text:
Qosqan waqıtı Mamır 16, 2014 | 1 693 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar0
Jumabaý BİLÄL ULI, jazwşı, Qıtaý memlekettik «Tulpar» sıýlığınıñ ïegeri: «Älem ädebïetiniñ törinen körinetin twındılarımız köp»
Jumabaý Biläl ulı nıñ Tarbağataý aýmağınıñ Sarıemil eldi mekeninde 1941 jıl twılğan. Alğaş mediresede sawat aşıp, artınan «Obalı kezeñ» bastawış mektebin jäne Dörbiljin ortalaw mektebin oqïdı. Keýin oqwın Şäweşektegi gïmnazïyada jalğastıradı. 1958-jılı Şïnjïañ wnversïtetiniñ Qıtaý til-ädebïet fakwltetine oqwğa tüsedi. Ökinişke qaraý, Jükeñ otbası jağdaýına baýlanıstı oqwın orta jolda tastap ketedi.
Awılda qara jumıs istep jürip te qalamın tastamağan qalamger, bir ğasırdıñ jügin köteretin şığarmaların jazadı. 2009-jılı Şïnjïañ jastar-örender baspasınan onıñ on tomdığı jarıq köredi. Jazwşınıñ äñgime, povesteriniñ deni xanzw tiline awdarılğan. «Arwlar» atı romanı da xanzw oqırmandarınıñ qolında jür. «Üş qïıq» degen äñgimesi japon tiline awdarılğan. Biz xanzwdıñ qalamgerlerimen üzeñgi tüýistirip jürgen J.Biläl ulımen Almatığa kelgen saparında jolığıp äñgimelesken edik.
– Jumabaý Biläl ulı, öziñiz de bilesiz, jazwşı degen xalıqtıñ ädebïetke kelwi ärqïlı boladı. Birewi bala jastan ädebïetke aralassa, endi biri orta jolda qolına qalam alıp jatadı. Siz ädebïetke qalaý keldiñiz?
– Sonaw bala kezimde-aq körkem ädebïettpen swarıldım. 1953-jıldarı Keñes odağı men Qıtaýdıñ qarım-qatnası jaqsı bolatın. Qazaqstannıñ baspasözi bizge barıp turdı. Sonda «Juldız» jwrnalı men «Qazaqstan pïoneri» gazeti meniñ süýikti basılımım boldı. Eñ alğaş M.Şoloxovtıñ «Köterilgen tıñ» romanınıñ birinşi kitabın «Juldızdan» oqısam, al Muxtar Äwezovtıñ «Kökseregin» «Qazaqstan pïonerinen» tanıstım. Är nömirlerin asığa kütetin edim. Qıtaýdağı qazaq mektepterne ädebïet oqwlığı Qazaqstannan keletin. Qolım jetpeý jürgen romandar arı-beri ötken el arqılı qolıma tüsti. Älem ädebïeti, orıs ädebïeti jäne Keñes qazaq ädebïetiniñ ozıq ülgilerimen bala kezimde tanısw baqıtına osılaý ïe boldım. Äli esimde, M.Lermontovtıñ «Bizdiñ zamannıñ geroýı» degen povesin birneşe qaýtara oqığanım bar. Öýtkeni bul povesti mektep oqwşısı bolğan mağan öte kürdeli boldı. Endi oýlasam, sol kezde oqığan şığarmalar meniñ rwxanï dünïeme sañılaw tüsirip, jüregime bir dän tastap ketipti.
– Ädebïet aýdınına bala keziñizde-aq qarmaq tastap ülgirgen ekensiz ğoý?
– «Qarañğı» attı tırnaq aldı äñgimemdi 1954-jılı jazdım. 1961 jılı «Baqıt» attı äñgimeler jïnağım jarıq kördi. Sodan 1963-jılğa deýin «Stwdent sırları» qatarlı bir top äñgimelerim men lrïkalıq öleñderim jarïyalandı. Osılaý meniñ şığarmaşılıq ömirim jalğasın taba berdi.
– Qıtaý qazaq ädebïetinde roman janrına alğaş bolıp türen salğan jazwşınıñ biri – sizsiz. Olaý deýtinim – 1979-jılı jazwşı Jaqıp Mırzaqannıñ «Arman aswındası» men sizdiñ «Jondağı jorıqtar» attı romanıñız irkes-tirkes baspadan şıqqanın jaqsı bilemiz. Sol «Jondağı jorıqtardı» Jumabaý Biläl ulı sïır bağıp jürip jazdı» degen sözdi estigenim bar. Sonıñ anıq-qanığın öz awzıñızdan estisek…
– Sizder jaqsı bilesizder, Qıtaý sayasatında beýne awdarıspaq sekildi ülken töñkeris orın aldı. Bul quýın meni de ilip äketti. Ökimet qırına alınğanım da ras, sïır bağıp jürip jasampazdıqpen aýnalısqanım da ras. Sol solaqaý sayasattıñ jürektegi toñı jibigenimen, denege salğan tañbasın öşirw mümkin emes eken. Temirdi qızdırıp, taýdıñ sanına basqan tañba keýin özi ölse de, terisinde qalıp qoyatını sekildi. Eñ bastısı – men de bir ulttıñ ökili bolğandıqtan sol zulımat jıldardağı qoğamdıq jağdaýdı ädebïet arqılı beýnelewge twra keldi. 1979-jılı nawrızda «Şïnjïañ» gazetinde «Jondağı jorıqtardıñ» birneşe tarawı basıldı, äri roman Beýjiñdegi «Ulttar» baspasına baswğa jiberildi. Oğan qosa sol jılı Şïnjïañ prozasındağı tuñğış lrïkalıq şığarmam «Keşken künder» jarıq köredi. Alaýda bul kez «mädenïet zor töñkerisiniñ» soñğı mezgili bolğandıqtan keý närseni sayasatqa sïdırıp aýtwğa twra keldi. Al jaña öziñ aýtqandaý alğaşqı roman bolğandıqtan ädebïetke şölirkirep otırğan jurt jılı qabıldap, qızığıp oqıdı. Odan keýin meniñ şığarmaşılığım mülde basqa soqpaqqa tüsti.
– Ol qandaý jol edi?
– Qıtaýdağıultşıldarğa qarısı küres, 1966-jılğı «mädenïet zor töñkerisine» jalğasqan äsire solşıl sayasat Şïnjïañ qazaq ädebïetin jörgegindi tunşıqtırsa, al neşe mıñ jıldıq tarïxı bar xanzw ädebïetinde ayağan joq, qurdımğa jiberdi. Qalamgerlerdi ultqa, näsilge bölgen joq. Jappaý küreske alıp, qwdaladı. Aldı türmege toğıtıldı. Demek, bul şaq «balapan basına, turımtaý tusına» ketken zaman boldı ğoý.
Reformator Dıñ Şawpïñ bïlikke kelip sayasat oñalğannenkeýin, 1982 jılıBeýjiñde Qıtaý jazwşılarınıñ alğaş bas qoswı ötti. Sonda xanzwdıñ ataqtı aqını Go Moro: «20 jıldan beri jazğandarımnan bezdim», – deddi. Mine, kördiñiz be sol kezde xanzw ädebïeti de osındaý küýge tüsken-tin. Dıñ Lïñ degen äýel jazwşı sonda köz jasına erik berip edi. Bul jïnalısqa qatısqan qalamgerlerdiñ jüregi qan jılağanın sezinw qïın emes. Keýbir swretkerler tabïğatında, rwxında bar mümkinşilikterdi paýdalana almağanına nalıdı.
Ädebïet pen sayasat degen eki türli närse ğoý. Ïdeologïyalıq ädebïet degen boladı, körkem ädebïet degen boladı. Mine, 1982-jıldan keýin ädebïetti sayasattan qıspağınan qutqarğan bir jaýma şwaq zaman twa bastadı. Şını kerek, bul kezdesw meniñ de kökeýime säwle tüsirdi. Ädebïet – öte kürdeli, öte kïeli närse. Men jalañ, jeñil-jelpi jazwğa bolmaýtının tüsindim. Şığarmanı qarımıñ jetse oqırmanğa ne ğurlım köp qatparlı etip berw kerek, quddı qırıqqabat sekildi dep oýladım. Qırıqqabattıñ qabığın arşï berseñiz eñ soñında özegine jetesiz. Sol özek qabığına qarağanda öte tätti boladı. Naq sol sïyaqtı qoğam kürdeli, adam ömiri kürdeli. Osı maqsattı jüzege asırwdı, aldımen äñgimelerden bastadım. Alğaşqı äñgimem «Aspan serisi» xanzw tilinde şığatın «Ultar ädebïeti» jwrnalında jarïyalandı. «Üş qïıq» degen äñgimem japon tiline awdarıldı. Budan keýin poveske, odan arı romanğa köştim. Jalañdıqtan kürdelikke, tayazdan tereñdikke tarttım… Meniñ romandarımda bir jeli emes, eki-üş jeli qatar jüredi. Eñ soñında barlığı bir arnağa toğısadı. Oqırmanğa qajetti bir närse aýtıladı.
Qıtaý ulttar ädebïetin zerttewşi, sınşı, professor Çiñ Baýjün sondıqtanda: «Jumabaý şığarmaları tayazdan tereñge, köp qatparlıqqa qulaş urğan zamanımızdıñ şoqtığı bïik twındıları qatarınan orın aldı» dese, ol jäne 1987-jılı Şañxaý Qoğamdıq ğılım akademïyası şığarğan «Qıtaý jazwşılar qıbılaması» attı kitapqa «Jumabaý Biläl ulı öziniñ ulttıq qazınasın qazirgi zaman modernïzm ädebïetiniñ deñgeýine kötere bildi» dep bağaladı. Büginge deýin meniñ ädebï twındılarım twralı xanzwdıñ Çiñ Baýjün, Şıñ Wý, Jañ Wý sıqıldı belgili sınşıları men ädebïet tanwşılar jazğan pikir-maqalalardıñ özi «Tereñdik» degen jeke kitaptı qurap otır.
– Mümkin sizge batıstıñ modernïzm ädebïeti ıqpal etken bolar?
– Mağan modernïzm ädebïetiniñ äseri boldı deýtindeý men ondaý şığarmalardı zerdelep oqığan emespin. Tipti, solarğa uqsap jazaýın degen oý mende bolğan da emes. Meniñ bir biletinim – oýıma ne keledi, sonnı jazamın. Neğurlım erkin jazwğa tırısamın. Aqïqatın aýtqanda, ädebïet teorïyasına bağınbadım. Oğan bir kirip alsañ, şığwıñ qïın. Ol jağın men jaqsı bilemin.
– Erkin şığarmaşılıq jemisi sol twındılarıñızdı atap ötseñiz?
– «Aspan serisi» äñgimesinen keýin art-artınan «Üş qïıq», «Neke», «Süri qar», «Bilew», «Zäñginiñ rwxı», «Şañqan boz» degen sekildi äñgimeler men «Ölmestiñ künin ber», «Qoñır tawdıñ küñgiri», «Aqselew» qatarlı povester men «Dala torğaýları», «Arwlar» qatarlı romandardı jazdım.
– «Arwlarda» qandaý ömir beýnelengen?
– Baranşa degen rwdıñ bir jesir äýeliniñ tağdırı. Küýewi ölgen soñ ağaýındarı onıñ turmıs-tirşiligin qamdaýdı. Eginin salıp beredi, malın bağıp beredi, otın-swın äkelip beredi. Jesirlerine osılaý qamqorlıq jasaýtın bolğan. Ol kezde bizdiñ qazaqta qaýırşı, jetim-jesir degen joq. Eger bir rwda qaýırşı bolsa, basqa rwdıñ bïi kelip «Pälenşeniñ bala-şağasın nege qañğırtıp qoýdıñdar» dep betine basatın bolğan. Sol äñgimeni aýtqızbaw üşin ärbir rw jetim-jesirin bağatını ras. Osığan qarap otırsañ, burın äýelder teñdigi bolmadı degenge kim senedi.
Äýeldiñ keýingi tağdırına kelsek, ol jer ïesi, mal ïesi atanadı. Ol ultşılşdıqqa qarısı küres nawqanına ilinedi. Öýtkeni bïlik awıstı, qoğam özgerdi. Kerisinşe azğındaw paýda boldı. Moraldıq jaqtan, turmıstıq jaqtan adamdar azğındaý bastadı. Osınıñ bäri «Arwlarda» äýel ömiri, äýel tağdırı arqılı üş jelimen tartıldı. Atap aýtqanda, üş qoğam – üş tağdır. Birinşi jeli – azattıqtan burınğı jesirlerdiñ tağdırı, ekinşi jeli – azattıqtan keýingi jäne narıqtıq ékonomïka kezindegi arwlardıñ tağdırı. Qabırğada swret ilwli tur, swretke şıbın-şirkeýler qujınap qonıp alğan. Al sol şıbın-şirkeýlerdi bir jwan bas köbelek qırşıp, tütip jeý bastaýdı; bul – üşinşi jeli. Romanda äýel tañdap jürgen bir sot bar. Älgi köbelek sotıñ basına sart etip qonadı. Sot sol jerde til tarpaý, jan tapsıradı. «Quran kärimde» jan alğış jebireýil är türli beýnemen kelip adamnıñ janın alatını twralı aýtıladı ğoý. Men sonı osı jerde paýdalandım. Jesir äýel osı öte kürle zamanda azbadı, otbasın saqtap qaldı, rwın saqtap qaldı, ultın saqtap qaldı. Älgi sot mına beýbit künniñ özinde azıp ketti. Sondıqtan ol ölwge tïisti. Jebereýil onıñ janın erte alwğa mindetti. Kürdeli jeli dep otırğanım osı. Men osı jesirlerdiñ alasapıran ömirin berw arqılı ulttıñ tağdırın körsetwge tırıstım.
– Xanzw tilin jaqsı bilesiz be?
– Jaqsı bilemin.Alaýda şığarmalarımdı xanzw tilinde jaza almaýmın. Qıtaý jazwşıları men älem qalamgerleriniñ ozıq twındıların şolıp otıramın. Solardan säwle, sañalaw izdeýmin. Taba alamın ba, taba almaýmın ba? Mümkin tapqan da şığarmın. Esiñizde bolsın, özgeler şığarmasınan sañılaw taba almağan jazwşı tunşığıp qaladı. Xanzwlarda «ïeşin» degen söz bar. Twra mağanası – «qara nïet». Al balaması – «batıldıq», «jürektilik», «közsiz batırlıq», «täwekelşildik» degenge keledi. Eñ bastısı mende osı batıldıq boldı. L.Tolstoýdı twğan – orıs, Xemïngwéýdi twğan – nemis, M.Äwezov pen O.Bökeýdi twğan – qazaq. Al meni de twğan – osı qazaq qoý. Qudaý bergen aqıl-parasat, talant, bilim bar. Men Qıtaýdıñ azattıqtan burınğı, keýingi ömirin jası bilemin, narıqtıq ékonomïkasın da bir kisideý basımnan ötkizdim. Osında murat, ülken ümitpen ädebïet älemimdi aýqındap, qol tañbamdı bölekşe qaldırğım keldi.
– Älem jazwşılarınan kimdi oqïsız?
– Ol endi ärqïlı. Japonyanıñ bir keremet jazwşıları bar. Solardı jïi oqıp turamın. Olardıñ usaq närseni ilip äketip,ülken dünïeni qozğaýtını mağan qattı unaýdı. Sol kişkene detaldan-aq japon ultınıñ ar jaq-ber jağı körinip qaladı. Bizdiñ qazaq prozasında a degende tabïğat swretin berip, sodan soñ ol adamnıñ arjaq-berjağın tüsindirip jatatın bir dästür bar ğoý. Bul japondıqtar da joq.
– Qazaqstan qalamgerlerinen kimderdi joğarı bağalaýsız?
– Qazaq ädebïetiniñ klassïkteri – Beýinbet Maýlïn, Muxtar Äwezov, Säbït Muqanov, Ğabït Müsirepov, İlïyas Esenberlïn, Ğabïden Mustafïn jäne Äbdijämil Nurpeýisovter öz aldına. Oralqan Bökeýdiñ şığarmalarında batıldıq, tereñdik bar. Ol sotcïyalïstik qoğamdağı qazaq ultınıñ tağdırın özgeşe beýneleýdi. Prozasında dünïe ädebïetiniñ ïsi bar. Onıñ M.Şoloxovtı pir tutqanın şığarmalarınan baýqaw qïın emes. Bul – O.Bökeý M.Şoloxovqa eliktep jazdı degendi bildirmese kerek. Ol osınısı arqılı özinşe bir qubılıs jasağan. Onıñ jazwşılıq şeberligi men tereñ oýlılığı da sonda jatır. Eger Oralxan älem ädebïettiñ törinen oýıp turıp orın alsa, oğan tañğalmañız. Öýtkeni onıñ şığarmalarınıñ bitimi bölek. Sol sebepti älem ädebïeti onı jatsınbaý qatarına alatınına meniñ senim kämil.
Däl qazir jazıp jürgenderdiñ arasında basqalarda joq keýbir körkemdik, kürdeli närseler Qabdeş Jumadilovte bar. Qabdeşti jerlesim bolğandığı üşin maqtap otırğanım joq. Ol M.Äwezov dästürin jalğastırwşı, jañğırtwşı qalamger. Eki eldiñ de ömirin jaqsı biletin suñğıla jazwşı. Qabekeñ şığarmalarınıñ özgeşeligi de osında şığar. Jaqında «Qazaq ädebïetinen» «Donjwan qoraz» degen äñgimesin oqıdım, körkemdigi öz aldına, tereñdik bar. Qabekeñ osı jürisinen tanbasa, äli talaý jawhar twındılardı dünïege alıp keleri sözsiz.
– Jas jazwşılar twralı ne aýtasız?
– Qazaqstannıñ qazirgi jas jazwşıları äli ömir körip ülgirgen joq. Ömirdi endi köre de almaýdı. Burınğı ömir qaýta aýnalıp kelmeýdi. Ol jeti qabat jerdiñ astına ketti. Qazaqtıñ burınğı şıraýlı, qunarlı tili sonımen birge jerlendi. Ol tildi endi tirilte almaýdı. Sol üşin kesek twındı, ulı şığarma twwı eki talaý. Mümkin twatın da şığar. Öýtkeni täwelsiz Qazaqstanıñ 20 jıldıq tarïxına keñinen arılasıp, bul el qaýda bara jatır? Basta qalaý boldı? Ulttıñ tağdırı ne boladı? dep astarın söge alatın talat ïesine Qudaý säwle tüsirgen bolsa, birer erekşe roman jazılatın şığar. Biraq men baýqaýmın burınğı qorap, burınğı şeñber, burınğı uğımnan, qazaqstandıq qalamgerler äli arıla almaý jürgen sekildi. Sondıqtan eldi eleñ etkizerdeý kesek twında jaqın arada twılmaýdı.
– Jazwşılardıñ deni tarïxï roman jazğanda tarïxï şındıqqa süýenbeý, birewden estigeni boýınşa nemese özi biletin derek boýınşa jazıp jatadı. Bul – durıs pa?
