text:
Avropa şurası Avropa komissiyası ve Avropanıñ tışqı siyaset faaliyeti hızmetine Qırım ve Aqyar yatırımlarını sıñırlav aqqında tekliflerini azırlamağa avale etti.
Bu aqqında iyülniñ 16-da Brüsselde Avropa şurası neticelerinde aytıldı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Avropa şurasını şekillendirgen Avropa şurası devletleri ve ükümetleriniñ yolbaşçıları halqara maliye institutlarını Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım ve Aqyarnı açıq ya da gizli sürette tanığan bir de bir leyhanı maliye etüvden vazgeçmege çağırdılar.
Avropa şurası AB çetel işler Şurasına iyül ayınıñ soñuna qadar cezalanacaq şirketler cedvelini azırlamağa avale etti. Cedvelde Ukraina mustaqilligi ve topraq bütünligine qarşı areketlerge maddiy ve maneviy ceetten qol tutqanlar olacaq.
Rusiyege qarşı cezalar aqqında Amerika Qoşma Ştatları da ayttılar. AQŞ maliye Nazirligi bildirdi ki, bir qaç Rusiye bankı ve energetik şirketi cezalanacaq.


c: text/html

text:
Qırım Rusiyeli olacaq, dedi Rusiye çetel işler nazirliginiñ başı Sergey Lavrov Moskvada olğan brifingde.
«Siziñ ekinci sualiñiz açıq-aydın olğanını añlaysıñız dep tüşünem. Qırım Rusiye Federatsiyasınıñ qısmıdır, – dedi o, britaniyalı jurnalistniñ sualine cevap berip, – Bu Qırım halqlarınıñ iradesidir ve bu aqta qararlar endi alındı».
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, Ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Qırım Ukrainalı olğanını defalarca aytqan edi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye iqtisadiyatınıñ meselesi «Qırım ve Ukraina meselelerine degil de, iç iqtisadiyatına bağlı», bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde «Finpotrebsoyuz» maliye hızmetleriniñ istimalcı aqlarınıñ qoruvı birliginiñ bank bölüginiñ reberi Mihail Belâyev bildirdi.
Mütehassıs şunı qayd etti ki, Rusiye iç iqtisadiyatı inkişafına az diqqat ayırğan edi.
Moskvada bank para emanetçileriniñ narazılıq aktsiyaları devam ete. Rusiyede mesken satın aluvına banklarda para ödünçlerini alğanlar rubleniñ tüşmesinden sebep borclarını qapatıp olamay.
Ödünçni Amerika para birleminde alğan Moskva sakinleri borcnı şimdiki kurs boyunca degil de, dollar içün 40 ruble birleminde ödemege istey. Öz para belâlarında rusiyeliler em banklarnıñ yolbaşçılığını, em Kremlniñ Qırım işğali boyunca mevamını qabaatlay.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Qırımda dekabr 1 künü meşur qırımtatar «Ey, güzel Qırım» yırına azırlanılğan klipni taqdim ettiler, dep haber ete «QHA».
Bu türkü qırımtatarlar arasında keñiş tarqalğan ve Vatanğa avdetni temsil etedir. Muzıkacı Rolan Salimov (DJ Bebek) bü yırnıñ nağmesini deñiştirip yazdı, bir-çoq belli qırımtatar şahıslarnıñ iştiraginen çekilgen klipni ise Qaradeniz Production merkezi azırladı.
«Ey, güzel Qırım» türküsini bilmegen qırımtatarı barmı? Bu yırnen bizim halqımız öz tuvğan toprağına qayta edi. Men inanam, Qırımnı mecburen terk etken bizim dostlarımıznı ve tuvğanlarımıznı da bu yır kene de qaytarır. Bu bizim olarğa çağıruvımız. Ve men bilem, olarnıñ çoqusı anda, ğurbetlikte, usanmadan çalışa, öz evine yol aça, serbest Qırımğa yolumıznı aça», – dedi Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl.
Klipniñ taqdiminde Nariman Celâldan ğayrı İlmi Umerov, qırımtatar faalleri ve Qırım medeniyet ve sanat erbapları iştirak etti.


text:
Avgustnıñ ilk on künü Qırımda ğayrı tabiiy sıcaq olacaqtır – sinoptiklerniñ tahminlerine köre, termometrler 2010 senesiniñ rekordını aşqan olacaq – o zaman C 39,5 derece qayd etilgen edi. Yarımadada fevqulâde yanğın havfı ilân etilgen.
Ukraina Nİİ NAN İklim tedqiqatları ve uzun müddetli meteorologiya tahminleri bölüginiñ müdiri Vazira Martazinova iklimniñ adden aşır deñişmerine azırlanmağa teklif ete. Ve ancaq Qırımda degil.
Adden aşır ava vaziyeti – bizler içün yañı kerçektirVazira Martazinova
– Bu yaz mevsimini keçken yılnen teñleştirip, tek bir farq qayd ettik – bütün Ukrainada pek az yağanaq yağdı. Adden aşır ava vaziyeti – bizler içün yañı kerçektir. Beş kün devamında ğayet sıcaq, beş kün – ğayet suvuq olmaq mümkün, ve bu aralarda ava arareti birden deñişmek mümkün. Em de, dünyadaki global isinüv ceryanına baqsaq, Ukraina yımşaq regionda yerleşe. Şimdi bütün dünyada ava aqımları deñişe. 21-nci asırnıñ ortasına qadar bizde ket-kete daa çoq ğayet suvuq, ayazlı qışlar olacaq, yazda ise – ava arareti birden 10 derecege qadar deñişmek mümkün. Buña alışmaq mecbur olacamız.
Avropa komissiyasınıñ Birleşken taqiqat merkeziniñ mutehassısları bildire ki, avağa atılğan sera gazlarınıñ kölemi eksiltilmese, iklim qazaları aqibetinde elâk olğanlarnıñ sayısı, 1981-2010 seneleri devamında kibi yılda 3 biñ adam degil de, 1071-2100 senelerinde yılda 152 biñ adam ölecegini tahmin etmege mümkün.
Ukrainanıñ tibbiy klub prezidenti, Bütün dünya Ukraina Ekimler cemiyetleri Birliginiñ mesül kâtibi İvan Soroka ğayrı tabiiy sıcaq avada sağ qalmaq içün tevsiye berdi.
Çoq suv içmek pek müimdir – er daim bir buçuq-eki litr suv, ya da meyva şırası, ya da tuz irintisini yanıñda taşımaq güzeldirİvan Soroka
– Adamnıñ ayatına telükeli olğanı – belli ava arareti, dımlılığı, basımı ve başqa faktorlarnıñ umumiy kompleksidir. Gayrı tabiiy araretli avada ihtiyar ve ballarğa, em de qan damar hastalıqlarından zarar körgen adamalarğa talda bulunmaq ve yük kötermemege tevsiye etile. Çoq suv içmek pek müimdir – er daim bir buçuq-eki litr suv, ya da meyva şırası, ya da tuz irintisini yanıñda taşımaq güzeldir. Çay içilse – sıcaq olmasın, suvutılsın. Alkogol içmek kesen-kesyasaq, atta buzlı olsa bile – bu öz başına çöküç urmaq kibidir. Aşalğan aşlar qolay azım etilmek kerek: ekşi süt mahsulatı, pişirilgen sebze, meyvalar. Sıq ve azar-azar aşamalı. Yağlı ve ağır yemeklerden vazgeçmege kerektir, hususan kiçkene ballarğa.
Ukrain avtomobil tehnologiyalarınıñ mutehassısı Evgeniy Müciri, yüksek araret vaqıtında maşnanı bozmamaq içün tevsiye berdi:
– Maşnañız çoq vaqıt devamında açıq küneşte turğan olsa, qaytqanıñıznen konditsionerni birden bar küçünen köçürmege kerek degil. Derece farqlılığından camlar çatlamaq mümkün – farq arası 10 dereceden çoq olmasın. İlk evelâ qapılarnı açıp, içine kirmeyip, salonnıñ içini avalatmaq lâzim. Tek maşnanı degil de, öz sağlığıñızğa da mıqayt oluñız, – konditsioner sebebinden suvuqlanmañız. Azbarda 40 derece ise, konditsionerni eñ azından 26 derecege köçüriñiz.
(Metin üzerinde Vladislav Lentsev çalıştı)
Aleksandr Yankovskiy, Qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqatnıñ közeticisi


text:
Aqyar, qomşu Rusiyeniñ bölgeleri ile qıyas etilgende, biñ kişi içinde qayd etilgen nikâhlar sayısı boyunca rekordlar qıra. Bunı, şeer ZAGS (Vatandaşliq vaziyeti aktlarını qayd etüv organı – QA) idaresniñ mudiri İrina Jarikovanıñ aytqanına esaslanıp, Kremlniñ kontroli altında bulunğan şeer akimiyetiniñ matbuat hizmeti bildire. Onıñ aytqanına köre, 2017 senesinde şeerde dört biñden ziyade nikâh oluv aqqında yazı qayd etildi. Aynı zamanda çiftlerniñ çerigi Aqyar sakinleri olmayıp, çetel vatandaşları ve Rusiye bölgeleriniñ sakinleri olalar. Keçken afta içinde Qırımda 257 çift munasebetlerni resmiyleştirdi, olardan 77-si resmiy qaydını Aqmescitte yaptırdılar.
Qırım sakinleriniñ teşebbüsçi grubu azası, «Ştorm» cemiyet teşkilâtınıñ yolbaşçısı Yelena Antonova, Qırımda nikâh oluv Ukrainanıñ qıtadaki qısmında bir talay zorluqlarnen qarşılaşmasına sebep olacaq, dep qayd ete.
Qırım sakinleri, yarımadada nikâh oluvnıñ Rusiyeden başqa iç bir yerde uquqiy quvetke malik olmağanını tüşünmeylerYelena Antonova
– Qırım sakinleriniñ ekseriyeti, yarımadada nikâh oluvnıñ Rusiyeden başqa iç bir yerde uquqiy quvetke malik olmağanını tüşünmey. Zorluqlar, adet üzre, Ukrainanıñ qıtadaki qısmında balalar içün vesiqalar yapqanda başlana. Nikâhnıñ keçersiz olğanı ve onı ğayrıdan yapmak kerek olğanı añlaşıla. Bunıñ neticesinde vesiqalardaki qarışıqlıq sebebinden ana ile balasında farqlı soyadlar olıp, babalıqnı isbatlamaq kerek ola. Bu, uzun bir ceryan ve er şeyni tertipke ketirmek içün çoq vaqıt ve para kete. Teessüf ki, reformalarğa baqmadan, Adliye nazirligi vaqtınca işğal etilgen territoriyalarnıñ sakinlerine ayatnı qolaylaştırmay.
Qırım tarihçısı Gülnara Abdulayeva, Rusiye, Qırım sakinlerini Rusiye sakinlerine deñiştirüv boyunca izçen bir demografik siyasetni alıp bara, dep saya.
Rusiye zapt etken topraqlarda er vaqıt aynı şu olğan ealini deñiştirüv siyasetini alıp bara. «Evel-ezelden berli ruslarnıñki olğan Qırım» aqqında mif de bundan peyda oldıGülnara Abdulayeva
– Biz 1944 senesinden soñ Qırımda endi ealiniñ deñiştirilgenlerini körgen edik. Daa evel bu, 1780-nci yıllarda oldı. Rusiye zapt etken topraqlarda er vaqıt aynı şu olğan ealini deñiştirüv siyasetini alıp bara – em o zaman, em de şimdi. Oña, evlenüvlerinden özüni yarımadanıñ tamır sakini sayacaq balaları doğsun dep, Qırımğa mümkün olğanı qadar çoq adamnı ketirip yerleştirmek kerek. Evelden endi bu olğan edi – «Evel-ezelden berli ruslarnıñki olğan Qırım» aqqında mif de bundan peyda oldı. Asılında Qırımda pek çoq adam yaşap olamaz. O, bunıñ içün uyğun degil. Bugün anda endi 2 milliondan çok (sakin – QA) yaşay, ve em arbiy, em de tsivil hadimler kelmege devam eteler. Men kene de ümüt etem ki, olar Qırımda tamır atmaz, çünki vaziyet er daqiqa deñişmek mümkün.
Qırımtatar Milliy Meclisi azası, Qırımtatar halqınıñ aqlarını qorçalav komitetiniñ reisi Eskender Bariyev, Ukraina içün, kelecekte yapılacaq Qırımnıñ deokkupatsiyası hususiyetlerini şimdiden endi er taraflama ögrenip, qarar bermek kerek olğanından emin.
Biz şimdi endi Ukraina qanunlarını öyle bir yazmaq kerekmiz ki, Qırımğa kelgen Rusiye sakinleri daa soñra onı tezce terk etsinEskender Bariyev
– Jeneva konventsiyasınıñ ükümlerine köre, işğalci devletniñ zapt etken territoriyasında ealini deñiştirmege aqqı yoq. Biz, daa soñra halqara teşkilâtlarğa bermek ve bütün seviyelerde Rusiyege tazyıqnı devam etmek içün bu adiselerni qayd etemiz. Anda yalıñız qayd etilgen nikâhlar degil, aynı zamanda bütün mal-mülk alış-verişi boyunca añlaşmalar ve başqa vesiqalar keçersizdir. Biz şimdi endi Ukraina qanunlarını öyle bir yazmaq kerekmiz ki, Qırımğa kelgen Rusiye sakinleri daa soñra onı tezce terk etsin ve bizni raat bıraqsınlar. Kreml zapt etken topraqtan çekilse bile anda özüniñ «beşinci kolonna»sını qaldırmağa tırışacaq. Bu sebepten men Qırımnıñ deokkupatsiyası ve Qırımda kollaboratsionizm aqqında qanunlarnı daa çabik qabul etmege davet etem.
(Materialnıñ metin versiyası üzerinde Vladislav Lentsov çalıştı)


