text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ fikirince, Qırım «akimiyetiniñ» Meclis reberligine olğan itibarnı yoq etmek ıntılışları Qırımdaki vaziyetni yalıñız kerginleştirecek.
Çiygoz Qırım.Aqiqat saytınıñ mühbirine aytqanı kibi, Çubarovnıñ kiriş yasağı «şaşılacaq qanunsızlıqtır».
«Halq açuvlana, bir sıra telefon subetleri, ağzaviy muracaatlar. Adamlar şaşıp qala», – dep tarif etti Meclis reisiniñ muavini.
Onıñ fikirince, Çubarovnıñ Qırımğa kiriş yasağı qırımtatar halqınıñ temsil organınıñ işine tesir etmeycek.
Meclisniñ akimiyetke namzeti kösterilgen vekillerni vazifelerinden vazgeçmege tevsiyesini izaatlap, Çiygoz böyle dedi: «O vaziyetke oğrap, bizler «akimiyetnen» faydalı dialog olması içün bizim vekillerimizniñ namzetlerini köstermege qarar aldıq. Yazıq ki, maqsadına irişmedik. Bugün Meclis ile dialog olmasa, Qırım akimiyetiniñ problemleri bar».
Malüm olğanı kibi, öz başına ilân etilgen Qırım «akimiyeti» Herson vilâyetindeki Geniçeskte olıp keçken toplaşuvdan qaytqan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı yarımadağa kirsetmedi.


c: text/html

text:
«Ğarp icracılardan iç kimse o qadar seyircini toplamadı. Kontsert üç buçuq saat devam etti, taqımnıñ 35 yırı yanğıradı», – deyler matbuat hızmetinde.
«Okean Elzı» taqımnıñ yırcısı Svâtoslav Vakarçuk 1994 senesi yazda Lvov şeerinde birinci erkânnıñ çalğıcıları ile repetitsiyalarnı keçirmege başladı. Olarnıñ arasında Pavlo Gudimov (gitara), Yuriy Hustoçka (bas-gitara) ve Denis Glinin (uruv aletleri) edi.
«Okean Elzı» taqımınıñ birinci çıqışı 1995 senesi yanvar 12 künü edi. O vaqıt kontsertte yedi biñ insan bulundı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
İlhaq etilgen Qırımda Rusiye arbiy komissariatları Rusiye arbiy oquv yurtlarına kirmek daveti ile teşviqat kampaniyasını başladı.
Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Yarımadanıñ arbiy komissariatları, Rusiyedeki 39 arbiy oquv yurtunıñ Qırım sakinlerini oquvğa almaq azır olğanını bildireler. Bu cedveldge arbiy oquv yurtlar, institutlar ve akademiyalar kire.
Bunıñnen birlikte, Râzan aliy ava desantı komandanları oquv yurtu, Qırım sakinleri içün reklamalarda teklif etilgen arbiy oquv muessiseleri arasında brinci yerde tura.
Aprel 20-de Qarasuvbazar rayonında keçken «yunarmeyets»ler («gençler ordusı azaları») yarışında Qarasuvbazar rayonınıñ arbiy komissarı Yuriy Kamışenko, ketken sayın daa çoq qız arbiy zenaat saylay, dep qayd etti.
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım ukümetiniñ malümatına köre, 2018 senesinde Rusiye ordusına eki biñden ziyade Qırım sakinini askerlikke çağırmaq niyetindeler. Öz nevbetinde Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası yarımada sakinlerinden, Rusiye ordusında hizmet etmek içün celpnameler alğanları aqqında Ukraina uquqqoruyıcı organlarına haber etmege rica ete ve Rusiyeniñ areketlerini qanunsız dey.
BMTniñ Ukrainada insan aqları boyunca monitoring missiyası, 2017 senesinde eñ az 4800 Qırım sakininiñ Rusiye silâlı quvetlerine askerlikke çağırılğanını bildirgen edi.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Terrorizmge qarşı tedbirler devamında 258 arbiy hızmetçi elâk oldı, 922 yaralandı, 45 arbiy insan esir alındı, – dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Bu malümatnı RNBO malümat merkeziniñ spikeri Andrey Lısenko iyülniñ 15-de brifingde aydınlattı.
Bundan evel Amerika Qoşma Ştatları Rusiyeni Ukraina şarqında arbiy tehnika, şu cümleden tanklar vastasınen separatistlerge qol tutqanında qabaatladı.
AQŞ Devlet departamenti aydınlatqan analitik malümatında aytıla ki, Vaşingtonnıñ «Rusiyeniñ separatistlerge qol tutuvı toqtatılğanını tasdıqlağan deliller» aqqında haberi yoq.


text:
Hersonğa iş boyunca barmaq kerek edi. Maşinağa mindik. Yol boyu birinci kere Qırımdaki avtomobil yaqarlıq merkeziniñ biri yanında toqtadıq. Qavehanede yemek çeşiti az, tükânnıñ beştahtaları aman-aman boş. Qulağımızğa dinamiklerden yañğırağan: «Artıq Pulls toqtadı…» kibi sözler ilişti.
Aydavcı añlattı: «Pulls – bu dizel yaqarlığı» eken. Hatırladım, yaqarlıq merkezleri ile birlikte tükânlar, kenef, qavehaneler qurulğanını birinci kere 1997 senesi Türkiyede körgen edim. O vaqıt, Qırımda bu kibi hızmetler öyle de peyda etilmez, dep tüşüne edik. Endi ise, olar barlar, amma adam yoq…
Sıñırnı tez keçtik. Daa bir toqtav endi qıtada avtomobil yaqarlıq merkezinde oldı. Pencereden tükândaki mahsullar körünip tura. Maşinanı sevimli çetel yaqarlıqnen toldurmağa rica etemiz. Onı artıq bizge ketirmeyler. Sarı-mavılı bayraqlarnı er yerde köremiz (olarnıñ sayısı Qırımdaki «üç renklidekinden» daa ziyadedir), bankomatlar çalışa ve tölevler tek grivnada yapıla. Niayet! Ukraina yaşasın!
«Fabrika» ticaret-eglenceli merkezinde ilk nevbette Qırımdan köçken «MakDonalds»ke aşıqalar – andaki yemekni sağınğanlar. Men ise, bu yemeklerge sevda olmağanıma quvanıp, Qırımdan sımarışlarnı yerine ketirmege çaptım – ukrain pasportına qılıftan başlap, ilâc, küçük turmuş tehnikasına qadar mahsulatlarnı satın aldım. Bizde, bularnıñ bazısı ya yoq, ya paalı.
Yerlilerge hatırlatam: «Ukrainanı sevip, onı bar olğanına qadar aybetleñiz. Biz de bir kün kelir qolumızdan çekip alacaqlarını iç tüşünmey edik». Cevap olaraq, keder ile: «Siz Qırımdan kelgendirsiz?». Ebet, añlamamaq küçtir…
İşlerimizni tamamladıq, artqa qaytamız. Bu sefer sıñırda çoq bekledik, tahminen 3 saat turdıq. Yengil ve yük maşinalarnı nevbetnen yibereler. Körgenim kibi, qırımğa qıtaiy Ukrainadan tek aşayt mahsultlarnı degil de, qurucılıq malzemelerni de ketirgenlerini kördim. Qartopnı ketirmege yasaqladılar, amma, bir küçük avtobus yuvulğan havuç, qapısta, biber, sarımsaqnen tolu edi. Ukrainasız iç yaşap olamaymız.
Eñ çoq kederletken şey, nevbetler degil de, mında iç bir vaqıt olmağan ve kerek degil sıñır…
Ukrain sıñırcıları tarlarda bulunalar, desek olur. Ondan sebep yüzleri de küneşten qarardı. Yolcular, kerek şaraitler olmağanından sebep itiraz bildireler («yigitlerni acıymız»), amma, men mında da o bir tarafta olğanı kibi tekmil bir sıñır olğanını istemez edim, Rusiyeli sıñırcılar yerli olmağanları körünip tura, tomalaq yüzlü, beyaz tenliler…Maden damlı saçaq astında, qollarında birer şişe – oturalar. Söz kelimi, olar pasport (ukrain ya da rusiyeli) aqqında soramaylar, qayda yazılğanıñnı – yarımadada qayd etilgenler migratsion kartasını toldurmaylar.
Ne içündir keçken sene Macaristanğa seferimni hatırladım. Bu endi avropalı memleket aytmağa mümkün. Er yerde temiz-pak ve tertip olğanda, bizge harabe alda olğan eki qatlı ev ve diger binalarnı köstereler. Gid añlattı: «Bu yerde sovet ordularınıñ qısımı yerleşe edi». Olar da, ömürlik şu yerde olacaqlarını tüşüne ediler… Hucur bir şey, amma ne içündir macarlar bu binalarnı qullanmadılar. Ya da irendiler (aytalar ki, Almaniyada bu kibi binalarnı tertipke ketirmekni ğayet paalı tüşüngenler – sovet adamları şu yerlerni o qadar horlağan), ya da hatıra olaraq qaldırdılarmı…
Demir yol ile qullanğanlar Canköyni körip şaşqandırlar. Bir vaqıtları adamlar qaynağan, iç bir tren toqtamay keçmegen stantsiya, boş arbiy sıñır merkezine çevirildi. Soñki yılları, bu Qırımda eñ dülber vokzallarından biri edi. Yolcularnı qarşılap, ozğarğanlarnı endi vagonlarğa yaqın qoymaylar, tek biletleri qollarında olğan yolcularnıñ özü keçe bileler. Mal taşığan vagonlar yürmeyler. Evelden bu yerde ufaq-tüfek şeylerni, yemek satqanlar da işsiz qaldı. Şeerniñ sakinleri keçmiş ayatnı qaytarmağa arz eteler. Olar, «qırımbizimki» böyle olacağına iç te ümüt etmegen ediler…
Elzara Beşuyli, qırımlı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Qırımda keçken künü daa bir koronavirus hastası qayd etildi – Qurman rayonında 11 yaşında bala hastalandı.
Bu aqta aprelniñ 21-nde Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov COVID-19 tarqaluvına qarşı operativ ştab toplaşuvında bildirdi.
«Daa bir hastamız bar – Qurman rayonında qorantada hastalanğan 11 yaşında bala. Alâqada olğan insanlar belli. Anası boksqa alınğan edi», – dedi o.
Bu malümatnı Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçı muavini Dmitriy Krutikov tasdıqladı.
«Anasınıñ koronavirus yuqunçı qayd etilgen edi, bu bala yaqından alâqada oldı. Anası izolâtsiyağa alındı. Keskin nefes virus yuqunçı alâmetleri bar edi, talili alındı ve koronavirus qayd etildi. Bala cumhuriyetniñ yuqunç hastahanesinde buluna. Alâqada olğan 10 insan bar, üçü izolâtorda, ekisi hastahanede buluna. Beş kişi özüni izolâtsiya etti. Qorantada iş devam ete», – dep bildirdi o.
Qırımnıñ Rusiye Sağlıq nazirliginiñ malümatına köre, umumen Qırımda 46 COVID-19 hastası bar, 23-ü hastahaneden çıqarıldı, 23-ü tedaviylenmege devam ete. Aprelniñ 20-ne qadar Aqyarda 18 koronavirus hastası qayd etildi.
«Qırım aq qorçalayıcı gruppası» bildirgenine köre, aprelniñ 13-nden 19-na qadar işğal etilgen Qırımda ve Aqyarda resmiy şekilde qayd etilgen COVID-19 hastalarınıñs ayısı aman-aman eki qat arttı. Aq qorçalayıcılar, monitoring vaqtında elde etilgen malümat Rusiye akimiyeti derc etken resmiy raqamlarnıñ kerçek olmağanını köstere, dep bildire.
Ukraina reintegratsiya nazirligi, işğal etilgen Qırımda ve Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ ayrı rayonlarında COVID-19 aqqında malümat derc etilgen soñ olarnıñ saytı Rusiyede blok etildi, dep bildirdi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qumuq Aytıwları wa Atasözlerİ
Til.im sayfabız yañı qumuqça-orusça sözlügü açıq yayılğanın sayalı bildirme şatdır! Bu sözlük — orusça tarcuması bulan Qumuq Atasözleri wa Aytıwları Sözlügüdür — Qumuqnu ruhun artıq teren añlama boluşar ekeni şeksizdir. Sözlüknü Nurmuhammat Haciahmat professoru cıyğan, onu Qumuqça-Orusça Frazeologya Sözlügü bulan iyerçen de etip. Tek bu yañısı tap-tazza madaniyatnı wa tarixni göz alğa tuta. Bu sözlüknü oxuma — bek keplendiregen çalışıw, wa siz oğar iştahlı bolajaqğa umut etebiz.


text:
Eger de halqara cemaatçılıq işğal etilgen Qırımda kütleviy ayırımlar ile bağlı vaziyetni tertipleşmek içün areket etmese, insan aqlarınıñ bozuluvı devam etecek, neticede ise yañı ziddiyetler peyda olacaq, dep tüşüne İnsan aqları boyunca Halqara Federatsiyanıñ (FIDH) prezident muavini Tolekan İsmailova.
Bu aqta oktâbr 9 künü aşkâr etilgen FIDH arizasında aytıla.
Mında şunı qayd eteler ki, Şarqiy Avropada Qırımnıñ işğali zamanından davalı statusı olğan beş subyekt sayılmaqta. Qırım Pridnestrovye, Cenübiy Osetiya, Abhaziya ve Nagornıy Karabahqa qoşuldı.
«Eger de birincisi Rusiye tarafından qanunsız sürette işğal etilgen olsa, diger dörtü halqara toplulığında tanılmağan öz başına ilân etilgen cumhuriyetler ola», – denile arizada.
FIDH, regionda şerikleri ile, vaziyetni ögrendi ve arizasında insan aqlarınıñ ciddiy bozuluvlarını qayd etti. FIDH zarar körgen regionlar bu bozuluvlar sebebinden mahkemege muracaat ete bilmegenini takbih ete.
«Eger de halqara cemaatçılıq işğal etilgen Qırımda kütleviy ayırımlar ile bağlı vaziyetni tertipleşmek içün areket etmese, insan aqlarınıñ bozuluvı devam etecek, neticede ise yañı ziddiyetler peyda olacaq em de diger territorial iddialarnıñ olması mümkün olur, Qırım ya Cenübiy Osetiya kibi, em de tek Şarqiy Avropada degil de, Orta Asiyada da», – dedi Tolekan İsmailova.
«OBSE, Avropa Şurası ve Avropa Birligi kibi halqara teşkilâtlar bu vaziyetlerge kerek olğanı qadar diqqat ayırmay ve tertipleşüv ketişatı da ilerilemey. Böyle etip, olar bu territoriyalarda insan aqlarınıñ bozuluvına ve yañı territorial davalarğa yol bere», – denile arizada.
Ukrainada insan aqlarınıñ bozuluvı boyunca BMTnıñ soñ arizasında Qırımda vaziyetniñ kerginleşüvi ve köçip ketkenlerniñ sayısı artqanı aqqında bildirile edi. Hususiy basım qırımtatar halqınıñ vekillerine kösterile.
İnsan aqları boyunca BMT idaresi Qırım ve Rusiye akimiyetine qırımtatarlarnıñ qorquzuvını toqtatmağa ve yarımda sakinlerine esas aqlarını kefil etmege çağırdı.


