text:
İşğal etilgen Aqyarda şeerni 180 biñ turist ziyaret etkenini qayd eteler. Bu aqta iyül 25-te, bazarertesi künü apparat toplaşuvında Aqyar inkişaf leyhaları bölüginiñ müdiri Sergey Smirnov ilân etti, dep bildire Kremlge boysunğan Aqyar akimiyetiniñ matbuat hızmeti.
Onıñ sözlerine binaen, böyle malümat iyün 30-da qayd etildi, turistlerniñ sayısı, keçken seneniñ aynı müddetine köre, 9 fayızğa ziyadedir, dep ayttı Sergey Smirnov.
Matbuat hızmeti bildirgen malümatqa köre, turistler Moskva, Sankt-Peterburg, Yekaterinburg, Tümen, Sartov, Samara, Krasnodar ülkesi, Rusiyeniñ Tula, Rostov, Volgograd, Yaroslav, Kaliningrad vilâyetlerinden kele.
«Turist aqını coğrafiyasınıñ keñleşmesi, bu cümleden, Aqmescit ava limanına ketken doğru uçaq seferleri sayısınıñ artqanınen bağlı. Şeerimizni İtaliya, Frenkistan, Azerbaycan, Latviya, Büyük Britaniya, Macaristan, Qazahistan, Qıtay, Litvaniya ve Sırbistandan kelgen ecnebiy turistler de ziyaret ete», – dep ayttı Sergey Smirnov.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


c: text/html

text:
Aleksandr Garkavets
Oleksandr Mıkolayovıç Garkavets (ukraince OлekcaHдp MиkoлaйoBич ГapkaBeцb, rusça AлekcaHдp HиkoлaeBич ГapkaBeц; 1947 s. d.) - Qazahistanda yaşağan ukrain türkşınas ve til alimi.
Prof. Dr. Oleksandr Garkavets 1947 senesinde Ukrainanıñ Donetsk şeerinde doğdı. Qıpçaq tilinen alâqalı tedqiqatlarnen oğraşa. Türkşınas, yazıcı, şair olğan Garkavets, al-azırda Almatıda Deşt-i Qıpçaq adlı Avrasiya Tedqiqatları Merkezinde çalışmalarını devam ete. Özü bu merkezniñ müdiri olıp em de Qazahistan İlimler Akademiyası Tarih ve Qavmiyat (Etnologiya) İnstitutınen Qazahistan Beşeri İlimler Universiteti ocası ve pek çoq mukâfat saibidir.
Oleksandr Garkavetsniñ ilmiy işleriniñ bazıları Qırımtatar, Qaray ve Urum tilleri aqqındadır. Olardan eñ müimi büyük Urumca-Ukraince luğat. Bir qaç yıl devamında Garkavets Qırım Müendislik ve Pedagogika Universitetinde Qırımtatar tilinden ders bergen edi.
Kitaplarından bazıları[deñiştir | kodunı deñiştir]
- KoHBepreHция apMяHo-kыпчakckoro языka k cлaBяHckиM B XVI-XVII BB. (XVI ve XVII Asırlarda Ermeni Qıpçaq tiliniñ Slav tillerinen beñzeşlikleri) Kiyev, Naukova dumka, 1979. (Rusça)
- Kыпчakckиe языkи: kyMaHckий и apMяHo-kыпчakckий (Qıpçaq Tilleri: Kuman ve Ermeni Qıpçaq tili), Almatı, Nauka, 1987. (Rusça)
- Tюpkckиe языkи Ha ykpaиHe (Ukrainadaki Türk tilleri), Kiyev, Naukova dumka, 1988. (Rusça)
- KpыMckoTaTapcko-pycckий cлoBapb (Qırımtatarca-Rusça Luğat), (Şevket Asanov ve Seyran Üseinov ile beraber), Kiyev, Radânska şkola, 1988.
- ypyMи HaдaзoB'я. IcTopiя, MoBa, kaзkи, пicHi, зaraдkи, пpиcлiB’я, пиceMHi пaM’яTkи (Azaq boyu Urumları. Tarih, til, masallar, tapmacalar, atalar sözleri, yazı abideleri), Almatı, Ukrain medeniy merkezi, 1999. (Ukraince)
- Armenian-qıpchaq psalter (Ermeni Qıpçaq Zebur Kitabı), 1575/1580 (Eduard Hurşudian ile birlikte), Almatı “Desht-i Qıpchaq”, 2001. (İnglizce)
- Kыпчakckoe пиcbMeHHoe Hacлeдиe. ToM I. KaTaлorи и TekcTы пaMяTHиkoB apMяHckиM пиcbMoM. (Qıpçaq Yazılı Mirası. I Tom. Ermeni urufatındaki yazılar katalogı ve metinleri.), Almatı, Desht-i Qıpchaq, 2002. (Rusça)
- KpыMckoTaTapcko-pyccko-ykpaиHckий cлoBapb. ToM I. A-Л. (Qırımtatarca-Rusça-Ukraince Luğat. I Tom. A-L), Aqmescit, Sonat, 2002.
- Töre bitigi, ApMяHo-kыпчakckий cyдeбHиk 1519-1594 (Töre Kitabı, Ermeni Qıpçaq qanunnamesi 1519-1594) (Rusça)
Bağlantılar[deñiştir | kodunı deñiştir]
Oleksandr Garkavets tarafından yapılğan Qıpçaq tilleri aqqında bir sayt

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukraina akimiyeti «Divar» leyhası çerçivesinde Rusiye ile sıñırda inşaatlarnı qurıp başlay.
Bunı Ukraina ükümetiniñ toplaşuvında baş nazir Arseniy Yatsenük bildirdi.
«Bizler «Divar» leyhasına başlaymız. Bu Ukraina ve Rusiye Federatsiyası arasında tam devlet sıñırınıñ qurucılığıdır», – dep ayttı Yatsenük.
İmaye divarını qurmaq teşebbüsi Dnepropetrovsk vilâyetiniñ valisi İgor Kolomoyskiyge ait. Bunıñnen bağlı müendis planı Ukraina prezidentiniñ memuriyetine berildi.
Leyhağa köre, imaye divarı eki metr yüksekligi ve aman-aman eki biñ kilometr uzunlığı olğan madeniy ağ olacaqtır. Onı direklerge baylaycaqlar. Töpesinde ise sançqan tel olacaq, onıñ bazı yerlerinden elektrik aqım keçecek, dep haber ete UNN.


text:
Herson vilâyetine ve Qırımğa yayın dağıtacaq TV qullesi Çonğarda bügünki künde 96 metr yükseklikke qadar quruldı. İşçiler, yanvar 11 künü 106 metrlik yükseklikke yetişmege planlaştıra ediler, lâkin ava şaraitleri qurucılıq içün kelişmedi. Bunen beraber, dört ukrain radionıñ Qırımğa yollaycaq yayınlarınıñ deñemesi endi bu ayda ötkerilecegi beklenile.
Bunı Ukraina TV ve radio yayınlav sualleri boyunca Milliy şura azası Sergey Kostinskiy Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında haber etti.
O dedi ki, şimdiki vaqıtta «ne tehnika, ne de maliye ceetinden problemler yoq», qulleniñ qısımları ve donatmalar barlar.
«Bu RTPS (Radio ve TV berici stantsiya) yanvarnıñ soñunda açılacağı beklenile. Bundan soñ, litsenziya alğan radiostantsiyalar yayınlarını başlaycaqlar. Er bir radiostantsiya yıl devamında yayınlarını başlatmaq içün azırlana bile. Men belesem, keçiktirüvler de olmaq mümkün, lâkin test yayınları bu aynıñ soñunda ötkerilmek kerek», – dedi Kostinskiy.
Dekabr 2 künü Çonğarda TV ve radio qullesiniñ temeline birinci blok qoyuldı. Qulleniñ yüksekligi – 150 metrni teşkil etecegi beklenile. Qulle sayesinde dört ukrain radiostntsiyası Herson vilâyeti ve Qırımda yayınlarını başlatacaq. FM dalğalarında yayınlar – Canköy, Krasnoperekopsk rayonlarını ve qısmen Aqmescit rayonını qaplap alacaq.
Ukraina TV ve radio yayınlav sualleri boyunca Milliy şura tarafından 2016 senesi 27 dekabrde dört radiostantsiyağa litsenziyalar berildi, olar Qırımğa yayın yapa bilecekler. Bu – Ukrain radiosı (cemaat yayınları), Hersondaki yerli radiostantsiya, «Meydan» qırımtatar radiosı, «Radio krımskih gromad».
Qırım.Aqiqat Radiosınıñ ortağı – «Radio krımskih gromad» cemaat teşkilâtı Qırımda 105.9 FM dalğasında yayın yapmaq içün litsenziya aldı.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynen Parijde «normand sammiti» teneffüsinde körüşken soñ neticelerden memnün qalğanını bildirdi, dep haber ete Rusiye haber agentlikleri Parijden.
Körüşüv nasıl keçti ve memnün qaldımı sualine Putin şöyle dedi: «Yahşı. Memnün qaldım».
İnglizce de qoştı: «Yes, I'm happy» («E, men bahtlım»).
Berilgen malümatqa köre, eki memleketniñ eyyet azalarınen beraber eki taraflı körüşüv tahminen bir saat devam etti. Zelenskıy ve Putin 5-10 daqqa birge bir laf ettiler.
Körüşüvniñ mevzu ve neticeleri, em de Zelenskıynıñ teessuratları aqqında bir malümat şimdilik yoq, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Rusiye agentlikleri, eki taraflı körüşüvde Rusiye tarafından energetika naziri Aleksandr Novak ve «Gazprom» yolbaşçısı Aleksey Miller, Rusiye prezidentiniñ yardımcıları Vladislav Surkov ve Yuriy Uşakov, Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov ve Kreml spikeri Dmitriy Peskov iştirak ettiler, dep yaza.
Ukraina tarafı, bu körüşüvde iştirak etken eyyet azalarınıñ adlarını daa aydınlatmadı.
Al-azırda «normand dördü» liderleriniñ brifingi ve umumiy beyanatınıñ ilân etilmesi beklenile.
Bundan evel «normand dördüniñ» muzakerelerinde Zelenskıy ve Putinniñ körüşüvi içün teneffüs berilgen edi.
Parijde dekabrniñ 9-nda aqşam Ukraina, Rusiye, Frenkistan ve Almaniya liderleriniñ körüşüvi başlandı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Frenkistan prezidenti Emmanuel Macron, Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin Yelisey sarayında dört taraflı muzakerelerni keçireler.
Aynı vaqıtta, Ukraina prezidentiniñ ofisi ögünde tünevinden berli aktsiya keçirile. Onıñ iştirakçileri Volodımır Zelenskıyden «Ukrainanıñ teslim» adımlarını atmamağa ve Kreml ile Donbastaki Rusiye gibrid quvetleriniñ qanunlaştırıluvınen bağlı uzlaşuvğa razı olmamağa çağıra.
Donbastaki silâlı zıddiyet 2014 senesinden berli Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı yardım köstergeninde qabaatlaylar. Kreml bu qabaatlarnı red ete ve Donbasta ancaq Rusiye «göñüllileri» bar, dep israr ete.
BM malümatına köre, 2019 senesi oktâbrniñ 31-ne qadar silâlı zıddiyet neticesinde Donbasta 13000 - 13200 insan elâk oldı.


text:
Qırım musulmanlarınıñ Müftisi haci Emirali Ablayev, Qırım ve Sevastopol ş. Musulmanları Diniy İdaresiniñ Vekilligi terkbinde İnguşetiya Cumhuriyetini ziyaret etti. Qırım musulmanlarını “Nur” din medeniyeti inkişafı Merkeziniñ müdiri Magomedbaşir Albogaçiyev ve İdare hadimi Huseyn Mamilov qarşıladılar. Qırımdan kelgen musafirler İnguşetiya Cumhuriyetiniñ eñ müim diqqatqa lâyıq olğan yerlerniñ biri – Hatıra ve Şan-Şüret Memorialı ile tanış oldılar. İnguş halqınıñ tantanalı, hatıra ve facialı künlerine bağışlanğan işbu kompleks boyunca kezinti ve tanıştıruv tekşil etildi. Mühterem musafirlerniñ şerefine mahsus azırlanğan üyle yemegi berildi. “Nur” Merkeziniñ müdiri Magomedbaşir Albogaçiyev, Qırım Müftisi haci Emirali Ablayevni keçken yubileyi ile hayırlap, Cumhuriyetteki bal türleriniñ episinden toplanğan bir umumiy bal çeşitini taqdim etti. Öz tarafından Qırım Müftisi böyle sıcaq ve dostane qarşılav tekşil etkenleri içün teşekkürler bildirip, İnguşetiya Cumhuriyetiniñ başlıqlarını ve ealisini Cumhuriyetniñ meydanğa ketirilmesine 25 yıl toluvı munasebetinen hayırladı. Qırım Müftisi: “Biz, İnguşetiya Cumhuriyetini ziyaret etmek imkânından ve böyle güzel insanlar ile tanış olğanımızdan baht duyamız. İnguş halqınıñ 1944 senesinden künümizge qadar olğan vaziyetine köz taşlasaq, bütün qıyınlıqlar yalıñız birlikte yeñilgenini körermiz. Cumhuriyetiñiz ep inkişaf ete. Ümüt etemiz ki, böyle de devam etecek. Elbette ki, bu – bütün inguş halqınıñ umumiy muvafaqiyeti ve yeñişidir”, – dep qayd etti. Haci Emirali Ablayev: “Yaradan insanğa milletiniñ eyiligi oğrunda hızmet etmek imkân nasip etse – bu dünyada bundan ziyade baht olmaz”, – diyerek, İnguşetiya Cumhuriyetiniñ devlet ve diniy yolbaşçılarına halqnıñ dostluq, tınçlıq, seadet menfaatını qorumaq işinde muvafaqiyetler tiledi. Körüşüvniñ soñunda Qırımdan musafirler ve olarnı qabul etken idareciler beraberlikte dua etip, umumiy foto çektiler. Allah imanımıznı ve musulmanlar arasındaki munasebetni qaviyleştirsin.
QMDİ MDT matbuat-merkezi


