text:
Berniçä atna ara belän İran,Liviä häm xäzer T.Korea küpläp üterü qoralları mäsäläsendä xezmättäşlek itergä teläwläre turında işarälär cibärde. Qoralsızlanu mäsäläsendäge progress Ğıraq suğışı belän turıdan turı bäylängänme , bu turıda süz quyırtıp bulsa da, Bush administratsiäse bu yaña fronttan kilgän uñay xabärlärne saqlıq belän xuplap qarşı ala.
Bu arada Liviä, İran häm T.Korea küpläp üterü qoralları turındağı borçılularnı kimetü häm xalıqara cämäğätçelek belän xezmättäşlek itü turında teläk belderä başladı.Prezident Bushnıñ zolım küçäre dip atağan illärdän berse Liviä Ğıraq suğışnnan elek ük xalıqara cämäğätçelekkä yañadan quşılu telägen kürsätep, 1987-çe yılda AQŞ oçqıçın bombalauın tanıdı häm könbatış belän säyäsi , iqtisadi mönäsäbätlärne normalläşterügä cawap itep qoralsızlanuğa riza buldı.İran könbatış illäreneñ basımı astında östämä protokolğa qul quyıp BMO inpsektorlarına aldan xabär itmi reaktorların tikşerügä riza buldı. T.Korea atom programmasın tuñdıru täqdime yasap, qıyu adım atladı. Däwlät sekretarı C.Powell yaña tendensiäne xuplap(audio)
Bez Liviä belän borılış noqtasında torabız. İranğa yasalğan basım näticäsendä ul östämä protokolğa qul quydı häm xalıqara cämäğätçelekneñ başqa yöklämälären ütärgä buldı. Ğıyraq inde küpläp üterü qoralları çığanağı tügel.Min Pxenyangdağı kollegalarıbız bolarnı qarap bara dip ömed itäm.
Qayberäwlär bu öç ilneñ mönäsäbätlärendäge üzgäreşne Bush administratsiäse öçen ciñü dip bäyäli.AQŞ armiäseneñ eleke polkovnigı,küzläw ofitserı Kenenth Allard, Ğıraq suğışnda häläk bulğan soldatlarıbıznıñ Arlington ziratına kümelüen kürgän sayın cılım, ämma ikençe yaqtan küpläp üterü qorallarına iä 2 ilne sızıp taşladıq dip söyli.11.sintäberdän soñ administratsiä zolım küçäre dip bäyälägän illär belän küpläp üterü qoralları arasındağı bağlanış yaña ğasırda Amerika iminlegenä töp qurqınıç bulıp tora dip belderde,.Prezident Bush , Saddam Xösäin küpläp üterü qorallarına iä häm ul alarnı qayçan da bulsa AQŞ yäki berektäşlärenä qarşı qullanır digän argument Ğıraq suğışın başlattı.Saddamnı bärep töşerü älbättä İran T.Korea häm Liviä kebek illärgä Waşington iminlek mäsäläsendä bik ciddi qaraşta, yanası urınğa, xezmättäşlek itsägez yaxşıraq bulaçaq digän işarä ide .Şulay sonğı waqıyğälärne administratsiä strategieseneñ uñışı dip bäyäläwçelär bulğan kebek Pxenyang häm Tehran atlağan adımnarğa şiklänep qarawçılar da yuq tügel .Alardan berse Cato institutı analitigı Ted Galen Carpenter. (audio) Monda küz kürgännän azıraq.İranlılar uyın ğına uynıy ,Alar yevropalılar häm xalıqara Atom Agentlığı belän 90nçe yıl urtalarında T.Korea kebek yalğan xezmättäşlekkä kerä digän nıq şik bar.
Carpenter qaraşınça, T.Koreanıñ sonğı täqdime çınbarlıqta anıñ 94nçe yılda Waşington belän bulğan kileşügä kire qaytu bulıp tora. Ul çaqta Pxenyang atom programmasın tuñdırğan ide. Kileşüne bozğan stalinistik däwlät äle AQŞtan iqtisad häm iminlek ölkäsendä kübräk taşlamalar sorıy.Älbättä prenik säyäsäte, suğış belän kisätü kebek şok täsire yasamasa da qorallarnı kontrol suqmağında näticälärgä alıp bara ala,bigräk tä yaqın könçığışta. İran,Süriä kebek illär ozın möddätle mänfäğätläreneñ iqtisadi täräqiättä buluın kürä. säyäsät häm bazar xalıqara xezmättäşlekkä açılsa ğına moña ireşü mömkin. Süriä prezidentı Assad ximik qoralların İzrael üz qoralların yuq itsä genä, cimerep taşlayaçaq dip beldergän ide.Saddamnıñ çitlätelüe, İran reaktorlarınıñ BMO kontrolendä buluı , bälkim dä İzraelne qoral arsenalı turında söyläşergä ,qorallarnı cäyeldermew turındağı xalıqara kileşülärgä qul quyarğa etärer.
färidä xämit,praga


c: text/html

text:
Viktor Şmakovqa ğäyepläw belderelde
“Provinsial'nıye vesti” gäzite möxärrire Viktor Şmakov ekstremizmğa çaqıruda ğäyıplänep qulğa alınğan ide. Qanun buyınça aña 10 kön eçendä ğäyipläw belderelmäsä, ul irekkä çığarılırğa tieş. Respublika Prokuraturası 8 nçe may Şmakovqa ğäyıpläw belderde.Ul ike matdä, atap äytkändä, mäğlümat çarasın faydalanıp ekstremizmğa çaqıruda häm xakimiätneñ qanunlı taläplärenä buysınmasqa, tärtip bozuğa çaqıruda ğäyıplänä.
“Başqortstannıñ keşe xoquqları öçen xäräkäte“ Rusiä Prezidentı Putin häm General prokuror Ustinovlarğa Viktor Şmakovnı azat itüne taläp itkän möräcäğät yulladı.
Mönir Wafin, Ufa

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Afina. Grek xökümäte, Afinadan tönyaqta tawğa kilep töşkän yulçı oçqıçı qazasına texnik problema säbäp bulğanğa oşıy dip belderä. Xökümät wäkile Theodoros Roussopoulos süzlärenä qarağanda, tikşerüçelär älegä bar ixtimallarnı da tikşerä, läkin alar, qazağa oçqıçnıñ üzendäge problemalar kitergän dip isäpli. "Helios Airways" hawa şirkäteneñ Qıbrıstağı Larnaka şähärennän Afinağa oçqan, ä annan soñ Pragaga yul totarğa tieş bulğan Boeing 737 oçqıçı qazasında andağı bar 121 keşe dä hälak buldı, şularnıñ 115-e yulçı, 6-sı oçqıçta eşläwçe ide. Alınğan xäbärlärgä qarağanda, çirgä kilep bärelgändä oçqıçtağı pilot xuştan yazğan bulğan, bu uñaydan, oçqıç eçendä hawa tä'minatı saftan çıqqan buluı ixtimal digän farazlar belderelä.


text:
Prezident G.Bush industriäläre alğa kitkän G-8lärneñ summitın yapqanda NATOnıñ Ğıraqqa bulışlıq kürsätüen telim dip äytkän ide.AQŞ citäklägän koalitsiä köçläre 5 könnän soñ xakimiätne waqıtlı Ğıraq xökümätenä tapşıra.28-29nçe iyündä İstanbulda bulaçaq Tönyaq Atlantik Xärbi Berektäşlegeneñ summitında Bush NATOnıñ Bagdadqa yardäm itüe öçen basım yasayaçaq.Ämma Allians yardäme Bush küzallağanıça kiñ külämdä bulmayaçaq dip xäzerdän yk äytep bula.
G.Bush NATO Ğıraqta närsä eşli ala digän mäsälädä realistik bulırğa tırışıp, Amerikada ütkän G-8lärneñ summitın yapqanda bolay digän ide (audio)
Min NATO kübräk xärbilär cibärer dip kötmim . Bu realistik bulmas ide. Beräw dä moñı kötmi. Bez NATO bälkim dä Ğıraq iminlek xezmätkärlären künegüdän ütkärergä yardäm itär dip uylıybız. Moñı Ğıraq xökümäte sorıyaçaq dip äytkän ide. , Ğıraqnıñ waqıtlı premyere Allawi äğza illär citäkçelärenä künegü häm texnik yardäm sorap xat yazğannan soñ AQŞ älbättä NATOdan yardäm kötä. Däwlät sekretarı C.Powell çärşämbedä Ğıraqnıñ yaña partnörları bulaçaq dip işarä itte. Atnakiçtä Bushnıñ iminlek mäsälälärendäge kiñäşçese C.Rice prezident summitta waqıt yuğaltmıy Äfganstan wä Ğıraq öçen yardäm sorayaçaq dide Rice süzlärençä(audio)
Prezident berençe bulıp NATOdan Äfgan missiäsen tulısınça yaqlawın sorıyaçaq. Andağı xällär borçılu tudıra. Annan ul premyer al Allawinıñ NATOdan sorağan texnik yardäm häm künegülär mäsäläsendä närsä eşlänä ala, şunı qarıyaçaq.Çönki ğıraqlılar üz eşlären üzläre başqarırğa teli. Ämma Rice NATOnıñ qaysı illäre bulışlıq kürsätäçäk älegä bilgele tügel dip äytkän ide (audio)
Künegü eşlärenä niçä äğza il qanaşaçaq, belmim.Bez älbättä böten berektäşlekneñ yardäm itüen kürergä ömetlänäbez. NATOnıñ üzeneñ küpmillätle künegü urınnarı yuq, Äğza illär küp eşlärgä tieş bulaçaq dide.
Rice Ğıraqnıñ üz politsiäse , qorallı köçläre belän kontrol urnaştıruı möhim , ämma bu künegü eşendä yardäm kürsätelmi ğämälgä quyıla almıy, künegülär öçen küp waqıt kiräk monıñ öçen NATOnıñ tizlektä cawap birüe zarur dip söyläde. Ul bigräk tä äle 15 yıl elek kenä sovet imperiäse tarafınnan kontrol itelgän NATOnıñ yaña äğzaları moxtaç ilgä bulışlıq kürsätüdä ''tarixi mömkinçelekkä iä'' dip äytte.
Ämma xakimiätne ğıraqlılarğa tapşırırğa ber niçä kön genä qalğanda, kem niçek yardäm itäçäk bilgele tügel. NATO general sekretarı Skeferr kiçä Brüsseldä bu alians belän Allawi xökümäte arasında söyläşeläçäk dip äytep(audio)
Min berektäşlek citäkçeläre İstanbulda Ğıraq iminlek köçlären nindider räweştä künegülärdän ütkärü turında qarar birer ,älbättä bu eş Ğıraq xökümäte belän kiñäşläşep äzerläner dide.
NATO summitı öçen saylanğan İstanbulda kiçä aftobusta şartlatılğan bomba 4keşeneñ häläk buluına 18keşeneñ yaralanuına kiterde. Ankarada da bulğan şartlawda 3keşe cärähätlände, alarnıñ ikese politsiä. Anadolu agentlığı, xakimiätlär eşkä qatnaşuda şiklänelgän 3 keşene qulğa aldı dip xabär itte . Şartlawlar öçen beräw dä cawaplılıqnı üz östenä almadı.
färidä xämit,praga


text:
“Näwrüz” - törki xalıqlarnı berläşterüçe festival
23 mayda Qamal akademiä teatrında uzğan matbuğat oçraşuı da älege festival'gä bağışlanğan ide. Oçraşuda qatnaşqan Qamal teatrınıñ direktorı Şamil Zakirov “Näwrüz” festivaleneñ tarixı xaqında täfsilläp söyläde. İñ berençe tapqır 1989 yılda Alma-Atada, ä annarı Bişkäktä uzğan “Näwrüz” festivalendä fäqät Urta Aziä teatrları ğına qatnaşqan bulğan. Ä başqalar, şul isäptä tatar teatrları da älege festival'gä xätta çaqırılmağan da. 1998 yılda inde mädäniät ministrı İl'dus Tarxanov initsiativası belän “Näwrüz” xalıqara teatr festivale berençe tapqır Qazanda ütte.
Festival'neñ daimi qatnaşuçıları qazaxlar, tatarlar, qırğızlar, äzerbäydcännär häm başqalar. Läkin qayber törki xalıqlar “Näwrüz”dä qatnaşa almıy. Säbäbe nigezdä finanslar citeşmäw belän bäyle. Mäsälän, qırım, gabardin-balqar teatrları barı tik açqa qıtlığı arqasında bıyıl kilä almadı. Baqsañ, festival'dä qatnaşu öçen çığımnarnıñ kübesen Tatarstan qaplap torsa da. Ä menä üzbäklär älege festival'dä ğomumän qatnaşmıy. Şamil Zakirov äytüençä, üzbäk teatrlarınıñ festival'dä qatnaşu teläge zur, ämma Üzbäkstan citäkçelege alarnı totqarlap tora.
30 mayğa bilgelängän 8nçe “Näwrüz” festivalen açu tantanasına 12 il häm respublikalardan qunaqlar, mädäniät ministrları citäkçelegendäge delegatsiälär kilüe kötelä. Festival'dä barlığı 17 teatr qatnaşa. Alar arasında Zölfät Xäkimneñ “Telsez küke”, Nazıym Xikmätneñ “Üzen üze üterüçe”, Anton Çexovnıñ “Öç señel”, Mostay Kärimneñ “ozın-ozaq balaçaq” häm başqa isemdäge spektakl'lär bula.
Teatr bäygesendä ciñüçelärgä “İñ şäp spektakl'”, “Rejissernıñ iñ yaxşı eşe”, “İñ şäp xatın-qız role”, “İñ şäp ir-at role” kebek maqtawlı isemnär häm maxsus “Türksoy” premiäse bireläçäk. Türksoy premiäsenä iñ berençe bulıp Qamal teatrınıñ elekke rejisserı, xalıq artistı Marsel Sälimcanov layıq bulğan. Spektakl'lärne saylaw wazifası yöklängän jyuri häm tänqitçelär arasında Mäskäwneñ “Teatral'naya jizn'” jurnalı baş möxärrire Oleg Pivovarov, Tatarstannıñ xalıq artistı Rinat Tacetdin, Ufa däwlät Akademiäse dotsentı Galina Verbitskaya häm başqalar bar. Festival'dä iñ şäp, iñ yaxşı dip tabılğan spektakl'lär, artistlar Almaz Xolding şirkäte tarafınnan yasalğan Xörriät statuetkasına iä bulaçaq.
Al'bina Zäynulla, Qazan.


text:
Qırğızstan prezïdenti Almazbek Atambaev Qılmıstıq kodekstegi balağa qatıgezdik tanıtıp, densawlığına zïyan keltirip, özine qol jumsawğa dey`in aparğandardıñ jazasın qatay`tw jöninde özgerister engizilgen zañ jobasına qol qoy`dı. Bul jöninde memleket basşısınıñ baspasöz qızmeti xabarlay`dı.
centralasian.org-tıñ xabarlawınşa, zañda balanıñ ata-anası nemese tärbïelewge alğan jawaptı adam balağa qatıgezdik tanıtqanı üşin qılmıstıq jawapkerşilikke tartıladı delingen. Atap ay`tqanda kämeletke jası tolmağandardı özine qol jumsawğa aparğanı üşin nemese ünemi kemsitetini üşin 2 jıldan 5 jılğa dey`in bas bostandığınan ay`ırıladı. Al osınday` qılmıstı säbïge jasağanı üşin 3 jıldan 7 jılğa dey`in türme jazasına kesiledi.
Sonımen birge balanıñ densawlığına zïyan keltirip, awır zardabın qaldırğanı üşin 6 jıldan 10 jılğa dey`in sottaladı.
Balanıñ ömirine qawip töndirgeni üşin 40 -70 mıñ som köleminde ay`ıppul töley`di nemese 2-3 jılğa dey`in awır jumısqa tartıladı. Sonımen birge 3 jıldan 5 jılğa dey`in bas bostandığınan ay`ırılwı mümkin.


text:
Xalıqara Qızıl Xac Komitetı – xäzer Säddäm Hösäin Quşma Ştatlar tarafınnan "xärbi totqın" dip iğlan itelgäç, anı törmägä barıp kürergä niäten belderde. Aldanraq Amerikanıñ, Säddämne "xärbi totqın" dip ataw qararına Ğiraq räsmiläre qarşı çıqtı. İdarä Şurası äğzase häm elekke appelyatsiä mäxkämäse xäkime Dara Nor al-Din, "Säddämne bez cinäyätçe dip sanıybız häm aña xökem qararı çığarılaçaq" dip belderde. Pentagonnıñ matbuğat wäkile mayor Michael Shaver, älege statusnıñ Säddämgä birelüe säbäbe – anıñ elekke rejim waqıtında xärbi köçlär başlığı buluı häm şuña kürä Geneva Konvensiäse nigezendä suğış cinäyätläre mäxkämäse aldına basu ixtimalı buluı, dide.
Bügen Tikrit şähärendä amerikan ğaskärläre ike Ğiraq politsiä xezmätkären atıp üterde. Atışlar ber öydä çıqqan cäncal waqıtında bulğan.
Ammara şähärendä ber ğiraqlı atıp üterelgän, amerikan çığanaqları xäbär itüençä, älege keşe uram cıyını waqıtında granata şartlatırğa cıyınğan bulğan.


