text:
Qırımnıñ Rusiyege boysunğan prokuraturasınñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etmek arizası 2016 senesi mart 3-de mahkemede baqılacaq. Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi ki, mahkeme saat 9:30 başlaycaq.
«Elbet de, daa bir mahkemege azırlanamız, amma neticede adalet aqqında aytmaq mümkün olmaycaq. Mahkeme ve umumen uquq qoruyıcı sistemasına itibar olğanını da aytamazsıñ. Akimiyet yapqan areketlerinde mantıq ve sağlam fikir qıdırmayım endi», – dep yazdı Celâl Facebookta.
O, Qırımnıñ Rusiye akimiyetini «qarşılıqqa yönelgen dünyanı» toqtatacaq şaraitlerde «vaziyetni kerginleştirgen eñ büyük faktor» dep adladı.
Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya mahkemege muracaat etip, Qırımtatar Milliy Meclisini yasaq etip, ekstremistik bir teşkilât tanımağa talap etti. Qırımtatarlarnıñ temsil organı bildirdi ki, dava arizasında bir sıra uquq hatası mevcut, em de dava siyasiy sebeplerden çıqarıldı.
Qırım uquq qorçalayıcı gruppası halqara teşkilâtlarğa muracaat etip, Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesi mümkün degil, dep bildirdi. Uquq qorçalayıcılar halqara teşkilâtlarnı elinden kelgenini yapıp, qırımtatarlar ve Qırımtatar Milliy Meclisine qarşı siyasiy sebepli basqığa yol bermemege rica eteler.
Avropa Birligi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyeti yasaq ete bileceginden qasevetlengenini bildirdi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qırımtatar liderleri Refat Çubarov, Mustafa Cemilevniñ yarımadağa kirişleri yasaq etildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


c: text/html

text:
Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Teymur Abdullayevniñ sağlıq vaziyeti fenalaştı. Bu aqta advokatı Marina Dubrovina Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«O, başta suvuqlandı, otit oldı, SİZOda onı baqmadılar. Teymur izolâtor memuriyetinden bir qaç kere tibbiy yardım istegen edi, amma yardım kösterilmedi. Şimdi yüz siñiri yanğısı başlandı», – dep ayttı Dubrovina.
Onıñ bildirgenine köre, Abdullayevniñ betiniñ sağ tarafı üyüşti, sağ qulağı eşitmey ve pek ağıra.
Advokat Lilâ Gemeciniñ malümatına köre, Abdullayevni izolâtorda baqmaq içün feldşer kelgen edi, uzaqtan baqıp, «antibiotik almağa» teklif etti. Abdullayev razı olmadı, çünki kerekli teşkerüv yapılmadı ve diagnoz qoyulmadı.
«Mahkemede muracaatta bulundıq. Kelecek mahkeme oturışuvında mahkeme salonına acele tibbiy yardım çağıracaqmız. Teymurnıñ bir qulağı eşitmese, onıñ mahkemedeki iştiraki nominal ola. İnsan oturıp, acı is ete. Vaziyet ciddiy, aqibetleri fena ola bile», – dep qoştı Dubrovina.
Mahkeme imaye delillerini qabul etip, SİZO reberliginden tibbiy teşkerüv ve tedaviylev isteycek, dep vade etti.
Advokatınıñ bildirgenine köre, izolâtor yolbaşçısına ve nezaret prokurorına şikâyet yollanacaq.
Aprelniñ 10-nda dava mabüsiniñ anası Dilâra Abdullayeva Rostov-na-Donudaki №1 SİZOsınıñ yolbaşçısına şahsen barmağa planlaştıra.
Keçken sene dekabrniñ 6-nda belli oldı ki, «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» Aqmescit taqımınıñ mabüsleri Teymur ve Üzeir Abdullayevler, Ayder Saledinov, Rustem İsmailov ve Emil Cemadenovnı Rostov-na-Donu Rusiye şeeriniñ SİZOsına etap ettiler.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etilgen edi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aprel 9-da üyle vaqtında rusiyelilerniñ prezident Vladimir Putinge suallerini qabul etmege başlaycaqlar. O, aprel 16-da canlı yayında olarğa cevap berecek, dep ayttı onıñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, dep bildire RİA Novosti.
Suallerni SMS, MMS ve telefon vastasınen bermek mümkün. Em de cep telefonı vastasınen video sualini bermege imkân bar.
«Moskva – Putinge» mobil imkânları vastasınen sual bermek mümkün», – dep ayttı Peskov.
Agentlikniñ malümatına köre, Android, Apple ve Windows operatsion sistemaları içün mahsus programma azırlandı. «Vkontakte», «Odnoklassniki» ve Facebook saifelerinden ondan faydalanmağa imkân olacaq.
Kremlniñ bildirgenine köre, Qırım da Rusiye prezidenti ile «doğru ağğa» qoşula bile.
Peskovnıñ qayd etkenine köre, suallerniñ 80%-dan ziyadesi cep telefonlarından kele. Prezidentniñ ananeviy «doğru ağları» Putin ilk sefer prezident olğanda peyda olğan edi. İlk sefer 2001 senesi dekabr 24-te keçirilgen edi. Soñki 2014 senesi aprel ayında, Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ olıp keçti.


text:
Kelecek afta Ukrainağa Amerika Qoşma Ştatlarınıñ yañı elçisi teşrif buyuracaq. Bunı Amerika elçihanesinde bildireler.
«AQŞ yañı elçisi Marie Yovanovitchni kelecek afta Ukrainada qarşılamağa azırlanamız», – dep qayd eteler Ukrainadaki AQŞ elçihanesinde.
AQŞ prezidenti Barack Obama Ukrainadaki elçi vazifesine Marie Yovanovitchniñ namzetini teklif etti. Bunı mayıs 18 künü Beyaz Saraynıñ matbuat hızmeti bildirgen edi.
Öz diplomatik karyerasında Yovanovitch Devlet kâtibiniñ yardımcısı vazifesinde çalıştı ve Skandinaviya, Baltik ve Orta Avropa memleketlerinen eki taraflama munasebetler boyunca yardımcı edi. Bundan da ğayrı o Ermenistanda (2008-2011 yıllarında) ve Qırğızistanda (2005-2008 yıllarında) elçi olaraq buluna edi.
Ukrainadaki Amerika Qoşma Ştatlarınıñ şimdiki elçisi Geoffrey Pyatt ise Obama tarafından Yunanistandaki AQŞ elçisi vazifesine teklif etildi. Pyatt Ukrainada aman-aman üç yıl çalışa – 2013 sensi yazdan berli.


text:
Qırım advokatı Edem Semedlâyev, noyabrniñ 23-nde Aqmescitte tevqif etilgen qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçisi Bekir Degermenciniñ reanimatsiyağa oğrağanını bildire. Bunı advokat dekabrniñ 14-nde Facebooktaki saifesinde yazdı.
Smedlâyev: «Bekir Degermenci reanimatsiyağa oğradı. Ekimlerniñ aytqanına köre, vaziyeti pek ağır. Biz onı beş kün devamında, mutehassıslar tarafından tıbbiy yardım alması içün hastahanege avuştırmağa tırıştıq, amma bizni, bunı özleri de becere bilirler, dep işandıra ediler», – dey.
O, hastalıq taqdirinde Aqmescitniñ muvaqqat izolâtorından yalıñız reanimatsiyağa oğramaq mümkün olğanını qayd etti.
Degermencide sürekli astma bar. Muvaqqat izolâtorda sağlığınıñ vaziyeti birden yamanlaştı. Faaliyetçi, dekabrniñ 6-nda Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ zalında yaramadı. Oña «acele yardım»nı çağırdılar.
Noyabrniñ 23-nde kündüz ilhaq etilgen Aqmescitte telükesizlik hadimleri bir grup qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar. Rusiye FSBsiniñ Qırım boyunca idaresi yaqalanğan faaliyetçilerni Türkiye vatandaşından «aqsız yerde hususan büyük miqdarda para talap etüv»de qabaatlay.
Qırımtatar faaliyetçileriniñ yaqalanuvı esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Adise yüz köstergen yerinden onı «acele yardım» alıp ketti. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Noyabrniñ 24-nde Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi yaqalanğan qırımtatar faaliyetçilerini 2018 senesi yanvarniñ 15-ne qadar apiste qaldırdı.
Dekabrniñ 6-nda Qırım Yuqarı mahkemesi, Degermenciniñ muvaqqat izolâtorda apis etilüvi boyunca qararnı deñiştirmeyip qaldırdı.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Vaqtınca işğal etilgen Qırım ve Aqyarda Rusiye prezidenti saylavına qanunsız olaraq azırlıq yapılması munasebeti ile Ukraina Yuqarı Radasınıñ dünya toplulığına muracaatı aqqında qarar, NATO Parlament assambleyası prezidenti Paolo Ali ve bütün azalarına deral yollanacaq.
Bunı martnıñ 1-nde Ukraina deputatı, NATO Parlament assambleyasındaki daimiy eyetniñ reisi İrina Friz Facebookta bildirdi.
Friz: «Martnıñ 18-nde Qırımda, bir vaqıt ötkerilgen sahte referendum kibi, saylavsız saylav keçecek. Eminim ki, Kreml tarafından Qırım yarımadasınıñ territoriyasında sahnalaştırılğan «saylav ayin-oyunı», aq-uquq ve urriyetlerniñ bozuluvları, konservatsiya etilgen nükleer anbarlarnıñ ğayrıdan işletüv içün açılması ve qoşumça arbiy quvetlerniñ yerleştirilmesine dünyada sert bir qıymet kesilmeli ve bu areketler taqbih etilmelidir. Parlament tarafından yapılğan muracaatnıñ tercimesini, Alyansnıñ Parlament assambleyası azalarınıñ haberdar etilmesi boyunca muracaatnen beraber, NATO Parlament assambleyasınıñ prezidenti Paolo Ali adına yollaymız», – dep yazdı.
Halq deputatınıñ aytqanına köre, Qırımdaki Rusiye akimiyetiniñ saylav kününden soñ nevbetteki adımı, yarımadada Rusiye prezidenti saylavında namzet Vladimir Putinge 99 faizniñ qol tutqanı aqqında beyanatı olacaq.
«Demokratiyanıñ temel taşlarından biri olğan saylav urriyetine qarşı kösterilgen bu qaba arsızlıqnı bütün medeniy dünya añlay. Tamam bu sebepten halqara sanktsiyalar tazyıqı devam etmek kerek, çünki bu, dünyada bir nomeralı tecavuzkârğa yol bermemek içün eñ effektiv medeniy mehnizmdir», – bildirdi Friz.
Martnıñ 1-nde Yuqarı Rada BMT Telükesizlik şurası ve Baş assambleyası, Avropa Birligi, NATO, halqara teşkilâtlar, çetel parlamentler ve ükümetlerini ilhaq etilgen Qırım territoriyasında keçirilmesi taqdirde Rusiye prezidenti saylavlarınıñ qanuniyligini tanımamağa davet etti.
Rusiye prezidentiniñ saylavı 2018 senesi mart 18 kününe – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqınıñ yıllığına tayın etildi. Onda sekiz namzet iştirak etecek – Sergey Baburin, Pavel Grudinin, Vladimir Jirinovskiy, Vladimir Putin, Kseniya Sobçak, Maksim Suraykin, Boris Titov ve Grigoriy Yavlinskiy. Rusiye prezidentiniñ saylavı ilhaq etilgen Qırımda da keçecek.
Fevral 16-da Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya toplulığını ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidentiniñ kelecekteki saylavı neticelerini tanımamağa davet etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bunı «Jurnalistler taqiqatı merkezi» bildire.
Neşirniñ malümatına kore, bugünki künde Qırımda tek eki bank böyle ödevlernen çalışmaqta.
Bergi ve başqa bücetke berilecek ödevler Aqmescit ve diger şeer, rayon sakinleri tek Aqmescitte Bölşevitskaya soqaqında 26 menzili boyuncv yerleşken PAO !Qaradeñiz inkişav ve rekonstruktsiya bankı»nda (ÇBRR) ödevlerni bermek mümkün.
«Birinci kün men 12 saat turdım – ödep olamadım. Ekinci kün saba saat 7den başlap turdım ödep olamadım. Uçunci kün aqayımnen gece saat üçte keldik, 13 saat turduqtan soñ töledik. Ekinci kere men mında eki kün turdım, ekinci kününiñ aqşamında men tek ödevni berip oldım. Bu işni tertipke ketirip olamaymız. Biz bu paralarnı özümiz qazanamız, işçilerni tutıp olarğa maaş beremiz, bergilerni vaqıtına ödeymiz, ve öyle olıp çıqa ki, bunı bizge adam aqılıce yapmağa bermeyler», - dep qayd etti yerli iş adamı Tatyana Rakşa.
Tünevin Qırımda «Privat bank»nıñ emanetçilerine para qaytarılması içün vesiqalarnı qabul etmege başladılar. Bu bankqa Qırımda resmiy çalışmağa yasaq etildi. Kündüz banknıñ esas binası yanında biñlerce adam toplandı.


