text:
«Vladimir Putin Lugansk rayonında Rusiye jurnalistlerniñ ölümi sebebinden öz qasevetini bildirdi ve Ukrainada ziddiyet noqtalarında çalışqan matbuat vastaları vekilleriniñ havfsızlığını temin etmek kerekligini ayırıca qayd etti», – denile beyanatta.
«Petro Poroşenko Rusiye matbuat vastalarınıñ ölümi sebebinden öz taziyelerini bildirdi ve Rusiye prezidentine onıñ emri ile zaruriy taqiqatlar keçirilecegi ve jurnalistlerniñ havfsızlığı teminlevi boyunca qarar alınacağını vade etti», – dep qoştılar Kremlde.
Ukraina prezidenti matbuat hızmeti bu subet aqqında daa bir şey bildirmey.
Luganskta iyün 17 künü «Rossiya» telekanalınıñ mühbiri İgor Kornelük elâk oldı. Soñra onıñ zenaatdaşı Anton Voloşinniñ vefatı aqqında malümat peyda oldı.
Arbiy-siyasiy taqiqat merkeziniñ yolbaşçısı Dmıtro Tımçuk Rusiye jurnalistleri Ukrainağa qanunsız sürette kirgenini ve terroristik taqımlarınıñ birisine yardım köstergenini qayd etti.
Devlet başı İgor Kornelükniñ ölümi sebebinden öz taziyelerini bildirdi.


c: text/html

text:
Rusiye kütleviy haber vastaları, yanvar 13 cumaertesi künü S-400 «Triumf» avanı mudafaa zenit raketa kompleksleri Aqyardaki Fiolent burnunda «arbiy nevbetke turdı», dep bildireler.
TASS haber agentligi, Rusiye Arbiy ava quvetleri (AAQ) ve Avanı mudafaa quvetleriniñ (AMQ) 4-nci ordusı komandanı Viktor Sevostyanovnıñ sözlerini naqil etip: «Bugünden başlap, Qırımnıñ ava mudafaası grubu eñ zemaneviy, bütün dünyada misli olmağan «S-400» zenit raketa sistemi ile silâlandırıldı», – dep bildire.
Bir yıl evel Rusiye ilhaq etilgen yarımadanıñ territoriyasında S-400 komplekslerini endi yerleştirgen edi – olar Feodosiya etraflarına ketirilgen ediler. Ondan ğayrı, Rusiyeniñ arbiy muessisesinde FSBniñ iştiraki ile yapılğan diversiyalarğa qarşı talimlerniñ ötkerilmesi aqqında bildirdiler.
Daa evel Kremlde, S-400 zenit raketa sistemleriniñ «Rusiye-Ukraina sıñırında provakatsiyaları»nıñ ögüni almaq içün Qırımda yerleştirilgenlerini añlattılar.
Kyivde, Qırımnıñ ilhaqından soñ andaki Rusiyeniñ arbiy mevcüdiyetiniñ arttırılmasına tecavuziy areket deyler. Ğarp devletleri de, Rusiye tarafından yarımadada arbiy talimlerniñ ötkerilmesi munasebeti ile raatsız olğanlarını bildirdiler.
Rusiye, onıñ daa evelki S-300PM kompleksiniñ modifikatsiyası olğan S-400 zenit raketa kompleksiniñ atış menzili 400 kilometr olğanını ve o, bir kereden 80-ge yaqın nişannı közete bilgenini iddia ete. Rusiye Suriyeniñ ğarbında böyle sistemni daa 2015 senesiniñ soñunda Türkiye uçağı Türkiye-Suriye sıñırında Rusiy uçağını atıp yıqqanda yerleştirdi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ПpeMия «CӘMPyX»: kTo пoбeдил?
2015 eldan başlap, «Sälät» yaşlär ictimagıy fondı Tatarstan Xökümäte yardäme belän aktiw balalarnı, yaşlärne, ostazlarnı, alannarnı häm «Sälät»Klubların «Sämrux» el premiyase belän büläkli. Dimäk, bıel älege çaranıñ biş ellık yubilee digän süz! Şul säbäple ul 19 fewral könne masştablı räweştä «Piramida» mädäni-küñel açu üzägendä uzdırıldı.
Premiyaneñ maksatı isä – «Sälät» xäräkätendä katnaşuçı balalarnı häm yaşlärne büläkläü, «Sälät» aktiwistlarınıñ, partnyorlarınıñ, «Sälät»proektları awtorlarınıñ häm oeştıruçılarnıñ eşenä tieşle bäya birü!
– «Sämrux» premiyasenä äzerlek cäy tämamlanuga başlanıp kitä. Közen isä saylap alu etapları uza. Şulay itep tantananıñ üze turında da uylana başlıybız: kemne çakırırga? Kunaklarnı, «Sälät»lelärne niçek şakkattırırga?.. Fälsäfi yaktan äytsäk, älbättä, el bue äzerlänäbez, çönki bu – «Sälät» öçen elnıñ kulminatsion noktası, näticälär yasau wakıtı, – di älege çara turında «Sälät» yaşlär üzäge direktorı Aygöl Gabdraxmanowa.
Premiya isä, yugarıda äytelgänçä, köz köne başlanıp kitkän etaplarda uza. Berençe baskıç – garizalar kabul itü bulsa, ikençesendä katnaşuçılarnı portfolio nigezendä saylap algannar. Iskärtep uzarga kiräk, bıel älege bäygegä 300 garizanıñ barı tik 50se genä ütä häm alar arasınnan yanädän iñ-iñnäre genä “iläk aşa” kiläse etaplarga uza... Öçençe etapka kilsäk – ul katnaşuçılarnı äñgämä nigezendä saylap alu. Dürtençe, soñgı baskıç – büläkläü tantanası...
Şunı äytergä kiräk, «Sämrux-2019» el premiyase yugarı däräcädä, «Sälät»kä genä xas cılı moxittä uzdı. Monda, älbättä, alıp baruçılarnıñ rolen assızıklap uzarga kiräk. Kabatlanmas tawış häm diktsiya iyase, jrnalist, Tatarstannıñ atkazangan artistı Gölnaz Säfärowa häm süzgä kesägä kermäüçe “Tatar radio”sı alıp baruçısı Ramil Şäräfiew üz eşläreneñ ostaları ikänlegen tagın ber kat isbatladılar.
Biredä şulay uk därtle cırlar, fälsäfi biyulär, katlı-katlı kotlau, räxmät süzläre häm, älbättä, kabatlanmas xis-kiçereşlär... barısı da ber flakonda ide! Mäsälän, Elmir Nizamow çıgışın misal itep alıyk. Biredä professional däräcädäge cır-moñ simwolik mägnägä iya, başta oçınıp toruçı, azaktan zur ekrannarga “küçkän” kızıl tukıma, hiçşiksez, igtibarnı üzenä cälep itä. Irekle icat itüne, sälätne törleçä kürsätep bulunı yanädän isbatlıy ul. «Sälät»neñ üz cırları da şulay uk maktauga laek: härber alanga, klubka, forumga bagışlangan ör-yaña tekä xitlar! Afärin!
«Sälät» proektları citäkçese Cäüdät Söläymanow älege zur tantana artında nikadär köç, tırışlık häm berdämlek yatuın da iskärtep uzdı.
– Traditsiya buença bez bişençe tapkır iñ akıllılarnı, citezlärne bilgelibez. Şuña kürä dä tantananıñ iñ möhim öleşe – ul meñnär arasınnan el bue «Sälät»ne üsterü öçen zur tırışlık kuygan sigez börtekne saylap alu. Akkoş oyasında akkoş tua, dilär. Äti-änilärgä şundıy ziräk balalar birgännäre öçen räxmät, - di Ädip Älmir.
Bıel isä sigez töp nominatsiyadän tış «Forum başcitäge» dip isemlängän yaña yunäleş tä barlıkka kilgän. «Bu nominatsiyagä illeläp keşe urın tottı. Ämma ul keşe ürnäk, yaxşı abıy häm üz eşeneñ ostası bulırga tieş ide. Anıñ iseme – Räfis Xälilow», – dip ciñüçene iglan itte «Sälät»neñ unınçı prezidentı Igor Smirnow.
Ciñüçelärgä diplomnar, «Sälät» partnerlarınnan istälekle büläklär häm fund.selet.biz kraudfanding platformasında tuplangan akçalata prizlar tapşırıldı.
Menä ul Ädip Älmir äytkän “sigez börtek”:
«El sälkeşe» – Rälinä Fawarisowa;
«El äydamanı» – Gölnaz Gatina;
«El ölkän äydamanı» – Zärinä Xälilowa;
«El direktorı» – Alsu Ganeewa;
«El kuldaşları» – Ädilä Kamalowa häm Ilnur Zinnätow;
«El klubı» – «Sälät-Yaşel Üzän» klubı;
«El alanı» – «Sälät Yar Çallı» alanı;
«Sälät cırlıy» – «Sälät dönyası» cırı (Awtor başkaruçı: Miläüşä Gomärowa).
Çıganak: «Yalkın»
Awtor: Ilüzä Kasıymowa


text:
Aqmescitte aprel 9 künü Rusiye işğalinden soñ qabul etilgen Qırım Anayasasınıñ tantanalı berüv merasimi keçti. Şu cümleden, vesiqanı 2014 senesi aprel11 künü doğğan balalarğa tarqattılar. Olarnı cumhuriyet akimiyeti yañı Qırım Anayasasınıñ yaşdaşları olaraq adlay, haber ete Qırım.Aqiqat.
Bu kibi hayırlavlarnı bir yaşında olğan dört balanıñ ve eki yañı doğğan balanıñ ana-babası elde etti. Balalarnı Qırım sağlıq saqlav nazirligi, Adliye nazirligi, Pension fondunıñ, sigorta şirketleriniñ vekilleri hayırlamağa keldi.
2014 senesi aprel 11 künü Aqmescit ZAGSnıñ qayd etüv bölüginiñ malümatına köre, 20 bala doğdı, olardan 13 oğlan ve 7 qız.
2014 senesi aprel 11 künü rusiyeli Qırım Devlet Şurasınıñ nevbetten tış toplaşuvında 8 bab ve 95 maddeden ibaret olğan Qırım Cumhuriyetiniñ Anayasası» qabul etildi. İşbu vesiqanıñ qabul etilmesini Qırımtatar Milliy Meclisinde takbih etken ediler.