text:
AQŞ prezidentı George Bush Amerika xalqına möräcäğät itep tsunamidan sıyan kürüçelärgä kübräk yardäm cibärergä çaqırdı
AUDİO: Bu bik matur il. Min cimerekleklärne kürdem, ämma min ilegezneñ maturlığın da kürdem. Älbättä bez bu cimerekleklärne tözätü öçen sezneñ xökümät belän bergä eşlärgä tieş.
Uzğan ayda köçle dulqın, Sri Lankada awıl-şähärlärne genä tügel, meñnärçä keşeneñ tormışın da cimerde. Ämma xäzer cimerekleklärne tözätü eşläre bara, çittän yardäm kilä. Räsmi sannarğa qarağanda bu utrawda xäzer tsunamidan zıyan kürgän 750 meñläp moxtac keşe bar. BMO räsmiläre äytüençä bu atna axırına yardäm xezmätläre alarnıñ härbersenä hiçyuğı az ğına bulsa da yardäm biräçäk.
İñ zur zıyan kürgän il İndoneziädä taşlar astınnan häm läm eçennän meñnärçä mäyetlärne çığaru däwam itä. Yardäm xezmätläreneñ başqa ber öleşe isän qalğannarnı tabu häm alarğa yardäm itü belän mäşğül. İñ zur zıyn İndoneziäneñ Sumatra utrawındağı Açe töbägendä. Comğa könne Annan Açedağı xällärne kürgäç mondıy qotoçqıç närsälärne ğömeremdä dä kürgänem yuq ide dide. BMOnıñ Dönya Azıq-Tölek Oyışması isän qalğan 2 millionlap keşene aldağı yartı yıl buyı azıq belän tä''min itep toru programmasın iğlan itte. Oyışmanıñ başqarma mödire James Morris töp iğtibar yökle häm imezüçe xatınnarğa, häm sabıylarğa bulaçaq dide. Bu oyışmanıñ töp eşçänlege İndoneziädä bulaçaq. Xäzer biredä 150 meñläp keşegä döge häm başqa şundıy iñ möhim tölek yardäme taratıla. Morris "İndoneziädä andıylar sanı 2-3-4 kön eçendä 300 meñgä citäçäk. 5-6-7 kön eçendä 400 meñgä citäçäk. Häm könbatış yardağı zıyan bik zur bulıp çıqsa 1 millionğa da citärgä mömkin. Ämma min ul qädär ük bulmas dip ömetlänäm" dide.
İndoneziäneñ üzendä genä dä tsunamidan ülüçelär sanı 104 meñnän artıp kitte. Barlıq illärne bergä quşıp isäplägändä tsunami qorbannarı sanı 150 meñnän arta. Äle tağın meñnärçä keşe yuğalğannar isemlegendä.


text:
Çallıdağı avaria terror höcüme bulmağan
Düşämbe könne, Çallıda, toraq yortlarda torbalardan gaz bärep torıp, 10 meñ keşe yortlarınnan çığarılğan bulğan, digän xäbär taraldı. Berniçä fatirda xätta yanğın çığıp, yäşüsmerlärneñ utta peşegue turında xäbär itelä. Gaz tawışlanıp, zur quät belän torbalardan bärep torğan, dip xäbär itelä. Zur şartlaw çığudan qurqıp, tärtip saqlawçılar, keşelärne öylärennän çığarğa quşqan. Çallınıñ ul rayonnarında gaz sünderelgäç, keşelär öylärenä qaytqan. Bu xälne, TV kanalları kiñ yaqtırttı, bu terrorçılar höcüme, dip äytüçelär dä buldı. Sişämbedä xäbär itelgänçä, Çallıdağı toraq yortlar gazğa yañadan totaştırılğan inde. Älege xälne Federal iminlek xezmäte tikşerelgän. Agentlıqlar xäbär itkänçä, federal iminlek xezmäte belgeçläre, bu xäldä texnik citeşsezleklär säbäpçe bulğan, digän näticägä çığarğan. Qayber mäğlümatlarğa qarağanda, avariä, gaz stansiäsendä basımnı köyläwçe cihazlar watıluı arqasında kilep çıqqan.


text:
Adam Olearius
Adam Oleariy (yaqınça 1599-1671), Alman säyäxätçese.
1633-1634 yıllarda Şlezwig-Holşteyn ilçelege belän Räsäygä kilä.
1635-1639 yıllarda İdel buylap İranğa barıp qayta. İke märtäbä Qazanda tuqtalış yasıy, şähär küreneşlären surätli (1636-1638).
"Moskoviägä häm İranğa Holştein ilçelegeneñ säyäxät taswirları..." (1647) säyäxätnamäsendä İdel töbägendä yäşäwçe xalıqlarğa, ş.i. tatarlarğa bağışlanğan öleşlär bar. Säğdi'neñ "Gölstan" äsären farsı telennän alman telenä tärcemä itä.
Räsemnär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Olearius sälätle graver buldı. Menä Qazan suräte:


text:
Görcstan belän Rusiä arasındağı mönäsäbätlärdä Könyaq Osetia säbäple kierenkelek üste
Görcstannıñ konfliktlarnı xäl qılu ministere Giorgi Xayndrava Rusiä diplomatları häm räsmiläre belän söyläşülär öçen Mäskävgä kilde. Anıñ bu vizitı Görcstan parlamentınıñ Çärşämbedä Könyaq Osetiadan Rusiä tınıçlıq saqlau köçlären çığarırğa çaqırğan rezolutsiä qabul itüe belän bäyle. Ä inde Gürcstan Parlamentınıñ süzçese Nino Burjanadze Tiflistä ber törkem Rusiä parlamentarları belän oçraştı. Gorçe-Rusiä mönäsäbätlärendäge soñğı täräqqiät.
"Bez bitaraf bulmağan häm konfliktqa qatnşqan taraf xälenä kilgän Rusiä tınıçlıq saqlau köçläreneñ urnın xalıqara cämağätçelekne väkillek itkän obyektiv tınıçlıq saqlau köçläreneñ aluın tämin itäçäkbez."
Rusiäne Könyaq Osetianı yaqlauda ğäyeplägän Görcstan şuşı konflikt zonasında Yevropada İminlek häm Xezmättäşlek oyışmasınıñ, Yevropa Berlegeneñ häm AQŞnıñ zurıraq rol uynauın. 1992-nçe yılda tözelgän Rusiä-Görcstan kileşüeneñ garantı buluların teli. Älegä şuşı oyışmalar häm AQŞ xalıqara tnıçlıq saqlau köçläre mäsäläsendä yardäm itärgä äzer tiruların beldermädelär. Görcstan prezidentı Saakaşvili Tiflis belän duslarça mönäsäbät totqan Ukraina belän Baltik illäreneñ Rusiä xärbilärenneñ urnın aluların teli. Läkin Könyaq Osetia prezidntı Eduard Kokoytı 15-nçe fävraldä monı kire qaqtı.
"Bez suveren , Görcstannan bäysez dävlät. Rusiä tınıçlıq saqlau köçlärennän tış başqa köçlär Könyaq Osetiada urnaşmayaçaq. Görcelärneñ täqdimenä uñay reaksiä kürsätkän illär ike märtäbä uylasınnar. Min monda Ukrain häm Baltıyq illären küz aldında totam. Bu illärneñ tınışlıq saqlau köçlären cibärergä moral xaqı yuq, Çönki alar Görcstannı yaqlıy häm anı qorallandıra."
Xäzer debatnıñ üzägendä Tiflis 1992-mçe yılda tözelgän kileşüne beryaqlı ğına üzgärtä alamı digän mäsälä tora. Rusiä Dävlät Dumasınıñ saqlanu komitetı räiseneñ urınbasarı Mixail Babiç Burjanadze belän oçraşqannan soñ , tınıçlıq saqlau missiäse mäsäläsendä barlıq qararlar barlıq taraflarnıñ rizalığı belän genä qabul itelä ala dip belderde.
"Öç yaq ta Rusiä Tönyaq häm Könyaq Osetia häm Görcstan tınıclıq saqlau köçläreneñ aktivlığına qatnaşqan. Bu xalıqara köçlär häm anıñ täsirlelege şuşı missiädä qatnaşqan barlıq taraflarnıñ pozitsiäse küz aldında totılğanda ğına täsirle bula ala."
Ä inde Dävlät Duymasınıñ BDB mäsäläse buyınça komitetınıñ räise Andrey Kokoşin Görcstannı kisätep tä aldı.
"Bolar xalıqara tanılğan kileşülär häm Görcstan anı ber yaqlı ğına köçtän çığarsa , xalıqara qanunarnı bozğan bulaçaq."
Läkin, här kem monıñ belän kileşmi. Könyaq Osetia belän tınıçlıq söyläşülärendä qatnaşqan Görce xoquq belgeçe Levan Aleksidze radiobıznıñ Görce redaksiäsenä birgän ängämäsendä Tiflisnıñ kileşüne ber yaqlı ğına köçtän çığara ala dip belderde.
"1969-nçe yılğı kileşülär turındağı Vena konvensiäsenä esasän, ber yaq kileşüne ber tutqtausız bozsa häm anıñ maqsätlären ğämälgä quyuğa qomaçaulap kilsä , ikençe yaqnıñ ul kileşügä qatnaşudan baştartırğa xaqı bar."
Görcstannıñ Konfliktlarnı xäl qılu ministere Xayndrava xökümätkä parlamentnıñ rezolutsiäsen ğämälgä quyu mäsäläsendä bik küp kirtälärne ütärgä turı kiläçäk , läkin, deputatlarnıñ teläge xörmät itelçäk dip belderde.
Färit İdelle, Praga.


text:
Comğada Liviä küpläp üterü qoralları programmasınnan waz kiçüen iğlan itte.Ğıraq suğışına qarşı buluçılar Liviä qoralsızlanuğa diplomatiä aşa da ireşep buluın kürsätte dip äytkändä , ikençeläre Liviä qayber bilgele şartlarda pränik- qamçı säyäsäteneñ uñışlı buluına dälil dip belderde. Sonğı xällärne küzdä totqanda bälkim dä AQŞları Bushnıñ ''zolım kuçäre''dip atağan illär xaritasına üzgäreşlär kertergä tieş bulaçaq.
G.Bush terrornı yaqlawçı illärne zolım kuçäre dip atıy , Ğıraq, Liviä, İran ,Sudan Suriä, T.Korea häm Kuba şul isemlektä tora. Ğıraq suğıştan soñ demokratik il bulu yulına bastı. Tripoli comğa könne ximik, biologik häm atom qoralları programmasınnan waz kiçüen iğlan itte. Livie Ğıraq suğışı waqıtında bu turıda AQŞ vä Britaniä belän yäşren söyläşülär başlıy häm Saddam totılğannan ber niçä kön ütkäç üz qararın iğlan itä. Älbättä Tripolinıñ bu adımın distälärçä yıl izolatsiädä qaldırılu häm sanksiälärdän soñ dönya cämäğätçelegenä yañadan quşılu teläge belän dä añlatıp bulğan kebek , Muammer Qadafi Saddamnan soñ çirat mindä bula ala dip uylağan dip tä äytep bula. Waşington belän Tripoli arasındağı diplomatik mönäsäbätlär 1981nçe yılda Şotlandiädä pasajir oçqıçınıñ bombalanıp 270 keşeneñ häläk buluınnan soñ özelde. AQŞ Liviägä çikläwlär kertte. İke distä yıldan soñ Liviä bıyıl bombalaw öçen cawaplılıqnı üz östenä alıp , qorbannarnıñ ğailälärenä 2milliard 700 million dollar kompensatsiä tüläde. Şunnan soñ BMO sanksiälärne köçtän çığardı. ämma AQŞnıqılar äle dä üz köçendä.11nçe sintäber höcümennän soñ Sudan Waşingtonğa yaqınlaşu säyäsäten sayladı. Terror oyışmaların yaqlawnı tuqtattı. AQŞ yaqlağan tınıçlıq kileşüe ildä 20yıl däwam itkän watandaşlar suğışın tuqtatırğa tora. İran da bilgele bulğança Bushnıñ zolım kuçäre dip atağan illär isemlegendä. Qatı diplomatik basım näticäsendä Tehran üktäber ayında östämä protokolğa qul quyıp , BMO inspektorlarına üzeneñ atom programmasın tikşerü röxsäten birde.AQŞ bu adımnı xupladı, Ämma Däwlät Departamentı süzçese R.Boucher bu äle berençe ber adım ğına dip äytte. Ämma T.Korea belän Süriä älegä berençe adımnı atlamadılar .Dikäberneñ 12dä G.Bush Ğıraqtağı ğıysyançılarnı yaqlıy dip Damasknı cazalandıru qararına qul quydı. Ekonomik häm diplomatik sanksiälär qayçan ğämälgä quyılaçaq prezident älegä qarar birmägän.Tışqı mönäsäbätlär Şurasınnan Judith Kipper süzlärençä Ğıraq suğışı belän strategik pozitsiä üzgärde , Damask AQŞ armiäseneñ üz çiklärendä toruın onıtqan buluğa oşıy. T.Koreanıñ atom qoralları turında Yaponiä, Qıtay , Russiä häm AQŞ qatnaşlığında barğan söyläşülärdä älegä uñış yuq. Kuba - Amerika mönäsäbätläre salqın suğış däwrendäge kebek, Läkin Waşington Kubadan üzenä qurqınıç kürmi. . Ğäräb häm möselman illäre Liviä atlağan adımnı xuplap , izraelneñ küpläp üterü qorallarınnan waz kiçüe öçen xalıqara basımnı arttırırğa çaqıra .Yaqın könçığışnıñ küp kenä illäre qoral programmaları üz saqlanuları öçen möhim dip qarıy, şunlıqtan töbäktä iminlek ölkäsendä nigezle üzgäreşlär bulsa ğına qoralsızlanuğa ireşep bulaçaq dip äytergä mömkin
färidä xämit,praga


text: Taciqstan tışqı eşlär ministrlığı, respublikadağı barlıq xalıqara oyışmalar häm diplomatik missiälärdän, säyäsi törkemnär yä mäğlümat çaraları belän oçraşuları turında räsmilärgä xäbär itülären taläp itä. Bu xaqta bügen ministrlıqnıñ mäğlümat bülege başlığı İgor Sattorov xäbär itte. Soñğı waqıtlarda, dide Sattorov, xalıqara oyışmalar, şul sanda xökümättän bäysez törkemnär Taciqstanda üzläreneñ mäğlümäti eşçänlegen arttırdı. Häm alarnıñ mondıy eşläre propaganda maqsatlarında yä däwlät säyäsätenä qarşı bula ala. Sattorov, nindi dä bulsa oçraşular häm cıyınnar turında xalıqara oyışmalar tışqı eşlär ministrlığına aldan xäbär itergä tieş bulaçaq, dip östäde.


text:
Azatlıq radiosı säxifäsenä höcüm buldı
Höcümneñ asıl hädäfe bulğan Belarus xezmäte saxifäseneñ başlığı isä, şimbä könne Minsktäge tıñlawçıları öçen Çernobil faciğasın häm qorbannarın iskä aluda ütä ähämmiätle kön buluı turında belderde. Belarus xökümäteneñ ildä yaña atom qoralması tözü tırışlıqlarına qarşı, Çernobil qorbannarın iskä alıp uzdırılğan protest çaraları turında xalıqnıñ internettäge berdän ber bäysez mäğlümät çığanağı Azatlıq ide. Azatlıqqa bulğan höcüm belän ber rättän, ildäge başqa xökümättän bäysez oyışma saxifälärenä oxşaş höcümnär bulğan. Höcüm başlawğa Belarustağı bäysez internet saxifäläre Azatlıq xäbärlären üz saxifäsenä taşığan.


