text:
Amerikalı arbiy müessiselerinden bu aqta malümat daa resmiy şekilde tasdıqlanılmadı.
İspaniyada yerleşken «Donald Cook» arbiy gemisi «Arleigh Burke» esminets sınıfına aittir. O ava mudaafa tertibatı ve «Tomagavk» raketaları ile donatılğan.
Evelleri AQŞ Qara deñizde «Truxtun» gemisiniñ yerleşüv müddeti uzanacağını ve anda qoşma resurslarnıñ yollanuvı aqqında ilân ettiler.
Rusiye çetel işler nazirliginde AQŞ tarafından «Montre konventsiyanıñ» bozuluvı aqqında aytıp keçken ediler. Pentagonnıñ resmiy temsilcisi Eileen Lainez cevap olaraq AQŞ Arbiy-deñiz quvetleriniñ Qara deñizde añlaşmalarğa binayen areket etkenini qayd etti.


c: text/html

text:
ATR birinci qırımtatar telekanalınıñ yolbaşçılığı yarımadada seyircileri içün yayınlavnı devam ete bilecegine ümüt besley.
Bunı Aqmescitte matbuat konferentsiyası devamında telekanal saibi Lenur İslâmov bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Olğanını köremiz, dayanmağa, çare tapmağa, saqlanmağa tırışacaqmız, nasıl şekilde olacağını daa bilmeymiz. Ukrain litsenziyası, qırım liztsensiyasınıñ keçici müddeti, sputnik, internet bar, qanuniy negizni ögrenip, sizge haber etermiz», – dedi o jurnalistlerge.
Telekanalnıñ saibi aytqanı kibi, milliy siyaset – hususiy bir alan ve mında müddetni sozmaq ya da bürokratiya ile oğraşmağa mümkün degil.
«Menim içün bir şeyniñ qapatılması ile bağlı birinci matbuat konferentsiyasıdır, pek kederlidir, amma bunı yapmağa mecbur olacaqmız. Vatanımızda kereksiz oldıq. Amma, bunıñ ile er şey bitmez, ğaliba. Mında akimiyet temsilcilerini körmege ister edim. Akimiyet er şey halq içün yapmalı», – dedi İslâmov.
O şunı da qayd etti ki, kanalnıñ qıtaiy Ukrainağa keçmek niyeti yoqtır.
«Qıtaiy Ukrainağa ketmege niyetimiz yoq, ketsek, qırımtatar cemiyeti içün sürgünlik olacaq. Mında qaldıq ve qalmaq kerekmiz», – dedi İslâmov.
Aprel 1 kününden ATR yayınlavınıñ toqtatılması mümkün. Eger de telekanal martnıñ soñuna qadar Rusiye qanuniyetine köre matbuat vastası olaraq qayd etilmese, işi toqtatılacaq.
Teleşirket bir qaç kere Roskomnadzorğa vesiqalarını bere edi, amma çeşit sebeplerden olarnı qaytara ediler. ATR şirketine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radiosı, «15 minut» internet neşiri de şimdi aynı vaziyettedir.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
2015 senesi Qırımnıñ Rusiyeniñ daa on beş şeeri ile qoşma ava alâqası pekitilecek. Bunı cumaaqşamı künü, mart 19-da, Qırımnıñ kurort ve turizm naziri Yelena Yürçenko bildirdi, – haber ete RİA Novosti.
«Daa 15 yañı sefer açıla. Ava alâqası bizni Rusiyeniñ 45 regionı ile bağlar», – dedi Yürçenko.
Nazir şunı da qoştı ki, yañı yönelişler arasında Vladivostok, Habarovsk, Krasnoyarsk, İrkutsk şeerleri bar.
Onıñ sözelrine köre, «Aeroflot» şirketi bu sene Qırım seferleriniñ sayısını aftada 190-ğa arttırır. Bunıñ ile Aqmescitten Rusiyeniñ doquz şeeri – Volgograd, Krasnodar, Pskov, Saratov, Groznıyge seferler yapılacaq.
2014 senesi mart ayınla, Rusiye Qırımnı işğal ekeninden soñ, Aeronavigatsiya havfsızlığı boyunca Avropa teşkilâtı (Avropa nezareti) Qırımğa, şu cümleden Aqmescit ve Aqyarğa, ava seferlerini yasaq etti. Avropa nezareti halqara grajdanlıq aviatsiyası aqqında ICAO Konventsiyasına esaslanıp, Ukrainanıñ er angi ava boşluğı üzerinde bir de bir aeronavigatsion hızmetiniñ Ukraina akimiyetine alâqası olmağan bir taraflı beyannamelerni tanımaycaq.
Qırımğa ava seferlerini şimdi yalıñız Rusiye şirketleri keçire, bazıları endi ğarbiy cezalarğa oğradı.


text:
Altın nağış ve divar pannoları: qırımtatarlar etnik üslüpni canlandıra (süret toplamı)
Qırımtatar ustaları iqtisadiyat, medeniyet, tasil ve turmuşta etnik üslüpni canlandıra. Fevralniñ 4-ünde Aqmescitte Qırım ilmiy kitaphanesinde "Qırım. Sevgi ile" sergisi açıldı. Onıñ müellifi - Ukrainada nam qazanğan ressam, Gasprinskiy adına mükâfatnıñ laureatı - Mamut Çurlu. O, leyhanıñ esas maqsadı - qırımtatar sanatında saqlanılğan özgün Qırım medeniyetini sevgen ressam ve sanatkârlarnıñ birleşrimesi, dep qayd ete. Sergide çeşit üslüplerde yapılğan eserler numayış etildi. Mında çölmekçilik ve nağış, el toqucılığı, qoqlalar, grafika eserleri, cam resimleri, terek ve kâğıtta resim, maden, ağaç ve kiyizden işler kösterildi. Qırım.Aqiqat mühbiri sergige barıp, onıñ süretlerini çekti.


text:
42 yäşlek Dmitriy Medvedev – Putinnıñ iñ yaqın yärdämçeläreneñ berse sanala ide. Tawışın berqayçan da kütärmi, şaw-şulı belderülär yasamıy, armıy-talmıy eşli, Kremldä anıñ "wäzir" digän quşamatı bulğan.
Putinnıñ yaqtaşı ğına tügel, Peterburnıñ, şul uq yuridik fakultetında uqığan. Uqıtuçıları äytüenä qarağanda, ul student çaqta uq bik tırış bulğan.
Sovet çorında sudentlarnı kolxozğa bäräñge alırğa cibärü ğädäte bar ide. Başqa studentlar eşlämiçä, käyef-safa qılıp yatqanda, Medvedev qulına köräk alıp, bäräñge qazıy torğan bulğan.
Uquın betergäç, äti-änise - uqıtuçılar yulın saylap, disrtatsiä yaqlağan, universitetta xoquq uqıtqan. Läkin soñnan şähär idaräseneñ tışqı bäyläneşlär komitetına kiñäşçe itep alınğan. Bu komitetnıñ citäkçese – Vladmir Putin isemle keşe bulğan. Şunnan birle alar 17 yıl bergä.
"Putin aña abıy kebek, anı üzeneñ enese dip qarıy, aña ilne tapşırıp bula dip sanıy. Ul baş tormışı öçen Putinğa räxmätle" di Heritage Foundation üzägeneñ Mäskäw citäkçese Yevgeniy Volk.
1999 yılda Medvedev Mäskäwgä kilä. Putinnıñ saylaw-aldı kompaniäsen citäkli. Perzident bulğaç Putin anı prezident idaräse başlığınıñ urınbasarı itä. Gazpromda direktiorlar şurası räise urının birä. Bügenge köndä ul däwlätküläm programmalar öçen cawpalı berençe vitse-premier. Putinnıñ yaqın tirälegendä KGB belän bäyläneşe bulmağan berdän-ber keşe sanala. Üzen Yewropa qaraşlı, bazar iqtisadı tarafdarı, dip tanıta.
Eşlär Kreml telägänçä barsa, 3 aydan Medvedev prezident bulaçaq, häm anıñ wäkälätläre premier Putinnıqınnan küpkä zurraq bualaçaq:
"Konstitutsiä nigezendä Rusiä prezidentınıñ wäkälätläre bik zur. Gubernator saylawların beterep, mäğlümät çaraların buysındırıp, Putin alarnı tağı da arttırdı. Medevedev prezidentlıq belän bergä ğayät zur xakimiät alaçaq" di säyäsät belgeçe Yevgeniy Volk.
Şul säbäple, Yevgeniy Volk süzlärençä, 17 yıllıq duslıqlarna qaramastan, Medvedev, axır çiktä, abıysı sızğan yuldan taypılırğa da mömkin. Çönki säyäsättä tulı buysınu bulalmıy, wazğiät alışına, wäğdälär onıtıla, keşelär üzgärä, di ul.
Läkin küzläw belgeçe bulğan Putin mondıy ixtimalnı ğına küz allağan bulırğa tieş. Xäzer anıñ Dumada konstitusion küpçelege bar. Qanunnarnı niçek kiräk, şulay üzgärtep bula. Rusiädä xakimiät tözeleşe - başqa illärdäge şikelle - köçle premier, zäğif prezident räweşendä üzgärtelergä mömkin.


text:
Dört Qırım sakinini qanunsız olaraq qumar oyunlarını teşkil etüv ve keçirüvde qabaatlaylar. Bunı Rusiye Tahqiqat komiteti Qırım boyunca idaresiniñ matbuat hizmeti bildire.
Matbuat hizmetinde: «Tahqiqatnıñ malümatına köre, 2017 senesinden başlap, Kefe sakini olğan bir qadın bir cinaiy grup meydanğa ketirdi. Oña qadınnıñ üç tanışı kirdi. O, eki odada oyun avtomatlarınıñ işini teşkil etti ve ondan ğayrı yutuqnıñ berilmesi ile qazanılğan paralarnıñ paylaştırılması, çinaiy grupnıñ azalarına paranıñ tölenmesi kibi qumar oyunlarınıñ ötkerilmesi tertibini işlep çıqtı», – dep ikâye ettiler.
Muessisede, oyun avtomatları klubu saibesiniñ planı boyunca oyuncılar, oyun avtomatları zalınıñ idarecisi ile riskke esaslanğan ağzaviy añlaşma yapıp, oña para bere ve ondan soñ oynamaq içün oyun avtomatlarından birini saylap ala ediler.
Bildirilgenine köre, şübhe altında bulunğan şahıslar yaqalandı. Olarğa qarşı sıñırlav tedbiriniñ saylanması aqqında mesele al etile.
Qabaatlanğanlar tarafından şimdilik açıq menbalarda izaatlar yoq.


text:
İyünniñ 28-nde faaller Qırım yarımadasına Ukrainanıñ farqlı şeerlerinde yaşağanlar imzalağan qırımtatar bayrağını ve 9 000 varaqanı uçurdı. Bayraq memuriy sıñırdan Ermeni Bazar tarafına uçıp ketti, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Aktsiya bu raatlıq künleri, iyünniñ 26-nda qayd etilgen Qırımtatar bayraq kününe ve Qırımtatar Milliy Qurultayı faaliyeti yañıdan başlağanınıñ 30 yılına bağışlandı.
Birinci tilekni bayraqta qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev yazdı, soñra Kyiv, Lviv, Dnipro ve Vinnıtsâ sakinleri qırımlılar içün tileklerini qaldırdı.
16-ğa 9 metrlik qırımtatar bayrağını Donetsk vilâyetindeki Kramatorskta göñülliler tikti.
Aktsiya teşkilâtçıları bayraq işğal etilgen Qırımğa «qırımlılar unutılmağanını» köstermek içün uçurıldı.
Qırımtatar bayraq künü
Er yıl iyünniñ 26-nda qırımtatarlar Milliy bayraq kününi qayd ete. Bayram künü olaraq 1991 senesi iyünniñ 26-27-nde Aqmescitte ötkerilgen ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ birinci künü saylânğan edi.
Qırımtatar bayrağı üzerinde altın tamğa tasvir etilgen kök bayraqtır. Tantanalı tedbirler em Qırımda, em esas Ukrainada, em çetelde ötkerile.


