text:
Qazaqstan Prezıdenti
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – Aqordanyń resmı saıty Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Qazaqstan halqy Assambleıasy Keńesiniń keńeıtilgen otyrysynda sóılegen sózin jarııalady, dep habarlaıdy QazAqparat.21.10.2021 15:30
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – Qazaqstan halqy Assambleıasynyń keńeıtilgen otyrysynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Fedor Dostoevskııdiń 200 jyldyǵyna arnalǵan ataýly is-shara uıymdastyrýdy usyndy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.21.10.2021 15:01
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – Memleketimizge qarsy arandatýshylyqtyń barlyq túrine quqyqtyq ári aqparattyq quraldar arqyly toıtarys berý kerek. Bul týraly Qazaqstan halqy Assambleıasynyń keńeıtilgen otyrysynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.21.10.2021 14:36
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – Dostyq úıleri jınalystar men saltanatty jıyndar ótetin zalǵa aınalmaýy tıis. Bul týraly Qazaqstan halqy Assambleıasynyń keńeıtilgen otyrysynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.21.10.2021 14:17
-
NUR-SULTAN. QazAqparat - Aqorda rezıdentsııasynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵalyǵymen beınebaılanys formatynda Qazaqstan halqy Assambleıasy Keńesiniń keńeıtilgen otyrysy ótti, dep habarlaıdy QazAqparat Aqordanyń resmı saıtyna silteme jasap.21.10.2021 14:16
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – QR Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqynyń sanalýan etnostan quralǵanyn mańdaıǵa jazylǵan baqyt dep baǵalady, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.21.10.2021 13:26
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – QR Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Aqparat jáne qoǵamlyq damý mınıstrligine etnosaralyq qatynas taqyrybynda praktıkalyq zertteýler qolǵa alýdy tapsyrdy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.21.10.2021 13:17
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – Elimizdegi birlik pen tatýlyqqa qarsy aıtylǵan birde-bir sóz jaýapsyz qalmaýy kerek. Bul týraly Qazaqstan halqy Assambleıasynyń keńeıtilgen otyrysynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.21.10.2021 13:04
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – QR Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev eldegi etnostyq toptardyń áleýmettik-mádenı oqshaýlanýyna qarsy sharalar ázirleýdi usyndy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.21.10.2021 12:56
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – QR Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev QHA-nyń patrıottyq ıdeologııadaǵy róline toqtaldy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.21.10.2021 12:52
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – Árbir óńirde halyqtar dostyǵyna arnalǵan saıabaqtar ashýǵa bolady. Bul týraly Qazaqstan halqy Assambleıasynyń keńeıtilgen otyrysynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.21.10.2021 12:46
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – «Jańǵyrý joly» qozǵalysyn Assambleıanyń respýblıkalyq jastar uıymy retinde qaıta qurý múmkindigin qarastyrǵan jón. Bul týraly Qazaqstan halqy Assambleıasynyń keńeıtilgen otyrysynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.21.10.2021 12:45
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev QHA Keńesiniń keńeıtilgen otyrysynda áleýmettik saıasattyń etnosaralyq ahýalǵa tıgizetin áseri týraly aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.21.10.2021 12:43
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – Respýblıkalyq analar keńesine jan-jaqty qoldaý kórsetý qajet. Bul týraly Qazaqstan halqy Assambleıasynyń keńeıtilgen otyrysynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.21.10.2021 12:38
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – Qazaqstan halqy Assambleıasynyń keńeıtilgen otyrysynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev el tarıhy boıynsha TikTok joba týraly usynysty qoldaıtynyn aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.21.10.2021 12:32
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev eldegi ultaralyq tutastyqtyń táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda qandaı mańzdy ról atqarǵany týraly pikir bildirdi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.21.10.2021 12:30
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – Qazaqstan halqy Assambleıasy el birligin nyǵaıtýda eń mańyzdy ról atqarady. QR Prezıdenti, QHA tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev uıymnyń búgingi otyrysynda osyndaı pikir bildirdi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.21.10.2021 12:23
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – Azamattyq qoǵam ınstıtýttaryn barynsha qoldaý kerek. Bul týraly Qazaqstan halqy Assambleıasynyń keńeıtilgen otyrysynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.21.10.2021 12:14
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – Qoǵamdyq kelisim mekemeleri qyzmetkerleriniń jalaqysyn kóbeıtý kerek. Bul týraly Qazaqstan halqy Assambleıasynyń keńeıtilgen otyrysynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.21.10.2021 12:10
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – Analar qoǵam aldynda óz jaýapkershiligin tereń sezinýi kerek. Bul týraly Qazaqstan halqy Assambleıasynyń keńeıtilgen otyrysynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.21.10.2021 11:45
ary qaraı


c: text/html

text:
Sankt-Peterburg şeerinde «Strategiya-18» teşebbüs gruppasınıñ faali Vsevolod Nelayev Qırımğa destek olaraq keçirilgen bir kişilik piket vaqtında yaqalandı.
Birleşmeniñ malümatına binaen, o, aprel 16-da Peterburgda keçirlgen «muhalifet kezintisi» narazılıq aktsiyası içün yaqalandı.
«Belginengen malümatqa köre, politsiya hadimleri Vsevolod Nelayevni Nevskiy caddesinde qırımtatarlarğa destek olaraq keçirilgen «Strategiya-18» piketlerinden aldı ve 78-ci politsiya bölügine alıp ketti, o, o yerde endi 2 saat devamında buluna. O, mart 16-da keçirilgen piketlerde iştirak etkeni içün degil de […], Peterburgda er bazar künü keçirilgen muhalifet kezintileri içün yaqalandı. Hususan söz, kezinti iştirakçileriniñ kütleviy şekilde yaqalanuvı yüz bergen aprel 16 künü aqqında yürsetile. Vsevolod Nelayev iç bir vaqıt bu merasimlerde iştirak etmegen edi, ve, demek ki, o, mart 16-da muhalifet kezintisinde bulunmadı. Şimdiki vaqıtqa qadar oña nisbeten iç qabaatlav taqdim etilmegen edi», – dep aytıla beyanatta.
Bundan soñ belli oldı ki, Sankt-Peterburg prokuraturası Vsevolod Nelayevniñ mart 16-da keçirilgen piketlerde iştirak etkenini teşkere, çünki plakatta «Putin – halqara terrorist» ibaresi yazılğan edi, bu ise, olarnıñ fikrince, «nefret ya da duşmanlıqqa yol berüv, yani adamnıñ ar-namusına toqunuv» (Rusiye Federatsiyası Cinaiy kodeksiniñ 282 maddesi 1-ci qısmı) olaraq baqıla bile, dep bildire «Qırım.Aqiqat».
Avdetniñ evel bildirgenine köre, ilk sefer qırımtatarlarğa destek olaraq «Strategiya-18» bir kişilik piketleri noyabr 18-de Sankt-Peterburg şeerinde keçirildi. Aktsiya teşebbüsçileri, çeşit demokratik firqalar ve areketlerden vatandaş faaleriniñ gruppası oldı.
Foto: Qırım.Aqiqat. Arhiv
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ ola bilecek yasağı – Rusiye akimiyetiniñ Qırımdan qırımtatarlarnı quvmağa nevbetteki ıntıluvıdır. Bunı Kiyevde fevral 17 künü Meclis reisi Refat Çubarov matbuat konferentsiyasında bildirdi.
«İşğalci akimiyetniñ areketlerinde iç bir şübe yoq. Qarar alınacaq. Şunıñ içün Qırımda, añlamalısıñız, mahkeme olaraq adlanılğan er şey… sahtedir. Kreml qarar bere ve Qırımğa yollay. Meclis yasaqlanacaq», – dedi o.
Çubarovnıñ fikrine köre, söz regional meclislerine saylanılğan «biñlerce insan» aqqında kete. «Meclis azalarınıñ büyük bir qısmı Qırımdan quvulacağını añlaymız», – dedi o.
Çubarovnıñ fikrine köre, «Qırımda azırlanğan daa da çoq cinayetlerniñ» ögüni almaq içün Rusiyege qarşı cezalarnı arttırmaq kerek».
«Şeriklerimiz ile şunı muzakere etemiz ki, Rusiyege qarşı halqara cezalarnıñ arttırılması, bu sualniñ BMT Havfsızlıq şurasınıñ toplaşuvına çıqarmaq», – qayd etti Meclis reisi.
Poklonskaya işbu qararnı añlatqanı kibi, «soñ zamanları Qırım cumhuriyeti prokuraturasına qırımtatar ealisi tarafından Rusiye Fedeartsiyasında resmiyleştirilmegen teşkilâtnıñ faaliyetini qanunsız ve tarik etici olaraq tanımağa ricası ile muracaatlar kele».
Oktâbr 23 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Cemaat palatası Rusiye Baş prokuraturasına muracaat etip, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini ekstremizmge teşkermege rica etti. Böyle muracaatnıñ sebeplerinden biri – Qırımnıñ Herson vilâyeti tarafından «ticariy» qamaçavı oldı. Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya Meclisniñ «ekstremist teşkilât» olaraq tanılacağını ve faaliyetiniñ yasaq etilecegini nazarda tutqanını bildirgen edi.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi baarde işğal etkeninden soñ, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımada kirişini beş yılğa yasaq ettiler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Dekabr 14-de içtimaiy ağlarda qırımtatar faalleri Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ doğğan kününi hayırladılar. O, 52 yaşını toldurdı. Ekinci doğğan kününi Çiygoz Aqmescitteki SİZOda yatıp keçire.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ «Yedinaya Rossiya» deputatı Lentun Bezaziyevniñ fikirince, Rusiye terkibinde qırımtatarlarnıñ milliy devletçiligi aqqında aytmaq daa erte, çünki halqnıñ medeniy ihtiyaclarını qarşılamaq imkânları şimdi de bar.
Bunı o «Qırım» Rusiyege qoltutqan teşkilâtınıñ faallerinden biri Murat Yazıciyevniñ Qurultaynıñ vesiqalarında qayd etilgen devletçilik planlarından vazgeçmek çağıruvlarını izaatlap, Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Bezaziyev Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ qırımtatar halqınıñ reabilitatsiyası aqqında buyruğı, «Millet» qırımtatar telekanalınıñ açılması, em de qırımtatar tilinde çıqqan neşirlerniñ Rusiye bücetinden maliye etilmesini Rusiyeniñ Qırım işğali vaqtında olğan müsbet deñişmeler dep adladı.
«Qırımtatarlarğa muhtariyet kerekmey, dep aytmayım, 2020 senesine qadar işimiz bar, soñra ömür kösterir», – dep ayttı deputat Qırım.Aqiqatqa.
Qırım saytlarınıñ birinde Murat Yazıciyevniñ «milliy mustaqil devletçilik ğayesi manasını coya ve yañı ğaye aktual ola» kibi beyanatı peyda oldı.
Qırımtatar Milliy Meclisi faalniñ beyanatını «yerli satqınlarnıñ şahsiy ğayesi» olaraq adlandırıp, milliy ğayeden vazgeçüv sebeplerini «Rusiye federativ devletiniñ tarihını bilmegeninen» bağlaylar.


text:
Radioelektronika qolledjı studenttarı beyeklege 35 santimetr samahı bulğan keşegä oqşçağan maşina uylap tapqan. Ularźıñ berüźäre huğışa belä, ikenseläre şäp itep başqort xalıq beyeüźären häm zamansa beyeüźär başqara. Ber robot barıhın da uźıp kitkän- başqorttoñ milli muzıka qoralı- qurayźa uynay.
Äle bında 8 robot eşlängän. Ular menän törlö kürgäźmälärgä lä sığalar. Quray uynağan timer keşene qararğa teläüselär küp ikän. Studenttar artaban robottar teatrı yaharğa teläy. Tik bına detaldär tabıuı qıyın- Koreyanan hatıp alalar ikän.


text:
«Qırım» firqasınıñ toplaşuvında Qurultay vekilleriniñ sayısı 30-40 insan edi, – dep haber ete mart 15 künü QHA Qırım haber agentligi.
Qırımtatar Milliy Meclis prezidium azası Ali Hamzin aytqanı kibi, bu «Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yañı reisini saylamaq niyeti ile Qırımtatar Milliy Qurultayını keçirmege istegenlerniñ» körüşüvi edi.
Onıñ sözlerine köre, körüşüvde Qırımtatar Milliy Qurultay vekilleriniñ bar olğanına binayen, toplaşuv teşebbüsçileriniñ mevamı «milliy toplaşuv vekilleri arasında hususiy destekke nail».
«Menimce, Meclis şimdi bunı al etmek kerek. Anda Qurultaynıñ 30 vekili iştirak etse bile, insanlarnıñ Qurultaynı nasıl maqsat ile toplamaq istegini ve ne sebepten işbu toplaşuvğa qol tutqanlarını ögrenmek kerek. Neden ne sebepten memnün degiller? Qurultay ve Meclis qaidelerini bilelermi?», – dedi Ali Hamzin.
Qurultay vekili, Qırımtatar Milliy Meclis azası İlmi Ümerovnıñ fikrine köre, «Qırım» birliginde Qurultay vekilleriniñ sayıı teşkilâtçılarnıñ aytqanı kibi degil.
«Toplaşuv iştirakçileriniñ sayısı 70-ten ziyade degil. Umumen, yani vekil ve razı olmağanlar ile birlikte. Razı olğan vekilleriniñ sayısı o qadar çoq degil», – dedi İlmi Ümerov.
Evel Qırım matbuat vastaları «Qırım» firqasınıñ toplaşuvında Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ 113 vekili bar olğanını bildirgen edi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis azası Şevket Kaybullayev Qırımda qavmiy cemiyetler aqqında Rosstat tarafından berilgen malümatnı yañlış tanıy ve eali arasında öz-özüni cedvelge aluvnı keçirip, daa da doğru raqamlarnı elde etmege mümkün olğanını bildire.
Bunı Meclisniñ matbuat hızmeti haber ete.
Onıñ fikrine köre, Qırımnıñ şimdiki vaziyeti açıq-aydın cedvelge aluvnı keçirmege imkân bermey, şunıñ içün onıñ neticeleri obyektiv degil.
«Qırımtatar ve tatar olaraq adlanğan gruppanıñ miqdarını bile sayıp olamadılar, neticede 12,6% çıqtı, 2001 senesine köre tek yarım fayız artqan», – dey Meclis azası.
Şimdi Kaybullayev şunı qayd etti ki, bu eki gruppanı bir etmege doğru degil, çünki Qırımda qazantatarları da yaşay.
«Böyle alda eali arasında öz-özüni cedvelge aluvnı keçirmek lâzim. Bunı resmiy akimiyet tanımasa da, qırımtatarlarnıñ özleri miqdar ve terkibi aqta haberdar olur edi», – dey Kaybullayev.
Evel Rosstat Qırımda 2 mln 284 biñ sakin yaşağanı aqqında malümatnı aşkâr etti, olardan 96,2% öz milliy mensüpligini qayd etti.
Yarımadada sayısı eñ oçq olğan ruslardır – 1,49 mln insan (milletini qayd etken ealiniñ 68%). Ekinci yerde, Rosstat malümatına köre, ukrainliler – 344,5 biñ (15,7%). Üçünci yerde – qırımtatarlar. Yarımadanıñ 232,3 biñ sakini (ealiniñ 10,6%) özüni qırımtatar dep tanıy. Daa 45 biñ insan (qırımlılarnıñ 2%) özüni tatar olaraq tanıttı.


