text:
Kelecek afta Moskova şeer mahkemesi, zapt etilgen sekiz ukrain arbiyniñ tevfiqine imayeniñ apellâtsiya şikâyetini baqacaq. Bu hususta advokat Nikolay Polozov bildirdi.
Advokatnıñ malümatına köre, yanvar 18-inde mahkeme, Viktor Bespalçenko, Vladislav Kostışin, Volodımır Lisovıy ve Volodımır Varimezniñ tevfiqine şikâyetni baqacaq.
Yanvar 20-sinde Andrey Eyder, Andrey Artömenko, Vasıl Soroka ve Oleg Melniçükniñ apellatsiyaları baqılacaq.
Noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


c: text/html

text:
Sentâbr 14-ne tayinlengen Qırım Devlet Şurasına saylavlar Qırımnıñ zapt etilüvi ve işğalini qanunğa uyğunlaştırmaq içün yapılğan bir ıntıluvdır.
Bu aqta Qırım.Aqiqat içün berilgen izaatta Ukraina Nazirler Kabineti yanındaki Qırım meseleleri Bölüginiñ yolbaşçısı, qırımtatar halqınıñ Milliy Meclisi reisiniñ muavini Aslan Ömer Qırımlı bildirdi.
Onıñ qayd etkenine köre, bu saylavlarğa bir şey bağlı degil, saylavlarnıñ neticeleri ise, iç bir şeyge tesir etmezdir.
«Bellesem, teşkilâtçılar, güya demokratik olğan saylavlar vastası ile yañı ükümetke qol tutmağan Qırım sakinlerine qarşı yapılğan cinayetlerniñ üstüni örtmek içün, saylayıcılarnıñ sayısı ve saylavlar neticelerini qalplıq etecektirler. Qırımtatar Milliy Meclisi, diger demokratik müessiseleri kibi, bu saylavlarnı qabul etmey», - dep qayd etti Aslan Ömer Qırımlı.
Sentâbr 14-de Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyasında Rusiye Federatsiyasınıñ qanunına binayen Qırım ve Aqyar şeeriniñ qanunlar çıqarma organlarına saylavlar ve yerli saylavlarınıñ teşkil etilmesi planlaştırıla.
Ukraina Baş Prokuraturasında bildirgenlerine köre, Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyasında Qanunğa uymağan ükümet organlarını teşkil etmek maqsadınen saylavlarnıñ keçirilmesi aqiqaten devlet ükümetiniñ zapt etülüvi ola.
Böyle areketler içün 10 yılğa azatlıqnan marum etüvi közde tutula.
Böyle munasebet ile, Ukraina Baş Prokuraturasınıñ bildirgenine köre, Qırımda qanunğa uymağan saylavlarnı teşkil etken şahıslarğa qarşı cinaiy işler açılacaq ve bu şahıslarnı tapmaq ve cinaiy mesüliyetke celp etmek içün areketler yapılacaqtır.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kezlev memuriyetinde plâjlarnıñ teşkerüvini keçirmek niyetindeler, kiracılarnı evelden tenbiyeleyler.
Bu aqta şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Memuriyet başınıñ muavini Valeriy Batük qayd etti ki, şeerde kurort mevsiminiñ aktiv zamanı başlandı, amma plâjlar talaplarğa uymay.
Beyanatqa kayd etilgeni kibi, kiracılarnıñ çoqusı alâ daa şeer memuriyetine plâjlarnıñ azırlığı aqta malümatnı yollamadı. Mütenasip vesiqalarnı iyül 10-na qadar bermegenlerge şeer akimiyeti «ciddiy cevap» berilecegini vade ete.
Batük şunı dey ki, er bir plâjnıñ statusı kirişte qayd etilmeli.
«Bu talarlarğa er yerde riayet etilmey. Diger bozuluvlar arasında – kiriş içün para alınması, ufaq gemilerniñ mütenasip vesiqalarnıñ olmadan kirağa berilmesi ve ilâhre», – dey o.
Memurnıñ malümatına köre, Kezlevde şimdi 17 biñ insan raatlana. Şeer territoriyasınla 102 plâj bar, olardan 53 – umumiy, 35 – bala, 14 – şifaiy.
İyün başında Qırım yalı kenarındaki şeerlerniñ yolbaşçılarına plâjlarnı çöplükten cıyıştırmağa içün bir afta berilgen edi.


text:
Kremlniñ nezareti altındaki Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon mahkemesiniñ qararı ile apiske alınğan esli-başlı qırımtatar faali Server Karametov sağlığı yaramağanından şikâyet ete. Bunı onı nezaret izolâtorında ziyaret etken advokat Edem Semedlâyev avgustnıñ 17-de bildirdi.
Advokatnıñ aytqanına köre, esli-başlı faalniñ alı fena.
«Yaramay yuqlağanını ayta, bugün iç yuqlamadı. Onı raatsızlağan bir şey bar. Yatqan kamerada gece ışıq yana. Bu sebepten yuqlap olamaydır ya da sağlığı fenalaşqanından», – dep tarif etti video muracaatında Semedlâyev.
Advokatnıñ bildirgenine köre, Server Karametov uquq qoruyıcılarnıñ qaba yanaşqanını ve kezintige yalıñız bir saat ayırğanını şikâyet ete.
Server Karametov avgustnıñ 19-da aqşam saat 21:47-de azatlıqqa çıqmalı. Advokat, istegi olğan er kesni esli-başlı faalni kelip qarşılamağa çağırdı.
Avgustnıñ 8-de Aqmescitte Ahtem Çiygozğa destek bildirmek maqsadınen keçirilgen yalıñız başına bir piket devamında tutılğan esli-başlı qırımtatar faali Server Karametovğa qarşı eki memuriy protokol tizilgen edi. Biri – «yalıñız başına piket keçirüv qaideleri bozğanı», ekincisi – «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün edi. 76 yaşında Karametov Parkinson hastalığına tutulğan insandır.
Avgustnıñ 9-da Kremlniñ nezareti altındaki Aqmescitniñ Jeleznodorjnıy mahkemesi «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün Server Karametovğa 10 kün memuriy ceza tayin etken edi. Daa evel mahkeme onı Rusiye Memuriy cinayetler Kodeksiniñ 20.2 maddesine binaen qabaatlı dep tanıyaraq, oña 10 biñ ruble (tahminen 4200 grivna) miqdarında para cezası tayinlegen edi.
Amnesty International halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtı Rusiye akimiyetinden Server Karametovnı acele azat etmesini talap etti.


text:
Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi İzzet Abdullayev SİZOda qaldırıldı, imayesiniñ istinaf şikâyeti red etildi. Bu aqta «Qırım birdemligi» advokat Marlen Halikovnıñ malümatına esaslanıp bildire.
Abdullayev 2020 senesi dekabrniñ 15-ne qadar apiste qalacaq. Mahkeme oturışuvı Aqmescit tahqiqat izolâtorı ile video konferentsiya vastasınen keçirildi.
Keçken oturışuvda İzzet Abdullayev qırımtatar tiline çevirecek terciman hızmetlerinden faydalanmaq aqqı aqqında muracaat etti, faqat mahkeme muracaatını red etip, «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi «Sovetler Birliginde doğdı, rus tilinde tasil aldı, uzun zamandır Qırımda yaşay», dep qayd etti.
Bir kün evelsi Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» eki mabüsi Vladlen Abdulkadırov ve Rustem Seythalilov da dekabrniñ 15-ne qadar SİZOda qaldırıldı.
Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ advokatları Qırımdaki Rusiye FSBsiniñ tahqiqatı tarafından «ciddiy bozuv» aqqında bildire.
Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca ilk tahqiqat yekünlendi, bundan soñ tutulğanlar beşer kişilik beş gruppağa bölündi.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, onıñ bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil. Soñra daa bir şübheli Raim Ayvazov tutuldı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
QMC prokurorınıñ birinci muavini Nazar Holodnitskiy dey ki, devlet hainliginde şeklengen ve Ukrainada qıdıruvğa ilân etilgen 76 deputat qıta kirişinde yaqalanacaq ve mahkemege yollanılacaq.
Bu aqta o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
O, QMC prokuraturasınıñ Qırımnıñ sabıq deputatları – Enver Abduraimov ve Safure Kacemetova ile bağlı mevamı deñişmegenini qayd ete ve al-azırda taqiqatçılar işbu şahıslarnıñ cinaiy işlerge alâqasını ögreneler.
«Şimdilik taqiqat devam ete. Neticelerni yaqın zamanda çıqaracaqlar. Uquqiy qıymet kesilecek ve mütenasip qararlar alınacaqtır. Yani ya da işni qapatacaqlar, ya da tomet qalacaq».
Matbuat vastalarında Ukrainada devlet hainliginde şeklengen Qırım Yuqarı Şurasınıñ sabıq deputatlarınıñ adları peyda oldı. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yolbaşçılığı bildirgeni kibi, qıdıruvğa ilân etilgen deputatlar sırasına Ukrainağa qarşı areketlerge qoşlumağan soyları da kirdi. Meclis reisi Refat Çubarovnıñ fikrine köre, «satqınlar cedveline» «Qırım regionları» firqasınıñ sabıq deputatı Enver Abduraimov ve «Qurultay-Ruh» firqasınıñ temsilcisi Safure Kacametova sebepsiz kirdi.


text:
Bunı Ukraina nazirler Kabinetiniñ informatsiya ve cemaat ile alâqalar departameni bildire.
«Al-azırda Rusiye tek bir oyunnı alıp bara. İleride kerginleşüv, topraq zaptı ve provokatsiya. Çünki bugün Putin er kesniñ ögünde öz maqsadını ilân etti – mayıs 25 künü keçirilecek saylavlarğa keder etmek. Onıñ maqsadınıñ amelge keçirilmesi içün vaziyetni insan qurbanları ile kerginleştirmek kerek. Ukrainada endi olğan qurbanlar – Rusiye akimiyetiniñ mesülietinde. Olarğa Qırım toprağında vefat etken insanlarnıñ, Ukrainada vefat etken insanlarnıñ qurbanlarını kimse unutmaz», – dedi Yatsenük.
O Putinni rusiyeliler ve ukrainlilerni «bir halq» olaraq adlamamaq rica etti.
«Biz bir halq olğanımıznı aytmañız. Sizde – Rusiye halqı, bizde – Ukraina halqı. Ve bunda medeniy saylav añlamasınıñ esas farqıdır. Siz ise öz tank ve silâñız ile bizni zapt etmege isteysiñiz. Yapıp olamazsıñız», – dedi Yatsenük.
Baş nazir şunı da eminliknen ayttı ki, Ukraina birleşse, tek o vaqıt «Putinniñ rejimi»ni yeñmek mümkün olur. «Birleşken Ukraina, rus ve ukrain tillerinde laf etken, çeşit kilselerge barğan, çeşit territoriyalarda yaşağan, amma birleşken. Putinniñ rejimini yeñmek içün bir retseptir. Rusiye qomşularımız başlağan cenkinde ğalebeniñ retsepti».


text:
Bunı Qırım iski işler Nazirligi temsilcisiniñ aytqanına köre, öz başına tayinlengen Qırım akimiyetiniñ ruporı olğan «Krıminform» saytı bildire.
«Mezkür şahıslar yaramaz areketlerni etip, taş ata ve arbiy qısımnıñ KPP binasınıñ camlarını qıra ediler. belgisiz şahıslarnıñ areketlerini toqtatmaq içün o yerge içki işler yerli organlarınıñ hadimleri yollanıldı», – dep qayd etti Qırım uquq qorucılarınıñ temsilcisi. İçki işler nazirligi hadimleri ve garnizon patruliniñ kelgeninden soñ yaramazlar körünmey qalğanlarını da aytıp keçti.
Mında şunı da qayd ettiler ki, İçki işler nazirligi hadimleri ve arbiy patruli bina kirişine kelgen vaqıtta, olarğa 5 insan atıldı ve olarda olğan silânı tutıp almağa tırıştı. «Qırım militsiya» aytqanı kibi, ücümciler sarhoş alda ediler.
«Mucadele neticesinde olardan birisi tutıldı, başqası yaralanıp, elâk oldı. Daa üçü qaçıp oldılar», – dep qayd etti İçki işler nazirligi temsilcisi.
Tünevin aqşam Qırımda rusiye arbiy hızmetçisi Ukraina halqına berilgen antına sadıq qalğan ukrain zabitni atıp ölüdirdi. Mudaafa nazirliginiñ matbuat-merkeziniñ yolbaşçısı Vladıslav Seleznöv bergen malümatına köre, elâk olğan arbiy adamı – Stanislav Karaçevskiydir. Onı ukrain zabitleri ve rusiye askerleri arasında yüz bergen ziddiyet neticesinde atıp öldürdiler.
«Öldürüv Saq aviabazanıñ arbiy hadimleri yaşağan yataqhaneniñ 5-ncı qatında yüz berdi, – dedi Seleznöv. – Zabitleriniñ ekişer balası qaldı. Aprel 9-da Karaçevskiy ve Yarmolenko Ukraina qıtaiy qısmına yol almaq kerek ediler. Ukrain zabitleri silâsız ediler».


text:
«İslâm devleti» teşkilâtı Yemen paytahtı Sanada iyün 29 künü eki Huti liderine etilgen ücüm içün mesüliyetni özüne aldı. Ücüm neticesinde eñ azından 28 insan elâk oldı.
Maşinada olğan patlav aleti eki yetekçi ağa-qardaş bulunğan matem merasimi vaqtında işledi, haber ete havfsızılq organlarındaki qaynaq.
Şaatlarnıñ aytqanı kibi, Huti ücüm yüz bergen territoriyanı qapattı, yalıñız fevqulâde hızmetniñ maşinalarını yollay.
Aşkâr etilgen beyanatta «İslâm devleti» Yemen paytahtında «şiit yuvasına» ücüm azırlağanını bildire.


text:
Özbekistannıñ bütün musafirhanelerinde diniy kitaplar, hususan Quran ve namazlıqlar bulundırılacaq. Bu aqta Özbekistannıñ turizm boyunca Devlet komitetinden alınğan malümatqa bazanğan Azatlıq Radiosı haber etmekte.
Mütenasip qaydeler 2018 senesi yanvarniñ 1-nden itibaren küçke kirecek.
Akimiyetniñ malümatına köre, bu yañılıq «Özbekistannı ziyaret etecek musafirlerge diniy merasimlerini eda etmekte qolaylıq yaratılması içün yapılmaqta».
Musafirhanelerde İncil ve Tevrat da bulundırılması beklene.
Özbekistan Anayasası diniy ve itiqat serbestligi garantiyası berse de, din serbestligi bayağı sıñırlı olıp, akimiyetniñ şiddetli nezareti altında bulunmaqta.


