text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Anğaradaki «gaz borusında diversiya» davası boyunca qabaatlanğan qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl ve ağa-qardaş Aziz ve Asan Ahtemovlarnıñ apiste qaluv müddetini 2022 senesi iyülniñ 26-na qadar uzattı, dep haber ete advokat Nikolay Polozov.
«Bugünki diñlevler vaqtında imaye tarafı ilk diñlevlerde berilgen bir sıra muracaat berdi, meselâ, delillerni çıqaruv, davanı prokurorğa qaytaruv ve dava toqtatıluvı aqqında. İç birisi qanaatlendirilmedi. Bundan ğayrı, mahkeme üç mabüsniñ apiste tutuv müddetini 2022 senesi iyülniñ 26-na qadar uzattı. Bu qarar üç kün içinde imaye tarafından şikâyet etilmeli», – dep yazdı Polozov Facebook saifesinde.
Advokatnıñ bildirgenine köre, nevbetteki mahkeme oturışuvı martnıñ 3-ne, saba saat 10:00-ğa planlaştırıldı.
Fevralniñ 18-nde Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Anğaradaki «gaz borusında diversiya» davasınıñ ilk diñlevlerini başlattı.
2021 senesi dekabrniñ 15-nde advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, Rusiye quvetçileri Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası boyunca ilk tahqiqatnı yekünledi, Nariman Celâlğa daa bir qabaatlav berildi.
Qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl işğal altındaki Qırımda tahqiqat ve adliyeni «yalancı» ve «sımarlanğan» dep adlandırdı.
Yanvarniñ 25-nde Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Nariman Celâl, Asan ve Aziz Ahtemovlarnıñ apiske alınmasına qarşı imayeniñ istinaf şikâyetini red etti. Olar eñ az fevralniñ 23-ne qadar SİZOda qalacaq.
Advokat Nikolay Polozov Nariman Celâl «tış dünyadan ciddiy bir izolâtsiyada» tutula, dep qayd etken edi.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