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ tarihı – bir çoq adamnıñ taqdiri ve ıntıluvlarıdır. Nesillerniñ sayğı ve hatırasına lâyıq olğanlardan biri Müksim Osmanov da ola.
Müksim Osmanov 1930 senesi fevral 23-te Qırımnıñ Aluşta civarındaki Demirci köyünde dünyağa keldi. 7 sınıfnı bitirdi. 1944 senesi diger qırımtatarlarnen beraber sürgün etilgen edi – qorantası Özbekistannıñ Ferğana civarına tüşti. Babası 1946 senesi vefat etti.
Onıñ bir çoq yaşdaşı kibi Müksim pek erte çalışmağa başladı. 1945 senesiniñ aprel ayından başlap 1952 senesiniñ mart ayına qadar o, yerli pamuq fabrikasında çilengir olıp çalışa. Bu zararlı işte közlerini boza. Osmanov soqur qalıp, saqatlıqnıñ birinci gruppasını aldı ve işten vazgeçmege mecbur oldı.
1953 senesi Müksim Osmanov Ferğanağa köçip kele. Mında milliy areketniñ faalleri Bekir Osmanov, Ceppar Akimov ile tanış olıp, onıñ saflarına qoşula. Onı bilgenler er daim bunı qayd etken ediler, Müksim ağa aliy tasili olmağanına köre, ğayet aqıllı ve yahşı afıza saibi edi. Tezden o milliy areketniñ faali olıp, onıñ meşur erbapları arasına kire.
Milliy areketniñ «teşebbüsçilerinden» biri olğan Müksim Osmanov 1965 senesi Moskvada ömür arqadaşı olacaq Leylâ Aliyeva ile tanış ola. Bu sene olar evleneler. Tezden aileniñ qızı Elmira ve oğlu Krımdar dünyağa keleler. Müksim Osmanov halq temsilcisi olaraq bir qaç kere paytahtnı ziyaret etken edi – semetdeşlerinen beraber devlet erbapları, firqa reberleri ile körüşken edi, olarğa qırımtatarlar yazğan mektüplerni yetkizgen edi. Bir qaç kere «Pravda» ve «İzvestiya» gazetalarınıñ muarririyetlerini ziyaret etken edi. Müksim ağa qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını ğayrıdan tiklev meselesini aytıp, adamlarnıñ diqqatını celp etken edi. Böylece, 1958 senesi mart 18-de ve 1965 senesi avgust 4-te Osmanov qırımtatarlarnıñ temsilcileri gruppasında Sovet Sotsialistik Cumhuriyetleri Birliginiñ (SSCB) Yuqarı Şura Prezidiumınıñ reisi Anastas Mikoyan ile körüşip, qırımtatar halqınıñ talapları ile bir sıra vesiqalarnı bergen edi. 1966 senesi Ferğanada qırımtatarlarnıñ mitinginde iştirak etken Osmanov 15 künge apiske alındı – «küçük yaramazlıq sebebinden».
1967 senesi iyül 21-de semetdeşlerinen beraber Kremlge kele. KGB yolbaşçısı Yuriy Andropov qırımtatarlarnıñ temsilcilerine halqnıñ reabilitatsiyası aqqında siyasiy vesiqa azırlanğanını bildirdi, lâkin Politbüro olarnıñ Qırımğa qaytuv meselesinde bir fikirge kelemedi. «Reabilitatsiya» da yalıñız kâğıtta qayd etilgen edi – 1967 senesi sentâbr 5 künü çıqqan SSCB Yuqarı Şura Prezidiumınıñ Emri qırımtatar meselesini öyle de çezemedi.
Men ğayet telükeli cinayetçi oldım, bu sebepten mayıs 17-de Moskvadan uçaq ile quvuldım. Üç kün devamında KGBge davet etilip, Moskvağa kirişim yasaq olğanını menimsemek kerek edimMüksim Osmanov
1968 senesi mayıs ayında areket faalleri Moskvada aktsiyanı keçirmege qarar aldılar – akimiyetten halqnıñ Qırımğa qaytarılmasını talap etecek ediler. Cevap olaraq belli areketler yapıldı, Müksim Osmanov buña şaqa etip yanaştı: «Men ğayet telükeli cinayetçi oldım, bu sebepten mayıs 17-de Moskvadan uçaq ile quvıldım. Üç kün devamında KGBge davet etilip, Moskvağa kirişim yasaq olğanını menimsemek kerek edim».
Osmanovnıñ evinde bir qaç kere tintüv keçirildi. Prokuratura ve KGB onı sorğu ve subetlerge çağırğan ediler.
1970 senesi aprel 11-de Müksim Osmanov qırımtatarlarnıñ temsilcileri gruppası erkânında Sovet Birliginiñ Kommunistler Firqasınıñ Merkeziy Komitetini (TSK KPSS) ve SSCB Yuqarı Şurasını ziyaret etken edi – 1967 senesiniñ Emri yerine ketirilmegenini ve yerli akimiyetniñ qırımtatarlarğa vatanına avdet olmağa keder etkenini bildirgen vesiqalarnı bere. Neticede onı yaqalaylar ve semetdeşlerinen beraber yaşağan yerlerine yollaylar.
Ukrain Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ (USSR) Nazirler Şurası yanındaki KGB reisi Vitaliya Fedorçuknıñ Ukrain kommunistik firqasınıñ Merkeziy komitetinde bergen malümatında şunı ögrenemiz: «Alğan malümatımızğa köre, 1972 senesi mayıs 7-8 künleri Özbek SSC Margilan şeerinde tatar «teşebbüsçileriniñ» yolbaşçıları cumhuriyet toplaşuvına kelgen ediler, Özbekistannıñ farqlı şeerinden tahminen 40 «vekil» keldi... Toplaşuvda SSCB meydanğa ketirilmesiniñ 50 yıllığınıñ qayd etilmesi ve qırımtatarlarnıñ «olarnıñ aq-uquqlarını ğayrıdan tiklemek» talapları baqıldı. Toplaşuv reberleri Akimov Ceppar ve Osmanov Müksim ükümet temsilcilikleri içün yañı vesiqalarnı azırlamağa, imzalarnı toplamağa ve «vekillerni Moskvağa yollamaq içün» para toplamağa teklif ettiler».
Fedorçuknıñ mahsus beyanatı böyle bitken edi: «Cumhuriyetniñ devlet havfsızlığı organları tarafından qırımtatar milletçileri ve «cumhuriyetçileriniñ» cemaatqa qarşı faaliyetiniñ toqtatılması içün tedbirler keçirilmekte».
1972 senesi iyül 12-de Osmanov ve qırımtatar milliy areketi faalleriniñ çoqusınıñ evinde qırımtatar halqı sürgünliginiñ yıllığı munasebeti ile mayıs 18-de keçirilgen matem tedbirlerine qoşulğanlarından sebep tintüv keçirile. Özbekistanda 18 tintüv keçirilgen edi. Ferğana prokuraturasınıñ taqiqatçısı Osmanovnıñ evinde «meraqlı malümatlar» tapa. Tintüv protokolında adres yazılğan kâğıttan başlap qırımtatarlarnıñ SSCB Yuqarı Şura Prezidiumına yollağan mektüpleri ve Qırımtatar halqınıñ Politbüroğa yapqan bütünhalq soratmasına qadar er şey qayd etilgen.
1974 senesi Margilan şeerinde Qırımğa qaytuv oğrunda küreşmek çağıruvları ile risalelerni tarqatqan mektep talebeleri cinaiy mesüliyetke çekilgen ediler
Milliy areketniñ iştirakçisi Bekir Ümerov bunı hatırlay.
1974 senesi Margilan şeerinde Qırımğa qaytuv oğrunda küreşmek çağıruvları ile risalelerni tarqatqan mektep talebeleri Ümerov İlmi, Suleymanov Elver ve Bekir cinaiy mesüliyetke çekilgen ediler.
Mahkeme olacaq künü mahkeme binası yanında balalarğa ve olarnıñ ana-babalarına qoltutmaq içün adamlar toplaştılar. «Devlet qabaatlayıcıları ve mahkemeciler ile Müksim ağa Osmanov laf etken edi. O, soqur olsa da, çoq fayda ketirdi. Müksim ağanıñ qabiliyeti aqqında efsaneler uydurılğan edi. Risaleler vaqiasından evel babam Müksim ağanı Kökand civarında teşebbüsçiler ile körüşüvge nasıl alıp ketkenini tarif etken edi. Yüz kilometrden ziyade yol boyunca o, yolnı kösterip, er bir çuqur aqqında tenbiyeley ve olarnı nasıl etip keçecegini aytqan edi».
1974 senesi iyül 22-de teşebbüsçiler Ferğana vilâyetiniñ reberligi ile işimiz aqqında laf etmek içün körüşüv ötkerilmesini talap ettiler, dep hatırlay Bekir Ümerov. Vilâyet komitetiniñ birinci kâtibi Şamsutdinovğa Bekir ve İlmi Ümerovlar, Elver Suleymanov ve Müksim ağa ömür arqadaşı ile kirdiler.
«Şamsutdinov yahşı yaşağanımıznı, devlet bergen yardımdan faydalanğanımıznı aytıp, teşekkür bildirmek yerine sovetlerge iftira atqanımıznı añlatqan edi. Müksim ağa qırımtatarlarnıñ milliy meselesini tafsilâtlıca añlatıp, oña cevap berdi. Şamsutdinov başta pek açuvlanğan edi. Lafını bölik, qıçırmağa başlağan edi: «Bunı nasıl aytarsıñız... Ne tüşünesiñiz». Bir arada onıñ yardımcıları Müksim ağanı tutacaq oldılar. Yardımcılarnı Lilâ tata itti. Delillerni eşitken Şamsutdinov o yerde deñişken edi. Açuvdan bir şey qalmadı. O, rica etmege başladı: «Biz ne yapa bilemiz ki... Bizge bağlı olğan bir şey yoq...». Müksim ağanıñ lafını zornen bozğan Şamsutdinov uçaqqa keç qalacağını aytıp, neticeler çıqardı: «Balalarnıñ ömürini bozmayıq. Oqusınlar ve raat-raat yaşasınlar. Faqat qırımtatarlarnıñ milliy meselesini Ferğana vilâyetinden tış al etmege rica etem».
1970-inci seneleriniñ ortalarında Qırımğa qaytuv qaramanlıq sayıla edi
Müksim Osmanov 1970-inci seneleriniñ ortalarında ciddiy bir adım ata – Qırımda yerleşmege tırışa. Qırımtatarlarnı qayd etmey ediler, Qırımğa qaytuv ise qaramanlıq sayıla edi, onı yapqanlar ise ağır yaşayışqa azır olmaq kerek ediler.
O, 1976 senesi qorantasınen Qırımğa köçip, Qarasuvbazarda ev ala. Ve vatanda yaşamaq aqqı oğrunda küreşi başlana. Osmanov qanunlarnı bozmağa istemeyip, oña ve qorantasına evniñ resmiyleştirmek ve qayd olmaq içün izin istegen edi, lâkin oña ruhset bermey ediler. Neticede 1976 senesi avgust 15-te Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonınıñ içki işler bölügi Müksim Osmanovnı «pasport qaideleriniñ bozulmasında» qabaatlap, oña qarşı cinaiy iş aça.
Sentâbr 27-de Osmanov mahkemege barmaqtan vazgeçip, iş qanunğa zıt kelgeninden şikâyetni bergenini bildirdi. Militsiya hadimleri Qarasuvbazar RİŞB yolbaşçısı Babiç ile beraber onı mahkemege zorlap ketirdiler. Noyabr 24-te Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonınıñ halq mahkemesi onı qabaatlı olaraq tanıp, 2 yılğa azatlıqtan marum qaldıra. Qabaatlı 1-inci gruppa saqatı olğanından sebep sovet mahkemesi USSC Cinaiy kodeksiniñ 45-inci maddesine esaslanıp, onıñ apis cezasını şartlı olaraq belgiley.
Osmanov 1976-1979 senelei devamında mahkeme qararına itiraz bildirmege tırışa. Tabiiy ki, onıñ bu faaliyeti organlarnıñ diqqatını celp ete. USSC KGB yolbaşçısı Fedorçuknıñ Ukraina kommunistler firqasınıñ Merkeziy komitetine 1978 senesi fevral 8-de bergen beyanatında şunı oquymız: «Berilgen malümatlarğa köre, ekstremizm ile bağlı olğan şahıslar üküm sürgen vaziyetni qullanıp, bazı qırımtatarlarnı cemaatqa qarşı areketler yapılmasına çağıralar. Aqımdaki seneniñ yanvar 21-de ekstremist Osmanov M. evde 15 adamnı topladı. Subet devamında qayd etilmegenlerni «faal olıp, rayon ve vilâyetlerniñ reberlerini sıq-sıq ziyaret etmege ve «Bizge iş beriñiz» şiarlarını seslendirmege çağırğan edi».
1980 senesi yanvar 24-te Qırımdaki Ukraina KGB operativ bölüginiñ yolbaşçısı polkovnik Pavlenko Müksim Osmanov ile daa bir subetni keçire. Pavlenko oña şunı degen edi, bir de bir yerde qırımtatarlarnıñ faaliyeti qayd etilse, o, mesüliyetli olacaq, çünki «adamlar oña barıp keleler, o, ise oturıp, tevsiyeler bere».
Müksim ağa Osmanov 1997 senesi yanvar 5-te Aqmescitte devamlı hastalıqtan soñ vefat etti. 1980-inci yıllarınıñ soñunda qırımtatarlar Qırımğa kütleviy sürette qaytmağa başladılar, Müksim Osmanov resmiy akimiyet vekillerine barıp, Sürgün olunğanlarnıñ işi boyunca komitetniñ meydanğa ketirilmesi, qırımtatar drama teatriniñ ğayrıdan tiklenmesinde iştirak ete ve «Dostluq» qırımtatar gazetasını çıqarmağa başlağan insanlardan biri edi.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Aqmescitte dekabr 6 künü Akademik muzıkalı teatrinde (sabıq Qırım akademik ukrain muzıkalı teatri) «Tatlı ses» istidat yarışı iştirakçileriniñ gala-kontserti keçti.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, yarış endi sekizinci kere keçirile. Bu sene balalar «yır» ve «oyun» namzetliginde yarıştılar.
Kontsert tantanalı şekilde keçti. Artistler ve seyirciler tedbirge azırlanıp, kiyimlerinde qırımtatar milliy kostüminiñ elementlerini qullandı, fes, qalpaq, quşaq kibi.
Kontsertni Qırım Rusiye başı Sergey Aksenov da ziyaret etti. Eñ başında selâmlav sözü ile çıqışta bulunıp, salonnı terk etti.
«Şahsen men eminim, bugün mında çıqışta bulunacaq balaçıqlar arasında Qırımnı bütünrusiye yarışlarında temsil etecek balalar tapılır. Öz adımdan «Tatlı ses» festivaliniñ teşkilâtçılarına Bucurova Lilâ Rustemovna ve maliye destekni köstergen bütün sponsorlarğa minnetdarlığımnı bildirmege isteyim. Biz endi Medeniyet nazirligi, Tasil nazirligine bu tedbirniñ keçirilmesine qol tutmağa avale ettik. Kelecek sene, eminim, bar küçümiz ile onı aynı böyle şekilde azırlarmız. Qıyınlıqlarğa baqmadan, festivalni keçirmege qarar alğan teşkilâtçılar sağ olsun», – dedi o.
Aksenov bu sene birinci üç ğalipke ayrı bahşışlarnı ediye etmege söz berdi.
Qırım müftisi Emirali Ablayev merasimniñ iştirakçi ve teşkilâtçılarına muracaat etip, şöyle dedi: «Ebet, er bir halqnıñ ağır künleri ola, amma olar keçer ve baht künleri kelip, «Tatlı ses» kibi».
Teşkilâtçılar Elzara İslâmova ve Lilâ Bucurovağa minnetdarlığını bildirdi: «Mında bulunmaq, yırlamaq ve oynamaq – pek yahşı, amma bu bayramnı keçirmek içün bu eki qadın Elzara ve Lilâ hanımnıñ neler körgenlerini bilse ediñiz, bunı unutmamaq kerekmiz. Baş egmege aqqıñız yoq, ayaqlarıñızda eminliknen turmalısıñız, çünki ögümizde bizni daa çoq bayram bekley».
«QARA DENIZ PRODACTION» baş müdiriniñ muavini böyle ayttı: «Balalarımızğa baqıp,eñ sessiz soyu yırlar ve ayaqsız soyu oynar. Ağır zamanlar ve qara künlerni insanlar özleri yapa, biz balalarımız içün bunı etmeycekmiz. «Tatlı ses» yaşaycaq! Tünevin edi, bar bugün ve yarın olacaq!»
Gala-kontsertniñ iştirakçileri yarış teşkilâtçıları ve sponsorlardan bir çoq bahşış elde etti.


