text:
Pekiñda Pxenyannıñ atom programması turında 6 yaqlı söyläşülär yañartıldı
Pekiñda Tönyaq Koreanıñ atom programması turında 6 yaqlı söyläşülär başlandı. Anda Tönyaq Korea üzeneñ atom programmasınnan baş tartqan oçraqta aña iqtisad häm iminlek ölkäsendä qızıqsındıruçı täqdimnär yasaw turındağı 2005-nçe yılğı belderüne tormışqa aşıru mäsäläse qarala. Räsmilär bu söyläşülär uzğan üktäber ayında Pxenyannıñ berençe atom sınawınnan soñ tağın da naçarayğa körçektän çığarğa yardäm itär digän tıynaq qına optimizm belderde.
Mondıy 6 yaqlı söyläşülär 2003 yıldan birle ütkärelep kilä. Ämma älegä ul söyläşülärneñ cämäğätçelekkä mäğlüm berdän-ber näticäse 2005 yılnıñ sintäberendäge urtaq belderü genä buldı. Ul belderüdä Tönyaq Korea üzeneñ atom programmasınnan baş tartqan oçraqta, aña yardäm bireläçäge häm Quşma Ştatlarnıñ Stalin däwlätçelegen xäterlätkän bu ilne üzgärtmäskä wäğdä itüe turında äytelä.
Söyläşülärdä AQŞ yağınnan qatnaşuçı Christopher Hill bügen başlanğan oçraşuğa tıynaq qına bulsa da optimizm belän qarawın belderde.
"Bez ğämällärgä kereşkändä, ägär dä bez kereşsäk bu 2005-neñ sintäberendäge kileşüne tormışqa aşıru yünäleşendä bik zur, uñay adım bulaçaq. Häm bu bez kileşüne tulısınça tormışqa aşırmıyça uñışqa ireşü bulmıyaçağın añlaw belän bulaçaq" dide Hill.
Könyaq Korea wäkile Chun Yuñ-wu isä kiskenräk itep bu söyläşülärdä tärräqiät bulmawına zarlandı. Ul xäbärçelärgä Tönyaq Koreanıñ atom programmasın beterü eşe süzgä süz däräcäsendä genä bara. Bezgä ğämälgä-ğämäl däräcäsenä kütärelergä waqıt citte inde dip belderde.
Tönyaq Korea wäkile Kim Kye Gwan Pekiñğa kilü belän ük Pxenyan atom qoralınnan arınuğa taba berençe däräcä adımnar turında söyläşergä äzer dide.
Kim tağın Tönyaq Koreanıñ adımnarı Waşingtonnıñ doşmanlıq säyäsätennän baş tartıp uzara tatu yäşäwgä küçenä bäyle bulaçaq dip östäde.
Şulay da anıñ bu süzläre 6 yaqlı söyläşülärneñ dikäber ayındağı oçraşuında äytkännärennän üzgäreş buluın kürsätä. Ul çaqta Kim qoralsızlanu turında ğömünän süz alıp barudan baş tartıp Tönyaq Koreanıñ xisapları bulğan Qıtay bankına qarata AQŞnıñ finans çikläwlären ğämäldän alunı taläp itkän ide.
Elegräk Pxenyan Quşma Ştatlarnıñ säyäsäte Bush idaräseneñ Tönyaq Koreadağı kommunistik xakimiätne bärep töşerü niäten kürsätä dip 2 märtäbä söyläşülärdä qatnaşudan baş tarttı.
Pänceşämbe könne AQŞ wäkile Hill qabat kiçekterülär bulmasqa tieş dide.
"Älbättä bu bik möhim oçraşu. Çönki bu söyläşülärdä qantaşuçılar monıñ mäñge däwam itä almawın añlıy. Minemçä, däwam itsä bu sez xäbärçelärne dä beraz alcıtır ide. Bez çınnan da zur maqsatqa ireşergä tırışabız. Bez Tönyaq Koreanıñ atom qoralınnan arınuına ireşergä telibez" dide Hill.
Uzğan atnada Pxenyanda bulğan AQŞ belgeçläre Tönyaq Korea energiä yardämenä häm AQŞ belän yaxşı mönäsäbätlärgä almaşqa üzeneñ töp atom reaktorın tuqtatıp torunı häm xalıqara tikşerülärne yañartunı täqdim itärgä mömkin dip belderde.
Naif Aqmal.


c: text/html

text:
Tatar yäşläre kongressı kiräkme?
Tatar yäşläre Assotsiatsiäse, Tatar yäşläre Koordinatsion Şurası. Nindi strukturalar bu. Alar närsä belän şöğellänä. Möğayın sorasañ bu xaqta Tatarstandağı ber protsent yäş millättäşebez dä belmider. Çınnan da Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetı qarşında oyışqan tatar yäşläre Assotsiatsiäseneñ dä, Koordinatsion Şurasınıñ da barı isemnäre häm tatar yäşläre öçen närsäder eşlärgä, oyıştırırğa mataşuçı 6-7 yeget-qızı bar (bu sovet zamanında äbi-babaylarğa yärdäm itep yörüçe Timur häm anıñ komandasına oşağan). Şuña kürä älege assotsiatsiä belän Şuranı ayırıp qaraw da niçekter kölke toyıla. Oyışma ike, ä yäşlär şul uq. Häm haman şul ber qazanda qaynıylar.
Düşämbe könne uzğan utırışqa da härwaqıttağıça şul uq 6-7 keşe kilgän ide. Berençe bulıp tatar yäşläre Assotsiatsiäse isemennän anıñ räise Nail Garipov, kiläçäk saylawlar uñayınnan möräcäğät citkerde. Xäzer şunnan ber özek kiteräm.
“Bez, tatar yäşläre barlıq yäşlär, şul isäptä milli yäşlär mänfägat'lären qayğırtqan bügenge säyäsätne xuplıybız. Bezneñ tawışnı Tatarstan ğına tügel, ä federal' üzäk tä işette. Federal' xökümät Tatar yäşläre kongressın uzdırunı tulısınça yaqladı. Häm byudjetta älege çarağa aqça qaraldı. Bez barlıq tatar yäşlären Rossiä Federatsiäse Prezidentı saylawlarında qatnaşırğa çaqırabız”, - dielgän älege möräcäğättä.
Ämma döresen genä äytkändä biregä kilgän yäşlärneñ qayğısı saylawda da, möräcäğäte dä tügel ide. Tatar yäşläre kongressı süze çığuğa alar küptän tügel aña äzerlek maqsatınnan uzğan utırış turında fiker alışa başladılar. Berençedän yäşlärne ul utırışqa citäkçelärneñ kilmäwe açuın kitergän. “Tatar yäşläre berqayçan berkemgä dä kiräkmäde. Min “İdel” tatar yäşläre üzägendä eşlägändä törle çaralar uzdırırğa dip iğänäçelärdän aqça, büläklär telänep yöri idem. Barlıq çaralarğa da aqça tabıla ide, citäkçelär dä kilä ide, ä tatar yäşlәrenä yuq. Şuña min ul eştän kittem dä”, - dip açınıp söyläde Mönirä Säğidullina. Bötentatar ictimaği üzäge räise urınbasarı İnsaf Xämitov “Ul tatar yäşläre kongressı närsägä kiräk soñ. Zurlar kongressı, yäşlär kongressı dip bülü döres tügel. Yäşlär kongressı ul zurlarnıqınıñ ber qapılçığı kebek bulaçaq. 3 ay waqıt qalıp bara. Meñ delegat çaqırıla dilär. Anı qaydan cıyıp betermäkçe bulalar ikän şul arada. Bu bit çınbarlıqqa turı kilmi. Zur itep kongress dip söylärlege yuq”, - dide ul. Şunnan yäşlär kongressı kiräkmi, ul aqçanı yäşlär belän eşli torğan ber üzäk açarğa totarğa kiräk häm anda eşli torğan berniçä keşene utırtu zarur” dieşä başladılar. Qayberläreneñ “İdel” tatar yäşläre üzäge bar iç inde”, - digän süzlärenä qarşı “Ul barlıq köçen quyıp eşlämi”, - didelär. Qısqası, biregä cıyılğannar kongressta eşlänäse tatar yäşläreneñ milli säyäsäten inde tözep tä quydı. Biredä tağın tatar yäşläre kongressınıñ nindi status alırğa tieşlege xaqında süz bardı. Anı barısı da ayırım oyışma itep kürergä beläwläre xaqında äyttelär. Şulay uq monda yäşlär kongressı aldınnan eşlänäse eşlärneñ küp bulaçağın bilgeläp uzdılar häm şul säbäple här çärşämbe kongress binasında oçraşırğa söyläşep taraldılar.
Landış Xarrasova.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dubrovkadağı teatr üzägendä terakt waqıtında hälak bulğannarnıñ tuğannarı birgän, moral zıyan öçen tüläw turındağı 21 däğwäne yañadan qarawdan Mäskäw şähär mäxkämäse baş tartqan.
Şunıñ belän ul, annan tübänräk mäxkämä çığarğan, Mäskäw xökümäte tülärgä tieş dip kötelgän altmış däğwädän yartısın dip äyterlek kire qaqqan mäxkämä qararın raslağan. Xakimnär "Terrorizm belän köräş" turındağı qanunda zıyan öçen tüläw barı tik matdi zıyanğa ğına qağıla dip belderä. Dubrovkadağı ul teraktta 129 keşe hälak bulğan 700 keşe zıyan kürgän ide.


text:
Könneñ iñ aktual sorawı şulay yañğırıy: Boris Yeltsin Qazanğa nik kilgän? Aña närsä kiräk? Sişämbe kön räsmi mäğlümät çaraları Boris Yeltsinnıñ xäläl cefete Naina xanım belän Qazan universitetında buluı häm Qazan Arbatı dip yörtelgän Bawman uramın qarap tanışıp yörgännäre turında xäbär ittelär. Qazanda, Tatarstanda prezident eşläw däwerendä ike tapqır, şulay uq yäş çağında da qayçandır bulğan Boris Yeltsin ataqlı Qazan universitetın kürgäne yuq ikän äle. Şuña kürä anı Qazan universitetı belän awıldan kanikullarğa täwge märtäbä başqalağa kilgän mäktäp balaları kebek universitet belän tanışqanda, anıñ tarixı, Ulyanov-Lenin belän bäyle tarixi auditoriä belän tanıştırudan başlağannar. Universitetnıñ Aktlar zalı belän tanışqaç, andağı tarixi känäfilärdä utırıp qarağaç, Boris Yeltsin tatar häm rus fänenä, mädäniätenä unışlar telägän häm älege zalda imperator ğalicänäpläre Aleksandr II portretın elärgä täqdim itte, dielä İntertat.ru säxifäsendä.
Yeltsinnarnıñ Bawman uramı belän tanışuı da şundıyraq ruxta bulğan. Boris Yeltsin hönäre buyınça tözüçe buluın iskärtep, Bawman uramındağı üzgärtep qorularnı maqtağan. Ber urında tuqtap, jurnalistlar belän söyläşep ta alğan. Xäyer, ul Qazan hawa qırında uq elekke waqıtlarnı, federatsiä tözü, Tatarstan belän şartnamä nigezendä mönäsäbätlär urnaştıru çorın sağınıp kilgänen äytkän ide. Bawman uramında da ul üze prezidentlıq itkän çornı maqtadı. Mintimer Şäymievne dä şul çordan birle xaqimiättä qalğan citäkçe bularaq maqtadı.


text:
Köndälek xäbärlär
Çärşämbe könne Mäskäw üzägendäge Bökre küperdä Profsoyuzlar oyıştırğan miting, zabastovka görläsä, Qazanda andıy xällär bulmadı. Eş xaqları belän qänäğät bulmağan byudjet xezmätkärläre isemennän profsoyuz liderları xökümät wäkilläre belän bergä kiñäşmä ütkärdelär. Bu turıda bügenge tapşıruıbızda maxsus yazma işetersez. Äye, Tatarstanda uqıtuçılar, tabiplar, mädäniät xezmätkärläre artıq tuyıp, sikermäsä dä, alarğa tüläw mäs’äläse, kiläse yılda artaçaq bäyälärne eş xaqları belän quıp totu çaraları turında uramda qıçqırıp tügel, ä tieşle cirdä, tieşle keşelär söyläşä. Eş xaqın tülämäw dä kimi bara dilär. Tağın ber üzençälek. Başqa waqıtlarda kommunistlarnıñ häm profsoyuzlarnıñ cıyınnarı Üzäk park qarşındağı mäydanda ütä ide. Bu yulı säyäsät belän şöğellänüçelärgä andıy mömkinlek birelmi, çönki älege urın tözeleş mäydanına äylängän. Maşinalar häm keşelär küp yörüçe Yerşov uramı menä inde ike ay buıp quyılğan. Şunlıqtan, şähär üzägendä fälän cirdän tögän cirgä barırğa teläwçelär maşinaları belän çiratta toralar, maxsus qaldırılğan uram-tıqrıqlardan xäräkät itälär. Yul bökeläre üze ber zabastovkanı xäterlätä. Şuşı arada Wişnewskaya uramınnan Üzäk parkı qarşındağı cir astına kerep kitä torğan yul tözü tämamlanırğa tieş. Şunsız Qazan üzäge irekle şähärgä oşamağan. Ğäyre räsmi xäbärlärgä qarağanda, Qazannıñ meñyıllığına äzerlänü komissiäse şuşı atna axırında cıyılırğa mömkin. Anda Rusiäneñ finans ministrı Aleksey Qudrin kilüe kötelä. Bäyrämgä äzerlängän Qazan aqça qıtlığı kiçerä. Meñellıq turında qayber säyäsi dairälär imeş-mimeşlär dä çığara. OroHek jurnalında Vadim Yegorovnıñ Qazanğa meñ tügel, ä 500 genä yıl digän yawız mäqäläse basılıp çıqtı. Pänceşämbe könne Vremya i Dengi gäcitendä tarixçılar Rafael Xäkimov, Mirqasıym Ğosmanov, Ayrat Sitdikov Wadim Yegorovqa qarşı çığıp, Qazannıñ meñyıllığı ğalimnär tarafınnan raslanğan häm tanılğan digän belderü yasadılar.Belorussiädä yul qazasında OBSE wäkilläre utırğan avtobus häm WAZ maşinası bärelep, qorbannar buluı turında xäbär itelgän ide. Älege avtobus bärelgän maşinada Qazandağı neft' eşkärtü belän şöğellänüçe fänni institut xezmätkärläre Ayrat Xäydärov, Genrix Käviev häm Yekaterina Nazarenko bulğan. Sişämbe könne Qazandağı barlıq telekompaniälär Näfis Kaşapovnıñ açlıq demonstratsiäse anıñ Mäskäwgä yulda tuqtap törle şähärlärdä tuqtap, açlıq totarğa cıyınuı turında reportajlar kürsättelär. Tapşırularnıñ küpçelege Kaşapovlar eşquarlıqtan bigräk millätçelek, ekstremizm belän ayırılıp toralar, üz käsepläre turında mäğlümatnı döres birmilär, digän ğayepläw ruxında äzerlängän ide. Qazanda böten Rusiädäge kebek ük xällär şundıyraq.
Rimzil Wäli, Qazan


text:
Dönyada bulğan iñ ere oçqıç hälaqätläre
2001 yılnıñ 11 sentäbrendä oçqıçlar qullanıp iñ däxşätle faciğa buldı. New Yorkta terrorçılar tarixta berençe tapqır üz plannarın tormışqa aşıru öçen oçqıçlar qullandı. İke oçqıç Bötendönya säwdä üzägenä barıp kerde, ä ber oçqıç Amerika Quşma Ştatlarınıñ saqlanu ministrlığı binasına töşte. Annan qala terrorçılar qulğa töşergän tağın ber oçqıç bar ide. Hälaq buluçılarnıñ sanı berniçä meñ keşegä citte.
1986 yılda Liviä finanslağan terrorçılar Şotlandiäneñ Lockerbi östendä Boeing 747 oçqıçın şartlattı. 270 keşe hälaq buldı. Liviä bu terrornı oyıştıruçılarnı üzendä yäşergän öçen dönyaküläm iqtisadıy çikläwgä duçar buldı. Küptän tügel genä Liviä başlığı Muammar Qadafıy hälaqättä wafat buluçılarnıñ tuğannarına aqça tülärgä rizalıq birde.
1983 yılda Sovetlar berlegeneñ xärbi oçqıçı Könyaq Koreä hawa şirkäteneñ Boeing 747 oçqıçın atıp töşerde. Sovetlar üzläreneñ bu ğämälen oçqıç hawa çiklären bozdı häm cirdän birelgän kürsätmälärgä buysınmadı dip añlattı. Bu waqiğadan soñ Quşma Ştatlarnıñ märhüm prezidentı Ronald Reagan SSSRnı “zolım imperiäse” dip atadı.
Bolar terror häm säyäsi ğämällär arqasında bulğan iñ ere hälaqätlär ide. Keşelek dönyası texnik yäki oçuçılar yalğışlığı belän bulğan hälaqätlärne dä onıtmıy. 1977 yılda KLM häm Pan American hawa şirkätläreneñ ike oçqıçı Kanar utrawları östendä bärelep 583 keşe häläk buldı. 1985 yılda Yaponiä hawa şirkäteneñ Boeing 747 oçqıçı tawğa bärelde häm 520 keşe hälaq buldı.
Nail Alan


text:
Başqortstan Fännär akademiäse prezidentı alışındı. Akademiklar citäkçese Robert Niğmatullin "prezident Mortaza Räximov teläge" belän kitüen yäşermäde. Respublika Fännär Akademiäseneñ yaña prezidentı – ğalim Marat İlhamov.
Başqortstan citäkçelege – bazar iqtisadı çorında kümäk xucalıqlarnı saqlap qaluı belän maqtanırğa yarata. Kolxozlarnıñ çınbarlıqta fayda kitermäwe turında inde ğadättä süz bulmıy. Kolxozlar – anda eşlägän awıl eşçännärenä ber nindi fayda kitermäsä dä – citäkçelärgä anıñ ziyanı yuq ikän. Bügen Büzdäk rayonındağı ber kümäk xucalıq turında Dinar Sälimov fikerlären işetersez. Azatlıq radiosınıñ düşämbe tapşıruında.
Mönir Wafin, Ufa


text:
Biredä 6 aktivist törmägä yabılğan kürenekle eşmäkär Mixail Xodorkovskiynıñ şulay uq törmägä yabılğan xezmättäşe Platon Lebedevnı ayırım törmä bülmäsennän çığaru taläben yaqlap Mäskäw törmäse yanında tınıç protest çarası ütkärergä çaqırdı. Älege aktivistlar arasında Mäskäw Helsinki törkeme başlığı Lüdmila Alekseyeva, häm sovet çorında dissident, säyäsi totqın bulğan Sergey Kovalev ta bar. Sişämbe könne Xodorkovskinıñ advokatları anıñ Lebedevqa qarata möğämäläne yaxşırtu taläbe belän açlıq iğlan itüen belderde. Lebedev törmä xezmätkärläre färmannarına buysınmağan häm alarnı mısqıllağan öçen comğa könnän birle ayırım bülmädä totıla dielä. Xodorkovskinıñ anası Marina Xodorkovskaya bügen Mäskäwdä Azatlıq radiosına Xodorkovskinıñ qayçannan birle açlıqta bulu mömkinlege turında bolay dide.
AUDİO: Minemçä, Lebedevnıñ ayırım bülmägä yabıluı turında işetü belän, 19-nçı avgustta başlağandır.
Xodorkovskinıñ advokatları äytüençä, Xodorkovski Lebedevnı ğädelsez säbäp belän ayırım bülmägä yapqannar dip anı annan çığarunı taläp itä.


