text:
Soñki 24 saatta Rusiye politsiyası Keriç köpründen 30-ğa yaqın maşnağa kirmege izin bermedi. Bunı bugün Qırımdaki İİN-niñ başı Pavel Karanda bildirdi.
"Qırım köpründen cumhuriyetke 1659 maşna keldi, çeşit-türlü sebepler ile 22 naqliyat yiberilmedi. Qırımdan 2006 maşna ketti, 5-ini yibermediler", - dedi Karanda.
Qırımda aprelniñ 11-inde daa bir koronavirus adisesi qayd etildi. Bu Yaltada yaşağan qırımlıdır. Umumen Qırımda 29 COVID-19 adisesi.
Aqyarda altı adam hastalandı, dört adam yahşı oldı.
Qırımda özüni tecrit etüv rejimini aprelniñ 30-ınace uzattılar, Aqyarda - aprelniñ 19-ınace.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


c: text/html

text:
Qırımtatar halqının yıl dönüminde, mayıs 18-inde, Büyük Britaniyadaki Ukraina elçiligi öz Youtube kanalında rejissör Ahtem Seitablayevniñ "Haytarma" filmini kösterecek.
Qayd etile ki, onı inglis tilindeki ast yazılar ile seyir etmek mümkün olacaq.
"Haytarma" - qırımtatarlarnıñ sürgünligi aqqında Rusiyeniñ qanunsız ilhaqından bir qaç kün evel Qırımda çekilgen ilk bediiy filmdir. Baş qaramanı uçucı, Sovetler Birliginiñ eki defa qaramanı Amet-Han Sultan 1944 senesi mayıs ayında tuvğan Alupkağa kete ve sürgünlikniñ şaatı ola" - denile elçiliknin beyanatında.
Onıñ ilk kösterüvi 2013 yılda mayıs 17-sinde oldı. İtaliyada (Triyest şeerinde) kino festivalinde "Haytarma" filminiñ eñ yahşı uzun film olaraq tanıdılar.
Mayıs 18-inden başlap Ukrainada "Ortaq ağrı. Umumiy ikâye" şiarlı qırımtatar halqı ile birdemlik aftası başlana, onıñ çerçivesinde qırımtatar halqınıñ sürgünliginiñ yıl dönümine bağışlanğan bir sıra uquq qoruyıcı ve media leyhaları yapılacaq.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları hatırasına bağışlanğan añma merasimleri endi tasdıqlandı, dep bildirdi ve olarnıñ cedvelini derc etti. Onıñ aytqanına köre, olar mayısnıñ 18-nde ve onıñ arfesinde Ukrainada, hususan işğal etilgen Qırımda ve diger memleketlerde keçirilecek.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımtatar örnegini UNESCO-nıñ insaniyetniñ maddiy olmağan mirası cedveline kirsetilüvi ile bağlı rey berüv 2021 senesi küzde olacaq. Bu aqta “Alem” cemaat teşkilâtınıñ başı Esma Aciyeva Qırım. Aqaqatqa bildirdi.
“Bizim taqımımız vesiqalarnı 2020 senesi saban ayında berdi, al-azırda bu vesiqalar baqıla: o UNESCO-nıñ saytında insaniyetniñ maddiy olmağan mirası cedveline kirsetilecek namzet olaraq endi yayınlanğan. Rey berüv tahminen kelecek sene küzde olacaq, şunıñ içün şimdi biz bekleymiz”, - dedi Esma Aciyeva.
2018 senesi Ukraina Medeniyet nazirligi qırımtatar örnegini medeniy miras cedveline kirsetti.Medeniyet nazirliginde, qırımtatar örnegi ve onıñ elementleri bezekler olaraq esas itibarı ile nağışta, urbada, ayaqqaplarda, baş kiyimlerinde, türlü aksessuarlar çeşitlerinde, quyumcılıq eserlerinde ve turmuş eşyaları: keramik ve maden savutlar, ağaç eşyalar, ev eşyaları, mebel bezetilmeleri ve kilim töşemelerinde qullanılalar. O, muim bir özüni tanıma elementi, er bir qırımtatar qorantasınıñ ayatındaki ayırılmaz bir parçadır.


text:
İşğal etilgen Hersonda Herson vilâyetiniñ memuriyet binasından Rusiye bayrağı alındı. Foto ve videolar yerli saifelerde derc etildi, olarnı Rusiye kütleviy haber vastaları derc ete.
«Komsomolskaya pravda» mühbiri Aleksandr Kots bayraq yoq dep tasdıqladı. Onıñ aytqanına köre, şeerde diger binalarda Rusiye bayraqları qala.
Rusiye akimiyeti bayraq çıqarılğanını şimdilik izaatlamadı. Faqat Herson vilâyeti Rusiye memuriyetiniñ yolbaşçı muavini Kirill Stremousov «Solovyev TV» telekanalınıñ yayınında Rusiye ordusı Dnipronıñ sol tarafına çekile bile, dep tahmin etti. Bu Herson şeeriniñ teslim etilmesi demek olacaq.
Stremousovnıñ aytqanına köre, eñ yaqın eki aftada Ukrayına ordusı şeerge ücüm ete bile.
Ukrayınada Rusiye gruppirovkasınıñ komandanı general Sergey Surovikin martnıñ başında Rusiye ordusı işğal etken vilâyet merkeziniñ keleceginen bağlı «zor qararlar» ola bile, dep ayttı.
Herson vilâyetiniñ işğalci akimiyeti Dniprodan vatandaş naqliyat vastalarınıñ areketi toqtatıldı, dep ilân etti. Bu qarar Dnipronıñ sağ qısmından «tahliye» yekünlenmesinen ve «arbiy telükesizlik» ve «barışıqsever ealige qarşı telükelerniñ artmasınen» añlatıla.
Herson vilâyeti arbiy memuriyetiniñ yolbaşçısı Yaroslav Yanuşeviç Herson sakinlerini Rusiye işğalcileriniñ «şeerni terk etmek ve Dnipronıñ sol yalısına keçmek» talaplarına qulaq asmamağa çağırdı. Ukrayına akimiyeti Rusiye areketlerini «mecburiy sürgünlik» dep adlandıra.
Kyivniñ soñki malümatına köre, Herson vilâyetinde 88 mesken yer işğalden azat etildi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Bunı Ukraina Saylayıcı Komitetiniñ Qırım bölüginiñ başı Andriy Krisko bildirdi.
Eger de yuqarıda añılğan şeylerge riayet etmeseler, USK özü saylayıcılarnı referendum devamında qayd etilgen hususiyet ve bozuluvlar aqqında haberder etecek.
Onıñ aytqanına köre, bu mesele boyunca alınacaq qararda iradeniñ aq ve açıq-aydın bildirüviniñ printsiplerine riayet etüv büyük rol oynaycaqtır.
«Eger de referendumnıñ keçirilmesi aqqında qarar, mart 16-da ötkerilgen sahte-referendumda olğanı kibi, bu printsiplerge köre alınmasa, USK irade bildirüvniñ qıymetini bermeycek, amma saylayıcılarnı referendum devamında qayd etilgen hususiyet ve bozuluvlar aqqında haberder etecek ola», – dedi USK Qırım bölüginiñ yolbaşçısı.
Evelleri Meclisteki referendum keçirilmesi boyunca teşkiliy gruppasınıñ başı Eskender Bariyev referendum ukrain qanunlarına köre azırlaycağını aytqan edi. Onıñ aytqanı kibi, Ukrainada yerli referendumlar aqqında qanun olmasa da, memleketniñ Anayasasında halqara aktlarnıñ milliy qanunlarğa köre üstün olğanını aydınlatqan maddeler ise bardır.
Pılıp Orlıknıñ adına demokratiya İnstitutınıñ eksperti Natalâ Belitserniñ fikrince, böyle referndumnıñ keçirilmesinde 2007 senesi sentâbr 13 künü BMT Baş Assambleya tarafından qabul etilgen tamır halqlarnıñ aqqları boyunca umumiy deklaratsiyanı nazarda tutmaq kerektir.
Qırımtatar halqnıñ statusı ve özüni belgeliv aqqı boyunca referendumnıñ keçirilmesi zaruriy olğanını qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev bildirdi.


text:
Fevralniñ 15-inde saba olğan malümatqa köre, Qıtayda koronavirustan ölgen adamlarnıñ sayısı 1523-ke yetti, haber ete South China Morning Post. Umumen memlekette 66 492 adam hastalandı, olardan 18 fayız, yani 11 biñge yaqın, ağır alda, haber ete Azatlıq Radiosı.
Fevralniñ 14-de Rusiye ile Çin arasında çarter reyslerine yasaq ükümsürip başladı. Rusiyede resmiy malümatqa köre, al-azırda hastalar yoq.
Bütündünya Sağlıq Teşkilâtınıñ (BST) konsultatnı Ayra Longini söylegenine köre, dünya ealisiniñ üçte ekisiniñ yañı bir koronavirusqa yoluqa bile.
Çinniñ Hubei vilâyetinde 242 ölüm ve 14 840 koronavirus hastalığı adisesi aqqında bildirdiler. Bu diagnostikanıñ metodologiyası deñişkeninden soñ oldı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Bazar künü bir qaç yüz faal Poloniya paytahtınıñ merkezinde Ukraina ile birdemlik yürüşini ötkerip, ukrainlilerge qol tuttılar ve elâk olğanlarnı Varşavadaki Ukraina elçihanesindeki hatıra tahtası yanında añdılar, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Birdemlik yürüşini «Evromaydan Varşava» ve «Açıq dialog» fondu cemaat teşkilâtları topladılar. Tam bir yıl evelsi bu künü Poloniyada Ukraina elçihanesi yanında ilk narazılıq aktsiyası ötkerilgen edi.
«Bütün Avropada ve bütün dünyada ukrainlerge lehlerden yaqın halq yoq. Bu yalıñız güzel laf degil. Bunı mında ve şimdi yazılğan tarih tasdıqlay», – dep qayd etildi ukrainlerniñ lehlerge yollağan teşekkürnamesinde.
Ukraina ve Poloniya bayraqları altında kolonna şeer boyu keçti. Aktsiya Varşavadaki Ukraina elçihanesi yanında yekünlendi. İştirakçiler hatıra tahtası yanında çıraq yaqıp, elâk olğan qaramanlarnı sükünet daqqası ile añdılar, dep bildire «Açıq dialog» fondu.


text:
Qırım vatandaş qamaçavı aktsiyasınıñ ştab yolbaşçısı Lenur İslâmov bütün ukrainlerni qamaçavnıñ bir yıllığına bağışlanğan yürüşke qoşulmağa davet ete. Yürüş Qırım ile memuriy sıñırda Çonğar köyü rayonında keçirilecek. Bu aqta İslâmov Kiyevde keçirilgen matbuat konferentsiyasında bildirdi.
«Biz yürüşnen ruslarğa qadar kelirmiz, olarnı o yerde, sıñırda bütün küçlerni toplamağa mecbur etermiz, olar anda öz «beretlerini» toplasın ve beklesinler. Olar ne yapacaqlarını bilmeyler, amma bizim kirecegimizni er kün beklesinler. Mında, Kiyevde, kabinetlerde sıcaq kreslolarda oturmaq ve bizim Qırımnı nasıl qaytaracağımıznı laf etmek – bu bir, rus işğalcige bir qaç metr mesafesinde yaqınlaşıp kelmek – bu başqadır, ve sen aqiqiy ukrain olğanını aytıp baq», – dep ayttı İslâmov.
2015 senesi sentâbr 20-de, Qırımğa mahsulat ve malnı alıp ketken yük naqliyeni blok etüv boyunca qırımtatarlarnıñ liderleri teşebbüsinen keçirilgen müddetsiz aktsiyası başlandı. 2016 senesi yanvar ayı ortasında, teşkilâtçılarnıñ sözlerine köre, Qırım qamaçavı boyunca aktsiyanıñ şekli deñişti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımda «Suvuq Sala – Sudaq» yolunda mayısnıñ 3-nde Sudaq tarafına ketken Neoplan avtobusı Taraqtaş (Daçnoye) köyü rayonında yoldan çıqıp, bir tarafqa avdı, dep haber ete Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi idaresiniñ matbuat hızmeti.
«Avtobusta 37 insan bar edi. Kimse yaralanmadı, er kes naqliyat vastasını özü terk etti. Qaza sebepleri ögrenilmekte», – dep aytıla haberde.
Aqmescit – Yalta yolunda aprelniñ 26-ndan 27-ne keçer gecesi Eski Orda (Lozovoye) köyü rayonında Chevrolet-Lacetti ve Mersedes Vito maşinaları çatıştı. Qırımdaki Rusiye İç işler nazirliginiñ idaresi qaza neticesinde beş insan elâk oldı, dep bildirdi.
2018 senesi dekabr ayında Qırım qurtarıcıları Qırımda büyük yol qazalarınıñ sayısı arttı, dep bildirdi. Qırımda 2019 senesiniñ ilk üç ayı içinde keçken seneniñ aynı müddeti içinde mesüliyetke çekilgen aydavcılarnıñ sayısı bir buçuq qat ziyade oldı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Radası deputatı Refat Çubarov Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı daa qattı yapmaq kerek olğanını saya. Onıñ fikrince, ameldeki sanktsiyalar «Moskvanı işğal etilgen Qırımnı azat ettirip olamay».
«Ameldeki sanktsiyalar tek Putinniñ Ukrainağa qarşı yañı arbiy faaliyetni alıp barmasını toqtata bile (şimdilik!), amma Moskvanı Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı ve onıñ tarafından nezaret etilgen Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ bazı rayonlarını azat etip halqara uquq sıñırlarına qaytarmaq içün iç te yeterli degil», – dep yazdı Çubarov Facebook saifesinde.
Onıñ qayd etkenine köre, iyün 6-da Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Frenkistan prezidenti Fransua Olland ve Almaniya kantsleri Angela Merkel arasındaki telefon lafı neticesinde belgilengen Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı «Minsk añlaşmalarınıñ bütünley ömürge keçirilmesine qadar» devam ettirmesi aqqında noqta-i nazar «qırımtatar halqını nevbetteki zorbalıq ve repressiyalardan iç te saqlamaz».
«Demek ki, Rusiyege qarşı yañı, daa qattı halqara sanktsiyalar aqqında añlaşmalarnıñ olmaması Qırımnı işğalden azat etmesini yaqınlaştırmay. Vaqıt, Putinniñ esas resursı ola, onıñ yardımı ile o er kesni bezdirecek ola...», – dedi Çubarov.
Ukrain ve halqara uquq qoruyıcı teşkilâtları Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada insan aqları bozulğanı aqqında ilân ete edi. Rusiye ükümeti tarafından eñ büyük basqın qırımtatarlar ve yarımadada yaşağan ukrain tarafını tutqanlarğa qarşı yapıla.
Rusiyege boysunğan Qırım ükümeti uquq qoruyıcılarnıñ yarımadada insan aqları bozulması aqqında malümat qabartılğan, dep ayta.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda martnıñ 27-sinde kütleviy tintüvlerden soñ tevqif etilgen ve qomşu Rusiyege alıp ketilgen qırımtatar faali İzzet Abdullayevniñ qızı doğdı.
Bu aqta aprelniñ 2-sinde qırımtatar faali Lütfiye Zudiyeva Facebookta yazdı.
“Qırımda martnıñ 27-sinde kütleviy tintüvlerden soñ tevqif etilgen İzzet Abdullayevniñ bugün qızı doğğanı yañçıq belli oldı”, - ikâye etti Zudiyeva.
Bütün göñüllilerni qorantanı hayırlamağa teklif etti ve hayırlavlarnıñ episini siyasiy mabüsniñ qadını ve advokatnen İzzetniñ özüne yibermege söz berdi.
“Ve o öz halqınıñ degerliklerini qorçalap türmede oturğance, bütün halq bu qıznıñ babası olıp, oña vasiylik eter”, - dep yazdı faalci.
Apiske alınğan qırımtatar faallerinden biri Ruslan Suleymanov onı ve diger faallerni Qırımdan Rostov-na-Donu şeerine nasıl alıp ketkenlerini tarif etti.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Aqmescitniñ Bavurçı qasabasında keçirilgen tintüv vaqtında semetdeşlerine qoltutmağa kelgenlerden eki kişi Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov da tutuldı. Aqmescit mahkemesi Ziyadinovğa «politsiyağa qarşı çıqqanı içün» 500 ruble para cezasını berdi. Mamutov ise 5 künge apiske alındı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan bütün faallerni apiske aldı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban UmerovRusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Martnıñ 29-nda Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Qırımda tevqif etilgen 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bir qaç künden Yaltada başlanacaq «Beş yıldız» bütünrusiye yır yarışınıñ ananeviy jürisiniñ reisi İosif Kobzon ola. Onıñ erkânına Rusiye şou-biznesiniñ beş yıldızı kirdi: prodüserler Viktor Drobış ve İgor Matviyenko, yırcılar İrina Allegrova ve Yuriy Antonov.
Lâkin yaş icracılarğa Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya da qıymet kesecek ve neticede ğalip namzetini teklif etecek.
Muzıka yarışı «Yevrovideniye» yarışınıñ Rusiye analogı – «İntervideniye» yarışınıñ milliy saylavı olacaqtır.
«Beş yıldız» yarışınıñ iştirakçileri Yaltağa keldiler ve azırlanalar. Olarnıñ çıqışları iyül 12-15 künlerine planlaştırılğan.