text:
Kiyevdeki Ukraina edebiyat milliy müzeyinde qırımtatar siyasiy ve devlet erbabı Noman Çelebicihan ölüminiñ 98-inci yıllığına bagışlanğan hatıra aqşamı olıp keçti.
Birinci Qırımtatar Milliy Qurultayı reisiniñ ayatı ve faaliyeti aqqında tedqiqçi, şarqşınas, cemaat erbabı Yuriy Kosenko, qırımtatar tarihçısı Gülnara Bekirova, islâm mütehassısı, cemaat erbabı Seyran Arifov tarif ettiler.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Noman Çelebicihannıñ qırımtatar halqı içün rolü aqqında aytıp, böyle insanlar «büyük bir tayanç» olğanını qayd etti.
«Noman Çelebicihannı hatırlasaq, er bir halq aq-uquqlarını qorçalamaq kerek, soñra bu halqnıñ bütün qomşuları onı ürmet etecek», – dep ayttı Çubarov, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Tedbirde UMMA Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ reisi Said İsmagilov da bar edi.
Noman Çelebicihan 1885 senesi molla qorantasında dünyağa keldi. Bağçasaray, İstanbul ve Sankt-Peterburgda oqudı, qırımtatar yaşlarınıñ maarif ve inqilâp teşkilâtlarında iştirak etti. Çelebicihan – qırımtatarlarnıñ «Ant etkenmen!» milliy gimniniñ müellifidir.
Fevral inqilâbından soñ Qırım müftisi oldı, soñra – birinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ reisi. 1918 senesi yanvar ayında bolşevikler tarafından apiske alındı, fevral 23-te Aqyar apishanesinde öldürildi. 33 yaşında Noman Çelebicihannıñ cesedi deñizge atılğan edi.
Fevral 23 künü Qırımda Rusiye bayramı qayd etile – Vatan imayecisi künü.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda belli ukrain şairi, publitsist, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ nam qazanğan sanat erbabı ve Ukrainanıñ nam qazanğan jurnalisti Danilo Kononenko 73 yaşında vefat etti.
Bunı «Krımska svitlıtsâ» gazetasınıñ muarriri Viktor Kaçula Qırım.Aqiqatqa bildirdi. Kononenko bu gazetanıñ esasçılarından biri olıp, ömürniñ soñki kününe qadar anda çalıştı.
Kaçulanıñ aytqanına köre, Danilo Andreyeviç hastahanede insult neticesinde can berdi.
«Onıñ mikroinsultları endi olğan edi, lâkin çaresini tapqan ediler. Aynı vaqıtta o er zaman neşeli edi, böyle olacağını iç bir vaqıt tüşünmegen edim. Tünevin o hastahanege yattı, o birisi kün ise bizler yarın gazetada çıqacaq onıñ torunınıñ maqalesini tüzettik», – dedi Kaçula.
Şairniñ qızı dedi ki, Kononenkonıñ soñki sözleri: «Menim ğarip Ukrainam».
Kaçulanıñ bildirgenine köre, Kononenko soñki vaqıtları Qırımda ve memlekette olğan adise-vaqialarnı ağır keçire edi.
«O, bundan sebep pek kederlene edi, o yaşlı edi ve Ukrainada olıp keçken adise-vaqialar onıñ canını ağırta edi. Aynı zamanda o Qırımda, Aqmescitte qalıp, edebiyat bölügimizniñ ştattan tış muarriri olıp çalışa ve para almağan edi, çünki «Krımska svitlıtsâ – onıñ ayatı», – dep qayd etti Kaçula.
Onıñ aytqanına köre, Kononenkonıñ ukrain şairi Vasiliy Simonenkonıñ 70 yıllığına bağışlanğan hatıralar bastırılacaq edi, olar eskiden beraber çalışqan ediler.
«Bu cuma künü «Krımska svitlıtsânıñ» Kononenko hatıralarınıñ ilânı ile sanı çıqacaq, Danilo Andreyeviç ise artıq yoq. Lâkin biz bu hatıralarnı, elbet de, bastıracaqmız», – dedi Kaçula.
Onıñ malümatına köre, şairniñ cenaze merasimi cumaertesi künü, yanvar 17-de, keçirilecektir.
Danilo Andreyeviç Kononenko 1942 senesi yanvar 1-de Çerkassı vilâyetinde dünyağa keldi. Aliy tasilni Qırımda, Aqmescit pedagogik institutında aldı.
Danilo Kononenko Qırımda ukrain tili Cemiyetiniñ teşkilâtçılarından biri edi, onıñ ilk reisi olğan edi. O, Qırımdaki ilk ve yekâne ukrain gazetası – «Krımska svitlıtsânıñ» esasçılarından biri, Ukraina şairleri Milliy Birligi şurasınıñ azası, «Ukraina» Qırım cumhuriyet cemiyetiniñ reis muavini, Taras Şevçenko adına «Prosvita» Bütünqırım cemiyetiniñ idare azasıdır.
O – «Cerelo», «Na vesnânomu berezi», «Kvituçıh sonâhiv orkestr», «Z lübovi y dobra», «Mı vırostali v povoyenni rokı» şiiriyet cıyıntıqları, gazeta ve mecmualardaki maqalelerniñ müellifidir. Ukrain şairleriniñ «Qırımım, seni sevem» şiirler cıyıntığını tertip etti.
1999 senesinden itibaren «Cereltse» gazetasınıñ balalalar içün ilâvesiniñ baş muarriri oldı. Anda qırımtatar, beloruss yazıcılarınıñ eserlerini tercime etip, sıq-sıq bastıra edi.
Kononenko bir çoq qırımtatar şair ve yazıcısınıñ eserini ukrain tiline tercime etti.


text:
1783 senesi aprel ayında Gireylerniñ ulu devleti – Qırım hanlığı yoq oldı. Qırımnıñ bütün büyük şeer ve meskün yerlerinde Qırımnıñ Rusiyege qoşuluvı aqqında beyanname oquldı. Peterburgda vesiqanıñ qanunsız sürette qabul etilgeni aqqında kimse tüşnmey edi. Qırımtatarlar ant etmekten vazgeçtiler…
Şarqiy Avropanıñ eñ nufuzlı devletlerinden biri – Qırım hanlığı tarihınıñ acınıqlı saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ yañı leyhası – Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» serlevalı video bloklarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki aqiqatına olğan hususiy bir anahtardır.
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov.
Videoda «Larişes» müzeyi saytından ve Qasevet mecmuasından alınğan resimler, Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla


text:
1944 senesiniñ qırımtatar sürgünliginden soñ bir şeyge baqmadan Qırımğa qaytmağa başlağan qırımtatar cebecileri mında qorantalarını tapamadılar. Bir sıra nişan ve medali olğan adamlar adaletsizlik ile razı olmağan soñ arbiy komissarlıq, yerli akimiyet organları ve Moskvağa muracaatta bulunıp, ailelerini Qırımğa qaytarmağa talap ete ediler. Ardı-sıra bunıñ kibi cebecilerniñ sayısı arta edi, olar gruppalarnı tizip, talaplarınıñ yerine ketirilmesine irişmege başlağan ediler. Yerli akimiyet şaşmalap, vaziyetni Moskvağa bildirmege başladı. Andan vaziyetni daa beter yapmamağa avale etip, Moskva qarar alğanına qadar bütün cebecilerni Qırımnıñ şifahane ve musafirhanelerinde yerleştirmege emir etildi. Ve Moskva qarar aldı...
Bütün şeer bunı bile edi, amma qorqudan susıp oturğan edi
1945 senesi avgust ayında cebecilerniñ talapları baqılacaq dep, olarnı Aqmescitteki NKVD (İçki İşler Halq Komissarlığı) klubında topladılar. Al-azırda bu binada Qırımtatar teatri yerleşmekte. Erkeklerni apiske alıp mağazğa oturttılar, soñra ise gecelernen yük maşinalarına yüklep, şeerden çıqarıp qurşunğa tizgen ediler. Bir qısmı Anğara boğazı tarafına ketirilip Çatırdağ dağınıñ rayonında, ekincisi – Qarasuvbazarnıñ Aq-Qaya dağı, üçüncisi ise Nikolayevka tarafıdan yerleşken Bötke köyünde (şimdiki – Dubki) qurşunğa tizildi. Tahminen 500 qırımtatar cebecisi atıp öldürildi. Bütün şeer bunı bile edi, amma qorqudan susıp oturğan edi.
Bunı qırımtatar milliy areketiniñ veteranı İzzet Hairov Azatlık radiosına tarif etti. Bunı oña 1968 senesi Aqmescitte bir cebeci ikâye etken edi – Aqmescitli Qırım sakini Qırımnıñ şimdiki «Devlet şurası» yanında qırımtatarlarnen tesadufen körüşken edi. Bu cebeci soyadını aytmağa qorqqan olsa da, adı ve babasınıñ adını ayttı, İzzet Hairov ise olarnı defterine yazıp aldı. Faqat bu defterni Taşkentte keçirilgen bir sıra tintüvden birinde tutıp alğan ediler. Çoq yıl keçse de, bu ikâyeni İzzet Hairov aqılından çıqarmadı. Bunı o Azatlık radiosına da tarif etti.
Metnniñ asıl nushası – Azatlık radiosınıñ saytında


