text:
Ukrainanıñ NATO aza devletleri ile keçirgen «Birleşken küç-2020» talimleri ve Rusiyeniñ ittifaqdaşları ile keçirgen «Kavkaz-2020» talimleriniñ soñunda Qırım.Aqiqat Amerika diplomatı, ABD üçünci Ukraina elçisi (1998-2000 yılları) Steven Pifer ile subetleşti. İşğal etilgen Donbasnıñ kelecegi, Qırım içün suv, yañı Rusiye istilâsı ve Şimaliy-Qırım kanalını zapt etüv telükesi aqqında laf etildi.
– Bir qaç amerikalı ekspert – Paul Goble, Ben Hodges ve Glenn Howard – Qırımdaki suv qıtlığı sebebinden Rusiye Ukrainanı qorquza bile, dep bildirdi. Bu aqta ne tüşünesiñiz?
Rusiyeniñ qasevetini añlayım, amma bunı 2014 senesi Qırımnı qanunsız alda zapt etmezden evel tüşünecek edi
– Rusiyeniñ qasevetini añlayım, amma bunı 2014 senesi Qırımnı qanunsız alda zapt etmezden evel tüşünecek edi. Böyle ihtimalni tamamen red etmeyim, amma Rusiyeniñ arbiy areketleri aqqında çoq qasevetlenmez edim. Kanalnıñ Dniprodan çıqqan noqtasından işğal etilgen Qırım ile sızığındaki noqtasına baqsañız, onıñ uzunlığı 100 kilometr teşkil ete. Bu kanalnı zapt etip, suv berecek olsañız – bütün kanalnı kontrol etmeñiz kerek, çünki aks alda onı blok ete bileler. Bu ciddiy bir arbiy tedbir olacaq edi. Mence, o qadar büyük bir adım Birleşken Devletler ve Avropa tarafından daa sert sanktsiyalarnıñ yañı raundı olacaq. Rusiyeliler buña oşağan bir şey tüşünse, sanktsiyalar olarnı tutacaq. Bundan ğayrı, böyle arbiy areketler – Rusiye içün qıyın bir vazifedir.
– Rusiye Ukraina sıñırlarında muntazam sürette talimler keçirgen alda Ukraina ne bilmeli?
Rusiyeliler Ukraina arbiyleri 2014 senesine baqqanda daa yahşı azırlanğanını qabul ete
– 2014-2015 senelerinden soñ Rusiye Ukrainağa qarşı büyük arbiy areketlerge pek muqayt yanaştı. Birinciden, anda Rusiyeniñ Ukraina şarqına daa keniş bir ücümi yañı ğarbiy sanktsiyalarnıñ sebebi olacaq. Rusiyeliler sanktsiyalar olarnı raatsızlamay, dep aytsa da, er yıl Rusiye iqtisadiyatına umumiy içki mahsulatnıñ birden bir buçuq fayızını ete. İqtisadiyat inqiraz vaziyetinde buluna – bu yıl kerilev qayd etile. Ekinciden, rusiyeliler Ukraina arbiyleri 2014 senesine baqqanda daa yahşı azırlanğanını qabul ete. Ciddiy küreş aqqında aytıla. Bu eki şey rusiyelilerni tüşüncege daldıra. Soñki dört yılda Rusiye belli büyük arbiy areketlerge azırlana kibi qasevetler bir qaç kere seslendirilse de – rusiyeliler bunı yapmadı. Añlaylar ki, ümüt etken er angi kârdan daa ziyade ğayıpqa yol aça bile.
– Kelecek Rusiye stsenariyi nasıl ola bile? Rusiye sanktsiyalar sebebinden Qırım ve Donbasnı qaytaracaqmı?
Rusiye, Qırım zaptı beklegeninden daa paalı çıqqanını yahşı menimsedi
– Qırım ve Donbasnı ayrı baqam. Mence, Donbasnıñ Ukraina suvereniteti altına qaytması ve vaziyetniñ al etilüvi Qırımnıñ qaytarıluvından daa ihtimallıdır. Soñki altı yılğa baqıñız: başta rusiyeliler Qırımnı zapt etmek içün arbiy küçni qanunsız alda qullandı, sahte referendumnı ötkerdi, soñra da yarımadanı qanunsız bir şekilde ilhaq etti. Bu areketlerniñ qanunsız olğanını Qırımnıñ Rusiyege qoşulması dünyada pek az memleket tarafından qabul etilgeni isbatlay. Donbasnı aytsaq, Rusiye onı ilhaq etmege tırışmadı. Anda Moskvağa Donbas kerek fikrini doğuracaq bir şey yapmadılar. Rusiye, Qırım zaptı beklegeninden daa paalı çıqqanını yahşı menimsedi. Donbas daa paalı olur edi, men ise rusiyeliler böyle masraflarğa azır degil, dep tüşünem. Kreml Donbasnı kerçekten vasta olaraq qullanğanına oşay: bu Kyivdeki ükümetke basqı yapmaq usulıdır. Rusiyelilerniñ Donbasnı ilhaq etecek alâmetleri pek az. Bu Donbasnı vaziyetniñ çezilüvine yaqınlaştıra, dep tüşünem. Ne yazıq ki, Rusiye bu meseleni al etmek içün yapacağını yapmadı. Ğarpnıñ Moskvanıñ Donbasta yapqanlarından körecek masraf ve qazanacaq kârına tesir etmek içün ilerideki sanktsiyalar aqqında tüşünmek kerek olğanınıñ sebeplerinden biridir bu, dep tüşünem.
– Amerika mahsus bölükleriniñ 2020 küzünde Ukraina talimlerinde iştirak etmesi ABDniñ Rusiye telükesi aqqında malümat alğanını ifadeleymi?
– Ükümette çalışmayım, şunıñ içün anda bu aqta ne tüşüngenlerini bilmeyim. Amma bilem ki, ABD mahsus tedbir küçlerini ittifaqdaşları ve ortaq memleketlerinen çalışmaq içün qullanğan model bar. Aslında Amerika mahsus tedbir küçleri Ukraina zenaatdaşlarınen eskiden de çalıştı. Bu Birleşken Devletlerde ya da Ukraina Silâlı Quvetlerinde Rusiye bu yıl bir şey yapa bile degen telâş bar olğanını ifadeley, dep tüşünmeyim.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


c: text/html

text:
Ukraina Qırım meseleleri boyunca türk ve arap memleketleri ile faal işke başlaycaq.
Bunı Gromadske TV yayınında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi.
«Bizler Ukraina tış işler naziri Klimkin ile körüştik. Körüşüvde bizim türk ve arap memleketleri, musulman memleketlerinen işbirlik faalleştirilmesi muzakere etildi. Bu iş kete. Lâkin mında Ukraina tarafından da büyük iş kerek», – dep qayd etti Çubarov.
Onıñ qayd etkenine köre, MİD yolbaşçısı şimdi peyda olğan ve peyda olacaq imkânlarından faydalanmağa ve işbirlik tutmağa azır.
Refat Çubarovnıñ aytqanına köre, İslâm işbirligi ittifağı (OİS) Qırımtatar Milliy Meclisinen beraber Qırımda musulmanlarnıñ aq-uquqlarına riayet etüvni nezaret etecekler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
İşğal altındaki Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Qırım yarımadasını tatlı suvnen toqtamayıp temin etmek maqsadınen Qırımğa Azaq deñizi sıñırlarında tatlı suv yedeklerini qazmağa azırlana. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye ükümeti reisiniñ muavini Andrey Rümşin bildirdi.
Andrey Rümşinniñ aytqanına köre, yarımadada suv qıtlığı Rusiye İqtisadiy inkişaf nazirliginen video konferentsiyasında muzakere etildi.
İlk evelâ Arabat belinde qıdıruv-qıymet kesüv işleriniñ keçirilmesi beklenile, anda künde 200 biñ kubometrge qadar yerastı suvlarınıñ yedekleri tapıla bile.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerovnıñ fikirince, Ukraina Qırımğa suv berüv meselesinde Rusiyenen razı olmamalı.
Meseleniñ diplomatik yolnen çezilmesi içün dünya qol tutmalı, daa doğrusı – iqtisadiy, siyasiy ve diplomatik basqı quvetleştirilmeliİlmi Umerov
«İşğal altındaki topraqta olğanlardan işğalci mesüliyetlidir. Bu vaziyette Rusiye – istilâcı ve işğalcidir. Ukraina – zarar körgen taraf. Onıñ toprağı (Qırım) ilhaq etildi ve işğal etildi. Ukrainanıñ vazifesi – Qırımnı qaytarmaq ve Donbas topraqlarını azat etmek. Meseleniñ diplomatik yolnen çezilmesi içün dünya qol tutmalı, daa doğrusı – iqtisadiy, siyasiy ve diplomatik basqı quvetleştirilmeli. Em de Ukraina faal olmasa, Rusiyenen er angi saada, meselâ, suv berüvde işbirligi devam etse, ortaqlarımız bizni añlamaycaq. Rusiye çeşit yollarnen basqı yapacaq, amma Ukraina bir şeyge razı olmamalı. İşğalci akimiyet ile er angi işbirligi ölüm kibi. Putinniñ faal areketlerge keçecek yekâne variantı siyasiy maqsatqa uyuvdır. Reytingi ileride de tüşse, ileride saylanmasınen bağlı bir mesele olsa. Em de bu halq aqqında tüşünüv degil, Putinniñ daa bir kere saylanması zaruriyetinen bağlı olacaq», – dep bildirdi fikrini Meclis reisiniñ muavini Qırım.Aqiqatqa.
Halqara uquqçı Boris Babinniñ malümatına köre, Azaq deñizi civarlarında yerastı suvlarınıñ çıqarıluvı al etilyeycek ekologik problemlerniñ sebebi ola bile.
Bu yüksek zelzeleviy faallik, kirli yanardağ, termal suv ve tabiiy gaz yataqlarını qıdıruv alanı klassik «rus ruletkası» olaBoris Babin
«Qırımda suv qullanuvınen bağlı felâketli vaziyet oldı, esas problemi Şimaliy-Qırım kanalı degil, işğalcilerniñ suv teminlevi ve suv qullanuvı sistemalarından yañlış faydalanuvı ola. Hususan, suv berüv sistemaları bayağı suv coyulmasına (50%-ğa qadar) sebep ola, dağlı Qırım suv anbarları ise (Ayan, Aqmescit, Taygan yapma gölleri) laylandı ve lay çoq olğanı içün suvnı toplaması mümkün (coyulğanınıñ 70%-na qadar). Şarqiy Qırımnıñ suv resursları qıdırılğan Keriçte vaziyet farqlı. İşğalcilerniñ emallığı sebebinden yerli suv ufuqları kanalizatsion sistemalarğa ait, necaset suvlarınen kirlendi ve şeerni suvnen temin etmek içün kelişmey. Şimdi suv Nejin ve Novogrigoryevsk suv anbarlarında (Canköy, Nijnegorsk) Keriçke kanaldan berile. Bu suv er angi vaqıt bite bile, bundan ğayrı, berilgende çoq coyula. Şunıñ içün işğalci Azaqta ve Arabat belinde suv qıdırmağa istey. Bu yüksek zelzeleviy faallik, kirli yanardağ, termal suv ve tabiiy gaz yataqlarını qıdıruv alanı klassik «rus ruletkası» ola. Suv bu şekilde çıqarılsa, ekologik zarar keri qaytarılmaycaqtır», – dedi ekspert Qırım.Aqiqatqa.
Qırımtatar faali Zair Smedlâ Qırım.Aqiqatqa izaat berip, Qırımda suv probleminiñ sebebi yerli suv resurslarınıñ ratsional qullanılmaması oldı.
Qırımda suv problemi er vaqıt bar edi, ve onı tek Şimaliy-Qırım kanalını qurıp, Dnipro suvını bergen soñ al etip oldılarZair Smedlâ
«Qırımda suv problemi er vaqıt bar edi, ve onı tek Şimaliy-Qırım kanalını qurıp, Dnipro suvını bergen soñ al etip oldılar. Daa evel Qırımda öz ziraat tehnologiyası bar edi, suvnı diqqatlı qullanuvğa esaslanğan edi, onı cenkten soñ kelgenler – tamır halq qırımtatarlar sürgün etilgen soñ ketirilgenler – yoq etip başladı. Quyular tez qazılğan ve içme yerastı suvlarınıñ yedekleri suvaruv içün qullanılğan, böylece yüz biñ gektarlarnen suvarılğan bağça ve tarlalar peyda oldı, suv ufuqları tuzlanğan edi. Kanal qurulğan ve Qırımğa suv berilgen soñ quyulardan suv çıqarıluvı eksilgen edi, suvarmaq içün Dnipro suvını qullanıp başladılar, yerastı çoqraqlarını toldurmaq içün kanal quruldı, amma o vaqıt bile içme suvı yüz metrden yüksek quyulardan qazılğan edi. 2014 senesiniñ adise-vaqialarından soñ yerastı çoqraqlarına qarşı varvarlıq tekrarlanıp başlandı. Bir taraftan, dağlar patlavlarnen yoq etilgende yer soyularınıñ çıqarıluvı, diger taraftan – suvaruv içün qoşma quyularnıñ qazılması, bundan soñ quyular tez eksilip başlandı, suv ufuqları tüşip başladı. Tuzlu suvlar kelip başladı, quyular tolusınen tuzlanacaqtır», – dep bildirdi faal.
Zair Smedlânıñ qayd etkenine köre, tatlı suv vaziyeti böyle olsa, Qırım tezden kurort statusını coya bile.
«Büyük terenlikte tatlı suv tapıldı kibi laflar tek laf ola, çünki teren quyularnıñ qazılması – pek paalıdır, suv çıqarmaq da ucuz degil. Suvğa böyle yanaşılsa, tezden Qırım unikal kurort degil, insansız boş çöl ve tuzlu sahra olacaq. Belki, bu da «Qırımbizim» leyhası müellifiniñ maqsadlarından biri ola: tek arbiy baza ve adiy insanlar olmağan bir yer!», – dep qayd etti faal.
Qırımtatar faali, Qırım Muhtar Cumhuriyeti milletlerara munasebetler cumhuriyet komitetiniñ sabıq reberi Edem Dudakov, Qırımda suv yetmegeni içün Rusiye Ukrainağa qarşı açıq istilâğa azır versiyasına inanmay.
Suv problemi sebebinden Herson vilâyetine istilâ etüv meselesi er daim şübheli edi.Edem Dudakov
«Suv problemi sebebinden Herson vilâyetine istilâ etüv meselesi er daim şübheli edi. Putin qarşılıq körmegende cesür ola. Sanktsiyalar imperatorlığına bayağı zarar ketirdi, em de cermay fiyatları tüşti – resurslar yetmey. Ukraina ordusı – 2014 senesi olğan ordu degildir. İstilâ olsa, ne olacağını bile – devamlı cenk. İqtisadiyat ceetinden telükeli. Zapt etip ala bilecek er şeyni aldı, ve bunı qullanıp, Ukrainanı şantajğa oğratacaq», – dedi faal Qırım.Aqiqatqa.
Edem Dudakovnıñ fikirince, iqtisadiyatı zarar körse de, Rusiye Qırımnıñ suv problemini çezmek içün elinden kelgenini yapacaq.
«Arabat belindeki suvnı aytsaq, Qırım içün felâket ola bile. Suvnıñ yetmesi içün Donda küçlü tulumba stantsiyası qurulmalı. Ve Qırımğa qadar yol boyunca kaskad tulumba stantsiyalarınıñ ağını. Bu leyha 1954 senesine qadar bar edi. Amma paalı olğanı içün ondan vazgeçkenler. O vaqıt vilâyetni Ukrainağa berip, daa az para masraf etmege qarar alğan ediler. Amma Don leyhasına ihtiyac olsa – Putin memleketiniñ iqtisadiyatına da zarar ketirip, buña azır olacaq», – dep qayd etti faal.
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ reisi Yuriy Gotsanükniñ bildirgenine köre, Qırımda yerastı tatlı suvlarınıñ qullanılmağan yedegi daa bar.
«Bugünki künde Qırım ealisini suvnen temin etüv esas çoqraqları tabiiy aquv suv anbarları ve Şimaliy-Qırım kanalı sistemasınıñ tolu suv anbarları, artezian quyuları ola. Daa bir müim şey: cumhuriyette yerastı tatlı suvnıñ qullanılmağan yedegi bar, onı içme ve köy-turmuş ihtiyacları içün qullana bileler», – dep ayttı Gotsanük.
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ reberi malümatına köre, merkeziy suv teminlev sistemalarında suv coyulmasını eksiltmek maqsadınen 2021-2025 seneleri Qırım boyunca Suv teminlevi programmasınıñ leyhası azırlandı.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
2014 senesi mayıs 3 künü Ermeni Bazarda qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevni qarşılav tedbiri vaqtında politsiya hadimine nisbeten küç qullanuvında şeklengen Aqmescit sakini Edem Ebulisov SİZOdan çıqtı. Qırım.Aqiqat mühbirine uquq qoruyıcı Emil Kürbedinov aytqanı kibi, onı dekabr 17 künü azat ettiler.
Bu malümatnı Ebulisovnıñ tuvğanları tasdiqladılar. Olar şunı da bildirdiler ki, Rusiye Federatsiyası Cinaiy kodeksiniñ 318 maddesi («Akimiyet temsilcisine zarar ketirüv») başqasına deñiştirilgen.
2014 senesi mayıs 3 künü numayışta iştirak etken 4 qırımtatarı yaqalanğan edi, olardan soñ nevbette Edem Ebulisov azat olundı.
Hatırlatamız, yaqında SİZOdan Tair Smedlâyev, Musa Apkerimov, Rustam Abdurahmanov azat etildiler. Bu işler boyunca mahkemeden evel taqiqatlar devam ete.
Qırım.Aqiqat haber etkeni kibi, işğal etilgen Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi 2014 senesi noyabr 26 künü yaqalanğan Edem Ebulisovğa 2 aylıq apis cezasını belgilegen edi. Aqmescit sakini, 1970 senesi doğğan Edem Ebulisovnı noyabr 25-de yaqaladılar.
Taqiqat malümatına köre, Ebulisov bu sene mayıs 3-te Ermeni Bazarda qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni qarşılarken, Rusiye politsiyasınıñ mahsus bölük hadimini bayraq tayağınen urdı.


