text:
Xakimiät firqäse saylawlardan soñ berençe qorıltayın uzdırdı
Ägär saylaw aldı kampaniäseneñ başında firqä isemlegennän 3-4 keşe genä ütär dip farazlansa, inde xäzer isemlelekkä kergän bar keşe dä Duma deputatı bulır dip uylanıla. Şuşı xakimiät firqäseneñ citäkçelege Tatarstan öçen Dumada 6,8 urın birä. Ägär, axırğı saylaw näticäläre bilgele bulğannan soñ, sannar üzgärmäsä, firqä isemlegenä kergän 7 keşe Duma deputatı bulırğa tieş. Alar arasında Yuriy Näcmiev, Mixail Rokitskiy, Änwär Möxämmätzakirov, Viktor Eltsov, İldar Gilmetdinov, Änbär Karmeev h.b. bar.Bu keşelärneñ barısı da Tatarstanda däräcäle urınnarnı biläp tora. Alar, Duma deputatı kebek, şulay uq, däräcäle, ämma 4 yıl belän çiklängän, wazifanı saylarmı, ällä üz urınnarında qalırmı, tögäl genä äytep bulmıy. «Azatlıq» radiosı xäbärçese İldar Ğilmetdinov belän elemtägä kerep, aña bu sorawnı birde. Yäşlär eşläre ministrı urınbasarı İldar İrek ulı, tögäl näticälär bilgele bulsın başta, annarı küz kürer, dip cawap birde. Firqä wäkilläre itep isemlektä bulğan başqa keşelär dä, xällärneñ barışına küz tiderergä qurqa küräseñ, cawaptan baş tarttı häm qotlawlar qabul itärgä telämäde.
Firqäneñ cıyılışında säyäsi belderü dä yasaldı. Färit Möxämmätşin äytkänçä, firqä tarafdarlarınıñ Rusiä Prezidentı saylawlarında Vladimir Putinnı yaqlayaçağın äytte.«Berdäm Rusiä» firqäseneñ tarafdarları soñğı 3 ay eçendä 42 dan 66 meñgä qädär artqan. Ä Mäskäwdä bulası qorıltayğa saylanğan 30 delegat arasında küpçelekne rayon başlıqları täşkil itä.
Bikä Timerova.


c: text/html

text:
Madridta Ğiraqqa yardäm itü maqsatında donor illär konferensiäse bara
AUDİO: Beläm, bez barıbız da tizräk suveren Ğiraq xökümäte oyıştırıluın kötäbez. Ämma tözekländerü eşlären başlaw ul köngä qädär kiçekterelä almıy. Bu bezneñ açığıç iğtibarıbıznı taläp itä dide Annan.
BMO general' sekretarr AQŞ belän anı tänqitläwçelär arasındağı bäxäslär Ğiraq xalqınıñ qıyınlıqların arttıra ğına dip, bäxäsläşmäskär, aqça belän yardäm itärgä çaqırdı. Konferensiädä 60-tan artıq ilneñ häm 300-dän artıq xosusıy şirkätneñ wäkilläre qatnaşa. AQŞ räsmiläre Ğiraqqa yardäm itü öçen aldağı 4 yılda 56 milliard dollar kiräk bulaçaq dip isäpli.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sotsial ipoteka belän tözelgän berençe yort faydalanuğa tapşırıldı
Pänceşämbe könne Qazandağı İmänlek uramınıñ 11 nçe yortı tiräse göjläp tordı. Monda Mintimer Şäymiev qatnaşında sotsial' ipoteka buyınça tözelgän berençe yortnı faydalanuğa tapşıru tantanası uzdı. Berniçä kön elek kenä yaña fatirlardan açqıç alğan xucalar Tatarstan prezidentın häm Qazan merı İlsur Metşinnı yort işegaldında qarşı aldı. Yaña yortqa küçkän 168 ğailäneñ yartısınnan kübräge - byudjet ölkäsendä eşläwçelär. 31 fatir ipotekada qatnaşuçı oyışmalarnıñ eşçelärenä tapşırıldı. 3 ğailä aşığıç räweştä toraq şartın yaxşırtırğa mäcbür bulğan, 56 fatirnı - yäş ğailä aldı. Şunı da äytergä kiräk, ipoteka buyınça yort tözüdä qatnaşqan qazanlılar belän berrättän Kärim Tinçurin isemendäge teatr xezmätkärlärenä häm artistlarına da öleş çıqtı.
Gölnaz Şäyxetdin


text: Bügen Ğiraqta 2 Yevropalı häm Ğiraqnıñ 2 politsiä xezmätkäre xäläk bulğan. Bagdadtan 70 çaqırım yıraqlıqta, Mussayab qalası yanında alarnıñ maşinasına ut açılğan. Amerikan xärbie Daniel Williams, ülüçelärneñ ikese Germaniä watandaşı dide. Germaniäneñ Bagdadtağı ilçelege, qorbannarnıñ berse Hollandalı bulırğa mömkin dip belderä. Uzğan täwlek eçendä Ğiraqnıñ tönyağında, Mosulda bulğan atışular waqıtında 5 keşe xäläk bulğan. Alarnıñ 4-se Amerikan watanadşı, baptis-missionerlar bulğan, berse – Ğiraqlı tärcemäçe xanım.


text:
Sit il eşqıuarzarı yañısa eşläy başlay
Respublikalağı iñ źur baźar yabılmay, 21 ğinwarźan üź eşen qaytanan başlay. Tik hatıp alıusılarźıñ bınan huñ tanış hatıusıların kürmäüe lä ixtimal. Sönki Qıtay häm Vietnam hatıusıların başqort hatıusıları almaştırasaq. Vietnam häm Qıtay eşqıuarźarı tauar kilterä ala ämmä üź tauarın hata almay. Bıl töp talap. Barlıq Başqortostan tauar hatıp alğan Dim baźarı yabılıu turahındağı xäbär yäşen tiźlegendä taralğaynı. Tik yabay xalıq, yabay hatıp alıusılarźıñ da bıl yañılıqqa fekere törlösä.
Yañı talaptarźı vietnamdar tınıs qabul ithä, qıtayźar täkkäberlänep qaranı. Ämmä ularźıñ kübehe tiśtä yılğa yaqın Başqortostanda üź eşen alıp bara. Şuğa la bıl osraqta tauış sığarıu urınhıź ine, Qıtay eşqıuarźarı la, Vietnam eşqıuarźarı la yıyılıştar ütkärep yañı talaptarğa buyhonorğa qarar itkän.


text:
Bügen AQŞ däwlät sekretare Condoleezza Rice Quşma Ştatlarnıñ yaqın könçığıştağı töp berektäşe bulğan Mısır xökümäten qatı tänqitläp Qahiräne il xalqına ışanırğa çaqırdı. Qahirädäge Amerikan Universitetında çığış yasap Rice Mısırdağı ğädättän tış xäl qanunın, nigezsez xökemnärne häm saylawlarğa bäyle köç qullanularnı tänqitläde. Rice irekle saylawdan qurqu monnan arı azatlıqnıñ kire qağıluın aqlıy almıy dide. Rice şulay uq yaqınlaşıp kilüçe saylawlar ğädellek yağınnan obyektiv standardlarğa yaraqlı bulırğa tieş dide.
AUDİO: Mısırdağı saylawlar, şul isäptän parlament saylawları härber irekle saylawlarğa xas obyektiv standardlarğa turı kilergä tieş. Oppozitsion törkemnär cıyılu, anda qatnaşu häm matbuğatqa üz fikerlären äytü iregenä iä bulırğa tieş. Tawış birülärgä köç qullanular belän qomaçawlawlar bulmasqa tieş. Saylawlarnı qara baruçı xalıqara küzätüçelärgä üz eşlären başqaruda çikläwlär bulmasqa tieş.
Älege çığışqa qädär bügen ul Şärm–äş-Şäyx şähärendä Mısır prezidentı Xösni Möbäräk belän söyläşte. Möbäräk berdän artıq namzät qatnaşaçaq yaña turıdan-turı saylawlar sisteması nigezendä 5-nçe märtäbä tağın 6 yıllıq möddätkä prezident bulıp saylanırğa tırışaçaq dip kötelä.


text:
Senatornıñ wäkälätläre tuqtatıldı
Aldan uq xäbär itelüençä, bu utırışta, Başqortstannıñ Rusiä Federatsiä Şurasındağı senatorı İğor İzmestyevnıñ wäqälätlären aldan tuqtatu qaralırğa tieş ide. Bu xälne Başqortstan parlamentı deputatları üz möräcäğätlärendä räsmi itep İzmestyev äfändeneñ eşquarlıq belän dä şöğellänüe häm ber şirkätkä citäkçelek itüe belän bäyläp añlattı. Ä bu xäl qanun buyınça senator keşegä yaramıy ikän. Ämma ğäyre räsmi çığanaqlar Başqortstan senatorınıñ başqa xilaf eşlärgä qatnaşı buluı xaqında da xäbär itkäläde. Matbuğatta da bu xaqta mäğlümatlar çıqtı. Başqortstan prezidentı da İzmestyevnıñ wäqälätlären tuqtatu öçen fatıyxasın birep quyğan, digän farazlar da äytelde. Şuña da bu mäsälä aldan uq xäl itelep quyılğan kebek qabul itelä ide.
Şulay da İğor İzmestyev üzenä tağılğan ğäyeplärneñ uydırma buluın belderä kilde. Ufada älege utırış başlanır aldınnan da Başqortstan deputatlarınıñ üzen senator itep qaldıraçağına ömeten özmägän ide äle. Üzenä qarata tağılğan ğäyeplärne ul kemnärneñder zakazı dip atadı. “Azatlıq” xäbärçesenä birgän ayırım äñgämäsendä dä şul fikeren äytte ul.
Başqortstan Däwlät Cıyılışı başlanır aldınnan “Azatlıq”qa birgän äñgämäsendä İzmestyev äfände bu utırışta üzenä dä süz bireler häm ul üzen yaqlap, köçle dälillär kiterä alır, dip ömetlänüen äytkän ide. Ämma ömete aqlanmadı, senatorğa süz birelmäde häm deputatlar zur küpçelek tawış belän anıñ wäqälätlären waqıtınnan alda tuqtatu öçen rizalığın birde.
Ämma İzmestyevnıñ senator bulu-bulmawına soñğı süzne äle Rusiä Federatsiä Şurası äytergä tieş. Başqortstan parlamentınıñ İzmestyev äfändene senatorlıqtan alu qararına Federatsiä şurası räise Sergey Mironov şunda uq üz añlatmasın da birgänlege mäğlüm buldı. “Federatsiä şurası İgor İzmestyevnı senatorlıqtan töşerü mäsäläsen qayramayaçaq, - dip beldergän ul. – Matbuğatta yazılğannarğa qarap qına bu mäsäläne xäl itmäyäçäkbez. Ä älegä bezneñ qulda Başqortstan senatorına külägä töşererdäy bernindi dokument ta yuq”.
Deputatlar tağın ber kötelmägän ğämäl qıldı bu utırışta. Alar Başqortstannan Rusiä Federatsiä Şurasındağı ikençe wäkil – Rudik İskujinnı da wazıyfalarınnan buşattı. İñ qızığı şul - anıñ wäqälätläreneñ ni öçen şulay aşığıç tuqtatıluı säbäben äytüne bötenläy dä kiräksenmädelär. Rudik İskujin urınına anıñ familiädäşe Ramil İskujin täğäyenlände. Moñarçı berniçä yıl Başqortstan Prokurorı urınbasarı wazıyfaların başqarğan ide ul.
Başqortstan Qorıltayı utırışında başqa mäsälälär belän berrättän 2007 yılğa däwlät qaznası qanunı da beryulı ikençe häm öçençe uquda tikşerelde häm qabul itelep tä quydı.


text:
Putingä yaña eş ezlilär - anıñ öçen ayırım däwlät qorıla ala
Duma saylawları näticälären iğlan itü belän başlanğan atna yaña "qaynar xäbär" belän tämamlana - comğa könne qayber Rusiädäge mäğlümät çaraları Vladimir Putinneñ kiläse yılda Rusiä prezidentlığınnan kitkännän soñ, tizdän, qäğäzdä genä tügel, ä çınlap torıp oyışır dip kötelgän Rusiä häm Belarus berlege başlığı bula aluı xaqında xäbär itte.
Vladimir Putingä eş ezläwçelär anı inde kem genä itmäde - Duma citäkçese urınına da qıstap qaradı, xökümät başlığı itep bilgeläwne dä täqdim itte, İminlek Şurasın nığıtıp, Putinne anıñ başına quyunı tikşerde, xätta nindider añlaşılmağan "ilküläm citäkçe" digän maxsus ber däräcä dä uylap çığardı.
Comğa könne Rusiä mäğlümät çaraları Putingä yaña urın taptı - Exo Moskvı radiosı xäbärenä qarağanda, kiläse atnada Rusiä prezidentı räsmi säfär belän Belaruskä barıp, anda Aleksandr Lukaşenka belän, Rusiä häm Belarusne berläşkän däwlät itüçe Konstitutsiä Aktın imzalayaçaq, şunnan soñ ul älege yaña däwlätneñ prezidentı bulaçaq, ä Lukaşenka isä parlament citäkçese känäfienä utıraçaq.
Şuşı xäbären Exo Moskvı Belarus prezidentı idaräsendäge çığanaqlarğa nigezlänep tarattı. Ämma Azatlıq radiosı belän söyläşkändä, prezident Lukaşenkanıñ matbuğat xezmäte wäkile Pavel Lyohki, andıy xäbärlärgä bik aptırawın äytte:
"Exo Moskvı tarafınnan taratılğan xäbär anıñ namusında qalsın. Bu mäğlümätneñ fäqät Rusiä çığanaqlarında ğına dönya kürüe säbäple, anı Rusiä yağı añlatsın. Bezdä bernindi dä andıy mäğlümät yuq, häm bez Lukaşenka belän Putin arasında wäkalätlärne bülü, yäisä Konstitutsiä aktları imzalaw turında berni işetmädek. Bez moña bik aptıradıq häm moña zur şik belän qarıybız", dide Belarus prezidentınıñ matbuğat wäkile, Putinneñ Minskigä kilep Belarus belän berläşü qäğäzlären imzalawı häm kiläçäktä yaña däwlätneñ başlığı bulu ixtimalı turında.
Kiläse atnada, dikäbrneñ 13-14endä Rusiä prezidentınıñ çınnan da Minskigä baruı qaralğan. Ämma Mäskäw, anda berläşkän däwlät qoruğa qarağan bernindi dä räsmi qäğäz imzalaw planlaştırılmağan, yaqlar fäqät büdjet mäs'äläsen genä tikşeräçäk, dip belderä.
İkeyaqlı söyläşülärdä berläşkän däwlätneñ nindi bula aluı turında süz çığa ala, älbättä. Ämma älegä Minskidä dä, Mäskäwdä dä, kiläse atnadağı oçraşuda berlekne qoruğa yünälderelgän yaña konkret ğämällär qaralmağan, dip kilälär.
Ä inde büdjetkä kilgändä, Rusiä häm Belarus arasında qorılaçaq yaña däwlätneñ finansları yıldan-yıl arta bara. Bıyıl ul 4 milliard 300 million sum ide, kiläse yılda anı 5 milliardqa citkerü qaralğan.


text:
Jurnalistlarnı Yaqlau Komitetı Sişämbedä 2005-nçe yılda üterelgän jurnalistlar turındağı raportın iğlan itte. Raportqa qarağanda uzğan yılda dönyada 47 jurnalist üterelgän. Ä inde Çiklär tanımağan jurnalistlar digän başqa ber törkem bügen iğlan itkän raportında uzğan yılda 63 jurnalist üterelde digän näticägä kilgän.
Jurnalistlarnı yaqlau komitetınıñ raportına qarağanda, 2005-nçe yılda üterelgän 47 jurnalistnıñ dürttän öç öleşe tänqitle qararşları yäisä yazğan maqäläläre säbäple, alarnı endäştermäv maqsatı belän yuq itelgän. Uzğan yılda jurnalistlar öçen iñ qurqınıçlı il Ğıraq bulğan. Anda 22 jurnalist üterelgän. İkençe urında Filipin tora. Anda dürt jurnalist üterelgän. Liviä, Rusiä, Bangladeş, Pakistan, Sri Lanka häm Somaliädä uzğan yılda ikeşär jurnalist üterelgän. Jurnalistlarnı yaqlau komitetınıñ başqarma direktorı Ann Cooperneñ süzlärençä, küpkenä junalistlar üzläreneñ vazıyfaların başqargannarı öçen tormışların yuğaltqannar häm monıñ öçen cavaplılıq xise bulmağan xökümätlär cavaplı. Ä inde Çiklär tanımağan Jurnalistlar oyışmasınıñ bügen iğlan itelgän xisabına qarağanda, 2005-nçe yılda üterelgän jurnalistlarnıñ sanı tağı da küberäk, ul 63. Annan başqa 807 jurnalist qulğa alınğan , 1308enä höcüm bulğan , 1006 media basması senzuralanğan. Ğıraqta 24 jurnalistnıñ kübese terror aktları häm fetnäçe törkemnärneñ höcümnäre näticäsendä hälak bulğan. Öçesendä AQŞ köçläreneñ dä qatnaşı bar. Filipingä kilgändä, anda jurnalistlarnıñ hälak buluına, qorallı törkemnär tügel, ä säyäsmännär, eşquarlar häm narkotik maddälär belän sävdä itüçelär cavaplı. Jurnalizm qurqınıçlı professiälärneñ berse bulıp qala birä.
Färit İdelle, Praga.