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Halqara insan aqları künü munasebeti ile «cinayetkâr Rusiye tecavuzı işğal etilgen Qırımda ve Donbassta ayatlarını saqatlamağa devam ete», dedi.
Dekabrniñ 10-nda bu hususta Poroşenkonıñ Facebooktaki resmiy saifesi haber bere.
«Eminim ki, halqara birligi ve Ukraina ile birdemligi ve halqara uquqnıñ küçü sayesinde Kremlniñ bu (cinaiy – QA) niyetleri mağlübiyetke mahkümler, çünki yapılğan cinayetler içün mesuliyetten qaçınmaq mümkün degil», – dep yazdı Ukraina prezidenti.
Açıq menbalarda bu beyanat boyunca Rusiye tarafından berilgen izaatlar şimdilik yoq.
Human Rihgts Watch Halqara aq-uquq qoruyıcı teşkilâtı daa evel, ilhaq etilgen Qırımda Rusiye akimiyeti yarımadada başqaca tüşüngenlerni bütünley bastırmaq içün türlü sıltavlar ile qırımtatarlanıñ taqiplerini daa sert şekilde yapıp başlağanını bildirdi.
Aq-uquq qoruyıcılarınıñ esabatında, 2014 senesi martından başlap yarımadada «Rusiye akimiyeti ve olarnıñ işanılğan adamları qırımtatar halqı vekilleri ve olarnıñ tarafdarlarını ve bu cümleden jurnalistler, blogerler, faaliyetçiler ve diger adamlarnı taqip etüv, qorqutuv, mecburiy ve qanunsız tintüvler, cismaniy ucumlarğa oğratalar», denile.
Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevni Azatlıq ordeni ile mükâfatladı.
Buña münasip 241/2018 nomeralı emir Ukraina prezidentiniñ saytında ilân etildi.
Vesiqada aytılğanına köre, Azatlıq ordeni «devlet qurulması ve Ukrainanıñ içtimaiy-iqtisadiy ve ilmiy-tehnikiy inkişafına qoşulğan büyük bir isse, emekteki emiyetli yararlıqlar ve yüksek professionalizm içün berile.
Açıq menbalarda Mustafa Cemilevniñ mükâfatlavı ile bağlı izaatları yoq.
Mevzuğa dair: «Bu insannı saylap alğan yolundan burulmağa mecbur ete bilecek küç yoq»
Mustafa Cemilev – qırımtatarlarnıñ milliy lideri, SSCB ve Ukraina devirleriniñ siyaset ve cemiyet erbabı. Qırımtatar milliy areketiniñ rehberlerinden biri, aq-uquq qorçalayıcısı, dissidentlik areketiniñ iştirakçisi, siyasiy mabüs, Ukraina halq deputatı ve 2014 senesi ağustos 20-den başlap – Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işleri boyunca vekili.
2014 senesinde Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Rusiye ükümeti Cemilevge Rusiye ve ilhaq etilgen Qırımğa kirmesini yasaq etti.


text:
Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesinde Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» gizli şaatınıñ sorğusı devam etti, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Bugün Timur İbragimovnen bağlı gizli şaatnıñ sorğusı devam etti. Şaat tahqiqatçı keçirgen sorğu protokolında qayd etilgen bir şeyni tasdıqlamadı. Tahqiqatçınıñ sorğusında ıstılalarğa, hususan diniy ıstılılarğa esaslanıp, tam bir cevap bergen olsa, bugün sorğuda olğan ıstılalarnı qullanmay, dep ayttı. Misal olaraq, «ilâhiyat» sözü onıñ içün yañı bir şey. «Tendentsioz fikir» – ilk sefer eşite ve bunı iç bir vaqıt qullanmadı. Amma onıñ ifadesinde bu yazılğan. Yazığa baqılsa, ilimler kandidatı izaat berdi kibi kele, asılında ise – sözlerniñ manasını bile bilmey», – dep ayttı advokat Ayder Azamatov.
Ayder Azamatovnıñ aytqanına köre, gizli şaatnıñ mahkemeden aytqanları tahqiqatçı keçirgen sorğu vaqtında aytqanlarına uymay. İmayeciniñ bildirgenine köre, gizli şaatnıñ mahkemede bergen malümatı "bu şaatnıñ bir şeyden haberi olmağanını isbatlay". Azamatov, mahkemede sorğuğa çekilgen kişçi ve protokolda malümat bergen kişi bir insan olğanından şübhelene, dep bildirdi.
Azamatovnıñ aytqanına köre, oturışuv vaqtına dava malümatlarına kene aş berilmedi, soñra narazılıq bildirildi. İmayeci, qadı davada martnıñ 2-ne qadar teneffüs ilân etti, dep bildirdi.
Hatırlatamız, fevralniñ 25-nde Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine daa keçken mahkemede qullanuv müddeti bitken aş berildi.
Fevralniñ 25-nde imaye tarafı Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» birinci gizli şaatını sorğuğa çekip başladı.
Daa evel advokat Ayder Azamatov, Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca tizilgen mahkeme oturışuvları cedveli dava mabüsleriniñ imaye aqqını bozıp, olarğa mahkeme oturışuvlarına azırlanmağa imkân bermey, dep bildirdi.
Bundan evel Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesinde qabaatlap tarafı Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ psihiatrik ekspertiza malümatlarını seslendirip başladı.
2019 senesi noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqmağa başladı.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Türkiye Danıştayı memleketniñ akimiyetine İstanbuldaki Ayasofyanı cami olaraq ibadetke açmağa imkân bergen qararnı derc etti. Ayasofya 1934 senesi noyabrniñ 24-nde müzey statusını aldı, 1935 senesi bu qararnı Türkiye Cumhuriyetiniñ birinci prezidenti Mustafa Kemal Atatürk imzaladı, dep bildire «Nastoyaşçeye Vremâ».
Lâkin 2020 senesi Türkiye Devlet şurasınıñ palatası Nazirler şurasınıñ 1934 senesi alğan müzey yapmaq qararını lâğu etti. Türkiye Devlet şurasınıñ qararına itiraz bildirgen Qadimiy abide ve tabiatnı qorçalav birliginiñ aytqanlarına baqmadan, Danıştay bu qararnı qanunğa uyğun tanıdı.
İstanbuldaki ibadethane imperator Konstantin tarafından qurulğan birinci Aziz Sofya ibadethanesi yerinde imperator Yustinian tarafından VI asırda quruldı. 31 metr diametrli qubbe ile 55 metr yükseklikte büyük bina asırlar devamında dünyanıñ eñ büyük hristian ibadethanesi ve Konstantinopol patriarhınıñ ortodoks kafedrası olğan edi. Bu ibadethanede 1054 senesi hristianlıq katoliklik ve ortodokslıqqa bölündi.
Bundan soñ dört asır devamında Sofya bütün ortodokslılar içün baş kafedral sobor oldı. 1453 senesi mayısta Konstantinopol inqirazından soñ aman-aman 500 yıl devamında Ayasofya cami edi.
1935 senesi Türkiye Cumhuriyetiniñ birinci prezidenti Mustafa Kemal Atatürk Ayasofya müzeyi aqqında ükümet fermanını imzaladı. Müzey statusını alğan Ayasofya UNESCO dünya mirası cedveline kirsetildi.
Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan 1934 senesiniñ qanunında Atatürkniñ imzasınen bağlı şübhelerini çoq aytqan edi. Bu fikirge bir qaç türk tarihçısı da qol tutqan edi, meselâ, Türkiye siyasetçisi Yusuf Halacoğlu: onıñ aytqanına köre, bu imza politsiya vesiqalarındaki imzalarnen qıyaslansa, farqlı olğanı körüne.
Ayasofyanıñ cami statusını qaytarmaq qararını siyasiy sebeplernen ve Erdoğannıñ cemiyetni islâmlaştıruv siyasetinen bağlaylar. Müzeyniñ cami olaraq ibadetke açılmasına Yunanistan, Rusiye ve UNESCO ve Ukraina Ortodoks kilsesiniñ vekilleri faal şekilde qarşı çıqqan edi.
Rusiye pravoslav kilsesiniñ yolbaşçısı patriarh Kirill, Ayasofyağa cami statusınıñ qaytarıluvı «hristian dünyası» içün telüke yaratacaq ve «rus halqında büyük ağrı doğuracaq», dep bildirgen edi. UNESCO vekilleri ise Türkiye devleti binanıñ içi ve tışında «bir deñişme olmaycağını temin etmeli» ve «bir deñişme yapmaqtan evel» UNESCOğa haber etmeli, bu meseleniñ ise Dünya mirası komiteti tarafından baqılması kerek, dep qayd etken edi. Bu tenbi «em şarq, em ğarp sanatına tesir etken» Ayasofyanıñ freska ve mozaikalarında bir şey deñişmemeli, dep qayd ete.


text:
İşğal etilgen Qırımda keçirilgen er angi talimler qanunğa zıt kele. Bunı Ukraina Silâlı quvetleri Baş ştabınıñ cemaatçılıq ile alâqalar idaresiniñ zabiti Vladislav Seleznev Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Bunıñ kibi faaliyet köstermege mesülieti olğan qurulışlarnı ve bu talimlerni nezaret etemiz. Talimler Rusiye Federatsiyası vaqtınca işğal etken topraqta keçirile ve Rusiye Silâlı Quvetleriniñ ava ordusınıñ büyük sayıda askerleri celp etilgeni içün bunı nezaret etemiz», – dep bildirdi Seleznev.
Onıñ aytqanına köre, «Ukraina Baş ştabı Rusiye tarafından yapıla bilecek er angi areketke cevap bermege azır».
«Mütehassıslarımız risklerni baqıp, bölüklerniñ arbiy azırlıq planlarını tüzete ve bu tedbirlerni közete», – dep qoştı Seleznev.
Qırımda mart 20-de Opuk poligonında Rusiye ava ordusınıñ ateşli talimleri başladı. Rusiye Mudafaa nazirligi bildire ki, talimler «Ava ordusınıñ arbiy azırlığı planlarına köre» keçirile. Talimlerde 2,5 biñ Rusiye paraşütçi askeri iştirak ete, 600 dane arbiy tehnika celp etildi.


text:
SİZOda ciddiy tutuvı olğan «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ faali, Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Şaban Umerovğa tibbiy yardım kösterilmey. Bu aqta dekabrniñ 30-nda Umerovnı ziyaret etken advokatı Nazim Şeyhmambetov bildirdi.
«Tahqiqat izolâtorında Şaban Umerovnen körüşip oldım. Ziyaretimniñ maqsadı oña tibbiy yardım kösterilemi-yoqmı bilmek edi. Al-azırda soñki ziyaretimden ve ariza bergenimden berli tibbiy yardım oña kösterilmedi», – dep tarif etti Şeyhmambetov.
Onıñ bildirgenine köre, Umerov boyunca prokuror teşkerüvi yapıldı. Umerovnen Rusiye prokurorı subetleşti. Faal oña tibbiy yardım mevzusında qarşılaşqan problemler aqqında tarif etti.
«Eñ yaqın vaqıtta oña kerekli tibbiy yardım kösterilir, dep ümüt etemiz, çünki yaş adam degil, bir sıra hastalığı bar. Böyle yardım kösterilmese, kritik fenalaşuv telükesi bar. Buña yol bermemek içün belli organlarğa muracaat etemiz, Şaban Umerov da öz seviyesinde SİZO tibbiy bölüginden yardım istey», – dep ayttı advokat.
Advokat Şeyhmambetov Umerovğa tibbiy yardım kösterilmey, dep bildirgen edi.
«Qırım birdemliginiñ» malümatına köre, dekabrniñ 14-nde Şaban Umerovnıñ Aqmescit tahqiqat izolâtorında ciddiy tutuvı oldı.
Şaban Umerov 1969 senesi dünyağa keldi, «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ faali ola, siyasiy mabüslerge yardım taşığan edi. Üç balası bar. Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden («Terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv», ömür boyu apis cezası berile bile) qabaatlana.
2019 senesi martnıñ 27-nden berli apiste yata.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Mezkür dava boyunca 25 qırımtatarı qabaatlana, 23-ü Rostov-na-Donu, Taganrog ve Şahtı SİZOlarına çıqarıldı. Raim Ayvazov Aqmescit SİZOsında tutula, daa bir kişi – Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bunı Rusiye prezidenti Volodımır Putinnen körüşüv devamında Rusiye medeniyet naziri Volodımır Medinskiy bildirdi.
Nazirniñ aytqanına köre, Qırım balalarınıñ Rusiyege ziyareti bala turizminiñ programmasında yazılğandır.
«Biz Qırım balalarını Moskva, Sankt-Peterburg ve Qazanğa alıp barmağa planlaştıramız. Anda baqılacaq yerler çoq, Yedil boyu boyunca büyük levha bardır. Bizim balalarımız da Rusiye turizmı yardımınen Qırımğa baracaqlar, olar içün eñ güzel şaraitlerni teşkil etecekmiz», – dedi Medinskiy.