text:
2020 senesine qadar «Qırımnıñ içtimaiy-iqtisadiy inkişafı» devlet programması çerçivesinde bir qaç tibbiy müessiseniñ qurulması belgilene. Bunı noyabr 17-de Kreml kontrol etken Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Hızmetniñ qayd etkenine köre, ilk leyha Aqmescitte büyük tibbiy merkeziniñ qurucılığını belgilemekte.
«Qurucılıqnı 2020 senesine qadar bitirmege planlaştırıla. Buña 9 mlrd ruble ayırılacaqtır», – dep qayd ete matbuat hızmeti.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, ekinci büyük tibbiy merkez 2016 senesi dekabr ayında Yaltada açılacaqtır.
«Al-azırda «Yaltanıñ №1 şeer hastahanesi» alanında qurucılıq yerinde bina quruldı, qapatıldı, suv keçirile, elektrik teminlevi yapıla. Buña 1 mlrd ruble ayırılması belgilene», – dep bildire matbuat hızmeti.
«Bundan ğayrı, 2017 senesine qadar Qırımda 22 feldşer-ebanay noqtası ve 19 ekim ambulatoriyasını birleştirecek ağ qurulacaqtır. Buña 310 mln ruble berilecektir», – dep bildire hızmet.
Noyabr başında Kreml kontrol etken Aqyar ükümetiniñ matbuat hızmeti şeerde yılnıñ soñuna qadar «acele yardım» maşinaları 60%-ğa qadar yañartılacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, AQŞ Devlet departamenti tarafından ilân etilgen “Qırım beyannamesi”niñ semereliligi ilk-evelâ Ukrainanıñ areketlerine bağlı dep saya.
““Qırım beyannamesi” ilân etilgende Mustafa Cemilev AQŞnı ziyaret ete edi. Er şey keliştirilerek, “Qırım beyannamesi” oña taqdim etildi. Bunen olar qırımtatar halqı, Ukraina ve umumen Qurum meselesine sayğı köstergenlerini numayış etken ediler. “Qırım beyannamesi” – prezident ve (AQŞ – QA) ükümetniñ pozitsiyası. Böyleliknen Berleşken Devletler siyasetini şekillendirgen devlet organları pozitsiyasınıñ dairesi kilitlendi”, - dep ayttı Çubarov “112 Ukraina” kanalınıñ efirinde.
Onıñ sözlerine köre, AQŞ “Rusiyeniñ Uktrainağa qarşı tecvuzı ve Qırımnıñ ilhaqına nisbeten siyasetiniñ bütünligini numayış etti”.
Avgustnıñ 24-nde AQŞ prezidentiniñ havfsızlıq boyunca mesleatçısı John Bolton Qırım ilhaqınıñ tanılmaması, Amerikanıñ qanunsız ilhaqlarnı tanımama ananesine esaslanğanını aytqan edi.
İyülniñ 25-nde AQŞ devlet kâtibi Mayk Pompeo, Qoşma Ştatlar Rusiye ilhaq etken Qırımnı iç bir vaqıt tanımaycağı aqqında yazılğan «Qırım beyannamesi» çıqardı. Pompeo ileride de Ukrainanıñ topraq bütünligi tiklenmesinde israr etecek dep ayttı.
Halqara cemaatçılıq Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Eski Qırım
Eski Qırım (ukraince CTapий KpиM, rusça CTapый KpыM; tarihiy adları Qırım, Solhat (Sulaat, Solğat)) — şarqiy Qırımda bir şeerdir.
Tarih[deñiştir | kodunı deñiştir]
Evel zamanlarda Solhat adı ile belli olğan. Endi peyda olğanınen Solhat – çoq cemiyetli ve tilleri çoq olğan şeer edi. Zaman ile Solhat şeeri inkişaf etip, büyük iqtisadiy merkezge çevirilgen. Mında zenginler ve esnafçılar içün evler qurulğan, bazirgânlarğa satmaq içün yer ayırılğan.
1253 s. Batu hannıñ emiri ile Solhatta büyük saray köterilgen. Ondan soñ Solhat adı ile beraberlikte Qırım adı qullanılğan. Solhat-Qırım aqqındaki şan-şüret, asılı qıpçaqlardan olğan Mısır memlük sultanı Al-Melik Beybarsqa da yetip bardı. O, öz tarihiy vatanında özüniñ adını ebediyleştirmek içün ve Solhat-Qırım şeeriniñ ealisini musulmanlıqqa döndürmek içün bu yerde büyük cami qurdura. Mermerden ve çeşit qıymetli madenlerden yasalğan caminiñ divarları bu vaqıtqa qadar böyle güzellikni körmiyegen ve suvğa, ösümliklerge inanğan insanlarnı teren ayrette qaldırğan. Eski Qırım şeerindeki zemaneviy Lenin ve Daçnaya soqaqlarında Qurşun Cami adlı caminiñ qalımtıları alâ daa saqlanıp qalğan. Böyle ad berüvden sebebi – bu cami qurulğanda taşlar arasındaki deliklerge qurşun tökip qapatqan ekenler.
Eski Qırımnıñ daa diqqatqa lâyıq yeri – kervansaraydır. 14 asırda peyda olğan bu qurulğan merkez – iqtisadiyatnı inkişaf ettirgen ve satın-aluv munasebelerni pekitken qocaman bazar edi. Bu yerde çeşit memleketlerden ketirilgen basmalar, kilimler, maqatlar, savut-saba, ilvanlar ve diger, insannıñ ömürinde zarur şeylerni satqanlar.
Qırım Hanlığı mustaqillikni qazanğan soñra, 1428 s. birinci Qırım hanı I Hacı Geray tahtqa oturğanınen hanlığınıñ merkez şeeri başta Qırq Yer ve soñ Bağçasaray ola, Solhat-Qırım şeeriniñ emiyeti alâ daa evelkisi kibi büyük olsa da, faqat endi bütün müim siyasiy ve tarihiy vaqialar Bağçasaraydaki Hansarayğa keçeler. Şeer ise Eski Qırım dep adlandırıla.
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Tamila Abduveliyeva "Qırım seyaatları" programması, "Meydan" radiosı, Aqmescit
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.


text:
Oktâbrniñ 25-nde Kyivniñ Ebediy Şuret parkında Sovetler Birliginiñ eki defa qaramanı, uçucı-sınavcı Amet-Han Sultannıñ doğğanınıñ 97 yıllığına bağışlap onıñ eykeli tübüne çeçek qoyuv merasimi ötkerildi, dep bildire Qırım.Aqiqat muhbiri.
Merasimde qırımtatar halq Meclisiniñ azaları, faaller ve cemaatçılıq iştirak etti.
«Bizler öz halqını qorçalağanlarnı unutmaymız... Amet-Han soñsuz derecede aqıllı, cesür, öz toprağını, Qırımnı qorçalağan insan edi», – dedi qırımtatar halq Meclisiniñ yolbaşçısı Refat Çubarov.
Merasimde o cemaatçılıqqa ayrıca Qırımda mahküm etilgen qırımtatar milliy areketiniñ liderleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov azat etilgenleri aqqında ilân etti.
«Petro Poroşenko Almaniya kantsleri Ahgela Merkelge muracaat etken edi, Umerov ve Çiygoznıñ azat etilmesi içün halqara cemaatçılıq celp etilgen edi», – dep tasdıqladı Çubarov.
Amet-Han Sultan 1920 senesi oktâbrniñ 20-de Alupkada dünyağa kele. Babası – lak milletinden (doğma Dağıstandaki Tsovkra-1 avulından), anası – qırımtatarı ola. Ana-babası tarafından Amet-Han Sultannı qırımtatarları da, Dağıstanlılar da öz milliy qaramanı dep saya. Amet-Han Sultan 603 cenkâver uçuş yapıp, şahsen özü 30 ve gruppa erkanında 19 lüftvaffeniñ (natsist Almaniyanıñ ava quvetleri – QA) uçağını urıp tüşüre. Uçuşlar yapqan vaqtında uçucı tahminen 100 uçaq çeşitini ögrene, uçuşları ise 4237 saatni teşkil ete. 1971 senesi fevralniñ 1-de Tu-16 uçma laboratoriyasında deñeme uçuşında elâk ola. Moskvadaki Novodeviçye mezarlığında defn etile. Dağıstannıñ paytahtı Mahaçkala şeerinde


text:
Qırım memurları, bir kün evel yol qazasında elâk olğan Aqmeçit rayonınıñ başı Lüdmila Gluşkonen vedalaştı.
Kreml nezaretindeki Qırım başı Sergey Aksönov, o, "mesüliyetli, namuslı, aqiqiy mütehassıs ve vatanperver" olğanını ayttı.
"Lüdmila Nikolayevnanıñ ve bu qaza elâk olğan er kesniñ tuvğanları ve yaqınlarına samimiy taziye bildirem", - dedi Aksönov.
Rusiye nezaretindeki Aqmeçit (Çernomorskiy) rayonınıñ memuriyet başı Lüdmila Gluşko, yol qazasında elâk oldı. Bu, dekabr 10-unda saba belli oldı.
Lüdmila Gluşkonı rayon memuriyetiniñ başı olaraq 2019 senesi oktâbr 29-ında ğayrıdan tayinlegen ediler. Qırım olhaqından evel o, "Krasnoyarskiy" quş sovhozında çalışa edi. 2016 senesinden başlap, Aqmeçit rayonınıñ başı olaraq çalışa edi.


text:
Bağçasarayda rusiyeli telükesizlik hadimleri “Qırım birdemligi”niñ faali Osman Belâlovnıñ evinde tintüv ötkergen soñ, onıñ babasını rayon politsiya bölügine alıp ketken. Bu aqta birleşmeniñ Facebook saifesinde haber etile.
Ayrıca tintüv yerine alıp barğan yolüzerinde GİBDD hadimleri turıp er kesniñ vesiqalarını teşkermekte.
Memet Belâlovnıñ apayı – Ediye – aytıp bergenine köre, Osman Belâlov ne yerde olğanı ale daa belli degil eken.
Malümat derc etilgen maaldegece rusiyeli telükesizlik hızmetleri tintüv boyunca iç bir bir izaat bermedi.
Sentâbrniñ 13-nde saba rusiyeli telükesizlik hadimleri “Qırım birdemligi”niñ faali Osman Belâlovnıñ evinde tintüv ötkerdi.
Osman Belâlov Bağçasaraydaki “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ iştirakçisi Memet Belâlovnıñ qardaşı ola.
2016 senesi Qırımnıñ rusiyeli mahkemesi Osman Belâlovqa 10 biñ ruble para cöremesi tayin etken edi. O, 2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasaraydaki “Salaçıq” kafesi yanında “ruhsetsiz mitingte” iştirak etüvde qabaatlanğan edi. O künü faaller rusiyeli telükesizlik hadimleri qırımtatarlarda tintüvyapqanını eşitip, kafe yanında toplanğan ediler.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ tışqı alâqalar bölük reberi Ali Hamzin «devlette er angi bir din binalarını ateşke berüv – belâ ve cemaatta ksenofobiya kibi hastalığınıñ işareti» olğanını qayd etti. O, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ resmiy Moskvağa Qırımda soñki olğanlarnen bağlı berilgen malümatqa munasebetini ögrenmek istey.
Bunı o Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
Hamzinniñ fikirince, soñki adise-vaqialarnıñ sebebi Qırımnıñ bugünki akimiyetiniñ Qırımtatar Milliy Meclisi ile dialog bozulması oldı. Onıñ fikirince, bu da 2014 senesi mart 11-de Qırım parlamenti qabul etken «Qırımtatar halqı aq-uquqlarınıñ ğayrıdan tiklenmesi ve onıñ Qırım toplulığına bağlanması kefaleti aqqında» qararnı qabul ettikten soñra oldı.
«Ve şimdi bu vaziyette meni Moskvanıñ mevamı meraqlandıra, hususan Rusiye prezidentiniñ Qırım federal bölgesinde vekâletli temsilcisi Oleg Belaventsevniñ meraqlandıra. Belaventsev Rusiye yolbaşçısına kerçek malümat yetkizemi...», – dedi Hamzin.
Malüm olğanı kibi, noyabr 12-de gece belgisiz şahıslar Sudaq civarında Qoz qasabasında camini yaqmağa tırıştılar.
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov bunı «işğal akimiyetniñ bütün dünyanıñ qırımtatarlarğa qarşı repressiya ve basqını toqtatmaq talabına açıq bir cevabıdır».
Qırım Müftisi Emirali Ablayev akimiyetke muracaat etip, cinayetçilerni tapmağa ve cezalamağa çağırdı. Qırım musulmanları Diniy idaresi «cezasızlıq yañı cinayetlerge yol bergenini» qayd etti.


