text:
Qırımda apiske alınğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ sağlıq vaziyeti – kritik.
Bu aqta Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Facebook saifesinde yazdı.
Aynı vaqıtta, Rusiye prezidentiniñ mesleatçısı, Rusiye prezidenti yanındaki vatandaş cemiyeti ve insan aqları Keñeşiniñ reisi Mihail Fetodovdan kelgen malümatqa köre, siyasiy mabüsniñ alı bir qarar.
«Advokatnıñ aytqanına köre, alğan vesiqada olğan hastalıqlar arasında ağır ve apiste tutulmasına mania olğan soyları yoq, dep qayd etile. Lâkin bilemiz ki, Edem Bekirovnıñ bir sıra telükeli hastalığı bar, SİZO şaraitlerinde olar tek daa beter ola bile. Daa bir kere emin oldım ki, Rusiyeden kelgen mektüplerdeki malümatqa inanmağa olmay», – dep yazdı Denisova.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye Bekirovnıñ kerçek sağlıq vaziyetini gizley ve insan aqlarını boza.
«Soñki muracaatımda Ukraina vatandaşına mahsus tibbiy müessisede kerekli tibbiy yardım kösterilmesi içün acele tedbir almağa rica etken edi. Qayd ettim ki, Edem Bekirovnıñ SİZOda tutulması ayatı içün telükeli aqibetlerge ketire bile», – dep qayd etti ombudsmen.
Daa evel Bekirov ilk tahqiqat çerçivesinde belgilengen psihologik-psihiatrik ekspertizadan keçti, dep haber etilgen edi.
Qırımda tevqif etilgen qırımtatar faali Edem Bekirov «Qırım birdemligi» areketiniñ koordinatorlarından biri Server Mustafayev ile SİZOda aynı kamerada qala.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı.
O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Ukraina Tış işler nazirligi mahkemeniñ qararına qarşı «sert narazılıq» bildirdi.
Bekirovnıñ tuvğanları ayatı telükede olğanını bildirgen edi. Malüm ki, apiske alınğan faal şeker hastası ola. Ayağı kesilgen, muntazam sürette sarğılav yapılmalı.
Yanvarniñ 15-nde Bekirov Aqmescit SİZOsından Semaşko Cumhuriyet hastahanesiniñ endokrinologiya bölügine tibbiy teşkerüvge avuştırılğan edi. Yanvarniñ 18-nde Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Bekirov hastahaneden çıqarılıp, Aqmescit SİZOsınıñ mahsus blokuna yollanıldı, dep bildirdi.


c: text/html

text:
Ukraina tış işleri naziri Pavlo Klimkinniñ Almaniya tış işleri muessiseniñ yolbaşçısı Zigmar Gabriel ile körüşüvinde, ilhaq etilgen Qırım ile Rusiye apishanelerinde tutulğan siyasiy mabüslerni azat etüv meselesi muzakere etildi. Bunı Ukraina TİN siyasiy şubesiniñ yolbaşçısı Aleksey Makeyev Twitterde bildirdi.
Makeyev: «Pavlo Klimkin ve Zigmar Gabrielniñ bugünki subetlerinde, işğal etilgen Donbasstan rehinlerniñ, em de Rusiye ve ilhaq etilgen Qırımdan Kremlniñ siyasiy mabüsleriniñ evge qaytarılması muim edi. Pavlo Klimkin siyasiy mabüslerniñ cedvelini berdi. Almaniyanıñ bu meseledeki tesiri – al eticilerden biridir», – dep qayd etti.
Almaniya tış işleri naziri Zigmar Gabriel resmiy ziyaret ile Ukrainada buluna.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Yanvar 15-inde saba Aqmescit (Simferopol) şeerniñ bazı çetlerinde, yol qazaları neticesinde soqaqlar tıqalıp qaldı. Bu aqta Qırım matbuatı bildire ve şeer sakinleri içtimaiy ağlarda yaza.
“RİA Novosti Krım” bildirgenine köre, naqliyat toqtavlarınıñ merkezi - Sevastopolskaya soqağınıñ bir qısmı, bundan ğayrı Lenina bulvarı, Gagarina, Russkaya, Kozlova ve Balaklavskaya soqaqları.
Qırım matbuatı bildirgenine köre, tıqanıqlıq, Sevastopolskaya ve Krımskih partizan soqaqları çaprazında olıp keçken yol qazası sebebinden peyda oldı. Bir yengil maşnanıñ aydavcısı başqa maşnağa yol bermegen, neticede qaza yüz bergen. İlk alınğan malümatqa köre, zararlanğanlar yoq.
“VKontakte” içtimaiy ağındaki “Avtopartnör Krım” gruppasında sakinler bildirgeni kibi, daa bir yol qazası Çehova ve Krasnoarmeyskaya soqaqları çaprazında oldı. Bundan ğayrı, tıqanıqlıq Şmidta ve Kiyevskaya soqaqları çaprazında da yüz berdi.
Yol qazaları aqqında resmiy malümat şimdilik yoq.


text:
İşğal etilgen Qırımda Rusiye quvetçileri yarımada ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında tutulğan Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Muslim Aliyevniñ qızı Gülsum Aliyevanı yiberdi.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, quvetçiler onı Ermeni Bazar politsiya bölüginde beş saattan çoq tuttı.
«Bu adiy bir resmiyetçiliktir. Gülsum Aliyeva alâ daa cinaiy qıdıruvda buluna eken. Olar (politsiya – QA) FSB ile bağlanğan ve bu müessiseniñ hadimlerinden biri kelip, Aliyeva olarğa artıq meraqlı degil, dep aytqan soñ, Gülsumnıñ izaları alındı ve onı yiberdiler. Adiy bir resmiyetçilik sebebinden insannıñ bütün planları bozuldı, çünki o, alâ daa qıdırılğan şahıslar arasında bar», – dep tarif etti advokat Edem Semedlâyev Qırım.Aqiqatqa.
Advokatnıñ bildirgenine köre, «onı qıdırılğan şahıslar ve Rosfinmonitoring cedvelinden çıqarsınlar dep, şikâyet mıtlaqa berilecek».
«Ya birden mahkemege, ya da oña qarşı dava açılmasınıñ teşebbüsçisi olğan organlarğa baracaqmız, çünki bunıñ kibi problemler memuriy keçiş noqtalarında ya da şeerde sistematik ola bile», – dep qayd etti Semedlâyev.
Rosfinmonitoring saytına köre, Gülsum Aliyeva ekstremist faaliyeti ya da terrorizm ile alâqaları bar olğanına dair malümat olğan teşkilât ve şahıslar cedvelinde 766 nomera altında buluna.
Gülsum Aliyeva Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında tutulğan soñ Ermeni Bazardaki Rusiye politsiyasınıñ bölügine alıp ketirildi. Advokatnıñ aytqanına köre, Gülsumnıñ yanında oña qarşı cinaiy dava qapatılğanına dair bütün vesiqaları bar edi.
«Qırım birdemligi» birleşmesiniñ malümatına köre, Aliyeva tibbiy vesiqalarnı resmiyleştirmek ve ihtisasiy tibbiy mesleat almaq içün Hersonğa kete edi.
Rusiye quvet müessiseleriniñ izaatları şimdilik yoq.
Qırım.Aqiqat, vaziyetni közetip, tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
2018 senesi iyül ayında Rusiye telükesizlik organlarınıñ hadimleri Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» iştirakçisi Muslim Aliyevniñ evinde «tahqiqat tedbirler» keçirgeni aqqında haber etilgen edi. Daa soñra belli olğanına köre, onıñ üyken qızı Gülsum Aliyevağa protokol tizilgen. O, Facebookta paylaşqanları içün Rusiye CK (milletlerara zıddiyet çıqaruv) 282-nci maddesine köre qabaatlanğan edi.
2019 senesi yanvar ayında Aluştadaki Tahqiqat bölügi Gülsum Aliyevağa qarşı cinaiy davanı qapattı.
2019 senesi iyünniñ 12-nde Gülsum Aliyeva Facebookta paylaşqanları içün «nefret ya da duşmanlıq doğurğanında» (Rusiye MCK 20.3.1 maddesi) qabaatlanıp, memuriy sıñırda Rusiye quvetçileri tarafından tutuldı. Bir qaç künden soñ Aluştanıñ Rusiye prokuraturası Gülsum Aliyevanıñ memuriy davasını toqtatıp, mesüliyetke çeküv müddeti bitti, dep bildirdi.


text:
Ukraina Tış işleri nazirligi (TİN) Rusiyeden, Qırımda tevqif etilgen ve Aqmescit tahqiqat izolâtorında sağlıq ile zorluqlar çekken qırımtatar faaliyetçisi Bekir Degermenciniñ azat etilmesini talap ete. Yanvarniñ 12-sinde Twitterde TİN sözcüsi Maryana Betsa munasip bildirüv yaptı.
Bildirüvde: «Degermenciniñ sağlığı kritik vaziyette. İşğalci, qırımtatarlarnı öldürmege devam ete. Rusiyege narazılıq bildire, azat etmesini talap etemiz», – denile.
Yanvarniñ 12-sinde Advokat Edem Semedlâyev Qırım.Aqiqatqa, Qırımda tevqif etilgen qırımtatar faaliyetçisi Bekir Degermenci sağlığınıñ vaziyeti sebebinden tahqiqat izolâtorında bulunıp olamay, dep bildirdi. Advokat, imayesi altında bulunğannıñ sağlıq vaziyetine «kritik» dep, Qırımdaki mahkemeniñ, bunı tasdiqlağan munasip tıbbiy vesiqalarnı köz ögüne almağanını qayd etti.
Yanvarniñ 12-sinde Kremlniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi «Veciye Kaşka işi» figurantlarına apis muddetini eki ayğa uzattı.
Bekir Degermencide sürekli astma bar. Tahqiqat izolâtorında sağlığınıñ vaziyeti birden yamanlaştı. Dekabrniñ 6-sında Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ zalında faaliyetçige «acele yardım» çağırıldı. Dekabrniñ 14-ne keçer gecesinde o, reanimatsiyağa tüşti.
Dekabrniñ 20-sinde Aliye Degermenci, aqayınıñ reanimatsiyadan keçirilgenini ve pulmonologiya bölügi tolu olğanı içün bu bölükniñ koridorında yerleştirilgenini bildirdi. Daa soñra Degermencini tahqiqat izolâtorına qaytardılar.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri bir grup qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar. Olar Türkiye vatandaşından «aqsız yerde hususan büyük miqdarda para talap etüv»de qabaatlanalar. Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından yaqalanuvları esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Noyabrniñ 24-nde Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi yaqalanğan qırımtatar faaliyetçilerini 2018 senesi yanvarniñ 15-ne qadar apis etti.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiyeniñ Qırım işğali vaqtında qırımtatar faali Reşat Ametovnı öldürgen şahıslarnı taptı.
Bu aqta müessiseniñ matbuat hızmeti sentâbrniñ 10-nda bildirdi.
«Reşat Ametovnı Ukraina Anayasası ve qanunları tışında qurulğan «Samooborona Krıma» adlı silâlı birleşmeniñ eki iştirakçisi hırsızlağanına dair yeterli delil keçirilgen mahkemeden evel tahqiqat vaqtında elde etildi. Ametovnıñ hırsızlanuvı 76-ncı ava-desant diviziyası ve Rusiye Silâlı quvetleriniñ 728-inci ayrı bağ batalyonında arbiy azırlıq körgen Rusiye Silâlı quvetleriniñ sabıq arbiyi S. reberligi altında «Samooborona Krıma» iştirakçileri tarafından kerçekleştirildi. Arbiy pensioner», – dep aytıla haberde.
Prokuraturanıñ malümatına köre, qayd etilgen cinayetten soñ şübheli kişi Qırım Muhtar Cumhuriyetini terk etip, «DNR» terror teşkilâtı erkânında cenk areketlerinde iştirak etti ve 2014 senesi aprel ayında Ukraina telükesizlik hızmetiniñ «Alfa» mahsus bölüginiñ üç zabitinen bağlı aynı cinayet işledi.
Haber etilgeni kibi, avgustnıñ 22-nde adı aytılmağan üç şahısqa Ukraina Ceza kodeksiniñ 260-ıncı maddesiniñ 2-nci qısmı (qanun tışında silâlı birleşme faaliyetinde iştirak etüv) ve Ukraina Ceza kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 3-ünci qısmına (ağır aqibetlerge ketirgen gruppa insanlarnıñ añlaşması ile insannı qanunsız şekilden azatlıqtan marum etüv) istinaden şübheli sayılğanları bildirildi. Şübheliler halqara qıdıruvğa ilân etildi.
2014 senesi martnıñ 3-nde saba Aqmescitniñ Maryino qasabasında yaşağan üç balanıñ babası, 39 yaşında Reşat Ametov evden çıqqan edi. Tuvğanlarına arbiy komissarlıqqa barıp, Ukraina ordusınıñ göñüllileri sırasına yazılacağını ayttı. Video kameraları onı, Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı Lenin meydanında Qırım ükümetiniñ binası ögünde bir kişilik narazılıq keçirgen kişini, qayd etti. Videoda körüne ki, Qırım «samooboronasınıñ» bir qaç vekili onı meydanda tutıp, maşinağa mindire. Eki aftadan soñ Reşat Ametov Qarasuvbazar rayonınıñ Ortalan (Zemlâniçnoye) köyü yanındaki tarlada ölü tapıldı. Erkekniñ cesedinde işkence izleri bar edi, başı şeritnen sarılğan edi, yanında ise qırçma tapılğan edi. Daa soñra çıqarılğan neticelerge köre, ölümniñ sebebi közüne saplanğan pıçaq yarası oldı.
Moskvanıñ kontroli altında bulunğan Qırım akimiyeti qırımtatar faalini elâk etkenleriniñ tapılması içün mukâfat berecegini vade etti. Lâkin faalniñ qatilleri ale daa tapılmadı.
2017 senesi Ukraina prezidenti Petro Poroşenko 2014 senesi baarde öldürilgen qırımlı Reşat Ametovğa Ukraina Qaramanı unvanını berdi.
Poroşenko Reşat Ametovnı «qırımtatar halqınıñ cesür oğlu, Ukrainağa ait Qırımsız yaşayışını tasavvur etip olamağan insan» dep adlandırdı.