text:
Vladimir Putin Tatarstan citäkçesen üze bilgelärgä teli
Rusiä xökümäteneñ 13-nçe sintäbrdä prezident Putin citäkçelegendä uzğan kiñäytelgän utırışı il yazmışı öçen ğädättän tış ähämiatkä iä bularğa oşap tora. Rusiä xakimiateneñ terrorğa qarşı älegä qädär kürelgän çaraları näticäle bulmadı dip prezident Putin Rusiädä xakimiat bağanasın tağın da nığıtu kiräklege, üzeneñ bu uñaydan inde qayber üzgäreşlär dä planlaştıruı xaqında belderde. Küplär öçen bu kötelmägän närsä buldı.
Audio, Vladimir Putin
Bu ğadi ölkälärgä genä tügel, milli respublikalarğa da qarayaçaq, süz Rusiäneñ federativ nigezlären üzgärtü turında bara şulay itep. Putin täqdim itkän çaralar üzennän-üze federal'' Konstitutsiäne dä, respiblika konstitutsiälären dä üzgärtüne taläp itäçäk. Rusiäneñ ğadi ölkälärennän ayırmalı bularaq, üz däwlätçelegen nığıtırğa tırışqan Tatarstan häm Başqortstan kebek ere respublikalarğa şuşı yaña täqdim şaqtıy zur häm kötelmägän üzgäreşlär alıp kiläçäk. Xalıq tarafınnan saylanğan prezident alar möstäqillegeneñ töp bağanalarınnan berse bulıp tora ide. Putin çığışınnan añlaşılğança, ildäge totrıqsızlıq, bigräk tä Tönyaq Kavkazdağı xällär, andağı terror ğämälläre öçen cawaplılıq Rusiäneñ qüwät ministrlıqlarında tügel, ä başqarma xakimiattä ikän, çönki Rusiä prezidentı fikerençä, terror nigezendä eçsezlek, sotsial wä iqtisadi säyäsätneñ näticäle bulmawı, mäğärif ölkäsendäge citeşsezlek yata. Şuña kürä dä reformalar qüwät ministrlıqlarında tügel, ä başqarma xakimiattä bulırğa tieş - Putinneñ mantiğı şundıy. Ä iminlek öçen cawap birgän häm älegä qädär terrorğa qarşı tieşle çaralar kürä almağan maxsus xezmätlärne, kiresençä, nığıtu, alarğa kübräk aqça birü genä kötä. Prezident Putinneñ soñğı plannarına nindi qaraşta toruın belü öçen "Azatlıq" radiosı Qazandağı "Zvezda Povoljya" basması möxärrire Räşit Äxmätovka möräcäğät itkän ide. Ul bu xaqta bolay dide.
Audio, Räşit Äxmätov
Räşit Äxmätov fikerençä, Putin asılda sovet çorına qaytunı täqdim itä, häm ul üze bu çaralarnı mäğnäsez, tormışçan tügel dip bäyäli. Äxmätov 21-nçe ğasırda şulay idarä itü mömkin tügel dip isäpli.
Audio, Räşit Äxmätov
Tağın ber qızıq mäğlümat - Rusiäneñ Konstitutsiä Mäxkämäse äle 1996-nçı yılda uq töbäk citäkçelären barı tik xalıq qına saylap quya ala digän qarar çığarğan ide, xäzer isä Putin monı bötenläy iskä almıy. Bu ike närsäne genä añlata ala - yä ul monı bötenläy belmi, yä inde süzdä xoquqi däwlät tözüne, qanunnı xörmät itep yäşäwne yaqlasa da, Konstitutsiä mäxkämäse qararlarına iğtibar itmi. Ä inde Putinneñ şundıy qararğa kilüe artında nilär yata soñ digän sorawğa Räşit Äxmätov, ul ildä üz abruyınıñ kimüennän, ğomumän, cämğiatneñ açıqlığınnan qurqa dip cawap birä.
Audio, Räşit Äxmätov
"Zvezda Povoljya" basması möxärrire fikerençä, töbäk citäkçelären Mäskäwdän täqdim itep saylatu yaña dulqın rişwätçelek kenä tudıraçaq.
Audio, Räşit Äxmätov
Prezident Putinneñ düşämbe könne Rusiä xökümäte utırışında yasağan täqdimnäre tatar-başqort tormışınıñ üzägendä äle şaqtıy toraçağın farazlarğa bula, çönki möstäqillekkä omtılğan Tatarstan wä Başqortstannıñ tarixı yänä Mäskäwdä xäl itelügä taba awışa.
Kärim Kamal


text:
Qazanda studentlarnıñ «Yağımlı yaz» festivale açıla
Qazan studentları 25-29 aprel'dä uzaçaq «Yağımlı yaz» festival'-bäygesenä äzerlänä. Festival' tatar studentları arasında milli mädäniätne üsterü, milli kollektivlarnı kübäytü, uqu yortları arasında duslıqnı nığıtu, üzeşçän sänğätne üsterü maqsatında ütkärelä. Bıyıl «Yağımlı yaz» inde 10-nçı tapqır uzdırıla. Festival'dä Qazannıñ, Tatarstandağı başqa şähärlärneñ, şulay uq, BDB illäreneñ maxsus urta häm yuğarı uqu yortları studentları qatnaşa. «Yağımlı yaz-2002» bäygeseneñ saylap alu turı 25-26 aprel'dä, ä gala-konsertı 29 aprel'dä Qazannıñ Kärim Tinçurin isemendäge drama häm komediä teatrında uzaçaq.
«Azatlıq» radiosı öçen Tatarstan xäbärläre belän Qazannan Gölnaz İlgizär


text:
Xökümätne quıp Ukrainada saylawaldı köräşe başlandı
Ukraina Yuğarı radasınıñ sişämbedä xökümätne eşennän alunı yaqlap tawı birüe martta parlament saylawları ütkärergä äzerlängän şuşı ilne yänä xakimiat krizisı çorına kertergä tora. Xökümätkä qarşı tawış birü bu yulı elekke köndäşlärne - qayçandır prezident Yuçenko belän bergä bulğan Yuliä Timoşenkonı xäzerge oppozitsiä citäkçese Viktor Yanukoviç belän berläşterde.
"Kiçäge qarar añlaşılmıy, mantiqqa sıymıy häm döres tügel, parlament saylawlarına 80 kön qalğanda Ukraina andıy qararğa layıq tügel, minemçä, ul barı tik ildäge wäzğiatne totrıqsızlandıruğa ğına xezmät itä", dip bäyäli Ukraina prezidentı Viktor Yuçenko, Yuğarı radanıñ xökümätne urınınnan alu turındağı qararın.
Deputatlar Yuri Yexanurov xökümäten, uzğan atnada ul Rusiä belän gaz ölkäsendä kileşügä ireşep, Ukrainanıñ iminlek mänfäğätlärenä qurqınıç tudırdı, dip ğäyepli. Prezident häm premyer-ministr isä Mäskäw belän ireşelgän kileşü zur diplomatik ciñü bulıp tora, di.
Yuğarı radada ğäyepläwlärgä xökümätne Yexanurov aldınnan citäklägän Yuliä Timoşenko da quşıldı. Äflisun inqilabı waqıtında Yuçenko belän bergä bulğan, annarı xökümätne çitäklägän Timoşenko sintäbr ayında şul urınınnan kitärgä mäcbür qalğan ide. Şunnan soñ şuşı ike şäxes arasında tatulaşu söyläşüläre barsa da, sişämbe tawış birü Yuçenko häm Timoşenko yullarınıñ inde kiseşmäslek itep ayırluına işarä itä.
"Bügen eşlängän härnärsä dä döres ide. Ğinwarnıñ 1-ennän yaña wäkälätlärgä iä bulğan parlament üzeneñ ildäge xällär öçen, şul isäptän gaz bazarındağı wäzğiat öçen dä cawaplılığın toya başladı", dip añlata Yuğarı radanıñ qararın Yuliä Timoşenko.
Yexanurov xökümätenä ışanmawnı parlamentta Timoşenko blogı ğına tügel, prezident Yuçenkonıñ töp köndäşe Viktor Yanukoviç citäklägän Töbäklär partiäse dä yaqladı. Ğomumän, şul qarar öçen 250 deputat tawış birde, alar arasında Berläşkän sotsial-demokratlar partiäse, kommunistlar, Rada citäkçese Volodimir Litvin tarafdarları da bar ide.
Timoşenko, Yanukoviç häm Mäskäwgä qarağan Litvinneñ säyäsi berektäşlär buluı mömkin eş kürenmi, alar törle qaraşta toruçılar, läkin şuşı öç citäkçene bu yulı prezident Yuçenkoğa qarşı toru berläştergän bulsa kiräk. Kievtäge tikşerenü üzäklärneñ bersen citäklägän Oleksandr Suşko şulay dip uylıy:
"Minemçä, bu üz omtılışıların, säyäsi ımsınuların çınğa aşıra almağannarnıñ üç aluına oşap tora. Biredä Kuçmanıñ elekke xakimiate häm qayçandır äflisün inqilabın citäklägän Yuliä Timoşenko törkemnäreneñ mänfäğätläre ber-bersenä turı kilde", di Oleksandr Suşko.
İkençe ber Kiev belgeçe, Rozumkov üzägendä eşläwçe Yuri Yakimenko, bolarnıñ barısı da saylawlarğa äzerlek belän bäyle, dip isäpli:
"Minemçä, xäzer inde bar täräqqiat tä saylawlarğa bäyle bulaçaq. Beryaqtan prezident häm anıñ tarafdarları parlamentnı kisken tänqit itäçäk, ikençe yaqtan, oppozitsiä xökümät wä prezidentnı pıçratırğa tırışaçaq", di Yakimenko.
Bu tartqalaşu çärşämbedä dä däwam itte - prezident yaqlı "Naşa Ukraina" törkeme Yuğarı radada, xökümätkä qarşı tawış birüne oyıştıru xoquqı yuq ide dip, parlament räise Volodimir Litvinne urınınnan alırğa tırışıp qaradı, ämma uñışqa ireşmäde. Ä inde Yuri Yexanurov citäkçelegendäge xökümät, sişämbe könge tawış birüdän soñ beraz yuğalıp qalsa da, çärşämbedä üz eşen berni bulmağanday däwam itäçägen belderde.
Kärim Kamal


text:
4 dikäber könne Ufada «Rusiädäge xäzerge etnosäyäsi häm etnosotsiäl protsesslar: Başqortstan Respublikası modele» dip atalğan töbäkära fänni – ğämäli konferensiä bula. Comğa könne ük ütärgä tieşle älege kiñäşmä, törle säbäplär arqasında, şimbägä küçerelde. Ğilmi – ğämäli konferensiäne oyıştıruçılar isemlegendä Başqortstan Mädäniät häm milli säyäsät ministrlığı, Etnologik tikşerenülär üzäge, Başqortstan Tarix, tel häm ädäbiät institutı häm başqa oyışmalar bar.
Konferensiägä Mäskäwdän, Qazannan häm Orenburdan da ğalimnär çaqırılğan. Rusiä Däwlät Duması, Başqortstan Däwlät Cıyılışı – Qorıltay deputatları da qatnaşaçaq anda. Mäskäwdän Rusiä Fännär akademiäseneñ Etnoloğiä häm antropoloğiä institutı direktorı Valeriy Tişkovnıñ da kilüen kötälär bu cıyınğa. Ämma, aldan rizalıq birsä dä, älegä anıñ Ufağa kiläçäge täğayın bilgele tügel. Soñğı berniçä yılda Başqortstanda monıñ işe konferensiälär ütkärü ğädätigä äwerelep kitte. Alardağı temnar isemnären qarasañ, Başqortstanda millätara tatulıqnı häm añlaşunı nığıtu öçen can atıp toralar kebek kürenä. Läkin soñğı waqıtta respublikta başqort – tatar arasında köçäyä barğan kierenkelek monıñ kiresen raslıy. Başqortstan tatar milli oyışmaları respublikta yäşäwçe tatarlarnıñ milli – mädäni mänfägätlären yaqlap närsä genä eşläsä dä, alarğa gel qara möher genä suğalar häm matbuğatta höcümnär başlıylar. Soñğı ber ay eçendä tatar milli oyışmalarına qara yağular tağın da köçäyep kitte. Moña Mäskäwdä Başqortstan tatarlarınıñ qorıltayın ütkärü häm Başqortstan Tatar milli – mädäni moxtäriäten tözü omtılışları töp säbäpçe buldı, dilär. İnde bu şimbädä Ufada ütäçäk fänni – ğämäli konferensiägä äylänep qaytıp tağın ber ğıybrätle xäl turında äytü urınlı bulır. Etnosäyäsi häm etnosotsiäl mäsälälärne tikşeräçäk bu cıyınnıñ proğrammasına Başqortstandağı kiñ bilgele tatar ğalimnäre Fail Safin belän İldar Ğabdrafıyqovnıñ da çığışları kertelgän bulğan. Ämma ike ğalimne dä soñraq bu isemlektän sızıp taşlağannar. İmeş, alarnıñ notıqları millätara wäzğiätne bozıp kürsätä ikän. Ämma tarix fännäre kandidatı İldar Ğabdrafıyqovnıñ süzlärenä qarağanda, anıñ çığışında bernindi dä yalğan yäki uydırma yuq, respublikada nindi xäl bulsa, nibarı şul ğına sürätlängän anda. İldar äfände süzlärençä, Başqortstanda millätara problemalarnarnı barı tik urtağa salıp tikşergändä genä, añlaşıp qına xäl itep bulaçaq. Çiren yäşergän – ülgän, di.
Ufada ütäçäk konferensiädä dä törle fikerlär yañğırasa naçar bulmas ide, – di İldar Ğabdrafıyqov. – Xaqiqät tä bit bäxästä genä tua dilär. Ä bu oçraqta bäxäskä urın qaldırılmıy, hämmä närsä şoma itep, al da göl itep kürsäteläçäk. Ä bu isä cıyılıp kilgän problemalarnı çişügä yärdäm itmi. Yañğırawıqlı isemnär astında oyıştırılğan konferensiälär bernindi ğämäli fayda da birmi, ä kemnärgäder «menä bez şundıy faydalı kiñäşmä ütkärdek» dip xisap birü öçen genä kiräk alar.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Uralskida tatar burjuaziäse ayaqqa basa
Samarda 36 yıl buyına “Yalqınlı yäşlek” ansamble eşläp kilä. Kollektiv bik küp töbäklärgä gastrol'gä bara. Soñğı töbäklärneñ berse- Ural'sk buldı. Ural'skida “Yalqınlı yäşlek” soñğı märtäbä 18 yıl elek bulğan ide. Läkin dä ike gastrol' arasın waqıt qına ayırmıy, ä ideologiä dä ayırıp tora. Kapitalizmğa ayaq basqan Ural'sk tatarları turında İlgiz Kälüç belän söyläşäbez:
İlgiz äfände, kapitalizm çorı Ural'skiğa nindi tä'sir yasağan?
Tatarstan İlbaşı Mintimer Şäymiev iğlan itkän sänğat'yelı Ural'skiğa da barıp citkän. Tuqayıbıznıñ 120 yıllığın zurlap uzdırğannar. Bez dä üzebezneñ 63-nçe prgrammabıznı tulısınça Tuqayğa bağışladıq.
Ural'sk şähäre mäşhür Tuqayıbıznıñ biografiäsendä bik zur alıp tora. Bu qalada Tuqay fizik häm ruxi yaqtan nığığan. Tuqaynı tatar dönyasına Ural'sk büläk itte. Xäzer Ural'skiğa baru problemağa äylände. Çit il. İke tamocnya uzarğa kiräk.
Ural'skiynıñ üzendä 15 yıldan birle tatar milli- mädäni üzäge eşläp kilä. Näq menä şul üzäk bezneñ mäşäqätlärne ciñeläytte. Şähär cıynaq häm pöxtä, tarixi üzäk saqlanğan häm ul soqlanğıç. Yağımlılıq, tınıçlıq xökem sörä. Konsert- tamaşanı da şähärneñ iñ matur binası sanalğan Ostrovskiy isemendäge rus drama teatrında kürsättek. Öç säğätlek programma “afärin”ğa bardı. Konsertıbıznı Rossiä konsulı qaradı. Ul säxnägä kütärelep maqtaw süzlären äytte. Tamaşaçı bezneñ artistlarnı cılı qarşıladı, alqışlarğa kümde. Yegerme yäşlek artistlarım Tuqay ruxına tağın da yaqınraq kildelär.
Ural'sk - öç mädäniätneñ kiseşkän cire. Rus, qazax, tatar moxite qaynağan töbäk. Zalda bu sizeldeme?
Konsertqa şaqtıy ğına qazaxlar da kilgän ide. Qazaxlar tatar konsertın yaxşı añlıylar. Tatar,qazaxqa iärep kilgän rus yäşläre dä kürengäläde. Şähärdä soqlanğıç Tuqay muzee eşli. Tä'sirländek.
Qazax- rus arası tınıçmı?
Tınıç. Rus moxite köçleräk tä.
Şähär arxitekturasında östenlek kemneke?
Kübräk rus bizäge. Soñğı binalarda – qazax tösmere. Tuqay yörgän “Qızıl mäçet” şähärne üzençä bizi. Şähärgä tatarlıqnı östi.
Ural'sk tatar milli xäräkätendä yäşlär barmı?
Yäşlär bik küp. Aktivlar. Olılar belän yäşlär bergä mäş kilälär.
Zaldağı tamaşaçıda tatarça kienü saqlanğanmı?
Ölkän xatın- qızlarnıñ başlarında - tuzdırıp bäylägän yaulıqlar, iñnärendä - aq şällär. Bezneñ xatınnarnıñ klassik maturlıqları. Yözläre nurlı. Dinebez islamnı saqlıylar.
Tatar telen öyrätü üzäge barmı?
Yakşämbe däreslärendä ike yözgä yaqın bala uqıy. İñ quanıçlısı- Ural'skida tatar burcuaziäse ayaqqa basıp kilä häm alar milli xäräkät belän tığız elemtädä eşlilär.
Şamil Bahautdin, Samar.