text:
Rusiyeli Vladimir Kuparinen Finlândiya parlamenti yanında açlıqqa başlap, Rusiyede apiste bulunğan ukrain uçucısı Nadejda Savçenkonı azat etmege talap ete.
Bunı çarşenbe künü Yle fin telekompaniyası bildirdi. Onıñ malümatına köre, Moskvalı Kuparin eki yıl evelsi Rusiyede biznesini toqtatıp, Finlândiyağa köçip kelgen edi.
Vladimir Kuparinen bazarertesi kününden itibaren açlıq tuta ve aktsiyanı 30 kün devamında keçirmege planlaştıra. Onıñ maqsadı – fin vatandaşları ve deputatlarınıñ diqqatını Nadejda Savçenkonıñ vaziyetine celp etmek, em de Finlândiyanı Rusiyege Donbassta zıddiyet toqtatması içün basqı yapmağa zorlamaqtır.
Kuparinenniñ fikirince, finler Rusiyeniñ imperiya istilâsınen küreşmek kerekler.


text:
Ukraina Tışqı işler nazirliginde hatırlatalar: Qırım Muhtar Cumhuriyeti territoriyasına ecnebiylerniñ bütün ziyaretleri ukrain qanunlarına köre yapılmaq kerek. Bu aqta ukrain tışqı siyaset müessisesiniñ matbuat kâtibi Maryana Betsa Twitterde yazdı.
«Hatırlatma: Qırımğa bütün halqara ziyaretlerniñ qanun boyunca yapılması kerek», – dep yazdı o.
Keçken afta bildirilgen malümatqa binaen, İsrail vatandaşları, eki büyük kişi ve üç bala Qırım yarımadasına kelgen soñ yaqınlarınen bağğa çıqmadı. Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ ameldeki ükümet İsrail vatandaşlarını tapmaq içün 700-den ziyade uquq qoruyıcını çalıştırdı. Rusiye İçki işler nazirliginiñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmetinde qayd etkenlerine köre, Qırımğa kelgen ecnebiyler İsraildeki soy-soplarına telefon açıp olamadı.
Ukraina Devlet sıñır hızmetinde bundan evel bildirdiler ki, ecnebiyler işğal etilgen Qırımnı ziyaret etüv qaidelerini daa ziyade bozmağa başladı. Müessisede ilân etkenlerine binaen, qayd etilgen qaidelerniñ bozulması cinaiy ve memuriy mesuliyetke ketire bile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Cumaaqşamı künü, noyabr 7-sinde Kreml nezaretindeki Sudaq mahkemesinde Sudaq regional Meclisiniñ reisi İlver Ametovnıñ davası boyunca oturış keçirilecek. Sentâbr 27-sinde onıñ evi tintilgen edi.
Bunı noyabr 5-inde advokat Lenura Yengulatova Qırım.Aqiqatqa haber etti.
"Cumaaqşamı künü mahkeme olacaq. Nede qabaatlağanlarını alâ daa bilmeymiz. Mahkemede dava malümatınen tanışacaqmız. Amma, bizimce, eski, antikvar silânıñ toplamınıñ litsenziya bozuvları bar", - dedi Yengulatova.
Qırım.Aqiqatnıñ elinde olğan mahkeme celpnamesinde, İlver Ametovnı Rusiye memuriy kodeksiniñ 15.5 maddesine köre qabaatlaylar, dep yazılğan.
Daa evel haber etilgeni kibi, Rusiye quvetçileri, İlver Ametovnıñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası şeadetnamesini «ekspertizağa» alğanlar.
Sentâbrniñ 27-nde Sudaqta Rusiye quvetçileri İlver Ametovnıñ evini tintti.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bir qaç on silâlı Rusiye quvetçisi İlver Ametovnıñ evini blok etti, dep bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası İlver Ametovğa ait binalarda keçirilgen «qanunsız tintüvler» sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Rusiye quvetçileri İlver Ametovnıñ evini endi tintken edi. Birinci tintüv 2015 senesi dekabr ayında, o, hastahanede olğanda, keçirilgen edi. Sebebi belli degil. 2017 senesi mayısında quvetçiler tekrar kelip, oğlunı tuttı.


text:
Bunı Ukraina kinematografları milliy birliginiñ resmiy saytında bildireler.
Kinorejissörnıñ esirge tüşkenini birinci olıp jurnalist Yekaterina Sergatskova haber etti.
«Soñki sefer o, mennen saba saat 4-te bağlandı, esirde olğanını yazdı, bundan soñ onıñ ile bağ yoqtır. Şimdi biz bir şey yapıp olamaymız, yardım etmek içün yekâne fursat – Aqmescitte FSB nevbetçisine telefon açıp, Olegniñ al-hatırasını ve azat etüv vaqtını soraştırmaq», – dedi o.
Aqmescitteki FSB bölügine muracaatlar iç bir neticege ketirmey.
«Onıñ tutıp alınğanı em tasdiqlanmay, em de red etilmey. Oleg aqqında malümat ise tek yaqın tuvğanlarına berilecek», – dep aytıla Ukraina kinematografları milliy birliginiñ beyanatında.
Sentsov «Gamer» filminiñ müellifi ola. Film bir sıra halqara kinofestivallerniñ jüri tarafından, şu cümleden Odessa ve Hanta-Mansiyskte qayd etilgen edi. Bundan da ğayrı, film Rotterdam kinofestivalinde, Visbaden şeerinde keçirilgen GoEast yarışında iştirak etti ve «Gençlik» Kiyev halqara kinofestivalinde taqdim etildi.
Oleg Sentsov öz nevbetteki «Nosorog» oyun leyhası ile Goskino yarışında ğalebe qazandı ve devlet tarafından maliye destegine nail oldı. Yaqında filmniñ çıqarılmnasına başlamağa planlaştıra edi.


text:
«Rusiye Federatsiyasına Qırım Cumhuriyetiniñ qabul etilüvi ve Rusiye Federatsiyasınıñ terkibinde yañı subyektlerniñ – Qırım Cumhuriyeti ve federal emiyeti olğan Aqyar şeeriniñ peyda oluvı aqqında» qanunına mütenasip deñişmeler ekinci oquvda baqıla, dep bildireler Rusiye matbuat vastaları.
Vesiqağa köre, 2014 senesi iyün 1-den soñ Ukraina grivnası Qırım meydanlığında çetel para birlemi olaraq sayılacaqtır.
«Rusiye Federatsiyasınıñ işbu subyektleri toprağında grivna bozuvı ve ödevler Rusiye Merkeziy bankınıñ kursı boyunca 2014 senesi iyün 1-ne qadar devam etecek. Bundan soñ deñiştirüv ödünç teşkilâtlarınıñ belgilegen kursı boyunca olacaq», – denile deñişmelerde.
Jurnalistlerge konstitutsion qanunları ve devlet qurulışı boyunca profil komitetiniñ başı Vladimir Pligin añlatqanı kibi, bu qararnıñ alınuvı ile «para bozuvınen bağlı ketişatlar nizamğa ketirilecek» eken.


text:
İyül 4 künü saat 14:00-ke ukrain tarafından 9 arbiy adamı elâk oldı, 13 yaralandı. Bunı ATO matbuat merkezi bildire.
Matbuat merkeziniñ malümatına köre, saba saat 9:20-10:45 arasında Slavânsk civarında Karaçun dağında ATO blokpostına ateş açılğan edi. Zarar körgenler aqqında malümat yoq.
Saat 12:00 Zakotnoye köyüniñ ağaç köpürinde «Ural» patladı, bir arbiy adamı yaralandı, denile beyanatta.
Matbuat merkezinde ATO quvetleri angi mesken yerlerinde ve nasıl şaraitlerde telâf körgeni aqqında malümat bermeyler.
İyül 3 künü SNBO terroristlerge qarşı ameliyatnıñ başlanmasından Ukraina şarqında 197 arbiy adamı elâk olğanı ve 655 zarar körgeni aqqında bildirdi.
Lugansk ve Donetsk vilâyetlerinde terroristlerge qarşı ameliyat aprelniñ 15-den keçirile.


text:
Ukrainanıñ topraq bütünligine destek bildirmek içün keçirilgen miting. Ahtem Çiygoz – sadeve Qırımttatar Milliy Meclis reisiniñ öuavini degil. O menim eski dostım da ola, ve endi 2 yıl ve 3,5 ay devamında qanunsız surette Aqmescitniñ apishanesinde tutıla.
Ahtem Çiygoz esaretniñ maneviy ve cısmiy eziyetleri erkekçe cesür surette çıdamaqta. Ahtem Çiygoz bügün – öz halqına, ümde ve işançlarına, öz toprağına sadıq olmasınıñ nümünesidir.
Men, Qırımtatar Milliy Meclis reisi olaraq, Aqmescitte 2014 senesi fevralniñ 26-nda Ukrainanıñ topraq bütünligine destek bildirmek içün keçirilgen mitingke tamamınen mesuliyetlim.
Ahtem Çiygoz bügün – öz halqına, ümde ve işançlarına, öz toprağına sadıq olmasınıñ nümünesidir
İşğal olunğan Qırımda bügün Ahtem Çiygoz ve Ali Asanovnen Mustafa Degermenciniñ aqqından keleler.
2014 senesi fevralniñ 26-nda olğan mitingniñ ketişatını ve Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şura binası qarşısındaki kütleviy vaqianıñ devamında areket etken taraflarnıñ davranış tarzı ve rollerini obyektiv olaraq ögrenmek – mahkeme içün iç te meraqlı olmağanı maña ayan-beyandır.
Bundan da ğayrı, Ahtem Çiygoznıñ ve başqa qırımtatarlarnıñ aqqlarını ezgen Rus işğalci mahkemesi, Rusiye tarafından, halqara uquqnı ve öz qanunlarını bozıp, vaqıtınca işğal etilgen topraqta adaletli qararlar çıqarmaq mümkün degil.
Ahtem Çiygoz ve başqa saiyasiy mabuslar, olarğa qarşı iddia etilgen qabaatlar ne qadar saçma ve toqal olğanını köstermek içün «mahkeme meydanlarını» qullanalar
Rus işğalci mahkemeniñ qararına dair hayallarımız yoq.
Amma, kene de, Ahtem Çiygoz ve başqa saiyasiy mabuslar – qırımtatarları – olarğa qarşı Rusiye işğalci akimiyeti tarafından iddia etilgen qabaatlar ne qadar saçma ve toqal olğanını bütün dünyağa köstermek içün «mahkeme meydanlarını» qullanalar.
Olğan vaziyette, 2014 senesi fevralniñ 26-nda kütleviy mitingniñ teşkilâtçılarından biri olıp, RF CK 456-ci maddesi esasında, Ahtem Çiygoznıñ imayesi tarafından esas şaat olaraq «mahkemede» şahsen sözge çıqmaq kerek olğanımı tüşünem.
Refat Çubarov, Qırımtatar Milliy Meclis resisi
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
(Refat Çubarovnıñ Facebook saifesindeki yazısından alınğan)


text:
Bunı Rosselhoznadzor matbuat hızmetinde bildireler.
«Bunıñ sebebi – akimiyetniñ Qırımdan iyün 1-ne qadar bir sıra aşayt mahsulatınıñ çıqarıluvı toqtatılması ve evelden ukrain ayvanasravcılıq komplekslerinden kelgen etniñ qıtlığı ile bağlı»,– benile beyanatta.
«Skvortsovo» şirketiniñ baş müdiri Vitaliy Polişçuknıñ aytqanı kibi, şirketlerniñ bir qaç ay devamında çalışmamazlığı «em istisalcı, em istimalcılar içün acınıqlı bite bile».
«İstisalcılar ücüz domuz eti ve mahsulatnıñ elverşli satuvında muhtaclar», – dedi o.
Bunıñ ile beraber Rosselhoznadzorda tahmin eteler ki, domuz etiniñ qıtlığı Rusiye regionlarından ketirilgen et ile yoq etilecek.


text:
Qırım müftisi hacı Emirali Ablayev Qırım territoriyasında Qırım ve Sevastopol musulmanları diniy idaresine (QMDİ) muvaziy olğan strukturalarnıñ çalışması mümkün olmaması aqqında ilân etti. Bu aqta o, iyün 2-de Aqmescitte keçirilgen Hac-missiya toplaşuvında ayttı, dep bildire QMDİ matbuat hızmeti.
Emirali Ablayevniñ qayd etkenine köre, muvaziy teşkilâtlarnıñ faaliyeti «Qırım musulmanları arasında bölünüv ve zıddiyetke ketire, bu ise cumhuriyette umumiy vaziyetke tesir ete».
«Şimaliy Kavkaz musulmanları İdareci merkeziniñ reisi İsmail Berdiyevniñ qayd etkenine köre, Qırım territoriyasında iç başqa mütfiyatlarnıñ olmaması kerek», – dep bildirdi QMDİ matbuat hızmeti.
Bundan evel elde etilgen malümatqa köre, Qırım ve Sevastopol musulmanları diniy idaresi (QMDİ) yarımadada derc etilgen bütün islâm neşirleri QMDİ tarafından uyğunlaştırılmaq kerek, dep teşebbüsini bildirdi. Bundan da ğayrı, iyün 2-de Qırım ve Sevastopol musulmanları diniy idaresi (QMDİ) yarımadada «hac seferini teşkil etmek içün onıñ yekâne aqqı» olğanını ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda Elmira Ablâlimova, şimdiki vaqıtta Aqmescit apishanesinde bulunğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ apayı, onıñ evinde Çiyğozğa destek köstermek maqsadınen keçirilecek dua arfesinde «Qanunsız faaliyet mümkün olmaması aqqında» ihtar aldı.
Bu aqta Elmira Ablâlimova iyün 24-te, cuma künü Facebook saifesinde bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, iyün 24-te, cuma künü saat 16:00-da yerli politsiya idaresiniñ hadimleri oña vesiqa ketirdi, amma Ablâlimova ihtarğa imza qoymaqnı red etti.
«Bu afta qırımtatar cemaatçılığı evimizde dua keçirmek teşebbüsini bildirdi. Dua, ne demektir? Bu, Allahqa belâ ve felâketten saqlamaq, sağ olğanlarğa sağlıq ve ölgenlerge mağfiret bermek muracaatınen dua etmektir... Lâkin, böyle merasim bile telükeli sayılır, eken. Saat 16:00-da maña qanunsız faaliyet mümkün olmaması aqqında ihtar bermek içün rayon militsiya bölüginiñ hadimleri keldi. Vesiqanı imzalamadım, çünki men öz evimde bulunam ve istegen kişini davet etmek aqqım bar», – dep bildirdi Elmira Ablâlimova.
Elmira Ablalimovanıñ aqayı Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar 29-dan başlap Aqmescitte apiste buluna. Aprel 29-da onıñ apiste bulunma müddeti iyül 22-ge qadar uzattırıldı.
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi mayıs 13-te «fevral 26 işi» boyunca qabaatlanğan Ahtem Çiygoz ve Ali Asanovnıñ apiste bulunma müddetiniñ uzattırılması boyunca imayeniñ şikâyet arizasını red etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksönov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar.
Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi.
2016 senesi mayıs 17-de Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti yanında barışıq toplaşuvınıñ keçirilmesine mania olması boyunca cinaiy iş açtı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina Nazirler Şurası Ukraina vatandalşınıñ kitapçıq şeklinde pasport yaptıruv fursatını lâğu etti. Bu qarar ükümet oturışuvında qabul etildi.
Nazirler Şurası özüniñ «Ukraina vatandaşınıñ pasportını tasdıqlav, onıñ berilüvi, deñiştirilüvi, yollanıvı, tutlıp alınuvı, devletke keri qaytarıluvı, qanunsız yolnen yoq etilüvi ve tehnik tavsif ve tertibi aqqında » №302-nci qararını deñiştirdi.
Vesiqadan, Devlet migratsiya hızmetiniñ bölükleri pasportnı ID-karta şeklinde çıqaruv ve berüv içün zarur olğan resurslarnen tolusınen teminlenmegence, pasport kitapçıq şeklinde berivine dair madde çıqarılıp taşlandı.
2016 senesi yanvarniñ 1-nden itibaren Ukrainada ID-karta şeklinde olğan yañı iç pasportları berilip başladı. Ameldeki qanun vatandaşlarnıñ kâğıttan yapılğan iç pasportlarını elektron çipli ID-kartağa deñiştirmege zorlamay. Tahminiy esaplarğa köre, bütün Ukraina 4 yıl içinde ID-kartağa keçmek kerek.


