text:
Klaypeda
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Klaipėda /klaypéda/, (Almança: Memel yä Memelburg; Läxçä: Kłajpeda) – Baltíq Diñgezendä Lituanıñ berdänber diñgez portı. 194.400 toruçılar (2002.), sanı kimde (1989.da 202,900). Xäzerge Klaipėda Şvedsiä, Almanía häm Dänmark belän bäylängän möhim parom portı. Neman yılğasınıñ tamağı yänäşendä urnaşqan.
Klaipėda matur karkaslı arxitektur belän tanılğan; şundí arxitektur Almanía, Anglia häm Dänmark arxitekturğa oxşaş. Lituanıñ populár diñgez kurortlar Klaipėda yanındağı Neringa häm Palanga'da urnaşqan.
Taríx[үзrәpTү]
Klaipėda'ğa Baltíq qäbilälär 12. yözdä nigez salalar. Ğasırlar buyında şähär Könçığış Prussiağa kergändä, Memel atala.
Xäzerge Baltíq Diñgezendäge havan şähärenä 1252.dä Teuton Rısarlar nigez salalar, qalağa Castrum Memele (Almança Memelburg yä Mimmelburg) atı quyalar. 1254.tä Klaipėda'nı Lübeck Şähär Xoquqına büläk itälär. Klaipėda tirä-yağı Teuton Rısarları tarafınnan Xristianlaşqan bula. Melno Diñgeze solıxı buyınça 1422.dä Prussia Provinsise Litua belän çige rätlänä. Memel Prussiağa kerä häm çige 1919.ğa qädär üzgärtmä. Bu çik Awrupınıñ iñ üzgärmägän çiklärdän berse.
1474.tän başlap Memel Culm Qanunı buyınça yörtkän. 1525.tä herzoglı Memel, Albrecht von Brandenburg-Ansbach-Prussia herzogınıñ idaräse waqıtında, Lutheranizmnı qabul itä. Prussia Herzoglığı Polşanıñ häm soñraq Polşa-Litua Berlegeneñ öleşe buluınnan soñ şähär häm port çäçäk ata başlí. Şähär Neman yılğasınıñ tamağında urnaşqaç, Litua öçen port bulıp xezmät itä. 1629-1635.da Memelne Şvedlär höcüm itep basıp alalar häm cimerälär. Ul yañadan tözelä. 75 yıldan soñ Memeldä xalqınıñ zur sanı çuma ülätennän qırılıp betä. Berdäm Almanía 1871.dä barlıqqa kileüdän soñ Memel anıñ iñ Tönyaq-Könçığış şähäre bula.
1919.da Klaipėda Entente protektoratı astında qala. Versailles şartnamäse buyınça Memel tirä-yağın Almaníadan ayırıp quyalar, häm autonomiä statusı belän Fransız okkupasísı astında qala. Soñraq 1923. yılda Colonel Budrys ğäskärläre Fransızlarnı yuqqa çığaralar. 1939.nıñ 22. Martında Austrianı, Sudetenlandnı häm Çexoslovakianı basıp aludan soñ Memelne Alman Reich'ı basıp ala.
İkença Bötendönya Suğışı waqıtında, Memellelär Qızıl armíğa qarşı köräşälär (1944. axırı – 1945.). 1945.nıñ Ğínwarında şähärne Qızıl Armí ala häm Memel Litua Soviet Republigına birelä.
Şähärdä qalğan toruçılarnıñ zur sanı Sebergä sörgengä cibärelälär, Almaníağa az ğına küçälär.
Klaipėda'da tuğan keşelär[үзrәpTү]
- Simon Dach (1605 – 1659), şağir
- Rev. Michael Wohlfahrt (1687 – 1741), Amerikanıñ dini citäkçese
- Friedrich Wilhelm Argelander (1799 – 1875), astronom
- George Adomeit (1879 – 1967), Amerikan rässam
Monı da qara[үзrәpTү]
Päräwezdä[үзrәpTү]
- Klaipėda'nıñ räsmi säxifäse
- Page on the history of Memel/Klaipeda by Richard Doody


c: text/html

text:
Lamantin
Lamantinnar (Trichechidae isemle ğäilälek, Trichechus isemle törkeme) zur su imezüçese, qayçaqta diñgez síırı atala. Trichechidae Dugongidae'dän baş söyäge häm qoyrığı küreneşe buyınça ayırıla. Lamantinnıñ qoyrığı işkäk küreneşle, Dugong'nıñ qoyrığı çäneçkä küreneşle ide. Lamantin ülän aşawçı xaywan ide, üze waqıtınıñ küpçelegen saylıqta kötüdä yörep ütkärä.
Lamantin Tönyaq, Üzäk häm Könyaq Amekikanıñ, Karib Diñgezeneñ say, sazlı yarlarında yäşi.
Lamantinnıñ ber töre (Trichechus senegalensis) Afrikanıñ Könbatışında, T. inunguis isemle tör Könyaq Amerikanıñ Könçığışında, öçençese (T. manatus) Karib Diñgezendä West İndia utırawlarında kön kürä. Florida Lamantinı ayırım tör bulıp uylanıla, ITIS buyınça ul T. manatusnıñ törçelege ide. Lamantinnıñ ozınlığı 4.5 meter häm zurraq ide, lamantin tozlı häm tozsız suda yäşi ala. Lamantin awlaw may häm it öçen oyıştırıldılar, ämmä xäzer räsmiçä lamantin awlap yaramí.
West India lamantinı siräk oçrí torğan tör bula. Lamantinnıñ tabiğí doşmannar bulmağaç, keşeneñ ekspansise sazlı diñgez yarlarda anıñ tabiğí yäşäw tirälegen yuq itte. Bik küp lamantinnar köymä motorları belän yaralanğan bulalar. Aşap, balıq totu qoralların (qarmaqlar, batırğıçlarnı) yış yotalar. Bu äyberlär alarğa zían kitermi, qarmaq cebelärdän tış. Bu äyber aş qaynatu organnarğa yulnı yaba, şunnan xaywan ozaq ülä.
Lamantinnar sunı cılıtuçı elektrostansílar yänäşäsendä cíılırğa yaratalar. Alar bu tabiğí bulmağan cılılıqqa ışanalar häm sunıñ daimi temperatur buluı säbäple migrasí itmilär. Elektrostanşílar betkändä, U.S. Fish and Wildlife Service däwlät tabiğät saqlaw xezmäte lamantinnarğa öçen sunı cılıtu ısulı ezli.
Mon-da qara[үзrәpTү]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Äxmädiyä
Äxmädiyä (Qadiani), dini cämğiät.
Hindstanda (Mirza Ğöläm Äxmädi Qadiani (Mirza Ghulam Ahmad of Qadi)(1835-1908) nigez sala. Äxmädiyä täğlimatı Qör'än häm Müselman (Sönnilär) ğänğänäse – traditsiälären tayana; tabiğäte quşılma tösmerdä – Möselman, Xristian häm başqa din wäkillärenä mönäsäbätle. Äxmädiyä tarafdarları raslawınça, oyışmağa nigez saluçı – Allahnıñ keşelek tarafına cibärelgän soñğı ilçese (Musa häm Ğäysädän soñ), päyğämbäre (näbi), ul üzendä Möselmannarnıñ mähdie, Xristian messiäse, Hind Krişnası wazifalrın tuplağan.
1 millionnan artıq tarafdarları bar, töp öleşe Paqstanda. Küp kenä Möselman mämläkätlärendä Äxmädiyä Möselman cämğiäte dip tanılmıy. İslam dönyası ligası Äxmädiyäne İslamğa qarşı doşman ağım bularaq bäyäläde.
Tatarstanda Äxmädiyä cämğiäte 1992. yılda terkälä.


text:
Alel acele haber getirme duası
Sevdiğinizi Acele Getirmek İçin
ABDESTLİ olarak sevdiğinize niyyet ederek 15 kez okuyun ve sevdiğinizi acele yanınıza getirin kolay gelsin arkadaşlar dualarınızı bekler çalışmalarınız da başarılar dilerim
Bismillâhirrahmânirrahîm. Bismillâhi azîmişşe’nil kaviyyis sultâniz zâhiril burhânis sâbitil erkânil ekvâni ve mukadderid duhûri vel ezmâni kâne ve lâ mekân. Ve hüve meaküm eynemâ küntüm vallâhü bimâ ta’melûne basîr. El hâkimü yevmen nuşûri vel müteâlî fî denevvühül mütedânî fî ulivvihi
evvele külli şeyin ve âhirihü ve zâhiru külli şeyin ve bâtinih.Allâhümme innî eselükebi sirrikes sârî fîl esrârin nâfizi min semâin ilâ semâin ilâ sidretil müntehâ ilel melekûtil a’lâ ilâ âlimil ğaybi veşşehâdeti yünfedu emruke ve hüve âlin rafîl
muhîti min semâin ilâ semâid dünyâ ilâ kuvvetin nâri vel hevâi velmâi vet turâbi ilâ tahtel tahti ilâ tahti itbâkis serâ eselüke allâhümme bi hakki hâzihil esmâil hakîkiyyeti vel işârâtid dakîkatin nâfizeti fil eşbâhil beşeriyeti vel ervâhir rûhâniyyetil mutîîne li ismike vel müteallikînel mucîbîne limen deâke
bismikel hâdırîne li emrike ve celâli ızzikel mûfîne bi ahdike veva’dike ecîbû eyyetühel ervâhil mütevekkelûne bi hâzihil esmâi vefalû mâ tü’merûne bihi ve hüve kezâ ve kezâ bi hakkil ismillezî evvelühü âlin ve âhiruhü âlin mâ a’zamu ismüke yâ âlin mâ semia ismüke rûhin ve asâhül asaku vahterak asaku
yâ âlin ve ahrik külle men asâ hâzihil esmâin nûrâniyyeti bi hakki âlin zeryâlin âlimül ğaybi veş şehâdetil kebîrul müteâl.Yefalullâhü mâ yeşâü ve yahkimu mâ yürîd. Eyne mâ tekûnû ye’ti bikümüllâhü cemîan innallâhe alâ külli şeyin kadîr. Ve hüve alâ cemıhim izâ yeşâü kadîr. Ve lekad alimetil cinnetü innehüm le muhdarûn. Ve hu şira li süleymâne cünûdühü minel cini vel insi vet tayri fehüm yûzeûn. Yâ kavmenâ ecîbû daiyallâhü ve âminû bihi feleyse bi mu’cizin fil ardı ve leyse lehü min dûnihi evliyâü ülâike fî dalâlin mübîn. in kânet illâ
sayhaten vâhideten fe izâ hüm cemîun ledeynâ muhdarûn.Ecîbû eyyetühel ervâhır rûhâniyetil ceniyyeti vel câniyyeti ven nâriyyeti vel hevâiyyeti ves sehâbiyyeti vel amâmiyyeti ve tayyârûne fil hevâi vel ğavvâsûne tahte etbâkis serâs sâirûne fil ervâhir rûhâniyeti vel eşbâhil beşeriyeti uksimü aled
denâhişeti minküm vel kafâtisetin vet tevâbiati vez zevâbiati vet tayyârati minküm bi hakki. innehü min süleymâne veinnehü bismillâhirrahmânirrahîm. Ellâ ta’lû aleyye ve’tûnî müslimîn. Ecîbû eyyetühel ervâhi bi hakki hâzihil esmâi
aleyküm celcemîşin celcemîşin ahmîşin ahmîşin amîşin
amîşin şedîdül erâde ekmeşin ekmeşin kemîşin kemîşin kelehin kelehin yâ ğaşavetil ğaşâveti ecîbû eyyetühel ervâha vel hevâtifen nâfizûnel mümtezicûne bil ecsâmil beşeriyeti vel halakatil âdemiyeti vef alû mâ emertüküm bihi vemdû ilâ kezâ ve kezâ vadribûhü bisüyûfiküm ve sukû hü biküfûfiküm vezhebû ileyhi fî sûratin muhtelifetin ve ehvâlin mühevviletin min eşkâli şeyâtîne ve ebâlisete vezacûhü ver abûhü vektülûhü ve semmû lehü ismî ve arrafûhü bî ve vedahû lehü
talebî hattâ yakdî hâcetî ve yutîanî fî emrî bi hakki esmehinşemâhin elâlî alâ külli berâhin. Ve innehü le kasemün lev ta’lemûne azîm. Ecîbû Min kalbi en natmise vücûhen fe nereddühâ alâ edbârihâ ev nelanehüm kemâ leannâ eshâbes
sebti ve kâne emrullâhi mefûlâ. Mâ a’zamü sultâni ihterik men asâllâhe bi nârillâhil mûkadetin. Âhiyyen şerâhiyyen âhiyyenşerâhiyyen. Menûhin menûhin meylûhin hasben esbâûtin el kadîmil ezeliyi ecîbû vefalû mâ tü’merûne heyyen heyyen heyyen elvâhan elvâhan elvâhan elacele elacele elacele essâate essâate essâate


text:
6. sınıf Meb Yayınları Türkçe çalışma kitabi cevapları, 2012-2013 yılı Türkçe doku yayınları çalışma kitabı cevapları, 6. sınıf Türkçe dersi çalışma kitabı cevapları, Türkçe dersi çalışma kitabı cevapları,Meb yayınları Türkçe çalışma kitabı cevapları,Türkçe çalışma kitabı cevapları,Türkçe çk cevapları, 6.Sınıf Türkçe çalışma kitabı cevapları ,6.sinif türkçe Meb yayinlari çk cevapları,4.tema Duygular cevapları,Nasreddin Hoca metni cevapları,Nasrettinin Hoca cevapları,Nasrettin Hoca Konusu Cevapları,4.tema cevapları,duygular teması cevapları
TAMAMINI GÖRMEK İÇİN TIKLAYINIZ