text:
Varyag paromı Türkiyeden mal taşımalarını arttıra. Bunı noyabr 18-de RİA Novosti Krım agentligine «Qırım deñiz agentligi» müdiri Stanislav Gvozdilov tarif etti.
«Bugün parom üçünci kere Zonguldakta yüklene. Birinci seferge baqqanda mal eki qat arttı. Birinci kere Varyag 700 tonna portaqal ve mandarin ketirgen edi, bu sefer tsitrus ölçüsi 1,5 biñ tonnanı teşkil etti», – dep ayttı o.
Gvozdilovnıñ bildirgenine köre, Varyag Türkiyeden qurucılıq malzemeleri ve tehnikanı alıp kele.
Kreml kontrol etken Qırımdaki Rospotrebnadzor idaresiniñ inspektorları Varyag paromı Aqyarğa ketirgen 49 tonna portaqalnı Qırımğa almağa yasaq etti.
Noyabr 5-de Varyag paromı işğal etilgen Aqyarğa Zonguldaktan qaytqan edi. «Qırım deñiz agentliginiñ» müdiri Stanislav Gvozdilov bildirdi ki, gemi gemi 700 tonna portaqal ve mandarin, qurucılıq malzemeleri ve turmuş tehnikasını alıp keldi.
Oktâbr 29-da «Varyag» paromı Aqyardan Türkiyeniñ Zonguldak limanına kelip çıqtı.
2015 senesi avgust ayından noyabr ayına qadar Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Aqyar ve Zonguldak arasında parom keçiti çalışqanını bildirgen edi. Naqliye bağları Rusiye-Türkiye munasebetleri kerginleşken ve Türkiye-Suriye sıñırında Rusiye cenk uçağı tüşürilgen soñ Rusiye prezidentiniñ buyruğı esasında toqtatıldı.
2014 senesi iyün ayında Ukraina işğal altındaki Qırımda gemilerni qabul etken deñiz limanlarını qapattı: Kezlevde, Keriçte, Aqyarda, Kefede, Yaltada; halqara teşkilâtlar da haberdar etildi.
2014 senesi aprel 27-de «Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarında vatandaşlarnıñ aq-uquqlarını teminlev ve uquqiy rejim aqqında» qanun işke tüşürildi, ceza kodeksine №332-1 maddesi kirsetildi. Maddede Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarına kiriş ve çıqış qaideleriniñ bozulmasından mesüliet qayd etilgendir.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımdaki «diversiyağa» bağışlanğan Rusiye Havfsızlıq şurası toplaşuvında Ukrainağa qarşı konkret cevaplı areketler muzakere etildi, amma olarnı öyle de işlep baqmadılar. Bu aqta «Vedomosti», Rusiye Mudafaa nazirligine yaqın menbağa esaslanıp, bildire.
Bildirilgenine köre, qararnı işlep çıqarması mütenasip müessiselerge avale etildi.
Menbanıñ sözlerine binaen, «Ukrainağa büyük cevaplı arbiy darbe endirmek usulı baqılmay». Amma «DNR» taqımı yolbaşçılarına yaqın olğan subetdeşniñ aytqanına köre, Moskva Ukraina şarqında separatistlerniñ areketlerini tutmaqnı toqtata bile.
Diger menbanıñ malümatına binaen, Rusiye Havfsızlıq şurası şimdilik Vladimir Putin ve rusiyeli Tışqı işler nazirligi Kiyevni qorquzğan konkret «aqibetlerni» daa belgilemedi.
Avgust 10-da Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti bildirdi ki, işğal etilgen yarımadada kerçekleştirilecek teraktlarnıñ ögü alındı. Moskva Ukrainanı qabaatlay. Rusiye prezidenti Vladimir Pütin FSB beyanatını izaatlap, Kiyev muzakereler yolunı degil, terrorğa keçe, dep ayttı. O, «norman formatında» sammitni keçirmek «fayda yoq», dep qayd etti.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Kremlniñ Qırım qabaatları «sebepsiz ve tsinik» olğanını ayttı.
Ukraina Silâlı quvetleriniñ Baş ştabı Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ beyanatlarını red etip, bular provokatsiya olğanını aydınlattı. Ukraina devlet sıñır hızmeti bildirdi ki, Rusiye işğal etken Qırım ve esas Ukraina arasındaki memuriy sıñırğa yañı tehnikanen temin etilgen askerlerni qoydı, ukrainlerge yarımada ziyaretlerinden vazgeçmege tevsiye etile.
Ukraina Tışqı işler nazirligi ilân etti ki, Ukrainada Kiyevniñ işğal etilgen Qırımda «terrorizm» ile bağlı olğanı aqqında Rusiyeniñ beyanatlarını takbih eteler, bunıñ Kreml tarafından nevbetteki provokatsiya olğanını aytalar ve bütün bu qabaatlavlarnı delilsiz dep red eteler.
Ukrainada AQŞ elçisi Geoffrey Pyatt bildirdi ki, AQŞ Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı «Qırım istilâsı» qabaatlarınıñ delillerini körmedi. Onıñ qayd etkenine köre, «Rusiye Ukrainağa qarşı yalan qabaatlar aytıp, özüniñ yañlış areketlerini gizleycek ola».
Ukraina prezidenti Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırda ve Donbassta bütün sıñır boyunca arbiy azırlıqnı qaviyleştirmege emir etti.


text:
Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Rusiye FSBsiniñ qırımtatar halqıniñ lideri Mustafa Cemilevniñ davasını mahkemege bermesinde hata oldı, dep bildire advokat Nikolay Polozov.
«Bugün (iyünniñ 8-nde – QA) Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Baş tahqiqat idaresi Mustafa Cemilevge qarşı dava mahkemege berildi, dep çevik bir şekilde bildirdi. Yaqın Qırım prokuraturasına da hiyanet etti», – dep yazdı advokat Facebook saifesinde.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye Ceza protsessual kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmına köre, qabaatlayıcı qarar tasdıqlanğan soñ, prokuror davanı mahkemege yollap, qabaatlanğan insanğa, imayecisine, zarar körgenge, vatandaş davacısına, vatandaş davalısına ve (ya da) vekillerine haber ete ve ilk diñlev keçirilmesi aqqında muracaat etmek aqqı aqqında bildire.
«Körgenimiz kibi, qanunda tahqiqatçı, tahqiqat organınıñ reberi, tahqiqat organı prokurornıñ davanıñ mahkemege yollanılğanına dair bildirüvde adresat olaraq qayd etilmegen. İşğal etilgen Qırımda er şey tam ters. Meni (imayecisini) haberdar etmediler, Mustafa ağanı haberdar etmediler, birinciden qanunsız bir şekilde tahqiqat organını haberdar etkenler, o da tez-tez bildirdi. Prokuror efendiler, hata yaptıñız», – dep qayd etti Polozov.
Rusiye ve işğal etilgen Qırım müessiseleri advokatnıñ aytqanlarına şimdilik cevap bermedi.
Mustafa Cemilev de Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ areketlerine cevap bermedi.
Qırımda mayısnıñ 27-nde Rusiye Tahqiqat komiteti qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge qarşı «cinaiy dava» tahqiqatını yekünledi.
Cemilevniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, o, onı Rusiyede ve işğali altındaki Qırımda taqip etkenlerge qarşı ğarbiy sanktsiyalarnıñ kenişletilüvini talap etmege niyetlene.
Advokat Nikolay Polozov işğal altındaki Qırımda qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge qarşı davanıñ ilk tahqiqatı yekünlene, dep bildirdi. Polozov Rusiye FSBsiniñ qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge qarşı Qırımda açqan dava malümatını incelep, kelişiksizliklerni taptı.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine köre qabaatladı. Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, şimdi Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ ukrain davası qullanıla.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye tahqiqatçılarınıñ qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı cinaiy davasını siyasiy taqip dep saya.
2014 senesiniñ başında Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Rusiye akimiyeti qırımtatarlarnıñ liderleri Refat Çubarov, Mustafa Cemilevniñ yarımadağa kirişini beş yılğa yasaqladı.
2016 senesi yanvarniñ 20-nde qırımlı advokat Cemil Temişev Rusiye kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesiniñ qararı esasında Mustafa Cemilevniñ ğıyabiy apiske alınması aqqında bildirdi. Bu malümatnı daa soñra Qırımnıñ sabıq Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya da tasdıqladı.
Temişevniñ malümatına köre, Rusiye organları Cemilevni 2014 senesi mayısnıñ 3-nde Ermeni Bazarda Qırımnıñ memuriy sıñırından qanunsız keçkeninde qabaatlay. Rusiye tahqiqatı, Rusiye Cemilevniñ yarımadağa kirişini endi yasaqlağan edi, dep bildire.
Ukraina Tış işler nazirligi Mustafa Cemilevniñ Rusiye mahkemesi tarafından ğıyabiy apiske alınmasını takbih etti.


text:
II Saadet Geray
II Saadet Geray (arap urufatında: ٢ سعادت كراى; ? — 1587) — 1584 s. Qırım hanıdır, II Mehmed Geraynıñ oğlu. 1584 s. emcesi II İslâm Gerayğa qarşı isyan etip Qırım tahtını alğan. İslâm Geray osmanlı qalesi olğan Kefege qaçqan soñ Saadet Geray Kefeni qamaçavğa alğan. Amma eki buçuq ay keçken soñ yani 1584 s. küzü II İslâm Gerayğa yardım etecek olğan osmanlı ordusı Kefege kelgen ve II Saadet Geray osmanlılarnen cenk etip yeñilgen. 1587 senesi Hacı Tarhanda qazaqlar tarafından öldürilgen. Bağçasarayda defin etilgen.
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]


text:
Aqmescitte cuma künü noyabrniñ 21-nde olğan furtuna aqibetlerini yoq eteler. Rusiye kontrolindeki Aqmescit memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, küçlü ruzgâr vaqtında terekler sındı ve zarar kördi. Şeerniñ soqaqları ve yolları terekler tübünde qaldı.
«Aqmescitniñ yekâne nevbet-dispetçer hızmetine 9 vatandaş muracaat etti. Ev damları, maşina, yollarğa büyük pıtaqlar ve atta terekler tügti, teller qoparıldı. Tünevin «Şeer» taqımı 5 qazaiy vaziyetni al etti, işler bugün de devam ete», – dep aytıla memuriyetniñ haberinde.
Zarar körgen tereklerniñ ekseriyeti – «kesilecek ve yolcu ve maşinalar içün telükeli olğan qazaiy terekler edi».
Tünevin qırımlı qurtarıcılar yarımadada ava bozulacaq, dep tenbiledi. Noyabrniñ 22-nde gece küçlü yel Canköyniñ №7 mektebinde damnı qoparıp aldı. Dam 840 metr kârelik edi, kimse zarar körmedi, dep bildirdi yarımadanıñ acele hızmetleri.
Noyabrniñ 22-nde saba «Krımenergo» elektrik ağlarını bozğan yel aqqında bildirdi. Yarımadanıñ 80-den çoq mesken yeri zarar kördi.
Qırım Fevqulâde vaziyetler nazirligi furtuna quvetleşkeni içün balıqçılarnı açıq deñizge çıqmaq telükeli olacaq, dep tenbiledi.