text:
Aqmescitte oktâbr 23 künü ekinci «Rusiye matbuat vastalarınıñ festivali» başlandı. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, Lenin meydanında Qırım ve Rusiyeniñ ileri neşirleriniñ temsilcileri toplandı. Amma planlaştırılğan tantanalı açılış şeerde saba yağmurnıñ yağmasından sebep olmadı.
«Men Rusiye matbuat vastaları ve Qırım arasında mesafeni qısqartımaq içün memnüniyet ile mında keldim. Menimce, Qırımda Rusiyeniñ «İzvestiya», «Zavtra» kibi gazetaları olmalı. İnsanlarğa bunı ketirmek kerek, qıyın bir şey yoq. Çünki memleketimizde olğan vaqialar aqqında tam resimni matbuat vastaları köstere», – dedi festivalde bulunğan Rusiye yazıcısı Zahar Prilepin.
Tedbirler Rusiye ve Qırımnıñ basma mahsulatı yerleşken büyük çadırda keçirildi. Er istegen insan bedava neşirlerni ala bile edi – gazeta, mecmua, risale.
Festival musafirleri neşirlerni faal sürette ala edi, neticede bütün olar şeer merkezinde dağılğan edi.
Festival şeerde eki kün devam etecek.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń Baslıǵı Murat Kamalov 19-iyul kúni “Diplomatic World” jurnalı atqarıwshı direktorı Barbara Ditrix hám “Diplomatic World Institute” orayı menedjeri Alberto Turkstranı qabılladı.
Ushırasıwda Joqarǵı Keńes Baslıǵı M.Kamalov miymanlardı respublikamızǵa saparı menen qutlıqlap, húrmetli Prezidentimiz tárepinen elimizde ámelge asırılıp atırǵan sociallıq-ekonomikalıq reformalar haqkında maǵlıwmat berdi.
Atap ótilgenindey, Qaraqalpaqstan Respublikasında sońǵı jıllarda barlıq tarawlarda úlken ózgeris hám jańalanıwlar júz bermekte. Ásirese, qala hám rayonlarımızdı hár tárepleme rawajlandırıw, xalıqtıń turmıs sharayatın jaqsılaw, awıl xojalıǵı, kishi biznes hám isbilermenlik, turizm tarawların jánede qollap-quwatlaw, Aralboyındaǵı ekologiyalıq mashqalalardı sheshiw boyınsha bir qatar hújjeler qabıl etilip, anıq ilajlar ámelge asırılmaqta.
Prezidentimizdiń 2020-jıl 2-oktyabrdegi Qaraqalpaqstan Respublikasına saparı dawamında respublikanı rawajlandırıw boyınsha bir qatar wazıypalardı belgilep bergeni hámde 11-noyabr kúngi “Qaraqalpaqstan Respublikasın kompleksli sociallıq-ekonomikalıq rawajlandırıw ilajları haqqında”ǵı qararınıń qabıl etilgeni Qaraqalpaqstan Respublikasınıń sociallıq-ekonomikalıq, sonıń ishinde, óndirislik hám investiciyalıq potencialınan nátiyjeli paydalanıw, aymaqta injenerlik-kommunikaciya, sociallıq hám óndirislik infrastrukturalardı jaqsılaw, ekonomika tarmaqların turaqlı rawajlandırıw, sol tiykarda xalıqtıń bántligin támiyinlew hám turmıs dárejesin arttırıwǵa xızmet etpekte.
2021-jıl 18-may kúni Birlesken Milletler Shólkemi Bas Assambleyasınıń 75-sessiyası jalpı májilisinde Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoev tárepinen usınılǵan Aralboyı regionın ekologiyalıq innovaciyalar hám texnologiyalar aymaǵı, dep járiyalaw haqqındaǵı arnawlı rezolyuciyanıń qabıl etiliwi Aralboyı regionındaǵı ekologiyalıq, sociallıq, ekonomikalıq hám demografiyalıq jaǵdaydı jaqsılawǵa qaratılǵan regionallıq ilajlardı ámelge asırıw, aymaǵımızdıń tábiyatın tiklew hám jaqsılaw, tábiyǵıy resurslardı saqlaw hám xalıqtıń turmıs sapasın arttırıw baǵdarındaǵı jumıslardı jáne de joqarı basqıshta dawam ettiriwde úlken áhmiyetke iye tariyxıy waqıya boldı.
Miymanlar jıllı júzlilik penen qabıl etkeni ushın óz minnetdarshılıǵın bildirip, kóp jıllar dawamında Aral teńiziniń qurıwınıń unamsız aqıbetleri menen gúresip kiyatırǵan respublikada búgingi kúnde ámelge asırılıp atırǵan jumıslarǵa joqarı baha berdi. Sonıń menen birge, Ózbekstannıń Belgiyadaǵı elshixanası basshıları menen erisilgen kelisim boyınsha 2021-jıl sentyabrde Ózbekstan Respublikası Ǵárezsizliginiń 30 jıllıǵına baǵıshlanǵan jurnaldıń arnawlı sanı basıp shıǵarılatuǵını, onda Qaraqalpaqstan Respublikasında Aral teńiziniń qurıwı menen baylanıslı tábiyiy apattıń aqıbetlerin saplastırıw, aymaqtı ekologiyalıq innovaciyalar hám texnologiyalar zonasına aylandırıw, turizmdi rawajlandırıw, respublikaǵa sırt el investiciyaların tartıw, energetika salasın rawajlandırıw boyınsha alıp barılıp atırǵan jumıslar haqqında material tayarlawdı rejelestirip atırǵanlıǵın atap ótti.
“Diplomatic World” jurnalı siyasat, diplomatiya, biznes, finans, kórkem óner hám mádeniyat tarawların keńnen jarıtıp kelmekte. Jurnal Evropanıń parlament aǵzaları, Evropa Awqamı basshıları, isbilermenler, diplomatik korpus hám Bryusselde akkreditaciyadan ótken xalıqaralıq shólkemlerge tarqatıladı.
Qabıllawda keleshekte birge islesiwdi bunnan bılay rawajlandırıw boyınsha óz-ara pikir almasıwlar boldı.
Belgiyalı miymanlar Qaraqalpaqstanǵa saparı dawamında I.V.Savickiy atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik kórkem óner muzeyine sayaxat etiwi hám Moynaq rayonı menen tanısıwı rejelestirilgen.
Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń baspasóz xızmeti
M.Habibullaev túsirgen súwretler


text:
Bunı Qırım Cumhuriyeti boyunca taqiqat idareniñ yolbaşçısı Andrey Veselkov bildirdi, dep haber ete «Vesti».
«Taqiqat alıp barıla, amma o alâ daa yaqalanmağan ve qaabatlı statusını taşımay, – dep qayd etti Vaselkov. – Oldürüv boyunca açılğan iş Rusiye Feyeratsiyasınıñ Qırım boyunca taqiqat komitetiniñ idaresinden Aqyarda yerleşken Rusiye arbiy komitetiniñ 523 bölügine berildi».
Rusiye Federatsiyasınıñ arbiy komiteti Ukraina arbiy prokuraturası ile aynı vazifelerni eda ete. Çünki Rusiye arbiy prokuraturası ilk taqiqatlarnı alıp barmay, dep yazıla neşirde.
Aprel 6 künü 23:40 (kiyev vaqtı) Saq rayonnıñ Novofedorovka qasabasında Rusiye Federatsiyasınıñ arbiy hızmetçisi küçük serjant Zaytsev YE.S. AK-74 avtomatından Ukraina Silâlı Quvetleriniñ zabiti – silâsız olğan mayor Karaçevskiy Stanislav Volodımırovıçnı atıp öldürdi.
Ukraina çetel işler nazirligi Baş prokuraturağa ukrain arbiy hızmetçisiniñ öldürüvinde qabaatlı olğan şahıslarnı tapıp, yaqalamağa muracaatı ile bulundı.
«Qırım militsiyası»nda elâk olğan insan daa bir qaç şahısnen sarhoş alda Novofedorovka arbiy qısmınıñ KPP ve aviabaza garnizonınıñ yataqhanesine ücüm etkenleri aqqında malümat bereler. Yerli içki işler temsilcileri arbiy patruli ile birlike «huliganlarnıñ ücümini qaytarmağa» mecbur oldılar.
İş «öldürüv» maddesi boyunca açıldı, azamiy sanktsiya – 15 yıllıq apis cezası.
Ukraina mayorı Stanislav Karaçevskiyni Berdânskta defn etecekler.


text:
Qırımda cenübiy yalıda telükeli ava vaziyeti aqqında acele ihtar üç künge uzatıldı. Bu aqta fevralniñ 7-nde Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresi haber ete.
«Fevralniñ 8, 9, 10-nda gece ve saba Qırımnıñ cenübiy yalısında ava arareti tüşecek: 8-10 derece suvuq olması beklenile», – dep aytıla haberde.
Bundan evel Qırımda furtuna ihtarı fevralniñ 5-7-ne ilân etildi.
Partenit cenübiy yalısınıñ qasabasında beş baalı furtuna oldı.
Yaltanıñ yalısında kommunal hızmetler yaramay avanıñ aqibetlerini yoq ete: aşağı yalıda qum kürtügi beton bloklarından qora bördürini yıqtı.
Rusiyeniñ Gidromettsentri, işğal etilgen Qırımğa küçlü yağanaqlar ve ruzgâr olacaq, dep tenbiledi.


text:
İskender Zulqarnayın
İskender Zulqarnayın (20/26 iyul, b.e.sh. 356 - 10 iyun, b.e.sh. 323) Makedoniya patshası bolg'an. Ol Pella qalasında tuwılg'an ha'm ol patsha Filip II nin' balası bolg'an. Ko'p uqıplardı balalıg'ında Afinada uyrengen. Ol o'zinin' a'skeriy uqıplılıg'ı menen belgili. Ol Persiya atalg'an u'lken imperiyanı basqarıwdı qa'ledi. Ol tariyxta Gannibal Barka, Yuliy Sezar, Shın'g'ıs xan, Subedey, Napoleon I ha'm basqalar menen bir qatarda en' ullı a'skeriy basshılar diziminde orın alg'an. Ol o'mirinin' aqırına shekem Evropalılarg'a belgili bolg'an Orta Shıg'ıs jerinin' ko'pshilik bo'limin basıp alg'an edi, bul o'z ishine Persia, Mısır ha'm Kishi Aziyanı alg'an. Ol Vavilonda b.e.sh. 323-jılı belgisiz sebepler menen du'nyadan ko'z jumg'an.


text:
Rusiye askerlerniñ "Tsentr-2019" er yıllıq arbiy temrinleri sentâbr 16-sında başlay. Sentâbr 21-inece devam etecek temringe, Qıtay, İndistan, Pakistan, Qazahistan, Qırğızistan ve Özbekistan arbiy bölükleri qoşulacaq, dep bildire Radio Svoboda.
Rusiye Mudafaa naziri Sergey Şoygu, bu temrin başqa bir memleketke qarşı degil de, "terrorcılıqqa qarşı" operatsiyalarğâ yönetilgenini ayttı.
Yedi devletniñ umumiy temrininde 128 biñ adam, 29 biñ tehnika ve silâ, 600 uçaq ve vertolöt, 15 arbiy gemi iştirak etecek.
Jamestown Foundation Amerika taliller merkezi, "Tsentr-2019" talimatı, "artıq terrorcılıq eylemine qarşı azırlıqqa oşamay, ancaq devletler arası cenkke azırlıq kibi körüne, bu, Rusiye soñki yılları yapqan bütün strategik temrinlerniñ hususiyetidir".


text:
Tarih ilmleri doktorı Taras Çuhlib ukrainler ve türkler yani– Qırım hanlığı ve Osmanlı imperatorlığı arasındaki munasebetlerge bağışlanğan bir qaç ilmiy iş yazğandır. İlimler Milliy akademiyası tarih İnstitutınıñ hadimi Ukrainanıñ bütünligi tiklenmesi oğrunda tamır halqlarnıñ alıp barğan ortaq küreşine olğan noqtai-nazarı aqqında Qırım.Aqiqatqa ikâye etip berdi.
‒ Taras Vasilyeviç, Qırım işğal etilmesinden evel ukrain siyasetçilerinen tarihçileri içün qırımtatarlar meselesi ekinci atta, belki üçünci yerde turmaqta edi. Sebebi nedir, aceba?
‒ Siyasetçiler adına cevap berip olamam, lâkin ukrain tarihçileri içün Qırım ve qırımtatar halqınıñ tarihini ögrenüv iç bir vaqıt «ekinci ya da üçünci» yerde turmağan edi. 1991 senesinden başlap bu meselege bağışlanğan onlarnen (belki de yüzlernen!) halqara ve bütünukrain konferensiyaları keçirilgen edi. Şahsen men özüm defalarca Aqmescit, Yalta ve Bağçasarayda teşkiil etilgen forumlarda iştirak etken edim.
Qırım işğal etilgen soñ alimler Qırım tarihiniñ aydınlatılmasına çoq diqqat ayırmaqtalar
Menim bir çoq zenaatdaşım aman-aman yigirmi yıldan berli Qırım hanlığınıñ tarihini tetqiq etmekteler. 1991 senesi Ukraina Milliy Akademiyası çerçivesinde Agatangel Krımskiy adına şarqşınaslıq İnstitutı meydanğa ketirilgen ise, 2006 senesinden itibaren Ukraina İMA Ukraina tarihi İnstitutınıñ strukturasında türkologiya merkezi faaliyet köstermekte (bügünki künde bu qaradeñiz medeniyetlerini ögrenüv Merkezi esaplana). Ukraina İlimler Milliy Akademiyasınıñ (İMA) M.Gruşevskiy adına ukrain arheografiya ve menbaaşınaslıq İnstitutı çerçivesinde şarq menbalarını ögrenüv bölügi faaliyet köstermekte. 2011 senesi Ukraina İMA bağlı Bütün cian tarihi İnstitutı açılğan edi ve o da Qırımnıñ keçmişini ögrenmekte.
Ondan da ğayrı, ukrain alimleri Qırımda medeniy-aydınlatuv işleri keçire turğan. Hususan bizler, öz zenaatdaşlarımıznen birlikte Aqmescit, Aqyar ve Keriçte lektsiyalar oquy, öz kitaplarımıznıñ tanıtuvını keçire edik, devamlı öz ilmiy neşirlerimizni Qırım kütüphanelerine yollap tura edik. Faqat, bes-belli ki, bu da azlıq ete eken.
‒ İstilâdan soñ neler deñişti?
‒ Qırım yarımadası ğayrıdan istilâ etilgenden soñ Ukrainanıñ ilmiy cemaatçılığı umumen Qırım tarihiniñ aydınlatılmasınen beraber, keçmişteki ukrain-qırım munasebetlerine büyük diqqat ayırmaqta. 2014 senesinden itibaren bir çoq ilmiy temsiliy forum ve seminarlar ötkerildi, diger mevzulardan ğayrı Ukrain getmanlığı ve Qırım hanlığı arasındaki munasebetlerniñ erte modern devrine ait Qırım tarihinen bağlı esaslı ilmiy işlerniñ cıyıntıqları dünya yüzü kördi.
‒ Vesiqalar ve artefaktalnen faydalanuvda zorluq çıqarılamı?
Kiyevde qırımşınas-tedqiqatçılarnı birleştirecek Qırım İnstitıtı meydanğa ketirmek kerek
‒ Yarımada Rusiye tarafından işğal etilgen vaqıtta ukrainlernen qırımtatarları arasındaki munasebetlerniñ tarihini tedqiq etmek ğayet muimdir. Elbette, şimdi ukrain tarihçileri içün Qırım arhiv ve kütüphanelerine kiriş yaşaqtır, lâkin yeterli derecede vesiqa ve materiallar artıq basılğan ve digital şekilge alınğan ya da, meselâ, Ukrainadan barğan alimler çalışabilecek Poloniya ve Türkiye arhivlerinde bulunmaqta. Onıñ içün Kiyevde yerli ve çetel qırımşınas-tetqiqatçılarnı birleştirecek ve olarnıñ ilmiy işlerini taqip etecek küçlü Qırım akademik İnstitutı teşkil etmek kerek.
‒ Herson vilâyetiniñ cenübinde soñki yıllar devamında qırıtatarlarınıñ faaleşmesi yerli sakinlerni raatsız etip, bazı ukrain vatanperverlerini çorlağanı bellidir. Ukrainlerniñ narazılıqları ne derece esaslıdır?
‒ Belli bir devirlerde bu topraqlarda skif çarları, hazar qağanları, qıpçaq ve azaq mırzaları, Altın Ordu ve Qırım hanları ükümdarlıq yapqan. Eninde-soñunda bu topraqlarda türk sultanları rus çarlarına nisbeten daa ziyade ükümranlıq yapqanlar. Ukrain halqı Herson topraqlarına XVIII asırnıñ sonuñda faal yerleşip başlay, ancaq olardan evel bu yerlerde qırımtatarları da yaşap kelgen. Men bellesem, qavğalar bir taraftan qıyın iqtisadiy vaziyet sebebinden çıqmaqtadır, ekinci taraftan ise, Ukraina tışındaki duşman küçlerniñ qızıştırılması sebebinden olmaqtadır.
Ukraina getmanlığı ve Qırım hanlığı arasındaki munasebetler «qardaşlıq», «aqrabalıq» ve «ebediy barışıq» sözlerinen ifadelene edi
İstilâcı faydasına tarihni deñiştirgen küçlü informatsion tehnologiyalar vastasınen Herson vilâyeti sakinleriniñ añına imnperiyağa ait olur-olmaz efsaneler kirsetile. Buña qarşılıq olaraq ancaq devlet qol tutqan umummilliy tarihiy ilim, medeniyet ve tasilni ileriletmek mumkün, em de eñ esası – kütleviy haber vastaları yardımınen keçmişnen bağlı şahsiy tarihimizni populârlaştırmaq kerek.
XVII asırnıñ ekinci yarısı – XVIII asırnıñ başında Ukrain getmanlığı ve Qırım hanlığı arasındaki munasebetler «qardaşlıq», «aqrabalıq», «dostluq», «ebediy barışıq», «muqaddes sulh», «birlik», «liga» ve saire kibi sözlernen ifade etile edi. 1709-1734 seneler arasında zemaneviy Herson vilâyetindeki Zaporojye kazaklarınıñ ekseriyeti Qırım hanları devletiniñ idaresi altına bulunmaqta edi. Kirill Razumovskiy ve Zaporojye Seçiniñ getmanlıq ükümetinen Qırım hanları arasındaki munasebet 1775 senesine qadar devam etken. Ataman Pötr Kalnışevskiy ise, Qırım hanlığı ve Osmanlı imperatorlığı arasındaki arbiy-siyasiy birlikni tiklemege istegeni sebebinden rus orduları tarafından Seçni mahv etmesine bir manaçıq bergen. Bularnıñ epsini bilmek ve populârlaştırmaq zarur.
‒ Qırım azat etilgen soñ siyasetçi ve alimler ukrainlernen qırımtatarları arasındaki kerginlikniñ ögüni almaq içün ne yapmaq kerektir dep tüşünesiñiz?
‒ Men adım-adım ilerlemekniñ tarafdarım. Keliñiz ilk-evelâ Qırımnı azat eteyik, ancaq ondan soñ Vatanımızda barışıq içinde nasıl yaşaycağımıznı tüşünirmiz. Qırım yarımadası qırımtatarları ve ukrainlerler içün umumiy bir Vatandır. Men bellesem, devlet tamır halqlarnıñ inkişaf etmesini temin etecek küçke saiptir.