text:
Qırımda ATR qırımtatar telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyevni 2014 senesi fevral 26 künü «kütleviy nizamsızlıqta iştirak etüv»inde qabaatlaylar. Bunı öz Facebook saifesinde ATR telekanalınıñ baş müdir muavini Lilâ Bucurova bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
Onıñ sözlerine köre, aprel 20 künü yaqalanğan Nebiyevni alâ daa azat etmediler.
«Tünevin yaqalanğan zenaatdaşımız Eskender Nebiyevniñ bugün azat etilecegine ümüt besley edik. Amma böyle olmadı. Yarın mahkeme toplaşuvınıñ olması mümkün, anda ceza qararı belgilenecektir. Eskenderni kütleviy numayışlarda, yani 2014 senesi fevral 26 künü keçirilgen mitingde iştirak etüvinde qabaatlaylar. Oña advokat yollanıldı», – dey Bucurova.
Qırım.Aqiqat bildirgeni ki, Eskender Nebiyevni aprel 20-de aqşam evinde tintüv keçirilgen soñ yaqaladılar.
Bundan evel mezkür iş boyunca Ali Asanov yaqalanğan edi.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.


text:
Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon mahkemesi 22 sentâbr cuma künü, Nikolay Semenağa mahkeme ükümini çıqarmaq kerek.
Mahkeme ükümi 14.30 oqulacaq.
Hatırlatamız, prokurorlar, Qırım jurnalisti Nikolay Semenağa üç yıl şartlı olaraq apis talap etti. Ondan da başqa prokuror Svetlana Budinskaya, Semenağa halq ögünde çıqışlar yapmağa da yasaq etilmesini talap etti.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizg, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Qırımda birinci olaraq, elektron qaydhane , Semaşko adına Cumhuriyet klinik hastahanesinde açıldı.
Hastahaneniñ baş ekimi Aleksandr Ostapenkonıñ sözlerine köre, bu işte «ATAN» adlı Qırım şirketi yardımcı oldu. Belli oğanı kibi, bui sim altında Qırımda bir çoq yaqıt qoyuv stantsiyaları çalışa, dep haber bildire «Krıminform».
«15 noyabr künü bizler, elektron qayd etüv sistemasını yerleştirip, çalıştırıp başladıq. Bu sistema avtomat şekilde, bütün bizge kelgen hastalarını sırağa qoya. Böyle sistema qaydhanelerge olğan nevbetlerni azlaştıra. Bugün poliklinikada yapılğan bütün işlerge, bu em tamir işleri, qaydhaneler, elektron sistemısı, bir bücet parasını masraf etmedik. Biz ortaqlarımızğa teşekkürlerimizni bildiremiz», – dep ayttı Ostapenko.
Qaydhanesine yapılğan elektron biletlerniñ faydası birinci künden belli oldı, dey hastahanede çalışqanlar. Ondan evel, hastahanede bir künde 100 adam qabul ete edik, 15 noyabr künü ise 409 hasta qabul etik.
Hastalar aqqındaki malümat ende elnen yazılmay, er şey OMSniñ nomerası boyunca anıqlana.
Baş ekimniñ aytqanlarına köre, eger başta bir hastanı vesiqalarını toldırmağa, tahminen yedi daqqa kete olsa, şimdi iş bir buçuq daqqada çezile. İmtiyazları olğan ve «yeşil koridor» boyunca iş körülgen sakinler içün, terminalda ayrı hızmet kösterilgen.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Ukrania prezidenti Petro Poroşenkonıñ fikrine köre, qırımtatar halqınıñ sürgünliginiñ 71 yıllığında qırımlılarnı, qırımtatarlarnı da, şu cümleden, kene Vatan aqqından marum qaldıralar.
Bu aqta devlet başınıñ Facebook saifesinde aytıla.
«Tarih dersleri pek kâmil. Öz areketlerini nasıl bir şiarlar ile aqlamağan zalımlar episi bir yutar. İç bir diktator bütün halqnıñ küçüni yeñip olamaz», – denile bildirüvde.
«Dünyace belli yetekçileri – Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov – olğan halqnı yeñmege imkânsız. Qırım – Ukrainanıñ ayırılmaz qısmı! Biz – yekâne ukrain halqımız!», – dey Poroşenko.
Evel bildirilgeni kibi, qırımtatarlarnnı yetekçileri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovğa Rusiye akimiyeti Qırımğa kirişlerini yasaqladı. Yıl devamında yarımadanı bir sıra qırımtatar faalli ve uquq qoruyıcı terk etti.
Bazarertesi künü, mayıs 18-de, Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgünligi 71 yıllığı munasebeti ile Ukraina ve tışında bir sıra hatıra tedbiri keçirilecek.
Şu künleri Kiyev, Harkov, Herson, Lviv ve diger şeerlerde de bu kibi tedbirler keçirildi.
Er sene Qırımda sürgünlik yıllığı munasebeti ile kütleviy tedbirler, şu cümleden Aqmescit merkezinde matem mitingi keçirile edi. Amma Rusiyeniñ Qırımnı zapt etkeninden soñ Aqmescit merkezinde bu kibi tedbirlerni keçirmege yasaq ettiler.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.


text:
Rusiye kontrol etken Qırım Yüksek mahkemesiniñ Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetiniñ yasaqlanması davası boyunca toplaşuvı cuma künü 10 daqqadan ziyade sürmedi.
Mahkemeci dedi ki, Milletlerara devlet komitetiniñ temsilcisi «keç qalğanından» toplaşuv belgilengen saatte başlamadı.
Davacını eki prokuror temsil ete. Davanı açtırğan Qırımnıñ Moskva tayin etken prokurorı Natalya Poklonskaya mahkemede yoq edi.
Qırım.Aqiqat elde etken malümatqa köre, Kreml kontrol etken yarımada prokuraturası, onıñ fikirince, Meclis reisi Refat Çubarovnıñ Rusiye Federatsiyası topraq bütünligini bozacaq «ekstremistik çağıruvlarını» isbatlağan delillerni berdi.
Mahkeme Meclis vekilleriniñ malümatını ögrene bilmek içün vaqıt bermek muracaatını qabul etti. Nevbetteki toplaşuv aprel 15 kününe belgilendi.
Cumaaqşamı künü, aprel 7-de, mahkemede davacı, davalı ve celp etilgen taraflar – Qırım Adalet nazirligi ve yerli Milletlerara munasebetler komitetiniñ adliyecisi çıqışta bulundılar.
Meclisni temsil etken adliyeci Cemil Temişev mahkeme qararı yarın çıqarıla bile, dep ayta.
Esnas Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskayanıñ teşebbüsi ile başladı. Meclis reberleri prokuraturanıñ talapları yerine ketirilecegini tüşüneler.
Ukraina Tışqı işler nazirligi Meclis faaliyetini yasaq etecek olğan Rusiye akimiyetiniñ areketlerine qarşı narazılıq bildirdi. Birleşken Milletler Teşkilâtı Rusiye Federatsiyasını Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesine yol bermemege çağırdı. Avropa birligi de Meclis faaliyetini yasaq etmek niyetlerinden qasevetlengenini bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqmescitteki Borçoqraq (Fontanı) qasabasınıñ camisinde qırımtatarca dersleri açıla. Bunı fevral 27-de Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Derslerde istegi olğan er kes qırımtatarca temiz laf etmege, oqumağa, yazmağa ögrene bile, em de til bilgisini arttırmağa imkânları bar. Ders programması laqırdı alışqanlıqlarınıñ inkişafı ve edebiy qırımtatar tili imlâsınıñ añlayışına yönelgendir», – dep qayd etti matbuat hızmeti.
Noyabr ortasında Borçoqraq (Fontanı) qasabasınıñ sakinleri qurulğan mektepke qırımtatar milliy mektebi statusını bermege çağırdılar.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ milliy mekteplerde bile dersler rusça añlatıla, qırımtatar mekteplerinde derslik ve kitaplar yetmey. Bunı Meclis ve qırımtatar cemaat teşkilâtları qayd ete.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım ükümetiniñ teşebbüsinen qırımtatar federal milliy-medeniy muhtariyetiniñ teşkil etilmesi «qırımtatar meselelerini ükümetniñ Qırımnıñ tamır halqı aqqında kösterme qayğıruvı divarı artında saqlay bile», dep belley Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl.
Bu aqta o, Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında bildirdi.
«Nasıldır milliy-medeniy muhtariyetniñ teşkil etilmesine, bu ise, Rusiye qanunlarına köre, biraz başqa vazifeler, funktsiyalar olğan teşkilât, men ükümetniñ qırımtatarlar çoq vaqıt devamında bildirgen istek ve talaplarını eñ alçaq seviyege ketirmek tırışqanına kibi baqam. Bu, bir taraftan, qırımtatar meselesini tüzlemek, diger taraftan ise, ükümetniñ qırımtatarlar aqqında qayğıruvnı köstermek ıntıluvlarıdır», – dedi Celâl.
Onıñ fikrince, bu kibi teşkilâtnıñ teşkil etilmesiniñ esas maqsadı, dünya toplulığına qırımtatarlarğa destek ve riayetkârlıqnı kösterilgenini numayış etmektir.
Bunen beraber, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini, teşkilât terkibine tek Rusiyege riayetkâr olğan adamlar kirecegine şübe yoq olğanını qayd etti.
«Şahsen menim içün bu iç te kelişmez. Bu meselenen oğraşmanıñ manasını körmeyim. Menimce, bugün qırımtatarlarnıñ, Qırımnıñ tamır halqı olaraq, Qırım idaresinde iştiraginiñ daa ciddiy mehanizmlerini işlep çıqarmaq kerektir. Böyle mehanizmler halqara tecribede bar, ve deputatlarımız Refat Çubarov ve Mustafa Cemilev ögde keteler, ve ümüt etem ki, Ukrainada Esas qanun islâatı Ukraina qırımtatarlarğa daa çoq şey teklif ete bilecegini kösterecek», – dep qayd etti Nariman Celâl.
Federal milliy-medeniy muhtariyetni teşkil etmege niyeti aqqında Rusiyege boysunğan Qırım ükümetiniñ Milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlar meseleleri boyunca Devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov bildirdi.
Mayıs başında bir sıra qırımtatar faalleri Rusiye prezidenti Vladimir Putinge, baş nazir Dmitriy Medvedevge ve Rusiye Federatsiyasınıñ diger yüksek dereceli resmiy şahıslarına açıq muracaatnen sözde bulundı. Muracaatta faaller işğal etilgen Qırım territoriyasında «qırımtatar milliy-medeniy muhtariyetiniñ» teşkil etilmesine qarşılıq bildire.
2015 senesi iyül ayında Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Ukraina Esas qanunına Qırımda qırımtatarlarnıñ milliy muhtariyeti aqqında maddelerni kirsetmege kerek olğanı aqqında ilân etti. O, aynı vaqıtta, halq deputatlarını devlet Anayasasına mütenasip deñişmelerniñ kirsetilmesine qol tutmağa çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Törkiyäneñ anar êksportı artqan
Anar êksportında berençe urında Ğıyraq tora
Törkiyäneň bıyılnıň ğıynwar – sentyabr’ däwerendäge anar êksportı uzğan yılnıň şul uq çorı belän çağıştırğanda 19%qa artıp yaqınça 69 million dollarğa citte.
Anar êksportında berençe urında 20 million dollar belän Ğıyraq tora.
Rusiya häm Germaniya da Törkiyädän iň küp anar satıp alğan illär buldı.
Bäyläneşle xäbärlär
Yämändä finans operaśiyäläre tuqtatıldı
Yämän xökümäte cirle aqça berämlegeneñ valyuta aldında kisken töşüe arqasında ildä finans operaśiyälären tuqtatu qararın qabul itte
Mebel' êksportında rekord
Ul bıyılnıň ğıynwar - sentyabr’ däwerendä täwge tapqır 3 milliard dollarnı uzıp kitte


text:
Qırımnıñ cenübiy-şarqiy tarafını suvnen teminlegen Qarasuvbazar suv anbarısuvğa toldı. Bunı o yerni ziyaret etken Qırım.Aqiqat muhbiri haber ete.
Suv kölemi baarniñ salqınlığı ve Qırımda yağğan yağmurlardan arttırdı. Neticede atta tereklerniñ tamırları suv tübünde qaldı.
Yerli sakinler bu suv anbarınıñ dambasını qasevet eteler. Çoq vaqıt devamında suv olmağanda damba biraz çökti. Bundan evel Qırım.Aqiqat yazğan edi ki, bent üzerinde büyük ve teren aralar körüne, tamir işeri ise yapılmay.
Aynı zamanda, Qarasuvbazar rayonındaki «Taygan» arslanlar bağçası suvsız qalmaqta.
« Qarasuvbazar suv anbarı toldı, amma bizim suvımız Taygan suv anbarından alına – anda suv kelmedi, bu sebepten «Taygan» arslanlar bağçasında suv meselesi mürekkep qalmaqta. Yağmurlar yağğanda – çaresini tapamız, bağçadaki ösümliklerni suvarmağa kerek degil. Şimdi Qarasuvbazar suv anbarından suvnı keçirmek leyhasını azırlaymız, amma mesafe uzaqlıüından sebep bu pek paalığa çıqa», – dedi Qırım.Aqiqatqa arslanlar bağçasınıñ saibi Oleg Zubkov.
Qarasuvbazar suv anbarı dağlardaki Qarasuv-Başı özeninden suv ala, o ise Qırımnıñ eñ büyük yaylası – Qarabiy yaylasından beslene.


