text:
İyünniñ 20-si sabasına Aqyarda dört yañı COVID-19 hastası qayd etildi, dep haber ete şeerniñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
«Hastalar arasında – 14 yaşında çelâbinskli genç. Daa eki hasta özü ekimge muracaat etti, qaydan hastalanğanları ögrenile. Daa bir hasta bundan evel hastalanğan kişinen alâqada olğan edi», – dep bildirile.
Akimiyetniñ malümatına köre, bugünki künde 97 insan yuqunç hastahanesinde közetile, №9 şeer hastahanesinde – 82 kişi. 799 insan yaşağan yerinde közetile.
Yılnıñ başından Aqyarda 200 insan koronavirus yuqunçına oğradı. Al-azırda 25 kişi hastahanede buluna. 165 kişi tüzeldi, 3 insan vefat etti.
Keçken künü Qırımda 5 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Umumen al-azırda, Qırım akimiyetiniñ malümatına köre, 595 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 36-sı çetelden keldi, 91 kişi qomşu Rusiyeden kelgen ve olarnen alâqada olğanlar. 397 insan yahşı oldı, 20 koronavirus hastası vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


c: text/html

text:
«Skit altınları» boyunca mahkemeden aqsız çıqacaq taraf Amsterdamdaki Allard Pierson adına muzeyge eksponatlarnıñ saqlanılması içün töleycek. Bunı Kyivte matbuat konferentsiyası devamında Ukraina Medeniyet naziriniñ birinci muavini Svitlana Fomenko bildirdi.
«Mesele şunda ki, şimdi olar Amsterdamdaki muzeyniñ anbarında saqlanıp tutılalar. Mahkeme işi baqılacaq muddet devamında, bes-belli, bu emanet bedava saqlanılmay. Bu sebepten, davada yuttırğan taraf, saqlanuv içün tazminatnı ödemek mecbur olacaq», – dedi o.
2014 senesi fevral-avgust aylarında Amsterdam şeerindeki Allard Pierson adına muzeyde «Qırım – Qara deñizde altın ada» adlı sergi keçirile edi. Onda Qırımdaki dört muzeyden alınğan, Qırımda skitler, sarmatlar ve gotlarnıñ medeniyetini taqdim etken eksponatlar numaiş etile edi.
Qırım işğalinden soñ ukrain akimiyeti, tarih eserleri muzeylerniñ malı degil de, Ukrain devletiniñ mülkine ait olğanını beyan etti. Öz nevbetinde Qırımdaki muzeyler degerliklerniñ olarğa qaytarılmasını talap ettiler. Bu arada Hollanda muzeyi, bilgili mahkemeniñ qararı olmağance ya da eki taraf añlaşmağance, eksponatlarnı ne Ukrainağa, ne de Qırımğa yollamamağa qarar aldı.
Qırımdaki dört muzey Amsterdam mahkemesine Allard Pierson adına muzeyge qarşı toplu şikâyet yollap, kollektsiyanı Qırımğa qaytarmağa talap etti. Bu iş boyunca mahkeme toplaşuvı oktâbr 5 künü ötkerilecek.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımnıñ Rusiye Devlet şurasınıñ başı Vladimir Konstantinov jurnalistlerge aytqanı kibi, yarımada bücetini iqtisat etmek içün aylığından vazgeçmege azır.
Bu aqta Qırım parlamentiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırım bücetini iqtisat etmek içün Vladimir Konstantinov noyabr 1-den öz aylığından vazgeçecek», – denile beyanatta.
Böyleliknen, qayd etiler beyanatta, Konstantinov oktâbr 22 künü yarımadanıñ rusiyeli Devlet şurası tarafından birinci oquvda qabul etilgen qanun leyhasına qol tuttı. Oña köre Qırım parlamentiniñ yolbaşçılığı aylıqsız çalışa bile.
Vesiqada aytılğanı kibi, söz 30 deputat aqqında kete – komitetlerniñ başları ve muavinleri.
Qırımnıñ rusiyeli Devlet şurasında 110 deputat bar. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Rusiye işğalinden evel muhtariyet parlamentinde 100 deputat bar edi.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Kreml tarafından tayin etilgen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov, esasiy Ukrainağa keçmek istegenlerge, bunı qomşu Rusiyeniñ Rostov şeherinden yapmağa teklif ete. Bu aqta o, TASS agentligine, Qırım blokadasınıñ yañı formatını izaatlağanda, bildirdi.
«Qırımlılarğa bu sıñırdan keçmemege teklif etem. Menimce, eñ eyisi, sıñırnı başqa regionlardan keçmek kerek, misal olaraq Rostov şeherinden. Nasıl olsa, başqa regionlardan bunı qolay yapmaq mümkün», - dep ayttı Aksönov.
O, qayd etkeni kibi, Herson sıñırında üküm sürgen vaziyetke iç bir taraftan tesir etip olamay.
Mart 28 kününden başlap, Qırım blokadasından ibaret olğan «Asker» grajdanlıq şekillenmesi, Ukraina devlet sıñır hızmetinen birlikte, işğal etilgen yarımadanen memuriy sıñır noqtalarında hızmet etip başladı.
2015 senesiniñ sentâbr 20 qırımtatarlarnıñ teşebbüsi ile, Qırım sıñırından keçken aşaiyt mallarınen tolu olğan yük maşnalarınıñ müddetsiz blokadası teşkil olunğan edi.
2016 senesiniñ yanvar ayında Qırım blokadası boyunca aktsiya öz formatını deñiştirdi. Blokada iştirakçileri ukrain sıñırcıları ve «Asker» adlı birleşmesinen beraber umumiy areketlreni teşkil etmege planlaştıralar. Ukraina sıñır hızmetiniñ spikeri Öleg Slobodân bildirgenine köre, mahsus azırlıq körgen 60 faaller arasında 33 sınavnı tapşırdı.
Slobodânnıñ qaydlarına binaen, «Asker»niñ faalleri nezaret hızmetleriniñ işlerine kirişmeycekler. Vesiqa ve ya da yüklerni teşkermeycekler. Olar mesleat etecekler. Bir de bir şey boyunca tevsiye ete bilecekler.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Qırımnıñ işğali vaqtında Rusiye 30 biñge yaqın ukrainni öz ordusına çağırdı. Bunı iyülniñ 6-nda «Ukraina 30» bütünukraina forumı vaqtında Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar ayttı.
«Kreml, ordusını daa büyük yapmaq içün yarımadanıñ ukrain ealisini qullanıp, halqara gumanitar uquqnı boza. İşğalniñ başından otuz biñge yaqın Ukraina vatandaşı Rusiyege arbiy hızmetke celp etildi», – dedi Ceppar.
Onıñ bildirgenine köre, Rusiye Qırımnıñ riayetkâr olmağan ealisini sıqıştırıp çıqara ve olarnıñ yerine yarımadağa Rusiye vatandaşlarını avuştıra.
2021 senesi Avropa Parlamenti Rusiye işğal etken Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvını takbih etken qararğa qoltuttı.
Qırımnıñ askeriyleştirilüvi
2014 senesi Qırım işğal etilgen soñ Rusiye yarımadada ve Qara deñizde muntazam sürette arbiy talimler keçire, arbiy tehnikanı, hususan uçaqquvar mudafaa sistemasını ketirip qoya.
2018 senesi yanvar ayında Fiolent burnunda S-400 Rusiye uçaqquvar-raketa kompleksleri arbiy nevbetçilikke başladı. Sentâbr ayında bunıñ kibi kompleksler Kezlevde de yerleştirildi. 2018 senesi noyabrniñ soñunda ise Canköyde S-400 uçaqquvar-raketa kompleksiniñ dörtünci divizionı arbiy nevbetçilikke başladı.
Ukraina Baş ştabı, Rusiye arbiyleriniñ Qırımda yapqanlarını qanunsız dep adlandıra.
Ukrainanıñ BM daimiy vekiliniñ muavini Yuriy Vitrenko, Rusiye yarımadada nükleer silâsını yerleştirgeninden qorqqanını bildirdi. Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtip muavini Serğiy Krıvonis, Qırımda nükleer silâsı olması mümkün bir qaç yer bar, dep bildirdi. Onıñ fikirince, onıñ yarımadada yerleştirilüv ihtimali «ğayet büyüktir».
2020 senesi dekabr ayında Kreml temsilcisi Dmitriy Peskov Rusiyeniñ Qırımda «telükesizligi içün er şey yapmağa aqqı bar», dep bildirgen edi.
BM Baş Assambleyası 2019 senesi dekabr ayında Rusiyeni işğal etilgen Qırımdan ordusını çıqarmasına ve Ukraina topraqlarınıñ vaqtınca işğalini toqtatmasına çağırğan qararnı qabul etti.


