text:
Iri banktik Barclays tobı aqparatınıñ 50 petabaytımen jumıs istegen qazaqstandıq bağdarlamaşı öziniñ 2 mïllïon gonorarın obırmen küreske järdemdesetin zerttewge berdi. Awqımdı jobalarğa qatıswşı Asxat Murzabaev odan tıs darındı qazaqstandıqtardı izdep, üzdik kompanïyalarğa jumısqa ornalastırw jönindegi startap - HiPO.kz-tiñ negizin qalawşı. Onıñ maqsatı - Qazaqstandağı barlıq «xayperlerdi» (high potential - äleweti joğarı adamdar) bir alañğa jïnap, olarğa eñbek narığındağı üzdik mümkindikterdi berw. Şınımdı aytsam, jobadağı bastı maqsatım aqşa emes, men jaña täjirïbe, jaña tanıstıq, jaña bilimge umtılıs üstinde jüretin janmın. Bizde birde bank top-menedjerleri men bankïrler aqşanı qayda jumsaydı degen äñgime twdı. Köpşiligi: sïgaret, tüngi klwb, yaxta t.b. dep oylaydı. Alayda Barclays komandasındağılardıñ köpşiligi salawattı ömir saltın ustanadı, marafonda jügiredi, erikti retinde kömek qolın sozadı jäne t.b. Negizinen, bul kezdeswde osı gonorarımdı älemdik mañızı bar bir paydalı iske jaratam dedim. Men aqşanı obır salasındağı zerttewmen aynalısatın xalıqaralıq uyımğa awdardım. Top-menedjerler meniñ är fwntıma özderiniñ 2 fwnttarın üstinen qosatındarın ayttı.
Älemdegi eñ kürdeli problemalardıñ biri - obır dep oylaymın. Munı awrwxana kerewetin ulğaytwmen şeşw mümkin emes, onkologïyada onıñ sebebin, awrwdı bastapqı kezeñde anıqtaw asa mañızdı.
Kezinde doktorantwrağa barıp körgim kelgen. Biraq bul asa kürdeli jol. Obırdı zerdelew üşin zertxanalarda kün-tün ötkizip, tereñ, tınımsız eñbek etw qajet. Ömirin osınday jumısqa arnağan adamdardı erekşe qurmetteymin. Olar mıqtı adamdar, sondıqtan da olardı qoldağım keldi. Älemde ğılımğa köp aqşa böline bermeydi. Öz tarapımnan adamzattıñ jahandıq problemaların şeşwge ömirlerin sarp etip jürgen jandarğa qarjılay kömek körsetkim keldi.
Derekközi: kazinform.kz
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


c: text/html

text:
29 mamırğa qarağan tüni Madrïdtiñ «Real» komandası osı qalanıñ kelesi bir komandası – «Atletïkonı» oyın soñındağı penaltï arqılı utıp, Çempïondar lïgası Kwbogın jeñip aldı. Bul twralı ras.kz xabarladı.
«Real» osımen atalmış trofeydi 11-şi ret utıp alıp otır.
Ïtalïyanıñ Mïlan qalasındağı «San Sïro» stadïonında ötken oyın «Realdıñ» penaltïler serïyasında basım bolwımen ayaqtaldı. Onda şeşwşi goldı Krïştïanw Ronaldw salıp, öz komandasına jeñis äperdi. Söytip, 11 metrliktiñ esebi 5:3 boldı.
Komandalar matçtıñ negizgi böliginde 1:1 esebimen teñ oynadı. Aldımen «Realdıñ» oyınşısı Serxïo Ramos mergendigimen tanıldı. Ol 15-mïnwtta esep aştı. Kezdeswdiñ 79-mïnwtında «Atletïko» fwtbolşısı Yannïk Ferreyra-Karrasko tarazı basın teñestirdi. Al 48-mïnwtta atletïkolıq Antwan Grïzmann penaltïden gol sala almadı. Dop Keyler Navas qorğağan qaqpanıñ mañdayşasına tïip, keri qayttı.
«Real» Çempïonlar lïgasındağı (burınğı Çempïondar kwbogın qosa eseptegende) jeñisi sanı boyınşa rekordşı bolıp tabıladı. Komanda Kwboktı qatarınan bes ret jeñip alğan (1956-1960 jıldar aralığında) jalğız jasaq bolıp sanaladı.
Tegï: Sport jañalıqtarı, Glavnaya,
Kommentarïï

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kim Min Song. Qazaq jastarı jigerli eken
Osıdan bir jıl bwrın Şäkärim universitetinde Oñtüstik Koreyanıñ Kyungdong universitetiniñ kampusı aşılıp, qazaqstandıq jastardıñ öz otanında jürip, şeteldik oqu orındarınan bilim aluına mümkindik aşılğan edi.
Nazarlarıñızğa atalmış kampustıñ oqıtuşısı Kim Min Songpen bolğan swhbattı nazarlarıñızğa wsınamız.
– Oñtüstik Koreyanıñ Tegu qalasınanmın. Kyungdong universitetiniñ tülegimin. Mamandığım korey tiliniñ mwğalimi.
Osı Şäkärim universitetinde Kyungdong Korey universitetimen birlesken jaña bağdarlamalar SKACC halıqaralıq fakul'tetiniñ aşıluına baylanıstı men osında korey tilinen sabaq beruge keldim.
Meniñ maqsatım – Qazaqstanda täjiribe jinaqtau jäne korey tilin qazaqstandıq studentterge üyretu bolıp tabıladı.
– Osı uaqıt işinde qazaq mädenietimen jäne Semeydiñ mädeni orındarımen tanısıp ülgerdiñiz be?
– Semey qalasında birneşe ret parkterde, sayabaqta boldım. Mağan Auğan ardagerlerine arnalğan monument öte wnadı. Bizdiñ elde de anağa degen qwrmet birinşi orında twradı.
Odan keyin qazaqtıñ kiiz üyinde boldım. Sırtınan köne siyaqtı köringenimen işine kirgende öte tañ qaldım. Öte ädemi jihazdardıñ da, örnekterdiñ de özindik bir erekşeligi bar. Wlttıñ özine tän belgisi bar ädemi äşekeylermen bezendirilgen.
Osı jaqqa kelgennen beri birneşe dostarımnıñ otbasılarında boldım. Olar är türli merekelerge, Jaña jıl merekesine nemese keşki as işuge şaqırıp twradı. Sondağı bayqağanım qazaq janwyasındağı äke men bala arasındağı, ata men nemere arasındağı sıylastıq, jalpı tuısqandar arasındağı qarım-qatınas öte jaqsı eken. Jalpı wlttıq mädenietteriñizben biraz tanısqanday boldım.
– Bwl jaqtağı jastardıñ koreylik jastardan qanday ayırmaşılığın bayqadıñız?
– Eñ bastı erekşelik qazaqstandıq studentter öz oyların erkin jetkize alatınday aşıq, jigerli eken. Al bizdegi studentter basqaşa. Biz ülken kisiniñ, mwğalimniñ aldında dauıs köterip söyleuge imenemiz. Bizde wyañşıldıq sezim basım. Bwl bükil korey halqına tän minez.
Tağı bir tañqaldırıp otırğan närse, kez-kelgen adamnıñ birneşe tilde söyleui. Qazaq tili men orıs tilin jetik biledi. Sonımen qatar ağılşın, türik tilderinde erkin söyleytinder köptep kezdesedi eken. Al Koreyada tek qana korey tilinde söyleydi. Qazaqstandağı siyaqtı eki tilde söyleu degen joq. Bwnda kez-kelgen adam eki tilde söyleydi. Qazaqşa bastasa, orısşa ayaqtaydı. Bwl ülken problema.
Bolaşaqta 20 jıldan keyin, mümkin 10 jıldan keyin bükil Qazaqstan halqı tek qazaq tilinde ğana söyleydi dep senemin.
– Koreyada til mäselesi qalay qalıptasqan?
– Tilge baylanıstı Koreyada eşqanday problema joq, bolmaydı da dep oylaymın. Korey tili älemdegi ejelgi tilderdiñ biri bolıp sanaladı. Bizde är adam öz tiline jauapkerşilikpen qarap, öz tiline zor qwrmetpen qaraydı.
Biz Soltüstik Koreyamen de tilimiz, tübirimiz bir bolğandıqtan olardı da tüsine alamız. Alayda qazirgi tañda eki bauırlas memlekettiñ tilderinde biraz ayırmaşılıqtar bar. Olar negizinen jergilikti dialektiler men jañadan şığıp jatqan terminder.
Özim ana tilimmen qatar ağılşınşa erkin söyleymin, japon, qıtay tilderin jaqsı tüsinemin. Soñğı aytılğan eki tildiñ Korey tiline wqsastıqtarı bar.
– Jalpı korey halqı men qazaq halqında qanday wqsastıqtı bayqadıñız?
– Eñ bastı wqsastığımız ol – ülkenge degen qwrmet. Korey halqında da ülken adamdarğa, qariyalarğa degen qwrmet öte erekşe. Bizde kündelikti auız eki tilde de ülken adam kezdesse basqaday ädepti sözderdi qoldanamız. Olardıñ aldında eşqanday artıq qimıl jasamaymız. Osı qasietti sizderden de bayqadım. Eñ bastı wqsastığımız osı. Qazaq halqında da ülkenge degen qwrmet basım eken.
Sizderde bir qızığı barlığı jaybaraqat, eşkim eşqayda asıqpaydı. Al Koreyada kez-kelgen jerde qızu jwmıs jürip jatadı. Sondıqtan bizde eşqanday artıq uaqıt joq. Ärkim öz jwmısına tez arada ülgeruge tırısadı.
Tağı bir bayqağanım, sizder uaqıttıñ qadirin köp bağalamaysızdar jäne basqanıñ uaqıtına degen qwrmet bayqalmaydı. Biz uaqıttı ünemdi paydalanuğa dağdılanğanbız. Mısalı bir şara sağat toğızda bastalatın bolsa, däl uaqıtında baramız. Keşigu degen bolmaydı.
Qazaqstanğa kelgeli aynalamdağılarğa qarap mende bosañsi bastağan siyaqtımın..
– Koreyada joğarı oqu ornına tüsu üşin sınaq qalay tapsırıladı?
– Koreyada joğarı oqu ornına tüsu öte qiın. Barlıq korey talapkerleri emtihanğa 3 jıl boyı dayındaladı. Wyqısız tünderdi ötkizedi jäne oyın-külkiniñ barlığın doğaradı. Özimde solay dayındaldım. Tañerteñ sağat jetide ketip, mektepten keşki on birde üyge oralatınmın. Küni boyı mektepte barlıq sabaqtardı oqıp, dayındıqpen ötkizetinbiz. Öytkeni bäsekelestik öte basım, barlığı da aldıñğı qatarda boluğa tırısadı.
Jastardıñ barlığı jaqsı bilim alıp, jaqsı jwmısqa twrğısı keledi. Al eger talapker jılına bir ret bolatın emtihannan qwlasa, ol basqa universitetterde aqılı türde de oqi almaydı.
– Oñtüstik Koreya eliniñ sanaulı jıldar işinde tehnologiya jağınan qarıştay damuınıñ bastı sebebi nede?
– Eñ birinşi memlekettiñ öz halqına qoyatın mindetteri öte joğarı jäne jauaptı. Sol talaptarğa say bolu üşin kez-kelgen azamat sol mindetterdi orındauğa tırısadı. Osıdan 60 jıl bwrın Soltüstik Koreyamen soğıs bolğanda Oñtüstik Koreyanıñ halqı köp qırıldı. Sondıqtan özimizdiñ halqımızdı saqtau üşin, el ekonomikasın damıtu üşin, joğarı bäsekelestik jolında korey halqı jankeştilikpen jwmıs jasauda. Bwl memlekettiñ qoğam aldına qoyğan bastı talabı.
– Şäkärim universiteti turalı äseriñiz qanday?
– Şäkärim universitetiniñ bolaşağı öte zor. Öytkeni mwnda jwmıs istep jürgen oqıtuşılar, professorlardıñ barlığı öz jwmıstarın jaqsı biledi jäne öte bilikti mamandar. Studentteri öte intellektualdı, aqıldı.
30 qırküyektegi Şäkärim universiteti wyımdastırğan «Semey meniñ jüregimde» attı festivaldı bükil qala twrğındarı Ortalıq alañda tamaşaladı. Ülken mereke bolıp ötti. Osı şara ötu kezinde Şäkärim universitetiniñ osı öñirdegi mañızdılığın sol kezde odan sayın tüsindim jäne bolaşağı zor dep oylaymın. Şäkärim universitetiniñ rektorı Meyir Eskendirovtı bilikti, jañaşıl basşı dep sanaymın. Rektor mırzağa aytar alğısım mol.
– Bizdiñ aua rayımız ben tuğan jeriñizdiñ klimatında özgeşelik bar ma?
– Bizde de osınday tört mausımdıq jıl mezgili bar. Biraq däl sizderdegidey kün öte suıq emes. Qar körmedim dep ayta almaymın. Bizde qar köp jatpaydı. Eñ tömengi temperatura -18, -19 gradusqa deyin ğana jetedi. Al osınday qırıq gradustıq saqıldağan sarı ayazdı birinşi ret basımnan keşirip otırmın. Sondıqtan osı jağday mağan biraz qiındıq tudırıp twrğanın da jasırmaymın.
Al endi özime kelsem, 1992 jılı Tegu qalasında düniege keldim.
Äke-şeşem qızmettegi adamdar. Olardıñ qoldarı bos emes. Sondıqtan men apamnıñ tärbiesinde östim.
Tegu qalasında bastauış, orta jäne joğarı mektepti bitirdim. Odan keyin Sokço qalasındağı Kyungdong universitetine oquğa tüstim.
Bizdiñ elde qayda jürseñde eki jıl äskeri borışıñdı öteu mindet bolıp sanaladı. Universitette oqıp jürgen kezimde äsker qatarına şaqırıldım. Äskeri qızmetimdi ötep kelgennen keyin, universitetti ayaqtadım.
Korey tiliniñ mamanımın.
– Äñgimeñizge rahmet!
Swhbattı jürgizgen D. Ramazanwlı
Abai.kz


text:
Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda mahsus hizmetler, arbiy komissariatlarnı qullanıp, emekdaşlıqqa celp etüv ile oğraşalar.
Aq-uquq qorçalayıcısınıñ sözlerine köre, o, Qırım sakinleri celpname ile arbiy komissariatlarğa çağırılğan soñ, anda Rusiyedeki mahsus hizmetleriniñ hadimleri tarafından qarşılap alınğanları aqqında haber aldı.
Aq-uquq qorçalayıcısı: «Qırımda Rusiyeniñ mahsus hizmetleri tarafından qullanılğan yañı usul aqqında belli oldı – insannı celpname ile arbiy komissariatqa davet eteler. O kele ve onı, kabinetke ketirip, FSB hadimleri ile yüz-yüzge qaldıralar. Olar ise kelgen kişini emekdaşlıq yapması içün qandırmağa başlaylar. Olarnıñ birisi, emekdaşlıqnı red etüv nasıl yaman neticelerge ketire bilecegini ayta, ekinci ise emekdaşlıq sayesinde nasıldır nimetlerniñ elde etilecegini vade ete», – dep ikâye etti.
Al-azırda Rusiye mahsus hizmetleri ve Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım ukümeti tarafından bu haberge berilgen izaatlar yoq.
Bundan evel ilhaq etilgen Qırımdaki Rusiye arbiy komissariatları, qomşu Rusiyeniñ arbiy oquv yurtlarına kirmek daveti ile teşviqat kampaniyasını başladılar.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen «akimiyeti» Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında olıp keçken toplaşuvdan soñ qaytqan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı Qırımğa kirsetmedi.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, Qırımnıñ öz başına ilân etilgen «prokurorı» Natalya Poklonskaya Çubarovğa kiriş yasağını seslendirdi.
Meclis reisi ise bu qararnı devlet qırımtatar tilinde oqumağa talap etti (öz başına ilân etilgen Qırım Cumhuriyetiniñ yañı Anayasasına binaen – muarrir). Poklonskaya razı olmadı.
Qırım.Aqiqat mühbiri «Çonğar» kiriş noqtasında «sıñırda», Çubarovnı toqtatqan yerde, 6 avtobus ve 5 avtozak bar olğanını qayd etti. OMON ve arbiyler çoqlaşa.
Qayd etmeli ki, Meclisniñ diger azalarını «sıñırdan» keçirdiler.
Qırım «akimiyetine» yaqın olğan Krıminform saytınıñ malümatına köre, Rusiye Çubarovğa 5 yıl devamında Qırımğa kelmege yasaq etti.
Bundan evel qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev cumhuriyet «akimiyeti» Refat Çubarovnı Qırımğa kirsetmese kerek, dep bildirgen edi.