text:
Berlin şeerinde Almaniyadaki Ukraina elçiliginde 1944 senesi sovet ükümeti tarafından yarımadadan qırımtatar halqınıñ sürgün etilmesi matem kününe bağışlanğan merasimler teşkil etilecek.
Merasimler Berlin qırımlıları tarafından, ukrain toplulığı ve alman «Zulum etilgen halqlarnı qoruv boyunca cemiyeti»niñ destegi ile teşkil etile.
Mayıs 18-de aqşam elçilikte bu mevzuğa ait sergi, qırımtatarlar ve işğalge qarşı turma aqqında filmniñ taqdim etilmesi planlaştırıla.
Teşkilâtçılarnıñ malümatına binaen, merasimlerden soñ elçilikte «Yüregiñde çıraq yaq» aktsiyası keçirilecek. Çıraqlardan qırımtatarlarnıñ vatanı olğan Qırım haritasını yapmağa isteyler. İstegenlerni qoşulmağa davet eteler.
Er sene Qırımda matem kününe bağışlanğan kütleviy merasimler, bu cümleden Qırım paytahtınıñ merkezinde Meclis tarafından teşkil etilgen matem mitingi keçirile edi. Amma Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Aqmescit merkezinde bu kibi merasimlerniñ keçirilmesi yasaq oldı.
2016 senesi aprel ayında Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yarımadada yasaq etti.
1944 senesi mayıs 18-de yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnen ilk eşelon yollandı.


text:
Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ adliyecisi Aleksandr Lesovoy dekabr 28 künü keçirilgen mahkeme toplaşuvı devamında «fevral 26 işi» boyunca mahkeme esnasınıñ toqtatılması boyunca şefaatını taqdim etti.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, mahkemeciler işbu şefaatnı qabul etmedi. Toplaşuvda teneffüs ilân etildi.
Aqmescitte «fevral 26 işi» boyunca bazarertesi künü birden eki mahkeme toplaşuvı keçe – Qırımnıñ Yuqarı Mahkemesi ve Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesinde. Yuqarı Mahkeme binası yanında onlarnen insan toplandı, amma toplaşuv salonına tek bir qaç insan kirip oldı, çoqusı, şu cümleden, mamahkümlerniñ – Mustafa Degermenci, Ali Asanov, Arsen Yunusov ve Eskender Emirvaliyevniñ tuvğanları kiremedi.
Rusiye taqiqatçıları olarnı 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti binası yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Rus birligi» firqasınıñ faalleri iştirak etken çoq biñli mitingde yüz bergen «kütleviy çatışmalarda» iştirak etüv ile qabaatlaylar.
Qırımda «fevral 26 işi» boyunca qabaatlanğan Talât Yunusovğa dekabr 28 künü üküm çıqarıldı.
Qırım.Aqiqatqa adliyeci Cemil Temişev aytqanı kibi, mazun fevral 26 künü kütleviy çatışmalarda iştirak etkeni içün 3,5 şartlı apis cezasına maküm etilgen.


text:
Rusiye kontrolindeki Yalta akimiyeti yıqılacaq 250 qanunsız binanı sayıp çıqtı. Şeerniñ merkezinden başlap, buña 13 million ruble (aman-aman 207 biñ dollar) masraf etmege planlaştıralar. Bu aqta şeer memuriyetiniñ saytında haber etile.
Şeer memuriyeti belediye kontroliniñ departament yolbaşçısı Ruslan Osipçuknıñ malümatına köre, laf tek qurulğan inşaatlar aqqında degil, ticaret noqtaları ve mağazlar aqqında da kete. Umumen Yalta akimiyeti 243 binanı saydı.
Memurnıñ bildirgenine köre, «şeerniñ merkezinde qanunsız binalarnı yıqmaq içün cumhuriyet bücetinden 13 million ruble miqdarında subsidiya ayırıldı». Osipçuknıñ qayd etkenine köre, ilk evelâ park, skver ve soqaqlarnıñ keçiş qısımlarındaki inşaatlar yıqılacaq.
Fevral ayında ilhaq etilgen Qırım akimiyeti «qanunsız qurulğan inşaatlarnıñ», şu cümleden turistler içün populâr olğan yarımadanıñ yalı boyundaki binalarnıñ, yıqıluvına 2019 senesi 300 mln ruble ayırılacaq, dep bildirgen edi.
İlhaq etilgen Qırımda ve Aqyarda yerli akimiyet qanunsız dep ilân etilgen ticaret inşaatlarınen küreşe. Tükân, qave, bazardaki ticaret noqtaları ve şifahaneler yıqılacaq.
2018 senesi aprel ayınıñ ortasında Qırımnıñ Rusiye akimiyeti yıqılacaq binalarnıñ cedvelini tize, dep haber etildi.
2018 senesi aprel ayınıñ soñunda Aqyarda 500-ge yaqın insan şeer akimiyeti izin bermegen mitingge çıqqan edi. Olar ticariy obyektlerniñ yıqıluvına qarşı çıqqan iş adamlarınıñ aqlarını qorçalamaq içün narazılıq bildirdi.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Ukraina şarqında ateş toqtatuv rejimi fevral 15-den başlanacağını ve ziddiyet noqtasından ağır silâlanuv keri qaytarılacağını bildirdi, haber ete Radio Svoboda.
Matbuat vastalarınıñ temsilcilerine çıqıp, o, Minsk añlaşmalarınıñ amelge keçirilmesi boyunca qaideler kompleksi aqqında vesiqanıñ imzalanğanı aqta bildirdi.
Ekinci vesiqa – prezidentlerniñ işbu ketişatqa qol tutqanı aqqında arizası daa imzalanmağan.
Putin şunı da bildirdi ki, körüşüvde Ukrainada anaysa islâatınıñ keçirilmesi aqqında añlaştılar. İşbu islâat Donbass sakinleriniñ aqlarını kefil eter edi.
Onıñ aytqanı kibi, Kiyev akimiyeti separatistler ile muzakerelerden vazgeçe eken.
Minsk muzakereleri 17 saat sürdi. «Frenkistan prezidenti François Hollande, Almaniya kantsleri Angela Merkel, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ körüşüvi fevral 11 künü saat 19:00 başlandı.


text:
Qırımdan ukrain yırcısı Camala dekabr 23 künü «Dahabraha» taqımınıñ kontsertinde iştirak etecek. Kontsert «KPİ» medeniyet evinde keçirilecek, dep bildire yırcınıñ matbuat hızmeti.
«Çıqış çerçivesinde olarnıñ umumiy «Zamanili» yırı taqdim etilecek, metinni Camala yazdı, muzıkası «Dahabraha» gruppası ve yırcınıñ altı saatlıq işi neticesinde yazıldı», – denile beyanatta.
Camala dey ki, yırcılar çoqtan bir-biriniñ icadını nezaret ete ve böyle imkân peyda olğanda, birlikte çalışmağa birden razı oldılar.
Dekabr 14 künü Camala Kiyevde efsaneviy Michel Legrand kontsertinde davet etilgen musafir olaraq iştirak etti.
Camala – aslı qırımtatar ukrain yırcısı, muzıkası caz, soul, elektron ve halq muzıkasını qaplap ala. Yaqında Camala ukrain rejissörı Oles Saninniñ «Povodır» filminde baş qadın rolüni icra etti.


text:
Rostov-na-Donu (Rusiye) Cenübiy bölge arbiy mahkemesinde Qurman (Krasnogvardeysk) "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ mahkeme oturışını başqa künge avuştırdılar, amma kün kesilmedi. Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Rustem Kâmilev aytıp berdi.
"Mahkeme, Qurman gruppasınıñ bir iştirakçisi - Rustem Emirüseinov - alâ daa Rostov-na-Donu şeeriniñ SİZOsına ketirilmegeni icün esnasnıñ kününi deñiştirdi", - dedi advokat.
Daa evel belli oldı ki, Rustem Emiruseinov, Arsen Abhairov ve Eskender Abdulganiyevni Qırımdan çıqardılar.
2019 senesi dekabr ayında Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüslerini 2020 senesi iyünniñ 13-ne qadar apiste qaldırdı.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı. Fevralniñ 15-nde Kreml kontrolindeki Kiyey rayon mahkemesi olarnı tevqif etti.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Rusiyeniñ Ukraina sıñırından ordusını çekmek qararı «kerginlikni eksilte», dep bildirdi. Bu aqta o, Twitter saifesinde yazdı.
«Sıñırımızda asker sayısınıñ eksilmesi kerginlikni eksilte», – dep qayd etti prezident.
Rusiye Mudafaa naziri Sergey Şoygu işğal etilgen Qırımda çıqışta bulunıp, Cenübiy ve Ğarbiy arbiy okruglarında arbiy talimlerni yekünlemek qararını aldı, dep ilân etti. O, aprelniñ 23-nden itibaren ordularnıñ daimiy yerleşüv yerlerine qaytmasını temin etmege emir etti.
Soñki aftaları Ukraina ve ğarbiy ittifaqdaşları 2014 senesinden berli Ukrainanıñ şarqiy sıñırlarında, işğal etilgen Qırımda, Qara ve Azaq deñizlerinde Rusiyeniñ asker sayısı iç olmağanı qadar arta, dep bildire. Moskva, Rusiye ordusınıñ Rusiyede (olar Ukrainağa ait Qırımnı da sayalar) areket etmesi diger memleketlerni, hususan Ukrainanı qasevetlendirmemeli, dep qayd ete.
Qırımnıñ askeriyleştirilüvi
2014 senesi Qırım işğal etilgen soñ Rusiye yarımadada ve Qara deñizde muntazam sürette arbiy talimler keçire, arbiy tehnikanı, hususan uçaqquvar mudafaa sistemasını ketirip qoya.
2018 senesi yanvar ayında Fiolent burnunda S-400 Rusiye uçaqquvar-raketa kompleksleri arbiy nevbetçilikke başladı. Sentâbr ayında bunıñ kibi kompleksler Kezlevde de yerleştirildi. 2018 senesi noyabrniñ soñunda ise Canköyde S-400 uçaqquvar-raketa kompleksiniñ dörtünci divizionı arbiy nevbetçilikke başladı.
Ukraina Baş ştabı, Rusiye arbiyleriniñ Qırımda yapqanlarını qanunsız dep adlandıra.
Ukrainanıñ BM daimiy vekiliniñ muavini Yuriy Vitrenko, Rusiye yarımadada nükleer silâsını yerleştirgeninden qorqqanını bildirdi. Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtip muavini Serğiy Krıvonis, Qırımda nükleer silâsı olması mümkün bir qaç yer bar, dep bildirdi. Onıñ fikirince, onıñ yarımadada yerleştirilüv ihtimali «ğayet büyüktir».
2020 senesi dekabr ayında Kreml temsilcisi Dmitriy Peskov Rusiyeniñ Qırımda «telükesizligi içün er şey yapmağa aqqı bar», dep bildirgen edi.
BM Baş Assambleyası 2019 senesi dekabr ayında Rusiyeni işğal etilgen Qırımdan ordusını çıqarmasına ve Ukraina topraqlarınıñ vaqtınca işğalini toqtatmasına çağırğan qararnı qabul etti.


text:
Oyun
Oyun — insan vucudınıñ plastik areketleri vastasınen bediiy sımalar yaratılğan bir sanattır. Oyunda muzıka eserleriniñ duyğulı ve obrazlı mündericesi akis ola. Oyun bütün insanlıqnıñ ve insan toplulığınıñ medeniy ananelerinde mevcut olğan edi ve alâ mevcuttır. İnsaniyetniñ uzun tarihı devamında oyun, medeniy inkişafını ifade eterek, deñişken.
Oyunnıñ pek çoq çeşiti ve şekli bar. Halq oyunı - er bir halqnıñ dünyabaqışınıñ ve yaratıcılığınıñ açıq ifadesidir, ananelerniñ, horeoğrafiya tiliniñ, muzıkanen plastik ifadeliliginiñ akis olmasıdır.
Klassik oyun, XVI asırnıñ soñunda yaratılğan ve mahsus azırlıq talap etken balet sanatınıñ temeli.
Estrada oyunınıñ öz hususiyetleri ve belli bir estrada yırcısınıñ çıqışlarına qoltutmaq vazifesi bar.
Oyunlar, iştirakçılarnıñ miqdarına köre solo oyunı, çift oyun ve taqım oyunlarına bölüne.
Oyunlar, niyetke köre içtimaiy, merasim, sana, erotika v dig. oyunlarına bölüne.
Qadimiy yunan mifologiyasında Terpsihora, oyunnıñ ilham perisi edi.
Oyun, eski zamanlardan insanlarğa qonuşmağa yardım ete edi: köy meydanlarında, ballarda, cıyınlarda, klublarda, diskotekalarda ve gece klublarında aqradaşlarnen şeñ vaqıt keçirmege, gençlikke ise tanışmağa ve körüşmege yardım ete edi.
Çift oyunları birinciden qonuşmaq maqsadınen peyda olıp, esasen qonuşuv qurmağa hızmet eter.