text:
BMO räsmiläre Tönyaq Korea distälärçä keşene ütergän, 1200-dän artıq keşene yaralağan kiçäge şartlawdan soñ xalıqara oyışamalardan yardäm alırğa äzerlegen belderde di.
Şartlawdan soñğı berençel xäbärlärdä şaxta eşläre öçen şartlatqıçlar töyägän poyezd vagonnarı bärelgän dip xäbär itelgän ide.
Soñraq Prenyandağı BMO humanitar koordinatorı Masud Hider Tönyaq Korea räsmiläre bäreleşü bulmadı, poyezdlar qırıydağı yulğa çığarılğanda elektr çıbıqlarına bärelde dip äytte dide.
Xalıqara Qızıl Xaç federatsiäse wäkile Jhon Sparrow Tönyaq Koreadağı Qızıl Xaç wäkilläre kimendä 54 keşe ülde, 1200-dän artıq keşe yaraland dip xäbär itte, bu sannar tağın da artır dip kötelä di.
BMO äytüençä, Pxenyan şartlawsan soñ oyışmanıñ yardäm täqdimen qabul itkän. Europa Berlege üzeneñ humanitar yardäm wäkilläreneñ kiräkle yardäm külämen isäpläw öçen atna axırında Tönyaq Koreağa kitäçägen belderde.


text:
İrannıñ elekke prezidentı Äkbar Haşemi Rafsancani Tährannıñ tınıç atom texnologiäsen qullanu xoquqınnan çigenüne oyat bulaçaq dide.
Rafsancani monı bügen ilneñ däwlät radiosı aşa äytte.
Fransiä, Germaniä häm Britaniä Yewropa Berlege isemennän İrannı atom qoralları yasaw öçen qullanılırğa mömkin eşçänlekne waqıtlıça tuqtatırğa künderü maqsatı belän söyläşülär alıp bara.
AQŞ İrannı yäşeren räweştä atom qoralı yasarğa tırışuda ğäyepli, Tähran monı kire qağa.
Kiçä İran Londonda İrannıñ atom qoralı yasamıyaçağın garantiäläw turında söyläşülär konstruktiv räweştä bara dip beldergän ide.


text:
Yevropa Berlege terrorğa qarşı xezmättäşlekne nığıtu xaqında kileşä
Yevropa Berlege illäre citäkçeläre üzläreneñ Brüsseldä barğan yuğarı däräcäle oçraşuında terrorğa qarşı köräş ölkäsendä qayber citdi çaralar kürergä buldı. Martnıñ 11-endä Madridta bulğan şartlawlardan soñ Yevropa illäre xäzer terrorğa qarşı üzara xezmättäşlekne arttırırğa teli häm anı iñ yuğarı däräcädä köyläw öçen maxsus wäkil bilgeli.
Audio, Bertie Ahern
"Kileşü şunı bilgeli - xezmättäşlek yöklämäsen ğämälgä quyu mäs''äläsendä här äğza däwlät duçar bulğan ilgä üze xälennän kilgän çaralarnı saylap yardäm itä" dip añlata Yevropa Berlegeneñ terrorğa qarşı köräş ölkäsendäge yaña tör xezmättäşlek paktın İrlandiä premyer-ministrı Bertie Ahern. Şuşı kileşüdän tış Berlek, üz äğzalarınıñ terrorğa qarşı säyäsäten üzara köyläw öçen maxsus wäkilen bilgeli, kiläse atnada şuşı eşkä Hollanda wäkile Gijs de Vries kereşä. Ul berençe çiratta, äğza illärneñ küzläw xezmätläre arasında mäğlümat urtaqlaşunı köyläw belän şöğelläner dip kötelä. Älege wäkil Yevropa Berlegeneñ tışqı säyäsät häm iminlek ölkäsendäge ikençe ber yuğarı wäkile Javier Solana qulı astında eşliäçäk. Solana üze bu xaqta menä närsälär belderde:
Audio, Javier Solana
"Älegä iñ möhim närsä bulıp Yevropa Berlegeneñ ministrlar şurasındağı törle xäyätlär arasında yaxşıraq koordinatsiä buldıru tora, alar şäbräk, näticäleräk häm tizräk eşlärgä tieş. İkençedän, äğza illär arasında nığraq xezmättäşlek urnaştıru" di Gijs de Vriesnıñ wazifaları turında Javier Solana. Anıñ süzlärenä qarağanda, terrorğa qarşı eşne näticäle itü şunnan ğibarät - kiräk çaqta tiz genä qarar qabul itü, ägär anı parlament aşa ütkärü kiräk ikän, monı da tizräk eşläw. Yevropa Berlege citäkçeläre yaña anti-terror paktı xaqında bu yulı çağıştırmaça ciñel genä kileşsä dä, anı ğämälgä quyu niçek barır, monısın yaqın kiläçäk kenä kürsätä ala. Berençe tänqit inde yañğıradı da - keşe xoquqların saqlawçı törkemnär Berlekneñ yaña qararı telefon söyläşülären, elektron xatlarnı tikşerü öçen yul açaçaq dip kisätä.
Kärim Kamal, Praga


text:
Udmurt milli oyışmasına 15 yıl tuldı
Ütkän ğasırnıñ tuqsanınçı yıllarında Rossiädä yäşäwçe xalıqlar üz mänfägat'lären qayğırtu maqsatınnan milli oyışmalarğa tuplanıp eşli başladı. Udmurtiädä näq unbiş yıl elek respublika külämendä tatar, udmurt, mari oyışmaları barlıqqa kilde. Tatar ictimaği üzäge respublika küläm oyışma bulıp eşli başlawınıñ 15 yıllığın mart ayında bilgeläp ütte. 15 dekaberdä udmurtlarnıñ milli oyışmaları Bötenudmurt assotsiatsiäse «Udmurt keneş» 15 yıllığın tantana itte. Oyışmanıñ prezidentı Valentin Tubıylov süzlärençä assotsiätsigä Rossiäneñ 18 regionnan milli üzäklär kerä. Älege cıyında unbiş yıl däwamında başqarılğan eşlärgä näticä yasalğan, assotsiatsiäneñ Ustavı üzgärtelgän. Monı ul bolay añlattı.
Ağımdağı yılda milli oyışmalar turında Qanun qabul itelde. Elek «Udmurt keneş» säyäsi-ictimaği xäräkät bulsa, xäzer yaña qanun nigezendä bu röxsät itelmi. Elek te oyışma üzen bötenudmurt assotsiatsiäse dip bilgeläsä dä, bu süzlär käğäzdä genä qaldı, härber milli oyışma ayırım eşläde. Xäzer qabul itelgän yaña Ustav nigezendä udmurtlarnıñ barlıq milli oyışmaları da bötenudmurt assotsiatsiäsenä äğza bulıp kerde, dip basım yasadı Tubıylov. Üz çiratında bu udmurt telen, mädäniäten, ğöref—ğädätlären saqlap qaluda uñışlı eşlärgä yärdäm itär dip ışana bötenudmurt assotsiatsiäse prezidentı Valentın Tubıylov.
Alda äytelgänçä, udmurt oyışmaları 18 regionda terkälgän. Ana telen saqlaw, xalıqnıñ ğöref—ğädätlären köndälek tormışta qullanu buyınça uñışlı eşläwçe oyışmalarnıñ berse Başqortstan häm Tatarstan cirlärendä yäşäwçe udmurtlar sanala. Bez xätta Udmurt respublikasında yäşäwçe udmurtlar öçen bu yaqtan ürnäk bulıp torabız dip bilgeläp ütte Başqortstannıñ Yañawıl rayonınnan Yuri Säitov.
Tatarstannıñ Baltaç rayonında da udmurtlar tuplanıp yäşi. Anda da Udmurtiä awıllarında udmurt tele däresläre mäktäp programmasınnan töşep qalğanda da, bu töbäktä udmurt telen uqıtıp kilgännär. Şuña da näq bu awıllardan bügen Udmurtiäneñ dan qazanğan şäxesläre arasında çığışları belän bu awıllardan bulğan isemnär küp ataldı. Bez alar belän ğorurlanabız, dip urtaqlaştı Urta Quşqa awılı başlığı İğor Ruzov.
Leonid Sapojnikov udmurtlarnıñ milli oyışma citäkçese, tarixi watanıbız belän elemtä bik tığız, bergä eşlibez dip söyläde. Balalar udmurt telendä aralaşa, tik anda alarnıñ üzençälekle söyläm telläre ikän, ä däresleklärne Udmurtiädän alalar. Milli oyışma eşendä dä tarixi watannarı yärdämen toyıp eş itälär.
Udmurt milli oyışma äğzaları belän aralaşulardan alarnıñ bezneñ tatar xalqınıñ problemaları ber ük buluları añlaşıldı. Alar da tatarlarnıñ Qazanğa qarap eş itkännäre, Qazannan yärdäm kötkännäre, ruxi köç aluları kebek, iğtibarları İjawğa yünältelgäne añlaşıldı.


text:
Qırğızstanğa kilgän AQŞ senatorları andağı demokratik tärräqiätne xuplawların belderde
AUDİO: Bez Qırğızstannıñ äle bik ozın yul ütärgä tieşlegen añlıybız. Ämma bez Amerikan Kongresındağılar häm Amerikan xalqı ireklekkä häm demokratiägä taba zur tärräqiät buluın kürüebezgä bik şatbız.
Monı ul AQŞ senatorları Lindsey Graham häm John Sununu belän bergäläp Qırğızstan premyer ministrınıñ berençe urınbasarı Feliks Kulov belän oçraşudan soñ Bişkäktä jurnalistlarğı äytte. Älege 3 senator tağın ber märtäbä, Üzbäkstannıñ Ändican şähärendä küp keşelärneñ ülemenä kitergän bäreleşlärne xalıqara däräcädä tikşerergä çaqırdı. McCain Üzbäk xökümäteneñ xalıqara tikşerügä yul quymawı AQŞ-Üzbäk mönäsäbätlären qurqınıç astına quya dide. Ul şulay uq bäreleşlärdän Qırğızstanğa qaçqan üzbäklärneñ mäcbüriläp Üzbäkstanğa qaytarılmayaçağına ömetlänüen äytte.


text:
AQŞ armiäse ,amerikan xärbi politsiäse Bagdad yaqınındağı törmädä ğıraqlı totqınnarnı äzerlekläde digän xabärlärne tikşerä.Ğıraq operatsiäläre citäkçeseneñ urınbasarı general Mark Kimmit üzem häm kollegalarım andıy aktivlıqlarnı xökem itäbez, bu ğämäl çığarma bulıp tora ildäge Amerika häm koalitsiä köçläre öçen ğädäti küreneş tügel dip belderä.
Çärşämbe kiç Amerikanıñ CBS tele kanalınıñ 60minut isemle xabär programmasında ğıraq törmäsennän qayber foto räsemnär kürsätelde. Misal öçen totqınnarnıñ başlarına qapçıq kiderelgän yalanğaç piramida formasında berberse östenä basqan keşelär, yäki seksne xäterlätkän pozlarda torırğa mäcbür itelgän totqınnar yanında alarnı qulğa alğan amarikannar şulsanda uñış işaräse itep başbarmağın kürsätkän yılmayğan ber xatın qıznı da räsemdä kürü mömkin ide. Ber xärbi-politsiä öyenä yazğan elektron xatında bezneñ bülek sorau alu waqıtnda ğıraqlı totqınnarnıñ telen açuda bik uñışlı eşli dip maqtanğan. Ämma şuluq xärbi politsiä ğäyepläwlärgä ber yk qıyulıqta cawap birä almağan. Ul totqınnarğa möğämälä turındağı Jeneva konvensiäläre buyınça ber nindi kursta bulmawın citäkçeläreneñ wazıyfası turında kürsätmä birmäwen söylägän.Mäsälä ällä ni yaña tügel . General Kimmit ğıynuar ayında ber amerikan soldatı saqçılarnıñ qılanışların kürep, alarnı foto räsemgä töşergän häm üz citäkçenä birgän dip söyläde. Ber ay elek AQŞ armiäse 6 xärbi politsiä Abu Ghraib törmäsendä 20gä yaqın totqınnı ezärlekläw ğäyebe belän xärbi mäxkämägä tapşırıldı dip belderde.Xärbilär törmäne idarä itügä bulışqan başqa 7 amerikan ofitserına disiplin cazası birüne kiñäş itkän.Çärşämbe könne general Kimmit bolay dide(audio)
tikşerü näticäsendä 6 xärbi personelgä cinayät ğäyebe quyıldı. Koalitsiä totqınnarnı ezärlekläw turındağı xabärlärgä bik ciddi qarıy häm eşlängän barlıq yavızlıqlar tikşerelä. Bez koalitsiä törmälärendäge barlıq keşelärgä xörmät , keşelekle mäğämälä kürsätergä tieşbez.
Kimmit ğäskärilärneñ qılanışlarına qänäğätsezlek belderep, AQŞları üze totqınnarğa yaxşı möğämälä kürsätmäse qarşı yaqtan amerikan xärbilärenä keşelekle möğämälä kürsätegez dip sorıy almıy dide. Ämma ul CBSkä birgän ängämäsendä saqçılarnıñ aksiäläre Ğıraqta xezmät itkän amerikan xärbi politsiäse öçen ğädäti xäl tügel çığarma bulıp tora dip söylägän. Amnesty İnternational belderüenä kürä Ğıraqta amerikan törmäsennän çıqqan qayber ğıraqlılar saqçılarnıñ üzlären ezärlekläwe turında äytkän. Ezärlekläw qıynau, qatı muzıyka , cünläp yoqlatmaw, yäki ozaq waqıt başlarına qapçıq kiderü formasında bulğan.Ämma Amnesty mondıy ğämällär kiñ taralğanmı bu turıda xabär itmi Human Rights Watch AQş saqçılarınıñ totqınnarnı daimi räweştä ezärlekläwenä dälillär yuq dip äytä.Human Rights Watchnıñ NY burosında ölkän xärbi analitik Mark Garlasco süzlärençä(audio) Bez Ğıraqta älege waqıtta sistematik problema buluına ışanu öçen ber nidä kürmädek.Şulay da bez törmä yä dä totqınnar yanına kerä almıybız.Bezneñ mäğlümät kübesençä mätbuğat xabärlärenä tayana.Bezneñ belgännän kiñräk taralğan buluı mömkin.Älbättä bez närsäder işetkän bulsaq, älegäçä bastırıp çığarğan bulır idek.
Garlasco ber saqçınıñ üzen yaqlağanda Jeneva konvensiäse turında bernindi künegüdän ütmägän buluın äytüenä ber dä simpatiä belän qaramim,nindi genä wazıyfada bulmasın här amerikan soldatına, doşman köçläre tarafınnan qulğa alınsa ,añı närsä kötkäne äytelgän Şunlıqtan här ğäskäri wazğiät ikençe törle bulsa närsä eşlärgä tieşlegen belä dip söyläde. Garlasco fikrençä, AQŞnıñ här soldatı foto räsemnärdäge xälneñ xalıqara qanunğa kileşle bulmawın añlıy. Armiä , Abu Ghraibtağı saqçılar Jeneva Konvensiäsennän bixaber, alarnıñ zur öleşe reservadağı yarım xärbilär – alar normal armiä äğzaları kebek suğış äsirläre mäsäläsendä yaqtırtılmağan dip belderde
färidä xämit,praga


