text:
Aqmescitte Rusiye FSB hadimleri ATR qırımtatar telekanalında tintüv keçire. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa telekanalnıñ saibi Lenur İslâmov bildirdi.
«Moskva şirketlerimde «maski-show», SimSitiTransta «maski-show», , Qırımda ATR telekanalında tintüv keçirile», – dey o.
İslâmovnıñ aytqanı kibi, şimdi ATR telekanalınıñ sabıq muarriri Lilâ Bucurova ile bağ qurıp olamaylar. Onıñ evinde tintüv endi keçirildi. «Tehnikanı, elektron taşıyıcılarnı, telefonnı tutıp aldılar», – dey o.
Bunıñ ile, aytqanı kibi, telekanalnıñ sabıq baş müdiri Elzara İslâmova ile de bağ yoq. Onıñ evinde de noyabr 2 künü tintüv keçirildi. Şimdilik, İslâmovnıñ aytqanına binayen, tintüv tatası Lenaranıñ evinde devam ete.
İslâmovnıñ sözlerine köre, o ana-babası ile telefon vastası ile bağlandı.
Babamnen laf etim. Babama madde bile köstermediler: «Oğluñıznı tenbiyeleñiz» dep ayttılar. Babam davalaşmadı, 82 yaşındadır. Ana-babama tintüvge sebep olğan maddeni bile köstermediler. Evni darma-dağın etip kettiler», – dey telekanal saibi.
Qırım qamaçavınıñ teşebbüsçilerinden biri olğan İslâmov FSB areketlerini öz siyasiy faaliyeti ile bağlay: «Meni tenbiyeley ediler: «Ya er şeyni toqtatasıñ, ya senden er şeyni tutıp alamız» degen ediler. Bunı yapalar. Öz yüzüni köstereler.
Biz kimseden bir şey almaymız. Aqlarımıznı qorumağa tırışamız. Vatanımıznı yabancı asker zapt etti».
İslâmov dey ki, Qırımda keçirilgen tintüvler qanunsızdır, «çünki bu Ukraina territoriyasıdır ve bu topraqta olar tintüvlerni keçirip olamaylar».
Saba noyabr 2 künü Qırımda ATR qırımtatar telekanalınıñ sabıq hadimleri – ATR telekanalınıñ muarriri olğan Lilâ Bucurova, sabıq baş müdiri Elzara İslâmovanıñ ve telekanal saibi Lenur İslâmov ana-babasınıñ evlerinde tintüvler keçirildi. Moskvada yaşağan İsâlmovnıñ tatası Lenaranıñ evini de tinteyler.
Qırım uquq qoruyıcı organlarınıñ işbu sebepten resmiy izaatları şimdilik yoqtır.
Aynı zamanda, Qırımnıñ Devlet milletler komitetiniñ başı Zaur Smirnov RİA Krım neşirine aytqanı kibi, İslâmov «Rusiyege qarşı ekstremist faaliyeti içün cevap bermeli».
İslâmovnıñ fikrine köre, işbu areketler – onıñ Kremlge qarşı mevamınıñ neticesi ve onıñ tarafından teşkil etilgen Qırım qamaçavına cevaptır.
Rusiye Merkeziy bankı saytında ATR telekanalınıñ saibi, iş adamı Lenur İslâmovnıñ «Just Bank» şirketiniñ bank ameliyatlarınıñ keçirilmesine litsenziyanıñ qaytarılması aqqında malümat peyda oldı.
Şimdi İslâmov qıtaiy Ukrainada yaşay ve sentâbr 20 künü başlanğan Qırım qamaçavınıñ teşebbüsçilerinden biri ola.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


c: text/html

text:
Kremlge tabi olğan Aqmescit rayon mahkemesi avgustnıñ 2-nde qırımtatar milliy areketiniñ yetekçilerinden biri İlmi Umerovğa qarşı açılğan davanıñ baqılması devam ettirilecek.
Mahkümniñ qızı Ayşe Umerova, bundan evelki oturışta bir ay devamında teneffüs olacağı ilân etilgen edi. Lâkin kelecek künü kâtip, telefon açıp, mahkeme toplaşuvları adiy grafik boyunca, yani avgustnıñ 2-nde, devam eteceklerini haber etti. Bu deñişmeniñ sebepleri daa belli degil.
«Umerov davasınıñ» soñki mahkeme toplaşuvında FSB taqiqatçısı sorğuğa çekilgen edi.
2016 senesi FSB taqiqatçıları İlmi Umerovqa qarşı ektremizm maddesi boyunca cinaiy iş açqan edi. Qırımtatar milliy areketiniñ belli iştirakçisi, qırımtatar Meclisi reisiniñ muavini olğan İlmi Umerovnıñ tutulıp alınuvı, evindeki tintüv ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
İyünniñ 7-nde işğal etilgen Qırımda Kremlniñ nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi İlmi Umerov davasınıñ esasını baqıp başladı. Er afta çarşenbe künleri mahkeme oturışları olacağı haber etile.
İlmi Umerovnıñ özü bu mahkeme davası sımarışnen yapılğanını, ükümi ise – evelden belli olğanını tüşüne, ve taqiqatçılar, stenogramma kibi tanıtılağan sözme-söz tercimeniñ lisaniy ekspertizasını qullanıp, añlamlarnı qarıştırğanını ayta.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
«Bizler – Qırım birdemligimiz», «166 balağa babasını qaytarıñız» – Aqmescitte bu şiarlar altında martnıñ 27-nde tutulğan qırımtatar faallerine qoltutuv aktsiyası olıp keçti. O künü Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları yarımada ilhaqı devamında eñ kütleviy tintüvlerni keçirdi. Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi 23 insannı tevqif etti.
Tutulğan qırımtatar faallerini martnıñ 29-nda Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerine alıp ketkenler. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübheli sayalar. Faalleri tevqif etilgen «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi apiske alınğanlarnıñ balaları içün yardım toplağanını ilân etti.
«Qırım balalığı» leyhasınıñ koordinatorı Server Çolakçikniñ qayd etkenine köre, bu teşebbüsniñ maqsadı apiske alınğanlarnıñ qorantalarına tek maddiy yardım köstermekten ibaret degil.
Aileden aqay, baba alınsa, o, aman-aman yardımsız ve parasız qalaServer Çolakçik
– Siyasiy mabüslerniñ balalarına yardım etmek teşebbüsi çoqtan bar – qırımtatarlar ve diger insanlar Qırımda siyasiy taqiplerge oğramağa başlağanından berli. Aileden aqay, baba alınsa, o, aman-aman yardımsız ve parasız qala. Maddiy taraftan ğayrı, bu balalarnıñ inkişafı dar bar – olar qorantasına, cemiyetke fayda ketirecek şahsiyet olmalı. Göñülliler bu balalarnı meşğul etmek, çeşit ekskursiyalarnı, tedbirlerni, meraqlı derslerni keçirmek içün birleşe. Halqnıñ yardımı olmasa, olarğa balalıq tadını tolusınen is ettirmege, başlarına kelgen bu renksiz künlerni yaraştırmağa imkânsız. Teşebbüs kenişley, er kün siyasiy mabüslerniñ qorantalarına birisi kele ve olarğa ne kerek dep soray.
Qırımlı advokat Ayder Azamatov Rusiyede «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına olğan munasebet ğayrıdan baqılacaq, dep ümüt ete.
2014 senesinden evel ve soñ Qırımda bir de bir terakt, öldürüv, olarnıñ azırlanuvını bu teşkilât yapmadıAyder Azamatov
– Yaqında Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovanıñ teşebbüsi ile «Hizb ut-Tahrirniñ» vaziyetini ögrenecek komissiya meydanğa ketirildi. O, bu teşkilâtnı yasaqlağan Yuqarı mahkemeniñ (Rusiyedeki – QA) 2003 senesi çıqarğan qararı da baqılacaq. Ümüt etem ki, yaqın vaqıtta bir netice olur. 2014 senesinden evel ve soñ Qırımda bir de bir terakt, öldürüv, olarnıñ azırlanuvını bu teşkilât yapmadı. Cinaiy dava boyunca tutulğan faaller 205.5 maddesiniñ birinci, ekinci qısımlarına istinaden qabaatlana – terror teşkilâtınıñ bölüginde iştirak etüv ya da işini teşkil etüv. Tutulğan 23 insandan iç birisi qabaatını tanımay, olar malümat bermey. Martnıñ 29-nda olarnı Rostov-na-Donuğa çıqarıp, çeşit SİZOlarğa yerleştirgenler. Yaqın eki aftada, belki de, tahqiqat tedbirleri belgilenecek.
Ayder Azamatovnıñ tahmin etkenine köre, bu cinaiy işlerde psihologik-psihiatrik ekspertiza ve tintüvler vaqtında tapılğan eşyalarnıñ ekspertizası sımarlanacaq.
Tahqiqatnıñ fikirince, kitap telüke menbası ola, onıñ vastasınen insanlar cinayet işlemege istegen ekenAyder Azamatov
– Müvekkilim kitaplarnı oña gizliden qoyğanlar, dep israr ete. Olarnı iç bir vaqıt körmegen edi, amma belli olmağan şekilde olar evinde tapıldı. Başqalarğa da kitaplar gizliden qoyuldı, bu insan bu teşkilâtnıñ azası ola dep kösterecek ediler. Em de bu radikal kitaplar, olar «Hizb ut-Tahrir» faaliyetine işaret ete, taze, yañı, sanki tünevin basılğan. Kimsede silâ tapılmadı. Amma, tahqiqatnıñ fikirince, kitap – telüke menbası ola, onıñ vastasınen insanlar cinayet işlemege istegen eken. Adet üzre, böyle davalarda mabüsler daa bir maddege istinaden qabaatlana – akimiyetni zorbalıqnen zapt etüv ıntıluvı. Olmaycaq bir şey: demek, bu insanlar bir yerde bulunsa, telüke bar.
«Qırımnıñ aq qorçalayıcı areketi» teşkilâtınıñ idare reisi Enver Kadırov emin ki, Rusiyeniñ Qırımdaki maqsadlarından biri – musulmanlarnı yamanlamaq.
Rusiye er usulnı qullanıp, musulmanlarnı şeytanlaştırmağa tırışaEnver Kadırov
– Rusiyede bu rezonans çıqardı – içtimaiy ağlarda Moskva soqaqlarında keçirilgen bir kişilik narazılıqlarnı körmek mümkün. Rusiyede doğru sual bergen insanlar çoq: bu teşkilât ne içün terrorist dep tanıldı? Bir çoq aq qorçalayıcı Yuqarı mahkemeniñ o qararı yañlış çıqarıldı, dep qayd etken edi. Moskalkova bunı nasıl çezecek bilmeyim, amma Rusiyede er şey sert total memuriy kontrol altında bulunğanına baqılsa, adaletli qarar olacağına ümüt az. Menim içün Qırımda olğanlar Rusiye er usulnı qullanıp, musulmanlarnı şeytanlaştırmağa, dünyağa olar islâm dinini kütip, terrorist ola bile, dep köstermege tırışqanınıñ işaretidir. Rusiye bu şekilde başqa fikirde olğanlarnen küreşe, Qırım sakinlerini qorquza…
Bu insanlar tarihta cefakeş olıp qalacaq, tarih er şeyni yerli-yerine qoyar.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Katerina Nekreçaya, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ prodüseri, alıp barıcı ve mahsus leyhalarnıñ müellifi


text:
Aqmescitte Qırım işğaliniñ beşinci yılı qayd etilgeni munasebetinen cemaat naqliyatı bedava olacaq. Bu aqta şeerniñ Rusiye memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«2019 senesi martnıñ 16-nda ve 18-nde belediye naqliyat vastaları bedava olacaq. Cemaat naqliyatınıñ aqşam saatlarında da toqtamayıp çalışması içün ayrı kontrol olacaq», – dep bildirdi matbuat hızmeti.
Daa evel haber etilgeni kibi, Aqmescit merkezi Qırım işğaliniñ beşinci yılına bağışlanğan «bayram yürüşi» sebebinden qapatılacaq.
Aqmescitte martnıñ 15-nde Qırım işğaliniñ beş yılına bağışlanğan avtoyürüşini Rusiye bayraqlarınen keçirmege planlaştıralar.
«Grajdanskiy ştab v podderjku Putina» cemaat areketiniñ keñeş reisi Aleksandr Sinâvskiy bildirdi ki, martnıñ 16-nda Aqmescit-Aqyar avtoyürüşiniñ keçirilmesi ve Aqyardaki Gasforta dağında «Noçnıye volki» motoklubınıñ meydanında «samooborona» vekilleri, qazaq ve «opolçenlerniñ» qarşılanması beklenile.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Başqurtistanda cesürlikni köstergen ve insanlarnı qurtarğan 11 balanı iyül 29 künü nişan ve «Bereg» qırım lagerine yollama ile taqdirlediler. Bunı İTAR-TASS bildire.
«Yardım qolunı uzatmağa kerek olğan vaqıtta siz bunı yaptıñız. Siz cesürlik, irade ve tabiatıñıznı kösterip, ağır vaziyette bulunğan insanlarğa yardım ettiñiz», – dep ayttı merasimde regionnıñ başı vazifelerini eda etken Rustem Hamitov.
Balalardan birisi, 10 yaşında olğan Semön Davıdov 2013 senesi dekabrde dairede yanğın vaqıtta eki oğlan ve bir qız qardaşını qurtardı. Qomşularnıñ bildirüvi ile kelgen yanğıncılar diger qatlardan 19 insannı tahliye ettiler, şu cümleden 9 balanı, ve tezden ateşni söndürdiler, – dep bildire neşir.
17 yaşında olğan Rufina Latıpova yaldamağa bilmegenine baqmadan, batayatqan insannı qurtardı. Mukâfatlanğanlar ana-babaları ile 21 künge Aluştağa baracaqlar.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, Ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Gaagada Keriç boğazında ukrain gemilerniñ zapt etüvi aqqında diñlevi başlanğan
Gaagada Keriç boğazında ukrain arbiy gemilerniñ zapt etüv davasında diñlevi başlanğan. Şimdi diñlevniñ esas maqsadı - Rusiye Federatsıyasınıñ makemeligini qabul etmektir.
2018 senedeki vaqialarnı yañıdan baqmağa istegen mahsus akemlik makemesi aqqında söz kete, Ukraina ise - mesuliyetke celp etüvini ve zarar ödevini istey, çünki talav bar edi ve Ukraina arbiyleriniñ apiste tutuvları süre edi.
Dava baqıluvı, eki tarafınen (RF ve Ukraina) imzalanğan BMT Şartnamesiniñ çerçivelerinde keçirilecek, buna köre, er bir tartışmanıñ çezilüv qaideleri bar.
Belli olğanı
- BMT Halqara makemesindeki akemlik tribunalı, orta küz aynıñ 11 Rusiyenen 2018 senesi Keriç boğazında ukrain gemiler ve deñizcilerniñ zapt etüvi aqqında davasında diñlevi başlağan.
- 2018 senesi qasım aynıñ 25 Qırım yalısı üzerinde rusiye arbiyleri “Berdânsk”, “Nikopol” ve “Yañı Qapı” gemilerine ateş açıp olarnı zapt ettiler.
- 2019 senesi ilk küz aynıñ 7 deñizcilerni deñiştirip Ukrainağa qaytardılar. Qasım aynıñ 18 Moskva Kiyevge Keriç boğazı üzerinde zapt etilgen ukrain gemilerni qaytarğan.