text:
7.Sınıf Türkçe Dinleme Metinleri indir, 7.Sınıf Türkçe Dinleme ve İzleme Metinleri indir MEB ÖZGÜN Yayınları...
Kategori: DİNLEME VE İZLEME METİNLERİ
5.Sınıf Türkçe Dinleme ve İzleme Metinleri İndir ANITTEPE Yayınları 5. Sınıf Dinleme Metinleri ANITTEPE İÇİNDEKİLER;...
6.Sınıf Türkçe Dinleme ve İzleme Metinleri İndir MEB EKOYAY Yayınları 6. Sınıf MEB Dinleme Metinleri...
Türkçe Dinleme ve İzleme Metinleri İndir 8. SINIF DİNLEME METİNLERİ İNDİR 8.Sınıf TÜRKÇE Dinleme Metinleri...
8.Sınıf Türkçe Dinleme ve İzleme Metinleri İndir 8. Sınıf Türkçe Dinleme Metinleri Dosya İçeriği: TEMA...


text:
Bunı Qırım «akimiyetiniñ» matbuat-hızmeti bildirdi.
Olğan malümatqa köre, zenaat birliklerni añlaşmanıñ imazalanuvında Qırım mustaqil zenaat birlikleriniñ Feratsiyasınıñ reisi Vladimir Klıçnikov taqdim etti.
Añlaşmada içtimaiy işbirlikniñ inkişafı, vatandaşlarnıñ aq-uquqlarınıñ qoruvı aqqında söz yürsetile.
Qırım mustaqil zenaat birlikleriniñ Feratsiyası ile işbirlik meselelerni Aksönov özü idare etmege planlaştıra.
«Bizim esas vazifemiz – bütün iş kollektivlerni nezaret altına almaqtır. İç bir kimse işten qanunsız şekilde boşatılmamasını baqmaq kerekmiz. Biz sizge er bir yönelişte yardımcı olurmız. Yuridik yardımnı kösterermiz. Akimiyet er vaqıt iş kollektivlerniñ tarafını alacaqtır. Bunıñnen beraber talaplarnıñ negizi olmalıdır», – dedi o.
Körüşüvde Aksönovğa zenaat birliginiñ bileti berildi.
Qırım mustaqil zenaat birlikleriniñ Feratsiyasınıñ erkânına 21 cumhuriyet teşkilâtı ve 27 birlemci zenaat teşkilâtları kire.
QZBF zenaat birlikleriniñ tahminen 244 biñ azalarını birleştire.


text:
Bağçasarayda Han saraynıñ merkeziy meydanında avgust 27 künü saat 19:30 «Bağçasaray çeşmesi» baletini kösterdiler. Numayış Qırım akademik Ukrain muzıkalı teatriniñ aktörları icrasında oldı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Bu kibi tedbir Han saraynıñ müzey kompleksiniñ merkeziy meydanında ilk sefer ötkerile. Böyleliknen seyirciler o zamandaki müitni daa da güzel añlay bile»,– dep tarif etti qoruqnıñ müdiri Elmira Ablâlimova.
Onıñ sözlerine köre, Han sarayda teatr aqşamları avgust ayında başlandı.
«İlk olaraq qırımtatar teatrniñ «Arzı qız – Mishor qızı» degen numayışı kösterildi. Bağçasaray çeşmesi ise Ukrain muzıkalı teatrniñ icrasında numayış etildi», – dedi müdire.
Oyunnı han saraynıñ azbarında köstermege ğaye müzey hadimlerine ait.
«Seyircilerniñ sayısına köre, bu muvafaqiyetli bir ğaye olğanını ayta bilem», – dey Ablâlimova.
Qırım.Aqiqat mühbirine Qırım akademik Ukrain muzıkalı teatrniñ aktörı Ernest Prtıhov aytqanı kibi, baletni çoq kere kösterdiler, amma böyle müitte olar ilk sefer çıqışta bulundılar.
«Açıq avada, em de sarayımıznıñ azbarında ilk sefer çıqışta bulunamız. Pek memnünmiz, atta seyircini körmeymiz, er şey aqiqaten olğanı kibi duyula»,– dey o.
«Bağçasaray çeşmesi» – bestekâr Boris Asafyevniñ Aleksandr Puşiknniñ poeması boyunca yazılğan oyun poemasıdır. O 1934 senesi Nikolay Volkovnıñ stsenariyi boyunca baletmeyster Rostislav Zaharov tarafından sanalaştırıldı.


text:
Canköy – Şimaliy-Qırım kanalında suv olmağanı, mallar satılğan yerlerniñ eksilüvi ve mahsulatlarnıñ paalılaşuvı sebebinden Canköy rayonında yaşağan ziraatçılar zarar körmekteler.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına yerli sakinler tarif ettiler.
Aytqanlarına köre, Rusiye Qırımnı işğal etken soñ birden meseleler çıqıp başladı.
«Başta Şimaliy-Qırım kanalından suv kesildi, bu sebepten yerli zairaatçlarnıñ 70% faaliyetni toqtattılar, qalğan 30% quyu qazmağa mecbur oldılar. Amma, bunıñ episi paalığa tüşe. Er kes bunı yapamadı», – dep ayta Canköy rayonı sakini Arsen.
Suv qıtlığından ğayrı, azır mallarnı kimge satmaq meselesi çıqtı.
«Evelden, mallarımıznıñ 90%-nı biz Ukrainada sata edik, endi ise olarnı anda alıp ketmege küç oldı. Rusiyege alıp barmağa asıl çare yoq. Bir kün coyıp parom keçitinde turmaq kerek, em de Krasnodar ülkesinde sebze, meyva çoq. Demek, malarımıznı tek Qırımda satıp olamaız», – dep şikâyet ete yerli ziraatçı Seyran.
Bunen beraber, bu sene urluq, kübre, çeşit qarışmalarnıñ fiyatı eki qat östi.
Herson vilâyeti akimiyeti işğal etilgen Qırımğa suvnı dünya boyunca olğan fiyatqa satmağa azır olğanını aytqan edi, 1 kubometr içün – 1 yevro soraylar.
Qırımnıñ suv ihtiyaclarını Dnepr özeninden kelgen Şimaliy-Qırım kanalı teminley edi. Suv köy-hocalıq saasında qullanıla edi. Qırım işğal etilgen soñ, suvnı kestiler.


text:
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Cepparnıñ bildirgenine köre, o, Rusiye koloniyasından azat etilgen cemaat jurnalisti, qırımlı bloger, «Qırım birdemligi» cemaat areketiniñ media koordinatorı Nariman Memedeminovnen telefonda laf etti.
«O, şimdi evge kete ve eñ çoq tuvğanları ve yaqınlarını quçaqlamaq istegenini ayttı. Bir çoq faal ve diplomat Narimannıñ ikâyesine daima diqqat etti… İleride alâ daa «papuç» kiygen ve azat etilecegini beklegen er keske qol tutmaq içün beraber areket etecekmiz. Rusiye apishanelerinden azatlıqqa ayaqqapta degil papuçta çıqalar», – dep yazdı Ceppar Facebookta.
2019 senesi oktâbr ayında mahkeme Memedeminovnı eki buçuq yıl yaşav tarzı koloniyasında qalmasına üküm etti. İmayesi Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etmege niyetlengenini bildirdi.
Bir sıra Ukraina aq qorçalayıcı ve media teşkilâtı halqara teşkilâtlarnı ve Avropa Birligi memleketleri, ABD, Kanada, Yaponiya ükümetlerinden Rusiyeden Memedeminovnı azat etmesini talap etmesine çağırdı.
Moskva vilâyetindeki Vlasiha Arbiy istinaf mahkemesi mayısnıñ 14-nde qırımlı bloger, cemaat jurnalisti Nariman Memedeminovnı terror faaliyetine açıq çağırğanında qabaatlağan ükümni deñiştirmedi.
Nariman Memedeminov – qırımtatar blogeri, vatandaş jurnalisti. Rusiye quvetçileri onı 2018 senesi martnıñ soñunda tutıp aldı. Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatladılar.
Rusiye quvetçilerini Memedeminovnıñ 2013 senesinden 2015 senesine qadar alıp barğan YouTubedaki videoblogu açuvlandırdı. Anda siyasiy adise-vaqialarnıñ izaatları ve islâm normalarına riayet etmek çağıruvları, Rusiye devlet bayramları – Vatan imayecisi künü, Dünya qadınlar künü, Bala künü ve digerleri – aqqında fikirler mevcut.
2018 senesi martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Prokuratura hadimleri VI Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Teftiş komissiyasınıñ reisi Ali Özenbaşnı tenbiyelediler.
Bunı o, Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Ober Anna Aleksandrovna meni telefon vastasınen prokuraturağa davet etti, şeer (Aqmescit) prokurorınıñ muavini, adalet mesleatçısı Kulibaba S.Y. imzalağan «Tenbi» adlı vesiqanı seslendirip, onı maña tuttırdı», – dep ayttı Özenbaş.
Onıñ bildirgenine köre, bu vesiqada «Aqmescit prokuraturasınıñ malümatına köre, Qırımtatar Milliy Meclisi ekstremistik aktsiyalarnıñ keçirilmesini tüşüne...», dep qayd etile.
«Böyle etip añlaşıla ki, Aqmescit şeeriniñ prokuraturası ve Qırımtatar Milliy Meclisi añlaştılar, Meclis ise prokuraturada buña niyetlene, çünki Meclis binası tevqif etildi. Bir de bir planlarğa qadar ve «ekstremistik» aktsiyalar ötkerilmeycek, dep ümüt etmek kerek», – dep ayta Özenbaş.
O, bu malümatnı Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ sessiyasında onıñ delegatlarnı bildirmege istey, Qurultay ise bunıñ kibi «işbirlikke» qıymet kesecek.
Özenbaşnıñ bildirgenine köre, bundan ğayrı, tenbide aytıla ki, «o, vaziyetni kerginleştirecek tedbirler, ekstremistik aktsiyalar keçire bile».
«Angi vaziyet ve menim oña alâqam aqqında vesiqada iç bir söz yoq», – dep ayta Özenbaş.
Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisi azalarınıñ evlerinde tintüvler keçirile. Bu künleri Meclis reisiniñ muavinleri Nariman Celâl ve İlmi Ümerovnıñ evlerinde tintüv keçirildi.


text:
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov Qırım «Devlet şurası» reisiniñ muavini Remzi İlyasovnı «qırımtatar halqınıñ yetekçisi» olaraq adladı. Bu kibi bildirüvni Aksönov devlet milliy siyasetniñ amelge keçirüv meseleleri boyunca toplaşuvda seslendirdi, – dep haber ete «Novosti Krıma».
Aksönov aytqanı kibi, Qırım akimiyeti daima «Qırım» qırımtatar halqınıñ cemaat areketi ile sıq munasebetlerde buluna eken.
«Biz Eskender Bilâlov, şimdi qırımtatarlarnıñ arasında ürmetli insan sayılğan ve, menimce, olarnıñ milliy yetekçisi olğan «Qırım» cemiyet teşkilâtınıñ yolbaşçısı Remzi İlyasov ile körüşüvlerimiz keçe»,– dedi Aksönov.
Remzi İlyasovnıñ özü ise «halqnıñ ögünde itibarnı qazanmaq kerek» dep tüşüne.
«Lider olmaq içün – bunı qazanmaq kerek, halq özü qıymet keser. Bu kederli vaziyette mesülietni öz boynuma almaq ve halqımnıñ meselelerini eminliknen çezmek kerektir dep tüşündim. Şimdi nasıl yönelişke adım etmege kerek olğanını bilem. Bizde tecribe, ihtisaslı ameliyatımız bar – bu meselelerni nasıl çezmege bilemiz»,– dedi o.
«Devlet şurası» mayısta Remzi İlyasovnı «parlament» reisiniñ muavini vazifesine tayinledi.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Rusiye kontrol etken Qırım akimiyeti Türkiyeden musafirler, şu cümleden qırımtatar diasporasınıñ vekilleri kelecegini bekley. Bunı RİA Novosti Krım Rusiye neşiri Rusiye kontrol etken Qırım ükümetiniñ milletlerara munasebetler işleri devlet komitetiniñ yolbaşçısı Zaur Smirnovnıñ malümatlarına esaslanıp bildire.
«Türkiye eyyeti kelecegine dair resmiy malümat aldıq, onıñ erkânına Türkiyede yaşağan qırımtatar diasporasınıñ onğa yaqın vekili kirecektir », – dep bildire o.
Smirnovnıñ aytqanına köre, Türkiye musafirleri gruppasınıñ başında qırımtatar medeniy birleşmeleriniñ federatsiya yolbaşçısı Ünver Sel olacaqtır.
«Mayısqa planlaştırılğan ziyaret sovetler zamanında yarımadadan sürgün etilgen qırımtatar halqı qurbanları hatırasınıñ yıllığına bağışlana», – dep ayta Qırımnıñ milletlerara munasebetler komitetiniñ yolbaşçısı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi çetel vatandaşları ve vatandaşlığı olmağan şahıslarnı Qırım ziyaretlerinden vazgeçmege çağırğan edi.
Nazirlik çetel siyasetçileriniñ Qırım ziyaretleri resmiy sayılmağanını da qayd etken edi.


