text:
Reseydegi songhy qazaq mektebi jabyldy
Resey Federasiyasyndaghy songhy qazaq mektebi jabyldy. Búl turaly belgili bloger Aybar Azamatov instagram paraqshasynda jazghan. Aytuynsha, RF nyng Kerey Altay aimaghyndaghy jalghyz qazaq mektebi byltyrghy oqu jylynda tolyghymen orys tiline kóshken.
Sol mektepting diyrektory Núrghaysha Barinovanyng aituynsha, búl jaghday bilim turaly Zang qabyldanghannan keyin bolghan. Endi Reseyding aumaghynda resmy týrde birde-bir qazaq mektebi de, balabaqshasy da joq.
Blogerding sózinshe, 2018 jyly Qazaqstanda 3.588.626 orys últynyng ókili bolsa, al, orys tilindegi mektepterding sany 1500-ge juyq bolghan. Al, Reseyde, 2018 jyly 900.000 qazaq bolsa, endi ol jerde birde-bir qazaq mektebi bolmaytyn kórinedi.
Biz búl mәsele tónireginde qogham qayratkeri Dos Kóshim myrzanyng oiyn súrap bilgen edik...
Dos Kóshim, sayasattanushy:
- Men Reseydegi songhy qazaq mektebining jabylghanyn qos qolymdy kóterip qoldaymyn. Sebebi, ol orys memleketining óz iydeologiyasy bar. Ondaghy túrghyndar da orys tilin bilu kerek. Sondyqtan, qazaq mektebi jabylady. Jәne JOO-larda da basqa tilden sabaq berilmeydi. Búl Germaniyada da bar, Fransiyada bar, barlyq memleketterde bar nәrse. Sondyqtan, oghan bola ashulanudyng qajeti joq.
Bizding renjiytinimiz, ózimiz sonday qadamgha bara almay otyrmyz. Bizde eshqanday avtonomiya joq. Mysaly, Reseyde tatarlargha, bashqúrttargha basqalargha ózderining tilderi bolu kerek deydi. Bizde onday joq qoy. Bizde barlyghy Memlekettik tilde bolu kerek. Sondyqtan biz de barlyq mektepti qazaq tiline kóshiruge tiyispiz.
Til negizinen otbasynda saqtalady. Bizdegi sheshenderdi, ingushtardy qarasanyz birimen-biri tek qana óz tilderinde sóilesedi. Kýrtter, týrikter de solay. Olar orys mektebinde oqidy, keybiri qazaq mektebinde oqidy. Biraq, ózara tek qana ana tilderinde sóilesedi. Búl otbasyndaghy qaghida. Sondyqtan ol jaqtaghy aghayyn balasyna kishkentayynan qazaq ekenin qúlaghyna qúiyp ósirse, tilin, mәdeniyetin saqtap qalugha bolady. Búl jerde mektepke baylanyp qalghan eshtene joq.
IYә, olar da sol memleketting azamaty esebinde jaqsy qyzmet atqarghysy keledi, bәsekeles bolghysy keledi. Ol ýshin orys mektepterinde oqyghandary dúrys. Eger, bolashaqtaryn sol elmen baylanystyryp, sonda qalugha niyettengender bolsa. Al, "men qazaqtyng azamatymyn, qazaq memleketinde túramyn" dep kelgender bolsa, әrdayym esigimiz ashyq. Eger, kelmeytin bolsa, ózderining tandauy, qajet bolsa sol jerde jýrip-aq qazaq mәdeniyetin saqtap qalar. Ol - orystyng ortasy. Ony moyyndauymyz kerek. Qytaydaghy, Ózbekstandaghy, basqa jaqtaghy qazaqtar da osyny oilanu kerek.
Sondyqtan búl jerde “esing barda eling tap” dep bir-aq nәrse aitugha bolady.
Týiin.
Qosh! Dos Kóshim Reseyding qazaq mektebin jauyp jatqanyn qoldap otyrghany tegin emes. Sayasattanushy Resey songhy qazaq mektebin jabu arqyly bizge danghyl jol salyp bergenin sýiinshilep otyrghanday. Al, Qazaqstandaghy 1500-den asa orys mektebi qashan jabylady? Kez-kelgen isti Reseyge qarap atqaratyn bizding biylik, búl jaghdaydan ýlgi alar ma eken?
Núrbiyke Beksúltanqyzy
Abai.kz


c: text/html

text:
Rusiye FSBsiniñ sıñır idaresi aqyarlı yaldayıcı marafoncı, sabıq dissident Oleg Sofânikniñ Qırımnı terk etip esas Ukrainağa ketmesine izin bermedi. Bu aqta o, Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Bugün «Çonğarda» FSB meni esas Ukrainağa yibermedi. Ukraina vatandaşı pasportım bar, amma zornen berilgen Rusiye vatandaşlığı olarğa insanlarnı «Putin alanından» çıqarmağa bermey. Böyle añlattılar. Sıñırdan keçmege bile bermediler. Laf etmeyler bile. «Putin ausvaysıñ» olsa – qul vesiqası bu – çıqamazsıñ, Rusiyeniñ büyük apishane divarları arasında qaldıñ. İşğalci akimiyet zorlap bergen Rusiye pasportınıñ lâğu etilmesini talap etecem», – dedi Sofânik.
Onıñ aytqanına köre, çıquv yasağına dair bir vesiqa berilmedi.
Rusiye FSBsi Sofânikniñ Qırımdan çıquv yasağını açıq sürette izaatlamay.
2019 senesi noyabrniñ 14-nde Rusiye quvetçileri Oleg Sofânikni Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında tuttı. Bundan evel o, Lukull limanından (Qırımnıñ ğarbinde) Aqyardaki Ömega körfezine yaldadı. 30 km mesafeni 10 saat içinde yaldadı – raatlanmayıp ve bir özü olıp. Bunı Sofânik qırımtatar sürgünliginiñ 75 yılına bağışladı.
Oleg Sofânik – meşur aqyarlı yaldayıcı marafoncı, Ukraina rekordları kitabınıñ rekordçısıdır. 2012 senesi mayıs ayına qadar Sofânik 50 marafonda yaldadı, eñ uzunı 350 km Cenübiy-Qıtay deñizinden edi.
Sofânik Aq deñiz, Marmara deñizi, İstanbul boğazını, Çanaqqale boğazını yaldap keçti. Qırım yalısında 100 kilometrge qadar marafonlarda iştirak etti. Qışta suvuq suvda da yaldağanınen bellidir.
Aqyarlı dissident ola. Askerlikten ve Sovetler Birliginiñ vatandaşlığından vazgeçkeni içün onı psihiatrik tedaviylevge mecbur etken ediler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiyeniñ Ukraina diplomatik temsilcilikleri hadimlerini tahliye etip başladı. Bu malümatnı TASS Rusiye devlet agentligine Rusiyeniñ Kyiv elçihanesi tasdıqladı.
«Hadimlerni endi tahliye eteler», – dedi menba.
Elçihane vekili Ukraina kütleviy haber vastalarınıñ Rusiyeniñ diplomatik temsilciliklerinde hadimler kâğıtlarnı yaqqanına dair malümatını tasdıqladı.
«Bu planlaştırılğan bir tedbir. Şimdiki kibi vaziyetlerde alınacaq tedbirler bar, hususan telükesizliknen bağlı», – dep qayd etti o.
Rusiyeni Ukrainada Kyivdeki temsilciligi ve Harkiv, Odesa ve Lvivdeki baş konsullıqları temsil ete.
Diplomatik missiyalarnıñ bütün hadimlerini Ukrainadan tahliye etmek qararı aqqında Rusiye Federatsiyasınıñ Tış işler nazirligi fevralniñ 22-nde bildirdi.
«Bu vaziyette birinci vazifemiz – Rusiye diplomatları ve elçihane ve baş konsullıqlarnıñ hadimlerini tüşünmektir. Olarnıñ ayatını ve telükesizligini qorumaq içün Rusiye reberligi Ukrainadaki Rusiye çetel müessiselerinden hadimlerni tahliye etmege qarar aldı, bu eñ yaqın vaqıtta olacaq», – dep aytıla haberde.
Tış işler nazirligi bildirgenine köre, bu qarar provokatsiyalar ola bilecegi içün qabul etildi, çünki diplomatlarğa «öldürüv telükeleri seslendirildi».
Ukraina buhranı sebebinden ABD ve Avropa memleketleriniñ çoqusı diplomatik missiyalarnıñ hadimlerini Lvivge avuştırıp, vatandaşlarını memleketni terk etmelerine çağırdı.
Rusiye fevralniñ 21-nde «DNR» ve «LNR» silâlı gruppirovkalarınıñ «mustaqilligini tanıdı» ve «cumhuriyetlernen» dostluq ve işbirligi vesiqalarını tasdıqladı. Vesiqalarğa köre, Rusiye, «DNR» ve «LNR» «tecavuz aktlarına» qarşı areket etecek ve bir-birine arbiy yardım kösterecek. Añlaşma beş yıl müddetine avtomatik uzatuv ile 10 yılğa tizile.
Federatsiyası Şurası ise prezident Vladimir Putinge Rusiye ordusını Donbasta qullanmağa izin berdi.
Ukraina Tış işler nazirligi bildirgenine köre, Rusiye tarafı «LNR» ve «DNR» gruppirovkalarını tanıp, halqara uquq esaslarını bozdı, qararnıñ ise iç bir uquqiy aqibeti olmaycaq. Ğarp memleketleri Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı kirsetip başladı.
Ukraina ve Ğarp Rusiyeni Ukrainağa ücüm etmege azırlanğanında qabaatlay. Moskva böyle planları olğanını inkâr ete, lâkin Ukraina sıñırlarında tahminen 150 biñ arbiy buluna.


text:
«Skrâbin» taqımınıñ fevral 2-de yol qazasında vefat etken solisti Andriy Kuzmenkonıñ mühlislerine Aqyarda yırcını añmağa bermediler.
«Argumentı nedeli – Krım» malümatına köre, tedbir iştirakçileri bir qaç çıraqnı yaqıp, cep telefonlarında taqımnıñ muzıkasını qoydılar.
Politsiya ve Taqiqat komitetiniñ hadimleri çıraqlarnı söndürip, bu yerden ketmege emir ettiler.
Planlaştırılğan körüşüv yerine saat yedilerde bir qaç adam keldi, lâkin politsiya hadimleri olarnı toqtatıp, vesiqalarnı teşkerip başladı. Yanında vesiqaları olmağan adamlar alâ daa militsiya ile subetleşeler.
Uquq qoruyıcılar foto ve video çıqarmağa bermeyler.
Bazarertesi künü, fevral 2-de, Dnepropetrovsk vilâyetinde yol qazası neticesinde «Skrâbin» rok-taqımınıñ lideri Kuzma olaraq meşur olğan Andriy Kuzmenko vefat etti.


text:
“Qara deñiz ve qadimiy Ukraina haritalarında Qırım” sergisi Fano italyan şeerinde açıldı dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Sergide Qırım yarıadası ve Qara deñiz resimlerinen XVI-XVIII asırlarnıñ 20-den çoq coğrafik haritası kösterilgen, olarnıñ episi yerli nemse tili ocası Aldo Tennedininiñ şahsiy toplamıdır. Siyrek rastkelgen haritalar toplamında qırqqa yaqın nümüne bar. O zamanları avropa haritacıları ukrain topraqlarını nasıl körgenleri kösterilgen.
“Menim toplamımda çoqusı nemse, flamand ve italya mütehassıslarnıñ haritaları toplağan. O tarihiy devriniñ haritaları pek dülber, sanat eseri kibi. Bu haritalar kitap kibi - zemaneviy Ukrainanıñ qadimiy tarihini ögrenmege yardımcı ola”, - dep ikâye etti Qırım.Aqiqatqa toplayıcı.
Şahsiy toplamınıñ ilk nümünelerini Aldo Tennedini, 15 yıl evel, Ukrainağa birinci sefer kelgende, alğan edi. Toplayıcı Qırım ve Qara deñiz yalısını begendi ve bundan soñ Ukrainanıñ tamam bu qısmınen haritalarnı toplap başladı.
Fanodan oca, qadimiy coğrafik haritalarnıñ çoqusını Almaniya antikvar tükânlarında satın ala edi. Bir haritanıñ fiyatı, Aldo Tennedininiñ aytqanına köre, 300-1000 avro ola bile.
Ukrainağa bağışlanğan sergini keçirmege, yerli akimiyet ve İtaliyada Ukrain elçiligi yardım etti.


text:
Birleşken Milletler Teşkilâtında Almaniyanıñ daimiy temsilcisi Harald Braun onıñ memleketi Rusiye tarafından Qırım işğalini takbih etkenini hatırlattı.
Bunı o New Yorkta BMT Havfsızlıq Şurası Ukraina vaziyeti boyunca beyannameni qabul etkeninden soñ bildirdi, haber ete UNİAN.
«Qırımnıñ qanunsız işğalini takbih etkenimizni daa bir kere qayd etmek isteyim, biz onı tanımaymız», – dedi Braun.
Onıñ aytqanı kibi, salı künü qabul etilgen beyannamede qayd etilgen Ukraina topraq bütünligi halqara seviyede tanılğan sıñırlar çerçivesinde kele.
Evel bildirilgeni kibi, Qırım işğali aqqında toplaşuvda Ukraina temsilcisi Yuriy Sergeyev de aytqan edi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Telegram messendjeriniñ negizin qalauşı Pavel Durov Facebook jäne Instagram äleumettik jelileri men WhatsApp messendjeriniñ istemey qalğan kezde öz serverine tirkelgender qatarı rekordtıq mände milliondap artqanın habarladı.
«Telegram-nıñ künde0likti ösu qarqını normadan birneşe ese asıp ketti jäne bir künde özge platformalardan 70 millionnan astam «bosqın qoldanuşılardı» qabıldadıq», – dep jazdı Pavel Durov öz arnasında.
Onıñ aytuınşa, Soltüstik jäne oñtüstik Amerikadağı paydalanuşılardıñ köbi messendjerdi qoldanu kezinde jeli qızmeti bayaulauı mümkin. Durov mwnı bir mezette köptegen qoldanuşınıñ tirkeluimen baylanıstıradı. Ol «basqalar siyaqtı ıñğaysız jağdayğa qaldırmaymız» dep jazdı.
Facebook serveriniñ iesi Mark Cukerberg älemdik kölemdegi aqaudıñ saldarınan akciya qwnı qwldırap, şamamen 7 milliard dollar qarjıdan ayırılğan.
4 qazanda Facebook servisteri keminde altı sağatqa isten şıqqan. Tanımal jelilerdiñ jahandıq irkilisine Facebook data-ortalıqtarı arasındağı jeli trafigin üylestiruge jauap beretin magistraldı marşruttardı özgertu kezinde tehnikalıq aqau tuıp, konfiguraciyası özgerui sebep bolğan.


