text:
18 mamır küni Qazaqstanda ötetin mañızdı oqïğalarğa şolw
ASTANA. QazAqparat - «QazAqparat» xalıqaralıq aqparat agenttigi 18 mamır küni Qazaqstanda ötetin mañızdı oqïğalarğa şolw usınadı.
ASTANA
Sağat 10.00-de Qazaqstan Respwblïkası Prezïdentiniñ «Törtinşi ïndwstrïyalıq revolyucïya jağdayında damwdıñ jaña mümkindikteri» Joldawında «Nurlı jer» turğın üy qurılısı bağdarlamasınıñ orındalwı twralı »taqırıbında döñgelek üstel ötedi.
Sağat 10.00-de Ädilet mïnïstrliginde Qazaqstan Respwblïkası Ädilet vïce-mïnïstri Natalya Pandıñ törağalığımen memlekettik organdardıñ, ükimettik emes sektordıñ jäne bïznes-qawımdastıq ökilderiniñ qatıswımen zañ şığarw boyınşa vedomstvoaralıq komïssïyanıñ kezekti otırısı ötedi.
Sağat 10.00-de QR Qarjı mïnïstrliginde Qazaqstan Respwblïkası Qarjı mïnïstrliginiñ Qarjı monïtorïngi komïtetiniñ mereytoyına oray «Qarjılıq qılmıstardan zañdastırwğa jäne terrorïzmdi qarjılandırwğa qarsı is-qïmıl salasındağı ädisnamalıq negizder men praktïkalıq täsilder» attı ğılımï-praktïkalıq konferencïya ötedi.
10:00-de Nazarbaev Ortalığında Akademïyalıq adaldıq jäne ïnternacïonaldandırw boyınşa III Jıl sayınğı konferencïya ötedi. Şaranı Qazaqstan Respwblïkasınıñ Tuñğış Prezïdenti - Elbası Qorınıñ qoldawımen Nazarbaev Wnïversïtetimen uyımdastıradı.
Sağat 11.00-de Ortalıq apparatta «Jastardı qoldaw» bağıtı boyınşa Komïssïyanıñ birinşi otırısı ötedi.
Sağat 11.00-de Oqwşılar sarayında qalalıq mektepke deyingi uyımdardıñ oqıtwşıları arasında «Üzdik oqıtwşı-2018» bayqawınıñ fïnalı ötedi.
Sağat 15:00-de Tatarstan Respwblïkası Qarwlı Küşteriniñ Äskerï tarïxı murajayında Astana qalasınıñ «Dwslık» Twsar mädenï-bilim berw ortalığı Musa Jäleldiñ şığarmaşılığına arnalğan II Respwblïkalıq ädebï konkwrstıñ jeñimpazdarın jäne «Musa Jälel.Üzilgen änniñ izimen...» fotokörmesiniñ aşılw räsimi ötkiziledi.
Sağat 15.00-de Mäjiliste «Nur Otan» XDP Ekonomïkalıq sayasat jönindegi keñesi uyımdastırğan birqatar mïnïstrlikter men qoğamdıq uyımdardıñ ökilderiniñ qatıswımen keñes ötedi.
Sağat 15.00-de Qazaqstan Respwblïkasınıñ Ulttıq mwzeyinde Xalıqaralıq murajay küniniñ ayasında Qazaqstan Respwblïkası Mädenïet jäne sport mïnïstrliginiñ qoldawımen Xalıqaralıq murajaylar qawımdastığı aşılıp jäne «Qazaqstan murajayları» anıqtamalığınıñ üş tilde: qazaq, orıs jäne ağılşın tilderinde tusawkeseri ötedi.
Sağat 15:45-de «EKSPO-2017» Kongress-ortalığında «Artıqşılıq emes, quqıq: äyel köşbasşılığı zamanawï älemge qalay äser ete aladı?» taqırıbında Memlekettik xatşı Gülşara Äbdiqalıqovanıñ qatıswımen döñgelek üstel ötedi.
Sağat 16:00-de «Qazaqstan» Ortalıq koncert zalında qazaq ulttıq öner wnïversïtetiniñ 20 jıldığına arnalğan mereytoylıq koncert ötedi.
16:20-da Ortalıq kommwnïkacïyalar qızmetinde Qostanay oblısında «Rwxanï jañğırw» bağdarlamasın jüzege asırw twralı baspasöz mäslïxatı ötedi. Spïker: Qostanay oblısınıñ äkimi Arxïmed Muxambetov.
Sağat 17.00-de «Hilton Astana» qonaq üyinde «Global Challenges Summit» 2018 Astana ekonomïkalıq forwmı ayasında «Azamattıq qoğamnıñ bolaşağı. Jaña azamattıq belsendilik»paneldik sessïya bastaladı.
ALMATI
Sağat 10: 00-de akademïk Tüymebay Äşimbaevtıñ 100 jıldığına arnalğan «Qazaqstandağı ekonomïkalıq ğılım: izdew jäne şeşimder» attı xalıqaralıq ğılımï-praktïkalıq konferencïya ötedi.
Sağat13:30-da «Raxat Palas» qonaq üyinde Qazaqstandağı gastroenterologïyalıq qızmetti jaqsartwğa arnalğan baspasöz konferencïyası ötedi.
Sağat15:00-de «Nur Otan» partïyasınıñ Almatı qalalıq fïlïalınıñ baspasöz ortalığında Almatı qalasınıñ bilim böliminiñ bastığı Gülnär Xodjabergenova tanıstıradı. Taqırıp - mektep bitirwşi tülekteriniñ ulttıq birıñğay testilewin ötkizw mäselesi.
18:00-de «Tyan-Şan» qonaq üyinde reseylik akter Maksïm Averïnmen baspasöz mäslïxatı ötedi.
KÖKŞETAW
Sağat 11.00-de Zerendi awılındağı «Suñqar» sawıqtırw keşeniniñ bazasında awdanı äkimi Mereke Mustafïnniñ törağalıq etwimen Zerendi awdanında twrïzmdi damıtwdıñ jay-küyin, jazğı mawsımnıñ aşılwın talqılaw üşin döñgelek üstel ötkiziledi.
Kezdeswge awdannıñ twrïstik mekemelerdiñ basşıları, oblıstıq jäne oblıstıq memlekettik organdar men mekemelerdiñ ökilderi, BAQ ökilderi qatısadı.
QOSTANAY
Sağat 9:15-de E. Ömirzaqova atındağı oblıstıq fïlarmonïyanıñ ğïmaratında QR Parlamenti Mäjilisiniñ Zañnama jäne sot-quqıqtıq reforma jönindegi komïtetiniñ törağası Nurlan Äbdirovtıñ basşılığımen «Qazaqstan Respwblïkasınıñ qılmıstıq atqarw jüyesi: qazirgi problemalar jäne damw perspektïvaları» attı Xalıqaralıq ğılımï-täjirïbelik konferencïya ötkiziledi.
Parlament depwtattarı, «Nur Otan» xalıqtıq-demokratïyalıq partïyasınıñ zañ keñesi müşeleri, Işki ister mïnïstrligi, Bas prokwratwra, Joğarğı sot jäne basqa da müddeli memlekettik organdar, ükimettik emes uyımdar, sonday-aq Germanïya, Nïderlandı, Resey, Belorwssïya, Ortalıq Azïya jäne Qazaqstan azamattarı qatısadı dep kütilwde.
ŞIMKENT
Sağat 12-00-de «Şabïteks» JŞS-niñ kïimge arnalğan ilgekti-zamoktarın şığaratın jaña öndiristik cexınıñ aşılwı ötedi. Bul Qazaqstandağı fwrnïtwranıñ däl osı türin şığaratın jalğız cex bolıp tabıladı. Bul cex QR plastïkalıq zamoktarğa degen suranıstı 100% qamtwı mümkin.
SEMEY
Sağat 10.00-de Şäkärim wnïversïtetiniñ № 3 oqw korpwsında Elbası Nursultan Nazarbaevtıñ 2018 jılğı 10 qañtardağı «Törtinşi Ïndwstrïyalıq revolyucïya jağdayında jaña damw mümkindikteri» attı Qazaqstan xalqına Joldawınıñ ayasında «Pedagogïkalıq START-2018» attı jas pedagogtardıñ II oblıstıq forwmı ötedi.
Sağat 10.00-de Qalanıñ aktïv otırısında №2 sottıñ jaña törağası saylanadı. Ötetin ornı: äkimdik kişi zal.
Sağat 11.00 - de Şığıs Qazaqstan texnologïyalıq kolledjinde oblıstıq muğalimder odağınıñ bilim berw mekemeleriniñ oqwşıları men ïnternat tärbïelenwşileri arasında «Şığarmaşılıq şabıt» oblıstıq sändik-qoldanbalı şeberlik öñirlik festïvali ötedi.
Sağat 14.30-da №3 orta mektepte «Älïya Nazarbaeva» qorınıñ ökilderiniñ qatıswımen «Vmeste - yarçe» respwblïkalıq ekologïyalıq festïvaliniñ aşılwı.
ŞIĞIS QAZAQSTAN
Sağat 10.00-de darındı balalarğa arnalğan oblıstıq mamandandırılğan Jambıl atındağı mektebinde Jalpı bilim beretin oqw orındarınıñ oqwşıları arasındağı oblıstıq Maxambet oqwları ötedi.
Sağat 11.00-de ŞQMW äkimşilik ğïmaratında Särsen Amanjolov atındağı Şığıs Qazaqstan memlekettik wnïversïteti QR UĞA akademïgi, fïlologïya ğılımdarınıñ doktorı, professor, Memlekettik sıylığınıñ lawreatı jäne jüldesine 90 jıl tolwına arnalğan «Rwxanï Jañğırw: Ğılımï mura jäne ulttıq qundılıqtar» attı xalıqaralıq ğılımï-praktïkalıq konferencïya ötedi.
Sağat 15.00-de ŞQMW-da «RTRK» AQ Şığıs Qazaqstan oblıstıq fïlïalınıñ 60 jıldığına arnalğan is-şara ötedi.
OÑTÜSTIK QAZAQSTAN
Sağat 11:00-de Öñirlik kommwnïkacïyalar qızmetinde oblıstıq bilim basqarmasınıñ basşısı Sağındıqov Ïsatay Ömirzaqulı 2017-2018 oqw jılın qorıtındılap, mektep bitirwşilerdiñ Ulttıq birıñğay testilewge dayındıq jumıstarı boyınşa baspasöz-mäslïxatın ötkizedi.
Ötetin ornı: äkimşilik iskerlik ortalıq, 16-qabat.
Sağat 9:00-de RIKSOS-KHADISHA-da (2 - qabat, mäjilis zalında) Qazaqstannıñ barlıq öñirlerinen, Mäskew men körşi memleketterden arnayı kelgen belgili dərigerler «Allergologïyanıñ jəne pwlmonologïyanıñ özekti mäseleleri» attı mañızdı xalıqaralıq ğılımï - täjirïbelik konferencïya ötedi.
SOLTÜSTIK QAZAQSTAN OBLISI
Sağat 11.00-de oblıs äkimdiginde käsipkerler arasında sıbaylas jemqorlıqqa qarsı mädenïetti qalıptastırw boyınşa forwm ötedi. Is-şarağa oblıs käsipkerleri, memlekettik organdardıñ basşıları, Memlekettik qızmet isteri jäne sıbaylas jemqorlıqqa qarsı küres departamentiniñ qızmetkerleri, Soltüstik Qazaqstan oblısınıñ käsipkerlik jäne twrïzm basqarması, Soltüstik Qazaqstan oblısınıñ Memlekettik kiris departamenti, prokwratwra, Käsipkerler palatası şaqırıldı.
Sağat 15.00-de Manaş Qozıbaev atındağı Soltüstik Qazaqstan Memlekettik wnïversïtetinde «Twğan jer-2018» aymaqtıq ğılımï-täjirïbelik konferencïyasın ötkizedi. Is-şaranıñ maqsatı - qoğamnıñ nazarın oblıstıñ tarïxï kezeñine jäne onıñ xalqına awdarw.
ATIRAW
Sağat 10.00-de «APEC Petrotechnic» joğarı texnïkalıq kolledjinde Atıraw qalalıq jastar reswrstıq ortalığınıñ uyımdastırwımen jastardı jumıspen qamtw jäne jumıssızdıqtı azaytwğa ıqpal etw maqsatında bos jumıs orındarınıñ järmeñkesi ötedi.
Sağat 10.00-de Atıraw oblıstıq tarïxï-ölketanw mwzeyinde Xalıqaralıq mwzeyler künine oray, «Mwzeylik kvest-2» ïntellektwaldı bayqawınıñ aqtıq kezeñi ötedi.
Sağat 18.00-23.00-de Ş.Sarïev atındağı körkemswret jäne qoldanbalı öner mwzeyiniñ Xalıqaralıq mwzeyler künine oray, «Mwzey tüni» şarası ötedi.
QIZILORDA
Sağat 15.00-de Qızılorda qalasındağı Batırxan Şükenov sayabağında (burınğı oqwşılar sarayı) änşi-sazger Batırxan Şükenovtiñ eskertkişi aşıladı


