıñ 1-den başlap Qırım aydavcıları benzinni Rusiye orta fiyatlarından satın ala bilecekler», – qayd etti o.
Kütleviy haber vastlarınıñ malümatına köre, yarımada işğalinden soñ yaqarlıq noqtaları qapatıla başladı.
Bundan ğayrı, Pİİ «Lukoyl-Ukraina» Qırımda yerleşken 13 yaqarlıq noqtasını ve bir cermay bazasını sattı.


text:
Búgin Telekommunikaciya texnologiyaları hám kásiplik tálim fakultetinde "Ilim, bilim, óner úyreniw hár bir jas awladtıń minneti" atamasında dógerek stol sáwbeti ótkerildi.
Onda fakultet tyutorı Ǵ. Bekbosınova hám 1-3-kurs student-qızları qatnastı. Sáwbet dawamında studentlerimiz ózleriniń bos waqıtlarında hár túrli óner menen shuǵıllanıp atırǵanlıǵın, kimdir til úyrenip, kimdur ádebiy kitaplardı oqıp atırǵanlıǵın bildirdi.
Tyutor tárepinen bolsa olarǵa jańadan - jańa tańlawlarǵa qatnasıp, bilim hám kónlikpelerin jetilistirip barıw lazım ekenligi aytılıp, bul baǵdardaǵı pikir-usınısları tıńlandı.


text:
Qıtaydıñ teñizdegi qaupinen alañdağan Filippin AQŞ-tıñ äskeri aralasuın boldırmau turalı kelisimdi tağı bir ret toqtattı. Bwl äreket Filippinge äskeri..
Bwdan bir-eki jıl Soltüstik Atlantikalıq Qauipsizdik Odağınıñ 70 jıldığına oray wyımnıñ bolaşağına degen kümän-küdik küşeyip, işki twtastığına qatıstı..
Baspasöz bayanı 2021 jılı 21 mausımda sağat 14:00-de QR Wlttıq kitaphanasınıñ N.Däuletova atındağı oqırman zalında «Ortalıq Aziyadağı geosayasi proces..
Alyaskada «Red Flag Alaska 21-2» dep atalatın köpwlttı äue jattığuları bastaldı. Bwl turalı AQŞ Tınıq mwhitı äue küşteriniñ baspasöz qızmeti habarladı..
Keşe, 7 mausım küni Şımkent garnizonı sotında Türkistan oblısı Arıs qalasındağı äskeri bölim qoymasındağı jarılısqa qatıstı ayıptalğan 16 adam sottağı..


text:
Törek Qızılayı yärdäme Ğazzädä
Yärdäm konvoyı Refax qapqasınnan Ğazzägä barıp citte
Törek Qızılayınıñ humanitar yärdäm konvoyı Refax çik buyı qapqasın uzıp, blokada astındağı Ğazzägä barıp citte.
Misır belän Ğazzä arasındağı çik buyı qapqası bulğan Refaxtan töbäkkä ireşkän 10 yök maşinalık humanitar yärdäm Fälästin Qızılayına tapşırıldı.
Humanitar yärdäm arasında azıq-tölek belän ber rättän mediŝina materialları, çistartu äyberläre häm kiyem-salım bar.
İzrail yaqınça 2 million fälästinle yäşägän Ğazzäne 2006nçı yıldan birle blokada astında tota.
Bäyläneşle xäbärlär
Finlyandiya saqlanu ministrı Türkiyägä säfär yasıy
Söyläşü kön tärtibendäge töp temalar - ike yaqlı saqlanu häm qurqınıçsızlıq mäs’äläläre, Finlyandiyanıñ NATOğa kerü barışı
AQŞ öyrätkän terrorçı yuq itelde
AQŞ köçläre tarafınnan öyrätelgän häm Türkiyädäge terraktlarda öleşe bulğan PKKlını täêsirsez xälgä kiterdelär


text:
Muqaveleniñ ilân etilgen fiyatı – 154,7 million ruble, iştirakçilerniñ teklifi mayıs 6-na qadar qabul etilecek.
Çeçen Cumhuriyetiniñ Akimiyeti Qırımğa tahminen 6-15 yaşında olğan 8 biñ balanı yollaycaq ola. Yollanılmasınıñ müddetini Çeçen akimiyeti belgileycek ve 2014 senesi oktâbr 10 kününe qadar taqsim etilecek.
Böyleliknen bir yollamanıñ fiyatı tahminen 19.33 biñ ruble ve NBU kursı boyunca 6,1 biñ grivna olacaq.
Yollamanıñ fiyatına bütün masraflar: raatlanuv ve sağlamlaştıruv hızmetler boyunca masraf, naqliye masrafı, balalarnıñ ve olarnıñ yanında bulunğanlarnıñ ömür ve sağlığı sigortası kirsetile.
Yollama 14 künge, yaz tatillerinde ise 21 künge berile. Bir smenağa 650 insandan ziyade bala yollanılmaycaq.