text:
AQŞ Maliye Nazirligi, Rusiyege qarşı sanktsiyalarını keñleştirgenini bildire. "Suriyede faaliyet köstergen Rusiye ordularına aviatsiya yaqıtınıñ teminatını qolaylaştırmaq içün yaratılğan shemalarda iştiragi içün", cedvelge beş gemi, bir şirket ve üç şahıs kirsetildi.
Bunı Amerika müessisesiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
Beyanatqa köre, sanktsiyalar altına Rusiyeniñ "Maritime Assistance" şirketi ve onıñ üç hadimi tüşti. Maliye Nazirligi, bu şirketniñ "Sovfraxt" şirketine alâqası bar olğanını bildire.
Şirket vekilleri ve sanktsiyalar astına tüşken şahıslar vaqianı daa tefsir etmedi.
AQŞ Maliye Nazirligi, Amerika akimiyetiniñ malümatına köre, Suriye ükümetine aqça bermesinde ve cermay teminatında iştirak etken şahıslar ve şirketlerge qarşı ara-sıra sanktsiyalar kirsete.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesinde iyülniñ 26-da qırımtatarlarnıñ liderlerinden biri, apiske alınğan Ahtem Çiygoz sorğuğa çekilip, Qırım parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinov 2014 senesi fevralniñ 24-de Euromaydan liderlerinen bağ qurmaq içün Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnen körüşkenini bildirdi.
Bunı Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov iyülniñ 26-da Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Ahtem Çiygoznıñ fikirince, bu körüşüvniñ sebebi Ukraina prezidenti Viktor Yanukoviçniñ qaçqanı oldı, Konstantinov ve «Regionlar firqasınıñ» diger vekilleri ise Kyivniñ yañı akimiyetinen bağ quracaq ediler... Konstantinov şaşmalağan edi: Yanukoviç qaçıp ketti, Turçinov, Yatsenük ve Euromaydannıñ diger liderlerinen tez-tez iş tutmaq kerek», – dep tekrarladı Ahtem Çiygoznıñ aytqanlarını advokat.
«Çiygoz davasınıñ» mahkeme oturışında Vladimir Konstantinov 2014 senesi fevral ayında Meclis reisi Refat Çubarovnen körüşkende Ahtem Çiygoz ve Zaur Smirnov da bar ediler, dep bildirgen edi.
Ahtem Çiygoz mahkemede 2014 senesi fevralniñ 24-de olıp keçken körüşüvde Konstantinov Ukraina akimiyetinden Qırım Muhtar Cumhuriyeti vekâletlerini kenişletmesini talap etmege teklif etken edi, dep tarif etti. Çiygoznıñ aytqanına köre, Konstantinov Refat Çubarov ve qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevni qullanıp, Euromaydandan soñ Ukrainada akimiyetke keçken siyasiy küçlerniñ liderlerinen körüşmege istegen edi.
«Ahtem Çiygoz Konstantinov qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevniñ itibarını Kyivde qullanıp, Ukrainanıñ yañı akimiyetinen añlaşmağa ümüt etken edi, dep ayta. Akimiyet organlarındaki yerler aqqında da laf oldı. Çubarov subet vaqtında Konstantinovnıñ Moskvağa barıp, «rus çarına temenna etkenini» soradı, lâkin Konstantinov bir şey aytmadı», – dep tarif etti Qırım.Aqiqatqa Polozov.
Qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqatqa izaat berip, Qırım memurlarınıñ onıñ adını qullanıp, Ukraina akimiyetinen bağ tutmağa tırışqanını bilmegenini ayttı.
Refat Çubarov 2014 senesi fevralniñ 24-de degil de, 25-de Konstantinovnen körüşkenini tasdıqladı. O, Ukraina topraq bütünligi içün telükeli ola bilecek meseleler Qırım parlamentiniñ nevbetten tış sessiyasınıñ kün tertibine kirsetilgenini ögrengen edi. Çubarovnıñ aytqanına köre, o, Konstantinovdan sessiya keçirilmesini bir qaç künge qaldırıp, Kyivdeki Ukraina akimiyetinen körüşmege rica etken edi.
İyülniñ 25-de mahkeme Ahtem Çiygoznı sorğuğa çekmege başladı. Advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, birinci sorğu fevralniñ 25-de ve 26-da olıp keçken vaqialarnıñ tarihiy tarafları ve esaslarına bağışlandı. İyülniñ 26-da keçirilgen ekinci sorğuda ise Çiygoz 2014 senesi mitingniñ teşkil etmesinen oğraşmağanını ayttı.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ topraq bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Anatoliy Mogilöv
Anatoliy Mogilöv (ukraince AHaToлiй MorилboB, rusça AHaToлий MorилëB) - 2011 - 2014 senelerinde Qırım Muhtar Cumhuriyeti Nazirler şurasınıñ reisi.
Tercimeial[deñiştir | kodunı deñiştir]
1955 senesi aprel 6-da Rusiye Federatsiyasınıñ Petropavlovsk-Kamçatskiy şeerinde dünyağa kelgen. Donetsk vilâyetindeki Slovyansk pedagogika institutınıñ fizika fakultetini yekünlegen soñ orta tasil mektebinde ocalıq yapa. 1979-1981 seneleri arasında SSCB Arbiy Quvetleri saflarındaki hızmetini bitirgen soñ Donetsk vilâyetindeki 18-nci Slovyansk orta mektebinde fizika ocası olaraq çalışa.
1982 senesi iyün ayından başlap Donetsk vilâyeti İçki işler idaresi (İİİ) Slovyansk rayon içki işler bölüginiñ erkinlik çağına yetmegenlerniñ işleri teftişçiligi şübesiniñ maaliy teftişçisi vazifesinde hızmet etmege başlay. Soñra cinayetçiler qıdıruv bölügi harekât murahhası, militsiya maalliy teftişçileri bölügi ve cinayetçiler qıdıruv bölügi yolbaşçısı, Donetsk vilâyeti İİİ Slovyansk rayon İİ harekât işleri yolbaşçısınıñ muavini vazifesinde çalışa. 1992 senesi dekabr ayından itibaren Donetsk vilâyeti İİİ içki telükesizlik şübesiniñ hususiy işler baqqan üyken harekât murahhası vazifesinde çalışa.
1993 senesi Ukraina içki işler akademiyasını bitire. 1995-2000 seneleri arasında Ukraina İİN Donetsk vilâyetindeki İdaresiniñ Artemivsk şeer bölügine, 2000-2005 seneleri arasında ise, Ukraina İİN Donetsk vilâyetindeki İdaresiniñ Makiyivka şeer bölügine yolbaşçılıq yapa. 2007 senesi Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Ukraina İİN Baş idaresiniñ yolbaşçısı vazifesine, ondan soñ, nazir yardımcısı vazifesine – militsiya Glavk yolbaşçısı olaraq tayin etile.
2007 senesiniñ dekabr ayından itibaren Ukraina İİNniñ ihtiyarında bulunmaqta. 2010 s. mart - 2011 s. noyabr ayınace militsiya general-mayorı rutbesinen Ukraina İçki işler naziri vazifesinde çalışa. Ukraina Prezidenti Viktor Yanukoviçniñ 23.08.2011 s. 861/2011 sanlı qararına binaen Ukraina İçki işler naziri militsiya general-leytenantı rutbesindeki Anatoliy Mogilövqa nevbetteki hususiy militsiya general-polkovnigi rutbesi berile.
Ukraina İİN-niñ "Hrest Slavı" ("Şüret Haçı") adlı nişanı şu cümleden olmaq üzre, bir çoq devlet mukâfatlarınen taqdirlengendir.
2011 senesi noyabr 8-de Qırım Muhtar Cumhuriyeti nazirler Şurası Reisi olaraq tayinlengendir.


text:
Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen ve yanvarniñ 22-nde azat etilgen Rustem Vaitov ve Nuri Primov Aqmescitke kelip çıqtılar. Ava limanında olarnı qırımtatar faalleri, advokatlar ve tuvğanları qarşıladı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Faaller, Vaitov ve Primovğa qırımtatar milliy qalpağını ediye etti.
«Bunı bağçasaraylı qırımtatar faalleri yolladı», – dep ayttı aq qorçalayıcı Lutfiye Zudiyeva.
Nuri Primov ve Rustem Vaitov evlerine kete. Vaitov – ana-babası yaşağan Eski Lez (Skvortsovo) köyüne, Primov – Aqyar civarındaki Yañı Şüli (Şturmovoye) köyüne. Anda olarnıñ Qırımğa qaytması munasebetinen dua yapılacaq.
Rustem Vaitov «terror teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etkeninde» qabaatlanıp, beş yıl koloniyada yattı. Yanvarniñ 22-nde apis cezasınıñ müddeti yekünlengeninen onı azat ettiler. Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» ekinci mabüsi Nuri Primov da yanvarniñ 22-nde qomşu Rusiyeniñ Mariy El Cumhuriyetindeki Rusiye koloniyasında azatlıqqa çıqtı.
2016 senesi sentâbr ayında Rostov-na-Donu şeeriniñ Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi qararını seslendirip, «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca qabaatlanğan aqyarlılar Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primovnı beş yıl umumiy rejim koloniyasında qalmalarına üküm etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
İşğal etilgen Qırım, em de Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ mezunları Ukrainanıñ diger oquv yurtlarında devlet attestatını ala bilecekleo. Bu aqqında Ukraina tasil ve ilim nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Ukraina tasil ve ilim nazirligi işbu regionlarnıñ 11-inci sınıf talebelerine Ukrainanıñ diger oquv yurtlarında devlet attestatsiyasını keçip, resmiy devlet vesiqalarnı almağa tevsiye ete», – aytıla beyanatta.
Nazirlikniñ qayd etkenine köre, işğal etilgen Qırım akimiyeti tarafından azırlanğan tasil aqqında iç bir vesiqa ne Ukrainada, ne de çetel memleketleri tarafından qabul etilmeycek.
2014 senesi mart 16-da Qırım ve Aqyar şeerinde yarımada statusı aqqında «referendum» olıp keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı kendi terkibine qabul etti. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne Amerika Qoşma Ştatları işbu rey berüvni tanımadılar.


text:
Sovet zamanında, mäktäp tämamlawçı 17 yäşlek qızlar, mäktäptän soñ yuğarı häm hönär birüçe uqu yortlarına kerergä tırışa torğan bulğan. Kiäwgä çığu öçen uñay waqıt - 21-22 yäş tiräse, dip isäplände. Läkin xäzer qızlar irtäräk ğailä qora. Üzbäkstandağı 18 yäşlek Alo Hamidova äytüençä, anıñ belän bergä Tashkenttağı meditisina kollejında uquçı qızlarnıñ kübese – kiäwdä inde. "Bügenge köndä qızlar 18-20 yäştä gailä qora. Misal öçen, bü meditisina kollejında uquçı qızlarnı kübese – kiäwdä inde. Bu Taşkentta şulay. İlneñ başqa yaqlarında qızlar irğä beraz soñraq çığa 19 belän 22 yäş tiräsendä. İñ berençe çiratta, ata-analar alarğa bay käläş tabırğa teli. Anıñ häm anıñ ata-analarınıñ statusı bik möhim." Üzäk Aziäneñ küpçelek illärendä yuğarı belem alu tüläwsez, ämma tolay toraqta toru häm kitaplar alu da küp ata-analarnıñ xälennän kilmi. Şulay uq, yuğarı belem aluğa küp açqa totıp ta, xatın-qız belgeçlär eş taba almıy. Qızlarnıñ bik azı ğına, çit il oyışmaları tülägän aqçağa belem ala ala. Taşkenttağı jurnalist Shahnoza Karimova, mäktäp tämamlağaç, küp qızlar, aqça kiterä alırlıq hönärne saylarğa tırışa, di. " Kilenneñ uqığan buluın kem bulsa da teli mikän, çönki ul eş taba almayaçaq. Ata-analar aqça kiterlek hönäre bulğan kilenne kürergä telär ide. Tegüçe, çiğüçe, şäfqättutaşı. Yegetlär mäktäpne betergäç, aqça eşlärgä Rusiägä kitä. Qızlar kiçlären yaña hönär oyränä, köndez fermalarda eşli. Mondıy xäldä ata-analar qızları öçen borçılıp yäşi, şuña aqıllı keşe kilep çığuğa tizräk anı kiäwgä birergä tırışa."
Üzäk Aziädä ayrılular da bula. Mäñğe yalğız yäşäwğä qarağanda, küp xatın-qızlar ölığayğan irneñ yäş xatını bulırğa rizalaşa. Aqçağa möhtaclıq - bu küreneşneñ säbäpläreneñ berse. Böten Aziädä, irgä irtä çığu xas bulsa, energiägä bay bulğan Kazaxstanda 30 yäşkä qädär oylänmiçä, kiäwgä çıqmyıça yörgän yäşlärneñ sanı arta. Alar ğailä qoru eşen çitkä quyıp, başta belem alırğa, eşlägän urında üsärgä tırışa. Ämmä boten Aziä illärendä eş bulmağan şartlarda, kiäwgä çığunı kiçekterep toru faydasına äytelgän dälillär yuqqa çığıp bara. Qazanda ütkärelgän qısqaça soraştıruda cawap birüçelärneñ kübese, mäktäptän soñ kiyäwgä çığu uñay waqıt tügel, başta belem alırğa kiräk, dip belderde.
Bikä Timerova.