text:
Quşma Ştatlar däwlät sekretare Colin Powellnıñ İminlek Şurasındağı çığışında Ğiraq yağın üzendäge şikle qorallarnı yäşerergä tırışuda ğäyepläwlären räsmi Bagdad kötelgänçä qatği töstä kire qaqtı. Amerikannarnıñ iyärçennän töşerelgän sürätlären, alarnıñ yäşeren räweştä Ğiraq räsmiläre söyläşülären yazdırıp aluwın, Şura utırışında kiterelgän başqa dälillärne Bagdadtağı citäkçelek kämit dip kenä bäyäläde.
Bez kürgän närsälär mäğlümatı bulmağan kiñ cämäğätçelekkä suğışnı aqlaw öçen genä kürsätelä dip belderä Ğiraq prezidentınıñ fänni kiñäşçese, ildäge qoral inspektorları belän eşläwçe Ämir äl-Saadi. Quşma Ştatlar däwlät sekretare Colin Polwellnıñ İminlek Şurasındağı çığışın ul, tatarça itep äytkändä, ber kämitkä tiñläde häm anı ğädäti ber amerikan tamaşası dip atadı. Powell çığışınnan soñ inde 2 säğät ütü belän Bagdadta maxsus matbuğat oçraşuwı oyıştırıp äl-Saadi Waşingtonnıñ Ğiraqnı faş itkän dälillären beräm-beräm kire qağarğa tırıştı. Amerikannarnıñ ike Ğiraq xärbi citäkçese arasındağı söyläşüne yazıdırıp aluwın ul, andıy yazmanı xäzer öçençe däräcäle teläsä nindi yäşeren xezmät tä eşli ala, alar çın tügel häm yasalma dip bäyäläde. Bilgele bulğança, anda süz, xalıqara inspektorlar kiler aldınnan şikle cihazlarnı yäşerü turında bara. Äl-Saadi süzlärenä qarağanda, Ğiraq xärbiläre bu xaqta ğomumän söyläşä almıy, çönki Ğiraqta xalıqara cämäğätçelektän yäşererlek berni dä yuq, dimäk andıy söyläşü öçen dä nigez yuq. Britaniädä belem alğan äl-Saadi üzeneñ matbuğat oçraşuwındağı çığışın, Powell tösle ük bik osta häm dälille itärgä tırıştı, azaqta xätta Quşma Ştatlarnıñ däwlät sekretaren, Berläşkän Millätlär inspektorlarına ışanıçnı qaqşatırğa tırışuda ğäyepläde. Waşingtonnıñ qoral inspeksiälärenä inde bik ışanmıy, suğış ixtimalın alğa sörüwe sürätendä räsmi Bagdad kiresençä üzendäge BMO küzätüçeläre belän xezmättäşlekne arttıru turında süz alıp bara. Däwlät sekretare Powellnıñ çığışınnan soñ Ğiraqnıñ Berläşkän Millätlär Oyışmasındağı wäkile Möxämmäd äl-Douri, bez qoral küzätüläre belän näticäle räweştä xezmättäşlek itügä tuğrı bulıp qalabız, bez monı alar kire Ğiraqqa qaytqannan birle şulay eşlibez dip belderde.
Audio
Ğiraq wäkile şulay uq, xalıqara inspeksiälärgä ışanıçnı kimetkän ğäyepläwlär uylap çığarası urınğa Powell alarğa tınıç qına eşläw mömkinlegen birsä ide dip belderde. Amerikan däwlät sekretareneñ Saddam xakimiaten faş itkän çığışına Ğiraq inde yaqın kiläçäktä ük üzeneñ täfsilleräk cawap äzerläyäçägen äytte, älegä ul İminlek Şurasına amerikannar tarafınnan täqdim itelgän dälillärne yalğan, nigezlänmägän, çınbarlıqqa turı kilmägän dip kire qağu belän genä çiklänä. Äl-Saadineñ Powell çığışın kämit dip bäyäläwe inde äytelgän ide, Ğiraqnıñ mäğlümat ministrı Möxämmäd Säyet Sähäf amerikannar bäyän itkän iyärçen sürätlären ğomumäm multfilm dip atadı. Tışqı eşlär ministrı Naci Sabri da Berläşkän Millätlärnıñ general’ sekretare Kofi Annanğa häm İminlek Şurasınıñ bar 15 äğzasına da, Colin Powell çığışına Ğiraqnıñ räsmi cawabın yullarğa cıyına.
Kärim Kamal, Praga.


text:
Qazanda Qazan İzge Ana ikonası bäyräme.
4 noyäberdä Qazan İzge Ana ikonası bäyräme könendä Böten Rusiä Patriarxı Aleksey ikençe Qazan şähäre administratsiäse başlığı Kamil' İsxakovqa Patriarxnıñ “Urıs Pravoslav çirkäwe danı öçen tırış xezmätläre öçen fatixalaw” digän gramota tapşırdı. Bu maqtaw kägäze Kamil' İsxakovqa Qazan İzge Ana ikonasın Vatikannan Rusiägä qaytaruda quyğan xezmätläre öçen birelde. Ä 4 noyabbr'dä Qazanda pravoslavlar Mäskäwneñ häm Rusiäneñ 1612 yılda polyaklardan qotılularına bağışlanğan çaralar ütkärdelär. Bäyrämgä qarşı töndä Qazan İzge Ana ikonasınıñ Arça qırı ziratındağı çirkäwdä saqlanğan küçermäsen Petr Pawel soborına küçerü ütkärelde. İrtägesen anda tantanalı liturgiä ütkärelde. Ä tatar kongressında Qazan şähäre administratsiäse “Qazan İzge Ana ikonası”: izge säyäxät häm perespektivalar” digän tügäräk östäl ütkärde. Başta tarixçılar häm arxeologlar İzge Ana ikonasınıñ cirgä iñüe häm yuğaluı tarixın söylädelär. Tarixçı Georgiy Myuller üzeneñ fänni dokladında Qazan İzge Ana ikonası monnan 100 yıl elek häläk bulğan digän fiker äytte. Ä tarixçı Fayaz Xucin ikona päydä bulğan urında, Qazan Kirmäne tiräsendäge Bogoroditsa monastıyrendä ütkärelgän qazılmalar, aHдa16 ğasır urtalarında salınğan çirkäw qaldıqları da, şulay uq, Qazan xanlığı çorına turı kilgän tabıldıqlar da bluın belderde. Bu cirlär keşe söyakläre belän qaplanğan ikän. Qazan administratsiäse wäkilläre 2000 yıldan başlanğan Vatikannan Qazan İzge Ana ikonasın qaytaru eşläreneñ tarixın söylädelär. Alar qatnaşında ütkärelgän ekspertizanıñ Vatikanda saqlanğan Qazan İzge Ana ikonasınnan küçerep yasalğan iñ borıñğı nöxsä ikänen raslawın belderdelär. Alar fikerençä ikona Qazanğa qaytarılırğa tieş. İnde Qazan Kirmäne astında ikonanı urnaştıru öçen bik zur izge säyäxät üzäge proektı da äzer ikän. Tügäräk östälne alıp baruçılar- Qazan administratsiäse başlığınıñ din häm mädäniät mäs’äläläre kiñäşçese Dmitriy Xafizov häm Qazan Yeparxiäse idaräseneñ särqatibe Aleksandr Pavlov tügäräk östälneñ rezolyutsiäsen täqdim ittelär. Yäğni rezolyutsiä Qazan İzge Ana ikonasın Qazanğa qaytarıp, aña tabınu öçen ğomum Rusiä külämendä izge säyäxät üzäge tözü yağında. Älege rezolyutsiä belän barlıq tügäräk östälgä çaqırılğannar da kileşmäde. Tatarstan Diniä nazäräte wäkile Wäliulla xäzrät tawış birüdän tıyılıp qaldı. Ä tügäräk östälgä çaqırılmıy kilgän BTİÜ citäkçeläre rezolyutsiägä qarşı çıqtılar.Yunıs Ätnäle.


text:
Rusiä, Yevropa Berlege BMOnıñ Çeçenyada keşe xoquqlarınıñ bozıluına täñqit belderüen sorap terrorçılıqnıñ üsüenä yul quya, dip belderde. Kiçä Yevropa Berlege BMOnıñ keşe xoquqları komitetına Çeçnyada keşe xoquqlarınıñ bozıluına täñqit beldergän resolüsiä ölgesen täqdim itte.
Rusiä tışqı eşlär ministrı urınbasarı Yuri Fedotov, älege dokument terrorçılarnı xuplawnı añlata häm xalıqara terror belän köräşkä qarşı kilä, dip belderde. Rusiä Däwlät Dumasını- xalıqara eşlär komitetı räise Konstantin Kosaçev süzlärenä qarağanda, şuşı rezolüsiä ölgese – Mäskäwgä säyäsi basım yasaw tırışlığı bulıp tora.


text:
Äfğänstan saqlanu ministrlığı xökümät ğäskärläre Faryab wiläyäte başqalası Maymanadan Abdul Räşit Dostum köçlären bärep çığardı dip belderde.
Ministrlıq wäkile general Zahir Azimi äytüençä, Maymana xäzer äfğän armiäse qulında häm armiä şähär tirälären kontrol'gä ala başlıy.
Maymanağa Äfğän yaña däwlät politsiäseneñ yözlärçä xezmätkäre dä cibäreläçäk.
Milläte belän üzbäk Abdul Räşit Dostumnıñ qorallı törkeme uzğan çärşämbedä kürşe töbäklärdän kerep Faryab wiläyäten basıp aldı.
Azimi äytüençä, Dostum köçläre xäzer annan çigenä bara.
Faryab başlığı Enayatulla Enayat küpçelegen üzbäklär täşkil itüçe törkem bärep kergännän soñ şähärdän qaçtı.
Enayatnıñ qayda buluı haman da mäğlüm tügel.


text:
Äfğanstan: Qarzai Talibanğa solıx täqdime yasıy
Taliban suğışçılarınıñ süzçese, Prezident Qarzaineñ soñğı yasağan tınıçılıq söyläşüe taqdimeñ, kire qağuların belderde. Başta çit köçlär ildäñ kitärgä dip taläp itä Taliban yağı. Läkin prezident çığanaqları, kileşergä telägän suğışçılar sanı artaçaq dip farazli. Qarşılığında, kileşengän oçraqta taliban suğışçıları öçen tuganları yanına kire qaytıp ğailäläreneñ tormışınıñ iminlek astına alu mömkinçelege bar.
Qarzai, şimbe könne yasağan çığışında, tınıçlıq kileşüe bärabärendä, Taliban suğışçılarına xökümättä urın birergä äzer buluların belderde. Läkin Taliban süzçese, Qari Yosıf Ahmadi, NATO häm AQŞ köçläre Äfğanstannañ kitmäyençä ber nindi dä kileşü bulmayaçaq dide
Qarzai süzçese Humayun Xamitzadä isä, taliban süzçeseneñ bu cäwabı belän, barlıq taliban suğışçıları tarafınnañ xuplanmiy di:
“Qabilä räislärennäñ alğan mäğlümatlarğa qarağanda, Äfğanstanda taliban isemlegennäñ suğışqan törle törkemnär, bu kileşü östendä citdi bäxesläşälär. Şul xäl dä, bez yaqın kiläçäktä ällä ni zur üzgäreş bulır kötmibez. Şulayda, Äfğanstanda totrıqlılq häm tınıçlıq urnaştırırğa telägän keşelär, adım adım tınıçlıq ağımına quşılırlar dip ömet itäbez.”
Prezident Qarzai, tınıçlıq söyläşülärendä ike şart quydı. Ul barı tik bu kileşüneñ taliban suğışçıları belän genä bulaçağın äytte. Ä çit suğışçılar, terrorçılar yäisä äl-Qailägä bäyle törkemnär çittä totıla.
Qarzaineñ tınıçlıq taqdimenä qarşı, AQŞ tarafınnañ räsmi ber reaksiä älegä yuq.
İl çitendäge, Qarziyene yaqlağannar isä, bu kileşü belän rizalaşqan kebek tora. Häm bu säyäsättä anı yaqlarğa teläkläre bar kebek.
Britaniä tışqı eşlär ministrı Des Browne, Talibannıñ ilndäge tınıçlıq çaralarına quşuluı şart dide.
Xamitzadä, Qarzaineñ, ütkän atna BMOğa bulğan säfäre waqıtında, BMO sekretarı Ban Ki Moon belän törle dönya illäreneñ wäkilläre, Taliban belän eş itüdä, xärbi häm säyäsi yulların barlaw kebek küp taraflı maqsatlar tabırğa tırıştılar dide.
Qarzai Taliban belän söyläşülär dä döres elemtä yulın tabuda awırlıqlar buluın beldergän ide.
Bez bu ilgä tınıçlıq urnaştıru öçen söyläşülärgä äzerbez. Däwam itkän suğış, şartlawlar häm initixar höcümnäre niçek bulsa da tuqtatılırğa tieş. Taliba belän kileşergä räsmi urın yuq, bulsa ide mondıy urın dibez.
Qarzai xäzer tınıçlıq söyläşüläre öçen mömkinçeleklärne sınap qariy. Läkin ber genä soraw qala birä, xaqimiät cäwaplarnıñ ışanıçlılığın häm döreslegen ni däräcä rasliy alaçaq?


text:
Aq Bars xokkey komandasın Vladimir Vuytek citäkliäçäk...
Cäy buluğa da qaramastan, Tatarstannıñ Aq Bars xokkey komandası yal itmi. Şuşı könnärdä xokkeyçılarnıñ cıyılışı uzdı. Anda komandanıñ cäyge aylarğa plannarı turında süz bardı. Älegä sportçılar äzerlek eşläre belän mäşğül. Çärşämbe könne klub citäkçese Färit Mäxämmätşin Aq barsnıñ uyınçıları häm komandanıñ yaña trenerı belän tanıştırdı. Klub citäkçelegeneñ ömetlären aqlamağan Plusçev urınına Qazan xokkeyçıların xäzer yaña ostaz Vladimir Vuytek citäkliäçäk. Äytergä kiräk, Çexiädän kilgän sportçılar Tatarstanda küp häm alar şaqtıy uñışlı ğına çığış yasıylar. Bigräk tä, xokkey häm futbolda. Şulay itep, Çexiä belän Tatarstan arasındağı xezmättäşlek iqtisadi ölkädä genä tügel, sportta da kiñäyä häm nığıy bara. Aq barsqa qağılışlı tağın ber xäbär. Qazanlılarnıñ Amerikanıñ Detroyt xokkey komandasında uynawçı Dmitriy Bıkov belän alıp barğan söyläşüläre uñış belän tämamlanğan. Dimäk, bu sezonda Bıkov Aq bars komandasında uynayaçaq. Sport belgeçläre fikerençä, bu Qazannıñ bik zur ciñuwe. NXLnıñ iñ bay klublarınıñ berse bulıp sanalğan Detroyttan Qazanğa kilgän öçen Bıkovqa küpme aqça tülänäçäge turında mäğlümätlär yuq.Azatlıq radiosı, Gölnaz İlgizär, Qazan


text:
İnde xäbär itelewensä, tap oşo qanun nigeźendä qarawsıhıź qalğan balalar ğäilälärgä patronat tärbiägä bireläsäk. Respublikala bıl dokument öźtöndä 7 yıl samahı elek eş başlanğaynı. Kisä Qoroltay ultırışında ul raźlandı. Bögön mäğärif ministrı Zöhrä Räxmätullina unıñ üźensälektäre turahında höyläne.
Başqortostanda 18 meñdän aşıu bala äle ata–äsä tärbiähenän mäxrüm. Ularźıñ barıhınıñ da tiźźän ğäilälä tärbiä alıu mömkinlege bar. Ämmä qanun proektın eşläwselär awıl yerźärendä küptärźeñ balalarźı tik aqsa ösön genä qarawğa alıuı ixtimal tip borsola. Ni tihäñdä här bala ösön 6 meñ hum aqsa tülänäsäk bit. Respublika yortonda küp bala tärbiälägän äsälärgä sirattağı tapqır äsälek danı miźaldarı tapşırıldı. Bıl tantana tağı la ber tapqır miźaldıñ ikense yağı la bar ikänen kürhätte.
Äbyälil rayonınan küp balalı ber äsä äytewensä, ular 21-nse bıuatta uthıź ultırğan. Bınıñ ösön Äsälek danı miźalı käräk ikän. Yäğni, şul miźal bulha ğına äsä küp balalı tip iźäplänä häm nindäyźer taşlamalarğa xoquqlı
Bıl ısınlap ta kölkö. Ämmä bıl küp balalı äsä awıl sovetına svet ütkäregeź tip barğan hayın vlast aldında üźemdeñ köshöźlögömdö toyam ti. Şuğa la ul Äsälek danı miźalına sirattağı lgota tip kenä qaray.


text:
Könyaq Osetiä räsmiläre Djavskoy rayonında Gruziädän kilgän “diversantlar törkemen” yuq itü turında belderde. Pankiss tarlawığınnan ütep kergän 4 qorallı suğışçı üterelgän, dip xäbär itelä. Tanılmağan respublikanıñ xoquq saqlaw oyışmaları bu xäldän soñ iminlek çaraların köçäytergä bulğan.
Gruziä tışqı eşlär ministrı Gela Bejuaşvili bu xäbärne kire qaqtı.
“Min bu xälne yalğan xäbär taratu dip kenä äytä alam. Soñğı waqıtta nindider säbäplär arqasında döreslekkä turı kilmägän xäbärlär yışaydı. Tağın ber tapqır, mondıy xällärneñ bezneñ telkäkkä qarşı kilüen, qabatlap äytäm. Bez problemalarnı tınıç yul belän xäl itergä cıyınabız. Häm anıñ öçen qayber yullar bar inde”,- dide Bejuaşvili.