text:
Ermeni Bazarda (Armânsk) bir qaç saat bulunğan vaqtımda, ekşiliknen zeerlengen yollarnı yuvğan iç bir mahsus maşna kormedim. Eki afta evelsi olğanı kibi püskürgiçnen yürip, qatlı evlerniñ bala meydançıqlarnı temizlegen işçilerni de körmedim.
Şeer prokuraturası yanında bir qaç Rusiye FVN-niñ hadimini, büyük ihtimal, yanğın söndürüci KamAZnıñ bütün bölügidir, işte olarnı kördim. Amma olardan tek birisi binanıñ divar ve pencerelerine küçlü aqımnı doğrulttı, başqaları ise onıñ areketlerini közete edi.
Amma yerli sakinler meni qandırğanı kibi, kommunalciler er gece soqaqlarnı yuva. Memurlar ise, şeer ve cumhuriyet hızmetlerinden bu işke celp etilgen maşnalarnıñ doğru sayısını bildire - 15. Söz sırası, evelde suvğa kaltsiy sodasını qoşa ediler, amma soñ bu ğayeden vazgeçtiler - çünki bunıñ neticesinde, sanki, himiyaviy reaktsiyalar peyda ola.
Mındaki azbar hızmetçilerniñ işi bayağı arttı. Yaqın yerleşken “Qırım titanı” zavodınıñ ekşilik yanıqları şeer park ve raatlıq bağçalarında apansızdan yapraq tökülüvine sebep oldı. Kimer terekler asıl yapraqsız qalğan, bu ise - adet üzre keç küzniñ alâmetidir. İşte, tırnavuç ve sipirtkili yardımcılarsız olmaz.
Tam sükünet ve boşluq “taz” sayfiye massivinde üküm süre edi. Sessizlikni tek qarğalarnıñ igrenç ğaqıldısı boza edi. Kimer yapraqsız alma ve armut tereklerniñ (keç pişken çeşitlerdendir) üstü daa pişmegen meyvanen tolu.
Sayfiye evçikleri, evelleri suv tolu olğan Şimal Qırım kanalınıñ şeerden qarşı taraf yalısında yerleşken. Körünüşine köre, olarnıñ yarısında çoqu endi bıraqılğan, buña şaatlıq eterek yıqma ev ve etraftaki azbarçıqlar tura.
Bir vaqıtları, 2014 senesine qadar, yıllarnen adamlar Dnipro suvunen tolu keñ kanaldan qopqanen suv taşıp, topraqlarında ösken ve bereket bergen bütün şeyni suvara edi. Şimdi ise onıñ tübünde, daa keçken yılı gür otlar arasında körüngen, soñki küçük bataqlıqnıñ izi de qalmadı. Buña baqmadan, sayfiyeciler, ayaqmaşnalarnen plastik şiselerde bostanlarına çeşme suvunı ketirip, ep baarde saçqanını qurtamağa tırışa. Amma “Qırım titanı”nıñ “bahşışı” olarnıñ sebze bereketine bütün ümütlerini berbat etti. Böyle insanlardan birisi - Vasiliy Kondratenko.
Vasiliy Gordeyeviçnen biz sayfiye massivine kanaldan keçken köpürde tesadüfen tanıştıq. O, yetmiş beş yaşında. O, sovetlerniñ “asır qurulışı” - Baykal-Amur magistralinde çalışqan, soñra - çilengir olaraq “Qırım titanı”nda da. Onıñ apayı atta bu zavodnı qurğan eken.
“Bütün bereket yoq oldı. Endi bilmeyim - bundan soñ aşılağan Simirenko alma teregi ya da Ukrainadan, tuvğan Kirovograd vilâyetimden ketirgenim başqa çeşit almam ösüp çıqarmı, yoqmı. Baba Mariya deyim oña. Bütün bulardan soñ şeftaliler ve başqa aşılanğan tereklerim tüzelirmi”, - dep yana qartiy.
Himiyacılarnıñ şeerindeki “yeşil” meydançıqları aslı acınıqlı alda - sanki dersiñ, ahiret künü: mında tabiatnıñ solmasına adam ve bala olmamazlığı da qoşuldı. Cansız kibi mektep, bala bağçaları ve oyun meydançıqları tura. Tatilge dersiñ, tek balalarnı degil de, birden büyüklerniñ de çoqusını alıp ketkenleri kibi kele.
Er zaman üküm sürgen yayğara ne şeerniñ merkezinde, ne de “Titan” adlı Medeniyet ve raatlıq merkeziniñ ögündeki meydançıqta da yoq. Sadece azbar hızmetçisi olğan qadınlarnıñ tırnavuçları tübünde yapraq şıtırdısı eşitile. “Titan” yanında yerleştirilgen büyük ekranda ise, şeer vaziyeti aqqında “Krım-24” kanalınıñ soñki haberlerini yayınlay ediler.
İntervyü bergenler - “Qırım titanı” zavodı başlığınıñ vekilleri, Qırım baş nazir müavini İgor Mihayliçenko ve şeer memuriyetiniñ başı Vasiliy Telijenko - qayta-qayta (“taze”, tünevinki haberlerni toqtamayıp qaytarıp köstere ediler) ekşilik taşlantılarınıñ aqibetlerini yoq etüvinde yeñişlerini aytıp bere ediler.
Er zamanki yayğara ne şeerniñ merkezinde, ne de kenarında bar. Sadece azbar hızmetçisi qadınlarnıñ tırnavuçları tübünde yapraq şıtırdısı eşitile
Bir qaç adam toplanmasını,esasen esli başlılar, sadece satış yerlerinde körmek mümkün. O da kimerde bir. Gaydar soqağı ve Aqmescit yolu çaprazındaki yekâne kvas satıcısınıñ canı sıqılğanı aydın körüne edi.
Aselet belli bir vaqıt taqip ettim - yarım saatte içinde iç bir müşteri kelmedi. Bu da - sıcaq üyle maalinde.
General Vasilyev mikrorayonında qatlı evler kirişlerindeki skemlelerde yañğız pensionerler vaqıt keçire edi. Olardan birisi, evelleri “Qırım titanı” zavodında çalışqan işçi, bugüngece “mına saña evden çıqmağanı” aqqında ayttı. Şimdi ise, endi er şey yahşı dey, soñki künleri çeşmeden aqqan totlü suvnı diqqatqa almasañ. “Adamlar anda qırq beşer yıl çalışa - ve olarğa bir şey olmay”, - dep yekünley sübetdeşim.
Pensiyoner qadınnıñ, başqalar aqqında ne aytqanı bilmeyim, amma Qırım federal universitetiniñ yerli bölük studentleriniñ yüregine yatmaz edi dep tüşünem. Biz studentler yataqhanesiniñ kirişi yanında olarnen sübetleştik. Yaqın arada olğan ekşilik taşlantıları olarnıñ sınıfdaşı içün himiyaviy yanıqqa çevirilgen. Şimdi o qız Aqmescit hastahanesinde yata eken. “O, yahşı olur dep ümüt etemiz, bağ tutamız”, - dedi onıñ dostu.
Maksim Denisov, Qırım blogeri
«Blog» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkü


text:
C-400 «Triumf» kompleksinen temin etilgen, Rusiyeniñ Cenübiy arbiy ogrugınıñ zenit-raketa polkı Qırımda arbiy bekçilikke qoyudı. Bunı yanvar 14 künü TASS bildire.
«Qırımda ilk kere unikal PVO kompleksi arbiy bekçilikke keçti, o ava ücümlerine qarşı ordunıñ mudafaa imkânlarını küçlendirecek. Bu Qırım ealisini töpeden qorçalaycaq», – dedi Rusiyeniñ Ava quveteleriniñ 4-ci ordu ve PVO komandanı Viktor Sevastyanov.
Onıñ sözlerine köre, yañı kompleksniñ imkânları tek Qırım yarımadasını degil de, Krasnodar vilâyetiniñ qısımını da qorumaq mümkün.
Keçende, arbiy mutehassıs Sergiy Zgurets, işğal etilgen Qırımda yerleştirilgen C-400 «Triumf» kompleksi Ukraina ve qomşu devletler içün telükeli olğanını beyan etken edi.
C-400 komlekleriniñ er biri 400 km uzaqlıqqa ateş aça bile ve aynı vaqıtta 36 nişanğa ücüm etip 72 raketa uçurta bile.


text:
Kishkeneliginen atası menen kempir apasınıń qolında tárbiyalanıp, aqıllı, zeyini ilgir, talapshań bolıp ósken Jansáwle ata-anasınıń, ustazlarınıń isenimin aqlap, ullı dárgay Qaraqalpaq Mámleketlik Universitetiniń jurnalistika tálim baǵdarına oqıwǵa kirdi.
Jansáwle Hamidullaeva Shımbay rayonındaǵı 40-sanlı ulıwma bilim beriw mektebiniń qazaq klasında oqıp, bilim aldı. Mektepte oqıp júrgen gezlerinde-aq, ol Kamolot Jaslar jamıyetlik háreketiniń sárdarı boldı. Onıń jetiskenlikleriniń san-sanaǵı joq. Jamiyetlik jumıslarda bárqulla kópshilik teńleslerine úlgi bolıp, mektebiniń maqtanıshına aylandı. Qazaq tili hám ádebiyatı páni boyınsha respublika kólemindegi pán olimpiadalarına tabıslı qatnastı. Jansáwle on barmaǵı oyılǵan ónerli qız. Ol rayondaǵı 8-sanlı Balalar muzıka hám kórkem óner mektebinde ónermentshilik dógereginde ustazınan toqımashılıq, tigiwshilik, kesteshilik, gilemshilik, túrlerin tereńnen úyrendi hám bul jónelisler boyınsha rayonnıń aldıńǵı ónerli qızlarınan bolıp, kóplegen kórgizbelerge, tańlawlarǵa qatnastı. «Jurt keleshegi», «Jas dóretiwshi» respublikalıq tańlawlarda óz miynetleri menen qatnasıp, sıylı orınlardı qolǵa kirgizdi. Zulfiya atındaǵı Mámleketlik sıylıǵına talaban bolıp, respublika basqıshında jaqsı nátiyjelerge eristi. Sonday-aq, ol Shımbay Pedagogika kolledjinde oqıp júrgen payıtında ózbek tili páni boyınsha pán olimpiadasınıń respublikalıq basqıshında eki jıl dawamında 1-orındı aldı.
Tınıp-tınshımas Jansáwle 2017-jılı Ózbekstan Jaslar awqamı Shımbay rayonlıq jetekshiler Keńesi baslıǵı bolıp saylandı hám rayondaǵı bárshe jaslardıń haqıyqıy jetekshisi bola aldı. Oqıwshı-jaslardıń arasına kirip barıp, hár qıylı seminar-treningler shólkemlestirdi. Jaslar menen jaqınnan dos bolıp, olardıń neler menen bánt ekenligin kórip, qızıǵıwshılıqların itibarǵa alıp, óz baslamaları menen shıǵıp, hár qıylı joybarlardı ámelge asırdı.
Jetekshilik qábileti joqarı bolǵan qaharmanımızdıń ádebiyatqa hám ádebiy kitaplarǵa bolǵan mehiri bólek. Ol ózbek, qaraqalpaq, qazaq hám jáhán ádebiyatı kitapların súyip oqıydı. «Kitapqumarlar» turnirlerine de turaqlı túrde qatnasadı. «Aqıllı adam sózin naqılsız aytpas» degendey, Jansáwle menen sáwbetlesken jası úlken menen jası kishilerdiń de zeyni ashıladı. Ol óziniń kishipeyilligi, jankúyerligi, shaqqanliǵı arqasında óz teńlesleri arasında húrmet-izzetke eristi, kóplep doslar arttırdı. Onı kóp qırlı talant iyesi desek asıra aytqan bolmaymız. Maqalaları «Jetkinshek», «Qaraqalpaqstan jasları», «Shımbay hawazı» gazetalarında jarıq kórdi.
Jansáwle menen dospan. Men telegramm sociyallıq tarmaǵında ullı shayır I.Yusupovqa arnap kanal ashıp, shayırdıń dóretiwshiligin en jaydırıw boyınsha birgelikte islep atırmız. Jansáwleniń ózi de ájayip hawazı menen oqıǵan monologların, qosıqların hám jazǵan maqalaların jaylastırıp barıp, jeke dóretiwshilik kanalın ashıp júrgizbekte.
Bilim alıwdan, óner úyreniwden hám izleniwden toqtamaytuǵın «Qálemi hám sózi ótkir jurnalist bolaman» dep maqset qoyǵan dostım Jansáwleniń oqıwlarına tabıslar tileymen.
Islam Xamidullaev
Nókis qalası


text:
Keriçte Gorkogo soqağında üç ev qaza sebebinden isitüvsiz qaldı. Vaqia fevralniñ 4-ünde aqşam oldı. Bunı "JilservisKerç" müessisesi haber ete.
Müessisege köre, qaza "Krımteplokommunenergo" hatlarında oldı.
Kommunalciler bugün isitüvni tamir etmege söz berdi.
Bu afta Qırımda ava bozulacaq ve sıfırdan aşağı 10-15 derecege qadar suvuq olacaq.
2018 senesinde rusiyeli Qırım parlamentiniñ mebusı Valeriy Aksönov, Keriçte isitüv ağları meselesi bar olğanını bildirdi. O, Qırımnıñ kimer şeerinde ağlar 70%-ğa qadar ipranğan, dep haber etti.


text:
Ukraina Medeniyet nazirligi qırımtatar örnegini Milliy maddiy olmağan medeniy miras cedveline kirsetti. Bunı martnıñ 3-nde muessiseniñ matbuat hizmeti bildire.
Medeniyet nazirliginde, örnekniñ içine esas olaraq ösümlikler tarzında ve geometrik harakterinde olğan simmetrik ve assimetrik şekilde yerleştirilgen birleşken küçük elementler kire, dep añlattılar. Aynı vaqıtta örnekniñ farqlı elementleri umumiy manalı merkezge birleşip, bir-birini quvetlerştire ya da yañı işaretlerni teşkil eteler.
Muessiseniñ bildirüvinde: «Ananeviy örnekniñ tasviri, qırımtatar halqınıñ medeniyetindeki eñ qadimiy eserler sırasına kire. O, dünya medeniyetiniñ tekrarlanmaz adisesidir. O, mevzuatı ve simvolikası ile Qırımnıñ qadimiy tarihı, bu topraqlardan keçken skiflerniñki, antik, Vizantiya ve türklerniñki kibi bütün medeniyetler ile bağlıdır. Qırımtatarlarnıñ dekorativ sanatı XV asırnıñ ekinci yarısından XVIII asırnıñ soñuna qadar devam etken Qırım Hanlığı devrinde eñ parlaq noqtasına irişti. Qırımtatarlarnıñ ornamental sanatı doğdı, uzun ve murekkep bir sintez yolunı keçti, inkişaf etti ve inkişaf etmege devam ete», – denile.
Medeniyet nazirliginde, qırımtatar örnegi ve onıñ elementleri bezekler olaraq esas itibarı ile nağışta, urbada, ayaqqaplarda, baş kiyimlerinde, türlü aksessuarlar çeşitlerinde, quyumcılıq eserlerinde ve turmuş eşyaları: keramik ve maden savutlar, ağaç eşyalar, ev eşyaları, mebel bezetilmeleri ve kilim töşemelerinde qullanılalar. O, muim bir özüni tanıma elementi, er bir qırımtatar qorantasınıñ ayatındaki ayırılmaz bir parçadır.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/09-18
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
İosif Nagovitsın (18.09.1888, Noqrat gubernasınıñ Glazov öyäze Omutnitsa awılı (ru), / Rusiä İmperiäse - 21.11.1937, / Qırım ASSRnıñ Misxor (ru) awılı, RSFSR, / SSRB) — udmurt sovet däwlät eşleklese.
RSDRPnıñ säyäsi eşçänlegendä qatnaşuı öçen qulğa alına alına häm 1908 yılda Yenisey gubernasına (ru) sörgengä cibärelä.
1913-1918 yıllarda Könbatış Awrupa illärendä emigratsiädä yäşi. 1926—1937 yıllarda — RSFSR sotsial' tä'minat xalıq komissarı.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Rusiye tahqiqatçıları Sudaqta eki yaşında qızçıqnıñ vefatınen bağlı teşkerüv başlattı. Bu aqta Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Tahqiqat idaresiniñ reber yardımcısı Olga Postnova «Krıminform» neşirine bildirdi.
«Müessise bala ölümini teşkerip, adiseniñ bütün tafsilâtlarını tedqiq ete», – dep ayttı Tahqiqat komitetiniñ vekili.
Sudaqnıñ Taraq Taş (Daçnoye) köy sakini Elzara Osmanova eki yaşında qızı vefat etkenini içtimaiy ağlarda bildirdi. «2020 senesi noyabrniñ 6-nda saat 21.39-da Sudaqnıñ şeer hastahanesinde eki yaşında qızım can berdi, – dep yazdı o. – Tibbiy ölüm vesiqasında qayd etilgenine köre, o, belli olmağan pnevmoniya neticesindeki endotoksik şoktan vefat etti».
Vefat etken qıznıñ anası aytqanına köre, balanıñ diagnozı vaqtında qoyulmadı ve kerekli yardım kösterilmedi. Qadın, Taraq Taş köyüniñ ambulatoriyasına muracaat etken edi, anda keskin nefes virus yuqunçı diagnozı qoyuldı, amma qızçıqnıñ alı fenalaşmağa devam etti. Ana şeer hastahanesine barmağa qarar aldı, anda ekimler ilâc berip, olarnı evge yolladı. O künü balanıñ alı fenalaştı vve anası tekrar hastahanege muracaat etti, anda bala vefat etti.
Can bergen qızçıqnıñ anası bildirgenine köre, Sudaqnıñ şeer hastahanesinde bala bölügi qapatıldı.
Hastahane hadimleri bala ölümini açıq sürette izaatlamay.
Daa evel Kefede pansionat müdirine para cezası berildi. O, bala ölüminiñ sebebi olğan ekimni işke aldı.