c: text/html

text:
Böyek Bolğar ile
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Böyek Bolğar ile — (viz. Πaλaιά MeYάλn BouλYapίa; bolg. Beлиka Бълrapия) — hunnar däwläte tarqalğannan soñ Könçığış Awrupada barlıqqa kilgän bolğarlar qäbiläläreneñ berläşmäse, bolğarlarnıñ tarixi däwläte, başqalası Fanagoriädä urnaşqan bulğan. Böyek Bolğar ilendä şulay uq başqa xalıqlar da yäşägän (fin-uğır telle xalıqlar h.b.).
Böyek Bolğar ile 512 yılda tözelep, 679 yılda xäzärlär basımı astında tarqala.
ЭчTәлek
Nigez salu[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
VI ğasırnıñ 80 nçe yıllarında Azaq buyı bolğarların häm alarğa qärdäş başqa qäbilälärne Törki qaxanlığı üzenä buysındırğan. Läkin bu könçığış törkilärenä qarşı köräştä bolğarlar, bergä oyışıp, qäbilälärneñ zur häm qüätle berlegen tözi alğannar. Bu berlek tarixta Böyek Bolğar digän isem belän mäğlüm. Bolğarlarnı berençe bulıp berläştergän keşe Dulo ıruınnan çıqqan kenäz Orğana ikänlege bilgele (üz waqıtında hunnarnıñ başlığı, dähşätle Attila da şuşı ıruğa qarağan).
Däwlät urnaştıruı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Böyek Bolğar ile Azaq buyı, Donnıñ tübänge ağımındağı häm Taman yarımutrawındağı cirlärne biläp torğan. Başqalası Tamandağı elekke grek şähär-portı Fanağuris (Fanağöriä) bulğan. Tamatarxa da zur şähärlärdän sanalğan, soñraq rus çığanaqlarında ul Tmutaraqan' iseme belän mäğlüm.
Xalıq[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Däwlätneñ xalqı yarım küçmä tormışta yäşägän. Don buylarında küçmälärneñ cäyläwläre tezelep kitkän bulğan. Qayberläre yılğa buylap ber, ber yarım çaqrımnarğaça suzılğan. Läkin keşelärneñ küpçelege daimi awıllarda häm cir öyemnäre belän äyländerep alınğan nığıtmalı şähärlärdä yäşägän. Alarnıñ qayberläre taş stenaları 7 metrğa qädär qalınlıqqa citä torğan çın kirmän räweşendä bulğan. Tirmälärdä dä, öylärdä dä yäşägännär. Tik tirmälär küçenep yörü öçen genä tügel, ä awıllarda, xätta şähärlärdä utraq kön itü öçen dä caylaştırılğannar. Bu urta ğasırlardağı böten küçmälär dönyası öçen xas bulğan. Älege awıllar häm toraqlar, matdi kul'turanıñ başqa tör qaldıqları belän bergä, Saltı-Mayaq arxeologik kul'turasın täşkil itälär. Älege kul'turanıñ iseme ike borınğı istälek: Ukrainanıñ Xarkov ölkäsendäge Saltovo (Saltı) qäberlege häm Woronej ölkäseneñ Mayaq şähärlege atamalarınnan yasalğan. Gärçä Saltı-Mayaq Xäzär qaxanlığınıñ däwlät kul'turası sanalsa da, asılda anı borınğı bolğarlar häm alannar tözegän, şuña kürä ul ber ük däräcädä Böyek Bolğar kul'turası dip tä sanala. Älege kul'turağa, awıl häm yort qaldıqlarınnan tış, küp sanlı qäberleklär, törle-törle xezmät häm suğış qoralları, könküreş äyberläre, balçıq häm pıyala sawıt-saba, bala uyınçıqları h. b. kerä. Alar barısı da yarıysı uq bay, aldınğı mädäniät, nıq üskän iqtisad, xärbi eşlärneñ yuğarı däräcädä buluı turında söyli.
Yazuı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Borınğı bolğarlar run yazuın da üzläştergännär. Ul monda Xäzär ile aşa Törki qaxanlığınnan kilep citkän. Siräk-miräk bulsa da, täñkä aqçalar da tabılğalıy. Alar başlıça VIII—X ğasır başında suğılğan ğäräp dirhämnäre häm öleşçä Vizantiä aqçaları. Saltı-Mayaq kul'turası VIII—IX ğasırlarnı eçenä ala.
Bez qısqaça tanıştırğan kul'tura urta ğasırlar başındağı Yevraziä törkiläreneñ iñ zur arxeologik kul'turalarınnan berse bulıp isäplänä. Soñraq ul İdel bolğarları mädäniäte nigez taşlarınıñ bersenä äwerelgän.
Qubrat xan[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
632 yılda Böyek Bolğar däwläteneñ xanı bulıp Orğananıñ ber tuğanınıñ ulı Qubrat täxetkä utırğan. Qayber çığanaqlarda, mäsälän, Vizantiä tarixçısı İoann Nikuisskiy xronikasında Qubrat çuqındırılğan häm Vizantiädä imperator İrakliy sarayında tärbiä alğan dip birelgän.
Läkin qayber tarixçılar bu xäbärgä şik belderälär häm Qubrat tügel, ä anıñ ağası Orğana Konstantinopol'dä yäşägän häm çuqındırılğan dip raslıylar. Qubrat isä mäcüsi bulıp qalğan, ul waqıtlardağı barlıq törkilär kebek ük Täñregä tabınğan («täñrelek» — ber allalıqnıñ başlanğıç forması ul), citmäsä törki süze belän «xan» dip atalğan häm iseme dä törkiçä bulğan. Osta säyäsätçe häm talantlı ğäskär başlığı bulğan Qubrat üzäkläşterelgän däwlät tözi alğan, häm şul çor çığanaqlarında bu däwlät xaqlı räweştä «Böyek» dip zurlap yörtelgän.
Qubrat VII yözneñ 50 nçe yıllar axırı—60 nçı yılları başında ülgän (qayberäwlär irtäräk, tögälräk waqıtnı kürsätälär—642 yılda, dilär). Anıñ üleme çınında üze tözegän berläşmäneñ yäşäwdän tuqtawına kitergän. Ğomumän, mondıy arada barlıqqa kilgän däwlätlär, nindi genä yañğırawıq kemnär belän atalmasınnar, qüätle monarx xakimlek itkändä genä yäşi alğannar häm ul ülügä, qağidä bularaq, tarqalğannar, cimerelgännär. Böyek Bolğar belän dä şulay bulğan.
Qubratnıñ ulları[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Vizantiä monaxı Täwbäçe Feofannıñ 810—815 yıllarda terkäp qaldırğan yılyazmasında ber borınğı bolğar riwayäte kiterelä. Anda söylängänçä, Qubratnıñ biş ulı bula. Ul alarğa hiçqayçan ber-bersennän ayırılmasqa, başqalar östennän xakimlek itü häm qollıqqa töşmäs öçen härçaq berdäm yäşärgä wasiät äytep qaldıra. Bu riwäyät soñraq könbatışta kiñ tarala. Anda şundıy ber waqiğa kiterelä: menä xan, ülär aldınnan, ulların üz yanına çaqırta, alarğa ber bäyläm sıyıq tal çıbığı kiterergä quşa häm härqaysına şul bäylämne sındırıp qararğa boyıra. Berse dä buldıra almıy. Şunnan soñ xan bäylämnän ber çıbıq suırıp ala da ciñel genä sındırıp birä. Menä, di ul, bäylämne yäş, köçle keşe dä sındıra almadı, ä ayırım ber çıbıqnı ülep yatuçı xälsez qart ta sındırdı. Tormışta da näq şulay: bergä tuplanğan bolğarlarnı berkem ciñä almas, ä ayırılğan här urdanı doşman ciñäçäk häm üzenä buysındıraçaq.
Riwäyättä Qubrat ullarınnan öçeseneñ iseme atalğan: ölkäne — Batbay, ikençese— Qotrağ, öçençese — Asparux (ike keçeseneñ isemnäre kürsätelmägän). Ämma xäzärlär häm protobolğarlar tarixın tikşerüçe M. İ. Artamonov häm S. A. Pletneva, tarixi çığanaqlarğa nigezlänep, Qubratnıñ ike genä ulı: Batbay belän Asparux qına buluın raslıylar. Qotrağ isemen alar bolğar qäbilälärennän berse qotrağlar belän bäylilär. Ğomumän, xannıñ biş ulı turındağı riwäyät Böyek Bolğar ilendä bulğan biş etnik törkem, biş ere qäbiläne gäwdäländerä.
«Böyek Bolğar ile» warisları[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Bu çorda Böyek Bolğar cirläre könçığıştan höcüm itep toruçı xäzärlär tarafınnan nıq kimetelgän bulğan. Qubratnıñ ulları Qawqaz aldı tiräsendäge könyaq töbäklärgä genä xuca bulıp qalğannar.
- Batbayğa Quban buyı cirläre, Asparuxqa şul yılğanıñ yuğarığı ağımı buyları häm xäzerge Stavropol' qalqulığı tigän.
Xäzärlär bolğarlarnı torğan sayın qısrıqlağannar.
Dunay Bolğäriäse barlıqqa kilüe[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Asparux onağurlar qBolğarbiläse belän könbatışqa taba küçenep kitkän: başta Dunay yılğası tamağına barıp utırğan, monda aña elegräk ayırılıp kitkän bolğar qäbiläläre — qutriğurlar häm bu yaqlarğa küptän tügelräk töplängän slavyannar kilep quşılğannar. Bolğarlarnıñ qüätle suğışçan oyışması slavyannarnı da üz eçenä alğan, häm alar tizdän, qüätle berlekkä tuplanıp, Vizantiäneñ 50 meñle ğäskären, yağni şul çordağı iñ zur daimi armiäne tar-mar itkännär.
Bu xäl 679 yılda bulğan, ike yıldan soñ, 681 yılda, könbatışta yaña bolğar däwläte—başqalası Plisqa şähäre bulğan Dunay Bolğäriäse barlıqqa kilgän.
Bolğar xannarı dinastiäse ildä 300 yılğa yaqın — başta 816 yılğa qädär Asparux, annarı Omutarx näselläre xakimlek itkän. Läkin aqrınlap bolğarlarnıñ slavyanlaşuı köçäyä barğan, 865 yılda slavyan Boris (852—889) patşalıq itkändä ük inde xristian dine qabul itelgän, ä 894 yılda bertuğan Kirill häm Mefodiylar uylap tapqan slavyan yazuı kirillitsa ğämälgä kertelgän. Slavyan tele räsmi töstä çirkäw häm däwlät tele bulıp äwerelgän. Törki telle bolğarlar belän könyaq slavyannar arasındağı etnik ayırma aqrınlap yuqqa çıqqan. Asılda, bolğarlar küp sanlı slavyannar tarafınnan yotılıp betkännär, tik alarnıñ ataması ğına etnonim—xalıq iseme bulıp saqlanıp qalğan.
Batbay warisları[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Qubrat xannıñ ölkän ulı Batbay Tönyaq Qawqazda üz cirlärendä torıp qalğan häm xäzärlärgä buysınğan. Tora-bara anıñ citäkçelegendäge bolğarlar, yağni quban bolğarları, «qara bolğarlar» dip atala başlağannar. Bügen alar belän xäzerge qaraçaylar (qaraçalılar) häm balqar xalıqların bäylilär. «Bolğar» häm «balqar» süzläreneñ yaqınlığına iğtibar itegez. «Qara» süze ğomumän törki telle küp kenä xalıqlarğa xas üzençälek. Ul alarnıñ qara tutlı bulularınnan alınğan. Mäsälän, qaraçalardan tış qara nuğaylar, bezgä mäğlüm qara xäzärlär, qara qıtaylar bulğan (qara qıtaylar—alar qıtaylar tügel, ä VI—VIII yözlärdä tönyaq-könçığış Qıtayda yäşägän törki qäbilälär). Şunısın da äytergä kiräk, fändä mäğlümlek alğan Pereşçepkino xäzinäse dä — altın häm kömeş sawıtlar, qimmätle qorallar, bizänü äyberläre, altın yözeklär h. b.— Batbay iseme belän bäyle. Ul Poltawa ölkäseneñ Keçe Pereşçepkino awılı yanında tabılğan.
İdel Bolğarı — Qotrağ warisları[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Elegräk yıllarda bolğarlarnıñ Qotrağ citäkçelegendäge öçençe törkeme Qubrat ülgännän soñ Urta İdel buyına kitkän dip yazalar ide. Läkin andıy xanzadäneñ bulmawı, ä qotrağlar qäbiläse genä yäşäwe fändä isbatlandı inde. Şunıñ östenä, arxeologik tikşerenülär kürsätkänçä, Tatarstan yaqlarına bolğarlar VII ğasır urtasındağı bez taswirlağan waqiğalardan soñ uq kilep çıqmağannar äle. Azov buyında häm şul tirä töbäklärdä qalğan bolğarlar xäzär qäbiläläre berläşmäsenä kergännär häm alar belän, ayırata alannar belän berlektä, yuğarıda äytelgän Saltı-Mayaq arxeologik kul'turasın barlıqqa kitergännär häm VIII yöz azağına tikle diärlek şunda yäşägännär.
Urta İdel buyına, Tatarstan cirenä häm aña yänäşä könyaq häm könyaq-könbatış ölkälärgä bolğarlar näq menä VIII yöz azaqlarında — IX yöz başlarında kilep utırğannar häm monda İdel buyı Bolğar däwläte barlıqqa kilgän.
Monı da qarağız[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Bolğar bizäleş sänğäte
- Bolğar çigä asılması
- Bolğar
- Ağa bazar
- Bolğar-Rus kileşüläre
- İdel buyı Bolğar däwläte
- İdel Bolğarı ictimaği-säyäsi tözeleşe
Tışqı sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Bolğar däwläte
- ПoBecTb BpeMeHHыx лeT. M.-Л., 1950. Ч. 1-2; ПoлHoe coбpaHиe pycckиx лeToпиceй. M., 1949. T. 2; M., 1962. T. 1, Bып. 2.
- Boлжckaя Бyлrapия и Pycb. KaзaHb, 1986.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1. 2. 3.
Turk xalqlarinin tarixine dair yazili menbeler. Cin menbeleri Antik menbeler. Bizans menbeleri Turk xalqlarinin tarixi uzre ereb ve farsdilli menbeler 4. Qedim menbelerde Turkustanin ehalisi barede melumatlar.skifler,saklar,sarmatlar ve s 5. Turk xalqlari tarixinin tarixsunasligi. Avropa tedqiqatcilari 6. Turk xalqlarinin tarixine dair rus tarixsunasligi 7. Turk xalqlarinin tarixi uzre Turkiye tarixsunasligi 8. Merkezi Asiya ve Qazaxistanda e.ə 1ci minillikde etnosiyasi durum 9. Merkezi Asiyada turk tayfa birlesmeleri 10. Cenub-Serqi Avropada turk tayfa birlesmeleri 11. Usunlar ve Usun dovleti 12. Kimak dovleti 13. Kanqlar ve kanq dovleti 14. Merkezi Asiya ereb xilafeti dovrunde 15. Xarezmsahliq 16. Uygur xaqanligi. Ictimai ve iqtisadi qurulus 17. Qirgiz xaqanligi 18. Qaraxaniler dovleti 19. Qedim dovr ve erken orta esrlerde turk xaqlarinin medeniyyeti 20. Qedim turklerde islamaqederki dini gorusler 21. Qezneviler doveti 22. Avar xaqanligi 23. Monqol imperiyasi ve qedim turkler 24. Qizil Orda dovletinin yaranmasi.Dovletin xarici siyaseti 25. Noqay ordasi 26. Seybaniler dovleti 27. Teymurun Xarezme herbi seferleri ve Merkezi Asiyanin isgalinin basa catmasi 28. Turk xalqlari yasayan bolgelerin Rusiya terefinden isgali 29. Merkezi Asiyanin turk xalqlari yasayan bolgelerinin Rusiya terefinden isgali 30. Rusiyanin isgal etdiyi turk-muselman bolgelerinde mustemlekecilik siyasetinin esas istiqametleri 31. XIX esrin sonu- XX esrin evvlerinde turk xalqlarinin milli-azadliq herekatinda formalasmis esas ictima-siyasi cereyanlar 32. Birinci dunya muharibesi ve turk xalqlari 33. 1917-ci il Fevral inqilabindan sonra Rusiya imperiyasinin turk-muselman bolgelerinde formalasmis ictimai-siyasi veziyyet 34. Rusiyada 1917-ci il Oktyabr cevrilisi ve yaranmis ictimai-siyasi seraitde turk xalqlarinin milli-azadliq herekatinin yeni strateji ve taktiki meqsedleri 35. XX esrin 20-30cu illerinde Merkezi Asiyanin turk xalqlarinda milli dovlet bolgusu siyaseti 36. Ikinci dunya muharibesi ve bir sira turk-muselman xalqlarinin deportasiyaya meruz qalmasi
Turkiye-Azerbaycan qarsiliqli elaqeleri (XX esrin sonu—XXI esrin evvelleri) 51. Turk dovletleri arasinda medeni elaqelerin inkisafinda TURKSOY-un rolu 57. Turk dovletlerinin beynelxalq teskilatlarda emekdasligi (XX esrin sonu— XXI esrin evvelleri) 56. Turk dovletlerinin Rusiya ile munasibetleri (XX esrin sonu—XXI esrin evvelleri) 58. Qirgizistan-Azerbaycan qarsiliqli elaqeleri (XX esrin sonu—XXI esrin evvelleri) 48. Turk dovletlerinin beynelxalq iqtisadi layihelerde istiraki (XX esrin sonu— XXI esrin evvelleri) 55. Merkezi Asiyanin turk xalqlari Qorbacov ‘yenidenqurmasi’ dovrunde 40. Ozbekistan respublikasi 1991-2011ci illerde 44. Turkmenistan respublikasi 1991-2011ci illerde 45. Turk dovletleri Azerbaycanla qarsiliqli elaqelerde (XX esrin sonu—XXI esrin evvelleri) 46. Qazaxistan-Azerbaycan qarsiliqli elaqeleri (XX esrin sonu—XXI esrin evvelleri) 47. Ikinci dunya muharibesi illerinde ahiska turklerinin deportasiyasi ve halhazira qeder oz torpaqlarina geri done bilmemelerinin sebebi 38. Turkiye ve yeni musteqil turk dovletleri (XX esrin sonu – XXI esrin evvelleri) 53. Qirgizistan respublikasi 1991-2011ci illerde 43. Turkmenistan-Azerbaycan qarsiliqli elaqeleri (XX esrin sonu—XXI esrin evvelleri) 50. Ikinci dunya muharibesi illerinde Krim tatarlarinin deportasiyasi ve muharibeden sonra onlarin milli haqlari ugrunda mubarizesi 39. Ozbekistan-Azerbaycan qarsiliqli elaqeleri (XX esrin sonu—XXI esrin evvelleri) 49. Rusiya federasiyasinin turk subyektleri 59. Merkezi Asiya SSRI-nin dagilmasindna sonra 41.37. Qazaxistan respublikasi 1991-2011ci illerde 42. Ermenistan-Azerbaycan munaqisesi .Probleme munasibetde turk dovletlerinin movqeyi 52. XXI esrin evvellerinde umumdunya terrora qarsi mubarize kampaniyasi ve turk dovletleri
. Tukr dovlet bascilarinin Zirve toplantilari 54. Turk dovletlerinin Iranla munasibetleri (XX esrin—XXI esrin evvelleri) 60.