text:
Törkmänstan belän Qıtay Uygırlarniñ ireklek köräşen bastırırğa kileştelär
Törkmänistan prezidentı Saparmurat Niyazov Qıtayğa altı könnek vizitın tämamladı. Ul anda iqtisadqa häm iminlek mäsälälärenä qarağan qayber kileşülärgä qul quydı. Alarnıñ berse ike ilneñ terrornıñ här törle formasına, şul sanda üzen Könçığış Törkstan dip atağan xäräkätkä qarşı köräş mäsäläsendä xezmättäşlek itügä qarıy. Bu xäräkät Qıtaydağı azçılıq möselman Uygurlarğa bäysezlek yäisä kiñeräk aftonomiä alu öçen köräşä.
"Qıtay Qazaxstan häm Qırğızıstannıñ ğına tügel, ä Üzäk Aziädäge barlıq illärneñ bezgä yardämen tuqtatuların teli. Törkmänistan Uygurlar kebek möselman ile häm anıñ xalqı törki telle. Qıtay Üzäk Aziädäge barlıq möselman illäreneñ Uygurlarnıñ irekle politik aktivlığın tuqtatuların buldırırığa teli."
Londondağı Jane xärbi informatsiä tölrkemeneñ Qıtaynıñ milli iminlege mäsäläse buyınça belgeçe Christian Le Miere bu fiker belän kileşä. Anıñ süzlärençä, Beyjing separatsitlarnıñ Üzäk Aziädä xärbi künegülärdän ütülären, rekrut cıuların häm xärbi baza buldırularına yul quymasqa tırışa.
"Qıtaynıñ Könbatış çiklärendäge säyäsäteneñ töp maqsäte, salqın suğıştan soñ Üzäk Aziä illäreneñ Uygur separatistlarına nindi dä bulsa finans yaki logistik yardäm birülären buldırmau . Ul bu maqästkä ireşü öçen inde 10 yıldan birle Uygurlar belän İslam Terrorı arasında bağlanış bar dip raslıy."
Le Miereneñ süzlärençä, Qıtaynıñ Könçığış Törkstan İslam xäräkäten terror oyışması dip tamğalauın AQŞnıñ , xäräkätneñ AQŞtağı milken tuñdıruı köçländerde. Soñğı yıllarda şartlatılğan bombalar häm üterelgän cirle citäkçelär öçen Uygur separatistları ğäyeplänä. Üz nävbätendä Qıtay xakimiätläre qulğa alınğan aktivistlarnı cäberlävfä ğäyeplänä. Oyışmanıñ Şvetsiädäge väkile Rehşiti Uygur aktivlığınıñ köç qullanu aspektınıñ rolen kimetep kürsätä. Uygurlar suğış telämi, alar tik üz kiläçäklären demokratik yul belän bilgelärgä teli dip belderä.
"Bez Uygurlar. Bez Törki xalıq. Qıtaylar Uygurlardan häm mädäniät häm din yağınnan ayırıla. Bezneñ urtaq närsäbez yuq. Bez Qıtay xakimiäte astında yäşärgä telämibez. Bu ğailä kebek. İr belän xatın añlaşalmıylar ikän, alar mäxkämädä ayırılışa. Bu iñ döres yul. Bez uygurlar da şuluq närsäne, suğış tügel, ä demokratik protses arqılı üz yazmışıbıznı xäl itärgä telibez."
Asılda Qıtay-Törkmänistan deklaratsiäseneñ möhim täsire bulmas. Çönki Uygurlarnıñ Törkmänistan belän ällä ni elemtäse yuq. Qıtaydağı Uygurlarğa Törkmänistan öçen viza alu bik qıyın. Ä inde Törkmännär sävdä maqsäte belän Sinzängä, Qıtayğa kilep kitep yörilär. Rehşitineñ süzlärençä, Qıtay , Uygurlar şuşı käsepçelär aşa säyäsi video yäisä tasmalar alırlar dip xafalana. Rehşiti Qıtay belän Törkmänistan berberlären yaxşı añlıylar , çönki alarnıñ ikese dä aftoritar häm üz illärendä revolutsiä bulır dip qurqalar.
Färit İdelle, Praga.


text:
Yewropa Berlegeneñ Brüssel oçraşuı: konstitutsiä dä yuq, kiñäyü dä yuq
Comğa könne Brüsseldä Yewropa Berlege illäreneñ yuğarı citäkçeläre ike könlek oçraşuın tögälläde. Şuşı cıyın Berlek öçen äzerlängän konstitutsiäneñ Fransiä häm Hollandiä referendumnarında ütmäwenä ber yıl tulu waqıtına turı kilde. Xoquqi krizistan çığu yulın Yewropa Berlege citäkçeläre eçke bäyläneşlärne nığıtu, urtaq iminlekne buldıru çaralarında küräü Bu isä Berlekneñ yaqın kiläçäktä tağın da kiñäyü plannarınnan waz kiçüenä kiterä ala.
Konstitutsiä proyektınıñ uñmawı bigräk tä Berlekneñ kiñäyü plannarına zur tiskäre yoğıntı yasıy. Tönge söyläşülärdän soñ Yewrokomissiä başlığı Jose Manuel Barroso şuşı ike mäs''äläneñ ber-bersenä nıq bäyle buluın äytte:
"Bez Yewropa Berlegen kiñäytügä "äye" dip äytep, anıñ üz eçendäge qorılış reformalarına "yuq" diä almıybız. Yewropa Berlegeneñ tağın da näticäleräk, tağın da demokratik häm dönyada tağın da ezlekleräk eş itüe öçen bezgä eçke qorılışnı reformalaw kiräk", dip belderä Yewropa komissiäse räise Barroso.
Ämma ul berük waqıtta, Yewropa Berlege bügenge köndä ni eşlärgä belmi digän fikerne dä kire qağa:
"Yewropa paraliçtä tügel. Ul alğa bara häm şul xäräkät kiläçäktä dä aqrınaymayaçaq. Kiresençä, üzebezneñ eçke qorılış mäs''äläsen xäl itär aldınnan, bez urtaq Yewropa proyektların däwam itteräçäkbez", dip ışandıra Jose Manuel Barroso.
Kiñäytü plannarın tuqtatıp toru Romaniä belän Bolğarstanğa qaramayaçaq, alarnı äğza itep alu 2008-neñ 1-nçe ğinwarenä qädär qaralğan. Ä menä könbatış Balkan illäre öçen bu yaman xäbär bulıp tora. Xorvatiä inde Yewropa Berlege belän söyläşülärne başlağan ide, äle genä bäysezlegen iğlan itkän Montenegro da üzeneñ mömkin qädär tizräk Yewropağa quşılırğa teläwen belderä.
Kiñäytü eşen tuñdırunı bigräk tä Fransiä yaqlıy, anda xätta 2004-nçe yılda yaña 10 äğzanı alunı da xata dip sanawçılar bar. Şul taraftan yasalğan basımğa cawap yözennän Yewropa Berlege xäzer üzen kiñäytüne fäqät yaña äğzalarnı alu, alarnı üz itü sälätenä qarap qına alıp barunı yaqlamaqçı.
Kärim Kamal


text:
Xatın-qızlar bäyrämendä härkem üzençä qılandı, ämma iñ original' büläkne Norlat xakimiät başlığı Fatix Sibğätullin kürsätte. Avtomobil yarışlarında xäzergä xatın-qızlar qatnaşmasa da, näq güzäl zatlarğa bağışlap avtogonka oyıştırdı ul. Şunısı qızıq, Norlat avtomobil yarışında ciñel maşinağa utırıp, Parij-Dakar çabışlarında KamAZ belän ciñgän Firdäwes Käbirov berençe urınnı aldı. Bu yarışqa Yevropada iñ yuğarı urınnarnı yawlağan İlya Rezniçenko häm Radik Şäymiev qunaq bularaq kilgän idelär. Fatix Säwbän ulı xatın-qızlarğa bağışlap avtomobil yarışları oyıştırğaç, anıñ çaqıruınnan hiç baş tarta almadım, dide Radik Şäymiev. Jurnalistlar Sibğätullinnan sezne xatın-qızlar yaratamı, digän soraw birgäç, Norlat başlığı yuğalıp qalmadı. Min üzem dä alarnı yaratam, dip cawap birde Norlat başlığı.
İntertat.ru elektron gäzite bäyräm könnärendä mäşhür cırçılar belän äñgämälär bastırdı. Zilä Sönğätullina, Xaniä Färxi häm Gölnara Timercanova öçese öç törle, yäş ayırmaları, täcribäläre belän dä ayırılalar. Ämma härqaysı üzençä möläyem häm şöhrätle. Gölnara Timercanova yaña ğına säxnä türenä kütärelgän. Ul Xämdünä Timerğalieva belän berük yaqtan – Başqortstannıñ Boray rayonınnan. Zilä Sönğätullina Näqıy İsänbät yaqtaşı, Salawat rayonınnan. Xaniä Färxi isä, cırçı Salawat kebek ük Başqortostannıñ Täteşle rayonınnan. Başqortstan tatarları niqädär genä qıyırsıtıla disäñ dä, tatarça çığa torğan iñ berençe häm iñ bay İnternet gazetasında beryulı 3 güzäl Başqortstan qızınıñ Tatarstan yoldızı buluı küñellärne beraz yuatır.


text:
Ber işe ücät keşelär toraq reforması uñayınnan mäxkämäläşep yörilär. Qayber gäcitlär grajdannarnıñ Tatarstan Yuğarı mäxkämäsendä Ministrlar Kabinetınıñ toraqqa bäyälär kütärü turındağı qararların däğwälarnı “xalıq xökümätkä qarşı”, dip yazdı. Xalıq bu mäsälädä qarşıdır da, ämma pänceşämbedä mäxkämä tariflar kütärüne zakonlı dip taptı. “Bezdä qarğa qarğanıñ küzen çoqımıy,” - dip töp däğwäçı Zinnur Xalikov eşne Mäskäw sudlarına küçerergä niätlänüen belderde.
Äytergä kiräk, bireşergä öyränmägän keşelär ara-tirä Mäskäwdä ciñügä dä ireşälär. İnde xäbär itkänebezçä, Tatarstanda yäşäwçe ber törkem xanımnar-tutaşlar pasportqa yawlıq bäyläp töşü xoquqına Rusiäneñ Yuğarı mäxkämäse yärdäme belän ireşte. Soñğı arada räsäylelär üz ilendä xaqlıq tabalmıyça, Yevropa mäxkämäsenä dä möräcäğät itä başladılar. Keşe xoquqlarına xörmät belän qarıy torğan Yevropa mäxkämäse Räsäy byurokratizmın berniçä tapqır rubl' aşa qatı cäzağa tarttı da inde. Dimäk, Räsäy mäxkämälärendä dä prioritetlar alışa başlarğa mömkin.
Ä inde yawlıqçılar ciñüenä qaytsaq, anı Tatarstan mäğlümat çaraları kiñ yaqtırtalar. Sezneñ fäqiregez dä bu xaqta yawlıq bäyläp yörgän yäş ber tutaşnıñ fikeren beleşte. Dilärä Maksutova Tatarstan Fännär Akademiäse aspirantı bezgä bolay dide:
Audio (Dilärä Maksutova fikerençä, yawlıq bäyläw här keşeneñ üz ixtiarı, moña räsmi dairälär qarşı kilergä tieş tügel. Dilärä tutaş isä, pasportın yawlıq belän teşüne tıyularğa xätle alıp ölgergän, şuña anıñ dokumentında bar da tärtiptä.)


text:
Bu atnada Törkiä: säyäsi säxnädä küñelsez täräqqiät; fänni säxnädä – Tatar-Başqortlar
Törkiägä bu atnada iñ zur şok şiksez 16 Yündä Alman Parlamentı - Bundestagnıñ 1915 yılda Törkiä ğäyeple ide digän rezolutsiäne qabul itüwe buldı. Rezolutsiädä “bik küp bäysez tarihçı, parlament häm xalıqara oyışma, Ärmänlärneñ köçläp immigratsiägä cibärelüwen häm yuq itelüwen, massa-küläm üterü dip qabul itä… küp sanda bäysez tarixçı… üterelgän Ärmännär genosidqa duçar buldılar” digän süzlär bar. Şul uq rezolutsiädä bu qaqiğälärneñ barlıqqa kilüwendä Almaniäneñ dä role buluwına qızğanu belderelä.
Ber ük waqıtta Alman Xristian Demokrat Partiäse CDU citäkçese Angela Merkel Törkiägä AB-dä tulı ağza bulaçaqsız digän wägdäne birü ike yözlelek bulıp tora dip belderde. İnde Alman parlamentınıñ şuşı qararına Törkiädä köçle reaksiä tudı. Premier Erdoğan şuşı rezolutsiä turında “tarix alarnı oyatlı xäldä qaldıraçaqtır. Kansler Schröder iñ kimendä üz deputatların şuşı rezolutsiäne yaqlap tawış birüwenä kirtä salsa ide” dip añarğa bulğan açuwın kürsätte. Tışqı Eşlär Ministrlıgı belderüwendä isä şundıy süzlär bar: “Rezolutsiä taraflı yazılğan, fakt dip birelgän datalarda citdi yalğışlar häm mäğlümät citeşsezlege bar. Bigräk tä Almaniä kebek dus häm berektäş ber il tarafınnan mondıy rezolutsiäneñ qabul itelüwe Törek xalqın citdi räweştä cäräxätläde häm bu ike yaqlı mönäsäbätlärebezgä tiskäre yoğıntı yasayaçaq”.
Çınnan da AB belän anıñ Fransiä, Almaniä kebek illäreneñ 1915 yılda Anatoliädege Ärmännärne deportatsiäläwne “genosid” dip bäyäläp bu turıda rezolutsiälär qabul itüläre, Törek xalqında AB-nä qarata rizasızlıqnı üsterä. İnde Törkiäneñ üz eçendä dä Ankaranıñ AB aldında här taläpkä taşlamalar yasawına oppozitsiä üsä başladı dip äytergä bula. İlneñ Könyaq Könçığışında idänastı Körd partizan oyışması PKK belän bäreleşlärneñ qabınuwı, universitetlarda uñ häm sul studentlar arasında qabat bäreleşlär çığuwı Kördlärneñ Törkiäneñ çarasızlığınnan faydalanırğa teläwe dip bäyälänä ala.
Tatarlarğa bäyle täräqqiätlär isä bolar:
“Türk Dünyası Tarih Kültür Dergisi” jurnalının May sanında İskändär Ğiläcevneñ “Tatar Legionı” isemle ber mäqaläse dönya kürde. Bu mäqalä “Grayfswaldä Qorıltay” iseme belän “Ğasırlar Awazı” jurnalınıñ 2000 yıl sanında basılğan. Törek Mädäniäte häm Sänğätläre Urtaq İdaräse - TÜRKSOYnıñ şuluq isemdäge mäcmuğasınıñ April ayındağı 14-nçe sanında Qazannıñ meñ yıllığına bağışlanğan maxsus ber mäqalä belän İldus Tarxanov belän ütkärelgän interviü basılğan bulsa, May ayındağı 15-nçe san tulayım Qazan belän Tatarlarğa bağışlanğan. Mäqalälär çiratı belän menä şulay dip atala: Qapqa, Qartaymas, Qanatlı Bars, Qazanda Tön, Köy, Qazannıñ Yöze, Ğabdulla Tuqay, Aptırağan, Zaman, Yılğa Awızı, Nigä Saylandıq, WEB-Qazan”.
İstanbulda ütkärelgän III. Mädäniät Tikşerenüläre Simpozumında da Wisconsin Universitetınan Prof. Yulay Şamiloglu alıp barğan seksiädä Tatar milli añınıñ tarixı turunda Mimar Sinan universitetında aspirant, çığışı belän Tatar İlyas Kamalov ber çığış yasadı. Şamiloglu üze isä Rusiädä Törkilär arasında milli añ üseşe turında çığış yasağan ide. Yeditepe Universitetından Prof. Nadir Devlet tä İdel-Uraldağı Çuwaş häm Başqort milli añları belän bäyle problemalarğa tuqtaldı. Şuluq simpoziumda Ankara Universitetınnan Sabirä Arıq Polşadağı Tatarlarnıñ milli añı turında çığış yasadı. Şuşı xalıqara Simpoziumnı Sadri Maqsudineñ onığı Dönya Tatar Ligası citäkçese Dr. Gönül Pultar alıp bardı. Qısqası, Törkiädäge akademik-fänni platformada Tatar-Başqortlar härdaim diärlek iskä alınıp toralar.
Azatlıq radiosı öçen İstanbuldan Äxtäm İbrahim


text:
Waşington yanında AQŞ prezidentı Bush häm Britaniä premyer-ministrı Blair oçraşa
Britaniä premyer-ministrı Tony Blair Waşington yanındağı Camp David prezident utarında Amerikan citäkçese George Bush belän oçraştı. Blair süzlärençä, ike citäkçe Ğiraqtağı wazğiät, suğıştan soñğı Ğiraq häm NATO äğzaläreeneñ qayberläre, atap äytsäk, Fransiä belän suğıştan soñ mönäsäbätlärne caylaw yulları turında söyläşmäkçe ide. Bügen kiçen Britaniä premyer-ministrı häm Amerikan prezidentı berlektä matbuğat oçraşuı uzdırdı. Bu xaqta tulıraq mäğlümatne aldağı tapşırularıbızda tıñlarğa çaqırabız. Bush belän söyläşülär tämamlanğaç, Blair, New Yorkka, Berläşkän Millätlär Oyışması General Sekretare Kofi Annan belän oçraşuğa kitä. Londonda Xalıqara Strategik Öyrülär İnstitutında bügen Fransiäneñ Tışqı eşlär ministrı Dominique de Villepen, Säddäm xakimiäte kebek diktatura rejimına qarşı berençe bulıp höcüm yasaw –alğa taba dönyağa totrıqsızlıq alıp kilergä mömkin, dip belderde. Küpläp üterü qorallarğa qarşı köräş barı tik xalıqara cämäğätçelege belän berlektä barırğa mömkin, dip östäde Villepin.Qorallarnı cäyeldermäs öçen effektiv yullar ğına uylap tabıp bula. Ğiraqta başlağan eşne däwam itergä kiräk. Töbäktäge nizaqnı barlıq taraflarnıñ qatnaşında konstruktiv söyläşü belän genä çişep bula, dide Fransiäneñ tıqşı eşlär ministrı. Şulay uq Waşington belän mönäsäbätlärgä tuqtalıp, Villepin, Fransiä Amerika Quşma Ştatları belän aralarnı caylarğa teli, dide.