– Durıs emes. Körkem ädebïet pen tarïx degen bölek närse. Sondıqtan ekewin de öz ornımen berw kerek. İlïyas Esenberlïnniñ bir erekşeligi tarïxtı aýnıtpaý berdi. Pälen patışa pälen jıldıñ pälen aýınnıñ pälen küni bälendi büýtken degen sekildi. Al özge jazwşılar tarïxtı zerttemeý, öziniñ şala-pula bilgenimen bärin sıpıra toğıtadı. Östip qoýırtpaq jasaýtındarğa ne aýtwğa boladı? Tipti keýbir tarïxï tulğanıñ erekşelikterin öz keýpkerlerine telip jiberetinin qaýtesiñ. Bul – tarïxqa jasağan qïyanat qoý. Dünïe ädebïetin zerttewşiler tarïxï romandı körkem ädebïet dep eseptemeýdi. Kerisinşe «Mınaw özi – tarïx pa, joq körkem ädebïet pe?» degen suraq qoyadı. Kördiñiz be? Meniñ soñğı kezde jazğan «Jel şıñıstan turğanda» degen tarïxï romanım bar. Sol ustanımnan tabıldım dep oýlaýmın.
Qıtaýda büginge deýin 200-ge tarta roman jarıq kördi. Bizde ana awıldı ekinşi awıldıñ urıları şawıp keletin jağdaýlar köp bolğan. Munı qazaq «barımta, urlıq» deýdi. Mundaý top bastawşılardı bir rwdıñ batırı dewge bolar, biraq ulttıñ batırı dewge kelmeýdi ğoý. Tipti, olarda batır bolaýın degen nïet te joq. Tek bir kündik qulqınınıñ qamı üşin jasağan tirlik. Bizde Batırqan Qusbegïn degen jazwşı bar, «Zuqa batır» degen roman jazdı. Romannıñ bas keýipkeri Zuqa Zaýsañnıñ jılqısın şawıp Altaýğa ötkizedi, al Barköldiñ jılqısın Altaýğa ötkizedi degendeý… Östip jürip bir rwlı elin asıraýdı. Onıñ kisiligi de, erligi de osı jerde. Munı nege mısalğa alıp otırmın. Öýtkeni, Şïnjïañdağı tarïxï romandardıñ deni osındaý sïpatta. Sondıqtan besewi desem az bolar, on roman tarïxta qalıp jatsa sonıñ özi jetip jatır. Sondıqtan kez kelgen qalamger tarïxï şığarma jazwğanda ülken daýındıqpen, jawapkerşilikpen barw kerek. Öýtkeni ädebïet – erikkenniñ ermegi emes.
– Qatelespesem Qabanbaý batır twralı roman jazğan eki jazwşını bilemimiz. Biri – Qabdeş Jumadilov, ekinşisi – Zeýnolla Sänik. Siz osı eki şağarmanı oqıdıñız ba?
– Qabdeştiñ şığarmasın oqıdım. Al Z.Säniktiñ romanın oqï almadım. Reti kelgen soñ Zeýnollağa qatıstı bir äñgimeni aýta keteýin. Tarbağataýda Beýsenbaý Nursadıq degen öte bilgir şejireşi boldı. Közi tirisinde ol kisi mağan kelip: «Jumabaý, mınanı jwrnalğa jarïyalaýtın şığarsıñ» dep «Qabanbaý şejiresiniñ» qol jazbasın berip edi. Amanatqa qïyanat jasamaýın dep «Tarbağataý» jwrnalına şetinen jarïyalap jürgende Zeýnolla Sänik Ürimjiden Beýsenbaýğa: «Qabanbaý şejiresin» mağan berseñ, kitap qılıp şığaraýın», – dep bir danasın alıp ketipti. Keýin Beýsenbaý Nursadıqtıñ janına öz atı-jönin tirkep bir kitap şığarğan boldı. Endi estisem, sol kitaptı Z.Sänik öz atımen Qazaqstanda jarïyalaptı. Olaý istewge bolmaýdı ğoý.
– Qıtaý qazaq ädebïetinedegi 200-ge tarta roman jazğan qalamgerlerdiñ arasında jas jazwşılar bar ma?
– Mandıtıp jazğan jas jazwşılar joq. Äñgime, povest jazıp jılt etip, körinip qalatındar bar. Qıtaýdağı narıqtıq zkonomïkanıñ bastalğanına 30 jıl ötti. Alğaşında bizdiñ ult buğan tosırqaý qaradı. Osı tasqınğa betpe-bet kele almaý joq bolıp keter me eken degen qorqınış bolğan mende. Qudaýdıñ qudıretimen bizdiñ ult narıqqa bet burdı, a degende qatardan qaldı, keýin qwıp jetti. Osındaý ömirdi öreli körsetetin jastar qatarğa qosıldı. Osı narıqtıq ékonomïkadağı qımqwıt ïirimderidi, qazaq ïntellegencïyasındağı azğındaw men atqarwşı bïlik basındağı pendeşilik bolımıstı äşkerleýtin birer-saran qalamger şıqtı. Aqındar aýtısı qattı örken jaýıp keledi. Burın sızıp bergen şeberdiñ işinde awılın, äkimin maqtap aýtsa, endi aşıq sınğa ketti. Äsirese jastar aşıq aýtatın boldı, boý bermeýtin boldı. Qalamgerler de sol därejege jetti. Ümit bar. Biraq budan – joğarıda aýtqandaý kesek şığarma twılwı eki talaý. Öýtken…
– «Sınnıñ anası – şığarma» demekşi, ädebï şığarma bar jerde sın da bolwı kerek qoý. Sizder de sınşılar bar ma?
– Xanzwdıñ sınşıları jetip artıladı,al qazaq sınşıları da joq emes, bar. Biraq batıl aýtatın sınşı öte az.Qazir Turğanbaý Orazbaý ulı degen bir jaqsı sınşı şıqtı. Burın memlekettik qızmette istegen jigit eken, qızmetin tastap, ädebï sınğa biraq ötti. Şalağaýlıqtı şetinen soýıp jatır. Bïılğı «Şuğıla» jwrnalınıñ 8-sanında onıñ bir jıldıq povesterge jazğan sını jarïyalandı. Sın dep sonı aýtwğa boladı.
– Öz basım sınşını şığarmanıñ artıqşılığın däriptep, kemşiligin körsetip, avtorğa jol silteýtin bağdar şam dep esepteýmin. Bizde jerlestigine, tamır-tanıstığına, lawazımına qarap şığarmasın jer-köke sïdırmaý maqtap jatatındar bar. Tipti, biriniñ şığarmasın biri maqtap qarımtaqaýtaratın qalamgerler de joq emes. Sizderde mundaý ädet uşırasa ma?
– Xanzw qalamgerleri şığarmasın maqtasa, qup köredi, al sınğa alınsa, jek körmeýdi. Sınşılardıñ qalamına ilingenin maqtan etedi. Al qazaq qalamgerlerine tän sen aýtqandaý naşar axwal biz de bar. Maqtasañ – senen jaqsı adam joq, al sınasañ ekinşi körmesteý bolıp ketedi. Bizdegi jäne bir uyattı is – burın bïlikte bolıp, keýin demalısqa şıqqandar «men pälen waqıtta pälen närse istegenmin, äýtkem, büýtkem» dep kitap jazatındardıñ qatarı köbeýip ketti. Jazğandarı – körkem ädebïet emes, ne oñdı oçerïkter jïnağı da emes. Bar bolğanı – öziniñ bïlikte jürgenin jazıp qaldırğan estelik sekildi bir närsesi. Al osını şimirikpeý maqtaýtın jazwşılar şıqtı. «Sın» degen nağız sın bolw kerek. Sondıqtan sınnıñ bedelin tüsirmewge tırısw kerek. Ol sınşınıñ arına baýlanıstı.
– Qazaq ädebïeti toqırawğa uşıradı dewşiler bar. Bul pikirmen kelisesiz be?
– Jalpı qazaq qoğamında toqıraw bar. Äsirese, Qazaq eliniñ rwxanï äleminde toqıraw basım. Ana eski memleket qurdımğa ketti, jaña memleket qurıldı. Jaña qoğam jäne bir bïik beleske şığıp, qazaqtıñ köş bastar jaña ïntellegencïyası paýda bolğanşa, ulı tulğalar qalıptasqanşa, ädebïette osındaý bir mezet toqıraw bolatını da şındıq.
– Bizdegi jağdaý osındaý desek Qıtaýdağı az ulttar ädebïeti xanzw ädebïetimen qatar damıp keledi dewge bola ma?
– Xanzwlar burın ulttıq ädebïet degende özderin ğana aýtatın. Qazir «az ulttar ädebïeti» degendi awızğa ala bastadı. Öýtkeni, az sandı ulttardan talattı jazwşılar şıqtı. Tïbette Alaý degen keremet jazwşı bar. Tarïxta 400 jıl bïlik jürgizgen, qazir joğalıp bara jatqan ult manjurden xanzw tilinde jazatın 13 aqın-jazwşı bar. Sol sekildi qıtaýlar moýındağan qazaq qalamgerleri de joq emes. Qıtaý bïılğı jıldı «Az ulttar ädebïeti jılı» dep jarïyaladı.
– Ş.Aýtmatovtıñ şığarmalarınan M.Şoloxovtıñ sulbası baýqalıp qaladı…
– Ekewiniñ arasında ülken parıq bar.Ş.Aýtmatovtıñ şığarmasınıñ basın bir oqıp, ortasın bir şolıp, soñın bir oqısañ ne aýtpaqşı bolğanın bile qoyasıñ. Biraq Şıñğıs ülken oýlar aýtqan. Al M.Şoloxovtıñ bir jolın attap kör, seni adastırıp ketedi. Onıñ şığarmaları beýne bal sekildi. Oqırman balğa qonğan ara sekildi maltığıp şığa almaý qaladı. M.Şoloxovtıñ qudıreti osı jerde. Öte tereñ jazwşı.
– L.Tolstoý men M.Şoloxovtıñ erekşelikteri nede dep oýlaýsız?
– M.Şoloxov L.Tolstoýdıñ izine tüsken, biraq ırşıp şığıp ketken. Mundaý sekirw O.Bökeýde de bolğanın jaña aýttım. Şïnjïañda Omarğazı Aýtan ulı degen jazwşı bolğan, eki romanı bar. Öziniñ bölek sılobı bar jazwşı. Ol kisi Balzaktiñ izine tüsip, keýin özinşe bir jol tawıp ketken. Munı jazwşılıq şeberlik deýdi. Demek, jazwşıda mol bilimmen birge izdengiştik, bäsekelestik bolw kerek. Bolmasa eldi eleñ etkizerlikteý salmaqtı, körkem dünïe twılmaýdı.
– Sınşı, prozaşı, fïlologïya ğılımınıñ doktorı Rımğalï Nurğalï «Ädebïettiñ damw sïpatı» degen maqalasında janwarlar twralı jazğan Djek Londonnıñ «Aq awız» degen romanın taldaý kelip: «Muxtar Äwezov «Kökseregin» oqığanda esiñizge osı şığarmalar tüsedi. Salıstırıp, birin-birin baýlanıstıra qaraý bastaýsız. Äwendes körinister. Ündes sarındar, reñdes boyawlardı tabw qïınğa soqpaýdı… Bul bir jazwşı ekinşi jazwşıdan jïendik jasap, op-oñaý köşirip ala salğan daýın syujet, özgermes qalıp emes, qubılıs sïpatınan, obekti erekşeliginen twğan jalpı erekşelik» deýdi. Soğan qarağanda bir-birinen säwle izdew qas şeberlerde bolatın ädet sekildi.
– Sen «Kökserekti» jaqsı eske saldıñ. M.Äwezovtıñ osı povesin bala kezimde oqığanda, «Bul kisi nege qasqırdıñ soñına tüsip alğan» dep tañğalğanım bar. Söýtsem ol kisiniñ şığarmasınıñ arjağında ülken oýlar jatır eken. Janwarlar twralı Krılov ta, Abaý da jazğan. Mäselen, M.Şoloxovtıñ «Qulın» degen äñgimesi bar. Ş.Aýtmatov ta jazdı. Ä.Kekilbaevtiñ «Bäýge torısı» bar. Sodan men janwarlar twralı özimşe jazwğa kiristim. Alğaşqı äñgimem – «Zeñginiñ rwxı». Jotanıñ üstinde bir top sïır üýezdep küýis qaýtarıp turadı. Anandaý saýdan bir jas buqa olarğa kelip qosıladı. Mıñ degenmen ïsi böten ğoý. Mınaw süzip kep jiberedi, anawda süzedi. Jas buqa tarq etip osırıp edi, bäri jabılıp süzgileýdi. Köp sıýır qoýsın ba, onı süzgilep öltirip qoyadı. Sonıñ arasında moýnın ïin ağaş qajağan, tuýağın tas tilgilegen ülken ala ögiz bar. Älgi ögiz ölgen jas buqanı ïiskep alıp ökirip jılaýdı. Bar-jağı osı. Adamzat ömirine ulasıp jatqan joq pa? Xaýwanattar twralı bir top äñgimelerim bar. Äñgimeler janwarlar twralı bolğanımen, odan bir ulttıñ qïlı tarïxın da körwge boladı. Adamdar ömiri körinedi. Biraq osı äñgimeler işinen bir adamdı taba almaýsıñ.
«Ïlew» degen äñgimem 30 jıl burın şıqtı. Jawın jawğannan keýin qumırısqanıñ ïlewin sw basıp ketedi. Birjerden qoñır qumırısqa, ekinşi jerden qızıl qumırısqa, al üşinşi jerden qanattı qumırsqa bosıp şığadı. Bastarına apat tüsken üş qumırsqa birigip kelisken ïlew jasaýdı. Sodan soñ birneşe jıl saltanat qurdı. Ösip-önedi. Bir küni ïlewdiñ janınan ötip bara jatqan jılandı bas salıp, bulpr bir mïnwttıñ arasında işine üñlip kirip ketedi. Eñ soñında bir ayu qumırısqalardı tilimen jalap, tügel jep qoyadı. Munı sen «ïlew» deseñ de boladı, tabïğï «apat» deseñ de boladı, bir ulttıñ «tağdırı» deseñ de boladı. Ädebïet degen osı. Meniñ «Ïlewimdi» bäzbir adamdar: «Bul – kerttartpa şığarma. Jumabaý dünïejüzindegi qazaqtardıñ basın qosaýın dep jür», – degen pikir aýttı.
– Qıtaý jazwşılar odağınıñ Töralqasınıñ quramında eki qazaq qalamger bar eken. Sonıñ biri – aqın Şäken Oñalbaý bolsa, endi biri – siz ekensiz. Osındaý lawazımğa ïe bolwıñızdıñ sırı nede dep oýlaýsız?
– Sebebi, meniñ äñgimelerim men povesterim tügel derlik xanzw tilinde awdarılıp boldı. Bir romannım xanzw oqırmanjarınıñ köbiniñ qolınan tabıldı. Jaý ğana tabılıp qalğan joq, sınşılar joğarı bağa berip nasïxattadı. Ol twralı joğarıda aýtıp kettim.
Xanzw ultı – öte köregen ult, örkenïetke bet burğan ult. Qıtaýdıñ ülken ïntelegencïyası bizge oñ közben qaraýdı. «Sen – pälen rwsıñ, pälen ultsıñ» demeýdi. Seniñ talattıña tänti boladı. Qolıñnan şıqqan şığarmaña qarap bağalaýdı. Seniñ kisiligiñe tänti boladı. «Arwlar» romanımdı «Jesirler» dep awdardı. Sol roman meni süýrep alıp bïikke şığarıp ketti. «Dala torğaýların» belgili awdarmaşı Qaýşa Tabarikqızı tärjımalap bolıp, qaýta qarap jatır. Burın Qıtaý ädebïeti türli ïzmderge äbden bwlığıp, tunşığıp qalğan bolsa, endi odan arılıp taza ädebïet tüzep, älemdik arenağa jol tarttı.
– «Dala torğaýlarında» ne aýtıladı?
– Qazan töñkerisi kezinde aqtardıñ Dwtov, Anenkov jäne Bakşov degen üş mıqtı generalı Qıtaýğa 10 mıñ äskermen qaşıp ötedi. Tarbağataýğa Bakşov degen generel barğan. Qızıldar tınış jatsın ba, artınan qwıp baradı. Eki jaq soğısıp qızıl qırğın boladı. Qıtaýdıñ sol kezdegi äkimşiligi qızıl ükimetke bolısadı. Jïıp aýtqanda, aqtar men qızıldardıñ atınıñ tuyağınıñ astında qalıp, torğaýdaý tozğan – qazaqtıñ tağdırı twralı. Keýin Bakşov qaşıp, sırtqı Moñğolïyağa ötip ketedi.
– Siz Qıtaýdıñ qandaý memlekettik sıýlıqtarın aldıñız?
– Qıtaýda memlekettik sıýlıq degen joq. Sol därejeles Qıtaý Jazwşılar odağında – «Tulpar sıýlığı», «Lw Şïn ädebïet sıýlığı», «Şuğınıq sıýlığı» jäne «Az ulttar sıýlığı» degen sıýlıqtar bar. Men üş sıýlıqqa da ïe boldım. «Ata däwleti» kitabım, 1987-jılı «Az ulttar» sıýlığına, «Neke» attı äñgimem 1989-jılı «Şuğınıq» sıýlığına, «Süri qar» kitabım, 2002-jılı «Tulpar» sıýlığına ïe boldı. Al «Keşken künder», «Jondağı jorıqtar» atı kitabım Ş U A R-dıñ birinşi, ekinşi därejeli tañdawlı ädebï twındısı sıýlığın aldı. Qazir Qıtaýdıñ 1-şi därejeli jazwşı atağın aldım jäne memleket därejeli üzdik mamanmın.
Qıtaý jazwşılar odağı men Şïnjïañ jazwşılar basqarması birlesip 2007- jılı 15-şilde meniñ jasamnpazdığım twralı ğılımï konferencïya ötkizse, bïılğı tamızdıñ 20-nan 23-deýin Beýjiñde (Jazwşılar odağında) jäne meniñ şığarmam twralı ğılımï talqı jïnalısı ötip, bayandamalar oqıldı.
– Qazir nemen aýnalısıp jürsiz?
– Jazwşı jası kelgende öz örisin şoladı. Kädimgi arqandawlı at sıqıldı. Aman qalğan tamır-tübirdi qaýtadan mujısam bola ma, joq pa degen san oýda bolasıñ. Esti jazwşı, ärïne, qaldıqtı mujımaýdı. Sol sekildi örisimdi tawısıp aldım ba dep keýde qattı saqtanam. Biraq ükimet meni käsiptik jazwşı dep jeke keñse berip, otırğızıp qoýdı… İssaparğa şıqsam, qarajatımdı köteredi. Qudaý qalasa, densawlıq bolsa, alda köre jatarmız…
– Soñğı suraq: jaqında Xw Xwnbao degen xanzw qalamger qazaq ulttınıñ namısına tïetin maqala jazıptı. Bul twralı siz ne aýtasız?
– Munı men Almatığa kelgennen keýin estidim. 1987-jılı osı sıqıldı jazwşı sımaq arsız birew «Alıstağı aq otaw» degen povest jazıp qanımızdı qaraýtıp edi. Sonda ol öz künäsin moýındap, qazaq xalqınan keşirim surap äzer qutılğan bolatın. Sondıqtan bul da öziniñ laýıqtı jazasın aladı dep oýlaýmın.
Äñgimeñizge raxmet!
Suxbattasqan Älimjan ÄŞİM ULI