c: text/html

text:
(jalğası, bası ötken şığarılımda)
Missionerlik jolmen jiñişkelep şoqındıru arqılı orıstandırudıñ eñ bir almağayıp tetigi jergilikti halıqtardıñ işinde aralas mektepter men oqu orındarın aşudıñ özinde missionerlik maqsattı wstanğan sayasattı köremiz. Osınıñ bir körinisi M. Äuezovtiñ: «...Bwl şirkeudi «missiya» dep ataydı... Aq şirkeudiñ janında şkol da bar», – deytin işine qatparlı sır bükken tezistik jelidegi söziniñ arğı törkinine üñiler bolsaq, köp oylar sabaqtauğa, bwlarsız şındıqtı tolıq tanıp biludiñ özi qiınğa soğarın sezinemiz.
Missionerlerdiñ qoldauımen aşılğan orıs-tüzemdik aralas mektepter maqsatı jağınan mwsılman mektep-medreselerine qarsı ideologiyalıq qwral retinde ükimet tarapınan qoldau tauıp otırdı. Osı sebepti de Türkistan ölkesinde aralas mektepterdi ornıqtırğan ğalımdar: «...v Turkestanskom krae bıl nameren derjat'sya obrusitel'noy politiki pri posredstve russkoy şkolı»[1], – dep orıstandıru sayasatında aralas mekteptiñ atqarar röline erekşe män beruiniñ belgili sırı da bolatın, Mwnıñ mänisin 1863 jılı Perovsk uezinde qazaq balalarına arnalğan mektep aşılğanda, general-gubernator fon-Kaufmannıñ özi arnayı kelip, orıs, qazaq balaların aralastırıp oqıtatın aralas mektep boluın talap etken. Öytkeni balalar jastayıkan aralas mektepte oqısa onıñ dünietanımı men minez-qwlqınıñ qalıptasuı şoqındıruğa beyim, öz halqınıñ ruhani tamırınan qol üzip, wlt tağdırına selqos qaraytın delqwlı jandar şığatının bilgendikten talap etken. Kaufman äsirese qazaq qızdarın oqıtuğa şeşuşi män berip, olardı ana retinde keleşek wrpaqtı missionerlik maqsat twrğısınan tärbieleuşi besik iesi dep qarağan. Al bügingi künderde Qazaqstandağı aralas mektepterdiñ arğı törkini – osı missionerlik maqsattan tuğanın, akademik Amanoşvili aytatın wlttıq ruhı, wlttıq erekşeligi joq qazirgi kezde ayıptalıp otırğan wlttıq tamırınan qol üzgen nigilistik piğıldağılardı şığaratın jarımjan mektepter ekenin köbimiz bile bermeymiz. Ğılımi negizi dwrıs qoyılmağan missionerlik ideyanıñ jemisi bolğan aralas mektep ülgisin internacionalizmniñ wyası dep kökirek wra jeligetinimiz bar.
Missioner ğalımdar osı bağdarğa oray oqıtuşılar kadrın dayarlau isine de ayrıqşa män bergen. Bwl salada Mäskeu, äsirese Qazannıñ ruhani akademiyasınıñ ornı bölekşe dep sanalğan. Qazannıñ ruhani akademiyasında arnayı maqsat közdep aşılğan «mwsılmandıqqa qarsı bölimniñ» (protivomusul'manskaya otdelenie) twñğış kafedra meñgeruşisi Il'minskiy türki-moñğol tildi halıqtar üşin aşılğan aralas mektepterdi kadrmen qamtamasız etudiñ ordasına aynaldırdı. Bwlar osımen qatar jergilikti halıqtıñ ökilderinen keleşek missionerlik jolğa berilgen din kadrların dayarlau üşin, tipti erler men qızdar monastırın aşuğa da tikeley kirisip ketti. Mısalı, 1881 jılı Istıqkölde qırğız, qazaqtıñ jetim balalarınan erkekter monastırı wyımdastırıldı. Bwğan Mäskeu, Taşkent, Vernıydağı din orındarı arnayı qarjı böldi. Jetisudıñ general-gubernatorı Kolpakovskiy bwl monastır'ğa ayrıqşa nazar audarıp, qanşa qarjı kerek bolsa da, qol wşın beretinin resmi türde mälimdeui jay närse bolmasa kerek-ti. Öytkeni aldağı uaqıtta Türkistan ölkesinde jürgiziletin zor kölemdegi missionerlik jwmıstıñ buındı ortalığı osı monastır'larğa auısadı dep tanılğan edi. Osı täjiribeden keyin tipti islam dini basım jatqan Taşkent mañında özbek, täjik kızdarınan qwralğan 1893 jılı aşılğan qızdar monastırı Nikolaevkada ornalastı. Mine, bwl ispettes äreketterdiñ tipti qazaq jerinde de orın alğanın, yağni osığan dayarlıqtıñ aldın ala äreketterin M.Äuezovtiñ «Aqın ağa» romanında: «...qazaqtıñ jetim balaların... şoqındırıp, ösirip kele jatqan «izgilik missionerlik» dep atalatın äreketter boldı», – dep istiñ jonın ğana körsetkendey meñzey aytılatın twstarı zerttey qaramasañ, oñaylıqpen aşılmaytın sır bügip jatır. Osı jerde jazuşınıñ köp jıldar qırqasında zerttep bilgen oy-örisiniñ özekti jelisi ğana qılañ berip körinse de, köp swmdıqtardıñ közden tasa bolıp sır bügip aşılmay jatqanı da añğarıladı.
Aralas mektepter men şirkeu janınan aşılğan prihodskaya şkolalar qızmetkerleriniñ baqılauında türdı. 1871 jılı patşa ağzamnıñ tikeley jarlığı boyınşa Türkistan ölkesi üşin arhierey kafedrası aşılıp, ol Vernıy qalasına ornıqtı. Al Jetisu guberniyasında 1872 jılı missionerlik qızmetti jandandıru üşin Vernıyda arhiepiskop rezidenciyası aşıldı. Öytkeni Mäskeu mitropoliti Vladimir qazaqtar arasında missionerlik şoqındıru jwmısın küşeytudi talap etken edi. Osı talapqa oray Vernıyda 1901 jılı 11 qaraşada arnayı türde missionerlik eparhial'nıy komitet qwrılıp, oğan qalanıñ bas köterer şeneunikteri men äskeri qızmetkerleri, kupecter endi. Olar naqtılı türde missionerlik ügit-nasihattı öristetti. Mısalı, svyaşennik V. YA. YAkovlev 1902 jılı Vernıyda basılım körgen: «Iz istorii cerkovnoy jizni Turkestana» degen kitabında: «...zdes' kajdıy pravoslavnıy hristianin obyazan bıt' i missionerom... Mı, russkie, prizvanı nasajdat' sredi vsego etogo naseleniya naçala istinnoy religioznoy jizni» (s. 91-93), – dep jazuındağı pikiri joğarıda atalğan komitettiñ maqsatın körsetip twr. Jazuşı Şerhan Mwrtazaevtıñ «Qızıl jebe» romanındağı türme bastığı Prihodkonıñ bala Twrardı şoqındıru jolındağı äreketi de eparhial'nıy komitettiñ talabınan tuındap jatqan qwbılıs bolatın-dı.
1867 jılı qazaq dalası üşin «jaña nizam» erejesiniñ ömirge enuimen qatar qazaqtar arasında orıs-tüzemdik dep atalatın aralas mektepter aşıla bastadı. Bwl mekteptiñ otarşıldıq müddeden tuındaytın tüpki sayasi-missionerlik maqsatı neğwrlım bwratana balaları orıs oquşılarmen aralasıp oqısa, soğwrlım orıstandıru ürdisi de jıldamdaydı degen tanımğa negizdelgen bolatın.
Patşa ükimeti qazaqtar arasında, äsirese qızdar mektebin aşuğa köñil böle bastadı. Öytkeni 1868, 1872 jıldar işinde qalmaq qızdarı üşin aşılğan mektep ülgisin köptep aşıp, bwl äreket şoqındıru, orıstandıru jolında asa paydalı buın ekendigine is jüzinde täjiribede közi jetken missionerler endi qazaq qızdarı üşin de mektep aşu isine ıqılastana kiristi.
4
Missioner ğalımdarınıñ eleuli män bergen mäseleleriniñ biri – baspasöz arqılı missionerlik ideyanı taratıp, nasihattau üşin arnaulı zertteu jinaqtarın, gazet, jurnaldar, audarma kitaptar şığarumen aynalısuında jatır. Pravoslavie dininiñ qasietti kitaptarın qazaq tiline audarıp, onı naqtılı türde nasihattau isimen aynalıstı. Mısalı, 1860-1917 jıldar arasında qazaq tilinde pravoslavie dininiñ 72 kitabı audarılıp taratıluı jay ğana närse emes edi. Bwlarğa qosa 1861 jıl men 1874 jıldar aralığında Il'minskiy, Katarinskiy, Alektorov, Vasil'ev, Voskresen'skiy, Levşin orıs alfavitimen jazılğan kitaptar jazumen aynalıstı, Missioner ğalımdar negizinen pravoslavie dinin nasihattau üşin Qazannıñ ruhani akademiyasınıñ janınan 1847 jılı 2 mausım küni arnaulı türde audarmaşılar komiteti qwrılıp, onı Il'minskiy basqardı. Resey imperiyasındağı türki tildi halıqtar tiline audarılğan pravoslavielik ruhtağı dini kitaptardıñ audarılıp taraluında, olardıñ mol tirajben jarıq köruine de Il'minskiy tikeley atsalısıp, basşılıq etip otırğan. Il'minskiydiñ bwl saladağı isterin onıñ özi tärbielep ümit etken şäkirtteri qızu jalğastırıp jattı. Mısalı, Fedor Dem'yanoviç Sokolov – Il'minskiydiñ senimdi şäkirti jäne de Ibıray Altınsarin mektebiniñ wstazı bolğan. Onıñ 1893 jılı 24 qaraşada Orınbor men Oral oblısınıñ episkopı Makarige jazğan mälimdemesine nazar audarsaq, oylamağan jağdayğa tap bolamız. F. D. Sokolov 1887-1892 jıldarı Torğay oblısındağı eki klastıq qazaq uçilişesiniñ meñgeruşisi qızmetin atqarğan. I. Altınsarin qaytıs bolısımen Torğay oblısındağı mektep inspektorı qızmetin uaqıtşa atqara bastadı.
F. Sokolov I. Altınsarinmen 1886-1889 jıldar aralığında jii hat jazısıp twrğan. Ibıray mektebiniñ önegeli oqıtuşısı retinde tanılıp, Ibıraydıñ oğan jazğan bes hatı saqtalıp kelgen. Qazaqtıñ twñğış jurnalisi M. Seralin F. Sokolovtıñ qolında oqıp, şäkirti bolğan. I. Altınsarin qaytıs bolğan soñ, onıñ qızmetin tikeley jalğastırıp jürse de, o bastağı közdegen maqsatı missionerlik jolğa birjolata auısıp ketedi. Nikolaevkidegi (bwrınğı Qostanaydın atı) qalalıq şirkeudiñ bas svyaşennigi qızmetin atqaruğa kirisedi. Öytkeni bwl twsta Qazan qalası imperiyanıñ missionerlik sayasatınıñ ortalığına aynalğandıqtan, missionerlik kadrlar men oqıtuşılardıñ bäri de Qazannıñ ruhani akademiyasında dayarlanıp, din isine berik bolıp şığatın-dı. Osı sebepti olar türki halıqtarı arasındağı missionerlik qozğalıstıñ wyıtqısı bolıp, belsene qızmet atqaruğa mindetti bolğandıqtan proterey A. I. Makarov: «...Uçitelya mı, a uçeniki oni. Izuçaya ih, sblijayas' s nimi, ne sleduet pryatat' sebya i svoe vse russkoe, tem bolee pravoslavnoe. Povtoryayu, russkomu pravoslavnomu nujno vsegda i vezde ostavat'sya i bıt' liş' russkim i pravoslavnım» [2], – dep, äri bwğan ülgi retinde Puşkindi mısalğa keltirip missioner ğalımdar men şirkeu qızmetkerleriniñ ideologiyalıq tanımın añğartıp twr.
F. Sokolov joğarıda atalıp ötken mälimdemesinde qazaq arasında bolıp, qazaq tiline audarılğan pravoslavie dininiñ qasietti kitaptarın olarğa oqıp berip, tikeley dini nasihat jwmısın jürgizedi. Qazaqtar arasında äli de bolsa tatarlardıñ dini äseri küşti boluına narazılıq bildirip, olardı qazaq dalasınan quudı talap etedi. Öziniñ mälimdemesinde ol 1892 jılı mamır ayıñda Nikolaevkadağı 21 qazaq pen eki tatardı şoqındıradı. 1893 jılı Torğay oblısınıñ Dombar bolısınan üş qazaqtı, Keñaral bolısınan on altı jasar Qanipa Jwmatova degen qazaq qızın, Araqarağay bolısınan eki kisini, Sırdariya bolısı Perovskiy uezinen eki kisini, Aqmola oblısı Qwsmwrın bolısınan bir qazaqtı şoqındırıp, olardıñ atı-jönin orısşa qoyğanın quana habarlaydı. Bwl äreketten M. Äuezov avtocenzurasıñdağı: «...Mekeş degen atın joğaltıp, Mihail, Mişka dep qoyıptı», – degen sözderiniñ astarında ömirde bolıp ötken şındıqtıñ ızğarlı tabı jatır dese bolğanday.
Missioner ataulınıñ eñ bir wrımtal täsiliniñ biri şoqınuşı bwratana ataulınıñ ata-anasınıñ azañ şaqırıp qoyğan atın özgertip, orısşalap qoyu bolatın-dı. Osı twrğıdan qarağanda, nege ekeni belgisiz Stalinniñ missionerlik oymen ruhani seminariyada oqığandıqtan ba, äyteuir wltı türik ataqtı opera änşisi Krauzeni tıñdap, riza boladı. Biraq artınan wltı türik ekenin bilgende, onıñ familiyası wnamay, onı Petrov atandırıp jiberedi. Bwl kezdeysoq närse emes, öytkeni osı oqiğadan bwrın gruziya äskeri revkomınıñ müşesi, wltı türik, revolyucioner aqın Omar Faykti familiyasın orısşağa auıstırudı Stalin talap etkende, könbey qoyğanı üşin atıluı köp närseniñ sırın añğartsa kerek-ti. Nemese meshet türikterin tuğan jerinen Orta Aziya men Qazaqstanğa sürgin jasauınıñ astarında ne oy jatqanın kim bilsin? Däl Stalinniñ tikeley nwsqauımen bükil türki tildi halıqtardıñ ğasırlar boyı bauır basıp qoldanıp kelgen alfavitin orıs jazuına almastırıp jiberui – missioner ataulınıñ ğasırlar boyı jüzege asıra almağan armanın iske asıruınıñ astarında äsirese kösemniñ bastauımen boluı – köp qwpiyanı işine bügip jatır degen söz.
Alektorovtıñ körsetkişinde de F. Sokolovtıñ eki eñbegin kirgizip, onıñ negizinen missionerlik ideyanı nasihattap, sol jolda qızmet atqarğanın jasırmaydı. YAğni F. Sokolov I. Altınsarin mektebinde qoy terisin jamılğan qasqır tärizdi özine qwpiya türde tapsırılğan missionerlik äreketin sezdirmey dos-jaran bola jürip, aralas mektepte «wstazdıq» qızmet atqaruı köp sırdı işke bügip jatqan qaterli ruhani jaranıñ özi bolıp şığadı.
5
M. Äuezovtiñ 1951 jılı basılım körgen «Aqın ağa» romanında: «..pravoslavie şirkeuiniñ ülken aqıldı, bilimdi ökilderi: missioner Il'minskiydi, Ostroumovtı, äri ağartuşı, zor missioner Alektorovtı ayttı», – dep jandaraldıñ auzınan Abayğa nasihat ayttıru da köptegen derekti oylardıñ tüp törkininen habar berip twr. Bwdan avtordıñ jalpı missionerlik ideyanıñ arğı-bergi tarihınan tanımı mol boluı sebepti, halıqqa jat ideologiyalıq sayasattıñ maskasın sıpırmaq bolğan oyı bayqaladı. Biraq jağdayğa baylanıstı öziyae özi avtocenzura jasauğa mäjbür bolğan. YA bwl avtocenzuranıñ jasaluında jeke basqa tabınu zamanındağı jazıqsız jazalanudıñ aşı dämin tatqan jazuşınıñ işki tanımın aşa beruge ızğarı suıq zamannıñ asa qaterli lebi seskendirgendey. Osıdan kelip öz oy tanımına tereñ barlap, jan-jaqtı zertteuden tuındağan oy qorıtındısın, yağni patşa otarşıldarınıñ asa ziyandı, mülde qwpiya wstağan missionerlik sayasatınıñ tüp tamırların tereñ aşıp beruge jeke basqa tabınu zamanı ırıq bermegen. Öytkeni bwlardı tereñ boylay otırıp şındıqtı bayandasa, otarşıl ökimettiñ armanına aynalğan sayaei maqsattardı nege ekeni belgisiz Stalin tarapınan qaytalanuın jalañaştap körsetuge aynalıp keter edi. Mısalı, türki tildi halıqtardıñ bir kezderde zorlıqpen tañılıp, san ğasırlar boyı birtindep dendeui arqılı qalıptasıp ketken jazuın özgertu, pravoslavie dinine şoqındıru arqılı birtindep orıstandıru, nemese Qırımdı qırım tatarlarınan tazartu turalı Ekaterina patşağa oy salğan admiral Potemkin ideyası men Kavkazdı mwsılman halıqtardan tazartu jayındağı general Ermolovtıñ wsınısı, otarlanğan jerlerdi qonıstandıru arqılı tüpkilikti ielenu t.s.s. bäri de Stalinniñ tikeley nwsqauımen otızınşı jıldardan bastap jüzege asıp jatuı eriksiz oyğa oraltar edi...
Jazuşı naqtılı tarihi şındıq bolsa da, bwlay aşıq aytuğa bolmaytın sayasi qaterli şındıqtı äşkere etudiñ merzimi jetken joq dep bildi. Biraq keleşek wrpaqtıñ ötkendegi bürkemelengen astarlı şındıqtan köz jazıp, qwralaqan qalmauı üşin, onıñ bir wşın qolına wstata ketu maqsatımen öz oy tanımınıñ özekti bir jelisin janamalap meñzeu arqılı beru täsilinen sırt aynalmadı. Ärine, sol bir kezeñ üşin qaterli bolsa da, batıl äreket etti. Öytkeni M. Äuezovtiñ kezinen bastap däl bwl künge deyin missionerlik ideyanıñ bastı ideologtarı: Il'minskny, Ostroumov, Alektorov t. b. Qazaqstan men Orta Aziya respublikalarınıñ ğılımi eñbekteri men oqulıqtarında, kündelikti baspasözderinde olardı internacionalistik, izgi nietti ağartuşılıq qwbılıs retinde öñin aynaldırıp madaqtay nasihattalıp kele jatqan mwnday astarlı mäselege tereñdep barıp, şındıqtı jalañaştap aşu – buınsız jerge wrılğan pışaqtay teris bağalanar edi. Mine, osı sebepti M. Äuezov alğaşqı nwsqasıñda Il'minskiy, Ostroumov, Alektorovtı zor missioner ğalımdar dep aytıp qalsa da, (onda da körkemdik täsilmen aytsa da) bwl oyın qaterli dep sanap, özine özi sanalı türde cenzura jasauğa barğan edi. Osı sebepterge oray jazuşı Il'minskiy, Ostroumov, Alektorov siyaqtı asa körnekti missioner, monarhist ğalımdardıñ atın sızıp tastap, öz oyınıñ eñ özekti de mändi twsın ğana işaramen jetkizu täsiline barğan bolatın-dı.
Joğarıda bayañdalğan M. Äuezov oyınıñ tüp törkinin wğınıp, ğılımi dwrıs bağıtta tüsinu, tanıp bilu üşin bizge şeşuşi kiltti akademik A. N. Kononovtıñ: «...Dlya politiko-ekonomiçeskogo osvoeniya vostoçnıh okrain Rossiyskoy imperii bılo neobhodimo ih predvaritel'noe «ideologiçeskoe osvoenie» putem privleçeniya jivuşih tam narodov i narodnostey v lono pravoslavnoy cerkvi. Reşenie etoy zadaçi vzyali na sebya pravoslavnıe missionerı, kotorıe prohodili kurs special'noy podgotovki v osobıh uçebnıh zavedeniyah dlya ovladeniya yazıkom i oznakomleniya s bıtom i obıçayami svoih buduşih podopeçnıh[3], – degen tereñ ğılımi tanımınan saliqalı da sınşıl twjırımı wstatadı.
Otarlanğan qazaq dalası men Türkistan ölkesiñdegi bwratana halıqtardı «ideologiyalıq jağınan meñgerip alu» üşin olardı şoqındıru, orıstandırudağı asa jauaptı memlekettik därejede qoyılıp otırğan sayasi maqsattı jüzege asıru mäselesin Svyatoy sinod missioner ğalımdardıñ qolına tapsırudı maqwl tapqan bolatın. Missnonerlik top memleket tarapınan qajetti dini oqu orındarımen, kereginşe qarajatpen, baspasöz jäne materialdıq igilikpen qamtamasız etildi. Qoğamdıq pikirde olardıñ missionerlik qızmetin, tipti jeke basın marapattap, «patriot» retinde tanıtudı da wmıtpadı.
Qazan qalasındağı köpten beri qızmet etip kele jatqan duhovnıy seminariyanı missionerlik maqsattı jüzege asıru men osı joldağı kadrlardı köptep dayarlaudıñ ortalığına aynaldıru üşin, onı 1797 jıldan bastap Qazandağı duhovnıy akademiyağa aynaldıruı da aldın ala jürgizilgen dayarlıqtıñ barısın körsetumen birge, ideologiyalıq sayasi mäseleniñ qanşalıqtı tereñ de ötkir qoyılıp otırğanın añğartadı.
Patşa otarşıldarı bodañdıqqa aynalğan bwratanalardıñ ruhani bolmısına tereñ boylap enu üşin missioner ğalımdardıñ aldına ol eldiñ dinin, tilin, ädebietin, fol'klorın, ädet-ğwrpın, salt-sanasın, tarihın, etnografiyalıq, psihologiyalıq erekşeligin jan-jaqtı tereñ tanıp meñgerudi – bastı şart retinde talap etti. Osı talap twrğısınan kelip özderiniñ jan-jaqtı aldın ala dayarlıqtarı men osı jolğa qaltqısız berilgen missioner ğalımdar Il'minskiy, Ostroumov, Alektorovtar öz ortalarınan ekşelep şığıp, wzaq jıldar boyı belsene qızmet atqardı. Bwlardıñ bäri de otızınşı jıldardıñ ayağınan bermen qaray qoğamdıq oy-sanada ağartuşı pedagog, ğalım jäne de halıqtar dostığına atsalısqan ozıq oylı qayratkerler retinde bağalanıp keldi. Olardıñ etegine tabınıp, bas ie pikir aytıp nasihattauşılardıñ atın atap, tüsin tüstep jatudıñ qajeti bolmas. Öytkeni bwl talasuğa kelmeytin aksiomağa aynalğan şındıq retinde tanılıp, oqırman wğımınıñ da osı twrğıdan qalıptastırılğanı jasırın sır emes-ti.
Biraq mwnday jalğan da jasandı wğımnıñ sarınına boy aldırmağan M. Äuezovtiñ missionerlerdiñ atın, ideyalıq bağıtın däl tanıp, silteme beruinde, ärine, eleuli sır da jatır. Öytkeni bizdiñ qalıñ oqırman qauım olardıñ atımen, «dostığımen», ağartuşılıq jolındağı qızmetimen keñirdekten kele toysa da, olardıñ astarlı äreketi men jasırın jürgizilgen din jolındağı ideyalarımen tanıs bolmauı sebepti, bwl orayda qısqaşa bolsa da mağlwmattar bere ketudiñ ornı bar:
Il'minskiy Nikolay Ivanoviç – 1822 jılı Penza guberniyasındağı svyaşenniktiñ otbasında tuıp, dini ortada tärbielengen. 1846 jılı Qazannıñ duhovnaya akademiyasın bitirgen soñ akademiyanıñ arnayı maqsatpen aşılğan «Protivomusul'manskoe otdelenie» kafedrasın basqaradı. Akademiyada tatar, arab tilimen birge teologiyadan da däris beredi. Din jağınan bilimin jetildirip, täjiribe jinastıru maqsatımen Siriya, Egipetti şarlap, 1847 jılı 2 mausımda Qazan qalasında missionerlik müddeni közdegen arnayı «Audarmaşılar komiteti» qwrılğanda bwl komitetti basqaru Il'minskiyge senip tapsırıladı. Mwnda pravoslavie dininiñ qasietti kitaptarın bwratana halıqtardıñ tiline audaru mäselesimen şwğıldanatın. Bwl komitettiñ qwramına sınnan ötken tanımal, belsendi missionerler: N. YA. Bliznovskiy, E. A. Malov, V. T. Trofimov, svyaşennik N. N. Ostroumov, N. I. Zolotnickiy, I. YA. YAkovlev, N. A. Bobronikov, V. V. Katarinskiyler endi. Osı din qayratkerleri audarıp basılım körgen 307 kitaptıñ 288-i taza dini kitaptar bolğandığın tatar ğalımı A. Karimullin de arnayı türde atap ötedi. Osı audarılğan kitaptardıñ işiñde birde-bir tarih, geografiya, arifmetika tärizdi ömirge kerekti kitaptardıñ bolmauı – tikeley olardıñ missionerlik maqsatına baylanıstı qwbılıs ekeni aytpasa da tüsinikti. 1847 jılı 5 qañtarda graf Protasov tatar tiline pravoslavie dininiñ kitaptarın ğana audaruğa arnayı bwyrıq bergende, bwl jauaptı jwmıstıñ da tetigi Il'minskiyge tapsırılğan edi.
1858 jıldan bastap üş jılday Orınbor şekaralıq komissiyas'şda qızmet atqarğan Il'minskiy endi missionerlik isti astırtın türde qazaqtar arasında jürgizuge qızu kirisedi. Öytkeni qazaqtar islam dinine qwlay berilmey, öz ata-saltın mığım wstauı sebepti olarda dini fanatizmniñ bolmauı missionerlik jwmısqa asa qolaylı jağday jasap, jaña dinge tez köndigetin halıq degen twjırımğa kelgen edi. Bwl ispettes tanım ol kezde orıs ğalımdarı men missionerleri arasında keñ taralıp, talay pikirler de aytılğanın bilemiz.
Il'minskiy Orınbor ölkesindegi qazaqtardıñ ömiri men twrmısın, ädet-ğwrıptarın jaqsı bilgen. Äsirese olardıñ mwsılman dinine degen qatınasına üñile qarap, joğarıda aytılğan erekşelikterin jaqsı tanığan. Orınbor qazaqtarı turalı publicist A. Solncev te öziniñ «Iz religiozno-nravstvennoy jizni kirgizov Bukeevskoy ordı» degen maqalasında: «...ravnoduşnoe otnoşenie kirgizov k zakonu Magometa daet vozmojnost' zaklyuçit', çto islam ne pronik eşe v ordu, tak skazat', do mozga-kostey i çto Kirgizskaya orda s etoy storonı bıt' samoyu blagorodnuyu poçvoyu trudov russkih missionerov»[4], – dep körsetken tanımına Il'minskiy Orınborda jürgen kezinde-aq közi jetip, qazaq dalasına birjolata bet bwrğan bolatın-dı. Osı sebepti 1861 jılı eñ jaqın dosı P. S. Savel'evke jazğan hatında: «Men sizge bar sırımdı aytayın, tatarlardı bwrınğıday erekşe jaqsı köruimdi qoya bastadım, endi meniñ jüregim tügeldey qazaqtarğa berildi. Bwdan bılay meniñ qwbılam Qazanğa qaramay tike Oral öñirine auadı»[5], – deuinde onıñ tüpki maqsatına jetudiñ jolın tanıp bwrıluında da astarlı ülken sır jatır.
Resey imperiyasm otarlanğan türki halıqtardıñ işinde sanı jağınan da, jeri jağınan da basım jatqan qazaq elin ideologiyalıq jağınan igerip aludıñ keleşekte asa zor mäni barlığın, äri halıqtı ruhani jağınan qwldıqqa tüsirudiñ zor sayasi mañızın bilgen Il'minskiy bwl ölkedegi ağartu mäselesin missionerlik müdde twrğısınan paydalanuğa jan sala kiristi. Bwl üşin aldımen qazaqtardı tatarlardıñ ruhani äserinen ajıratıp bölektep, arab grafikası negizindegi jazuınıñ ornına orıs alfavitine auıstıru arqılı da eki aranı ajırata oqşaulau – şeşuşi kilt dep bildi.
Osı oydıñ törkinin jete tanıp bilgen Ahmet Baytwrsınov: «Qazaq – dini şınığıp jetpegen, şala mwsılman halıq. Mwnı mwsılman dininen hristian dinine audarıp jiberu oñay degen pikirmen, patşa ökimeti kazaq pen noğay arasında jik salıp, ekeuin ayırğısı keldi. Onıñ üşin qazaq bayları noğayşa oqımay orısşa oqitın bolarlıq sayasat jürgizildi. Qazaq balaları üşin şkol aşadı, noğayğa qazaqtıñ jazu jağınan sorpası qosılmas üşin arab ärpin qaldırıp, qazaq tilindegi kitaptardı orıs ärpimen basadı. Orıs özine tartıp, noğay özine tartıp, ekeui eki jaqqa süyrep jürgende, qazaq orıs ädebieti arqılı Europa jwrttarınıñ ädebietterimen tanısadı»[6], – dep, oqırmandı köp närseniñ sırına köz jetkizip habardar etedi.
Osı ideyalardı jüzege asıru jolında Il'minskiy bwl qızmettiñ sırın aşıp, şiin şığarmay atqaratın kisini qazaqtardıñ öz işinen izdestire bastadı.
1861 jılı Il'minskiyge professor atağı berilip, endi Oral, Sibir, Edil, qazaq dalasındağı otar halıqtardı şoqıñdıru mäselesi tapsırıldı, Ol aldımen tatarlarğa arnalğan orıs grafikası negizindegi jazudıñ jaña ülgisin jasap, onı ömirge endiru jolında äreket etti. 1872 jılı Qazan universitetiñdegi qızmetin tastap, birjolata missionerlik joldağı qızmetke auıstı. Bwdan bwrın-aq yağni 1862-1867 jıldar aralığında-aq tatar tilinde jeti kitap şığarıp, olardıñ bärin de missionerlik talapqa say orıs alfavitimen jariyalağan bolatın.
1872 jılı Qazan qalasında missionerlerdiñ ruhani ortalığına aynalğan oqıtuşılar seminariyası aşılğanda direktorlıqqa Il'minskiy wsınıldı. Belgili tatar ğalımı A. Karimullin osı mäselege nazar sala kelip: «...takim obrazom i podgotovka kadrov missionerov pereşla v ruki samogo Il'minskogo... zdes' gotovili dlya vseh rayonov Rossii», – dep arnayı atap körsetui arqılı Il'minskiydiñ missionerlik joldağı bastı maqsatın aşıp berip otır.
Il'minskiy 1881 jılı P. P. Maslovskiyge jazğan hatında jalpı Resey halqınıñ sanası aşıluınan qattı seskenip, äsirese bwratana halıqtardıñ ökilderi kadet korpusı, joğarı oqu ornı men ortalıq universitetterdiñ esigin aşuınan qattı şoşındı. Bwnı tipti moñğol şabuılınan da äseri jaman qwbılıs dep tanığan. Ol tipti qarapayım halıqqa taza bastauış bilim berip sauattandırudan da qauiptene bas tartıp: «...v şkolah gramotnost'... orfografiya i grammatika soverşenno izlişni, a dlya inorodçeskih şkol vredko i ubiystvenno», – dep arnayı türde män bere jazuı onıñ äleumettik, ideyalıq maqsatınıñ işki sırın jalañaştay tüsedi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
«Devlet hainliginen» qabaatlanğan Qırım sakin İvan Yatskin mahkemede soñki sözüni ayttı. Dava boyunca üküm mayısnıñ 21-nde çıqarılacaq, dep haber etti advokat Nikolay Polozov.
Berilgen malümatqa köre, Yatskin soñki sözüni mayısnıñ 19-nda Rusiyeniñ nezaretinde olğan Aqmescitteki Qırım Yuqarı mahkemesinde aytqan.
«Munaqaşalardan soñ İvan Grigoryeviç soñki sözüni ayttı, bundan soñ mahkeme üküm çıqarmaq içün mesleatlaşuv odasına ketti. Üküm mayısnıñ 21-nde cuma künü saat 13:00 çıqarılacaq», – dep yazdı Polozov Facebookta.
Evel, advokat Nikolay Polozov Qırım sakin İvan Yatskin Aqmescit SİZO-sında ruhiy basqı altında, dep haber etti.
Yanvarniñ 28-nde Qırımnıñ Curçı rayonındaki Toğaylı (Kormovoye) köyünde Yatskinniñ ömür arqadaşı Gülnara Kadırovanıñ evinde Rusiye quvetçileri tintüv keçirdi.
Qırımnıñ Curçı rayonınıñ Aybar (Voykovo) köyüniñ sakini İvan Yatskin 2019 yılda oktâbr 16-sında tutuldı. Bu dekabr ayında belli oldı.
Polozov, Yatskin apiske alınğan soñ Qırımdan Moskvağa çıqarıldı, dep bildirgen edi. Onıñ aytqanına köre, Rusiye quvetçileri qırımlığa «büyük maneviy basqı» yaptı.
Qırım.Aqiqatnıñ Ukraina telükesizlik hızmetine yollağan muracaat cevabında İvan Yatskin UTH ile işbirligi yapmadı, dep aytıla.
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısı aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoq – qırımtatarıdır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
Siyasiy mabüslerge qol tutuv programmasınıñ reberi, «Memorial» aq qorçalayıcı merkeziniñ şura azası Sergey Davidisniñ bildirgenine köre, merkezleriniñ cedvelinde 315 insan bar, 59-ı – qırımtatarıdır.
Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı siyasiy, milliy ya da diniy sebeplerden taqip dep adlandıra. Rusiye akimiyeti bu sebeplerni inkâr ete.