text:
Sudaq
Sudaq (ukraince Cyдak, rusça Cyдak) — Qırımnıñ yalı boyundaki bir şeerdir, belli kurort.
Orta asırlar devrinde Bizans yunanları şu şeerge Suğdeya (yunanca EouYδaίa), ceneviz italyanları Soldaya (italyanca Soldaia), hazarlar Suğdaq, slavânlar ise Suroj (rusça Cypoж) degen ediler.
Bağlantılar[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- Şeer saytı (Rusça)
- Sudaq haritası (Rusça)
- “BиkиcлoBapb”: Sudaq (Cyдak) (Rusça)
Atıflar[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


text:
Açıq mikrofon: Balalarnı kemnän yaqlarğa häm närsädän saqlarğa ?
Naçar keşelärdän , eçkän isereklärdän, tärtipsez, suğışa torğan keşelärdän , man'yaklardan,
Eçkeçe ata-analardan,
Uramnan , televideniedän, maşinalardan, terroristlardan, olı keşelärdän, yawızlıqtan, cıyın Alla yaratmağan äyberdän yaqlarğa kiräk balalarnı.
--Sälämätlekläre äybät bulsın häm bäxetle bulsınnar.
Keşelär balalarğa qarata märxämätle bulsınnar.
- Naçar eş eşläwdän saqlarğa kiräk alarnı.
Bulışırğa kiräk balalarğa: balalar yortlarına aqçalatamı , kiem salım belänme, alarğa närsä belän bulsa da yärdäm kiräk.
- Narkotiklardan , häm gruppirovkalarğa eläkmäsennär öçen alarnı saqlarğa kiräk.
Ata-analar tatu yäşärgä tieşlär . Üzläreneñ ürnäkläre belän balalarğa kürsätergä tieşlär niçek yaxşı bulırğa.
Sälät , Ruxiät lagerlarınıñ äydämannarı:
Alarnı üzlärennän saqlarğa, yaqlarğa kiräk. Üzläre yalğışlar yasap , tormışların bozalar. Tärbiäsez xäzer balalar . Alarğa tärbiä birergä kiräk. Balalarğa iğtibar kiräk häm babalarnı yaratırğa kiräk.
Sport belän şöğellänsennär.
Äti-äniläre isän -saw bulsın.
Yaxşı tärbiä birä torğan ata-analar kiräk. Bişektän alıp yaxşı tärbiä kiräk. Qäderlem, balam, dip tärbiälärgä kiräk.
Däwlät yağınnan yaqlaw barırğa tieş. Zakon bar. Deklaratsiäse dä qabul itelgän, läkin bu zakonnar bik yaxşı eşli dip, uylamıym.
Balalar : Ballarnı maşinadan , terroristlardan saqlarğa kiräk Miña büläk kiräk .Min büläk telim.
Bu sorawğa cawaplar Qazan şähäreneñ üzäk Puşkin, Bauman uramnarında häm Çerekkül parkında alındı.
Mälikä Basıyr


text: Yevropa Berlegenä namzät däwlätlärneñ 6sı Daniä tarafınnan täqdim itelgän finans yardämgä riza buluların belderde. Qalğan 4se-şartlarnıñ äle yaxşıraçağına ömetlänä. Daniä räsmiläre, älege 4 il isemlegen bäyän itmäde, läkin xalıqara cämäğätçelek, alar arasında Polşa, Çexiä häm Macarstannıñ buluın farazlıy. Kiläse atnada açılaçaq summit aldınnan Yevropa däwlätläre buylap säfärdä yörgän Daniä premyer-ministrı Anders Fogh Rasmussen, küp illärdä, Daniä täqdime bigräk yumart digän süzlär işetergä turı kilde, dide. Daniä üktäbr ayında Brusseldä uzğan summitta kileşengän finans yardämne 1 million 600 meñ euroğa arttırırğa täqdim itte.


text:
Küptän tügel genä Yamal-Nenets Avtonomiäle okrugındağı Nadım şähäre tatarlarınıñ milli ictimaği tormışnı canlandırıp cibärüdä yardäm sorap dönya tatar cämäğätçelegenä möräcäğät itüläre turında söylägän idek, xörmätle tıñlauçılar. Nadım tatarlarına xas problema Yıraq Könçığıştağı Amurdağı Komsomolski şähäre tatarların da borçıy. Läkin bu yäş milli üzäk yardäm soraunıñ başqa ısulın uylap tapqan. Amurdağı millättäşlärebez möräcäğätlären turıdan turı Tatarstannıñ Norlat şähärenä, şähär häm rayon citäkçelärenä yullağan. Xäzer alar cawap kötä.
Yıraq Könçığıştağı tağın qayber başqa xäbärlärgä kilgändä, Magadan ölkäse 3 fevral könne gubernator saylauların uzdıruğa äzerlänä. Töbäkneñ yä ber yä ikençe şähärendä qarşılıq çaraları bara. Uzğan atnada Petropavlovsk Kamçatskiğa Saxalinnıñ kommunal xezmät eşçännäre quşılğan ide.
İra Tacieva, Xabarovski


text:
Çallıda latinğa qarşı Duma deputatı Sälimxan Äxmätxanovnı deputatlıqtan alırğa cıyınalar
Çallıda latinğa qarşı Duma deputatı Sälimxan Äxmätxanovnı deputatlıqtan alırğa cıyınalar
Latinğa qağılışlı tağın ber xäbär. Çallıda Rusiä Däwlät Duması deputatı Sälimxan Äxmätxanovnı deputatlıqtan kire çaqırtırğa niätlilär ikän. Monıñ öçen inde imzalar da cıya başlağannar. Bu çaranıñ säbäbe — Tatarstannan saylanğan deputatnıñ tatar teleneñ latin imlasına qaytuwına qarşı çığuı. Şuşı uñaydan respublikada urıs telendä çığa torğan ber gäcittä Sälimxan äfändeneñ «Rossiykaya gazeta»ğa birgän äñgämäse urnaştırılğan. Anda deputat tatar telen latinğa qaytaru turında fikere üzgärmägänen xäbär itä. Çallılılarnıñ niäte dä barıp çıqmas, dip sanıy ul. Çönki respublikada yäşäüçelärneñ yartısın urıslar täşkil itä. Ä alarğa latin kiräkmi. Xäyer, tatarlar üzläre dä latin imlasına qarşı, dip uylıy Sälimxan Äxmätxanov. Citmäsä, anıñ fikerençä, bu ğämäl bik zur çığımnar da täläp itä ikän. Latinnı yaqın kürgän keşelärneñ aqçaları alay küp bulsa, alarnı balalarnı çit illär tellärenä öyrätügä totarğa kiräk, di Äxmätxanov üzeneñ äñgämäsendä. Latin imlasına küçkäç şul uq balalarğa çit tellärne öyränäse dä ciñelräk bulasın añlap citkermi buğay Rusiä Däwlät Duması deputatı Äxmätxanov.


text:
Foto: TүpkicTaH
Üy`ge ünemi kişi siñlimmen sınıptası Güldana erip keletin. Onıñ jəwdiregen közderi jasqanşaq edi. Biraq oy`ın balası bolğasın mən bermey`tinbiz. Alay`da, bir küni əñgimesin qulağım şalıp qaldı. Kip- kişkentay` qız ülkenderşe söy`lep, «anaña urıspa» dep siñlime aqıl ay`twda. Sözderi eriksiz oy`landırdı.
– Seniñ ömiriñ keremet qoy`. Meniñ anam öte qatal. Ünemi əkem joqta urıp, urısadı. Üy`-jïnatıp, kir jwğızıp qoyadı. Key`de tamaq bermey`, bir bölmege qamap tastay`dı. Sondıqtan üy`ge əkem jumıstan kelgenşe barğım kelmey`di, – dep muñın şağıp otır.
Biraq onı elep, tıñdap otırğan bizdiñ qız joq. Öy`tkeni, jı- lamay` tamağın işpey`tin bala onıñ ay`tqanın qalay` uqsın. Ömir osılay` erte esey`tetin jandar aramızda öte köp. Güldananıñ ay`tqan sözderi qanşa kün oy`ımnan şıqpadı. Öz-özimmen iştey` arpalısıp jürdim. Kişkentay` qızğa twğan anası osınşa qatigezdik jasay`tını nesi degen oy` qay`ta-qay`ta mazalay` berdi. Bir küni siñlimnen suradım. «Balalı üy`diñ urlığı jatpay`dı» demekşi, Güldananıñ öz anası ketip qalğanın, bul ekinşi anası ekenin ay`ttı. Yağnï, əkesiniñ ekinşi əy`eli. Ol ünemi sabaqqa kïimderi kir-kir bolıp, şaşı jwılmay`, taral- may` keletinin ay`twda. Kişkentay` qızdıñ osınşa qatal tağdırdıñ arbawına tüsip, ərbir azaptan jılağan köz jasına kim kinəli dep oy`lay`sıñ.
Otbası – adam ömirindegi eñ bastı jəne öte mañızdı ortası, ıstıq uyası. Balanıñ adam bolıp qalıptaswına, onıñ baqıttı balalıq şağınıñ balday` tətti ötwine tikeley` jawaptı ata-ana. Jasıratını joq, soñğı kezderi ögey` əke men ananıñ balağa jasağan zulımdığın közben körip, qulaqpen estipte jürmiz. Dey` turğanmen barlıq ögey` ata-analarğa topıraq şaşwdan awlaqpız. Ərïne, aramızda ögey`sinip özekten teppey`, öz balasınday` bawırına basatındarda jeterlik. Keşe ğana özimiz baqıttı sətine kwə bolğan jas jubay`lardıñ waqıt ötpey`-aq ajırasıp ketwi ülken məselege ay`nalıp otır. Bir- birin unatıp qosılğan jastardıñ sezimderi osınşalıqtı tez swwına ne sebep boldı eken. Osınday` san suraqtıñ jawabın izdep tabw qïınnıñ qïını. Büginde otbasın qurğan jastar köp, alay`- da ajırasıp ekige ketkender sanı da olar- dan qalısar emes. Biraq ortada balanıñ tağdırı bulınğır bolatınına ekewi de bas qatırmay`dı. Bir-birin tüsinbese ajıraswdı jalğız da durıs şeşim dep qabılday`dı. Qazirgi kezde barlıq əlewmettik jelide jüregiñdi eljiretetin kişkentay` balanıñ ögey` anası twralı əkesine ay`tqan sözderi köpşilikti tolğandırwda. Segiz jasar balanıñ anası qay`tıs boladı.
Waqıt öte əkesi basqa əy`elge qay`ta üy`lenedi. Birde balasınan «Balam, seniñ burınğı anañ men qazirgi anañnıñ qanday` ay`ırmaşılığı bar?» dep suray`dı. Sonda qız «Burınğı anam ötirikşi, qazirgi anam şınşıl» dep jawap beredi. Əkesi qay`ran qalıp, egjey`- tegjey`li suray` bastay`dı. – Burın men anamdı renjitsem, anam mağan «Sen meni ökpelete berseñ, sağan tamaq bermey`min!» dey`tin. Men sonda da onı renjite beretinmin.
Al, ol bolsa, meni awıldı şarlap izdep jürip, tawıp əkelip, tamaq jegizetin. Al, qazirgi anamdı renjitsem «Eger meni renjitseñ, tamaq bermey`min» dey`di. Sözinde turdı. Eki kün boy`ı aş otırmın. Burınğı anam «Endi jılama, jılasañ, dalağa şığarıp jiberemin» dese de jılay` beretinmin, al ol bolsa meni urmay`-soqpay` bawırına basıp «Balam, jılama, qay` jeriñ awıradı, kim tïisti?» dep erkeletetin. Qazirgi anam «Jılama, jılasañ uram» dey`di. Ay`tqanında turadı, uradı. Burınğı anam ünemi öz ıdısındağı etti mağan beretin de «Siz nege jemey`siz?» degenimde, «Balam, men etti jaqsı körmey`min» dey`tin. Qazirgi anama «Meniñ ıdısımda nege et joq?» desem, «Köp söy`lemey`, tamağıñdı iş, barlıq adam etti jaqsı köredi, ettiñ bərin sen jeseñ, biz ne jey`miz? dey`di», – dep jawap qatadı. Əke, əsili burınğı anam bərin ötirik ay`tqan eken, ol da etti jaqsı köretin sïyaqtı ğoy`, ïə? Əke, nege jılap otırsız?..
Bizdiñ mısalğa alıp otırğan bul oqïğa bergi jağı ğana. Ögey`liktiñ zardabın tartqan qanşama ul-qızdardıñ ömiri oy`ran bolwda. Soñı qay`ğılı oqïğamen ayaqtalıp jatqanı qanşama...
Ərïne, öz ata-anañnıñ ayalı alaqanınıñ jılwın eşkim de bere alması anıq. Osınday` oqïğalardı estigende adamnıñ qatigez bolıp bara jatqanına eriksiz qay`ran qalasıñ. Sondıqtan ərbir ata-ana balasına tiridey` jetim küy`in keştirmes üşin otbasın berik saqtaw qajet. Qanday` qïındıqtı da birige jeñe bilw kerek. Öy`tkeni, balanı ömirge əkelgennen key`in onı jetildirw, qanattığa qaqtırmay`, tumsıqtığa şoqtırmay` ösirw ərbir ata-ananıñ bastı mindeti.
Aqmaral OLJABAEVA


text:
Başqortstan yağulıq tarmağın tikşerü däwam itä
Rusiä üzäk mäğlümat çaralarında härdaim päyda buluçı mäğlümatlarğa qarağanda, soñğı könnärdä Başqortstannıñ yağulıq-enegretiqa tarmağın tikşerü eşläre däwam itä. Älege tikşerüneñ täwge näticäläre mart azağına uq mäğlüm bulır digän süzlär bar. Elegräk tä xäbär itelüençä, nigezdä, Başqortstan Prezidentınıñ ulı Ural Räximov qaramağında bulğan respublika yağulıq-enegretiqa kompleksın çirattağı tapqır tikşerä başladılar. Bu tarmaqqa qarata Rusiäneñ Yuğarı Arbitraj mäxkämäse küptän tügel yaña däğwälar beldergän ide. Rusiäneñ Mäxkämä pristavları tikşerülärenä tayanıp, Arbitraj mäxkämäneñ Ural Räximov qulındağı şirkätlärneñ däwlätkä 43 milliard sumlıq burıçı buluı xaqında bäyän itte. Aldan äytelüençä, 25 mart könne ilneñ Yuğarı Arbitraj mäxkämäse älege eş buyınça berençe näticälärne bäyän itärgä tieş.
Şul uq waqıtta qayber bäysez elektron mäğlümat çaralarında Ural Räximovtan häm anıñ qayber xezmättäşlärennän respublikadan çitkä çığıp kitmäw turında ışandıru imzaları alınğanlığı turında da xäbärlär kürenä başladı. Ä Ural Räximovnıñ üzeneñ Ufanıñ 18 nçe sanlı xastaxanägä sälämätlegen nığıtırğa yatqanlığı mäğlüm.
Soñğı könnärdä Başqortstan cämäğätçelegeneñ iğtibarın Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymievqa bäyle imeş-mimeşlär dä cälep itte. Mäğlüm ki, Rusiäneñ qayber matbuğat basmaları häm elektron mäğlümat çaraları Şäymiev äfände wazıfasınnan kitäçäk ikän häm anıñ urınına älege Rusiä eçke eşlär ministrı Räşit Nurğaliev täğäyenlänäçäk ikän, digän farazlarnı quyırtıp cibärgän ide. Andıy xäbärlärne köne-säğäte belän digändäy, Başqortstannıñ räsmi gazetaları da küçerep bastı.
Şul uq waqıtta Tatarstan Prezidentınıñ Matbuğat xezmäteneñ älege xäbärlärneñ uydırma buluı turında belderüe, Mintimer Şäymievnıñ yaña ğına yıllıq yullamasın bäyän itüe häm 2 mart könne, cämäğäte belän bergäläp, tınıç küñel belän çirattağı yalına kitüe bu xäbärlärneñ çınlap ta uydırma buluına işarä kebek. Alay bulğaç, nigä soñ Tatarstan Prezidentına bäyle imeş-mimeşlär taratıla? Bu xälgä Başqortstandağı tanılğan ğalim, etnosäyasät belgeçe İldar Ğabdrafıykov menä nindi añlatma birä.
“Mintimer Şäymiev tiräsendäge imeş-mimeşlärne Mäsäkü Kremle tiräsendäge polittexnologlar tarata, - di ul. - Alar bıltır may ayında Mortaza Räximov qatı çirlägän häm ülgän, dip tä imeş-mimeş taratqan ide. Şäymievkä qarata bulğan imeş-mimeşlär saylawlarğa başlanğan äzerlek belän bäyle dip uylarğa kiräk. “Yedinaya Rossiä” belän “Spravedliva Rossiä tartqalaşa saylawçılar öçen”.