text:
Kremlge boysunğan Qırım ükümetiniñ reisi Sergey Aksenov yarımadada medeniy tedbirler çoqça olmaq kerek, dep ayta. Bunı Aksenov mart 31-de Facebookta Qırım medeniyet naziri Arina Novoselskaya ile körüşüvini izaatlap bildirdi.
«Mence, Qırım rejisser ve çeşit kinofestivaller içün bir meydançıq olmaq kerek. Adet üzre sanat adamları bizge kele ediler. Medeniy tedbirler çoqça keçirilmek kerek, Rusiye Federatsiyası meşur medeniyet erbapları reberlik yapacaqlar», – dedi Aksenov.
Onıñ aytqanına köre, Qırımda «Qırım – barışıq toprağı» qısqa kinolarnıñ kinofestivali, «Avrasiya köprü» Yalta kinofestivali, «Qırım kino ustaları» gençler arasında qısqa kino festivali, Dmitriy Haratyannıñ yolbaşçılığında «Küneşli ada» bala kinosınıñ festivaliniñ keçirilmesi planlaştırıla.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Membağdarlama
-
ASTANA. QazAqparat - «Nurlı jer» turğın üy qurılısı bağdarlaması operatorlarınıñ biri - «Bäyterek development» AQ azamattardıñ barlıq sanattarı üşin qoljetimdi turğın üydi satwğa şığaradı. Bul twralı QazAqparat kompanïyanıñ baspasöz qızmetine silteme jasap xabarlaydı.25.05.2018 14:59
-
ASTANA. QazAqparat - XX ğasırdıñ 90-şı jıldarında kezekke turğan azamattardı eñ aldımen baspanamen qamtamasız etw qajet. Bul twralı bügin Mäjilistegi «Nurlı jer» turğın üy qurılısı bağdarlamasın iske asırw barısı» taqırıbında ötken jatqan döñgelek üstel otırısı barısında depwtat Nurtay Sabïlyanov ayttı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.24.05.2018 13:40
-
ASTANA. QazAqparat - «Nurlı jer» bağdarlaması ayasında köpbalalı otbasılarğa 80 şarşı metrden de keñ kölemdi päter berilwi mümkin. Bul twralı bügin Mäjilistegi «Nurlı jer» turğın üy qurılısı bağdarlamasın iske asırw barısı» taqırıbında ötip jatqan döñgelek üstel barısında QR Ïnvestïcïyalar jäne damw vïce-mïnïstri Qayırbek Öskenbaev ayttı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.24.05.2018 13:21
-
ASTANA. QazAqparat - QR Ïnvestïcïyalar jäne damw vïce-mïnïstri Qayırbek Öskenbaev awıldarğa arnalğan jeke turğın üy bağdarlamasın äzirlewdi usındı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.24.05.2018 13:09
-
ASTANA. QazAqparat - Qazaqstanda jergilikti atqarwşı organdarda baspanağa muqtaj retinde tirkelender sanı 500 mıñ adamğa jwıqtaydı. Bul twralı bügin Mäjilistegi «Nurlı jer» turğın üy qurılısı bağdarlamasın iske asırw barısı» taqırıbında ötip jatqan döñgelek üstel barısında QR Ïnvestïcïyalar jäne damw vïce-mïnïstri Qayırbek Öskenbaev ayttı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.24.05.2018 12:59
-
ASTANA. QazAqparat - Ağımdağı jılı 40 mıñ jer wçaskesine ïnjenerlik kommwnïkacïyalar tartıladı. Bul twralı bügin Mäjilistegi «Nurlı jer» turğın üy qurılısı bağdarlamasın iske asırw barısı» taqırıbında ötip jatqan döñgelek üstel barısında QR Ïnvestïcïyalar jäne damw vïce-mïnïstri Qayırbek Öskenbaev ayttı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.24.05.2018 12:18
-
ASTANA. QazAqparat - Ağımdağı jılı respwblïka boyınşa 12,1 mln şarşı metr turğın üydi paydalanwğa berw josparlanğan. Bul twralı bügin Mäjilistegi «Nurlı jer» turğın üy qurılısı bağdarlamasın iske asırw barısı» taqırıbında ötip jatqan döñgelek üstel barısında QR Ïnvestïcïyalar jäne damw vïce-mïnïstri Qayırbek Öskenbaev ayttı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.24.05.2018 11:48
-
ASTANA. QazAqparat - Aldağı eki-üş ayda «7-20-25» bağdarlaması boyınşa birinşi ïpotekalıq zaymdar beriledi. Bul twralı elordada xalıq aldındağı eseptik kezdeswde Ïnvestïcïyalar jäne damw mïnïstri Jeñis Qasımbek mälim etti, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.23.05.2018 19:10
-
QARAĞANDI. QazAqparat - 2018 jılı Qarağandı oblısı Balqaş qalasında «Nurlı jer» memlekettik bağdarlamasın jüzege asırw ayasında 45 päterli eki turğın üy paydalanwğa beriledi, dep xabarladı QazAqparat tilşisi.18.05.2018 14:59
-
ASTANA. QazAqparat - QR Parlamentiniñ depwtatı Darïğa Nazarbaeva «Nurlı jer» turğın üy qurılısı bağdarlamasın jüzege asırw barısımen tanıstı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.18.05.2018 14:27
-
ASTANA. QazAqparat - QR Parlamentiniñ senatorı Darïğa Nazarbaeva stwdentterge ğana emes, mamandarğa da jataqxanalar salwdı usındı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.18.05.2018 14:24
-
ASTANA. QazAqparat - QR Ulttıq banki törağasınıñ orınbasarı Oleg Smolyakov «7-20-25» turğın üy qurılısı bağdarlamasınıñ iske qosılw merzimin atadı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.18.05.2018 14:18
-
ASTANA. QazAqparat - «7-20-25» turğın üy qurılısı bağdarlamasın jüzege asırw barısında alıpsatarlıqqa jol bermeymiz. Bul twralı QR Ulttıq banki törağasınıñ orınbasarı Oleg Smolyakov mälim etti, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.18.05.2018 13:11
-
ASTANA. QazAqparat - Mamır ayınıñ soñına deyin QR Ulttıq banki «7-20-25» bağdarlamasınıñ negizgi bağıttarın bekitedi. Bul twralı QR Ulttıq banki törağasınıñ orınbasarı Oleg Smolyakov mälim etti, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.18.05.2018 12:28
-
SEMEY. QazAqparat - Semeyde bïıl «Nurlı jer» bağdarlaması ayasında 50 üy paydalanwğa beriledi, dep xabarlaydı QazAqparat.17.05.2018 22:32
-
ASTANA. QazAqparat - Pavlodarlıq mecenattar «Rwxanï jañğırw» bağdarlamasın jüzege asırwğa belsendi qatıswdı. Bul twralı bügin Ortalıq kommwnïkacïyalar qızmetinde ötken baspasöz mäslïxatında Pavlodar oblısınıñ äkimi Bolat Baqawov ayttı, dep xabarlaydı QazAqparat.17.05.2018 18:53
-
ASTANA. QazAqparat - Pavlodar oblısınıñ äkimi Bolat Baqawov Ortalıq kommwnïkacïyalar qızmetinde aymaqtağı «Rwxanï jañğırw» bağıtında atqarılğan jumıstar men aldağı mindetter twralı ayttı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.17.05.2018 15:42
-
ASTANA. QazAqparat - Bügin Astanada 292 otbası «Nurlı jer» memlekettik bağdarlaması ayasında salınğan üyden päter aldı, dep xabarlaydı QazAqparat Elorda Ïnfoğa silteme jasap.17.05.2018 14:37
-
ASTANA. QazAqparat - Büginde jwrnalïstiñ märtebesin anıqtaw qïın bolıp tur. Sebebi jekemenşik buqaralıq aqparat quraldarı köp, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.16.05.2018 13:00
-
ASTANA. QazAqparat - Ağımdağı jıldıñ basınan beri turğın üy salasına 274,8 mlrd teñge ïnvestïcïya quyıldı. Bul twralı bügin Ükimet otırısında 2018 jıldıñ birinşi toqsanındağı älewmettik-ekonomïkalıq damw qorıtındısı jayında bayandama jasağan QR Ïnvestïcïyalar jäne damw mïnïstri Jeñis Qasımbek ayttı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.15.05.2018 11:04
arı qaray


text:
İşğal etilgen Qırımda mayısnıñ 12-nde Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ evi yanında, oña qarşı cinaiy işniñ açılğanından bir yıl keçkeni munasebetinen, dua merasimi ötkerildi.
«Dua – arap tilinden tercime etilse, «yalvaruv» demektir, bu Yüce Allahqa yardım muracaatıdır. Bügün biz Allahqa dua ettik, O,ilk evelâ, eñ ağır vaizette olğanlarğa küç, sabır ve metanet bersin. Ve, ekincisi de, bügün bu areketlerni (tintüv ve apis etüvlerni – QA) yapqan adamlarğa Allah-u Taalâ közlerini açsın, olar bu yolnıñ iç bir yerge alıp kelmeycegini añlasınlar», – dedi Qırım.Aqiqatqa fail Nazim Şeihmambetov.
İlmi Umerovnıñ sözlerine köre, o Allahqa dua yapmağa istegenlerni öz azbarına davet etti, O olarğa «Qırımnıñ işğalci akimiyeti yaratqan müşkülliklerni keçmek içün küç ve irade bersin» dep.
Umerov: «Rusiye Federatsiyasınıñ uquq qoruyıvı sisteması Qırımda advokatlarğa basqı yapmaqta talim ala. Misal içün, bu siyasiy dava meni qorumaları içün dört advokatnen añlaştım. Olardan üçüne çeşit-türlü tesir usulları qullanıladı», – dedi.
Bundan evel Bağçasarayda «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca Bağçasaraynıñ dört sakini tutılğanından bir yıl keçkeni munasebetinen dua keçirilgen edi.
İlmi Umerovğa qarşı ekstremizm maddesi boyunca FSB tarafından cinaiy iş açılğanını 2016 senesi mayıs 12 künü Qırımnıñ sabıq prokurorı Natalya Poklonskaya beyan etken edi.
Meclis reisi muavininiñ yaqalanuvı, tintüvi ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
Keçken sene mayısnıñ 12-nde Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede tintüvler keçirgen edi. Neticede 4 Bağçasaray sakini yaqalandı ve terrorizm ile qabaatlandı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şeklenip FSB hadimleri tarafından yaqalanğan ediler.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket failleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.


text:
Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev özüniñ belçikalı zenaatdaşı Charles Michelnen yapqan körüşüvi neticesinde «Kreml esabatınıñ» Rusiye içün «boş» bir şey olğanını beyan etti.
«Bu cedvelniñ manası ne? Men bu cedvelniñ manası «sıfır», der edim. Onıñ iç bir manası yoq, çünki bizler bunıñ ters tarafını tasavur etip baqsaq ve eger de, prezident Trumpnıñ bütün memuriyeti, Temsilciler palatası, Senat, Yuqarı mahkeme, baş prokuror ofisini qoşıp, bir cedvel azırlağan olsaq edi, Amerikada neler olur edi? İç bir şey olma edi. İşte, bizim devlettede aynı şekilde, iç bir şey olmaz», – dep bildire TASS Medvedevniñ sözlerini.
Ancaq onıñ sözlerine köre, eger Washington Moskvağa qarşı yañı sanktsiyalar kirsetecek olsa, Rusiye tarafından da «yeterli cevap» berilir.
Medvedev «Kreml esabatınıñ» derc olınuvına ABD ve Rusiye arasındaki munasebetlerniñ «zeerlenüvi» dep ilâve etti.
ABD maliye nazirligi yanvarniñ 30-nda Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen sıq munasebette olıp, olarğa nisbeten sanktsiyalar kirsetilmesi mümkün olacaq sımalar kirgen vesiqanu derc etken edi. Matbuatta bu cedvel «Kreml esabatı» adınen bellidir. Oña hususan, Rusiyeniñ 114 memurı ve 96 «oligarhı» kirdi.
Esabatqa Rusiye memuriyetiniñ idaresi, hususan, memuriyet reberi Anton Vayno, onıñ muavini Aleksey Gromov, Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, prezident mesleatçısı Vladislav Surkov kirdiler. Aynı zamanda cedvelge Federatsiya Şurasınıñ spikeri Valentina Matviyenko, Devlet dumasınıñ spikeri Vyaçeslav Volodin, «Rosneftniñ» reisi İgor Seçin,«Gazprom» reberi Aleksey Miller, tış istihbarat hızmetiniñ müdiri Sergey Narışkin ve FSB müdiri Aleksandr Bortnikov kirdi.
Yanvarniñ 29-nda Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, Moskva azırlanması beklenilgen «Kreml esabatı»nı ABDniñ, martnıñ 18-nde keçirilmesi planlaştırılğan Rusiye prezidenti saylâvlarına tesir etmekniñ bir teşebbüsi dep tanığan edi.
Aqyarnıñ rusiyeli sabıq gubernatorı Sergey Menyaylo ve Rusiye perzidentiniñ Qırımdaki temsilcisi Oleg Belovantsev da «Kreml esabatı» kirsetildi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Enver Demirbağ - Necibe
Sanatçı : Enver Demirbağ
Türkü : Necibe
Etiketler : Enver Demirbağ - Necibe türkü indir, Enver Demirbağ - Necibe türkü dinle, Enver Demirbağ türküleri, Necibe mp3 indir, Enver Demirbağ türküleri Necibe türküsü, Necibe sözleri, Enver Demirbağ mp3 dinle, Enver Demirbağ download, Necibe bedava mp3, Enver Demirbağ türkü sözleri, Enver Demirbağ türkü dinle, Enver Demirbağ son albüm indir
Enver Demirbağ Türküleri
Enver Demirbağ - Nanay
Enver Demirbağ - Tecnis
Enver Demirbağ - Yere Kum Savrulur
Enver Demirbağ - Necibe
Enver Demirbağ - Duman Almış
Enver Demirbağ - Hüseynikten Çıktım Şeher Yoluna
Enver Demirbağ - Nesibe
Enver Demirbağ - Harput Divanı
Enver Demirbağ - Kalede Kavun Yerler
Enver Demirbağ - Kar Mı Yağmış
Enver Demirbağ - O Yanı Pembe
Enver Demirbağ - Çatalkaya Kışladır
Enver Demirbağ - Bahçeye İndim Ki
Enver Demirbağ - Kemer Ağır Kalkmıyor
Enver Demirbağ - Kara Gözler


text:
Qırımda sentâbr 15-te, cumaaqşamı künü «Çiygoznıñ işi» boyunca mahkeme toplaşuvı başlandı. Adliyeci Nikolay Polozovnıñ Twitterde bildirgenine köre, toplaşuv zararlanğan kişiniñ sorğuğa çekilmesinden başlandı.
Adliyeciniñ sözlerine köre, «Qırım samooboranası» azası olğan şaat Sergey Vahlin qırımtatarlağa yaramay baqqanını saqlamay.
«Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca mahkeme başlandı. Birinci zararlanğan – Vahlin Sergey Yuryeviç – «Qırım samooboranası» azası. Zararlanğan Vahlin özüniñ şovinist olğanını ve qırımtatarlarğa yaramay baqqanını saqlamay. Bildirdi ki, onıñ NKVD-den babası «banderovetslerni urğan edi», – dep yazdı adliyeci.
Bundan evel cedvel qabul etildi, buña köre, toplaşuvlar aftada üç kere keçirilmeli.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.
Ahtem Çiygoz mahkemede özüni qabaatlı tanımadı.
Sentâbr 7-de eki zararlanğan kişi – Bızin ve Şparev – mahkeme toplaşuvı keçirilgen vaqıtta bildirdiler ki, Ahtem Çiygoznı mitingde körmedi ve onıñ teşkil etüvde rolü aqqında bir şey bilmeyler.
Sentâbr 8-de «Çiygoznıñ işi» boyunca daa eki zararlanğan kişi de – Nesterov ve Petrovskiy – ayttılar ki, Ahtem Çiygoznı fevral 26-da mitingde körmedi ve onıñ merasimniñ teşkil etilüvinde ve keçirilmesinde rolü aqqında bir şey bilmey.