text:
Qırımdan sürgün etilgen halqlarğa repressiyağa oğrağan halqlar statusını bermege kerek.
Bunı ermeni, bulğar, yunan ve qırımtatar halqınıñ aqlav qararları boyunca toplaşuvda «Altıq yaruk» adliye hızmetiniñ yolbaşçısı Enver Umerov bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«Aqlavnı bizge ukrain devleti yükledi. Bizni kimse aqlamağa mecbur degil. Biz – qırımtatarlar, bulğarlar, almanlar repressiyağa oğradıq. Rusiye Federatsiyasınıñ cinaiy kodeksinde cezalav içün mahsus sanktsiya olaraq «sürgünlik» añlamı yoqtır. Sürgünlik añlamını faişelerge, qanunnı bozğan vatandaşlarğa nisbeten qullanmaq mumknün. Cumhuriyet komiteti öz vesiqalarından «sürgün etilgen» añlamını yoq etkeni aqqında qanun leyhasını azırladıq»,– dedi Umerov.
Bundan da ğayrı o şunı da qayd etti ki, Qırım ealisiniñ cedvelge aluvı Rusiyede olğanı ile teñeştirmeli.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin aprelde qırımtatarlarnıñ ve Qırımnıñ diger halqlarınıñ aqlavı aqqında fermannı imzaladı.


text:
«Çiygoznıñ işi» boyunca mahkeme oktâbr 25 künü Aqmescitte noyabr ayına şiddetli grafik tainledi, endi toplaşuvlar aftada dört kün keçirilecek.
Bunı öz Twitter saifesinde Ahtem Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov bildirdi.
«Çiygoznıñ işi bıyounca mahkeme noyab ayında keçirilecek toplaşuvlarnıñ grafigini qabul etti. Mahkeme ceryanı daa şiddetli surette ötkerilecek – aftada üç yerine dört toplaşuv keçirilecek», – qayd etti advokat.
Polozov tahmin etti ki, ceryannıñ küçlenmesi akimiyetniñ vaqialarnıñ kününe – 26 fevralge qadar qarar çıqarmağa istegenlerinen bağlıdır.
Bundan ögüne Kremlin nezaretindeki Qırım mahkemesi «Çiygoznıñ işi» boyunca mahkemeci Aleksey Kozırevniñ çekilmesini red etti.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.
Ukrainı Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy çareler ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarnen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ cenaze künü olğan noyabrniñ 24-ü, Matem künü olaraq ilân etilgenini bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, bu künde bütün Qırımda ve qırımtatarlarnıñ yarımadanıñ tışında yaşağan yerlerinde qırımtatar milliy bayraqları biraz endirildi.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, Qırımtatar Milliy Meclisi Veciye Kaşkanıñ soy-aqrabalarına samimiy taziye bildire.
Facebooktaki saifesinde o: «Qırımtatar Milliy Meclisi Rusiye işğalci akimiyetinden yarımadada insan aqlarınıñ bütün sıñırlanmalarını toqtatmaq ve em de qanunsız ilhaq etilgen Qırımnı deral tamamile azat etmekni talap ete», – dep yazdı.
Noyabrniñ 24-nde Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonındaki Üçköz (Novoklönovo) köyünde qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ cenazesi yapılmaqta.
«Krımskaya solidarnost’» birleşmeniñ malümatına köre, onıñnen sağlıqlaşmaq içün bütün yarımadadan qırımtatarlar keldi. Köydeşleri, Veciye Kaşkanıñ qorantasına taziye bildirmek ve olarnen beraber olğanlarını köstermek içün qırımtatar halqınıñ bayrağını köterip astılar.
Bir grup qırımtatar faaliyetçileri yaqalanğanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramay oldı. Adiseniñ yüz köstergen yerinden onı «acele yardım» alıp ketti. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Ukrainanıñ qıtadaki qısmında bulunğan QMC Prokuraturası noyabrniñ 23-nde qanunsız tintüvler, yaqalavlar ve qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ ölümi vaqiaları boyunca cinaiy işler açtı.


text:
OSCE Demokratik müessiseler ve insan aqları boyunca Büro missiyası Rusiye Devlet Dumasına saylavlarğa işğal etilgen Qırımğa öz nezaretçilerini yollamaycaq. Bu aqta missiya yolbaşçısı Yan Petersen rusiyeli «İzvestiya» neşrine bergen intervyusında bildirdi.
«Devlet boyunca belgilengen çoq müddetli nezaretçiler bütün territoriyañıznı nezaret etmeli. Amma OSCE bütün OSCE aza devletleriniñ añlaşması boyunca çalışqanı sebebinden, Qırım nezaretimiz astına tüşmey», – dedi Yan Petersen.
Bunen beraber, o, işğal etilgen Qırımda saylavlar neticelerini tanıması imkânı aqqında sualge cevap berip, «maruzamızda yarımada aqqında iç malümat olmaz», dep qayd etti.
Sentâbr 18-de, rey berüv bir kününde Rusiye toprağında ve işğal etilgen Qırımda Rusiye Federatsiyası VII-nci çağıruv Federal toplaşuvı Devlet Dumasına saylavlar keçirilecek.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov işğal etilgen Qırım sakinlerini rusiyeli Devlet Dumasına qanunsız saylavlarnıñ keçirilmesi teşkil etilmesiniñ bütün basamaqlarını boykot etmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası ecnebiy devletler parlamentlerine ve halqara teşkilâtlarğa Rusiye Devlet Dumasına saylavlarnıñ Qırımda keçirilmesini nezaret etmekten vazgeçmege muracaat ete, bunen beraber, er angi şaraitte bunıñ neticeleriniñ tanımamağa çağıra. Ukraina parlamenti de bunıñ neticelerini tanımamağa çağıra.
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov sentâbr 8-de ilân etti ki, Rusiye ecnebiy devletler parlamentleriniñ Qırım territoriyasında keçirilecek saylavlarnı neticelerini tanımağa red ete bilecegine diqqat bermeycek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Devlet şurasına ve yerli organlarğa saylavlarda iştirak etmek ya da etmemek meselesini Qurultaynıñ kün tertibine kirsetmek mantıqsız, çünki Meclis bu aqta qararnı kendi aqları çerçivesinde qabul etti.
12.06.2014 senesi qabul etilgen Meclisniñ qararı bir sıra sualler doğursa bile, onı talil etmege de sebep yoq.
Elbette, qararnıñ yazılğan şekili biraz uyğunsız, yani akimiyet kvota berse, saylavlarda iştirak etecekmiz, yoq dese, yoq. İşte, bu qusur bir sıra namussız adamlarnı akimiyetke sıqı bağlanmaq içün teşviq ete. Belki de namus ne olğanını da iç bir vaqıt bilmegendirler.
Er zaman akimiyetke qoşulmazdan evel, «halqqa hızmet etmek», «halqnıñ meselelerini çezmek», «halqqa yardım etmek» kibi deliller ketirile edi. Amma, bu «maqsadlar» kendi menfaatlarnıñ qorçalanuvına çevirilgeni ve boşboğazlıq olğanı körünip tura. Misal içün, Stepanov degil de, nasıldır Memetov halqnıñ bir de bir ciddiy meselesinen oğraşqanı içün o al etilgeni aqqında iç bir vaqıt eşitmegen edim.
Adlarnı mahsus aytmayım. Ayırı şahıslarnı teñqid etmek istemeyim. Mesele şunda ki, akimiyet organlarında halqımıznıñ 5 ya da 5 biñi bulunsa bile, esas davamız – milliy kelecegimiz, devletçiligimiz, yerleşüv ve abadanlaştıruv meselelerni temelden çezip olamazlar. Amma, ayat köstergeni kibi, ayırı şahıslar akimiyetke qoşulğan soñ, kendi ve soylarnıñ meselelerini çezip olalar.
Bu «fedakârlıq» ekseriyetniñ narazılığına sebepçi ola ve er zaman olğanı kibi, bu sefer de, bölünüv içün esas olur. Bunıñ teşebbüsçileri de, tamam şu bölünüvnen er kesni qorquzalar.
Kerçekten: qırımlı repatriantlarnıñ angi meselesini vekillerimiz Rusiye esabına çezip oldılar? Cevapnı tapalmağanlar, öz seçimini aqlayaraq, Qurultay ve onıñ milliy organlarını teñqid eteler.
Akimiyetni maqtap, bülbül kibi sayramaqtan başqa çareleri qalmay, em de soñki eki ay içinde bir sıra vesiqalarnıñ qabul etilüvi, qırımtatar siyasetçilerniñ olarnı yerine ketirmek içün çalışmaları, adamlarğa añlatmaları ve ilâhre….
Çünki, «23 yıl devamında Ukraina qırımtatarlar içün bir yapmayıp, tek saylavlarda qullanğan». Yani, olarnıñ fikirince, Milliy Meclis diger teşkilâtlarnen birlikte qırımtatarlarğa yüz bergen deñişmelerniñ ne derecede güzel olğanını añlatıp yürmeli.
Qırım Cumhuriyeti milletlerar ve sürgünge oğratılğan grajdanlarınıñ meseleleri boyunca komitet reisi, ne sebepten ale daa Meclis reisi muavini dep, özüni tanıttıra? O devletke hızmet etip başlağanınen, bu vazifeden boşatıldı, resmiy olaraq onı Qurultay bu vazifeden marum etecek, onıñ yerine ise, başqası saylanacaq.
Çünki Mecliske bağlı olmasa edi, akimiyetke kerek olmaz edi. Başqalarnıñ da vaziyeti şu. Bu sebepten, olar içün Meclis ve Qurultaynıñ saylavlarğa çağırmaları müim.
Tamır halqnıñ kütleviy şekilde saylavlarda iştirak etüvi, ve atta vekillerniñ saylanmaması ep bir devletniñ işinde iştirak etüvini kösterecek. Yani, halqımız tarafından yüz bergen deñişmelerni adaletli sayıp, qabul etüvini numayış etecek.
Demek, Qırımnıñ statusı boyunca ötkerilgen referendumda qullanılıp, Rusiye Federatsiyasınıñ uyğunsız, demokratiyağa ters kelgen saylav sistemasını közge alaraq, biz bu saylavlarda iştirak etmemelimiz.
Ali Özenbaş, milliy areket iştirakçisi
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
İnternet ağında peyda olğan videoda Keriç boğazına avdarılıp tüşken köpür közü körüne.
Hadimler ise olğan qazanıñ aqibetlerini yeñüv yollarını muzakere etip tura.
Maşinadan çıqarılğan videoda tamamen suvğa batmayıp deñizde yatqan köpür közü yahşı körüne.
Oktâbrniñ 4-nde yapılarnıñ qurğulanuvı vaqtında Keriç köprü demiryol qısmınıñ közü suvğa tüşti.
Keriç boğazındaki köpürniñ maşina qısmı mayısnıñ 16-nda yengil maşinalarğa açılğan edi.
Köpürniñ demiryol qısmı soñuna qadar daa qurulmadı.
«Qırım demiryolunıñ» rus müdiri Aleksey Gladilin, Keriç köprüniñ demiryol qısmı açılğan soñ andan qomşu Rusiyeniñ 11 şeerinden yolcu trenleri keçecegini ilân etken edi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye işğal etken Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurucılığı Kreml tarafından halqara uquq bozulğanınıñ daa bir delili ola, dep aytqan edi.
Avropa Birligi ve ABD Rusiye ve işğal altındaki Qırım arasında Keriç köprüniñ qısmen açılışını tenqit ettiler. Ukraina tarafı, 2014 senesi Qırım işğalinden soñ Rusiye ile köpür qurucılığana dair añlaşmadan çıqqan edi.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında yerleşken «Taygan» safari-parkı Avropa Birligi tarafından Rusiyege qarşı kirsetilgen cezalardan sebep bir qaç ayvannı satın alıp olamadı, dep yaza «Rossiyskaya gazeta».
«Ayvanlar Avropa Birligi liderleriniñ siyasiy ıntılışlarınıñ qurbanı oldılar. Bizler Çehiya ayvanat bağçalarında eki jirafeni alacaq edik, olar içün mahsus qafesler qurulğan edi, em de pingvin ve diger ayvanlarnı almamız kerek edi. Lâkin eki añlaşma da apansızdan bozuldı. Dvur Kralove ayvanat bağçası jirafeler satılmasından vazgeçti», – dep tarif etti «Taygan» müdiri Oleg Zubkov.
O, emin ki, bunıñ sebebi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı Avropa Birliginiñ cezaları oldı.
Qayd etmeli ki, Qırım safari-parkınıñ müdiri Rusiye ayvanat bağçalarında ayvanlarnı qolay-qolay satın ala. Neşirniñ yazğanına köre, «Taygan» reberligi üç tülenni satın aldı. Olarnı uçaq vastasınen Qırımğa alıp keldiler.