text:
Böten dönya tatar konressı väk
Böten dönya tatar konressı väkille bü könnärdä Novosibirsk ölkäseneñ tatar milli üzäge oeşuına 10 tulu tantansında qatnaştı. Böten dönya tatar kongressı başqarma komitetı xezmätkäre Landış Xarrasowa bu säfär, Seber yaqları, andagı tatar yaşäeşe turında tulıraq itep söyli:
«Novosibirskiy ölkäseneñ milli mädäni üzägenä 10 tuldı. Bu bäyrämdä törle millät keşeläre qatnaştı. Gubernator, şähär başlıgı çıgış yasadı. Bötendönya tatar kongressı isemennän kotlau xatın uqıdıq. Üzebez belän alıp kilgän kitaplarnı, tatar cırları yazılgan qassetalarnı, däresleklärne tapşırdıq. İñ yaxşı eşläüçe milli üzäkne ölkä başlıgı Mäskäügä iullama belän büläklärgä vägdä itkän. Bu iullama bıel tatarlar bireler dip kötäbez..»
Qazan kunaqları Novosibirskida Uraza -- gäeten dä kürep qaytqan. Şähärneñ ike qatlı zur cämig mäçete bar. Gäet bäyrämenä meñ yarımga yaqın möselman cıelgan. Mäçet qarşında tatar telenä öyrätü kursları açılgan bulgan, ämmä anda barı tik 20 genä keşe yöri. Jirle millätäşlärebez tatar telen televideniedän dä işetä ala. Biredäge qanalarnıñ bersendä 3 sägatlek milli tapşıru efirga çıgıp kilä. Bu başqa ölkälär belän çagıştırganda şaqtıy alga kiteş bulsa da, biredäge milli yaşäeş kuanırlıq tügel äle. Ämmä üzeneñ 10 ellıq iubileyen ütkärgän Novosibirskiy milli üzäge kiläçäkkä ömet belän qarıy.
Bikä Timerova


text:
Fransuz ko'terilisi
Fransuz ko'terilisi bul Fransiya tariyxında 1789-1799-jılları dawam etken da'wir. Ol Fransiyag'a ko'plegen a'hmiyetli o'zgerislerdi alıp kelgen.
Ko'terilisnın' en' belgili waqıyalarının' biri bul 1789-jılı 14-iyulda Bastiliya tu'rmesinin' hu'jim etiliwidir. Bastiliya bul patsha shan'arag'ına boysınbag'anlardı qamap qoyatug'ın saray bolg'an, a'dette ol jerge adamlar o'lim jazasına jiberilgen. Ol Fransiyadag'ı u'shinshi yamasa en' pa's klass ta'repinen qıyratılg'an. Olar qamaqtag'ılardı bosatıp, keyin saraydı jag'ıp jibergen. Keyinirek olar Bastiliya gerbishlerinen ko'pir salg'an.
U'shinshi klass ja'miyettin' a'dilsiz bo'liniwi sebepli ko'teriliske shıqqan. Fransuz xalqının' shama menen 98%i u'shinshi klass bolg'an. Tek 1.5%i ekinshi klass ha'm 0.5%i birinshi klass esaplang'an. En' jarlı klass bolıwına qaramastan u'shinshi klass barlıq salıqlardı to'legen. Hu'kimet puldı baylıqqa ha'm urısqa sarplag'anı sebepli qarızdar bolıp qaladı. Patsha Lyudovik XVI salıqlardı ko'teriwdi qa'leydi. Ol barlıq u'sh qatlam adamlarınan du'zilgen birlikti yag'nıy General shtatlardı jıynaydı. Olar 1614-jıldan beri birge jıynalmag'an edi. Lyudovik XVI birinshi ha'm ekinshi qatlamlardı salıq to'lewge ma'jbu'rlemekshi boladı, biraq olar qarsı boladı. U'shinshi qatlam xalıqtın 98 in qurag'anlıg'ı ushın, bul General shtatlar birliginde ko'birek dawısqa iye bolıwdı qa'leydi biraq patsha og'an razı bolmadı.
Keyin u'shinshi qatlam o'zin "Milliy birlik" dep ataydı. Milliy birliktin' ag'zaları jan'a konstitutsiya u'stinde jumıs baslaydı. Bunnan keyin patsha u'shinshi qatlamdı General shtatlar birliginen shıg'arıp taslaydı.
Bul 1789-jılı Adam ha'm puxaralardın' huqıqı haqqında deklaratsiyanın' payda bolıwına alıp keledi. Ol Amerika ko'terilisinde qatnasqan Markiz de Lafayet atlı jas aristokratı ta'repinen jazılg'an edi. Deklaratsiya Frantsiyanı respublika dep ja'riyalaydı. Frantsiya Respublikası 'Azatlıq, Ten'lik ha'm Birlik' su'renine tiykarlang'an bolıwı ku'tildi. Bul ha'r bir adam azat, ten' huqıqlı ha'm barlıq ma'mleketlikler ten', ag'ayinler sıyaqlı bolıwı kerek degendi an'lattı. Biraq basshılar bunı tez arada Terrorg'a aylandırdıha'm onın' aqıbetinde 40,000 a'tirapında adamlar o'ltirildi, sonın' ishinde Mariya Antuanetta xanshayım ha'm Patsha Lyudovik XVI. O'ltirilgen adamlar patshanı qollap quwatlag'an, tiykarınan birinshi ha'm ekinshi qatlam adamları edi. Olar bul awdarıspaq dawamında gilyotina menen baslarınan ayrılg'an edi. Ko'terilisshiler ha'tte jan'a din menen jan'a kalendar islep shıg'ıg'a ha'reket etti.
Fransuz ko'terilisi Fransiyada monarxiyanı birotalag'a toqtattı. Biraq jıllar o'tip Napoleon Bonapart o'zin Frantsiya İmperatorı dep ja'ryaladı ha'm Respublikanı toqtattı.
Basqa web-saytlar[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
- The Musée de Veygoux - Desaix ha'm Fransuz ko'terilisine arnalg'an muzey
- Adam ha'm puxaralardın' huqıqı haqqında deklaratsiya (inglis tilinde)


text: Zurrağı bulğan Yukos Sibneft aksiäläreneñ 20%tın satıp alır öçen berençe 3 milliard dollar tüläwen xäbär itte. Aqçanıñ qalğan öleşe soñıraq tülänäçäk häm yaña şirkätneñ iseme –YukosSibneft bulaçaq dip iğlan itelde. Köndälek neft tabu – 2millionnan artıq miçkä häm zapastağı 20 milliard miçkä belän YukosSibneft-dönyada 4nçe iñ zur neft çığaruçı şirkät bulaçaq. Yukosnıñ küpçelek aksiälärenä iä bulğan şirkätneñ basşqarma direktorı Mиxaил XoдopoBckий berläşterelgän şirkättä dä näq şuşı wazifada qalaçaq, Sibneft prezidentı EBreHий ШBидлep şirkät başlığı bulaçaq.


text:
Qazanğa Çeçen Respublikasınıñ delegatsiäse kilde
Tatarstan Çeçnägä militsonerlar cibärep kenä qalmıy, ä başqa tör yardäm dä kürsätä. Qazanğa Çeçnäneñ Şelkovskoy rayonınnan delegatsiä kilde. Alar arasında rayon xaqimiäte wäkilläre häm küptän tügel genä şuşı rayonda açılğan Tatar milli-mädäni üzäge citäkçese Artur Nogmanov ta bar. Qunaqlarnıñ respublikağa kilüläreneñ maqsatları — şuşı könnärdä Çeçnägä kitüçe Tatarstan militsiä xezmätkärläre belän oçraşu, tatar mädäniäte, mäğärife belän tanışu. Sişämbe könne Çeçnädän kilgän delegatsiäne Däwlät Şurasınıñ Fän, mäğärif häm milli mäsälälär komissiäse räise Räzil Wäliev qabul itte. Oçraşu waqıtında qunaqlar Çeçnädäge, ayırım alğanda, Şelkovskoy rayonındağı xällär, xalıqnıñ tormışı, problemaları turında söyläde. Alarnıñ süzlärençä, bu rayonda 51 meñ keşe yäşi häm anda Çeçnäneñ başqa töbäkläre belän çağıştırğanda şaqtıy ğına tınıç ğömer itälär. Rayonda mäktäplär eşli, byudjet tarmağında eşläwçelär az ğına soñğa qalıp bulsa da xezmät xaqların alalar, pensiälär dä tülänä ikän. Şunısı qızıq, Şelkovskoy rayonındağı 4 noğay tatar awılları mäktäplärendä tatar telendä uqıtu da cayğa salınıp kilä. Qunaqlarnıñ Qazanğa kilü säbäpläreneñ berse — şuşı eşne caylaw da. Oçraşu barışında Qazanda çeçen uqıtuçıları öçen maxsus kurslar açu mömkinlege turında da süz buldı. Şulay uq, Çeçnädän kilgän qunaqlar Tatarstannan üzläre belän respublika Milli kitapxanäse tapşırğan küpsanlı kitaplar, däresleklär, metodik äsbaplar, Däwlät cır häm biyü ansamble tarafınnan büläk itelgän milli kiemnär dä alıp kitäçäklär.


text:
Salım ministerlegeneñ häm mäxkämäneñ qararı Yukosnı bölgenlekkä töşerä ala.
Mäskäv arbitratsiä mäxkämäse, Salım Ministerlegeneñ 6 miliard 800 milion dolarlıq salım burıçın tüläven taläp itüe säbäple, Yukosnıñ mal-mölkäten tuñdıru qararın rasladı. Şirkätneñ süzçese mäxkämä qararı şirkätne bölgenlekkä töşerä ala dip beldergännän soñ, Yukos aksiälärenneñ bäyäse yaqınça 20 protsentqa töşte.
Audio
Ul şulay uq banka xisapları belän milkäteneñ tuñdırıluı , şirkätkä çın qurqınıç bulıp tora häm bu bankrotlıqqa alıp baraçaq dip belderde. Bu belderüdän soñ Yukos aksiäläre qimmäteneñ 20 protsentın yuğalttı. Ä inde prezident Putin küptän tügel genä xökümäteneñ Yukos kebek şirkätlärne cimerergä telämäven äytkän de. Läkin, anıñ süzläre belän xökümäteneñ eşçänlege arasında upqın bar. İnde Salım Ministerlege prezidentnıñ telägenä qarşı üz beldegençä xäräkät itär dip ber qatlı keşelär genä ışana ala. Älbättä, Putin bu väğdäsen ütämäs öçen açıq işek tä qaldırdı. İmeş, soñğı qarar mäxkämäneke. Küpkenä küzätüçelär, Yukosqa qarşı kampaniäneñ tübendä salım burıçı yaki başqa finans taläplär tormıy, töp säbäp Xadarkovskiynıñ säyäsätkä qatnaşıp , prezident Putingä qarşı çığuı buldı digän fikerdälär. Ul salım tülämävdä häm xärämläşüdä ğäyeple dip tabılğan xäldä, aña 10 yılğa qädäre tärmä cazası birelä ala.
Färit İdelle, Praga.


text:
Ölfät Yomağolov – prezident yarzamsıhı
Respublika xökümätenän kitkän ministrźar eş urındarı taba başlanı. İnde xäbär iteüebeźsä, Zöhrä Räxmätullina uqıtıusılıq eşenä yañınan qayttı. Ministr vazifahında eşlägändä lä ul Başqort däülät universitetınıñ Estetika kafedrahına etäkselek itä ine. Xäźer ul oşo wazifahın başqara. Zöhrä Räxmätullina ğinuar baştarında studenttarğa lektsiyalar uqıy başlayasaq. Yustitsiya ministrı Vladimir Spele ösön otstavqa nasarźan bulmanı. Ul xäźer respublika prezidentı xakimiätendä imenlek şurahı apparatın etäkläy. Barı Fänil Şämiğolov älegä eş urını eźlämäy, forsattan fayźalanıp yal itä ikän. Prezident yarźamsıhına bäyle horauźar źa artta qaldı. Tışqı iqtisadi bäyläneştär häm sauźa ministrınıñ elekke urınbaśarı Ölfät Yomağolov xäźer prezident menän rayon– qalalarźı giźäsäk.


text:
Abxaziädä saylaw räsmiläre mäğlümatlärenä qarağanda, kiçä qabat uzğan prezident saylawlarında Sergei Bagapş ciñgän. Tawış birüneñ tulı näticäläre comğa könne iğlan iteler dip kötelä. Bügen Bagapş, Tbilisi belän söyläşülärgä äzer buluın belderde, ämma ber şart belän....
Sergej Bagapş''nıñ Gruziä citäkçelegenä quyğan şartı – Abxaziäneñ bäysezlegen tanu. Saylawlarğa kilgändä, bügen irtän Abxaziä Üzäk Saylaw Komissiäse räise Batal Tabagua, tawış birüneñ berençe näticälären iğlan itte: "Tawış birüdä 75 meñ 691 keşe qatnaştı, alarnıñ 68 meñ 225e – üz tawışların Sergej Bagapş öçen birde. Bu tawışlarnıñ 90.1%tın täqdim itä. 3 meñ 467 saylawçı, yağni 4.5%tı – Yakub Lakoba öçen tawış birde."
Terkälgän keşelärneñ 58%tı saylawlarğa kilgän. Bu tapşırunı äzerlägändä, saylaw näticälärenä – Gali rayonındağı sannar da kertelgänme-yuqmı ikäne äle mäğlüm tügel ide. Gali rayonında küpçelege Abxaziäneñ bäysezlek iğlan itüe belän tämamlanğan 1992-93nçe yıllar suğışınnan soñ bu yaqlarğa kire qaytqan görcilär yäşi.
Kiçäge saylawlarda Gali rayonında elekke prezident Vladislav Ardzinba yaqlı köçlär tärtipsezleklär oyıştırırğa tırıştı dip xäbär itelgän ide. Gali''da saylawlarnı küzätkän Rusiä Däwlät Duması vise-spikerı Sergei Baburin, bügen kire Abxaziä başqalası Suxumiğa kilgäç, tawış birü köne buyı ber özleksez däwam itte, dip belderde. Şulay uq Xalıq partiäse räise Lakoba''nı, başqa rayonnarda saylawçılarğa basım yasawda ğayepläde: "Lakoba wäkilläre saylaw urınnarında küzätep kenä qalmıy, saylaw processın üz kontrolenä aldı, tawış birüçelärneñ dokumentların tikşerep, kemnärneñ saylawlarğa qatnaşaçağın, kemnärneñ qatnaşmayaçağın xäl itte," dude Baburin.
Uzğan saylawlarda 500 genä tawış alğan Lakobanı Bagapşqa citdi köndäş bulıp qabul itmädelär. Bagapş öçen bu saylawlar 3nçe üktäber könne ciñüen tağın ber qat isbatlaw buldı. Xäzer isä anıñ elekke köndäşe, Raul Xajimba vise-prezident urınına däğwa itä.
Abxaziägä 90nçı yıllar başında bäysezlek alırğa bulışqan Rusiä, Bagapşnıñ ciñüen häm saylaw näticälären tanımıyça, bu töbäkkä iqtisadi çikläwlär belän yanadı. Mäskäwneñ üktäber saylawları näticälären tanımaw säbäpläre äle dä bilgesez qala. Rusiä häm Gruziä analitiklarınıñ ber öleşe – Mäskäw, Bagapş''nıñ Rusiä mänfäğätlärenä tuğrı qalaçağına bik ışanmadı, digän fiker belderde.
Ämma Sergei Bagapş, Abxaziäneñ iqtisadın ayaqqa bastırırğa häm Mäskäw belän mönäsäbätlärne tağın da yaqınaytırğa süz birde. Şulay uq ul Gruziä belän dä söyläşülärne başlarğa äzer. Ämma ber şart belän: "Gruziä turında pozisiäm bilgele. Min ber däräcädä tigez ike däwlät arasında söyläşülär başlarğa äzer. Rusiä mäs''äläsendä – bez aralarnı yaqınaytıp intergrasiäne tiränäytüne däwam itäçäkbez. Bez Rusiädä bulğan kebek qanunnar qabul itäçäkbez, bez qanunçığaru ölkäsen täñgälläşterep, keşelär häm tawar äyläneşen ciñeläytergä cıyınabız," dide Bagapş.
Dönyada Abxaziäne bäysez däwlät bularaq tanımıylar. Respublika tulısınça Rusiäneñ iqtisadi yardämenä, narkotik häm neftne qanunsız satu aqçasına ömetlänep yäşi.
Abxaziädä saylawlarnı qanunsız dip bilgelägän Gruziä çärşämbe könne yañadan Rusiäne anıñ eçke eşlärenä tıqşınuda ğayepläp çıqtı. Tışqı eşlär ministrlığı Duma vise-spikerı Sergei Baburinnıñ Abxaziäneneñ bäysezlegen tanırğa häm Mäskäw belän yaqınraq mönäsäbätlär buldırırğa çaqırğan süzlären iskä töşerep, Rusiäne separatizmnı yaqlawda häm Gruziäneñ bötenlege häm bäysezlegenä qurqınıç tudıruda ğayepläp belderü yasadı.
Rusiädän cawap ozaq köttermäde. Duma başlığı Boris Grızlov, Baburinnıñ saylawlarğa baruı – parlament tarafınnan raslanmağan ide, häm ul räsmi Mäskäwne wäkillek itmi, dip belderde. Rusiäneñ tışqı eşlär ministrlığı Gruziä ğayepläwlären "cawapsızlıq" dip bäyäläde.
Tbilisida jurnalistlar belän oçraşqan Rusiäneñ Gruziädäge ilçese Vladimir Çxikvişvili, Gruziä eşlärenä tıqşınunı kire qaqtı: "Rusiä Abxaziägä räsmi küzätüçelärne cibärmäde, qayberäwlär, şul sanda Baburin äfände anda üz teläge belän barğan. Separatizmnı yaqlawda ğayepläwgä kilgändä – bez ber qayçan da mondıy belderü yasamadıq," dide Rusiäneñ Gruziädäge ilçese.
Fivral ayında Gruziägä barırğa cıyınğan Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergei Lavrov, kiçä uzğan saylawlar, Abxaziä belän Gruziä arasındağı kierenkelekne çişügä yul açır digän ömet belderde: "Saylaw prosessı inde tämamlandı, häm bez söyläşülärne başlap bulır dip ömetlänäbez," dide Lavrov.
Prezident Mixail Saakaşvili, ayırılıp çıqqan Abxaziä häm Könyaq Osetiäne kire Gruziägä qaytarunı wağdä itkän ide. Ämma ay başında, Saakaşvili, ike respublikağa yaña tınıçlıq kileşüläre täqdim itäçägen xäbär itte.
Alsu Qormaş


text:
Barmaq izi aparati 0503220044
BARMAQ IZI APARATI; EASY LIFE sirketinin teklif etdiyi nezaret sistemleri arasinda barmaq izi ve biometrika sistemleri varki siz onunla is yerlerinizde giris ve cixisin qeyde alinmasini ve nezaretini temin ede bilersiniz.BIOMETRIKA coxfunksiyalidi bu aparat vasitesile turniket vey a qapi uzerine qurasdirmaqla qeyd olunan sexsler barmaq izi ve ya ID kartlar vasitesi ile daxil ola biler.Internet vasitesi ilede izlemek olar. Azerbaycanin butun bolgelerinde fealiyyet gosteririk.Mehsullarimiza 1 il zemanet veririk.Elaqe;(050)322-00-44 (0700619-00-44