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Kyivde keçirilgen «İnsan aqları beyannamesiniñ 70 yılı: Ukrainanıñ kün tertibi» forumında çıqışta bulunıp, Qırımda insan aqları vaziyeti daa beter ola, dedi.
«Qırımdaki insan aqları vaziyetini aytacaq olsaq – zulum, uquqsızlıq ve bütünley askeriyleştirüv… Bir halq – qırımtatarlar – yoq etile. İşğalci akimiyet Stalinniñ yapamağanını yapa – Meclisni ekstremist teşkilât olaraq ilân etip liderlerini yoq ete ve kimliklerini yoq ete, Qırımnıñ tamır halqını Rusiye qazanında iritecek ola», – dedi Poroşenko.
Onıñ qayd etkenine köre, Ukraina «Kremlniñ esirlerini azat ettirmek içün» elinden kelgenini yapa.
Aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, tahminen 60 Ukraina vatandaşı Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda siyasiy sebeplerden azatlıqtan marum etildi. Ukraina Tış işler nazirligi, Rusiyege 300 kerege yaqın narazılıq bildirip, anda olğan ukrainalılarnı azat etmesini talap etken edi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Kiyevde dekabr 17-de «Qırımtatarlarnıñ tarih ve medeniyet yadikârlıqları» tögerek masası ötkerilecek. Tedbir Eski Qırımdaki Özbek Han camisiniñ 700 yıllığına bağışlana.
Bunı tedbir teşkilâtçıları «Kiyevdeki qırımtatarlar cemiyeti» Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
Tögerek masa Ukraina halq deputatı, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ qoltutuvı ile keçirilecek. O, musafirlerni selâmlaycaq.
«Tögerek masa keçirilmesiniñ maqsadı Ukrainada islâm ve qırımtatar tarih ve medeniyet yazma ve mimarcılıq yadikârlıqlarınıñ saqlaması ve imayesi, Qırımda islâm dininiñ peyda olması ve Özbek Han camisiniñ qurucılığını tedqiq etmek kerekligi meselesine diqqatlarnı celp etmekten ibarettir», – dep qayd eteler teşkilâtçılar.
Tedbirge diplomatlar ve Ukrainadaki halqara teşkilâtlarnıñ vekilleri, devlet akimiyet organları, diniy teşkilâtlar ve alimler davet etildi.
Tedbir Kiyev saatine köre saat 11:00 Sofiyevskaya 2-A adresi boyunca GUAM Demokratiya ve iqtisadiyat inkişafı Kâtibiyetinde başlanacaq.


text:
Kiyevde Qırımdan ve Ukraina şarqiy vilâyetlerinden köçip kelgenlerniñ ailelerinden tahminen 500 balaçıqqa urba, ayaqqap, ilâclarnıñ satın alınuvı ile yardım ettiler. Qırım.Aqiqatqa «Qırım diasporası» cemaat teşkilâtınıñ idare reisi Anatoliy Zasoba aytqanı kibi, bunı yerli teşebbüslerniñ Kanada Fondunıñ yardımı ile becerdiler.
Onıñ sözlerine köre, yardımnı şimdi Kiyevde ve Kiyev vilâyetinde yaşağan köçip kelgenlerniñ ailelerine kösterdiler.
«Bu sefer aynı şu regionğa diqqat ayırdıq, çünki bundan evel büyük yardım diger regionlarğa kete edi, Kiyev ise köçip kelgenlerniñ sayısı eñ çoq olğan regionlarnıñ sırasına kire. Yardımnı elde etkenlerniñ sayısını şeriklerimiz, şu cümleden Darnitsadaki «Bala evi» tükânı yardımı ile çoqlaştırıp oldıq», – dedi Anatoliy Zasoba.
Yardımğa ariza yollağan insanlar bala urbası tükânına davetnamelerni elde ettiler, mında olarğa biñ grivnağa urba ve ayaqqapnı almağa imkân berile edi, – dep añlattı Qırım.Aqiqatqa Qırımnıñ Aqmescit rayonından Brovarı rayonına köçken qırımlı Sevara.
«Ailmizde on eki, doquz buçuq, sekiz ve dört yaşında olğan balaçıqlar bar. Yardım aqqında ilânnı kördim, telefon açtım. Maña vesiqalarnı ve köçip kelgenniñ malümat kâğıtını ketirmege ayttılar», – dep añlata qırımlı.
«Qırım diasporası» cemaat teşkilâtınıñ idare reisi Anatoliy Zasoba aytqanı kibi, teşkilâtta ileride de köçip kelgenlerniñ balalarına yardım etmege planlaştıralar.
«İleride er aftalıq ustalıq dersleri, teatr, müzey ve kino ziyaretleri, vatanperver resimlerniñ yarışları ve Kiyevde Köçip kelgenlerniñ destek Merkeziniñ açılışı planlaştırıla», – dedi o.
Fevral 9-na olğan malümatqa köre, Ukraina içtimaiy siyaset nazirligi ATO ve Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdan köçip kelgen bir millionğa yaqın insannı qayd etti.


text:
Cumaertesi künü, oktâbrniñ 24-nde, Aqyarda 57 yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Bütün hastalar – 18 yaşından 83 yaşına qadar yerli sakinler, dep bildire Rusiye kontrolindeki şeer ükümeti.
«38 insan tüzelgen soñ yiberildi. 75 yaşında er adamı vefat etti. Hastalıqnı hronik hastalıqlar sebebinden eki taraflı virus-bakterial pnevmoniyası ağırlaştırdı. Yılnıñ başından Aqyarda 1913 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. 1262 insan tüzeldi, 56 kişi vefat etti», – dep aytıla haberde.
Berilgen malümatqa köre, 231 insan koronavirus diagnozınen hastahanede buluna: 89 kişi yuqunç hastahanesinde, 134 kişi doquzıncı şeer hastahanesinde, sekiz insan Mudafaa nazirliginiñ hastahanesinde buluna.
«İzumrudda» – 70 insan. 249 kişi ambulator tedaviylevde qala. 392 insan közetile – hastalarnen alâqada olğanlar, COVID-19 diagnozı tasdıqlandı. «Solnışko» pansionatı observator rejiminde çalışa», – dep aytıla haberde.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov yarımadada qayd etilgen 204 yañı koronavirus hastası aqqında bildirdi.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırım ve Aqyarnıñ işğalge qarşı tirenüv kününide Hersonda merkeziy meydanda qırımtatar halqınıñ bayrağını köteridiler. Bunıñ aqqında Herson vilâyet devlet memuriyetiniñ matbuat hızmeti haber ete.
"Herson içün Qırım meselesi ğayet müimdir, çünki bizim vilâyetimiz işğal etilgen yarımadanen bağlıdır. Şunıñ içün, Aqmescit ve Aqyardaki memuriy binalarnıñ üstünde kene devlet bayraqlarımıznı yelpiretmek içün çalışqan er keske minntedarım", – dedi vilâyet memuriyetiniñ reis vazifesini vaqtınca icra etken Sergiy Kozır.
Herson şeerindeki Meclis reisi İbragim Suleymanov, ukrain ve qırımtatar halqlarınıñ birligini köstergen tedbirlerniñ müimligini qayd etti.
"Qırımtatar halqı işğalciden pek çoq basqığa oğratıldı. Bunıñ aqqında aytmaq ve ununtmamaq biz içün müimdir, çünki bu ğalebege yaqınlaştıra. Böyle destek hususan işğal şaraitinde yaşağanlar içün müimdir", – dep qoştı o.
Fevralnıñ 26-nda Qırım MC ve Aqyarnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv kününde Ukraina TİN halqara toplulığını Rusiyege qarşı siyasiy ve sanktsiyalar tazyığını quvetleştirmege davet etti.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova feralnıñ 26-nda Qırım MC ve Aqyar şeeriniñ işğaline qarşı tirenüv kününde, Qırımnıñ qaytarıluvı oğrunda küreş devm ete, dep qayd etti.
Amerikanıñ Devlet kâtibi Entoni Blinken, ABD Rusiyeni Qırımnıñ işğalini toqtatmağa çağırğanını bildirdi.
Fevralniñ 26-nda cemaatçılıqnıñ teşebbüsi ile «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü» qayd etile. 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitingi olıp keçken edi. Miting iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarları, hususan «Rus birligi» firqası çıqtı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırım blogeri Zair Akadırov onı yanvar 15 künü Qırımnıñ Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ binası yanında yaqalağan politsiya hadimlerine şikâyet ete. Bunı Akadırov Facebookta yazdı.
«Adliyecilerniñ tevsiyesi ile Rusiye Federatsiyasınıñ Qırım boyunca Taqiqat komiteti ve Qırımda İnsan aqları boyunca vekâletlige barğanım. Meni Qırım Yuqarı mahkemesiniñ binası yanında qanunsız tarzda yaqalağan politsiya hadimlerine şikâyetlerimni qayd ettim. Cevap bekleycegim», – dey bloger.
Qırım blogeri Zair Akadırov Qırım Rusiye prokuraturasına Aqmescitte yanvar 15 künü onı yaqalamağa tırışqan politsiya hadimleriniñ qanunsız areketleri boyunca qararlarnı almağa ve teşkerüvni keçirmege ricası ile muracaat etken edi.
Yanvar 15 künü Qırım Yuqarı mahkemesiniñ binası yanında, «fevral 26 işi» boyunca mahkeme toplaşuvınıñ başlanmasını beklegen qırımtatar jurnalisti Zair Akadırovnı yaqaladılar. Zair Akadırovnı onıñ zenaat faaliyeti aqqında soraştırdı ve bir saat devam etken sorğudan soñ azat ettiler. Bunıñ ile, jurnalistniñ aytqanına köre, onı mecburen Ekstremizmge qarşılıq boyunca merkezge alıp ketmege istey ediler, qorquzdılar.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov uquq qorçalayıcılarnı Qırım qamaçavına qoşulmağa çağırdı. Bunı Çubarov salı künü, oktâbr 12-de, olıp keçken «Kiyev dialogı» konferentsiyasında ayttı.
«Men bu saanıñ ekspertleri ve uquq qorçalayıcılarnı yalıñız közetmege degil, yapqan işimizge qoşulmağa çağıram. Alan ofislerini açıñız, bizge yardım etiñiz», – dep ayttı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi.
Refat Çubarovnıñ ricası İnsan aqları Qırım alan missiyasınıñ Qırım qamaçavında iştirak etken arbiy taqımlar tarafından insan aqlarınıñ bozulmasından kelgen şikâyetler aqqında haberine cevap olaraq seslendirildi.
Meclis reisi Qırım qamaçavını 2013-2014 seneleri Maydan ile qıyasladı.
«Deñişmeler olmasını istegenler Kiyevniñ merkezinde toplaştı, yardım etkenler de keldi. Anda da aynı Maydan, amma çölde. Anda yel ve şaraitler yoq», – dep ayttı o.
Refat Çubarov qayd etti ki, uquq qorçalayıcılarnıñ malümatına cevap oldı, vaziyet deñişti. Meclis reisiniñ aytqanına köre, göñülliler arasında farqlı adamlar ola.
«Bunıñ kibi aktsiyalarda göñülliler iştirak ete, istegi olğan çeşit türlü insanlar kele bile. Deñiştirilmesi kerek olğan şeyler de ola bile, birinci basamaqta böyle şeyler çoq ola», – dep añlattı Çubarov.
Sentâbr 20-de qırımtatar liderleriniñ teşebbüsi ile Qırımğa aşayt mahsulatı ve malını alıp ketken yük naqliyatını blok etüv aktsiyası başlandı.
Qamaçav teşebbüsçileriniñ fikirince, ukrain şirketleri Qırım ile ticaret munasebetlerini toqtatmalı, çünki yarımada Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etildi. Aktsiya teşkilâtçılarınıñ aytqanına köre, olar Qırımğa yük maşinalarını kirsetmemeli. Qamaçav iştirakçileriniñ belli talapları bar: siyasiy mabuslar azat etilecek, mustaqil kütleviy haber vastalarına basqı yapılmaycaq, yarımadağa halqara nezaretçiler serbest kirecek, qırımtatarlarğa qarşı areketler toqtatılacaq.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım Devlet veterinar nezaret hızmeti yarımadanıñ cenübiy yalısında mütenasip vesiqaları olmağan satışta tavuq etini taptı, et alındı ve yoq etildi.
Müessiseniñ malümatına binaen, et Aluşta civarındaki Tuvaq (Rıbaçye) ve Küçük Özen (Maloreçenskoye) köylerinde satıla edi.
«13,5 kg miqdarında istisalcı markası ve mütenasip veterinar vesiqaları olmağan tavuq etiniñ satıluvı belgilendi. İşbu mahsulat satıştan alındı ve biotermik çuqurda yoq etildi», – dep aytıla beyanatta.
İş adamları para cezasınen cezalandı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İşğal etilgen Qırımda yarımadanıñ baş avto yolunı Ukraina devlet bayrağı tüsine boyaladılar. Böyleliknen art-gizlilik özüni tanıttı, dep bildirdi Odessa vilâyet şurasınıñ reisi Oleksiy Gonçarenko.
Qırımda art-gizlilikniñ faaliyeti aqqında Gonçarenko öz Facebook saifesinde bildirdi.
«Qırımda Ukraina tarafını tutqan art gizlilikniñ faaliyeti aqqında ilân etem. Sahte-saylavlarnıñ arfesinde biz ilk numayışımıznı keçirdik. Qırımnıñ baş yolu sarı-mavı tüstedir. İşğalcilerniñ ayaqları astında topraq sarı-mavı ateş ile alevlenecek. Qırım Ukrainanıñ edi, bar ve bar olacaq!»,– dedi Goçarenko.
Oleksiy Gonçarenko aşkâr etken videoyazıda insanlarnıñ yolğa mavı ve sarı boyanıñ tökkenleri körüne. Bundan soñ köpçekleri ile boyağa kirgen maşinalar bütün yolnu sarı-mavı tüske boyalaylar.
Odessa vilâyet şurasınıñ reisi Qırımda bu kibi numayışlarğa bir qaç kere teşebbüs kösterdi.
Oleksiy Gonçarenko avgust 23 künü Ukraina devlet Bayrağı Kününde Qırımnıñ Ay-Petri dağında Ukraina bayrağını yerleştirdi.