text:
Rusiye akimiyeti qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni oğlu yardımınen taqip ete, – haber ete aprel 14 künü Hayser Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozov öz twitterinde Hayser Cemilevniñ, qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev oğlunıñ işi boyunca mahkeme toplaşuvını izaatlap, dep bildire Qırım.Aqiqat.
«Evelleri sovet akimiyeti Mustafa Cemilevni onıñ ğayeleri içün taqip etkeni kibi, Rusiye akimiyeti de şimdi aynı şeyni yapa. Oğlu yardımı ile», – dep yazdı Polozov.
Advokatnıñ sözlerine köre, mahkeme Hayserniñ babası – Mustafa Cemilevniñ rolü ve faaliyeti ile bağlı sualleri sebebinden onı tenbiyeledi. Mustafa Cemilevniñ özü, iş boyunca şaat olğanına baqmadan, mahkeme toplaşuvına kelip olamay – Rusiyege kirişi yasaq etilgendir.
Nikolay Polozov qayd etkeni kibi, mahkeme toplaşuvına Qırım prokurorları kelgen eken.
«Qırımdan prokuror eyyeti de kelip çıqtı. Eki adliye polkovnigi keldi. Qabaatlayıcı taraf öz küçüne işanmay, ğaliba, qorqa. Mahkeme Ukraina İçki işler nazirliginiñ sabıq, şimdi ise Rusiye İçki işler nazirliginiñ hadimi ile qonuştı. O, o vaqıt silâğa izin berilmesi ile oğraşa edi», – dedi o.
Hayser Cemilevniñ işi boyunca nevbetteki toplaşuv aprel 16 künü saat 11:00 keçirilecek.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi.
Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı.
Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler.


text:
Qırımnıñ 1954 senesi Ukraina terkibine berilmesi «ne sovet, ne çetel qanuniyetine» riayet ete, dedi Qırımda Rusiye prezidentiniñ vekâletli temsilcisi Oleg Belaventsev The Japan Times gazetasınıñ siyasiy mühbiri Gregori Klark ile körüşüvinde, haber ete «Krım.Media».
Onıñ sözlerine köre, işbu qarar Sovet Birliginiñ Kommunistik firqasınıñ Merkeziy komitetiniñ birinci kâtibi – «Nikita Hruşçövnıñ şahsiy teşebbüsidir».
O, vesiqada «teslim etüv Ukraina ve Rusiye halqları arasında ebediy dostluq hatırası» olğanı aqta maddeni hatırlattı.
«Amma dostluq olmasa, bilesiñizmi, qum havuzında kibi – oyuncaqlarımnı qaytar ve diger havuzğa ket», – dey temsilci.
O şunı da qayd etti ki, 90-ncı seneleri Rusiyede «ağır devir edi».
«Ve bu devirde Qırım, añlaşılmağan sebeplerden, Ukrainağa keçti», – dedi Belaventsev.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi mart ayında işğal etti. Bundan soñ Rusiye akimiyeti ve Kreml tarafdarları Qırımnıñ Hruşçöv vaqıtları Ukrainağa qanunsız sürette berilmesi aqta aytmağa başladılar.


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/4 aprel
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 4 aprel biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1899 — Şäymardan İbrahimov, / SSRB däwlät häm partiä eşleklese, inqıylabçı.
Wafatlar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1996 — Ämir Çanış, tatar millätle başqort yazuçısı, ädäbiät ğalime.
- 2010 — Mäxmüt Äxmätcanov, tatar yazuçısı, möğallim häm publitsist.


text:
Qırımda koronavirus sebebinden hastahanede tedaviylengen 28 hasta ağır alda buluna, 25 hasta reanimatsiyada yata, yedisi aqcigerni suniy avalandıruv cihazına bağlı qala.
Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım sağlıq naziri İgor Çemodanov sentâbrniñ 23-nde yuqunç ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında ayttı.
Onıñ malümatına köre, Qırımda koronavirus hastalarını tedaviylemek içün 234 qoşma yer azırlamağa planlaştırıla. 96 insan observatorlarda közetile.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskayanıñ bildirgenine köre, Qırımda koronavirus hastalarınıñ sayısı artmağa devam ete.
Keçken künü Qırımda 83 koronavirus hastası qayd etildi. Umumen Qırımda 3972 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 2526 insan tüzeldi.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/08-30
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Ravil Moratov (30.08.1949, TASSRnıñ Oktäber rayonı Törnäs awılı, RSFSR, / SSRB) — Rusiä Federatsiäse säyäsätçese, Tatarstan Respublikası berençe vitse-premyerı.
Xezmät yulın 15 yäştä tuğan rayonınıñ Mamıq awıl qullanuçılar şirkäte ekspeditorı bularaq başlıy.
Sovet armiäsendä xezmät itkäç, texnolog, slesar'-montajnik, plotnik bulıp eşli, soñraq säüdä ölkäsendä yuğarı belem alıp, citäkçelek basqıçı buyınça üsä başlıy. İqtisadi fännär doktorı ğıylmi däräcäsenä ireşä.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ fikrince, Rusiye ne qadar zayıflaşsa, yarımada o qadar tez işğalden azat etilecektir.
Bu aqta o, «Apostrof» neşriyatına bergen intervyusında ayttı.
«Qırımnıñ qaytarılması, onıñ qaytarılmasınıñ müddeti Rusiyeniñ zayıflaşqanına mütenasiptir. Bunıñ içün Rusiyeniñ iqtisadiy, siyasiy ve arbiy zayıflaşmasına alıp barğan faktorlar ne qadar çoq olsa, Qırımnıñ qaytarılmasınıñ ihtimali o qadar büyüktir», – dep ayttı Çubarov.
«Böyle etip, er angi devletniñ Rusiyenen munasebetleriniñ keñleşmesi bizim içün maqbul olunmaz. Amma! Bu aqta laf etmege başlağanda, birden sual peyda ola: ne içün siz, balalar, sizge ücüm etken devletnen alış-veriş yapasıñız, aceba», – dep qoştı Çubarov.
Tünevin peyda olğan malümatqa köre, Avropa birligine kirmek içün namzet devletleri olğan Montenegro ve Albaniya, Avropa iqtisadiy meydanına kirgen Avropa serbest ticaret assotsiatsiyasınıñ devletleri olğan Lihtenşteyn ve Norvegiya, bunen beraber, Ukraina ve Gürcistan Avropa Şurasınıñ Rusiyege qarşı sanktsiyalarnıñ Qırım işğali sebebinden 2017 senesi iyün 23-ke qadar uzattırmaq qararına qoşuldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Keçken 24 saat içinde Qırımda altı quru ot yanğını çıqtı, dep bildire Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi.
Müessiseniñ malümatına köre, yılnıñ başından çöplük ve quru ösümlikler tutaşqanı sebep olğan 91 yanğın söndürildi.
Qayd etilgenine köre, bu miqdar keçken yılnı aynı müddetine köre azca.
Fevralniñ 5-inde Kezlevde (Yevpatoriya) çoq qatlı binada yanğın çıqqanından bir insan elâk oldı, 17 ev sakini tahliye etildi, olarnıñ arasında bir bala dep bildirile edi.
Fevral 4-ünde Bağçasaray rayonında Qobazı (Malinovka) köyünde 900 kvadrat metrlik mıntaqada quru otnıñ yanması oldı.


text:
Qırımda endi beş adam COVID-19 sebebinden ağır alda buluna. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye ükümeti baş nazir muavini Yelena Romanovskaya mayısnıñ 23-ünde koronavirus yuqunçına qarşı küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında bildirdi.
"Dört hasta Aqmescit şeer hastahanesinde yata, birisi - Kezlev şeer hastahanesinde", - dedi memur.
Romanovskayanıñ aytqanına köre. tibbiy közetüv astında 1997 adam bar, olarnıñ 1060-ı evlerinde, 279-ı hastahanelerde ve 658-i observatorlarda baqıla.
Qırımda mayıs 23-ünde eki yañı koronavirus adisesi qayd etildi.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti malümatına köre, bugünge qadar 326 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 9 koronavirus hastası vefat etti. Aqyarda 154 yañı koronavirus hastası qayd etildi, eki kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqyarnıñ birinci mudafaası vaqtında elâk olğanlarnıñ mezarlığında yañı mezar – adsız. Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, sabıq ukrain prezidenti Viktor Yanukoviç oğlunıñ mezarında merhum aqqında iç bir malümat yoq.
Qırım.Aqiqat mühbirine Svâto-Nikolskiy mabeti yanındaki mezarlıqnıñ hızmetçisi aytqanı kibi, mında bazarertesi künü, mart 23-de, üyleden evel cenaze keçirildi.
Adamnıñ aytqanı kibi, cenaze qapalı şekilde keçti, mezarlıqnıñ etrafı ise sarıp alınğan edi. Amma merhumnıñ aqqında malümatnı adam aytmağa istemedi.
Erkekniñ sözlerine köre, mında endi jurnalistler kelip, foto ve video çıqara ediler.
Evel Rusiye ve Qırım matbuat vastaları Viktor Yanukoviçniñ cesedi Aqyarda defin etilgeni aqqında bildirgen ediler.
Mart 22 künü kence Yanukoviçniñ Rusiye Baykal özeninde ölgeni aqta malümat peyda oldı.
Rusiye matbuat vastaları, Rusiye fevqulâde işler nazirlige esaslanıp, Baykaldaki yol qazasında 33 yaşında moskvalı Viktor Davıdovnıñ vefat etkeni aqqında bildire edi. Bunıñ ile «Davıdova» soyadı Viktor Födoroviç Yanukoviçniñ apayınıñ qız soyadı olğanı aqta malümat peyda ola.
Bazarertesi künü, mart 23-de, Rrsiye prezidenti spikeri Dmitriy Peskov Yanukoviçniñ ölümi aqta bir şey aytıp olamaycağını bildirdi.


text:
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi oktâbrniñ 9-nda Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca tutulğan beş kişiniñ apis müddetini uzattı.
«Qırım birdemligi» birleşmesi özüniñ Facebook saifesinde bidirgenine köre,
Ayder Saledinov, Emil Cemadenov, Rustem İsmailov, Üzeir Abdullayev ve Teymur Abdullayevniñ apiste qaluv müddeti 2017 senesi dekabrniñ 11-ne qadar uzatıldı.
Bazaetrtesi künü mahkeme Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca tutulğan beş kişiniñ apis müddetiniñ uzatılmasınen bağlı qararnı qapalı toplaşuvda baqacağına qarar berdi.
Martnıñ 7-nde Kreml nezaretindeki Aqmescitniñ Kyiv rayon mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca tutulğan EmilCemadenov, Üzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Ayder Saledinov ve Rustem İsmailov apiste qaluv müddetiniñ uzatılmasınen bağlı qarar qabul etken edi. Apis müddeti 2017 senesi iyünniñ 11-ne qadar uzatılğan edi.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı dep saya. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleridir.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek oğrunda terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsizce taqip etilgenini aytalar. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etken edi.


text:
Sentâbrniñ 13-nde saba evinde rusiyeli telükesizlik hadimleri tintüv yapqan “Qırım birdemligi”niñ faali Osman Belâlovnıñ aqrabaları onıñ ne yerde olğanını tapalmay. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa qırımlı uquqçı Nazim Şeyhmamabetov habet etti.
“Şimdilik o tek saba evinden çıqıp ketkenini bilemiz. Tahminen saba saat 7-de bağ üzülgen. Temelli haberimiz olğan şey şudır ki, oña nisbeten – milletlerara ve dinlerara zıddiyet qozğatuv boyunca 282 maddeniñ 1 qısmına binaen cinayet işi açılğan. Şimdi aqrabaları oğlu hırsızlanğanı ve ğayıp olğanı boyunca ariza yazıp politsiya bölügine muracaat etken. Beñzer işlernen oğraşqan uquqqorçalav organlarınıñ canlı telefonlarınen bağlanğanlar”, – dedi Şeyhmambetov.
Onıñ sözlerine köre, telükesizlik hadimleri “acele ve tez” tedbir alması içün politsiya bölügi ögüne insanlar toplaşa.
Sentâbrniñ 13-nde saba rusiyeli telükesizlik hadimleri “Qırım birdemligi”niñ faali Osman Belâlovnıñ evinde tintüv ötkerdi. O, Bağçasaraydaki “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ iştirakçisi Memet Belâlovnıñ qardaşı ola. Tintüvden soñ Belâlovlarnıñ babası tutulıp alındı.
Ukraina Tış işleri nazirligi ”Qırım birdemligi”niñ faali Osman Belâlovnıñ evinde tintüv yapılğanını taqbih etti.
2016 senesi Qırımnıñ rusiyeli mahkemesi Osman Belâlovqa 10 biñ ruble para cezası tayin etken edi. O, 2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasaraydaki “Salaçıq” kafesi yanında “ruhsetsiz mitingte” iştirak etüvde qabaatlanğan edi. O künü faaller rusiyeli telükesizlik hadimleri qırımtatarlarda tintüv yapqanını eşitip, kafe yanında toplanğan ediler.