text:
Rusiyeli Qırım ükümeti yarımadada ukrain radio yayınlamasını bastırıp olamaz, dep bildirdi Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında Televizion ve radio yayınlaması boyunca Ukraina Milliy şurasınıñ azası Sergey Kostinskiy. Böyle etip o, Kremlge boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskayanıñ, kerek olsa, yarımadada ukrain radiosınıñ yayınlamasını blok etecekleri aqqındaki ilânına izaat berdi.
Kostinskiyniñ sözlerine köre, Televizion ve radio yayınlaması boyunca Milliy şurasında vaqtınca işğal etilgen Qırım territoriyasına yayınlaycaq bir qaç merkezniñ açılmasını planlaştıralar. Bu ise dalğanı bastırmaq içün mania olacaqtır.
«Ukrain radiosı yayınlağan dalğasınıñ – 549 kilogerts – bastırılması imkânsızdır. Bellesem, bu saada işimizni inkişaf etecekmiz. Qırımğa yayınlağan bu kibi dalğalar çoq olmaq kerek. FM dalğasını qolay bastıra bileler. Bizim vazifemiz şu ki, Qırım şimaline yayınlaycaq çoq radiostantsiyalar olmaq kerek, böyle alda, olarnıñ bastırılması qolay olmaz», – dep ayttı o.
Programmanıñ diger musafiri, Ukraina mudafaa naziriniñ mesleatçısı Aleksey Makuhinniñ qayd etkenine köre, ukrain dalğalarını bastırması rusiyeli Qırım ükümeti içün iqtisadiy taraftan masraflarnı ketirecek, orta dalğararnı bastırmasını alsaq ise, meselâ, Qırım.Aqiqat Radiosı yayınlağan dalğalar, bu daa da effektivsiz olacaqtır.
«Bu orta dalğalar olsa, o vaqıt olarğa (rusiyeli Qırım ükümetine – QA) bunı yapmağa (dalğanı bastırmağa – QA) pek ağır olacaqtır. Ve orta dalğalarnı sıñırdan degil de, Hersondan bütün Qırım territoriyasına yayınlamaq mümkün. Daa bir imkân bar – yoldaşqa (sputnikke) qoşulmaq, ve yoldaştan dalğa almaq. O vaqıt bir şey yapıp olamazlar», – qayd etti Aleksey Makuhin.
Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya onıñ müessisesi ukrain radiostantsiyasınıñ yarımada territoriyasına yayınlamasını «ekstremizm» tarafından teşkerecegini ve böyle bir şey tapılacaq alda onı blok etecegini ilân etti.
Mayıs 26-da Herson devlet vilâyet memuriyetinde bildirilgenine köre, Ukrainanıñ qıtaiy territoriyasından Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım territoriyasına ukrain radio dalğası yayınlanmağa başladı. Şimdiki vaqıtta test rejiminde. Memuriyetniñ malümatına köre, Qırımda ukrain radiosı 101.4 FM dalğasında yayınlana.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
HSN “Karpatskıy prostir” festivaliniñ açılışında: dünyada Ukraina meraqlarınıñ ileritilmesine areketler yapmalımız
Bugün, 2017 senesiniñ mayısnıñ 5-nde, İvano-Frankivskte Ukraina haber siyaseti Nazirliginiñ Devlet kâtibi Artem Bidenkonıñ iştiragı ile “Karpatskıy prostir” festivali başlandı. Diplomatik daireler vekillerinen, cemaat faallerinen ve yerli akimiyet temsilcilerinen beraberlikte Artem Bidenko festivalni açıp, “Karpatskıy prostir. Sanat birleştire” tögerek masasında da iştirak etti.
Artem Bidenko: “Dünya haber meydanında devlet meraqları ileriletilmesi çerçivesinde aynı ukrain regionlarını inkişaf etmege müim, yerli leyhalarğa diqqat ayırmağa zaman keldi”. Bundan da ğayrı, devlet kâtibi qayd etkenine köre, böyle vaqialarda tek siyasetçiler degil de, kreativ yaşlarımız da iştirak etmek kerek. Bulardan ğayrı, tedbirde Ukraina populârlaştıruvınıñ, dünyada Ukraina meraqları ileriletilmesiniñ ve HSN-nen işlenip çıqarılğan Kontseptsiyağa tedbirler planı taqdim etildi.
Qayd etemiz, “Karpatskıy prostir” – er yılı keçirilecek ve tek sanatçılar içün degil de, Karpatı regionınıñ işadamları, diplomatları ve siyasetçileri içün er yıllıq körüşüvleriniñ meydançığı olacaq halqara leyha. Bu sene iştirak içün 8 memleketten – Ukraina, Avstriya, Poloniya, Macaristan, Slovakiya, Romaniya, Moldova ve Çehiyadan – sanatçılar ve icadiy taqımlar davet etildi. Gürcistan, Azerbaycan, Estoniya, Romaniya, Litva ve bunıñ kibi başqa 40-tan ziyade memleketten davet etilgen vekiller tedbirniñ ürmetli musafirleridir.
Cedvel


text:
Sentâbr 17-de «Bizim balalar» leyhasınıñ faalleri Qırım siyasiy mabusları ve ğayıp olğan ya da qaçırılğan qırımtatarlarnıñ qorantaları içün bayram keçirecek.
«Bu qorantalar içün Qurban bayramını teşkil etmege planlaştıramız. Sıcaq müitte bulunmağa isteymiz. Bu balalar maneviy taraftan kergin vaziyette buluna. Olarnen neler olğanını pek yahşı añlaylar. Bunıñ içün Bağçasarayda böyle bayram teşkil etmege isteymiz. Balalar içün eglence programmasını yapmaq», – dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa «Bizim balalar» birleşmesi Şurasınıñ azası Elzara İslâmova.
«Bizim balalar» leyhası bu sene musulmanlar içün muqaddes Ramazan ayında başlatıldı. Leyha teşebbüsçisi belli Qırım mühbiri Lilâ Bucurova oldı. Bunıñ esas maqsadı – Qırım siyasiy mabusları ve ğayıp olğan ya da qaçırılğan qırımtatarlarnıñ qorantaları balalarına yardım etmektir. «Bizim balalar» birleşmesiniñ Şurası teşkil etildi, onıñ içine lâqayt olmağan ve itibarlı adamlar kirdi, konkret icracılar belgilendi, olar malümatnı toplay ve tertipke ketire, paranı toplay ve muhtaclarğa teslim ete. Leyha tek para yardımını degil de, çeşit yardım şeklini qabul ete: para, urba ve oyuncaqlar, balalar içün raatlıq ve tedaviylenüvniñ teşkil etilmesi, ruhiy reabilitatsiya, mabuslarnıñ qorantalarına hocalıq boyunca yardım.


text:
Mádeniyat
KONSTITUCIYaMÍZDÍŃ 25 JÍLLÍǴÍ SALTANATLÍ TÚRDE BELGILENDI
Qaraqalpaqstan Respublikasınıń jámiyetlik-siyasiy turmısında eń ullı sánelerdiń biri – Qaraqalpaqstan Respublikası Konstituciyası qabıl etilgen kún barlıq orınlarda joqarı kóterińkilik penen…
30.04.2018, 11:30 | 19
PREZIDENTIMIZDIŃ TARIYXÍY QARARÍ ÁDEBIYaTÍMÍZDÍ, RUWXÍY DÚNYaMÍZDÍ RAWAJLANDÍRÍWDA JAŃA DÁWIRDI BASLAP BERDI
Prezidentimiz Shavkat Mirziyoevtiń 5-apreldegi «Ózbekstan Jazıwshılar awqamınıń jumısın bunnan bılay da jetilistiriw ilajları haqqında»ǵı qararı qabıl etiliwi múnásibeti menen Ózbekstan…
30.04.2018, 11:01 | 20
SAVICKIY MUZEYINE 3 AYDA 6 YaRÍM MÍŃNAN ASLAM ADAM SAYaXAT ETTI
Usı jıldıń yanvar, fevral, mart ayları dawamında respublikamızdıń derlik barlıq qala hám wálayatlarınan, rayonlardan I.V.Savickiy muzeyine 6 yarım mıńnan aslam…
30.04.2018, 10:28 | 27
Shımbay rayonlıq xalıq teatrı háweskerler arasında ótkerilip atırǵan respublikalıq festivalda qatnaspaqta
Ózbekstan Respublikası Mádeniyat ministrligi Respublikalıq mádeniyat birlespeleri jumısların shólkemlestiriw ilimiy-metodikalıq orayı, Xalıq aralıq «Altın miyras» qayırqomlıq jámiyetlik qorı, Respublikalıq «Tasviriy…
30.04.2018, 10:19 | 15
«MÁMLEKETLIK ǴAYRATKER, ILIMPAZ HÁM ShAYÍR»
Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetinde usı atamada Saǵındıq Nietullaevtıń 70 jıllıǵına baǵıshlanǵan Respublikalıq ilimiy konferenciya bolıp ótti. Oǵan Qaraqalpaqstan Respublikası…
30.04.2018, 10:16 | 27
ShÍMBAYDA LAPGÓY HÁM QÍZÍQShÍLAR TAŃLAWÍ ÓTKERILDI
Shımbay rayonlıq mádeniyat bóliminde 27-mart–xalıqaralıq teatrlar kúni múnásibeti menen Qaraqalpaqstan Respublikası Mádeniyat ministrligi tárepinen shólkemlestirilgen háwesker xalıq teatr jámáátleri drama…
30.04.2018, 09:54 | 25
NÓKISTE TEATRLAR KÚNI KEŃNEN BELGILENDI
27-mart-Xalıqaralıq teatrlar kúni. Bul sáne hár jılı respublikamızda kóterińkilik penen belgilenedi. Teatr – bul xalqımızdıń ruwxıy dúnyasınıń ajıralmas bir bólegi…
30.04.2018, 09:46 | 32
20 JÍLLÍQ BIRGE ISLESIWDIŃ NÁTIYJELERI
Paytaxtımızdaǵı «Kórgizbeler sarayı»nda Qaraqalpaqstan Respublikası Densawlıqtı saqlaw ministrligi menen «Shegarasız shıpakerler» shólkeminiń tuberkulyozge qarsı gúresiw baǵdarında birge islesiwiniń 20 jıllıǵına…
28.04.2018, 15:31 | 21
TEATRDA TANÍLǴAN TALANT
Qaraqalpaqstan televideniesindegi balalarǵa arnalǵan «Ertekler eline sayaxat», «Túlkishek» kórsetiwleri arqalı kishkene balalardıń súyikli insanına aylanıp úlgergen Murat Begimovtı xalqımız jaqsı…
28.04.2018, 15:27 | 21
40 JÍLLÍQ ÓMIRIN TEARTǴA BAǴÍShLAǴAN INSAN
Aramızda sonday talantlı, kópshilikke belgili, miynetkesh insanlar júdá kóp. Olardıń talantın, xalıqqa islegen miynetin kórip, kóziń quwanıp, háwesiń keledi. Hár…
28.04.2018, 15:23 | 24
Shahzoda may ayında Nókiske keledi
Shahzoda ismi menen belgili estrada qosıqshısı Zilola Musaeva may ayında «Shahzoda seniń qalańda» atlı koncertlik baǵdarlaması menen Nókis, Úrgenish, Namangan,…
21.03.2018, 14:20 | 55
NMPI DA PROFESSOR Q.JÁRIMBETOVTÍŃ 70 JÍLLÍǴÍ BELGILENDI
15-mart kúni Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutında belgili alım, filologiya ilimleriniń doktorı, professor, Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen ilim ǵayratkeri…
16.03.2018, 16:26 | 48
«SAWǴA» DAWAM ETPEKTE
Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik akademiyalıq muzıkalı teatrında 8-mart – Xalıqaralıq – hayal-qızlar bayramına arnap tayarlanǵan «Sawǵa» teatrlastırılǵan koncert baǵdarlaması teatr…
13.03.2018, 14:06 | 39
Qaraqalpaqstanlı xudojnik Sársenbay Baybosınov Kórkem óner akademiyasınıń akademigi boldı
Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń usı jıldıń 6-marttaǵı qararı tiykarında Ózbekstan Kórkem óner akademiyasınıń jańa haqıyqıy aǵzalarınıń dizimi tastıyıqlandı. Bul haqqında…
13.03.2018, 14:04 | 39
Ellikqalada balalar muzıka hám kórkem óner mektepleri ansamblleri arasındaǵı tańlawdıń aymaqlıq basqıshı ótkerildi
Ellikqala rayonındaǵı 18-sanlı balalar muzıka hám kórkem óner mektebinde Balalar muzıka hám kórkem óner mektepleri ansamblleri respublikalıq tańlawınıń Qaraqalpaqstan Respublikası…
10.03.2018, 14:11 | 39
ÓZBEKSTANDA BIRINShI MÁRTE ÁSKERIY TEATR ShÓLKEMLESTIRILDI. JAŃA TEART QARAQALPAQSTANǴA QAShAN GASTROL SAPARÍNA KELEDI?
Ózbekstan Respublikası Qorǵanıw ministrliginiń Ruwxıylıq hám aǵartıwshılıq orayı janında birinshi márte áskeriy teatr-studiyası – “Turan” shólkemlestirildi. Bul haqqında Qorǵanıw ministrliginiń…
10.03.2018, 14:09 | 40