text:
Magadan vilâyetinden Federatsiya Şurasınıñ azası Vladimir Kulakov bugün Qırımda qaza neticesinde elâk oldı.
İTAR-TASS bildirgeni kibi, parlamentariy Aluşta civarında raatlana edi.
Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy temsilcisi Vladimir Markinniñ sözlerine köre, deñizde yuvunğanda, Kulakovğa yanından keçken kater tiydi.
Qıdıruv-qurtaruv ameliyatı devamınada onıñ ceseti tapıldı. Yuvunğan senatorğa tiygen kater ziddiyetten soñ deñizde gizlenmege tırıştı, amma onı tuttılar.
«Şimdi katerniñ idarecisi, vaqianıñ şaraitleri ögrenile», – dep qayd etti Markin.
İşbu vaqia boyunca «Muqaytsızlıq sebebinden ketirilgen ölüm» maddesi boyunca cinaiy iş açıldı.


text:
Qurman rayonı Büyük Onlar qasabasınıñ ve İslâm Terek rayonı Tamğacı köy camisinde yüz bergen hırsızlıq boyunca cinaiy işler açıldı.
Bunı Qırım Musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, Qırım İçki işler nazirliginde bildirile ki, cinaiy işler RF Cinaiy Kodeksiniñ 158 maddesi, 2-nci qısmı boyunca açılğan.
İşbu maddege köre, eki biñ ruble ya da yaqalanğannıñ 18 aylıq qazançı miqdarında para cezası, ya da 480 saatke qadar mecburiy işlerniñ, ya da eki yıllıq tüzetüv işlerniñ, beş yıllıq mecburiy işlerniñ belgilenmesi nazarda tutula.
Aqmescit rayonı Mamaq köyündeki «Yeşil Cami» abravı boyunca cinaiy iş daa açılmadı, deyler QMDİ-de.
Büyük Onlar ve Mamaq camilerinde hırsızlıq fevral 9 künü, İslâm Terek rayonında ise fevral 10-na keçer gecesi yüz berdi.


text:
Aqmescitte videooperator Amet Ümerovnıñ evinde aprel 11-de saba Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri tarafından tintüv keçirildi. Bunı Qırım.Aqiqatnıñ mühbirine Ümerovnıñ dost ve işdeşleri bildirdiler.
Olarnıñ aytqanına köre, tintüv sebebi Ametniñ içtimaiy ağlarda Qırımdaki Rusiye akimiyetiniñ areketlerine qarşı tenqid sözleri oldı.
Ümerovnıñ dostları bildirdiler ki, tintüv çoq devam etmedi. «E» Merkeziniñ hadimleri bilgisayar malümatını ögrendi ve videotehnikanı teşkerdiler, lâkin bir şeyni almadılar.
Ümerov ömür arqadaşı, küçük balası ve ana-babasınen yaşay. Al-azırda videooperator Ekstremizm ile küreş boyunca Aqmescit İdaresinde buluna.
Bir qaç yıl evelsi Amet Ümerov ATR telekanalınıñ operatorı olıp çalışqan edi. Şimdi ise toylarnı çıqara.


text:
Litvaniya paytahtı Vilniusta aprel 11-13 künleri Dünya qırımtatar kongressi idare şurasınıñ toplaşuvı ötkerilecektir. Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, tedbir «İşğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozulması» halqara konferentsiyasından başlaycaq.
«Konferentsiya Litvaniya parlamentiniñ reisi Loretta Graujinene reberligi altında Litvaniya parlamenti binasında azırlanacaq», – dep aytıla haberde.
Dünya qırımtatar kongressiniñ eytleri Litvaniya reberligi tarafından qarşılanacaq.
İdare şura toplaşuvında Qırım, Türkiye, Romaniya, Poloniya, Kanada, Amerika Qoşma Ştatlarından tahminen 70 teşkilât temsilcisi iştirak etecektir.
Fevral 4-te Avropa parlamenti Rusiye işğal etken Qırımda qırımlılar, hususan, qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarınıñ bozulmasını takbih etip, bunıñnen bağlı rezolütsiyanı qabul etti.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti yarımadada insan aqları bozulmağanını bildire. Qırımtatar resurs merkezi mart ayı devamında Qırımda aq ve serbestlik bozulmasını 68 kere qayd etti. Merkez Qırımda insan aqlarınıñ bozulması artqanını bildire. Fevral malümatına binaen, 40 bozuv qayd etilgen edi.
Tintüv, yaqalav, qorquzuv, çeşit türlü yasaqlar Qırımda adiy bir şeyge çevirildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Mart 27-de Kyivde, yañı sanktsialar cedveliniñ ilân etilmesi içün sebep ola bilecek ilhaq etilgen Qırımda Rusiye tarafından Ukrainanıñ radio sıqlığı resursınıñ zapt etilmesi aqqında esabat taqdim etildi.
Esabatnı Televideniye ve radio yayınlav boyunca milliy şura ve Ukraina İnformatsion siyaset nazirligi azırladılar.
Televideniye ve radio yayınlav boyunca milliy şuranıñ rehberi Yuriy Artemenko: «Esabatnıñ neşir etilmesi – Ukrainanıñ teleradioinformatsion saasını imaye etmek maqsadınen «ekinci cebhe»niñ açıluvıdır. Menim fikrimce, bu vesiqa yañı sanktsion cedvellerniñ esasını teşkil ete bilir. Rusiye «sahte media»ları ve olarnıñ rehberleri bu cedvellerniñ figurantları olacaqlar. Çünki informatsion işğalniñ neticesinde yarımadada yaşağan 2,5 million Ukraina vatandaşı informatsiyağa serbest irişüv ve türlü menbalardan doğru informatsiyanı aluv aqlarından marum etildi», – dep qayd etti.
O, 2015 senesinden başlap, Milliy şura İnformatsion siyaset nazirliginen birlikte «kontrol altında olğan ve vaqtınca işğal etilgen territoriyalarda Ukraina yayınlarını sistematik şekilde inkişaf ettire», dep hatırlattı.
Yarımadadanıñ territoriyasında Ukraina telekanalları ve radiostantsiyalarınıñ efirde yayıluvı 2014 senesi – 2015 senesiniñ birinci yarısında tolusınen toqtatıldı.
Milliy şura ve İnformatsion siyaset nazirliginiñ malümatına köre, Qırımnıñ Rusiye tarafından işğali neticesinde yarımadada 39 Ukraina radiostantsiyası ve 31 Ukraina telekanalı yayınlav imkânını bütünley ğayıp etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda Bağçasaray civarındaki «Süyren» demiryol stantsiyasında qırımtatar sürgünlik qurbanlarına bağışlanğan abideniñ quruvına 500 million ruble ayırılmasını bekleyler.
Bu aqta Kremlge boysunğan Qırım parlamenti yolbaşçısınıñ muavini Remzi İlyasov bildirdi.
«Bugünki künde abide içün leyha ve masraflar boyunca vesiqalar endi azırlanıldı, ilk nevbette turğan inşaat quruldı, bu cümleden, qırımtatarlarnı Orta Asiyağa alıp ketken ticariy vagon. Beklenilgen kompleks quruvına ayırılacaq para 500 million rubleni teşkil etecektir», – dedi o, dep bildire müessiseniñ matbuat hızmeti.
Onıñ sözlerine binaen, leyha boyunca, kompozitsiya qırımtatar qorantalarınıñ biri sürgünlikten evel, sürgünlik yerlerinde ve olarnıñ tarihiy vatanına avdet olunğanda ayatını kösterecektir.
Qurulacaq eykelniñ müellifi rusiyeli eykelci, İlya Glazunovnıñ Rusiye ressamlıq, eykelcilik ve mimarcılıq akademiyasınıñ eykelcilik kafedrasınıñ müdiri Salavat Şerbakov ola, o Aqmescitte tiklenilgen «nezaketli adamlarğa» bağışlanğan abideni yaptı.
Süyren demiryol stantsiyasında sürgün etilgenlerge bağışlanğan abideniñ birinci inşaatı açılışı mayıs 18-de keçirildi. Bu yerden 1944 senesi sürgün etilgen adamlarnı taşığan ilk eşelonlar çıqtı. Umumen olaraq, 180 biñden ziyade insan sürgün etildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ayrat İbrahim, Saqusqay – Sember.
Ulyan ölkäse Qarsun (Qarasu) rayonı Urazovqa (Saqusqay) awılı mäçeteneñ 120 yıllığı tantanası buldı
Sember ölkäsendä 3 mäçet iñ qarañğı yıllarda da tuqtawsız eşläp kilgän: ölkä üzägendä, İske Mayna rayonı İske Qızılsu awılında häm Qarsun rayonı Saqusqay-Urazovkada Uzğan comğa könne Saqusqay mäçeteneñ 120 yıllığına bağışlanğan zur çara uzdı. Anda törle ölkälärdä yäşäwçe awıldaşlar, ölkäneñ baytaq awılları imamnarı qatnaştılar. Tatarstannıñ Taw yağı rayonnarı qazıyı, Bua rayonınıñ imam-möxtäsibe Linur xäzrät Sabircanov citäkçelegendä ber törkem dinqardäşlärebez Tatarstannan da kilgän ide. Linur xäzrät Tatarstan diniä idaräse citäkçese Ğosman xäzrätneñ täbrik xatın bäyän itte. Mäçetkä 120 yıl dilär dä bit, süz 1884-yılda yanğan mäçet urınında salınğan yaña bina turında ğına bara. Ä Urazovqa – borınğı awıl. Tik däwlätsez xalıqnıñ tarixı yäşerelgän buluı arqasında, xalıq küñelendä saqlanğan waqiğalar ğına tarix bulıp xezmät itä. Ä bu yanğın – küñeldä tirän saqlanğan. Moña 60 yıl buyı ber ük keşeneñ imam bulıp toruı da säbäpter inde. Üktäber tüntäreleşenä qadär awılda 3 mäçet eşlägän. Yaña xaqimiätneñ qısuına tüzä almıyça, Xäsän xäzrät çitkä çığıp kitkän. İkençese, İsxaq xäzrät, Sember şifaxanäsendä serle räweştä dönya quyğan. Ä bu mäçet imamı Sabircan xäzrätkä 60 yıl buyı dinebezneñ ömete, xalqıbıznıñ ruxiäte bulıp balqırğa yazğan 1911-yıldan alıp 1871-yılğa qadär imam wazifaların başqara ul. Bu tantananı oyıştırğan mäxällä räise Diarov çığışınıñ baytaq öleşen Sabircan xäzrätneñ başına töşkän cäberläwlärgne tasvirlauğa bağışladı. Toraq yortın tartıp alalar, fatirğa da kertmilär, qullanılmıy torğan munçadan da quıp çığaralar. Mäçet salımın tülär öçen, urmanda buyaw yasarğa yarıy torğan tamırlar cıyıp, şularnı eşkärtep fabrikağa tapşıra. Süze soñında Säyet Diarov ölkä möftie Fatıyx xäzrät Aliullovqa süz birep, bolay dide: “Bezdä Sabircan xäzrätneñ çalması, ul 60 yıl buyı totqan tayak, 1884-yılda yasalğan mönbär saqlanğan. Xäzer Fatıyx xäzrät şul tayaknı totıp, borınğı mönbärdä wäğäz totar”. Fatıyx xäzrättän soñ süz alğan rayon başlığı Vladimir Çubarov awıl xalqınıñ eşçänlegen, täwfiqlı buluın mäçetneñ saqlanıp qaluı belän bäyläde häm rayondağı mäçetlärneñ eşçänlegenä yuğarı bäya birep, yärdämennän taşlamayaçağın belderde. Ul bu bäyrämne oyıştıruğa da yärdäm täqdim itkän, läkin Säyet Diarov mäçetkä tügel – awılğa yärdäm kirägräk digän. Yulsızlıqtan intekkän awılnı olı yul belän totaştıru, awıl eçendä dä asfal't salu – Vladimir Borisoviç xezmäte.
Ayrat İbrahim, Saqusqay – Sember.
Ayrat İbrahim, Saqusqay – Sember.