text:
Xanchjou
Xanchjou — Qıtaydın' shıg'ıs bo'legindegi qala, Chjetszyan provinsiyasının' administrativ orayı. Xalqı sanı 606,1 mın'. Adam (1998). Transport jolları tu'yini. Shıg'ıs Qıtay ten'izi qırg'ag'ındag'ı, Fuchuntszyan da'ryası ha'm ullı kanal boyındag'ı iri port. Jipek sanaatı orayı. Mashinasazlıq, ximiya, Metallurgiya rezina, aynashisha, sement, teri sanaatı ka'rxanaları bar. Shay qayta islenedi. Eksport ushın bambuk buyımlar ha'm jipekshilik tovarları islep shıg'arıladı. u'niversitet bar. Klimat kurortı. Qalag'a 6-a.de tiykar salıng'an. 1129—1279 jıllarda qubla Sun patshalıg'ı paytaxtı bolıp, Linan dep atalg'an. Mong'ollar istilası waqıtında wayran qılınıp, 1356 jılda qayta qurılg'an. Arxitekturalıq esteliklerden Sixu ko'linin' arqasında, Gushan tawı bawırında worta asirlerde qurılg'an bog'arxitekturalıq ansambli, ja'nede, budda iba'datxanası, pagodalar saqlang'an. Turizm tarawı rawajlang'an.


text:
1955 jılı 28 qazanda ömirge kelgen Bïll Geyts älemdegi eñ bay adamdardıñ köşin bastap tur. Forbes jwrnalınıñ 2015 jılğı mälimeti boyınşa onıñ bar dünïe-mülki $79,2 mlrd-qa bağalanğan.
Sonımen Bïll Geyts tabıstı bolw üşin tömendegidey birqatar keñesterdi tizip berdi, dep jazadı “Xabar” arnası.
“Men jumısqa jalqaw adamdardı alamın. Sebebi olar kez kelgen qïın mäseleni şeşwdiñ oñay jolın tez-aq tabadı. Öz jumısıñızdan läzzat alıñız. Sol kezde ğana siz ömir boyı jumıs istemegendey sezimdi bastan ötkeresiz. Barlıq arman orındalmaydı. Mısalı men aspaz bolwdı maqsat tutqanmın. Biraq olay bolmadı”, – deydi Microsoft korporacïyasınıñ negizin qalawşı.
Bïll Geyts atı-jöni ğalamtorda joq käsipker bïznesten tım alşaq dep esepteydi. Sonday-aq 500 jıl ömir süretindey beyqam bolwğa keñes beredi.
“Jaña is bastaw eşqaşan da keş emes. Eger basıñızğa jaqsı ïdeya top ete qalsa, onı derew iske asırwğa talpınıñız. Kez kelgen jobada öz maqsatıñdı naqtı tüsinbew, tabıstı bolwğa kedergi keltiredi”, – dep aqılımen bölisti Geyts.
Tegï: Bïznes,
Kommentarïï


text:
Norvegïyanıñ Statoil pen Kongsberg Maritime kompanïyaları sw astında erkin jüze alatın robot jılandı sınap jatır.
Robot teñiz tübindegi qurılğılardıñ bülinwin anıqtap onı jöndewge kömektesedi delinip otır.
Onı jasawğa Norvegïya texnologïyalıq wnïversïtetiniñ ğalımdarı 10 jılın sarp etken. Robot teñiz tübinde baqılaw jürgizwge äri qarapayım jumıstardı atqarwğa arnalğan. Aldağı waqıtta teñizdegi munay-gaz stansalarına qımbat äri kürdeli maşïnalardıñ qajeti bolmaydı.
Robot jılan Lox-Ness qubıjığına uqsaydı, bolaşaqta teñizde twrïsterdiñ zäresin uşırwı da mümkin.
QazAqparat
Tegï: Texnologïya,
Kommentarïï


text:
Bir bar eken, bir yoq eken. Allahnin qulu choq eken. Bir zamanlar Qirim memleketinde bir insafli adam yasagan eken. Onun adi Remzi eken.
Yureginde uc muradi bar eken: Ev qurmaq, terek oturtmaq ve ogul östürip-büyütmek.
Bir coq terek oturttu, evini aman aman qurup bitirdi, balaban azbarinda top top pesilgen ostirib koy bazarinda satip kecine edi. Ama, bu qadar yasqa kirib bir bala kormedi zavalli. Bekarliq da canina tiydi. Evleneyim dese, koyunde qiliy Fatmadan basqa yas qiz yok eken.
Remzi letafetli, nazik, guzel yuzlu, qolundan ish kelgen, ash pishirmege bilgen canbaz yar aqqinda arzu ete. Uzun lafnin qisqasi, haqiqiy bir qirimtatar civani aqqinda hayal etip boldurmay. Kimerde, cani siqilganda, bizim aqay cuma aqsami kunleri yasanip, Aqmecite Infinity degen ciyinga eglenmege bara eken. O yerde o "Baydaravanin yollari" degen halq yirini dinleyip oynamaga pek begeni edi . Oyunga tusmege azir ekende qalabaliq icinde turgan dulber, pullu anter kiygen, qara qas bir qizga kozu tuse.
Remzi canini avucuna alip qizni oyunga teklif ete, ama qiz da sadelerden degil, bir kereden razi olmay. "Rezil oldum, bu guzel seer qizi olsa, men koyden kelgen bir fuqare adamim, tabi ki mennen oynamaga razi olmaz. Qiz etrafinda seer ballari sanki ates kelebekleri kibi ucusup yureler. Men onu unutmam kerek." dep kederlenmege basladi Remzi. O da yetismegendey, Seit Umer aga qonsusunun qiliy Fatma qizida bu yerde. O meni korgen olsa, koyumuzge barib laf satmaga baslasa bittim yandim men. "Eh, yer ekige yarilsa edi, kirip keter edim"
O qizni begendi ama ne etsin, firsat qolundan ketti.
Say etip tusune eken, apansizdan basina bir fikir kele.
-"Tohta, tohta men sizlerge Remzinin kim olganin kosteririm daa" dep tushune. Calgicilarnin qoluna 50 kumus para tutturup, "Catirdagin tubunde salqin suvlar aqayur" degen turkuni simaris ete.
Ve kene o qizni yanina bara. Bu sefer, qiz nichundur razi ola. Belki Remzige birden raziliq bermek istemegen, belki de calgini pek begendendir.
Guzel qiznen oynay eken, "cala, cala, galiba, uydura basladiq" dep tushune Remzi. Remzi aqaynin "qiz avlama" tecrubesi cok degil.
Qiznin yimsaq elini tutar eken, qollari eyecandan terlemege baslay. Belki onun ichun de qiznin adini bile soramaga unutqandir. Simdi ogunde tek onu: bahar fideleri kibi taze, qir cicekleri qadar dulber, saclari ucansuvday aqqan, narin vucutlu melekni kore edi...


text:
Oqïğa bolğan kezde üyde aktrïsa jäne onıñ otbası müşeleriniñ eşqaysısı bolmağan eken. Oqïğağa kwäger retinde Mwrdıñ jeke kömekşisi tartıldı.
Quqıq qorğaw organdarınıñ aqparına süyensek, 21 jastağı azamat jüze almağan, sol sebepti ayağı tayıp ketken ol swdan şığa almağan sıñaylı. Oqïğanıñ jay-japsarı anıqtalwda.
«Mına jağdaydı estigen kezde esimnen tana jazdadım. Oqïğa orın alğan kezde men şetelde demalıp jatqan bolatınmın. Men älgi beytanıs jigittiñ qayğılı ölimine baylanıstı otbası müşelerine köñil aytamın...»,- dedi Demï Mwr.
52-jastağı Demï Mwr Beverlï-Xïllzte ornalasqan üyiñ 2003 jılı satıp alğan. Keyin oğan qayta jöndew jumıstarı jürgizilip, oğan qosımşa balalar üşin altı jatın bölme qosılğan bolatın. Zäwlim saraydıñ jalpı awdanı 620 şarşı metrdi quraydı.
Derekközi: dni.ru
Tegï: Kïno jäne TV,
Kommentarïï


text:
Keşe Mïlan qalasında ötken saltanattı şara barısında körme bayrağı elimizdiñ resmï ökiline tapsırılğan bolatın. Endi Astana resmï türde xalıqaralıq uyımdar men alıs-jaqın şetelge şaqırtw jibere aladı. Sonday-aq Mïlanda ötken xalıqaralıq körme barısında Qazaqstan pavïlonı üzdik üştikten orın aldı. «Taqırıptı aşa bilgeni» üşin bizdiñ eldiñ ökilderine arnayı kädesıy da tabıstaldı. Änwarbek Mwsïn, Expo Milano 2015 körmesindegi QR ulttıq sekcïyasınıñ komïssarı: - Biz üşin bul – tek qana tw emes. Bul elimizdiñ damw mümkindiginiñ sïmvolı desem boladı. Elbası BUU Bas Assambleyasınıñ 70-sessïyasında aytqanday, Qazaqstan qazir «jasıl» texnologïyalardı damıtwda köş bastawğa dayın. Astanada ötetin EXRO taqırıbı «Bolaşaq energïyası» ekendigin eskersek, körme joğarı deñgeyde ötwi tïis.
Derekközi: 24.kz
Tegï: Qoğam,
Kommentarïï


text:
Nankin
Nankin (Qıtaysha Nanszin — qubla paytaxt) — Qıtaydın' shıg'ıs bo'legindegı qala. Szyansu provinsiyasının' administrativ orayı. Xalqı 5,3 mln. kishi (1998). Yanszi da'ryası to'mengi ag'ımındag'ı kerekli transport jolları tu'yini. Aeroport bar. Ten'iz kemeleri kire alatug'ın port. Ma'mleketdin' iri ekonomikalıq, ilimiy ha'm ma'deniy oraylarınan. Stanoksazlıq, elektr ha'm radio apparaturaları islep shıg'arıladı. avtomobilsazlıq ha'm awıl xojalıg'ı mashinasazlıg'ı, metallurgiya, ximiya, sement, toqımashılıq, azıq-awqat sanaatı ka'rxanaları, issıllıq elektr stansiyası bar. Qurılıs materialları islep shıg'arıladı. O'nermentshilik rawajlang'an.
Nankinda Qıtay FAning filiali, topraqshunaslıq ha'm geografiya institutları, u'niversitet ha'm basqa joqarı oqıw jurtları, kitapxana, muzeyler, botanika ha'm haywanat bag'ları, ra'satxana bar.
Nankinge mil. al. 472 jılda tiykar salıng'an. Tu'rli da'wirlerde qala atı ha'r tu'rli atalg'an. 1368—1421 jıllarda ma'mleket paytaxtı. 1421 — 1911 jıllarda Szyannan nayıplıgının' orayı. 1853—64 jıllarda Taypinler ma'mleketi paytaxtı. 1911 — 12 jıllarda Sun Yatsen baslıq Qıtay Respublikası hu'kimetinin' qarargahi. 1912 jıldan Szyansu provinitsiyasının' administrativ orayı. Administrativ ha'm tariyxiy esteliklerden "Imperator qalası" (14—15-a'sirler), qala diywalı (uz. 34 km), iba'datxanalar, baralar saqlang'an.[1]
Siltemeler[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
- ↑ Бoлbшoe CoбeTckaя eHциkлoпeдия


text:
Yanvarniñ 24-nde qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoz, Avropa Parlamentinde Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda insan aqlarınen bağlı vaziyetke bağışlanğan diñlevlerde çıqış yapacaqlar.
Brüsselde AB qanun çıqaruv organındaki diñlevlerde, Avropa Parlamentiniñ yarımadada uquq bozıluvlarnıñ ögüni aluv ve temel aqlarnıñ imaye etilüvine yardım etüv mevzuları da muzakere etilecek.
Avropa Parlamentiniñ insan aqları alt komitetinde keçecek muzakereler esnasında, «Ukrainada insan aqlarınen bağlı vaziyet ve Avropa Parlamentiniñ mütenasip faaliyetinen beraber Avropa Birliginiñ cevabı» adı altında Avropa müessisesiniñ analitik tedqiqi taqdim etilecek.
Rusiye akimiyeti 2017 senesi oktâbrniñ 25-nde Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra Umerov ve Çiygoz Kyivge keldiler.
Yanvarniñ 23-nde Avropa Şurasınıñ Parlament assambleyası rezolütsiya qabul eterek, Rusiyeni ilhaq etilgen Qırımda insan aqlarına sayğı kösterilip, telükesizligi garantiya etmesine, qırımtatar Milliy Meclisi ve qırımtatar liderleriniñ kirişinen alâqalı yasaqlarnıı lâğu etmesine, bütün ukrain mabüslerini azat etilip, halqara teşkilâtlarnıñ Qırımğa kirmesine garantiya bermesine çağırğan edi. Ayrıca PASE Moskvadan ilhaq etilgen Qırımda «ealini köçürüv» siyaseti bitirmesini talap ete.
Yanvarniñ 18-nde Human Rights Watch halqara uquimaye teşkilâtı dünyadaki insan aqlarınen bağlı esabatında, Qırımdaki rusiuyeli akimiyet yarımadanıñ ilhaqına qarşı çıqqan ukrainalı tarafdarlar ve qırımtatar faallerini taqip etkeni aqqında beyan etken edi. Uquqimayecileri Rusiyeden böyle areketlerni toqtatmasını talap etken edi.
Qırım işğalinden soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komiteti azalarına matbuat konferentsiyasında belgisiz şahıslar zelönka septirgeninden bir ay keçti, amma uquq qoruyıcı organlar alâ daa taqiqat neticelerini taqdim etmediler. Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komiteti reberi Eskender Bariyev añlattı.
«Tarikni meydanğa ketirgen insanlarğa nisbeten ariza yazğan edik. Taqiqatçılar kele, malümatnı toplay, kirli urbamıznı fotoğa çekken edi. Amma bunıñ neticesini biz şimdilik körmeymiz», – dedi Bariyev.
O, cumaertesi, yanvarniñ 17-de, Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ konferentsiyasına da aynı şu insanlar keder etkenini tüşüne.
Bunıñ ile Bariyev şunı da qayd etti ki, şu ziddiyet iştirakçilerine, añlaşma şartlarını bozmamaq içün, şikâyet etmecek eken: «Bunı teşkil etken insanlarnıñ adını aytmacam, dep söz berdim».
Qırım.Aqiqat bergen malümatqa köre, dekabr 10-da İnsan aqları kününe bağışlanğan tedbirlerniñ akimiyet tarafından yasaq etilmesi munasebeti ile keçirilgen matbuat konferentsiyası vaqtında belgisiz şahıs zalğa sürip, Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav Komitetiniñ koordinatorları – Eskender Bariyev, Sinaver Kadırov ve Abmecit Suleymanovğa zelönka septirdi.
Cumaertesi, yanvar 17-de, Aqmescitte Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ bütünqırım konferentsiyası ötkerilgen binağa belli olmağan şahıslar kirip, tedbir teşkilâtçılarına ücüm ettiler.