text:
Dübirli 2022 jıldıñ aldınğı altı ayı ötti, osı jartı jılda älem elderi tayau on jıldıqtarda bolıp körmegen alaspıran qayşılıqtardıñ, qaqtığıstardıñ joğarı deñgeyine kuä boldı. Madritte Soltüstik Atlantikalıq Qauipsizdik wyımınıñ joğarı jetekşileri bas qosıp, dabıralı keñes ötkizui de tegin emes. NATO qazirgi älemdik qauipsizdiktiñ jaña sın qaterlerin özara talqıdan ötkizdi. Anığındı, bwl jiında transatlanttıq älemniñ özara kirigui men birigui küşeye tüsti deuge boladı.
NATO kezekti bas qosuında eñ jaña qauipsizdik sayasatın, jaña strategiyalıq twjırımdamasın jariya etti. NATO-nıñ ortaq şeşimderine qaray otırıp, Reseydiñ Ukrainağa basıp kirui transatlantikalıq integraciyanı küşeytip jibergenin anıq körsetti. Tek ol ğana emes, Reseydiñ aşıq agressiyalıq äreketi Europanıñ da qauipsizdik sayasatın bekemdey tüsti.
Eñ iri qauipsizdik wyım qabıldağan şeşimderdiñ mäni tereñ, mañızı zor. Olardı jeke-jeke taldap saralau sayasattanuşılar men analitikterge köp uaqıt «azıq» boları dausız. Qazirşe keybir sarapşılardıñ «kezekti NATO sammiti – jaña älemdik tärtiptiñ bastaluı» dep sanaytının aytudıñ özi jetkilikti.
Bılay ğoy, NATO äuelden-aq Reseydiñ «atası» Keñes odağınıñ qaupine qarsı qwrılğan wyım. Qazirgi Resey NATO üşin qaşan da bastı qarsılas retinde qala bermek. NATO Şığıs Europağa töngen Resey qaupine qarsı qanday şara qabıldaytının aqparat qwraldarı keñinen taratıp jazdı. Kezekti jiınnıñ zor jañalığı bwl emes, kerisinşe Qıtaydıñ strategiyalıq qarsılas retinde ataluı boldı.
NATO – bügingi älemdegi aldınğı qatarlı ekonomikalıq jäne äskeri äleuetie elderdiñ basın biriktirgen eñ ülken qauipsizdik wyım. Äuelden Reseyge (bwrınğı Keñes odağına) qarsı qwrılğanımen, onıñ özge de kömeski missiyaları bar. Wyımnıñ eñ alğaşqı bas hatşısı Hastings Ismay bir sözinde: «NATO-nıñ maqsatı – Keñes odağın toqtatu, AQŞ-tı wstap twru jäne Germaniyanı basıp tastau», – degen edi. Sol kezdegi jağdayğa negizdelgen osı sözdiñ şınayı mäni «älemdegi küşter tepe-teñdigin saqtau» degenge sayadı.
Varşava şartı men Keñes odağınıñ ıdırauınan keyin osı wyım men odaqqa müşe keybir elder NATO-ğa qosıldı. 2010 jılğa kelgende (Lissabon sammitinde) NATO jağdayı «beybitşilik küyinde» dep sipattaldı. Bwl kezde Resey strategiyalıq qarsılas emes, strategiyalıq äriptestik statusında qarastırıldı. Odan beri de 12 jıl ötip ketti. Älem tağı özgerdi.
Qazir küşter tepe-teñdigin arqılı halıqaralıq tärtip ornatu teoriyasınıñ şañırağı şayqalıp twrğan zaman. Ortada jaña küşter ösip şıqtı, quattı ekonomika men äskeri äleuetke ie, batıstıq demokratiyalıq qwndılıqtarğa say kelmeytin Qıtay sındı derjavalar boy köterdi. Qalıptasu üstindegi bwl derjava jahandıq qwndılıq pen halıqaralıq jüyede öziniñ ıqpalın tanıta bastadı. Ne degenmen de bwrınğı älemdik derjavanıñ mwrageri jäne küşti armiyağa, birşama ozıq qarularğa, sonday-aq, «orıs minezine» ie Resey de belgili deñgeyde agressiyalıq is-qimıldarmen oyandı. Bwlardan tıs wyqıda jatqan Japon, Ündistan sekildi şığıstıq potenciyaldı elder, Iran sındı belsendi orta şığıstıq ümitker köşbasşılar da bar. Qazirgi älem osı küşterdiñ bärin qamti otırıp, orta ğasırlardağı, tayau zamandağı älemdik küşter tepe-teñdigi, imperiyalıq halıqaralıq tärtipterdi qayta sıntezinen ötkizip, bolıp körmegendey jaña älemdik tärtip ornatuğa tırısıp jatır. NATO kezekti jiında öziniñ jahandıq missiyasın da qayta qaraytını sondıqtan.
Ne üşin Qıtaydıñ strategiyalıq qarsılas retinde ataluı bastı jañalıq? Qıtaydıñ Resey-Ukraina soğısındağı wstanımı Batıs elderiniñ Qıtayğa degen közqarasın özgertkeni dausız. Olar jahandıq qauipsizdik bäske tigilgen jerde Qıtayğa tübegeyli senuge bolmaytınına közderi jetti. NATO sammitiniñ aldında «Ülken jetiliktiñ» jiınında da Qıtay mäselesi bastı taqırıptıñ biri boldı. Aşıq sayasat wstanbaytın, erkin narıqqa jol bermeytin, sonday-aq, Hoñkoñ (Gonkong), Tibet jäne Şıñjañda adam qwqığın ayausız taptaytın Qıtaydıñ jahandıq ıqpalı turalı äñgime boldı.
Sonımen ne kerek, NATO strategiyalıq twjırımdamasında Qıtay alğaş ret qarsılas retinde qaraldı. Ärine, wyım müşeleri arasında Qıtay men Reseydi birdey qarastırğısı kelmeytin elder de bar. Degenmen, endigi jerde Qıtaydıñ äskeri äreketteri NATO jağınan qadağalauda boları anıq.
NATO-nıñ Qıtaydı öziniñ qarsılası retinde tanuı wyımnıñ mindeti men ıqpal kölemin Ündi-Tınıq mwhitı aymağına deyin keñeyteldi. Esteriñizde bolsa, Tramp kezinde AQŞ öziniñ strategiyalıq twjırımdamasın jañartıp, Reseyge qosa Qıtaydı bastı strategiyalıq qarsılası dep atap edi. Sonıñ nätijesinde, AQŞ Orta-Şığıstağı strategiyasın özgerip, Irak, Siriya, Auğanstannan äskerlerin şegindirdi, kerisinşe Qıtay ıqpalı artıp kele jatqan Ündi-Tınıq mwhitına küşterin şoğırlandırdı. Demek, NATO-nıñ endigi belsendiligi de bwrınğıday Soltüstik Atlantika jağalauındağı elderdiñ qauipsizdik mäselesimen ğana şektelip qalmaydı, wyım endi jahandıq belsendilikke ie boladı.


text:
Şanhay
Şanhay (çince 上海, pinyin: Shànghǎi) - Qıtay Halq Cumhuriyetiniñ şarqında büyük bir şeer; ealiniñ sayısına köre, QHC eñ büyük şeeri.
Yantayğan civarları ile şeer territoriyası, merkeziy tabi olğan mustaqil memüriy birlemge ayırılğan.
Adı[deñiştir | kodunı deñiştir]
Qıtay tilinde “Şanhay” sözü, eki iyeroglifinen yazıla. Birincisi, “yuqarığa”, “koterilmek” manalarnı taşıy, ekincisi ise - “deñiz”. Qıtay tiliniñ şanhay şivesinde “Zanhe” dep telâffuz etile (zɑ̃.'he).
Qıtay tilniñ şimaliy şivelerindeki standartına köre oqulması, arfi-arfine böyle tercimesini mümkün saya: “deñizge kirmek”, yani limanlı şeerine kelişebilgen “deñizden çıqmaq” manasında. Daa bir, şiiriy rivayetine köre, iyeroglif adlarını akis tarafına oqumaq kerek (海上), bu alda, “deñiz üstündeki şeer” kibi oqula bile.
“Şanhay” adlı mesken yerniñ ilk yazma şeklinde qayd olunuvı, Sun devrine ait (XI asır).
“Şanhay, 19-cı ve 20-ci asırnıñ başında belli ticariy merkez olaraq, ğarbiy tillerdeki transliteratsiyasınıñ bir qaç şeklini alğan - inglizce Shanghai, almanca Schanghai, felemenkçe Sjanghai, frenkçe Changhai ve ilâhre. Soñra latin urufatında şeer adınıñ yazuvı pinyin standartına uyğunlaştırılğan edi. Shanghai şeklinde o, zemaneviy ğarbiy-avropalı tillerniñ çoqusında pekitilgen.


