text:
Rusiädä bäysez televideniä çorı azağına yaqınlaştı diärgä bula, ilneñ matbuğat ministrlığı yäkşämbe kiçen TVS telekanalı tapşıruların tuqtatu kürsätmäsen çığardı. TVS bügenge köngä qädär Rusiädäge soñğı bäysez telekanal ide, xäzer anıñ tapşıruları urınına tamaşaçılar sport yarışların qarayaçaq.
Üzeneñ şuşı qararın Rusiä matbuğat ministrlığı, TVS telekanalındağı "finans, kadrlar häm idarä krizisı", yäğni andağı buldıqsızlıq belän añlatsa da, ildäge soñğı bäysez televideniäne yabu artında küplär säyäsi maqsatlarnı kürä. Dikäbrdä uzaçaq Duma saylawları häm kiläse martqa bilgelängän prezident saylawları aldınnan Rusiädäge federal'' telekanallarda däwlät televideniäse monopoliäse urnaştırıldı - soñğı qararnıñ töp näticäse şul. Berençe kanal, yäisä NTV formal'' yaqtan aksioner şirkät sanalsa da, andağı töp öleş barıber däwlät belän bäyle oyışmalar qulında, häm andağı möxärriat säyäsäten inde küptännän Kreml''gä yaqın dairälär alıp bara. TVS-ta isä älegä qädär, 2001-nçe yılda NTV-dan quwılğan sälätle häm bäysez fikergä iä keşelär eşli ide, alarnıñ citäkçese Yevgeni Kiselev Mäskäwdäge Moscow Times basmasına, "mindä şundıy xis bar ki, böten bu närsälär kemneñder teläwe belän eşlänä, waqiğälärgä kemneñder yawız niäte citäkçelek itä sıman" dip belderde. Kiselevnıñ komandası däwlät NTV-nı üz qulına alğannan soñ başta TV6-ğa kitkän ide, läkin soñraq ul da yabıldı, annarı soñ alar TVS-qa kilde. Xäzer inde bu şirkät xaqında da ütkän zamanda ğına söyläp bula. Ber qarasañ, TVS-nıñ yabıluwı alay uq kötelmägän xäl bulmadı - anda çınnan da finans problemalar citärlek külämdä cıyıldı. Häm däwlät moñardan bik osta faydalanıp qalırğa buldı. Cämäğätçelekkä, bazar taläpläre menä şundıy, problemaları öçen bäysez kanal üze ğäyeple digän fiker taratılıp kilde. TVS eşen tuqtatu turındağı belderüwendä Rusiäneñ matbuğat ministrlığı, anıñ finans awırlıqlarına işarä itep, bu şartlarda tamaşaçılar mänfäğäten qayğırtu maqsatında tieşle qarar qabul itü kiräk ide dip belderä. Rusiä qanunnarı nigezendä, mäğlümat çarasın yabu turındağı qararnı isä barı tik mäxkämä genä çığara ala. Matbuğat ministrlığı şulay itep, bäysez TVS-nı yabuwı belän süz wä matbuğat ireklegen genä tügel, ilneñ qanunnarın da boza bulıp çığa. Häm küplär monı, Mäskäwdäge üzäk xakimiat inde berniçä yıl däwamında alıp barğan irekle medianı buu säyäsäteneñ ber çağılışı dip bäyäli. "Azatlıq"nıñ Ufadağı xäbärçese TVS-nı yabu xaqında fikerlären belü öçen başqort wä tatar zialılarına, jurnalist häm dramaturg Söläyman Latıpovqa häm Başqort däwlät universitetı möğälimäse, tatar filologiäse kafedrasında eşläwçe Liliä Säğidullinağa möräcäğät itkän ide.
Audio, Söläyman Latıpov
... dip isäpli dramaturg Söläyman Latıpov. Liliä xanım Säğidullina da, TVS kanalın yabu artında Mäskäwneñ Duma häm prezident saylawlarına äzerlege häm mäğlümat qırın bäysez uyınçılardan azat itü teläge yata dip uylıy.
Audio, Liliä Säğidullina
TVS-nı yabu, Rusiä cämäğätçelegen ildä barğan xällärgä başqaçaraq qaraş belderü belän tanışu mömkinlegennän mäxrüm itte. Berençe kanal, NTV, räsmi "Rossiä" qanalın inde äytep tä torası yuq, xäzer barısı da berük qaraşnı, Mäskäw Kremle qaraşın ğına yaqtırta. Alarda prezident säyäsätenä şik belderü bötenläy yuq, bu Rusiädä xäzer tıyılğan ber temağa äylände.
Kärim Kamal, Praga.


c: text/html

text:
Tatarstanda eston tawarlarınnan baş tartmıylar
Bu aralarda Estoniädäge häykäl tiräsendäge waqiğalar böten dönyanıñ iğtibar üzägendä tordı. Tatarstanda da bu temağa bitaraf tügellär xäzer. İnde äytep kitkänebezçä, respublika matbuğatında häykäl tiräsendäge şaw-şu, Estoniä-Rusiä mönäsäbätlärenä räsmi Mäskäwnekennän ayırmalı qaraş ta tabıp bula. Başqa Rusiä töbäklärendäge kebek ük Estoniädä citeşterelgän tawarları tiräsendä dä Tatarstanda ällä ni şaw-şu yuq.
Tallindağı Ciz soldat tiräsendä başlanıp kitkän Estoniä belän Rusiä arasındağı ğauğa uramnarda tärtip bozu, ilçelek yanındağı qarşılıq çaralarınnan kibet kiştälärenä küçep bara buğay. Rusiäneñ küp kenä töbäklärendä xäzer Estoniägä qarşı iqtisadıy çaralar kürä başladılar. Yıraq şärıqta qayber yäşlär xäräkäte wäkilläre kibetlärdä xalıqnı estoniädä citeşterelgän äyberlärne satıp almasqa ügetläp yördelär. Başqa töbäklärdä alardan da uzdırıp cibärdelär. Sankt-Peterburg şähärendä mäsälän, Naşi yäşlär berlege wäkilläre şähärneñ kibetlärenä kilep, säwdä noqtaları xucaları häm satuçıların Estoniä tawarlarınnan baş tartunı taläp itep yördelär. Älege tawarlarnı satmasqa rizalaşqannarğa alar kibetlärenä maxsus tamğalar yabıştırıp quydılar. Tatarstannıñ kürşeläre – Sember ölkäsendä dä üzlärendä Eston towarların yuq itü eşendä şaqtıy uñışqa ireşkännär. Anda älege eşkä inde yäşlär yäki ictimaği xäräkät wäkilläre genä tügel, ä citäkçelär üzläre totınğan ikän. Qayber mäğlümät çaraları äytüençä, monda kibetlärdä estoniädä citeşterelgän äyberlärdän arınırğa töbäk başlığı Sergey Morozov üze totınğan. Ul xätta ölkäneñ bu il belän böten iqtisadi bağlanışların özüe xaqında belderde. Xäyer, ike arada ällä ni is kitärlek tawar äyläneşe bulmawı da açıqlandı.
Tatarstanda isä xällär başqaçaraq. Bezdä eston tawarlarına bäylänüçelär yuq diärlek. Mäskäwdä näşer itelüçe ber gäcitneñ respublika quşımtası ğına Qazannıñ ber kibetendä bezdä eston tawarları satılmıy digän yazmanı bastırıp çığardı. Xäzer älege kibettä xällär niçekter, bilgesez, bu säwdä noqtası wäkillärennän añlatma alıp bulmadı. Anıñ qarawı, bez şaltıratıp beleşkän başqa kibetlär häm säwdä üzäkläre Estoniädä citeşterelgän äyberlärdän baş tartırğa teläklären beldermädelär.
İkençe säwdä üzägeneñ matbuğat xezmäte wäkile ğomumän säwdä häm säyäsät ikese ike närsä dip belderde.
Bezdä eston tawarları yuq anısı, berniçä yıl elek bar ide şprotlar, läkin alar da yuq inde xäzer. Läkin bu eston äyberläreneñ boykotı belän bäyle tügel. Bez bit säyäsi tügel, säwdä şirkäte, bez satu belän şöğellänäbez. Ğomumän, bu eşlärne säyäsi bilgeläp bulmıy. Ul yä qanuni räweştä, yä satıp aluçılar teläge buyınça eşlänelä, alar satıp alırğa telime, yuqmı. Säwdägärlär monıñ ikesenä dä qağılırğa tieş tügel.Şulay itep, başqa Rusiä töbäklärennän ayırmalı bularaq, Tatarstanda eston tawarların kibet kiştälärennän alıp atu yäki Estoniä belän iqtisadıy xezmättäşlekne özü teläge yuq. Respublika citäkçeläre dä, tatarstanlılar da monı kiräk dip sanamıy.
Gölnaz İlgizär

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Taba, Mısır. Bügen dä biredä, şartlaw kiçergän qunaqxanä xaräbäläre astınnan isän qalğan keşelärne ezläw eşläre däwam itte. İzrail xärbiläre, anda tağın ike keşeneñ mäyete tabıldı, ülüçelär sanı şulay itep 32-gä citte dip belderde. Alar, hälak buluçılarnıñ 27-se İzrail watandaşı, qalğannarı başqa il keşeläre dip farazlıy. Mısır mäğlümat çaraları, İzrail watandaşları yarataıp yörgän urınnarda atnakiç bulğan şartlawlarda kimendä 149 keşe törle cäräxätlär alğan dip xäbär itä. Rusiäneñ Mısırdağı wäkile süzlärenä qarağanda, anda 12 urıs watandaşı haman da xäbärsez yuğalğan dip sanala.


text: Kobenhavn. Daniä bügen Hind okeanı taşqınında hälak bulğan qorbannarnı iskä alıp matäm könen iğlan itte. Qazada ülüçelär arasında Daniäneñ dä 7 watandaşı bar. Tağın 454 daniäledän älegä bernindi dä xäbär yuq, alar yuğalğan sanala. Bayraqlar yartılaş töşerelgän kileş uzğan çaralarda Daniäneñ premyer-ministrı Anders Fogh Rasmussen, xökümät ministrları, patşa ğailäse äğzaları qatnaşa. Qazağa tar bulğan Aziä däwlätlärendä Skandinaviä illärennän barlığı 5 meñläp keşe xäbärsez yuğalğan sanala. Şvetsiäneñ anda 59 watandaşı hälak bulğan, 3 meñ yarımınıñ yazmışı xaqında mäğlümat äle dä yuq. Germaniäneñ tışqı eşlär ministrlığı wäkile Klaus Scharioth süzlärenä qarğanda, qazada ülüçe germannar sanı 60-qa citkän, ämma bu meñnän artıqqa qädär üsä ala.


text:
Mäskäwdä tügäräk östäl
Bügen 23 noyäberdä Mäskäwdä “Möxämmät päyğambär –tınıçlıq häm räximlelekkä öndäwçe” digän temağa tügäräk östäl utırışı uzdı. Bu oçraşunı Rusiäneñ möftilär şurası belän berlektä İran islam respublikasınıñ Rusiädäge ilçelege qarşındağı mädäni wäkillege oyıştırğan ide. 2006 yıl İran islam respublikasında Möxämmät päyğambär yılı dip iğlan itelgän. Häm İranda bu temağa bağışlap küp törle çaralar ütkärelä, dide bu oçraşuda qatnaşqan İran ilçese Ğolam Reza Ansari. Häm İrannıñ Rusiädäge ilçese süzen däwam itep, dönyada islam iseme astında küp törle ekstremistik çığışlar yasala. Milli dini kürälmäwçänlek säyäsäten alıp barğan qayber illär monnan faydalanırğa tırışa, bez dönya xalqına islam dinen asılın añlatırğa tieş dide. Tügäräk östäl utırışında küp törle din wäkilläre dä, ğalimnär, häm xökümät eşlekleläre qatnaştı. Alar arasında Mäskäw matriarxatı wäkile protoieriy Vsevolod Çaplin, Rim qotolik çirkäwe wäkile Tadeuş Kondraseviç, Rusiä prezidentı administratsiäsennän Aleksey Grişin, Rusiä Federatsiäse xökümätennän dini berläşmälär komissiäse cawaplı sekretare Andrey Sebensov, Däwlät Dumasınnan deputat Şamil Soltanov, professor Abdul Nurullaev häm başqalar qatnaştı. Şulay uq Tatarstannan Waliulla xäzrät Yakupov, Başkrotstannan Nurmöxämmät xäzrät Nigmatullin, Tübän Novgorodtan möftiy Umar İdrisov häm başqa din ähelläre dä bar ide ul tügäräk östäl turışında. Oçraşunı Mäskäwneñ islam universitetı rektorı Marat Mortazin alıp bardı. Bu tügäräk östäl utırışına Tatarstan möftie urınbasarı Waliulla xäzrät Yakupov uñay bäya birde. Waliulla xäzrät süzlären xuplağanday, islam dine belgeçe Aleksey Malaşenko, monıñ işe utırışlarda tolerantlıq ta bar, çığışlarda barısın da matur itep kürsätergä tırışular, ä inde bügenge oçraşuda fiker törlege dä buldı häm bu tügäräk östälne çın däräcäsendä dialog dip äytergä bula dip belderde. Häm ul ürnäk itep Andrey Stebensovnıñ çığışın kiterde. Üzeneñ çığışı turında Andrey Stebensov:
“Mondıy oçraşunıñ ütüe bik möhim. Bügenge tormış mäs’älälären dini citäkçelär, xökümät citäkçeläre belän berlektä tikşerergä, xäl itärgä awır xällärdän çığu yulın bergä tabarğa tieş. Keşelärgä nindi dindä bulularına qaramastan, üz mömkinleklären tormışqa aşırır öçen xökümät cirlek tudırırğa tieş. Bügenge oçraşu, grajdanlıq cämğıäteneñ ber küreneşe”, dide Andrey Sebensov.
Däwlät Duması deputatı Şamil Soltanov üzeneñ bik yalqınlı çığışında, bügenge äxlaqsız dönyada, Möxämmät päygambärneñ tormışı barlıq keşelärgä dä ürnäk bulırlıq, şunı xalıqlarğa citkerergä kiräk digän fikeren belderde. Rusiäneñ möftilär şurası urınbasarı Damir xäzrät Gizzatullinnıñ äytüenä qarağanda, Möxämmät päyğambärgä bağışlanğan zur çara 2007 yılda xalıqara külämdä uzdırırğa planlaştırıla.
Näzifä Kärimova, Mäskäw


text:
Ğiraqnıñ yaña konstitutsiäsen äzerläwçe komitetnıñ sönni äğzaları kiçä konstitutsiä komitetınıñ ike sönni äğzası üterelü turında centekle tikşerü ütkärergä çaqırdı.
Bügen Komitet äğzası Ayät äs-Samarai iminlek apparatı üze yağınnan berär xata bulğanmı-yuqmı ikänen tikşerergä tieş dide. Ul politsiä cıyılğan urında atış bulu mömkinlegenä ğäcäplänüen belderde.
Samarai komitetnıñ başqa sönni äğzaları eşçänlekne tuqtatırğa cıyına dide. 70 äğzadan torğan komittettağı 13 sönni äğzanıñ barısı da annan çığarğa mömkin. Şul uq waqıtta konstitutsiä komitetı başlığı Şäyx Humam äl-Xämmüdi kontitututsiä aldan bilgelängännä ber atna irtäräk, avgustnıñ berençe atnasında uq äzer bulıp parlamentqa tapşırılaçaq dide.
Bügen bağdadta armiägä alu üzäge yanında intixarçı bomba şartlatıp kimendä 6 keşene üterde, 24 keşene yaraladı.