text:
Qarasuvbazar
Qarasuvbazar (ukraince Бiлoripcbk, Kapacyбaзap, rusça Бeлorópck, Kapacyбaзáp) — merkeziy Qırımda Aqmescitten şarqqa taba 42 km qadar uzaqlıqta Büyük Qarasuv özeni yalısındaki bir şeer. Qarasuvbazar rayonınıñ merkezidir. Qarasuvbazardan Aqmescitni şarqiy Qırımnen (Sudaq, Kefe, Kerç) alâqadar etken yol keçe.
Münderice
Tarih[deñiştir]
Şeer aqqında ilk zikir XIII asırğa dair. Keç Orta asırlar devrinde Qarasuvbazar Kezlev ve Kefege yetici kervan yollarında iri tranzit noqta edi. Qırım Hanlığı zamanında şeer asıl Şirin tayfası saip olğan yerleriniñ merkezi oldı. Zaporoj qazaqları şeerni bir qaç kere (1624, 1628, 1630, 1675) berbat ettiler. 1736 senesi Minih yolbaşçılığı altında olğan Rusiye askeriy quvetleri Qırımnıñ o zamandaki paytahtı Bağçasaraynı yandırğandan soñ Qarasuvbazar II Fetih Geray hannıñ rezidentsiyası olğan edi, amma bir yıl keçken soñ şeerni Duglas generalnıñ ordusı yandırdı. Tap 1944 senesi mayıs 18 künündeki qırımtatarlar sürgünligine qadar Qarasuvbazar qırımtatar ealisi çoqusı olğan üç şeerniñ biri (Bağçasaray ve Aluştanen beraber) olğan edi.
XX asırnıñ birinci yarımınace Qarasuvbazar qırımçaqlarnıñ baş merkezi edi, faqat alman-faşist işğali vaqtında natsistler ep qırımçaq ealisini yoq ettiler.
İqtisadiyat[deñiştir]
Episinden iri istisal — Qarasuvbazar şarap işlep çıqarğan zavodı. Bundan ğayrı “Qarasuvbazar istismar etken materiallar zavodı”, “Qarasuvbazar karyer idaresi” ve başqa daa da ufaqça istisallar amelde.
İçtimaiy saa[deñiştir]
Şeerde 4 umumtasil mektep, 2 şifa müessisesi, medeniyet evi, poliklinika, kinoteatr, 2 kitaphane, muzıka ve balalar sport mektepleri, 2 stadion, ülkeşınaslıq müzeyi, musafirhane, eki bank bölükleri, bir qaç kilse, 3 cami bar.
Mahsus itibarğa lâyıq yerler[deñiştir]
Mimarcılıq abidesi — XV asırda qurulğan Taş Han kervansarayınıñ viranesi. Şeerniñ etrafındaki Aqqaya köyü yanında acayip bir tabiat abidesi - Aqqaya bar.
Halq sayısınıñ dinamikası[deñiştir]
- 1926 — 7 634 kişi (2 580 qırımtatar, 2 397 rus, 1000 qırımçaq, 426 yunan, 400 ermeni, 200 ukrain, 190 yeudi)
- 1939 — 10 829 kişi
- 1989 — 18 045 kişi
- 2001 — 18 420 kişi (37 % rus, 28 % qırımtatar, 24 % ukrain)
Atıflar[deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


text:
I Devlet Geray
I Devlet Geray (1512 — 1577, Bağçasaray) - 1551 ile 1577 seneleri arasında hanlıq yaptı. Mubarek Geraynıñ oğlu ve I Meñli Geraynıñ tornu. Devlet Geray zamanında Qırım Hanlığı Osmanlı Devletinen birlikte yükseliş devrini yaşadı.
Osmanlılarnen munasebetleri[deñiştir]
Qanuniy Sultan Suleyman devrinde uzun yıllar İstanbulda yaşağanı içün o zamanki Osmanlı sarayı ile olduqça eyi munasebeti bar edi. Qanuniyden balaban destek aldı. Harzem hanınıñ Osmanlı padişasından, rus cayılmasına qarşı yardım soravı üzerine osmanlı, Edil ile Don özenleri arasında bir kanal açmaq ve Hacı Tarhannı yañıdan zapt etmek içün areketke keçti. 1569-da Kefe beyiniñ idaresinde 15 biñ Osmanlı askeri, Devlet Geraynıñ ordusınen birlikte o yerge ketti. Lâkin, Vezir-i Azam Sokollu Mehmet Paşa devrinde başlanğan kanal tamamlanıp olamadı. Qırım ve osmanlı askeri keri çekildi. Bu vaqia bazı tarih adamaları tarafından Osmanlı Devletinde tohtaman deviriniñ işareti olaraq qabul etilgen.
Rusiyenen küreşi[deñiştir]
1555 ile 1571 seneleri arasında Rusiyege qalıcı tesirleri olğan büyük darbeler urdı. 1555 senesi Sudbişçi köyü (Tula şeerinden 150 km) yanında olğan uruşta İvan Şeremetyevniñ ordusına yeñildi. 1571-de Devlet Geraynıñ ordusı Moskva yaqınlarına qadar kirdi ve şeerni yaqtı. Özüne onıñ içün "Taht Algan" unvanı berildi. Qazan Hanlığı 1552-de, Hacı Tarhan Hanlığı ise 1556 senesinde ruslar tarafandan zapt etildi. 1568 ile 1570 seneleri arasında Qazan ve Hacı Tarhanğa seferlerge çıqtı, lâkin ruslardan qaytarılmadı. 1572-de ruslar ile kirişken Molodi Muarebesinde yeñildi. 1592-de Osmanlı padişası Rus Knâzlığından, Qazan ve Hacı Tarhannı boşatmasını istedi. O tarihlardan berli ruslarnıñ Kavkaz ve Qara deñizge enmesine mani olmaq içün yapılğan teşebbüsler faydalı olmaycaq ve ruslar 200 yüz sene zarfında Qara deñizniñ şimalindeki bütün Türk –Tatar topraqlarına yerleşecek edi.
I Devlet Geray 1577 senesi Bağçasarayda taun hastalığından öldi, yerine II Mehmed Geray keçti.


text:
Xalıqaralıq huqıq
Xalıqaralıq huqıq ma'mleketler aralıq yaki ken'irek ma'nide xalıqaralıq qatnasıqlarg'a ta'n bolg'an waqıya ha'm protsesslerdin' huqıqıy qa'siyetlerin qarastıratın ilimi.
Xalıqaralıq huqıqıy normalarda milliy ma'mleketlerdin' o'z-ara qatnasıqlarındag'ı quramalı protsesslar o'z sheshimin tabadı. Olardın' tiykarında qa'liplesip atırg'an, xalıqaralıq subektiv niyetin emes, al ja'miyetlik rawajlanıwının' obektiv faktorlarına say keletug'ın huqıqıy sana xalıqaralıq huqıqta o'z sa'wlesin tabadı.
Ha'zirgi xalıqaralıq qatnasıqlarg'a ta'sir jasawshı ko'plegen faktorlar ishinde xalıqaralıq huqıq u'stinligi haqqındag'ı qag'ıyda XXI a'sirdegi tsivilizatsiya ha'm huqıqıy sana da'rejesine ko'birek say keledi.
Xalıqaralıq huqıq iliminde xalıqaralıq huqıq tu'sinigine ha'r qıylı ta'riyipler berilgen. Solardan bir qatarın to'mende ko'rsetilgen:
Birinshi ta'riyp: xalıqaralıq huqıqtı "ma'mleketlerdin' niyetin muwapıqlastırıw tiykarında du'zilgen ha'm rawajlanatug'ın ma'mleketlerdin' tınısh-tatıw jasawı, xalıqlardın' ten' huqıqlıg'ı ha'm o'z ta'g'dirin o'zi belgilewin ta'miyinlew maqsetinde xalıqaralıq qatnasıqlardı retlestiriwshi yuridikalıq normalar sisteması" sıpatında ta'riyplew mu'mkin.
Ekinshi ta'riyp: xalıqaralıq huqıq - bul "ma'mleketler ha'm usı huqıq sistemasının' basqa subektları arasındag'ı qatnasıqlardı retlestiriwshi yuridikalıq normalar sisteması".
U'shinshi ta'riyp: xalıqaralıq huqıq "ja'miyetlik rawajlanıw nızamlıqlarının' ta'siri menen baylanıslı ra'wishte xalıqaralıq qatnasıqlardı retlestiriwshi ha'm ma'mleketler niyetinin' salıstırmalı sa'ykesligin bildiriwshi sha'rtnamalar, a'det normaları ha'm printsiplar sisteması".
To'rtinshi ta'riyp: xalıqaralıq huqıq - bul "xalıqaralıq (ma'mleketler aralıq ha'm basqa tu'rdegi) qatnasıqlardı retlestiriwshi normalar jıyındısı ha'm sisteması".
Besinshi ta'riyp: xalıqaralıq huqıq - bul "huqıqtın' biyg'a'rez tarawı bolıp, o'zinde bir pu'tin ha'm tutas printsiplar ha'm normalar sistemasın, yag'nıy en' da'slep ma'mleketler arasındag'ı xalıqaralıq qatnasıqlar tarawın retlestiriwshi, yuridikalıq ma'jbu'riy bolg'an a'dep-ikramlıq qag'ıydalardı bildiredi".
Altınshı ta'riyp: "Xalıqaralıq huqıq ju'da' ken' ha'm tu'rli tarawlardı o'z ishine alıwshı ayrıqsha huqıqlar sisteması. Sonın' menen birge tek normalar jıyındısı bolıp qalmastan, olardın' sisteması da".
Xalıqaralıq huqıqqa berilgen joqarıdag'ı ha'm basqa ko'plep ta'riyplerdin' avtorları imkanı bolg'anınsha ko'birek xalıqaralıq huqıqqa ta'n bolg'an waqıyalardı qamtıp alıwg'a ha'reket etken.
Ha'zirgi xalıqaralıq huqıq ekinshi jer ju'zlik urıstan keyin Birlesken Milletler Sho'lkeminin' Ustavı qabıl etilgennen son' ju'zege kelip, rawajlang'an. Sol sebepli, "Ha'zirgi xalıqaralıq huqıq" tu'sinigi xalıqaralıq qatnasıqlarının' ulıwma moyınlang'an priniplerı menen normaları rawajlanıwının' jan'a basqıshın sa'wlelendirgen halda, xalıqaralıq huqıq ha'reketinin' xronologiyalıq ko'lemin belgileydi.


text:
Xäzärlär
Xäzärlär — törki telle qäbilälär, VI ğasırdan Tönyaq-Könçığış Qawqazda häm Qaspiy buyı dalalarında küçmä tormış itkännär. Xäzärlär dä Könçığış Yevropağa hunnar urdası belän bergä kilep çıqqannar. Baştaraq alar Tönyaq Dağstannıñ Kaspiy yar buylarında häm Tübän İdelneñ uñyaq dalalarında küçenep yörgännär. Sawirlar belän bergäläp, alar xätta İran belän Vizantiä arasındağı köçle suğışlarda da qatnaşqannar. Ä sawirlar şul uq hunnar berlegendäge törki qäbilälärdän bulğannar, soñraq xäzärlär belän kileşep alar yaña berläşmä tözegännär.
VI yözneñ 60-nçı yıllarında xäzärlär Törki qaxanlığı buysınuında qalğannar. Yöz yıllap waqıt ütkäç, alar annan ayırılıp çıqqannar häm üzläreneñ däwläten — Xäzär qahanlığın - oyıştırğannar. Ğomumän, xäzärlär häm Törki qahanlığınıñ töp xalqı, fändä qabul itelgänçä, bik borınğı Aşin — «büre» ıruınnan çıqqannar, ä büre böten törki dönyası başlanğıçınıñ simvolı bulıp isäplänä.