text:
©2020 Astana Aqşamı
Qanat ÖKSİKBAEV, Joo.kz jobasınıñ avtorı: Talapkerlerdiñ tegin bilim alwına kömektesemiz
Köktem kele salısımen mektep bitirwşiler bolaşaq mamandıqtarı men oqw orındarı jaylı jan-jaqtan aqparat izdep, qamdana bastaytını belgili. Alayda munday mälimetterdiñ bärin bir jerden tabw qïın: är jılda bölingen granttar tizimi, olarğa tüswdiñ şektik balı, JOO ornalasqan qalalar sekildi derekterdi talapkerler alwan türli sayttar men gazet betterin aqtarıp otırıp izdewge mäjbür. Osı mäseleni eskergen Qanat Öksikbaev jaqında Joo.kz attı jobanı jasap şığardı. Äñgime barısında ol bizge atalğan startaptıñ erekşeligi men maqsatın aytıp berdi.
Ïdeya qalay twdı?
2017 jılı bir dosımmen kezdesken edim. Köñil küyi tüsip ketken. Män-jaydı bilsem, qarındası oqw bitirip, UBT-dan 68 ball alıptı. Wayımı – grantqa ümit joq, al aqılı türde oqıtwğa qaltaları kötermeydi.
Sosın ekewmiz ïnternetten grantqa qatıstı aqparat izdewge kiristik. Aqırında barlıq mümkinşilikterdi asıqpay saralap, grantqa iligw ıqtïmaldığı eñ joğarı tört mamandıqqa qujat tapsırdıq. Nätïjesinde älgi qarındasımız üşinşi tañdağan mamandığı boyınşa memlekettik grant ïegeri atandı. Äke-şeşesiniñ qwanışında şek joq.
Osı jağdaydan soñ talapkerlerge JOO men mamandıqtar jaylı tolıqqandı mälimet beretin, sonday-aq olardıñ UBT-da jïnağan balı boyınşa grant ïelenw mümkindikterin saralap beretin portal aşwdı oylastırdım.
Portal qanday mälimetti usınadı?
Joo.kz portalında otandıq JOO, olardağı oqw aqısınıñ jıldıq ortaşa mölşeri, jataqhanası jäne äskerï kafedrasınıñ bar-joqtığı, stwdentteriniñ sanı, är mamandıqtıñ qay jerde oqıtılatını jäne olarğa tüsw üşin qajetti tañdaw päni tärizdi mälimet jan-jaqtı körsetilgen. Ädette, talapkerler tarapınan «IT salasın oqıtatın qanday wnïversïtetter bar?» nemese «Qazaq tili men ädebïeti pänin tañdasam, qanday mamandıqtarğa tüse alam?» degen sıqıldı suraqtardı köp estïmiz. Portaldıñ joğarıdağıday bölimderi osınıñ bärine jawap beredi.
Munımen qosa, sayt Big Data sïyaqtı zamanawï tehnologïyalardı qoldana otırıp, 2014 jıldan bergi UBT-ğa qatıstı barlıq statïstïka boyınşa saraptama jasawğa qawqarlı. YAğnï talapker öziniñ jïnağan balı men tañdaw pänin engizw arqılı qanday wnïversïtettiñ qanday mamandığına tüsw ıqtïmaldığı joğarı ekenin anıqtay aladı.
Analïz 90 payız däldikti körsetti
Portal freemium bïznes modeli boyınşa jumıs isteydi. Bul termïn ağılşınnıñ «free» («tegin») jäne «premium» («joğarı sapalı») degen sözderiniñ qosındısınan şıqqan. Talapkerler portaldıñ biraz qızmetin tegin paydalana aladı, al özderiniñ qanday mamandıqtarğa tüswge mümkindigi barın bilgisi kelip, jeke saraptama jasatam dese, bul qızmet aqılı. Är balanıñ bir jıldıñ ortaşa çegi şamamen 5 mıñ teñgeniñ aynalasında şığadı. Tört jıl boyı grant böliminde bilim alwınıñ arqasında jetkinşek qanşa qarjısın ünemdeytinin eskersek, bul – öte arzan soma. Ädette, jıl sayın talapkerlerdi «oqwğa tüsirip berwge wäde beretin» alayaqtardıñ sawdası qızadı, munıñ da bastı sebebi – mektep tülekterine arnalğan aqparattı tügelimen bir jerge jïnaqtaytın senimdi derekközdiñ joqtığınan.
Biz jıl sayın qolda bar 2014 jıldan bergi mälimetti paydalanıp, boljam jasaymız. Grant tizimi şıqqannan keyin salıstırsaq, älgi boljamdarımızdıñ şamamen 90 payızı däl keledi.
On künde – 1353 suranıs
Bıltırğı jäne aldıñğı jılı biz osı jobamızdıñ qanşalıqtı suranısqa ïe bolatının teksermek maqsatında portaldıñ avtomattandırılğan nusqasın jasadıq. Sayt äli tolıq jasalıp bitpese de, jan-jaqtan ağılğan suraqtarğa kömilip qaldıq. Mısalı, 2018 jılı on künniñ işinde tülekterden 1353 ötiniş kelip tüsti. Demek, bul – qazaqstandıq mektep bitirwşileri şınımen de biz usınatın aqparatqa zärw degen söz. Bulardan bölek, älewmettik jelilerdegi resmï paraqşalarımızğa da damıl joq. Talapkerler köbinese bolaşaq mamandıqtarına tüswdiñ şektik balın, tañdağan pänderine säykes keletin mamandıqtar tizimin, belgili bir mamandıqtı oqıp bitirgen soñ qanday jerlerde jumıs istey alatının suraydı. Sonday-aq, «Jwrnalïstïkağa tüsw üşin şığarmaşılıq emtïhanda ne istewim kerek?», «Tildi tezirek meñgerw üşin qanday keñes beresizder?», «Mamandıq tañdawda qatelesw degen üreyden qalay arılwğa boladı?» degen tärizdi arnayı mamannıñ jawabın qajet etetin suraqtar da tüsedi.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayonı boyunca Tahqiqat bölügi qırımtatar şairesi Aliye Kenjaliyevağa qarşı Rusiye Cinayet kodeksiniñ 354-nci maddesiniñ 1-nci qısmı – «natsizmni aqlav» boyunca tahqiqattan evelki teşkerüvni keçire. Müellifniñ 2018 senesi mayıs 9-da «Qırım» gazetasında derc etilgen Ğalebe künü münasebetinen yapılğan muhteşem tantanalarnıñ tenqidi ile şiirleri bunıñ içün sebep oldılar.
Şaire özüne tahqiqattan evelki teşkerüvniñ ketişatı aqqında malümatnıñ berilmesini istedi, lâkin şimdilik cevap almadı. Bu arada ise Rusiye telükesizlik hadimleri Oröl vilâyetinde daa evel Ukrainağa tarafdarlıq kösterip yazılğan eserleri içün mahküm etilgen Rusiye şairi Aleksandr Bıvşevge qarşı nevbetteki, endi altıncı işni açtılar.
Şair, Oröl vilâyetinden sabıq nemse tili boyunca mektep ocası Aleksandr Bıvşev, Rusiye uquqqoruyıcı organlarnıñ neni ekstremizm sayğanlarını añlata.
Bölgelerde ekstremizmge qarşılıq kösterüv boyunca merkezler ve FSB bölükleri kibi türlü kontoralar arasında yarış bar. Lâkin tabiiy ki, bu Kremlniñ sıltavı ile yapıla, bundan o, menfaatdarAleksandr Bıvşev
– FSB altıncı işni, NATOnıñ Şarqqa doğru kenişlemesi aqqında şiirim içün ekstremistik faaliyetke davet etüv aqqında madde boyunca açtı. Men Rusiyeniñ tecavuzkâr tış siyasetini, onıñ Üçünci Roma, «rus dünyası», imperiyanıñ büyükligini ğayrıdan tiklev ve bunıñ kibi diger musallat ğayelerni keskin şekilde taqbih ettim. Men medeniy dünyanı, Kremlniñ geopolitik ambitsiyalarına yol bermemesine ve Rusiye ile qomşu olğan devletlerniñ, topraq bütünligi şimaldeki qomşuları tarafından qaba şekilde bozulğan Gürcistan ve Ukrainanıñ taqdirini tekrarlamamaları içün arbiy tecavuzğa qarşılıq köstermesine davet ettim. Mesele şu ki, bölgelerde ekstremizmge qarşılıq kösterüv boyunca merkezler ve FSB bölükleri kibi türlü kontoralar arasında yarış bar. Lâkin tabiiy ki, bu Kremlniñ sıltavı ile yapıla, bundan o, menfaatdar. Prezident saylavından soñ repressiv maşinasınıñ daa büyük sürat alğanını özüme qarşı yapılğanından is ettim.
Rusiye tilşınas mutehassısı Yelena Novojilova, mahkeme davaları içün şiirler ve diger eserler ekspertizadan nasıl keçkenlerini añlata.
Bu, ayrı ekspertlerniñ istegidir, demek tam olaraq doğru degil, bu, qudretli rus tili ve ondan daa az derecede qudretli olğan usullarnen bağlıYelena Novojilova
– Bunıñ kibi meseleler peyda olğanda filologiya saasına ait mahsus bilgilerni qullanmaq kerek ola. Filolog ya tahqiqattan evelki teşkerüv esnasında celp etile, ya da endi azırlıq tahqiqat yapılğanda ekspertiza tayin etile, amma pek çoq allarda em o, em bu yapıla. Nutuq ya da metin berile, olar boyunca suallerni soraylar ve ekspert bu suallerge cevap bere. Böylelikle, denilmesi musait ise, bu metinde şübhe doğurğan bir şey barmı ya da yoqmı, tayin etile. Umumen, mahsus usullar bar, lâkin olar mükemmel degil. Lingvistik ekspertizağa kelgende ise, onda ananeviy kriminalistika içün aqılğa yatmağan bir vaziyet şekillendi. Bizde lingvistik ekspertizalar tolusınen yapılamaycaq şeklindedirler – bu bir lotereya, bir oyun avtomatı. Sapını bir çekseñ – bir netice, tekrar çekseñ – bam-başqa bir netice çıqa. Bu, ayrı ekspertlerniñ istegidir, demek tam olaraq doğru degil, bu, qudretli rus tili ve ondan daa az derecede qudretli olğan usullarnen bağlı.
Mevzuğa dair: «Ölüm – bayram içün sebep degil». Cenkke qarşı şiirler içün qırımtatar qızına qarşı cinaiy iş açıla bile
Yelena Novojilova, mahkeme-lingvistika ekspertizasında bediiy nutuq ile çalışmaq içün mahsus usullarnıñ olmağanını tayin ete. Ekspertler ise onı amelde er vaqıt bediiy vastasız aytılğan söz olaraq talil eteler.
Esası, davada müellifniñ qabaatı olmağanını tasdiqlağan yazılı deliller mümkün olğanı qadar tez peyda olsunlarYelena Novojilova
– Bu, tetqiqat predmetiniñ tayin etilmesinde yapılğan hatadır. Ve böyle bir tetqiqat eñ soñunda ilimsiz olıp çıqa. O, sert bir ilmiy negizni talap etken devletteki ekspertiza faaliyeti aqqında 8-nci maddege zıt kele. Bediiy nutuqnı sanatsız nutuq olaraq tetqiq etken ekspertiza ilmiy tetqiqat olamaz. Böyle bir hata şimdi ekspertler tarafından asla qastlı olaraq yapılmay, lâkin o, kütleviy bir şekilde yapıla. Bu, bir cinayet davasında yapılsa, alternativ hulâsanı çıqaruv, sorğulama ve birinci hulâsağa qıymet kesüv içün mutehassısnı celp etmek mümkündir ve bunı yapmaq kerek. Bütün bular cinayet-dava qanunlarında bar. Müellifniñ qabaatı kerçekten de olmasa, esası, davada müellifniñ qabaatı olmağanını tasdiqlağan yazılı deliller mümkün olğanı qadar tez peyda olsunlar dep, bunı yaparken vaqıt sozmamaqtır.
Rusiye içtimaiyatçısı ve aq-uquq qorçalayıcısı, «Sova» ekspertler gruppası idaresiniñ reisi Mihail Savva, Rusiye telükesizlik hadimleriniñ vatandaşlarnı yalıñız vastasız şekilde ükümetke qarşı faaliyet köstermege davet etmeleri içün taqip etmegenlerini qayd ete.
– Kerçekten, ekstremizmge qarşı maddelerniñ qullanıluvı prezident saylavından soñ faalleşti. Lâkin olardan evel de, 2018 senesiniñ martında olarnı sıq-sıq qullana ediler. 2017 senesiniñ resmiy statistikasına köre, böyle maddeler boyunca 600-den ziyade kişi ve şu cümleden 460 kişi tamam 282-nci madde boyunca, sözde içtimaiy, milliy, diniy, ırqiy zıddiyetlerniñ qozğaması içün mahküm etildiler. Bu, pek yüksek köstergiçler. Mahküm etilgenlerniñ yarısından ziyadesi – 25 yaşını toldurmağan yaşlar. Ükümet bütünley añlı surette cemiyetniñ eñ faal qısmına, qorqqan adamlarına qarşı darbe endire. Zemaneviy dünyada inqilâplarnı yaşlar yapa. Aynı zamanda bu, bir bediiy esermi, ya da fikirlerniñ ifadesimi, iç bir farqı yoq. Aleksandr Bıvşevğa qarşı cinaiy işni, içtimaiy ağlardaki şiirleri içün açtılar.
Ukraina siyasetşınası Viktor Kaspruk, misal içün muhalif tüşüncelerniñ artması kibi açıq bir neticelerge baqmadan Rusiyede ve ilhaq etilgen Qırımda repressiyalarnıñ ne içün artqanları aqqında fikir yürsete.
Putin, Qırımnı «ukrainizm batsillası» ile zeerlengenini, ve yarımadada başqa türlü fikirlevni tübü-tamırnen yoq etmek kerek olğanını sayaViktor Kaspruk
– Fikrimce, sistema sadece toqtap olamay. Amelde Vladimir Putin özüni, insanlarnıñ neler tüşüneceklerini, neler aytacaqlarını, neler yapacaqlarını tayin etecek yañı bir Stalin olaraq is ete. Mence, Putin rejiminiñ tutqan yolunda bu, esas şeydir. Büyük ihtimal ile Rusiyenen qıyas etilgende bile Qırımda repressiyalar yalıñız artacaq. O, Qırımnı «ukrainizm batsillası» ile zeerlengenini, ve yarımadada başqa türlü fikirlevni tübü-tamırnen yoq etmek kerek olğanını saya..
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Aqyarda “Pandemiya zamanında Rusiye musulmanları diniy idareleri: içtimaiy hızmetniñ yañı usulları” halqara ilmiy-ameliy konferentsiyası açıldı.
Tedbirde 200 yaqın insan iştirak ete.
Konferentsiya iştirakçilerini forumnıñ ürmetli musafirleri selâmladı. Aralarında Qırım Başlığı Sergey Aksyonov, Aqyar gübernatorı Mihail Rozvajayev ve RF Prezidenti Memuriyetiniñ temsilcisi mevcuttır. Olar iştirakçilerge muvafaqiyetli ve semereli çalışmalar tilediler.
“Qırım – Rusiyeniñ çoqmilletli regionı, Qırım musulmanları ise, cemiyetimizniñ itibarlı qısımıdır. Biz Emirali efendige pandemiya zamanında faaliyetni yüksek seviyede teşkil etkeni ve ealige yardım etmek içün hayriye leyhalarını keçirgeni içün teşekkür bildiremiz. Bizim umumiy maqsadımız – bu hastalıqnı yeñmektir”, – dedi Sergey Aksyonov.
İlmiy-ameliy konferentsiyanıñ keçirilüviniñ sebebi – 2020 senesi koronavirus hastalığınıñ darqaluvı ve bu munasebetnen kirsetilgen, ve, şu cümleden, diniy müessiselerniñ, cami ve mescitlerniñ, din hadimleri ve ocalarınıñ, balalar içün diniy-maarif leyhalarnıñ işine tesir etken sıñırlavlardır.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Bağçasaray rayonındaki Otarçıq köyüniñ sakini Ruslan İbragimov evsiz qaldı — onıñ evi avgust 3 künü yüz bergen yanğında yandı. Yanğınğa elektrik tellerniñ üzülmesi sebepçi olğan. Evniñ damı, bir qaç odada divarları bile yandı. Ruslan ağa vesiqalarını bile alıp olamağan. Çoqkvartiralı bu evde yaşağan başqa aileler ve şu binada yerleşken FAP da zarar kördiler. Binanı ğayrıdan tiklemek içün para kerek. Yardım içün esap: 2200 0202 0814 2424 Mustafayeva Elnara Alimovna
oпyблиkoBaHo: 11.08.2021
ИзBиHиTe. ДaHHыx пoka HeT.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeeriniñ mahkemesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» esnasında, obyektiv ihtiyac olğanına baqmadanterciman bermey, dep ikâye etti Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde qabaatlanğanlardan Emir-Usein Kukunıñ adliyecisi Sergey Loktev.
«Muracaatlardan biri – qırımtatarca bilgen tercimannıñ iştirak etmesi edi. Afsus ki, mahküm etilgenler rica etkenine baqmadan, mahkeme bizlerge böyle bir fursat bermedi. Bu rica daa ziyade, biz çağırıp sorğulaycaq imaye tarafınıñ şaatları qırımtatar tilini bilgeni, amma rusçanı yahşı bilmegenleri sebebinden yapılğan edi», – dep qayd etti adliyeci.
Sergey Loktevniñ şikâyeti, onıñ fikrine köre, qabaatlavnen bağlı lingvistik-diniy ekspertizanı munasip malümatı olmağan mutehassıs – yani Orta asırlar boyunca dissertatsiya qorçalağan, lâkin islâm dini boyunca bilgisi olmağan tarihçı yapqanınen bağlı.
Mevzu boyunca: «Qarar yaz soñunda çıqacaq»: «Yaltalı altı kişi»nıñ işi nasıl kete
Mayısnıñ soñunda Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» altı iştirakçisiniñ apiste qaluv muddetini üç ayğa uzattı.
Rusiye arbiy mahkemesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» mahkemelerini 2016 senesi fevral-mart ayları arasında Yaltada Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Üsein Kuku, Muslim Aliyev, Enver Bekirov ve Vadim Sirük tutulıp alınğan edi. Olar Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqası olğanındsa qabaatlanğan edi.
Rusiye arbiy mahkemesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» mahkemelerini Aqmescitte köçme oturışuvda keçire edi. Ondan soñ tevqif etilgen qırımlılar Rostov-na-Donu şeerine yollanıldı.
Ukraina tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» altı iştirakçisiniñ azat etilmesi talap etken edi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.Halqara uquq işğal etilgen territoriyalarda işğalci devlet qanunlarınıñ kirsetilmesini yasaqlay.