text:
«Qırım birdemligi» birleşmesi Moskvada narazılıq aktsiyasına çıqıp para cezasını alğan qırımtatar faalleriniñ cöremelerini ödemek içün ekinci marafonnı başlattı. Mahkeme olarnı 360 biñ ruble miqdarında para cezalarına üküm etti. Yañı marafonnıñ simvolik adı bar – «Birlik para cezalarından daa qıymetlidir».
Mahkeme, faallerge 3 million 600 biñ ruble miqdarında cöreme bermesi mümkün edi – bir şey deñişmez edi. İnsanlar halqnıñ aqları oğrunda küreşkenler içün kerek olğan paranı toplar edi. Qırımtatar halqınıñ birligi ayat qaidesi oldı. «Menim işim yoq» – muabbet qırımtatar halqı aqqında degil.
Qırımtatar halqınıñ birligi ayat qaidesi oldı
2017 senesi yüzlernen qırımlı musulman «terrorizm» ve «ekstremizm» qabaatlavlarına razı olmağanını bildirmek içün bir kişilik narazılıq aktsiyalarına çıqıp para cezasını alğan soñ «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi «Qırım marafonı» çerçivesinde para toplamağa başlağan edi. İnsanlar cöremelerni ödemek içün kerek olğan paranı (daa ziyadesini) topladı. Söz sırası, paranı tek qırımtatarlar degil, diger milletler de berdi. Qırımtatarlarğa küreşleri ve barışıq tirenüvi içün minnetdar olğan ukrainalılar esas Ukrainadan çoq para yolladı.
Eminim, «Birlik para cezalarından daa qıymetlidir» yañı marafonı birincisi kibi muvafaqiyetli olacaq. Er bir insan belli sebeplerden bir kişilik narazılıq aktsiyasına çıqamaz ya da belli aktsiyada iştirak etemez, amma bir çoq kişi faallerge birdemligini kösterip, olarnıñ küreşine maddiy ceetten qoltutmağa azır. Halq birligi budır, iç bir repressiya onı yeñip olamaz. Atta aksine: bu repressiyalar halqnı daa ziyade birleştire.
Qırımtatarlarnıñ Moskvada keçirgen narazılıq aktsiyasınıñ büyük rezonansı ve semereli neticesi oldı. Bir çoq tanışımdan eşitkenim kibi, Rusiye saylavlarında yerli şuralarnıñ deputat namzetleri olaraq iştirak etmege aman-aman qandırılğan qırımtatar cemaatçıları bu «meraqlandırğan tekliflerden» vazgeçti. Moskva aktsiyası imperiyalar ebediy ve atta uzun ömürli olmağanını, halq hatırası ise qaviy olğanını hatırlattı. Qırımnıñ şeer ve rayonlarında qırımtatarlar Rusiye deputatlarına namzet köstermekten vazgeçmege başladı. Rusiyege qoltutqan «Qırım» areketinen beraber «Yedinaya Rossiya» firqası 15% qırımtatar deputat namzetini köstermege planlaştırğan edi – olar içün bu buyun bir darbe!
Halq birligi em cöremelerden, em deputat mandatlarından, em diger şahsiy kârlardan daa qıymetlidir
«Ne içün deputat olmaq kereksiñ, halqına yardım etmek içünmi?» – dep soray özünden cemaatçı ve faaller. İstegiñ olsa, yahşı bir işni deputat mandatı olmağanda da yapmaq mümkün. Meselâ, Qarasuvbazarda yerli cemaat faali esli-başlı Eldar Şabanov parası ve mandatı olmasa da, qırımtatarlar toplu yaşağan Sarı-Su qasabası yanında ışıq qoydırıp oldı. Ebet, memurlarnıñ odalarından çıqmay edi, amma maqsadına irişti! Qasabanıñ bütün sakinleri oña pek minnetdar.
Halqnıñ meseleleri tek deputat olsañ, çezile bile kibi lafları manaçıq ola. İlk evelâ şunı hatırlamaq kerek ki, Rusiye akimiyeti halqnıñ 2014 senesi «referendumnı» tanımayıp köstergen birligini ve neticelerini bozmaq içün qırımtatarlarnı deputat yapacaq ola. Amma asırlar devamında qırımtatar halqınıñ genetik seviyede şekillengen birligi Rusiye akimiyetine «böl ve üküm et» taktikasını tolusınen kerçekleştirmege bermey.
Şu sebepten halq birligi em cöremelerden, em deputat mandatlarından, em diger şahsiy kârlardan daa qıymetlidir.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Qırımda Aqmescit SİZOsında bulunğan Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznı kartserge avuştırdılar. Bunı çarşenbe künü, mayıs 6-da, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Facebook saifesinde bildire.
Onıñ aytqanına köre, bundan sebep Ahtem Çiygoz açlıqnı ilân etti.
«Ahtem Çiygoznıñ ömür arqadaşı Elmira Ablâlimovanıñ bildirgenine köre, Aqmescit SİZOsında bulunğan Ahtem Çiygoznı iç bir qarar olmağanda kartserge attılar, o, açlıq grevine başladı. «Fevral 26» işi devam ete, «kütleviy çatışmalarda iştirak etkeninden sebep» mesüliyetke çekilgenlerni Ahtem Çiygozğa qarşı malümat bermege zorlaylar, adamlar azatlıqqa çıqmaq içün 2014 senesi fevral 26-da Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Rada binasınıñ yanında olıp keçken kütleviy çatışmalarda Ahtem Çiygoznıñ teşkilâtçı rolü aqqında aytalar. Bundan evel şaatlar olmağan olsa, bugün 1-2 «şaat» tapıldı», – dep bildire Nariman Celâl.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.
Aprel 22-de işbu iş boyunca ATR qırımtatar telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyev apiske alındı, bundan evel ise Ali Asanov da apiske alınğan edi.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy oktâbrniñ 20-nde Yuqarı Radada yapqan çıqışında işğal etilgen Qırım ve Donbas topraqları aqqında ayttı. O, akimiyet anda yaşağan ukrainalılarnı «unutmadı», dep qayd etti.
«Em Qırımda, em işğal etilgen Donbas topraqlarında vatandaşlarımız yaşağanını unutmaymız, olarnı tüşünmek kerekmiz. Qayğırıp küreşmek kerekmiz», – dep ayttı Zelenskıy.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-inci sessiyasınıñ umumiy munaqaşalarında çıqışta bulundı. O, Qırımda insan aqları vaziyetine dair yañı qararğa qol tutmağa ve yarımadanı işğalden qurtaruv halqara Qırım platformasınıñ qurulışında iştirak etmege çağırdı.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, onıñ nazirliginde Volodımır Zelenskıy içün Qırımnı işğalden qurtaruv muzakereleri içün halqara platformasını quruv teklifi azır, dep bildirgen edi.
Bundan evel Kulebanıñ qayd etkenine köre, Ukraina, Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasınıñ liderlerinden biri Poloniya olacaq, dek bekley. O, Qırımnı işğalden qurtaruv meselesi boyunca halqara meydançıq işinde Rusiyeni körmey, dep aytqan edi.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiyeniñ onı halqara muzakerelerde kötermege niyeti yoq, dep qayd etken edi.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.


text:
«Dojd» telekanalı noyabr 15-ne qadar «Krasnıy oktâbr» studiyasını terk etmeli.
Bunı Eho Moskvı bildireyü
«Böyle bir mektüp kanal saiplerine biznes-merkeziniñ saiplerinden keldi. Muarririyet böyle bir şey beklemedi, onıñ içün şimdilik ileri areketleri belli degil», – dep bildirdi "Dojd" telekanalınıñ baş müdiri Natalya Sindeyevayu
Böyle bir talapnıñ sebeplerini bir kimse añlatmadı.
«Dojd» telekanalınıñ efirinde haberler, analitik, subet ve müellif yayınları, kontsert, bediiy oquvlar, em de vesiqalı filmler çıqa. Kanal 2011-2013 seneleri Rusiyedeki narazılıq areketinen bağlı adise-vaqialarnı faal sürette aydınlatqan edi. Emir vaqtınıñ birde üç qısmını canlı yayın ala.


text:
Qırımdaki «Altın beşik» mustaqil qırımtatar teatriniñ faaliyeti al-azırda bücetten maliye etilmeyip, qırımtatarlarnıñ bağışları sayesinde çalışa. Bu aqta «Altın beşik» teatriniñ qurucısı Bilâl Bilâlov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında ayttı.
Onıñ bildirgenine köre, teatrge öz binası kerek, oyuncılar qırımtatar halqınıñ yardımına ümüt ete.
«Canköyde sanalaştırğan «Beş daqqa nefes» spektaklimiz içtimaiy ağlarda 10 biñ kere baqıldı. Halqımıznıñ bizge ihtiyacı bar, demek. Biz çalışamız, teatr – biznesimiz degil, avgust ayından berli bir kapik aqça almadıq. Bina qıdıramız, şimdi qurucılıq kete. Yañı teatrni qursaq, onıñ qurucılığında bücetten bir kapik sarf etilmeycek, tek qırımtatarlarnıñ bağışları ve yardımı sayesinde olacaq. Bizim içün bu eñ müimi», – dep tarif etti Bilâlov.
«Altın beşik» yañı mustaqil qırımtatar teatriniñ erkânına 20-ge yaqın qırımtatar oyuncısı kirmekte. Olar Qırımtatar muzıkalı-drama teatriniñ reberi Bilâl Bilâlov işten boşatılğan soñ andan ayırılğan edi.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti 2018 senesi yazda Qırımtatar muzıkalı-drama teatriniñ bediiy reberi ve rejissöri, Ukrainada nam qazanğan sanat erbabı Bilâl Bilâlovnı işten boşattı. Rejissörniñ fikirince, onı uydurılğan sebep boyunca işten boşattılar. O, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti tarafından işten boşatılmasına itiraz bildire.
Bilâlov 1989 senesinden berli Qırımtatar akademik muzıkalı-drama teatrinde çalışqan edi, 1994 senesi onıñ bediiy reberi-müdiri oldı.