text:
Matbuğat küzätüe
Yal könnärendä dönya kürgän respublika gäcitlärenä küzätüne Watanım Tatarstannan başlıybız. Anıñ 13 mart sanınıñ berençe bitendä şaqtıy ğına räsmi xäbärlär urın alğan. Monda Qazanda soñğı könnärdä bulğan oçraşular, qabul itkän qararlar, yaña qorılmalarnıñ açışları turında yazmalar urın alğan. Şimbä könne inde tege yäki bu nämzät öçen agitatsiä alıp barırğa yaramağanlıqtan, gäcittä saylawlarda qatnaşuçılar xaqında inde yazılmağan. Alay da, xalıqnı saylawlarğa barıp, üzläreneñ tawışların birergä öndäwlär dä bar monda. Annan tış, Watanım Tatarstanda Böyek Watan suğışında ciñügä 60 yıl tulu uñayınnan, Özelä üzäk, iskä töşälär dä digän mäqälä urın alğan. Anda Äxät Safiullin älege suğışnıñ veterannarı, millättäşlärebez Kamaletdin abıy belän Zäynäpbanu apanıñ teträndergeç, awır tormışları xaqına söyli. Şunda uq Asiä Yunısovanıñ Ülemsezlek dip isemlängän yazması da urın alğan. Ul tanılğan cırçı Räşit Wahapovqa bağışlana. Mäqälädä Asiä Yunısova uquçılarnı cırçınıñ yazmışı häm icatına bağışlanğan qızıqlı ber kitep belän tanıştıra. Räşit Wahapov: zaman, icat, şäxes dip isemlängän kitapnı böyek cırçınıñ awıldaşı Rifat Fättäxov bastırğan. Şuña da, älege basmada Räşit Wahapovnıñ yäşlege, bala çağı, äti-äniläre turında da qızıqlı mäğlümätlär şaqtıy.
Şähri Qazan uquçıların Rusiäneñ yaña Eçke eşlär ministrı Räşit Nurğäliev belän tanıştıra. Ätise yağınnan anıñ näsel şäcäräse Ätnä rayonına totaşa ikän. Şulay uq gäcittä Arça rayonında ütkän xezmät aldınğıların xörmätläw bäyräme häm uqıtuçılar kiñäşmäse xaqında da belep bula.
Tatarstan yäşlärneñ 13 mart sanında Sanı bar, sämäne yuq digän mäqälädä İldar Zakirov respublikada awıl xucalığı tarmağınıñ torışı xaqında söyli. Bu yazmanıñ nigezendä – awıl xucalığı eşçänlegeneñ 2003 yıl näticälärenä bağışlanğan kiñäşmä. Respublikada bıyıl da mul uñış alıp, tatarstanlılarnıñ urıp-cıyuda, terlekçelektä şaqtıy ğına äybät eşläwenä qaramastan, kiñäşmädä awılnıñ xälsez iqtisatı turında da, quldan ıçqındırılğan mömkinleklär häm käyefne qıra torğan finans kürsätkeçlär xaqında da süz barğan. İldar Zakirovnıñ mäqäläse dä näq şuşı xaqta. Awıl tormışı temasın gäcitneñ şul uq sanında Urtalıqta digän mäqälä dä däwam itä. Anda İskändär Siraci Quqmara rayonınıñ Bitlänger awılı xaqında yaza. Kümäk xucalıq taralıp barıp, fermer xucalığı äle oyışıp betmägän bu awılda tormış şaqtıy awır bara, cir büleşü dä ığı-zığılar belän bäyle monda. Gäcitneñ şimbä sanında dönya kürgän tağın ber qızıqlı yazma Arifmetika dip atala. Anıñ avtorı – İlfaq Şihapov, faxişälek mäs’äläsenä möräcäğät itä. Ul üzeneñ yazmasında tönge kübäläklärneñ küpme aqça eşlägännären sanıy. Häm şuşı şöğel belän tatar qızlarınıñ da yıldan-yıl kübräk şöğellänüen istä totıp, ul alardan kergän aqçanı tatar möğallim-möğällimäläreneñ matdi xälen yaxşırtuğa yäki tatar itep üsterügä totarğa täqdim itä. Xäyer, bu xaqta alarnıñ üzläreneñ fikerläre monda yazılmağan.
Gölnaz İlgizär


text:
Tatar uqıtuçıları Qazan qorıltayına bara alırmı?
Mäğlüm buluınça, kiläse atna başında Qazanda tatar tele häm ädäbiäte uqıtuçılarınıñ Bötenrusiä qorıltayı üz eşen başlıy. Başqortstan Tatarstanınnan qala tatar tele uqıtuçıları sanı buyınça ikençe urında tora. Şuña da Tatarstanda bu qorıltaynı oyıştıruçılar Başqortstannan yöz uqıtuçını da qabul itä alabız dip äytep quyğan bulğan. Mondıy xäbärne işetü bik şatlıqlı älbättä, ämma şuşı qorıltayğa baru tiräsendä törle añlaşılmawçanlıqlar da tua başlağan. Başqortstan Tatar kongressı Başqarma komitetı wäkilläre Qazanğa säfärne oyıştıru mäs’äläsendä Başqortstan Mäğärif ministrlığına möräcäğät itkän. Ämma anda Başqortstan tatar milli oyışmaları telägänçä, 60-70 keşene tügel, ä nibarı 15 keşene genä cibärergä dip üz isemlegen tözegännär. Şuşı xäl xaqında Başqortstan Tatar kongressı Başqarma komitetınıñ mäğärif mäs’äläläre komissiäse äğzası Ayrat Ğiniätullin söyli.
Başqortstan Tatar kongressı Başqarma komitetınıñ mäğärif mäs’äläläre komissiäse äğzası Ayrat Ğiniätullin buldı bu. Başqortstan tatar tele häm ädäbiäte uqıtuçıları şulay itep Qazandağı qorıltayğa 27 mart könne yulğa çığarğa tieş. Başqortstan xakimiätläre şuşı qorıltayğa cibärü öçen üz törkemen tözesä, tağın berniçä distä uqıtuçı üz aqçalarına häm üz cayı belän digändäy Qazanğa yulğa çığarğa mömkin. Tatar tele uqıtuçılarınıñ Qazandağı qorıltayda qatnaşıığa teläge zur, älbättä. Çönki andıy forsat gel çığıp tormıy. Äle moñarçı andıy cıyınnıñ bulğanı da yuq ide. Ämma Başqortstan xakimiätläre şul qorıltayğa mömkin qädär kübräk tatar uqıtuçısın tuplap cibärü urınına, nibarı 15 keşene genä isemlekkä kertkän. Aları arasında da uqıtuçı bulmağannarı buluı mäğlüm. Üz beldekläre belän, üzallı ğına Qazandağı qorıltayğa barırğa teläwçelär isä qurquğa qalğan – Qazannan qaytuğa alarnı nindi dä bulsa cäza kötmäsme.


text:
Semberdä “Aq Bars” isemle yäşlär oyışması barlıqqa kilde
Töp maqsatları – tatar yäşlären berläşterü, alarnı itctimaği häm säyäsi tormışta aktivlaştıru, ğöref-ğadätlärebezne qaytaru, ana telen saqlap qalu çarların kürü.
Eş 3 töp yünäleştä oyıştırılaçaq: ruxi, mädäni häm fizik tazalıq yaqlarınnan. Soñğısı – sport yärdämendä. Täqdim itelgän programmada küp niät-teläklär yazılğan. Alarnı tormışqa aşıru yulların bilgeläwdä oyıştıruçılar Qazan yäşläre täcribäsenä tayanırğa bulğannar. Qazannıñ törle yarım räsmi häm ictimaği oyışmalarınnan distädän artıq yäşlär kilgän ide. Oyıştıru komitetı utırışında süz başta alarğa birelde dä. Çığışlarnıñ töp mäğnäse – quyılğan maqsatlarnı tormışqa aşıruda nindi çaralar kürü häm üzara xezmättäşlektä nindi ısullar qullanu. Qazannıñ Yäşlär forumı citäkçese İlşat Säetov Bolay dide
(Çit töbäklär yäşläre belän aralaşu bezneñ plannarda da qaralğan. Bügenge çara – şunıñ ütäleşe kebek tä kilep çığa. Ä bolay, töp elemtä çaraları törle ğalimnär, ekspertlarnı çaqırıp, oçraşular oyıştıru, trening, konkurslarda qatnaşu yärdäm itär ide. Mäsälän, “Tatar yegete”, “Tatar qızı” konkurslarına wäkilläregezne cibärü faydalı bulır.)
Tatar yäşläre öçen cäyge yal oyıştıru belän şöğıllänüçe “İdel” isemle oyışma wäkile Marat Maksudovtan da ber özek.
(“İdel” oyışması oyıştırğan yal lager'larına kübräk yäşläregezne yullaw yaxşı näticälär birä. Kürenekle şäxeslärebez belän oçraşu, icadi bäygelär talantlarnı barlawğa da yärdäm itä. Mäsälän bıltır “İdelem aqçarlaqları” konkursı yuğarı ruxta uzdı. Talantlarığıznı bezgä yünältegez – ike yaqqa da fayda bulır, yäş talantlar üsep çığar)
Bötendönya Tatar kongressınıñ säxifä redaktorı Mönirä Säğidullina internet aşa törle töbäklär yäşläre wäkilläre belän elemtä totu, täcribä urtaqlaşu mömkinlekläre turında süz tottı. “Ömet” gäziteneñ redaktorı İsxaq Xälimev qunaqlarnı ölkädäge uñışlar häm çişelmägän mäs'älälär belän tanıştırdı.
Soñnan oştıru komitetınıñ räsmi utırışında citäkçelek saylandı. Töp wazifa şul uq İldar Usmanovqa yöklände. “Qazan belän elemtäneñ nindi faydasına ömetlänäseñ?” – digän sorawğa İldar oluğ ömetlär bağlawın belderde. Törle çaralarğa çaqırırğa wäğdä ittelär, alarnıñ täcribäsen kürep, üzebezdä dä şundıyraq uq çaralar oyıştırırğa tırışırbız, dide ul.
Ä qunaqlar nindi tä'sirlär belän kitälär, Qazan täcribäsennän nindi çaralar Sember cirlegendä dä berençe näwbättä qullanıla ala soñ? Şuşı sorawğa “Moлoдeжb TaTapcTaHa ” gäzite xäbärçese Aliä Sabirova äytüençä, ölkäneñ ike şähärendä etnokomponentlı tatar mäktäpläre buluı beraz canğa cılılıq örgän. Dimäk, bötenläy ük ömetsez tügel äle xällärebez. Ä nindi çaralarğa kilsäk, Yäşlär teatrı oyıştıru – bar yaqtan da faydalı bulır ide. Monısı, älbättä, küp tırışlıqlar, taläp itä. Belgeç tä kiräk. Ä menä “Bez tatarça söyläşäbez”, digän aksiä öçen ällä ni zur äzerleklär kiräkmi. Sabantuylarda, küp tatar cıyılğan başqa oçraqlarda bik urınlı bulır ide bu aksiä. Ä bez kostyumnar, süzleklär, tüş bilgeläre belän yärdäm itä alırbız. Aqça tabıp kitersennär genä, dide Aliä xanım.
Ayrat İbrahim, Sember


text:
Tatarstan yuğarı uqu yortlarına kergän çittäge tatar yäşläre belän tanışu kiçäse uzaçaq
Bıyıl Tatarstan yuğarı uqu yortlarına BDB illäre häm Rusiä töbäklärennän 82 yäş millättäşebez belem alırğa kerde. İñ küp uqırğa kerüçelär Tatarstanğa kürşe bulğan Başqortstan belän Mari İle respublikalarınnan häm Kirov ölkäsennän bulğan. Monnan tış 8әү Xantıy-Mansi avtonomiä okrugınnan bar. BDB illärenä kilgändä, Üzbäkstan häm Qazaxstannan studentlar şaqtıy kergän.
Bilgele bulğança, çit töbäklärdäge tatar balaların yuğarı uqu yortına kertü buyınça maxsus programma bar. Dimäk yäş millättäşlärebezne uqırğa kerü Xökümät däräcäsendä xäl itelä. Kvota buyınça uqırğa kerüçelär sanı artuın-arta. Ämma älläni küpkä tügel. Yıl sayın sannar 70-80 student tiräsendä tibrälä. Yuğarı uqu yortları rektorları beldergänçä, berençe yıllarnı kvota buyınça uqırğa kilüçelärneñ belemnäre şaqtıy tübän bulğan. Küräseñ, kvota bulğaç niçek tä yarıy, barıber kertäçäklär dip fiker yörtkännär. Şuña rektorlar rizasızlıq beldergän. Mondıy xäl qabatlanmasın öçen Bötendönya tatar kongressı cıyılışlarında, Rusiä töbäklärendäge tatar oyışması citäkçelärenä yaxşı bilgelärenä genä uqığan, kiläçäktä üz töbäklärenä qaytıp ana telebezdä belem birä häm milli uçaqnı torğızıp cibärä torğan yäşlärne genä cibärülären soradılar. Çönki Tatarstan yuğarı uqu yortlarına kerüçe yäşlärne näq töbäktäge tatar oyışmaları citäkçeläre tuplıy.
Bıyıl uqırğa kergän 82 yäş millättäşebezneñ 60TaH artığı köndezge bülektä, ä 20 tiräse çittän torıp belem ala. Yuğarı uqu yortları arasınnan kübese Qazan Däwlät universitetın saylağan – 20дәH artığı älege yuğarı uqu yortınıñ studentı bulğan. Şunnan soñ ikençe bulıp Tatar däwlät gumanitar-pedagogiqa universitetı tora. Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetı wäkilläre Tatarstan Rektorlar Şurasınıñ bıyıl kvota birü mä’säläsenä şaqtıy iğtibar belän qarawın äytä. Dimäk añlaşu bar.
Ämma şunısı küñelne tırnıy - älege yäşlärneñ kübese Qazanda uqırğa kergännän soñ, şul urtaq qazanda qaynıy başlıy. Başqa student tormışı belän bäylänep kitä könküreşläre. Bötendönya tatar kongressı da alarnı onıta. Moña qädär äle kvota belän uqırğa kergän yäş millättäşlärebez belän ber genä oçraşu da bulğanı yuq ide. Bıyıl oktäber urtalarında nihayät tanışu kiçäsen oyıştırırğa bulğannar. Ul “Qazan” milli mädäniät üzägendä uzaçaq ikän. Anıñ belän Tatar yäşläre Forumı byurosı şöğellänä.
Landış Xarrasova.


text:
Şeşädäge su çistamı?
Qazanda çat sayın tözelep kitkän uram kafeları küplär öçen yal itü häm tuqlanu öçen caylı urın bulıp tora. Ber yaqtan saf hawada utırasın, ikençe yaqtan şaşlıq, pitssa kebek törle rizıqlar täqdim itelä. Alarnıñ kübese töngä qädär eşläuyı belän dä, yäşlär öçen uñaylı. Kafelarda kübräk yäşlär häm çittän kilgän keşelär tuqlana. Täqdim itelgän rizıqlar, eçemleklär sıyfatı bik az keşene qızıqsındıra. Monıñ öçen cawaplı keşelär bar bit. Sanitar-epmdimiologlar Qazannıñ 1000 yıllıq bäyräme qısalarında isä qunaqlar küp kiläsen iskä alıp, soñğı atnada zur tikşerülär uzdırğannar. Häm şaqtıy ğına ştraflar salınğan kafelarğa. Bu xaqta Tatarstannıñ Sanitar-epidimiologiä küzätçelege üzäge citäkçese urınbasarı Nailä Fätxullina Ministrlar Kabinetında uzğan brifingta:
Bez küp kafelarnı yabarğa digän boyırıq çığardıq. Ämma alarnıñ qayberläre sanitar beleşmäse bulmasa da äle dä eşli.
Qazanda ağızıp satıla torğan kvas, sıra yanınnan cäy könne keşe betep tormıy. Alarnıñ baytağı tikşerelmägän kileş kertelä ikän Tatarstanğa. Kvasnıñ kübese Yoşkar-Oladan kilä. Häm anıñ sıyfatı şikle bulıp qala. İñ çista dip eçärgä iäläşkän - şeşälärgä tutırılğan sularnıñ da barısı da sıyfatlı tügel ikän. Tatarstanda şeşäle su çığaruçı 38 şirqat bar. Şunıñ 3ce inde yabılğan. Alar arasında Alabuğa Arça häm Kuqmara rayonındağı sexlar. Awırular kiterep çığaruğa kafelar ber säbäp bulsa, pıçraq sular, plyajlar ikençe urında tora.
Bu xaqta Nailä Fätxullina:
Xäzerge waqıtta 20 plyaj eşli. Şunıñ 5ce Qazanda, qalğannarı rayonnarda.Qızınu, su qoyınu urınnarı pıçraq, eçä torğan sular, kafelardağı rizıqlar sıyfatı şikle. Häm bu problema bıyıl ğına tügel, ä yıl sayın qabatlanıp kilä.Landış Xarrasova