text:
Nawrız 10, 2017 | avtor shalqar
Är ulttıñ öziniñ ulttıq qundılıqtarı boladı. Bir ulttı ekinşilerinen erekşelendirip turatını onıñ: tili, ertegileri, maqal-mätelderi, lïro-épostıq jäne batırlar jırları, ädet-ğurpı,
Jeltoqsan 16, 2016 | avtor shalqar
Täwelsiz el bolğanımızğa bïıl 25 jıl tolıp otır. 25 jıl – tarïxpen salıstırğanda qas qağım sät. Al, bir adamnıñ
Qaraşa 30, 2016 | avtor shalqar
Wälïxan QALÏJANOV, M.O.Äwezov atındağı Ädebïet jäne öner ïnstïtwtınıñ dïrektorı, fïlologïya ğılımdarınıñ doktorı Döñgelengen dünïe şır aýnalıp tur. Biraq endi kez-kelgen
Qazan 28, 2016 | avtor shalqar
Mırzataý Joldasbekov, Qazaqstannıñ memleket jäne qoğam qaýratkeri, fïlologïya ğılımınıñ doktorı, professor Älemde öziniñ kindik qanı tamğan twğan jerine, at jalın
Qazan 11, 2016 | avtor shalqar
Däwletbek Baýtursınulı aqın, QJO nıñ müşesi, Türki dünïesi jır müşäýralarınıñ jüldegeri Adam balasınıñ Jerşarı dep atalatın bir ğana üýi
Mamır 15, 2016 | avtor shalqar
Burınğı QR Ékonomïka mïnïstri Erbolat Dosaev 2015 jılı 2 qaraşada parlamentke «Qazaqstan Respwblïkasınıñ Jer kodeksine özgertwler men tolıqtırwlar engizw
Nawrız 5, 2016 | avtor shalqar
Ğalïya Qaýdawılqızı Ayaqqa kisen salwğa bolar, Qolğa kisen salwğa bolar, Tilge kisen salwğa bolmas! (Bäýdibek bï) «Ne aýtarıñdı bilmeseñ,
Qırküýek 4, 2015 | avtor shalqar
Qazirgi kezde, bizde, jemqorlıqtıñ damıp ketkendigi sonşalıq jasırwğa da kelmeý qaldı. Onı buqara xalıq kündelikti öz bastarınan ötkizip jatır. Usaq-tüýek
Qañtar 26, 2015 | avtor shalqar
Nursultan Äbişulı Nazarbaevtıñ aýtqan qanattı sözderi El köşin bastaw – mağan sın, Meni qostaw – elge sın. Xalıqtıñ senimin aqtawdan
Jeltoqsan 3, 2014 | avtor shalqar
Qazaq jeri – Saq, Ğun zamanınan beri altınnan saraý salğan, xandarı altın taqta otırğan, älemdi awzına qaratqan, jïırma memleket däwren


text:
Qosqan waqıtı Qazan 11, 2016 | 377 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar0
TÄWELSİZ ELDİÑ ULIMIN
Däwletbek Baýtursınulı aqın,
QJO nıñ müşesi, Türki dünïesi jır müşäýralarınıñ jüldegeri
Adam balasınıñ Jerşarı dep atalatın bir ğana üýi bar. Äwel basta Öziniñ tüpkilikti mekeninen waqıtşa qonıstanwğa, sınaqqa köşip kelgen.Qanşa turatını anıq emes, yağnï özi bilmeýdi. Bilmeýtini, tañdaw erki joq, ämir etilgende keledi, ämir jetkende baýırğı turağına qaýtadı. Kelwine sebep äke-şeşesi, qaýtwına sebep ajal. Äwel basta topıraqtan jaralğan soñ, topıraqqa qaýtadı. Ärkim är türli amanattarmen jiberiledi, Paýğambarlar twra joldı tanıtwğa kelgen, soñı Muxammet(s.ğ.s), külli adam atawlığa arnalğan jalğız jol aqïqattı nusqawşı. Endi birewler Xan, Patşa, Prezïdent bolıp qalıptasadı olda Allanıñ qalawı, Olarğa öte ülken amanat jüktelgen. Jeke bası, otbası, qawımı ğana emes, tutas xalıq, külli el onıñ moýnına amanat etilgen. Qazireti Xalïpa Omar aýtqandaý «ïrandağı bir köpirde ayağı qısılıp, taptalıp ölgen qoýdıñda surağı menen alınadı» degen jawapkerşilik bolatını sözsiz. Osındaý mindetin sezinbegen adam ülken jumısqa bara almas edi, jüregi men mïında ne bolıp jatqanın ekiniñ biri bile bermeýdi. Bayağı ğasırlardağıdaý oqşaw, özaldına, qorğanğa bekinip alıp qaraşağa bïligin jürgize beretin kez emes, «äwe alaqandaý, jer tebingideý» bolıp külli dünïe köz aldıñda qaýnap jatır…Amanat arqalağan är pende alparısqa tolı ömirdiñ tilin tabw jolında jan alıp, jan berwde! Amanatpen sanaspaýtındar ğana tirşilikti kürdelilestirip, swdı laýlap balıq ustağısı keledi. Al, biz sekildi qarapaýım bir adamnıñ mindeti men borışı ornın bilw. Tağdır näsip etken jawapkerşilikten asıp-taspaw. Ïıqtağı amanattıñ salmağın saralap sanalı ömir sürw ekenin sezinw. Bulaý oýğa ketetin sebebimiz jerşarı degen üýimizdiñ bir buışı baspana bolıp otırğan-«Qazaqstan» degen otawımızdıñ baqıtı bizdiñ baqıtımız. Negizi «bir burışı» degen durıs emes, ortasınan oýıp turıp orın bergen Allağa mıñ märte Şükir! Mine biz osındaý ulanğaýır otanda, ulı dalada ösip-önip kögerip köktep otırmız…Bul dalanıñ betinen şegara temir torlar tartılıp, sızıqtar sızılsada, jerler bölinip kartalar özgertilsede, bäribir adamnıñ qalawımen emes, Qudirettiñ qalawımen qïwlasıp jatadı eken. Birewler otannan ketip, birewler otanğa köşip kelip jatır…birewler jäýli turmıs, jaqsı qonıs izdeýdi, birewler tartqan beýnettiñ zeýnetin körwge umtıladı, birewler öner qwıp öris şarlaýdı…eşkimdi de aýıptawğa, kinalawğa qaqımız joq. Adamdı jürek qalawı bïleýdi, aqıl şığar jol izdeýdi.
Jalpılama söz aýtwdanköri öziñmen baýlanıstı aýtsañ barınşa şın boladı. Twğan jerim qazaqtıñ mekeni bolsada,şegaramen bolingen şermende urpaqtıñ biri ekenim anıq. İstegen qızmet, alğan jalaqı, ïe bolğan märtebe, otırğan üýde jubanış bola almaýtın, tïyanaq bolmaýtın kez boladı eken!.. Ïä, biz ondaý küýdi basımızdan keşirdik…sondıqtanda şığar täwelsizdiktiñ üşinşi jılı bärin tastap elge jıljıdıq. Ol kezder kimge bolsada jeñil emes edi, Bir qwanışımız däl sondaý şaqta osı jurtpen bolıp körgenin körip, tatqanın tattıq. Qadır aqın aýtqandaý «Köz aldımda paýda bolıp qapşağaý, köz aldımda ğaýıp boldı aralım» degendeý Sotcïyalïzmniñ öktemdigi sarqılıp, täwelsizdiktiñ orkeni östi…Quldıq sana joğalıp qojaýındıq sezim köterildi. «Altın ordanıñ», «Qazaq xandığınıñ» muragerleri bas köterip baqıtın taptı. Köz aldımızda, aq jerden Astana ösip örkendedi. Arqa tösinde adam tanımaýtın özgeris bolıp Qazaqstannıñ jüregi bülkildep soğa bastadı! Adamzat balası ğasırlarda jetetin jetistik aýnalası ondağan jıldıñ işinde irgesin beriktedi. Biz sonı kördik, kwägeri boldıq. Tutas ğumır mültkisiz köñildi sätterden turmaýdı, arasında üzik-üzik şalqığan şaqtarmen, köñildi kezderdiñ bolatını anıq, menşe baqıt degen sol. Aqşağa satıp alwğa bolmaýtın, Tartıp alwğa ırıq bermeýtin baqıttı biz kördik, körip qana qoýğan joqpız ïe boldıq!
Bir dalanıñ zawzatı bola tura, bir jarım ğasırdıñ aldındağı eki ïmperïyanıñ bolisinen sınadaý qağılğan şekaranıñ eki jağında qalğan bizder elge qosıldıq, etegimizdi japtıq. Aş boldıq toq boldıq, qaq boldıq soq boldıq. Biraq ökingemiz joq, örtengemiz joq «tulpardıñ öz tuyağı özine därini» jaqsı bildik. Bir jüýeden ekinşi jüýege awısw tüpten jeñil emes, sol awırtpalıqtı köppen kördik, köñilge toqıdıq. Alaýda «qarınımnıñ aşqanına nalımaý, qadirimniñ qaşqanına jılaýtın» kezder bolmaý qalğan joq. Anıq aýtatınım onıñ bäri näpsi qarın qamı men köñil qalawınıñ töñeregindegi dünïeler edi. Al, şındığında jürek qalawındağı nağız baqıttı baldaý sorıp, basımızdan ötkizdik!..Aqın bolğan soñ jazğan öleñderime qarap otırıp qïyal älemine qanat qağatın kezderim köp. Osı joldardı jazıp otırıp mına şwmaqtar kele bastadı…
Täwelsiz eli bar, ultımnıñ ulımın,
Bul meniñ baqıtım, qaýnar tunığım.
Jasqanğan janarım jaýnadı şıradaý,
Özgergen ömirlik tağdırım, uğımım.
Büliksiz, bütindik xalıqqa keregi,
Beýbit zamanğa bereke keledi.
Jüregi kirlegen sezbeýdi, senbeýdi,
Körsoqır, ïisalmas, tıñdamas kereñi.
Otanı, otı bar xalıqtıñ birimin,
Kök twmen körindi tilim men tür, ünim.
Respwblïkam resmï bolğandıqtanda,
Men bügin qazaqpın, men bügin tirimin!
Endeşe kezdesken kedergi kesirler,
Keýde qïsaýğan şegesiz şeşimder,
Egemen eñsemniñ aldında retteler,
Qazaqqa buýırsın qasïetti esil jer!..
Mine biz 25 jılğa qadam qoýdıq bul bir bwınnıñ ömiri, demek Qazaqstanda jaña däwir bastaldı. Olar soğıs körmegen, soğıstı süýmeýtin, beýbitşilikti jaqtaýtın jaña urpaq! Olar balalıq şağın qamsız qaýğısız jılı uyada ötkizdi. Keýbir elderde besikten beli şıqpaý mıltıq atwdı üýrense, bizdiñ otanda älippe arqalap ädemi ömir sürdi. Än tıñdap, küý şertti. Bolaşaq üşin alısta-jaqın şetelderde bilim aldı. Mine alğaşqı jemisi azamattar at tizginin alıp at jalın tartıp mindi. Joğarıdağı öleñimdegi jürek söz «büliksiz bütindik xalıqqa keregi, beýbit zamanğa bereke keledi» Bayağıda bir apa «Budan jaman künimde de toýğa barğamın»- degen eken, Qazir aýtıp aýtpaý qoý üstine boz torğaý jumırtqalağan kez, tasığan özen basıladı, buzılğan köpirler jöndeledi… köş köligin qamdap, atajurtqa ağıları sözsiz! Men munı «Nur otan» partïyasınıñ uýımdastırğan ékspedïtcïyasınıñ quramında 14 oblıstı aralap, şegaralas bes memleketti körip, kölikpen 20000km jol basqan sätte, Qırğız, Äzerbaýjan, Türik twıstardı közden keşirgen kezde tolıq sezindim.Bärinende täwelsizdigimiz bayandı, zamanımız beýbit bolsın! Sizben bizdiñ jeke basımızdıñ muñı tük emes, Jerşarı degen ülken üýdiñ bir otawı Qazaqstannıñ tütini tüzw uşsın!
Täwelsizdigimizdiñ tuğırlı bolwı men beýbit-tınış bolw tirşiliktiñ kepili!!
_____________________