text:
Qırımda artıq festivaller turizmi rağbetli degil, bunıñ yerinde yarımadada şansonnı diñleyler. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde Qırımnıñ kurort ve turizm sabıq naziri, Ukrainanıñ agrar siyaseti naziriniñ keñeşçisi Aleksandr Liyev bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, Qırımda raatlanğan insanlarnı «Jazz Koktebel» ya da «Kazantip» kibi festivaller ile ayrette qaldırmağa imkânsız».
Qırımda Rusiye turistik aqımı eki gruppadan ibaret ve ekisiniñ de hususiy istekleri bar.
«Birinci – anda mecburen ketkenler. Öz raatlığını Saratovda planlaştırğanlar. Bunıñ ile olarnıñ başlarına bedava yollanuvlar tüşti, barmaq zorunda qaldılar. Ekinci soyları – «krımnaş». Olar içün bayraq ile kelip, onı tiklemek, foto çekmek ve «Odnoklassniki» saytında paylaşmaq müim. Evge qaytıp, anda olğanlarını er keske köstermek. Oldı, «krımnaş». Birinci kategoriyadan daa da beter. Aynı şu insanlar turizm saasında çalışqan qırımlılarda nefret doğura. Qırımnıñ turizm saası, öz menfiy çizgileri ile, oqumışlı insanlardır», – dey Liyev.
Qırımnıñ sabıq kurort naziriniñ fikrine köre, Qırımnıñ turizm saasınıñ hadimleri «Rusiyeniñ başqa turistine» alıştı. Şimdi yarımadağa evelki Qırımğa kelgen rusiyeliler kelmey, dey Liyev.
«Eki qat ücüz edi. Çoqusı Putin teşviqatını körmemek içün kele edi. Şimdi Piterden Qırımğa kelmege ne acet bar? Piterde de er yerde Putiniñ çırayları asıla, aynı ahlâqsız ve qaba OMON» – dep qoştı Liyev.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Aqmescitte keçken afta devamında benzin ve dizel yaqıtınıñ fiyatlarınıñ eksilmesini qayd ettiler. Bunıñ aqqında iyülniñ 31-ine Kremlge boysunğan Krımstat müessisesi haber etti.
“Aqmescit bölgesinde yanıcı-yağlayıcı malzemelerniñ ayrı çeşitleriniñ fiyatları afta devamında nezaret etildi. İyülniñ 23-üne köre, iyülniñ 30-ına dizel yaqıt ve benzin fiyatlarınıñ eksilmesi körüne”, - qayd etile beyanatta.
Müessiseniñ bildirgenine köre, Aİ-92 benzinniñ bir litri 0,43%-ğa ucuzlandı ve 46,42 – 46,49 ruble oldı, Aİ-95 – 0,61%-ğa ucuzlandı ve 47,90-49,4 ruble oldı, Aİ-98 – 0,18%-ğa ucuzlandı ve 54,99-55,69 ruble oldı. Dizel yaqıtnıñ fiyatı 0,27%-ğa ucuzlandı ve 47,9-48,19 ruble oldı.
İyülniñ 23-üne, bazaertesi künü ATAN, eñ büyük Qırım yaqıt şirketi, öz stantsiyalarında benzin fiyatlarını tüşürdi.
Aprel ayında Rusiye antimonopol hızmeti yarımadağa cermay mahsulatlarını teslim etken doquz şirketke qarşı dava açtı.
Qomşu Rusiyege köre Qırımda benzin fiyatları yüksekçe olğanını ve bu Keriç keçitiniñ işine bağlı olğanını iyülniñ ortasında Qırımnıñ rusiyeli başlığı – Sergey Aksönov belgiledi.


text:
Qırımlılar 18 mayıs künü öz azbarlarında qara matem bayrağınen qırımtatar milliy mavı bayrağını çıqarıp astılar. Bu aqta Facebookta fail Lenur İslâmov haber etmekte.
18 mayıs künü esas Ukrainada, işğal altındaki Qırımda ve dünyanıñ bir çoq devletinde 1944 senesi qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanları hatırasına bağışlanğan tedbirler ötkerilecek.
Bu künü 1944 senesi Qırımdan Orta Asiyağa sürülgen tamır halqnen bağlı facialı vaqialar hatırlana. Episi olıp 180 bin insan sürülgen edi.
Qırımtatarlarınıñ sürgünlik qurbanlarını añmaq maqsadınen esas Ukrainanıñ şeer ve köylerinde bir sıra tedbirler ötkerilecek.
Ukrainada qırımtatarlarınıñ sürgüni genotsid dep tanıldı.
Er yıl Qırımda sürgün munasebetinen, şu cumleden Qırım paytahtında matem mitingi olmaq üzre, kütleviy tedbirler ötkerile edi. Lâkin 2014 senesi mart ayında yarımadanı Rusiye zapt etken soñ, Aqmescit merkezinde böyle bir tedbirlerniñ keçirilmesi yasaqlandı.


text:
Aqyarda Qırım cenki (1853-56ss) vaqtında elâk olğan türk asker ve zabitlerniñ hatırasına pekitilgen Abidege yol köstergiçlerini devirdiler. İşaretler Sapun-dağdan Aqyarğa olğan yol etrafında yerleştirilgen edi ve işbu Abidege yol köstere ediler. Abideni ise aramladılar.
Bunı Qırım Azerbeycan cemaatçılığınıñ başı Ragim Gumbatov bildirdi.
«Al-azırda yol köstergiçlerini devirip, alıp kettiler, aqyar akimiyetiniñ avalesi olmalıdır. Elâk olğan askerlerge muqaytlıq ile yanaşqan şeerde bu kibi areketler tasavur etilmegen bir şeydir», – dey Gumbatov.
Bu areketni o, Rusiye prezidenti Vladimir Putin «kendi dostu» olaraq sayğan prezidentniñ memleketine qarşı sayğısızlıq kibi tanıy.
«Bundan da ğayrı, Abideni de aramladılar – baş taşlarda olğan ay ve yıldızlarnıñ işaretleri qırıldı ve Abide etrafında cayratıldı», – qayd ete Gumbatov.
Onıñ fikrine köre, buña Türkiyeniñ munasebeti menfiy olacaqtır, çünki bu memlekette elâk olğan askerlerniñ hatırasını muqatlıqnen saqlaylar ve bu areketler halqara davağa çevirile bilecek.
«Bu sebepten sualler peyda ola. Aqyarda bunıñ ile sıñırlanırlarmı? Eger de «Rus şanı olğan şeer»ge nasıldır bir «natsmen» ve «burjuy»larğa ait olğan abideler lâyıq olmağanını tüşünseler? Ve azerbeycan, gürci, ermeni, inglizlerge qoyulğan abidelerni yoq etmege başlasalar?!», – dey Gumbatov.
Qırım cenki vaqtında elâk olğan türk askerlerine Abide Aqyarda yerleşe. Aqyarnıñ 1854-1856 ss muasarasında elâk olğan askerlerni türk orduları bulunğan yerlerniñ civarında köme ediler.


text:
Din erbapları keçken ay devamında yapılğan işniñ esabatını berip, kelecek ayğa, hususan, Ramazan ayına olğan planları aqqında söz yürüttiler . Körüşüv çerçivesinde iştirakçiler, Qırımnıñ üç rayonında: Aqmescit, Bağçasaray ve Cürçi rayonlarında keçirilgen “Halq medresesi” leyhasınıñ neticelerini muzakere ettiler. Leyha iştirakçileriniñ sözlerine köre, bugünki künde “Halq medresesi”ne qoşulğan iştirakçilerniñ sayısı artmaqta. İştirakçilerniñ yaşı 35-55 etrafındadır. Kurslarnıñ soñunda mezunlar “Halq medrese”sini yekünlegeni aqqında sertifikat alacaq ve diniy merasimlerni keçirmege aq qazanacaqlar.
Bundan da ğayrı, toplaşuvda farqlı problemli sualler de köterildi. Müfti, imamlarnı rayonlarda işini faalleştirmege ve cemaatnıñ aqlarını qorçalamağa çağırdı.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Bunı Ukrainada BMT inkişaf Programmasınıñ daimiy vekili Aleksandra Tisso jurnalistlerge bildirdi.
«Qırımda bazı leyhalarnen oğraşmağa devam etemiz, çünki adamlarnıñ ihtiyacları bar» – dep ayttı o. – BMT Baş assambleyasınıñ Qırım boyunca rezolütsiyası bar, Qırımda cemiyetlerniñ ihtiyacları diqqatımız altında».
BMT qaçaqlar Agentliginiñ malümatına köre, Ukrainada mart ayında Qırımda keçirilgen «referendumdan» evel başlanğan ealiniñ faal içki avuşması devam ete. Memlekette yaşağan yerini deñiştirgen şahıslarnıñ sayısı 10 biñ adamnı teşkil etti.
Olardan çoqusı – qırımtatarlardır. Qaçaqlarnıñ üçte biri – balalar. Qorantalarnıñ çoqusı merkeziy (45%) ve ğarbiy Ukrainağa (26%) köçeler, lâkin bir qısım memleketniñ cenüp ve şarqında yerleşti.


text:
Vaqtınca işğal etilgen topraqlar ve devlet içinde köçken şahıslar meseleleri boyunca Ukraina nazirligi dünya cemaatçılığını Ukraina vatandaşlarını işğal etilgen Qırım territoriyasında qorçalamağa çağıra. Bu aqta Rusiye ükümeti tarafından Aqmescitteki psihiatrik dispanserde mecburen tutulğan Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ işinen bağlı vaziyet munasebetinen müessiseniñ beyanatında bildirile.
«Vaqtınca işğal etilgen topraqlar ve devlet içinde köçken şahıslar meseleleri boyunca nazirlik Qırımda insan aqları bozulğanına qarşı qattı narazılıq bildire ve dünya cemaatçılığını Ukraina vatandaşlarını yarımadada işğalci ükümet tarafından yağılğan qıynavlardan qorçalamağa çağıra», – dep aytıla beyanatta.
Nazirlikte qayd eteler ki, Rusiye Federatsiyasınıñ areketleri insan aqları saasında halqara uquq esas qaidelerine zıt kele.
«Bundan sebep Ukraina Yuqarı Radası halq deputatlarınıñ Strasburgda Qıynavlarğa yol bermeme boyunca Avropa komitetine mütenasip arizanen muracaat etmeleri imkânı baqıla.
Ukraina Tışqı işler nazirliginde Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ sağlıq alı aqqında qasevet çekkenlerini bildirdiler. Avgust 22-de Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ spikeri Maryana Betsa işğal etilgen Qırımnıñ rusiyeli ükümetinden zorbalıq usullarını deral toqtatmağa talap etti.
İlmi Umerovnıñ alı avgust 11-de Qırımda oña qarşı psihiatrik ekspertizanıñ belgilenmesi boyunca mahkemede yaramay oldı. Acele yardım kelip, kardiografik tedqiq yapqan soñ, Umerovnı Aqmescit hastahanesine infarkt havfı ile alıp kettiler. Sağlıq alına baqmadan, Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Umerovnıñ statsionar mahkeme-psihiatrik ekspertizadan keçmesi kerek olğanı aqqında qarar aldı.
Şimdiki vaqıtta Meclis reisiniñ muavini Umerovnıñ sağlığı yaramaylaşa. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında onıñ qızı Ayşe bildirdi.
Umerovnıñ adliyecisi Mark Feygin ilân etti ki, onıñ imaye etilgen kişiniñ psihiatrik hastahanege keçirilmesine qıynav olaraq baqa. Umerovnıñ daa bir adliyecisi Nikolay Polozov bildirdi ki, imayeciler bir sıra müessiselerge arizalar berdi. Vesiqalarda qayd etile ki, Meclis reisiniñ muavini ekspertizağa qanunsız ketirilgen.
Rusiyeli FSB bu sene mayıs ayında İlmi Umerovğa qarşı «separatizm» maddesi boyunca cinaiy iş açtı. Kremlge boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya ayttı ki, o, ukrain ATR telekanalınıñ yayınında Rusiye topraq bütünligini bozuvına çağırğan edi.