text:
Vatandaş jurnalisti ve «Qırım birdemliginiñ» faal iştirakçisi Remzi Bekirov 2019 senesi martnıñ 27-nde Qırımda apiske alınğan edi. O, Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi ola, bu davanıñ 25 mabüsi bar. «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan qırımlılarnıñ imayecileri olarnıñ taqibi diniy sebeplernen bağlı, dep tüşüne. Remzi Bekirovnıñ kündeligi bar, onıñ parçaları saytta derc etile.
Devamı, başı mında.
Yer: Rusiye, Rostov-na-Donu şeeri, Arbiy garnizon mahkemesi.
Vaqıt: 16.03.2021, salı, 10:00-14:00.
SİZOdan çıqamız. Niayet, Rostov-na-Donu şeerine keldik. Etap qolay olmadı, amma Allahqa şükür, er şey yahşı bitti. Rostovğa kelgende er kesniñ keyfi yerinde edi.
Martnıñ 16-nda saba dörtümiz – Riza [İzetov], Raim [Ayvazov], Şaban [Umerov] ve men – Rostovdaki SİZO-1-niñ «vokzalında» toplaştı. «Vokzal» – etapqa ketecek mabüsler toplanğan yer. Bir-birinen selâmlaşıp, sağlıq, al, SİZOdaki vaziyet ve ilâhre aqqında soradıq. Soñra standart tintüv oldı. Mında tezce keçe, çünki maden çerçive (metallodetektor – QA) bar.
Avtozakqa mindirip başladılar. Diger mabüslernen beraber, esasen 205-inci maddege istinaden apiske alınğanlarnen, arbiy mahkemeniñ oturışuvına kettik. Yol 15 daqqa devam etti. Mahkemege yaqınlaşqanda men mahkeme binasınıñ tanış çevre sızıqlarını kördim. Vatandan jurnalisti olıp bir vaqıtları mında çalışqan edim. Avtozaknıñ kiçik penceresinden yahşı baqtım, bizge qol tutmağa kelgen insanlarnı körmege tırıştım. Kimseni körmedim. Belki, başqa kirişten alıp ketkenleri içün.
Maşina toqtadı. Mahkeme binasına birer-birer kirsetip başladılar. «Qollar arqada, başlarıñıznı kötermeñiz, bir tarafqa baqmañız», – dep ayttı sert bir şekilde konvoycı, arqada qırçmalarnı qapatıp. Mahkeme kirişi ögünde konvoycılar ve polis tura edi. Mabüslerge diqqatlı baqıp tura ediler. Mahkeme binasına kirgenimizde bizni baqıp başladılar.
Qollarımız arqamızda bağlı olğanda tintüv yapılması şaşırttı. Qarmalap çıqqanlar, er şeyni baqqanlar. Pek yahşı is olmadı, özüni büyük cinayetçi olaraq is etesiñ. Kâğıt ve qalemlerden ğayrı, er şeyni – aş, taraq ve diger şeylerni – alıp, kiçik odalarğa qapatqanlar. Er birinde tek bir kişi tutulğan edi. Daa soñra Rostov şeerindeki SİZO№5-ten dostumız ve «qabaat ortağımız» Farhod [Bazarov] keldi. Onı tebessümlernen ve sesli «Assalâmu aleyküm» sözlerinen qarşıladıq. Onıñ alını, SİZOdaki şaraitlerni ve diger şeylerni soradıq.
Yarım saattan soñ mahkeme oturışuvı salonına kirsetip başladılar. Er vaqıt kibi, «akvarium qafesine» qapatqanlar. Konvoy yolbaşçısı keldi, genç lâtif oğlan, mahkemedeki qaidelerni aytıp başladı: «Ayaqyolğa qadınıñ izninen ketemiz, muracaat etesiñiz ve raat ketesiñiz. Aş berecekmiz, qalğanı yasaq. Bütün vesiqalar başta hadimlerge berilecek, olar advokatlarğa yetkizecekler. Advokat ve diger insanlarnen qol tutuşmaymız. Selâm berecek olsañız – ellerni camğa tiygizesiñiz».
Aş sebebinden açuvlanıp başladıq: «Aşaycaq bir şey yoq, quru domuz eti!»
«Men bir şey yapıp olamayım. Sizden evel zeerlemeler oldı, şimdi qaideler sert, er yerde kameralar – er şeyni qayd eteler» – dep aytıp başladı konvoy yolbaşçısı.
«Qırımlılarnen çalışmağa begenem. Sizden evel bağçasaraylılar bar edi. Olarnen er şey güzel oldı. Oqumış, nezaketli insanlar, añlaşmalarımıznı bozmadılar», – dep ayttı üyken konvoycı. Diger hadim qoşuldı: «E, doğru. Gruppadan biri nasıl azat etilgeni aqlımda qaldı. Yarım saat qafeste yüre edi, dostlarını quçaqlap, çıqmağa istemegen edi! Şaştıq».
Salonğa advokat, prokuror, mahkeme hadimleri kirip başladı. Mahkeme salonını baqıp, prokurorğa diqqatnen baqıp, bunı endi körgen edim dep keldi. Tam eki yıl evelsi bu mahkemege, bu salonğa kelip, «Aqmescitniñ birinci beşinden» dostlarımnı qabaatlağan aynı prokurornı körgen edim. O vaqıt, 2019 senesi, jurnalist olaraq o mahkemeni aydınlatıp, prokurordan uzaq degil edim. Bugün ise qabaatlanıp, «akvarium qafesinde» otura edim.
Advokatlarnı körip, balalar pek quvandı. Canlı subetler başlandı: cinaiy dava, azatlıqtan kelgen haberler, qol tutmağa kelgen insanlar aqqında laflar oldı.
Advokat Mariya Eysmont meni körip, quvanıp ayttı: «Mennen beraber sizge qol tutmaq içün «Kotik» – Konstantin Kotov keldi. Ne yazıq ki, pandemiya sebebinden onı kirsetmediler». «Bizden selâmlar aytıñız. Lâqayt qalmağanı, destek köstergeni içün oña minnetdarmız!», – dep cevap berdim men Mariya Olegovnağa.
Ekseriyeti qadınlar olğan devlet advokatlarını körip, şaqacı Riza apansızdan şöyle dedi: «Meraqlı, bizni qorumaq içün qadınlar çağırıldı. Asılında erkekler qadınlarnı qoruy. Sizni quvana-quvana qorur edim… Yoq, sizni apiste körmege isteyim, dep tüşünmeñiz… sizni de quvanıp qorur edim», – dep devam etti Riza, mahkeme oturışuvınıñ kâtibine baqıp.
Er kesniñ keyfi güzel edi. 15-20 daqqadan mahkemege qadılar kirdi. Mahkeme başlandı…
(Devamı bar)
Remzi Bekirov, qırımlı bloger, vatandaş jurnalisti, aq qorçalayıcı teşkilâtlar tarafından siyasiy mabüs dep tanıldı
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bunı Putin Sürgünlik künü arfesinde, mayıs 16 künü, qırımtatar temsilcileri ile körüşüv devamında bildirdi, dep haber ete Radio Svoboda.
«Bilesiñizmi, repressiyalar neticesinde zararnı tek qırımtatar halqı körmedi de. Er kesten ziyade rus halqı horlandı. Daa 20-30 seneleri repressiyalar başlandı, kazak, papazlardan başlandı. Soñra kulaklar ve o zamandaki siyasiy rejiminiñ duşmanlarınıñ sırası keldi»,– dedi Putin.
Bunıñnen beraber o şunı da dey ki, qırımtatar halqı «belki de» digerlerge köre daa da ziyade zarar kördi, çünki öz tuvğan yerlerine Stalin repressiyaları neticesinde sürgün etilgen halqlardan eñ keç vaqıtta qaytıp oldı.
Putin şunı da qayd ete, aprel 21 künü o, qırımtatar halqınıñ reabilitatsiyası aqqında fermannı imzaladı ve «o medeniy, siyasiy reabilitatsiya ile bağlı tedbirlerniñ negizi olacağına» ümüt etey eken.
Rusiye prezidenti keçken 20 yıl içinde «öz tuvğan yerlerine Tacikistan, Özbekistan, Qazahistandan köçip kelgen qırımtatarlarğa qol tutmaq içün çoq şey etilmegenini» qayd etti.
Faqat, onıñ sözlerine köre, «qırımtatar halqı davalarnıñ, hususan Rusiye ve Ukraina arasında keçken davalarınıñ qurbanları olmamaq kerek». Rusiye prezidenti bugün Qırımnıñ öz başına ilân etilgen «Devlet şurasınıñ» «spikeri» Vladimir Konstantinov ve işğal etilgen Qırımnıñ «baş naziri» Sergey Aksönovnıñ başlığında eyyet ile körüşti
Öz başına tayin etilgen Qırım «akimiyeti» iyün 6-na qadar yarımadada «Ukraina cenübiy-şarqındaki adiseler sebebinden» kütleviy tedbirlerni yasaqladı. Ekspertlerniñ fikirine köre, böyleliknen Qırım «akimiyeti» Qırımda Sürgünlik
kününe bağışlanğan tebdirlerni bütünley öz nezareti altına almaq ve matem tedbirlerni Aqmescitniñ merkeziy meydanında OMON kontroli ile keçirilecek miting ile sıñırlamaq istey.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aq-uquqları boyunca vekâletli Valeriya Lutkovskaya Türkiye Cumhuriyetiniñ Nazirler şurası işbirlik ve koordinatsiya Agentligi programmasınıñ koordinatorı Haci İbraim Bolat ile Ukraina şarqındaki ATO tedbirlerinde iştirak etip yaralanğan ukrain arbiyleri tedaviylengen ukrain arbiy hastahaneler içün tehnikiy yardım kösterilmesi aqqında añlaştı.
Bunı ukrain vekiliniñ matbuat hızmeti bildire.
Lutkovskayanıñ qayd etkenine köre, subet devamında Türkiye agentliginiñ temsilcisi Ukrainadaki arbiy hastahanelerge yardım etmege, olarnı zemaneviy tibbiy tehnika ile donatmağa azır olğanını bildirdi.
«Emekdaşlığımıznıñ işbu müim yönelişinden ğayrı, Türkiye agentligi ile Donetsk ve Lugasnk vilâyetlerinde terroristlerden azat etilgen rayonlarda, şu cümleden Slavânsk ve Kramatorsk şeerlerinde, içtimaiy infrastrukturanıñ ğayrıdan tiklenilmesinde yardım aqqında añlaştıq. Eñ evelâ, bala bağçaları, mektep, sağlıq saqlav müessiseleri aqqında laf kete», – dep tekrarlay Lutkovskayanıñ aytqanlarını onıñ matbuat hızmeti.
Bunıñnen beraber Türkiye agentliginiñ vekili qırımtatarlar içün meskenni aluv, Ukrainanıñ cenübiy rayonlarını suvnen teminlev, tasil saasınıñ inkişafı, «Deti Çernobılâ – za vıjivaniye» halqara fondu ile işbirlik leyhaları aqqında tarif etti.
Taraflar Ukraina ve Türkiye vekilleri arasında işbirlik qurmağa añlaştılar.


text:
Qırımda saba noyabr 30 künü regional Meclislerniñ yolbaşçılarında tintüv keçirile, bu aqta Facebookta Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ idarecisi, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev bildirdi.
«Al-azırda FSB İçki rayonı regional Meclisiniñ reisi Rustem Mennanov, İslâm-Terek rayonı regional Meclisiniñ reisi Ekrem Abdulvatovnıñ evlerinde tintüv keçire», – yaza Bariyev.
Malümatnı Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl da tasdiqladı ve Ekrem Abdulvatovnıñ evinde tintüv Herson vilâyetinden elektrik tiremeleriniñ patlavı ile bağlı olğanını qayd etti.
«Tintüv Herson vilâyetinde elektrik tiremeleriniñ patlavı boyunca açılğan cinaiy işke bağlı olğanını bildirdiler. Eki saatlik tintüv neticesinde bir şey tapılmadı. Ekrem ağa bu tesadüfiy ziyaretten 90 yaşında babası özüni yaramay duyacağından qasevet çeke», – qayd etti Facebookta Celâl.
Qırımnıñ uquq qoruyıcı organlarından bu aqta resmiy beyanat yoq.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
ABD maliye nazirligi, olarğa nisbeten sanktsiyalar kirsetilmesi mümkün olacaq sımalar kirgen «Kreml esabatı» derc etüvi, qırımtatarlarnıñ Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda insan aqlarını bozğanı aqqında dünya cemaatçılığına ikâye etip berüv ıntıluvlarını amelge keçirecek.
Bu aqta yanvarniñ 31-nde Qırımtatar Millliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Ukrain buhran media merkezinde Qırımtatar resurs merkeziniñ maruzasını tanıtğanda beyan etti.
«Qırımtatar Milliy Meclisiniñ qatiyen açıq pozitsiyasını bildirile ve o, Rusiye halqara teşkilâtlarnıñ rezolütsiya ve vesiqalarında belgilengen şartlarğa cevap bermegence, Putin ile diger rusiyeli siyasetçilernen iç bir türlü dialog olmaycağını tasdıqlay», – dedi Çubarov.
Onıñ sözlerine köre, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Rusiyege qarşı sanktiyalarnıñ quvetleştirilmesini beklemesi «bazı avropalı siyasetçilerniñ Putinni meraqlandırmaq içün, onen bir masa başına oturıp, oña uyğun kelecek uzlaşuv adımları atmaq kerek olğanını iddia etken ıntıluvlarınen bir kelmey».
«Bizim pozitsiyamız: Rusiye işğal etken ukrain topraqlarını azat etmegence, Putinnen iç bir türlü uzlaşuv olmaz, çünki bu – tecavuzcısınıñ öldürmesi, repressiya yapması ve taqip etmesini mükâfatlandıruv sayılır demekten ibaret», – dep iddia ete Çubarov.
ABD maliye nazirligi yanvarniñ 30-nda Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen sıq munasebette olıp, olarğa nisbeten sanktsiyalar kirsetilmesi mümkün olacaq sımalar kirgen vesiqanı derc etken edi. Matbuatta bu cedvel «Kreml esabatı» adınen bellidir. Oña hususan, Rusiyeniñ 114 memurı ve 96 «oligarhı» kirdi.
Esabatqa Rusiye memuriyetiniñ idaresi, hususan, memuriyet reberi Anton Vayno, onıñ muavini Aleksey Gromov, Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, prezident mesleatçısı Vladislav Surkov kirdiler. Aynı zamanda cedvelge Federatsiya Şurasınıñ spikeri Valentina Matviyenko, Devlet dumasınıñ spikeri Vyaçeslav Volodin, «Rosneftniñ» reisi İgor Seçin, «Gazprom» reberi Aleksey Miller, tış istihbarat hızmetiniñ müdiri Sergey Narışkin ve FSB müdiri Aleksandr Bortnikov kirdi.
Yanvarniñ 29-nda Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, Moskva azırlanması beklenilgen «Kreml esabatı»nı ABDniñ, martnıñ 18-nde keçirilmesi planlaştırılğan Rusiye prezidenti saylâvlarına tesir etmekniñ bir teşebbüsi dep tanığan edi.
Aqyarnıñ rusiyeli sabıq gubernatorı Sergey Menyaylo ve Rusiye perzidentiniñ Qırımdaki temsilcisi Oleg Belovantsev da «Kreml esabatı» kirsetildi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin, ABD maliye nazirligi derc etken «Kreml esabatı» «qıyın alda bulunğan» Rusiye-Amerika munasebetlerini mürekkepleştire, dep saya.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Ğayıp olğan qırımtatarlarnıñ işlerinen oğraşacaq Qırım nazirler şurası yanındaki kontakt gruppası kelecek afta meydanğa ketirilecek.
Bu aqqında Qarasuvbazarda esir alınğan İslâm Cepparov ve Cevdet İslâmovnıñ baba ve dayısı Abdureşit Cepparov bildirdi, dep haber ete QHA.
«Tünevin biz Sergey Aksönov ile bağlanğan edik, ve onıñ aytqanına köre, bir de bir deñişmeler olması, böyle bir kontakt gruppası kelecek afta peyda olmaq kerek», – dep bildirdi Cepparov.
Bundan ğayrı, Abdureşit Cepparovnıñ aytqanına köre, al-azırda ğayıp olğan gençler aqqında bir şey belli degil.
Cepparov ğayıp olğan qırımtatarlarnıñ bir de bir din teşkilâtına alâqaları bar olğanını red ete.
Hatırlatamız, sentâbr 27-de, saat 19.00 Qarasuvbazar civarındaki Saru-Su qasabasında belgisiz şahıslar eki genç qırımtatarını maşinağa oturtıp, belgisiz bir yerge alıp kettiler.
Gençlerden biriniñ babası birden Qarasuvbaza boyunca politsiya ve FSB bölügine muracaat etti, amma anda bundan haberleri olmağanlarını bildirdiler. Eki genç qırımtatarını tutıp esir alıp, oturtqan maşina mavı tüste Volkswagen Transporter.
Oktâbr 1-de Qırım «yolbaşçısı» Sergey Aksönov ğayıp olğan gençlerniñ ana-babalarınen körüşip, ğayıp olğan qırımtatarlarnıñ işlerinen oğraşacaq kontakt gruppasınıñ meydanğa ketirilmesi aqqında bildirdi.


text:
Qırımda Ekinci cian cenkinde ğalebeniñ 70 yıllığı munasebeti ile yapılğan bütün Rusiye amnistiyası 160 mabusnı azat ete bile, dep haber ete Krım.Media.
Agentlik bildire ki, terbiye apishanelerinde bulunğan 143 vatandaş, ve SİZOda bulunğan 17 kişi aqqında laf kete. Al-azırda mabuslarnıñ şahsiy işleri ögrenilmekte ve afu aqqında meseleniñ baqılması içün vesiqalar azırlanılmaqta.
Qırımda UFSİN Rusiye hızmetiniñ malümatına köre, kiçik ve orta cinayet yapqan adamlar, beş yılğa qadar azatlıqtan marum etilgenler, diqqatsızlıqtan cinayet yapqanlar, em de apis cezasından bir yıldan az qalğanlar afu etile bile.
Büyük cinayetler (öldürüv, terrorizm, ekstremizm, narkotik ile bağlı areketler, çağına yetmegenlerge qarşı cinayetler) yapqanlar afu etilmeycek, dep bildire hızmet.
Aprelniñ soñunda Rusiye Devlet Duması Ulu Vatan cenkinde Ğalebeniñ 70 yıllığı ile bağlı amnistiyanı ilân etmege qarar aldı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin bu qararnı baqtı. İlk malümatlarğa köre, 260 mabusqa qadar afu etile bile.