text:
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ qırımtatarlarnıñ yaşayışını añlatqan «Yel toqtağanda» ukrain-poloniya filmi Ukraina ve Poloniyanıñ bir qaç şeerinde mayıs 18-de, qırımtatar sürgünliginiñ 74-ünci yıllığında, kösterilecek.
Bunı Kyivde keçirilgen filmniñ qapalı taqdim merasiminden evel prodüseri Miroslav Dembinski bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«Mayıs 18-de Avropanıñ bir qaç şeerinde birden qırımtatarlar içün simvolik olğan filmni köstermek ğayemiz bar. Kyiv ve Varşavada filmniñ kösterilmesi Qırımda yaşağan qorantalar ile telekopür olacaq», – dep ayttı Miroslav Dembinski.
Film rejisseri Anyela Gabriel qayd etti ki, film Qırım işğalinden soñ yarımadada olıp keçken adise-vaqialarnı pek bilmegen seyircilerge qırımtatarlarnıñ tarihını añlatmaq içün çıqarıldı.
«Çeşit memleketler añlaycaq bir ikâyeni añlatmaq istedik, yalıñız zarar körgenler degil, er kes añlaycaq bir tilde ikâye olsun istedik... Filmde malümat çoq degil, qırımtatarlarnıñ tarihına bir kiriş... siyasetnen bağlı degil, daa çoq duyğular ikâyesi», – dedi rejisser.
Filmde Qırımda yaşağan qaramanlarnıñ adları aytılmay.
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev filmni baqqan soñ levhanıñ maneviy terenligini qayd etip, onı çoqça insan körsin istedi.
Aprel 1-de Kyivde «El toqtağanda» filmi qapalı şekilde 60 seyirjige kösterildi. Filmni «Everest» studiyası (Lodz, Poloniya), «Belsat» şirketi ve Poloniya televideniyesi çıqardılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırım camilerinde Oraza bayramı namazı bayramnıñ birinci künü – mayıs 13-te, saat 06:00 qılınacaq.
Aqmescitte bayram namazı Medeniyet ve zenaat birligi sarayında olıp keçecek (Kiyevskaya soq., 115).
Saat 06.00 Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev adet üzre hutbe oqup, cemaat namazını keçirecek.
Qırım Cumhuriyetiniñ Başlığı Sergey Aksönovnıñ fermanı ile Oraza bayramınıñ qayd etilüvi munasebetinen mayıs 14 künü (Oraza bayramınıñ ekinci künü) raatlıq künü olaraq ilân etildi.
Oraza bayramı – Ramazan orazası yekünlengenden soñ qayd etilgen bayramdır. O, şevval ayınıñ ilk üç kününde qayd etile. Bayram namazından evel musulmanlar fuqarelerge, hastalarğa, yolcularğa ve diger muhtaclarğa fitir sadaqalarını bereler. Bayram namazından soñ ise, bayram sofraları donatıla. Musulmanlar bir-birine ikram eteler, ana-babanı, soy-sopnı, hastalarnı ziyaret etip, bahşışlar ediye eteler. Bu vaqıtta keçmişlerniñ mezarları ziyaret etile, Quran oqula ve ruhlarına dua etile.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Aqmescitte mayıs 4 künü Qırım sakini Tofik Abdulgaziyevniñ evinde tintüv ötkerildi. Bunı öz Facebook saifesinde Qırımtatar Milliy Qurultaynıñ MSK reisi Zair Smedlâyev haber etti.
«Kene de tintüvler! Simdi Marşal Jukov rayonında, Tofik Abdulgaziyevniñ evinde. Camilerni, mezarlıqlarnı aqaretleyler, Quranlarnı yırtalar, qırımtatarlarnı taqip eteler ve tinteler – kim keyflenip, raat yaşayış süre», – dep yazdı Smedlâyev.
Tofik Abdulgaziyevniñ özü tintüvden soñ, video vastasınen bergen izaatında bildirdi ki, silâlı hızmet vekilleri onıñ evinde bir ğayıp olğan adamnıñ vesiqalarını qıdıra ekenler.
«Bu adamnen iç bir şekilde bağlı degilim. Olar iç bir şey tapamadılar. Kompyüter ve telefonlarımı tutıp almadılar. Özleri nezaketnen davrandılar, ayaqlarına bahil kiyip içerge kirdiler», – dep qayd etti tintilgen evniñ sakini.
İşbu video-izaatnı Facebookta qırımlı fail Remzi Bekirov yerleştirdi.
Rus silâlı hızmetleriniñ izaatları şimdige qadar yayınlanmadı.
Qırım işğalinden soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunıñnen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy imkânlar ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarınen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda sanki diversiya azırlavı boyunca daa eki kişi yaqalandı. Bu aqta «İnterfax» agentligi, rusiyeli uquq qoruyıcı organlarındaki menbağa esaslanıp, bildire. Qayd etilgenine köre, bu, yaqında Rusiye vatandaşlığını alğan yarımada sakinleri ola.
Qırım sakinleriniñ yaqalanması aqqında Rusiye tarafınıñ resmiy izaatı yoq.
Böyle etip, yaqalanğan «ukrain diversantlarınıñ» sayısı doquzğa qadar ziyadeleşti, olardan eki kişi (Yevgeniy Panov ve Andrey Zahtey) yaqalandı. Yaqın künde olarğa maddeler, bu cümleden terakt azırlavı ve terroristik faaliyetinde iştirak etüvnen bağlı maddeler boyunca qabaatlavlar taqdim etile bile.
«İnterfax» agentliginiñ malümatına binaen, daa tahminen on adam bu iş boyunca şaatlar olaraq keçe. Amma olarnıñ bazılarınıñ statusı şeklenilgen olğanlarğa keçe bile.
Avgust 10-da FSB bildirdi ki, avgust 7-ge keçer gecesi «ukrain diversantları» taqımı yaqalandı, olar sanki Qırımda terakt azırlay ekenler. Ukraina ükümeti qabaatlavnı red ete ve yüz bergen vaqianı rusiyeli mahsus hızmetlerniñ «provokatsiyası» dep adlandıra.


text:
Rusiye tarafındna işğal etilgen Aqyarda Rusiye Arbiy deñiz flotu kününe bağışlanğan arbiy-deñiz paradı keçirilgen vaqıtta cemaat tertibini tahminen 500 rusiyeli politsiya hadimi, 800 asker ve 50-ge yaqın yerli kazak temsilcisi ve cemaatçılar qoruy edi. Bu aqta Aqyarda Rusiye İçki işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Bildirilgen malümatqa köre, «cemaat tertibiniñ büyük bozuluvları olmadı».
Tünevin Aqyarda deñiz paradı teşkil etildi. Amma Rusiye Arbiy deñiz flotu kününe kelgen yüzlerce rusiyeli turist ve Qırım sakinleri onı körip olamadı, çünki şeer merkezinde çoq adam toplaştı ve arbiy adamlar sıñırlı tedbirlerni alıp bardı.
Arbiy deñiz flotu künü Rusiyede iyülniñ soñki bazar künü qayd etile. Bu munasebetinen bu sene Aqyarda arbiy paradına yerler üç yarım biñ rublege satıla edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aqyarda bir künde 19 COVID-19 hastası qayd etildi, dep bildire şeerniñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
"Hastalıqqa oğrağanlar - 23-ten 82 yaşınace adamlar, olarnıñ episi yerli sakinler. Daa sekiz adam yahşı olıp hastahaneden çıqtı. Umumen yılnıñ başından berli Aqyarda 675 adam koronavirusnen hastalandı. Şimdilik hastahanelerde 148 adam bar. 474 adam yahşı oldı, 20 adam vefat etti", - denile beyanatta.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Hizmetlerimiz Sunmuş olduğumuz hizmet alanları
- Anasayfa
- Hizmetlerimiz
Pimapen Tamiri, pimapen tamircisi, pimapen tamircim, pimapen tamir, pvc pencere tamir, pvc kapı tamir, pvc doğrama tamir, pimapen tamir fiyatları,pvc tamir,pimapen tamiri yapan, pvc tamir ustası, pvc tamir firması,pimapen tamircileri, pimapen tamir servisi, pimapen lastik tamiri, pimapen delik tamiri, pimapen fitil tamiri,pvc depo tamiri,pimapen cam tamiri,pimapen pencere tamiri, pimapen kapı tamiri,pvc conta tamiri, istanbul pimapen tamir, istanbul pvc tamir PVC Pencere ve Kapı, pvc pencere montaj, pvc pencere tamiri, pvc kapı montaj, pvc kapı tamiri, pvc pencere ve kapı sistemleri, pvc pencere ve kapı fiyatları, pvc pencere kapı aksesuarları, pvc kapı ve pencere aksesuarları, pvc doğrama modelleri, pvc kapı ve pencere profili, pvc pencere kapı sistemleri, pvc pencere sürgülü kapı,


text:
Qırım akimiyeti yarımadağa Türkiyeden kelgen nasıldır bir eyyet aqqında bildire. Eyyet aprel 28-de, salı künü, Rusiye Tış işler nazirligi ile uyğunlaşıp, «Aqmescit» ava limanına Moskvadan kelgen eken. Bunı Qırım baş nazir muavini Ruslan Balbek bildire, – haber ete Qırım ükümetiniñ «ruporı» Krıminform saytı.
Onıñ aytqanına köre, eyyet azaları Qırımda Rusiye akimiyetiniñ qırımtatar ve diger aqlanğan halqlarnıñ abadanlaştıruvına yönelgen areketleri ile tanış olmaq niyetindedir.
«Körüşüv neticesinde olarğa Qırım ve qırımtatarlarnıñ vaziyeti aqqında Ğarpnıñ efsanelerine qulaq asmayıp, qırımtatarlar diger qırımlılar ile birlikte Qırımnıñ Rusiye terkibine qaytmasından tek kâr qazanğanını öz közleri ile körmege teklif etildi», – dedi Balbek.
Malüm ki, eyyet terkibine Türkiye Büyük millet meclisiniñ sabıq deputatı Mehmet Zafer Üskül, uquq qoruyıcı Levent Korkut, Türkiye aliy oquv yurtlarınıñ ilmiy hadimleri kirdi.
Qırım ziyaretleriniñ ilk künü eyyet akimiyet tarafdarı olğan «Qırım» areketiniñ başı Remzi İlyasov ve «Namus», «Qardaşlık», «İnkişaf», «Sodrujestvo», «Qırımtatar yaşlar komiteti» cemaat teşkilâtlarınıñ vekilleri ile körüşti.