text:
İşğal altındaki Qırımda oktâbrniñ 1-nden başlap Rusiye ükümeti qabul etken yanğınğa qarşı rejim qaideleri olacaq. Böylece, balkonlarda sigar içmege, manğal ve çıraq qullanmağa yasaq etile.
Bu aqta Kreml kontrolindeki Qırımnıñ Fevqulâde vaziyetler nazirligi bildire.
«Rusiye ükümetiniñ 2019 senesi sentâbrniñ 20-nde qabul etken qararında bir sıra talap bar, olarğa binaen, oktâbrniñ 1-nden başlap qanun dairelerniñ balkonları ve lociyalarında, yataqhanelerniñ odalarında ve musafirhanelerniñ odalarında açıq ateş qullanmağa yasaq ete. Sigar içüv, manğal, çıraq ve açıq ateşniñ diger menşeleri bu yerlerde qullanılmaycaq», – dep bildirdi müessiseniñ yolbaşçısı Sergey Şahov.
Qanunnı bozğan insanlarnı üç biñ rublege qadar para cezası bekley.
Qurtarıcılarnıñ malümatına köre, balkonlarda çıqqan yanğınlarnıñ 60%-ı sigar içüv sebebinden ola.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesiniñ qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri, mahküm etilgen Ahtem Çiygoznıñ davası boyunca oturışında avgustnıñ 7-de prokuror Anastasiya Suprâga qabaatlanğan kişiniñ 8 yılğa azatlıqtan marum etilmesini istedi.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, prokuror kösterilgen deliller mahküm etilgen kişiniñ qabaatını bütünley isbatlay, dep israr ete.
Prokurornıñ aytqanına köre, «mahkeme taqiqatında mahküm etilgenniñ qabaatı bütünley isbatlanğan». O, çoqusı 2015 senesi mayıs ve iyün aylarında keçirilgen ekspertiza qararlarına, em Sergey Aksenov, Zaur Smirnov, Eyvaz Ümerov, Sergey Tsekov, Olga Kövitidi, Vladimir Konstantinov ve üç gizli şaatnıñ malümatına esaslandı.
Bundan ğayrı, prokuror video levhaları aqqında hatırlattı, olarnıñ bir qısmı Ahtem Çiygoznıñ insanlarnı bir sırağa (2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde – QA) tizgenini köstere. Qabaatnıñ diger delili, prokurornıñ aytqanına köre, Yunusov, Kantemirov ve Eskender Nebiyevniñ bergen malümatı oldı. İmaye şaatlarınıñ malümatı diger delillerni red etmey, dep tüşüne qabaat tarafı. Prokuror «Qırım Rusiyege qoşulğan soñ vatandaşlarnıñ aq-uquqları ve menfaatları qorçalansın dep, Rusiye qanunları bundan evelki cinayetlerge nisbeten de qullanılmağa başladı», dep ayttı.
Prokuror çıqışta bulunğanda advokat Aleksandr Lesovoy qabaatnı qısqadan yazıp almağa yetiştirmek içün yavaş aytmağa talap etti. Qadılar yetiştirgenini ayttılar.
Kreml kontrol etken işğal etilgen Qırımnıñ Yuqarı mahkemesinde avgustnıñ 7-de Ahtem Çiygoz davasınıñ munaqaşaları başladı. Oturışqa üç zarar körgen kişi keldi – Fatuyev, Baranov, Solovyev. Mahküm etilgenge qoltutmaq içün tahminen 50 insan keldi, şu cümleden İlmi Umerov ve diger qırımtatar faalleri. Salonda boş yer qalmadı, diñleyicilerniñ bir qısmı oturışqa kiremedi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Avgustnıñ 1-de qırımtatar liderlerinden biri Ahtem Çiygoz davasınıñ mahkeme taqiqatı yekünlendi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ topraq bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Zaporijjâda Festivalnaya meydanında iyünniñ 26-nda Qırımtatar bayraq künü munasebetinen aktsiya keçirildi. Bu aqta Azatlıq Radiosınıñ mühbiri haber ete.
Tedbir iştirakçileri Qırımdaki vaziyetni hatırlatmaq ve qırımtatarlarğa qoltutmaq içün keçken insanlarğa qırımtatar bayraqlarını berdi.
Faaller şeerniñ merkezindeki bayraq tayağında qırımtatar bayrağını köterdi. Zaporijjâ merkezinde bayraq kün boyunca dalğalanacaq.
«Men özüm qırımlım, qırımtatarlarğa vatanlarına qaytmağa imkân berilgen 1988 senesinden berli ayatım olarnen sıqı bağlı. Mında köçip, qırımtatarlar keçirgen bütün aktsiyalarğa qoşulam. Bugün qırımtatar bayraq künü ve bütün dünya bu künni qayd ete. Qırım Ukraina olğanını hatırlatamız, işğal erte ya da keç biter ve er şey yahşı olacaq», – dep ayttı aktsiya teşkilâtçılarından biri, qırımlı Natalya.
İyünniñ 26-nda qırımtatarlar Milliy bayraq kününi qayd ete. Bayram künü olaraq 1991 senesi iyünniñ 26-27-nde Aqmescitte ötkerilgen ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ birinci künü saylânğan edi.
Qırımtatar bayrağı üzerinde altın renkli tamğa tasvir etilgen kök renkli bir bayraqtır.
Qırımda, esas Ukrainada ve dünyanıñ diger memleketlerinde bayram tedbirleriniñ keçirilmesi planlaştırıla.


text:
Qoraqalpog`iston Respublikasi Vazirlar Kengashi Axborot xizmati xodimi (Matbuot kotibi) Ommaviy axborot vositalari bilan aloqada bo`ladi. U o`z faoliyatida O`zbekiston Respublikasi Prezidenti farmon, qaror va farmoyishlarini, Vazirlar Mahkamasi qaror va farmoyishlarini, Qoraqalpog`iston Respublikasi Vazirlar Kengashining qaror va farmoyishlarini hamda boshqa ma`lumotlarni vazirlik veb-sayti va ommaviy axborot vositalarida belgilangan tartibda e`lon qilib borishni ta`minlaydi.
ǴALABA XABAR QURALLARĺNĺŃ BIYǴÁREZLIGIN TÁMIYINLEW HÁM MÁMLEKETLIK UYĺMLAR HÁM SHÓLKEMLERDIŃ MÁLIMLEME XĺZMETLERINIŃ JUMĺSĺN RAWAJLANDĺRĺW BOYĺNSHA QOSĺMSHA ILAJLAR HAQQĺNDA
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń
qararı
Mámleketimizde sóz erkinligin támiyinlew, málimleme hám ǵalaba kommunikaciyalar tarawın basqarıw sistemasın qayta shólkemlestiriw, jámiyetlik-siyasiy hám sociallıq-ekonomikalıq rawajlanıwdıń mashqalalı máselelerin sheshiwde ǵalaba xabar qurallarınıń rolin arttırıw boyınsha sezilerli jumıslar ámelge asırıldı.
Sonıń menen birge, tarawdaǵı házirgi jaǵdaydıń analizi media mákanda júzege kelip atırǵan shaqırıqlarǵa operativlilik penen múnásip juwap qaytarılmay atırǵanın kórsetip, mámlekette ámelge asırılıp atırǵan úlken kólemdegi reformalar haqqındaǵı keń kólemli maǵlıwmatlardı óz waqtında usınıw boyınsha jámiyettiń talapları málimleme tarawındaǵı jumıslardı sezilerli dárejede arttırıwdı, mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń málimleme xızmetleri, ǵalaba xabar qurallarınıń jumısın sapa jaǵınan jańa basqıshqa alıp shıǵıwdı talap etpekte.
Ǵalaba xabar qurallarınıń jumısı ushın maksimal dárejede qolaylı sharayatlar jaratıw, mámleket hám jámiyet arasında sapalı pikirlesiwdi jolǵa qoyıw, xalıqqa reformalardıń maqseti, wazıypaları hám nátiyjeleri haqqında operativ, qalıs hám tolıq málimleme jetkeriw, mámleketlik hám xojalıq basqarıw uyımları, jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımları jumısınıń ashıq-aydınlıǵın arttırıw, sonday-aq, olardıń jámiyetshilik penen óz-ara birge islesiw baylanısların hám málimleme xızmetleri jumısınıń nátiyjeliligin túp-tiykarınan jaqsılaw maqsetinde:
1. 2019-jıl 1-oktyabrden baslap sonday tártip ornatılsın, oǵan muwapıq balalar ádebiyatları, sonday-aq, mayıplıǵı bolǵan shaxslar ushın mólsherlengen ónimlerdi basıp shıǵarıwǵa qánigelesken baspalar baspa jumısın ámelge asırıwǵa licenziya bergenligi ushın mámleketlik bajı tólewden azat etiledi.
2. Mámleketlik hám xojalıq basqarıw uyımları, jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımları (keyingi orınlarda – mámleketlik uyımlar hám shólkemler)nıń ǵalaba xabar quralları menen birge islesiw hám xalıqtı xabardar etiw tarawındaǵı jumısı qanaatlandırarsız dep tabılsın.
3. Tómendegiler mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń málimleme xızmetleri, baspasóz orayları, jámiyetshilik penen baylanıslar boyınsha xızmetler (keyingi orınlarda – málimleme xızmetleri)diń tiykarǵı wazıypaları etip belgilensin:
mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń jumısı haqqında ǵalaba xabar quralları, sociallıq tarmaqlar, mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń rásmiy veb-saytları, sonday-aq, basqa da málimleme resursları arqalı, sonıń ishinde, baspasóz konferenciyaları, birifingler, mediaturlar shólkemlestiriw jolı menen xalıqqa turaqlı, tolıq hám operativ túrde málimleme usınıp barıw;
mámleketlik uyımlar hám shólkemlerde elimizdiń jámiyetlik-siyasiy hám sociallıq-ekonomikalıq rawajlanıw procesi haqqında málimleme beriw jáne sáwlelendiriw boyınsha ilajlardı islep shıǵıw hám ámelge asırıw;
mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdińń unamlı imidjin qáliplestiriw hám ilgeri súriw, jámiyetlik sorawlar ótkeriw hám basqa da formatlarda jámiyetshiliktiń pikirin úyreniw;
málimleme siyasatı tarawında ózlerine júklengen wazıypalardı ámelge asırıwda Ózbekstan Respublikası Prezidenti Administraciyası janındaǵı Málimleme hám ǵalaba kommunikaciyalar agentligi (keyingi orınlarda – Agentlik) penen nátiyjeli ámeliy birge islesiwdi jolǵa qoyıw;
ǵalaba xabar quralları menen nátiyjeli birge islesiw, málimleme xızmetleri menen turaqlı islesetuǵın jurnalistler hám blogerlerdiń sheńberinde operativ maǵlıwmatlardı tarqatıw, sonday-aq, normativlik-huqıqıy hújjetlerdiń joybarların dodalawda xalıqtıń keń qatlamlarınıń qatnasıwın támiyinlew maqsetinde ekspertlerdiń toparın qáliplestiriw;
turaqlı túrde ǵalaba xabar qurallarında mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń basshılarınıń shıǵıwların shólkemlestiriw;
málimleme mákanı monitoringin alıp barıw hám tallaw, sın kózqarastan hám keńnen dodalanıp atırǵan málimleme topılıslarına operativ qatnas bildiriw, ǵalaba xabar quralları hám Internet tarmaǵında tiyisli mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń jumısına baylanıslı málimlemeni tarqatıw boyınsha jumıslardı shólkemlestiriw;
mámleketlik uyımlar hám shólkemler menen birgelikte jergilikli jáne sırt el ǵalaba xabar quralları arqalı tarqatıw ushın málimleme, maǵlıwmat, túsinik hám basqa da informaciyalıq-analitikalıq materiallar tayarlaw;
mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń jumısı haqqında jámiyetshiliktiń pikirin, milliy hám sırt el ǵalaba xabar qurallarınıń poziciyasın úyreniw, áhmiyetli usınıslar islep shıǵıw hám olar haqqında mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń basshılarına málimleme berip barıw;
mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń jumısın sırt el ǵalaba xabar qurallarında sapalı sáwlelendiriw maqsetinde wákillikli ministrlikler hám uyımlar arqalı Ózbekstan Respublikasınıń sırt eldegi diplomatiyalıq wákilxanaların, sonday-aq, sırt mámleketlerdiń Ózbekstandaǵı diplomatiyalıq wákilxanaların málimleme materialları (baspa ónimleri, foto-, audio-, videomateriallar hám t.b.) menen támiyinlew;
mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń wákilligine kiretuǵın normativlik-huqıqıy hújjetlerdiń joybarları jáne olardıń tastıyıqlanǵan tekstlerin belgilengen tártipte óziniń rásmiy veb-saytlarında jaylastırıw;
mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń jumısına baylanıslı tekstli, foto-, audio- hám videomateriallardan ibarat maǵlıwmatlar bazasın qáliplestiriw hám jańalap barıw.
4. a) mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń málimleme xızmetleriniń xızmetkerleri eń baslısı jurnalistika tarawında joqarı maǵlıwmatqa iye bolǵan shaxslar arasınan lawazımǵa tayınlanatuǵını;
b) mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń málimleme xızmetleriniń basshıları:
bir waqıttıń ózinde mámleketlik uyım hám shólkem basshısı baspasóz xatkeri esaplanıp, málimleme siyasatı máseleleri boyınsha basshınıń másláhátshisi statusına iye boladı hám miynetke haqı tólew, medicina jáne transport xızmetin kórsetiw shártlerine bola mámleketlik uyım hám shólkem basshısınıń orınbasarına teńlestiriletuǵını;
tiyislisinshe Agentlik yamasa onıń aymaqlıq bólimleriniń juwmaǵın esapqa alǵan halda lawazımǵa tayınlanatuǵını;
hár úsh jılda Agentlikte attestaciyadan ótetuǵını;
v) mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń oraylıq apparatları, Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi, wálayatlar hám Tashkent qala, rayon (qala) hákimlikleriniń strukturalarında málimleme xızmeti názerde tutılıwı shárt.
Mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń oraylıq apparatları, Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi, wálayatlar hám Tashkent qalası hákimliklerindegi málimleme xızmetleri xızmetkerleriniń sanı, qaǵıyda tárizinde, olardıń shtat birlikleri sheńberinde qáliplestiriletuǵını hám baspasóz xatkeri menen bir qatarda ǵalaba xabar quralları hám jámiyetshilik penen baylanıslar, veb-resurslar jáne sociallıq tarmaqlar menen islesiw ushın juwapker xızmetkerlerden ibarat bolatuǵını.
Mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń oraylıq apparatlarındaǵı málimleme xızmetleri xızmetkerleriniń sanı tiyisli uyım jumısınıń ózine tánliginen kelip shıqqan halda onıń basshısı tárepinen belgilenetuǵını.
Mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń uyımlıq hám aymaqlıq bólimleri málimleme xızmetleriniń jumısın shólkemlestiriw tiyisli uyımlardıń talabınan kelip shıǵıp belgileniwi múmkin.
g) mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń málimleme jumısın muwapıqlastırıp barıw Agentlik tárepinen ámelge asırılatuǵını belgilep qoyılsın.
d) Tómendegilerge jol qoyılmaydı:
mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń málimleme xızmetlerine olardıń xızmet minnetlemelerine kirmeytuǵın qosımsha minnetlemelerdi júklewge;
málimleme xızmetleriniń funkciyaları hám wazıypaların mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń basqa da bólimlerine júklewge;
e) mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń basshıları:
málimleme xızmetleriniń zamanagóy materiallıq-texnikalıq quralları, sonıń ishinde, televizor, foto- hám video jazıp alıw quralları, joqarı tezliktegi Internetten paydalanıw imkaniyatı, zárúr programmalıq ónimler menen támiyinlengenlgi, sonday-aq, qánigeli kadrlardı tartıw ushın jeke juwapker esapalanadı;
málimleme xızmetleri xızmetkerlerine, basqa da tólemlerge qaramastan, Ózbekstan Respublikası Mámleketlik byudjeti hám mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń ózleriniń qarjıları esabınan miynetke haqı tólew fondınıń 50 procentinen az bolmaǵan muǵdarda aylıq ústeme tólewge haqlı bolıp esaplanadı;
j) málimlemeler mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń veb-saytlarında, sociallıq tarmaqlarda, mobil messendjerlerdegi betlerinde kúnine keminde bir ret jaylastırılıwı hám jańalanıwı kerek.
5. Mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń málimleme xızmetleriniń jumısın monitoring etiw nátiyjeli sistemasın engiziw, ǵalaba xabar quralları menen óz-ara birge islesiw boyınsha jumıslardı shólkemlestiriwde olarǵa járdemlesiw, sonday-aq, málimleme xújimlerine operativlilik penen juwap qaytarıw maqsetinde Agentliktiń mámleketlik uyımlarınıń málimleme xızmetlerin muwapıqlastırıw bólimi Agentliktiń oraylıq apparatı basqarıw xızmetkerleriniń belgilengen ulıwma sanı tiyislisinshe arttırıp, 5 shtat birligin qosımsha ajıratqan halda Málimleme xızmetleriniń jumısın shólkemlestiriw hám muwapıqlastırıw basqarması sıpatında qayta shólkemlestirilsin.
Qaraqalpaqstan Respublikası, wálayatlar hám Tashkent qalası málimleme hám ǵalaba kommunikaciyalar basqarmalarında 14 shtat birliklerin qosımsha ajıratqan halda málimleme xızmetleriniń jumısın shólkemlestiriw hám muwapıqlastırıw sektorı shólkemlestirilsin.
6. Mámleketlik uyımlar hám shólkemler:
Ózbekstan Respublikası Málimleme texnologiyalar hám kommunikaciyaların rawajlandırıw ministrligi menen birgelikte bir ay múddette baspasóz xatkerlerin baylanıs quralları, sonıń ishinde, húkimetlik baylanıs, sonday-aq, keń polosalı Internet tarmaǵına jalǵanıw imkaniyatı menen támiyinlesin;
mámleketlik uyımlar hám shólkemler málimleme xızmetleri xızmetkerlerin tájiriybe arttırıw hám sırt mámleketlerdiń tiyisli shólkemler menen jaqınnan tanısıw, sonday-aq, olardı málimleme jaǵınan támiyinlew ushın sapar etetuǵın delegaciyalardıń quramına kirgiziw ilajların kórsin.
7. Agentlik Ózbekstan Respublikası Prezidenti Administraciyasınıń strukturalıq bólimleri, Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabineti, ministrlikler hám uyımlar, qánigeler hám ekspertlerdi tartqan halda qabıl etiliwi rejelestirilgen hám qabıl etilgen sociallıq áhmiyetke iye normativlik-huqıqıy hújjetlerdiń qaǵıydalarınıń, sonday-aq, áhmiyetli máseleler boyınsha kútilip atırǵan shólkemlestiriwshilik ilajlardıń ǵalaba xabar qurallarında hám Internet tarmaǵında keńnen sáwleleniwin támiyinlesin.
8. Agentlik:
mámleketlik uyımlar hám shólkemler tárepinen Ózbekstan Respublikasınıń nızamları, Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń qararları hám tapsırmalarınıń orınlanıwı haqqındaǵı jámiyetshiliktiń pikirin, sonday-aq, olardıń orınlanıwı boyınsha ǵalaba xabar quralları hám Internet tarmaǵındaǵı veb-saytlarında mámleketlik uyımlar hám shólkemler járiyalaǵan materiallardı monitoring jolı menen turaqlı túrde úyrenip barsın hám nızam hújjetlerinde názerde tutılǵan ilajlardı kóriw ushın tiyisli mámleketlik hákimiyat jáne basqarıw uyımlarına málimleme (kórsetpeler) kirgizsin;
Ózbekstan Respublikası Prezidenti janındaǵı Mámleketlik basqarıw akademiyası hám Ózbekstan Jurnalistika hám ǵalaba kommunikaciyalar universiteti menen birgelikte mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdegi málimleme xızmetleriniń xızmetkerleri hám basshılarınıń qánigeligin arttırıw kursların shólkemlestirsin;
eki ay múddette mápdar ministrlikler hám uyımlar menen birgelikte málimleme xızmetleriniń basshıların attestaciyadan ótkeriw tártibin, sonday-aq, olardıń jumıs nátiyjeliligin bahalaw ólshemlerin islep shıqsın hám tastıyıqlasın;
2020-jıl 1-yanvarǵa shekem mápdar ministrlikler hám uyımlar menen birgelikte mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń málimleme xızmetleriniń basshıların nızam hújjetlerine muwapıq attestaciyadan ótkersin;
mámleketlik uyımlar hám shólkemlerge olardıń jumısınıń ashıq-aydınlıǵın támiyinlew, ǵalaba xabar quralları menen óz-ara birge islesiwdi jaqsılaw, sonday-aq, málimleme xızmetlerin metodikalıq jaqtan qollap-quwatlaw boyınsha turaqlı járdem kórsetip barsın;
ǵalaba xabar quralları, Internet tarmaǵı, sonıń ishinde, sociallıq tarmaqlar hám mobil messendjerlerde járiyalanıp atırǵan xalıqtıń keń qatlamlarınıń pikirine unamsız tásir kórsetetuǵın maǵlıwmatlardıń turaqlı monitoringin ámelge asırsın hám tiyisli mámleketlik uyımlar jáne shólkemlerdiń málimleme xızmetleri múnásibet bildiriwi ushın olarǵa jibersin;
mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń málimleme xızmetleriniń xızmetkerlerin, sonıń ishinde, mámleketlik sıylıqlarǵa usınıw arqalı xoshametlep barıw ilajların kórsin;
mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń málimleme xızmetleri reestrin qáliplestirsin jáne onı turaqlı jańalap barsın;
mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń málimleme xızmetleriniń jumısın, olardıń maman kadrlar, materiallıq-texnikalıq qurallar menen támiyinlengenligi hám olarǵa júkletilgen wazıypalardıń orınlanıwın úyrensin.
9. Ózbekstan Respublikası Qarjı ministrligi:
sırt elde Ózbekstannıń unamlı imidjin alǵa qoyıw hám mámleketimizde ámelge asırılıp atırǵan reformalar haqqında úgit-násiyatlaw hám jámiyetshilikti keńnen xabardar etiwge qaratılǵan málimleme kampaniyaların ótkeriw maqsetinde Ózbekstan Respublikasınıń málimleme tarawı hám ǵalaba kommunikaciyalardı rawajlandırıwdı qollap-quwatlaw qorına Ózbekstan Respublikası Mámleketlik byudjeti qarjıları esabınan hár jılı 20 milliard sum ajıratılıwın támiyinlesin.
hár jılı Ózbekstan Respublikası Mámleketlik byudjet parametrlerin qáliplestiriwde Agentlik hám onıń aymaqlıq bólimleri támiynatı hám materiallıq-texnikalıq úskeneleniwi ushın qarjılardı názerde tutsın.
12.Agentlikke ilajlar (konferenciyalar, brifingler, «dógerek sáwbetleri», prezentaciyalar hám basqalar)dı shólkemlestiriwge baylanıslı júkletilgen wazıypalardıń lazım dárejede orınlanıwın támiyinlew maqsetinde Málimleme tarawı hám ǵalaba kommunikaciyalardı rawajlandırıwdı qollap-quwatlaw qorınıń qarjıları esabınan jumıslar (xızmetler) jetkerip beriwshiler menen tikkeley shártnamalar dúziwge ayrıqsha túrde ruxsat berilsin.
13.Málimleme texnologiyaları hám kommunikaciyaların rawajlandırıw ministrligi málimleme qáwipsizliginiń máplerinen kelip shıqqan halda mámleketlik uyımlar hám shólkemler jáne ǵalaba xabar qurallarınıń Internet tarmaǵınan paydalanıwı, texnikalıq xızmet kórsetiliwi hám jalǵanıwı jáne olardıń serverleri TAS-IX tarmaǵına jaylastırılıwına baylanıslı qárejetlerdi azaytıw ilajların kórsin.
14.Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2019-jıl 2-fevraldaǵı «Ózbekstan Respublikası Prezidenti Administraciyası janındaǵı Málimleme hám ǵalaba kommunikaciyalar agentliginiń jumısın shólkemlestiriw haqqında»ǵı PQ-4151-sanlı qararına qosımshaǵa muwapıq ózgerisler kirgizilsin.
15.Ózbekstan Respublikası Ádillik ministrligi:
Agentlik, mápdar ministrlikler hám uyımlar menen birgelikte 2019-jıl 1-sentyabrge shekem Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetine ǵalaba xabar quralları hám poligrafiyalıq kárxanalardı mámleketlik dizimnen ótkeriw, sonday-aq, baspa jumısın licenziyalaw boyınsha mámleketlik xızmetlerdi kórsetiw administrativlik reglamentler joybarların kirgizsin;
eki ay múddette Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetine mámleketlik uyımlar hám shólkemler tárepinen maǵlıwmat usınılmaǵanlıǵı yamasa nadurıs maǵlıwmat usınılǵanlıǵı, sonday-aq, ǵalaba xabar qurallarınıń jumısına tosqınlıq etkenligi hám jurnalistlerge basım ótkergenligi ushın juwapkershilikti belgilew haqqında usınıslar kirgizsin.
16.Agentlik mápdar ministrlikler hám uyımlar menen birgelikte eki ay múddette nızam hújjetlerine usı qarardan kelip shıǵatuǵın ózgerisler hám qosımshalar haqqında Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetine usınıslar kirgizsin.
17.Usı qarardıń orınlanıwın qadaǵalaw Ózbekstan Respublikasınıń Bas ministri A.N.Aripovqa hám Ózbekstan Respublikası Prezidenti Administraciyasınıń baslıǵı Z.SH.Nizomiddinovqa júklensin.
Ózbekstan Respublikası
Prezidenti SH.MIRZIYoEV
Tashkent qalası,
2019-jıl 27-iyun