text:
Bugün Ramazannıñ Arfesi. Yarın tañdan bütün dünya musulmanları sırasında Qırım musulmanları da niyet etip oraza tutıp başlaycaqlar. Soñki yıllarda Ramazan ayında qırımlı musulmanlarnen Teravih namazlarını qılmaq, diniy oquvnı alıp barmaq içün Türkiyeden din ocaları kelir, türkiyeli hayırsever insanlarnıñ yardımı ile İftarlar berilir, muhtac qorantalarğa bedava aşayt mahsulatları tarqatılır edi. Mart ayından yañı devlet, «yañı akimiyet» şaraitinde bulunğan qırımlı musulmanlarnıñ Ramazan ayı nasıl keçecek. Bu aqta Qırım.Aqiqat Qırım musulmanları Müftiyiniñ muavini Ayder İsmailov ile subetimiz.
- Ebet, bu yıl Ramazan ayı evelkilerinden farqlı bir müitte keçecek. Çünki cemiyet içinde olıp keçken vaqialar ister-istemez cemiyetniñ fıaaliyetine, insanlarnıñ içki duyğularına tesir ete. Ramazan ayınıñ ibadetlerini qılmamızda iç bir türlü sıqıntımız yoq, yani Oraza tutarmız, Teravih namazlarını qılırmız. Camilerimiz gece-kündüz açıq olıp, imamlarımız çalışacaq. Lâkin, aynı şu ayda muhtac insanlarğa aşayt mahsulatlarını tarqatuvda, çoq insan iştirakinde iftar yemeklerini berüvde faal hızmet etip olamamız. Banklar keregi kibi çalışıp başlamağanından esaplarımızğa çetten para tüşmey. Ramazan ayında bizim aramızda bulunmağa istegen bir çoq qardaşlarımız da kelmege saqınalar. Em bu degil tek Ramazan ayınıñ keçmesine, Qurban bayramı künlerinde Qırım boylap qurban çalınmasına da tesir etecek. Keçken yılı bir çoq köy ve qasabalarda, Aqmescitteki Kebir cami yanında 30 kün devamında İftar çadırları çalıştı. Qurban bayramında Türkiye, Gollandiya, Amerika, Kanada, Romaniya, Avstriya, Almaniya kibi ülkelerden qırımtatarlar kelip, qurbanlarını ata-dedeleriniñ yurtunda çaldılar. Bayram pek neşeli keçken ve dünya boylap yaşağan qırımtatarlarnıñ birligini numayış etken ve daa ziyade pekitken edi. Bu yılı bular olmaz, dep tüşünem.
- Demek, Türkiyeden din ocaları kelip olamaycaqlar?
- Dört ocanıñ kelmesini bekleymiz, amma kelip çıqarlarmı-yoqmı, tam söylemek zor. Bu esnada belli bir problemlerimiz bar. Evelki yıllarda Ramazan ayında 5-10 nefer din ocası kele edi. Qırımda çalışqan türkiyeli 22 din ocası faaliyetini devam eteler. Amma olarnıñ qayd etilmesinen, çalışuv müddetiniñ uzatılmasınen bağlı problemler bar.
- Türkiyeden yardımnıñ kelmesi zor. Ya Rusiyeden, Tatarstandan böyle yardım teklif etilmedimi? O qadar sıq qatnaylar Qırımğa.
- Yoq, Rusiyeden öyle teklif kelmedi. Mesele şunda ki, başta Türkiye olmaq üzre, dünyanıñ çeşit ülkelerinde yaşağan qırımtatar diasporası Vatandaki tuvğanlarına yardım bermek isteklerine mania etilmesini nahoş bir al, dep sayam. Rusiyeden yardım kelebilir, o ayrı mesele. Amma öz tuvğanlarımıznıñ bizge yardım bermek imkânlarınıñ sıñırlanması bizni kederlendire. Keçken yıllarda Ramazan ayında 300-500 aşayt paketleri dağıtıldı, demek bu yılı em de fiyatlar qat-qat artqan bir şaraitte yüzlernen insan yardımsız qalacaq.


text:
Kreml kontrol etken Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde dekabr 29-da yazda Qırımda yaqalanğan «diversant» Redvan Suleymanovnıñ apiste yatma müddetini uzatmaq içün oturış keçirilmesini planlaştıralar, bunı advokat Emil Kurbedinov Facebookta bildirdi.
Onıñ qayd etkenine köre, Suleymanov – «2014 senesi Qırımdaki arbiy bölüklerinden birinde 20 kün devamında teslim olmağan qırımtatarıdır».
«Ukrain diversion gruppasında» iştirak etmesi ile qabaatlanğan Redvan Suleymanov Aqmescitteki Taqiqat izolâtorında yata, onıñ davasında taqiqat devam etmekte.
Rusiye kütleviy haber vastaları FSB malümatına esaslanıp, Redvan Suleymanov iyül 30-da Aqmescit ava limanında yaqalanğanını bildirgen edi. Avgust 12-de Federal havfsızlıq hızmeti Suleymanov sorğuğa çekilgen videonı Rusiye matbuat vastalarına yolladı. Yaqalanğan dey ki, 2015 senesi oktâbr ayında Zaporojye şeerinde ukrain istihbaratı oña iş teklif etti. Suleymanovnıñ aytqanına köre, oña arbiy tehnikasınıñ areketleri aqqında malümat toplamağa emir etildi, soñra ise patlav maddeleri qoyulacaq yerlerni Aqmescit vokzalında ve ava limanında tapmağa avale etildi.
Avgust 10-da FSB bildirdi ki, avgust 7-ne keçer gecesi Qırımda yarımadada teraktlarnı azırlağan «ukrain diversantları» yaqalandı. Bundan evel Rusiye sıñırcıları üç kün devamında yarımada ile memuriy sıñırdaki kiriş ve çıqış noqtalarını blok etken edi.
Ukraina akimiyeti Moskva bergen malümatını inkâr etip, Rusiye mahsus hızmetleri «provokatsiya» yapa, dep bildire.


text:
"Qırıkm birdemligi" birleşmesinde avgust 31-inde saba evlerinde tintüv yapılğan qırımtatarlarnıñ dörtü yaqalanğanı bildirile.
"Dörtüni de yaqaladılar ve Aqmescitteki FSB binasına alıp keteler", - dey faaller.
Avgust 31-inde saba FSB idaresine alınğan Seyitler rayonından faal Ayder Kadırovnıñ qadını, evde tintüv yapılmağanını haber etti, amma aqayınıñ ukrain paspirtını aldılar ve özüni Aqmescitke sorğuğa alıp kettiler.
Daa evel Seyitler rayonında "Qırım birdemligi"niñ jurnalisti, "Grani.ru" mühbiri Ayder Kadırovnıñ evi tintilgeni bildirile. Bundan ğayrı Seyitler Vaqıf (Razlivı) köyünde Seyitler soqağında tintüv yapılğanı haber etile edi. Onıñnen beraber İçki rayonında (İçki qasabası, Zolotovo soqağı) Enver Topçınıñ ve Sudaqta (Çalaş Smail soqağında) faal Ridvan Ümerovnıñ evi tintildi.
Rusiye quvetçileri bu vaziyetni açıq tefsir etmey.


text:
Tıbbiyet hadimleri, dekabrniñ 15-nde İsrail telükesizlik hadimleri ile çatışmalar esnasında dört filistinli elâk oldı, 160-ı yaralandı, dep bildirdiler. Çatışmalar, AQŞ prezidenti Donald Trampnıñ, Qudüsni İsrailniñ paytahtı tanımaq qararı ile alâqalı.
Azatlıq Radiosı bildirgeni kibi, zararlanğanlarnıñ çoqusı Ğazzeden. Anda biñlerce filistinliler pekitilgen qora artından İsrail askerlerini taş boranına tuttı. Tıbbiyet hadimleriniñ bildirgenine köre, anda narazılıq köstergenlerniñ ekisi elâk oldı. Olardan biri saqatlar telekesinde (arabaçığına) edi. Daa 150 kişi yaralandı.
Ondan ğayrı Ğarbiy Şeriada (Ürdün özeniniñ ğarbiy sailinde) İsrail telükesizlik hadimleriniñ qurşun atışı neticesinde narazılıq köstergenlerniñ ekisi elâk oldı ve daa 10 kişi yaralandı.
Dekabrniñ 6-sında Amerika Qoşma Ştatlarınıñ prezidenti Donald Tramp, AQŞniñ Qudüsni İsrailniñ paytahtı olaraq resmen tanığanını ilân etip, AQŞ elçiligini Tel-Avivden anda avuşturmağa vade etti.
Trampnıñ bu adımı filistinliler ile olarnıñ arap ittfaqdaşları ve bunıñ kibi de Ğarp devletleri tarafından tenqit etildi.
Qudüsniñ statusı, İsrail-Filistin çatışmasınıñ er bir tarafı içün tesirli meseledir. Filistinliler Şarqiy Qudüsni, ileride qurulacaq devletleriniñ paytahtı olmaq kerek, dep sayalar.
BMTniñ 1947 senesine ait, o zaman Britaniya mandatı altında bulunğan Filistinniñ toprağında yeudi ve arap olaraq eki devletni qurmaq planı boyunca Qudüs, BMTniñ idaresi altında mahsus bir halqara rejimi ile ayrı bir birlem olmaq kerek edi.
Aqiqatta ise 1948 senesinde İsrail birinci Arap-İsrail cenkiniñ neticeleri boyunca şeerniñ ğarbiy qısmını kontroli altına aldı ve 1949 senesinde Qudüsni öz paytahtı ilân etti. Şarqiy Qudüs o zaman Ürdün tarafından işğal etildi. İsrail 1967 senesi Altı künlük cenki esnasında Şarqiy Qudüsni de Eski şeer ile beraber zapt etti ve daa soñra, bu territoriyanı ilhaq etkenini ilân etip, bütün Qudüs onıñ bolünmez paytahtı olğanını bildirdi.
Halqara cemaatçılığı 1947 senesiniñ planı esasında Qudüsniñ İsrailge ait olğanını, hususan Şarqiy Qudüsniñ İsrail tarafından ilhaq etilgenini ve bütün şeerniñ ülkeniñ paytahtı ilân etilgenini tanımay. Asılında bütün devletlerniñ ve şu cümledeñ AQŞnıñ elçilikleri Tel-Avivde buluna.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Keriç şeer şurası mart 14-te Rusiye FSBsiniñ istifada polkovnigi Sergey Şimkonıñ şeer memuriyeti başlığınıñ muavini vazifesine tayin etilmesini baqmaq niyetinde.
Bu hususta şeer şurasınıñ saytında derc etilgen kün tertibinde aytıla.
«Kerç.FM» neşiriniñ malümatına köre, 2017 senesi iyün 9-dan başlap, Şimko Keriçte «İstimalcı hizmetleri saasını regulirleme boyunca mudiriyet» işhanesiniñ rehberi edi.
2017 senesi aprel 5-te Keriç deputatları, şeer memuriyeti başlığı Vladimir Podlipentsevniñ vekâletlerini muddetten evel toqtatuv aqqında qarar aldılar. Daa soñra Keriç başlığı vazifesine Podlipentsevniñ muavini – Sergey Borozdin tayin etildi.


text:
Qırım «parlamentiniñ» matbuat hızmeti bildire ki, deputatlar «Qırım Cumhuriyeti icra akimiyeti organlarınıñ sisteması aqqında» ve «Qırım Cumhuriyeti Devlet grajdanlıq hızmeti aqqında» qanunlarnı ekinci oquvda ve bütünley qabul etti.
Bundan ğayrı, «Qırım Cumhuriyetiniñ devlet vazifeleri aqqında» qanun ekinci oquvda qabul etildi. Vesiqa devlet vazifelerini eda etecek, olarnıñ faaliyet esaslarını temin etecek devlet mertebeleri ve şahıslarnıñ statusını belgiley.
«Qırım Cumhuriyetiniñ devlet grajdanlıq hızmetinde sınıf mertebelerini saqlav ve belgilev aqqında» qanun taqdirlendi.
«Qanunğa binaen, sınıf mertebeleri vatandaşlıq hızmetçige ayrı ve ardı-sıra berile. Qırım Cumhuriyetinde böyle sınıf mertebeleri olacaq: devlet grajdanlıq hızmetiniñ kâtibi; devlet grajdanlıq hızmetiniñ maruzacısı; devlet grajdanlıq hızmetiniñ mesleatçısı; Qırım Cumhuriyetiniñ devlet mesleatçısı; Qırım Cumhuriyetiniñ faal devlet mesleatçısı», – aytıla matbuat hızmetiniñ beyanatında.
Qabul etilgen «Qırım Cumhuriyeti devlet grajdanlıq hızmetiniñ mertebeleri Cedveli aqqında» qanun devlet grajdanlıq hızmetiniñ mertebeler cedvelini belgiley ve tize ve bu vazifelernen bağlı meselelernen oğraşa.


text:
Qırımtatarlarnıñ ekseriyeti işğal etilgen Qırımda «Devlet şurası» ve yerli organlarğa sentâbr 14 kününe belgiyenlengen saylavlarına barmaycaq. Bunı Ukraina halq vekili, qırımtatarlar milliy lideri Mustafa Cemilev «Pervıy natsionalnıy» kanalınıñ efirinde sentâbrniñ 11-nde bildirdi.
«Saylavlarda iştirak etmege aqqı olğan 180 biñ qırımtatardan, misal içün referendumda 700-800 adam iştirak etti. Bu qırımtatarlarnıñ tahminen 0,5% fayızıdır», – dedi o.
Cemilevniñ fikirince, yapılğan basqı közge alınsa, iştirakçilerniñ sayısı çoqça olur, amma bütün halq qatnaşacaq demege yañlıştır.
«Halq umumen alğanda boykot etecek», – qayd etti Cemilev.
O, Qırım saylaycılarına yapılğan basqı aqqında ikâye etti.
«Er keske saylavlarğa barmaq kerekligini añlatalar, kimler barmasa, olarnen ciddiy subet ötkerilecek eken. Er kesni qandırmağa tırışalar», ¬– dedi Cemilev.
Onıñ bildirgenine köre, Mecliste «saylavlarda iştirak etüv işğilci akimiyetni qanunlaştıracaq, saylav sistemasınıñ özü da, er şey adaletli keçeceginde şübe doğura».
«Olar kelişken adamlarnı, qırımtatarlar arasından da qıdır tapacaqlar, onıñ içün saylavlarda iştirak etmemege daa eyidir», – qayd etti Cemilev.
Aynı zamanda qırımtatarlarnı Qırımda yoq etileceginden saqına. Onıñ malümatına köre, şimdiki vaqıtta Qırım imayecileri faal şekilde silâlanalar.
«Bizim malümatımızğa köre, olar ğayıp etilecek insanlarnıñ cedvellerini tizeler. Soy adlarına baqqanda, regional, yerli meclis azaları, qırımtatar milliy areketiniñ teşebbüsçilerini kördik»,– dedi Cemilev.
Evelden Meclis işğal etilgen Qırım sakinlerini saylavlarnı boykot etmege çağırğan edi.
Qırımtatarlarnıñ milliy areketi de qanunsız saylavlarda iştirak etmemege çağırdı. Arizanı Rusiye prezidenti Vladimir Pütin ve Ukraina prezidenti Pötr Poroşenkoğa yollanıldı.
Ukraina baş prokuraturası, Qırım Muhtar Cumhuriyetinde qanunsız saylavlarnıñ ötkerilüvi cinayetçilik olğanını hatırlattı.


text:
Bunı öz Fasebook saifesinde Arbiy-siyasiy taqiqatlar merkeziniñ yolbaşçısı Dmıtro Tımçuk bildirdi.
«Novofödorovka qasabasında (Saq rayonı) saat 23:45, zabitler yataqhanesinde rusiye küçük serjantı Zaytsev YE.S.tarafından etilgen eki atışı neticesinde qıtağa ketmege azırlıq körgen 1100 arbiy qısımınıñ arbiy hızmetçisi mayor K. öldürilgen edi», – dep yazdı Tımçuk.
O şunı da qayd etti ki, odada bulunğan kapitan Yermolenko Artem Volodımırovıçnı canavarcasına köteklep, rusiye orduları qısımına alıp kettiler. İşğalciler vefat etken ukrain mayornıñ cesetini de alğanlar, dep yaza Tımçuk.
Ukrain arbiy hızmetçisiniñ öldürüvini Qırım.Aqiqatqa Mudaafa nazirliginiñ matbuat-merkeziniñ yolbaşçısı Vladıslav Seleznöv de tasdıqladı.
Onıñ aytqanına köre – ukrain zabitleri ve rusiye askerleri arasında yüz bergen ziddiyet neticesinde elâk olğan arbiy adamı – Stanislav Karaçevskiydir.
«Öldürüv Saq aviabazanıñ arbiy hadimleri yaşağan yataqhaneniñ 5-ncı qatında yüz berdi, – dedi Seleznöv. – Zabitleriniñ ekişer balası qaldı. Aprel 9-da Karaçevskiy ve Yarmolenko Ukraina qıtaiy qısmına yol almaq kerek ediler. Ukrain zabitleri silâsız ediler».