text:
Tış işleri nazirligi bildirgenine köre Kyiv, ilhaq etilgen Qırımdaki tintüv ve tevqiflernen bağlı malümatnı halqara mahkemelerde taqdim etilecek delil olaraq toplamaqta. Bu aqta mayısnıñ 21-nde TİN matbuat-kâtibi Maryana Betsa haber etti.
«Hususan Adalet nazirligi iyün ayınıñ ortasında siyasiy mabüsler boyunca Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet bermek kerek, TİN BMT Halqara mahkemesi içün, diskriminatsiyanıñ bütün şekillerini yasaqlağan ve davalarımıznıñ daa bir mevzusı olğan şartname boyunca hususan, qırımtatarlarnen bağlı olaraq deliller toplay», – dedi TİN matbuat-kâtibi.
Onıñ sözlerine köre, Qırımda keçken soñki tintüv ve tevqiflerni «gibrid sürgün» dep tanımaq mumkün.
Mayısnıñ 21-nde Rusiye küç idaresiniñ hadimleri Bağçasarayda «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve Bağçasaray rayonınıñ Topçıköy köyünde Edem Smailovnıñ evlerinde tintüvler ötkerdi.
Daa soñra FSB, Rusiyede ve ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etüvde qabaatlanğan eki kişi tutulıp alınğanı bildirdi. Tutulğan şahıslarnıñ isimleri bildirilmey.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilip başladı.


text:
Qıtay akimiyeti Dünya sağlıq teşkilâtınıñ mütehassıslarına ilk yañı çeşit koronavirus hastaları aqqında malümat bermedi. Bu aqta The Wall Street Journal gazetası pandemiya sebeplerini tedqiq etken Dünya sağlıq teşkilâtı mütehassıslarına esaslanıp bildire.
Ekspertler Qıtaydan Uhan şeerinde qayd etilgen 174 hastanıñ malümatını istedi. Bu virusnıñ memlekette ne vaqıt ve ne qadar tez tarqalğanını añlamağa yardım eter edi. Bunıñ yerine akimiyet Qıtay alimleri işlegen malümatnıñ qısqasını berdi.
The Wall Street Journal bildirgenine köre, Dünya sağlıq teşkilâtınıñ tahqiqat neticelerine köre, yañı çeşit koronavirus yuqunçı epidemiyası resmiy şekilde tasdıqlağanından eki ay evelsi peyda olğandır. Qıtay akimiyeti malümat bermegenini izaatlamay.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımda psihiatrik hastahanede endi eki afta devamında tutulğan Qırımtatar Milliy Meclisi reisniñ muavini İlmi Umerov 8 künden soñ azatlıqqa yiberile bile. Bu aqta rusiyeli adliyeci Mark Feygin avgust 30-da Facebook saifesinde bildirdi.
«FSB Umerovnı psihiatrik hastahanede sentâbr 7-ge qadar, yani daa 8 kün tutmağa niyetlene. Böyle etip, olar halqara basım astında öz «çorlanmağanlarını» köstere. Biz, 3.09.2016 s., cumaertesi künü halqara narazılıq ve İlmi Umerovnen birdemlik aktsiyasına çıqmağa çağıramız. Bütün dünyadaki ukrain ve qırımtatar cemiyetlerini bizge destek köstermege rica etemiz», – dep yazdı Feygin.
Abgust 29-da rusiyeli adliyeci Feygin bildirdi ki, Umerovnıñ işi boyunca taqiqatçı onı saba yiberecek edi, amma «soñki daqqa bunı yapmaqtan vazgeçti», bu adliyeciler, halqara cemaatçılıq ve uquq qoruyıcılarnıñ tarafından basım neticesinden olğanı körünmesin dep.
İşğal etilgen Qırım ükümeti 59 yaşındaki İlmi Umerovnı televizion yayınında «Rusiyeni Qırımdan ve Donbasstan çıqmaq mecbur etmek kerek» degen sözleri içün Rusiye topraq bütünligini bozmaq çağıruvlarda qabaatlaylar. Avgust 11-de Meclis reisiniñ muavini, sağlıq alına baqmadan, mahkeme qararına binaen psihiatrik hastahanege ekspertizağa ketirildi.
Resmiy Kiyev İlmi Umerovnı azat etmege bir qaç sefer talap etken edi. Keçken afta Avropa Birligi Rusiyeni Umerovnı deral azat etmege çağırdı. AQŞ Devlet Departamentinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ işğal etilgen Qırımda psihiatrik hastahanede tutulğanından qasevet çekkenlerini bildirdiler.


text:
«Qırım birdemligi» koordinatorı ve cemaat imayecisi Mustafa Seydaliyevge qarşı Rusiye Memuriy uquq bozma qanunnamesiniñ 20.1.1 maddesine binaen memuriy protokol tizdiler. Birleşmeniñ malümatına köre, Seydaliyevge rus polisi şaatlarnen kelgen.
Polis hadimi Qırımda kütleviy tedbirler yasaq olğanını, prokuratura ise qırımtatarnıñ bir kişilik piketine cevap bermesine talap etkenini bildirgen.
Seydaliyev Rusiye Anayasasınıñ 51-nci maddesine atfı etip, şaatlıq etmekten red etken. Soñra polis hadimi protokol tizgen, birleşmeniñ koorndinatoır ise, aqları ve mecburiyetleri añlatılmağanını ve talap etkenine baqmadan bir terciman ketirilmegenini bildirgen. Qanun qoruyıcı organlarnıñ hadimi protokolnı mahkeme yollaycağını ve Seydaliyevge mahkeme celpnamesi kelecegini aytqan.
Poliste bu vaziyetni tefsir etmediler.
Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında rusiye quvetçileri "Qırım birdemligi" teşebbüsiniñ koordinatorı Mustafa Seydaliyevniñ qayd etilgen yerine keldi.
Rusiye quvetçileri qırımtatar faalleri Aziz Karahalilov ve Arsen Yakubov, “Qırım birdemligi” cemaat birleşmesiniñ koordinatorı Mustafa Seydaliyev ve mühbiri Emin Rustemovnı ziyaret etip, olarğa “Qırım Cumhuriyetinde yüksek azırlıq vaziyeti” rejiminiñ tayin etilmesi sebebinden mitingler keçirilmesiniñ ve ziyaret etilmesiniñ yasaq etilmesi aqqında tenbi vesiqasını berdiler.


text:
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti bir aftadan Frenkistandan Qırımğa kislorod kontsentratorı kelecegini bildirdi. Bunı aprelniñ 24-ünde COVid-19 ştabınıñ oturışında Yelena Romanovskaya bildirdi.
"Aqmescitniñ №7 şeer hastahanesi içün Frenkistandan kelgen kislorod kontsentratorı sıñırnı keçkeni belli oldı. Böylece hastahanede daa 180 kislorod noqtası olacaq. Bir aftadan son onı alıp yerleştirecekmiz", - dedi o.
Qırımda tasdıqlanğan 53 COVID-19 hastası bar. Aqyarda 25 koronavirus hastası qayd etildi. Qırımda ve Aqyarda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bu oçraqta köçek PKK, 1984 yılınnañ birle ul, Könyaqkönçığış Törkiädä körd däwläte tözü ömete tırışlığı belän, Törkiägä qarşı yıllardır suğışqan terorist oyışması.
1999nçı yılda, PKK citäkçese Abdullah Öcalan, qulğa alınğannañ soñ, törkem qoral taşlawnı iğlan itkän ide. Läkin çağıştırmaça tağın da iminräk bulğan Tönyaq Ğiraqta urnaşqan PKK, 2004nçe yıldan başlap qorallandı, häm çaraların yaña baştan arttırdı.
Soñgı waqıtta bik qanlı höcümnär buldı. Bu ayda ğına, 40lap Törkiä xärbiye üterelde häm qalğan 8 ğaskäri isä, totıq itep alınğan dip farazlana.
Xalıqara Xärbi kiñäşçe, Alexandra Ashbourn, Radiobızğa yartı millionlıq xärbiye belän köçle Törkiä armiasınıñ, çik buyındağı taşlıq taw cirlärendä köräşü çiten bulaçaq dide.
“Monda problem şul ki, suğışu usılları bötenläy başqa. Ber tarafta partizan suğışçılar ikençe tarafta räsmi ğaskärlär, aralarındağı cihazlanu häm suğışı täcribäläre dä bütänçä. PKK belän Törkiä xärbiye arasındağı ayırma, ber uq şartlarda suğışmawları.”
Ashbourn, tawlı cirlärdä, Törkiäneñ iä bulğan zamança cihazlar`, tanklar yäisä awır qorallar bu oçraqta ällä üzenä ällä ni faydası bulmayaçaq. Çönki partizan suğışı barğan tawlıq cirlärdä, kübräk partizannar ısulında suğışu möhim. Ä Törkiäneñ yäş ğakärläre bu ısulda äzerlänmägän, dip añlata wäzgiätne Ashbourn.
“Ber yaqta PKK suğışçısı, bolay qarğanda teknik yaqtan cihazlanmasa da, yaxşı öyrätelgän, disipline köçle häm üz eşendä osta”
Klasik partizan köräşendä töp qağidä, nindi şartta bulsa bulsın yözgä-yöz suğışudañ qaçu, häm kötelmägändä höcüm yasap doşmannıñ oyaqlığın yuğaltuına kiterü.
Salqın qışnıñda yaqınayuı, ike taraf öçen dä xällärne awırayta. Läkin PKK hiç yuğı, suğış urınnarı belän tanış, qayda yäşerenäse qayga barıp qaçası urınnarın uç tübe kebek yaxşı belä. Ul ğına tügel töbäktäge Ğiraqlı kördlär, PKKlılarğa uñay mönäsäbättä tora, bu şartlar isä Törkiä ğaskärisenä qağılmi.
Älegä, höcüm aldınnañ däyäsi siolog däwam itä. Bu uñaydañ kiçä Törkiäneñ Tışqı eşlär ministrı Ali Babacannıñ Bağdadqa yasağan kötelmägän säfäre näticäsez tügel. Çığışı belän üze dä körd bulğa Ğiraq tışqı eşlär ministrı Xoşiyar Zäbani kiçä, PKK kebek törkem häm partizannarnıñ ike il mönäsäbätlären naçaraytuına yul birmiyäçäklären, PKK problemı belän köräştä, yärdäm itöçäklären beldergän ide. Bu yärdämneñ qaysı däräcädä bulaçağı älegä belgesez. Xärbi yärdäm bulğan oçraqta da, bu şartlar da, tawlı cirlärdäge PKKnı qısu, Ğiraq öçen Törkiägä qarağanda ällä ni añsatraq bulmayaçaq kebek kürenä.