text:
ABD-niñ Qırımnıñ işğaline dair siyaseti 2014 senesinden deñişmegen qala. Bunı Rusiyedeki ABD-niñ elçisi Jon Sallivan “Nastoyaşçeye vremâ” telekanalına eksklüziv intervyü vaqtında bildirdi.
“ABD-niñ siyasetinde iç bir deñişme olmadı, o Qırımnı qanınsız işğalniñ yedi yılı devamında ve Donbastaki alâ daa devam etken çatışmanıñ devamında deñişmegen qaldı. Bellesem, ABD, Avropa Birligi ve ortaqlarımız qoyğan sanktsiyalarğa qoşma olaraq diplomatik ğayretni arttırırmız”, – dedi Sallivan.
Onıñ sözlerine köre, Ukrainadaki vaziyet – ABD-niñ ögünde olğan müim meselerden biridir.
“Keçken afta Telükesizlik Şurasında bu yıldönümi alâ daa al etilmyegen meseleniñ aqqında hatırlatma olğanı aqqında muzakereni körgendirsiz. Amma ukrain halqına ve dünyadaki adamlarğa yardım etmek içün diplomatiya ve sanktsiyalar da olmalı”, – dep qoştı o.
Ukraina Yuqarı Radası halqara institutlarğa muracaat etip, Qırımnıñ Rusiye taarfından işğal etilmesini ve yarımadada insan aqlarınıñ bozuluvını takbih etmege çağırdılar.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Salı künü, fevralnıñ 2-nde Kyivde “Jovten” kinoteatrinde “Qırım. Suvsızlaşma” adlı vesiqalı filmniñ ilk kösterilmesi olıp keçecek.
Eksklüziv filmni “Qırımtatar resurs merkezi” ve “Dünya ve KO vaqfı. Arbiylerge yardım etken teşkilât” Hayriye vaqfı taqdim etecek.
“Filmde zemaneniñ eñ aktual mevzularında bir kösterile: yarımadada suv qıtlığı. İşğalcilerniñ suv menbalarınıñ qullanuvına ferasetsiz yanaşması aydınlatıla. Qırım yarımadasınıñ yerli ealisi ögünde “suv meselesi” ile bağlı bütün uydurmalarnı yoq etmek içün er kesni filmniñ ilk kösterilmesine davet etemiz”, – yazıla ilânda.
Film Kyiv vaqtınen saat 17:10 başlanacaq. Koronavirus pandemiyası sebebinden tayin etilgen sıñırlavlarnı köz ögüne alıp, iştirak etmege istegenlerni evelden qayd etilmege çağıralar.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
ATR qırımtatar telekanalınıñ baş müdiri ve saibi Lenur İslâmov Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya nazirligini devlet bücetinden para aluv esnasını sozğanında qabaatladı.
«Bücette para bar. Onı telekanal doğru destek olaraq alacaq edi. Lâkin nazir Oleksiy Reznikov (Reintegratsiya naziri – QA) onı hızmetke berdi. Yani ATR tenderde iştirak etmeli. Amma ne tender, ne de onıñ şartları bar. Ne keçirilecek vaqtı, ne de ATRniñ raqipleri belli», – dep aytıla telekanal saytındaki beyanatta.
İslâmov, Reznikovnen keçirilgen körüşüvde o, tenderni azırlamaq içün nazirlikke yarım yıl ve yarış keçirmek içün eki ay kerek, dep ayttı. Telekanalnıñ baş müdiri böyle şartlarnı «ayırım» dep adlandırdı.
«Biz yarışlardan tış turamız, biz – tamır halqnıñ telekanalımız, şunıñ içün sıra alıñız, siziñ kibi soyları çoq dep aytılğanda bizni siyasiy statussız qaldıralar», – dedi İslâmov.
Yuqarı Radanıñ Bücet komitetiniñ azası olğan Ukraina halq deputatı Oleksiy Ğonçarenko Ukraina parlamenti ATRge para bermege qarar berdi, amma esnasnı «Reintegratsiya nazirligi toqtata», dep bildirdi.
«Ne yazıq ki, Reintegratsiya nazirligi zor yolnen ketti, anda neticesi belli olmağan çoq aylıq azırlıq bar. Kanal ise informatsion «cebede» mında şimdi çalışmalı. Qarar bekleycek vaqıt yoq. Şunıñ içün işdeşlerimnen beraber İşğal etilgen topraqlar nazirliginiñ vekillerini nevbetteki oturışuvğa davet etti, milliy telükesizliknen de bağlı olğan bu meseleni baqacaqmız», – dedi Ğonçarenko Facebook saifesindeki video muracaatında.
Reintegratsiya nazirligi bunı resmiy şekilde daa izaatlamadı.
Reintegratsiya nazirligi, Ukraina Qırım ve Donbasqa yayın yapqan kanallarğa qol tutmaq içün tahminen 50 mln ğrıvnâ sarf etecek, dep haber etti. Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri nazir muavini İğor Yaremenko nazirlik resurslarnı bir qaç lotqa ayırmağa teklif ete, dedi.
«Biz ananeviy seyircisi qırımtatar halqınıñ vekilleri olğan ATR telekanalına qol tutmaq ne qadar müim olğanını añlaymız. İşğal etilgen Qırımdan ve Lugansk ve Donetsk vilâyetleriniñ ayrı rayonlarından ketmege mecbur olğan diger kanallar da yardımğa muhtac», – dedi İğor Yaremenko.
Onıñ aytqanına köre, maddiy yardım almaq içün 14 kanal muracaat etti.
ATR Ukrainadan sürgün etilgen qırımtatarlar ve diger millet insanlarını yerleştirüv bücet programmasına köre 2016 senesinden berli devlet bücetinden maddiy yardım ala.
2015 senesi aprelniñ 1-nde ATR Rusiye litsenziyasını alamayıp, işğal etilgen Qırımda yayınlarını toqtattı. Yayınlar 2015 senesi iyünniñ 17-nde yañıdan başladı – telekanal Kyivge köçti.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesiniñ iyülniñ 24-de «Çiygoz davasında» keçirgen daa bir oturışında mahkeme imayeniñ dava malümatlarına qoşma vesiqalarnıñ ilâve etilmesinen bağlı bir qaç muracaatını red etti. Bunı advokat Nikolay Polozov oturışnıñ birinci qısmından soñ Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«İmaye halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtlarnıñ fevralniñ 26-da olıp keçken vaqialar aqqında maruzasınıñ ilâve etilmesini istedi. Mahkeme olarnı qoşmağa razı olmadı. Refat Çubarovnıñ (Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi – QA) sorav protokolını ilâve etmege rica ettik. Mahkeme razı olmadı. Mahkeme Qırım prokuraturasından Çubarovnıñ kiriş yasağına dair vesiqanı talap etmege razı olmadı, yasaqnı oña 2014 senesi prokuror Poklonskaya seslendirgen edi», – dep tarif etti Polozov.
Advokatnıñ aytqanına köre, Rusiye mahkemesi davağa bir vesiqa ilâve etti.
«İmaye Ukraina baş konsullığınıñ mektübini, advokatnıñ soratmasına berilgen cevap, Refat Çubarovnıñ yazma vesiqasını qoşmağa rica etti. Meclis ve Meclis reisiniñ muavini aqqında vesiqa qoşuldı. Ahtem Çiygoznıñ o vaqıt ayrı bir vekâletleri olmağanı aytıla. Olar Zaur Smirnovğa yüklengen edi», – dep bildirdi Polozov.
Çiygoz kene mahkeme çekilmesini istedi. Oturışnıñ ekinci qısmında bunıñnen bağlı qarar seslendirilecektir.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Ukriana TİN başı Dmıtro Kuleba, Qırım ve Donbastaki vaziyetnen bağlı munaqaşalarnı – “Rusiyege tazyıqnı arttırmağa” fırsat kibi saya.
“Biz içün esası – fırsattan faydalanıp, vaqtınca işğal etilgen topraqlardaki vaziyet ile bağlı yañı faktlar taqdim etmek, bu malümatnıñ esasında memleketler Rusiyeniñ devletimizge tecavuzına dair öz mevamını şekillendirgenleri. Eñ esası – tecavuzcı işğal etilgen topraqlarda öz tesirini tarqatıp ve pektip olamaması içün oña qarşı tam tazyıqnıñ yaratılması, ğayretlerniñ muntazamlığı”, – TİN matbuat hızmeti Kulebanıñ aytqanlarından alıntı ketire.
Nazirniñ sözlerine köre, “Qırım meselesini merkezge qoymağa vaqıt keldi”.
“Er alda Donbas arqa planğa ketkenini istemeymiz, amma Qırım meselesi çoq vaqıt merkezden uzaq bir yerde edi. Onı merkezge qoymağa vaqıt keldi. Çünki asılında bular Rusiyeniñ Ukrainağa tecavuzınıñ eki teñ elementidir”, – dedi o.
BMT Baş Assambleyasında fevralniñ 23-nde Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarındaki, hususan Rusiye işğal etken Qırım yarımadasındaki vaziyetnen bağlı munaqaşalar keçirildi.
Serğiy Kıslâtsâ, işğal altındaki Rusiye akimiyeti «ukrainler ve yarımadanıñ tamır ealisi olğan qırımtatarlarnıñ kimliklerini yoq etmege tırışa», dep bildirdi Birleşken Milletlerde.
Rusiyeniñ BM yanındaki daimiy vekiliniñ birinci muavini Dmitriy Polânskiy Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarındaki vaziyetke dair munaqaşalarnı «oñaytsız levha» dep adlandırıp, Ukraina Qırım yarımadasınıñ sakinlerini «qaytarmaz», dedi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ennan Bekayev, 1968 s.
Prihoditsâ slışat neredko
Seyças, kak togda:
“Tı bı poşel s nim v razvedku?
Net ili da?”
Vısotskiy “Davno smolkli zalpı orudiy”
Yaqınlarda, men, bizim vatandaşlarımız sırasından münever bir aylenen tanış oldım. Olar maña, bütün cenkni keçken soylarınıñ taqdiri aqqında aytıp berdiler. Pek meraqlı ve ikmetli ikâye. Bu insannıñ tarihi, milletimizniñ içinde çoq qaraman olğanını ve bizler böyle qaramanlar aqqında az bir şey bilgenimizni, bir daa tasdıqlay. Biz ise böyle qaramanlarınıñ adlarını er kezge belli etmek kerekmiz. Bizim milletimiz öz qaramanları ile ğururlana bile.
Ennan Bekayev 2 fevral 1914 senesi, Eski Qırım rayonında Burunduq köyünde dünyağa keldi. Onıñ üç oğlan qardaşı ve bir qız qardaşı bar edi: Ceppar, Abduveli, Mecit, Asiye. Ennan üykenleri edi. 1936 senesi Qarasuvbazarda yerleşken köy hocalığı mehanizatsiyası tehnikumını bitirdi. Agranom olmağa oqıp çıqtı. Ondan soñ, Moskvada yerleşken yuqarı arbiy mektepke oqumağa kirdi. Cenk başlağanınen, ofitser olaraq cebege alındı. 1942 senesi esirlikke tüştü. Eki kere qaçmağa tırıştı. Birinci keresi olarnı tutıp yerlerine qaytardılar. Qaçaqlarnı köpeklernen quvaladılar ve olarğa pek tişlettiler. Ondan soñ Çehoslovakiyada yerleşken lagerge keçirdiler. Ennan ağanıñ hatıralarına köre, bu lagerde esir olaraq frenk bar edi. O ekim eken. Bu ekim olarğa köpek tişlegen yaralarnı yahşı etmege yardım etken. Bir qaç vaqıt keçkeninen esirler, kenede qaçacaq olğanlar. Ve qaçqanlar. Qaçaqlar dağlarda ve ormanlarda gizlengenler ve çeh partizanlarınen bağ qurğanlar. Olarnıñ otrâdlarında qarışıq milletler olğan. Ennen ağadan ğayrı, anda bir qırımtatarı daa olğan. Ennan ağanıñ oqumış olğanını körip, birazdan, onı otrâdnıñ politrukı etkenler. Partizannıñ soyu Lilâ hanum aytqanı kibi, Ennen ağa partizanlarınıñ qaramanları aqqında pek çoq ayta edi, amma olar balalıqlarına barıp, çoq bir şeyni htırlap qalmay ekenler. 1948 senesi Ennan ağa demobilizatsiya olğan ve deral öz soylarını qıdırıp başlağan. Ferğana bölüginde tapqan. 1949 senesi Hatice Salicanovağa (1917s.) evlengen. Hatice apte Ferğanada voyentorgda satıcı olıp çalışqan. Ennan ağa mektepte biologiya derslerini berip başlağan. Balları olmağan. Ennan ağa pek lafazan, çoq bilgili, oqumış adam eken, şiirler yaza eken. Sürgünlik yılları Ennan ağa Moskvağa, milletiniñ meseleleri boyunca bir çoq mektüpler yazğan. Öz safdaşları ile bağlanmağa istegen ve niayet, Harkovda Nikolay dostunı tapqan. Birlikte olar parrtizan areketinde olğanlar. 1970 seneleri cebede olğanlar, cenk yerlerinde körüşmege adet etkenler. Ennan ağa da Moskvadan bir çoq kereler Ğalebe kününe davetnameler ala edi. 70-nci – 80-nci seneleri Çehoslavakiya partizanlarından da davetler alıp, anda da körüşüvlerge barıp kelgen. Bu yerlerde yapılğan bir çoq fotolar saqlanıp qalğan. Bu zamanları Ennan ağa bir çoq medallernen taqdirlengen.
Moskva. Üyken arbiy oquv yurtı 1939 – 1941 ss. Ennen Bekayev yuqarı sırada dörtünci sırada soldan.
Çehoslavakiya partizanlar körüşüvinde. E. Bekayev sağdan eñ çette.
Çehoslavakiya g. Vsetin. 1977 s. Partizanlar körüşüvinde. E. Bekayev soldan ekinci.
Hızmet zamanında safdaşı ile.
Ennan ağa refiqasınen birlikte er vaqıt Qırımğa qaytmağa arzu ete edi. 70-nci seneleriniñ ortalarında Harkovdan olğan dostu Nikolay, Qırımda yazılmağa yardım etecegini aytqan edi. Olar Tamanğa köçtüler, ve andan oturıp, Qırımğa yerleşmege tırıştılar. Amma yapamadılar. Dostları Nikolaynıñ bile areketleri yardım etmedi. Tamanda yaşayışları ağır edi, onıñ içün olar Özbekistanğa qaytıp kete. Özbekistanda Kibray yanındaki Botanika qasabasında yerleştiler. Ennan ağa sanatoriyge bağçevan olıp, çalışmağa kirdi. Birazdan Ennan ağa aylesinen Taşkentke köçtü.Anda Qaraqamış massivinde yaşay ediler. Refiqası Ttzğa arhiv vesiqalarınıñ çıltçısı olıp kirdi.O vaqıtleri Ennan ağa endi çalışmay edi. 1985 senesi Ennan Bekayev vefat etti. Apayı Taşkentte yaşamağa devam ete edi. 2001 senesi Lilâ hanımnıñ aylesi Hatice bitanı vatanına Şumhay (Zareçnoye) köyüne köçürdi. Hatice bita köçken soñ birazdan vefat etti. O, 80 yaşından qart edi.
Ennan Bekayev Çehoslavakiyada partizan otrâdında. 1942 senesi.
Bu insanlarnıñ tercimeyi allarınen tanış olğan soñ, nasıl neticeler çeke bilemiz? Közümizin ögünde bir qırımtatar aylesiniñ ömüri kelip keçti. Bu ayleniñ misalinde, bizler olğan rejimniñ fenalığına qıymet kese bilemiz. Milletimizniñ qaramanları böyle taqdirge lâyıq edimi? Cebede, soñ partizanlıqta küreş alıp barğan insanlarnıñ ayatları sürgünliktemi keçecek edi? Amma bütün qıyınlıqlarğa baqmadan Ennan ağa qaraman ayatı yaşadı ve duşmannı yeñip çıqmaq içün balaban isse qoştu. Böyle insannıñ ayatı – bizler içün bir örnektir.
Enver MURAT
Müellifniñ tüşünceleri muarririyet fikirlerinen doğru kelmey bile
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Aqmescitte qırımlılarnı 2020 senesi aprelniñ 22-nde Rusiye anayasası tüzetüvleriniñ qabul etüvine rey bermek içün kelmege çağırğan bir sıra banner peyda oldı. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
«Memleketimiz, anayasamız, qararımız!» ve «Rusiye Merkeziy saylav komissiyası» yazıları ile onlarnen bannerni Aqmescitniñ Sevastopolskaya soqağında körmek mümkün.
Aynı metin ile bannerler cemaat naqliyatı duraqlarında ve bazı trolleybuslarda asıldı.
Cumaertesi künü, martnıñ 21-nde, işğal etilgen Qırımda koronavirusnen hastalanğan ilk insan bar dep tasdıqladılar. Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov bildire.
Qırımda martnıñ 17-nden başlap sport, eglence ve diger kütleviy tedbirlerniñ keçirilüvi yasaqlana. Aqyarda martnıñ 19-ndan başlap bütün mektepler qapatıla, aliy oquv yurtları ise martnıñ 16-nda uzaqtan tasilge keçti. Martnıñ 17-nden itibaren Aqyarda da «yüksek azırlıq rejimi» ilân etildi.
Qomşu Rusiyeniñ anayasa metnine deñişmeler kirsetmek teklifi memleketniñ prezidenti Vladimir Putinge aittir. Tüzetüvlerge köre, anayasağa yañı akimiyet organı kirsetile – Devlet şurası. Devlet dumasınıñ prezidentniñ teklifinen ükümet reisini, baş nazirniñ teklifinen ise baş nazir muavinleri ve muavinlerni tasdıqlamaq aqqı olmalı. Quvet müessiseleriniñ reberlerini prezident Federatsiya Şurasınen mesleatlar keçirip tasdıqlaycaq.
İşbu tüzetüvlernen Putinniñ prezidentlik yıllarını «sıfırlamağa» teklif etile, böylece Rusiye yolbaşçısı kene prezident vazifesine namzetini köstere bilecek.
Qanun leyhası anayasanıñ prezident yılları maddesinden «ardı-sıra» sözüni alıp taşlay. Anayasanıñ halqara añlaşmalardan üstün olğanını da pekitmege teklif etile.
Putinniñ tenqitçileri, tüzetüvlerniñ esas maqsadı Rusiyeniñ şimdiki prezidentine akimiyet başında qalmaq ola, dep bildire. Bu deñişmeler – Rusiye akimiyet sisteması tarihında eñ büyük islâattır. Olarnı qabul etmezden evel prezident buyruğınen ilân etilecek umumhalq Rusiye rey berüvinde qoltutmağa teklif etildi. Tüzetüvler baarde qabul etile bile.
İşçi gruppa tüzetüvlerniñ qabul etilüvine dair umumhalq rey berüvini aprelniñ 22-nde yapmağa teklif etti.
Gruppanıñ reisdeşi Andrey Klişasnıñ qayd etkenine köre, bu künni tatil dep ilân etmek kerek.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Salı künü, dekabr 3-ünde sinoptikler Qırımda yağmurlı avanı ve sılaq qarnı tahmin ete, Aqyrada ise - tek yağmurlar.
Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, Aqmescitte bulutlı ava olacaq. Yağmur, sılaq qar. Şimal-şarqiy yel 7-12 m/s. Ava arareti kündüz 3…5º.
Aqyarda bulutlı, yağmur yağacaq. Şimal-şarqiy yel 10-15 m/s. Ava arareti kündüz 6…8º.
Qırımnıñ cenübiy yalısında ara-sıra bulutlılıq. Yağmur, sılaq qar ve küçlü yağanaqlar beklenile. Şimal-şarqiy yel 7-12 m/s. Ava arareti kündüz 7…9º.
Keriçte bulutlı. Gece yağanaqlarsız, kündüz yağmur ve sılaq qar. Şimal-şarqiy yel 12-17 m/s. Ava arareti kündüz 6…8º.
Qırımda dekabrniñ 3-ne telükeli gidrometeorologik adiselerine dair furtuna ihtarı ilân etildi.
Rusiye kontrolindeki Qırım ükümetiniñ Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ küç ve vastaları ava bozulğanı içün fevqulâde vaziyetler olacağına azırlıq köre.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işleri boyunca vekili Mustafa Cemilev, Ukraina şimdi sınavlar devrini keçe, lâkin «birlik, ikmet ve iman bizge abadan devletni meydanğa ketirmege yardım etecekler», dedi.
O, cümleden, Ukraina meseleleri baqılacaq Avropa Şurası Parlament Assambleyasınıñ nevbetteki sessiyası işini başlağan Strasburgda bulunğanını qayd etti.
Cemilev Facebooktaki saifesinde: «Epimiz farqlımız, bir-birimizden millet, din, dünyabaqışı ile ayırılamız, lâkin bizni birleştirgen şey bar – bizim devletimiz. Ukraina tarihında ukrain halqınıñ devletçiligi, ikmeti ve küçüni köstergen acayip misaller bar. Meselâ, bugün biz Ukrainanıñ Maneviy birleşüv Künü ve Ukraina Halq Cumhuriyetiniñ ilân etilmesine 100 yıl tolğanını qayd etemiz. Evelden olğanı kibi, biz kene sınavlar devrini keçemiz, ve birlik, ikmet ve iman bizge quvetli ve abadan devletni meydanğa ketirmege yardım etecekler», – yazdı.
Ukrainanıñ Maneviy birleşüv Künü er yıl, Ukraina Halq Cumhuriyeti (UHC) ile Ğarbiy Ukraina Halq Cumhuriyetiniñ (ĞUHC) 1919 senesi yanvarniñ 22-sinde ğayrıdan bir ukrain devletine birlişmesi Aktı ilân etilgen kününde qayd etile.