text:
Stratsburgda Avropa Şurası olğan binanıñ yanında, iyün 25-inde Ukrainağa qol tutuv ve Rusiye delegatsiyasınıñ PACEge qaytmasına qarşı aktsiya keçe, iştirakçiler "Qırım - bu Ukraina" , dep qıçıra. Bu merasimniñ videosını öz Facebook saifesinde ATR qırımtatar televizion kanalınıñ jurnalisti Elvina Seytbullayeva derc etti.
Aktsiya iştirakçiler ellerinde ukrain rejissöri Oleğ Sentsovğa qol tutuv köstergen plakatlarnı, ukraina ve qırımtatar bayraqlarnı ve Ukrainada ve Gürcistanda rusiye tecavuzına qarşı yazılarnı tuta.
Bundan evel qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov PACEniñ sanktsiyalarnı kirsetüv, hususan Rusiyege qarşı, tertibini qıyınlaştıruv qararı sebebinden Mustaqillik Meydanında umummilliy toplaşuv keçirmege teklif edi.
Avropa Şurası Parlament assambleyası iyünniñ 25-ne keçer gecesi keçirilgen toplaşuvında PACE qaidelerini deñiştirgen ve sanktsiyalarnı qullanuv tertibini, hususan Rusiyege qarşı, qıyınlaştırğan qararğa qoltuttı. Buña 118 PACE azası rey berdi, 62-si qarşı çıqtı, 10-u bitaraf qaldı.
Rusiye eyyeti Assambleya sessiyalarında 2015 senesi yanvar ayından itibaren, eyyetniñ vekâletleri ciddiy şekilde sıñırlanğan soñ, iştirak etmey.
Ukraina aq qorçalayıcılarınıñ fikirince, Rusiye eyyeti Avropa Şurası Parlament assambleyasına qaytsa, Rusiyeniñ teşkilât talaplarına riayet etmegen taqdirde bu devletlerara teşkilâtnıñ «ahlâqiy teslimiyeti» olacaq. Bu aqta aq qorçalayıcı teşkilâtlarınıñ PACE tertip, immunitet ve qurulış işleri komitetine, Avropa Şurası iştirakçi memleketleriniñ milliy eyyetlerine yapqan açıq muracaatında aytıla.
Muracaatqa 12 ukrain aq qorçalayıcı teşkilâtı, şu cümleden «Vatandaş serbestligi merkezi», «Kreml siyasiy mabüsleri soy-soplarınıñ birleşmesi», «KrımSOS», «Qırım aq qorçalayıcı gruppası», «İnsan aqları media teşebbüsi» qoltuttı.


text:
İşğal etilgen Qırımda yaqın zamanda rayon memuriyetleri ve qasaba şuraları yoq olacaq: avgust 8 künü Qırımnıñ «Şeer şurasınıñ» toplaşuvında «Qırım Cumhuriyetiniñ yerli idare negizleri aqqında» qanunnı qabul ettiler. Oña köre, bugün çalışqan Qırımnıñ yerli idare organlarnıñ vekâletleri yañı saylanğan temsiliy organlarnıñ ilk sessiyalarından başlap toqtatılacaq.
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyetiniñ «ruporı» «Krıminform» saytınıñ malümatına köre, yañı qanunğa binayen, kene saylanğan temsiliy organlarnıñ vekâletleri birinci sessiyanıñ açıluvından başlanacaq.
Böyleliknen, şeer, rayon, qasaba ve köy şuralarnıñ, em de şeer, qasaba ve köy yolbaşçılarınıñ vekâletleri toqtatılacaq.
Evel qayd etilgeni kibi, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda sentâbr 14 künü Qırımnıñ «Devlet Şurasına» saylavlar olıp keçecek.


text:
DÍQQAT: TAŃLAW! Ádiwli ustazlar, mehriban ata-analar! «Jetkinshek» gazetası degende bársheńiz de óz balalıǵıńızdı tatlı sezimler menen esleseńiz kerek. Óz atın bir ásirge shamalas waqıttan berli ózgertpey jas áwladtı tálim-tárbiyalı, ullı maqsetler jolında tárbiyalap kelgen. Erteńgi keleshegimiz bolǵan jas áwladtıń hár tárepleme ozıq oylı, uqıplı hám talantlı bolıp jetilisiwinde, ruwxıy dúnyasınıń bayıwında, dúnyaǵa degen jańasha kóz-qarasınıń […]
«Jas áwladqa itibar — keleshekke itibar»
ATAM—ÓMIRDEGI QAHARMANÍM
Meniń idealımdaǵı qaharmanım kim bolıwı múmkin? Álbette, bárshe balalar birinshi gezekte ustazlarına yaki bolmasa ata-analarına háwes etip, solarday bolıwdı qáleydi. Olardı ómirindegi ideal qaharmanlarım dep sózsiz ayta aladı. Al, men Ótepbergen atamdı idealımdaǵı qaharman dep isenim menen ayta alaman. Sebebi, ol meniń dóretiwshilikke bolǵan ıqlasımdı oyattı. Bálkim, jurnalist atamnıń talantı maǵan ótken shıǵar?! Meniń kishkene […]
«Ayaziy izbasarları»
Paytaxtımızdaǵı I.Yusupov atındaǵı qánigelestirilgen mámleketlik mektep-internatında oqıwshılar arasınan jetilisip shıǵıp kiyatırǵan jas shayırlardı tabıw, olardıń dóretiwshilikke bolǵan qızıǵıwshılıǵın arttırıw, erkin pikirlewge, kóbirek kitap oqıwǵa iytermelew, ruwxıy jaqtan xoshametlew maqsetinde hár sherektiń juwmaǵında «Ayaziy izbasarları» tańlawın shólkemlestiriw dástúrge aylanǵan. Jaqında usı tańlawdıń úshinshi sherek basqıshı ótkerilip, oǵan mektep-internatınıń 50den aslam intalı oqıwshıları óz dóretpeleri menen qatnastı. […]
«Jas poliglot dóretpesi-2019»
«Jetkinshek» gazetasınıń redakciyası mektep oqıwshılarınıń inglis tilindegi bilimlerin arttırıw, usı tilde dóretiwshilik etiw uqıbın rawajlandırıw maqsetinde «Jas poliglot dóretpesi-2019» tańlawın járiyalaydı. Tańlawǵa mektep oqıwshıları tárepinen jazılǵan inglis tilindegi maqalalar, qosıqlar, krossvordlar, qısqa gúrrińler (short story) qabıl etiledi. Tańlaw shártleri: -dóretpeler aldın mektep sabaqlıqlarında, oqıwlıq kitaplarda shıqpaǵan bolıwı; -dóretpeniń kólemi eger, ol kompyuterde terilse, bir betten, […]
«Meniń idealımdaǵı qaharman»
Hámmege! Hámmege! Hámmege! Qádirli balalar! «Jetkinshek» gazetası hár jılı, jıldıń xarakterine baylanıslı tańlawlar ótkerip kelmekte. Súyikli gazetańız bıyıl da bul dástúrdi dawam ettirgen halda «Meniń idealımdaǵı qaharman» atamasında tańlaw shólkemlestirmekte. Bul saparı tańlawdıń atamasın jıl xarakterine baylanıstırıp qoymaǵanımız sebebi, sizlerge tańlanǵan tema qolaylı hám ańsat bolıwın názerde tuttıq. Áziz «Jetkinshek»tiń ıqlasbentleri! Sizlerdiń hár birińizdiń tiykarǵı […]
Ekojurnalistika taA�lawA� jeA�impazlarA� anA�qlandA�
4-iyun kA?ni Tashkent qalasA�nda A�zbekstan EkologiyalA�q HA?reketi, A�zbekstan RespublikasA� Oliy Majlisi NA�zamshA�lA�q PalatasA�nA�A� MA?limleme xA�zmeti, A�zbekstan RespublikasA� Oliy Majlisi janA�ndaC�A� mA?mleketlik emes kommerciyalA�q emes shA?lkemler hA?m puqaralA�q jA?miyetiniA� basqa institutlarA�n qollap-quwatlaw jA?miyetlik fondA�, A�zbekstan Milliy Xabar Agentligi hA?m bir qatar ministrlikler menen birgelikte hA?r jA�lA� turaqlA� tA?rde A?tkeriletuC�A�n RespublikalA�q Ekojurnalistika taA�lawA�nA�A� 2018-jA�ldaC�A� jeA�impazlarA�n sA�ylA�qlaw keshesi […]
BalalarC�a kA?lki baC�A�shlasam…
Bala tA?rbiyasA�nda oyA�nA�shA�qlardA�A� ornA� ayrA�qsha. HA?r bir oyA�nshA�qtA�A� A?zine tA?n qA?siyetleri bar. MA?selen, qA�z balalar kishkeneliginen quwA�rshaq, A?y buyA�mlarA� (qazan-tabaq, kese-shaynek h.t.b) menen oynaydA�. Bular qA�z balalarC�a jaslayA�nan-aq A?y hA?m asxana buyA�mlarA�n qalay uslap tutA�wdA� belgili dA?rejede A?yretedi. Al, er balalar kA?binese texnikalA�q buyA�mA�lardA� qunt penen oynap, olarC�a A?zgeshe A�qlas qoyadA�. Eger, men isbilermen bolA�sam, […]
A�Kitapa��keleshekke baslawshA� ustazA�A�A�…
JaqA�nda redakciyamA�zC�a shomanaylA� belsendi xabarshA�mA�z Aysholpan Jumabaeva quwanA�shlA� tA?rde kirip keldi. A?lbette, ol qanday tabA�sqa erispesin, birinshi nA?wbette sA?yikli gazetasA�na jetkergenshe asA�C�adA�. Bul saparA� da onnanA� jaqA�nda bolA�p A?tken respublikalA�q A�Bilimliler bellesiwiA� jarA�sA�nda qaraqalA�paq tili hA?m A?debiyatA� pA?ninen sA�ylA�qlA� 2-orA�ndA� alC�anA�lA�C�A�n esitip, biz de onA�A� jetiskenligi menen qutlA�qladA�q. Aysholpan kishkeneliginen kempir apasA�nan ertek, A?psana, rA?wiyatlardA� […]
TawA�qlarA�mdA� kA?beytemen
BA?gingi kA?nde WataA�nA�mA�zdA�A� rawajlanA�wA�, dA?nyaA� mA?mleketleri arasA�nda A?z ornA�na iye bolA�wA� ushA�n isbilermenlerge keA� jol ashA�lC�an. Isbilermenler A?zleri taA�laC�an isbilermenlik tA?rleri menen shuC�A�llanA�p, elimizdiA� rawajlanA�wA�na A?z A?leslerin qosA�p atA�rC�anlA�C�A�n televizorA�dan kA?p kA?rgenmen. BiziA� rayoA�nA�mA�zda da, isbilermen aC�a-apalar jA?dA? kA?p. MA?selen biziA� awA�lA�mA�zda isbilermen GA?lbA?hA?r apa Eshmuratova da rayon orayA�nan dA?kan ashA�p, xalqA�mA�zdA� arzan hA?m sapalA� […]
NANBAYXABA ASHA?Wa��BASLA? MAQSETIM
BA?gingi kA?ni mA?mleA�keA�timizde isbilermenlikke keA� jol ashA�lA�p, bunnan jaslar da A?nemli paydalanbaqta. Men de jas isbilermenlerge hA?wesim kelip, keleshekte bul tarawda A?zimdi sA�nap kA?riw niyetinA�demen. Bizler awA�lda jasaymA�z. HA?r saparA� qA�s aylarA�nda analarA�A�mA�zdA�A� suwA�qqa toA�A�p, qala berse, jawA�n, qar jawC�an payA�tA�larA� da tandA�rC�a nan japA�qanlarA�n kA?rip, ashA�naman. DurA�s, A?zelden kempir apaA�larA�mA�z tandA�rC�a nan jawA�p, digirman […]


text:
Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan qırımtatar lideri Mustafa Cemilevge ve bütün qırımtatar halqına iyül ayında Türkiyede yüz bergen devlet avdarması vaqtında destek köstergenleri içün teşekkür bildirdi.
«Devletimizde 2016 senesi iyül 15-te yüz bergen devlet avdarması ıntıluvı munasebetinen yollanılğan destek ve taziye mektübiñiz içün teşekkür bildirem», – dep bildire Erdoğannıñ mektübindeki sözlerini Ukraina prezidentiniñ qırımtatar meseleleri boyunca vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ matbuat hızmeti.
«Demokratiyamız ve qıymetli halqımıznıñ serbestligine qarşı olğan hain avdarma ıntıluvına qarşılıq kösterilgen vaqıtta qardaşlarımıznıñ – qırımtatarlarnıñ destegini duyma bizge küç berdi ve ruhlandırdı», – dep aytıla mektüpte.
Erdoğan bütün qırımtatar halqına sağlıq ve selâmetlik tiledi.
İyül 16-ğa keçer gecesi Türkiyede arbiy avdarma ıntıluvı yapıldı, ükümet isyannı bastırdı. Avdarmada iştirak etkeninde şeklenilgen 15 biñden ziyade adam yaqalandı. Çarşenbe künü Türkiye ükümeti bir yarım biñ askerniñ işten boşatılması aqqında bildirdi, olardan yüzden ziyade insan yüksek itibarlı arbiy adamlardır. Yüzden ziyade milliy kütleviy haber vastası işini toqtattı.


text:
Qarasuvbazar rayonı Zuya köyüniñ sakinleri suv ağlarında qaza yüz bergeni sebebinden eki kün suvsız yaşaycaq.
Bu aqta Qırım Cumhuriyeti içki siyaset, malümat ve alâqa nazirliginiñ malümat siyaseti idaresinde bildirdiler.
«Balanovo anbarından suv keçirgen magistral suv ağında tamir işleri alıp barılğanı sebebinden 2016 senesi dekabr 8-den saat 8-den başlap, 2016 senesi dekabr 10-ğa qadar Zuya köyüne suv berilmesi toqtatılacaq. Ealige suv azırlap qoymağa tevsiye etile», – dep haber ettiler malümat nazirliginde, dep bildire «Krıminform».