text:
Bugün Rusiye nezaretindeki Qırım mahkemeleriniñ ükümleri neticelerinde yüzden çoq bala babasız qaldı. Kimer cocuqlar babanı mektep bayramında körmez, baba qızını toy künü ozğarmaz, baba sportçu oğlunı yarıştan soñ quçaqlamaz. Bu balalarnıñ bazıları doğğanından berli babasını körmedi. Olarnıñ babaları siyasiy mabüslerdir.
Ana qorantanı birleştire, o, eki adam yerine balalarını baqa, östüre. Şimdi ise ana - küreşçi de oldı.
Qırım.Aqiqat Qırımdaki siyasiy davalar iştirakçileriniñ ömür qadınları aqqında ikâye ete. Bu yayında Mümine Saliyeva aqqında tarif etecekmiz.
"Tutıp almadılar, hırsızlap aldılar"
OCSEde qırımtatar seslerinden birisi - Mümine Saliyeva - uquq qoruyıcı, "Qırım balalığı"nıñ koordinatorı. Qırımda siyasiy mabüslerniñ balalarına qol tutuv ğayesi onıñ aqlına aqayı tutulğan künü keldi.
“Tamam şu ande, inanmazsız, amma tamam aqayımnıñ apis etilgeni kününde onıñ artından qapı qapalğan soñ, men balalarıma baqıp, bir şey yapmaq kerek olğanını añladım", - dep hatırlay Mümine.
Saliyevlerniñ qorantasında dört bala bar, evlerini Seyran on eki yıl devamında qurıp tura edi. Bitirdiler ise cemaat yardımınen - Seyran o vaqıt endi apis etilgen edi.
Seyran Saliyevni "Hizb ut-Tahrir" islâm teşkilâtına aitliginde qabaatladılar. Rusiyede o yasaqlanğan, Ukrainada ise - serbest faaliyet köstere.
Seyran 34 yaşında, o ekskursiya ötkericisi kibi çalışa edi, "Qırım birdemligi" bileşmesiniñ faali edi.
"Yaqında balalar "babam FSBde çalıştı", dep utanacaqlar, çünki bu kerçekten aram bir iştir", - 2017 senesi aqayınıñ tutulıp alınmasından soñ ayta edi Mümine.
O - aliy tasili olğan iqtisatçı, çalışa, aspiranturada oquy, dissertatsiya yaza. Balalarnı baqmağa aqayınıñ anası ve büyük oğlu Salih yardım ete.
"Bir yerge barmam kerek olsa, o baqa, pampers de deñiştire, pastasını da yapıp ola. Men raatım, oña işanmaq mümkün olğanını bilen. Onıñ daa bir çizgisi bar - men aşamağance, sofra başına oturmay. Çanağım boş olğanını körse, tek o vaqıt sofrağa keçe ve özü aşay. Aqayımnıñ bu çizgisi bar, şimdi oğlu da öyle", - dey Salihniñ anası.
Mayıs ayında Mümineni Bağçasarayda tutıp aldılar. Kimsege telefon etmege bermediler ve Ekstremizge qarşı merkezge alıp kettiler.
"Men olardan soradım: ne içün celpnameni evime ketirmediler ve adamcasına elime bermediler? Böyle tutulmamnı talap etken ne edi? Tutıp almadılar - hırsızlap aldılar", - dey Mümine.
Qadınnı yasaqlanğan teşkilâtnıñ timsallerniñ numayışında qabaatladılar. Rusiye quvetçileri, onıñ Facebook saifesinde, Rusiye "Hizb ut-Tahrir" teşkilâtınına aittir, dep sayğan, 2013 senesi derc etilgen yazını sanki taptı. Mümineni qabaatlı tanıp, oña 1000 ruble para cezasını berdi. O, öz faaliyetini toqtatmaycaq ola.
"Bu bizim qanımızda bar. Qırımtatarlar - küreşçilerdir, kimer qorantalarında bu ana sütünen berile", - saya faal.
Kene şu künü "Qırım birdemligi"niñ daa bir faali Lütfiye Zudiyevanı tutıp aldılar. Lâqayt olmağan qırımlılar, Mümine ve Lütfiyeniñ para cezasına kapiknen aqça toplap, tölediler. Mümine ise, Qırımdaki faallikke daa çoq qadın qoşulır, dep ümüt ete.
Devamı bar...


text:
Bunı o bugün Kiyevde Radio Svobodağa bergen intervyüde bildirdi.
Onıñ fikrince, AQŞ Ukrainağa qoruv içün vasta ve donatmanı, şu cümleden, silânı bermeli.
«Menimce, Amerika Ukrainağa qol tutmalı ve Rusiyeniñ arbiy areketlerine, Ukrainağa etken arbiy istilâsı ve memleketniñ havfsızılığını bozmaq içün ıntıluvına qarşı çıqmalı», – dedi Cruz.
Ukraina prezidenti namzeti Petro Poroşenko «Washington Post» gazetasına bergen intervyüsinde AQŞ Ukraina ile havfsızılq saasında yañı añlaşmanı qabul etmege ve oña arbiy yardımnı köstermege çağırdı.
Ukrainada ilk sefer bulunğan senator Cruz bugün Kiyevde Maydan liderleri ve ukrain-amerikalı iş şurasınıñ vekilleri ile körüşti. Petro Poroşenko ile körüşüv de planlaştırıla.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ Aqmescit rayonındaki Bavurçı (Kamenka) qasabasında noyabrniñ 28-nde Rusiye uquq qoruyıcıları qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüv keçire.
Bu aqta noyabrniñ 28-nde qırımlı advokat Mammet Mambetov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Tintüv Ruslan Murtazayevniñ evinde ve babası ve qardaşı yaşağan qomşu evde keçirile. Ev Adamanov soqağında yerleşe. Tintüvniñ sebepleri daa belli degil. Tintüv vaqtında Ruslan evde yoq edi. Şimdi anda ketem», – dedi Mambetov.
Rusiye uquq qoruyıcıları noyabrniñ 28-nde saba Aqmescitte Ukrain medeniyet merkeziniñ faali Galina Balabannıñ evinde tintüv keçirip, tehnikanı alıp ketti.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ andaki akimiyet mustaqil jurnalist, cemaat faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Milliy Meclis azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen alâqaları bar olğanında şeklengen Qırım musulmanlarınıñ evlerinde sıq-sıq tintüv keçire.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov «112 Ukraina» telekanalınıñ efirinde Qırımda «ukrain diversantlarınıñ» yaqalanması aqqında nevbetteki haberni izaatladı.
«Men er taraftan, Rusiye FSB vekillerinden de, sesledirilgen beyanatlarnı diqqatnen közettim. Evelleri men «Nomos» cemaat teşkilâtınen işbirlik tuta edim, olar Qara deñiz havuzı ve telükesizlik mevzularında meraqlı taliller azırlay ediler. Bu kene de FSB-niñ uydurğan ğayesi. Men bellesem, bizim devletimizge qarşı Rusiye tarafından nevbetteki haber ücümi azırlanıla, olar uydırdılar ve bu provakatsiyanı kerçekleştiediler. Endi olar bütün dünyağa decekler ki, sanki Ukraina devleti Qırımğa terroristlerni yollay. Bu, Qırımda yaşağan bizim insanlarımını qorqutmaq içün de yapıla», – dedi Çubarov.
İşğal etilgen Aqyarda yaqalanğan Dmitriy Ştıblikov ve Aleksey Bessarabov 2014 senesine qadar «Nomos» merkezinde arbiy ekspertler olaraq çalışa ediler.
10 noyabrde Rusiye Federal telükesizlik hızmeti işğal etilgen Aqyarda noyabr 9 künü sanki «Ukraina mudafaa nazirliginiñ İstihbarat baş idaresine bağlı olğan sabotaj-terroristik taqımınıñ azalarını» yaqalanğanını bildirdi.
Birazdan soñra Ukraina Mudafaa nazirligi bu malümat «uydurma» olğanını bildirdi.
Kremlin nezareti astındaki Aqyarnıñ Lenin rayon mahkemesi Aqyarda yaqalanğan «diversantlarnı» noyabr 10 künü eki ayğa apiske oturttı.
Rusiyeli Ren TV telekanalı «qırımlı diversantlarnıñ» yaqalanmasını köstergen video levhanı numaiş etti.


text:
«Krımenergo» müessisesi, 2015 senesi Herson vilâyetinde elektrik naqil hatlarınıñ patlatıluvı neticesinde blackouttan körgen müessise zararı 1 mlrd rubleden çoq oldı, dep bildirdi. Rusiye tahqiqatçıları elektrik naqil hatlarınıñ patlatılmasında ATR telekanalınıñ saibi Lenur İslâmovnı qabaatlay. Zarar miqdarı Qırım.Aqiqatnıñ elinde olğan dava malümatlarında mevcut.
«Krımenergodan» ğayrı, bu dava çerçivesinde Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresi (zarar miqdarı 40849426 ruble), Rusiye kontrolindeki Qırım sağlıq nazirligi (zarar miqdarı 5885590 ruble), Rusiye Qara deñiz flotu (217810,98 ruble) ve daa bir sıra müessise zarar körgenini bildirdi.
İslâmovnıñ advokatı Aleksey Ladinniñ Facebookta yazğanına köre, «bu onıñ tecribesinde 1 mlrd rubleden çoq olğan ilk davadır».
«Lenur İslâmovnıñ qabaatını aytmaq içün «Krımenergo» alamağan elektrik energiyasından körgen zararını başta isbatlamaq kerek. Bu zarar farqtan kele: qırımlılardan kelgen paradan ve «Krımenergonıñ» tölegen parasından, esasen – «Ukraina yaqarlıq şirketine» – «Ukrintkrenergoğa». Elbette, vastacı yardımınen – «TSOR» şirketi üzerinden. Amma zarar isbatlarını «Krımenergo» mahkemege köstermedi. «Krımenergo» almağan elektrik energiyasınıñ aparsını tölemedi, amma milliard almağa istey», – dep izaatladı o.
«Krımenergo» müessisesiniñ İslâmovğa qarşı milliardlıq davası aqqında malümatnı Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi «İnterfaks» agentligine tasdıqladı.
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi ATR qırımtatar telekanalınıñ saibi ve 2015 senesi Qırımnıñ vatandaş qamaçavınıñ faal iştirakçilerinden biri Lenur İslâmovğa qarşı davanı temelden baqıp başladı. Mayısnıñ 25-nde onı qabaatladılar.
İslâmovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, o, Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ oturışuvlarında şahsen iştirak etmeycek. Qırımda oña qarşı esnasnı adaletsiz cezalav dep adlandırdı.
2015 senesi oktâbr ayında Rusiye FSBsi Lenur İslâmovğa dava açıp, onı federal qıdıruvğa ilân etti.
2015 senesi dekabr ayında Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemesi İslâmovnıñ yarımadadaki mal-mülkini tevqif etti. Dekabrniñ 21-nde Qırımnıñ Rusiye prokurorı olğan Natalya Poklonskaya İslâmov ğıyabiy şekilde diversiyalarda qabaatlandı, dep bildirdi. İslâmov bu qararlarnı qanunsız dep adlandırdı.
Oña ait ATR telekanalı 2015 senesi aprelniñ 1-nden başlap işğal altındaki Qırımda yayınlarını toqtattı. Telekanal Kyivge köçip, 2015 senesi iyünniñ 17-nde yayınlarını yañıdan başlattı.


text:
Qırımnıñ Canköy rayonında Pobednaya özeni üzerindeki köpür tüşti. Mayıs 22 künü Qırımnıñ Fevqulâde işler Nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, zarar körgen insanlar yoqtır.
«Saat 14.10 Babatay ve Qamacı köyleri arasında avtomobil yolunda Pobednaya özeni üzerindeki köpür tüşkeni aqta haber keldi», – denile beyanatta.
Qoruyıcılar şunı qayd ettiler ki, şimdi köpür boyunca areket GİBDD hadimleri tarafından qapatılğan. Naqliyat Tarhanlar köyünden keçe. Meskün yerlerniñ yaşayış faaliyeti bozulmağan, – deyler nazirlikte.
Vaqia yerine Qırımnıñ yanğınğa qarşı hızmetiniñ yanğın-qurtarıcı bölüginiñ hadimleri keldi. Qaza sebepleri aqta malümat şimdilik yoq.


text:
Seadet Geray Han – Mengli Geraynıñ küçük oğlu. O, devletni tertip-nizamğa ketirip, deñişmelerge yol açtı. Onıñ zamanında yengil silâ işlep çıqarıldı, Or-Qapı qalesi yañıdan quruldı. Han oquv yurtlarına büyük bir diqqat ayırğan edi.
Videobloglarınıñ yañı bölügi Qırım hanlarınıñ Geraylar sülâlesi aqqında tarif ete. Bu adamlar kim edi, nasıl etip akimiyetke kirdi ve nasıl bir iz qaldırdılar. Er bir bölükniñ merkezinde – qaramanlardan biriniñ taqdiri.
Qırım hanlığı ve Qırım tarihınıñ eñ meraqlı saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ yañartılğan leyhasında, Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» videobloglarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki meselelerini añlamaq içün bir anahtardır
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki meselelerini añlamaq içün bir anahtardır.
Metn müellifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejisser Fatima Osmanova, operator ve montaj rejisseri Eldar Halilov, ğaye müellifi Emine Ceppar.
Videoda aşağıdaki levhalar qullanıldı: Hürrem Sultan bediiy filmi (rejisser Fatih Aksoy, 2003 senesi), em de Matti Paalanen – Drama, Plastic3 – Epic dramatic film music muzıkası.