text:
“Telsez Küke” Londonda
Bu atnada tatar mädäniäteneñ teatr sänğäte Tatarstanda ğına tügel, xätta Angliä ilendä dä kiñ cämäğätçelek telendä. Bu könnärdä Qamal teatrı üzeneñ tatar telendäge spektakl'läre belän Böyekbritaniäneñ başqalası London şähärendä gastrol'lären başladı. Teatrnıñ direktorı Şamil Zakirov belderüençä, gastrol'lärne açu tantanasında Angliädä yäşäwçe häm eşläwçe bezneñ millättäşebez yazuçı , şağir , tärcemäçe, dramaturg jurnalist Rawil' Boxaraev ta çığış yasağan. Möselman mädäniyäte festivale qısalarında bu gastrol'lärne oyıştıruda zur öleş kertkän Rawil' Boxaraev, London tamaşaçısına möselman dönyasındağı berençe professional' teatrnıñ 100 yıllıq tarixı turında söyläp ütkän.
Ä Tatarstannıñ Premyer- ministr urınbasarı , mädäniät ministrı Zilä Wälieva, 1920 yıllarda äle Rusiäneñ däwlät duması deputatı Sadri Maqsudi citäkçelegendäge parlament delegatsiäseneñ Londonğa baruı turında häm anıñ azçılıq millätlärneñ problemaların qayğırtuı turında iskä töşerep ütä.
London tamaşaçısı häm şulay uq anda yäşägän tatarlar da kamallılar kürsätkän spektakl'lärne üzläreneñ iñ zur säxnälärendä bik cılı itep, häm alqışlar belän qarşılağannar.
Älege könnärdä London tamaşaçısı teatrnıñ baş rejisserı Färit Bikçäntäev tarafınnan Ğ. Kamalnıñ “Berençe teatr” komediäseneñ yañaça säxnäläşterelgän variantın qarıy ala .
Pänceşämbe könne Londonnıñ “Tims” gazetasında Qamal teatrı gastrol'läre turında “berençe teatr” mäqäläse basılğan. Rawil' Boxaraev bilgeläp ütkänçä, tanılğan häm citdi tänqitçe Djeremi Kingstonnıñ räsemle materialı Böyekbritaniäneñ töp gazetasınıñ berär quşımtası ğına tügel, ä yañalıqlar bülegendä dönya kürüe Britaniäneke bulmağan teatr öçen , unikal' häm tiñe bulmağan waqiğa”:-di ul.
TR Milli muzeyında “Luys” Ärmän mädäni cämğiäte belän berlektä oyıştırılğan ärmän xalqı wäkile rässamı Gevorğa Mşetsinıñ İske häm yaña Qazanğa bağışlanğan kürgäzmäse açıldı. Bu kürgäzmädä räsem sänğäte belän bergä taştan häm ağaçtan qayıp yasalğan ärmän millätennän bulğan başqa avtorlarnıñ sänğät äsärläre dä urın alğan.
Bu kürgäzmäne açqan waqıtta çığış yasawçılar xalıqlarnıñ duslığı turında häm nindi genä säyäsi waqiğalar bulmasın, häm nindi genä cämğiät tözeleşe bulmasın, Tatarstannıñ härçaq ğomumkeşelek qimmätlärenä tuğrı bulıp qaluı turında ğorurlıq belän söylädelär.
5 oktäber könne Tinçurin teatrı artistları - Näbirä Gıymatdinovanıñ äsäre buyınça quyılğan “Ber tamçı yaratu” spektakleneñ premyerasın Qazan tamaşaçısına “Säydäş mädäni üzägendä kürsätte. Danil Salixovnıñ p'yesası buyınça säxnäläşterelgän “Tanışu- qawışu” spektaklen tamaşaçı 7 oktäberdä qarıy alaçaq.
Mälikä Basıyr


text:
Mäskäwdäge Basman mäxkämäse militsia xezmätkärläreneñ 12 yäşlek Nikitä Gladışevnı qıynaw eşen qarıy başlağan. Sergey Ryabov häm Dmitriy Starkov wazífaların arttıruda ğäyeplänä. Alarnıñ ğayıbe dälillänsä, militsiä xezmätkärlären 10 yılğa qädär törmägä yabu yanıy. Qıynalağan üsmerneñ äti-änise şulay uq, ruxıy zıyan öçen kimendä 200 meñ sum aqça taläp itä.
2006 yılnıñ aprel ayında baliğ bulmağan Nikitä Gladışev mlitsiä xezmxezmätkärläre tarafınnan totqarlanıp, qulına boğaw salıp militsiä bülegenä kitergäç, qıynalğan ide.


text:
… Häm mäktäptä pravoslav däreslären kertü turında
Başta möğalimmälekkä uqıp, annarı soñ xoquq saqlaw oyışmalarında ozaq qına eşlägän ike däwlät telen dä qamil belgän Firaya xanım fikere:
Audio
Pravoslav dinen, ğomumän din sabaqların mäktäp programmalarına kertügä qarşı. Tatarstanda 70 artıq millät wäkilläre yäşi. Alarnıñ härberse üz dinnären uqıtunı taläp itärgä xaqlı. Şuña kürä balalar ata-anaları rizalığı belän mäçetlärdä, çirkäwlärdä, mädräsälärdä, seminariälarda dini belem alırğa mömkin.
Menä şulay bäyräm könne tatar cämäğätçelege tıştan beldermäsä dä, yılmayıp qotlasa da, täbrikläsä dä, eçtän yana-köya.
Yunıs Ätnäle


text:
Uzğan yılnıñ näq şuşı köz aylarında Rusiäneñ Däwlät Dumasında Dzerjinski häykälen kire qaytarırğa kiräkme digän qaynar bäxäslär barğan ide. Totalitar çorınıñ tağın ber simvolı, küp yıllar pionerlar öçen ürnäk itep kürsätelgän, soñınnan Sovetlar Berelege tarqalğaç, üz ğailäsen satqan "äläkçegä" äylängän Pavlik Morozovnıñ danı yañadan qaytarıla. Sverdlaw ölkäsendä ul uqığan mäktäptä muzey açırğa cıyınalar.
20 yıllap elek böten mäktäplärdä, balalar üzäklärendä divarlarda Pavlik Morozov räsemen tıñlawçılarıbız xäterlider. Här bala ul çaqta ürnäk alırlıq pionernıñ qaharmanlığın häm faciğale tormış yulın yattan söyläp birä ala ide. Pavlik Morozov kulak ätiseneñ aç eşçelärdän aşlıqnı yäşerep totuına tüzmiçä – monı "tieşle urınnarğa" xäbär itep –ätisen Sebergä ozattırğan, şunıñ öçen urmanda waxşilärçä üterelgän.
Üzgärtep qoru çorında Pavliknıñ yazmışı turında başqaçaraq söyli başladılar. Anıñ ätise - kulaktan awıldaşlarına yardäm itkän xörmätle keşegä äylände. 1984nçe yılda isä Pavlik Morozov turında bötenläy başqa mäğlümatlär çıqtı.
Sverdlaw ölkäse Täwde rayonı Gerasimovka awılında Pavlik tuıp üskän ğailä imeş bik dini bulğan, häm ul pioner da bula almağan, çönki ul çaqta iñ yaqın pioner oyışması Gerasimovka awılınnan 120 çaqrım yıraqlıqta urnaşqan bulğan. Balanı üterü säbäpläre dä – ğailädä ällä qayçannan birle däwam itkän tınıçsızlıq, anıñ aqıldan yazğan äbise häm başqalar... xattä çınbarlıqta bulğanmı ul Pavlik digän soraw da birelde.
Menä xäzer Uralda, Pavlik Morozovnıñ hälak buluına 71 yıl tulğan könnärdä aña muzey açırğa cıyınuları turında söylilär. SOROS fondınnan monıñ öçen bülengän 7 meñ dollar aqçanıñ ber öleşe Gerasimovka awılına kilep citkän inde. Muzey 1 yıl eçendä äzer bulır dip kötelä. Mäğlümatlär cıyu eşenä Täwde rayonı mäktäpläre uquçıları häm Ural Däwlät Universitetınıñ tarix fakultetı studentları alındı. Şulay uq Pavlik Morozov turında "çınbarlıqnı" açıqlawda alarğa Memorial cämğiäteneñ Yekaterinbur bülekçäse dä yardäm itäçäk.
Bu proektnı äzerläwçelär şulay uq xäzerge waqıtta Federal İminlek Xezmäteneñ Mäskäw arxivlarında saqlanğan yäşren mäğlümatlärgä dä ömet bağlıy. Xäzer ul qağäzlärne öyränep cämäğätçelekkä citkerü mömkinlege äle uzğan yılda ğına tudı. Şunıñ öçen, älege eş belän şöğellänüçelär Pavlik Morozov muzeyın – totalitar çor simvolın kire qaytaru bularaq qına tügel, ä şuşı keşeneñ tormışı turında çınbarlıqnı nixayät belü dip tä qabul itergä kiräk, dip ışandıra. Läkin bu inde muzeyğa nindi mäğlümatlär tuplanuğa bäyle.
Älegä isä anıñ tuğan yağında da-malaynıñ qayçan tuğanı turında tögäl mäğlümat yuq ikän, elek mäktäplärdä elenep torğan portretları-barı tik rässamnär fantaziäse, anıñ çınbarlıqta nindi qiäfättä bulğanın ber kem dä xäterlämi. Üz waqıtında anıñ uqıtuçısı Lyudmila İsakova, "Pavlik säyäsät belän qızısınmıy ide, qaharmanlıqta ber eşe dä yuq ide, anasın häm balaların cäberlägän iserek ätisenä üç itep sattı ul anı" dip äytkän bulğan. Qaharman malayınıñ ülemennän soñ anıñ änise Tatyana Morozovağa Qırımda fatir büläk itelgän bulğan, 1983nçe yılda ğına wafat bulğan ana keşe, soñğı könenä qadär Sovetlar Berlege buylap balalarğa Pavliknıñ yazmışı turında söyläp yörgän. Mäskäwdä Pavlik Morozovqa bulğan häykälne 1991nçe yılda cimersälär, Rusiäneñ qayber başqa töbäklärendä yäş pionernı äle dä xäterlilär. Anıñ turında cırlar häm şiğerlär tarixqa kerep qalğan. Xäzer menä Sverdlaw ölkäseneñ Gerasimovka awılında da Sovetlar Berlege tarixındağı zur ber çor, şul çorda yäşägän keşelär yazmışların çağıldırğan" ber üzäk buldırıla... Proektnı äzerläwçelär üz eşlären näq şulay küz aldına kiterä.
Alsu Qormaş, Praga


text: Fälestin Qanunçığaru Şurası, bügen Fälestin avtonomiäse citäkçese Yasser Arafatnı, Ahmäd Qorei'nıñ premyer-ministr wazifasınnan kitüenä qarşı kilmäskä çaqırğan rezolüsiä qabul itte. Qanunçığaru Şurası wäkilläre bügen, reformalar taläp itkän kierenke wazğiät turında söyläşü öçen cıyılğan ide. Sişämbe könne Berläşkän Millätlär Oyışması General Assamblyesınıñ İzraelne iminlek diwarın tözüne tutqtırğa çaqıruına qaramastan bügen İzrael tözeleşne däwam itäçägen belderde. Premyer-ministr Ariel Şaronnıñ kiñäşçese Dore Gold, İzraelneñ üz üzen yaqlarğa xoquqı bar, dide: "Fälestin höcümnärendä meñnän artıq İzraelle hälak bulğannan soñ häm 150gä yaqın intixar höcümennän soñ, İzraelneñ üzen saqlayaçaq iminlek divarın tözep beterergä xoquqı bar," dip belderde İzrael premyer-ministrınıñ kiñäşçese Dore Gold. Fälestin xezmät ministrı Ğassan al-Khatib, İzraelne Berläşkän Millätlär taläben qabul itergä çaqırdı: "Xalıqara cämäğätçelek xalıqara qanunnarğa qarap eş itä häm berlektä İzraelne dä xalıqara qanunnarnı ütärgä, fälestin cirendä, fälestinnär xisabına, xalıqnıñ köndälek tormışı häm iqtisadi xäle xisabına diwar tözüne tuqtatırğa çaqıra, " dide Fälestin xezmät ministrı al-Khatib. İzrael tışqı eşlär ministrlığı, 25 äğzalek Yevropa Berlegeneñ rezolüsiäne tulısınça xuplawı – "qızğanıç", dip belderde. Monnan soñ Berlekneñ Yaqın Könçığışta tınıçlıq saqlaw eşenä qatnaşa aluı şik tudıra, dielä belderüdä.


text:
Fransiä xökümäte, aqçanıñ qısqartıluına qarşı çığıp eş taşlağan ğalimnärne tınıçlanırğa çaqırdı. Hönär berlekläre isä – protest çarasın däwam itärgä quşa.
Tikşerenülär ministrı, elekke kosmonavt Claudie Haignere, bügen hönär berlekläre wäkilläre belän oçraşıp kilep tuğan wazğiättän çığu yulları turında söyläşergä tieş ide. Kiçädän birle 2 meñgä yaqın Fransiä ğalime eş taşladı. Finanslawnıñ qısqartıluı – fänni tikşerülärne totqarlıy, häm iñ yaxşı ğalimnärneñ çit illärgä kitüenä etäräçäk, di alar. Mondıy qarşılıqlar inde berniçä ay däwam itä, ämma konservativ xökümätneñ fän ölkäsendä 550 urınnı qısqartuı turındağı qararı – ğalimnärne kisken çaralarğa etärde.
Hönär berlekläre bügen ğalimnärne comğa köngä planlaştırılğan uqıtuçılarnıñ eş taşlaw çarasına da qatnaşırğa çaqırdı. Protest çaraları şulay uq 19nçı mart könenä bilgelängän.


text:
Törkiädän Atnalıq Küzätü
Tik bu medalneñ ber yağı. Törkiädä yarlılar sanı da baytaq. Bu atna iğlan itelgän Dönya Bankı täräqqiät xisabına kürä, Törkiä xalqınıñ yaqınça 5 %-ınıñ ber könlek satıp alu köçe 1 dollar astında, dimäk ayına 25-30 dollar belän tormışın alıp bara. 5% ul 3,5 million keşe digän süz. İkençe yaqtan Törkiä 268 milliard dollar milli kerem belän dönyada baylığı yağınan 20 il safında tora. Satıp alu köçe yağınnan isä keşe başına 7.680 dollar belän 49-nçı urınnı bili. Statistik sannarğa kürä, baytaq ilgä qarağanda Törkiäneñ xäle yaxşıraq. Şulay da milli kerem tigez taralmağınlaqtan (monı sotsializm xökem sörgän şartlarda, SSSR da başqaralmadı) yarlılar sanı küberäk. Bu yağı belän Törkiä Rusiägä oxşıy. 10 dollar aqçağa yäşäp qalırğa tırışqan pensionerları da bar, Angliädä, Fransiädä iñ qimmätle saraylarnı satıp alğannnar da.
Xökümät tä yarlılarğa yardäm qulın suzu öçen qayber çaralar kürä. Şulardan iñ möhime bälki dä xalıq arasında ‘yäşel karta’ dip atalğan, sälämätlek öçen yasalğan çığımnarnı qaplağan ber kartanı yarlılarğa taratuwı bulıp tora. 71-72 millionlıq Törkiäneñ 7 protsentı yäğni yaqınça 10 million xalıq menä şuşı kartağa iyä. Sälämätlek Ministrlığı bu atnada birgän mäğlümätlärgä kürä, 1 Mart 2005’tän elek Törkiädä şundıy tüläwsez sälämätlek kartasına 12,5 million keşe xuca bulğan. Xäzer isä 4 million 367 keşeneñ xaqı bulmıyça torıp, aldaşıp bu kartanı alğan buluwı açıqlanğan. Bıyıl isä şuşı kartalar almaştırıla başlağaç, küpme keşeneñ xäyläle yullarğa omtılğan buluwı añlaşılğan. Bıyıl 1 million da 796 meñ keşegä yaña karta birelsä dä barlıq karta iyäläreneñ sanı 10 millionnı aşmağan. Inde bu ‘yäşel kartalar’ bigräk tä Törkiäneñ yarlı könçığış häm könyaq-könçığış töbäkläre Bingöl, Hakkari, Siirt, Batman, Van belän Ağrı kebek şähärlärendä taratılğan. Törkiä xalıqnıñ 1/7’se yäşägän İstanbulda yäşel kartadan faydalanğannar ni barı 3.2% qına.
İstanbulnıñ bu atnadağı töp temasın yañadan cir teträw - zilzilä mäsäläse täşkil itte. İstanbul Texnika Universitıtı Mäğdän Fakultetı Professorı Naci Görür zilzilä buluğa yul açqan diñgez töbendäge fay dip atalğan çatnaqlarnı ezläw näticäläre turında mäğlümät birde. Tikşerenülär İtalian Urania korabı belän yasalğan. Näticädä Marmara Diñgeze astınan uzğan zur fayğa quşılğan öç yaña fay, çatnaq tabılğan. Bolarnıñ bere İstanbulnıñ Awropa öleşendäge Küçükçekmecegä, ikençese Prins utrawları astında, öçençese isä İstanbulnıñ Aziä öleşendä Tuzlağa taba ikän. Yaña ber cir teträwe waqtında bu yaña tabılğan faylarnıñ tirä yündäge yäşäwleklärgä kübräk zıyan biräçäge turında faraz yasala. Asılda kiläse yıllarda qabat köçle ber cir teträw bulaçaq digän farazlar inde küptännän birle bar. 1999 yılnıñ Augustında bulğan dähşätle zilzilä äle onıtlmadı. Qısqası, bu atnada İstanbul xalığı qabat qurquğa çumdı.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text: Räsäy armiahında tiźźän imamdar barlıqqa kilewe ixtimal. Üźäk Diniä nazaratı häm haqlanıu ministrlığınıñ oşonday yämäğät institutı oyoştorow teläge turahında baş möftöy Tälğät Safa Tajetdin belderźe. Tälğät Safa Tajetdin fekerensä, ägär elegeräk İslam nigeźźären öyränewselär qorallı köstärźä xeźmät itewźän kisekterew alırğa tırışha, xäźer üźäk diniä nazaratı qorallı köstärgä imamdarźı yebärep ularźıñ unda ruxi eştär menän şöğöllänewen yullayasaq. Bıl yañılıq armiala babaylıqtı bötöräsäk tigän Tälğät Tajetdin.


text: Bagdad. Ğiraqtağı amerikan köçläre, anda Könbatış xärbilärenä qarşı höcümnär yasağan törle qorallı törkemnärgä qarşı yaña ğäskäri çara ütkärüwe xaqında belderde. Ğiraqta tizdän ilneñ tarixına häm elekke diktator Saddam Xösäengä bäyle möhim yıllıq waqiğälär kötelä, häm amerikannar üzlärenä qarşılıq kürsätkän qorallı törkemnärneñ bu uñaydan yaña höcümnär yasawınnan şürli. Şuşı ğäskäri çara şimbä kiçen, başqala Bagdadnıñ tönyağında küpsanlı tentülär ütkärü belän başlandı. Quşma Ştatlarnıñ ber xärbi wäkile Associated Press agentlığına, amerikan köçläre Saddam tarafdarı buluda şiklänelgän 4 keşene üterde, 50-dän artığın qulğa aldı, şular arasında inde küptän ezlängän 3 keşe bar dip belderde. Saddam tarafdarlarına qarşı çaralar elek tä kürelgän ide, soñğısı dürtençe bulıp tora. Elekkeläre näticäsendä dä yözlägän keşe totqarlandı, qoral saqlağıçları açıqlandı, läkin şuña da qaramastan amerikan wä britan köçlärenä qarşı höcümnär däwam itte.