text:
Avgustnıñ 31-inde saba Seyitler (Nijnegorskoye), İcki (Sovetskoye) rayonlarında ve Sudaqta rusiye quvetçileri qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvlerni keçire. Bunı "Qırım birdemligi" birleşmesi bildire.
Seyitler rayonında "Qırım birdemligi"niñ jurnalisti, "Grani.ru" mühbiri Ayder Kadırovnıñ evi tintilgeni bildirile. Bundan ğayrı Seyitler Vaqıf (Razlivı) köyünde Seyitler soqağında tintüv yapılğanı haber etile.
Faallerniñ malümatına köre, tintüv vaqtında evde qadını ve dört balası bar. Kencesi 2,5 aylıq, onı evniñ yanında tışarıda turğan bitasına berdiler.
İçki rayonında (İçki qasabası, Zolotovo soqağı) Enver Topçınıñ evi tintile.
Bundan ğayrı Sudaqta (Çalaş Smail soqağında) faal Ridvan Ümerovnıñ evinde tintüv yapılğanı bildirile.
"Qırım birdemligi" Seyitler Vaqıf köyündeki tintüvden canlı yayın yaptı.
Rusiye quvetçileri bu vaziyetni açıq tefsir etmey.
2014 senesiniñ Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ mustaqil jurnalist, vatandaş faali, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Dünyada COVID-19 adiseleriniñ sayısı 18 millionğa yetti, bunı Johns Hopkins Universiteti bildire, dep yaza Azatlıq Radiosı.
Eñ çoq hasta AQŞ-nda (4,66 million), Braziliyada (2,73 million), İndistanda (1,75 million) ve Rusiyede (849 biñ) qayd etildi.
Bu hastalıqtan 688 biñ adam vefat etti. 10 649 108 hasta yahşı oldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
“Siburg” saiplerinden birisi Kiril Şamalov, Forbes mecmuasınıñ cedveline köre, endi milliarder degil, dep bildire Azatlıq Radiosınıñ rus hızmeti. Evel matbuat oña Vladimir Putinniñ qızınıñ aqayı dey edi.
İş adamı dünyanıñ eñ zengin adamlarınıñ cedvelinden, matbuat Rusiye prezidenti qorantasınen bağı üzülgenini haber etkeninden soñ, çıqtı. Forbes cedvelinde variyeti 1 milliar dollardan çoq olğan, episi olıp 98 Rusiye iş adamı bar. Keçken yılı 106 edi.
Forbes, Şamalovnıñ mal-mülkü 950 million dollar olğanını bildire.
Nikolay Şamalovnı rusiyeli prezidentniñ dostu dep adlandıralar. O, Putin kibi, «Ozero» kooperativiniñ sabıq azası, bunen beraber, «Rossiya» bankınıñ daa bir saibi ola.
Nikolay Şamalovnıñ oğlu Kirill, qaysı birine tahminlerge köre Putinniñ qızı Katerina Tihonovanıñ aqayı dep adlandıralar, «Sibur» yermay-tehnikiy holdinginiñ müdirler şurasınıñ azası ola.
Forbes reytinginde birinci yerni Mihail Gutseriyev ve onıñ soy-sopları, ekinci yerni Putinniñ yaqın tögereginden daa bir iş adamı Arkadiy Rotenberg, üçünci yerde ise Aleksey ve Dmitriy Ananyevler oldı.
Forbes mecmuasınıñ qayd etkenine binaen, keçken senege köre, Rusiyeniñ eñ zengin sülâlelerniñ umumiy variyeti aman-aman 40 fayızğa, yani 25 milliard dollarğa qadar arttı.


text:
Jenerik, Fen-Edebiyat Fakültesi Dergisi
-
Sayı 2 (1983): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
Jenerik
Öz PDF
-
Sayı 3 (1986): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
Jenerik
Öz PDF
-
Sayı 4 (1987): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
Jenerik
Öz PDF


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy iyülniñ 13-nde Qırımnıñ memuriy sıñırındaki «Çonğar» keçiş noqtasında Herson vilâyeti devlet memuriyetiniñ yañı yolbaşçısı – Ukraina mudafaa naziriniñ sabıq muavini Yuriy Güsevni, em de prezidentniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Anton Korineviçni taqdim etti.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, Zelenskıy Herson vilâyeti devlet memuriyetiniñ yolbaşçısını taqdim etip, «Çonğar» ve «Kalançak» keçiş noqtalarındaki infrastruktura donatuvı ve işlerniñ bitecek vaqtı aqqında tarif etmege rica etti.
Keçiş noqtasınıñ servis alanında keçirilgen toplaşuvda vilâyet devlet memuriyetiniñ birinci şahısları ve uquq qoruyıcılar arasında infrastruktura naziriniñ muavini Yuriy Lavrenük, vaqtınca işğal etilgen topraqlar ve memleket içinde köçip kelgen şahıslarnıñ meseleleri naziriniñ birinci muavini Yusuf Kurkçi, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokurorı Günduz Mamedov, muavini İgor Ponoçevnıy, ombudsmenniñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri sakinleriniñ insan aqlarına riayet etüv vekili İsmail Halikov bar edi.
Hatırlatamız, iyünniñ 25-nde Anton Korineviç Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili vazifesine tayin etildi. Prezident temsilciliginiñ resmiy saytında buña dair buyruq derc etildi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Rusiye kontrolindeki Qarasuvbazar rayon mahkemesi faal İrfan Bekirovnıñ memuriy davası boyunca protokol tizgen politsiya hadimlerini sorğuğa çekecek, dep bildire «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi.
Uquq qoruyıcı organları hadimleriniñ fikirince, faal 2020 senesi aprelniñ 1-nde Rusiye Memuriy bozuv kodeksine kirsetilgen 20.6.1 maddesine istinaden (Fevqulâde vaziyette ya da onıñ peyda oluv telükesi olğanda areket qaidelerine riayet etmeme) areket etti. Bu aqta cemaat imayecisi Seyt-Osman Karaliyev ayttı.
«Qadı qabaatnı tanıymızmı dep soradı. Biz İrfa Bekirov qabaatını tanımay, dep cevap berdik. O, dava baqıluvı tarafsız olsun dep, protokolnı tizgen ve rapor bergen şaatlar sorğuğa çekilmeli, dedi. Er şeyni baqmamız içün vaqıt kerek, şunıñ içün mahkeme fevralniñ 1-ne qaldırıldı», – dep tarif ete Seyt-Osman Karaliyev.
2020 senesi noyabrniñ 3-nde faal İrfan Bekirov Rusiye kontrolindeki Qırım arbiy garnizon mahkemesiniñ binası ögünde tutulğan edi. O, Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Arsen Abhairov, Rustem Emiruseinov ve Eskender Abdulganiyevge çıqarılğan üküm sebebinden qol tutuv aktsiyasında iştirak etti – mabüslerge o künü büyük apis cezaları berildi.
Advokatlar Rustem Kâmilev ve Ayder Azamatovnıñ bildirgenine köre, o künü uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri «Qırım birdemliginiñ» eki mühbiri ve faal İrfan Bekirovğa qarşı tizgen memuriy protokollar politsiyağa protsessual bozuvlar sebebinden qaytarıldı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımnıñ cenübinde noyabr 6-na keçer gecesi Yusupovlar sarayından 6 resimni hırsızladılar.
Bunı Qırım içki işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Yaltada uquq qorçalayıcılar maşinada hırsızlanğan mülkni çıqarmağa azırlanğan dört qırımlını yaqaladı. Maşinada altı resim tapıldı», – denile bildirüvde.
Yaqalanğanlardan üçü bu kibi areketler sebebinden evelden de cinaiy mesülietke çekilgen edi, deyler içki işler nazirliginde.
Olğan malümatqa köre, hırsızlar müzeyge, qapunı qırıp, kirdiler. Hırsızlanğan resimlerni örtüge sarıp, qaçtılar. Diger mülkke tiymediler. Yaqalanğanlarnıñ aytqanı kibi, resimler olarnıñ ihtisaslaşması ola.
Şimdi uquq qorçalayıcılar resimlerniñ fiyatını belgiley ve olarnıñ satılacaq yollarını ögrenmege tırışalar.
Yusupovlar sarayından resimlerniñ hırsızlanuvı boyunca RF CK 158 maddesiniñ 3 qısmına köre (hırsızlıq) cinaiy iş açıldı.


text:
Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı, qırımtatar Milliy Meclisi yolbaşçısı Refat Çubarovnıñ fikirince, Rusiye kendi areketleri ile Turkiye ve Ukraina akimiyeti arasında olğan munasebetlerniñ eyileşmesinde yardımcı oldı.
«Daa bir qaç yıl evel rus siyasetçileri ukrain işdeşlerini devletniñ topraq bütünligini bozacaq turk mifik telükesinen qorquta ediler. Ankara ve Kiyev umumiy tecavuzcığa qarşı birleşmeleri içün Moskva er şeyni yaptı», - dep yazdı Feysbuk saifesinde Çubarov
Bunıñnen bir sırada o, Turkiye Cumhuriyetine yol alğan prezident Pötr Poroşenkonıñ başlığında olğan Ukraina resmiy delegatsiyasınıñ terkibine kirgeni aqqında tarif etti.
Ukraina ve Turkiye arasında munasebetler soñki bir qaç ay devamında faalleşti. Rusiyenen olğan zıddiyetten soñra, Turkiye halqara cemaatçılığınıñ Ukraina territorial bütünliginen, Rusiye tarafından yarımadanı işğal etkeninen bağlı mevamını qabul etip, kendi noqta - i nazarnı seslendirdi. Bunıñnen bir sırada Turkiye qırımtatarlarnen sıq bağlıdır, olarnıñ ekseriyeti Turkiye Cumhuriyetinde yaşamaqta.