text:
Ospan Batır tobın tübegeyli joyu kezine jwmıldırılğan äskery küşter.
1951-şı jılı Ospan Batır (Ospan Batur) wstalıp Ürimjige jötkelgen soñ, Cinhay, Gansu provinciyasındağı Qazaqtardıñ bağınğanı bağınadı, bağınbağanı qaruın tastamay küresip ien taudan tüspey qoyadı.
Tömendegi suretke tüsinik: Ospan Batırdı wstau, Ospan tobın tübegeyli joyu kezine jwmıldırılğan äskery küşter. Sonımen qatar cinhay, gansu provinciyasındağı qoldı bop bağınğan Qazaqtar. ol kezde er azamattardıñ köbi qaruın tastamay tauğa şığıp alğan. surette qıtay jaña ükimeti qolına ötken Qazaq jas balaları, äyelder men käri şal-kempirler. Bwl Qazaqtar keyin Gansu provinciyası Aqsay audanı men Cinhay provinciyası Qolmwt qalası, Maqay eldi-mekenine toptastırılğan. Köbi atamekeni Altay, Barkölge qaytıp ketken. Odan erte qimılağan Qazaqtar Tibetti kesip ötip Ündistan, Pakistan asqan.


text:
HSN: Ukraina kinematografiyası dünyada Ukraina meraqlarınıñ ileriletilmesi çerçivesinde müim yerni ala
Mayısnıñ 10-da, Ukraina haber siyaseti Nazirliginen teşkil olunğan “Halqara yarışlar keçirilmesi baqımından ileride ukrain kinosınıñ inkişafı” mevzusında press-konferentsiya keçirildi.
Tedbirde iştirak etti: Andriy Halpahçı – Ukraina kinofundatsiyasınıñ başlığı, “Molodist” Kiyev halqara festivaliniñ esas reberi; Pılıp İllenko – Kino meselelerinden Ukraina devlet agentliginiñ Başlığı; Artem Bidenko – Ukraina haber siyaseti Nazirliginiñ Devlet kâtibi.
HSN Devlet kâtibiniñ sözlerine köre, idarelik dünyada Ukraina imicinıñ ileriletilmesi boyunca koordinatsion rolni becere, hususan kinematografiyağa ait meseleler boyunca. "Añlaşıla ki, umumiy areketler olmasa - bu, em devlet organlarınıñ, em de cemaat teşkilâtlarınıñ areketleri - belli neticelerge irişmege qıyın olacaq, onıñ içün biz, maqsadında ukrain kinosınıñ inkişafı olğan episi teşebbüslergemaksimal şekilde qol tutamız", - dep qoştı Bidenko.
Öz nevbetinde Andriy Happahçi qayd etkenine köre, Kannıda (Frenkistan) er yılı belli kinofestival keçirile ve anda ukrain pavilyonı qurula.
"Kene yahşı, bügün birleşken ukrain kinostudiyası bar, ve beraberlikte biz, ümüt etem, produktiv ve meraqlı pavilyon yaratamız", - dedi o.
Halpahçinıñ sözlerine köre, şimdi "pek meraqlı leyhalar bar", şu sırada bugün ukrainada kino çıqarmağa istegen çetel müellifleriniñ de leyhaları.
Pılıp İllenko: "Ukrainada kinematograflarğa devlet tarafından qol tutuv aqqında yañı Qanun Yuqarı Şuranen teşebbüs etilgeni, ve Prezidentnen imzalanğanınen ğururlanamız. Bu, menim fikirimce, ukrain kinosı içün pek müim bir vaqia, çünki bu, kino desteginiñ sovet sistemasınen vedalaşuv dep aytsaq olur".
Bundan da ğayrı, o bildirgenine köre, bu sene Ukraina çeşit belli kinofestivallerde öz kino mahsulatını taqdim etecek.
"Ukraina da bu sene bir çoq belli "A" klassınıñ kinofestivallerinde taqdi etilecek, bunı pek yahşı bilem... Bu sene ğurur içün sebeplerimiz çoq olacaq", - dedi o.
Cedvel


text:
Şerwge Birikken Koroldiktiñ basqa qalalarınan da belsendiler kelgen. Xalıq bïlikke arnap arız-şağımdar jazılğan paraqşalar tarattı. Paraqşada däwlettilerdiñ tabısınıñ artwı, sonımen qatar kedey azamattardıñ ömir sürw deñgeyiniñ tömendewi jäne densawlıq saqtaw reformasınıñ tïimsizdigi söz bolğan. Budan basqa, şerwşiler joğarı oqw orındarındağı oqw bağasınıñ qımbattawın da aytıp, renişterin jasırmağan. Jappay erewilge baylanıstı qalada qawipsizdik şaraları küşeytilip, köptegen köşedegi kölik qozğalısı toqtap qaldı.
Derekközi:24.kz
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


text:
1960 jılı 29 qazannan bastap «Qazaqstan» RTRK AQ Aqtöbe fïlïalı xabarlar tarata bastadı. Fïlïal qala men qalağa jaqın eldimekenderge 10-şı arna boyınşa täwligine 14 sağat, 8-şi arna boyınşa oblısqa 1 sağat xabar taratadı. Xabarlardıñ 60 payızı qazaq tilinde, 40 payızı orıs tilinde şığadı.
«Qazaqstan» RTRK AQ Aqtöbe oblıstıq fïlïalınıñ bastı maqsatı men mindeti - oblıstıñ sayasï-ékonomïkalıq damwı men mädenï-älewmettik jağdayın, el ömirindegi jañalıqtardı, özgeristerdi qalt jibermey xabarlar dayındaw, memleket sayasatınıñ jergilikti jerde qalay jüzege asıp jatqandığın körsetw, xalıqqa qajetti aqparat taratw.
Jetistikter:
2016 jılı «Jañalıqtar» böliminiñ şef-redaktorı A.Bïsekenova Baylanıs jäne aqparat qızmetkerleriniñ künine oray «Qazaqstan» RTRK» AQ Basqarma törağasınıñ alğıs xatımen marapattaldı.
2016 jılı Redaktorlar V.Fedotov pen E.Qanïev jergilikti BAQ arasında oblıs äkimdigi jarïyalağan bayqawdıñ gran-prï jüldelerin jeñip alıp, oblıs äkimi B.Saparbaevtıñ alğıs xattarımen marapattaldı.
Joğarı bilim salasındağı jetistikterdi sapalı nasïxattawğa üles qosqanı üşin Q. Jubanov atındağı Aqtöbe öñirlik memlekettik wnïversïteti rektorı B.A. Erdembekov arnamızdıñ redaktorı Gülşat Seralı marapattaldı. (mamır, 2017 jıl,)
Baylanıs jäne aqparat qızmetkerleriniñ käsibï merekesine oray, sıbaylas jemqorlıqqa qarsı is-qïmıl agenttiginiñ Aqtöbe oblısı boyınşa departament basşısı, Ädep jönindegi keñes törağası Q. A. Tokwşev arna redaktorı Älïya Orazayqızı marapattaldı. (28 mawsım, 2017 jıl)
Baylanıs jäne aqparat qızmetkerleriniñ käsibï merekesine oray, Muğaljar awdanı äkimdigi E. Danağulov arna redaktorı Älïya Orazayqızın marapattadı. (28 mawsım, 2017 jıl)
Baylanıs jäne aqparat qızmetkerleriniñ käsibï merekesine oray, Aqtöbe qalası äkimi İ. Ïspanov arna redaktorı Älïya Orazayqızın marapattadı. (28 mawsım, 2017 jıl)
Baylanıs jäne aqparat qızmetkerleriniñ käsibï merekesine oray, «Nur Otan» partïyası Aqtöbe oblısıtıq fïlïalı törağasınıñ birinşi orınbasarı D. Ïsmağanbetov arna redaktorı Älïya Orazayqızın marapattadı. (28 mawsım, 2017 jıl)
Korporacïyadağı minsiz qızmeti men şığarmaşılıqtağı elewli jetistikteri üşin Qazaqstan Respwblïkası Täwelsizdik künine oray «Qazaqstan» Respwblïkalıq teleradïokorporacïyası AQ basqarma törağası E. Qarïn arna redaktorı Älïya Orazay, dïzayner Dïdar Janğazıulı marapattaldı. (16 jeltoqsan, 2017 jıl)
Baylanıs jäne aqparat qızmetkerleriniñ käsibï merekesine oray, arnamızdıñ redaktorı – Qonısbek Terekulına, operatorı – Mïrjan Amanjolovqa Aqtöbe qalası äkimi İ. Ïspanov 2 bölmeli päter kiltin tabıstadı. (28 mawsım, 2017 jıl)
«Navada-Semey» Xalıqaralıq antïyadrolıq qozğalısınıñ prezïdnti Oljas Süleymenov arnamızdıñ taqırıptıq bağdalamalar böliminiñ şef-redaktorı Bïbigül Bïmanovanı «Qurmet» gramotasımen marapattadı. (11 jeltoqsan, 2017 jıl)
Baylanıs jäne aqparat qızmetkerleriniñ käsibï merekesine oray, QR Aqparat jäne Komwnïkacïyalar mïnïstiri D. Abaev arnamızdıñ ağa rïjïsseri Gülsim Omarqızın marapattadı. (28 mawsım, 2017 jıl)
Qazaqstan Respwblïkası Täwelsizdik künine oray Aqtöbe oblısınıñ äkimi B. Saparbaevtıñ Alğıs xatımen arnamızdıñ:
- ağa rïjïsseri Gülsim Omarqızı
- jüyelik äkimşi Nursultan Sabırjanulı
- ağa ïnjener Jeksenbay Quldanulı
- şef-redaktor Baymenova Aygül
- şef-redaktor Dïna Twregwlova marapattaldı. (16 jeltoqsan, 2017 jıl)
Baylanıs jäne aqparat qızmetkerleriniñ käsibï merekesine oray, «Aqtöbe qalalıq mädenïet jäne tilderdi damıtw bölimi» MM basşısı M. N. Qorğanbaevanıñ Alğıs xatımen arnamızdıñ
ağa rïjïssseri Gülsim Omarqızı
redaktor Qonısbek Terekulı marapattaldı. (28 mawsım, 2017 jıl)
Baylanıs jäne aqparat qızmetkerleriniñ käsibï merekesine oray, sıbaylas jemqorlıqqa qarsı is-qïmıl agenttiginiñ Aqtöbe oblısı boyınşa departament basşısı, Ädep jönindegi keñes törağası Q. A. Tokwşev arnamızdıñ ağa rïjïsseri Gülsim Omarqızın marapattadı.
Aqtöbede jıl sayın ötetin «Asıl ana-2017» forwmı ayasında jumıs pen otbasın qatar alıp jürgen analar arasında «Medïa ana-2017» tïtwlın jeñip aldı.


text:
Esas qanunnıñ QMC qısmı içün tüzetmeler ve deñişmeler işlep çıqqan Ukarina Anayasa komissiyasınıñ iş gruppası mayıs 18-ge qadar uzlaştırılğan metinni azırlaycaq. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Qırımtatar Milliy Meclisi başlığınıñ mesleatçısı Arsen Jumadilov bildirdi.
Meclis başlığınıñ mesleatçısı: «Aprel 18-deki vaziyetke köre, bazı sualler doğurğan bir qaç madde tasdiqlandı. Kelecek afta da bunıñ üstünde çalışacaqmız. Teessüf ki, iş gruppası azalarınıñ episi oturışuvlarğa intizamlı surette kelmeyler. Şu cümleden, bazı devlet deputatları belli olmağan sebepten dolayı muşaverelerge itibar etmey. Bütün bu inceliklerni köz ögüne alıp, mayıs 18-ge qadar bizde iş gruppası seviyesinde uyğunlaştırılğan metin azır olacaq, ve biz onı Anayasa komissiyasınıñ muzakeresine teslim etecekmiz, dep tahmin etmek mümkünim», – dedi.
2017 senesi mayıs 18-de, qırımtatarlarnıñ sürgün etilmesi yıllığında, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, anayasada Qırım statusınıñ deñiştirilmesi aqqında qanun leyhası azır olğan soñ bu vesiqanı aman Yuqarı Radanıñ baqılması içün bermege azır olğanını bildirdi.
Keçken sene Anayasa komissiyası, Ukraina Anayasasına Qırımnıñ deokkupatsiyadan soñki statusına dair deñişmelerni işlep çıqmağa başladı. Deñişmeler, yarımadanıñ tamır halqı – qırımtatarlarda – öz vatanlarında Ukraina devletiniñ sıñırları içinde öz taqdirlerini tayin etüv aqqı olğanını nazar-itibarğa alalar.
Keçken sene Anayasa komissiyasınıñ iş gruppası, Ukraina Anayasası içün deokkupatsiyadan soñ Qırımnıñ statusına dair tüzetmeler işlep çıqmağa başladı. Deñişmeler, yarımadanıñ tamır halqı – qırımtatarlarnıñ – öz Vatanında Ukraina devletiniñ sıñırları içinde öz taqdirini tayin etme aqqını nazar-itibarğa alıp, azırlandılar.


text:
«Qazaqstan Җumhuriyitidiki saylam toğriliq» Konstitutsiyalik qanunğa muvapiq, 2018-jili 25-martta boşiğan mandatlar orniğa mäslihät deputatliriniŋ saylimi štküzülidu. Märkiziy saylam komissiyasiniŋ hävär qilişiçä, saylam kampaniyasi Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ 68 okrugida štidu. hazir җumhuriyättä çiqip kätkän deputatlarniŋ orniğa namzatlarni kšrsitiş başlandi. Mäsilän, Aqmola vilayitidä – 3, Aqtšbä vilayitidä – 4, Almuta vä Atırav vilayätliridä – 6din, Şärqiy Qazaqstan vilayitidä – 2, Җambul vilayitidä – 3, Ğärbiy Qazaqstan vilayitidä – 4, Qarağanda vilayitidä – 9, Qostanay vilayitidä – 13, Qizilorda vilayitidä – 4, Maŋğıstav vilayitidä – 1, Pavlodar vilayitidä – 5, Şimaliy Qazaqstan vilayitidä – 3, Җänubiy Qazaqstan vilayitidä – 3, Almuta şähiridä 2 deputat saylinidu. Astanada boş okruglarniŋ yoq boluşiğa bağliq, çiqip kätkän mäslihät deputatliriniŋ orniğa saylam štküzülmäydu.
Şundaq qilip, 68 deputatniŋ 10 vilayätlik, 17 – şähärlik vä 41 nahiyälik mäslihätlärgä saylinidu.
Deputatliqqa namzatlarni kšrsitiş 25-fevral'ğiçä davamlişidu.
Mäslihät saylimi štküzülidu
«Qazaqstan Җumhuriyitidiki saylam toğriliq» Konstitutsiyalik qanunğa muvapiq, 2018-jili 25-martta boşiğan mandatlar orniğa mäslihät deputatliriniŋ saylimi štküzülidu. Märkiziy saylam komissiyasiniŋ hävär qilişiçä, saylam kampaniyasi Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ 68 okrugida štidu. hazir җumhuriyättä çiqip kätkän deputatlarniŋ orniğa namzatlarni kšrsitiş başlandi. Mäsilän, Aqmola vilayitidä – 3, Aqtšbä vilayitidä – 4, Almuta vä Atırav vilayätliridä – 6din, Şärqiy Qazaqstan vilayitidä – 2, Җambul vilayitidä – 3, Ğärbiy Qazaqstan vilayitidä – 4, Qarağanda vilayitidä – 9, Qostanay vilayitidä – 13, Qizilorda vilayitidä – 4, Maŋğıstav vilayitidä – 1, Pavlodar vilayitidä – 5, Şimaliy Qazaqstan vilayitidä – 3, Җänubiy Qazaqstan vilayitidä – 3, Almuta şähiridä 2 deputat saylinidu. Astanada boş okruglarniŋ yoq boluşiğa bağliq, çiqip kätkän mäslihät deputatliriniŋ orniğa saylam štküzülmäydu.