text:
İşğal etilgen Qırım sakinleri sıq-sıq Ukraina pasportlarını resmiyleştirmege rica eteler, dep haber ete 5 kanal.
Herson vilâyetiniñ Novotroitskiy migratsion hızmetinde – nevbetler. Telekanalnıñ malümatına köre, er kün aman-aman yüz insan yarımadadan kelip, ukrain vesiqalarını ala.
«Çetel ve içki pasportlarnı dört insan resmiyleştire. Ukrain vesiqalarını alacaq qırımlılar o qadar çoq ki, gece bile nevbet almağa başlaylar», – bildire telekanal.
Novotroitskiy pasport hızmetleriniñ hadimleri yaqın zamanda aynı şekilde işke devam etecekler. Sıñırcılar tenbiyeley: işğal etilgen Qırımda berilgen vesiqalar boyunca Ukrainağa bir kimse kiremez.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko Avropa Şurası Parlament Assambleyasınıñ (PACE) Rusiyeni qaytarmaq qararı «Ukraina içün ciddiy bir işaret ola», dep bildirdi.
«Soñki beş yıl içinde Ukraina alğan birinci ciddiy diplomatik darbedir. Daa evel bu darbelerni qaçırmay edik. Amma şimdi tek Ukrainağa degil, esas Avropa qıymetlerine de darbe endirildi, qıymet ve fiyat arasında fiyat saylandı», – dep aytıla Poroşenkonıñ beyanatında.
Poroşenko «Qırımnıñ ilhaqı ve Donbas işğali boyunca Rusiyeni afu etüv virusı daa ziyade tarqalmasın dep, tış siyaset bağlarını» qullanmağa vade ete.
Ukraina baş naziri Volodımır Ğroysman Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ sanktsiyalarnı kirsetüv, hususan Rusiyege qarşı, tertibini qıyınlaştırğan qararını «istilâcınıñ intiqamı» dep adlandırdı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov PACEniñ Rusiye qararı sebebinden Mustaqillik Meydanında umummilliy toplaşuv keçirmege çağıra.
Avropa Şurası Parlament assambleyası iyünniñ 25-ne keçer gecesi keçirilgen toplaşuvında PACE qaidelerini deñiştirgen ve sanktsiyalarnı qullanuv tertibini, hususan Rusiyege qarşı, qıyınlaştırğan qararğa qoltuttı. Buña 118 PACE azası rey berdi, 62-si qarşı çıqtı, 10-u bitaraf qaldı.
Rusiye eyyeti Assambleya sessiyalarında 2015 senesi yanvar ayından itibaren, eyyetniñ vekâletleri ciddiy şekilde sıñırlanğan soñ, iştirak etmey.
Ukraina aq qorçalayıcılarınıñ fikirince, Rusiye eyyeti Avropa Şurası Parlament assambleyasına qaytsa, Rusiyeniñ teşkilât talaplarına riayet etmegen taqdirde bu devletlerara teşkilâtnıñ «ahlâqiy teslimiyeti» olacaq. Bu aqta aq qorçalayıcı teşkilâtlarınıñ PACE tertip, immunitet ve qurulış işleri komitetine, Avropa Şurası iştirakçi memleketleriniñ milliy eyyetlerine yapqan açıq muracaatında aytıla.
Muracaatqa 12 ukrain aq qorçalayıcı teşkilâtı, şu cümleden «Vatandaş serbestligi merkezi», «Kreml siyasiy mabüsleri soy-soplarınıñ birleşmesi», «KrımSOS», «Qırım aq qorçalayıcı gruppası», «İnsan aqları media teşebbüsi» qoltuttı.


text:
Rusiye Tış işler nazirligi Türkiye eyyetiniñ qırımtatar halqınıñ vaziyetini ögrenmek içün kerçekleştirgen yarımada ziyaretinen bağlı Türkiye kütleviy haber vastalarında basılğan tenqit haberlerine açuvlana.
«Şunı aytmaq mecburmız ki, soñki vaqıtları Rusiye akimiyetiniñ cumhuriyette köstergen ğayretini tenqit etmek içün qırımtatar halqını alet olaraq qullanalar. Yarımadada «qırımtatarlarnı qaçıruv», «qırımtatar faallerini apiske aluv ve qanunsız tintüvler» aqqında haberler ardı-sıra peyda ola», – dep aytıla Rusiye Tış işler nazirliginiñ saytında.
Nazirlik Türkiye eyyetiniñ yarımada ziyaretine müsbet qıymet kesti.
«Bunıñ kibi körüşüvler qırımtatarlarnıñ vaziyetini yañlış tanıtqan suniy malümat ve teşviqat efsanelerini yoq etmege yardım etkenini tüşünemiz», – dep qayd ete nazirlik.
«Bizler bu meselede siyasetsiz yanaşmağa çağıramız. Yarımadada qırımtatar halqınıñ milliy-medeniy muhtariyetini şekillendirüv işi ketmekte, bunı Qırımnıñ «ukrain devrinde» tasavvur etmek bile zor edi», – dep aytıla beyanatta.
Rusiye Tış işler nazirligi emin ki, «qırımtatarlarnıñ müim problemleri siyasetnen bağlı degil, tam içtimaiy-gumanitar ve hocalıq problemleri, topraq damartılarınıñ uquqiy resmiyleştirilmesi, agrar meseleleri, qırımtatar cemiyetiniñ medeniy inkişafı ile bağlı meseleler bar».
Aprel ayınıñ soñunda Türkiye eyyeti Qırımnı ziyaret etti. Olar şimdiki akimiyet ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekillerinen körüştiler. Qırımnıñ Milletlerara munasebetler komiteti eyyet reberi Mehmet Üskül adından onıñ qırımtatarlarnıñ vaziyetinden memnün qalğanını bildirdiler. Üskül ise bunı red etti.


text:
Noyabrniñ 8, çarşenbe künü, Qırımda ve Rusiyede tutulğan ukrain siyasiy mabusları içün ötkerilgen hayriye auktsionı devamında otuz biñ grivnadan ziyade toplanılğan. Bunı Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında Ukraina Tışqı işler naziriniñ siyasiy mabuslarnen bağlı suallerde mesleatçısı olğan qırılmı Gennadiy Afanasyev haber etti.
«Bügün otuz biñden ziyade cıyıp oldıq. Pek çoq adam yoq edi, amma bazı mahsullar içün büyük reqabet bar edi: Putinniñ (Rusiye prezidenti – QA) bet sıması ile kürsü, Qara deñiz resimi, Kolçenkonıñ tatası tarafından azırlanılğan eşya. Zanımca, netice olduqça yahşıdır», – dedi Afanasyev.
Onıñ sözlerine köre, satılmağan mahsullar açıq satılışqa çıqqan soñ, toplanılğan paranıñ miqdarı artacaq.
Noyabrniñ 8, çarşenbe künü, Kyivde hayriye auktsionı ötkerilgen edi. Onda ukrain siyasiy mabuslarına yardım etmek içün çeşit türlü icadiy işlerni satın almağa teklif etile edi.
Ukraina Tışqı işler nazirligi (MİD) zapt etilgen Qırımda Ukraina vatandaşlarına qarşı basqı ve taqip areketleri yapılğanından raatsız olğanını defalarca bildire edi. Bunıñnen beraber MİD, Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy imkânlar ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarınen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.