text:
Yevropa Komissiäse prezidentı Jose Manuel Barroso, Berlek citäkçelärenä möräcäğät itep, büdjet mäsäläsen çişügä üz öleşlären kertergä soradı:
"Min Yevropa Berlegeneñ barlıq däwlät başlıqların büdjet mäsäläsen çişügä qatnaşuın ütenäm. Xäzer – milli karta uynaw waqıtı tügel. Bu – älbättä, milli mänfäğätlärne yaqlaw waqıtı, ämma Yevropa qısalarında," dide Barroso.
İrtägä Brüsseldä Yevropa Berlege cıyını açıla. İrtägä qaralaçaq mäsälärneñ berse – Yevropa Berlegene- 2007dän – 2013nçe yılğa qadär büdjetı. Anıñ tiräsendä Fransiä belän Britaniä arasında qarşılıqlar bar.
Şulay uq Barroso süzlärenä qarağanda, ägär dä Yevropa Berlege konstitusiä mäsäläsen xäl itä almasa, Berlek tirän krizisqa keräçäk.
Yevropa Berlegeneñ yaña konstitusiäseneñ Fransiä häm Hollandiädä kire qağıluın belgeçlär, Törkiäneñ äğzalığı ixtimalı belän bäyli. Ämma Barroso, "kileşü – kileşü bulıp qala", Tärkiä, häm tağın qayber illärgä yasalğan täqdimdän baş tartu bulmayaçaq, dip belderde.


text:
Yubileyğa başqort milli uyın qoraldarı
Öfö ośtahı Robert Zahretdinov Başqortostandıñ Räsäygä quşılıuınıñ 450 yıllığına törlö qumıźźar äźerläy. Ağas, timer, xatta elektron. Ber, ike ös tonlıları. Äle qumıźźıñ tiśtälärsä törö iśäplänä häm ularźıñ bötähen dä ośta üźe eşlägän. Ośta äyteüensä, tik qumıź ğına qırağay täbiğätteñ bar tauıştarın bötä maturlığında asıp birä ala. Qumıźźźa simfonik äśärźärźe lä uynarğa mömkin.Rober Zahretdinovtıñ professional muzıka ośtaları häm muzeyźar ösön milli uyın qoralı yahauğa xoquq birgän altı tanıqlığı bar. Bınan tış, ośta qumıźsılarźıñ xalıq–ara qonqurstarı häm festiwaldäre laureatı.


text:
Tömän ölkäseneñ diniä idäräse qorıltayğa äzerlänä
İdäräneñ iñ yuğarı cıyını, Tömän ölkäse xökümäte gubernatorı Yäkuşewnıñ bu zämhärir suıqlarda xalıq cıyıp nindi dä bulsa çaralar ütkärüdän älegä tıyılıp torırğa digän kürsätmäse çığuğa qaramastan, 28 nçe ğinwar könne bulaçaq. İdarägä ölkäneñ könyağındağı awıl-qalalardan 60 lap mäxällä kerä. Härbersennän dä delegatlar kiler dip kötälär.
Soñğı waqıtta mäçetlär qorıla, ämma alarnıñ işeklärenä yozaq xuca, digän süzlärne yış işetergä turı kilä. Annan da qala bügenge köndä ölkäneñ könyağında 3 idärä üz eşçänlegen alıp bara. Berençese- ölkä diniä idäräse, ikençese- Rusiäneñ Aziä öleşe möselmannarınıñ Tömän ölkäse qazıyäte, öçençese- Üzäk diniä idäräseneñ Tömän ölkäsendäge wäkillege. Öç yünäleşneñ bersen citäkläwçe Ğalimcan xäzrät Bikmullinğa- Tömän ölkäse diniä idäräseneñ räisenä- eş alıp baru ciñelme? Üze nindi bäyä birä soñ?
“Min äytmim inde bişlekkä eşlibez dip. 4 lek tirälärendä eş alıp barıla. Teläk: yaxşırtırğa. Bez telägänçä kilep çıqmıy bit. Tüşägeñä qarap ayağıñnı suzasıñ. Küp närsä finanslarğa barıp törtelä. Finans idärägä bügen yuq. Eşçelärebezne kübäytä almıybız. Strukturalarnı arttırası kilä. Bu mäs’äläne syezdda da qararbız. İdärägä töp finans çığanağı bulıp cämiğ mäçete sädäqälärı tora. Tözeleşlär öçen yärdäm itälär. Yambay mädräsäsenä bu soñğı 3 yıl eçendä 1 million 800 meñnän artıq yärdäm ittelär. Yalutr, Ğolışman mäçetlärenä 1 million tiräläre. Başqa mäçetlärgä qayda 80, qayda 70 meñ yärdäm itep toralar. Başqa çaralarğa yärdäm itep tora ölkä xökümäte”,- di xäzrät.
Tömän ölkäse möselmannarınıñ diniä idäräse räise Ğalimcan xäzrät süzlärençä, idärä eşçänlege öçen ber kem dä aqça birergä, yärdäm itergä telämi. Şulay da ölkä xökümäte yaña tözeleşlär, iskergänne tözekländerü öçen birgäläp tora. Ämma xakimiät ğäräplär yärdämen yaratmıy ikän.
“Ğäräplärdän bulışuçılar elek küp ide. Xäzer isä Ğäräp Ämirleklärennän ber Näcmetdin genä qaldı. Bügenge köndä dä Tömän ölkäsendäge berniçä mäçetne qoruğa aqçanı ul birä”,- di xäzrät.
28 nçe ğinwarda bulaçaq qorıltaynı ütkärü öçen Tömän ölkäseneñ diniä idäräse 180 meñ sum aqça birergä wäğdä itkän. Bu xäbärne üz isemen belderergä telämägän çığanaq äytte. Ğalimcan xäzrät bu sanğa mönäsäbättä anıqlıq kertergä telämäde. Sorawdan çitkä kitte.
Qorıltay başta Yambay awılındağı mädräsä binasında ütärgä tieş ide. Ämma Tömän ölkäse milli eşlär komitetında dini mönäsäbätlär buyınça belgeç Gradusov çıltıratıp üz täqdimen kertkän. Bu xaqta diniä idäräsendä finans eşläre buyınça cawaplı Äsmabikä Mirxäydarova äytte.
Tömän ölkäseneñ diniä idäräse qaysı yünäleşne xup kürä soñ? Üzäk diniä idäräsenekenme? Rusiäneñ möftilär Şurasınmı? Ällä Rusiäneñ Aziä öleşe möselmannarınıqınmı?
“Min- möftilär Şurası räistaşı”, dide Ğalimcan xäzrät. Anıñ süzlärençä, öç yılğa ber tapqır bula torğan Tömän ölkäseneñ könyağında yäşäwçe möselmannarnıñ iñ yuğarı cıyınına Tatarstannan- İslam universitetı prorektorı, Tatarstan möftie urınbasarı Söläyman xäzrät Zaripov, Mäskäwdän- Rusiäneñ möftilär şurası başlığı urınbasarı Damir xäzrät Ğizzätullin da kilergä tieş.
Nail Alan. Tömän.


text:
Lukaşenkanıñ "duñğız abzarı" turında süzläre tupaslıqmı, antisemitizmmı?
Belarus prezidentı Aleksandr Lukaşenkanıñ qayçandır yäxüdlär küpläp yäşägän Bobruyski şähären "duñğız abzarı" belän çağıştırıu İzrail-Belarus mönäsäbätlärendä kierenkelek tudırdı. İzrail räsmiläre dä, Belarustağı yäxüd oyışmaları da bu belderüne antisemitizm dip bäyäläde. Şuşı süzlär Lukaşenka awızınnan ıçqınğan tupaslıq qınamı, ällä inde Belarus cämğiätendä yäxüdlärgä qarata yaña mönäsäbätne çağıldıramı?
"Anda kererlek tügel, duñğız abzarı ide. Anda nigezdä yäxüdlär yäşäde. Yäxüdlärneñ torğan cirenä mönäsäbäten beläsez inde. İzrailgä genä qarağız, minem anda bulğanım bar. Ber dä kimsetäsem kilmi, läkin alar Mäskäwdä, Belarusta şikelle ülännär kisep azaplanmıylar" dide Belarus prezidentı.
Niäte nindi bulğandır, Lukaşena bu süzläre belän şaqtıy şaw-şu tudırdı. İzrail räsmiläre häm Belarustağı yäxüd oyışmaları bu süzlärgä tänqit belderep, Belarusta antisemitizm üsüe mäsäläsen kütärde.
"Bu belderü ükeneç tudırmıy qala almıy, çönki anda, yäxüdlär pıçraq, sası keşelär digän mifnıñ qaytawazı işetelä. Min bu antisemit äkiätläre inde küptän ülgän dip uylağan idem" dide radiobıznıñ belarus bülegenä İzrailneñ Belarustağı ilçese Zeev Ben-Ari.
İzrailneñ tışqı eşlär ministrı Tsipi Livni, Yewropa Şurasınıñ parlament mäclese räise Rene van der Linden bu belderügä kisken tänqit belderde.
Belarusnıñ yäxüd mäxälläse ällä ni zur tügel, 28 meñ keşe çaması. Xalıqnıñ 80 protsentın pravoslavlar, 14-en katoliklar täşkil itä.
Lukaşenka bu süzläre belän ni äytergä telägänder, bilgesez. Belarusnıñ İzraildäge ilçese İhar Lyaçenya, prezidentnıñ yäxüdlärgä mönäsäbäte yaxşı, Belarusta antisemitizmğa urın yuq dip aqlandı.
Ämmä radiobıznıñ Belarus bülege xezmätkäre Valeri Karbaleviç, Lukaşenkanıñ xärämçe oligarxlarnı yäxüdlär belän çağıştıruın, "qarçığa borınlı" keşelär turındağı süzlären yaxşı xäterli:
"Lukaşenka antisemit belderülären berençe tapqır yasamıy. Min kimendä 2-3-ne xäterlim. Ul çaqta ul alarnı añlı räweştä, saylawçılar tawışın qazanu öçen yasadı. Rusiädä dä, Belarusta da antisemit käyeflär bar. Lukaşenka üzen xalıqqa üz keşese itep kürsätergä tırıştı" di Valeri Karbaleviç.
Karbaleviç fikerençä, Lukaşenkanıñ bu soñğı belderüe anıñ telennän ıçqınğan tupaslıq qına.
Quşma Ştatlar däwlät departamentı xisabında antisemitizm küreneşläre, yäxüd qäberlären mäsxärä itü oçraqlarınıñ artuı turında äytelsä dä, belgeçlär fikerençä, Belarusta antisemitizm däräcäse kürşe illär belän çağıştırğanda tübänräk. Şul uq waqıtta Holokost turındağı belem däräcäse dä citärlek tügel.
İkençe dönya suğışına qädär Belarusta 10 million xalıqnıñ 1 million çaması yäxüd bulğan. Nazilar şularnıñ 800 meñen yuq itkän. Bobruyski kebek şähärlär gettolarğa, xezmät lagerlarına, kümäk qäberleklärgä äylängän.
Belgeçlär äyütençä, Belarus cämğiätneñ bügenge bäläse – yäxüd qäberlärenä bulıp torğan höcümnärdän dä bigräk, tarixnı belmäwdän kilä.
ali ğilmi


text: Paris. Fransiä häm Rusiä bügen Ğiraqnı, Berläşkän Millätlär Oyışması inspektorları kürsätmäsen ütäw yözennän üzendäge äl-Samüd raketaların yuq itärgä çaqırdı. Parisda İtaliä tışqı eşlär ministrı Franco Frattini belän oçraşqannan soñ fransuz tışqı eşlär ministrı Dominique de Villepin, raketalar mäs’äläsendä Ğiraq qoral inspektorları belän xezmättäşlek itärgä tieş dip belderde. Rusiä tışqı eşlär ministrlığında xalıqara oyışmalar bülegen citäklägän Andrey Granovski dä, Mäskäw Ğiraqnıñ faydalı adımnar yasawına ömetlänä, şul isäptän raketalarnı yuq itü ölkäsendä dä dide.


text:
Çeçen suğışın Vladimir Putin haman da terror belän köräşkä bäylärgä tırışa
Rusiä prezidentı Vladimir Putin sişämbedä räsmi säfär belän Niederlandqa kilde. Bu il Rusiäneñ şaqtıy ere säwdä partnerı häm Yewropa Berlegeneñ abruylı äğzası bulıp tora. Säfäre aldınnan niederland xäbärçeläre belän oçraşu ütkärep prezident Putin Yewropa illären terrorğa qarata yomşaqlıq kürsätüdä, xätta terrornı oçındıruda ğäyepläde. Mäskäw şulay itep üzeneñ çeçen säyäsäten Yewropa tatafınnan tänqitläwgä cawap qaytara.
Ul Yewropanıñ kemnärne häm niçek oçındıruın kürsätkän misallar kitermäde, läkin anıñ şul süzläre belän, Yewropa Berlegeneñ Çeçnä mäs''äläsendä Mäskäwgä qarata şaqtıy tänqitçän qaraşta toruına işarä yasawı şik uyatmadı. Säyäsi küzätüçelär härxäldä şundıy fikerdä, alar, Putin şulay itep Yewropadan işetelgän tänqitne sürelderergä tırışa dip isäpli. Dick Leudryk Niederlandnıñ Xalıqara mönäsäbätlär institutında eşli:
"Putinneñ bu belderüe mine hiç kenä dä ğäcäpländermi, çönki anıñ terrorğa qarşı köräş strategiäse töbendä Çeçnädäge wäzğiat yata. Anı iñ borçığanı da Çeçnä bulıp tora häm ul üzeneñ andağı säyäsäte öçen kiñräk yaqlaw qazanuğa ireşergä omtıla", di säyäsi belgeç Dick Leudryk, Vladimir Putinneñ Çeçnädäge xällärne tırışıp-tormaşıp Yewropada bulğan terror ğämällärenä tiñlärgä omtıluı xaqında.
Ämma Rusiä prezidentı küpme genä tırışsa da, Yewropa kiçergän terrornı, ayırım alğanda, Madridta timer yulda häm Londonda metro wä autobuslarda bulğan şartlawlarnı Çeçnädä barğan suğış belän ber rätkä quyunı küplär kire qağa. Madrid häm Londonda cämğese 300-dän dä kimräk keşe hälak bulsa, 1994-nçe yılda başlanğan çeçen suğışında, Mäskäw yaqlı xakimiat sülärenä qarağanda da, 160 meñläp keşe üterelgän, biregä federallarnıñ da, çeçen qarşılığınıñ da, ğadi xalıq arasındağı da yuğaltular kerä. Keşe xoquqların yaqlawçı oyışmalar isä bu san äle kimetelgän dip belderä.
Fransuz qäläm ostası Andre Glucksmann uzğan ayda radiobızda bulıp, çeçen nizağı İkençe dönya suğışınnan soñ bar Euraziädä bulğan başqa ber genä nizaqqa tiñ bula almıy, dip beldergän ide:
"Sez qorallı ğäskärneñ Groznıy kebek 400 meñ keşe yäşägän zur ber şähärne tigezläp taşlawın yış kürä almıysız. Yewropada andıy närsä soñğı märtäbä 1944-nçe yılda, Hitler Warşawnı cir belän tigezlägändä bulğan ide", di Glucksmann.
Rusiäneñ çeçen suğışın alıp baruı keşe xoquqların yaqlawçı oyışmalar häm könbatış xökümätläre, bigräk tä Yewropadağıları tarafınnan yış tänqitlänep kilde. 2001-nçe yılnıñ sintäbrendä New York häm Washingtonda bulğan terror höcümnärennän soñ isä Mäskäw çeçen qarşılığın xalıqara terror çeltäreneñ ayırılğısız ber öleşe itep sürätli başladı.
Niederland basmasına Vladimir Putin yänä Könbatışnıñ terrorğa qarşı köräştä "iketörle standart" qullanuına zarlandı häm, Könbatış üze terrorğa qarşı qatı säyäsät alıp barğanda, anıñ bu ölkädä Rusiäne tänqitläw öçen nigeze yuq dip belderde.
Kärim Kamal


text:
Anasayfa » Maden » KONYA Maden » ARMONİ MERMER;mermer çeşme,mermer mezar Konya
ARMONİ MERMER;mermer çeşme,mermer mezar Konya
Marsan Sanayi Sitesi Ravza Sokak No: 5 Karatay - KONYA
Telefon1: 05321329885
Telefon2:
Fax: 05321329885
Web: www.armonimermer.com
Firma Kuruluş Yılı:2000
Çalışan Sayısı:0 (Yönetici:0 | Memur:0 | İşçi:0
Dış Ülkelerle Bağlantıları:
ARMONİ MERMER;mermer mezar,mermer mutfak tezgahı,mermer Osmanlı çeşmesi,mermer su fıskıyesi,mermer orta sehbası,mermer sehba,mermer tv sehbası,mermer merdiven basamağı,mermer mutfak tezgahı fiyatları,granit mutfak tezgahı,mermer tezgah,mermer tezgah fiyatları,mermer tezgah,mutfak tezgah modelleri,mermer mutfak tezgah çeşitleri,akrilik tezgah fiyatları,tezgah mermerleri,tezgah mermer fiyatları,denizlik mermeri
Ürün ve Hizmetler
ARMONİ MERMER;mermer yer döşemesi, mermer korkuluk, mermer balkon korkuluğu, Konya mermer, Konya mermerci, Konya mermer firmaları, mermerci Konya, mermer evye, mermer mutfak evyesi, mermer banyo, granit mezar, granit mutfak tezgahı, mermer su çeşmesi, mermer bahçe şelalesi, mermer su fıskıyesi, mermer ustası, Konya mermecileri, mermer mezar ustası, mermer mezar taşı, mermer mezar kaplama, mermer mezar resimleri, mermer mezar fiyatları, mermer mezar fiyatları Konya, mermer mezar modelleri, mermer mezar örnekleri, mermer bahçe çeşmesi, mermer kaplama hayrat çeşmesi, mermer çeşme çeşitleri, mermer mezar, mermer çeşme örnekleri, mermer çeşme fiyatları, mermer lavabo, mermer mutfak tezgah
# # # # #


text:
Ukraina säyäsi firqäläre tügäräk östäl söyläşüen pänceşämbegä kiçekterde
Prezident yaqlı “Naşa Ukraina” yağı “krizisqa qarşı” koalitsia xökümät başı itep täqdim itkän Viktor Yanukowiçqa qarşı. “Naşa Ukraina”, parlament berlegendä kommunistlar da bulu şartı belän, bulaçaq “kiñ” koalitsiagä kerergä äzer.
Tügäräk östäl utırışında Yulia Timoşenko bloğı qatnaşudan baş tarttı. Timoşenko üze isä: “Bez Ukraina prezidentınnan bernindi dä çaqıru, yäki “tügäräk östäl” turında xäbär almadıq. Jurnalistlardan da ber kemne dä çaqırmağan. Min prezident sekretariatı belän bäyläneşkä kerdem. Bu tügäräk östäl turında ber kem dä bernärsä dä belmi”,- dide.
Düşämbe könne, konstitutsia nigezendä, yaña xökümät buldıru waqıtı çıqtı. Häm prezident Yuğarı Radanı tarata ala.