text:
Sentâbrniñ 17 qadar, yarımadada, pek sıcaq avalar olğanı içün yanğınlıq telükesi saqlanacaq. Termometrniñ köstergiçleri 35 derece sıcaq kösterecek.
Bu aqta Qırımnıñ fevqulâde nazirligi bildire.
Bazar künleri, Aqmescitte deñişici ava beklenile. Yağanaqlar tahmin etilmey. Şimaliy – şarqiy ruzgâr saniyede 8 – 13 metr küçlüginde esecek. Ava arareti gece 16 – 18, kündüz ise 32 – 34 derece sıcaq olacaq.
Aqyarda kök bulutsız. Ğarbiy ve şimali – garbiy yel, saniede 5 – 10 metr tezliginde esecek. Ava arareti gece 16 – 18, kündüz 26 – 28 derece sıcaq beklenile.
Yalı boyunda, deñişici ava, yağanaqlar beklenilmey. Ğarbiy rüzgâr saniyede 7 – 12 metr küçlüginde esecek. Ava arareti gece 21 – 23, kündüz 33 – 35 derece sıcaq beklenile.
Keriçte bulutlı ava. Yağanaqsız. Şimaliy – şarqiy ruzgâr saniyede 5 – 10 metr küçlüginde esecek. Ava arareti gece 17 – 19, kündüz 26 – 28 derece sıcaq beklenile.
Qara deñizde suvniñ sıcaqlıgı: Kefede +24, Aluştada +23, Yaltada +23, Qara Dağ yalılarında +23, Aqyarda +22 +23, Kezlevde +23, Aqmeçitte +21, Keriç boğazında +24. Azaq deñizinde +23 derece.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye akimiyeti kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı çıqarğan ükmüni takbih ete. İyünniñ 1-nde Aqmescitteki mahkeme onı 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım parlamentiniñ binası ögünde «qalabalıqlarnı teşkil etkeninde» qabaatlap, altı yıl apis cezasına ve para cezasına üküm etti.
Temsilcilikniñ tefsirinde aytılğanına köre, çıqarılğan üküm «tamır qırımtatar halqını ve temsiliy organlarını Qırımdan quvuv siyasetiniñ devamı ola».
«Bu, işğalci akimiyetke boysunmağanlarını bastıruv ve vaqtınca işğal etilgen Qırımda Rusiye kimliginden başqa er angi milliy kimlikni yoq etmek ıntıluvı ola», – dep bildirdi müessise.
Rusiyeni daa bir kere «Qırımda Ukraina vatandaşlarını milliy ve diniy alâmetleri, baqış ve inançları, fikir ve onı bildirmeleri sebebinden taqip etüvni toqtatmasına» çağırğanlar.
Advokat Nikolay Polozov Rusiye akimiyeti kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa çıqarğan ğıyabiy ükmüne qarşı istinaf şikâyetini berdi, dep bildirdi. Üküm çıqarılğan soñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ tayinlengen advokatı Aleksandr Osokin da ğıyabiy ükümni şikâyet etecek, dep bildirdi. Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar işğal etilgen Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı esnasnı ve çıqarılğan ğıyabiy ükümni «ayıp mahkeme» dep adlandırdı.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Çubarovğa qarşı mahkeme ükmüni «qanun ve cenk adetleriniñ bozuluvı» olaraq tasnif etti.
Çubarov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında Aqmescitte çıqarılğan mahkeme ükmüni «uquq ceetinden boş» dep adlandırdı. O, Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etmege niyetlene, dep bildirdi.
Mayısnıñ 24-nde olıp keçken oturışuvda qabaatlav Çubarov içün 9 yıl apis cezası berilmesini istedi. Meclis reisi qabaatlav tarafınıñ talabını izaatlap, Qırımdaki «mahkeme» onıñ ayatına tesir etmeycek, dep ayttı.
2020 senesi martnıñ soñunda Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı. Cinaiy davalar Rusiye Ceza kodeksiniñ 212-nci maddesiniñ 1-inci maddesine (qalabalıqlarnı teşkil etüv), 280.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Rusiye topraq bütünligini bozacaq areketlerge çağıruv) açıldı.
Bıltır iyül ayında Aqmescitteki mahkeme Çubarovğa qarşı cinaiy davanı temelden baqıp başladı. Tayin etilgen advokat Aleksandr Osokin Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisine qarşı mahkemeni şikâyet etti.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti «qırımtatar halqına qarşı yañı repressiya dalğasını başlattı».
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova bu davanı qanunsız dep adlandırdı.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Rusiye tahqiqatçılarınıñ Çubarovğa qarşı açqan cinaiy dava sebebinden tahqiqat başlatqan edi.


text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım akimiyetinde qumar zonası içün topraq arsasını qıdıracaq iş grubunı teşkil ettiler. Qırımnıñ Rusiyege tabi yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ munasip emiri yanvarnıñ 11-nde ilân etildi.
Vesiqada bildirilgeni kibi, Qırımnıñ baş naziri muavini Vitaliy Nahlupin iş grubunıñ yolbaşçısı oldı. Ondan ğayrı oña Qırımnıñ Rusiyege tabi yaqarlıq ve energetika naziri Vadim Belik, yarımadanıñ Mesken-kommunal hizmetleri nazirliginiñ yolbaşçısı Marina Gorbatük, Qırım Qurucılıq nazirliginiñ reisi Sergey Kononov ve Qırımnıñ baş mimarı İrina Solovyova kirdiler.
2017 senesiniñ dekabrinde Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım parlamenti qumar biznesi içün bergi derecesiniñ eki qat arttırılması aqqında qanun leyhasını tasdiqladı.
2014 senesi iyülniñ 23-nde Rusiye prezidenti, qumar zonalarını meydanğa ketirmege ruhset berilgen bölgeler cedveline ilhaq etilgen Qırımnı kirsetken qanunnı imzaladı.
Qırımnıñ Rusiyege tabi yolbaşçısı Sergey Aksönov, bu zonanıñ, Yaltanı ve yarımadanıñ cenübiy yalı boyundaki bir qaç ufaq meskün yerini içine alğan Büyük Yaltanıñ territoriysaında olacağını bildirdi.


text:
Qırımnıñ Rusiye mahkemesi Aqmescit rayon mahkemesine Aqmescit rayonı 19 yaşında sakinine nisbeten cinaiy işniñ açılması boyunca malümatnı yolladı. Prokuraturanıñ malümatına köre, genç Rusiye Federatsiyasınıñ CK 280 maddesi 2-nci qısmına köre cinayetniñ etilmesinde qabaatlana – «İnternet» haber-telekommunikatsion ağınıñ qullanuvı ile keçirilgen ekstremist faaliyetine çağıruv».
«Qabaatlanğan şahıs «VKontakte» içtimaiy ağında «Qırımtatar Muhtar Milletçileri» gruppasında insan ve vatandaşlarnıñ milliy mensüpligi ile bağlı aqları, serbestligi ve menfaatınıñ bozuluvına çağıruvı ile bağlı metinni aşkâr etti», – denile beyanatta.
Maddege köre 5 yıllıq apis cezası ya da mecburiy işler ceza olaraq belgilene.
Uquq qoruyıcılar bildirgeni kibi, Qırımnıñ Rusiye Federatsiyasına ait olğanını red etken er angi malümat yarımada akimiyeti tarafından Rusiye topraq bütünliginiñ bozuluvı olaraq tanıla ve cinaiy cezanı nazarda tuta.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
№ 4998-1 qanun leyhasına sessiya zalında qayd etilgen 340 deputattan 289 halq deputatı qol tuttı, dep bildire Ukrainskaya pravda.
Qanun leyhası mecburen köçip kelgenlerniñ uquqiy statusını ve olarnıñ aq-uquqlarını qoruv uquqiy kefaletini belgiley. İşbu qanun vastasınen diger regionda yerleşüvden soñ içtimaiy, emek, saylav aqları, tasil almaq ve tibbiy teminlev aqlarınıñ ğayrıdan tiklenüvi kefil etile.
Mecburen köçip kelgen şahısnıñ şeadetnamesi ariza berilgen kününden soñ 10 kün içinde bir yılğa qadar berilecek.
Evlerini mecburen terk etken insanlar ve olarnıñ çağına yetmegen qoranta azalarınıñ mecburen köçip kelgenlerniñ vaqtınca yerleştirüv ya da yaşav yerini mustaqil şekilde saylap almaq ve mında tibbiy ve içtimaiy hızmet körmek, maddiy yardım almaq aqqı bar.
Olarğa işğal ya da ATO neticesinde ğayıp etken mal-mülk içün tazminat ödevini almaq imkân berile.
Mezkür maqsadlarğa sermiyalar devlet ve yerli bücetlerinden ayırılacaq.
İcra akimiyetniñ merkeziy organları ve yerli idare organları öksüz qalğan balalarğa bala evlerinde yer tapmaq, mecburen köçip kelgen balalarnı bala bağçalarına bermek kerekler.
Olarnıñ mecburen köçip kelgenlerge emek, içtimaiy yardım, nefaqa, içtimaiy hzımet, tibbiy teminlev ve tasil aqqları bar.
Hatırlatamız, iyün 19-da Ukraina Yuqarı Radasında «Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ vaqtınca işğali ve Ukrainada keçirilgen terrorizmge qarşı tedbirlernen bağlı vaziyetten sebep yaşav yerlerini terk etmege mecbur olğan şahıslarnıñ uquqiy statusı aqqında» 4998-1 qanun leyhasını qayd ettiler.


text:
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksönov muavini Ruslan Balbekke bir afta içinde qanunsız alda zapt etilgen topraqlardaki inşaatlarnı yıqmağa avale etti.
Bunı o Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ toplaşuvında aprel 14-te ayttı, dep bildire Nazirler Şurasınıñ matbuat hızmeti.
Balbekniñ malümatına köre, Aqmescit ve Aqmescit rayonında 200 inşaat yıqtırıldı, Sudaqta – yedi yerde inşaatlar, em de Nikita qasabasında (Yalta) 20 inşaat yıqtırıldı. Balbekniñ bildirgenine köre, topraq damartısına ihtiyacı olğan adamlarnıñ cedvelinde tahminen 10,6 biñ kişi bar.
«Qırımlılarğa, milletine baqmadan, akimiyetke yardım etkenleri içün teşekkür bildirmek kerek. Bu adamlarğa vesiqarlarnı resmiyleştirgende emiyet bermek kerek. Vesiqaları olğanlarğa soñuna qadar resmiyleştirmek kerek. Qararı olmağanlarğa – azat ettirmek. Adamlar yardım etmegen yerlerde aftanıñ soñuna qadar inşaatlar yıqılmaq kerek, 100%», – dedi Aksönov.
Qırımnıñ mal-mülk ve topraq munasebetleri naziri Aleksandr Gorodetskiy yarımadada qanunsız qurulğan 1600 inşaat bar olğanını bildirgen edi.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiri bergen malümatına köre, abide olğan bağçada raatlanğan insanlar bu çember mında endi bir qaç kün devamında asılğanını aytalar. Çember Ukraina bayrağı renkine boyalanğan boruda asıla, çemberge ise Rusiye bayrağı renkinde şeritçik bağlıdır.
Keriçlilerniñ bazıları Donbass faciasına olğan qayğırnı, digerleri ise çember Ukraina-Rusiye dostluğınıñ yoq etüvini belgiley dep tüşüne.
Abideni Keriçte 2010 senesi tiklediler. Başta deñiz tüyümi çelik tüste edi, soñra ise onı Ukraina ve Rusiye bayraqlarınıñ tüslerine boyaladılar.


text:
O, bu qararğa toplaşuvda iştirak etken Meclis azalarınıñ aman-aman episi qol tutqanını qayd etti.
«Saylav tertibatı 2014 senesi mart 11 künü QMC Yuqarı Şurasınıñ qabul etken qararında yazılğan qırımtatarlarnıñ 20% temsilciligine bile yol bermez. Saylavnıñ yañı qaideleri şimdilik saylav organlarında bulunğan qırımtatar deputatlarnıñ sayısını bile qısqartacaqtır».
Çubarovnıñ sözlerine köre, saylavlarnıñ acele keçirilmesi «Qırımda olğan ve olayatqan ketişatlarnı qanunlaştırmaq» ıntıluvnı belgiley.
«Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet Şurası» deputatlarnıñ saylavı 2014 senesi sentâbr 14-de keçirilecek.
Bu qarar iyün 11 künü Qırım «parlamentiniñ» toplaşuvında alındı.