text:
Qosqan waqıtı Aqpan 22, 2016 | 509 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar0
Qulan ba älde dombaý ma?
Gobbï şölin mekendegen bul jılqılar nege
“Prjevalskïý jılqısı” dep ataladı?
Bizdiñ däwirimizden san ğasır burın jer betin türli janwarlardıñ, onıñ işinde şöp qorektisi bar, jırtqışı bar tirşilik etkenin büginde zoolog mamandar däleldep jatır. Tipti sol janwarlardıñ jer astında, muzdıqtarda saqtalıp qalğan qañqa süýekterin tawıp, olardı qurastırıp, älgi janwarlardıñ turqı men boýınıñ qandaý bolğandığın anıqtap jatqan da jaýı bar. Sol ertede jer betinde tirşilik etken janwarlar men añdardıñ keýbiri bizdiñ zamanımızğa deýin jetpegen. Äsirese eti jewge jaramdı, terisi bağalı janwarlardı adamdar awlap, qorek jäne kïim etip olardıñ sanınnıñ azayuına ıqpal etken dewge boladı.
Osıdan jüz mıñ jıl burın tas däwiriniñ añşılarınıñ äreketiniñ nätïjesinde Ewropada orman pilderi men müýiztumsıqtarı, al odan soñ alıp buğılar men jündes müýiztumsıqtar jäne mamonttar tigerge tuyaq qalmaý joýılğan. Al osıdan on mıñ jıl burın tas quraldarmen qarwlanğan añşılar Soltüstik Amerïkada mastadonttar men mamonttardıñ, alıp lamalar men öte iri jalqaw añdardıñ jer betinen mülde joýılwına özderiniñ ülesterin qosqan. Däl osındaý jağdaý Ewrazïyanıñ orta tusında kösilip jatqan Ulı dalağa da tän. Ertede osı Ewrazïyanıñ dalalıq öñirin neşe türli şöp qorekti onıñ işinde aşa tuyaqtısı bar, taq tuyaqtısı bar janwarlardıñ mekendegenin eskilikti kitaptardan oqıp bilwge boladı.
Soñğı 400 jılda Ewrazïyada jer betinen jabaýı ögiz «twr» men üý jılqılarınıñ atategi bolıp sanalatın tarpañdar ğaýıp bolğan. Ärïne olardıñ joğalwına da adamdar sebepşi bolğan. Zoolog mamandar ötken zamandarda qazirgi Qazaqstan awmağındağı Sırdarïya, Şw, İle özenderiniñ boýındağı nw toğaýlar men qalıñ qamıstardı «turan jolbarısınıñ» mekendegenin alğa tartadı.
Turan jolbarısınıñ eñ soñğısı tipti XX ğasırdıñ alğaşqı jartısında awlanıp, öltirilgen. Sodan beri onıñ da ornın sïpap qalğan jağdaýımız bar. Qazaqstan awmağında iri mısıq tuqımdardastardan tek jolbarıs qana emes, onımen birge qabılan (gepart) jäne irbiz (leopart) sekildi jırtqış añdar da mekendegen. Al olardıñ da joýılwına adamdardıñ septigi tïgen dewge boladı. Ertedegi türkilerde odan keýin qazaqtarda Arıstan, Jolbarıs, Qabılan jäne İrbiz degen kisi attarı kezdesedi. Eger mundaý janwarlar bolmasa, ata-babalarımız olarğa qaýdan aýdar taqsın. Sol janwarlardıñ qaýsarlığına, batıldığına, äbjildigine tänti bolıp, sondaý batıl, qaýsar bolsın dep balaların solardıñ nıspısımen ataýtın bolğan.
Jolbarıstar men irbizder Ulı daladan joğalğanımen olardıñ twıstarı Azïyanıñ qïır şığısındağı nw Taýgalarda saqtalıp qalğan. Al osılarğa uqsas barıs bïik tawlardıñ adam ayağı jete bermes jotalarında tirşilik etken soñ qudaý saqtap aman qalğan. Al keýingi kezde öte sïrek kezdesetin jäne joýılıp bara jatqan janwarlardı arnaýı Qızıl kitapqa engizip, memleket olardı erekşe qamqorlıqqa alıp, arnawlı zoobaqtar men qorıqtarda bağıp saqtap otırğanı barşamızğa belgili. Sonıñ nätïjesinde jabaýı tabïğatta kezdespegenimen saqtalıp qalğan birşama janwarlar bar.
Biraz mäsele jöninde oý tolğağandaýmız, al endi negizgi taqırıbımızğa köşsek deýmin.
Mundağı bastı köñilge küdik uyalatatın närse – büginde bizdiñ «qulan» dep atap jürgen esekke uqsas jabaýı janwarğa baýlanıstı bolmaq. Endigi saraptawımız osı qulan jaýlı örbïtin boladı.
Ulı Dalanı jaýlağan ejelgi türkilerdiñ olardıñ urpaqtarı bolıp sanalatın qazaq xalqınıñ ömiri, turmıs tirşiligi, şarwaşılığı köbnese tört tülik malmen baýlanıstı bolğan. Sonıñ işinde äsirese jılqınıñ ornı erekşe dep aýtwğa boladı. Jılqınıñ etinsiz onıñ işinde qazı-qartasız, jal-jayasız qazaqtıñ ömirin elestetw mümkin emes. Qazaqtar jılqınıñ etin et atawlınıñ işindegi eñ bir dämdisi, eñ bir tatımdısı, eñ bir siñimdisi dep sanağan. Sondıqtan äli künge deýin jılqı soýıp as berw, jılqı soýıp toý jasaw qazaqtar üşin ülken abıroý, zor qurmet bolıp sanaladı. Ertedegi babalarımızdan qalğan añız, jırlarda añşılardıñ qulan awlap, olardıñ dämdi etine qarıq bolğandığı aýtıladı.
Bizge jetken bir añızda sayat qurıp, seýildegen xanzadanıñ «Aqsaq qulan» küýiniñ twwına sebepşi bolğandığı bayandaladı. Onda nökerlerimen qulan awlap jürgen xanzada jolında kezdesken qulannıñ bärin qırıp, soñınan bir qulınşağın ertip jürgen aqsaq qulanğa kezigedi. Xan balasınıñ qaharına tap bolğan aqsaq qulan qulınşağın ertip qaşa jöneledi. Alaýda jaraw at mingen qwğınşıdan aqsaq bolğan soñ qara üzip kete almaýdı. Al xanzada jolında kezdesken oljanı qarmap qalğısı keldi me eken, älde jas qulınşaqtıñ dämdi etine suqtandı me eken, ol älgi aqsaq qulannıñ qulınşağın atıp saladı. Qulınşağınıñ omaqasa qulağanın körgen enesi bawır eti balasın öltirgen qanıpezerdiñ özine qarsı umtılğan eken.
Sonda qulan bar arınımen xan balasınıñ atımen soqtığısqanda, qulannıñ özi de, atımen qulağan xandaza da sol jerde jan tapsırğan körinedi. «Jaýsız xabar äkelgenniñ kömekeýine kümis balqıtıp quyamın» degen xan jarlığınan qaraşıları ulınıñ öligin estirtw üşin xannıñ aldına küýşi kisini alıp barğan eken. Sondağı tartılğan küý «Aqsaq qulan» dep atalğan desedi ertedegi añızda. Ol küý osı künge deýin jetken.
Bul jerde biz «Aqsaq qulan» xïkayasın bayandawdı maqsat etip otırğanımız joq. Eñ bastı närse – ertedegi adamdardıñ qulan awlap, onıñ etin azıq retinde paýdalanğandığında bolıp otır. Sodan keýin ertedegi añızdarda bolsın, jazılıp qalğan jılnamalarda qulan esekke emes jılqığa uqsas dep jazılğan. Mine däl osı jer köñilge küdik uyalatadı. Qazaqtar jılqınıñ jäne jılqı tuqımdas jabaýı janwarlardıñ etin jegen. Al esekti erteden eti jewge jaramsız, türi qoraş usqınsız janwar dep sanağan. Tek onı minip qoý bağwğa, arbağa jegip jük taswğa paýdalanğan. «Esektin eti aram, eñbegi adal» degen söz sodan qalğan şığar.
Al endi ertedegi qulandardı öz közderimen körip, olardı awlap, etin jegen kisilerden sır tartıp köreýik. Solardıñ biri XV-XVI ğasırlarda jasap, Orta Azïyanıñ bïlewşisi bolıp, soñınan tağdır talaýımen Ündistanğa barıp, sonda Ulı Moğol ïmperïyasınıñ negizin salğan, Aqsaq Temirdiñ urpağı Zahïr-ad-dïn Mumammed Babır öziniñ «Babırnama» attı şığarmasında bılaý dep jazadı: «Bul qonıstan tañsäriden attanıp, Qattawız jazığında añ awladıq, sansız köp qulan men kïik qorşawğa alındı. Köptegen kïik pen qulandı jwsatıp saldıq. Añ awlağan kezimde bir qulandı qwıp, jaqındap qalğanımda sadaq tarttım, ile-şala tağı bir attım, eki oq ta darığanımen qulan jığılmadı biraq jügirisi burınğıdan bayawladı. Attı tebinip qulanğa janap keldim de qulaq-şekeden pergenimde keñirdegi qaq bölinip tüsti. Qulan sekirip, omaqasa qulağanda, artqı ayağı üzeñgimdi ilip alıp kete jazdadı. Meniñ semserim jaqsı şabatın edi. Qulan ğajaýıp semiz eken. Qazısı bes eliden säl-aq kem eken. Moğolstanda qulan awlağan Şırım Tağaý, tağı basqa adamdar tañ qalıp: «Moğolstannan da mundaý semiz añ sïrek uşırastıratın edik»,– desti. Sol küni tağı bir qulan attım. Awlanğan kïik pen qulannıñ köpşiligi semiz boldı, biraq men şawıp tüsirgen qulandaý semizi uşıraspadı. Şapqınşılıqtan qaýtısımen, Kabwlğa kelip qos tigip jattıq.» Bul 1508 jılı qazirgi Awğanstan jerinde bolğan oqïğa. Babırdıñ mälimetine qarağanda älgi qulannıñ qazısı bes elige jwıq eken. Bul büginde arnaýı bağılğan jılqılardıñ qazısına jeteğabıl. Al osı küni bizder qulan dep atap jürgen esekke uqsas janwardıñ osınşalıq qazısı bolar ma eken? Joğarıda Babırdıñ aýtwınşa qasındağılardıñ biri – Şırım Tağaý Moğolstanda yağnï bügingi Qırğızstan men Qazaqstannıñ oñtüstik-şığısında qulan awlap körgen kisi eken. Demek XVI ğasırda qulandar qazirgi Qazaqstan jerinde üýir-üýir bolıp jürgen dep topşılawğa boladı.
Babır bul şığarmasında tek Ündistanda ğana mekendeýtin janwarlar men qustarğa toqtalğan, olardıñ tizimin jasap, birşama sïpattama berip ötken. Bir ökinişti jeri ol Orta Azïyanı mekendegen janwarlar jaýında täptiştep jazbaptı. Biraq sol zamandağı adamdar üşin bäri de belgili bolğan ğoý. Olar özderinen keýin keýbir añdar men qustardıñ joýıların qaýdan bilsin.
Aw, sonda Babırdıñ aýtıp otırğan qulanı men bizdiñ büginde körip-bilip jürgen qulanımız, qaý qulan? Osı bir küdigimizdiñ seýilwine jäne aqïqatqa köz jetkizwimizge XIX ğasırdağı orıs sayaxatşısı N.M. Prjevalskïý jol aşatın sekildi. Ol kisi öz ömirinde bes ret ékspedïcïyağa şığıp, Azïya elderine sayaxat jasağan jäne 33 268 km joldı jürip ötken eken.
XIX ğasırda kezekti bir sayaxatında N.M. Prjevalskïý qazirgi Moñğolïyanıñ oñtüstik-batısında Gobï şölin kesip ötip bara jatıp, jılqığa öte uqsas jabaýı janwardı körip qaladı. Ol jalma-jan atımen sol janwardıñ soñınan qwıp, sodan soñ onı ustap aladı. Keýin ol kisi sol oljasın Reseýge alıp kelgen. Sodan beri osı bir jılqığa öte uqsas janwar «Loşad Prjevalskogo», yağnï Prjevalskïý jılqısı dep atalıp ketti. Şın mäninde sayaxatşı N.M. Prjevalskïý bul janwardı qoldan jasap ne bolmasa jılqılardıñ är türli tuqımdarın bwdandastırıp şığarğan joq qoý.
Reseýde «Orlovskïý rısak» yağnï «Orlov jelisti jılqısı» degen jılqınıñ türi bar. Onı XVIII ğasırdıñ soñında knyaz Aleksïý Orlov birneşe jılqılardıñ tuqımdarın bwdandastırw arqılı şığarğan. N.M. Prjevalskïý bar bolğanı tabïğatta erkin tirşilik etip jürgen tüz tağısın qolğa tüsirdi. Sonda bul jılqı tektes beýbaq janwar Prjevalskïý ustap alğanğa deýin atawsız jürgen be? Ulı Dalanıñ ärbir jügirgen añına, jıbırlağan jändigine, uşqan qusına jäne ağaşı men ösimdikterine deýin at qoyuğa şeber ejelgi türkiler odan keýingi qazaqtar osınaw jılqı tektes körikti janwardı atawsız qaldırğanı nesi?
Ärïne osı bir tüz tağısın ertedegi babalarımız nazardan tıs qaldırğan dewge kümänmen qaraýmın. Äsili, meniñşe nağız qulan tap sol Prjevalskïý jılqısı bolwı mümkin. Öýtkeni ol öte jılqığa uqsas jäne turqı men boýı jabı jılqımen şamalas. Eger bul jabaýı janwar jılqımen soqtığıssa onı qulatatındaý qawharı bar jäne onıñ Babır aýtqandaý bes eli qazısınıñ bolatınına kümän keltirwge bolmaýdı.
Al qazirgi esekke uqsas qulannıñ jılqını sürindiretindeý küşi joq. Sodan soñ qulan sözin étïmologïyalıq jağınan saraptap körsek, ol «qula» jäne «añ» degen sözderden quralğan sekildi. Qula – aqşıl sarı tüs. Olardıñ üý jılqılarınan bir erekşeligi – tüsi. Qulandardıñ üýiri men tobırı qanşa köp bolsa da, olar bir-birinen aýırğısız bir tüsti, yağnï qula tüsti boladı. Üý jılqıları sekildi – ala, qara, kök, torı, boz bolmaýdı. Bir otar aq buýra (merïnos) qoýdı körgeniñiz bar ma? Qulandar da solar sekildi bir tüstes boladı.
Ertedegi abız babamız Asan Qaýğıdan qalğan qarïya sözderde: «Quýrığı joq, jalı joq, qulan qaýtip kün körer. Ayağı joq, qolı joq, jılan qaýtip kün körer» degen şwmaqtar kezdesedi. Degenmen de nağız qulannıñ, yağnï Prjevalskïý jılqısınıñ jalı da, quýrığı da bar jäne birşama qalıñ. Tek olardıñ jalı jılqılardıñ jalı sekildi jelkesinen tömen qaraý tögilip turmaýdı. Küzelgen taýdıñ jañadan ösken jalındaý jelkesinen joğarı qaraý bir qarıstaý bolıp tikireýip turadı jäne mañdaýında kekili bolmaýdı. Asan Qaýğı babamızdıñ «jalı joq» degeni – qulan jalınıñ uzın emestigin jäne jılqı jalı sekildi tögilip, salbırap turmaýtının meñzegeni bolar.
Ertedegi añız-äñgimelerde, qarïya sözderde, jazılğan jılnamalarda qulannıñ kezdeswi olardıñ Ortalıq Azïya men Qazaqstannıñ dalaların mekendegenin jäne üýir-üýir köp bolğandığın bildiredi. Biraq adamzat olardıñ dämdi eti üşin awlap, soñınan joýılwına deýin aparğan. Onıñ üstine tek adam ğana emes jırtqış janwarlar da olardıñ azayuına özindik üles qosqan dep oýlawğa boladı. Olardıñ eñ soñğı jan saqtağan mekeni qazirgi Moñğolïyanıñ awmağındağı adam ayağı jete bermeýtin Gobï şöliniñ bayabandarı bolıp qalğan. Äýtewir osı bir öñirde körikti tüz tağısınıñ saqtalwına tabïğat jağdaý jasağan sekildi. Äne sol jerden N.M Prjevalskïý olardıñ birewin ustap alıp adamzatqa qaýta tabıstırğan. Sodan beri olardı öte sïrek kezdesetin janwar retinde «Qızıl kitapqa» engizip, joýılwdan saqtap qalğan. XX ğasırdıñ soñında arnaýı zoobaqtar men pïtomnïkterdiñ ösirwiniñ nätïjesinde qulandardıñ sanı dünïe jüzinde 300 basqa jwıqtağan. Qazir olar budan birşama köp te bolwı mümkin. Qazaqstandağı zoobaqtar men arnaýı qorıqtarda da qulandar bar. Almatı oblısındağı Altın emel tabïğï qorığında birneşe bası bar. Almatı zoobağında bes bası onıñ işinde bir aýğır, eki bïe, bir baýtal jäne bir qulınşaq bağıp kütilwde.
Almatı zoobağındağı jabaýı jılqılar turğan qorşawdıñ joğarğı jağına taqtaýşa ilingen jäne onda «Prjevalskïý jılqısı» dep jazılğan, tömengi jağında qosımşa «tüzat» dep körsetilgen. Meniñşe, bul jılqını tüzat dep ataw durıs bola qoýmas deýmin. Sebebi: ertedegi qarïya sözderde jäne añız äñgimelerde köşpendiler dalanıñ jabaýı tarpañdar men qulandarın tirideý qolğa tüsirip, olardı üý jılqılarına qosaqtap baýlap birtindep jwasıtıp qolğa üýretkendigi aýtıladı. Qolğa üýretilgen tarpañdar men qulandardı üý şarwaşılığına beýimdep, olardı minis köligi retinde paýdalanğan. Mine sondaý dalanıñ jabaýı jılqıların, tüzdiñ tağı attarın ertedegi qazaqtar «tüzat» dep atağan sekildi. 1957 jılı Gobï şölinen qulannıñ eñ soñğı Orlïca attı bïesin ustap, onı Wkraïnanıñ Xerson oblısı Askanïya-Nova qorığına äkelgen. Qazir onıñ bağa jetpes urpaqtarı sol qorıqta jartılaý erkindikte tirşilik etip jatqan körinedi.
Kezinde Türkmenstannan äkelinip Aral teñiziniñ Barsa kelmes aralına jiberilgen esekke uqsas jabaýı janwardı qulan dep jañsaq atap jürgen sïyaqtımız. Buğan nağız qulandardıñ joýılıp ketwi, yağnï Qazaqstan dalalarında olardıñ mülde uşıraspawı sebep bolğan şığar dep oýlawğa boladı. Qulandardı körmegen adamzattıñ keýingi urpaqtarı olardı şatastırıp alğan bolwı mümkin. Sonda bul esekke uqsas jabaýı janwardıñ öz atı qandaý bolğan? Bul suraqqa jawap bermes burın XV-XVI ğasırlarda jasağan arqalı Şalkïiz jırawdıñ tüýdek-tüýdek öleñderiniñ birer şwmağına jügineýik. Onda:
Alma moýın sam üýrek
Ana Edilden köksigen
Köldi tastap qırğa uşsa
O-dağı bir tarlanğa jolığar!
Dalada qulan, dombaý şubırsa
O-dağı bir egewli oqqa jolığar!
Tağıdaý tün türe qarağan,
Tañ berisip jwsağan,
Tarpañdaý tizesin bügip sw işken
Arqada mezgilsiz jılqı jwsasa,
O-dağı bir aş qasqırğa jolığar!
Osı öleñ şwmağındağı tarpañ, qulan, dombaý atawlarınıñ qandaý janwarlarğa tïesili ekenin 1998 jılı 21 nawrızda şıqqan «Egemen Qazaqstan» gazetiniñ betinen tabwğa boladı. Onda Qazaqstandı ertede jäne qazirgi künde mekendegen jäne tirşilik etip jatqan janwarlardıñ atawı jarïyalanğan. Sol tizimde osı üş türli ataw da bar. «Qulan – üýir bolıp jüretin jabaýı jılqı», – dep jazılğan, al «dombaý-jabaýı – tağı esek»,– dep körsetilgen.
Demek bügingi bizdiñ qulan dep jürgen esekke uqsas jabaýı janwardıñ şın atawı «dombaý» bolğan dep joramaldawğa boladı. Ğılımï aýnalımda olardı «onagr» dep te ataýdı. Onagr – jabaýı, tağı esek, yağnï dombaý. Sol gazette tağı, jabaýı jılqınıñ bir türi tarpañ jaýında da aýtılğan. Onda: «tarpañ – jılqınıñ jabaýılanğan tağı türi» dep jazılğan jäne olardıñ sur tarpañ (dalalıq tarpañ), qoraş tarpañ (orman tarpañı) dep atalatındığı jöninde mälimet beredi. Alaýda zoolog ğalımdar tarpañdar bügingi üý jılqılarınıñ tikeleý atategi bolğandığın alğa tartadı. Bul tarpañdar da XIX ğasırda jabaýı tabïğatta joýılıp ketken. Biraq ta olardıñ birneşewi jılqı zavodtarında 1918 jılğa deýin saqtalğan degen mälimet bar. Tipti olardan qalğan tuqım bügingi künge deýin jetwi mümkin. Tek, olardı Reseý jılqı zavodtarınan surastırıp körw kerek.
Tarpañdar dene turqı jağınan qazirgi jılqılarmen şamalas bolğan. Tüsi sur, jalınan bastap şoqtığı, jotasınan jayasına qaraý bir jolaq qara tüsti, quýrığı da qara bolıp keledi. Al olardıñ tarpañ dep atalwı tağı jılqılardıñ asaw jäne dolı minezine, jer tarpıp, kökke twlap turatındığına baýlanıstı atalğan şığar, yağnï «jer tarpığan añ» degen mağınağa saý keletin sïyaqtı. Osındaýda arqalı Şalkïiz jırawdıñ tağı bir öleñ şwmağı oýğa oraladı:
Arqanıñ quba jonında,
Arıstan oýnar şarq urıp,
Ataýı erdiñ tusında
Tulparı turar tarp urıp.
Sol Şalkïiz jıraw öz qolımen qulan awlağan Babır patşanıñ zamandası bolıp keledi. Demek, bul kisiler öz zamanında Ewrazïyanıñ apaýtös dalaların mekendegen jılqı tuqımdas tağı janwarlardı öz közderimen körgen degen söz. Ol kezde olar añşılarğa qalıñ tobırımen kezdesken şığar. Sodan beri olardı dämdi eti üşin awlap, tuqımınıñ tuzdaý qurwına deýin aparğan.
Tarpañdar da, qulandar da Ewrazïyanıñ qoñırjaý beldewiniñ qısı men jazına beýimdelgen dewge boladı. Tipti, qaqağan qıstıñ özinde olar tebindep jaýılıp, öz qoregin özderi tawıp jep tirşilik etken. Al esek tuqımdas dombaýlar swıqqa tözimsiz jäne qısta tebindep jaýılwı neğaýbıl. Olar negizinen Orta Azïyada onıñ işinde Türkmenstan sekildi qısı salıstırmalı jılı jaqtardı tirşilik etken. Dombaýlardıñ jabaýı jılqılarğa qarağanda saqtalıp qalwına, olardıñ etiniñ jewge jaramsız bolğandığı sebep bolğan dep oýlawğa boladı. Bul janwarlar da büginde Qazaqstanda, Türkmenstanda arnaýı qorıqtarda ösirilip, memlekettiñ qamqorlığına alınğan.
Sonımen, joğarıdağı mälimetter men oý-pikirlerdi, joramaldar men dälelderdi keltire otırıp tabïğatta öz atawlarınan aýrılıp, jañsaq atalıp jürgen tüz tağılarınıñ ertedegi xalıq qoýğan şın atawın qaýtarğandaýmız.
Tabïğattağı ärbir janwar bolsın, añ bolsın sol janwardı tawıp alğan ne bolmasa bağıp alğan adamnıñ atımen emes, öziniñ baýırğı xalıq qoýğan atımen atalğanı durıs bolar dep oýlaýmın. Bulaý bolğanı sol janwarlardıñ özderi üşin de olardıñ bolaşaqta tabïğatta öz orındarın tabwı üşin de kerek bolar deýmin. Jer betinde tek osı bir jılqı tuqımdas janwar ğana özin tawıp alğan adamnıñ atımen, yağnï «Prjevalskïý jılqısı» dep ataladı eken. Ärïne, söz joq bul jabaýı jılqınıñ jer betinde saqtalıp qalwına äweli jaratqan, sonan soñ N.M. Prjevalskïýdiñ eñbegi zor. Ol kisi kenezesi kewip, adam ayağı baspas qw meken, şöl bayabandı kezip sayaxat jasamasa, endigi bul tüz tağısınıñ tuqımı tuzdaý qurıp, özi joýılğan janwardıñ sanatına qosılıp, tarïxtıñ ötken qoýnawına siñip, tek onıñ emis-emis elesi ğana qalar edi.
Soñğı 40-50 jılda qulandardı jabaýı tabïğat ayasında – sol Gobï şölinen de eşkim kezdestirmegen eken. Demek bul janwarlar tabïğatta mülde joýılğan degen söz. Keýingi kezderi zoobaqtardan qulandardıñ bir böligin Moñğolïyanıñ Gobï qorığına tabïğat ayasına erkindikke jiberwge ğalımdar şeşim qabıldağan körinedi. Bul qulandar qazirgi Qazaqstannıñ zoobaqtarında jäne arnaýı qorıqtarında bağılıp ösirilwde. Eger ğalımdar şın mäninde qulandardı köbeýtkisi kelse, tap osı nağız qulandardı, yağnï bügingi ğılımï aýnalımda «Prjevalskïý jılqısı» dep atalıp jürgen janwardı köbeýtse abzal bolar edi. Bügingi tañda bul mäseleni şeşwge memlekettiñ jağdaýı molınan jetedi ğoý. Tipti üý jağdaýınıñ özinde eki-üş bas jılqıdan birneşe jılda bir üýir jılqı örgizwge boladı ğoý. Tek bul jılqılarğa arnaýı mamandar men memlekettiñ qamqorlığı asa qajet. Kezinde, XVIII ğasırda jasağan awzı dwalı Buqar jıraw babamız:
Qulandar oýnar qw taqır
Qwraý bitpes demeñiz
Qwraý bitpes quba jon
Qulan jortpas demeñiz,– dep beker aýtpağan bolar. Eñ bolmağanda bügingi tañda bul qulandar arnaýı qorıqtardıñ qwraý bitken quba jondarında jortıp jürse, sonıñ özi de tabïğatqa jasalğan qïyanattıñ ornın toltırar edi-aw. Al endi osı oýımızğa bïologïya jäne zoologïya salasında qızmet etip, Qazaqstannıñ fawnası men florasın zerttep jürgen arnaýı mamandar ne aýtar eken. Eger ondaýlar bar bolsa, ärïne.
Al sizder qandaý oý qosasız, qadirli oqırman.