text:
Bunı Qırım.Aqiqatqa Meclisniñ reis muavini Nariman Celâl bildirdi.
O bunı izaatlap, qırımtatarlar Qurltayda Cemilevniñ bulunğanını ister eken, onıñ bütün bu olıp keçken adiseler aqqında fikirini bilmege aves etkenlerini aytıp keçti. Amma siyasetçiniñ sıq grafigi oña bu toplaşuvda iştiraq etmege imkân bermey.
N.Celâlnıñ aytqanı kibi, al-azırda Mustafa Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarov Türkiyedeler.
«Şunıñ içün Cemilevsiz Qurultaynı keçirmege istemedik», – dedi Celâl.
Amma bunıñnen beraber Qurultaynıñ nevbetteki sessiyasınıñ maysnıñ başına qadar keçire bilecegini de inkâr etmedi.
Mart 29 künü Bağçasarayda Qurultay sessiyası, soñki 10 yıl içersinde, 1-nci kere Cemilevsiz keçti, o özü ise onıñ keçirilmesini başqa künge avuştırmağa rica etken edi.
Evelleri Çubarov Qurultaynıñ nevbetteki sessiyası aprel 15-ne qadar keçirelecegini ayta edi.


text:
Salı künü,santâbrniñ 16-nda saba, silâlı adamlar Meclis binasını blok ettiler. Meclis azaları haber etkeni kibi, içinde tintüv ötkerdiler. Bu kibi tedbir Meclis azası Eskender Bariyevniñ evinde de teşkil etildi. Taqiq işlerniñ sebepleri aqqında haber etmeyler. Meclis reisi Refat Çubarov bu areketlerge qıymet keserek, «qırımtatarlar ve serbestlikni sevgen adamlar kerçek telüke astında qaldılar» dep ayttı. Meclis teşebbüsçileri eminler, bu kibi vaqialar endiden soñ sıqlaşacaq, mütehassıslarnıñ fikirince, bu vaziyetten sebep Meclis qapatıla bile.
Sentâbrniñ 16-nda saba Meclis binasını er taraftan sarıp aldılar, - altı maskalı arbiy urbada adam, avtomatlarnen turdılar, olarnen birlikte 10 politsiya hadimi bar edi. Binanıñ içinde taqiq işleri ötkerile edi, amma tavsilâtlı malümatnı ne Meclis azalarına, ne de matbuat vastalarına haber etmediler. Paдиo CBoбoдa mühbiri Naciye Femi ikâye ete:
– Binanı blok etkende, onıñ içinde bir qaç insan buluna edi: qaravul, Meclisniñ eki azası, ve «Qırım» hayriye fondunıñ reberi. Bina etrafında Meclis azaları, matbuat vastaları vekilleri toplaştılar, amma izaatlarnı alıp olamadılar. Olarğa tek taqiq işleri ötkerilgeni aqqında bildirgen ediler. Meclis azalarnıñ fikirince, diniy kitaplarnı, vesiqalarnı qıdırdılar. Toplanğanlarğa politsiya hadimleri Rusiye memuriy kodeksiniñ toplaşuv, numayışlarnıñ azırlav ve ötkerüvinde bozuvlar aqqında maddeni ketirip, dağılmağa tevsiye ettiler. Meraqlı fakt: qoruyıcı organlarınıñ hadimleri rusiyeli urbda olsalar bile, ukrain vesiqalarnı kösterdiler. Kün evelsi, gece daa bir vaqia yüz berdi. Gece belgisiz şahıslar Meclis binası üzerinde asılı turğan ukrain bayraqnı alıp taşladılar, bunı kameralar yazıp aldı. Bayraqnı kene de tiklediler, ertesi künü tintüv teşkil etildi. Meclis azaları bunıñ episi, qırımtatarlarnı qorquzmaq içün yapıla, deyler.
Salı künü, saba Meclis azası Eskender Bariyevniñ evinde tintüv ötkerildi. Onıñ bilgisayarını ve tehnikasını tahliye ettiler.
Refat Çubarov Facebookta yazğanı kibi, Bariyevge, endi «Qırımda er kes alışqan qararnı kösterdiler – «silâ, yasaqlanğan kitaplar» ve yanına alıp ketirgen eki «iştirakçi» ile birlikte davetsiz musafirler evde er şeyni qarıştırp çıqtılar, atta bala oyuncaqlarını tinttiler». Bundan evel, Qarasuvbazar regional meclis reisi Mustafa Asabanıñ evinde tintüv ötkerildi. Onıñ evinden 3 kitap alıp kettiler. Meclis reisi muavini Dilâver Akiyev tintüv ve taqiq işlerni qırımtatarlarğa arşı yapılğan provokatsiya, dep adlandırdı: «Saylavlardan soñ, bu kibi tedbirler halqımızğa qarşı da sıq ötkerilecegini bekleymiz», – dedi Dilâver Akiyev.
Qırımtatarlar, bu vaqialar - mayıs ayında başlağan adiselerniñ devamı, dep belleyler. O vaqıt yüzlernen qırımtatarlar Kiyevden Qırımğa qaytqan Mustafa Dejmiyevni qarşılamağa barğan ediler. İştirakçilerniñ aytqanına köre, körüşüv yerine OMON hadimi tolu onlarnen yük maşinalar, BTR-ler keldi, qavğa yüz berdi, avağa bir qaç atış yapıldı. Cemilevni Qırımğa yibermediler. Bir qaç künden soñ, prokuror Natalya Poklosnkaya Refat Çubarovğa, yarımadada «ekstremistik faaliyetke yol berilmemesi» aqqında tenbiyelev ile teşrif buyurdı ve Meclisni qapatacağınen qorquzdı. Cemilevnen körüşüvde iştirak etken qırımtatarlarnıñ evilerinde ale daa tintüvler ötkerile, olarnı mahkemege çekeler, dep bildire Paдиo CBoбoдa hadimi Naciye Femi:
– Şu aktsiyada iştirak etken adamlarğa mahkemege davetnameler kelmege devam ete, olardan büyük para cöremesi alına. Meclis azaları bunıñ episi bağlı olğanını aytalar. Qırım musulmanları, Meclis teşebbüsçilerniñ evlerinde tintüvler ötkerile. Silâlı adamlar tañda evlerge atılıp kireler. Qırımtatarlarğa öz tilini, medeniyetini inkişaf etmek içün imkânlar berilgeni aqqında resmiy şiarlar seslndirilse de, qırımtatar tili Anayasada devlet tili olaraq qayd etilgen,Vladimir Putin qırımtatarlarnıñ aqlanuvı aqqında vesiqanı imzalağan olsa da, bunıñ episi tek kâğıt ve sözde qalmaqta. Bir sıra qırımtatarlarnıñ fikirince, Moskvada, Qırımda ne olğanını ya añlamay, ya da mahsus vaziyetni kerginleştirmege isteyler. Em de Qırım akimiyetiniñ Meclisnen dialog qurmağa niyeti olmağanını köremiz. Meclis azaları, bütün yapılğan areketlerni kerçek muhalifet olğaan qırımtatarlarğa qarşı qorquzuv areketleri kibi tanıylar. Meclis azaları aytqanı kibi, Sovetler devirinde, qırımtatar halqı dissident halqı olğanı içün, atta Sovet birliginiñ resmiy halqlar cedveline kirsetilmegen edi. Şu yıllar içinde belli bir immunitet pekitildi. O vaqıt taqip etüv, apisler mevcut edi. Er alda, qırımtatarlar milliy areketni devam ete ediler. Bugünki künde, qırımtatarlar eski zamanlar qayta, dep aytalar. Adamlar qorqmaylar, tek Qırım akimiyetiniñ, (qırımtatarlarnıñ fikirince) añlaşılmağan munasebetine yazıqsınalar.
«Moskovskiy komsomolets» gazetasınıñ baş muarrir muavini Ayder Mujdabayev Paдиo CBoбoдa –ğa bergen intervyüsında Meclisteki tintüvlerniñ sebpleri ve ileride olması mümkün vaqialar aqqında söz yürüte:
– Bu tintüvler Qırım akimiyet organlarına «saylavlar»nıñ yekünlemesinen bağlı, yani endi olar istegenlerni yapa bileler. «İstegenleri» ise, açıq-aydın, silâsız çalışqan qırımtatarlar, qırımtatar teşkilâtlarğa qarşı daimiy basqı, sıqıştıruvdır. Gazeta muarririyetlerinde, cemaat vekilleriniñ evlerinde tintüvler, uydurılğan memuriy bozuvlar qorqu müitini doğurmaq kerek. Cezasız qalacaqlarını köstermek, qırımtatarlarnıñ ümütsizlikke qapılmalarını isteyler. Men bunı aytıp, kederlenem, Qırımdan adamlar telefon açıp, nedir be, dep soraylar. Olar bunı kerçekten de añlmaylar, çünki iç bir vaqıt rusiyeli devlette yaşamadılar, rusiyede ise, bu kibi şelerni çoqtan qullanalar.
– Sizniñ fikiriñizce, bunıñ devamı ne olacaq? Kimgedir qarşı cinaiy iş açılacaqmı, Meclisni qapatırlarmı?
– Men bellesem, Meclisni de-fakto qapatırlar, bu kibi tintüvler ATR qırımtatar teleradiokompaniyasında da ötkerilmyesi mümkün. Bu qırımtatar tilinde laqırdı etken yekâne matbuat vastadır, o insanlarğa vatanda raat yaşacaqlarına ümüt bere. Men bellesem, ATR – bu nevbeteki nişan. Ve Meclis. Men tek bir şeyni bilem, qırımtatrlar silâlı qarşılıqnı köstermeycekler. Bunıñ episi ileri ketken insaniyetlikniñ közü ögünde olıp keçecek. Amma, şimdilik, ne Rusiyeniñ içinde, ne de tışında çorlanğanlarnı körmeyim. Qırımtatarlar öz başına qaldılar, bu evelden de olğan bir şey, – dey Ayder Mujdabayev.
Bundan evel, Meclis qırımtatarlarğa sentâbr 14 künü keçken Devlet şurası ve yerli akimiyet organlarına saylavlarnı boyokot etmege çağırğan edi. Refat Çubarov aytqanı kibi, saylavlar «Qırım toprağına ne tınçlıq, ne de barışıq ketirir».


text:
Noyabrniñ 1-nde Aqmescitte İslâm dinine bağışlanğan “Altın nesil” Bütün Qırım yarışınıñ finalı ötkerilecek. Yarışqa 12 yaşından 16 yaşına qadar 10 iştirakçi qatılacaq.
İştirakçiler qırımtatar medeniyeti, İslâm dini ilimleriniñ 12 saasına ait bilgilerni numayış etecekler. Er biri bir qaç ay devamında talil etken İslâm tarihı boyunca saylağan ayrı mevzunı “qorçalaycaq”.
Çıqışlarnı din ocaları, ilâhiyatçılar, filologlar baqıp, qıymet kesecekler. Tedbirde din ocaları metodik qullanmalarnı taqdim etecekler, din mevzusında master-klass keçirecekler. “Emanet” icadiy studiyası kontsert kösterecek.
Er kes davet etile. Tedbir noyabrniñ 1-nde saat 11:00- Aqmescit ş., Üçebnıy soq., 8 QMPU-nde keçirilecek.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescitteki Kiyevskiy rayon mahkemesi mayıs 11-de «Veciye Kaşka işi» figurantlarınıñ tevqif muddetini eki ayğa uzattı. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Böylelikle, Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kâzim Ametov ve Ruslan Trubaç tahqiqat izolâtorında iyül 15-ke qadar qalacaqlar.
Oturışuv zalına yalıñız aqrabalar yiberildi.
Bunıñ arfesinde Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi, imayeniñ «Veciye Kaşka işi» figurantları Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kâzim Ametov ve Rusilan Trubaçqa tahqiqat izolâtorında tutuluv muddetiniñ iyül 15-ke qadar uzatılmasına qarşı apellâtsiyasını red etti.
2017 senesi noyabr 23-te Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri bir gruppa qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar.
Olarnı Türkiye vatandaşından aqsız yerde para talap etkenlerinden şübheli sayılalar. Yaqalanuvları esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Daa soñra qadın vefat etti.
Daa evel, bu işniñ figurantlarında sağlıq ile ciddiy problemalar olğanı bildirilgen edi. Bekir Degermencide sürekli astma bar. Çapuh tahqiqat izolâtorında mikroinsult keçirdi.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Tış işleri nazirligi iyülde BMT Halqara mahkemesinden, Rusiye tarafından mahkemeniñ ilhaq etilgen Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini ğayrıdan başlatuv aqqında emiriniñ yerine ketirilüvi mehanizmlarına dair añlatmalarnı bekley.
Bunı iyül 2-de matbuat konferentsiyası esnasında tış işleri naziriniñ muavini Yelena Zerkal bildirdi.
Zerkal: «Biz mahkemege, Rusiyeniñ mahkeme emrini nasıl eda etmek ve Meclisniñ faaliyetini nasıl ğayrıdan başlatmaq kerek olğanını añlatmaq ricasınen müracaat ettik. Bu davada biz, fikrilerine köre, qararnıñ nasıl yerine ketirilmek kerekligine dair şimdi mahkeme qararınıñ çıqarılacağını bekleymiz. Bizde rusiyeliler ile Mecliske dair fikir paylaşunınıñ 2 raundı oldı. Şimdi mahkeme bu meseleni ayrıca çeze», – dedi.
Ukraina, bu añlatmanıñ berilmesine dair BMT Halqara mahkemesine 2018 senesiniñ aprelinde müracaat etti.
Mevzuğa dair: «Meclisni terrorist olaraq köstermek»: FSB BMT Halqara mahkemesine nasıl azırlana
2017 senesinde Ukraina BMT Halqara mahkemesinde Rusiyege qarşı dava açtı. Onıñ maqsadı, Ukrainada terrorizm aktlarına para ayırğanı ve qol tutqanı, em de Ukrainağa qarşı tecavuz aktlarınıñ yapılması çerçivesnde ırqiy diskriminatsiya aktlarında iştirak etkeni içün Rusiyeni mesüliyetke çekmektir.
Ondan ğayrı Ukraina, vaziyetniñ acele areketler talap etkenini köz ögünde tutıp, BMT Halqara mahkemesine, munasip muvaqqat çarelerni qabul etmek ricası ile muracaat yolladı. 2017 senesi aprel 19-da mahkeme, Ukrainanıñ talabına cevaben, Rusiyege qarşı muvaqqat çarelerni körmek qararını aldı.