text:
Qabarda-Balqarda militsiä xezmätkärlärenä atqannarnıñ kem ikänlege açıqlandı
Qabarda Balqarda militsiä xezmätkärläre belän atışqanda hälaq bulğan ike keşeneñ kem ikänlege açıqlandı. Militsiä mäğlümätlärenä kürä, alar Muslim Atayıv qorallı törkeme äğzaları. Atayıv ayıruça awır cinayätlärdä gäyeplänä häm anı äzlilär. Tikşerüneñ ber farazına kürä, Qabarda-Balqar eçke eşlär ministrı Xaçi Maşağıynovqa xöcüm oyıştırırğa telägännär. Kiçä respubliknıñ Çeget rayonında ministrnıñ yazlığı yanındağı urmanda 6 yäki 8 qorallı keşek törkemne totqarlarğa tırışqanda ike militsiä xezmätkäre hälaq buldı, dürtäw yaralandı. Qorallı törkemne äzläw däwam itä. Bu operatsiägä 400 gä yaqın xärbi häm militsiä xezmätkäre cälep itelgän.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov, Qırımda mayısnıñ 12-nden itibaren koronavirus yuqunçına oğrav telükesi sebebinden mecburiy maska rejimi kirsetilecegini ilân etti.
Bunı o mayısnıñ 7-sinde COVID-19 ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında bildirdi.
"Mayıs 12-sinden itibaren Qırımda içtimaiy yerlerde maska rejimi kirsetile. Tibbiy maska olması lâzim degil, olar yalıñız içtimaiy yerlerde taqıla - tışarıda yürgende, turaqta turmasañız ya da binağa kirmeseniz, maskanıñ keregi yoq", - añlattı Aksönov.
“Mayın 12-dən etibarən Krımda ictimai yerlərdə maska rejimi tətbiq ediləcək. Tibbi maska olmaq lazım deyil, bunlar yalnız ictimai yerlərdə geyilir - yalnız küçədə gedərkən, avtobus dayanacağında durmursan və ya otağa girməsən, maska lazım deyil ”deyə Aksyonov izah etdi.
Qırımda keçken künü 8 yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Böylece, al-azırda Qırımda 168 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 22-si çetelden keldi, 17-si – Rusiyeden. 22 hastanıñ Rusiyeden kelgenlernen alâqası oldı, 106 kişi laboratoriyada tasdıqlanğan hastalarnen alâqada olğan edi. 41 kişi tüzeldi. Bir hasta vefat etti. Aqyarda 106 COVID-19 hastası bar, eki insan vefat etti.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bildirgenine köre, mayısnıñ 12-nden itibaren maska rejimini kirsetmege azır. Daa evel Qırımda yüksek seviyeli azırlıq rejimi mayısnıñ 11-ne qadar uzatılğan edi, Aqyarda onı mayısnıñ 30-na qadar uzatqanlar.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Kiyevdeki Maydanda açlıq tutqan qırımlığa yardım etmege azır. Açlıq tutqan insannı yarımadağa qaytmağa çağıralar.
Bunı Qırım baş naziriniñ muavini Ruslan Balbek RİA Novosti Rusiye agentligine bildirdi.
«Bu insannıñ taqdiri bizni lâqayt qaldırmay, biz onı Qırımda bekleymiz ve yaşayış şaraitlerini qurmağa azırmız, çünki Rusiyeli Qırım içün devletten tış olğan er bir qırımtatarı Qırımnıñ dostane ve, tabiiy ki, Rusiyeniñ çoq milletli qorantasınıñ bir parçası ola», – dedi Balbek.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Kiyevde afta devamında 56 yaşında qırımtatarı, mecburen köçip kelgen Server Abibulayev «akimiyetniñ nizamsızlığına» qarşı açlıq tuta. Er kişi Euromaydan faali olğanını ayta. O, Rusiye Qırımnı işğal etken soñ ketti, amma şimdi ne yaşaycaq yeri, ne de aşaycaq şeyi bar.
Ukraina prezidentiniñ Qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisiniñ ofisinde hızmet bu vaziyetni nezaret ete ve qırımlığa yardım etmege azır, dep bildirdiler.


text:
Herson vilâyetindeki Geniçeskke insan aqlarını muzakere etmek içün sabıq siyasiy mabus, Ukraina tışqı işler naziriniñ mesleatçısı Gennadiy Afanasyev kelmege planlaştıra.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Geniçesk rayonınıñ devlet memuriyetiniñ yolbaşçı muavini, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Gülnara Bekirova bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, dekabr 20-de fevqulâde vaziyetlerde insan aqları ve havfsızlığı meselelerine dair tögerek masanıñ keçirilmesi planlaştırıla.
Tögerek masanıñ programmasına binaen, Afanasyev insan aqlarınıñ qorçalanmasını añlatacaq. Pılıp Orlık demokratiya institutınıñ eksperti Natalya Belitser de qoşulacaq.
Tedbirni Geniçesk rayonınıñ devlet memuriyeti ve Qırımtatar Milliy Meclisi teşkil eteler.
Herson vilâyeti Qırım yarımadası ile yaqın. Esas Ukrainağa baqqanda eñ çoq qırımtatarı Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında otura.
Rusiyede Gennadiy Afanasyev Qırımda terrorist cemiyetiniñ qurulması ile qabaatlanıp, 2015 senesi yedi yılğa qadar mahküm etilgen edi. Gennadiy Afanasyev ve daa bir ukrain Yuriy SOloşenko Ukrainağa 2016 senesi iyün 14-de qayttılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Şuşa şähäre qotqarıldı
Azärbaycan armiyäse 28 yıl ärmän okkupaśiyäsendä qalğan şähärne qotqardı
Tawlı Qarabaxtağı ähämiyätle şähärlärneñ berse – Şuşanı azärbaycannar ärmän yawınnan qotqardı. Azärbaycan ilbaşı İlham Aliyev 28 yıl okkupaśiyä astında bulğan qalanıñ kire alınuı söyeneçen xalıqqa möräcäğatendä citkerde.
“Şuşanıñ Azärbaycan tarixında ayırım urını bar. Şuşa – barı Azärbaycannıñ ğına tügel, böten Kavkaznıñ êncese. 28 yıldan soñ Şuşada azan tawışı yañğırayaçaq. Ciñü yulıbız däwam itä. Ärmänstan idaräse taläplärebezgä cawap birmäsä, axırğa qadär kitäçäkbez. Xocalı qorbannarınıñ qanı cirdä qalmadı, şähitlärebez öçen üç aldıq. Üçebezne suğış mäydanında aldıq,”-dide Aliyev.
Şuşanı Ärmänstan 1992nçe yılnıñ 8nçe mayında basıp aldı.
Älege qalağa 1752nçe yılda Qarabax xanı Pänaxali nigez sala. Ul bik küp tarixi häykällärgä iyä. Şaqtıy ğına danlıqlı ğalim häm sänğat’ ähele biredä tuğan. Şuña da Şuşa – böten Azärbaycan öçen ähämiyätle qala.
Şähär ilneñ tarixi häm mädäni simvolı buludan tış, geografik urını häm Tawlı Qarabaxnıñ iñ zur şähäre Xankendigä kitüçe yul östendä toruı belän dä strategik ähämiyätkä iyä.
Bäyläneşle xäbärlär
Qazaqstanda xökümät tarqaldı
İlneñ başministrı Askar Mamin citäkçelegendäge xökümät wazıyfasınnan kitte
Azärbaycannıñ Tawlı Qarabax suğışındağı yuğaltuları
Azärbaycan saqlanu ministrlığı suğıştağı yuğaltular xaqındağı mäğ’lümatlarnı yaňarttı
Azärbaycan, Rusiyä häm Ärmänstan urtaq beldergese
Azärbaycan, Rusiyä häm Ärmänstannan Tawlı Qarabaxta iq’tisadi bäyläneşlärneñ salınuı häm asqormağa qağılışlı proyektlarnın üsterelüe mäs’äläsendä urtaq belderge


text:
Búgin, 12-avgust kúni Ózbekstan Respublikası Xalıq bilimlendiriw tarawı xızmetkerleriniń dástúriy Avgust keńesi (ZOOM badarlaması arqalı onlayn) óz jumısın basladı.
Ilajda Qaraqalpaqstan Respublikası Xalıq bilimlendiriw ministri, Tashkent qalası hám barlıq wálayatlardıń Xalıq bilimlendiriw bólimleriniń baslıqları sonday-aq, Qaraqalpaqstan Respublikası Xalıq bilimlendiriw ministrliginiń orınbasarları, Respublikalıq oqıw-metodikalıq Orayı basshıları, ministrliktiń bólim baslıqları hám metodist xızmetkerleri qatnastı.
Ilajda Ózbekstan Respublikası Xalıq Bilimlendiriw ministriniń birinshi orınbasarı U.Sharifxodjaev qatnastı hám alıp bardı. Taraw basshısı elimizde bilimlendiriw mákemelerin qurıw, rekonstrukciyalaw, iri ońlaw, zamanagóy oqıw-laboratoriya úskeneleri, kompyuter texnikası hám oqıw-metodikalıq qollanbalar menen támiyinlew boyınsha jumıslardı ámelge asırıw arqalı olardıń materiallıq-texnikalıq bazasın bekkemlew, ulıwma orta bilim beriwdiń sapasın jaqsılaw baǵdarında ámelge asırılıp atırǵan jumıslarǵa toqtap ótti.
Sonday-aq, bilim beriw hám oqıtıwdıń sapasın bahalawdıń xalıqaralıq standartların engiziw boyınsha alda turǵan wazıypalar da atap ótildi.
Avgust keńesinde 8 cekciya boyınsha jumıs alıp barılıp, taraw xızmetkerleriniń aldına kóplegen wazıypalar qoyıldı.
Dástúriy ilajda xalıq bilimlendiriw tarawı xızmetkerleriniń juwapkershiligin hám belsendiligin arttırıw, 2019-2020-oqıw jılı juwmaqları hámde jańa 2020-2021-oqıw jılında ótkeriletuǵın pán olimpiadaları, bilimler bellesiwleri tuwralı usınıslar berilip, muǵallimlerdiń kásiplik sheberligin arttırıw, aldıńǵı tájiriybelerdi en jaydırıw arqalı jańa oqıw jılında tálim-tárbiya sapasın ele de arttırıw boyınsha baslı wazıypalardı belgilep alıw tiykarǵı maqset etip qoyıldı,-deydi Qaraqalpaqstan Respublikası XBM Respublikalıq oqıw-metodikalıq orayınıń direktorı orınbasarı A.Dauletbaev.
Dástúriy avgust keńesi qatnasıwshılar menen óz-ara sáwbetlesiwler shólkemlestirildi hám olardıń usınısları tıńlanıp, búgingi kún talabınan kelip shıǵıp tiyisli wazıypalar belgilendi.


text:
Rusiye işğalci akimiyeti tarafından Qırımda keçirilgen Hıdırlezde qırımtatar milliy ruhu yerine özbek «sovetleriniñ izleri» oldı, dep tüşüne Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov. Bunı o Facebookta yazdı.
«Asılında, keçken yılları olğan bayramnıñ renksiz kalkası, qırımtatar milliy ruhu olmadı... Amma «sovok» çoq, şu cümleden ital özbek   Esas sananı donatqanda qırımtatar milliy timsallerini tamamen alıp taşladılar», – dep qayd etti Çubarov.
Onıñ yazğanına köre, qırımtatar iş adamlarını «Hıdırlezde» ticaret noqtalarını tiklemege zorlamağa tırıştılar.
«Qırımdan kelgen soñki malümatlarğa köre, işğalci akimiyet teşkil etken «Hıdırlez» «bayramında» eñ ziyade 5-6 biñ kişini topladılar», – dep qayd etti Çubarov.
Refat Çubarovnıñ aytqanlarını «Argumentı nedeli-Krım» neşiriniñ jurnalistleri çıqarğan video tasdıqlay.
Refat Çubarov adamlar istemeyip bayramğa kelgenini bildirgen edi – Qırım ükümeti devlet müessiseleriniñ hadimlerini Hıdırlezde iştirak etmege mecbur etti.
Aprel 18-de Bağçasaray regional meclisiniñ toplaşuvında Qırımnıñ şimdiki akimiyeti tarafından Hıdırlez qırımtatar milliy bayramı munasebetinen keçirilgen tedbirlerde iştirak etmemek qararı qabul etilgen edi.
Qırımtatar Milliy Meclisi Qırımda akimiyetniñ Hıdırlezine barmamağa çağırdı.


text:
– Ali Umaroviç, siz Meclisniñ tış alâqalar bölüginiñ reberi olasıñız. BMT Qırımda mart 16 künü keçirilgen referendum ve yarımadanıñ Rusiye Federatsiyasınıñ erkânına qoşulmasını tanımadı. Sizince, Ukraina Qırımnı qaytarıp olurmı?
– Tek Birleşken Milletler Teşkilâtı degil de, bütün halqara cemaatçılığı, Avropanıñ Parlament Assambleyası, rusiyeli azalarnı rey bermek aqqından marum etip, yılnıñ soñuna qadar Rusiye Qırımnı Ukrainağa qaytarmaq kerek olğanını qayd ettiler.
Menimce, bugünde bugün bu mesele pek keskin tura, Angela Merkel aytqanı kibi, Rusiye Qırımnı qaytarmaq kerek. Çünki, kimge ne mensüp olğanını talil etip başlasaq, Qırımdan soñ, Kaliningrad vilâyeti meselesi köterilecek.
Bunıñ episini zıddiyetke ketirecek. Bugünki künde NATO blokı qattı bir qarar aldı, añlaşılğanına köre, o 1997 senesi Rusiyege Poloniya, Baltiya memleketleri, Çehiyada öz qısımlarını yerleştirmeycegini vade etkenine baqmadan, bunı yapacağını numayış ete. Endiden soñ, o arbiy qısımlarını yollap, flotunı küçleştirir, arbiy masraflarını arttırır. Yani, bu saada Rusiye ile bütün munasebetler bozulacaq.
– Er alda Qırımnı ne bekley?
– Bu noqtada, menimje, Qırımnıñ Ukrainağa qaytaruv meselesini qoymamaq keyek. Qırım Ukrainanıñ terkibinde çoq yıllar devamında bulundı. Qırımda yetiştirilgen Rusiye yaqlı teşkilâtlar içün – ilk evelâ Kiyev mesülietli. İsteseñiz, Yanukoviçni, isteseñiz Kuçma ya da Kravçuknı söginiz…
– Amma, Kiyevniñ bunda ne merağı bar. Bu teşkilâtlarnı qırımtatarlarğa qarşı qoymaq istedilermi?
– Bilesizmi, öyle degil. 2004 senesi Gürcistanda konferentsiya keçirildi, onda ukrain siyasetşınas Soskin (Oleg Soskin – müell.) iştirak etti. Poloniyalı uquq-qoruyıcıları ukrain iştirakçilerniñ yanına kelip, qırımtatar halqınıñ aqlarını tiklemesi boyunca adımlar yapılsa, yahşı olur edi, dep ayttılar, o vaqıt ukrainli siyasetşınas Soskin qayd etkeni kibi, qırımtatar faktorı yarımadada inkişaf etip başlasa, Qırımnı Rusiyege teslim etmege kerek olur, dedi. Bu bilingen bir fakt, bunı derc ete bilesiñiz.
Onıñ içün Rusiye Qırımnı işğal etmedi, Ukraina Qırımnı Rusiyege teslim etti. Siz bu kibi işğalni qayda kördiñiz, zararlanğan taraf Ukrainağa zırhlı tehnika, silâ, gemilerni qaytardılar, o da er şeyni qabul etti! Rusiyeniñ bu yerde borcu yoq. Bu nasıl bir işğal? Bugünde bugün, bütün halqara cemaatçılığı, avropalı memleketler, AQŞ-ı Rusiyeniñ Qırımdan vazgeçüv meselesini kötere bileler, amma Rusiye de onıñ menfaatları köz ögüne alınacaq şartlarnı qoya bile. Men şimdi bu mevzuda fikir yürsetmege istemeyim, amma, Qırım Ukrainağa qaytarılmamasını talap etecegini tahmin etem.
– Öyle olsa, Qırım nasıl bir status alacaq? Mustaqil olacaqmı?
– Belki de…
– Ya da halqara cemaatçılıqnıñ nezareti astında bulunacaqmı?
– Belki de… Bu noqtada iç bir şeyni istisna etmeyim.
– Er alda, olğan şaraitlerimizni köz ögüne alsaq, qırımtatar siyasetçileriniñ ekseriyeti qaytaruvnı istey…
– Men, elbette, qaytaruv meselesini ğayet keskin qoyğan bazı qırımtatar siyasetçilerini añlayım. Men özüm de Ukrainanı ürmet etem. Öyle de ola bile. Amma, men bu meselede havflı bir şey körem, Kreml, şahsen Vladimir Putin Aksönov, Konstantinov, Temirgaliyevniñ: kelseñiz, Qırım birden siziñki olur hayallarına pek işanğan. Amma, vaziyet nasıl olıp çıqqanını köremiz. Bugünde bugün bütün dünyadan çetleşken Rusiye bir kimsege kerek degil. Onıñ içün Qırımnen bağlı vaziyet er türlü ileriley bile, lâkin Ğarp memleketleri, AQŞ Qırımnıñ qaytarıluvını talap etecekleri – kerçektir.
Azatlık Radiosı


text:
Radio Svoboda haber etkeni kibi, bunı amerikanlı kongressmen Eliot Engel Kiyevde ötkerilgen brifing devamında bildirdi.
«Zanımca, o (Pütin – muar.) Ukrainadan qırslağan bütün territoriyalarnı qaytarıp bermek kerek. Onıñ içün, bu mesele ileride de devlet liderleri tarafından köterilecek», – dep qayd etti Engel.
AQŞ-dan kelgen kongresmen eyyetiniñ vekilleri, mayıs ayında Ukrainada ötkerilecek prezident saylavları «Putinge cevap» olmalı.
«Bütün dünya bu saylavlarnı közetecek. Biz, saylavlar adaletli keçkeninde emin olmağa isteymiz. Ve bu Putinge cevap olacaq, o serbest ve mustaqil Ukrainanı bölip olamaycağını añlamaq kerek, ukrain halqı iç bir vaqıt oña bunı yaptıramaz», – dedi kongressmen.