text:
Aqmescit – «Qırım» Fondu» hayriye teşkilâtı soñki ayları diqqat merkezinde buluna. Yarımada işğal etilmezden evel, teşkilâtnıñ faaliyeti aqqında tek qırımtatar mevzusınen meraqlanğanlar bile edi. Endi ise, teşkilât haberlerniñ sebepçisi oldı.
Belli ki, Meclis bu yıllar içinde Ukrainanıñ qanunları boyunca resmiyleştirilmedi. Adliyeviy areketlerniñ bir qısımını «Qırım» Fondu» eda etti – bu cümleden, Meclis ve «Avdet» gazetası yerleşken bina fondqa ait.
Qırımnıñ «medeniy miras qoruvı boyunca devlet komitetiniñ» talabı ile prokuratura bu binada plandan tış teşkerüvni keçirdi. Teşkerüvniñ resmiy sebebi – bina, mimarcılıq abidesi olğanı içün, olğan añlaşma nasıl yerine ketirilgeinen bağlı.
Teşkerüvniñ neticeleri közeticilerni şaşırtmadı. «Devlet komiteti» Rusiye Federatsiyası medeniyet asabalığına ait binanıñ qoruvında qaba bozuluvlarnı qayd etti. İşte, Meclis azaları, gazeta hadimleriniñ binada çalışması, çardaqta yapılğan tamir işleri bozuluvlar kibi tanıldı. Neticede, memuriy protokol tizildi, onda Rusiye Federatsiyası KoAP 7.13 maddesiniñ 1- nci qısımı boyunca «Qırım» Fondu»nıñ reberi Riza Şevkiyev 400 biñ ruble miqdarında, «Qırım» Fondu»ise ayırıca – 5 million ruble civarında para cöremesini tölemek kerekler.
Para ve şamarnen cezalamaq
Qayd etmeli ki, bu kibi teşkerüv 2004 senesi Qırım Muhtar Cumhuriyeti medeniyet asabalığı qoruvı boyunca Cumhuriyet komiteti tarafından ötkerilgen edi. Soñki sefer, añlaşma 2010 senesi daa bir qaç yılğa uzatıldı, çünki teşkerüvni keçirgenlerniñ itirazı yoq edi.
«Qırım» Fondu»nıñ reberi Riza Şevkiyev emin, rusiyeli Qırımnıñ akimiyeti medeniyet asabalıqnı qorumaq degil, hayriye teşkilâtnı yoq etmege istey.
«Bu teşkerüv – nevbetteki darbe. Olar tapqan bütün bozuluvlar bu kibi ciddiy maddege esaslanmamaq kerek. Bozuluvlarnı yoq etmek tenbiyelevlernen sıñırlanmaq ta mümkün edi», – dep ayttı teşkilâtnıñ reberi.
Qurultaynıñ Merkeziy saylav komitetiniñ reberi Zair Smedlâyev emin, Qırımnıñ «medeniyet asabalığı qoruv boyunca devlet komiteti»niñ bir qaç maqsadı bar.
«Bir taraftan fondnı parasız qaldırıp, Meclisniñ mülküni saipleştirmege isteyler, diger taraftan - şimdiki akimiyetke qarşı çıqqanlarnıñ alı ne olacağını köstermege isteyler»,– dey o.
Tamam bu kibi neticelerge insan aqları boyunca Qırım alan missiyası keldi.
«Meclis ve «Qırım» Fondu»nıñ ilerideki faaliyetine manialar qoyuldı. Bu kibi sıñırlav resmiyleştirilgen, em de adliye tarafından resmiy olmağan teşkilâtlarnıñ birleşme serbestligine menfiy tesir ete», – deyler uquq qorçalayıcılar.
Ukraina qanunları boyunca qabaatlaylar, Rusiye qanunlarına binaen mahkeme eteler?
«Qırım» Fondu»nıñ adliyecileri qabaatlavlarnen razı olmayıp, mahkemede şikâyet eteceklerini bildireler.
«Qırım» Fondu» işinde eñ saçma noqtası şunda ki, «devlet komiteti» hayriye teşkilâtnı qabaatlap, Ukraina qanunlarına esaslana.
«Memuriy bozuluvlar aqqında vesiqanı berdiler, içindeki metinde ukrain qanunlarına esaslanalar, – dep ayttı Qırım.Aqiqatqa Riza Şevkiyev. – Eñ meraqlısı şu ki, Ukraina devirinde yüz bergen bozuluvlar içün, Rusiye Federatsiyasınıñ cezalarını qullanalar».
Meclis maliye destek kösterilmegeni alda çalışmağa devam etecekmi?
«Qırım» Fondu»nıñ meseleleri Meclisniñ işini bayağı zorlaştırdı. Bunı temsiliy organnıñ azaları aytalar, amma, faaliyet toqtatılmaycağını bildireler.
«Meclis halqnıñ menfaatlarını temsil etip, onıñ destegi ile çalışa, em de bu destek soñki vaqıtları qat-qat östi, – dep ayttı Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl. – Akimiyet Meclisni maliyesiz qaldırmağa isteyler, küçsiz yapmağa niyet etkendirler. Bunı yapmağa qarar alğandırlar, amma, biz olarğa bir qaç kere başqa çezüv yollarnı teklif etken edik, faqat Kremlniñ odalarında şimdilik «cenk firqası» üküm etmekte, demek. Yerli akimiyet ise, özüni «ğalipler»niñ üstünligini soñuna qadar köstermege istey».
Onıñ fikirince, Meclis vaziyetke köre, faaliyetini deñiştirecek, milliy idare organınıñ, Qurultaynıñ azaları ise ileride faaliyetni devam eteceklermi ya yoq, qarar bermeliler.
«Bundan qormaq kerek degil. Biz epimiz, sabitlik imtianından keçemiz», – dey Celâl.
Siyasetşınası Sergey Kostinskiyniñ fikirince, «Qırım» Fondu» yoq etilse bile, Meclis-Qurultay areketni devam etecek.
«Rusiyeli mahsus hızmetler, cemaat institutları nazariyesini bilse ediler, Meclis ve Qurultay – bina, hocalıq faaliyet degil de, ilk –evelâ insanlarara munasebetler olğanını añlar ediler. Meclis ve Qurultay çerçivesinde alıp barılğan iş devam etecek, belki de şekili sürgünlikte olğanı kibi olacaq, milliy-azat etilüv areketine oşaycaq», – dep ayttı Kostinskiy Qırım.Aqiqatqa.
Hatırlatamız, sentâbr 16 künü 2014 senesi Meclis binasında rusiyeli qoruyıcı organlarnıñ vekilleri tintüv ötkerdiler. Vesiqa, USB-fleş aletleri, islam mevzusında edebiyat, bilgisayarlar, Ukraina halq vekili Mustafa Cemilevniñ şahsiy şeyleri tahliye etildi.
Sentâbr 17 künü Mecliske mahkeme pristavları kelip, «Qırım» Fondu»na ait mülküniñ ve binanıñ apis etilüvi aqqında bildirdiler.
Sentâbr 19 künü Meclis binası qapatıldı. Ondan soñ, «prokuratura» teşkilâtnıñ teessisçisi olmağan Mustafa Cemilevniñ «Qırım» Fondu»nıñ teessisçileri terkibinden çıqarılmasını talap etti. Mahkeme prokuraturanıñ talabını tasdiqladı.


text:
2017 senesiniñ başında Rusiyeniñ Qırımda başlatqan federal maqsatlı programması (FTSP) korruptsion skandallarnen devam ete. Fevral ayında küç idareleriniñ hadimleri yarımadanıñ baş naziri Oleg Kazurinni yaqalağan edi. O, federal maqsatlı programmanıñ iştirak etken bazı şahsiy şirketlerniñ menfaatlarına qol tutqanı içün 27 million ruble qapar alğanında qabaatlanğa edi. Onıñ diger yolbaşçılar ortalama aylıqları 500-600 biñ rubleni teşkil etkeni belli olğanı, Sayuv palatasınıñ diqqatını çekken edi. Albuki, Qırımda alâ daa Rusiyeniñ programma içün ayırğan paraları vaqtında menimsenmey ve bazı obyektlerniñ işke tüşürilmesi enqastan uzatılmaqta.
Rusiyeli cemaat faali, «Qırım.Temiz sail » (Çistıy bereg.Krım) teşkilâtınıñ yolbaşçısı, daa evel Qırımnıñ rusiyeli ilk baş naziri Mihail Şeremetniñ yardımcısı olaraq çalışqan Vladimir Garnaçuk, yarımadanıñ yolbaşçıları federal paralarnıñ bir qısmını cebine atmaqnıñ bir yolunı tapqanlarından emin.
Qırımğa ayırılğan FTSP miqdarınıñ 10% ceplerge atılğanı aqqında aytmaq mümkün
Vladimir Garnaçuk
– Qırımlı memurlar azamiy federal finansirleme almaq maqsadınen çeşit türlü proyektler içün yapılacaq masraflarnı ep arttırmağa areket eteler. Bir taraftan, bütün paralarnı menimseycek derecedeki tecribege saip degiller, diger taraftan da – çalmaqtan qorqalar, çünki paralar taqip altında bulunmaqta. FTSP parasını işlenken em qurucı, em subpodryatçınıñ bergilerni tölemesi ve sairesi ep teşkerilmekte. Federal memurlarğa paralarnı yüksek seviyede çalmalarına keder etken çıqmay, lâkin yerli seviyede büyük bir parça qoparıp aluvda bir sıra zorluqları bar. Men bellesem, Qırımğa ayırılğan FTSP miqdarınıñ 10% ceplerge atılğanı aqqında aytmaq mümkün.Buña baqmadan, Rusiye Ukrainağa nisbeten yarımadağa daa ziyade para masraf ete, bu ise öz meyvasını kösterecektir
MDU iqtisadiyat fakultetine bağlı iqtisadiy siyasetni tedqiq etiv Merkeziniñ müdiri Oleg Buklemişev qayd etkenine köre, Rusiye devleti FTSP vastasınen, sanki dersiñ, normal yatırımcılarnı deñiştire.
– Rusiyede esasen ticariy yatırımcılarnıñ iştirak etmesini talap etken proyektlerde zorluqlar çıqa. Lâkin çetten kelgen işadamlarnıñ celp etilmesi, olarıñ kâr etmesini temin etilmesi içün, tamamaile farqlı derecedeki bir ekspertiza ve strukturlemege ihtiyac bar. Onıñ yerine Rusiye devleti yatırımcılar yerine özü çalışıp, masraflarnıñ bayağı şişirilmesine sebep ola ve çeşit seviyedeki memurlar rutbelerini öz faydasına qullanalar.
Rusiyeli iqtisatçı Dmitriy Nekrasov FTSP paraları Qırımğa iqtisadiy yükseliş bermez dep saya.
Qırımlı memurlar doğru planlaştırmaqnı bilmeden federal paralarnı pek yañlış masraf eteler
Dmitriy Nekrasov
– Mesele tek hırsızlıq degil de, beceriksizliknen de alâqalı: ekseriy allarda memurlar doğru planlaştırmaqnı bilmeden federal paralarnı pek yañlış ve tüşüncesiz masraf eteler. Makroiqtisadiy noqtai-nazardan baqqanda, Rusiye yarımadanıñ inkişafına bu qadar masraf etmesine kerek barmı degen ciddiy şubeler mevcut. Moskva 2020 senesine qadar yani 5 yılğa, Qırım ve Aqyarğa 800 milliard ruble yani devlet bücetiniñ 5% masraf etmek niyetinde. Men bellesem, Rusiye regionlarındabu paralarnı daa da mantıqlı şekilde qullanmaq mümkün olur edi. Qırımda FTSP paraları esasen infrastruktura proyektlerine qullanılmaqta. Bu, elbette, pek yahşı, amma infrastruktura öz başına iqtisadiy yükseliş ve işadamlarınıñ faaleşmesine bir sebep olamaz. Meselâ, turizm kibi artacaq talap kerek, lâkin çeşit türlü sebeplerden dolayı Qırmda bu mesele pek ağır.
(Matirialnıñ metin şeklini Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Oktâbrniñ 27-nde Aqmescitte «Qırım birdemliginiñ» toplaşuvında Rusiye prokuraturasınıñ hadimleri, kimligi belli olmağan maskalı insanlar ve politsiya hadimleri keldi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Prokuratura vekilleri «Qırım birdemliginiñ» koordinatorlarından biri, Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerinden biriniñ oğlu Dilâver Memetov ve qırımlı uquqçı Lilâ Gemecige keldi.
«Prokuratura hadiminiñ esas talabı – Lilâ Gemeci ve Dilâver Memetovnıñ ekstremizm teşkerüvi çerçivesinde kelmesidir», – dep ayttı mühbir.
Mühbirniñ bildirgenine köre, maskalı insanlar özüni tanıtmadı. Daa soñra ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri olğanı ögrenildi.
«QB toplaşuvı devam ete, amma Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri kirişte bekley. İlk malümatqa köre, insanlar («Qırım birdemliginden» – QA) Lilâ ve Dilâvernen beraber prokuraturağa ketecek ola», – dep ayttı Qırım.Aqiqat mühbiri.
Qırımdaki Rusiye uquq qoruyıcı hızmetleriniñ saytlarında şimdilik bir malümat yoq.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Meclis reisi Refat Çubarov Qırımtatar Milliy Meclisi tarafından teşkil etilgen Qırımnıñ aşayt qamaçavında Ukraina devleti ve «Pravıy sektornıñ» rolü, Qırım akimiyetiniñ cevabı ve iş adamlarınıñ «beyaz» cedveli aqqında Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
– Qırım qamaçavında devletniñ rolü nasıl?
– Devletniñ iştiraki şimdilik o qadar müim degil, meni daa ziyade ukrain cemaatınıñ qoltutuvı meraqlandıra. Bu meselede men ğayet raatım, aktsiyağa o qadar qoltutmasalar da, onıñ manasını añlaylar. Qayd etmek isteyim ki, soñki künleri bazı ekspertlerniñ fikir-tüşüncelerini közetip, olar aktsiya başlamazdan ilân etmegenimiz maqsatlarnı añladılar ve vazifelerimizni kördiler. Şimdi deyler ki, Meclis ve qırımtatarlar sayesinde qamaçav umumukrain aktsiyasına çevirilip, Qırım meselesini ekinci-üçünci sıradan birinci sırağa keri qaytara. Böylece qırımtatarlar muzakere esnasınıñ tam subyeti olalar, bu esnas ise, tahminlerge köre, işbu aktsiyadan çıqacaq diger adımlar neticesinde başlana bile. Doğrusını aytayım: bu maqsadımız da bar edi.
Bizim kibi köçmege mecbur olğanı bazı tanışlarım bizge qoltutmadılar ve, aksine, qarşı çıqtılar
Aynı vaqıtta meni bir şey taaciplendirdi, bizim kibi köçmege mecbur olğanı bazı tanışlarım bizge qoltutmadılar ve, aksine, qarşı çıqtılar. Tabiiy ki, soyadlarını aytmağa istemeyim. Bazıları Qırımda olğanda da özüni demokrat, uquqçı dep adlandıra ediler, lâkin qırımtatarlarnıñ vaziyeti aqqında ya da qırımtatar meselesiniñ al etilmesi aqqında laf ketkende saqlana ediler.
Başqa şey meni daa ziyade şaşırttı: bizge ücüm etmege başladılar, körüne. Mında pahıllıq ya da reqabetke yer yoq. Mında çoq iş bar. İçtimaiy ağlarda ve kütleviy haber vastalarında «Pravıy sektor» ile beraber olmamıznı aydınlatqan malümatnı qıdırmağa tırışqanlarğa men böyle aytam: «Birisini begenmegen olsañız, mında keliñiz, olardan yahşı oluñız, mında olğanıñıznı körsinler».
– «Pravıy sektor» Petro Poroşenkonıñ rejimine qoltutmay...
– Bu aktsiyanıñ Petro Poroşenkoğa nasıl yanaşqanları ile alâqası yoq. Bu eñ büyük ukrain belâsı, – Ukraina müim bir şeyni belgileycek olğanda er vaqıt böyle vaziyetke oğray, – ukrainler, bir çoq qırımtatarı kibi, bir ğaye etrafında toplaşıp olamaylar. Ükümet, Poroşenko ve digerleriniñ ne alâqası bar? Bizim içün bir mesele bar – işğalden azat etüv. Ayttıq: «Qırımnıñ azat etilmesini isteseñiz, keliñiz ve bizlernen oluñız». Yalıñız «Pravıy sektor» degil, Qırımdaki arqadaşlarım, olarnıñ arasında gençler çoq ve olar yarın daa faal olıp, meşur cemaat erbapları ola bileler. Seni davet etmeyip, yalvarsalar, çette qalmaq mümkün degil. «Pravıy sektor» – Qırımnıñ keri alınmasına qoltuta, Rusiye cenkini toqtatmaqnen beraber oña qarşı çıqmamıznı istey – bizni bu birleştire, qalğanı menim içün şimdilik müim degil.
– Qamaçav ilân etilgen soñ prezident Poroşenko ile laf ettiñizmi?
– Bugün meni doğğan künüm ile hayırladılar. Qamaçav aqqında laf etmedik, epimiz Ukrainağa hızmet etkenimizni ayttıq.
– Qırımğa aşayt malını alıp ketecek iş adamlarınıñ cedveli ne vaqıt taqdim etilecek?
Bugün cedvel basılacaq, ve bizler iş adamlarını bizge qoltutmağa çağıramız
– Al-azırda bir çoq aydavcı bir tarafnı bekleyler – iş adamlarını. Tünevin bizler «Maydan inostrannıh del» ekspertleri ile olarğa nasıl etip muracaat etmemiz mümkün olğanını muzakere ettik. Zenaatdaşımnıñ aytqanına köre, bugün cedvel basılacaq, ve bizler iş adamlarını bizge qoltutmağa çağıramız.
– Qırım işğalci akimiyetiniñ bugünki aktsiyağa munasebetini nasıl izaatlar ediñiz?
– Şimdilik yayğara bizge çirkin laf atmağa, şaqa etmege, qıtlıqnı is etmeyceklerini añlatmağa tırışqan delini añdıra. Bizler Qırım bazarlarında vaziyetni bilemiz. Doğrusını aytqanda, işğalci akimiyet qamaçavğa resmiy munasebetini bildiremiz, bunı Moskva yapacaq. Tünevin baş nazirniñ muavini Kozak bizim aktsiyamızğa onıñ başlanmasından evel azırlıq körgenlerini ayttı.
– Qırımnıñ aşayt qamaçavı planlaştırılğanı kibi devam etemi?
– Birinci eki kün tınç keçti, amma bu daa başlanğıç. Menim fikirimce, zor künler daa ögde. İş adamları yalıñız yüklengen maşinalarnı açmaycaqlar, tizgen shemalarını bozacaqlar. Mında pek vatanperver olmaq kerek. Olar buña razı olsalar – ileride de tınç olacaq, yoqsa – qıyın olacaq.