text:
Aqmescitteki “Hizb ut-Tahrir işi”niñ iştirakçileri Uzeir ve Teymur Abdullayev, Ayder Saledinov, Rustem İsmailov ve Emil Cemadinovnıñ Rostov-na-Donı şeeriniñ SİZOsına yollanılması, halqara qanunnamege zıt kele. Bu aqta avgustnıñ 29-nda Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde qırımlı adliyeci Emil Kurbedinov ikâye etip berdi.
“Ukraina vatandaşlarınıñ bu şekilde Rusiyege yollanılması – halqara gumanitar uquq, Jeneva şartnamesi, PASE rezolütsiyası ve halqara uquqqa zıt kele. Bu bir arbiy cinayet dep tanıla”, – dedi Kurbedinov.
Onıñ sözlerine köre, Rusiye yollav “pek şiddetli” şartlarda keçe.
“Yollav ne içki, ne de halqara normalarğa uymay. Olarnı eşyalarınen beraber “bardaq” denilgen üceyrelerde taşıylar. Olar bütünley qapalı ola. Olar bir qaç künlük yolculıq yapa, atta bazen Krasnodar tahqiqat izolyatorında bir qaç ay keçireler. Olar epsi terrorist olaraq tanılğanı içün, olarğa nisbeten munasebet de oña köredir, işte”, – dep ilâve etti adliyeci.
Mevzuğa dair: ”Ekstremzim tapılmaq kerek”: Qırımda Rusiye mahkeme sistemasınıñ hususiyetleri
“Hizb ut-Tahrir” halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi “Hizb ut-Tahrir” teşkilâtını “terrorist” birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
“Hizb ut-Tahrir işi” boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Rusiye hastahaneleri Qırımda alınğan tibbiy tasilni tanımay, şunıñ içün talebelerniñ ekseriyeti ya Ukrainanıñ qıta qısmına, ya da qomşu Rusiyege oqumağa kete. Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde, yerli hastahanede bir kereden işten boşatılğan 10 mutehassısnen bağlı haberni izaatlağan Aqmscitli ekim Andrey Bereza ikâye etip berdi.
«Tıbbiyet universiteti Sağlıq nazirligi ihtiyarından Tasil nazirligi ihtiyarına keçirildi. O statusını coydı, bir çoq kafedralar dağıldı ekimlerni oqutmağa litsenziyası yoq. Biz alğan kategoriyalar tek Qırımda qabul etile – olar Rusiyede bile qabul etilmey! Bu sebepten universitetni pek çoq insan terk etti – tasil de uydurıq sayılır. Tabiiy ki, ekim sayısı da azaldı. Ya Ukrainağa, ya da Rusiyege oqumağa keteler», – dep qayd etti ekim.
Daa evel Rusiyeniñ «Sputnik v Krımu» radiosı efirinde Aqmescit klinik bala hastahanesiniñ baş ekimi Anatoliy Oleynik, çalışqan 11 ekim arasından qomşu Rusiyeden kelgen 10-nı işten boşatılğanı aqqında aytqan edi. Onıñ sözlerine köre, esasen Rusiyedeki tuvğan regionında işleri yürüşmegen «dolandırıcılar» kele eken.
İyün ayında Qırım sağlıq naziri Aleksandr Golenko yarımada sağlıq muessiselerinde ekim yetişmemezligi olğanı ve 700-den ziyade ekim yetişmegeni aqqında ikâye etken edi. O, sovetler devrindeki sistema qaytarılğanını istegen edi: eger bücetke bağlı hadimler tibbiyet oquv yurtından soñ çalışmağa mecbur olsa, Qırımğa kerek olğan kadrlar yollanıla bilir.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı İrına Ğeraşçenko («Avropa birdemligi» fraktsiyası) bildirgenine köre, sentâbrniñ 7-nden 8-ne keçer gecesi Kyivde Kremlniñ eski siyasiy mabüsi, qırımlı Volodımır Baluh ameliyat oldı ve reanimatsiyada buluna.
«Ameliyat şimdi bitti, onı (Baluhnı – QA) reanimatsiyağa alğanlar. Volodânıñ ağıp bir qafa-miy yarası bar, baştan ameliyat oldı, alı ağır. Mariya İonovanen baş ekim Tkaçenkonen laf ettik, Volodânen körüştirmeyler. Tafsilâtlı malümat beremegen ekimlerni raatsızlamamağa rica eteler, çünki köteklevnen bağlı tahqiqat başlatıldı», – dep yazdı Ğeraşçenko Facebookta.
Volodımır Baluhnıñ reabilitatsiyası çoq sürecek, dep bildirdi.
Kyivniñ Milliy politsiyası, Baluh nasıl köteklendi ögrene, dep qayd etti. Ukraina prezidentiniñ ofisi qırımlığa yapılğan ücüm sebebinden qasevetlengenini bildirdi.
Baluh köteklengenini Oleg Sentsov haber etti. Onıñ malümatına köre, faal sentâbrniñ 7-nden 8-ne keçer gecesi köteklendi. Ağır alda hastahanege alındı – qolu ve köpürçik kemigi sındırıldı. Qırım.Aqiqat, Baluhnıñ nomerasına telefon etti, amma qadın cevap berdi. O, Sentsovnıñ malümatını tasdıqladı, amma özüni tanıtmadı.
İyünniñ 12-nde Kyivde faal Serğiy Sternenkonıñ sıñırlav tedbiri belgilengen mahkeme vaqtında politsiya hadimleri Volodımır Baluhqa qarşı küç qullandı.


text:
Salı künü, avgust 18-den, Aqmescitniñ rusiyeli akimiyeti ticaret içün kelişmegen yerlerde alış-veriş yapqan tuccarlarğa para cezalarını berecek, dep bildire Aqmescit memuriyetiniñ başı Gennadiy Baharev.
Onıñ sözlerine köre, aynı bu şekilde akimiyet Kozlov soqağında bozulğan çarşı yerindeki ticaret ile küreşecek.
Memuriyet beyanatında bildirilgeni kibi, ticaret içün kelişmegen yerlerde alış-veriş içün vatandaşlarğa 5 000 rublege qadar memuriy cezanıñ, yuridik şahıslarğa – 200 000 ruble miqdarında para cezasınıñ berilmesini nazarda tuta.
«Kene bir kere tüşünmege rica etem, aile bücetinden on biñ rublelik para cezasını tölemek kerekmi, yoqsa eyisi – qanuniy yolnı saylamaq», – dey Baharev.
Evel Aqmescit akimiyeti Kozlov soqağındaki çarşını bozıp aldı. Yerli akimiyet bildirgeni kibi, iş adamları Aqmescitniñ diger çarşılarında yer tapqanlar.


text:
Rusiye rublesi AQŞ dollarına nisbeten küçüni coymağa devam ete. Sentâbrniñ 10-nda american para birimi içün 70 ruble berile, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
2016 senesi mart ayından itibaren bu ilk defa oldı.2018 sene devamında ruble 19% coydı.
Mutehassıslar Rusiye parasınıñ qıymeti tüşkenine AQŞnıñ cariy ve potensial sanktsiyaları, Rusiye iqtisadiyetınıñ umumiy vaziyetinen raatsızlıqlarını, ayrıca, inkişaf eteyatqan devletlerden kapitalnıñ çıqıp ketkenini AQŞ aktivleriniñ cazibeligi artışınen izaatlay.
Mevzuğa dair: Rublege qarşı «ceennem» sanktsiyaları: rusiyeliler ne coyabile
Reuters agentliginiñ malümatına köre, rubleniñ tüşüşi, büyük ihtimal içerdeki mecburiyetlerini becermek içün çetel valütasını satacaq ihracatçı-şirketler tarafından sıñırlanır, bu hususan, aynıñ ekinci yarısında bergiler tölengen maalde olur.
2014 senesi Qırım ilhaq etilgen soñ, Birleşken Devletler ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı sanktsiyalar kirsetti.
Avgustnıñ 8-nde 2018 senesi mart ayında Büyük Britaniyada Rusiyeniñ sabıq casusı Sergey Skripal ve onıñ qızı Yuliya kimyeviy silâ qullanaraq zeerlengeni içün AQŞ Devlet departamenti yañı sanktsiyalar kirsetkeni aqqında ilân etken edi. Sanktsiyalarnıñ ilk etapı avgust ayında küçke kirdi. Eger Rusiye bir daa kimyeviy silâ qullanmaycağına dair “işançlı garantiyalar” bermese ekincisi noyabr ayınıñ soñunda kirsetilecek.


text:
Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Rustem Seythalilov advokat Edem Semedlâyevge ağrı kesicinen keçmegen baş ağrıları aqqında şikâyet etti. Semedlâyev Aqmescit SİZOsınıñ tibbiy bölügine ariza berip, Seythalilovnıñ tibbiy tedqiqi yapılsın dep rica etti, dep haber ete «Qırım birdemligi».
«Müvekkilimni Aqmescit şeeriniñ FSB idaresinde kördim, anda dava malümatlarını muntazam sürette ögrene. Rustem, qorantası yollağan ve qullanğan «Tsitramon», «Spazmalgon», «İbuprofen» ilâcları oña yardım etmey, dep ayttı. Çoq ilâc alsa da, ağrı keçmey», – dedi advokat Semedlâyev.
Onıñ qayd etkenine köre, Rustem Seythalilov baş ağrısından sıq-sıq uyana ve daa beter olğanından yatıp olamay. Gece yuqusından soñ bütün künni ayaqta keçire.
Advokat Seythalilovğa tahqiqat izolâtorınıñ tibbiy bölügine de muracaat etmege tevsiye etti.
Hatırlatamız, avgustnıñ soñunda Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» ilk tahqiqatı yekünlendi, bundan soñ dava mabüslerini beşer kişilik beş gruppağa bölgenler. Rustem Seythalilov Akim Bekirov, Seytveli Seytabdiyev, Eskender Suleymanov ve Asan Yanikov ile beşinci gruppağa kirdi.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, onıñ bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil. Soñra daa bir şübheli Raim Ayvazov tutuldı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadşçor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya bildirdi ki, Qırımnıñ üç regionında keskin nefes virus yuqunçı (KNVY – ORVİ) hastaları yüksek seviyede qala.
«Nefes yuqunçı hastalarınıñ seviyesi farqlıdır. Cumhuriyetke baqqanda hasta sayısı 1,5-2 qat yüksek olğan bir qaç regionımız bar. Aqmescit, Keriç ve Kefe ve daa eki region – Sudaq ve Aqmeçet rayonı. Qalğan regionlarda nefes ve virus yuqunçı çoq degil», – dep bildirdi Penkovskaya yanvarniñ 27-nde COVID-19 ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında.
Onıñ aytqanına köre, keçken afta Qırımda paragripp, metopnevmoniya ve bukavirus hastaları qayd etildi.
«Yani Qırımda nefes yuqunçları artqan mevsimge kiremiz. Bu yanvarniñ soñu – fevralniñ başıdır», – dep qoştı Penkovskaya.
Keçken afta Qırımnıñ baş sanitar ekimi bildirdi ki, yarımadada keskin nefes virus yuqunçı hastalarınıñ sayısı keçken senege baqqanda dört qat arttı.


text:
Qırımlılarğa Yalta-İstanbul arasında daimiy deñiz yolcu alâqasını ğayrıdan açmağa söz bereler. Salı künü, fevral 24-de, Qırımnıñ kurort ve turizm naziriniñ muavini Olga Burova aytqanı kibi, gemiler Yalta limanlarına aprel ayından yürmege başlaycaq, – haber ete RİA Novosti
Onıñ sözlerine köre, «Adriana» gemisi Yalta – İstanbul arasında yürecek, Yaltadan er cumaertesi künü çıqacaq, İstanbulda üç kün olıp, cuma künü Yaltağa qaytacaq.
«Qırım turoperatorlarımız ile Qırımnı ziyaret ete bilecek türk turistleri içün «Adriana» gemisiniñ qatnav cedveline kelişken mahsus ziyaretlerni teşkil etecekmiz», – dedi Burova.
Evel aytılğanı kibi, yazda Qırım akimiyeti Aqmescitten Türkiyege halqara seferlerini ğayrıdan açacaq edi. Uçaq Anapada enip, İstanbulğa uça edi, böyleliknen akimiyet cezalardan qaçınmağa tırışa edi. Amma küzde İstanbul ve Aqmescit arasında ava alâqası toqtatıldı.