text:
Ukraina sabıq baş naziri, RNBO sabıq kâtibi, sabıq Mudafaa naziri, Ukraina Telükesizilik hızmetiniñ birinci reisi, Ukraina ordusınıñ generalı Yevgen Marçuk, Rusiyeniñ Qırımnı suvnen temin etmek içün Ukrainğa istilâsını istisna etmey.
«Rusiye öz ordusını Ukrana sıñırlarından keriç çekse ve qoşma bölüklerini Qırımdan çıqarsa bile suv içün ücüm ete bile... Şimdi bütün talillerni yapqan soñ, Ukraina sıñırlarından olarnıñ arektelerine qarşı ciddiy reaktsiya tınğanını körgen soñ, suvnı açmaq içün bir şeyler yapa bileler», – dedi Marçuk Qırım.Aqiqatqa.
Artıq bütün analizləri apardıqlarında, Ukrayna sərhədləri yaxınlığındakı hərbi davranışlarına bu qədər ciddi bir reaksiyanın sona çatdığını görəcəklər, suyu açmaq üçün bir növ keçid edə bilərlər.
Amma Rusiye içün bu yeterli olmaz, dep saya Marçuk.
«Açmaq-yibremek bu yeterli degil. Önı anda bütün vaqıt nezaret etmek kerek. Yani, şu yerni zapt etmek kerek manasına kele. Yani bu, bentni yıqmaq içün bir kerelik ameliyat olmaycaq. Bu eñ ciddiy telükelerden biridir. Menim tahmin etkenime köre, arbiy istilâdan bu ola bilecegidir. Ve Ukraina elbette buña yol bermemek içün bir şeyler yapmalı», – dedi Marçuk.
Rusiyeniñ Ukrainağa istilâsı eki istiqamette ola bile, şu şümleden işğal etilgen Qırım sebebinden de, dep saya Ukraina sabıq baş naziri, RNBO sabıq kâtibi, sabıq Mudafaa naziri, Ukraina Telükesizilik hızmetiniñ birinci reisi, Ukraina ordusınıñ generalı Yevgen Marçuk.
Qırımnıñ suv teminlevi
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Xalmurat SAPAROV
Raysanıń úyi Tamaranıń úyi menen qońsı bir kóshede turadı. Olar mektepke birge barıp, birge qaytadı. Muǵallim tárepinen úyge berilgen tapsırmanı birge tayarlaydı. Biriniń bilmegenin birinen soraydı hám úyrenedi. Egerde kino teatrǵa qızıqlı kino filmler kelse onnan qalǵısı kelmeydi. Birge barıp kóredi. Kitapxanadan da kitaplardı birge alıp oqıydı.
Qollarına sipse alıp, esiktiń aldın aynaday taza etip sıpırıw-olardıń hár kúngi ádeti. Tek ol-olma-otırǵan jaylardıń polların juwıw, sháynek-keselerdi orın-orınlarına tazalap qoyadı. Úy ishinde apasına usınday járdemler beredi. Qızlarınıń jasınan ádep-ikramlı, kórgenli, epshil hám miynetkesh bolıp ósip kiyatırǵanına Raysa menen Tamaranıń apası da ishten quwanıp-quwanıp tóbeleri kókke jetkendey bolıp júrer edi: “Bárekella qızlarım, bizlerge qol-qanat boldıńlar. Sizler barda-arqam tamda,-dep xoshamet sózlerin aytadı.
Qıs kúnleriniń biri. Raysa menen Tamara búgin orınlarınan erte turdı. Dúkannan sút, qatıq ákeliw ushın qollarına setka, banka alıp, esikten sırtqa adım attı. Tań aldındaǵı azǵana jawǵan jawın jelemik ayaz benen qatıp, jer beti muz bolıp, kók tayǵaq bolǵan edi. Joldan abaylap áste júrmeseń, nabada ayaǵıń tayıp ketip, shalqańa túskenińdi bilmey qalasań.
Raysa menen Tamara jol menen abaylap júrip, gá sırǵanap dúkanǵa jetip qaldı. Dúkannıń aldında kempir-ǵarrılar, ózindey qızlar qollarında ıdısları, sút alıw ushın gezek kútip tur eken. Eki qızda óz gezegin kútip, adamlardıń izinen qatarǵa turdı. Adamlar alǵa jılısıp, olardıń sút alıw gezegi kelip qaldı. Raysa menen Tamara dúkanshıdan ózlerine tiyisli sút-qatıǵın aldı da úylerine qayta basladı. Joldıń tayǵaqlıǵı Tamaraǵa payda bermedi. Abaylap júrse de bir qolında qatıq, bir qolında sút, ayaǵı tayıp jetip, qolına uslaǵan sútin tógip aldı. Tamaranıń sol waqıtta birden túsi qashıp, qısınıp qaldı.
— Endi úyge bostan-bosqa qalay baraman?! Kishkene úkem de kesheden beri awırıp otırma, awqat ishpey otır. Dúkannan sút ákelip ber, sonı isher dep edi apam. Úydiń ishi meni sút ákeledi dep jolıma qarap otır-ǵoy,-dedi Tamara muńayǵan túr menen.
Qasında birge kiyatırǵan Raysa oǵan:
— Bul ushın qapalanba dostım, súttiń ilajı bolar. Eger, seniń qaltańda sút alıwǵa aqsha bolmasa, men de súttiń qaytımına bergen aqsha bar. Soǵan dúkanǵa barıp taǵı sút alamız,-dedi.
Tamara menen Raysa joldan qaytıp aylanıp, dúkanǵa kiyatırǵanda, aldınan jası jetpislerdi quwsırǵan, qolında tayaǵı bar, eńkeyińkirep júretuǵın Ajar kempir shıqtı.
— Mama, dúkanda sút qaldıma?-dep soradı Tamara Ajar kempirden.
— Izin alıp kiyatırman. Meniń ıdısıma sút flaginiń túbin sarqıp quydı,-dedi ol eńsesin kóterip turıp.
— Sút qalmaǵan eken. Olay bolsa, meniń satıp alǵan sútimniń jartısın sen ala-ǵoy Tamara. Úyińe qurı alaqan barmay-aq ǵoy,-dedi Raysa qolındaǵı sút quyılǵan ıdıstı kórsetip.
Sút teńdey ekige bólindi. Tamaranıń júzine kem-kemnen kúleshıray ene basladı. Tamara úyine sút penen kirdi.
Raysa úyine kelip tayǵaq kúngi joldaǵı kútilmegen «waqıyanı» apasına jasırmastan ayttı. Apam buǵan baqırar dep oylap otırǵanda apası: «Adam kúni adam menen» degen qızım, jaqsı bolıptı,-dedi de ákelingen sútti pisiriwge kiristi.
1984-jıl.


text:
Ukrainadaki «Hizb ut-Tahrir» informatsion ofisiniñ yolbaşçısı Fazıl Amzayev, Rusiye ükümeti işbu teşkilâtnı yasağını devlet içinde ve ilhaq etilgen Qırımda taqipler yapmaq maqsadınen qullanmaqta dep saya. Bu aqta o fevralniñ 7-nde Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde ayttı.
«Teşkilâtımız 60 yıllıq tarihke saip, amma bu zaman içinde er kes, bizler yalıñız siyasiy ve mefküreviy iş alıp barğanımıznı, em de zorbalıqsız usullar qullanğanımıznı añlamaq kerek edi. Bir çoq halqara, atta rusiyeli ekspertler bile bunı pek yahşı bile. Buña baqmadan Rusiye 2003 senesinde başlap, 15 yıldan berlibiznen küreşe. Buña beñzer cinaiy işler ve mahkemeler Rusiyeniñ diger vilâyetlerinde daima keçip tura, em de insanlarnı pek uzun, 17 yılğace qapaylar. Ekseriy allarda hususan musulman teşkilâtları zarar köre, Qırımda ise qırımtatarlarnı taqip eterek bütün ealini, şu cümleden ruslarnı da qorquzmağa tırışalar», – dedi 0.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı dep tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bağçasarayda yanvar 17 künü Rusiye Federal telükesizlik hızmetiniñ Qırım ve Aqyardaki idaresiniñ yañı binası açıldı. Bunı «RİA Novosti Krım» rusiyeli neşiri bildire.
«Bağçasarayda biz eñ yaramay şaraitlerde buluna edik. Qurucılıq içün yeterli qadar sermiya ayırıldı, ve sekiz ayda bina quruldı», – dedi Rusiyeniñ Qırımdaki FSB idare yolbaşçısı Viktor Palagin.
Onıñ sözlerine köre, Qırımnıñ diger şeerlerinde de yañı FSB binaları qurulacaq.
«Yaqın zamanda bizler Keriçte ve Sudaqta qurucılıq başlaycamız», – dedi Palagin.
Neşirde qayd eteler ki, binanıñ açılış merasiminde Rusiye FSB müdiriniñ birinci muavini, FSB sıñır hızmetiniñ yolbaşçızı Vladimir Kulişov, Qırımdaki FSB yolbaşçısı Viktor Palagin, ve Kreml kontrolündeki Qırım parlamentiniñ yolbaşçısı Vladimir Konstantinov bar ediler.


text:
Medrese
Medrese (Erebki: مدرسه) mektebo dini u İslamiyo. Medrese dewleti İslami de esto u medrese de musayoğan ri çiyi dini musnayeno. Vatey medrese zuwani Erebki ra درس ra yeno. Merdumo ke medrese de dano ders, cı rê muderıs, merdumi ke cı rê yardım keni, inan rê muid u teno ke medrese de wano u ders gêno cı rê danışmend, softa ya zi talebe vaciyeno. İslam de medreseyo verên dewri Selcuqıcan de terefi Nizam el mulki ra vıraziyao. Zemano ke tede medrese vıraziyao, medrese de dersi Qurane, fıqıh, icma, kelam waniyao. Emma medreseyi nizamiye de dersi pozitifi waniyao.
Dewleti Selcuqıcan de medreseyan de şia u batıniye sero dersi vıraziyayi u be inan ani mucadele kerdêne. Seserra 11ıne de suka Beğdadi de jew medreseyo gırd vıraziyao u ci rê Nizamiye vaciyao. Medreseyi nizamiye de ilimi pozitivi ders biyi u a ri ra dınyay İslami de ilimdari zaf resayi.


text:
Rusiye akimiyetiniñ yaqalanğan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygozğa nisbeten qabaatları olmaycaq bir şey.
Bu şekilde Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqlarından vekâletlisi Valeriya Lutkovskaya Kiyevdeki matbuat konferentsiyasında qırımtatar milliy areketi iştirakçisiniñ yaqalanmasına qıymet kesti, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«Bu uquqiy sürrealizm, başqaca aytıp olamayım. Ukrainada, Ukraina qanunlarına köre, bu insannıñ barışıq numayış aqqı bar edi», – dedi Lutkovskaya.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye arbiyleri Ukraina Anayasası belgilegen aqqlarından faydalanğan adamnı yaqaladı.
«Menimce, işğalci akimiyet yalıñız Ukraina milliy qanunları degil, halqara qanunlarnı da ürmet etmegenini isbatladı», – dedi o.
Ukrain ombudsmeni bergen malümatına köre, Meclis reis muavininiñ yaqalanması boyunca şikâyet İnsan aqları Avropa mahkemesine yollanılacaq.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Onıñ aytqanına köre, 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen narazılıq aktsiyası aqqında laf kete.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Çiygoznı 2015 senesi fevral 19-na qadar apiste qaldırdı.
Yanvar 30-da sabadan berli Çiygoznıñ Bağçasaraydaki evinde tintüv keçirile. OMON hadimleri ev etrafını sarıp aldılar. İçeride Çiygoznıñ apayından ğayrı başqa bir kimse yoq. Uquq qoruyıcılar vaziyetni izaatlamay.


text:
Yañı oquv yılında Ukrain gimnaziyasında 160 bala ukrain tilinde, 80 bala ise qırımtatar tilinde tasil alacaq. Bunı Aqmescit şeer şurasınıñ matbuat hızmeti bildire.
Mektep ukrain tilinden rusçağa keçirilgen soñ, er sırada bir ukrain sınıfı açıldı, – dep aytıla şeer şurasınıñ saytında.
Mektep müdiri Valentina Lavrik Aqmescit yolbaşçısı Viktor Ageyevge aytqanına köre, yañı oquv yılı gimnaziyağa biñden ziyade talebe qatnaycaq ve mektepte yañı üç birinci sınıf açılacaq. Ocalar Rusiye programmaları boyunca yañı oquv yılına azırlandılar.
Ukrain gimnaziyası Qırım paytahtında ukrain tilli mektebi kibi açılğan edi. Amma Qırım zapt etilgen soñ, gimnaziyanıñ müdirini deñiştirdiler ve oquv yurtını rus tilli mektepke çevirdiler.