text:
Ukrainağa has Qırımnıñ Putin tarafından işğal etilüvi daa çoq vaqıt devamında dünyada köterilgen mevzulardan birincilerden olacaqtır. Çünki, böyle operatsiyanıñ ihtimalına baqmadan, Yanukoviçniñ diktator rejiminiñ tar-mar etilmesinden soñ, Putinniñ isteklerinden aqıl-idraq üstünlik alacaqqa şans mevcut edi.
Amma, Qırımnıñ işğali endi yüz bergeninden biraz başqa şeyge diqqatnı doğrutaraq, Qırımnıñ «mustaqilligi» içün berilgen uydurma 97% reyge baqmadan, Qırım sakinleriniñ çoqusı Rusiyenen «qavuşması»na nasıldır sebeplerden coşıp ketmegenini eslemege mümkün.
Ukrainada ise reaktsiya çeşit manalı. Putin ukrainalılarğa ait meydanlığından büyük bir parçanı hırsızlağanına baqmadan, Ukraina belli bir «sovok» fikir tarzına teren batqan, dotatsiyalar vastasınen ayat keçirgen regiondan vazgeçti.
Lâkin Rusiyege Qırım özü azlıq ete edi, aynı zamanda o Qara deñiz şelfinde ukrainalı cermay ve gaz yedegini de mülküne qoştı.
Bir taraftan, umumiy duşmannıñ peyda oluvı Ukrainanıñ şarqiy ve ğarbiy qısımları arasındaki kerginlikni yatıştırğanında bir müsbet tarafı bar.
Amma, diger taraftan, tış agressiya Ukrainada bulunğan revolütsiya deñişmelerini ve korruptsiya ile öligarhiyadan temizlenüv ceryanını çanalatıp başladı, ve bu Ukrainanıñ normal inkişaf areketini eksilte bile.
Bundan da ğayrı, Ukrainanıñ iç bir akimiyeti «bizler Qırımnı, kerçekten, ğayıp ettik, amma, vaqtınca olsa da, onıñnen, diger devletniñ meydanlığı olğanına razı olıp, munasebetler quracaqmız», - dep olamaz.
Ukraina iç bir alda Qırımnıñ işğalini qabul etip olamay, çünki, böyle tarzda, o özüniñ diger meydanlıqlarnıñ anneksiyasını qabul etmek ihtimalını bildire, demektir.
Putin Ukrainağa qarşı «büyük oyun»nı başladı
Bugün Ukraina pek mürekkep vaziyettedir. Putin oña qarşı «büyük oyun»nı başladı. O doğrudan-doğru cenk etmekni sevmey, amma gizli zarar ketirici faaliyet, agentlerniñ yollanması, ahlâq bozuqlıqnı, demoralizatsiya, ealiniñ aldatması ve satıp aluvı kibi mahsus operatsiyalarını ğayet begene. Tamam ile bularnıñ episi Ukrainağa has Qırımda olıp keçkenini közetmek mümkün edi.
Platsdarm azır olğanda ise, alemniñ bütüni közlerini lipildetip, saçmalap, bir şey añlamayıp, ya da añlamamazlıqqa urdurıp turğan vaqıtta, yıldırım suratte banditçesine ücüm ve hırsızğa has «sıdırıp aluv» yapıla.
2008 senesi böyle areketler Gruziyada yüz berdi, şimdi ise Qırımda tekrarlandı. Amma, yıldırım suratlı spetsoperatsiyanıñ neticeleri keregi kibi çıqmadı (o, ğayet aşkâr oldı), Putinge bu «sıdırıp aluv»nı biraz vaqıtqa çekmek kerek oldı.
Amma strategiyası kene de şu: olğan vaziyetni tınç qoymayıp, eñ azı Cenüpnen Şarqnı eline alaraq, Ukrainanı parçalarğa bölmektir.
Ukrainada şimdi ordusınıñ pekitvünden ğayrı, Rusiyeden yollanılğan agentler ve provokatorlarnıñ meydanğa çıqarmaq, interventnen beraberlikte keçirilgen «birdemlik» mitinglerniñ toqtatuvı ve rus tilli ealide añlatma işi kibi, terrorizmge qarşı, areketler ögge qoymalı.
Sovet Birliginiñ dağılmasına şübeli qarşılıq
Kreml-KGB-kommunist rejimi Ukraina üzerinde evelde Sovet Birliginiñ dağılması içün revanş almağa tırışa.
Amma Qırımda onı tek kommunistlerge aldanğan nefaqacılar ve sovet keçmişinde batıp qalğan qartanalar, em de aydın kelecekni bağışlayıcı, bedava toyduracaq padişağa ümütler bağlağan bir parça tenbeller beklep turdılar.
Ukraina devletçiligini yoq etmege maqsat qoyğan, Putinge itaat etken Rusiye, agressiv siyasetini alıp bararaq, özüni er keske «superdevlet» ekenini qızğınlıqnen köstermege tırışqan, dünyeviy cemiyetiniñ taşlantısı, «sovok» bataqlığı ve ham madde qoşumçası olaraq qala.
Putin özüni ğalip kösterip qabarğanı esassız ve yalıñız, öz istegini kerçek dep, bar küçünen köstermege ıntıluvdır.
Rusiye Ukrainağa nisbeten alıp barğan kolonizatorlıq siyasetinde, ukrain cemiyetindeki tarz-alını daa da çoq yerinden köçürmek maqsadınen, «beşinci kollonna»ğa tayana.
Lâkin Ukrainada mustaqillik ilân etkeninen, Qırımnıñ rus ealisi ögünde ya da ğayrıdan evelki, topraqlar zapt etici, tarzda Rusiyege qaytmaq, ya da mustaqil yañı Ukrainanıñ loyal vatandaşları olmaq meselesi peyda oldı.
Olar ise üçünci yolnı seçtiler, Qırımnıñ bugünki zapt etici devletniñ revanşist tayançısı oldılar.
Bu gruppanıñ areketlerine tamam ile böyle qıymet kesmelidir, em buña Sovet Birliginiñ darqaluvından soñ meydanğa kelgen diger memleketlerde yaşağan, buña beñzegen, halq közge alınıp, Rusiye polittehnologlarnıñ işi ayatqa keçirile.
Olarnı, bu meydanlıqta tamır atqan azlıq diye degil de, özleri yaşağan yañı devletniñ duşmanı olğan kelmeşekler, dep belgilemege ve şu imperialist-kolonial revanşist basqıncı akimiyetke qarşılıq köstermege lâzim.
Belki de, bu (32% -ge teñ «çoqluq»nen «Qırım muhtariyeti»ne rey bergen) ealini halqara munasebetlerinde ve aq-uquq vesiqalarında tamam böyle etip köstermelidir.
Çünki, böylece, revanş ihtimalını beklep, Qırımnıñ rusları 1991 senesinde yaşamaq içün Rusiyeni saylamadılar.
Kommunist nefaqacılar ordusına tayanması
Qırım sakinleri yalıñız yaz mevsiminde para qazana ediler ve doğrudan-doğru Ukrainadan kelgen dotatsiyalardan ğıda ala ediler.
Qırım deñiz limanları közge alınsa, Keriç ve Kefe (Feodosiya) portları, Ukraina kontinenti tarafından keçirilgen demir yolu olğanı sebebinden, belli bir tertipnen çalışmaqta edi.
Qalğanları ise, misal içün, Yalta deñiz limanı, demir yolu olmağanı sebebinden, kezinti katerlerini faydalanıp, qazana, bu ise Qırım ve Ukraina içün kelirsiz edi. Bugün episi portlar işini toqtattı, yalıñız Keriç keçiti çalışa.
Okkupantlarğa birinci künlerde quvanğanları bile, yarın vaziyet fenalaşmaq mümkünligini añlap, bugün memnün degiller.
Qırım daima nefaqacı çağına kelgen insanlarnı özüne çeke edi. Yaşlar ise Ukrainanıñ qıta qısmına oqumaq ve çalışmaq içün ketmege areket ete, Qırımğa ise soy-sopuna, raatlanmaq içün, kelip kete edi.
Qırım – bu, saylavlarğa qatnap-qatnap, Kommunist fırqasına rey bergen, kommunist nefaqacılar ordusıdır. Olar, Qırım sakinleri içün Milât ya da Yılbaş degil de, 9 mayıs künü – eñ büyük bayram degenleridir.
Qırım, daima, iqtisadiy, siyasiy, ahlâqiy ve ideologik ceetten Ukrainanı artqa çekip tura ve çanalata edi, em de tamam kommunistlerniñ ocağı olğandır.
Amma Qırım sakinleri, Rusiyeniñ basqıncılığı altında bir yıl yaşasalar bile, er şeyni añlar ve kommunizm ğayelerinden Ukrainanıñ yavaş-yavaş inkişaf etken qısımlarından da tez qurtarılırlar.
Kommunizm devletke inkişaf etmege bermegenini, ögge areketni kestire ve çanalatqanını añlarlar.
Rusiye taraftan zapt etilgen ukrainalı Qırımnıñ vaziyeti şunıñnen emiyetli ki, Putin nefaqacılıq reformasına, sağlıq qoruyıcı reformasına, ve, cedvelge köre, diger saalardaki deñişmeleriniñ yolunı kestirdi.
Sebebi şunda ki, Qırımğa ğıda bermek içün sermiya qaydandır alınmalı, Putin ise onı öz cebinden çıqarıp bermez.
Ve bundan soñ bir-eki ay keçse, atta kommunist tarafdarları olğan Qırım nefaqacılarınıñ eyforiyası keçer, ve adiy künler başlanır.
Ondan soñ masraflarnı da azlaştırmaq kerek olur, çünki Rusiye nevbetteki «qardaş» halqqa yardım etmege mecbur olacaq.
Bugün Putinniñ Rusiyesi Qırımnıñ anneksiya olmasından eyforiyada buluna. Amma Moskva ilân etken ğalebe – bu daa ğalebe degildir. Çünki Ukrainanıñ vaziyeti o qadar ümütsiz degil, em de Qırımnıñ zapt etilmesi, Kremlniñ fikirine aksi, daa soñuna barmadı.
Ukraina küçlerini toplar ve öz devletinde tertip-nizamnı yerine ketirir. O, Moskvadan kösterilgen agressiyağa qarşı turmağa ögrenir.
Putinniñ yolbaşçılığında olğan Rusiye halqara izolâtsiyasına oğraycaq ve, böyle aldan özüni qurtarmağa istese, Kremldeki napoleonçıqtan vazgeçecek.
«Fikir» rubrikasında ifade etilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
ATR qırımtatar telekanalı salı künü mart 31-de yaynlavını toqtattı. Soñki saatte telekanal baş müdiriniñ muavini Lilâ Bucurova sözge tesisçi Lenur İslâmov ve baş müdir Elzara İslâmovanı davet etti.
Telekanal yolbaşçılığı telekanalnı qayd etmege ve yayınlavnı devam etmege tırışacağını bildirdi.
Lilâ Bucurova şunı qayd etti ki, «ATR telekanalanıñ qapatıluvı aqta qarar «telekanalğa degil, halqqa tesir etti».
«Bu ğaye muvafaqiyetli olıp çıqacağını beklemek kerekmey. Biz bundan da beterni kördik. Halqımız Stalinni başından keçirdi. Bu problemlerge dayanmazmı? Dayanır. Öz evini öz toprağında qurmağa devam eter. E, bugün yayınlavımız toqtala, amma biz qaytırmız. Biz er zaman qaytamız. Ve kene bir kere «Efirde ATR telekanalı» dermiz», – bildire Bucurovanıñ sözlerini «15 minut» saytı.
Telekanal baş müdir muavini Lilâ Bucurova «sürgünlikte yaşağanlarğa daa da qıyn olğanını» qayd etti.
ATR qırımtatar telekanalı yayınlavını mart 31 künü toqtattı. Qalğan soñki saniyelerini telekanalnıñ icadiy taqımı nezaret ete, bazıları ağlay edi.
Aprel 1 kününden ATR yayınlavınıñ toqtatılması mümkün. Eger de telekanal martnıñ soñuna qadar Rusiye qanuniyetine köre matbuat vastası olaraq qayd etilmese, işi toqtatılacaq.
Teleşirket bir qaç kere Roskomnadzorğa vesiqalarını bere edi, amma çeşit sebeplerden olarnı qaytara ediler. ATR şirketine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radiosı, «15 minut» internet neşiri de şimdi aynı vaziyettedir.