text:
Zaporijjâ vilâyetiniñ Energodar şeerinde qurtarıcılar öz reberi Vitaliy Troyannıñ Rusiye arbiyleri tarafından qaçırılmasına qarşı narazılıq aktsiyasına çıqtılar. Bunı şeer başı Dmitriy Orlov haber etti.
Şeer başınıñ telegram kanalında yayınlanğan videoda, qurtarıcılar Energodarnınh merkezinde yerli medeniyet eviniñ yaqınlarında mahsus tehnika ile tizilip sirena signallarını açqanlarını körmek mümkün.
Mayısnıñ 19-nda Vitaliy Troyannıñ qaçırılması aqqında belli oldı. Bulunğan yeri şimdilik belli degil.
"Mayısnıñ 18-nde saat 12-lerde işğalciler yanğın bölügine kelip, 1-nci devlet yaynğın qurtaruv mmufrezesiniñ başı Vitaliy Troyannıñ odasında tintüv keçirdiler. Bundan soñ odasını qapatıp, özüni belli olmağa taarfqa alıp kettiler. Hadimlerniñ tahmin etkenlerine köre, işğalciler oña işbirlik etmege teklif etkenler", - dedi Orlov.
Energodarda Vitaliy Troyannıñ qaçırılmasını Zaporijjâ vilâyetiniñ Mudafaa quvetleriniñ qayd etüv kameralarındaki vido tasdıq ete.
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Aprelniñ başında Moskva Ukrayina şimalinde faal olğanını toqtattı, dep bildirdi. Tezden Ukrayina akimiyeti Kıyiv, Çerniğiv ve Sumı vilâyetinde Rusiye arbiyleri qalmadı, dep ayttı.
Rusiye ordusı çekilgen soñ azat etilgen köy ve şeerlerde kütleviy öldürüv adiseleri aqqında belli oldı. Bazı ğarbiy liderler Rusiyeni cenk cinayetlerinde qabaatladı. Rusiye akimiyeti arbiyleriniñ öldürüvlerge alâqası bar olğanını inkâr etip, olarnı «uyduruv» dep adlandıra.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün:https://krymrcriywdcchs.azureedge.net . Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
WQK baylanıs jelileri men Internetke qol jetkizudi toqtatuğa qatıstı tüsinik berdi, - dep habarlaydı Tengrinews.kz tilşisi vedomstvonıñ baspasöz qızmetine silteme jasap.
2016 jılğı 22 jeltoqsandağı "Qazaqstan Respublikasınıñ keybir zañnamalıq aktilerine ekstremizmge jäne terrorizmge qarsı is-qimıl mäseleleri boyınşa özgerister men tolıqtırular engizu turalı" Qazaqstan Respublikasınıñ Zañımen "Baylanıs turalı" Zañnıñ 41-1 babı, kelesi mazmwndağı 1-2 tarmağımen tolıqtırıldı:
"Keyinge qaldıruğa bolmaytın jäne auır jäne asa auır qılmıstardıñ, sonday-aq qılmıstıq top dayındaytın jäne jasaytın qılmıstardıñ jasaluına äkep soğuı mümkin jağdaylarda Qazaqstan Respublikası Wlttıq qauipsizdik komitetiniñ Törağası, onıñ orınbasarları nemese Qazaqstan Respublikası Wlttıq qauipsizdik komitetiniñ aumaqtıq organdarınıñ bastıqtarı ne olardı almastıratın adamdar keyinnen baylanıs salasındağı uäkiletti organdı jäne Qazaqstan Respublikasınıñ Bas prokuraturasın jiırma tört sağat işinde habardar ete otırıp, jedel-izdestiru qızmetiniñ barlıq sub'ektileriniñ müddesinde baylanıs jelileriniñ jäne (nemese) qwraldarınıñ jwmısın, baylanıs qızmetteriniñ körsetiluin, internet-resurstarğa jäne (nemese) olarda ornalastırılğan aqparatqa qol jetkizudi toqtata twruğa qwqılı.
Baylanıs jelileriniñ jäne (nemese) qwraldarınıñ jwmısın, baylanıs qızmetteriniñ körsetiluin, internet-resurstarğa jäne (nemese) olarda ornalastırılğan aqparatqa qol jetkizudi toqtata twru tärtibi Qazaqstan Respublikasınıñ Bas prokuraturasımen kelisu boyınşa jedel-izdestiru qızmeti sub'ektileri men baylanıs salasındağı uäkiletti organnıñ birlesken normativtik qwqıqtıq aktisinde ayqındaladı";
Bwdan özge körsetilgen baptıñ 1) tarmaqşası, 3-tarmağı kelesidey özgertildi:
1) uäkiletti organnan nemese Qazaqstan Respublikasınıñ wlttıq qauipsizdik organdarınan osı baptıñ 1, 1-1 jäne 1-2-tarmaqtarında körsetilgen nwsqamanı nemese şeşimdi orındau jöninde şaralar qoldanu turalı talaptı alğannan keyin onı baylanıs jelileriniñ jäne (nemese) qwraldarınıñ jwmısın, baylanıs qızmetteriniñ körsetiluin, internet-resurstarğa jäne (nemese) olarda ornalastırılğan aqparatqa qol jetkizudi uaqıtşa toqtata twru jolımen üş sağattan aspaytın uaqıt işinde orındauğa mindetti";
Qazirgi kezde zañnamada körsetilgen özgertulerge keybir sub'ektiler tarapınan teris tüsinik beru bayqalıp jatır. Osı orayda Qazaqstan Respublikasınıñ Wlttıq qauipsizdik komiteti birşama tüsiniktemeler berudi qajet dep taptı.
Baspasöz qızmetindegilerdiñ mälimetinşe, joğarıda körsetilgen qwqıq norması öñirlik internet-servisteri men baylanıs jelilerin jappay toqtatudı közdemeydi, sebebi qoldanıstağı zañnamada Bas prokuror men baylanıs salasındağı uäkiletti organğa antiterrorlıq operaciya jürgizu barısında, qoğamdıq tärtip pen BAQ salasındağı özge de zañnamalardı bwzuşılıq tuındağan jağdayda jeliler men baylanıs qwraldarın paydalanudı şekteu üşin qwqıqtıq negiz qarastırılğan ("Terrorizmge qarsı is-qimıl turalı» jäne "Baylanıs turalı" Qazaqstan Respublikasınıñ Zañdarı).
Sonımen birge wlttıq qauipsizdik organdarı tarapınan baylanıs qızmetin toqtatu turalı şeşim auır jäne asa auır qılmıs jasauğa soqtıruı mümkin sıbaylastarın aqparattandıru jäne is-äreketin üylestiruge jol bermeu maqsatında naqtı abonentterge qatıstı qabıldanatın boladı.
Conday-aq, baspasöz qızmetindegilerdiñ mälimetinşe, jeliler men baylanıs qwraldarı qızmetin toqtatu Qazaqstan Respublikasınıñ Bas prokuraturasımen kelisilgen jedel-izdestiru qızmeti sub'ektileri men baylanıs salasındağı uäkiletti organnıñ birlesken bwyrığı negizinde tiisti operatorlarmen iske asırılatın boladı.
"The Qazaq Times"


text:
Moskva tarafından idare etilgen Qırım prokuraturasınıñ başı Natalya Poklonskaya Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetiniñ yasaq etilmesi aqqında muracaatnıñ mahkemege berilmesi aqqında bildirdi.
«Qırım Cumhuriyetiniñ Yuqarı mahkemesine Rusiye Federatsiyasında resmiyleştirilmegen qırımtatar milliy meclisi faaliyetiniñ, «Ekstremist faaliyetine qarşılıq aqqında» federal qanunına köre, yasaq etilmesi aqqında arizanı imzaladım. Bunıñ ile resmiyleştirilmegen meclis reisiniñ muavini Nariman Celâlovğa işbu teşkilâtnıñ faaliyeti yasaq etilmesi aqqında davanıñ kopiyasını berdim», – yazdı o Facebookta.
Poklonskaya işbu qararnı añlatqanı kibi, «soñ zamanları Qırım cumhuriyeti prokuraturasına qırımtatar ealisi tarafından Rusiye Fedeartsiyasında resmiyleştirilmegen teşkilâtnıñ faaliyetini qanunsız ve tarik etici olaraq tanımağa ricası ile muracaatlar kele».
Oktâbr 23 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Cemaat palatası Rusiye Baş prokuraturasına muracaat etip, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini ekstremizmge teşkermege rica etti. Böyle muracaatnıñ sebeplerinden biri – Qırımnıñ Herson vilâyeti tarafından «ticariy» qamaçavı oldı. Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya Meclisniñ «ekstremist teşkilât» olaraq tanılacağını ve faaliyetiniñ yasaq etilecegini nazarda tutqanını bildirgen edi.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi baarde işğal etkeninden soñ, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımada kirişini beş yılğa yasaq ettiler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqmescitte qayd etilgen tatar ve başqırlarda baar tarla işleriniñ bitmesini ifade etken Sabantuy bayramında Qırım Rusiye Devlet şurasınıñ reis muavini Remzi İlyasov toplaşqanlarnı tebriklep, yaqında Tataristannı ziyaret etip, cumhuriyetniñ prezidenti Rustam Minnihanov ile körüşkenini bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«O, (Tataristan prezidenti – muar.) dedi: semetdeşlerimizge büyük selâm ayt – Qırımnıñ bütün sakinlerine, qırımtatarlarğa, Qırımda er daim tınçlıq, barışıq, amanlıq olsun. Dey ki, inşaAllah, bir kün Qırımda Bütün Rusiye federal Sabantuyını keçirirmiz», – dep ayttı sanada İlyasov.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Aqmescitte cumaertesi künü, iyün 6-da, Salğır özeniniñ yalısında tatar ve başqırlarnıñ baar tarla işleriniñ bitmesini ifadelegen Sabantuy bayramı qayd etildi.


text:
Törkiyä -regionnıñ totrıqlılıq êlementı
Törkiyä ilbaşı yäş'lär belän oçraşuda könüzäk mäs'älälärgä tuqtaldı
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Änkaradağı Millät kitapxanäsendä “Kitapxanä äñgämäläre” programması qısalarında ilneñ törle poçmaqlarınnan cıyılğan yäş’lär belän oçraştı. Anda ilbaşı sorawlarğa cawap birep Finlyandiyä häm Şveśiyäneñ NATOğa kerü mäs’äläsenä dä tuqtaldı. Ärdoğan separatist terrorçı oyışma PKK/YPGne üzenä sıyındırğan älege ike ilneñ ittifaq’qa quşıluına qarşı çığa&ccedi...
-
29.06.2022
-
-
-
29.06.2022
-
29.06.2022

seg_langs: crh_Latn azj_Latn crh_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
Qırımnıñ rusiyeli Naqliyat naziri Sergey Karpov, Yaltanıñ kurort mevsimine azırlığını teşkerdi. Hususan, o Yalta limanını ziyaret etken ve anda yerli akimiyetnen havflı iskeleniñ bozmasını muzakere etken. Bu aqta yarımadanıñ Naqliyat nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirmekte.
Müessise malümatına köre, iskeleniñ tamirlevi faydasız, bunıñ içün onı bozmaga qarar berdiler.
“Bugünde bugün o şeer mülkü sayıla, onı bozmaq içün başta teşkerip qıymet kesmek kerek, soñra ise şeer mülkiyeti cedvelinden çıqarmaq. Bu devamlı ketişat olğanından sebep, yarımada sakinleri ve musafirleriniñ telükesizligi içün kerekli çareler körülecek”, - denile beyanatta.


text:
Rusiye apishanesinden azat etilgen qırımlı ukrain rejissöri Oleg Sentsov qırımtatar halqınıñ liderlerinen körüşti. Bu aqta sentâbrniñ 20-nde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Facebook saifesinde bildirdi.
Körüşüvde qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov bar ediler.
«Bugün Qırımtatar Milliy Meclisiniñ ofisinde Oleg Sentsov ile sıcaq dost körüşüvi olıp keçti. Qısqadan aytsaq, Oleg – kerçek küreşçi, o, azat etilgeninen Ukrainanı qorçalav sıñırları Ukraina topraq bütünligi içün Rusiyege qarşı ücümge keçüv platsdarmğa çevirildi. Qırımnı Rusiye necisinden beraber qurtarıp, evge, Qırımğa beraber qaytacaqmız», – dep yazdı Çubarov Sentsov ile körüşken soñ.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Qırımlı rejissör Oleg Sentsov ve anarhist Aleksandr Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına qalmağa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya cezası berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımay.
Oleg Sentsov Rusiye şimalindeki Labıtnangi şeerinde apiste yatqan edi. Aleksandar Kolçenko ise Uraldaki Kopeysk şeeriniñ koloniyasında bulunğan edi.
Keçken sene Rusiye apishanelerinde tutulğan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerni azat etmek talabı ile tutqan 145 künlik açlıqtan soñ Oleg Sentsov «aşamağa yazma şekilde razı oldı». O, bunı «zornen aşatuv telükesi bar olğanından mecburiy adım» dep adlandırdı. Amnesty International zornen aşatuv işkence ola, dep bildirdi. 2018 senesi oktâbrniñ 25-nde Sentsovğa Avropa parlamentiniñ «İfade serbestligi» içün Saharov mukâfatı berildi.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti. Rusiyede mahküm etilgen Oleg Sentsovnı qurtarmaq çağıruvı ile petitsiya Beyaz Saraynıñ saytında 100 biñden ziyade insan tarafından imzalandı.
2019 senesi sentâbrniñ 7-nde Sentsov ve Kolçenko Rusiye apishanesinden büyük deñişim neticesinde azat etilgen ediler.


text:
Ärzurumda Taw velosipedı yarışları başlana
Yarışlarda Törkiyä, Greŝiya häm İrannan yaqınça 100 sportçı qatnaşaçaq
Palandökändäge MTB CUP Olimpik Taw velosipedı yarışlarınnan alda Kiremitlik qalqulığında künegülär ütkärelde.
Palandökändä bügen oyıştırılaçaq yarış aldınnan uzğan künegülärdä küp sandağı sportçı çaqrım yarımlıq êtapnı 30 minut êçendä 10 tur yasap, tamamladı.
Törkiyäneñ Velosiped Federaŝiyase belän Ärzurum Şähär xaqimiyäte tarafınnan oyıştırıluçı Palandökän MTB CUP Taw velosipedı yarışlarında Törkiyä, Greŝiya häm İrannan yaqınça 100 sportçı qatnaşaçaq.


text:
Qırımda bir künde altı hasta koronavirustan vefat etti, umumen pandemiya vaqtında 832 kişi vefat etti. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirliginiñ er künlik monitoring malümatında aytıla.
«2841 insan (covid) ambulator tedaviylevde buluna, 1975 kişi (covid ve pnevmoniya) hastahanelerde yata, observatorlarğa alınğanlar yoq. Umumen (pandemiya vaqtında – muar.) 33828 Covid-19 hastası qayd etildi. Tüzelgen 29198 kişi yiberildi», – dep aytıla müessise haberinde.
Qırımda keçken künü 147 koronavirus hastası qayd etildi.
Qırım akimiyeti koronavirus pandemiyası sebebinden kirsetilgen sıñırlavlarnı yımşattı. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov sıñırlavlar martnıñ 1-ne qadar tamamen lâğu etilecek, dep ilân etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Lvovda keçirilgen «Qırımtatarlar kimlerdir?» interaktiv lektsiyalarnıñ çerçivesinde nevbetteki lektsiya Qırımdaki islâm dini aqqında olacaq.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına tedbirniñ teşkilâtçıları – Krım SOS cemaat teşkilâtı ve Ukrainada Avropa Şurasınıñ Ofisi ola.
«İslâm Qırımda: tarihiy aqiqatlar ve zemaneviy kerçek» serlevalı lektsiyanı islâm boyunca mütehassıs Elmira Muratova oquycaq.
«O, Qırımda islâmnıñ peyda oluvı, onıñ qırımtatarlarğa olğan tesiri ve yarımadada bugünki diniy vaziyet aqqında tarif etecek», – deyler teşkilâtçılar.
Tedbir cumaertesi künü, dekabr 6-da, yerli vaqıtqa köre saat 14:00 Mulârska soqağı, 2A adresi boyunca yerleşken İlk Lvov kütüphane binasında keçecek.
Qırımnıñ işğalinden soñ Lvov vilâyetine tahminen bir buçuq bin qırımtatarı köçip keldi. Lektsiyalarnıñ maqsadı – Lvov sakinlerini ve şeer musafirlerini qırımtatar halqınıñ tarih ve dini ile tanıştırmağa, medeniyetlerara dialognıñ peyda olmasına yol bermektir.
Leyha çerçivesinde qırımtatar halqınıñ adetleri ve muzıkalı medeniyeti aqqında lektsiyalar keçti.