text:
Qırımda noyabr 15-de Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ mahkeme oturışında bütün mahkemecilerniñ çekilmesi talap etile. Bunı Rusiye advokatı Nikolay Polozov Twitterde bildirdi.
Advokatnıñ malümatına köre, mahkeme oturışı qabaat tarafınıñ şaatı Romantsovnıñ sorğusından başladı, o, 2014 senesi patrul hızmeti batalyonınıñ yolbaşçısı edi.
«Mahkemeciler şaat Romantsovnıñ cevaplarını begenmeyip, onıñ evelden bergen malümatını seslendirdiler», – dep ayttı Polozov.
Advokatnıñ aytqanına köre, şaat 2014 senesi fevral 26-da Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurasınıñ binasına bir qaç kişi sındırılğan mefruşat parçaları ile kirgenini ayttı. Mahkemeci qayd etti ki, bundan evel politsiya hadimi numayış iştirakçileri mefruşatnı sındırğanını aytqan edi, amma mahkemede bunı körmegenini bildirdi.
«Men baş mahkemeciniñ areketlerinden şikâyet etip, dava neticelerini bilgeninden sebep mahkemecilerni çetleştirmege talap ettim», – dep yazdı advokat.
Polozovnıñ aytqanına köre, «Çiygoz davasınıñ» mahkemecileri esnastaki qabaatlayıcı tesirini gizlemey. «Bes-belli ki, üküm de evelden azırlandı», – dep qoştı advokat.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Aqmescit – Türkiye tarihında birinci kere prezidentniñ doğrudan-doğru saylavlarında cumhuriyetniñ baş naziri ve üküm etken Adalet ve kalkınma firqasınıñ namzeti Recep Tayip Erdogan ğalebe qazandı. Oña saylayıcılarnıñ 52 fayızı rey berdi, böyleliknen 50 fayızlıq maniadan keçip, saylavlarnıñ birinci basamağından qolaylıqnen keçti.
Daa baş nazir olğan vaqıtta, Erdogan, Türkiye Ukrainanı bütün ve mustaqil körgeni ve 2014 senesi martnıñ 16-nda keçken referendumnıñ neticelerini tanımaycağını aytqan edi. Aynı zamanda, Türkiye «qırımtatarlarnı ağır vaziyette qaldırmaz», dep işandırğan edi.
Qırım içün Erdogannıñ Türkiye prezidenti olaraq saylanuvı ve qırımtatarlarnıñ bunıñnen bağlı ümütleri aqqında Qırım.Aqiqat bir qaç mütehassıs ve tamır halqnıñ vekillerinen subetleşti.
Ekspertler: Türkiye Qırım statusı ve qırımtatarlarnen bağlı fikirlerini deñiştirmez
Kiyevdeki yaqın şarqiy taqiqatlar institutınıñ müdiri İgor Semivolos Qırım.Aqiqatqa bu mevzuda izaat berdi. «Ciddiy deñişmelerni beklemek kerek degil. Eñ esas maqsadlarını o tasdiqladı: Ukraina bütünligi ve qırımtatarlarğa qol tuta. Amma, aynı zamanda Rusiyenen munasebetlerni bozmaycaq, çünki cumhuriyet içün kelişikli bir şerik sayıla», – dedi İgor Semivolos.
Aynı zamanda, Putinniñ sanktsiyalarından soñ, Türkiye Rusiyege mallarnı sata bile, türk iş-adamları bu imkânnen faydalana bileler.
Erdogannıñ ğalebesinden soñ, Türkiyeniñ islamlaşuvından qorqqan bazı ekspertlerniñ fikirilerini Semivolos teñqid ete. «Cemiyetniñ belli bir qısımları islam an-anelerni küte, ve bunı devam ettirecekler, buña qarşı çeşit sebeplerden çıqqanlar da bar», – dedi o.
«Türkiyeden qırımtatarlar ve ukrainliler beklegen faallik olmaycaq»,– Togrul İsmail
Ankaradaki iqtisadiyat ve tehnologiyalar universitetniñ halqara munasebetler fakultetiniñ dotsenti Togrul İsmail da tamam şu fikirde.
«Türkiyeniñ Qırım statusı ve qırımtatrlarnen bağlı fikiri deñişmeycegi bese-belli. Faqat, qırımtatarlar ve ukrainliler beklegen faallik olmaycaq. Türkiye pragmatik siyasetni alıp bara, o Rusiyeden davalaşmaqtan saqınıp, er alda Ukrainanıñ bütünligine qol tuta ve imkânı olğanı qadar oña yardım etmege tırışa», – dey ekspert.
Onıñ sözlerine köre, Türkiye Avropa birliginiñ siyasetinen memnün degil edi ve Ukrainada peyda olğan meselelerde o qabaatlı, dep saya. «Türkiyeniñ siyasiy elita ve siyasetşınaslar, Avropa birligi müddetten evel regionda idare etmege istegeni içün qabaatlı, dep belleyler», – dep qayd etti Togrul İsmail.
Qırımtatarlar da Türkiyeden çoq şey beklemeyler eken. Meclisniñ tış alâqalar bölüginiñ reberi Ali Hamzinniñ fikirince, Türkiye yolbaşçıları Qırım boyunca mümkün olğan qararlarnı almaylar.
«Türkiyeniñ Qırımda yerleşmesi içün bir çoq şansları bar edi, amma olarnı qaçırdı. Erdogan akimiyetke kelgen soñ, filistinlilerniñ aqlarını qorçalağanı kibi bizim aqlarımıznı qoruycağına işançım yoq», – dedi Hamzin. Onıñ qayd etkenine köre, türkler Aqmescitte büyük caminiñ qurucılığı boyunca bergen vadelerni yerine ketirmediler. «Türkiye topraqnı resmiyleştirtiriñiz, dep ayttı. Biz onı resmiy olaraq qayd ettik, soñra bir – bir buçuq yıl devamında leyhalarnen bağlı añlaşılmağan muzakereler alıp barıldı, neticede leyha ömürge keçirilmedi», – dep qayd etti Hamzin.
«Türkiye Qırımnıñ Rusiye terkibindeki statusını tanımaycağı ve Kırım Ukrainanıñ ayırılmaz parçası olğanını bildirgen edi. Amma, Rusiyege, şahsen Putinge tesir etkenini körmege ister edik. Türkiye eñ yüksek seviyede Moskva ile körüşüvni teşkil etip olur edi, amma, bunı yapmay», – dep bildirdi Hamzin.
Hatırlatamız, Recep Tayip Erdogan 1994-1998 sneleri İstambulnıñ meri edi. 1998 senesi miting devamında din mevzusında şiir oquğanı içün teñkid etilgen edi, bundan soñ mer vazifesini terk etti.
2002 senesi baş nazir olaraq tayin etile, Türkiyeniñ aman-aman bütün akimiyeti onıñ qolunda edi. Avropa Birliginiñ vekilleri 2000 senelerniñ ortalarında Türkiyede söz serbestligi sıqıştırılğanını qayd etken ediler.
2013 senesiniñ yazında Türkiyede kütleviy narazılıq aktsiyaları yüz berdi, adamlar Erdogannıñ ükümetini istifağa ketmesini talap ediler ve Türkiyeniñ islamlaşuvına qarşı çıqtılar. Politsiya ile davalarda biñlerce adamlar zarar kördiler.
Saylav kampaniyası devamında Erdogan ğalebe qazanğanı taqdirde, Türkiyeniñ anayasasını deñiştirip, prezidentniñ aqlarını kenişletecegini bilidrgen edi.
2014 senesine qadar Türkiye prezidentini parlament saylay edi.


text:
Aqmescitte Cuma-Caminiñ temeli degil, Qırım müftiyligi binasınıñ temeli qoyuldı. Yarımadanıñ Kremlge boysunğan akimiyeti bunı cemaattan gizleycek ola. Bunı noyabr 3-de Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ yolbaşçısı Zair Smedlâyev ayttı.
«Bu tantanalı açılışqa kontrol etilmegen matbuat vastaları alınmadı. Anda (Aqmescitte – QA) cami temeli degil, müftiylik yerleşecek memuriy binanıñ temeli qoyuldı. Bunı kimse aytmasın dep, bir kimsege kirmege bermediler», – dedi o.
Aqmescit Cuma-Camisiniñ qurucılığı sozulacaq, çünki Kreml kontrol etken işğalci yarımada akimiyeti içün müim bir obyekt degildir. Böyle bir fikirni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında «Umma» Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ müftisi Said İsmagilov paylaştı.
«Rusiye akimiyeti Cuma-Caminiñ qurucılığına, misal olaraq, keçit (Keriç keçiti – QA) qurucılığına ayırğa paradan ziyade berecek ya da evelce berecegine şübelenem. Keçit – imic meselesidir, qırımlılarğa olarnı hatırlaylar, seveler, tüşüneler dep köstermek içün yapıla, cami ise – musulmanlarnıñ işidir», – dep ayttı İsmagilov.
Qırım kütleviy haber vastaları bildirgenine köre, Aqmescitte Cuma-Caminiñ temeli qoyuldı. Tedbirde Kreml kontrol etken Qırım ükümeti, parlamentiniñ vekilleri, şeer akimiyeti ve müftiylik iştirak ettiler, dep haber ete «RİA Novosti Krım».
Qırımnıñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlarnıñ işleri boyunca komitetiniñ Rusiye yolbaşçısı Zaur Smirnov temel qoyulğanını bildirdi. Qırımdaki Cuma-Cami qurucılığı 2015 senesi sentâbr 25-de başladı. Kreml kontrol etken yarımada akimiyeti qurucılıq 3 yıl devam etecegini bildirgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Cuma künü, noyabr 21-de, Ankaradaki Qırımtatar medeniyet ve yardımlaşma Derneginde «Qırımtatar şiir ve edebiyat» aqşamları yañıdan başladı. Tedbirde qırımtatar edebiyat tarihınıñ çeşit devirleri aqqında malümat berildi, em de olarğa ait olğan şiirler oquldı.
Dernekniñ Gençlik komissiyası tarafından teşkil etilgen merasimge Ankarada bulunğan Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov da qoşuldı.
Meclis reisi Refat Çubarov çıqışta bulunır eken, Qırımda olıp keçken soñki vaqialar ve Ukraina ve diger memleketlerniñ işğal etilgen Qırımnıñ Ukrainağa keri qaytarılmasınen bağlı yapqanları aqqında söz yürsetti. Bunıñnen beraber, Refat Çubarov bu künleri Ankarada ükümet vekilleri ile mezkür mevzularda körüşüvler ötkerilecegini ayttı.
Qayd etmeli ki, Ankaradaki Qırım dernegi bunıñ kibi şiir ve edebiyat aqşamlarını yıl boyunca ayda bir kere cuma künleri teşkil etmege planlaştıra.


text:
Qırımda aprel 29 künü Keriç hastahanesi ve Aqmescit ava limanında patlav aleti bar olğanı aqa bildirüvler peyda oldı. Bu sebepten insanlarnı tahliye etmek kerek oldı.
KerçFM haber saytı bildirgeni kibi, yerli uquq qoruyıclarğa saba saat 6-da birinci şeer hastahanesinde bomba olğanı aqta haber keldi. Ekim ve hastalarnı – 200 insannı binadan tahliye ettiler. Hadimlerniñ aytqanına köre, vaqia yerinde Fevqulâde işler nazirligi, Federal havfsızlıq hızmeti ve politsiya çalışmaqta edi. Mütehassıslar binanı teşkerip, patlav aletlerini tapmadılar, dep yaza neşir.
Saytnıñ malümatına köre, uquq qoruyıcılar bomba aqqında yañlış bildirüvni etken insannı yaqaladılar.
Buña oşağan daa bir adise aqqında akimiyet tarafdarı Krıminform saytı bildire. Olğan malümatqa köre, aprel 29 künü saba «Aqmescit» ava limanı qapatıldı. Şimdilik bu bildirüv teşkerile.


text:
Aqmescitniñ Kiyev rayonı mahkemesi yanvar 20-de Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevni ğıyabiy şekilde apiske almağa qarar aldı.
Bunı adliyecisi Cemil Temişev Facebook saifesinde bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, taqiqatçı ve prokuror muracaatlarınıñ sebebini añlatıp, Mustafa Cemilevge qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesi boyunca cinaiy iş açılğanını, onıñ «taqiqat ve mahkemeden saqlanğanını, şaatlarğa basqı yapa bilgenini, delillerni yoq ete bilecegini, diger devletniñ vatandaşı olğanını, Qırımda daimiy olaraq oturğan yeri olmağanını» qayd ettiler.
Al-azırda Mustafa Cemilev Rusiyede federativ derecede qıdırıla.
Mahkeme taqiqatçınıñ muracaatını qabul etip, Cemilevni ğıyabiy şekilde apiske almağa qarar berdi.
Adliyeci hatırlattı ki, al-azırda Mustafa Cemilev Rusiyede federativ derecede qıdırıla.
İşğal etilgen Qırımda Mustafa Cemilevni sıñırnı qanunsız alda keçüv, qanunsız silâ alması ile qabaatlaylar.
Mustafa Cemilev Aqmescit mahkemesiniñ qararını şimdilik izaatlamadı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım mahkemesiniñ qararını izaatlap, Facebookta şunı yazdı: «Bundan evel, Rusiye işğalcileri meni ğıyabiy şekilde apiske almağa ve «federal qıdıruvğa» ilân etmege qarar alğanda, Mustafa ağa şaqa etti: «Meraqlı, saña qarşı qarar bar, maña qarşı– yoq». Mına, işğalciler «hatasını tüzettiler».
Ukraina Tışqı işler nazirligi Qırımdaki Rusiye mahkemesiniñ Cemilevni apis aluv qararını takbih etti
Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ matbuat kâtibi Maryana Betsa Qırımda Rusiye mahkemesiniñ Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi ve Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilevni taqip etmek aqqı yoq, dep qayd etti.
«Qırımtatarlarğa qarşı basqı yapılmamalı. İşğalci akimiyetniñ areketlerini takbih etemiz», – dep yazdı Betsa Twitterde.
Ukraina halq deputatı, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge Rusiye tarafından işğal etilgen yarımadağa kirişi 2014 senesi mayısta yasaq etilgen edi.
2014 senesiniñ başında Rusiye Qırımnı işğal etti.