text:
Kefe
Kefe (ukraince Фeoдociя, rusça Фeoдocия) – Qırımnıñ cenüp-şarqiy yalısında bulunğan şeerdir.
Münderice
Coğrafiya[deñiştir]
Kefe Qırımnıñ cenüp-şarq tarafında Kefe körfeziniñ yalısında buluna. Şeerniñ iklimine deñiz, dağ aldıları ve çöl tesir ete. İyülniñ orta arareti +24 °C, yılnıñ küneşli saatlarnıñ orta miqdarı 2272, qış yımşaq, yağanaqlarnıñ orta yıllıq derecesi 360 mm. Yuvunuv mevsimi mayısnıñ ortasından oktâbrniñ ortasınace devam ete.
Tarih[deñiştir]
Şeerniñ temeli milâttan evel VI asırda, Milet şeerinden çıqma Yunan müstemlekeciler tarafından qoyuldı. Milâttan evel 355 senesinden Kefe Bospor devletiniñ terkibine kire edi. IV asırda Hunnlar şeerni yıqtılar. Mezkür devirde şeerde ve onıñ civarlarında Alanlar yaşay ediler ve qasaba Ardabda (yani ‘Yedi Mevlâlı’) alan adını taşıy edi. V asırda şeer Roma İmperiyasınıñ nezareti altına keçti, VI asırda Hazarlar basıp aldılar, soñra kene Bizans İmperiyasınıñ eline keçti. Kelecek asırlar devamında büyük olmağan bir qasaba edi. XIII asırda Altın Ordunıñ altında qaldı, soñra ise Ceneviz tuccarlarınen satın alındı. Olar Kaffa adlı abadan bazarlıq şeerni meydanğa ketirdiler. İşbu şeer Qara deñizdeki alış-verişni tek başına nezaret etken esas liman ve ortalıqtaki ceneviz qasabalarnıñ idare merkezi oldı.
1475 senesi Kaffanı Gedik Ahmet Paşanıñ reberligi altında Osmanlı askeriy quvetler fetih ettiler. Kefe Osmanlı Devletiniñ Qara deñizdeki esas limanı oldı. Bu devirde şeer keñleşti, inkişaf etti. Kiçik İstanbul adını taşığan Kefe şeeri XIV asırda iqtisadiy munasebetler quruv ceetinden müim yer alğan. Şarq memleketler arasındaki satın aluvlar, ticaret yolları Kefe şeerinden keçken. Kefede 70 biñge yaqın nefer musulman-hristian qarışıq eali yaşağan. 1682 senesi şeerde 4000 ev (olardan 3200 musulman, 800 hristian) bar edi. Osmanlılar tahtqa oturğanı ile mında faal musulmanlaştıruv ceryanı başlanğan. Misal olaraq, XIV-XVIII asırğa qadar, yani 4 asır devamında şeerde 28 ortodoks hristian kilsesi, 15 katolik hristian kilsesi ve yeudilerniñ 2 sinagogaları olğan olsa, XVIII asırda Osmanlılarnıñ devrinde tek camiler 70 raqamını teşkil etken. XV ve XVIII asırlarda Kefede altı biñge yaqın evler qurulıp, olarnıñ er birisi öz tekrarlanmaz ömrüni yaşağan. Tarihiy ve dokumental vesiqalarğa köre, şeerde Qırımtatar, Türk, Rum ve Ermenilerden ğayrı, Eflâklar (yani romaniyalılar), Lehler, Gürciler ve Çerkezler ömür qurğanlar.
1778 senesi, Rusiye ükümeti tarafından teşkil olunğan hristian ealisiniñ sürgün etilüvi zamanında, 5511 ermeni, 1648 rum, 24 gürci Kefeden çıqarıldı. 1783 senesi Qırım Rusiyeniñ eline keçti, 1784 senesi Kefe Feodosiya (Фeoдocия) olaraq adlandırıldı.
XIX asırda bu şeerde belli ressam İvan Ayvazovskiy yaşay ve icat ete edi. 1892-95 senelerde Canköyden Kefegece demiryol qolu yapıldı, 1899 senesi ise yañı deñiz limanı quruldı.
Sovet ükümetiniñ birinci yılları şeer tüşkün alda edi (1921 senesi 35 400 kişi, 1926 senesi 28 700 kişi yaşay edi). Soñ Kefe sanayı ve kurort merkezi olaraq inkişaf etti. Ulu Vatan cenki vaqtında duşmanlar Kefeni eki kere zapt etip, şeerniñ büyük qısmını viran ettiler.
Mahsus itibarğa lâyıq yerler[deñiştir]
Kefedeki mahsus itibarğa lâyıq yerlerden yahşı alda saqlanğan ceneviz qalesini, bir sıra kilselerni, Müfti Camisini, Ermeni çeşmesini, Ayvazovskiyniñ çeşmesini, resimler galereyasını, ülkeşınaslıq ve Aleksandr Grinniñ müzeylerini köstere
Müfti Cami[deñiştir]
Bu büyük cami 1623 senesi qurulıp, osmanlı mimarcılıq ananeleri ile köterilgen. 1783 senesi Qırım Rusiyege qoşulğan soñ, işbu musulman camisi Uspeniye adlı ermenlerniñ katolik ibadethanesine çevirilip, uzun bir müddet devamında ermeni ealisiniñ diniy ihtiyaclarını qanaatlendirgen. Al-azırda restavratsiyadan keçken Müfti Cami Kefe şeerindeki zemaneviy Lenin ve Furmanov soqaqlarınıñ çatışmasında buluna. Böyleliknen, Müfti Cami çoq yıllar devamında em Türkler içün, em Qırımtatarlar, em de Qırım Ermenleri içün ibadet evi olıp, 1944 senesi Qırımtatarlarnı sürgün etkenden soñra ise perişan bir alğa qaldırılğan. Tek 1975 senesi bu cami kene öz evelki alına ketirilgen edi.
İqtisadiyat[deñiştir]
Kurort saası Kefe iqtisadiyatınıñ temelidir. Mında belli şifahaneler, raatlıq evleri, mineral çeşmeler, plâjlar bar. Turizmden ğayrı iqtisadiyat köy hocalığına, balıq avına, aş sanayısına esaslana. Şeerde tütün fabrikası, şıra zavodı, mehanik zavodı, optika ve diger zavodlar çalışmaqta.
Menbalar[deñiştir]
- B. KpиkyH "KpыMckoTaTapckaя apxиTekTypa", CиMфepoпoлb 1998
Bağlantılar[deñiştir]
- Kefe - 25 asırlarnıñ şeeridir. Tarih, fotoalbom.
- Kefe şeeriniñ malümat portalı. Kefede raatlanuv
- Kefe turizm idaresiniñ resmiy saytı
Atıflar[deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


text:
Tınısh okeanı
Tınısh okeanı bul batısta Aziya ha'm Avstraliya, shıg'ısta Amerikalar, qublada Qubla okeanı, ha'm arqada Arktika okeanı aralıg'ında jaylasqan suw ko'lemi esaplandı. Ol en' u'lken okean esaplanıp, jer ju'zi betinin' u'shten-birin iyeleydi. Ol Horn tumsıg'ı, Chili/Argentinadan qublag'a Antarktikag'a sızılg'an sızıqta Atlantika okeanına, ha'm Tasmaniya, Avstraliyadan qublag'a Antarktikag'a sızılg'an sızıqta Hind okeanına qosıladı.
Atlantika okeanı ken'eygen sayın, Tınısh okeanı a'ste kishireyip barmaqta. Bul ten'iz tub'in Jerdin' orayına qaray bu'klew arqalı bolip atır. Bul urılıw ju'da qattı bolıp basım jıynalg'an waqıtta ıssı taslardın' ham' shan'nın' u'lken jarılıwı arqalı ko'plep jer silkiniwler ha'm vulkanlar payda etedi. Suw astında jer silkiniw bolg'anda, bul tez qozg'alıs tsunami payda etedi. Usi sebepli tsunamiler basqa jerlerge qarag'anda Tınısh okeanı jag'alarında ko'p bolıp turadı. Jerdin' ko'pshilik vulkanları Tinish okeanı atawlarında jaylasqan, yamasa okean jag'alarınan bir neshe ju'zlegen kilometr qashıqlıqtag'ı kontinentlerde jaylasqan. Tektonik plitalar Tınısh okeanı kishireyiwine tag'ı bir sebep esaplanadı.


text:
Çikləwek Watuçı
Çikläwek Watuçı (ЩeлkyHчиk, The Nutcracker). İke aqttan torğan äkiäti balet. Pyotr Çaykovskiy tarafınnan 1891-1892 yıllarda icat itelä häm E.T.A. Hoffmannıñ «Çikläwek watuçı häm tıçqan patşası» isemle äkiätenä nigezlängän.
Könbatış illärendä bu balet iñ danlıqlı baletlarınıñ berse bularaq sanala, säm ğädättä, Raştua bäyrämendä säxnäläşterelä.
Baletnıñ premyerası 1892 yılnıñ 18 dekäberendä Mariin teatrında ütä. Lev İvanov belän Marius Petipa – baletmeyster, Riccardo Drigo – dirijor wazıyfaların başqaralar.
Baletnıñ dönyaküläm şöhrät qazanuın ğadättä Mixail Barışnikov eşkärtüe belän bäylilär. Ul berençe tapqır 1976 yılda Kennedy Centerda quyıla.
Balet[үзrәpTү]
- Uvertyura
Berençe akt[үзrәpTү]
- Raştua çırşısın bizäw häm yaqtırtu säxnäse
- Marş
- Keçe Ğalop
- Drosselmeysternıñ uile häm büläklär öläşüe
- Däw äti säxnäse häm biyüe
- Qunaqlar taralaşuı
- Suğış
- Qışqı çırşı urmanı
- Qar börtelkäre biyüe
İkençe akt[үзrәpTү]
- Kereş
- Clara belän Prinsnıñ kilüe
- Divertissement
- Şoqolat (İspan biyüe) - Kofe (Ğäräp biyüe) - Çäy (Qıtay biyüe) - Trepaq (Rus biyüe) - Fleyta biyüe - Ginger Ana häm anıñ balaları
- Çäçäklär wälsı
- Pas de deux: Adagio (Şikärle sliwa häm anıñ qawalerı)
- Berençe variatsiä - İkençe variatsiä
- Final Vals häm Apofeoz


text:
Bu Kanalları İzlediniz mi ?
Kategori : Azerbaycan
Etiketler : azerbaycan kanalı izle, Azerbaycan kanalları izle, azerbaycan medeniyyet izle, azerbaycan medeniyyet tv, azerbaycan televiziya kanalı, canlı Medeniyyet Tv izleme, hd Medeniyyet Tv, Medeniyyet Tv, Medeniyyet Tv bedava izle, Medeniyyet Tv canlı izle, Medeniyyet Tv canlı yayın, Medeniyyet Tv frekansı, Medeniyyet Tv hd canlı izle, Medeniyyet Tv izle, Medeniyyet Tv kanalı, Medeniyyet Tv programları, Medeniyyet Tv seyret, Medeniyyet Tv webten izle, Medeniyyet Tv yayın akışı, Medeniyyet Tv yayını izle, medeniyyettv az
Hakkında :
MEDENİYYET TV KANALINI İZLİYORSUNUZ…
Medeniyyet Tv izle, Medeniyyet Tv canlı izle, Medeniyyet Tv canlı yayın, Canlı Medeniyyet Tv izle, Medeniyyet Tv Hd izle, Azerbaycan Medeniyyet Tv, Azerbaycan Medeniyyet izle, Azerbaycan kanalları izle
“Medeniyyet Tv izle“ için Gelen Aramalar
- medeniyyet tv yayın akışı
- azerbaycan canli televiziya kanalari
- televiziya kanallari
- sikişkanalı
- canlı sikiş tv
- medeniyyet tv canli izle
- sikiş kanalları
- medeniyyet tv izle
- medeniyet tv yayin akisi
- sikiş tv leri canli
- sikis tv leri
- sikis tv kanallari
- sikis tv izle
- sikiş tv canlı
- sikis tvleri
- sikiş tv
- sikiş kanallı izle
- azerbaycan televiziya kanalları canlı
- Azerbaycan telviziya verlisi canli izle
- canlı sikiş izle tv
- canli sikis kanallari
- samanyolu tv birbasa berlis
- Sikis izleme kanallari
- sikiş kanala şifal
- sikis kanalı canlı izle
- tv sikiş


text:
30 Aralık 2010 Perşembe
Ebru Şallı Frikikleri
09:29 Tayfun Yorum Yok
indirmek icin tıkla
Ebru Şallı frikik,Ebru Şallı frikikleri,Ebru Şallı seks,Ebru Şallı sex,Ebru Şallı gögüsleri,Ebru Şallı kalçaları,Ebru Şallı bacakları,Ebru Şallı ayakları,Ebru Şallı üstsüz,Ebru Şallı cıplak,Ebru Şallı mayo,Ebru Şallı bikini,Ebru Şallı mayo,Ebru Şallı sevisme sahnesi,Ebru Şallı öpüsme sahnesi,Ebru Şallı yatakta,ebru şallı, ebru şallı bacak arası, ebru şallı çıplak bacaklar, ebru şallı ebruli günler, ebru şallı frikik, ebru şallı frikikleri, ebru şallı külot frikik, ebru şallı video, ebru şallı videoları


text:
Bahalaw
Bahalaw – bul esap obektlerin natural o'lshemlerden pul o'lshemlerge o'tkiziw usılı bolıp tabıladı. Bahalaw arqalı buxgalteriya esabında ha'r qıylı o'lshemlerde ko'rsetilgen esap obektlerin ulıwmalastırıwg'a erisiw mu'mkin. Mısalı, tiykarg'ı qurallar, materiallıq emes aktivler, investitsiyalar, materiallar, shet el valyutası ha'm tag'ı da basqalar ulıwmalasqan o'lshem – pul o'lsheminde ko'rsetiledi.
Bahalaw ja'rdeminde xojalıq qarjılarına sarplang'an ha'm xojalıq protsessinde paydalanılg'an, tovar ha'm miynet qa'rejetlerin durıs ko'rsetiliwi ta'miyinlenedi. Sonın' ushın buxgalteriya esabında xojalıq qarjıların bahalaw tiykarında olardın' haqıyqıy o'zine tu'ser bahasın esaplaw du'ziledi. O'zine tu'ser baha formalanıwı ha'm islep shıg'arıwdın' bo'lek jerlerındegi basqa qun o'lshemlerinin' formalanıwı tuwrısında tolıg'ıraq mag'lıwmatqa iye bolıw ushın bahalawdın' basqa usılları da qollanıladı. Ma'selen, tiykarg'ı qurallar, materiallıq emes aktivler, olardı satıp alıw, qurıw ha'm tiklew da'slepki qunı boyınsha ha'm de tozıw summası alıp taslang'annan keyingi qaldıq, yag'nıy sap qunı boyınsha bahalanadı. Tozıw yamasa amortizatsiya esaplaw tiykarg'ı qurallardın' bahasın anıqlastırıw usılı esaplanadı. Shiyki zat ha'm materiallar, basqa tovar materiallıq zapaslar haqıyqıy o'zine tu'ser baha menen bir qatarda ko'tere satıw bahası, normativ o'zine tu'ser baha boyınsha, tayar o'nim islep shıg'arıw joba o'zine tu'ser bahası boyınsha esaplanadı. Miynet haqını esaplaw a'hmiyetine qaray miynet o'lshemin pul o'lshemine o'tkeriw usılı esaplanadı.