text:
Bunı Meclis matbuat kâtibi Lilâ Muslimova bildirdi.
Ermeni Bazarda yarımadanıñ memuriy sıñırında maşinanı toqtatıp, yibermege istemegen ediler, çünki Cemilev Qırımda bulunması istenmez adamlarnıñ cedvelinde bar eken.
Aynı vaqıtta qırımtatar ve ukrain bayraqlarınen aman-aman 30 maşina Qırım ve Ukraina sıñırında bulunıp, qırımtatarlarnıñ liderlerini bekledi.
Muslimovanıñ malümatına köre, Cemilev ve Çubarov 40 daqqa devamında sıñırda bulundılar. Cep telefon vastasınen keçirilgen devamlı subetlerden soñ qırımtatar liderlerinen maşinanı kirsetmege qarar alındı. Neticede Qırımnıñ Ukraina ile memuriy-terrorial sıñırını nezaret etken şahslar Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovnıñ pasportlarını qaytarıp, oğurlı yollar tilediler.


text:
«Biz Donetsk ve Lugansknı olarnıñ kelecegine zarar ketirmege istegenlerden azat etecekmiz. Rusiye tarafından desteklengen banditizm ve terrorizm yoq etilecek»,– dedi Yatsenük.
Ukraina havfsızlıq hızmeti Lugansk ve Donetsk vilâyetlerinde sekiz kiriş noqtasında areket toqtatılğanını bildirdi, şu cümleden Marinovkada da, mında tünevin sıñır bekçileri ve boyevikler arasında uruş yüz bergen edi.
Ukraina ükümeti öz qararını terroristler Rusiye tarafından kelgenini aytıp añlattı.
Rusiye çetel işler nazirliginde sıñırda kiriş noqtalarınıñ qapatıluvı içün açuvlı olğanlarını bildirdiler.
Hatırlatamız, Rusiye prezidenti Vladimir Putin Frenkistan prezidenti Fransua Hollande ile subetinde Ukraina separatistlerine onıñ tesiri olğanı ile razı oldı.
Bunı RTL teleradiokompaniyasına körüşüvde bulunğan Frenkistan çetel işler naziri Loran Fabius bildirdi, dep haber ete Deutsche welle.
Vladimir Putin ile körüşüvde Fransua Hollande Ukraina ile barışıqnıñ zaruriyeti aqqında laf yürsetti.
Putin, öz nevbetinde, bazı bir Rusiye tarafdarı olğan separatistlerge, belki de, tesiri ola bilecegini qayd etti. Faqat, bunıñ ile tesiri sıñırlı olğanını da aytıp keçti, dey Frenkistan çetel işler nazirliginiñ başı.
Bundan da ğayrı, Putin Lugansk ve Donetsk vilâyetleriniñ mustaqilligi aqqında referendumğa qarşı çıqqanını da ayttı, faqat o, episi bir, keçti.


text:
Rusiye Ukraina sıñırlarında, Qırımda ve Ukraina akimiyeti kontrol etmegen Donbas topraqlarında arttırğan askerlerni çeküv aqqında aytqan soñ, tek 12 biñ askerini çekti, dep bildirdi iyünniñ 15-nde Kyivdeki brifingde Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba.
«Şimdi, Rusiye talimlerden soñ asker çekilüvi aqqında aytqanından bir aydan ziyade keçken soñ, tek 12 biñ Rusiye askeri çekildi. Şunıñ içün bu çeküv degil, telüke aktual qala», – dedi Kuleba.
Baarde Ukraina ve ğarbiy ittifaqdaşları 2014 senesinden berli Ukrainanıñ şarqiy sıñırlarında, işğal etilgen Qırımda, Qara ve Azaq deñizlerinde Rusiyeniñ asker sayısı iç olmağanı qadar arta, dep bildire. Moskva, Rusiye ordusınıñ Rusiyede (olar Ukrainağa ait Qırımnı da sayalar) areket etmesi diger memleketlerni, hususan Ukrainanı qasevetlendirmemeli, dep qayd etti.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Mudafaa nazirligi Qırımda «çeşitler arası talimlerni» keçirdi. Anda Rusiye arbiy müessisesiniñ yolbaşçısı Sergey Şoygu keldi. O, Cenübiy ve Ğarbiy arbiy okruglarında arbiy talimlerni yekünlemek qararını aldı ve ordular daimiy qaluv yerlerine qaytacaq, dep ilân etti.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy mayısnıñ 11-nde «Ukraina 30. Memleketniñ telükesizligi» Ukraina forumı çerçivesinde Ukraina telekanallarına intervyü berip, Rusiye Ukrainağa ait yarımadadan tek 3,5 biñ askerini çıqardı, şunıñ içün «kerginleşüv telükesi qala», dep tüşüngenini ayttı.
OSCE Viyana Daimiy şurasınıñ mayısnıñ 27-nde olıp keçken toplaşuvında ABD missiyasınıñ vekili Courtney Austrian Qırımda ve Ukraina sıñırı boyunca Rusiye mart ve aprel ayında arttırğan askerler çekildi degenine baqmadan, silâlı quvetleriniñ büyük qısmı anda qaldı, dep qayd etti.
Qırımnıñ askeriyleştirilüvi
2014 senesi Qırım işğal etilgen soñ Rusiye yarımadada ve Qara deñizde muntazam sürette arbiy talimler keçire, arbiy tehnikanı, hususan uçaqquvar mudafaa sistemasını ketirip qoya.
2018 senesi yanvar ayında Fiolent burnunda S-400 Rusiye uçaqquvar-raketa kompleksleri arbiy nevbetçilikke başladı. Sentâbr ayında bunıñ kibi kompleksler Kezlevde de yerleştirildi. 2018 senesi noyabrniñ soñunda ise Canköyde S-400 uçaqquvar-raketa kompleksiniñ dörtünci divizionı arbiy nevbetçilikke başladı.
Ukraina Baş ştabı, Rusiye arbiyleriniñ Qırımda yapqanlarını qanunsız dep adlandıra.
Ukrainanıñ BM daimiy vekiliniñ muavini Yuriy Vitrenko, Rusiye yarımadada nükleer silâsını yerleştirgeninden qorqqanını bildirdi. Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtip muavini Serğiy Krıvonis, Qırımda nükleer silâsı olması mümkün bir qaç yer bar, dep bildirdi. Onıñ fikirince, onıñ yarımadada yerleştirilüv ihtimali «ğayet büyüktir».
2020 senesi dekabr ayında Kreml temsilcisi Dmitriy Peskov Rusiyeniñ Qırımda «telükesizligi içün er şey yapmağa aqqı bar», dep bildirgen edi.
BM Baş Assambleyası 2019 senesi dekabr ayında Rusiyeni işğal etilgen Qırımdan ordusını çıqarmasına ve Ukraina topraqlarınıñ vaqtınca işğalini toqtatmasına çağırğan qararnı qabul etti.


text:
«Kavkaz» limanında paromnı, aydavcılarnıñ aytqanı kibi, bir yedi saat beklemek kerek. Aydavcılar deyler ki, parom deñizge çıqıp, daa bir vaqıt devamında deñizde tura, neticede yol vaqtı eñ azından yarım saatke uzana.
«Keçitke gece saat üçte keldik. Paromğa yüklev saat 10-da başlandı. Biz deñizge çıqtıq, amma ne içündir yarım saat boğazda areketsiz turdıq», – tarif eteler Qırım.Aqiqat mühbirine Rostov vilâyetinden kelgen turistler
Keriç keçitiniñ işini nezaret etken «Deñiz müdirligi»niñ malümatına köre, Keriç keçitinde beklev vaqtı – bir dört saattır. Saba, avgust 12-de, «Kavkaz» limanında nevbette 400 maşina tura.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
1945-ıncı yılda, cenk bitkeninden deral soñra, İosif Stalin "büyük rus halqı" aqqında meşur tostını ayttı, sovet ordusında cenk etken başqa milletlerniñ arasında bir halqnı mahsus ayırdı.
Tarihçılar, diktatornıñ bu hitabında, 1917 senesi Fevral inqilâbından evel Rusiyeniñ bar olğanını belgilegen ve bolşevik devriminden soñ üstünlik alğan büyük rus şovinizmi faydasına dekorativ "proletariy internatsionalizm"niñ red etilgenini köre. Edebiyatşınaslar içün ise Stalinniñ sözleri, George Orwellniñ totalitarizmni tasvir etken "Ayvanlar azbarı" romanınıñ eñ güzel körgezmesi olacaq.
2020 yılda Vladimir Putin Rusiye anayasasına "Rusiye Federatsiyasınıñ teñ uquqlı halqlarınıñ çoqmilletli birleşmesi terkibine kirgen devlet qurucı halq" aqqında sözlerni kirsetmege teklif etkeninen, zamandaşlarına kene Stalinni hatırlatacaq oldı. Ve Orwellni. Çünki halqlar teñ uquqlıdır, amma "devlet qurucı" halq - bir dane. Ruslar.
Demek ki, rusiye anayasası qabul ete ki: tatarlar, burâtlar, tuvalılar, çeçenler ve ülkeniñ başqa halqları - "devlet qurucı halq" yanındaki koloniyalaştırılğan milletlermi
Ve bu, Rusiye Federatsiyasınıñ aqiqaten çeşit-türlü halq ve topraqlarnıñ birleşmesi olğanına baqmadan, olarnıñ ekseriyeti de rus dünyasınıñ qısmı iç bir vaqıt olmadı ve şimdi de degildir. Rusiye basqıncı kibi Povoljya, Sibir ve Qavqazğa keldi. Zemaneviy Rusiye Federatsiyasınıñ qoşulğan cumhuriyetleriniñ soñkisi Tuvadır. Demek ki, rusiye anayasası qabul ete ki: tatarlar, burâtlar, tuvalılar, çeçenler ve ülkeniñ başqa halqları - "devlet qurucı halq" yanındaki koloniyalaştırılğan milletlermi?
Qırımda - "cumhuriy" tillerniñ teñliginen beraber - qırımtatar ve ukrain tilleri tasil ve ayattan "devlet qurucı" rus tilinen sıqıştırıla
Vladimir Putinniñ bunı inkâr etmesi sübeli. Onıñ içün ülke anayasasına yazıp qoymağa telkif etken sözler - iç dava etilmeycek ve qarşı çıqmaycaq aksiomadır, onıñ şahsiy fikirleriniñ aksidir. Tesadufiy degil ki, Qırımnıñ ilhaqından soñra Rusiye prezidenti yarımadadaki akimiyetni şovenist partiyasınıñ reberiniñ eline berdi. Tesadufiy degil ki Qırımda - "cumhuriy" tillerniñ teñliginen beraber - qırımtatar ve ukrain tilleri tasil ve ayattan "devlet qurucı" rus tilinen sıqıştırıla.
Şimdi ise Rusiyeniñ özü de "balaban Qırım"ğa çevirile, çünki Çeçen cenkleriniñ bitkeninden soñ, Putin ondan "büyük Çeçenistan" yaptı. Fetih, fetih etkenlerniñ kelecegine eñ çoq tesir ete.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Vitaliy Portnikov, Kyivli jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi


text:
Alupkadaki Vorontsov qoruq müzeyi ekskursiyalarını toqtatmadı, amma ziyeretler içün bir qaç sıñırlayıcı tedbir kirsetti. Müey idaresiniñ qararı 2020 senesi martnıñ 25-inde amelge keçti. Bunıñ aqqında malümatnı içtimaiy ağlarda tarqatalar.
Müzet memuriyetiniñ buyruğına köre, ekskursiyalarğa sadece maska kiygen ziyaretçilerni yiberecekler.
Ekskursiya gruppası eñ çoq 10 adam ibaret olmalı.
Hatırlatamız, Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya, koronavirusnen hastalanğan eki qırımlı yarımadağa uçaqnen ve qomşu Rusiyede Keriç köprü üzerinden avtobuslarnen keldi, dep bildirdi.
Martnıñ 24-nde Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırımda altı yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep ilân etti. Daa evel Qırımnıñ Rusiye akimiyeti ilk COVID-19 hastası bar dep tasdıqladı.
Penkovskayanıñ bildirgenine köre, koronavirusnen hastalanğan qırımlı Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırındaki Rusiye keçiş noqtasından keçkende Frenkistanğa barğanını gizledi.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırım ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi ilân etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aprelniñ ekisinden itibaren Qırım akimiyeti koronavirus qırğınlığınıñ profilaktikası içün yañı sıñırlavlarnı kirsetti. İlân etilgen yasaqlar, olarnıñ tesiri, müddeti ve olarğa qulaq asmağanlarnı beklegen cezalar – bu maqalede oquñız.
Acele karantinge
Soñki afta devamında yarımadada hastalarnıñ sayısı tez artmay. Buña baqmadan, qomşu Rusiyeniñ diger regionlarına baqqan Qırım akimiyeti «yüksek seviyeli azırlıq» rejimini saqlap, yañı ciddiy sıñırlavlar kirsetmege qarar berdi.
Aprelniñ 1-nde saba Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov gece kirsetilecek «karantin tedbirleri» aqqında ilân etip, buyruq saat 17-ge qadar aydınlatılacaq, dep vade etti. Faqat qayd etilgen saatta bir şey olmadı – 89U nomeralı ferma ükümet saytında aqşam üstü peyda oldı, yañı sıñırlavlar kirsetileceginden tahminen üç saat ögüne.
Yerli memurlar, Aqyar akimiyeti yapqanı kibi, qırımlılarğa yañı yasaqlarnen tanış olmaları içün bir kün qaldırdı. Aqyarda er şeyni añlatmaq içün bir kün berildi ve bu künü yasaqlarnı bozğanlarğa ceza berilmeycek, dep bildirgenler.
Neler deñişti
Aprelniñ 3-nden itibaren, buyruq metnine köre, yarımada sakinleri evden serbest çıqmaq aqqından marum etile
Bundan evel diger memleketlerden eki aftağa kelgenler, esli-başlı ve çeşit hastalıqları olğan insanlar evde qalmaq kerek edi. Qalğanları içün bu yasaq tek tevsiyeler bere edi. Amma aprelniñ 3-nden itibaren, buyruq metnine köre, yarımada sakinleri evden serbest çıqmaq aqqından marum etile.
Azıq almaq, tibbiy yardım istemek, çöplük atmaq ya da evden yüz metr mesafede ev ayvanını kezdirmek istisna ola. İşke qatnamağa devam etkenlerniñ yanında serbest areket etmege aqqı olğanını isbatlağan iş vesiqası olmalı. Yasaq şahsiy maşinanı qullanuv aqqına da tesir ete.
Ciddiy sıñırlav elektriçkalardan ğayrı, şeerlerara yolcu taşımalarınıñ lâğu etilüvi oldı
Daa bir ciddiy sıñırlav elektriçkalardan ğayrı, şeerlerara yolcu taşımalarınıñ lâğu etilüvi oldı. Elektriçkalar saba ve aqşam birer kere olacaq. Şeer naqliyatı da qısqartılğan iş rejimine keçirile – avtobus ve trolleybuslar saba saat 6-dan 10-ğa qadar ve aqşam saat 17-den 21-ge qadar olacaq. Aynı vaqıtta, Qırım akimiyeti qomşu Rusiye ile uçaq seferlerinden ve Keriç köpründeki tren seferlerinden vazgeçmedi.
Kimge tesir etmey
Bu yasaqlar cumhuriyet ve belediye seviyesiniñ icra akimiyet memurları, tibbiy ve veterinar hızmet mütehassısları, içtimaiy ve kommunal işçiler ve telekommunikatsion hızmetlerniñ hadimlerine tesir etmey. Bundan ğayrı, yasaq asfalt-beton maddelerini işlep çıqarğanlar, yol qurucıları, qurucılıq malzemelerini «çıqarğanlar» ve «sızıq obyektleri» qurucılığınıñ tış hızmetçilerine tesir etmey.
Soñki laf hatası tesadufiy degil – sızıq obyektleri sırasına tek «Tavrida» yolu degil, tamirine federal bücetten para ayırılğan bir sıra yerli yol kire. Ve añlaşılğanına köre, yerli akimiyet bu sermiyadan vazgeçmeycek. Cumhuriyetteki bütün diger qurucılıq ve tamir işleri şimdilik toqtatıldı.
Ve, elbette, Aksenovnıñ buyruğı delil olmağan federal hızmetlerniñ hadimlerine de yasaq tesir etmey. Politsiya, mahsus hızmetler, qadılar, vekiller ve çeşit kontrol qurulışları yapqan areketlerinde qomşu Rusiye ükümetiniñ merkeziy organ emirlerine baqa.
Bu ne vaqıt bitecek
İleride radikal sıñırlavlarnı eñ azından daa bir aftağa uzata bileler
Yañı qaidelerge köre, esas yasaqlar aprelniñ 6-na qadar devam ete. Vesiqada «bu künge qadar» dep qayd etilmegeni içün yarı gecede qırımlılar yaşağan yerinden yüz metr mesafeni tüşünmeyip, istegen yerge serbest bara bile. Azıq olmağan mallarnı satqan müessiselernen beraber bir sıra diger müessiseniñ iş sıñırlavları da bu müddetke planlaştırıla.
Şeerlerara ve şeer naqliyatınıñ iş sıñırlavları ise bundan soñ daa bir afta devamında olacaq – aprelniñ 14-ne qadar. Bundan ğayrı, tasil müessiseleriniñ işi aprelniñ 12-ne qadar toqtatıldı. Karantin rejiminden çıquv künleriniñ bir olmaması yerli memurlarnıñ ileride radikal sıñırlavlarnı eñ azından daa bir aftağa uzatmaq niyeti aqqında bildire bile.
Riayet etmeseñ, ne olacaq
Koronavirus qırğınlığınıñ profilaktika tedbirlerinen bağlı normativ aktlarda karantin qaidelerine riayet etmegenlerni nasıl bir ceza beklegenine dair bir malümat yoq. Amelde ise özüni tecrit etmesi kerek olğan ve bu rejimge riayet etmegen insanlar Rusiye Federatsiyasınıñ Memuriy cinayetler Kodeksiniñ 19.4 ve 19.5 maddelerine köre memuriy mesüliyetke çekildi.
Böyle bir mesüliyetke çekmek içün devlet nezaretini kerçekleştirgen organ ya da şahısnıñ talabı olmalı, amma, büyük ihtimalnen, Qırım quvetçileri bu şeylerge pek qulaq asmaycaq. Demek ki, qayd etilgen sebeplerden biri olmağanda ev tışında qayd etilgen er bir kişi uquq bozucısı ola bile. Kodeksniñ yañı tüzetüvlerine köre, bu maddelerniñ bozuluvı içün bir biñden üç yüz biñ rublege qadar para cezası berile bile.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımda yarımada yolları hızmetiniñ leyhası başladı – yol çuqurlarınıñ interaktiv haritası çalışa. Berilgen malümatqa köre, haritada er kes yarımada yollarınıñ problemli yerlerini, tamir etilgen yerlerini köre bile ve yollardaki çuqurlar aqqında haber ete bile.
«Harita müessisege telefon etken vatandaşlarnıñ bergen malümatına esaslanıp yapılğan talil neticeleri ve regional ve belediyelerara yollarınıñ talil neticelerine köre tizile», – dep bildire müessiseniñ saytı.
Şimdilik haritada 52 problemli yer qayd etilgendir.
Bundan evel Aqmescit yollarınıñ çuqurlarını qayd etmek içün de aynı harita tizilgen edi.
Kreml kontrol etken Aqmescit şeeri memuriyetiniñ yolbaşçısı Gennadiy Baharevniñ aytqanına köre, Aqmescitte tahminen 80 soqaq tamir etilmeli, olarnıñ umumiy meydanlığı 89,9 biñ metr kâreni teşkil etedir.


text:
İyün 12-de «Euro-2016» futbol çempionatınıñ gruppa seviyesi çerçivesinde Ukraina taqımı frenk Lill şeerindeki «Pyer Morua» stadionında dünya çempionı olğan Almaniya taqımına 0:2 esabınen yutquzdı.
Matçnıñ 19-cı daqqasında almaniyalı taqımnıñ futbolcısı Mustafi ukrainlerniñ qapısına gol urdı. Ekinci golnı qoşma vaqıtta Bastian Şvaynştayger urdı.
Bundan da ğayrı, bazar künü C gruppası boyunca Ukrainanıñ raqipleri Poloniya ve Şimaliy İrlandiya 1:0 esabınen oyun keçirdi, ve D gruppasınıñ taqımları Türkiye ve Hırvatistan 0:1 esabınen oyun keçirdi.


text:
İstanbulda yanvarniñ 8-nde Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan «birge bir» formatında matbuatsız eki taraflı muzakereler keçirmekte. Körüşüvden soñ olar «Türk aqımı» gaz borusınıñ açılışında iştirak etecekler, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Kreml matbuat hızmetiniñ malümatına köre, Putin, Suriye ve Libiyadaki vaziyetni, em de eki memleket arasında iqtisadiy munasebetlerniñ inkişafını muzakere etmege niyetlene. Erdoğannıñ qayd etkenine köre, o, körüşüvde İdlibteki vaziyet ve Rusiye-Türkiyeniñ Suriye añlaşmalarınıñ yerine ketirilmesini laf etmege azırlana. Türkiye prezidentiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, eki memleketniñ liderleri general Kasem Suleymaniniñ öldürilüvinden soñ ABD ve İran arasındaki zıddiyetni muzakere etecekler.
Yanvarniñ 8-nde saba Ukraina Tış işler naziri Vadım Prıstaykonıñ Türkiye zenaatdaşı Mevlüt Çavuşoğlunıñ malümatına esaslanıp bildirgenine köre, Türkiye, Putinniñ İstanbul ziyareti vaqtında Qırımnı işğalden qurtaruv meselesini kötermege planlaştıra.
«Türk aqımı» gaz borusı Rusiyeniñ Krasnodar ülkesinden Türkiyeniñ Avropa qısmına Qara deñiz tübünden qoyuldı. Uzunlığı tahminen 930 kilometr oldı, umumiy küçü ise yıldan 31,5 milliard kübmetr gaz. Gaz borusınıñ birinci qısmı Türkiyege gaz bere, ekincisi – Cenübiy ve Cenübiy-Şarqiy Avropa memleketlerine. Rusiye, 2019 senesi noyabrniñ ortasında «Türk aqımınıñ» qurucılığı yekünlengenini bildirdi. Bu sene yanvarniñ 5-nde Moskva, gaz Yunanistanğa ve Şimaliy Makedoniyağa berilip başladı, dep bildirdi.


text:
Kezlev şeerinde ışıqberme yolaqlarınıñ söndürülmesi beklenile. Bu ise elektrik aletlerniñ tamir etilmesinen bağlı. Bu aqta «Krımenergo» bildirmekte. Teşkilâtnıñ qaydlarına köre, söndürüv cedvel boyunca 8:00 - den 17:00 - ge qadar devam etecek.
Tamir işleri alıp barılğanda, bozuluvdan saqlamaq içün, hızmetçiler vetandaşlarımızğa elektrik aletlerni sönük alda tutmağa tevsiye eteler.
«Elektrik malzemelernıñ tamiri - sağlam ve istiqrarlı ışıqnıñ berilmesini temin eter. Bu söndürüvlerge añlayışnen davranmağa rica etemiz.», – dep bildirdiler «Krımenergo»da, bunıñnen bir sırada, tamir işleri devamında, cedvelden çıquvnıñ yüz bermesi de mümkün.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Qırımdaki Rospotrebnadşçor yolbaşçısı Natalya Penkovskayanıñ bildirgenine köre, yarımadağa Moskva ve Sankt-Peterburgdan kelgenlerni mecburiy karantinge alacaqlar.
Bu aqta o, aprelniñ 8-nde Qırımda koronavirus tarqaluvına qarşı ştab toplaşuvında ayttı.
«Qırım ve Aqyar akimiyet organlarına bir teklif azırladım, yarımadağa Moskvadan ve vilâyetten kelgen ya da yarımadağa bu subyektler üzerinden keçken vatandaşlar içün özüni izolâtsiya etüv rejimi kirsetilmeli», – dedi o.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov onıñ tekliflerine qol tutıp, bunı nasıl yapacaqlarını tüşünmeli, dep qayd etti.
«Özüni izolâtsiya etken ve olarnı teşkergen İç işler nazirliginiñ kontroli altındaki üç biñge daa sekiz biñ qoşulğanını tüşünsek. Böyle imkânımız barmı bilmeyim… Moskva, Sankt-Peterburg seferi oldı – er kes özüni izolâtsiya etmeli ya da kerek olsa yüzde yüz er kes observatorğa alınmalı», – dep ayttı Aksenov. O, «Qırımda koronavirus hastaları ketirildi», dep qayd etti.
Hatırlatamız, aprelniñ 8-nde Yaponiyadan qaytqan qırımlınıñ koronavirusı qayd etildi.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ aytqanına köre, Ermeni Bazardaki Merkeziy rayon hastahanesi koronavirus yuqunçınıñ tarqaluv telükesi sebebinden karantinge qapatıldı.
Aprelniñ 7-nde Aksenov yañı hastalar qayd etilse, koronavirus tarqaluvına yol bermemek içün sıñırlav tedbirlerini sertleştirecek, dep qorquzdı.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 12-ne qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqyar akimiyeti Karantin yılğası rayonında çığ tüşmesiniñ telükesi olğandan sebep raatlanıcılarnıñ sağlıq ve ayatları içün qasevet çekeler.
Bu aqta Aqyar rusiyeli ükümetiniñ saytında aytıla.
Fevqulâde işler nazirligi idaresiniñ temsilcileri ile keçirilgen toplaşuvlardan birinde iyün 26 künü Karantin yılğası rayonında devamlı sağanaqlar neticesinde çığnıñ tüşmes aqta hatırlattılar. Aqyarnıñ Lenin rayonı departamentiniñ müdiri aytqanı kibi, işbu yerde raatlanıcı ve şeer sakinleri musaadesiz yuvunğanından sebep «olarnıñ ayat ve sağlığına telüke bar».
İyünde Qırımda küçlü yağmurlar yağdı, yarımada şimalinde azbar ve evlerni suv basqan edi. Aqmescitte zarar büyük oldı, insanlar maşinalarından suvnı qopqalar ile alıp tökmege mecbur oldı.


text:
Antaliyada yaz
Çit il turistları diñgezgä kerep, qoyaşta qızındı
Antaliyada koronavirus çaraları qısalarında atna azağında ğamälgä kergän uramğa çığu tıyuınıñ ikençe könendä uramnar buşap qaldı, tıyudan azat bulğan çit il keşeläre isä diñgezgä kerep, qoyaşta qızındı.
Hawa 18, diñgez suı cılılığı 22 bulğan Antaliyada dımlılıq küläme isä - 42%.
Atna azağında turizm başqalası Antaliyadäge mäydan, prospekt häm uramnar buşap qaldı.
Turistlar isä plyajlarğa ağıldı.
Qoyaşlı hawağa çıqqan turistlar diñgezgä dä kerde.
Bäyläneşle xäbärlär
Konyada velosipedta yörergä yaratalar
Bu şähärdä köndälek tormışta velosiped qullanu ğadäti xälgä äwerelgän