text:
Doğrusını aytsam, iqtidar qoltuğını sım-sıqı tutqan hiç bir urus siyasetçiniñ ne laflarını diñlep olam ne de sıfat-süratlarına baqıp olam. Bu qadar yalan ve yüzsülük değil medeniy memleketlerni, er türlü hıyanetlik, iftira, yalan ve zülümnı körgen qırımtatarlarnı bile şaşırta. Yalan üstüne yalan. Büyük arifli YALAN. Yalancınıñ çırağı yatsığa qadar yanar, derler, lâkin bularnıñ yalanı ekindi vaqıtqace bile dayanalmadı.
«Bular bizim askerler degil» - dedi, bir ay bile keçmedi ve aksini itiraf etti. «97% destek», «içtimaiy araştıruvlar», «azlıqlarnıñ aq-uquqları», «adiy vatandaşlarnıñ menfaatleri», «hafvsızlıq» kibi terminlerniñ arqasına turıp medeniyet ve insanlıq qanunlarnıñ temel prensiplerine zıt kelgen öz areketlerni aqlamaq teşebbüsünden başqa bir şey degil.
Bu yalanlarnıñ kün yüzüne çıqması ve aşkâr olması Qırım toprağınıñ zapt etilmesini işğal olaraq bilgen bizlerni ümütlendire, Qırım'nıñ güya qurtarılğanını tüşüngen yarımadanıñ diger sakinlerini ise terenden tüşündüre. Urusye'niñ yolbaşçısı, çarı ve sahibi, adam yerine saymağan öz halqınen 4 saatlıq körüşüvi devamında daha bir kere kimniñ ne qıymette olğanını numayış etti.
Kameralar ögünde aytqan sözlerine, qullanğan ibarelerine ve yüz ifadelerine diqqat etilse, sañki dersiñ bular aqıl hastası, deli yahut cahil. Lakin bu cahillik degil. Mısqıllap ve aşalap öz üstünlügini köstermek kibi kompleksler her ne qadar psihiyatristlerniñ işinen doğrudan bağlı olsa da bu vaziyette böyle davranışlar, ne yazıq ki, bir devletniñ temel siyasetini teşkil ete. Elindeki pıçaqnen qorqutmağa tırışqan soqaq serserisi dayın, yaramazlıq yapıp, özünü etraftakilerniñ üstünde tutmaq ğayreti uzaq kelecek ciyetten kimsege fayda ketirmegendir.
Sen dünya memleketlerniñ temsilcileri qarşısına keçeceksiñ de soñra butün fakt ve delillerge köz yumıp, boy-boy yalan aytacaqsıñ! Hayret! Sinsiy ve ayneci siyaset ince ve nazik olmalı degende, bularnıñ yapqan işleri baltanen odun parçalağan köylüniñ icraatlarından farqlı degil.
Yalan ile kerçekni ayırıp olğan medeniy insanlar Urusye hükümeti tarafından aytılğan yalan tolu laflarğa ehemmiyet bermeseler de mezkür federatsiyada yaşağan vatandaşlarnıñ çoqusı qulaqlarını tıqa-basa yalannen toldurmağa, afsus ki, özleri izin bereler. Olar bunı er ya da keç añlamağancek, şahsiy menfaatlerni vatan ve millet menfaatlerinden üstün tutqancek, yalanı maqbul körgen soñ iqtidardaki canavarlar başlarınıñ tepesinde oturıp qanlarını emmege devam etecekler. Ve böyleliknen mevcut sistema öz içine qapanacaq, çürümege yol açaraq inqilâpnı bekleycek.
«Düşman ğarp»nıñ aqılını qarıştırmaq içün uydurılğan yalanlar öz maqsadına irişip olmadı. Ceneva’daki körüşüv ve müzakereler tenqit etilse de asılında zann etilgeni kibi manasız degil ve mağlübiyet olarak qabul etilmemeli. Bir çoq siyaset erbapları ve gazetacılar bu vaqiyağa tek bir taraftan baqmaqnıñ yañlış olğanını ve şekili, mahiyeti ve uyğulanması boyutlarında bir çoq inceliklerniñ olğanını açıqladılar. Añlaşmanıñ imzalanmasından soñra AQŞ ve AB tarafından seslendirilgen sual ve talaplar bunı tasdiq etmekte.
Ğarp dünyasınıñ endi tecrübeli olğanını unutmayıp, Urusye devletiniñ neden ibaret olğanını pek yahşı bilgenini köz ögünde tutmaq kerek. Ekseriyet Ukrayin devlet adamlarınıñ da ciddiy aqıl sahibi, vetanperver ve milletsever olğanlarını diqqatqa alıp, olar qabul etken qararlarnıñ ve yapqan siyasi adımlarnıñ isabetli olacağına ümüt etmeli. Olarğa hain ve satqın demeyip işanmaq, lakin sıqı nezaretni de terk etmemek kerek. Hatırlasañız, muhalafetni temsil etken üçlü taqım fevralniñ soñunda sabıq ve qaçaq prezidentnen de buña beñzegen sözleşmeni imzalağan ediler. Neticede kimniñ yutıp kimniñ mağlüp olğanına şahit oldıq. Bu areketlerniñ hepsine taktik manevralar nazarınen baqmalı, dep tüşünem. Mühim olğanı - yalancınıñ bütün yalanlarını açıqqa çıqarmaq ve böyleliknen onı silâhsız ve çaresiz qaldırmaqtır.
Bizge aşatmaq istegenleri eñ büyük yalan ise ne Qırım, ne Ukrayina, ne de astı üstüne ketirilgen tarihnen bağlı. Eñ büyük yalan Urusye’niñ özü içinde saqlı. Bu yalanğa andaki iqtidarnıñ ekseriyet siyasetçileri bile can göñülden işanalar ve bar küçünen başqalarğa añlatıp köstermege ğayret eteler. Öyle yalan ki, baqışlarnı mağrur, yüreklerni kibir dalğalarınen bulandıra ve sañki köklerge kötergen qanatlarnıñ asılında cehennemniñ tübüne çekken ateş taşları olğanını körmege imkân bermey. Bu eñ büyük yalan – Urusye’niñ küçlü ve temelli devlet olğanıdır. Halbuki, vaqıt keçken sayın bu «muazzam» ve «muhteşem» saraynıñ kerçekte qumdan yapılğanı ve kiçik balaçıqnıñ bir tepmesinen bile yıqtırmağa mümkün olğanı añlaşıla.
Yaqın keçmişte Refat Çubarov meydanğa kelgen vaziyetni añlatmaq içün birisiniñ evge kirgen silahlı sarhoş misalini ketirgen edi. Oña nasıl qarşılıq bermeli? Tutıp tışarı atmaq içün küç-quvet qullanılsa kene kelir, qapığa dayanır ve onı qırıp içeri kirmege tırışır. Miyi bulanğan, özünde değil, şaşmalap ne yapqanını bilmegen, herkesni qabaatlı körip özüni aqlamaq içün eñ çirkin qabalıqnı köstergen, ağızından çirkef tökülgen, eline ne keçse savurıp atqan insan qıyafetteki mahlüqqa qaysı tilnen laf diñlettirmek mümkün? Ferasetli hareket etmeli. Maqsat cezalamaq degil, ders berip, aqıl ögretmektir. İşte aynı böyle sabır strategiyasını da şimdi Ukrayina’nen beraber ileri kelgen dünya memleketleri uyğulamaqtalar. Her adımnı 100% emin olğan soñ atmaq, etraflı, esaslı ve terenden tüşünip hareket etmek içün zaman kerek. Yalan ve iftiralarğa qarşı namus, şeref, doprulıq ve adaletnen cevap bermeli. Acelecilikte ne bir fayda ne de bir hayır bar. Barsın, hatanı qarşı taraf yapsın.
Ahmet Derviş, qırımlı közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Geosäyäsi qayğı
Könüzäk mäs'älälär 54
Ägär koronavirus êpidemiyäse bulmasa , 2020 nçe yılda bälki dä iň küp söyläşeläçäk mäs’älälär AQŞnıň Äfganstanda 19 yıldan soň Taliban belän söyläşü östäle artına utıruı häm Angliyäneň Awrupa Berlegennän çığuı bulır ide. Bu ike waqıyğa qaysı yaqtan ğına qarasaň da bik möhim täräqqiyät’lär ide. Läkin Kovid -19 êpidemiyäse 2020 nçe yılda xalıqara säyäsätkä nıq yoğıntı yasap uzğan yılnıň iň naçar yıl itep iğ’lan itelüenä säbäp buldı.
Säyäsi,iq’tisadi häm soŝial’ tikşerenülär waqıfı SETAnıň iminlek tikşerenüläre direktorı dośent doktor Murat Yäşeltaşnıň mäs’älä belän bäyle aňlatmasın täq’dim itäbez.
Êpidemiyäneň möhimlege şunda ki, ul global’ sistemanı tirän teträtä torğan waqıyğalar seriyäsen başlap cibärde. Êpidemiyäneň berençe êtabında koronavirusnıň dönyaküläm säyäsätkä tirän täêsir itäçäge turında xikäyä barlıqqa kilde. Soňraq bu yünäleştäge xikäyä fragment bulıp kürenä başladı. Xäzerge waqıtta isä üzgäreş xikäyäse global qayğı - borçuğa äwerelde. Bu borçılunıň öç üzençälege bar: qurqınıç/risk, bilgesezlek, kiläçäk belän bäyle aňlayışsızlıq.
Global’ borçılunıň bu yaňa xaläteneň öç üzençälege “geosäyäsi borçılu” dip atalğan yaňa situaśiya barlıqqa kiterä. Borçılu ğomumi qurqu digän süz. Risk ,qurqınıç, bilgesezlek, aňlayışsızlıq kiterep çığarğan borçılu bu. Bu situaśiyäne formalaştırğan borçılunıň berençe forması – global’ sistemanıň kiläçäge belän bäyle. Global’ sistemanıň kiläçäge öçen iň zur borçılu Könbatıştan kütärelä. Könbatışnıň strategik östenlegeneň betäçäge, läkin anı almaştıraçaq strategik köçneň aňlaşılmawı Könbatıştağı borçılu xaläten könnän kön tiränäytä.
Koronavirustan êlek Könbatışnıň üzendä häm global’ ülçämdä “Könbatışsızlıq” dip taswirlanuçı bu borçılu koronavirus belän bergä tağın da tiränäyä barğan kebek. Könbatışnıň strategik östenlegen kire qaytaru omtılışı bulğan “Amerika kire qayta” totışı belän Awrupanıň “strategik avtonomiya” êzlänüe näq’ menä mondıy qayğıdan qotılu omtılışına turı kilä.
Global’ sistemanıň kiläçäge xaqındağı borçılunı tağın da tiränäytä torğan tağın ber xosus – Könbatıştan soňğı tärtipne urnaştıru öçen öçen iň köçle kandidat bulıp kürsätelgän Qıtay kebek aktyerlarnıň material’ köç êlementlarınnan tış global’ ofıq yasıy almawı. Qıtaynıň global’ klimat üzgäreşennän ğomum dönyaküläm problemalarğa qarata “qaraşları” turında sorawlar häm şiklär bar.
Urta häm yuğarı köç kategoriyäsendä toruçı aktyerlarnıň Könbatıştan soňğı dönyağa äzerlänü öçen status - kvonı küçerü omtılışları da Könbatış üzägendä bulğan geosäyäsi qayğını tağın da tiränäytte.
Bu geosäyäsi borçılunı tiränäytä torğan tağın ber närsä – risk törlelege. Koronavirus êpidemiyäse kürsätkänçä, global’ sälamätlekkä qarata qurqınıç terrorçılıq kitergän qurqınıçtan küpkä zurraq. Terror - global’ küreneş, läkin global’ êpidemiya arqasında kilep çıqqan tektonik xäräkätlelekkä iyä tügel. Bu bilgesezlek, risknıň satıp alu bäyäsen kütärgändä , böten sistema qabat soraw tudıra.
Çikläre bilgele bulmağan risk geosäyäsi borçılunıň global’läşüenä säbäp bula. Daimi xärbi bäreleşlär, däwlätlär arasındağı kiyerenkeleklär geosäyäsi boçılunı idarä itüne qıyınlaştıra, däwlätlärne bäysez, möstäqil’ säyäsät alıp barırğa êtärä. Şuňa kürä, koronavirustan soňğı dönyanı taswirlıy ala torğan iň möhim ruxi xalät geosäyäsi borçılu bularaq alğı planğa çığa.


text:
Yarımadada bayram tedbirleri cumaaqşamı künü, iyün 12-de, başlanacaq ve aftanıñ soñuna qadar devam etecek. Programma boyunca icadiy taqımlar, çalğı taqımlarınıñ çıqışları, sergi, em de «Bütünqırım Sabantuyı» milliy bayramı keçirilecek.
Qırım.Aqiqat saytı Azatlıq Radiosınen beraber bayram tedbirleri keçirilgen yerlerni canlı yayında kösterecekler.
Rusiye künü ya da Rusiyeniñ devlet mustaqilligi aqqında Beyannameni qabul etüv Künü iyün 12-de qayd etile. 1994 senesi bu kün resmiy bayram olaraq tanıldı, lâkin 2002 senesine qadar «Rusiye mustaqilliginiñ Künü» dep adlanğan edi.
Resmiy saytlarda Rusiye Kününi «azatlıq, vatandaşlıq barışığı ve episi insanlarnıñ qanun ve adalet esasında muabbetligi» dep adlana.
Bayram munasebeti ile bütün memleket ve işğal etilgen Qırım dört kün devamında raatlanacaqlar – iyün 12-15 künleri.