c: text/html

text:
Ukraina Tış işleri nazirligi bazı KHVnıñ Rusiyede «çetel agenti» olaraq ilân etilmesini takbih etip, «öz vatandaşlarına qarşı yapılğan ir cinayet» dep adlandıra. Bu aqta dekabrniñ 6-nda nazirlikniñ resmiy saytında derc etilgen beyanatta söz yürsetilmekte.
«Repressiya maşinasınıñ sırası çetel KHV kelip yetti. Azatlıq Radiosı ta sovetler devrinden berli serbest ve alternativ noqtai nazarğa saip olğan, yüksek standart ve bitaraflıq timsali edi», – denilmekte nazirlikniñ beyanatında.
Avropa Azatlıq Radiosı/Azatlıq Radiosı (PCE/PC) bağlı bazı jurnalistler ve leyhalarınıñ «çetel agenti» olaraq ilân etilmesi, «serbest ve demoktratik dünyadan tecrit (izolâtsiya) etmege devam etüvidir».
Rusiye adliye nazirligi dekabrniñ 5-nde Avropa Azatlıq Radiosı/Azatlıq Radiosı (PCE/PC),«Nastoyaşeye vremya» telekanalı, Azatlıq Radiosunuñ tatar-başqırd hızmeti (Azatliq Radiosi, «Idel.Aqiqat», «Faktograf», «Kavkaz.Aqiqat» Qırım.Aqiqatnı«çetel agenti» cedveline kirsetti.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin noyabrniñ 25-nde Federatsiya Şurası tarafından qabul etilgen KHVnen bağlı «çetel agenti» qanunını imzaladı. Bu qanunğa istinaden Kreml, çetel haber vastalarınıñ maddiy yardım menbalarını açıp bermesi istemege ve rusiyeli seyircige bu şekildeki haberni azırlağan malümat menbalarını «çetel agenti», dep tanımağa imkân bere.
Rusiyedeki KHV faaliyetiniñ sıñırlanmasınen bağlı qarar, Rusiye tarafından finansirlengen RT telekanalında ABD akimiyetiniñ ABDde «çetel agenti» sıfatında qayd olması talabına cevap bergenini ilân etken soñ peyda oldı.
Rusiye adliye nazirligi daa evel Qırım.Aqiqat AzatlıqRadiosı leyhasına işiniñ sıñırlanabileceginen bağlı tenbiyelev yollağan edi.
Avropa Azatlıq Radiosı/Azatlıq Radiosı korporatsiyası öz beyanatında – Rusiye ükümeti tarafından çetel KHV qarşı nasıl tedbirler kirsetilecegi ve işbu tedbirler media teşkilâtına nasıl tesir etecegini tahmin etmekten çekingen edi.
Avropa Azatlıq Radiosı/Azatlıq Radiosı korporatsiyasınıñ maqsadı - dünyadaki çeşit devletlerde, şu cümleden Rusiyede de, oquyıcı ve seyircilerge doğru ve halis malümat taqdim etmekten ibaret olğanını qayd ete. «Bizler muhbirlik işimizni devam etecekmiz», – denilmekte beyanatta.
Ukraina Tışişleri nazirligi Avropa Azatlıq Radiosı/Azatlıq Radiosına bağlı yerdi leyhanıñ «çetel agenti» cedveline kirsetilüvini «söz serbestligine ücüm» dep adlandıra.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya yarımadağa qıtaiy Ukrainadan elektrikniñ berilmesi toqtatılğanından sebep peyda olğan çoq millionlı ziyan olğanı aqqında bildire.
«Millionlar, belki de, milliardlar, şimdi millionlar. Bu raqam er kün tüzetile. Biz ziyannı cumhuriyetniñ bütün müessiselerinden soraştıramız. Qırımda bundan evel yahşı çalışqan er şey toqtaldı», – dedi jurnalistlerge Poklonskaya.
Aytqanı kibi, ziyan tek raqamlarda baqılmay, bu vaziyet «qırımlılarnıñ yaşayışına telüke yarattı.
«Bir şeyni qaçırmamız ve unutmamız. Er şeyni ğayrıdan teşkerermiz ve sayarmız, esası, qabaatlı şahıslarnıñ bu ziyannı tazmin etmek içün mülkiyeti yetmeli», – dey Poklonskaya.
Yaqında Qırım qamaçavı ştabınıñ reberi Lenur İslâmov ştab «Ukrenergo»ğa «Kahovka-Titan» elektrik yolağını Qırımğa ceryannı bermek içün tamamınen azırlamağa ruhset bergenini bildirdi. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Refat Çubarovnıñ sözlerine köre, faaller tamirlengen elektrik yolağını qullanmağa fırsat berirler. Dekabr 7 künü «Pravıy sektor» ve «Aydar» temsilcileri bunıñ ile razı olmağanlarını ve aktsiyada artıq iştirak etmeycegini bildirdiler.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım qamaçavı teşebbüsçileri dekabr 6 künü qıtaiy Ukrainadan yarımadağa elektrikniñ bir yolaq vastası ile berile bilecegi aqqında bildirgen ediler. Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko tasdiqladı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, 2016 senesi ilhaq etilgen Qırımda hırsızlanğan Bütündünya Qırımtatar Kongressiniñ azası Ervin İbragimov yaşay ve küreşmege devam ete, dep saya.
Bu aqta o, mayısnıñ 27-nde Kyivde Ervin İbragimovqa qol tutmaq maqsadınen keçirilgen futbol matçınıñ başındaki kiriş sözünde ayttı.
«Onı alıp qaçqanlarında o 31 yaşında edi. Artıq eki yıldan berli ondan iç bir haber alamaymız. Bizler o yaşay ve küreşmege devam ete degen fikirge bazanamız. Erte-keç epimiz qaytırmız. Bizler ille ki Ervinniñ ve başqa semetdeşlerimizniñ qaytqanını da körermiz. Bizler ille ki Qırımda olurmız», – dedi Çubarov.
Bütündünya Qırımtatar Kongressi icra şurasınıñ azası Ervin İbragimov 2016 senesi mayıs ayında Bağçasarayda belgisiz insanlar tarafından hırsızlandı. Video nezaret kamerası Rusiye yol inspektorları urbasındaki eki kişi İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, onı mikroavtobusqa çekip kirsetkenini qayd ete.
Qırım uquqimaye gruppası bu hızrsızlıqqa rusiyeli akimiyet ya da paramillitar gruppalarnıñ alâqası bar olğanını iddia ete.
Qırımdaki Rusiye Taqiqat komitetiniñ Rusiye idaresi hırsızlıq boyunca cinayet işi asqan olsa da, ale bu küngece Ervin İbraimov ne yerde olğanına dair malümat yoqtır.


text:
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2018-jıl 8-maydaǵı «Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń rayonlar (qalalar)daǵı Xalıq qabıllawxanaları janındaǵı Mámleketlik xızmetler oraylarınıń imaratların mámleketlik–jeke-menshik sherikligi shártleri tiykarında qurılısın shólkemlestiriw haqqında”ǵı PQ-3701-sanlı qararına tiykar Qaraqalpaqstan Respublikası Tórtkúl rayonında Mámleketlik xızmetler orayı imaratı qurılıs jumısları baslap jiberildi. Bul haqqında Mámleketlik xızmetler agentligi Qaraqalpaqstan Respublikası basqarması xabar bermekte.
Mámleketlik xızmetler orayı imaratı qurılısı Tórtkúl rayonında jumıs alıp barıwshı “Mustafa Farm” JSHJ tárepinen ámelge asırılıp, imarattıń birinshi qabatında Mámleketlik xızmetler orayı, ekinshi qabatında sawda orayı, úshinshi qabatında miymanxana qurıw rejelestirilgen.
Sonday-aq, Mámleketlik xızmetler orayına tutas jer maydanlarında investor tárepinen Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2018-jıl 3-iyun kúngi “Dene tárbiyası hám ǵalabalıq sporttı jánede rawajlandırıw is-ilájları haqqında”ǵı PQ-3031-sanlı qararına tiykar sport maydanshaların qurıw jáne aymaqtı abadanlastırıw názerde tutılǵan.
Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń Málimleme xızmeti


text:
Osman Öztunç - Delidolu
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Delidolu
Etiketler : Osman Öztunç - Delidolu türkü indir, Osman Öztunç - Delidolu türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Delidolu mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Delidolu türküsü, Delidolu sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Delidolu bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Binboğalar
Osman Öztunç - Yunus
Osman Öztunç - Devran
Osman Öztunç - Darmadağın
Osman Öztunç - Bugün Ayın Işığı
Osman Öztunç - Beddua
Osman Öztunç - Listelerde Kulis Var
Osman Öztunç - Narabesk
Osman Öztunç - Yastadır
Osman Öztunç - Divan
Osman Öztunç - Akın
Osman Öztunç - Durmuş un Türküsü
Osman Öztunç - Ölüm Şarkısı
Osman Öztunç - Yılgınlığına İnat
Osman Öztunç - Akalın


text:
Türkiye baş naziri Ahmet Davutoğlu bildirgenine köre, Ankaradaki patlavlar işiniñ taqiqatında «İslâm devleti» ekstremistik gruppirovkasınıñ iştiraki ögrenilmekte.
Davutoğlu türk televideniyesinde çıqışta bulunıp, taqiqatçılar şeklengenlerden biriniñ adına DNK testi yardımı ile yaqlaşqanını bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, ücümniñ maqsadı noyabr 1-de keçirilmesi planlaştırılğan parlament saylavlarınıñ neticelerine tesir etmek edi.
Oktâbr 10-da Türkiyeniñ paytahtında yüz bergen eki patlav neticesinde eñ azından 97 insan elâk oldı. Patlavlar kürdlerge qoltutkan teşkilâtlar ve faaller teşkil etken numayıştan evel yüz berdi.