text:
Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları Seyran Saliyev ve Server Zekiryayevni psihiatriya ekspertizasını keçirmek içün hastahanege yerleştirdiler. Bunı yanvarniñ 21-sinde Azatlıq Radiosındaki rus hizmetiniñ muhbiri bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, Qırım sakinlerini hastahanege bir qaç kün evel yerleştirdiler. Olar anda 28 kün bulunacaqlar.
Bildirüvde: «Añlaşıla, «Bağçasaray altılığı»nıñ diger yigitlerini de ekspertizağa ekişer ekişer yollaycaqlar», – denile.
Saliyev ve Zekiryayevniñ advokatları ya da aqrabaları tarafından olarnıñ psihiatriya ekspertizası içün hastahanege yerleştirilmeleri aqqında malümat şimdilik tasdiqlanmadı.
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesi yanvarniñ 17-sinde Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ üç figurantı – Ernes Ametov, Marlen Asanov ve Server Zekiryayevniñ tevqif etilmesine qarşı berilgen apellâtsiyanı red etti.
Daa evel Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi daa üç «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı – Ernes Ametov, Marlen Asanov ve Server Zekiryayevqa apis müddetini uzattı. Böylelikle olar martnıñ 9-na qadar apiste qalacaqlar.
Oktâbrniñ 11-nde Qırımda Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini – Timur İbragimov, Marlen (Suleyman) Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tevqif ettiler. FSB olarnı Rusiye ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, taqip etilüvlerniñ diniy alâmetine köre yapılğanını tüşüneler. Advokat Emil Kurbedinov, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruplarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd ete.
Halqara siyasiy İslâm teşkilâtı «Hizb ut-Tahrir»niñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.


text:
Kreml nezaretindeki Aqmescit şeeri Kiyev rayon mahkemesi, “Veciye Kaşka davası”nıñ iştirakçileriniñ ev tevqifini mayıs 7-sinece uzattı. Bu hususta “Qırım birdemligi” bildire.
Nevbetteki mahkeme oturışı martnıñ 7-sine tayinlendi. Anda video vastası ile şaat sorğuğa çekilecek.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
Yanvarniñ 27-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsleri Bekir Degermenci, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaçnıñ sıñırlav tedbirini deñiştirip, olarnı ev apsine aldı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Qırımnı işğalden qurtaruv ve reintegratsiya strategiyasını işke tüşürdi. Bu aqta Ukraina devleti yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti martnıñ 24-nde bildire.
«Bu vesiqa Qırımnı işğalden qurtaruv ve reintegratsiya yolunen halqara seviyede tanılğan sıñırlarda Ukraina topraq bütünligi, devlet suverenitetiniñ ğayrıdan tiklenmesi içün diplomatik, arbiy, iqtisadiy, informatsion, gumanitar ve diger tedbirlerni belgilemekte», – dep aytıla haberde.
Berilgen malümatqa köre, Ukraina Nazirler şurası vaqtınca işğal altındaki Qırımnı işğalden qurtaruv ve reintegratsiya strategiyasını kerçekleştirüv planını azırlamalı. Onıñ esasında devlet organları yarımadanıñ işğalini bitirüv ve reintegratsiya teminlevi tedbirlerini azırlap yerine ketirecektir.
Ukraina milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtibi Oleksiy Danilov martnıñ 11-nde «Qırımnı işğalden qurtaruv meselesinde nasıl areket etecegini tam belgilegen Rusiyeniñ Qırım işğali başlağanından berli ilk temel vesiqası» azırlanıla, dep ilân etti. Prezident Zelenskıy, «işğal şaraitlerini kim ve nasıl yaratqanını» bilmek de müim ola, dep bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqmescit azbarlarından birinde timsahlarnıñ eki başı tapıldı, dep bildire Qırımnıñ Rusiye veterinariya devlet komitetiniñ matbuat hızmeti.
Müessise malümatına köre, tapılğanlar aqqında yerli sakinler bildirdi.
«Timsah başlarını «Cumhuriyet veterinar şifa-profilaktik merkezi» Devlet bücet müessisesiniñ hadimleri mahsus konteynerge toplap, yaqmaq içün mahsus naqliyatnen merkezge alıp ketti. Başlar tapılğan yerde yuqunçsızlaştıruv yapıldı», – dep aytıla haberde.
Müessiseniñ bildirgenine köre, ayvanlarğa qaba yanaşuv sebebinden Aqmescitniñ Kiyev rayon prokuraturasına malümat yollanılacaq.
Keriçte kimligi belli olmağanlar yolğa biñlernen buğabaş balıqlarnıñ başlarını atqan edi.


text:
Vladimir Nabokov
Vladimir Vladimirovich Nabokov (orıssha: Bлaди́Mиp Bлaди́MиpoBич HaбókoB; 22 aprel, 1899 – 2 July 1977) orıs romanlar ha'm qısqa gu'rrinler jazıwshısı bolg'an. Nabokov da'slepki tog'ız romanın orıs tilinde jazg'an, keyinshelik inglis tilinde jazıwg'a o'tiw arqalı xalıqaralıq dan'qqa iye bolg'an. Ol sonday-aq entomologiyanın' rawajlanıwınada ules qosqan ha'mde shaxmat ma'selerine qızıqqan.
Nabokovtin' Lolita (1955) shıg'arması onın' en' ko'p tilge alınatug'ın romanı esaplanadı. Bul roman Jan'a kitapxananın' en' zor 100 romanı diziminde 4-orındı iyelegen, al onın' basqa Ku'shsiz jalın (Pale Fire) shıg'arması bul dizimde 53-orındı iyelegen.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Mirovoy mahkemesi aqmescitli imam Rasim Dervişevni «qanunsız missionerlik faaliyetinde» qabaatlap, 5 biñ ruble para cezasını berdi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Mahkeme qararını şikâyet etecekmiz, çünki bu qararnen razı degilmiz, onı bir taraflı, delilsiz dep sayamız. Mahkemede olğan malümat Rasim Dervişevniñ areketlerinde memuriy cinayet olmağanını köstere», – dep bildirdi Dervişevniñ advokatı Ayder Azamatov Qırım.Aqiqatqa.
Azamatovnıñ fikirince, bu «tam siyasiy dava» ola.
Mahkeme Dervişevniñ davası boyunca mütehassıs dinşınaslarnı sorğuğa çekti. Advokat Ayder Azamatovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, ekspertler Dervişevniñ areketlerinde «missionerlik faaliyetiniñ» alâmetleri bar olğanını tasdıqlap olamadı.
İmamnıñ areketlerine qıymet kesmek içün Rusiye prokuraturası davağa üç mütehassısnı celp etti. Dava malümatınen bağlı hulâsalarını dinşınas, felsefe ilimleri doktorı, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ din işleri komitetiniñ sabıq reis muavini ve «Qırım islâmşınaslıq ilmiy merkeziniñ» sabıq yolbaşçısı Ayder Bulatov, islâmşınas, islâm ocası, Qırım akimiyeti kontrolindeki Qırım musulmanları diniy idaresiniñ vekili Emir-Asan Umerov ve Vernadskiy Qırım federal universitetiniñ dinşınaslıq kafedrasınıñ müdiri, felsefe ilimleri doktorı, pedagogika ilimleri namzeti Olga Griva taqdim ettiler.
Advokatnıñ aytqanına köre, Ayder Bulatov ve Emir-Asan Umerov dava malümatları esasında Rasim Dervişevniñ areketlerinde missionerlik faaliyeti barmı yoqmı «añlap olamadılar».
Olga Griva ise camide ibadet videosında ve fotoresimlerinde missionerlik faaliyetiniñ alâmetlerini kördi. Advokat onıñ islâm saasında bilgilerinden şübhele.
Yanvarniñ 14-nde Qırımnıñ Rusiye prokuraturası imam Dervişevge qarşı memuriy dava açtı. Qararğa binaen, cuma vaazı ve namaz uquq bozuluvı oldı.
Yanvarniñ 29-nda mütehassıs dinşınas ve şaatlar Rasim Dervişevniñ missionerlik faaliyeti aqqında malümatnı tasdıqlamadı.
Fevralniñ 17-nde prokuratura şaatı «ayatı ve sağlığı içün telüke bar dep», Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Mirovoy mahkemesiniñ oturışuvına kelmedi.


text:
Rusiye kontrolindeki Bağçasaray rayon mahkemesi «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ koordinatorlarından biri, Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Server Mustafayevniñ anası Venera Mustafayevağa qarşı oğluna qol tutmaq maqsadınen keçirgen bir kişilik narazılıq aktsiyası içün açılğan memuriy dava protokollarını üç aftada ekinci kere politsiyağa qaytardırdı. Politsiya protokollarnı eki kere yañlış tizdi, dep bildirdi «Qırım birdemligine» advokat Lilâ Gemeci.
Rusiye quvetçileri protokollarnı tizgende şahısnıñ anketa malümatını soramadı, em de anda bulunğan insanlarnıñ razılığı olmasa da, video çıqardı, olarğa bu areketlerge izin bergen qanun normalarını da aytmadı. Gemeci bildirgenine köre, politsiya hadimleri protokolda tehnik vastalarnı qullanğanını qayd etmedi ve protokolğa kirsetilgen deñişmelerni baqmağa imkân bermedi.
«Mahkeme qararı ve Rusiyeniñ Memuriy bozuv kodeksiniñ 28.8 maddesine köre, bozuvlar üç kün içinde yoq etilmeli, amma bunı ne yapmadılar», – dep ayttı Gemeci. O, politsiya hadimleri «qadı», «şaat», «muracaat» ve «qanun» sözlerini tercime etip olamağan tercimannı davet etti, dep qoştı.
Vesiqada aytılğanına köre, qanun bozulğanını isbatlağan delil olaraq politsiya Qırım.Aqiqatta derc etilgen Venera Mustafayevanıñ bir kişilik narazılıq aktsiyası aqqında haberni qullandı. Dava malümatlarına maqale resimleri ilâve etildi.
Faallerniñ malümatına köre, dava Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.6.1 maddesine istinaden (Fevqulâde vaziyet ola bilecek yerde yüksek seviyeli azırlıq rejimi alda qaidelerge riayet etmeme) ve Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.2.2 maddesine istinaden (Açıq tedbir keçirilecegine dair haber etmeyip, açıq tedbirni teşkil etüv ya da ötkerüv) açıldı. Birinci madde boyunca 1 biñden 30 biñ rublege qadar para cezası ya da ihtar ola bile. Ekinci madde 20 biñden 30 biñ rublege qadar para cezası ya da 50 saatqa qadar mecburiy işler, ya da 10 künlik memuriy apis cezası berilmesini belgilemekte.
Sentâbrniñ 22-nde qadın Bağçasaray rayonındaki Rusiye İç işler nazirliginiñ bölügineçağırıldı.
Qırımdaki Rusiye İç işler nazirliginiñ saytından Venera Mustafayevağa qarşı açılğan memuriy davalar aqqında malümat yoq.
Sentâbrniñ 15-nde – oğlunıñ ükmü çıqarılğan künü – Venera Mustafayeva Bağçasarayda bir kişilik narazılıq aktsiyasına çıqtı. Qollarında yazuvlı şiar bar edi: «Camideki subetler – cinayet degildir! Oğlumnı qaytarıñız!».
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Server Mustafayevni «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca 14 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Kyivde sentâbr 12-sinde 16-ncı "Yalta Avropa strategiyası" forumı açıldı, anda sentâbr 13-ünde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy de keldi.
Öz çıqışınıñ başında Zelenskıy, eline mikrofonnı alıp, forum iştirakçilerinden "olar içün baht ne demek", dep soradı.
"Çoqusı, "baht – bu qoranta", dep ayttı. Men ise oğlumnıñ sözlerinen aytırım: "Baht – babam, men yuqlap qalmağance qaytqanda", – dedi Zelenskıy.
Bu yıl forumnıñ adı – "Baht şimdi. Burhanda dünyanıñ yañı yanaşmaları" edi. Teşkilciler, konferentsiyada 26 memleketten 400-den ziyade belli siyasetçi, diplomat, iş adamı, cemaat faali ve ekspert iştirak etkenini haber ete.
Tedbir sentâbr 14-üne qadar keçirilecek.
"Yalta Avropa strategiyası" (YAS) – Ukrainanıñ Avropa kelecegi muzakere etilgen forum. 2004 senesinden 2013 senesine qadar YASnıñ er yıllıq körüşüvleri Yaltada Livadiya sarayında keçe edi. Rusiye Qırımnı ilhaq etkeninden soñ, konferentsiya keçirüv yeri – Ukraina paytahtı Kyiv oldı.


text:
1997 jılı 16 qazanda N.Nazarbaevtıñ el missiyasın, eñ mañızdı 7 prioritet pen naqtı 8 qadamdı ayqındağan alğaşqı «Qazaqstan halqına joldauı» tek orıs ..
Gonkongtağı epidemiyanıñ tolqını birtindep bäseñdep, Gonkong ükimeti 1 qırküyekten bastap jalpı halıqtı testileu bağdarlamasın resmi türde jüzege asır..
Şildeniñ 27-si Qıtay biligi Şıñjañda epidemiyanıñ ekinşi tolqını bastalğanın alğa tartıp, avtonomiyalı regiondağı qalalardı jauıp, milliondağan adamda..
Qazaqstanda ötken täulikte 165 adam koronavirus indetin jwqtırğan, onıñ işinde 54 adam belgileri joq tasımaldauşı retinde tirkelgen. Aymaqtar boyınşa ..
Japoniya prem'er-ministri Sindzo Abe densaulığınıñ naşarlauına baylanıstı otstavkağa ketu turalı şeşim qabıldadı. Abeniñ özi bwl turalı bügin jergilik..