text:
VI Bütünrusiye Rusiye halqlarınıñ milliy edebiyatları festivalinde Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresi tarafından neşir etilgen “Qalpte iman ile” kitabı taqdim etildi. Festival iyün 16-20 künleri Moskvada olıp keçti.
“Qalpte iman ile” – 1944 sene, mayıs 18 künü qırımtatarlarnıñ Qırımdan zorbalıqnen sürgün etilgenini körgenlerniñ hatıra cıyıntığıdır. Müellifler – Zenife Ablayeva ve Gülnara İlyasova.
Hatıralar cıyıntığı Dağıstan, Mariy El, Adıgeya, Altay, Qaraçay-Çerkesiya cumhuriyetleri ve Rusiyeniñ diger regionlarından kelgen yazıcılarda meraq doğurdı.
Kitap müellifleriniñ sözlerine köre, cıyıntıqqa ayrı diqqatnı altay şairi Brontoy Bedürov ayırdı. Onıñ fikirince, kitap ğayet kereklidir.
“Siz büyük nesilniñ hatıralarını yazıp alıp, pek doğru yaptıñız. Er bir halq tarihını temel menbalardan bilmeli. Bu diqqatqa lâyıq büyük emektir”, – dep, qayd etti Brontoy Bedürov.
Buña ilâve olaraq, kitap aqqında teessüratlarınen qabarda şairi Zarina Qanuqova paylaşıp, müellifdeşlik tecribesine diqqat çekti: “Müellifdeşlik – güzel tecribedir, o, er bir müellifte olğan icadiy özgünlikni birleştirmege imkân bere”.
“Milliy tilde kitap ve bilingva” muzakereler çerçivesinde müellifler kitapnıñ eki tilde yazıluvı tecribesinen paylaştılar.
Festival çerçivesinde Gülnara İlyasova ve Zenife Ablayeva milliy müelliflerniñ ve tercimanlarnıñ perfomans-körüşüvinde iştirak etip, qırımtatar klassiklerniñ şiiriy icadını taqdim eterek, devletniñ til baylığını numayış ettiler. Festivalniñ baş sanasında Eşref Şemi-zadeniñ (“Arzum”), Bekir Çoban-zadeniñ (“Tuvğan til”, “Bir izin beriñiz…”), Mustafa Cevheriyniñ (“Biri firqat, biri ğurbet, biri aşq”), Yunus Temirkayanıñ (“Ümüt”) eserleri oquldı.
Hatırlatamız, “Qalpte iman ile” hatıralar cıyıntığı qırımtatar halqı içün matem künü olğan 18 mayıs kününe bağışlanıp, 2021 senesi, mayıs 19 künü taqdim etildi.
Leyha Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri Müftisi hacı Emirali Ablayevniñ destegi ile ömürge keçirildi.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Ermenistan Mudafaa nazirligi bildirdi ki, Azerbaycan ordusı gece Ermenistanğa qoltutqan separatist regionı Dağlıq Qarabağdaki uruşlarda «Smerç» sistemasını qullandı.
Berilgen malümatqa köre, sıñır ağı boyunca Dağlıq Qarabağnıñ mesken yerleri ve ordu noqtalarına ateş açıldı. Azerbaycan tarafı uçucısız apparatlarnı qullana, olardan biri Qarabağ tarafından tüşürildi, dep aytıla Ermenistan Mudafaa nazirliginde.
Ermenistan Mudafaa nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire ki, on altı Azerbaycan arbiyi eki kün içinde Dağlıq Qarabağ zıddiyeti alanındaki uruşlarda elâk oldı.
Azerbaycan Mudafaa nazirliginiñ malümatna köre, «gece cebede kergin vaziyet üküm sürgen edi». «Ermeni tarafı sıñırğa yaqın mesken yerlerge ateş açmağa devam ete», – dep bildire nazirlik.
Aprel 2-de, cumaertesine keçer gecesi, Dağlıq Qarbağdaki vaziyet kerginleşti. Ermenistan ve Azerbaycan tarafı bir-birini ağır silâ qullanmasınen ücüm etkenleri ile qabaatladı. Ermenistan prezidenti Serj Sargsân 18 ermeni askeriniñ vefat etkenini aydınlattı. Azerbaycan akimiyeti 12 asker ve bir vatandaşnıñ elâk olğanını bildirdi. Azerbaycannıñ Ermenistanğa qoltutqan separatist regionı Dağlıq Qarabağda eki vatandaş, biri 12 yaşında oğlançıq elâk olğanı bildirildi.
Aprel 3-te Azerbaycan Mudafaa nazirligi Baku Qarabağ zıddiyeti alanında arbiy areketlerni toqtatqanını ilân etti. Ealiniñ ekseriyeti ermeni olğan Dağlıq Qarabağ 1991 senesi Azerbaycan terkibinden çıqqanını ilân etti. Bundan sebep silâlı zıddiyet yüz berdi, bunıñ neticesinde Azerbaycan topraqnı nezaret etemey, 30 biñden ziyade insan elâk oldı. Ermenilerden ibaret quveter Dağlıq Qarabağnen beraber bu region etrafındaki yüksek noqtalarnı nezaret etmekte. Böylece, Azerbaycan bu devletke ait olğan topraqnıñ aman-aman beşinci qısmını kontrol etmey.


text:
Mayıs 18-de, qırımtatar halqınıñ sürgünlik qurbanlarını añma kününde Rusiye imperator eviniñ yolbaşçısı, knâginâ Mariya Vladimirovna ve varis tsesareviç ve knâz Georgiy Mihayloviç Baçğasaraydaki «Devlet-Saray» tarihiy-medeniy kompleksini ziyaret etecekler.
Bu aqta «Larişes» Qırım tarihiy müzeyiniñ müdiri Guliver Altın Facebook saifesinde bildirdi.
Mayıs 18-de saba Aqmescitteki qırımtatar sürgünlik qurbanları hatıra abidesine çiçekler qoyulacaq, soñra Bağçasaray Hansarayı, Svâto-Uspenskiy keşişhanesi ve «Devlet-Saray» tarihiy-medeniy kompleksi ziyaret etilecek.
«Qırımtatar ziyalılarınıñ temsilcileri ile körüşüv keçirilecek ve barışıq içinde beraberlikte yaşama fikrini yayınlağan ve Qırımnıñ barışıq territoriyası olaraq ve Bağçasaraynıñ keçken asırlar devamında halqlarnıñ ve dinlerniñ barışıqta yaşaması boyunca tarihiy tecribesine saip olğan şeer olaraq populârlaştırılmasına bağışlanğan muzakereler meydançığı – «Bağçasaray – barışıq tarihınıñ saibi olğan şeer» mevzulı tögerek masa teşkil etilecek», – dep qayd etti Altın.
Ziyaret çerçivesinde qırımtatar maarifçisi İsmail Gasprinskiyniñ mezarına çiçekler qoyulacaq, XV-XVI asırlarına ait tarih ve mimarcılıq abideleri, Qırım tarihiy müzey-qoruğınıñ ekspozitsiyaları ve sergileri ziyaret etilecek, dep qayd etti «Larişes» Qırım tarihiy müzeyiniñ müdiri.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Milliy exit poll aprelniñ 21-nde Ukraina prezidenti saylavları kününde saylav bölükleriniñ çıqışında keçirilgen sorav neticelerini çıqarıp, saat 20:00-da olğan malümatnı aydınlattı.
Yañartılğan malümatqa köre, Volodımır Zelenskıyge saylayıcılarnıñ tam 73%-ı qoltuttı, şimdiki prezidenti Petro Poroşenkoğa – 25,5%-ı. Saylav bölükleri qapatılğan soñ birden aydınlatılğan neticelerde Zelenskıynıñ reyleri 0,2% çoq edi, Poroşenkonıñ ise o qadar az edi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Aprelniñ 21-nde saat 20:00-da olğan malümatqa köre, Ukraina prezidenti saylavlarınıñ ekinci turında saylayıcılarnıñ 61,68%-ı rey berdi, bunı Ukraina Merkeziy saylav komissiyasınıñ saytında aydınlatılğan 199 territorial saylav bölgesinden 52-siniñ malümatı tasdıqlay.
Daa evel şimdiki prezident Petro Poroşenko raqibi Volodımır Zelenskıynı saylavlardaki ğalebesi ile tebriklemege azır olğanını bildirdi.
Milliy exit poll-2019 İlko Kuçeriv «Demokratik teşebbüsler» fondu, Kyiv içtimaiyat halqara institutı ve Oleksandr Razumkov Ukraina siyasiy ve iqtisadiy tedqiqatlar merkezi tarafından keçirildi.
Aprelniñ 21-nde Ukraina vatandaşları öz prezident namzetine qoltuttı. Saylav bölükleri saat 8:00-da açılıp, 20:00-da qapatıldı.
Birinci turda Volodımır Zelenskıyge 5 714 034 saylayıcı (30,24%), Petro Poroşenkoğa ise 3 014 609 (15,95%) saylayıcı qoltuttı. Rey berüvde saylayıcılarnıñ 62,8%-ı iştirak etti.


text:
Avgustnıñ 2-sinde aqşam Kezlevde "İskra" plâjında suvdan yalığa adam cesedini çıqardılar.
Bunı Qırım FVN-niñ matbuat hızmeti bildire.
Beyanatta aytıla ki, ölüni suvdan o yerde olğan adamlar çıqardı. Qurtarıcılar ve ekimler qaza yerine kelgende, deñiz suvunda boğuluv ilk diaznozını qoydılar. Vefat etken adam aqqında müessisede başqa bir malümat olmadı.
Qurtarıcılarnıñ malümatına köre, yılnıñ başından berli Qırımda 43 suv qazası oldı, 28 adam vefat etti, 36 adam qurtarıldı.
Keçken afta Aqmeçit rayonında qadın ve bala deñizde suvunğanlarından soñ reanimatsiyağa tüşti.


text:
Qırımnıñ yerli «akimiyeti» ile dialog onıñ tanılmasını ifadeley ve Ukraina qanunları seviyesinde yasaq etilmek kerek.
Böyle bir fikirni İstanbuldaki Ukrainanıñ sabıq baş konsulı , «Maydan inostrannıh del» fondunıñ yolbaşçısı Bogdan Yaremenko Qırım.Aqiqat saytına seslendirdi.
Onıñ fikirince, dialognıñ yekâne şekli yarımada işğaline qol tutqan insanlarğa qarşı cinaiy işler olması mümkün.
«İşğalcilerniñ tarafdarları ile işniñ yekâne şekli – istilâcı ve işğalci tarafını alğan Ukrainanıñ sabıq hızmetçileri ve arbiylerine qarşı cinaiy işlerdir. Söz sırası, Ukraina Rusiyeden örnek alıp, Qırım işğalini red etüv, Ukrainağa qarşı istilâğa qol tutuv, em de işğalge yardım içün cinaiy mesülietni kirsetmek kerek edi», – dep tüşüne Yaremenko.
2014 senesi mart 16-da Qırım ve Aqyar şeerinde yarımada statusı aqqında «referendum» olıp keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qabul etti. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne de Amerika Qoşma Ştatları işbu rey berüvni tanımadılar.


text:
Amnesty International halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtınıñ Moskva ofisi kira parasını ödep, eñ yaqın vaqıtta işine ğayrıdan başlaycaqtır, dep bildirdi Reuters agentiligine Rusiye prezidentiniñ insan aqları şurasınıñ reisi Mihail Fedotov Vladimir Putin ile körüşken soñ.
Noyabr 2-de Amnesty International Moskvadaki ofisiniñ hadimleri işke kelip, kilitler deñiştirilgenini, qapular kitlengenini kördiler.
Moskva ükümeti Amnesty International teşkilâtı Rusiye paytahtında kirağa alğan bina içün para ödemey, dep bildirdi. Teşkilât vekilleri kira parasını ödegenine dair vesiqaları bar olğanını aytalar.
Amnesty International programmasınıñ Avropa müdiri Con Dalgusen bildirdi ki, teşkilât Moskva devlet mal-mülki departatmentiniñ yolbaşçısı Vladimir Yefimov ile bağlandı. O, hata ola bile, dep ayttı.
Dalgusenniñ aytqanına ökre, Yefimov Amnesty International temsilcilerini noyabr 7-de körüşüvge davet etti.
Soñki yılları Rusiyede çetelden maliye etilgen ve Kremlni tenqit etken uquq qorçalayıcılarğa basqı yapıla.
Amnesty International – Londrada qurulğan bir teşkilât, Rusiye akimiyetini insan aqlarını bozğanından sıq-sıq tenqit ete. O, Rusiye ve ortaqları Suriyeniñ Aleppo şeerine ava darbeleri vastasınen ücüm etip, bir çoq vatandaşnı öllüdirdi, dep aytqan edi. Moskvı bunı inkâr ete.


text:
İşğal etilgen Qırımda, Aqmescitniñ merkeziy meydanında qırımtatarlarnı yaqaladılar. Bunı Facebook saifesinde Qırımtatar Milliy Qurultaynıñ MSK reisi Zair Smedlâyev haber etti.
«Şimdi Aqmescitniñ merkeziy meydanında bizim semetdeşlerimiz yaqalanğanı aqqında haber ettiler! Olar arasında Server ağa Karametov, Nariman Cemilev ve Server İzmaylov. Olarnı Merkeziy ROVD binasına alıp keteler», – dep yazdı o.
Qırım.Aqiqat adiseniñ tafsilâtını ögrene.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket failleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.
Ukrainanıñ qıtaiy qısımında, işğal etilgen Qırımda, ve dünyanıñ çeşit memleketlerine mayısnıñ 18-nde qırımtatarlarnıñ sürgünlik qurbanlarını añuv Künü munasebetinen hatıra merasimleri teşkil etilecektir. Er sene bu künü 1944 senesiniñ faciası añıla, o vaqıt Qırımnıñ tamır halqı yarımdadan Orta Asiyağa sürgün etilgen edi. Cemi sayıda, 200 biñden ziyade adam sürgün etildi.


text:
ABD Rusiyeni 2014 senesi iyülniñ 17-nde Donbasnıñ işğal etilgen qısmı üzerinde MN17 yolcu uçağınıñ urup tüşürilmesine köre mesüliet boynuna almasına çağırdı. Bunıñ aqqında elçilik twiterde yazdı.
«Yedi yıl evel, 2014 senesi iyülniñ 17-nde MH17 reysi Rusiye küçleriniñ nezareti altında olğan Donetsk vilâyetiniñ üzerinde urup tüşürilgen edi. Rusiye alâ daa qbaatını tanımad. Bu facianıñ 7-nci yıldönüminde Rusiyeni mesüliyetni boynuna almağa ve tahqiqatnen işbirlik etmege çağıramız», – dep yazla beyanatta.
Bugün «Malayziya ava yolları» şirketiniñ MH17 reysi uçağınıñ Donbassta tüşürilip, qaza olmasınıñ yıllığı. Uçaq Amsterdamdan Kuala-Lumpurğa uça edi. Facia 2014 senesi iyülniñ 17-nde oldı.Facia neticesinde uçaqta olğan 298 insan, olar arasında em yolcular, em de uçaqnıñ ekipajı elâk oldı. Uçaq Donetsk vilâyetiniñ Grabove köyü yanında, Rusiyeniñ «Buk» zenit-raketa kompleksinden urıp tüşürildi. Elâk olğanlarnıñ çoqusı – 193 insan – Felemenk vatandaşları edi.