text:
Qırımlı ukrain rejissöri, Kremlniñ eski siyasiy mabüsi Oleg Sentsov ukrainalı studentlernen beraber Strasburgda Aqmescitte apiske alınğan qırımtatar faali ve siyasetçisi Nariman Celâlğa qoltutuv fleşmobını keçirdi, dep bildirdi.
«Tünevin Avropa parlamentiniñ Strasburgda gençler içün er yıl teşkil etken European Youth Event tedbirinde iştirak ettim. Ukrainalı studentler ve Saharov mukâfatınıñ namzetlerinen ukrainalı siyasiy mabüs Nariman Celâlğa qoltutuv fleşmobını keçirdik», – dep yazdı oktâbrniñ 10-nda Facebookta Sentsov.
Aktsiya iştirakçileriniñ qollarında Celâlnıñ fotosüretinen ve Free Nariman Dzhelal yazısınen futbolkalar bar edi.
Bu afta belli olğanına köre, Nariman Celâlnı psihiatrik ekspertizasına yolladılar. Bu aqta advokatı Nikolay Polozov oktâbrniñ 8-nde bildirdi. Onıñ aytqanına köre, faal bu ekspertizadan keçmege razı olmadı. Celâlnıñ imayesi tahqiqatnıñ qararını şikâyet etmege niyetlene.
Nikolay Polozov, Nariman Celâl SİZOda mektüp almay, bu da «tsenzorlarnıñ» işinen bağlı ola bile, dep ayttı.
Keçken afta Aqmescitteki mahkeme Nariman Celâlnıñ imayesi bergen istinafnı baqıp, SİZOda qaluv müddetini bir künge qısqarttı. Böylece, faal noyabrniñ 3-ne qadar apiste qalacaq.
Polozovnıñ bildirgenine köre, Nariman Celâlov mahsus blokta tutula – tek tış dünyanen degil, diger mabüslernen bile bağı mümkün olğanı qadar sıñırlanğan SİZOnıñ mahsus bölüginde.
Bundan evel berilgen malümatqa köre, faalniñ qabaatlavı sertleştirildi, şimdi 20 yılğa qadar azatlıqtan marum etile bile. FSB, Nariman qabaatlanğan diversiya yapıluvına yardım etüvni diversiyada iştirak etüvge deñiştirip, qabaatlavnı sertleştirgen edi.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Rusiye Energetika Nazirligi bildirgeni kibi, Qırımda elektrikanıñ ola bilecek söndürlmesinden sebep yarımadada elektrik teminleviniñ yedek menbaları azırlanıldı. Nazirlikte Herson vilâyetinde elektrik bericileriniñ yolaqları tiremeleriniñ bouzuluvından sebep Qırımnıñ elektrikten söndürilmesi mümkün olğanını tüşüneler
«Qaza sebebinden yedek menbaları azarlanılğan, 117 MVt küçlü 6 GTU işletilgendir», – denile beyanatta.
Nazirlikniñ malümatına köre, al-azırda Qırımda söndürilgen qullanıcı yoq.
Noyabr 20 künü Herson vilâyetiniñ uquq qoruyıcıları eki köyde elektrik tiremeleriniñ bouzuluvı aqqında bildirgen ediler. Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 194 maddesi boyunca («Elektroenergetika obyektlerniñ aselet bozulması») cinaiy işlerniñ açılması aqqında mesele baqıla.
«Ukrenergo» şirketi Herson vilâyetinde Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa elektrik ceryanı keçken tiremelerniñ bozuluvı ciddiy olğanı aqqında bildire. «Ukrenergo»da yarımadanıñ elektrik ağından tam söndürilmesini tahmin eteler.
Qırım qamaçavı boyunca aktsiya idarecisi Lenur İslâmov Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavınıñ iştirakçileri Herson vilâyetinde kene bozulğan elektrik tiremeleriniñ tamirini blok etecek olalar.
Herson vilâyetinde oktâbr 20 künü «Melitopol-Canköy» yolağınıñ tiremelerini bozdılar. Biriniñ tübüne mina qoyulğan edi. Militsiyanıñ bildirgenine köre, 3 mina ve 2 trotil qılıçı tapıldı. «Elektroenergetika obyektlerniñ aselet bozulması» maddesi boyunca cinaiy ketişat başlanıldı.
Oktâbr 6-na keçer gecesi belgisiz şahıslar Canköy-Melitopol yolağınıñ eletktrotiremesini bozdılar.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, bundan soñ yarımadanıñ «energetik qamaçavı» da başlana bile.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqmescitte yaş qırımtatar kinosı kününi keçirecekler. Bu aqta Canlı Radio Facebook saifesinde yazdı.
Tedbir martnıñ 28-inde Franko adına Qırım Cumhuriy kitaphanesinde yapılacaq. Teşkilâtçılarnıñ aytqanına köre, merasimde genç qırımtatar rejissörlarnıñ qısqa filmleri numayış etilecek, bundan ğayrı muzakere ötkerilecek.
“Qırımtatarlar içün kinocılıq 100 yıl evel açıldı. “Alim - Qırım aydutı” ilk qırımtatar filmi 1926-ncı senesi çıqarılğan edi. Kennan Kutub zade - belli videocı, öz vaqtında Osventsimge kameranen kirgenlerniñ ve tarihiy hronika çıqarğanlarnıñ birincilerinden edi.
Ahtem Seitablayev - ukrain ve qırımtatar oyuncısı, teatr ve kino rejissörı, stsenarist, Qırım Mutar Cumhuriyetinde nam qazanğan oyuncısı. O, 1944 senesi qırımtatar sürgünligi aqqındaki «Haytarma» filminiñ rejissörı ola. Mayısnıñ 18-de onıñ «Başqasınıñ duası» filmi taqdim etildi. Yañı levhası Ekinci cian cenki vaqtında 88 yeudiy balasını ölümden qurtarğan qırımtatarı Saide Arifovağa bağışlana. «Kiborgi» filmi Ukraina şarqındaki cenk vaqtında Donetsk ava limanı uruşlarını tarif etecektir.
.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi, Rusiye FSBsi ukrainalı jurnalist Taras İbragimovğa çıqarğan Rusiyege ve işğali altındaki Qırımğa kiriş yasağını takbih etti. Bu aqta müessiseniñ Facebook saifesinde haber etile.
Ukraina prezidentiniñ temsilciligi, Taras İbragimov «qırımtatar faalleriniñ mahkemelerini, işğal etilgen Qırımda Rusiye quvetçileri keçirgen tintüv ve apiske aluvlarnı muntazam sürette aydınlattı», dep hatırlattı.
«Rusiye kontrolindeki sahte Qırım akimiyeti em tecribeli, em vatandaş jurnalistlerine basqı yapmağa devam ete: yarımadağa kirişlerini yasaqlay, memuriy protokollar tize, tuta, apiske ala. Böylece, yarımada daa çoq «qapalı alannı» añdıra, andan kerçek malümat almağa çare yoq».
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi, Qırım ve Aqyar «Ukrainanıñ ayırılmaz parçaları ola, şunıñ içün işğalci akimiyet tarafından vaqtınca işğal etilgen yarımadağa kirişniñ er angi sıñırlanması İnsan aqları ve esas serbestlikleri – «Areket serbestligi» – şartnamesiniñ №4 protokolındaki 2-nci maddeni bozmaqta», dep qayd etti.
Ukraina milliy jurnalistler birligi, ukrainalı jurnalist Taras İbragimovnıñ Rusiyege ve işğali altındaki Qırımğa kiriş yasağını «repressiv arsenalnıñ bir parçası» olaraq adlandırdı.
2020 senesi yanvar ayında Rusiye FSBsiniñ hadimleri Qırım.Aqiqat muarririyetinen işbirligi yapqan ukrainalı jurnalist Taras İbragimovnıñ Rusiyege ve onıñ işğali altındaki Qırımğa kirişini 2054 senesi mayısnıñ soñuna qadar yasaqladı. Jurnalistniñ aytqanına köre, yasaqnıñ sebepleri ne qararda, ne de ağzaviy şekilde oña bildirilmedi.
2019 senesi fevralniñ 18-nde Qırım.Aqiqatnen işbirligi yapqan fotoressam Alina Smutkonıñ Rusiye işğal etken Qırımğa kirişi 2028 senesine qadar yasaqlandı. Smutko, yasaqnıñ sebebi onıñ zenaat işi oldı, dep bildirdi. Alina Smutkonıñ fotoresimi Radio Free Europe/Radio Liberty Culture & Traditions umumşirket fotoresimler yarışınıñ üç ğalebe işinden biri oldı.
2018 senesi noyabr ayında Rusiye FSBsi Qırım.Aqiqatnen çalışqan ukrainalı jurnalist Alena Savçuknıñ Qırımğa ve qomşu Rusiyege kirişini 2028 senesine qadaryasaqladı. Onıñ aytqanına köre, kirişi Rusiyege kiriş ve çıqış tertibine dair Federal qanunnıñ 27-nci maddesiniñ 1-inci qısmına köre («Devletniñ mudafaası ya da telükesizligi, ya da cemaat nizamı, ya da eali sağlığını qorumaq maqsadınen») yasaq etildi.


text:
Kreml kontrolindeki Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi (QAMDİ), koronavirus tarqaluv telükesi bar olğanından yarımada camilerinde cemaat namazlarınıñ qılınuvını aprelniñ 30-ınace toqtattı.
Bu malümat QAMDİ saytında derc etildi.
Bundan ğayrı, aprelniñ 30-ınace dua, ad berüv ve nikâh merasimleri de keçirilmeycek.
"Cenaze ve cenaze namazlar olduqça qısqa keçirilecek", - denile beyanatta.
Martnıñ 24-ünde Kreml kontrolindeki Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi (QAMDİ), koronavirus tarqaluv telükesi bar olğanından yarımada camilerinde cemaat namazlarınıñ qılınuvı üç aftağa toqtatqan edi.
B KpыMy 11 aпpeля BыяBлeH eщe oдиH cлyчaй зapaжeHия kopoHaBиpycHoй иHфekциeй. Bcero B KpыMy – 29 cлyчaeB COVID-19.
B CeBacToпoлe зapaзилocb шecTb чeлoBek, BыздopoBeли чeTBepo.
B KpыMy пpoдлeH peжиM caMoизoляции rpaждaH дo 30 aпpeля, B CeBacToпoлe – дo 19 aпpeля.


text:
Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya Meclisniñ «ekstremist teşkilât» olaraq tanılacağını ve faaliyetiniñ yasaq etilecegini tüşüne.
«Nasıldır bir muayyen teşkilâtnıñ yasağı aqqında söz ketmey. Meclis teşkilât kibi tanılmay, çünki Rusiye Federatsiyasında o yuridik ceetten qayd etilmegen. Mında areket nazarda tutıla, yani özlerini mevcut olmağan Meclis ile bağlağan şahıslarnıñ areketleri. Bu faaliyet, elbette ki, qanunsız ya da ekstremist olaraq tanıla bile», – yazdı Poklonskaya Facebookta.
Onıñ sözlerine köre, qırımtatarlarnıñ çoqusı Qırım qamaçavı sebebinden «Cemilev ve Çubarovnıñ areketlerine şikâyet etken ekenler».
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnıñ sözlerine köre, Mecliste cemaat faaliyetiniñ diger şekillerini taparlar.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi baarde işğal etkeninden soñ, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımada kirişini beş yılğa yasaq ettiler.


text:
Bunı o ZN.UA neşirine bildirdi.
«Ani Lorak aqqında soradıñız… Zenaatdaşlar ile bağlı meselelerni izaatlamağa qolay degil, atta edasızdır. Men, misal içün, Rusiye Federatsiyasında neticelerge irişken Ani içün bahtlım», – dedi Camala.
Bunıñ ile, dey yırcı, «belki oña bir qaç müim söz – aramızda, halqlarımız, insanlar arasında olğan munasebetler aqqında bir şeyler aytmaq kerek edi…Bir qaç söz… Böyle alda onı eşitir, añlar ediler…».
«Diger taraftan, mukâfatnı almağa – onıñ aqqı! Onı şimdi bütün günâhlarda qabaatlamağa istegenler çoqtır. Amma ukrain telekanları ücüz rusiyeli seriallarnı köstermege devam eteler, radiolardan da rus zemaneviy yırlar eşitile. Ve bunı matbuat vastalarında muzakere etmeyler»,– dedi Camala.


text:
Qırımda Krasnoperekopsknıñ rayon mahkemesi iyün 18 künü Küçük Mamçıq köyüniñ imamı Yunus Nemetullayevniñ işinde teneffüsni ilân etti, onı 2015 senesi mayıs 18 künü matem mitinginde iştiraki sebebinden qabaatlaylar.
Bunı Qurultaynıñ Merkeziy saylav komitetiniñ başı Zair Smedlâyev bildirdi.
Onıñ malümatına köre, Nemetullayevnıñ işi boyunca mahkeme toplaşuvı cumaaqşamı saba başlandı ve tezden toplaşuvda iyül 25 kününe qadar teneffüsni ilân ettiler.
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov mezkür işte teneffüsniñ sebebi – «iş şaraitleriniñ tafsilâtlı ögrenilmesi» olğanını añlattı.
Smedlâyev iyün 18 künü Krasnoperekopsk regional meclisiniñ başı Saniye Ametovanıñ işi boyunca mahkeme toplaşuvı keçirilecegi aqta da bildirdi.
«Saat 13:20 Ametova Saniye İsayevnınıñ işi baqılacaq. Ğaliba, bütün yerli mahkeme hızmetçileri politsiya hadimleri ile binanıñ qoruvında buluna», – yazdı o Facebookta.
Qırım uquq qoruyıcıları adet üzre bu malümatnı izaatlamay.


text:
Ukraina Baş prokuraturası Qırımda ATR telekanalı ve mediaholdingge kirgen diger kütleviy haber vastalarınıñ qapatqan Qırım akimiyetiniñ jurnalistlerniñ faaliyetine keder etmesi ile bağlı cinaiy işlerniñ açılmasını ilân etti. Bunı Ukraina Baş prokuraturasınıñ resmiy saytı bildire.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, Qırımda «Ukraina Anayasası kefil etken söz ve fikir serbestligi, fikir ve tüşüncelerniñ serbest bildirilmesi, mustaqil Qırım kütleviy haber vastalarınıñ yoq etilmesi sıq-sıq» qayd etile.
«2015 senesi aprel 1-de cumhuriyetniñ prokuraturası vatandaşlarnı ve mustaqil Qırım kütleviy haber vastalarını qorumaq içün mahkemeden aldın taqiqatlarnıñ yekâne cedveline Ukrainanıñ Ceza kodeksi 171-inci maddesiniñ 1-inci qısmında qayd etilgen jurnalistlerniñ faaliyetine keder etüv cinayeti aqqında malümatnı kirsetti», – aytıla beyanatta.
Bu malümatnı Ukraina Qanunıñ 12-nci maddesine köre «Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen toplarlarında vatandaşlarnıñ aq-uquqları ve serbestligini ve uquq rejiminiñ temin etüvi aqqında» Ukraina Baş prokuraturasına yollandı.
Malüm olğanı kibi, aprel 1-den itibaren ATR işini toqtattı. Mart ayınıñ soñuna qadar telekanal Rusiye qanunlarına köre öyle de qayd olamadı.
Telekompaniya Roskomnadzorğa vesiqalarnı bir qaç kere bergen edi, lâkin olarnı farqlı sebeplerden keri qaytarğan ediler. ATR mediaholdingine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radioları da aynı vaziyetke oğradılar. «15 minut» internet neşiri ve QHA da Rusiyede qayd etip olamadılar.