text:
Dubayda CIBA temsilciligi işke başladı
Qırım Halqara İş Adamları Birliginiñ İdaresi, Birleşken Arap Emirliklerine iş ziyareti çerçivesinde, Abu-Dabi, Dubay, Şarca şeerlerini ziyaret etti ve qırımtatar halqınıñ diaspora vekilleri ve yerli iş adamlarınen körüşti.
CIBA reberligi ziyaret neticesinde Dubay emirliginde Birlikniñ ofisini açmağa qarar aldı.
Malüm ki, Dubay bütün dünya içün biznesniñ eñ ileri merkezlerinden biridir. Şeer imkânları dünyanıñ eñ meşur şirketleriniñ çoqusına (Fortune Global 500) anda yerli temsilciliklerini açmağa yardım etti.
İşbu teşebbüs iqtisadiyat ve biznes saasında dinamik inkişaf ve emekdaşlıq içün müsbet bir şaraitlerni meydanğa ketirüv, em de BAE iş adamlarınıñ muvafaqiyetli tecribesini qazanuv ve iş munasebetleriniñ ilerilevi, yatırımlarnı celp etüv ve leyhalarnı beraber ömürge keçirüvde yardımcı olacaqtır.
"Dubayda ofis açılması Qırım iş adamları ve CIBA şirket ortaqlarına bir sıra imkânlar berecek ve halqara biznesnen oğraşmağa yardım etecek", - dep qayd etti CIBA İdaresiniñ Yolbaşçısı Aslan OMER QIRIMLI.
QHİAB matbuat hızmeti


text:
Aqyarda «Pamâtnik Matrosu Koşke» naqliyat turağı yanındaki evniñ divarında graffiti ile tasvir etilgen Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ közlerini boyaladılar, dep bildire yerli Primeçaniya saytı.
Yani, gece bir kimse damdan dağcılıq techizatı ile enip, prezidentniñ közlerini üstünden boyaladı.
Neşir yazğanı kibi, yerli sakinler bu evelden planlaştırılğan bir areket olğanını tüşüne.
«Leyha reberi şimdi mında degildir, amma imkâniyet peyda olsa, biz aman ressamlarnı yollap, portretni tüzetirmiz»,– dep añlatalar işbu graffitiniñ teşebbüsçisi olğan «Set» cemaat teşkilâtında.
Putin portretini «Tuvğan limanğa hoş keldiñ» degen yazısı ile Moskva ressamları «referendum»dan soñ yapqan ediler.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi «fevral 26 davası» boyunca mahküm etilgen Ali Asanov ve Mustafa Degermenciniñ imaye tarafınıñ itiraz arizasını red etip, ükümni deñiştirmedi. Bu aqta advokat Edem Semedlâyev bildirdi.
«Mahkeme 5-7 daqqağa mesleat odasına ketti ve itiraz şikâyetlerini red etti. Üküm deñiştirilmedi – şartlı apis cezaları qala», – dep qayd etti advokat.
Semedlâyevniñ aytqanına köre, faallerge qoltutmağa istegenler mahkeme oturışuvına kirip olamadı.
«Mahkeme eki saat bile devam etmedi. Oturışuvğa diñleyicilerden pek az kişi kirdi. Aman-aman bütün salonnı tanış olmağan insanlar aldı. Büyükçe salon berilsin dep muracaat ettik. Red cevabını aldıq. İşbu esnasnıñ video yayınını teşkil etmege rica ettik. İzin berilmedi», – dep qoştı advokat.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi 2018 senesi iyünniñ 19-nda «fevral 26 davasınıñ» mabüslerini şartlı apis cezalarına üküm etti. Ali Asanov ve Mustafa Degermenci 4 yıl ve 6 ay, Arsen Yunusov ve Eskender Kantemirov 4 yıl, Eskender Emirvaliyev 3 yıl ve 6 ay şartlı apis cezasını aldı, er birine 3-er yıl sınav müddeti tayin etildi.
2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım parlamentiniñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qoltutqanlar ve qarşı çıqqanlarnıñ keniş mıqyaslı mitingi keçti. Birinciler sırasında qırımtatarlar ve Ukraina tarafını tutqan faaller buluna edi. Olarğa qarşı Rusiyeniñ tarafını tutqan faaller çıqtı. Olar, şimdi Rusiyege tabi Qırım ükümetiniñ başında turğan Sergey Aksönov başlığındaki «Rus birligi» liderleri tarafından teşkil etilgen ediler.
2015 senesiniñ yanvarinde Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım idaresi fevral 26 mitingi esnasındaki kütleviy qarışıqlıqlar boyunca cinaiy iş açtı.
Tutulğanlar arasında Ukrainanıñ topraq bütünligine qoltutqanlardan: Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz ve, ondan ğayrı, faaller Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyev buluna ediler.
Daa soñra mahkeme, baş şübheli – o vaqıt Qırımda amelde Meclis lideri rolüni eda etken Ahtem Çiygoznı ayrı bir mahkeme davasına ayırıp, «fevral 26 işini» ekige böldi.
Advokat Cemil Temişevniñ teşebbüsi ile faal Talât Yunusov ve ATR telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyev, bergen ifadeleriniñ «fevral 26 işiniñ» diger figurantlarına qarşı delil olaraq qullanılmaycağını şart qoyıp, tahqiqatnen añlaşma yaptı ve özlerine qarşı qabaatlavlarnı tanıdılar. 2015 senesinde Talât Yunusovğa şartlı olaraq 3,5 yıl ve Eskender Nebiyevge, aynı bunıñ kibi, şartlı olaraq 2 yıl ceza müddeti berildi.
2017 senesi sentâbrniñ 11-nde Rusiye mahkemesi Çiygoznı, yarımadanıñ Rusiye tarafından ilhaqı ile bağlı narazılıqlarnı közde tutqan «kütleviy qalabalıqlarnıñ» teşkil etilmesinde qabaatlav boyunca sert rejimli koloniyada sekiz yıl apis cezasına mahküm etti. 2017 senesi oktâbrniñ 25-nde Rusiye ükümeti, Qırımda mahküm etilgen Ahtem Çiygoznı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra o, Kyivge ketti.


text:
Doğma qırımtatar olğan ukrain yırcısı Camala, öz toyunda yırlağanından memnün qalmağanı aqqında itiraf etti.
Bunıñ aqqında Qırım.Aqiqatqa eksklüziv intervyüsinde ikâye etti.
«Men toyda bu türküni yaramay yırladım. Asıl itiraf etmey edim, amma bu menim eñ fena çıqışım edi. Nefesim tutula edi. Er kün bunı yapam, amma mında mikrofonnı alıp sözlerni unutqanımnı añladım, bu şok edi. Menim içün bu yañı men edi», – ikâye etti Camala.
Onıñ aytqanına köre, "Lübıtı" türküsi asıl klip degil edi.
«Er kes toyda toy videosını çeke, ve bizim de toyumıznı bütünley videoğa çektiler. Toyda daa men özüm yırladım. Videocılar begendi ve klip yapıp qoydılar. Muzıkalı kanal telefon etip, bu videonı almaq istegenini aytqanda taaciplendik. Men atta içtimaiy ağlarğa yüklegende, bu aileviy arhiv olğanını qayd ete edim», – ayttı yırcı.
Yırcınıñ yaşayışı soñki yılda nasıl deñişkeni aqqında Qırım.Aqiqatqa berilgen büyük intervyüniñ birinci qısmında oquñız “Men özümni pek dülber is ete edim”. Camala - yüklülik ve oğul doğuvı aqqında".
Daa evel Camala, yañı "Krıla" albomına kirgen The Great Pretender türküsine muzıkalı videonı taqdim etecek.
Qırımtatar asıllı ukrain yırcısı Camala 2016 senesi İsveçte (Şvetsiyada) keçken «Eurovision» yarışında ğalebe qazandı. O, qırımtatar halqınıñ sürgün etilüvi aqqında «1944» yırını icra etip, yeñdi. Ukrain yırcınıñ ğalibesinden soñ 2017 senesinde yarış Kyivde ötkerildi.


text:
Bu aqta brifing devamında AQŞ Devlet departamentiniñ temsilcisi Jen Psaki bildirdi, Devlet departamentiniñ matbuat hızmetine esaslanıp, RBK-Ukraina haber ete.
«Haberni eşittim (mayıs 9 künü Putinniñ Aqyar ziyareti aqqında – muar.). Ümüt etem ki, o Ukraina ziyaretinden memnün qalır», – dedi Psaki.
AQŞ işbu ziyaretke qarşı çıqmaymı degen sualge AQŞ Devlet departamentiniñ temsilcisi: «Elbet, bu onıñ anda etilecek areketlerine bağlı. Amma kene de, siz bizim mevamımıznı bilesiñiz: Qırım Ukraiananıñ qısmı. Ve biz onı Ukraina toprağı olaraq tanımalımız», – qayd etti Psaki.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev mayıs 9 künü Aqyarda olacaq Ulu Vatan cenkinde Ğalebe kününe bağışlanğan paradnı seyir etmek içün Qırımğa kelecek olalar.


text:
Rusiye kontrolindeki Kefe yolbaşçısı Sergey Bovtunenkonıñ yanvarniñ 6-nda bildirgenine köre, «bir aftada koronavirusqa oğrağanlarnıñ sayısı eksildi» – 82 insan.
Onıñ malümatına köre, yañı koronavirus yuqunçı ve pnevmoniya diagnozı olğan 140 hasta şeer hastahanesiniñ yuqunç bölünide yata.
«Ekimlerimizge yardım etmek içün 2 mütehassıs Aqmescitten keldi. Bayram ve raatlıq künlerinen bağlı izoltsiyanıñ müsbet neticeleri körüne», – dep yazdı o, Facebookta.
Bunıñnen beraber, Kefe yolbaşçısı qayd etkenine köre, keçken afta politsiya hadimleri epidemiya ile küreş tedbirleri bozulğanı sebebinden künde 5-6 protokol tizgen edi. Bovtunenko, Milât bayramını qorantanen qayd etmege çağırdı.
Qırımda bir künde 225 koronavirus hastası qayd etildi. Umumen pandemiya vaqtında 26702 COVID-19 hastası qayd etildi, tüzelgen 21009 kişi çıqarıldı, 556 insan vefat etti.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Belli qırımtatar gitara çalğıcısı Enver İzmaylov işğal etilgen Qırımda «Rossiya segodnâ» agentliginiñ başı Dmitriy Kiselev tarafından teşkil etilgen «Koktebel Jazz Party» jazz festivalinde iştirak etmeycek.
Bunı Kiselevnıñ özü Qırımda avgust 28 künü keçirilgen matbuat konferentsiyasında bildirdi, haber ete «Krım.Media».
Onıñ sözlerine köre, çalğıcı hastalanğanı ve aq ciger yanğısına şübe olğanını bildirdip, sms beyanatını yollağandır.
«Teessüf ki, bu sene Enver İzmaylovnıñ iştiraki olmaycaq», – dey Kiselev.
Bildirilgeni kibi, Ukraina Medeniyet nazirligi Qırımda «Rossiya segodnâ» agentliginiñ başı Dmitriy Kiselev tarafından teşkil etilgen «Koktebel Jazz Party» jazz festivalinde iştirak etecek bütün ecnebiy çalğıcılarnı sanktsiyalar ile qorquzdı. Böyle telüke qırımtatar medeniyetiniñ belli erbabı Enver İzmaylovğa da ait edi, amma bir qaç künden soñ İzmaylovnıñ soyadı işbu cedvelden yoq oldı.
«Rossiya segodnâ» baş müdiri Dmitriy Kiselev işğal etilgen yarımadada avgust 28-30 künleri «Koktebel Jazz Party» festivalini keçire.


text:
Tedbirniñ teşkilâtçıları qırımtatar milliy Meclisi, «Küreş» Qırım milliy küreş federatsiyası, Qırım yaşlar cemaat teşkilâtları oldı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Saba, köterilüvden evel, adet üzre, qırımtatar halqınıñ tarihında facialı kün – 1944 senesi mayıs 18 – sürgünlik künü arfesinde Anğara boğazında dualar oquldı.
Bundan soñ toplanğanlar, hususan genç yigit ve qızlar, ellerinde qırımtatar bayraqlarını tutıp, dağnıñ eñ yüksek noqtası olğan (deñiz seviyesinden 1527 metr) Eklizi-Burunğa yol aldı.
Tahminen 3,5-4 saatlı yol devamında bazı iştirakçiler Ukraina bayraqlarını köterdi. Bunıñnen beraber, Anğara boğazında teşkiliy komitetiniñ vekilleri tarik olmasın dep, iştirakçilerge mavı-sarı bayraqlarnı almamaq rica ettiler.
İnsanlar: «Millet! Vatan! Qırım!», «Qırımtatar halqına şan-şerefler olsun!» ve «Ukrainağa şan-şerefler!» dep, köterile edi.
Çatır Dağğa çıqıp, numayışnıñ iştirakçileri qırımtatar bayrağını tikledi, namaznı qıldı, ve sürgün qurbanlarınıñ hatırasına dua oqudılar. Bundan da ğayrı, qırımtatar halqınıñ «Ant etkenmen» gimni icra etildi.
Teşkilâtçılarnıñ sözlerine köre, bu sene 5-nci köterilüvde tahminen 2 biñ insan iştirak etti.
1944 senesi mayıs 11 künü İosif Stalin «Qırımtatarlarnıñ Qırım ASSR-dan Özbek SSR-na sürgün etilmesi aqqında» qararnı imzaladı. Mında qırımtatarlar «faşist yardımcıları» olaraq belgilene edi. Mayıs 18-20 künleri tahminen 200 biñ insan sürgün etildi.


text:
Bunı Ukraina maliye naziri Oleksandr Şlapak mayıs 12 künü Kiyevde brifing devamında bildirdi, dep haber ete Ukraina nazirler kabinetiniñ matbuat hızmeti.
«HPF qıymet kesüv eyyeti bizge iyün ayında kelecek. O vaqıt biz VVP qıymet kesüvi ve bücet aqqında suallerni muzakere etermiz»,– dedi nazir.
Şlapak HPF Ukrainada bu sene VVP 5% tüşecegi aqqında tahminlerni seslendirgenini bildirdi. Faqat maliye nazirligi böyle tahminler ile razı degildir. Bu sualni de iyün ayında muzakere etmege planlaşıtralar.
Aynı şu zamanda Ukraina devlet büceti parametrleriniñ baqılması aqta sualler daa turmay, dey nazir.
Onıñ aytqanı kibi, akimiyet HPF 3,2 mililard dollar miqdarında olğan birinci tranşnıñ parasını daa masraf etmegen eken.
«Biz memleketimizniñ bücetine kelgen paradan daa bir kapikni bile masraf etmedik», – dedi Şlapak ve ödünç vastası ile daa çoq vaqıt devamında halqara mecburiyetlerni ödemek içün imkânnıñ olğanını qayd etti.