text:
Bu bazar künü, oktâbrniñ 28-ne, keçer gecesi Ukraina «qış vaqtına» keçecek. Saat aqrepleri bir saat keri alınacaq. Keçiş Kyiv vaqtına köre saba saat dörtte olmalı.
Vaqıt deñiştirilmesi 1996 senesi Nazirler Şurası qabul etken Ukrainada vaqıt esaplama tertibine dair nizamnamede belgilengen.
Er yıl yaz ve qış vaqtına keçüv al-azırda aman-aman 75 memlekette qullanıla. Tahminen 180 memleket saat aqreplerini deñiştirmey.
Yaz vaqtına qoltutqanlar dey ki, kün ışığınıñ saatları yazda energiyanı iqtisat etmege ve semerelilikni arttırmağa yardım ete. Qarşı çıqqanlar ise insanlarnıñ sağlığına menfiy tesir olğanını ayta.
Sentâbrniñ 12-nde Avropa komissiyası Avropa Birligi memleketlerine 2019 senesinden başlap yaz ve qış vaqtına mevsim keçişini lâğu etmege teklif etti.
Tekliflerge köre, Avropa Birliginde saatlar deñiştirilmeycek. Amma aza memleketlerine qış ya da yaz vaqtına köre yaşaycaqlarını qarar almağa imkân berile.
Ukrainada Avropa Birligi ve Avropa memleketleriniñ çoqusında olğanı kibi vaqıt yılda eki kere deñiştirile: martnıñ soñki bazar künü memleket yaz vaqtına keçe, oktâbrniñ soñki bazar künü ise qış vaqtına qayta.
Oktâbr-mart ayları arasında işğal etilgen Qırım ve esas Ukraina arasında bir saat farq bar, çünki qomşu Rusiye yaz ve qış vaqtına keçmekten vazgeçti.


text:
Aqmescit SİZOsında “Veciye Kaşka davası” boyunca qabaatlanğan qırımtatar faalcisi Asan Çapuh, ihtisaslı tibbiy yardımnı talap eterek, açlıq narazılığını toqtattı. Bunıñ aqqında Azatlıq Radiosınıñ rus bölüginiñ mühbiri Facebook ağında haber etti.
Beyanatqa köre, Çapuh, ğayet yaramay sağlıq alı olğanı ve advokatı Ayder Azamatovnıñ ricası içün açlığını toqtattı.
Qırım.Aqiqat, Asan Çapuhnıñ qorantası ve advokatından onıñ alı aqqında haber almağa tırışa.
Bir kün evel Ukraina Tış işler Nazirligi (TİN), açlıq tutqan “Veciye Kaşka davası”nıñ iştirakçisi, qırımtatar faalcisi Asan Çapuhnıñ deral azat etmesini Rusiyeden talap etti.
2017 senesi dekabr ayında faalci Asan Çapuh SİZOda mikroinsult keçirdi ve acele sürette hastahanege yatqızılmaqta muhtac edi.
Keççe mabüsniñ tibbiy baqıluvı yapıldı, amma onıñ sağlıq alı ve diagnozı advokatına bildirilmedi.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermenci kibi bir gruppa qırımtatarnı tutıp aldı.
Sentâbrniñ 11-nde Rusiye nezaretindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi, "Veciye Kaşka davası"nıñ iştirakçilerini eki ayğa daa apiste qaldırdı. Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye telükesizlik hadimleri olarnı tutqan maalde qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramay. Daa soñra qadın vefat ete.
Qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâl, Türkiye vatandaşı, Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızlağan edi, dep bildire.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen "Hizb ut-Tahrir" teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Latviya tış işler naziri Edgars Rinkeviçs aytqanı kibi, memleketi alâ daa Ukrainağa ve mustaqilligine qol tutıp, Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilmesini tanımay.
Bunı o toplaşuvda çıqaşta bulunıp ayttı, haber ete Latviya Tış işler nazirliginiñ matbuat hızmeti.
«Daa bir kere şunı aytmağa isteyim ki, Latviya Qırımnıñ qanunsız işğalini tanımamağa devam ete. Qırım – Ukrainanıñ qısmıdır. Latviyanıñ (Ukrainada – QA) mustaqillik, topraq bütünligi ve islâatlarğa destegi deñişmey qala», – qayd etti o.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Çarşenbe künü, yanvar 28-de, Aqmescit ava limanında 10 sefer lâğu etildi.
Bu aqta ava limanınıñ saytında aytıla.
Şu cümleden, onlayn-tabloda Moskva yönelişi boyunca 6 sefer, Sankt-Peterburg – 2, em de Krasnodar ve Mineralnıye vodı seferleri lâğu etilgen.
2014 senesi mart ayınla, Rusiye Qırımnı işğal ekeninden soñ, Aeronavigatsiya havfsızlığı boyunca Avropa teşkilâtı (Avropa nezareti) Qırımğa, şu cümleden Aqmescit ve Aqyarğa, ava seferlerini yasaq etti. Avropa nezareti halqara grajdanlıq aviatsiyası aqqında ICAO Konventsiyasına esaslanıp, Ukrainanıñ er angi ava boşluğı üzerinde bir de bir aeronavigatsion hızmetiniñ Ukraina akimiyetine alâqası olmağan bir taraflı beyannamelerni tanımaycaq.
Qırımğa ava seferlerini şimdi yalıñız Rusiye şirketleri keçire, bazıları endi ğarbiy cezalarğa oğradı.


text:
Vakuum
Vakuum - matdädän buş qalğan fäza.
Texnikada atmosfer basımnan şaqtıy kim basımda bulğan gaz moxite tevnik vakuum dip atala.
λ - gaz molekuları irekle yögerü ozınlığı
d - moxitneñ zurlığı
- tübän vakuum
- urtaça vakuum
- yuğarı vakuum
Vakuumnı U-sıman torbanıñ ber qulına boxarlaşmawçı sıyıqça salıp, östen asqa äyländerep buldırırğa bula, berwaqıt atmosfer basımın da belü mömkin. Ğälämdäge vakum 10−14 Pa qädär citä. Keşe yasağan cíhazlarnıñ iñ yaxşılar 10−10 Pa ğına buldıra ala.
Texnik vakuum[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tışqı atmosfera basımınnan şaqtıy kim basımdağı gaz texnik vakuum dip atala. Şul xalättä molekulalar üzara bäreleşe tuqtala. Aldan buşanu - forvakuum dip atala.
Fizik vakuum[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Kvant fizikasında kvant qırınıñ iñ tübän - töp energiä xaläte (nul' impuls, impuls momentı, bütän kvant sannarı belän) fizik vakuum dip atala.
Fizik vakuum buşlıqqa tiñ tügel. Tübän xalättäge qırda kvazikisäkçeklär bulırğa mömkin (virtual' yäki fononnar).
Fizik vakuum matdädän buşatılğan läkin qır belän tutırılğan fäza dip yörtelä. Bilgesezlek mäsläge buyınça fizik vakuumda härwaqıt virtual' kisäkçeklär tua häm yuqqa çığa: qırlarnıñ nul' tirbäneşläre baralar.
Yalğan vakuum[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qırnıñ kvant teoriäsendä lokäl minimumına turı kilüçe, läkin globäl minimum energiäsenä turı kilmi torğan xalät - yalğan vakuum dip atala. Bu xalät tik bilgelängän waqıt däwamında totrıqlı (metastabil), soñraq ul çın vakuum xalätenä tunnellänä ala.
Qayber teoriälär buyınça bügenge Ğäläm yalğan vakuumda tora häm çın vakuumğa tunnellänep, tarqala ala. Küzätelä torğan Ğäläm öçen metastabil vakuum yäşäw waqıtı 1058- 10241 yıl bäyälänä.
Ğälämneñ inflätsiäse teoriäse buyınça yalğan vakuum xalätennän Ğäläm barlıqqa kilgän häm küptörle metagalaktikalar kilep çıqqannar.


text:
Soñğı yıllarda Tatarstanda iqtisadi üseşkä zur iğtibar birelä başladı. 2004 yıldan başlap, yaña texnologiälärne, biznesnı üsterü maqsatınnan, Qazanda "İdeyä" texnoparkı eşläp kilä. Bügenge köndä älege şirkät, Yevropada iñ zurlardan sanala. Anıñ mäydanında xäzer 28 inovatsion kompaniä eşläp kilä. Monnan tış texnopark urta innovatsiäle küp kenä başqa şirkätlärgä härdaim yärdäm itep tora.
Tizdän Qazanda, IT texnologik üzäk tä tözeläçäk. Bu mäs'älä buyınça kiñäşmä Tatarstannıñ ministrlar kabinetında ağımdağı yılnıñ 17 aprelendä uzğan ide. Näq menä şul waqıtta, bäygedä IBM “Könçığış Yevropa häm Aziä” şirkäte, Qazanda texnologik park tözergä röxsät aldı.
Şuşı könnärdä, Tatarstan başqalasında IT texnologik üzäk tözü niäte Germaniädä räsmi räweştä terkälde dä inde. "İdeyä" İnnovatsion-citeşterü texnoparkı" açıq aksionerlıq cämğiäte belän IBM ("Ay-Bi-Em") şirkäte arasında xezmättäşlek itü turındağı kileşü tözelde. Anı "İdeyä" texnoparkı general' direktorı Sergey Yuşqo häm IBM şirkäteneñ vitse-prezidentı saymon Porter imzaladı. Älege tantanada Tatarstan Premyer-ministrı Röstäm Miñnexanov qatnaştı.
Säfär barışında Premyer-ministr IBM şirkäteneñ Tikşerenü üzägendä buldı häm IT sistemalar eşlänmäse belän yaqınnanraq tanıştı. IBM mäğlümatı texnologiälär ölkäsendä dönyada iñ zur kompaniälärneñ berse. Biznes öçen innovatsion programmalar tözü buyınça älege şirkät inde 90 yıllıq täcribäse bar häm ul bu ölkädä aldınğı urınnarda tora. IBMnin barlıq proyektları, yaña buın biznesı häm yuğarı texnologiälärneñ barlıq östenleklären tulı räweştä qullanırğa mömkinlek birä.
Kileşü buyınça, IBM şirkäte yaqın arada yaña texnologiälär bazarın öyränep, marketing tikşerenülär ütkärü, Texnologik üzäkneñ biznes-planın häm üseş strategiäsen eşläw, texnopark tözeleşendä däwlät programmasın ütäw xoquqı aluğa ireşte. IT Texnologik üzäkneñ proyektın tormışqa aşıru eşe üz çiratında, “İdeyä” texnoparkına yöklängän.
Yaña Texnologik üzäk Qazanda ike mäydan da urnaşaçaq. Berençese Tatarstannıñ “İdeyä” yuğarı texnologiälär, ikençese “Ximgrad” industrial parkında bulır dip kötelä. Biredä ximiä häm nefteximiä ölkäsen üsterü maqsat itep quyıla. 2007-2010 yıllarda texnoparkqa bulğan investitsiälär yaqınça 6 milliard sum täşkil itäçäk.
“İdeyä” texnoparkı mäğlümat üzäge äytüençä, tizdän Qazan Texnoparkı belän IBM kileşüe turında, ike yaqtan da wäkillär qatnaşuında matbuğat oçraşuı bulaçaq. Şuña da, ike zur şirkät kileşüeneñ uñay häm tiskäre yaqları turında tulıraq, “Azatlıqnıñ” aldağı tapşırularında söylärbez.
Ğädel Galämetdtnov


text:
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi teneffüsten soñ yarımada territoriyasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etmek qararını qabul etti, bunı Qırım.Aqiqat bildire.
«Qırım Cumhuriyeti prokurorınıñ belgilenmegen şahıslar dairesine qarşı davasını qanaatlendirmek. Qırımtatar Milliy Meclisi adlandırılğan birleşmeni ekstremistik teşkilâtı olaraq tanımaq ve onıñ faaliyetini yasaq etmek», – dep oqudı mahkemeci Natalya Terentyeva.
Onıñ bildirgenine köre, bu qararnı lâğu etmek içün bir ay devamında muracaat etmek mümkün.
Meclis faaliyetiniñ yasaq etilmesini Qırımtatar Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Facebook saifesinde izaatladı.
Qarar ilân etilgen soñ toplaşqan insanlar zalnı terk etti. Bu dava boyunca cevapkâr – Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Meclis azaları şikâyet arizasını berecegini ilân etti.
Aprel 26-da Qırımdaki mahkemede Meclis qapatılması boyunca davanıñ munaqaşaları keçirildi.
Aprel 25-te keçirilgen toplaşuvda mahkeme rusiyeli prokuror Natalya Poklonskayanıñ Meclis faaliyetiniñ toqtatılması boyunca qararını davağa qoştı. Poklonskaya toplaşuvda olmadı.
Aprel 13-te Kreml tarafından tayin etilgen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Qırımtatar halqınıñ Meclisi faaliyetiniñ mahkeme qararına qadar toqtatılması aqqında qarar alğanını bildirdi.
Aprel 18-de Rusiye Adliye nazirligi Qırımtatar Meclisini «ekstremist faaliyetinden sebep» yasaq etilgen teşkilâtlar cedveline kirsetti. Böyle qarar Ukraina, bir sıra halqara teşkilâtlar ve uquq qoruyıcılar tarafından takbih etildi.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesi meselesi «Rusiyeniñ içki işi» olğanını, ve Rusiye tıştan kelgen «tevsiyelerni» diñlemeycegini ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kefede Qırımda Ukrain medeniy merkezi kitaphanesiniñ bölügi açıldı. Merkezniñ faali Veldar Şukurciyev bildirgeni kibi, kitaphane içün birinci kitaplar salı künü, avgust 25-de, yollanıldı.
«Bu vaqia em şeer, em yarımada içün, şübesiz ki, pek emiyetlidir», – yazdı o Facebookta.
Şukurciyevniñ sözlerine köre, Kefede kitaphane bölügini Qırımğa ukrain tilinde kitaplarnı yollağan insanlarnıñ faalligi sayesinde açmağa imkân peyda oldı. Kitaplardan bazıları ekişer kelgeninden sebep, faaller Aqmescitte açılması planlaştırılğan kitaphaneden ğayrı, fillialını da açmağa qarar aldılar.
O, Qırım içün kitaplarnı toplamağa devam etkenlerini bildirdi. Mında «Ukrain kitabınıñ top 100» toplamından kitaplarnı bekleyler ve yañı nushalarnı yollamağa rica eteler.