text:
Avropa Şurasınıñ Baş kâtibi Thorbjørn Jagland Qırımda ATR telekanalına litsenziyanıñ berilmemesi sebebinden qasevetlenip, onıñ işini ğayrıdan tiklemege çağırdı.
Bu aqqında aprel 2-de tarqatılğan beyanatta aytıla.
«Farqlı malümat bergen matbuat vastaları em Qırım, em de bütün Avropa içün ğayet müim ola», – aytıla beyanatta.
Avropa şurasınıñ Baş kâtibi Qırım akimiyetini telekanal reberligi ile dialog qurmasına çağırdı.
«İnsan aqları Avropa konventsiyasında kefil etilgeni kibi, mustaqil matbuat vastaları malümat ve ğayelerni bermek kerekler», – dep qayd etti Thorbjørn Jagland.
Aprel 1-den itibaren ATR işini toqtattı. Mart ayınıñ soñuna qadar telekanal Rusiye qanunlarına köre öyle de qayd olamadı.
Telekompaniya Roskomnadzorğa vesiqalarnı bir qaç kere bergen edi, lâkin olarnı farqlı sebeplerden keri qaytarğan ediler. ATR mediaholdingine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radioları da aynı vaziyetke oğradılar. «15 minut» internet neşiri ve QHA da Rusiyede qayd etip olamadılar.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Bağçasaray bölgesi Meclisiniñ azası Ervin İbragimovnıñ alıp qaçılmasına dair bütün şarlarnıñ effektiv surette tahqiq etilmesi ve qabaatlı olğanlarnıñ mesüliyetke çekilmesi içün zarur olğan bütün çarelerni körmek daveti ile halqara teşkilâtlarğa – BMT, ATET (Avropada telükesizlik ve emekdaşlıq teşkilâtı) ve Avropa Şurasına muracaat ete.
Bu hususta İbragimovnıñ alıp qaçılmasına eki yıl toluvı munasebeti ile yapılğan Çubarovnıñ beyanatında aytıla.
Beyanatnıñ metninde: «O künden soñ tamam eki yıldan berli Rusiye işğalcı ukümeti bu cinayetni işlegenlerni ve Ervinniñ özüni tapmaq ve qabaatlı olğanlarnı mesüliyetke çekmek içün bir şey yapmaq istemegenini açıqtan numayış ete. Ervin İbragimovnıñ babası ile anası, qırımtatar, ukrain ve dünya toplulığı tarafından defalarca yapılğan muracaatlarğa ve halqara teşkilâtlarnıñ qararları ve muracaatlarına baqmadan, Qırımdaki işğalcı ukümet organları tahqiqatnıñ imitatsiyası ile sıñırlanalar», – denile.
Çubarov: «Devletler ve halqara teşkilâtlarınıñ liderlerini, Rusiyeni halqara uquqnıñ sıñırları içine qaytmağa mecbur etmek içün bütün çarelerini körmege davet etemiz», – dep ilâve etti.
2016 senesiniñ mayısında Bağçasarayda belli olmağan şahıslar Dünya Qırımtatar Kongressi icra komitetiniñ azası Ervin İbragimovnı alıp qaçtılar. Videoközetüv kamerası, Rusiye yol inspektorları uniformasını kiygen eki kişiniñ, İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, özüni öz mikroavtobuslarına zornen kirsetkenlerini qayd etti.
Qırım insan aqlarını qorçalav gruppası, bu alıp qaçuvnıñ Rusiye ukümeti ya da onıñ kontroli altında olğan paramilitar gruppalar tarafından kerçekleştirilgenini tahmin ete.
Daa evel Rusiyeniñ kontroli altında olğan Qırım mahkemeleri Qırım advokatı Emil Kurbedinovnıñ, Ervin İbragimovnıñ alıp qaçılması aqqında iş boyunca malümat talap etkenine dair şikâyetlerini red ettiler


text:
Tejelip qalğan kartanı öziñiz şığarıp alw
Jağday: Siz bankomattan aqşa alıp jatırsız delik. 30-45 sekwndtıñ işinde kartañızdı alw mümkin emes bolıp qaldı. Bolmasa birneşe ret pïn-kod terwden qatelestiñiz. Bolmasa, bankomatta bir kinärat payda boldı. Karta işinde qalıp qoydı da, nätïjesinde siz janıñızdı qoyarğa jer tappay wayımğa tüstiñiz.
Layfxak: birneşe sekwnd (keybir kezde birneşe mïnwt) boyı «joyu» batırmasın basıp turıñız. Sol kezde kartañız keri qaray şığadı.
Negizinde: «küni boyı bankomat aldında kütip, sol batırmanı basıp tursañız da, ol karta qaytıp şıqpaydı», - deydi «RosEvroBank» plastïkalıq karta departamentiniñ dïrektorı, Mail.ru Hi-Tech-ı Sergey Varganov.
«Eger bankomat qayta qosw kezinde sizdiñ kartañızdı jutıp qoysa, özi şığaradı» dep tüsindiredi sarapşı maman. — Eger karta basqalay sebeppen ustalsa, ol arnayı qorapşağa tüsip, ol jerden onı ïnkassatorlar ğana alıp şığa aladı».
Kartanı alw üşin bank qızmetkerlerine bolğan jağday twralı aytw nemese bankomatta körsetilgen telefondarğa xabarlasw usınıladı. Jäne kütw kerek. Munday kezderi kartañızdı bank qosımşası arqılı buğattap qoyuğa keñes beriledi.
Pïn-kod kerisinşe, dabıl batırması retinde jumıs isteydi
Jağday: siz negizinde kişigirim aqşanı bankomatıñızdan şeşip alwğa keldiñiz, al sizdi äldekimder tonap almaqşı. Jäne de sizden kartañızdağı bar aqşanı şığarıp berwiñizdi talap etwde. Polïcïyağa xabarlasw mümkin emes, qılmısker twra janıñızda tur.
Layfxak: Öz PÏN-kodıñızdı kerisinşe tergen durıs. Mäselen, 1689 ornına 9861-di terw. Derew polïcïya kelip, sizdi qutqaradı, bäri jaqsı ayaqtaladı.
Negizinde: «bul jalğan närse, kodtı kerisinşe terw sizge mülde kömektespeydi», - deydi «RosEvroBank» top menedjeri. Munday texnologïyanı bankter burınıraqta engizgisi kelgeni ras. Alayda bul «qımbatqa» tüsedi, qılmısker sizdi jaraqattawı mümkin, bolmasa jalğan aqparattar tüswi ıqtïmal.
Sondıqtan da bul äreketke ümittenbeñiz. Bankomat üşin künniñ qarañğı bolwın kütpeñiz, oñaşa jerdegi bankomattarğa köp barmañız. Jäne de aynaladağı jağdaydı öz baqılawıñızda ustañız. Eger küdikti adamdar mañayıñızda bolsa, aqşanı şeşip alwğa qumartpañız.
Alayda kişkene bolsın mümkindik bar. «Bul dabılıñızğa sol mañda beynebaqılaw bolsa, polïcïya köp küttirmey kelwi de ğajap emes» deydi sarapşı. — Öytkeni dabıl iske qosıladı» .
Bankomattı jeliden ajıratıp, kartanı alw
Jağday: bankomat sizdiñ kartañızdı «jutıp» qoydı delik, öytkeni bir texnïkalıq aqawlıqtar boldı jäne sizdiñ kütwiñizdi eskertip tur. Jäne eşqanday özgeris bayqalmaydı. Batırmalardı bassañız, eşqanday belgi bermeydi, texnïkalıq qawipsizdik qızmeti qoñırawdı qabıldamaydı, jağday qïındap baradı.
Layfxak: bankomattı jeliden ajıratıñız, sol kezde kartanı ala alasız. Osılay Qazaqstannıñ qoldanwşısı bankomat bir sağat boyı «Keşiriñiz, küte turıñız» degen jazwdı körsetken kezde jasağan eken. «Joyu» batırmasın basw da, qoldaw qızmetine xabarlasw da öz nätïjesin bermepti. Ğalamtormen baylanıstı joyuı saldarınan ïesine kartanı qaytarıp beripti-mis.
Negizinde: bul mülde şındıqqa janaspaydı. «Bankomat onday jolmen kartanı bermeydi, - deydi «RosEvroBank» sarapşısı. — Bankomattı jelige qayta qosqanda da ol sizdiñ kartañızdı şığarıp berwi ekitalay».
Sonday-aq bankomattı jaydan jay öşire salw da mümkin emes jağday. Bul kişigirim buzaqılıq retinde körinis tabwı äbden mümkin. Bul üşin äkimşilik jawapqa tartılasız.
Burıñğı layfxaktar:
Qazir bankomattar jaqsı jetilgen, sondıqtan burıñğı layfxaktar paydasız küyinde qaldı. Birneşe jıl burın köptegen qwlıqtar mümkin bolatın. Olardıñ qızıqtılığı sonday, özgeniñ aqşasın ïelenip ketw de mümkin edi. Ärïne, munı alayaqtar jaqsı paydalanğanı este.
«Mäselen, mınaday äñgime jürgeni belgili: bankomat kartasız belgili bir kombïnacïyanı terse, aqşa şığarıp beredi-mis, deydi sarapşı. — Forwmdarda bul taqırıp qozğaldı. Bankomat şınında da alayaqtardıñ tarapınan bağdarlama jasalsa, kartasız aqşa şığardı. Munday jağdaylar birneşe jıl burın orın aldı jäne bankter onı joya bildi».
«Keybir bankomattardı aqşada beynelengen belgiler arqılı aldaw da mümkin boldı, - dep eske aladı Sergey Varganov. — Qazir bankter bağdarlamalıq qamtamasız etwdi jañarttı, özgertti, qazir aqşa jaqsı tanıladı».
Kommentarïï


text:
Osı waqıt işinde qonaq üy tek jöndew jumıstarına bola jabılğan. Bağzı zamannan beri qonaq üydi bir ğana äwlet basqarıp keledi.
Soñğı ret 1998 jılı jöndew jumıstarın jürgizgen. Zamanawï standartqa tolıqtay say keletin qonaq üydiñ ïntereri japon stïlinde öñdelgen. Bul jerde ïnternet pen televïdenïe bolmağandıqtan, tek taza awamen tınıstap, taw bökterin aralap, ağın swğa şomılw üşin keledi.
Ğïmarattıñ işinde dästürli japon stïlinde ärlengen 35 bölme bar. Bölmeniñ ärqaysısında bir kezderi ïmperatorlar, äskerbasılar, samwraylar qonğan. Key nömirde tastı basseynge şığatın jeke esikteri bar. Al şomılwdan şarşağandarı sawnada demalwına boladı.
Qonaq üy ïeleri köp jıldıq tabıstarın jumıstarın jaqsı köretindikterimen baylanıstı ekenin aytadı.
Derekközi: Stan.kz
Kommentarïï


text:
Qırımtatar halqı liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ imayesi işğal etilgen Qırımnıñ Kremlge tabi olğan Yuqarı mahkemesiniñ 8 yıl apis cezası qararından şikâyet etecek ola. Bu aqta Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov mahkeme binası yanında toplaşqan insanlarğa ayttı.
Polozovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye mahkemesi Ahtem Çiygoznı Ukraina vatandaşı olaraq tanıdı.
Advokatnıñ aytqanına köre, imaye Ukraina ükümetinen beraber Çiygoznıñ azat etilmesini talap etecek.
«Ahtem Çiygozğa qarşı üküm – bütün qırımtatar halqına qarşı bir ükümdir. Er biriñiz bugün 8 yıl apis cezası aldı», – dep qayd etti Polozov.
Polozov sözge çıqqan soñ insanlar «Ahtem, biz yanındamız!» degen şiarlarnı seslendirgenler.
Kremlge tabi olğan Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznı 8 yılğa azatlıqtan marum etti.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ topraq bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Törek matbuğatına küzätü 10.08.2018
10 avgust könne basılıp çıqqan qayber törek gazetlarına küzätü
“Xäbär türk” gazetı “BMOda Törkiyä açıqlawı” isemle xäbärendä BMOnıñ Süriyä kiñäşçese Jan Egelandnıñ Süriyäneñ İdlib şähärendä millionnarça ğayepsez keşeneñ qurqınıç astında buluın açıqlawın yaza.
Xäbärgä kürä Egeland İdlibtä ixtimallı bäreleşne buldırmaw öçen Törkiyä, Rusiyä häm İrannıñ xezmättäşlek êçendä bulacağın belderde. Egeland ixtıyac bulğanda Törkiyägä çaqırunıñ yasalaçağın häm Änkara citäkçelegennän töbäktän qaçqan tınıç xalıq öçen çik buyı qapqaların açuın sorıy alacağın citkerde.
“Xörriyät” gazetı İstanbuldağı yaña aêroporttan yasalaçaq berençe säfär köneneñ häm yünäleşneñ bilgele buluın yaza.
Gazet yazuınça 95%ı tämamlanğan hawa mäydanına küçenü êşe 29 üktäbr’ könne başlanaçaq. Berençe oçqıç säfäre isä 31 üktäbr’ könne köndezge säğat’ 14:00dä İstanbuldan Änkarağa çınğa aşaçaq.
Xäbärgä kürä çit ilgä berençe säfärlär Tön’yaq Kipr Törek Cömhüriyäte häm Azärbaycanğa bulaçaq.
“Sabah” gazetı Törek hawa yullarınıñ cämäğat’çelekne yaqtırtu mäydanında urın aluçı ğinwar-iyul’ mäğlümatlarına kürä 2017 yılnıñ ğinwar-iyul’ çorında 37 million yarım yulçı sanınıñ bu yılnıñ şul uq çorında 15,2% artış belän 43 million 200 meñgä citüen xäbär itä.
“Yäni Şafak” gazetı Mardin vilayäteneñ Dargeçit ilçäsendäge Ilısu böyäsen qotqaru qazuları qısalarında Boncuklu Tarla toraq punktında b.ê. qadär 8200nçe yıllarğa qarağan qaberdän ğaşiqlarnıñ kol’yenıñ tabıluın uquçıları belän urtaqlaşa.
Gazet yazuınça ber xatın-qız häm ir-atta tabılğan kol’ye häm taşları Mardin muzeyına quyıldı.