text:
Yusup Has Ha'jip
Yusip Has Ha'jib XI a'sirde jasag'an shıg'ıs ellerinin' ko'pshiligine belgili bolg'an ko'rnekli shayır ha'm alımlardın' biri. Ol jasap turg'an zaman tu'rkiy xalıqlar birlespesinin' en' rawajlang'an zamanı Qaraxakiyler ma'mleketinin' ilim ha'm pa'n jag'ınan o'sip, joqarg'ı basqıshqa ko'terilgen da'wiri edi. Sonın' ushında bul a'jayıp shayır tu'rkiy tilindegi jazba poeziyanın' baslawshıların'ın' biri boldı.
Yusup Has Ha'jib Balasag'uni "Qutadg'u biliktı" hijri esabı menen 462-jılı, jan'a jıl esabı boyınsha 1070-jılları jazıp pitkergen. Bul haqqında avtordın' o'zi de "on segiz ayda jazıp pitkerdim" degen pikirdi aytqan. Bunnan tısqarı onın': "Jasta eliwge kelip qaldı. Bir waqıtları qara g'arg'a edik. Endi aqıl da a'bden tolısıp, shash ta ag'arın'qırap, aq quwg'a aylanıp baratırmız" degen so'zlerine qarag'anda, bul da'standı ol eliw jaslar shamasında jazıwg'a kirisken. Usınday mag'lıwmatlarg'a tiykarlanıp "Qutadg'u bilik"tin' 1070-jılları jazılıp pitkerilgenligin esapqa alg'anda, onın' avtorı bolg'an Yusup Balasag'unidin' 1015-jılları tuwılg'anlıg'ın tastıyıqlawg'a boladı.
Yusip Has Ha'jibtin' "Qutadg'u bilik" (Baxıtqa baslawshı bilim) shıg'armasının' ha'zirge shekem tek u'sh nusqası g'ana tabılg'an. Bunın' en' birinshisi - Ve-sh nusqası. Bul kitap 1439-jılı Gerat qalasında ko'shirilgen bolıp, son'ınan belgisiz sebepler menen Stambulg'a alıp ketiledi. Bul kitap sol jerde diplomatiyalıq xızmette ju'rgen belgili Avstriya alımı İosif fon Xammer Purgishtal qolına tu'sedi de, onı satıp alıp Venadag'ı korollik kitapxanag'a sıylıqqa beredi. Solay etip bul kitap Qutadg'u biliktin' Vena nusqası dep ataldı.
Ekinshisi Kair nusqası bolıp, bul qoljazba negizinen arab ha'ribi menen ko'shirilgen. 1896-jılı nemis alımı B. Morits ta'repinen tabılg'an. Usı nusqa tiykarında ko'shirilgen belgili rus alımı V. V. Radlov qoljazbası SSSR İlimler Akademyasının' Shıg'ıstanıw institutının' Peterburg bo'liminde saqlanadı.
U'shinshisi Namangan nusqası 1914-jılı A.Z.Valitova ta'repinen O'zbekstaniın' Namangan qalasınan tabılg'an. Bul kitap 1967-jılı belgili o'zbek alımı Qayum Karimov ta'repinen transkriptsiyalanıp baspadan shıqtı.
Da'standa avtor negizinen to'rt tu'rli ma'seleni ortag'a qoyadı.
- A'dalat
- Da'wlet
- Aqıl
- Qa'na'a't.
Eldi basqarıw ushın usı to'rt talap og'ada za'ru'r bolıp esaplanadı. Birinshiden, eldi basqarıw ushın patsha a'dil bolmag'ı lazım. Bul bag'dar da'standa Ku'ntuwdı patsha obrazı arqalı berilgen. Ekinshiden, el xalıq abadan jasawı ushın ma'mlekettin' g'a'ziynesi mol bolıwı ha'm bul baylıqtı o'z ornında jumsawshı bilimli adamlar kerek. Patshalıqtın' g'a'ziynesi esap-sanaq arqalı alıp barılsa g'ana el baxıtlı, da'wletli boladı. Bul ha'diyseler patshanın' wa'ziyri Aytoldı obrazı arqalı beriledi. U'shinshiden, ma'mleket aqıl ha'm parasat arqalı basqarılıwı kerek. Bul ma'sele wa'zirdin' aqıllı ulı Ug'dulmish obrazı arqalı sheshiledi. To'rtinshisi, ha'r qanday adamnın, qa'na'a't insaplı bolıwı kerekligi wa'zirdin' tuwısqanı da'rwish Odg'urmish obrazı arqalı berilgen.
Da'stan sol da'wirdin', en' ko'lemli shıg'armalarının' biri bolıp altı mın' bes ju'z jigirma ba'yitten ibarat. Shıg'armanın' baslı qaharman'ı Ku'ntuwdı isimli patsha. Ol o'zinin' a'dilligi menen pu'tkil du'nyag'a ma'lim bolıp, ko'p g'ana adamlar onı ko'riwdi ha'm pikirlesiwdi a'rman etken.
Biraq, Has Hajib aytqanday, bir adamn ın' danalıg'ı, a'dalatlıg'ı hesh na'rse bolmas eken. Onın' ideyaların iske asırıw ushın ja'rdemshi danıshpanlar kerek. Aytoldı tap usınday keyiptegi adamlardan biri bolıp, Ku'ntuwdını izleydi ha'm tabadı. Ku'ntuwdı onı ko'p ma'rtebe sınap ko'rgenen keyin o'zine wa'zir etip tayınlaydı. Aytoldı elge ushıp kelgen bir baxıt qusı sıyaqlı xalıqtın' bereketi birden tasıp kete beredi. Shıg'armanın' basınan aqırına shekem avtor o'z pozitsiyasında anıq turadı. Ol bul kitaptı tek na'siyat ushın g'ana jazbag'an. Yag'nıy, bul du'nyanı tanıwdın' o'zi negizinen bilim iyelew. Bilimsiz adamnın' nadanlıg'ı ko'p. Sonın' ushında du'nya go'zzallıg'ı bilimnen baslanadı. Bilim adamlardın' ko'zin ashadı. Jaqsı ha'm jamanlardın' parqın tu'siniwge ja'rdemlesedi. Jamanlıq jolı menen tabılg'an baylıq adamlardın' abıroyın tu'siredi degen pikirdi aytadı. Avtor bul haqqında:
Gu'mis tez sawılar ha'm pa'nt beredi,
Danalıq so'z gu'mis alıp keledi.
O'mirge miyrasdur danalar so'zi,
So'z benen ashılar aqıldın' ko'zi.
Sonlıqtan sezimdi tarqatıp elge,
Miyras etkim keldi keyingilerge...
Ko'p adamlar bilmesede o'zimdi,
Qaldırmaqshı boldım, so'ytip so'zimdi,
Na'siyatlar jaqpas nadanlar ushın,
Men jazdım haqıyqıy adamlar ushın'
Bul so'zlerdi bilimlige arnadım,
Bilimsizdin' tilin bile almadım…
Yusip Has Ha'jib bul kitaptın' jazılıwı haqqında ayta kelip: "Meni qartayg'an halımda g'ana bul du'nyanın' ta'shwishlerin jaqsı sezdim. Jaqsılar menen bir qatarda bul du'nyada jaman adamlar da a'dewir ko'p eken. Eger bular bir shımshım bolsada danalıqtan sabaq alsa, bunday bolmas edi degen oy qıyalıma keldi. Solay etip bul shıg'armanı jazıwg'a kiristim. Sonshama ha'diyselerdi sezip ju'rgen bolsamda bul ku'nge shekem bir qatar jazbag'anım ushın o'zimdi keyidim - dep aytadı. Qullası, Yusip Has Ha'jibtin' "Qutadg'u bilik"tı og'ada erte da'wirlerde jazılıp qalıwına da'stan, danıshpanlıq haqqındag'ı en' a'jayıp shıg'arma bolıp esaplanadı.


text:
Poeziya
Poeziya sanaat ha'm a'debiyattın' bir tu'ri. Poeziya ko'rkem shıg'ıwı ushın so'zlerdin' sapası, olardın' uzınlıg'ı ha'm aytılıwı, sonın' menen bir qatarda ma'nisine itibar beriledi. Poeziya ha'r tu'rli bolıwı mu'mkin (haiku, tematikalıq, balalar taqmag'ı) ha'm zatlardı su'wretlewde qollanıladı (salıstırıwda, so'ylesiwde, sezimlerdi ko'rsetiwde). Ol ma'nili yamasa ma'nissiz, uyqasqa iye bolıwı yamasa uyqaspawı, tek g'ana bir neshe so'zlerden ibarat bolıwı yamasa tolıq bir kitaptı qurawı (epikalıq poema) mu'mkin. Ol ha'r qıylı formada ha'm ko'lemde bolıp, teren' ma'nige iye yamasa ku'lkili bolıwı mu'mkin.
"Bir zattı poetikalıq tu'rde aytıw" mag'lıwmattı ko'rkem usılda jetkerip beriwdi an'latadı.
Poeziyada tu'rli tonlar qollanıladı. Poeziyanın' ko'plegen tu'rleri bar, ma'selen, Haiku, Ballada, Oda. Basqaları erkin ha'm bes qatarlıq taqmaqlar.


text:
Saraydaki Mücevher 22.Bölüm izle
Dizinin Tüm Bölümleri: Saraydaki Mücevher
“Saraydaki Mücevher 22.Bölüm izle” için 3 Yorum
-
nehir dediki : Cevapla
kesintilerde olmasa çok güzelVA:F [1.9.22_1171]
-
emre dediki : Cevapla
Bu bölüm de çok güzeldi ama hüzünlüydü epeyce. Leydi Cang’a da rahmet olsun. Leydi Han’a da büyük haksızlık yapıldı, çok büyük.VA:F [1.9.22_1171]
-
jasar66 dediki : Cevapla
emre senini yüzünden leydi han istifa etini sandımVA:F [1.9.22_1171]
Bir Cevap Yazın
Diğer Bölümler
- Saraydaki Mücevher 54.Bölüm Final izle
- Saraydaki Mücevher 53.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 52.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 51.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 50.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 49.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 48.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 47.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 46.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 45.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 44.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 43.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 42.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 41.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 40.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 39.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 38.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 37.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 36.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 35.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 34.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 33.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 32.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 31.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 30.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 29.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 28.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 27.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 26.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 25.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 24.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 23.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 22.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 21.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 20.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 19.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 18.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 17.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 16.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 15.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 14.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 13.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 12.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 11.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 10.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 9.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 8.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 7.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 6.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 5.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 4.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 3.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 2.Bölüm izle
- Saraydaki Mücevher 1.Bölüm izle


text:
Muhammed (peyğamber)
Muhammed peyğamber ya da Muhammed bin Abdullah (arapça محمد بن عبد الله, doğumı: 571 s. aprel 20, Mekke – vefatı: 632 s. iyün 8, Medine) - İslâm dininiñ peyğamberi. Tam adı – Ebu'l-Qasım Muhammed bin Abdullah bin Abdulmuttalib bin Haşim bin Abdumenaf el-Quraşiy (Arapça: أبوالقاصم محمد بن عبد الله بن عبد المطلب بن هاشم بن عبد مناف القرشي). Musulmanlar onıñ eñ soñki peyğamber olğanına ve oña Allahtan Quran vahiy etilgenine inanalar. Muhammed peyğamber Mekkede doğdı, Veda haccından soñra Medinede vefat etti.
Musulmanlar Muhammedniñ adını añğan soñ adetince "sallâllahu aleyhi ve sellem" (arapça صلى الله عليه و سلم) cümlesini aytalar. Yazılğanda "s.a.s." ya da "s.a.v." olaraq qısqartılğan bu cümle, "Allahnıñ selâmı onıñ üstüne olsun" manasına kele.


text:
Shın'g'ısxan
Shın'g'ısxan (shama menen 1162 - avgust, 1227) - Mong'ol urıwların birlestirgen ha'm Mong'ol İmperiyasın payda etken du'nyanın' en' ku'shli a'skeriy jolbasshılarının' biri. Onın' balaları ha'm aqlıqları onın' tajına miyrasxorlıq etti ha'm du'nyadag'ı en' u'lken imperiyanı payda etti.
Shın'g'ısxannın' aqlig'i, Qublay Xan, Qıtayda Yuan Dinastiyasının' (1271-1368) birinshi İmperatorı boldı. Shın'g'ısxannin' jerlengen jeri usı ku'nge shekem belgisiz. Ol sawashta ko'plep tabislarg'a eristi ha'm ko'plep dushpanların o'ltirdı, solardin' ishinde ol Jin Dinastiyasında jen'di. Ol Qitaydın' ko'pshilik bo'legin ha'm Qıtayg'a qon'sılas ma'mleketlerdin' ko'pshiligin basıp aldı. Na'tiyjede ol kushli imperiya payda etti.
Shın'g'ısxang'a tuwılıwında Temujin isimi berildi. Urıw basshısı sıpatinda ko'p jerlerdi basıp alıp, u'lken tabıslarg'a eriskennen keyin adamlar oni Shın'g'ıs dep atay basladi, shin'g'is degen "Ja'ha'n basqariwshısı" degendi an'latadı. Bir neshe on jıllıqta Shın'g'ıs u'lken a'skeriy ju'risler qılıp, ko'p adamlardı o'ltirip ju'da u'lken jerlerdi basıp aldı. Usının' menen ol o'zine tariyx kitaplarında "jabayı monster" degen ataqqa iye boldı.
Shın'g'ıs xan (mong. ЧиHrиc XaaH, Chingis Khaan; 1162 - 18 avgust, 1227) — Mongol imperatorı ha'm Mongol qa'wimlerin birlestirip, Mongol İmperiyasının' tiykarın salg'an a'skriy basshı. Onnan keyingi bolg'an xanlar Mongoliyanı adamzat tariyxındag'ı en' ullı imperiyag'a aylandırdı.
Shın'g'ıs xan Qitaydag'ı Yuan dinastiyasının' birinshi imperatorı Qublay xannın' atası bolg'an. Ha'zirgi waqıtqa shekem Shın'g'ıs xannın' qay jerde jerlengenligi anıq belgili emes.