text:
Boş vaqtım çoq olğanını endi yazğan edim. Uzun yıllar devamında ocalıq faaliyetim tesir ete: ilmiy edebiyatnıñ ögrenüvi, lektsiyalarnıñ azırlanuvı ve ilâhre, ilâhre.. Men ve başqaları tüşken vaziyet aqqında tüşüngende, birinciden talil, soñra neticelerni çıqaracaq oldım.
Demek, men işsiz qaldım, çünki vatanımnı satıp olamadım, çünki Qırımda iş tapalmayım, çünki «başqa devlet» men yaşlarğa menfiy tesir etecegimden saqına.
Men Qırımdan köçip olamayım, çünki param yoq. Ne içün yoq, dep sorarsıñız? Çünki men qapar almadım, aliy oquv yurtunıñ ocası olaraq 900 saat degil, 1100-1200 saat lektsiyalarnı oqudım, qoşma çalışmaq çette tursın, yuquma bile toymadım. Añlaysızmı? Men namuslı bir oca! Yazda daireni kiralıq bermedim, turistik ticaretinde para qazanmadım, bunıñ yerine öz bilgilerimni tamamladım (sertifikatlarnıñ sayısı qarardan ziyade).
Raatlıq künleri cemaat işinen oğraştım, grajdanlıq cemiyetiniñ peyda etilmesi üzerinde çalıştım, amma, bu iş içün, memurlar unvan, medal ve nişanlar qazandılar. Faqat, olar maña hainlik yaptılar, men ve «talebelerim» ise, küreşmege devam etemiz. Amma! Olarnıñ işi beş! Menim ise, yaramay.
Men er şeyni doğru yaptımmı? Men bellesem, e! Menim kibi insanlarğa nisbetem, menim devletim doğru davranamı? Men bellesem, yoq!
Aytıñız baqayım, qırımlılar başqa şorbacığa qullar kibi berilgende, olarğa ne teklif ettiler? Men 52 yaşındam, Qırımda doğdım, menim doğum aqqkında şeadetnamemde yazılar ukrain tilinde, 35 yıl devamında men başta Ukrain sovet cumhuriyeti, soñra Ukrainağa bergi tölegen edim. Ordu, militsiya, devlet memurları, tasil, sağlıq saqlav saası içün bergi berdim.
Ne içün men şimdi küçsiz qalıp, öz daire, maşinamı istegenim kibi qullanıp olamayım, eñ esas aqsız alda qaldım? Ne içün şimdi tilenci kibi yürmege mecbur qaldım, daa bir kere tekrarlayım, iç bir vaqıt bergilerden vazgeçmedim. Menim kibi Qırım sakinleri içün ne yapıldı? «Rusiye pasportlarnı alıñız, biz er kesni afu etermiz, emiş». Men afu etilmesini istemeyim, çünki iç bir kimsege hainlik yapmadım.
Biz yarım yıl içinde devletimizden qanunlarnı, uquqiy yardım bekledik. Mına, qanunlar çıqtı! Ukrainanıñ «Qırımda serbest iqtisadiy saası aqqında» qanunı! Şu qanun ile Qırımnıñ işğalini tanıdılar, desek yañlış olmaz!
İşte, oturıp tüşünem. Şu qanunda mülkniñ aitligini kefil etken maddelerni tapamadım. Men mülkümni qaldırıp ketsem, devlet tazminatını bermege azırmı? Aqıllı deputatlar mülkümni satın almağa ya da Ukrainada bu kibi ev, maşinanı ayırmağa azırlarmı? Çoq şey teklif ete bilem! Amma, bir netice çıqara bilem - Ukrainanıñ merkeziy akimiyeti Qırımnı tek bir territoriya olaraq körip, mında yaşağan Adamlarnı körmey!
Bu qanundan soñ, coyacaq şeyim qalmadı. Onıñ içün reklamada aytılğanı kibi - demek, sizge ketemiz!
Valentina Potapova, oca, teşebbüsçi, Yaltalı bloger
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Rusiyede Pskov şeeri yanında yol qazasında sekiz Ukraina vatandaşı elâk oldı, dep bildire Ukraina Fevqulâde vaziyetler boyunca Devlet hızmeti. Daa bir ukrain yaralandı, haber ete Azatlıq Radiosı.
Rusiye matbuatı, yol qazasında Belarus nomerli "Volvo" ve Ukraina qaydiyet ile şahsiy "Mercedes" mikroavtobusı çatışqanını yaza. İlk alınğan malümatqa köre, elâk olğan adamlar Sankt-Peterburgdan Kyivge qayta edi.
TASS agentligine köre, eki adam - Ukraina ve Belarus vatandaşları yaralandı. Olarnı hastahanege qoydılar.
Ukraina tış nazirligi şimdigece bu malümatnı tefsir etmedi.


text:
Ukraina, 48 saattan soñ çetel vatandaşları içün sıñırını qapatacaq, dep bildirdi Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtibi Oleksiy Danılov. Bu aqta Azatlıq Radiosı haber ete.
Onıñ aytqanına köre, bu tedbirler şimdilik eki afta devam etecek.
Çetelde olğan Ukraina vatandaşları ise Ukrainağa qayta bile.
«Koronavirus qaynağan» memleketlerden qaytqan vatandaşlar közetilecek.
Bir afta içinde Ukraina sıñırındaki bütün keçiş noqtaları koronavirusnı qayd etken ekspress-testlerinen temin etilmeli, dep qoştı Danilov.
MTMŞ kâtibi, Ukraina vatandaşlarını çetel turistik ziyaretlerinden vazgeçmelerine çağırdı.
Al-azırda Ukrainada üç koronavirus hastası qayd etildi: biri – Jıtomır vilâyetinde, ekisi – Çernivtsi vilâyetinde.
Daa evel Ukraina İç işler naziri Arsen Avakov, işğal etilmegen esas Ukrainada qayd olmağan ukrainalılarnı Donbastaki kontrol keçiş noqtalarından ve işğal etilgen Qırımnıñ memuriy sıñırından keçirmemege teklif etken edi.
Yañı çeşit koronavirus yuqunçı 2019 senesi dekabr ayında Qıtayda tarqalıp başladı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
2019 yılda qıta Ukrainağa kirgen rusiyelilerniñ sayısı azlaştı. Bunı fevralniñ 6-sında Ukraina Devlet Sıñır hızmeti haber etti.
"2018 yılga köre, rusiyelilerniñ Ukrainağa kirişinde biraz - 7%-ğa - aşlaşuv oldı. Bundan ğayrı, başqa memleketlerden de kelgen adamlarnıñ sayısı azdı: Belarus (13%), Macaristan (10%), Slovakiya (14%), Qazahistan, Niderlandlar (9%), İspaniya (13%) ve Bangladeş (21%)", - denile beyanatta.
Yanvarniñ 30-ında Ukraina Telükesizlik Hızmeti, 2014 yıldan berli Ukraina territoriyasına 5024 Rusiye vatandaşını kirsetmegenini haber etti.
Daa evel Ukraina Devlet Sıñır bildire edi ki, 2019 yılda Ukraina vatandaşlarınıñ Rusiyege seferleri bayağı azlaşqan.


text:
Hata olğan Rusiye pasportlarını deñiştirmek içün Federal migratsion hızmetinde ayırı «pencereler» açılacaq. Mütenasip avaleni Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov berdi, dep haber ete «Krıminform».
Onıñ sözlerine köre, bu qarar qırımlılarğa berilgen Rusiye pasportlarında çoq hata olğanı ile bağlıdır.
«Pasportlarda hatalar olğan vatandaşlar nevbette turmasın dep, olar içün ayırı pencere açılacaq, çünki bu migratsion hızmeti hadimleriniñ qabaatıdır. Bu vatandaşlar içün imtiazlı rejimni belgilemege kerek», – dedi Aksönov.
Evel FMS Qırım ve Aqyarnıñ 1,6 mln sakini Rusiye pasportlarını elde etmek içün vesiqa bergenini bildire edi. Federal migratsion hızmeti organları tarafından 1,56 mln paspot azırlanıldı, 1,46 mln vatandaşlarğa berildi.


text:
Xalıqara arbitraj mäxkämäse
Xalıqara arbitraj mäxkämäse yäki Arbitraj mäxkämäseneñ daimi pulatı (inglizçä Permanent Court of Arbitration, PCA) — 1899 yılda Haaga şähärendä oyışqan xalıqara arbitraj mäxkämäse.
TarixYзrәpTү
1899 yılda Nikolay II niäte buyınça çaqırılğan Haaga tınıçlıq konferentsiäseneñ qararı nigezendä oyışqan mäxkämä. Xalıqara bäxäslärne çişü öçen iñ berençe oyışma bula.
1913 yılda Endrü Karnegi aqçasına tözelgän Haaga Tınıçlıq Sarayında urnaşqan.
TaswirYзrәpTү
Xalıqara arbitraj mäxkämäsenä 100 il kerä.
Mäxkämä däwlätara bäxäslärgä qağılışlı däğwalar häm xosusıy oyışmalar xalıqara däğwaların tikşerep qarıy.
Yış qına utırışları, xättä qabul itkän qararları yabıq rejimda uza.
Härber il mäxkämägä 4 abruylı belgeçne bilgeli.
Xezmät itü waqıtı - 6 yıl.
Xalıqara arbitraj mäxkämäse BMO Xalıqara Mäxkämäse belän ber binada urnaşqan.


text:
Qırımda Ukraina prezidentiniñ daimiy temsilcisi Anton Körineviç Rostov-na-Donudaki Cenübiy arbiy bölgesiniñ mahkemesi Qırımdan ukrain tarafdarı faali Oleg Prıhodkoğa çıqarğan ükümni takbih etti. Bunı o, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında ayttı.
«Biz bunı daa bir qorqutuv aktsiya kibi sayamız. Yani, bu işğal rejimine qarşı olğanlarnı qorqutmaq, işğalciler tamam böyle şekilde areket etecegini köstermek içün yapıla. Şübesiz bu ükümni takbih etemiz. Onı qanunsız sayamız. Ve Oleg Prıhodkonı digerlernen siyasiy mabüsler olaraq sayamız, olar siyasiy sebeplerden taqip etile», – dep bildirdi Körineviç
Ukraina Tış işler nazirligi, Cenübiy arbiy bölgesiniñ mahkemesi Oleg Prıhodkonı terror ücümini azırlağanında ve patlayıcı maddelerni qanunsız yapqanında qabaatlı tanıp, 5 yıl sert apis cezasına mahküm etkenine narazılıq bildirdi.
Rostov-na-Donudaki mahkeme beş yıl apis cezasına mahküm etken ukrain tarafdarı faali Oleg Prıhodkonıñ mudafaası ükümni temyiz etecek.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Qırım sakini, ukrain tarafdarı faali Oleg Prıhodkoğa çıqarılğan ükümni takbih etti.
Rostov-na-Donudaki Cenübiy arbiy bölgesiniñ mahkemesi Qırımdan ukrain tarafdarı faali Oleg Prıhodkonı terror ücümini azırlağanında ve patlayıcı maddelerni qanunsız yapqanında qabaatlı tanıdı ve 5 yıl sert apis cezasına mahküm etti.
Bu dava boyunca munaqaşalar keçken afta yekünlendi. Prıhodko soñki sözne çıqışta bulunıp, qabaatını tanımağanını bildirdi.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi oturışuvında prokuror qırımlı Oleg Prıhodko içün 11 yıl sert rejimli koloniya cezası berilmesini istedi.
Kreml kontrolindeki Qırımnıñ Saq rayon mahkemesi iyünniñ 25-nde qırımlığan 2 biñ ruble para cezasını berdi. Mahkeme onı Rusiye memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesiniñ birinci qısmına istinaden qabaatlı dep tanıdı. Qırım.Aqiqatnıñ elinde olğan mahkeme qararına köre, faalniñ evinde tintüv vaqtında tutıp alınğan eşya ve vesiqalarnıñ «tedqiqatı» «Prıhodko üçünci şahıslarnıñ bu eşya ve vesiqalarğa irişmesi vastasınen natsist timsallerini propaganda etkenini ve köstergenini» işaretlemekteN
Faalniñ özü evindeki bütün timsaller «antika», dava malümatında olğan svastikalı kölmek ise «suvenir» ve 2010 berli onda olmağanını ayttı.
2019 senesi fevralniñ 8-nde Qırımdaki FSB idaresiniñ hadimleri Oleg Prıhodkonıñ evini tintken edi. Quvetçiler ukrain timsalleri, «Svoboda» firqasınıñ bayraqları, qırmızı-qara bayraqlar, Stepan Banderanıñ süretleri, tehnika ve ev CD-disklerini aldı. Tintüvden soñ Prihodkonı Aqmescitke alıp ketkenler, anda faaliyeti ve esas Ukraina ile bağları aqqında sorap sorğuğa çekkenler.