text:
Avropa Birligi (AB) Keriç köprüniñ qurulışında iştirak etken rusiyeniñ altı şirketine qarsı sanktsiyalar kirsetti. Bu qarar AB-niñ resmiy jurnalında derc etildi.
Olarnıñ arasında rusiyeli iş adamı Arkadiy Rotenbergniñ eki şirketi: PAO “Mostotrest” ve OOO “Stroygazmontaj” bar. Daa evel bu şirketlerniñ ekisi de amerikan sanktsiya cedveline kirsetilgen edi.
AB-niñ cedveline AO "İnstitut Giprostroymost – Sankt-Peterburg", AO "Sudostroitelnıy zavod "Zaliv", OOO "Stroygazmontaj – Most" ve Vologda şeeriniñ AO "VAD" de bar.
İyünniñ 18-ine AB-niñ Şurası Rusiye ilhaq etken Qırımğa qarşı olğan sanktsiyalarnı daa bir yılğa uzattı. Olar AB-de bölükleri olğan şirket ve şahıslarğa aittir ve 2019 senesi iyün 23-üne qadar üküm sürecek.
Mayısnıñ 16-nda rusiyeli memuriyet Keriç boğazı üstünde qurulğan köpürniñ avtoyol qısmı yengil avtomobillerniñ areketi içün açıldı. Köpürniñ demiryol qısmı şimdilik qurulıp bitirilmedi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye ilhaq etken Qırımda Keriç köpüriniñ qurğanı Kremlniñ halqara uquqqa sayğısızlıq köstergeniniñ nevbetteki misali olğanı aqqında aytqan edi.
Avropa birligi Rusiye ve ilhaq etilgen Qırım arasında qısmen açılğan Keriç köpürini tenqit etken edi. 2014 senesi Qırım ilhaq etilgen soñ, Ukraina Rusiye ile tizilgen köpür qurulışınen bağlı muqaveleden çıqtı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis azası Abmecit Suleymanov Ukraina Baş prokuraturası yanında QMC prokurorı Qırım sakini olmaq kerekligini tüşüne.
Bunı o mayıs 22 künü Kiyevde keçirilgen brifingde bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
«QMC prokuraturasınıñ terkibinde Qırım ne olğanını, andaki vaziyetni añlağan tek üç insan bardır. Prokuratura yolbaşçısı «Avdet» gazetası, «Qırım» Fondu», ATR ne olğanını bilmese, teessüf ki, areketleri de aynı olur», – dey Suleymanov.
Al-azırda QMC prokuraturasınıñ başı 2014 senesi sentâbr 1-de tayin etilgen Vasiliy Sinçuktır. Evel Poltava ve Harkov vilâyetleriniñ prokurorı edi.
Sinçuk Qırım.Aqiqatqa bu kibi tenqitni temelsiz olaraq adladı.
«Yolbaşçı ve insan olaraq Eduard Logvinskiy ile sıqı munasebetim bar. Bundan da ğayrı, er vaqıt Andrey Sençenko – belli siyasiy erbap ile bağ tutamız. Şunıñ içün bizler içün müim meselelerni biz qanunğa köre çezemiz», – dedi prokuror.
QMC prokurorı Vasiliy Sinçuk qırımlılarnı işğal etilgen yarımadada yapılğan bozuluvlar aqqında haber etmege çağırdı.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta


text:
Rusiye ava şirketleriniñ bazıları yanvar 28 künü «Aqmescit» ava limanına ava seferlerini, olarğa ihtiyac olmağanı sebebinden, lâğu etti.
Bunı akimiyetke yaqın olğan Krıminform saytına Qırım naqliyat «naziri» Anatoliy Tsurkin añlattı.
«Avataşıyıcı qoşma seferlerni açqan edi, amma biletler satılmağanı sebebinden olar lâğu etildiler. Şirket yalıñız bir seferni qaldırdı», – añlattı o.
Bunıñ ile memur şunı da qayd etti ki, lâğu etilgen seferlerge biletlerni alğan yolcular zarar körmedi.
Çarşenbe künü, yanvarniñ 28-de, Rusiye ava şirketleri «Aqmescit» ava limanından 8 seferni ve Qırım paytahtına – 10 seferni lâğu etti.


text:
tez yazan yerler
Abant İzzet Baysal Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Abdullah Gül Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Adana Bilim Ve Teknoloji Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Adıyaman Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Adnan Menderes Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Afyon Kocatepe Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Ahi Evran Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Akdeniz Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Aksaray Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Alanya Hamdullah Emin Paşa Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Altınbaş Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Amasya Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Anadolu Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Anka Teknoloji Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Ankara Müzik Ve Güzel Sanatlar Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Ankara Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Antalya Akev Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Antalya Bilim Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Ardahan Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Artvin Çoruh Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Ataşehir Adıgüzel Meslek Yüksekokulu
Atatürk Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Atılım Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Avrasya Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Avrupa Meslek Yüksekokulu Akademik tez yazımı,
Bahçeşehir Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Balıkesir Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Bartın Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Başkent Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Batman Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Bayburt Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Beykent Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Beykoz Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Bezm-İ Âlem Vakıf Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Bingöl Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Biruni Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Bitlis Eren Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Boğaziçi Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Bozok Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Bursa Teknik Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Bülent Ecevit Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Cumhuriyet Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Çağ Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Çankaya Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Çankırı Karatekin Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Çukurova Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Dicle Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Doğuş Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Dokuz Eylül Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Dumlupınar Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Düzce Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Ege Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Erciyes Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Erzincan Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Erzurum Teknik Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Faruk Saraç Tasarım Meslek Yüksekokulu
Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Fenerbahçe Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Fırat Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Galatasaray Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Gazi Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Gaziantep Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Gaziosmanpaşa Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Gebze Teknik Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Giresun Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Gümüşhane Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Hacettepe Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Hakkari Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Haliç Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Harran Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Hasan Kalyoncu Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Hitit Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Iğdır Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Işık Üniversitesi Akademik tez yazımı,
İbn Haldun Üniversitesi Akademik tez yazımı,
İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi Akademik tez yazımı,
İnönü Üniversitesi Akademik tez yazımı,
İskenderun Teknik Üniversitesi Akademik tez yazımı,
İstanbul Arel Üniversitesi Akademik tez yazımı,
İstanbul Aydın Üniversitesi Akademik tez yazımı,
İstanbul Ayvansaray Üniversitesi Akademik tez yazımı,
İstanbul Bilgi Üniversitesi Akademik tez yazımı,
İstanbul Bilim Üniversitesi Akademik tez yazımı,
İstanbul Esenyurt Üniversitesi Akademik tez yazımı,
İstanbul Gedik Üniversitesi Akademik tez yazımı,
İstanbul Gelişim Üniversitesi Akademik tez yazımı,
İstanbul Kavram Meslek Yüksekokulu
İstanbul Kent Üniversitesi Akademik tez yazımı,
İstanbul Kültür Üniversitesi Akademik tez yazımı,
İstanbul Medeniyet Üniversitesi Akademik tez yazımı,
İstanbul Medipol Üniversitesi Akademik tez yazımı,
İstanbul Rumeli Üniversitesi Akademik tez yazımı,
İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Akademik tez yazımı,
İstanbul Şehir Üniversitesi Akademik tez yazımı,
İstanbul Şişli Meslek Akademik tez yazımı,
İstanbul Teknik Üniversitesi Akademik tez yazımı,
İstanbul Ticaret Üniversitesi Akademik tez yazımı,
İstanbul Üniversitesi Akademik tez yazımı,
İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi Akademik tez yazımı,
İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi Akademik tez yazımı,
İstinye Üniversitesi Akademik tez yazımı,
İzmir Bakırçay Üniversitesi Akademik tez yazımı,
İzmir Demokrasi Üniversitesi Akademik tez yazımı,
İzmir Ekonomi Üniversitesi Akademik tez yazımı,
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Akademik tez yazımı,
İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Akademik tez yazımı,
Kadir Has Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Kafkas Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Kapadokya Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Karabük Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Karadeniz Teknik Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Kastamonu Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Kırıkkale Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Kırklareli Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Kilis 7 Aralık Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Kocaeli Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Koç Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Konya Gıda Ve Tarım Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Kto Karatay Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Lokman Hekim Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Maltepe Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Manisa Celâl Bayar Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Mardin Artuklu Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Marmara Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Mef Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Mersin Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Munzur Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Mustafa Kemal Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Muş Alparslan Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Namık Kemal Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Necmettin Erbakan Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Nişantaşı Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Nuh Naci Yazgan Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Okan Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Ondokuz Mayıs Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Ordu Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Orta Doğu Teknik Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Ostim Teknik Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Özyeğin Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Pamukkale Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Piri Reis Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Sabancı Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Sağlık Bilimleri Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Sakarya Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Sanko Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Selçuk Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Siirt Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Sinop Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Süleyman Demirel Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Şırnak Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Ted Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Tobb Ekonomi Ve Teknoloji Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Toros Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Trakya Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Türk Hava Kurumu Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Türk-Alman Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Türkiye Uluslararası İslam, Bilim Ve Teknoloji Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Ufuk Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Uludağ Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Uşak Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Üsküdar Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Yalova Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Yaşar Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Yeditepe Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Yıldız Teknik Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Yüksek İhtisas Üniversitesi Akademik tez yazımı,
Yüzüncü Yıl Üniversitesi Akademik tez yazımı,


text:
Qırımnıñ Qarasuvbazar şeerinde cuma künü «qızdıruv sıñırlı», dep bildirle Qırım Rusiye ükümeti.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, yanvar 15 künü Qarasuvbazar merkeziy rayon hastahanesiniñ qazan dairesinde tamir işleri keçirilecek.
Yaqında aynı böyle vaziyet Saq şeerinde üküm süre edi.
Qırımda yarımada çeşit regionlarında daimiy sürette elektrik energiyasını söndüreler.
Qırımğa dekabr 30-dan qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyası berilmey, Herson vilâyetinde elektrik yolağınıñ patlavı buña sebep olmalıdır. Al-azırda elektrik tiremesi tamirlengen, amma energetik muqaveleniñ toqtatılmasından sebep elektrikni bermeyler. Yarıq ile olğan problemlerden sebep bazı regionlarda qazan dairelerini söndüreler, insanlar çeşit qızdıruv aletlerinden faydalanmağa mecbur. Rusiye FVN Qırım idaresiniñ reberi Sergey Şahov aytqanı kibi, Qırım şimdi kerek olğan 1350 megavattan 931 MVt ala.


text:
Sudaq– Qırım Yalısında qırımtatar ealisi eñ az sayıda yaşağan region. Regionnıñ muim meselelerinen bağlı suallerge Qırım.Aqiqat intervyusında yerli faal Edem İsmailov cevap bere.
– Edem, soñki dört yıl içinde Sudaqta yaşayış deñiştimi?
– Elbette, deñişti. Memurlar tarafını turqanlar içün yahşı tarafqa deñişti. Qarşılıq köstergen, ya da, deyik, öz noqtai- nazarını bildirgenler içün – yaramay tarafqa, ebet. Meselâ, işke, tek reayetkâr olğan özleriñkisini alalar.
– Ya hususan qırımtatarlar içün?
– Bir söznen tarif etecek olsaq, halqımız içün qıyınlıq zamanları keldi, amma bizim halqımız başını tik köterip, ğururını coymadan, er kün bu qıyınlıqlardan keçe.
– Qıyınlıq ve sınav zamanlarda ayaqta qalmağa neler yardım ete?
Qıyınlıq zamanları keldi, amma bizim halqımız bu qıyınıqlardan er kün keçe
– Halqımıznıñ tek bir hususiyeti bar, yani –emekseverlik. Qorantasını baqmaq içün iş künleri er kes bir şeynen oğraşa. Em de işbu qıyın dört yıl içinde bizim qırımtatar halqımız pek birleşti. Bu sınavlardan menliknen keçecegimizden eminim.
– Şeerniñ infraterkibi eyileştimi?
– İnfraterkip boyunca bazı deñişmeler bar. Amma o qırımtatarlardan ğayrı er kes içün yapıla. Meselâ, qırımtatarlar yaşamağan İnitsiativnıh soqağına asfalt töseldi, lâkin şeer kirişinde yerleşken Yañı-Male kvartalında ne asfalt, ne kanalizatsiya, ne de gaz bar.
Bizde 800 talebelik mektep, Yañı-Male balalar bağçası qurula. Bularnıñ ekisi de bu yıl çalışıp başlamaq kerek, faqat qurucılıqnıñ soñu körünmey. Qurucılıqta özbek ve tacikler çalışa.
– Gaz meselesi ne alda?
– Yañı-Malege gaz boruları çekip başladılar ve 120-130 biñge bağlatmaq mumkün olacaq degen emiş-demişler yüre. Şeerimizniñ daa bir probleması bar – yağmur yağğanda şeerimzi yaldap başlay demek mumkün. Şimdilik bunı çezmek içün iç bir şey yapılmay.
– Şeerde turist meselesi ne alda?
Faqır turistler kele – restoran ve diskotekalar boş, lâkin yemekhaneler ağzına qadar tolu
– Vaziyet kritik dep aytmaq mumkün. İyül ayından başlap şeerde turist tolıp kete. Şeer memuriyeti er zaman olğanı kibi, azır degil. Kelgenler çoq, faqat problema şunda ki, ep faqır turistler kelüvi netecesinde restoran ve diskotekalar boş qala, yemekhaneler ise, aqzına qadar tolıp kete.
– Keçken dört yıl içinde Qırımda ve hususan, Sudaqta qırırmtatarlar içün közge körüngen bir deñişmeler barmı?
– Közge körüngeler deñişmeler arasında qırımtatarlarnıñ taqip etilgenini qay etmek mumkün. Qırımtatarlar terrorist degil – akimiyet ise bizim balalarnı terrorizm içün qapay. Vatnikler (qafası tüşüncesin boş insanlar) içün bir manzara yaratıla. Fursatnen faydalanıp FSB ve İİN bir sual bermege isteyim. Terroristik eylemi yapqan iç olmağanda bir qırımtatarınıñ adını aytıñz. Aslında, özüñizni yorıp oturmañız – çünki yoq öyle soyu. Ta başından berli qırımtatarlar öz Vatanına avdet yolunda qarşılıq köstermek içün barışıq yolunı saylâğan ediler.
– Sudaqta qaytarılıp alındı denilgen topraq damartılarındaki qurucılıq ne alda?
– Sudaqta bu samozahvatlar (öz ihtiyarınen alınğan topraqlar) qırımtatar ve rus soylârına ayırıla. Qırımtataralar içün iç bir şey yapılmay, ruslarnıñ ise vesiqaları bar, atta gaznı bile bağlap oldular.
Şimdi gençlerimiz faalleşti– bu pek yahşı bir alâmet
Şu arada faktlar aqqında aytayım. Yañı-Male – 1991 basıp alındı, vesiqaları 2000 senesinden son yapıldı, qarşısında ruslarnıñ topraq damartıları – vesiqaları şu arada yapıldı, bütün köyge gaz çekildi. Asret – 1990 basıp alındı, qırımtatarlarğa vesiqalar 2000-den soñ, ruslarğa – şu arada ve gaz bağlandı. Akvapark – 1998-1999-da basıp alındı, qırımtatarlar alâ daa vesiqa alamay, ruslarğa em vesiqa, em gaz berildi. Açıqlar (yalıñız qırımtatarlar) – vesiqaları bugüngece berilmedi. Şeer haritasında Akvapark (qırımtatarlar olğan yer) ve Açıqlar rayonları – boş tarla olaraq körüne. Aslında insanlar yaşağan evler bar. İşte, bu eki qasabada insanlar öz esabına transformator qurdı, teller çektirdi, RESke elektrik parası töley. Suv yoq. İnsanlarnıñ musaviyligi aqqındaki qanun qayda? Narazılıq meydanına (eski delfinariy yerleşken yer) – buldozerler ketirip bitmegen evlerni sürüp taşladılar. Qurulıp bitken evlerni ise – yaqalar.
– Qırımda Meclis yasaq etilgen vaqıtta, qırımtatar milliy areketi inkişaf etecek başqa bir yollar barmı?
– Variantlar bar elbette, lâkin olar er vaqıe merkeziy Meclisnen uyğunlaştırılmaq kerek. Biz er zaman öz problemalarımıznı barışıq ve demokratik yollarnen çeze turğanmız. Şimdi gençlerimiz faalleşti – bu pek yahşı bir alâmet.


text:
Ukraina nazirler şurası işğal etilgen Qırımnıñ III ve IV seviyeli akkreditatsiyası olğan aliy oquv yurtlarından Taras Şevçenko adına Kiyev milliy universitetine oqumağa keçken studentlerniñ stipendiyası içün masraflarnı belgiledi.
Bunı Ukraina tasil ve ilim Nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi.
Devlet bücetiniñ umumiy fondunda Tasil ve ilim nazirligine 2014 senesi içün belgilengen bücet parası çerçivesinde masraflar deñiştirildi.
Nazirlikniñ matbuat hızmeti bildirdi ki, Taras Şevçenko adına Kiyev milliy universiteti ayrı bücet programması tarafından maliye etile.
Bu sene mart-iyün ayları devamında Qırımnıñ 100 studenti Taras Şevçenko adına Kiyev milliy universitetinde oqumaq niyeti bar olğanını bildirdi. Qırım muhtar cumhuriyeti ve Aqyarda bücet parasına oquğan 120 student Taras Şevçenko adına Kiyev milliy universitetinde oquşını devam ete.