text:
Ğäräp älifbası
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Ğäräp älifbası bügenge dönyada ayıruça kiñ taralğan yazulardan berse. Qayber mäğlümätlärgä qarağanda, ul dönyada barlıq xalıqnıñ yaqınça yözdän unına xezmät itä. Berençe näwbättä ul – Ğäräp tele öçen. Monnan tış, Ğäräp älifbası İranda Farsı tele, Päqstanda Urdu tele, Äfğänstanda Puştu wä Däri tele öçen, öleşçä Hindstanda milli älifba bularaq qabul itelgän. Ul şulay uq Íslam dine kiñ taralğan başqa illärdä dä (Bangladeş, Efiopia, Filippin, İndoneziä, Malayziä, Mozambik, Nigeria w.b.) aktif qullanılışta yöri. 20. yözneñ 30. yıllarına qädär, Latín älifbası alıştırğançı, SSRBdäge Törki xalıqlarnıñ häm Törkiädäge Ğosmanlı Töreklärneñ milli yazuları da şuşı älifbağa nigezlängän ide.
ЭчTәлek
- 1 Taríx
- 2 Älifba tozeleşe
- 3 Sannarnıñ yazılışı
- 4 Ğäräp älifbası başqa tellärdä
- 5 Ğäräp tele wä sanaq
- 6 Monı da qara
- 7 Päräwezdä
Taríx[үзrәpTү]
Ğäräp yazuınıñ borınğı watanı – Üzäk Ğäräbstan. Anıñ berençe ürnäkläre (Lixyäni, Samudí, Safí kebek taşyazmalar) Ğäräbstan yarımutraw cirendä häm Süriäneñ Könyaq töbäklärendä tabılğan. Alarnıñ yazılu waqıtları 1.–4. yözlärgä qarí.
Üzeneñ üseş yulında Ğäräp yazuı törle üzgäreşlär kiçergän. Anıñ çişmä başında borınğı Finiki älifbası tora. Ämma Ğäräp yazuınıñ kamilläşterüenä Nabatí wä Aramí yazularınıñ da zur yoğıntı yasağanlığı mäğlüm.
Xäzerge waqıtta ğälimnär Ğäräp yazuınıñ iñ borınğı ürnäge itep Qufí yazuın sanílar. Ul Äfrät yılğası buyında urnaşqan Ğäräp xälifäte zamanında (7.-9. yözlär) başqala xezmäten ütägän äl-Qufa şähärendä tabılğan. Soñğıraq çorlarda, xattatlar tırışlığı belän, Ğäräp yazuı haman kämilläşä barğan, anıñ küp törle şäkelläre barlıqqa kilgän. Ğälimnär raslawınça, alarnıñ sanı yöz yegermegä citä. Ämma bügenge köndä bu ölgelärneñ altı-cide töre genä aktíf qullanıla. Alarnıñ Ğäräpçä atamaları: Qufí, Näsx, Söls, Röqğä, Nästäğliq, Diwan, Şikästä.
Älifba tozeleşe[үзrәpTү]
Ğäräp älifbası 28 xäreftän tora, alar barısı da tartıqlarnı bilgeläw öçen.
Ğäräpälif belän yazılğan süzlär uñnan sulğa taba yazıla wä ber yuldan ikençe yulğa süz küçerü närsä yuq.
Xäreflär barlıq oçraqlarda da ber genä bieklekta yazıla, yäğni Ğäräp älifbasında baş xäreflär yuq.
Ğäräp süzläre härçaq tarıqtan ğına başlana, älif xärefe dä hämzä belän başlana.
Ğäräp älifbasında xäreflarneñ dürt törle yazılu räweşe qullanıla:
- ayırım yazılışı,
- süz başında,
- süz urtasında,
- süz azağında.
Töp xäreflär[үзrәpTү]
Ğäräp älifbasında altı xäref özek xäreflär dip atala:
- ﺍ älif
- ﺩ däl
- ﺫ zäl
- ﺭ rä
- ﺯ zä
- ﻭ waw
Şul özek xäreflär üzlärennän soñ kilgän xäreflär belän (sul yaqtan) totaşmílar wa süzda urın aluınnan üz qiäfäten üzgärtmilär. Özek xäreflärdän soñ kilgän xäref süz başındağıça yazıla.
Menä älif xärefe genä aldan barğan xäref belän totaşıla.
Tartıqlar[үзrәpTү]
Ğäräp telendä icek yasawçı awazlar bularaq suzıqlar yörsälär dä, alarnıñ neçkä/qalın buluı tartıqnıñ neçkä/qalın buluına qarí. Yäğni bu yaqtan Ğäräp yazuı elekke iske Törki älifbasında kük, suzıq awazları öçen öç xäref kenä, wä alarnıñ qalın/neçkälege nindi tartıq belän toruına bäleyle.
Ğäräpçädä 7 istiğälä (qalın tartıq) belderüçe xäref bar: ﻕ ﻍ ﻁ ﻅ ﺹ ﺽ ﺥ. Bu xäreflär belän fätxä [a] itep, käsrä [í] itep, wä zämmä [u] itep uqıla.
Başqa xäreflär istifälä (neçkä tartıq) belderälär, wä alar belän fätxä [ä] itep, käsrä [i] itep, wä zämmä [ü] itep uqıla.
Xäräkälär[үзrәpTү]
Ğäräp telendä xärefneñ öst/astında quyıla torğan berniçä xäräkä qullanıla. Uqığanda, başta xäref uqıla, annarı ğına xäräkä.
Suzıqlar[үзrәpTү]
Ğäräp telendä altı suzıq awaz bar, wä bik yış oçraqlarda alar bötenläy yazılmílar, bu närsä qayçaqta ikemäğnälelekkä dä kiterä ala.
Suzıqlarnıñ öçese qısqa: [ä], [i], [u]. Qısqa suzıqlar yazuda ayırım xäref ilä tügel, xäräkä aşa ğına bilgelänä:
- َ – qısqa [a] – fätxä
- ِ – qısqa [i] – käsrä
- ُ – qısqa [u] – zämmä/damma
Ozın suzıqlarnı mäd (suzu) xärefläre ilä kürsätelä wä xäräkälärgä qarağanda ike märtäbä suzıbraq uqıla:
- fätxäle xäreftän soñ xäräkäsez älif kilsä, şul fätxä+älif ozın [ā] kük uqıla: دَا – [dā]
- käsräle xäreftän soñ xäräkäsez yä kilsä, şul käsrä+yä ozın [ī] yä ki [iy] kük uqıla: دِي – [diy]
- zämmäle xäreftän soñ xäräkäsez wäw kilsä, şul zämmä+wäw ozın [ū] yä ki [uw] kük uqıla: دُو – [duw]
- fätxäle wä hämzäle äliftän soñ tağın ber xäräkäsez älif kilsä, şul ike älif urınına ber dulqınlı älif yazıla wä ul ozın [ā] kük uqıla. أَ + ا = آ
Tänwin xäräkäläre[үзrәpTү]
- ً – fätxä tänwin – [än] uqıla. Mísal: بَابًا – [bābän]
- ٍ – käsrä tänwin – [in] uqıla. Mísal: بَابٍ – [bābin]
- ٌ – zämmä tänwin – [ün] uqıla. Mísal: بَابٌ – [bābün]
- İskärmä: Fätxä tänwinle xäreftän soñ xäräkäsez älif kilsä, şul älif uqılmí.
Başqa xäräkälär[үзrәpTү]
Täşdid[үзrәpTү]
Ğäräp telendä ber ük tartıq awazlar ber-ber artlı kilsälär, berençese genä yazıla wä ikençese urınına täşdid xäräkäse (täşdidläw/ikelätkeç bilgese) genä quyıla: ّ
Täşdidle tartıq käsrälä bulsa, käsräse tartıq ilä täşdid arasına quyıla.
Sükün/Säken[үзrәpTү]
Ğäräp icege ike törle bula, yä açıq, yä yabıq. Menä ْ – sükün ul tartıqnıñ yomıqlıqnı beldergeç bularaq qullanıla, icek yabuçı xäräkä, wä säkenle tartıq äytkändä awız yomıla. Mísal: بَبْ [bä+b]
Säken quyılmağan oçraqlarda tartıq barıber suzıq belän uqıla: قلب [qäläba]. Wä [qälb] äyteleşen bilgeläw öçen [l] ilä [b] tartıqlardan torğan iceklärne säken belän yabalar da: قلْبْ [qälb] (xäreflärne ayırım yazğanda: قلْبْ).
Hämzä[үзrәpTү]
Hämzä atlı tawışsız tartıq ayırım ﺀ xärefe bularaq ta yazıla, wä başqa teräk xäref belän xäräkä bularaq ta:
- älifneñ öst/astında: إ أ
- wäw östendä: ؤ
- yä östendä: ئ
- İskärmä: älif, wäw, yä xärefläre hämzä xäräkäse öçen nigez/teräk bulıp qına toralar, wä uqığanda äytelmilär.
Märbütä[үзrәpTү]
Ğäräp telendä ike cänes bar:
- müzäkkär – ir cänese
- muännäs – xatın-qız cänese
Märbütä Ğäräp älifbasına ayırım xäref blaraq kermi, çönki ul cänes belderü öçen genä wä mäğnäse anıñ [t] awazı. Muännäs isemnär “tä märbütä” (tügäräk [t]) belän tämamlanalar.
Mísal: قَرِيلَةٌ
Başqa xareflar[үзrәpTү]
Ğäräp älifbasında xäreflär berläşmäläre dä qullanıla, yäğni berniçä xärefneñ ber-bersenä totaşılıp yalıluı. Şul berläşmälärneñ lām älif genä mäcbüri, başqalarnı ayırım xäreflär aşa da yazarğa mömkin, çönki alarnıñ säkeldä bulmawı da íxtímal. Mísallar:
- Allah süze bolay da yazıla: ﷲ
- Sall-Allahu-äläyhi-wäs-sälläm: ﷺ
Assimiläsi[үзrәpTү]
Sannarnıñ yazılışı[үзrәpTү]
Ğäräp älifbası başqa tellärdä[үзrәpTү]
Bügen Ğäräp älifbası bu tellärdä yazu öçen qullanıla:
- Törki söylämnäre öçen Çığış Törekstan, Äfğänstan, Ğíraq, İranda qullanıla
- Farsí tele öçen İranda
- Körd tele öçen Ğíraqta
- Urdu, Kaşmir, Sindhi wä Baluçí tele öçen Päqstanda
Elek qullanıldı:
- Törki teleneñ bar söylämnäre öçen (1926.-1928. yıllarına qädär)
- Afrikan tele öçen
- Belarus tele öçen (Tatarlar qullandı)
- Qıtay tele öçen (Möslimnärdä)
Ğäräp tele wä sanaq[үзrәpTү]
Ğäräp xärefläre Unicode eçendä “Ğäräp öleşendä” (U+0600–U+06FF) yatalar. Ğäräp xärefläreneñ Berençe töre U+FB50–U+FDFF urınnarın alğannar, wä Ğäräp xärefläreneñ İkençe töre U+FE70–U+FEFF urınnarda. Sanaqta Ğäräpçä mäten uqılış buyınça saqlana, törle programnar isä anı inde üzençä kürsätälär.
Monnan tış Ğäräp älifba belän yazu öçen berniçä berbaytlı bilgelämä dä qullanıla, mäsälän ISO-8859-6.
Monı da qara[үзrәpTү]
Päräwezdä[үзrәpTү]
- Omniglot.com: Ğäräpälif – İnglizçä


text:
Qırğız tili
Qırğız tili (öz adı Kыprыз Tили, Kыprызчa, قىرعىزچا, قىرعىز تىلى) - türkiy gruppadan bir tildir, Qırğızistannıñ resmiy tili. Qırgızistannıñ ealisinden 60%-ge yaqın qırğızca qonuşa.
Bağlantılar[deñiştir]
- Kırgız Edebiyatı - I 31.Cilt Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı (Türkçe)
- Kırgız Edebiyatı - II. 32. Cilt Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı (Türkçe)
- THE TALKING KYRGYZ PHRASEBOOK (İnglizce)
- Kиprизcko-Pycckий (Kыprызcko-pycckий) cлoBapb. (Rusça)


text:
Sudaq
Sudaq (ukraince Cyдak, rusça Cyдak) — Qırımnıñ yalı boyundaki bir şeerdir, belli kurort.
Orta asırlar devrinde Bizans yunanları şu şeerge Suğdeya (yunanca EouYδaίa), ceneviz italyanları Soldaya (italyanca Soldaia), hazarlar Suğdaq, slavânlar ise Suroj (rusça Cypoж) degen ediler.
Bağlantılar[deñiştir]
- Şeer saytı (Rusça)
- Sudaq haritası (Rusça)
- “BиkиcлoBapb”: Sudaq (Cyдak) (Rusça)
Atıflar[deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


text:
Esir Sultan 6. Bölüm full izle, Esir Sultan 6. Bölüm dizi izle, Esir Sultan 6. Bölüm indirmeden izle, Esir Sultan 6. Bölüm canlı izle, Esir Sultan 6. Bölüm seyret, Esir Sultan 6. Bölüm online izle, Esir Sultan 6. Bölüm tek parça izle, Esir Sultan 6. Bölüm full hd izle, Esir Sultan 6. Bölüm fragman izle
Trt 1
2642
Esir Sultan 6. Bölüm full izle, Esir Sultan 6. Bölüm dizi izle, Esir Sultan 6. Bölüm hd izle, Esir Sultan 6. Bölüm indirmeden izle, Esir Sultan 6. Bölüm canlı izle, Esir Sultan 6. Bölüm seyret, Esir Sultan 6. Bölüm online izle, Esir Sultan 6. Bölüm tek parça izle, Esir Sultan 6. Bölüm full hd izle, Esir Sultan 6. Bölüm fragman izle
neden artik segiredemiyorum?


text:
Braziliälelär
Braziliälelär - Braziliä watandaşlığı bulğan keşelär, Braziliä xalqınıñ töp öleşen alıp torğan häm dönyadağı iñ zur millätlärneñ berse. Sannarı yaqınça 200 million keşe.[1] Portugalça söyläşälär.
Braziliälelär qatlawlı sostav belän ayırılıp tora. Ul indeyetslarnı, negrlarnı, yevropeoid rasa wäkillären häm qatnaş millät keşelären berläşterä.
Braziliälelär könküreşendä portugaliälelärneñ, indeyetslar häm negrlarnıñ traditsiäläre häm ğöref-ğädätläre çağılış taba.
Portuğäliälelär yaña watannarına üzläreneñ tellären häm arxitekturaların alıp kilgännär. İndeyetslardan keläm, yataq, sumka, mebel kebek yort äyberlären, şulay uq awıl cirlärendä öy tübälären häm stenaların ürep yasaw ostalığın üzläştergännär.
Braziliälelärneñ yaratqan küñel açu bäyräme — karnavallar. Alarda Afrika sänğäte yoğıntısı çağıla. Elek Afrika qollarına uñışnı cıyıp alğannan soñ berniçä kön yal birä torğan bulğannar, qarnawallar uzdıru traditsiäse änä şunnan qalğan.
Çığanaqlar[үзrәpTү]
İskärmälär[үзrәpTү]
- ↑ "IBGE: Brasil já ultrapassou marca de 200 milhões de habitantes". Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (1 de Julho de 2013).