text:
Qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesiniñ yıldönüminde Qırım.Aqiqat yarımadada sürgün etilgenlerniñ cografiyası ve rengini tasvir etmege tırışa. Belli Qırımlılar tuvğanları nasıl ve qayda yaşağanları ve olarnı yarımada ile qaysı yerler bağlağanı aqqında aytıp bereler.
Öz tuvğanları ve Qırımdaki sevimli yerleri aqqında qırımtatar aktörı ve rejissörı, QMC -de nam qazanğan artist, «Qırım evi» işhanesiniñ müdiri Ahtem Seitablayev aytıp bere.
– Ahtem bey, Ekinci cian cenki vaqtında aileñiz Qırımda qayda yaşay edi?
– Yañlışmasam, anamnıñ ailesi 1944 senesi mayıs ayında Qarasuvbazarda yaşay edi. Bugünde bu meskün yerniñ adı Belogorsk. Babamnıñ qorantası Aqyar civarında Mamaşay qasabasında yaşay edi. Sovet devrinde qasabanıñ adı Orlovkağa deñiştirildi.
Andan menim ana-babam sürgün etildi. Olarnı yük maşnalarınen eñ yaqın demiryöl stantsiyalarına alıp kettiler, anda ise Qırımdan çıqardılar. Anam beş, babam ise dört yaşında edi.
Babamnıñ qorantasını Bağçasaray civarındaki«Süren» stantsiyasına ketirdiler.
Bu stantsiyanıñ bazı qalımtıları anda saqlanıp qaldı ve biz «Haytarmanıñ» çekimleri vaqtında şu zamannıñ demiryol vokzalınıñ dekoratsiyalarını bu yerde qurmağa tüşündik. Amma naqliyat logistikasına keder etkenimiz içün bizge böyle fırsat berip olamadılar.
Şunıñ içün stantsiyanı Bağçasarayda yedek demiryolu yanında qurdıq.
– Anañız Qarasuvbazar aqqında ne ayta edi? Bugünde qırımtatarlarnıñ kompakt yaşağan yeri olğan büyük bir meskün yer.
– Bala olğanını unutmamaq kerek. Onıñ hatırlavların easasen sürgünlik ve sürgünlikten soñ olğanınen bağlı. Maña ise Qırım aqqında aytıp pek çoq küneşni hatırlay edi.
– Ana taraftan soylarıñız Qırımda yaşağanı, baba taraftan soylarıñız ise de Türkiyege de ketkeni, de qaytqanı kerçekmi?
Dedemlerden biri Türkiye Arbiy deñiz quvetleriniñ zabiti oldı
– Bu tamamınen doğru degil. Aqiqat budır ki, baba taraftan bazı soylarım, aile efsanesine köre, Qırımnıñ ilk ilhaqı olaraq adlandırılğan rus impiratriçesi II Yekaterinanıñ devrinde Türkiyege kettiler. Amma soñra qayttılar, soñra da bazıları kene Türkiyege ketti. Anda dedemlerden biri Türkiye Arbiy deñiz quvetleriniñ zabiti oldı.
– Tuvğanlarıñıznıñ sürgünlik ile bağlı aytqanlarından angisi sizni eñ çoq şaşırttı?
– Balalıqta ve gençlikte bütün bularnıñ saba saat dörtte, silâlı askerlerniñ eviniñ qapusını qaqıp, azırlanmağa 15 daqqa vaqıt bermesi eñ çoq şaşırta edi. O vaqıt insanlarnıñ, hususan qadın ve qartlarnıñ ne vaziyette olğanını tasavur etip olamayım. 15 daqqa içinde özüni, balalarnı, kerek şeylerni toplap, vesiqalarnı da unutmamaq nasıl mümkün olğanını tasavur etmek qıyın.
Cebeden qaytqan anam ve babamnıñ babaları, üç yıl devamında qorantlarını qıdırdılar
Soñra, bir qoranta azaları bir-birini tapıp olması içün yıllar kerek oldı. Cebeden qaytqan anam ve babamnıñ babaları, üç yıl devamında qorantlarını qıdırdılar. Qırımda ketmek içün olarğa bir kün berdiler, akis alda emirni yerine ketirmeme içün olarnı yaqalay bile ediler.
Hatrımad yer alğan levhalardan biri, sürgünlikten bir kün ögüne tuvğanlarımnıñ evi yanında bir rus askeri keçip, suv istedi. Bitam onı içerige kirsetti, aş-suv berdi. Asker balalarnı körip, quçağına anamnı alğan ve ağlap başlağan. Onıñ da bu yaşta qızı bar eken ve o, onı iç kirmegen demek mümkün.
Gece ise, qorantamnı sürgün etmek içün kene bu evge bir qaç askernen keldi. Amma o, bir şey etip biraz yardım etmege tırıştı ve onıñ yardımınen qorantam vesiqalarnı unutmadı ve sımıçqa aldı. Ve bunı da «Haytarmada» kösterdik. Böyle alda da, şefqat ve namus ne olğanını unutmağanlarğa sağ oluñız, dep aytmağa istedim. NKVD kibi cezalandırıcı bir organda da insan olaraq qalmaq içün er şeyni yapmağa cesaret tapqan insanlar bar edi.
– «Haytarma» filmi, natsizmge qarşı ğalebe, bu qırımtatar halqınıñ da ğalebesi olğanını köstere. Siz, üç aqrabañız sovet ordusı erkânında natsistlerge qarşı cenkleşkenini ayttıñız.
–Olar daa çoq edi, dep tüşünem. Men yalıñız dedelerim aqqında ayttım, soyum ise büyük. Tek anamnıñ tarafından doğmuş eki qardaşı cenkleşti.
– Dedeleriñiz Qırımdan sürgün etilgen soñ ailelerini nasıl tapıp oldılar?
– Olarğa eki esas taraf kösterildi: Ural ve Orta Asiya. Babamnıñ qorantası Orta Asiyağa tüşti. Anamnıñ qorantası ise eski Mariy ŞSCB.
1950 senelerniñ ortalarında, Stalin ölgen soñ, komendant saatları lâğu etildi. Komendnant saatları zamanında sürgün etilgen qırımtatarlarğa muayyen topraqlardan sıqması yasaq edi. Bozğanlarğa 25 yıl lager berile edi ya da olarnı yerinde atıp öldüre ediler.
Stalin ölgende, daima, anamnıñ büyük ağasına Orta Asiyağa ktmege izin berdiler. O, sürgünlik yerlerinde qırımtatarlardan ve yerli sakinlerden yarışlarda ğalebe qazanğan küçlü bir ansambl teşkil etti. Bunıñ sayesinde o, sürgünlik yerlerinden çıqamağa izin aldı, amma sıñırlavlar da bar edi: mümkün edi Moskvağa, Leninşradğa, Kyivge mümkün degil edi.
Orta Asiyağa ketmek kerek olğanı içün, daim Tacikistanğa ketti. Anda muzıka oquv yurtuna kirdi ve pek yahşı onı bitirdi. Ve anda ayaqqa turğan soñ qorantasını da sürgünlik yerlerinden çıqrdı.
Anam teatr institutına kirmek içün Tacikistandan Taşkentke ketti ve anda babamnen tanıştı. Soñra da evlendiler.
– Anañız ve babañız icadiy insanlar. Olarnıñ ve ana-babalarınıñ zamanında yarımadanıñ medeniy paytahtı qayda olğanı aqqında ayta edilermi?
– 200 yıldan ziyade, anamnıñ ailesinde insanlar medeniyet ile bağlı – horeograflar. yırcılar, aktörlar, çalğıcılar, bestekârlar. Babamnıñ ailesinde ise ziraatçılar.
Qırımtatarlar medeniyetiniñ tiklenilmesinde elbette büyük yer Bağçasaray ala
Olarnıñ balalığında medeniy paytaht Aqmescit sayılı edi. Anda daima teatr ve türlü icadiy taqımlar faaliyet köstere edi. Yalta da medeniy bir paytaht edi, demek mümkün. Amma tek bazı vaqıtları, anda eski Rusiye imperiyasınıñ türlü köşelerinden teatr temsilcileri kelgende. Qırımtatarlarnıñ medeniyetiniñ tiklenilmesinde elbette büyük yer Bağçasaray ala.
Anda bir çoq qırımtatar erbabı, şu cümleden İsmal Gasprinskiy yaşadı ve faaliyet kösterdi. Yeudiyler içün Qudus olğanı kibi, qırımtatarlar içün de Bağçasaray. Çünkianda aziz insanlarnıñ qabirleri, qırımtatarlarnıñ devletçilik, aynılıq timasali.
– Daa evel Qapıshor Qırımda eñ sevimli yeriñiz olğanı aqqında aytqan ediñiz7 Ne içün?
– Bu pek meraqlı yerler. Yanında bütün dünyada belli olğan Sudaq qalesinen Sudaq şeeri yerleşe. Zaten Qırımnıñ cenübi bu pek acayip, meraqlı bir yer. Bu topraqlar tarih ile tolu. Anda deñiz, dağ, tarihiy abideler. Bütün bular balalıq hayallarınen, ana-babamnıñ Qırım aqqında ikâyelerinen birleşe.
– Tuvğanlarıñız yaşağan Qırım mesken yerlerniñ adlarınıñ manası ne?
–Bu pek meraqlı sual. «Mamaşaynıñ» tercimesini uzun müddet añlamağa tırıştım. Öyle de farqına barmadım. Bu sözler oyunı. Eger sinonim qıdıracaq olasañız «oy-oy-oyno», «ottakoyno» olacaq. qırımtatar atalar sözlerine baqsaq, olardan biri böyle tercime etile: Mında yaqında bir köy bar, adı Mamaşay, Mamaşaydan yaşağanlarnı bütün kün qatıq aşağanlarından tanımaq mümkün. Qırımda bu yemek pek meşur edi. Çünki anda ayvan baqıla edi ve sütten mahsulat yapıla edi.
«Qapıshor» eski yunan sözü, tercimesini bilmeyim.
– Siz Mamaşay, Qapıshor, Qarasuvbazar dediñiz... Bu adlarnıñ keri qaytarımasını ister ediñizmi?
– Elbette. Belki de evel buña çoq emiyet bermey edik. Tınç yaşayış olğanda, halqını ve yaqınlarını yoq etmegende sen bularnıñ aqqında tüşünmeysiñ. Amma, hatıranı saqlap qalmaq içün toponimika pek müimdir.
Toponimika bir çoq şey aqqında ayta. Özen, şeer ya da köyniñ öz adı olğanda, birden tarih peyda ola. Yor boyu ketkende ve üç İzobilrnoye, eki Vişnövoye, dört Gruşevo raskelgende bütün bular Sovet Birligi zamamnında yapılğan deñişmeler olğanını añalysıñ. Bunı aselet yaptılar. Çünki, bu tarihni saqlap qalmaq içün ne qadar müim bir alet olğanını añlay ediler.
Tarihiy adlarnıñ keri qaytarılması, hususan işğalcilerniñ basqısı altanda olğan içün müimdir. Olar unutılmamağanını bilmek keyerkler. Bu olarğa küç bere.Bugünde Qırım işğal altında olğanda, resmiy olaraq eski adalarnı qaytarmağa imkân olmasa bile, episi bir halqara malümat kitaplarında, halqara uquqqa köre Karasuvbazar Qarasuvbazar, Simferopol Aqmescit, Sevastopol Aqyar olacaq.
Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma künü
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Qırımtatar halqınıñ milliy lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev Türkiyede tibbiy teşkerüvden keçti.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâlnıñ malümatına köre, Cemilevniñ sağlığı yerindedir.
«Ahtem Çiygoznıñ bildirgenine köre, Mustafa Cemilev Türkiyeni ziyaret eter eken, tibbiy teşkerüvden keçti, çünki bundan evel ekimler oña yürek ameliyatını keçirmege tevsiye etken ediler. Türkiye mütehassısları teşkerüv keçirip, Mustafa Cemilevniñ sağlığı yerinde olğanını ayttılar, em de ameliyat keçirmek acet olmağanını qayd ettiler», – dep yazdı Nariman Celâl Facebook saifesinde.
Malüm olğanı kibi, bu afta Cemilev Türkiye Cumhuriyetiniñ prezidenti Recep Tayip Erdoğan ile körüşmege planlaştırğan edi.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimi vekili Anton Korınevıçnıñ fikirince, Qırımdaki suv qıtlığı Qırım işğali bitmesiniñ tezleşmesine yardım ete bile. Al-azırda bu Rusiyege qarşı «esas basqı aleti» ola, dey o.
Bu aqta Korınevıç «RBK-Ukraina» neşirine bildirdi.
«Suv ve Şimaliy-Qırım kanalı meselesi işğalci memleketke qarşı müim basqı aleti olğanını tüşünemiz, ve bu alet Qırım işğali bitmesini tezleştire bile. Çünki, ayat köstergeni kibi, işğalci memleket şimdi suv meselesini özü çezip olamay», – dedi o.
Noyabrniñ 2-nde Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, suv qıtlığını qapatmaq içün Aqmescit etrafında büyük suv yedekleri yoq, şunıñ içün akimiyet «eñ beterine azır». Ealige suv berüv cedveli, onıñ tahminlerine köre, daa eñ az bir yıl olacaq.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Krım.Realii saytına belli olğanı kibi, yaqın kelecekte, mahsus bu maqsat içün, Qırımğa «Silâ aqqı» umumrusiye cemaat teşkilâtınıñ reisi, devletke baqmağan telükesizlik saasınıñ eksperti Mariya Butina kelecek.
Qırımda «Silâ aqqı» umumrusiye cemaat teşkilâtınıñ regional bolüginiñ teşkil olunuvı planlaştırıla.
«Bir taraftan, Qırımdaki bu teşkilâtlandıruv tecribesi bizim içün pek muimdir. Diger taraftan ise, nevbetteki sual peyda ola, bu institutlarnı ileride nasıl tarzda inkişaf etmege ve nasıl etip bu regionda teşkil olunğan imaye otrâdlarını rusiye uquqiy alanına kirsetmege», – dey Mariya Butina.
Onıñ fikirince, Qırımnıñ Rusiye terkibine kirgeninden soñ, «telükesizlik meseleleri öz aktualligini coymazlar».


text:
«Esas vazife – vaqtınca işğal olunğan territoriyada yaşağan Ukraina vatandaşlarınıñ problemlerini tez-tez al etmek. Ukraina ükümetinde koordinatsion merkezden ğayrı, insanlarda peyda olğan problemlerni çezecek Qırımğa yerleşüv ceetten yaqın olğan akimiyet organı olmaq kerek. Prezidentniñ daimiy temsilciliginiñ vekâletleri bunıñnen bağlı olacaq», – dep ayttı Sençenko.
Böyle etip Ukraina akimiyeti Qırımda yaşağan Ukraina vatandaşlarınıñ vesiqalarını resmiyleştirüv problemlerini al etmege tırışacaq.
Andriy Sençenkonıñ aytqanına köre, al-azırda Prezidentniñ daimiy temsilcisi vazifesine namzetler baqılmay.