text:
Aqmescitte Qırımtatar bayrağı kününe bağışlanğan avto yürüşi yüzden ziyade maşinanı topladı. Bunı Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti Aqmescitniñ rekordlar kitabına kirsetmege istey, haber ete Qırım ükümetiniñ «ruporı» Krıminform saytı.
«Qırımda büyük avto yürüşi yarımadanıñ qırımtatarlarını birleştirdi. İlk sefer Qırımnıñ er bir köşesinden o qadar insan keldi, er maşinada qırımtatar bayrağı bar edi. Aktsiya devamında rekordnı qayd ettiler, onı mıtlaqa «Aqmescit rekordlar kitabı»na kirsetecekler», – dep tüşüne Qırımnıñ rusiyeli baş nazir muavini Ruslan Balbek.
Teşkiliy komitet Rusiye rekordlar kitabına bunı devlet seviyesinde qayd etmek muracaatı ile bulunacaq
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, avto yürüşiniñ başında ukrain nomeraları ile Mercedes kete edi.
Tedbir teşkilâtçıları akimiyet tarafdarı olğan qırımtatar cemaat teşkilâtlardır. Bundan evel er yıl qırımtatar bayrağı kününe bağışlanğan tedbirlerni azırlağanlarğa bu sene Aqmescit memuriyetinden red cevabı keldi.


text:
Ukrain rejissörı Ahtem Seytablayevniñ «Haytarma» serlevalı bediiy filmni İnari fin qasabasında tamır halqlarnıñ halqara kinofestivalinde taqdim ettiler. Filmni ATR qırımtatar telekanalınıñ baş müdiriniñ muavini Ayder Mujdabayev taqdim etti.
«Dünyanıñ çeşit memleketlerinden onlarce rejissör ve seyirci «Haytarma»nı elçırpmalar ile qarşıladı. Men ATR telekanalınıñ temsilcisi olaraq qırımtatarlarnıñ şimdiki vaziyeti aqqında olğan suallerge cevap berdim. Menim içün adiy olğan malümatnı tarif ettim. Reaktsiya – ayret. İnsanlar yanıma kelip, XXI asırda bütün halqqa nisbeten böyle bir basqınıñ etilmesi mümkünmi dep soray edi», – yazdı Mujdabayev Facebookta.
«Haytarma» filmi 1944 senesi qırımtatarlarnıñ sürgünligi aqqında tarif ete. Halqnıñ tarihında bu deşetli saife Sovet Birliginiñ eki defa Qaramanı, nam qazanğan uçucı qırımtatarı Amet-Han Sultannıñ noqtaiy nazarından aydınlatılğan.
Filmniñ ilk taqdimi 2013 senesi mayıs 17 künü oldı.


text:
Noyabr 26-da işğal etilgen Qırımda Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi yaqalanğan Edem Ebulisovnı eki ayğa qadar apiste qaldırmağa qarar aldı. Bunı onıñ aqrabası Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
Qırım.Aqiqat bundan evel bergen malümatqa köre, 1970 doğma Aqmescit sakini noyabr 25-de yaqalandı.
Taqiqat malümatına köre, Ebulisov bu sene mayıs 3-te Ermeni Bazarda qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni qarşılarken, Rusiye politsiyasınıñ mahsus bölük hadimini bayraq tayağınen urdı.
Edem Ebulisov mayıs 3-te olıp keçken aktsiyada iştirak etkeninden sebep yaqalanğan dörtünci qırımtatarı oldı.
2014 senesi mayıs 3-te Mustafa Cemilevni Qırımğa kirsetmediler. Bundan sebep qırımtatarlar Ermeni Bazarda «sıñırda» narazılıq aktsiyasını keçirdiler.
Soñra Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya Meclis reisi Refat Çubarovnı «ekstremistik faaliyeti aqqında tenbiyelep, buña riayet etilmese, Meclis yoq etilecek ve onıñ faaliyeti yasaq etilecek», dep bildirdi. Bundan soñra narazılıq aktsiyasınıñ iştirakçilerine nisbeten mahkemeler ötkerildi, ve para cezası belgilendi.


text:
Ozğarğanlarnıñ birisi içtimaiy ağlarda bildirgenine köre, «sıñırda olmaycaq bir grup «artıq sizge 5 yılğa kiriş yasaq» degen sade bir A4 kâğıtnı tutturdılar. Amma ondan soñ «resmiy» sıñır hızmeti «Mustafa Ağa, bu grup bizden degil, resmiy olaraq afu soraymız, hayırlı yolculıqlar», dep keçirdiler.
Mustafa Cemilevniñ bugünge Amerika Qoşma Ştatalarınıñ prezident muavini Joseph Biden ve Bank of America-nıñ müdiri ile körüşüvi belgilendi.
Bundan soñra, aprel 24 künü Alma-Atada Avrasiya forumında iştirak etecek. Cemilevniñ aytqanına köre, forum Ukrainağa bağışlanacaq ve onı kelmege rica ettiler.
«Çıqışta bulunacaqlar arasında Rusiye yaqlı şahıslar bar, onıñ içün barmam kerek, dep qarar aldım», – dedi Cemilev.


text:
İnternet, «İslam devleti»niñ arbiylerni bütün dünyadan celp etmek içün esas silâsına çevirildi. Tek Britaniyada politsiya qanunnı bozğan, cihadqa çağırğan biñge yaqın tvit, blog, fotoresim ve video levhalarnı yoq etti. Amma, dülber, parlaq, renkli «Dabik» mecmuasını ep bir internette tapmaq mümkün.
Men bir qaç nushasını oqup, taaciplendim: bu neşir eñ çoq diqqatnı celp etken ve tesirli olğan mecmuadır. Onıñ üzerinde pek yahşı mütehassılar ve dizaynerler çalışqanı körünip tura. Acayip resimler yerleştireler. Metinler keskin, oquyıcılarğa köre, sade «ingliz» tilinde aqıllı yazılğan. Mında, til usulları doğru seçilgen, oquyıcını meraqlandırğan şeyler de bar. Psihologiya tarafından sınalğan ve yaşlarğa eñ eyi tesir etecek noqtalar mevcut. Yani, «Raşa tudey» teşviqatçıları İslam devleti ruhiyatşınaslarına barıp, daa bayağı ögrenmek kerekler…
Teessisçi Abu Musaba az-Zarkauiniñ esas şiarı da yahşı berilgen: «İraqta peyda olğan qığılçımdan, büyük ateş yanacaq…Allahnıñ izni ile Dabikte haçlı ordularnı yaqmağance, bu ateş ep keñişleycek».
Dabik – Suriyeniñ şimalinde ufaçıq, adiy şeer, amma ileride tamam bu şeerniñ rolü büyük olacaq, deyler. Hadislerniñ birinde aytılğanı kibi, qıyamet arfesinde Dabik şeeri yanında musulmanlar ve dinsizler arasında cenk olacaq.
Daa bir şiar: «İslam cemaatsız olmaz. Cemaat lidersiz olmaz. İtaatsız liderler olmaz». Bu sözler «islam askerlerniñ» qafalarında pekitile. Amma, mecmuanıñ daa bir şiarı bar: «Dünya ekige bölüngen, üçüncisi yoq. Bir taraftan – islam ve din lageri. Ekincisi – dinsizlik ve ekiyüzlülik lageri. Birincisinde – musulman ve mocahadler. Ekincisinde – yeudiyler, haçlılar ve olarnıñ ittifaqdaşları bulunalar. Olarnıñ başında Amerika ve Rusiye tura, yeudiyler ise birleştire».
Bu sözlerniñ müellifi İbragim halifi kibi belli olğan, Abu Bakr al-Bagdadidir. Bu tsitatanı rusiyeli radiostantsiyalarnıñ birinde aytqanda, alıp barıcı menden: «Ya Rusiyeniñ buña ne alâqası bar?» dep soradı. Kerçekten… Bu aqıllı, professional bir alıp barıcığa bile, İslam devleti tarafından Rusiye ve AQŞ-nıñ bir sırağa qoyulması hucur köründi.
Kreml idare etmegen diger rusiyeli şahsiy kanalda daa beter oldı. Alıp barıcı, kelgen ekspertler, İslam Devletini Amerika meydanğa ketirgenini isbatlağanlarını istey edi. Sanki amerikalılar, köz boyama etip, olarnen küreşeler, amma, asılında Vaşingtonğa uymağanlardan qurtulmağa isteyler. Faqat, istegen fikirler öyle de yañğıramadı.
Amma, içtimaiy ağlarda rusiyeli qullanıcıları arasında bu fikir keñiş tarqağanı körüne. Olar, ise, İslam Devleti areketiniñ teessisçisi Abu Musab az-Zarkaui Amerika ve Ğarpnı (Rusiyeni da çoq sevmegen) eñ büyük duşman körip, eñ çoq şiilerni nefret etkenini bilmeydirler. Tamam bu şahıs Bağdadtaki ükümetke qarşı küreşip, «İraqta Al-Kaida»nı meydanğa ketirdi, şu areket Suriyege qadar yetip, anda «İslam devletine» çevirildi, onıñ etrafında bütün dünyadan din mutaassıbları toplanğan soñ, İraqqa qayttı. Endi ise, territoriyanıñ üçte birini idare ete.
Suriyede de gizliden Asadnıñ ükümetine yer mayını satıp, aynı zamanda onen ve suriyeli muhalifetnen cenkleşe. Şimdi ise, Suriyeniñ serbest ordusı kurdlarnen birlikte İslam devleti tarafından Türkiye ile sıñırda yerleşken Kobani şeerini qorçalamağa istey.
Runette başqa fikirler de mevcut: «Duşmanımnıñ duşmanı – menim dostum». Rusiye «İslam devletini» ne içün desteklemey eken, o amerikalılarğa qarşı küreşe, demek bizim tarafımıznı tuta. Rusiyede İslam devletiniñ saytı blok etilgeni, bir taraftan yahşı. İngilterede o açıq, ve menimce, bu sayt pek zulum. Kesilgen başlar, cesetler, al qan – bunıñ episi açıqtan-açıq kösterile. Baqsañ, gece yuqlap olamaysıñ. Amma, diger taraftan, bunı körmegen rusiyeliler yaşağan devletniñ cenübiy sıñırlarına yaqın kelgen ölüm ve nefret devletiniñ pekingenini duymaylar.
Rusiye akimiyeti ise, bunı añlap, Ğarp ile malümatlarnen añlaşmağa teklif ete. Amma, Ğarpnı tamam şu İslam Devleti kölgesi altında psihologik cietinden qorquzacaq olğan kendi teşviqatçılarnı tınçlandırmağa istemey. Aksine, olarğa qol tuta. Faqat, Rusiye özü kerçeklerni gizlemege istese de, bu kerçek teşviqatlarnıñ arasından keçe bile.
İslam Devleti baş ordusınıñ komandanı Abu Omar aş-Şişşani, asıl adı Tarhan Timuroviç Batiraşvili, Pankiss deresinde dünyağa keldi. O İslam devletiniñ internet saifelerinde onıñ küler yüzü resimlerde akis etilgen. Abu Omar aş-Şişşani Rusiyege ğalip olaraq qaytıp, intiqam almağa vadesini yerine ketirecegin oşay. Başından, qara bayraqnı Çeçenistan, soñra bütün Qavqaz üzerinde yelpiretmege söz bergen edi.
Bazı malümatlarğa binaen, mocahedlerniñ büyük bir qısımı yerliler, yani İraq ve Suriye vekilleri degiller, tamırları esasen Ğarbiy Avropa, sabıq Sovet birligi, Pakistan, İndoneziya, Avstraliyadan. Bu adamlar qıyamet künü arfesinde olacaq cenkniñ iştirakçileri olğanına can yürekten işandılar. Amerika, Avropa ve başqa bir devlet olarnı yeñip olmağanı, olar kerçekten de aqlı olğanını köstere. Amma, bunıñ aksini tasdiqlamağa pek küç olacaqtır.
Andrey Ostalskiy, londralı mühbir ve siyasiy izaatçı
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Rusiye FSBsiniñ sıñır idaresi Qırımdan esas Ukrainağa yibermegen sabıq dissident Oleg Sofânik etrafındaki vaziyetni izaatladı.
«Qırımda onıñ sakinlerini «qapatqan» Rusiye işğalci akimiyetiniñ Herson vilâyetine çıqmalarını yasaqlağanını köstergen ilk adise degildir», – dep yazdı Çubarov Facebookta.
Sofânikniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, «işğalci akimiyet tarafından zorlap berilgen» Rusiye pasportı sebebinden onı çıqarmadılar.
Rusiye FSBsi Sofânikniñ Qırımdan çıquv yasağını açıq sürette izaatlamay.
2019 senesi noyabrniñ 14-nde Rusiye quvetçileri Oleg Sofânikni Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında tuttı. Bundan evel o, Lukull limanından (Qırımnıñ ğarbinde) Aqyardaki Omega körfezine yaldadı. 30 km mesafeni 10 saat içinde yaldadı – raatlanmayıp ve bir özü olıp. Bunı Sofânik qırımtatar sürgünliginiñ 75 yılına bağışladı.
Oleg Sofânik – meşur aqyarlı yaldayıcı marafoncı, Ukraina rekordları kitabınıñ rekordçısıdır. 2012 senesi mayıs ayına qadar Sofânik 50 marafonda yaldadı, eñ uzunı 350 km Cenübiy-Qıtay deñizinden edi.
Sofânik Aq deñiz, Marmara deñizi, İstanbul boğazını, Çanaqqale boğazını yaldap keçti. Qırım yalısında 100 kilometrge qadar marafonlarda iştirak etti. Qışta suvuq suvda da yaldağanınen bellidir.
Aqyarlı dissident ola. Askerlikten ve Sovetler Birliginiñ vatandaşlığından vazgeçkeni içün onı psihiatrik tedaviylevge mecbur etken ediler.