text:
OSK deputat Amanjan Jamalovtı tekseredi, - dep habarlaydı Tengrinews.kz saytı
"2017 jıldıñ 18 qañtarında QR Ortalıq saylau komissiyasında biıl 17 qañtarda 365info.kz internet-portalında jariyalanğan "Tabıstı" deputat Jamalov Qazaqstan parlamentinen qaldırıluı mümkin" attı maqalasındağı derek boyınşa otırıs ötti", - delingen habarlamada.
QR OSK müşesi M.A.Särsembaevtıñ habarlaması tıñdalğanı jäne QR Parlamenti Mäjilisi deputatı A.M.Jamalovtıñ tüsinigi tıñdalğanı habarlanğanı belgili boldı.
QR Konstituciyasınıñ 52-babınıñ 6-tarmağına säykes, QR OSK müşeleri M.A.Särsembaevaqa jäne L.J.Süleymenovke tekseris jürgizu jäne biıl 24 qañtarda qorıtındı jayında bayandau tapsırıldı. QR OSK-niñ osı mäsele boyınşa qaulısı qabıldanğan.
"OSK – olar, barlığın tekseredi, sosın resmi jauap beredi", - dedi tilşilerge Jamalov Parlamenttiñ jalpı otırısı ayaqtalğannan keyin.
Al öz biznesi turalı: "Iesi boluğa tıyım salınğan ba? Zañ boyınşa men öz ieligimdegi senimgerlik basqarumen, barlıq jıljımaytın mülikterimdi ötkizuim kerek, men mwnı zañ boyınşa orındadım. Mwnı rastaytın qwjattar bügin OSK-ğa berdim", - dedi.
Esteriñizge sala ketsek, deputat HQKO-da kezekte twrıp qaytıs bolğan adam jaylı "C takim je uspehom on mog umeret' i doma" dep pikir bildirgeni üşin bası dauğa qalğan edi. Sosın ol öz pikirin tüsindirip, artınşa keşirim swrağan bolatın.
"The Qazaq Times"


text:
QMC prokurorınıñ birinci muavini Nazar Holodnitskiy dey ki, devlet hainliginde şeklengen ve Ukrainada qıdıruvğa ilân etilgen 76 deputat qıta kirişinde yaqalanacaq ve mahkemege yollanılacaq.
Bu aqta o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
O, QMC prokuraturasınıñ Qırımnıñ sabıq deputatları – Enver Abduraimov ve Safure Kacemetova ile bağlı mevamı deñişmegenini qayd ete ve al-azırda taqiqatçılar işbu şahıslarnıñ cinaiy işlerge alâqasını ögreneler.
«Şimdilik taqiqat devam ete. Neticelerni yaqın zamanda çıqaracaqlar. Uquqiy qıymet kesilecek ve mütenasip qararlar alınacaqtır. Yani ya da işni qapatacaqlar, ya da tomet qalacaq».
Matbuat vastalarında Ukrainada devlet hainliginde şeklengen Qırım Yuqarı Şurasınıñ sabıq deputatlarınıñ adları peyda oldı. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yolbaşçılığı bildirgeni kibi, qıdıruvğa ilân etilgen deputatlar sırasına Ukrainağa qarşı areketlerge qoşlumağan soyları da kirdi. Meclis reisi Refat Çubarovnıñ fikrine köre, «satqınlar cedveline» «Qırım regionları» firqasınıñ sabıq deputatı Enver Abduraimov ve «Qurultay-Ruh» firqasınıñ temsilcisi Safure Kacametova sebepsiz kirdi.


text:
Aqyarda dekabr 18 künü Universitetskaya soqağındaki student yataqhanesinde yanğın yüz berdi. Yanğıncılar odalarında qalğan yedi insannı qurtardı, zarar körgenler aqqında malümat yoq, deyler Aqyar boyunca Rusiye Fevqulâde işler nazirliginiñ idaresinde.
Beyanatqa köre, yanğıncılarğa dörtünci qattaki pencreden duman çıqqanı aqqında haber keldi. Sakinlerden çoqusı tışarı öz başına çıqtı, amma bir qaç insan odalarında qapalı qaldı.
«Ayatta qoyu duman olğanı sebebinden odalarını terk etip olamay ediler. Yanğınnı söndürmek içün qurtarıcı hızmetiniñ dört taqımı celp etildi, olarnıñ küçü ile yataqhaneniñ yedi sakinini qurtardılar. Nefes aluv müçeleriniñ saqlanuvı içün mahsus aletlerni qullanıp, olarnı taze avağa alıp çıqtılar», – deyler idarede.
Olğan malümatqa köre, qurtarılğan bir şahısnı acele yardım brigadasına teslim ettiler, zarar körgen insan gaz ile zeerlendi.
Yanğın sebebi belgilene, yanğın yüz bergen odada kimse zarar körmedi..


text:
Ukrainanıñ qıtadaki territoriyasında bulunğan Qırım musulmanlarınıñ diniy idaresi muftisi Ayder Rustemov, Qırımdaki Rusiye ukümetiniñ, yarımadada musulman aliy oquv yurtunı açmaq planları aqqında beyanatları, piar ve tarafdarlar qazanmaq teşebbüsi ola bile, dep saya. Bu fikirni o, Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde paylaştı.
Mufti: «Bu piardır… Anda bulunğan Qırım ve Aqyar musulmanlarınıñ diniy idaresi, qırımtatar halqınıñ közünden bütünley çıqtı. Lâkin barıp da, piar olmasa, ve olar anda bir şeyler yapıp başlasalar, biz, acınıqlı bir tarafdarlar qazanmaq teşebbüsini körecekmz. Rusiye musulman cemiyetini içeriden bölmek içün iç bir vaqıt imkânlar ve usullardan vazgeçmey edi», – dep qayd etti.
Bundan evel Rusiye Devlet Dumasınıñ ilhaq etilgen Qırımdan deputatı Ruslan Balbek, kelecek yılı Bağçasarayda musulmanlar içün ayliy diniy muessiseniñ qurulması planlaştırlğanı aqqında bildirdi. Onıñ aytqanına köre, aliy oquv yurtunıñ qurulmasını Qırım ve Aqyar musulmanlarınıñ diniy idaresi teklif etken edi. Balbek, böyle oquv yurtu rusiyelilerni türlü ekstremistik ideologiyalardan qorçalaycaq, dep umüt etti.
Qırımdaki Rusiye ukümeti oquv yurtunı Zıncırlı Medrese – 1500 senesinde Qırım hanı Mengli Giraynıñ emiri ile qurulğan universitetniñ esasında tesis etmek istey.
2014 senesinde yarımada Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Qırım musulmanlarınıñ diniy idaresi, areketlerini Meclisnen uyğunlaştırmaqtan vazgeçti ve Rusiyeniñ qanunları boyunca Qırım ve Aqyar musulmanlarınıñ diniy idaresi (QAMDİ) olaraq ğayrıdan resmiy qaydından keçti.
2016 senesiniñ noyabrinde Qırımdan köçken musulmanlarnıñ cemaatları qurultay toplap, onda Ukrainanıñ qıtadaki qısmında Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanlarınıñ diniy idaresini meydanğa ketirmege qarar berdiler. Mufti vazifesine Ayder Rustemov saylandı.
2017 senesiniñ oktâbrinde Ukraina Medeniyet nazirliginiñ milletler ve dinler departamenti Rustemov başlığındaki Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanlarınıñ diniy idaresini resmen qayd etti.


text:
Adliyeci Emil Kurbedinovnıñ bildirgenine köre, rusiyeli taqiqat tarafından «Hizb ut-Tahrir» ile bağ tutqanlarında qabaatlanğan Qırım musulmanlarını Rusiyede, mayıs 18-de, qırımtatar sürgünligi yıllığı kününde mahküm etmege planlaştıralar.
«2016 senesi mayıs 18-de Rostov-na-Donu şeerindeki arbiy mahkemede terrorizmde qabaatlanğan dört Qırım musulmanını – qırımtatarlarnı mahküm etecekler. Zeytullayev Ruslan, Vaitov Rustem, Primov Nuri, Sayfullayev Ferat. Tesadufmı?» – dep yazdı Kurbedinov Facebook saifesinde.
Bundan evel adliyeci yuqarıda qayd etilgen qırımlılar dava işinen tanış olğanını bildirgen edi.
2015 senesi qışta Aqyarda dört musulman kişi yaqalandı: Ruslan Zeytullayev, Rustem Vaitov, Nuri Primov ve Ferat Sayfullayev. Olarnı Rusiyede «ekstremistik» sayılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile bağ tutqanlarında qabaatlaylar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy firqası ola. Onıñ resmiy olaraq qayd etilgen maqsadı islâm devletini qurmaq ve musulman yaşayış tarzını tiklemektir. Bu teşkilât Rusiye, Qazahistan ve Almaniyada yasaqlanğan, amma Ukraina ve diger devletlerde onıñ faaliyeti yasaq degil.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukrain edebiyatı dersliklerine (5-9 sınıflar içün) qırımtatar yazıcılarınıñ eserlerini kirsetecekler.
Bunı Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire.
«Bu maqsat ile Ukraina tasil ve ilim nazirligi Ukraina oquv yurtlarında qırımtatar edebiyatınıñ eñ parlaq eserlerini ögretüv meseleleri boyunca mesleat gruppasını teşkil etti», – deyler mında.
Matbuat hızmetinde bildirilgeni kibi, işbu gruppağa qırımtatar yazıcılarınıñ eserlerini teklif etken Ukraina prezidenti vekâletlisiniñ faaliyetini temin etüv bölüginiñ temsilcileri de kirdi. Söz qırımtatar eserleriniñ keyfiyetli tercimesi aqta kete.