text:
Vitawtas
Vitawtas[1] yäki Vitovt (litovça Vytautas, belorusça BiTaўT, läxçä Witold, 1350-1430) - Litva böyek kenäze (1392-1430). Keystut ulı, Olgerd bertuğanınıñ ulı, Yagaylo ike tuğan enese.
Grodno kenäze (1370-1382), Lutsk kenäze (1387-1389), Trok kenäze (1382-1413). Gusitlar iğlan itkän patşa.
Öç tapqır çuqınğan: katolik yolası (1382, Vigand), pravoslav yolası (1384, Aleksandr), katolik yolası (1386).
ЭчTәлek
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1350 yılda tuğan.
1368, 1378 yıllarda Mäskäwgä qarşı yawda qatnaşqan.
1381-1384 häm 1389-1392 yılda watandaşlar suğışları näticäsendä Litva xäkime buldı.
Bursıqlı yılğası suğışı (1399)[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1391 yılğı suğışta Aqsaq Timer ğäskärenä yul kürsätüçe sıyfatında İdegäy Däşti Qıpçaq dalalarına qayta. Qondırça yanındağı suğıştan soñ ul İdel buyında torıp qala. Tuqtamışnı töşerep, niçek tä xan itep Timer Qotlığnı utırtırğa digän telägen tormışqa aşırırğa omtıla. Ämma Timer Qotlığnı Altın Urdanıñ xanı itep täxetkä mengerergä fäqät 1395 yılğı suğışta Tuqtamış xan ciñelgännän soñ ğına, äle anda da tora-bara ğına mömkin bula. Tuqtamış, tönyaqta ğäskär tuplap, şul uq yılnı Qırımğa yaw çaba: Altın Urda qatı suğışta ciñelgäç, könbatıştağı ulus ayırılıp çıqqan bula, Tuqtamış niçek tä şunı kire qaytarırğa tırışa. Qırım belän suğış öç yılğa suzıla. Baştaraq anıñ eşläre iple genä bara, läkin hiç uylamağanda Timer Qotlığ höcüm itä dä anı tar-mar kiterä.
Tuqtamış tağın qaçarğa mäcbür bula, tik inde bu yulı yıraqqaraq— Litvanıñ olı kenäze Vitawtasqa barıp sıyına. Timer Qotlığ ciñelgän xannı birülären taläp itä. Vitawtas anıñ taläben ütämäw genä tügel, Tuqtamış ğäskärenä üzeneken dä quşıp, Altın Urda östenä yabırıla. Anıñ säyäsäte bik añlaşıla: Tuqtamışnı yañadan täxetkä utırta alğan oçraqta Altın Urda Litva yoğıntısına elägergä tieş bula.
Suğış barışı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Doşmannar Dneprnıñ sulyaq tarmağı bulğan Bursıqlı (Vorskla) yılğası buyında oçraşalar (1399). Gärçä Vitawtasnıñ ğäskäre işleräk bulsa da, ul ciñelä.
Doşman aldında yuğalıp qalğan Timer Qotlığqa yärdämgä İdegäy kilep citä. Çığanaqlarda äytelgängä qarağanda, ul zamannarda İdegäy qulında 200 meñlek ğäskär bula. Şulay itep, Tuqtamış tarix mäydanınnan töşep qala. Bursıqlı tiräsendäge suğışta İdegäy üzen iskitkeç däräcädä osta ğäskär başlığı itep tanıta, zur ciñügä ireşä häm yäş xannıñ ğömeren saqlap qala.
Grünwald suğışı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Witawtas häm Yagaylo Grünwald suğışında (1410) Tewton alparların tar-mar itüne oyıştıruçılar berse.
Altın Urda belän mönasäbätlär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Vitawtas Altın Urda belän mönasäbätläre qarşılıqlı bulğan. İdegäy Vitawtas ğäskären Bursıqlı yılğası suğışında tar-mar itüdän soñ, Vitawtas qayber tatar morzalarına sıyınu birgän, 1422 yılda kiläçäktäge Qazan xanı Oluğ Möxämmätkä dä sıyınu birgän häm soñraq xan täxetenä öçen köräştä yaqlağan.
Qayber tatar şähärläre - Açı Qala (Oçakov), Balıqlı, Qarawıl, Xacibäy (kiläçäk Odessa) alğan.
Litva tatarları[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuqtamış xan häm Nuğay ämire bäreleşlärennän soñ Tuqtamış ğäskäreneñ öleşe Böyek Litva kenäzlegenä kitärgä mäcbür bulğan. 15 ğasırda Litvağa vassal öç tatar kenäzlege oyışa: Mansur kenäzlege, Cağalday xanlığı häm Kursk tömänlege.
Ämir İdegäy Tuqtamış xan östennän ciñüdän son Tuqtamış ulı — Cäläl äd-Din üzeneñ ğäskäre belän Litvağa küçkän. Litva böyek kenäze Vitowt anı yaqlağan häm üzeneñ däwlätenda tatarlarğa yäşärgä röxsät birgän.
Grünwald suğışında Tatar Ğäskäre Cäläl äd-Din citäkçelegendä qatnaşqan, ğomumi litva-tatar-slavyan ciñüendä xälitkeç röl' uynağan.
Vitovt Grünwald suğışında tatar xälitkeç bulışuı öçen tatarlarğa Litvada cir xoquqı häm mäçetlär tözüe röxsät birgän. Şul waqıttan başlap tatarlar Litvanıñ (1569 yıldan Reç Pospolita) çiklären saqlağannar.
1557-1558 yılarda yazılğan "Risāle-yi Tatar-i Leh" qulyazması buyınça Polşada mäçetle 100 tatar awılı bulğan.
Ülem häm istälek[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1430 yılda Vitawtas kötmägändä Trok şähärendä ülä.
Litvada küp şähärlärdä Vitawtas häykälläre açılğan.
Monı da qarağız[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ädäbiät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- PaBил ФәxpeTдиHoB. TATAP XAЛKЫ hӘM TATAPCTAH TAPИXЫ.
- Prochaska A. Ostatnie lata Witolda. — Warszawa: Warszawa Nakl. Gebethnera i Wolffa, 1882. (пoлbck.)
- БapбaшeB A. И. BиToBT и ero пoлиTиka дo ГpюHBaлbдckoй биTBы (1410 r.). — CПб.: Tипorpaфия H. H. CkopoxoдoBa, 1885. (pyc.)
- БapбaшeB A. И. Oчepkи лиToBcko-pycckoй иcTopии XV Beka. BиToBT. ПocлeдHиe дBaдцaTb лeT kHяжeHия (1410—1430). — CПб.: Tипorpaфия H. H. CkopoxoдoBa, 1891. (pyc.)
- ГpyшeBcbkий M. C. IcTopiя ykpaïHи-Pycи. — KиeB, 1993—1995. — T. 4—5. (ykp.)
- Prochaska A. Dzieje Witolda wielkiego księcia Litwy. — Wilno: Naklad i druk Ks. A. Rutkowskiego, 1914. (пoлbck.)
- ЛюбaBckий M. K. Oчepk иcTopии ЛиToBcko-Pycckoro rocyдapcTBa дo ЛюблиHckoй yHии BkлючиTeлbHo. — M.: MockoBckaя XyдoжecTBeHHaя ПeчaTHя, 1915. (pyc.)
- CeлeзHëB Ю. B. ЭлиTa ЗoлoToй Opды. — KaзaHb: ИздaTeлbcTBo «ФэH» AH PT, 2009. — 232 c.
- ↑ PaBил ФәxpeTдиHoB. TATAP XAЛKЫ hӘM TATAPCTAH TAPИXЫ.


text:
Ayagözde tün ortasında jarqırap janatın köl tabıldı (VÏDEO)
Ayagözde tün ortasında jarqırap janatın köl tabıldı. Bul twralı «Qazaqstan» arnası xabarlaydı. Sw aydını Balqaş pen Ayagözdiñ arasında jatır. Erekşe qubılıs jıldıñ bir ğana mezgili - şilde ayınıñ ortasında boladı eken.
«Tünde janatın sebebi - kölde jarqırawıq şayandar bar», - deydi sw jağasındağılar. Al bul jändikter Tınıq muxïtında mekendeytin bolıp şıqtı. Onıñ muxït deñgeyinen tısqarı jatqan qazaq dalasında kölge qalay kelgenin eşkim bilmey otır?
Loading...


text:
02.05.2018
Burın xabar etilgenindey, Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoevtiń mirát etiwine bola Túrkiya Respublikası Prezidenti Rejep Tayyip Erduǵon 29-aprel – 1-may kúnleri mámleketlik sapar menen elimizde boldı.
Sapar etiwdiń úshinshi kúni joqarı mártebeli miyman Buxara wálayatına keldi.
Buxara xalıqaralıq aeroportında Túrkiya Prezidenti Rejep Tayyip Erduǵondı Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoev kútip aldı.
Buxara wálayatında bul sapar etiwge ayrıqsha tayarlıq kórildi. Kósheler eki eldiń mámleketlik bayraqları menen bezelgen. Ráńbáreń pannolarǵa xalqımızdıńdoslıǵın hám tuwısqanlıǵın jırlaytuǵın sózler jazılǵan.
Ózbek hám túrk xalıqlarınıń tariyxı ásirlerdawamında sonday bekkem tamırlasıp baylanısqan, olardı bir-birinen ajıratıp kóz aldımızǵa keltiriw qıyın. Túrk xalqı Ózbekstan jerin muqaddesdep biledi hám onı «ata jurt»,dep qádirleydi. Tuwısqan túrk xalqınıń úlkemizge hám xalqımızǵa bolǵan sheksiz mehrin jáne húrmetin túsiniw, seziniw ushın usınıń ózi jetkilikli.
Ózbekstan jerinde tuwılıp ósken,dúnya iliminiń rawajlanıwına sheksiz úles qosqan oyshıllardı Túrkiyada jaqsı biledi hám qádirleydi. Pútkil musılmandúnyasında belgili oyshıl, naqshbandiya táliymatınıń tiykarın salıwshı Bahawaddin Naqshband áne usınday tulǵalardan biri bolıp tabıladı.
Túrkiya Respublikası Prezidenti Rejep Tayyip Erdwǵon Buxara wálayatına saparın Bahawaddin Naqshband kompleksine zıyarat etiwden basladı.
Ullı oyshıldıń ruwxına Quran oqıldı.
Joqarı mártebeli miymanǵa tariyxtı jazıwdıń tiykarın salıwshısınıń ómiri, islamdininiń rawajlanıwına qosqan úlesi, ǵárezsizlik jıllarında komplekste ámelge asırılǵan úlkendóretiwshilik jumıslar haqqında maǵlıwmat berildi.
Ótken jılı kompleks aymaǵında Prezidentimizdiń baslaması menen Mir Arab joqarı medresesi jumıs basladı. Túrkiya Prezidentine Ózbekstan musılmanları mákemesine qaraslı usı medreseniń tariyxı hám jumısı haqqında aytıp berildi.
Búgingi kúnde elimizde islamdininiń tiykarǵı adamgershilik mazmunın úgit-násiyatlaw, ilimimizdiń hámdinimimizdiń rawajlanıwına úlken úles qosqan ullı oyshıllardıń miyrasın úyreniw boyınsha úlken jumıslar ámelge asırılmaqta. Mámleketimiz basshısınıń baslaması menen Samarqandta Imam Buxariy xalıqaralıq ilimiy-izertlew orayı, Tashkentte Islam civilizaciyası orayı qurılmaqta.
Ullı mártebeli miyman Ózbekstan ullı oyshıllarǵa besik bolǵan muqaddes jer ekenin, xalqımızdıń tariyxına, bay ruwxıy miyrasına oǵada húrmet penen qaraytuǵının atap ótti.
Túrkiya Prezidenti Rejep Tayyip Erdwǵon Prezidentimiz Shavkat Mirziyoevtiń basshılıǵında Buxara qalasındaǵı Ark qorǵanın tamasha etti.
Ázelden Batıs penen Shıǵıstı baylanıstırǵan Ullı jipek jolınıń áhmiyetli kesilispesinde jaylasqan Buxara bay hámdańqlı tariyxqa iye. Bul tariyx xalqımızdıń ótmishtegi turmıs tárizinen,dóretiwshiliginen, shet eller menen sociallıq-ekonomikalıq baylanıslarınandárek beredi. Ark qorǵanında jaylasqan wálayatlıq úlketanıw muzeyinde kórsetilip atırǵan mıńlaǵan eksponatlar arxelogiyalıq buyımlarda bul haqqında sóz etedi.
Eki mámleket basshıları bul muzeydiń jumısı menen tanıstı, bul jerdegi biybaha esteliklerdi kózden ótkerdi, muzey qorǵanı aymaǵındaǵı jome medresesinde boldı.
Qorǵan orayında saqlanıp qalǵan qabıllawxana – máresimxanada wálayat kórkem óner sheberleri tárepinen xalıqlardoslıǵın jırlaytuǵın milliy nama qosıqlar jańladı.
Prezidentler Ark qorǵanına jaqın jerdegi Poyi Kalon kompleksindede boldı.
Buxara jeriniń hár qarısı tariyx. Áyyemgi estelikler babalarımızdıń ullıdóretiwshilikdanıshpanlıǵı hám ruwxıy qúdiretinen sóz etedi. XII hám XVI ásirler aralıǵındadóretilgen Minorai Kalon, Medrese Kalon hám Mir Arab medresesi biytákrar arxitekturalıq sheshimi, tartımlılıǵı menen hár bir adamdı ózine tartadı.
Minorai Kalon arxitekturalıq sheshimi boyınshadúnyadaǵı az sanlı tariyxıy esteliklerden biri bolıp tabıladı. Olderlik 900 jıldawamında qanshama topalanlardıń gúwası bolǵan. Xalqımız qúdiretiniń óshpes belgisi sıpatında búginde bársheni tań qaldırmaqta.
Mir Arab medresesinde ótkenlerdiń esteligine Quran oqıldı.
XVI ásirde shólkemlestirilgen Mir Arab medresesinde jumıs alıp barıp atırǵan orta arnawlı islam bilim jurtı óz waqtında burınǵı awqam mámleketi aymaǵındaǵı birden-bir islam bilimlendiriw ornı bolǵan. Házirgi waqıtta bul jerde jaslarımızdiniy hámdúnyalıq bilimlerdi, shet tillerdi puqta ózlestirmekte.
Joqarı mártebeli miyman Buxara qalasınıń tariyxıy jerlerinde naǵıs oyıw, zergerlik, gilemshilik, kesteshilik, gúlalshılıq ónimleriniń kórgizbesi menen tanıstı.
Buxaranıń tariyxıy hám arxitekturalıq estelikleri, milliy ónermentshilik ónimleri túrkiyalı miymanlarda úlken tásir qaldırdı.
Usınıń menen Túrkiya Respublikası Prezidenti Rejep Tayyip Erduǵonnıń elimizge mámleketlik saparı juwmaqlandı.
Buxara xalıqaralıq aeroportında joqarı mártebeli miymandı Prezidentimiz Shavkat Mirziyoev shıǵarıp saldı.
Manba: O‘zA


text:
İlhaq etilgen Qırımda 50 qadar Ukraina Silâlı quvetleriniñ arbiy hadimi ailesi kvartiradan çıqarıldı. Bunı, «Gromadske radio» içün bergen intervyüde «Regional insan aqları merkezi»niñ adliyeci Vitaliy Nabuhotnıy bildirdi.
Adliyeciniñ aytqanına köre, bu, qomşu Rusiyeniñ prezidenti Vladimir Putin tarafından mart 22-de imzalanğan fermannıñ sayesinde imkânlı oldı.
Nabuhotnıy: «İşğal etilgen Qırımnıñ territoriyasında bayağı hizmet kvartiraları qaldı. İşğal başlağanda olar Ukraina arbiy hadimlerine ait edi. Arbiy hadimlerniñ ailelerini, mesken yerleri artıq hizmet qullanıluvından çıqıp, işğalci akimiyetke ait olğanı sebebinden yaşağan yerlerinden çıqaralar», – dep añlattı.
Adliyeci, arbiyler ve olarnıñ ailelerini küç ya da maneviy tazyiqni qullanıp çıqaralar, dedi. Regional insan aqları merkezi Ukraina Helsinki birligi ile beraber, bu insanlarnıñ İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine şikâyet bermelerine yardım etmege tırışa.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ malümatına köre, Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Qırım arbiyleriniñ yalıñız üçte biri Ukrainanıñ qıtadaki qısmına çıqıp ketti. Bu, qararnen dört biñ arbiy hadim. Olarnıñ bir buçuğı – zabitler. İlhaqtan evel yarımadada 13 biñden ziyade Ukraina arbiy hadimi hizmet etti.