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetinde Ukraina prezidenti Temsilciliginiñ yolbaşçısına qarşı Hersonda narazılıq mitingini keçirgenler öz aktsiyasını müddetsiz olaraq ilân etti ve «Qırım suallerinde Cemaat Keñeşini» tizdi. Bu birleşme tarafından Ukraina prezidenti Petro Poroşenkoğa ve Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovnıñ adına muracaat yollanıldı.
«Asker» cemaat birleşmesiniñ yolbaşçı muavini Evelina Arifova Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında böyle ayttı: «Failler Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki Temsilciligi binası qarışısında gece-kündüz bekçilik yapacaq, aktsiya müddetsiz devam etecek. Bütün talaplarımız yerine ketirilecegine qadar failler bu yerde olacaq».
Bundan da ğayrı o Qırım.Aqiqatqa Cemaat Keñeşi tarafından yollanılğan muracaatnıñ nushasını teslim etti.
«Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ suallerinde esas devlet organı – Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki Daimiy Temsilciligidir. Prezidentniñ Daimiy Temsilciligi – şimdilik Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ suallerinen oğraşqan yekâne devlet konstitutsion organı olmaqta; Ukraina Konstitutsiyasına binaen, onıñ vazifeleri – Qırım Muhtar Cumhuriyetine dair Prezidentniñ, Ukraina Yuqarı Radasınıñ ve Ukraina Nazirler Şurasınıñ fermanlarına riayet etmek ve olarnı amelge keçirilmek, işğal etilgen topraqlarda vatandaşlarnıñ aqlarını ve üriyetini qorumaqnen bağlı devlet siyasetini kerçekleştirmek», – dep aytıla muracaatta.
Bunen beraber vesiqada aytıla ki, QM Cumhuriyetinde prezidentniñ DT yolbaşçısı vazifesine Natalya Popoviç tain etilgen soñ, munasip ukrain qanunları bu organ tarafından eda etilmey ve körmemezlikke urıla.
«Bundan da ğayrı, Qırım Muhtar Cumhuriyetinde Prezidentniñ daimiy temsilcisi kütleviy haber vastalarınen israrlıqnen ve kesinliknen alâqadar olmay, Qırım problemlerinen bağlı merasimlerde iştirak etmey, Qırımtatar Milliy Meclisini (cemaat teşkilâtı olaraq tanıp) qırımtatar halqınıñ temsil organı olaraq qabul etmey», – dep aytıla yañı keñeşniñ muracaatında.
Bu munasebetnen failler Çubarovğa ve Poroşenkoğa «doğrudan-doğru Ukraina prezidentine bağlı olıp, kontrolsiz öz vazifelerinden çetleşken devlet strukturasında olğan vaziyetke devletniñ cevabını bermege» rica etti.
Muracaatnıñ metini astında «Cemaat Keñeşiniñ» azaları – «ATO veteranlarınıñ cemiyeti», «Avtomaydan Kyiv», «Dostoinstvo», «Asker», «Vatanperverlik yetekçileriniñ azırlav merkezi», «Kiborgi Polissâ» cemaat teşkilâtları ve birlikleri olğanı aytıla.
İyülniñ 10-nda Hersonda «Asker» cemaat birleşmesiniñ vekilleri, «Aydar» batalyonınıñ evelki askerleri, «Avtomaydan» failleri Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki temsilciliginiñ Hersonda yerleşken binası qarşısında miting ötkerdiler. Narazıcılar QM Cumhuriyetinde prezidentniñ Daimiy Temsilciliginiñ yolbaşçısı Natalya Popoviçni vazifesinden boşatmağa talap ete.
Öz nevbetinde, Qırım Muhtar Cumhuriyetinde Ukraina prezidentiniñ temsilcisi Natalya Popoviç Qırım.Aqiqatqa izaat berip, Hersonda temsilcilik binası qarşısında mitingniñ keçirilmesini «yarımadanıñ azat etilmesine qarşı isyan» dep tanıttı.
2017 senesi mayısta, qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatırasına keçirilgen matem tedbiri devamında «Qırım Muhtar Cumhuriyetinde Ukraina prezidenti temsilciliginiñ idaresini deral deñiştirmek» talapları seslendirilgen edi. Bütün Dünya Qırımtatar Kongressiniñ icra şura azası Lenur İslâmov o vaqıt, Popoviçni işinden boşatıp, onıñ vazifesine «qırımtatarını tain etmege» kerek olğanını aytqan edi.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ Qırım MC-deki temsilcisi Anton Korineviç ve Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba musulmanlarnı Oraza bayramınen hayırlardılar.
Kuleba öz hayırlavında, İslâm dinini kütkenlerge qaviy sağlıq, tınçlıq ve muabbetlik tiledi.
Mayısnıñ 13-nde, cumaaqşamı künü, musulmanlar islâmdaki eki esas bayramdan birini – Oraza bayramını qayd eteler. QMC musulmanları Diniy idaresiniñ müftisi Ayder Rustemov er kesni bayramnen hayırlap, «tınçlıq, muabbetlik ve baht» tiledi.
«Bu bayramnı tuvğan topraqlarınıñ işğali şaraitinde ve işğalci akimiyetniñ devamlı tazyığı altında qarşılıamaq mecburiyetinde qalğan bütün musulmanlarnı, hususan semetdeşlerimini can-yürekten hayırlayım. Er keske iman ve küç tileyim!» – dep yazdı Qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev Facebook saifesinde.
Rusiye nezaretinde olğan Qırım ve Aqyar musulmanları Diniy idaresiniñ müftisi Emirali Ablayev öz hayırlavında, «bu bayram künlerinde insanlarnı tek öz balalarına degil, yetimlerge de ediyeler bermege, büyüklerni ziyaret etmege ve yañğızoarnı unutmamağa» çağırdı.
Qırımda Oraza bayramı munasebeti ile mayısnıñ 14-yu raatlıq künüdir.
2020 senesi Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Qurban bayramına ve Oraza bayramına devlet diniy bayramı statusını berecek buyruqnı imzalamağa niyetinde olğanını bildirgen edi.
Oraza bayramı künleri yaqınlar tebriklene, mezarlar ziyaret etile, yardımğa muhtac olğanlarğa para berile. Musulmanlar bayram namazı ögüne fitir parasını bermek kerek.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım MC ve Aqyar şeerindeki temsilciliginde gençler merkezleriniñ oca ve muallimlerini mayısnıñ 18-nde Qırımtatar halqı genotsidi qurbanlarınıñ añma kününe bağışlanğan dersler keçirmege çağırdılar.
«Ortaq tarihımıznı bilmek ve sovet akimiyetiniñ cinayetlerni unutmamaq kerekmiz. Tamam bunıñ içün, eger siz gençler merkezleriniñ ocası ya da talebesi olsañız, bu kün Qırımtatar halqı genotsidi qurbanlarınıñ añma kününe bağışlanğan dersler keçirmege çağıramız», – dep yazıla temsilcilikniñ Facebook saifesinde
Temsilcilikte, 2015 senesi «18.05. Hatıra aqqı» yarışı keçirilgenini hatırlattılar ve ocalarğa ders içün «Almenda» saytına yerleştirilgen işlemelerden birini alıp qullanmağa teklif ettiler.
Hatırlatamız, mayısnıñ 18-nde Kyivde Qırım evinde Qırımtatar halqı genotstdiniñ 77-nci yıldönümine bağışlanğan instalâtsiya açılacaq.
Hersonda mayısnıñ 15-nde 1944 senesi mayıs 18 qırımtatar sürgünliginiñ qurbanları hatırasına «Hatırlaymız» añma aqşamı keçirile. Tedbirde qırımtatar asıllı ukrainalı yırcı Jamala, «Dahabraha» ukrain etno-gruppası, qırımtatar horeografik taqımlarıiştirak ete.
Qırımtatar Milliy Meclisi 2021 senesi mayısnıñ 18-nde Ukrainanıñ vilâyet merkezleri ve şeerleriniñ meydanlarında resmiy eglence tedbirlerini keçirmemege çağırdı.
«Qırımtatar Maaliy Merkezi» qırımtatar halqı soyqırımınıñ 77-nci yıldönümine bağışlanğan «Soyqırımğa yoq!» adlı bir malümat kampaniyasını başlattı ve pervasız olmağan er kesni içtimaiy ağlardaki saifelerinde mahsus azırlanğan plakatlarnı paylaşıp, oña qoşulmağa çağırdı.
Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma künü
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Avgust 27-de Qırımnıñ rusiyeli politsiyası hadimleri «Hizb ut-Tahrir» işi boyunca yaqalanğan Zevri Abseitovnıñ Bağçasaraydaki evine keldi. Amma soy-soplar uquq qoruyıcılarnı evge yibermedi. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildirdi.
«Politsiya hadimleri kirmege tırıştı. Zevri Abseitovnıñ apayı evde yoq edi. Evde tek qart ana-babası bar edi. Olar politsiya hadimlerini içine yibermedi. Olar bularğa añlata edi ki, bir şey baqıp çıqmaq kerekler eken. Amma bu yerde vaziyet böyle: Abseitov «Hizb ut-Tahrir» işi boyunca yaqalanğan ola, bu teşkilât Rusiyede terroristik sayıla. Bugün politsiya hadimleri «bir şey baqmaq içün» kelip, bir şey atıp qoya bile. Yarın ise, FSB kelir ve bir şey tapar – ya silâ, ya narkotiklerni», – dep ayttı Smedlâyev.
Onıñ qayd etkenine köre, politsiya hadimleriniñ ziyareti resmiy degil edi. Uquq qoruyıcılar tintüv keçirmek içün iç qarar vesiqalarını taqdim etmedi.
Mayıs 12-de Bağçasarayda rusiyeli uquq qoruyıcılar musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede, dört Bağçasaray sakini yaqalandı ve terrorizmde qabaatlandı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abeltarov ve Enver Mamutov. Olar FSB hadimleri tarafından Rusiyede terroristik teşkilâtı olaraq tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şeklenilip yaqalandı.
Er dört kişiniñ apiste bulunma müddeti iyül 6-da Rusiyege boysunğan Qırım mahkemesi alğan qararınen oktâbr 11-ge qadar uzattırıldı.


text:
Qırımtatar faaliyetçisi Suleyman Kadırov qabaatlanğan cinayetinde özüni qabaatlı tanımay. Bunı o, mayıs 3-te Qırımnıñ Rusiye mahkemesiniñ oturışuvndaki munaqaşalar esnasında beyan etti, dep bildire Qırım.Aqiqat muhbiri.
Kadırov: «Daa bir kere tekrarlaryım, özümni qabaatlı tanımayım ve areketlerimde Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 280.1 maddesi ile tayin etilgen cinayetniñ vaqiası olmağanını sayam. Men cinayet işlemedim, ve bu sebepten mahkemeden maña yımşaqlıq köstermesini istemeyim», – dedi.
O, peşman etmegenini ve kimseden afu soramağanını, ve, ondan ğayrı, soraştıruv organları vekilleriniñ cezalandırılmasında israr etkenini ilâve etti.
Qırımtatar faaliyetçisi: «Mahkemeden sorasam bile, tek bir şey coracam: maña qarşı aqlav ukmü ve menim tarafından husularında artıq tahqiqat organlarına muracaat etilgen ve arizalar berilgen, azırlıq körüv tahqiqatı esnasında yapılğan ve cinayet olaraq cezanlanğan bir sıra areketlerniñ yapıluv vaqiası boyunca hususiy qararlar çıqarılsın.
Mayıs 3-te Rusiyeniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar faaliyetçisi Suleyman Kadırovğa daa evel Kefe mahkemesi taraından çıqarılğan ukümni deñştirmeyip qaldırdı. Kadırov şartlı olaraq eki yıl apis muddeti ve aynı müddet içinde cemiyet içindeki faaliyetlerniñ yasaq etilmesine mahküm etildi.
Qabaatlavnıñ versiyasına köre, Kadırov 2016 senesi martında, özüni Aqmescitten bir qırımtatar olaraq tanıtqan ve Ukrainanıñ kontroli altında olmağan Donetsk ve Lugansk vilâyetlerini azat etmek içün «Qırım» batalyonınıñ meydanğa ketirilmesi aqqında bildirgen nasıldır Demyan Demyanenkonıñ videoroligini repost etti. Bir qaç aydan soñ repostnıñ altında, içinde, cümleden, «Qol tutam, Qırım evelden de, şimdi de ve kelecekte Ukraina olacaq» sözleri olğan Kadırovnıñ izaatı peyda oldı. Oña qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 280.1 maddesi boyunca iş açıldı. Qabaatlav FSB ekspertleri tarafından yapılğan ve Kadırovnıñ izaatında Rusiyeniñ topraq bütünliginiñ bozulmasına davet olğanını isbatlağan ekspertizağa esaslana.
2017 senesiniñ aprelinde Rusiyeniñ maliy monitoringi boyunca hizmeti Kadırovnı ekstremistler ve terroristler cedveline kirsetti.
Kadırov özü, cinaiy işi – öz noqtai-nazarını faal surette ifade etkenine ve aq-uquqnı qorçalav saasındaki faaliyetlerine cevaben mahsus hizmetler tarafından yapılğan provakatsiyadır, dep iddia ete.