text:
Ciñüçe jurnalistlar Germaniägä kitä
Sverdlovski ölkäsendä tolerantlıq kul'turasın üsterü buyınça Rossiä – Almaniä urtaq proyektı qısalarında iğlan itelgän jurnalistlar bäygese tämamlandı. Şuşı könnärdä Yekaterinburg şähäreneñ Tınıçlıq häm Duslıq yortında bäygeneñ näticäläre buyınça matbuğat konferensiäse oyıştırıldı.
Mäğlüm bulğança, “Tolerantlıq kul'turasın üsterüdä Sverdlovski ölkäse ğämmäwi mäğlümat çaralarınıñ role” dip atalğan bu bäyge uzğan yılnıñ iyül ayında iğlan itelgän ide. Jurnalistlar tolerantlıq problemaların törle yaqlap yaqtırtqan materialların 1 fevral'gä qädär wäkälätle jyuri xökemenä tapşırırğa tieş buldılar. Nigezlämä buyınça, bäygedä öç nominatsiädä ciñep çığuçılar Auropa Komissiäse xisabına Almaniä cirenä stajirovka ütärgä barırğa tieş ide.
Bäygeneñ näticälären iğlan itü buyınça matbuğat konferensiäsen jyurinıñ Rossiä yağınnan räise Vadim Dubiçev, Almaniä yağınnan Ul'rix Şteven, jyuri äğzaları Xayko Fritsşe häm Yevgeniy Kasıymov kildelär. Ul'rix Şteven xäbär itüençä, jyurida 14 keşe eşlägän. Alar konkursta qatnaşuçı 18 jurnalistnıñ eşenä bäha birgännär.
Jyuri äğzaları bu qatlawlı bäygedä qatnaşqan öçen jurnalistlarğa zur räxmät belderdelär. Alar fikerençä, jurnalistlar öçen bu tema älegä ör-yaña. Älege bäyge alarnıñ iğtibarın tolerantlıq temaların yaqtırtuğa yünältergä yärdäm itte. Şuña kürä, alar öçen äle eş başlana ğına. Härxäldä, jyuri moña zur ışanıç belderde.
Bäyge näticäläre buyınça ciñüçelär bulıp ike elektron mäğlümat çarası wäkile, ber basma mäğlümat çarası wäkile tanılırğa tieş. Ul'rix äfände, elektron mäğlümat çarası nominatsiäsendä ciñüçelärneñ eşen bäyäläp, alarnıñ qayberäwlär tanırğa da telämägän genotsid problemasın qurıqmıyça kütärep çığuların äytep uzdı.
Şähär televideniese kanallarınıñ bersendä eşläwçe jurnalist Artur Bagas'yan, üzeneñ “Urartu näselläre” dip atalğan tapşıruında monnan 100 yılğa yaqın elek bulğan ärmän xalqı faciğäseneñ bügen dä çağılıp alğalağan küreneşlären taswirlağan. “Kümäk añ, kümäk yazmış” digän töşençälär bar ikän, näq menä şuşı tapşıruda alarnıñ ni ikänlegen añlıysıñ”, - dide Ul'rix Şteven.
Elektron mäğlümat çaraları arasınnan tağın ber ciñüçe bulıp berençe qaraşqa qorı, yalıqtırğıç toyılğan migratsiä temasın añlayışlı, mawıqtırğıç itep yaqtırta alğan, “Milli ülçäm” dip atalğan millätara televizion tapşıru citäkçese Larisa Kozlova tanıldı. Ä waqıtlı matbuğatta basılğan mäqälälär arasınnan jyuri iğtibarın ölkäneñ mari milli oeşması citäkçese Sergey Nikitin yazması cälep itkän.
Avtor etnik törkemnär problemalarınıñ massaküläm mäğlümat çaralarında östän-östän genä yaqtırtıluın, milli tellärdä tapşırular yasaw öçen däwlät yärdäme bulmawı turında äytep ütkän. Monnan tış, Sergey Nikitin milli oyışmalar citäkçeläreneñ, aktivistlarnıñ bu eştä tieşle köç quymawlarına ükeneç beldergän.
Ul'rix Şteven üzeneñ çığışında bu mäqälä ölkädäge tolerantlıq torışın döres yaqtırta dip taptı.
Şulay itep, Almaniä cirenä stajirovkağa Sverdlovski ölkäsennän Artur Bağas'yan, Larisa Kozlova häm Sergey Nikitin baraçaq. Qalğan qatnaşuçılarnıñ barısına da qatnaşuçı diplomnarı tapşırıldı. Jyuri äğzaları jurnalistlarnı cämğiät öçen möhim bulğan bu temalarnı obyektiv räweştä, döres itep yaqtırtıp torırğa çaqırdılar.
Fäwiä Safiullina, Yekaterinburg .


text:
Foto: primeminister.kz
Mäskewde QR Premʹer-Mïnïstriniñ birinşi orınbasarı Asqar Mamïnniñ törağalığımen Ewrazïyalıq ékonomïkalıq komïssïya keñesiniñ (EÉK) otırısı ötti, dep xabarlay`dı BAQ.kz primeminister.kz say`tına silteme jasap.
Otırıstıñ kün tärtibi Ewrazïyalıq ékonomïkalıq odaqtıñ äri qaray` damwına qatıstı 48 mäseleni quradı.
Otırıs barısında EAÉO-nıñ xalıqaralıq qızmeti, ortaq élektr énergïyası narığın qalıptastırw, kölik sayasatın damıtw mäseleleri qaraldı.
Ündistanmen, Sïngapwrmen, Oñtüstik Koreyamen jäne Mısırmen erkin sawda ay`mağın qurwğa äkeletin waqıtşa kelisimge qol qoyu twralı kelissözderdi bastaw twralı şeşimder maquldandı.
EAÉO-nıñ ortaq élektr énergïyası narığın qalıptastırw bağdarlaması maquldandı. Ortaq narıq élektr énergïyası men qwatpen erkin sawda üşin qolay`lı jağday`lar jasap, kemsitilmey`tin negizde seriktes elderdiñ ïnfraqurılımına ruqsat alwğa mümkindik beredi.
Üy`lestirilgen kölik sayasatın iske asırwdıñ negizgi bağıttarı men kezeñderi bekitilgen. Atalğan qujattıñ qabıldanwı EAÉO ayasında kölik keñistiginiñ birıñğay` narığın jäne kölik qızmetteriniñ ortaq narığın äri qaray` qalıptastırwğa jäne damıtwğa mümkindik beredi. Atalğan mäselelerdi bïıl 26 jeltoqsanda, Mäskewde Joğarğı ékonomïkalıq keñes otırısında memleket basşıları qarastıratın boladı.
Otırıs barısında, sonday`-aq, texnïkalıq rettew salasında birqatar şeşimder qabıldandı. EAÉO awmağında ay`nalımğa şığarılatın mïneraldı tıñay`tqıştarğa, sonımen qatar olardı saqtaw, tasımaldaw jäne tañbalaw üderisterine qawipsizdik talaptarın ornatw maqsatında Ewrazïyalıq ékonomïkalıq odaqtıñ «Mïneraldı tıñay`tqıştarğa qoy`ılatın talaptar twralı» texnïkalıq reglamenti qabıldandı.
Karantïndik-fïtosanïtarlıq baqılaw men qadağalawdı rettewge qatıstı birqatar şeşimder qabıldandı: EAÉO-nıñ kedendik şekarasında karantïndik fïtosanïtarlıq baqılawdı (qadağalawdı) jüzege asırw tärtibi twralı ereje, ösimdikter karantïnin qamtamasız etwdiñ Birıñğay` karantïndik fïtosanïtarlıq talaptarı, erejeleri men normaları, EAÉO-nıñ karantïndik nısandarınıñ birıñğay` tizimi bekitildi.
EAÉO ayasındağı Awıl şarwaşılığı ösimdikteri tuqımdarınıñ ay`nalımı twralı kelisim maquldandı. Atalğan qujat tuqımdardıñ ortaq narığın damıtwğa, özara sawdadağı kedergilerdi joyuğa jäne awıl şarwaşılığı ösimdikteri tuqımdarınıñ ay`nalımına qatıstı quqıqtıq qatınastardı rettewge bağıttalğan.
Jalpı, EÉK Keñesi otırısınıñ qatıswşıları Ewrazïyalıq ékonomïkalıq odaqtıñ äri qaray` damwına bağıttalğan, özara tïimdi şeşimderge qol jetkizgen köptegen mäselelerdi talqıladı.


text: Elekke Ğiraq citäkçese Saddam Xösäin östennän mäxkämä eşe yañartılırğa ber kön qalğanda, mäxkämä yaña xäkim bilgeläde. Mäxkämäneñ matbuğat wäkile, yaña xäkim itep milläte belän körd bulğan Räüf Räşid Abdel Rahman bilgelände, dip xäbär itte. Abdel Rahman, monnan ber ay elek wazifadan kitü turında ğariza yazğan baş xäkim Rizkar Möhammäd Aminnı almaştıraçaq. Aminğa, Saddamğa utırışta küp söylärgä irek birüdä täñqitlär bulğan ide. Aminnıñ wazifadan kitüe räsmi raslanğançığa qädär xakimlek wazifasın Räüf Räşid Abdel Rahman başqaraçaq.


text:
Bügen Germaniä başqalasında çeçen wäkile Äxmät Zakaev parlament äğzaläre belän oçraşıp Çeçnyadağı wazğiät turında söyläşülär alıp bardı. Azatlıq radiosına telefon aşa Zakayev, Çeçnyadağı xällär – Rusiäneñ eçke eşe genä tügel, häm andağı wazğiät böten dönyadağı säyäsi tärräqiätkä üz tä'siren yasıy, dide. Zakayev süzlärenä qarağanda Germaniä deputatları älegä problemağa qarata uñay mönäsäbät beldergän, Zakayev Yevropa Berlegen çeçennarğa yardäm itergä häm Rusiä prezidentı Vladimir Putinğa – nizaqnı tuqtatırğa dip basım yasarğa çaqırdı.
Rusiädä Zakayev terror ğamälläre oyıştıruda ğayeplänä ämma aña Britaniädä sıyınu xoquqı birelde. Berlinğa Äxmät Zakayev German-Kavkaz cämğiäte çaqıruı belän kilgän. Zakayev şulay uq koalitsiä häm oppozitsiä partiäläre yulbaşçıları belän oçraşaçaq, Çeçnyadağı wazğiätkä bağışlanğan forumda qatnaşaçaq.


text:
Ğiraqta ğisyançılar yaña höcüm belän 21 keşene üterde
Bügen Bağdadta qorallı keşelär şığıy säyäsätçe Mital äl-Alusinıñ konvoyına höcüm itep anıñ ike ulın üterde. Süriä belän İran turında tänqit çığışları belän mäğlüm Mital üze isän qaldı. Bügen Ğiraq şığıyları citäkçese Ayatulla Ali Äs-Sistaninıñ süzçese Xämit äl-Xäfäf äs-Sistanı ilneñ yaña konstitutsiäsen Şäriğätkä nigezläwne taläp itmi dide. Äl-Xäfäf äytüençä äs-Sistani yaña konstitutsiä Ğiraq xalqınıñ İslamğa nigezlängän mädäni üzençälegen xörmät itärgä tieş digän qaraşta qala.


text:
İzrail' qayber totqınnarnı azat itärgä, fälestinlelärgä qarşı qayber çikläwlärne yomşartırğa cıyınuın belderde.
İzrail' premyer-ministrı Ariel Şaronnıñ idaräse İzrail' Könbatış Yardan häm Gazadan qayber ğäskärlären çığarunı täqdim itte, ämma taraflar ğäskärlärne çığaru waqıtı turında kileşä almadı dide.
4-nçe iyündä İordaniädä Şaron häm Fälestin premyer-ministrı Mäxmüt Abbas bergäläp AQŞ prezidentı George Bush belän oçraşaçaq. Kiçä Abbas Fälestinlelärneñ Hamas suğışçan törkeme kiläse atnada İzrail'lelärgä qarşı höcümnärne tuqtatırğa rizalaşır dip ömetlänüen belderde. Ämma bügen Hamas citäkçese Abdel Aziz Rantissi Hamas äle haman da qarar qabul itmäde dide:
AUDİO: Şaronnıñ ul söyläşülärdä fälestin cirlärendä kübräk yortlar tözü, kübräk uraw yullar äzerläw, fälestinlelärneñ izge cirlären kübräk yähüdläşterü öçen waqıt otarğa tırışa. Şuña kürä bez bu söyläşülärgä qarşı. Alar fälestinlelärneñ mänfäğätlärenä qarşı, bezneñ maqsatlarğa qarşı.
Bügen Gazada İzrail' soldatları ber fälestinlene atıp üterde. Ul keşe İzrail'gä ütep kerergä mataşqan terrorçı dielä.


text:
Xalıqara polisiä – İnterpolnıñ Fransiäneñ Leon şähärendäge general sekretariatı Ukraina premyer-ministrı Yulia Tımoşenkonıñ xökümät başlığı bularaq qağılğısızlığın tanp, anı qulğa alu turındağı färmannı waqıtlıça ğamäldän çığarğan, dip xäbär itä Rusiäneñ İnterfax agentlığı.
Rusiä general prokurorı Vladimir Ustinov, atna başında, Tımoşenkonı qulğa alu färmanı köçendä qala, dip beldergän ide.
İnterpolnıñ Rusiädäge üzäk bürosı başlığı Timur Laxonin, üz illärendä qağılğısızlığı bulğan räsmilärne qulğa alu färmanın yuqqa çığaru İnterpol öçen ğadäti eş, dip belderde.
Ukraina eçke eşlär ministrlığınıñ matbuğat wäkile Kiril Kulikov, Tımoşenkoğa qarşı ğayepläwlär xalıqara polisiädä ğamäldän çığarıldı, dide.


text:
Lugovoy: Litvinenko ülemendä Mi6, Berezovskiy yäki rus mafiäse ğäyeple
Elekke KGB xezmätkäre Aleksandr Litivnekonıñ ülemendä töp ğäyeplänüçe şäxes, eşmäkär Andrey Lugovoy bügen matbuğat orçaşuın ütkärde. Anda ul üzeneñ ğäyeben kire qağıp, Litvinenkonıñ ülemenä mömkin qatnaşılığı bulğan 3 taraf bar dip belderde.
Bügen Andrey Lugovoy üzeneñ ğäyeben kire qağıp, Litvinenko Britaniä küzläw xezmätendä eşli ide, anı Britaniä küzläw xezmätläre üzläre, yäki immigrant Boris Berezovskiy yäki rus mafiäse ütertkän, dide. Lugovoy fikerençä, Litvinenkonıñ ütkän yılnıñ noyäberendä poloniy belän ağulanuı, Mİ6 qatnaşlığınnan başqa ütä almağan.
Ütkän atnada, Britaniä, elleke KGB xezmätkäre, ä xäzer eşmäkär Lugovoyga Litvinenko ülemnä bäyle räweştä räsmi gäypläw belderde. Lugovoy tänendä dä poloniy ezläre tabılğan ide. Ul gäyepne kire qaqtı häm bügenge matbuğat oçraşuında, poloniy 210 belän anı maxsus tamğalağannar, dip belderde.
Rusiä, konstitutsiä röxsät itmi dip, Lugovoynı Britaniägä tapşırudan baş tarta. Andrey Lugovoy, Britaniä anı qorban täqäse itärgä teli, di.
Poloniy 210 belän ağulanğan Litvinenko, ülem xälendä yatqanda, üzeneñ ülemendä Rusiä Prezidentı Vladimir Putinnı ğäyeplägän ide. Kreml bu belderüne nonsens dip atadı.
Lugovoy, Litvinenko da, Berezovkiy da Britaniä küzläw xezmätlärenä eşlägän dip belderä. Litvinenko, eş birüçeläre tarafınnan yuq itelgän bulırğa mömkin, digän faraz belderde Lugovoy: “Angliçannarğa anıñ, minem alda Mİ6-dağı zur keşelär belän tanışlığı, şulay uq Britan küzläw xezmätläre belän xezmättäşlek itüe, Gordeivskiyı häm Kalugin yullınnan baruı, häm anıñ eşen Berezovskiy häm Zakaev däwam itterüe belän maqtanuı oşamıy ide. Litvinenko kontroldän çıqqan ağentqa äylände, dip fuylamaw bik awır, häm alar anı yuq ittelär.”
Andrey Lugovoy, mine Britan küzläw xezmätlärenä yallarğa tırıştılar,miña Rusiä prezidentı Vladimir Putin häm anıñ ğailäse turında mäğlümat tuplarğa täqdim itelde, dip belderde.
Britaniäneñ tışqı eşlär cawaplı oyışması, bu belderülärgä añlatma birep, Litvinenkonıñ üterelüen, şpionlıq eşenän biğräk, kriminal xäl dip atadı.
Boris Berezovskiy da, Lugovoy belderülärenä añlata birde. Azatlıq radiosınıñ rus redaksiäsenä birgän äñgämäsendä, bu süzlärne, Lugovoy üz isemennän tügel, Kreml isemennän söyli, dide ul. Boris Berezovskiy : “Bugen Kremleñ bu cawabı, bu cinyät artında Kreml, Putin şäxsän üze tora digän, Skotland Yardnıñ fikeren rasladı ğına”
Berezovskiy şulay uq, nindi dä bulsa ilneñ, nindi dä bulsa küzläw xezmätendä eşläw ixitmallığın kire qaqtı.
Elekke Sovetlar berlegendä baş tikşerü idäräseneñ xärbi küzläw ofitserı bulğan Boris Volodarskiy da, Lugovoy belderülärenä qarata fikeren citerderde. Ul Mİ6nıñ Luvogoynı Litivenko aşa yallaw ixtmallığı bik tübän buluın äytte : “Britaniä küzläw xezmätlärenä Lugovoynı yallaw nigä kiräk, alarğa, matbuğat oçraşuındağı belderülärennän kürengänçä, bik ük uqımışlı bulmağan, az belgän, tanışlıqları bulmağan, Britan küzläw xezmätlärenä xäbär itärlek mäğlümatı bulmağan, saqçını yallaw nigä kiräk?”
Bikä Timerova