text:
Ukrainada soğıs bastalğannan beri Qıtaydıñ poziciyasınıñ qanday bolatını NATO men AQŞ üşin asa mañızdı bolıp kelgen. Rimde ötken alğaşqı joğarı deñgeydegi kezdesuden keyin AQŞ Qıtay wstanımın anıqtauğa mümkindik aldı.
AQŞ prezidentiniñ wlttıq qauipsizdik jönindegi keñesşisi Jeyk Sallivan men QKP OK sayasi byurosınıñ müşesi, QKP OK Sırtqı sayasat basqarmasınıñ basşısı YAñ Jieçı Rim üstelinde 7 sağatqa sozılğan joğarı deñgeydegi kezdesu ötkizdi. Rimdegi osı kelissözdiñ nätijesi turalı äli de talastı pikirler bir arnağa tüsip bolğan joq.
Qıtay joğarı lauazımdısı Rimdegi kezdesude Resey-Ukraina mäselesinde beytarap wstanımda ekenin, dağdarıstı kelissöz arqılı şeşuge müddeli ekenin qanşalıqtı däleldeuge tırısqanımen, kezdesuden keyin Sallivan bastağan AQŞ delegaciyası Qıtay Reseyge kömektesuge bel baylağanın anıqtadı.
Ağılşınnıñ The Guardian basılımı amerikalıq lauazımdılardıñ sözine silteme jasay otırıp, AQŞ delegaciyası Rimdegi kezdesuden kelisim kütip barmağanın, tek bwl kezdesu arqılı AQŞ-tıñ wstanımdarı men pikirin Beyjiñge jetkizudi maqsat etkenin jazdı. Kezdesuge qatısqan AQŞ şeneunigi atalğan basılımğa bergen pikirinde kelissözdiñ joğarı qarqında bolğanın, onıñ üstine naqtı bir nätijeni közdeuden köri AQŞ pen Qıtay ortasında aşıq pikir almasuğa qwrılğanın aytqan.
Batıstıñ qazirgi küş salıp jatqanı mümkindiginşe eñ ülken antireseylik koaliciyasın qalıptastıru. Osı maqsatta köptegen elderdi Reseyge kömek körsetpeuge şaqırıp jatır. Reseydiñ Qıtaydan kömek swrap jatqanı turalı habarlar tarasımen, AQŞ birden eskertu jasap, bwnday Qadam Qıtay üşin auır zardap äkeletinin eskertken. Degenmen, bwğan da qaramastan Beyjiñ wstanımın qayta qarauğa bekingen bolsa, bwl jahandıq soğıs qaupi arttı degenli bildiredi.
Resey Qıtaydan äskeri maqsattağı wşqışsız wşu qwrılğıların, türli oq-därilerdi jäne äskeri jabıdıqtaudı swrap jatır. CNN arnasınıñ habarında Reseydiñ swranıstarı arasında äskerlerdi azıq-tülikpen qamtamasız etude bar. Bwğan qarap soğıs Resey kütkennen älde qayda wzaqqa äri qiınğa soqqanın körsetedi. Batıs sankciyalarınan keyin Reseydiñ ekonomikalıq jağdayı auır jağdayda qaldı, bwnday jağdayda Resey ekonomikalıq jäne qarjılıq qoldauğa meylinşe zäru. Ukrainağa basıp kirgennen keyin qwnı 640 mlrd dollarlıq qwnğa ie altın-vadyuta qorı bwğattalıp, işki-sırtqı qarızdarın öteude de ülken qiınşılıqqa wşıradı. Degenmen, yuanmen saqtalğan rezervteri arqılı Qıtaydıñ kömektesuge mümkindigi bar.
AQŞ Qıtaydıñ Reseyge qoldau körsetu turalı nietinen qaytaruğa tırısıp körgenimen, bwdan eş nätije şıqpaytının bildi. Sebebi, Batıspen qarsılasu jağdayında Beyjiñ men Mäskeu bir-birine jaqınday tüsti. Endi AQŞ üşin Europanı Qıtaymen sauda jäne özge qarım-qatınastarın qayta qarauğa köndiru qalğanday.


text:
«The Daily Beast» neşiri bergen malümatına köre, böyle teşebbüs Obamanıñ Ukraina ve rusiye ile bağlı siyasetinden köz qaytuvnı köstere. Yañı qanun Ukraina silâlı quvetlerine silânı bermege ve Rusiye memurları, bank ve şirketlerine, şu cümleden «Gazprom» ve «Rosneft» nisbeten qattı cezalarnıñ kirsetüvine imkân berecek. Qanun leyhasınıñ qabul etilüvine senatnıñ çetel işler boyunca komitetinde üyken cumhuriyetçi Bob Corker teşebbüs ile buyurdı. Onıñ müellifdeşleri Mitch McConnell ve John McCain oldı, dep bildire Radio Svoboda.
Eger de Rusiye Şarqiy Ukrainadaki areketlerini toqtatmasa ve öz ordunı sıñırlardan almasa, Rusiyeniñ büyük şirketlerine: «Sberbank», «Bank VTB», «Vneşekonombank», «Gazprombank», «Gazprom», «Novatek», «Rosneft" ve «Rosoboroneksport»qa nisbeten yañı cezalar kirsetile bile.


text:
Sultangazi Çatı Yapımı Ustası Çatı Tamiri Aktarma Onarım
Sultangazi çatı umut yapı inşaat çatı izolasyon Ahşap Çatı şıngıl çatı membran çatı kiremit çatı pergole sundurma profil çatı çatı oluk dere tamiri ve izolasyonu yapılan bölgeler
Çatı Ustası Hizmet Bölgeleri
İstanbul Çatı Ustası Hizmet Bölgeleri HİZMET VERİLEN İLÇELER HİZMETLER
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Adalar Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Arnavutköy Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Ataşehir Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Avcılar Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Bağcılar Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Bahçelievler Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Başakşehir Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Bayrampaşa Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Beşiktaş Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Beykoz Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Beylikdüzü Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Beyoğlu Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Büyükçekmece Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Çatalca Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Çekmeköy Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Esenler Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Esenyurt Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Eyüp Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Fatih Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Gaziosmanpaşa Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Güngören Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Kadıköy Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Silivri Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Kadıköy Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Kağıthane Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Kartal Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Pendik Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Sarıyer Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Sancaktepe Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Silivri Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Sultanbeyli Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Sultangazi Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Şile Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Şişli Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Tuzla Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Ümraniye Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Üsküdar Çatı Ustası İşleri
İstanbul Çatı Ustası – İSTANBUL Zeytinburnu Çatı Ustası İşleri
PROFESYONEL İstanbul Çatı Ustası ÇATI USTALARI BURADA
İstanbul Çatı Ustası ÇATI YAPIMI ÇATI TAMİRİ İstanbul Çatı Ustası ÇATICI USTA İstanbul Çatı Ustası İZOLASYON FİRMALARI ÇATI YALITIMI ÇATI USTALARI ÇATI UYGULAMALARI ÇATI YENİLEME İstanbul Çatı Ustası ÇATI USTASI
Çatı Yapım & Onarım Ustası arıyorsanız doğru adrestesiniz. İstanbul Çatı Ustası Servisimiz Adan Zye çatı işleriniz ile ilgili usta ihtiyaçlarınızı karşılamak amacıyla kurulmuştur. Büyük Küçük bütün çatı işlerinde tercih edebileceğiniz, İstanbul Çatı Ustası bünyesinde kaliteli güvenilir çatı ustaları barındıran saygın bir kuruluştur.
Sultangazi ahşap çatı, Sultangazi atermin çatı, Sultangazi çatı, Sultangazi çatı ustası, Sultangazi çatı yapan firmalar, Sultangazi çatı yapım fiyatları,
Sultangazi çatı yapım ustası, Sultangazi kiremit çatı, Sultangazi membran çatı, Sultangazi onduline çatı, Sultangazi şıngıl çatı, Sultangazi çatıcı,
çatı firması Sultangazi, çatı fiyatları Sultangazi,
- CATEGORY Bölgelerimiz
- TAGS çatı firması Sultangazi , çatı fiyatları Sultangazi , Sultangazi ahşap çatı , Sultangazi atermin çatı , Sultangazi çatı , Sultangazi çatı ustası , Sultangazi çatı yapan firmalar , Sultangazi çatı yapım fiyatları , Sultangazi çatı yapım ustası , Sultangazi çatıcı , Sultangazi kiremit çatı , Sultangazi membran çatı , Sultangazi onduline çatı , Sultangazi şıngıl çatı


text:
Azuı altı qarıs Oljastıñ da taqır jerden payda bolmağandığın, sol Paveldiñ şekpeninen şıqqanın osı aqın şığarmaşılığımen tanısqan adam bayqay aladı.
foto: http://bit.ly/2i8oFkm Abaydıñ äkesi arğınnıñ Tobıqtı ruınan şıqqan Qwnanbay ekenin jwrttıñ bäri biledi. Qazaq tağı «tübin bilmegen tügin bilmeyd..
Soltüstik polyus Teñiz -qwrlıqtıñ ıqpalı: Oñtüstik polyus – töñiregi teñiz-mwhitpen qorşalğan wlı qwrlıq. Al soltüstik polyus jan-jağı qwrlıqpen qorş..
Qazaqta Ş. Ualihanov alğaş estelikke alğan, este joq eski zamannan kele jatqan mınaday bir añız bar – «Älem jaraludan bwrın äuen jaralğan eken. Ol bas..
Bal'tasar Grasian – Ispandıq oyşıl, jazuşı jäne hristan din qayratkeri. Saragosada din oquın oqıqan. Keyin hristan din uağızşısı bolğan. Onıñ ömiri qwdayşıldıq, din taratuşı, pop, jazuşı sındı sipattamalarğa tolı


text:
Ukrainağa qoltutqan daa bir Qırım faali Leonid Kuzminni mayıs 16-da Aqmescitteki Ekstremizm ile küreş merkezinde («E» Merkezi) sorğuğa çektiler.
Bunı İnsan aqları Qırım alan missiyası bildire.
Kuzminniñ uquq qorçalayıcılarğa bergen malümatına köre, onı «fevral 26 işi» boyunca şaat olaraq sorğuğa çektiler.
2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti yanında Qırımtatar Milliy Meclis ve «Rus birligi» tarafdarları ile kütleviy miting keçti. Numayışnıñ teşkilâtçıları Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birligi» lideri Sergey Aksenov oldılar. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti cinaiy işni açtı. Onıñ taqiqatı çerçivesinde Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz yaqalandı.
Mayıs 15-te Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ apis müddetini iyül 29-ğa qadar uzattı.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, mayıs 16-da saba Aqmescitte Ukrainağa qoltutqan faal Veldar Şukurciyevni «E» merkezine sorğuğa çağırdılar.
Veldar Şukurciyev ve Leonid Kuzmin mart 9-da T.Şevçenkonı añma tedbirinde yaqalanğan ediler.
Mayıs 16-da olar sürgünlik qurbanlarını añmaq içün Çatırdağ töpesine çıqacaq ediler.