text:
Avropa Birligi memleketleriniñ elçileri iyünniñ 10-nda Qırım sanktsiyalarınıñ uzatılmasına qol tuttı.
«AB elçileri Qırımğa yatırım yapmaq yasağını bir yılğa deñişmesiz uzatmağa qarar aldı», – dep yazdı Azatlıq Radiosınıñ mühbiri Rikard Jozwiak.
Laf AB iştirakçi memleketleriniñ Rusiye işğal etken Qırımğa yatırım yapmaq yasağı aqqında kete.
Böyle tedbirler ilk sefer 2014 senesi Rusiyeniñ Ukrainağa ait yarımadanı qanunsız ilhaq etmesine cevap olaraq kirsetilgen edi. Ukraina sertifikatı olmağan mallarnıñ Qırımdan ketirilmesi yasaqlana, AB memleketleriniñ ya da aza devletleriniñ kontroli altında olğan birleşmelerniñ bayraqları altında Qırımda kruiz gemileriniñ kirmesi yasaqlana, Avropa Birliginiñ şirketleri tarafından işğal etilgen topraqta mülk ve şirketlerniñ satın alınması yasaqlana.
Naqliyat, tele bağları ve energetika sektorları içün mal ve tehnologiyalar Qırım şirketleri tarafından ihrac etilemez ya da yarımadada qullanılamaz.
Sanktsiyalar ilk sefer 2014 senesi iyülniñ 31-nde Rusiyeniñ Ukrainadaki vaziyetni kerginleştirüv areketlerine cevap olaraq kirsetilgen ve 2014 senesi sentâbr ayında quvetleştirilgen edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Krasnodar ülkesiniñ akimiyeti, devlet ve şahsiy ortaqlığı parasına ilhaq etilgen Qırımğa Keriç köpründen elektrik poyezlerni yollamaqnı tüşüne.
Bunı TASS Rusiye agentligine Krasnodar ülkesiniñ gubernatorı Veniamin Kondratyev haber etti.
"Ya ne içün yoq? - dedi o, Kuban - Qırım elektriçkasınıñ yürmesi imkânı aqqında sualge. - Menimce, bizim Qırımnen umumiy maqsatlarımız ve niyetlerimiz bar, ve Krasnodar ülkesinen Qırım arasında faal naqliyat alâqası, bütün memleketten turistlerni celp etmege yardım eter. Bu mesele, elbette ki, daa tek muzakere etile. Mesele fiyatı bar, ve o bayağı yüksektir, belki başqaca yaparmız, devlet ve şahsiy ortaqlığı parasınen qullanırmız".
Keriç köprüden keçecek yük trenleriniñ areketini 2020 senesi iyün ayında başlatmağa planlaştıralar.
«Grand Servis Ekspress» naqliyat şirketi noyabrniñ 8-nde saba Keriç köprüden ketecek Qırımnıñ yolcu trenlerine bilet satmağa başladı.
Daa evel Rusiye akimiyeti Keriç köprüne 166 «yañı vagonnı» bermege vade etken edi.
«Qırım demiryolları» müdiri Aleksey Gladilin Keriç köprüniñ demiryol qısmı açılğan soñ andan qomşu Rusiyeniñ 11 şeerinden trenler keçecek, dep ilân etti.
2019 senesi mayıs ayında Rusiye prezidenti Vladimir Putin Keriç köprüniñ demiryolu «cedvelden daa tez qurarlar», dep bildirdi.


text:
Cuma künü, sentâbr 27-sinde, rusiye quvetçileri Sudaqta qırımtatar faali İlver Ametovnıñ evinde tinrüv keçire.
Qırım.Aqiqatnıñ menbaası bildirgeni kibi, quvetçieler, Ametovnıñ mülkiyeti olğan bütün binalarnı tintmege buyurğan qararnı kösterdi. Tintüvni advokatsız yapalar.
Qırımtatar milliy meclis reisi Refat Çubarov, bildirgeni kibi, İlver Ametov - Qırımtatar bölge meclisiniñ başı ola.
Qırım.Aqiqat tafsilâtnı bilmege tırışa. Qırımnıñ rusiyeli küç organları, bu hususta resmiy haberi etmey.
Bu, İlver Ametovnıñ evinde yapılğan birinci degil tintüv, 2017 senesi mayıs ayında quvetçiler endi onıñ evine kelgen edi ve o vaqıt oğlunı tutıp alğan edi.


text:
Rusiye işğal etken Qırımda umumiy mecburiy pasportlaştıruvğa 2,5 mln Ukraina vatandaşı oğradı.
Bu aqta Ukrainanıñ BM daimiy temsilciligi Ukraina baş nazir muavini, vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ meseleleri naziri Oleksiy Reznikovğa esaslanıp Facebook saifesinde bildire.
Qayd etilgenine köre, tahminen 400 biñ Ukraina vatandaşı vaqtınca işğal etilgen Donbas rayonlarında pasport almağa mecbur oldı.
Avropa Birligi, işğal etilgen Qırım ve Ukraina ükümeti kontrol etmegen Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ rayonlarında yaşağanlarnı Rusiyeniñ qanunlarına ve normalarına mecbur etüvni takbih etken edi.
Ukraina Reintegratsiya naziri Oleksiy Reznikov bildirdi ki, Qırımda 2 mln qadar insan Rusiye pasportını almağa mecbur edi. Ukraina ükümeti, qırımlılarğa qomşu Rusiyeniñ Rostov vilâyetinde ve Krasnodar ülkesinde berilgen Rusiye pasportlarını tanımaycağına dair qarar alğan edi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova PACE musaviylik ve ayırımsızlıq meseleleri komitetinde çıqışta bulunıp, qırımlılarnı mecbur etip berilgen pasportlar ve Qırımğa ketirilgen Rusiye vatandaşları aqqında aytqan edi.
Qırım aq qorçalayıcı gruppası, yarımadada Rusiye pasportını almağan Ukraina vatandaşları sıq-sıq quvula, dep bildirgen edi.
İyünniñ 16-nda Ukraina Tış işler nazirligi, Ukraina müessisesi qayd etkeni kibi, «işğal altındaki Qırım ve Aqyar sakinlerine qanunsız berilgen» Rusiye pasportları sebebinden beyanatını aydınlattı. Müessise, «Ukraina Qırım Muhtar Cumhuriyetinde ve Aqyarda işğal şaraitlerinde yaşağan vatandaşlarınıñ aq ve menfaatlarını qorçalaycaq», dep işandırdı.
Prezidentniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi, yarımada sakinlerinde olğan pasportlarğa baqmadan, qırımlılar Ukraina vatandaşları olıp qala, dep işandıra.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Rusiye işğal etken Qırımnıñ sakinlerine mecbur berilgen pasportlar qırımlılarğa qarşı cinaiy dava açılması içün sebep degil, dep bildirgen edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımdaki yollarnıñ tamir etilüvine 1,5 mlrd ruble ayırmağa vade eteler. Mezkür qarar Moskva nezareti astında bulunğan Qırım akimiyeti tarafından alındı.
Vesiqada belgilengeni kibi, belediyelerge tamir işleri, qurucılıq, rekonstruktsiya, yerli yollarnıñ tamirinen bağlı bücetara transferler aqqında haber etildi. Olar, öz başına yol faaliyetiniñ birinci nevbetteki tedbirlerniñ cedvelini tizecekler.
Hızmette qayd etkenlerine binaen, yerli akimiyet öz qararına köre, tamir işleriniñ vaqıtını ve keifiyetini belgilecek.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Ukrainada prezident saylavlarınıñ ekinci turı başlandı. Şoumen ve iş adamı Volodımır Zelenskıy ve şimdiki prezidenti Petro Poroşenko prezident olmaq içün yarışmaqta.
Saylav bölükleri saba saat 8-den aqşam 20-ge qadar çalışa. Çetelde rey berüv yerli saatqa köre keçirile.
Ukraina Merkeziy saylav komissiyası saylavlarnıñ neticelerini 2019 senesi mayısnıñ 1-ne qadar ilân etmeli. Yañı saylanğan prezidentniñ inauguratsiyası iyünniñ 3-ne qadar ötkerilmeli.
Ukraina prezidenti saylavları umumiy ola. Saylavlar kününe qadar 18 yaşını toldurğan vatandaşlarnıñ rey bermek aqqı bar. Rey bermek içün saylayıcılarnıñ yanında Ukraina vatandaşlığını isbatlağan vesiqa (pasport, arbiy bilet ve ilâhre) bulunmalı.
Birinci turda Volodımır Zelenskıyge 5 714 034 saylayıcı (30,24%), Petro Poroşenkoğa ise 3 014 609 (15,95%) saylayıcı qoltuttı. Rey berüvde saylayıcılarnıñ 62,8%-ı iştirak etti.


text:
Kezlevde Ğalebe Kününe bağışlanğan tedbirler çerçivesinde «Ölmez polk» adlı numayış keçe.
Kezlev şeer şurasınıñ matbuat hızmeti bergen malümatına köre, numayışnı yerli akimiyet «Adalet» cemaat teşkilâtı ile keçire.
«Polk»qa cebeci-ğalipler hatırasını ürmet etken insanlarnı davet eteler.
«Numayışta iştirak etmege istegenler Ulu Vatan cenkiniñ askeri ya da veteranınıñ fotosüretini ketirmek kerek. Polk sıralarına bayram kolonnasında Ulu Vatan cenkiniñ askeri ya da veteranınıñ fotosüretini transparant şekilde köterecek er kes kire bile», – denile beyanatta.


text:
2019 yılınıñ dekabr ayında başlağan yañı 2019-nCoV koronavirusı, qıta Qıtaynıñ bütün bölgelerinde tarqalğan - Tibet, yoquma adisesi qayd etilgen soñki ölge edi.
Malümatqa köre, yanvarniñ 30-ı sabasına qadar koronavirustan 170 adam öldi. 128 adam yahşı oldı, dep bildire "Nastoyaşçeye vremâ".
Çinde umumen 7711 insan hastalanğan.
Tayvan, Hong Kong ve Makaoda daa 25 adise tasdıqlandı. Diger ülkelerde virusnı 75 adamda taptılar.
Yanvarniñ 29-ında Qıtayda yañı koronavirustan 132 insan oldı, hasta olğanlarnıñ sayısı 5974-ke arttı, dep bildirile edi. Qıtay tışında koronavirus hastaları daa 15 memlekette, hususan Avstraliya, Almaniya, Vyetnam, Kanada, Malayziya, Singapur, ABD, Tailand, Frenkistan, Cenübiy Koreya ve Yaponiyada qayd etildi.
Yaqında qayd etilgen virus büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.
Daa evel Monğolistan ve Qırğızistan Qıtay sıñırını qapattı, dep bildirdi. Özbekistan, Qazahistan ve Turkmenistan sıñırdaki kontrolni quvetleştirdi. Rusiye işğal etken Qırım ve Aqyarda koronavirus telükesi tarqalğanı içün tevsiyeler çıqarıldı.


text:
Aqyarda keçken künü dört yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Hastalar arasında erkek ve onıñ beş ve doquz yaşında eki balası, em de daa evel hastalanğan insanlarnen alâqada olğan qadın bar, dep bildire şeerniñ Rusiye ükümeti.
Müessise koronavirustan vefat etken daa bir kişi aqqında bildire.
«88 yaşında qadın vefat etti. Diagnozı sağ olğanda tasdıqlandı. Hastalıq vaqtında eki taraflı pnevmoniya oldı», – dep aytıla haberde.
Akimiyetniñ malümatına köre, dört kişi yahşı olğan soñ hastahaneden çıqarıldı. Al-azırda 40 insan hastahanede buluna, 188 kişi yuqunç hastahanesinde közetile, №9 şeer hastahanesinde 120 insan buluna. 230 kişi yaşağan yerinde közetile.
Yılnıñ başından Aqyarda 360 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı, 299 kişi yahşı oldı, 11 insan vefat etti.
İyülniñ 31-nde berilgen malümatqa köre, Aqyarda 8 yaşında bala hastalandı.
Qırımda keçken künü 39 koronavirus hastası qayd etildi. Yerli akimiyetniñ malümatına köre, Qırımda 1386 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Rusiye kontrolindeki yarımada akimiyetiniñ malümatına köre, avgustnıñ 4-ne qadar Qırımda 1323 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 74-ü çetelden keldi, 111-i qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar. 986 insan yahşı oldı, 16 hasta koronavirustan vefat etti. Aqyarda 356 insan koronavirus yuqunçına oğradı, 295 kişi tüzeldi, 10 kişi vefat etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl Kyivdeki Ukraina Mustaqillik Künü munasebetinen III derece «Yararlıq» Nişanınen taqdirlendi.
«Celâlov Nariman Enveroviç, Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ birinci muavini III derece «Yararlıq» Nişanınen taqdirlendi. Celâlov vaqtınca işğal etilgen Qırımda buluna. Mukâfatnı oña alıp ketecekler. Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy», – dep aytıldı avgustnıñ 24-nde devlet mukâfatlarını berüv merasiminde.
Celâlnı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekiliniñ muavini Tamila Taşeva Facebookta tebriklegenler.
Avgustnıñ 24-nde Kyivde Ukraina Mustaqillik Künü munasebetinen resmiy tedbirler keçirile.
Azatlıq Radiosı tedbirni canlı yayında köstere.
Avgustnıñ 24-nde Ukraina Mustaqillikniñ yigirmi doquzıncı yılını qayd ete.