text:
Ermeni Bazar
Ermeni Bazar (ukraince ApMяHcbk, rusça ApMяHck) – şimaliy Qırımda, Qırımnı qıtanen bağlağan Or boynunda bir şeerdir.
Tarih[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
XVIII asırnıñ başında Or Qapı qalesinden köçken ermeni ve rumlar tarafından qurulğan. Ermeni Bazar adınen 1730 senelerinden bellidir. 1921 senesi rus tilinde Armânsk (ApMяHck) adı berildi. Şeer statusı 1993 senesi berildi (böyleliknen, Ermeni Bazar Qırımnıñ eñ yaş şeeridir).
Eali sayısınıñ dinamikası[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- 1926 — 2 670 kişi (1 159 ukrain, 614 rus, 572 qırımtatar, 157 yeudi, 22 alman, 14 ermeni, 6 yunan)
- 1939 — 3 975 kişi
- 1989 — 24 833 kişi
- 2001 — 24 508 kişi (54 % - ruslar, 29 % - ukrainler, 4 % - qırımtatarlar, başqa 11 milletniñ vekilleri)
İqtisadiyat[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Esas müessiselerden ekşilik, maden kübrelerni çıqarğan zavodnı, yengil sanayı içün boyalarnı çıqarğan zavodnı ("CиBaшckий aHилиHo-kpacoчHый зaBoд") qayd etmek mümkün. Bundan da başqa demirbeton mahsullar zavodı, ötmek kombinatı çalışalar.
İçtimaiy saa[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Şeerde umumtasil mektepler, muzıka mektebi, ihtisasiy oquv yurtu, Herson milliy tehnik üniversitetiniñ filialı, Qırım gumanitar institutınıñ (Yalta) filialı; kitaphaneler, tarihiy ülkeşınaslıq müzeyi; merkeziy şeer hastahanesi; "Titan" ("TиTaH") adlı futbol klubu, çapıcılarnıñ "Tonus" ("ToHyc") adlı klubu ve ilâhre bar.
Bağlantılar[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- Armânsk-Şimaliy Qırım (Rusça)
- Armânsk şeeriniñ saytı (Rusça)
- Armânsk şeeriniñ forumı (Rusça)
Atıflar[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


text: Rusiä prezidentı Vladimir Putin, Pekinda Qıtay vitse-prezidentı häm kommunist partiäseneñ yaña citäkçese Hu Jintao belän oçraştı. Söyläşüdä Mäskäw-Pekin xezmättäşlegen üsterü turında süz barğan, dip xäbär itelä. Añarçı Putin, prezident Jiang Zemin belän oçraştı. Rusiä häm Qıtay citäkçeläre imzalağan urtaq belderüdä, ike prezident, Korea yarım utrawın atom-töş qoraldan azat itergä, häm Tönyaq Korea belän Quşma Ştatalrnı, mönäsäbätlärne caylarğa çaqırdı. Şulay uq, Putin häm Jiang Zemin, Ğiraq nizağın säyäsi häm diplomatik yullar belän çişü yaqlı buluların belderde. Qıtay , Rusiäneñ qorallanğan çeçennarğa qarşı alıp barğan köräşen xuplıy, Rusiädä, Qıtaynıñ tönyaqkönbatışında islam suğışçılarına qarşı çaralar kürüen yaqlap çıqtı. İrtägä Rusiä prezidentı Vladimir Putin Hindstanğa kitä


text:
Xalıqara amnistiä oyışması , xalıqara terrorçılıq belän köräştä Quşma Ştatlarğa “ğömümkeşelek qäğidäläre citep betmi “dip belderä. Bu oyışmanıñ general sekretare İren Xan: “ Ägär dä soñğı unike ay waqíğalarına küz salsaq, suğış barğan bu dönyada keşe ğömereneñ bäyäse kimegänen küräbez. Ber yaqtan qorallanğan törkemnär bernindi gäyepsez keşelärgä qarata teläsä nindi qurqınıç çaralar qullana, ikençe yaqtan, şuşı törkemnär belän köräş alıp baru dip, xökümät keşe xoquqların häm ğömüm dönya prinsipların bozarğa äzer tora, dip belderde Xalıqara amnistiä oyışması citäkçese İren Xan.
“Xalıqara amnistiä” oyışması qabatlap, Rusiä gäskärläre Çeçnyäda keşe xoquqların boza dip belderä. Xoquq yaqlawçılarnıñ yıllıq xisabında, Çeçnyädağı xärbilär cinayätläre cawapsız qalu belän faydalanalar, dip assızıqlanğan. “Xalıqara amnistiä” oyışması şulay uq, çeçen separatçıları da keşe xoquqların boza, çönki alar eş qına siwil keşelärgä höcüm itä dip saní.


text:
Fännär Akademiäsendä çirattağı prezident saylawlar fänni ölkädä wäzğıätne üzgärterme?
Fännär Akademiäsendä çirattağı prezident saylawlar fänni ölkädä wäzğıätne üzgärterme?
Elekke Minzälä öyäze, İleş, Dürtöyle, Çaqmağış, Tuymazı, Yañawıl, Täteşle, Baltaç, Boray rayonnarındağı tatarlarnıñ tarixı nindi? Alarnıñ nindi teldä söyläşüe, nindi mäktäplärdä balaların uqıtırğa teläwläre räsmi räweştä tanılamı? Qazandağı ictimağıy, fänni oyışmalar, ğälimnär, milli zıyalılar millättäşlärebezneñ xaq tarixın añlatıp birä alamı? Mondıy soraw belän törle oyışmalarğa häm bilgele şäxeslärgä möräcäğät itkäç, şundıy cawap alırğa mömkin. Tarixnı belüen beläbez, bernindi yalğannarğa bireşmibez dilär. Ämmä, tatar tarixınıñ här töbäktäge millättäşlärebezgä bäyle iñ ğadi säxifäläre äle kiñ cämäğätçelekkä taratılmağan ikän. 10 yıl elek açılğan Fännär Akademiäse, anıñ 3 tarmaq institutı, distälägän yuğarı uqu yortlarındağı kafedralar, fakul'tetlar üzläre belgänçä yäşäp, eşläp yatalar. Härqayda aqça citmäwgä zarlanalar. Ölkän yäşlärdäge aqsaqal ğälimnär qalın-qalın kitaplar çığarğannar, ä yäşräklär üz fikerlären däftär-käğäzlärgä terkäp yöri. Bälki şuşı atnada Fännär Akademiäsendä çirattağı prezident saylawları ütkärelgäç, ğälimnärneñ milli tarixqa häm etnografiägä waqıt häm iğtibar bağışlarğa mömkinlekläre bulır.


text:
Ağımdağı jıldıñ 1 qırküy`eginde bastaw alğan «Wçaske» attı respwblïkalıq jedel aldın alw şarası barısında Batıs Qazaqstandıq tärtip saqşıları awqımdı jumıstardı atqarwda. Bul şara kezinde wçaskelik polïcïya ïnspektorları öz ay`maqtarın keşendi tekserip, awmağına qarastı jäy`li päterli üy` turğındarın jäne jer üy` turğındarın esepke alıp, päter jaldap turatın şet el azamattarın anıqtadı.
Sonımen qatar, profïlaktïkalıq esepte turğan tulğalar meken-jay`ları boy`ınşa tekserildi. Qarw ïeleri, usaq quqıq buzwğa bey`im tulğalar da tekserilip, sayajay` qoğamdarı nazardan tıs qalmadı.
Qazirgi küni 26 mıñnan astam päter, 15 mıñ jer üy` sektorı, 85 mıñ turğın tekserildi. Är türli esepte turğan 2 mıñ tulğa tekserilip, tüsinik jumıstarı jürgizildi. Kündiz-tüni tekseris nätïjesinde köşi-qon zañnamaların buzğan 288 azamatqa qatıstı qajetti qujattar toltırıldı. Belgili turağı joq 274 tulğanı ïnspektorlar oblıstıq qabıldap-taratw ornına ornalastırdı. Mektep ïnspektorlarınıñ da tekserisi nätïjesiz emes. 13 jası kämeletke tolmağan jasöspirim köşeden ustalıp, kün köris közin qol jay`ıp ärkimge tilenip qay`ır surawdan tapqandarı anıqtaldı. Qılmıstıq iske qatısı bar, izdestirilwde jürgen 4 tulğa ustaldı.
Turğındarmen söy`lesip, äñgimelesip, oy`-pikirlerin tıñdaw nätïjesinde polïcïya qızmetkerleri men azamattar arasında özara tüsinik qalıptasıp, rey`dtik şaralar jalğasın tabwda. Osığan oray`, kezekti rey`d Oral qalasındağı «Evrazïya» dañğılı-№102 meken-jay`ında ornalasqan №7 wçaskelik polïcïya pwnkitinde ötti. Bul jolğı rey`dke Oral q.İİB Jergilikti polïcïya qızmetiniñ bastığı polïcïya podpolkovnïgi Mwslïm Jardemov oblıs pen qaladağı bilim basqarmalarınıñ, mädenï-ağartw birlestikteriniñ törağaların jäne müşelerin, sport mektepteriniñ dïrektorların, awla klwbtarınıñ törağaların şaqırdı.
-Rey`dke şaqırılğan qoğamdıq uy`ım müşeleri qatısadı. Olar saqşılarmen birge är köp qabattı jäy`li päterli turğı üy`ler men jer üy` sektorların aralap, turğındarmen söy`lesedi. Eger de tek qana wçaskelik polïcïya ïnspektorın tekserwge jibersek, qay`sıbir turğındar tüsinbey` aşw şaqırıp, nege tekseredi? Nendey` närse büldirdim degen san suraqtar qoy`ıp, ökpelep jatadı. Osı mäselelerdi şeşw maqsatında bïılğı şarağa qoğamdıq uy`ımdardı tartıp otırmız. Esikterin qaqqan da eşkim de şoşına qaramay`, tüsinistik ornay`dı. Jaqsı nätïjege qol jetkizemiz dep otırmız. Bïıl 200 qoğamdıq kömekşi jumıldırıldı. Buğan dey`in qalanıñ ortalığındağı qılmıstıq axwalğa jawaptı Abay` polïcïya böliminiñ 6 wçaskelik polïcïya pwnkitine qarastı üy`-jay`lar tekserildi. Bügin №7 wçaskelik polïcïya pwnkitine jïnalıp, ärmen qaray` rey`dke şığamız,-dey`di Mwslïm Jardemov.
Gülaman Ïsmagwlova
Oral q.İİB baspasöz qızmetkeri
www.zhaikpress.kz


text:
Tatarça Windows XP täqdim ittelär
Windows XP tatar qolağına bu süz yatraq toyılsa da, tatar teleneñ zamança üseşe öçen ber kod kebek äyber ul. Tatar tele kompiterlarda da üssen, anı qullanu mömkinlege bulsın öçen, dönyada kampiter programmaları yasap tanılğan Microsoft şirkäte uzğan yılnı Tatarstan xökümäte belän kileşü tözegän ide. Şuşı kileşü nigezendä, ber yıl eçendä kampiterlar tatar telendä söyläşä başlarğa tieş ide. Häm menä ber yıl uzğaç, Rusiädä satılaçaq här sanaq ta , telägän oçraqta tatarça söyläşä başlıy. Yäğni, kampiterda eşlär öçen tatarça belü dä citä. Şuşı ğaäyät möhim häm qimmätle programmalar tuplanmasın, çärşämbedä Qazanda, Piramida mädäni-yal itü üzägendä täqdim ittelär. Microsoft şirkäteneñ Rusiädäge wäkile Ol'ğa Dergunova, Tatarstan xökümäte räise Röstäm Minnixanov, vitse premyer Zilä Wälieva, häm başqa yuğarı türälär älege çara da qatnaştı. Zilä Wälieva üzeneñ çığışında, Windows XPnıñ tatar telendägesen buldıru ul ädäbiät häm sänğät yılında Respublika öçen zur büläk dip belderde. Älege kampiter programmaların tatarlaştırunı inde bügennän ük tarixi dip atıylar. Äle bu soñı tügel. Şul uq Microsoft şirkäte, anıñ Rusiädäge wäkile Ol'ğa Dergunova süzlärenä qarağanda, kiläse yılda Windows Vista™ dip atalğan yaña programmaların tatarlaştırunı tämämlayaçakq. Kiläse yılda böten dönyada ğämälgä keräçäk, kampiterlar öçen Microsoft® Office 2007 dip atalğan ber ük waqıtta tatarça eşli başlayaçaq. Monnan tış, kampiterlarnı tatarlaştıru östendä eşlägändä buldırılğan urısça-tatarça süzlek tä alda bulaçaq tatarlaştıru eşlärendä nigez bulıp torır dip belderdelär täqdim itü çarasında.


text:
Almatıda ötetin 28-inşi qısqı Wnïversïada oyındarına baylanıstı qaladağı 218 mıñ oqwşı kezekten tıs demalatın boldı, dep xabarladı Bilim jäne ğılım mïnïstrliginiñ baspasöz qızmeti.
«Almatıda sanawlı künderden keyin Dünïejüzilik qısqı Olïmpïada oyındarı bastaladı. Oñtüstik astana bul jarısqa jan-jaqtı dayındalıp jatır. Dayındıq bilim berw salasın da sırt aynalıp ötpedi. Atap aytsaq, Wnïversïada oyındarına baylanıstı Almatı qalasınıñ oqwşıları üşin 30 qañtar men 8 aqpan aralığında qosımşa demalıs beriledi», — delingen xabarlamada.
Xalıqaralıq jarıstar kezinde osınday şaralar özge elderde de qolğa alınğan. Baspasöz qızmetiniñ xabarlawınşa, demalısqa şıqqan oqwşılar dünïejüzilik stwdentter jarısın özderi barıp tamaşalay aladı.
«Almatı qalalıq bilim basqarmasınıñ xabarlawınşa, bul qosımşa kanïkwl Nawrız meyramı künderine äser etpeydi. Almatıdağı oqwşılar Qazaqstannıñ basqa oqwşılarımen birdey 24 nawrız ben 1 säwir aralığında oqwın jalğastırıp, 1 säwirde olarğa toqsandıq bağalar qoyıladı. 4 säwirde 4-şi toqsan bastaladı»,-dep naqtıladı derekköz. Xabarlanıp otırğanday, bul özgeris Almatıdağı joğarı oqw orındarı men kolledjderdiñ sabaqtar kestesine äser etpeydi.
Ayta keteyik, Almatıda 201 mektep bar, onda 218 mıñ oqwşı bilim aladı.


text:
Tatarstan Däwlät Şurasındağı urınnar bülenep bette
Bikä Timerova.
Yaña saylanğan Däwlät Şurasınıñ berençe sessiäse bäxäsle buldı. Oppozitsiä wazifasın ütärgä alınğan deputatlar, üz rol’lären berençe könnän uq başqara başladı. Läkin, säyäsät belän qızıqsınuçılarnıñ iğtibarın, Aleksandr Ştaninıñ häm kommunistlarnıñ çığışları tügel, ä yaña saylanğan räis urınbasarlarnıñ, komitet başlıqlarınıñ isemnäre nığraq cälep itte.
Parlament räise itep Färit Möxämmätşin sanlanğaç, ul, ike urınbasar urınına Yuriy Qamalıtdinovnı häm Rimma Ratnikovanı täqdim itte. Alarğa deputatlar da ışanıç belderep, saylap quydı. Valentina Lipujina da Däwlät Şurası särkätibe wazifasın başqara başladı. Däwlät tözeleşe häm cirle üzidarä komitetı belän Aleksandr Fedorov citäkçelek itäçäk, fän, mäğärif, milli mäs’älälär yañadan Razil Wäliev qulında bula. Rinat Abdullin ekologiä, tabiğät baylıqları, cir belän qullanu komitetı başlığı itep saylandı. Marat Ğäliev iqtisadi mäs’älälär belän şöğellänäçäk, Aleksandr Gusev – qanunçalıq, deputat etikası komitetı başlığı bulaçaq. Byudjet, salım häm finans mäs’älälär belän yañadan İlsur Safiullin şöğellänergä tieş. Bu keşelärneñ kübese, «Berdäm Rusiä» firqäsennän saylanğan deputatlar. Kommunistlarğa komitet eläkmäsä dä, Aleksandr Saliynı Däwlät Şurasınıñ Prezidiumına kertkännär. Anda şulay uq, hönär berlekläre başlığı Tatyana Vodopyanova, Federal İminlek xezmäteneñ Tatarstan idäräseneñ elekke başlığı Aleksandr Gusev, deputat Robert Miñnullin da bar.Elekke parlamentta urınbasar bulıp eşlägän Robert äfände, xäzer başqa eş belän şöğellänäçäk. Ul ike däwlät telendäge qanunnarnıñ ber bersenä täñgällegen tikşerüçe komissiä başlığı itep saylandı. Şulay itep, Tatarstan qanun çığaru oyışması tulısı belän oyışıp bette.