text:
COVID-19 pandemiyasından sebep belli qırımlılarnıñ çoqusı evde qalmalı: çekişler toqtatıldı, kontsertler lâğu etildi, yarışlarnıñ tarihı deñiştirildi. Biz olarnıñ içtimaiy ağlarından eñ meraqlısını topladıq.
Aqmescitte doğğan ukrain gimnastkası Anna Rizatdinova İnstagramda fleşmobnı başladı. Oña köre, Anna saifesinde derc etken videodaki gimnastika üç kün devamında balalarnen beraber yapılmalı ve adamlarnıñ öz saifesinde kösterilmeli.
Bundan ğayı Anna online rejiminde gimnastkalarnı idman ettire. Altı kün evel o zenaatdaşlarınıñ bir saatlıq temrinini yerleştirdi. Rizatdinavanıñ aytqanına köre, onda çeşit-türlü memleketlerden biñden ziyade gimnastka iştirak etti.
Aktör ve rejissör Ahtem Seitablayev içtimaiy ağlarda abunecilerine ve dostlarına muracaar etip, izolâtsiya rejimine uymalarını istey. "Dostlar, özüñizni ve yaqınlarıñıznı telüke satına atmaqnı qaldırıñ, neticede bu koronavirusnı nokaut etmek içün bizge küç kerek", - dedi o Facebookta derc etilgen video muracaatında.
Seytablayevniñ zenaatdaşı, qırımlı Ukraina rejissörı Nariman Aliyev karantinde ev eşyasını qullanıp evde komik mini filmlerni yapa.
Bundan ğayrı muzıkalı video yazıp, içtimaiy ağlarında derc ete.
Qırım Muhtar Cumhuriyetinde nam qazanğan yırcı Zlata Ogneviç İnstagramda online oturışmaları teşkil ete ve anda abunecileri içün yırlay.
Yırcı Camala ise martnıñ 24-ünde türkülerinden bazılarını yırlap, bir saatlıq online kontsertni keçirdi.
Ve daa o eñ begengen türkülerini başqadan yırlap (cover yapıp), videolarını içtimaiy ağlarında derc ete.
Yaqın vaqıtta dağılğan "Vremâ i steklo" muzıka taqımınıñ iştirakçisi, Aqmescitten doğğan Nadâ Dorofeyeva karantin vaqtında evdeki idmanlarnıñ videolarını yaza. Ve sabıq taqımdaşı Aleksey Zavgorodniy ile "Navsegda" türküsiniñ akustik versiyasını repetitsiya ete.
Alıp barıcı, qırımlı Maşa Yefrosinina qadınlar evde karantinni nasıl keçirgeni aqqında külünçli videolarnı çıqara.
Aqyarda doğğan ukrain model Anna Kostromiçeva da ondan artta qalmay. Öz İnstagram saifesinde o çöplık çıqarmaq içün nasıl azırlanğanı aqqında videonı yerleştirdi. Alla, yuqarıda añılğan bütün sanatçılar kibi, abunecilerine özlerini izolâtsiya etmekni ve evde qalmaqnı rica ete.


text:
Kreml kontrolündeki Qırım Yuqarı mahkemesi dekabr 21 künü «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca qabaatlanğan Uzair ve Teymur Abdullayevlerniñ şikâyetlerini baqtı ve olarnıñ apiste qaldırılması aqqında ilk mahkemeniñ qararını deñişmesiz bıraqtı.
Böylece, Abdullayevler 2017 senesi mart 11 kününe qadar apiste qalacaqlar, dep haber ete Qırım.Aqiqat muhbiri.
Teymur Abdullayevniñ advokatı Emil Kurbedinov «FSB mahsus bölügi» tarafından onıñ müşterisine ve işniñ diger iştirakçilerine qorqotuvlar seslendirilgenini beyan etti.
«Teymur dedi ki, FSB mahsus bölügi olarnı, avtobusta tabanğa yatqızıp, ağaç kibi taşıy. Eger qıbırdasalar, olarğa qarşı küç qullanılacağınen qorqutalar. Taqiqatçı menim köz ögümde Teymurğa dey ki, o skemleden çabik qalqmasın, çünki ballarnen şaqalar fenadır», – dedi Kurbedinov.
Oktâbr 12 künü Qırımda beş musulman ailede tintüvler keçirilgen edi. Tintüvlerden soñ beş qırımtatarı yaqalandı ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtaında iştirak etkenlerinde qabaatlandılar: Rustem İsmailov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
İşğalden soñ Qırımda mustaqil mühbirlerde, qırımtatar faallerinde ve Meclis azalarında kütleviy tintüvler sıq-sıq keçirilip başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevet çekkenini bildirdi ve basqıncılıqnı toqtatmağa çağırdı. TİN halqara toplulıqqa muracaat etip, Rusiye insan aqları ve ifade serbestligini bozmasın, ukrain siyasiy mabusları ve esirlerini azat etsin dep, oña qarşı bütün uquqiy ve siyasiy basqı usullarını qullansın istedi.


text:
Çarşenbe künü, aprel 8-de, qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayser Cemilevniñ cezasına olğan itiraz arizası boyunca Krasnodar diyar mahkemesiniñ toplaşuvı ötkerilmeli.
Bunı twitterde adliyeci Nikolay Polozov bildirdi.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi.
Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı.
Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler.


text:
Noyabr ayınıñ ilk künlerinde Rusiye küç idaresiniñ hadimleri Bağçasaray, eski Qırım, Şumhay (Zareçnoye) ve İslâm Terekte (Kirovskoye) yaşağan qırımtatarlarınıñ evlerinde tintüv keçire. Faallerniñ malümatına köre, altı kişini politsiyağa alıp keterek, soñradan beşini qoyıp yibereler. Tutılıp alınğanlar arasında bağçasaraylı faal Seytumer Seytumerov da bar edi. Kreml nezaretindeki mahkeme oña, beş yıl evelsi ictimaiy ağlarda «Hizb ut Tahrir» timsali altında derc etken malümatı içün eki biñ rublelik cöreme töleme qararı çıqara.
Ondan soñ, noyabrniñ 8-nde, Rusiye küç idaresiniñ hadimleri Qırım memuriy sıñırında «Hizb ut Tahrir» davası» boyunca apiske alınğan beş kişiniñ qadınlarınen beraber ketken «Bizim balalar» teşkilâtınıñ qadın temsilcilerini toqtatalar. Olarnıñ episi Hersonğa bala vesiqalarını yaptırmaq içün kete eken. Qadınlarnı bir qaç saatlıq «ilâve teşkerüvden» keçirgen soñ qoyup yibereler, lâkin bu arada eki kere «acele yardım» çağırmağa mecbur qalalar.
Azatlıq radiosınıñ muhbiri Anton Naumlük, Rusiye küç idaresiniñ hadimleri bili-bile faallerge zorluqlar çıqarmağa tırışalar.
«Hizb ut Tahrir» davası» iştirakçileriniñ ömür arqadaşlarını yedi saat tutıp sorğulağanlar, soyundırıp üst başlarını teşkergenler. Olarnı ezilgen alda ancaq, advokatlar muracaat etken soñ qoyıp yibergenler. Rusiye sıñırcıları domuz kibi davranğanlar.
Daa evel mahkemege çekilgen faallerge kelecek olsaq, birini cöreme töleme qararı, digerine ise – 15 künlük memuriy apis cezası çıqarıla. Rusiye qanunına köre qabaat, ekstremizm materialınıñ derc etilgen vaqtından degil de, onıñ qayd etilgen vaqtından itibaren sayılıp başlay. Eger paylâşuv 2012 senesi birisiniñ saifesinde bulunsa bile, küç idaresiniñ hadimleri memuriy davanı şimdi de başlatabileler.
Bu sefer olar, yapılğan bir tintüv esnasında teşkilât yapqan bütün işler aqqındaki malümat bulunğan bilgisayarnı alıp keterek, «Qırım berdemliginen» onıñ faallerine darbe endirmege teşebbüs köstereler.
Anton Naumlük qayd etkenine köre, vatandaşlarnıñ «Qırım birdemligi» adı altında çalışqan bu birleşme açıq faaliyet yürsete edi, onıñ içün muhbir, küç idaresiniñ hadimleri yañı bir şey tapamazlar, dep tüşüne.
– Çekip alınğan bilgisayarda taqiqatçılar ancaq canlı efirde numayış etilgen mahkeme toplaşuv videorolikleri ve soy-sopları aqqında ikâye etken siyasiy mabüslerniñ ikâyelerini tapabilirler. Taqip etmelerine bir sebep yoq, bir de resmiy olaraq «Qırım birdemliginiñ» faaliyetini yasaqlamaq imkânsız. Kerçek, bazı malümatlarğa köre, akimiyet organları işbu birleşmeniñ işini maksimum zorlaştırmağa areket eterler denilmekte. «Qırım birdemligi» faaller,niñ evlerinde tintüv yapılğanda çekilgen videolarda olar saqlanmayıp, küç idaresi hadimleri artından taqip etkenlerini qolaylıqnen añlamaq mümkün.
- «Qırım birdemliginiñ» faali Server Mustafayev eminliknen, teşkilât siyasiy mabüslarğa qol tutmağa devam etecegini bildirmekte.
Bizler işimizni toqtatmağa ya da oña yanaşuv şeklini deñiştirmege niyetimiz yoq. Biz qanunğa zıt kelecek iç bir şey yapmadıq.Server Mustafayev
– Qırımda qabul ve musaade etilgen tarzğa köre farqlı fikir yürsetmek, farqlı tüşüncege saip olmaq yañlış dep sayıla ve onı bastırmağa areket eteler. Bunıñ Rusiye qanunlarınen asla alâqası yoq. «Qırım birdemligi» - bu tabiy olaraq birleşken siyasiy mabüslerniñ qadınları, anaları ve balalarıdır. Apiske alınuvnen memuriy apisler bitmey, mahkemeler ep yañı cezalar kese, onıñ içün bu areket ep artıp barmaqta. Qırımnıñ tışında bile bir çoq insannıñ haberdar etilmesi de «Qırım birdemligi» sayesindedir. Tintüvlerden soñ bile, bizler işimizni toqtatmağa ya da oña yanaşuv şeklini deñiştirmege niyetimiz yoq. Biz qanunğa zıt kelecek iç bir şey yapmadıq.
(Matirialnıñ metin şeklini Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım kurort ve turizm nazirligi yarımadada koronavirus hastalarınıñ sayısı artqanı içün Kezlevdeki «Pobeda» şifahanesinde yañı observator açılışını tezleştirmeli, dep bildirdi Qırımnıñ Rusiye baş nazir muavini Yelena Romanovskaya COVID-19 ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında.
Onıñ aytqanına köre, şimdi observatorlarda 50 boş yer bar.
«Çetelden insanlar kele, bu gruppalarnıñ cedvelini kördik, observatorlar tez tolacaq. Koronavirus ocaqları hastahanelerde qayd etilgenine köre koronavirusı tasdıqlanmağan bütün ekimler hastahanede degil, observatorlarda qalmalı, dep tüşünem, daa ziyade tarqalmasın. Qoşma yerler olmalı», – dep añlattı Romanovskaya.
Keçken afta berilgen malümatqa köre, Kezlevdeki «Pobeda» şifahanesi observator rejiminde çalışacaq.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti, mayısnıñ 13-nde keçken künü 30 yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep bildirdi.
Böylece, al-azırda Qırımda 239 koronavirus hastası qayd etildi. 24-ü çetelden keldi, 21-i – Rusiyeden. Eki kişi vefat etti, daa ekisiniñ vefat sebebi şimdilik belli degil, amma COVID-19 qayd etilgen edi. 78 insan tüzelip yahşı oldı. Aqyarda – 129 koronavirus hastası bar, eki kişi vefat etti.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bildirgenine köre, mayısnıñ 12-nden itibaren mecburiy qoruv maskalarını taquv rejimi kirsetile, Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi mayısnıñ 31-ne qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
«Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ» bildirgenine köre, işğal etilgen Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında yarımada kirişinde FSB sıñır hızmetiniñ hadimleri qırımlılardan Rusiye pasportını köstermelerini talap ete. Pasportı olmağanlarğa memuriy ceza qararı yazıla.
Aq qorçalayıcılarğa para cezasını alğan Yalta sakini muracaat etti. Telükesizlik maqsadınen teşkilât adını aytmay. Kyivden Qırımğa qaytqan qadınnıñ bildirgenine köre, bir buçuq saat devamında onı «Perekop» keçiş noqtasında – «Çaplınka» Ukraina keçiş noqtasınıñ qarşısında – FSB hadimi sorğuğa çekti.
Neticede qırımlı «Rusiye Devlet sıñırını keçüv qaidelerini bozğanı içün» 2000 Rusiye rublesi para cezasını aldı, dep aytıla aq qorçalayıcılar derc etken qararda.
Qararda qayd etilgenine köre, «yarımadağa kirmek (çıqmaq) içün Rusiye devlet sıñırında Ukraina pasportı kelişmey, çünki bu vatandaşqa Rusiye pasportı berilgen edi».
Diger menbalar bu malümatnı tasdıqlamay. Rusiye FSBsi bu adiseni resmiy şekilde izaatlamay.
«İşğal etilgen Qırımnıñ memuriy sıñırından keçkende RF akimiyetiniñ Qırımda bergen «pasportlarnı» qullanmaq talabı ve Ukraina vatandaşı pasportını qabul etmemek işğalci memleketniñ vatandaşlığını almağa zorlav şekillerinden biri ola, yani halqara gumanitar uquqnı boza, hususan 1907 senesiniñ Gaaga şartnamesiniñ 45-inci maddesini (qara cenkniñ qanunları ve adetlerine dair şartname)», – dep añlattı QAQG talilcisi Aleksandr Sedov.
Aq qorçalayıcılar, bu areketler «işğalci memleketniñ vatandaşlığını almağa zorlap, Rusiye vatandaşları mecburiyetlerini yerine ketirmege mecbur eteler, Qırım sakinlerini Rusiye qanunlarına köre taqip eteler, aq ve serbestlikni, hususan areket serbestligini bozalar», dep qayd ete.
İyül ayınıñ başında işğal altındaki Qırımnıñ Rusiye FSBsiniñ sıñır idaresi bildirdi ki, yarımadada qayd etilgen qırımlılar memuriy sıñırnı Ukraina pasportınen keçmege tırışsa, para cezasını alacaq. Ukraina işğal etilgen Qırımda berilgen Rusiye pasportlarını tanımay ve esas Ukrainağa olarnen kirmege mümkün degil.
«KrımSOS» vatandaş teşebbüsi Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kulebağa ariza yollap, Rusiye tarafından Qırım sakinleriniñ Herson vilâyeti ve işğal etilgen yarımadanıñ memuriy sıñırdan serbest keçüviniñ qanunsız sıñırlanmasına cevap bermege rica etti.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Bazar künü belli olğanı kibi, mahsus hızmetleriniñ istifadaki general Viktor Gudkov ağır hastalığı sebebinden olğan depressiya neticesinde öz özüni atıp taşladı. 68 yaşındaki general özüni Çeçenistan hızmeti içün elde etken silâdan attı.
Fevral ayında özüni istifada olğan kontr-admiral Vâçeslav Apanasenko öldürgen edi. Soydaşlarnıñ aytqanı kibi, öz vedalaşuv tezkeresinde o yalıñız sağlıq saqlav ve akimiyetni qabaatlamaq rica etti.
Evel, mart ayında, öz-özüni rak hastalığı ile hasta olğan Boris Saplin öldürdi.