text:
Bunı Qırım iqtisadiyat inkişafı ve ticaret «Nazirligi» Nazirler şurasınıñ qararına esaslanıp bildire.
Bundan evel cumhuriyet «ükümeti» yarımadada Rusiye parasını pekitmek maqsadınen grivna qullanuvını köz ögüne alıp, esaplav koeffitsiyentini bir qaç kere deñiştirgen edi.
Başında olğan 3,8 koeffitsiyentini 3,1 ve 2,8 qadar tüşürgen ediler. Soñra kene de 3,1 derecesinde belgilediler, şimdi ise 3,0 qadar ucuzlaştırdılar.
Qırım iş adamlarına mal ve hızmet fiyatlarını ruble birleminde qayd etmege tevsiye etildi.
Bundan ğayrı, mayıs 6-dan başlap Qırımda naqıtsız ödevler Rusiye parası vastasınen yapıla.
Yarımadanıñ öz başına ilân etilgen «akimiyeti» añlata ki, Ukraina Milliy bankınıñ yarımadada ukrain banklarınıñ faaliyetini toqtatmaq qararından sebep yarımadada grivna qullanması imkânsız ola.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ fikirince, 2014 senesi martnıñ 19-da Qurultaynıñ «Qırımtatar halqınıñ kendi Vatanı – Qırımda öz kelecegini belgilemek aqqı aqqında» qararı qabul etilgende, hata yapıldı: angi bir devlet terkibinde qayd etilmegen?
Bunı o, Qırım.Aqiqatqa Herson vilâyetindeki Geniçeskte ötkerilgen Meclis toplaşuvı ögüne bildirdi. Bundan ğayrı, halq deputatınıñ aytqanına köre, cumhuriyet «akimiyeti» Meclisniñ şimdiki reisini deñiştirmege tırışacaq, em de Refat Çubarovğa Qırımğa kelmege yasaq ete bileler. Cemilevniñ cevaplarından bir-eki parçasını diqqatıñızğa taqdim etemiz:
– Meclis toplaşuvında nasıl meseleler muzakere etilecek?
Esas mesele – Qırımtatar halqı Qurultayınıñ halqnıñ öz tarihiy vatanında milliy-territorial cumhuriyetiniñ ğayrıdan tiklenmesi aqqında qararıdır. Menimce, mart 29 künü ötkerilgen Qurultayda bir hata yapıldı. Halqnıñ evelki yılları kibi özüniñ milliy-territorial muhtariyetniñ tiklenmesine ıntılacağı aqqında söylegende, qaysı devletniñ terkibinde de aytmaq kerek edi, işte bu, çeşit ayın-oyunlarğa yol berdi. Şu cümleden, qırımtatarlar kollaboratsionizmge azırlar, işğalcilernen beraber milliy-territorial cumhuriyet meselelerini çezmege azırlar kibi laflar. Belki de, bazı delegatlarnıñ fikirince, Rusiye şartlarımıznı qabul etse, biz buña razı ola bilemiz. Men o vaqıt Qoşma Ştatlarda buluna edim ve Qurultayğa kelip olamağan edi, lâkin bu büyük bir hata olğanını birden ayttım. Bizler keçken yılları olğanı kibi, birden aytqanımız kibi, ukrain devleti terkibinde kendi milliy-territorial cumhuriyet olmasına irişemiz, dep aytmaq kerek edi ve noqta. Başqa bir de bir variantlar baqılmamaq kerek, Rusiye ya da başqa devletniñ vadelerini aytsaq – biz Vatanımıznı satmadıq ve bizge berileceklerge köre devletni saylaymaycağımıznı aytmaycaqmız.
Bu toplaşuvda bizler qırımtatar halqınıñ Qırım işğali vaqtında aq-uquqlarını qoruv meseleni baqacaqmız. Meslekdeşlerimizniñ aq-uquqlarını tiklemek içün angi halqara teşkilâtlarnı celp etecekmiz, neler yapacaqmız.
– Herson vilâyetine kelgenlerniñ Qırımğa qaytqan soñ telükesi ne derecede ola bile?
– Başında Rusiye akimiyetiniñ maqsadı Qırımtatar Milliy Meclisinen añlaşmaqtan ibaret edi. Tamır halqnıñ temsil organı işğalni qabul eter ve işğalci akimiyetniñ şartlarını qabul etecek, dep tüşüne ediler. Böyle bir şey olmadı, onıñ içün şimdi qırımtatar halqını bölecek olalar. Qırımtatarlardan kollaboratsionizmge razı olğanlarnı qıdıracaqlar, bazılarınıñ cinayetlerini ögrenip, işbirlik tutmağa zorlaycaqlar – bir söznen, eski sovet usulları.
Qorquzuvlar aqqında. Bizde olğan tam malümatqa köre, qırımtatarlar arasında kendi halqınıñ menfaatlarını qoruycaq ve işğal rejimini tanımağan liderlerini repressiyalarğa oğratacaqlar ya da eñ azından Qırım yarımadasından quvacaqlar. Menim tam bir malümatıma köre, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı Qırımğa keri kirsetmemek meselesi baqılğan edi. Lâkin bugünde-bugün bu qararnı qabul etmediler ve bunı yapmaycaqlar, başta kollaboratsionist olmağa azır olğanlarnı toplap, içinden devrim yapacaq olalar, yani Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yañı reisi saylansın, ve Refat Çubarovnıñ yerine qoqla kelmesini isteyler. Şunı aytmaq kerek ki, bu yañlış bir ümüt, çünki temsil organ temsil organ olıp qala, ve anda bir qoqla olsa, Meclis işini toqtatacaq ya da faaliyetni başqa bir şekilde alıp baracaq.
– Meclisniñ bazı azaları, şu cümleden, siziñ sabıq muaviniñiz (Remzi İlyasov – muarrir) akimiyette çalışmağa kete, buña nasıl munasebetiñiz bar?
– Yazıq ki, mında men aqlı oldım: olardan bir fayda olmadı. Aksine, qırımtatarlar akimiyetnen işbirlik tutacaqlar degen fikirler peyda olıp başladı. Menimce, şimdi Meclis bu adamlarnı işten boşatuv qararını qabul etmeli, lâkin añlaymız ki, bu şey imkânsız, onıñ içün eñ azından Meclis bu adamlardan çetleşmek kerek. Olar qırımtatar halqınıñ temsilcileri olaraq qabul etilmemek kerekler.
– Rusiye prezidenti sizge körüşmege teklif etmedimi, bir de bir muzakereler olmadımı?
– Muzakereler olmadı. Lâkin onıñ elçileri şimdi Moskvağa keleler. Daa bir kere körüşmege azır olğanları aqqında laflar oldı, ve bu körüşüvniñ neticelerine köre, maña Qırımğa kelmege ruhset bereceklermi-yoqmı qarar alınacaq eken. Men ayttım: Kremlde beklenilgen cevap menden olmaycaq, onıñ içün körüşmege acet yoq.
Qırım.Aqiqat bergen malümatqa köre, Geniçeskte Cemilevni oyun, alğış, milliy bayraqlar, imaye ve «Mustafa!» şiarlarınen qarşıladılar.


text:
Aqmescit – «Milli Firka» ve «Qırım birligi» cemaat teşkilâtları kendi «qırımtatar halqı şurasını» meydanğa ketirip, Qırım «akimiyetinde» vazifelerge öz namzetlerni köstermege qarar aldılar. Böyle etip halq oğrunda hızmetnen bağlaylar. Faqat, mütehassıslar, mezkür teşkilâtlarnıñ esas niyeti Qurultay – Meclis ve Qırım «akimiyeti» arasında davanı öz menfaatlarına qullanıp, «otuz rublege satılacaqlarını» aytalar.
«Qırımtatar halqı cemaat şurası»nıñ teşkil etilüvi aqqında Qırım.Aqiqatqa «Milliy firka» teşkilâtı keñeşiniñ reisi Enver Kantemir-Ümerov bildirdi. Aytqanına köre, keçenlerde «Milli firka» ve «Qırım birligi» añlaşma tizip, küzdeki saylavlarğa «belgilegen yekâne cedvel» boyunca qatnaşacaqlar.
«Eñ yaqın vaqıtta teşkilâtlarımıznıñ vekilleri Devlet şurası ve Nazirler şurasında, em de yerli akimiyet organlarında temsil etilecekler», - dedi «Milli firka» reberi.
Bildirgenine köre, «qırımtatar halqı şurası» terkibine, yarımadadanıñ er türlü teşkilâtı ve Meclis azaları da kire bile.
«Meclis azalarından biri, belli bir teşkilât ve halqnıñ bir qısımı tarafından desteklense ve baqışları teşkilât, Qırım cemaatçılığı, devlet siyasetiniñ menfaatlarına zıt kelmese, elbette qoşula bileler», - qayd etti Ümerov.
Aynı zamanda qırımtatar milliy areketniñ azası, Qurultaynıñ Merkeziy saylav komisiyasınıñ reberi Zair Smedlâyev Meclis azalarnıñ qoşuluvı aqqında ğayeni teñqid etti.
«Bu, bir de bir köy şurası Yuqarı Rada azalarına kendi saflarına qoşulmağa teklifine oşay», – dep bildirdi Smedlâyev.
Zair Smedlâyev, «Milli firka» Ukraina Selân Demokratik Firqası erkânında cumhuriyetniñ parlamentine keçmege ıntılğanını, amma öyle de keçip olamağanın hatırlattı. İşte, bu fakt teşkilâtnıñ halq arasında ne derecede belli olğanını köstere, dey Qurultay vekili.
«Halq olarnı desteklegen olsa edi, Qurultayğa namzetlerini kösterir ediler», - dep qayd ete Smedlâyev.
Marginallar «otuz rublege» Rusiye akimiyetine satılcaq olalarmı?
Kiyevdeki Yaqın Şarqiy taqiqatlar Merkeziniñ müdiri İgor Semivolos Qırım. Aqiqatqa izaat bererek, «Milli firka» - belli, amma marginal teşkilâtı olıp, qırımtatar areketinde iç bir türlü tesiri olmağanını bildirdi.
Añlatqanına köre, teşkilât, Meclis-Qurultay ve «akimiyet» arasında olğan davanı öz menfaatlarında qullanmağa ve «otuz rublege» satılmağa istey.
«Bu yañı siyaset degil. Tamam bu kibi şeyni Yanukoviç üküm etken vaqıtta da yapa ediler. Olar ayın-oyunlarını devam eteler, yañı ğaye, dellileri yoq, satılalar, işte», - dey ekspert.
Aynı zamanda Semivolos, Meclis raqipleriniñ muavafaiyetinde şübelene. «Olar iç bir şeyge irişip olamazlar. Bu Çeçenistan degil, mında ruslar telükesizlik içün para tölemeyler. Bu kibi şerikler ruslarğa kerek degil», - dedi o.
Ekspertniñ fikirince, bu teşkilâtlar bir qaç deputatnı keçirip olurlar, amma qırımtatarlar olar içün ses bermezler.
Evelden bildirilgeni kibi, Qırım «Devlet şurasına» saylavlar sentâbrniñ 14-nde ötkerilecek. Onıñ terkibine firqa cedvelleri boyunca 50 deputat ve bir mandatlı majoritar okrugı boyunca 25 deputat saylanacaq.


text:
Oktâbr 22-de Eski Qırımda politsiya hadimleri tarafından yaqalanğan qırımtatar faali Tair Smedlâyev Aqmescitteki Franko bulvarında yerleşken vaqtınca tutuv izolâtorına ketirildi.
Yaqalanğan adamnıñ ağası – Qurultaynıñ Merkeziy saylav komissiya reisi Zair Smedlâyev Qırım.Aqiqatqa bergen malümatına köre, Tair yaramadı.
«Onıñ basımı yükseldi, «aceleni» çağırdılar, ekimler ine, elektrokardiogrammanı yaptılar», – dep bildirdi Smedlâyev.
Yaqalanğannıñ adliyecisi keldi. Yaqın zamanda Tair Smedlâyev İVS binasında olacaq. Onıñ anda bulunacaq müddeti belli degil. Zair Smedlâyev eki kün soñra onıñ qardaşına ceza belgileycek mahkeme ötkerilecegini tahmin ete.
Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev onıñ qardaşını nede şeklegenlerini aytıp olamadı. Madem ki, Tair Smedlâyev mayıs 3-te Ermeni Bazarda qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevni qarşılağan insanlar arasında bar edi.
Qırım.Aqiqat bildire ki, Tair Smedlâyevni çarşenbe künü, oktâbr 22-de, Eski Qırımda yolda yaqaladılar. «Politsiya» hadimleri Smedlâyev ve onıñ eki oğlu, şu cümleden 4 yaşında küçün oğlu, olğan maşinanı blok ettiler.
Hatırlatamız, işğal etilgen Qırımda Qurman qasabasında eki qırımtatarını yaqalap, apiske aldılar. Olarnı mayıs 3-te Ermeni Bazarda qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni qarşılağan vaqıtta uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimlerine ketirilgen zararda şekleyler.


text:
Qırımdaki mahkeme faal Seyran Saliyevni apiste qaldırdı. Bunı faal Nazim Sheikhmambet Facebook saifesinde yazdı.
«Mahkeme imaye şikâyetini qanaatlendirmeyip, Bağçasaray mahkemesiniñ Saliyevni 12 künge qadar apiske alma qararını deñiştirmedi», – dep yazdı faal.
Saliyevniñ advokatı Rustem Kâmilev cezası para cezası ya da çıqma yasağına deñiştirilsin dep, muracaat etken edi.
Yanvar 26-da işğal etilgen Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından yaqalanğan faal Seyran Saliyev eki maddege köre qabaatlı tanılıp, 12 künge qadar apiske alındı. Onı ekstremist malümatlarını tarqatma ve natsist timsalleriniñ teşviqatı ile oğraşmasınen qabaatlaylar.
Yanvar 26-da Bağçasarayda qırımtatar faali Seyran Saliyevniñ evinde tintüv olıp keçti. Soy-soplarınıñ aytqanına köre, Rusiye uquq qoruyıcıları yasaq etilgen edebiyatnı qıdıra edi. Saliyev Rusiye İçki işler nazirliginiñ Bağçasaray rayon bölügine alıp ketirildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Ukraina Tışqı işler nazirligi Rusiye akimiyeti teşkil etken «daa bir mahkeme oyunını» takbih etip, Rusiyeden ükümniñ acele sürette lâğu etilmesini talap etti.


text:
Bunı Aqrusiye demir yol müessisesiniñ matbuat hızmeti bildire.
İyün 16-dan iyül 15 kününe qadar № 100/99 Minsk – Aqmescit, № 160/159 Minsk – Kezlev, № 486/485 Baranoviçi – Kefe trenlerine biletlerni almağa mümkün.
№ 100/99 Minsk – Aqmescit treni er kün Minsk-Passajirskiy stantsiyasından saat 07:45 çıqa ve kelecek künü saat 13:05 Aqmescit – Passajirskiy stantsiyasına kele. Aqmescitten saat 19:20 çıqa ve kelecek künü Minskke saat 23:17 kele. Tren tertibatına Brest – Aqmescit, Vitebsk – Aqmescit, Mogilev – Aqmescit, Grodno – Aqmecit vagonları kire.
№ 160/159 Minsk – Kezlev treni iyün 15-den dört kunde bir kere baracaqtır. Minskten saat 20:03 çıqacaq ve bir künden soñ Kezlevge saat 04:10 kelecek. Kezlevden saat 09:49 çıqıp, Minskte bir künden soñ saat 15:40 kelecek.
№ 486/485 Baranoviçi – Kefe treni iyün 14-den dört kunde bir kere baracaqtır. Baranoviçi-Polesskiye stantsiyasından saat 18:07 çıqıp, Kefege bir künden soñ saat 05:00 kelecek. Kefeden saat 09:00 çıqıp, Baranoviçi stantsiyasına kelecek künü saat 18:05 barıp çıqacaq.
«Ukrzaliznitsâ» Qıtaiy Ukrainadan Qırımğa ve keri barğan trenlerge bilet satuv vaqtını iyül 15-ne qadar uzattı. Bugünki künge Qırımğa ve keri barğan trenlerge biletlerni iyül 12-ne qadar almaq mümkün. Soñra ise biletlerniñ satuvı ket-kete açılacaq.
Bundan evel «Ukrzaliznitsâ» Qırımğa barğan trenlerniñ sayısını 50% azlaştırğanı aqqında malümat berile edi. Yarımadağa er kün Ukraina, Rusiye, Aqrusiyeden 30 çift tren bara.