text:
Qırımda koronavirus pandemiyasınen bağlı karantin tedbirleriniñ küçleştirmesini devam eteler. Yarımadanıñ rusiyeli akimiyeti, aprelniñ 3-ünden 6-sınace tam özüni izolâtsiya etüv rejimi kirsetilgenini ilân etti. Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov, bu, yarımadada kütleviy infektsiya olmasında vazgeçmek içün yapılğanını ayta.
Bu rejim altında bütün şeerara avtobuslar lâğu etildi, şeer içinde saba ve aqşam ekişer saat çalışalar. 65 yaşından büyük adamlarğa evlerinden 100 metrden çoq mesafege çıqmağa yasaq, qalğanlarına sadece tükân ve ilâchanege barmağa izin berile. Buña daa dayanmaq mümkün, amma aynı vaqıtta işten çıqaruvlar başlandı, adamlar paralarını coya. Körüngeni kibi, Qırım karantini uzanacaq.
Aprelniñ 2-sinde koronavirusnen küreş ştabınıñ oturışında Qırım parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinov adamlarnıñ aqçasız qalğanını tanıdı. Amma bir qaç büyük inşaat şirketinde payı olğan spiker, Federal Maqsatlı Programmanıñ obyektlerini qurıp bitirmege kerek dep, qurucılıq şirketleriniñ işiniñ devam ettirmesini talap ete edi.
Ne deyim, adamlar raatsızlana. Rusiye Anayasasına köre, er adamnıñ yürmege ve çalışmağa aqqı bar. Ve yalıñız komendant saatlarınen fevqulâde vaziyet rejimi böyle sıñırlayıcı tedbirlerni kirsetmege imkân bere. Amma olar onı ilân etmey. Bilesizmi ne içün? Çünki fevqulâde vaziyet rejiminde ealiniñ kerekli mal, ilâc ve ilâhre seylernen teminatını devlet becermeli. Amma körüne ki, Rusiye reberligi bu vazifelerni öz başına almağa istemeyip, adamlarnıñ özüne qaldıra. Amma mında başqa sual: kelir olmağan vaqıtta iş adamları ne etip aylıq, kira ve başqa ödevlerni tölesin? Ya işsiz qalğan qırımlılar qorantalarını nenen aşatsın?
Qıta Ukrainadan erzaq olmaycaq, Rusiyeniñ Krasnodar ülkesi ise karantin sebebinden qapatıla. Neticede Qırım izolâtsiyada qala
Adamlar atta havuç ve soğannıñ fiyatları öskenini raatsızlıqnen közete. Mesele em de ondan ibarettir ki, operativ ştabnıñ esabatlarına köre, erzaq yedekleri o qadar da çoq degil qala, amma soñra ne olacaq? Operativ ştabınıñ oturışında, vaziyet nezaret altında dep ayttılar. Buña inanmaq qıyın, çünki qıta Ukrainadan erzaq olmaycaq, Rusiyeniñ Krasnodar ülkesi ise karantin sebebinden qapatıla. Neticede Qırım izolâtsiyada qala, ya da şimdi aytılğanı kibi - özüni izolâtsiya ete. Amma Qırımda az şey istisal etilgenini köz ögüne alsaq, perspektivalarımız pek parlaq da degil. Amma bunıñ da bir hayırı bar - niayet tükânlarda ötmeklerni paketlep başladılar. Daa bir afta evel olar alıcılarnıñ tiymeleri, qoqumaları ve aqsırıqlarından qorunmayıp tura edi.
Suv meselesi aqqında da unutmayıq. Mart keçip ketti - bir yaracaq yağmur olmadı. Suv anbarları yarı quru. Budır qırımlılar içün daa başqa bir potentsial sınav
Bundan ğayrı, Rusiyeniñ 2020 senesine büdjeti cermay barreli içün 40 dollar fiyatını közde tutıp tizilgen, amma şimdi o eki kere ucuzca. Onıñ içün yaqınlarda, ğaliba, aylıq ve pensiyalarnıñ keç qalması başlanacaq.
Vaziyet pek kergindir. Telâşnı arttırmağa istemeyim, onıñ içün satırlarnı "bilgen - azırlanğan" baqımından oqumañıznı rica etem. Bu menim tahminiy fikrimdir, farzlarım kerçekleşmese, quvanırım. Aytılğanı kibi, yahşılıqqa ümüt etip, yaramaylıqqa azırlanamız.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Ukraina halq deputatı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan Rusiye ve Qırımda siyasiy sebeplerden tutulğan mabüslerniñ azat etilüv meselesini muzakere eteceklerine ümüt beslemekte.
Bu fikirni Çubarov Qırım.Aqiqat mühbiriniñ Türkiye ve Rusiye prezidentleriniñ ilân etilgen körüşüvinen bağlı sualine cevap berip bildirdi.
«Türkiye Cumhuriyeti ve Rusiye Federatsiyasınıñ tarafları arasındaki körüşüvde ukrainalı siyasiy mabüsler ve diger meseleler muzakere etileceginden şübelenmeyim. Bundan evel de öyle olğan edi. Erdoğan ve Putin, Lavrov ve Çavuşoğlu (Rusiye ve Türkiye Tış işler nazirleri – QA) körüşüvlerinde de», – dedi Çubarov.
Yanvarniñ 3-nde Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan Türkiye Tış işler nazirine gemilerniñ Keriç boğazından keçmesi ve Rusiye tarafından zapt etilgen ukrain arbiy gemileriniñ keri qaytarılması meselesini bütün platformalarda kötermege vazife berdi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko yanvarniñ 5-nde İstanbulda Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan ile körüşip, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilüvini, işğal etilgen Qırımda insan aqları bozulğanını muzakere etti.


text:
Advokat Nazim Şeyhmambetov Aqmescit sakini Denis Kaşuknıñ apiske alınmasına qarşı istinaf şikâyetini bermege niyetlene. Bu aqta o, Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Şübhesiz, Kiyev rayon mahkemesiniñ qararını eñ qısqa vaqıtta şikâyet etecekmiz. Bazarertesi künü (dekabrniñ 23-nde – QA) yollarmız, dep tüşünem», – dep ayttı advokat.
Onıñ bildirgenine köre, müvekkiliniñ ruhiy alı pek ağır.
«Menim tecribemde böyle müvekkilim birinci ola. İnsan pek telâşlı edi, er vaqıt tekrarlay edi: «Er şey güzel, özüni baqıñız, er şey güzel». Bu mantra kibi kele edi. Mahkeme oturışuvınıñ başında mahkeme qapalı olmasını istedi. Bu saçma bir şey. Bir qaç künden berli qorantasını körmegen ve böyle bir şey yaşağan insan oturışuv qapalı olsun, yaqın tuvğanları, kütleviy haber vastaları ve digerleri iştirak etmesin istedi. Mence, o, pek ağır ruhiy alda buluna, bunıñ sebeplerini tek tahmin ete bilem. Ümüt etem ki, onı qorup olurmız», – dep qayd etti Şeyhmambetov.
Kaşuknı Qırımdaki Rusiye FSBsiniñ idaresinde ziyaret etken advokat İslâm Velilâyevniñ fikirince, qapalı mahkeme muracaatını berüv qararı apiske alınğan qırımlığa zorlap qabul ettirildi.
«Onıñ qararı olmağanını tüşünem. Bunı FSB hadimleri oña tevsiye etti. Bugün ve tünevin oña kirgende körgenlerimni maneviy basqı dep adlandırmaq mümkün. Gipnoz kibi», – dedi Velilâyev.
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 20-nde Aqmescit sakini Denis Kaşuknıñ sıñırlav tedbirini belgilep, onı 2020 senesi fevralniñ 18-ne qadar SİZOğa aldı.
Advokat Nazim Şeyhmambetov, Rusiye FSBsi Aqmescit sakini Denis Kaşuknı silâ satın alğanından ve saqlağanından şübheli sayıp tuttı. Denis Kaşuknıñ ömür arqadaşı Olga Qırım.Aqiqatqa izaat berip, dekabrniñ 17-nden berli bağda olmağanını ve evlerinde tintüv keçirilgenini bildirdi.
Advokat Nazim Şeyhmambetov, FSB Kaşuknı eki madde – Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci ve 222.1-incisine istinaden («qanunsız satın aluv, satış, saqlap, silâ, onıñ esas parçalarınıñ taşıması») – şübheli saya, dep bildirdi.
Rusiye FSBsi Denis Kaşuknıñ tutuluvını şimdilik izaatlamadı.


text:
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov, Keriç mer muavini Dilâver Melgaziyevni vazifesinden boşatmağa emir etti.
Bu aqta o Keriç memuriyetiniñ muşaveresinde ilân etti. Muşavere videosı Aksönovnıñ Facebook saifesinde yerleştirilgen.
Aksönov bildirgeni kibi, fevral 21-inde saba o “Kerçgortrans” işhanesinde bulunıp, işçilernen qonuştı. Bundan soñ Melgaziyevni rutbesinden boşatmaq qararını aldı. Bundan ğayrı Qırım bası şeer azbar hızmetçileriniñ işinden de memnün qalmadı.
Keriç trolleybus aydavcıları, ruhset vesiqaları olmağanından, naqliyatnı yolğa çıqarmadı, dep bildire matbuat.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bunı Ukraina Tış işler nazirliginiñ matbuat kâtibi Yevğen Perebiynis Kiyevde keçirilgen brifingde bildirdi, dep haber ete «Ukrainskaya pravda».
Onıñ aytqanına köre, böyle bir körüşüv aprelniñ 25-ne planlaştırıldı.
«Bugün Jeneva añlaşmalarınıñ tarafları ve OSCE missiyasınıñ nevbetteki körüşüvi ötkerilmek kerek. Er bir memleket iştirak etecegini tasdıqladı, lâkin Rusiye Federatsiyasınıñ vekili iştirak etmeycegini bildirdi», – dep qayd etti Perebiynis.
Bundan evel peyda olğan malümatqa köre, Almaniya OSCE teşkilâtından Ukrainadaki buhrannı al etüv ve Jeneva añlaşmalarına riayet etüvni kefil etmek içün faal areketlerni talap ete.


text:
«Şübesiz, dialog kerek. Şu cümleden, Rusiye ile. Lâkin bizim dialogımıznıñ neticesi olmaq kerek. Rusiye Ukraina sıñırlarından ordularını çekmese, Rusiye Federatsiyası ile yahşı bir munasebetler olmaycaq. Qırım azat etilmese. Rusiye yalıñız Ukrainağa qarşı degil de, diger qomşu devletlerine qarşı halqara uquq temel printsipleri ve Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ esaslarını bozğan istilâiy laflar ve siyasetini toqtatmasa», – dep ayttı o.
Lubkivskiy barışıq tiklemek içün halqara iş ortaqlarını Kremlge siyaset ve iqtisadiyat ceetinden tesir etmege çağırdı.
Bazarertesi künü, mayıs 26-da, Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov Ukrainada olıp keçken prezident saylavlarını izaatlar eken, Qırımnıñ Ukraina terkibine keri qaytarılması aqqında laf da yoq, dep bildirdi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi Ukraina Nazirler Şurasına muracaat etip, mayısnıñ 18-ne, Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma kününe, Kyivde ve degir şeerlerde keçirilmesi planlaştırılğan kütleviy eglenceli tedbirlerge qarşı acele tedbir almasını talap etti. Bu aqta Meclis reisi Refat Çubarov mayısnıñ 13-nde Facebookta yazdı.
Onıñ qayd etkenine köre, bu sene mayısnıñ 18-ne, qırımtatar halqı genotsidiniñ 75 yılına, er yıl mayısnıñ üçünci cumaertesi künü qayd etilgen Avropa Künü rastkele.
«Mayısnıñ 18-nde (cumaertesi künü) kütleviy ve büyük eglenceli tedbirlerni keçirmemek içün bütün yerli akimiyetler deñişmeler kirsetmedi. Eñ beteri de şu ki, mayısnıñ 19-ı (bazar künü) Ukraina hatıra taqviminde Siyasiy repressiyalarnıñ qurbanlarını añma künü olaraq qayd etilgen ve Ukrainada Avropa Kününi teşkil etkenler olarnı kommunist rejimi qurbanlarına sayğısızlıq köstergeninde qabaatlamasın dep, bütün büyük eglenceli tedbirlerniñ keçirilmesini mayısnıñ 18-ne belgiledi. Kyiv devlet şeer memuriyetiniñ memurları qırımtatar halqınıñ faciasına ayrı ürmetsizlik ve tsinizm kösterdi», – dep yazdı Çubarov.
Qırımtatar Milliy Meclisi Ukraina Nazirler Şurası, yerli icra akimiyet organları, cemaat ve siyasiy teşkilâtlarını qırımtatar halqı genotsidi qurbanlarınıñ hatırasını ürmet etip, Ukraina Yuqarı Radasınıñ «Qırımtatar halqınıñ genotsidini tanuv» qararına emiyet bermesine çağırdı.
«Qırımtatar halqı genotsidi qurbanlarınıñ hatırasına ve siyasiy repressiyalar qurbanlarınıñ hatırasına ürmet kösterilüvini temin etecek acele tedbir almasını kerekli dep saya», – dep qoştı Çubarov.
Kyivde mayısnıñ 17-nden 19-na qadar Ukrainadaki Avropa Künleri çerçivesinde tedbir keçirilmesi planlaştırıla. Mayısnıñ 18-nde qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları hatırasına çıqarılğan «Haytarma» ilk qırımtatar bediiy filmi kösterilecektir.
Bundan evel qırımtatar cemaatçılığını mayısnıñ 18-nde Kyivde Kyiv Klezmer Festival zemaneviy klezmer muzıkası ve yeudiy medeniyetiniñ festivalini keçirmek planları açuvlandırğan edi. Teşkilâtçılar bu künü bir de bir eglence ve muzıka programması olmaycaq, dep bildirdi.
Mayısnıñ 18-nde Kamânets-Podilskıynıñ şeer künü olacaq. Bu künü bayram programması, şu cümleden «Dj fest Fortetsâ» oyun muzıkası festivaliniñ keçirilmesi planlaştırıla.
Mayısnıñ 18-de Ukraina ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını hatırlaylar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Şu künü qırımtatarlar halqınıñ Qırımdan sürgün etilüviniñ qurbanları hatırasına çeşit añma tedbirleri keçirile.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayıs 18 künü Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Çiçekler qoya ve ağlaylar: Aqmescitte Qırımtatarlarnı sürgün etüv qurbanlarınıñ hatıra künü (fotogalereya)
Aqmescitte Qırımtatarlarnı sürgün etüv qurbanlarınıñ hatıra kününde demiryol vokzalındaki hatıra taşı yanında ananeviy tedbir keçti. Yüzlerce insan çiçek qoymaq ve 1944 senesiniñ facialı vaqialarından sağ qurtulamağanlarnıñ canlarına dua oqumaq içün keldi. Qırımtatarlardan ğayrı tedbirde yerli Ukrain medeniyet merkeziniñ faaliyetçileri iştirak etti. İştirakçiler çiçekler ve qırımtatar bayraqlarınen beraber kele, cemaat ile dua oquy ve sürgünlikten evge qaytıp olamağanlarnı hatırlay ediler.