text:
2014 senesi fevral 20-de Kiyevde olıp keçken Kök yüzüniñ qurşunğa tizilüv videosı ağda peyda oldı.
Videoda birinci prorıv, silâlı mahsus bölüklerniñ sarı şeritler ile kelmesi mevcut, dep haber ete TSN.
Çeçek saati üzerinde qurşunğa tizüv, ekinci prorıv, «Miron» snayperler gruppasınıñ radio yaqalavı ve belgisiz gruppanınıñ radio yaqalavı.
Videoda – saat 08.55 başlap saat 11:37 qadar İnstitutskaya soqağındaki vaqialar.
Hatırlatamız, fevral 20-de Ukrainada Kök Yüzü Qaramanlarınıñ Künü qayd etile. Malüm olğanı kibi, 2014 senesi fevral ayında Kiyev merkezinde arbiyler ve narazılıq bildirgenler arasında yüz bergen çatışmalarda yüzden ziyade insan elâk oldı, yüzlernen kişi yaralandı, eñ büyük çatışmalar fevral 20-de olıp keçken edi.
Adamlarnıñ ekseriyeti nişancılarnıñ qurşunlarından elâk oldı. Soñra narazılıq aktsiyasınıñ elâk olğan iştirakçilerine «Kök yüzü» aytmağa başladılar. Baş prokuraturanıñ malümatına köre, Yevromaydan vaqtında 2,5 biñ insan zarar kördi, olardan 104 kişi elâk oldı. Yevromaydan iştirakçileriniñ öldürilüvi aqqında iş çerçivesinde mahkemegge 8 qabaatlayıcı vesiqa berildi.


text:
«TASS» tilşisine bergen suxbatında Beyjiñdegi jetinşi Qıtay şetel ïnvestïcïyaları (COIFAIR-2015) järmeñkesiniñ alañında osı kompanïyanıñ dïrektorlar keñesiniñ müşesi Marïya Vïnnïçenko tas jol 2019 jılı paydalanwğa beriletinin ayttı.
«Qazirgi waqıtta Tambov oblısında joldıñ dälizi satıp alındı. Jıl soñına deyin ïvestïcïyanıñ jalpı somasınıñ naqtı bağasın ayta alamız. Qazirgi bağalaw boyınşa jobanıñ jalpı qunı 6 mlrd dollardan aspaydı, – bul somağa jer satıp alw men onıñ qurılısı da kiredi», – dedi ol.
«Biz jol qurılısın 2017 jılı bastap, al 2019 jılı paydalanwğa engizwdi josparlawdamız. Qazir jer dälizin satıp alıp jatırmız jäne merdigerlermen kelissöz jürgizwdemiz», – dedi Vïnnïçenko.
Avto jol Orınbor oblısında Resey men Qazaqstan şekarasında Sagarçïn köp taraptı avtomobïl ötkizw pwnktinen bastaladı. Smolensk oblısında Belarwspen şekarada federaldıq M1 tas jolına şığa beriste ayaqtaladı.
«Bul bir jağında eki qozğalıs jolağımen jalpı uzındığı 1956 şaqırımdıq aqılı küre jol, jol Reseydiñ birneşe öñirleri arqılı ötedi», – dep atap ötti ol.
«Bizdiñ joba boyınşa Şanxaydan Gambwrgke 10-15 kün işinde jük jetkizwge boladı. Äri munday tasımal temir jol köliginen barınşa arzanğa tüsedi», – dep sözin tüyindedi ol.
Derekközi: QazAqparat
Tegï: Avtojañalıqtar,
Kommentarïï