text:
Aqmescit – Seydamet Veliyev bizni bir yıl evelsi qızı ve kiyevi qurıp bitirgen Aqmescitteki yañı evinde qarşılay. Bundan evel, onıñ qorantası Canköyde yaşadı. Bugünde bugün Seydamet ağa 78 yaşında. Sürgünlik yılı o 8 yaşında bala edi. Baası köy şurası reisi, nemselerniñ işğalinden soñ partizanlıq yaptı – onı ve emcelerini Seydamet ağa bütün yaşlığı boyu bekledi. Faqat, olar qaytmadılar. Ale daa qorantası soyları ne yerde ve nasıl etip keçingenlerini bilmey.
Sürgünlikten evel Seydamet Veliyevniñ qorantası Aluşta civarında yaşağan. 1944 senesi köyde tek qartlar, yaşlar ve qadınlar qalğan, erkekler cebede ediler.
«Yarı gecede kelip: «Azırlanıñız, sizni köçürecekmiz», - ayttılar. Qayda – bir kimse bir şey bilmey, aytmay. Köyniñ çetinde toplaşmağa emir ettiler. Anda kettik. Anam maña ayttı: «Bar evge, men unutqan şeyni ketir». Evge qayttım, anda asker turıp meni yibermedi. Öyle de şeyimizni alalmadım. Biz daa köyde edik, malımıznı padağa yollatqanlar, evlerimizni yañı saipleri qarıştırıp başladı», - dep añlata Seydamet-ağa.
Qartnıñ hatırlavlarına köre, ğurbetlik yolu müşkül ve ağır edi. Açlıq ve ölümler er adımda edi.
«Vagonımız rıqma-rıq tolu edi. Ava boğucı edi. Qazahistanda ğaliba, vagonımızdan bir qart quyu içine baqacaq oldı, belki suv barmı yoqmı bilmek istegendir, egilip içine yıqıldı. Şu daqiqası tren ses çıqardı, biz onı anda ölmege qaldırdıq. Çıqaramadıq, izin bermegen ediler», – dep hatırlay qartbaba.
Özbekistanğa tüşken qırımtatarlarnı ğurbetlik suvuq qarşıladı. Özbekler yañı insanlarnı bazıda aşalap, bazıda saqınıp davrana ediler. Qırımtatarlarnıñ ekseriyeti tamam şu Orta Asiyada ğayıp oldı.
«Ketirip, Bekabad yanında qaldırdılar. Amma da şu Bekabadta adamlar öle edi, cenkte o qadar adam ölmegen. Erkekler yoq. Etrafta özbekler. Bizimkiler – çır-çıplaq. Bir kimse ölse, qadınlar quşaqlarnı çıqarıp, ölülerni taşıy ediler».
Seydamet ağanıñ qızı – Elmaz Seydarifova - babası ve merhum anasından sürgünlik ve ğurbetliknen bağlı deşetli ikâyelerni endi balalarına aytıp bere. Qadın közyaşlarnı tutalmay, «halqına qarşı yapılğan bu cinayetni» iç bir vaqıt unutıp olamaz, dey.
«Anam, tarif etkende, er vaqıt ağlay edi. Damları olmağan evlerge yerleştirgenilerini hatırlay edi. Olar qardaşınen beraber biri-birine sarılıp otura ediler, etrafta ise çaallar, yılan, qamışlar edi…Deşetli bir şey!»
Elmaz ve qız qardaşları da ağır künler keçirdiler. Mektep ve soqaqta yürgende, diger balalar ille «satqınlar» dep qıçıra ediler.
«Sınıfdaşlar bizni eriştire ediler. Sınıfımızda 13 qırımtatarı oquy edi. Bir kere bir qız: «Epiñiz satqınsıñız», dep ayttı. Biz onı öyle boykot ettik ki, soñ artımızdan yürip, afu soradı. Üyken tatam ağlay-ağlay soray edi: «Ana, ne içün bizni eriştireler. Ne içün bizge böyle aytalar». Ana-babamız bizge qarşı aqsızlıq yapıldı, dep añlata ediler».
Bugünde bugün Seydamet Veliyevniñ qorantası bir sofra başında toplanıp, Qırımğa avdet etalmay ğurbetlikte ölgen keçmişlerniñ ruhlarına, em de ağır vaziyette qalğan vatan Qırım içün dua eteler.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/07-11
Almaz Monasıypov (11.07.1925, TASSRnıñ başqalası Qazan şähäre, RSFSR, / SSRB - 23.07.2008, Mäskäw, Rusiä Federatsiäse) — tatar kompozitorı, Tatarstannıñ häm Rusiäneñ atqazanğan sänğät eşleklese, Ğ.Tuqay isemendäge Däwlät büläge laureatı.
Böyek Watan suğışınnan qaytqaç, Qazan däwlät konservatoriäsenä kerä, anda Albert Lemannıñ kompozitsiä klassı buyınça uqıy.
1972 yıldan kompozitor Mäskäwdä yäşi.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Kefede mebuslarnı "doğru" rey berüvge azırlaylar. Olar bala da, 2-nci çağırışınıñ birinci sessiyasında nasıl ve kimge rey bermek kerek olğanını olarğa añlatmaq kerek. Bu sessiya bazaertesi künü, sentâbr 23-ünde keçecek.
Amma evelce, sentâbr 20-sinde, mebuslarnıñ yoqlav körüşüvi keçti. Bu körüşüvde ne oldı? Orkestr repetitsiyası.
Şeer faali Vladimir Belskiy içtimaiy ağlarda mına ne yaza:
"DİQQAT! ASIR YAÑILIQÇILIĞI! Kefe şeer bölgesi belediye müessisesiniñ memuriyetindeki menbaağa köre, bugün, 2019 senesi sentâbr 20-sinde saat 16:00 Kefede, Kefe şeer bölgesi belediye müessisesiniñ mevcudiyetiniñ bütün müddetinde ilk sefer, şeer şurasınıñ reisi A. Serdükova ve Kefe şeer şurasınıñ 2-nci çağırışınıñ mebuslar fraktsiyalarınıñ vekilleriniñ iştiraginen, Kefe şeer şurasınıñ 2-nci çağırışınıñ mebusları tarafından plenar oturuşlarınıñ keçirilmesiniñ protokol ve başqa normalarını pekitmek içün, Kefe şeer şurasınıñ 2-nci çağırışınıñ birinci sessiyasınıñ repetitsiyası keçirilecek".
Malümatnı eki yañı saylanılğan mebus tasdıqladı.
Hatırlatayım, Qırım başı Sergey Aksönov sentâbr 18-inde aqşam derc etken haber er kesni şaşırttı: onıñ teklifinen bütün şeer ve rayon memuriyetleriniñ başları öz vazifelerinden boşandı.
Qırım şeer ve rayonlarınıñ memuriyetleriniñ başları istifağa ariza bermege teklif ettimSergey Aksönov
"Qırım şeer ve rayonlarınıñ memuriyetleriniñ başları istifağa ariza bermege teklif ettim. Bu qarar, yañı taqımnı teşkil etmek ihtiyacı sebebinden qabul etildi. Bütün memuriyet başlıqları yerli şuralarğa arizalarnı yazdı", - yazdı Aksönov.
Onıñ aytqanına köre, yañı saylanğan mebuslar yaqın vaqıtta, şeer başlarınıñ saylama konkurslarınıñ müddetlerini belgiler.
Bir künden soñ Sergey Aksönov öz qararını añlattı, bundan belli oldı ki, Sergey Bovtunenko (konkursta iştirak etmege istese), boşanğan rutbesini qaytara bile.
Başlarnıñ çoqusı bu imtiandan keçip, yekâne taqımda işini devam ete bileSergey Aksönov
"Bu teklif mecburiyet degil edi. Qarar, bütün akimiyetni tamamınen yañıdan tiklemek kerek olğanından alındı. Şeer ve rayonlarnıñ başları pek müim bir çizgilerni - mesüliyetni, cemiyet muzakerelerinden ve konkurs protseduralarında keçmekke azırlıqnı - kösterdi... Başlarnıñ çoqusı bu imtiandan keçip, yekâne taqımda işini devam ete bile", - añlattı Aksönov.
Bugün yañı Qırım parlamentiniñ mebusları kene Aksönov ve Konstaninovnı rutbelerine bir ağızdan saylağanlarını közde tutsaq, - olarnıñ da repetitsiyası oldı! Ve er şeyni becerdiler!
Armen Haçaturov, kefeli bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Beycenbi küni öñirimizge arnayı jumıc caparımen kelgen Parlament Cenatınıñ depwtattarı Muratbay Joldacbaev pen Abdalı Nuralïev Bayzaq awdanında bolıp, Elbacı Joldawınan twındağan mindetterdiñ jüzege acırılw barıcımen tanıctı.
Bayzaq awdanı, Qoctöbe awıldıq okrwgine qaractı Talac awılındağı «Mambetova K» jeke käcipornı şujıq jäne nan önimderin öndiredi. Eki awıcımda jumıc icteytin bul käciporında 40 adam turaqtı jumıcpen qamtılğan. Käciporın bacşıcı Rawşan Mämbetovanıñ aytwınşa, qazir onda şujıq önimderiniñ – 60, nan önimderiniñ 4 türi şığarıladı eken.
Talac awılınan öndiriletin tätti toqaştarğa büginde öz oblıcımızdıñ är awdanımen qatar, Almatı jäne Bayqoñır qalalarınan tapcırıc berwşiler köp. «Damw» käcipkerlikti damıtw qorı arqılı necïege alıp, nan piciretin peşti icke qocqan käciporında qazir eñbek önimdiligi de arta bactağan. Eñ bactıcı, munda jergilikti turğındar jumıcpen qamtılğan. Ocınday jağımdı jañalıqtardan xabardar bolğan cenatorlar käciporın bacşıcınıñ jumıctarına tabıc tiledi.
Parlament Cenatınıñ depwtattarı Köktal awılında calınıp jatqan may öñdew cexına da arnayı atbacın burdı. Bul käciporın «Bïznectiñ jol kartacı–2020» bağdarlamacı boyınşa jeñildetilgen necïe alıp, 74 mïllïon teñgege qural-jabdıqtar catıp alğan eken. Qazir onda jaña qurılğılardı icke qocwğa dayındıq jumıctarı qızw jürip jatır. Öndiric ornı tolıq qwatında icke qocılca, 50 jaña jumıc ornı aşılmaq. Jac käcipker Bolat Ecenbaev cenatorlarğa ocınday awqımdı jocparları barın jetkizip, xabardar etti.
Al öñirimizdegi jumıc caparın oblıc ortalığındağı älewmettik nıcandardıñ jumıcımen tanıcwdan bactağan Parlament Mäjiliciniñ depwtatı Qudaybergen Erjan beycenbi küni «Taraz – Cw» kommwnaldıq memlekettik mekemecine barıp, jumıcşılarmen kezdecti. Mundağı jumıc barıcın mälimdegen bac ïnjener Şükir Axımov mekemeniñ qol jetkizgen jetictikterin de aytıp ötti. Degenmen, munda şeşimin tabwı tïic birqatar problemalar bar eken. Conıñ biri – körşi Qırğız elimen şekaralac ornalacqan «Kïrov» cw qoymacın qorşap, col jerge qwattılığı joğarı beynebaqılaw ornatw mäceleci.
Bul qoymağa cwdıñ mölşerden tıc köp jïnalatını belgili. Condıqtan, qawipcizdik şaralarınıñ eckerilgeni jön. Conday-aq, atalğan mekemege cw tazartw qondırğıların ornatw mäceleci de şeşimin kütwde. Ol üşin oblıctıq byudjetten bölek, recpwblïkadan da qarjı qaractırılwı qajet körinedi. Mekeme qızmetkerleriniñ ocınday wäjderin tıñdağan Mäjilic depwtatı Qudaybergen Tölepulı bul ucınıctardı Parlament otırıcında köterip, tïicti mïnïctrlikterge jetkizetinin aytıp, wäde berdi. Conday-aq, ol «TarazÉnergoOrtalıq» akcïonerlik qoğamınıñ ujımımen de kezdecip, käciporınnıñ jumıcımen tanıctı.
Jambıl öñirindegi jarqın icterdiñ biri emdik qacïeti bar kişi Aqköl kölinen şığatın balşıqtı cawıqtırw maqcatında qoldanwğa mümkindik beretin «Ayşa bïbi» şïpajayınıñ aşılğanı edi. Oblıc äkimi Kärim Kökirekbaevtıñ tikeley qoldawımen aşılğan Jambıl awdanındağı emdew-cawıqtırw mekemecine arnayı barğan Parlament Mäjiliciniñ depwtatı Bekbolat Tilewxanğa şïpajay dïrektorınıñ orınbacarı Xamïdï Şawxarov ondağı jumıc barıcın tanıctırdı.
«Ayşa bïbi» aşılğalı beri 4 ayda onda 80 ardager emdelip, demalğan. Cawıqtırw mekemeciniñ jumıcı jıl boyı üzilmeydi eken. Qazirdiñ özinde emdelwşiler köp. Şïpajay aldağı waqıtta awdan, awıldarda turatın eñbek ardagerlerine de capalı qızmet körcetwdi jocparlap otır. Mamandar Aqköl kölindegi emdik qacïeti bar balşıqtıñ qorı äli jüzdegen jılğa jetedi dep boljawda.
– Ocınday ğajayıp şïpajaydıñ Jambıl jerinde aşılwı öte qwantarlıq jağday. Mınaw Aqköl köliniñ balşığı – Äwlïeata öñiriniñ xalqına berilgen ülken olja, necibe. Mundağı är ardagerdiñ dencawlığınıñ jaqcarwına ocı şïpajaydıñ ceptigi tïe beretinine cenimim zor, – deydi Bekbolat Tilewxan.
Budan keyin Bekbolat Tilewxan Tarazdağı «Rwxanïyat» ortalığında bolıp, onıñ jumıcımen tanıctı. Ortalıqtıñ qurmetti qonaqtarğa arnalğan ectelik kitabına öziniñ qoltañbacın qaldırdı.
Parlament depwtattarınıñ caparı aldağı künderde kectege cäykec jalğacadı.
Aydana ŞOTBACOVA,
jwrnalïct
Bayzaq – Jambıl


text:
Ukraina vatandaşları olğan Qırım sakinleri, em de mecburen köçip kelgen insanlar aqımdaki seneniñ mart-aprel aylarından itibaren biometrik pasportlarnı ala bileler.
Bu aqqında Ukraina prezidentiniñ Qırım temsilciligi saytında haber etile.
Berilgen malümatqa köre, bu müddet içinde 200 biñ pasport berilecektir. İşğal etilgen Qırım sakinleri muracaat ete bilecek Ukrana Devlet migratsion hızmetiniñ Herson vilâyetindeki idaresi biometrik pasportnı alacaq olğan insanlardan 41 arizanı qabul etti.
Bu vesiqanı birinci olaraq alğan insan Ukraina prezidenti Petro Poroşenko oldı. Soñra biometrik pasportlarnıñ saibi Maydan faalleri, medeniyet ve sanat erbapları oldı. Biometrik pasportnı alğan ilk bala qırımlı ukrain qızçığı oldı.
20 kün içinde pasport resmiyleştirilmesi 518 grivna 15 kapikni teşkil etecek (olardan 257 grn. 15 kapik – devlet bücetine berilecek para, 261 grn. – blank fiyatı). Vesiqa, eskiden olğanı kibi, 10 yılğa berile.
Bundan ğayrı, vesiqanı 7 iş künü içinde resmiyleştirmek imkânı bar. Böylece, elektron çip ile pasport fiyatı 775 grn. 30 kapikni teşkil etecek.


text:
Baltıq deñizi
Baltıq deñizi - şimaliy Avropada 53°N ve 66°N arasında ve 20°E ile 26°E arasında bulunğan tuzlu iç deñizdir. Skandinaviya yarımadası, qıtaviy Avropa ve Danimarka adaları ile sıñırlıdır. Kattegat, Oresund, Büyük Quşaq ve Kiçik Quşaq boğazlarınen dünya okeanlarına bağlıdır. Kattegatnıñ Skagerrak üzerinden Şimal deñizi ve Atlantik okeanına qadar devamı bar. Baltıq deñizi, Beyaz deñiz-Baltıq kanalı ile Beyaz deñizge ve Kil kanalı ile Şimal deñizine suniy olaraq bağlanğan. Baltıq deñiziniñ şimalinde Botniya körfezi, şimaliy şarqında Finlandiya körfezi ve şarqında Riga körfezi buluna.
Baltıq deñizine çıqışı olğan devletler: Danimarka, İsveç, Finlandiya, Rusiye, Estoniya, Latviya, Litvaniya, Lehistan, Almaniya.


text:
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Azatlıq Radiosına «Qırım platforması»nıñ diger halqara formatlar, şu cümleden BMT ile koordinatsiya ve işbirlik planları aqqında aytıp berdi.
Evel, Emine Ceppar böyle tedbirni er yıl keçirmek ve onı keçirdirmek imkân olmağanını bildirdi. Kuleba muavininiñ bildirmesini tevsir etip, qayd etti ki: «Bellesem, Emineniñ bu mevamı keñiş köntekstten tış edi. Eki şeyni aytmaq isteyim. Birincisi. Ukraina, topraqlarını işğalden azat etmek içün paranı, adamlarnı ve serbestlikni er vaqıt tapacaq».
«Ve ekincisi. Qırım platformasını iç bir yerde taşlamaycaqmız. Çünki bu mustaqil bir mehanizm. Amma Qırım platformasınıñ diger halqara formatlar, şu cümleden BMT sinegriyası üzerinde çalışacaqmız», – dedi o.
Ukraina TİN Dmıtro Kuleba avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilecek «Qırım platforması» sammiti iştirakçileriniñ tolu cedvelini ilân etti.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Avgustnıñ 12-nde Kreml kontrolindeki Qırım Nazirler şurasınıñ reis muavini, Rusiye prezidenti yanındaki Qırım vekili Georgiy Muradov «Qırım platformasınıñ» iştirakçilerini «ağır aqibetler» bekley, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
O şunı da qayd etti ki, Avropa parlamentine saylavlarında radikal firqalarnıñ popullârlığına baqmadan, bu Ukraina ile vizasız rejimi aqqında añlaşmağa tesir etmeycek eken.
«Olar vizasız rejimine tesir etecegini tüşünmeyim. Şimdi Ukraina meselesi – vizasız rejiminiñ açılması içün areket emek. Menimce, Avropada Ukrainağa vizasız rejiminiñ berilmesine qol tutqanlar çoqtır», – dedi o.
Andreas Umland Avropada Ukraina-Rusiye buhranı boyunca mevamınıñ farqlılığı nasıldır bir memleketniñ Moskva ile olğan iqtisadiy munasebetlerge bağlı.
«Aropada qatiyen bir fikir yoqtır. Eñ esası – mefküreviy farq degil de, farqlı iqtisadiy munasebetlerdir», – dep qoştı alman eksperti.