text:
Bunı cumaaqşamı künü keçirilgen brifingte Ukraina tasil ve ilim naziriniñ birinci muavini İnna Sovsun bildirdi, dey «Ukrainskaya pravda. Jizn».
«Eger de Qırım studentlerinde VNOnı tapşırmağa imkân olmasa, biz universitetlerge qabul olunuv şartlarına bazı deñişüvlerini kirsetmege azırmız. Böyleliknen, Qırım mezunları aliy oquv yurtlarğa kiriş imtianlarınıñ neticesinde kire bilecekler», – dedi o.
İnna Sovsunnıñ aytqanına köre, Qırım tasil saasındaki vaziyet al-azırda pek qıyındır.
«Qırım tasil müessiselerinen munasebet ile bağlı olğan problemler bar. Er zamanki bağ kanalları üzüldi. Aslında bütün ödemeler, şu cümlele oquv müessiseler de nazarda tutıla, qapalıdır», – qayd ete o.
Nazirniñ birinci muavini ayttıp keçti ki, nazirlikke Qırım aliy oquv yurtlarını qıtaviy Ukrainanıñ aliy oquv yurtlarına avuştırmaq teklifinen endi 678 insan buyurdı.
Malüm olğanı kibi, Ukraina tasil nazirligi yarımadada oquğan studentleriniñ Ukrainanıñ qıtaviy qısımına keçüv ketişatını qolaylaştırdı.
Bundan evel, Tasil keyfiyetine qıymet kesüvi boyunca Ukrain merkeziniñ müdiri İgor Likarçuk şimdiki şaraitlerde Qırımda VNOnıñ keçirilmesi imkânsız olğanını bildirdi
Aytqanına köre, Qırımda VNO-da iştirak etmek içün 14 biñden, Aqyarda – 2,5 biñden ziyade insan qayd olundı.
Likarçuk şunı da ayttıp keçti ki, qayd olunğan Qırım abituriyentleri içün VNO Ukrainanıñ qıtaviy qısımında qoşma sessiya tarzında keçirile bile.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki daimiy temsilcisi Boris Babin, Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında Ukrainağa qarşı tedbirler ötkerile, vaziyetni qızıştırmağa areket eteler dep iddia ete. Qırımğa yaqın memuriy sıñırda neler ola? Rusiye propagandası ve Qırım memurları buña nasıl baqa? Ukraina bu hususta ne yapa? Bu ve başqa suallerge Qırım.Aqiqat Radiosınıñ musafirieri ve mutehassıslar cevap bere.
Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki daimiy temslcisi Boris Babin bu rayonda ukrain arbiyleriniñ arttırılmasına çağıra.
Çeşit türlü qanunsız zümreleşmeler qanunsız yolcu naqliyatınen oğraşa, mitingler ötkere, ükümetke siyasiy talaplar qoyalarBoris Babin
– Vaziyet pek mürekkep. Çeşit türlü qanunsız zümreleşmeler qanunsız yolcu naqliyatınen oğraşa, mitingler ötkere, ükümetke siyasiy talaplar qoyalar. Diger«kriminalğa yaqın» zümreleşmeler aqqında asla da aytıp oturmayım. Problema şunda ki, tecavuzcı-devlet yerli akimiyetniñ zayıf olğanını köstermek maqsadınen bunı, vaziyetni kerginleştirmek içün qullana. O yerde kerçekten de kadrlar ve teşkiliy problemalar mevcut. Lâkin yaqın vaqıtta bütün problemalar çezileceginden eminmiz. Men ilk künlerden başlap Qırım ve Aqyar Milliy politsiya bölüginiñ quvetlendirilgenini istegen edim ve şimdi olar bütün sıñır noqtalarında em de hususan Geniçeskke de yerleştiler. Biz israrnen Milliy gvardiyanıñ bütün bölükleri yerleştirilgenini rica etemiz. MVD yolbaşçıları tarafından bu teklif tolusınen qabul etilmedi.
Boris Babin Geniçesk şeerini deñiz qaravulı ve Ukraina Arbiy Deñiz Quvetleri yerleşken bir şeer yapmaqnı teklif ete. Onıñ fikrine köre, Azav deñizinde bir kerginlik olğan vaqıtta bu tedbirler pek büyük emiyet qazana.
Hersonlı faal ve «Most» internet-neşiriniñ muarriri Sergey Nikitenko umumen alğanda prezidentniñ Qırımdaki daimiy temsilcisiniñ degerlendirüvinen razı.
– İcra akimiyeti sıñırdaş Geniçesk rayonınıñ problemalarından uzaqlaşqan alda. Men degerlendirüvlerimde muqayıt olam, amma Geniçesk rayon memuriyetiniñ reberi (Oleksandr Vorobyov – QA) iç bir şey yapmağanı çette tursın, yapmaması bir cinayet, zaten. Onıñ anda qalmağa devam etkeni, icra akimiyetiniñ, hususan valiniñ bir cinayeti sayıla. Kerçekten de, özara küreş alıp bararaq kerginlik yaratqan bir qaç dane kriminal zümreleşme bar. Yaqın vaqıtta bizler anda seyahatçılar yani Rusiye tarafdarları barıp, çeşit sebepler altında ortalıqnı «qarıştırmağa» areket etkenini körgen edik. De balıqçılarğa, de taksicilerge qol tutqan ediler. Belli ki, bunıñ epsi, meselâ, Qırımğa yapılğan naqliyat kibi umumiy qabarcılıq üzerine bir ilâve ola. Bizim cevapsız qalğan bir sürü meselemiz bar.
Herson viâyet şurasınıñ deputatı, fevqulâde vaziyetler ve mudafaa boyunca vilâyet şurası reberiniñ mesleatçısı Mıkola Stavitskiy bu areketsizlikte ukrain devlet mahsus hızmetlerini öpkeley.
Aslında sıñırda yerleşken regionda devlet alâ daa SBU yolbaşçısını tayin etmedi. Bu bir nonsens ve devletniñ zayıf olğanınıñ köstergiçiMıkola Stavitskiy
– İlk-evelâ, menimce, Herson vilâyetindeki Ukraina telükesizlik hızmeti pek zayıf çalışa. Mesele anda çalışqan hadimler zayıf olğanında degil de, aslında sıñırda yerleşken regionda devlet alâ daa SBU yolbaşçısını tayin etmegenindedir. Bu bir nonsens ve devletniñ zayıf oğanınıñ köstergiçidir. Ayrı bir Rusiye tarafdarı olğan şahıslar bunı körgen soñ, vaziyetni kerginleştirmege baqa, vilâyet yolbaşçılarınıñ istifağa yollamağa, ne yerde ise, «Herson halq cumhuriyeti» qurmağa çağıralar. Bu cinayetçi gruppalarnı bugün esasen faaller, ictimaiy vatanperver teşkilâtları ve ATO iştirakçileri bastırıp, cayılmasını toqtata. SBU daa da faal çalışmaq kerek, çünki insanlar bunı kerçekten de beklep otura. Mında Rusiye tarafdarları yoq, lâkin provokatorlar bar.
Yaqınşarq tedqiqatlar Merkezi müdiriniñ muavini Sergey Danilov yaqın vaqıtta Herson vilâyetiniñ Qırım memuriy sıñırı civarında yerleşken meskün yerlerde ötkerilgen ictimaiy araştırmalar aqqında ikâye ete.
– Er yerde vaziyet bir degil, vaziyet qarışıq. Herson vilâyetiniñ bütün cenübinde, hususan Geniçesk rayonında özüni etnik ve siyasiy ceetten ukrainalı dep qabul etken vatandaşalrnıñ sayısı bayağı arttı. Bu regionda qatiyen küçlü Rusiye tarafdarları mevcut dep iddia etilmez.
(Metinni Vladislav Lentsev azırldı)


text:
Kyivniñ merkezinde belli bir Ukraina brendi mallarınıñ tükânı öz vitrinalarında Rusiye apishanesnde açlıq tutqan Ukraina rejissörı Oleg Sentsovğa qol tutuv bannerlerini yerleştirdi.
Tükân saipleriniñ içtimaiy ağlarda bildirgenine köre, olar, böyle etip, Sentsovğa qol tutqanlarını ifade ete, çünki «olarnıñ yurtdaşı, dürüst ve cesür insannıñ elâk olmasına yol berip olamaylar ve bermek istemeyler».
Tükân saipleri, Facebooktaki saifelerinde: «Vitrinalarımız – sesimizdir. Olar paytahtnıñ baş soqağına çıqa. Olarnıñ yanında biñlerce kişi – em Ukraina, em de çet memleketleriniñ vatandaşları keçe. Biz, noqtai-nazarımıznı bildirmek içün vitrinamıznı deñiştirdik. Çünki Rusiyede qabaatsız olaraq 20 yıl apis cezasına mahküm etilgen yurdaşımız, kinorejissör Oleg Sentsov, açlıq ilân etti», – dep beyan eteler.
Yigirmi qadar Ukraina mallarınıñ istisalcısını birleştirgen tükânda başqalarnı da Oleg Sentsov ile birdemlik tedbirine qoşulmağa davet eteler.
Bildirüvde: «Vitrina ve pencerelerge saip olğan er kesni bizge qatılmağa davet etemiz. Kyiv ve memleketimizniñ bütün vitrinaları bir sesnen laqırdı etmek kerekler! Biz diqqatnı celp etmek kerekmiz ve bunıñ artından areketler olacağından eminmiz. Ukrainanıñ siyasiy mabüsleri cedvelinde yat kişiler yoq. Anda er kes bizimki», – denile.
Mayıs 16-da, Sentsovnıñ, Rusiye apishanelerinde bulunğan bütün Ukraina siyasiy mabüslerni azat etmek talabınen muddetsiz açlıq ilân etkeni belli oldı.
Mevzuğa dair: Oleg Sentsov – sert rejimli koloniyada 20 yıl. Ayşe Umerova Qırım rejissörınıñ ayatı ve faciası aqqında
Bu munasebet ile Ukraina prezidenti Petro Poroşenko qanunsız olaraq apishanelerde tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ eñ qısqa vaqıtta azat etilmesi içün halqara toplulığını Rusiyege tazyiqnı devam etmege davet etti.
Sentsov ve Qırım sakini Aleksandr Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesiniñ mayısında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp, yaqalandılar. 2015 senesiniñ ağustosında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıl sert rejimli koloniya cezasına mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımadı.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov Kiyevde ve Ukraina tışında ukrain aşayt mallarınıñ işğal etilgen yarımadağa ketirilmesini anda insan aqlarınıñ qoruvı ile bağlamaq aqta muzakereler keçirilgenini bildire.
Bunı Çubarov öz Facebook saifesinde yazdı.
«Qırım sakinlerini açlıqta qaldırmaq (Allah saqlasın!) aqta söz ketmey, işğalci akimiyeti insan aqlarına riayet etmek kerek. Bunıñ ile, Ahtem Çiygoznıñ ve Qırımnıñ diger yaqalanğan ve apiste qapalğan sakinleriniñ azat etilmesi alâ daa bizim esas talabımız ola», – qayd etti Meclis reisi.
Onıñ fikrine köre, «Qırım akimiyetiniñ öz halqınıñ aqları oğrunda küreşken ve işğal etilgen Qırımda, milletke baqmadan, insan aqlarını qoruğan qırımtatar milliy areket faallerine olğan nefreti endi bütün sıñırlardan keçti».
Evel, Qırımatatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ reberi Eskender Bariyev Qırımda Komitet azalarını taqip etip, sorğularğa çekkenleri aqqında bildirgen edi.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy fevralnıñ 26-nda aqşam Birleşken Devletlerniñ prezidenti Joe Bidenge Rusiye tarafından Ukraina Qırımınıñ işğalini tanımağını içün minnetdarlıq bildirdi.
«Joe Bidenge küçlü bildirmesi içün minnetdarım: Qırım bu Ukrainadır! Aqiqiy strategik işbirilk tamam bunıñ içün kerek. Ukrainler ABD-niñ destegine büyük qıymet bere: topraq bütünliginden başlap, mudafaa qabiliyetiniñ pekitilüvi ve islâatlar keçirilüvine qadar. Beraber turamız, ayrı yıqılamız», – dep yazdı Zelenskıy Twitterde.
ABD prezidenti Joe Biden, Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv kününe bağışlanğan bildirmesinde Vaşington Ukraina Qırımınıñ Rusiye tarafından işğaline iç bir vaqıt ray olmaz, dep bildirdi.
Amerikanıñ Devlet kâtibi Entoni Blinken, ABD Rusiyeni Qırımnıñ işğalini toqtatmağa çağırğanını bildirdi.
Prezident ofisi Ukraina devlet başınıñ ABD prezidenti Joseph Biden ile körüşüvini ve telefondan qonuşmasını azırlay. Kyiv Donbasta vaziyetniñ tınç çezilmesi ve Qırımnıñ işğalden azat etmesi ile bağlı aytışmalarğa ABD-ni daa ziyade celp etmek içün çalışacaq.
2020 senesi oktâbr ayında ABD diplomatları Qırımnı işğalden qurtaruv platformasını qurmaq içün Kyiv ile işbirligi yapmağa azır, dep bildirgen edi.
2018 senesi iyülniñ 25-nde o vaqıt ABD devlet kâtibi olğan Mike Pompeo Amerika Birleşken Devletleri Rusiyeniñ Qırım ilhaqını iç bir vaqıt qabul etmeycegi aytılğan «Qırım beyannamesini» çıqardı. Pompeo, ABD Ukraina topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenmesini kene israr etecek, dep bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Marlen Asanovnı bütün Bağçasaray musulman adetine köre alğan Suleyman adınen tanıy. Asanov – turistler arasında qırımtatar koloriti ile meşhur olğan «Salaçıq» adle yerli kervan-sarayınıñ saibi.
«Salaçıq»ta İslâm ananelerine er vaqıt itina ile riayet ete ediler: içki ve domuz eti – yasaq, aqaylarnen apaylar bir-birinden ayrı çalışa, ayaqçıları tek aqaylar, mubarek Ramazan ayında restoran qapatıla edi.
Lâkin Bağçasaraydaki restoran saibi ve dört balasınıñ babası Marlen (Suleyman) Asanov bir an içinde «Hizb ut-Tahrir»niñ «terroristik ücreniñ teşkilâtçısı»na çevirildi.
Oktâbrniñ 11-nde tañ vaqıtta Asanovlar qorantasınıñ evine telükesizlik hadimleri bastırıp kirgende aile başı yañıçıq saba namazını qılıp camiden qayttı ve işke ketmezden evel biraz raatlanacaq edi. «Balalar pek qorqtı, – hatırlay Marlen (Suleyman)nıñ ömür arqadaşı Ayşe. – Babalarınıñ qolları buğavlı, ev silâlı adamlarnen tolu. «Bular»dan biri oğullarımıznıñ yanına kelip: «Qorqmañız, biz mında yalıñız kino çıqaramız. Kino ne olğanını bilesizmi?» – dedi.
Ayşe pek duyğulanıp aqayı aqqında ikâye ete: «Bilesizmi, evimde eñ çoq sevgen bir vazam bar. İşte o, aqayım evde olğanda iç bir vaqıt boş turmay edi», – dey qadın, közyaşlarını silip.
Qadın, aqayınıñ işi çoq olğanına baqmadan, eñ müimi olğan – Allah ve balaları içün o, er zaman vaqıt tapa edi, dey.
Ayşeniñ aytqanına köre, Marlen (Suleyman) Qırımda qalmaq qararında iç bir vaqıt şübhelenmedi. O: biz qardaşlarımızğa yardım etmek kerekmiz, dey edi. Öyle de oldı: diger faaliyetçilernen birlikte o, terrorizm şübhesi ile tevqif etilgen Qırım sakinleriniñ qorantalarına yardım ete, mahkemelerine bara, olar aqqında içtmaiy ağlarda yaza edi.
«Tintüv vaqtında o, metanet ve ırız kösterdi. Ve men oña: «İnşaAllah, saña uymaq içün men de böyle apay olacam, men de böyle metanetli olacam», dedim», – dey Ayşe.