text: Hamas citäkçelegendäge xokumätneñ süçese Azi Hamad, bügen, urlangan 2 jurnalist isän-saw häm alar zıyan kürmägän, dip belderde. Jurnalistlar Amerikanıñ FOX News Network televideniesendä eşlägän bulğan. Xäbärçelärne urlağan keşelär üzlären İzğe Cihad törkeme atıy. Bu möña qädär bilgele bulmağan törkem. Urlawçılar, Amerikadan törmädä utırgan barlıq möselmannarnı çığarunı taläp itkän ide. Bu taläpne ütärgä birelgän waqıt bügen betsä dä, Hamas wäkileneñ çığışınnan totıq itep alınğan jurnalistlarnıñ isän buluı bilgele. Xökümät süzçese Hamad, 2 kön eçendä urlanğan jurnalistlar turında yaxşı yañalıq kötäbez dide. Hamad bü süzlären ber niçek tä añlatmadı. Operator Olaf Wiig çığışı belän Yaña Zelandiädän, anıñ kollegası produser Stev Centanni –Quşma Ştatlardan. Alar 14 avgustta yuqqa çıqqan ide. 23nçe avgustta alar töşerelgän video tasma häm urlawçılarnıñ taläpläre dönyağa kürde.


text:
Russiädä televideniä ekrannarında Dumağa saylaualdı kampaniäse niçek başlandı?
Russiäneñ televideniä kanalları 18 partiä häm biş saylau blogına saylaualdı kampaniäse ramnarında buşlay vaqıt birä başladılar. Şuşı kanpaniäneñ saylauçılarnı cälep itü mäsäläsendä nindi därädcädä uñışlı bulaçağı äle bilgesez. Xakimittäge Kreml yaqlı Berdäm Russiä televiziädä debatlarda qatnaşunı kire qaqtı. Läkin, başqa partiälär şatlanıp debatlarda qatnaşalar.
Audio
Televiziädä debatlar 5-nçe dikäbergä qädäre dävam itäçäk. Läkin, küplär anda Berdäm Russiä väkilläreneñ qatnaşmauı belän qänäğät tügellär. Saulaularda iñ küp tauış aluı kötelgän bu partiäneñ, debatlarnı vaqıt yuğaltu dip bäyäläp anda qatnaşmauına qarata ikençe urın alaçaq dip kötelgän kompartiä başlığınıñ urınbasarı İvan Melnikov tänqitläde häm töp partiäneñ qatnaşmauı debatlarnıñ mäğnäsen yuqqa çığara dip belderde. Läkin, başqa partiälär öçen bu televideniädä kürenü öçen berdän ber mömkinlek . Härber partiägä debatlar häm reklama öçen buşlay 16 säğät vaqıt birelgän. Düşämbe kiçen RTRdağı debatlarda Federatsiä Sovetı räise häm Tormış Partiäse räise Sergey Mirinov belän Russiä ekiskopı Alekseyneñ väkile häm Xalıq Partiäse kandidatı Nikolay Derjavin qatnaştılar. Asılda bu ike partiä dä prezident Putinne yaqlıylar. Qayber küzätüçelä alar oppozitsiäneñ tauışın alır öçen Kreml yaqlauı belän tüzelgännär digän fiker belderälär. Läkin, östän qarağanda alarnıñ sitile başqaçaraq. Tormış Partiäseneñ televideniä rekalmasında , kölemserägän ğaiälälär, zängär kük häm sayrağan qoşlar kürsätelä. Tekstı
Audio
Derjavinnıñ Xalıq Partiäseneñ şiğarı isä patşa çorın iskä töşerä.
Audio
Dävlät kontrolendäge ORT da irtän häm kiçen yartışar säğätlek politik debatlar häm reklamalar tapşıra. Xosusi kanallarğa kilgändä, alar tik tülävle rekalamalarnı ğına tapşıalar. Läkin, partiälär nigezdä buşlay vaqıttan faydalanu yağın qarıylar. Yäş eşquar dairälärne cälep itärgä tırışqan Uñ Köçlär Berlegeneñ rekalamasında , partiä citäkçese Nemtsov bolay di
Audio
Kompartiä isä klassik reklamağa turılıqlı bulıp qala. Ber reklama Aurora köymäse , patşanıñ qışqı sarayına höcüm belän başlana. Şunnan soñ sovet ısulında kommunitlar programmasınnan sitatlar uqıla. Säyäsmännärgä kiñäşlär birüçe Politik Texnoligä Üzägennän Boris Makarenkonıñ fikerençä, bu yulı kapaniä qızıqlı bulmas kebek. Xalıq fikeren beleşülärneñ näticäse kompartiäne yaqlauçılarnıñ protsentı 23 tiräsendä buluın kürsätä. Berdäm Russiäneñ taraftarları 27-30 protsent . Qalğan partiälär arasında Uñ Käçlär Berlegeneñ, Yabloko Partiäseneñ häm Jirinovskiynıñ Liberal Demokratik Partiäseneñ genä 5 protsentlıq kirtäne ütü mömkinlekläreneñ buluın kürsätä. Makarenkonıñ süzläençä, politik krizis bulmağan xäldä saylaularda azııraq saylauçı qatnaşaçaq. Monnan isä kommunistlar faydalanaçaq. Çönki anıñ taraftarları qartıraq buın keşeläre häm alar tauış birüdä qatnaşırğa künekkänär. Berdäm Russiä isemlegendä ikençe urında torğan Ğädättäntış Xällär Ministere Sergey Şaygunıñ saylaularda qatnaşu mäcbüri bulırğa tieş digän täqdim belän çığuı da şuşı borçılunı çağıldıra.
Färit İdelle, Praga.


text:
Yäşäw röxsäte bulmağan çit il keşeläre Hollandadan quıp çığarılaçaq
Bügenge küzätülärne bez Yevropadan başlıybız, xörmätle tıñlawçılar. Hollanda parlamentı sişämbe könne ildäge meñnärçä çit il keşesenä qarşı qırıs çaralar kürüne, ayırım alğanda, alarnı quıp çığarunı da küz aldında totqan yaña qanun qabul itte. İldän quılu xätta anda inde yıllar buyı yäşägän möhäcirlärgä dä yanıy ala. Hollanda küptännän Yevropadağı iñ irken illärneñ berse sanalıp kilgän ide, soñğı täräqqiat monıñ üzgärüenä işarä itä ala.
Audio
"Minem ike balam bar, alarnıñ ikese dä Hollandada tudı. Läkin min kire Törkiägä qaytırğa telämim, anda miña problemalar citärlek. Min Hollandada qalırğa telär idem, läkin alar bezgä kitegez di, alar öçen monı äytäse ciñel, älbättä, ämma bezneñ öçen bu bik awır närsä" dip belderä çığışı belän Törkiädän bulğan körd xatını. Yaña qanun nigezendä Zäynäpkä häm anıñ ike balasına ilne ixtiari räweştä taşlap kitär öçen 8 atna waqıt birelä. Ägär dä alar monı eşlämäsä, aldağı 8 atnağa alar maxsus ozatu üzägenä urnaştırılaçaq. Anda alarğa ildän kitü öçen yardäm kürsäteläçäk. Şul waqıt eçendä dä kitä almağannarnı Hollandadan köçläp quıp çığaraçaqlar. İldäge qaçaqlarğa yardäm itüçe humanitar oyışmalarnıñ xezmätkärläre yaña qanunnıñ bäğersezlegenä, çamadan tış qırıs buluına aptırıy. Äxmät Puri şundıy oyışmalarnıñ bersendä eşli.
Audio, Äxmät Puri
"Minemçä, hollanda säyäsäte ğädelsez, wayımsız häm bäğersez. Keşelär şul säyäsätneñ qorbanı bulıp tora, xökümät alarnıñ üz illärenä kire qaytqaç törmägä yabıla, xätta üterelä dä aluın belsä dä, şuşı säyäsätenä tuğrı bulıp qala" di Äxmät Puri. Hollanda xökümäte isä moña, sıyınu sorağan bar ğarizalar da centekläp tikşerelä, häm şunnan soñ ğına alarnıñ qayberläre kire qağıla dip belderä. Yaña qanun ilgä 2001-nçe yılnıñ 1-nçe aprilenä qädär kilgän möhäcirlärgä qarıy, ul çaqta alarnıñ küpçelegen elekke Yugoslaviä cirlärennän, Ğiraq häm Äfğanstannan kilüçelär täşkil itä ide. Sirägräk bulsa da aralarında Çeçnä häm İrannan qaçıp kilüçelär dä bar dip xäbär itelä. Şulay itep, Hollandanıñ da ğädäti liberal''lege betep kiläme? Rotterdam universitetında eşläwçe Rinus van Schendelen fikerençä, bu il işeklären yabunı tügel, ä fäqät möhäcirlär belän wäzğiatne qulda totu telägen genä añlata.
Audio, Rinus van Schendelen
"Möhäcirlärgä qarata naçar möğämälä yuq, min, yıl sayın qabul itkän çit il keşeläre sanın iskä alıp kiresençä diär idem. Parlament qabul itkän qarar bu ilneñ nindider çiklär buldırırğa, yaxşıraq kontrol'' urnaştırırğa teläwen kürsätä" dip isäpli Rotterdam universitetında eşläwçe ğalim van Schendelen. Şuşı süzlären ul, üze yäşägän Rotterdamda xalıqnıñ 45 protsentın törle immigrantlar täşkil itüe belän sürätli. Çit il keşeläre sanınıñ artuı berläşep kilgän Yevropa öçen ütä dä näzberek problema bulıp qala.
Kärim Kamal, Praga


text:
AQŞ-Äfğanstan: strategik partnerlıq küleşüe
Äfganstan prezidentı H.Qarzai belän AQŞ citäkçese G:Bush ike il arasındağı strategik partnörlıq kileşüenä qul quydı.Pentagon räsmiläre kileşü, Bagram kebek hava maydannarınıñ AQŞ xärbiläre tarafınnan töp logistik üzäk itep qullanuına Äfganstannıñ rizalığın kürsätä dip äytte. Ämma urtaq deklaratsiädä ike bik näzberek mäsälä turında süz yuq.Äfganstandağı AQŞ köçläreneñ statusı häm ğämälläreneñ çikläre .Qarzai Bush belän xosusi oçraşuda küp kenä taläplär quydı . Alar arasında ildä torğan AQŞ köçlären kübräk kontrol itü häm amerikan törmälärendäge äfgan totqınnarın öygä qaytaru bar..
Bush(audio)
Äfgan xökümäteneñ bezneñ xärbilär eşenä kübräk täsir mäsäläsenä kilgändä , bez xezmätäşlek itäbez, kiñäşläşäbez .Älbättä bezneñ xärbilär AQŞ komandirlarına ğına cawap birä . Ämma komandir häm diplomatik missiälärebez äfgan xökümäte belän kiñäşläşä.
Qarzai şimbä könne Taliban häm al Qaida suğışçıların ezläp äfgannarnıñ öylärendä töntü ütkärgänçe amerikan soldatları üz xökümäte belän mäslixätläşsen dip Bushqa äytäçäkmem dip söylägän ide . Tik Qarzai press konferensiädä ul xaqta süz quzğatmadı. AQŞ prezidentı Guantanamo-Kubada totılğan 500läp,Äfganstannıñ üzendä 20läp törmädä şulsanda Bagram hava maydanı törmäsendä totılğan yözlärçä äfgan totqınıñ äfgan xökümäte qaramağına qaytaru eşe ozaqraqqa suzıla ala dide
Bush(audio)
Bez Guantanamo da totılğan keşelärneñ öylärenä qaytarıluın telibez ämma Äfganstandağı törmälär bu keşelärne aşatıp, tuydırırlıq häm saqlarlıq xälgä kiterelergä tieş
Mätbuğat oçraşuında jurnalistlar ike citäkçedän Bagram törmäsendä ülgän ike totqın turında da soraw birgän. Pentagon üterelgän 2 totqın mäsäläsen tikşerä. Qarzai, Qabul insident AQŞ xökümäteneñ säyäsäte näticäsendä buldı dip qaramıy dide.
Qarzai(audio)
Totqınnarnı ezärlekläw öçen anı eşlägän keşelär genä cawaplı dip qarıybız .Äfgan xalqı amerikannarğa bik räxmätle häm ayrım keşelär qılğan ğämällär xökümät yäki cämğiätne çağıldırmıy
Qarzai şulayuq Guantanamoda sorau aluçılar Qor''änne mısqılladı digän Newsweek mäqaläse säbäple qabınğan qanlı bolğanış çualışlar öçen çınbarlıqta yazma tügel ä AQŞ belän Äfganstan arasında ozın möddätle strategik partnörlıqqa qarşı buluçılar cawaplı dip äytte.
Möselman Dönyasında AQŞqa qarata tiskäre reaksiägä säbäp bulğan mäqaläne saqlanu ministırı Rumsfeld xökem itte. Newsweek jurnalı ul mäqaläsendäge mäğlümät döres tügel dip kire alıp ğafu ütende. Älege waqıtta Washingtonda American Enterprise İnstitutında Äfganstan turında tikşerülär alıp barğan Polşa saqlanu ministırınıñ eleke urınbasarı Radek Sikorski bigräk tä çit illärdä eşläwçe amerikan xärbiläre mäxsus künegülärdän ütä alar bigräk tä cirle xalıq öçen izge , möhim bulğan eşlärgä ähämiät birep alarnı räncitmäskä öyrätelä dip söyläde.Ämma Sikorski Bu citärlek tügel . äfgannnar häm başqa möselman illärendäge xalıq AQŞtağı qayber xristian ruxaniläreneñ islam turında äytkän süzlären üzlärenä höcüm dip qabul itä dip söyli. Ul , demonstratsiälär Newsweek jurnalındağı yazma säbäple qabınıp kitte dip uylıy.Sikorski tağı amerikan xärbiläre Qarzainın borçıluın añlarğa tieş di
Sikorski(audio)
Ütkän yılda min Qabulda bulğanda keşelär miña , 80-nçe yıllarda Ruslar Äfganstannı okupatsiälägän çaqta äfgan öyläreneñ xatınnar öleşenä ofitserlarnıñ xatınnarı kerep töntü ütkärde dip söyläde. Xälbuki amerikannar moña ähämiät birmi, äfgannarnıñ açuın çığara . Ruslar moñı eşlägän ikän , bez - yäğni AQŞta eşli ala
Sikorski qaraşınça ,Äfganstan Talibannı ciñgän AQŞqa räxmätle häm ul anıñ yardämenä moxtaç , ämma ike aradağı mönäsäbätlär amerikan xärbiläre üz ğämällären äfgan ğäref ğädätlärenä kileşterep qılğançı kierenke bulıp qalaçaq färidä xämit


text:
F.Möxämmätşin Strasburgqa kitte
Ğilmi fiker alışular köne
Düşämbe könne Däwlät xezmätkärläre akademiäseneñ Qazan bülegendä Etnosotsiologiä seminarı eşen däwam itte. Bu könne Peterburgtan kilgän Eduard Panarin citäklägän seminarda tatar-başqort mönäsäbätläre, qırım tatarları, Dnestr yanındağı respublika, Yugoslaviä xällären centekläp öyrändelär. Sişämbe könne älege çinovniklar mäktäbendä tatar milli xäräkätläre turında söyläşäçäklär. Seminarda Tatarstannıñ ğına tügel, başqa töbäklärdän da wäkillär qatnaşa. Bezneñ xäbärçelärebez bulaçaq häm xäzerge çinovniklarnıñ milli imäs’älälärne niqädär tiränten belüen öyränü öçen bu çarada qatnaşırğa cıyına.
Teoriä yağı niçekter, ä menä praktik yaqtan Tatarstan häm Başqortstan mönäsäbätlären belü, pozitsiälärne yaqınaytu öçen bik uñaylı waqıt citte. İke respublika arasındağı mönäsäbätlärneñ yaxşıruın, tatar belän başqortnıñ bergäläşep millät bularaq kötärelen teläüçelär Tatarstanda küpçelekne täşkil itä.
Ğomumän äytkändä, bu düşämbedä Qazanda ğilemle, başlı keşelär, din, millät, säyäsät turında bersennän-berse möhim söyläşülär alıp bardı. Bu atnada tatar xalqınıñ Milli mäclese isemle ictimaği oyışma milli mäğärif turında bik ähämiätle konferensiä ütkärä.
Rimzil Wäli, Qazan.


text:
Yaña parlament, mäğlüm bulğança, 16-nçı martta saylanaçaq. Häm ul parlament ber palatalı bulaçaq. Yaña qanun nigezendä aña xakimiät başlıqları saylanmıyaçaq. Qayber säyäsätçelär, yaña parlamentnı qaysı partiä wäkilläre küp bulu yağınnan qarağanda, saylawlarda iñ zur uñışqa Berdäm Russiä ireşäçäk dip isäpli. Başqortsan parlamentında kommunistlar, Uñ Köçlär Berlege häm Yabloko partiäse wäkilläre dä bulır dip farazlana. Başqortstannıñ Finans ministrlığınıñ yıllıq yomğaq yasaw häm bıyılğı töp maqsatlarnı qaraw utırışında respublika budjetında aqçanıñ azraq bulaçağı belderde.
İrşat Tläümbät, Ufa.


text:
Bişkäktä Qırğıstan deputatı atıp üterelgän
"Monda berniçä säbäb bula ala, milek bülüdän alıp säyäsätkä qädär. Älegä äytü qıyın. Monıñ parlamentqa tiskäre yoğıntısı zur bulaçaq. Ber ay eçendä deputatlarğa inde 2 häcüm buldı. Älbättä monı tikşerergä kiräk."
Surabaldievnıñ cinayätçelek belän bäyle bulğanı mäglüm. Älege mäsälä küptän tügel parlamentta da tikşerelde. Ul şulay uq, Mart ayında Aakevnı yaqlap, xökümät taraflı mitinglar oyıştırğan keşe bularaq mäglüm. Qırğız parlamentı bügenge üterüdän soñ ğädättän-tış utırışqa cıyıldı.