text:
1944 senesi mayısnıñ 18-20-nde NKVD-NKGB mahsus tedbirleri vaqtında Qırımdan Orta Asiya, Sibir ve Urağa bütün qırımtatarlar sürgün etildi (resmiy malümatqa köre – 194 111 insan). 2004-2011 seneleri Qurultaynıñ Mahsus komissiyası «Unutma» umumhalq aktsiyasını keçirip, sürgünlik şaatlarınıñ 950-ge yaqın hatırlavını topladı. Qırım.Aqiqat arhivlerdeki hatıralarnı derc ete.
Men, Dilâver Muratov, qırımtatarım, 1938 senesi yanvarniñ 15-nde Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ Mayak-Salınskiy (1944 senesinden soñ Primorskiy adını alğan, 1962 senesi onı Yedi Quyuğa qoşqanlar) rayonındaki Yeniqale (1948 senesinden berli Sipâgino, şimdi Keriç sayıla – QA) köyünde dünyağa keldim.
Qorantam – babam Şabay Muratov (d.s. 1910) ve anam Remziye Muratova (d.s. 1912) – 1944 senesi mayısnıñ 18-nde bütün qırımtatar halqınen beraber zorbalıqqa oğratıldı – tarihiy vatanlarından sürgün etildik. Maña, qorantama ve bütün qırımtatar halqına qarşı cinayet yapıldı dep sayam.
Mayısnıñ 18-nde saba erte evimizge silâlı askerler sürip kirdi: avtomatlı eki asker ve bir revolverli zabit. Olar bir şey añlatmayıp, 10-15 daqqa içinde toplanmamıznı emir ettiler. Bizge qarşı pek sert yanaştılar, aqaretlediler, qıçırdılar, sözlerini diñlemesek, öldüreceklerini ayttılar. Beklenmegen bir şey edi, tüş kibi: şaşmaladıq, ne körgen olsaq, onı alıp, azbarğa çıqtıq.
Bütün kün semetdeşlerimizniñ yanında askerler turdı. Kimseni bir yerge yibermey ediler
Bizim kibi bütün qomşular da tışqa çıqarıldı. Askerler qıçırdı, bizni aqaretledi, küfür sözlerini ayttı. Yürip olamağanlarnı arabağa mindirgenler, er kesni Salın stantsiyasında (1952 senesinden berli Çistopolye stantsiyası – QA) topladılar. Bütün kün semetdeşlerimizniñ yanında askerler turdı. Kimseni bir yerge yibermey ediler, birisi ayaq yolğa istese de, askerler ayırılmay edi. Qaranlıq tüşip başlağanda aqşam epimizni maşinalarğa mindirip, bir stantsiyağa, ğaliba, Taşlı Yarğa alıp ketkenler (1945 senesinden berli Zelenıy Yar – QA), ve ayvanlarnı taşığan vagonlarğa yüklegenler.
1941 senesi, kütleviy seferberlik sebebinden, babamnı orduğa alğanlar, Or Qapunı (Qırımnıñ şimalindeki şeer, arbiy qale ve Or boynu, şimdi mında Perekop köyü bar – QA) mudafaa etken bölüklerde hızmet etti.
Nemse ordusı ordumıznı pek tez dağıttı, babam başqalarınen beraber esir tüşti, soñra da apiske alındı. Babam bir qaç arqadaşınen beraber fırsat tapıp, apiste qaçtı ve evde saqlandı.
Emcem askerlerniñ lafını eşitti: «Külüñiz, külüñiz, bir daa külmeyceksiñiz»
1944 senesi mayısnıñ 17-nde Bekmambet emcem aqşam oyunlarında edi, anda çoq asker bar edi. Gençler şeñlene, quvana, çoq küle ediler. Emcem askerlerniñ lafını eşitti: «Külüñiz, külüñiz, bir daa külmeyceksiñiz».
Vagonnıñ köşesinde insanlar teşik yapıp, onı kenef olaraq qullandı. Bir vagonda degil, bütün trende bir tibbiyet hadimi yoq edi.
Tren toqtasa, adamlar tez-tez vagondan tüşe edi: birisi suv qıdıra, digeri pite pişirmek içün ateş yaqa, birisi şorba ya da suv qaynata. Tren de 5-10 daqqağa, de 1-2 saatqa toqtalğan edi. Maşinist areket etecegini bildirmey edi, ses çıqarmay edi. Bir çoq insan vagonğa minip yetiştirmegen edi, qalabalıq olğan soñ insanlar tren köpçekleri altında qala edi. Qorqunç bir şey, mahsus yapa ediler. Kimse cezasını almağan edi. Üç kişi vefat etken edi. Ölülerni defin etmege bermey ediler, vagondan atıp taşlay ediler.
Açlıq, antisanitariya, hastalıqlardan – tif, sıtma, içekler yuqunçlarından – insanlar çibin kibi öle edi
Böylece, 25-inci künde Sırdarya stantsiyasına keldik, vagonımıznı Mirzaçul stantsiyasında ayırdılar. «Oktâbr» kolhozına tüştik, bizni ayvan azbarında yerleştirgenler. Açlıq, antisanitariya, hastalıqlardan – tif, sıtma, içekler yuqunçlarından – insanlar çibin kibi öle edi.
Men de sıtmağa oğradım. Ava arareti 55 derece olğanda kündüz qızıp olamay edim, suvuq edi, buzlay edim, amma sağ qaldım, nasıl dayanğanımnı bilmeyim.
Sürgünlikniñ ilk üç yılıgda sabıq cebeciler evge qaytıp, qorantalarını tapqan edi.
1947 senesi Mirzaçulden Samarqand vilâyeti Hatırçin rayonınıñ Lângar ocağına köçtik.
Mında 10 sınıfnı bitirip, 1958 senesi Samarqand köy hocalığı institutına oqumağa kirdim, 1963 senesi onı bitirdim. Bir yıl çalıştım ve Özbek ilmiy-tedqiqiy veterinar institutına oqumağa kirdim. 1970 senesi Frunzede kandidat işimni qorçaladım, 1984 senesi – Leningradda doktorlıq dissertatsiyamnı, 1989 senesi SSCB Yüksek attestatsion komissiyası maña professor unvanını berdi.
Eski SSCBden professor ocalarını davet etip, ev bere ediler. Yarışqa üç kere vesiqalarımnı berdim (kafedra müdiri, dotsent ve assistenti olaraq) ve er seferinde reqabetke qabiliyetli degil edim.
Bu millet mensüpligine köre ayırım olmaymı?
(2009 senesi oktâbrniñ 2-nde yazıp alınğan hatırlavlar)
Elvedin Çubarov, Qırım tarihçısı, Qurultaynıñ qırımtatar halqı genotsidini ögrenüv ve aqibetlerini yeñüv Mahsus komissiyasınıñ reis muavini azırladı


text:
Aqyarda iyülniñ 20-nde saba 13 yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Şeerniñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, hastalar arasında 5,7 ve 11 yaşında üç bala, 16 yaşında genç ve dört qart adam bar.
«Eki hasta Aqyarğa diger regionlardan keldi, qalğanları daa evel hastalanğanlarnen alâqada olğan edi», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgenine köre, yahşı olğan daa bir kişi hastahaneden çıqarıldı. Umumen yılnıñ başından Aqyarda 305 insan koronavirus yuqunçına oğradı. Al-azırda 51 insan hastahanede buluna. 239 kişi yahşı oldı, 6 insan vefat etti.
«Bugünki künde şeerniñ yuqunç hastahanesinde 110 insan közetile, №9 şeer hastahanesinde 140 kişi buluna. 727 insan yaşağan yerinde közetile», – dep aytıla haberde.
«İzumrud» ve «Solnışko» yerli raatlıq evleri observator rejiminde çalışa.
Keçken künü Qırımda 14 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Rusiye kontrolindeki Yalta memuriyetiniñ yedi hadimi de koronavirus yuqunçına oğradı.
Yerli akimiyetniñ malümatına köre, umumen 983 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 63-ü çetelden keldi, 105-i qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar. 672 hasta tibbiy yardım içün muracaat etkende ve hastalarnen alâqada olğanından qayd etildi, 108 hasta sağlam insannıñ skriningi neticesinde belli oldı. 721 insan yahşı oldı, 13 kişi koronavirustan vefat etti. Aqyarda 292 insan koronavirus yuqunçına oğradı, 283 insan tüzeldi, 6 kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqmescitniñ bir qısmı salı künü, sentâbrniñ 18-nde, planlaştırılmağan tamir işlerinden sebep ışıqsız qalacaq. Bunı «Krımenergo» matbuat hızmeti haber ete.
«Saat 8-den saat 17-ge qadar elektrik energiyası aşağıdaki adresler boyunca berilmeycek: Malosadovaya soq., 2-8,12 (çift), 1-11 (tek); Olençuk soq., 1-5 (tek); Tsentralnaya soq., 20-48 (çift), 17-45 (tek); Tsentralnıy aral., 35 (çift)», – dep aytıla ilânda.
«Krımenergo», yarımada sakinlerini oktâbr ayında ışıqlar söndürilecegi aqqında tenbiyelegen edi.
2016 senesi baarde Qırımda Rusiye energetik köprüniñ dörtünci teli işke tüşürilse de, elektrikler kene kesile. 2015 senesi dekabr ayından itibaren Qırımğa esas Ukrainadan elektrik energiyası kelmey, çünki Herson vilâyetindeki elektrik qulleler bozuldı. Al-azırda Qırım öz generatsiyası, Rusiyedeki generator donatmaları ve Kuban energetik köprü sayesinde elektrik energiyasınen temin etile.


text:
Äleumettik jelilerde Mäjilis deputatı Bekbolat Tileuhannıñ dissident Aron Atabek pen Şañıraq oqiğası turalı jäne "Azattıq Radiosı" jayında aytqan pikirleri qızu talqığa taqırıp boldı. Deputat Bekbolat Tileuhan 8 jeltoqsanda "Azattıq"tilşisine bergen pikirinde Şañıraq oqiğası is boyınşa sottalğan dissident, aqın Aron Atabek marqwmdı «elbwzar» dep ayıptağan. Deputattıñ sözinşe Aron Atabek te, "Azattıq Radiosı" da "artında basqa küşter twrğan" "elbwzarlar" bolıp şıqtı.
Bekbolat Tileuhanovtıñ aytısınşa, «Şañıraq oqiğası» kezinde Aron Atabek onıñ kömekşisi bolğandıqtan, onıñ müddesin qorğağan. Sol üşin işki ister ministri men Almatınıñ sol kezdegi äkimi Imanğali Tasmağambetovpen kezdeskenin aytadı. Alayda, Bekbolat Qanaywlı istiñ män-jayın bilgende barıp öziniñ emociyağa berilip, istegen isi üşin qattı ökingen eken.
«Bäri zañ boyınşa boldı. Men qasında bolğan joqpın. Mağan dälel keltirdi. Qoğamdıq kömekşimdi qorğadım, biraq onıñ isi qate boldı. Sot dwrıs jasadı. Advokattardıñ, tekseruşilerdiñ sözine qarasaq, bäri zañdı», – degen deputat mırza Aron Atabekke berilgen jazanı ädil dep sanaytının jetkizdi.
Sonday-aq: «... elgili bir sayasi küşterdiñ müddesin qorğağanın bilgem joqpın. Bükil küşimmen salınıp kirisip keldim de eñ soñında opıq jedim. Sol kezde şın jüregimmen halıqqa janı aşidı dep qorğadım. Keyin sayasi qwral, dissident ekenine közim jetti», – degen Tileuhan marqwm Atabekti «elbwzar» dep ayıptaydı.
Bwdan keyin deputat Aron Atabekti «qazaqtıñ aqını» dep atağan jurnalistke aşulanıp: «Ol – orıstıñ aqını, orıs mädenietiniñ ökili. Adam qay tilde söylese, sol elge qızmet etedi. Ol kisi qalmaqtıñ dinindegi pwtqa tabınuşı bolğan. Jüregi de, tili de, dini de qazaqşa emes», – dep saldı.
Ökinişine opınğan deputat soñında eldigi eñ bastı täuelsiz basılım Azattıq radisınıñ tilşisine «Amerikanıñ aqşasına wlttı satıp, qazaqtı qan-qaqsatıp jatqan adamsıñdar... men faktini aytıp otırmın, mıqtı bolsañız osını [efirden] jiberiñ», – degen.
Bildey bir bilik partiyasınan Mäjiliste deputat bolıp otırğan Bekbolat Tileuhannıñ jaqında ğana köz jwmğan Aron Atabek pen Azattıq tilşisine qatıstı mwnday alaböten pikiri jwrtşılıqtıñ narazılığın qozğadı.


text:
Bunı Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat-hızmeti bildire.
«Ukrainanıñ şarq vilâyetlerinde yüz bergen adiseler sebebinden, Devlet sıñır hızmeti tarafından Ukraina Rusiye arasındaki sıñırlarını qorumaq içün mahsus areketler yapıldı», – dep qayd eteler matbuat-hızmetinde.
Böyleliknen, «Granitsa» operatsiyası çerçivesinde er kün bu qısımda hızmet etmek içün biñge yaqın sıñırcı erkânları celp etile.
Umumen alğanda, soñki kün devamında ukrain sıñırcıları 45 insannı qayd etti. Bu al ukrain-rusiye sıñırında yolcu-naqliy aqımnıñ şiddetli olğanını tasdıqlay, dep bildireler matbuat-hızmetinde.
«Devlet sıñır hızmeti bu regionlarda vaziyetni kerginleştirmege tırışqanlarğa nisbeten keskin qararlar alacağına vatandaşlarınıñ diqqatlarını celp ete», – dep aytıla beyanatta.