text:
«Kolesniçenko-Kivalovnıñ qanunı lâğu etilmeycek. Bu qanun Ukraina ealisiniñ rus tilli qısımınıñ menfaatlarını temsil ete. Ukraina ükümetiniñ til meselesine munasebeti deñişmeycek», – dep ayttı o.
«İç bir kimse ve iç bir vaqıt rus tilini sıñırlamaycaq ve Ukrainada onı qullanmağa yasaq etmeycek», – dep qayd etti Yatsenük.
O, şunı ayttı ki, bugünki esas vazife – «barışıq, tınçlıq ve bir devletni saqlamaqtır».
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 23-de 2012 senesi iyülniñ 3-de qabul etilgen devlet til siyaseti esasları aqqında qanunnı küçsüz dep tanıdı. Bu qanun milliy azlıqlar ealiniñ 10% ziyadesini teşkil etken regionlarda eki til olmasına imkân bere edi.
İşbu qanunnıñ lâğu etilmesi Ukrainanıñ bir sıra regionlarında cemaatçılıqnı açuvlandırdı.
2014 senesi martnıñ 3-de Ukraina prezidentiniñ vazifelerini eda etken Aleksandr Turçinov Ukraina Yuqarı Radasınıñ mezkür qararını imzalamaycağını bildirdi.
2014 senesi martnıñ 4-de parlament Ukrainada til inkişafı ve qullanuvı aqqında Ukraina qanun leyhasını azırlaycaq mahsus komissiyanı meydanğa ketirdi.


text:
Daa evel Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından Zello internet-ratsiyası vastasınen ekstremist laflarda qabaatlanğan qırımlı İsmail Ramazanovnıñ malümatı Rusiyeniñ «terrorist ve ekstremistler cedvelinden» silindi.
Bu malümat Rosfinmonitoringniñ saytında derc etildi.
İsmail Ramazanovğa qarşı dava yanvarniñ 16-nda qapatıldı.
İsmail Ramazanov 2018 senesi yanvarniñ 23-nde tutulğan edi, Novıy mir köyündeki evinde tintüv keçirilgen edi. Rusiye Tahqiqat komiteti, onı Zello internet-radiosı vastasınen ekstremizm teşviqatında qabaatladı.
İyülniñ 14-nde İsmail Ramazanov SİZOdan çıqtı, çünki bu cinaiy iş boyunca şeklengenler yarım yıldan ziyade nezaret altında qalmay.
Qırım aq qorçalayıcı gruppası, «içtimaiy ağlardaki ekstremizm» ükümleri çıqarılğan qırımlılar davanıñ ğayrıdan baqılmasını talap ete bile, dep bildirgen edi. Rusiye prezidenti Vladimir Putin «Rusiye Ceza kodeksiniñ 282-nci maddesine deñişmeler kirsetilgenine dair» qanunnı imzaladı.


text:
Qırımnıñ Seyitler rayonında Rusiye politsiyası qırımtatarlarnı 2020 senesi mayısnıñ 1-nden 5-ne qadar qanunsız aktsiyalarda iştirak etmek yasaq ola, dep tenbiley.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi bildirgenine köre, böyle vesiqalar onlarnen qırımtatarına berildi, olarnıñ arasında eki «Qırım birdemliginiñ» faali, Qırım ve Moskvada bir kişilik narazılıq aktsiyalarında iştirak etken üç insan bar.
Berilgen malümatqa köre, politsiya hadimleri er şeyni videoğa qayd etti. Vesiqanı prokuratura hadimi oqudı.
2019 senesi dekabrniñ 6-nda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» halqara zorbalıqsız barışıq aktsiyası azırlana ve keçirilecek, dep ilân etti. Aktsiya vaqtında faller memuriy sıñırdan keçip, Qırımğa kirecek ola. Aktsiya mayısnıñ 3-nde keçirilecektir.
Çubarov, Kreml, «Qırım yürüşi» arfesinde qırımtatarlarnı qorquzmağa tırışa, dep ayta.
Rusiye Tış işler nazirligi, Qırımtatar Milliy Meclisi ilân etken «Qırım yürüşi» aktsiyasını «provokatsiya» dep adlandırdı.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin, FVN-niñ Qırım idaresiniñ başı Aleksandr Yefremovnı işten çıqarmaq qararını imzaladı. Vesiqa noyabr 4-ünde Rusiye uquq malümatı portalında derc etildi.
İşten çıqaruvınıñ sebepleri bildirilmey.
Yeremeyev 2019 senesi fevral ayında Putin tarafından resmiy olaraq bu vazifege tayinledi. Bundan evel o, FVN-niñ Qırım idaresiniñ başlığınıñ vazifesini vaqtınca becere edi.
Müessise reberligini bundan evel becergen Sergey Şahov, 2018 senesi iyün 4-ünde Rusiye prezidenti qararınen içten çıqarılğan edi. Amma Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov, onı yarımada fevqulâde vaziyetler naziri rutbesinde qaldırdı.


text:
A. ÖZAYDIN. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Türkiye Diyanet Vakfı, 1991
ÖZAYDIN, A. 1991. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi , pp.76-77.
ÖZAYDIN, A., (1991). Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi.
ÖZAYDIN, Abdulkerim. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı, 1991
ÖZAYDIN, Abdulkerim. "Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi." Türkiye Diyanet Vakfı, 1991.
ÖZAYDIN, A. 1991. "Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi." , Türkiye Diyanet Vakfı, pp.76-77.
@encyclopedia{encyclopedia, author={Abdulkerim ÖZAYDIN}, title={Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi}, publisher={Türkiye Diyanet Vakfı}, pages={76-77} }


text:
Türkiye Cumhuriyeti Ukrainağa İçki işler nazirliginiñ islâatında yardım köstermege azır. Bu aqqında Ukrainadaki Türkiye elçisi Yönet Can Tezel mayıs 23-te İçki işler naziri Arseniy Avakov ile körüşüvde ayttı.
«Elçiniñ aytqanına köre, Ukraina milliy politsiyasınıñ ihtiyaclarında Türkiye akimiyeti yardım etmege niyetlendi ve uquq qoruyıcı saasında faal sürette birleşik areketlerde yardımcı olmağa istey», – dep bildire İçki işler nazirliginiñ matbuat hızmeti.
Arsen Avakov körüşüvde qayd etti ki, cinayetçilik ile kureş ve vatandaş telükesizligi saalarında uquq qoruyıcı idareleriniñ eki devletniñ de teren işbirligi müim bir qısmı olmalı. Nazir Ukraina ve Türkiye arasında bağlar faalleşkenini qayd etip, açıq-aydın noqtaiy nazarı ve Ukrainanıñ mustaqilligi ve topraq bütünligine qoltutqanı içün Türkiye tarafına teşekkür bildirdi.
Avakovnıñ fikrine köre, terrorizm ve sıñır arası cinayetçilik ile semereli küreş içün qomşu devletler beraber areket etmeli.
Ukraina ve Türkiye arasında bağlar keçken sene soñunda faalleşti. Rusie ile zıddiyet artqan soñ Türkiye Ukrainanıñ topraq bütünligini ve Rusiye tarafından qanunsız Qırım işğalini ve onıñ Ukraina şarqına qarışuvını halqara toplulıq ile nazar noqtanı tuta, amma bunın içün Rusiyege qarşı sanktsiya da çıqarmadı.