text:
Qırımtatar faili Suleyman Kadırov Qırımdaki Rusiye FSB idaresine cinaiy iş malümatlarını ögrenmesi içün çağırıla.
Bunı oktâbrniñ 23-de qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâl bildirdi.
«Oktâbrniñ 24-de saat 15.00 Suleyman Kadırov advokatlarınen beraber FSB idaresine cinaiy iş malümatlarını ögrenmesi içün çağırıla», – dep aytıla Celâlnıñ Facebook haberinde.
Rusiyeniñ Qırımdaki FSB idaresi oktâbrniñ 18-nde qırımtatar faili Suleyman Kadırovqa onıñ qabaatnamesini taqdim etken. Rus taqiqatı Kadırovnı, Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ 280.1 mad. 2-nci qısmı esasında qabaatlay – «Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq içün halq ögünde yapılğan çağıruvlar». Kadırov qabaatını inkâr ete.
2016 senesi oktâbrniñ 5-de Rusiye uquq qoruyıcıları qırımtatar faili Suleyman Kadırovnıñ evine tintüv keçirmege keldi. Tintüv vaqtında bilgisayar ve telefon alındı. Tintüv qadı Rodionovnıñ Rusiye Federatsiyası sıñırlarını tanımamaq ve «Asker» qırımtatar batalyonına qoltutmaq çağıruvlarını ögrenmek Qararı esasında keçirilgen.
2016 senesi oktâbrniñ 11-de Suleyman Kadırovğa qarşı «separatizm» esasında cinaiy dava başlatıldı.
2017 senesi aprel ayındaqırımlı fail ve uquq qorçalayıcı Suleyman Kadırov, o, ekstremistler cedveline kirsetilgeni aqqında beyan etti.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket faalleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi (MİD) işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevet çekkenini bildirip, basqını toqtatmağa çağırdı.


text:
Teşebbüs gruppası Ukraina Nazirler kabineti içün latin urufatında qırımtatar elifbesiniñ tasdıqlanması boyunca qanun leyhasını işlep çıqardı. Qarar Ukraina ükümetine teslim etilmesi içün azırlanıla. Bu aqta iyün 1-de Kiyevde keçirilgen matbuat konferentsiyasında Ukraina tasil ve ilim naziriniñ mesleatçısı Elhan Nuriyev ilân etti, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Şimdiki vaqıtta Tasil ve ilim nazirliginden Adliye nazirligine mektüp teslim etildi, olar ise Ukraina Milliy ilim akademiyasınıñ akademik institutlarına muracaat etmeli. Bütün bu protseduralardan keçemiz, Nazirler kabineti içün leyhamıznı azırlaymız, onı Vladimir Groysman imzalamalı», – dep añlattı Nuriyev.
Teşebbüs gruppasınıñ azaları leyhanı ileriletmek içün cemaatçılıqqa ve Ukraina Haber siyaseti nazirligine de muracaat etti.
«İşbu elifbeniñ malümat cenkinde, içtimaiy cenkte ne içün müim olğanını añlamağan adamlarğa, bu cümleden ükümette olğanlarğa bu malümatnı bildirmek kerekmiz», – dep ayttı O.P.A.D. Tışqı siyaset tedqiqatı merkeziniñ müdiri Sergey Parhomenko.
«Rusiyeniñ assimilâtsiya elementleri olğan ve Rusiyege öz areketlerini devam etmege yardım etecek element olğan bir çoq rıçağı bar... Bu ise, adamlarğa Rusiye tarafından işğal etilgen territoriyalarda ayaqqa turmağa ve Qırımnıñ Ukrainağa qaytaracaq küreşni başlamağa yardım etecek bir adımdır», – qayd etti o.
Ekspertler qırımtatar tili fonetikası kirill urufatına ait olmağanını ve bu til UNESCO tarafından ğayıp olğan ve qorçalavnı talap etken bir til olğanını hatırlattı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bunı o Dnepropetrovskta bildirdi, dep haber ete Ukrinform.
«Başta olar Aqmescitte milliy matem kününi – qırımtatarlarnıñ sürgünliginiñ 70 yıllığı munasebeti ile er yıllıq mitingini keçirmege izin bermediler. Bunı terroristlerniñ tarafından ola bilecek areketleri ile añlattılar. İyün 26-da keçirilmesi planlaştırılğan Bayraq Künü ile aynı öyle vaziyet. Faqat, bu yasaq qırımtatarlarnıñ öz milliy bayraq kününde toplanmaycağını belgilemey», – dedi Cemilev.
Onıñ fikrince, işğalci akimiyet qırımtatarlarnıñ toplaşuvlarını sıñrılamaq içün ep areket etecektir. Çünki olarnıñ yüzünde birleşken küçni ve özü içün telükeni köre.
Evel işğal etilgen Qırımda Mecliske iyün 26-na Aqmescitniñ Trenöva bağçasında keçirilmesi planlaştırılğan Qırımtatar bayraq Kününi keçirmege ruhset bermediler. Bu qararnı bağçağa kelgen «yüzlernen balalarğa» telüke ola bilecegi ile añlattılar.
Malüm olğanı kibi, Qırım «akimiyeti» Aqmescit merkezinde sürgünlik qurbanlarınıñ hatırasına bağışlanğan matem mitingini keçirmege yasaq etken edi.
Qırım.Aqiqat bergen malümatına binayen, Cemilev «Rusiye prezidenti Vladimir Putinni şahsiy seviyede kendi duşmanı olaraq saymay» eken.


text:
Samarqandta joldı tosqan puqaralar juwapkershilikke tartıldı
- 29.09.2021, 16:56,
- ҚapaқaлпaқcTaH / ЖәMийeT
- 60
2021-jıl 26-sentyabr kúni Samarqand rayonınıń 13 puqarası úyinde gaz joq ekenligi sebepli Samarqand «M-37a avtomobil aylanba jolı»nıń qatnaw bólimin tosıp qoyǵan.
Málim etiliwinshe, olar jasaytuǵın aymaq 2015-jılda Ministrler Kabinetiniń qararı tiykarında gaz tarmaǵınan úzilip, suyıltırılǵan gaz ballonları menen támiyinleniwi jolǵa qoyılǵan.
Narazılıq bildirgen puqaralar jasaytuǵın aymaqqa sońǵı ret máhállege 29-iyul kúni suyıltırılǵan gaz ballonları tarqatılǵan.
Júz bergen jaǵday boyınsha rayonlıq IIB tárepinen tergewge shekemgi sorastırıw háreketleri alıp barılıp, toplanǵan hújjetler Jınayat isleri boyınsha Samarqand rayonı sudına jiberilgen.
Jınayat isleri boyınsha Samarqand rayonı sudınıń qararı menen 13 shaxs Hákimshilik juwapkershilik haqqındaǵı kodekstiń 183-201-statyaları (mayda huqıqbuzarlıq hám mitińler, kóshe júriwleri yamasa narazılıqlar shólkemlestiriw tártibin buzıw) tiykarında hákimshilik juwapkershilikke tartılǵan.
Derek:http://karakalpakstan.uzckaчaTb dle 11.3
Facebook
BkoHTakTe
OдHokлaccHиkи
Google+


text:
Kiyevde yaşağan bir eki yüz qırımtatarı Kiyevniñ Şevçenko bağçasında Qırımtatar milliy bayraq kününi qayd ettiler. Toplanğanlar ögünde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev, Qırım ve Aqyar meseleleri boyunca Ukraina delvet hızmetiniñ başı Aslan Ömer Qırımlı çıqışta bulundılar, – haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Öz çıqışlarında olar qırımtatar halqınıñ aq-uquqları oğrunda küreşinde qırımtatar bayrağınıñ emiyetini qayd ettiler.
Bayram teşkilâtçısı – «Kiyevde qırımtatar cemiyeti» cemaat teşkilâtı oldı. Teşkilâtçılarından biri Alim Mambetov aytqanı kibi, tedbirniñ esas maqsadı – «Kiyev sakinlerine qırımtatarlarnıñ öz milliy timsalleri ve böyle bayram bar olğanını köstermektir».
«Maqsatlardan daa biri – qırımtatarlarnı toplamaq, bir-biri ile tanıştırmaq, vatandan uzaq coyulmasınlar dep», – ayta Mambetov.
O şunı da qayd etti ki, bugün Kiyevde aman-aman eki biñ qırımtatarı yaşay. Ava şaraitlerinden sebep kontsert programması tam şekilde amelge keçirilmegeninden yazıqsınuvını bildirdi.
Musafirler içün milliy oyuncı ve yırcılar çıqışta bulundı, Ukraina ve qırımtatarlarnıñ milliy gimni yanğıradı. Toplanğanlar imam, UMMA Ukraina musulmanları Diniy İdaresiniñ temsilcisi ile dua oqudılar.
Qırımtatarlarnıñ bayrağı – üstünde altın tamğa tasvir etilgen kök tüslü ketendir. Qırımtatar bayraq künü 2009 senesi teşkil etildi.


text:
Awıl
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Castle Combe awılınıñ töp uramı, Wiltshire, Angliä
Masouleh awılı, Gilan töbäge, İran
Eswiçrä tawları arasında yatuçı Lötschental üzänendäge awıl
Awıl keşelärneñ bergä yäşi torğan urınnarınıñ ber töreder. Xalıq sanı berniçä distädän berniçä meñgä qädär bula ala. Kübesençä awıl tirä-yünendä, yäğni tabiğät qoçağında urnaşa. Awıl ğädättä küçemsez, qaywaqıt isä küçemle dä bula ala.[1]. Tağın ber ayıra torğan üzençälege - keşelärneñ yäşägän yortlarnıñ ber-bersenä yaqın toruları, yäğni tirä-yün buylap taralğan kileş tormawları.
Awıl - natural' xucalıq belän yäşägän cämğiätlärneñ ğädäti toru forması. İske zamannarda Şähär häm qalalarda xalıqnıñ sanı bik kim bulğan, ä alarda yäşägän xalıqnıñ öleşe bik az ide. Sänäği inqilab säbäple keşelär küpläp şähärlärgä küçä başlıylar häm awıllarda yäşäwçelärneñ sanı kimi bara.
Awıl xalqıYзrәpTү
1926 yıldan 1989 yılğa qädär Räsäyneñ awıl xalqı sanı 76 millionnan 39 millionğa qädär kimede. Monıñ säbäpläre - kollektivizatsiä (kolxozlaştıru), urbanizatsiä (şähärlärgä küçü) häm İkençe Dönya suğışı bulıp tora. Bügen awıl xalqı sanınıñ kimüe aqrınlaşqan, läkin tuqtamağan. Berençe çiratta keçkenä awıllar xalqın yuğalta. 1959 yılda 500dän äzräk keşelek awıllarda awıl xalqınıñ yartısı yäşägän, bügen isä - öçtän bere genä.
Räsäyneñ awıl xalqı sanı:
İnguşetiädäge Ordjonikidzevskaya awılı - Räsäydä iñ zur awıl toraq urını häm dönyanıñ iñ zurlarınnan berse. Awıl xalqı sanı 65.1 meñ täşkil itä, bu urta zurlıqtağı şähärgä turı kilä.
Awıl keşeläreneñ kübese awıl xucalığı belän şöğellänä, üze häm ğäiläse öçen azıqnı üze üsterä.
Awıllarda yış qına awıl xucalığı produktları eşkärtü eşlätmäläre tözelä: tegermännär, ağaç kisü h.b.
EtimologiäYзrәpTү
Tatar telennän başqa tellärdä awıl terminı İdel-Ural häm Kavkaz töbäklärendä urnaşqan möselman xalqı yäşägän awıl toraqları öçen qullanıla.
İskärmälärYзrәpTү
Tışqı sıltamalarYзrәpTү
- Information about villages in India from GloriousIndia
- Information on all villages in the UK
- Planning A Village 2009 eлHың 18 Maй kөHeHдә apxиBлaHraH.
- Types of villages (anthropogenic biomes) 2009 eлHың 14 aBrycT kөHeHдә apxиBлaHraH.


text:
Qara deñizniñ akvatoriyasında NATO-nıñ büyük talimleri tolu derecede kerçekleşmekte. “SeaBreeze” – bu talim vaqtında alyans memleket-iştirakçiniñ arbiy gemisi ve Rusiye tarafı arasında keçken nevbetteki adise. Moskva er vaqıt kibi, er şeyde Amerika izini köre, Kyiv ise Rusiyeniñ halqara “Qırım platforması”nıñ azırlığına mania olğanlarını bildire.
Endi ses-sedası kesilgen ve daa evel Qırım yalıları yaqındarında Britaniya arbiy gemisi Defender ile Rusiye arbiyleri arasında keçken ve tafsilâtlıca yazğanımız adise, RF prezidenti V.V. Putin tarafından kün tertibine kirsetldi. “Canlı yayınında” olıp keçkenlerde AQŞ-nıñ qarışqanlarını bildirdi. Onıñ sözlerine köre, Büyük Britaniya gemisiniñ yarımadağa yaqınlaşmadan bir qaç saat evel, Grit adasından Amerika ucaq-istihbaratçısı, bu kibi areketlerde Rusiye silâlı quvetlerniñ areket planını ögrenmek içün avağa köterildi. Bu sebepten, Rusiye bu kibi vaziyette, sanki tek köstermege istegenini kösterdi, dep qayd etti. Bundan ğayrı, V.V. Putin – Defender Rusiye arbiyleri tarafından batırılğan olsa edi, dünya topluluğı bu sebepten Rusiyenen cenkke kirmez edi, çünki “olar bu cenkten ğalip çıqmazlar”, dep bildirdi. Aynı zamanda, Qırım yarımadası yanındaki Qara deñiz akvatoriyasını Rusiye territorial suvları olaraq adlandırdı, buña qarşı baş nazir Boris Johnson daa bir kere arbiy geminiñ halqara marşrutında areket etkenini qayd etti.
Bu arada, bu vaziyetniñ gürültili muzakereleri fonunda, ertesi kün kerçekleşken kösterme vaqia diqqatsız qaldı. Defender gemisi ile birlikte Qara deñizde, yaqınlarında Rusiye qırıcı uçaqları telükeli vaziyet yaratqan Niderlandlarnıñ BMC fregatı Evertsen keçe edi. Bu aqqında bir qaç kün soñra Niderlandlar Mudafaa nazirliginde birdirdiler. İdarede, arbiy uçaqnıñ gemi üzerinde ve yaqınlarında bir qaç kere telükeli alçaq yükseklikte uçqanını, ayrıca da taqlit ücümler etkenini añlattı. Bu izleme vaqtında HNLMS Evertsen halqara suvlarında buluna edi.
“Evertsen andan keçmek içün bütün aqlarğa saip. Kereksiz bir şekilde qazalarnıñ ihtimalını arttırğan bu kibi agressiv areketler içün bir sebep yoqtır“, – dep Niderlandlar mudafaa naziri Ank Beyleveld-Schouten ayttı ve Rusiye ile bu mesele diplomatik seviyede kün tertibine kirsetilecegini qayd etti.
Bu vaziyetlerde Rusiyeniñ keskin kericiligine baqılsa, Moskva Qara deñizdeki NATO memleketlerniñ ve ” SeaBreese” ortaqlarınıñ büyük talimlerini pek begenmey ve atta qasevetlendire. Rusiye tarafını, arbiy areketler ukrain-amerika añlaşmalarına köre areket yapqanı ve dünya toplulığı içün yarımada ukrain olğanından Kyiv izin bergeni qadar Qırımğa yaqınlaşa bilecek kerçegi aqaret etmemesi mümkün degil. Ayrıca, bu yılki talimler soñ 20 senede keçirilgen eñ büyük talimler oldı: aman-aman bir ay devamında suvda ve qarada cenk vazifelerini yerine ketirecek 32 memleket iştirak ete.
Bu arada Tifliske NATO-nıñ baş kâtip hususiy temsilcisi James Appaturai keldi ve alyans temsilciligini Cenüp Kavkaz ve Orta Asiya memleketlerinde saqlacaqlarını ve bundan da ğayrı, pekiteceklerini bildirdi.
Bu arada, Ukraina tışqı işler naziri “Qırım platforması”nda iştirak etmege istegen bazı memleketler RF tarafından sıqıştırılğanını bildirdi. Sammitteki iştirak, çeşit memleketlerniñ angi pozitsiyağa saip olğanlarını teşkermek içündir, dep ayttı.
Fikrimizce, nasıldır bir “lakmus kâğıtı” bir çoq memleket içün taraflarından, Yuqarı Şuranıñ Ukraina tamır halqları aqqında qanunnı qabul etkenini “añlama” da ola bilir. Aynı zamanda, Şurada eñ büyük fraktsiyalarından biri olğan MPYİ (Muhalefet Platforması – Yaşayış İçün) muhalefet partiyası “Yuqarı Şura mebuslarını bu qanunnı lâğu etmege çağırdı”. Oña köre, “Ukraina akimiyeti diskriminatsiya ve millionca ukrain vatandaşnıñ aşalama milletçi siyesetini devam ete ve aynı zamanda, halqnı etnik, medeniy ve til alâmetlerine köre böle”. “Qanunğa ruslar kirmedi ve “reyestr”ge Ukrainanı qurğan macar, yeudi, leh ve başqa milletlerge yer tapılmadı”.
Osman VELİ