text:
Dakarda Tatarstan taqımı 2nçe urında
Bıyılğı Lissabon-Dakar yarışları Çallı uzışçılarına älläni dan-şöhrät alıp kilmäde. Moña qädär yök maşinaları arasında gel berençelekne alıp kilgän "KamAZ master" komandası 2007 yıl yarışlarında 2 häm 7 urın belän genä qänäğätländelär. Şulay da, Vladimir Çagin ekipajınıñ berençe urında barğan waqıtta 3 metrlı taş kisägenä bärelep qaplanuı, şunıñ belän yarışlardan töşep qaluın isäpkä alsañ, İlgizär Märdiev maşinasınıñ ikençe bulıp kilüe dä zur uñış, digän fikerne äytüçelär bar. Bilgele bulğança, Märdiev ekipajı berençelekne alğan hollandiäle Xans Steysidan 3 säğät 10 minut 52 sekundqa qalışa. Ä menä tağın ber Çallı ekipajı, Sergey Reşetnikov hollandiälelärdän 7 säğät 47 minutqa soñarıp kilä. Bıyıl keçkenä genä üzençälek buldı, KamAZ canatarları soñğı, 15 etapqa tügel, 14 etap yarışların küzätergä dä kilgännär ide. Bilgele, canatarlar arasında iñ tanılğanı KamAZ citäkçese Sergey Kogogin bula. Älege aksionerlıq cämğıäteneñ mäglümät säyäsäte direktorı Vladimir Samoylov xäbärennän kürengänçä, Rusiä, Tatarstan, älämnären kütärgän canatarlar uzışçılarnı - "KamAZ- çempion" digän süzlär belän qarşı alalar. Läkin belgänebezçä, QamAZ çempion bulmıy şul. Çallıda eşlängän avtomobil'lärneñ küptänge köndäşläre- Çexiä "Tatrası"- bıyılğı uzışta öçençe buldı. Yarışlarnıñ ğomumi näticälärenä küz salsaq, şul kürenä, ciñel avtomobil'lär häm mototsikllar uzışlarında aldınğı urınnarnı aluçılar arasında Rusiä sportçıları bötenläy yuq. Mototsikl yarışında berençe ikençe urınnarnı Fransiä, öçençe urınnı AQŞ wäkilläre ala. Ciñel avtomobil'lär arasında da berençe öç urınnı Fransuzlar yaulıy. KamAZ-Masterğa kilgändä alar 24 ğinwarda Çallığa qaytırğa tieşlär.
Çallı, Ğafiulla Ğaziz


text:
Rusiädä xoquq yaqlawçılar: neo-natsizm çäçäk ata
Nazi köçläreneñ Rusiädä yasağan zur ziannı küzdä totqanda anda neo-natsizm ber qayçan da tamır cäymäs dip uylap bula älbättä. İkençe Böten Dönya Suğışı tämamlanuınıñ 60 yıllığın iskä alırğa äzerlängän şuşı könnärdä Rusiädä keşe xoquqları törkemnäre ildä ultra-millätçelek köçlänä bara dip kisätä.
Gerber(audio)
Bez monda Ciñü Köne aldınnan cıyıldıq çönki faşizm xalıq añınnan tämam yuq itelmäde, çiñelmäde çönki faşizm här waqıtta da basıp kerüçelär belän añlatıldı. Hitler Germaniäse faşist ide äyye, ämma bez yäşägän ilebezdä ber närsä dä eşlämädek bügen bez monıñ näticälärenä şaxit bulabız.
Mäskäwdäge press konferensiädä keşe Xoquqları öçen Mäskäw Burosı küptän tügel genä Rusiädä ksenofobia, rasizm, neo-nazism turında ütkärelgän fiker beleşü näticälärenä tayanıp äzerlägän xisabın iğlan itte .Xisabqa qarağanda fikre soralğan ruslarnıñ yartısı Rusiädäge çit il keşeläre artığı belän küp köçkä iä dip qarıy häm alar eleke Üzäk Aziä Respublikalarınnan kilgän xalıqlarnı çiklägän çaralarnı yaqlarğa äzer. Xisapqa qarağanda ruslarnıñ öçtän ber öleşe neo-natsilärne cämğiätne çistartuçılar dip taswırlıy , fikre soralğannarnıñ 43% Rusiädä çit il keşeläreneñ toruına borçıla . Konferensiägä qatnaşuçılar Beslandağı totıq alu tragediäse ksenofobianı arttırdı dip äytä. Sonğı aylarda çit il keşelärenä yasalğan höcümnär artıp kitkän.2nçe martta Mäskäw metrosında aljırlı 2 student qıynalğan . Alarnıñ yaraları ällä ni möhim tügel ämma başqaları andıy bäxätle tügel ütkän yılda misal öçen Mäskäw häm St Peterburgta ber görce pıçaqlanıp üterelde ,vietnamlı student üterelde üzbäk migrant eşçe pıçaqlanıp üterelde 9 yäşlek tacik qızı atası aldında pıçaqlı çılbırlı yäşlär törkeme tarafınnan üterelde.Küp kenä oçraqlarda şaxitlär höcüm itüçelärne ''skinhedler'' dip añlata. Xakimiätlär yış qına mondıy höcümnärne huliganizm dip terki. Bu xoquq yaqlaw törkemnäreneñ açuın çığara. Keşe xoquqları öçen Mäskäw Burosı direktorı Aleksander Brod Rusiädä ultra millätçelärgä qarşı köräşü öçen säyäsi teläk yuq di
Brod(audio)
Rusiädä rasizm, ksenofobia häm neo-nazizmğa qarşı toru öçen planlaştırılğan xökümät säyäsäte yuq.Qarağız körän töstäge (rasist) basmalar pogrom, häm nazimnı maqtağan yözlärçä kitap, video tasma çığarıla häm alar kitapxanä, mäktäp häm yuğarı uqu yortlarına aktiv cibärelä. Ä qayda xökümätneñ anti faşist film, kitaplar çığarğan programması?
Küp kenä xoquq yaqlawçılar kebek Brod ta Rusiä xökümäte üz mänfäğätläre öçen ultra millätçe törkemnärneñ aktivlıqlarına küz yoma dip äytte. Höcümnärneñ artıp kitüe säbäple çit il studentları uquların özep öylärenä qaytıp kitä.Mart ayında ğına ğäräb illäreneñ 15studentı St.Peterbugtan kitkän. Rusiädä keşe xoquqlarına bağışlanğan internet säxifäsendä dä mondıy yullarnı uqıp bula: Ğıynuar başlarında Däwlät Departamentınıñ iğlan itkän xisabında da Rusiädä anti semitizm küreneşläre artqanı azsızıqlana. Ämma Rusiä tışqı eşlär minıstırlığı şunduq bu ğäyepläwne urınsız dip kire qaqtı.İzraeldä ikençe böten dönya suğışında üterelgän 6million yähüdne iskä alu köne aldınnan Tel Aviv Universitetı yıllıq raportın iğlan itte. Anda 2004nçe yılda anti semitik köç qullanu 15yıldağı in yuğarı däräcägä citte dip yazılğan.Tel Aviv Universitetınıñ Stephen Roth İnstitutı Russiä Ukraina häm Belarusnu anti semitizmğa qarşı köräşü öçen citärlek eşlämäwdä ğäyepli. färidä xämit


text:
Respublikada millätara mönäsäbät ni xäldä?..
Niqadär genä tatar millätçelegenä ğäyepläwlär bulsa da, tatarlar barı tik respublikada yäşäwçe başqa millätlär belän bertigezlek xoquq taläpläre, tolerantlıq qısalarınnan çıqmadılar. Uzğan cäydä Rusiä prezidentı Vladimir Putin III Bötendönya tatar kongressı delegatları belän oçraşqanda, Başqortostanda yäşäwçe tatarlar probleması quyılğaç, “A kakoBo pycckиM B TaTapcTaHe?” digän sorawınnan soñ zalda urnaşqan şomlı tınlıq, pauza küplärneñ isendä qalğandır. Şöker, respublikada törle millätlär - tatarlar da, başqortlar da, ruslar da üzlärenä mondıy soraw quymıylar. Läkin soñğı waqıtta Tatarstanda qayber millätlär räxät yäşämi digän uydırmalar çığarıp, respublikanıñ abruyın töşerergä mataşular yışaydı.


text:
Premier-ministr Röstäm Miñnexanov eşlekle säfär belän Törkiägä kitte
Menä şulay, 2003 yılğa byudjet proektın urınnan quzğatıp cibärep, premier-ministr Röstäm Miñnexanov düşämbe könne Törkiägä kitte. Anıñ citäkçelegendä Tatarstan xökümäte delegatsiäse 31 yülgä xätle Änkarada Törkiäneñ däwlät ministrı häm başqa xökümät citäkçeläre belän oçraşıp, neft eşkärtü, nefteximiä tawarları citeşterüdä xezmättäşlek mäsäläläre buyınça söyläşülär alıp baraçaq. Xökümät delegatsiäsendä Tatarstannıñ säwdä häm tışqı iqtisadı ministrı, Tübänkamaneftexim, Tatneft häm KamAZ berläşmäse general' direktorları bar.


text: Brussel -- Yevropa Berlegeneñ Energiä komissarı Andris Piebalgs, Mäskäwneñ Ukrainağa gaznı tuqtatu turında aşığıç qararı, Rusiäneñ abruyına zıyan kiterde dide. Tuqtatu arqasında Yewropanıñ berniçä ilendä gaz tä'minatı kimede. Yewropa gazınıñ 1/4 öleşe Ukraina aşa Rusiädän kilä. "Bu wazğiät Yewropanıñ gazğa ni däräcädä bäyle buluın kürsätte. Kiläse oçraşuda bez bu wazğiätne centekläp tikşerergä tieş. Rusiä belän Ukraina arasındağı nizaq zur borçular uyata" di Andris Piebalgs. Çärşämebdä Brusseldä Yevropa Berlegeneñ Energetika räsmiläre ğädättän-tış utırışqa cıyıla.


text:
Berär ay elek bez «Azatlıq» radiosı aşa icat intelligensiäsen, tögälräge yazuçılarnı, kompozitorlarnı, artislarnı söyendergän ber xäbär citkergän idek. Başqalabızda sänğätkärlärebezneñ icadi milken yaqlawçı oyışma — TAİS barlıqqa kilgän ide. İnde berniçä ay gonorarların ala almıy intekkän icat keşeläre yaxşılap söyenergä ölgermäde, gorizontta tağın ber şundıy oyışma päyda buldı. Monısı da şul uq avtorlarnıñ mänfäğäten yaqlaw maqsatınnan oyışqan ikän. Anıñ iseme TAC-tatar avtorları cämğıäte. Küptän tügel genä icat keşeläre poçta ärcälärennän ber-berartlı ike dogovor çığardılar. Berse TAİSnıqı, ikençese TACnıqı. Sezneñ fäqiregez dä şul oyışmalarnıñ ikese belän dä oçraşıp söyläşte. Kileşülär matur häm döres yazılğan, wäğdälär dä ömetle. Avtorlar yuğalıp qaldılar, beräwläre TAİS belän eş itärgä teläk belderdelär, ikençeläre TAC belän eşläp qararğa buldılar. Şulay itep avtornıñ mänfäğätın yaqlaw eşe konkurensiä nigezenä salındı. Näticälären, kem eytmeşli, isän bulsaq kürerbez.
Damir Ğıysmetdin


text:
Bush Ğiraqtan ğäskärlärne çığaru qanunına veto saldı
AQŞ prezidentı George Bush bıyıl Ğiraqtan amerikan ğäskärlären çığarunı taläp itüçe qanunğa veto saldı. Bu qanunda Ğiraq belän Äfğän suğışlarına 100 milliard dollar birü qararı da bar ide. Veto saluı belän Bush demokratlarnıñ xalıqta yaqlaw tapmağan Ğıyraq suğışında AQŞnıñ strategiäsen üzgärtü täqdimen kire qaqtı.
Ämma demokratlarnıñ bu täqdime Bush vetosı belän yuq itelä. Oppozitsiädäge Demokratlar Kongressta Bushnıñ qarşılığın ütü öçen zarur bulğan öçtän ike küpçelekkä iä tügel.
Şulay itep bügen ike partiä kompromiss çişeleş turında söyläşülär başlıy. Çişeleş ezläwdä Bush belän oçraşular da qarala.
Bu Bushnıñ üz xakimiäte çorında 2-nçe märtäbä genä veto qullanuı buldı. Sişämbe könne ul televidenie aşa il xalqına möräcäğät itep üz qararına mondıy añlatma birde.
"Doşmanğa ğäskärlärne çığarunıñ qayçan başlanuın äytergä yaramıy. Terrorçılar üz kalendarlarında ul könne bilgeläp, köç cıyıp Ğiraqtağı xökümätne niçek bärep töşerü häm ilne üz qullarına alu turında uylana başlıyaçaq. Minemçä, çığaru waqıtın bilgeläw Ğiraq xalqınıñ ruxın töşeräçäk, kiñräk Yaqın Könçığışta üterüçelärne ruxlandıraçaq häm Amerikanıñ üz yöklämälären ütämiäçäge turında işarä bulaçaq" dide Bush.
Fiker beleşülär küpçelek amerikannarnıñ Ğiraqtan ğäskärlärne niçek tä bulsa çığaru yaqlı buluın kürsätä. Şul fiker beleşülär näticälären istä totıp Wäkillär Pulatı räise, demokrat Nency Pelosi Bush qararına demokratlarnıñ qänäğätsezlegen belderde.
"Min Amerika xalqınıñ zur küpçelege yaqlağan ike partiä tarafınnan xuplanğan qanunğa prezident xörmät belän qarar dip ömetlängän idem. Anıñ urınına prezident qanunğa kisken räweştä veto saldı häm qanunnı açıqtan-açıq bozıp kürsätte" dide Pelosi.
Ike yaq ta bu qanunğa bäyle eşçänleklären simvollar belän bizäde.
Bush vetonı Ğıyraqta üterelgän xäbineñ atası büläk itkän qäläm belän imzaladı.
Kongresstağı demokrat citäkçelär isä qanunnı Bushqa täqdim itü öçen Busnıñ Ğiraqta ciñü iğlan itüenä 4 yıl tulğan könne kötep tordı.
Xäzer Kongresstağı ike partiä dä aldağı könnärdä yäki atnalarda qıyın kompromissqa ireşü zarurlığı buluın tanıy. Demokratlar Wäkillär Pulatında da Senatta da küpçelekne täşkil itä. Şuña kürä alar Bush imzalarlıq qanun äzerlärgä tieş bulaçaq. Yuğisä alarnı suğış çorında ğäskärlärne finanslamawda ğäyepliäçäklär.
Küp kenä demokratlar suğışqa aqça bülü turındağı yaña qanunğa Ğiraqta tärräqiätne bilgeläp baru şartın da kertergä kiräk di. Ägär tärräqiätkä ireşelmäsä AQŞ ğäskärläre Ğıyraqtan kitärgä yä mäzhäbara bäreleşlär barğan şähär cirlärennän çitkäräk küçerelergä tieş bulaçaq. Senattağı respublikannar citäkçese Mitch McConnell sişämbe könne xäbärçelärgä respublikannar tärräqiätne bilgeläp baru taläbe belän kileşäçäk dide. Ämma ul bilgelärlek tärräqiät bulmağan oçraq öçen mäcbüri şartlar quyuğa riza bulaçaqmı yuqmı ikänen äytüdän baş tarttı.