text:
дүшәMбe, 23 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 15:47
Mäskäwneñ tatar başqort zıyalılar klubı iskeçä yaña yıl bäyrämenä bağışlap oçraşu ütkärde. Yaña yıl bäyrämendä oçraşu inde ğädätkä kergän, bu oçraşu klubta 11Hчe yaña yılnı qarşılaw buldı. Uzğan yıl Klub üzeneñ 10 yıllığın bilgeläp ütkän ide. 11 yıl eçendä klubta üz traditsiäläre barlıqqa kilde. Bıyıl da başqa yıllardağı kebek klub äğzälären xätfä çapan kigän kömeş bilbaw buğan qış babay qotladı. Annan soñ üzeneñ qotlawları belän Tatarstannıñ wäkälätle wäkile Nazif Mirixanov çığış yasadı. Ul uzğan yılda aktiv eşçänlekläre öçen Tatarstannıñ säwdä yortı citäkçese Äxmät Nurievqa häm “Supr” şirkäte general'' direktorı Azat Valeyevqa wäkälätle wäkillekneñ räxmät xatların tapşırdı. Kiçädä qotlawlar küp buldı. Klub äğzäläre professor, Rusiäneñ atqazanğan yuristı, fännär doktorı Xäsän Möbäräkşa ulı Äxmätşinnı 85 yäşlek yubilee belän qotladı. Şuşı könnärdä genä Rusiä prezidentı Xäsän ağa Äxmetşinğa Rusiäneñ atqazanğan fän eşleklese digän isem dä tapşırğan ide. Bu qotlawlardan küñele bulğan Xäsän abıy da cawapsız qalmadı, olı yäştä buluına qaramastan moñlı itep, “Tuğan awılım” digän cırnı cırlap, alqışlarğa layıq buldı.Xäsän abıy Äxmätşin tumışı belän Tatarstannıñ Quqmara rayonınnan. Anıñ qızı Asiä häm ulı Nail dä Zıyalılar Klubında yış bulalar. Ä inde Başqortostannnıñ wäkälätle wäkile urınbasarı Yosıypov Rişat klub ägzälären başqort telendä qotladı. Ä inde Böten dönya tatar kongressı isemennän qotlawlarnı klub äğzäläre kongressnıñ matbuğat bülege citäkçese Gölnaz Şäyxidän işette. Bu yaña yıl kiçäsenä Tatarstannıñ xalıq artistı Ferdinand Säläxov häm Tatarstannıñ atqazanğan cırçısı Rezedä Şäräfieva da çıqırılğan ide.alarnıñ çığığların tamaşaçı bik yaratıp qarşı aldı. Ä ide kompozitor Rim Xäsänov belän oçraşu klub ägzäläre öçen kötelmägän şatlıq ide. “Ufa yükäläre”, “Qışqı romans”, “Yuqqa tügel, yuqqa tügelder” häm bik küp populyar cırlar avtorı Rim Xasanov üzeneñ yaña cırları belän çığış yasadı häm küplärgä tanış bulğan cırların da başqardı. Kiçädä küp törle konkurslar ütte şularnıñ berse tatar cırı konkursı buldı. Bu konkursnı Gnesinnar isemendäge muzıka akademiäseneñ 3 kurs studentı, Alabuğa yegete İldar Salaxov alıp bardı. Cırnı köyennän tanığan häm başqara alğan klub äğzäläre büläklärgä dä layıq buldılar. Üz çiratında klub äğzäläre İldarnı şuşı arada Çiläbedäge bayanistlar konkursında berençe urınnı aluı belän qotladılar. Şunsın da äytergä kiräk, küptän tügel genä Tailandta zilzilä waqıtında yuğalğannar isemlegendä bulğan yazuçı Renat Möxämmädiev ta bu yaña yıl kiçäsendä qatnaşqan ide. Ul mikrofon aldına çıqsa da, yal itü macaraları xaqında söyläp tormadı, andıy xällärne xoday kürsätmäsen dip kenä äytte dä klub äğzälären yaña yıl belän qotladı. Klub kiçäseneñ tağı ber näticäle qararın da citkeräsem kilä. Bu kiçädän soñ Klubnıñ şurası, Zıyalılar klubınıñ stipendiäsen buldırdı. Ul äle barı tik ike genä stipendiä. Häm ul aqçalarnı ğinwar ayınnan başlap, ike tatar balası alaçaq. Alar ikese dä Qazannan häm ikese dä Mäskäw konservatoriäse qarşındağı muzıka kolledjında uqilar. Säriä Raxmani fortepyanoda uynıy, ä inde Arslan Säyfi skripkada. Alarnı inde Mäskäwdä yaxşı belälär. Alar ikese dä 14 martta Mäskäwdä ütäçäk, Qazannıñ meñ yıllığına bağışlanğan konsertta qatnaşırğa tieş.
Näzifä Kärimova, Mäskäw


text: Ğíraqnıñ törle şähärlärendä koalísí ğaskärläre belän şigi ruxaníı Mötdät Äl Sadrğa tuğrılıqlı köçlär arasında qorallı bäreleşlär bardı. Şigilärnıñ izge şähäre Nacafta başlanğan bäreleşlär törle urınnarğa cäyelde. Nacafta AQŞ xärbi boralaqları ğısyançılarğa ut açtı. İtalín, Britan ğaskärläre Nasírí, Basra häm Amarada suğıştı. Ğíraq sälamätlek saqlaw ministerı 20 dän artıq keşe üterelde, 100 dän artıq, şul isäptän 15 amerikan soldatı yaralandı dip belderde. Koalísí köçläre belän Sadr taraftarları arasında yün ayında atışlarnı tuqtatu turında kileşengännän soñ, mondí köçle bäreleşlär bulğanı yuq ide. Äl Sadrnıñ süzçese Mäxmut Äl Sudaní bolay dide: “Ägär dä ikençe yş atışlarnı tuqtatu bozılğançığa qädär bulğan xälgä qaytırğa teläsä, bez waqıtlı Ğíraq xökümäte belän söyläşergä äzer”. Äl Sadr bügen Nacaftağı comğa wäğäzendä Ğíraqta köç qullanu öçen amerikannarnı ğäyepläp çıqtı.


text:
Rusiä Gruziä belän Moldovadan şäräp kertüne tıya
Rusiäneñ, Amerika belän genä tügel, ä qayçandır "tuğandaş respublikalar" bulğan Gruziä häm Molodova belän dä araları bozılğannan-bozıla bara. Uzğan atnada Rusiäneñ baş sanitar tabibı, Gruziä häm Moldova şäräpläre Rusiä taläplärenä turı kilmi, digän añlatma birep, alarnı ilgä kertüne tıydı. Bu qarar Gruziä belän Moldova iqtisadlarına zur orım bulıp tora. Qayber küzätçelär monı Mäskäwneñ säyäsi basımı dip sanıy.
Rusiäneñ baş tabibı çınlap ta xalıqnıñ sälämätlegen qayğırtamı, ällä bu Rusiäneñ Dönya Säwdä Oyışmasına (DSO) kerüen xuplamağan öçen Gruziä belän Moldovadan üç alumı? Qayber belgeçlär sorawnı näq menä şulay quya.
Niçek kenä bulmasın, Mäskäwneñ adımı Tiflista da, Kişenäwdä dä açu tudırdı. Atnakiç könne Gruziä parlamentı räise Nino Burjanadze bu adımğa citdi añlatma soradı:
"Citdi añlatma almasaq, bez monı Gruziägä säyäsi häm iqtisadi basım dip qabul itäçäkbez. Bez mondıy teldä söyläşergä telämibez häm älegä bäyä birmibrz, mömkin qädär tiz arada citdi añlatma kötäbez", di Gruziä parlamentı räise.
Qatı süzlär, läkin alarnıñ bäyäse dä şul. Uzğan yılda Gruziä şäräp satıp 60 million dollar qazandı. Şunıñ 90%tı Rusiädän. Rusiäneñ qaysı ğına kibetenä kermä, anda kiştä-kiştä Gruziä şäräpläre tezelgän. Gruziädä iñ ere häm uñışlı eşläp kilgän şäräp şirkätläreneñ berse – Gruziä Şäräpläre häm Ruxı dip atala, aña nigez saluçı Levan Gaçeçiladze:
"Bu Gruziä öçen bik naçar bulaçaq, şäräp şirkätläre genä tügel, yözem üsterüçelär, satuçılar öçen dä. Yözlägän meñ keşe eşsez qalaçaq, di Gruziä şäräpçese.
Moldovada da şul uq wazğiät. Oppozitsiädäge Demokratlar partiäse citäkçese Dumitru Diacov:
"Bu bik citdi mäsälä. Şäräp citeşterü tarmağında 200 meñ keşe eşli, xäzer alar eşsez. Şirkätlär eşläwdän tuqtadı. Şäräp citeşterüçelär maxsus komitet tözergä taläp itep parlamentqa möräcäğät itte, di Moldova säyäsmäne."
Rusiäne şuşı qararğa etärgän säbäplär, berençe qaraşqa ğap-ğadi. Gruziä häm Moldova şäräplärendä zıynalı matdälär tabılğan, ilneñ baş tabibı xalıqnıñ sälämätlegen qayğırta.
Ämmä Gruzinnar häm Moldavannar bu añlatmanı safsata dip atıy. Bu ilneñ ikese dä üz şäräben Yewropa illärenä dä, Quşma Ştatlarğa da sata, läkin alardan däğwa kilgäne yuq.
Eş şunda, Rusiä bazarında çınlap ta, Gruzinski dip yazılğan, yalğan şäräplär satıla. Alarnıñ barısı diärlek Rusiäneñ üzendä yasalğan di, Levan Gaçeçiladze:
"Rusiä bazarında ozaq yılllar buyına Gruzin isemnäre belän yalğan şäräplär satıla. Älbättä, andıy närsä bulmasqa tieş. Läkin şunnnan çığıp, Gruziäneñ bar şäräpläre taläplärgä turı kilmi dip äytü – minemçä safsata, säyäsi adım di", Gruziäneñ şäräp şirkäte xujası.
Levan Gaçeçiladze süzlärençä, Gruziä xökümäte inde ozaq yıllar Rusiäne şuşı xärämläşülärne tuqtatırğa çaqıra.
Gruziä wäkilläre fikerençä, Mäskäwneñ bu adımı - Rusiäneñ Dönya Säwdä Oyışmasına kerüen xuplamağan öçen Gruziä belän Moldovadan üç alu bulıp tora.
Xuplaw şartı itep Gruzinnar berniçä taläp quya. Misal öçen, Könyaq Osetiä belän Rusiäne bäyläp torğan Roki tunnelen üzlärenä qaytarunı sorıy. Moldovannarnıñ üz taläpläre, alar awıl xujalığı tawarların Rusiägä kertä almawğa zarlana.
Ägär şulay bulsa, Ukraina belän bulğan gaz suğışınnan soñ, Rusiä yänä säwdä mäsäläsen tışqı säyäsät qoralı itep qullana digän süz. Dönya Säwdä Oyışmasına kerergä telägän il öçen bu älbättä faydağa tügel. Şulay da, DSO wäkile Keith Rickweel, Gruziä, Moldova kebek illärne Rusiäneñ bu oyışmağa kerüen xuplarğa kiñäş itä:
"Şäräp, it, yäşelçägä kilgändä, Moldova Rusiä bazarına kerergä tırışqan berdän-ber il tügel. Yewropa illäre, Australia, Yaña Zelandia, Quşma Ştatlar şunı uq teli. Sistema şulay eşli: bu illär berär närsägä ireşsä, Moldovağa da anıñ fadası tiäçäk", di DSO wäkile.
Şulaydır, läkin Rusiäneñ soñğı adımı, ayaqqa basırğa tırışqan Gruziä häm Moldova iqtisadları öçen zur orım bulaçaq. Alarnıñ ikese awıl xujalığına nıq bäyle.
ali ğilmi


text:
Tatar yäşläre forumınıñ 2004 yılnıñ iyülendä qabul itelgän rezolyutsiäsendä, ul ike yılğa ber uzdırılırğa tieş dip qaralğan bula. Şuña da qaramastan älege çaranı 2005Tә Qazannıñ 1000 yıllığı aldınnan oyıştıru qarala. Läkin bu çara ütkärelmi. Moña bäyle räweştä Tatarstan başqalasınıñ zur yubiley çaralarında tatar yäşläre forumı yuğalır, kürenmi qalır, delegatlarnı tieşençä qunaq itä almabız dip qurıqqannardır digän süzlär dä yörde. Bıyıl isä ikençe tatar yäşläre forumı Rusiäneñ törle töbäklärendä yäşäwçe tatarlarnı, tatar yäşlären Qazanğa cıyaçaq. İkençe tatar yäşläre forumınıñ niçek, qayda, qayçan ütäçägen tögälräk beler öçen bez älege çaranıñ oyıştıru komitetı äğzası Röstäm Gäynetdinovtan sorarğa buldıq:
- Bıyılğı tatar yäşläre forumı xaqında qısqaça tanıştırıp kitsägez ide?
- 21 yünnän 25 iyüngä xätle uzaçaq. Bıyılğı tatar yäşläre forumına 600 yaqın delegat çaqırıldı. 180He BDB illärennän. Şulay uq 14 ildän qunaqlar kiler dip kötelä. 320 delegat Rusiä töbägennän häm 100ye Tatarstan, Qazannan bulaçaq.
- Çit töbäklär digännän, qaysılarınnan inde ul?
- İñ zur delegatsiä kilä Mäskäwdän. Yaqın tirä töbäklär Başqortstan, Samara ölkäläre häm İdel buyı, Ural töbäkläre. Çit illärdän, zur delegatsiälär,ñ; Qazaqstan, Üzbäkstan, Ukraina, Qırğızstan, Törkiä…
- Bu çaranı oyıştıruçılar kemnär?
- Bötendönya kongressı äğzaları, Tatarstan xökümäte häm tatar yäşlär forumı byurosı äğzaları.
- İkençe tatar yäşläre forumı qısalarında nindi çaralar ütkärelü qaralğan inde?
- Plenar utırışlar, diskussiälär bulır dip kötelä. Şulay uq mädäni-küñel açu çaraları, konsert nomerları häm başqalar. Forum Qazan şähäreneñ Sabantuyında qatnaşu belän tögällänäçäk.
- Bu delegatlar arasında dini yäşlär dä bula, alarğa kiräkle şartlar bulaçaqmı soñ?
- Bezne “Qazan” milli-mädäni üzäk aşataçaq, anda xäläl rizıqlar ğına bulaçaq. Äytergä kiräk, forum barışında bez Qol Şärif mäçetenä säyäxät oyıştıraçaqbız, şunda uq comğa namazın uqırğa mömkinçelek bulaçaq.
- Qazanğa kiläse delegatlarnı qaysı sıyfatlarına qarap sayladığız, ällä inde bu eşne töbäklärneñ üzlärenä yöklädegezme?
- Yäşlärne saylawnı bez töbäklärneñ üzlärenä qaldırdıq. Älbättä inde bez monda tırış, uñğan, sälätle yäşlärne çaqırırğa tırıştıq.
- Forumnı başlaw häm yomğaqlaw nindi teldä bulaçaq?
- Tulısı belän tatar telendä bulır dip uylıybız, añlamağan keşelärgä sinxron tärcemä bulaçaq.
- Kilü-kitü mä’säläläre, yul çığımnarın kem qaplıysı köylänep betäme soñ inde?
- Yul çığımnarın aldan kileşkänçä, delegatlar üzläre qaplayaçaq, ä mondağı toru, aşaw-eçü, törle çaralarda qatnaşu Tatarstan xökümäte tarafınnan finanslana.
Röstäm İsxaqi