text:
Alannar
Bilär kalası
«Sälät-Bilär kalası» – Sälätneñ profille alanı. Ul Tatarstan Respublikasınıñ sälätle balalar häm yaşlären tabu häm üsterügä, östämä belem birügä, uku öçen uñaylı şartlar tudıruga yunälderelgän. Alan programması katnaşuçılarnıñ milli üzañın üsterüne maksat itep kuya.
Bolgar-Tugan tel
Alannıñ maksatı – tatar telen öyränügä yaşlärneñ igtibarın cälep itü.
Gayrät
«Cälät-Gayrät» - Sälätneñ profille alanı. Balalar wideomontaj, wideo töşerü ostalıgı, rejissura, akterlık ostalıgı, prodyusserlık däreslärenä yörilär.
Galäm
«Sälät-Galäm» – Sälätneñ profille alanı. Ul Tatarstan Respublikasınıñ sälätle balalar häm yaşlären tabu häm üsterügä, östämä belem birügä, uku öçen uñaylı şartlar tudıruga yunälderelgän.
Imänkäy
«Sälät-Imänkäy» alanı ekologik yaşäü räweşe alıp baru temasına bagışlangan. Alan yunäleşe buença däreslär häm master-klasslar uzdırıla:


text:
Qırımda Bağçasaray regional Meclis binasını kirağa alğan «Ocalar şurası» ğayrıdan qayd olunmadı. Bunı Qırımtatar Milliy Meclis reis muavini İlmi Ümerov bildirdi.
«Cemaat teşkilâtını ğayrıdan qayd etip olamadılar, yañı teşkilâtnı qayd etmek teklifni aldılar. Çünki işbu teşkilâtnıñ ukrain çalışuv izni müddeti soñuna yetti. Bu sebepten Aqyar apellâtsion mahkemesiniñ binanı terk etmege talabı ile qararını elde etti. Regional meclis azalarından mesleat alıp, binanı öz başına boşatmağa qarar alındı. Mülkiyetni mart 31 künü çıqardılar», – bildire Ümerovnıñ sözlerini Qırımtatar Milliy Meclisiniñ matbuat hızmeti.
Regional Meclisi bulunğan Bağçasaray binası yaqında «Bağçasaray inkişaf institutı» belediye muhtar müessisesine berildi.
İlmi Ümerov qayd etkeni kibi, regional meclis toplaşuvları içün şimdi ayrı bir yer yoq, «toplaşuv iştirakçilerine er vaqıt körüşüv olacaq yerni bildirmege mecburmız».


text:
«Rusiye Federatsiyasına Qırım Cumhuriyetiniñ qabul etilüvi ve Rusiye Federatsiyasınıñ terkibinde yañı subyektlerniñ – Qırım Cumhuriyeti ve federal emiyeti olğan Aqyar şeeriniñ peyda oluvı aqqında» qanunına mütenasip deñişmeler ekinci oquvda baqıla, dep bildireler Rusiye matbuat vastaları.
Vesiqağa köre, 2014 senesi iyün 1-den soñ Ukraina grivnası Qırım meydanlığında çetel para birlemi olaraq sayılacaqtır.
«Rusiye Federatsiyasınıñ işbu subyektleri toprağında grivna bozuvı ve ödevler Rusiye Merkeziy bankınıñ kursı boyunca 2014 senesi iyün 1-ne qadar devam etecek. Bundan soñ deñiştirüv ödünç teşkilâtlarınıñ belgilegen kursı boyunca olacaq», – denile deñişmelerde.
Jurnalistlerge konstitutsion qanunları ve devlet qurulışı boyunca profil komitetiniñ başı Vladimir Pligin añlatqanı kibi, bu qararnıñ alınuvı ile «para bozuvınen bağlı ketişatlar nizamğa ketirilecek» eken.


text:
Mayıs 26-da, cumaaqşamı künü Yaponiyada Büyük Yedi (G-7) sammiti başlandı. Bu Yaponiyada 2008 senesi Hokkaydoda keçirilgen yüksek seviyede körüşüvden soñ ilk sammit ola. Yaponiya baş naziri Sindzo Abe dünya liderlerini Honsü adasında İse ibadethanesi yanında qarşıladı, dep bildire Yaponiya ükümetiniñ resmiy saytı.
Sammitte G-7 qıymetleri, birdemlik ve global iqtisat aqqında söz yürsetilecek.
Bundan da ğayrı, terrorizm ile küreş, qaçaqlarnen bağlı vaziyet ve iklim deñişmesi mevzuları muzakere etilecek.
Merasim üç kün devam etecek. Mayıs 27-de sammit neticeleri boyunca beyanname taqdim etilecek.
Bildirilgen malümatqa binaen, sammitniñ resmiy olmağan qısmında Avropa Şurasınıñ reisi Donald Tusk ve Avropa Komissiyasınıñ yolbaşçısı Jan-Klod Yünker iştirak etecekler.
Rusiye temsilcileri 2014 senesi Qırım işğali ve Donbassta arbiy basqıncılıq sebebinden G-7 sammitine endi üç yıl devamında davet etilmey.
Keçken G-7 sammitleri Almaniya (2015) ve Belçikada (2014) keçirilgen edi.
«Büyük Yedi» ya da G-7 yedi yetekçi iqtisadiy taraftan inkişaf etken devletlerniñ birligi ola. Olarnı İngiltere baş naziri Devid Kemeron, Almaniya kantsleri Angela Merkel, İtaliya nazirler şurasınıñ yolbaşçısı Matteo Rentsi, Kanada baş naziri Jastin Trüdo, AQŞ prezidenti Barak Obama, Frenkistan prezidenti Fransua Olland, Yaponiya baş naziri Sindzo Abe temsil eteler.