text:
Kezlevde aqşam saatlerge elektrik söndürüviniñ yañı cedveli tizilgen.
Şeher memuriyetiniñ cemaatçılıq ve kütleviy haber vastaları boyunca bölüginiñ bildirgenine köre, endiden başlap, elektrikniñ söndürme müddeti bir saat olacaq. Elektrik, 18:00 - 22:00 saatleri içinde kesile bile.
«İçtimaiy adaletni saqlamaq içün, cedvel er afta deñişecek», - qayd eteler memuriyette.
Keçenlerde, şeer sakinleri, elektrikniñ kesilmesinen bağlı umumiy cedvelni elde etken ediler, o vaqıt o, elektrik aletlerniñ tamir işleri yapılması sebebinden tizilgen edi.
Qırımda 2015 senesiniñ noyabr 22 kününden başlap Ukrainadan elektrik berilmesiniñ toqtatılması sebebinden Fevqulade Vaziyet kirsetilgen. Herson vilâyetinde yerleştirilgen elektrotayamanıñ ihtimal patlavı sebebinden Ukrainadan Qırımğa elektrik energiyasınıñ kelmesi toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta Qırımğa 250 megavat bergen elektrik keçirme ağı tamir etilgen, lâkin yarımadağa onıñ temin etilmesi añlaşma bitkeni içün berilmey.
Şimdiki vaqıtta, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım kendi generatsiya, Rusiyeden generator tertibatı ve Kubandan yapılğan energo köpüriniñ yardımı ile teminlene. Köpür böyle yükke dayanamay, bundan sebep sıq olğan qazalar yüz bermekte.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Yarımada 90%-ğa ukrain mahsulatlarnıñ ketirilüvine bağlı. Bu raqamnı Qırım.Aqiqatqa adını gizlemege rica etken Qırımda mahsulatlarnı tarqatqan şirket müdiri söyledi. Qırım «ükümetiniñ» maqtanıp, yaqında ukrain mahsulatlarnıñ yerini rusiyeli mallar alacaqları aqqında vadeleri, Nazirler Şurasındaki Qırım ticaret ağlarınıñ vekilleri ile körüşüvlerge deñişti. Amma, yerli ticariy merkezlerni rusiyeli mallar öyle de toldurıp olamadı.
Sıñırnı qapatqanlarını bekleycekmizmi?
Mart ayından başlap, rusiyeli istisalcılarnıñ temsilcileri yarımadağa kelip, mallarnıñ nümüneleri ketirip, tekliflerni seslendireler. Amma, ticaret saasını ögrengen soñ, «elçilerniñ» ruhları birden tüşe.
Qırım.Aqiqatnıñ subetdeşlerinden biri aytqanı kibi, qırımlı iş adamlarına rusiyeli mallarnı satmağa paalığa tüşe: «Rusiyeden kelgen aşayt mahsuslatlarnıñ ekseriyeti ukrain mahsulatlarına köre, keyfiyetsiz. Aynı zamanda fiyatları yüksek. Rusiyeli işdeşler, mallarnı biz endi tükânlarda satqan fiyatlarğa almağa teklif eteler. Rusiye mallarınıñ fiyatları 1,5 – 2 kerege paalı çıqa».
Rusiyeden kelgen menecerlerniñ buña cevabı: bir şey degil, sıñırnı qapatqanını beklermiz. Mahsulatlarnı eki kerege paalı fiyatqa satın alacaq Qırım, daa doğrusı rusiyeli müşterilerniñ meseleleri olarnı çoq meraqlandırmay. Bu iş, vesselâm.
Fiyatlar öse, mallarnıñ türleri artmay
«Qırımnıñ iqtisadiy inkişafı naziriniñ muavini» Yan Latışevniñ bildirgenine köre, bigunki künde Ukrainadan mahsulatlarnı maniasız ketireler.
Latışevniñ sözlerini «akimiyetke» yaqın olğan «Krıminform» saytı ketire: «Perekop» kiriş noqtasında er tarafqa 4 yolaq çalışa. «Er naqliye vastasını 15-30 daqiqa içinde baqıp çıqalar. Onıñ içün bizim tarafımızdan iç bir problem yoq. Ukraina tarafından maşinanı 3-satten -6 saatqa qadar bekleymiz».
Aynı zamanda istisalcılar, fiyatlarnı eki kerege kötergen taşıyıcılarğa şikâyet eteler, olar ise öz nevbetinde Ukrainağa boş qolnen qaytqanlarını bildireler: mayıs 26 kününden başlap, Qırımda Ukrainağa boğday, un, şeker, yağ, yımırta, et mahsulatı, konserva ves yut mahsulatlarnı alıp ketmege yasaq etildi.
Qırım ticaret ağları de-fakto ukrain qanunlarından tış çalışalar, onıñ içün adliye tarafından añlaşılmamazlıqlar yüz bere. İstisalcılar, hususan küçük şirketler, öz mallarını ketirmege saqınalar. Evelden, mallarnı tarqatqan şirketlerge tölemek içün vaqıt bergen olsalar, şimdi evelden paranıñ bir qısımını talap eteler.
Aynı zamanda, mahsulatlarnı tarqatqan şirketler tükânlardan birden para soramağa mecburlar. Tükânlarnıñ ekseriyeti bir kereden çoq malnı satın alıp olamaylar, onıñ içün beştahtalarda mahsulatlarnıñ türleri azlaştı ve yalıñız eñ çoq alınğan mallarnı körmek mümkün.
Qırımdan rublelerni çıqarıp, grivnağa almaştıralar
Ukrain mallarını Qırımda satqan şirketlerge rublne para qaytaralar. Bunen beraber, Ukraina qıtasında yerleşken şirketlernen naqit parası olmadan iş tutıp olamaylar.
Tatlılıqlarnı işlep çıqarğan «Jako» şirketiniñ regional temsilcisi Nikolay Lomaka, Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, bu şirket artıq yarımadada çalışmay, çünki mahsulatı içün paranı alıp olamay.
Lomaka şunı bildirdi: «Qırımdan Ukrainağa naqitsiz ödevler yapılmay. Rublelerni tek devletlerara tış iqtisadiy añlaşma esasında qullanıp olamız. Qırım ise resmiy olaraq Ukrainanın bir qısımı sayıla ve onıñ içün yerli şirketlernen añlaşmalar tizilmey».
Qırımda çalışqan şirketler şimdilik yekâne, amma havflı bir çare taptılar: rublelerni Ukrainağa alıp keteler, soñra, grivnağa almaştırıp, olarnı Herson, Nikolayev ve diger ukrain şeerlerinde banklarğa qoyıp, istisalcılarğa para ödeyler.
Qırımdan naqit alıp çıqarılsa, sıñırda belli bir %-da qabar berile: paranıñ tahminen 20% ödenile.
İşte, bunıñ episi mahsulatlarnıñ paalaşuvına sebepçi ola.
Birleşken Mustaqil Devletlerde çay saasında çalışqan büyükk şirkelerden biri, «May-Ukraina» işhanesiniñ inkişaf boyunca müdiri Dmitriy Konstantinov qayd etkeni kibi, ukrain ükümeti işğal etilgen territoriya aqqında qanunnı qabul etkende, «Qırım Cumhuriyeti» ile iqtisadiy bağlarnıñ hususiyetlerini közge almadı.
«May» kibi halqara şirketleriniñ em Ukraina, em Rusiyede bölükleri bar. Şimdiki vaqıtta, Qırımğa çay krasnodar ülkesinden ketirile. Bu kibi yolnı tatlılıqlarnı azrlağan «7Days» şirketi seçti.


text:
Aqmescite Qırımdaki rus prokuraturası tarafından yapılğan Meclis qapatılmasınen bağlı ariza makeme oturışında baqıldı. Yañı oturış mart 10 kününe tayinlengen.
Bu aqta Qırım uquq qoruyıcı gruppası bildirmekte.
Elde etilgen malümatlarğa köre, Rusiye nezaret astında bulunğan Qırım prokuraturası mart 3 künü keçirilgen makeme oturışında «delil» olaraq 630 saife ve 10 disk malümat teslim etti. Meclis menfaatını qoruğanlarğa vesiqalarnen tanış olmaq içün 7 kün berildi.
Mart 3 sabası Qırımda qırımtatar milliy Meclisniñ qapatılmasınen bağlı makemeniñ ilk oturışı keçti. Belli ki Rusiye nezaret astında bulunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya mezkür teşkilâtnı yasaq etip, ekstrimistik teşkilâtı olaraq tanımaq işinde davacı olaraq çıqtı.
Mecliske qol tutmaq içün makemege yüzden ziyade insan teşrif buyurdı. Makeme binasında Meclis yolbaşçısınıñ birinci muavini Nariman Celâl, Meclis azası Emine Avamileva ve advokat Cemil Temişev bulundılar. Cemaatçılıqqa makeme salonına kirmege yasaq etildi.
Qırımtatarlarnıñ temsil organında böyle ariza özünde bir sıra uquqiy añlaşılmamazlıqlar taşığanı aqqında aytmaqtalar, böyle dava peyda oluvınıñ siyaset sebepleri bar ve maneviy ceetten olar bu yasaqqa endi azırlanalar.
Qırım uquq qoruyıcı gruppası halqara teşkilâtlarğa Qırımdaki Milliy Meclisniñ qapatılmasına izin bermemek arizası ile muracaatta bulundılar. Mezkür arizada uquq qoruyıcılar halqara teşkilâtlarnı qırımtatarlarğa ve Milliy Mecliske qarşı yapılğan siyaset sebebinden taqip etilmesine yol bermemek ve mümkün olğanı qadar buña tesir etmege çağıralar.
Avropa birligi qırımtatar milliy meclisniñ qapatılmasınen bağlı öz raatsızlıqnı endi bildirdi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qırımtatar liderleri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımadağa 5 yıl devamında kirmege yasaq ettiler.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Kabuldağı üyiniñ aldında bolğan jarılıstan 8 adam qaza tauıp, 20-dan astam adam zardap şekken. «Anadolı» aqparat agenttiginiñ habarına qarağanda, şab..
Soñğı jıldarı Qıtay öziniñ yadrolıq arsenaldarın qarqındı damıtudı qolğa aldı. Birqatar şeteldik sarapşılardıñ boljauınşa Qıtaydıñ yadrolıq küşi 10 jı..
Resey, Qıtay jäne Orta Aziya elderiniñ Auğanstandağı jaña jağdayğa baylanıstı özara is-qimıldarı tamız ayında anıq körine bastaydı. Üytkeni osı ayda ..
Äzirbayjan men Armeniya arasındağı janjal qayta küşeye bastadı. Baku armyan küşteriniñ bekinisterge şabuıl jasap jatqanın mälimdeude. Äzirbayjan Qorğ..
Resey men Qıtay tamız ayında ortaq äskeri oqu-jattığuın ötkizbek. Qıtay jerinde ötkiziletin äskeri şara «Özara äreket2021» dep ataladı. Qıtay men Res..


text:
Atap aitqanda, europalyq ükımetter bağanyñ şaryqtauymen küresu üşın jürgızıp otyrğan saiasaty COP26 sammitınde älemnıñ qalğan bölıgınen talap etıletın klimattyq mındettemelerdı eskere otyryp, ekıūşty. Euroodaq ükımetterı energetikalyq kompanialarğa salynatyn salyqty qysqartty, negızınen qazba otyndy subsidialady. Mysaly, İspania gazdyñ şektı rūqsat etılgen bağasyn belgıledı jäne tuyndağan keibır şielenıstı azaitu üşın salyqty tömendetıp jıberdı.
Energia naryğyndağy bağa dağdarysy Ūlybritaniadan kömır energiasyn paidalanudy toqtatu jäne jañartylatyn közderge köşu turaly jahandyq kelısımge şaqyru kezınde paida boldy.
Alaida, energia bağasynyñ dağdarysy kerısınşe äser etu qaupı bar, onyñ ışınde europalyq kömırtek naryğy qūrğan dekarbonizasiany yntalandyrudy būzu, atap aitqanda, ötken aptada kvotalar rekordtyq eñ joğary deñgeige jetken EO emisiasynyñ sauda jüiesı (ES ETS) tonnasyna 65 evro boldy.