text:
Bu aqta Rusiye Bankınıñ matbuat-hızmetiniñ beyanatında aytıla.
Böyleliknen, «MARFİN Bank», «UkrSibbank», «Delta Bank», «Gorodskoy kömmerçeskiy bank», «FORUM» bankı, «AVTOKRAZBANK», «Platinum Bank» ve «Gosudarstvennıy oşçadnıy bank Ukrainı», «Ukrsotsbank» faaliyeti yasaq etile.
İşbu qarar bank bölükleriniñ işi toqtatılması sebebinden zarar körgen müşterilerniñ menfaatlarını qorumaq içün alınğandır, dep aytıla Tsetrobank beyanatında.
Ukraina milliy bankı mayıs 6 künü öz emri ile Qırımda işğalniñ bitmesine qadar banklarnıñ faaliyetini yasaq etti. UMB bergen malümatına köre, işğal vazietinde banklarnıñ ileri çalışuvı Ukraina qanunlarına zıt kelecektir.
Mayıs 20 kününe «Fond zaşçitı vkladçikov» işğal etilgen Qırımda çalışqan ukrain banklarnıñ müşterilerinden 11,4 biñ arizanı qabul etti ve 600 mln rublede ziya para töledi.


text:
Bunı öz Facebook saifesinde «İnformatsionnoye Soprotivleniye» gruppasınıñ yolbaşçısı Dmıtro Tımçuk bildirdi.
Onıñ bergen malümatına köre, al-azırda Ukraina şarqında areket etken terroristlerniñ Rusiye «idarecileri» endi yardım berilecek yollarını tüşüne.
«İşğal etilgen Qırımda yerli «halq imayesi» boyeviklerinden endi 300 insandan ibaret olğan otrâdlar teşkil etildi. Olar Donbassqa yol almağa azırlar»,– dep yaza Tımçuk.
O şunı da qayd ete ki, Rusiye sıñır yanındaki rayonlarında, Donetsk vilâyetiniñ qarşısında, silâlı boyevikler ile 50 yük maşınadan ibaret olğan avtokolonnalar teşkil etildi.
«Lugansk terroristleri Rusiye idarecilerinden yardımğa «kavkazlarnı» yollaycağı aqqında vadelerni alğandır», – dep yazdı Tımçuk.
Al-azırda, dedi o, ukrain askerleri işbu insanlarnıñ Ukrainağa kirüviniñ ögüni almağa tırışa.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresiniñ vekilleri “Beyaz çiçek” hayriye aktsiyasında iştirak ettiler. Aktsiya 2021 sene, sentâbr 22 künü Aqmescitte Aqmescit rayon memuriyetiniñ binasında keçirildi.
Tedbir teşkilâtçısı – Aqmescit rayon memuriyetiniñ tahsil idaresidir.
Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev ve Qırım musulmanları adından tedbirde Aqmescit merkeziy camisiniñ imamı İsmail Ablayev çıqışta bulundı.
O, aktsiya iştirakçilerini selâmlap, hayriye işini teşkil etkenleri içün teşekkür bildirdi.
“Biz hayriye işlerinde, ağır hasta balalarğa yardım etmek içün keçirilgen aktsiyalarnıñ teşkil etilüvine qol tutamız. Tek birlikte biz ağır vaziyette bulunğan insanlarğa yardım ete bilemiz. Tek maddiy destek degil de, maneviy yardım da pek müimdir, belâda olğan insanlar özüni yanğızlıqta duymasın”, – dedi İsmail Ablayev.
Aktsiyanıñ maqsadı – cemiyetniñ diqqatını sağlığı zayıf olğan insanlarğa celp etip, böyle insanlarnıñ qorantalarına maddiy destek köstermektir. Bu sene “Beyaz çiçek” aktsiyası çerçivesinde toplanğan paralar hasta balalarnı tıbbiy yardım kösterilecek yerlerge alıp barmaq içün biletlerniñ satın alınuvına ve Qırım balalar hospisiniñ teşkil etilüvine masraf etilecek (“Merhametli olayıq” HF).
İhtar: “Beyaz çiçek” hayriye aktsiyası – daa inqilâptan evel bar olğan ananeleriniñ ğayrıdan tiklenmesi ve devam ettirilmesidir.
Beyaz çiçek bayramı ilk sefer 1911 senesi Sankt-Peterburg şeerinde olıp keçti. Bayram imperator Ekinci Nikolay ve onıñ sevimli ömür arqadaşı Aleksandra Födorovnanıñ teşebbüsi ile keçirilgen edi. Beyaz çiçek kününde hayriye bazarları keçirile edi, anda elyapmalar, nağışlanğan mahsulatlar ve daa bir sürü şey satılıp, paraları hayriyege qullanıla edi. Bundan da ğayrı, sergide bufetler çalışa, kontsertler keçirile edi.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko buyruqnı imzalap, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı Qırımtatar halqınıñ temsilciler şurasınıñ yolbaşçısı vazifesine tayin etti.
Bunı devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti bildire.
Prezidentniñ buyruğı Qırımtatar halqınıñ temsilciler şurasınıñ nizamnamesine deñişmeler kirsetti. Böylece, Şura reisi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi ola. Prezident şura reisini tayin ete ve işten boşata, aytıla beyanatta.
«Şura reisi hadimler erkânını belgiley ve reberlik yapa. Şuranıñ reisi ve diger azaları aylıqsız çalışalar. Qırımtatar halqınıñ temsilciler şurası artıq işğal etilgen Qırımdaki Aqmescitte degil, Kiyevde olacaq», – dep qayd eteler Poroşenkonıñ matbuat hızmetinde.
Bundan evel Poroşenko Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisini Anayasa komissiyasınıñ terbine kirsetti.
Qırımtatar halqınıñ temsilciler şurası Ukraina prezidenti yanında mesleat organı ola. Onıñ esas vazifesi sürgün olunğan qırımtatar halqınıñ Ukrainağa avdet olması ile bağlı siyasiy-uquqiy, içtimaiy-iqtisadiy, medeniy ve diger meseleler boyunca talil, teklifler azırlaması ve tahmin etmesidir.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Rusiyeniñ Ukrainağa yañı ücüm ihtimaliniñ muzakere etilmesi, birinciden, Donbas yönelişindeki provokatsiyalarnen bağlı – şimdi Donbastaki Rusiye-Ukraina sıñırı rayonında Rusiye ordusı toplandı. Faqat bir çoq közetici ilhaq etilgen Qırımnı da unutmay – em de yaqınlaşqan ekologik felâket lafları sebebinden. Qırımda bir şey toplamağa da kerekmey, Rusiye yarımadada toqtamayıp arbiy talimler keçire. Qomşu Ukraina regionlarına ücüm «gumanitar sebeplernen» añlatıla bile – suv kerek de!
Qırımdan ücüm Vladimir Putin bütün siyasiy karyerası devamında riayet etken «qanuniylik» mifini boza bile.
Kreml propagandasına inansaq, Rusiye Gürcistanğa ücüm etmedi, aksine – Gürcistan prezidenti Mihail Saakaşvili Cenübiy Osetiya meselesini küçnen al etmege qarar berdi ve barışıqsever ealiniñ ve Rusiye barıştırıcılarınıñ havfsızlığını telükege oğrattı. Kreml Qırım yarımadasını işğal ve ilhaq tedbirlerini teşkil etmegen eken, Qırım sakinleri Ukrainadan mustaqil olğanını ilân etip Rusiyege qoşulmağa istegen eken.
Qırımdan yapılğan açıq istilâ, eminim, «qanuniylik» mifini bozacaq. Vladimir Putin istilâcı olur, mence, artıq öz közünde bileVitaliy Portnikov
Hatırlatmaq kerek ki, Kreml memleketten qaçqan Ukraina prezidenti Viktor Yanukoviçten Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ ükümet başı olaraq Sergey Aksenovnı tayin etmek içün ruhset aldı – Putin «ana limanına qaytuv» esnasını «kerçek» ükümet yolbaşçısı idare etsin istedi.
Donbastaki provokatsiya olsa, resmiy şekilde sahte cumhuriyetlerniñ «milliy milis» korpusları cenkleşecek, dep tüşünem, Rusiye ordusı ise sıñırda «yardım etecek» ve cenk areketlerine qoşulmağa azır olğanını kösterecek. 2014 senesi aynısı oldı, Ukraina ücümi Rusiye tarafından toqtatıldı.
Qırım Donbas degil – özüni ilân etken cumhuriyet degil, Rusiye qanunlarına köre Rusiye Federatsiyasınıñ subyekti ola. Qırımnıñ öz ordusı yoq – ve andan ücüm etüv Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı doğru istilâ olacaq. Qayd etmeli ki, 2014 senesi Qırım ilhaq etilgende bile, Moskva, Qırımdaki asker sayısı Rusiye-Ukraina añlaşmalarında qayd etilgen raqamdan büyük degil, dep bildirgen edi ve Qırım ve Aqyar Rusiyege resmiy şekilde qoşulğan soñ asker sayısını arttırıp başladı. Şimdi Rusiye ordusı Qırımdan ücüm etse – bunı nasıl aqlamaq mümkün?
Aynı şu sebepten Qırımdan yapılğan açıq istilâ, eminim, «qanuniylik» mifini bozacaq. Vladimir Putin istilâcı olur, mence, artıq öz közünde bile.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
Vitaliy Portnikov, kyivli jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi


text:
Rusiye FSBsiniñ sıñır idaresi aqyarlı yaldayıcı marafoncı, sabıq dissident Oleg Sofânikniñ Qırımnı terk etip esas Ukrainağa ketmesine izin bermedi. Bu aqta o, Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Bugün «Çonğarda» FSB meni esas Ukrainağa yibermedi. Ukraina vatandaşı pasportım bar, amma zornen berilgen Rusiye vatandaşlığı olarğa insanlarnı «Putin alanından» çıqarmağa bermey. Böyle añlattılar. Sıñırdan keçmege bile bermediler. Laf etmeyler bile. «Putin ausvaysıñ» olsa – qul vesiqası bu – çıqamazsıñ, Rusiyeniñ büyük apishane divarları arasında qaldıñ. İşğalci akimiyet zorlap bergen Rusiye pasportınıñ lâğu etilmesini talap etecem», – dedi Sofânik.
Onıñ aytqanına köre, çıquv yasağına dair bir vesiqa berilmedi.
Rusiye FSBsi Sofânikniñ Qırımdan çıquv yasağını açıq sürette izaatlamay.
2019 senesi noyabrniñ 14-nde Rusiye quvetçileri Oleg Sofânikni Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında tuttı. Bundan evel o, Lukull limanından (Qırımnıñ ğarbinde) Aqyardaki Ömega körfezine yaldadı. 30 km mesafeni 10 saat içinde yaldadı – raatlanmayıp ve bir özü olıp. Bunı Sofânik qırımtatar sürgünliginiñ 75 yılına bağışladı.
Oleg Sofânik – meşur aqyarlı yaldayıcı marafoncı, Ukraina rekordları kitabınıñ rekordçısıdır. 2012 senesi mayıs ayına qadar Sofânik 50 marafonda yaldadı, eñ uzunı 350 km Cenübiy-Qıtay deñizinden edi.
Sofânik Aq deñiz, Marmara deñizi, İstanbul boğazını, Çanaqqale boğazını yaldap keçti. Qırım yalısında 100 kilometrge qadar marafonlarda iştirak etti. Qışta suvuq suvda da yaldağanınen bellidir.
Aqyarlı dissident ola. Askerlikten ve Sovetler Birliginiñ vatandaşlığından vazgeçkeni içün onı psihiatrik tedaviylevge mecbur etken ediler.


text:
Sabıq Ukraina prezidenti Viktor Yanukoviçqa ve 11 safdaşına qarşı sanktsiyalarnı 2020 senesi mart 6-sına qadar devam ettirmek Avropa Birligi Şurasınıñ qararı qanuniy quvetini aldı. AB resmiy jurnalı, qarar mart 4-ünde alındı, dep bildirile, dep haber ete Radio Svoboda.
Bu qarar Viktor Yanukoviç ve safdaşlarınıñ mülküne ait.
Yanukoviçniñ özünden ğayrı bu cedvelde Nikolay Azarov, Vitaliy Zaharçenko, Viktor Pşonka ve oğlu Artöm, Viktor Ratuşnâk, Serget Arbuzov, Aleksandr Klimenko, Eduard Stavitskiy, Dmitriy Tabaçnik, Sergey Kurçenko.