text:
Ukrainada (işğal etilgen Qırım ve Aqyar, Donbasnıñ işğal altındaki topraqları sayılmay – QA) 260 bala ve 684 tibbiyet hadimi koronavirusnen hastalandı, dep bildirdi sağlıq naziri Maksım Stepanov, dep haber ete «Nastoyaşçeye Vremâ».
«Soñki künde 392 yañı COVID-19 hastamız bar, umumen 3764 insan, olardan 260-ı bala ve 684 tibbiyet hadimi, hastalandı», – dep tarif etti nazir.
COVID-19 hastalığına oğrağan 3764 insandan 108-i vefat etti, 143 ukrainalı tüzeldi.
Dünyada koronavirus hastalarınıñ sayısı 2 million 12 biñ 69 insan oldı. Hasta sayısına köre birinci yerde ABD buluna – 614 246 kişi. Ekinci yerde İspaniyada – anda 177 633 kişi bar, üçünci yerde İtaliya – 162 488 hasta.
Daa evel Dünya sağlıq teşkilâtı dünyada koronavirus hastalığınıñ zirvesi daa olmadı, dep bildirdi, çünki bazı memleketlerde qırğınlıq vaziyeti eyilişe, başqalarında ise fenalaşa.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov hususan Qırım işğali sebebinden Rusiyege qarşı sanktsion basqını quvetleştirmege çağırğan Avropa parlamentiniñ Rusiye qararını tefsir etti.
«Bu vesiqa tek yazıqsınuvnıñ sebebi ola bile. Ne yazıq ki, anda dialog qurulmalı, dep aytılmay, meseleler ve zıddiyetler farqlı seviyelerde ve farqlı kanallarda çezilmeli, dep aytılmay. Tek bir şey bar, bu vesiqa tevsiye olaraq qullanıla bile», – dep bildire Peskovnıñ aytqanlarını TASS agentligi.
Qararğa 494 Avropa deputatı rey berdi, 103 – qarşı çıqtı, daa 72 – bitaraf qaldı.
Avropa parlamenti aydınlatqan malümatta esas maddeler mevcut. Avropa Birligi içün em Avropa Birliginde, em onıñ tışında eñ esası «azatlıq, istiqrarlıq ve barışıq» ola, dep aytıla. Qararda «Rusiye akimiyetiniñ tecavuzcı siyaseti» bu qıymetler içün telükeli ola, dep qayd etile, Qırım işğali, Ukraina, Gürcistan ve Moldova topraq bütünliginiñ bozuluvı örnek olaraq kösterile.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba sentâbrniñ 16-nda keçirilgen brifingde bu qararnı «sert» dep adlandırdı ve Ukraina tarafı «memnün qaldı», dep bildirdi.
Mayısta haber etilgenine köre, Avropa parlamentinde Rusiye ile munasebetler strategiyasınıñ tevsiye leyhası azırlanıldı.
Avropa parlamentiniñ vesiqaları tevsiye olaraq qabul etile. Deputatlar Moskvağa qarşı bayağı sert siyaset çağıruvlarınen bir sıra qararnı qabul etken edi, amma Avropa komissiyası ve onıñ memleketleri – AB azaları bir çoq tevsiyeden faydalanmadı. Aynı vaqıtta Avropa komissiyası Rusiye AB ile yüzleşüv yoluna çıqtı, dep bildire, ve Moskva ile yañı munasebet strategiyası olmalı, dep aytıla.
Rusiye Avropa parlamentniñ reisi David Sassolige qarşı sanktsiyalar aqqında ilân etti.
Rusiye 2014 senesi Qırımnı işğal etti, soñra Ukraina, ABD ve Avropa Birligi er yıl uzatılğan iqtisadiy sanktsiyalarını kirsetti. 2021 senesi Ukraina akimiyeti yarımada işğaliniñ toqtatılması içün halqara meydançıq olacaq «Qırım platforması» quruluvınıñ teşebbüsçisi oldı.


text:
Qırım energetik qamaçavı boyunca aktsiya iştirakçileri yarımada qamaçavını çoq tutıp olacaqlarını hayal etmediler. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqşam efirinde yarımada qamaçavı aktsiyasınıñ idarecisi Lenur İslâmov bildirdi.
«Tabiiy ki, ertemi-keçmi resmiy Kiyev içün nasıldır bir kerileme etmege kere olacağını añlay edik. Ukraina akimiyeti, işğalci akimiyet ya da Moskva akimiyeti arasında, tahmin etmege bile qorqam, bazı bir añlaşmalar, nasıldır bir şeylerniñ bar olğanını añlaymız. Şunıñ içün energetik qamçavını çoq tutacaqmız dep hayal etmey edik», – dedi İslâmov.
Aytqanı kibi, Qırım energetik qamaçavı yerli sakinlerge yarımadanıñ qıtaiy Ukrainağa bağlı olğanını kösterdi.
«Onı tuttıq. Onı yapa bilecegimizni kösterdik», – qayd etti İslâmov.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım qamaçavı teşebbüsçileri dekabr 6 künü qıtaiy Ukrainadan yarımadağa elektrikniñ bir yolaq vastası ile berile bilecegi aqqında bildirgen ediler. Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko tasdiqaldı.


text:
Dekabr 24-ünde bazarertesi künü Rostov-na-Donu şeerinde Şimaliy Kavkaz bölge arbiy mahkemesinde Bağçasaray “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ dört iştirakçisi - Remzi Memetov, Ruslan Abiltarov, Enver Mamutov ve Zevri Abseitovniñ davası boyunca mahkeme qararını çıqaracaq.
Bu aqta “Qırım birdemligi” öz Facebook saifesinde haber etti.
“Bu insanlarnıñ terrorcılıqqa iç bir alâqası yoq. Dava malümatında olarnıñ qabaatını tasdıqlağan iç bir mantıqlı delil yoq. Bütün isbatlar “ekspertizalar” ve “gizli şaatlar“ğa esaslanğan. Tış ekimi, aşçı, qurucı ve iş adamı iç bir memumiy ya da cinaiy qanun bozuvını yapmadı. Bugün olar areketleri içün degil, dini içün apisteler”, - dep yazılğan beyanatta.
Rostov-na-Donu şeerinde Şimaliy Kavkaz bölge arbiy mahkemesinde “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ ekinci Bağçasaray taqımınıñ mabüsleri soñki söznen mahkemede çıqışta bulundı. Sönki sözde dava iştirakçilerinden iç birisi öz qabaatını tanımadı ve cinaiy davanıñ “siyasiy sebepli hususiyet” bar olğanını qayd etti.
2016 senesi mayıs 12-de Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede dört Bağçasaray sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov yaqalanıp, terrorizmde qabaatlandı. Olarnı, Rusiyede terroristik tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübheli sayalar.
2017 senesiniñ oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakinini tutıp alğan edi. Bular – Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zakiryayev ve Ernes Ametov. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.


text:
Qırımtatar halqınıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan ile körüşüvde qırımtatar tarafı Türkiyeniñ Ruisege qarşı Qırım işğalinden sebep cezalarnıñ kirsetmesinde israr etkenini bildirdi.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Türkiyeniñ cezalarğa qoşulmasında israr ete edik. Amma olarnıñ öz noqtaiy nazarları bar. Ukrainağa er taraflama yardım köstermege, onıñ topraq bütünligine qol tutmağa azır olğanını, amma cezalarğa qoşulmaycağını bildirdiler», – dey Cemilev.
Qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi şunı da bildirdi ki, Erdoğan Qırım ve Qara deñiz regionındaki vaziyetke bağlı NATO qararlarına qol tutmağa vade etti eken. Aynı şu vaqıtta Türkiye prezidenti şunı dedi ki, Türkiye Avropa birliginiñ azası olmay, şunıñ içün memleketi ABniñ Qırımğa bağlı bütün qararlarına qol tutmağa borclu degil eken.
Tafsilâtlıca Qırım.Aqiqatnıñ – Bütünlikke qol tutamız, amma cezalar olmaycaq: Erdoğan qırımtatarlarğa ne vade etti – maqalesinde oquñız.
Kiyevge mart 20 künü kelgen Recep Tayip Erdoğan Petro Poroşenko ile üç saatlik körüşüvni keçirdi. Memleket yetekçileri Ukrainağa bücet qıtlığınıñ yoq etilmesine 50 million dollar miqdarında ödünçniñ berilmesi aqta añlaştılar. Bundan da ğayrı, ola bilecek iqtisadiy işbirlik meselelerini muzakere ettiler. Aynı şu sırada, Türkiye prezidenti Ukrainağa köçip kelgen şahıslarnıñ ihtiyaclarına qarşılıqsız 10 million dollar miqdarında maliye yardımı aqqında ilân etti.


text:
Litvaniya parlamentiniñ spikeri Viktoras Pranckietis sentâbrniñ 1-de Herson vilâyetiniñ Novoalekseyevka qasabasını ziyaret etir, qırımtatarlarnı Qurban bayramınen hayırladı. Bu aqta Herson vilâyeti devlet memuriyetiniñ saytında aytıla.
«Çoq aytmağa kerekmey. Dost olıp, güzel kelecek olması içün beraber küreşmek kerek. Bir keçmişimiz bar, men bellesem, aydın kelecegimiz de olur», – dep qayd etti Pranckietis.
Sentâbrniñ 1-de Novoalekseyevkada esas Ukrainadaki ilk qırımtatar sınıfı açıldı. Tedbirni akimiyet, Qırımtatar Milliy Meclisi ve Türkiyedeki qırımtatar diasporasınıñ vekilleri ziyaret etti.
Yerli meclisniñ malümatına köre, Herson vilâyetinde 10 biñden ziyade qırımtatarı yaşay. Ekseriyeti Geniçesk rayonında otura.
Cuma künü, sentâbrniñ 1-de, dünya musulmanları Qurban bayramını qayd ete. Qırımtatarları bayramnı işğal etilgen Qırımda ve Ukrainanıñ ana qısmında qayd eteler.
Qurban bayramı – musulmanlarnıñ eki büyük bayramından biridir. O, acılıq yekünlengenini ifadelemekte. Oraza bayramından 70 kün keçken soñ qayd etile.


text:
Velosiped
Velosiped (lat. velox — tez, ayaq) pedallar arqalı adam mu'skilerı ku'shi menen ha'reketleniwshı, jer sırtında ju'riwge mo‘njellengen, do‘ngeleklı transport. Qolda (na'gıranlar velosipedı) ha'm motor (dvigatel) ja'rdemınde ha'reketlentiriletug'ın velosipedler de bar. Velosiped do'ngelek, rama, er, ro'l, pedal, sebi ha'm ekki shar (juldızsha)dan ibarat. Pedal basılganda og'an biriktirilgen shar shınjırı aylanadı, shınjır bolsa arqa do'ngelek og'ına mekemlengen shestirnanı aylantıradı. Velosiped qol ya'ki ayaq tormızı benen toqtatıladı. Do'ngelektın' o'lshemıne qarab, erkekler, a'yeller ha'm balalar velosipedlerı; wazıpasına qarap, universal, sport, mo'njelengen (sirkte, ju'k tasıwda isletıletug'ın, tirkeme arbalı, veloriksha), velosiped-drezina (relsda ju'rıw ushin) boladı. Da'stlepkı velosipedtı Karl Drais (Germaniya, 1818) oylap tapqan. Ha'zirgi ekki do'ngeleklı velosipedlerdın' tezligi 10—30 km/saat, awırlıgı 8—16,5 kg. Motorlı velosipedler saatına 30—50 km tezlik benen ha'reketlenedı. Sport velosipedı a'dewır jen'ıl boladı, tezligi saatına 70 km den ha'm onanda ko'birek bolıwı mu'mkin.


text:
Aqmescit mekteplerinde mayıs 20 kününden «soñki çañ» bayramları başlandı, haber eteler Aqmescitniñ Rusiye şeer memuriyetinde.
Müessiseniñ malümatına köre, tantanalı tedbirler paytahtta mayıs 23 kününe qadar keçecektir.
Aqmescit şeer memuriyetiniñ başı Gennadiy Baharev aytqanı kibi, bu sene «soñki çañ» bayramına ayrı diqqat etmek kerek, çünki Aqmescit mektepleri tam bir sene Rusiye programması boyunca oqudılar.
O, şeer memuriyetiniñ struktura bölüklerine bayram tedbirlerine azırlıq ketişatında iştirak etmek ve 2015 mezunlarını hayrlamağa teklifi ile buyurdı.
Qırımnı öz nezareti altına alğan Rusiyede «soñki çañ» bayramı keçirilecek bir kün belgilenmegen. Er oquv yurtu bayram kününi özü saylay bile. Mayısnıñ 25 kününe kelgen birinci devlet imtianından evel olmalı.
Ukraina mekteplerinde Soñki çañ bayramları mayıs 29 künü keçirilecektir.