text:
Rusiyeli «Yabloko» siyasiy firqası Siyasiy komitetiniñ reisi ve bu firqa adından Rusiye prezidentligine namaet olğan Grigoriy Yavlinskiy «Qırım meselesi»ne bağişlanğan sayt açtı.
Bu aqta «Yabloko»nıñ matbuat hızmeti elektron poçta vastasınen dağıtılğan siyasiy haber saifesi bildirmekte.
Yavlinskiyniñ saytı onıñ hususiy saytınıñ alt domeninde yerleştirile ve Qırım meselesine bağışlanğan video-material ve bir sıra yazılı vesiqalar bulundıra.
«Yabloko»nıñ lideri öz saytında,«Qırımnıñ Rusiyege bağlı olğanını kimse tanımay» ve «biz (Rusiye – QA) bu çıqmaz yoldan bir çıqış tapmalımız», dep yaza.
Ondan da ğayrı o: «Eger birisi Qırım meselesi öz-özünen irip keter, dep bellese, o pek yañıla. İrip ketmez. Añlaşmaq kerek olacaq. Tecrübe şunı köstere ki, sanktsityalarnı kimse lâğu etmeycek, bu demektir ki, bu şekilde uyğulanğan tedbirler, zaten taqatsız olğan Rusiye iqtisadiyatını yormağa devam etecek».
Yavlinskiy özüniñ saytında Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ 2008 senesi, Qırım Ukraina toprağı olğanını tanığanı aqqında alman ARD kanalına bergen intervyusınıñ video qaydını derc ete.
Bu hususnen bağlı olaraq Yavlinskiy, bügün de-bügün Putin «Qırım meselesini» Suriyede arbiy areketler alıp bararaq çezmege areket ete, ancaq «dünyada kimse Qırımnı Rusiye toprağı olaraq tanımay».
Ayrıca Yavlinskiy, Qırım ilhaq etilgen soñ, yarımadanıñ sakinleri pasport, diplom ve diger vesiqalar kibi, pek çoq zorluqlarnen qarşılaşqanını da hatırlatıp keçe.
Siyasetçi Qırımda «Kyiv, Moskva, OSCE ve BMT (OON) uyğunlaştırılğan ve bütünley halqara uquq normalarına uyğun qanuniy ve meşru referendum keçirilmesiniñ» tarafdarı olğanını bildire.
«Yabloko» firqası özüniñ siyasiy programmasında, «Qırım Ukraina toprağı olğanını ve ilhaq qanunsızlığı sebebinden lâğu etilmek kerek olğanını» beyan ete.
Ukrainada doğğan Grigoriy Yavlinskiy rusiyeli «Yabloko» siyasiy firqasınıñ tesisçisi ve onıñ Federal siyasiy komitetiniñ reisi ola. 2016 senesi fevral ayında «Yabloko» kongresi Yavlinskiyni 2018 senesi keçirilecek Rusiye prezidenti saylâvına namzet olaraq saylâğan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, avgustnıñ 3-nde işğal altındaki yarımadada 18 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Bu aqta o, «Vkontakte» saifesinde yazdı.
«7-si tibbiy yardım içün muracaat etkende belli oldı, 11-i daa evel qayd etilgen hastalarnen alâqada oldı», – dep qayd etti Aksenov.
Onıñ malümatına köre, Qırımda 1323 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 73-i çetelden keldi, 109-ı qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar, 973 tibbiy yardım içün muracaat etkende ve qayd etilgen hastalarnen alâqada olğanı içün belli oldı, 168-i sağlam insanlarnıñ laborator skriningi neticesinde belli oldı.
945 insan yahşı oldı, 15 hasta vefat etti.
Avgustnıñ 2-nde Qırımda 36 yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep bildirdi Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov.
Aqyarda yılnıñ başından, akimiyetniñ malümatına köre, 351 insan koronavirus yuqunçına oğradı, 291 hasta tüzeldi, 9 kişi vefat etti.
Kezlevde qomşu Rusiyeden kelgen taqımlarnıñ iştiraki ile marafon yapacaq olalar.
Aqyar akimiyeti er kesni «umumşeer gimnastikasına» davet ete.
Rusiye kontrolindeki Aqmescit akimiyeti avgustnıñ 8-nden sentâbrniñ 30-na qadar kenişletilgen köy hocalıq yarmalığını keçirmege planlaştıralar.
Bu malümat Aqmescitniñ Rusiye memuriyeti saytında derc etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımda qızamıq çıqqanlarnıñ sayısı artmağa devam ete – yıl başından yarımadada 38 qızamıq hastası qayd etildi. Bu aqta Rospotrebnadzor idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Eñ çoq hasta Aqmescit, Bağçasaray ve Aqyarda qayd etilmekte.
«Hastalıq pek yuqunçlı olğanı içün ve yuqunçlı olması uzun müddet saqlanğanı içün yarımadada qızamıqnıñ qırğınlıq seviyesi qayd etilgen edi. Ailelerde aşı olmağanlardan sebep infektsiya tarqala», – dep bildire matbuat hızmeti.
Martnıñ 6-nda Rospotrebnadzor 2019 senesiniñ başından Qırımda laboratoriyada isbatlanğan 36 qızamıq hastası aqqında bildirdi. Bu raqam keçken sene qayd etilgen seviyege yaqınlaştı. Eñ çoq Aqmescit, soñra Bağçasaray, Aqyar, Canköy, Qurman ve Aqmescit rayonlarında qızamıq hastaları qayd etilmekte.
2018 senesi Dünya sağlıq teşkilâtı Avropada qızamıq hastalığınıñ rekord seviyesine çıqqanını qayd etti. Birinci 6 ayda 41 biñ insan qızamıq oldı, soñki 10 yılda er yıl olğanından daa ziyade.
Qızamıq bir insandan başqasına öksürik, sıqı şahsiy bağlarda keçe. Virus bir yerde eki saat devamında faal qala ve avada saqlana. Başta hastanıñ suvuqlanuv alâmetleri ola: tımav, sıcaq, öksürik, tahminen bir aftandan tökme çıqa (başta, soñra ise – vucutnıñ ust ve alt qısımlarında). Qızamıq ağırlaşuvları arasında – siñir sistemasına zarar ketirüv, pnevmoniya, otit, közlerniñ zayıflaması.


text:
Victor Hugo
Victor-Marie Hugo (26 fevral, 1802 – 22 may, 1885) Fransiyalı shayır, dramaturg, jazıwshı, politik, insan huqıqları qorg'awshısı ha'm Fransiyadag'ı romantizm ha'reketinin' bas wa'killerinin' biri bolg'an.
Fransiyada Hugog'a dan'q birinshi na'wbette onın' poeziyası arqalı kelgen, sonday-aq onın romaları ham pesalarıda ko'pshilik ta'repinen joqarı bahalang'an. Onın' poeziyalarınan Les Contemplations ha'm A'sirler anızı (La Légende des siècles) kritikler ta'repinen ayrıqsha bahalang'an. Basqa ma'meleketlerde onın' en' ataqlı shıg'armaları Biysharalar (Les Misérables) ha'm Notre-Dame de Paris esaplanadı.


text:
Kremlniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, dekabrniñ 9-nda Parijde «norman formatında» keçirilecek sammit vaqtında Rusiye ve Ukraina prezidentleri Vladimir Putin ve Volodımız Zelenskıy «mıtlaqa körüşecekler», dep bildirdi.
Bu aqta o, «Rossiya 1» telekanalınıñ yayınında ayttı. Peskovnıñ bildirgenine köre, eki taraflı körüşüvniñ tam formatı daa soñra belgilenecek, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Peskovnıñ qayd etkenine köre, körüşüv vaqtında liderler «belli çezüvler» tapmağa tırışacaq. O, Ukraina üzerinden gaz tranziti meselesi al etilmeli, dep hatırlattı.
Putinniñ yardımcısı Yuriy Uşakovnıñ bazar künü bildirgenine köre, 30 daqqadan bir buçuq saatqa qadar devam etmesi mümkün olğan eki taraflı körüşüvni teşkil etmege «niyet» bar. Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov da eki taraflı körüşüv aqqında ayttı.
Kyiv, Rusiye tarafınıñ aytqanlarını şimdilik izaatlamadı.
«Norman formatındaki» körüşüv dekabrniñ 9-nda Parijde ötkerilmeli. Bunıñ kibi muzakereler soñki sefer 2016 senesi oktâbr ayında keçirilgen edi. Ukraina prezidenti Zelenskıynıñ aytqanına köre, «norman dördü» memleketleriniñ liderleri esirlerniñ qaytuvı, ateş toqtatıluvı, Ukraina-Rusiye sıñırınıñ kontroli ve Donbastaki saylavlarnı muzakere etecekler.


text:
Aqmescitte Qırım Yuqarı mahkemesiniñ «fevral 26 işi» boyunca toplaşuvnıñ başlanuvı bir saatke keçiktirile. Mahkeme yerli vaqıtqa köre saat 10-da (Kiyev - saat 9) başlanmaq kerek edi, dep bildire Qırım.Aqiqat.
İlk nevbette mahkemege Ahtem Çiygoznıñ Qırım ve Rusiye advokatları Emil Kurbedinov ve Nikolay Polozov kelgenler. Bina ögünde Qırım maznunlarınıñ tuvğanları ve yaqınları, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileri buluna. Bir qaç «halq imayesiniñ vekili», kazaklarnıñ bulunması qayd etildi.
Binanı politsiya hadimleri qoruy, mahkeme yanında demir isarları qoyula. Bunıñ ile mahkeme binasınıñ qatlarına da kirişler qorulandı.
İşniñ esas şaatları – Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov ve qabaatlayıcı – Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya – mahkemege daa kelmediler.
Qırımnıñ Rusiye Yuqarı mahkemesi yanvar 15 künü Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz, Mustafa Degermenci, Ali Asanovğa nisbeten «fevral 26 işi» boyunca qabaatnı seslendirecek.
Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoz bir buçuq yıl evelsi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Russkoye yedinstvo» («Rusiye birligi») firqasınıñ faalleri arasında teşkil olunğan «kütleviy tertipsizliklerde» iştirak etüvleri içün qabaatlana.