text:
Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi Prezidiumınıń 2021-jıl 19-iyul kúni qabıl etilgen arnawlı qararı tiykarında joqarı oqıw orınlarında shártnama tiykarında bilim alıp atırǵan ata-anasınan yamasa olardıń birinen ayırılǵan sociallıq qorǵawǵa mútáj qızlar hám baǵıwshısınan ayırılǵan jalǵız baslı hayal-qızlarǵa bir jıllıq shártnama tólemleri tólep beriliwi belgilendi.
Húrmetli Prezidentimizdiń basshılıǵında kem támiyinlengen shańaraqlardı, sociallıq járdemge mútáj puqaralardı qollap-quwatlaw boyınsha iygilikli jumıslar ámelge asırılmaqta, ásirese, hayal-qızlardıń mashqalaların saplastırıw, olardı hár tárepleme qollap-quwatlawǵa ayrıqsha itibar qaratılmaqta.
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń basshılıǵında 2021-jıl 26-fevral kúni bolıp ótken hayal-qızlar mashqalaların saplastırıw, olardı sociallıq qollap-quwatlawda mámleketlik uyımlardıń juwapkershiligin arttırıw máselelerine baǵıshlanǵan videoselektor májlisinde ata-anasınan yamasa olardıń birinen ayırılǵan sociallıq qorǵawǵa mútáj, baǵıwshısınan ayırılǵan jalǵız baslı hayal-qızlardıń bazalıq tólemli – kontrakt muǵdarın tólep beriw wazıypası belgilep berilgen edi.
Usı tapsırmanıń orınlanıwın támiyinlew maqsetinde Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi Prezidiumınıń qararı qabıl etildi.
Qararǵa muwapıq, qala hám rayonlardan joqarı oqıw orınlarında shártnama tiykarında bilim alıp atırǵan 100 student – ata-anasınan yamasa olardıń birinen ayırılǵan sociallıq qorǵawǵa mútáj qızlar hám baǵıwshısınan ayırılǵan jalǵız baslı hayal-qızlarǵa 2021/2022-oqıw jılı ushın bir jıllıq shártnama tólemleri tólep beriledi. Bunıń ushın zárúr bolǵan 640 million swmnan aslam qarjı ajıratılıp, shártnama tólemleriniń tolıq tólep beriliwin támiyinlew hámde ajıratılǵan qarjılardıń maqsetli jumsalıwın qadaǵalaw boyınsha tiyisli ministrlik hám joqarı oqıw orınlarına wazıypalar berildi.
Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń baspasóz xızmeti


text:
Cuma künü, oktâbr 24-de, işğal etilgen Qırımda yaqalanğan faalli Tair Smedlâyevniñ işi boyunca mahkeme toplaşuvı olacaq. Onı «akimiyet vekiline zarar ketirgeni»nde qabaatlaylar. Adliyeci Emil Kürbedinov aytqanı kibi, mahkeme toplaşuvı Tair Smedlâyevge nisbeten adaletlik seviyesini kösterecektir.
Bunı o Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
«Mahkeme taqiqat tedbirlerniñ yönelişi uquqiy olğanını ya da olmağanını kösterecek. Apiske almaq kibi qarar qabul etilse, onıñ işi siyasiy olğanı belli olacaq. Adliyeci olaraq men böyle tüşünem, – dey o. – Bu aqta Rusiye Federatsiyasınıñ Anayasa mahkemesi da bildirgen edi, yani mında apiske almaq kibi qarar ne zaman alınmaq kerekligi doğrudan yazılğandır. Bu qararnı tair Smedlâyevge qarşı qullanmaq iç te acet yoq».
Yaqalanğannıñ ağası Zair Smedlâyev aytqanı kibi, aqiqatnı qorumaq içün Rusiyede olğan bütün mahkeme instantsiyalarğa muracaat etilecektir.
Çarşenbe künü, oktâbr 22-de, Eski Qırımda politsiya hadimleri Qurultaynıñ Merkeziy saylav komissiya reisi, qırımtatar faaliyetçi Zair Smedlâyevniñ qardaşını Tair Smedlâyevni yaqaladılar. Maşinasını politsiya hadimleri taqip ete edi, oña toqtatmağa emir ettiler, soñra ise blok etip, özlerini tanıttılar. Soñra onı Aqmescitte Franko caddesinde vaqtınca bulunuv izolâtorına ketirdiler.


text:
Rusiye faalleri Aqmescit SİZOsında tutulğan qırımtatar faali Edem Bekirovğa kerekli tibbiy yardım kösterilsin dep, Rusiye sağlıq naziri Veronika Skvortsovağa muracaat etti. Faaller Bekirovnı «qorçalamaq» çağıruvınen imzalar toplay. Bu aqta faal Konstantin Kotov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Bekirovnıñ vaziyetinde Sağlıq nazirligi yardımcı olur, dep tüşündik: olar mütehassıs olaraq oña tedaviylev kere olğanını añlamaq kerekler. SİZOda kösterilgen yardımnıñ faydası yoq», – dedi o.
Faalniñ bildirgenine köre, change.org saytında petitsiya derc etildi, anda ekim Olga Mazurova Bekirovnı SİZOdan çıqarmağa çağıra.
«Petitsiya müellifi ekim ola ve ekimlerge muracaat ete. Petitsiya Adliye nazirligine de yollanıldı. Adliye nazirligi Bekirovnıñ kerekli tibbiy yardım almasına izin bermeli. Daa soñra anda da muracaat etermiz, dep tüşünem. Moskalkovağa bir qaç ay evelsi muracaat etken edi: lâyıq bir cevap olmadı», – dedi Kotov.
Rusiye Sağlıq nazirligi faallerniñ muracaatını daa izaatlamadı.
Bundan evel Qırım mahkemesi qırımtatar faali Edem Bekirovnı apiste qaldırdı.
İyünniñ 11-nde Avropa insan aqları mahkemesi Qırımda silâ ve patlayıcı maddelerni saqlağanında qabaatlanğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ davası boyunca qarar çıqardı. Mahkeme onıñ hastahanege acele yatqızılmasını talap etti.
Daa evel Avropa insan aqları mahkemesiniñ qararına baqmadan, Qırımdaki Rusiye Federal telükesizlik hızmeti idaresiniñ üyken tahqiqatçısı İvan Romanets işğal etilgen Qırımnıñ Aqmescit SİZOsında tutulğan qırımtatar faali Edem Bekirovnı hastahanege yatqızmağa razı olmağanını bildirgen edi.
Qırımnıñ Rusiye prokuraturası FSBniñ Bekirovnı hastahanege avuştırmamaq qararına qoltuttı.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Qırğızistan sıñırcıları Batken rayonı Kara-Bak qasabasında aprel 30 künü Tacikistannıñ yedi vatandaşını yaqaladılar, olardan üçü – Tacikistan Cumhuriyetinde afyon nezareti boyunca Agentlikniñ hadimleri – ofitser ola, olarnen birlikte Qırğızistannıñ üç vatandaşı. Bunı Tacikistan Cumhuriyeti Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Onıñ malümatına köre, Tacikistannıñ doquz vatandaşı qanunsız sürette Qırğızistan territoriyasını terk etip, Qırğızistan vatandaşlarından 180 kilogram künesuvnıñ satın aluvı boyunca qanunsız añlaşmanı qabul etmege tırışqanlar.
Radio Azattık bildirgeni kibi, Qırğızistan sıñır hızmetiniñ yaqınlaşuvını körgen Tacikistannıñ eki vatandaşı, eki Qırğız vatandaşını yanına alıp ve maşinalarğa künesuv ile qutularnı yüklep, Tacikistan territoriyasından qaçtılar. Qırğız sıñırcıları Tacikistannıñ yedi vatandaşı ve üç Qırğızistan vatandaşını yaqaladılar.
İşbu malümatnı Radio Azattık Tacikistan hızmetine Tacikistan Cumhuriyetinde afyon nezareti boyunca Agentlikniñ temsilcisi tasdiqladı. Tacikistan tarafı bildirgeni kibi, Tacikistan Cumhuriyetinde afyon nezareti boyunca Agentlikniñ hadimleri 80 kg künesuv ile Qırğızistannıñ dört vatandaşını yaqaladılar.
Qaynaqnıñ sözlerine köre, «taqiqatçılar Kara-Bak qasabası ile sıñırdaş olğan Lakkon İsfarı köyüne kelgende, qırğız sıñırcıları olarnı yaqalağan ediler».
Qırğızistan Cumhuriyetiniñ Devlet sıñır hızmetiniñ malümatına köre, mayıs 2 künü işbu mesele boyunca Qırğızistan ve Tacikistan sıñır temsilcileriniñ körüşüvi keçirilecektir.
Aynı şu zamanda mayıs 1 künü Kara-Bak qasabasınıñ sakinleri Tacikistanda bulunğan semetdeşlerini azat etmege talabı ile miting keçireler.


text:
Bunı RF Pension fondınıñ yerli idaresine bazanıp, öz başına tayinlengen Qırım akimiyetiniñ ruporlarından biri olğan KİA bildire.
Şahsiy esapnıñ sigortasınıñ esas maqsadı – insan mahsus pension sigorta tertibatınıñ iştirakçisi olğanını tasdıqlamaq. Bu vesiqasız Pension fondına şahsiy esap aqqında malümatnı bermege imkân olmaycaq.
Berilgen malümatqa köre, Qırım sigorta hadimleri esapnı ilk sefer 2015 senesiniñ birinci kvartalı içün berecekler. Şunıñ içün 2014 senesi oktâbr 1-ne qadar çalışqan sigortalı şahıslarnıñ Reyestri teşkil olunmalı.
RF Pension fondınıñ çalışqan sigortalı şahıslarnıñ Reyestrine grajdanlarnıñ episi, Qırım sakinleri de kirsetilmeli.
Çalışqan sigortalı şahıslar Reyestriniñ teşkil olunuvını temin etmek maqsadınen şahıslar «Sigortalı şahısnıñ anketası»nı toldurmaq kerek. Onı hadimniñ özü toldura (RF vatandaşınıñ pasportını elde etken soñ), soñra reberler, işçilerni mahsus pension sigorta tertibatında qayd etmek içün, onı Qırım Cumhuriyetiniñ Pension fondına bereler.
Sigorta ödevini tölegen insanlar (RF vatandaşınıñ pasportını elde etken soñ) öz yaşağan yerindeki Pension fondınıñ idaresinde sigortalı insannıñ anketasını toldura.
Sigortalı şahıslarnıñ Reyestri şu müessiselerden berilgen malümatlarğa köre toldurıla, ketişat endi başlandı.


text:
Buddizm
Buddizm (sanskritshe – बुद्ध धर्म, buddha dharma buddanın' ilimi) – du'nya ju'zine ken'in taralg'an negizgi 3 dinnin' biri. B. z. b. V–VI İndiyanın' bu'gingi Bihar shtatında payda boldı. Buddizmnin' negizin salıwshı Siddhartha Gautama dep esaplanadı. Buddizm basqa ilim-an'lawlardı boyına oday sin'irdi ja'ne onın negizgi qag'ıydası jan iyesine jamanlıq jasamaw bolg'anlıqdan, jer ju'zine sog'ıssız taradı. Ha'zirgi gezde Buddizm dinin 1 mlrdqa jaqın adam uslanadı. Buddalıq diniy ilim ko'z-qaraslardın' quramalı sisteması b. t.
Isenim[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Ol diniy shıg'armalar jıynag'ı "Tripitakada" ("U'sh sebet") bayanlang'an. Buddizmnin' na'siyatlarının' o'zine ta'n o'zgeshelikleri bar. Buddizmde du'nyanı jaratıwshı Quday jayındag'ı ideya aytılmaydı. Buddizm o'tkinshi o'mirdin' azapları – awrıw, g'arrılıq, o'limnen qutılıw jolın izleydi. Ol o'mirdin' ha'sireti – na'psinin' tilegine baylanıstı dedi. Adamnın' denesi waqıtsha o'mir su'redi. Al na'psi qanaatsız tilegi menen, o'limnin' qorqınıshı menen ılg'ıy azap tuwg'ızadı. Sonlıqtan na'psinin' tileginnen qutılıw kerek. Ol ushın to'rt hasıl haqiyqattı biliw qa'jet:
- Azap bar;
- Azapta sebep bar;
- Azapta son' bar;
- Jol azaptın' toqtalıwı bar.
Ahimsanı ju'zege asırıw ushın Buddizm Vedanı joqqa shıg'aradı. budda iliminde etika ma'selelerine ko'p kewil bo'lingen. Buddizmnin' negizine qorshag'an ortadan bo'linbey qarastırılatug'ın jeke adamdı asıra maqtaw ja'ne bolmıstı pu'tkil du'nya menen baylanısıp jatqan erekshe psixologiyalıq protsess retinde qabıllaw printsipleri alıng'an. Buddizmdegi negizgi en' iri bag'ıtlaar - hinayana ja'ne mahayana. Buddizm o'zinin' rawajlanıw barısında u'sh da'wirden o'tti: hinayana, ha'r kimdi tuwıw – o'liw aylanısınnan qutılıwdı u'yretetug'ın baslang'ısh danalıq mektebi (b.z.b. V a'. – b.z. bası); ekinshi, bodhisattva – qutqarıwshı ko'megi menen qutılıw; u'shinshi, mahayana (b. z. V a'.-ına deyin) gezi. mahayana negizinde budda (iso'kirek ko'zi ashılg'an) bolıwg'a mu'mkinlik beretug'ın jan'a paydalı usıllar diniy na'siyat berildi (V a'.-dan keyin). Ol vajrayana dep ataladı. Aziyanın' ko'plegen ellerinde Buddizm ha'zirgi gezdin' o'zinde ja'miyetlik ja'ne jalpı ma'ml. o'mirge a'hmiyetli ta'sir etip otır. Bul ellerdin' bir qatarında Buddizm memleketlik din bolıp esaplanadı. Imperialistler Buddizmnin' ta'sirin esapqa ala otırıp, bul dindi o'zinin' reaktsiyashıl sıyasıy maqsetlerine paydalanıwg'a tırısadı. Son'g'ı on jıllıqta neobuddizm yamasa metabuddizmnin' bir qatar jan'a bag'ıtları payda boldı. Ha'zirgi waqıtta budda uyımları Aziya ellerinde ha'r tu'rli ja'miyetlik rol atqaradı. Olardın' geybirewleri kolonializmge qarsı, ultlıq g'a'rezsizlik ushın gu'reske belsene qatısıwda. Bizdin' elimizde budda lamaitlerdin' izin quwıwshılardın' kishkene toparları Qalmaq, Buryat, Tuvada turadı. Buddizm ko'z-qarasına du'nyadan beziwshilik, jeke o'zine ta'nlik ta'n. Qanawshı ja'miyette baylıq, ku'sh, hu'kimet kimnin' qolında bolsa, sog'an jalbırı- nuw jer betindegi azap shekkeni ushın gu'nadan qutqaradı dep tu'sindiredi. Sonlıqtan adam o'tkinshi, jalg'an o'mir su'retug'ın mısal denesin oylamay, ma'n'gi o'mir su'retug'ın janın qutqarıwdın' qamın oylawı kerek. Bul – qanawshılar menen kelisiwdi diniy na'siyat beretug'ın Buddizm dinnin' reaktsiyalıq jaqlarınnan biri. Ol dindi qabıllag'an ellerdin' o'mirine a'dewır ta'sir jasadı. Buddizm taralıwı sinkretikalıq ma'deniy komplekslerdin' qurılıwına ta'sir etti. Bulardın' jiıyındısı budda uyımı – 1950 j. qurılg'an buddashılardın' du'nya ju'zlik doslıg'ı.
Buddizm ha'm sıyasat[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Bir-birine belgili bir qatnastag'ı ja'miyetlik fenomenler. Buddizmnin' ja'miyetlik o'mirge ja'ne adamnın' o'mirlik minnetlerin anıqlawı tikkeley usı diniy isenim menen tıg'ız baylanıstı. Onın asa man'ızlı qag'ıydası turmıs men azap shegiwdi uqsastırıwında. Buddizm ja'miyetlik qatnaslardı o'zgertiwge, onı jaqsılawg'a ku'sh salmaydı. Ol adamlarg'a awqamnın' mu'sheleri retinde jaqsı halda ko'riniwi ushın du'zeliwge minnetlemeydi. Buddizm adamdı o'zi tuwg'an, o'mir su'rip otırg'an ja'miyetlik shınlıqtan alıslatıwg'a tırısadı. Usı orayda, Buddizmde ja'miyetlik doktrinanın' barlıgın sha'rtti tu'rde g'ana moyınlawg'a boladı.