text:
İlhaq etilgen Qırımda ana-babasız kelip bala ombudsmenine şikâyet etken balalarnıñ sayısı er yıl artmaqta, dedi "Sputnik v Krımu" radiosınıñ efirinde Rusiye nezaretindeki Qırımda bala aqları boyunca vekâletli İrina Klüyeva.
O qayd etti ki, bala muracaatlarınıñ sayısı ana-baba muracaatlarınen aman-aman bir kele.
"Çoqusı alda vekâletligi oquşnen bağlı vaziyetlernen muracaat eteler, misal içün oquv yurtlarında balalar arasında, bala ve ocalar arasında ve ilâhre dava çıqqanda şikâyet eteler. Bundan ğayrı vatandaşlıq meselelerinen muracaat eteler", - aytıp bere Klüyeva.
O qayd etti ki, oña ekseriyette 10-14 yaşındaki balalar kele.
"Tahminen dört yıl evelsi altı bala muracaatı olsa, keçken yılda 18 ariza edi", - dedi o.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca mahkemede 26 fevral 2014 senesi çekilgen video qaydlar şekilindeki maddiy isbatlar, qazalanğanlarnıñ ifadelerini red ete. Bunı Radio Svoboda muhbirine Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov bildirdi.
«Kösterilgen video qaydlar, bundan evel şaat ve qazalanğanlarnıñ bergen ifadelerini red ete. Olar dey ediler ki, sanki olar Ahtem Çiygoznıñ sözlerini bir-qaç onluq metr uzaqlıqta eşite bile ediler. Albu ki Çiygozden bir-qaç metr çette turğan kamera onıñ ya da diger iştirakçilerniñ sözlerini seslendirip olamay. Bütün seslerni biñlernen adamnıñ sedası qaplap ala», – dedi Polozov.
Advokatnıñ sözlerine köre, kösterilgen videolarda «Ahtem Çiygoz iç bir şekilde ciddiy teşkiliy-idariy vazifelerni eda etmey. Sıranı tertipley, İlmi Umerovnen, Zair Smedlâyevnen ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ diger azalarınen qonuşa».
«Ve daa bir noqta: videoda Aksönovnıñ (işğal etilgen Qırımnıñ rus yolbaşçısı – QA) idareci vazifesi pek yahşı körüne, o raqiplerine qarşı areket etmek içün insanlarnı teşkilâtlandırğan edi», – dedi Çiygoznıñ advokatı.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.
Qırım «mahkemesi» Çiygoznı aprel 8-ne qadar apiste qaldırmağa qarar alğan edi.


text:
Kefedeki platan alleyasında qazılğan çuqurda qırımtatar tilinde vesiqalar ile tolu qadimiy seyf tapıldı.
Vesiqalarnı öz közünen körgen şeer sakinleri, vesiqalarnı yel yol boyu darqatqanı aqqında ikâye ettiler. Vesiqalarnıñ bir qısmını çuqur yanından keçken insanlar toplap oldılar.
Çuqurnı qazğan işçilerniñ aytqanına köre, bazı kâğıtlarnıñ kenarları yanğan, bazıları ise – güzel alda ediler. Olarnıñ fikirince, kâğıtlar Qırım sakinleriniñ emek ya da bank defterçikleri ediler. Vesiqalarnı yoldan keçken insanlar alıp ketken. Qadimiy eşyalar müzeyiniñ hadimlerini vesiqalar tapılğan yerge çağırmağanlar, dep bildire Kafanews.


text:
Yanvarniñ 1-nde saba Aqyarda 87 yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Hastalar – üç yaştan 87 yaşqa qadar insanlar, dep bildire Aqyarnıñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
«80 insan tüzelgen soñ çıqarıldı. 83 yaşında bir kişi vefat etti. Umumen Aqyarda 6850 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. 6445 insan tüzeldi, 240 kişi vefat etti. Bugünki künde 151 kişi hastahanelerde buluna, 172 insan yengil hastalar bölüginde buluna», – dep aytıla haberde.
649 insan közetile – bu insanlar hastalarnen alâqada oldı, amma COVID-19 diagnozı tasdıqlanmadı.
Hatırlatamız, dekabrniñ 31-nde saba 85 yañı COVID-19 hastası qayd etilgen edi. Hastalar – altı yaştan 85 yaşqa qadar insanlar, 58 yaştan 81 yaşqa qadar beş kişi vefat etti.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
19 yılğa azatlıqtan marum etilgen Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Muslim Aliyev dört aydan berli ceza izolâtorında tutula.
Bu aqta «Qırım birdemligi» Aliyevniñ ömür arqadaşı Naciye Aci-Mamutovağa esaslanıp, Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«2020 senesi dekabrniñ 4-nden berli penitentsiar mmuessisesiniñ muarririyeti onıñ ceza izolâtorında qaluv müddetini farqlı sebeplerden uzata. Qırımlı musulman tutuv şaraitlerini şikâyet etmey, lâkin qorantasına yazğan mektüplerinde apishane sağlığı içün yahşı bir şey degil, dep qayd ete», – dep bildirdi birleşme.
İyünniñ 25-nde Moskva vilâyetiniñ (Rusiye) Vlasiha şeerindeki Arbiy istinaf mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsiniñ ükmüni deñiştirmeyip qaldırdı.
Böylece, Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ 2019 senesi qabul etken qararı deñişmedi. Mahkeme qararına köre, Muslim Aliyev 19 yılğa, İnver Bekirov 18 yılğa, Emir-Usein Kuku 12 yılğa, Vadim Siruk 12 yılğa, Arsen Cepparov 7 yılğa ve Refat Alimov 8 yılğa üküm etildi. Olar sert rejimli koloniyada qalacaqlar.
Amnesty International aq qorçalayıcı teşkilâtı Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» bütün mabüslerini vicdan mabüsi dep adlandırdı.
Ukraina Tış işler nazirligi bu üküm sebebinden Rusiyege narazılıq bildirdi.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatlaylar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Ukraina Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ işğalden azat etilmesi meselelrinde Avropa Şurası ile işbirlikte buluna ve endi «Rusiye ukrain ve qırımtatarlarnıñ aqlarını bozğan yerlerge baracaq yañı komissiya teşkil etildi». Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Şimaliy Avropa ve Baltiya parlamentler reisleriniñ eyyetleri ile körüşüvde bildirdi.
«Prezident Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı ile bağlı bir sıra misallerni ketirdi ve Şimaliy Avropa ve Baltiya parlamentlerini bu meselege diqqat etmege çağırdı. Devlet başı parlament yetekçilerine Ukraina topraq bütünligi ve mustaqilligine qol tutqanları içün minnetdarlığını bildirdi», – denile matbuat hızmetiniñ beyanatında.
Petro Poroşenko Rusiyede qanunsız sürette tutılğan ukrain vatandaşları Nadejda Savçenko, Oleg Sentsov ve digerlerniñ azat etüv meselesine diqqat ayırdı.
Dört insandan ibaret olğan ve İsveçre diplomatı, elçi Jerar Ştudman reberliginde Avropa Şurasınıñ eyyeti Qırımğa yanvar 25 künü keldi. Avropa Şurasınıñ baş kâtibi Turbern Yagland degeni kibi, eyyetni Qırımğa yarımadada insan aqları ile bağlı vaziyetke qıymet kesmek içün yolladı. Bunıñ ile eyyetniñ işi mustaqil olacağını qayd etti, onıñ işi Qırımnıñ territorial statusına bağlı degil eken.
Avropa Şurasınıñ közeticileri Qırımğa soñki bir buçuq yıl içinde kirgen halqara teşkilâtlarnıñ ilk temsilcileri oldı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Uraina Baş Prokuraturasında özleri ya da aqrabaları 1944 senesi Qırımdan sürgün etilgen 160 insannıñ cedveli tizilgenini beyan ettiler.
Müessiseniñ matbuat hızmeti haber etkeni kibi, olarnı qurbanlar olraq sorğudan keçirmek içün, olarnıñ Herson vilâyetine kelecek künleri ve yanlarına alacaq vesiqaları belgilendi. Böylece olar mecburiy sürgünde iştirak etkenlerini isbatlaycaqlar.
Ukraina Baş savcılığı bu kibi işlerde, şu cümledem Holodomor işinde, evel endi taqiqatlar alıp barğan Ukraina Telükesizlik Hızmetiniñ taqiqatçılarını ayrı taqiqat işlerini alıp barmaq içün celp etecegini beyan ete.
Bundan da ğayrı, bu iş boyunca Baş prokuratura Ukrainanıñ 300 ilmiy kitaphanesine muracaat etip, 1944 senesi qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesinen bağlı malümatlarnı (vesiqa, derc etilgen maqale, ilmiy işlerni) bermege rica etti. Soñra ilmiy-demografik ekspertiza tain etilecektir.
Mayıs ayında Ukraina Baş prokuratursındaki Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ savcılığı qırımtatar milletiniñ ve diger halqalrnıñ 1944 senesi evelki Qırım SSC topraqlarından mecburen sürgün etilgenleri boyunca cinaiy iş çerçivesinde mahkemeden ögüne taqiqatlar ötkerecegini bildirgen edi. Bu vaqialar Ukraina Cinaiy Kodeksiniñ 1 bölümi 442 maddesi (genotsid) boyunca taqiq etile.
Qırım prokurorınıñ malümatına köre, 1944 senesi mayıs-iyül aylarında Qırımdan 225 biñden ziyade qırımtatar ve diger halq mensupları Özbekistan, Qazahistan, Başqurtistan Cumhuriyetlerine ve diger RSFSC vilâyetlerine sürgün etildiler.
2015 senesi 12 noyabr künü Ukraina Yuqarı Radası qırımtatarlarnıñ 1944 senesi sürgün etilgenlerini genotsid olaraq tanıdı.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqınıñ sürgünlik qurbanlarınıñ hatıra künüdir. Bu künü 1944 senesi yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnı alıp ketken ilk tren köçken edi. Episi olup 180 biñden ziyade qırımtatarı sürgün etilgen edi.
Er sene Qırımda sürgünlikniñ yıllığına bağışlanğan hatıra merasimleri keçirile edi. Şu cümleden – Qırım paytahtınıñ merkezinde matem mitingleri ötkerile edi. Lâkin 2014 senesi mart ayında yarımada Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Aqmescitniñ merkezinde bu kibi merasimler yasaq etildi.


text:
Meraqlı bir zaman. «Ukraina» yazılı urba kiyemeymiz – «Qırımbizimler» kelip, çıqarmağa zorlay bileler. Ukraina işaretlerini qorqa-qorqa taqamız. Sarı-mavı renklerde qıyafetler de telükeli. Alğanımız ile maqtanıp olamaymız. Añlaymız – razı olmağanlarnı tapalar, qayd eteler...
Bunı tasavvur etmek ya da yabancılarğa tarif etmek mümkünmi, bu şeyler yasaq etilgenini aytmaq mümkünmi? Uquq yasağı yoq, amma cemaatnıñ açuvlanğan bir qısmı kirsetken yasaq bar. Qoluma sarı-mavı bilezlik taqıp, Aqyarda ketem, artımdan yol politsiyası hadimi çapıp kele. O, maşinanıñ yanında tura edi. Çapıp keldi. İs etip, közlerimdeki yıldırımlar ile aylanıp baqtım. O, qaytıp ketti.
Bugünde-bugün kök ve küneş renklerinde urba kiymekten tüleke şaraitlerinde yaşaymız. Kindar «goblinler» açuvlana. Faşistler yeudiylerni taqip etken zamanını añdıra. Olarnı evlerniñ üstünde «yeudiy» yazmağa zorlağan ediler ve olar soqaqlarğa çıqmaqtan qorqqan ediler.
Biz fotoresimlerni paylaşamız. Ukraina «avasını» yapmağa tırışamız. «Men – Ukraina» degen er şey: kölmek, bilezlik vastasınen. Böylece Qırımnıñ ukrainlerine qoltuta ve qıtağa selâm yollaymız. Biz bu işaretlerni taqamız, tanış olmağan insanlar bazı vaqıtları tebessümnen qarşılay ve yol bereler. Quvanamız.
Qırımdan eki kişi bu şeylerni kiye ve taqalar. Men de sizge selâmımıznı yollayım.
Balalarımız ve torunlarımız tarihımızğa şaşacağını tasavur etem...
Vera Levkoviç, Qırımlı, bloger
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını bildirip, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
«Hizb ut-Tahrir» ile alâqalarında qabaatlanğan Qırım musulmanlarınıñ işini baqqan Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi mart 22-23 künleri Aqyarlı Ruslan Zeytullayev davasını baqıp, imayecileriniñ bir sıra muracaatlarını red etti. Bu aqta mahkeme toplaşuvlarından soñ advokat Emil Kurbedinov haber etti.
«Bu eki kün devamında imaye tarafı öz delilerini ketirmege tırıştı. Ne içün tırıştımı? Çünki 8-den ziyade muracaat soraldı: delilerni kelirmek içün, ekspertlerni davet etmek içün, şaatmı çağırmaq içün. Faqat iç bir muracaatımız qabul olunmadı. Zanımızca, buña iç bir sebep yoq edi», – dedi Kurbedinov.
Onıñ bildirgenine köre, mart 23 künü advokatlar mahkemecilerniñ bütün taqımını çetleştirmege rica etken.
«Fikirimce, mahkeme bu davanıñ evelden belli olğan bir neticege çıqarmağa istey. Ve tartışuv qaideleri bugün qaba şekilde bozuldı. Elbette, çekilmelerine dair muracaatnı da qabul etmediler», – dep qoştı advokat.
Ruslan Zeytullayevniñ davası boyunca nevbetteki mahkeme toplaşuvı mart 29 ve 30 künleri olacaq. Toplaşuvlarda imaye tarafınıñ şaatları ifade berecekler.
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi, iyün 1-de mahkemeni başlap, sentâbr 7 künü «Hizb ut-Tahrir» ile alâqalarınen qabaatlanğan Qırım musulmanlarınıñ işi boyunca ükmüni çıqardı. Mahkeme qararına binaen, Aqyar sakini Ruslan Zeytullayev «Hizb ut-Tahrir» bölügini teşkil etti dep yedi yılğa, Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primov ise beş yılğa qadar apiske alındı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Ukraina Tışqı işler nazirligi, Rusiye akmiyeti tarafından yapılğan «nevbetteki safsata mahkemesini» takbih etti ve Rusiyeden deral ükümüni lâğu etmesini talap ete.