text:
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Ukraina Nazirler şurası iyünniñ 10-nda Tış işler naziriniñ birinci muavini vazifesine Emine Cepparnı tayinledi, dep bildirdi.
«Taqımğa küçlü oyuncı qoşuldı. Emine aşağıdaki yönelişlerni idare etecek: devlet diplomatiyası, halqara teşkilâtlar, devlet protokolı, Qırım», – dep yazdı Kuleba Facebookta.
Bundan evel Ukraina devlet yolbaşçısınıñ saytı Emine Cepparnıñ namzeti Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini vazifesine keliştirildi, dep bildirgen edi.
Daa soñra Ceppar işğal etilgen Qırım ve devlet diplomatiyası meselelerinen oğraşmağa planlaştıra, dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa.
2016-2019 seneleri Ceppar Ukraina İnformatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini edi.


text:
Prezident Petro Poroşenko – Ukrainada şimdi olğan eñ eyi fırsatıdır. Bu aqta Rusiye çetel işler naziri Sergey Lavrov France 24 telekanalında bildirdi, – dep haber ete TASS agentligi.
«Bizde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ile munasebetlerimizde nasıldır bir problemler yoq. İç olmağanda, eki memleketniñ yolbaşçıları seviyesinde yoq. Muntazam dialog devam ete»,– dedi o.
Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ muhtariyeti aqqında aytqanda, bu meseleni ukrainlilerniñ özleri çezmek kerek olğanını bildirdi.
«Rusiye federalizatsiya ya da muhtariyetni teklif etmey», – dedi Rusiye çetel işler nazirliginiñ başı.
«Ukraina cenübiy-şarqında ekinci Qırım olmaz, amma Qırım – Rusiye toprağıdır», – qayd etti Lavrov.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırım.Aqiqat içün mahsus
Ğalipler tarihni yazğanı içün, o olarğa er vaqıt qol tutar. Qırımnıñ işğali ve Donbasstaki çatışma qatiy ilmiy ceetten tam manada bir tarihqa çevirilmedi, Kreml de ukrainlerniñ qarşılığını bastırıp olamadı. Buña baqmadan Rusiye akimiyeti genç nesilniñ aqlına, yaqında Kyivniñ Avropa Meydanında keçken vaqia ve ukrain topraqlarınıñ işğal etilüvinen bağlı suniy fikirler kirsetip, bu işke bir noqta qoymağa areket ete.
Rusiye tarih kitaplarında, 2013-2014 seneleri Ukrainada olıp keçken vaqialar «yuridik ve siyasiy noqta-i nazardan kerçek ve doğru olğanı» nasil aks etilgenini teşkermege qarar bergen. Söz Meydandaki vaqialar ve Rusiye akimiyeti «qoşuluv» dep adlandırğan, Qırımnıñ işğali aqqında kete. Federatsiya Şurasınıñ başlığı Valentina Matviyenko ilim ve tasil komitetine bu işnen oğraşmaqnı avale ete.Senatorlarnı «Qırımnıñ qoşulmasınen bağlı tarih kitapları baqıp çıqaraq», «tezce bunıñ epsi yuridik, uquqiy, siyasiy, vatandaşlıq ve daa, kim bilsin, nasıldır bir ceetten doğru yazılması içün kerek tedbirler alınmasına»mecbur ete. Yani dersliklerniñ mundericesi yarımadanıñ eñ zemaneviy tarihınıñ Kreml versiyasına uyğun olmaq kerek. Uyğun olmağan noqtalar tapılğan taqdirde, Rusiye Tasil nazirligine bularnıñ «tez-tez tüzetilmesi» avale etile. Qırım adından «senator» olğan Sergey Tsekov, «Kyivde başlanğan inqılâp halqara siyaset adisesi olğan» dep yazılğan 10-ncı sınıfnıñ tarih kitabına açuvlanğan (Rusiyede tasil 11 yıllıqtır - QA). Tsekovnıñ fikrine köre, «inqılâp» yerine «qanlı darbe», dep yazılsa, daa da doğru olacaq eken.Matviyenko ise, malümatnıñ bu tarzda taqdim etüvini «provokatsion yazı» dep tanıy.
Yarımada «tarihiniñ» rusiyeli versiyası, ta çarlıq devrinden berli siyasiy efsane icadınıñ bir elementi olıp keldi
Qırım işğali Rusiye dersliklerine bu vaqia yüz bergen soñ «tıqıp qoyuldı». Yarımada «tarihniñ» rusiyeli versiyası, ta çarlıq devirinden berli siyasiy efsane icadınıñ bir elementi olıp keldi. Eger mefküreviy qabuqlar alıp taşlansa, «rus Qırımınıñ» yılnamesi – nevbetteki cenk, işğal, yerli halqnıñ genotsidi ve siyasiy deñevlerniñ sırası olğanı ortağa çıqar.II Yekaterina devrinde başlağan resmiy Rusiye tarihşınaslığı, bularnıñ epsini evfemizm ve siyasiy klişe artında saqlap kelgen. «İşğal» yerine «qoşuluv» dep yazılğan, Aqyar «rus şan-suret şeeri» dep adlandırılğan, akbuki, Qırım cenki ve Ekinci dünya cenki yıllarında onıñ mudafaası rusiyeli ve sovet komandanlığınıñ qabiliyetsizligini köstergen edi; rusiyeli ve kommunist tarihçıları «barbar» ve «satqın» etilip kösterilgen yerli halqnen Qırım hanlığınıñ tarihini ep bozulıp kösterilgen edi.
Moskva gece-kündüz ukrain haberlerini bozıp köstermek, yalan tarqatmaq ve propaganda şouları teşkil etmeknen oğraşa. Diñlegen kütle ise – orta yaştaki ve esli-başlı insanlar
Artıq akimiyet dersliklerni soñunace «cilâlamağa» qarar bere. Yaqında Kyiv ve Qırımda olıp keçken vaqialar aqqında balalarğa neler ikâye etilgenine bu qadar diqqat etilmesine nasıl bir sebep bardır, aceba? Cevap açıq aydın körünip tura. Moskva gece-kündüz ukrain haberlerini bozıp köstermek, yalan tarqatmaq ve propaganda şouları teşkil etmeknen oğraşa. Diñlegen kütle ise – orta yaştaki ve esli-başlı insanlar. Rusiyeniñ yüzden ziyade şeerinde gençler soqaqlarğa çıqıp, baş nazir Dmitriy Medvedevniñ istifa etmesinen bağlı mart ayındaki protestlerinden soñ, Kreml gençlerniñ ekseriyeti televizion «gollütsinogenleriniñ» tışında qalğanını añlay. Qırımnıñ zapt etilmesinen Kyivedeki «devlet avdarması» qaparcılıq ve üst seviye memurlarınıñ qanunsız şekilde zenginleşkeni, olarnı daa ziyade meraqlandıra.«Krımnaş» ve efsaneviy «ukrain faşizmi» telükesi – Rusiye akimiyetiniñ qanuniyligi bazanğan eki dane iç diregidir. Bu yönelişte olar cenkten soñ ayaqta qalmasına sebep olğan kommunist rejimi, ondan soñ, eki biñinci yıllarda Putin nomenklaturası tutulıp turğan «9 mayıs» tariqatınen raqip olalar. SSCBde terbiye alğan insanlarğa, prezident Vladimir Putin Qırımnı «qoşıp alğanı», sakinlerni efsaneviy «banderalardan» qoruğanı, şimdi ise, dersiñ ki, bütün Rusiyeni «meydan telükesinden» qorçalağanınen bağlı bir ğayeniñ aşılanması daa qolay. İşğal tariqatı ve tecavuzcı ukrainafoblıq, sessiz «putinciler çoqluğınıñ» içine yerleşip alğan. O, qoltuqta oturaraq, rejimge qol tutmağa azır. Böyle bir saylâvcılarnıñ siyasiy qıymeti formaldir.
«Krımnaş» ve efsaneviy «ukrain faşizmi» telükesi – Rusiye akimiyetiniñ qanuniyligi bazanğan eki dane iç diregidir
Faal gençlerni – keyfiyetli tasil aluv, işke yerleşüv, ictimaiy yükselişniñ vaziyeti (Rusiyede bu mesele bütünley memurlar tarafından tıqalğan vaziyette bulunmaqta), aile qurulması ve diger «turmuş meseleleri» meraqlandırmaqta.Olar akimiyetke «meydanğa qarşı» olğanı ve Qırımnı «qaytarıp alğanı» içün qol tutmağa istemeyler.Rusiyeli parlamenterler, 2013-2014 senesi olıp keçken ukrain vaqialarına nisbeten mektep çağından başlap «doğru» noqta-i nazar aşılayaraq, acele sürette vaziyetni tüzetmek derdindeler. Böyle bir yol – Rusiyedeki orta tasilniñ siyasiyleştirilmesi mantığına uyğun kele. İyleniñ soñki maqsadı – genç rusiyelilerge Qırımnıñ yalıñız, «qoşulğanı» aqqında ikâye etip bermek degil de, işğalniñ, Putin ve akimiyet tarafından qabul etilgen «ikmetli qarar» olğanını tanıtmaqtan ibaret. Bunıñ aytılması qolay, lâkin amelde ayatqa keçirmek pek qıyın. Valentina Matviyenko, Sergey Tsekov ve safdaşlarınıñ bütün areketlerine baqmadan, ocalarnıñ ösip keleyatqan nesilniñ zeinlerine tesir etme küçü sıñırlı. Turğun resim şekillenmesi içün, başqa sözlernen aytqanda, «miyniñ temizlenmesini» toqtatmamaq kerek. Kreml nezaretindeki televizion, işte bunen oğraşa, lâkin Rusiye akimiyetiniñ problemi mektep talebeleri içün «zombileştirme qutusı» meraqlı olmağanından ibaret.Olar internetke daa ziayade vaqıt masraf eteler.
Sergey Stelmah, qırımlı siyasiyşınaş (havfsızlıq maqsadınen muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mümkün


text:
Moskvadaki Arbitraj mahkemesi Almaniyadaki «Siemens» şirketiniñ Rusiyedeki «qızı» tarafından Rusiyedeki «Rosteh» şirketiniñ strukturalarına qarşı açqan ilhaq etilgen Qırımda qurulayatqan elektrostantsiyalar içün ketirilgen turbinalarnıñ qaytarılamsı boyunca davasını red etti. Bunı yanvarniñ 10-nda «RİA Novosti» haber agentligi bildire.
Akem Ayuna Tsidipova: «Dava talaplarınıñ yerine ketirilmesini red etmek», – dedi.
Davacı olğan «Gaz turbinalarınıñ Siemens tehnologiyaları» sıñırlı mesuliyetli şirketi (OOO) turbinalarnıñ ketirip teslim etilmesine dair «Rosteh» strukturaları ile 2015 senesi martnıñ 10-nda yapqan añlaşmasınıñ qanunsız tanılmasını ve ondan ğayrı dört gaz turbina tertibatınıñ qaytarılmasını istey edi.
Daa evel Moskvadaki Arbitraj mahkemesi «Gaz turbinalarınıñ Siemens tehnologiyaları»nıñ Rusiyedeki «Rosteh» şirketiniñ strukturalarına qarşı davasına Siemensni celp etti. Bu munasebet ile mahkemeniñ oturışuvı yanvarniñ 10-na keçirildi.
Siemens, turbinalarınıñ ketirip teslim etilmesi ve daa soñra Rosteh strukturalarına teslim etilmesine dair añlaşmalarınıñ qanunsız tanılmasını ve ondan ğayrı ketirilip teslim etilgen gaz turbina tertibatlarınıñ qaytarılamsını talap ete edti. «Gaz turbinalarınıñ Siemens tehnologiyaları» şirketiniñ Rosteh işhanelerine qarşı mahkeme davasındaki talaplar ı da aynı.
Daa evel Siemens ve onıñ «qızı»na qarşı OAO ve OOO «Tehnopromeksport» (Rostehniñ strukturaları – QA) qarşı dava açtılar. Rostehniñ yolbaşçısı Sergey Çemezov, «Tehnopromeksport» ve Almaniyanıñ Siemensi arasındaki Qırımğa turbinalarnı ketirip teslim etüv boyunca davası yalıñız mahkemede baqıluv yolunen çezile bilecek, dep saya.
Qırımğa Siemens turbinalarınıñ ketirilmesi etrafında dava iyünde başlandı. Almaniya şirketi «Tehnopromeksport»nı Avropa Birligi sanktsiyalarına riayet etmeyip yarımadağa dört gaz turbina tertibatını ketirip teslim etkeninde qabaatlay.
«Tehnopromeksport» ilhaq etilgen Qırımda, qanunsız ketirilgen Siemens gaz turbinalarını qullanıp, eki termal elektrostantsiya (TES) qura.


text:
Frenkistan prezidenti Emmanuel Makron aprelniñ 12-nde Parijde ukrainalı siyasetçi, Ukraina prezidenti namzeti Volodımır Zelenskıy ile körüşti. Subetleriniñ mevzusı aqqında resmiy malümat şimdilik yoq, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Daa evel haber etilgeni kibi, Ukraina prezidenti namzetleri Petro Poroşenko ve Volodımır Zelenskıy aprelniñ 12-nde Frenkistan prezidenti Emmanuel Makron ile Parijde ayrı-ayrı körüşecekler.
Şu künü şimdiki prezident Poroşenko Almaniya kantsleri Angela Merkel ile körüşe.
Almaniya, Frenkistan ve Ukraina, Ukraina ordusınıñ Rusiyeden yardım alğan birleşmelerge qarşı turğan Donbastaki silâlı zıddiyetniñ al etilmesi içün «norman formatında» muzakerelerniñ bir qısmı ola. Rusiye bu formatnıñ dörtünci iştirakçisi ola. Soñki sefer «norman dörtniñ» liderleri 2016 senesi oktâbr ayında körüşken edi.
Ukraina prezidenti saylavlarınıñ birinci tur neticelerine köre, saylayıcılarnıñ 30,24%-ı Volodımır Zelenskıyge rey berdi, 15,95%-ı şimdiki Devlet yolbaşçısı Petro Poroşenkoğa. Ekinci tur aprelniñ 21-nde olacaqtır.