text:
Aprel 5-te olıp keçken Avropa parlamentindeki konferentsiyada «Ukraina Şarqındaki Rusiye arbiy cinayetleri» ve «Kremlniñ 28 reinesi» esabatları taqdim etildi.
Maruzalar uquq qorçalayıcılar, Avropa birligindeki ukrain missiyası ve Avropa parlamenti deputatlarınıñ birlikte yapqan işiniñ neticesi ola. Mütehassıslar ilk menbalardan malümat aldı ve şaatlarnen laf ettiler.
Donbasstaki vaziyetni Brüsselde uquq qorçalayıcılarnen beraber, zarar körgenler de tarif ettiler.
«Esabatnıñ özü şaşırta. Azap, öldürüv, zorbalıqlarnen bağlı esabat. Bugün aqşam mında malümat bergen qadın eki Britaniya jurnalisti tarafından fotoresimge alınmasa edi, mında olmaz edi. Olar böyle etip ayatını qurtardılar», – dep ayta Avropa parlamentiniñ deputatı Mark Demesmaker.
Onıñ aytqanına köre, böyle cinayetler cezasız qalmaz. Demesmakerniñ fikirince, taqdim etilgen maruzalar Halqara ceza mahkemesiniñ taqiqatı içün temel ola bile.
«Kremlniñ 28 reinesi» esabatında uquq qorçalayıcılar Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda siyasiy sebeplerden apiske alınğan ukrainlerniñ ikâyelerini topladılar.
Ukraina vatandaşı Nadejda Savçenkodan ğayrı, Rusiye apishanelerinde onlarnen Ukraina vatandaşı yatmaqta.
«Olarnıñ bir qabaatı bar – kelişmegen bir vaqıtta kelişmegen bir yerge tüştiler», – dep ayta «Açıq dialog» fondunıñ reisi Lüdmila Kozlovskaya. – Apiske alınğanlardan biri – Ukrainada yaşağan qoranta azalarınen bağ tutqan 74 yaşında bir er kişi. Onıñ qabaatı budır. Onı «Yañı GULAGğa» yollağanlar».
Uquq qorçalayıcılar qayd eteler ki, apiske alınğan Ukraina vatandaşlarını sıqıştıralar, olarğa tibbiy ve adliy yardım kösterilmey. Tuvğanlarınen bağ tutmağa bile imkân bermeyler.
Avropa parlamentinde keçirilgen diñlevleden soñ eki esabat da bir sıra Avropa devletiniñ milliy parlamentinde taqdim etilecek. Gaagadaki Halqara ceza mahkemesine maruzalar da berilecek.
2014 senesi mart ayında Rusiye Qırımnı işğal etti. Kyiv ve Ğarp bunı tanımayıp, yarımadanı ukrain toprağı sayalar.
Ukraina ve Ğarp Rusiyeni Donbasstaki separatistlerge qoltutqanınen qabaatlaylar. Moskva bunı red etip, Donbassta Rusiye arbiyleri degil, «göñülliler» bardır, dep bildire.


text:
Qırımlı advokat Edem Semedlâyev bildirgenine köre, noyabrniñ 8-nde Bağçasarayda keçirilgen tintüvden soñ tutulğan Seytumer Seytumerovke nisbeten Rusiye kodeksiniñ memuriy qabaatlav maddesindeki «Natsizm timsalleriniñ propagandası ya da açıq numayışı»na istinaden memuriy protokol tizilmekte.
Semedlâyev bu aqta Facebookta bildirmekte.
«Seytumer Seytumerovke nisbeten Rusiye Memuriy qabaatlav Kodeksi 20.3 maddesiniñ 1 qısmına istinaden memuriy protokol tizilmekte», – dep yaza binağa keçirilmesine ruhset berilgen Semedlâyev.
Seytumerovnıñ sözlerine köre, oña biñ (413 grivna civarında – QA) ile eki biñ (826 grivna civarında – QA) ruble arasında bir ceza kesilebile ya da qabaatlanmasına sebep olğan eşyanıñ musadere etilmesinen beraber, on beş küngece memuriy apis cezası berilebile.
Noyabrniñ 8-nde Bağçasaray, Eski Qırım ve Aqmescit rayonınıñ Şumhay (Zareçnoye) köyünde yaşağan faaller ve cemaatçılarnıñ evlerinde tintüvler ötkerildi.
«Qırım birdemliginiñ» malümatına köre, tintüvler Seytumer Seytumerov (Bağçasaray), Alimdar Belâlov (Eski Qırım) ve Eldar Kantemirovnıñ (Şumhay –Zareçnoye köyü) evlerinde keçirilgen. Seytumerovdan ğayrı er kes artıq raat areket etmesi mümkün.
«Qırım birdemligi»cemaat teşklilâtı bildirgenine köre,evinde tintüv keçirilgen qırımlı Seytumer Seytumerov politsiya şubesine alıp ketkenler.
Rusiyeli küç idareleri şimdilik bu hususnen bağlı açıq izaat bermey.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, FSB yarımadada muntazam surette, jurnalist, faaller ve qırımtatar cemaat erbaplarını sorğulay, Ukraina tarafdarı, muhalefetçi olğan vatandaşlarnen diniy azlınlıq temsilcileriniñ evlerinde tintüvler keçirip, apiske ala. Uquq qorçalayıcılar rusiyeli küç idareleriniñ bu areketleri siyasitnen bağlı, dep saya.