text:
Rusiye kontrol etken Qırım Yuqarı Şurasındaki «Çiygoz davasınıñ» noyabr 2-de olıp keçken oturışında qabaat tarafınıñ eki şaatı qabaatlanğannı fevral 26 mitinginde körmegenini ayttı. Bunı advokat Nikolay Polozov video muracaatında tarif etti.
««Qabaatnıñ birinci şaatı «halq göñüllileri» polkunıñ inspektorı Filonov oldı. Ahtem Çiygoznı körmedi. Mitingde zarar körmedi», – dep ayttı Polozov.
Advokatnıñ aytqanına köre, qabaat tarafınıñ ekinci şaatı Sergey Muravyev oldı, o, Kreml kontrol etken Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ hadimlerden tış mesleatçısı ola. Şaatnıñ aytqanına köre, o, Aksenovnen beraber mitingni dolaştı ve qırımtatarlar «olarğa qarşı basqı yapmadı».
«Üçünci şaat Anohin edi, «Rus birligi» firqasınıñ azası ve «halq göñüllileriniñ» azasıdır. Onı tolusınen sorğuğa çekip olamadılar, çünki taqiqat izolâtorı ile bağ üzüldi. Neticede mahkeme oturışı yarınğa qaldırıldı. Saat 9:30 başlaycaqtır», – dep qayd etti Polozov.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Qırımlı advokat Emil Kurbedinovnıñ fikrine köre, oktâbr ayında işğal altındaki yarımadada keçken tintüv ve insanlarnıñ tutıp alınuvı, qırımtatarlarınıñ faalleşmesinen alâqalı. Bu aqta o oktâbrniñ 13-nde Kyivde ötekerilgen matbuat konferentsiyasında söz yürsetti.
«Siyasiy esnasqa qol tutmağa kelgen insanlarnıñ sayısı ep artıp barmaqta. Faallerniñ areketi quvetleşe, bizim «Qırım birdemligi» adlı birleşmemiz inkişaf ete.Bu sebepten Rusiye Qırımdaki basqısını şeddetlendire», – dedi advokat.
O, «nevbettiki repressiya dalğası» - halqara teşkilât ve strukturalarnıñ beyannamelerine qarşı bir reaktsiya olğanını qayd etti.
«Soñki sefer tutulıp alınğanlar – onıñ BMT (OON) ve Avropa Parlamentiniñ beyannamelerine qarşı yapqan bir reaktsiyadır. Rusiyeli akimiyet kelecekte dünyağa, Rusiye terrorist ve ekstremistlernen ne şekilde küreşkenini köstermek maqsadınen qırımtatarlarına basqı yaparaq, olarnıñ arasından olar özüni, dersiñ er angi bir ekstremist teşkilâtnıñ azasıdır dep tanıycaq bir kâğıtlarnı imzalatmaq istey», – dep qoştı advokat.
Qırım işğalinden soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Merkeziy saylav komissiyanıñ başı Mıhaylo Ohendovskıy neşirge bergen malümatqa köre, vaqtınca işğal etilgen territoriya aqqında qanunda qırımlılarnıñ nevbetten tış Ukraina prezidenti saylavlarında iştiragi ile bağlı mehanizm tarif et,lgen. İşbu mehanizm saylav adresni deñiştirmeden rey berüv yerniñ vaqtınca deñiştirüvini nazarda tuta.
«Misal içün, insan Kiyevde yaşay, amma Çerkassı tarafında qayd etilgendir. Böyle imkân bar: daimiy iş yerni, mesken, soylarnıñ baquv zaruriyetini tasdiqlağan mütenasip vesiqalar ile Kiyev ya da Çerkassınıñ reyestr alıp baruv organlarına rey berüv yerni deñiştirmek içün ariza ile buyurmaq, – dep tarif ete Merkeziy saylav komissiyanıñ başı. – Böyle arizanı nazarda tutıp, saylayıcını oña oñaytlı olğan bölük cedveline kirseteler, aynı zamanda onıñ adı «tuvğan» qısımınıñ cedvelinden çıqarıla. Amma bu tek bir saylav içündir».
Qırım sakinleri içün bu ketişat sadeleşkendir – olarğa saylav yerniñ deñiştirmek zaruriyetini añlatqan vesiqalarnı bermege lâzim degil. Qırım qaydı olğan pasportnıñ oluvı yeterlidir.
Lâkin, böyle alda prezident saylavlarında iştirak etmege istegen Qrım sakinine rey bermek içün saylağan mesken yerge barıp, saylayıcılarnıñ reyestrini alıp barğan organğa pasport ve arizanı taqdim etmek kerek olur. Ariza, Ohendovskıy aytqanı kibi, eñ yaqın vaqıtta baqılır. Böyle arizanı saylavlarğa eñ azından 5 kün qalğanından evel taqdim etmeli. Yani, mayısnıñ 19-na qadar.
Nevbetteki adım – qayd etilgen bölükke barıp, rey bermektir. Ekinci turda iştirak emtek içün, eger de o olsa, oña kene aynı ceryandan keçmege kerek olmaz.
Merkeziy saylav komissiyanıñ başı aytqanı kibi, mayıs 6 kününe böyle arizanı 593 insan taqdim etti. Olardan yarısı Nikolayev vilâyetinde saylavlarda iştirak etmege istegini bildirdi. Umumen alğanda, Merkeziy saylav komissiyada saylav yerni deñiştirmege istegen bir qaç biñ insannıñ arizasını bekleyler.
Nevbetten tış Ukraina prezidenti saylavları 2014 senesi mayıs 25 künü keçirilecek.


text:
Moskvanıñ Basmannıy rayon mahkemesi halqara qıdıruvğa ilân etilgen jurnalist, ATR telekanalınıñ baş müdir muavini Ayder Mujdabayevni «terrorizm çağıruvlarında» qabaatlap, ğıyabiy şekilde apiske aldı. Bu aqta Rusiye devlet kütleviy haber vastaları mahkemeniñ matbuat hızmeti bildirgenine esaslanıp haber ete.
«Basmannıy rayon mahkemesiniñ qararınen Mujdabayevge qarşı eki ay apiste tutuv şeklinde sıñırlav tedbiri belgilendi, o, ekstraditsiyasından soñ ya da Rusiyede tutulğanda başlanacaq», – dep ayttı mahkemeniñ matbuat kâtibi İrina Morozova.
Rusiye Tahqiqat komiteti cumaaqşamı künü, iyünniñ 25-nde, bildirdi ki, ATR telekanalınıñ baş müdir muavini, jurnalist Ayder Mujdabayev ğıyabiy şekilde «terrorizmde» qabaatlandı ve halqara qıdıruvğa ilân etildi.
Ayder Mujdabayev Tahqiqat komitetiniñ haberini izaatlap, onı «Qırımtatar bayraq kününe eñ yahşı bahşış» dep adlandırdı.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Rusiyede ATR telekanalınıñ baş müdir muavini, jurnalist Ayder Mujdabayevge qarşı açılğan davanı «siyasiy taqip» dep adlandırdı.
Mayısnıñ 22-nde ATR qırımtatar telekanalınıñ baş müdir muavini Ayder Mujdabayevniñ Twitterde bildirgenine köre, Rusiyede oña qarşı «terror faaliyetine açıq çağıruv, terrorizmni açıq aqlav ya da terrorizm propagandası» maddesine istinaden cinaiy dava açıldı.
Mujdabayevniñ aytqanına köre, cinaiy dava Facebookta «Sentsovnı qurtarmaq» kerek olğanına dair yazğanları sebebinden açıldı. Jurnalistniñ qayd etkenine köre, qararda «onıñ Rusiye casuslarını tutıp, avtomat qoymağa ve Putinden Sentsovnı olarğa deñiştirmesini talap etmege çağırğanı» aytıla.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ birinci vitse-spikeri İrina Geraşçenko ilhaq etilgen Qırım sakinlerine Rusiye prezidenti saylâvlarını boykot etüv ricasınen muracaat etti. Bu aqta Geraşçenko martnıñ 16-nda özüniñ Facebook saifesinde yazdı.
«Kreml Qırımnıñ çalınğanını qanuniyleştirmek istey, bu sebepten – hırsız ve qatil – devlet içün hırsızlanğan yarımadada saylâvlarğa kütleviy surette qatnaşqanlarını köstermek, Putin içün, hususan anda qol tutulğanı pek muim. Bizim işğal altında qalğan vatandaşlarımızğa muracaat etemiz – bu saylâvlarnı boykot etiñiz, onıñ biznen alâqası yoq. Sizler öz devletiñiz olğan Ukraina akimiyetini saylâmaq kereksiz ve saylâycaqsız», – dep yaza Geraşçenko.
Rusiye prezidentiniñ saylâvları 2018 senesi martnıñ 18-ne – yani Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen künge tayin etildi. Saylâvlarda: Sergey Baburin, Pavel Grudinin, Vladimir Jirinovskiy, Vladimir Putin, Kseniya Sobçak, Maksim Suraykin, Boris Titov ve Grigoriy Yavlinskiy olaraq, sekiz namzet iştirak etecek.
Fevralniñ 16-nda Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya cemaatçılığını ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidentiniñ kelecekteki saylavlarınıñ neticelerini tanımamağa çağırdı.
İlhaq etilgen Qırımda Rusiye prerzidentiniñ saylâvlarını tanılmaması aqqında ABniñ çetel işleri ve havfsızlıq siyaseti boyunca yüksek temsilcisi Federika Mogerininiñ beyanatında söz yürsetilmekte.


text:
Dekabrniñ 19-ında, cumaaqşamı künü Qırımda sıcaq ava olacaq, amma Aqyar ve Keriçte duman tahmin etile. Bunı yarımadanıñ Gidrometeomerkezi bildire
Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, Aqmescitte yağanaqlarsız ava beklenile. Şimal-şarqiy yel 7-12 m/s. Ava arareti kündüz 13…15º.
Aqyarda deñişici bulutlılıq, yağanaqlarsız. Gece ve saba duman. Şarqiy yel 5-10 m/s. Ava arareti kündüz 13…15º.
Qırımnıñ cenübiy yalısında deñişici bulutlılıq, yağanaqlarsız. Şimal-şarqiy yel 7-12 m/s. Ava arareti kündüz 12…14º.
Keriçte yağanaqlarsız. Aqşam duman. Cenübiy, cenüp-ğarbiy yel 5-10 m/s. Ava arareti kündüz 9…11º.


text:
Könyaq Qarağanda şähäreneñ Qazibizski Mäxkämäse, Üzäk Aziada İslam xälifäte buldırırğa niätlängän XizbutTaxrir törkemeneñ 30 äğzäse östennäñ barğan mäxkämäneñ berençe utırışı, çärşämbe könne buldı. Törkem bu niätlären tormışqa aşıru öçen köç qullanuğa qarşı buluların açıqlağan bulğan.
Qazax Milli İminlek Şurası, KNB süzçese, Botagoz İbraeva bu tikşerelgän eş xaqında radiobızğa bolay añlatma birde.
“Mäxkämä, törkemneñ barlıq töbäklärdäge citäkçeläre, aqça eşlärenä qarawçı häm alar ädäbiäteñ näşer itkännär östennäñ bara.”
Şiklänelgän 30 keşe dekäberda qulğa alındı. KNB 6 ay alar eşeñ tikşerep çıqtı häm 300 şaxitkä törle sorawlar birde. XizbutTaxrir taratqan 35 meñ dänä kitapçıq, 6 sanaq cıyıp alındı häm ber niçä qanunsız näşeriät yortın yabıldı. Mäxkämä aldına basuçılar, cinäyätçe törkem buldıruda, din ara näfrät uyatu häm extrimist eşçänlek alıp baruda ğayeplänä.
Könyaq Stepnegorsk şähärendä barğan ikençe ber mäxkämä eşe isä, Xizbuttaxrir däğwäsenännäñ serleräk bulıp çıqtı. Bu xaqda, İbraeva äytä:
"30nçı Yüldä Stepnogorsk şähär mäxkämäsendä, terorçı törkem oyıştıru häm başqaru, qanunsız alıp-satu , qanunsız qoral häm şartlatqıç äyberlär totu wä millät ara näfrät uyatu belän ğayeplängän, törkemneñ 10 äğzäse östennäñ mäxkämä başlandı. KNB tikşerenüläre 2006nçı yılnıñ Dekäbrında başlanğan ide."
Bu 10 keşe başqala Astana häm säwdä başqalası Almatıda terorçı höcüm äzerläwne planlaştıruda ğayeplänä. KNB süzlärençä törkem, Qazaxstanda İslam xälifatın kiterü öçen banka talarğa, keşe urlarğa häm politsiä häm İdarä Binalarına höcüm oyıştıru niätläre bulğanıñ belderä.
Çıñbarlıqta bu keşelärneñ kem buluı belgesez. KNB, Waxabiçılıqtan ilxamlanğan bu keşelärdän , qorallar häm şartlatqıçlar, höcüm urınnarı kürsätelgän haritalar tabıluın belderä.
Stepnegorskta mäxkämä aldına basqan keşelärneñ çınnañ da terrost bulularına ışanmawçılar küp. Çönki alarğa belderelgän ğayepläwneñ, ğadi cinäyätçelärgä belderelgän süzlärdän ällä ni ayırması yuq kebek kürenä.
Ninel Fokina, Hälsinki Komitetıneñ Almatı başlığı. Ul, Stepnogorskta terorçılıqta ğayepläw - beraz arttırılıp kürsätelä dip isäpli.
"Extrezm häm terorçılıqqa qarşı köräş dip atalğan mondıy qotqığa birelü, Qazax xaqimiäteneñ kontrolnı arttıru öçen üzenä yaña qoral buldırudañ başqa ber ni dä tügel"
Fokina, Üzak Azia illärendäge iminlek köçläre tarafınnañ ğadättä terorçılıqqa qarşı köräş ısılu, oppozitsidäge köçlärne törmägä utırtu öçen başlatıla, di. Yäisä ğadi cinäyätçelärne terorçı dip atap dönyağa, üzläreneñ dä terrorğa qarşı global suğışnıñ ber öleşe buluların kürsätergä teli, dide Hälsinki Komitetıneñ Almatı başlığı.