text:
İnde xäbär itkänebezçä, Qazanda Fedor Şalyapin isemendäge XII xalıqara opera festivale açıldı. Bu yulı da festival' zurlap Şalyapinnıñ tuuına 130 yılğa bağışlap ütkärelä. Ğädättägeçä, festival'gä Rusiä mädäniäteneñ ataqlı şäxesläre kilde. Rusiäneñ atqazanğan sänğät eşleklese Svyatoslav Belza festival'ne açqanda, “Şalyapin ostalığınıñ qayan kilgänen añlaw öçen Qazanğa barırğa kiräk”, dide. Festival'neñ ikençe könendä, yäğni pänceşämbe könne, “CBaдbбa Фиrapo” spektakle festival' tarixında täwge märtäbä “Kultura” televizion kanalında turıdan-turı kürsätelä.
Yunıs Ätnäle, Qazan


text:
KDUnıñ tatar jurnalistikası studentları soñğı arada gel iğtibar üzägendä. Alarnı sügälär dä, qayçaq maqtap ta alalar. Ä yurfaklıylar üzlärençä gazeta-jurnallarda, radio-televideniädä, başqa ölkälärdä eşli birälär. Tatar jurnalistikasına ber yaqtan yäşlär ağıla ikençe yaqtan uqıp beterep kitä baralar. Bıyıl bu fakul'tetnıñ berençe kursında 20 student uqı. Çärşämbe kön alarnı Qazan çitendäge urmanda jurfak dekanı, studentları, uqıtuçıları üz saflarına aldılar. Bu berençe kurslarnı bağışlaw kiçäse dip ataldı. Qazan däwlät universitetınıñ jurnalistika häm sotsiologiä fakul'tetı dekanı Wasil Ğarifullin söyli:
- Uzem universitetta 80 yıllarda uqıdım. Jurnalistika bülegeneñ şundıy traditsiäse bar. Urmanğa çığıp jurnalistlar könen uzdıru, törle yarışlar, KVNnar, gazetalar çığara idek. Bik qızıq bula ide. Şuña oxşağan traditsiä Allağa şöker bügen dä däwam itä. Studentlar üzläre bik teläp menä bu çaranı ütkärälär. Min uylıym kiläçäktä däjurfak bäyrämnäre betmäs dip.
Başqa yıllardağı kebek bıyıl da jurfakta yegetlär bik az, bıyıl ber yeget, 19 qız. Alar bağışlawda bik çaya, ütken kürendelär. Cırlıylar, biilär, küp närsä eşli belälär. Tozlı-borıçlı su da alarnı qurqıtmadı. Bağışlawda dekan, uqıtuçılar, studentlar, elekke jurfak betergännär räxätlänep uyınnar uynadılar, yafraq yañğırı astında tamaq yalğap aldılar, yuğarı kurslar belän ğap qordılar. Bu çaranı çittän qarap toru qayber keşelärgä säyer bulırğa mömkin, dekan, uqıtuçılar studentlar belän bergä sikerep-biep uynıylar, cäzalar ütilär. Studentlar alar turında kölkele taqmaqlar çığara. Bötenese dä ber-berse belän dus, ber däräcädä bulıp saf tatar telendä söyläşälär, küñel açalar. Berençe kurs qızlarınıñ bağışlawdan alğan tä'sirläre belän tanışıp kitik:
- Tağın ber qat inandıq, jurfak iñ şäp fakul'tet. Mondıy çaralarnı yış ütkärergä kiräk, bezgä bik oşıy.
Älege çarada berniçä yıl elek tatar jurnalistikasın tämamlağan yegetlär dä qatnaştı. “Käyef niçek?” gazetasınıñ baş möxärrire Danil Säfärov belän aralaşabız:
- Äye bu keçeräk bäyräm jurfakta yıl sayın uzdırılıp kilä. Yıl sayın bezne dä çaqıralar, räxmät alarğa. Bik tä küñelle, üzebezneñ berençe kursta uqığan çaqlarıbıznı iskä aldıq.
Şunda uq “Tatar radiosı” di-djey Zölfät Zinnurov belän dä söyläşep aldıq:
- Menä bu urmanğa cıyılu bik yaxşı çara dip sanıym. Yıldan-yıl berençe kurs studentları, alar bit inde kübese awıldan kilälär. Törle rayonnardan, ber-bersen belmilär. Ä monda räxätlänep tanışalar, üzlären irken totalar häm inde duslaşırğa da mömkinlek bik zur. Menä min mondıy çara bulmasa közge urmannı kürmägän dä bulır idem, Allağa şöker jurnalistika fakul'tetı, bağışlaw köne bar. Yäşäsen jurfak!!!
KDUnıñ Tatar jurnalistikası bülege uqıtuçısı İlham Fättäxov bağışlaw kiçäsenä tänqit küze belän dä qarap aldı:
- Bıltırğısı ayıruça uñay tä'sir qaldırğan ide. Çönki studentlarnıñ berdämlege, oyışqanlığı yuğarıraq däräcädä ide. Bıyıl menä Ramazan ayına turı kilde. Küpkenä jurfak studentları uraza tota. Dini yaqtan da bez üzebezneñ dini mirasnı xörmät itärgä tieş. Şuña kürä bu çaranı yä urazağa qädär, yä urazadan soñ ütkärü otışlıraq bulğandır.
Ölkän jurnalistlar redaksiälärdä mäş kilep yatsalar, yaña buın älegä küñel aça. “Läkin bu ozaqqa tügel, küptän ütmäs yaña kilgän jurfak studentlarınıñ da yazmaların basıla, söylämnären işetä başlar!” – di tatar jurnalistikası ostazları.
Röstäm İsxaqi


text:
Renat İbrahimov tatar tarixı belän qızıqsına başlağan
Renat İbrahimov soñğı waqıtta Qazanğa yış qayta başladı. Küptän tügel “Cide yoldız” Xalıqara festivalendä cırlasa, tizdän “Aq Bars” xokkey komandasınıñ ciñüenä bağışlanğan çarada qatnaşaçaq ikän. 68 yılda Mäskäwgä kitep urnaşıp, Minski, Soçidağı festival'lärdä qatnaşqan ciñülär yaulağan millättäşebez xäzer tatar telendä dä şaqtıy cırlar cırlıy başladı. Kästümendä dä Tatarstannıñ embleması – Aq bars yasalğan. Bu minem üzemneñ ideyä ide dide Renat İbrahimov.
Xäzer Renat İbrahimov Çallı yegetlärennän torğan “Bolğar” törkeme belän çığış yasıy. Qayçandır Zahir Nasıybullinnıñ “Saq-Soq” isemle törkeme ide bu. Al'ternativ tatar muzıkasın başqaruçılar bulıp tanılıp alar çit illärdä dä törle festival'lärdä qatnaşıp ciñülär yauladılar. Renat İbrahimov
Xoday şulay quşqandır, üzläre minem yanğa kildelär Mäskäwdä bulğanda
Renat İbrahimovnıñ älege törkem belän cırlawı anıñ icatına yaña sulış östägän. Piramida da görläp uzğan konsertta näq şunıñ näticäseder. Konsertta pop-roq stilendä häm klassik cırlar kübräk başqarıldı. “Magnoliä”, “Ay bılı-bılım” cırlaırn tamaşaçı bik yarattı. Közgä Renat İbrahimovnıñ “Bud' so mnoy” (Minem belän bul”) digän yaña al'bomı çığaçaq. Soñğı waqıtta Renat İbrahimonıñ tatar tarixı belän qızıqsınuı da artqan. Renat İbrahimov matbuğat oçraşuında Mäskäwneñ iñ elektän tatarlar qalası buluın, başqa küp kenä şähärlärneñ atmaları tatarçadan alınuı turında söyläde. Renat İbrahimov matbuğat oçraşuında buş waqıtlarda talğın klassik köylär tıñlawın, yäisä bötenläy tınlıqta utırırğa yaratuın äytte.
Landış Xarrasova


text:
Çallıda balalar yuğala
Çallıda küpläp balalar yuğala. Alarnı çegännär häm man'yaklar eçke orğannarın faydalanu öçen urlıylar ikän. Bu xaqta Çallınıñ üzendä genä tügel, tirä yaqtağı şähär häm rayonnarda da söyli başladılar. Azaztlıq xäbärçesenä şundıy küreneş buluı xaqında da mäğlüm buldı, şähärneñ ber mäktäbendä uquçıların tıñlata almağan uqıtuçı, balalarnı urlawçılar, eçke äğlälärne alular belän qurqıtqan. Şunıdy ısul belän uquçılarnı mäktäpkä waqıtında kilergä, waqıtında öylärenä qaytırğa, därestä tärtiple bulırğa öyrätergä telägänder inde. Äye, balalar yuğalu oçraqları şähär häm awıllarda bulıp tora. 21sentäber könne Çallı belän yänäşä bulğan Biklän awılında 8 yäşlek Veroniqa Kärimova uynarğa çıqqan cirennän yuğala. Anı çegännär urlamadımı ikän digän şik tua häm militsiä yaqındağı awıllar tiräsendä, xätta Sember, Samar yaqlarındağı çegän taborların da tikşerep çığalar. Näticäse bulmıy. Şulay dönya beterep Veronikanı ezlägän arada, 17 oktäberdä Radik Kotlyarovnıñ yuğaluı turında xäbär alına. Radik mäktäptän öenä qaytmıy. Xäzerge köngä qadär balalarnıñ tabılmawı xalıq arasında böerlär, bütäkälär, yäğni, eçke äğlälär xaqında, kön sayın balalar yuğaluı turında imeş-mimeşlärgä cirlek birde. Läkin militsiä xezmätkärläre xalıq arasında taralağan süzlärne kire qağa. Eçke eşlär idäräseneñ baliğ bulmağan balalar belän eşläw bülege başlığı Rimma İskändärova äytüençä, uramdağı süzlärdä döreslek yuq. Älbättä, ike bala yuğalu oçrağınnan qala. İnde, balalarnıñ eçke äğzaların küçerep utırtu öçen urlağannar digän süzlärne Rimma xanım da, tabiplar da dälilsez, dilär. Sotsiologiä fännäre kandidatı İskändär Yasäviev älege imeş-mimeşlärne zur şähärlär äkiätläreneñ berse, dip bäyäläde. Çınnan da, yuğalğan dip sanalğan Radik Kotlyarovnı şuşı könnärdä Çallıda kürüçelär bulğan. Anıñ kiemnäre, bit-qulları pıçranıp betkän, qaydadır suqbaylıqta yöri. Balalar inspektorları äytüençä, Radik 7 yäştän öyeñnän daimi çığıp kitä başlağan, mäktäpkä barunı yaratmıy ikän. Tärtip bozuçı balalar belän eşläwçelär fikerençä, balalarnıñ yuğaluı küp oçraqta äti-änilär bitaraflığı belän bäyle. Biklän awılınnan yuğalğan Veronika 1 sentäbergä qädär Çallıda yäşi. Änise anı şuşı awılda yäşäwçe äbisenä qaytarıp quya, şunıñ belän Veronika biredäge mäktäpkä uqırğa yöri. Tikşerüçelärneñ ber farazı mondıy- 8 yäşlek qız balanıñ änisen sağınğan buluı ixtimalı häm Çallığa qaytırğa çıqqaç yuğala. Radik Kotlyarov belän dä şundıyraq xäl: anıñ üz änise Seber yaqlarındağı ber şähärdä yäşi ikän. Malayı yuğaluı xaqında işetkäç, Çallığa qaytqan.
Ğafiulla Ğaziz, Çallı


text: Ğıraqta küplәp yuq itü koralların ezlәw dәwam itә. Bügen Berlәşkәn Millәtlәr Oyışmasınıŋ qoral tikşerüçelәre berniçә urınnı, şul isәptәn Bagdattağı cihazlar şirkәten, su çistartu qorılmaların hәm Iran çigendәğe kommunikatsiә üzәgen dә tikşerә. Kiçә Amerika dәwlәt sekretare Colin Powell, Quşma Ştatlar, Ğıraqqa xәrbi çaralar qullanu-qullanmaw mәsәlәsendә axırğı nәticәğә kilmәde ale, dip belderde. belğәneğezçә, qoral tikşerüçelәre Ğıraqta ütkәrğәn tikşerülәr turında tulı mәğlümәtne, ğınvarnıŋ 27 senә qadәr BMOnıŋ Iminlek şurasına tapşırırğa tieş.


text:
Milli kitap çığaru – aqça sarıf itüme?
Qazan gäzitläreneñ berse, xisap palatasınıñ tikşerü näticälären bastırıp çığardı bu könnärdä. Gäzit yazğança, «Tatmedia» agentlığında aqçalarnıñ näticäle totılmawı açıqlanğan. Yäğni ağetnlıq 61,8 million sum budjet aqçasın sarıf itkän. Bu aqçalar satılmağan kitaplarnı çığaruğa häm nigezdä tatar gäzitläreneñ çığımnarın qaplawğa totılağan, dip xäbär itelde. Xisap palatasınıñ mäğlümatların «Veçernyaya Kazan» gäzite bastırıp çığardı. Bu basma, Tatarstan, mäğlümat çaralarınıñ sanı yağınnan Rusiädä berençe urında tora, ämma monnan ni fayda, digän soraw quya. Mäqälädä, tikşerüçelär xisabınnan ber özek kiterelä. «Sotsial yaqtan möhim ädäbiät bastıru külämnäre yıldan yıl artıp barğanda, anıñ küp öleşe Tatarstan kitap näşriäteneñ häm «Mäğärif» milli kitap näşriäteneñ skladlarında yartı millionğa yaqın nösxä ciyılıp yata, dielä älege gäzit mäqäläsendä. Gäzit yazğança, anda 30 million sumlıq towar yata ikän. Yazmada, sotsial yaqtan möhim kitaplar, ä ul däresleklär, şiğer, çäçmä äsärlär cıyıntıqları, satılmıy torğan towar, nelekvid, dip atala.«Mäğärif» näşriäte citäkçese, Mödäris Wäliev, älege yazmanı uqıp, anda kiterelgän qayber sannarnı kire qağarğa buldı. Menä anıñ süzläre: «Monda başqa näşriätlär çığarğan kitaplarnı quşıp, ber yulı zurraq san yasarğa tırışqannar. Anda «Mäğärif» näşriäteneñ kitapları- mäqälädä kürsätelgän sannıñ altıdan ber öleşe genä. Kitaplar skladta bulırğa tieş. Mäktäplär açıla tora, däresleklärgä zakazlar kilep tora, kiräk bulğanda, 100-200läp tabıp utıra almıybız. Bu bezneñ strategik zapas
Mödäris Wäliev birgän mäğlümatlarğa qarağanda, xäzerge waqıtta, saqlaw urınında «Mäğärif» näşriäte çığarğan 190 meñ yağın nösxädä milli däreslek, başqa kitap bar. Aları da, «Tatarstan kitap närşiäte»neñ skladlarında saqlana, di Mödäris Wäliev. Şulay itep, näşriät citäkçese, kitaplarnıñ cıyılıp toruın tanıy, ämma bu normal äyber dip bara. Mäqälädä şulay uq, älege däresleklär, milli ädäbiät, üzqimmätennän arzanraq bäyägä satıla, dip äytelä. Mödäris Wäliev, moña bolay cawap birä: «Kitaplarıbız, mäktäpne, balalarnı däreslekle itü öçen çığarıla. Alar xalıqqa, däwlät yärdäme belän, arzanraq bäyägä sata ikän, min monda ber nindi cinayät kürmim» «Mäğärif» näşriäte başlığı üze citäklägän oyışma öçen cawap birde. «Tatarstan kitap näşriäte» belän elemtägä kerep bulmadı. «Veçernyaya Kazan» gäziteneñ mäqäläsendä şulay uq, «Tatmedia » agentlığı sarıf itkän 61 million sum däwlät gäzitläreneñ çığımnarın qaplawdan ciyılğan, dip xäbär itelä. Andıy basmalar rätendä, «Sabantuy», «Molodej Tatarstana», «Mädäni comğa» gäzitläre, «Miras» jurnalları atala. Gäzittä, «Tatmedia» däwlät aqçaların sarıf itüdä ğäyıplänä, ämma däwlät mäğlümat çaraların bağuçı bu ağentlıq, açıq räweştä, bu gäzit mäkäläsenä ber nindi reaksiä kürsätmäde.Bikä Timerova