text:
İlhaq etilgen Qırımda yerleştirilgen Rusiye arbiyleriniñ sayısı 30 biñ qadar kişini teşkil ete. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı içün bergen intervyüde arbiy ekspert, Ukraina Silâlı quvetleri ştabınıñ sabıq spikeri Vladislav Seleznöv söyledi.
Onıñ aytqanına köre, daa doğru raqamlarnı söylemek mumkün degil, «çünki olar keşfiyat harakterine malikler». Ondan ğayrı, Seleznövniñ aytqanına köre, Rusiye yarımadanıñ territoriyasında faal surette zemaneviy silâlarnı yerleştire.
«Bu em Ava mudafaası vastaları ve şu cümleden S-400 «Triumf» kompleksi, em raketalarnen silâlana bilgen zemaneviy fregatlar, em «Kalibr» kompleksi, uçaqlar ve ağır tehnika. Rusiye 2014 senesiniñ fevralinde Qırımnı işğal etken soñ yalıñız o anda mevcut olğan arbiy şeerçiklerni degil, aynı zamanda daa evel terk etilip yerli akimiyetlerniñ balansına berilgen arbiy şeerçiklerni de ğayrıdan qurmağa ve arbiy hadimler, silâlar ve tehnikanen toldurmağa başladı», – dedi Seleznöv.
Bu hususta daa tafsilâtlı malümat – yaqın künlerde Qırım.Aqiqat saytında derc etilecek intervyüdedir.
2018 senesinde Aqyardaki Fiolent burnunda S-400 «Triumf» ava mudafaası zenit-raketa kompleksleri arbiy nevbetke turdı.
2014 senesinde Qırım ilhaq etilgen soñ Rusiye yarımadada muntazam surette arbiy talimlerni ötkere. Ukrainanıñ Baş ştabında, Rusiyeniñ Qırımdaki areketlerine qanunsız deyler.


text:
Qurucılar, Canköy rayonındaki Bolotnoye köyunde 2015 senesi baarde yıqılğan köpürni ğayırdan qurğanlarını bildireler. Bu haberni «Krıminform» yerleştire.
Moskva kontrolü astındaki «Tehnikiy nezaret hızmeti» devlet teşkilâtınıñ müdiri Vladimir Aleksandrenko, köpürniñ eki tarafından endi yol qurulğanını ve köpür üzeretinde asfalt qoyulğanını bildire.
«Köpürde yol işaretlerini çizmege ve çöküv qoşulmasını yapmağa qaldı», - degen Aleksandrenkonıñ sözlerini yaza agentlik.
22 mayıs künü Qırımnıñ Canköy rayonında Babatay ve Qamacı köyleri arasında avtomobil yolunda Pobednaya özeni üzerindeki köpür çokken edi ve neticede yıqıldı. Yerli sakinleriniñ oñaytlığı içün 3 km. uzunlıqta muvaqqat köpür qurulğan edi. Köpurniñ qurulmasınen qomşu Rusiyeden, Tataristanlı qurucılar oğraştı.


text:
Ramazan ayınıñ soñuna qadar bir qaç kün qaldı. Çok beklenilgen Oraza bayramı yaqınlaşa ve er allı-taqatlı müsülman ihtiyac olğan soy-sopu, qomşusı, hasta balalar ve qartlarnı tüşünmeli. İslâm dini er müsülmannı bu hayırlı ayda fitir sadaqasını berip, sevap qazanmağa teşviq ete.
Fitir sadaqası ihtiyacı olğan – fuqare, hasta, öksüzler arasında taqsimlene. Peyğamberimiz Muhammed Mustafa (s.a.v) fitirni bayram namazına qadar bermege tevsiye etti.
Bu yıl Qırım Müftiyatı fitir sadaqasınıñ eñ azı – 200 ruble olaraq belgiledi.
Bunıñnen beraber, “Merhametlik” aktsiyasına qoşulıp, sadaqalarnı hasta balaçıqlarğa bermege davet ete.
Er kün paalı tedaviylevge muhtac olğan hastalarğa yardım qolunı uzatmaq yalvaruv – rica, çağıruvlarnen rastkelemiz. Ağır vaziyette bulunğan ana-babalar olğan bütün küç ve mülküni sarf etip, cemaatqa muracaat etmek zorunda qalalar. Olarğa yardım etmek – boyun – borcumızdır.
Qırım ve Sevastopol müsüslmanları Diniy idaresine aman-aman er kün muracaat etip, yardım soraylar. Ekseriyetine tedaviylev ve ilâclarnı almaq içün büyük para lâzim. Qırım Müftiyatı cemaatçılıq, iş-adamları, devlet hadimleri, siyasetçiler ve balalarımıznı qurtaracaq er kimge rica ete! Keliñiz, balalarımızğa ümüt bağışlayıq!
“Merhametlik” aktsiyası devam ete. Onıñ çerçivesinde 2009 senesinden başlap 2016 senesiniñ noyabr ayına qadar 12 mln. ruble toplandı. Bu paranınıñ büyük bir qısımı hasta balalarğa berildi.
Olğan dert ve facia – yalıñız etraftakilerniñ degil. Er birimizge aittir. “Merhametlik”ke qoşulıñız!
Sadaqañıznı Aqmescit ş.. Kurçatov soq., 4 adresi boyunca yerleşken Müftiyatqa ya da yerli imamlarğa bermek mümkün.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Berlinde bazar künü, mayıs 17-de, qırımtatar halqınıñ sürgünliginiñ yıllığına ve Qırımda insan aqları vaziyetine bağışlanğan numayış ötkerilecek.
Bu aktsiyanıñ teşkilâtçıları Qırım.Aqiqatqa bildirdiler ki, tedbir saat 19.30-da Potsdamer meydanında keçirilecek.
Aktsiya iştirakçileri Qırım yarımadasını ve qırımtatarlarnıñ tamğasını çıraqlardan yapmaq isteyler.
Qırım.Aqiqat saytı bildire ki, bazar künü, mayıs 17-de, Varşavada qırımtatar halqı sürgünliginiñ 71 yıllığına bağışlanğan Ukraina ile birdemlik «Poloniya marşı» keçirilecektir.
Malüm olğanı kibi, Aqmescitniñ Rusiye şeer memuriyeti Qırımtatar Milliy Meclisine sürgünlik yıllığına bağışlanğan matem mitingini keçirmege resmiy şekilde yasaq etti.
Aynı vaqıtta Meclis işğalci akimiyet tarafından provokatsion mitinglerniñ ötkerilecegini red etmey.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.
Qırım işğalinden evel sürgünlik yıllığında Aqmescitte Bütünqırım matem mitingi keçirile edi, tedbirde onlarnen biñ insan iştirak ete edi.


text:
Muzakerelerniñ bazı bir tafsilâtlarnı Ukraina energetika naziri Yuriy Prodan aydınlattı.
«Yazıq ki, bugün añlaşma tizip olamadıq. Bizler fiyat meselesini al etip olamadıq. Yazıq ki, bizler ögge bir adım atmadıq, muzakerelerniñ iyün 2-de olğan aynı basamağında qalamız», – dep qayd etti Ukraina naziri.
Avropa komissarı Ettinger dedi ki, muzakereler «salı künü aqşam saat doquzda ya da çarşenbe künü saba saat doquzda devam etmesi mümkün». Bunıñnen beraber, onıñ aytqanına köre, Rusiye, Ukraina ve Avropa Birligi «yañlış areketler yapmamağa» añlaştılar.
Aynı vaqıtta, «Gazprom», Rusiye energetika naziri Aleksandr Novaknıñ aytqanına köre, Ukrainadan iyün 10-na qadar 2013 senesi noyabr-dekabr aylarında alğan gaz içün 1 milliard 454 million ve aprel-mayıs aylarında alğan yaqarlıq içün yarım million ödemesini talap ete.
Üç taraflı muzakerelerniñ ilk basamağı Brüsselde iyün 2-de olıp keçti.


text:
ABD Devlet departamentiniñ Ukraina meseleleri sabıq vekili Kurt Volkerniñ fikirince, ABD, Rusiyege Ukrainağa qarşı istilâ ve Qırım işğali bitmese, sanktsiyalar lâğu etilmeycegini añlatmalı. Bu aqta o, Amerikanıñ Avropa siyasetini talil merkezi teşkil etken forumda ayttı, dep haber ete «Amerikanıñ Sesi».
Volkerniñ aytqanına köre, ABD, Rusiye ile muzakerelernen oğraşacaq, Almaniya ve Frenkistan ile çalışacaq, Washington siyasetine qol tutacaq, NATO ve AB, Kanada ve Büyük Britaniya ile çalışacaq Ukraina meseleleri mahsus elçini tayin etmeli.
Onıñ qayd etkenine köre, bu işniñ esas vazifesi Rusiyege qarşı sanktsion rejimni devam ettirmektir.
«Rusiye, Ukrainada barışıqqa keder etse ve Qırımdan ketmese, sanktsiyalar qalacağını körer», – dep bildire Volkerniñ aytqanlarını «Amerikanıñ Sesi».
O, «rusiyeliler arasında Ukrainağa qarşı istilânıñ fiyatını Putin içün arttırmaq» müim ola, dep qayd etti.
Kurt Volker Qırım.Aqiqatqa intervyü berip, Rusiye ile Qırım mevzusında halqara muzakere imkânını körmey, dedi.
Kurt Volker 2017-2019 seneleri ABD Devlet departamentiniñ Ukraina meseleleri mahsus vekili edi. O, Ukrainağa basqı yapqanında qabaatlanğan ABD prezidenti Donald Trumpnıñ impiçment esnasında istifağa ketti.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Reberi - Zaur SMİRNOV
İdaresinin adresi: Aqmescit ş., Jidkov soqağı, 40
e-mail: [email protected]
Regional meclis reislerge toldurmaq içun formalar:
- Forma №1 (Regional meclisiniñ pasportı)
- Forma №2 (Yerli öz idare vekâletli ve icra organlarında qırımtatarlarnıñ vekâletligi)
- Forma №3 (Regional meclisiniñ iş planı)
- Forma №4 (Regional meclisniñ aylıq esabatı)
- Forma №5 (Regional meclis toplaşuvınıñ protokolından parça)
- Forma №6 (Qırımtatar halqı Meclisi yolbaşçılarınıñ iştirakinde regional meclis toplaşuvınıñ kün tertibi ve diger tedbirlerni keçirüv boyunca regional meclisniñ teklifleri)


text:
Qırımlı advokat Edem Semedlâyev qırımtatar faali Bekir Degermenciniñ tahqiqat izolâtorında tutulmasını cinayet dep adlandırdı. Bunı advokat Qırım Yuqarı mahkemesiniñ «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsi Bekir Degermencini nezaret altında tutuv müddetini uzatmaq qararını izaatlap bildirdi.
Semedlâyev hatırlattı ki, 2018 senesi yanvar ayından berli Degermenci SİZOnıñ tibbiy bölüginde buluna.
«Keçken sene dekabr ayında reanimatsiyağa tüşti. Bekir Degermenci astma hastasıdır. Onıñ alı SİZOda fenalaştı. Mabüsniñ sağlıq vaziyetine baqmadan, mahkeme imayeniñ iç bir deliline qulaq asmadı. Bekir Degermenciniñ nezaret altında qalma müddeti 2018 senesi dekabrniñ 7-ne qadar uzatıldı. Oña azatlıqtan marum etüv yerlerinde qalmasını yasaq etken 3 şekilli vesiqa ve saqatlıq vesiqası imayege belli olmağan sebeplerden mahkeme içün cezanı deñiştirecek sebep sayılmay», – dedi advokat.
Bekir Degermenciniñ 12 aydan ziyade SİZOda qalması azap olaraq tanılmaqta.
«Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsleri Bekir Degermenci, Ruslan Trubaç, Kâzim Ametovnıñ nezaret altında qalma müddetleri dekabrniñ 7-ne qadar uzatıldı. Asan Çapuh ev apsinde qaldırıldı.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri, Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşından para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
İşbu dava iştirakçileriniñ sağlıq problemleri bar. Degermenci – astma hastasıdır, Çapuh SİZOda mikroinsult keçirdi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Oktâbrniñ 27-nde Aqmescitte «Qırım birdemliginiñ» toplaşuvında Rusiye prokuraturasınıñ hadimleri, kimligi belli olmağan maskalı insanlar ve politsiya hadimleri keldi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Prokuratura vekilleri «Qırım birdemliginiñ» koordinatorlarından biri, Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerinden biriniñ oğlu Dilâver Memetov ve qırımlı uquqçı Lilâ Gemecige keldi.
«Prokuratura hadiminiñ esas talabı – Lilâ Gemeci ve Dilâver Memetovnıñ ekstremizm teşkerüvi çerçivesinde kelmesidir», – dep ayttı mühbir.
Mühbirniñ bildirgenine köre, maskalı insanlar özüni tanıtmadı. Daa soñra ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri olğanı ögrenildi.
«QB toplaşuvı devam ete, amma Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri kirişte bekley. İlk malümatqa köre, insanlar («Qırım birdemliginden» – QA) Lilâ ve Dilâvernen beraber prokuraturağa ketecek ola», – dep ayttı Qırım.Aqiqat mühbiri.
Qırımdaki Rusiye uquq qoruyıcı hızmetleriniñ saytlarında şimdilik bir malümat yoq.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Traktor
Traktor (ing . tractor, lat. traho — tartaman, tasıyman) — dvigatel ja'rdeminde ha'reketleniwshi do'n'gelekli ya'ki gusenitsalı (shınjırlı) o'ziju'retin mashina. Traktor qurılıs, awıl xojalıg'ı. isleri ha'm basqa islerdi islew, tirkeme, ornatıw ha'm yarım ornatpa a'sapların tartıw ha'm ha'reketlendiriw, kerekli (statsionar) mashinalardı iske tu'siriw ushın mo'njellengen.
Puw mashinası ornatılg'an birinshi do'n'gelekli Traktor 1830 jılda Angliya ha'm Frantsiyada payda bolg'an, transport ha'm a'skeriy iste isletilgen. 1890 jılda AQSH da awıl xojalıg'ı. islerinde qollanılg'an. Gusenitsalı Traktordı Rossiyada D. A. Zagryajskiy (1837) ha'm A. P. KostikovAlmazovlar (1889) oylap tapqan. 1988 jılda worıs mexanigi F.A. Blinov puw mashinası ornatılg'an gusenitsalı Traktor sog'ıp sınawdan o'tkizgen. 1895 jılda worıs oyshılı Ya. V. Mamin ishki janıw dvigateli ornatılg'an o'ziju'rer do'ngelekli arba oylap tapqan. AQShdag'ı "XartParr" (HartParr) firması 1901 jıldan baslap ishki janıw dvigateli ornatılg'an do'ngelekli Traktor islep shıg'ara basladı. 1912 jıldan AQShda, keyinshelik Germaniya ha'm basqa ma'mleketlerde gusenitsapı Traktorı islep shıg'arıla baslandı. O'zbekistanda 1967 jıll. Tashkent traktor zavodında paxtag'a modifikatsiya qılıng'an do'ngelekli Traktorlar islep shıg'arıla basladı.
Ju'riw bo'liminin' tipine qarap, awıl xojalıg'ı. ha'm sanaatda isletiletug'ın Traktorlar parıqlanadı. Traktordı jaratıw ha'm islep shıg'arıw. tipaj (ko'rgizbe) dizimi boyınsha a'melge asırıladı. Standartqa baylanıslı, tipaj dizimi to'mendegi tartıw klasları (modelleri)ne bo'lingen: 0,2; 0,6; 0,9; 1,4; 2; 3; 4; 5; 6; 8; 10; 15; 25; 35; 50. Bunnan 0,2—8 ge shekem tartıw klasındag'ı Traktorlar, ko'binshe, awıl xojalıg'ında qalg'anları sanaatda isletiledi. Olar arasında anıq parıq qılınbaydı, sebebi sanaat Traktorlarının' ayrımları awıl xojalıg'ı. Traktorları tiykarında islep shıg'arıladı. Awıl xojalıg'ı Traktorlarının' o'zine mas o'zgeshelikleri, olar awıl xojalıg'ındagı texnologik ha'diyselerdin' agrotexnik talaplarına mas boladı; sanaat T.larının' o'zine jarasa o'zgeshelikleri eginlerdi suwg'arıw ha'm batpaqlıqlardı qurıtıw ha'mde jollar qurıw ha'm b. islerde isletiletug'ın bo'lek bo'limler (buldozer, trelyov ornatılatug'ın ha'm basqalar)dın' barlıg'ı esaplanadı.
Gusenitsali Traktordın' ju'riw bo'legi o'rmelewshi gusenitsa (shınjır) menen ornatılg'an. Gusenitsalardın' tayanısh sırtı u'lken, topraqqa salistırma basımı kem, toproq benen jaqsı tislesedi. Sol sebepli tartıw ku'shi u'lken, kem shataqsıraydı, o'tiw qıyın jerlerde ju're aladı. Biraq do'n'gelekli Traktorg'a manyovrshanlıg'ı ha'mde turg'ınlıg'ı pa's boladı. Do'n'gelekli Traktor manyovrshan, universal, jen'il, isletiw an'sat. Onıng jol tırqıshı u'lken bolg'anı ushın eginlerge zıyan jetkizbey ju're aladı. Egin qatar aralarg'a qarap bir aqdag'ı do'n'gelekler arasında o'zgertiriw mu'mkin. To'rt do'n'gelekli Traktorlarda 2 dana ya'ki 4 dana do'n'gelek jetekshi, u'sh do'n'geleklerde 2 dana do'n'gelek jetekshi bolıwı mu'mkin.
Awıl qojalıg'ı Traktorları barlıq islerge mo'nljellengen (topraqqa jukbasıwg'a islew beriw, egiw ha'm b. ushın), u'niversal shapıq (egetler arasında islew beriw ushın); bo'lek (bag'-palız, eginzar ha'm basqalar ushın) bo'linedi. Barlıq islerge mo'njellengen Traktorlar Jer aydaw, egin egiw, jappasına kultivatsiya qılıw, jıyım-terim ha'm b. Awır islerde qollanıladı. Dvigateli ku'shli, tartıw ku'shi u'lken, jol tırqıshı u'lken boladı. U'niversal shapıq Traktorları, ko'binshe, shabıq qılıw ha'm zu'ra'atdi jıynawda isletiledi. Tartıw ku'shi barlıq islerge mo'nljellengen T.lartikinen kishi, jol tırqıshı a'dewir u'lken boladı. Uzatpalar sanı ko'p, do'ngelekler arasında qatar aralarının' kengligine maslap o'zgertiriw mu'mkin. Bo'lek T. u'niversal shopiq ya'ki aydaw T.ları tiykarında jaratıladı ha'm, ko'binshe, ju'riw bo'liminin' du'ziliwi menen parıqlanadı. Maselen, paxtashılıqqa maslastırılg'an TTZ60.11 ya'ki TTZ80.11 tipindegi Traktorlarda bir aldıng'ı ha'm ekk jetekshi keyingi do'n'gelekler boladı, keyingi ko'prik bolsa teleskopik qılıp jasaladı.