text:
Tünevin, mart 14-te Qırımnıñ İslâm Terek (Kirovskoye) rayonında Aqmescit-Kefe (Simferopol-Feodosiya) yolunda deşetli qaza yüz berdi, neticede eki insan elâk oldı.
İçki işler nazirliginiñ Qırım Cumhuriyeti boyunca Yol areketi havfsızlığı devlet inspektsiyası (YAHDİ) idaresiniñ malümatına binaen, ecnebiy avtomobil beton qarıştırıcı yük maşnasınen çatıştı.
«1978 senesi doğğan Ford Focus avtomobiliniñ aydayıcısı, Aqmescit-Kefe yolunda Kefe tarafından areket etip, maşnanı idare etip olamadı, qarşı taraf yoluna çıqtı ve o yerde KamAZ beton qarıştırıcı avtomobilinen çatıştı», – dep bildirdiler YAHDİ-da.
Qaza neticesinde yengil maşna aydayıcısı ve 1963 senesi doğğan onıñ yolcusı elâk oldılar.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte,Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber,Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
"Astana" alañın qorşap twrğan policiya alañğa kelgen adamdardı bir-birlep wstap, policiya kölikterine otırğıza bastağan.
Alañdağı tilşilerdiñ habarına qarağanda, policiya alañdağı jürginşilerden qwjattarın körsetudi talap etude jäne policiya kölikterine otırğızıp äketude. Qazirge deyin ondağan adamdı policiya twtqınğa alğan. Policiyanıñ küştep kölikke otırğızuı kezinde, bir egde äyel esinen tanıp qwlağan. Alayda, policiya şaqırğan jedel järdem jartı sağattan astam uaqıt keşigip jetken.
Tişilerimiz alañdağı jağdayı äli de baqılauda.


text:
Qırım blogeri Zair Akadırov Qırım Rusiye prokuraturasına Aqmescitte yanvar 15 künü onı yaqalamağa tırışqan politsiya hadimleriniñ qanunsız areketleri boyunca qararlarnı almağa ve teşkerüvni keçirmege ricası ile muracaat etti. Bunı o çarşenbe künü yanvar 27 künü öz Facebook saifesinde bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, kündüz yanvar 27 künü o advokatı Emil Kürbedinov ile Aqmescitniñ Demiryol rayonı prokuraturasına yol aldı.
«Celpnameniñ müddeti keçkenine, kerek olğanı kibi yazılmağanına ve meni kelmege mecbur etmegenine baqmadan, avdokatlarnıñ tevsiyelerine köre, prokuraturağa barıp, maña olğan diqqatnıñ sebebini ögrenmege qarar berdim», – dey Zair Akadırov.
Zair Akadırovnıñ aytqanı kibi, körüşüvde rayonnıñ prokurorı Lübov Kardaş prokuraturanıñ Qırım blogerine «iç bir itirazı yoq».
Onıñ sözlerine köre, «Qırım Yuqarı Mahkemesi yanında yüz bergen yaqalav ile bağlı cemaat diqqatını, matbuat vastalarında keñ muzakereni nazarğa alıp», olğan vaqianıñ teşkerüvni keçirmege qarar berdiler.
«Men Kardaş ve muavinine politsiya hadimlerine itirazım bar olğanını ayttım, şu sırada, menim serbest areketimni sıñırlağan, mahkeme binası yanında meni yaqalağan, maşinada qorquzğan, soñra ise politsiya rayon bölügine ketirip, amma protokolnı tizmegen Şambazov Ruslan Rinatoviç ve OMON hadimlerine itirazım bar. «Men ve yaqınlarım şimdi qorqamız, çünki mennen bir şey ola bile», – dedim men prokuratura hadimlerine. «Qorqmağa acet yoq», – külip dedi maña Kardaş», – dey Akadırov.
Qırım blogeriniñ sözlerine binayen, subetten soñ prokurorğa arizasını berdi, mında mahkeme binası yanında olğan ziddiyetniñ tafsilâtlarını yazıp qaldırdı.
«Qırım prokurorı Natalya Poklonskayanıñ adına yazılğan añlatuvğa Aqmescitniñ Demiryol rayonı prokurorı adına arizamnıñ kopiyası qoşulğan. Bunıñ ile arizağa Qırım Yuqarı Mahkemesiniñ binası yanında olğan ziddiyetniñ videoyazısı ile CD da berecegim. Onda politsiya hadimleriniñ maña qarşı qorquzuvları yazılğan», – dedi Zair Akadırov.
Mında Qırım blogeriniñ bildirüvine 30 kün içinde cevap bermege vade eteler.
Yanvar 15 künü Qırım Yuqarı mahkemesiniñ binası yanında, «fevral 26 işi» boyunca mahkeme toplaşuvınıñ başlanmasını beklegen qırımtatar jurnalisti Zair Akadırovnı yaqaladılar. Zair Akadırovnı onıñ zenaat faaliyeti aqqında soraştırdı ve bir saat devam etken sorğudan soñ azat ettiler. Bunıñ ile, jurnalistniñ aytqanına köre, onı mecburen Ekstremizmge qarşılıq boyunca merkezge alıp ketmege istey ediler, qorquzdılar.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi.


text:
Oyuncı ve «Studiya Kvartal 95» bediiy reberi Vladimir Zelenskiy, kelecek Ukraina prezidenti saylavlarında iştirak etecegini aydınlattı. Bu aqta o, «Veçerniy kvartal» programmasınıñ yañı yıl yayını vaqtında bildirdi.
Zelenskiyniñ aytqanına köre, o, «Ukrainada bir şey deñiştirmege» qarar berdi.
«Meni çoqtan soraylar: baracaqsıñmı-yoqmı? Bilesiñizmi, men ulu siyasetçilerimiz kibi olmayıp, boşuna vade etmege istemedim. Şimdi ise, Yañı yılğa bir qaç daqqa qalğanda, sizge söz berem ve onı birden yerine ketirecem. Qıymetli ukrainalılar, Ukraina prezidenti vazifesine namzet köstermege vade etem. Birden yerine ketirecem. Ukraina prezidentine namzet kösterecem. Bunı beraber yapayıq. Yañı yılıñız hayırlı olsun, halqnıñ yañı hızmetçisi hayırlı olsun», – dedi video muracaatında Zelenskiy.
«Studiya Kvartal 95» icadiy birleşmesinen bağlı olğan «Halq hızmetçisi» («Sluga naroda» – QA) firqası 2013 senesi qayd olğan edi.
2018 senesi dekabrniñ 31-nde prezident saylavlarınıñ saylavaolı kampaniyası başladı. Ukraina devlet yolbaşçısınıñ saylavları 2019 senesi martnıñ 31-nde olacaq.


text:
Ukrain diplomatlarınıñ fikrine köre, Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskayanıñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi,Ukraina halq deputatı Refat Çubarovğa nisbeten bildirüvi acuvnı doğura. Bu aqta Türkiyede Ukraina elçihanesiniñ beyanatında aytıla, dep yaza QHA.
«Qanunsız Qırım ükümeti 2014 senesi Qırım işğalinden soñ yerli ealini qorqu ve basqı altında tuta. Qırımda olğan bütün şeyler – yalıñız kelişmegen areketler degil de, halqara uquq üzerinde aqiqiy horlavdır», – denile beyanatta.
Evel Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya bildirgeni kibi, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa Qırım kirişi açıq ve onı Qırımda taqiqat organları onı endi bekley.
Qırımda rusiyeli FSB idaresiniñ taqiqat komiteti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy işni açqan eken. Onıñ sözlerine köre, cinaiy işni devletniñ topraq bütünliginiñ bozuluvına çağıruvlar iyun açtılar.
Evel Çubarovğa Rusiye territoriyasına ve onıñ tarafından işğal etilgen Qırımğa kirişni 5 yılğa yasaq ettiler.
Çubarovğa Qırım kirişi açıq olğanı aqqında resmiy vesiqa şimdilik yoq.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi oturışuvında Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Edem Smailov ve Server Mustafayev mahkeme erkânını tamamen red ettiler. Bu aqta «Qırım birdemligi» bildirdi.
Qayd etilgenine köre, Smailov şaatlarnı sorğuğa çekmege razı omlağan mahkeme reisini red etti. O, gizli şaatlarnı örnek olaraq kösterdi, onıñ fikirince, olar davanen bağlı müim bir şey aytmadı, amma mahkeme prokurorğa olarnı sorğuğa çekmege izin bergen edi, dep ayttı.
Şimdi ise, Smailovnıñ fikirince, onıñ imaye aqqı bozula,.
«Bunı basqı ve imaye aqqını red etüv dep sayam. 10 ay devamında qabaatlav tarafınıñ delillerini diñledik. Aman-aman bir yıldan berli sizge itaat etemiz. 8 imayeci ve 8 mabüsniñ aqlarını yerine ketirmek içün daa az vaqtı ve imkânı bar. Bu mahkemeniñ bütün erkânını red etem», – dep ayttı Mustafayev.
Mahkeme bu muracaatqa daa cevap bermedi.
Daa evel mahkeme Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini apiste qaldırdı. Olar noyabrniñ 12-ne qadar tahqiqat izolâtorında bulunacaqlar.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
2019 senesi noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqıp başladı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Tunis diger arap memleketlerinden ne ile farqlana? Bu, qaideni tasdiqlağan istisna ya da digerler içün parlaq misal.
Beklenilgeni kibi, bu devlette ötkerilgen parlament saylavlarında - lâdiniy siysiy küçler, ilk nevbette «Tunis çağıruvı» bloku ğalebe qazandı. Ekinci yerde «An-nahda» islam firqası kete, bu küç 2011 senesi tınç inqilâbda ğalebe qazanıp, demokratik ve grajdanlıq cemiyetiniñ inkişafı içün akimiyetten çetleşti.
Mesele nede? «Arap baari» başlağan devlet Tunis ne içün başqacasına areket ete, Mısır ve diger memleketlerden ne ile farqlana?
Birinciden, tarihte şahsiyetniñ rolü aqqında söylemege isteyim. Otuz yıl devamında devlet mustaqil olğanınen onı Habib Burgiba idare etti. Amma, onı Naser kibi diktatrlar degil, daa doğrusı Atatürknen teñeştirmek kerek, bazı yerlerde ise, Nelson Mandelağ oşap kele. O, eyi siyasetçi, inqilâpçı olıp, arbiyli degil edi. Sorbonna mezunı, birinci apayı frenk edi, o özüni avropalı Tunis sakin olaraq duya edi, devleti de Avropanıñ Ğarbınen ve medeniyetinen bağlı olğanını tüşüne edi. Ekinci ciaan cenkine qadar, Burgiba mustaqillik içün küreşti, çoq yıllar Frenkistannıñ apishanelerinde bulundı. Bu insan, Frenkistandan nefret etmek kerek edi. Bunı Almaniyanıñ istilâcı akimiyeti tüşüne edi, Burgiba olarnıñ tayançı olacağına işana ediler.
Amma, Burgiba olarnıñ şaşırttı. Almanlar onı frenk apishanesinden azat etken soñ, «sağ olıñız» dep, antisemitizm ğayesine resmiy olaraq bile qol tutmadı. Romada italyan faşistleri onı tunisliler içün çıqış yapmağa mecbur ettiler, amma, o frenklerniñ zapt etici siyasetine qarşı çıqmağa çağırmaqnen sıñırlanıp, başqa teşviqat yapmadı. Faşistlerniñ yardımınen vatanğa qaytıp, yahşılıq bilmegen kibi, Almaniya devleti mağlübiyetke oğraycağı ve Tunisniñ kelecegi Batı ve AQŞ-nen bağlı olğanını ilân etti.
Tunisniñ birinci yolbaşçısı olıp pek çoq adamnıñ sevgisini qazanğan edi. Otuz yıl devamında devlette islâatlar keçirmege tırıştı. Burgibanıñ ükümdarlığı devamında zemaneviy infrastruktura teşkil etildi, turistik saası ileriledi, diger arap devletlerge baqqanda köy hocalığı da inkişaf etti. Neticede, bütün Afrika boyunca Tunis allı-taqatlı devlet olaraq tanıldı. Burgiba cemiyetniñ orta qaplamını asıl etmege tırıştı, ealini tasil almağa teşviq etti. Şariatnı adliyeden çetleştirdiler, qadınlarğa bir sıra aq berildi.
Amma, Burgiba demokrat degil edi, onıñ gizli politsiyası dissidentlerni apiske taşlay edi, söz serbestligi, toplaşuv ve birliklerniñ teşkil etilmesi tek kâğıtta qala edi. Amma, Burgiba tarafından aybetlegen orta qatlam, şeer yaşları, ziyalılar, frenk edebiyatnı oqup, filmlerni baqıp daa çoq serbestlik istediler.
Tunisniñ çastına baş-nazir Ben Ali aqıldan tayğan Burgibanı akimiyetten davasız çetleştirdi. Qartlanğan ükümdarnıñ soñki istegi islamcılarnıñ sıqıştıruvı ile olarnıñ reberlerini qatil etmege edi. Politsiyanıñ sabıq reberi Ben Ali bunıñ episi qanlı vatandaşlar cenkine çevirilecegini añlay edi. Amma, başqa taraftan, Ben Ali Burgibanıñ yolunı devam etti. Tek ziyalılarğa sıñırlı serbestlik berip, muhalifetke biraz yol açtı. Amma, Tunisniñ yañı elitası içün bu azlıq yaptı. Ben Ali ve onıñ qaparcı tarafdarları soqaq narazılıqları ile yoq etildi.
Devletniñ islam areketi lideri Raşid al-Gannuşi ayırı diqqatqa lâyıq şahıstır. Onıñ mefküresi Büyük Britaniyada yaşağan vaqıtta şekillendi. Diktatorlıq ile küreşke çağırıp, aynı zamanda «zorbalıqnı inkâr etken» islam aqqında arz ete edi. Aman-aman yigirmi yıl devamından vatandan tış bulunıp, tantanalı şekilde keri qayttı.
Biñlerce adamlar onı ava limanında beklep oturdılar. Amma, al-Gannuşiniñ birinci sözleri ve areketleri sebebinden bir çoq adamnıñ közünden qayttı. Devlet bütün akimiyetni oña bağışlamağa azır edi, amma, o onı qabul etmedi, «An-Nahda»nıñ ğayeviy lideri olıp qaldı. Demokratiya, insan aqları ve serbestligi, soñra islam aqqında söz yürüte edi.
O alğışlağan vaqtınca ükümetke eki qadın kirsetildi, birisi hicabnı kiymege istemey edi. Özü de, avropalı insan kibi kiyine. İslam firqalardan Türkiyeniñ İnkişaf ve Kalkınma firqası oña eñ yaqın olğanını ayta. Al-Gannuşi Anayasanıñ qabul etilüvine qol tuttı, devletniñ kanunlarında «şariat» sözü bile kirsetilmedi.
Demek, yaqın kelecekte Tunisni lâdiniy siyasetçiler idare etecekler. İslam areketi tarafdarları ya olarğa qoşulırlar ya da muhalifetniñ yerini alırlar. Amma, Tunisniñ demokratiyası daa pekinmedi.
Bazı lâdiniy erbapları arasında raqiplerni saylavlarda degil de, küç ile yeñmege istegenler bar. Bir qısım siyasetçilerniñ üküm etkenlerden közü qayttı. «An-Nahda» yetekçileri eñ çoq cail avam halq tarafından destekleneler. Amma, er alda, tarafdarlarnıñ isteklerine uymaylar, çünki bunda bir havfnı duyalar. Onıñ içün, al-Gannuşi er kimni razı etmege tırışa.
Daa bir hucur fikir bar: «An-Nahda» firqası «İhvana Müslimin» ve «Yedinaya Rossiya» ile teñeştirsek, asıl radikal degil. Tuniste olıp keçken soñki saylavlar da, eñ açıq, adaletli ve açıq olğanı tasdiqlandı. Diger arap memleketlerinde ise, vaziyet bam-başqa. Rusiyede olğanı kibi.
Andrey Ostalskiy, londralı mühbir ve siyasiy izaatçı
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Qırımda yanvarniñ 23-ü ve 24-ünde gece suvuq cebeniñ keçmesi sebebinden ava şaraiti bozulacaq. Bunı yarımadanıñ rusiyeli FVN bildire.
"Qırım gidrometeorologiya ve etraftaki müit monitoringi idaresi"niñ malümatına köre qırımda: sılaq qar, qar, küçlü yağanaqlar, buzlavuq, qar boranı, ayaz ve klegey buz beklenile; yel 20-25 m/s qadar küçleşecek", - denile beyanatta.
Gidrometeomerkez, yanvar 23-ünde ava arareti kündüz -3 derecege qadar, gece ise -9 derecege qadar tüşecegini qayd etti.
Rusiye nezaretindeki Qırım FVN-nde yarımadanıñ çoqusı yolları yayğalaq olğanı aqqında haber ete.