text:
Facebook, Rusiye tarafından qol tutuv körgen ve içtimaiy ağnı, şu cümleden saylavlar vaqtında, cemiyet fikrini öz istegine köre idare etmek içün qullanğan gruppalar ile «silâlar qoşusı» vaziyetinde buluna. Bunı şirketniñ tesis eticisi Mark Tsukerberg AQŞ Kongressinde bergen ifadeleri esnasında bildirdi.
Tsukerberg: «Rusiyede öyle bir insanlar bar ki, işleri bizim sistemalarımız ve diger internet sistemalarını öz menfaatları içün qullanmaqtır… Yani bu, «silâlar qoşusı»dır», – dedi.
O, Facebooknıñ, saylavlar neticelerini deñiştirmek teşebbüslerini toqtatmaq imkânına saip olması içün paralar yatırmaq pek muimdir, dep ilâve etti.
Tsukerberg, yılnıñ soñuna qadar şirketi 20000-den ziyade telükesizlik meseleleri ve kontentniñ közden keçirilmesi boyunca mutehassısnı işke almaq istey, dep qayd etti.
Ondan ğayrı o, Facebooknıñ, suniy intellekt yardımı ile, sahte esaplarnı tapmaq içün yañı vastalar işlep çıqqanını bildirdi.
Tsukerbergniñ aytqanına köre, o, AQŞta 2016 senesi prezident kampaniyası esnasında Facebookniñ «Rusiye informatsion operatsiyalarınıñ aşkâr etilmesinde yavaş olğanına» peşman ete.
O, istimaiy ağınıñ, 2016 senesinde AQŞtaki prezident saylavına Rusiyeniñ ihtimallı qarışqanını tahqiq etken mahsus prokuror Robert Müller ile emekdaşlıq yapqanını qayd etti.
Malümatnıñ talili ile oğraşqan Britaniyanıñ Cambrige Analytica şirketini, AQŞta saylav aldı kampaniyasında Facebook qullanıcılarınıñ şahsiy bilgilerini qullanğanında qabaatladılar.
Aprel 4-te Facebook şirketi, esas olaraq AQŞta yaşağan 87000000 kişiniñ bilgileri Cambrige Analytica siyasiy mesleat etici şirketininiñ qoluna tüşti, dep bildirdi.
Aprel 6-da Tsukerberg, Facebook dünyada saylavlarğa qarışuv ile küreşmek içün yañı aletler tatbiq ete, dep bildirdi. O, 2016 senesinde AQŞ prezidenti saylavına Rusiyeniñ qarışqanı aşkâr etilgen soñ Facebook tarafından, on biñlerce sahte esaplarnı yoq etmege yardım etken yañı qorçalav aletleriniñ tatbiq etilgenini qayd etti.


text:
Yunus bilän Älänur kšptin beri kütkän nävriniŋ duniyağa kälginini aŋlap, pärişan bolmaqta. Oğli Zayirniŋ šylänginigä tšrt jildin aşsimu, ular tehi nävrä sšymigän edi. Kelini Tumaris birinçi baliğa hamildar bolğanda, ular bäk hoşal bolup ketivedi. Bala tuğula-tuğulmayla Yunus äl-ağinilirini jiğip, birinçi nävrisini «juyup», üç kün toylidi. Lekin ularniŋ hoşalliği uzaqqa barmidi, nävrisi ikki häptidin keyin çaçirap kätti. Pahlandäk tatliq tuğulğan baliğa «kšz tägdi» däp oyliğan ular, oğli bilän kelinini «Silär tehi yaşqu, hudayim yänimu bala berip qalar» däp bäzlidi. Degändäkla, kšp štmäy Tumarisniŋ yänä qosaq kštärginini aŋliğan ata-ana nävrä kšrüş ümütini üzmäy, kün sanap jürgändä, altä ay bolğan bala boyidin aҗrap kätti. Bu kelişmäsliklärgä nemä deyişni bilmäy, ular kelinini dohturlarğa qaritip, davalandurğandin keyin «Yaratqan egäm täl-tšküz bir pärzänt bärsekän» däp sorap, yänä bir jilni ümüt bilän štküzdi. Bir küni kelini dohturğa berip kelip, qeyinanisiğa šziniŋ yänä hamildar ekänligini eytti. Ata-ana kelinigä oqät qilğuzmay, kün sanap, ay sanap, arzu qilğan nävriniŋ tuğuluşini taqätsizlik bilän kütti.
Yunus bäk baliҗan edi. Oğli bolsa, uniŋğa nisbätän eğir-besiq, ğäm-ğussisiz jürätti. «Oğlum maŋa tartmidi, bala bilänmu ançä kari yoq. Bu bala häҗäp beğäm bolup šstiğutaŋ», däp oylatti ata. Özimiğu yaş vaqtida baliliq boluşni oylimatti. Oyun-tamaşiğa toymay, koça kezip jürginidä ata-anisi uni mäҗburlap degidäk šyläp qoyuvedi. Biraq u šylinipmu helä vaqitqiçä yaş qizlarni ägip jürdi. Päqät Zayir duniyağa kälgändin keyinla u šzini tutup, kona tonuş qizliri bilän hoşlişip, eğir-besiq, kšyümçan ata bolalidi. hazir boşqa štküzgän yaşliq dävri esiğa kälsä, uniŋ oyliri jiraqqa ketidu…
Yunus egiz boyluq, bšdrä çaçliq, qamätlik jigit edi. Mäktäpni pütärgän jili u oquşqa çüşälmäy, härhil işlarda işläp jürdi. Keyin u bir ağinisi bilän yayma bazarğa çiqip, soda-setiq işliri bilän şuğullandi. Yunus soda qilip jürgän yaş qizlar bilän oŋayla til tepişip kätti. Boş vaqtini kafe, barlarda štküzüp, taŋ atqiçä tamaşä qilidiğan adät çiqardi. Ata-anisi oğlidin änsiräp, «šyläp qoysaq tüzilip qalar» degän ümüttä uniŋğa layiq izdäşkä başlidi. Dostliriniŋ, tuqqan vä tonuşliriniŋ qizlirini tapsa, oğli ularğa zadila kšŋülläşmidi. «Qizlarniŋ hämmisi ohşaş, puli barniŋ arqisidin šzliri jügräydu» däp zadila tonuşqili unmidi. Oğliğa sšz štküzälmigän anisi häyran bolup: “Tovva, bu zamanniŋ yaşliri qandağuy?! Bizniŋ dävrimizdä qizlar uyat, nomus degänni bilätti. Jigit qizni šzi tallap tonuşatti. hä, hazirzä, qizlar jigitlärniŋ käynigä kirivalidekän” desä, atisi “hazirqi yaşlar Ğäripniŋ hayat tärizini layiq kšridekän ämäsmu, anisi”, – däp ayalini bäzligändäk boldi.
«Dostliridin» zerikkän Yunus ahiri šzi bilän billä oquğan Älänur isimliq qizğa šyliniş qarariğa käldi. Ata-aniniŋ kšŋli ändila hatirҗäm boluşiğa Yunusni härbiy hizmätkä – Pavlodarğa elip kätti. Öylinip, yaş ailä şaraitiğa ändila üginişkä başliğan Yunusqa härbiy hayat oŋay bolmidi. Päydin-päy härbiy tärtipkä üginip, däm eliş künliri şähärni arilap jürüp, Al'fiya isimliq tatar qizi bilän tonuşup qaldi. Qamiti šzigä yaraşqan jigitni yahşi kšrüp qalğan qiz uni šyigä täklip qildi. İkki yaş ändi boş vaqitlirini billä štküzidiğan boldi. Äynä şundaq kšŋül kštirip jürgän künlärniŋ biridä Yunus ayaliniŋ oğul boşanğanliği toğriliq telegramma aldi. U ätisila üç küngä ruhsät elip šyigä bardi. Duniyağa ändila kšz açqan omaq pärzänt Yunusniŋ qälbini lärzigä saldi. Atiliq mehri oyğinip, u ändi šzigä-šzi kona adätlirini taşlaşqa vädä berip, ayali bilän inaq yaşap, Zayirni çoŋ qilişqa bäl bağlidi. U zamanlarda işläpçiqiriş karhaniliriniŋ hämmisi degidäkla yepilip, yaşlarğa iş yoq edi. Şuŋlaşqa ularniŋ täŋdin-tolisi bazarlarda tiҗarät bilän şuğullinidiğan. Zayirmu mäktäpni pütirip, «Bolaşaq» bazirida soda qilip, šz aldiğa dukan açti. Oqiti ilgiri besip, tapaviti yahşi bolğiniğa hoşal bolsimu, ata-anisi uniŋ oquğinini halatti
“Dada, ändi oqup nägä baray. Uniŋdin kšrä, moşu oqitimni davam qilsam yaman bolmas, däp oylaymän. Az kündä yänä bir dukan açidiğan oyum bar. Ändi oquşqa çüşüp, uni pütärgiçä yeşim ottuzdin aşidu. Diplomni sanduqqa selip qoyup, bazarda soda qilip jürgänlär az ämäsqu?” dedi u atisiğa.
Aridin kšp štmäyla Zayir bir qizniŋ süritini ata-anisiğa kšrsitip, «İsmi Tumaris» dedi. Çirayi illiq kšrüngän qiz ata-anisiğimu yeqip qaldi. U qiz dadisi bilän bazardiki aşhanilarniŋ biridä işläydekän. Ular äsli Çimkänttin bolup, hazir bazarğa yeqin bir šydä iҗaridä turidekän. Zayir u qiz bilän şu aşhanida tonuşqan ohşaydu. Yunus bilän Älänur bolğusi qudilar bilän tonuşup, kšp štmäy Zayirni šyläp qoydi. Tumaris aq üzlük, sipayä, ata-anini hšrmätläydiğan yahşi kelin bolup çiqti.
Bu dšrän Tumaris yänä oğul boşandi. Lekin üç kün štkändin keyin dohturlar Zayirğa baliniŋ täl-tšküz ämäsligi häqqidä hävärlidi. Rast-yalğinini aŋlaş üçün kälgän ata-anisiğa dohturlar «Bala patalogiyalik çätnäş» bilän tuğulğanliğini, uniŋ keläçäktä šz aldiğa yär dässäp maŋalmaydiğanliğini vä äs-hoşiniŋmu toluq ämäsligini eytti. «Uniŋ asasiy sävävi, qanniŋ buzuluşi yaki är bilän ayalniŋ qan tärkiviniŋ bir-birigä durus kälmigänligidin tšrälminiŋ normal täräqqiy etişi šzgärgän boluşi mümkin» däp çüşändürdi baş dohtur. Bu hulasiniŋ durusliğiğa eniq kšz yätküzüş üçün Zayir bilän Tumarisniŋ analizlirini elip, qan tärkivini täkşürüşkä ävätti.
– Bu nemä alamättu, – dedi Älänur kšzidin taramlap eqivatqan yaşlirini sürtüp. – Şunçä kütkän nävrimizniŋ meyip bolğini nemisi?! İkki balidin ayrilğan kelin dohturlarniŋ deginini qilip, bir jil davalandi ämäsmu. Ändi Yaratqan egäm täl-tšküz bala berär däp kütkän ümütimiz yänä väyran bolğinimu?!
Üç kündin keyin Zayir bilän ata-anisini dohturlar çaqirip, täkşürüşniŋ nätiҗisini kšrsätti. Zayir bilän Tumarisniŋ qan tärkivi 98,1 payiz ohşaş çiqiptu. Bu hävärni aŋliğan Yunus aŋ-taŋ bolup, qattiq qayğurdi.
– Dohturlar hatalişişi mümkinğu?! Ular degändäk bolmas, Alla buyrisa, nävräm täl-tšküz tuğular.
– Mundaq ohşaşliq päqät ata-ana bilän pärzäntniŋ yaki bir tuqqan qerindaşlarniŋ qenida boluşi mümkin, – dedi baş dohtur häyran bolup eğiziğa gäp kälmäy qalğan Yunusqa tiklinip.
Yunus bu hävärni aŋlişi bilän demi içigä çüşüp, ğämdä qaldi. «Bu qandaq bolğini? Zayir bilän kelinim qandaq yeqin tuqqan boluşi mümkin?» dedi u içidä. “Kelinim çimkäntlik. Oğlum duniyağa kälgändä, tuğuthanida tegişilip kättimu yä?».
Yunus šziniŋ yaş vaqlirini äslidi. Birnäççä qizlar bilän yeqin alaqida bolup, mähsätsiz tamaşä qildi. Lekin ular moşu şähärdin vä uniŋ ätrapidiki yezilardin bolidiğan. Ularniŋ içidä şoh vä nazinin gšzällärmu bar edi. Yunus u qizlarniŋ isimlirini untuğini nävaq. Rast, šzi bilän yeqin arilaşqan üç qizniŋ ismi heli yadida, lekin ular şähärlik qizlar edi… Yunus šz oyidin šzi çšçügändäk bolup, yaşliğida nadanliq bilän qilinğan işliriğa puşayman qildi. Qälbini azaplavatqan soallarğa җavap izdätti. här halda boluvatqan işlar šziniŋ oylanmay štküzgän yaşliq dävriniŋ nätiҗisi boluşi mümkinligigä kšzi yättidä, käçlik ğizadin keyin kelininiŋ al'bomini eçip, uniŋdiki sürätlärgä kšz jügärtişkä başlidi. Tumarisniŋ kiçik vaqtidin tartip här jili çüşkän sürätliri, ata-anisiniŋ, yeqin tuqqan vä dostliriniŋ sürätliri kšp edi. Päqät ahirqi betidiki konirap qalğan sürät Yunusqa tonuştäkla kšrünüp, diqqitini җälip qildi. Uniŋ käynidiki «Tumarisqa on ay, Pavlodar şähiri» degän yeziqni kšrüşi bilän uniŋ tän-tenigä titiräk olaşti. Sürättiki ayal uniŋğa tonuştäk kšründi. härbiy hizmättä jürgän künlirini äsläp, Yunus ahiri sürättiki Al'fiyani tonidi. «Tumarisqa u qandaq tuqqan boluşi mümkin? U yaq – tatar qizi, qudilar bolsa, biri – šzbäk, biri – uyğur, kelinimizmu uyğur, päqät ismi ohşaş bolğini bilän başqa Tumaris boluşi keräk», däp oylidi Yunus. Ätisi qizini yoqlap kälgän Saniyämdin Älänur kelini toğriliq täptişläp soraşqa başlidi. DNKniŋ nätiҗisini aŋliğan qudisi hekayisini başlidi:
– Män moşu küngiçä heçkimgä bu sirni eytmiğan edim, lekin silär bügün häqiqätni bilişiŋlar keräk, – dedi. – Abdullam ikkimiz Pavlodar şähiridä soda işliri bilän berip, Al'fiya degän jitim qizniŋ šyidä iҗaridä turduq. U yaq zavodta işläp, dekretqa çiqqan ekän. Aridin biraz vaqit štüp, Al'fiya qiz boşandi. «Baliniŋ atisi kim? Nemişkä uniŋğa hävär berip, yardäm sorimaysiz?» desäm, u külüpla qoyatti. Qizi bir yaşqa kirgändä uni ağriqhaniğa ämilätkä salğuzğili ketip barğinida, maşina uruvetip, Al'fiya vapat boldidä, bala aman qaldi. Yeqin heçkimi bolmiğaçqa, uni šzimiz yärläp, qur°an oquttuq. Bizniŋ balimiz yoq üçünmu, äytävir, baliğa mehrimiz çüşüp, Tumarisni beqivalduq. hämmä räsmiyätlärni җšndigändin keyin, Çimkäntkä kšçüp kälduq. Rämätlik az kün burunla maŋa šz sirini açqan. Bir soldat jigitni yahşi kšrüp qalğan ekän, lekin uniŋ ayali barliğini bilip, šziniŋ hamildar ekänligini eytmaptu. «Män šzäm üçün duniyağa elip kälgän qizimni päqät šzämla beqip çoŋ qilimän», däp u Tumarisni bağriğa basatti. Lekin ularniŋ täğdiriniŋ mundaq bolarini kim bilgän däysiz?
Bu sšzlärni aŋliğan Älänur gäp qilmay, helä oltirip qaldi. Yunusniŋ yaş vaqtidiki särgüzäştilirini bilsimu, uniŋğa šzi yahşi kšrüp turmuşqa çiqqan. Lekin mundaq bolarini heç oylimiğan edi.
Yunus ikki qoli bilän beşini tutqan halda hiyal sürüp helä oltardi. Yaşliğida «duniyaniŋ rahiti moşu» däp nemä qilip qoyğinini u ändila çüşändi…
Tumaris yoldişi Zayirniŋ šz akisi ekänligini bilgändin keyin, jiğlaverip, süti soğulup kättidä, baliğa sün°iy süt berip tamaqlanduruşqa mäҗbur boldi.
– Bala ämmigändin keyin birnäççä kün moşu šydä qalsun. Qizim šzigä kälgändä, bovaqni elip ketärmiz – dedidä, Saniyäm qizi Tumarisni šyigä elip kätti.
«Özäm tapqan balağa, nägä baray davağa» däp oyliğan Yunus qudisiniŋ gepidin šzigä nisbätän eytilğan kinayini säzgändäk boldi. U ändi bovaqni här qoliğa alğanda: «Bu meniŋ bäŋvaş yaşliğimniŋ nätiҗisi. Yaş qizlarniŋ keläçigini oylimay, hämmisini yenik müҗäz hesaplap, qilğan gunalirim üçün Alla taalaniŋ maŋa çiqarğan hškümi. Ändi bu җazani päqät šzämla tartişim keräk. Monu gunasiz naresidini šzäm beqip, därdini šzäm tartimän» dätti kšz yaşlirini yoşurmay.
Älänur nävrisiniŋ beşini siypap, uni yoldişiniŋ qolidin elip, bağriğa basti…
İzzät YÜSÜPOVA.
hšküm
Yunus bilän Älänur kšptin beri kütkän nävriniŋ duniyağa kälginini aŋlap, pärişan bolmaqta. Oğli Zayirniŋ šylänginigä tšrt jildin aşsimu, ular tehi nävrä sšymigän edi. Kelini Tumaris birinçi baliğa hamildar bolğanda, ular bäk hoşal bolup ketivedi. Bala tuğula-tuğulmayla Yunus äl-ağinilirini jiğip, birinçi nävrisini «juyup», üç kün toylidi. Lekin ularniŋ hoşalliği uzaqqa barmidi, nävrisi ikki häptidin keyin çaçirap kätti. Pahlandäk tatliq tuğulğan baliğa «kšz tägdi» däp oyliğan ular, oğli bilän kelinini «Silär tehi yaşqu, hudayim yänimu bala berip qalar» däp bäzlidi. Degändäkla, kšp štmäy Tumarisniŋ yänä qosaq kštärginini aŋliğan ata-ana nävrä kšrüş ümütini üzmäy, kün sanap jürgändä, altä ay bolğan bala boyidin aҗrap kätti. Bu kelişmäsliklärgä nemä deyişni bilmäy, ular kelinini dohturlarğa qaritip, davalandurğandin keyin «Yaratqan egäm täl-tšküz bir pärzänt bärsekän» däp sorap, yänä bir jilni ümüt bilän štküzdi. Bir küni kelini dohturğa berip kelip, qeyinanisiğa šziniŋ yänä hamildar ekänligini eytti. Ata-ana kelinigä oqät qilğuzmay, kün sanap, ay sanap, arzu qilğan nävriniŋ tuğuluşini taqätsizlik bilän kütti.