text:
Çarşenbe künü, iyül 31-inde Qarasuvbazarda Qırım medeniy mirasınıñ saqlaması içün birleşken teşebbüs gruppasınıñ tesis toplaşuvı keçti. Bu taqım, Qarasuvbazarda bestekâr Aleksandr Spendiarovnıñ evi yıqqanlarından soñ peyda oldı, dep bildire Qırım.aqiqat mühbiri.
Tesisçilerniñ sırasına Eskender İlyasov, Leman İbraimova, Vitaliy Homutov ve Reşad Memetov kirdi.
"Bugün biz, Qırım medeniy mirasınıñ saqlaması içün birleşken teşebbüs gruppasınıñ tesis toplaşuvınıñ protokolını imzaladıq. Qarasuvbazarda Spendiarovnıñ evi yıqtırılğanından soñ, cemiyet, Ülkeşınaslıq müzeyi ile yerli akimiyet medeniy miras obyektleriniñ cedvelini tizgenini talap etti, şimdi ise şeer akimiyeti, öz qararınen olarnı yerli degerli abideler siciline kirsetmeli. Bizim teşebbüs gruppamız, bu tecribe Qıımnıñ başqa şeerlerine de tarqalsın, dep tırışacaq. Ve bu - birinci maqsatlarımızdan birisidir", - dep aytıp berdi Qırım.Aqiqatqa Reşad Memetov.
İyün 25-inde Qarasuvbazarnıñ rusiyeli memuriyetinde Spendiarovnıñ yıqılğan evi boyunca cemiyetnen muşaveresi keçti. Tedbirde yıqılğan evniñ saibi de iştirak etti, o, yañı binanıñ ögüni Spendiarov eviniñ mimariy ve bediiy üslübinde qurmaga söz berdi.
Şeerniñ rusiyeli memuriyetinde, şimdilik cemiyet ile sicilge kirsetilecek şeer obyektlerini muzakere eteler, dep bildirdiler.
Qırım ilhaqından soñ, Rusiye yarımadada olğan bütün medeniy ve tarihiy degeri olğan obyektlerni öz yurisdiktsiyasına aldı. Kyiv, abideler Ukraina halqına aittir, dep itiraz ete ve olarnı UNESCO qoruması altına almağa muracaat ete.


text:
Bazarertesi, sentâbrniñ 6-nda, sentâbrniñ 3-nde ve 4-nde FSB tintüvlerinden soñ tutulğan qırımtatarlarnıñ oturışuvları keçirilgen Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ binası ögüne Rusiye quvetçileri kele, dep bildire faal ve aq qorçalayıcılar.
«Quvetçiler kele, yañı insanlar tutulacaqtır», – dep bildirdi qırımtatar faali Zair Smedlâ.
Aq qorçalayıcı ve «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ faali Mumine Saliyevanıñ bildirgenine köre, mahkeme yanında Rusiye gvardiyasınıñ avtozakı ve kamuflâj urbada insanlar, yol patruli maşinası ve eki boş avtobus tura.
«Polis hadimleri mahkeme binasına kelgen insanlarnı videoğa çıqara, megafon vastasınen dağılmağa talap eteler. İnsanlar toplaşqan mahkeme ögünni kommunal hızmet hadimleri toqtamayıp suvara», – dep yazdı o, Facebookta ve fotoresimni paylaştı.
Advokat Ayder Azamatovnıñ bildirgenine köre, Aqmescitteki mahkeme Qırımda raatlıq künleri Rusiye quvetçileriniñ tintüvleri vaqtında tutulğan Şevket Useinov ve Eldar Odamanovnı sentâbrniñ 6-nda Rusiye Memuriy uquq bozuluvları kodeksiniñ 19.3 maddesine istinaden (polis, arbiy, FSB organları hadiminiñ qanuniy emrine riayet etmeme) 14 ve 15 künge apiske aldı.
Hatırlatamız, sentâbrniñ 4-nde Aqmescit rayonınıñ Biy Tanış (Pervomayskoye) köyünde qırımtatar faali Nariman Celâlnıñ evinde tintüv keçirildi. Ondan ğayrı Qırımda sentâbrniñ 3-4-nde Rusiye quvetçileri Aziz Ahtemov, Asan Ahtemov, Eldar Odamanov, Şevket Useinovnı tutıp esir etti.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Rusiye akimiyeti raatlıq künleri tutulğan beş insannı – Nariman Celâl, Aziz Ahtemov, Asan Ahtemov, Eldar Odamanov ve Şevket Useinovnı – Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında olğan diversiyanen bağlay, dep bildirdi. Amma gaz borusında bir şey oldımı belli degil, «başqa menbalar gaz hattı zarar körgenini tasdıqlap olamadı».
Rusiye quvet müessiseleri raatlıq künleri Qırımda insanlarnıñ tutuluvına dair malümatnı resmiy şekilde alâ daa tefsir etmedi. Qırımnıñ Rusiye akimiyetine yaqın «Krıminform» saytı sentâbrniñ 5-nde uquq qoruyıcı organlardaki menbalarğa esaslanıp, «sentâbrniñ 4-nde cinaiy dava çerçivesinde operativ-tahqiqat tedbirleri keçirildi. Beş İnsan tutuldı, olarnıñ arasında Nariman Celâl da bar, sıñırlav tedbirleri meselesi baqıla», dep bildirdi.
Cumaertesi künü, sentâbrniñ 4-nde, beş qırımtatarı tutulıp esir etilgen soñ, Rusiye polisi Aqmescitteki Rusiye FSBsiniñ idare binası ögüne kelip, semetdeşleriniñ bulunğan yerini bilmege istegen daa 40 insannı tuttı. Anda faal, vatandaş jurnalistleri ve daa evel tutulğan beş qırımtatarınıñ soy-sopları bar edi. Daa soñra bir qısmı yiberildi. Sentâbrniñ 3-nde ve 4-nde tintüvler vaqtında Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan Asan ve Aziz Ahtemovlarnıñ eki soyu poliste qala.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ fikirince, Qırımda sentâbrniñ 3-4-nde başlağan yañı tintüv ve apiske aluv dalğası, hususan qırımtatar faali Nariman Celâlnıñ tutuluvı, Rusiye akimiyetiniñ Ukraina tarafından teşkil etilgen «Qırım platformasınıñ» sammiti içün intiqam ola.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Qırımdaki tutuv ve tintüvler vastasınen «Rusiye «Qırım platformasına» cevap bere», dep qayd etti.
Ukraina aq qorçalayıcı teşkilâtları yarımadada tutulğan qırımtatarlarnı ortaq beyanatta azat etmege talap etti.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Qırımda sentâbrniñ 3-nde ve 4-nde keçirilgen tintüvler ve insanlarnıñ tutulmasınen bağlı cinaiy tahqiqat başlatılğanı aqqında bildire.


text:
Bügin Tülkibas audanına qarastı Şaqpaq auılındağı Imam Ağzam meşitiniñ janınan halal ashananıñ aşılu räsimi boldı.
Aşılu räsimine Oñtüstik Qazaqstan oblısınıñ ökil imamınıñ
orınbasarı Mwhamedjan Estemirov,audandıq ortalıq «Tülkibas ata»
meşitiniñ bas imamı Bauırjan Oñalbaev,audan äkiminiñ orınbasarı
Ötepbay Matkerimov t.b.ziyalı qauım ökilderi men auıl aqsaqaldarı
jäne meşit jamağatı qatıstı.Halal ashananıñ lentasın qiğan ökil imamnıñ orınbasarı Mwhamedjan qajı qwran oqıp,dwğa qıldı.
Osı salınğan ğimaratqa demeuşi bolğan käsipker Aqarıs Ağabekwlına
ökil imamnıñ alğıs hatın wsındı.Auıl aqsaqaldarı kezegimen söz alıp
öz alğıstarın jaudırıp jattı.Artınan qwdayı sadaqa berildi.
Bwl salınğan ğimarattıñ sıyımdılığı 250 adamğa layıqtalıp jasalınğan.Arnayı sadaqa üşin jeke-jeke qazandıqtar ornatılğan.
Edenge arnayı kafel'der töselgen.Endi auıl twrğındarı jıldıñ
barlıq mezgilinde osı ğimarattıñ işinde qwdayı-sadaqasın bere aladı.
Tülkibas audanı.
Ortalıq «Tülkibas ata» meşitiniñ bas imamı B.Oñalbaev.
05.10.2021 jıl.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ keçirilmesi mayısnıñ 2-ne ilân etilgen Qırım yarımadasına taba yürüş aqqında malümatını provokatsiya dep adlandırdı.
Aksenovnıñ aytqanına köre, bu tedbirniñ iştirakçilerini «sert qarşılıq» bekley.
«Sıñırdan qanunsız keçüv areketleri, Rusiyege kirüv ıntıluvları olsa, böyle areketler, şübhesiz, sert ve qanunğa köre qarşılıq alacaq. Ukraina aikmiyeti provokatsiyanıñ aqibetlerini tüşünmeli», – dep yazdı Aksenov Facebookta.
İşğal etilgen Qırımnıñ sabıq prokurorı, Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı Natalya Poklonskaya da Çubarovnıñ ilânına seslendi, o, yürüş iştirakçileri Qırımğa qadar kelip olamaycağından emin.
Çubarov, «5 kanal» Ukraina telekanalına izaat berip, mayısnıñ 2-nde qırımtatarlar Qırımnıñ memuriy sıñırından «Çonğar» keçiş noqtasından kütleviy şekilde keçmege planlaştıra, dep bildirdi. Meclis reisiniñ qayd etkenine köre, birinci sıralarda Meclis azaları, halq deputatlar, ğarbiy ortaqlar ketecek. Çubarov, işğal altındaki yarımadağa küç qullanıp kire bileceklerini inkâr etmey.
2019 senesi dekabrniñ 6-nda Çubarov esas Ukrainadan Rusiye işğal etken Qırımğa taba yürüş keçirilecek ve azırlıq başladı, dep ilân etti. Çubarovnıñ bildirgenine köre, belli mesleatlardan soñ erkânı aydınlatılacaq ştab endi quruldı.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
«Qırım birdemligi» cemaat jurnalisti, Grani.ru neşiriniñ mühbiri Seyran Menseitov Rusiye prokuraturasından «ekstremist faaliyeti qabul etilmeycegine» dair mektüpni poçta vastasınen aldı. Bu aqta o, «Qırım birdemligi» faallerine tarif etti.
«Kezlevde yaşayım. 2020 senesi mayısnıñ 3-nde «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» «Rusiyege qarşı aktsiyasında» iştirak etmemem içün mektüp yolladılar. 2020 senesi aprelniñ 29-ı tarihi tura», – dep tarif etti Menseitov.
Onıñ qayd etkenine köre, bir afta evelsi oña Rusiye prokuraturasından telefon ettiler.
«Prokuraturadan olğanını aytıp, meni bu tedbirler aqqında tenbilemege mecburlar, dedi. Kelmemni istedi. Red ettim, çünki vaqtım yoq, özleri kelsinler dedim. O da kelmege razı olmadı. Neytral bir yerde körüşmege teklif etti. Körüşmege razı olmadım», – dep bildirdi jurnalist.
Berilgen malümatqa köre, neticede Rusiye prokuraturasınıñ vekili kelip, tenbi vesiqasını oqudı ve onı imzalamağa rica etti.
«Men imzalamadım ve daa evel bir mitingde iştirak etmegenimni ve bunı faallerge basqı dep sayğanımnı dedim. Onı odasında şaatlarnıñ ögünde imzalaycam dep qorquzıp ketti. Meni anda ya FSB, ya militsiya ketirecek eken. Bir afta keçti ve bu mektüp maña poçtanen keldi», – dep izaatladı faal.
Menseitovnıñ fikirince, qırımtatar faallerine, «Qırım birdemligi» faallerine kene basqı yapıla.
Daa evel advokat Edem Semedlâyev qırımtatar faallerine Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından «ekstremist faaliyeti qabul etilmeycegine» dair berilgen tenbi vesiqaları basqı ve qorquzuv aletleri ola, dep bildirdi. Bu fikirni o, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında bildirdi.
Daa evel Rusiye politsiyası Han sarayını qorçalağan qadın faalge tenbi vesiqasını berdi.
Bunıñ kibi tenbi vesiqaları diger qırımtatarlarğa da berildi. Olarnıñ arasında qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, aq qorçalayıcılar ve «Qırım birdemliginiñ» jurnalistleri bar.
2019 senesi dekabrniñ 6-nda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» halqara zorbalıqsız barışıq aktsiyası azırlana ve keçirilecek, dep ilân etti. Aktsiya vaqtında faller memuriy sıñırdan keçip, Qırımğa kirecek ola. Aktsiya mayısnıñ 3-nde kemirilecek edi.
Çubarov, «Qırım yürüşi» arfesinde Kreml qırımtatarlarnı qorquzmağa tırışacaq, dep inkâr etmey.
Martnıñ 31-nde berilgen malümatqa köre, koronavirus sebebinden aktsiya başqa vaqıtqa qaldırıldı.
Mayısnıñ 3-nde Meclis reisi iştirakçileri memuriy sıñırnı keçip, işğal etilgen Qırımğa kirmesini belgilegen «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» aktsiyası olacaq, dep işandırdı.
Rusiye Tış işler nazirligi Qırımtatar Milliy Meclisi ilân etken «Qırım yürüşini» «provokatsiya» dep adlandırdı.