text:
Çarşenbe künü, sentâbr 11-inde, Avropa İnsan aqları mahkemesiniñ Büyük palatası, "Rusiyege qarşı Ukraina (Qırım)" davası boyunca diñlevlerni keçirecek, anda, hususan, ilhaq etilgen yarımadada insan aq-uquqları bozulması muzakere etilecek.
Bu, mahkemeniñ saytında bildirile.
"Bu, İnsan Aqları ve Esas Azatlıqları qorçalavı aqqında Şartnameniñ bir sıra maddeleriniñ, şu cümleden yaşamaq aqqı, söz ve areket azatlığı aqlarınıñ bozulmasıdır", – denile beyanatta.
Diñlevler Kyiv vaqtınen saat 10:15 başlanacaq.
Bu dava boyunca öz fikrini ifade etmek içün er tarafnıñ (Ukraina ve Rusiye - QA) 45 daqqası olacaq ve daa 20-şer daqqa – Avropa İnsan aqları mahkemesiniñ Büyük palatası mahkemecileriniñ suallerine cevaplanmaq içün.
2018 senesi avgust 10-unda Ukraina, Kremlniñ ukrain mabüslerine dair devletlerara şikâyetnen Avropa İnsan aqları mahkemesine muracaat etti.


text:
Ukraina uquq qoruyıcı organları Qırımda Rusiye quvetçileri keçirgen tintüvlerden sebep cinaiy tahqiqat başlattı. Bu aqta iyünniñ 10-nda Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildire.
«Ukraina Ceza kodeksiniñ 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmındaki (mesken tiyilmemezligini bozuv) cinayet alâmetleri boyunca cinaiy tahqiqat başlatıldı», – dep aytıla haberde.
Berilgen malümatqa köre, evleri tintilgen şahıslarnıñ tutulması tasdıqlansa, Rusiye quvetçileriniñ areketlerine uquq ceetinden kene qıymet kesilecek.
Aluşta, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarında qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerden soñ 8 er adam tutuldı. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Rusiye FSBsi tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesi (terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ya da iştirak etüv) boyunca cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bunı bugün Berlinde Almaniya çetel işler naziri Frank-Walter Steinmeier bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Biz bu vaziyetiniñ ögüni almaq kerekmiz. Ukraina boyunca halqara kontakt gruppasınıñ meydanğa ketirüvi içün etilgen ğayretimiz aqiqat olğanını körersiñiz. Demek, Ukraina şarqındaki tertipsizligine yol bermemek kerek. Rusiye ise buña destek köstermemeli. Biz Ukrainada anayasa protsessiniñ başlanuvında iştirak etmek kerekmiz», – dedi alman tış siyasiy müessiseniñ reisi.
Onıñ aytqanına köre, Almaniya Ukraina sıñırlarında rusiye ordularınıñ bulunuvını nezaret etmege devam etecektir.
Ukraina toprağında rusiye istilâsı bugün açılğan Avropa Şurasınıñ Parlament Assambleyası baar sessiyasınıñ esas mevzusıdır.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko deputatlarnı devlet bücetini yılnıñ soñuna qadar baqmağa çağıra. Bunı o Yuqarı Rada yolbaşçısı, baş nazir ve koalitsiya fraktsiyaları çoqusınıñ reberligi ile körüşüvinde bildirdi.
«Bugünde-bugün devletimiz ögünde peyda olğan ciddiy çağıruvlarğa cevap bermek kerek: mustaqillik temini, topraq bütünligi, devlet mudafaasınıñ temini. Buña para ve bücet kerek. 2015 senesiniñ bücet tasdıqlanması içün er şey yapmalı», – dep tekrarlay prezidentniñ aytqanlarını onıñ matbuat hızmeti.
Petro Poroşenko Yuqarı Radanı prokuratura qanunınıñ deñişmelerine rey bermege ve «Adaletli mahkeme aqqınıñ temini aqqında» qanunnı qabul etmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ nevbetteki toplaşuvı dekabr 28-ne planlaştırıla. Parlament reberligi deputatlarnıñ dekabr 27-de üyleden soñra toplaşacaqlarını da red etmey.


text:
Tayauda Euroodaq BWW-nıñ Liviyadağı qaru-jaraq embargosın bwzğanı üşin qazaqstandıq «Sigma Airlines» kompaniyasına qarsı sankciya engizdi. Odaq engizgen sankciya boyınşa atalğan wyımnıñ aktivteri toqtatılıp, kompaniyağa EO-dan aqşa audaruğa tıyım salınadı.
EO Keñesiniñ saytında qatañ qaulılar Liviyadağı adam qwqıqtarın bwzuğa jauaptı eki adamğa jäne BWW-nıñ osı elge qaru-jaraq embargosın bwzuğa qatısı bar üş wyımğa bağıttalğanı aytılğan. Olar Liviya qaqtığısına baylanıstı şekteu şaraları qoldanılatın jeke jäne zañdı twlğalardıñ tizimine qosıladı.
Sankciya tiziminde jük tasımaldaumen aynalısatın qazaqstandıq «Sigma Airlines» aviakompaniyası, «Avrasya Shipping» türik kompaniyası jäne Iordaniyalıq «med Wave Shipping» kompaniyaları bar.
Resmi qwjatta: «Birikken wlttar wyımı «Sigma Airlines» aviakompaniyasın wyımnıñ Liviyağa äskeri tehnikanı beru embargosına qayşı keletin kommerciyalıq jük äue tasımalın jetkizuşilerdiñ biri retinde anıqtadı. EO barlıq taraptardı adam qwqıqtarı men halıqaralıq qwqıqtı qwrmetteuge birneşe ret ündedi. BWW-nıñ Liviyağa qaru-jaraq embargosın tolıq saqtauğa bel budı Endi zañ bwzuşılardı jauapqa tartadı», – delingen.
Europalıq odaqtıñ Sırtqı ister jäne qauipsizdik sayasatı jönindegi joğarı ökili Djozef Barrel': «Bügin sankciyalıq tizim bekitildi. Adam qwqığın bwzğan eki jeke twlğa jäne BWW-nıñ embargosın bwzğan üş äue kompaniyasına sankciya salındı. Europalıq odaq adam jäne halıqaralıq qwqıqtardı saqtamağandardı jauapkerşilikke tartuğa tırısadı. Sonday-aq, Liviyağa qaru-jaraq tasığandardı toqtatuğa küş saladı», – delingen.
Qatañ qaulı qarastırılğan jeke jäne zañdı twlğalar Euroodaq aumağına kire almaydı. Sonımen qatar EO-dan kelgen jeke jäne zañdı twlğalardıñ sankciya tizimine engizilgen azamattar men kompaniyalarğa qarajat beruine tıyım salınatındığı aytılğan.
Liviyadağı azamat soğısı 2011 jılı bastalğan bolatın. Sodan beri elde ükimettik küşter men wlttıq äsker arasındağı qaqtığıs tıyılmay twr. Qos tarapqa iri derjavalar qarudı äue, qwrlıq jäne teñiz joldarı arqılı tasımaldap keledi.
Biıl aqpanda BWW Qauipsizdik keñesi «Azee Air», «Sigma Airlines» jäne «Jenis Air» äue kompaniyalarına qatıstı tergeu bastap, olardı «Liviyağa qaru tasıdı, sol arqılı BWW qauipsizdik keñesiniñ şartın bwzdı» dep ayıptağan bolatın. Sonımen qatar Qazaqstannıñ Industriya jäne infraqwrılımdıq damu ministrligi de qwqıq qorğau organdarımen birlesip, BWW Qauipsizdik keñesiniñ embargosın bwzğan, Qazaqstanda tirkelgen üş äue kompaniyası boyınşa jwmıs jürgize kele, äue kemeleriniñ menşik ieleri Birikken Arab Ämirlikterinde («AGANYA LTD») jäne Britandıq Virgin araldarında («Infinitive Seal Inc.») tirkelgen şeteldik kompaniyalar ekenin anıqtağan.


text:
İşğal etilgen Qırımda Rusiye mahkemesi tarafından apiske alınğan Aqmescit sakini Denis Kaşuknıñ anası Katerina Kaşuk taqip etileceginden qorqıp, Qırımdan esas Ukrainağa ketti. Bu aqta o, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında ayttı.
«Biz (aqayımnen – QA) eki cemidan alıp, mında (Kyivge – QA) köçtik. Er şeyni anda qaldırdıq. Evni… Olğan er şeyni», – dep ayttı Katerina Kaşuk.
Onıñ qayd etkenine köre, köçmesini oğlu mahkemede laf etkende istedi.
«Onıñnen mahkemede laf etkenimde şöyle dedi: «Ana, mında mıtlaqa ketmek kereksiñiz. Mında sizge qarşı çoq malümat bar. Mından acele ketmek kereksiñ. Bütün qoranta ketmeli. Mında qaçuv ve çeşit malümat çoq», – dep tarif etti qadın.
Advokat Nazim Şeyhmambetov, Rusiye FSBsi Aqmescit sakini Denis Kaşuknı silâ satın alğanından ve saqlağanından şübheli sayıp tuttı. Denis Kaşuknıñ ömür arqadaşı Olga Qırım.Aqiqatqa izaat berip, dekabrniñ 17-nden berli bağda olmağanını ve evlerinde tintüv keçirilgenini bildirdi.
Advokat Nazim Şeyhmambetov, FSB Kaşuknı eki madde – Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci ve 222.1-incisine istinaden («qanunsız satın aluv, satış, saqlap, silâ, onıñ esas parçalarınıñ taşıması») – şübheli saya, dep bildirdi.
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 20-nde Aqmescit sakini Denis Kaşuknıñ sıñırlav tedbirini belgilep, onı 2020 senesi fevralniñ 18-ne qadar SİZOğa aldı.
Ukraina Tış işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Kaşuknıñ apiske alınmasına qarşı narazılıq bildirdi.


text:
Ukraina Havfsızlıq hızmeti (UHH) «Eurovision» yarışınıñ bütün iştirakçileri tarafından ukrain qanunları bozuluvını teşkerecek.
Böyle fikirni Yuqarı Rada deputatı, Ukraina İçki işler yolbaşçısınıñ mesleatçısı Anton Geraşenko bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, konkurs iştirakçileriniñ teşkerilüvi devamında iç ayıruv olmamalı.
«Böyle oldı ki, Samoylovanı mesüliyetke celp etecekmiz, ya qalğanları ne olur? Bu nasıl bir ayıruv?», – dep ayttı Geraşenko.
O qayd etti ki, bundan evel, kerçekten de, «bütün iştirakçilerni», bu cümleden, ukrain tarafınıñ fikrince, bundan evel Qırımnı ziyaret ete bilgen Ermenistan yırcısı Artsvik Arutülânnı, «teşkermek kerek» olğanı aqqında ilân etken edi. Şimdiki vaqıtta, deputatnıñ aytqanına köre, yarış iştirakçileriniñ Ukraina qanunlarını bozğanları aqqında iç malümat yoq.
Mart 22-de belli oldı ki, Ukraina Havfsızlıq hızmeti (UHH) Rusiyeden «Eurovision-2017» yarışınıñ iştirakçisi Yuliya Samoylovanıñ devletke 3 yıl müddeti devamında devletke kirişini yasaq etti.
Kiyev, 2016 senesi Stokgolm şeerinde Jamala ğalebe qazanğan soñ, «Eurovision-2017» yarışını keçirmek aqqını aldı. Yarış finalı mayıs 13-te keçirilecektir.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
2014 senesi fevral-mart aylarında mahsus ameliyat çerçivesinde Qırım yarımadasını işğal etken, belgileme işaretleri olmağan rusiyeli askerlerge bağışlanğan «Nezaketli insanlar» abidesi iyün 11-de Qırım parlamenti yanında yerleşken Aqmescitteki Cumhuriyet şeer bağçasında açıldı.
Omuzında avtomat olğan eki metrlik silâlı asker, oña çiçek bağışlağan qız ve mışıq – böyledir tunçtan yapılğan abide.
2014 senesi fevral-mart aylarında Qırım sakinleriniñ rusiye askerleri ile fotoresimler rusiyeli kütleviy haber vastalarında paylaşılğan edi, işte olar müellif, Sovet Birliginiñ ressamlar Birliginiñ azası Salavat Şerbakov yapqan eykeliniñ temeli oldı.
Abideniñ açılışı iyün 12-de qayd etilgen Rusiye kününe bağışlanğan. Bu, Qırımda rusiyeli askerlerge bağışlanğan ekinci abidedir. Birinci eykel Bağçasaray miniatüra bağçasında peyda oldı.
Aqmescitteki abide içün bağış parası bir qaç ay devamında toplana edi, neticede beş million ruble oldı.
Abideniñ açılışına Kremlge boysunğan Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov keldi, o, Facebook saifesinde eykelniñ tantanalı açılış merasiminde yapılğan fotoresimlerni paylaştı.
Bundan da ğayrı, açılış merasiminde Rusiye prezidentiniñ vekâletli temsilcisi Oleg Belaventsev, deputatlar, Qara deñiz flotunıñ deñizcileri, kazaklar ve bir qaç yüz Aqmescit sakini bulundı. Abide qoyulmasınıñ teşebbüsçilerine Rusiye Devlet Dumasınıñ yolbaşçısı Sergey Narışkin selâmlav yolladı.
Askerler, «samooborona» temsilcileri ve kazaklar yürüş yaptı.
2014 senesi Qırım işğal etilgen vaqıtta yarımadada tanıtma işaretleri olmağan silâlı insanlar peyda oldı, olar ukrain ordusınıñ areketlerini blok ete ediler. Rusiye kütleviy haber vastalarında olarnı «nezaketli insanlar» dep adlandırdılar.
Bundan soñ, Rusiye prezidenti Vladimir Putin «Nezaketli insanlar» Rusiye Silâlı quvetleriniñ hadimleri olğanını tanıdı.
«Nezaketli insanlarğa» bağışlanğan çoyun abidesi 2015 senesi Amur vilâyetinde peyda oldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bunı Kreml matbuat hızmeti bildire.
Böyle bir buyruq Rusiye prezidenti Vladimir Putin tarafından imzalandı.
«Rusiye Federatsiyası terkibinde yañı subyektler – Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal şeeri – peyda olğanından sebep avale etem:
1. Qırım Cumhuriyetinde Rusiye Federatsiyası Prezidenti iş İdaresiniñ territorial idaresini meydanğa ketirmek.
2. Rusiye Federatsiyası Prezidentiniñ iş İdaresi hadimleriniñ sayısını 50-ge qadar arttırmaq», – denile vesiqada.
Rusiye ükümetine işbu emirnen bağlı masraflarnıñ maliye etilmesini temin etmege avale etildi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovnıñ fikirince, Qırımda insan aq-uquqlarına riayet etüv halqara derecesinde ögrenilmek kerek.
Aynı Böyle adımğa o Kiyevdeki brifingde çağırdı.
Onıñ zanınca, monitoringni Birleşken Milletler Teşkilâtı (BMT) ya da OSCE keçirmeleri mümkün.
Refat Çubarov Qırımda insan aq-uquqlarınıñ, şu cümleden qırımtatar halqınıñ bozuluvı aqqında hatırlattı: evlerde tintüvler keçirile, sorğularğa çekeler, taqip eteler.
Çubarovnıñ fikirince, Qırımnıñ şimdiki akimiyeti maqsadına irişmek içün ealini din ve etnik ceetten böle bile.
Meclis reisi dey ki, bunıñ maqsadı «qırımtatarlarnı tertip-nizamnı bilgen struktura olaraq yoq etmek» maqsadında yapıla.