text:
KARAGÖZLER BRANDA TENTE
Bursa Branda Tente İmalatı Bursa, Bursada Bursa Bursadaki Nilüfer Branda Tente İmalatçıları Bursa, Bursada Tente Branda İmalatçıları Bursa Nilüfer, Bursada Tır Branda Tente İmalatçıları Bursa, Bursada Kamyon Branda Tente İmalatçıları Bursa, Bursada Mafsallı Tente Branda İmalatçıları Bursa, Bursada Körüklü Tente Branda İmalatçıları Bursa, Bursada Kış Bahçesi Branda Tente İmalatçıları Bursa, Bursada Kamyon Tente Branda İmalatçıları Bursa, Bursada Kamyonet Branda Tente İmalatçıları Bursa,
Bursada Çadır Branda Tente İmalatçıları Bursa, Bursada Fabrika Brandası İmalatçıları Bursa, Bursada Mafsallı Tente , Körüklü Tente, Kamyonet Tentesi, Tır Tente Brandası İmalatı Bursa, Yat Brandası İmalatçıları Bursa, Tekne Brandası İmalatçıları Bursa, Bursada Havuz Branda Tente İmalatçıları Bursa, Cafe Branda Tente İmalatçıları Bursa, Bursada Branda Tente Yapan Yerler, Bursada Branda Tente İmalatçıları Telefon Numaraları Bursa,
- Görüntülenme sayısı: 3025


text:
Ekrem Çelebi - Haydar Haydar
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Haydar Haydar
Etiketler : Ekrem Çelebi - Haydar Haydar türkü indir, Ekrem Çelebi - Haydar Haydar türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Haydar Haydar mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Haydar Haydar türküsü, Haydar Haydar sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Haydar Haydar bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Engin Ol Gönül
Ekrem Çelebi - Berber
Ekrem Çelebi - Gayrı Dayanamam
Ekrem Çelebi - Türkü Sever Türkü Söyler
Ekrem Çelebi - İsmini Haber Aldım
Ekrem Çelebi - Aziziye
Ekrem Çelebi - Everek Dağı
Ekrem Çelebi - Al Gonca Gül Deremedim
Ekrem Çelebi - Ne Karaymış Alnımın Yazısı
Ekrem Çelebi - Vardım Bir Doktora
Ekrem Çelebi - Dost İle Sohbet Edelim
Ekrem Çelebi - Sarı Yazma Yakışmaz Mı Güzele
Ekrem Çelebi - Şekeroğlan
Ekrem Çelebi - Aslan Mustafa
Ekrem Çelebi - Sızlar Yarelerim


text:
Ekrem Çelebi - Yardan Ayrı Düşeli
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Yardan Ayrı Düşeli
Etiketler : Ekrem Çelebi - Yardan Ayrı Düşeli türkü indir, Ekrem Çelebi - Yardan Ayrı Düşeli türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Yardan Ayrı Düşeli mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Yardan Ayrı Düşeli türküsü, Yardan Ayrı Düşeli sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Yardan Ayrı Düşeli bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Meyrik
ekrem çelebi - mektup derken şiir oldu bak yine (kırıkkale)
Ekrem Çelebi - Bende Bir İnsanoğluyum
Ekrem Çelebi - Oya Yazma Başında
Ekrem Çelebi - Darıldım Darıldım
Ekrem Çelebi - Bir Nazar Eyledim
Ekrem Çelebi - Aşan Bilir
Ekrem Çelebi - Vardım Bir Doktora
Ekrem Çelebi - Karanfil Oylum Oylum
Ekrem Çelebi - Dünya (Neyleyim Seni)
Ekrem Çelebi - Gör Halimi
Ekrem Çelebi - Gam Yükü
Ekrem Çelebi - Edalı Gelin
Ekrem Çelebi - Gönül (Sıkı Tut)
Ekrem Çelebi - Suna Gelin


text:
2) Eksen Yayınları 9. 10. 11. Sınıf Matematik Çözümlü Testler Pdf İndir
3) FEM Yayınları LYS 20 Adet Matematik Kapsül Denemeleri Pdf İndir
4) TG (Test Grubu) 12. Sınıf Matematik Yaprak Testleri Pdf İndir
5) TG (Test Grubu) 9. Sınıf Geometri Yaprak Testleri Pdf İndir
6) Anafen Yayınları 8. Sınıf Matematik Çalışma Yaprak Testleri Pdf İndir
7) TG (Test Grubu) 12. Sınıf Fizik Yaprak Testleri Pdf İndir
8) Eksen Yayınları LYS 32 Adet Matematik Baba Testler Pdf İndir
9) Eksen Yayınları YGS Matematik 24 Adet Baba Testler Pdf İndir
10) Anafen Yayınları 8. Sınıf Trigonometri Yaprak Testi Pdf İndir
11) ABC Yayınları YGS Geometri Yaprak Testleri Pdf İndir
12) Birikim Yayınları Analitik Geometri Yaprak Testleri Pdf İndir
13) Coşku Yayınları LYS Geometri 48 Adet Konu Testleri Pdf İndir
14) Test Grup YGS-LYS Matematik Testleri Pdf İndir
15) Fen Bilimleri Merkezi Matematik Yaprak Testleri Pdf İndir
16) Uğur Dershaneleri Yayınları Geometri Özel Yaprak Testleri Pdf İndir
17) Ege Sistem Yayınları YGS-LYS Geometri Yaprak Testleri Pdf İndir
18) MEF Yayınları LYS Geometri Yaprak Testleri Pdf İndir
19) TG (Test Grubu) 11. Sınıf Geometri Yaprak Testleri Pdf İndir
20) Sınav Yayınları 10. Sınıf Matematik Yaprak Testleri Pdf İndir
21) Tümay Yayınları 6. Sınıf Matematik Yaprak Testleri Pdf İndir
22) TG (Test Grubu) Yayınları 11. Sınıf Matematik Yaprak Testleri Pdf İndir
23) Eksen Yayınları 10. Sınıf Türk Edebiyatı Konu Anlatımlı Yaprak Testler Pdf İndir
24) MC(Matematik Club) YGS Matematik Yaprak Testleri Pdf İndir
25) 6. Sınıf Fen Bilgisi Yaprak Testleri Pdf İndir
26) 7. Sınıf Sindirim Sistemi Yaprak Testleri Pdf İndir
27) Pi Analitik Yayınları YGS-LYS Geometri Yaprak Testleri Pdf İndir
28) TG (Test Grubu) LYS Analitik Geometri Yaprak Testleri Pdf İndir
29) Coşku Yayınları 9. Sınıf Tüm Dersler Yaprak Testleri Pdf İndir
30) Zirve Yayınları LYS Geometri Yaprak Testleri Pdf İndir
31) Fen Bilimleri Yayınları YGS-LYS Kimya 72 Adet Yaprak Test Pdf İndir
32) 7. Sınıf Fen Bilgisi Duyu Organları Yaprak Testleri Pdf İndir
33) Güvender Yayınları Gelişim Psikolojisi 6 Adet Yaprak Test Pdf İndir
34) YGS-LYS Çözümlü Fizik Testleri Pdf İndir


text:
Artıq salmaqtan arılw üşin adamdardıñ köpşiligi tömen kalorïyalı dïetalar kömegine jüginedi. Al key adamdar sonday dïetalarğa asa äwestenip, densawlığına zïyan keltiredi.
Tamaqtıñ ülesin azaytw, tätti men maylıdan bas tartw eşkimge zïyan keltirgen emes. Alayda jıldam nätïjege jetw üşin qajetti azıq-tülikterden de (mısalı, aqwızdar) bas tartıp jatatındar bar. Ağzada zat almaswdı rettep, terini qalpına keltirip jäne jaswşalardı jañartıp turwı üşin qunarlı tamaqtanw qajet. Äsirese, türli därwmender ömirlik mañızı bar procesterdiñ orındalwın qamtamasız etedi. Endeşe, dïeta ustağanda ağzağa qanday därwmender qajet?
Bul twralı Massaget.kz jazadı.
Qorekti zattardıñ tapşılığın naqtı belgilerden anıqtawğa boladı. A därwmeni jetispese, bulşıqetter älsireydi, teri sola bastaydı. Sonımen qatar, A därwmeni közdiñ jaqsı körwine de qajet. Ağzada E därwmeni az bolsa, maylar jıldam qışqıldanıp, zat almasw buzıladı. V därwmeni, äsirese äyel adamdar ağzasına öte qajet. S därwmeni dïeta ustamaytın adamdardıñ özinde az boladı. Bul därwmen jetispese, teri qurğaydı, küyzeliske uşıratadı, tis qanap, şaş tüsedi.
Key därwmenderdi ağza qajetti mölşerde sïntez jasaydı. D därwmeni künniñ äserinen teri astında jïnaladı. Ol üşin künniñ astına künine birneşe mïnwt turğannıñ özi jetkilikti. Deni saw işek florası zat almaswğa belsendi qatısatın H därwmenin jäne süyek tini men tamırların qalpında ustaytın K därwmenin öñdeydi.
Al A, E, S jäne V tobınıñ därwmenderi özdiginen sïntez jasay almaydı. Sondıqtan bul därwmender qatarın tamaqtan alw qajet. Tolıq emes tamaqtanwda nemese dïeta kezinde bul därwmenderdi alw mümkin emes bolıp qaladı. Eger, densawlığıñızdı saqtağıñız kelse, dïeta kezinde osı därwmender bar tağamdı tamaqtanw ülesiñizden şığarmañız nemese därigerdiñ keñesimen därwmendik prepattardı qoldanıñız.
Kommentarïï


text:
Fakro Çatı Pencereleri , Çift Açılımlı , Pivot , Elektro Uzaktan Kumandalı, Ekonomik Pencere Çeşitleri
Çatı Pencere Firmamız, Ahşap Çatı Penceresi, Pivot Çatı Pencereleri, Çift Açılım pencere, çatı pencereleri, çatı penceresi, Uzaktan kumandalı çatı penceresi, Ekonomik çatı pencereleri, çatı çıkış penceresi, çatı çıkış kapakları, duman tahliye pencereleri, Çatı Katı Pencere Modelleri, Çatı Aydınlatma Pencere Çeşitleri, Çatı Merdiveni, Çatı Çıkış Merdivenleri, Çatı Katı Merdiven Modelleri, Katlanır Çatı Merdivenleri, Metal Çatı Merdivenleri, Katlanır Metal Merdiven Modeli, Fakro Çatı Pencereleri, Velux Çatı Aydınlatmaları, Dar Çatı Katı Çıkış Merdiven çeşitleri, Çatı Havalandırma pencereleri, Balkon Tipi Çatı Pencere Modeli, çatı cam modelleri,
Sena Mimarlık FAKRO Türkiye Distribütörü !
Sena Mimarlık FAKRO Türkiye Distribütörü !
Standart Pivot Çatı Pencereleri
Standart Pivot Pencere | Çatı Penceresi | Fakro Pivot Çatı Penceresi | Fakro Çatı Pencereleri | Pivot Açılım Çatı Penceresi |
Elektro Pivot Çatı Pencereleri
Fakro Elektro Pivot Çatı Penceresi | Elektrikli Çatı Penceresi | Fakro Kumandalı Çatı Penceresi | Elektro Pivot Çatı Pencereleri |
Electro Pivot Fakro Çatı Penceresi, Elektronik Fakro Çatı Penceresi 2 Adet Renk Seçeneği Bulunmaktadır.
1. Ftp-v u3 Electro Ahşap Pencere v40p Ventilasyon (Açık Meşe Olarak İskandinav Çamı )
2. Ftp-v u3 Electro Ahşap Pencere Polirütan Kaplama v40p Ventilasyon ( Polirütan Beyaz Kaplama )
Fakro Elektro Pivot Çatı Penceresi FTP-V U3 ( Açık Meşe )


text:
"Negizgi scenarïyimizge säykes, Qazaqstannıñ Ulttıq banki munay bağasınıñ AQŞ dolları boyınşa bağasınıñ arzandawın jäne teñgeniñ reseylik rwbl bağamına degen qatınasınıñ beriktiligin negizge ala otırıp, teñgeniñ bir-birtindep älsirewine jol beredi nemese 2015 jılı tağı bir devalvacïya jasaydı", - delingen qujatta.
Qazaqstanda 2014 jılı teñge 19 payızğa qunın joğalttı. Esepte alda kütilip otırğan devalvacïyanıñ köbinde munay bağasınıñ tömendewi men 2014 jılı Resey rwbliniñ dollarğa qatınasınıñ tömendewine baylanıstı bolıp otırğanı jazılğan bolatın.
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Nyu-Delïde 104 jasında alasa boyı men bilikti denesi üşin Qalta Gerkwlesi degen atqa ïe belgili ündilik bodïbïlder Manoxar Ayç ömirden ozdı.
Sportşı 1952 jılı "Ğalamşar mırzası" tïtwlına layıq dep tanıldı. Soñğı jıldarı Kalkwttada fïtnes-centrdi basqardı, dep xabarladı BBC.
Manoxara Ayça boyı 150 santïmetr, kewde qwısı 140 santïmetrden astam bolğan. Sportşı 1912 jılı 17 nawrızda Dxamtï awılında twğan. Ol qazir Bangladeş respwblïkasınıñ ïeliginde.
Ömiriniñ soñğı jıldarı Manoxar Ayç köp waqıt otbası arasında ötkizip, twısına fïtnes-centrdi basqarwğa kömektesti, dep jazdı vesti.ru.
Tegï: Älemde talay qızıq bar, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Ästerxandagı Yaña Bolgar avılınıñ iseme VIII gasırda Urta Idel buenda barlıkka kilgän Bolgar däüläte istälegenä bagışlangan. Krepostnoy xokuk beterelgäç, Kazannıñ bolgar-tatarları, Penza, Tübän Novgorod, Sember mişärläre Idel buylap cir ömet itep yöri. Näk şul vakıtta korılık arkasında ikmäk uñmıy, şulay da kıen xäldän çıgu yulı tabıla: telägän keşe balık citeşterüçe yaisä batraklarga eşkä kerep tamagın tuydıra. Elgada balık küp bulganga, kızıl balık yaxşı kergängä, elganıñ bu urının bay çıganak dip atap yörtälär.
Şigır bäyrämendä bäxet kürende...
Şagıyrlär bäxetle bulamı? Bula ikän. Tıngısız canlı häm gomere bue yanıp-köep şigırlär icat itkän Lena Şagıyrcannıñ: “Min bik bäxetle keşe”, - digän süzläre Gabdulla Tukaynıñ 125 ellıgına bagışlangan Şigır bäyrämenä üze ber büläk bulıp yañgıradı.
M.Cälil isemendäge Tatar däülät opera häm balet akademiya teatrı yanındagı şagıyr häykäle yanında uzgan Şigır bäyrämendä süz birelgäç ul üzen, iñ berençe çiratta, Tukaynıñ 125 ellıgın kürä aluınnan bäxetle itep xis itüen äytte. Häm moñar inde, bilgele, bıel märtäbäle däülät premiyasenä laek bulu şatlıgı da östälgän. Beraz dulkınlanıp kitkän şagıyrä: “Büläkkä täkdim itülären sizmi dä kaldım. Zilä xanım citäklägän xatın-kızlar oeşması täkdim itkän. Mine zurlagan citäkçelärgä, icatımnı tikşerep yazgan galimnärgä, xuplauçılarıma, duslarıma räxmät”, - dide häm “Kazanda Tukay bäyräme” digän şigıren ukıdı. Älege çıgıştan soñ moña kadär dä küñelne irkäläp torgan yazgı koyaş, tagı da elmaebrak karıy başladı kebek.
26 aprel - Gabdulla Tukay tugan kön
26 aprel – böek tatar şagıyre Gabdulla Tukaynıñ tugan köne. Bıel şagıyrneñ tuuına 125 el tuldı. Kazan şähäreneñ üzägendä urnaşkan Tukay häykälenä bu könne çäçäklär saldılar. Älege tantanada Tatarstan Prezidentı Röstäm Miñnexanov, TR Däülät Sovetı räise Färit Möxämmätşin, Tatarstan Premer–ministrı urınbasarı Zilä Välieva, Kazan merı Ilsur Metşin, Tatarstan Respublikasınıñ däülät eşlekleläre, sängatkärlär, çit töbäklärdän Tukay yubilee çaralarına dip maxsus kilgän küp sanlı kunaklar katnaştı.
Gabdulla Tukay isemendäge Däülät büläge laureatları bilgele buldı
Tatarstan Respublikası Prezidentı Ukazı nigezendä 2011 elnıñ Gabdulla Tukay isemendäge Däülät büläge laureatları bilgele buldı. Bıel Tukay isemendäge Däülät büläk dürt keşegä tapşırıla.
Menä alar:
1) Şahimoratova Albina Änvär kızına – Könbatış Evropa häm rus kompozitorları operalarında vokal partiyalärne, tatar kompozitorları cırların häm romansların, tatar xalık cırların iñ yugarı professional däräcädä başkaruı öçen;
2) Şakircanova Lena Galimcan kızına (Lena Şagıyrcanga) – «Bocra vä Xöcrä: Şigırlär, poemalar», Tatarstan kitap näşriyatı, Kazan, 2002 el, häm «Sagınmalık: Istäleklär, bagışlamalar», Tatarstan kitap näşriyatı, Kazan, 2005 el, cıentıkları öçen;
3) Kildebäkov Röstäm Äxmät ulı häm Kildebäkova Mariya Semenovna sostavındagı rässamnar kollektivına – Tatarstan Respublikasınıñ cämägat binaları intererı häm ekstererı öçen bergäläp icat itelgän monumental häm dekorativ-gamäli sängat äsärläre häm polotnolar seriyase: «Idel», «Tatarstan» kunakxanä komplekslarında, G. Kamal isemendäge Tatar däülät akademiya teatrında häm başkalarda «mozaika» häm «sgrafitto» monumental äsärläre; «Säyyar Truppası» gobelennarı, «Su anası», «Sak-Sok», «Şüräle» xalık äkiyatläre motivları buença» triptixı; tatar xalkı mädäniyatenä häm tarixına bagışlangan «Kukmara itekläre», «Şagıyrälär», «Xacilar», «Kaytu», «Biyuçe därviş» häm başka kartinalar seriyase öçen;
4) Ibrahimov Ilfak Mirza ulına (Möxämmät Mirzaga) – «Kiek kaz yulında», Tatarstan kitap näşriyatı, Kazan, 2003 el, «Tere su», Tatarstan kitap näşriyatı, Kazan, 2007 el, kitapları häm «Adäm balası» kitabında basılıp çıkkan «Adäm balası», Mägarif, 2009 el, şigırlär siklı öçen.
Tatar canlı bulsak, eşlär alga barır...
Tatarstan Prezidentı Röstäm Miñnexanov Bötendönya tatar kongressı Gabdulla Tukayga bagışlap uzdırgan kiñäytelgän utırışta katnaştı. Ilbaşı belän oçraşuda 41 töbäktän, 14 çit ildän kilgän 130 dan artık millättäşebez katnaştı. Alar tatarlarnıñ urtak Vatanı Tatarstan citäkçelegenä üzläreneñ räxmätläre belän bergä gozerlären citkerdelär, şulay uk millätne saklau yulında başkargan eş täcribäläre, fikerläre belän urtaklaştılar.
ПoдпиcaTbcя Ha: CooбщeHия (Atom)