text:
Yäkşämbedä Rusiä sovet çorınnan soñ inde dürtençe märtäbä prezident saylawları ütkärä. Kreml''neñ xäzerge xucası Vladimir Putin belän bergä bıyılğı yarışta tağın 5 nämzät qatnaşa. Läkin alarnıñ berse dä Putin belän çın mäğnäsendä yarışa almıy. İldäge xalıqnıñ küpçelege prezident itep kemneñ saylanaçağın inde xäzerdän ük belä, ämma berük waqıtta, xäbärçebez Mäskäw uramnarında soraştırğan keşelärneñ kübese Putinneñ ikençe märtäbä dä saylanu ixtimalına ällä ni zur şatlıq beldermi.
Comğa Rusiädä prezidentlıqqa nämzätlär öçen agitatsiä alıp baru röxsät itelgän soñğı kön, läkin bu eş irtägä däwam itkän oçraqta da Vladimir Putinnän qala başqa nämzätlärgä tağın ber kön östämä agitatsiä ütkärü hiç kenä dä yardäm itmäs kebek. Alarnıñ qayberläre yarışqa çıqqanda uq üzläreneñ ottıraçağın belgän ide. Liberal-demokratlar häm kommunistlardan prezident nämzäte itep ikençel däräcä keşelärne kürsätü näq menä şul xaqta söyli. Ğädättä saylawlarda töp soraw bulıp "kem ciñä?" digäne tora, Rusiädä isä bu başqaça. Anda şuşı sorawğa cawapnı härkem belä, iğtibarnı barı tik xalıqnıñ tawış birüdä qatnaşu däräcäse genä cälep itä. Rusiä konstitutsiäse, saylaw näticäläreneñ ğämäldä buluı öçen tawış birüdä, moña xoquqı bulğannarnıñ 50 protsenttan da artığrağı qatnaşuın taläp itä. Şuña da xakimiat xäzer bar tırışlıqların xalıqnı yäkşämbedä saylaw urınnarına kiterügä yünälderä. Pänceşämbe könne saylawlarda qatnaşunıñ ähämiate turında maxsus möräcäğät belän xalıqqa prezident Vladimir Putin üze çıqtı. Comğa könne isä aña Tatarstan prezidentı Miñtimer Şäymiev tä quşıldı. Ufadan, saylaw urınnarına yäşlärne cälep itü öçen anda alarğa törle tamaşa wä tönge klublarğa buş biletlar taratılaçaq digän xäbärlär kilä. Tatarstannıñ "Yaña Ğasır" telekanalı yäşlärne Rusiä prezidentın saylawda qatnaşuğa öndäw eşen inde küptännän alıp bara. Yıraq Könçığıştağı Xabarovski şähärendä ber mobil telefon şirkätenä ğomumän, bar möştärilärenä dä saylawğa baru kiräklegen iskä töşergän qısqa xäbärlär SMS cibärü ämere birelgän. Läkin xakimiatneñ bar şuşı tırışlıqlarına qaramastan xalıqnıñ tawış birüdä qatnaşu teläge alay uq bik yuğarı tügel, härxäldä Mäskäwdä bu yaxşı sizelä dip belderä radiobıznıñ andağı xäbärçese Jeremy Bransten. Putinneñ inde aldan uq yaña premyer-ministr häm yaña xökümät bilgeläp quyuı keşelärdä, "barısı da aldan bilgele, nigä mäşäqätlänep barıp yörergä" digän fiker tudırğan. Rusiä başqalasınıñ Tverskaya uramında alınğan qayber şundıy fikerlärne tıñlap qarıyq. Küptän tügel genä pensiägä çıqqan Marina.
Audio, Marina
Şulay itep, qayberäwlär, bezneñ tawış birüdän xäzer berni dä tormıy, prezident bar, xökümät bar, bez inde yänä Stalin bulmasa da, Brejnev çorında yäşibez dip isäpli. 45 yäşlek Olganıñ isä saylawğa barmawı öçen, yuğarıda äytelgännän tış äle üz säbäpläre dä bar.
Audio, Olga
Saylawlarğa baru ul waqıtnı ğına äräm itü digän fiker belän Aleksey da kileşä, anıñ süzlärenä qarağanda, elek ul tawış birüne kiräk eş dip sanağan bulğan, xäzer isä fikeren üzgärtkän.
Audio, Aleksey
Putinne saylarğa teläwçelär dä bar, älbättä. Misal öçen İrina häm Maşa, alar monı dälilläp añlata almasa da, Putin inde bilgele keşe, ul barıber ciñäçäk dip belderä.
Audio, İrina, Maşa
Ser tügel, xakimiatkä Vladimir Putin kilgännän birle Mäskäw, ğomumän Rusiä xalqınıñ tormış däräcäse üsä töşte, terrorçılıq häm Çeçnädä däwam itkän suğışqa qaramastan, alar 90-nçı yıllar totrıqsızlığın küpmegäder onıttı. Xalıqnıñ zur öleşe monı Putinneñ olı qazanışı dip bäyäli häm şunıñ sürätendä üzäk bürokratiäneñ nığuına, irekleklärneñ qısıluına, bäysez mäğlümat çaralarınıñ betep baruına bik iğtibar itmi.
Kärim Kamal, Praga


text:
Bush Katrina ğarasatı arqasında kilgän säyäsi zıyannı kimetergä tırışa
Quşma Ştatlarda Katrina ğarasatı kitergän zıyan küläme artqan sayın, Bush administratsiäse isemenä tänqit köçäyä. Şuşı basımnı kimetü niäte belän, sişämbedä Bush bar xatalarnı açıqlaw öçen maxsus tikşerü ütkäräçägen iğlan itte. Ul arada New Orleansta qotqaruçılar işelgän buanı yamap su suırta başladı. Belgeçlär isä bu şähärgä ekologik qaza yanıy dip kisätä.
"Närsäneñ döres, närsäneñ xata bulğanın açıqlaw öçen min tikşerü başlarğa cıyınam. Bezgä federal xökümät, ştat xökümäte, cirle xökümät arasındağı mönäsäbätlärne añlaw kiräk. Bez tınıçsız dönyada yäşibez. Küpläp üterü qoralı belän höcüm bulamı ul, yaña ğarasatmı – bez äzer bulırğa tieş."
Katrina ğarasatına qädär ük Bushnıñ abruyı prezidentlıq çorında iñ tübän däräcägä, 45 protsentqa töşkän ide. Soñğı fiker beleşügä qarağanda amerikannarnıñ 3\2se ğarasatnıñ şundıy zur zıyan kitergäne öçen federal xökümätne ğäyepli.
Sişämbedä Kongress Bush administratsiäseneñ bu qaza belän eş itü räweşenä tänqit belderde. Senat üz tikşerüen başlap cibärde.
Katrina kitergän matdi zıyan moñarçı kürelmägän san belän isäpläner dip kötelä. Qayber xisaplarğa qarağanda iminiät şirkätlärenä 100 milliard dollar çaması däğwa beldereläçäk. Quşma Ştatlarnıñ finans ministrı John Snow bıyılğı iqtisadi üseş Katrina arqasında yartı protsentqa azraq bulır digän faraz äytte. Ä menä Pentagon başlığı Donald Rumsfeld Ğiraq häm Äfğanstanda küp aqça tükkän Quşma Ştatlar ğarasat aldında äzerleksez qaldı digän şöbhälärne kire qaqtı:
"Açıqça äytim, bezneñ xalıqara terrorğa qarşı suğışqa da, berük waqıtta mondıy tabiğıy qazalarğa qarşı torırğa da köçebez citärlek. Bez ikesen dä eşli alabız. Şunı da onıtmasqa kiräk, bezneñ çit ildä bulmağan, kiräk bulsa monda yärdämgä kilergä, iminlek saqlarğa äzer 300 meñnän artıq xärbiebez bar."
Sişämbedä New Orleans xakime Ray Nagin şähärne tözekländerü eşlären başlarğa çaralar kilüen tanıdı, läkin berük waqıtta xalıqnı anda qaytu qurqınıç dip kisätte:
"Min härkemneñ şähärdän kitüen telim, çönki bu sälämätlek öçen qurqınıç. Suda ağulı matdälär bar, gaz çığıp şartlawlar bulırğa mömkin. Xäzer bez 4 yañğın sünderäbez, su citmi. Cäsadlarnı teşlägän çerkilär tarala. Anda imin tügel."
Xärbi injenerlar xäzer şähär tiräli buanı tözätep sunı suırta başlıy. Läkin su kitkännän soñ qalğan läm bik pıçraq häm zararlı. Uramnar törle qaldıq, casädlär, çeregän maşinalar belän tulı. 30 gradus cılılıqnı iskä alğanda şähärgä ekologik qaza yanıy.
Katrina ğarasatı kitergän matdi zıyannı äle niçketer sanap bulsa, moxitkä, sälämätlekkä kilgän zıyannı sanawı awır. Belgeçlär, bu töbäktäge sunı äle tağın ber yıl eçep bulmas, ä keşelär qayta başlağançı tağı da kübräk waqıt uzaçaq, di.
-Ali Gilmi


text:
Ğiraq başqalasınıñ üzägendä 2 şartlaw kimendä 23 keşene üterde häm kimendä 25 keşene yaraladı. 2 şartlar ber ük uramda ber ük waqıtta diärlek buldı. Xäräblärgä qarağanda intixarçı ber kähwaxanädä bomba şartlatqannan soñ berniçä sekund ütü belän ber restoran yanındağı maşina astında ikençe bomba şartlağan. Qorbannar arasında politsiä xezmätkärläre dä sivil keşelär dä bar.
Amerikan jurnalistı Jill Carrollnı totıq itep alğannar, ägär dä AQŞ törmälärdän barlıq ğiraqlı xatın qızlarnı azat itmäsä anı üterü belän yanıy. Ğiraq yustitsiä ministrlığı AQŞ ğiraqlı 6 xatın-qıznı azat itä, ämma bul totıq aluçılarnıñ taläbenä bäyle tügel dide.
Ğiraqnıñ saylawlarnı küzätü törkeme dikäberdä ütkän ğömümi saylawlarda xärämläşülär buldı dip belderde. Ğiraq saylawları öçen xalıqara missiä törkeme berniçä distä tawış birü urınnındağı saylaw näticäläreneñ zur xärämläşülär säbäple ğämäldän çığarıluın belderde.


text: Fransiä häm Germaniä citäkçeläreneñ Yevropa Berlege konstitusiäse eşen däwam itergä äzer buluı turındağı belderülärenä qaramastan, London, tağın uylanırğa östämä waqıt soradı. Blairnıñ xökümäte, uzğan yıl planlaştırılğan kebek, älege mäs'äläne referendumğa quyu-quymaw mäsäläsendä äle qarar itmäde. Premyer-ministrnıñ matbuğat wäkile, yünneñ 16-17sendä Brüsseldä ütäçäk Yevropa Berlege summitına qadär kötergä kiräk, dide. Yevropa Berlegeneñ yuğarı däräcädäge cıyınında qatnaşuçılar, Fransiä häm Hollandiäneñ konstitusiäne kire qağularınnan soñ alğa taba eş planı turında söyläşäçäk. Şimbä könne Berlinda oçraşqan Fransiä prezidentı Jacques Chirac häm Germaniä kanslerı Gerhard Şröder Yevropa Berlege konstitusiäsen raslaw eşe däwam itergä tieş, dip kileşte.


text:
Fälästin radikalläre M.Abbasqa qarşılıq kürsätep,Gazada höcüm oyıştırdı
Mäxmüd Abbasnıñ prezident itep saylanuına ber atna da ütmi radikal fälästinnär Gaza Sızığı çigendä oyıştırğan höcümdä 6 izraellene üterde.İnsident köç qullanunı tuqtatırğa çaqırğan Mäxmüd Abbasqa qarşılıq kürsätü dip bäyälänä.
Daniel Taub (audio)
Abu Mazen ( yäğni M.Abbas) öçen saylaw ber qayçan da şundıy açıq tügel ide : sin terroristlarğamı ällä Fälästin xalqınamı yardäm itäçäksen ?
M.Abbasnıñ yäkşämbedä prezident itep saylanuınnan soñ körçekkä terälgän tınıçlıq söyläşüläre öçen yaña ömed täräzäse açıldı dip qaralğanda Karnidä şartlaw oyıştırıldı. BMO general sekeratrınıñ yardämçese Kieran Predergast atnakiç irtän İminlek Şurasında yasağan çığışınad bolay dide
Predergast (audio)
Töbäktä çın nigezle ezlekle üzgäreşlär bulır digän ömed uyana.Ozak yıllar däwam itkän ömedsezlek, däxşät urının xäzer optimizm aldı. Potensial bar. Ämma näzberek yaña protsess bälkim dä cimereler digän qurqınıç ta bar.
Räsmi bulmağan Yaqın könçığış solıx inisiativası Yäğni Jeneva kileşüen äzerlägä yardäm itkän İzraelle Daniel Levy fikrençä höcüm Abbas öçen orım bulıp tora ämma bu protsessnıñ ber öleşe
Levy(audio)
älbättä bu bik qıyın xäl, min höcümne xökem itäm, läkin bu radikallär belän söyläşülärneñ öleşe bulıp tora .Alar bezne rizallaştıru ciñel bulmayaçaq sez bezne arzanğa satıp alalmisez dip äytälär.
Levy Abbasnıñ tırışlıqlarında İzraelanı yaqlaw öçen här närsäne eşlärgä tieş. Ägär dä Abbas fälästinnärgä köç qullanmaw, İzrael belän söyläşülär näticälär kiterä , kontrol punktları sütep taşlana, izraelllär azıraq tıqşına dip kürsätä alsa , fälästin cämäğätçelegen üz yağına cälep itü , ğıysyançılarnı izolatsiläw qulayraq bulaçaq dip söyli .
İzrael yustitsiä ministrı Livni comğa könne Armiä radiosına terror oyışmaların kontrol tırışlığında İzrael Abbasnı yaqlarğa tieş dip belderde färidä xämit


text:
Bush Kongress komissiäseneñ Ğiraq turında kiñäşlärenä qolaq salırmı?
Quşma Ştatlar Kongressındağı ike partiä wäkillärennän tözelgän komissiä çärşämbe könne, 6-nçı dikäberdä Ğiraq problemasın çişü turındağı kiñäşlären iğlan itäçäk. Ğiraqnı Öyränü Törkeme dip atalğan bu komissiäneñ äytkännären ütäw prezident George Bush öçen mäcbüri tügel. Bush inde aldağı yıl çaması arada AQŞ ğäskärläreneñ Ğiraqtan çığarılmayaçağın äytep quydı. Komissiä kiñäşläre arasında ğäskärlärne çığaru da bulır dip kötelä. New Yorktağı Dönya Säyäsät İnstitutı dip atalğan tikşerenü üzägendäge ölkän küzätüçe Willam Hartung isä Bush üzeneñ xäzerge yulınnan bik taypılmawın kürsätergä tırışsa da bu komissiäneñ qayber kiñäşlärenä qolaq salırğa mäcbür bulır kebek di.
"AQŞ köçlären aqırınlap çığaru hiç mömkin tügel. Bez bu xökümätkä yardäm itärgä cıyınabız. Min bu xökümät bezneñ yardämebezne teli, häm anıñ üz ilen saqlap suğışırlıq mömkinlekläre arta bara dip äytä alam" dide Bush.
Äl-Mäliki isä Bush belän Ğiraq köçlären tiz arada iminlek saqlawnı üz östenä alırlıq däräcägä citkerü turında söyläşkänlegen äytte. Quşma Ştatlarnıñ ABC News televideniesenä ul monıñ 2007 yılda tormışqa aşaçağın belderde.
Ämma Kongresstağı respublikannar belän demokratlar qatnaşındağı törkem prezidentqa başqa kiñäşlär birergä cıyına kebek.
Washington Post yazuınça Ğiraqnı Öyränü Törkeme Bushqa 2008 yıl başında ğäskärlärne tulısınça diärlek çığarıp beterergä kiñäş itäçäk. Qalğan köçlär Ğiraq xärbilären öyrätü belän genä şöğellänergä tieş diäçäk.
Bu Bushnıñ Ğiraq köçläre äzer bulmıy torıp annan ğäskärlärne çığarmaw turında qat-qat äytkännärenä turı kilmi kebek. Şulay da New Yorktağı Dönya Säyäsät İnstitutı dip atalğan tikşerenü üzägendäge ölkän küzätüçe Willam Hartung äytüençä Bush kongress komissiäseneñ kiñäşen qabul itärgä mömkin.
Hartung säbäbe Bushnıñ üz partiäsennän bulğan, bu komissiä eşendä qatnaşqan qayber şäxeslärneñ bik däräcäle buluı di. Şularnıñ berse Törkem räistäşe James Baker.
Baker Bushlar ğailäseneñ küptänge dustı. Ul xäzerge prezidentnıñ atası ölkän George Bush prezident bulğan çorda anıñ däwlät sekretare bulıp eşläde häm 2000 yılda xäzerge prezident berençe märtäbä saylanğanda Florida ştatında çıqqan tawışlarnı sanaw problemasın çişärgä yardäm itte.
Hartung Baker Respublikannar partiäsendä Bushnıñ Ğiraqqa ğäskär kertü säyäsäten tözergä yardäm itkän qanattan ayırıluçı köçle ağım wäkile di.
Anıñ äytüençä, xäzer respublikannar partiäsendä tizdän almaştırlaçaq saqlanu ministrı Donald Rumsfeld kebeklär fikerlärennän çitkä borılu küzätelä.
"Bakernıñ George Bush karyerası, Bushlar ğailäse öçen möhimlegenä qarap, ul xakimiätkä kilgändägedän atası tiräsendäge hiçyuğı qayberäwlärgä taba kübräk awışqanğa oxşıy. Minemçä bu Bakernıñ täesiren şaqtıy arttıra. Häm minemçä xäzer Bushqa Baker qaraşların kire qağu qıyınraq bulaçaq" dide Hartung.
Hartung şulay uq moñarçı Ğiraqnı Öyränü törkeme äğzası bulğan, tizdän saqlanu ministrı itep quyılırğa tieşle, häm Rumsfeldtan ayırmalı bularaq urtaçıl yul tarafdarı sanalğan Robert Gates ta Bushnıñ Ğiraq säyäsäten üzgärtügä öleş kertä ala di.
Hartung Bushnı bu komissiä kiñäşlären iskä alırğa mäcbür itüçe öçençe säbäp Noyäberdä ütkän Kongress saylawları näticäse bula ala di. Bushnıñ Ğiraq säyäsäte turında ğäyre räsmi ferendum ğa tiñlängän ul saylawlarda Kongressnıñ ike pulatı da respublikannardan demokratlar qulına küçte.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Basseyndar töźöü qala proektı…
Öfölä tağı la ös basseyn töźöü küźallana. Qala xakimiäte oşo turalağı dokumenttar äźerläy. Ber million xalıq yäşägän başqalala xalıqtı küpläp qabul iterlek ike genä basseyn eşläy. Ular Çernikovka biśtähendäge ,,Neftse,, häm üźäktä urınlaşqan ,,Burevestnik,, komplekstarı. Küptän tügel ike basseyn da töźökländerelde. Mäğlüm bulıuınsa, avariya xälendäge basseyndar remontqa yabılğaynı. Ämmä bıl mäsläläne xäl itmäy. Basseyndarğa yöröü ösön xalıq ike-ös ay aldan sirat torop abonomenttar alırğa mäjbür. Yañı planğa yaraşlı, bınday tör sport häm yal iteü urındarı Župaylı biśtähendä häm Öfö motorźar eşläü berekmäheneñ mäźäniät harayı ergähendä barlıqqa kiläsäk. Şulay uq Oktyabr prospektındağı Yürüźän sauźa üźäge yanında la basseyn töźöü küźallana. Öfö eşqıuarźarı menän oşo turalağı höyläşeüźär alıp barıla. Qala qaźnahınıñ mömkinlektäre sikle.