text:
Rusiyege boysunğan Qırım fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ başı iyül 2-de Aqmescitke küçlü boranlı yağmurnıñ keleyatqanını bildire.
«Gidrometeorologiya ve etraftaki müit közetüvi idaresiniñ malümatına köre, Aqmescit şeerinde iyül 2-de kündüz bazı yerlerde küçlü sağanaq, boranlı yağmur ve burçaq yağacaq, yel süratı saniyede 20-25 metrni teşkil etecek», – dep aytıla hızmetniñ haberinde.
Aqmescit sakinlerinden havfsızlıq qaidelerine riayet etmege rica etile, pencerelerni sıqıp qapatmağa, büyük tereklerniñ yanında olmamağa, em de naqliyatnı qoymamağa tevsiye etile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
ABD «Zapad-2017» adı altında Rusiye-Beyazrusiye talimleri keçirilgen maalde Estoniyağa paraşütçılar bölügini yollaycaq. Estoniya mudafaa Küçleri baş ştabı, 150 arbiy hızmetçi ay soñunda artıq kelip çıqacaq dep bildirmekte BNS agentligi.
Bu yıl sentâbr ayında Beyazrusiyede «Zapad-2017» adı altında, Rusiye tarafından silâ ve asker taşınası içün 4 biñ vagon celp etilecek Rusiye-Beyazrusiye talimleri ötkerilmesi planlaştırıla.
Ukraina işbu talimlerniñ keçirilmesi hususında raatsız olğanını bildirmekte. Ancaq, Ukrainanıñ Beyazrusiyedeki elçisi olğan İgor Kizil bildirgenine köre, Ukraina Beyazrusiye tarafından ukrain askerleri ve hususan Ukrainanıñ Minskteki elçişhanesiniñ askeriy ataşesi «Zapad-2017» talimlerinde taqipçi olaraq iştirak etebileceklerini bildirdi.


text:
Avropa Şurasında Ukraina daimiy temsilcisi, Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ mahsus avaleler boyunca elçisi Dmitriy Kuleba Rusiyeniñ Qırımnı işğal etkeni içün mesüliyeti meselesi Kiyev içün açıq olğanını ayttı. Bu aqta Kuleba Twitterde yazdı.
«Qırım meselesi, kerçekten de, qapalı. Qırım – bu Ukraina. Rusiyeli ükümetniñ işğal içün mesüliyeti şekli meselesi açıqtır», – dep yazdı Kuleba.
Diplomatnıñ beyanatı, Rusiye prezidenti Vladimir Putin sentâbr 3-te Vladivostokta Qırımnıñ qaytarılması meselesi «tarihiy qapatıldı» dep aytqanından bir qaç saat keçken soñ peyda oldı.
«Sabıq nizamğa iç qaytaruv yoq», – dedi Putin.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiyede maküm etilgen Hayser Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozov onı Astrahan koloniyasında ziyaret etti. Advokatnıñ sözlerine köre, Hayser anda bulunuv şaraitlerine şikâyet etmey.
Bu aqta avdokat Twitterde yazdı.
«İK-10-da Hayser Cemilevnen körüştim. Özüni yahşı duya ve körüşüvimizge memnün edi», – dep yaza advokat.
«Bulunuv şaraitlerine Hayser şikâyet etmey. Koloniya yolbaşçılığı ricalarımı diqqat ile diñledi ve qarşı çıqmamaq vade ete», –d ep qoştı o.
Rusiye Federatsiyasında maküm etilgen Hayser Cemilev – qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevniñ oğlu – Astrahan şeeriniñ №10 koloniyasında buluna, dep bildire advokatı Nikolay Polozov.
Hayserniñ anası Safinar Cemileva Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, Rusiye akimiyetinden oğlunıñ bulunuv yeri aqqında resmiy bildirüv öyle de yoq. Safinar Cemileva şunı da qayd etti ki, advokat Hayserniñ müddetten evel azat etilmesi aqta şefaatnı azırlamaq niyetindedir.
Rusiye Federatsiyasınıñ Yuqarı mahkemesi Hayser Cemilev içün Krasnodar diyarı mahkemesi tarafından berilgen beş yıllıq apis müddetini bir buçuq yılğa qısqarttı. Rusiye ükmü ve 2015 senesi aprel ayında Kiyevniñ Dnepr mahkemesi tarafından belgilengen müddet arasında üç aylıq farq bar – 3 yıl 8 ay.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi. Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı.
Bıltır iyül 10 künü İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesi Hayser Cemilevni SİZOdan azat etmek qararını çıqardı. Rusiye bunı yerine ketirmedi.


text:
Avropa Birliginiñ eki memurı, Avropa komissiyasınıñ ve Avropa şurasınıñ prezidentleri Büyük Britaniyanıñ AB terkibinden çıqması aqqında añlaşmanı imzaladı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
"Charli Michele ve men Britaniyanıñ AB terkibinden çıqması aqqında añlaşmanı imzaladıq, ve böylece Avropa parlamentiniñ onıñ tasdıqlavına yolnı açtıq", - yazdı Avropa komissiyasınıñ reisi Ursula von der Leyen.
Büyük Britaniya parlamenti Brexit şartları aqqında vesiqanı yanvarniñ 22-sinde qabul etti, bundan soñ vesiqanı qıraliçe II Elizabeth taqdirledi ve o qanun oldı.
Añlaşmağa köre, çıqış 2020 senesi yanvarniñ 31-inde yapılmalı. Oñace vesiqanı Avropa parlamenti de tasdıqlamalı.
Yanvarniñ 31-inden soñ, 2020 senesiniñ soñunace sürecek keçüv devri başlanacaq. Bu vaqıt devamında Büyük Britaniya Avropa Birliginiñ qaidelerine uyacaq, amma Avropa institutlarında onıñ vekilleri olmaycaq.


text:
Tünevin, Halqara Tamır halqlar kününde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, qırımtatar halqnıñ vekillerinen - Meclis reisi Refat Çubarov ve qırımtatar milliy lideri Mustafa Cemilevnen körüşti.
Bu aqta Ukraina prezidenti Ofisiniñ saytında bildirile.
Beyanatqa köre, körüşüvniñ maqsadı - "Prezident Ofisi ve Meclis arası işbirlikniñ küçleştirüvi, ve yarımadanı işğalden qurtaruvı ve onı ğayrıdan integratsiyası içün areketlerniñ koordinatsiyası".
"Biz, daa yaqın tanışmaq içün, Qırım ve qırımtatarlarnıñ qorçalavınıñ esas meselelerini muzakere etmek içün toplaştıq. Qaysı areketlerni beraber yapmalımız, siziñ tarafıñızdan neler endi yapılğanını muzakere etmek içün", - dedi Volodımır Zelenskıy.
Bildirile ki, körüşüv azaları, ilhaq etilgen Qırımda ve Aqyarda insan aqları, hususan, siyasiy mabüslerniñ aq-uquqlarnıñ qoruvını da laf etti.
"Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov, devlet başını işğal etilgen yarımadaki şimdiki vaziyet aqqında haberdar etti. Qırımtatarlarnıñ lideri, Qırımda tamır halqnı er türlü bastırmaq tırışqanlarına ayrı diqqat etti", - denile beyanatta.
Prezident ofisinde, Çubarov ve Cemilev, Qırımda insan aq-uquqlarınıñ bozuluvını tesbit etmek içün, dünyada yarımadada daimiy nezaret komissiyasını başlatmaq meselesini qoymağa teklif etti.
Avgustnıñ 9-nda Halqara Tamır halqlar Künü qayd etile. Böyle bir kün BMT Baş Assambleyasınıñ rezolütsiyası ile 1994 senesi tayin etilgen edi.
2014 senesi martnıñ 20-nde Yuqarı Rada qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı dep tanıdı. Bu qararğa 283 deputat qoltutqan edi. Ukraina tamır halq olğan qırımtatarları ve diger milliy azlıqlarnıñ etnik, medeniyet, til ve din hususiyetleriniñ saqlap qalması ve inkişafına kefil olacağını vade etti.


text:
Advokat Emil Kurbedinov, dekabrniñ 28-nde saba Canköy rayonında öz evi yanında yaqalanılğan cemaat jurnalisti Vilen Temeryanovnıñ davası ile bağlı protokolda qorantası aqqında yalan malümat yazılğan, dep haber etti.
Bu aqta Kurbedinov öz Facebook saifesinde yazdı.
“Protokolda Temeryanov bekâr ve balaları yoq dep yazıla. Amma o evlidir ve üç balası bar, biri de saqattır”, – qayd etti advokat.
Dekabrniñ 28-nde saba "Qırım birdemligi" cemaat birleşmesiniñ faalleri, Rusiye polisiniñ hadimleri cemaat jurnalisti Vilen Temeryanovnı "mecburen iş maşinağa oturtıp evden alıp kettiler", dep haber etken ediler.
Noyabrniñ başında Rusiye politsiyası qırımtatar faali, "Grani.ru" neşiriniñ jurnalisti Vilen Temeryanovğa qarşı memuriy bozuv aqqında eki protokol tizdi. O, Aqmescitte Rusiye kontrolindeki Qırım garnizon arbiy mahkemesi ögünde, insanlar Qurmandaki "Hizb ut-Tahrir davası" mabüslerine qol tutmağa toplaşqan yerde tutuldı.


text:
Aqmescitten Elvina Razakovanıñ ailesi RT Rusiye halqara haber kampaniyasına namus ve itibar qoruvı aqqında davasını açacaq ola, bunı Qırım adliyecisi Emil Kürbedinov bildirdi.
«Raşatudey – bu qızçıqnı İGİLge bağlağanda aqlı degil ediñ! Elvinanıñ ailesi raşatudeyge qarşı namus ve itibar qoruvı aqqında davasını açacaq ola», – yazdı advokat Facebookta.
Kürbedinov dey ki, Elvinanıñ ailesi ve özü salı künü Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresine barıp keldiler. «Uquq qoruyıcı organları tarafından er şey olduqça nezaketli şekilde keçti. Acele sorğunıñ keçirilmesinde öz siñir ve israrlığını uquq qoruyıcılar işbu işniñ Moskva tarafından «kontrol» etilgeni ile añlattılar. Çünki Elvina halqara qıdıruvğa ilân etilgen edi. Elvinanıñ özü sağ-sağlamdır, Allahqa şükür!», – yazdı advokat.
Aqmescitte yanvar 13 künü ğayıp olğan Elvina Razakova tapıldı. Bunı babası Abdulaziz Razakov bildirdi. Babasınıñ aytqanı kibi, qız Krasnodarğa özü ketken edi.


text:
Aqmescitte apiste bulunğan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz mahkemede aytqanı kibi, qırımtatar halqı, uquq qoruyıcı organları tarafından keçirilgen repressiyalarğa baqmadan, bu yoldan, öz qadrini bilip, keçerler.
«Halq aqları, öz aqları oğrunda küreşmek – insannıñ itibarıdır. Menimce, bugünki prokuror, taqiqatçılar tarafından keçirilgen repressiyalarğa baqmadan, bu yolnı itibar ile keçermiz. Çoq şeyni yaşadıq, bunı da yaşarmız», – dedi Çiygoz Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi toplaşuvı vaqtında, dep bildire Qırım.Aqiqat.
Çiygoz «bütün qırımtatarlarnı qorquzmaq olamazlar» dep qayd etken edi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar. Mayıs 15 künü keçirilgen mahkeme toplaşuvı neticesinde Çiygoznı iyül 29-na qadar apiste qaldırdılar.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde iyül 28 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Taqiqat komiteti taqiqatçısınıñ Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ apis müddetini uzatmaq aqqında şefaatı boyunca toplaşuv keçti. Mahkeme kene Çiygoznı üç ay ve 21 künge, yani 2015 senesi noyabr 19-na qadar apiste qaldırmağa qarar aldı
Rusiye Qırımnı 2014 senesi mart ayında işğal etti.