text:
Toki Pona
Toki Pona ul Sonja Elen Kisa uylap çığarğan yasalma tel. Berençe mäl anıñ dönyağa çığuı 2001. yılnıñ cäyendä bulğan. Toki – tel, Pona – yaxşı.
Toki Pona iñ keçkenä tel wä Kisa anı tormışta qullanu öçen uñaylı itterep tırışqaníı. Niättä äz tırışu arqılı kiñ mäğnä birü ide. Näticä şundí: tel 14 awazdan wä 118 süzdän genä tora. Ul yärdämçel xalıqara tel bulu öçen tügel, Daoism fälsäfäse nigezendä genä uylap çığarılğan. Mäsälän miña salqın diü urınına, Toki Ponaça minem cılılıq tübän bula.
ЭчTәлek
Yañğırış[үзrәpTү]
Toki Pona awazları sanı keçkenä. Alar Yapon telendägelärgä axşaş. İceklär tözeleşe buyınça tel CV(n) tellärenä kerä, yäğni icek tartıq belän suzıqtan tora. Törki teldä kük [c], [v], [f] awazları yuq.
a e i o u Toki Pona [u] tügäräk bula da bulí ala. ka ke ki ko ku sa se si so su ta te to tu [ti] icege [si] icegenä äwerelde. na ne ni no nu pa pe pi po pu ma me mi mo mu ja je jo ju [j] == IPA [j] ( ). la le li lo lu [ji] icege [i] icegenä äwerelde. wa we wi [wu] wä [wo] –› [u] wä [o]. n icek-axır
Süz eçendä icek-axırdağı n borınlı tartıqlar aldınnan tora almí. Tartıqsız iceklär süz aldında ğına bula'la. Sandhi tä'sire [np] icegen [mp] yä ki [mb] iceklärgä üzgärtä.
Ğädättä, basım berençe icekkä töşä.
Süzlek[үзrәpTү]
118-süzle Toki Pona süzlegenä ğadí tormışta oçrí torğan äybergärgä ğına bäyle süzlär kergän. Bu süzlär İngliz, Tok Pisin, Fin, Görce, Dutç, Akadian Frans, Éspéranto, Xrowat, Qıtay tellärennän tuğannar.
Monı da qara: Toki Pona süzlege
Sannar[үзrәpTү]
Toki Pona süzlegendä «ber» (wan), «ike» (tu) wä «küp» (mute) öçen genä süz bar. “Sífır” öçen “yuq” mäğnäse belän ala süze qullanıla. luka (yäğni “qul”) süze “biş” öçen qullanıla (telneñ uylap çığaruçı anı xäzer qullanmí inde, ämma başqa söyläşüçelär isä qullanalar).
Ädäbiät[үзrәpTү]
Toki Pona ädäbiäte bügengä dini mätennär, şiğerlär wä qısqa xikäyälärdän tora. Anıñ belän 10-20 söyläşä torğan keşe bar, kübese Tönyaq Amerikada.
Päräwezdä[үзrәpTү]
- Toki Pona teleneñ räsmi säxifäse
- Räsmi bulmağan Toki Pona säxifäse, däresleklär wä mätennär
- Başqa räsmi bulmağan Toki Pona säxifäse, Toki Pona öçen ikençe ímla
- Programnar, tel centekläw, däresleklär, läñkerlär


text:
Barak Obama
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Baraq Hösäin Obama II (inglizçä Barack Hussein Obama II) — Amerika Quşma Ştatlarınıñ 44-çe prezidente.
Baraq Obama çığışı belän Kenyadan bulğan möselman ber äti belän aqtänle Amerikalı ber änineñ ulı bularaq 1961 yılnıñ 4 avgust könne Amerika Quşma Ştatlarınıñ Hawayi ştatındağı Honolulu qalasında dönyağa kilde.
Obamanıñ änise häm ätise ätiseneñ çit il uquçısı bularaq kilgän Havayida tanıştı häm öylände. Yaña öyläneşkän par Obama äle 2 yäşendä genä bulğan çaqta ayırıldı.
Harvard universitetında stipendiat bularaq uqığan äti Obama, 1965 yılda Kenyağa qaytıp, xökümät öçen eşlägän bulsa, änise isä şulay uq çit il studentı bulğan İndoneziälı Lolo Soetoroğa kiyäwgä çığa.
Obamanıñ äti-änise ayırılğannan soñ barı tik ber tapqır qına Amerika Quşma Ştatlarına yasağan säyäxäte waqıtında 1971 yılda küreşep söyläşkän ätise 1982 yılda Nairobidä avtomobil qazasında ülde. Änise isä, 1972 yılda ikençe irennän ayırılıp, Amerika Quşma Ştatlarına kire qayttı häm 1995 yılda analıq yaman şeşennän ülde. Obamanıñ äni yağınnan 1 ügi bertuğanı, äti yağınnan isä 7 ügi bertuğanı bar.
Obama änise häm ügi ätise belän bergä İndoneziäğa küçende. Başlanğıç mäktäptän soñ Honoluluğa äylänep qaytqan Obama [[1979 yılda litseynı betergänçegä çaqlı äbise häm babayı belän bergä yäşäde. Litseydan soñ Los Ancelestağı Oksidental Kolleceta universitetnıñ berençe ike sıynıfın uqıdı. Annan soñ isä Nyu Yorktağı Kolumbia universitetına küçep, 1983 yılda Säyäsi belemnär bülegen tämamladı. 1988 yılda Harvard universitetınıñ xoquq fakultetına uqırğa kerde. Harvard universitetında çaqta uquçı yäşlär tarafınnan näşer itelgän Harvard Law Review jurnalınıñ baş möxärrir wazifasın başqarğan berençe Afrikalı-Amerikalı buldı. 1991 yılda isä advokat diplomın aldı.
Şäxsi tormış[үзrәpTү]
Obama 1989 yılda Mişel Robinson belän tanıştı häm yäşlär 1992 yılnıñ 3 oktäber könne öyläneşte. 1994 yılğı Mişel Obama ire Baraq Obama kebek Harvard universitetınıñ xoquq fakultetın betergän advokat. Parnıñ 1998 häm 2001 yıllarda tuğan Sasha häm Malia isemle ike qız balası bar.


text:
Qırım
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Qırım ul Qara diñgez tönyaq yarında urnaşqan yarımutraw. Qırım krizısı häm ütkärelgän Qırım statusı turında referendum näticäsendä Qırım Cömhüriäte Rusiä eçenä kerä.
Cäğräfiä[үзrәpTү]
Qırım alanı 25 900 km² zurlığında: Tönyaqtan Könyaqqa 200km wä Çığıştan Batışqa 325km ozınlığında. Çik ozınlığı 2500km çaması. Alannıñ 72%ın tigezlek, 20%ın tawlar wä 8%ın küllär ala.
Tarix[үзrәpTү]
1944. yılnıñ 18. Mayda Sovet ğäskärläre Qırım Tatarlarını Urta Asíağa sörälär, küçerü waqıtında Qırım Tatarlarınıñ yartısı wafat bula.
1985 yılda Qırım Tatarlarığa kire üz watanına qaytırğa röxsät itelä.
1992 yılnıñ 5 Mayına Qırım Cömhüriäte üzidäräne íğlan itkän.
Xalıq[үзrәpTү]
2000. yılğı beleme buyınça 260 800 Qırımtatar yäşi.
2001[1].. yılğı beleme buyınça 2 024 056. Urıslar (58,5 %), Ukrainnar (24,3 %), Qırımtatar (12,1 %), Beloruslar (1,4 %), Tatarlar (0,5 %) wä başqa xalıqlar.
Monı da qara[үзrәpTү]
Şähärlär[үзrәpTү]
Päräwezdä[үзrәpTү]
- Qırımtatar Milliy Meclisi
- International Committee for Crimea, İnglizçä
- Qırım xarítası
- Tatar.Net: säxifälär cíıntığı
- Dmoz.org: Qırımğa bağışlağan säxifälär
Möxäcirlär[үзrәpTү]
- Kanada
- Almanía
- Rumınía
- Törkiä: Ankara, Catalca, Ístanbul, Tekirdag, Emel Vakfi
- AQŞ: KTAB, DOST Kirim
- Batış Awrupı


text:
Moldova Cumhuriyeti Kommunist Fırqası
Moldova Cumhuriyeti Kommunist Fırqası (romanca Partidul Comuniştilor din Republica Moldova) - Moldovanıñ eñ büyük siyasiy fırqalarından birevidir. 1993 senesinde teşkil etilgen fırqa 2001 senesinden berli Moldova ükümetinde yer ala ve eski ŞSCB cumhuriyetleri arasında saylavlarnen iqtidarğa kelgen yekâne kommunist fırqasıdır. Fırqanıñ reisligini memleketniñ prezidenti Vladimir Voronin yapa. Daa evel tek kommunizm ve internatsionalizm olğan fırqanıñ ideologiyası şimdi sotsial demokratiya ve Avropa Birligidir. Fırqa Kommunist adlı aftalıq gazetanı neşir ete.


text:
Orta a'sir sxolastikası
Orta a'sir filosofiyası sxolastika degen atama menen ma'lim. Sxolastika (grekshe: σxoλaσtιkός
- alim, mektep) yag'nıy filosofiyalıq mektep degendi an'latadı.
Sxolastikanın' tiykarg'ı o'zgesheligi, ol o'zin teologiyag'a xızmet etetug'ın ilim sıpatında belgili. XI a'sirden baslap orta a'sir universitetinde logika problemalarına qızıg'ıwshılıq a'dewir ko'terildi. XI-XIV a'sirlerdin' filosofiyasına Boetsiydin' logikalıq shıg'armaları u'lken ta'sirin tiygizdi, ko'plegen tu'siniklerdin' ma'nisin ashıp berdi. Sxolastikalıq dialektikag'a qarsı ha'r qıylı mistikalıq ag'ımlar turdı. XV-XVI a'sirlerde bul sonshelli gumanistlik aq su'yekler ma'deniyatı neplagon naturfilosofiya tu'rinde rawajlana basladı.
Orta a'sirde ta'biyatqa jan'a ko'z-qaras qa'liplesedi. Qudaylıq ku'shli jaratqan haqqındag'ı ta'liymat ta'biyattın' o'z erkinligin joqqa shıg'ardı, sebebi quday ta'biyattı g'ana emes, al zatlardın' ta'biyiylik awhalına qaramastan ha'reket etti. Sonın' ushın 1) tiykarg'ı dıqqat qudayda ha'm Adam janın biliwi qaratıldı. 2) Ta'biyiy qubılıslarg'a qızıg'ıwshılıq ku'sheydi, olar simvollar retinde sa'wlelendi.
Orta a'sir oyshılları Adam ma'selesine de toqtap o'tti, ha'm ha'r qıylı juwaplar berdi.
Birinshi anıqlaması Adam qudaydın' obrazı ha'm u'lgisi.
Ekinshi Platon, Aristotel ha'm olardın' dawamshıları ta'repinen berilgen Adam bul aqıllı maqluq dep tu'sindiredi.
Adam probleması menen xristian filosofiya qızıqsındı, olardın' pikiri boyınsha, Adam-pu'tkil ta'biyatta birinshi orındı iyeleydi, al grek filosofları Adam ta'biyattan u'stin turadı ol qudaydın' u'lgisi dep tu'sindiredi.
Orta a'sir filosofları ushın Adam basqa du'nyadan kelgen. Bibliya boyınsha Adam topıraqtan ha'm suwdan islengen, o'simliklerdey o'sedi ha'm azıqlanadı. Sonın' ushın xristian da'stu'rlerinde Adam ta'biyattın' patshası, do'retiwshisi.
Xristian ta'liymatının' tu'siniwinshe qudaydın' balası Logos, yamasa İisus Xristos adamg'a enedi, ol o'limi arqalı Adam tu'rlerinin' kristegi dozaq azabınan qutqarıwdı oylaydı, solay etip adamlarg'a jaqsılıq beriwdi qoyadı.
Xristianshılıqta quday barlıq du'nyanın' jaratıwshısı, ol ta'biyattan ajıratılg'an. Onda isenim bilimnen joqarı qoyıladı, yag'nıy aqıl etpeytug'ın na'rselerdi isenimge qoyıwdı talap etedi. Xristian antologiyasın belgileytug'ın ekinshi dogmatı denenin' qaytadan tiriliwi boladı. Orta a'sir sanası isenimli tu'rde adamnın' qaytadan sol denesinde tarqalıwı boladı dep aytadı. Xristian ta'liymatı boyınsha Jan deninin' sırtında jasawı mu'mkin emes. Usı dogmatlar Jan menen denenin' problamasın orta a'sirlik tu'siniwinin' negizine alındı.
Xristian dogmatların sistemag'a alıp kelgen filosoflardan biri Origen (III a'sir) onın' ta'liymatının' negizinde Adam haqqındag'ı tu'sinikti quraydı. Onın' pikirinshe Adam ruwxtan, jannan ha'm deneden turadı.
Orta a'sir filosofları adamnın' erki ma'selesin qayta talıqlap, aqıldan son' erikke o'tti. Ma'selen Avgustin ushın barlıq adamlar eriktin' qanday bolsada o'mir ma'nisi. Adamnın' ishki turmısın baqlay otırıp, a'sirese o'zinin', Avgustin: Adam jaqsılıqtı biledi, biraq onın' erki og'an bag'ınbaydı, islewdi qa'lemesede, ol isleydi dep juwmaq shıg'ardı. Adamnın' usı awhalın ol jannın' awırıwg'a ushırawı onın' o'zine bag'ınbawı yag'nıy o'zindegi joqarg'ı baslamag'a bag'ınbawı dep bildi.
Orta a'sir ta'liymatı boyınsha Adam o'z gu'nalıq qızıg'ıwshılıqlarınan qudaydın' ja'rdemisiz qutıla almaydı. Solay etip orta a'sir filosofiyası tutası menen teotsentrizm sıpatında xarakterleniwi tiyis.
Geologiya qudaynama-berilgen dinnin' isenim-ta'liymatın sistematizatsiyalaw. Orta a'sir filosofiyasının' barlıq tiykarg'ı tu'sinikleri quday menen baylanıstırıladı ha'm ol arqalı belgilenedi.
Orta a'sirdegi filosofiyalıq oy tek Batıs Evropada emes, ol Shıg'ısta, Vizantiyada rawajlanadı.
Vizantiyanın' filosofiyasının' Batıs penen uqsaslıg'ı bolg'an menen onın' bir qatar o'zgeshelikleri bar.
476 jıl Batıs Evropa ushın Orta a'sirdin' baslanıwı bolıp tabıladı. Usı jılı Batıs Rim imperiyası germanlar ta'repinen jawlap alınadı. Shıg'ıs Rim imperiyası Vizantiya Varvarlıq jawlap alıwdan qaladı. Na'tiyjede ekonomikalıq siyasat ha'm ma'deniy da'stu'rler ha'm jetiskenlikler o'z qa'lpinde saqlanıp qaladı. Usıg'an baylanıslı Vizantiya joqarg'ı rawajlang'an o'zgeshe ma'deniyattın' orayı sıpatında basqa ellerdin' aldında turadı.
Bul jerde xristian dini ha'm onın' pravoslavyan formasında u'stemlik etti. Bilim beriwge ha'm ilimge u'lken hu'rmet penen qaradı. Vizantiya filosofları ilimnin' antikalıq tu'sinigin saqlap qaldı. Barlıq ilimler filosofiya degen atama menen birikti. Ma'selen İ.Damaskin filosofiyag'a altı anıqlama berdi:
- Filosofiya jasawshı ta'biyat bilimi
- Filosofiya qudaydın' qudaylıq ha'm Adam islerin biliw
- Filosofiya Adam o'limindegi shınıg'ıw
- Filosofiya qudayg'a usatıw
- Filosofiya barlıq iskusstvolardın' ilimlerdin' baslaması
- Filosofiya danalıqtı su'yiwshilik haqqındag'ı ilim
Vizantiya filosofları grek filosoflarının' oylarının' barlıq baylıg'ın o'zlestirip aldı ha'm saqlap qaldı. Vizantiyaja jasag'an peolatonizm ag'zaları Platon ta'liymatın sistematizatsiyaladı. Onın' tiykarg'ı wa'killeri Platon (205-270 jj), Yamalik (275-380 jj) ha'm Prokl (412-485 jj). Olar ushın pu'tkil du'nya ierarxiyalıq sistemalardan turdı, onın' to'mengi qatlamı joqarısına minnetli. Onın' en' joqarı qatlamında bir pu'tinlik jaylasqan. Ol quday. Bul bir pu'tinlik ha'r qanday bolmıstın' sebebi. Ol bolmısqa tiyili emes, sonın' ushın ya aqıl bolıp, so'z bolıp og'an jetpeydi, quday haqqında hesh na'rse aytıwg'a bolmaydı. Ekinshi qatlam bul aqıl, onda ideyalar bar, bul taza bolmıs ha'm bir pu'tinlik ta'repinen jaratılg'an.
U'shinshi qatlam Jan, ol aqıl sıyaqlı endi birgelki emes, al janlı deneler arasında bo'lingen sebebi kosmos platonikler ushın jasawshı maqluq, jin-shaytanlardın', adamlardın', haywanatlardın', o'simliklerdin' janı, bunnan basqa ol ha'reket etedi, Jan ha'r qanday ha'rekettin' barlıq oylawlardın' ha'm qapagershiliklerdin' deregi.
To'rtinshi qatlam, en' to'mengi dene Jan sıyaqlı aqıldan jan'a o'z qa'siyetlerin aqıllılıqtı garmoniyanı aladı, dene jang'a tiykarlanıp onın' formasın aladı.