text:
Internettäge çikläwlär belän niçek köräşep bula?
Freedom House yaña xisabında, BDB illärendäge yaña senzuralaw ısullarıñ täfsilläp çıqtı. Qaysı ber illärdä hökümätlärneñ mäxsüs yünäleşlärennäñ berse, üz watandaşlarınıñ uquğan internet saxifälären kontrol astında totu häm kiräkkän çağında internet saxifälärenä kerüne çikläw eşe ğadäti ber küreneşkä äylände. Bez, hökümätlärneñ internetkä niçek senzura kertüe xaqında bez BT Counterpane, internet iminlege şirkäteneñ Texnik eşläre mödere Bruce Scheierdañ soraştıq.
Komputer çltärennäñ kilgän mäğlümätne çikläwçe komputerğa urnaştırılğan Mäxsüs kertä-sitemı yärdemendä.
Här ber ildä, ul il öçen internet xezmäte birä torğan berniçä internet täminçese bar. Häm alarğa hökümät tarafınnañ, keşelärneñ kerüe xuplanmağan internet addressläre birelä. Şulay itep sez kerergä telägän addressnı yazsağız da ul saxifägä kerep bulmi, ber ni kürenmi.
Çiklängän saxifälärgä, közge-saxifäläre aşa kerep bula dilär, Närsä soñ ul?
Közge-saxifä ul, asıl säxifädän nösxäse bula, yağni ber uq mäğlümätne başqa adresslär aşa berü ısulı. Ul küp oçraqta bik näticäle bula, küp mäğlümat bulğan saxifälärgä küp keşe kerü säbäble ul saxifäneñ tığımğa oçrawı ixtimal. Näk şul uq saxifäneñ közgese aşa küp keşe şul uq mäğlümätne başqa adrestä taba ala. Közge-säxifä asılı belän ber uq addresstä bulırğa yäisä qayçağında başqa addresstä dä bula ala. Bu eş, serzura kertü yäisä sörtep taşlanu ixtimalinä qarşı eşlänä.
Dimäk Berär ildä berär xalıqara oyışmanıñ saxifäse yabılsa, mäğlümätne citkärü öçen başqa yullar barmı?
Älbättä, bu bik yış qullanığan ısul, ägärdä säyäsi itep qaralğan ber oyışma bulsa, mäğlümätne niçektä bulsa citkerü yulların ezliyäçäk. Ägärdä anıñ adressı berär ildä tomalanğan bulsa, ul başqa ber urında közge-saxifäne buldırırğa tiyeş.
Berençe qaraşta internettä çikläw kertkän xäkümätlär texnologiä yağınnañbik ük alda kitmägän, şulayda alar niçek itep internetkne çikläw kertü ısulların tizgenä üzläşterä alğan?
Sensura öçen bik küp törle äsbablar bar. Alarnı tabu bik qatlawlı tügel, anıñ öçen ällä ni kiräkmi, barsıda satıla häm böten kompter kibetlärennäñ alıp bula. İnternet xizmäte täminçeläre, internettä telägän öleşenä çikläw sala ala. Alar monı uñdırışnı arttıru öçen eşli ala, böten internatnı qayğırtıp torasıları kilmeder, ägärdä hökümät internet xizmäte tämin itüçelärgä çikläw kert disä alar monı bik ciñel, añsatqına eşli ala.
Sez, keşelärgä internet saxifälärenä çikläw kertü yäisä çiklänelgänne açu xezmäte bergän ber şirkättä eşlisez, sensurlaw mäsäläse soñgı waqıtta arta bara mı ällä kime bara mı?
Senzura internetkä zıyan kitärä digän yış qabatlağan äytem bar. Läkin bu qarşılıq barıber Mäğlümät faydasına eşlär. Äye çikläwlär bik küp, iñ zur misalı Qitaydağı çikläw divarı dip atalğan senzura. Anonymiser kebek kemneñ-qaysı saxifägä kerüen yäşerä torğan programnarğada çikläw kiterelgän waqıtlar bula. Bu yarış äle däwam da itär, läkin böten bu yarışlar mäğlümät faydasına bulır. Çönki mäğlümät bulırğa, kürenergä tiyeş, anı çikläp bulmas, bu ber tuqtawsız yarış. Çikläwne ütä alırlıq äsbablarnıñ da eşlämäwe awırlıq tudıra ala. Bez söylägän bu äsbablar qaysı ber illärdä qullanuı çiklängän buluına ışanam. Läkin niçektä bulsa mäğlümät barıber üz yulın tabır.


text:
Omskinıñ “Tanışu” klubına ber yıl
İkençe könne biredä moxtariät qarşında eşläwçe “Tanışu” klubınıñ ber yıllığı bäyräm itelde. Bu klub üzeneñ eş räweşe itep kiçälär ütkärüne saylağan ide. Yıl äylänäsendä ayğa ike märtäbä cır- iyülle, uyın-kölkele, çäyxanäle tanışu kiçäläre oyıştırılıp kilde. Klubnıñ citäkçese Gölnara Makareviç süzlärençä, xalıq bu kiçälärne kötep ala, inde daimi yörüçeläre bar. Yubiley kiçäsendä 50-gä yaqın keşe buldı. Alar arasında şuşı kiçälärdä tanışıp, qawışqan parlar da bar ide.
Makareviç: Keşe küp kilde, çäçkälär bezgä birdelär... bezneñ sel' –kübräk tatar ğailäläre bulsın bezneñ Omskida... 5 par quşıldı, nikaxlar uqıttılar... törle keşe yöri, qayberläre telne belmi, nigä tatar tele däresläre yuq dilär, bez uylıybız, buldırırğa... Bu “Tanışu” klubı citäkçese Gölnara Makareviç buldı.
Rozaliä Sayganova, Omski


text:
Däwlät tarafınnan oyıştırılğan demonstatsiälärdä küpsanlı keşe qatnaşıp, alar Ğiraqqa qarşı suğış başlanu mömkinlegenä, Quşma Ştatlarnıñ İran terrorçılıqnı yaqlıy häm küpläp üterü qoralları yasarğa teli digän ğäyepläwlärenä protest belderde. Tährandağı bäyräm tantanasında çığış yasap, İran Prezidentı Möxämmät Xatami İran, Bağdadtağı xakimiättän zian kürsä dä, AQŞ citäkçelegendä Ğiraqqa qarşı suğış başlanunı telämi dide. Xatami Quşma Ştatlar Ğiraqta ğına tuqtap qalmıyaçaq dide häm AQŞnıñ bu töbäktä östenlek itü mömkinelge turında kisätte.
İrandağı eçke qarşılıqlarğa tuqtalıp, Xatami İrandağı qädimçelär belän reforma tarafdarları arasındağı köräş prinsipial qarşılıq tügel, ä irekleklär häm demokratiäneñ ğömümi qimmätlären niçek itep tormışqa aşıru turındağı kileşmäwçänleklär genä dide.


text:
Mart ayında Tatarstannıñ yaña prezidentı bulaçaq
Comğa irtäsendä Qazan Kremlendä bik xikmätle press-konferensiä buldı. Prezident Mintimer Şäymievnıñ süzçese Tatarstannıñ iñ zur gäzit häm teleradiokompaniä citäkçeläre häm qayber Mäskäw mäğlümat çaraları wäkilläre, bäysezlärdän Zvezda Povolj'ya häm Azatlıq radiosı xäbärçelären Prezident sarayınıñ Söyembikä manarası yanındağı borınğı binasına çaqırdılar. Näq säğät 10.30 jurnalistlar yanına citdi häm borçulı qiäfätle Mintimer Şäymiev çıqtı. Ayrat Zaripov aldan uq jurnalistlarnı soraw birgändä barı tik bügenge tema belän genä çiklänergä, başqa waq-töyaklärgä iğtibarnı yünältmäskä sorağan ide. Ä töp tema – Mintimer Şäymievnıñ 9 martta, çärşämbe könne Vladimir Putin belän oçraşuı. Bu oçraşuda süzneñ ni turıda barğanın şul uq könne dönyağa jurnalistlar söylägän ide. Qazannıñ 1000 yıllığı, metro tözü häm 5 stansiäne avgust ayında açu kebek närsälär turıda serläşkännär Putin belän Şäymiev. Comğa irtäsendä bilgele buluınça, süz anıñ belän genä çiklänmägän ikän. Vladimir Putin Mintimer Şäymievqa şundıy täqdim häm üteneç belän möräcäğät itkän. Yañadan tağın ber möddätkä Tatarstan Prezidentı bulıp eşlärgä kiräklegen äytkän.
Çınnan da, berniçä yıl elek “İrekle Yevropa/Azatlıq” radiosı xäbärçeläre belän oçraşqan waqıtta Mintimer Şäymiev ber qızıqlı belderü yasağan ide. “Min Tatarstannıñ 70 yäşlek prezidentı buluın telämim”, digän ide ul. Bu cömlä törle mäğlümat çaralarında qabatlanıp dönyanı urap çıqtı. Mintimer Şäymiev çınnan da yalğa kitärgä cıyınğan ide. Bu yulı kilep tuğan qatlawlı xälne isäpkä alıp, Şäymiev şul uq 9 mart könne Vladimir Putinğa möräcäğät yazğan häm anıñ sorawın isäpkä alıp, yaña srokka rizalıq birgän. Bu qararnıñ komanda häm Tatarstan citäkçelege strukturaları öçen şatlıqlı ikänlege berkemgä dä ser tügel. Çönki bik küplär xakimiät alışınu waqıtında baş awırttırıp intekmiäçäk. Mintimer Şäymiev respublika prezidentların saylap quyu yağında buluın yäşermi häm qayçan da bulsa prezidentlarnı turıdan-turı saylaw tärtibeneñ yañadan qaytuına ömetlänä.
Mintimer Şäymiev, “ägär dä turıdan-turı saylaw xäzer ük bulğan bulsa, min barıber dürtençe srokka çıqmağan bulır idem”, disä dä, ul üzeneñ saylanuına kirtälär kürmi. Kiresençä, saylanmawınıñ anıñ öçen problema buluın äytte.
“Watanım Tatarstan” gazetasınıñ baş möxärrire Miñnazim Säfärovnıñ, yañadan prezidentlıqqa raslanu Tatarstan-Rusiä kileşüenä zıyan yasamasmı, yañaça quyılğan prezidentnıñ xoquqları häm statusı kimemäsme, digän sorawlarnı Prezident bik möhim häm qızıqlı dip bäyäläde. Cawabında isä, yaña şartnamä qanun räweşendä tözeläçäk, anıñ inde 60 protsent eçtälege kileşengän. Bu dokument Putin häm Şäymiev tarafınnan raslanıp, Däwlät Duması häm Federatsiä Sovetı aşa da ütkäreläçäk, dide.
Bu oçraşuda Mintimer Şäymiev cirle üzidarägä saylawlar, monetizatsiä, Qazannıñ 1000-yıllığına äzerlänü kebek aktual' mäs'älälär turında qızıqlı mäğlümatlar da birde. Koryak okrugı häm Yıraq Şärıqtağı qayber töbäklärdäge xucasızlıq, öylärneñ salqın buluı şaqqatıra torğan xäl. Mintimer Şäymiev ul yaqlarda öy cihazların sütep yağa başlawğa bik ğäcäplänä. Ul ber tatar taqmağın iskä töşerep, anı bik qızıqlı itep rusçağa tärcemäläp kürsätte.
Menä şulay säyäsät, zur mäs'älälär, çeterekle xällär, buldıqsızlıq turıda barğan matbuğat oçraşuı qızıqlı tämamlandı. Jurnalistlar häm yaña xäbärne işetkän çinovniklar şatlıqların yäşermiçä, tizräk xezmättäşlär yanına aşıqtı. Tatarstan prezidentı saylanuına häm bilgeläwenä äzerlänep bik küp köç häm aqça tükkän säyäsmännär yaña wazğiät turında baş wata. Çönki prezident täxete öçen köräş qabınmıyça ğına sünärgä tora. Tatarstannıñ yaña prezidentı iseme xäzer ük bilgele – ul Mintimer Şäymiev. Mart ayında prezidentnı Däwlät Sovetında raslaw protsedurası tämamlanaçaq, annarı xökümät strukturaların yañadan bilgeläw buyınça reglamentta qaralğan çaralar ütäçäk.
Rimzil Wäli


text:
Törkiädä Teleqolaq talaşı
Teleqolaq närsä? Tele “yıraq”, “qolaq” isä bez belgän qolaq. Yäğni Törkiädä bu süz beräwneñ sezne ber apparat yardäme aşa yıraqtan torıp tıñlawın añlatu öçen qullanıla. Tabiği bu eş sezneñ beldegegezdän, rizalığıgızdan tış eşlänä. Asılda Sovet watandaşlarına yat bulmagan xäl. Barlıq qunaq yortlarında, eş urınnarında xätta öylärdä keşelär bezne KGB tıñlıy dip şiklänep yäşädelär. Äle dä bu gädät däwam itäme? Tıñlawçılarıbız üzläre bele torgandır.
Törkiä kebek açıq cämgiätlärdä dä mondıy xällär bulgalıy. Läkin qanun buyınça mäxkämä röxsät birmiçä torıp beräwne tıñlaw tıyılgan Yäğni mondıy eş eşlägän ul räsmi şäxesme, gadi watandaşmı, cazaga tartılırga tiyeş.
Bu atna urtasında oppozitsiädäge iñ zur partiä Cömhuriät Xalıq Partiäseneñ general sekretarı Önder Savnıñ bülmäseneñ tıñlangan buluwı faş itelde. Anıñ üz bülmäsendä üzäktäge ber vali, yäğni gubernator Ali Serindağ belän söyläşkännäre süzgä süz xakimiättäge AK partiä taraftarı dinçe Vakit gazetasında basılıp çıqqan.
Şunnan soŋ isä säyäsät säxnäsendä zur ızğış talaş quptı. CXP liderı Däniz Bayqal Premier Erdoğannıñ kontrole astındağı räsmi organnar yıraqtan tıñlaw eşen başqaralar, Törkiädä däwlät däwlät buludan, justitsiä bez belgän xoquq organı buludan tuqtaldı, dönyanıñ nindi dä bulsa demokratiäsendä mondıy vaqiğä faş itelsä xakimiätneñ cawaplı ministere, premiere şunduq urnınan çigenä” dip belderde.
Tik CXP genä tügel parlamentağı ikençe zur oppozitsiä partiäse Millätçe Xäräkät Parrtiäse dä reaksiä kürsätte. Partiä citäkçese Däwlät Baxçäli:
“AK partiäneñ qurqu diktatorlığı oyıştırırga niyäte buluın kürsätkän açıq bilgelär, soñgı waqıtlarda säyäsi bazasın yugaltqan xakimiättäge partiäneñ juridik häm äxlaqtan yıraq yullardan üzenä fayda kötkäne açıq dälillär belän üzen qabat kürsätte, AK partiä şuşı çaraları belän Törkiäne xaosqa iltte” digän qatı eçtälekle ber belderü yasadı.
Här ike partiä parlamentta AK partiäne xaqimiättän töşerü taläbe belän parlamentnı cıyılışqa çaqıralar. Läkin alarnıñ küpçelege AK partiäne xakimiättän töşerergä citmi.
Oppozitsiäneñ şuşı gäyepläwlärenä eçke eşlär ministere Bäşir Atalay, ul 2005-nçe yılda Qazanda da bulğan ide.
“Bolar bik yämsez yala yagular. Xökümätneñ, polistiäneñ CXP-en tıñlağan buluwı dägväsen kire qağam. Bez bu mäsäläne tikşertäçäkbez häm soñında CXP üze gäyeptä qalaçaq “ dip belderde.
Monnan soñ isä ber prokuror şuşı teleqolaq mäsäläsen tikşerä başladı. Törkiädä monnan elek tä şundıy xällär buluwı turında äytkän idek. Misal öçen ber niçä ay elek Generalştabnıñ elektronik sistemalar komandirı general Münir Ertänneñ tawışı dip dägvä itelgän ber kasseta Törek Qorallı Köçläreneñ Tönyaq Gıyraqqa yasağan xärbi operatsiäse waqıtında internet aşa tapşırılğan ide. Monnan tış Cirle Köçlär Mäktäbe Komandirı general Reha Taşkäsänneñ telefon söyläşüläre tıñlanıp, anıñ şäxsi söyläşüläre mätbuğat bitlärendä çıqqan ide. Borınğı Yuğarı Uqu Oyışması citäkçese Prof. Erdoğan Teziçneñ başına şundıy xällär kilde. Ber ike atna elek isä Konstitutsiä Mäxkämäse citäkçeseneñ urınbasarı Osman Paksütneñ polistiä tarafınnan yäşeren räweştä küzetelep baruwı faş itelde. Bigräktä AK partiägä qurqınıç täşkil itüwe ixtimal oppozitsiä organnarına, yuğarı mäxkämä ağzalarına mondıy basımnarnıñ artuwı säyäsätçelärneñ arasında ızğış talaşnı häm ildä kierenkelekne artıra. Monıñ yoğıntısı ekonomik tormışqa da bula.
Qısqası Konstitutsiä Mäxkämäsendä AK partiä östennän yabılu taläbe belän xökem protsesınıñ baruwı, AK partiä citäkçelären mondıy qanunsuz yullarga iltä digän tä`sir bar.