text:
Almaniya kantsleri Angela Merkel aprelniñ 15-nde memleketniñ koronavirus yuqunçı pandemiyası sebebinden başlağan izolâtsiya rejiminden çıquv planları aqqında bildirdi. Bu aqta Azatlıq Radiosı haber ete.
800 metr kârege qadar azıq olmağan tükânlar kerekli sanitar tedbirlerge riayet etmek şartınen işine yañıdan başlay bile.
Mektepler mayısnıñ 4-nden başlap yavaş-yavaş açılacaq: başta dersler mezun olacaq sınıflarda başlaycaq, soñra da orta ve başlanğıç sınıflarda. Almaniyada kütleviy tedbirler eñ az yaznıñ soñuna qadar yasaqlanacaq.
Akimiyet vaziyetni közete ve er eki afta kerek olsa strategiyasını tüzetecek.
Almaniya koronavirus yuqunçından eñ çoq zarar körgen devletlerden biri ola. Anda resmiy şekilde 133 000 hasta qayd etildi.
Tahminen 3500 kişi hastalıqtan vefat etti, bu raqam, hastalanğanlarnıñ sayısına baqılsa, İspaniya, İtaliya ya da Frenkistandan qat-qat azdır.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Tünevin Qırım observatorlarına çeşit-türlü keçit noqtalarından kelgen 30-dan ziyade adam qoyuldı.
Bunı Aqmescitte matbuat konferentsiyasında Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Dmitriy Krutikov bildirdi.
"Observatorlarğa devlet sıñrından keçken 36 adam qoyuldı. Maşna keçit noqtalarında 19 adam keldi, 8 adamnı ava limanından, 4 adamnı demiryol vokzalından ketirdiler, qalğanları Qırım köpründen keldi", - dedi o.
Şimdilik Qırımda 369 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 27-si çetelden keldi, 74 kişi qomşu Rusiyeden keldi. 11 insan vefat etti. Aqyarda 161 COVID-19 hastası bar, üç kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımda apisten azat etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri İlmi Umerov ve Ahtem Çiygozğa prezidentler Vladimir Putin ve Recep Erdoğan arasındaki ihtimallı añlaşmalarnıñ şartlarını bildirmediler. Bunı Qırım.Aqiqatqa İlmi Umerov söyledi.
Tünevin Almaniyanıñ dpa agentligi, Türkiyeniñ Habertürk teleşirketine sıltap, Türkiye akimiyeti Çiygoz ve Umerovnıñ azat etilmesine qarşılıq olaraq Moskvağa casuslıq yapqanlarından şübheli olğan Rusiye vatandaşları Aleksandr Smirnov ve Yuriy Anisimovnı teslim etti, dep bildirdi.
Bu malümat resmen tasdiqlanmadı. Rusiye ve Türkiye taraflarından buña dair izaatlar berilmedi.
Oktâbrniñ 25-nde Rusiye akimiyeti, Çiygoz ve Umerovnı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra olar Kyivge keldi.
Oktâbrniñ 25-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Çiygoz ve Umerovnıñ azat etilmesi içün ğayret köstergen Erdoğanğa teşekkürlerini bildirdi.
Umerovnen Çiygoznıñ azat etilmesinden berli Rusiyenñ mahküm etilgenlerni nasıl şartlarnen yibergeni belli degil edi.
Qırım advokatı Edem Semedlâyev, Rusiye prezidenti memuriyetine ariza yazıp, Umerovnıñ Qırımdan qaysı bir qarar esasında çıqarılğanını añlatmağa rica etti.


text:
Şimdi otuz yıl evelsi Qırım qırımtatarlar içün «qapalı» olğanını tasavur etip olamağanlar bar. 1978 senesi iyün 23-de sovet akimiyetiniñ ayırım siyasetine qarşı çıqqan Musa Mamut özüni yaqa. Böylece, halqınıñ küreş timsali ola…
Musa Mamut 1931 senesi fevral 20 künü Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ Balıqlava rayonı Uzunci köyünde çoban Yağya Mamutnıñ qorantasında dünyağa kele. 1944 senesi qorantası doquz insandan ibaret edi – ana-baba, beş oğul ve eki qız. Sürgünlik neticesinde olar Taşkent vilâyeti Mirzaçul rayonı «Bayaut» sovet hocalığına tüşeler.
Sürgünlikniñ birinci aylarında açlıqtan Musanıñ eki oğlan ve eki qız qardaşı elâk ola.
13 yaşında oğlan pamuq bölüginde yükçü olaraq çalışmağa başlay. Mında Musanı defalarca döge ediler. Bir kere qırımtatarlarnıñ er ayılıq qayd etüvine keç qalğanı içün mahsus komendantnıñ emri ile köteklengeni sebebinden atta esini coyğan edi.
1956 senesi yanvar ayında 4 sınıfnı bitirgen bala köy hocalığınıñ mehanizatsiya oquv yurtuna kire. 1957 senesi dekabr 12-de oquv yurtunı bitirip, köy hocalığı maşinalarında çalışmaq aqqı ile traktorcı-maşnacı zenaatını elde ete. Tezden Zekiye Abdullayevağa evlene, Taşkent vilâyeti Yangiyül şeerine köçe ve mında 1973 senesine qadar çilengir olaraq çalışa.
Amma Musa ep Vatanına qaytmaq arzusı ile yaşay…
1975 senesi aprel ayında Qırımda qırımtatarlar ciddiy taqip etilgen vaqıtta yarımadağa köçe ve mında endi qalmaqnı tüşüne. Aqmescit rayonı Beş-Terek köyünde evni satın ala, amma evni resmiyleştirmege ve ailesini qayd etmege oña izin bermediler. Tezden oña ve apayı Zekiyege nisbeten pasport rejiminiñ bozuluvı sebebinden cinaiy işni açalar.
1970-1980 seneleri tarihiy vatanında yerleşmege istegen qırımtatarlar SSCB Yuqarı Şurası Prezidiumınıñ 1967 senesi sentâbr 5 künü ilân etken reabilitatsiyasından soñ olar ne içün alâ daa Qırımda yaşap olamağanını añlamay ediler. Qırım memurlarından bir şeyni ögrenmege tırışsalar, olarğa ya nasıldır bir añlaşılmağan cevap berile edi, ya 1967 senesi alınğan Qarar seslendirile edi. Soñkisiniñ zıt maddeleri ise çeşit fikirlerni yürsetmege içün alan yarata edi.
Soñra qırımtatarlarnı Qırımdan quva ediler… Öz tuvğan toprağında yaşamağa istekleri içün…
1976 senesi aprel 23 künü Musa yaqalandı, mayıs 13 künü Aqmescit rayon mahkemesi pasport rejiminiñ bozuluvı içün Mamutqa eki yıllıq apis cezasını belgiledi. Onıñ apayına ise eki yıllıq şartlı apis cezası berildi –o, üç çağına yetmegen balanı baqa edi.
Müddetni Musa Poltava vilâyeti Kremençug lagerinde keçire edi. Emekke insaflı yanaşuvı ve ibretli areket tarzı sebebinden bir qaç aydan soñ azat etile, serbest yerleşüvge yollanıla ve Kremençugnıñ «Neftestroy» qurucılıq montaj idaresine işke başlay.
Kremençug halq mahkemesiniñ qararı ile 1977 senesi iyül 18 künü Aqmescit mahkemesiniñ üküminde belginlengen müddetten doquz aydan evel azat etile ve Qırımğa Beş-Terek köyüne qayta.
Amma bunıñ ile aile dertleri bitmey…
Olarnı alâ daa qayd etmege razı olmaylar ve Qırımnı terk etmege talap eteler. Nice yollanılğan muracaatlarından fayda yoq edi.
1978 senesi iyün 20 künü Musa Mamutqa ve onıñ apayına nisbeten pasport rejiminiñ bozuluvı boyunca yañı cinaiy iş açıla. Cinaiy işniñ açılması ilân etilgen vaqıtta Mamut «uquq qoruyıcılar»nıñ ellerine artıq sağlam tüşmeycegini bildirdi.
Üç künden soñ, iyün 23 künü saba saat 10:30, militsiya hadimi evine kelgen vaqıtta, islâ olmaz bir şey yüz berdi.
Musa Mamut üstüne benzin tökip, özüni yaqa.
Beş künden, 1978 senesi iyün 28 künü, Aqmescit şeer hastahanesinde vefat ete…
Musa Mamutnıñ cenazesi künü o vaqıt Qırımda yaşağan (Musanıñ qorantası kibi, qaydsız) qırımtatarlarnıñ aydavcı şeadetnameleri tutıp alına. Beş-Terekke kirişler Devlet avtoinspektsiyasınıñ hadimleri tarafından nezaret etile, köyniñ etrafında naqliyat turağı yasaqlana.
Amma episi bir insanlar halqınıñ Qırımğa qaytması içün eñ qıymetlisi – canını bergen vatandaşı ile vedalaşmaq içün toplana ve cenazege cayav kete ediler…
Ukrain Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ yolbaşçılığı – merkeziy akimiyet cinayetiniñ qafadarı – Musa Mamutnıñ vefatına hususiy bir diqqat ayırmadı.
Ukraina Komunistik Firqasınıñ Merkeziy komitetiniñ birinci kâtibi Vladimir Şçerbitskiyniñ Sovet Birliginiñ Kommunistik Firqası Merkeziy komitetine 1978 senesi iyul 9 künü bergen malümatında firqaviy tsirkulârınıñ «cansız» tili ile böyle aytıla edi: 1978 senesi iyün 23-de Aqmescit rayonı Beş-Terek köyünde 1932 senesi doğğan Mamut Musa qanunsız sürette satın alğan evinde üstüne benzin tökip, özüni yaqtı. Körgen yaralarından sebep vefat etti. Mamut Qırımğa apayı ve üç balası ile 1975 senesi keldi ve o vaqıttan berli qaydsız yaşay edi, bu sebepten 1976 senesi yaqalandı. 1978 senesi oña nisbeten kene de pasport qaideleriniñ ciddiy bozuluvı sebebinden cinaiy iş açıldı»…
Resmiy vesiqağa köre, cenaze künü mezarlıqta beyaz çarşaf ve üç qara şeritte: «Vatanında ayırımğa qarşı çıqıp, özüni yaqıp öldürdi», «Qıymetli Musa Mamutqa – qırımtatar halqından adaletsizlik qurbanına» kibi yazılar açılğan edi. Cenazede dört insan çıqışta bulundı, olardan biri şöyle dey: «Musa adaletli iş oğrunda vefat etti. Onıñ işine devam etmege ve Qırım – Vatanımıznı özümizge qaytarmağa söz beremiz»…
Musa Mamutnıñ deşetli ölümi aqqında mektübini kommunistik zalımı böyle bitire: «Qırım vilâyetiniñ hususiy olğanını köz ögümizge alıp, pasport rejiminiñ arttırılması ve Qırımğa tatarlarnıñ kütleviy kelmesine yol berilmemesi aqta teklifler mayıs 18 künü Sovet Birligi Kommunistik Firqasınıñ Merkeziy Komitetine kirsetildi».
Şçerbitskiyniñ aytqan işbu teklifler SSCB Nazirler Şurasınıñ №700 Avalesinde amelge keçti ve qırımtatarlarnıñ vatanğa qaytuv ketişatını daa da qıyın etti.
Akademik Andrey Saharov Beş-Terekte olğan faciadan bir qaç künden soñ Baş kâtip Leonid Brejnevge böyle yaza: «Muayyen vaziyetlerge baqmadan, Musa Mamutnıñ öz-özüni yaquvı 1944 senesi Stalinniñ zalım cinayeti ve 1967-1978 senesi SSCB Yuqarı Şurası Prezidiumınıñ Qararı ile qırımtatarlarnıñ reabilitatsiyasından soñ kene de ayırım ve adaletsizilk qurbanı olğan qırımtatar halqınıñ milliy faciasınıñ neticesidir».
Akademikniñ mektübine cevap öyle de kelmedi.
Yazıcı ve uquq qoruyıcı Grigoriy Aleksandrov Musa Mamutqa «Qırım üzerindeki meşal» duyğulı eserini bağışladı:
MaMyTa rибeлb дokaзaлa,
БopoTbcя MoжHo дaжe oдHoMy.
Heлbзя cлoMиTb и пocaдиTb B TюpbMy
MeчTы, Haдeжды и cTpeMлeHbя…
Musa Mamutnıñ öz-özüni öldürüvi qırımtatar halqınıñ Qırımğa avdeti oğrunda küreşiniñ eñ yüksek noqtası oldı, onıñ özü ise – bu küreşniñ «canlı meşali»dir.
Borcumız – adaletsizlik ile teñ olmağan küreşte ğalebe qazanğanlarnı unutmamaqtır…. Canını feda etip, ğalebe qazanğanlarnı unutmamaq.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Büyük Britaniyanıñ Birleşken Milletler teşkilâtındaki daimiy temsilcisi Matthew Rycroft Rusiye dünya toplulığından daa ziyade ayırılğanını ayttı. Böyle beyanatnı o BM Telükesizlik şurasında Suriye boyunca Frenkistan ve İspaniya tarafından teklif etilgen rezolütsiya leyhasına Rusiye temsilcisi veto qoyğan soñ seslendirdi.
«Rusiye ayırılmağa devam ete. Beklenmezden degil. Olar Halepte hastahanelerni, mektepleri, qabaatsız canlarnı yoq eteler. BM Telükesizlik şurasında veto aqqınen suriyelilerniñ ümütini yoq eteler», – dep yazdı Britaniyalı diplomat öz Twitter saifesinde.
BM Telükesizlik şura toplaşuvınıñ soñunda Rusiye elçisi Vitaliy Çürkin, oktâbr ayı devamında şuranıñ reisi olup, Suriye prezidenti Başer Asad rejiminiñ temsilcisine söz berdi. Bundan soñ meclis iştirakçileriniñ çoqusı salonnı terk etti.
Bundan ögüne oktâbr 8 künü BM Telükesizlik şurasınıñ rezolütsiyasını Rusiye blok etken edi. Şu rezolütsiya Suriyedeki Halep şeeri üzerinde arbiy uçuşlarnı ve uçaq darbelerini yasaqlamaq kerek edi. Rezolütsiya leyhasını Frenkistan ve İspaniya diplomatları beraberlikte azırlağan ediler. Leyhanı Frenkistan Tışqı işler naziri Jean-Marc Ayrault taqdim etti.
Frenkistan-İspaniya leyhasına Telükesizlik şurasıñ 11 azası, şu cumleden Ukraina da qoltuttı. Eki aza bitaraf qaldı, olardan biri de – Çin. Leyhağa qarşı Rusiyeden qayrı Venesuela da rey berdi, lâkin Rusiyeniñ reyi eñ emiyetli oldı, çünki o Telükesizlik şurasınıñ daimiy azası ola.
Evelleri bu afta AQŞ devlet kâtibi John Kerry Frenkistan Tışqı işler naziri Jean-Marc Ayrault ile körüşüv keçirmezden ögüne Rusiyeniñ Suriyede yapqan areketleri, yani barışıqlı suriyelilerniñ bombalanması, arbiy cinayetler olaraq taqiq etilmek kerek olğanlarını beyan etken edi. Rusiye TİN vekili Mariya Zaharova AQŞ devlet kâtibiniñ bu sözlerini «propaganda» kibi adlandırdı.