text:
Kyivde faaller, evelde qanunsız Qırımnı ziyaret etken meşur Rusiye blogerine "Qırım kimniñ?" sualini berip, çıqışını bozdılar. O sualge cevap bermekni red etti ve mühlisleri ile körüşüvni toqtattı. Keççe Aleksandra Mitroşına öz Telegram kanalında Qırımnıñ ilhaqına qol tutmağanını qayd etti.
Ukrainada ara-sıra Rusiye siyasiy ve içtimaiy erbaplarınen, bundan ğayrı ilhaqqa qol tutmasalar da, amma Qırımğa qanunsız kirgen Rusiye artistlerinen qavğalar çıqa. Bunıñ içün şimdigece kerekli seviyede aydınlatılmağan zemaneviy "Qırım" mevzusınıñ bir tarafını urğulamaq kerektir.
Birinciden beklenilmegen bir sual: Qırım aitligi ve ILİD ("Iraq ve Levantnıñ İslâm Devleti") arasında ne bağ bar?
Ukrainada, em de Rusiye kerçeklerine tamamınen batmağan qırımlılar arasında, Rusiye matbuatınıñ halqara mevzularğa maqalelerinen meraqlanğan oquyıcılar, rusiyeli olmağanlar içün endi çoqtan berli hucur körüngen bir incelikke diqqat ete. "Iraq ve Levantnıñ İslâm Devleti"niñ - qısqartılğan "ILİD" - er añılmasından soñ rusiye jurnalistleri "Rusiye Federatsiyasında yasaq etilgen teşkilât" dep qoşa. Em de bu qoşma izaat "ILİD" qısqartmasından soñ er resursta vaciptir - akimiyet matbuatından başlap, progressic "Novaya gazeta" ve bloglarğa barğance. Bunı körgende, qadimiy bir etneniñ soñsuz tekrarlanması aqlıma kele.
Başta aqılsız bir adet kibi körüne. Amma oña uymaq kerek. "Kütleviy haber vastaları aqqında" Rusiye qanunınıñ 4-ünci maddesine köre, Rusiyede ekstremist kibi tanılğan teşkilâtlarnı añğanda, mıtlaq yasaqlanğan olğanlarını bildirmek kerek.
Bu ilâve ne kerek? ILİD avsizlerge gumanitar yardımını tarqatqan hayriye teşkilâtı olmağanı er keske belli degilmi, aceba? Amma ne içün bütün rusiye jurnalistleri ve blogerleri bu qaideni kütkeni sualge cevap aydındır. Bu qorqudır. "Qoranta" azalarınıñ "vaftiz babası"nıñ emrini yerinene ketirmemek qorqusıdır. Amma Rusiyeniñ "vaftiz babası"na bu ne kerektir?
İsraildeki Rusiye elçisi, bu teşkilâtlarnıñ boyeviklerini terrorist saymağanını aytsa, sade rusiyeliler, Rusiye onlarnen yıl küreşken şu çoq aytılğan halqara terrorcılar kimdir dep soray bile
Cevap olaraq aviatsiyada bir misal ketirmek mümkün. Er arbiy uçaqtan olğan "özüñki-yabancı" köstergici aqqında eşittiñizmi? İşte, ILİD teşkilâtına bu ilave etne de öyle bir köstergiçtir. Moskovada akimiyetniñ eñ büyük şahısları HAMAS ve "Hezbolla"nen aytışmalarnı keçirse, İsraildeki Rusiye elçisi, bu teşkilâtlarnıñ boyeviklerini terrorist saymağanını aytsa, sade rusiyeliler, Rusiye onlarnen yıl küreşken şu çoq aytılğan halqara terrorcılar kimdir dep soray bile.
Bu yerde ise Rusiye matbuatı oquyıcısına qorqunçlı tıraş etilmege çalmalı "ılid"çini köstere. Ve tamam şu ilâve İslâm devletiniñ qaba şahidini HAMASnıñ cesür mocahedinden ayırmağa yardım eter.
Aynı ilâveni silâsız qırımatatar "Hizb ut-Tahrir" teşkilatına qarşı da qullanalar, böylece, Kreml nezaretindeki "mustaqil" Qırım matbuatı qırımtatarlarnıñ nevbetteki tutuvı aqqında yazğanda, Qırım quvetçilerniñ "dünyanıñ islâmiy açuvınen küreşçileri" imicini almağa yardım ete. Ve bu teşkilâtnıñ "terrorcılığı" sadece Lubânovskniñ reberliginiñ qorqunçlı tüşünde körüngeni kimse içün müim degil, esası - teşkilât "terroristik" ve, elbette ki, "Rusiye Federatsiyasında yasaqlanğa" olğanını hatırlatmaq. Kimseniñ şübesi qalmasın.
Aytacağım şudır - rusiye propagandacılarından (olar özlerine jurnalist dey) bu hurnazlıqnı ögrenmek de ayıp degildir. Rusiye "yazıcıları" istegen neticelerge ketirgen "Partiya fikri"niñ halqqa yetkizmekte israrlığına. Ve ukrain kerçeklerinde qullanmaq - amma mahsus hızmetler uydurgan ilâvelerni degil, millionlarce ukrainler horlap çıqqan ilâvelerni, aynı şu "özümki-yabancı"nı belgilemek içün.
Esası - olarnı unutmamaq ve qullanmaqtan erinmemektir. Böyleliknen, Ukraina tarafdarı olğan adamdan "Qırım kimniñ?" dep sorasañ - raat cevaplanır. Cevap berip olamağanlar içün ise eki variant bar - ya da birden olmasa da, amma ukrainlernen razı ola, ya da kete.
Ve bizim içün Ukrainanıñ çoq qanlı keçmişiniñ tekrarlavı artıq olmaz.
Ukrainağa büyük qan ile
Maksim Kobza, qırımlı
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Aqyarda yañı şeer telekanalı – «Aqyarnıñ informatsion kanalı» (İKS) açıldı.
Bunı Aqyar «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildire.
«Aqyarnıñ İnformatsion Kanalı» 2015 senesiniñ başında yayınlarını toqtatqan TRK «Sevastopolskoye televideniye» yerine keldi.
Aqyar «ükümetiniñ» malümatına köre, «İKS» er kün canlı yayında çalışacaq.
«Yañı kanalnıñ hususiyeti – 12 devamında canlı yayın ve seyircilerniñ bağdır. Haberlerden ğayrı on beşke yaqın yayın olması planlaştırıla», – aytıla beyanatta.
Canlı yayınnıñ birinci musafiri Aqyar «valisi» Sergey Menâylo oldı.
SevStar Aqyar provayderi bildirdi ki, Qırımda «NTV+» telekompaniyasınıñ kanalları kösterilmey, çünki olarnı cezalar beklemesi mümkün. Bundan sebep 2015 senesi yanvar 1-de Retro, Zdorovoye TV, Premyera, Kinoklub, Kinohit, Kino soyuz, NTV+ Tennis, NTV+ Naş futbol, NTV+, Sport+, Kino +, Naşe novoye Kino, Kto yest Kto, Spas, HD Fashion kanalları söndürildi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz davasınıñ mahkemesinde sorğuğa çekilgen üç kişi yaqalanğannıñ 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası yanında olıp keçken miting vaqtında yapqan areketleri aqqında bir şey aytmadı. Bunı Rusiye advokatı Nikolay Polozov Facebook saifesinde yazdı.
Advokatnıñ bildirgenine köre, mahkeme prokurornıñ bundan evel mahküm etilgen Eskender Nebiyev, Talât Yunusov ve Arsen Yunusovnı sorğuğa çağırmaq muracaatını qanaatlendirdi.
«Birinci Arsen Yunusov sorğuğa çekildi. O, 2014 senesi fevral 26-da Ahtem Çiygoznı körgenini ayttı, amma onıñ areketleri ya da kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etilmesine olğan alâqasına dair bir şey aytıp olamadı», – dep yazdı Polozov.
Advokatnıñ aytqanına köre, ekinci Talât Yunusov sorğuğa çekilecek edi, o, bir de bir malümat bermekten vazgeçken soñ mahkeme onı yiberdi.
«Üçünci Eskender Nebiyev sorğuğa çekildi. O, Ahtem Çiygoznı körgenini, amma bir de bir areket yapmağanını ayttı. Bundan ğayrı, o, Çiygoznıñ miting arfesinde ve miting vaqtında kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etilmesinen bağlı areketleri aqqında bir şey bilmegenini haber etti. Nebiyev Ahtem Çiygoz şahsen oña ya da diger insanlar vastasınen bir de bir insağa qarşı zorbalıq ya da mal-mülkni yoq etüv emirleri ile muracaat etmegenini tasdıqladı», – dep qoştı Polozov.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, şu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi iyül 20-de qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Keriç parom keçitiniñ işi fevral 6 künü furtunadan sebep toqtalğan.
«Deñiz müdirligi» bildirgeni kibi, Keriç boğazında üküm sürgen ava şaraitleri paromlarnı yollamağa ve qarşılamağa imkân bermey.
Evel «Deñiz müdirligi» Keriç keçitiniñ toqtatılması mümkün olğanı aqqında bildirgen edi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
İyül 15-te aqşam Keriçte suv nasos stantsiyasında yanğın yüz berdi, endi evlerde suvnen teminlenme yoq, dep bildire «Sobıtiya Krıma».
Yerli sakinlerniñ añlatqanlarına binaen, yanğın tahminen saat 21:00-de, Dmitriy Donskoy soqağında başlandı.
«Tünevin saat 21:00-de elektrik energiyası deñişikligi sebebinden suv nasos stantsiyası yandı. Qoşma stantsiya ise çalışmay. Yanğın tumanı direk kibi tura edi», – dep qayd eteler yerli sakinler.
Olarnıñ sözlerine binaen, olarnıñ evleri endi üç kün devamında suvsız tura.
«Başta suv eki kün yoq edi, soñra ise, stantsiya yandı, ve suv endi üçünci kün yoq», – dep şikâyet ete Keriç sakinleri.
Malümatnıñ diger tasdıqlanması yoq, vaqia aqqında resmiy beyanatlar bildirilmey.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda iyül 17 künü Oraza bayramnıñ qayd etilecegi sebebinden raatlıq künü olaraq ilân etilgen, – haber ete Qırım.Aqiqat.
Mütenasip avaleni Qırım Rusiye akimiyetiniñ başı Sergey Aksenov imzaladı.
Vesiqada qayd etilgeni kibi, raatlıq künü «Rusiye Federatsiyasınıñ 1997 senesi sentâbr 26 künü qabul etilgen №125-FZ «Vicdan serbestligi ve diniy birlikler aqqında» qanunınıñ 4-ünci maddesi ve Qırım Cumhuriyetiniñ 2014 senesi dekabr 29 künü qabul etilgen №55-ZRK/2014 «Qırım Cumhuriyetinde bayram ve hatıra künleri aqqında» qanunınıñ 2-nci maddesine köre ilân etilgendir.
2014 senesi Qırım akimiyeti «Qırım Cumhuriyetinde bayram ve hatıra künleri, zenaat bayramları aqqında» qanun leyhasını azırladı. Onı Qırım baş nazir muavini Konstantin Baharev ve spiker muavini Remzi İlyasov teklif etken ediler.
Vesiqada qayd etilgeni kibi, diniy bayramlarğa Paşaliya, Troitsa, Oraza ve Qurban bayramları kire.


text:
Rusiye Devlet dumasınıñ işğal etilgen Qırım deputatı Ruslan Balbekniñ adı Jenevada keçirilgen İnsan aqları, demokratiya ve uquq üstünligi meseleleri Forumınıñ kün tertibinde qayd etilmedi. BM saytında Balbekniñ çıqışı aqqında malümat ya da çıqışınıñ videosı yoq. Bu aqta Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, forum teşkilâtçıları – Baş kâtip Martin Çungong yolbaşçılığındaki parlamentlerara birlik, «BM resmiy saytında olmağan videolar qanuniy ve resmiy sayılamaz», dep qayd etken edi.
Bunı Ceppar, Ruslan Balbek Jenevada keçirilgen İnsan aqları, demokratiya ve uquq üstünligi meseleleri Forumında iştirak etip çıqışta bulunğanını iddia etken soñ bildirdi.
«Jenevadaki BM Ukraina temsilciligi Parlamentlerara birlik reberligi ve BM insan aqları yuqarı komissarınıñ idaresinen körüşüvler keçire. Ukrainanıñ fikirleri deñişmey: Dumanıñ işğal etilgen Qırım «deputatları» BM tedbirlerinde ve halqara teşkilâtlarnıñ diger resmiy platformalarında iştirak etemez. Sözlü beyanat bütün taraflarğa berilecektir», – dep yazdı Ceppar Facebookta.
Bundan evel Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini, Ruslan Balbek Rusiye eyyetiniñ erkânında bar edi, amma forumda çıqışta bulunmadı ve forumda söz alğan Rusiye vekili Qırım temsilcisi olğanını aytmadı, dep bildirgen edi.
Forum vesiqalarında Ruslan Balbekniñ adı yoq.
Qırım.Aqiqat, Ruslan Balbekniñ Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavininiñ malümatınen bağlı izaatlarını almağa tırışa. Matbuat kâtibi vaziyetni izaatlamay, Balbekniñ özü ise telefonda cevap bermey.
Rusiye Devlet dumasınıñ işğal etilgen Qırım deputatı Ruslan Balbek, insan aqları, demokratiya ve uquq üstünligi meselelerine bağışlanğan BM tedbirlerinden birinde iştirak etkenini bildirdi.
Sentâbrniñ 11-nde Varşavada keçirilgen OSCE konferentsiyasında Ukraina eyyeti Qırımnıñ eki Rusiye «vekiline» çıqışta bulunmağa imkân bermedi. Rusiye kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, daa soñra konferentsiyada Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ bulğar milliy-medeniy muhtariyetiniñ vekili İvan Abajer çıqışta bulundı.
Emine Ceppar, Ukraina akimiyeti Qırım «vekilleriniñ» Varşavadaki OSCE konferentsiyasında iştirak etmek içün Şengen alanınıñ sıñırlarından angi vesiqalar esasında keçkenini teşkere.
Ceppar, Varşavadaki OSCE toplaşuvında iştirak etken işğal altındaki Qırımnıñ Rusiye kütleviy haber vastaları «gibrid cenki çerçivesinde areket etti», dep tüşüngenini bildirdi.


text:
Yanvarniñ 16-sında Moskovanıñ Lefortovo rayon mahkemesinde zapt etilgen dört Ukraina deñizcisiniñ tevfiq uzatılması baqılacaq.
Olarnıñ arasında "Yañı Qapu"nıñ üçünci rang kapitanı Volodımır Lisovıy, "Yañı Qapu"nıñ üyken matrosı Viktor Bespalçenko, "Yañı Qapu"nıñ üyken matrosı Volodımır Varimez ve "Nikopol"niñ birinci madde çavuşı Vladislav Kostışın.
Yanvar 15-inde Moskovada mahkeme, 24 Ukraina deñizcisinde 20-siniñ tevfiq müddetini uzattı. Olardan 17-si aprel 24-ünece apiste bulunacaq, Andrey Eyder, Andrey Artemenko ve Vasiliy Soroka ise aprel 26-sınace SİZOda tutılacaq.
Keçirilgen oturış devamında imaye, tahqiqat muracaatını red etmek rica ete edi. Arbiylerniñ tevfiq cezası başqasına deñiştirilse edi, Ukraina elçiligi arbiylerge yaşav yerine bermege azır edi.
Daa evel Qırım yalısı yanında FSB zapt etken 24 ukrain arbiyi, cenk esirleri olğanını tahqiqatqa beyan etti.
Noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Aqmescitte mesken evdeki yanğında dört adam elâk oldı. Bunı Rusiyeniñ Qırım boyunca FVN idaresine atıf etip "Krıminform" haber ete.
Qaza Dneprovskaya soqağında oldı. Yanğın 40 kvadrat metrni qapladı.
Müessisede qoştılar ki, nevbetçige yanğın aqqında bildirme saat 15:30 keldi.
"İnterfaks" agentliginiñ menbaasına köre, yanığnda dört adam elâk oldı. Qurtarıcılardan qurbanlar aqqında resmiy beyanat daa olmadı.
Qırımnıñ Seyitler (Nijnegorsk) rayonında Caytamğalı (Yemelyanovka) köyünde martnıñ 17-sinde şahsiy evde yanığn oldı, neticede bir aqay elâk oldı.
Fevralniñ 13-ünde gece Kefede Galereynaya soqağında yanğın oldı, onıñ sebebinden beş qatlı evniñ 15 sakinini tahliye ettiler.
Yanvarniñ 19-ında Qarasuvbazar rayonınıñ Efendiköyünde (Gruşevka) yanğında eki adam elâk oldı.


text:
Keriçniñ merkezinde cuma künü, noyabrniñ 30-nda, Kokorin soqağındaki anbar binaları yanmağa başladı. Yerli kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, politsiya adise yerini sarıp aldı, yanğınnı söndürmege tırışalar.
Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
«Kerç FM» saytı bildirgenine köre, şeer merkezinde tuman sırıq kibi köterile. Yanğan bina yanındaki «Novaya ploşçad» qurucılıq tükânına insanlarnı kirsetmeyler.
Yol inspektsiyası Vokzalnoye şossesini naqliyatnıñ keçişi içün qapattı, dep bildire «Kerç – moy gorod» saytı.
Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresi Keriçteki yanğınnı daa izaatlamadı.
Bundan evel Bağçasaray rayonınıñ Bazarçıq (Poçtovoye) qasabasında meskün ev yanğan edi. Qurtarıcılarnıñ malümatına köre, noyabrniñ 24-nde yanğından 22 insan qurtarıldı.


text:
Aqmescitniñ Rusiye memuriyeti, Çuqurça 2 (Lugovoye 2) qasabasınıñ soqaq adlarını deñiştirüv meselesini muzakere ete. Bu aqta şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti haber ete.
Berilgen malümatqa köre, soqaqlarğa qırımtatar adlarını bermege isteyler.
«Vatandaşlardan Çuqurça 2 qasabasında 11 soqaqnıñ adını deñiştirmek ricasınen muracaat keldi. Yerli sakinlerniñ teşebbüs gruppası rus adlarını qırımtatar adlarına deñiştirmege teklif ete», – dep tarif etti memuriyetniñ reis muavini Aleksandr Makar.
Onıñ aytqanına köre, soqaq adlarını deñiştirmege istegenler 11 soqaqnıñ sakinlerinden imza toplap, er bir qırımtatar adınıñ berilüvini keniş şekilde isbatlamalı.
«Bu vesiqalar azır olğanda komissiya bu muracaatnı tekrar baqacaq», – dedi Makar.
Rusiye Federatsiya Şurasınıñ Qırım azası Sergey Tsekov Aqmescit soqaqlarından birine Moskvanıñ sabıq şeer yolbaşçısı Yuriy Lujkovnıñ adını bermege teklif etken edi. Bundan evel Rusiye LDPR lideri Vladimir Jirinovskiy Qırım şeerleriniñ soqaqlarına başqa ad bermege teklif etken edi. Yaltada Voykov soqağına Gimnaziçeskaya adını bermege teklif etilgen edi.