text:
İşğal etilgen Qırımda Rusiye Federal migratsion hızmeti yılnıñ başından elektron pasportlarnı berecek. TASS Rusiye neşiri bergen malümatqa köre, elektron pasportlarnı Krasnodar ve Rostov-na-Donu sakinleri de elde etecek.
Beklenilgeni kibi, Rusiyeniñ diger regionlarında elektron pasportlarını 2017 senesinden bermege başlaycaqlar, 2025 senesinden vesiqanıñ kâğıt şeklini bütünley lâğu etecekler.
«İşbu leyhanıñ esas maqsadı – insan belgileviniñ daa da effektiv ve havfsız usulınıñ kirsetilmesi. Migratsion hızmetinde berilgen malümatqa köre, yañı pasport vatandaşlarğa devlet ve belediye hızmetleriniñ elektron şekilde elde etilmesini teminler», – denile beyanatta.
Elektron pasportnı on yılda bir kere berecekler. Adiy pasportnı deñiştirecek plastik varaqasında onıñ saibi aqqında temel malümat yazılacaq. Soyadı, adı, babasınıñ adı, doğğan künü ve «diger malümatlar».
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Qaraqalpaq mámleketlik pedagogikalıq institutında 1958-jıldan baslap baslawısh klasslar ushın joqarı mag`lıwmatlı oqıtıwshılar tayarlaytug`ın pedagogika fakulteti ashıldı. Usı jıldan baslap fakultette islewshi pedagog-xızmetkerleriniń járdeminde Qaraqalpaqstan Respublikasındag`ı barlıq qaraqalpaq, ózbek, qazaq hám orıs mektepleriniń baslawısh klassları, Xorezm hám Buxara oblastları, sonday-aq qońsılas Túrkmenstan Respublikası ushın joqarı mag`lıwmatlı baslawısh klass mug`allimlerin tayarlap basladı.
Pedagogika hám Baslawısh tálim fakulteti bolıp shólkemlestirilgennen baslap usı fakultette D.Satimov, G.Najimov, J.Qayırbaev, A.Tóreev, G.Abipov, A.Bekbasov, Q.Qosnazarov hám J.Narımbetovlar dekan lawazımında islegen bolsa, Ya.M.Dosumov, J.A.Orınbaev, docent A.T.Timashova hám basqada professor-oqıtıwshılar jaslarg`a ustazlıq etti.
1990-jıldan baslap Respublikamızdıń orta mektepleri ushın joqarı mag`lıwmatlı oqıtıwshılar tayarlawg`a bag`darlang`an Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı qaytadan ashılıp, dekabr ayınan baslap Baslawısh tálim fakulteti óz aldına qaytadan ashıldı.
Bul fakultette 1990-1993 jılları p.i.k.,doc. Q.Qosnazarov, 1993-2002 jılları p.i.k., doc. A.Pazılov, 2003-2008 jılları f.i.k.,doc. P.Najimov, 2008-2010 jılları g.i.k.,doc. J.Jalg`asbaev, 2010-2013 jılları ps.i.k.,doc. Sh.Saparov basshılıq etken bolsa, 2013-jıldin aprel ayınan baslap p.i.k., doc. U.Seytjanova fakultet dekanı lawazımında islep kelmekte. 2014-2015 oqıw jılınan baslap fakultet atı «Mektepke shekemgi hám baslawısh tálim» fakulteti bolıp, 2019-2020 oqıw jılınan baslap «Baslawısh tálim» fakulteti bolıp ózgertildi.
Professor-oqıtıwshılar quramı: 36.
Ilim doktorları: 1.
PhD ilim doktorları — 2
Ilim kandidati,docent — 6
Ulken oqitiwshi — 5
Assistant oqitiwshi — 22
Búgingi kúnde, yag`nıy 2019-2020 oqıw jılında fakultette ulıwma 512 talaba oqıp bilim alıp atırg`an bolsa, olarg`a 60 tan aslam pedagog-xızmetkerler tálim beredi, olardan: 1 akademik, 5 ilim doktorı, professor, 20 dan aslam ilim kandidatları hám docentler.
Fakultette professor-oqıtıwshılardan Ózbekstan hám Qaraqalpaqstang`a miyneti sińgen ilim g`ayratkerleri, Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan Respublikaları xalıq bilimlendiriw ag`laları talabalarg`a óz bilimlerin bermekte.
Fakultette oqıw qaraqalpaq, ózbek, qazaq, orıs hám túrkmen tillerinde alıp barıladı. 2018-jıl sentyabr ayınan baslap 1-kurslarg`a koreis tili de oqıtılıp basladı.
Fakultet talabaları Ózbekstan Respublikası boyınsha joqarı oqıw orınları kólemindegi ótkeriletug`ın olimpiadalarda «Ózbek tili, Qaraqalpaq tili hám Matematika oqıtıw metodikası» pánlerinen sıylı orınlardı iyelep kelmekte. Sonıń menen birge fakultet studentleri arasınan «Prezident, Nawayı, Ájiniyaz hám Kamolat» stipendiyaları jeńimpazları jetilisip shıqtı.
Fakultette student jaslar ushın barlıq imkaniyatlar jaratılg`an. Fakultettegi kafedralar janında hár qıylı ilimiy dógerekler shólkemlestirilgen. Bul dógereklerde student jaslarg`a ózleriniń oqıw procesinde alg`an bilimlerin ámeliyatta sinap kóriw múmkinshilikleri bar.
Házirgi kúnde fakultet pedagog-xızmetkerleri talabalarg`a tereń bilim beriw menen birgelikte tárbiyalıq jumısların teńdey alıp barıp rawajlanıw jolınan barmaqta.
Fakul’tet quramındaǵı kafedralar dizimi:
Tálim baǵdarları :
- 5111700- Baslawısh tálim hám sport tárbiyalıq is
Magistratura qánigelikleri:
- 5A111701 — Tálim hám tárbiya teoriyası hám metodikası (Baslawısh tálim)
-
-


text:
"Uquq küçü" ("Sıla prava") cemiyet teşkilâtınıñ reisi ve aynı adlı firqanıñ başı, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ sabıq vitse-premyeri Andriy Sençenko, Ukraina Yuqarı Şurası saylavlarından soñ onıñ taqımınıñ esas maqsadı - "Qırımnı qaytarmaq ve onıñ birleşken Ukrainağa ğayrıdan integratsiyasını yapmaqtır"
"Qırımnı ve qırımlılarnı qaytarmaq, birleşken Ukrainağa ğayrıdan integratsiya yapmaq. Bu - bizim maqsadımız. Aynısı Donbassnen de. Bizim açıq strategiyamız bar, amma onı bir intervyüde añlatıp olamam. Anda diplomatik ğayretler de, informatsion basqı da, em de yuridik. Bu - biz beş yıl devamında yapqanımızdır... Sübesiz, arqañda küçlü ordu da olmalı. Parlamentte bu yönelişte de ğayret etecekmiz", - dep aytıp berdi Senşenko Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde.
Ukrainada parlament saylavları iyülniñ 21-ine tayinlendi.


text:
Aqmescit – Qırımdaki okkupant akimiyetiniñ areketleri al-azırda Zugzwang olaraq, belgilene – er bir adımı Qıım sakinleri ve akimiyeti özüniñ vaziyeti eyileşmekke degil de, ep krizisniñ terenleşmesine alıp ketire. Meseleler özü özünen çezilmey eken, cemiyetke zarar ketirmeyip çezmege ise meydanğa kelgen yañı akimiyetniñ kvalifikatsiyası yetişmey, zan etsek, tasil alğanda, az ve yaramay oquğanlar.
Onıñ içün «ükümet»niñ areketleri biraz saçma ve manasız olıp çıqa, olar alqağa minsetilgen sansarnıñ areketlerini beñzete: de tez-tez çapıp başlar, de toqtay, amma bu «çapuvnıñ» neticesi boştır, ve bular, ekspertlerniñ esaplarına köre, küzniñ başında «rusiyeli» Qırımda yüz berecek sistema krizisiniñ közge körüngen ve körünmegen faktorları, alâmetleridir.
Şimdilik akimiyet Ukrainanıñ simvolikasına qanunsız cenkni ilân etmeknen meşğul – Aqyarda yalı boyundaki taşlarğa mavı ve sarı boyanen sızılğan ukrain bayrağını, aqiqaten de, ateş ile yaqıp qoyalar. Aqmescitte ise halq vekili Mustafa Cemilev kelmesi nisbeten, tamam ile qanunğa tabi olıp, tiklenilgen Ukraina bayrağı, şunıñnen beraber, halq vekiliniñ toqunılmaz mülkiyeti olğan Milliy Meclis binasına «samooborona» ücüm yaptı.
Qanun boyunca, toqunılmazlıq dairesine em halq vekili faydalanğan binalar ve inşaatları, em vesiqaları kirsetile. Amma bu adisege öz munasebetini başqa bir tarzda köstermege akimiyetniñ aqılı yetmedi. Binanıñ içinde yalıñız qadınlar bar edi ve «samooborona» azaları içün öz «qaramanlıq»nı köstermege sebep tapıldı. Lâkin bir qaç daqqadan soñ «Aksönov qaramanları»nıñ areketlerine artıq yol berilmedi, binada Ukraina bayrağı tiklenildi, bina ise imayege alındı.
Hucur olsa da, amma «ağa-qardaş» milleti simvolikasınıñ qullanuvı kibi adiy bir vaqia şahsen «Qırımnıñ yolbaşçısı»nıñ muavini Sergey Aksönovda añlaşılmaz bir açuv doğurdı. Öz Tvitterinde o, bu vaqianı «milletlerara duşmanlıq qozğavı» dep belgiledi ve qırımtatarlarğa «begenmeseñiz, ketiñiz» diye talap etti. Aynı zamanda Aksönov ile onıñ «Russkoye yedinstvo» firkasına Qırımda evellerde em Ukraina akimiyet organları, em de qırımtatarlar sabırnen yanaşqan edi.
Bu, zan etemiz, Freyd boyunca añaltı adaşuv sözlerdir. Mustafa Cemilev haber etti ki, Qırımdan qırımtatarlarnı sürgün etüv fikiri rusiyeli çinovniklerniñ kabinetlerinde, olarnıñ prezidenti «aqsız azaplanğan halq reabilitatsiyasınıñ yekünlenüvi» ilânlarına baqmadan, yaşamaqta.
Kim bile, belki Pütin reabilitatsiyanı tamam ile böyle tasavur ete? Nazirler Şurasınıñ Feysbuktaki resmiy akkauntında ise Sergey Aksönov dünyace belli uquqqoruyıcı ve Nobel mukâfatınıñ namzeti Mustafa Cemilev nisbeten şahsiy aqaretlevlerinen özüni aşaladı. Añlı Qırım sakinlerini bu şey taaciplendirdi – o, aqaretlegen halqınen qıyaslavda tek degerlikke köre degil de, aqıl derecesine köre, zayıf.
Aydın körüne ki, milliy aq-uquq ve milletlerara munasebetleri saasındaki halqara qanunları boyunca «lektsiya» da, şu sırada «bir sıra ders» de , tam ile insan nezaketligi dersi de, Aksönov içün daa ögdeler. Oña böyle ince ve mürekkep insanlarara munasebetler saasında bilgiler qaydan kelsin, evelde ise böyle şeyge vaqtı yoq edi.
Mında şimdi çeşit deñişmelerde «rus tabiatı» körünip başlay. Misal içün Feysbuk qullanıcısı bir tanışı oña mektüp yazıp bildirgen yañı «devir alâmeti» aqta haber ete: «İnsanlarnıñ toqallığına küleceñmi, hiyanetligine açuvlanacañmı, bilmeysiñ. Sektsiyamız olğan Severnayadaki mektepte (laqırdı Aqyar ş. aqqında kete – müellif) beden medeniyeti ocası, hocalıq müdiri, daa eki ocapçe birleşip, FSB-ge, ukrain tili, tarih ve daa bir qaç ocağa şikâyet etip, olar Rusiyege qoşuluvğa qarşı oldı ve talebeler arasında zararlı agitatsiya işini alıp bardılar, dep, mektüp yazğanlar. Añlaysıñmı, siyaset yönelişi başqa olsa da, beraber çoq yıl devamında çalışqan insanğa qarşı men böyle çaquv yazaycağımnı tasavur bile etalmayım! Bu ne demek, bizlerge 37 senesi qaytamı? Deycegim, mında o qadar sevinç yoq. Bilesiñmi, bir duyğu bar, etrafta terekler açqan, er yer yem-yeşil, amma boq sasığı kele!» - dey.
Qırımnıñ «Boş netice» nazirligi
Okkupatsiyanıñ ilki aftaları kösterdi ki, aqılnen yapılacaq areketlerde akimiyet öz zayıflığını kösterdi. Reklamasında «göñüldeşlik ile» yapılğan rubleniñ kirsetilmesi özüni aqlamadı. Ticaretçilik tecribesi kösterdi ki, rusiyeli ufaq rublesi grivnâ ile teñ çalışıp olamay – satıcılar da, müşteriler de grivnâ ile esap kördiler, rubl kesen-kes ignorğa tüşti.
Şu sebepten iqtisadiyat doktorı Rustam Temirgaliyev, perdalez avası kibi, deñişe bere – de grivna 2015 senesine qadar yürecek, dey, de o daa bir qaç ay qullanılaycağını bildire. Şimdi ise, grivna esabı daa eki-üç afta aqlı olaycaq, Qırım ise olğanı qadar tez vaqıtta grivnadan vazgeçmege ıntıla eken. Vazifeniñ müddeti – kurort mevsiminiñ başına qadar kesilgen. Añlayışlı, ebet, Temirgaliyev, şu, Qırımğa raatlıqqa kelmege azırlanğan, miqdarı çoq olmağan rusiyelilerni «polivalütlı rejim»inen qorquzmağa istemey, şu sebepten olarğa er yerde rublenen qullanmaq mümkünligini işandıra, yoq ise, grivna olarnıñ ambitsiyalı aqçasını kölgede qaldıracaqtır daa. Şunıñ içün halq kene banklarnıñ ögünde, qalğan ukrain paralarını deñiştirmek maqsadınen, tizilip çıqtı, bazı çöl rayonlarında ise, o yerlerde grivna endi qullanılmağanını ilân ettiler.
Angi bir vaziyette olsa da, «rus tabiatı»nı ifade ettirmek içün, akimiyet de birine, de digerine yapışa.Tamam böyle etip, qırımlı «Boş netice» nazirligi çalışmaqta. Misal içün, «premyer-ministr» Qırımnıñ büceti bu yılnıñ devamında bile on kere artacaq, dep ilân ete. Skeptikler aytalar ki, eger de grivnânı ruble esabına çevirseñ bile, raqamı yalıñız 2,8 kere büyük olacaq (bu da, sayğan matematiklerniñ bilgileri ne qadar, ve olar kim olğanına bağlı, ebet), amma tamam bu ölçüge bücetniñ özü de artacaq, demesi yañlıştır. Aksine, mütehassıslar onıñ toldurılması içün büyük ve, şimdiki akimiyetniñ kömpetentsiya seviyesine köre keçilmegen, manialar köreler.
Misal içün, Qırımniñ, endi rubleli, bücetinde Ukrainağa suv aqqını tölemege sermiya yetmegeni, yarımada zerzevat ve meyvasız, em de çeklerni toldurmaq içün suv yoqlığı sebebinden, pirniçsiz qalmaq havfına qoydı. Evellerde ise, pirniççilik muhtar cumhuriyetiniñ agrar iqtisadiyatınıñ emiyetli bir qısmı edi ve beraberlikte, Qırımnıñ angi bir devletke baqqanına farqı olmayıp, Kuban ile, birdem Qara Deñiz boyu (Priçernomorye) bir kompleksli öptimal pirniççilik regionını teşkil ete edi. Qırım em Rusiye, em de Ukraina içün emiyetli pirniç menbaası olğan edi.
Diger taraftan, Feodosiya, Sudaq kibi kurortlarda raatlanmağa kelgen musafirlerge suv az olğanı belli edi. Er bir yıl suv anda künde bir qaç saatke berile edi, suv defitsiti ise atta Aluşta, Yalta, Kezlev (Yevpatoriya), Çernomorskoye kibi regionlarda da saat-saat suv berilmesini mecbur ettirgen edi. Amma meseleniñ bilgili çezilmesi yerine, ükümet hadimleri suv Krasnodar ülkesinden ketirilecegini (bidonlarnenmi?) ilân etti. Meseleniñ «kömpetentli» çezilmesi, daa ne dep aytmalı?! Emiyetlisi şu ki, bu Kubandan «suv ketirmek»ni «vitse-premyer-ministr», rusiyeli iş adamı, evellerde regionlarnıñ suvnen temin etilmesinen meşğul olmağan, amma Qurultayda okkupant akimiyetke öz namzetini kendi tevsiye etken, Lenur İslâmovğa buyurdılar. Bu onıñ, okkupantlar bergen, birinci cidiiy vazifesidir. Becerip olurmı ya da işi muvafaqiyetsiz çıqarmı?
Turistlerni baarden başlap sayalar
Bücet ile olıp keçken tarihke añlı skeptitsizm qoşqan daa bir şey, aqiqaten hucurca olğan, 2014 senesi kurort mevsiminiñ vaziyetidir. Belli ki, kurorttan Qırım öz keliriniñ eñ büyük qısımını ala edi. Yalıñız bücet degil, belli ki, biñlerce Qırım sakinleri tek kurort saasından kelgen paranen yaşaylar. Açıq-aydın körüne ki, sezon berbat oldı.
Keçken yılı resmiy statistika Qırımnı 6 million turist ziyaret etkenini bildirgenine baqmadan, ne sebepten añlaşılmay, Konstantinovnıñ «gossoveti» ve Aksenovnıñ «ükümeti» bu sene 8 million kelecegini ilân etti. Aynı zamanda, bu saada çalışqan, akimiyetten serbest mütehassıslar yapqan, qabartılmağan esaplarğa köre, bıltır Qırımda raatlanğan ve sağlığını tüzetken turistlerniñ episi 2,3 millionnı teşkil eteler, bu yıl ise 700 biñden ziyade beklemege kerekmey.
Şimdi ise, Qırımnıñ birinci vitse-premyerı Rustam Temirgaliyev öz Feysbuk saifesinde bildire ki, Qırım akimiyet hadimleri 8 million olmaycaqnı añlağanlar ve, şu sebepten, 4 mln turist miqdarını kösterip başladılar. O, «Qırımda ep biri kurort sezonı muvafaqiyetsiz çıqmaz», dep yaza ve «bizler, şu sırada, aviayürüşlerniñ indeksatsiyası yardımınen, Rusiyeniñ çoq region sakinleri içün raatlıq imkânı yaratılması neticesinde, 4 milliondan az olmağan turistler miqdarını bekleymiz», - dey.
Tabi ki, böyle vaziyette akimiyet bu yerli biznesten bütün küçüni suvurıp almağa istey, Sergey Aksenov «bu yıl iç bir subyekt vesiqasız çalışmaycaq. Men sizge garantiya berem!» - dep ilân etken edi. O, Respublikada kurort mevsiminde biznesniñ qanun boyunca çalışqanını teşkergen çıqış komissiyalar çalışacağanı işandırdı. «Eger de registratsiyadan keçmegen ticaret noqtalar tursa, ya da kimdir legal olmağan iş alıp barsa, birden, gorsovette bu şeyler boyunca mesül olğan hadim (işten boşatılmaq) ariza yazabile. Kimseni acımamız. Bizler bütün rezervlerni çıqarmaq ve Qırımnıñ iqtisadiyetini kötermek kerekmiz»,- dep qoştı o. – Bizler birevlerniñ qazançlarına qızmaymız, amma olarnı aqlı etmek isteymiz», - dedi.
Akimiyet Qırım kurortınıñ eñ nazik yerine – mekânlar kirağa berilmekke – toqundı. Qırımda ise böyle usulnen 4,5 biñden ziyade mekân saipleri para qazana. Endi aytalar ki, Rusiye qanun boyunca mekânlarnı kirağa bermege yasaq etecek. Er kim, Qırımğa da tesiri olurmı, degen qasevette. Vaziyetni çezmek içün, okkupantlar Ukraina tecribesini ögrenmek kerekler, şu sırada, spetspatent vastasınen çalışmaqnı. Variantlardan biri – kirağa berilgen mekân saiplerine bergi patentini qaytaracaq olalar. Federal bergi hızmetiniñ Qırım vekilligi ve Qırım İqtisadiy inkişafı ve ticareti nazirligi evelki ukrain tecribesini qullanmaq üzerinde çalışa.
Tamam ile bu yerde Qırımnı tutmaq içün Rusiyede sermiya olmağanı aşkâr oldı. Masraflarnı esaplap, nazirlerinden Keriç keçitinden köpürni acele sürette qurmaqnı talap etken Vladimir Pütin, bu yersiz fikiriniñ zarurlığından özü vazgeçti. Ne ise de, bu yıl degil, dep ilân etti o.
Diger taraftan, taliller köstere ki, Qırım bugün 50-den 75% -ce dotatsiyalarnen yaşağan regiondır. Onıñ içün Rusiye ükümeti Qırım özü qazanıp keçinmek kerekligini beyan etti. Amma Moskvada buña özleri de işanmağanları er şeyden belli olıp tura. Şu sebepten, Vladimir Pütin Qırımnı Rusiyeniñ regionlarına yüklemege qararğa keldi. O, Qırım ve Aqyarnıñ içtimaiy-iqtisadiy inkişafı meseleleri boyunca komissiya qurulması aqta ferman imzaladı. 45 adam Rusiyeniñ qaysı bir oblastı Qırımğa sermiya ayıracağını idare etecekler.
Misal içün, Qırımnıñ «Şeer şurası» («Gossovet») Samaranıñ güberniya dumasınen «işbirlik»te olacaq. Zan etsek, Qazan milletlerara meselelerinde pek «tecribeli» olğanını tüşüngenler. Samara ise Konstantinovnı tamam ile qurmağa ögretir. Tula – Keriçke yardım kösterecek – yaqın künlerde ticaret-iqtisadiyat, ilmiy-tehnik ve içtimaiy-medeniy saaları boyunca añlaşma imzalandı. Qırım federal okrugınıñ er bir mektebi ve hastahanesine rusiyeli regionınıñ oña uyğun kefil teşkilâtı pekitilecek.
Medeniyet de öküz alda qalmaycaq. Livadiya sarayında aprel 17 künü Rusiye Medeniyeti yılınıñ tantanalı açıluvı bulundı. Lâkin UNESKO bu yılnı Qırımda İ. Gasprinskiy yılı dep ilân etken edi. Rusiye ükümeti reisiniñ muavini Ölga Golodets beyan etti ki: «Qırımda Rusiye medeniyeti tek saqlanılğan degil de, arttırılğan bile». Lâkin nasıl tarzda Qırım bu işni yapqan edi, müellif añlatmadı.
Aynı zamanda, Rusiyede bu yazda Qırımda bulunmaq havflı olacaq, degen emiş-demişler darqala. Bu emiş-demişlerni yoq etmege «nâşa-Nataşa» yani Qırımnıñ prokurorı Natalya Poklonskayağa buyurdılar. O da öz mütehassıslığını daa bir kere isbat etmekten qaçınmadı: «Kriminogenlik ceetten yarımadadaki vaziyet bayağı eyilişti», − dedi o, rusiyeli diñleyicilerine ve «Bizler eppi, qadimiy Tavridanıñ meydanlığında olğan, vatandaşlarnıñ havfsızlığı ve konstitutsiya aqlarınıñ qorçalanmasını temin etermiz», - dep işandırdı. Lâkin «kriminalğa qarşı küreşte pekingen» «dünyace belli adliyeci» Poklonskaya, şimdiki Qırım asla da «qadimiy Tavrida» olmağanını bilmey eken, amma böyle incelikler Qırım akimiyeti içün emiyetlimi …
Oles Çeremşina, qırımlı közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Duvadaq
Duvadaq (Otis tarda) – Otididae ailesinden çoq ürkek bir quş türü. Dünyada eñ balaban uçqan quşlardan birevidir.
Erkek duvadaqlarnıñ qanat açıqlığı 260 sm uzunlıqta ola bile, özleri 18 kg ağırlıqqa bara bile. Irğaçı duvadaqlar bu ebatlarnıñ yarısına bara bile ve eñ fazla 8 kg ağırlıqta ola bile.
Duvadaqlar qaverenki lekeli, uzun ayaqlı quşlardır. Yetişken erkeklerniñ saqalları bardır.
Duvadaqlar Moğolistandan İspaniyağa qadar barğan keniş bir coğrafiyağa tarqalğan olsa da, yaşağanları kiçkene bölgeler bir-birinden ayrıdır. Pek çoq memlekette nesilleri endi tükendi, şu vaqıtta qalğan memleketlerde nesli tükenme telükesinen qarşı qarşığa.
Duvadaqlar aşaytlıq qıdırmaq içün tarlalarnen çöllerde dolaşa. Yetişken soyları tohum, çekirdek, meyva, ot, böcek ve kiçkene memelilernen beslene, balaları böcek aşay.