text:
Abaydı sümireytip, Şäkärim, Qajımwqandardı wmıtıp ketken "Qazaqstan tarihı" kitabında Kim Man Sam ne istep jür?
nemese Elbasınıñ «Ruhani jañğıru» bastamasın qoldamağan rektorlar jaylı
QR Konstituciyasınıñ 33-babında közdelgen «1.Qazaqstan Respublikası azamattarınıñ tikeley jäne öz ökilderi arqılı memleket isin basqaruğa qatısuğa, memlekettik organdar men jergilikti özin-özi basqaru organdarına tikeley özi jüginuge, sonday-aq jeke jäne wjımdıq ötinişter joldauğa qwqığı bar» degen zañ normasına süyenip osı maqalanı jazıp otırmın.
2015 jılı 11 jeltoqsanda QR Bilim jäne Ğılım ministrliginiñ keñeytilgen mäjilisinde 117 joğarğı oqu orındarınıñ rektorları «Qazaqstan tarihı» pänin «Qazirgi Qazaqstan tarihı» pänimen auıstırudı birauızdan qoldaptı. «Qazirgi Qazaqstan tarihı» bwl «jaña pän» 1991 jıldan, yağni tek Täuelsizdik alğan jıldardan bergi uaqıttı ğana qamtidı. Sonda mwqım bir halıqtıñ tarihın tereñdetip oqıtuğa qarsı bolğan rektorlar jastardıñ memleketşil bolıp ösuine kedergi jasap, olardı otan süygiştik sezimge tärbieleytin negizgi pän – «Qazaqstan tarihın» oqıtu qajet emes degen opasız wlttıq kodtıñ keleşegine ziyandı şeşim şığarıptı. Al sol jastardıñ ata-anası - qazaqtar bwl qaterli şeşimge narazılıq bildirip qarğıs aytuda? Qazaq halqı 117 rektor men ministrliktegi jağımpaz jandayşaptardan ğana twrmaytın şığar.
Öziniñ tarihın joğaltqan jwrt, öziniñ tarihın wmıtqan el qayda jürip, qayda twrğandığın, ne istep, ne qoyğandığın bilmeydi, keleşekte basına qanday kün tuatınına közi jetpeydi. Eger bir halıq öziniñ tarihın bilmese, bir el öziniñ tarihın joğaltsa, onıñ artınşa özi de joğaluğa ıñğaylı bolıp twradı. Düniede öñge jwrttar qatarında kem, qor bolmaytın, twqımım qwrıp qalmasın degen halıq öziniñ şejiresin imanı därejesinde wğıp biluge tiis - degen bolatın qazaqtıñ mañdayına bitken asıl azamattarınıñ biri Mirjaqıp Dulatov (Türik balası."Qazaq", 1913j №2).
Ol ötken tarihqa bağa bergen endi bir eñbeginde: "Küni bügin düniede eşbir närseniñ asılı bilinbey qalğan joq. Är närseniñ tübi tekserildi, asılı bilindi. Bilimi artıq, közi aşıq jwrttar düniedegi adam balasınıñ asılın, näsilin tekserip bolıp, barlığın kitapqa jazdı. Böten jwrttar qatarında ala böten bizdiñ qazaq halqınıñ asılı tekserilip, tarihı tolıq jazılğan joq. Bügin Aziya kartasınıñ törtten birine ie bolıp twrğan qanşama million qazaqtıñ tarihı kömeski qalıp ta twrğan jayı bar.
Tarih ğılımında qanşa tarih jazuşılar şığıp, qanşama kitap jazıp şığardı. Solardıñ arasında qazaqtıñ asılın anıq qıp aytatını joq. Arabşa, türikşe, orısşa biz körgen kitaptarda qazaq turasında jazılğan sözderdiñ bäri de haqiqatqa harab, şip-şiki ötirik" (M.Dulatov. Türik balası. "Qazaq", 22 naurız 1913j №7).
Al tarih degen mazmwnı tereñ ruhani wğımnıñ adam sanasınıñ, dünietanımınıñ, eldiñ, wlttıñ hal-ahualınıñ damuına, qoğamdıq qarım-qatınastardıñ dwrıs qalıptasu därejesine tigizer äseri erekşe. Tarihsız qoğam, halıq, memleket boluı da tipti de mümkin emes.
Osı qağidanı tereñ tüsingen Elbasımız Nwrswltan Nazarbaevtıñ «Bolaşaqqa bağdar: ruhani jañğıru» attı «Egemen Qazaqstan» gazetinde jarıq körgen maqalasında köterilgen qazirgi aumalı-tökpeli zamanda auaday qajet bolıp twrğan WLTTIQ KOD mäselesin qoldamağan, onıñ wlttıq, memlekettik mañızdı mänin jete tüsine almağan Qazaqstannıñ joğarğı oqu orındarınıñ keybir rektorları tarih päninen memlekettik bağdarlamağa say şığarılğan qazirgi kezeñde jas wrpaqqa auaday qajetti bwrın ğılımi aynalımda bolmağan tıñ derektermen bayıtılğan oqu qwraldarın kitaphanalarına aluğa lauazımdı bilikterin asıra paydalanıp qarsılıq bildirude. Olar bwl qarsılıqtarın kitaphanada tarih päninen oqulıq-kitaptar jetedi (onıñ bälenbay danası bar) degen jaltarma jauappen şektelgen.
Endi sol rektorlar atağan eñ köp tarağan oqulıqtardıñ avtorları – Ç.Musin men G.Kan esimdi professorlar.
Kezinde wlttıq tarihqa janı aşıp, oğan şınayı bağasın bergen qazaqtıñ asıldarı pikir bildirgen "Qazaq tarihınıñ" bügingi hali qanday küyde eken degen saualğa, layıqtı jauap beru qiındau bolıp twr. Biz täuelsizdik jıldarı oqırmandarğa ärqaysısı üş qaytara, birinen keyin biri irkes-tirkes basılıp şıqqan, bir basılımınıñ tirajı 5000-nan twratın avtorlar Ç. Musin men G.Kannıñ oqulıqtarı turalı söz etpekpiz. Bwl oqulıqtarğa aytılğan oqırman jwrtşılıq arasında är-aluan pikirler bar. G.Kannıñ oqulığın, bir oqırman "qısqa naqtı jazılğan" dep wnatıp jatsa, endi bireuleri "Qazaq tarihın" bayağı Keñes däuirindegi keypine tüsirip, halıqtıñ bay tarihın "äbden ıqşamdap", "küzep" sümireytip tastağan", "qazaq halqınıñ tarihı öz därejesinde jazılmağan" degen qarsı pikirler aytıluda. Al Ç.Musinniñ oqulığındağı tarihi oqiğalardıñ bayandalu täsili Otanımızdıñ tarihın meyilinşe bwrmalap "aqtañdaqtarğa" toltırıp ketken Keñes däuiriniñ avtorlarınıñ sarqıtın işken adamnıñ isi degennen basqa eşteñe ayta almaysıñ. Atalğan eki oqulıqta da Keñes däuirindegi oqulıqtardağı sekildi, qazaq halqına eñbekteri siñgen ardaqtı azamattardıñ esimderi mülde atalmay, nemese bwlıñğır etip berilgen. Keybir tarihi oqiğalar bwl eki oqulıqta da, tipti eskerilmegen. Sonda G.Kannıñ kitabınıñ mwqabasınıñ sırtındağı "qazirgi bilim beru standartı talabına say jazılğan oqulıq" degen bağa şındıqqa jata ma?
Endi oqırmandardıñ pikirlerine qosıla tarihşı-ğalım retinde, osı oqulıqtardı köbirek paydalanatın studentter qauımına däris oqitın oqıtuşı-professor retinde, äriptesterime aytar meniñ de "Datım" bar.
Biz täuelsizdikke qol jetken kezeñnen bergi uaqıtta "Qazaqstan tarihınan" oqulıq jazğan avtorlardıñ işindegi, 15 mıñnan astam tirajben, öziniñ üş basılımın oqırmanğa wsınğan professor Musinniñ oqulığınan mısal keltire otırıp jauap bermekpiz. 591-bettik oqulıqtıñ XX ğasırdağı oqiğalarınıñ mañızdı degen keybirine ğana toqtaldıq (Oqulıqtardağı olqılıqtarğa tolıq jauap bar).
Musinniñ 2005 jılı üşinşi ret tolıqtırılıp qayta basılıp şıqqan "Qazaqstan tarihı" oqulığında, tarihi oqiğalardı bwrmalauğa jol berilgen, äsirese keñes däuiriniñ tarihi oqiğaları şala, üstirit, bayandaumen ğana şektelip qalğan. Mwnday ädis qazaq wltınıñ bay tarihın köpe-körneu oqırmanğa jwtañ etip körsetuşilik onıñ mañızına nwqsan keltiredi. Oqulıqta qazaq halqınıñ keñes däuiri kezeñindegi köptegen tarihi oqiğaları tolıq qamtılmağan. Qazaqstan tarihınıñ keñes däuirine deyingi kezeñinde jergilikti halıqtardıñ qanday dindi twtqanı turalı aqparattar oqulıqta berilip kelse, al keñes däuiri kezeñinde qazaqtar mülde dinge senbegendey körinis jasalğan. Mwnday körinis G. Kannıñ da oqulığınan orın alğan. Sonda bwl äriptester Qazaqstan halqı din twtpaydı degen ateistik piğıldan äli arılmağan ba? Qazaqstan Mwsılmandarı dini basqarması (QMDB) qalay qwrıldı, elimizde qanday konfessiyalardıñ ökilderi bar, olar kimder degen mäselelerge eki avtordıñ da oqulıqtarınan orın tabılmağan. Al dinniñ özine kelsek ol turalı älemge äygili oyşıl Tommazo Kampanella: "Vera i religiya obladayut magiçeskoy siloy v gosudarstve, tak kak "ob'edinyut duşi lyudey" – dep memleket basşıların sendirgen. Al büginde bizdiñ Elbasımız älemdik dinderdiñ basın qosıp ortaq ıntımaqqa, tatulıqqa şaqıruda. Bwl ne tarih oqulığına kirmeytin oqiğalar ma?
Sonday-aq, kezinde Qazaqstannıñ birinşi basşısı bolğan üş qazaqtıñ (J.Şayahmetov, D.A.Qonaev, N.N.Nazarbaev) alğaşqı ekeuiniñ familiyaları ğana atalğan, onıñ özinde de qızmetinen keter kezdegi oqiğağa baylanıstı. J.Şayahmetov 10 jıl Qazaqstan kommunistik partiyasınıñ Ortalıq komitetiniñ birinşi hatşı bolsa, D.Qonaev 20 jıldan astam uaqıt respublikanıñ partiya wyımın basqardı. Alayda esimderi atalğan bwl eki memleket qayratkerleriniñ esimderi tarihi twlğalar sapında öz ornında tiisti bağaların ala almağan.
Sonday-aq, qazaq jerin talan-tarajğa tüsuden aman saqtap qalğan birtuar azamat Jwmabay Täşenovtiñ qızmeti, istegen ülgili isi jas wrpaqqa önege bolıp qalu qwqısınan ayrılıp, bwl oqulıqtarda mülde atalmay qalğan. Bwl joğarıda atalğan memleket qayratkerleri – tarihi twlğalardıñ esimderi G. Kannıñ 2005 jılğı soñğı şıqqan oqulığına da "simay" qalğan. Jwmabay Täşenev halqı üşin, onıñ bolaşağı üşin basın bäygege tikken tarihi twlğa. Täşenevtiñ wltjandılığı arqasında soltüstiktegi bes oblıs aman qaldı. Resey ieligine ötip ketpedi. Mäskeu basşıları Täşenevti qızmetten bosattı. Biraq qazaq jeriniñ twtastığı saqtalıp qaldı. Eger sol jıldarı Jwmabay Täşenev sekildi qaysar da birbetkey, wltjandı da şınayı küresker twlğa bilik basında otırmağanda bes oblıs Resey menşigine aynalıp kete barar edi. Onımen iıq tirestirip teñ twrar birde-bir qazaq basşısı bolmağan. Qazaq tarihına esimi altın ärippen jazıluı tiis twlğanıñ bwl eki oqulıqta da atı joq bolıp şıqtı. Eger avtorlar osılay öz qalaularınşa jazıp, onday adamdarın elemese, tarih törinen oyıp twrıp orın bermese, qazaqtıñ bolaşağı ne bolmaq tek küñgirttene bermek.
Wltımızdıñ maqtanışı oyşıl filosof, tarihşı, aqın Şäkerim (Şahkerim) Qwdayberdiwlı turalı da avtorlar ündemey qalğan. Ol 1905-1906 jıldarı Stambol, Kair; Bağdat, Mekke şaharlarınıñ kitaphanasında bolğan, Lev Tolstoymen hat jazısıp twrğan. Dünie tanımı, filosofiya, etika, tarih, psihologiya, teologiya siyaqtı ğılım salaların tereñ meñgergen, "Üş anıq" degen ğılımi eñbektiñ avtorın, bolaşaq wrpaqtıñ tanıp biluine kedergi bolıp, qiyanat jasağan dep esepteymiz. Joğarıda attarı atalğan eki twlğa turalı eki avtor da ündemey qalğan.
Keñes däuirindegi tarih oqulığı wsınğan, äbden sılınıp jwlınıp, alınğan bäzbir derekter şırıldağan şındıqtıñ asıl arnasın teris bwzıp otırumen erekşelendi. Qızıl imperiyanıñ bodandıq bwğauınıñ äkki sayasatı tarihtı qoğamğa tabındırğanı büginde qwpiya emes-ti. Al endi Täuelsizdikke qol jetkizdik desek te tarihi oqiğalardı bwrmalaudı äli qoymay kelemiz. Qazaqstan tarihınıñ oqulığı keybir avtorlardıñ oyına ne kelse, sonı jazatın qandastarın däriptep, öz ruınıñ ata şejiresin madaqtaumen ğana şekteletin jaña arnağa tüskendey.
Wlı Otan soğısı taqırıbı jazılğan oqulıqtıñ 183-betinde G.Kan tarihta esimderi mäñgi qalğan qazaqtıñ asıl azamattarı R.Qoşqarbaev, Q.Qaysenov, maydanğa elden erekşe öz qarjısınan kömek körsetken Q.Mwñaytpasov turalı jäne t.b., jauğa atılğan 10 oqtıñ 9 Qazaqstanda jasalğanı turalı derekter özge oqulıqtarda jazılsa da, öz oqulığına kirgizudi jön körmegen, nege? Al onıñ esesine tarihi eñbek jazuda basşılıqqa alınatın täsil bwzılıp, Aqtöbe oblısınıñ tarı ösiruşisi Ş.Bersievtiñ tarı ösiruden älemdik rekord jasağanı (gektarınan 202 centner), Qızılorda oblısınıñ küriş ösiruşisi I.Jaqaev küriş ösiruden älemdik rekord (gektarınan 172 centner) alğanı, oğan qosa älemdik rekordqa jetpegen (gektarınan 150 centner küriş alğan) Qızılorda oblısınıñ "Avangard" kolhozınıñ zveno jetekşisi Kim Man Sam älemdik rekord jasağandarğa teñ etilip qıstırılıp jazılıptı. Osı jerde eskertetin bir jäyt Wlı Otan soğısı jıldarı G.Kannıñ qandası orındağan gektarınan 150 centner önimdi, maydan talabına eñbek etken ärbir üşinşi qazaqstandıqtar orındağan. Sonda qalay sol köptiñ qatarınan käris wltı – qandası bolğan soñ erekşe bölip alıp tarihqa esimin engizip äygileuine jol bolsın!
Oqulıqtıñ 131-betinde qazaqtıñ dara-dana Abayın, danışpan Abayın G.Kan Lermontov pen Puşkindi audarğan audarmaşı retinde sümireytip körsetken, kitabında oğan barlığı 14-aq jol ğana bwyırtıptı. Onda Abaydıñ azan şaqırılıp qoyılğan şın esimi Ibrahim ekendiginen mağlwmat berilmegen. "Dünieniñ, älemniñ ob'ektivtik zañdılığın moyındağan, dünie men adamzat qoğamı birqalıptı twrmaytın, beyne bir ağıp jatqan suday özgerip otıradı"- dep tanığan danışpannıñ danalığı aşılmay qalğan. Bilim alğan medresesi turalı da eşteñe aytılmaydı.
Endi mine sizderge osınday ereşelikterimen tanıs bolğan bwl avtorlarımız "Qazaqstan tarihınıñ" osı maqalada köterilgen auaday qajetti oqiğalarınan attap ötip tarihtı öz qalaularınşa jazıp, keybir tarihi derekterdi bwrmalap jaña "aqtañdaqtarğa" jol bergen. Ç.Musin: Auğan soğısı turalı, 1989 jılğı Jañaözen oqiğasın qarastırmağan. Parlament deputattarı işinde qazaq pen orıstan basqa wlt ökilderi joq dep qate aqparat bergen. (474-b), 383-bette "Jılımıq jıldarı" dep bağa berip onıñ nege olay atalğanı anıqtalmağan. "Azat" qozğalısı qalıptastı (erekşelegen men) dep jazıp şatısqan.
469 - bette «Erkindik sindromı, ol barlıq sayasi wyımdar men küşterge tän. Respublika jağdayında ol, äsirese revanşistik küşter arasında erekşe bayqaldı. Oğan kommunister, wltşıldar jäne tağı basqa da toptar jatadı» - dep jazuı bwrınğı kommunist, komsomoldı madaqtap onıñ tarihın zerttep doktorlıq dissertaciya jazğan ağamızdıñ bwl oyqastauın tüsinbedik?
G.Kan mırza oqulığında 1959 jılı Temirtauda, 1989 jılğı Jañaözendegi bolğan halıq narazılıqtarı turalı auız aşpağan, ol oqiğalardıñ Qazaqstanğa qatısı joqtay jasırğan. Tipti twñğış qazaq ğarışkeri Toqtar Äubäkirov turalı bir auız söz joq. Bükil düniejüzindegi qazaqtardıñ elimizde bolğan qwrıltayların moyındamağan, Prezident Jarlığımen 1997 jıldan bergi är jıldıñ belgili bir mäselege arnalğanı turalı aqparat tek 2000 jılğı "Mädenietti qoldau" jılı men 2002 jılğı "Densaulıq saqtau" jılı jöninde ğana mälimetter bar. Qalğan jıldar qanday maqsatqa arnalğanı belgisiz küyde qalğan. Oqulığında demokratiyalıq "Aqjol" partiyası men "Asar" partiyası turalı ğana mağlwmat berip, Qazaqstanda bwl jıldarı basqa sayasi partiyalar men qozğalıstar qwrılmağanday keyipte körsetken. Atalğan partiyalarmen qatar "Ruhaniyat" qoğamdıq birlestik partiyası, "Qazaqstannıñ demokratiyalıq partiyası" jäne t.b. qoğamdıq sayasi qozğalıstar qwrıldı.
Ç.Musin mırzanıñ oqulığı 2005 jılı jarıq körse de, ondağı tarihi oqiğalar 2003 jılmen ayaqtalğan. Oqulıqtıñ soñın siırqwyımşaqtandarıp jibergen. Oğan 553-bettegi ekinşi abzactağı berilgen mätinde: "Halıqtıñ bilim bwlağı bolıp sanalatın kitaphanalar jaña talapqa say jwmıs istey bastadı. Olardı jaña ädebietter men jabdıqtap, kom'pyuterlendirudiñ, osı zamanğı aqparattıq jabdıqtarmen qamtamasız etudiñ mümkindikteri qarastırıldı. Kitaphana, mwrajay, demalıs ortalıqtarı qızmetkerlerin qazirgi ğılımi-tehnikalıq jäne ädistemelik talapqa say oqıtu, mamandığın jetildiru, iri mädeni ortalıqtarğa täjiribe aluğa jiberu şaraları belgilendi" - dep qwtı bir Keñes däuirindegi partiyanıñ s'ezindegi bayandama-esep bergendey "aqsaqtı tıñday" etip "jorğalatıptı". Jalpı oqulıqtıñ soñındağı materialdardı oqısañız, Qazaqstan Respublikası 2004-2005 jıldarı memleket retinde ömir sürmegendey köriniske tap bolasız.
Reseydiñ aytqanına könip, aydağanına jürgen jıldarı wlttıq tarihımızdı jazğandar, bizdiñ derbes wlt bolıp ömir sürgenimizdi onşa qalay qoymağandar ekendigi eşkimge qwpiya emes şığar. Wlttıq derbestigimizdi moyındağısı kelmegender, tarihi oqiğalardı "aqtañdaqtarğa" toltırıp bergenderdiñ izbasarları aramızda äli de kezdesedi. Onday joldı jalğastıruşılar "qızıl ideologiyanıñ tärbiesinde bolğan" jaltaqtar. Jağınıp jazuğa äkkilengender.
Sayasatpen bite qaynasqan tarih ğılımı toqırau jıldarında ämirşil-äkimşil jüyeniñ swranısın ğana ötep keldi. Tarihi faktilerdiñ işinen ıñğayğa keletin, basşılarğa wnaytın jağatın jerin, terip alıp jazu, däyeksözderdi üzip-jwlıp paydalanu, tüpnwsqalardı qalıñ oqırman közinen tasada wstau tärtibi qoldanılğan. Ol kezde bardı "joq" deuge, joqtı "bar" deuge onşa qinalmadı.
Tarihtan oqulıq jazuşılardıñ aldındağı bastı qağida ol oqiğalardı aqiqattan attatpay, şırıldağan şındıqtı şıñğırpay, ädilettiñ aq tuın joğarı wstay otırıp jazuğa mindetti. Tarih aqiqatı aşılğan şındıqqa negizdelgen, ädiletti boluı qajet. Adam öziniñ ömirbayanın jazğanday tarihi oqiğalar retimen alalanbay jazıluğa tiis.
Tarih degen mazmwnı tereñ ruhani wğımnıñ adam sanasınıñ, dünietanımınıñ, qoğamnıñ hal-ahualınıñ, qoğamdıq qarım-qatınastardıñ qalıptasu därejesine tigizer äseri erekşe, äri mol dünie ekendigine eşkim de şübä keltire almaydı. Tarihsız qoğam, halıq, memleket boluı tipti de mümkin emes. Jazuşı Qabdeş Jwmadilov aytqanday: "Tarih degenimiz sabadağı saumal emes-üstine ne qwysañ da bojıp twra beretin. Tarih-özin-özi tazartıp twratın telegey-teñiz ispetti dünie. Ol öz tabiğatına jat dünieni eşqaşan qabıldamaydı. Sırttan kelip qosılğan kir-qoqıs, japıraq-jañqanı tolqınmen şayıp jağalauğa şığarıp tastaydı."
Tarihqa berilgen osınday ob'ektivti bağanı negizge alar bolsaq, täuelsiz Qazaqstan jağdayında jergilikti wlttıñ ötkendegi bwrmalanğan tarihınıñ aldında jaña qoğamnıñ talabına say, qazaq tarihın tabiği qalpına keltiru, onı ğılımi twrğıdan däyekteu, ejelden qalıptasqan mädeni salt-sanalardı jañğırtıp onı nasihattau arqılı halqımızdı qazirgi älemdik örkenietke tanıta bilu, qajet bolğan jağdayda onı moyındatu mindeti twrğanın köpşilik, tarihşı ğalımdar, äsirese ministrliktegi şeneunikterdiñ bilgeni abzal.
Kerisinşe, keybir joğarı oqu orındarı basşıları memleket tarapınan yağni, byudjetten öz kitaphanalarına oqulıq alu üşin arnayı bölinetin maqsattı qarjını öz studenterine qimay jañadan basılıp şıqqan Qazaqstan tarihı oqulıqtarın aludan bas tartuda. Söytip öz studentterin jaña oqulıqpen tanısu qwqığınan ayıruda.
Atalğan oqulıqtar men oqu qwraldarı qazirgi zaman talabına müldem säykes emes. Swranısqa – wsınıs qızmet ete almay jatqan jağday bolıp twr.
Özderi bilim berip otırğan jastardıñ bolaşaqta täuelsizdigimizdi bayandı etuge nemqwraydı qaramaytın azamattardı-mamandardı tärbieleude öz wltın qwrmetteuge baulitın mına men wsınıp otırğan eki oqulıqtı kitaphanalarına (memleket oqulıqtarğa jıl sayın arnayı qarajat böledi ) aldıruğa qwlıqsızdıq tanıtıp ELBASI Nwrswltan Nazarbaevtıñ «Bolaşaqqa bağdar: ruhani jañğıru» bastamasına qarsılıq tanıtqan rektorlar men prorektorlardıñ tizimi tömende berilgen.
- Ş. Esenov atındağı Aktau memlekettik universiteti- rektorı Ahmetov Berik Baqıtjanwlı.
- S.Torayğırov atındağı Pavlodar memlekettik universiteti -rektorı Ahmetova Gauhar Ğalımovna.
- Almatı tehnologiyalıq universitetiniñ rektorı- QR WĞA akademigi Qwlajanov Qwralbek Sadibaywlı prorektorı Nwrahmetov
- O.A.Bayqoñırov atındağı Jezqazğan memlekettik universiteti-rektorı Takişev Abdilmalik Arğınwlı
- Ş.Uälihanov atındağı Kökşetau memlekettik universiteti-prorektorı Jarqınbekov Temirhan Niyazwlı.
- Abılay han atındağı Qazaq halıqaralıq qatınastar jäne älem tilderi universiteti- rektorı Qwnanbaeva Sälima Sağiqızı.
- Almatı memlekettik Qızdar pedagogikalıq universitetiñ rektorı- Aldambergenova Gauhar Töremwratqızı
- Suleyman Demirel atındağı universitet rektorı-Qojahmet Qanat
- Pavlodar memlekettik pedagogikalıq universiteti-rektorı Nwqwlı Altınbek.
- M.Äuezov atındağı Oñtüstik Qazaqstan memlekettik universiteti-rektorı Sataev Marat Isaqwlı
- Qızılorda M.Mametova atındağı gumanitarlıq pedagogikalıq joğarı kolledji-direktorı Saylıbaev Bahıtjan Äbdiqalıqwlı.
Keybir universitettiñ basşılığı oqıtuşılardıñ üylerindegi merzimi ötip ketken kitaptardı aldırtıp payda tabatın körinedi. Közboyauşılıqqa salınğan olardı teksergen bilim ministriniñ tekseruşileri köz jwmıp sıbaylastıqqa jol bergen.
Şet elderdegi Universitetter zañdı jolmen şığarılğan oqulıqtardıñ avtorlarınıñ kim ekendigine qaramay barlıq balama türin kitaphanalarına aladı. Al onda studentter öz qalauları boyınşa qajet oqulıqtarın paydalanadı. Al bizde avtoritarlıq basqarumen äkkilengen Ministrliktegi şeneunikter studentterdiñ erikterin şektep, özderiniñ tanıstarınıñ şığarğan sapasız oqulıqtarın mäjbürlep odan jasandı sıbaylastıqpen «standart» jasap basqa balama türlerin alğızbay olardıñ bilim alu qwqıqtarın şekteude.
Elbası maqalasında: «2013 jılı «Halıq – tarih tolqınında» bağdarlaması arqılı älemniñ eñ beldi arhivterinen töl tarihımızğa qatıstı qwjattardı jüyeli türde jinap, zerttedik. Men elimiz mıqtı, äri jauapkerşiligi joğarı Birtwtas Wlt bolu üşin bolaşaqqa qalay qadam basatınımız jäne bwqaralıq sananı qalay özgertetinimiz turalı közqarastarımdı ortağa salıp otırmın. Jañğırğan qoğamnıñ öziniñ tamırı tarihınıñ tereñinen bastau alatın ruhani kodı boladı. Jaña twrpattı jañğırudıñ eñ bastı şartı – sol wlttıq kodıñdı saqtay bilu. Onsız jañğıru degeniñizdiñ qwr jañğırıqqa aynaluı op-oñay. Jañğıru ataulı bwrınğıday tarihi täjiribe men wlttıq dästürlerge şekeden qaramauğa tiis. Eger jañğıru eldiñ wlttıq-ruhani tamırınan när ala almasa, ol adasuğa bastaydı. Sonımen birge, ruhani jañğıru wlttıq sananıñ türli polyusterin qiınnan qiıstırıp, jarastıra alatın qwdiretimen mañızdı. Bwl – tarlan tarihtıñ, jasampaz bügingi kün men jarqın bolaşaqtıñ kökjiekterin üylesimdi sabaqtastıratın wlt jadınıñ twğırnaması. Men halqımnıñ tağılımı mol tarihı men ıqılım zamannan arqauı üzilmegen wlttıq salt-dästürlerin aldağı örkendeudiñ berik diñgegi ete otırıp, ärbir qadamın nıq basuın, bolaşaqqa senimmen bet aluın qalaymın. Töl tarihımızğa, babalarımızdıñ ömir saltına bir sät üñilip körsek, şınayı pragmatizmniñ talay jarqın ülgilerin tabuğa boladı».
«Biz qazaq edik, Kök tuı jelbiregen, Jüregi eljiregen. Kök böri wrpağı edik, Közderi möldiregen. Biz qazaq edik Keudege jalın bergen, Wl-qızğa tälim bergen. Şınında bizder edik, Arı üşin janın bergen. Biz qazaq edik Ärqaşan wltım degen, Otanım, jwrtım degen» - ata-babalardan qalğan büginde öşip bara jatqan osı tüsinik-oydı qayta oraltqan mazmwndağı mına eki oqulıq «Qazaq eliniñ tarihı» 2015 jıl «Däuir» 600–bet; (5 ğılım doktorlarınıñ sapalı oqulıq degen pikirleri bar). « Qazaqstan tarihı» 2012 jıl «Däuir» 510-bet.
Bwl oqulıqtar QR Ädilet ministrliginen saraptamadan ötken № 1541 jäne №1540 sandı 19 qaraşa 2013 jılı berilgen avtorlıq kuälikteri bar.
Qazaq eliniñ keleşekte memleket bolıp mäñgi jasauı, tek ğılımi negizde älemdik örkeniettiñ tiimdi täjiribesin saraptay otırıp paydalanu arqılı jañadan qoğamdıq sana qalıptastırğanda ğana mümkin ekenin wğuımız kerek. Bizdiñ jaña qwrıp otırğan memleketimizdegi qoğamdıq sana qalıptasu üşin, tek memleketqwruşı qazaq halqınıñ wlttıq özindik sana sezimin ğılımi negizde damıtuğa tikeley baylanıstı ekenin esten şığarmau qajet. Ökiniştisi, bizdiñ egemendi elimiz, täuelsiz memleket bolıp şirek ğasır ömir sürip otırsa da äli künge deyin bizdiñ orta ötken bodandıq däuirindegi qalıptasıp qalğan qoğamdıq sanadağı qwldıq minezinen ayrıla almay otır. Jasandı internacionalizm şeñberinen şığa almağan bilikte ıqpalı bar sayasi elitanıñ keybir ökilderi wlttıq sana, ülttıq müdde, wlttıq wyısu, wlttıq jiger degen wğımnan qorqatın siyaqtı. Olar wlt degen wğımnan, memleket degen wğımdı joğarı qoyudan asa almay jür. Al, älemdegi damığan zayırlı memleketter wlttıq mwdelerin joğarı qoya bilu arqılı memleketteriniñ quattı, bedeldi boluın jüzege asırıp otır. YAğni, bizge elimizdiñ keleşeginiñ fundamenti, halıq pen biliktiñ birtwtastığına kepil bolatın qoğamdıq sana qalıptastıruımız qajet. Al, düniejüzindegi barlıq memleketterdiñ täjiribesinde qolğamdıq sananıñ qalıptasuınıñ negizgi bolatın wlttıq sana ekeni belgili. Wlttıq sana jetilmegen eldiñ bolaşağı joq.
Wlttıq sananı qalıptastıru adamdardıñ sezimi men äreketterine tikeley baylanıstı bolğandıqtan sonıñ negizin qwraytın qwbılıstardı ajıratıp berude, wsınıp otırğan oqulıqtarda zaman talabına say jan-jaqtı taldanğan.
Al atalğan Joğarğı oqu orındarınıñ rektorları bilikterin asıra paydalanıp, wlttıq müddeni özderiniñ jeke bas müddesine ayırbastap, negizsiz «qırıq sıltau» aytıp özderi tikeley qol qoymay prorektorları arqılı jaltarma jauap berude.
Qazaq eliniñ keleşegi jastarınıñ bilimi men tärbiesi barlığımızdı alañdatpay otırğan joq. Bügingi tañda bolaşağımız bwlıñğırlanğan jağdayda är qazaq azamatı, meleketimizdiñ twğırın nığaytuğa, örkenietti elder därejesine jetuge üles qosatınday sapalı şınayı bilim aluı tiis. Bwl jolda «attıñ jemin jep, taydıñ jürisin jürgen» qazirgi kezeñdegi közboyauşılıqtan arıluımız qajet.
Ejelgi grek oyşılı Gelveciy «Kitap bolmasa biz jabayı küyimizde qalar edik» degen twjırımın büginde adamzat balası är türli qabıldaydı. Solay bola twrsa da adamdar negizgi bilimdi kitap arqılı alatındığın eşkim joqqa şığara almas. Ärine büginde örkeniet zamanında ğalamtordıñ (internettiñ) da mañızı artıp keledi, biraq kitaptıñ rölin atqara almaydı.
Esenğazı Quandıq, tarih ğılımdarınıñ doktorı, professor
Abai.kz aqparattıq portalında jariyalanğan maqalağa pikir aytıp, oyıñızdı bildirgiñiz kelse, mına paraqşağa jazıp qaldırıñız!
Abai.kz