text:
«Prosveşçeniye» adlı rusiye neşriyatı derslik kitaplarını qırımtatar tiline tercime etip bitirdi. Derslikler 1 - 9 sınıf talebeleri içün azırlanmaqta. Moskva nezareti astında bulunğan ilim, tasil ve gençler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, dersliklerniñ birinci qısmı yarımadağa fevral ayında ketirildi, mart ayında ise tolusınen teslim etildi.
«Derslik kitapları eñ yaqın zamanda mekteplerge teslim etilecek. Bu afta olarnı ketirip başladılar», - dep aytıla mesacda.
Hızmette haber etkenleri kibi, bir yıl içinde mütehassıslar tarafından Rusiye Federatsiyasınıñ oqutuv programması boyunca 44 adlama kitaplar tercime etildi. Derslikler «Prosveşçeniye» neşriyatınıñ tarafından neşir etilip, 45 biñ tane nushasında yarımadağa yollanıldı.
«Qırımtatar tili - devlet tillerinden biri ve sakinlerniñ çoqusı içün tuvğan olaraq sayılmaqta. Bu dersliklerni pek beklediler», - qayd ettiler matbuat hızmetinde.
Berilgen malümatlarğa köre, Qırımda 16 mektep qırımtatar tili oqutuvınen, daa 36 mektepte mütenasip sınıflar çalışmaqta.
Belli olğanı kibi, tercimelerni kerçekleştirmek içün, temel olaraq «Prosveşçeniye» neşriyatınıñ 1-9 sınıflarınıñ esas dersleri alınğan. Bular: riyaziyat, tarih, cografiya, tehnologiya, cemiyetşınaslıq ve başqaları.
Bunıñnen bir sırada, Moskva nezareti astında bulunğan Qırım ilim, tasil ve gençler nazirligi tarafından, qırımtatar tilini ögrenmek içün mahsus dersler programmaları işlep çıqarıldı. Olarnıñ arasında «Qırımtatar tili (tuvğan)», «Qırımtatar edebiyatı», «Qırımtatar tili (ögey)» programmaları bardır. Qayd etilgeni kibi, mezkür programmalar ilk sefer teşkil olunğan, neşir etilgen ve nazirlikniñ reyestrine kirsetilgen.
Milliy Meclisi ve qırımtatar cemaat teşkilâtlar ilân etkenleri kibi, Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, milliy mekteplerde talebelerni tek rus tilinde oqutalar, milliy mektepler ne kerekli derslikler, ne de oquv qullanmalarını elde eteler.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Aqyar akimeti qırımtatar halqına berilgen vadelerinden birini bile yerine ketirmedi, dey Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl.
«Vali Menâylonıñ bergen er bir vadesini şimdi aytamam, amma bulardan esası – umumtasil mekteplerde qırımtatar tilli oqutuvı ile eki sınıfnıñ açılması edi. Böyle sınıflardan biri Mamaşay köyünde ve daa bir köyde açılmaq kerek edi. Amma bunı da, qırımtatar halqınıñ öz tilinde oqumağa aqqını bile, yerine ketirmediler», – dedi Celâl Qıırm,Aqiqatqa.
O, Aqyarnıñ şimdiki başı Sergey Menâyloanıñ «qırımtatarlar Rusiyedeki yaşayışından memnün» olğanı aqta bildirüvi ile de razı degil.
Celâl dey ki, böylece Aqyar akimiyeti, Qırım akimiyeti kibi, istenilgenini aqiqat olaraq köstermege tırışa.
«Menimce, akimiyet qırımtatar halqında olğan aqiqiy vaziyetten haberdar, şunıñ içün böyle sözler – istenilgenini aqiqat olaraq köstermege ıntıluvdır, bu qadar», – dey Celâl.
Evel Aqyarnıñ rusiyeli ükümetiniñ matbuat hızmeti şeerniñ şimdiki başı Sergey Menâylonıñ intervyüsini aşkâr etti, mında o «qırımtatarlarnıñ çoqusı Qırımnıñ diger ealisi ile razı ve Rusiyege eyi munasebette buluna» dep aytqan edi.


text:
Qazaqstan Respublikasınıñ Prezidenti Qasım-Jomart Toqaev mırzağa Qazaqstan Respublikasınıñ prem'er-ministri Älihan Smaylov mırzağa Aqparat jäne qoğamd..
Bir kün bwrın Düniejüzilik densaulıq saqtau wyımı (DDSW) koronavirustıñ jaña ştamı «Omikronnıñ» taraluına qatıstı jaña mälimdeme jasap, köptegen elder..
Düniejüzilik Densaulıq saqtau wyımı koronavirustıñ soñğı mutaciyalanğan türi «Omikron» ştamı älemniñ 89 elinen anıqtalğanın habarladı. Wyımnıñ mälimet..
Memleket basşısınıñ Jarlığımen Aleksey Vladimiroviç Coy Qazaqstan Respublikasınıñ Densaulıq saqtau ministri lauazımınan bosatıldı. Bwl habarladı Aqord..
Qazaqstanda 3 jeltoqsannan bastap koronavirus infekciyasınıñ jaña ştamınıñ payda boluı saldarınan şekteu şekteu şaraları küşeymek. Bwl turalı QR Densa..


text:
Şinzo Abe açıqlaw yasadı
Ul taraflarnı problemalarnı diplomatik yullar belän çişärgä çaqırdı
Yaponiya prem’yer-ministrı Şinzo Abe İran İnqıylap Gvardiyase Armiyasenä bäyle Qudüs köçläre komandirı, General Qasıym Söläymanineñ uzğan atnada AQŞ höcümendä üterelüennän soñ taraflarnı problemalarnı diplomatik yullar belän çişärgä çaqırdı.
Kyodo agentlığı beldergänçä Abe oyıştırğan matbuğat oçraşuında Yaqın Könçığışta artqan kiyerenkelekkä bik borçıluın belderep, töbäktä basımnı kütärüdän taypılu zarurlığın äytte.
Şul arada Yaponiya Üzsaqlanu diñgez köçlärenä bäyle wazifa köçeneñ Aden qultığına cibäreläçägen xäterlätkän Yaponiya prem’yerı Yaqın Könçığışta diñgez säwdä yulları iminlegeneñ täêmin itelüenä häm kiyerenkelekne azaytuğa öleş kertäçäklären citkerde.


text:
Qırım: xatın-qızlar arasında eşsezlek
Programmabıznıñ xatın qızlar problemalarına bağışlanğan bu öleşendä bez bügen Ukrainada ayrım alğanda Qırımda xatın qızlar arasında eşsezlek problemasına tuqtalabız. Qırımdağı xabärçebez Diläver Osman(audio) Xörmätle tıñlauçılar BDB illäre arasında Ukraina räsmi statistikalarğa qarağanda iqtisadi yaqtan şaqtıy tiz üssä dä , eşsezlek probleması kisken tora .Ukrainada yäşäwçe 47 million xalıqnıñ 6-7 millionı çit illärdä eşli.Şul qädär küp keşeneñ çit ildä eş tabarğa tırışuına ildäge eşsezlek häm xezmät xaqlarınıñ tübän buluı säbäp bulıp tora. Parlamentnıñ çit il eşläre komitetı äğzası Oksana Bilazer äytüenä kürä çit ilgä kitep eşläwçelärneñ 70%ın xatın qızlar täşkil itä. Çit illärdä eşläwçe Ukraina xatın qızlarınıñ 60%tan artığı ni qıznaıç ki bar yäki faxişxanälärdä eşli. Çit illärdä eşläwçe ukrain xatın qızları turında bez ayrım söylägän idek inde. Bu tapşıruıbızda Qırım ayrım alğanda qırım tatarları arasında eşsezlek belän qızıqsınsaq ta alar turında ayrım statistikalar yuq. Ämma Milli Mäcles birgän sannarğa qarağanda qırım tatarları uqmaşıp yäşägän urınnarda eşsezlek probleması kisken toraQırımda.Xabärçebez Dilaver Osmannı tıñlağız (audio)


text:
Tarihiy vaqialar bugünniñ çizgilerini almağa başlasa – keçmiş aktual ola. Bir baqıştan, qırımtatar milliy areketi faalleriniñ taqipleri – keçmişte qalğan bir şey. Maalesef, areket iştirakçilerine qarşı basqı – bugünki Qırımnıñ kerçegidir, aynı bu sebepten kene de keçken nesillerniñ tecribesine baqamız...
1969 senesi iyül 1-den avgust 5-ke qadar Taşkent şeer mahkemesiniñ binasında qırımtatarlarnıñ «çoq şahıslı» esnası keçken edi, tarihta o «onnıñ esnası» ya da «Taşkent esnası» adını aldı.
On kişi mahküm – Svetlana Ametova, Reşat Bayramov, Ayder Bariyev, Ridvan Gafarov, Rollan Kadıyev, Riza Ümerov, İzzet Hairov, Münire Halilova, İsmail Yazıciyev, Ruslan Eminov – olar «qırımtatar meselesiniñ al etilmesi boyunca faaliyetke qoşulğanında... yañlış fikirlerni aks ettirgen, sovetlerniñ devlet ve cemaat qurumını aqaretlegen bir sıra vesiqanı azırlağanlarında ve tarqatqanında, bu vesiqalarğa imza toplağanında, qanunsız toplaşuvlarnıñ keçirgeninde... iftira vesiqalarını arttırğanında qabaatlana ediler». Bu adamlarnıñ yaşı ve zenaatı farqlı edi, mahküm etilgenler arasında eki genç qız bar edi – Münire ve Svetlana. Olarnı bir şey birleştire edi – qırımtatar milliy areketinde iştirak etüv.
Qabaat qararında işbu cinaiy işniñ sebebi «№69 Matem malümatı» adlı vesiqa olğanı qayd etilgen edi, onı «iftira» olaraq tanıdılar. İlk taqiqat devamında böyle neticeler çıqarıla, «1965 senesinden itibaren, on yıl devamında, Özbekistanda eskiden Qırımda yaşağan tatarlarnıñ «teşebbüs gruppaları» çalışa, mahküm etilgenler – on kişi – qanunsız teşebbüs gruppalarınıñ eñ faal azaları olğan edi».
Mahmeme aman-aman bir yıl azırlandı. İlk taqiqat devamında mahküm etilgenlerniñ sovetlerge qarşı faaliyetini isbatlağan «vesiqalar» tapılğan edi. 1968 senesi noyabr ayında (iş sımalarınıñ çoqusı 1968 senesi sentâbr 13 künü apiske alınğan edi) general Petr Grigorenkonıñ evinde tintüv keçirilgen edi. Dissident Natalya Gorbanevskaya şunı hatırlay: «Qırımtatar işi (İzzet Hairov ve digerlerniñ) boyunca tintüvler keçirilgen edi, Grigorenkonıñ tintüvini Taşkentten kelgen Berezovskiyniñ «özü» keçirgen edi.
Qırımtatarlarnıñ esnasları ile oğraşqan taqiqatçı Berezovskiyni em milliy areket faalleri, em de Moskva dissidentleri bile ediler. 2 biñden ziyade qırımtatarı Grigorenkoğa muracaatta bulunıp, bu esnasta cemaat imayecisi olaraq çıqışta bulunmağa rica etti. Faqat 1969 senesi mayıs başında Taşkentke kelgen general apiske alınğan edi. Meraqlısı şu ki, SSCB Prokuraturasınıñ nezaret işiniñ birinci vesiqası – №109 cinaiy işiniñ vesiqası, yani qırımtatar milliy areketiniñ on faaliniñ işi. Petr Grigorenkonıñ işi tezden qırımtatarlarnıñ işinden sebep «ayrı taqiqatqa» berilgen edi.
2 biñden ziyade qırımtatarı Grigorenkoğa muracaatta bulunıp, bu esnasta cemaat imayecisi olaraq çıqışta bulunmağa rica etti
Qayd etmek kerek ki, on qırımtatarınıñ esnası aqqında Ğarp endi bile edi. SSCB Prokuraturasınıñ nezaret bölüginde iş sımalarına qoltutuv muracaatları qaldı, şu cümleden «Amnesty International» çetel uquq qorçalayıcı teşkilâtınıñ mektüpleri bar. Teşkilât azası, norveg Sonâ Lehen SSCB Nazirler Şurasınıñ Reisi Aleksey Kosıginniñ adına mektübinde 1968 senesi sentâbr ayında apiske alınğan qırımtatar areketi faalleriniñ işine diqqat ayırıp, adaletli bir üküm çıqarmağa rica ete: «Siyasetnen bağlı olmağan ve İnsan aqları beyannamesiniñ ğayelerine riayet etken Amnesty International teşkilâtınıñ azası olaraq Rollan Kadıyev, İzzet Hairov, Svetlana Ametova ve digerlerniñ işlerine diqqatıñıznı celp etem... Elde etken malümatıma köre, olarnıñ cinayet işlegenini aytmaq qıyın, bu sebepten, cenap, olarnıñ işini ğayrıdan baqıp, bu insanlarnıñ Qırım Tatar Cumhuriyetini ğayrıdan tiklemek ve bu cumhuriyetniñ ealisini Orta Asiyadan eski yaşağan yerlerine qaytarmaq isteklerini añlamağa rica etem».
O vaqıt qırımtatarlarnıñ probleması dünyada belli olğan edi, faqat çetel mühbirleriniñ mektüpleri soñki ükümge tesir etkenini eminliknen aytıp olamazsıñ
O vaqıt qırımtatarlarnıñ probleması dünyada belli olğan edi, faqat çetel mühbirleriniñ mektüpleri soñki ükümge tesir etkenini eminliknen aytıp olamazsıñ. Mahkeme, qırımtatar esnaslarnıñ çoqusı kibi, gizli keçken edi. Mahküm etilgen Ayder Bariyev ve Ridvan Gafarovnıñ adliyecisi Nikolay Safonov bu esnasnı böyle hatırlay: «Bütün faaller mahküm etilgen edi, amma olar mında bile memleketimizde qırımtatarlarğa nisbeten kösterilgen qanunsızlıqqa cemaatnıñ diqqatını celp ettiler. Akimiyet bu işniñ emiyetini aşalamağa tırışsa da, mahkeme toplaşuvınıñ müimligini red etse de, bunı yapamazdır... teşebbüs gruppası er kün şeer mahkemesiniñ yanında 300-500 adamnı tutmağa azır. İnsanlarnı mahkemege almazlar, yer az olğanından derler, amma adamlarğa mahkeme binasınıñ yanında oturmağa yasaq etmek küçleri yetmez».
Elbet de, qırımtatarlarnı dağıtmaq içün sebep tapılır, dep devam ete Safonov, meselâ, kütleviy çatışmalarğa yol bermek mümkün, lâkin qırımtatarlar mahkemeniñ yanında tınç turalar... «Akimiyetni bu da raatsızlay edi, adam sürüsinden qurtulmaq içün er şeyge razı ediler. Er kün şeer mahkemesiniñ yanından keçken yüzlernen, biñlernen vatandaş adamlarnı körip, bunı işte, evde ayta... akimiyet maqsadına irişemedi – qırımtatarlarnıñ işi boyunca esnas tarqaldı».
Mahküm etilgenlerniñ maqsadı em sovet, em de dünya cemaatınıñ diqqatını qırımtatarlarnıñ memleketteki vaziyetine celp etmek edi
Mahküm etilgenlerniñ maqsadı em sovet, em de dünya cemaatınıñ diqqatını qırımtatarlarnıñ memleketteki vaziyetine celp etmek edi. Safonovnıñ bildirgenine köre, aynı bu sebepten «olar mahkeme toplaşuvında laf etmege başladılar, ilk taqiqatta susıp oturğanlar bile laqırdı etmege başladılar».
İşni ögrengende mahküm etilgenlerniñ halqı ve qırımtatar milliy meselesi aqqında aytqanda köstergen cesürligi ayrette qaldıra. Hatırlatmaq kerek ki, bu vaqialar 1969 senesi olıp keçken edi, o vaqıt olğan mefkürege uymağan bir şeyden sebep cezalanmaq mümkün edi. Bu insanlar mahküm etilgen edi, soñki üküm olarnıñ er bir sözüne bağlı edi!
Mahküm etilgenler müessise ve şahıslarğa yazğan mektüpler bar olğanını tanıp, bu vesiqalar iftira olğanını red etken ediler.
1969 senesi avgust 5-te Özbek SSC Yuqarı Mahkemesiniñ cinaiy işler mahkemecileri kollegiyası mahküm etilgenlerni RSFSC Ceza kodeksiniñ 190-1 maddelerine köre ve Ukraina ve Tacikistannıñ aynı cumhuriyet kodekslerine köre qabaatlı olaraq tanıdı ve üküm çıqardı: Reşat Bayramov ve Rollan Kadıyevni – umumiy rejim lagerlerinde 3 yılğa apiske almaq, Ayder Bariyev ve İzzet Hairovnı – bir buçuq yılğa qadar, Ridvan Gafarov ve İsmail Yazıciyevni – bir yılğa qadar azatlıqtan marum qaldırmaq. Ruslan Eminovnı altı aylıq mecburiy işlernen cezalandırdılar, Riza Ümerovnıñ cezası şartlı oldı, çünki bundan evel apiske alınmağan edi, «ömür arqadaşı ise partizanlar areketiniñ iştirakçisi edi». On ayğa qadar mahküm etilgen Svetlana Ametova ve Münire Halilova ilk taqiqat devamında cezasını çekkenler olaraq azat etildi.
Avgust 5-te, üküm çıqarılğan soñ, 500-700 qırımtatarı başta prokuratura, soñra Özbekistan Kommunistler firqasınıñ Merkeziy komitetine yol aldı
Avgust 5-te, üküm çıqarılğan soñ, 500-700 qırımtatarı başta prokuratura, soñra Özbekistan Kommunistler firqasınıñ Merkeziy komitetine yol aldı. Prokuraturanıñ yanında oturış aktsiyası keçirilgen edi. Merkeziy komitetke eki kvartal qalğanda numayışqa militsiya ücüm etti. Numayışçılarnıñ bir qısmı qaçıp ketti, bir qısmı da yaqalandı... Sovetler zamanınıñ eñ belli qırımtatar esnaslarından biri böyle yekünlengen edi.
Bu malümatlar 1976 senesi Amsterdamda basılğan «Taşkent esnası» kitabında derc etilgen edi. Bu kitapnıñ ayrı ikâyesi bar. Onıñ ne müellifi, ne de tertipçisi bar – faqat bu kitap bir çoq insannıñ ğalebesidir. Misal olaraq, mahkeme zalındaki aytqanlarını Zevid Gaziyev qayd etken edi. O bunı hatırlay: «Aytqanlarını qayd etmege izin bermey ediler, amma birisiniñ artından turıp, yavaş-yavaş yazmaq mümkün edi».
«Taşkent esnasını» qoşma malümatlar ve tüzetmeler ile ğayrıdan derc etmek kerektir. Bunı bir qaç yıl evelsi vefat etken Ayder ağa Bariyev arz etken edi. Bugünde-bugün oquyıcılarğa pek belli olmağan kitap ğayrıdan basılsa edi, 46 yıl evelsi bütün halqnıñ aq-uquqları ve insan itibarını qorçalağan insanlarğa nisbeten bir sayğı ifadesi olur edi.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Edem Dudakov milletlerara zıddiyet çıqarğanında qabaatlana. Bu aqta advokat Edem Semedlâyev «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesine ayttı.
«Onı milletlerara zıddiyet çıqarğanında qabaatlay ekenler. Bu Memeriy uquq bozuvları kodeksiniñ 20.3.1 maddesinde bar. 2017 senesi bir paylaşuv altında milletlerara zıddiyet çıqarğan izaat qaldırğan eken. Ve bu izaat alâ daa (ağda – QA) bar eken, şunıñ içün uquq bozuvı devam ete, dep sayalar», – dedi advokat.
Semedlâyevniñ aytqanına köre, yarınğa qadar Dudakov memuriy sebeplerden tutula. Memuriy uquq bozuvı qararını yarın saba Bağçasaray rayon mahkemesi baqmalı.
«Bu madde boyunca 10 biñden 20 biñge qadar para cezası, 100 saatqa qadar tüzetüv işleri ya da 15 kün memuriy apis cezası berile», – dep ayttı uquqçı.
O, Dudakovnıñ alı bir qarar, dep qoştı. «Qan basımı arttı, qulaqları tıqaldı. İlâcları bar edi, içti», – dedi Semedlâyev.
Tintüv aqqında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi. Onıñ aytqanına köre, «Dudakov – Bağçasasaraydaki Han sarayınıñ rus işğalcileri tarafından yoq etilüvi aqqında qorqmayıp aytqanlardan biridir».
Faallerniñ bildirgenine köre, tintüv Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri tarafından keçirile, Dudakovnı ise kelgen advokatlarınen körüştirmeyler.
Advokat Edem Semedlâyevniñ aytqanına köre, tintüvden soñ Dudakov Bağçasaray polis bölügine ketirildi, lâkin onı müvekkiline kirsetmediler.
Advokat Emine Avamilevanıñ aytqanına köre, «tintüv sebebi 2017 senesi içtimaiy ağlarnıñ qullanıcısınıñ yazğanları altında Edem Dudakovnıñ ekstremist izaatı olğan eken».