text: Kiçäge saylawlardan soñ Polşadağı xakimiät urta-uñ yünäleştäge ike partiä qulında bulaçaq. Tawışlarnıñ 90%tı sanalğan xäldä konservativ Qanun häm Ğädellek partiäseneñ 26.8% alğanı mäğlüm buldı. Liberal tsivil platforma 24.2% tawış belän ikençe urında. Bergä eşlärgä süz birgän älege ike firqa, parlamentnıñ tübän palatasında Sejmda küpçelekne täşkil itäçäk. Xakimiättä 4 yıl bulğan häm rişwätçelek cäncallarına batqan elekke kommunistlardan çıqqan Demokratik Sulçılar Berlege saylawlarda 11.8% aldı. Tawış birügä kilüçelär sanı tübän bulğan. Polşada uzğan saylawlar turında tulıraq mäğlümat aldağı minutlarda Azatlıqnıñ xalıqara küzätüendä bulır.


text:
Ekrem Çelebi - Oyun Havaları ve Halaylar
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Oyun Havaları ve Halaylar
Etiketler : Ekrem Çelebi - Oyun Havaları ve Halaylar türkü indir, Ekrem Çelebi - Oyun Havaları ve Halaylar türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Oyun Havaları ve Halaylar mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Oyun Havaları ve Halaylar türküsü, Oyun Havaları ve Halaylar sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Oyun Havaları ve Halaylar bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Gele Gele Geldim
Ekrem Çelebi - Küstürdün Gönlümü
Ekrem Çelebi - Torşahin Misali
Ekrem Çelebi - Şu Dağlarda Kar Olsaydım
Ekrem Çelebi - Gelin Hey Ne Olur
Ekrem Çelebi - Ankara da Yedim Taze Meyvayı
Ekrem Çelebi - Bende Bir İnsanoğluyum
Ekrem Çelebi - Dost İle Sohbet Edelim
Ekrem Çelebi - İki Keklik Seke Seke


text:
İran uran bayıtu eşen öleşçä tuqtatıp toru möddäten ozaytu mäs'äläsen karıyaçaq
AUDİO: Bez ber yäki ike ayğa tuqtatıp toru turında satulaşırğa cıyınmıybız. Bayıtunıñ töp öleşe inde tuqtatılğan. Ämma, bu ölgedä taläp itelgänçä tulısınça tuqtatu mäs'äläsen İranda qarar qabul itüçelär kiläse atnada ilneñ milli mänfäğätläre nigesendä qarıyaçaq.
İran uran bayıtu eşen 2003-nçe yılnıñ ütkäber ayında tuqtattı. Bu AQŞnıñ İran atom qoralı yasarğa tırışa digän ğäyepläwe nigezendä BMO atom energiäse idaräse alıp barğan tikşerü waqıtında uzara ışanıç buldıru çarası bularaq eşlänä. Vienada İdarä şurası utırışında İran turında resolütsiä ölgese qarala. Ul rezolütsiä İrannı uran bayıtu eşen tulısınça tuqtatırğa çaqıra dielä.


text: Änkara. Bügen törek başqalasına kilgän Kofi Annan, Berläşkän Millätlärneñ general’ sekretare, törek häm grek kipriotları arasında utrawnı berläşterü turında kileşügä ireşü waqıtı ber atnağa ğına ozaytıla ala dip belderde. Älegä qädär bu mötdät kiläse comğağa, fivralneñ 28-enä qädär bilgelängän ide. Annan Änkarada Törkiä, Gretsiä häm Kipr säfäreneñ berençe tuqtalışın yasadı. 16-nçı aprildä Kipr Yewropa Berlege belän, aña quşılu kileşüwen imzalarğa cıyına, aña qädär isä utrawnıñ grek häm törek öleşe berläşü turında ayırım referendumnar ütkärergä tieş bulaçaq. Gretsiä premyer-ministrı Costas Simitis bügen, kileşügä waqıtında ireşü inde mömkin tügel diyärlek dip, Törkiäne Kipr töreklärenä basım yasawğa öndäde. Ägär dä Berläşkän Millätlärneñ şuşı planı ğämälgä aşmasa, utrawnıñ töreklär yäşägän tönyağı Yewropa Berlegennän çittä qala ala.


text:
"Açıq Universitetta" tatar telenä urın tabılırmı?
«Açıq universitet 2004-2005» digän proyekt qısalarında 14 april könne, Qazan däwlät universitetında berençe utırış ütte. Ul töbäk universitetlarınıñ mäğärif reformasında uynağan rolenä bağışlandı. İdel-buyı federal okrugı häm QDU tarafınnan başlanğan bu proyekt, belem birüne Evopa standartlarına turı kitü maqsatın quya. Rusiä Prezidentı qarşında eçläwçe maxsus Belgeçlär Şurası wäkile Andrey Volkov, älege utırışqa çığış yasap, mäğärif sistemasın üzgärtep qoru modelläre turında söyläde. Rusiädä yuğarı mäktäp reforması Ballon kileşüe nigezendä bara. Älege dokumentta süz Evropa illärendäge mäğärif sistemaların berdäm standartlarğa turı kiterü turında bara. Şuşı kileşügä Rusiä dä quşıldı. Xäzer belgeçlär reformanı qaysı yuldan cibärü turında uylıylar. Berençe çiratta, yuğarı mäktäpne bakalavr häm magistr däräcälärenä bülärgä täqdim itelä. Ul täcribälär, inde xäzer uq, qayber yuğarı uqu yortlarında alıp barıla. Berdäm däwlät imtixanı da, şuşı Evropa standartlarına taba ber adım bulıp tora ikän. Ämma yuğarı uqu yortları uqıtuçıları, bu reformalarğa şiklänep qarıy. Mäsälän, Qazan Däwlät Universitetınıñ jurnalistika fakul’tetı dekanı Wasil Ğarifullin reforma Evropa mäğärif sistemasınıñ uñay yaqların ğına alsın ide, di.Standartlar kertü yaqlı keşelär, Qazan universitetında bakalavr belgeçlegen alıp, magistr däräcäsen mäsälän Sorbonada alıp bulaçaq, digän dälilne kiterä. Milli, regional komponent turındağı sorawğa da, alarnıñ üz cawabı bar. Mäsälän, mäğärif reforması belän şöğellänüçe Belgeçlär Şurası wäkile Andrey Volkov: « Regional komponentsız ber qaya kitep bulmıy» dide. Anıñ süzlärençä, cirle komponent, urtaq standart belgeçleklärne bayıta qına ala. Bikä Timerova.


text:
Diplomatiyalıq korpus
Diplomatiyalıq korpus[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Diplomatiyalıq korpus ken' ma'nide usı ma'mlekettegi sırt el diplomatiyalıq wa'kilxanası diplomatiyalıq xızmetkerleri sonday-aq, olardın' shan'araq ag'zaları jıyındısı bolıp tabıladı.
Diplomatiyalıq korpus sho'lkem bolıp esaplanbaydı. Diplomatiyalıq korpus baslıg'ı lawazımı boyınsha joqarı ha'm tiyisli ma'mleketke wa'kil etip jiberilgen waqtı jag'ınan en' ko'p islep atırg'an diplomatiyalıq wa'kil (duayen, aqsaqal) sanaladı. Ayırım katolik ma'mleketlerde diplomatiyalıq korpus baslıg'ı Rim papası nuntsiysı esaplanadı. Diplomatiyalıq korpustın' shıg'ıwı tek ra'smiy mereke waqıtları g'ana (milliy bayramlar, qutlıqlaw ma'resimlerinde) ruqsat beriledi.
Diplomatiyalıq korpus ag'zalarının' diplomatiyalıq sıpatların tastıyıqlaw ushın ko'plegen ma'mleketlerdin' jergilikli ha'kimiyatı organları diplomatiyalıq gu'walıqlar beredi.


text:
Tatar balaları rus balalarınnan ayırılamı?
Qazanda tağın ber üzäk kanalnıñ korrespondent punktı oyıştırıldı. Xäyer, respublikada üzebezneñ mäğlümät çaraları da citärlek. Yış qına alar söylägän, kürsätkän äyberlär dä tañ qaldırırlıq. Mäsälän, sişämbe kiçen Qazannıñ ber xosusıy telekompaniäseneñ yañalıqlar programmasında respublika Mäğärif ministrlığı çığarğan metodik äsbap turında süz bardı. Anda rus häm tatar balalarınıñ buy, sın kebek fizik üzençälekläre häm alar näticälärendä bilgelängän balalarnıñ fizik äzerleklege standartları urın alğan. Jurnalist fikerençä, bu rasistik ruxta eşlängän äsbap. Şunı isbatlaw öçen xätta Adol’f Gitlernıñ Mein Kampf kitabınnan rasa çistalığı xaqında sitatalar kiterelep, süzlärgä kileşle videotasmalar da kürsätelde. Gitlerdan soñ ekranda Mäğärif ministrı Fariz Xarisov añlatmalar birde. Tatarstan pedagogları tatar häm rus balaların niçek alay bülgännär soñ? Ministrlıqtan alğan mäğlümätlärgä qarağanda, älege äsbapnı çığaruçılar Tatarstannıñ Sälämätlek saqlaw ministrlığı ütkärgän tikşerenülär näticälärenä nigezlängännär. Älege näticälär törle millät balalarınıñ antropometrik kürsätkeçläreneñ ber-bersennän ayırılıp toruın isbatlıy. Şularğa nigezlänep, fizik äzerlek standartları da törle kilep çığa. Tabiplar ütkärgän tikşerü şulay uq älege antropometrik kürsätkeçlärneñ yıldan-yıl tigezläşä baruın da kürsätä ikän. Şulay itep, metodik äsbapta kiterelgän kürsätkeçlär tatarstan pedagoglarınıñ rasist buluın tügel, a bar tik törle millät balaları arasında ayırmalar barlığın, läkin alarnıñ yıldan-yıl kimi baruın ğına kürsäter öçen birelgän, dip belderde bezgä Mäğärif ministrlığınıñ matbuğat üzäge citäkçese.Gölnaz İlgizär


text:
Russiä Atom Energiese Ministırı zararlanğan Çernobıl atom reaktorın qaplağan beton häm qorıç sarkofak cimerelü qurqınıçı aldında tora , Ukraina anı qarau, küzätü öçen citärlek eşlämi digän şik belderde. Ukraina bu ğäyepläüne kire qaqtı, ikençeläre bälkim dä bu Russiä şirkätläreneñ Ukrainada energetika sektorın xosusiläşterü protsesına qatnaşu telägen çağıldıra digän qaraş belderde.Tirä yünne saqlauçılar isä ministır iqtibarnı öydäge ciddi problemalardan çitkä cälep itergä tırışa dip äytä.
Çernobıl xäläkätenä 17 yıl tuluğa berniçä kön qalğanda Russiä Atom Energiäse ministırı Aleksander Rumyantsev Mäskäüdä mätbuğat oçraşuında Çernobıl reaktorın qaplağan sarkofagta bik küp yarıq, çatnaular, bar anıñ cimerelüen tuqtatu öçen yañadan qaplarğa kiräk , Ukrain räsmiläre rus belgeçlärenä sarkofagnı tikşerü röxsäte birmi dip söyläde. Kievtä urnaşqan Aleksander Razumkov isemendäge Ekonomik häm Politik Üzäktä energiä programmasınıñ başlığı Volodimir Saprykin Azatlıq Radiosına Rumyatsevnıñ belderüe döres tügel , bezne qıyın xäldä qaldıra dip äytep tağı bolay dide (audio)
1986-nçe yıldağı häläkättän soñ zianlanğan reaktornı qaplau, radioaktiv maddälärneñ taraluın tuqtatu öçen ul qorıç häm betonnan sarkofag belän qaplandı. 1997-nçe yılda Yevropa Berlege, AQŞları häm xalıqara kredit oyışmaları tarafınnan finansiälängän 750million dollarlıq proyekt başlatıldı. Bu proyekt xalıqara expertlar qatnaşlığında äzerlände häm 2008nçe yılda zararlanğan reaktornı saqlau öçen yaña iminlek strukturasınıñ tözelüe belän tämamlanaçaq dip kötelä. Saprykin süzlärençä(audio)
Ul Russiä Çernobıl eşendä bernindi finans yardäme yasamadı dip äytep (audio)
Kievtä urnaşqan solıx vä tışqı säyäsät öçen üzäkneñ direktorı Oleksandr Şuşko fikrençä Russiäneñ Çernobılnıñ iminlege turındağı qayğıları bälkim dä Ukrainanıñ energetika şirkätlären xosusiläşterü belän bäylängänder, älegä rus şirkätläre qatnaştırılmağan.
Prezident Lenid Kuçma bu atnada Ukrainanıñ Oblienergo şirkäten xosusiläşerü protsesı 2 yılda tämamlanırğa tieş dip belderde. Bu eşkä AQŞ, Slovakie. Luxemburg häm Ukraina şirkätläre qatnaşa Rumyatsevnıñ işaräläre Şuşko qaraşınça Russiä şirkätläre anda qatnaşırğa tieş digän signal bulıp tora.Russiädä tirä yün, möhitnı saqlau oyışması Greenpeace aktivistı energetika belgeçe Vladimir Çuprov Rumyatsevnıñ ber dä kötelmägändä kürşe ildäge reaktor turında qayğıra başlauına şaqqata. Ul bezdäge reaktorlar näk şuluq Çernobıl stilında, ministır Russiädä reaktorlarnıñ potensial problemalarına iqtibar itsä yaxşı bulır ide dide, Çuprov(audio)
Çuprov Kursk häm başqa eçke mäsälälär Rumyatsevnıñ başın kübräk awırtırırğa tieş dip äytsä dä ul Cernobılnıñ qurqınıç täşkil itüenä dä basım yasadı.
Reaktornıñ eçendä närsä bara , beräü dä äytä almıy, ber yıl elek sarkofag astında reaktornıñ töp öleşendä esselek arta bara dip xabär itelde, bu inde kiläçäktä qurqınıçqa işarä bulıp tora. Sarkofag astında eçtä küpme pluton häm başqa radioaktiv maddälär bar bilgesez. Alar yaña atom çılbır reaksiäsen başlatıp cibärergä citärleme , eçtä barğan häm bula alaçaq xällär turında farazlar ğına äytep bula. Çuprov şartlau waq
ıtında küpme plutonium çıqtı, küpmese eçtä qaldı ber kem dä äytä almi di . Çuprov Rumyatsevnıñ Cernobıl turında qayğıruına,anıñ motivlarına şiklänep qarasa da sarkofagnıñ cimerelü qurqınıçı yılsayın arta bara dip belderde. Şunısı iqtibar çälep itä: Çernobıl häläkätennän soñ Belarus häm Ukrainada meñnnärçä keşeneñ agulanıp, çirläp ,ülüe häm töbäktä qayber çirlärneñ ber qayda da bulmağan qädär artuı ser tügel .. Germanie televidiniese äle dä nindider yardäm oyışmalarınıñ cäy aylarında şul töbäktän däwalanırğa, yalğa kitergän qotoçqıç sıyfatlı balalarnı kürsätä. Şuña qaramastan Rumyatsev sişämbedä ,meñnärçe keşe ülde dip äytü axmaqlıq, ülüçelär sanın ğadi oçqıç qazasında häläk buluçılarğa tiñläp bula , Greenpeace häm başqa ekologieçelär ber million qorban turında söyli, min ber million keşe qurıqtı, bu qazanıñ meditsina näticäse dip äyter idem dip söylägän ministır äfände .
Färidä Xämit, Praga


text: Californianıñ yañı gubernatorı itep Hollywood yondozo Arnold Schwarzenegger haylanğan. Respublikan partiähı wäkile Schwarzenegger, yaqınsa mäglümättär buyınsa, 50 protsent tawış yıyğan. California ştatı tarixında täwge tapqır xalıq xäzerge gubernatorzı wazifahınan buşatıu ösön tawış birgän. Tawış bireüselärzeñ yartıhınan kübehe demoqrat Gray Davistıñ kiteüen telägän. Gubernator bulırğa telägän 135 keşene Schwarzenegger küpkä artta qaldırğan. Üz burıstarın ul noyabrzä ütäy başlay. Min xalıq gubernatorı bulırğa teläyem tigän Arnold Schwarzenegger. Schwarzeneggerzıñ haylanıuı unıñ tıuğan yağı Austrianı şaq qatırğan. Qotlaw telegrammalı yebärgän 100-lägän keşe arahında Austriä prezidentı häm sit il eştäre ministrı la bar.