text:
Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtibi Oleksiy Danılov, 2014 senesi Rusiye işğal etken Qırımda Ukraina vatandaşları yaşamaq kerekler, dep qayd etti.
Böylece, o, LB.ua-ğa bergen intervde, Ukraina akimiyeti işğalden soñ Qırımğa köçken rusiyelilernen ne yapacağı sualine cevap berdi.
«Anda Ukraina vatandaşları yaşamalı. Qırım – bizim toprağımız. Bizn anda kimseni çağırmadıq. Anda kendileri ketmege istediler», – dep qayd etti Danılov.
Rusiye Qırımnı ve Donbasnıñ qısmını işğal etken soñ bir çoq Ukraina vatandaşı andaki mülkiyetinden marum qalğan. Onı esassız tutıp aldılar, dedi Danılov.
Qırım işğalden azat etilgen soñ, Ukraina akimiyeti qanunsız sürette anda kelgen Rusiye vatandaşlarını keri yiberecek. Bunı Reintegratsıya nazirliginiñ başı Oleksey Reznikov "Dom" telekanalına bildirdi.
Evel, Reznikov Qırım işğalden azat etilgen soñ yarımadadan iç kimse sürgün etilmeycek, dep bildirgen edi.
«Ukrainada qanuniy sürette yaşamağa isteseler, yabancı vatandaş statusını ala bileler, ukrain vatandaşlığını qabul ete bileler, ya da vatandaşsız olğan şahıslar olaraq yaşay bileler. Stalin rejiminiñ mirasçıları kibi sürgünliknen oğraşmaycağımız », – dedi o.
Qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev Ukraina baş naziriniñ muavini, Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri naziri Oleksiy Reznikovnıñ, yarımadağa köçken rusiyelilerni Qırım işğalden azat etilgen soñ sürgün etmek mümkün olmağanı aqqında fikrinen razı olmadı.
Hatırlatamız, 2020 senesi sentâbr ayında BM toplaşuvlarından birinde BM Ukrainanıñ daimiy vekili Serğiy Kıslıtsâ Qırımdaki demografik deñişmelerni «büyük problem» dep adlandırdı. Emin ki, Rusiye Ukraina tarafdarı ealini yarımadadan çıqarmağa tırışa.
Qırım işğali
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
2014 senesi Qarasuvbazar rayonınıñ adı butün yarımadağa yañğıradı – mında Qırım ilhaqına qarşı çıqqan ve çikiştirilip oldürilgen qırımtatar faali Reşat Ametovnıñ cesedi tapılğan edi. Onıñ cesedi Kefe trassasına yaqın yerleşken Ortalan köyü civarında tapıldı. Afsus ki, faalni öldürgen ve qıynağan adamlar epbir tapılmadı. Ancaq Reşat Ametovnıñ şahsiyeti Qırımda qarşı çıquv timsaline çevirildi. Men bellesem, faal Qarasuvbazar rayonında da degil de, «Qırım samooboronası»nıñ cenkâverleri tarafından tutulıp alınaraq Aqmescitte öldürildi, mında ise ölüsi ketirildi.
2014 senesi sentâbr ayında Qarasuvbazar rayonı hırsızlanğan eki qırımtatar yigiti aqqındaki habernen bir daa tillerde destan oldı. Olarnı kene de üzerinde bir işareti olmağan uniformalı insanlar, kündüz künü Kefe trassası üzerindeki Sarı-suvdan hırsızlap ala. Hırsızlanğan gençlerden biri qırımtatar cemaat faali Abdureşit Cepparovnıñ oğlu ve doğmuş torunı eken. Rusiyeli akimiyetten hırsızlanlarnı tapmaq talabınen yüzlernen insanlar cemaat faalleriniñ evlerine toplana.
Vaziyetniñ ciddiyetini añlağan Qırımnıñ rusiyeli akimiyetiniñ başı Sergey Aksönov Cepparovnı körüşüvge davet ete. Lâkin onı Qarasuvbazarda bekleyler degen cevap ala. Aksönov kelip körüşüvni Qarasuvbazar memuriyetiniñ binasında keçirmege qarar bere, bu arada şeer evleriniñ damlarına spetsnaz snayperlerini (poltsiyanıñ hususiy bölügi) tolduralar. Öz nevbetinde Cepparov insalarnı telükesizlik hadimlerini qızıştırmamağa ve Aksönovnı aqaretlememege riza ete. Körüşüv keçe ve bunıñ neticesi olaraq, o maaalde esas maqsadı Qırımda qırımtatarlarnıñ hırsızlanuvınen bağlı butün adiselerni ögrenüvnen oğraşacaqİnsan aqları boyunca Qırım kontakt gruppası meydanğa ketirile. Dört yıl keçkenine baqmadan, ne Reşat Ametov, ne de hırsızlanğan gençler boyunca bir netice yoq.
Bundan soñ, Qarasuvbazar rayonında hırsızlanğanlar aqqında bir malümat kelmey turdı. Esasen yañı akimiyetten Qırımnıñ yalısı, Bağçasaray ve Aqmescit rayonlarındaki faaller azap çekip başladı. Tintüv, tutulıp alınuv ve tevqiflerniñ ekseriyeti mında ötkerilip başlay.
2018 senesi de yatip keldi ve Qarasuvbazar rayonından bir daa yaramay haberler kelip başlay
İşte, 2018 senesi de yetip keldi, ve Qarasuvbazar rayonından bir daa yaramay haberler kelip başlay.
Mayıs ayında belli olmağan şahıslar rayon köy memuriyetiniñ binası üzerindeki Rusiye bayrağını qoparıp alaraq, yırtıp atqan. İşbu fakt boyunca Rusiye Cinayet kodeksiniñ – Rusiye devlet timsallerini aqaretlev aqqında - 329 maddesine binaen cinaiy iş açılğan edi. Kelgen haberge asla şaşmadım, çünki ekstremizmge qarşı küreş Merkeziniñ hadimleri adisenen alâqası olğan er kesni pek tez taptı. Bunı yerli qırımtatar ösmürleri yapqan emiş. Eger bu ösmürler qırımtatar ise, demek ki, mektepte Ukraina tarafdarı olğan qırımtatar muitinde teşviq etilgen Rusiye propagandası semeresiz olğanını köstere.
İyün ayında Qarasuvbazarda daa da deşet vaqialar yüz bere. Telükesizlik hadimleri belli qırımtatar iş adamı ve hayriyeci Resül Velilâyevke ait işhanelerde tintüv ötkere. İş adamınıñ özü tevqif etilgen edi ve al-azırda FSBniñ Moskvadaki «Lefortovo» apishanesinde tutula. Tevqif sebebi «bayatlağan tatlı mahsullar» emiş. Albuki er kes, bu sebepten kimse «Lefortovo»ğa qapalmaycağını añlay. Velilâyevni neler beklegeni belli edi – lâkin aytqanlarına köre, «Lefortovo»dan qurtuılğan pek az ola eken.
Putin Trumpnen körüşkende, Rusiye içün Qırım meselesi qapalı degen olsa da, yarımadanıñ Ukraina tarafdarı olğan ealisi içün o açıq ve açıq olıp qalmağa devam etecek
İyünniñ 18-den 19-na keçer gecesi belli olmağan şahıslar Qarasuvbazar merkezinde yerleşken Cuma cami divarına natsist timsallerinen beraber küfrli bir tarzada erkek cinsiy organlarını sızıp ketken. Videokameralar cinayetni maska kiygen yigit ve qız yapqanını qayd etken. Lâkin, mayısta Rusiye bayrağınen bağlı vaqiağa köre, bu işniñ çezilmesi uzay. Qabaatlılar tapılmasa da, asla şaşmam.
İyül ayında Qarasuvbazar memuriyeti rayonda Rusiyege qarşı beyannameler tarqatqan Ukraina tarafdarı olğan gizli teşkilât çalışqanı aqqında bildirdi.
Qarasuvbazar ealisiniñ dörtte üçünden ziyadesi qırımtatar ve olarnıñ ekseriyeti Ukraina tarafdarı olğanını hatırlatmaq isteyim. Bugünki kerçek vaziyetni qabul etmegen ukrainalı ve ruslar da az degil. Putin Trumpnen körüşkende, Rusiye içün Qırım meselesi qapalı degen olsa da, yarımadanıñ Ukraina tarafdarı olğan ealisi içün o açıq ve Qırımnıñ qanuniy statusı tiklengence açıq olıp qalmağa devam etecek.
Zarema Seitablayeva, Qırım sakini, bloger (telükesizlik maqsadı ile muellifniñ adı ve soyadı deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifade etilgen fikirler muelliflerniñ öz noqtai-nazarlarını aks etip, muarririyetniñ noqtai-nazarını aks etmesi şart degil


text:
Rusiye Devlet dumasınıñ halqara munasebetler komitetiniñ başı Leonid Slutskiy, «Qırımnıñ territoriyaal mensüpligi ile bağı sual qapalı, Rusiye ise öz topraqlarınıñ istimlâqına yol bermez ve Kyiv bunı artıq añlamaq kerek», dep saya.
Bunı o jurnalistlerge Ukraina TİN başı Dmıtro Kulebanıñ yarımadanıñ Kyivniñ nezareti astına qaytarılması strategiyasına dair aytqanlarını tefsir eterek ayttı, dep haber etti TASS Rusiye agentligi.
Slutskiyniñ aytqanına köre, bu sual bütünley qapalı, yarımada Rusiye sıñırı terkibindedir. Kyiv bunı artıq anlamaq kerek. Rusiye ise öz topraqlarınıñ istimlâqına yol bermez.
Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa Şurasınıñ kâtibi Oleksiy Danılov martnıñ 11-nde, «Qırım yarımadasınıñ Rusiye Federatsiyası tarafından işğalinden bugüngece ilk temel vesiqanıñ» azırlanılğanı aqqında bildirdi. Bu vesiqada, Qırımnıñ işğalden azat etilmesi meselesinde nasıl areket etecegimizge dair açıq talimatlar berile. Bu aqta o, Kyivde brifing vaqtında ayttı.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba martnıñ 11-nde RNBO kâtibi Oleksiy Danılov bildirgen Qırımnıñ işğalden azat etilmesi strategiyasınıñ tasdıqlanmasını tefsir etti. Bundan ğayrı, nazir Qırımnıñ keri qaytarılmasınıñ üç basamağını adlandırdı. Onıñ sözlerine köre, bu strategiya, birleştirüv ve sinegriya.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Aqmescitte sentâbrniñ 4-nde Franko bulvarındaki FSB binası ögünde sentâbrniñ 3-4-nde tintüvler vaqtında hırsızlanğan soy-sopları aqqında malümat almağa kelgen insanlar kütleviy şekilde tutuldı. Aralarında em erkek, em qadınlar bar. «Qırım birdemliginiñ» 2 vatandaş mühbiri ve «grani.ru» internet neşiriniñ mühbirleri Ayder Kadırov ve Nuri Abduraşitov tutuldı. Bir adamnıñ büyreklerine urıp, tutqanda qaba küç qullandılar. Bu aqta «Qırım birdemligi» haber ete.
Aqmescitte insanlar nasıl tutuldı – Qırım.Aqiqat fotoresimlerinde baqıñız.


text:
Qırımlı advokat Edem Semedlâyev oktâbrniñ 25-nde Aqmescitte o künü mahkeme binası ögünde tutulğan qırımtatar faallerini imaye etmek içün kelgen polis bölügi ögünde tutulğan soñ Rusiye quvetçileriniñ areketlerinen bağlı şikâyetini Qırımnıñ Advokat palatasına berdi, dep bildirdi.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Advokat aqlarımnı qorumağa ve Rusiye Federal advokatlar palatasına muracaat etmege rica etem, çünki uquq qoruyıcı organları tarafından yapılğan areketler Rusiye Federatsiyası advokatlarınıñ itibarını aşalamaqta», – dep bildire advokatnıñ beyanatını faaller.
Advokatlar palatası bu muracaatqa daa cevap bermedi.
Cumaertesi künü, oktâbrniñ 25-nde, Aqmescitteki Qırım garnizon arbiy mahkemesiniñ binası ögünde Rusiye quvetçileri Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qoltutmaq içün toplaşqan 20-den çoq kişini tuttı. Tutulğanlarnı Aqmescitniñ Merkeziy rayon polis bölügine alıp kettiler.
Daa soñra Rusiyeniñ Merkeziy rayon bölügine kelip, saba mahkeme ögünde tutulğan qırımtatarlarğa uquqiy yardım köstermek içün kelgen advokat Edem Semedlâyevge qarşı «poliske boysunmağanı» içün memuriy protokol tizildi.
Aqmescitte Rusiye kontrolindeki Qırım garnizor arbiy mahkemesiniñ binası ögünde tutulğan qırımtatar faalleri, jurnalistler ve advokat yarımada regionlarınıñ farqlı vaqtınca tutuv izolâtorlarına ketirildi. Oktâbrniñ 26-nda mahkeme keçirilmesi planlaştırıla.
Qırımnıñ Rusiye quvet müessiseleri bu tutuvlarnı tefsir etmey.
«Krım SOS» cemaat teşkilâtı Aqmescitte qırımtatar faalleri tutulğanı sebebinden «Qırım platformasınıñ» işini faalleştirmege çağırdı.
Rusiye quvetçileriniñ oktâbrniñ 25-nde qırımtatar faallerine qarşı yapqan areketlerini takbih etken beyanat Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilciligi tarafından aydınlatıldı.


text:
Yuqarı Radada nevbetten tış toplaşuv başladı. Azatlıq Radiosı onı canlı yayında köstere.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Yuqarı Rada spikeri Andriy Parubiyden halq deputatlarınıñ saylavları qanunına deñişmeler kirsetmek içün parlamentniñ nevbetten tış toplaşuvınıñ keçirilmesini mayısnıñ 22-ne belgilemesini rica etken edi.
Yuqarı Rada deputatları mayısnıñ 22-nde bildirgenine köre, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy toplaşuvda acele kibi baqmağa teklif etken saylavlar qanun leyhasını daa almadı.
Prezidentniñ saytında mayısnıñ 21-nde Ukraina Yuqarı Radasını dağıtuv buyruğı derc etilgen ve nevbetten tış parlament saylavlarınıñ keçirilmesi iyülniñ 21-ne belgilendi.
Ukraina Anayasasına köre, nevbetten tış parlament saylavları Ukraina Yuqarı Radasınıñ vekâletleri vaqtından evel toqtatılğanına dair qarar derc etilgeninden 60 kün içinde keçirile.


text:
Sinoptikler, Qırımda dekabrniñ 11-inde yağmursız sıcaq avanı tahmin eteler.
Bunı yarımadanıñ Gidrometeomerkezi bildire.
Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, Aqmescitte deñişici bulutlılıq, yağanaqlarsız ava beklenile. Şimal-şarqiy yel 7-12 m/s. Ava arareti kündüz 10…12º.
Aqyarda yağanaqlar beklenilmey. Gece ve saba yalıda duman. Şarqiy yel 5-10 m/s. Ava arareti kündüz 10…12º.
Qırımnıñ cenübiy yalısında deñişici bulutlılıq, yağanaqlarsız. Şimal-şarqiy yel 7-12 m/s. Ava arareti kündüz 10…12º.
Keriçte deñişici bulutlılıq. Yağanaqlarsız. Gece, saba ve üylege qadar bazı yerlerde duman, Şimaliy yel 3-8 m/s. Ava arareti kündüz 7…9º.