text:
Birleşken Devletler Rusiyeni Ukrainanı qızıştırmaq ve munasebetlerni kerginleştirmek yerine, onıñ topraq bütünligi ve suverenitetine sayğı köstermege çağıra.
Bunı aprelniñ 6-nda Pentagonnıñ matbuat kâtibi John Kirby bildirdi, dep haber ete Amerika idaresiniñ matbuat hızmeti.
John Kirby, al-azırda Rusiyeniñ «niyetleri aqqında qıyın atmaq» dedi ve bu memleket Qırımda, Ukrainanıñ cenübiy-şarqında ve Ukraina-Rusiye sıñırında ordusınınıñ sayısını arttırğanı körüngenini qayd etti.
«Biz ateşniñ toqtatılmasına çağırmağa devam etemiz, aynı buña Minsk añlaşmaları da çağıra, soñra ise ... araretniñ eksilmesine, kerginleşmeniñ toqtatıluvına», – dedi Kirby.
Rusiye ve Ukraina ükümetleri Pentagon matbuat kâtibiniñ bildirmesine cevap daa bermediler.
Evel Ukraina Silâlı Quvetleri Baş ştabınıñ yolbaşçısı Ruslan Homçak bildirdi ki, martnıñ başında Novorossiysk ve Stavropolden işğal etilgen Qırımğa talimler içün avuştırılğan Rusiye ordusı yarımadada qalmağa devam ete.
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov bildirgenine köre, «Rusiyeniñ memleket topraqlarında istegeni kibi ordu avuştırmağa aqqı bar».
Beyaz ev ABD prezidenti Joseph Biden ve Ukraina devlet başı Volodımır Zelenskıy telefondan laf etkenlerini resmiy tasdıqladı ve Amerika devlet başı «Rusiyeniñ Qırım ve Donbastaki devam etken tecavuzı qarşısında Ukrainağa» destegini tasdıqlağanını bildirdi.
Qırım işğali
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina Tış işler nazirligi, Rusiye Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ beş qırımlı – Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qarşı çıqarılğan üküm sebebinden narazılıq bildirdi. Nazirlik, dünya toplulığını Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmesine çağırdı.
Bu aqta Ukraina Tış işler nazirliginiñ iyünniñ 18-nde aydınlatqan beyanatında aytıla.
«Dünya toplulığını bu qanunsız qararlarnı takbih etmesine ve Rusiyeni vaqtınca işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvını toqtatmağa, Rusiyede qanunsız tutulğan Ukraina vatandaşlarını azat etmesine mecbur etmek ve Ukraina topraq bütünliginiñ halqara seviyede tanılğan sıñırlarda ğayrıdan tiklenmesi maqsadınen istilâcı devletke qarşı siyasiy-diplomatik ve sanktsiyalarnı quvetleştirmesine çağıramız», – dep aytıla beyanatta.
Müessise qırımlılarğa qarşı mahkeme esnasını «sahte», ükümni ise «qanunsız» dep adlandırdı.
«Rusiye mahkeme sistemasınıñ bağlı olğanınıñ bir delili, em de qırımtatar halqınıñ vekillerine qarşı siyasiy repressiyalarnı gizlemek içün terrorizmge qarşı qanunlarnıñ Rusiye işğalci memuriyetiniñ qullanuv misalidir», – dep bildirdi Tış işler nazirligi.
Rostov-na-Donudaki Şimaliy-Kavkaz okrugı arbiy mahkemesi Teymur Abdullayevni 17 yıl, Uzeir Abdullayevni 13 yıl, Rustem İsmailovnı 14 yıl, Ayder Saledinov ve Emil Cemadenovnı 12 yıl apishanede qalmasına üküm etti.
Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev ve Emil Cemadenovğa mahkeme qabaatlav tarafı istegeninden bir yıl çoq berdi.
Qırımlılarnıñ imayesi ükümni şikâyet etecek ola.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov veAyder Saledinov tevqif etilgen edi
Keçken sene dekabrniñ 6-nda belli oldı ki, Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Rostov-na-Donu SİZOsına etap etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/09-30
Aida Garifullina (30.09.1987, TASSR başqalası Qazan, RSFSR, / SSRB) — tatar opera häm estrada cırçısı.
Änise professional xor dirijorı buluğa, Aidağa yäş çaqtan akademik muzıka sänğäten söyü ürnägen kürsätä.
Tatarstan Respublikası häm Rusiä Federatsiäse säxnälärendä dan qazanğan yäş cırçı başta Nürnberg yuğarı muzıka mäktäbe, soñraq Vena muzıka häm başqaru sänğäte universitetında belem ala.
Dönyanıñ küp säxnälärendä tanılğan opera ostaları belän çığışlar yasıy. 2014/2015 yılğı sezonınnan başlap Vena däwlät operası solistı.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Aqmescitte yanvarniñ 7-sinde "Ravon" maşnasınıñ aydavcısı, Davıdovka köyünden Kezlev şossesine taba ketkende, süratnı aştırıp, elektrika tayanğıçına uruldı.
Bunı Rusiye İİN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti haber ete.
"Qaza neticesinde 1994 yılı ve 1079 yılı doğma eki adam yaralandı. Olarnı hastahanege alıp kettiler", - denile beyanatta.
Müesssisede, yol qazasınen bağlı teşkerüv keçirilgenini haber ettiler.
Krımskaya Roza köyü yanında "Tavrida" trassasında bazaertesi künü, yanvarniñ 6-sında üç adam yol qazasında yaralandı. Olarnıñ birisi elâk oldı.
Yanvarniñ 2-sinde gece "Yalta-Aqmescit" yolunda maşna piyadeni urdı, onı yoldan tik bir capqa attı.
Daa evel Aluşta civarındaki yük maşinası ve mikroavtobusnıñ yol qazası neticesinde sekiz kişi yaralandı.


text:
İşğal etilgen Qırımda «NTV+» teleşirketiniñ kanalları çalışmay.
Bunı SevStar Aqyar provayderi bildire.
«2014 senesi dekabr ayında «Gazprom-Media» şirketi, ğarbiy memleketlerniñ cezalarından qorqıp, Qırımda hızmetleriniñ berilmesini toqtatmağa qarar aldı», – denile beyanatta.
«2014 senesi dekabr ayında aq saibi 2015 senesine añlaşmalarnıñ ğayrıdan qabul etilmeycegini bildirdi. Bu sebepten 2015 senesi yanvar 1-den: Retro, Zdorovoye TV, Premyera, Kinoklub, Kinohit, Kino soyuz, NTV+ Tennis, NTV+ Naş futbol, NTV+, Sport+, Kino +, Naşe novoye Kino, Kto yest Kto, Spas, HD Fashion kanalları söndürildi», – dep añlata provayder.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Ekspertler deyler ki, Qırımnıñ «vatandaşlıq» qamaçavınıñ iştirakçileri talapları boyunca neticelerni körmege isteseler, aktsiyaları devamlı olmalı.
«Malnıñ ketirilmesi içün nasıldır bir «boz portal» açılsa, ya da faallerniñ qamaçavnı soñuna qadar alıp barmaq içün sabırı yetmese, onı başlamağa da kerekmey. Qışqa dayanıp olsalar, o vaqıt Qırım öz-özüni aşatıp olamaycağı körünecek. Qırımlılarnıñ açuvı birden artar», – dey Qırım tarihçısı, Milliy hatıra ukrain institutınıñ hadimi Sergey Gromenko Kiyevde sentâbr 24 künü.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri erzaq qamaçavınıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
Franśuz ğäskäriläreneñ YPGğa belem birüe alğa sörelä
PKK separatist terror oyışması Süriyädäge berämlege PYDnıñ qorallı bülege YPG häm anıñ yünälderüendäge Demokratik Süriyä köçlärenä Franśuz ğäskäriläreneñ belem birüe alğa sörelde
PKK separatist terror oyışması Süriyädäge berämlege PYDnıñ qorallı bülege YPG häm anıñ yünälderüendäge Demokratik Süriyä köçlärenä Franśuz ğäskäriläreneñ belem birüe alğa sörelde.
Ğiraq Ärbil üzäkle “BasNews”nıñ raslawına kürä, 100 franśuz ğäskäri kiñäş birü häm belem birü maqsatı belän YPG rätlärendä Rakka oepraśiyäsenä xäzerlänä.
Franśuz ğäskäriläreneñ koaliśiya köçlärenä bäyle bularaq YPG/DSGgä xärbi kiñaşmä, operaśiyä planı häm hawa oepraśiyälärendä koordinaśiya mäsäläsendä yärdäm itkäne öyränelde.
Franśiya ğäskäriläreneñ zur öleşeneñ Ayn äl Araptağı (Kobani) Amerikan xärbi bazasında urnaşılğanı belderelä.
Bäyläneşle xäbärlär
Qan banklarındağı ürnäklär analizlanaçaq
Qıtay Uxan' şähärendä qan banklarında saqlanuçı ürnäklärne koronavirus kilep çığışın tikşerü öçen ala