text:
Lvivniñ merkezinde artıq Qırımnıñ da bir parçası bar. Qırımtatarlar «Bağçasaray» qavehanesini açtılar. Tesisçilerniñ fikirince, böyle bir qavehane – Lviv sakinleri ve şeer musafirlerine qırımtatarlarnıñ medeniyetini yetkizdirecek bir usuldır. Qırım.Aqiqat Lvivni ziyaret etip, lvivliler alışmağan qave pişirilmesiniñ hususiyetlerini ögrenmege qarar berdi.
«Bağçasaraynıñ» pencerelerinde baqır filcan ve quru yemiş tura. Qave, çay ve tatlı – suvuq yağmurlı küz künü yetişmegen şeyler. Kirişte tatlı ve sıcaq qaveniñ qoqusı burnuna ura. Vitrinada Yuliya laf ete – musafirlerge qave pişire. O, lvivlidir, amma bugün, er iş künü olğanı kibi, qırımtatar milliy qıyafetini kiygen. Hadimlerniñ çoqusı – Lviv sakinleridir. Reber ve şekerci – Qırımdan köçip kelgenlerdendir.
Maña müessiseniñ idarecisi Lenurnı setke oturıp beklemege teklif eteler. Bundan evel körüşmege añlaşqan edik. Lenur Qırımdan köçip keldi. Lvivge «referendumdan» soñ keldi. 2011 senesi Tavriya universitetine oqumağa kirgen edi, amma Rusiye yapqanlarından sebep oquşını Lvivde devam etmege mecbur oldı – erkek ukrain diplomını almağa istedi. Yañı şeerni, mında yaşağan insanlarnı begene. Yañı işni de begene:
– Zenaatım boyunca çalışam, begenem. İşimni yapıp, Lviv sakinlerini halqımnıñ medeniyeti ile tanış etmek imkânım bar. Menden ğayrı Qırımdan köçken şekerci Alim bar. Bu eki vazifeni yalıñız qırımtatarı becerir.
Qara bol ştanlı ve beyaz kölmekli, beline qırmızı quşaq baylağan oğlan baqır filcanda qave, çini tepside şekerli qurabiye ketire. Mında şekerni de pişireler.
Lenur qavehane aqqında tarif ete:
– Bağçasaraynıñ Qırımdaki büyük tarihiy emiyeti bar. Qırım hanlığınıñ eski paytahtıdır. Adı belli, ve eñ esası – qırımtatar adıdır. Tercime etseñ, «Bağçalı saray» demektir.
– Qavehaneñizniñ farqı ne?
– Lviv sakinleri qave içmege pek seveler. Lâkin bizler şeer sakinleri ve musafirlerini qırımtatar qavesiniñ ananeleri ile tanış etmek isteymiz. Bugünde–bugün Lvivniñ aman–aman bütün qavehaneleri qave maşinalarını qullana. Bizler ise qumda qave pişiremiz. Evel-ezelden Lvivde ev ve qavehanelerde qaveni qum üstünde pişirgen ekenler, çünki qave pişirmek ve içmek ananesi Lvivge Türkiyeden keldi.
Bugünde-bugün «Bağçasaray» musafirlerine üç qave çeşiti teklif etile: Bağçasaray qavesi, Qaymaqlı qave ve Qoyu qave. Er birini farqlı pişireler.
– Tatlılarnı tarif etiñiz.
Musafirlerimizge er bir qırımtatar qadını bilgen tatlılarnı teklif etemizLenur
– Er şeyni özümiz pişiremiz, satın alğan şeylerimiz yoq. Musafirlerimizge qırımtatar tatlılarını teklif etemiz, olarnı er bir ev hanımı... qırımtatar ev hanımı (külip ayta oğlan – müel.) bile. Qurabiye, qara ve beyaz elva, baqlava, irimçik – lvivliler onı pek begene. Olarnıñ da peynirli tatlıları bar, amma bir taraftan yaqın olğan şeyniñ yañısı da bar.
«Bağçasaraynıñ» tabanı ve divarlarında ananeviy qırımtatar kilimleri bar. Lenur dey ki, er birini Qırımdan ketirgenler. Olarnıñ meraqlı tarihı ve «belli bir yaşı» bar, eñ eskisi – 120 yaşında eken. O, büyük zalnı yaraştıra.
– Kilimge basqan adamlar onıñ yaşını ögrengen soñ çekileler, – dep küle Lenur.
– Merdivenniñ üstünde olğan soyu da Qırımdan, biz onı Türkiyeden ketirdik, anda onı sürgün olunğan qırımtatarlar ketirgen ediler. Onı keri qaytardıq, daa doğrusı.
Aşağı zalda defterinde resim yapqan tüşünceli bir qıznı körem. Mariya mında aman–aman er kün kele.
– Bir kün yanından keçip, içeri baqtım, vitrinada güzel bir şey kördim. Kirdim ve qaldım mında, – dep hatırlap ayta qız. – İnteryerni begendim, bundan evel böyle bir şey körmedim. Er şey parlaq, ilvan, resim yapmaq isteysiñ. İlham bere. Mında seni er vaqıt bekleyler, er vaqıt körmege memnünler. Mındaki qave ve tatlı pek lezetli. Mında qaytmaq isteysiñ. Saibi ile laf etken edim, halqı aqqında bir sıra meraqlı ikâye añlattı. Bunı bilmegen edim.
– Lenur, qaveniñ saibi qayda?
– O, Qırımda şimdi.
– Daa ketmedimi?
Men ketmedim. Qırımda yaşayım. Şartlar deñişsiñ, qaytacamLenur
– Yoq, ketmedi. Men de ketmedim. Qırımda yaşayım. Şartlar deñişsiñ, men de qaytacam.
Lvivli Bogdan qavehane açılğanından berli anda çalışa. Erkek qırımtatar medeniyeti ile meraqlandı, özü içün yañı şeyler ögrene.
– Al-azırda bu medeniyetni er bir ukrainlige yetkizmek müim bir unsurdır. Ukraina – çoq taraflıdır. Karpatlarnıñ öz medeniyeti, qırımtatarlarnıñ da öz medeniyeti bar. Bu zor vaqıtlarda bir-birini añlap, birleşmek kerekmiz. Bu yardım ete.


text:
Keriçte Budönnogo soqağında tünevin aqşam 9 qatlı evde kvartira yandı. Binada çoq tütün olğanı içün, qurtarıcılar sakinlerni tahliye etti ve bir aqaynı yanğında qurtardı.
Bu aqta Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi bildirmekte.
“Doquz qatlı evniñ birinci qatında bir haneli kvartirada yanğın çıqtı. Qırım qurtarıcıları, tütüni çoq olğan binada araştıruv keçirdi, onıñ neticesinde 1976 senesi doğma aqay qurtarıldı, 10 adam tahliye etildi”, - denile beyanatta.
Müessise malümatına köre, yaralanğanlar olmadı, amma yanğın kvartiranıñ bütün donatmasını yaqıp bitirdi. Müessisede yanğın sebeplerini daa belli etmeyler.
Partenit qasabasında (Aluşta) mayısnıñ 30-ında eki qatlı baraq evinde yanğın çıqtı, onıñ neticesinde 65 yaşındaki qadın elâk oldı. Baraqta yaşağan 17 qoranta meskensiz qaldı.


text:
«Eurovision-2019» ukrain milliy saylavınıñ finalında ğalebe qazanğan yırcı MARUV yır yarışına barmaycaq. Bu aqta Ukraina Milliy devlet teleradiokompaniyasınıñ idare reisi Zurab Alasaniya bildirdi.
«Ukraina Milliy devlet teleradiokompaniyası ve yırcı MARUVnıñ taqımı arasındaki uzun ve ağır muzakereler (beş buçuq saat) böyle neticelerge ketirdi: taraflar añlaşıp olamadı, añlaşma imzalanmaycaq», – dep yazdı Alasaniya Facebook saifesinde.
Onıñ qayd etkenine köre, Ukrainanı Eurovisionda temsil etecek icracı aqqında qarar daa alınmadı. «Nevbetteki namzet ile muzakerelerge saba başlaycaqmız» dedi.
Alasaniyanıñ qayd etkenine köre, Ukraina Milliy devlet teleradiokompaniyası «yarışnı daa ziyade siyasetleştirmemek içün» añlaşmada şartlarnı yazıp qoydı: yır yarışında Ukrainanı temsil etecek icradı Rusiyedeki çıqışlardan vazgeçmeli (yarıştan soñ üç ay devamında), «Ukraina topraq bütünligi ya da Ukrainağa halqara seviyede zarar ketirebilecek açıq ifadelerge diqqatlı olması».
Fevralniñ 23-nde «Eurovision-2019» ukrain milliy saylavında yırcı Maruv ğalebe qazandı. O, 2019 senesi mayıs ayında Ukrainanı yır yarışında temsil etecek. Daa evel Maruv Rusiyede çıqışta bulunğanını aytqan edi.
Final neticelerine köre o, 12 baadan 11-ini qazandı. Jüri azaları yırcığa 5 baa qoydı, seyircilerniñ rey berüv neticelerine köre Maruv eñ yüksek 6 baanı aldı.
«Eurovision-2019» yır yarışında Ukrainanı temsil etecek kişinen bağlı qararnı Milliy cemaat teleradiokompaniyası milliy saylav neticeleri ilân etilgeninden 48 saat içinde tasdıqlamaq kerek edi.


text:
Ukraina telükesizlik hızmeti bildirgenine köre, Odesanıñ merkezinde neonatsist teşkilâtınıñ vekilleri Qırımtatar bayraq künü ve Ukraina Anayasası Künü arfesinde camini ateşke bermege planlaştıra ediler.
«Eki neonatsist Ukrainadaki cemaat-siyasiy vaziyetni kerginleştirmek ve anayasa qurumını devirmek maqsadınen terror ücümini kerçekleştirmege planlaştıra edi. Ukraina telükesizlik hızmetiniñ tahqiqatçıları Rusiye mahsus hızmetleriniñ temsilcilerinden şübhelene», – dep aytıla haberde.
Berilgen malümatqa köre, iyünniñ 25-nden 26-na keçer gecesi UTH hadimleri Odesanıñ merkezinde neonatsist teşkilâtınıñ eki iştirakçisini eki yaqıcı madde şişesinen islâm din binasını ateşke bermege tırışqanlarında yaqaladı. UTH bildirgenine köre, yaqalanğanlardan biri uzun zaman Rusiyede yaşağan soñ Ukrainağa keldi.
UTH malümatına köre, yaqalanğanlarnıñ yaşağan yerinde keçirilgen tintüv vaqtında yaquv vastaları, cep terminalları ve «terror ücümi azırlığını isbatlağan» defterler alındı.
Keçken afta Telükesizlik hızmeti bu neonatsist gruppasınıñ teşkilâtçılarından birini yaqaladı, dep bildirgen edi. Olarnıñ adları ve teşkilât adı aydınlatılmay.
Er yıl iyünniñ 26-nda qırımtatarlar Milliy bayraq kününi qayd ete. Bayram künü olaraq 1991 senesi iyünniñ 26-27-nde Aqmescitte ötkerilgen ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ birinci künü saylânğan edi.
Qırımtatar bayrağı üzerinde altın tamğa tasvir etilgen kök bayraqtır. Tantanalı tedbirler em Qırımda, em esas Ukrainada, em çetele ötkerile.


text:
Keriçniñ rusiyeli akimiyetinde, şeerde “köçme alış-veriş noqtaları artqaç”, dep sayalar, bunıñ içün olarnıñ kimerlerini yıqmaq qararı alındı.
Şeer memuriyetiniñ başı Sergey Borozdin, Keriçte 583 alış-veriş noqtası qayd etildi, dep bildire.
“Şeer olarnen 132%-ğa temin etildi, bunıñ içün köçme ticaret noqtalarını azlaştırmaq qararı alındı. Qoruv mıntaqalarında, qaldırımlarda pekitilgen ve adamlarğa keder etken obyektler közde tutula. Biz olarnı shemadan silip, bozacaqmız”, - dep yaza “RİA Krım” rusiye haber agentligi Borozdinnıñ sözlerinden.
Keriç memuriyetiniñ resmiy saytında köçme alış-veriş noqtaları yıqtırılacağı aqqında şimdilik haber yoq.


text:
Qırımtatar faali, Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsiniñ ömür arqadaşı, «Qırım balalığı» teşebbüsiniñ koordinatorı Mümine Saliyeva Aqmescitteki Rusiye Ekstremizm ile küreş merkezinden yiberildi.
Faalniñ aytqanına köre, oña qarşı Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesine istinaden – yasaqlanğan timsallerniñ numayışı – memuriy dava açıldı.
«Protokol tizildi, Fevralskaya soqağındaki narkologiya merkezine yol aldıq, anda içki ve narkotik qullanmağanıma dair teşkerüvden keçtim. Tutuluv protokolınıñ kopiyasını bergenler. Mahkeme yarın saba saat 9:30-da olacaq», – dep tarif etti Saliyeva «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi derc etken videoda.
O, tutulğanını oña ve apiske alınıp Aqmescit SİZOsında tutulğan aqayı Seyran Saliyevge qarşı yapılğan basqı olaraq tanıy. O, Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi ola.
Rusiye quvetçileri mayısnıñ 30-nda eki qırımtatar faalini tuttı: aq qorçalayıcı ve vatandaş jurnalisti Lutfiye Zudiyevanı ve Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsiniñ ömür arqadaşı, «Qırım balalığı» teşebbüsiniñ koordinatorı Mümine Saliyevanı.
Ekisi de Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesine istinaden qabaatlana – yasaqlanğan timsallerniñ numayışı. İşbu madde boyunca memuriy apis cezası berile.
Al-azırda Qırım ve qomşu Rusiyeniñ müessiseleri bir de bir izaat bermediler.