text:
August başlarında Kremlneñ gubetnatorlarnı bilgeläv praktikasında borılış buldı. Moña çaqlı yaqınça 30 cirle säyäsämän gubernatorlıq urnına bilgelängän ide. Ä inde Tübän Novgorod gubernatorı itep prezidentqa turılıqlı çittän beräv- Mäskäv mere urınbasarı Valeri Şantsev- bilgelände. Putin tarafınnan bilgelängän Şantsevneñ namzätlegen cirle parlament Düşämbedä rasladı. Bu xaqta Moscow Timesta basılıp çıqqan maqäläneñ eçtälege.
Gazetanıñ, döreseräge maqälä aftorı Carnegie Mäskäv Üzäge belgeçe Nikolay Petrovnıñ yazuınça, Şantsevneñ gubernator Xodırovnıñ urnın aluınıñ simvolik ähämiäte bar. Şantsev KPSS Mäskäv komitetınıñ elekke sekretarı , ä Xodırov KPSSnıñ Töbän Novborod ölkä komitetınıñ berençe sekretarı bulğan şäxeslär. Simvolik işarä dip äytünen säbäbe şunda- xäzer gubernatorlarnı bilgeläv, KPSS çorında cirle kompartiä citäkçelären bilgeläv sistemasın xäterlätä. Ul çaqta da cirle berençe sekretarlar Mäskäv tarafınnan täqdim itelä häm cirle komitetlar tarafnan raslana ide. Stalin çorında cirle citäkçelär dä ber regionnan ikençesenä küçep yörilär ide. Kreml alarğa urınnarda üz xakimiät bazasın buldıruğa mömkinlek birmäskä kiräk digän pozitsiädä tora ide. Şantsevneñ Tübän Novgorod belän ber nindi dä bäyläneşe yuq häm cirle politik elita xäzer üzeneñ çın citäkçesennän mäxrum qaldı. Şulay da Putin qararın centekläp uylap qabul itkän dip äytep bulmıy. Şantsev 3-nçe avgustta aşığıç räveştä yaldan çaqırtılıp Töbän Novgorotqa cibärelde häm Düşömbedä cirle parlament aşığıç ciiılışqa çaqırıldı, ul Şantsevneñ kandidatlığın rasladı. Şantsev ant itte häm Xodırovnıñ gubernatorlıq çorı bette. Ni öçen Kreml üz keşesen xäzer anda cibärergä buldı soñ? Mäsälä şunda . Anda bu urın öçen ike köçle kandidat yarıştı. Xäzer urnın yuğaltqan Xodırovnı täsirle eşquar Oleg Deripaska , ä cirle parlament süzçese Yevgeniy Lülinne , prezident väkile Kiriyenko yaqladı. Mäsäläne tağı da küberäk qatmarlandıru öçen cirle parlament Putingä , ul Xodırovnı täqdim itkän xäldä, anı raslamnayaçağın beldergän xat cibärde. İke namzät tä Mäskävgä çaqırıldı. Läkin, kompromis tabılmadı bulsa kiräk. Kreml cirle deputatalarnıñ basımı belän Kirienko saylağan kandidatqa gubernatorlıq postın birergä telämäde. Läkin, üze tädim itkärgä ciınğan namzätneñ, bu oçraqta Xodırevneñ cirle parlament tarafınan kire qağıluı belän dä täväkkällek itärgä telämäde. Berdän ber yul, Xodırov yäise Kirienko belän bäyläneşe bulmağan namzät tabu ide. Çittän bersen cibäreregä buldı. Çittän genä tügel, ä başqa federal okrugtan. Mäskäv märe Lujkovnıñ komandasınnan berse saylandı. Bu üzäkneñ cirle elitağa qarşı köräş iğlan itüe buldı. Kreml zur täsirgä iä bulsa da, Lujkov komandası digän närsä yuq , ber genä komanda bar , ul da bulsa prezidentqa xezmät itüçe federal komanda dip kürsätergä teliäde. Bu şulay uq Putinneñ 2007-nçe yılda yäisä elegeräk möddäte tulaçaq Lujkovnıñ urnına Mäskäv märe itep Lujkov komandasınan bulğan şäxesne bilgelämiäçägen dä işarä itä. Çönki küplär Şantsev Lujkovnıñ möddäte tulğaç, anıñ urnın alaçaq dip uylağannar ide. 19-nçe ğasırda keşelär yış qına San Petersburg Rusiäneñ başı , Mäskäv yöräge häm Tübän Novgorod kesäse dip söylilär ide. Şuşı öç funksiä berläşterelep Mäskävdä tuplansa da, federal xakimiät Mäskävgä mäxsus statut birergä ciınmıy bulsa kiräk. İlneñ , başı, yöräge häm kesäse yarımautokratik cirle rejimnıñ kontrolenä tapşırılmaslıq däräcädä möhim. Bolar Carnegie Mäskäv Üzäge belgeçe Nikolay Petrovnıñ fikerläre.
Färit İdelle, Praga.


text: Fälestin premyer-ministrı İsmail Haniya, xalıqara basım astında Xamas citäkçelegendäge xakimiät üz prinsiplarınnan taypılmayaçaq, dip belderde. Xamas İzrailne däwlät bularaq tanımıy, dide Haniya. Mäğlüm bulğança, Yevropa Berlege häm AQŞ fälestin cirlärenä finans yardämne tuqtattı. Yardämne turıdan turı fälestin xökümätennän bäysez oyışmalarğa tapşıru plannarı bar, ämma bu sistema äle ğämälgä aşırılmağan. Fälestin iminlek çığanaqları, İzrail xärbiläre könbatış yardağı Jenin şähärendä tikşerülär waqıtında fälestin küzläw ofiserın atıp üterde, dip xäbär itte. Qabatiyä awılında İslam Cihadı suğışçısı üterelgän. İzrail ğäskärläre, üzlärenä ut açılğaç – atışlar başlanğanı turında belderde.


text:
Britaniä, Fransiä häm Germaniä räsmiläre bügen Brüselldä İran wäkilläre belän oçraşıp bu ilneñ atom programması tiräsendäge qarşılıqlarnı tikşerde. Yabıq işeklär artında ütkän oşraşunıñ maqsatı - irtägä Jenevada başlanaçaq söyläşülärgä äzerlänü ide. Bu säyläşülärdä Britaniä, Fransiä häm Germaniäneñ Tışqı eşlär ministrları häm Yevropa Berlegeneñ tışqı säyäsät citäkçese Havier Solana qatnaşaq. Yevropanıñ 3 ile İrannı - uran bayıtu eşlären tuqtatırğa künderergä tırışa. İran moña qarşı çığa häm atom qoralı eşlärgä cıyınmawın belderä. Çärşämbe söyläşürendä qatnaçaq İran wäkilläreneñ berse - Xösäyen Musavian – bu söyläşülärne, moñarçı bulğannarınnan iñ awırı bulaçaq dide, häm uñışqa ireşü ixtimalın "50gä-50" dip bäyäläde:
Audio


text:
Fransiä, Rusiä häm Qıtay Ğiraqta sanskiälärne beterü turındağı resolyutsiägä üzgäreşlär kertergä teläk belderde. Rusiä tışqı eşlär mnistrı urınbasarı Yuri Fedotov, Mäskäwdä Qıtay tışqı eşlär ministrlığı räsmie belän oçraşqannan soñ , rezolyutsiägä "citdi" üzgäreşlär kertergä kiräk bulaçaq, dide. Rezolyutsiäneñ Amerikannar täqdim itkän ölgese Rusiä häm Qıtay öçen citdi problemalar tudıra.
Fransiä tışqı eşlär ministrlığınıñ matbuğat wäkile Bernard Valero, Ğiraqta uñışqa ireşer öçen rezolyutsiä ölgeseneñ eçtälegen üzgärtergä kiräk, dide.


text:
Başqortstanda yäşäp icat itkän tanılğan tatar cırçısı Wener Mostafinnıñ faciğäle wafatına ber yıl tuldı. Şuşı uñaydan 4 dekäbr könne Ufadağı “Oğni Ufı” mädäniät üzägendä cır sänğätebezdä sizelerlek ez qaldırğan talant iäsen iskä alu kiçäse ütärgä tieş ide. Bu çaranı oyıştıruçılar äytüençä, älege Xäter häm qäder kiçäsenä Başqortstannıñ baytaq qına sänğät ostaları kilergä teläk beldergän bulğan. Ämma alarnıñ baytağı, ayırıp äytkändä Başqort däwlät filarmoniäsendä eşläwçeläre, bu çarağa ber atnadan az ğına kübräk waqıt qalğanda älege Xäter kiçäsendä qatnaşa almayaçaqların xäbär itkän. Monı alar filarmoniä citäkçelegeneñ qatı kisätü yasawı belän añlatqan. Bu kiçädä qatnaşuçılarğa eştän quu belän yanağannar ikän.
Tanılğan cırçı, Başqortstannıñ atqazanğan artistı Wener Mostafin bıltır 54 nçe yäşendä faciğäle töstä wafat bulğan ide. Wener äfände Başqortstanda yäşäp icat itüçe, başqort cır sänğäten üsterügä zur öleş kertüçe küp tatar sänğätkärläreneñ berse buldı. Filarmoniädä Wener äfände utız yılğa yaqın xezmät itte. Şuña kürä dä anıñ ülemenä ber yıl tulu uñayınnan Xäter kiçäsen filarmoniä citäkçelege üze dä äzerli alır ide, dip belderä “Oğni Ufı” üzägendäge kiçäne ütkärergä cıyınuçılar. Ä alar, kiresençä, bu eşkä üzläre ük ayaq çala. 4 nçe dekäbrgä bilgelängän kiçäne niçek kenä bulsa da ütkärergä ide, dip belderä Wener Mostafinnıñ tuğannarı häm çın dusları. Cırçılar kilergä qurıqsa da, tuğannarı häm duslarınıñ anı iskä alu çığışlarınnan, istäleklärennän torırğa da mömkin ul.
Başqortstan däwlät radio häm telewidenie fondında 300 dän artıq cırı saqlana Wener Mostafinnıñ. Äle igelekle eşquarlar yärdäme belän, Qazanda, “Bars-media” prodyuserlıq üzäge studiäsendä anıñ utızdan artıq cırı kergän qompaqt tälinkä çığıp kilä.
Fänis Fätxi, Ufa.


text:
Polşa iqtisad ministrı Piotr Wozniak belderüençä, salqınnar arqasında Rusiädän kilgän gaz küläme kimegän. Älegä qısqartular ğadi xalıqqa täsir itmiäçäk, ämma berniçä zur sänäğät şirkäte inde ziyan kürgän. Polşada hawa uzğan yal könnäre 30 däräcädän dä salqınraq buldı, berniçä kön eçendä anda 27 keşe häläk bulğan dip xäbär itelä.
Bosniädä uzğan çärşämbedän birle Rusiä gazı 25%qa kimegän. Räsmilär, Rusiäneñ üzenä küp gaz kiräk buluı säbäple Balkan däwlätlärenä gaz täminatın qısqartırğa turı kilde, dip belderde. Ukrainada soñğı 1 täwlek eçendä 24 keşe öşep ülde, ber atnada ülüçelär samı 45kä citte. Romaniädä 6 keşe tuñıp ülgän.


text:
Makedoniä parlamentı ildäge albannarnıñ cirle xakimiäten nığıtuçı yaña qanunnı 7-nçe noyäberdä referendumğa çığaru turında qarar qabul itte.
Qanunğa qarşı çığuçılar parlamentta awgust ayında raslanğan bu qanun ilne milli öleşlärgä bülä dip tänqitli.
Bu qanun ilneñ albannar küpçelekne täşkil itkän 16 cirle idaräsen albannar qaramağına tapşıra.
Qanun Alban ğisyançıları belän Makedoniä xakimiätläre arasında 5 ay buyı barğan qorallı nizağqa çik quyuçı 2001-nçe yılğı tınıçlıq kileşüe nigezendä tudı.
Yewropa Berlege Makedoniäneñ Berlekkä quşıluı öçen 2001-nçe yılğı kileşüneñ tulısınça ütälüe zarur dide.


text:
Tatarstan Milli kitapxanäsendä Amerika zalı häm İnternet klassı
Xätta, Bill Clinton säyäsi bälagä eläkkäç, “Azatlıq” radiosı Amerika Prezidentınıñ tetmäsen tette. Kiräk bulsa, Amerika xökümäteneñ yäki ayırım abruylı şäxesläreneñ citeşsezlekläre dä “Azatlıq”tan tänqitlänä. Yäğni, mundirnı çista, ütüklägän itep kürsätä torğan cirdä eşlämibez. İllämägär amerikannarda säyerlek häm üzençäleklär dä az tügel. İşetüwebezçä, alar qayber närsälärne bik näzberek belälär, şul uq waqıtta kürşe ilneñ yäki ştatnıñ qayda ikänlegen belmäskä dä mömkin ikän. Bu atnada Amerikanıñ Rusiädäge ilçese Alexander Vershbow Qazanğa kilgäç, nişläp yöri ikän bu yuğarı diplomat, dip aptırawçılar buldı. Nujäli 3 kön buyı Qazannıñ aldın-artın qarap, qapşap yöri bu ilçe? Nigä kiräk bulğan aña älege säyäxät?
Jurnalistlarnıñ xäbärlärennän beläsez, Alexander Vershbow Tatarstan citäkçeläre, törle din ähelläre, ğalimnär belän oçraşqan. Pänceşämbe könne, xätta, Tarix institutı direktorı Rafail Xäkimov belän federalizm häm millätlär xoquqı turında da söyläşkän ul. Tatarstan Prezidentı kiñäşçese Rafail Xäkimovnıñ äle genä Çeçnägä barıp qaytuwı turında Amerika ilçese awızınnan işetergä turı kilde. Yuğıysä, Rafail Xäkimov näq şuşı könnärdä Kavkazğa barıp, närsäder eşläp yörüwenä ışanmaslar ide.
Üzeñneken kürşedän sora, dilär şul. Amerika ilçese Qazanda öçençe kön yörgändä, oçraqlı räweştä genä Alexander Vershbownıñ Milli kitapxanägä kilep, Amerikada uqıp qaytqan eşquarlar, belgeçlär belän oçraşuwı turında işettem. Şağir, kitapxanäçe häm deputat Räzil Wäliev Milli kitapxanädä Amerika zalı barlığın äytkäç, üz qolaqlarıma ışanmadım. Menä siña mä, Rusiä Bush tawıqların satunı tıyğan waqıtta, Amerika Rusiä qorıçın satıp almasqa yäki poşlina arttırırğa qarar itkän çaqta Qazannıñ üzägendä kitapxanädä okean artındağı şuşı bay ilneñ maxsus bülege eşläp torsın inde. Anda kem yörider bit äle, zurıraq urında eşlägän citdi çinovnik amerikanski zallarğa yörmäs bit inde. Kön aralaş şpionnar totıp, törmägä yaba torğan zamanda çit il belän, bigräk tä Üzäk Aziä häm Gruziägä ğaskär kitergän Amerika belän elemtädä toru ay-hay, şikle närsä bit.
Nujäli üzläre yanına kertmäslär ikän, çüteki amerikanski radio isemennän baram bit, dip kerep kittem Milli kitapxanägä. Döresräge, Karl Marx uramındağı elekkege komsomol ölkä komitetı binasınıñ ikençe qatına mensäm, çınnan da Amerika zalı bar ikän. Obkom komsomolnıñ ciyılışlar ütä torğan zurıraq zalın öçkä bülgännär dä, iñ zur mäydanğa kitaplar, kompyutarlar, törle cihazlar, yazmalar tutırğannar. Amerika zalınıñ citäkçese Söyembikä Räzil qızı Cihanşina urısça da, tatarça da, iglizçä dä çatnatıp söyli. Şul arada mikroavtobusqa utırıp, Amerika ilçese Alexander Vershbow häm anıñ xäläl cefete Lisa xanım kilep citte. Kitapxanäneñ Amerika zalın qarağannan soñ yänäşädäge buş bülmägä kerep kittelär. Bolar monda nişläp yöri, dip min dä artlarınnan iyärdem. Tiz arada şuşı buş bülmägä kompyuter klassı quyılaçaq ikän. Bu kompyuterlarnı häm modemnarnı Amerika birergä tiyeş, dip añladım. Ay-hay, mäkerle xalıq bu amerikannar. Kompyuterlar quyıp, İnternetqa çığarıp, başqa illärdäge tormışnıñ häm käsepneñ niçek baruwın yäşlärgä kürsätergä ciyınalar. Bolay tınıç qına küzne yomıp, qarañğıda yatu räxäträk, älbättä. Ni bulıp betär bu amerikanski äkämätlär...
Şul arada Milli kitapxanäneñ şuşı zalına 30-lap citdi tutaşlar häm xanımnar ciyıldı. Däwlät Şurasınıñ komissiä räise Räzil Wäliev ilçe Vershbowğa süz birgäç, ilçe bolay di: Sezne Amerikağa kiterep, küpmeder ay uqıtqaç, faydası buldımı soñ? Bez sezne uqıttıq, ä sez monda qaytıp million dollar eşläp bayıp kitärgä tieş idegez. Ciyıluçılar bersennän-berse uzışıp, Amerikada uqunı, eş oyıştırunı maqtadılar. Xäzergä million dollar tabış almasalar da, yaxşı ğına biznes alıp baralar ikän. Kemnär soñ alar, okean artına barıp uquçılar disäñ, bik zur firma citäkçeläre, ğalimnär, däwlät çinovnikları häm dä yäş kenä eşquarlar da bar anda. Rinat Säfärov digän ber yeget Amerikağa barıp, tawıq botların sifatlı häm küp itep üsterü texnologiäsen öyrängän ikän. Tatarstannıñ mädäniyat ministrı urınbasarı Rafail Wäliev häykällär saqlaw, dizayn kebek närsälärne öyrängän. Ğomumän, çit ildä uqunı üterep maqtıy. Fännär akademiäse prezidentı Mansur Xäsänov Amerika universitetları belän elemtälär urnaştıru täcribäse turında söyläde. “Ebivol'” firması citäkçese Tatyana Zabegina çit ildä uqıp qaytqaç, säwdä-sänäğät palatasında cawaplı eşlär başqara ikän. Barısı da Amerikanı maqtıylar, räxmät uqıylar, önemme bu, töşemme, dip toram. Alexander Vershbow Rusiäneñ küwäte Mäskäwdä tügel, ä töbäklärdä, di. Tatarstanda dini häm milli totrıqlılıq monda investitsiälär kertergä mömkinlek birä ikän. Şul zaman qızıp kitep min dä Tatarstannıñ xäzerge xälenä mönäsäbät belän qızıqsındım. Şäymiev, Möxämmätşin belän oçraşqaç, Tatarstan qanunnarı sönnätlänep, mäskäwläştergäç, tışqı elemtälär häm xoquqlar az qala, bötenläy qalmıy, diärlek. Niçek mondıy respublika belän xezmättäşlek itäsez, min äytäm. Amerikanıñ Rusiädäge ilçese bu oçraşuda üzen Mintimer Şäymiev yäki Rafail Xäkimov belän söyläşkändäge kebek totmağandır, dip uylıym. Anıñ cawabı diplomatlarça buldı.
Alexander Vershbow fikerençä, Tatarstannıñ xäzerge xäle zakonnar üzgärtelü häm statusı turındağı soraw iñ qızıqlı sorawlarnıñ berse. İlçe Tatarstan bötenläy xoquqsız qalmas häm bu turıda äle bäxäslär tämämlanmağandır, dip uylıy. Respublikadağı totrıqlılıq häm iqtisadi şartlar xezmättäşlek öçen bik caylı. Ä inde federal' üzäk belän subyekt arasındağı wäkälätlär büleşü – bu Rusiäneñ eçke eşe, dip Amerika ilçese räsmi räweştä äytelä torğan diplomatik formulanı çirattağı tapqır iğlan itte. Xäyer, çınnan da, Rusiä belän xezmättäşlek barsa, demokratiä açıqlıq, bazar ekonomikası bulsa, alarğa şul citkän. Ä millätlärneñ xäle, moñ-zarları, mänfäğätläre çınnan da, här xalıqnıñ üz eşe. Awırtqan närsälär turında kemgä kiräk ul qıçqırıp äytä ala. Ä yılamağan balağa bernärsä dä birmägännären üzegez dä beläsez. Yäğni, Amerika Rusiäne bolğatıp, tarqatıp taşlarğa ciyınmıy ikän. Xörriyät yaratuçı oyışmalar, milli azatlıqqa omtıluçılar demokratiädän üzläre faydalana alalar. Menä şulay, tuğannar, okean artınnan kilep, qollıqtan qotqarırlar, dip kötep utırası yuq. “Zagranitsa nam pomojet”, digän xıyal uzğan ğasırnıñ 20 nçe yıllarında qalırğa tieş.
Şulay da, kitapxanädän çığır aldınnan min Amerikanıñ Rusiädäge ilçelegeneñ kitapxanä mäsäläläre buyınça attaşesı Eric Johnson belän söyläşep aldım. Qazandağı kebek Amerika zalları Rusiäneñ 12 şähärendä açılğan ikän inde – Ufada, Samarada, Tolyattida, Novosibirskida, İrkutskida, Saxalinda, Arxangelskida häm başqa töbäklärdä Amerika zalı häm kompyuter klassları açılıp, İnternet belän buşqa faydalanu mömkinlege tuaçaq. Ciyılışqa kilgän Qazan eşquarları bu kompyuter häm mäğlumat sistemaları artuwına bik quwandı. Mäğlümatsız biznes alıp barıp bulmıy dilär alar. Çit il täcribäsen dä şul uq İnternet aşa öyränergä mömkin. Çit il firmalarınıñ täqdimnären, bäyälären, eşläw ısulların öyränü öçen dä mäğlümat kiräk. Ä bit, ağayne, milli eşlärne alıp baru, keşe xoquqları turındağı mäğlümatnı taratu öçen dä zamança informatsiä texnologiäse kiräk. Älege oçraşuda tatarça söyläşergä tırışu, tatar telendä İnternetqa çığu häm älifba mäs’älälären kütärü sizelmäde. Amerika ilçese comğa könne Mäskäwgä qaytıp kitte, ä tatarça söyläşüçe häm millät yulında yörüçe tatarlar Karl Marx uramındağı Milli kitapxanädä nindi zamança mäs'älälär kütärelgänen belmi dä qaldı. Şuña kürä bu waqiğäne sezgä söyläp birergä buldım.
“Azatlıq” radiosı öçen Rimzil Wäli