text:
Dünyada qayd etilgen COVID-19 koronavirus hastalarınıñ sayısı bir buçuq milliondan çoq oldı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Hastalarnıñ sayısına köre ABD lider ola – aman-aman 430 biñ kişi. Soñki künde Amerika Birleşken Devletlerinde aman-aman 27 biñ insan koronavirus yuqunçına oğradı, 1800-den çoq kişi vefat etti. Qırğınlıq başlağanından berli aman-aman 14 biñ 700 hasta can berdi.
COVID-19 hastalarınıñ sayısına köre ekinci yerde İspaniya buluna. Anda virus 148 biñden çoq sakinde qayd etildi, aman-aman 15 biñ kişi vefat etti.
Üçünci yerde İtaliya buluna. Memlekette hastalanğanlarnıñ sayısı tahminen 140 biñ insan oldı. 17 buçuq biñ kişi vefat etti. İtaliyada COVID-19 hastalığından ölüm sayısı dünyada eñ yüksek ola.
Ğarbiy ekspertlerniñ tahminlerine köre, Pekin, yañı çeşit koronavirusı tarqalıp başlağan Qıtayda qayd etilgen COVID-19 hastalarınıñ kerçek sayısını ve vefat etkenlerniñ sayısını gizley.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Avropa parlamenti oktâbrniñ 9-nda keçirilecek toplaşuvda Ukrainadaki vaziyetnen bağlı munaqaşa keçirecek. Bu aqta Avropa parlamentiniñ saytında aydınlatılğan cedvelde aytıla, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Munaqaşa Brüsseldeki toplaşuvda üyleden soñ olacaq.
İyül ayında Avropa parlamenti qarar çıqarıp, Rusiyeni ukrainalı siyasiy mabüslerni azat etmesine çağırğan edi.
Bundan ğayrı, Avropa parlamenti, Rusiye tarafından «halqara uquqnıñ esas printsipleri ve normalarınıñ bozulğanını, hususan halqara mahkemelerniñ qararlarını yerine ketirilmegenini takbih etti; Rusiyeni Avropa insan aqları mahkemesiniñ Qırım yarımadasında ve Rusiyede tutulğan şahıslarnıñ aqlarını bozuv qararlarını yerine ketirmesine çağırdı».
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qayd etmeli ki, Petro Poroşenkonıñ inauguratsiyası iyün 7-ne belgilendi.
«Saylanğan Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ inauguratsiyası ötkerilecek. Bu sebepten şimdi tedbirde Rusiye temsilcisiniñ iştiragi ile meraqlanalar. Poroşenkonıñ Ukraina Yuqarı Şurasında inauguratsiya merasiminde Rusiye Federatsiyasınıñ elçisi Mihail Zurabov iştirak etecek. O Ukrainağa qayta», – dedi Rusiye çetel işler nazirliginiñ başı muavini, devlet kâtibi Grigoriy Karasin.
Hatırlatamız, Mihail Zurabov 3 ay devamında memlekette bulunmay edi: fevralniñ soñunda Ukrainada yüz bergen vaziyet sebebinden onı Kiyevden Moskvağa çağırdılar.


text:
«Kamelot» kezinti gemisi Sudaq rayonında suvğa battı, yolculardan birini qurtarıcılar deñizde qıdıra. Bu aqta Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Müessise malümatına köre, gemide 12 yolcu ve eki ekipaj azası bar edi.
«Olardan 13 kişi qurtarıldı. Şimdi qurtarıcılar daa bir yolcunı qıdıra», – dep aytıla haberde.
Müessise, qaza haberi sentâbrniñ 5-nde saat 13:40-ta keldi, dep bildire. Gemi Meganom burnu rayonında yalıdan 200 metr mesafede battı.
2019 senesi iyül ayında Sudaqta Rusiye qurtarıcıları «Romantika» yahtasını qaradan köterip limanğa ketirdi.


text:
İşğal etilgen Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları qırımtatar faallerine basqı quvetleştire. Martnıñ 27-nde «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve olarnıñ tutulması yarımada sakinlerini qasevetlenmege mecbur etti. Bu aqta «Serbest Qırım» cemaat areketiniñ faali Reşad Memetov Qırım.Aqiqatqa intervyü berip tarif etti.
– Qırımda soñki tintüv ve tutuvlar aqqında ne aytalar, qırımtatarlar ne deyler?
Halq tişlerini sıqa. Yañı sınavlarnı lâyıq bir şekilde qarşılamağa azırmız
– Ekseriyeti pek qasevetlene, amma qorqu yoq. Halq, aksine, tişlerini sıqa. Yañı sınavlarnı lâyıq bir şekilde qarşılamağa azırmız. Bizim tarihımızda böyle şeyler endi olğan edi, biz qorqmaymız.
– Siziñ fikiriñizce, qırımtatar faalleriniñ apiske alınması nenen bağlı?
– Sebepler belli degil. Soñki beş yıldan olar deñişmediler, qırımtatarlarnıñ bütün olıp keçken adise-vaqialarğa da munasebeti deñişmedi. Halqımız demokratik printsip, söz ve fikir serbestligi, halqara uquqqa sadıq qala, Qırımda tiklengen rejimni bu açuvlandıradır.
– Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ qırımtatarlarğa qarşı quvetleştirilgen basqınıñ neticesi ne ola bile?
– Şübhesiz, yahşı bir şey olmaycaq. Siyasiy mabüslerniñ aman-aman eki yüz balası babasız qaldı. Kütleviy tutuvlardan soñ mahkemege beş yüz insan semetdeşimizniñ kelmesi er şeyni köstere. Basqı ne qadar küçlü olsa, tirenüv de o qadar küçlü olacaq.
– «Serbest Qırım» cemaat areketiniñ vazifeleri ne?
– İlk evelâ Qırımda söz serbestligi ve diger vatandaş serbestlikleriniñ toqtatılmasına qarşı küreş. Bu liberal baqışlı insanlarnıñ demokratik birleşmesidir. Ne yazıq ki, zemaneviy Qırımnıñ siyasiy trendine zıt kele ve akimiyet tarafından duşmanlıqnı doğura. «Serbest Qırımnıñ» müim vazifelerinden biri – Qırımğa Rusiyenen beraber kelgen propagandağa qarşı areketlerdir. Eminmiz ki, insanlarnıñ alternativ fikir aqqı bar. Mence, «Serbest Qırım» areketiniñ sistem işi, inkişafı, büyük planları ve yüksek maqsadları bar. Bunı begenem.
– Bu birleşmeniñ iş yönelişleri aqqında tarif etiñiz.
Yerli akimiyet qırımtatarlarnı bu esnaslarğa celp etmek içün memuriy resursnı daa sert qullana. Bücetten para alğanlar tesir altında qala
– «Serbest Qırım» cemaatçı, faal, blogerler içün seminarlar keçire. Talebelerniñ ana-babaları içün «Ana-babalar teşebbüsi» birleşmesi bar. Zemaneviy Qırım içün siyrek rastkelgen bir şey. 2014 senesinden evelki vaqıtlarnı hatırlayım, bizler, cemaatçılar, tek Qırımda degil, esas Ukrainada da seminar, trening, konferentsiyalarda muntazam sürette iştirak etken edik. Vatandaş cemiyetiniñ inkişafı içün pek meraqlı ve faydalı edi. Şimdi böyle bir şey yoq.
– Qırımnıñ Rusiye akimiyeti yarımadada yerli şura saylavlarını keçirmege azırlana. Siziñ fikiriñizce, qırımtatarlar iştirak etecekmi ya da yoq?
– Qırımda saylavlarnı körmemezlikke urmağa ket-kete daa zor ola. Yerli akimiyet qırımtatarlarnı bu esnaslarğa celp etmek içün memuriy resursnı daa sert qullana. Bücetten para alğanlar tesir altında qala. Maña köre, akimiyet daa sert basqı yapacaq. Şimdi bile itibarlı qırımtatarlarnı akimiyet firqasından deputatlıqqa namzet köstermege çağıralar. Bir çoq insan zayıf, amma vicdan ile uzlaşmağa er kes azır degil.
Gençler de zor vaziyette: bir taraftan, karyeralarını yapmağa, muvafaqiyetli olmağa isteyler, diger taraftan – halqımıznıñ printsiplerini satmağa istemeyler.
– Qırımtatar Milliy Meclisi Ukraina prezidenti namzeti Petro Poroşenkoğa rey bermege çağırğan edi. Siziñ fikiriñizce, ekinci turda namzet Volodımır Zelenskıy ğalip çıqsa, memleketniñ siyaseti Meclis ve qırımtatar halqı meselelerinde deñişecekmi?
Bugünde-bugün qırımtatar halqınıñ sesi pek yüksek
– Mence, prezident saylavlarında Volodımır Zelenskıy ğalebe qazansa, çoq şey deñişmeycek ve konstruktiv işbirligi qalacaq. Bu dialognıñ ne qadar müim olğanını añlaydır. Bugünde-bugün qırımtatar halqınıñ sesi pek yüksek, qırımtatar meselesi ise halqara tedbirlerniñ kün tertiplerinde muntazam sürette yanğırağanını añlaydır.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturası bildirgeni kibi o, Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ anda insannıñ tuvğan tilinde tasil almaq ve oqumaq aqqınıñ bozuluvı vaqialarını sıq-sıq qayd ete.
Bu hususta muessiseniñ Ukrain yazısı ve tili kününe bağışlanğan beyanatında bildirile.
Bildirüvde: «Qırım yarımadasınıñ Rusiye tarafından muvaqqat işğalinden soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturası anda insannıñ tasil almaq ve şu cümleden tuvğan tilinde oqumaq aqqınıñ bozuluvı vaqialarını sıq-sıq qayd ete», – denile.
Rusiye tarafından şimdilik bu bildirüv boyunca iç bir izaat berilmedi.
Ukrainada noyabrniñ 9-nda Ukrain yazısı ve tili künü qayd etile.
BMT Halqara mahkemesi 2017 senesi aprelniñ 19-nda ilhaq etilgen Qırımnıñ sakinlerini qorçalamaq içün «Ukraina Rusiyege qarşı» mahkeme davası boyunca muvaqqat tedbirlerniñ alınmasına razılıq berdi. Mahkeme, ukrainlerniñ aqlarına haraplayıcı zararlar ketirilgeniniñ delilleri olğanına dair qarar berdi.
Mahkeme Rusiyeden qırımtatarlarnıñ aqlarına riayet etmesini, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetinden sıñırlanmalarnıñ alıp taşlamasını, ilhaq etilgen Qırımnıñ sakinlerine ukrain tilinde tasil almaq imkânınıñ bermesini talap etti.


text:
Bunı müessiseniñ baş müdiri Boris Ostapük bildirdi, dep haber ete şirketniñ matbuat hızmeti.
Endiden soñ er kün Qırımğa Ukraina, Rusiye ve Aqrusiye trenleriniñ 30 çifti qaytnaycaq.
Qırım.Aqiqat bildirgenine köre, qıtaiy Ukraina ve Qırım Muhtar Cumhuriyeti arasında qatnağan tren biletleriniñ fiyatı deñişmey qaldı.
Evel olğanı kibi yol parası deñişmedi, dep aytıla «Ukrzaliznıtsâ» müessisesiniñ matbuat hızmeti bergen beyanatında.
OAO «Federal yolcu şirketiniñ» malümatına köre, paalı fiyatlardan bilet alğan yolcular aynı stantsiyalarnıñ kassalarında parasını ala bileler.
«Ukrzaliznıtsâ» iyün 16-dan 30-na qadar Qırım Muhtar Cumhuriyetinden ve keri qatnağan tren biletlerini 2014 senesi iyün 12-de satıp başlaycaqlar.
«Ukrzaliznıtsâ» müessisesi bergen malümatlarğa köre, fiyatlar deñişmedi ve Rusiye tarafından bunıñnen bağlı bir de bir resmiy malümat olmadı.
Qırım demir yollarınıñ malümat hızmetinde bildirgenlerine köre ise, biletler fiyatı kerçekten arttı.
«Bugünden başlap Aqmescitten Kiyevge platskart yeri – 2330 ruble, kupe – 3370 ruble tura. Bu al Rusiye elektron tertibatı qoyulması ile bağlı, o avtomatik şekilde böyle fiyatlarnı belgiley», – dep bildireler mında.
Qırım.Aqiqat işğal etilgen Keriçte demir yol biletleriniñ fiyatı eski fiyattan satılğanını bildirgen ediler.
İyün 11-de saba Keriç demir yol kassasınıñ hadimi «Aqmescit-Kiyev» biletiniñ ukrain nümünesini sattı. Küpe vagonında eki yer fiyatı 2004 ruble 41 kapikni teşkil etti.


text:
Türkiye prokuraturası Ukrainanıñ tanılmağan Qırım Cumhuriyetiniñ limanlarına kirüv yasağını bozğan Türkiye seyaat layneriniñ işini ögrenip başladı. Bunı Yuqarı Radanıñ VO «Batkivşçina» deputatı Mustafa Cemilev bildirdi, – bildire «Ukrainskiye novosti» agentligi.
Cemilevniñ qayd etkenine köre, o özü bu meseleni ögrendi, ve, onıñ malümatına köre, «Adriana» layneri Türkiye qanunlarını bozdı ve oña qargı cinaiy iş açıldı.
«Bu seyaat laynerini aytacaq oslaq, Türkiye Cumhuriyetiniñ prokuraturası taqiqat keçirecek», – dep ayttı Mustafa Cemilev.
Bundan ğayrı, halq deputatı kütleviy haber vastalarınıñ «Aqmescitt-İstanbul» ava seferi ğayrıdan başlanaca aqqında haberini yañlış dep bildirdi, – dep yaza neşir.
Ukraina halqara gemiler içün Qırımdaki Kezlev, Keriç, Aqyar, Kefe, Yalta ve Aqyar limanlarını qapattı.
2014 senesi martnıñ 16-da Qırımda ve Aqyar şeerinde yarımada statusı aqqında sahte referendum olıp keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qabul etti. Ukraina, Avropa Birligi, AQŞ rey berüvni tanımayıp, Qırım Rusiye tarafından işğal etildi degen fikirdeler.