text:
Qazan tarixına säyäxät
Kürgäzmäne açu uñayınnan 26nçı may könne uzğan matbuğat oçraşuında süz şuşı xaqta da bardı. Anda respublikanıñ mädäniät ministrı İl'dus Tarxanov, şähär xakimiäte başlığı urınbasarı Äl'fiä Tutaeva, baş arxiv idäräse citäkçese Damir Şäräfetdinov qatnaştılar.
Şul uq 26nçı may könne älege kürgäzmäne açu tantanası da uzdı. Anda respublika premyer ministrı urınbasarı Zilä Välieva, däwlät sovetınıñ milli komitetı räise Razil Väliev, tatar kongressı citäkçese Rinat Zakirov, deputat, tarixçı-akademik İndus Tahirov, Mäskäwdän kilgän arxivçılar qatnaştılar. Qazan xannarı yarlıqları, zatlı şäxeslärneñ kiemnäre, Ş.Märcäni, K.Nasıyri räsemnäre belän ber rättän Derjavin, Tolstoy, Ğor'kiy häm başqa Qazanğa bäyle şäxeslärneñ räsemnäre häm başqa bik küp qimmätle, siräk oçrıy torğan dokumentlar quyılğan monda. Şuşı qızıqlı häm bay kürgäzmä belän qazanlılar Qazan milli-mädäni üzägendä 25nçe iyüngä qädär tanışa alaçaq.
Al'bina Zäynulla, Qazan.


text: Ukraina parlamentı başlığı Volodimir Lytvyn, jurnalistlarğa, deputatlarnıñ, premyer-ministrı Yuri Yexanurovnıñ xökümäten taratu turındağı qararın ğämäldän çığaruına ışanmawın, qararnıñ "ğädel" bulğanın belderde. Prezident Viktor Yuçenko, parlamentqa, bu qararnı üzgärtüne sorap möräcäğät itkän ide. Sişämbe könne Ukraina deputatları, Rusiä belän qarşılıqlı gaz kileşüe belän riza bulmıyça, xökümätne taratu öçen tawış birgän ide. Yuçenko häm Yexanurov bu ğämälne – konstitusiägä qarşı, dip bäyäläde, häm xökümät, mart ayında ütäçäk parlament saylawlarına qädär eşne däwam itäçäk, dip belderde.


text:
Piterburda saylaw aldı agitatsiäse başlandı
11 fevral'dä Peterburgta da saylaw aldı agitatsiäse başlandı."Başlandı" diüem räsmi başlanu inde.Çınında isä ğinwarnıñ 20 ük blokadanı özü könnären qaysıber firqälär üz faydalarına qullanıp qaldılar.Qanunğa sıymasa da ."27 ğinwar- Leningradnı blokadadan azat itü köne.. " EдиHaя Poccия" digän plakatlar şähär urtasında irkenläp elenep tordı(firkäneñ saylaw fondınnan tülände digän yazuı bulmasa da), Berdäm Rossiä isemennän blokadniklarğa küçtänäçlär dä taratıldı, alarğa ikençe östämä pensiä alırğa yul aça torğan invalidlıq komissiäläre öçen yaña punktlar da açıldı, Qanunnar cıyılışı spikerı, yedinoross Madim Tyul'panov Mirey Mat'ye belän bergäläp cırlap ta qaradı. Başqa firqälär dä , masştabları keçkenäräk bulsa da, çittä qalmadı. Saylawçılarnı cälep itü metodikası, şulay bulğaç, iskeçä ikäne añlaşıla , ä Qanunnar cıyılışına saylawnıñ üzendä nindi üzgäreşlär kötelä soñ?
Deputatlar sanı elekkeçä - 50 keşe qalaçaq, ämma saylaw tärtibe üzgäräçäk: 2002 yılda parlamentariylar 50 ber mandatlı okrugtan idelär .Bıyıl isä alar fäqät firqälär isemlege buyınça ğına saylanaçaqlar, yäğni bu saylaw- nämzätlär bäygese tügel, ä firqälär yarışı bulaçaq.Tege yäki bu firkä öçen tawışlar niqädär kübräk bulsa, firqä dä şulqädär kübräk mandat alaçaq.7 protsenttan azraq saylawçılar tawışı cıyğan firqägä mandat eläkmi, ä cıyılğan tawış ciñüçelär arasında bülenä.Härber firqä isemlege başında berençe öç nämzät- firqä äğzaları tora. Misal öçen "Spravedlivaya Rossiä"dä ataqlı figurist Yevgeniy Plyuşçenko,-!"Rusiä patriotlarında" aktrisa Yılena Drapeko, "Sotsialistiçeskaya yedinaya partiä Rossii"da "Kem. qayda, niçek?"neñ bar närsäne dä belä torğan uyınçısı Aleksandr Druz'.
Peterburg saylaw komissiäse üze dä bıyıl bik äwzem eşli: äledän äle matbuğat oçraşuları uzdırıp tora, bu atnada jurnalistlar öçen saylaw mäktäbe bulaçaq, yärdämgä byulleten' dä çığarılğan. Byulleten'dä saylaw aldı agitatsiäse, saylawçılarğa mäğlümat citkerü ısulları, materiallarnıñ forması buyınça täqdimnär,efir waqıtınıñ, gäzit urınınıñ küläme,bäyäse, nämzätlärneñ tanıqlığı, mäğlümäti bäxäslärne xäl itü törkemeneñ burıçları, törkemneñ sostavı turındağı mäğlümätlär, firkälärneñ isemlege tuplanğan.Monda millättäşlärebez isemnären dä tabarğa bula, "Yabloko"da Xälim Biçurin. "Spravedlivaya Rossiä"dä general Rif Säxäbetdinov häm başqalar.
Bıyılğı saylaw agitatsiäsendä qatnaşırğa telägän basmalar, radio-televidenie ber ay eçendä teläklären belderep, reklamanıñ bäyäsen kürsätep, maxsus isemlekkä kerergä tieş bulğan. İsemlekkä kermägännärgä agitatsiä alıp baru tıyıla, qağidäne bozuçılar cawapqa tarttırılaçaq.Bu xaqta matbuğat oçraşuı waqıtında Saylaw komissise räise Aleksandr Gnetov ayıruça iskärtep ütte Aleksandr Gnetov şulay uq: "Döres imzalanmağan isemlekläre 10 protsenttan artqan "Yabloko"bälki saylawda qatnaşır da dide. Älegä "almaçılarnıñ" eşe Üzäk saylaw komissiäsendä.
Ä inde blokadanı iskä alu könnärendäge qanun bozuğa kilgändä, "Xalıqtan reaksiä, signal bulğanda, bez anı surätkä töşerep, protokol tözep, andıy qanun bozularğa qarşı köräşäbez",- dip ışandırdı saylaw komissiäse räise Aleksandr Gnetov.
Tağın ber möhim moment: bıyılğı saylaw aldı çaralarında quldan qulğa aqça birü qatği tıyıla, eşlängän eşkä tüläw fäqät dokumental' kileşü, küçerü nigezendä genä bulırğa tieş.
Saylaw komissiäse jurnalistlarğa, alarnıñ obyektivlığına isäp tota. Saylaw aldı häm saylaw turındağı iñ yaxşı materialğa konkurs ta iğlan itelde. Ciñüçelärne aqçalata büläk häm diplom kötä. Peterburgta Qanunnar cıyılışına saylaw mäs’äläse menä şulayraq tora. Ä Peterburg saylawları, küp kenä säyäsät belgeçläre fikerençä, dekaber ayında uzaçaq Däwlät Duması saylawlarınıñ repetitsiäse genä.
Gölzadä Kamalova, Sankt-Peterburg


text:
Bügen Rusiä häm Yaponiä räsmiläre ike il arasında 4 kuril utrawı nizağın çişü mäs'äläsendä skeptitsizm belän qarawların belderde.
Yaponiä tışqı eşlär ministrı Nobutaka Maşimura bügen Tokiodan Mäskäwgä oçar aldınnan jurnalistlarğa, älege säfär barışında, yäki bıyıl soñraq Rusiä prezidentı Putin Yaponiägä kilgäç, Kuril utrawları nizağına çişeleş tabılır dip uylamawı turında äytte.
Rusiä tışqı eşlär ministrı urınbasarı Aleksandr Alekseev ta söyläşülär şaqtıy küp waqıt alırğa mömkin dide.
Mäskäw belän Yaponiä 2-nçe Bötendönya Suğışınnan soñ äle dä solıx kileşüe imzalamadı.
Suğışnıñ soñğı könnärendä Sovet armiäse Kuril utrawları çılbırındağı barlıq utrawlarına basıp aldı. Şunnan birle yaponiä 4 utrawnı üzenä qaytarunı taläp itep kilä.


text: Rusiäneñ xoquq yaqlawçıları fikerençä, Çeçnyada keşe uralwlar anda totrıqlılıq urnaştıruğa töp kirtä bulıp tora. Mäskäwdäge Helsinki törkeme räise Ludmila Alekseeva süzlärençä, "zaçistka" dip atalğan ğämällärdän zıyan kürüçelär, suğışçılar safına basa. Xoquq yaqlawçılar mäglümätenä qarağanda, uzğan yılda Çeçnyädä 430dan artıq keşe urlanğan. Häm bu urlawlar artında Çeçnya prezidentı Äxmät Qadırovqa buysınğan qüät buınnarı tora. Rusiä citäkçeläre, Çeçnyada keşe urlawlar fäqät suğışçılar eşe dip belderä ide.


text:
Bişkäktä çöyne çöy belän bärep çığaralar - xalıq yänä xakimiat binasın yawlıy
Distälärçä keşe bügen Qırğızstan başqalası Bişkäktä ilneñ Yuğarı Mäxkämäse binasın yawlap alıp, annan xäzerge xakimiat tarafdarların quıp çığardı. Militsiä şuşı bäreleşlärgä qatnaşmadı diärlek, ämma soñraq binanı üz qulına aluın häm anı ike yaqnıñ da tarafdarlarınnan azat itüen xäbär itte. Küptän tügel genä xalıq kütäreleşe kiçergän Qırğızstandağı şuşı soñğı xällärne Kärim Kamal tikşerä.
Audio
Eçtägelär höcümgä qarşı ut bombaları, taşlar äzerläp quysa da, bu uramdağı xalıqnı tuqtatmadı - alar binağa bärep kerep, andağı protestçılarnıñ kiemnären, yurğannarın, başqa mölkäten täräzälärdän uramğa ırğıta başladı. Bina eçendägelärneñ berse, anda inde berniçä atna ütkärgän Qalıxan Umaralieva süzlärenä qarağanda Yuğarı mäxkämä tiräsenä yat keşelär äle sişämbe kiçen ük cıyıla başlağan. Häm eçtägelär alarğa, üzläreneñ ni öçen qarşılıq çarasın ütkärüen añlatırğa tırışıp qarağan.
Audio, Qalıxan Umaralieva
"Bu adämnär äle kiçä ük kürenä başlağan ide, alar sanı ul çaqta azraq ide, älbättä. Alar nider taläp itä başladı, ä bez "nişläp yörisez monda, nigä kildegez?" dip soradıq, cawap bulmadı. Bez alarğa eşneñ nidän başlanuın, üzebezneñ bina eçendä nigä utırunı añlattıq, barı tik ğadellekne teläwebezne, ber uç baynıñ tügel, ä ğadi xalıq mänfäğätlären qayğırtqan ğadellekne teläwebezne belderdek" digän ide Qalıxan Umaralieva. Ul häm başqa protestçılar Qırğızstannıñ Yuğarı mäxkämä binası eçendä, fivral''dä häm martta uzğan parlament saylawları näticälären bozuğa qarşı çara ütkärgän ide. Alar yaqlağan nämzätlär yä ottırğan dip iğlan itelde, yä tawış birügä çığarılmadı, ä alarnıñ şikayät-zarları soñraq kire qağıldı. Bu äle ildä prezident Äskär Aqayev xakimiat itkän çorda bulğan ide, tawış birüne qarap barğan xalıqara küzätüçelär anıñ küpsanlı xärämläşülär belän uzuın tanıdı. Şunnan soñ näq menä saylaw näticäläre säbäple tuğan xalıq kütäreleşe ildä xakimiatne üzgärtte, Aqayev ildän qaçtı, ämma anıñ urınına kilgän citäkçelek tä yaña parlament wäkalätlären tanırğa buldı. Üzlären äle Aqayev tarafınnan uq cäberlängän dip sanawçı protestçılar, çärşämbedä alarnı Yuğarı mäxkämädän quıp çığaru artında da ilneñ yaña citäkçeläre, ayırım alğanda, waqıtlı prezident häm premyer-ministr Baqiev tora dip uylıy. Yuğarı mäxkämä räise Qormanbäk Osmanovnıñ xökümät tarafınnan yaqlanuına işarä itep Qalıxan Umaralieva bolay di:
Audio, Qalıxan Umaralieva
"Yuğarı mäxkämä räiseneñ üze genä bulmawı, anı Aq yortta utırğan xökümät dairäsendä dä qayber köçlärneñ yaqlawı bik açıq kürenä, bügenge höcümne alar oyıştıruı şik uyatmıy" di Umaralieva, çärşämbedä Bişkäktä Yuğarı mäxkämä binasın yawlap alu häm annan xakimiatkä qarşı protest belderüçelärne quwıp çığaru turında. Prezident saylawları Qırğızstanda tağın ber aydan soñ, 10-nçı yüldä uzaçaq.
Kärim Kamal


text:
«Eñbek et te, mindet et»,- degen tirkes osı bir öz eñbegimen tirligin döñgeletip otırğan Orınkülge tikeley` ay`tılğanday`. Sebebi, jan- tänimen barın eñbekke salıp jürgen Orınkül Baratjanqızınıñ jan Sonıñ biri joğarıda ay`tqan éstrada klasınıñ Vokal 2- sınıp oqwşısı, Resey` Federacïyasınıñ Soçï qalasında Üİ Xalıqaralıq jasöspirimder arasında ötken festïvalʹda önerin janımen süy`gen, Kegen awılın Soçï qalasına tanıtqan Jibek Omarqızı. Jibektiñ sondağı saxnada salğan qazaq tildi änine Resey` Federacïyasınıñ vokalïst artïsi Tatʹyana, jyurï müşeleri orındarınan tik turıp «Qazaqtıñ ekinşi Rozası» dep işki tolğanıstarın, qwanıştarın da jasıra almadı. Jibektiñ osınday` jetistikke jetwi Kegen öner mektebiniñ dïrektorı Gülnaz Ay`twğanqızınıñ, sonımen qosa awdandıq bilimi böliminiñ basşısı Rısaldı Tawdarbekovanıñ, jetekşisi Şämşi Mäjïttiñ jäne öner mektebi ujımınıñ aq jol tilep, nïettestikterin bildirgen aq jarma tilekteriniñ arqası da bolar. Kişkentay` änşi Jibek qızımız 2017 jılı ötetin bay`qawğa da joldama alıp kelgen eken.
Öner dese barın salatın kişkentay` talanttı qızımızğa öner ölkesinde qanatıñ qatay`ıp, äli de bïik belesterdi bağındırıp, eliñdi tanıtıp, kök twımızdı älem köginde qalıqtata ber Qaqpaq awıldıq okrwgi äkimşiliginiñ jetekşi mamanı XASANOVA Şämşïyanı qaraşa ay`ındağı 45 jasqa tolğan twılğan künimen quttıqtay`mız! Ömir belesiniñ şıñınan körinip, eñbekte tabıs, deniñe sawlıq, otbasıña baqıt tiley`miz. Nurlı tañ şıray`lı şattığın sıy`lasın, jastan-jasqa aman esen jete ber demekpiz. Güldey` jay`nap ömiriñ, Bïikterden köringin. Otbası, oşaq qasıñda, Baqıtpen örnek örilsin. Tiley`miz sağan şın baqıt, Alladan ırızıq berilsin. İzgi tilekpen: Qaqpaq awıldıq okrwginiñ ujımı jäne mädenïet üy`iniñ qızmetkerleri. demekpiz. R. TURSINOVA. İzgi tilekpen: asıl jeñgeleriñ: Ay`man, Ray`gül, Gülmïra, Bayan, Gülnar, K.Gülmïra, O.Gülnar, Räzïya, Jamal, Dïna, Ay`naş, kindik qızı İñkär. 30 qaraşa küni 40 jasqa tolar twğan künimen şın jürekten quttıqtay`mız. Qızmetiñe tabıs, öziñe zor densawlıq, ul-qızdarıñnıñ ayawlı anası, jubay`ıñnıñ asıl jarı bolıp, jetistigi köp zey`netkerlik jasqa jetwiñe şın jürekten tilektespiz! Tilek bildirwşiler; Ğazïza, Gülnara, Élʹmïra, tağı basqa äriptesteriñiz. Aqtastı awılı. ay`qay`ına qulaq asar pende bar ma dersiñ?! Esikten işke engenimizde eski jupını üy`diñ irgesi sögilwge säl-aq tur. Qıstıñ közi qırawda esik-terezeniñ jılw ustar qalı bolmasa, oy`lay` beriñiz, ol jerde qalay` eñbek etip, jan jılıtpaqsıñ. Sonda da kün- tün demey` ağılıp tüsetin tapsırıstıñ köptiginen jandı şüberekke tüy`ip iske kirisip jatır. Narınqol awılında etik tigetin Orınkül Baratjanqızına tapsırıs Qarağandı, Astanadan beri toqtawsız ağıladı eken. Qıstıq, küzdik etikter men jazdıq twflïlerdi de öz qalawıñızşa öndirip beredi. Modelin, terisin, tabanın anıqtap berseñiz boldı. Däl qalawıñızday` taza bılğarıdan tigilgen ayaq kïim bir aptada qolıñızğa tïedi. Amal joq, öndirilgen terini alıp kelemin, eger teri öndiretin stanogım bolsa, onda özim öndirwşi edim. Sonda etiktiñ bağası da äjeptäwir arzanğa tüser edi dey`di,- Orınkül.
Ärïne, onıñ bäri qarjığa kelip tireletini anıq. Etik tigiwmen ay`nalısıp kele jatqanına 12 jıl bolsa da ökimetten bir rette nesïe ala almağan eken. Kepilge qoyuğa üy`i jaramay`dı. Osı sebepti de kökey`degi oy` iske asa almay` otır. Ökimetten qarjılay` qoldaw bolsa qol astına jumısşı da alıp, jumıspen qamtır edim,-dey`di. Otandıq önimge ne jetsin sondıq bälenbay` aqşañızdı jumsap jıltıratıp qoy`ğan ayaq kïimdi de alasız, eş sapası joq. Bir-eki kïisimen tüsip qalıp jatadı, tipten, ayağıñızdan sız ötip, densawlığıñızğa da kinärat tüsedi. Al Orınküldiñ qolınan şıqqan mına bir taza bılğarıdan tigilgen otandıq önimderimizdiñ sapası da ay`tarlıqtay` joğarı deñgey`de bolmaq. Oğan tikken buy`ımdarın körgennen key`in anıq köz jetkizesizder. — Koreyadan laqtırılıp tastalğan taban salatın stanog alıp keldim 500 mıñğa, bir rettik pay`dalanılğanan key`in jaramsız bolıp qaldı, bar eñbek dalağa ketip jatsa, qalay`şa işiñ aşımay`dı,- dep aşınğan Orınküldiñ jüzinen janı awırğannıñ key`ipi anıq esip turdı. Şınımen de tïttey` de bolsa dem, süy`ew men qoldaw bolsa, joğarıdağı ay`tqanımızday` öz otandıq önimderimizdiñ sapası da bolmas pa?! Awıldıñ äl-äwqatı da, turmıstıq deñgey`i de ay`qın.
Soğan lay`ıqtı sın men sapanı kötere alatınday` jağday` oñalsa öz önimimizdi özimiz lay`ıqtı bağada qol jetkize alar edik-aw. Büginde 4 adamdı eñbekke tartıp, etik tigwge üy`retip jatır eken. Al tiginmen Orınkül jeñgesi ekewi ğana ay`nalısadı. Qol küşi köbey`se eñbek te alğa ilgerilemek. Onıñ bäri sol qarjınıñ tapşılığınan aqsap tur. Orınküldiñ janay`qay`ı nege jetpey` jatır, älde, tağı ol kün kelwi üşin ter tögip, waqıtın sarp etwi kerek pe?! Orınkül Baratjanqızı «Qazaqstan» telearnasındağı «Ay`twğa oñay`» bağdarlamasına da barğan eken. Onda da sol önbegen tirlik dey`di etikşi. Otandıq önimdi qolday`ıq, jandandıray`ıq, ağay`ın! Eger de tapsırıs beremin deseñizder tömendegi bay`lanıs telefondarına xabarlaswlarıñızğa boladı. Bay`lanıs tel: 92-18-06, uyalı tel: 8 775 340 89 68, 8 771 578 11 62.
Lawra MUXAMETQALÏ, «Xantäñiri