text:
Mintimer Şäymiev Rusiä Prezidentı apparatı räise urınbasarı Vladislav Surkovnı qabul itte
Pänceşämbedä Qazanğa Rusiä Prezidentı apparatınnan bik qısqa vizit belän Vladislav Surkov kilep kitte. Räsmi mäğlümät çaraları älege blits-säfärneñ maqsatların açıq äytmädelär. Berişe xäbärlärgä qarağanda, Mäskäw türäse älege dä bayağı Konstitutsiä buyınça açıqlanıp betmägän mäsälälär turında söyläşergä kilgän. Qayberäwlär Surkovnıñ kilüe yaña firqä oyıştıruğa bäyle, dip farazladılar. Niçek kenä bulmasın, älege qunaqnı, mäşäqätlären taşlap, Prezident Mintimer Şäymiev üze qabul itte. Dimäk, Mäskäw wäkile Qazanğa cidti missiä belän kilgän, digän näticä yasarğa bula.


text:
Qırım mäxkamäse Aqmäçettä totqarlanğan Azärbäycan oppozitsiäse citäkçese Räsül Quliev mäs'äläsen qarawğa kereşte.
Azärbäycannıñ Turan bäysez xäbär agentlığı belderüençä, mäxkamä Qulievnı Azärbäycanğa tapşıru yäki tapşırmaw turında qarar çığaraçaq.
Quliev Azärbäycanda yalğan belän aqça üzläşterüdä ğäyeplänä.
Quliev 9 yıl ildän cittä yäşägännän soñ düşämbe könne Baqığa qaytıp barışlıy Aqmäçettä totqarlandı.
Elekke parlament räise häm ber ara elekke prezident Häydär Alievnıñ berektäşe bulğan Quliev Azärbäycannan 1996-nçı yılda kitte.
Xäzer ul Azärbäycan Demokratik Partiäsen citäkli häm 6-nçı noyäberdä ütäçäk parlament saylawlarına oppozitsiä namzäte bulıp terkälde. Azärbäycan xakimiätläre anıñ ilgä kerü belän qulğa alınaçağın beldergän ide.


text:
Başqortstan Tatar moxtariäte utırışı ütte
Ufada comğa könne Başqortstan Tatar milli-mädäni moxtariäteneñ çirattağı utırışı bulıp ütte. Anda başta moxtariätneñ uzğan ber yıldağı eşçänlegenä yomğaq yasaldı. Annan soñ kiläse atnada Qazanda ütäçäk qorıltayğa äzerlek mäsäläläre tikşerelde. Mäğlüm ki, kiläse atnada Qazanda Federal' Tatar milli-mädäni moxtariäteneñ çirattağı qorıltayı ütäçäk. Başqortstannan anda iñ zur wäkillek – 21 keşe qatnaşaçaq.
Uzğan çordağı eşçänlek näticäläre xaqında Başqortstan Tatar milli-mädäni moxtariäte räise Ramil Bignov çığış yasadı. Ul Başqortstan Tatar moxtariäten oyıştıruğa respublika xakimiätläreneñ niçek ayaq çaluları xaqında söyläde.
Bügenge köndäge BR Tatar milli-mädäni moxtariäte aldında torğan töp burıçlarnıñ berse dip Ramil Bignov tatar tele statusın xäl itüne atadı.
Kön tärtibendäge ikençe mäs'älä – Qazanda ütäçäk federal' tatar milli-mädäni moxtariäte qorıltayına wäkillär saylaw turında BR Tatar milli-mädäni moxtariäte räise urınbasarı, professor Mäcit Xucin çığışı tıñlandı. Ul qorıltayğa 21 delegat kandidaturasın täqdim itte. Däğwaçılar isemlege nıqlı tikşerelgännän soñ qorıltayğa delegatlar raslandı.


text:
Berniçä ay elek "Azatlıq" radiosı, soñğı yıllarda Rusiäneñ Krasnodar ölkäsendä yäşäwçe mäsxät töreklärenä Amerika Quşma Ştatlarına küçep kitü mömkinlege birelüe xaqında söylägän ide, xörmätle tıñlawçılar. Küçüneñ formal'' yaqların xäl itkännän soñ alarnıñ berençe törkeme uzğan atnada Quşma Ştatlarğa kilep citte. Meñlägän törek Krasnodarda, cirle xakimiat qorğan kirtälärgä qaramastan, küçep kitü öçen dokumentların äzerläp yöri.
Bü küçenü mäsxät törekläre öçen soñğı 60 yıl eçendä inde öçençese bulaçaq, xörmätle tıñlawçılar. Asılda alar üz watanı itep Gruziäne sanıy, 1944-nçe yılnıñ noyäbr ayında sovet diktatorı Stalin nigezdä awıllarda yäşägän möselman mäsxät töreklären Urta Aziägä näq menä şunnan quğan ide. 1989-nçı yılda Üzbäkstannıñ Firğänä üzänendä qanlı suyışlar başlanğaç, distälägän meñ törek sovet ğäskärläre tarafınnan aşığıç räweştä annan yänä köçläp küçerelde häm Azärbaycan belän Rusiäneñ Krasnodar ölkäsendä urnaştırıldı. Qaçaqlarnıñ möselman dinendä buluı, urıs millätçelege, pravoslav qaraşlar kiñ taralğan Krasnodarda töreklär häm cirle urıs xalqı arasında yaña problemalar tudırdı. Krasnodar xakimiateneñ açıqtan-açıq millätçel tarafnı aluı arqasında mäsxät törekläre tämam xoquqsız milli törkemgä äylände, alar yäşäw urınnarında terkälmäde, eşkä alınmadı, balaları uqıtılmadı. Krasnodardağı 13 yarım meñ törekneñ barı tik 4 meñenä genä Rusiä watandaşlığı birelde, qalğannarı Üzbäkstannan quyılğannan birle, yäğni 15 yıl däwamında bar qanuni xoquqlarınnan mäxrüm itelep yäşäde. Menä şularnıñ 84-e uzğan atnada, amerikan xökümäteneñ maxsus programması nigezendä Krasnodar belän xuşlaşıp Quşma Ştatlarnıñ Philadelphia qalasına kilde. Kiläse aylarda alar artınnan tağın 9-10 meñläp mäsxät törke bötenläygä Amerikağa küçäçäk dip kötelä. Alarnıñ Quşma Ştatlarğa kitü täqdimen nigä qabul itärgä buluın, mäsxät törekläre xoquqların yaqlawçı Watan törkeme wäkile Särwär Tedorov, Krasnodardağı millättäşläre xälen bar işek-täräzäläre bikle, etlär belän saqlanğan yabıq bülmädä yäşäwgä tiñläp, Quşma Ştatlar täqdime bezgä şunnan qotılu mömkinlegen birde, bezgä başqa yul qalmağan ide, bez balalarıbıznı, üzebezneñ kiläçäkne saqlap qalırğa telibez dip añlattı:
Audio, Särwär Tedorov
Amerikan programması fivral urtalarında başlanğan ide, ul Krasnodarda yäşägän, watandaşlığı bulmağan, yäisä watandaşsız zatqa öylängän här mäsxät törke öçen dä açıq. Monı Rusiä xakimiate da xuplap çıqtı, Mäskäw, töreklärneñ Amerikağa kitüe ildäge mäsxät problemasın tulısınça yabuğa, Krasnodardağı millätara qarşılıqlarnı beterügä kiteräçäk dip ömetlänä. Läkin şuña da qaramastan, Krasnodardağı cirle xakimiat kitärgä telägän mäsxät töreklärenä monıñ öçen qäğäzlär äzerläw eşendä törle kirtälär qora. Ölkädä millätara tatulıq urnaştırunı alğa sörgän cämäğät törkeme başlığı Vadim Karastılev, xakimiat süzdä töreklärgä härtörle yardäm wäğdä itsä dä, çınbarlıqta kirtälär genä qora, bu bigräk tä milek mäs''älälärenä, töreklärneñ kitär aldınnan yortların satuğa qarıy dip belderä.
Audio, Vadim Karastılev
İkençe dönya suğışı barışında quılğan başqa xalıqlardan ayırmalı bularaq, mäsxät törekläre Stalin ülgännän soñ da, soñraq ta räsmi töstä aqlanmadı. Quşma Ştatlarğa küçep kitkän oçraqta da alar moña ireşü köräşen tuqtatmayaçağın, ike tapqır quılğan xalıqnıñ xoquqların torğızırğa teläwen belderä.
Kärim Kamal


text:
Çärşämbe könne Bötendönya tatar kongressı binasında ber qızıqlı cıyılış buldı. Anda kongressnıñ Başqarma komitetı wäkilläre, uqıtuçılar, jurnalistlar qatnaştı. Belgänegezçä, Tatarstannıñ Däwlät Sovetında 24 dikaber könne respublika telläre turındağı qanunnıñ ütäleşen tikşerdelär. Älegä qädär bu söyläşü, anıñ näticäläre turında täfsille mäğlümat birüçe bulmadı, bu xaqta töple söyläşülär dä alıp barılmadı. Näq menä şuşı xäl «Älif» dip atalğan tatar tele dusları cämğiäte wäkillären cıyılıp söyläşergä etärde dä inde. Oçraşuda tatar teleneñ xäle, anı uqıtunıñ torışı turında söyläştelär, şulay uq cıyılışta tatar telen latin imlasına qaytaru mäs’äläse dä qaraldı. Söyläşüdä xökümät wäkilläre dä qatnaştı.
Gölnaz İlgizär, Qazan.


text:
"Human Rights Watch"nıñ yıllıq xisabı: anda Rusiä turında nilär äytelä?
Atnakiç, Human Rights Watch xoquq yaqlaw oyışmasınıñ yıllıq xisabı iğlan itelde. Anda 2006 yılda keşe xoquqları torışına näticä yasala. Bu xisapnı iglan itü Guantanomo totqın üzägenä berençe tottqınnar kilügä 5 yıl tulu köngä turı kilde. Xisaptna nindi illär turında süz bara, nindi oçraqlar kiterelä?
Bıyılğı xisapta, Quşma Ştatlarğa da zur iğtibar birelä. Amerika üzen keşe xoquqların yaqlawda äydäp baruçı il bularaq tanıta. Ämma keşe xoqqların yaqlawçı oyışma monıñ belän kileşep betmi, çönki Quşma Ştatlar tarafınnan ütkärelä torğan terrorğa qarşı säyäsät, Amerikağa ışanıçnı qatı qaqşattı, dielä xisapta. Misal itep oyışma Amerikanıñ Guantanamodağı totqın üzägen kiterä. Anda doşman suğışçıları itep atalıp çit il keşeläreneñ mäxkämäsez yabıp totıluı, keşe xoquqların yaqlawçılar öçen Washingtonnıñ xoquq yaqlaw ölkäsendä äydäp baruçı urınınnan kitä baruın kürsätä. Misal itep, xisapta soraw alunıñ alternativ yulları turında mäğlümat kiterelä. Küp bäxäslär tudırğan mäs''älälär arasında, totqınnarnı ozaq waqıtqa başı belän suğa batırp toru ısulı telgä alına. Human Rights Watsh oyışması andıy ısullarnı cäfalaw dip atıy.
İnde äytelgänçä, xisapta Rusiä dä telğä alına, aña törle yaqlap tänqit belderelä. Berençe urında jurnalist Anna Politkovskayanıñ üterüe tora. Bu üterü Rusiädäge keşe xoquqların yaqlawçılarnı da, çit ildäge xärkätlärne dä şok xälendä qaldırdı. Bu Rusiädäge keşe xoquarları ölkändäge xällärneñ naçarayuın kürsätüçe misal bulıp tora, dip äytelä xisapta.
Tönyaq Kavkazdağı xällär turında söylägändä, xoquq yaqlawçılarnıñ xisabında 2006 yılda, keşe urlawlarnıñ sanı az ğına kimüe bilgelänä. 1994 yılda urlanğan keşelärneñ sanı 5 meñläp bulsa, 2006 yılda ul 54-kä genä qalğan. 2006 yılda cäfalaw oçraqları artqan, alarnı xisapnı äzerläwçelär “qadırovçılar” törkeme belän bäyläp kürsätä.
Rusiä xakimiätläre Çeçnädä nizaq barğan waqıtta keşe xoquqların bozu oçraqları öçen cawaplılıqqa tartu eşlären oyıştırmadı. Üzlärendä yustitsia tarafınnan yaqlaw tapmağaç, yözelägän keşe, Yevropanıñ keşe xoquqları mäxkämäsenä möräcäğät itte, dielä Human Rights Watchnıñ yıllıq xisabında.
Keşe xoquqların yaqlaw ölkäsendä eşlägän xökümättän bäysez oyışmalar, cämäğät eşlekleläre, bäysez jurnalitstlar, administrativ häm xoquqi yaqtan qıyırsıtular belän oçraştı. 2006 yılda, keşe xoquqların yaqlawçılar öçen ülem qurqınıçı arttı, dielä xisapta.
Şulay uq, Human Rights Watsh,Vladimir Putinnıñ xökümättän bäysez oyışmalarnıñ eşen qatlawladıruçı yäki qısrıqlawçı qanunnı imzalawı telgä alına. Şuşı qanun nigezedenä, xakimiät wäkilläre mäxkämä qararı bulmıyıça da, teläsä qaysı waqıtta älege oyışmalardan dokumentların taläp itärgä yäki tikşerü belän kilä ala. Barlıq oyışmalar, xakimiätlärgä üz eş planın kürsätergä tieş buldı, yañadan terkälü uzarğa möcbür itelde. Üktäber urtasında bu qayber oyışmalarnı, dokumentları tikşerelgänçe atnalar buyına eşen tuqtatıp torırğa mäcbür itte.
Şulay uq älege xisapta Kondopodadaağı xällär kiterelä. Çit keşelärgä höcümnär Rusiäneñ başqa poçmaqlarında da bula, ämma Rusiä xoquq saqlawçıları alarnı ğädättä tärtipsezlek dip kenä bäyäli. Rusiä-Gruziä araları salqınayğan waqıtta, gruzinnanrıñ ezärleklänü oçraqları telgä alına, ildän quılu, bizneslarnı yabu, mäktäplärdän gruzin balaların ezlätü kebek gämällär kiterelä. Xisapta şulay uq, soldatlarnıñ imgänüenä kitergän armiädäge ezärlekläw dä iğtibardan çittä qalmıy.
Bikä Timerova


text: Tawış birü Prağa sarayında Çex Parlamentınıñ ike palatasınıñ urtaq utırışında ütte. Şuşı ay axırında wazifasınnan kitäçäk prezident Vaclav Havel urınına 4 nazmät däğwa itte. Ciñü öçen här palatada tawışlarnıñ yartısınnan kübrägen cıyarğa kiräk ide. Berençe yäşeren tawış birüdä namzätlärneñ berse dä citärlek tawış cıya almadı. İkençe turğa elekke premier-ministr Vaclav Klaus häm xäzerge Senat räise Petr Pithard çıqtı. Berse – tübän, ikençese – yuğarı palatada iñ küp tawış aldı. (Qalğan ike namzät – elekke Yustitsiä ministrı Jaroslav Bureş häm komunist Miroslav Krijinecky ide.) İkençe turda Vaclav Kalus belän Petr Pithard yarıştı, läkin, bu yulı da, berse dä citärlek tawış qazana almadı. Şulay itep, öçençe tur ütäçäk.


text:
Prezident G.Bush 4 yıl elekegä qarağanda zurıraq ayırma belän ikençe mäddätkä saylansa da ul qotıplaşqan il belän idarä itergä tieş bulaçaq.Bushnıñ köndäşe J.Kerry saylawlardan soñ, amerikannarnı berdämlekkä çaqırdı.Fiker beleşülär , G.Bushnıñ yañadan saylanuında anıñ basım yasağan traditsion qımmätlär şulayuq terrorğa qarata borçılunıñ da zur rol uynağanın kürsätte.
Bu märtäbä saylawlarda G.Bushnıñ ciñüçe buluı berniçä säğättän soñ bilgele buldı. Prezident köndäşe J.Kerrygä qarağanda 4 million çaması artıq tawış aldı häm Ohioda mäsälä ozın bäxäslär bulmıy xäl qılındı.Kampaniä waqıtnda Kerryneñ Bushqa Ğıraqta suğış alıp barasın dip yasağan höcümnäre, anı eçtä häm çittä bülüçe keşe dip taswirlawına qaramastan, ul yarıştan çiñüçe bulıp çıqtı. Ul ğına da tügel respublikannnar kongressta östenleklären nığıttı.G.Bush salım qanunnnarın reformalarğa , terrorğa qarşı köräşergä häm Ğıraq belän Äfganstanda nıq demokratiä urnaştırırğa wäğdä itte.Prezident, Kerryne yaqlawçılarnıñ ışanıçın alu öçen yasağan möräcäğätendä (audio)
Yaña möddät böten xalıqqa ireşü öçen yaña mömkinçelek bulıp tora. Bezne ber il , ber konstitutsiä häm ber kiläçäk bergä bäyle.Bez bergä bulsaq, bergäläp eşläsäk , Amerikanıñ böyeklegenä çiklär bulmayaçaq dip äytte
G.Bush 2000nçe yıl belän çağıştırğanda bu märtäbä zur ayırma belän ciñep çıqsa da tirän fiker ayırmalıqları 4 yıl elek Bushnıñ al Goreğa qarşı alıp barğan yarıştağı kebek ..
Ütkärelgän tikşerenülär Bushnıñ in küp aqlar häm awıl cirlärendä yäşäwçe din totuçı keşelär tarafınnan yaqlanuın açıp saldı. Kerryne isä başlıça azçılıqlar şähärdä yäşäwçe azıraq din belän şägellänüçe keşelär yaqlıy.Bu terror höcümnäre , 2 suğış häm ilneñ iminlege turındağı borçılularğa qaramastan näk 2000nçe yılnıñ qaytawazı bulıp tora. J.Kerry çärşämbedä ciñelüen tanıp tarafdarları aldında yasağan çığışında Bushqa zur ayırmalıqlarnıñ qurqınıçı turında söylägäneñ häm ilneñ berdämlekkä nıq moxtaç buluın äytte.(audio)
Bu könnärdä bez urtaq mäsälä öçen şiqäyät itmi , açu yäki näfrät beldermi bergäläp tırışırğa tieşbez.Amerikağa berdämlek häm tirän şäfqät kiräk dip äytte John Kerry .
Respublikannar bu saylawlarda ilbaşı urını belän bergä wäkillär palatası häm senatta kübräk urın aluğa ireştelär.Associated Press belderüenä kürä 120million keşe yäğni tawış birergä xoquqlı amerikannarnıñ 60%saylawlarğa qatnaştı , 1968nçe yıldan soñ in yuğarı prosent bulıp tora.Cato intitutı belgeçe Patrick Basham süzlärençä Bushnı konservativlar nıq yaqladı ayrıça ul terrorğa qarşı nığıraq toraçaqmım dip ışandırdı ,Basham (audio)
minemçä küp kenä saylawçılar öçen terror , ilneñ iminlege ähämiät üzägendä tordı.Alar Bushnıñ bu ölkädä alıp barğan säyäsät belän ällä ni qänäğät bulmasa da , eşne Kerrygä tapşırırğa kiçüdä atlarnı almaştırırğa qurıqtı dide
Ayrıça ütkärelgän fiker beleşülär amerikan saylawçıları öçen moral mäsälälärneñ terror , iqtisad qädär ähämiätle buluın kürsätte. Küpçelek Abort,geylarnıñ öyläneşüe kebek eşlärgä nıq qarşı.Texas Universitetı belgeçe Bruce Buchanan bu mäsälälälärneñ täsirenä ähämiät birelmäde di(audio)
sotsial mäsälälär amerikan saylawçısına, demokratlarnıñ üz mänfäğätlärenä qarşı dip qarağan yullar belän täsir itä. Amerika politikasın prezident däräcäsendä añlaw öçen bu fenomennı bez açıqlarğa tieş .
AQŞnıñ 11ştatında saylawçılar ğailä ir belän xatın qıznıñ öyläneşüennän tora digän konstitutsiä tözätmäsen yaqlap , geylarnıñ öyleneşüen tuqtattı.
färidä xämit


text:
Mädräsälär ürnägen onıtmıyq
Belem birüdä xalıqlar torğan sayın borınğı ğädätlärgä iğtibar birälär. Tübän Qama şähäreneñ munitsipal'' institut rektorı, pedagogiä fännäre doktorı Färit Yalalov şundıy fikerdä. Ul, Rusiädä, berençelärdän bulıp "Xalıqlar etnodidaktikası" digän proyekt äzerläde. UNESCO tarafınnan 1 yün - balalarnı Xalıqara yaqlaw köne dip tä iğlan itelgän. Balalarnıñ bügenge tormışları, kiläçäkläre belem belän bäyle. Monıñ öçen ütkännärgä äylänep qarawda zıyan itmi. Başqortstanda tuıp üskän professor Yalalov balalarğa belem birü ölkäsendäge ğilmi eşlären tarixi çığanaqlarğa nigezli. Anıñ äytüençä, härber xalıqnıñ balalarnı uqıtu ürnäge bulğan.Tatar balaları, mäsälän, elek -elektän mädräsälärdä uqığan. Biredä, belem birü tübän däräcädä bulğan digän fiker belän Färit äfände kileşmi. Ul mondıy misallar kiterde:
Tatar mädräsälärendä könçığış illärennän ürnäk alıp, sivilizatsiä yuğarılığın öyrängännär. Urta ğasırlarda mädräsädä 1 yılın uquçı balağa Tawirxan, yäğni xäref öyränüçe iseme birelgän, ä menä Sarıfxan ayırım kitaplar programmasın üzläşterüçe bulğan. Monda ber şäkertne dä mäcbürläp, österäp yörtmägännär, sälätle bulğannarı 1 basqıçtan ikençesenä küçkän. Uqıtu 10 basqıçtan torğan. İñ yuğarı basqıçta uquçı bala Cälälxan isemenä iä bula. Cälälxannar zamanına kürä ğilemle mulla bulıp çıqqannar.
F.Yalalov mondıy qaraşta : balanı uqıtuda berençe urında belem birü, annan soñ sälät, häm künekmälär bulsa, xäzer, belem birüneñ borınğı sisteması buyınça, balanıñ säläte berençel bulırğa tieş, ana - künekmä, annarı belem.
Ğafiulla Ğaziz, Çallı


text:
Yäşel Üzän şähärendä bulğan yanğında ber keşe häläk bulğan
Sişämbe könne kiçen Qazan yanında urnaşqan Yäşel Üzän şähärendä yanğın çıqqan digän xäbär kilde. Soñraq mäğlüm bulğan tögälräk xäbärlärdän menä närsälär açıqlandı. Yanğın Yäşel Üzänneñ Sergo isemendäge elekkege xärbi, ä xäzer küplärgä mäğlüm bulğan «Pozis» suıtqıçların çığaruçı şirqätneñ administrativ binasında çıqqan. Şuşı uq binada zavodnıñ general' direktorı kabinetı da urnaşqan ikän. Xäyer, direktor Radik Xasanovqa zıyan kilmägän, dilär. Bina ällä ni zur bulmasa da, ut sünderüçelär yanğın belän 3 säğät däwamında köräşkännär. Qızğanıçqa qarşı, bu faciğädä ber keşe häläk bulğan häm 23 keşe törle däräcädäge cäräxätlär alğan. Yanğın çığu säbäpläre älegä bilgele tügel.


text: Viena – Rusiäneñ Gruziädä alıp barğan çaralarına qarşı reaksiälärdän berse bularaq alğa sörelgän 2014 Soçi olimpia uyınnarın boykot itü taqdimenä Çexiadän yaqlaw kilde. Çexia tışqı eşlär ministrı Karel Schwazenberg Austrianıñ “Die Presse” gazetasına birgän äñgämäsendä: “minem uylawımça xärbi höcümdä küpläp keşelär üterelgän töbäkkä yaqınraq cirdä sport häm tınıç festivallär oyıştıru säyer ber fiker bulıp qalaçaq” dip äytte. Schwartzenbergneñ bu belderüe, AQŞ wäkile Allyson Schwatz häm Bill Shusternıñ bu ay başınlarında kongress aldına xalıqara olimpia şurasına sport çaraların oyıştıru öçen yaña şähär belgeläw taqdimen yullawınnan soñ yañgıradı.


text:
Rusiä häm Quşma Ştatlarnıñ iminlek ölkäsendäge yuğarı kiñäşçeläre aralarnı caylaw söyläşüläre ütkärä
Ber dä ser tügel, Rusiäneñ Könbatış belän, ayırım alğanda Quşma Ştatlar belän mönäsäbätläre soñğı aralarda şaqtıy suındı. Bu uñaydan iskä Vladimir Putinneñ küptän tügel genä Münxendä yasağan çığışı töşä. Mäskäw soñğı könnärdä Washingtonnıñ raketalardan saqlanu sistemasın kamilläşterü tırışlıqların, şul sistemanıñ qayber öleşlären Pol''şa häm Çexiägä urnaştırırğa teläwen dä kisken tänqitläp çıqqan ide. Ämma berük waqıtta ike aradağı boznı eretü tırışlıqları da yasala.
Şuña da qaramastan, İvanov ta, Hadley da Kremldä uzğan oçraşuda üzara kileşü tonın alğa sörde, xäbärçelär qarşına yılmayıp çıqqan Hadley üz ileneñ Rusiä belän qarşılıqların beterü öçen aralaşırğa riza buluın äytte.
İgor İvanov ta üz yağınnan Mäskäwneñ Washington belän kileşä almağan ölkälärdäge bäxäsle mäs''älälärne çitkä quyarğa äzer toruın belderde. Bu uñaydan Rusiäneñ İminlek şurası sekretare, amerikan kongressmenı Tom Lantosnıñ, Quşma Ştatlarda äle 1974-nçe yılda qabul itelgän häm Rusiä belän säwdä qoruğa kirtälär quyğan Jackson-Vanik östämäsen köçtän çığaruğa öndäwen xuplap çıqtı. Amerikan citäkçelegeneñ inde küpme wäğdä itep tä, moña haman da ireşä almawı Mäskäwneñ açuın çığarıp kilde. Lantos bu xaqtağı belderüen atna başında, şulay uq Mäskäwgä kilgäç yasağan ide.
Ämma İvanov berük waqıtta, ikeyaqlı mönäsäbätlär ber dä "bolıtsız" tügel digän fiker dä äytte. Anıñ Hadley belän uzğan söyläşüläre üzägendä terrorğa qarşı köräştäge xezmättäşlek, atom qoraları ölkäsendäge xällär, şul qorallarnı cäyeldermäw mäs''äläläre torır dip farazlanğan ide. Oçraşu yabıq işeklär artında ütte.
Mäskäwdän tış Brüssel häm Berlingä dä baraçaq Hadley kiçen Rusiä prezidentı Vladimir Putin belän dä küreşä.
Mäskäwneñ Quşma Ştatlar belän araları bigräk tä, Washington uzğan ayda raketalardan saqlanu çeltäreneñ qayber öleşlären Pol''şa häm Çexiädä urnaştırırğa teläwen iğlan itkäç bozılıp kitte. Rusiä monı üzenä qarşı yünältelgän ber ğämäl itep kürä, amerikannar dönyada urnaşqan qüwät bizmänen boza, dip zarlana.
Şunıñ sürätendä Vladimir Putin fivral''neñ 10-ında, Münxenda uzğan iminlek kiñäşmäsendä Quşma Ştatlarğa qarşı älegä kürelmägän tänqit belän çıqtı. Ul Washingtonnı, üz telägänenä ireşü maqsatında berni belän dä çiklänmägän xärbi köç qullanuda ğäyepläde. Amerikanıñ şuşı säyäsäte isä başqa xalıqlarnı üzlärendä atom qoralı buldıruğa etärä, dip isäpli Rusiä prezidentı.
Quşma Ştatlarnıñ däwlät sekretare urınbasarı Nicholas Burns isä Putinneñ bu belderüen "bigräk tä ziräk bulmağan" ber çığış dip atadı.
Kärim Kamal


text:
Emil Pain: Bügen Rusiä üz eçendäge imperiägä äylände
Rusiäneñ etnosäyäsi häm töbäklären öyränü institutı general' direktorı Emil Pain Qazan universitetı studentları belän oçraşuında Rusiädä yaña imperiä tözü başlandı häm ul üzeneñ eçtälege belän rasistik imperiä tösmerlären aldı dip belderde. Açıq säyäsät mäktäbe çaqıruı buyınça Qazanğa kilgän, Boris Yelsinnıñ elekkege kiñäşçese Pain äfände , Rusiä mondıy yünäleştä barsa, 4-5 yıldan zur krizisqa oçrayaçaq häm tarqalu ixtimalı bar digän farazların da citkerde.
Emil Pain Qazan universitetında bulğan oçraşudan soñ, Azatlıq xäbärçese sorawlarına cawap birde
E.P. İmperiäneñ ber tögäl añlatması yuq, monı xäzer üsep bara torğan fän bulğan imperiologiä belgeçläre dä tanıy. Läkin ber añlatma bar, moderinizatsiäläw teoriäse dip atala. Ul, däwlät ul bötenese, ä keşelär däşmi torğan buysınuçılar digän fikerdän, millätkä taba borılış. Yäğni, millätlär suverenitetı tä'min itelgän cämğiätkä taba borılış. Läkin, bügen Rusiädä wäzğıät şundıy, ul ülep bara torğan imperiä bularaq alğa bara. Ul üzeneñ ekspansiäsen çit däwlätlärgä yasıy almıy. Ä üz eçenä biklänep sulıy almıy torğan xälgä citte. Bu xäl bigräk tä, BDB illärendä öç inqilab bulğannan soñ açıq kürenä başladı. Monı Rusiä prezidentı da tanıdı. Bügen Rusiä üz eçendäge imperiägä äylände. Üzeneñ isän qaluı öçen köräşä. İmperiä digändä, min milli töbäklärneñ küplegendä problema kürmim. Ä problem, şuşı milli töbäklärneñ köçläp Rusiä basımı astında yäşäwne äytäm. Häm bu ilne vertikal’läşterep kenä saqlap qalıp bulmıy. Çönki, töbäklär üzäk aşa ğına idärä itelälär ikän, üzäk yomşarğan waqıtta, bu il tarqalaçaq. Ä üzäk irtäme-soñmı yomşara. Çönki ul üzenä bik küp funksiälär ala, ul funksiälär belän idärä itälmi. Bigräktä cirneñ sigezdän ber öleşen täşkil itkän territoriädäR.C. Läkin, Rusiä imperiä häm şul xäldä üsüe ozaq bulalmıy digän sezneñ farazlarığız buluına qaramastan, bügen Rusiä näq menä imperiäçel fikerläw, imperiäçel säyäsät alıp baruın däwam itä tügelme soñ?E.P. Bu älegä şulay bara, çönki wäzğıät mömkinlek birä. Älegä neft dollarları yañğırı tamıp torğanda, xalıq yäşärgä awır, läkin tüzärlek digändä, aqıllı patşa azınğan boyarlarnıñ kirägen biräçäk äle digän ömet bulğanda Rusiä imperiä bularaq üsüen däwam itäçäk. Läkin bu xäl tögäl ber waqıt qısalarında ğına däwam itä ala. Öç-dürt, biş yıl bulala şundıy xäl. Altı yıl şulay däwam itüenä ışanıp bulmıy. Däwlät aqıllı, yaxşı patşağa ğına ışanıp yäşi almıy. Bu ışanıç betäçäk. Bigräk tä, patşa Kursk, Beslan, Çeçnya kebek mä’sälälärne xäl itälmägän oçraqta. Xakimiät vertikale tözelgändä kebek, läkin ul vertikal’lek üzenä yöklängän ber genä wazifanı da xäl itälmäde. Korrupsiä arta bara, tormış däräcäse töşä, xakimiätne tıñlaw betä bara. Bu yassılıqta qarağanda, wäzğıät şomlandırırlıq. Şomlandırırlıq xäl, çönki äle töbäklärdä dä, üzäktä dä al’ternativ üseş programmasın täqdim itkän köçlär ölgerep citmäde.R.C. Läkin, şuña qaramastan, sez, 4-5 yıldan bu xakimiät krizisqa oçrar digän farazlar biräsezE.P. Min bik ömetlänäm, bernärsä dä cimerelmäs dip. Minem öçen räximsez rusça baş kütärüdän dä qurqınıç äyber yuq. Läkin, Rusiädä tınıç bärxet, äflisun inqilabı bulmas şul. Ä qarasu-qızıl inqilab buluı mömkin. Bigräk tä, soraştırularğa qarağanda, Rusiädä 17 million keşe Rusiä urıslar öçen digän öndämäne yaqlap çığarğa äzer. Mondıy şartlarda, inqilab yasap, üzgäreşlär kötärgä kiräkmi. Min uylıym, üzgärtep qorular kiräk. Rusiä xäzer kiçergän wäzğıätne uzğan illär bar. Şundıylarnıñ misalı bulıp İtaliä tora ala. Anda 50 yıllardağı krizis bügenge Rusiäne xäterlätä. Şuña karamastan, bügenge köndä bu il, Awrupa berlegendä berençelektä bara. Mondıy, yaña törle kütäreleş, keşelärdä üz-üzen saqlaw xise barlıqqa kilgändä bulaçaqEmil Pain bu xisne barlıqqa kilgän törle ictimaği xäräkätlär buldıra dip sanıy.
Yelsinnıñ elekkege kiñäşçese, säyäsät fännäre doktorı Emil Pain süzlärenä qarağanda, Tatarstan bügen demokratiä tayanıçı buludan tuqtadı. Çönki, Rusiädäge barğan üzgäreşlär, ayırım töbäkneñ demokratik üseşenä mömkinlek birmi. Läkin, kiläçäktä, Tatarstan kebek milli respublikalar ilneñ demokratik häm federalistik üseşendä töp rol'ne uynayaçaqlar di ul.
Räfis Cämdixan