text:
1944 senesi mayıs 18-20 künlerinde NKVD-NKGBniñ mahsus operatsiyası esnasında bütün qırımtatarlar Qırımdan Orta Asiya, Sibir ve Uralğa sürgün etildi (resmiy malümatqa köre, 194 111 kişi sürgün etildi). Qurultaynıñ mahsus komissiyası «Unutma» umum halq kampaniyasını keçirdi. Onıñ esnasında sürgünlikniñ şaatlarına ait 950 hatırlav toplandı. Qırım.Aqiqat bu arhivlerde yer alğan şaatlıqlarnı derc ete.
Men, Tamara İslâmova, qırımtatarım, 1937 senesi yanvarniñ 9-nda doğdım. Qırım ASSRniñ Aqmescit şeerinde Kları Tsetkin soqağında 22-nci evde yaşadım. Cenk vaqtında Seyitler rayonına Beş Qurtqa köyüne köçken edik.
Sürgünlik vaqtında qorantamızda anam Cever İslâmova (1910 yılında doğdı), babam Seydali İslamov (1904 yılında doğdı), tatam Dilâra İslamova (1930 yılında doğdı), tatam Elmira İslamova (1934 yılında doğdı), men, Tamara İslâmova (1937 yılında doğdım), egizim Tamila İslâmova (1937 yılında doğdı) ve qardaşım Lilâ İslâmova (1941 yılda doğdı) bar edi.
Qırım ASSRniñ Seyitler rayonınıñ Beş Qurtqa köyünden sürgün etildim. Eki közlü evde yaşadıq. Eki sığırımız bar edi, olarnı Abduraim dayım bağışlağan edi. O, Qurman rayonınıñ Taşlı Dair köyünde yaşağan edi. Toprağımız bar edi, anda hıyar, qarpız ve qavun saça edik.
Epimizni tüfeklernen köyniñ merkezine aydadılar. Meydan artıq adamnen tolu edi
1944 senesi mayısnıñ 18-nde saba üç asker keldi, evimizge kirdi. Bir şey añlatmayıp, kiyinip azbarğa çıqmağa buyurdılar. Evden bir şey almamızğa razı olmadılar. Amma anamnıñ azırlanmağa ve yanına bir şey almağa küçü yoq edi - Lilâ ufaçıq, Tamila hasta edi. Epimizni tüfeklernen köyniñ merkezine aydadılar. Meydan artıq adam tolu edi. Etrafında avtomatlarnen askerler tura edi. Adamlarnıñ qıçıruvları, şamatası, ağlavları, köpeklerniñ uluması, sığırlavnıñ müñremesi. Bizni atacaqlar dep belledik. Kimsege bir şey añlatmadılar.
Saba tañda bizni maşinalarğa yüklep, Seyitlerniñ tren vokzalına alıp kettiler. Tuvar vokzalınıñ platformasında turdıq, ne qadar turğanımıznı hatırlamayım. Qadınlar ağladı, eslerini coydı. Balalar coyula edi, olarnı qıçıra-bağıra qıdıra ediler. Adam çoq edi. Bizni tuvar vagonlarına yüklediler, pencerelerinde tikenli tel bar edi. Ne vesiqa, ne eşyamız yoq edi, bizge bir şey aytmadılar, ne içün ve qayda yollağanlarını aytmadılar. Böylece qorantamızdan yedi adam sürgün etildi.
Çoq şey oldı - adamlar suv toldurmağa yetiştirmeyip, poyezdden qala ediler ve ğayıp ola ediler. Yolda çoqusı türlü-türlü hastalıqlarnen hastalandı
Vagonlar top-tolu edi. Vagonda iç bir şarait yoq edi: suv, kenef yoq, ava yetmey, sıcaq. Qazahistan çöllerinden kete edik, sıcaq, nefes alınmay, adamlar hastalana, tibbiy yardımnıñ asıl lafı yoq edi. Kimerde poyezd toqtana edi, adamlar tışarığa çıqmağa tırışa ediler, bir-biriniñ üzerinden sekirip keçe ediler, savutları olğanlar çapa-çapa suv toldura edi. Çoq şey oldı - adamlar suv toldurmağa yetiştirmeyip, poyezdden qala ediler ve ğayıp ola ediler. Yolda çoqusı türlü-türlü hastalıqlarnen hastalandı. Vagonlarda açlıq, hastalıqlardan öle ediler. Vagonda meftanı tutmağa razı olmay ediler, onıñ içün cesetni poyezdden çıqarıp taşlay ediler.
Allahqa çoq şükür, bütün qorantamız sağ barıp çıqtı. Anam aytqanına köre, biz 20 kün yolda edik.
Bizni Qaşqadarya vilâyetiniñ Kitab stantsiyasına ketirdiler. Anda bizni balaban köpçekli arabalar endi bekley edi, olarnı eşekler çeke edi. Balalarnı oturttılar, ana-babalar ise 18 kilometr cayav ketti. Bizni qapısız, penceresiz, töşemesiz, sınğan dam ve çatlaq divar ile bir eski aranğa yerleştirdiler. Tabanda, toban üstünde yuqladıq. O aranda ipek vöcegini östüre ediler, anda sıçavul, sıçan yılanlar bar edi. Biz pek qorqa edik. Bu Panci köyünde edi. Sonra Kitabğa köçtik.
Dilâranıñ küçük olğanına baqmadan, balaban çapanen pamuqnı çapalata ediler
Anam ve Dilâra tatam tarlada çalıştı. Anam maşnadan balalarnı baqa edi. Dilâranıñ küçük olğanına baqmadan, balaban çapanen pamuqnı çapalata ediler. Bir tüpni kessen, brigadirler pek ura ediler. Olarğa pek az töley ediler, mahsulatnen bere ediler - er vaqıt ac edik.
Sürgünlik yerinde biz raat yürip olamadıq, mıntaqadan çıqmağa yasaq edi. Komendant rejiminiñ bozuluvı içün başqa vilayetke sürgün ete ediler.
Babam RTS-ge agronom olıp işke kirdi, kolhozlarğa atne bara edi. Gece-kündüz çalıştı, evge siyrek kele edi, gece atnen kelse, saba erte kete edi. Biz, balalar, onı aylarnen körmedik. Kitabda küçük bir evçikni satın alğan edik, anda da yaşadıq.
Men 4-ünci sınıfta olğanda appenditsitnen Şahribazda ameliyat yapıldım. Ana-babam meni yoqlap olamadı, komendant Kitabdan çıqmağa razı olmadı.
Lilâ kecindi, o beş yaşlarında edi. Biz mektepte edik, kadam nenen hasta olğanını bilmeyim
Epimiz malâriyanen hastalanıp çıqtıq, er kün emşire kelip, hinanı bere edi, basqa yardım olmadı. Lilâ kecindi, o beş yaşlarında edi. Biz mektepte edik, kadam nenen hasta olğanını bilmeyim.
Bizim territoriyamızda adamlar çoqusı malâriya, tuberkulöz, dizenteriya, sarılıq hastalıqlarınen hasta edi. Ölgenlerni köme ediler, kimerlerini ise sadece taşlap kete ediler. Sabasına cesetler yoq edi, olarnı çaqallar aşağan edi. Köy anbarında çoq qorantanı yerlestirdiler, olarnıñ episi aclıqtan öldi. Biz zornen sağ qaldıq...
Babam emek ordusına tüşmege kerek edi. Sürgünlik arfesinde anda ketecek edi. Amma biz Tamilanen oña yapışıp ağladıq. Babam qalmaga razı oldı, dostlarına: «Sizge saba yetişirim» dedi. Saba erte ise olamadı, çünki tüfekli saldatlar keldi ve onı da biznen beraber Özbekistanğa ketirdiler.
Men, 8-inci sınıfqace Karl Marks adına 1-inci mektepte oqudım, sonra Qarşın ocalar oquv yurtuna kirdim. Soñra Buhara pedagogika institutına, başlanğıç tasil fakultetine, özbek tilinde oqudım. Başlanğıç sınıflarda özbek tilini bere edim, 38 yıl çalıştım. Şimdi pensiyadam.
Qırımda 1995-inci yıldan berli yaşayım. Babam ve anam keçindi. Qalğanları sağ-selâmet, Allahqa şükür.
(2009 senesi oktâbrniñ 13-nde yazılğan hatırlav)
Neşirge Qırım tarihçısı, Qurultaynıñ qırımtatar halqınıñ genotsidini ögrenüv ve onuñ neticelerine qarşı çareler körüv boyunca mahsus komissiya reisiniñ muavini Elvedin Çubarov azırladı


text:
Bu aqta «Areket» Qırım uquq qorçalayıcı merkezi Qırım cumhuriyetinde şeer ve köy başlarını saylâması aqqında qanunğa esaslanıp bildirdi. Bu qanun Qırım «parlamenti» tarafından Mayıs 28-de qabul olundı.
Bu qanunnıñ müellifi Nikolay Kolesniçenkodır.
Qanunda aytılğanına köre, saylâvlarda tek deputatlar saylânacaq, şeer ve köy başlarını ise endi saylânğan deputatlar tayinlecekler. Qanunnıñ birinci maddesinde 1 astmaddesinde şay aytıla: «munitsıpal bölüginiñ başı munitsıpal bölüginiñ temsiliy organı tarafından öz erkanından saylâna ve munitsıpal bölüginiñ temsiliy organınıñ reis vekâleti saibi ola».
Aynı şekilde köy başları saylâna. Qanunnıñ birinci maddesinde, 2 ast maddesinde: «munitsıpal bölüginiñ başı munitsıpal bölüginiñ temsiliy organı tarafından öz erkanından saylâna ve munitsupal bölüginiñ temsiliy organınıñ ve icra organnıñ reis vekâleti saibi ola».
«Şay etip Qırım sakinlerini şeer içün mesüliyetli adamlarnı saylâmaq aqqından marum ettiler ve belgisiz adamlarnıñ firqa cedvelini saylâcaqmız», – dep bildirdiler uquq qoruyıcılar.
Mayıs 27 künü Rusiye Prezidentı Vladimir Putin Qırımda saylâvlarnı Sentâbr 14-de 2014 keçirmek içün federal qanunnı imzaladı. Saylâvlar qanunnı Qırım «parlamenti» daa Mayısnıñ başında qabul etti ve Saylâv komissiyanı teşkil etti.


text:
Vatandaşlar azatlığı merkezi ve EuromaydanSOS Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda insan aqları saqlanması meselelerini nezaret etüv boyunca Avropa Şurasınıñ diqqat ayırması kerek olğan tevsiyeler azırladı. İşbu teklifler, elçi Jerar Ştudmannıñ mahsus missiyasınıñ Qırım yarımadası boyunca esabatına cevap olaraq, Avropa Şurası baş kâtibine açıq mektüpte bildirile.
«Elçi Jerard Ştudman yolbaşçılığındaki mahsus missiyanıñ esabatında bir sıra meseleler açıqlanmayıp qalğanını bildirmek mecburmız, bu meseleler insan aqları boyunca Avropa Konventsiyasınıñ ömürge keçirilmesinde ğayet müimdir. Bundan da ğayrı, «repressiyalar esasen ayırı opponentlerge qarşı yapılğanı aqqında» mahsus missiyanıñ esabatındaki netice halqara ve ukrain uquq qoruyıcılarınıñ neticelerine zıt kele», – dep aytıla mektüpte.
Mektüpniñ tamamlayıcısında 11 saifede deliller ketirile, Qırımda uquq qoruyıcı, mahkeme, penitentsiar saalarındaki konkret bozuvlarnıñ misalleri qayd etile. Er madde boyunca mektüp müellifleri Avropa Şurasınıñ nezaret etmesi vaqtında diqqat etilecek vaziyetler boyunca tevsiyeler bere.
«Qırımda insan aqları saqlanması vaziyeti kerginleşe. Bunıñ içün Avropa Şurasına büyük ümüt beslenile», – dep aytıla açıq mektüpte.
Dört adamdan ibaret olğan Avropa Şurasınıñ eyyeti, isviçreli diplomat, elçi Jerar Ştudmannıñ yolbaşçılığında Qırımda yanvar 25-31 künleri bulundı.
Qırımda Avropa Şurasınıñ temsilcileri rusiyeli yarımada ükümeti, yerli prokuratura temsilcileri, qırımtatar halqı temsilcileri, Rusiye ve Ukraina taraflarını tutqan yarımada faallerinen körüşti.
Elçi Ştudman Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa Avropa Şurasınıñ ziyareti neticeleri boyunca maruzanı 2016 senesi aprel ayında taqdim etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Uganda
Uganda (resmiy adı — Uganda Cumhuriyeti, suahilice Jamhuri ya Uganda) - şarqiy-merkeziy Afrikada bir memleket. Şarqta Keniya ile, şimalde Cenübiy Sudan ile, ğarpta Ruanda ile ve cenüpte Tanzaniya ile qomşu.
1962 s. oktâbrniñ 9-ında mustaqil oldı.
Resmiy tilleri — ingliz tili ve suahili tili, amma başqa tilleri de qullanıla: cümleden, luganda tili, runyoro tili, runyankole tili, rukiga tili, luo tili ve lusoga tili.
Uganda Şarqiy Afrika platosındadır. Ugandada deñiz yoq, amma çoq göl bar: Viktoriya gölü, Kyoga gölü, Albert gölü, Edvard gölü, Corc gölü ve saire.