text:
Aqmescit ilâchanelerinde tibbiy maska yoq, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
"Maskalarımız tahminen eki afta evel bitti. Başqa şeer ilâchanelerinden işdeşlerimiz, olarnıñki daa evel bitkenini ayta. Ne vaqıt ketirilecek - kimse bir şey bilmey. Marlâ ve bintni teklif etip olamız, maskanı yapmaq qolay", - dediler Semaşko hastahnesiniñ azbarında turğan ilâchanelerniñ birisinde.
Aynı vaziyet Aqmescitniñ daa başqa doquz aphanesinde.
Amma ilâchane hadimleri antiseptik spreyler yeterli olğanını ve paalılaşmağanında qandırdılar.
Daa evel Sudaq memuriyeti şeer ilâchanelerinde maska yetmegenini haber etken edi.
Aqyar sakinleri de maska olmağanına şikâyet ete. Olarnı satın almaq Yaltada da çare yoq.
Rusiye martnıñ 18-nden mayısnıñ 1-ne qadar çetel vatandaşları ve vatandaşlıqsız şahıslarnıñ kirişini yasaqladı.
Keçken künü dünyada 13 903 yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep bildire Dünya sağlıq teşkilâtı. Böylece, Dünya sağlıq teşkilâtınıñ versiyasına köre, dünyada koronavirus pandemiyası başlağanından berli hastalarnıñ sayısı 167 511 insan oldı.


text:
Ukraina ükümeti Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar meseleleri boyunca vekâletli şahıs vazifesiniñ teşkil etilmesi aqta qarar leyhasına qol tuttı.
Bunı Ukraina Regional inkişaf Nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Beyanatta aytılğanı kibi, leyha «Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ meseleleri boyunca devlet siyasetini ve qırımtatar halqınıñ aq ve menfaatınıñ qoruvında demokratik ümdelerni amelge keçirmek maqsadı ile» qabul etildi.
Vesiqağa köre, vekâletli şahıs Nazirler kabinetiniñ Kâtibiyetine kirecek ve devlet hızmetçileriniñ birinci kategoriyasına kirecek, aylıq seviyesi – nazir muavininiñ aylığı kibi olacaqtır.
Bu vazifege kim keçecek, belgisiz.
2014 senesi mart ayında Rusiye Qırımnı işğal etkeninden soñ, Hersonda Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki daimily temsilciligi, Kiyevde yerleşken Ukraina Baş prokuraturası yanındaki QMC prokuraturası, Ukraina Nazirler kabineti kâtibiyetiniñ QMC ve Aqyar işleri boyunca Ukraina departamenti, Ukraina ükümeti yanındaki Qırım ve Aqyar meseleleri boyunca Devlet hızmeti peyda oldı. Soñkisinde 2015 senesi mayıs ayında yolbaşçı vazifesine – Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Aslan Ömer Qırımlı keçti.
Ukraina prezidenti yanında qırımtatar halqınıñ işerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ ofisi teşkil etildi.


text:
Aqyarda daa dört yañı koronavirus hastası qayd etildi. Olarnıñ arasında №9 hastahanesiniñ eki patsiyeti, №4 şeer hastahanesiniñ tiş ekimi ve Belbekteki qurulış meydançığınıñ işçisi.
Aqyar ükümeti bildirgeni kibi, infektsion hastahane, №9 şeer hastahanesi ve Rusiye Mudafaa nazirliginin hastahanesinde 68 COVID-19 hastası bar.
İnfektsion hastahanede 143 adam nezaret altında buluna, №9 şeer hastahanesinde - 57 adam. Yaşağan yerlerinde 1052 adam nezaret etile.
Aprelniñ 29-ında sabasınace Qırımda daa 10 yañı COVID-19 adisesi qayd etildi.
Umumen Aqyarda 77 hastalıq adisesi qayd etildi, Qırımda ise - 89.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, ekinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası"nen bağlı Rusiyede sentâbr 7-sinde mahkeme oturışı olacağını hatırlattı. Qabaatlav tarafı bu davanıñ iştirakçileri içün 15-ten 21 yıllıq qadar apis cezasını istey. Ombudsmen halqara topluluqnı qırımlılarğa bu ükümlerniñ bermege razı olmamağa çağırta.
"Men halqara insan aqları teşkilâtlarınıñ ve diplomatik korpuslarnıñ vekillerini vatandaşlarınıznıñ mahkeme oturışlarında bulunmaq ve olarnıñ adaletli mahkemege aqlarını yerine ketirmege çağırtam", - yazdı Denisova Facebookta.
Rusiye prokuraturası bu davanıñ bütün iştirakçileri içün apis cezasını istedi: Marlen Asanovğa - 20 yıl ve 800 biñ rublelik cöreme, Memet Belâlovğa - 21 yıl, Timur İbragimovğa - 20 yıl. Olarnıñ "Hizb ut-Tahrir" teşkilâtınıñ bölüginiñ teşkilcileri kibi köreler.
Davanıñ qalğan iştirakçilerine böyle ceza isteyler: Server Zekiryayev - 15 yıl, Server Mustafayev - 17 yıl, Seyran Saliyev - 19 yıl, Ernes Ametov - 17 yıl ve 6 ay, Edem Smailov - 17 yıl ve 6 ay.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
2019 senesi noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqıp başladı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina Nazirler Kabineti
Ukraina Nazirler Kabineti — Ukrainada nazirlerniñ şurası, Ukraina icraiy akimiyetiniñ meslekdeşlik, baş teşkilâtı. Ukraina Nazirler Kabineti Ukraina Prezidenti ve Ukraina Yuqarı Şurasına ögünde mesüliyetli olıp, Ukraina Anayasasında tayin etilgen sıñırlarda Ukraina Yuqarı Şurasınıñ nezareti altında buluna.
Faaliyet[deñiştir | kodunı deñiştir]
Ukraina Nazirler Kabineti öz faaliyetinde Anayasa ve Ukraina qanunlarına, Ukraina Prezidentiniñ fermanlarına ve Ukraina Yuqarı Şurasınıñ qanunlarına esaslana. Ukraina Nazirler Kabinetiniñ terkibinde Ukraina Baş Naziri, Baş Naziriniñ birinci muavini, Baş Naziriniñ beş muavini, nazirler. Ukraina Nazirler Kabinetiniñ faaliyetini Ukraina Nazirler Kabinetiniñ Kâtibiyeti temin ete.
Oturışlar[deñiştir | kodunı deñiştir]
Ukraina Nazirler Kabinetiniñ oturışları Baş Naziri tarafından çağırılıp, ekseriyeten er çarşenbe künü keçirile. Ondan ğayrı, Baş Nazir nevbetten tış oturışnı çağıruv aqqında qarar ala bile.
Nazirler Kabinetiniñ oturışlarında Baş Nazirniñ eñ çoq salâhiyeti bar. O, oturışlarda olmağanda, onıñ vazifelerini Baş Nazirniñ birinci muavini ala. Ukraina Prezidenti ve/ya da Yuqarı Şurasınıñ başı bulunması aqqında oturışnıñ başında bildirile. Oturışta Ukraina halq deputatları, Ukraina Baş prokurorı ya da onıñ muavini, İnsan aqları boyunca Yuqarı Şurasınıñ vekâletlisi, Milliy banknıñ başı ya da onıñ muavini, İnhizarğa qarşı komitetniñ başı, ve belgilengen nizamğa binaen Nazirler Kabinetindeki Ukraina Prezidentiniñ temsilcisi de iştirak ete bile.
- Buñı daa baqıñız: Ukraina baş nazirleriniñ cedveli and Ukraina baş naziriniñ muavini


text:
Başqortostanda auıl erźärendä yäşäüselärgä torlaq sertifikattarı tapşırıldı. Premer- ministr Rafael Baydäülätov äyteüensä, bıyıl 743 ğailä urtasa 500 meñ humlıq sertifikat ala. Ularźıñ ber törkömön- här rayondan ber keşene Respublika xökümätenä saqırıp tantana yahap tapşırźılar. Başqalarına rayon xakimiättärendä biräsäktär. Rafael Baydäülätov äyteüensä, auıldarźı sotsial üśtereü federal proğrammahına yaraşlı respublika qaźnahınan 160, federal qaźnanan 120, Başqortostan prezidentı qaramağındağı torlaq fondınan 130 million hum bülengän. Federal qaźna aqsahı buşlay, respublikanan bülengäne 10 yıl vaqıtqa yılına 5 protsent öśtälmä tüläü menän birelä.
Baytulla Fatqullin Öfö


text:
İtaliya baş naziri Juzeppe Konte, bir qaç kün evel İtaliyanıñ şimalinde kirsetilge sıñırlayıcı tedbirlerniñ bütün memleketke keñleştirmesi aqqında ilân etti. Hususan, koronavirusnı toqtatmaq içün İtaliya içinde yürmeler sıñırlanacaq, haber ete Azatlıq Radiosı.
"Qızıl mıntaqalar" olmaycaq", - dedi Konte jurnalistlerge. - "İtaliyanıñ bütüni salı kününden başlap qorulğan bölge kibi ilân etile".
Jurnalistler, sıñırlavlar karantinde olğan adamlar içün kirsetilgenini bildire.
İtaliyada umumen 9172 hasta bar. Ölülerniñ sayısı 463 kişi.
İtaiya, statistika hülâsalarına köre, koronavirus ölümi boyunca dünyada birinci yerni aldı, memlekette er yigirminci hasta öle.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
İşğal etilgen Aqmeçit rayonında Tarhan Qut burnunda avtomobil yardan tüşti ve qayada asılıp qaldı. Bu aqta Qırım qaza-qurtarıcı hızmetinde bildireler.
«Aydavcı, ZAZ DEO avtomobilinde burulıp, maşnanı idare etip olamadı, neticede maşna Tarhan Qut burnunıñ terenligi 20 metr olğan yarından tüşti. Maşna 10 metr terenliginde asılıp qaldı. Avdavcınıñ özü, ögdeki pencereden deñizge tüşti, ve zararlanmadı. Diger zararlanğanlar yoq», – dep añlattılar müessisede.
Vaqia avgust 24-te gece yüz berdi, bunıñ içün qurtarıcı ameliyat avgust 25-te kündüz yapılacaq, dep qayd etile beyanatta.
Avgust 11-de Sudaq civarında yolcu avtobusı yardan tüşti, yedi kişi elâk oldı, 13 adam zararlandı.
Qırım işğal etilgen soñ yarımadada yol qazalarınıñ sayısı arttı. Qırım sakinleri yollarda maşnalarnıñ sayısı da artqanını, bunen beraber, meskün yerlerde ve şeerlerara yollarda yol areketi qaideleri bozuvlarını qayd ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.