text:
Tatarstanda qışqı yallar ezsez genä ütmi
Xalıq inde Yaña yılğı kiçälärdän soñ kire üz xälenä qayta başladı kebek. Köndälek eşlär dä üz urınına qayta. Şulay da bäyrämnär haman da däwam itä häm äle tağın ber atnağa suzılaçaq. Bu yallar ezsez genä ütmi. Tatarstanda 31 dekaberdän alıp 3 ğinwarğa qädär 64 yanğın çığu oçrağı terkälgän, anda 19 keşe häläk bulğan. Ülüçelär arasında xatın-qız häm ike yäşlek bala da bar. Nigezdä yanğın çığunıñ töp säbäbe - ut belän saqsız eş itü bulğan. Soñğı täwlek eçendä genä dä respublika buyınça barlığı unber yanğın çığu oçrağı terkälgän, utta altı keşeneñ ğömere özelgän.
Şulay uq yaña yıldan soñ tärtip bozıp yörüçelär dä kübäyep kitkän. Äytik, şuşı könnärdä Qazannıñ “Xösäiniä” mäçete yanında ike yäş yeget irtänge yaqta mäçetkä kilüçe ber abzıynı qıynağannar. Älege küñelsez xäl turında tulıraq itep, üzeneñ isemen efirğa äytergä telämäwçe xäzrät söyläde:
“Çınnan da “Xösäiniä” mäçete yanında bezneñ mäçetkä yörüçe ber abıyıbıznı qıynadılar. Monı kürşe yortta tämäke tartırğa çıqqan keşelär kürgän häm aşığıç yärdäm maşinasın çaqırğannar. Bu bezneñ äxlaqnıñ, tärtipneñ tübän däräcädä buluın kürsätä. Bigräk tä yäşlärneñ şulay tik torğanda keşene olı keşene qıynawı. Ul älegä qädär şifaxanädä añına kilä almıyça yata. Anı isereklär qıynağannar. Säbäplären açıqlaw öçen militsiä äle tikşerü eşlären alıp bara”.
Gölnaz Şäyxetdin


text: Ğıraqtan xabär itelüenä kürä bügen dä başqalanıñ könyağındağı kontrol noqtasında oyıştırılğan höcümdä 5 Ğıraq ğäskäriä häläk buldı, 5se yaralandı. Kiçä Anbar töbägendä yaralanğan amerikan soldatı ülde. AQŞ xärbiläre Bagdadta bomba yasalğan binanı faş itep 51 keşene qulğa alğan . Alar yul çitlärenä bomba urnaştırğan törkem belän bäyläneşle dip uylanıla. Ğıraqnıñ könyağındağı export bazasına neft kitergän 2 ütkärgeçtän bersenä höcüm oyıştırılğan. Bu insidentnıñ neft eksportına täsire älegä bilgele tügel


text:
Yevropa Berlege Gruziädäge prezident saylawları näticälären xupladı
Yevropa Berlege, Gruziädä waqıtınnan alda uzğan prezident saylawların xupladı, tawış birü näticäläre – Gruziäneñ Berlek belän tağın da yaqınlaşa aluına mömkinleklär tudırdı, dip belderde. Belderüdä şulay uq , Yevropa Berlege Gruziä belän mönäsäbätlärne nığıtırğa teli, dielä. Gruziäneñ yaña citäkçelegenä nindi yardäm kürsätä aluların üz küzläre belän kürer öçen Tbilisiğa Berlekneñ Könyaq Kavkazdağı maxsus wäkile Heikki Talvitie baraçaq.
Quşma Ştatları, Gruziäneñ tışqı burıçların tüläw waqıtı mäs'äläsendä söyläşülär uzdırırğa ber şart belän riza bulaçağın belderde. Anıñ öçen Gruziä Xalıqara Valyuta Fondı programmasın qabul itergä tieş.


text:
Marat Başarov Qazanda kilep, tatarça söyläşte
Tanılğan millättäşebez, kino häm teatr artistı Marat Başarov, Qazanğa kilep, soñğı könnärneñ iñ şaw-şulı premyerası «Törek gambitı» tamaşaçılarğa täqdim itü çarasında qatnaştı. Qazanıñ ber säwdä üzägendä konsert oyıştırıldı, anda Mäskäwdän kilgän rok muzıkantlar üz äsärlären başqardı. Yäşlär aldında çığış yasağanda Marat Başarov, tatar ikänen häm tuğan telen beraz belgänen kürsätergä tırıştı. Säxnägä menep ul, tatarça mäxäbbät añlatkanda «min sine söyämen» diärgä bula, min tatarça beraz beläm, dip äytte. Yäşlär añıñ bu süzlären çıqçırıp küätläde.
«Törek gambitı» digän filmda Marat keçkenä rol başqara, alay da, anıñ bu film belän bäyle istälekläre küp. Bu film aña bigrktä, töşkän waqıtta xatınnıñ islam dinen qabul itüe häm, soñınnan balanıñ tuuı belän qäderle, dip söyläde ul. «Azatlıq» xäbärçese sorawlarına cawap birep ul, änise Rawza isemle buluı, Mäskäwdäge tatar konsertlarına yörüen xäbär itte.
Marat Başarovnı Qazanda yaxşı belälär häm yaratalar bulıp çıqtı. Keşelärneñ ber tuqtamıy räsemgä töşergä sorawı Maratnı bik yalıqtırsa da, ul här möräcäğät itkän keşe belän iğtibarlı bulırğa häm tatarçalatıp «xällär niçek», dip däşärgä tırıştı. Kitär aldınnan Marat Başarov Qazanğa qabat kilergä teläwen häm Qol Şärif mäçeten bik oşatuın xäbär itte. «Törek gambitı» filmın täqdim itü çarasına biletlar 500 sum toruına qaramastan, alar 2 kön aldan satılıp betkän. Bu könnärdä Qazanda älege film barlıq kinoterlarda här kön häm säğät sayın diärlek bara.
Bikä Timerova.


text:
Britaniä: oçqıçlar şartlatu niätendä ğäyeplängän 24 keşe qulğa alınğan, yanaw däräcäse yuğarı bulıp qala
Britan politsiäse belderüençä, Amerikağa oçqan oçqıçlarnı şartlatırğa cıyınğan 24 keşe qulğa alınğan. Şularnıñ 19-ınıñ bank xisapları tuñdırılğan. Eçke eşlär ministrı John Reid, ildä kertelgän iñ yuğarı terror yanawı däräcäse älegä köçendä qala dip belderde.
Comğa könne şul açıqlandı, bu terror ğämällären faş itüdä Britannarğa Quşma Ştatlar ğına tügel, Paqstannıñ iminlek xezmätläre dä yärdäm itkän. Bu turıda Britaniä Eçke Eşlär ministrı John Reid üze äytte:
"Bez yärdäm itkän bar illärgä, şul isäptän Paqstanğa da, räxmätebezne bezlderäbez" di John Reid.
Alay ğına tügel, bu xällärgä bäyle räweştä Paqstannıñ üzendä dä berniçä keşe qulğa alınğan. Şularnıñ kimendä ikese Britan wadandaşı dielä.
Terrorçılar qulğa alınsa da, terror yanawı äle dä iñ yuğarı däräcädä qaldırılğan. John Reid üze, töp oşıtrıuçılar şuşı 24 keşe arasında bulırğa tieş di. Şul uq waqıtta, tağın 5 keşe äle dä ezläwdä dip xäbär itelä. Bu ber. İkençedän, räsmilär terror yanawı äle köçendä dip sanıy häm bar cämğiätne bu qurqınıç aldında berläşergä çaqıra.
Şul uq süzlärne Amerikan prezidentı George Bush ta äytte. "Xäzer bez 11 Sintäbergö qädäre belän çağıştırğanda iminräk. Amerikan xalqın saqlaw öçen küp çaralar küräbez. Läkin, älbättä, bez tuılsınça imin tügel. Çönki äle dä bezgä zıyan kiterergä telägän keşelär bar" di amerikan prezidentı. Bu çığşında Bush "İslam faşistları" digän tupas süzlär qullandı.
Hawa yullarında kürelgän iminlek çaralarına kilgändä. Räsmilär äytüençä, terrorçılar oçqıçqa sıyıq şartlatqıç alıp kerergä cıyınğan. Yağni, berniçä keşe maxsus sıyıqçalar, cihazlar alıp kerep, şulardan oçqıçta şartlatqıç yasarğa niätlägän. Menä şunı iskä alıp xäzer Britaniä, Quşma Ştatlar hawa alannarında bik qırıs çaralar kertelde. Üzeñ belän qulda berni alıp kerergä yaramıy. Bernindi sıyıqça, xättä, xuş isle may, losyonnar tıyılğan. Xättä kitap alırğa yaramıy. Amerikağa 6-7 säğät oçqan keşelär öçen bu älbättä bik awır.
Läkin bit yäş balalı änilär, daru yörtergä mäcbür awırular bar, alar nişlärgä tieş? Bu ike oçraqqa çığarma yasalğan. Ämmä qayber xäbärlärgä qarağanda, bu keşelär dä darunıñ daru, sötneñ söt ikänen isbatlarğa, hiç yuğı, üzläre eçep kürsätergä tieş.
Ali Ğilmi


text:
Äl-Baradei, İrannıñ, atom programması turında bar mäglümätne açuına, şik belderde
Audio (Möxämät Äl-Baradei)
"İrannıñ uran bayıtu programması äle dä kön üzägendä. Monda 2 mäsälä bar: berse – qayber cixazlarda tabılğan uran ezläre, ikençese – sentrifuga. Bu ike mäsälädä İrannıñ tiz arada xezmättäşlekitüe kiräk."
İrtägä İdarä şurası, İran turında qarar ölgesen tikşeräçäk. Fransiä, Germaniä häm Britaniä äzerlägän bu dokumentta İrannıñ İdarä belän xemättäşlege tänqit itelä. İran diplomatları qararnı yomşartırğa, Quşma Ştatlar, kiresençä qırıslatırğa tırışa. Tawış birü şuşı atnada kötelä.


text:
İzrail, Liban häm BMO wäkilläre oçraştı
Älegä İzrail, Xizbullaçılar qoral belän täemin itelmäsen öçen, diñgezdä häm küktä kontrolen qaldırırğa cıyına. Libannıñ könyäğında maşínalar yörü tıyılğan. İzrail premer- ministrı Yähüt Olmert parlamentta çığış yasap, ilneñ bäysezlegen cimerergä tırışuçılar alğa taba da qatğıy cawap biräçäk, dide. Olmert süzlärençä, İzrailneñ xärbi operatsiäse waqıtında Xizbulla zur yuğaltularğa duçar bulğan. Parlamenttağı oppozitsiä wäkilläre Libandağı operatsia waqıtında cibärelgän yalğışlar öçen xökümätne tänqıytläde.


text:
Ekrem Çelebi - Menberi
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Menberi
Etiketler : Ekrem Çelebi - Menberi türkü indir, Ekrem Çelebi - Menberi türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Menberi mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Menberi türküsü, Menberi sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Menberi bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Sefaleti Çeksinler De Görelim
ekrem çelebi - mektup derken şiir oldu bak yine (kırıkkale)
Ekrem Çelebi - Sen Şehirli Ben Köylü Müyüm
Ekrem Çelebi - İki Keklik Seke Seke
Ekrem Çelebi - Seni Düşünmemek Elimde Değil
Ekrem Çelebi - Sarı Yazma Yakışmaz Mı Güzele
Ekrem Çelebi - Adana nın Bayırına


text:
İjawnıñ tatar klassik gimnaziäsendä teatr atnalığı bara
Bu atnada İjaw şähäreneñ tatar gimnaziäse gör kilä. Berençe tapqır gimnaziädä teatr atnalığı uzdırıla. Gimnaziädä berençe könnän başlap «Çulpan» teatr studiäse eşli. Studiägä yörüçe balalar ike— tatar häm rus telendä spektakl'lär äzerlägännär ide inde. Ä menä gimnaziä külämendä barlıq sıynıflarnıñ spektakl'lär äzerläwe berençe tapqır. Bülmälärdä repetitsiälär bara, koridorda äledän äle säxnä kiemendäge balalar oçrıy. Gimnaziä totaş säxnägä äwerelgän disäñ däres bulır.
Teatr atnalığı turında gimnaziäneñ rus tele möğallimäse, respublikanıñ atqazanğan uqıtuçısı, «Çulpan» teatr studiäse citäkçese Güzäliä Mansur qızı Garif'yanova söyläde.
—audio—
Şulay itep, atnalıqta törle millät avtorları, xalıq äkiätläre belän tanışa alaçaq balalar.
Gimnaziä direktorı Gölzirä Fnün qızı Äxmätşina äytüençä, teatr atnalığı gimnazistlar arasında bik talantlı balalarnı barlarğa mömkinlek birde. Gimnaziäneñ teatr studiäsendä sänğät ölkäsendäge berençe belemnären alıp, mäktäp säxnäsendä berençe spektakl'lärdä qatnaşıp, kiläçäktä tormışın teatr belän bäyläwçe balalar da bulır, älbättä. Hiç yuğında, balalar teatr atnalığına äzerlänü çorında küpme avtorlar belän tanışa aldı.
Xämidä Ğayfullina, «Azatlıq» radiosı, Udmurtiä.


text:
BMOnıñ terrorğa qarşı baş räsmie dönyanıñ terrorğa qarşı köräşe belän qänäğät tügel
Berläşkän Millätlär Oyışması dönyanıñ töp afätenä, terrorğa qarşı citärlek çaralar kürelmäwenä borçılu belderä. Oyışmanıñ terrorğa qarşı baş räsmie Javier Ruperez şuşı könnärdä Venada bulıp, terror ğämällären kisätü, terrorçılarğa yärdäm yulların özü öçen bar illärneñ küzläw häm politsiä köçlären nığraq xezmättäşlek itergä çaqırdı.
Audio (Javier Ruperez): "Terrorçılıqqa qarşı köräş, nigezdä kisätü köräşe bulırğa tieş. Yağni, qanunnarnı köçäytü, tieşle qanuni çaralar kürü, äytik, politsiä belän küzläwneñ xezmättäşlege turında, axır çiktä bu terrorçılarnı tuqtatu öçen kiräk bulğan mäglümät bulıp tora."
Berläşkän Millätlär mäglümätenä qarağanda dönyada barlığı 80nän artıq terrorçıl oyışma bar, şul isäptän Äl Qaidä häm anıñ bülekçäläre. Şuşı yılnıñ Mayına qädär İspaniäneñ Quşma Ştatlardağı ilçese bulıp eşlägän Rupereznıñ terrorçılar belän üz xisabı bar. 1979 yılda ul qısqa waqıtqa Bask separatisları tarafınnan urlanğan ide. Ruperez süzlärençä, Yevropada İminlek häm Xezmättäşlek oyışması terrorğa qarşı köräşneñ alğı safında tora. Oyışmanıñ terrorğa qarşı bülege qılğan soñğı ğämällärneñ berse – çik buylarında, su, timer yul, yök maşinası belän taşılğan yöklärne tikşerüdä xezmättäşlekne köçäytü. BMO mäglümätenä qarağanda dönyadağı bar yöklärneñ 90%tı şuşı yul belän zur konteinerlarda taşıla. Bu yöklär çik buyında tieşle däräcädä tikşerelmi. Ğärçä anda narkotik, qoraldan alıp, qanunsız möxäcirlärgä qädär, teläsä närsä bula ala. Bolar isä Ruperez fikerençä, terrorçılarnıñ matdi çığanaqları bulıp tora:
Audio (Javier Ruperez): "Narkotik, keşe satu, aqça yuu, korrupsiä – bolarğa qarşı köräş berük waqıtta terrorğa qarşı köräş bulıp tora."
Ruperez süzlärençä, terrorğa qarşı bar ısullar belän köräşergä kiräk. "Terrorçılar berqayçan da bireşmäyäçäk. Häm bez dä berqayçan da bireşmäyäçäkbez",- di, Berläşkän Millätlärneñ terrorğa qarşı komitetı qarşındağı başqarma idarä başlığı Javier Ruperez.
-Ali Gilmi


text:
Ädäbiättä 2004nçe yıl öçen Nobel büläge bügen Avstriä yazuçısı häm şağirä Elfriede Jelinek'ka tapşırıldı. Bu xaqta Stokholmda Şvesiä Fännär Akademiäseneñ daimi sekretare Horace Engdahl iğlan itte. Jelinek kitaplarınıñ tele cämğiättäge klişelarnı häm alarnıñ basım yasaw köçen sürätli, dielde büläkne tapşıru tantanasında. Jelinek – bilgele "Pianist" äsäre avtorı. Bu kitap nigezendä 2001nçe yılda töşerelgän film zur uñışqa ireşte.
Jelinek äsärläreneñ töp teması – "stereotiplar tulğan dönyada xatın-qızlarnıñ tulısınça üzlären aça almawı."