text:
Artıq altıncı yıldır ki, Ukraina halqara topluluqnen beraberlikte öz topraq bütünlugu içün küreşe. Ya Qırımnıñ özünde ne, küreş barmı? Elbette ki, bar. Ve onıñ esas köçüricileri - qırımtatar halqı ve Ukraina tarafdarı olğan faaller. Tamam olar Rusiye propagandasına tirenip, qırımlılarnıñ fikirlerini Ukrainağa taba deñiştire.
İşte, Qırımdaki rusiyeli akimiyet, bir vaqıtları "referendum"ğa neytral ya da loyal baqqanlarğa da öz fikrini deñiştirmek içün bayağı sebep bere. Azatlıqlarnıñ bastıruvı, qırımlılarnıñ aq-uquqlarınıñ aqsımlavı, repressiyalar ve qorqu müiti, küçük ve orta biznessniñ yoq etilmesi - bütün bular, qırımlılarnı Rusiyenen beraber Qırımğa kelgen kerçeklerni red etmege mecburlay. Bu bir taraftan, başqa taraftan unutmamalıq ki, ilhaq ne qadar çoqqa sürse, Rusiyeniñ propaganda ve idealogiyası zeeri ile tolu mektep ve universitetlernen zeerlengen gençler o qadar çoq ola.
Bu yaşlar Qırımda daa ukrain akimiyet olğan serbest zamanlarda ösmedi. Olar, özüni serbest duymaq ne olğanını ve bu ne qadar emiyetli olğanını bilmey. Mına bu gençlerniñ fikirleri içün ise faaller, blogerler ve uquq qoruyıcılar küreşmek kerek, olarğa aqiqiy insan degerlerini açıp, Ukraina tarafdarlığını aşılamaq kerek. İşte, öyle de yapıla. Şu çümleden Qırım.Aqiqat populâr resursı da yardım ete. Çünki sır degil ki, ukrain matbuat Qırım faallerine öz meydançıqlarını açmay, ne yazıq.
CeroдHя kaждый akTиBиcT B KpыMy – эTo MиpHый шTыk ykpaиHы B бopbбe c arpeccopoM. Heлbзя иx TepяTb
Amma keliñiz faaller oğrağan vaziyetni baqayıq. Afsus ki, olarnıñ alı şimdi müşkül. Olar, qırımlılar tamamınen zombileşken vatniklerge çevirilmesin dep ğayret eteler, amma siq-sıq qıta Ukraina tarafından aqsız bir munasebet köreler. Qırımda rusiye kerçeklerini tenqit etken qaç Qırım faali "Mirotvorets" saytınıñ qara cedvelinde buluna? Cevap - çoq. Yani, bir ibare ya süretke ilişip, biz qolaylıqnen tarafdarlarımıznı inkâr etemiz. Menimce, Qırım ve qırımlılar oğrunda küreşte bu muvafaqiyet taktikası degil. Özünde uzaqlaştırmaq degil, er adam içün küreşmek kerek, kollaborantlarnıñ eline itemek degil, qol uzatıp, andan çıqarmaq kerek. O zaman muvafaqiyet olacaq, o zaman Ukraina öz topraq bütünligini daa tez qaytarır.
Daa başqa bir taraf. Men de, tanış bloger ve faallerim de diqqat etti ki, bütün Kyiv toplaşuvlarına, bütün halqara meydançıqlarına Qırımdan daima aynı faal ve uquq qoruyıcılar qatnay. Amma bu pek doğru degil. O qadar belli olmayıp, amma Qırımda Ukraina tarafdarlığı içün küreşke öz büyük issesini qoşqan faalni iç olmadan bir kere davet etiñiz, o bu körüşüvden (seminar, trening, konferetsiyadan) bir qaç yılğa yetecek ilham alıp qaytır. Amma bu adamlarnı diqqatsız qaldırıp, biz ket-kete olarnı coyamız. Bugün olmasa - yarın olar kollaborantlarnıñ sürüsine qoşulır, birevlerni balbekçiler özüne çeker, başqaları öz başına küreşmekten boldurıp, özleri vazgeçir.
Yazıq ki, vaziyet böyle. Bellesem, Kyivde bunı tüşünip baqmaq kerekler, çünki bunıñ aqqında laf etilmey, amma bu gayet müimdir. Bugün Qırımda er bir faal - tecavuzcınen küreşte Ukrainanıñ tınç bir süngüsidir. Mümkün degil, olarnı coymağa mümkün degil.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Rusiye memurlarına çetelde soy-sop olmasını yasaq ete bileler. Devlet Dumasınıñ deputatı Yevgeniy Födorov «RF devlet hızmetiniñ esasları aqqında» qanun deñişmeleriniñ qanun leyhasını azırlay, dep haber ete «İzvestiya».
Deñişmelerde yañı talap bar – vatandaşnıñ Rusiye Federatsiyasından tış daimiy sürette yaşağan soy-sopları olsa, onıñ memur vazifesinde bulunmaq aqqı yoq.
Deputatnıñ fikirince, çetelde yaşağan soy-soplar memurğa diger devletler tarafından tesir ete bileler.
Şimdilik memur ve olarnıñ qoranta azalarına çetel banklarda esap açmağa yasaq etile. Bundan evel, memurlarğa çetelde mal-mülk saibi olmaqnı qanun derecesinde bir qaç kere yasaq etecek ediler.
Neşirniñ malümatına köre, AQŞ ve AB Rusiye memurlarına qarşı cezalar kirsetip başlağan soñ, bunıñ kibi teşebbüsler ğayet aktual oldı. Böyleliknen, bir qaç on memurğa bu memleketlerge kelmege yasaq etildi, olarnıñ mal-mülki ise tevqif etildi.


text:
Sabiha Gökçän hawa mäydanı: yulçı häm oçış kürsätkeçläre
İstanbuldağı xalıqara aêroport bıyılnıň berençe 5 ayında 6 million 500 meň yulçığa xezmät kürsätte
İstanbuldağı Sabiha Gökçän xalıqara hawa mäydanı bıyılnıň berençe 5 ayında 6 million 500 meň yulçığa xezmät kürsätte.
Ağımdağı yılnıň ğıynwar – may aylarındağı êçke yulçı sanı 4 million 600 meň , xalıqara yulçı sanı 2 million buldı.
May ayında oçış başqarğan keşe sanı 1 million 100 meň bularaq terkälde.
Bıyılnıň ğıynwar – may aylarında oçışlarnıň ğomumi sanı - 50 meň 749, bu isä uzğan yılnıň şul uq çorı belän çağıştırğanda 9%qa kübräk.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyäneñ êksportı üseştä
İlneñ noyabr’dä çit illärgä satuı, uzğan yılnıñ şul uq çorı belän çağıştırğanda, 1,9%qa arttı häm 21 milliard 900 million dollarğa citte


text:
ATR telekanalınıñ baş müdiriniñ muavini Ayder Mujdabayev Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda ATR qırımtatar telekanalınıñ saytına kiriş qısmen blok etilgeni aqqında bildire. Bu aqta Mujdabayev Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında qayd etti.
«ATR saytı blok etilgeni aqqında biz, er kes kibi, saba bildik. Şimdilik tolu malümatımız yoq. Ğaliba, birden er yerde o blok etilmez, amma olar bunı başlağan olsalar, soñuna qadar yapacaqtırlar. Meraqlısı şu ki, bazı provayderler bizni blok etmege unuta ve Moskvadan bazı insanlar bile bizni seyir ete», – dedi Mujdabayev.
Onıñ sözlerine köre, saytnıñ blok etilmesi telekanalnıñ mustaqil noqta-i nazarınen bağlıdır.
«Çünki biz qırımtatar mustaqil televizionı olamız – ve oldı. Olar, 2015 senesi bizni quvğanları kibi, bizden nefretlengenleri içün, biz mustaqil kütleviy haber vastası olğanımız içün, olar istemegen qırımtatar halqınıñ noqta-i nazarını aytqanımız içün bizni blok eteler», – dep ayttı ATR telekanalınıñ baş müdiriniñ muavini.
Rusiyeli ükümetten «ATR» saytınıñ blok etilmesi aqqında resmiy vesiqalarnı almağan edi, dep qayd etti Mujdabayev.
Avgust 1-de Radio Svoboda leyhası olğan Qırım.Aqiqat saytı Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qısmen blok etilmesi aqqında belli oldı. Bir sıra provayderler saytqa kirişni blok etti. Aynı vaqıtta, Kefe ve Aqyarda qullanıcılar internet-resursını köre bile edi.
Qırımnıñ rusiyeli malümat naziri Dmitriy Polonskiy Qırım.Aqiqatqa bildirdi ki, saytqa kiriş blok etilmesi aqqında onıñ haberi yoq.
Avgust 2-de Qırım.Aqiqat saytına kiriş qısmen Aqyarda blok etilgeni aqqında belli oldı.
«Sobıtiya Krıma» portalınıñ muarririyeti olarnıñ saytına avgust kiriş 1-de aqşam yarımadada sıñırlanğanı aqqında bildirdi.
OSCE-de, Qırım.Aqiqat saytınıñ blok etilmesi boyunca izaat berip, qullanıcılarnıñ İnternette malümat alma ve paylaşma aqqı haber saytlarına kirişni blok etüv vastasınen bozuluvından qasevet çekkenlerini bildirdiler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
"Rusiye pasportlarını mecburiy tarzda elde etken Ukraina grajdanları oyle de Ukraina grajdanları olaraq sayılacaq. Boyle qarar belli bir şekilde Ukraina qanunlarına ters kele, çünki Ukraina çift grajdanlıqnı qabul etmey, amma boyle vaziyette, yani Ukraina toprağınıñ işğal olunuvı ve insanlarğa, Ukraina grajdanlarına qomşu memleketniñ pasportlarınıñ tıqılıp berilüvi vaziyetinde, biz bunı qabul etemiz", - qayd ete Semerak.
Salı kunü Moskvada Rusiye prezidenti Vladimir Putin qanunsız referendumnıñ neticesinde Qırımnıñ şimdiki yolbaşçılarınen Qırım ve Aqyarnıñ Rusiye terkibine qoşuluvı aqqında añlaşmanı imzaladı. Bundan da ğayrı, o, Rusiye parlamentine Ukraina toprağınıñ zapt etilüvini tasdıqlamağa teklif etti. Moskva Ukrainanıñ istilâsı ve Qırımnıñ zapt olunuvı "halqara qanunlarına kelişkenini" iddia etmege devam ete.
Dünya toplulıqınıñ ekseriyeti ise Moskva açıqtan-açıq halqara qanunlar esaslarını bozğanını qayd ete.


text:
Kiyevde Freedom House leyhalarınıñ idarecisi Zorân Kis Avropa Şurasınıñ baş kâtibiniñ mahsus temsilcisi Jerar Ştudmannıñ Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz ile ola bilecek körüşüvini «müsbet adım» olaraq adladı.
Bunı Zorân Kis Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde bildirdi.
«Menimce, bu – Rusiyege çeşit taraflardan etilgen halqara basqınıñ neticesidir. Ve bu, müsbet adım, muayyen kerilemedir», – dey o.
İşğal etilgen Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya dey ki, Avropa Şurasınıñ baş kâtibiniñ mahsus temsilcisi Jerar Ştudmannıñ «esktremist yönelişi olğan cinaiy işlerniñ etilmesinde qabaatlanğan» bazı mabüsler ile körüşüvine qol tutacaq.
Ahtem Çiygoz Rusiye Federatsiyasınıñ Taqiqat komitetininde «kütleviy tertipsizliklerde iştirak etüvinde şeklengeni» boyunca sorğu devamında yaqalandı. Çiygozdan ğayrı, qırımtatar faalleri Mustafa Degermenci, Ali Asanov, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Eskender Nebiyevni da yaqaladılar.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Qanusız parlamentnıñ matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, Lenur İslâmov Qırım nazirler Şurasınıñ baş naziriniñ muavini işlerini becergen olaraq tayin etildi. Gennadiy Narayev – «ekologiya ve tabiyat resursları naziri», Zaur Smirnov «milletlerara munasebetler işleri ve sürgün etilgen grajdanları meseleleri Cumhuriyet komitetniñ reisi» olğanlar. .
Natalya Gonçarova bundan evel çalışqan «Tasil, ilim ve gençlik naziri» olaraq tayinlengen, Georgiy Şestak ise «Sport naziri» olğan.
Nikolay Kolesniçenko qanunsız Qırım parlamentınde yañı qurulğan yerli özidere organları ile tesirleşüvi ve idariy-territorial quruvı meseleleri boyunca Daimiy komissiyanıñ reisi olaraq tayin etildi. Edip Gafarov tanılmağan Qırım Cumhuriyetiniñ meletlerara munasebetleri ve sürgün etilgen grajdanları meseleleri boyunca Daimiy komissiyanıñ reisi olaraq tayinlendi.
Yañı tayinler olğanı sebebinden «Qırım parlamentnıñ» Prezidiumı erkânına ve qanunsız nazirler Şurasına deñişmeler kirsetildi.
Bu afta Meclis tanılmağan Qırım ükümetine öz vekillerini yollağan. Bunen beraber, Milliy Meclis ükümette olğan vekillerinden er afta nazieler Şurası tarafından qırımtatar halqı içün yapılğan işleri aqqında esabat berilmesini talap etti. Bu qararnı işbirlik olaraq tanımamağa davet etti.


text:
2017 senesi 9 aylıq müddet içinde işğal altındaki Qırım bücetiniñ masrafları 93 mlrd rublege yetti (43 mlrd grivna - QA), bu ise, keçken seneni köstergiçine köre, 41,5% ya da 27,2 mlrd rublege (12,6 mlrd grivna- QA) arttı demektir. Bu aqta Kreml nezaretindeki Qırım maliye naziri İrina Kiviko bildirdi, dep yaza nazirlikniñ matbuat hızmeti.
«Eger keçken sene 9 ay devamında bizim masraflar 65,6 milliard rubleni (30,3 mlrd grivna – QA) teşkli etken olsa, 2017 senesi 93 milliardnı teşkli etti.
Bu arada kassa planı yanvar-sentâbr aylârında 99,2% becerildi. Bu ise, işimizniñ keyfiyeti arttı ve kassa masrafları doğru planlaştırıldı degen manağa kele», – dep qayd ete Kiviko.
Kivikonıñ sözlerine köre, esabat müddeti içinde 46,1 mlrd rubleni (21,3 mlrd grivna –QA) teşkil etken masraflarnıñ ekseriyeti ictimaiy saalarnıñ temin etilmesine yollanılğan.
Qomşu Rusiye iqtisadiy inkişaf naziriniñ yardımcısı Sergey Nazarov bergen malümatqa binaen, Rusiye işğal altındaki Qırımnıñ inkişafı içün 2020 senesine qadar ilâve olaraq 59 millard ruble (26 milliard grivna civarında – QA) ayırğan.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar mayısnıñ 31-nde Montenegro Tış işler nazirliginiñ devlet kâtibi Lübomir Mişuroviçnen «Qırım platforması» sammitine azırlıq meselelerini muzakere etti, dep haber ete Ukraina Tış işler nazirliginiñ matbuat hızmeti.
Ukraina nazirliginiñ malümatına köre, Ceppar Montenegrolı zenaatdaşına yañı mesleat ve koordinatsiya formatı olaraq «Qırım platformasınıñ» maqsad ve vazifeleri aqqında malümat berdi.
«Qırımdaki demografik deñişmeler ve Rusiye asker sayısınıñ artması sebebinden pek qasevetlenemiz. BM Halqara mahkemesiniñ 2017 senesiniñ qararına baqmadan, Rusiye işğalci memuriyeti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaqlamağa devam ete ve vatandaşlarnıñ Ukraina tasiline irişimini ğayrıdan tiklemey», – dep bildire Cepparnıñ aytqanlarını nazirlik.
Onıñ aytqanına köre, «ukrain ve qırımtatarlarnıñ ana tilinde tasil, oquv yurtlarındaki er taraflı antiukrain propagandası, sekizi qanunsız apiste olğan qırımtatar vatandaş jurnalistlerine qarşı basqı» da qasevetlendire.
Montenegro Tış işler nazirliginiñ devlet kâtibi Lübomir Mişuroviç, memleketiniñ tış siyaseti deñişmey, dep bildirdi.
«Ukraina suvereniteti ve topraq bütünligine qol tutamız», – dep qayd etti Mişuroviç.
2020 senesi noyabr ayında Emine Ceppar Montenegro elçisi Dragitsa Ponorats ile körüşti ve Montenegro tarafını «Qırım platformasınıñ» işinde iştirak etmege davet etti.
Bundan evel Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy «Qırım platforması» sammitine 30 memleketniñ vekilleri kelecek, dep ayttı.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar «Dom» telekanalınıñ yayınında Ukraina Tış işler nazirligi avgustnıñ 23-nde olacaq «Qırım platformasında» iştirak etecegini tasdıqlağan memleket sayısını aydınlatmağa daa planlaştırmay, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, bu qarar Rusiye tirengeni içün qabul etildi.
Latviya Seymi Qırımnı işğalden qurtaruv ve halqara seviyede tanılğan sıñırlarda topraq bütünligini ğayrıdan tiklev ğayretlerinde Ukrainağa qol tutmaq içün «Qırım platforması» deputatlar gruppasını qurdı.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Olar dağıtılğan «Berkut» hadimlerini qorçalaycaq ola ekenler. Malüm ki, al-azırda «Berkut» hadimleri fevral 18-20 künleri Kiyevde adamlarnı öldürüvde şeklenip, apske alındı.
Miting iştirakçileri Rusiye bayrağı, Georgiy şireti ve yasaq etilgen «Donetsk cumhuriyeti» firqasınıñ bayraqlarınen keldiler. Olar Rusiye şiarlarını seslendirdiler.
Bugün Habarovsk ülkesiniñ sakinleri «bahtlı Rusiyege» qoşulması içün miting keçirdiler.
Miting maqsadı – Rusiye regionında yaşayış seviyesini köstermektir. Tedbir teşkilâtçılarınıñ aytqanına köre, Rusiye akimiyeti Qırım qoşulmasını izaatlap, Rusiyedeki yaşayış yüksek seviyede olğanını qayd ettiler, lâkin bu yañlıştır.