text:
Mın' bir tu'n
Mın' bir tu'n (Arabsha: كتاب ألف ليلة وليلة - kitāb 'alf layla wa-layla; Parsısha: هزار و یک شب - Hezār-o yek šab) Orta Aziyada arab tilindegi kitaplardın' tarqalıwı og'ada erte da'wirlerden baslanadı. Bulardın' ishinde İbn Kuteybanın' (828-899 j.) "Shayırlar kitabı", Abul Faradjdın' (897 – 967 j.) "Qosıqlar kitabı" ayrıqsha orındı iyeleydi. Olardın' ko'pshiligi qoljazba tu'rinde tarqalg'an hikmetler edi. Son'ın ala arab tilinde jazılg'an bir neshe xalıq kitapları tarqala basladı. Olardın' arasında a'sirese "Mın' bir tu'n" (Alif La'yla wa' La'yla) ayrıqsha orındı iyeleydi. Bul kitap arab tilinde jazılg'an ertekke ta'kabbil-bir da'stan bolıwına qaramastan onın' syujetleri tek arab ellerinen alıng'an emes, ko'pshiligi hind o'mirinen alıng'an. Bul ma'seleni dodalag'an belgili rus alımı İ.M.Filshtinskiy o'zinin' "Arab klassikalıq a'debiyatı" - dep atalg'an miynetinde "Mın' bir tu'n" hind, arab, iran ha'm tu'rk syujetlerinin' qosılıspasınan payda bolg'an" degen sheshimge keledi. Onın' aytıwı boyınsha bul kitapqa iranlılardın' "Sha'riyar" haqqındag'ı ertegi baslı syujet etip alıng'an. Hindlerdin' İran patshası Sha'riyar haqqındag'ı erteginde, Sha'riyar patsha ha'r ku'ni bir hayal alıp, azanda tan atqannan baslap olardı o'limge buyırg'an. Sonın' ushın da bunday jawız patshag'a hayal bolıwdı hesh kim de qa'lemegen. Usınday bir jag'dayda wa'zirdin' qızı Shaxrizada patshag'a hayal bolıwg'a ırazı ekenligin bildirgen. Shaxrizada aqsham patshag'a sonday bir tamasha-ertekti baslap, en' qızıq jerine kelg'ende tan'dı atırg'an. Patsha: "Ertektin' qalg'an jerin esiteyin, son'ınan o'ltirtermen" - dep oylag'an. Ekinshi aqshamda ertektin, onnan da qızıq jerine kelgende tan' atıp ketken. Solay etip ertek bir ha'pte, ay ha'm jılg'a dawam etken. Aqırında aradan eki jıl 281 ku'n yag'nıy bir mın, bir tu'nnen keyin ertek tamam boladı. Bul aralıqta patsha ertek syujetleri ta'sirinde basqasha adam bolıp ta'rbiyalanadı. Ol Shaxrizadanı su'yip qalıp o'z niyetinen qaytadı.
Bunnan tısqarı arablardın' 231 tu'n dep atalg'an qıssası da bar. Bul qıssanın' syujetleri de Sha'riyar ha'm Shaxrizadag'a og'ada jaqın. Bunda da go'zzal kelinshek 9 ay 9 tu'n dawamında patshag'a qızıq ertek aytıp berip o'limnen qutıladı. Bul mu'ddet ishinde kelinshek jas bosanadı. Patsha o'zinin' perzentli bolg'anın sezip, kelinshekti o'limnen azat etedi.
Arablardın' arasında ko'p tarqalıp ketken bul didaktikalık romanlardın' ko'pshiligi hind syujetleri tiykarında payda bolg'an.
"Alif La'yla wa' La'yla"dag'ı aytılg'an syujetler bir mın' bir tu'nge sozılıp ketken bir mın' bir da'stan. A'lbette bundag'ı ertek yaki da'stan tu'rindegi ra'wiyatlardın' ha'r birewi bir tan'g'a jeterlik da'rejede hikaya etilgenligi oqıwshını inandırmaytug'ın bolsa da, ondag'ı hikayatlar qısqa bolıwına qaramastan belgili bir maqsetke bag'darlang'an. Bunda. arablardın' sol da'wirlerge ta'n bolg'an ta'lim ta'rbiya ha'm estetikalıq oyları bir kitapqa ja'mlengendey boladı. Sebebi bul shıg'armanın' kompozitsiyalıq o'zegin uslap turg'an patshag'a hikaya aytıwshı en' baslı qaharmannın' biri bolg'an qız ha'r bir hikayanın' o'zinde de aqıl-parasat, eldi a'dillik ha'm a'dilsizlik penen basqarıwdın' aqıbetleri, ilim u'yreniw ha'm muhabbattı qa'dirlewlew abzallıg'ı pikirleri menen ha'ddinen asıp, o'z jolınan adasıp baratırg'an patshanı qaytadan ta'rbiyalaw ushın da xızmet etedi. Ko'pshilik alımlar "Mın bir tu'n"di ertek dep esaplag'an menen de bul shıg'armanın' syujetleri xalıq turmısı menen a'dewir jaqın. Sebebi bunda ra'wiyat etilgen patshalardın' ayırımlarının' atları ha'reketleri Shıg'ıs xalıqlarının' tariyxında ushıraydı. Demek bunı jazg'an adamnın' o'zi de Qu'nshıg'ıs ma'deniyatı tariyxınan a'dewir xabardar bolg'an. Biraq bul shıg'arma folklorg'a a'dewir boysındırılg'anı ushın da onda a'psananın' syujetleri a'dewir mug'darda ushıraydı.
Shıg'armanın kompozitsiyası og'ada sheberlik penen du'zilgen. Sebebi ha'r bir tu'n waqıyasın bayanlawdın' o'zinde de avtor o'z aldına u'lken maqset qoyadı. Birinshi jag'ınan shıg'arma syujetleri og'ada qızıqlı bolıp patshanı zeriktirmewi kerek. Eger patsha zerikken jag'dayda qızdı o'lim ku'tedi. Ekinshiden bul hikayatları menen shaxtı ta'wbege keltirip, qaytadan ta'rbiyalawı za'ru'r edi. A'lbette bul shıg'arma tutas bir mın' bir hikayattan ibarat bolg'anı ushın da onın' barlıg'ın oqıwshılarg'a aytıp jetkeriw mu'mkin emes. Geypara shıg'ıs izertlewshilerinin' aytıwına qarag'anda bul shıg'arma bir mın' bir kitaptan ibarat bolg'an. Son'ınan bul kitaptag'ı hikayatlar a'dewir qısqartılıp biriktirilgen.
Bunan tısqarı bul shıg'armadag'ı hikayatlarda bir romannın' bir-birine baylanısqan baplar sıyaqlı birin-biri tolıqtırıp baradı. Ma'selen kitaptın' bas betinen baslap-aq ushırasatug'ın Omar Nug'man patsha ha'm onın, a'wladları haqqındag'ı hikayatlarda arab patshalıg'ının' ishi menen tısına baha berilgendey ko'rinedi. Sebebi Omar Nug'man a'wladı arasındag'ı da jaqsılıq penen jamanlıq arasında gu'resiwshiler bolg'an. A'sirese onın' ulken balası Sharxan Allataala onın' ha'reketlerin hesh qanday su'ymeydi. Sonın' ushın ol ha'mme waqıt gu'nag'a batıw menen aq ju'redi. Ishqı jolında da talapları kelispeydi. A'kesi menen arazlasıp basqa jurtqa ketedi. Ol jaqta da hesh bir qızdı qa'lemey ju'rip, urı Ba'dawiy ta'repinen urlang'an anası basqa bolsa da a'kesi bir bolg'an qarındası Nuzhat az-Zamang'a u'ylenedi. A'lbette bul ma'selenin' to'rkinin Sharqan da, Nuzhat az-Zaman da bilmeydi. Solay bolsada Allataala bulardı jazalaydı.
Kitaptın' 57 aqshamdag'ı hikayatlar menen 77 aqsham aralıg'ındag'ı hikayatlar negizinen usı ma'seleler haqqında so'z etedi.
Bul hikayatlarda patshanın' en kishkene balası Daw-al Maqan og'ada aqıllı ha'm sabır taqatlı jigit sıpatında su'wretlengen. Ol o'zinin, jigit ag'asının' İerusalimde qattı qa'stelenip qalg'anın esitip jolg'a shıg'adı. Biraq baskeser urı Ba'dawiyge ushırap o'zinin' qarındası Nuzxat az-Zamannan ajıralıp qaladı. Bir monshashının' mehir muhabbatı ha'm doslıg'ı tiykarında g'ana ol o'limnen aman qaladı. Ko'p g'ana qalalardı aralap o'z qarındasın izleydi.
Ol ha'tte talantlı shayır sıpatında da ko'rinedi. Sebebi onın' o'z qarındasın izlegen da'rtli ku'nleri qosıqlar tiykarında berilgen. Mısalı:
Qarındastan ayrıldım, qaralı kewlim jubanbas,
Shaxtın, qızın qaraqshı urladı desem inanbas.
Ju'regime ot tiydi, jaman ëken jalg'ızlıq,
Qan tiygen daqtı heshkim de qanı menen juwalmas.
En' izinde Daw al-Maqan o'z qarındasın izlep tabadı. Bul arada patsha Omar ibn an-Numandı o'zinin' qarsılasları za'ha'r berip o'ltiredi. Son'ınan elge patsha saylaw kerek bolg'anda xalıq onın' u'lken balası Sharqannın' a'detlerin unatpay kishkene balası Daw a'l-Muqandı patshalıqqa miyasar ko'redi. Kitapta bul ra'wiyatlar patshalar a'deti bayanı menen baylanısqan bolsa, son'g'ı hikayatlarında xalıq hikmetlerine a'dewir itibar beriledi.


text:
Charlie Chaplin
Ser Charles Spencer "Charlie" Chaplin (qısqasha aytılıwı: Charli Chaplin; 16 aprel, 1889 – 25 dekabr, 1977) ko'rnekli Angliyalıq komik aktyor, rejissyor ha'm kompozitor bolg'an. Ol dawıssız kino erasındag'ı jumısları menen dan'qı shıqqan bolıp[1], kinolarının' ko'pshiliginde o'zi aktyor, rejissyor, stsenarist ha'm prodyuser rollerin birgelikte atqarg'an. Kinolarının' ko'pshiliginde "Gezende" obrazında oynag'an ha'mde pantomima, buffonada sıyaqlı usıllardı jumıslarında ko'p paydalang'an.


text:
Fatix Ämirxan
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Fatix Zarif uğlı Ämirxan (tulı Möxämmätfatix Möxämmätzarif uğlı Ämirxanov, kиp. TaT. ФaTиx Зapиф yлы ӘMиpxaH, pyc. ФaTыx ЗapифoBич AMиpxaHoB; 1886—1926) — tatar ädäbiäteneñ klassigı. Fätxulla xazrät (1909), Xäyät (1911) novellarında, Yäşlär (1913), Tigezsezlär (1915) piesalarında, Urtalıqta (1912) romanında üz zamanınıñ sosial-psixologik qarşılıqların aça, XX yöz başı tatar xalqı tormışındağı ictimağıy-säyäsi mäs'älärne kütärä, kiläçäk zaman keşesendä bulırğa tieşle sıyfatlarnı gäwdäländeregä omtıla. Şäfiğulla ağay (1926 yılda yazılğan, 1991 dä näşer itelgän) satirik novellasında Bolşeviklarnıñ dogmatik fikerlärgä yabışıp yatularınnan açı kölä. Mäqälälärendä ädäbiattage häm sänğättäge xalıqçanlıqnı häm realizmnı yaqlap çığa.
Ğabdulla Tuqaynıñ dustı.