text:
Rusiyeli advokat Sergey Legostov, “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ iştirakçisi Remzi Memetovnıñ rusiye SİZOsınıñ mahsus blokına avuştırılğanına şikâyet yazacaq. Bu aqta o Qırım.Aqiqatqa haber etti.
Bir kün evel rusiye jurnalisti Anton Naumlük, Memetovnıñ “sebeplerni añlatmadan” Rostov-na-Donu şeeri SİZOsınıñ mahsus blokına yollanılğanını bildirdi.
Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ernes Ametov, advokatnıñ aytqanına köre, Aqmescitteki nezarethaneniñ mahsus blokunda bir aydan berli buluna.
2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede Bağçasaraynıñ dört sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov tutulıp, terrorizmde qabaatlandı. Olar, Rusiyede terroristik dep tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şübeli dep sayıla.
2017 senesiniñ oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakinini tutıp alğan edi. Bular – Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zakiryayev ve Ernes Ametov. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda «Qırım birdemligi»niñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatar musulmanı Edem Smailov tutulıp alınğan edi. Olarnıñ işi Bağçasaraylı «Hizb ut-Tahrir işinen» birleştirildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
8 mayda Tallinndağı xakimiät wäkilläre häm çit il diplomatları suğışta hälaq bulğan häm Holokost qorbannarı qäberlärenä çäçäk saldı. Bıyılğı Xäter köne Estoniädä, ikençe tapqır Könbatış Yevropa belän ber könne häm Rusiädän ber kon irtäräk 8 nçe mayda bilgeläp ütelä.
Sovet çorında Tallinnı azat itelü uñayınnan quyılğan Ciz Soldat häykäle şähär üzägennän çittäge xärbi ziratqa küçerelde. Bügenge xäter könendä taqıyalar Ciz Soldat häyäkälenä da salındı.
Xäter köne uñayınnan suğışta hälaq bulğannarnı iskä alu çaralarında 27 ilçe qatnaşırğa telägän. Barı Rusiä ilçese genä, suğışnıñ tämamlanuın 9 mayda bilgeläp ütäçägen belderde. Suğışnıñ tämamlanuın qaysı könne bäyärm itügä bulğan törle qaraş, taraflarnıñ suğışqnı bäyäläw mäsäläsendä dä kürenä.
Estoniäneñ Tartu Universitetındağı tarix professorı Andres Kasekamp, Estoniän häm başqa Baltik buyı däwlätlärneñ Yevropağa tartıluı tabiği xäl. Andres Kasekamp:
“Bezneñ öçen, ikençe dönya suğışı 1939-1945 yıllar arasında buldı. Monı Yevropalılar häm Könbataştağılar añlyılar, dip uylıym. Ämma Rusiälelär öçen, älege nizag, Hitlernıñ Sovetlar Berlegenä höcümennän soñ 1941 yılda başlanğan Böyek Watan suğışı buld. Ämmä bezneñ öçen ikençe dönya suğışınıñ dähşätle xälläre 1939 yılda başlandı, ul waqıtta Sovetlar berlege armiäse ilgä kerä başlıy häm 1940nçı yılda barlıq Baltik buyı däwlätläre Sovetlar berlege tarafınnan basıp alına”.
Sovetlar berlege Batlık buyındağı däwlätlärne üz teläge belär quşıldı, dip äytep kilde. Rusiä dä şul uq fikerdä tora. Tarixqa bulğan ike törle qaraş, fänni yassılıqta ğına tügel, 2 atna elek bulğan uram çualışlarında da sizelde.
Ciz Soldat häykäleneñ alınuına “Tönge küzätü” oyışması citäkçese Dmitriy Klenski, Estoniädäge Ruslar ezärlekläwgä duçar bula, di.
“Miña şul närsä gadelsez kürenä: mondağı xalıqnıñ küpçelege, kilmeşäklär tügel, ämma alarnıñ başlarında psixologik yaqtan bu äyber bar. Bezgä monda möhäcrilärgä kebek qarıylar. Läkin gafu itegez, keşe yoqlarğa yatqanda monda ber il ide, uyınğanda ul ikençe ilgä äwerelde.”
Estoniädä tuğan Klenski eston telen bik yaxşı belä. Anıñ xökümätneñ ğämällärenä açuı kilä, ul Ciz Soldat cirle rus xalqı öçen oçraşu urını häm üzlären xörmät itü öçen säbäp ide, di. Häykälneñ alınuı, Estoniä xalqına bolay da az bulğan ışanıçnı, tağı da kimette, di Klenski.
Sovetlar berlege çorında, Estoniäneñ Rus cämäğätçelege, 1939 yılda bar xalıqnıñ 10% bulsa, 1989 yılda alar 35% qädär arttı. Xäzer ruslar ildäge xalıqnıñ urtaça 30% täşkil itä. Klenskiynıñ äytüenä qarağanga, Estoniädäge ruslar arasında Estonnar belän çağıştırğanda eşsezlär kübräk, alarnıñ belem aluğa häm xakimiätkä kerergä mömkinlekläre äzräk.
Eston xakimiätläre bu ğäyepläwlärne şik astına quya. Barlıq ruslar yäki rus telelendä söyläşüçe başqa xalıqlar, Eston telennän imtixan tapşırğannan soñ, ilneñ watandaşlığın sorıy ala.
Läkin xäzergä, yabılğan kibetlär häm törle könnärne ütkärelgän bäyräm çaraları, Estoniä bulğan ayırımlıqlarnı iskä töşerep tora.


text:
Bu afta Rostov SİZOlarında, Qırımda tutulğan ve soñra Rusiyege çıqarılğan 19 ukrain siyasiy mabüs ile konsul körüşüvleri planlaştırıldı.
Bunı Rostov-na-Donu şeerindeki baş konsul Taras Malışevskiy "Gromadske radio"ğa bildirdi.
"Rusiye tarafından sebepsiz terrorcılıqta qabaatlanğan vatandaslarımıznı ziyaret etecekmiz. Olarnıñ arasında Aluşta, Qarasuvbazar, ekinci Bağçasaray, Qurman "Hizb ut-Tahrir davalarınıñ" iştirakçileri bar. Ve Saq şeerinden olğan Oleg Prıhodko", - aytıp berdi Malışevskiy.
Onıñ aytqanına köre, körüşüv vaqtında mabüslerniñ tutuluv şaraitleri ve saglıq alı teşkerilecek, bundan ğayrı advokatlarınıñ işi aqqında fikirlerini diñleycekler. Tuvğanlarından mektüplerni de bermege planlaştırıla.
"Baş konsullıq mabüslerniñ episine maddiy destek yapacaq. Er körüşüvniñ neticeleri aqqında ukrain matbuatına aytılacaq, daa tafsilâtlı haberler, koronavirus sebebinden mart ayından berli körüşme imkânından marum qalğan tuvğanlarına aytılacaq", - dedi Malışevskiy.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısı aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoq – qırımtatarıdır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
Siyasiy mabüslerge qol tutuv programmasınıñ reberi, «Memorial» aq qorçalayıcı merkeziniñ şura azası Sergey Davidisniñ bildirgenine köre, merkezleriniñ cedvelinde 315 insan bar, 59-ı – qırımtatarıdır.


text:
Bunı Rusiye Federatsiyası Prezidentiniñ resmiy saytında bildireler.
Tatarstannıñ prezidenti aytqanına köre, o, Qırımnı 3 kere ziyaret etti ve qırımtatarlarnen keçirgen körüşüvlerden soñ, yıllar devamında çezilmegen meseleler dairesini çezdi.
Ayırıca, Rustam Minnihanov «Repressiyağa oğrağan halqlarnıñ reabilitatsiyası aqqında» Qanunğa qırımtatarlarnı da kirsetmege teklif etti. Onıñ fikrince, böyle areket maneviy destek ola bile.
«Ekinciden, Volodımır Volodımırovıç, olar Sizge öz planlarını, öz noqtaiy-nazarını bildirmege isteyler ve, eger böyle imkân olsa, qırımtatar aktivistleri Siznen körüşmege ister edi, – dedi körüşüv devamında Minnihanov. – Diqqatımnı celp etken üçünci mesele budır: Olarnıñ yaşağan yerlerini qanunlaştırmağa kerek, bu birinciden. Ekinciden, olarnı desteklemek, belki de, bir de bir leyhanı azırlamağa lâzim. Bu sualni Qırım akimiyetindeki işdeşlerimiznen de muzakere etik. Bu meselede de yardımıñız kerektir».


text:
Bunı Ukraina mudaafa nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Hususan, Qırımda bulunğan, amma qıtaiy Ukrainağa köçmege istegen arbiy hızmetçiler mayıs 6-12 künleri nevbetteki noqtalarğa kelmek kerek: Kiyev, A0799 arbiy qısmı; Odessa, A2238 a/q; Oçakov, A2637 a/q; Vinnitsa, A2656 a/q; Nikolayev, A1080 a/q.
Arbiy yolbaşçı ve reberlerge arbiy hızmetçilerniñ Rusiye Federatsiyasınıñ Silâlı quvetlerine, ya da Rusiyeniñ diger uquq qorçalayıcı organlarına qabul etilgeni aqqında vesiqalar kelse, olar hızmetçiler ile muqaveleniñ toqtatılması ve olarnıñ Ukraina Silâlı Quvetleriniñ şahsiy erkânınıñ cedvellinden çıqarıluvı içün malümatnı mahsus organlarğa taqdim etmekkerekler.


text:
Aprel 20-de Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı Mahkemesi Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ dört figurantına sıñırlav tedbiriniñ uzatılması aqqında qararını quvette qaldırdı. Remzi Memetov, Enver Mamutov, Zevri Abseitov ve Rustem Abiltarov mayıs 12-ge qadar azatlıqtan marum etilgen alda qalacaqlar. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Advokat Emil Kurbedinov, Qırım Yuqarı Mahkemesinde apellâtsiyanı baqmaq içün artıq vekâleti yoq edi, çünki «Bağçasaray dörtlügi»niñ işi bundan evel Şimaliy Kavkaz mahkemesine baqılmaq içün berilgen edi.
«Bu işniñ figurantlarına sıñırlav tedbiriniñ uzatılması Yuqarı mahkemeniñ baqılacaq işi degil edi. Bizde, mart 28-de bu işniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz arbiy mahkemesine berilgeni aqqında malümat bar edi. Böylelikle, uzatuvnı tamam bu mahkeme baqmaq kerek edi. Lâkin qabaatlav hulâsasını endi tasdiqlağan ve bu işke artıq iç bir alâqası olmağan prokuraturanıñ istegi ile tevqifniñ uzatıluvı baqıldı. Biz bunı ciddiy biz bozuluv saya ve bu qararğa qarşı Rusiye Yuqarı mahkemesine şikâyet etecekmiz», – dedi o.
Oturışuv endi ananeviy şekilde qapalı rejimde keçe edi, lâkin akem hanım, mahkeme qararınıñ oqulması esnasında qabaatlanğanlarnıñ aqrabalarına içeride bulunmağa izin berdi. İşniñ figurantları oturışuvda videoalâqa vastasınen iştirak etti.
2016 senesi mayıs 12-de Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evlerini ve yerli qavehaneni tinttiler. Neticede dört Bağçasaray sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov yaqalanıp, terrorizmde qabaatlandılar. Olarnı, Rusiyede terroristik tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden dolayı şübheli sayalar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ taqip etilüvi din alâmetine köre yapıla, dep sayalar. Advokatlar, bu iş boyunca Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından esas olaraq qırımtatarlar ve olardan ğayrı İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenini qayd eteler. Halqara uquq işğal etilgen territoriyada işğalci devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Keçken künü işğal etilgen Qırımda 10 yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep bildirdi Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov.
Onıñ malümatına köre, 7 hasta epidemiologik tahqiqat ve laborator skriningi neticesinde qayd etildi, 3 insan alâmetleri bar olğanından. muracaat etti. Qayd etilgen hastalardan 2-si qomşu Rusiyeden keldi.
«Bütün hastalar yuqunç hastahanelerine alındı, alâqada olğanlar belli, profilaktika tedbirleri keçirile», – dep yazdı Aksenov Facebookta.
Umumen Qırımda, akimiyetniñ malümatına köre, 623 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 36-sı çetelden keldi, 93-ü qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar. 416 insan yahşı oldı, 21 kişi vefat etti. Aqyarda 207 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı, 3 kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Fevral 11 künü Büyük Moskvoretskiy köpürinde rusiyeli siyasetçi Boris Nemtsovnıñ abidesi yanında nevbetçilikte olğan cemaat faali Grigoriy Simakov tarif etti: gece «Gormost» belediye şirketiniñ hadimleri küç ile yağmacılıq yaptılar. Bunı «OVD-İnfo» Rusiye uquq qorçalayıcı media-leyhasınıñ sitesi bildire.
«OVD-İnfo» bildirüvinde: «Bekçilik yapqan Grigoriy Simokov ve Pavel Kolesnikov, adise aqqında haber etmek içün, Kitay-Gorod polis bölügine ketkende, olar «Gormost» hadimi Dmitriy Zaytsevniñ maşnasını rast keldiler. Köpürde nevbetçilik yapqan faallernıñ şahsiy şeylerden bazılarını şu maşnadan köterip attılar. Arabadan «Alıñız» dep dep bağırdılar», – dep aytıla.
Bu vaqıtke qadar adise aqqında Moskva uquq qoruv organları tarafından resmiy izaat bermediler.
Nemtsov 2015 senesi fevral 28-ge keçer gecesi öldürülgen edi. Bu iş boyunca Zaur Dadayev, Şadid ve Anzor Gubaşevlar, Temirlan Eskerhanov ve Hamzat Bahayev yaqalanğan ediler.
Taqiqat bu cinayetniñ teşkilâtçısı olaraq Ruslan Muhudinovnıñ adını bildire, evelleri bu insan Çeçenistan İİN «Sever» batalyonunda ofitser edi. Bu cinayetni sımarlağanlar – «bellgilenmegen insanlar» sayıla.
Nemtsovnıñ aqrabalı ve safdaşları taqiqatnıñ ketişatınen memnün degiller. Olar Çeçenistan yolbaşlçısı Ramzan Kadırovnı sorğudan keçirmege ve işniñ özüni «Devlet ya da cemaat erbabınıñ ayatına suiqast» olaraq taqiq etmge talap eteler.