text:
"Törkiyä – törki dönyanıñ teräge"
Törki dönya xäbärläre 52
Üzbäkstan İlbaşı Mirziyoyev TİKA başlığı Çamnı qabul itte
Üzbäkstan İlbaşı Şavkat Mirziyoyev üktäbr’ ayında Törkiyägä yasağan räsmi säfäreneñ ike il arasındağı mönäsäbätlärne strategik urtaqlıq däräcäsenä kütärüen belderde.
TİKA Törki xezmättäşlek häm koordinaśiya agentlığı başlığı Serdar Çamnı oçraşular ütkärü öçen kilgän Üzbäkstanda İlbaşı Mirziyoyev qabul itte.
İlbaşı idaräseneñ matbuğat ofisınnan yasalğan belderügä kürä, söyläşüdä Mirziyoyev üktäbr’dä Törkiyägä yasağan säfärneñ taraflar arasındağı mönäsäbätlärne strategik urtaqlıq däräcäsenä citkerüen assızıqladı.
TİKAnıñ ildäge êşçänlegeneñ tağın da kiñäytelüeneñ möhimlegenä basım yasalğan söyläşü waqıtında xäzergä çaqlı TİKAnıñ tuplam qimmäte 23 million 600 meñ dollar bulğan 700gä yaqın proyektnı tormışqa aşıruı iskä töşerelde.
TİKAnıñ Üzbäkstandağı êşçänlegeneñ bilgele proyektlar nigezendä häm sistemalı bularaq üsterelüeneñ zarurlığına iğtibar yünältelgän söyläşüdä bu qısada "yul kartasınıñ" iñ qısqa waqıtta äzerlänep, iqtisad, mädäniyät, mäğarif, sälamätlek saqlaw, moxitnı saqlaw, turizm häm sośial' ölkälärdä alıp barılğan proyektlarnıñ arttırıluı mäs’äläsendä kileşügä ireşelüe belderelde.
TİKA başlığı Çam da Törkiyä İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan belän Premyer-ministr Binali Yıldırımnıñ yaxılıq teläklären Mirziyoyevka citkerde.
Mirziyoyevneñ täqdimnären yaqlawın assızıqlawçı Çam Törkiyä yağınıñ bu ölkädä zarur bulğannı başqarıp, bu täqdimnärneñ waqıtında häm näticäle räweştä ğamälgä kertergä äzer buluın belderde.
Şul uq waqıtta söyläşülärdä TİKAnıñ Taşkent programması koordinatorı Ali İhsan Çağlar da qatnaştı.
TİKA başlığı Serdar Çam häm yanındağı wäkillek oçraşuları qısalarında Premyer-ministr urınbasarı häm finans ministrı Camşid Koçkarov belän Premyer-ministr urınbasarı Suhrab Halmuradov belän dä küreşep söyläşte.
“Törkiyä – törki dönyanıñ teräge”
Giräsun universitetınıñ Xalıqara mädäniyät häm sänğät cämğiyäte "Qazaqstan bäysezlegeneñ 26 yıllığı” çarasın oyıştırdı.
Qazaqstannıñ Änkara tulı wäqalätle ilçese Abzal Saparbäkulı Ömär Halisdämir konferenśiya zalında ütkärelgän çarada yasağan çığışında bäysezlek köneneñ häm qazaqlar, häm dä töreklär öçen bik mäğnäle kön buluın assızıqlap äytep uzdı.
Qazaqstannıñ Änkara tulı wäqalätle ilçese Saparbäkulı: "Törkiyä – törki dönyanıñ häm bu geografiyadağı iñ möhim ile, bälki däi törki dönyanıñ terägeder”, - dip äytte.
Monnan 26 yıl êlek Qazaqstan bäysezlegen iğlan itkän çaqta ike säğättän soñ märxüm ilbaşı Turgut Özalnıñ Nursoltan Nazarbayevqa şaltıratıp, Törkiyäneñ dönyada Qazaqstannıñ bäysezlegen berençe bulıp tanığan il buluın belderüçe ilçe üzeneñ Qazaqstannıñ bäysezlek qazanuınnan soñ çit ilgä çıqqan berençe uquçı yäş’lärdän berse buluın xäterlätte.
Törkiyäneñ söyeneçen dä qayğısın da urtaqlaşuların assızıqlawçı Saparbäkulı: "İlbaşıbız da 15nçe iyül’ xain tüntäreleş kereşüennän soñ berençe bulıp Törkiyägä kilgän lider bulğan ide. Ul çaqta da: “Törkiyäneñ doşmanı, bezneñ dä doşmanıbız”, - dip äytkän ide”, - dide.
Saparbäkulı, monıñ barı tik süz genä tügel, yöräklärendä urtaqlaşqan xis buluına basım yasap: “Törkiyä köçle bulğan çaqta törki dönya da köçle bulaçaq. Nigezdä bez barı tik dus qına tügel, bez iñ ähämiyätlese täñre birgän qardäş bez”, - dip äytte.
“Mäsnävi” qırğızçağa tärcemä itelde
Konya şähär xakimiyäte Xäzräti Mäwlananıñ dönyaküläm tanılğan äsäre “Mäsnävi”ne qırğızçağa tärcemä itte.
Şähär xakimiyäte başlığı Tahir Aqyöräk jurnalistlarğa yasağan belderüendä här yıl millionnarça keşeneñ mäğlümat häm xikmät êzläw öçen Konyada Mäwlananı ziyärät qıluın äytte.
Mäwlananıñ iñ möhim äsäreneñ dönyada uqılıp añlaşıla alınuı öçen tärcemä êşçänlegen alıp baruların belderüçe Aqyöräk “Mäsnävi”ne qırğızçağa tärcemä itep näşer itülären citkerde.
Tahir Aqyöräk, bu räweşle “Mäsnävi”neñ 26 telgä tärcemä itelüenä basım yasap: "Xäzräti Mäwlananıñ tiñsez äsäre “Mäsnävi”ne 50 telgä tärcemä itü maqsatıbız bar. “Mäsnävi”ne tağın da kübräk keşeneñ uquına öleş kertergä däwam itäçäkbez”, - dip äytte.
Böten dönyada bulğanı kebek Qırğızstanda da zur qızıqsınu kürgän “Mäsnävi”neñ şiğri stile, ıslubı saqlanğan xezmätneñ berençe 3 cild-tomın Barçınay Kimsanova, 4 belän 6nçı cilden-tomın isä Ärmamat Ärgeşov qırğızçağa tärcemä itte.
“Mäsnävi” äsären Konya şähär xakimiyäte bügengä çaqlı farsı telendä original’ basması belän bergä törekçä, ğaräpçä, inglizçä, almança (nemeśça), şvedça, italiança, urduça, franśuzça, yaponça, albança, ispança, törekmänçä, tacikça, qıtayça, qazaqça, üzbäkçä, flemenkça, grekça, malayça, urısça, bosniya telendä, kördçä häm svahiliçä näşer itte.


text:
Şämşidin AYuPOV, «Uyğur avazi»/ Ötkän yäkşänbä küni Q.Ğoҗamiyarov namidiki dšlät akademiyalik Uyğur muzıkiliq-komediya teatrida Uyğur käspiy teatr sän°itiniŋ hulini salğan Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ häliq artistliri Mähpir Baqiev bilän Roşängül İlahunovani hatiriläş keçi bolup štti. Hatirä käç başliniştin aval Mähpir Baqiev vä Roşängül İlahunovaniŋ qälimigä mänsüp «Teatrda štkän hayat» kitaviniŋ tonuşturuş märasimi štti. Kitapniŋ rämzlik lentisini qiyiş hšrmitigä erişkän sän°ätşunas alim Ähmätҗan Qadirov, peşqädäm sän°ätkarlar Alimҗan Äysaev bilän Mahinur Rähmanova milliy sän°itimizniŋ qoş yultuzliriniŋ teatrda štkän hayat yoliğa qisqiçä tohtilip štti.
Şuniŋdin keyin tonulğan sän°ätkarlar Turdibüvi Ablizova bilän Gülbahar Nasirova riyasätçilik qilğan hatirä käç «Ruhsarä» ussul ansambliniŋ top ussuli bilän başlandi.
Käç җäriyanida sšz novitini alğan Qazaqstan Yazğuçilar ittipaqi yenidiki Uyğur ädäbiyati keŋişiniŋ räisi, Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ hizmät kšrsätkän ärbabi, yazğuçi-dramaturg Ähmätҗan haşiri, «AZMK» ҖÇY mudirlar keŋişiniŋ räisi, «Nur Otan» partiyasi Säyasiy keŋişiniŋ äzasi Ähmätҗan Şardinov, Almuta şähärlik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ räisi Abdullam hoşurov, Qirğizstan uyğurliri «İttipaq» җämiyiti Ayallar keŋişiniŋ äzaliri Raşidäm Abdrim qizi, Heliçäm haҗim, Panfilov nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkizi räisiniŋ orunbasari Abdusalam Äliev vä başqilar šzliriniŋ aŋliq hayatini sehirliq sän°ät duniyasiğa beğişliğan vä şu arqiliq miŋliğan tamaşibin qälb tšridin mustähkäm orun alğan, qutluq sähnidä yaratqan äҗayip obrazliri arqiliq isim-şäripi hälqimiz arisida rivayätkä aylanğan büyük sän°ätkarlar Mähpir Baqiev bilän Roşängül İlahunova toğriliq šz äslimiliri bilän bšlüşti.
Öz vaqtida «Anarhan», «Ğerip-Sänäm», «Tahir-Zohra» spektakl'liridiki hämra, Ğerip vä Tahir rol'lirini Mähpir Baqiev, ändi Anarhan, Sänäm, Zohra käbi iradilik, gšzäl uyğur qizliriniŋ rol'lirini Roşängül İlahunova orunlap, kšpçilikniŋ sämimiy alqişiğa bšlängän. Öz novitidä tamaşibinlarniŋ ularğa bolğan izzät-ehtirami ulğiyip, kšpçilik bu qoş yultuzniŋ sähnigä çiqişini zor alqişlar bilän qarşi alatti. Mäzkür käç davamida äynä şu dramilardin üzündilär kšrsitilip, «Anamniŋ aq kšynigi» spektaklidiki nuraniy aniniŋ monologi oqulğanda, zalğa liq tolğan tamaşibinniŋ märhum sän°ätkarlirimizğa bolğan çäksiz hšrmät-ehtiraminiŋ, muhäbbitiniŋ tehimu ulğayğanliğini ularniŋ güldiras alqişliridin eniq bayqaşqa bolatti. Şundaqla täläpçan tamaşibin Mähpir Baqiev bilän Roşängül İlahunova şu bir eğir dävirlärdä yaratqan obrazlarni bügünki kündä šzigä has uslub vä mahariti bilän teatr sähnisidä gävdiländürüp kelivatqan varisliri – teatr artistliri Rehangül Mähpirovani, Dilşat Amanbaevni, Aliyäm İbdiminovani, Risam Mamutov bilän Luiza Rozahunovani, şundaqla «Nava» fol'klor ansambliniŋ sazändiliri bilän muŋluq häm yeqimliq nahşa-sazlardin çaçqa çaçqan sän°ät sultanliri Marat Mämätbaqievni, Muhit hezimovni, Sahidäm Mäşräpova bilän Nuralim Varisovni zor alqişlar bilän qarşi aldi.
Hatirä käçtä riyasätçilär milliy sän°ät beğiniŋ bulbulliri, uyğur sähnisiniŋ uprimas gšhärliri, Qazaqstan häliq artistliri Mähpir Baqiev bilän Roşängül İlahunovaniŋ bähitlik hayat käçürgänligini häm bu künlärdä bu qoş yultuzniŋ pärzäntliri, nävriliri häm çävriliri bova-momisiniŋ izini besip, šzliriniŋ hayattiki ornini päqät sän°ät bilän çämbärças bağlaşturğanliğini alahidä qäyt qilişti. Büyük sän°ätkarlarniŋ nävriliri Şahnoza, Mälikä vä Amina sähnigä çiqip, ingliz tilida nahşa iҗra qilğanda, ularniŋ häqiqätänmu bovisi bilän momisiniŋ izini davamlaşturupla qalmay, bälki zaman tälivigä layiq sän°ätkarlardin bolup yetilgänliginiŋ guvaçisi bolduq.
Ahirida Qazaqstan häliq artistliriniŋ qizi, talantliq sän°ätkar Gülbadäm Baqieva sähnigä kštirilip, uşbu çarä-tädbirni uyuşturğan Uyğur teatriniŋ kollektiviğa vä ata-anisiniŋ qälimigä mänsüp bolğan «Teatrda štkän hayat» kitavini näşir qilişqa yeqindin yar-yšläk bolğan «Mir» näşriyat šyiniŋ kollektiviğa häm jiraq-yeqindin kälgän mehmanlarğa minnätdarliğini bildürdi.
Häliq artistlirini hatirilidi
Şämşidin AYuPOV, «Uyğur avazi»/ Ötkän yäkşänbä küni Q.Ğoҗamiyarov namidiki dšlät akademiyalik Uyğur muzıkiliq-komediya teatrida Uyğur käspiy teatr sän°itiniŋ hulini salğan Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ häliq artistliri Mähpir Baqiev bilän Roşängül İlahunovani hatiriläş keçi bolup štti. Hatirä käç başliniştin aval Mähpir Baqiev vä Roşängül İlahunovaniŋ qälimigä mänsüp «Teatrda štkän hayat» kitaviniŋ tonuşturuş märasimi štti. Kitapniŋ rämzlik lentisini qiyiş hšrmitigä erişkän sän°ätşunas alim Ähmätҗan Qadirov, peşqädäm sän°ätkarlar Alimҗan Äysaev bilän Mahinur Rähmanova milliy sän°itimizniŋ qoş yultuzliriniŋ teatrda štkän hayat yoliğa qisqiçä tohtilip štti.