text:
Kiyevniñ çeşit tibbiy müessiselerinde işğal etilgen Qırım ve Aqyardan köçip kelgenlerge tibbiy yardım kösterildi, olarnıñ sayısını bugün 3578 büyük ve 2617 bala teşkil ete. Bunı GSÇS matbuat hızmeti bildirdi.
Qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, qırımlılardan 513 büyük insan ve 315 bala yataqhanelerde yerleştirildi.
Umumen Kiyevde tibbiy cedvlege 2785 yetişkenler ve 2001 bala alındı, olarnı 4924 kere baqtılar.
Bunıñ ile Qırımdan köçip kelgenlerniñ ailelerinde bu müddet devamında 100 bala doğğanı aqqında da malümat bar.
Donetsk ve Lugansk regionlarından kelgenlerden tibbiy yardımğa muhtac olğan 49769 büyük insan ve 38384 bala muracaatta bulındı. Olardan 11490 üyken ve 7403 bala yataqhanelerge yatqızdırıldı.


text:
«Stantsiya territoriyasında Ukraina zembil askerleri silânen buluna. İçerige bir kimseni kirsetmeyler. Sıñırlarda bir qaç asker tura. Bizde olğan malümatqa köre, navigatsion stantsiyasınıñ mal-mülki cedvelge yazıp alına. «Mars-75» navigatsion stantsiyasında çalışqan Geniçesk sakinleriniñ aytqanına köre, Rusiye arbiyleri mında eki aydan berli körünmey», – dep yaza haber agentligi.
Ukraina arbiyleri Rusiye Federatsiyası Qara deñiz flotunıñ navigatsion stantsiyasını nezaret altına aldılar – kütleviy haber vastaları
Martnıñ 26-da Geniçeskte Ukraina Silâlı quvetleriniñ askerleri BTR ve bir qaç arbiy maşina vastasınen Rusiye Federatsiyasınıñ Qara deñiz flotuna ait «Mars-75» navigatsion stantsiyasını nezaret altına aldılar, dep bildire Geniçeskniñ haber videoportalı.
«Stantsiya territoriyasında Ukraina zembil askerleri silânen buluna. İçerige bir kimseni kirsetmeyler. Sıñırlarda bir qaç asker tura. Bizde olğan malümatqa köre, navigatsion stantsiyasınıñ mal-mülki cedvelge yazıp alına. «Mars-75» navigatsion stantsiyasında çalışqan Geniçesk sakinleriniñ aytqanına köre, Rusiye arbiyleri mında eki aydan berli körünmey», – dep yaza haber agentligi.
«Stantsiya territoriyasında Ukraina zembil askerleri silânen buluna. İçerige bir kimseni kirsetmeyler. Sıñırlarda bir qaç asker tura. Bizde olğan malümatqa köre, navigatsion stantsiyasınıñ mal-mülki cedvelge yazıp alına. «Mars-75» navigatsion stantsiyasında çalışqan Geniçesk sakinleriniñ aytqanına köre, Rusiye arbiyleri mında eki aydan berli körünmey», – dep yaza haber agentligi.


text:
Yves-Joseph de Kerguelen-Trémarec
İv-Jozef de Kergelen-Tremarek (Yves-Joseph de Kerguelen-Trémarec, 13 fevral 1734, Lañdüdal, Bretan, Fransiä qiralliğı – 3 mart 1797, Parij, Fransiä Cömhüriäte) — breton çığışlı fransuz diñgez säyäxätçese häm diñgez äfisäre (kontr-admiral).
Tärcemäi xäle[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Cideyıllıq suğış däwerendä korsarlıq belän şöğellänä, ämmä ällä ni uñışqa ireşmi. 1769 yılda Xärbi-diñgez akademiäsenä qabul itelä. 1770 yılda Kergelen maqsatı Könyaq qitğanı ezläp tabu bulğan ekspedisiä ütkärü täqdime belän çığa. 1772 yılda ul antarktik diñgezlärdä yözä; anda ul can äsäre bulmağan qialı utrawlarğa tap bula. Köymä komandasınıñ naçar fizik xäle säbäple Kergelen säyäxäten tuqtatırğa mäcbür itä. Şul utrawlar artında ul ezlägän Könyaq qitğa buluına ışanıp, Kergelen utrawlarğa Île de Fortune («Bäxet utrawı») isemen quşıp, kire qayta.
Qiral Lui XV-gä birgän xisapta ul yaña açilğan cirlärneñ ähämiätenä artıq zur bäyä birä; 1773 yılda Lui XV anı yaña ekspedisiägä cibärä; 1774 yılnıñ başında uq ekspedisiä Kergelen utrawlarına yözep barıp citä. Bu yulı utrawnıñ Könyaq qitğa belän berniçek tä bäylänmägänlege, anda keşe yäşämägänlege häm anıñ ğömümän faydasız ikänlege açıqlana. Şunıñ östenä, Kergelenğa barıp citkänce ük ekspeditsiä äfätlärgä yulığa: Yaxşı Ömet borını tiräsendä korablarnıñ berse suğa bata, zäñgelä belän awırıp kitkän qalğan ekipajnıñ yartısın Mavrikidä töserep qalırırğa turı kilä. Fransiägä kire qaytu belän uq ul törmägä yabıla.
Törmädän çıqqaçtın AQŞ bäysezlege öçen suğışında AQŞ yağında qorab komandirı bulıp qatnaşa. Böyek Fransuz inqilabınnan soñ reabilitatsiälänä häm Brest portı başlıgı itep bilgelänä.


text:
İşğal etilgen Qırımda, Aqmescitniñ aylanma maşina yolunda altı insannıñ ölümi boyunca cinaiy işniñ baqılması çerçivesinde yol açılğanınıñ aqiqiy tarihını ögrenecekler. Bunı oktâbr 2 künü Krıminformda keçirilgen konferentsiya devamında Qırım naqliyat «naziri» vazifelerini eda etken Anatoliy Tsurkin bildirdi.
«Resmiy vesiqada yazılğanı kibi, yol 2011 senesi oktâbr 4 künü açılğan», – dedi o.
Faqat jurnalistler 2010 senesi dekabr 20 Qırım Nazirler Şurası tantanalı sürette yolnı açqanı aqqında hatırlattılar. On ay devamında yol qanunsız sürette işletile edi.
«Eger de bu merasimden levhalar olsa, taqiqat komiteti bunı al eter», – dedi Tsurkin.
Al azırda yalıñız yolnı qurğan şirket bellidir.
Qırım.Aqiqat bergen malümatqa köre, sentâbr 28-de gece saat 03.30 Aqmescit-Nikolayevka aylanma yolunda yol örtüsü omradı – adamlarnen tolu VAZ maşinası çuqurğa oğradı. Altı insan, şu cümleden eki bala, elâk oldılar.
Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, Aqmescitte omrağan «Dubki-Levadki» yolu soñki beş yıl devamında Qırımnıñ eñ paalı qurucılıq obyektlerinden biri edi. PAO «Yujdorstroy» er daim yol qurucılıq imkânlarını qazana edi. Qırımda Rusiye Taqiqat komitetiniñ Baş taqiqat idaresi maşina yolunıñ omravı boyunca cinaiy iş açtı.
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen «baş naziri» Sergey Aksönov yol omravını ögrenecek ükümet komissiyasını acele sürette meydanğa ketirmege emir etti ve vefat etkenlerniñ soy-soplarına 400-er biñ ruble berecegini vade etti.
Sentâbr 29-da saat 11-de Aqmescitniñ Borçoqraq (Fontanı) qasabasında Aqmescitniñ aylanma yolunda yüz bergen yol eşilüvi aqibetinde elâk olğan 37 yaşında Asiye Salimova ve onıñ 16 yaşında qızı Aliyeniñ cenaze merasimi olıp keçti.
Yol qazasında yaralanğan bir yaşında Selim oğlançıqnı sentâbr 29 künü Moskvağa ketirdiler. Oğlançıq essizdir.