text:
5. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevapları Ada Yayınları
5. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevapları sayfa sayfa cevaplar,tamamı, Tüm Yayınlar, Ada Yayınları
Diğer Makaleler...
- 5. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevapları Ada Yayınları Tüm Sayfalar
- 5.Sınıf Türkçe Ada Yayınları Cevabı Sayfa 27
- 5.Sınıf Türkçe Ada Yayınları Cevabı Sayfa 42
- 5.Sınıf Türkçe Ada Yayınları Cevapları Sayfa 109
- 5.Sınıf Türkçe Ada Yayınları Cevapları Sayfa 110
- 5.Sınıf Türkçe Ada Yayınları Cevapları Sayfa 115
- 5.Sınıf Türkçe Ada Yayınları Cevapları Sayfa 116
- 5.Sınıf Türkçe Ada Yayınları Cevapları Sayfa 117
- 5.Sınıf Türkçe Ada Yayınları Cevapları Sayfa 121
- 5.Sınıf Türkçe Ada Yayınları Cevapları Sayfa 122
- 5.Sınıf Türkçe Ada Yayınları Cevapları Sayfa 124
- 5.Sınıf Türkçe Ada Yayınları Cevapları Sayfa 13
- 5.Sınıf Türkçe Ada Yayınları Cevapları Sayfa 131
- 5.Sınıf Türkçe Ada Yayınları Cevapları Sayfa 132
- 5.Sınıf Türkçe Ada Yayınları Cevapları Sayfa 14
- 5.Sınıf Türkçe Ada Yayınları Cevapları Sayfa 140
- 5.Sınıf Türkçe Ada Yayınları Cevapları Sayfa 141
- 5.Sınıf Türkçe Ada Yayınları Cevapları Sayfa 144
- 5.Sınıf Türkçe Ada Yayınları Cevapları Sayfa 153
- 5.Sınıf Türkçe Ada Yayınları Cevapları Sayfa 154
- 5.Sınıf Türkçe Ada Yayınları Cevapları Sayfa 159
- 5.Sınıf Türkçe Ada Yayınları Cevapları Sayfa 161
- 5.Sınıf Türkçe Ada Yayınları Cevapları Sayfa 162
- 5.Sınıf Türkçe Ada Yayınları Cevapları Sayfa 174
- 5.Sınıf Türkçe Ada Yayınları Cevapları Sayfa 175


text:
Gretsiäneñ könyağında 2 meñ 780 yıl elek olimpiä uyınnarı barlıqqa kilgän Olimpiä isemle şähärdä bügen cäyge yarışlarnıñ utı qabındı. Din ähele xatını kiemendäge ber sänğatkär imeş borıñğı zamannarda bulğança qoyaş nurların közgegä yünältep utnı qabızdı häm anı Gretsiäneñ elekke çempionı Costas Gatzioudis'qa tapşırdı. Ul üz çiratında utnı Rusiä yözüçese Aleksandr Popovqa birergä tieş ide.
Xalıqara Olimpiä komitetı prezidentı Jacque Rogge tantanada, bu ut böten keşeçelek dönyasın berläşterä, dip belderde: "İrlärne häm xatın-qızlarnı, yäşlärne häm qartlarnı, sälämät keşelärne häm sırxawlarnı, yuğarı däräcä sportçılarnı häm ğadi keşelärne, mäşxür keşelärne häm bilgesezlärne, bay ildä yäşäwçelärne häm yarlı illärdägelärne – bu ut bezne berläşterä. Utnı ber bereñä tapşıru – yarışlarnı cämğiätkä yaqınayta häm cämğiätkä uyınnarda qatnaşırğa mömkinlek birä," dip belderde olimpiä komitetı başlığı.
Gretsiä başqalası Afinda cäyge olimpiä uyınnarı 13-29 avgustta ütäçäk.


text:
Bügin Ükimet otırısında QR Densawlıq saqtaw jäne älewmettik damw mïnïstri Tamara Düy`senova «Önimdi eñbekpen qamtw jäne buqaralıq käsipkerlik» bağdarlamasın tanıstırğan bolatın. Bağdarlama elimizde jumıssızdardıñ sanın azay`tıp, otandıq şağın jäne orta käsipkerlikti damıtwdı közdey`di. Atalmış memlekettik bağdarlamağa qazınadan 2017 jılı 66 mlrd teñge, 2018 jılı 82 mlrd teñge, 2019 jılı qosımşa 13 mlrd teñge bölw josparlanıp otır, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
«Önimdi eñbekpen qamtw jäne buqaralıq käsipkerlik» bağdarlamasına 2017 jılı 66 mlrd teñge, 2018 jılı 82 mlrd teñge, 2019 jılı joğarı atalğan somağa qosımşa 13 mlrd teñge bölw josparlanıp otır. «Jumıspen qamtw bağdarlaması», «Bïznesti damıtw jol kartası», «Damw» qorındağı kepildikke beriletin qarjılar osı bağdarlamanı jüzege asırwğa jumıldırıladı», - dedi mïnïstr.
Ay`ta ketey`ik, elimizdegi ékonomïkalıq belsendi xalıqtıñ sanı – 8,9 mln. Onıñ 6,3 mln-ı jaldamalı qızmetkerler, al 2,1 mln turğın özin-özi jumıspen qamtıp otıp otır. 447 mıñ azamat jumıssızdardıñ sanatında.


text:
Soldat Anaları Zakaev belän oçraştı
Audio (İda Kuklina): "Waqıt qısqa, mäsälälär awır, elekke tırışlıqlar uñışsız bulğanın iskä alğanda, bu oçraşunı näticäle diergä bula. Ciñel tügel, lläkin oçraşu şunı kürsätte: tınıçlıqqa adım yasar öçen bezgä barıbızğa da äle küp eşlärgä kiräk."
Oçraşuda qatnaşqan Litvanıñ elekke prezidentı Vitautas Landsbergis, bu oçraşunı Çeçen suğışın tuqtatırğa teläwçelärneñ "zur qazanışı" dip atadı. Rusiäneñ Tışqı eşlär ministrlığı, oçraşu aldınnan, anda süz çeçen suğışçılarınıñ birelüe turında barırğa tieş, digän ide. Rusiä xökümäte çeçen suğışçıları belän söyläşülärne kire qağa, Zakaevka sıyınu birgän Londonğa - tänqit belderä.


text:
Ufanıñ Zaton bistäsendä urnaşqan maxsus täğayınläneşle militsiä çaste xezmätkärläre ufalılarnı tuqmağan. Ul Dmitriy Belotserkovskiy atlı ber ufalınıñ kibetkä kergändä yalğış militsiä ofitserına bärelep kitüe belän başlanğan. Ofitsernı ozatuçı ike xärbi häm Dmitriynıñ ike dustı arasında başlanğan qarşılıq suğış belän tämamlanğan. Näticädä Dmitriy awır xäldä xastaxanägä ozatılğan. Suğış çuqmarlarınıñ kemlekläre açıqlanğan. Älege eşne xärbi prokuratura tikşerä. Zıyan kürüçelärneñ tuğannarı üzlärenä basım yasawların, ğärizäların alırğa quşuların belderä.
Mönir Wafin, Ufa


text:
Tatarça Windows XP buldırıldı
Tatar tele häm sanaq- kampiter inde berniçä yıl elek duslaşa başlağan ide. Ğäcäp ul kampiter. Ul telär belä. Yäğni, kampiterda yazar öçen tel saylap ala alasıñ. Ul yazar öçen xäreflär bulsınmı, kampiternıñ üzendäge böten yazularmı. Saylıy alasıñ bar äyberne älbättä. Tatar tele älegä qädär yuq ide. Kampiretnıñ eçendä. Xäyer, tatar tele yazmışı öçen borçılğan, sanaqnıñ ni närsä ikänen belgännär, tatar telen kampiterğa yaraqlaştırıp qaradılar. Törlese buldı. Xäzer dä törle tatarça eşläwçe kampiterlar bar. Tınğısız millät canlılar, üzara yarışa –yarışa kampiterda berniçä törle itep tatarça yazu mömkinlegen tudırdılar. Tatar gäzit-jurnalları, yäki tatar telen sanaqta qullanuçılar şuşı tatarlar üzläre yasağan tatarlaştıru belän eşli. Läkin, sanaq üze ingliz telendä qala birä. Yazalasıñ tatarça, uqıy da alası-. Ämma sanaqnıñ üze belän, andağı programmalar belän eşläw öçen beraz inglizçä dä belergä kiräk. Sovet çorında kampiternıñ k xärefendä belmägän zamanda, tatar yazuçıları maşinka belän yaza ide. Anda da tatar xärefläre yuq. Läkin alar Öfelärgä qadär maşinkalarnı cibärep tatar xärefläre quydırtalar ide. Kampiterlarğa da şulay. Ämma, böten keşe sanaq alğan sayın tatar xäreflären quydırtıp yörergä cay yuq bit. Äle ul östämä çığımnar da sorıy. Böten cirdä tatar xäreflären kampiterğa urnaştırıp toru çı da yuq.
Respublikada bu mä’sälä könnän –kön aktualläşä bardı. Käğäzdä genä bulsa da tatar tele däwlät tele bit. Çınbarlıqta tatar teleneñ qullanış dairäse ällä ni artmasa da, däwlät käğäz eşlären ike teldä tutırıp barırğa tieş. Kampitersız monda urıs äytmeşli nikak. Başıña töşkäç başmaqçı bulasıñ dilär. Menä şundıy problemnar kilep tuğaç, respublika xakimiäte Microsoft dip atalğan dönyaküläm şirkätkä möräcäğät itte. Ä bu şirkät legendağa äylängän ber nämärsä. Anıñ xucası dönyada iñ bay keşelärneñ berse. Mul'timilliarder. Ğadi itep äytkändä qotırğan bay inde. Baylığı şunnan kilä dilär, ul dönyada berençelärdän bulıp, monnan 31 yıl elek kampiter –sanaq programmaları uylap çığara başlağan. Bügenge kampiter texnologiäläre şuşı keşeneñ tırışlığı belän barlıqqa kilgän. Menä ul citäklägän şirkät Tatarstan xökümäte möräcäğät itkäç, kampiterlarnı tatarlaştırırğa riza buldı bıltır. Älbättä buşqa tügel. Summası bilgele bulmasa da, läkin añlap bula şaqtıy zur summalar. Şirkätneñ Rusiädäge wäkilläre ber yıl eçendä kampiterlarnı tatarlaştırırğa öyrängännär. Yäğni, kampiter tatarça söyläşä belä. Böten programmalar tatar telendä bulıp çığa. İnde menä alar eş näticäläre belän comğada Tatartstan premyerın Minnixanovnı tanıştırdılar. Tegese känäğät qalğan buğay. Windows XP dip atalğan bu lokal' programmanı 21 iyündä täqdim itäçäklär. Häm iñ qızığı şunda Tatarstanda häm Rusiädä satılaçaq Windows XP programmaları bulğan här kampiterda tatarça programmalar bulaçaq. Şulay itep, distä yıldan artıq problem bulıp kilgän kampiternı tatarça eşlärgä öyrätü probleması xäl itelde dip äytep bula. Läkin ber problema ikençesen tudıra. Ul tatarça programmalar belän eşläwçelär küp bulırmı? Tatar teleneñ köndälek tormışta qullanış dairäsen arttırunı tieşle däräcädä Tatarstan älegä buldıra almadı. Sovet zamanında kuxnyada ğına saqlanıp qalğan tatar tele bügen kuxnädan da çıqtı. Öylärdä, bigräktä şähärlärdä tatarlar urısça söyläşä, ä cämäğät urınnarında tatar telenä ixtıyac yuq. Respublika räsmiläre küzgä töten cibärep urısça uqıtıla torğan tatar gimnaziäläre belän maqtanalar. Ä uramnarda, däwlät orğannarında tatar tele yätim bala xälendä. Xalıqnı xokkey qaratıp ta, tup tipkänne qaratıp, xuşların alğanda, tatar tele barıber upkın aldında tora. Monı belgeçlär şulay dilär. Monnan tış, tatar teleneñ zamança texnologiälärgä yaraqlaştıru mäs’äläse haman da qala birä. Ul da bulsa, internetta tatar xärefläreneñ uqılışı, inetrenttağı tatar öleşeneñ üsmäwe, tatar internetınıñ domen dip atalağan üz öe bulmawı, inetnetta tatar telendä ezläw sisteması bulmaw. Sanıy kitsäñ, şaqtıyğa cıyıla. Bu mäs’älälärne xäl itär öçen dä respublika räsmiläreneñ añlawı ğına kiräk. Xokkeyğa da, at çabışına kitkän aqçalar belän çağıştırğanda, ul tiennär genä sorıy torğan ämäl. Bäklik, añlarlar da , xäl itärlär. Bersen xäl ittelär bit inde.
Räfis Cämdixan.


text:
Mortaza Räximov isän-haw
Mortaza Räximov kisä Alekseyevqa xujalığında hıyır fermahına nigeź taşı la haldı. 9 May veterandarźı qotlanı "Bögön beź tärän ixtiram menän yaw yalandarında häm xeźmät frontında Yeñewgä üź ölöşön indergän Başqortostan uldarın häm qıźźarın iskä alabıź. Donyanı faşizmdan azat itkän yeñewselärźeñ izge istälege bıuattarźan–bıuattarğa dawam ithen" tine Mortaza Räximov. Yeñew parqında ber olo yäştäge inäy Mortaza Räximov ergähenä kilep "Hine ülgän tip äytälär, äyźä ber sınayaq säy es" tip saqırźı, ämmä prezident hıyźan baş tartıp, Räximov ösön qaytqas front yöź gramın kütärermen tine.
Mayźandarźa xalıq Mortaza kürew menän unıñ ergähenä aşıqtı. Bıl Mortazamı ällä unıñ dvoyniğımı? Xalıqtı täw siratta şul horaw borsoy ine. Mortaza Räximov tere ikänen kürgäs xalıq ısın küñeldän säpäkäläne. 9 May Başqortostanda ğäźättägesä, veterandarźı täbriklänelär, bötä mayźandarźa la ular ösön säxnäläşterelgän tamaşalar oyoştorolğaynı.