text:
Rusiye devlet qabaatlavı «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsleri içün şartlı apis cezaları berilmesini istedi. «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ bildirgenine köre, Rusiye prokuraturası Asan Çapuhnı üç buçuq yılğa, Bekir Degermenci, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaçnı üç yılğa üküm etmege talap ete, er birine üç yıl sınav müddeti berile bile.
Prokuror mahkemeden yımşatuv sebeplerine diqqat etmesini rica etti: «esli-başlı olğanları, müsbet hasiyetnameleri, mahkümiyetleri yoq, qabaatlarnıñ qısmen tanılması».
Aynı vaqıtta, bundan evel Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaç qabaatlarını tanımağan edi.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
Yanvarniñ 27-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsleri Bekir Degermenci, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaçnıñ sıñırlav tedbirini deñiştirip, olarnı ev apsine aldı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Bunı Rusiye Bankınıñ matbuat hızmeti bildire.
Faaliyeti yasaq etilgen banklar cedvelinde – «Terra Bank» Açıq aktsionerler cemiyeti, PAO «Finrostbank», PAO «Bank «Finansı i Kredit», PAO «Kommerçeskiy bank «Finansovaya initsiativa», PAO «Aktsent-Bank», PAO «Avant-Bank».
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, bu banklar müşteriler ögünde olğan borclarnı yerine ketirmeyler.
Rusiye Merkeziy Bankında eminler, ileride bu banklarnıñ faaliyetini ğayrıdan tiklemek imkân olmaycaq.
Ukraina Milliy bankı mayıs 6-da ukrain banklarına işğal bitmegenine qadar Qırımda çalışmağa yasaq etti. NBU malümatına köre, böyle şaraitlerde banklarnıñ faaliyeti Ukraina qanunlarını bozuv olaraq tanılacaq.


text:
Ukraina Yuqarı Rada deputatrlarından ibaret gruppa «Başer al-Asadnıñ rejimi ve Rusiye tarafından Suriyede yapılğan cinayetlerge dair» beyanat yerleştirdi. Böylece, parlament vekilleri dünya toplulığını Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı Suriyede yapqan areketlerinden sebep küçlendirmege çağırdı.
«Biz, Ukraina millet vekilleri, büyük telâş ile Suriyedeki silâlı davanıñ kerginleşmesini taqip etemiz. Başer al-Asad rejimi ve onıñ ecnebiy ittifaqdaşları tarafından Halep (Aleppo) ealisiniñ qıyır-çıyır yoq eyilmesini köremiz. BM ve insaniy yardım teşkilâtlarınıñ malümatlarına köre, şeerde biñlerce yerli sakinler yoq etildi», – dep aytıla beyanatta.
Deputatlarnıñ fikirince, böyle vaziyet «Rusiye ve Dimaşq arasındaki muqavele neticesinde yüz berdi, olar terroristlerge qarşı küreşkenlerini aytıp, amelde ise sistematik surette ve qasten Suriye halqını yoq eteler».
«Rusiye Federatsiyası, Suriyede yapılğan arbiy cinayetlerde doğrudan özü iştirak ete. Buña Rusiye ava quvetleri ile Halepte ve diger yerlerde içtimaiy obyektler, şu cümleden hastahaneler ve insaniy yardım konvoyları viran etilgeni işaretley», – dediler ukrain deputatları.
Deputatlar dava etrafındaki er bir tarafnı deral arbiy areketlerni toqtatmağa çağıra ve «Suriyeteki arbiy cinayetlerniñ ortağı olğan Rusiye Federatsiyasına qarşı sanktsiyalar arttırılmaq kerek» olğanında israr ete.
Ukrain muzakerecileri bundan evel de Suriyedeki vaqialar munasebetinen seslene ediler, hususan oktâbr ayında olar Suriyedeki silâlı dava iştirakçilerini bütün memlekette ve hususan Halep şeerinde arbiy areketlerni toqtatmağa çağıra etiler.
Rusiye, İran ve Türkiye Tışqı işler nazirleri dekabr 20 künü Moskvada körüşüv keçirip, öz tarafından Suriyede ateşniñ toqtatılması ve insaniy yardım berilmesine imkân açılması içün areket eteceklerini ve er angi barışıq añlaşmasına kefil olacaqlarını beyan ettiler.
Suriyede 2011 senesi mart ayından berli devam etken davada Rusiye Suriye prezidenti Başer Asadnıñ tarafını tuta. 2015 senesi sentâb ayından berli Rusiye Suriyedeki arbiy areketlerge qoşuldı – ve amelde Suriyeniñ akimiyet quvetlerini destekley.


text:
«Bu parlamentniñ faaliyeti bir afta, eñ çoq, bir qaç aynen sıñırlanacaq. Siyasiy ıntılış olsa, memleket küzde ya da yılnıñ soñuna qadar nevbetten tış parlament saylavlarına çıqacaq», – dep ayttı o bazarertesi künü Kiyevdeki matbuat konferentsiyasında.
Siyasetşınasnıñ fikirince, Ukraina prezidenti saylavlarında ğalip çıqqan Petro Poroşenko nevbetten tış parlament saylavları ötkerilmesini belgilemese, bu onıñ qaba hatası olacaqtır.
Fesenko dey ki, Poroşenko birden parlamentni dağıtmamaq kerek, çünki Yuqarı Rada prezident kvotasına köre birden eki nazirni tayin etip, parlament saylavları keçirilmesi içün zarur olğan qanun deñişmelerini qabul etmeli.


text:
Ukraina Nazirler Kabineti yanında teşkil etilgen Qırım ve Aqyar sualleri boyunca Departamentte esasen adliyeci ve halqara munasebetler boyunca mütehassıslar çalışa.Bunı Qırım.Aqiqatqa müessiseniñ yolbaşçısı ve qırımtatar milliy Meclis reisiniñ muavini Aslan Ömer Qırımlı bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, işbu strukturanıñ terkibi büyük degil.
«Bugün deparatamentniñ terkibi büyük degil, esasen mütehassıs-analitikler, halqara siyaset mütehassısı, halqara uquq boyunca mütehassıs, halqara iqtisadiy munasebetler boyunca mütehassıs, adliyeciler çalışa»,– dedi Aslan Ömer Qırımlı.
O, Departamentniñ esas vazifeleri olaraq Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ vaqtınca işğali ile bağlı menfiy aqibetlerniñ yoq etilüvi boyunca icraiy akimiyet organlar işiniñ nezareti boyunca Nazirler Kabinetiniñ faaliyetiniñ teşkiliy, haber ve mütehassıs-analitik temin etüvi ve vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyetinde ve Aqyarda yaşağan Ukraina vatandaşları ve diger şahıslar ile iqtisadiy, maliye, siyasiy, içtimaiy, medeniy ve diger alâqalarnıñ qurulması belgilengenini qayd etti.
Bundan da ğayrı, Departament Ukraina baş naziri, Ukraina baş naziri birinci muavini ve muavinleriniñ faaliyetiniñ mütehassıs-analitik, teşkiliy teminini etmeli.
Aslan Ömer Qırımlı iyül 1-den Departament müdiri vazifesini eda ete.


text:
Hersonda «İşğalcige nefret rublesi» aktsiyası çerçivesinde aman-aman doquz biñ Rusiye rublesi (tahminen dört biñ grivna) toplandı. Bu aktsiya esas Ukrainada «Qırım marafonınıñ» devamı oldı. Onıñ neticeleri Qurban bayramı tedbirinde çıqarıldı.
«Hersonda paranı tek qırımtatarlar toplamadı, mında bir çoq cemaat teşkilâtı, şeerniñ aman-aman bütün milliy cemiyetleri iştirak etti. Bunıñ kibi birdemlik areketleri pek müimdir. Er kes Qırımğa terror kelgenini ve oña qarşı küreşmek kerek olğanını añlay... Para o qadar emiyetli degil, bu aktsiyada bir çoq insannıñ iştirak etmesi müimdir. İfadeli bir aktsiya», – dep ayttı Herson şeeriniñ Meclis reisi İbragim Suleymanov Qırım.Aqiqatqa.
Toplanğan paranı eñ yaqın vaqıtta Qırımğa yollamağa planlaştırıla.
İyülniñ 31-nde işğal altındaki Qırımda «Qırım birdemligi» birleşmesi yarımadadaki ukrainalı siyasiy mahküm ve faallerge qoltutmaq maqsadınen «Qırım marafonı» adı altında para toplamağa başlağanını ilân etken edi. Avgustnıñ 22-ne qadar 820 biñ ruble (tahminen 352 biñ grivna) toplandı. Para cezalarınıñ ödenmesi içün sermiya toplanğan olsa da, teşkilâtçılar aktsiyanı devam ettirmege niyetlene.
Aktsiyada 10 rublelik (tahminen 4 grivna) kapikler toplana.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket faalleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Türkiye parlamenti saylavlarınıñ ilk neticelerine köre, idare firqası anayasağa deñişmeler kirsetmek imkânlarını coya.
Reylerniñ 80 fayızı sayılğan soñ añlaşıldı ki, Recep Tayip Erdoğannıñ firqası, tahminlerge köre, 270 yer ala bile.
550 yerlik parlamentte bu sayı bayağı yer bere, amma anayasağa deñişmeler kirsetmek içün tam bir çoqluq yoq.
Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti) prezidentniñ vekâletlerini pekitmek içün anayasanı deñiştirecek ola.
Firqa içün acınıqlı bir şey oldı, kurd firqası minimal olğan 10 fayıznı degil, 11 fayıznı qazandı.
Saylavlar iyün 5-te memlekette HDP Kurdlar firqasınıñ mitinginde olıp keçken patlavdan yüz bergen kerginlik vaziyetinde keçirilmekte, patlav neticesinde 2 kişi elâk oldı ve onlarnen yaralandı.
İyün 7-de baş nazir Ahmet Davutoğlu bildirdi ki, terakt azırlanmasında şeklengen şahıs yaqalandı, lâkin bir de bir tafsilâtlı malümat berilmedi.


text:
Bäyräm bularaq şuşı kön barı tik öçençe yıl ğına bilgelänä, häm ul 1612-nçe yılda Mäskäwne poläk ğäskärlärennän azat itügä, yäğni urta ğasırlar tarixına qaytıp qala. Rusiä tarixında ul çor "smuta", yäğni fetnä, tarqawlıq zamanı bularaq bilgele. 17-nçe ğasır başında çınnan da, ayaqqa basıp kilgän urıs däwlätendä Rüriklarnıñ patşa näsele özelep, wağraq asılzatlar häm urıs morzaları arasında xakimiät öçen ayawsız köräş başlana.
Şuşı eçke köräş Rusiä tarixına qorallı bäreleşlär, açlıq, yulbasarlıq, çit köçlär, ayırım alğanda, katolik poläklärneñ basqınlığı, yäğni däwlätneñ tulısınça diärlek tarqala başlawı belän bilgelänä. 1612-nçe yılda şul poläk ğäskärlären Mäskäwdän qua başlaw, häm soñraq xakimiätkä Romanovlar näselen kiterü Rusiä däwläten yañadan torğızuğa tiñlänä.
Ni öçen Putin xakimiäte moña ayıruça zur iğtibar birä soñ? Xäzerge prezident häm anıñ tirälege tarixnı üz xezmätenä quyıp, Putingä qädär bulğan Gorbaçov-Yeltsin çorın näq menä 17-nçe ğasırdağı fetnägä tiñli. Ä inde 2000-nçe yılda yaña prezident kilüe alar öçen 1612-nçı yıldağı kebek ük, Rusiäneñ yänä kütärelä başlawın añlata. Şuña da 4-noyäbrne xäzerge xakimiät köçle üzäk xökümätkä dan cırlaw öçen faydalana.
Mäskäwne yawlap alğan poläklärgä işarä yasap, Kreml'' tiräsendäge saray ğalimnäre xätta "tışqı idarä", "vneshnee upravlenie" digän töşençä dä uylap çığardı - bu çit illärneñ Rusiädä qurçaq xökümäten urnaştıru telägen añlatırğa tieş ide. Ä inde xakimiätkä Putinneñ kilüe moña kirtä quyunı, Rusiäneñ yänä bäysez däwlät bularaq ayaqqa basa başlawın kürsätergä tieş.
Alay ğına da tügel, Mäskäw citäkçeläre xäzer fetnä çorınıñ kiläçäktä dä bulmawı öçen bar köçen quyarğa tırışa. Putinneñ prezident bulıp öçençe märtäbägä dä qala almawın anda näq menä şundıy totrıqsız çornıñ kire qayta alu ixtimalın arttıra dip añlatırğa tırışalar. Yäğni, ildäge totrıqlılıqnı saqlaw öçen Putinneñ xakimiättä qaluı zarur digän qaraş alğa sörelä.
Yedinaya Rossiä partiäse xäzer aşığıç töstä Putin öçen "däwlät yulbaşçısı" digän yaña ber töşençä uylap çığardı. 1613-nçe yılda urıs elitası monı inde ber eşlägän ide - ul çaqta däwlät yulbaşçısı itep Mixail Romanov saylandı. Rusiä kiläçägen belergä teläwçelär, anıñ tarixına küz sala ala.
Kärim Kamal


text:
Qırım musulmanları diniy yetekçisi hacı Emirali Ablayev qırımlılarnı mayıs 3 künü Bağçasaray rayonında keçirilecek Hıdırlezge çağırıp olamağanını bildirdi, çünki bu diniy bayram degildir, amma şunı hatırlattı ki, Hıdırlez – «insanlarğa körüşmek ve qonuşmaq içün fırsat yaratqan milliy bayramdır».
Qırım müftisiniñ beyanatı Qırım musulmanları diniy idaresiniñ saytında cumaaqşamı, aprel 30-da, aşkâr etildi.
«Bugün insanlar bizden soray: Hıdırlez – diniy bayram degil, musulmalar anda barmaq kerekmi? Milliy bayramımız olğanını aytamız, amma dinge alâqası yoq, şunıñ içün biz nasıldır bir qarar çıqarıp, insanlarnı davet etmege ya da yoq kibi meseleni çezip olamaymız, doğru degil. Bayramnıñ temeli halqnıñ tarihında olğanını añlamaq kerekmiz, amma «bayram» degenimizde onıñ dostluq, birlikke çağırğanını köz ögümizge alamız, anda içki, qavğa-şamata degil, saf ve tınç müit olmaq kerek, insanlarğa körüşmege, laf etmege imkân yaratqan müit olmalı, bu ise dinimizge ters kelmey, mında aram şey yoq», – dedi hacı Emirali Ablayev.
O şunı da qayd etti ki, Qırım musulmanları diniy idaresi er vaqıt Qırım musulmanları ve qırımtatarlar ile bağlı tedbirlerde iştirak ete edi.
«Davet etseler, er yerge bara edik, çünki menim içün bu er kesni kene bir kere barışıqqa çağırmaq içün bir imkândır, başqa maqsadım yoq. Diniy idaremiz siyasetke qarışmaycaq, siyasetni siyasetçiler baqsın, ticaretni – iş adamları, dinni – din erbapları, yani Diniy idaremiz», – dep yekün çekti hacı Emirali Ablayev.
Malüm olğanı kibi, Hıdırlezni bu sene mayıs 3 künü, Bağçasaray rayonı, Aqmescit-Bağçasaray yolunıñ 25-inci kilometrinde qayd etecek olalar.
Evel Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov qırımlılarğa muracaat etip, Qırım akimiyeti Hıdırlezni qullanıp, qırımtatar halqını bölmege istegenini bildirgen edi. İçtimaiy ağlarda qırımtatar faalleri Qırımnıñ şimdiki akimiyeti tarafından azırlanılğan tedbirlerni körmemezlikke urmağa çağıralar.