text:
AQŞ Demokratik firqäse
AQŞ Demokratik firqäse (иHr. Democratic Party) - AQŞ ikeseneñ töp firqäseneñ berse. AQŞta iñ qart säyäsi firqä.
Anıñ räsmi bulmağan simvol - işäk, räsmi bulmağan tös - zäñgär.
Firqäneñ räise - Debbi Wasserman-Şults. Säyäsi yünäleş - sul üzäk.
1930 yıldan firqä sotsial-liberal häm progress qaraşlarında tora.
Xäzerge AQŞ prezidentı Baraq Obama - 15-nçe demokratik firqädän saylanğan prezident.
2012 yılda ütkän saylawlardan soñ Demokratik firqä Senatta küpçelek urınnarına, Wäkillär pulatında kimçelek urınnarına iä.
Ştatlar gubernatorları sanı buyınça Respublika firqäsenä bireşä.
Qısqaça tarix[үзrәpTү]
Firqägä nigezläwçelär - Martin van Büren (8-nçe AQŞ prezidentı), Tomas Cefferson (3-nçe AQŞ prezidentı), Endrü Cekson 7-nçe AQŞ prezidentı).
1828-1860 yılda AQŞ säyäsi säxnädä östen bulğan.
Başta Demokratik firqä qollıq saqlanu öçen köräşä. Anıñ saylawçıları - awıl toruçıları, plantatorlar, qol biläwçelär, könyaq ştatlarnıñ xalqı.
AQŞ watandaşlar suğışında ciñelgännän soñ töşenkelektä bulğan.
1912 yılğa qädär Avraam Linkoln nigezlägän Respublika firqäse xäkimiättä bulğan.
20 ğasırda Demokratik firqä "yañadan tuğan" häm mäşhür prezidentlarnı birgän: Wudro Wilson, Franklin Ruzvelt, Con Kennedi.


text:
Hristianlıq
Hristianlıq - bir İbraimiy din, üç cian dinleriniñ biridir. Hristianlıq dinine saip adamlarğa Hristian deyler. Dünyanıñ er yerine cayılğan olmaqnen birlikte esasen Avropa, Amerika, Cenübiy Afrika ve Avstraliyada bulunalar. 2 milliarddan ziyade mensübi ile dünyanıñ eñ cayğın dinidir.
Hristianlıqnıñ muqaddes kitabı, Bibliya ya da Kitab-ı Muqaddes adınen añıla. Bibliya Eski Ait ve Yañı Ait degen eki bölükten ibaret. Eski Aitniñ eñ müim parçası Tevrat, Yañı Aitniñ ise - İncildir.
Hristianlıqnıñ esas mezepleri Katoliklik, Protestantlıq ve Ortodokslıqtır.


text:
Balet
Balet (Fransuzça: ballet, İtaliança: balleto – biim), säxnä sänğäteneñ eçtälegen muzıkal-xoreografik sürätlär yärdämendä tawirlağan töre.
Balet töşençäse 16. yözneñ 2. yartısında İtaliada barlıqqa kilä, 17. yözdä başlıça Fransíada, 18-19. yözlärdä Awrupanıñ başqa illärendä dä üsep kitä. 19. yözneñ 2. yartısında Räsäydä yaña üseş ala. Zamança baletkä stil, janr häm formala törlelege xas.
Tatar balet sänğäte 20. yözneñ 20-30. yıllar başında muzıkal dram teatrı säxnäsendä quyılğan muzıkal dramadağı xoreografíä küreneşläre nigezendä tua. Baletneñ janrınıñ berençe ürnäge "Şüräle"neñ köyen 1941.dä Färit Yarullin ícat itä. 1945. yılda bu balet quyıla.


text:
İslam dini
Ïslam (arab.: إسلام) — älemdik monoteïsttik-ïbrahïmdik din. Xrïstïandıqtan keýin dünïyedegi eñ köp taralğan din bolıp tabıladı. «Ïslam» sözi «beýbitşilik», (Allahtıñ zañdarına) «moýınsınw, bağınw» bolıp tabıladı. Al şarïğat termïnologïyasında ïslam — tolıq moýınsınw, Allahtıñ aldında parızdardı orındaw, odan basqa qudaýlarğa tabınbaw bolıp esepteledi. Ïslam dinin ustanwşı jan musılman dep ataladı. Musılmandardıñ negizgi dinï kitabı Quran Kärim (arab.: القرآن الكريم) — klassïkalıq ädebï arab tilinde (arab.: الفصحى) Allah tarapınan tüsirilgen. Ïslamdıq közqaras boýınşa, jaratwşı Allah ärdaýım adamzat balasın twra jolğa salıp turw üşin är türli paýğambarlar jiberip otırğan. Olardıñ işinde Ïbrahïm (Avraam), Musa (Moïseý), Ïsa (Ïïsws) t.b. bar. Musılmandardıñ senimi boýınşa eñ soñğı paýğambar ol Allahtıñ elşisi Muxammed bolıp sanaladı.
Mazmunı
Ïslamnıñ negizderi[o'zgertiw]
Ïmam Mwslïm xadïster jïnağında Omar ïbn äl-Xattabtan jetken xadïste Muxammed paýğambar Ïslamnıñ üş märtebesin aýtıp, olardıñ negizderin ataýdı.
Ïman[o'zgertiw]
Ïman (arab.: الإيمان) — musılmandıqtıñ eñ ülken därejesi. Ïman altı negizden quralıp, köbinese adamnıñ işki qasïyetterin retteýdi: Allahqa ïman keltirw Periştelerge ïman keltirw Qasïyetti kitaptarğa (Quran, İnjil, Täwrat, Zabwr) ïman keltirw Paýğambarlarğa ïman keltirw Aqıret künine ïman keltirw Tağdır men qazağa ïman keltirw Ïman sözi - arab tilindegi «ä-mä-nä (arab.: آمن)» etistiginen şığıp, ïfğal (arab.: إفعال) babında qoldanılğan masdar (arab.: مصدر — tübir söz) bolıp sanaladı. Al jalpı ïman uğımı — bir adamnıñ söýlegen sözin qwattaw, aýtqanın qabıl etw, şın köñilimen qabıl etw, kümänğa jol bermesten naqtı, jürekpen, şın ıqılaspen senw degen mağınalardı beredi. Ïman etken kisi «mwmïn (arab.: مؤمن)», ïman etilgen närselerge de «mwmïnwn bï… (arab.: مؤمن بـ)» deýdi.
Allahqa senw[o'zgertiw]
Alláh (arab.: الله) — «läfz äl-djälälä» (ulıqtıq sözi), bir ğana qudaý bar ekenin bildiretin arab sözi. «Allah» sözi keýbir ğalımdardıñ paýımdawınşa arabtıñ «ïläh (qudaý)» sözine «ال» artïklin jalğaw arqılı paýda bolğan. Bul esim Allahtıñ eñ äwelgisi jäne eñ ulısı sanaladı. «Allah» esimin tek qana Allahqa qoldanwğa boladı. Ädettegide «Allah» sözimen qosa «Tağala» nemese «Swbxanahw wä Tağala» degen onıñ ulıqtığın bildiretin sözder qoldanıladı.
Musılmandardıñ senimi boýınşa, Allah - bükil älemniñ jaratwşısı jäne bïlewşisi. Allahtan basqa eşkim bundaý küş ïyesi emes. Allahtıñ bolwı ğalam üşin öte kerek närse, onıñ joqtığı mümkin emes. Allahqa teñ eşkim joq, jäne bunı dinine qaramastan adamzattıñ köpşiligi moýındaýdı. Allah söziniñ zor mañızı bar. Barlıq öte jaqsı attar jäne sïpattardıñ ïyesi, ol jalğız. Allah mäñgi, ol twılmağan jäne twmaýdı da. Onıñ oýına adamnıñ aqılımen jetw mümkin emes. Biraqta Onı Quranda jazılğan, Sünnetten jetken sïpattarmen sïpattawğa boladı. Allahtıñ Jaratwşı, barlığın baqılawşı ekenine Quran Kärimdegi mına ayattar dälel boladı: «Eý, Adam balası, senderdi bir adamnan jaratıp, oğan onıñ özinen jubaýın jaratqan, jäne olardan köptegen er adamdar men äýel adamdardı taratqan Allahtan qorqıñdar! Onıñ atımen bir-biriñnen suraýtın Allahtan qorqıñdar jäne twıstıq qarım-qatınastı buzwdan qorqıñdar. Şın mäninde Allah senderdi baqılawşı» (Nïsa süresi, 1-şi ayat)
Allahtıñ tawxïdi (birqudaýşılıq) mınadaý bölikterden quralğan: Allahtıñ bükil älemniñ Jaratwşısı, Rïzıqtandırwşısı jäne Basqarwşısı ekenine, öltiretin de, tiriltetin de tek qana Allah ekenine, qïındıqta kömektesip, duğa-tilekti orındaýtın tek qana Allah ekenine, Odan basqanıñ bul isterge küşi men qudireti jetpeýtinine senw; Barlıq qulşılıqtı tek qana Allahqa arnaw; öz-öziñdi tömen sanaw, bağınıştılıq, maxabbat, ïilw jäne säjde etw, qurban şalw men ant işwdi eşbir serigi joq Allahqa arnaw; Allah Tağalanıñ Kitabında jäne Paýğambarınıñ Sünnetinde kelgen esim-sïpattarın moýındap, Onı barlıq kemşilik atawlıdan, jaratılıstarğa uqsawdan päktew;
Allah söziniñ ïslam şarïğatındağı tüsindirmeci[o'zgertiw]
«Allah» sözi Allah Tağalanıñ barlıq körkem esimderin jïnaqtawşı esim. Arabtar bul sözben qulşılıq etiletindi, yağnï sol qulşılıqqa laýıqtını ataýdı. Quranda aýtılğan: «Ol aspanda da, jerde de Qudaý. Ol Xïkmet Ïyesi, Bilwşi.» (Zwxrwf süresi, 84-şi ayat)
Yağnï jerde de, aspanda da oğan qulşılıq qılınadı. «Allah» söziniñ mağınası: Jaratılıstar maxabbatpen, ulıqtawmen jäne bağınıştılqpen qulşılıq qılatın Qudaý. Barlıq körkem sïpattar jïnalğan Qudaý, Kämil, Ulıq jäne Körkem. Barlıq jaratılıstardı bilimimen qamtığan Bilwşi, küşinen eşteñe aýra almaýtın Qudiretti[6].
Allahqa serik qosw (şïrk)[o'zgertiw]
Arab tilinde «şïrk» (arab.: شِرْكٌ) sözi «eki zattı teñ qılw» degen mağına beredi. Al şarïğatta bul termïnniñ jalpı jäne jalqı mağınası bar: Şïrktiñ jalpı mağınası: Allahtıñ jeke özine tän bolğan sïpatın nemese aýırmaşılığın basqağa telw. Bundaý şïrktiñ üş türi boladı: Birewdi Allahtıñ jaratwşılıq-rabbılıq sïpatına teñew, nemese osı sïpattarmen Allahtan basqanı sïpattaw; Tek Allahqa ğana tïyesili bolğan esim-sïpattardı basqa birew de ïyelenedi dep eseptew; Allah Tağalağa qulşılıqta serik qosw, yağnï qulşılıqtıñ kez-kelgen türin Allahtan basqağa arnaw[7]; Şïrktiñ jalqı mağınası dep Allahtan basqadan Oğan duğa etkendeý duğa qılw, Odan qalaý şapağat tileseñ solaý şapağat tilew, Oğan qalaý ümit etseñ solaý ümit etw, Onı qalaý jaqsı körseñ basqanı solaý jaqsı körw. Quran men Sünnette şïrk twralı aýtılsa negizinen osı tüsiniledi[7]. Basqa jağınan alsaq şïrk eki türge bölinedi: ülken jäne kişi şïrk. Ülken şïrk (arab.: الشرك الأكبر) dep Allahtan basqağa qulşılıq etw, basqanı Allahqa teñewdi ataýdı. Ülken şïrk adamdı Ïslamnan şığarıp, onıñ tozaqta zaptalwına sebep boladı; Kişi şïrk (arab.: الشرك الأصغر) dep ülken şïrkke aparatın isterdi nemese Quran men Sünnette «şïrk» dep atalğan, biraq därejesi ülken şïrkke jetpeýtin närselerdi ataýdı[8]. Ïslamï senim (aqïda) boýınşa Allahqa serik qoswdıñ zardabı öte awır, tipti sol şïrkte qaýtıs bolğan adam mäñgi-baqï tozaqta qaladı dep eseptelinedi. Allah aýtadı: «Şın mäninde Allah Oğan serik qosqandı keşirmeýdi, odan basqasınıñ (nemese: odan kişiniñ) barlığın keşiredi, eger qalasa» (Nïsa süresi, 48-şi ayat)
Allahtıñ körkem-esimderi[o'zgertiw]
Muxammed paýğambar aýtqan: «Şın mäninde Allahta 99 esim bar — birsiz jüz. Kimde-kim olardı sanap şıqsa jännätqa kiredi» («Saxïx äl-Buxarï»: «Tawxïd kitabı»; «Saxïx Mwslïm»: «Zikir, duğa jäne täwbe babı»; «Mwsnad Axmad»: «Äbw Hwraýradan kelgen esim-sïpat xadïsteri»; «Swnan ät-Tïrmïzï»: «Paýğambardan kelgen duğalar babı»; «Swnan Ïbn Madjah»: «Duğa babı»)
Allahtıñ körkem esimderine senw musılmannıñ janına jäne onıñ Jaratwşığa degen ğïbadatına ülken äser etedi. Allahqa jan-tänimen qulşılıq qılwdağı män-mağınanı tabw — bul äserdiñ bir nätïjesi bolıp tabıladı[7]. Sonımen qatar Allahqa senw, Onıñ esim-sïpattarına senw — adam balasına Allahtan qorqınış sezimin uyalatatın eñ ülken faktorlardıñ biri, sebebi adam Jaratwşısın köbirek tanığan saýın, Odan qorqınışı köbeýe beredi.