text:
Keriçte mayısnıñ 1-nde olğan numayış terrorizm ile küreş telükesizliginiñ tedbirleri ile keçirildi. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, bu sene ilk sefer Karl Marks soqağındaki mesken evlerniñ azbar çıqışlarında Rusiye politsiyasınıñ hadimleri maden qıdırıcı ile turıp, azbarlardan çıqqan bütün yerli sakinlerni teşkere edi.
Qırım.Aqiqat mühbiri öz azbarından çıqqan balalı qadınnıñ teşkerüvge bergen sert cevabını kördi.
Karl Marks soqağına ketken er kes, şu cümleden numayışçılarnıñ kolonnaları, maden qıdırıcılardan keçken edi.
Naqliyatnıñ büyük qısmı keçken şeer merkezi qapatıldı. Karl Marks soqağında kolonnalar tizilgen yerge yaqın bütün soqaq ve aralıqlar beton bloklarınen ve qoralarnen qapatıldı.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, numayışçılar kolonnası Lenin meydanına yol alğanda Rusiye politsiyasınıñ hadimleri onı yan taraflardan ve arqadan taqip ete edi.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ Keriçteki kütleviy şeer tedbirleri quvetleştirilgen telükesizlik tedbirlerinen keçirile. Bayramlar keçirilgen yerni qazaqlar, Rusiye politsiyası ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri közete.
Aqmescitniñ Rusiye memuriyeti «Monstratsiya» art-performansınıñ iştirakçilerine mayısnıñ 1-nde yürüş keçirmesini yasaqlağan edi.


text:
Rusiye kütleviy haber vastaları noyabrniñ 22-nde Rusiye kontrolindeki «Cenübiy regional ihrac destegi merkezi» ticaretsiz teşkilâtınıñ müdiri Natalya Serovanıñ malümatına esaslanıp, «Qırım ve Türkiye arasında yük parom seferleri yañıdan başlatıldı», dep bildirdi.
TASS malümatına köre, Serovağa «Zonguldak-Keriç parom açıldı, aftada bir kere seferler olacağına dair malümat tasdıqlandı».
«Yük ekinci kere resmiyleştirile. Oña endi ihrac yüküni qoyacaqmız, böylece logistikanıñ fiyatı ucuz olacaq», – dep ayttı o, Qırımnıñ Rusiye parlamentindeki iqtisadiy siyaset, sanayı ve iş inkişafı komitetiniñ toplaşuvında.
Bu malümatnı içtimaiy ağlardaki saifelerinde Qırımnıñ sabıq Rusiye prokurorı, Devlet dumasınıñ deputatı Natalya Poklonskaya da paylaşa.
Resmiy Kyiv ve Ankara bu malümatnı şimdilik tasdıqlamaylar. Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki vekili Anton Korınevıç, «bizler bu meselenen oğraşıp, malümatnı teşkeremiz», dep ayttı Qırım.Aqiqatqa.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Rusiye kütleviy haber vastalarınıñ Qırım ve Türkiye arasında yük parom seferleriniñ yañıdan başlatılmasına dair malümatı sahte ola, dep tahmin etken edi.
«Daa evel bunıñ kibi malümat sahte olıp çıqqan edi. Bu da sahte ola bile. Amma bu tahminge baqmadan, malümatnıñ ne qadar ciddiy olğanını baqacaqmız», – dedi Çubarov Qırım.Aqiqatqa.
Qırım.Aqiqat, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Prokuraturası, Ukraina Tış işler nazirligi ve Ukrainanıñ Türkiye elçihanesine izaat bermeleri içün muracaat etti.
2017 senesi oktâbr ayında «Qırım deñiz agentligi» parom ağınıñ operatorı Türkiye ile parom seferlerini yañıdan başlatmağa çare yoq ve böyle meseleler Moskva ve Ankara seviyesinde muzakere etilecek, dep bildirgen edi.
2017 senesi Ukraina Baş prokuraturası, Türkiye, deñiz taşımaları ve liman biznesinen oğraşqan bütün subyektlerge mektüp yolladı, dep bildirgen edi. Mektüpte «Rusiye işğal etken Qırımdan ve onıñ limanlarından kelgen bütün gemiler Türkiyege kirsetilmey, bu regionnıñ limanlarından ketüv izinleri ise berilmey», dep aytılğan edi.
Aqyar ve Türkiyeniñ Zonguldak şeeri arasındaki parom seferleri 2016 senesi oktâbrniñ soñunda teşkil etilgen edi, 2017 senesi mart ayında ise Türkiye tarafı olarnı toqtatmağa qarar aldı.
İşğal etilgen Qırım ve Aqyarnıñ deñiz limanları ve terminallarına çetel bayraqları altında kirüv Ukraina tarafından halqara uquq bozuluvı ve memleketniñ suverenitetini, Ukraina qanunlarını bozğan areketler olaraq tanılmaqta. Böyle areketler sebebinden gemi saipleri, gemi operatorları ve kapitanları cinaiy mesüliyetke çekile bile.


text:
Qırımlı ıjurnalist Nikolay Semenanıñ işi boyunca malümatlar Yañı yılğa qadar mahkemege teslim etilecektir. Dekabr 7 künü oña, onıñ qabaatlanğan şahıs olaraq celp etilgeni aqqında qararnıñ soñ tariri berildi. Taqiqatçı ilân etti ki, 8 dekabrden başlap, işniñ malümatları ile tanıştırıp başlaycaqlar. Bunı Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında 7 dekabrde Qırımlı advokat Emil Kurbedinov bildirdi.
Qoruma tarafından bir sıra muracaatlar seslendirilgen edi.
«Bizim bügün körgenimizden ayta bilem ki, Nikolay Semena mahkeme ögünde Rusiyeni, Putinni ve onıñ rejimini bilhassa nefret etken insan olaraq kösterilecek. Bizim iç bir hayalımız yoq, er alda qabaatlayıcı qarar alınacaqtır. Yapıla bilecek bir tek şey – cemaatnıñ basqısı ile bu işniñ sapıqlığı sebebinden, oña ceza olaraq sadece şaqtlar ile serbestlikten marum etilmesi tainlenmek mümkün. Şimdi uquq qorçalayıcılar jurnalistni kerçekten apiske oturtacaqlarını tüşünmeyim», – dedi Kurbedinov.
Advokatnıñ sözlerine köre, yaqın zamanda qoruma tarafı işniñ malümanlarını talil etecek, «olar şimdi 6 cıltqa toplanılğan, er birinde 250 saife. Bundan soñ qorumanıñ belgileycek yolağı işlenilecek».
Baarde Qırımda Qırım.Aqiqat ile işbirliginde şeklengen jurnalistlerniñ evlerinde tintüvler olıp keçti. Radio Svoboda müellifi Nikolay Semenağa qarşı Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq çağıruvları şeklenmesi ile cinaiy iş açıldı. Rusiye taqiqatı oña yarımadanı terk etmege yasaq etti.
Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşları, şu cümleden Nikolay Semenanıñ taqip etilmesinden qasevetlengenini bildirip, oña qarşı yapılğa basqını toqtatmağa çağırdı.
Nikolay Semenanıñ advokatları, Halqara ve Avropa jurnalistleri Federatsiyası, em de OSCE ifade serbestligi meseleleri Temsilcisiniñ ofisi, FSBge muracaat etip, onı Qırımdan tedaviylenmesi içün yibermege çağırdı, lâkin müsbet cevap şimdige qadar daa berilmedi.
Qırım.Aqiqat multimedia haber platforması – Rdio Svobodanıñ ukrain muarririyeti tarafından meydanğa ketirilgen leyhadır, onıñ işini Qırımlı jurnalistler 2014 senesi Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri Rusiyeniñ işğaline oğrağan oğrağañ soñ teşkil ettiler.
Noyabrniñ soñunda Qırım jurnalisti Nikolay Semena Pavel Şeremet adına mukâfatnen taqdirlendi. Amma onı Brüsselge kelip almağa imkânı yoq, çünki Qırımdan çıqması yasaq etile


text:
Zaporojyede «Renksiz alan» vesiqalı sanalaştıruvnı kösterdiler. Qırım ve Donbasstan köçip kelgenlerniñ 15 ikâyesi bir buçuq saatlik sanalaştıruvnıñ negizi oldı. Stsenariyni Kirovograd şeeriniñ sakinleri Den ve Yana Gemeni azırladılar, rejissör – Qırımdan köçip kelgen Galina Cikayeva oldı, dep bildire Radio Svoboda.
«Kiyevge kelgende, bizim Maydan ve ATO zonasında olğan vaqialar aqqında «Cumhuriyet» institutı ile «Ayat teregi» birinci leyhamız olğan edi. Olduqça muvafaqiyetli edi. Ebert fondu köçip kelgenler aqqında vesiqalı numayışnı azırlamağa ğayemizge qol tuttı. Şekilni deñiştirmege qarar aldıq. İnsanlarnıñ çoqusı qıtaiy Ukrainağa köçmege mecbur oldı. İnsanlarnı körgende, olarnıñ ikâyeleri daa da kergin olğanını añlay edim. İnsanlar Qırımğa bara bile, men – yoq. Amma daa da qorqunçlı vaqialarnı yaşağan insanlar bar. Patlavlar, telefler, namusqa keçüvler», – dedi Cikayeva.
Leyha iştirakçilerinden bir qısmı endi Kiyevde 2014 senesi küzde taqdim etilgen «Ayat teregi» içtimaiy-siyasiy sanalaştıruvda iştirak etken edi. Aktörlar arasında Kiyev, Çernovtsı, Zaporojye ve Qırım sakinleri.
«Men – Kiyev sakini, arbiy areketlerniñ iştirakçisi, afğanlı. Bıltır jurnalist olaraq bütün yaz devamında Şarqta bulundım. Farqlı vaqialar bar. Bazıları köçe, çünki başqa çıqış yoq. Bazıları şeer, aile, ev, memleketni nasıl bıraqmağa bilmeyip qala. Sual: «Qayda?». Kimerleri Kiyevge köçe, çünki mında em imkân, em bedava şey çoq, göñülliler er şeyni bere bile, maña da er kes borclu. Siz yaramaysız, men yahşım. Bazıda öyle de ola, – dey aktrisa Natalya.– İnsanlarnıñ çoqusı memleket suniy şekilde cenkke çekilgenini tüşüne. Er kesniñ öz noqtaiy nazarı bar. Ve böyle olmasına olarnıñ aqları da bardır. Biz şimdi yaşamaq ve öz memleketinde mecburen köçip kelgen insanlarnı añlamağa tırışmaq kerekmiz».
Zaporojyeden ğayrı, spektaklni Odessa, Ujgorod, Kiyev,Çernovtsı, Severodonetskte kösterecekler. Spektaklni «Cumhuriyet» İnstitutı ve Ukrainada Fridrih Ebert fondunıñ temsilciliginiñ yardımı ile azırladılar.


text:
Halqara mahkeme Ukrainanıñ Rusiyege qarşı açtırğan davası boyunca ilk diñlevlerini mart 6-9 künleri keçirecegini haber etti.
Birleşken Milletler Teşkilâtındaki eñ yuqarı mahkeme organı çalışqan Gaaga diñlevlerinde Ukraina rica etken vaqtınca tedbirlerniñ qullanılması baqılacaqtır. Ukraina Rusiye ile terrorizmniñ maliye etilmesi ve er angi millet ayırımı ile küreşke dair halqara konventsiyalarnıñ qullanılmasınen bağlı davada buluna.
Yanvar 16 künü Ukraina BM Halqara mahkemesine muracaat etip, terrorizm ve ırq ayırımına maddiy destekekniñ toqtatılması aqqında halqara konventsiyalar Rusiye tarafından bozulğanına şikâyet etti. Ukraina Tışqı işler naziligi Rusiye Qırımda rus olmağan cemiyetler, şu cümleden etnik ukrain ve qırımtatarlarnı ayırımğa oğratıp, millet ayırımınıñ er angi çeşiti ile küreş Konventsiyasını boza, dep qayd ete.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ Donbassta silâlı zıddiyet devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge qoltutqanı ile qabaatlaylar. Kreml bunı inkâr etip, Donbassta Rusiye «göñüllileri» bar ola bile, dep bildire.


text:
Rusiyede mahküm etilgen qırımlı bloger, vatandaş jurnalisti Nariman Memedeminovnıñ tahqiqat izolâtorında sağlıq vaziyeti fenalaşa. Bu aqta advokat Edem Semedlâyev onı Rusiyeniñ Şahtı şeerindeki SİZOda ziyaret etken soñ tarif etti.
«Nariman Memedeminovnıñ uzun zamandır aşqazan problemleri bar, ağrılar raatsızlay», – dep ayttı advokat «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesine.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy arbiy okrugınıñ mahkemesi keçken seneniñ oktâbr ayında terrorizmge açıq şekilde çağırğanında qabaatlanğan Memedeminovnıñ ükmüni çıqardı. Mahkeme Memedeminovnı 2 yıl ve 6 ay yaşav tarzı koloniyasında qalmasına üküm etildi.
Nariman Memedeminov – qırımtatar blogeri, vatandaş jurnalisti. Rusiye quvetçileri onı 2018 senesi martnıñ soñunda tutıp aldı. Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatladılar.
Rusiye quvetçilerini Memedeminovnıñ 2013 senesinden 2015 senesine qadar alıp barğan YouTubedaki videoblogu açuvlandırdı. Anda siyasiy adise-vaqialarnıñ izaatları ve islâm normalarına riayet etmek çağıruvları, Rusiye devlet bayramları – Vatan imayecisi künü, Dünya qadınlar künü, Bala künü ve digerleri – aqqında fikirler mevcut.
2018 senesi martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Cuma künü, iyülniñ 17-nde, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları qırımtatarlarğa qarşı aqaret sözlerinen video çıqarğan №90 Kyiv şeer mektebiniñ mezunları, olarnıñ ana-babaları ve mektep reberliginen körüşti. Bu aqta Meclis reisi Refat Çubarov Facebook saifesinde yazdı.
Qayd etilgenine köre, körüşüvde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ve qırımtatar cemaatçılığınıñ vekilleri iştirak etti.
«Adise sebeplerinen ve bunıñ kibi adiselerniñ bir daa tekrarlanmaması içün yapılacaq tedbirlernen bağlı açıq tüşünceli subet oldı. Mektep müdiri Klüy Volodımır Anatoliyovıç, oquv-terbiyeviy iş muavini Dikalenko Öleksandra Anatoliyıvna, mektep talebeleriniñ ana-babaları ve tuvğanları ve adisede iştirak etken mezunlar qırımtatar halqına qarşı aqaretlev sözleri olğan video içün afu soradı», – dep bildirdi Çubarov.
Meclis reisiniñ aytqanına köre, mektep kütüphanesine Qırım ve qırımtatarlarnıñ tarihı kitapları berildi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Ahtem Çiygoz («Avropa birdemligi» fraktsiyası) bildirdi ki, Kyiv mekteplerinden biriniñ talebeleri qırımtatarlarnı aqaretlegen videonı çıqarğanı içün Ukraina tasil ve ilim Nazirligine deputat muracaatını yolladı. O, nazirlikten adisege seslenmesini rica etti.
№90 Kyiv mektebi mezunlarınıñ qırımtatarlar aqqında aytqanları içün afu soradı. Mektep müdirligi, bu vaziyet Ukraina ve onıñ tamır halqlarınıñ tarihını daa çoq ögrenmek kerek olğanını kösterdi, dep qayd etti. Videonı derc etken mezun onı sildi, lâkin Girey Batalov videonı Facebook saifesinde derc etti. O, afu sorağan mektep talebeleriniñ mesaclarını da derc etti.
Ukrainanıñ Tasil keyfiyetine qıymet kesüv merkezi, aqaretlegen videonı çıqarıp, içtimaiy ağlarda paylaşqan mektep mezunlarını takbih ete, dep bildirdi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov adiseni izaatladı. O, özüni aqaretlengen dep is etken qırımtatarlardan mektep müdirliginiñ cevabına razı olmalarına çağırdı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırım boksçusı Aleksandr Usikniñ ilân etken yarışınıñ – Mustaqillik kününe Ukraina bayrağı ile eñ eyi foto yarışınıñ ğalibi belgilenildi. Boksçu öz Facebook saifesinde bildirgeni kibi, ğalebeni Kiyevge Qırımdan vaqtınca köçip kelgen qızçıq – Polina qazandı.
«Mustaqillik kününe Ukraina bayrağı ile eñ eyi foto yarışınıñ ğalibi – semetdeşim Polinka. Polinka – Aqmescitten ukrain vatandaşı, vaqtınca Kiyevge köçti, semetdeşiniñ uruşına kelip, muzafer olmaqnı ögrenmege istey. Beraber yeñermiz!!!» – yazdı Usik.
Evel boksçu yarış ğalibi onıñ Cenübiy Afrika temsilcisi Johnny Muller ile 2015 senesi avgust 29 künü keçirilecek uruşına bedava biletlerni elde etecegini bildirgen edi.