text:
Yırıcı öz Twitterinde yazdı: «İsannı evden marum qaldırsalar – toprağı ağlay… Qırımtatarlarnen beraber bunı hatrımızda tutamız !».
Qırım.Aqiqat evelleri belli aytqanı kibi, bugün Qırım ve Ukrainada qırımtatarlarnıñ sürgünliginiñ 70 yıllığını qayd eteler. Qırım «akimiyeti» qırımtatarlarğa er yıllıq mitingni keçirmege yasaq etti. Aqmescitniñ Lenin meydanını arbiyler sarıp aldı. Mitingde iştirak emtege istegenlerge dua merasimini Aq-Meçet qasabasında keçirmege teklif etildi. Miting devamında bir qaç arbiy vertolöt toplanğanlarnıñ başları üzerinde uçmaqta edi.


text:
Bundan evvel bu eser "Terciman" gazetasının bir qaç nüshası devamında bastırılğandı. Metinlerini biribirinen teneştirmek, incelemek istegen araştırmacılarımız sitemin "Gazetalar" bölümine keçsin.
Home » İsmail Gasprinskiy , Nadir Kitaplar » Gaspıralı İsmail. Çoban Qız: 1897 senesi
Gaspıralı İsmail. Çoban Qız: 1897 senesi
By Tahir Kerim Mayıs 28, 2018 No comments
İsmail Gasprıralı başta 1897 senesi ayrıca kitap şeklinde çıqarğan "Çoban qız" adlı kitabını sitemin ziyaretçilerile paylaşamağa mesut oldum.
Kitap M. Akçurin ve 'Terciman' gazetasının taş ve hurafat basmahanesi tarafından neşir etildi.
Bundan evvel bu eser "Terciman" gazetasının bir qaç nüshası devamında bastırılğandı. Metinlerini biribirinen teneştirmek, incelemek istegen araştırmacılarımız sitemin "Gazetalar" bölümine keçsin.
Bundan evvel bu eser "Terciman" gazetasının bir qaç nüshası devamında bastırılğandı. Metinlerini biribirinen teneştirmek, incelemek istegen araştırmacılarımız sitemin "Gazetalar" bölümine keçsin.
Kitapnın kölemi 18 sahife.


text:
Kreml tarafından tain etilgen Qırım akimiyeti, Rusiye Tışqı işler nazirligine BM içün «Qırımda Ukraina vaqıtında insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında» rezolütsiya leyhasını teslim etti. Bunı RİA Novosti Krım agentligine milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlarnıñ işleri boyunca komitetniñ reisi Zaur Smirnov bildirdi.
Smirnov: «Pek ümüt etemiz ki, Qırım sakinleriniñ noqta-i nazarı da artıq halqara meydançıqlara eşitilecek», – dedi.
Bundan evel Smirnov degen edi ki, bu leyhada ketirilgen malümatlar esasıda Qırım sakinleri, halqara mahkemege muracaat etip, ukrain akimiyetinden maddiy ve maneviy zarar içün tazminat talap ete bileler.
Birleşken Milletler Teşkilâtı Baş assambleyası, dekabr 15 künü, işğalci-devlet Rusiye Federatsiyası tarafından Qırım Muhtar Cumhuriyetinde insan aqlarınıñ bozulması aqqında rezolütsiyasını etti. Vesiqalarında, Rusiye – «işğalci-devlet» olğanı qayd etile, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ile Aqyar ise – «vaqıtınca işğal etilgen topraqlar».
Rezolütsiyağa 70 devlet qoltuttı, 77 – bitaraf qaldı, 26 – qarşı çıqtı. Qarşı çıqqan devletler – bu Angola, Ermenistan, Belorusiye, Bolivya, Burundi, Kamboçya, Çin, Komor, Küba, Cenübiy Koreya, Eritre, İndistan, İran, Qazahistan, Nikaragua, Filipinler, Rusya, Sırbistan, Güney Afrika, Güney Sudan, Sudan, Suriye, Uganda, Özbekistan, Venezuela ve Zimbabwe.


text:
Qırımnıñ Yedi Quyu rayonı Davut Eli (Marfovka) köy şurasınıñ reisi yerli bücette aqça olmağanına şikâyet ete, dep bildire Qırım.Aqiqat.
«Bücet boş, çünki aqça kelmey. De bunı ödemeyler, de onı. Al-azırda iç te aqçamız yoq. Aylıqnı ödemek içün zornen aqça toplaymız», – dey o.
Onıñ sözlerine köre, köy şurasınıñ 18 biñ gektar toprağı bar, olardan 5 biñ – Rusiye arbiyleri yerleşken «Opuk» poligonındadır.
Şimdi yerli akimiyet köy şurasına kirgen meskün yerlerniñ abadanlaştıruvını al etip olamay. Yerli memurlarnıñ aytqanı kibi, memuriyetiniñ yekâne vekâletleri şimdi – olğan şeylerni qırsızlamağa imkân bermemektir.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyetiniñ maliye naziri Vladimir Levandovskiy aytqanı kibi, 2016 senesi büceti 25-26 mlrd rubleni teşkil ete.


text:
MATLAB
Matlab - texnikalıq esaplawlar ushın joqarı o'nimdarlı til bolıp, ol matematikalıq esaplawlar ju'rgiziw, sheshimlerdi bir qansha qolaylı tu'rde sa'wlelendiriw ha'm programmalastırıw imkaniyatların o'z ishine aladı. Sonday-aq
- matematikalıq esaplawlar;
- algoritmler jaratıw;
- modellestiriw;
- real ko'rinislerge alıp keliw yamasa mag'lıwmatlardı analizlew;
- grafikalıq interfeyslerdi o'z ishine alg'an programmalar islew.
Matlab - bul mag'lıwmatlardın' tiykarg'ı tili massivler bolg'an interaktiv sistema. Bul texnikalıq esaplawlarg'a baylanıslı bolg'an ha'r qanday ma'selelerdi sheshiwge imkaniyat jaratadı. A'sirese vektorlar ha'm matritsalar u'stinde a'meller orınlag'anda programmalastırıw tili Fortran yaki C ge salıstırg'anda bir neshshe ese tez orınlaydı.
Matlab so'zi matritsalıq laborotoriya (inglis tiline: matrix laboratory) ma'nisin beredi. Matlab arnawlı tu'rde matritsalıq esaplawlar ushın zamanago'y programmalastırıw mu'mkinshilikleri LINPACK ha'm EISPACK qa jen'il kiriw imkanin jaratıw ushın jazılg'an.
Matlab jıllar dawamında ha'r qanday paydalanıwshılar ta'repinen jetilistirilip barılg'an. Joqarı oqıw orınlarında matematikler ma'seleler sheshiwde, mashina qurılıslarında ha'm ilimiy jumıslar alıp barıw ushın standart instrument wazıypasın atqaradı. O'ndiriste bul mag'lıwmatlardı qayta islew ha'm analizlewda joqarı o'nimdarlı izertlewler ushın arnalg'an til. Matlab ta "toolboxes" dep atalıwshı programmalardın' arnawlı gruppası tiykarg'ı orın tutadı. Olar ko'plegen paydalanıwshılar ushın arnawlı metodlardı izertlew ha'm qollanıwda a'hmiyetli. Yag'nıy:
- ma'selelerdin' ayrıqsha klassları sheshiwge mu'mkinshilik beretug'ın Matlab tın' (M-fayl) funktsiyalar jıynag'ı.
- kontrollaw sisteması, neyron tarmag'ı, anıq emes logikalıq modellestiriw h.t.b boyınsha signallardı qayta islewde qollanıladı.


text:
«Qırım» regionlarara cemaat areketiniñ temsilcisi Murat Yazıciyevniñ qırımtatarlar içün milliy devletçilikten vazgeçmek kibi ğayesi şaşıracaq bir şey degil. Sovet zamanları bu aqta qırımtatar halqınıñ duşmanları defalarca aytqan edi.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Tış alâqalar bölüginiñ reberi Ali Hamzin bildirdi.
«Qırımtatarlarğa sürgünlikten evel milliy muhtariyet şeklinde olğan qırımtatar devletçiliginden vazgeçmek ğayesi aqqında aytacaq olsaq, halqımıznıñ duşmanlarında daima bar edi. Bu ğaye şaşırtacaq bir şey degil», – dey o.
Hamzin dey ki, «Rusiye I Petr yolbaşçılığında daa ayaqqa turmağan vaqıtta, ukrainlerde o iç te olmağanda», qırımtatarlarnıñ devletçiligi endi bar edi.
Meclis temsilcisi aytqanı kibi, Yazıciyevniñ beyanatı açıq-aydın degil ve aqiqaten «bu şaraitlerde milliy devletçilik ğayesi manasız» olğanını bildire. «Müellif Rusiye şaraitlerini nazarda tuta», – dey Hamzin.
«Aqlı olğanını tanımaq kerek. Rusiyede qırımtatarlarnıñ milliy problemasına böyle yanaşuv olğanda, Rusiye Federatsiyası prezidentiniñ Qırımdan sürgün olunğan bir de bir beş halqnıñ aqlavı aqqında añlaşılmağan fermanını nazarğa alsaq, kerçekten de milliy devletçilikniñ ğayrıdan tiklenüv ğayesi imkânsız ola. Bildirüviniñ esas manası budır, bayraq altında birleşmek ğayesi, sanki, biz rusiyelimiz, şeytandandır», – dey o.
«Qırım» regionlarara cemaat areketiniñ prezidium azası Murat Yazıciyev qırımtatarlarğa milliy devletçilik ğayesinden vazgeçmege ve özlerini Rusiye vatandaşları sayıp, bundan ğururlanmağa teklif etti.
«Qırım» cemaat areketiniñ reberi – Qırım Devlet şurasınıñ reis muavini Remzi İlyasov.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Tsentr jurnalistskih rassledovaniy bergen malümatına köre, tibbiyet hadimleri köküs qafesiniñ sağ qısmınıñ yaralanuvını tasdiqladılar. Bundan da ğayrı, Mokruşinniñ arizasınıñ teşkerüvi çerçivesinde mahkeme-tibbiy ekspertiza hadimleri kelepçe izlerini ve ayaq gematomasını qayd ettiler.
Teşkerüvniñ başlanmasını Qırım boyunca içki işler nazirliginiñ matbuat hızmeti başı muavini Olga Bogoslavskaya tasdiqladı.
Hatırlatamız, Tsentr jurnalistskih rassledovaniy rejissörı Vladlen Melnikovnı ve jurnalist ve muarrir Sergey Mokruşinni Aqmescit Merkeziy ROVD-den yolladılar. Evelleri olarnı soqaqta «halq imayesi» yaqalap, ştablarına alıp ketken edi.
Sorğu ve köteklev vaqtında ştabda Nazirler Şurası yanındaki cemaat şurasınıñ sabıq iştirakçisi Aleksandr Yüryev ve Aqmescit şeer şurasınıñ deputatı Anatoliy Petrov buluna ediler


text:
Şimdiki vaqıtta Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdaki vaqialar, Nadejda Savçenkoğa qarşı makeme, yarımadada milliy Meclisniñ qapatılma davası - bütün bular «stalinizm yaşağanı» ve o, Rusiye prezidenti Vladimir Pütinnen sıq bağlı olğanını köstere. Bu aqta Ukraina Milliy ilimler akademiyasınıñ Ukraina tarihı institutınıñ ilmiy hadimi Lüdmila Grineviç Qırım.Aqiqat radiosınıñ efirinde bildirdi.
«Bugünki künde stalinizm yaşağanını iqrar etmek kerekmiz. Bağışlañız, amma şimdi biz buña köstergen eki tedbirni elde etemiz. Mart 3 künü (mart 5 künü - Stalinniñ ölüm künü)
Nadâ Savçenkoğa qarşı makeme ketişatı. Er birimiz şimdi onıñ sağ qalması içün Allahqa dua etmekte, çünki quru açlıq bu şaqa degildir. Ve aynı mart 3 künü qırımtatar milliy Meclisniñ qapatılma davasınıñ makeme oturışı. Vaqialarnıñ ekisi de stalin mefküresi, stalin ameli canlı olğanını köstermekte. Şusı meraqlı ki, bu doğrudan - doğru Pütinnen bağlı», - qayd etti mütehassıs.
Grineviçniñ fikirince, «Rusiye devlet maşnası şimdi Stalinni begengenler sayısınıñ çoqlaşmasına yöneltken", onıñ rejimi ise "insan yaşamaq aqqını körmemezlikke urulğanınıñ timsalidir».
İosif Stalinniñ 63 ölüm yıllığı munasebetinen Aqyarnıñ vokzal meydanında kommunistler toplaştı. Tantanalı sürette olar Rusiye nezaret asıtnda bulunğan şeer yolbaşçısı Sergey Menâyloğa regionda sovet yolbaşçısınıñ eykelini qurmaq ricası ile bulundılar.
Aqmescitte belgisiz şahıslar tarafından İosif Stalinniñ memorial tahtasında «Cellât» sözüni yazıp qaldırdılar.
1945 senesi Qırımda ötkerilgen Yalta konferentsiyasında iştirak etken ve yarımadada bu sebepten bulunğan İ. V. Stalinniñ hatırasına memorial tahta yerleştirildi. O, KPRFniñ Qırım cumhuriyet komitetiniñ binası duvarında Dolgorukov soqağı 10 - A adresi boyunca qoyulğan.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qırımtatar milliy Meclisniñ faaliyetini makeme yardımınen yasaq etmege isteyler. Birinci makeme oturışı mart 3 künü keçirildi. Mecliske vesiqalarnen tanış olmaq içün yedi kün berildi. Nevbetteki oturış mart 10 künü ötkerilecek.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
ABD Ukrainadaki elçihanesi, Qırımnıñ ilhaqını ömürlik tanılmaycağı ve Ukraina suverenitetinen, topraq bütünligine er vaqıt qol tutalacağı aqqında beyan ete.
«Dört yıl evelsi bu künü (fevralnin 26-nda – QA) Rusiye Qırımdaki Ukraina parlamentini zapt etti. Biz Qırımnıñ qanunsız ilhaqını ömürlik tanımammız ve sarsılmadan Ukrainanıñ suverenitetinen, topraq bütünligine er vaqıt qol tutarmız», – denilmekte elçhaneniñ Twitterdeki haberinde.
Diplomatik temsilcilik «Qırım – Ukraina toprağı» olğanını qayd etti.
Ukrainada fevralniñ 26-sı kününi «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü» olaraq qayd etilmesi teklif etile. 2014 senesi bu künü Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukraina torpaq bütünligine bağışlanğan miting ötkerilgen edi. O zaman miting iştirakçilerine Rusiye tarafdarı olğan faaller, şu cümleden «Rus birligi» firqasınıñ vekilleri qarşı çıqqan edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.