text:
Qırımlı, ukrain boksçusı Aleksandr Usik Qırımda oğlu ile Ukraina bayrağı ile sport kiyminde kezintisinden foto paylaştı.
Fotosı Facebookta peyda oldı.
«Er angi avada kezinti, idmanlar kibi», – dep yazdı sportçu.
Usik – keçken sene eñ muvafaqiyetli Qırım sportçusı oldı. Aqmescitten ukrain boksuçı paytahttaki Sport sarayından üç uruşını keçirdi.
Ukrain boksçusı, qırımlı Usik sentâbrde birinci ağır yük boyunca WBO reytinginiñ başına keçti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy Resey armiyasınıñ Herson oblısındağı Kahov su elektr stanciyasın minalap tastağanı jöninde aqparat tüskenin ayt..
Täjikstanda äleumettik mäselelerdi köterip, şeneunikterdi jii sınaytın tanımal jurnalist äri bloger Daler Imomäli 10 jılğa bas bostandığınan ayrıldı...
Ukraina ötinişimen jäne eñ mıqtı halıqaralıq zañgerlerdiñ qatısuımen Gaagada Putindi jäne Reseydiñ sayasi jetekşileriniñ bärin sottaytın arnayı tribu..
ND youtube arnasınıñ iesi Duman Mwhammedkärimdi İle audandıq sotı 15 täulikke qamadı. Jurnalstti 488 baptıñ 7 böligimen yağıni "Qazaqstan Respublikası..
HH ğasır men HHİ ğasırdı salıstıruğa bolmaydı. Älemdik deñgeyde alıp qarasaq, HHİ ğasırdıñ alğaşqı jiırma jılı älem halıqtarınıñ bir-birine ıqılastanu..


text:
Ägäy diñgezendä tärtipsez migrantlar qotqarıldı
Greśiyanıñ êtep cibärgän tärtipsez migrantlar qotqarıldı
Greśiya tarafınnan qıynalıp, pasport, aqça häm qıymmätle äyberläre alınğannan soñ Ägäy diñgezendä ülemgä duçar itelgän tärtipsez 44 migrant Törkiyä yar buyı iminlek törkemnäre tarafınnan qotqarıldı.
İtaliyağa barıp citärgä tırışqan Äfğanstan watandaşı tärtipsez 44 migrant utırğan köymä Mora yarım utrawınıñ könbatışında Mezapos kiñlegendä watıla.
Ägäy diñgezendä awır xäldä qalğan migrantlar Greśiya yar buyı iminlek törkemnärennän yärdäm sorıy.
Töbäkkä kilep citkän Greśiya iminlek köçläre migrantlar utırğan köymäne 6 säğät buyı Ägäy diñgezendä köymä belän tartıp bara.
Köymägä alınğan migrantlar qorallı häm bitlekle grek iminlek köçläre tarafınnan qıynalıp, pasport, aqça häm qıymmätle äyberläre alınğannan soñ plastik köymä belän diñgezneñ urtasında qaldırıla.
Migrantlarnıñ qıçqırıp sör’än saluın işetep alğan törek balıqçıları wazğiyätne Törkiyä yar buyı iminlek törkemnärenä citkerä.
Migrantlar Törek yar buyı iminlek törkemnäre tarafınnan qotqarıla.
Bäyläneşle xäbärlär
Türkiyä belän Tön’yaq Kipr arasında urtaq künegülär
Türkiyä afat häm ğadättän tış xällär idaräse (AFAD) belän Tön'yaq Kipr Törek Cömhüriyäte grajdan saqlanu oyışması urtaq êzläw qotqaru künegülären ütkärde
AQŞ Türkiygä F-16larnı sataçaqmı?
Türkiyäneñ AQŞtan F-16 xärbi oçqıçların alu mäs'äläse aktual' bulıp qala birä
Ärdoğannıñ “Türkiye 2023 sammitı”na videoyullaması
Türkiyä İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan êksportnıñ, här ayda rekord quyıp, 300 milliard dollarğa citüen äytte


text:
Ukraina prezidentiniñ Memuriyet binası yanında Şarqta barışıq ilân etilmesine qarşı çıqqan yüzlernen adamlar toplaştı.
Adamlarnı Memuriyet binası yanında toplaşmağa çağırğan «Donbass» batalyonınıñ komandanı adamlarnı özüni lâyıq bir şekilde alıp barmağa – bir şeyni atmamaq, sındırmamaq ve «moskallerge» oşap ketmemege çağırdı, dep haber ete «Ukrainskaya pravda».
«Donbass» batalyonınıñ diger vekili Ukraina prezidenti Petro Poroşenkoğa ukrainlilerden muracaatnı seslendirdi. Oña binaen, barışıq toqtatılmaq, Ukrainada arbiy vaziyet ilân etilmek, arbiylerni zarur olğan silânen temin etmek ve terroristlerni yoq etüv tedbirlerini başlamaq, AB ve AQŞ-dan Rusiyege qarşı cezalarnıñ 3-ünci basamağı talap etilmek kerek.
Bundan ğayrı, muzakerelerden Medvedçuk, Şufriç ve «diger satqınlarnı» çetleştirmege talap etildi.
Prezident memuriyetiniñ yolbaşçı muavini Gennadiy Zubko bildirdi ki, Ukraina tarafından resmiy vekil tek Leonid Kuçma olğan edi.
Miting iştirakçileri öz muracaatını Zubkoğa berip, Maydanğa halq toplaşuvına yol aldılar.
Malüm olğanı kibi, iyünniñ 27-de prezident Petro Poroşenko «barışıq» müddetiniñ daa 72 saatke arttırılması aqqında qarar aldı.


text:
İstilâ altındaki Qırımda mayıs bayramlarında içtimaiy tertip temin etilmesi maqsadınen Kreml nezareti altında bulunğan 3 biñ nizam qorçalayıcı organlarnıñ hadimi, cemaat teşkilâtı ve Milliy gvardiya arbiyleri celp etilecek. Bu aqta Moskva nezareti altındaki Qırım baş-naziri İgor Mihayliçenko bildirmekte.
«Qırım Cumhuriyetiniñ MVDsi bayram tedbirleri keçirilgen vaqıtta ictimaiy tertip ve vatandaşlarnıñ havfsızlığını temin etmek, terroristik areket, ekstremistik ve ruhsetsiz narazılıq aktsiyalarını, içtimaiy nizamnı bozacaq kütleviy nizamsızlıqlarnıñ ögünü kesmek maqsadınen bir sıra fiiliy-profilaktika tedbirleri keçrmege qarar aldı«, - dep ikâye ete Mihayliçenko «RİA Qırım« içün.
Onıñ sözlerine köre, kütleviy tedbirler ötkerilecek yerlerniñ episi hususiy donatmalar qullanuv vastasınen patlayıcı tehnik hızmet hadimleri tarafından teşkerilmekte.
Daa evel, mayıs bayramlarına Yaltağa şeerni patrul etmek içün ilâve polis hadimleri ve kazak teşkilâtlarınıñ temsilcileri ketirilecegi aqqında haber etilgen edi.
29 arpel – 2 mayıs arasında Qırımda turistler içün kütleviy-medeniy, bilgi arttırıcı ve sportiv tedbirlerniñ keçirilmesi qararlaştırılğan edi. Turistik mevsimine azırlıq çerçivesinde «Mayskiyevkrımu« promo-saytı işke tüşürilip, içinde bayram programması ve Qırım musafirhaneleri teşkil etken turlar aqqında malümat yerleştirilgendir.


text:
Zagrebde «Qırım platforması» parlament sammitiniñ umumiy sessiyası başlandı.
Sammit Ukrayına Yuqarı Radası ve Hırvatistan parlamenti tarafından keçirile.
Tedbirde parlament assambleyaları, halqara teşkilâtlar, Avropa parlamenti, ABD, Hırvatistan, Büyük Britaniya, Litvaniya, Estoniya, Latviya, Çeh Cumhuriyeti, Poloniya, Almaniya, Türkiye, İsveçiya, Kanada, Yaponiya ve Cenübiy Amerika, Afrika ve Asiyanıñ vekilleri iştirak etecektir.
Sammit iştirakçileri Ukrayına ve işğal altındaki Qırım, global telükesizlik havflarınıñ artması ve Rusiyege qarşı halqara ve sanktsiya basqısınıñ quvetleşmesine diqqat ayıracaq.
Oktâbrniñ 24-nde Hırvatistanda «Qırım platforması» ilk Parlament sammiti çalışıp başladı. Birinci künü işğalden azat etilgen soñ Qırımnıñ reintegratsiyası, keçici adliye ve Rusiyeni halqara cinayetleri içün mesüliyetke çeküv munaqaşalarına bağışlandı.
«Qırım platformasınıñ» ekinci sammiti 2022 senesi avgustnıñ 23-nde 59 memleket ve halqara teşkilât vekilleriniñ iştiraki ile online ötkerildi.
«Qırım platformasınıñ» ilk tesis sammiti bıltır avgustnıñ 23-nde olıp keçti. 47 çetel devleti ve halqara teşkilât iştirak etti.
«Qırım platforması» – Ukrayınanıñ teşebbüsinen qurulğan halqara mesleat-koordinatsion formattır. Onıñ maqsadı Qırım işğaline qarşı halqara cevap semereligini arttırmaq, telükesizlik havflarınıñ artmasına cevap bermek, Rusiye Federatsiyasına qarşı halqara basqını quvetleştirmek, insan aqlarınıñ bozuluvına yol bermemek ve Rusiye rejiminiñ qurbanlarını qorumaq, em de esas maqsadı Qırımnı işğalden azat etip, Ukrayınağa keri almaqtır.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini, yaqalanğan Ahtem Çiygoznıñ Bağçasarayda yerleşken evinde tintüv devam ete. Bunıñ ile onıñ tuvğanlarına ve ev saiplerine tintüv maqsadını kimse añlatmay.
«Evge eki beyaz mikroavtobus keldi, silâlı, maskalı insanlar çıqıp, azbarğa kirdiler. Köpek avuldamağa ve olarnıñ üstüne atılmağa başladı. Köpekni atıp öldürecek ediler, amma men vaqtında çıqıp, köpekni olardan çekip aldım»,– dedi Qırım.Aqiqat mühbirine Çiygoznıñ kiyevi İlyas.
Onıñ sözlerine köre, uquq qoruyıcılar evge kirip, tintüvge olğan orderni oqudı ve Ahtem Çiygoznıñ apayından ğayrı er kesni evden çıqmağa mecbur ettiler.
«Ahtemniñ ömür arqadaşı – Elmira anda bir özü qaldı. Olar özlerini pek qaba alıp baralar. Kendileri ile şaatlarnı da ketirdiler. Neni qıdıralar, aytmaylar, amma, menimce, er şey adet üzre – silâ, afyon, yasaqlanğan edebiyat. Soñra ise, tintüv devamında, istegen şeyni tutıp alacaqlar, ğaliba», – dedi İlyas.
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, Çiygoznıñ eviniñ etrafını sarıp alğan silâlı insanlar azbarğa yaqın artıq kimseni qoymay, keleyatqan insanlarnı çette turmağa çağıralar.
Facebook qullanıcıları tintüv keçirilgen yerden video yüklemege başladılar.
Bağçasarayda yerleşken Çiygoznıñ evinde tintüv saba saat 7-de başlandı.
Taqiqat tedbirleri Rusiye Federatsiyası Cinaiy Kodeksiniñ 212-nci madde, 1-nci qısmı («kütleviy numayışnı teşkil etüv») boyunca keçirile.
Ahtem Çiygoznıñ evi yanında onıñ özü yolbaşçılıq etken Bağçasaray regional meclisiniñ vekilleri toplaştı.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ cezasını belgilep, onı 2015 senesi fevral 19-na qadar apiske almağa qarar aldı
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Onıñ aytqanına köre, 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen narazılıq aktsiyası aqqında laf kete.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Çiygoznıñ yaqalanmasını izaatlap, Qırımda qırımtatar milliy areketiniñ faallerine yapılğan basqınıñ yañı basamağı başlanğanını ayttı.