text:
Ukraina nazirler kabineti Ükümet Televizion ve radio devlet komitetine ihtiyat fondundan «Eurovision-2017» halqara yarışınıñ keçirilmesine 450 million grivna ayırdı. Mütenasip qarar ükümet toplaşuvında qabul etildi.
Para, qaytarılacaq dep şartınen ayırıldı.
Bunen beraber Maliye nazirligine Televizion ve radio devlet komiteti içün mütenasip parağa bücet nasıbınıñ yükselmesi boyunca leyhalarnı azırlamağa avale etildi.
Ukrain yırcısı Jamala «Eurovision-2016» konkursında ğalebe qazandı. Yarış mayıs ayında Stokgolm şeerinde keçirildi. Nevbetteki «Eurovision-2017» konkursını Ukraina qabul etecek. Kiyev, Odessa, Lvov, Dnepr ve Herson şeer yolbaşçıları öz şeerlerinde yarışnı keçirmege azır olğanlarını bildirdi.


text:
Yanvarniñ 27, cumaertesi künü gece, ağır çekideki WBO versiyası boyunca dünya çempionı, qırımlı boksör Oleksandr Usik, WBS quşağınıñ saibi Latviya vatandaşı olğan Mayris Briedisnen Dünya boksörlıq superseriasınıñ (WBSS) yarımfinalda dögüşecek.
Dögüş Kyiv saatınen 23:00de Rigada ötkerilecek.
Rigada boksörğa onıñ muhlisleri ve taqımı, ayrıca dögüsten evel o, Facebooktaki öz saifesinde beraber çektirilgen fotosuretini derc etken anası qol tutacaq. «Anamnıñ destegi – eñ muim destektir», – dep yazğan o fotosuret tübünde.
Usik Bütündünya boksör teşkilâtınıñ (WBO) versiyası boyunca ağır çeki (90,7 kg qadar) olğan ağrlıqta dünya çempionı sayıla. O, professional ringte keçirgen 13 dane dögüşiniñ er birinde ğalebe qazanğandır.
Eñ sonki dögüşini o 2017 senesi sentâbr ayında Berlinde keçirgen edi. O zaman çeyrek finalda boksnıñ Bütündünya superseriyasında o tehnik nakautnen almaniyalı Marco Huchni eñgen edi.
Briedis –Bütündünya boksörlıq şurası versiyası boyunca (WBC) dünya çempionıdır. O, keçirgen 23 dögişte 23 kere ğalebe qazanğandır.


text:
Tsentr jurnalistskih rassledovaniy haber etkeni kibi, milliy kölmeklerge kiyingen tahminen 40 insan elçihane yanında Rusiye Federatsiyasınıñ bayrağı tüstkeki Qırım resimi ile stendni yerlerştirdiler.
Er istegen insan özüne «Rusiyeli Qırım»dan birqısmını qopara bile edi, onıñ yerinde ukrain bayrağınıñ tüsi peyda olur edi.
«Qırımnı Vatan olaraq sayğan er bir insan öz şeerini Rusiye bayrağınıñ tüsinden qurtarıp, er keske Qırım ukrainalı olğanını köstere bile», – deyler iştirakçiler.
«Qırım diasporası» Bütünukrain birleşmesi» cemaat teşkilâtı Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ teşebbüsi ile teşkil etilgen edi.


text:
Fevralniñ 12-nde aqşam Sçastlivtsevo köy meclisiniñ azası 52 yaşında Artur İzmaylov vefat etti. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi.
«Artur İzmaylov 1968 senesi Çirçik şeerinde dünyağa keldi, ana-babası Antey ağa ve Müsfere abla bala olğanda anda sürgün etilgen edi. 1980-lerniñ başında İzmaylovlar qorantası Özbekistandan Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonı Sçastlivtsevo köyüne, o yıllarda qırımtatarlarğa qapalı olğan tuvğan Qırımına yaqın köçti», – dep yazdı Çubarov Facebook saifesinde.
Meclis reisiniñ aytqanına köre, İzmaylov genç olğanda babasınıñ izinden ketip, qırımtatar milliy areketine qoşuldı. O, Sçastlivtsevo köy meclisiniñ reisi oldı, şimdiki meclis erkânına kirgen edi. Ömür arqadaşı Susannanen eki oğulları bar – 14 yaşında Edem ve 19 yaşında Ayder.
«Qırımtatar Milliy Meclisi ve şahsen menim adımdan Artur İzmaylovnıñ tuvğanları ve yaqınlarına – babası Antey ağa, apayı Susanna, oğulları Edem ve Ayder ve Herson vilâyeti Geniçesk cemamatına teren taziyelerimizni bildirem», – dep qoştı Refat Çubarov.


text:
Sabıq Qırım deputatı Ganışnıñ devletke hainligi aqqında işini baqqan Kyivniñ Dniprovskıy rayonı mahkemesi yerli telekanallarnıñ jurnalistleri ve sabıq Qırımnıñ baş naziri muavini, Dünya qırımtatar kongressi prezidentiniñ muavini Lenur İslâmovnıñ sorğulanmalarını yanvarniñ 22-sine keçirdi.
Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Andrey Rudenko bildirdi.
Advokat: «Lenur İslâmov, şaat olaraq, öyle de kelmedi. Biz, bizim imaye tarafımızdan taqdim etilgen videodelillerni baqıp çıqtıq. Şaatlardan biri bar edi, lâkin prokurorlar bunı körmedi», – dedi.
2017 senesi dekabrinde Kyivniñ Dniprovskıy rayonı mahkemesi Qırımnıñ sabıq deputatı Vasiliy Ganışnıñ işi boyunca ifadeler bermek içün bir qaç şaatnı davet etti.
Vasiliy Ganışnıñ işi boyunca mahkeme ceryanı endi eki yıldan ziyade devam ete.
2017 senesi fevralniñ 22-nde Ukrainanıñ Yuqarı adliye şurası, Vasiliy Ganışnıñ işi boyunca kollegiyası başında turğan akem Aleksey Fedükni becergen vazifesinden alıp taşladı. İşten çıqarılmasınıñ sebebi, Avromeydan zamanında narazılıq areketleriniñ eki faaliyetçisine qarşı bergen tevqif qararı oldı. Bu sebepten ötrü Kyivniñ Dniprovskıy rayonı mahkemesi aperlniñ 5-nde Ganışnıñ işini ğayrıdan baqıp başladı.
Sabıq deputat 2015 senesi aprelinde Qırımdan Ukrainanıñ qıtadaki qısmına kirgende onı SBU hadimleri Ukraina Devlet sıñır hizmeti ile birlikte yaqaladılar. Sabıq deputat qıdırılmaqta edi. Ukrainanıñ Baş prokuraturası tarafından oña devletke hainligi boyunca şübhe bildirildi.
Ukrainanıñ tahqiqatçıları Ganışnı, Qırımnıñ statusı boyunca «referendum»nıñ keçirilmesi içün rey berilgende oturışuvda bulunıp, onda kvorum yarattı ve böylelikle Ukrainanıñ topraq bütünligine qarşı doğrultılğan areketlerge qol tuttı, dep qabaatlaylar. Ondan ğayrı, siyasetçi, 2014 senesi aprelniñ 11-nde yarımadanıñ Rusiyege tabi parlamentiniñ oturışuvında Qırımnıñ Rusiye anayasasınıñ qabul etilmesi içün rey bergeninde qabaatlana.
Sabıq deputat özü, Qırım parlamentiniñ zalında «referendum»nıñ ötkerilmesine qarşı rey bergen yekâne kişi olğanını bildire. Onıñ fikrine köre, devletke hainlik boyunca qabaatlanması esassızdır.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Qırım.Aqiqat saytına kirişniñ blok etilmesi aqqında ilân etti.
«Qırım prokuraturası tarafından toplanılğan malümatqa esaslanıp, Rusiye nezaret komiteti işbu leyhağa kirişni blok etmek içün tedbirler alıp bara», – dep ayttı o rusiyeli «TASS» agentligine.
Bundan evel Rusiyedeki ve Qırımdaki qullanıcılar Qırım.Aqiqatqa kiriş blok etilgeni aqqında bildire edi.
Rusiye nezaret komitetiniñ saytında qayd etilgenine köre, Rusiye Baş prokuraturası 2015 senesi sentâbr 25-te qabul etken qararğa binaen, Qırım.Aqiqatqa kiriş sıñırlana, aynı bu sene sentâbr 30-da qabul etilgen qarar boyunca ise sayt saifesine kiriş sıñırlana.
Böyle qararlarnıñ sebebi, Rusiye nezaret komitetiniñ malümatına binaen, 2006 senesi iyül 27-de qabul etilgen «Malümat, haber tehnologiyaları ve malümatnıñ imayesi aqqında» 149-FZ sanlı Federal qanunınıñ 15.3 maddesi ola.
İşbu qanun qaidesi «İnternet» ağındaki kütleviy nizamsızlıqqa, ekstremistik faaliyetini alıp barmağa ya da nizam bozuvınen keçirilgen kütleviy merasimlerde iştirak etmege çağırğan saytlarğa kiriş sıñırlanuvı nizamını añlata.
Bundan evel Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya poklonskaya Azatlıq Radiosınıñ Qırım.Aqiqat leyhasını tolusınen blok etmek içün vesiqalarnı azırlağanını bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Tetâna Kozıreva tarif ekeni kibi, olarnı Lenin İçki işler nazirliginiñ rayon bölüginde tutatalar.
Onıñ sözlerine köre, yayınlav vaqıtta olarğa mitingniñ esli başlı iştirakçileri tarafından qabaatlar atılmağa başladı. Olarnı Qırım vaziyetiniñ yañlış aydınlatuvda qabaatlay ediler. Polis hadimleri jurnalistlerni Lenin rayon bölügine ozğardılar. Nefaqacılar da mında keldi.
«Politsiyada bizge eyi munasebet kösterile. Vesiqalarımıznı ve telefonlarımıznı almadılar. Biz Aqyardaki işimiz aqqında tarif etik. Amma bizni daa yibermeyler. Qartiyler bizni qabaatlamağa devam ete, biz, kerçekten aytsaq, özümizni nasıl alıp barmaq da bilmeymiz», – dedi Kozıreva.
Rusiye istilâsından başlap Ukrainada söz serbestlik aqqınıñ 368 bozuluvı qayd etilgen edi.


text:
Bunı arbiy-diplomatik menbalarğa esaslanıp, İTAR-TASS Rusiye agentligi bildire.
«Berilgen malümatqa köre, gemi AQŞ ADQ komandanlığı ve Qara deñizniñ şarqiy qısmınıñ vazifelerini becerecek», – dep bildire menba.
Bundan evel kütleviy haber vastaları gemi Qara deñizge mayıs 9-da kirecegini bildirgen ediler, lâkin bu da olmadı.
Vella Gulf ait olğan Ticonderoga kibi kreyserlerniñ silâlı qanatlı «Tomagavk» raketaları, ASROC qayıqlarğa qarşı raketalar, «Standart-2» ve «Standart-3» idare etilgen raketalar mevcut.


text:
Sankt-Peterburgda (Rusiye) İsakiyev kilsesi qarşısında Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ süretinen baştaşqa oşağan yazı peyda oldı. Anda onıñ doğğan künü ve yılı yazığan edi, sızıqtan soñ ise 2019 raqamı. Tübünde ise “Rusiye halqına hainlik etti” yazısı.
“Baştaş”nıñ süretini çekken birinci Peterburg jurnalisti David Frenkel edi, amma Twitterinde yazı müellifini bilmegenini bildirdi. Yarım saattan soñ “Agit Rossiya” Rusiye areketi Twitterde, “baştaş”nı onıñ faalcileri yerleştirdi, dep yazdı, bildire Azatlıq Radiosınıñ rus hızmeti.
“Bunen aytacağımız: halqqa qarşı qanunlarnıñ qabul etilmesi, soñsuz yalan ve yaramay ükümdarlığı neticesinde Putin Rusiye vatandaşları içün öldi”, - denile “Agit Rossiya” yazısında.


text:
Kelecek afta Yuqarı Rada deputatlarına yañı koalitsiya şekillerdirilmesi içün ayırılğan 30 künlik müddet yekünlene. Bir de bir neticeler olmağanı içün prezidentniñ parlamentni dağıtmaq aqqı bar.
Bunı Azatlıq Radiosınıñ efirinde Ukraina devlet yolbaşçısınıñ mesleatçısı Oleg Medvedev bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, kelecek afta Petro Poroşenko Yuqarı Rada dağıtılması ve ukrain parlamentiniñ nevbetten tış saylavlar keçirilmesi aqqında buyruqnı imzalaycaq.
Medvedevniñ malümatına köre, sentâbr ayında büyük siyasiy, iqtisadiy ve içtimaiy islâatlar cedveli aydınlatılacaq. Bundan ğayrı, Poroşenkonıñ aytqanına köre, Ukrainanıñ Avropa Birligi ile assotsiatsiya añlaşması tasdıqlanacaq.