text:
Qırımda daa evel yañı koronavirus yuqunçı diagnozı tasdıqlanğan ilk hastalar hastahaneden çıqarıldı. Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım Sağlıq nazirligi bildire.
«Olarğa kerekli tibbiy yardım kösterildi. Koronavirus tedqiqi tekrar yapılıp menfiy netice alınğan soñ insanlar hastahaneden çıqarıldı», – dep ayttı müessise yolbaşçısı İgor Çemodanov.
Onıñ malümatına köre, hastalardan biri «Kezlev şeer hastahanesinden», ekincisi «Saq rayon hastahanesinden» çıqarıldı.
Aprelniñ 3-nde işğal etilgen Qırımda çetelden kelgen 2998 insan tibbiy közetüv altında buluna, olardan 2915-i evde dinamik közetüvde, 68-i hastahanede, 15-i observatorlarda buluna. Rospotrebnadzor malümatına köre, cuma kününe qadar 18 COVID-19 hastası qayd etildi. Aqyarda – 5 koronavirus hastası.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Qırımda koronavirusnen hastalanğan yerli sakinge qarşı özüni tecrit etüv rejimini bozğanı içün ilk cinaiy dava açıldı.
İmaye tarafı koronavirusqa oğrağan Qırım sakininiñ qabaatını inkâr ete.
Qırımda aprelniñ 3-nden 6-na qadar acele bir şey olmasa, evden çıqmağa yasaq etildi. Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırımda ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi kirsetildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukraina Milliy bankı avgustnıñ 28, Qırım işğalinden soñ Kıyivge avuşqan V. İ. Vernadskiy adına Tavriya milliy universiteti resminen, yañı monetanı qullanıp başlacaq.
Avgustnıñ 27 Milliy banknıñ resmiy saytında haber etilgeni kibi, Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetiniñ yüz yıllığı munasebetinen 2 grivnalı moneta 30 biñlik tirajında çıqacaq.
Kapikniñ ög tarafında Tavriya milliy universiteniñ logotipi yerleştirilgen. Onıñ eki yanında - universitetniñ temel qoyuv yılı (1918) ve kapikniñ darp etilgen yılı kösterilgen.
Art tarafında ise, 1918 senesi oktâbr 14 universitetniñ tantanalı açılışı keçirilgen yer - Aqmescit şeer teatri binasınıñ resmi ve Vladimir Vernadskiyniñ süreti yerleştirilgen.
Aprel ayında Ukraina Milliy bankı Qırımnıñ belli abideleri: Ayuv Dağ, Bağçasaraydaki Han Saray, Hersonesteki köşük resimlerinen moneta çıqarğan edi.
2015 senesiniñ başında Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetini lâğı etti. Aynı yılı yarımadada «federal universitet» meydanğa ketirildi, onıñ terkibine bir qaç aliy oquv yurtu ve şu cümleden TMU, Georgiyevskiy adına Qırım devlet tibbiyet universiteti ve bir qaç diger ilmiy müessise kirsetildi. «Qırım federal universiteti»niñ strukturasına 13 umum tasil ve ilmiy muessise kire.
Vernadskiy adına TMU 2016 senesi Ukrainanıñ qıta qısmına köçti.Universitet esasında ilhaq etilgen Qırım talebeleri ve abituriyentlerniñ oquvğa kirmesi içün qısqartılğan programmalar çalışa.


text:
Sovet Birliginiñ Kommunistik Firqasınıñ Merkeziy Komitetiniñ baş kâtibi İosif Stalinniñ torundan torunı Yakov Cugaşvili Qırımda Yalta konferentsiyasınıñ yıllığında «istenmez musafir» olğanını bildire.
Bunı o kendi Facebook saifesinde yazdı.
Onıñ malümatına köre, eki ay evelsi başında santıraç oyunı boyunca dünya çempionı Anatoliy Karpov olğan Halqara barışıq institutı ve Tarihiy perspektiva fondu ve Natalya Naroçnitsanıñ Demokratiya ve kooperatsiya Avropa institutı onıñ ile bağlanıp, onı Yalta konferentsiyasınıñ 70 yıllığına bağışlanğan tedbirde iştirak etmege çağırdılar.
«Babam endi yaşı sebebeinden ve sağlığı zayıf olğanından bu kibi işlerden vazgeçti, şunıñ içün meni davet ettiler. Bazı şeylerni begenmesem bile, razı oldım. Programmağa köre, tedbir konferentsiya şekilinde keçirilmeli, mında 9 arizacınıñ çıqışı planlaştırıla! Eñ azından 9 saat!», – dep yazdı Yakov Cugaşvili.
Faqat, yanvar 28 künü, Stalinniñ torunı aytqanı kibi, teşkilâtçılardan konferentsiyada onıñ bulunuvı istenmez olğanı aqqında beyanatnameni aldı.
«Fevral eki künü konferentsiya iştirakçileri ile uçaq Moskvadan Aqmescitke uçmaq kerek edi. Men Tbiliside olğanım içün, Moskvağa ertece – fevral 1 künü kelmek kerek edim. Yanvar 28 künü teşkilâtçılardan «Qırımdaki milletlerara kerginlikniñ sebebinden konferentsiyadaki iştiragiñiz istenilmez sayıla» kibi mektüpni alam.
Fevral 5 künü Livadiya sarayında «büyük üçlükke» – Yalta konferentsiyasında iştirak etken devlet başları: İosif Stalin, Franklin Ruzvelt ve Winston Çerçillge qoyulacaq abideniñ açılış tebdiri keçirilecektir. Bundan evel abideni Volgogradda yerleştirecek ediler, amma şeer ve vilâyet akimiyeti öyle de añlaşıp olamadı, şunıñ içün abide Tsereteliniñ ustahanesinde qaldı.


text:
Tarih bütün inceliklerinen tam bir şekilde tekrarlanmay, onıñ kelecek nesillerge qaldırğan izni çoqusı allarda gizlene. Ögrenmege istegenlerni ögrete, ihmalkâr talebelerni ise cezalay...
160 yıl evelsi, 1856 senesi mart 18 (30) künü, Parijde Rusiye, Türkiye, Frenkistan, İngiltere, Avstriya, Prussiya ve Sardiniya arasında barışıq añlaşması imzalandı. O, Şarq (Qırım) cenki bitkenini ve Rusiyeniñ yeñilmesini ifadelegen edi.
Rusiye cenkleşmege başlağanda böyle bir netice olacağını beklemegen edi...
XIX asırnıñ ortasında Şimaliy Afrika, Balkan yarımadasınıñ büyük bir qısmı ve Yaqın Şarq memleketlerini qaplap alğan Osmanlı devletiniñ küçü eksilgen edi. Rus çarı I Nikolay dey edi: «Türkiye – hasta bir adam, onıñ mirasını bölmek mümkün ve atta bölmek kerek».
XVIII asırnıñ soñundan başlap Osmanlı devleti Qırımnı ve Kavkaz yalısını ğayıp etti, Rusiye ise elde etti. 1841 senesiniñ London halqara añlaşmasına köre, boğazlardaki gemi areketleri halqara nezaret altında qala edi, barışıq vaqtında bütün Avropa memleketleriniñ arbiy gemileri içün olarnı qapatma printsipi ilân etilgen edi. Rusiye flotu Qara deñiz havzasından ayırılğan ve cenüp sıñırları havfsızlıqta degil edi, çünki Osmanlı devleti cenk vaziyetinde boğazlarnı Avropa devletleriniñ gemileri içün aça bilir edi.
Er tarafnıñ cenk zıddiyeti içün öz sebepleri bar edi. Cenkniñ esas sebeplerinden biri 1841 senesi London añlaşmasında qayd etilgen Rusiye flotunıñ İstanbul ve Çanakkale boğazlarından keçmesiniñ uquq rejiminiñ tekrar baqılması meselesi oldı.
Cenk başlamasınıñ resmiy sebebi ise ortodoks ve katolik din idareleri arasında Osmanlı devletinde yerleşken «Filistinniñ aziz yerleriniñ» (Bethlehem Maabiti ve Din Mezar Maabiti) kimge ait olğanına dair davası oldı. Gece ibadehtaneler açıq edi, adamlar kelip ibadet ete bile ediler, amma diplomatlar anahtar davasını al etilmeycek bir mesele şekline çevirgenler.
Cenk başta yaramay bir şey olacağını köstermey edi: admiral Pavel Nahimov yolbaşçılığında Qara deñiz eskadrası 1853 senesi noyabr ayında Sinop körfezinde türk flotunı yoq etip, baş komandanını esir aldı
I Nikolay Rusiye ğalip çıqacağını beklep, İngiltere, Frenkistan, Avstriya ve Prussiya cenkke kirişmeycegini tüşüngen edi. Onıñ fikirince, Avstriya ve Prussiya Rusiyeniñ yardımı ile bastırılğan macar inqilâbını minnetdarlıq ile hatırlaycaqlar, Frenkistan 1848 senesi inqilâp aqibetlerinden qurtulamadı; Türkiye dağıtılğan soñ İngilterege Krit ve Mısırnı bermege vade etken edi.
Faqat yañlış tahmin oldı: tezden añlaşıldı ki, Rusiye Türkiyege qarşı degil, Ğarbiy Avropanıñ bir qaç küçlü devletine qarşı cenkleşmege başladı. Cenk başta yaramay bir şey olacağını köstermey edi: admiral Pavel Nahimov yolbaşçılığında Qara deñiz eskadrası 1853 senesi noyabr ayında Sinop körfezinde türk flotunı yoq etip, baş komandanını esir aldı.
Rusiye ordusı 1853 senesi dekabr ayında Dunaynı keçip ve türk ordusını çetleştirip, Silistriyanı muasarağa oğrattı ve ğalebe qazandı. Rusiye ordusı türklerniñ Transkafkasyanı zapt etmek planlarını bozıp, Başkadılklar civarında ğalip çıqtı.
İngiltere ve Frenkistan Osmanlı devleti dağıtılacağından qorqıp, 1854 senesi mart ayında cenkke kiriştiler. 1854 senesi sentâbr ayında Qırım yarımadasında Qara deñiz flotunıñ esas bazası – Aqyar – zapt etilecek edi.
1854 senesi sentâbr ayında Alma özeninde olğan ilk uruşta Rusiye ordusı yeñildi. Sentâbr 13-te başlağan Aqyar mudafaası on bir ay sürdi. Nahimovnıñ emri ile Rusiye yelken flotu duşmannıñ gemilerine qarşı çıqamayıp, Aqyar körfezi kirişinde battırıldı.
Rusiye ordusı İnkerman uruşı, Kezlev ve Qara özende yeñildi. 1855 senesi fevral 5 (17) Rusiye ordusı Kezlevni alacaq edi. Uruşta duşmanları ğalip çıqtı...
Cenk areketleri muvafaqiyetsiz olğanından ve Aqyar muasarasından qasevetlengen I Nikolay hastalandı. Kezlev civarındaki yeñilme haberi onı şaşırttı. Bir qaç künden soñ, 1855 senesi fevral 18-de, I Nikolay vefat etti. Ölüminden soñ gripp aqibetleri neticesinde vefat etkenini ayta ediler, amma şimdige qadar özüni öldürdi kibi fikirler de bar...
1855 senesi avgust 27-de 22 kün sürgen bombardımandan soñ Aqyarğa ücüm etildi. Rusiye ordusı şeerni terk etmege mecbur oldı.
İqtisadiy taraftan artta qalğan, feodal-serf Rusiyesi ondan qat-qat küçlü olğan Avropa devletlerinden zarar kördi. 1856 senesi mart ayından imzalanğan Parij barışıq añlaşmasına binaen, Rusiye büyük topraq zararını körmedi – Bessarabiyanıñ yalıñız cenüp tarafı alındı. Faqat onıñ Beylikler ve Sırbistannı qoruma aqqı ğayıp oldı. Eñ qıyını Qara deñizniñ «neytralizatsiyası» şartı olğan edi. Rusiye Qara deñizde arbiy-deñiz quvetlerini, arbiy qale ve gemilerini tutamaz edi, böylece cenüp sıñırları içün büyük bir telüke peyda ola edi. Rusiyeniñ Balkanlar ve Yaqın Şarqtaki rolü tamamen yoq oldı: Sırbistan, Moldova ve Eflak Osmanlı devleti sultanınıñ idaresi altında keçken edi.
Qırım cenkinde yeñilme Nikolay ükümeti içün kederli bir netice oldı, Rusiye cemaatçılığı ayaqlandı ve ükümet devlette islâat keçirmege mecbur oldı.
Aqyar kampaniyası vaqtında başlap, cenkten soñ devam etken qırımtatarlarnıñ icreti 1860-1862 seneleri kütleviy oldı
Devletler içün aqibetlerini aytıp, cenkniñ Qırımğa ketirgen neticelerini aytmaylar... Asılında cenk aqibetleri yarımada ve hususan tamır halqı – qırımtatarlar içün – facialı oldı.
Aqyar kampaniyası vaqtında başlap, cenkten soñ devam etken qırımtatarlarnıñ icreti 1860-1862 seneleri kütleviy oldı.
Publitsist Grigoriy Levitskiy qayd ete ki, «Qırım cenki vaqtında kazak patrulleri güberniyalarnı dolaşıp, tatarlarnı esir alğan edi (duşman tarafına keçecekler dep) ve para bermege istemegenler satqınlar kibi tanıtıla edi. Neticede bir çoq tatar Orlovsk, Kursk, Yekaterinoslavsk ve Herson güberniyalarına sürgün etilgen edi».
«Gertsenovskiy Kolokol» 1861 senesi yazğan edi: «Ükümet oña sadıq olğan tatar ealisini Qırımdan quvğan edi, anda ruslarnı yerleştirecek edi – 100 biñ tatar yoq olğan soñ ruslar Qırımğa ketmeycegini añladılar». Niayet, «tatarlar Qırımdan sürgün etilse», yarımada büyük bir belâğa oğraycağını añladılar, vaziyetni ögrenmek içün meşur devlet adamı, graf, Aqyar kampaniyasınıñ qaramanı Eduard Totleben Qırımğa yollanğan edi...
Soñu bar
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası