text:
Statistik sannarga kürä ütkän yılda eş tabalmagan ber millon keşe bötenläy ömetsezlekkä sabışıp, öylärennän çığıp eş ezlämäs däräcägä citkän. Şuşı räsmi sannarğa kürä, Törkiäneñ xalıq sanı 69 milion, şunıñ 49 millionı 15 yäştän yugarı. Nibarı 20 million 100 meñ keşe genä eşli. Räsmi sannarga kürä 11,3 % yaki 2,5 million keşe eşsez. Bu sannar Törkiädä nindi dä bulsa xezmät kürä alaçaqlarnıñ 40 %–ınıñ gına ber eşkä iä buluwı kürenä. Tögälräk analiz yasasaq 15 yäştän yuğarı 49 million eşli alırlıq köçtä iä bulırğa tieş. Tabiği bu sannan pänsiädäge 7-8 millonnı töşersäk 41-42 million qala. 11,5 million xatın-qız öydä utıra. Yä irläre alarnı eşlärgä quşmıy, yä isä üzläre öydä utırunı qulayraq tabalar. Dimäk Törkiädä 30 million eşli alırğa tiyeş, ä räsmi statistiklar 20 million gına keşe eşli dip täsdiqli, şuña kürä, 2,5 million tügel, ä 10 million , 11,5 % tügel, iñ kimendä 30 % eşsez bar digän süz. Räsmi statistiklar nigä mondıy xatalı sannar birälär, çönki alar Eş häm eş Tabu Oyışmasına terkälgännärne genä isäpkä alalar. Ägärdä beräw min eş ezlim dip bu oyışmaga terkälmäsä, kemneñ eşsez buluwın bilgeläp bulmıy. Eşsezlek ölkäsendä iñ küzgä bärelgän fakt yäşlärneñ 21% –nıñ eşsez buluwı. Bu protsent yuğarı belemlelärdä tağı da zurıraq. Törkiädä räsmi sannarga ışanu ber problemaga äwreldä. Yuğarı Saylaw Oyışması da bu atnada 5 million saylawçı terkälmägän dip belderde.
Törkiä Statistik Oyışması belän Yuğarı Saylaw Oyışmasınıñ watandaşlar sanı turındağı mäğlümätläre ber berenä turı kimli. Watandaş däwlät oyışmaları arasındağı täñgälsezlektän, xaлimiätneñ çınbarlıq turında tögäl mäglümät birmäwennän başı äylänä. Soñgı eşsezlek turındağı statistikalar da ekonomik krizis farazları da citdi räweştä örkäte.
Östäwenä bu atnada döge bäyäseneñ soñgı öç ayda 130 protsent artuwınıñ iğlan itelüwe qıtlıq qurquwın tağın da üstergäç, igençelek häm awıl eşläre ministere Mehdi Eken, “döge bäyäläreneñ kütärlüwe öçen spekulantlar cawaplı, ber niçä kön pılav aşamasağız bäyälär töşär” kebek balalar ğına ışanaçaq argument belän bu tıñgısızlıqnı yomşartırga mataştı. Törkiäneñ üzendä yılına 400 meñ tonna döge citeşterelä, ä 550 meñ tona sarıf itelä ikän. Dimäk 150 meñ tonnası çit illärdän satıp alına. Şuşı illärdän bere dä Misır, ä Misırda üzendä qıtlıq qurqınıçı xasıyl bulğaç döge eksportın tuqtatqan. Tabigi bu çınbarlıqnı şulay añlatmagaç xalıqta tıñgızıslıq üste. Mäglüm xökümätlär hämmä närsä alda göl dip añlatırga yaratalar. İnde xakimiättäge AK partiäne Konstitutsiä Mäxkämäse yapmasa da, ekonomik krizis hiçşiksez xakimiättän yıraqlaştıraçaq.


c: text/html

text:
İşğal etilgen Qırımda topraq damartılarınıñ berilmesi aqqında yañı qayd bazası taqdim etildi.
Bunı Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildire.
Qırım «baş naziriniñ muavini» Ruslan Balbek dedi ki, yañı baza qabarcılıqtan qurtulmağa ve ükümet ve yerli idare organları arasında semereli bağ tizmege yardım etecek.
«Narazılıq meydanlarına ketmege mecbur olğan insanlar olarnıñ sayesinde para qazanğan samozahvatlarnıñ şorbacıları ya da yerli idare organlarınıñ bazı vekillerinden zarar kördiler. Birisini cedvelge ala ediler, ekincisini ise alıp taşlay ediler», – dedi memur.
Cedvelni azırlağan adamlarnıñ aytqanına köre, Rusiye Federatsiyasınıñ talaplarına köre bu reyestrge kiriş yasaq etile. Esas vazifeler – malümatnı saqlamaq ve işlemektir.
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov dedi ki, işğal etilgen Qırımnıñ zapt etilgen topraqlarınıñ çoqusı kelecek seneniñ başında yıqtırılacaq.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Avgust 4-te belgisiz şahıslar sürip kirmege tırışqan Aqmescitteki adliyeciler ofisinde eki yardımcı qız buluna, olar içinden qapatıldılar ve belli olmağanlarnıñ içine kirmelerine yol bermemege tırışa. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa bu ofiste çalışqan adliyeci Emil Kurbedinov bildirdi.
Bu vaqianı o öz zenaat faaliyetinen bağlay.
«Ofiske kirmege tırışqan insanlar özüni basqıncı olaraq alıp bara, qapını ayaqnen ura, özüni tanıtmay, iç vesiqalarnı taqdim etmey. Böyle israrlıqnı zenaat faaliyetimnen bağlayım. Odada adliyeci dosyeleri ve içinde adliyeci sırı olğan malümat bar», – dep ayttı Kurbedinov, o şimdiki vaqıtta Rostov-na-Donu şeerinde mahkemede buluna.
Onıñ sözlerine binaen, ofiste bulunğan yardımcılar üç kişini kördi, qızlar politsiyağa daa muracaat etmedi, çünki bu, adliyecilerniñ fikrince, vaziyetni kerginleştire bile.
Bundan evel tahmin etti ki, avgust 4-te o zenaatdaşlarınen beraber çalışqan Aqmescitteki ofiske sürip kirmege tırışqan insanlar, uquq qoruyıcı organlarınıñ temsilcileri ola.
Kurbedinovnıñ bildirgen malümatı boyunca Qırımda uquq qoruyıcı organlarınıñ resmiy izaatları yoq.
Rostov-na-Donu şeerinde «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanında qabaatlanğan dört Qırım musulmanı mahküm etile. Olarnıñ imayecileri Emil Kurbedinov ve Edem Semedlâyev ola.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
İşğal etilgen Qırımda Kremlniñ nezaretinde çalışqan Yuqarı mahkemede «Çiygoz davasınıñ» çerçivesinde nevbetteki toplaşuvınıñ birinci qısımında imaye tarafınıñ şaatı, faaliyetçi Nariman Celâlnı sorğulamağa devam ettiler. Bunı tenefüste Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov bildirdi.
Advokay dey ki:«O (Nariman Celâl – QA) fevral 26 künü yüz bergen adise aqqında ifadelerini berdi, Ahtem Çiygoz çoqusu vaqıt oña yaqın yerde olğanını, Ahtem Çiygoz qanunsız areketler, çağıruv yapğanını, emir ve vazifeler bermegenini ayttı».
Polozovnıñ sözlerine köre, prokuror ve mahkemeciler şaattan Qırımtatar Milliy Meclisniñ nizamı ve maileviy meselelerinen meraqlana ediler. Sorğu bitken soñ prokuror, Ahtem Çiygoz içün apis müddetini daa 3 ayğa uzatmağa rica etti, albu ki onıñ apiste bulunacaq müddeti 2 aftadan soñ bitmeli.
«İmaye tarafı işbu muracaatqa qarşı deliler azırlamaq içün vaqıt kerek olğanını bildirdi. Ve mahkeme vaqıt berdi. Öyleden soñ apis müddetini uzatılmaq muracaatı baqılmağa devam etcek», – dep qoştı Polozov.
Öyleden soñ mahkeme imaye tarafınıñ daa bir şaatını sorğulamaq kerek.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, şu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi iyül 20-de qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Qırım ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresinde (QMDİ) Rusiyege boysunğan Qırım uquq qoruyıcı organları Molodöjnoye köy camisi ziyaretçileriniñ vesiqalarını teşkergenlerini tasdıqladılar. Şimdiki vaqıtta QMDİ temsilcileri «yüz bergen vaqia boyunca meseleni baqıp çıqalar» ve «bu mesele boyunca resmiy beyanatnı» azırlaylar. Bunı Qırım.Aqiqatqa idareniñ matbuat hızmetinde bildirdiler.
«Uquq qoruyıcı organları öz areketlerini Muftiyatnen uyğunlaştırmay, olar plan boyunca teşkerüvlerge ketseler, bizni haberdar etmeyler», – dep qoştılar idareniñ matbuat hızmetinde.
Mayıs 6-da cuma namazından soñ Molodöjnoye köy camisinde 50-den ziyade silâlı insan musulmanlarnı yaqaladı.
Yüz bergen vaqia boyunca Qırımnıñ rusiyeli uquq qoruyıcı müessiseleriniñ resmiy izaatları yoq.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qırımtatarlarnıñ evlerinde, camilerde pek çoq tintüvler keçirilip başladı, bunı Meclis ve uquq qoruyıcılar qayd ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiyeniñ Vladivostok şeerinde çoq daireli evde gece yanğın çıqtı, dep bildire yanvarniñ 1-nde Radio Svoboda rus bürosınıñ «Sibir.Realii» leyhası.
Ev sakini – Navalnıy ştabınıñ koordinatorı Vladimir Dubovskiyniñ aytqanına köre, ateş beş daireni sarıp aldı.
«Episini söndürdik, bir daire qaldı. Azbardaki seslerden añlaşılğanına köre, qoranta yandı», – dep bildire sakin.
Yanğın söndüricileri dördünci qatta damna urğan qadınnı pencereden tahliye etmege tırışa. Evde elektrikler kesildi. Ev sakinleri tahliye etilmedi, amma politsiya istegenlerni ozğara.
«Evden çıqqanlarnı Keri qaytarmaylar», – dep bildirdi Dubovskiy.
Fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ regional idaresi «Sibir.Realii» mühbirine adiseni izaatlamadı ve matbuat hızmetine iş vaqtında muracaat etmege tevsiye etti.


text:
Sveta gece de, kündüz de kelmege başladı. Cedvelni bozıp, keç qala, amma eki saatten ziyade oturmay. Öyle bir qaş çatqan ki, buzdolabı bile onıñnen iş tutmaq istemey, aqşam üstü generator kelecegini bilip, oña daa çoq inana. Çamaşır maşinası bir kün Svetanen çamaşır yuvmağa istedi, amma o eñ müim daqqada qaçıp ketken soñ, ekinci kere çamaşırnı elde çayqamağa ve sıqmağa mecbur oldıq. Suvnı maşinadan tökmek içün Svetanı tekrar beklemek kerek.
…Uzaqtan soylarımız keldi. Elektrikler kesilmese edi, daa uzun zaman devamında körüşmez edik, dep küldik. Sveta da cedvel boyunca keldi. Büyükler qonuştı ve haberlerni baqtı, gençler ise İnternetke kirip yetiştirdiler. Tuvğanlarımız köylerinde qamaçavğa qarşı petitsiyanı imzalamağa teklif etilgenini ayttılar. Kimse imzalamay! Vatnikler acımağa rica etken ediler – bizimkiler de başta tüşünmek kerek olğanını ayttılar.
Toplu yaşanğan qasabada oturğan tanışlarımız qamaçavğa açuvlandılar (qorantanıñ küçük balası bar). Olarğa Balbesniñ (ahmaqnıñ) petitsiyasını imzalamağa teklif ettik. Canları ağırdı: «Bizni ne sayasıñız»? Ve generatornı satın aldılar.
...Keçenlerde Sveta İnternetsiz keldi. Provayderge qavğa yetmek içün telefon ettik – bir ay içün para beremiz, amma künde eki saat bile qullanıp olamayıq. Mütehassıs ketken eken. Qaytsa, problemleriñizni baqar, dediler. Mütehassısıñız kelgence, Sveta keter! Telefonda laf etkenimiz qız pek açuvlandı, donatmalar sıq-sıq elektrik kesilmesine dayanamay dep.#Qırımbizimamma
…Bala bağçaları eki aftadan berli çalışmay, bu sebepten bazı ana-babalar balalarını işke almağa mecburlar (anda da Sveta olmasa, evge kete bileler). 4 yaşında balanı ofiske ketirdiler. Ağa ve tatalar oynap otura:
– Güzel bir oğlançıq, adıñ ne, qaç yaşındasıñ, qayda yaşaysıñ...
– Ukrainada...
Ofiste Rusiyeden kelgen bir qaç kişi çalışa. Er kes susıp otura. Bala kerçekni ayta, deyler de.
...Bazarertesi künü sabadan üylege qadar Aqmescitniñ merkezinde (Kirov caddesi, Puşkin ve Karl Marks soqaqları) ışıq yoq edi. Adalet yeñdi! Sveta, kimsege ketme!
Elzara Beşuyli, bloger, qırımlı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışlarını aks ettirmemesi mümkün


text:
Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ spiker muavini Yefim Fiks, parlamegt iş gruppası FSBge ve Rusiye Tahqiqat komitetine muracaatta bulunıp, 12 Ukraina vatandaşına qarşı Qırım «qamaçavı», hususan «suv qamaçavı» sebebinden cinaiy dava açmalarını rica etti, dep bildirdi. Bu aqta o, cumaaqşamı künü iş gruppasınıñ toplaşuvında ayttı, dep haber ete TASS.
«Protsessual teşkerüv keçirip, vatandaşlar Sençenko Andrey Vladilenoviç, Cemilev Mustafa, Çubarov Refat Abdurahmanoviç, Babin Boris Vladimiroviç, Poroşenko Petr Alekseyeviç, İslâmov Lenur Edemoviç, Staşuk Vasiliy Andreyeviç, Lutsenko İgor Viktoroviç, Porosük Vladimir Zinovyeviç, Putilov Andrey Stanislavoviç, Vorobyev Aleksandr Stepanoviç, Kravçuk Leonid Makaroviçke qarşı cinaiy dava açmağa rica etemiz», – dep bildire Fiksniñ aytqanlarını agentlik.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Qırım akimiyeti Şimaliy-Qırım kanalı qapatılğan soñ «yarımadağa suv qamaçavı neticesinde ketirilgen zarar sebebinden» Ukrainağa qarşı dava açtırmağa azırlana. Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ reisi Vladimir Konstantinov halqara qurulışlarğa muracaat etmezden evel Rusiye mahkemelerine dava berilecek, dep bildirdi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bu malümatnı izaatladı:
«Aydutlar cezasız çoq qalmamalı… Yoqsa başını coyalar. Ev, topraq, mülkimizni küçnen zapt etip tutqan, qırımtatar halqını ve etnik ukrainlerni taqip etken Rusiye işğalcileri ve olarnıñ hızmetçileri şimdi bizden «para, suv ve elektrik energiyasını» istey».
Daa soñra Kreml kontrolindeki Qırım parlamentiniñ reis muavini Yefim Fiks yarımadanıñ «suv qamaçavınen» bağlı davalar üç Ukraina vatandaşına qarşı olacaq, dep ayttı. Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ fikirince, bu insanlar Şimaliy-Qırım kanalını qapatmağa qarar alğan edi – Andrey Sençenko, o vaqıt Ukraina prezidenti memuriyetiniñ yolbaşçı muavini vazifelerini eda etken edi, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev.
Andrey Sençenko Qırım akimiyetiniñ bu beyanatını «can çekişüvi» dep adlandırdı. Ukraina reintegratsiya nazirligi Qırım akimiyetiniñ suv içün mahkemeleşmek istegini «külünçli» dep adlandırdı.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Azatlıq Radiosına intervyü berip, Dnipro suvı Qırımğa ancaq yarımada işğali bitken soñ berilecek, dep aytqan edi.
Ukrainanıñ BM monitoring missiyası Qırım yarımadasınıñ işğali sebebinden «Rusiye Qırımda insanlarnıñ suv teminatından mesüliyetli ola», dep israr ete.
Qırımnıñ suv teminlevi
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Bunı AFP agentligi bildire.
«AB Rusiyege kösterilgen basımnı devam etmeli. Biz cezalarnıñ arttırması üzerinde iş köremiz», – dep bildirdiler Brüsselde.
Yañı cezalar ilk evelâ Qırım işğalinde mesülietli olğan şahıslarğa ait olacaq. Hususan, cezalar OBSE arbiy nezaretçileriniñ areketlerine keder etkenlerge tiyecek, bundan da ğayrı, Rusiyeniñ Qırım işğalinden kârnı körgen şirketlerniñ malı blok etile bilecek.
AB memleket azalarınıñ çetel işler nazirliginiñ yolbaşçıları Rusiyege Qırımnıñ qoşuluvı boyunca uquq aqibetleri üzerinde çalışa.
AFP agentliginiñ malümatına köre, AB memleketleri Rusiye pasportlarını elde etken qırımlılarnı Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşları olıp tanımağa aşıqmay, çünki böyleliknen Qırım Rusiye territoriyası olıp sayılacaqtır.
Neşirniñ yazğanı kibi, böyle alda Qırım sakinlerine AB memleketlerine vizalarnı almağa qıyın olur. Bundan da ğayrı, Qırım mahsulatına Ukraina içün kirsetilgen gümrük imtiyazları da tarqatılmamalı.


text:
Aqmescitniñ merkeziy Kebir camisinde birinci iftar keçti.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi tarafından azırlanılğan iftarğa bir 150 insan toplandı.
Tedbirniñ başlanuvından evel oraza tutqan qadın ve erkekler namazlarını qıldı, mında Qırım musulmanlarınıñ müftisi Emirali Ablayev de bulunğan edi.
İftarğa kelgenlerni teşkilâtçılar arap hurması, muz, şurpa, pilâv ve sıcaq içimlikler ile sıyladılar. Erkek ve qadınlar çadırlarda ayrı-ayrı otura edi. Bazıları ufaq balaları ile keldi.
Bedava iftarlar Qırımnıñ diger camilerinde de keçirilecektir. Olar ay devamında keçecek.
Hatırlatamız, muqaddes Ramadan ayı bu sene iyün 18 künü başlandı ve iyül 16-na qadar devam etecektir. Ramadan muqaddes ayı devamında musulmanlar oraza tutmalı, yani kündüz aş ve suvdan vazgeçmeli. Orazadan ağırayaqlı ve emizdirgen qadınlar, yedi yaşqa yetmegen balalar, hasta ve qart insanlar, seyahatçılar boşatıla.


text:
Ukrainanıñ yañı ükümetiniñ işğal etilgen territoriyalar boyunca nazir Vadim Çernış Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ Ukraina nezaretine arbiy yolnen qaytarılmasını mantıqsız saya.
Bu aqta o Gromadske içün bergen intervyusında bildirdi.
«Sizge aytayım ki, elbet, arbiy taraf aqqında, fikirimce, iç laf olmaması kerek, ve bellesem, bu mantıqlı ve añlayışlıdır. Bu kibi aqiqaten ekinci yerde bulunğan arbiy maşina ile küreşmek zordır, Qırım aqiqaten pek küçlü arbiy bazasına çevirildi», – dep ayttı o.
«Mencesine, asılında, em Donbas, em de Qırım boyunca santıraç oynamaq kerektir, «atlı asker ücümlerini» tüşünmemek kerek. Bu pek adiy bir yoldır – qıyın meselelerge tek bir cevapnı bilmek: açıq ücüm etmek», – qoştı o.
Onıñ qayq etkenine köre, duşmanğa yardım etmemek içün, Qırımnıñ qaytarılması boyunca kerçek planını ilân etmek kerekmey.
Ukraina nazirler kabineti aprel 20-de keçirilgen toplaşuvda Vaqtınca işğal etilgen topraqlar ve memleket içinde köçip kelgenlerniñ meseleleri boyunca Nazirlikni qurmağa qarar aldı. Vadim Çernış nazirlikniñ yolbaşçısı vazifesine tayinlendi. Bundan evel o, Donbassnıñ ğayrıdan tiklenilmesi meseleleri boyunca Devlet agentliginiñ yolbaşçısı edi.
Evel Ukraina nazirler kabinetı yanında teşkil etilgen Qırım ve Aqyar meseleleri boyunca Devlet hızmeti bu nazirlikniñ terkibine kirecektir.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımdan reeissör, sabıq siyasiy mabüs Oleg Sentsov Avropa kino akademiyasınıñ azası oldı. Bu aqta o Facebook saifesinde haber etti.
"Maña eki kere bu teşkilâtnıñ azası olmağa teklif ettiler: birinci kere daa tevqifli olğanımda, ekinci kere azat etilgenimden soñ. Özümni buña lâyıq körmegenim içün red ete edim, yalıñız kiçik bir filmim bar edi. Venetsiyada ekinci filmim taqdim etilgen soñ men siyasiy mabüs kibi degil, rejissör kibi meşur oldım ve bu kino akademiyanıñ sıralarını qoşlumağa razı oldım", - dep yazdı Sentsov.
Venetsian film festivalinde üç ukrain filmi taqdim etilecek. Olarnıñ arasında: Qırımlı ukrain rejissörı, sabıq siyasiy mabüs Oleg Sentsovnıñ «Nosorog» filmi. Bunıñ aqqında malümat festivalniñ saytında bar.
"Nosorog" filminiñ taqdisi aqqında Sentsov Qırım.Aqiqatqa bildirgen edi.
Hatırlatamız, Sentsovnıñ "Nosorog" filmi EURIMAGES fondu tarafından 270 biñ maliyeviy yardım aldı.


text:
İşğal etilgen Qırımdan tahminen 20 biñ insan çıqtı, olardan 8 biñ – qırımtatarları.
Bunı YES konferentsiyası devamında Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi, dep haber ete Ukrainskaya pravda.
Onıñ sözlerine köre, çıqqan insanlar aqqında tam bir malümat şimdi yoqtır.
«Qırımdan 17-20 biñ çeşit millet vekili çıqqanı aqqında ayta bilemiz, olardan 7-8 biñ qırımtatarlardır», – dedi Çubarov.
O şunı da bildirdi ki, qırımtatarlar Qırımğa qaytmağa niyetindeler ve bunı amelge keçirmek içün akimiyetten malüm bir qararlarnı bekleyler.
«Men bugün Lvovdan qayttım, mında Qırımdan çıqqan qırımtatar ve rus toplulıqları bardır. Biz olarnıñ esas meseleleriniñ çezüv yollarını tüşündik, amma olar episi Qırımğa qaytmağa niyet eteler. Şunıñ içün malüm qararlarnı beklemekteler», – dedi o.
Evel Çubarov qayd etti ki, Qırım işğaliniñ esas sebeplerinden biri – yerli akimiyet vekâletleriniñ küçsüzligi.


text:
Aqmescit – Mart ayında meydanğa ketirilgen «Qırım birligi» teşkilâtı bütün qırımtatar cemaat teşkilâtlarını birleştirecek ola. Belli bir yeñişlerge endi irişti. Böyleliknen, «Namus» ve «Milli firka»nı «qoştı». Em de, Rusiye yaqlı olğanı aqqında defalarca beyan etkenlerine baqmadan, ekinci taraftan cevap alıp olamadı.
Keçenlerde Aqmescitte ötkerilgen matbuat-konferentsiyasında üç cemaat teşkilâtı - «Namus», «Qırım birligi» ve «Milli firka» birleşip, akimiyet ile işbirlik quracaqlarını bildirdiler.
«Namus» qırımtatar aqsaqalları teşkilâtınıñ idare reisi Temur Çelebiyev işbirlikniñ kerekliginde emin. «Bizim fikirimizce, dialog qurmaq kerek, iştirak etmek kerek, halqnıñ meselelerni bu kibi insanlarnıñ yardımınen çezmek kerek», - dedi o.
«Milli Firka» teşkilâtı reisi Enver Ümerovnıñ bildirgenne köre, qırımtatarlar arasında akimiyette vazife almaq içün lâyıq adamlar bar.
«Zanımızca, qırımtatarlar arasında aliy tasilli, itibarlı, tecribeli, cemiyet ögünde turğan meselelerni doğru çezgen adamlar çoq», - dedi o.
«Qırım birligi» regional cemaat teşkilâtınıñ reberi Seytumer Nimetullayev, mart ayında Rusiye prezidentinen körüşüvinden qalğan teessuratlarnen paylaştı. «Anda olarğa aytıldı: qırımtatarlar birleşiñiz, barışıq ve dostluq içinde yaşamamıznı ister iseñiz, Rusiye Federatsiyası sizlerge eyi yaşamaq içün er şey yapar».
«Yedinaya Rossiya» saylav cedveli tizilgende añlaşmalar bozuldı
«Qırım birligi» saylav ştabınıñ reberi Reşat Kenja Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, teşkilâtnıñ saylav cedvelleri em, çoqmandatlı, em majoritar bölükleri boyunca bütün akimiyet organlarına azır.
Aynı zamanda, ayırı qırımtatarlarnıñ «Yedinaya Rossiya» saylav cedvellerinde peyda olğanından çorlandı.
«Üç qırımtatarı bilmem kimni temsil eteler. Remzi İlyasov – Meclis ya da Meclisni degil...Kim olarnı namzet olıp kösterdi? «Yedinaya Rossiya» saylav cedvelini nasıl etip ettiler, çünki evelden beraber iştirak etecegimiz aqqında söylengen edi. Olar, cedvelni tertip etkende, bizni körmemezlikke urdılar. Şimdi bunı al etecekmiz…», - dedi o.
Halqnıñ añında satqınlar qala, - Ahtem Çiygoz
Meclis reisi muavini Ahtem Çiygoz Qırım.Aqiqatqa vaziyetni izaatladı. «Olarnıñ akimiyetke yaltaqlanıp barğanları, netice ketirmeycegi belli edi», - dedi o.
«Yedinaya Rossiya» saylav cedvelinde bir qaç qırımtatar soy adı peyda olacağını tahmin ete edim. Faqat, evelden eñ azı 15 olacağını ayta ediler. Amma, bu imkânsız olğanı birden añlaşıla edi», - qayd etti Çiygoz.
Aytqanı kibi, akimiyet dialog quracaq olsa edi, «halq arasında ürmet etilmegen marginal grupplarnı meydağa ketirmeden, halq özü saylağan milliy idare organı – Meclisni saylar edi».
Çiygoz hatırlatqanı kibi, evelden de, «Meclisniñ tekliflerini közge almay» bu kibi qurumlar teşkil etilgen edi - «prezident yanında qırımtatarlar vekillerniñ nasıldır şurası».
«Olar ğayıp oldılar. Amma, halqnıñ añında satqınlar qala», - dep qoştı Çiygoz.
Hatırlatamız, evelden Yaqın şarq taqiqatları Merkeziniñ reberi İgor Semivolos Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında, «Milli Firka», Qurultay-Meclis ve akimiyet arasında olğan davanı qullanıp, «otuz rublege» satılacaq olğanını aytqan edi.
Semivolos Meclisniñ raqipleri iç bir şeyge irişip olamaycaqlarını ayttı. «Olar iç bir şeyge irişip olamaycaqlar. Bu Çeçenistan degil, ruslar telükesizlik içün para bermeyler. Bu kibi şerikler ruslarğa kerek degil», - dedi o.
Qırımnıñ «Devlet şurasına» saylavlar sentâbrniñ 14 –nde keçilecek. Onıñ terkibine 50 adam saylav cedvellerine köre, ve 25 vekil - bir mandatlı majoritar bölükleri boyunca saylanacaqlar.


text:
Çerniğiv vilâyetindeki silâ anbarlarında olğan patlavlar neticesinde telükeli alanda 30 meskün yer, yani aman-aman 20 biñ insan olması mümkün. Bu aqta Ukraina fevqulâde vaziyetler devlet hızmeti haber ete.
Saba saat 8:30-da anbarda yanğın ve patlavlar devam ete edi. Ukraina Silâlı quvetleriniñ Baş ştabı bildirdi ki, arbiyler ve adiy insanlar arasında zarar körgenler yoq. Maddiy zarar aqqında bir malümat şimdilik yoq.
Baş ştabnıñ malümatına köre, Çerniğiv vilâyetindeki silâ anbarlarında saba saat 7-de saniyede 2-3 patlav ola edi.
İçnâ ve civarındaki meskün yerlerden tahminen 10 biñ insan tahliye etildi.
«Ukravtodor» bildirdi ki, Çerniğiv vilâyetiniñ silâ anbarlarında olğan patlavlardan soñ bazı devlet yollarında areket qapatıldı. Ukraina fevqulâde vaziyetler devlet hızmetiniñ malümatına köre, 30 kilometr radiusında ava boşluğı qapatıldı, demiryol ve maşina naqliyatınıñ areketi vaqtınca toqtatıldı. Tahminen 10 biñ insan tahliye etildi.
Ukrainadaki silâ anbarlarında patlavlar ilk sefer olmay. Keçken sene mart ayında Harkiv vilâyetiniñ Balakleya civarlarındaki top silâ anbarlarında yanğın çıqtı ve silâ patlamağa başladı.
2017 senesi sentâbriniñ soñunda Vinnitsa vilâyetiniñ Kalınivka şeerindeki silâ anbarlarında yanğın ve patlavlar olğan edi.


text:
Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtibi Oleksiy Danılov, 2014 senesi Rusiye işğal etken Qırımda Ukraina vatandaşları yaşamaq kerekler, dep qayd etti.
Böylece, o, LB.ua-ğa bergen intervde, Ukraina akimiyeti işğalden soñ Qırımğa köçken rusiyelilernen ne yapacağı sualine cevap berdi.
«Anda Ukraina vatandaşları yaşamalı. Qırım – bizim toprağımız. Bizn anda kimseni çağırmadıq. Anda kendileri ketmege istediler», – dep qayd etti Danılov.
Rusiye Qırımnı ve Donbasnıñ qısmını işğal etken soñ bir çoq Ukraina vatandaşı andaki mülkiyetinden marum qalğan. Onı esassız tutıp aldılar, dedi Danılov.
Qırım işğalden azat etilgen soñ, Ukraina akimiyeti qanunsız sürette anda kelgen Rusiye vatandaşlarını keri yiberecek. Bunı Reintegratsıya nazirliginiñ başı Oleksey Reznikov "Dom" telekanalına bildirdi.
Evel, Reznikov Qırım işğalden azat etilgen soñ yarımadadan iç kimse sürgün etilmeycek, dep bildirgen edi.
«Ukrainada qanuniy sürette yaşamağa isteseler, yabancı vatandaş statusını ala bileler, ukrain vatandaşlığını qabul ete bileler, ya da vatandaşsız olğan şahıslar olaraq yaşay bileler. Stalin rejiminiñ mirasçıları kibi sürgünliknen oğraşmaycağımız », – dedi o.
Qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev Ukraina baş naziriniñ muavini, Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri naziri Oleksiy Reznikovnıñ, yarımadağa köçken rusiyelilerni Qırım işğalden azat etilgen soñ sürgün etmek mümkün olmağanı aqqında fikrinen razı olmadı.
Hatırlatamız, 2020 senesi sentâbr ayında BM toplaşuvlarından birinde BM Ukrainanıñ daimiy vekili Serğiy Kıslıtsâ Qırımdaki demografik deñişmelerni «büyük problem» dep adlandırdı. Emin ki, Rusiye Ukraina tarafdarı ealini yarımadadan çıqarmağa tırışa.
Qırım işğali
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Halqara fotojurnalistika mukâfatlarınıñ eñ şereflilerinden biri olğan World Press Photo versiyasına köre 2019 senesiniñ eñ eyi fotoresimi anası ABD ve Meksika sıñırında amerikalı sıñırcı tarafından teşkerilgen ağlağan Gonduraslı qız fotoresimi oldı.
Azatlıq Radiosınıñ malümatına köre, aprelniñ 11-nde Amsterdamdaki merasimde jüri amerikalı fotoressam Con Murnıñ işi keçken sene Sandra Sançes adında qadın ve qızı Yanela sıñırdan qanunsız şekilde keçken soñ yapıldı, dep bildirdi. Bu foto «zorbalıqnıñ diger çeşiti – maneviy zorbalıqnı» köstere, dedi jüri azaları.
Foto bütün dünyağa tarqalıp, cemaatnıñ ABDniñ köç etkenlerni ve balalarını ayıruv siyasetine qarşı narazılığını doğurdı.
Time mecmuası Murnıñ fotoresimini qapıda derc etti, lâkin Yanelanıñ babası qızı anasından ayırılmağan edi, dep bildirdi British Daily Mail gazetasına.
World Press Photonıñ diger ğalipleri arasında – Contrasto agentliginden Lorentso Tugnoli. Onı The Washington Post içün Yemendeki cenk resimini yapqanı içün qayd etkenler.
World Press Photo – 1955 senesi başlatılğan fotoressamlarnıñ eñ prestij halqara yarışlarından biri ola. Bu sene jüri azaları 129 memleketten aman-aman 5 biñ fotoressamnıñ tahminen 79 000 fotoresimini baqtı. Umumen 25 memleketniñ 43 fotoressamı ğalip oldı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini, Ukraina halq deputatı Ahtem Çiygoz ve eski siyasiy mabüs Yevğen Panov Berlinge kelip, alman siyasetçileri, ekspert, jurnalistlernen körüşmege ve Kremlniñ ukrainalı mabüsleri aqqında tarif etmege planlaştıra.
«Ukrinform» malümatına köre, noyabrniñ 5-nde olar Ukrainanıñ Almaniya elçihanesinde faallernen körüşti.
«Vaziyetimiz zor ve ortaqlarımızğa işanamız, olarnıñ arasında Almaniya bar – eñ müim soylarından biridir. Almaniya siyasetçilerine irişmek içün siziñ yardımıñız kerek, olar siyasiy mabüsler, esirlerniñ azat etilüvi müim olğanını añlasın, amma bu da küreşimizniñ esası degil. Esası topraqlarımıznıñ keri berilmesi ola», – dedi Ahtem Çiygoz.
Elçihanedeki körüşüvde eski siyasiy mabüsler Aqmescitte SİZOda nasıl körüşkenlerini, nasıl avuştırılğanlarını, apishanedeki şaraitler aqqında aytıp, apiste qalğanlarğa şimdi nasıl yardım etkenlerini tarif etti.
2017 senesi oktâbrniñ 25-nde Rusiye akimiyeti Qırımda mahküm etilgen Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı Türkiyege teslim etti, daa soñra Umerov ve Çiygoz Kyivge keldi. Azat etilgenlerinden berli Rusiye olarnı ne şartnen yibergeni belli degil.
Yevğen Panov sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye arasında mabüslerni almaştıruv çerçivesinde azat etildi. Qırımda onı «diversiya azırlağanında» qabaatlap, 8 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etken ediler.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Devlet medeniy mirasnı qoruv komiteti Qırımnıñ Rusiye medeniyet nazirliginiñ erkânına qoşulacaq.
Böyle bir qararnı Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov qabul etti.
«Bu federal modelge uyğun, tarihiy-medeniy mirasnı qoruv, saqlav ve populârlaştıruv işini Rusiye medeniyet nazirligi, hususan Medeniy mirasnı devlet qoruv departamenti yapa. Bu model yañıdan teşkil etüv içün temel olacaq», – dep yazdı Aksenov Facebookta.
Onıñ aytqanına köre, eki qurulışnıñ birleşmesi devlet akimiyeti sistemasınıñ optimizatsiyasına yardım etecek.
Aksenov, Medeniyet nazirligi faaliyetiniñ nizamnamesine deñişmeler kirsetilecek, anda devlet komitetiniñ yapqan işi de qoşulacaq, dep bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bir yıl evelsi bu künleri Qırımda ukrain telekanallarınıñ yayını söndürilgen edi. Soñra ukrain radiolarını söndürdiler. Şimdi ise işğal etilgen yarımadada soñki mustaqil matbuat vastalarını informatsion alandan yoq etecek olalar. Qırımlılarnıñ obyektiv malümatnı almaq yekâne imkânı – ukrain telekanallarını uyduda seyir etmek ve ukrain saytlarını oqumaq.
Qırımlılar yarımadadaki vaziyet aqqında ne bileler ve Rusiye akimiyeti söz serbestliginden ne içün qorqa – «24» haber telekanalında «Qırım.Aqiqat» yayınında.
Studiya musafirleri – «Qırım.Aqiqat» teleleyhasınıñ reberi Volodımır Prıtula ve Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ mesleatçısı Sergiy Kostınskiy.
Programma cumaertesi künü saat 18:30 (Aqmescit saatine köre saat 19:30) ve bazar künü saat 11:30 (Aqmescit saatine köre saat 12:30) efirge çıqa. Radio Svoboda ve Qırım.Aqiqat saytlarında saat 18:30 (Aqmescit saatine köre saat 19:30) seyir etmek mümkün.
Radio Svobodanıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegen insanlar içün azırlandı.


text:
515 yıl evelsi Qırım hanı Mengli Geray Bağçasaray civarındaki Salaçıqta Zıncırlı medreseniñ temel taşını qoymağa emir etken edi. Tezden bu Medrese Şarqiy Avropanıñ eñ eyi universitetlerinden biri oldı.
Qırım ve qırımtatarlarnıñ tarih saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ leyhasında, «Tuğra» videobloglarında.
Medrese Şarqiy Avropanıñ eñ eyi universitetlerinden biri edi
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır.
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda Badusev.deviantart.com caйTы, Nizami İbraimovnıñ kollektsiyası, Fresher.ru saytınıñ resimleri, em de belli Qırım müellifleri ve icracıları Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
Gülnara Abdulla, Qırım tarihçısı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışlarını aks ettirmey


text:
Herson vilâyeti Qırım kirişindeki «Çonğar» kiriş noqtasında yarımadanıñ vatandaşlıq qamaçavınıñ iştirakçileri Ukraina. Qırımtatar Muhtar Cumhuriyeti. Hoş keldiñiz!» yazısı ile billboardnı yerleştirdiler. Bu aqta Facebookta ATR telekanalınıñ baş muarririniñ muavini Ayder Mujdabayev bildire.
«Bugün, 2015 senesi oktâbr 2-de, «Qırım maydanı»nıñ iştirakçileri Qırım kirişinde (Çonğar) billboardını yerleştirdiler», – yazdı o.
Billboard yazısı qırımtatar tilinde yazılğan.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi ve anayasa komissiyasınıñ azası Refat Çubarov aytqanı kibi, Ukrainanıñ yañı Anayasasında Qırım Muhtar Cumhuriyeti qırımtatarlarnıñ milliy-territorial muhtariyeti statusını almalı.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin esirlerni ve elâk olğanlarnıñ cesedlerini deñiştirmek içün Dağlıq Qarabağda cenk uruşlarını toqtatmağa çağırdı. Bu aqta Kremlniñ matbuat hızmeti haber ete.
Putin bunı Azerbaycan prezidenti İlham Aliyev ve Ermenistan baş naziri Nikol Paşinân ile bir sıra telefon subetini kerçekleştirgen soñ ayttı.
Rusiye prezidenti oktâbrniñ 9-nda Moskvağa Azerbaycan ve Ermenistan Tış işler nazirlerini Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrovnıñ yardımı ile mesleatlar içün davet etti, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Jenevada oktâbrniñ 8-nde OSCE Minsk gruppasınıñ reisdeşleri Rusiye, Frenkistan, ABD arasında zıddiyetni al etüv mesleatları başlandı. Azerbaycan Tış işler naziri Ceyhun Bayramov da mesleatlarda iştirak etti.
Azerbaycan Tış işler nazirligi ateş toqtatılmaycaq, dep bildirdi, prezident Aliyev ise Ermenistan Qarabağdan ordunı çıqaruv cedvelini teklif etmeli, dep tekrarladı – ve tek bundan soñ Minsk gruppasınıñ laf etecek şeyi olacaq.
Azerbaycan ve Ermenistan arasındaki zıddiyetniñ faal fazası sentâbrniñ 27-nde başladı. Yañıdan başlağan cenk uruşları 1994 senesi ilân etilgen barışıqtan soñ eñ ciddiy dep adlandırıla. Erivan ve Baqu bir-birini zıddiyetni kerginleşkeninde qabaatlay. Eki taraftan da elâk olğan ve yaralanğanlar bar, olarnıñ arasında vatandaşlar da bar.
Azerbaycan ve Ermenistan arasında Dağlıq Qarabağ zıddiyeti Sovetler Birliginiñ soñki yıllarından berli devam ete. Ealiniñ ekseriyeti ermeni olğan region 1991 senesi Azerbaycandan mustaqil olğanını ilân etti, amma iç bir memleket bunı qabul etmedi. Şimdi Dağlıq Qarabağ ve oña yaqın bir qaç region ermeni küçleriniñ kontroli altında buluna.


text:
"Kosovonıñ bäysezlege mäsäläsendä bez Rusiä, Yewropa häm başqa illär belän bik tığız eşlibez. Qarşılıqlar bar, läkin bez dä, küp kenä başqa illär dä şul fikerdä: tarix monıñ döres adım ikänen, Balkanğa solıx kiterü ikänen äle isbatlar."
Şuşı süzläre belän amerikan prezidentı George Bush Kosovonıñ bäysezlegenä xuplaw belderde. Bu süzlären ul Afrikada säfär yörgändä, Tanzaniägä kilgäç äytte.
Waşington Kosovonı berençelärdän bulıp tanıdı. Düşämbedä bu adımğa Britaniä, Fransiä, Germaniä, İtaliä quşıldı.
Kosovonı tanığan illär arasında şulay uq Albaniä, Törkiä, Äfğanstan da bar.
İslam konferensiäse oyışması da Priştinanıñ adımın xuplap qarşıladı. Oyşma başlığı Äqmäletdin İhsanoğlı, Kosovonıñ bäysezlege islam dönyasına faydağa bulaçaq, dip belderde.
Dönyanıñ ber öleşe yaña tuğan däwlätne xuplap qarşı alsa, başa illär moña qırın qarıy. Äytergä kiräk, nigezdä bu separatist töbäkläre bulğan illär.
Bask separatislarına qarşı köräşkän İspaniä Kosovonı tanımayaçağın belderde.
Romaniä dä şulay eşläde. Buxarestnıñ moña üz säbäpläre bar: Serbiä belän elektän kilgän yaxşı mönäsäbätlär, Transilvaniä töbägendä macar mäxälläse häm dä qärdäş Moldovadağı seperatist Dnestr buyı töbäge.
Kıprısnıñ da Kosovonı ni öçen tanımawı añlaşıla. Häm dä Azärbaycan, Gruziä, Şri Lanka, Qıtay – bu illärneñ barısınıñ da üz "qaynar" töbäkläre bar.
Şulay da, Kosovonıñ bäysezlegenä qarşı iñ köçle tawış Mäskäw kirmännenän yañğırıy. Rusiäneñ BMOdağı ilçese Vitaliy Çurkin monı "xalıqara qanun prinsipların sanğa suqmaw" dip atadı häm Serbiäneñ bötenlegen qaytarırğa taläp itte.
"BMOnıñ Kosovodağı wäkile Kosovo xakimiätläreneñ beryaqlı deklaratiäsen qanunsız dip iğlan itüen taläp itäbez" dide Rusiä räsmie.
Çeçen separatislarına qarşı ike suğış suğışqan Mäskäw ber yaqtan, beraylqı deklaratsiälärne tanımawın beldersä, ikençe yaqtan, Gruziä häm Moldovadağı separatist töbäklärne xuplawın yäşermi.
Serbiädä isä Kosovonıñ bäysezlege uñayınnan açu xisläre sürelmi.
"8 yıl ütügä, xäzer inde demokratik häm tınıçlıq söygän Serbiäne yänä kimsettelär, bu yulı ciren tartıp alıp. Monı aqıl belän dä, qanun belän dä añlap ta, añlatıp ta bulmıy" dide Serbiä prezidentı Boris Tadiç BMO mönbärennän.
Serbiäneñ töp säyäsi firqäläre pänceşämbe könne "Kosovo – ul Serbiä" dip atalğan kiñ külämle qarşılıq çarası ütkärergä cıyına.


text:
Ukraina dünyanı yarımadada yaşağan qırımlılarnıñ aqlarınıñ bozuluvına cevap bermege çağıra. Bunı prezident Petro Poroşenko bildire.
«Ukraina dünya toplulığını yarımada tamır halqı aqlarınıñ bozuluvına seslenmege ve Qırımnıñ işğalden azat olunuvına imkân yaratmağa çağıra. Yarın bu meseleni Havfsızlıq boyunca München konferentsiyasında kötererim», – yazdı Poroşenko Facebookta.
Ukraina devletiniñ başı Qırımda uquq qoruyıcı organlarınıñ areketlerini qırımtatarlarğa qarşı Stalin siyasetiniñ devam ettirilmesi olaraq tanımağa mümkün olğanını bildirdi.
Ukraina tış işler nazirligi fevral 12 künü Qırımda qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerge öz qarşılığını bildirgen.
Fevral 11 künü sabasından Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirildi. Uquq qoruyıcınıñ yaqalanuvı aqqında haber etken ediler. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı prokuraturağa çağırdılar. Uquq qoruyıcılar işbu vaqialarnı izaatlamay.
Qırımnıñ Rusiye FSB idaresi tarafından «Hizb ut-Tahrir» terroristik teşkilâtında faaliyet» cinaiy işiniñ çerçivesinde dört insan yaqalanğan. Bunı akimiyet tarafdarı olğan «Krıminform» haber agentligine Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ reisi Said İsmagilov dey ki, fevral 11 künü qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler Qırım musulmanlarını «terrorist» olaraq köstermek içün yapılğan. Bunı o, tintüvlerge oğrağan 12 insannıñ adını berip, Facebookta yazdı.
Aqmescit şeeri Kiyev rayon mahkemesinde fevral 11 künü yaqalanğan qırımlılarnıñ – Emir Üsein Kuku, Enver Bekirov, Müslim Aliyev ve Vadim Siruk – işi boyunca mahkeme toplaşuvı keçti. Olarnı Rusiye Federatsiyasınıñ CK 250 maddesi 2 qısmı boyunca qabaatlaylar («Terroristik teşkilâtnıñ teşkil etilmesi ve bu kibi teşkilâtta iştirak»). Mahkeme 2016 senesi aprel 8-ne qadar apis cezasını belgiledi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Sentâbrniñ 22-nde saba Aqyarda 27 yañı COVID-19 hastası qayd etildi, dep bildire şeerniñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
«Hastalar – 19 yaşından 81 yaşına qadar insanlar, 25-i yerli sakin ve eki kişi kelgen», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgenine köre, keçken künü 56 yaşında er adam vefat etti.
«Hastalıqnı eki taraflı virus pnevmoniyası, nefes yetersizligi, aqcigerlerniñ şişmesi zorlaştırdı», – dep aytıla haberde.
Yerli akimiyetniñ malümatına köre, yılnıñ başından Aqyarda 845 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı, 556 kişi yahşı oldı, 23 insan vefat etti.
Al-azırda 233 insan şeer hastahanelerinde buluna, 205 kişi yuqunç hastahanesinde, 202 insan №9 şeer hastahanesinde, 455 kişi yaşağan yerde közetile.
Qırımda keçken künü dört hasta COVID-19-dan vefat etti ve 81 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Yerli akimiyetniñ malümatına köre, umumen Qırımda 3889 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 2469 insan tüzeldi. 51 insan koronavirustan vefat etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Tokyo - Yaponiä belän Rusiäneñ golabal cılınuğa qarşı söyläşülär başlarğa kileşüläre turında xäbär itelä. Yaponiäneñ Kyodo xäbär agentlığı xäbärendä, Münxendä barğan iminlek söyläşüläre barışında, Rusiä premyerı berençe urınbasarı Sergey İvanov belän Yaponiä tışqı eşlär ministrı Masahiko Komura arasında kileşü bulğan diyelä. Başqa ber gazeta - Yomiru Şimbun, söyläşülärneñ maqsatında, Yaponiäneñ Rusiädän anıñ qullanmağa gaz çığaru xaqıñ satıp alu yata dip yazıp çıqtı. Bu xaqnı satıp alu belän, Tokyo Kyoto protokolı taläplären tiyeşleçä ütägän bulaçaq.
Global cılınuğa qarşı Yaponiä häm Rusiä kileşä
Tokyo - Yaponiä belän Rusiäneñ golabal cılınuğa qarşı söyläşülär başlarğa kileşüläre turında xäbär itelä. Yaponiäneñ Kyodo xäbär agentlığı xäbärendä, Münxendä barğan iminlek söyläşüläre barışında, Rusiä premyerı berençe urınbasarı Sergey İvanov belän Yaponiä tışqı eşlär ministrı Masahiko Komura arasında kileşü bulğan diyelä. Başqa ber gazeta - Yomiru Şimbun, söyläşülärneñ maqsatında, Yaponiäneñ Rusiädän anıñ qullanmağa gaz çığaru xaqıñ satıp alu yata dip yazıp çıqtı. Bu xaqnı satıp alu belän, Tokyo Kyoto protokolı taläplären tiyeşleçä ütägän bulaçaq.


text:
Oktâbrniñ 11-nde, çarşenbe künü, saba Bağçasarayda rus silâlı hızmetçileri, işğal etilgen yarımadada öz tanışlarına destek bildirmek içün çeşit aktsiyalarda defalarca iştirak etken qırımtatarları, musulmanlarını tintken. Bunı oktâbrniñ 11-nde Facebook saifesinde qırımtatar milliy areket faili Nariman Celâl izaatladı.
«Bügünki tintüvler sadece nevbetteki sözde «terroristlerniñ» degil de, defalarca çeşit vaziyetlerde, «Qırım birdemligi» çerçivesinde çeşit merasimlerde iştirak etken, bu kibi tintüvlerge oğrağan adamlarğa destek bildirgen, olarğa maddiy ve maneviy yardım bergen şahıslarnıñ evlerinde ötkerildi», – dep qayd etti Celâl.
Şimdiki vaziyetni o sadece «hayaliy terrorizmge qarşı küreş» kibi degil de, tamam Qırımdaki taqiplerge itiraz bildirgen «razı olmağanlarğa qarşı devletniñ siyasiy küreşi» olaraq tanıy.
Celâlnıñ sözlerine köre, silâlı hızmetçiler pek qaba davranğan, tintilgen evlerge advokatlarnı yibermegen, protokollarnıñ kopiya nushasını qaldırmağan, adamlarnı evlerge yaqın qoymağan.
«Soñki vaqıtları bu kibi tintüvler vaqıtında rus silâlı hızmetleri, destek bildirmege ya da olıp keçken adiselerden haber almağa kelgen adamlarnı bir-de-bir areketlerge tarik etmege ıntılğanlarını qayd ettik», – dedi Celâl.
O dey ki, Bağçasaraydaki tintüvler vaqıtında «silâlılar tarik etüvni becergenler», neticede dava yüz berdi ve tintilgen adamnıñ tanışları ve soy-sopları tevqif etilgen.
Onıñ fikirine köre, bu kibi areketler soñ da devam etecek.
Oktâbrniñ 11-nde, çarşenbe künü, saba Bağçasarayda rus silâlı hızmetleri bir-qaç qırımtatarınıñ, musulmannıñ evinde tintüv keçirgeni malüm oldı.
Rus haber vastaları, Rusiye Federal telükesizlik hızmetiniñ (FSB) matbuat hızmetine atıf etip, Qırımda silâlı hızmetler Rusiyede ve onıñ işğaline oğrağan Qırımda yasaq etilgen«Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ Bağçasaraydaki üceyresini yoq etkenlerini haber etti.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı dep saya. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleridir.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek oğrunda terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsizce taqip etilgenini aytalar. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etken edi.


text:
Mayısnıñ 22-nde İstanbul qırımtatar derneginde eki yıl evelsi Bağçasarayda hırsızlanğan Qırımtatarlarnıñ Bütündünya Kongressi icra şurasınıñ azası Ervin İbragimovnıñ sihhati ve tez vaqıtta qaytıp kelmesi içün dua oquldı.
Qırım.Aqiqat muhbiri haber etkenine köre, duadan soñ Ervin İbragimov adına iftar teşkil etildi.
«Bugünki iftarımız Ervinge adına berile. Onıñ biznen beraber olmağanına eki yıl oldı. Biz iç bir şeyge baqmadan onı beklemege devam etemiz. Yaqın zamanda bizim yanımızğa qaytacağına inanam. Rabbimiz tez vaqıtta Ervinni ana-babasına qaytarsın. Men onı balalığından berli tanıyım ve 2014 senesi Qırım ilhaq etilmegen olsa edi, biz Qırımğa barıp, Ervinniñ ana-babasınen beraber onı nişanlaycaq olğan edik. Lâkin.. bu ömürdir... Onıñ qaytacağına inanamız. Rusiye de Qırımnı terk eter. İşte, o zaman biz böyle iftarlarnı Bağçasarayda, Qırımda ötkerermiz», – dedi İstanbul qırımtatar derneginiñ reberi Celâl İçten.
Tedbirniñ soñunda musafirlerge Ervin İbragimov aqqında video numayış etildi.
Dünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ azası Ervin İbragimov 2016 senesi mayıs ayında Bağçasarayda belgisiz insanlar tarafından hırsızlandı. Video nezaret kamerası Rusiye yol inspektorları urbasındaki eki kişi İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, onı mikroavtobusqa çekip kirsetkenini qayd ete.
Qırım uquqimaye gruppası bu hızrsızlıqqa rusiyeli akimiyet ya da paramillitar gruppalarnıñ alâqası bar olğanını iddia ete.
Qırımdaki Rusiye Taqiqat komitetiniñ Rusiye idaresi hırsızlıq boyunca cinayet işi asqan olsa da, ale bu küngece Ervin İbraimov ne yerde olğanına dair malümat yoqtır.


text:
İyün 1-de Aqmescit şeeriniñ bir qısmı büyük qaza neticesinde suvsız qaldı.
Bu aqta «Qırım suvı» («Voda Krıma») Devlet unitar müessisesiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Gece Aqmescit şeeriniñ büyük qısmını suvnen temin etken merkeziy magistral suv ağında (Moskoltso ve Verhnâya Ukrainka rayonı) büyük qaza yüz berdi. Şimdiki vaqıtta tamir işleri alıp barıla», – dep aytıla müessiseniñ beyanatında.
Müessisede suvnen teminlemesini çarşenbe künü saat 15:00-ke qadar tüzetmege vade eteler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qurtarıcılaq martnıñ 16-sında aqşam Yalta dağ-roman qoruğında Üç Qoş deresindeki olğan yanğınnı söndürdi. Bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi bildirdi.
Daa evel haber etilgeni kibi, Qırımnıñ cenübinde Yalta dağ-roman qoruğı yana edi. Qırımdaki Rusiye FVN bildirgeni kibi, saat 7-de saba ateş tarqalmasını toqtatıp oldılar. Yanğın 0,42 gektarnı qapladı.
Avgustnıñ 11-inde üyleden soñ Üç Qoş deresinde yanğın başlandı. Fevqulade vaziyetler hızmetiniñ (FVH) haber etkenine köre, yanğın uzaq dağlıq yerinde, 45-80 derecelik bir bayır capında başlandı. Ateşniñ söndürmesine, derede 15-20 m/s qadar köterilgen küçlü yel mania ola.


text:
Bunı RİA Novosti bildire.
Putinnıñ fikrine köre, Rusiye akimiyeti eki grajdanlıqnı gizlegen vatandaşlarınıñ cezası aqqında tüşünmek kerek.
O, Federatsiya Şurasınıñ meclis şurası azalarınen körüşkende: «Rusiyege kimler yaşağanını, nasıl işlernen oğraşqanını bilmek kerekmiz, bilmege aqqımız da bar», – dep ayttı.
Grajdanlıq mevzusını qanunlar boyunca senat komitetiniñ başı Andriy Klişas köterdi. O, «diger devlet pasportlarını elde etken vatandaşlarınıñ bunı RF-na bildirmek kerekligini temin etken uquqnıñ qanunlarğa kirsetilmesini» teklif etti.
«Diger devlet grajdanlıqnıñ olğanını gizlegen insanlarını intizamlı işler cezası şeklinde cinaiy mesülietke oğrtamaq», – degen teklifnen buyurdı.
Mebus AQŞnıñ diger grajdanlıqqa saip olğan vatandaşlarınıñ antını aytıp keçti.
«Çetel grajdanlıqnı alğan insanlarınıñ antı diqqatsız qalmamaq kerek. Tabiiy ki, mesüliet artqaç olmamalıdır, amma, ebet, mesüliet olmaq kerek. Eñ müimi – biz bu vaziyetni (eki grajdanlıqnı) esapqa almalımız, mesülietni ise siz deputatlar ve akimiyetnen tüşünip baqıñız», – dedi Volodımır Putin.


text:
Sentâbr 16 künü qırımtatar milliy Meclis binasında keçirileyatqan tintüv ve taqiqat areketleri qırımtatarlarnıñ temsiliy organı sentâr 14 künü işğal etilgen Qırımda ötkerilgen saylavlarnı boykot etmege çağırğanı ile bağlıdır.
Bu kibi fikirni Qırım.Aqiqat mühbirine qırımtatar milliy Qurultayınıñ Teftiş komissiyasınıñ sabıq azası, faaliyetçi Kurtseit Abdullayev bildirdi.
«Qırımtatar halqınıñ qorquzuvı devam ete, çünki Meclis – qırımtatarlarnıñ yekâne temsiliy organıdır. Şunıñ içün Mecliske etilgen ücüm – qırımtatar halqına yapılğan ücümdir»,– dey o.
Qırım.Aqiqat saytı bergen malümatına köre, sentâbr 16 kun tintüv qırımtatar milliy Meclis azası Eskender Bariyevniñ evinde de keçirildi.
Bundan soñ, Aqmescitte yerleşken qırımtatar milliy Meclis binasını silâlı insanlar sarıp aldı, mında tintüvler keçirile. Birinci qatta «Avdet» gazetasınıñ neşriyatı yerleşe, anda da tintüvlerni keçireler.
Hatırlatımız, sentâbr 15 künü qırımtatar milliy Meclis binasına ücüm yapıldı. Üç belgisiz şahıs kirişni qapatıp, qapı ögünde turdı, birisinde pıştav bar edi. Üçünci adam gaz borusı boyunca çıqıp, binanıñ ögünde asılğan Ukraina bayrağını qoparıp aldı.
Bazar künü, sentâbrniñ 14-nde işğal etilgen Qırımda birinci kere Rusiye qanunlarına köre, «Devlet şurası», Aqyarda ise, «Şeerniñ qanun çıqarıcı toplaşuvı» akimiyet organlarına saylavlar keçti. Bunen beraber yerli akimiyet organlarna da saylavlar ötkerildi.
Ukraina baş prokuraturası, Qırım Muhtar Cumhuriyetinde qanunsız saylavlarnıñ ötkerilüvi cinayetçilik olğanını hatırlattı. Saylavlarnıñ teşkilâtçılarını 10 yılğa apiske ala bileler.
İşğal etilgen Qırımda saylavlarğa öz menfiy munasebetini Ukraina SNBO, İçki İşler Nazirligi de bildirdi.
Qırımtatar milliy meclisi ve qırımtatarlarnıñ bir sıra teşkilâtçıları vatandaşlarnı saylavlarnı boykot etmege çağırğan edi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov mayısnıñ 19-nda, Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ davazında imayeci olaraq iştirak etken advokat Nikolay Polozov ile körüşip, şaat sıfatında sorğudan keçmege razı olğanı aqqında muqaveleni teslim etti.
«Bügün Qırımtatar Milliy Meclisniñ ofisinde advokat Nikolay Polozovğa muqavaleni teslim etip, Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygozğa qarşı açılğan cinaiy işte şaat olaraq sorğuğa celp etilmege razı olğanımı tasdiqladım», – dep haber etti Çubarov.
Mayısnıñ 15-nde Meclis reisi Refat Çubarov, Kyivde ötkerilgen matbuat konferentsyası devamında, öz muavini Ahtem Çiygoznıñ davasında imaye tarafınıñ şaatı olıp ifade bermege azır olğanını beyan etken edi. Çubarov öz beyanıtını seslendirip, Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi toplaşuvına, özüniñ şaatlıq yapmaq içün çağırılmasına razılıq berdi.
Nikolay Polozov mayısnıñ 16-nda, Ahtem Çiygoznıñ imayesi bazarertesi, 22 mayıs künü Refat Çubarovnıñ şaat olaraq soraştırılması aqqında muracaatnı mahkemede teklif etecegini bildirgen edi.
Ahtem Çıygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Kremlde Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ ilhaq etilgen Qırımğa yapacaq ziyareti azırlana. Bunı Rusiye devlet başlığınıñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov bildirdi.
Mart 12-de Rusiye haber agentlikleri: «Prezident qayda rey berecek, şimdilik aytamam. Adet üzre o, bunı Moskvada yapa. Başqa bir yer saylanacaq dep tüşünmek içün mende sebep yoq, amma Rusiyeniñ er bir saylavcısında olğanı kibi, bunıñ içün elektoral ve qanuniy ceetten esas bar», – dep, Peskovnıñ sözlerini naqil eteler.
Bunıñ arfesinde Rusiyeniñ kütleviy haber vastaları, mart 14-te Putin prezident saylavından evel soñki ziyareti olğan – Qırımnı ziyaret etecegini bildirdiler.
Rusiye prezidenti saylavınıñ ötkerilmesi 2018 senesi mart 18-ne – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaq etilgeniniñ yıllığına tayin etildi.
Mart 1-de Yuqarı Rada BMT Telükesizlik Şurası ve Baş Assambleyası, Avropa Birligi, NATO, halqara teşkilâtlar, çetel parlamentleri ve ükümetlerini Qırımda Rusiye saylavınıñ qanuniyligini tanımamağa davet etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Seslİ Sözlük
Til.im proyektni tağımı yañı qumuqça-orusça sözlüknü çığarawuna xoşbuz! Frazeologik sözlüknü Nurmuhammat Haciahmat professoru hazirledi, ondan qayrı Nurmuhammat ağay onu kämilleşdiriw bulan wa açıq çığarıw bulan kömek ete. Imkänlıqğa göre, qumuq cumlälağa tigişli bugüngü orus tilden cumlälanı berme qaray edik. Sözlük bek qujurlu bajarılğan, nege tügül artıq küyde qumuqlanı madani añnı görsete, wa qumuq madaniyatnı bulan har kim iştah bolağanğa cumlälanı tiziwün üyrenme bu sözlük yardımçıdır. Bugünge yerli bu proyekt barısıdan da ullu bolup çıqğan — texnikli hazirleniwge 8 ay getgen.
Bu sözlüknü çığıwu bulan biz bir yañılıq etdik: har cumlänı aytılağan küyüne tıñlama yaray. Halige yerli «A» harp baş bolağan barı cumlälar awazlanğan, wa yuwuq arada sözlüknü sawlay tawuşlu etmege qast eterbiz. Cumlälanı metinlerin Abdurrahman Nuray oxuğan, oğar bizden köp sawbol, wa siz sawbol aytmağa süysegiz, purşawsız onu Facebook sayfasında etip bola bilesiz.
Qumuq tildegi sözlerini aytılışın bilme köp adamlarda negeti bar edi, wa haliden soñ tilni üyrenme dağı da qujurlu wa tınç bolur! Qumuq tilde bir neçe şiweler (dialektler) de bar, birisi birisinden aytılış yaqdan da ayrı bolup. Abdurrahman — klassik Xasaw-yurt şiwesinde söylewçüdür, amma türlü şiwelerde de awazlaw etmege qast etme negetibiz bar. Şodan ixtilaflanı eşitip şiweleni teñleşdirmege oşaşsız imkänlıq bolur.
Har zamanda yimik biz sizin yorawlarığızğa wa tanqıtığızğa, wa dağı da, eger qumuq bir şiwede yaxşı wa mekenli söylep bola busağız, wa güç da zaman da bağışlama hazir busağız, tawuşuğuznu beregenigizge qaray turabız. «Sözlükler» bölmesinde sizin qarawullaybız!


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye Qırımnı Ukrainağa qaytarması içün iç bir türlü şart «yoq ve olması mumkün olmağanı» aqqında ayta. Putin bu aqta Rusiye prezidentiniñ saytında derc etilgen Avstriya ORF televizion kanalına bergen intervyusında söz yürsetilmekte.
Rusiye Qırımnı Ukrainağa qaytrması içün ne olmaq kerek degen sualge cevap bergen Putin: «Böyle bir şartlar yoq ve olması imkânsız», dep ayttı.
Bu arada, 2014 senesi yarımadada peyda olğan «yeşil adamçıqlar» kim edi, degen sualge o: «Bizim ordumız Qırımda qanuniy esasta buluna edi, muqavelege binaen anda bizim arbiy bazamız bar edi», dep cevap berdi.
«Yapqan ilk işimiz, – qast ve suiqast azırlanğanını körgen soñ, öz Silâlı quvetlerimizni, arbiy obyektlerni qorçalamaq içün biz kontingent miqdarını arttırdıq. İşte, er şey bundan başlandı. Men sizge eminlinen, bundan ğayrı anda kimdse yoq edi, faqat muqavelege köre bizim Silâlı quvetlerimiz bar edi», – dedi Putin intervyuda.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Yılnıñ soñuna qadar Aqmescit sakinlerine eki yañı bala bağçasını qurmağa vade eteler
Kremlge bağlı Qırım maarif nazirligi Aqmescitniñ Borçoqraq ve Ana Yurt qasabalarında eñ azı 500 million ruble (8,6 million dollar) fiyatında eki bala bağçasınıñ qurucılığı başlanğanı aqqında bildirdi. Bunı fevral 13 künü «Krıminform» haber ete.
Müessiseniñ matbuat hızmeti: «Bala bağçalarınıñ ekisi de 2020 seneside qadar Qırım ve Aqyar içün federal inkişav programması çerçivesine qurula. Er biri 260 yerlik olacaq, ve 2017 senesiniñ soñuna qadar açılmaq kerek. Borçoqraqtaki balalar bağçasına 258,5 million ruble masraf etilecek, Ana Yurttaki – 262 million rubleden biraz ziyade», – dep yaza.
Matbuat hızmetiniñ bergen malümatına köre, şimdiki Qırım Tasil, ilim ve gençlik nazirligi, 2017 senesi devamında umumen bala bağçalarında qoşma 10 biñ yer azırlaycaq ola.
Bundan evel Rusiyeniñ Qırımdaki ükümeti Aqmescit içün 18 bala bağçası qurulacağı aqqında söz bergen ediler.
Keçken sene mayısnıñ başında işğal etilgen Qırımnı ziyaret etip, Rusiye ombusmeni Tatyana Moskalkova bala bağçalarına uzun nevbetler tizilgeninen bağlı olğan problemağa diqqat çekken edi.
Qırımda bala bağçalarına nevbetler sozulğanını – Rusiyeli memurlarnıñ uzun müddetke Qırımğa yollanılğanlarınen bağlaylar.


text:
Warşawdağı tösle yıllıq oçraşular şuşı ölkädäge eşneñ ğämälgä quyıluın tikşerep bara. Bıylığı cıyında amerikan wäkillegen citäklägän ilçe Richard Williamson radiobızğa Warşawdağı çaranıñ ähämiäten bolay bäyäläp kürsätte:
"İnde üz asılınnan kürengänçä, Yewropada İminlek wä xezmättäşlek oyışmasınıñ humanitar ölkädäge bu oçraşuı, anda bar dönyadan, häm bigräk tä oyışma äğzalarınnan kilgän xökümättän bäysez törkemnärneñ Warşawğa cıyılıp bar mäs''älälärne dä tikşerüdä qatnaşuı belän möhim", di amerikan wäkile.
Ämma şuşı fiker alışular barışında ğädättän tış waqiğä dä bula - cıyında "Urıs-çeçen duslığı cämğiäte" wäkile çığış yasağanda Rusiä wäkillege utırışılar zalınnan çığıp kitkän. Azaqta yasağan belderüendä Mäskäwneñ räsmi wäkilläre, "Urıs-çeçen duslığı cämğiäten" Warşaw oçraşuına çaqıruğa rizasızlıq belderä häm şul säbäple kiläçäktä Yewropada İminlek wä xezmättäşlek oyışması belän xezmättäşlek itüne yañadan küzdän kiçerü belän yanıy.
İlçe Richard Williamson wäzğiätne bolayraq kürä:
"Bez Rusiä wäkillege belän dä, "Urıs-çeçen duslığı cämğiäte" citäkçeläre belän dä ikeyaqlı oçraşular ütkärä aldıq. Min, "Urıs-çeçen duslığı cämğiäte"neñ tağın da irekleräk Rusiägä ireşü eşenä hiçşiksez tuğrı dip uylıym. Häm alar üzlären qurqıtırğa yul quymayaçaq. Bu älegä qädär dä şulay ide, kiläçäktä dä şulay bulır dip uylıym. İñ möhime şul - Yewropada İminlek wä xezmättäşlek oyışması Mäskäwdän işetelgän yanawğa birelergä tieş tügel", di Quşma Ştatlarnıñ Warşaw oçraşuında qatnaşqan räsmi wäkile.
Washington Rusiäneñ soñğı yıllarda demokratik reformalar suqmağınnan çitkä taypıluına nıq borçıluın belderep kilä. Warşawdağı oçraşuğa "Urıs-çeçen duslığı cämğiäte"n çaqırunı da amerikan yağı xuplağan ide, ä inde Rusiä wäkillegeneñ zaldan çığıp kitüenä Quşma Ştatlar ükeneçen belderde.
Richard Wlliamson, Rusiä Helsinki kileşülären dä, aña bäyle yöklämälärne dä imzalağan illärneñ berse bulıp tora. Anda şulay uq äğza illärneñ alğan yöklämälären ütäwne tikşerü dä qaralğan. Ägär dä Rusiä Federatsiäse bu standartlarnı küpmeder däräcädä ütämi ikän, dimäk bez şul däräcädä bu xaqta açıqtan-açıq söylärgä tieşbez, di.
Şulay itep, Yewropada İminlek wä xezmättäşlek oyışmasınıñ humanitar ölkädäge cıyını da, Rusiä belän Könbatış illäre arasında keşe xoquqları ölkäsendä haman da tirän fiker qarşılıqları qaluın kürsätte.
Kärim Kamal


text:
Qırımtatar halqınıñ yetekçisi, ukrain parlamentiniñ deputatı Mustafa Cemilev, Ukraina prezidenti Pötr poroşenkonıñ Qırımnı Ukrainağa qaytaracağı aqqında ümütleri kerçekleşecegine ümüt besley. Aynı zamanda, qırımtatarlar Rusiye tarafından işğal etilgen yarımadada yaşamağa istemegenlerine baqmadan, iç bir zaman qollarına silâ almaycaqlarını bildirdi. Bunen beraber, Mustafa Cemilevniñ fikirince, rusiyelilerniñ işğali altında bulunğan qırımtatarlarnı eñ büyük degerlik – serbestlikten marum ettiler.
Dissident ve yıllar boyu sovet ükümetine qarşı küreşken mabüs – Mustafa Cemilev Pragada vicdan ve hatıra Avropa platformasınıñ mukâfatına nail oldı. Keçken afta o, Varşavada AQŞ prezidenti Barack Obamanıñ iştiragi ile keçken taqdirlev merasiminde «Birdemlik» premiyasını alğan soñ, bu endi ekinci halqara mukâfattır.
Azatlıq Radiosına bergen intervyüsında Mustafa Cemilev öz qasevetlerinen paylaşır eken, Ukrainanıñ şarqı ateş içinde bulunğan vaqıtta, Amerika ve Avropa Qırımnı «unutıp» ketmeleri mümkün, dep qayd etti.
«Ebet, eñ çoq bundan qasevetlenemiz. Söz kelimi, bir qaç kün evelsi Varşavada Obamanen körüştim, oña fikirlerimi bildirttim. Qırım alış-verişniñ merkezinde qalmasın, dedim: rusiyeliler, Ukrainanıñ qıtası içinde areketlerini devam ettirmesinler dep, Qırımnı «unutmaları»mümkün, – dedi Cemilev. – Obama ise, işğal etilgen topraqnıñ soñki qarışı azat etilmegence, Ğarpnıñ yasaq etici tedbirleri toqtatılmaycağında işandırdı».
Qırımtatarlarnıñ lideri bildirgenine köre, Qırımnı terk etken 10 biñge yaqın qaçaqlarnıñ ekseriyeti qırımtatarlar olıp, Ukrainanıñ ğarbında yerleşeler. Amma, Meclis qırımtatarlarnı yarımadada qalmağa ve vaqtınca olğan şaraitlerge alışmağa çağıra. «Biz avdetimiz içün küreştik ve nasıldır Putin sebebinden Qırımdan köçmeycekmiz», – qayd etti Cemilev.
Ukraina qırımtatarlarğa ne berdi?
Qırımtatarlar ümüt etkenlerine köre, prezident Pötr Poroşenko Qırım meseleleri boyunca mahsus nazirlikni meydanğa ketirir. Bu meseleni Cemilev inauguratsiyadan soñra endi prezident ile muzakere etken.
Mustafa ağa aytqanı kibi, Ukraina 23 yıllıq mustaqilligi devamında qırımtatarlar içün daa çoq şey yapa bilecek edi, amma Ukrainada iqtisadiy vaziyet kergin olğanını añlay ve akimiyetniñ başında qırımtatarlar daima qol tutqan milletçi-demokratlar degil ediler.
Faqat Ukraina qırımtatarlarğa eñ müim şey – ür ayat bağışladı, Pütinniñ Rusiyesi ise, bundan marum etti.
«Nasıl olsa, olsun, amma biz ür devlette yaşadıq, serbestlikni ise, iç bir şeyge deñiştirip olamazsıñ. Biz Rusiye olıp ta, sizler içün daa çoq şey yaparmız lafları boşuna - biz vatanımıznı satılışqa çıqarmadıq. Biz qarar aldıq – kelecegimizni Ukraina terkibinde milliy-territorial muhtariyette quracaqmız – ve bu yerde noqta qoyamız!», – dep qayd etti siyasetçi.
Qırımda qalğan apayı azat etmege rica ete
Qırımnıñ Ukraina terkibine qaytuvı aqqında sualge, yarımadağa 5 yıl içinde kelmege yasaq etilgen Mustafa Cemilev, tekmil cevap bermey, amma bu meselege ümütnen baqa. Öz apayından da öpkeler eşite.
«Er telefon laqırdımız qavğanen başlay! – dey Mustafa ağa, – Apayım er soray: siz, erkekler anda ne yapasıñız? Bizni ne vaqıt azat etecesiñiz?».
Radio Svoboda


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ile Milanda olıp keçken körüşüvini «yahşı ve müsbet» olaraq tanıdı.
İtaliya baş naziri Matteo Rentsi bildirdi ki, Milanda Rusiye ve Ukraina prezidentleri ile keçirilgen iş qavaltısınıñ neticeleri yahşı oldı.
«Bizler Ukraina boyunca subette müim bir adım attıq. Rusiyeni halqara problemler çezilmesine celp etmek kerekligini aytamız», – dedi İtaliya baş naziri, dep haber ete RİA Novosti.
Milanda Rusiye ve Ukraina prezidentleriniñ iştiragi ile iş qavaltısı bir buçuq saat sürdi. Putin ve Poroşenkodan ğayrı muzakerelerde İtaliya baş naziri Matteo Rentsi, Büyük Britaniya baş naziri Devid Kemeron, Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Frenkistan prezidenti Fransua Olland, em de Avropa komissiyasınıñ reberleri Joze Manuel Barrozu ve Herman Van Rompets iştirak ettiler.
İş qavaltısı cuma künü Milanda açılğan «Asiya-Avropa» (ACEM) forumınıñ sammiti çerçivesinde olıp keçti.
Hatırlatamız, 2,5 saat devam etken körüşüvden soñ Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve Almaniya kantsleri Angela Merkel Ukrainada yüz bergen zıddiyet sebepleri meselesinde bir neticege öyle de kelip olamadılar.


text:
Cumaaqşamı künü, iyül 9-da, «Undervud» gruppası Qırım aqqında yırğa videoklipni taqdim etti.
Yırcı: «Qırım kimniñ olğanını ayt, men seniñ kim olğanını aytarım» dep yırlay ve ayrı bir qoranta munasebetlerinde örnek köstere.
«Farqlı insanlarmız, ne aytayım, sen vatanperversiñ, men sigar çekmek kirdim», – dep yırlaylar olar.
İyül 10-na klipni YouTube ağında aman-aman 20 biñ insan baqıp çıqtı.
«Undervud» – 1995 senesi Aqmescitte teşkil etilgen muzıkal taqım. 2000 senesi Moskvağa köçip, daa da faal icat etmege başladı.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Qırımdaki mahkeme, Rusiye Tahqiqat komitetiniñ qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ ölüminen bağlı cinaiy dava açmağa razı olmağanına qarşı berilgen istinaf arizasını red etti. Bu aqta advokat Nikolay Polozov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, qarar qadı Timur Slezkoğa ait.
«Şikâyet, tahmin etilgeni kibi, qanaatlendirilmedi. Rusiye mahkeme sisteması işğal altındaki topraqta qırımtatarlarğa qarşı cinayet yapqan bütün uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimlerini gizlemege tırışa. Bunıñnen beraber, artıq Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etmek içün mania yoq, anda şikâyet yollanılacaq. Aynı vaqıtta Rusiye yurisdiktsiyası çerçivesinde diger qurulışlarğa, temyiz ve nezaretke muracaat etecekmiz. Bu tez olmaycaq, amma eminim, adaletke irişecekmiz», – dep bildirdi Polozov.
Fevralniñ 14-nde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi advokat Polozovnıñ tahqiqatçınıñ Veciye Kaşkanıñ vefatınen bağlı teşkerüv keçirmege razı olmağanına dair şikâyet arizasını red etti. Qadı Olga Kuznetsova, Kaşka «qart olıp vefat etti», dep ayttı.
Yanvarniñ soñunda Nikolay Polozov, Rusiye Tahqiqat komiteti qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ ölüminen bağlı dava açmağa razı olmağanınen bağlı şikâyetini qanaatlendirmedi, dep bildirdi.
Polozov, oña FSBniñ «Veciye Kaşka davasınıñ» videosını baqmağa izin berilmegenini bir qaç kere bildirgen edi.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
Yanvarniñ 27-nde Kreml kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsleri Bekir Degermenci, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaçnıñ sıñırlav tedbirini deñiştirip, olarnı ev apsine yolladı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Qurtarıcılar yanvarniñ 10-11-nde Ay-Petride çığ tüşme telükesi bar olğanını bildirdi. Bu aqta Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresi haber ete.
«Qırımnıñ gidrometeorologiya ve tabiat monitoringi idaresiniñ malümatına köre, yanvarniñ 10-nda künniñ ekinci yarısında ve yanvarniñ 11-nde kün devamında Ay-Petri yaylasında sılaq qar çığlarınıñ tüşmesi beklenile», – dep aytıla haberde.
Haber etilgeni kibi, Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler idaresiniñ küç ve vastaları yanvarniñ 10-nda ava bozulğanından yüksek azırlıq rejiminde buluna.
Yanvarniñ 4-nde Yalta – Ay-Petri yolunda çığ tüşti, onlarnen maşina blok etilip qaldı. Yanvarniñ 5-nde saba yol endi temizlengen edi.
Bundan evel Qırımdaki FVN idaresi yanvarniñ 10-11-nde furtuna havfı olacaq, dep bildirgen edi. Cenübiy tsiklon sebebinden regionda küçlü qar ve yağmur yağması, tuman, klegey buz ve saniyede 25 metrge qadar yel esmesi beklenile.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy mahkemesi advokat Rifat Yahinniñ davasını qısmen qanaatlendirip, Rusiye Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ 91-inci tibbiy bölük yolbaşçısını Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Cemil Gafarovğa kösterilgen tibbiy yardım aqqında malümat bermeknen vazifelendirdi. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber ete.
Bundan evel tibbiy bölük yolbaşçısı malümat bermege razı olmay edi, şunıñ içün advokat davanı mahkemege yolladı. Aynı vaqıtta Jeleznodorojnıy rayon mahkemesi prokurornıñ areketsizligini qanunsız dep tanımağa razı olmadı.
Rifat Yahinniñ bildirgenine köre, dava printsipial şekilde berildi, çünki bundan evel Moskva Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti bütün muracaatlarğa «er şey güzel ve Cemil Gafarovnıñ er şeyi bar», dep cevap bergen edi. Cevaplarda aytılğan bütün ilâclarnı Gafarovğa tuvğanları yollay edi. Bir qısmı oña öyle de berilmedi.
«Ne kösterecekler, pek meraqlı. Ne içün bilmeyip boş yerde çıqarğanlar, ultrases talili bile yapılmadı. İlâclar soy-soplarından kele edi. Yardım kösterilmey edi. Onı cevapta nasıl yazalar – belli degil. Doğrusını aytqanda, imayeni körmemezlikke urğanlarından bezdim, şunıñ içün dava bermege qarar aldım. Advokatnıñ soqaq adamı degil, advokat faaliyeti qanunı ile belgilengen statuslı şahıs olğanını añlamaq kerekler», – dedi Yahin.
Qırım ve Aqyardaki Rusiye Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ idaresi ekim Gafarovnıñ sağlıq vaziyetini taqip ete, dep bildirgen edi.
Daa evel Gafarovnıñ advokatı Rifat Yahin müvekkiliniñ alı kritik oldı, dep qayd etken edi. Cemil Gafarov üçünci derece saqatı, büyrekleri hasta ve yürek hastalıqları bar. Advokat Gafarovğa ilâc bermeyip, hastahanege avuştırmağa razı olmadılar, dep qoştı. Advokat, müvekkiliniñ tibbiy tedqiqlerine dair arizanı Aqmescit SİZOsınıñ memuriyetine berdi.
«Memorial» Rusiye aq qorçalayıcı merkezi Cemil Gafarovnı siyasiy mabüs dep tanıdı.
58 yaşında Cemil Gafarov 2019 senesi martnıñ 27-nden berli terrorizmden şübheli olğanı içün SİZOda tutula. Onı Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» firqasında iştirak etkeninde qabaatlaylar. Gafarovnıñ ekinci derece saqatlığı bar.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Mustafa Cemilev Qırım meselelerinde mühterelik etkeni aqqında tek KGB añı olğan bir insan aytıp olur, dep tüşüne Ukraina halq deputatı Valeriy Patskan.
Bunı o kendi Facebook saifesinde bildirdi.
Böyleliknen Patskan Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ yarımdağa kirişi yasaq etilgen qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevge nisbeten aytqan sözlerine seslendi.
Bu kibi laflar, dey halq deputatı, «dünya baqışı Lubânkanıñ teşviqat müüri ile zeerlengen insanğa ait ola bile. Onıñ divarlarında nice yıllar devamında sabıq SSSR halqlarınıñ uquq qorçalayıcıları ve milliy liderleri yoq etile edi».
«Kreml zalımı kibi olğan neferlerge em ayırı insannıñ, em halqlarnıñ azatlıq ğayeleri er vaqıt yat edi. Olar daima insanğa yer olmağan tertibatlarnı qura edi ve aynı bu sebepten Cemilev kibi şahıslar er zaman qanlı duşman olaraq tanıla. Çünki Cemilev kibi insanlar serbestlik fiyatını bile ve olarnıñ qıymetleri er vaqıt halqnıñ menfaatı ile bir sırada tura»,– dep yazdı Patskan.
Avgust 14 künü Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırımğa Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovnıñ kiriş yasaqlığını izaatlap, «bu kibi yasaqlarnıñ tarafdarı degil de, dialog tarafdarı olğanını» bildirdi ve «keçmişniñ problemlerinde mühtekirlik etmeyip, kelecekniñ müsbet yönelişte gurucılığına ıntılmaq kerekligini» qayd etti.
İyül 5 künü Rusiye Federatsiyası qırımtatar milliy Meclis reisi Refat Çubarovğa öz territoriyasına kirişini 5 yılğa yasaq etti. Evel aynı böyle yasaq qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilevge de berilgen edi.


text:
Avropa Birliginiñ Rusiyege qarşı Qırım işğali ve Ukraina topraq bütünliginiñ bozuluvı sebebinden kirsetilgen sanktsiyaları daa dört memleket qoşuldı – Montenegro, Arnavutlıq, Norvegiya ve Lihtenşteyn. Bu aqta BM çetel işleri ve telükesizlik siyaseti Yuqarı vekili Josep Borrellniñ beyanatında aytıla.
«Avropa serbest ticaret birligi ve Avropa iqtisadiy alanğa ait namzet memleketler Montenegro ve Arnavutlıq, Lihtenşteyn ve Norvegiya AB Şurasınıñ bu qararına (Rusiyege qarşı sanktsiyalar – QA) qoşuldı. Olar Birlikniñ bu qararına devlet siyasetini uyğunlaştıracaq. Avropa Birligi böyle mecburiyetlerge emiyet bere ve olarnı alğışlay», – dep aytıla haberde.
Hatırlatamız, bu künleri qomşu Rusiyeniñ prezidenti Vladimir Putin Ukraina ve ğarbiy memleketlerniñ Qırım işğali sebebinden kirsetilgen tedbirlerge cevap olaraq iqtisadiy sanktsiyalarnı uzattı. Böyle buyruq Rusiye uquqiy malümat portalında derc etildi.
AB Ukraina temsilciligi, Avropa parlamentiniñ çetel işleri Komiteti Avropa Parlamentiniñ Ukraina maruzasını tasdıqladı, dep bildirdi. Anda Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı saqlamaq niyetleri ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakerelerine başlamaq çağıruvları aqqında aytıla.
2021 senesi mayıs ayında Kyivde Qırımnı işğalden qurtaruv halqara sammitini keçirmege planlaştırıla. Bir çoq memleket, hususan Türkiye, ABD ve Baltiya memleketleri iştirak etmege meraqlı olğanını bildirdi, Kyiv Rusiyeni de muzakere masasına davet etmege niyetlene.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
İşğal etilgen Qırımda yañı arheologik qavğa başlandı. İslâm Terek rayonında eski musulman mezarlığında qazma vaqtında tapılğan qalıntılar açıq avada polietilen paketlerde ve karton qutularda saqlana. Bu aqta arheologlarğa evni kirağa bergen qadın sentâbrniñ 18-nde faallerge tarif etti.
İslâm Terek rayonınıñ eski Ungut köyünde keçirilgen qazuv işleri aqqında qırımtatar faali Zair Smedlâyev avgustnıñ soñunda bildirdi. Onıñ aytqanına köre, bu yerde eski musulman mezarlığı bar edi. Şimdi mında Qırımnıñ şimaliy rayonlarından Keriçke suv borusı qurula, qazma işleri bu qurucılıqnen bağlı.
Qırımtatar faali Nariman Celâl qalıntılar tolu çuvallar körüngen videolarnı derc etti. O, malümat advokatlarğa endi berildi, dep tarif etti.
Olarğa er şey qanunğa uyğun şekilde olacaq, dep vade etkenler, qazılğan qalıntılar qayd etilecek, ekspertiza yapılacaq ve soñra yerli sakinlernen añlaşıp yañıdan kömülecek.Nariman Celâl
– Avgust ayında bu belli olğanda yerli akimiyet çeşit hızmetlernen beraber diñlevler keçirdi. Anda, leyhağa köre, suv borusı qurula, bu yer qorula, çünki anda qurğan ve, yerli sakinlerniñ aytqanına köre, eski qırımtatar mezarlığı bar edi. Şu sebepten qanunğa köre anda qazmalar keçirilmeli. Olarğa er şey qanunğa uyğun şekilde olacaq, dep vade etkenler, qazılğan qalıntılar qayd etilecek, ekspertiza yapılacaq ve soñra yerli sakinlernen añlaşıp yañıdan kömülecek. İnsanlar tınçlanğan edi, amma vaqıt keçkeninen, sentâbrde, bu belli oldı. Adliyecilerden yardım istedik – belli qırımlı advokat Emine Avamilevağa muracaat ettik, Nikolay Polozovnen mesleat keçiremiz. Belli oldı ki, qalıntılarnı saqlağan arheologlarğa irişmege pek qıyın.
Qırımlı Elmaz Qırımlınıñ aytqanına köre, arheologlar tapılğan qalıntılarnıñ qırımtatarlarnen alâqası yoq ve bu skit mezarları ola, dep bildirdi. Nariman Celâl qayd etti ki: qalıntılarnıñ kimge ait olğanı müim degil, bu şekilde areket etmege yañlış ola.
Celâl, tapılğan qalıntılarnı yañlış saqlav sebebinden Qırımdaki Rusiye prokuraturası ve politsiyasına muracaat etmek içün er angi uquqiy sebep tapmağa ümüt ete.
İnsan qalıntıları ürmet talap ete – em insaniy, em diniy ceettenNariman Celâl
– Uquqiy ceetten vaziyet ne olsa olsun, maneviy-ahlâqiy ceetten varvar yanaşuv olğanını añlaymız. Belki, bazı arheologlar içün işke bu şekilde yanaşmaq doğru ola. Amma ecdatlarımıznıñ kemikleri ola bile, umumen insan qalıntıları ürmet talap ete – em insaniy, em diniy ceetten. Olarnı bu şekilde azbarda saqlamağa – qutular içinde, yaqındaki tükândan alınğan tsellofan paketlerde, insanlar bunı yañlış ve aqaretlev dep saya. Şu sebepten rezonans çıqarmağa tırıştıq. Adliyeciler şimdi ariza azırlay. Ne yazıq ki, böyle vaziyetler Qırımda yol, büyük obyektlerniñ qurucılığında sıq-sıq ola. Çoq şey saqlana, bizge açıq deşil, amma bizler er keske bildirmege tırışamız.
Ekspeditsiyada beşeriyatçı, yani insan kemiklerinden malümat alğan ve onı tetqiq etken mütehassıs olmaq kerek, o, definlerge zarar ketirmeyip çalışmaq kerekEvelina Kravçenko
Ukrainalı arheolog, tarihiy ilimler namzeti Evelina Kravçenko insan qalıntılarınıñ ne qadar emiyetli malümatı ola bilgenini añlata.
– Ekspeditsiyada beşeriyatçı, yani insan kemiklerinden malümat alğan ve onı tetqiq etken mütehassıs olmaq kerek, o, definlerge zarar ketirmeyip çalışmaq kerek. Mütehassıs arheolog bu medeniyetni bilse ve bu regionda çoqtan çalışsa, definni yahşı temizley bile. Beşeriyat malümatınıñ tedqikat neticeleri pek müim, çünki bizler, keçmişte yaşağan insanlar aqqında malümat bere. O, birleştirile, soñra büyük qısımları tetqiq etile ve bizler başqa yerlerden alamağan malümatnı elde etemiz. Misal olaraq, mezarda kömülgen şahısnıñ belli beşeriyat çeşitine ait olğanı, nesil bağları, yaraları, hastalıqları ve diger malümatnı ögrenmek içün talil yapıla bile.
Rusiyeli adliyeci Nikolay Polozov qalıntılar yüz yıldan berli qalsa, arheologik faaliyet aqqında qanunğa uya, dep bildire.
Sual peyda ola: bu arheologik qazmalar qanunğa uyğum edimi, Rusiye Federatsiyasınıñ qaidelerine köre keçireldimiNikolay Polozov
– Mında sual peyda ola: bu arheologik qazmalar qanunğa uyğum edimi, Rusiye Federatsiyasınıñ qaidelerine köre keçireldimi. Apansızdan kelip qazıp başlamağa mümkün degil – belli qaidelerge riayet etilmeli, «açıq kâğıt» olaraq adlandırılğan arheologik miras obyektlerini tapuv ve ögrenüv işleri içün izin alınmalı. Belli qaideler bar, insan qalıntaları tapılsa, olarnı beşeriyatçılarğa bereler, soñra olarnı yañıdan kommek kerek ya da ilerideki ilmiy iş içün qullanmaq kerek. Qaideler bozulsa, ya memuriy para cezası berile ya da, qazmalar qanunsız olsa, Ceza kodeksinde vandallıq içün mesüliyet bar.
Nikolay Polozovnıñ qayd etkenine köre, bu vaziyette qazma işleri içün açıq kâğıt alğan şirket ve arheologiyadan añlağan ve qazmanı keçirgen insanlar mesüliyetli.
İşğal etilgen Qırımnı Rusiye mütehassısları ve Rusiye akimiyeti tarafından ögrenüv meselesi umumen qapalı qalaNikolay Polozov
– Bozulğan aqlarnı aytsaq, menfaatı olğan er bir kişi, bu qasabanıñ sakini belli organlarğa muracaat ete bile, çünki bu olarnıñ toprağında oldı, olarnıñ medeniy-tarihiy mirası ola. İşğal etilgen Qırımnı Rusiye mütehassısları ve Rusiye akimiyeti tarafından ögrenüv meselesi umumen qapalı qala. «Tavrida» yolu qurulğanda körgen bozuvlar kibi yañlışlar çoq ola. Akimiyetke basqı yapmaq içün yekâne usul cemaatçılıqnıñ faal olması ola. İnsanlar ne qadar faal olsa – o qadar çoq muracaat ola, memurlarnı bir şekilde vaziyetni ögrenmege mecbur etmek mümkün.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti İslâm Terek rayonındaki arheologik işlerni açıq sürette daa izaatlamağan edi.
Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar ve memleket içinde köçip kelgen şahıslar meseleleri nazirligi Qırımdaki musulman mezarlıqları ve diniy obyektlerni yoq etmege mümkün degil, dep bildirgen edi. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımnıñ İslâm Terek rayonında yoq olğan Ungut köyündeki musulman mezarlığında keçirilgen «arheologik qazmalar» sebebinden Mahkemeden evel tahqiqatlar cedveline malümat kirsetti.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Aqmescit – Qırımtatarlarnı lideri, «Batkivşçina» fraktsiyasından Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevniñ Hayser oğlunıñ mahkeme işini Qırım prokuraturasına qaytardılar. Cemilevniñ özü ve ekspertler, taqiqat işleri boyunca organlarnıñ areketleri mahsus yapılğanında eminler. Olarnıñ fikirince, bunıñ episi, aileniñ faciasını siyasiy basqı yerine qullanmaq maqsadında yapıla.
2013 senesi mayıs ayında belli siyasetçiniñ oğlu – Hayser Cemilev öldürüvde şeklengeni içün Bağçasaray şeerinde yaqalandı. Hayser Cemilev tüfeknen muqaytsız qullanıp, apansızdan ateş açqan. Qurşun bağçada çalışqan erkekni urdı. Ölgen insan Meclis reis muavini Ahtem Çiygozniñ uzaq soyu – Fevzi Edemov, Cemilevlerniñ evinde qaravul olıp çalışa edi. Onıñ apayı ve balası qaldı. Hayser Cemilev öldürilgen
insannen dostlaşa edi.
Bu vaqia boyunca cinaiy iş açılıp, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 1-nci qısımınıñ 115 madde ile – aselet yapılğan öldürüv kibi belgilendi.
Mustafa Cemilev: bazarlıq olmaycaq
Halq deputatnıñ fikrince, bu kibi kvalifikatsiya ğayet sert, çünki 15 yılğa serbeslikten marum ete.
Mustafa Cemilev Radio Svoboda-ğa bergen intervyüsında: «Yanukoviç keçken yıl olğan Qurultaydan soñ, noyabr ayında öz emissarını maña yolladı, onı (Hayserni – muar.) er alda boşatırlar, amma bunıñ içün bir de bir iş yapmaq kerek olacaq, dediler. O zaman men olarnı qaytardım, – dep, qayd etti. – Menim ailem – bu bir, siyaset – ise başqa iş. İç bir zaman böyle bazarlıq olmaz».
Tamam o vaqıt, Cemilevniñ sözlerine köre, başından «silânıñ muhaytsız qulanıvı» kibi açılğan cinaiy iş, «mahsus öldürüv”ge çevirildi. Bu da, babası oğlunı qurtarmaq içün, o zamandaki akimiyetniñ er türlü teklifine qail olur, dep yapılğandır. Şimdi ise, Cemilevniñ sözlerine binaen, oğlusını er kesge belli olğan Magadanğa yollay bilecegini duydurtalar.
Bu vaqialardan evel, Hayser psihiatrik hastalarnıñ cedveline alınıp, hastahanede tedaviylene edi, şimdi ise, o kerekli ilâclarnı içmegeni Cemilevler qorantasını raatsızlamaqta. Qoranta bunı «vahşiylik» dep adlandıra, ve böyle areketlerde tek siyasiy sebeplerni köre. Aqmescitten onı qoşma «taqiqat işlerini» keçirmek içün Bağçasaraydaki vaqtınce turğan apske alıp kettiler,.
Hayser Cemilevniñ psihiatrde ihtiyacı olğanı ile, adliyecisi Aleksandr Lesovoy de razı. «Men doktor olmasam da, amma tüşünem ki menim imayelime ciddiy psihiatrik teşkerüv kerek», – dedi o.
Ukraina vatandaşını Rusiye qanunları boyunca mahkeme eteceklermi?
Rus uquqqoruyıcıları aprel 21 künü Hayser Cemilevge qarşı cinaiy iş açtılar, onıñ adliyecisi şikâyet azırlap başladı. «O, (Hayser Cemilev – muar.) ukrain vatandaşlıqnı qaldırmaq içün uquqqoruyıcı organlarına arizanen muracatta bulunğanı sebebinden azırlana. O qabaatlı olaraq tanılğan vaqia Ukraina territoriyasında 2013 senesi yüz berdi. Men qorçalağan şahıs, Qırım Cumhuriyetinde degil, Kiyevde daimiy sürette yaşay ve anda qayd etilgen, ve menimce, Rusiye Federatsiyasınıñ cinaiy kodeksiniñ 13-nci maddesine köre, işbu devletniñ qanunları oña keçmey. Hayser Cemilev ukrain qanunları esasında mahkeme etilmek kerek» – dedi Aleksandr Lesovoy.
Ukraina vatandaşına Rusiye Federatsiyasınıñ qanunları esasında ceza belgilense, adliyeci adaletli mahkeme etilmegeni sebebiden insan aqları boyunca mahkemege şikâyet etecek.
Ekspert: Cemilevge tesir etip olamazlar
Siyasiy taqiqatlar mustaqil merkeziniñ eksperti Yuliya Tişçenkonıñ aytqanına köre, Mustafa Cemilevniñ Qırım işğali ve Rusiye akimiyetiniñ devamlı teñqidinden soñ, Hayser Cemilevniñ Bağçasarayğa avuştırılması ve mahkeme işiniñ faaleştirilmesi, tesadüfiy bir al degil.
«Bunıñ episi Mustafa Cemilevge tesir etmek ya da onı idare etmek içün yapılğanını isbatlay, – dey ekspert. – Amma, menimce iç bir şeyge irişmezler. Çünki, keçken sene sabıq akimiyet tarafından bu kibi davranış kösterilgen edi. Hususan, Regionlar Firqasınıñ azaları bu işniñ ketişatına kirişecek ediler. O vaqıt, o bundan red etken edi, faqat, onı 15 yılğa qapatacaqları aqqında söz yürüte ediler».


text:
Kyivde noyabrniñ 30-nda qırımtatar asıllı ukrain yırcısı Jamalanıñ 10 yıllıq icadına bağışlanğan kontsert olıp keçti. Yırcı, Qırım.Aqiqatqa izaat berip, çıqış ve icadiy yolu teessuratlarını paylaştı.
«Yapqanımdan zevq duyam… İlk evelâ mennen, içimde, öskenimnen, insan, muzıkant, ana olaraq deñişmelerimnen rezonans etken muzıkanı yapam. Er şey toplana. 10 yıllıq icat – yırlarnıñ müellifi olğan meni, deñişkenimni qayd etti», – dedi Jamala.
Onıñ qayd etkenine köre, o, artıq Smile yırını icra etmey.
«Meselâ, Smile yırını endi yırlamayım, çünki maña endi kelişmey. Onı sevdim, amma östim, anter kibi. Bugünki kontsertte cevap bere bilecek yırlarımnı topladım», – dep qoştı yırcı.
Jamala, 2016 senesi İsveçiyada «Eurovisionda» ğalebe qazandı. O, qırımtatar sürgünligi aqqında «1944» yırını icra etken edi. Ukrainalı yırcı ğalip çıqqan soñ 2017 senesi yarış Kyivde keçirilgen edi.


text:
«Qırımtatar Maaliy Merkeziniñ» faalleri 2021 senesiniñ aprel ayında Qırımda insan aqları bozuvlarınıñ talilini taqdim ettiler. Olarnıñ malümatına köre, bu müddet içinde 7 tintüv, 6 yaqalav ve 11 sorğu, sorav ve «subet» olğan.
«Aprel ayında episi olıp 24 yaqalav oldı, olarnıñ arasında 16 tamır qırımtatar halqınıñ temsilcilerine ait. Adalet mahkeme aqqı bozulması ile 35 adise qayd etildi. 25 eñ yüksek bedeniy ve ruhiy sağlıq standartı aqqınıñ bozuluv alları aqqında belli», – dep yazıla esabatta.
Talilniñ bütün metinini bu bağlatı boyunca oqumaq mümkün.
Mayısnıñ 11-nde Avropa Şurası Nazirler Komiteti «Qırım MC ve Aqyar şeerinde insan aqları vaziyeti» qararnı qabul etti.
Rusiyeniñ Avropa Şurasındaki daimiy temsilcisi, elçi İvan Soltanovskiy, Avropa Şurası Nazirler kömitetiniñ işğal etilgen Qırımda insan aqları vaziyeti ile bağlı qararı «halqra munasebetlerniñ esas printsiperine ve teşkilâtnıñ nizamnamesine zıt kele», dep saya
Aprel ayında Ukraina TİN birinci muavini Emine Ceppar Avropa Şurası Nazirler komitetine Ukrainanıñ teşebbüsi liye teşkilâtnıñ Qırımda insan aqları bozuvları ile bağlı vaziyetniñ monitoringine dair işniñ faalleştirilüvi aqqında qarar leyhasını taqdim etti.
Aprelniñ 7-nde, çarşenbe künü, Kyivde ukrain uquq qoruyıcı teşkilâtlarnıñ temsilcileri Avropa Şurası insan aqları komissarı Dunâ Miyatoviç ile körüşüv vaqtında işğal etilgen Qırımdaki bozuvlar ve taqipler aqqında aytıp berdiler.
2020 senesiniñ başında Qırımtatar Maaliy Merkeziniñ taqdim etken malümatına köre, keçken sene Qırımda 150-den ziyade yaqalav ve 300-den ziyade azatlıqtan marum etüv tedbirleri yüz bergen.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresinde Kezlev ve Qarasuvbazar iş adamları Ekrem Mamedov ve Mariya Abdullayevağa “Elâl” sertifikatları berildi. Olar “HAYAT” markası astında organik mahsulatlarını işlep çıqaralar.
Qırım Müftisi iş adamlarını “Elâl” sertifikatını elde etmeleri ile hayırlap, olarğa Rabbimizniñ razılığına ve insanlarnıñ eyiligine alıp barğan muvafaqiyetli çalışmalar tiledi.
“HAYAT” markasınıñ mahsulatı olaraq Ömega 3, Ömega 3 kids ve D3 vitaminleri qoşuluvı ile qara zere yağı ve D3 vitamininiñ qoşuluvı ile hindiy qıst yağı çıqarıla.
Organik yağlar Qırımda tabiiy ham maddelerden basıla. “HAYAT” mahsulatları Qırımda ve Rusiyeniñ er bölgesinde satıla.
“Elâl” sertifikatı bir yılğa berille, bundan soñ iş adamı onı devam ettire bile.
Hatırlatamız, 2008 senesinden başlap, Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresinde “Elâl” mahsulatlarnıñ sertifikatsiyası ve standartizatsiyası merkezi çalışa. Arizalar aşağıdaki adres boyunca qabul etile: Aqmescit şeeri, Kurçatov soqağı, 4yu
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Qırımda 11 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Facebookta bildire.
«3 hasta tibbiy yardım içün muracaat etkende, 2 hasta qırğınlıq ile küreş tedbirleri neticesinde qayd etildi, 2 hasta çetelden keldi, 4 hasta sağlam insannıñ skriningi neticesinde qayd etildi. Hastalar hastahanege alındı, alâqada olğanlar belli, profilaktika tedbirleri keçirile», – dep aytıla haberde.
Qırımda 723 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 565 insan tüzeldi.
İyülniñ 3-nde Qırımda COVID-19 pandemiyası başlağanından berli 30 kişi vefat etti.
Daa evel iyülniñ 1-nden itibaren Qırımda koronavirus pandemiyası sebebinden işini toqtatqan akvapark, SPA-kompleksleri ve saunalar açılacaq, dep haber etildi.
Qırım akimiyetiniñ qayd etkenine köre, iyül ayında yarımada milliondan bir buçuq millionğa qadar turistni qabul ete bile.
Bu mevsimde Qırımda 400 plâjdan ziyadesini açmağa tüşüneler, akimiyet olar koronavirus pandemiyası şaraitlerinde qırğınlıq ile küreş tedbirlerine riayet etecek, dep işandıra.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımtatar rejissörı, Cannes festivaliniñ "Ayrı bir baqış" yarış programmasınıñ iştirakçisi Nariman Aliyev yañı film – ORTALAN tarihiy dramanıñ çekişlerine azırlana. Bunı ForeFilms haber ete.
ORTALAN filminiñ prodüserleri Vladimir Yatsenko ve Anna Sobolevskaya olacaq.
«Ortalan, Gülsum bitam 1944 senesi sürgün etilgen köyniñ adıdır. Menim içün şahsiy manası bar. Bu belâdan zarar körmegen bir qırımtatar ailesi yoq. Menim vazifem bir kün vatanından yoq olğan bir oğlannıñ ikâyesi ile bir halqnıñ faciasını köstermektir», – dedi Nariman Aliyev.
«Tarihiy dramalarnıñ yapıluvı qıyındır, amma biz Narimannıñ rejissör yanaşmasını ve tekrarlanmaz üslübini yahşı bilemiz. Filmniñ eñ yüksek seviyede yaratmaq ve ikâyeni olğanı kibi köstermek içün er şeyni yapmağa azırmız», – dedi Yatsenko.
Qırımtatar rejissöri Nariman Aliyevniñ «Evge» filmi oktâbrniñ 24-nde «Eñ eyi uzun film» nominatsiyasında «Kinokolo» Ukraina kinokritikleri milliy mukâfatını aldı.
Levha 7-inci Halqara Bosfor film festivaliniñ eñ eyi çetel filmi olaraq tanıldı.
Nariman Aliyevniñ filmi «Oskar» mukâfatınıñ long listine kirdi. Film, Odesa halqara film festivalinde gran-pri qazandı.
Aliyevniñ «Evge» filmi Cannes festivaliniñ «Ayrı bir baqış» yarış programmasınıñ iştirakçisi edi, Bükreşteki halqara kinofestivalinde eñ eyi film mukâfatını qazandı.
Süjetke köre, baş qaraman Mustafanıñ (bu rolni qırımtatar asıllı ukrainalı oyuncı ve rejissör Ahtem Seitablayev – QA) büyük oğlu Ukraina şarqındaki cenkte elâk ola. O, onı vatanda, Rusiye işğal etken Qırımda defin etmege qarar ala. Küçük oğlu ve elâk olğan oğlunıñ naaşınen beraber Mustafa yarımadağa yol ala.
Nariman Aliyev — qırımtatar rejissöri, «Qırım ikâyeleriniñ» (qısqa levha) müellifi. «Sensiz» filmi 66-ncı Berlin kinofestivaliniñ Generation 14+ çerçivesinde taqdim etilgen edi. Aliyev öz işlerinde qırımtatarlarnıñ qoranta munasebetlerini, anane ve turmuşını köstere.


text:
Rusiyeniñ Murmansk vilâyetinde Moskvadaki «Şeremetyevo» ava limanında «Aeroflot» ava şirketiniñ «Suhoy Superjet-100» (SSJ-100) uçağınıñ qazası sebebinden üç künlik matem ilân etildi. Bu aqta Azatlıq Radiosı bildire.
«Bugünden başlap Murmansk vilâyetinde üç künlik matem ilân etile», – dep bildirdi vilâyet valisiniñ vazifelerini eda etken Andrey Çibis.
«Aeroflot» şirketiniñ malümatına köre, 90 saniye berilse de, yolcular 55 saniye içinde tahliye etildi. Komandir uçaqnı er kesten soñ terk etti. Ava şirketiniñ vekili aytqanına köre, uçucınıñ SSJ-100 uçaqlarında 1400 saatlıq tecribesi ve umumen 6800 saatlıq tecribesi bar.
Mayısnıñ 5-nde aqşam «Suhoy Superjet-100» (SSJ-100) uçağı Moskvadan Murmanskqa yol aldı. İçinde 78 insan bar edi. Aman-aman birden qaza sebebinden qonmaq içün izin istedi, bundan soñ bağ üzüldi. Sert qonğan uçaq uçuv-qonuv yolağına urulıp, şassisi zarar kördi ve yanmağa başladı. Neticede 41 insan elâk oldı.
Qaza sebebi daa belli degil. Rusiyede uçaqqa yaşın çarptı, bunıñ neticesinde ise «avtomatikası bozuldı», dep tahmin eteler.