text:
Başqortstan yazuçılarınıñ XIV qorıltayı açıldı
Ufada comğa könne Başqortstan Yazuçılar berlelegeneñ çirattağı XIV qorıltayı açıldı. Näq menä şuşı çara respublikada könneñ iñ töp waqiğası buldı. Ni öçen digändä, yazuçılar qorıltayına respublikanıñ barlıq yuğarı citäkçeläre dä kilde häm anı tantanalı açu da qatnaştı.
İñ berençe süz, ğädättägeçä, Prezident Mortaza Räximovqa birelde. Qorıltayğa üzeneñ ozın ğına qotlaw çığışında Räximov äfände bügenge köndä dä ädäbiätneñ häm basma süzneñ zur ähämiätkä iä buluın assızıqladı häm Başqortstanda yazuçılar öçen, kitaplar näşer itü öçen zur mömkinleklär buluı xaqında söyläde. Başqa töbäklärdä ädäbi süzgä häm qäläm ähellärenä iğtibar kimegän ber waqıtta Başqortstanda bu mäs'älä gel xakimiätlärneñ ähämiät üzägendä tora, dip bilgeläde Mortaza Räximov.
Qorıltayda töp doklad belän Başqortstan Yazuçılar berlege idäräse räise Rawil Bikbaev çığış yasadı. Ul ike qorıltay arasında uzğan biş yıl eçendä başqarılğan eşlärgä yomğaq yasadı häm bügenge köndäge aktual' mäs’älälärgä tuqtaldı. Dokladtan kürenüençä, äle Başqortstan Yazuçılar berlege äğzası bulıp 217 keşe tora ikän. Alarnıñ küpçelege şağir, annan soñ san buyınça ikençe urında prozaiklar häm öçençe urında dramaturglar kilä. Rawil Bikbaev ike qorıltay arasında niçä yazuçınıñ niçä kitabı çığuı, respublikada niçä yaña jurnal çığa başlawı xaqında centekle söyläde. “Ädäbi protsess caylap qına bara, yazuçılarnıñ maqtap telgä alırlıq äsärläre dä dönya kürä, ämma soñğı waqıtta kitapqa qarata iğtibar kimi, - di Rawil äfände. – Ayıruça yäşlär kitaptan çitläşä. Näşriätlarda ädäbi kitaplar çığaruda da finans qıyınlıqlar ayaq çala”.
Ämma yazuçılarnı kitaplarnıñ az näşer itelüe häm kitap uquçılarnıñ kisken kimüe genä borçımıy. Alarnı bigräk tä üzlärenä qarata iğtibar kimü dä räncetä. Qäläm ähelläreneñ tormış könküreş şartların yaxşırtu, alarğa fatirlar bülü iñ awır problema bulıp qala. Xäyer bügenge köndä kemgä ciñel inde. Yazuçılar da ğomum cämğiätneñ wäkilläre iç inde.
Başqortstan Yazuçılar berlegendä menä un yıldan artıq inde tatar yazuçıları berläşmäse dä eşläp kilä. Anıñ citäkçese, tanılğan tatar yazuçısı Räşit Sabitnı da respublikada tatar ädiplärenä iğtibar az bulu borçıy.
Sabit – Başqortstan tatar yazuçıları dürtär-bişär yıl, xätta unar yıl kitap çığara almıy. Toraq mäs’äläse dä xäl itelmi. Menä tanılğan tatar şağire Möxämmät Zakirov tulay toraq bülmäsendä biş keşe belän bergä yäşi. Anda niçek icat itep bulsın inde. Qısqası, fäqirlektä ğömer itäbezBaşqortstan Yazuçılar berlegendäge tatar yazuçıları berläşmäse citäkçese Räşit Sabit fikerläre buldı.
Mäğlüm buluınça, Başqortstanda Yazuçılarnıñ tağın ber berlege bar. Anısı Räif Ämirov citäkçelegendäge Başqortstan Tatar yazuçıları berlege. Tuqsanınçı yıllar başında uq oyıştırıla başlağan ul berlekne xaqimiätlär tanımadı häm anı räsmiläştermäs öçen, Başqortstanda zur tartqalaş bardı. Un yıldan artıq utızdan artıq mäxkämä utırışlarında qatnaşıp, bu köräştä tatar ädipläre östen çıqtı häm oyışmanı räsmi terkätügä ireşä aldı. Terkätüen terkätte dä ul, ämma bu berlek asılda käğäzdä genä isäplänä. Ni öçen digändä, anıñ ni binası, ni xezmätkärlär totu öçen finansları yuq. Başqortstan Xökümäte aña byudjettan aqçalar bülügä kisken qarşı.
Başqortstan yazuçılarınıñ älege qorıltayı üz eşen şimbä könne dä däwam itäçäk.


text:
Süriä Quşma Ştatlar belän Ğıraqtağı xälne cayğa salu turında söyläşülär başlarğa äzer. Süriä xökümäteneñ “Tişrin” gazetası belderüençä, Dämäşek Waşingtonnan konkret täqdimnär kötä. İran isä, Quşma Ştatlar İranğa qarşı propagandasın tuqtatqan oçraqta ğına bu xaqtağı söyläşülärgä riza bulaçaq, dip belderde. İran tışqı eşlär ministrı Manuchehr Mottaki: “İran berqayçan da söyläşülär üteneçe belän möräcäğät itmäde. Quşma Ştatlar bezdän bu xaqta soradı inde. Ğıyraq xakimiatläre İrannan, xälne cayğa salu öçen, Quşma Ştatlar belän söyläşülär başlawnı sorap möräcäğät itkäç, Tähran rizalıq birde. Ämma annan soñ, Waşington İranğa qarşı propaganda alıp barğan öçen, baş tarttı. İran älegä qädär söyläşülär başlaw turında qarar qabul itmägän”,- dide Mottaki.
Quşma Ştatlar prezidentı George Bush, Ğıyraqta amerikannar strategiäse üzgärü turında maxsus xisap äzxerläwçe törkem belän oçraşqan waqıtta, Süriä belän İrannıñ Ğıraqtağı wäzğeyätne cayğa saluda qatnaşu mömkinlegen tikşergän ide.


text:
Äl-Cäzirä televideniesendä yañğıratılğan tasma möselmannarnı yaña terror höcümnärenä çaqıra
Çärşämbe könne Qatarnıñ äl-Cäzirä televideniese aşa yañğıratılğan tasmada Äl-Qaidäneñ ikençe yuğarı citäkçese Ayman Zawahiri möselmannarnı könbatışqa häm yähüdlärgä qarşı höcümnär oyıştırırğa çaqırdı. Anıñ çığışındağı yanawlar yaña terror höcümnäre mömkinlegenä qarşı uyawlıqnı arttırırğa mäcbür itä.
AQŞ räsmiläre yılyarım däwam itkän ezärlekläwlär häm xärbi höcümnär näticäsendä äl-Qaidä terror çeltäreneñ xälsezlänüe turında belderep kilgän ide. Soñğı aralardağı terror höcümnärennän soñ yañğırağan bu yazma isä äl-Qaidäneñ äle isän buluın kürsätte.
Tasmada "täreçelär häm yähüdlär barı tik ütereş häm qan qoyu telen genä añlıy, häm alarnı barı tik tabutlar, mänfäğätlärenä zıyan kiterü, yanuçı manaralar, cimerelgän iqtisad aşa ğına inandırırğa mömkin dielde. Tasma Quşma Ştatlarnıñ, Britaniäneñ, Awstraliäneñ häm Norvegiäneñ wäkilçeleklärenä, mänfäğätlärenä, şirkätlärenä häm xezmätkärlärenä höcümnär oyıştırırğa çaqıra.
AQŞ Üzäk Küzläw İdaräse wäkile tasmadağı tawış bik köçle şawlaw tawışına kümelü säbäple anı tikşerü qıyın dip belderde. Ul şulay uq tasmada bu tawışnıñ Zawahirineke buluın raslawçı närsälär yuq dip äytte.
Tasmadağı çığıştan anıñ qayçan yazdırılğan buluı añlaşılmıy. Qayber belgeçlär anda ğiraqlılarğa möräcäğät itep sez bu suğışta yalğız tügel digän süzlärneñ buluı tasma Ğiraq suğışı çorında yazdırılğan dip uylarğa nigez birä di.
Tasmada şulay uq yaqın könnärdä şatlıqlı xäbärlär işetersez digän süzlär dä bar. Monısı isä yaña terror höcüme turında kisätü bulırğa mömkin dip sanala.
Törle illärdä, şul isäptän Söğüd Ğärabstanında iminlek çaraları äle bu tasma yañğıraçançığa qädär ük arttırılğan ide. Söğüd Ğärabstanı AQŞnıñ yaqın berektäşe bulsa da, bin Laden andağı xalıqta şaqtıy teläktäşlekkä iä. Ämma Söğüd räsmiläre bu tasma äl-Qaidägä teläktäşlekne arttıra almıyaçaq, uzğan atnada Riadta bulğan şartlaw cämäğätçelek fikeren üzgärtte dip belderde. 12-nçe maydağı ul şartlaw näticäsendä hälak buluçılar arasında söğüdlelär häm başqa ğäräplär dä bar ide.
Soñğı könnärdä Söğüd Ğärabstanında tağın ber terror höcüme bula yazuı turında da xäbärlär işetelde. Ciddä hawa alanında oçqıç urlap alıp kitep şähärdäge ber binağa bärelergä telägän 2 morrokolınıñ qulğa alınuı turında äytelde. Söğüd televideniese eçke eşlä ministrı Şahzadä Naif bu xäbälärne kire qaqtı dide. Ämma söğüdle başqa räsmilär jurnalistlarğa monıñ döres buluı turında äytkän. Waşington Post gazetı yazuınça, alar pasport tikşerüe aşa ütkändä şikle kürenep qulğa alınğan. Ber Söğüd räsmie oçqıç belän Ciddädäge iñ biek binağa Milli Käsepçelek Bankı binasına bärelergä ciınğannar dip isäplänelä digän.
AQŞ däwlät sekretare Colin Powell bu tasma uñayınnan Qatar tışqı eşlär minisrı belän söyläşüe turında belderde. Qatarnıñ äl-Cäzirä televideniese elek tä berniçä märtäbä bin Laden häm şul uq Zawahiri çığışların tapşırğan ide. Powell bu terrorçılarğa hawa dulqınnarına çığu mömkinlege birep barı tik töbäktä kierenkelekne genä arttıra dide. Däwlät Departamentı Qatarnıñ mondıy çığışlar qabatlanuğa yul quymaw öçen çaralar kürüen teläwe turında belderde.
Küzläw xezmätläre xäzer Zawahiri belän bin Laden Äfğänstan-Paqstan tirälärendä yäşerenep torırğa mömkin dip isäpli. AQŞ häm Söğüd räsmiläre äytüençä, xäzer äl-Qaidäneñ xärbi citäkçelegen Misırlı Saif Adel üz qulına alğan häm Adel İranda yäşerengän urınınnan färmannar birep tora.
New York Times gazetı söyläşülärne tıñlawlar Riyadtağı terror höcümeneñ İrandağı äl-Qaidä äğzaları kürsätmäse nigezendä oyıştırıluın açıq kürsätä dip yazdı.
Sişämbe könne AQŞ saqlanu ministrı Donald Rumsfeld äl- Qaidäneñ qayber citäkçeläerneñ İranda buluına bernindi şik yuq dip belderde. Däwlät departamentı süzçese Richard Boucher bez bu atnada İranğa anda äl-Qaidä äğzaları bar dip isäpläwebez häm İrannıñ xalıqara yöklämälären ütärgä tieşlege turında açıq itep belderdek dide. Boucher BMO İminlek Şurasınıñ 1373-nçe rezolütsiäse terrorçılarnı sıyındırunı, alarğa yardäm itüne tıya, terrorçılarğa qarşı çaralar kürüne yökli di.
İran mondıy ğäyepläwlärne kire qağıp kisken protest belderä. İran bez äl-Qaidä äğzası buluda yäki anı yaqlawda şiklänelgän 500-läp keşene ildän çığarıp cibärdek, andıylarnıñ äle dä qaluın AQŞ isbatlarğa tieş dip täqrarlıy. İran xökümäte süzçese Abdulla Ramezanzadi bez ilebezdä äl-Qaidägä qarşı bik nıq köräş alıp baruıbıznı inde küp märtäbälär äyttek, häm monı Quşma Ştatlar da belä dide.
Naif Aqmal, Praga.


text: Ber aydan da azraq waqıt eçendä Çexiädä ike student üz üzlären yandırıp häläk buldı. Kiçä könbatıştağı Plzen şähärendä 21 yäşlek yäş keşe maşina parkında üz üzenä ut törtkän. Tabiplar bu yäş keşene saqlap qala almağan. Politsiä, studentnıñ yäşägän bülmäsendä anıñ dönyadağı xällär belän qanäğät bulmawı turında xatın tapqan. Martnıñ 6sında 19 yäşlek Praga keşese üz üzen ut törtep yandırdı. Ul da şulay itep–dönyadağı yawızlıqqa qarşı buluın belderergä telägän. Mart başında bulğan bu faciğa-1968nçe yılda 24 yäşlek Jan Palach’nıñ Çexoslovakiägä urıs ğaskärläreneñ kerüenä protest belderep üzen yandırğan cirdän 1-2 metrda ğına bulğan.


text:
Phuket utrawınıñ xalıqara hawa alanı qaytırğa çirat kötüçe keşelär belän tulğan. Alar arasındağı ber alman turistı Reuters mäğlümat agentlığına, "yaqın waqıtta inde öygä qaytırmın dip ömetlänäm. Qaytqaç bäyräm itermen"... Tirä-yaq qayğığa batqan, ämma bolar äle – bäxetle keşelär. Tsunamida 14 italyan keşese hälak bulğan, yözlägän italyan turistınıñ qayda bulğanı bilgesez. Şvesiäneñ Tailandtağı ilçese Jonas Hafstrom, 3 meñ yarım şved watandaşı xäbärsez yuğaldı, dip belderde. "Raştua waqıtında monda ğadättä 15 meñnän alıp 20 meñgä qadär şved kilä. Sanap çıqqaç, xäzerge waqıtta – 3 meñ yarım keşeneñ qayda bulğanın belmibez", dide Şvesiä ilçese. Tailand eçke eşlär ministrlığınıñ soñğı mäğlümatlärenä qarağanda, ildä barlığı 4 meñ 560 keşe hälak bulğan, alarnıñ 2 meñ 230zı – çit il turistları. Ämma ministr süzlärenä qarağanda, tögäl sannar äle bulmayaçaq, çönki kön sayın yaña mäyetlär tabıla: "Bügennän başlap tağın ber atna ezläw eşlären däwam itäçäkbez, tağın 7 kön, annan soñ tağın qararbız" dide Tailand eçke eşlär ministrı.
Tai xalqına tsunami näticälären beterü, tirä-yaqnı çistartu eşenä mondağı çit il keşeläre dä yardäm kürsätä. Alarnıñ berse Ben Jablonski, "Yal itkändä ber könne irtän bez dä çistartırğa bulışırğa buldıq, monı kiçä eşlädek. Nindider eş barğan cirne küräbez dä – şunda barabız," di turist. Khao Lak utrawına kiterelgän distälägän mäyet berniçä könlek esselärdä inde tarala başlağan häm tanımaslıq xälgä kilgän. Alarnı waqıtlıça saqlaw urını, Yan Yao buddist ğibädätxanäsendä eşläwçe Yaña Zelandiä keşese Marko Cunningham – älege mäyetlär keşe sälämätlegenä zur qurqınıç tudıra dip belderde. "Tirä yaqta mäyet kisäkläre, kiçä monda etlär dä yörde, eye, bu qurqınıç urın" dide çistartu eşlärendä qatnaşuçı Yaña Zelandiä watandaşı.
Awstraliäneñ Tailandağı ilçese Bill Paterson, keşelärneñ ber bersen, tuğannarın tapqançı atnalar, bälki aylar üter, dip belderde: "Ber bersennän ayırılğan ğailälär, ber bersen taba almağan keşelär – cawapnı xäzer häm bügen işetergä teli. Ämma bik qızğanıç, bu atnalarğa yä dä aylarğa suzılırğa mömkin. Küp keşene inde xäzer tanıp bulmıy. Bez teşlären, DNA tikşerüläre uzdıraçaqbız" dide Awstraliäneñ Tailandağı ilçese. Tabiğat qazası bulğan töbäkkä tuğannarın ezlärgä bik küp keşe kilä dip xäbär itelde.


text:
AQŞ Kongressı eşen başlıy, Bush demokratlarnı xezmättäşlekkä çaqıra
Pänceşämbe 4 Ğinwar könne Quşma Ştatlarnıñ yaña Kongressı eşkä kereşä. Soñğı 12 yılda berençe tapqır Kongressnıñ ike pulatında da demokratlar citäkçelek itäçäk. Respublikan prezident George Bush, wazifasınıñ soñğı ike yılında, demokratlarnı anıñ belän xezmättäşlek itergä çaqırdı.
Açuları çıqqan amerikannar ike ay elek ütkän saylawlarda Kongressnıñ ike pulatında da küpçelekne demokratlarğa birde. Wäkillär pulatında Kaliforniädän Nancy Pelosi, Senatta Nevadadan Harry Reid räislek itäçäk. İkese dä demokrat, läkin respublikannar belän xezmättäşlek itergä süz birde.
"Bez tarixi eş başqardıq, xäzer täräqqiät kiräk. Min prezident belän bergäläp eşläwne kötäm" dide Nancy Pelosi - Wäkillär pulatın citäkliäçäk berençe xanım – saylawlardan soñ ike kön ütügä Bush belän oçraşqaç.
Läkin soñraq ul Kongressta äxlaq qağidälären qırıslatu, neft sänäğätenä taşlamalar qısqartu kebek respublikannar qarşı çıqqan mäsälälärne eşneñ berençe könnärendä ük kütäräçägen äytte.
Çärşämbe Wall Street Journal basmasında dönya kürgän mäqäläsendä prezident Bush demokratlarğa birgän wäğdälären islärenä töşerde, üz qaraşların ğına alğa sörmäskä çaqırdı, bu körçekkä kiteräçäk dip kisätte.
"Tarixıbıznıñ şuşı ähämiätle çorında bezneñ barıbızğa da cawaplı wazifa tapşırılğan, säyäsätne çitkä quyıp, kiläçäkkä qarap, bez bergäläp möhim eşlär başqarırğa tieş" dide Bush çärşämbe xökümät utırışınnan soñ.
Demokartlarnıñ ixtimal ğämällärenä xäzer Kongressta azçılıqta qalğan respublikannar da borçılu belderä. Şuşı borçuların alar çärşämbe matbuğat oçraşuında söyläde:
"Spiker bulıp saylanğan Pelosi azçılıq xoquqların telgä aldı, Wäkillär pulatı yañaça eşliäçäk dide. Min moña ömetlänäm. Läkin soñğı könnärdä matbuğatta yazılğannar şuña işarä itä: bu tarixi üzgäreşlär bulmas kebek" di Minnesota wäkile respublikan John Kline.
Respublikannarnıñ, xäzer bezneñ tawış işetelmäs dip zarlanuına, ber jurnalist, sez üzegez dä 12 yıl buyına demokratlarnı tomalap kildegez tügelme, dip soradı. Respublikannar, soñğı saylawlarda amerikannar Kongressnıñ yañaça eşläwe öçen tawış birde, axırsı demokratlar moña äzer tügel, digän cawap qaytardı.
Tışqı säyäsät mäsäläsen kongressmennar kütärmäde, Bush ta moña qağılıp qına kitte. Ul kübräk büdjet defitsitın kimetü niätenä basım yasadı. Xärbi çığımanardan qala, başqaları qısqartılaçaq, Bush prezident bulğannan birle bertuqtawsız üsep kilgän büdjet defitsitın 2012 yılğa beterü küzdä totıla.
Ğiraqtağı yaña strategiä turında Bush berni äytmäde. Bu strategiäsen ul kiläse atnada iğlan iter dip kötelä.
Ali Ğilmi


text: Rusiäneñ Olimpiä Komitetı Soçi şähären 2014nçe yılda üzendä Qışqı Olipmiä uyınnarın uzdıru öçen käräşkä nämzät itep rasladı häm xäzer alar üz täqdimen Xalıqara Olimpiä komitetına tapşıra ala. Xalıqara komitet ciñüçene 2007nçe yılda iğlan itäçäk. Soçi 2002nçe yılda Qışqı Olimpiä uyınnarına üzen täqdim itep qarağan ide, ämma ütä almadı. 2014nçe yıl öçen Soçi, Bolğarstan başqalası Sofia, Könyaq Koreadağı Pyeongchang, Avstriäneñ Salzburg häm Gruziädäge Bakuriani şähärläre belän köndäşlek itäçäk. 2006nçı yılda Qışqı uyınnar İtaliäneñ Turin şähärendä, 2010da – Kanadanıñ Vankuver şähärlärendä ütäçäk.