text:
Moskva, tıpqı üç Baltıq devletine, olarnı uzun muddet içinde sovet cumhuriyetleri sayğanına baqmadan mustaqillikni qaytarğan kibi, Qırımnı da Ukrainağa qaytarmaq mümkün. AQŞnıñ Ukrainağa dair muzakereler meseleleri boyunca mahsus temsilcisi Kurt Volker böyle eminlikni mayıs 7-de ifade etti, dep bildire «Ukrainform».
«Ukrinform»: «Olar (rusiyeliler, Qırımnıñ qaytarılması perspektivaları aqqında – QA) bir türlü şeyler aytacaq, biz – başqa türlü şeyler aytacaqmız, lâkin perspektivada olacağını körecekmiz. Baltıq devletleri Sovet Birligi tarafından onlarca yıl devamında işğal etilgen edi ve eñ soñunda er şey deñişti», – dep, Volkerniñ sözlerini naqil ete.
Bu munasebet ile o, Qırım problemasınıñ bayağı murekkep olğanını qayd etti. Lâkin o, Baltıq devletleriniñ ilhaqını tanımama siyaseti munasebeti ile seleflerge «büyük coşqunlıq» ile baqqanını qayd etti.
Ondan ğayrı, Volkner, Rusiye Qırım yarımadasını Ukrainağa qaytarmağance oña qarşı sanktsiyalarnıñ tazyiqı devam etecek, dep qayd etti.
Volkner: «Başqa bir devletni istilâ etüv ve toprağını zapt etüv, ilhaq etüv, öz mülkü ilân etüv – bu asla yol berilmeycek şeylerdir, ve bizim bunıñnen razılaşmağa niyetimiz yoq», – dedi.
Bunıñ arfesinde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye ukümetine «Qırım ve Aqyarnıñ integratsiyası» içün minnetdarlığını bildirdi.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye Federatsiya Şurasınıñ azaları Sergey Tsekov ve Olga Kovitidi Devlet dumasına qanun leyhasını teslim etip, reklama ve basma malümatlarında işğal etilgen Qırımnı Ukraina terkibinde köstergen coğrafik haritalarnı qullanmağa yasaq etmege teklif ettiler. Rusiye kütleviy haber vastalarınıñ bildirgenine köre, vesiqa mart 3-de parlament elektron malümat bazasında derc etildi.
Vesiqada aytıla ki, «Reklama» qanunına kirsetilmesi teklif etilgen deñişmeler reklamada yañlış topografik malümatnı (Rusiye Federatsiyasınıñ coğrafik haritaları) qullanmağa yasaq etmekte. İşbu deñişmeler Rusiye topraq bütünliginiñ bozulması teşviqatı olaraq tasnif etilmesi mümkün olğan basma neşir, ders edebiyatı, Rusiye Federatsiyası haritaları ve dersliklerniñ azırlanması ve satılmasını qanun seviyesinde belgilemeknen bağlıdır».
Leyha müellifleriniñ aytqanına köre, al-azırda bir çoq neşriyatnıñ haritalarında qomşu Rusiye terkibinde Qırım subyektleriniñ adları yoq. Olarnıñ fikirince, bu deñişeler «ticaret, turizm, em de basma mallarınıñ azırlanması saalarında reklama faaliyetinde uquq ve etik qaidelerge riayet etilmesini temin etmege imkân berecektir».
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bıltır ïpotekalıq nesïeniñ kölemi 1 trïllïon 33 mïllïard teñgeni quradı. Onıñ 150 mlrd-ı, yağnï 14 payızı şetel valyutasımen berilgen. Büginde baspana mäselesi barşanı alañdatadı. Üy-küysiz jürgenderdiñ köbi qaltanıñ juqalığınan päter jaldasa, biri twısın jağalap jür. Al jaldamalı baspana äleginen jalıqqan azamattar ïpoteka jolımen turğın üy alwda. Endi jeke tulğanıñ soñğı altı aydağı kiris közi şeteldik valyutada bolmasa, bankter ïpotekalıq nesïeni AQŞ dollarımen berwden bas tartadı. Ïman Äl-Keysï, QR Ulttıq bankiniñ basqarma basşısı: - Kezinde köptegen adamdı şetel valyutasında berilgen nesïeniñ tömen payızdıq mölşerlemesi qızıqtırdı. Al bügin olar qarızın ötey almay otır. Öytkeni ekonomïkalıq axwal mülde özgerdi. Biz el azamattarınıñ quqığın qorğaw maqsatında bul jobanı qolğa aldıq. Eger sizdiñ kirisiñiz teñgemen bolsa, tölemder de ulttıq valyutada jasalwı tïis. Bıltır ïpotekalıq nesïeniñ kölemi 1 trïllïon 33 mïllïard teñgeni quradı. Onıñ 882 mlrd-ı ulttıq, al 150 mlrd-ı, yağnï 14 payızı şetel valyutasımen berilgen. Ekonomïka ğılımdarınıñ doktorı Vyaçeslav Dodonov şetel valyutasında beriletin nesïe kölemin birtindep azaytqan jön bolar edi dep otır. Vyaçeslav Dodonov, ekonomïka ğılımdarınıñ doktorı: - Öte jıldam jüzege asatın bastama öziniñ keri äserin körsetwi mümkin. Tipti kez kelgen nesïe türiniñ azayu qawpi bar. Qazirgi dağdarıs jağdayında bul jayt el ekonomïkasına oñ äser etpeydi. Sebebi nesïe – ekonomïkalıq damwdıñ qozğawşı küşteriniñ biri. Teñge boyınşa payızdıq mölşerlemeniñ joğarı bolwı ïpoteka jolımen baspana alwdı qïındata tüsedi. Vyaçeslav Dodonov qazirgi ekonomïkalıq axwaldı eskere otırıp, el azamattarın jawapkerşilikke şaqıradı. Bankten alınğan nesïe mölşeri qaltadağı qarajatqa say bolwı tïis. Al dollardıñ kürt şarıqtawınan zardap şegip, därmensiz jağdayğa tap bolğan turğındarğa memleket qoldaw körsetpekşi. Ulttıq bank 2004-2009 jıldar aralığında berilgen turğın üylerdiñ nesïesin qayta qarjılandırw bağdarlamasın äzirlewde. Vyaçeslav Dodonov, ekonomïka ğılımdarınıñ doktorı: - Memleket tarapınan ïpotekalıq nesïelerdi qayta qarjılandırw – bankter üşin tïimdi joba. Problemalıq nesïeler qatarınıñ köp bolwı banktiñ märtebesine, qarjılıq körsetkişterine keri äser etedi. Al jeke tulğalar üşin bul bağdarlama jıldıq payızdıq mölşerlemeni 3%-ğa deyin tömendetwge, sonday-aq şetel valyutasında alınğan nesïeni teñgege awıstırwğa mümkindik beredi. Ïpotekalıq nesïelerdi qayta qarjılandırw boyınşa 14 mıñnan astam ötiniş kelip tüsti. Onıñ 9 mıñı qoldaw taptı. Ayta keteyik, bağdarlamanı jüzege asırwğa 130 mlrd teñge bölindi.
Derekközi: 24.kz
Tegï: Qarjı jäne ekonomïka,
Kommentarïï


text:
Yeqinda Qazaqstan hälqiniŋ birligi küni harpisida Astana şähiridiki KazMediaHoll benasida җumhuriyätlik «Bolaşaq jwldız» namliq šsmürlär arisida ussul-saz konkursi bolup štti. Uniŋğa җumhuriyitimizniŋ härhil җayliridin, җümlidin Kškşetav, Petropavl, Şämäy, Pavlodar, Almuta vä Astana şähärliridin 1130 näpär ussulçi qiz-jigit qatnaşti. Konkurs başliniştin ilgiri, mädäniyät sahasida ünümlük paaliyät elip berivatqan birqatar şähslär uyuşturğuçilar täripidin Pähriy yarliqlar bilän täğdirländi. Andin šsmürlär yaş alahidilikliri boyiçä tšrt topqa bšlünüp, šz hünärlirini kšrsätti. Käç kirgiçä davam qilğan kšrükniŋ nätiҗisi boyiçä 3-5 yaşliq šsmürlär arisida Ämgäkçiqazaq nahiyäsiniŋ Avat yezisidin kälgän «Sänäm» ansambli İ orunni egilidi. Bu küni riyasätçilär ansambl' äzaliriniŋ hämmä җähättin juquri pay topliğanliğini elan qilğanda, ularniŋ beşi kškkä yätti.
Tehi qurulğiniğa bäş jilmu tolmay, egiz pällilärdin kšrünüp kelivatqan «Sänäm» ansambliniŋ horeografi Janna Ähmätova ansamblini qollap-quvätligän barliq ata-anilarğa šz minnätdarliğini izhar qilidu.
Sadiqҗan QURBANOV,
Ö.Muhämmädiy namidiki ottura mäktäpniŋ ingliz tili päni muällimi.
Ämgäkçiqazaq nahiyäsi.


text:
Ukrain Nadejda Savçenkonıñ advokatı Mark Feygin bildirgenine köre, o, quru açlıqnı toqtatqanı aqqında ilân etti.
«Nadâdan kelem. O, Petro Poroşenko ve vetandaşlarnıñ ricası ile açlıqnı toqtattı», dep yazdı Twitterde advokat.
Mart 9 künü Rusiye Rostov vilâyetiniñ Donetsk şeer makemesi ilân etkeni kibi, Savçenkonen bağlı makeme ükmü mart 21-22 künleri çıqarılacaq. Mart 4 künü açlıqnı başlağan ukrain qadınnıñ sağlıq vaziyeti kerginleşti, amma o, mart 9 künü ötkerilgen oturuşta iştirak etip, kene öz qabaatsızılğı aqqında aytmağa küç taptı. Savçenko onı azat etilmesi talabınen dekabr ayından başlap açlıqnı tutmaqta.
Nadejda Savçenko - Ukraina halq deputatı, Avropa Şurası parlament assambleyasınıñ Yuqarı Şura delegatı, Rusiyeniñ apisinde 2014 senesi yapılğan cinaiy iş boyunca bulunmaqta. Savçenkonı Ukrainada qanunsız bulunğan, rusiye devlet televideniyesınıñ eki hadiminiñ öldürmesinde, separatist gruppasınıñ suiqast öldürmesinde ve qanunsız Rusiye sıñırını keçmesinde qabaatlaylar. Rus prokurorları ukrain qadınnı 23 yılğa apiske atmağa talap eteler.
Nadejda Savçenko ve onıñ menfaatını qoruğan advokatlar makemege rus jurnalisterniñ elâk olğan vaqıtqa Savçenko separatistlerniñ esirinde bulunğanı, soñra ise isteksiz Rusiyege alıp çıqarılğanı aqqında bir çoq dalil ketirdiler. Amma makeme bu dalillerni qabul etmedi.
Bir sıra halqara cemaat teşkilâtlarnıñ liderleri Rusiyege Savçenkonıñ azat etilmesinen bağlı muracaatlar yolladı. Oña destek kösterüv aktsiyaları çetel ve Ukrainanıñ bir sıra şeerlerinde ötkerildi.
Mart 9 künü Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Nadejda Savçenko Ukrainağa sağ ve sağlam qaytması içün er şey yapacağı aqqında ilân etti.