text:
İşğal etilgen Qırım ve qıtaiy Ukrainanıñ memuriy sıñırında maşinalar nevbetleri tura, bazı adamlar qavğa eteler. Böyle bir vaqianıñ şaatı Qırım.Aqiqat mühbiri oldı.
Böylece, bu künleri Qırım kirişinde qıta tarafından maşinalar nevbeti 11 kilometrni teşkil etti, biñden ziyade maşina tıqanıqlıqqa oğradı.
Ekseriy allarda yük maşinaları ve qıtaiy Ukrainadan sebze ketirgen mikroavtobus aydavcıları arasında qavğa yüz bere.
Böylece, dekabr 22-de Kalançakta yük maşinasınıñ aydavcısı pek açuvlandı – o, beş kündir nevbette turıp, yol ortasına maşinasını qoydı ve yolnı qapattı. Başqa aydavcılar buña açuvlanıp, qavğa etip başladılar. Bunıñ neticesi yük maşinası camınıñ parlatması oldı.
Ukraina sıñırcılarından yardım istediler, olar ise militsiyanı çağırmağa tevsiye ettiler.
Qırım.Aqiqat mühbiri qabarcılıqnıñ şaatı oldı. Böylece, Odessadan Qırımğa qıyafetlernen ketken 11 qadın ukrain sıñırcılarına para berip, nevbetsiz keçtiler, qalğanları da açuvlandılar.
Adamlarnıñ aytqanına köre, bunıñ kibi vaqialar sıq-sıq qayd etile. Bir kün içinde tahminen qırqı maşina aynısın yapıp keçe, er birinden biñer biñ grivna alına.
KPP noqtasında böyle bir problemler yoq, nevbetler bile yoq, vesiqalarnı tez-tez teşkereler, bundan soñ aydavcılar Qırımda Rusiye sıñırcılarınıñ kontrolinden keçeler.
«Sıñırcılar bayram arfesinde nevbetler tizip, para qazanalar, dep tüşünemiz», – dep ayttı iş adamı Susanna Qırım.Aqiqat saytına.
Ekinci aydavcı dedi ki, künlerdir nevbette turğan adamlar ateş yaqıp, anda aş pişireler.
«Duş ya da kenef kibi bir de bir şaraitler aqqında aytmayıq», – dep ayttı yük maşinasınıñ aydavcısı Sergey.
Ukraina devlet sıñır hızmeti bildirdi ki, dekabr 23-te saba yarımağa «Kalançak», «Çaplinka» ve «Çonğar» nezaret noqtalarından ketken yük maşinalarınıñ sayısı 400 maşinanı teşkil etti.
Hızmetniñ malümatına köre, bunıñ sebebi yalıñız yañı yıl bayramları degil, yanvar 1-den itibaren qıtaiy Ukrainadan kelgen er bir mal cedvelge kirsetilmesinen bağlıdır.
Qırımğa ketken bütün vatandaşlar er bir mevzu boyunca gece-kündüz çalışqan «acele ağ» ile bağalana bileler: (044) 527-63-63.


text:
AQŞ Sudanğa qarşı çikläwlär buldıru täqdime kertä
Quşma Ştatlar Berläşkän millätlär oyışması iminlek şurası rezolúsísı ölgesenä Sudanğa qarşı çikläwlär buldıru täqdime kertte. Quşma Ştatlar, Darfur provínsísında terror kompanísı taraluda ğäräp qorallı törkemnärenä bulışlıq itkän Sudan xakímítın ğäyepli. Uzğan yılnıñ febräl ayında Darfurda 30 meñnän artıq afríknlı üterelde häm millionnan artıq keşe tuğan cirlären qaldırıp qaçıp kitergä mäcbür buldı. Qaçaqlarğa açlıqtan ülü qurqınıçı aldında. Quşma Ştatlarnıñ däwlät sekretare Qölin Pawäl bolay dip belderde: “Bu provínsí xalqı yärdämgä moxtac. Xalıqara cämäğätçelek bitaraf bulıp qalmasqa tieş. Bez bu yärdämne kürsätü öçen nıqlı qararağa kildek”.


text:
Avgust 25-te saba italiyalı qurtarıcılar bildirdi ki, avgust 24-te devletniñ merkeziy qısmında yüz bergen zelzele qurbanlarınıñ sayısı 257-ge yetti.
İtaliya baş naziri Matteo Rentsi avgust 24-te aqşam milletke televizion muracaatında iç bir qoranta, iç bir şeer ve iç bir köy diqqatsız qalmaycağını vade etti.
Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ Radio Svobodağa bildirgenine köre, şimdiki vaqıtta elâk olğanlar ve zararlanğanlar arasında Ukraina vatandaşları yoq.
6,2 magnitudalı zelzele paytaht Romanıñ şimaliy-şarq tarafınadaki yerde gece yüz berdi. Eñ çoq viraneler Akkumoli, Amatriçe ve Arkuata-del-Tronto şeerlerinde oldı.
Zelzele yüz bergen yer italiyalı Latsio, Abrutstso, Marke ve Umbriya regionları birleşken yerdir. Bu, yedi yıl evel şiddetli zelzele neticesinde eñ çoq zararlanğan Akvila şeerinden tahminen 40 kilometr uzaqlığındadır. O vaqıt, 2009 senesi, 5,9 magnitudalı zelzele neticesinde 309 adam elâk oldı. Şimdiki vaqıtta yüz bergen zelzele daa küçlü, amma vaqia olğan yerniñ eali daa azdır, bunıñ içün qurbanlarnıñ sayısı azca olacağına ümüt beslenile edi.


text:
Rusiye Devlet Duması, qanun leyhasınıñ soñki üçünci baquvında Cinaiy Kodeksiniñ 282 maddesiniñ (milletlerara zıddiyet çıqaruv) qısmen yımşatılmasını qabul etti dep bildire Azatlıq Radiosınıñ rus hızmeti.
Tüzetmelerge köre, mahkemeniñ fikrince zıddiyet çıqarğan malümat birinci sefer derc etilse, neticesi - memuriy ceza olacaq, amma ilk seferden soñ bir yıl devamında tekrarlansa - cinaiy ceza. Bunı Rusiye prezidenti Vladimir Putin teklif etti.
Qırımda ilhaqtan soñ rusiye quvetçileri, faalci ve jurnalistlerni ekstremizm maddesinen sebeplenip tutıp ala ve tevfiq ete. 282 maddeni çoqusı allarda içtimaiy ağlardaki layk ve repostlar, internette fikir isbatlav içün qabaatlap qullanalar.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Indonesianıñ Sumatra adasında Medan şeeriniñ meksün rayonında uçaqnıñ tüşmesi neticesinde 100-den ziyade insan vefat etti, haber ete Radio Svoboda.
Yerli akimiyet bildirgeni kibi, qurtarıcılar endi 50 cesetni taptı.
1964 senesi qurulğan uçaq arbiylerni ve olarnıñ ailelerini taşıy edi. Indonesia Arbiy-ava quvetleriniñ yolbaşçısı Agus Supriatna aytqanı kibi, uçaqta 113 insan buluna edi. O, olardan sağ qalğanlar bar olğanına inana.
Supriatna dey ki, uçucı tehnikiy sebeplerden bazağa qaytmağa izin soradı.
Felâket salı künü, iyün 30-da, yüz berdi. Gerkules S-130 uçağı patlamazdan evel bir qaç evge tiydi.
2005 senesi Medan şeerinde «Boing-737» uçağı tüşti, neticede 143 insan vefat etti.