text:
«Dulqın» radiosı nindi teldä söylär?
İnde xäbär itkänebezçä, küplär bik yaratıp tıñlağan tatar telendä genä eşläüçe «Dulqın» radiosın yaqın kiläçäktä zur üzgäreşlär kötä. Çönki küptän tügel genä Mäskäwdä bulıp ütkän konkursta «Dulqın» eşli torğan yışlıqnıñ xucaları almaşındı. Şuşı uñaydan radioda nindi üzgäreşlär bulır? Ul efirğa tatar telendä çığarmı, yäisä radio urıs telle genä bulırmı? Bu sorawlar tatarstanlılarnı ğına tügel, ä başqa töbäklärdäge millättäşlärebezne dä bik qızıqsındıra. Nik disäñ, «Dulqın» radiosın respublikada ğına tügel, ä İnternet aşa böten dönyada tıñlarğa mömkin ide. Qayber yıraqta yäşäwçe, tatar telendä aralaşırğa mömkinlege bulmağan millättäşlärebez öçen bu tuğan telen onıtmasqa, respublika yañalıqların belergä, tatar cırın, moñın işetergä berdän-ber mömkinçelek ide. Alda äytelgän sorawlarğa cawap alu öçen bez radionıñ yaña xucaları OAO «TVT» şirkätenä möräcäğät ittek. Anda bezgä menä nindi mäğlümätlär birdelär. «TVT»nıñ general' direktorı Sergey Gusev süzlärenä qarağanda, yaña radio «Panorama» dip atalaçaq häm anda tatar häm urıs tellärendä eş alıp barılaçaq ikän. «Panorama» asılda Qazan şähäre radiosı bulaçaq. Ä radionıñ tapşırular direktorı Boris Mazin bulaçaq radio turında menä närsälär söyläde:
Radio ike teldä dä söyliäçäk. Qazanda andıy ber radio bar inde — Bulğar FM häm ul şaqtıy uñışlı ğına eşläp kilä. «Dulqın»da xezmät itüçelärneñ eşçänlege bezneñ taraftan qaralaçaq häm yaña radionıñ konsepsiäsenä turı kilüçe xezmätkärlär, älbättä inde, anda eşläp qalaçaqlar.
Sezneñ radio «Dulqın»nıñ auditoriäsen saqlap qala alırmı, digän sorawğa Boris Mazin bolay dip cawap birde:
Bu bik qıyın soraw. «Dulqın»nıñ auditoriäse, minemçä, bik tar ide. Bez anı kiñäytergä, tıñlauçılarnıñ sanın arttırırğa cıyınabız.
Bezneñ äñgämädäşlärebez äytüençä, «Panorama» radiosın da «Dulqın»nı kebek ük İnternet aşa tıñlap bulaçaq. Bu xaqta provayderlar belän inde söyläşülär dä alıp barıla ikän. Läkin Tatarstannan çittä yäşäwçe millättäşlärebez öçen bu ike telle, Qazan tormışına häm qazanlılarğa bağışlanğan radio qızıqlı bulırmı, monısı äle soraw astında.


text:
Üzäk Aziädä bala töşerü ğadäte äle dä bar
Xäzer ğailälär planlaştırala, balalarnı – üsterä alğan häm aqça citkerä alğan qadär genä tabalar. Üzäk Aziä dä küp balalıq tradisiäsennän çitläşä. Ämma nindi yullar belän?
Bu illärdä ğailä planlaştıruda – yöklelekne buldırmas öçen törle çaralar kürü turında mäğlümat küp bulsa da xatın-qızlar arasında telämägän oçraqta baladan anı töşerep qotılu ğadäte äle dä bar. Monıñ säbäbe närsädä?
"Min yıraq awılda yäşim, xäzer awıllarda da yökle qalmas öçen nişlärgä kiräklege turında küp belälär, söylilär, darular, inä qadawlar, törle çaralar täqdim itelä. Monı härkem belä häm här keşe üze telägänen saylap ala ala," di Üzbäkstannıñ Ändican vilayätendä yäşäp şäfqat tutaşı bulıp eşläwçe Säğädät xanım.
Kürşe Taciqstanda 80nnän artıq medetsina üzäge xatın-qızlarğa yökle qalmaw ısulların öyrätä, buşqa daru häm prezervativlar tarata. Düşänbedäge şundıy üzäk başlığı Guljahon Tumanova, mondıy eşçänlek ul – xökümät säyäsäteneñ ber öleşe, dide. Xalıq arasında – mondıy üzäklär ğailälärneñ kübräk bala tudıruına qarşı digän ğibärä yöri. Çınbarlıqta isä, tabiplar – yökleleklär arasında xatın-qız organizmı citärlek yal itsen dip kenä alarnıñ sälämätlegen qayğırta, di üzäk başlığı Tumanova.
Elekke zamannarda Üzäk Aziädä ğailädä kimendä 4 bala bulğan. Sovet çorında bala qaraw öçen alınğan yal bik ozın ide, balalarğa, bigräk tä küp balalı ğailälärgä törle taşlamalar bula torğan ide.
Xäzer isä mäğlümat çaraları xatın-qızlarnıñ sälämätlege turında kübräk söyli. Ber ber artlı bala tapqan xatınnar az qanlılıqtan cafa çigä, alar citärlek vitamin alıp ölgermi, aqçasızlıq häm eşsezlek arqasında alarnıñ aşaw yağı da taqır bula.
Küp balalıq tradisiäse dä xäzer üzgärä bara. Üzbäkstannıñ räsmi statistikasına qarağabda – awıl cirendä dä ber ğailädä 3 baladan artıq tapmıylar, di. Şähärdä isä xatın-qızlar iñ kübe 2 bala teli. Elek Üzbäkstanda 7-10 bala üsterü ğadäti xäl ide.
Taciqstandağı xatın-qızlar öçen medetsina üzäge başlığı Guljahon Tumanova süzlärenä qarağanda, xatın-qızlar arasında bala töşerüneñ kiñ taralğan buluı - borçu uyata.
Ğäyre räsmi sannarğa qarağanda Qazaxstanda yıl sayın 130 meñläp xatın-qız bala töşerä. Almatınıñ berençe xastaxanäse tabibı Raygül Rısbai-qızı süzlärenä qarağanda, alar arasında – yöklelekne buldırmaw çaraları turında belmägän häm monı yäşerergä telägän yäş qızlar küp.
Bala töşerü ul – baladan qotılu ğına tügel, di Düşänbedäge medetsina üzäge başlığı. Bala töşerü ul xatın-qıznıñ sälämätlegenä zur ziyan. Guljahon Tumanova mäsälägä başqa yaqtan qararğa täqdim itä
"Küp ğailädä qayçan niçä bala bulasın – ir keşe xäl itä. Şuña kürä üzebezneñ üzäklärdä bez irlär belän dä söyläşülär alıp barabız. Balalarnı planlaştıru – ğailä xälenä yaxşı yoğıntı yasıyaçağın añlatabız. Şulay uq bez alar xatınnarı öçen telämägän çaqta balağa uzmas çaralar turında söyläşäbez," - di Tumanova.
Üzäk Aziä illärendä ğailä planlaştıru häm bala tuuını kontrol itü programmalarına şulay uq din äxelläre dä qatnaşa. Alar da xalıq arasında xatın-qızlar sälämätlege turında añlatu eşläre alıp bara.


text:
Aşıq oyunı
Aşıq oyunı - qoynıñ , eçkiniñ aşıq kemiginen oynalğan bir bala oyunıdır. Aşıq kemigi yerge tüşken yağına köre derecelenir. "Talşı" aşıq kemiginiñ qırıntılı olğan yan betidir. Eñ yüksek derece ondadır. "Talşı"nıñ qarşısı "Tav"dır. Ekinci yüksek derece ondadır.
Aşıq kemigi bet üstü turğanda "Bük" olur, sırt üstü turğanda "Şıq" olur. Eñ tüşük derece "şıq"tır. Aşıq kemigi yerge bızıq tüşerse "Dişir" olur, oyun bızılır. Oyunğa qatılğanlar başlatacaq balağa birer aşıq berirler. Aşıqlar yerge atılıp şaşılır. Eñ yüksek dereceli kelgen aşıq birinci çertme aqqına saiptir. Aşıq saibi bala aşığını çertkende urğan aşıqnı alır. Uramasa sıra soñraki derecedeki aşıqnıñ saibi balağa keçer. Yerdeki aşıqlar bitken soñra, yañı oyun başlar.


text:
Açıq mikrofon: Cämäğät pulatı eşçänlege belän tanışsızmı?
- Rusiäneñ cämäğät pulatınıñ eşçänlege turında televizorlan küräbez, alarnıñ çığışların söyläwlären tıñlıybız. Ä Qazandağı cämäğät palatasınıñ keşelären belmim, räis isemendä belmibez. İrtän radionı tatarça tıñlıym, läkin eşläre turında işetkänem yuq.
- Berdä işetmädem şul, andıy pulat barın.
-Cämäğät palatası eşe turında belmim , işetkän bar inde, ämma tögäl cawap birä almıym. Universitet eşläre belän küp uqıp yörgäç, şöğellängäç, anıñ işe äyberlärgä iğtibar itkän yuq. Tä''sire bardır inde anıñ , cämäğät palatası bulğaç, bit inde ul! Min anıñ turında belmim, şuña kürä äytä almıym.
- Alarnıñ eşlägän eşlären belmägäç, närsä äytäseñ inde.
- Rusiäneken dä, Tatarstannıqın da belmim. Cämäğät palatasınıñ närsä ikänen dä añlap betermim.
- Äle yaña oyışma bit äle ul. Bik kiräkle oyışma, älbättä.
- Zinhar öçen minnän soramağız minnän ul sorawnı.
- Berkem dä belep citkermi äle ul oyışmanı. Läkin İlgiz keşe bularaq äybät keşe. Işanabız äybät alıp barır, dip. Radio- televeşçaniedä eşlägän keşe.
- Bu oyışma turında belemem bik yuq diärgä bula. Min alarnıñ eşçänlegeneñ maqsatları belän dä tanış tügel, bik az ğına beläm alar turında. Şuña ber süz dä äytä almıym.
- Äle xäzer ük äytergä, nindider näticälär yasarğa, irtäräkter, dip uylıym. Läkin şulay da Tatarstanda da zur problemalar bar.
Bu ayıruça sotsial'' qatlamnarnıñ kiskenläşüe , beräwlärneñ bayuı, ikençeläreneñ yarlılanuı belän xarakterlı.
Annarı soñ milli problemalar artqa çigende Tatarstanda. Menä şuña kürä, şuşı yarlı xalıqqa yärdäm itü yağınnan, xoquq mäs’äläläre yağınnan, annarı soñ milli problemalar yağınnan aktivraq eşläsä ide. Bu oyışmada elekkege küp kenä çinovniklar da saylanğan. Min alardan ällä närsä bulır dip uylamıym. Häm İctimaği Cämäğät ul, Prezidentnıñ quşuı , yäki xökümätneñ quşuı , şularnı ütäw planında ğına bulmasın ide.
Mälikä Basıyr


text:
TİÜ başqort telen tağuğa qarşı
Küptän tügel Ufada uzğan watandaşlar cıyını respublikanıñ statusın üzgärtü täqdime belän çıqqan ide. Tatar ictimağıy üzäge status üzgärtep kray-ölkägä äyländerü tatar problemın çişmi dip isäpli. Şuña kürä oyışma 1920 yılda kütärelgän referendum uzdıru mäsäläsenä kire qaytırğa digän qarar çığardı. Mäğlüm buluınça, Zäki Wälidi başqortlar küpläp yäşägän Keçe Başqortstannı Zur Başqortstanğa quşu millätneñ yuqqa çığuına qurqınıç yanıy dip isäplägän. Üzäk Komitet monı kiläçäktä referendumğa çığarırğa digän qarar çığarğan bulğan. TİÜ tatarlar küpläp yäşägän rayonnar yazmışın referendumğa çığarırğa digän qarar qabul itte.
Başqort telen uqıtu mäsäläsendä TİÜneñ pozitsiäse ber - başqortlarnıñ tuğandaş xalqı tatarlarğa anı köçläp tağu millätlär arasın bozaçaq. Çönki tatarlarğa başqort telen uqıtu moxtaclığı yuq. Şuña TİÜ moña protest belderä häm respublikadağı urıs häm başqa başqort bulmağan millät oyışmaları belän moña qarşı köräş alıp baraçaq.


text:
İran turında söyläşü ike kön däwam itte
Yevropa Berlege İrannı uran bayıtu eşlären tuqtatıp BMO İminlek Şurası cäzasınnan qotılırğa çaqıra. Tähran uran bayıtuın tuqtatırğa cıyınmıy, barı tik bu eşçänlekneñ maqsatı – atom bombası yasaw tügel, dip belderä.
Oçraşu waqıtında Solana Ali Larijanidan İrannıñ 21 bitlek cawap xatına añlatmalar sorağan. Mäğlüm bulğança, Tähran, ägär dä atom eşçänlegen tuqtatsa, 6 il täqdimnärenä – cawap yazğan ide.
Larijaninıñ cawabı bezgä bilgesez, ämma anıñ süzlärenä qarağanda, söyläşü ömetle bulğan.
U arada İrannıñ üzennän işetelgän belderülär alay uq ömetle dip äytep bulmıy. Küptän tügel İran prezidentı Mäxmüd Äxmädinecad, uran bayıtu – İrannıñ xoquqı häm çittän bulğan basım astında anı tuqtatırğa cıyınmawın beldergän ide:
"İran xalqı ber qayçan da basımğa birelmiäçäk häm xoquqlarınıñ bozıluın qabul itmiäçäk, belep torsınnar."
AQŞ Berläşkän Millätlär Oyışmasın, İranğa kiçekmästän çikläwläre kertergä çaqıra. Uzğan atnada Berlinda Germaniä, Britaniä, Fransiä, Qıtay häm Rusiä diplomatları belän bulğan oçraşuda, Amerikan däwlät sekretare urınbasarı Nicholas Burns bu xaqta tağın ber tapqır qabatladı.
"İranlılar uran bayıtu programmaların tuqtataçaqları turında äytmäde, dimäk bezgä – äytkänne eşlämi başqa çara yuq dimäk BMO İminlek Şurasın İranğa qarşı çikläwlär kertergä çaqırabız."
Ämma Rusiä häm Qıtay açıq itep, İranğa qarşı çaralar kürüne yaqlamawların belderde.
Waşington häm Yevropa Berlege illäre, İrannıñ – atom eşçänlege elektr energiäse öçen kiräk digän añlatmasına ışanmıy. Ämma dönyada 4nçe iñ zur neft däwläte bulğan İrannı iqtisadi izolyasiädä qaldıru da – dönya iqtisadına faydağa bulmayaçaq, şuña kürä Yevropa Berlege – İran belän kileşügä ireşüne östen kürä.
Alsu Qormaş


text:
Straw Ğiraqta milli berdämlek xökümäte tözergä çaqırdı
Bügen Bağdadta Britaniä Tışqı eşlär ministrı Jack Straw Ğiraqta milli berdämlek xökümäte tözergä çaqırdı. "Bezneñ raslanğan saylaw näticäläre bar. Alarğa kürä, ber firqä dä, ber törkem dä xökümättä östenlek itä almıy. Bu xökümät Ğiraq cämğiäteneñ törle qatlamnarın berläştergän milli berdämlek xökümäte bulırğa tieş", di Britan ministrı.
Jack Straw Ğiraqta köç qullanuda ğäyeplängän Britan xärbilären yaqlap çıqtı. Koalitsiä köçläre 2003 yılda Ğiraqqa basıp kergännän birle, andıy oçraqlar berniçä genä, dide ul. Britan xärbiläre Ğiraq keşelären qıynağan video-tasma kürsätelgännän soñ 3 keşe qulğa alınğan ide.