text:
Qırımtatar faali ve siyasetçi Nariman Celâlğa yañı qabaatlav kösterildi. Bu aqta advokat Nikolay Polozov bildirdi.
«Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar şeerindeki FSB idaresiniñ tahqiqat bölüginde Nariman Celâl ve imayecileriniñ iştiraki ile tahqiqat tedbirleri yekünlendi. Nariman Celâlğa yañı qabaatlav kösterildi. Bundan evel teşkilâtlanğan gruppa erkânında diversiya yapuv (Rusiye Federatsiyası Ceza kodeksiniñ 281-inci maddesiniñ 2-nci qısmı «a» punktı) ve teşkilâtlanğan gruppa tarafından patlayıcı maddelerni qanunsız satın aluv, saqlav ve taşıma (Rusiye Federatsiyası Ceza kodeksiniñ 222.1 maddesiniñ 4-ünci qısmı) qabaatlavlarından ğayrı bugün Nariman Celâl patlayıcı cihaznı qaçaqçılığında qabaatlandı. Yani Gümrük birliginiñ gümrük sıñırından YevrAzES çerçivesinde teşkilâtlanğan gruppa tarafından patlayıcı cihaznı qanunsız keçirüv (Rusiye Federatsiyası Ceza kodeksiniñ 226.1 maddesiniñ 3-nci qısmı)», – dep yazdı Polozov Facebookta.
Advokatnıñ qayd etkenine köre, bu maddege köre 7 yıldan 12 yılğa qadar azatlıqtan marum eteler. Polozovnıñ aytqanına köre, Celâlnıñ sağlıq vaziyeti bir qarar, «keyfi yahşı, tendürist».
Celâlnıñ imayecilerine tarif etkenine köre, keçken cumaaqşamı künü onı ekspertizada bulunğan 15-inci psihiatrik hastahanesinden SİZOğa keri qaytardılar.
«Narimannı tutuv şaraitleri eski qala. Bizge kamerası (ve umumen Mahsus blok) qızdırılmay, dep ayttı. Qırımğa suvuqlar kelecegi içün bu ciddiy bir problem ola bile. Bundan ğayrı, kameradaki pencere yahşı qapanmay. Narimanğa mektüp de bermeyler. Bir mektüp berdiler, qalğanları tsenzorda qala. Şunıñ içün dünyadaki adise-vaqialar aqqında tek advokatlardan haber ala bile», – dep ayttı Polozov.
FSB Celâlğa qarşı qabaatlavnı endi sertleştirgen edi, Nariman Celâlnıñ diversiya yapıluvına yardım etüv qabaatlavı diversiyada iştirak etüvge deñiştirilgen edi. Soñra qabaatlav daa bir kere sertleştirildi, Celâl 20 yılğa qadar apiske alına bile.
Oktâbrniñ 28-nde Qırımda tevqif etilgen qırımtatar faali ve siyasetçisi Nariman Celâlnıñ tevqif müddeti 2021 senesi yanvarnıñ 23-ne qadar uzatıldı.
Oktâbrniñ 7-nde Nariman Celâl psihiatrik hastahanege mecburiy ekspertizağa yatqızıldı.
Qırımlı ukrain rejissöri Oleg Sentsov Qırım.Aqiqatqa tefsir berip, Aqmescitte Nariman Celâlnıñ tutuluvı Rusiye akimiyetiniñ Ukrainağa qoltutqan diger faallerni qorquzuv usulı ola, dep ayttı.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Bunı o aprel 17 künü «Vladimir Putin ile canlı bağ» efirinde Aqyar sakininiñ sualine cevap bergende añlattı. Sual Ukraina vaziyetine farqlı noqtaiy-nazarları olğan qoranta azaları arasında tartışmalarnı nasıl etip toqtatmaq mümkün olğanı aqqında edi.
«Epimiz şimdi eyecannı yaşaymız. Eger de biz bir-birimizi sevsek ve ürmet etsek, bir-birimizni añlamaq kerekmiz. Devlet seviyesine köre, bir qoranta içinde bunı yapmağa qolay», – dedi o.
Bundan da ğayrı, Putin qayd etti ki, Ukraina Rusiye qomşusını añlamaq kerek.
«Devlet seviyede de biz añlaşıp olurmız. Bir-birimizden qaçıp olamamız. Ukrainada yaşağan insanlar Qırım sakinleriniñ saylağan yolunı ürmet etmek kerekler», – dedi Putin.