text:
Qırımda qırımtatar faali Reşat Ametov qatiliniñ adını belgilediler. Taqiqatnıñ fikrine köre, o şimdi qanunsız «DHC» territoriyasında Donetsk vilâyetinde buluna, – haber ete salı künü, aprelniñ 14-de, İnsan aqları boyunca Qırım alan eyyeti öz Facebook saifesinde.
«Taqiqat vekilleri merhumnıñ tuvğanlarına bildirgeni kibi, qabaatlanğan şahıs Rusiye territoriyasına kirgeninen yaqalanılacaq», – denile beyanatta.
2014 senesi mart 3-te saba, Aqmescitniñ Maryino mikrorayonınıñ 39 yaşında sakini, üç balanıñ babası Reşat Ametov evden çıqtı. Tuvğanlarına arbiy komissarlıqqa barıp, Ukraina ordusınıñ göñüllileri sırasına yazılacağını ayttı. Videokameralar onı Qırımnıñ Nazirler Şurası yanındaki Lenin meydanında piket keçirilgende çıqardılar.
Videoğa köre, Qırımnıñ «samooboronası» onı maşinağa oturttı. Eki aftadan soñ Reşat Ametovnıñ cesedi Qarasuvbazar rayonınıñ Ortalan köyünde tapıldı. Erkekniñ bedeninde azap izleri bar edi, başı yapışqan şerit ile sarılğan edi. Berilgen malümatqa köre, ölüm sebebi pıçaq ile yapılğan köz yarası oldı. ŞimdilikReşat Ametovnıñ öldürüv taqiqatı toqtatıldı.


text:
Fälästinle batır qızğa - 8 ay törmä
Ähäd ät-Tämimineñ advokatları prokurorlar taläp itkän 8 aylıq törmä cäzasına rizalaştı
İzrail’ mäxkämäsendä saq astında xökem itelgän fälästinle batır qız Ähäd ät-Tämimineñ advokatları prokurorlar taläp itkän 8 aylıq törmä cäzasına rizalaştı. Cirle gazetlarnıñ xäbärenä qarağanda, soñğı qararnı xärbi mäxkämä biräçäk.
16 yäşendäge Ähäd ät-Tämimine 2017nçe yılnıñ 19 dekabrendä öyenä bärep kerep alıp kitkännär ide. İnternetta çıqqan videoda batır kıznıñ üzläreneñ işegaldında İzrail’ xärbiyeneñ yanağına suğuı kürenä. Anı xärbigä höcüm itüdä ğayeplädelär. Videoda qıznıñ yanında tuğannan tuğanı Nur ät-Tämimi dä kürenä. Soñınnan anı da qulğa alıp xärbi törmägä yaptılar. Ähädneñ änise Narimannı da qızınıñ xälen soraşırğa barğan cirennän saq astına aldılar.
“Fälästinle batır qız” bularaq ta bilgele Ähäd ät-Tämimi 2012nçe yılda abıysı qulğa alınğanda İzrail’ ğaskärenä kürsätkän qarşılığı öçen İstanbulda “Xanzala qıyulıq büläge”nä layıq buldı.


text:
Mayıs 3-te Bağçasaray rayonında Qırım akimiyetiniñ teşebbüsi ile keçirilgen «Hıdırlez» milliy bayramında qırımtatarlarnıñ büyük qısmı iştirak etmedi.
Aqmescit sakinleri arasında keçirilgen sorav neticeleri kösterdi ki, qırımtatarlar cumhuriyetniñ akimiyeti ile razı olmayıp, «Hıdırlezge» barmadılar.
«Qırımnıñ bu reberligi teşkil etken tedbirlerde iştirak etmek istemeyim», – dep ayttı biri.
Bundan ğayrı, Qırım.Aqiqatnıñ malümatına köre, Yalta, Sudaq, Aluşta ve Aqyar eyyetleri «Hıdırlezde» iştirak etmekten vazgeçtiler.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, bazar künü, mayıs 3-te, «Şaherezada»medeniy-eglence merkeziniñ yanında (Bağçasaray rayonı, Aqmescit – Bağçasaray yolunıñ 25-inci kilometri) Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ teşebbüsi ile «Hıdırlez» qırımtatar bayramı qayd etildi.
Qırım akimiyeti bildire ki, bu sene bayram 35-40 biñ insannı topladı.
Tedbirni teşkil etmegen Qırımtatar Milliy Meclisi 5-6 biñ kişi aqqında haber ete. Temsil organı Qırımdaki «Hıdırlezge» barmamağa çağırdı.


text:
Qırım ve Aqyarnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv kününde yarımada ve Herson ile memuriy sıñırda Ukraina ve qırımtatar bayraqlarını yelpirettiler. Bunı Ukraina Ombudsmeni öfiiniñ matbuat hızmeti haber etti.
Haber etilgenine köre, devlet ve qırımtatar bayraqlarınen daa avtoyürüş keçirilgen. Şu yerde tedbir iştirakçileri memuriy sıñırğa cayav ketken ve anda sabıq siyasiy mabüsler Edem Bekirov ve Yevgeniy Panov Ukraina ve qırımtatar bayraqlarını kötergenler.
“Bugun biz Qırımnıñ işğaline qarşı tirenüv kününini qayd etemiz, amma tirenüv devam ete ve Qırım azat etilmegence devam etecek. Ombudsmen ofisi daima vtandaşlarımıznıñ aqları bozulğanını qayd ete. Bu ukrain ve qırımtatar tillerinde tasil alma yasağı, yarımadanıñ arbiyleştirilüvi, siyasiy ve diniy sebeplerden vatandaşlarımıznıñ taqip etilüvi, söz serbestliginiñ yasağı. Amma Qırım işğalden azat etilgen soñ, vatandaşlarımıznıñ bozulğan aqlarını ğayrıdan tikleycekmiz”, – dedi Ukraina osbudsmeniniñ temsilcisi İrina Verenga.
Qırım ve Aqyarnıñ işğalge qarşı tirenüv kününide Hersonda merkeziy meydanda qırımtatar halqınıñ bayrağını köteridiler.
Fevralnıñ 26-nda Qırım MC ve Aqyarnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv kününde Ukraina TİN halqara toplulığını Rusiyege qarşı siyasiy ve sanktsiyalar tazyığını quvetleştirmege davet etti.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova feralnıñ 26-nda Qırım MC ve Aqyar şeeriniñ işğaline qarşı tirenüv kününde, Qırımnıñ qaytarıluvı oğrunda küreş devm ete, dep qayd etti.
Amerikanıñ Devlet kâtibi Entoni Blinken, ABD Rusiyeni Qırımnıñ işğalini toqtatmağa çağırğanını bildirdi.
Fevralniñ 26-nda cemaatçılıqnıñ teşebbüsi ile «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü» qayd etile. 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitingi olıp keçken edi. Miting iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarları, hususan «Rus birligi» firqası çıqtı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye quvetçileri, geceden berli Keriç köpründe tutulğan qırımtatar faalleriniñ «areket serbestligi aqqını» bozdı, dep ayttı advokat Nikolay Polozov.
Advokatnıñ fikirince, şimdi Rusiye Qırımnı öz uquq alanında tutsa, «qırımtatar faallerini «bir regiondan başqa regionğa» kirsetmemek içün qanuniy sebepleri yoqtır».
«Halqara añlaşma ve şartname maddelerinden ğayrı, quvetçilerniñ bu yapqanları Rusiye Anayasasınıñ 27-nci maddesini boza. Rusiye uquq alanına emiyet bermeyip, problemge daa keniş bir tarzda baqsaq, Rusiye quvetçileriniñ areketlerinde halqara añlaşma ve şartnamelerniñ bir sıra bozuluvı bar, Umumiy insan aqları beyannamesiniñ 13-ünci maddesi, Avropa insan aqları ve esas serbestliklerni qoruv beyannamesiniñ 14-ünci maddesi ya da er çeşit ırqiy ayırım şekillerini yoq etüv Halqara şartnamesi bozula», – dep bildirdi Polozov Facebookta.
«Qırım birdemligi» birleşmesi bildirgenine köre, noyabrniñ 2-nde aqşamdan berli Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine üküm çıqarılacaq Rostov-na-Donuğa Qırımdan yol alğan yüzlernen qırımtatarı Keriç köpründe Rusiye yol patrul hızmetiniñ hadimleri tarafından tutula. Rusiye uquq qoruyıcı organları vaziyetni resmiy şekilde izaatlamay.
Noyabrniñ 3-nde mezkür dava mabüslerine üküm çıqarılacaq, dep beklenile. prokuror qırımtatarlarnı qabaatlı tanıp, sert rejimli koloniyada qalmalarına üküm etmege talap etti: Rustem Emiruseinov içün 1,5 yıl nezaret ile 18 yıl apis, Arsen Abhairov içün 15 yıl, Eskender Abdulganiyev içün 16 yıl.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Aqyar merkezinde iyün 22 künü Ulu Vatan cenki başlanmasınıñ 74 yıllığı munasebeti ile Aqyar mudafaası abidesi yanındaki Ebediy ateşke gülçemberlerni qoyuv tedbiri keçti.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi,tedbirde yerli uquq çıqarıcı ve icraiy akimiyet vekilleri, Rusiye Qara deñiz flotunıñ yuqarı arbiy memurları, «halq imayesi» vekilleri, «Berkut» ukrain mahsus hızmetiniñ sabıq hadimleri iştirak etti.
İştirakçiler şeerniñ arbiy areketler vaqtındaki rolü aqqında tarif etkenler.
«Aqyarğa Üçünci reyhniñ arbiy-ava quvetleriniñ ilk qurşunları tüşti, şeerge cenkniñ ilân etilmesinden bir saat evelsi urğanlar», – dedi iştirakçilerden biri.
Şu künleri Aqyarda Rusiye milliy-qurtulış areketi tarafından azırlanılğan miting keçken edi. Mında yerli faaller Kiyevni «faşizmden azat etilmesi» ile qorquttılar.


text:
Ocaq gölü, ya da Kadıkov ocağı Balıqlavadan bir qaç kilometr mesafede Uşakovka köyü yanıdna yerleşe. Köy Balıqlava bölgesindeki eñ kiçiklerden biri sayıla, anda tek eki soqaq bar. Evel ocaq gölünde, beyaz tüslü, qurucılıqta işlengen topraq soyu – aqın kireçtaşı qazıp çıqarıla edi. Yerastı suv seviyesine yetişme sebebi ile Kadıkov ocağı 2000 yıllarnıñ başında qapatıldı. Bundan soñ ocaqnıñ çuqurında tatlı suvlu göl peyda oldı. O, Aqyarnıñ eñ alçaq noqtфsıdır – deñiz seviyesinden 14 metr aşağı.
2020 senesi dekabrniñ 19-nda Aqyar Mavı gölden suvnen temin etilip başlandı. Rusiye nezaretinde olğan şeer başı Mihail Razvojayev, bunıñ sayesinde Aqyarda suv cedvelleri tayin etilmeycek, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre,eali içün suv berilüvi 2021 senesi mart ayınace sıñırlanmaycaq. Kadıkov ocağındaki gölden Aqyarğa suv bermek içün Rusiye arbiyleri «Zolotaya Balka» işhaneniñ yüzüm bağlarından borular çekti. Yerli Rusiye akimiyetniñ malümatına köre, bu leyhanıñ fiyatı – 350 million ruble teşkil etken.
Qırım ve Aqyarda suv qıtlığını yoq etmek içün keñiş bir programma oktâbrniñ 8-nde qomşu Rusiyede ükümetniñ oturışında tasdıqlandı. 2020 senesi noyabr ayında Rusiyeniñ Mudafaa nazirligi, şeerni suvnen temin etmek içün arbiyler Kadıkov ocağında tulumba stantsiyasını tesbit etecekler, dep bildirgen edi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Kadıkov ocağı bugünde nasıl olğanını – fotogalereyamızda seyir etiñiz.
«Kök tepsi»: Aqyardaki Kadıkov ocağı (fotogalereya)
Ocaq gölü, ya da Kadıkov ocağı Balıqlavadan bir qaç kilometr mesafede Uşakovka köyü yanıdna yerleşe. Köy Balıqlava bölgesindeki eñ kiçiklerden biri sayıla, anda tek eki soqaq bar. Evel ocaq gölünde, beyaz tüslü, qurucılıqta işlengen topraq soyu – aqın kireçtaşı qazıp çıqarıla edi. Yerastı suv seviyesine yetişme sebebi ile Kadıkov ocağı 2000 yıllarnıñ başında qapatıldı. Bundan soñ ocaqnıñ çuqurında tatlı suvlu göl peyda oldı. O, Aqyarnıñ eñ alçaq noqtфsıdır – deñiz seviyesinden 14 metr aşağı.