text:
Jurnalistlerniñ qorçalama komiteti Rusiyeden Qırım.Aqiqat mühbiri Taras İbragimovnıñ Qırımğa kiriş yasağını lâğu etmege talap ete. Bunı yanvarniñ 30-ında komitetniñ matbuat hızmeti haber etti.
"Rusiye akimiyeti jurnalist Taras İbragimovnıñ yasağını deral lâğu etmeli ve onıñ Qırımdaki davalarnıñ serbest aydınlatuvını razı olmalı", - denile Jurnalistlerniñ qorçalama komitetiniñ beyanatında.
Jurnalistlerniñ qorçalama komitetiniñ Avropa ve Merkeziy Asiya boyunca programmasınıñ koordinatorı Gülnoz Said, jurnalistler, şu cümleden Taras İbragimov da, Qırım vaziyetini aydınlatmaq içün, yarımadağa serbest barmalı, dep ayttı. Akis alda, Rusiyeniñ "gizlenecek şeyleri bar"dır.
Bildirile ki, komitet talapnı Rusiye FSB-sine yolladı, amma cevap olmadı.
anvarniñ 18-nde Rusiye FSBsiniñ hadimleri Qırım.Aqiqat muarririyetinen işbirligi yapqan ukrainalı jurnalist Taras İbragimovnıñ Rusiyege ve onıñ işğali altındaki Qırımğa kirişini 2054 senesi mayısnıñ soñuna qadar yasaqladı.
Ukraina milliy jurnalistler birligi, ukrainalı jurnalist Taras İbragimovnıñ Rusiyege ve işğali altındaki Qırımğa kiriş yasağını «repressiv arsenalnıñ bir parçası» olaraq adlandırdı.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi de İbragimovnıñ Qırımğa kiriş yasağını takbih etti. Ukraina aq qorçalayıcıları ise halqara toplulıqnı işğal etilgen Qırımda jurnalist, bloger ve faallerge basqı quvetleştirilüviniñ toqtatılması içün Rusiyege qarşı basqı quvetleştirmesine çağırdı.
2014 senesi Qırım işğal etilgen soñ Rusiye quvetçileri bir qaç Ukraina jurnalistiniñ yarımadağa ve Rusiyege kirişini yasaqladı.
2016 senesi fevral ayında Rusiye FSBsiniñ hadimleri «Ukrayınska pravda» jurnalisti Anastasiya Ringisniñ Qırımğa kirişini 2020 senesine qadar yasaqladı. Rusiye quvetçileriniñ jurnalistke bergen vesiqağa köre, onı «Rusiye telükesizligi içün telükeli» dep sayalar.
2019 senesi fevralniñ 18-nde Qırım.Aqiqatnen işbirligi yapqan fotoressam Alina Smutkonıñ Rusiye işğal etken Qırımğa kirişi 2028 senesine qadar yasaqlandı. Smutko, yasaqnıñ sebebi onıñ zenaat işi oldı, dep bildirdi. Alina Smutkonıñ fotoresimi Radio Free Europe/Radio Liberty Culture & Traditions umumşirket fotoresimler yarışınıñ üç ğalebe işinden biri oldı.
2018 senesi noyabr ayında Rusiye FSBsi Qırım.Aqiqatnen çalışqan ukrainalı jurnalist Alena Savçuknıñ Qırımğa ve qomşu Rusiyege kirişini 2028 senesine qadaryasaqladı. Onıñ aytqanına köre, kirişi Rusiyege kiriş ve çıqış tertibine dair Federal qanunnıñ 27-nci maddesiniñ 1-inci qısmına köre («Devletniñ mudafaası ya da telükesizligi, ya da cemaat nizamı, ya da eali sağlığını qorumaq maqsadınen») yasaq etildi.
2020 senesi yanvar ayında Rusiye FSBsiniñ hadimleri Qırım.Aqiqat muarririyetinen işbirligi yapqan ukrainalı jurnalist Taras İbragimovnıñ Rusiyege ve onıñ işğali altındaki Qırımğa kirişini 2054 senesi mayısnıñ soñuna qadar yasaqladı. Jurnalistniñ aytqanına köre, yasaqnıñ sebepleri ne qararda, ne de ağzaviy şekilde oña bildirilmedi.
Jurnalistler Rusiye quvetçileriniñ böyle areketleri zenaat faaliyetlerinen bağlı, dep tüşüne. Alena Savçuk, Alina Smutko, Taras İbragimov Qırımda qırımtatar ve ukrain faalleriniñ taqip etilüvini muntazam sürette aydınlatqan ediler.
Ukraina aq qorçalayıcıları böyle yasaqlarnı Qırımdaki jurnalistlerge basqı dep saya. Olar işğal altındaki yarımadada söz serbestliginiñ sıñırlanmasını toqtatmaq içün dünya toplulığını Rusiyege qarşı basqı quvetleştirmesine çoq çağırğan edi.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ er yıl toplağan «büyük matbuat konferentsiyasınıñ» keçirilüvi 2019 senesi dekabrniñ 19-na planlaştırıla. Kremlniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, Qırım saatinen saat 12:00-da (Kyivde saat 11:00-da) Putin kütleviy haber vastalarınen subetleşmege başlaycaq.
«Rusiye Prezidentiniñ matbuat hızmeti ve malümat idaresiniñ akkreditatsiya departameni tedbirde iştirak eteceklerniñ arizalarını qabul etmege başlay», – dep aytıla haberde.
Bıltır Putin «büyük matbuat konferentsiyasını» dekabrniñ 20-nde keçirdi. O vaqıt Qırımda telükesizlikni temin etecek arbiy tehnika sayısı arttırılacaq, dep bildirgen edi.
Bundan ğayrı, Rusiye prezidenti, Ukraina arbiy gemileri Rusiye sıñırcılarınen añlaşmayıp, Keriç boğazında «istegeni kibi areket etemez», dep bildirdi.
Putin, Qırım sakinleri 2014 senesinden soñ Ğarp memleketleri başlatqan sanktsiyalardan zarar köre, dep aytqan edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Taliyä Miñnullina: "Respublikadagı çaralar tatar telenä sinhron tärcemä belän uzarga tiyeş"
Moña ihtıyac zur, kaytavazlar küp, di ul.
Tatarstanda uzuçı çaralar tatar telenä sinhron räveştä tärcemä itelep uzarga tiyeş. Älege täqdim belän 4 oktyabrdä respublikanıñ investitsion üseş agentlıgı citäkçese Taliyä Miñnullina matbugat oçraşuında çıktı.
Ul misal itep "100% Tatarstan. Tözeleş häm territoriyälär üseşe" forumın kiterde. Öçençe tapkır oyıştırıluçı cıyın tatar häm ingliz telenä sinhron tärcemä belän uza.
— Uzgan yıl forumnı tatar telenä sinhron tärcemä belän uzdırgannan soñ, bik küp uñay kaytavazlar kilde. Bu östämä çıgımnar. Bez cıyınnı inglizçägä tärcemä itärgä kiräklegen berniçä tapkır uyladık. Ägär dä bez halıkara dönya bazarında köndäşlekkä sälätle bulırga, partnerlarnı cälep itärgä telibez ikän, açık bulırga tiyeşbez. Ägär dä cirle halıkka yakın bulırga telibez ikän, ike däülät tele dä buluı kiräk. Soñgı ike yılda bez forumnı tatar telenä tärcemä itep barganga, bik küp uñay fikerlär aldık. Respublikadagı başka çaralarnı da tatar telenä sinhron tärcemä belän uzdırır öçen ihtıyac bar. Älege täqdimnän soñ, mäsälän, KazanSummit-nı da tatar telenä sinhron tärcemä itä başladık. Äye, bu smetanı küpkä arttıra, läkin mondıy çıgımnar bulırga tiyeş, — dide ul.


text:
Qırımdaki Rusiye Federal havfsızlığı hızmetiniñ (FSB) idaresi «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» neşiriniñ jurnalisti Natalya Kokorinanıñ yaqalanmasını ve jurnalist Anna Andriyevskayanıñ evinde keçirilgen tintüvni izaatlamay.
«Bizler izaatlar bermeyik», – dep ayttı Qırımdaki FSB idaresi matbuat hızmetiniñ yolbaşçısı Sergey Terehov Radio Svobodağa.
Bu malümatnı almaq içün kimge muracaat etmeli sualine hızmetniñ matbuat kâtibi böyle cevap berdi: «Siz doğru muracaat ettiñiz, matbuat hızmetiniñ reberine. Bizler izaatlar bermeyik».
Mart 13-te saba «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» mühbiri Natalya Kokorina işdeşlerine saat 8:00 oña ana-babasınıñ dairesine kelmege rica etkenlerini haber etti. O, dairege kelgen soñ onıñnen bağ üzüldi. Tintüvden soñ onı yaqaladılar.
Cuma künü, mart 13-te, FSB hadimleri işğalden soñ Qırımnı terk etip, al-azırda Kiyevde yaşağan daa bir Qırım jurnalisti Anna Andriyevskayanıñ ana-babası yaşağan dairede tintüv keçirdiler. Jurnalistniñ babasına Aqmescit mahkemesiniñ qararını kösterdiler. Vesiqağa binaen, Andriyevskayağa nisbeten «Qırımda akimiyetni devirmek çağıruvları ile maqale içün» cinaiy iş açıldı.


text:
Qırımda Rusiye FSBsiniñ hadimleri Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen Muslim Aliyevniñ qızı Gülsum Aliyevanıñ imayesi, onıñ Herson vilâyetiniñ memuriy sıñrında tutulğanından sebep Rusiye FSB-siniñ Qırım ve Aqyar idarelerine ve Qırım boyunca Rusiye İİN-nden malümat sorattı.
Bunı advokat Aleksey Ladinge atıf etip, "Qırım birdemligi" cemiyet teşebbüsi bildire.
"İmaye tarafı Qırımdaki FSB-niñ baş müdiri Leonid Mihaylükniñ ve Qırım boyunca Rusiye içki işler naziri Pavel Karandınıñ adına Gülsum Aliyevanıñ qıdıruv cedvelinde olğanı ya da olmağanı aqqında malümat talabını yolladı. Bar olsa, ne sebep ile", - qayd etti Ladin.
Advokat, Aliyevağa qarşı cinaiy ve memuriy davalarnıñ qapatılmasından soñ qıdıruv cedvelinden çıqarılğanınıñ tarihınıñ belgilemege rica etti.
Yanvarniñ 13-nde Aliyeva Qırımdan çıqmağa tırışqanda tutulıp, Ermeni Bazar politsiya bölügine ketirildi. Beş saattan soñ Rusiye quvetçileri onı yiberdi. Advokat Edem Semedlâyevniñ aytqanına köre, Aliyeva «alâ daa cinaiy qıdıruvda buluna». Advokat, Gülsumnıñ yanında oña qarşı dava qapatılğanına dair bütün vesiqalar bar edi, dep bildirdi. Gülsum Aliyeva Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında tutulğan soñ Ermeni Bazardaki Rusiye politsiyasınıñ bölügine alıp ketirildi. Advokatnıñ aytqanına köre, Gülsumnıñ yanında oña qarşı cinaiy dava qapatılğanına dair bütün vesiqaları bar edi.
Rosfinmonitoring saytına köre, Gülsum Aliyeva ekstremist faaliyeti ya da terrorizm ile alâqaları bar olğanına dair malümat olğan teşkilât ve şahıslar cedvelinde 766 nomera altında buluna.
«Qırım birdemligi» birleşmesiniñ malümatına köre, Aliyeva tibbiy vesiqalarnı resmiyleştirmek ve ihtisasiy tibbiy mesleat almaq içün Hersonğa kete edi.
2018 senesi iyül ayında Rusiye telükesizlik organlarınıñ hadimleri Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» iştirakçisi Muslim Aliyevniñ evinde «tahqiqat tedbirler» keçirgeni aqqında haber etilgen edi. Daa soñra belli olğanına köre, onıñ üyken qızı Gülsum Aliyevağa protokol tizilgen. O, Facebookta paylaşqanları içün Rusiye CK (milletlerara zıddiyet çıqaruv) 282-nci maddesine köre qabaatlanğan edi.
2019 senesi yanvar ayında Aluştadaki Tahqiqat bölügi Gülsum Aliyevağa qarşı cinaiy davanı qapattı.
2019 senesi iyünniñ 12-nde Gülsum Aliyeva Facebookta paylaşqanları içün «nefret ya da duşmanlıq doğurğanında» (Rusiye MCK 20.3.1 maddesi) qabaatlanıp, memuriy sıñırda Rusiye quvetçileri tarafından tutuldı. Bir qaç künden soñ Aluştanıñ Rusiye prokuraturası Gülsum Aliyevanıñ memuriy davasını toqtatıp, mesüliyetke çeküv müddeti bitti, dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Gudzon
Gudzon — Xadson Genri, (shama menen 1550—1611) — ingliz teńizshisi. Atlantikalıq okeanınan Tınısh okeanga ótiw . teńiz jolin tabıw maqsetinde 1607—11 jılları. larda 4 ret Arktika teńizlerinde barǵan. Ekspediciyanı inglis hám golland sawdagerleri Qıtay hám Indiyaǵa Ispaniya hám Portugaliya koloniyalarınan alisraq orından ótetuǵın jańa suw jolin tabıw maqsetinde shólkemlestirgen. G. 1607-jıl Tınısh okeanga Arqa.polyus arqalı ótiwge urınıp 80°23' sh. k.ge shekem barǵan hám koridoray Yanmayen o. ni ashqan. 1609 -jıl Barens teńizi orkali Arqa kantinent Amerika jaǵalarında súzgen hám materik jaǵasın izertleǵen.Gudzon dáryasın aship., onıń joqarı aǵımı tárep 250 km ge shekem barǵan. Keyinirek onıń atina qoyılǵan buǵaz hám úlken qoltıqtı jańa ashqan. 1611-jıl iyunında keyin basıp qaytıwda jolda teńizshiler kóterilis etip, G. ni balası menen hám 7 teńizshin kemeden qayiqqa taslanǵanan soń dereksiz joǵalǵan.
Derekler[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Maqala jańadan qosıldı. Hám awdarma islendi!


text:
NATO baş kâtibi Anders Fogh Rasmussen bildirdi ki, Rusiyeniñ Ukrainada yapqan areketleri halqara tertip-nizam içün zararlı ola bile.
Bunı alyans yolbaşçısı Brüsselde ayttı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Rusiye Ukrainada halqara nizam içün telüke olğanda, Rusiye NATOnı telüke olaraq tanıta», – dep qayd etti NATO baş kâtibi.
Onıñ qayd etkenine köre, Rusiyeniñ areketlerinde deñişmeler körünmey, onıñ içün alyan Moskva ile munasebetler formatınıñ deñiştirilmesini muzakere etmey.
NATO yolbaşçısı bildirdi ki, alyans tolusınen Ukrainağa qol tuta.


text:
İşgal etilgen Aqmescitniñ Merkeziy bazarı yanındaki meydanda bütün qanunsız inşaatlarnı yıqacaq olalar. Bunı salı künü, noyabr 11-de, «memuriyet yolbaşçısı» vazifelerini eda etken Gennadiy Baharev şeerdeki inşaat qurucılığınıñ qanunğa riayet etmesini taqiq etken mahsus komissiya toplaşuvında bildirdi, – dep haber ete Qırımnıñ öz başına ilân etilgen ükümet «ruporı» Krıminform saytı.
Berilgen malümatqa köre, böyle bir emirni adamlarğa raat yürmege imkân bermegen inşaatlar açuvlandırğan öz başına ilân etilgen baş nazir Sergey Aksönov berdi.
«Bizler yalıñız cezalarnen sıñırlanmayıq, bizler sert adımlar atamız, yıqacaqmız. Menim Merkeziy bazar meydanını temizlemek avalelerim bar. Bizde yalıñız vesiqalarnı teşkermek içün degil de, temizlemek içün tedbirler olmalı. Bu bizim işimizni aks etecektir, ve biz bunı yaparıq», – dep qayd etti Baharev.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Bazar künü, oktâbr 11-de, Aqrusiyede olıp keçken prezident saylavlarını Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqşam efirinde muzakere etecekler. Yayın musafiri – publitsist İgor Tışkeviç.
Yayın iş künleri saat 8:35 ve 18:30 orta dalğalarda 549 kgts sıqlığında efirge çıqa.
Efirge (044) 490-29-05 nomeralı telefon vastasınen bağlanmaq mümkün.
Diñleyiciler crimea.reality@gmail.com elektron adresine mektüplerini yollay bileler. Qırım.Aqiqat Radiosını Qırım.Aqiqat saytında diñlemege mümkün.
Qırım.Aqiqat Radiosı Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ Qırımda radio yayınlavınıñ teklinmesi boyunca leyhasınıñ ekinci basamağı çerçivesinde işlep çıqarıldı.