text:
Norveç Tış işler naziri ve Parlament başı mayısnıñ 8-nde Rusiyeniñ işğali altında olğan Kıyivnıñ civarını ziyaret ettiler. Bunı Ukrayina Yuqarı Radası reisiniñ birinci muavini Oleksandr Kornienko haber etti.
"Bugün Storting (Norçeveç parlamenti) prezidenti Masud Garahhani ve (TİN başı) Anniken Hüittfeltd Buça ve İrpinni ziyaret ettiler", - dep yazdı Kornienko Twitterde.
O, mayısnıñ 8-nde Norveç Azat etüv kününi qayd etkenine diqqat çekti.
"Tamam bu müim künde Norveç halqı büzge küçlü destegini köstergeni içün minnetdarmız", - dep qoştı o.
Aprelniñ 2-nde Kıyiv vilâyeti Rusiye ordusından azat etildi. RF ordusı keri çekilgen soñ azat etilgen şeer ve köylerde silâsız adamlarnıñ kütleviy ölümi alları qayd etildi. İlk nevbette söz Buça aqqında kete.
Ukrayina ve bazı Ğarp memleketleri Rusiyeni Kıyiv vilâyetindeki arbiy cinayetleri içün mesüliyetke çekmege talap eteler.
Rusiye işğal vaqtında yüz bergen öldürüvler faktı satellit resimleri ile tadıqlanğanına baqmadan, Kreml "silâsız adamlarnıñ öldürüvi ile bağlı er angi qabaatlavlarnı red ete".
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Aprelniñ başında Moskva Ukrayina şimalinde faal olğanını toqtattı, dep bildirdi. Tezden Ukrayina akimiyeti Kıyiv, Çerniğiv ve Sumı vilâyetinde Rusiye arbiyleri qalmadı, dep ayttı.
Rusiye ordusı çekilgen soñ azat etilgen köy ve şeerlerde kütleviy öldürüv adiseleri aqqında belli oldı. Bazı ğarbiy liderler Rusiyeni cenk cinayetlerinde qabaatladı. Rusiye akimiyeti arbiyleriniñ öldürüvlerge alâqası bar olğanını inkâr etip, olarnı «uyduruv» dep adlandıra.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net . Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Rusiye arbiyleri yaqın 10-14 künü faal cenk areketlerini kerçekleştire bile, şimdi olar ücüm küçüni coya ve inertsiyağa köre areket ete. Bu aqta Azatlıq Radiosına Prezident ofisi yolbaşçısınıñ mesleatçısı Oleksiy Arestovıç tarif etti.
Onıñ aytqanına köre, Ukrainağa ücüm etken tahminen 200 biñ Rusiye arbiyinden 15 biñi öldürildi, daa 18-20 biñ ise cenkleşemeycek aldı.
«Qararnen 160 (biñ – muar.) şimdi areket ete, amma olar bütün Ukrainada uruşa, ve tahminen 10 (biñ – QA) yedekte qala. Böyle vaziyette ve cenkniñ şiddetinde bu acınıqlı bir küç. Mence, faal cenk areketleri içün daa 10, belki, 14 künü bar. Soñra mevzi cenk olacaq, olar mudafaağa keçe, meselâ, şimdi bizler Kyiv civarında kibi. Ve artıq operativ bir şey olmaycaq», – dep añlata Arestovıç.
Onıñ fikirince, bundan soñ kiçik köyler ve mevzilerni tegizlemek içün taktik uruşlar başlanacaq ve Rusiye arbiylerine bir yerden yardım kelmeycek.
«Şimdi yedeklerni tapıp olsalar bile, amma büyük problemleri bar, ne Rusiyede, ne Suriyede toplap olamadılar. Ve mında yollasalar bile, bu yedekler vaziyetni pek deñiştirip olamaz. Yani şimdi operativ bir çıqmaz ögünde turalar, soñra eki-üç afta içinde yutquzuv da kerçek ola bile», – dep tüşüne Prezident ofisi yolbaşçısınıñ mesleatçısı.
Onıñ aytqanına köre, Ukrainanıñ ücümlerge cevap bermek içün yeterli küçü bar. Faqat Rusiye kökten ücüm etmege devam etecek.
«Böyle şeyleri çoq, «İskander» çeşitli qanatlı raketalar ve olar darbe endirecek, belki, şimdiden daa çoq uracaqlar», – dep ayttı Arestovıç.
Ukrainağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Mesken rayonlarğa top, çoqlu ateş sistemaları ve ballistik raketalar vastasınen ateş açıla. Rusiye ordusınıñ zırhlı tehnikası Kyiv ve Rusiye sıñırına yaqın bir qaç vilâyet merkezini sarıp almağa tırışa.
Rusiye Ukrainağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d1lynpf6ndesae.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Aprelniñ 2-nde, cuma künü Britaniya tarafınıñ teşebbüsinen Ukraina Mudafaa naziri Andriy Taran ve Büyük Britaniya Mudafaa meselelerinden devlet kâtibi Ben Uolles telefondan laf ettip, Donbas, Qırım ve Ukraina-Rusiye sıñırındaki vaziyetni muzakere ettiler.
«Rusiyeniñ artqan tecavuziy davranması ve belki de yaqınlaşqan bir kerginlik aqqında aytamız. Büyük Britaniyanıñ Ukrainağa bildirgen destegine yüksek qıymet keskenimizge baqmadan, diqaqtnı ve ertalaflama areketleriñizni eki qat arttırmağa çağramız. Dünya toplulığı Rusiyeni halqara uquq mıntaqasında tutmalı», – Ukraina Mudafaa nazirligi Tarannıñ aytqanlarından alıntı ketire.
Qayd etilgenine köre, Ben Uolles Büyük Britaniyanıñ Ukrainanıñ suvereniteti, topraq bütünligi ve mustaqilligine destegini tasdıqladı.
Bundan ğayrı taraflar telükesizlik ve mudafaa saasında işbirlikniñ arttırılmasını da muzakere ettiler.
Ukraina Milliy telükesizlik ve Mudafaa şurasınıñ kâtibi Oleksiy Danılov, Donbastaki vaziyet sebebinden Prezident ofisinde küç organları ve istihbarat hadimlerniñ iştiragi ile qapalı oturış olıp keçkenini bildirdi.
Ukrainanıñ BMT-daki missiyası, BMT-nıñ Telükesizlik Şurasını Donbastaki vaziyetniñ kerginleşmesi ve Rusiyeniñ Qırımda, şarqta ve memleketniñ sıñırında arbiy bulunuvını arttırması aqqında haberdar etkenini bildirdi.
Beyaz ev ABD prezidenti Joseph Biden ve Ukraina devlet başı Volodımır Zelenskıy telefondan laf etkenlerini resmiy tasdıqladı ve Amerika devlet başı «Rusiyeniñ Qırım ve Donbastaki devam etken tecavuzı qarşısında Ukrainağa» destegini tasdıqlağanını bildirdi.
ABD Mudafaa naziri Lloyd Ostin, Rusiye tecavuzı kerginleşken taqdirde Birleşken Devletler Ukrainağa qoltutmağa azır olğanı bildirdi.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, «Rusiyeniñ vaziyetni kerginleştirüvi soñki yıllarda eñ büyük ola», dep bildirdi. Onıñ qayd etkenine köre, «Rusiye Federatsiyası ateşsiz rejimge sadıq olğanını isbatlamağa istemeyip», Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde ve Qırımda vaziyetni muntazam sürette kerginleştire.
Budan ğayrı o, OSCE baş kâtibi Helga Schmid telefonda laf etip, «Rusiye, Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde ve Qırımda telükesizlik vaziyetini muntazam sürette kerginleştire», dep haber etti.
Bu afta Ukraina Silâlı Quvetleri Baş ştabınıñ yolbaşçısı Ruslan Homçak bildirdi ki, martnıñ başında Novorossiysk ve Stavropolden işğal etilgen Qırımğa talimler içün avuştırılğan Rusiye ordusı yarımadada qalmağa devam ete.
Onıñ qayd etkenine köre, Rusiye Ukraina sıñırına ordusını çeke.
Ukraina Silâlı quvetleri Arbiy deñiz küçleriniñ komandanı Oleksiy Neijpapa, yedi yıl devam etken Qırım işğali vaqtında Rusiye Qara deñiz flotunıñ gemi ve suvastı gemi erkânı 45% arttı, dep bildirdi.
Mart ayında yarımadada Rusiye arbiyleriniñ muntazam talimleri keçirildi. Rusiye Mudafaa nazirligi martnıñ 16-nda Qırımda Opuk poligonında başlağan Ava desant ordularınıñ taqım ştab talimleri aqqında bildirgen edi.
2014 senesinde Qırım ilhaq etilgen soñ Rusiye yarımadada muntazam surette arbiy talimlerni yaptıra. Ukrainanıñ Baş ştabında, Rusiyeniñ Qırımdaki areketlerine qanunsız deyler.
2018 senesi yanvar ayında Fiolent burnunda S-400 Rusiye uçaqquvar-raketa kompleksleri arbiy nevbetçilikke başladı. Sentâbr ayında bunıñ kibi kompleksler Kezlevde de yerleştirildi. 2018 senesi noyabrniñ soñunda Canköyde S-400 uçaqquvar-raketa kompleksiniñ dörtünci divizionı arbiy nevbetçilikke başladı.


text:
Rusiyeniñ nezaretindeki Aqmescit memuriyetiniñ Gençlik, sport ve turizm idaresi mahsus programma çerçivesinde vatanperverlik terbiyesi, sağlam ayat tarzınıñ teşviqatı ve «vatanperverlik duyğusı ile Rusiye kimliginiñ şekillenmesi» üzerinde çalışa. Bu aqta şeerdeki şimdiki memuriyetniñ web-sitesinde bildirile.
«Vatanperverlik duyğusı ile Rusiye kimliginiñ şekillenmesi» içün «Qırım baari – deñişmeler zamanı» ve «Karyera: plan, strategiya, basamaqlar» adlı yaşlar forumları ötkerile, em de «Rusiye gençlik Künü, Ulu Vatan Cenkiniñ Ğalebe Künü munasebetinen şeerde bayram merasimleri ve aktsiyalar» teşkil oluna.
Bundan ğayrı, memuriyet tarafından arbiy-vatanperverlik terbiyesi içün bir sıra merasimler keçirile eken: «Şeerde gençlerniñ ve studentlerniñ vatanperverlik toplaşuvı ve «Patriot» oyunı», «Zarnitsa» adlı arbiy-sport oyunı, studentlik yaşları içün paintball yarışları.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Dost – bu büyük baylıq. Dostluqnıñ qadrini bilmek kerek. Dost arttırmaq qolay, amma saqlap qalmaq qıyın. Bu adiy qaideler boyunca yaşasañ, dostlarıñ er vaqıt yanıñda olur.
Dostlarıñnen, atta olar senden bayağı küçük olsa bile, selâmlaşmağa unutma. Em küçük ve aqranlarnen, em qız ve oğlanlarnen dost olmaq kerek.
Eger dostuña canıñ ağırğan olsa, onı bağışlamağa ve can ağırsını unutmağa tırış. Açuvlanma! Kin tutma!
Arqadaşlarıñnen qaba laf etme. Yaramay sözler aytma. Çeşit lağaplar taqma.
Dostuñdan kitap ya da oyuncaq alsañ, bu şeylerge muqayt ol em olarnı vaqtında qaytarmağa unutma.
Dostuñ senden bir de-bir oyuncaq ya da kitap sorasa, yoq deme. Qızğanma!
Özüñ içün oñaytlı yer alacaq olıp, davalaşma, kötekleşme.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisi, Ukraina Yuqarı Radası deputatı Refat Çubarov vaqtınca işğal etilgen topraqlardan köçkenlerni evlernen teminleme boyunca ayrı programmalarnıñ teşkil etilmesine qarşı çıqtı. Bu aqta o, Kiyevde keçirilgen matbuat konferentsiyasında, rusiyeli apishanelerniñ sabıq mabusları Yuriy İlçenko ve Gennadiy Afanasyevni evlernen teminlev aqqında sualge cevap berip, ayttı.
Refat Çubarovnıñ qayd etkenine köre, böyle programmalarnıñ teşkil etilmesi ve olarnıñ ömürge keçirilmesi, Qırım ve Donbassnıñ işğal etilgen toprağınıñ tamamınen ğayıp etmesini tasdıqlaycaq.
«Bu topraqlarnı qaytarmaq içün planlar işlep çıqarsınlar dep, (ukrain ükümetine – QA) muracaat etmek kerek», – dep ayttı Çubarov.
Onıñ qayd etkenine binaen, işğal etilgen ukrain topraqlarınıñ qaytarılması Ukrainanıñ Kiyevge boysunğan territoriyasına köçmege mecbur olğanlarnıñ ev meselelerini çezmege yardım eter edi.
Çubarov ayttı ki, o, aynı köçkenler kibi, Qırımnıñ işğalden azat etilmesini bekley. «Öz daireme qaytıp, anamnı körip olurım», – dep qoştı o.
Refat Çubarovnıñ fikrince, işğal etilgen topraqlarnıñ qaytarılması boyunca planlar mecburen köçkenlerge devlet tarafından yardım kösterilecegini ihtimal ete. «Bazı yataqhanede bir oda yeterlidir, bazı da işke kirmege yardım etmek mümkün», – dep ayttı Qırımtatar Milliy Meclisi reisi.
Onıñ qayd etkenine köre, mecburen köçkenlerni evlernen teminlev boyunca devletniñ er angi qararı tenqit etilecektir.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Avgust 24-te, Ukraina Mustaqilligi künü Kiyevde Kreşatikte «Boysunmağanlar yürüşi» keçirilecek. Merasim idarecilerinden biri olğan Anna Kovalenkonıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, aktsiyağa Qırım sakinleriniñ, köçkenlerniñ qorantaları, qırımtatarlarnıñ temsilcileri qoşulacaq.
Teşkilâtçılar cemaatçılıqnı birleştirip, asker olmayıp ta, ukrain ordusına destek köstermek içün isse qoşqan adamlar aqqında hatırlatmağa istey.
«Bu yürüş – ekimler, göñülliler, askerlerniñ ana-babalarına, boysunmağan askerlerine büyük ürmet timsalidir. Bu, boysunmağanımıznı köstergen işarettir. Biz barmız! Biz yaşaymız! Ve eñ yahşı taqdir içün küreşmek azırmız! Bunıñ içün bütün batalyonlarğa ve teşkilâtlarğa, göñüllilerge, kapellanlarğa, ekimlerge ve elâk olğan qaramanlarnıñ qorantalarına avgust 24-te Mustaqillik künü Boysunmağanlar sıralarına turıp, halq yürüşinen keçmege teklif etip davet etemiz», – dep çağıra teşkilâtçılar.
Yürüş çerçivesinde medeniyet qısmı de teşkil etilecek – aktrisa Natalya Sumskaya şiirler oquycaq, Ukraina gimni yanğıraycaq, yürüş soñunda ise, dua keçirilecek.
Ukraina avgust 24-te Mustaqillikniñ 25 yıllığını qayd ete. Bu kün ukrain paytahtında arbiy parad keçirilecek.