text:
Yekaterinburg şähärendä Başqortstannıñ daimi wäkilçelege açıluğa tögäl ber yıl tuldı. Älege wäkilçelekne uzğan yılnıñ iyül axırında Swerdlovsk ölkäsenä Başqortstan prezidentı Räximov citäkçelegendäge wäkillek eş säfärenä barğaç, tantanalı açqannar ide. Näq şul säfär barışında Başqortstan belän Swerdlovski ölkäse arasında säwdä – iqtisadıy, fänni – texnik häm başqa ölkälärdä xezmättäşlek turında Kileşüneñ dä yañartılğan şäkele imzalandı. Andıy Kileşü täwge tapqır 1996 yılnıñ ğinwarında tözelgän ide.
Başqortstan belän Swerdlovski ölkäsen elek – elektän duslıq häm yaqın kürşelek mönäsäbätläre bäyli. Swerdlovski ölkäsendä äwwäldän ük distälärçä meñ tatar belän başqortnıñ yäşäwen isäpkä alsañ, ike kürşe töbäkneñ xäzer tağın da nığraq yaqınayırğa häm tığız xezmättäşlek itärgä säbäpläre nıqlı buluı añlaşılıp tora. Çınlap ta üzara bäyläneşlär soñğı waqıtta sizelerlek kiñäyä. Misal öçen, uzğan ber yıl eçendä genä dä üzara säwdä äyläneşe 2, 7 tapqırğa üskän. Moñardan tış fänni – texnik ölkädä, mädäniät häm mäğärif ölkälärendä dä faydalı xezmättäşlek şaqtıy artqan.
Başqortstannıñ Yekaterinburg şähärendäge daimi wäkilçelegenä citäkçe itep Näfisä Tyümensewa täğayınlängän ide. Añarçı ul ölkä başqortları qorıltayı başlığı wazıyfaların başqarıp kilde. Näfisä xanım Başqortstannıñ Yıqäterinburg şähärendäge daimi wäkilçelegeneñ ber yıllıq eşçänlege xaqında bezgä tübändäge mäğlümatlarnı birde.
Sez Başqortstannıñ Yekaterinburg şähärendäge daimi wäkilçelege citäkçese Näfisä Tyümensewanı tıñladığız. Näfisä xanım süzlärençä, Başqortstan belän Swerdlovski ölkäse arasındağı bäyläneşlär aldağı yıllarda tağın da kiñräk qolaç alaçaq. İqtisadıy xezmättäşlekne üsterü belän berrättän, ölkädäge millättäşlärebezneñ milli – mädäni mänfägätlären tulıraq qänägätländerü yünäleşendä dä zur eşlär bilgelänä. Alarnıñ qayberläre bıyıl uq tormışqa aşırılaçaq.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
“Şüräle” parkında tatarça diskätük uzdı
Soñğı arada tatar yäşläre arasında tatar diskotekaları bik populyarlaşıp kitte. Atna sayın diärlek tatar yäşläre alarğa küñel açırğa cıyıla. 5 iyül könne Yäşlär üzägeneñ “Şüräle” parkında da tatar diskotekası uzarğa tieş ide. Tieş ide dimäktän, diskotekası uzdırıldı, ämma anıñ tatarça buluı ay-hay bik şikle ide.
Östän yañğır yawıp toruına qaramastan da, biergä teläp kilüçelärneñ sanı şaqtıy ide. Timer räşätkä belän uratıp alınğan biü mäydanına teläwçelärneñ barısı da kerä ala. Olısı da keçese dä, yäşe dä, qartı da. Aqçañnı ğına tülä. Kerü bäyäse – 30 sum.
Kiçke säğät sigez tulu belän, biü mäydanın muzıka dıñğırdawı kümde. Ul arada säxnädä kiçäne alıp barırğa tieşle ike yeget tä päyda buldı, kilüçelärneñ käyefen kütärü maqsatınnan dır inde, üzläre dä ürle-qırlı sikerergä totındı. İyüllär belän aralaştırıp törle bäygelär dä uzdırdılar. Alarnıñ ber-ikesen söyläp uzıyq.
Menä säxnägä ike yäş qız mende. Alarnıñ qulına, qabartırğa quşıp, prezervativ tottırdılar. Qızlar ällä oyaldılar, tik birelgän prezervativlarnı alıp baruçılarğa kire birep, töşep kittelär.
Çirattağı bäygegä ike yeget belän dürt qız çaqırıldı. Konkursnıñ maqsatı – ber yegetne ike qız çişenderergä tieş häm buldıra alğança, matur häm seksual' itep. Çişenderdelär. Naskilarına qädär saldırdı qızlar. Ä yalanğaç qalğan yegetlärgä xalıqqa artları belän borılıp, art yaqların selketergä quştılar. Xalıqqa küz saldım. Kemder küzen dä ala almıy, säxnägä qarıy, kemder qulı belän yözen qaplağan, qayberäwläre isä sızğıra-sızğıra qul çaba. Ä yanda ğına 7-8 yäşlär çamasındağı ike bala qarap tora.
Diskotekadan soñ, konsert başlandı. Küpsanlı tanılğan häm yäş cırçılar kilgän ide. Mäsälän, İlsöya Bädretdinova, Al'bina Apanayıva, İdeliä, İlnar Yalalov, Döber-şatır törkeme häm başqalar. Yañğır yawıp toruına da qaramastan, konsert tönge bergä qädär däwam itte.
Bu tatar disko-konsertında bulğan yäşlärneñ kiçä xaqında üz fikerläre bar.
Miña bu diskoteka, ğomumän, oşamadı. Minem uylawımça, bu tatar diskotekasına çın mäğnäsendä xurlıq. Çönki tatar diskotekalarına yörim, bersen dä qaldırmıym, läkin mondıy diskotekalarnı kürgän yuq ide äle. Ayıruça miña alıp baruçılarnıñ diskotekanı niçek itep alıp baruları oşamadı, çönki alar rusça da söylädelär, säxnädä üzlären tärtipsez tottılar. Şulay ük konkurslarğa kilgändä, mondıy diskotekalarda matur ğına konkurslar ütkärälär ide, ä bu diskotekada kilbätsez, kileşsez törle konkurslar ütkärdelär. Anda çişenderülär dä buldı, xätta laıp baruçılar tarafınnan qızlarğa törle yaqtan bäyländelär dä, alarnı çişenderdelär dä. Mondıy diskotekalarnı beterergä kiräk, çönki keşe tatar diskotekasına inde başqaça qarıy başlıy.
“Şüräle”dä ütkän tatarça konsert-diskoteqa şunısı belän üzençälekle buldı: anıñ diskotekası ällä ni üzençälekle dä bulmağandır, çönki anda şul uq rus cırları buldı. Anda ällä ni tatarlıq sizelmi ide alıp baruında da. Läkin menä axırğı konsert öleşendä populyar bulğan, törle yünäleştä, törle stil'dä cırlawçı cırçılar çığış yasadı. Häm anda tağın öy-yaña yäş cırçılarnı da çığardılar. Diskotekasına qarağanda, konsertı ütemle buldı.
Diskoteka äybät kenä, küñelle genä başlanıp kitte. Başta tatar köylärenä biedek, annan soñ ike alıp baruçınıñ säxnägä çıqqaç, käyeflär bik bozıldı. Çönki bezgä monda ädäpsezlek häm äxlaqsızlıq kürergä turı kilde. Keçkenä malaylar-qızlar da b'ar ide. Andıy äyberlär kürsäteläse bulğaç, andıy yäş balalar diskotekağa bötenläy dä kertelergä tieş tügellär ide.
Güzäl Ziatdinova


text:
Gruziädäge Acarstan avtonomiäse başlığı Aslan Abaşidze bügen, cirle suğışçılarnı qoralsızlandırudan baş tarttı, alar töbäkneñ üz üzen yaqlıy aluı öçen kiräk, dip belderde. Gruziäneñ üzäk xökümäte häm anıñ respublikaları arasında bulğan suğışlarnı iskä alıp, Abaşidze – Acarstan yaxşı qorallanğan bulğanı öçen genä mondıy qanlı nizaqlarğa kermi qaldı, dide.
Kiçä televidenie aşa çığış yasap Gruziä prezidentı Mixail Saakaşvili, Abaşidzenı Acarstannı qoralsızlandırırğa çaqırdı. Saakaşvilinıñ, Acarstan üzenä "çeçen yä ukrain" suğışçıların yallıy digän ğayepläwlären Abaşidze kire qaqtı. Şulay uq bu ğayepläwlärgä bügen Ukraina tışqı eşlär ministrlığı da protest belderde.
Saakaşvili, Acarstannı yäkşämbe könne ütäçäk parlament saylawlarına qadär üz kontrolenä alarğa wağdä itkän ide.
Yevropa Şurasınıñ parlament assamblyeası başlığı Peter Şieder kiçä, ike yaqnı da saylawlarnı ğadel häm irekle şartlarda uzdırırğa çaqırdı.


text:
Törkiädä Obamanıñ ant itü yolasına zur iğtibar
Törkiädä massaküläm mäğlümat çaralarında Barak Obamanıñ AQŞ-nıñ 44-nçe prezidentı bularaq ant itü yolasına zur ähämiät birdelär.
Dönyanıñ küp kenä illäre kebek Törkiädä dä Buş çorınıñ tämamlanuına qänäğätlelek häm AQŞ-nıñ berençe qara tänle prezidentınnan küpne ömet itelüe kürenep tora.
Äytik, “Hürriyät”neñ berençe bitendä “Obama çorında ömetebez” dip atalğan mäqälä urın alğan. Monda ilgä yaña prezident kilgännän soñ AQŞ-ta köteläçäk üzgäreşlär turında süz bara.
Gazetalarnıñ qayberläre AQŞ tarixında berençe märtäbä qara tänle keşeneñ prezident buluına ähämiät birgän yazmalar urnaştırılğan.
Äytik, “Bugen”gazetasında “Yaña dönya - yaña prezident, “Günäş”tä “Tarix almaşqan moment”, “Türkiyä ” basmasında “Obama AQŞ-nıñ yaña xucası”, “Ävränsäl”da “Qara prezidenttan aq keşe antı” häm başqa şundıy ruxtağı yazmalar urın aldı.
Gazetalarnıñ ber öleşe isä Obamanıñ ant itü yolasında yasağan çığışına kübräk iğtibar birgän. Äytik, “Cumhuriyät ” gazetasında “AQŞ-ta yaña çor, “Vatan”da “Möselmannarğa tarixi çaqıru”, “Zaman” basmasında “Obamadan ömet tudırırlıq başlanğıç” digän mäqälälär belän Obamanıñ dönya xalıqlarına, ayırım alğanda, möselmannarğa yasağan möräcäğätenä basım yasadı.
“Milliyät” gazetası isä “Berençe könnän ük tığız eşçänlek” digän mäqälä belän prezident Obamanıñ berençe eşe bularaq Ğuantanamo totqınnarı östennän barğan xökem protsessların tuqtatu turındağı räsmi kürsätmäsenä iğtibar itkän.
“Bugen” gazetası Obamanıñ ant itü yolasına zur urın birgän gazetalarnıñ berse. Gazetada bu yolanıñ 1861 yıldan birle İncilgä qul quyıp ant itelüen, tantanada Obamanı täqdim itkändä anıñ ikençe - Xösäyen iseme äytelmäwenä, läkin ant itkändä bulaçaq prezident üzen “min Barak Xösäyen Obama” dip tanıştıruına iğtibar itä.
Ul üzeneñ çığışında Könbatıştağı citäkçelärgä töbäp: “Onıtmağız, xalıqlarığız sezne cimergännäregez belän tügel, ä tözegännäregez belän iskä alaçaqlardır”, dip tä äytte dip yaza gazeta.
Obamanıñ AQŞ prezidentı itep bilgelänüenä törek jurnalistları törleçä bäyä birde. Şularnıñ berse “Xörriät” gazetası xäbärçese Doğan Uluç. Ul “Obama buş bulıp çıqsa?” isemle mäqäläsendä bolay dip yaza:
“Barak Obama siräk oçrıy torğan söyläw köçenä iä ber säyäsätçe. Süzläre bik tä'sirle. Qaralar ğına tügel, aqlar da añarğa xäyran qala. Awıl cirlärendä, zur şähärlärdä ütkärgän saylaw aldı kampaniäläre waqıtında anı tıñlağannarnıñ küzlärennän yäşlär kilüen ekran aşa kürgänem bar. Qara tänlelär häm ber öleş aq tänlelär ilneñ problemaların moğciza aşa çişeläçäk dip ışana. Däwlättä täcribäse bar dip äytep bulmıy. Bügengä xätle anıñ ber uñışın belgän keşe yuq. Ä AQŞ kebek il belän citäkçelek itü ciñel tügel. Ägär 44-nçe prezident buş bulıp çıqsa?”, dip yaza Uluç Doğan.
Yaña AQŞ prezidentı Barak Xösäyen Obamadan üz xalqı ğına tügel, baytaq illär häm xalıqlar da küp närsälär kötä, ämma Obama süzlärenä qarağanda, üzgäreşlär bügennän irtägä bulmayaçaq.