text:
Avropa Birliginiñ Ukrainağa ait Qırım işğali sebebinden Rusiyege qarşı iqtisadiy sanktsiyalarnıñ iyülniñ 12-nde uzatılması beklenile, dep bildire iyünniñ 30-nda Azatlıq Radiosınıñ Brüssel mühbiri Rikard Jozwiak.
İyünniñ 25-nde haber etilgenine köre, AB memleketleriniñ ükümet yolbaçıları Qırım sebebinden Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı daa yarım yılğa uzatmağa razı oldı. Daa soñra bunı Avropa şurasınıñ yolbaşçısı Charles Michel tasdıqladı.
2014 senesi Qırım işğali ve Donbastaki cenk uruşları başlağan soñ Avropa Birligi Ukraina topraq bütünligi ve mustaqilliginiñ bozuluvınen bağlı sanktsiyalarnı kirsetti. O vaqıttan berli olarnı uzatalar.
Sektoral iqtisadiy sanktsiyalar Rusiye bankları ve şirketleriniñ Avropa Birligindeki sermiyanıñ birinci ve ekinci bazarları ile bağlarını sıñırlamaqta, silâ satışında ihrac ve italni yasaqlamaqta, arbiy qullanuv ya da Rusiyede arbiy alıcılar içün ekili qullanuv mallarınıñ ihracını yasaqlamaqta, em de cermaynı qazıp çıqaruv ve qıdıruvda qullanıla bilgen tehnologiya ve hızmetlerde Rusiyeni sıñırlamaqta.


text:
«Ukrayinskıy dim» Qırım emek ve medeniy işbirlik merkezi»niñ reisi Andrey Şçekun «Qırım» serbest iqtisadiy zonası aqqında qanunnıñ lâğu etilmesine ve bu kibi zonanıñ Herson vilâyetinde teşkil etilmesine qol tuta.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildire.
«Serbest iqtisadiy zona ne demektir? Yatırımlarnıñ celp etilmesidir. İşğal etilgen territoriyağa yatırımlarnı celp etmege mumkünmi? Dünya sanktsiyalarnı kirsete, Ukraina SİZ aqqında qanunnı qabul ete, Rusiye Federatsiyası da aynısını 25 yılğa etti. Menimce, devlet hainligi ya da rus-ukrain biznes menfaatınıñ tüşünmesidir. Bu qanunnı lâğu etmege ve SİZni Herson vilâyetinde teşkil etmege kerek, vilâyet üç qat ilerilesin, Ukraina diger regionlarından eñ eyisi olsun. Qırımlılar anda barıp, Herson inkişaf ete, Qırım ise ne içün zevalda olğanını añlasın», – dey Şçekun.
O şunı da qayd etti ki, bu teşebbüs «Tış işler maydanı» tarafından işlep çıqarılğan Qırım qaytarıluvı strategiyasında yazılğan eken.
Hatırlatamız, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Qırım ile memuriy sıñırnı blok etip, işğalci yarımadağa ukrain malınıñ ketirilmesini toqtatmaq niyetindeler. Qırımtatar halqınıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev aytqanı kibi, «Ukraina Qırmınıñ işğalci rejimini temin etmemeli».
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov yarımada qıtaiy Ukrainadan malnıñ ketirilmemesine bütünley azır olğanını bildirdi. Bu mevzuda «iç te qorqu olmağanını» da qayd etti.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı Refat Çubarov sentâbr 16 künü parlament toplaşuvında bildirgeni kibi, qırımtatarlar sentâbr 20 künü, üylede, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa mahsulatnı ketirgen yük maşinalarınıñ areketini blok etmek niyetindeler.


text:
Aqmescitte dekabrniñ 12-nde «Qırım ğayesiniñ» konferentsiyası olıp keçti. Bu birleşmege qırımlı aq qorçalayıcı teşebbüsleri kirdi. Teşkilâtçılarnıñ aytqanına köre, «Rusiye quvetçileriniñ qorqutuvları» sebebinden konferentsiyanı dekabrniñ 10-nda keçirip olamadılar.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, tedbirde söz serbestligi aqqınıñ bozuluvı, ana tilinde tasil vaziyeti, ealiniñ gibrid sürgünligi alâmetleri, repressiyalarnen bağlı bala aqlarınıñ bozuluvı ve yarımadadaki qanunlarnıñ diger hususiyetleri muzakere etildi.
Qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâl çıqışta bulunıp, tedbir eki kün evelsi – insan aqlarını qoruv kününde – keçirilmek kerek edi, dep ayttı. Faqat «yer saibine yapılğan basqı sebebinden konferentsiyanı keçirip olamadılar».
«Biz inatmız ve bugün yarımadada bozulğan insan aqları aqqında laf etmek içün kene toplaştıq», – dep qayd etti Celâl.
Dünya insan aqlarını qorçalav kününde, dekabrniñ 10-nda, «Qırım ğayesi» teşebbüsiniñ teşkilâtçıları 2014 senesinden berli yarımadada ilk olacaq aq qorçalayıcı konferentsiyasını keçirip olamadı. Advokat Emine Avamilevanıñ qayd etkenine köre, «böyle vaziyetniñ endi tendentsioz tarzı bar».
Rusiye uquq qoruyıcı organları qırımlı aq qorçalayıcılarnıñ malümatını şimdilik izaatlamadı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Qırımlılar şey satın almaq içün qıtaiy Ukrainağa çıqmağa areket eteler. Aynı şeyler yarımadada bayağı paalıca olğanı aqqında bildireler. Bunıñ ile Avropa ticariy ağlarınıñ çoqusı Qırımnı daa keçken sene yazda terk ettiler.
«Yaqında Kiyevge bardım. Bayağı şey alıp ketirdim. Fiyatlar bizde olğanından ğayet ücüz», – tarif etti Qırım.Aqiqat mühbirine Kefe sakini.
Daa bir qırımlınıñ aytqanına köre, «ömür arqadaşı ile er üç ay alış-veriş yapmaq içün Hersonğa çıqmağa qarar aldıdar». Em de böyle insanlarnıñ sayısı, qadınnıñ aytqanı kibi, az degil.
Amma bunı tek naqliyat qamaçavı ve «sıñır» nezaret noqtalarında çoq saatlıq nevbetlerden qorqmağanlar yapa bile.
Ukraina 2014 senesiniñ soñunda Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım ile yolcu alâqasını yasaqladı. İşğal etilgen Qırımda ise evel qıtaiy Ukrainadan ketirilgen em aşayt malı, em diger mahsulatnıñ qıtlığı duyulmaqta.


text:
Qırımnıñ Qırmızı kitap komissiyası qırmızı kitap ayvanları cedvelinden korostel quşını ve borsuqlarnı alıp taşlamağa istey, dep bildirdi quşlarnı qoruv ukrain cemiyetiniñ yolbaşçısı Oleg Dudkin Qırım.Aqiqatqa.
«Bizde bir quş bar – korostel. O, qoruv altında edi, av quşı degil edi. Bir ay evelsi Qırımnıñ Qırmızı kitap komissiyası bu quşnı qırmızı kitap ayvanları cedvelinden çıqarmağa teklif etti. Ne içün? Onı av quşı yapmaq içün», – dedi o.
Onıñ aytqanına köre, qanunğa köre bu quş qoruma altında buluna, lâkin – keçken asırnıñ soñunda bu asırnıñ başında onı tuta ediler.
«Qırımnıñ şimdiki avcıları ateşiniñ altında borsuq da qaldı. Onı Qırmızı kitaptan çıqarmağa teklif ettiler. Ayvan Qırmızı kitaptan çıqarılsa, o, av nişanı ola», – dep qayd etti Dudkin.
Onıñ bildirgenine köre, borsuq yağı pek faydalı, bu sebepten yarımadada onı atıp öldüre bileler.
Malüm olğanı kibi, yarımada Rusiye tarafından zapt etilgen soñ ukrain tabiat qorçalayıcıları cumhuriyetke kirip olamaylar.
Bundan ğayrı, Şimal-Qırım kanalından suv olmağanından saz quşları qıtaiy Ukrainağa «köçti».
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Aqmescitte 9 mayısqa bağışlanğan arbiy parad olıp keçti. Er şey Rusiye adetlerine köre oldı: voyenpromnıñ ilk ğalebeleri, ulu cenkniñ 1947 senesi doğma veteranlarınıñ minnetdarlıq bildirgen ve ğurur tolu közleri, sovet cebe urbasını kiygen bahtlı balalar. Bu künleri sürgünlik qurbanlarını añuv kününe azırlanğan qırımtatarları toplu yaşağan yerlerde ise kene bir sıra tintüv oldı, insanlar tutıldı.
Meydanlarğa Zafer kününe quvanğan Aqmescit sakinleri Sudaqta oturğan İlver Ametovnıñ qorantası oğrağan vaziyetni eşitmegendir. Mayısnıñ 8-nde saba, büyük şeerlerde «Ölmez polk» kolonnaları tizilgende, rayon Meclisiniñ reisi yaşağan evine uquq qoruyıcılar tintüv keçirmege keldi. Bir şey tapmayıp, oğlunı kötekledi ve alıp kettiler. İlver ve tuvğanları oğlu ne içün ve qayda alıp ketirilgenini bir qaç saat bilmege tırıştılar.
9 mayıs bayramı Rusiyede ealini cenkke azırlıq aletine çoqtan çevirildi
Bundan soñ OMON askerleri diger yerli sakin Server Toroznı tutıp kettiler. Bunıñ da sebepleri aytılmadı. Sudaq musulman cemiyeti narazılıq bildirse de, onı da evinde tuttılar. Rusiye «uquq qoruyıcı organlarınıñ» vekilleri tarafından mayısnıñ 7-10 devamında qırımtatarlarğa olğan büyük diqqat haberleri yarımadanıñ diger regionlarından da kele edi.
Qırımda olğan yañı repressiyalar Zafer kününiñ qayd etilmesinen nasıl bağlı? Aseletmi yapıla? Tesadufmı ola? Elbet de, yoq, mında tüşünmege de kerekmey.
Rusiyege Qara deñizni kontrol etmege imkân bergen Qırımnıñ arbiy bazağa çevirilmesi yarımadanıñ raatlıq imkânlarını yoq ete ve cemaat yaşayışınıñ askerleştirmesine ketire. 9 mayıs bayramı Rusiyede ealini cenkke azırlıq aletine çoqtan çevirildi.
Rusiye devleti tışqı siyasetinde istilâiy kenişleme ve içki siyasetinde «demir el» printsibi esasında quruldı
Rusiye devleti tışqı siyasetinde istilâiy kenişleme ve içki siyasetinde «demir el» printsibi esasında quruldı. Böyle bir yanaşmanıñ temeli devlet siyasetinde XVIII asırnıñ başında imperiyanı ilân etken Birinci Petr tarafından qoyulğan edi. Vladimir Putin yañı bir şey uydurmadı.
Er angi muhalifet küçleriniñ açıq bastırılması askerleştirmeniñ diger tarafını köstere. Resmiy teşviqatnıñ esas mevzusı «tekrarlay bilemiz» olğance cemiyet bugün Rusiyede aytılmağan şeylerge tekrar oğray bile. Misal olaraq, qırımtatarları er yıl Aqmescitte ve işğal etilgen yarımadanıñ diger mesken yerlerinde hatırlatqan 18 mayıs faciası.
Maksim Osadçuk, qırımlı, siyasetşınas
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Rusiye Federatsiyası prezidenti Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönovnı Rusiye devlet bayramı – Halq birligi künü ile hayırladı.
Bunı Qırım «akimiyeti»niñ matbuat hızmeti bildirdi.
Putin öz hayırlavında «Rusiye daima halq birligi adetleri ile küçlü bir devlet» olğanını bildirdi.
Bunıñ ile Halq birligi künü ile Aksönovnı Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev hayırlap, «Rusiye eşqına işinde muvafaqiyet ve sağlıqnı» tiledi.
2005 senesi noyabr 4 kününden Rusiye Federatsiyasında devlet bayramı – Halq birligi künü qayd etile. Bu sebepten işğal etilgen Qırımda 4 raatlıq künü lân etilgendir. Noyabr 1-2 künlerinden ğayrı, 3-4 künleri de raatlıq künleri sayıla.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.