text:
Qanunsız Qırım parlamentiniñ matbuat-hızmeti bergen malümatına köre, işbu qararğa binayen şimdiki Qrucılıq ve mimarcılıq cumhuriyet komiteti yerine Qrucılıq ve mimarcılıq Nazirlikni meydanğa ketirmege teklif etile.
Öz başına tayinlengen Qırım ükümetindeki «nazirlik»niñ başına Vladimir Nikolov turdı.
Bundan da ğayrı, prezidium tanılmağan Qırım Cumhuriyetiniñ medeniy miras qoruvı boyunca Cumhuriyet komitetiniñ reisi vazifesine Natalya Grinenkonıñ namzetine qol tuttı.
Nikolov ve Grinenko aynı bu vazifelerni Viktor Plakida baş nazir olğanda eda etken ediler.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi Rusiye Memuriy bozuv kodeksiniñ 19.3 maddesine istinaden polis hadimine boysunmama aqqında tizilgen ekinci protokolnı yekünlenmesi içün yollap, qırımlı advokat Edem Semedlâyevni Sudaq vaqtınca tutuv izolâtorından azat etti.
Bu aqta imayeci Ayder Azamatov «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesine haber etti.
Birleşke qayd etkenine köre, Rusiye polisiniñ hadimleri Edem Semedlâyevniñ davası boyunca protokolnı advokat №3 «Merkeziy» polis bölüginde «E» merkeziniñ hadimi Ruslan Şambazovnıñ talabınen ses qaydını toqtatmağa soñ tizdi.
İmayeci Ayder Azamatov Merkeziy rayon mahkemesinde Rusiye Memuriy uquq bozuvları kodeksiniñ 24.3 maddesine («Memuriy uquq bozuvları davalarınıñ açıq baqıluvı») esaslandı. Uquqiy normağa köre, memuriy uquq bozuvları davası boyunca esnasta iştirak etken şahıslarnıñ ses qaydı vastasınen dava ketişatını qayd etmege aqları bar.
«O, mahkemeden, tahqiqatçıdan, polis hadiminden izin almamalı. Ağzaviy şekilde video çıqarğanını bildirmek yeterli ola. Edem Semedlâyevniñ areketleri tamamen qanuniy ola, amma polis hadimleriniñ areketleri qanunsız olmaqnen beraber advokatnıñ itibarını, şerefini ve iş reputatsiyasını aşalay, çünki advokattan urbasını çıqarmasını talap etip baqmaq qanunnı sert bir şekilde boza», – dep añlattı Azamatov.
Mahkeme, imaye tarafını tutıp, polis hadiminiñ qaba hatalarını qayd etti: Semedlâyevge aqları añlatılmadı, protokol kopiyası berilmedi.
«Protokol tizüv keyfiyeti ve şahıslarnı memuriy mesüliyetke çeküv nizamına eki dep qıymet kesem. İş vazifelerine munasebetleri deñişmeli. Bir fakt olmağanda memuriy protokol tizmege olmay», – dep qoştı Azamatov.
Böylece, Edem Semedlâyev Sudaqnıñ vaqtınca tutuv izolâtorında bir kün yattı, şimdi azatlıqta buluna. Ayder Azamatov advokatlar toplulığı bu vaziyetke menfiy qıymet kese, dep bildirdi.
ABD, Rusiyeni qırımlı advokat Semedlâyevni acele azat etmesine çağırdı.
Bundan evel qırımlı advokat Edem Semedlâyev oktâbrniñ 25-nde Aqmescitte o künü mahkeme binası ögünde tutulğan qırımtatar faallerini imaye etmek içün kelgen polis bölügi ögünde tutulğan soñ Rusiye quvetçileriniñ areketlerinen bağlı şikâyetini Qırımnıñ Advokat palatasına berdi, dep bildirdi.
Cumaertesi künü, oktâbrniñ 25-nde, Aqmescitteki Qırım garnizon arbiy mahkemesiniñ binası ögünde Rusiye quvetçileri Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qoltutmaq içün toplaşqan 20-den çoq kişini tuttı. Tutulğanlarnı Aqmescitniñ Merkeziy rayon polis bölügine alıp kettiler.
Daa soñra Rusiyeniñ Merkeziy rayon bölügine kelip, saba mahkeme ögünde tutulğan qırımtatarlarğa uquqiy yardım köstermek içün kelgen advokat Edem Semedlâyevge qarşı «poliske boysunmağanı» içün memuriy protokol tizildi.
Aqmescitte Rusiye kontrolindeki Qırım garnizor arbiy mahkemesiniñ binası ögünde tutulğan qırımtatar faalleri, jurnalistler ve advokat yarımada regionlarınıñ farqlı vaqtınca tutuv izolâtorlarına ketirildi. Oktâbrniñ 26-nda mahkeme keçirilmesi planlaştırıla.
Qırımnıñ Rusiye quvet müessiseleri bu tutuvlarnı tefsir etmey.
«Krım SOS» cemaat teşkilâtı Aqmescitte qırımtatar faalleri tutulğanı sebebinden «Qırım platformasınıñ» işini faalleştirmege çağırdı.
Rusiye quvetçileriniñ oktâbrniñ 25-nde qırımtatar faallerine qarşı yapqan areketlerini takbih etken beyanat Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilciligi tarafından aydınlatıldı.


text:
Fevralniñ 26-nda Kyivde «İşğal etilgen yarımada: dört yıllıq tirenüv» adlı dörtünci halqara forum keçirilmesi planlaştırıla, dep haber ete fevralniñ 25-nde Yuqarı Rada matbuat hızmeti Twitterde.
Haber etilgenine köre, tedbirde Ukraina Yuqarı Radası reisiniñ birinci muavini İrina Geraşçenko, Avropa parlamentiniñ deputatı Rebecca Harms, Ukraina halq deputatları, Ukraina ükümeti ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileri iştirak etecek.
Üç çeşit panel munaqaşası keçirilüvi qararlaştırğan forum çerçivesinde, «Kreml esirleri» adlı vesiqalı film numayiş etilecek.
2017 senesi fevralniñ 25-26-nda Ukraina nazirler Şurası klubında ötkerilgen «Qırım işğal şartlarında: Bunıñ Ukraina ve dünya içün aqibetleri» adlı halqara forumda, ukrain siayasetçileri ve ükümet azaları, çetel diplomatları ve halqara ekspertler iştirak etken ediler.
Ukrainada fevralniñ 26-sını «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü» olaraq ilân etmege teklif etile. 2014 senesi aynı künü Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine bağışlanğan miting ötkerilgen edi. O zaman miting iştirakçilerine Rusiye tarafdarı olğan faaller, şu cümleden «Rus birligi» firqasınıñ vekilleri qarşı çıqqan edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Sentâbr 17-sinde OSCE toplaşuvında, rusiye vekilleriniñ "rusiyeli" Qırım aqqında laflarından soñ demarş yapqan Ukraina delegatsiyası, tedbirde işini devam etmege qarar aldı.
Bunı Ukraina Tış İşler Nazirligi, öz telegram kanalında bildire.
"Ortaqlarımıznen muzakerelerden soñ, delegatsiya eki aftalıq muşaverede işini toqtatmamağa qarar aldı. Demarş ortaqlarımıznı seferber etmege imkân berdi - Ukraina bütünligine qol tutıp AQŞ, Kanada, AB-niñ bir sıra memleketleri, şu cümleden reislik yapqan Slovakiya, İsveçre ve Gürcistan, vekilleri çıqışta bulundı", - denile beyanatta.
Ukraina eyyeti sentâbrniñ 17-nde OSCE toplaşuvı çerçivesinde söz serbestligi muzakere etilgen toplaşuv salonını «Rusiyege ait Qırım» laflarına narazılıq bildirmek içün terk etti.
Olarnıñ arasında sentâbrniñ 16-nda toplaşuvda iştirak etken «P. Hilendarskoy regional bulğar milliy-medeniy muhtariyetinden» Lüdmila Radeva, «Krımskaya gazeta» ve «Krımskiy jurnal» baş muarriri Mariya Volkonskaya, «Krımskoye informatsionno agentstvo» neşirinden Olga Leonova.
Rusiyege qoltutqan «Millet» qırımtatar telekanalınıñ baş müdiri Ervin Musayevniñ lafı da bölündi.
Sentâbrniñ 16-nda Varşavada sentâbrniñ 27-ne qadar devam etecek OSCE insan ölçevini esaplav toplaşuvı başlandı.
OSCE toplaşuvında iştirak etmek içün Rusiye akimiyeti ve yarımada teşkilâtlarını temsil etken qırımlı iştirakçiler qayd etildi.
Ukrainanıñ Viyanadaki halqara teşkilâtlar vekili Yevğen Tsımbalük OSCE insan ölçevini esaplav toplaşuvında Rusiye akimiyeti ve yarımada teşkilâtlarını temsil etken işğal etilgen Qırım iştirakçileriniñ «sözü birden bölünmeli», dep bildirdi.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım başı Sergey Aksönov, yarımada askinleri suv keyfiyetine şikâyet etkenini bildidre. Çeşmelerden ne içmekke, ne de qullanmaqqa lâyıq olmağan suv kele.
Bunı Aksönov sentâbr 11-inde Aqmescit şeeriniñ, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarınıñ suv teminatı boyunca muşaverede ayttı.
"Bütün Qırımdan muracaatlar kele. Esas şikâyetler suvnıñ keyfiyeti, suvnıñ bulançıq olğanı, içmekke ve qullanuvğa yaramağanı ile bağlı. Suv berüv cedvellerine ve yuqarı qatlarda suvnıñ olmamasına da şikâyet eteler", - dedi Aksönov.
"Voda Krıma" müessisesiniñ başı Vladimir Bajenov, "borularda suv qarışqanı ve bunıñ içün bütün kir köterilgeninen" bağlı olğanınen añlata.
Aksönov muşaverede şirketlerge borularnı temizlemege buyurdı.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Rusiyeniñ gemi gruppirovkası Ukrainanı 44 qanatlı raketanen qorquza, dep bildire «Yug» operativ komandanlığı Facebookta.
«5 qanatlı gemi, 3 büyük desant gemisi ve 1 suvaltı qayıqtan ibaret duşman quvetleriniñ gemi gruppirovkası 44 qanatlı raketalı darbe telükesini ketire. Aynı vaqıtta, furtunalı ava desantqa enmege bermey», – dep aytıla haberde.
İyünniñ 21-nde, Ukraina silâlı quvetleriniñ malümatına köre, Rusiye qanatlı raketaları Mıkolayıv ve Oçakivge ücüm etti, liman infrastrukturası zarar kördi, müessise ve elektrik hatları zarar kördi.
Ukraina Silâlı quvetleriniñ Baş ştabı qayd etkenine köre, büyük cenk başlağanından Ukraina arbiyleri 137 Rusiye qanatlı raketasını yoq etti. Rusiye arbiyleri zararları aqqında bildirmey.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Rusiyeniñ büyük ücüminden soñ tahminen 2600 Rusiye qanatlı raketası Ukrainağa darbe endirdi, dep bildirdi.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Kreml kontrolindeki Qırımnıñ Qarasuvbazar rayon mahkemesi 16 yaşında qırımtatarı Abduraman Abduveliyevni Rusiye Ceza kodeksiniñ 329-ıncı maddesine istinaden («Rusiyeniñ devlet alemi ya da Rusiyeniñ devlet bayrağını aramlav») qabaatlap, azatlığını altı ayğa sıñırladı. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Bu qararnı qadı Aleksandr Aleynik çıqardı.
Rusiye tahqiqatınıñ malümatına köre, 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Abduveliyev Qışlav (Kurskoye) köyüniñ köy şurası, mektep yanındaki abide ve köy klubından üç Rusiye bayrağını alıp taşladı. Eki aydan soñ rayonda bunıñnen bağlı bir sıra tintüv keçirildi.
«O künü qardaşımnen beraber olğan balalar ya şaat, ya qabaatlayıcı ola, qardaşım Sudaq rayonındaki mektepte oquy. Mahkeme qararına baqılsa, qardaşım mektepke nasıl qatnaycaq belli degil. Çünki yarım yıl devamında köyden çıqmamalı ve çıqmağa istegen er seferinde haber etmeli», – dep izaatladı mahkeme qararını Abduramannıñ tatası Esma Abduveliyeva.
İşğalden soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkerilip başlandı.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqlarından vekâletlisi Valeriya Lutkovska rus ombudsmanı Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, qırımtatarlarnıñ liderlerinden biri olğan İlmi Umerovqa yeterli tibbiy baqım almaq aqqını teminlemege rica etti. Bu aqta Lutkovskanıñ beyanatında bildirile, onı matbuat hızmeti derc etken.
«İlmi Umerovnıñ yüregine tibbiy ameliyat yapılğan edi, onıñ qanında şeker seviyesi yüksek, ve özü Parkinson hastalığına oğrağan, onıñ sağlığı kün-künden zayıflaşa, bu sebepten o daima tibbiy eyyetniñ nezaretinde bulunmalı», – dep aytıla Valeriya Lutkovskanıñ mektübinde.
Ukrain ombudsmanı dey ki, İlmi Umerovnıñ serbestligini sıñırlağan ceza onıñ ayatı içün aqiqaten telükelidir.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi sentâbrniñ 27-nde qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri olğan İlmi Umerovqa nisbeten öz qararını çıqardı. Umerov eki yıllıq yaşav tarzındaki koloniyada qalmasına üküm etildi. Bunıñnen beraber, Umerovğa eki yıl devamında açıq faaliyet ile oğraşması ve kütleviy haber vastalarında çıqışta bulunması yasaqlandı. Umeronıñ özü oña qarşı açılğan dava siyasiy sebeplerden alıp barılğanını beyan etti. Resmiy olaraq Kyiv, AB ve halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtlar bu ükümni takbih etti ve onı qanunsız tanıdı.