text:
Aqmescitte, tarihçılarnıñ aytqanına köre, Qalğa Sultannıñ sarayı ve Birinci Mengli Giray qurğan XV asırnıñ camisi yerleşken cami yerinde qurucılıq işleri toqtatıldı.
Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdi ki, böyle bir qarar Qırım Müftisi acı Emirali Ablayevniñ Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov ile körüşüvinde qabul etildi.
«Bu yerde, ilk malümatlarğa köre, çoq qatlı evniñ qurucılıq işleri başlanğan edi, qora qoyuldı, ekskavator çalışqan edi. Al-azırda bu işler toqtatıldı, qora yıqıldı», – aytıla beyanatta.
Qırım.Aqiqat saytı bildire ki, Müftiyat Qırım prokuraturasına muracaatta bulunıp, Aqmescit şeer şurası tarafından bu topraq damartısınıñ ayırılmasını teşkermege rica etken edi.
Mart 28-de Qırım müendislik pedagogika ünivesitetinde «Aqmescitniñ tarih-medeniyet mirasını ögrenüv ve saqlap qaluv meseleleri. Qalğa Sultan: tarihı, atiqiyatı, ögrenüv meseleleri» tögerek masası olıp keçti. Tedbirde alim, cemaat erbapları, Qırım müzeyleriniñ vekilleri, Qırım Medeniyet nazirliginiñ hadimleri iştirak ettiler. QMDİ adından tedbirde Qırım Müftisiniñ muavini Ayder İsmailov iştirak etti.


text:
Kowvoldıq fotograf Lassï Kwyala jeksenbi küni ädettegidey Xamïna qalasınıñ mañındağı Rantala degen jerde qustardı swretke tüsirip jürgen. Kwyala etpetinen swretke tüsirip jatqanda, kenetten obektïviniñ birdeñeniñ kölegeylegenen bayqaydı. Basında ol munı jügirip kele jatqan ït dep oylağan.
«Qustar jan-jaqqa uşıp ketti, al men olardıñ neden ürikkenin qaray bastadım. Basında mağan qaray ït jügirip kele jatır eken dep oylağanmın, söytsem ol ülken qoñır ayu eken», - deydi Kwyala.
«Ärïne, anïmalïst fotograf munday jağday twralı qaşanda armandap jüredi. Tabïğattı swretke tüsirip jürgenime 40 jıl boldı, jäne sol sätte ömirimde alğaş ret tiri tabïğatta ayudı tüsirip alw mümkindigi payda bolğanın tüsindim. Men köp oylanbay, fotoapparatımdı alıp, onıswretke tüsire bastadım», - dedi fotograf.
Kwyala ornınan turmay, jatqan küyinde ayudı tüsire berdi. «Mağan ayu öte jaqın keldi. Men türegeldim. Jırtqış meni köre salıp, kilt toqtadı. Bir mïnwttay oylanıp turıp, keri qayttı», - dedi ol.
Kwyala bul kezdeswde boyında eş qorqınış bolmağanın aytıp otır.
«Men qawip twralı oylağan da emespin. Ayu azıq izdegen joq, ol ömirin saqtap qalw üşin birewden qaşıp kele jatqan», - dedi fotograf.
Fotograf tüsirgen swretin Feysbwktegi paraqşasına jüktedi. Onı 24 mıñ adam unatıp, älewmettik jeli paydalanwşıları 3,5 mıñ ret bölisken.
Tegï: Glavnaya, Janwarlar älemi,
Kommentarïï


text:
Mamandar äzirlep şığarğan şokolad qan qısımın tömendete aladı. Olar 18 ben 25 jas aralığındağı 122 eriktini qatıstırıp, täjirïbe ötkizgen.
Qatıswşılar eki topqa bölinip, birinşilerine dene salmağınıñ ärbir kelisine zeyin arttırğış şokoladtan 1 gramnan eseptelip berildi. Mısalı, eger adam salmağı 75 keli bolsa, säykesinşe 75 gramm usınıldı. Al ekinşi top müşeleri kädimgi dükennen alınğan şokoladtı jedi.
Artınşa barlıq qatıswşılar jadı men este saqtaw testin tapsırdı. Al sol sätte olardıñ mï jumısın ğalımdar elektrli encefalograf kömegimen tekserdi.
Nätïjesinde emdik şokoladtı jegenderdiñ ekinşi toppen salıstırğanda, neğurlım muqïyat bolıp, testi jaqsı tapsırğandığı anıqtaldı. Söytse, zerttewşiler öz önimderine kök şäyda bolatın L-teanïn amïn qışqılın qosqan eken.
Tegï: Densawlıq,
Kommentarïï


text:
Cumaaqşamı, fevral 5 künü, Aqmescitte «Kubanskiy» çarşısı rayonında şahsiy şirketlerniñ milliyleştirüvi keçti.
Qırım.Aqiqatqa şaatlarnıñ bildirgeni kibi, silâlı insanlar «Vezunçik» tükânlarınıñ saibi ofisini zapt ettiler.
«Binamızğa arbiy kiyingen, silâlı insanlar sürip kirdi. Olarnen «halq imayesi» de bar edi. Hadimlerge bir şey qıçıra, binanı sarıp aldı ve kimseni kirsetmey-yollamay ediler», – det tarif ete şaat.
Aynı adise «Qırım sultanı» şirketiniñ ofisinde yüz berdi. İşbu şahsiy şirketler biri-biri yanında yerleşe.
Şirketlerniñ saipleri, zapt etici insanlar da bir şeyni añlatmaylar.
Qırımda 2014 senesi mart ayında yüz bergen Rusiye işğalinden soñ silâlı «halq imayesi» yardımı ile şikretlerniñ «milliyleştirüvi»ni keçirmege başladılar. Mecburiy «devletleştirüv» qurbanları arasında – banklar, musafirhaneler, gemi qurucılıq zavodları, ötmek kombinatları ve atta Yalta kinostudiyasınıñ binaları bardır.


text:
Üsein Bahçisaraylı
Sudaq – Sudaqtaki Yañı Maale qasabanıñ sakini Ayşe Seytosmanova 78 yaşında. 1944 senesi o 8 yaşında edi.
Ayşe tuvğanlarınen beraber Taraqtaş köyünde yaşay edi. Mayıs 18 künü tañda evniñ qapusını qaqtılar. Kelgen askerler: «Davay, davay, davay!», – dep qıçıra ediler, dey qadın.
Sürgünlikten bir kün evelsi köy yanında askerler ve maşinalar toplanğan edi. «Biz o vaqıt, olar ne sebepten kelgenini bilmey edi»,- dep hatırlay Ayşe Seytosmanova. Qırımtatarlarnı alıp ketecekte, anası azbar ayvanlarnı çezip, ölüvden qurtardı. «Evimizde olğan er şey qomşu ruslarğa qaldı», - dey qartana.
Özbekistanğa yol alğan trenni Ayşe Seytosmanova endi hatırlamay. Yalıñız vagonnı esinden çıqarmay, anda o, 8 yaşında qız bütün yol oturıp ketti.
Ğurbetlikke kelgeninen qorantağa ufaçıq ev ayırdılar. Qartana hatırlağanı kibi, «evniñ ne penceresi, ne qapusı bar edi, o qadar sers edi ki, atta taymaq mümkün edi». Ayşeniñ 16 yaşındaki ağası tarladan pirniç tobannı ketirdi, onı töşek ve yastıq yerine qullandılar.
Bütün ömür devamında Ayşe Seytosmanova pamuq cıyıp yaşadı. «Biz östürip, toplay edik», - dey qartana. Özbekistanda, qoranta Marhamat rayonınıñ Palvantaş qasabasında yaşadı. Qırımdan ketirilgen eşyalarnı qullanmay tuta ediler, adamlar Qırımğa qaytacaqlarına ümüt besley ediler.
1991 senesi Ayşe Seytosmanova qorantasınen berber tuvğan Qırımğa qayttı. Şimdiki vaqıtta doğğan, ösken ve sürgün etilgen evniñ yanında yaşay.


text:
Bütündünya qırımtatar kongressi qırımtatar halqına muracaat etip, dünyanıñ angi köşesinde yaşağanına baqmadan, Qırımıñ işğalden azat etilmesi oğrunda, Vatanı, Qırımda öz-özüni belgilev aqqı oğrunda küreşmege çağıra.
Vesiqa Ankarada Kongress toplaşuvında, bazar künü, avgust 2-de, qabul etildi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Kongres iştirakçileri qırımtatar cemaat teşkilâtlarına, siyasiy ve içtimaiy müessise, milliy matbuat vastalarına ve qırımtatar milliy küreşine qol tutmağa istegenlerni Bütündünya qırımtatar kongressi etrafında birleşmege çağıra.
Muracaatta demokratiya yolu ile saylanılğan Qırımtatar Milliy Qurultayı, Qırımtatar Milliy Meclisi ve Bütündünya qırımtatar kongressine qol tutmaq ve öz faaliyetinde olarnıñ qararlarına riayet etmek çağıruvları bardır.
Bundan da ğayrı, qırımtatarlarnı qırımtatar tili ve milliy degerlerniñ saqlanıluvına ve canlandırılmasına, zemaneviy til ve medeniy müessiselerniñ teşkil etilmesine qoşulmaq, özara ve ailelerde ana tilinde laf etmege rica eteler.
Kongress vekilleri yarımadanı işğalden sebep terk etken qırımtatarlarnı Vatanı – Qırımğa qaytmağa çağıralar.
Bildirilgeni kibi, Türkiye paytahtı Ankarada avgust 1-2 künleri Bütündünya qırımtatar kongressi keçe. Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ qırımtatarlarğa nisbeten ayırımları sebebinden forumnı Qırımda keçirip olamadılar. Bundan da ğayrı, yarımadağa kiriş Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovğa yasaq etildi. Kongresske Meclis azalarınıñ çoqusı kelip olamadı. Olarnı forumnıñ keçirilüv künü «fevral 26 işi» boyunca sorğuğa çağırdılar.


text:
Qıtay biligi öltirgen balası üşin 1 million dollar talap etip otır
Qıtaydıñ İle-qazaq avtonomiyalı oblısı, Altay aymağı, Bwrıltoğay audanı, Kökağaş auılınıñ jergilikti bilik ökilderi Gülziya Moudınqızınıñ işindegi üş aylıq balanı äkesiniñ kelisiminsiz zorlıqpen alğızıp tastağan.
1982 jılı tuğan Qazaqstan azamatı Aman Añsağanwlınıñ aytuınşa, äyeli Gülziya Moudınqızı qıtay azamatı. Neke kuälikti Qıtaydan alğan. YAğni, bwl otbasınıñ nekesi halıqaralıq neke bolıp sanaladı.
Qıtay biligi Aman Añsağanwlınıñ Qazaqstan azamatı ekenin eskermesten, onıñ qarsılığına qaramay, iştegi balanı anasınıñ qwrsağında öltirgen. Onımen qoymay, Amannıñ eki balası men äyeliniñ qwjattarın tartıp alıp, zorlıqpen Qazaqstanğa jibermey otır.
Sol sebepti Aman Añsağanwlı Prezidentimiz Nwrswltan Nazarbaevtan, QR Sırtqı ister ministrliginen, halıqaralıq adam qwqıqtarı wyımdarınan, BWW adam qwqıqtarı jönindegi komitetinen Qıtay biligi balasın qasaqana öltirgeni üşin bir million dollar köleminde ötemaqı talap etedi.
Osı qatigezdikke barğan barlıq adamdardı zañ jüzinde jazalap, otbasın Qazaqstanğa qaytarudı swraydı.;feature=youtu.be
Abai.kz


text:
Ukraina şarqında ziddiyet zonasında gece meksün yerlerge ücüm devam ete edi. Bunı ATO matbuat hızmeti bildire.
Ukraina arbiyleriniñ malümatına köre, Debaltsevo yönelişinde qanunsız silâlı teşkilâtlar Orlovo-İvanovka, Popasnaya ve Debaltsevo taraflarına ateş açqan edi.
Lugansk yönelişinde, Mudafaa nazirligi bildirgeni kibi, gece maalinde boyevikler beş kere Stanitsa Luganskaya, Krımskoye, Makarovo ve eki kere Novotoşkovskoye qasabasına ücüm etken edi. «Gradlar»dan Verhnâya Olhovaya ve Krımskoye tarafına ateş açılğan edi.
Donetsk tarafından boyevikler Slavnoye qasabasına ateş açqan ekenler. Mariupolde ise gece vaqtında vaziyet sakin edi.
Separatistler öz saytlarında ukrain arbiylerine faal sürette qarşılıqnı köstergeni aqqında bildireler.
Mariupolniñ şimaliy mesken maallerine ateş açılğanı neticesinde yanvar 24 künü 30 insan elâk oldı, 100-ge yaqın adam yaralandı. OSCE mahsus nezaret eyyeti qayd etkeni kibi, ateş «DHC» nezareti altında olğan taraflardan açılğan edi.