text:
Ukraina «Eurovision-2019» yır yarışında iştirak etmeycek. Bu aqta Ukraina milliy devlet teleradiokompaniyasınıñ idare reisi Zurab Alasaniya Facebook saifesinde bildirdi.
«Bu vaziyette, Devlet yayınları qanunına esaslanıp, ve milliy saylavnıñ aşırı siyasetleştirüv vaziyetinde, Devlet teleradiokompaniyası «Eurovision-2019» halqara yır yarışında iştirak etmekten vazgeçmege qarar aldı», – dep yazdı Alasaniya.
Fevralniñ 23-nde «Eurovision-2019» ukrain milliy saylavında yırcı Maruv ğalebe qazandı. Maruv Rusiyede çıqışta bulunğanını aytqan edi. Daa soñra MARUV «Eurovisionğa» barmaycağı aqqında belli oldı. O, Ukraina milliy devlet teleradiokompaniyası ile añlaşıp olamadı.
Yırcı MARUV «Eurovisionda» iştirak etmekten vazgeçkenini izaatlap, «yarıştaki iştirakini siyasetçilerimizniñ aktsiyalarına çevirmeyip», şiarlarnen çıqışta bulunmağa azır olmağanını bildirdi. Bundan evel yırcı onı yır yarışından vazgeçtirmek içün basqı yapalar, dep ayttı.
Daa soñra Freedom-jazz, Kazka ve Brunettes Shoot Blondes taqımları yarışta iştirak etmekten vazgeçti.


text:
«Ukrenergo» şirketinde bildirilgeni kibi, dekabr 7-de, Ukraina energetika ve kömür sanayı Nazirliginiñ, uquq qoruyıcı organlarınıñ temsilcileri ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yolbaşçılığı ile muzakerelerniñ neticesinde «kerginlikniñ ğayrıdan berilmesine elektrik yolaqlarınıñ azırlav işleriniñ soñunace becerilmesi aqqında añlaşma qabul etildi».
«Ukrenergo» saytında bildirilgeni kibi, 220 kV Kahovka-Titan yolağınıñ işlettirilmesi, ilk evelâ, Herson vilâyetiniñ eki rayonına elektrik teminlevini qaytarır.
Bunıñ ile şunı da qayd eteler ki, podstantsiya «soñki afta devamında bir qaç sefer qazaiy şekilde söndürile edi».
«Yolaqnıñ işlettirilmesi – Herson ve Nikolayev vilâyetleriniñ energetik teminlevini yerine ketirgen «Kahovka» stantsiyasınıñ normal çalışmasına ilk adımdır», – denile beyanatta.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil.
Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım qamaçavı teşebbüsçileri dekabr 6 künü qıtaiy Ukrainadan yarımadağa elektrikniñ bir yolaq vastası ile berile bilecegi aqqında bildirgen ediler. Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko tasdiqaldı.


text:
Qazaqstanda koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı tağı 1,9 mıñğa artıp, jalpı esebi 1 millionnan astı. Qazan ayınıñ alğaşqı üş apt..
Bügin, beysenbide Toqaev Qazaqstan halqı assambleyası otırısı kezinde «zañsız şeruge qatısqandar zañmen jauapqa tartılatının» mälimdedi. Bwl jöninde A..
Qazaq memlekettik akademiyalıq opera jäne balet teatrınıñ direktorı Tayır Qarataev Äliya Nazarbaevanıñ kitabınıñ twsaukeserin teatr ğimaratında ötkizu..
Qazan ayında basqa öñirlerge qarağanda eñ köp sırqat tirkelgen Almatıda 7025 adamnıñ taldauınan koronavirus anıqtalğan, tağı 140 adamğa koronavirus pn..
Juırda atışulı «13-tiñ sotı» boyınşa bes jılğa qamau jazasına kesilgen, qwqıq qorğauşılar «sayasi twtqın» dep tanığan azamattıq belsendi Qayrat Qılışe..


text:
O şunı da qayd etti ki, Rusiye NATO ve Moskva arasında olğan işbirlikniñ printsiplerini bozdı ve bu al ileride eki taraflama munasebetlerni qurmağa imkân bermey.
Rasmussen Brüsselde çıqışta bulundı. Anda bugün NATO çetel işler nazirleriniñ eki künülik toplaşuvı başlandı. Kün tertibinde Ukraina meselesi turmaqtadır.
Soñki ayları Rusiye Ukraina şarqiy sıñırlarında biñlerce askerlerini topladı. Böyle areketler Qırımnıñ qoşuluvından soñ, Moskva Ukrainanıñ şarqiy sıñırlarını da işğal ete bilecegi aqqında qorqu doğurdı.
Keçken bazarertesi künü Rusiye mudaafa nazirligi ukrain sıñırlarından bir batalyonnıñ alıp çıquvını ilân etken edi. Sıñırlarda, Moskvada aytılğanı kibi, arbiy ögrenüvler keçirile edi.


text:
Aqyar sakinleri Ukraina ordusına 2 biñ dollar ve 1 biñ grivnanı berdiler.
Bunı «Povertaysâ jıvım» Orduğa yardım fondu Facebook saifesinde bildire.
«Lütfen, Aqyar Ukraina olğanını yazıñız! Bizni Rusiyege qoltutqan adamlarnı olaraq qabul etmeñiz! Anda yahşı insanlar çoq! Bizler bu «referendumlarğa» barmadıq! Bizler olarnıñ qanunsız olğanını añlay edik! Ukrainanıñ kerçek vatanperverleri mında!», – dep tekrarlay qırımlılarnıñ aytqanlarını göñülliler teşkilâtınıñ reisi Vitaliy Deynega.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
İşğal etilgen Aqyarda belli olmağan şahıslar bala parkında turğan Volodâ Ulyanovnıñ (Leninniñ) eykelini yıqtırdı. Bu aqta iyül 12-de, salı künü rusiyeli Aqyar gubernatorınıñ muavini Aleksandr Reşetnikov bildirdi.
«Bugün saba ziyaretçiler yıqtırılğan eylkelni kördi. Yanında asfaltta onıñ siluet resimi bornen yapıldı, böyle ölüm vaqialarında yapalar.
Böyle vandalizm vaqialarını takbih etemiz. Aqyar farqlı devir abidelerine ürmetnen davrana. Şeerde Ulu Yekaterina, em de kommunizm erbaplarınıñ eykelleri, em de Lvov tarafından israrlıqnen ediye etilgen Taras Şevçenko abidesi tura. Maydandan varvarlarğa oşamaq, bu Aqyar adeti degil», – dep aytıla beyanatta.
Aqyar uquq qoruyıcıları müessiseniñ resmiy saytında vaqia aqqında malümatnı bildirmey.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Cuma künü, martnıñ 20-nde, koronavirus pandemiyası sebebinden Çeh Cumhuriyeti ve Poloniyadan tahliye etilgen ukrainalılarnen trenler Kyivge keldi. «Ukrzaliznıtsâ» bunıñ içün beş «İntersiti+» trenini berdi. İlk dört trennen 2,4 biñ Ukraina vatandaşı qayttı.
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ bildirgenine köre, trenler kelgeninen vagonlarğa sıñırcılarnen beraber sanitar-karantin bölüginiñ vekilleri mindi. Nolculardan iç birisiniñ şikâyeti yoq edi, er biriniñ sıcağı normada edi.
Ukraina Sağlıq nazirliginiñ bildirgenine köre, martnıñ 20-ne qadar memlekette COVID-19 hastalığına oğrağan 39 insan qayd etildi. Üç kişi can berdi. Ukrainada ilk hastalanğan kişi tüzeldi.
Johns Hopkins universiteti yanındaki Tedqiqatlar merkeziniñ malümatına köre, dünyada martnıñ 20-ne qadar 244 500 koronavirus hastası qayd etildi. 10 000-den çoq kişi öldi, 86 000-den çoq tüzeldi.
Tahliye etilgen ukrainalılarnıñ trenleri Kyivde nasıl qarşılandı, Azatlıq Radiosı mühbiriniñ fotoresimlerinde baqıñız.


text:
İçtimaiy ağlarda "Zavjdı v sertsi" ("Daima yürekte") ukrain fleşmobı başlandı, teşkilâtçılar, Qırım aqqında ikâyeler ve hatıravlarnen paylaşmağa çağırta.
Bunı "Ukrinform" haber agentligine leyhanıñ teşkilcilerinden birisi, Gres Todorchuk agentliginiñ ortağı Oleksandr Todorçuk haber etti.
"Daima yürekte" leyhasınıñ maqsadı - yüregimizde olğan Qırım aqqında ikâyelerimiz ve hatırlavlarımız, vaqtınca ilhaq etilgen Qırımnı Ukrainanen bağlağanı köstermektedir. Öz leyhamıznen, Qırım mevzusı daima aktual olğanını köstermege isteymiz", - dedi Todorçuk.
Onıñ aytqanına köre, leyha, onlarce ukrainler Qırım aqqında hatırlavlarınen paylaşqan bir sıra videolarnen başlandı.
"Bu adiy adamlar, olar Ukrainanıñ em ğarbında, em şarqında yaşay. Olarnıñ arasında köçken adamlar, qırımatatarlar, yarımadada doğıp ösken adamlar bar. Anda balalaıqta barğan ve Qırım aqqında hatıraları qalğan adamlar bar. Köstermege istegenimizniñ esası - epimizniñ Qırımnen bağlı unikal ikâyemiz olğanını köstermektir", - dedi Todorçuk.
Leyha çerçivesinde "#зaBжди_y_cepцi" heşteginen içtimaiy ağlarda bir fleşmob başlandı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
İranda eñ az 12 kişi koronavirus sebebinden çıqqan COVID-19 hastalığınıñ qurbanı oldı. Memlekette koronavirusnen hastalanğan eñ az 61 insan qayd etildi, dep bildirdi sağlıq naziriniñ muavini İrac Harirçi bazarertesi künü, dep haber ete Reuters haber agentligi. COVID-19 merkezi olğan Qıtay tışında eñ büyük ölüm sayısı mında qayd etildi.
Bu aqta Radio Azattık haber ete.
Hastalarnıñ eñ büyük sayısı Tehrandan 120 kilometr uzaqlığında Kum şeerinde qayd etile. Kumnı temsil etken parlament azası Ahmad Amirabadi Farahani fevralniñ 24-nde soñki eki afta içinde koronavirustan ölgen 50 insan aqqında bildirip, devlet qırğınlıqqa pek yavaş cevap bere, dep qayd etti.
Sağlıq nazirliginiñ vekili Harirçi bu malümatnı red etti. Devlet telekanalınıñ yayınında kösterilgen matbuat konferentsiyasında Harirçi, parlament azası aytqan raqamlar kerçekke yaqın olsa edi, sağlıq naziriniñ muavini vazifesini terk eter edi, dep ayttı. Bazarertesi künü, fevralniñ 24-nde, ilk koronavirus hastaları aqqında Küveyt, Bahreyn, Iraq ve Afğanistan ilân etti.
Iraqta hastalanğan kişi ilâhiyatçı student ve İran vatandaşı ola, o, sıñırlar resmiy şekilde qapatılmağandan evel memleketke keldi. Afğanistanda ise ilk koronavirus hastası İran ile sıñırdaki Gerat vilâyetinde qayd etilgen qayd etildi. Anda fevqulâde vaziyet rejimi ilân etildi.
Koronavirustan ölgenler olğanı içün İran ile qomşu memleketler sıñırlarnı qapattı ve bu memleketnen uçaq seferlerini sıñırladı, dep haber etilgen edi. Tacikistan da İran ile uçaq seferlerini vaqtınca qapatmağa qarar aldı, dep ayttı vatandaş aviatsiyası agentliginiñ müdir muavini Aziz Nabizoda Azattıknıñ tacik muarririyetine.
Soñki malümatqa köre, dünyada 79 biñden çoq insan koronavirusnen hastalandı, 2 500-den çoq kişi öldi.


text:
Türkiye Ankarada keçirilecek II Bütündünya qırımtatar kongressinine azırlıq ketişatı soñuna yetkeni aqqında Facebook saifesinde Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi.
«Ukraina, Qırğızistan, Qazahistan, Kanada, Litvaniya, Poloniya, Rusiye, AQŞ, Romaniya, Türkiye, Frenkistan ve Avropanıñ diger memleketlerinden bir 200 qırımtatar cemaat teşkilâtlarınıñ vekilleri iştirak etecek II Bütündünya qırımtatar kongressinine azırlıq ketişatı soñuna yetti», – yaza Çubarov.
Hatırlatamız, Kongress Ankaradaki 750 insannı sığdırğan «Bilkent Otel» konferents-zalında keçirilecek. Teşkilâtçılar Ankarağa Kongress vekilleri ve musafirleri olaraq kelmege istegen qırımtatar cemaat teşkilâtları temsilcileriniñ sayısı çoq olğanından sebep büyük salonnı sayladılar.
II Bütündünya qırımtatar kongressiniñ işine Qurultay ve Meclisni tanığan ve olarnıñ qararlarına köre faaliyet köstergen bütün qırımtatar cemaat, siyaset teşkilâtları ve areketleri, fond, sanat taqımları, milliy matbuat vastaları davet etile.
Ukraina, Türkiye, Romaniya, Bulğaristan, Rusiye, Poloniya, Qazahistan, Qırğızistan, Frenkistan, Amerika Qoşma Ştatları ve diger memleketlerden iştirakçilerniñ kelmesi beklenile.
Cemaat teşkilâtlarından ğayrı Kongresske Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları, tevtiş komissiyasınıñ azaları, regional Meclislerniñ reisleri ve olarnıñ muavinleri, Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ vekilleri davet etilecek.
I Bütündünya qırımtatar kongressi Aqmescitte 2009 senesi mayısta olıp keçken edi. Kongresste tahminen 800 kişi iştirak etken edi – 12 memleketten 160 qırımtatar cemaat-siyasiy teşkilâtınıñ vekili.