text:
Rusiyede prezident Vladimir Putin ile «doğru hat» başladı. O, vatandaşlarnıñ suallerine cevap bere. Beş yıldan berli tedbirde ilhaq etilgen Qırım da iştirak ete.
Rusiye kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, bu sene qırımlılar Putinden mesken-kommunal hocalığı, naqliyat infrastrukturası ve ilâc teminlevi problemlerinen bağlı cevaplar alacaq ola.
«Doğru hatnı» «Pervıy», «Rossiya 1», «Rossiya 24», «NTV», «OTR», «Mir» telekanalları, «Mayak», «Vesti FM» ve «Radio Rossii» radioları canlı yayınlamaqta.
Rusiyeniñ cemaat fikrini ögrenüv merkeziniñ soravına köre, rusiyelilerniñ 75 fayızı yayınnı baqmağa niyetlene.


text:
Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev, işğal etilgen Qırımda ve Aqyarda ana sermiyasını qullanmaq aqqını bermeknen bağlı qaidelerniñ deñiştirilmesine dair qanun leyhasını Devlet Dumasına kirsetmege emir etti. Bu aqta vesiqa iyülniñ 4-nde Rusiye akimiyetiniñ sitesinde yerleştirildi.
Qanun leysına binaen, 2007 senesi yanvarniñ 1-i ve 2014 senesi yanvarniñ 18-i arasında balanıñ anası keçingen olsa, ana sermiyası dul babağa berilmek kerek.
«Qanun leyhası, 2007 senesi yanvarniñ 1-i ve 2014 senesi yanvarniñ 18-i arasında, Rusiye vatandaşı olmayıp Qırımda yaşağan qadın, ekinci, üçünci ya da ondan soñraki balanıñ doğuvından (qabul etüvinden) soñ keçingen ya da ölü ilân etilgen olsa, oña ait ana sermiyasını qullanmaq aqqını balanıñ tul qalğan babasına, ya da tam zamanlı tasil müessisesinde oquşı bitkenine qadar (amma 23 yaşından büyük olmasa) yetim ballarğa qullamağa izin bermege teklif ete», – dep yazılğan mezkür vesiqada.
Rusiye akimiyetiniñ toplaşuvında işbu qanun leyhası 2017 senesi iyünniñ 29-nda tasdiqlanğan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve Aqyarnıñ rusiyeli valisi Sergey Menâylo oktâbr 28 künü körüşip, bala bağçalarını ve olarda olğan yerlerniñ miqdarını muzakere ettiler.
Bu aqta Kremlniñ matbuat hızmeti bildire.
«Aqyarnıñ içtimaiy-iqtisadiy inkişafı ile bağlı aktual meseleler muzakere etildi. Vali prezidentni şeerniñ mektepten evel tasil müessiselerinde yerlerniñ teminlevi aqqında haberdar etti», – denile beyanatta.
Mında şunı da qayd ettiler ki, körüşüvde Qırımda hristianlıqnıñ tarihiy-medeniy merkeziniñ teşkil etilmesi muzakere etildi.
Şu cümleden, Putin Qırımnıñ soñki ziyareti vaqtında «dünyanıñ eñ büyük dininiñ bütün pıtaqlarını qaplaycaq» merkezni meydanğa ketirmege teklif etti.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay


text:
Şimaliy Kavkaz arbiy mahkemesi oktâbr 2-sinde, Enver Seytosmanovnıñ davasında Aqyar "Hizb ut-Tahrir davası" boyunca mahkemelengen Rustem Vaitov ve Ruslan Zeytullayevni sorğuğa çekti.
Bunı, Qırım.Aqiqatqa tefsir bererek, Seytosmanovnıñ advokatı Sergey Legostov bildirdi.
"Vaitov da, Zeytullayev de, Seytosmanovnıñ bu teşkilâtqa alâqası aqqında bir şey bilmegenlerini mahkemege añlattı. Hususan, buña (Rusiye FSB-siniñ fikrince, daa bir bölük teşkilciniñ olmasına - QA) Zeytullayev pek şaştı ve Seytosmanovğa qarşı davağa siyasiy sebepli taqibar, dedi", - aytıp berdi advokat.
Legostovnıñ aytqanına köre, öz şaatlığında Vaitov, Seytosmanovnı az hatırlağanını ve, olar, belki de, "iş boyunca qonuşa bilgenlerini" ayttı. Zeytullayev, qabaatlanğannı mektepte hatırlağanını qoştı, olarnıñ farqı bir sınıf edi.
"İşte, mına böyle, iç kimseniñ tanılmağan terrorcılar bölüginiñ teşkilâtçısı", - dedi advokat.
Hatırlatayıq ki, sentâbr 5 ve 6-ışnda Rusiye mahkemesi, Enver Seytosmanovnıñ davasında Aqyar "Hizb ut-Tahrir davası" boyunca mahkemelengen Nuri Primov ve Ferat Sayfullayevni sorğuğa çekti.
Avgustnıñ başında Şimaliy Kavkaz arbiy mahkemesinde, iştirakçisi Enver Seytosmanov olğan, Aqyar "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ birinci oturışı keçirildi.
İyülniñ başında Rostov-na-Donu mahkemesi, video alâqasınen Seytosmanovnıñ tevqif müddetini dekabrniñ 20-sine qadar uzattı. İyülniñ soñunda ise Enver Seytosmanovnı Aqmescit SİZOsından Rostov-na-Donu şeeriniñ SİZOsına etep ettiler.
Rusiye quvetçileri, ağa-qardaş Ernes ve Enver Seytosmanovlarnı 2018 yılı mayıs 10-unda Aqyarnıñ Balıqlava rayonınıñ Hayto (Tılovoye) köyünde, tintüvlerden soñ tutıp aldılar.
Ernesni soñra yiberdiler, Enverge ise cinaiy dava açılğanı aqqında qarar berildi. Onı, Rusiye CK-niñ 205.5 maddesine (terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ya da iştirak etüv) binaen qabaatlaylar.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Bağçasaray rayon mahkemesi mayıs 24-teki oturışuvında «Salaçıq» kervan-sarayı faaliyetiniñ toqtatılmasına dair qarar aldı.
«Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesiniñ bildirgenine köre, muessise «prokuror teşkerüvi esnasında tayin etilgen bozuluvlarnıñ def etilmesine qadar» qapalmaq kerek.
Aprel 27-de qavehaneniñ memuriyeti, «Rusiye mahkemesiniñ qararınen» «Salaçıq» öz işini vaqtınca toqtata, dep bildirdi. 2017 senesiniñ oktâbrinde Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif etilgen Marlen Asanov muessiseniñ saibi ola.
2017 senesiniñ oktâbrinde Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakinini yaqaladı. Bular – Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametov. FSB olarnı Rusiye ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesi, dep köstereler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Kyivde noyabrniñ 20-nde uydu çekimleriniñ malümatları esasında Qırımdaki suv resurslarını monitoring neticelerini taqdim etkenler. Olarğa köre, yarımadanıñ «suv küzgüsi meydanı» 2020 senesi 2015 senesine baqqanda orta esapnen 32%-ğa eksildi.
Tedqiqatnı Qırımtatar Resurs Merkezi taqdim etti.
«Qırım yarımadasınıñ suv resursları problemi 2020 senesiniñ qurğaq yazından soñ büyük diqqat celp etti, bir çoq kütleviy haber vastasında ealige yetmegen suv ve quruğan suv anbarları aqqında malümat peyda olıp başladı. Qırımtatar Resurs Merkeziniñ ekspertleri vaziyetni, bu problemniñ büyükligi ve sebeplerini talil etmek içün açıq uydu malümatlarını qullandı», – dep bildirdi teşkilâtçılar.
Taqdim merasiminde Agroekologiya ve tabiatnı qullanuv institutınıñ ilmiy hadimi Tatyana Kuçma bu müddet devamında Otarköy suv anbarında suv eki qat eksildi, Açi gölü aman-aman qurudı, Aqmescit suv anbarında da suvnıñ bayağı eksilgeni körüne, dep bildirdi. Umumen, Qırım suv anbarlarınıñ meydanı 43%-ğa, göller 25%-ğa eksildi.
Noyabrniñ 18-nda «Voda Krıma» Devlet unitar müessisesiniñ istisal müdiri İgor Daniloviçniñ aytqanına köre, Aqmescit suv anbarınıñ 36 mln leyha köleminden 4,900 qaldı. Partizan – 34 mlnden 5 mln kub, Ayan – 3,900-dan tek 300 biñ kubometr qaldı. «Voda Krıma» müessisesiniñ yolbaşçısı Vladimir Bajenok, Aqmescitten ğarpta olğan yerastı çoqraqlardan künde 80 biñ kubometrge qadar suv çıqarıp başlaycaqlar, dep bildirgen edi.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ tahminlerine köre, ealige suv berüv cedveli daa eñ az bir yıl olacaq.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Keçken gece Rusiyeden Ukrainağa, terrorizmge qarşı tedbirler (ATO) alanına, tank ve Gradlar kirdi, dep haber etti ATO vekili Andriy Lısenko.
«Fevral 12-ne keçer gecesi İzvarino mesken yeri yanında Rusiye-Ukraina sıñırından elli tank, qırq «Grad», «Uragan», «Smerç», ve bu qadar BTR kirdi», – dep bildirdi o, RNBO haber analitik merkeziniñ malümatlarını aydınlatıp.
«Duşman eñ telükeli taraflarda – Lugansk vilâyetiniñ şimal-şarqında ve Debaltsevo tarafında – küçlerini quvetleştirmege devam etmekte», – dedi Lısenko.
Fevral 11-niñ aqşamından fevral 12-niñ sabasına qadar Misnkte Ukraina, Rusiye, Almaniya ve Frenkistan liderleriniñ Ukrainadaki vaziyeti boyunca körüşüvleri keçirildi. Taraflar Donbassta fevral 15-ten itibaren ateş toqtatılması aqqında añlaştılar. Bundan ğayrı, ağır silâ çekilmek kerek.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ aytqanına köre, Rusiye Kiyevge qabul etilmeycek şartlarnı seslendirdi. Onıñ bildirgenine köre, Ukraina Donbass içün federalizatsiya ya da muhtariyetke razı olmadı.
Frenkistan prezidenti François Hollande Minsk añlaşmalarını «Avropa içün qolaylaştıruv» ve «Ukraina içün ümüt» dep adladı.
Almaniya kantsleri Angela Mepkel Minsk muzakereleriniñ neticesinde bildirdi ki, Ukraina içün «ümüt peyda oldı».
Rusiye Ukraina şarqında ordusı ve tehnikası olğanını red ete.


text:
Nadejda Savçenkonı afu ya da mefa esasında azat ete bileler. Bunı ukrain uçucısınıñ adliyecisi Nikolay Polozov Radio Svobodağa bergen izaatlarında bildirdi. Onıñ qayd etkenine köre, eñ esası – Rusiye siyasiy reberliginiñ qararı.
Onıñ qayd etkenine köre, adliyeciler Polozov, Feygin ve Novikov Nadejda Savçenko azat etilgenine ve Ukrainada bulunğanına qadar olar onı qoruycaqlar.
Ukrain uçucısınıñ imayecileri İnsan aqları Avropa mahkemesinden şikâyet cevabını aldılar. Eñ yaqın vaqıtta, adliyeciniñ aytqanına köre, qarar olmalı.
Cumaaqşamı künü, fevral 12-de, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bildirdi ki, Minskte ukrain uçucısı Nadejda Savçenkonı azat etmege añlaştılar. O, onı azat etecekleri künniñ sanını aytmadı.
Moskva Basman mahkemesi fevral 10 künü uçucı Nadejda Savçenkonıñ tevqifini mayıs 13-ne qadar uzatqan edi.
Rusiye akimiyeti Savçenkonı iyün 17 künü Lugansk civarında Rusiye jurnalistleriniñ ölüminde qabaatlay. Ukrain uçucısı qabaatnı red ete ve bundan evel separatistler tarafından zapt etilip, Rusiyege ketirilgenini bildire. Yanvarniñ soñunda Savçenkoğa nisbeten – sıñırdan qanunsız keçüv boyunca cinaiy iş açıldı.
SİZOda Savçenko qanunsız tevqifine narazılığını bildirip, açlıqnı ilân etti.
Yanvarde Savçenkonı PACE vekili olaraq qayd ettiler ve halqara immunitetni berdiler. PACE Rusiye akimiyetini Savçenkonı azat etmege çağırdı.