text:
Rusiyeniñ kontroli altında olğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ daa üç figurantı – Ernes Ametov, Server Zekiryayev ve Timur İbragimovniñ tevqifini iyünniñ 9-na qadar uzattı. Bunı martnıñ 5-nde Qırım.Aqiqatqa advokat Ayder Azamatov bildirdi.
Azamatov: «Azatlıqnı sıñırlav tedbirini iyünniñ 9-na qadar uzattılar. Bu sıñırlav tedbiri esassız ve bu vaziyette adden aşırı sert olğanını sayamız. Biz mutlaqa apellâtsiya şikâyetini berecekmiz», – dedi.
Daa evel Rusiyeniñ kontroli altında olğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları – Seyran Saliyev, Memet Belâlov ve Suleyman Asanovnıñ tevqif muddetini uzattı. Kene de iyünniñ 9-na qadar.
2017 senesiniñ oktâbrinde Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini – Timur İbragimov, Marlen (Suleyman) Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tevqif ettiler. FSB olarnı Rusiye ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlay.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, taqip etilüvlerniñ diniy alâmetine köre yapılğanını tüşüneler. Advokat Emil Kurbedinov, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruplarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd ete.
Halqara siyasiy İslâm teşkilâtı «Hizb ut-Tahrir»niñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.


text:
Ukraina Tışqı işler nazirligi Rusiyeden işğal etilgen Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ taqip etilmesini toqtatmağa talap ete. Nazirlikniñ matbuat kâtibi Maryana Betsa onıñ davasını siyasiy dep adladı.
«Sözde «diñlevler» Çiygoz davasınıñ siyasiy sebeplerini daa bir kere köstere. Oyun toqtatılmasını, Ahtemniñ azat etilmesini talap etemiz», – dep yazdı Betsa mart 28-de aqşam Twitterde.
Çiygoz davasınıñ daa bir oturışı mart 29-da işğal etilgen Qırım mahkemesinde keçirile.
Qırım Yuqarı mahkemesi Ahtem Çiygoznıñ apis müddetini iyül 8-ne qadar uzatqan edi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqanlar, şu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqqan edi.


text:
Ukraina Keriçiniñ çoqtan-çoq qardaş şeeri bar edi. Memurlar bundan ne fayda körgeni belli: resmiy ziyaret sıfatında sabıq mer ve yaqınları qayda tek barmadı. Amma adiy keriçliler içün bütün bu dostluq munasebetleriniñ iç bir emiyeti olmadı.
Qardaşlar sırasında birinci olğân Belarus şeeri Mogilöv şirketleriniñ mahsulatınen tükânnı keriçliler öyle de körmedi. Qırımnıñ Qurman rayonı ve Kubandaki Temrük şeerlerinen de qardaşlıq tizilgen edi, amma andaq erzaq mallarnı da keriçliler öz arqasında parom ve poyezdlernen taşıdı. Moskova vilâyetiniñ Odintsovo şeerinen dostluq munasebetlerini keriçliler, anda merniñ mal-mülkü olğanınen añlata edi, Oröl şeerinen - aynı şu şeer başı içün kandidatlıq ve doktorlıq dissertatsiyalarını yazğan oca yaşağan yerinen. Amma nesi bar, dost Novorossiysk, Keriç skverleriniñ birisinde qaldırım taşında qayd etilgen edi, onıñ sabıq meri ise, azbar hızmetçilerine qolaylıq ketirgen tar çapanı begenip, öz şeerine de öyle soyunı alğanınen keriçlilerniñ hatırasında qaldı.
Keriçte Tula bağışlağan “Qaramanlardan qaramanlarğa” yazısınen çöplük taşığan maşna yüre
İşğalden soñ qarlaşlıq añlaşmaları biri biriniñ artından tizilip başladı. Smolensk ve Tulanen añlayışlı - bu qaraman şeerleri. Keriçte atta Tula bağışlağan “Qaramanlardan qaramanlarğa” yazısınen çöplük taşığan maşna yüre. Amma aynı şu vilâyetten kerçek Tula prânikleri ve Belöv pastilasına men tek bir kere rastkeldim, daa 2014 yılı nasıldır yarmalıqta körgen edim. Başqa qardaşlardan adiy keriçli içün daa az fayda bar, amma memurlar ve olarğa yaqın olğan veteranlar dost-qardaş şeerlerine çoq bara, mıtlaq da askeriy bayramlarına.
Sıcaq tüşkeninden soñ Keriçke kelmek ise asıl yahşı adet oldı. Kelgenlerniñ birincilerinden Yakutiya cemaatçıları oldı, olar “Qırım - Lenskiy dostluq köpürleri” aktsiyasını da uydurdı. Amma kerçekni aytacaq olsaq, şu Lenskiy köprü daa qurulmadı ve qurulacaqmı aslı - belli degil, amma bedava sıcaq ülkelerge barmağa avesliler içün böyle sebep de keçer. Ne ise. Elli derecedeki suvuqta buzlap, Qırım köpründe kezinmek ve Keriş şeer şurasında tasırdamaq içün Keriçke kelgen musafirlernen elbette ki, yaqınlaşma olacaq. Em de olar, adet olğanı kibi ebet, turğun iqtisadiy bağ ve iş munasebetleriniñ perspektivalarını muzakere ete edi. Endi yedek olsun dep Keriç yalısında sığınlar içün yagel qurutmağa kârlı olacaqtır. Amma, keriçliler aytqanı kibi, delikates satqan “Dar Severa” tükânını qardaşlıqsız açtılar, sadece biznes degen kibi.
Halqara Yalta iqtisadiyat forumından soñ ise Keriçniñ ayıp bir dost-qardaşı peyda oldı. Tshinval şeeri - tanılmağan Cenübiy Osetiyanıñ paytahtı
Köpürden Piter baykerleri de kezindi, sıranıñ başında Leningrad vilâyetiniñ gubernatorı kete edi. Mında, ebet, başlıqlarnıñ tasırdısı ve olmaycaq muqavelelerniñ imzalaması olmazdan bitmez edi. Em de büyük, belli Piterge nasıldır uzaq Keriç ne kerektir, mında atta raatlanmaq içün kelmege saqınasın. Halqara Yalta iqtisadiyat forumından soñ (böyle ad tedbir büyük körünsin dep berildi, ğaliba) ise Keriçniñ ayıp bir dost-qardaşı peyda oldı. Tshinval şeeri - tanılmağan Cenübiy Osetiyanıñ paytahtı. İşğal etilgen Qırımda, başqa yerde istenilmegenlernen dostlaşmağa mot oldı. Bu - Keriçten aman-aman on kere küçük olğan şeerçik, onıñ iqtisadiyatı bazar ve ağaç kesmekte tutula, şimdi ise o, siyasiy saada sekirip, Keriçke yetken. Keriçniñ sanayısı ise alâ daa paytahttan ögdedir, amma şimdi halqara uquqını ürmet etmegenlernen kimse iş tutmağanı içün, şeer böyle dost-qardaşlarğa, böyle alğa qaldı.
Añlayışlı ki, qardaşlıq bağları - halqara siyasetniñ parçası, özcesine halq diplomatiyası. Amma Qırım işğali şaraitinde o sadedil, ahmaqça, ve kimerde külkünçli körüne. 2015 yılı sentâbrde “Çerkio” Qırım italyanlarınıñ cemiyeti” yerli teşkilâtta Putin ve Berluskoninen körüşüvi büyük debdebenen aşkâr etildi. Oña büyük ümüt beslediler, çünki Qırımdan sürgün etilgen etnik italyanlar, Rusiye prezidentiniñ sürgün etilgen halqlar aqqında resmiy fermanında añılmağan. Demek, bu halqqa iç bir imtiyaz ve aq berilmeycek ve sürgün etilgenlerniñ evlerinde kvartiralar ayırılmaycaq. Putin fermanğan deñiştirmelerni kirsetmege söz bergen edi, sürgün etilgen italyanlarnıñ bala-torunları alâ daa beklemekteler.
Bütün işbirlik, italyan tamırları olğan bir qaç keriçliniñ Dante Aligyeri universitetinde üç aylıq oquşınen bitti
Keriç italyanlarınıñ cemiyeti özlerini Rusiye keşfi dep kösterse de, olar daa ukrain Qırım vaqıtlarından barlar, em de bunı tek Keriçte degil, İtaliyada da yahşı bileler. Di Reco Kalabriya eyaletinden italyanlar, 2014 senesi Qırımğa kelgen birinci ve yekâne çetel adamları oldı. Sanktsiyalarda qorqmayıp, olar Keriçnen dostluq ve işbirlik muqavelesini tizdi, em de Qırımda sadece italyan medeniyetine qoltutuv degil de, daa nasıldir işhaneler ve restoranlar açılması aqqında laf yürsete ediler. Olarnıñ kelgeninden büyük bir tedbir yapıldı, amma neticede, tabi ki, er şey boş laf olıp çıqtı. Bütün işbirlik, italyan tamırları olğan bir qaç keriçliniñ Dante Aligyeri universitetinde üç aylıq oquşınen bitti.
Ateşli Avropa yigitleri alâ daa ara-sıra Keriçke kele. De Danimarka sakinleri futbol çempionatına ketkende köpürden kezinmek içün kirgen, de italyan jurnalisti - köpürden de kezindi, vatanperver arbiy konferentsiyanı da ziyaret etti. De Anapada tatilini keçirgen “Liga Severa” deputatı Keriçke bir ayaq kirip çıqtı.
2014 yılı Kuban sakini aytıp bergenine köre, olardan keriçlilerge yardım etmek icün aqça cıya ediler
Keriçke böyle dostluqtan iç bir fayda yoq. Tek 2014 yılı Kuban sakini aytıp bergenine köre, olardan keriçlilerge yardım etmek icün aqça cıya ediler, o parağa soñ veteranlarğa yorğan, yastıq, yataq çamaşırı alınğan edi. Amma bu bahşışlar tez bitken edi ve Krasnodar ülkesiniñ Temrük rayonınen qardaşlıqnın bir faydası olmadı.


text:
Aqyarda yañı koronavirus hastası - 9-ıncı şeer hastahanesiniñ patsiyenti - qayd etildi. Şeer akimiyeti bildirgeni kibi, şimdilik qadın infektsiya hastahanesinde yata.
"İnfektsiya hastahanesiniñ statsionarında COVID-19 hastalığı tasdıqlanğa 30 adam yata. Yılnıñ başından berli Aqyarda 37 COVID-19 adisesi qayd etildi, yedi adam yahşı olıp hastahaneden çıqtı", - denile beyanatta.
Bugünde-bugün Aqyarnıñ infektsiya hastahanesinde 140 adam, mesken yerlerinde 1096 adam nezaret altında buluna.
Saba belli oldı ki, Qırımda daa doquz adam koronavirusnen hastalandı.
Böylece, şimdilik Qırımda 79 koronavirus adisesi tasdıqlandı. Olardan 20-si çetelden ketirildi, 10-u Rusiyeden ketirildi, 49 adise - yerli adiselerdir. Aqyarda umumen 36 COVID-19 hastası bar.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.