text:
Rusiyeli Qırım ükümeti yarımadada ukrain radio yayınlamasını bastırıp olamaz, dep bildirdi Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında Televizion ve radio yayınlaması boyunca Ukraina Milliy şurasınıñ azası Sergey Kostinskiy. Böyle etip o, Kremlge boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskayanıñ, kerek olsa, yarımadada ukrain radiosınıñ yayınlamasını blok etecekleri aqqındaki ilânına izaat berdi.
Kostinskiyniñ sözlerine köre, Televizion ve radio yayınlaması boyunca Milliy şurasında vaqtınca işğal etilgen Qırım territoriyasına yayınlaycaq bir qaç merkezniñ açılmasını planlaştıralar. Bu ise dalğanı bastırmaq içün mania olacaqtır.
«Ukrain radiosı yayınlağan dalğasınıñ – 549 kilogerts – bastırılması imkânsızdır. Bellesem, bu saada işimizni inkişaf etecekmiz. Qırımğa yayınlağan bu kibi dalğalar çoq olmaq kerek. FM dalğasını qolay bastıra bileler. Bizim vazifemiz şu ki, Qırım şimaline yayınlaycaq çoq radiostantsiyalar olmaq kerek, böyle alda, olarnıñ bastırılması qolay olmaz», – dep ayttı o.
Programmanıñ diger musafiri, Ukraina mudafaa naziriniñ mesleatçısı Aleksey Makuhinniñ qayd etkenine köre, ukrain dalğalarını bastırması rusiyeli Qırım ükümeti içün iqtisadiy taraftan masraflarnı ketirecek, orta dalğararnı bastırmasını alsaq ise, meselâ, Qırım.Aqiqat Radiosı yayınlağan dalğalar, bu daa da effektivsiz olacaqtır.
«Bu orta dalğalar olsa, o vaqıt olarğa (rusiyeli Qırım ükümetine – QA) bunı yapmağa (dalğanı bastırmağa – QA) pek ağır olacaqtır. Ve orta dalğalarnı sıñırdan degil de, Hersondan bütün Qırım territoriyasına yayınlamaq mümkün. Daa bir imkân bar – yoldaşqa (sputnikke) qoşulmaq, ve yoldaştan dalğa almaq. O vaqıt bir şey yapıp olamazlar», – qayd etti Aleksey Makuhin.
Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya onıñ müessisesi ukrain radiostantsiyasınıñ yarımada territoriyasına yayınlamasını «ekstremizm» tarafından teşkerecegini ve böyle bir şey tapılacaq alda onı blok etecegini ilân etti.
Mayıs 26-da Herson devlet vilâyet memuriyetinde bildirilgenine köre, Ukrainanıñ qıtaiy territoriyasından Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım territoriyasına ukrain radio dalğası yayınlanmağa başladı. Şimdiki vaqıtta test rejiminde. Memuriyetniñ malümatına köre, Qırımda ukrain radiosı 101.4 FM dalğasında yayınlana.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiyede yasaqlanğan terroristik teşkilâtı olaraq tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanıp, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda yaqalanğan Qırım uquq qoruyıcısı, İnsan aqları boyunca Qırım kontakt gruppasınıñ azası Emir-Usein Kukuğa «açıq yürekten itiraf etmege» teklif ettiler. Bu aqta aprel 22-de, cuma künü Emir-Usein Kukunı ziyaret etken adliyeci Aleksandr Popkov Facebook saifesinde bildirdi.
«Emir boldurğan kibi körüne, ya da, bilmeyim, körüngendir. O yerdeki şarait, yımşaq aytqanda, yaramay. Bedence onı tiymeyler. Oña bazı vaqıtları Federal havfsızlıq hızmetiniñ tanış hadimi Kompaniytsev kele, oña açıq yürekten itiraf etmesiniñ imtiyazlarını güzel añlata. Emir çorlanıp tintüv aqqında, öz işi aqqında, mantıqsız ve boş olğan qabaatlar, hizbiylerniñ ilk işinen qıyaslama aqqında añlata», – bildirdi Popkov.
Adliyeciniñ sözlerine köre, eki iş bir stsenariy boyunca inkişaf ete: er birinde Rusiye uquq qoruyıcıları dörter musulmannı yaqaladı, olardan birer slavân kişi (Yuriy Primov ve Vadim Siruk). Dört insandan biri terroristik toplulıq teşkil etkeninde, qalğanlar iştirak etkenlerinde qabaatlana.
«Qabaatnı tanımaq içün nasıldır şaatlar yardım ete, olar qabaatlı şahıslar öz dünyabaqışlarınen ve asılında Hizb ut-Tahrirniñ tarafdarları olğanı aqqında açıq-aydın olmağan delillerni ketireler. Eki işte nasıldır video/audio yazısı bar, anda «aşhanede» çeşit siyasiy mevzular muzakere etile: Qırım taqdiri, Rusiye, Ukraina, eki devlette islâmnıñ yeri, din qaideleri, çeşit noqta-i nazarlar, şu cumleden aynı bu «hizbiyler» aqqında laf eteler. Video gizli şekilde daa bir munaqaşa iştirakçisi tarafından yazılğan, o muzakerelerde faal iştirak ete, mahsus bazı kerekli mevzularnı aça, ve, ğaliba, mahsus hızmetlerniñ agenti ve mahsus yollanılğan şaat ola», – dep qayd etti Aleksandr Popkov.
Adliyeciniñ fikirince, bu iş boyunca esas delil «altmış saifelik nasıldır diniy ruhiy-lingvistik ekspertiza sayılacaqtır».
Bu sene fevral 11-12 künleri Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımda islâmnı kütken insanlarnıñ evlerinde tintüvler keçirip, bir qaç kişini yaqaladı. Umumen olaraq, 14 insan yaqalandı, olarnıñ dörtü apis etildi: Yaltadan İnsan aqları boyunca Qırım kontakt gruppasınıñ azası Emir-Usein Kuku, Yalta rayonınıñ sakini Enver Bekirov, Aluşta regionınıñ sakini Muslim Aliyev ve Yaltalı Vadim Siruk. Federal havfsızlıq hızmetiniñ taqiqatçıları olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etkenlerinde qabaatladı. Episi dört kişi şimdiki vaqıtta Aqmescitteki SİZOda buluna.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda Rusiye FSBsiniñ hadimleri Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen Muslim Aliyevniñ qızı Gülsum Aliyevanı ekinci kere tutqan soñ yiberdi.
Ekinci kere tutulğanınıñ tafsilâtları aqqında Aliyeva Qırım.Aqiqat mühbirine tarif etti.
«İç işler rayon bölüginden yiberilgen soñ kene memuriy sıñırğa keldik ve tekrar keçkende meni kene tutıp, subet odasına alıp ketkenler. Anda sıñır hızmetiniñ hadimleri (Rusiye FSBsi – QA) kirdi ve Muslim Aliyev kimim ola dep sert bir şekilde sorap başladılar. 19 yılğa üküm etilgenini bilemmi dep sorağanlar, men de, elbette, bilem dedim», – dep tarif etti Aliyeva.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye quvetçileri «Hizb ut-Tahrir davası» mahkemelerine barğanını soradı.
«Bu suallerge cevap bermedim, 51-inci maddege esaslandım», – dep bildirdi Aliyeva.
Onıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Hersonğa öyle de barıp olamadı.
«Gümrükhane hadimleri deñişti: tahminen üç saat sorğu odasında bir özüm oturdım. Soñra, añlağanıma köre, yañı hadimler keldi ve esas Ukrainağa kete bilem, dep aytqanlar. Endi yaramadım ve vazgeçtim», – dep qoştı Aliyeva.
Yanvarniñ 13-nde Qırımda Rusiye FSBsiniñ hadimleri bir kün içinde eki kere Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen Muslim Aliyevniñ qızı Gülsum Aliyevanı tuttı.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, Aliyeva Rusiye kontrol etken «Armânsk» keçiş noqtasından ekinci kere esas Ukrainağa çıqmağa tırıştı.
Yanvarniñ 13-nde Aliyeva Qırımdan çıqmağa tırışqanda tutulıp, Ermeni Bazar politsiya bölügine ketirildi. Beş saattan soñ Rusiye quvetçileri onı yiberdi. Advokat Edem Semedlâyevniñ aytqanına köre, Aliyeva «alâ daa cinaiy qıdıruvda buluna». Advokat, Gülsumnıñ yanında oña qarşı dava qapatılğanına dair bütün vesiqalar bar edi, dep bildirdi.
Rosfinmonitoring saytına köre, Gülsum Aliyeva ekstremist faaliyeti ya da terrorizm ile alâqaları bar olğanına dair malümat olğan teşkilât ve şahıslar cedvelinde 766 nomera altında buluna.
Gülsum Aliyeva Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında tutulğan soñ Ermeni Bazardaki Rusiye politsiyasınıñ bölügine alıp ketirildi. Advokatnıñ aytqanına köre, Gülsumnıñ yanında oña qarşı cinaiy dava qapatılğanına dair bütün vesiqaları bar edi.
«Qırım birdemligi» birleşmesiniñ malümatına köre, Aliyeva tibbiy vesiqalarnı resmiyleştirmek ve ihtisasiy tibbiy mesleat almaq içün Hersonğa kete edi.
Rusiye quvet müessiseleriniñ izaatları şimdilik yoq.
2018 senesi iyül ayında Rusiye telükesizlik organlarınıñ hadimleri Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» iştirakçisi Muslim Aliyevniñ evinde «tahqiqat tedbirler» keçirgeni aqqında haber etilgen edi. Daa soñra belli olğanına köre, onıñ üyken qızı Gülsum Aliyevağa protokol tizilgen. O, Facebookta paylaşqanları içün Rusiye CK (milletlerara zıddiyet çıqaruv) 282-nci maddesine köre qabaatlanğan edi.
2019 senesi yanvar ayında Aluştadaki Tahqiqat bölügi Gülsum Aliyevağa qarşı cinaiy davanı qapattı.
2019 senesi iyünniñ 12-nde Gülsum Aliyeva Facebookta paylaşqanları içün «nefret ya da duşmanlıq doğurğanında» (Rusiye MCK 20.3.1 maddesi) qabaatlanıp, memuriy sıñırda Rusiye quvetçileri tarafından tutuldı. Bir qaç künden soñ Aluştanıñ Rusiye prokuraturası Gülsum Aliyevanıñ memuriy davasını toqtatıp, mesüliyetke çeküv müddeti bitti, dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Aqmescitte yaqın saatlarda sağanaqnen boranlı yağmur, burçaq yağacaq ve saniyede 20-25 metr süratlı yel esecek. Bu aqta Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Qayd etilgenine köre, yaramay ava Aqmescitte iyülniñ 16-nda künniñ soñuna qadar devam etecek.
Müessise suv basuv aqqında tenbilep, mağazlarda ventilâtsiyanı qapatmağa, andan mallarnı çıqarmağa, ayvan ve quşlarnı suv basqan yerlerden telükesiz yerlerge çıqarmağa, em de tahliye vaziyetinde kerek olacaq vesiqa, şahsiy eşya ve mülk cedvelini tizmege tevsiye ete.
Keçken afta Aqmescit ve Kezlevde sağanaqlar yağğan edi. Aqmeçit rayonında qasırğa yeli yerli kemping evçiklerini bozdı. Yağmurlar Keriçteki köyündeki yollarnı yuvıp ketti.


text:
Aqyarda mayısnıñ 16-sında Büyük ofitserler balını keçirecek olalar. Bu aqta Rusiye Qara deñiz flotunıñ matbuat hızmeti bildirmekte.
Balnıñ bediiy mevzusı - “Meftün etken bahtnıñ yıldızı” (“Zvezda plenitelnogo sçastya”). Merasimniñ programmasında - arbiy bal paradı, Qara deñiz flotunıñ orkestriniñ çıqışı, yır ve oyun ustalarınıñ çıqışı, bal oyunları, dep bildirdiler flotnıñ matbuat hızmetinde.
Bu yıl tedbirde 150 zabit ve 130 asker olmağan çifleri iştirak etmege azırlana.
Bal açıq avada, Qara deñiz yalısında Mihaylivskaya yalı batareyasınıñ meydanında keçirilecek.


text:
Keriçte tibbiy sigortalarnıñ resmiyleştirüvi içün tercime hızmetlerini bergen bürolarda alâ daa ukrain tilinden rusçağa çevireler.
Qırım.Aqiqat mühbirine belli olğanı kibi, şeerniñ tercime hızmetlerini bergen bürolarından birinde rus tiline resmiy tercime, misal içün, ukrain tilinde yazılğan doğuv aqqında şeadetname tercimesiniñ fiyatı 100 ruble tura.
«Sılaq müür ile notarial tercime kerek. Onı tek biz beremiz. Bir qaç kün devamında yapıla. Fiyatı – 100 ruble», – dep bildirdi büro hadimi.
Sigorta şirketlerine rus tiline notarial tercimesi olğan vesiqalarnıñ berilmesini daa yazda lâğu ettiler.
Qırım tibbiy sigorta şirketinden qayd etkenileri kibi, şimdilik vesiqalarnıñ tercimesi mecburiy degil.
«Yañılmasam, ya avgust, ya da sentâbr ayında lâğu ettiler. Amma bayağı insan bunı endi yapqan edi», – dep ayttı şirketniñ hadimi.
Bütün malümatnı şirketniñ hadimleri öz başına ukrain tilinden rus tiline tercime eteler ve tibbiy sigortanıñ elde etilmesine yazılğan arizağa elektron şekilde kirseteler.
Sigorta şirketlerniñ hadimleri aytqanı kibi, qırımlılarnıñ çoqusı alâ daa polislerni elde etmedi.
2015 senesi yanvar 1-den Qırım Rusiye Tibbiy sigorta tertibatına keçe. Oña köre, tibbiy sigorta boyunca tedaviylev ve, aks alda, ekimlerniñ paralı hızmetleri nazarğa alına.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunda olğan askerler Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Rusiye Astrahan şeerinde fevral 25 künü Hayser Cemilevge nisbeten müdetten evel azat etilmesine arizası boyunca mahkeme toplaşuvı keçecek.
Bunı Hayser Cemilevniñ adliyecisi Nikolay Polozov Twitterde bildirdi.
«Hayser Cemilevge nisbeten müdetten evel azat etüvine arizası boyunca mahkeme Astrahande 25.02 künü keçecek», – yazdı Polozov.
Rusiye Federatsiyasında maküm etilgen Hayser Cemilev – qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevniñ oğlu – Astrahan şeeriniñ №10 koloniyasında buluna.
Rusiye Federatsiyasınıñ Yuqarı mahkemesi Hayser Cemilev içün Krasnodar diyarı mahkemesi tarafından berilgen beş yıllıq apis müddetini bir buçuq yılğa qısqarttı. Rusiye ükmü ve 2015 senesi aprel ayında Kiyevniñ Dnepr mahkemesi tarafından belgilengen müddet arasında üç aylıq farq bar – 3 yıl 8 ay.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi. Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı.
Bıltır iyül 10 künü İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesi Hayser Cemilevni SİZOdan azat etmek qararını çıqardı. Rusiye bunı yerine ketirmedi.


text:
İyülniñ birisinden başlap Aqmescit (Simferopol), Yalta ve Aluştada şeer trolleybuslerniñ ücreti 17 rüblege qadar paalılaştı. Qırım fiyat ve tarifleri Devlet Komitetinde haber etkenleri kibi, yol ücretini deñiştirmek muracaatı "Krımtrolleybus" müessisesinden keldi.
Qırım fiyat ve tarifleri Devlet Komitetiniñ reis muavini Aleksandr Ponomaröv, tarif köterilgenini tefsir etip, "fiyat paalılaşqanı, yol ücretini iqtisadiyat tarafından kerekli seviyege ketirmeknen bağlı", dep ayttı.
"Tarif tayininde közde tutulğan tedbirler, müessiseniñ donatmasınıñ yañartmasınen ve trolleybuslarnıñ aqşam ve gece vaqtında yürmesinen bağlı", - dep qoştı o.
Aqmescit, Aluşta ve Yalta şeer trolleybuslarında yol ücreti 14 rüble edi.
2019 senesi aprel 1-inden Qırımda şeer avtobuslarınıñ fiyatı paalılaştı.
2019 senesi yanvar 1-inden Kezlev tramvaylarında yol ücreti bir rublege paalılaştı.