text:
Qırımtatar milliy referendumnıñ keçirilmesi aqqında mesele aprel 15 kününe qadar çezilmek kerek. Bunı azatlıq Radiosına Meclis (resmiy olmağan parlament) reisniñ muavini Nariman Celâl bildirdi.
Bundan evel qırımtatar halqı liderlerinden biri Mustafa Cemilev BMT-de Qırımda mart 16 künü keçirilgen referendum "tsinik ve saçma" olğanını beyan etti. Mart 29 künü Bağçasarayda Qurultay devamında Meclis reisi Refat Çubarov Qırımtatar cumhuriyetini meydanğa ketirmek planları aqqında bildirdi. Çubarovnıñ añlatqanına köre, qırımtatarları Rusiye Federatsiyasınıñ ve devletniñ regional subyektleriniñ Anayasasını ögrendiler ve öz kelecegini belgilemek aqqını talap etmege qarar aldılar.
Qırımtatarlar angi devlet erkânında cumhuriyetni meydanğa ketirecekleri ve onıñ sıñırlarını Çubarov belgilemedi. O, cumhuriyetni teşkil etmek aqqı halqara qanunlarına esaslanacağını bildirdi. Meclis bu mevzuda Rusiye, Ukraina, em de BMT, Avropa Şurası ve diger halqara teşkilâtlar ile muzakerelerni alıp baracaq olacağı belli oldı.
Bağçasaraydaki Qurultayda Rusiye müftiyler Şurasınıñ reisi Ravil Gaynutdin ve Tatarstan Prezidenti Rustam Minnihanov buluna ediler. O, qırımtatar yetekçilerine bütün meselelerni muzakere etmek maqsadında Rusiye yolbaşçılarınen körüşmege yardım etmege vade etti.
Qırımtatarlar keleceklerini belgilev meselesini nasıl etip çezeceklerini Azatlıq Radiosına Meclis reisinin muavini Nariman Celâl añlattı:
– Bugünde bügn qırımtatar halqı kergin vaziyetke oğradı. Biz olğan printsip ve işançlarımızğa baqmadan, Qırım de-fakto bulunğan alda, qırımtatarlarnıñ aqlarını qorçalaycaq, telükesizligini temin etecek qararlarnı almağa mecburmız. Ukraina Rusiyeniñ razılığı olmadan, şimdikivaqıtta, Qırımda öz qararını keçirip olamay. Bundan sebep, uzun ve kergin muzakerelerden soñ, qırım ükümetiniñ erkânına öz vekillerimizni yollamağa niyetlendik. Bizim semetdeşlerimiz istegeni kibi, bu şahıslar Mecliske pek te bağlı degiller. Bu istekleri qısmen yerine ketirildi. Qırım ükümeti reisiniñ muavini vazifesine iş-adamı, Rusiye vatandaşı, ATR telekanalınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov tevsiye etildi. Daa bir vazifege Meclis reisniñ muavini Zaur Smirnov yolanıldı.
Siz qırımtatarlar arasında milliy referendumnı keçirmege isteyler. Nasul sualler qoyacaqsıñız?
– Referendum mevzusı daa baqılmaqta. Aprel 1 künü Meclisniñ toplaşuvında tek ükümetke yollanılacaq namzetlerni belgiledik. Aytmaqçe, bizim qararımız, qırımda bizim irademizge qarşı yüz bergen vaqialarnıñ qabul etilmesinen bağlı degil. Ve Meclis azalarından ibaret, eki iş gruppasını teşkil etik. Olardan biri qırımtatar halqını keledejkni belgilemek aqqınen bağlı Rusiye, Ukraina ve qırım qanunlarını ögrenecek. Ekincisi, referendumnıñ keçirilmesinen bağlı tekliflerni berecek. Şimdiki vaqıtlar insanlar çalışalar, soñunace er şey nasıl olacağı belli degil.
Qırım akimiyeti organlarına qırımtatarlarnıñ kirsetilüvi meselesi boyunca muzakerlerde Tatarstan Prezidenti Rustam Minnihanov iştirak etti. Nasıl oldı ki, o, Qırımnı kendi menfaatlarını keçire bilecek yarımada olaraq qabul etip başladı ve bu vaziyetke kirişüvi nasıl añlatıla?
– Rustam Minihanov qırımğa üç kere keldi, bundan soñ Vladimir Pütinnen körüşti, Tatarstannıñ diger fahriy vekilleri ve din adamları da keldi. Rusiye müftiyleri Şurasınıñ şeyh Ravil Gaynutdinniñ ziyareti bizim içün müim oldı, biz oña özümiz teşebbüs kösterdik. Tatarstanda yaşağan tatarlar ve qırımtatarlar arasındaki qardaşlıq bağları pek qaviy da degil. Qazan tatarları bizlerni qardaş halq kibi tanığanlarına biz qarşı degilmiz, bunda yaramay şey yoq. Amma, aynı zamanda Rusiye areketleriniñ asıl manasını biz añlaymız. Er areketi, qararında öz menfaatlarını köz ögüne alalar, neticede qırımtatar halqına fayda tiyse biz qarşı olmaycaqmız.
Yerli mühbir Dilâver Osman emin, qırımatatarlar Rusiye grajdanları olmağa istemeyler, amma ekseriyetniñ iradesine boysunmağa mecbur:
– Qırımda olıp keçken referendumda qırımtatarlarnıñ ekseriyeti iştirak etmegenini köz ögüne alsaq, halqnıñ buña olğan munasebetini añlamaq mümkün. Onıñ içün, angi status ve angi devlette özlerini tasavvur etkenleri aqqında cevaplarını aldıq desek, yañlış olmaz. Qırımtatalar özleri referendumnı keçirgen soñ, bu cevap daa tolu olacaqtır.
Tasavvur eteyik, qırımtatar referendumı ötkerile ve adamlarnıñ ekseriyeti Rusiyede yaşamağa istemegenini köstere. Qırımtatarlar ne aytalar, devamı ne olacaq?
– Er şey qırımtatarlarğa bağlı olsa edi, bu mesele qolayca al olunur edi. Amma, yazıq ki, meselelerniñ çoqusı ekseriyetniñ faydasına çezile. Qırımda ekseriyetni rus tilli eali teşkil etti. Ammma, bizim referendumımmız Qırımdaki vaziyetke tesir etken, – Rusiye, Ukraina ve halqara teşkilâtlarına bir işaret olur.
Rusiye, bu vaqıtta ise, Qırım şeerlerine atalıq yapacaq ola. Sergey Aksönovnıñ sözlerine esaslanğan «Krıminform» bildirgenine köre, qırımnıñ er rayon ve şeerini Rusiyeden ayırı subyektler köz etecekler. Tatarstan Bağçasarayğa yardım etecek, Moskva – Aqyarğa, Krasnodar ülkesi Keriçni, Tümen vilâyeti – Aq-Şeyh rayonına, Başqurtistan Qarasuvbazar rayonı destekleycek. Leningrda vilâyeti Aqmescit rayonına, Lipetsk vilâyeti Or Qapu regionına yardım qolunı uzatacaq. Destek nasıl şekkilde kösterilecegi bildirilmey, amma, Rusiye akimiyeti tekrar-tekrar aytıp bergen gumanitar yardımı aqqında söz yürütiledir.


text:
Qırımda Qarasuvbazar “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ iştirikçileri Enver Ömerov, Riza Ömerov ve Ayder Capparovnıñ destegine fleşmob devam ete. “Qırım birdmeligi” cemaat birleşmesi haber qırımtatarlarnıñ destegine öz fotoresimlerini biñden ziyade adam yollağan.
“Boyle vaziyette destekke eñ çoq siyasiy mabüslerniñ soyları muhtaclar. Yaqında Enver Ömerov, Riza Ömerov ve Ayder Capparovğa üküm çıqarılacaq. Er kün onlarnen fotoresim ve videolar alamız. Bugünde endi türlü köy ve şeerlerden biñge yaqın adam biz ile bağlandı. Olar mabüslerniñ yanığına yürekten qayğıdaşlar ve qırımtatar musulmanlarnıñ basqılarğa oğratıluvına qarşı er angi usullarnen ve çarelernen öz narazılığını bildireler. Eminim ki, bu tek başıdır”, – aytıp berdi faal Mustafa Seydaliyev.
Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi oturışuvında dekabrniñ 22-nde prokuror Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Enver Ömeroviçün 19 yıl apis cezası berilmesini istey, sert rejimli koloniyada qalması, üç yılnı apishanede keçirmesini talap ete, azat etilgen soñ ise 1 yıl ve 9 ay sıñırlav olması talap etildi. Oğlu Ömerov Riza içün – sert rejimli koloniyada qalmasınen 13 yıl, 3 yıl apishanede qalması, azat etilgen soñ ise 6 ay sıñırlanması. Cepparov Ayder içün – sert rejimli koloniyada qalmasınen 18 yıl, 3 yıl apishanede qalması, azat etilgen soñ 1 yıl ve 2 ay sıñırlanması talap etildi.
2019 senesi iyünniñ 10-nda Aluşta, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarında keçirilgen tintüvlerden soñ 8 kişi tutuldı: Ruslan Nagayev, Eldar Kantimirov, Ruslan Mesutov, Lenur Halilov, Riza Ömerov, Enver Ömerov, Ayder Cepparov ve Eskender Suleymanov.
Rusiye FSBsi, tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtını quruv ya da anda iştirak etüv) açılğan cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Ukraina uquq qoruyıcı organları Rusiye quvetçileriniñ Qırımda keçirgen tintüvleri sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina Tış işler nazirligi, Qırımdaki apiske aluvlarğa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı siyasiy, iqtisadiy ve sanktsiyalar basqısını quvetleştirmege çağırdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bazarertesi künü, aprelniñ 22-sinde Keriçniñ merkeziy rayonı yarıqsız qaldı. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, yarıqnı saat 10.15-te söndürdiler.
Elektrik energiyası yoq olğanından sebep Keriç merkezinde üçfenerler çalışmay ve yollar maşnalarnen tıqalıp qaldı.
Bir kün evel energetikler söndürüvler içün haber etmegen edi. Keriçniñ rusiyeli memuriyeti bu aqta açıq tefsir bermey.
Qırım.Aqiqat tafsilâtnı bilmege tırışa.
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ üçünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.


text:
Bazarertesi künü, yanvar 12-de, Qırım boyunca furtuna havfı ilân etile. Bunı Qırımnıñ gidrometeorologiya regional merkezi bildire.
Merkezniñ malümatına köre, yanvar 11-de aqşamdan başlap Qırımda qar ve yağmur yağması beklenile.
Bazı yerlerde tuman, ruzgâr, qar yapışması tahmin etile.
Cenüp-ğarp yeli ğarp yeline deñişip, süratı saniyede 17-22 metrge qadar artacaq. Bazarertesi gece ava 0, kündüz 3-5 dereceni teşkil etecek.
Qırım fevqulâde vaziyetler hızmeti bildirdi ki, yanvar 11-de «Yalta-Bağçasaray» yolunda ava birden qızğanından sebep küçüp çığ çıqtı.


text:
Qırımnıñ ilhaqından soñ dört yıl keçkende qırımtatarlar içün Ukraina sıñırları içünde milliy-territorial muhtariyet meselesi, sovet sürgünligi içün tazminat problemasından daa muim yerni tutmağa devam ete. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde bergen intervyüde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Gayana Yüksel söyledi.
Meclis azası: «Kerçekten, yarımadada aqlav aqqında Rusiye qanunı qabul etildi, insanlar sürgün etilüv aqqında malümatnameler ve pensiyalar ile ödemelerge qoşumça para alalar. Lâkin de facto ve de jure Qırımğa, elbette, Ukraina akimiyetini beklemek kerek olacaq. Faqat, qıtada olıp keçkenlerni közeterkken, şimdi kün tertibinde daa global meseleler turğanını ayta bilem. Çünki, ne olsa da, tazminatlar uzun muddet içinde olmadı ve daa biraz vaqıt olmasalar bir şey printsipial surette deñişmez. Artıq eki yıldan berli devam etken Anayasağa (qırımtatar milliy-territorial muhtariyeti meselesine dair – QA) deñişmeler kirsetüv ceryanı boyunca muayen neticeler ile çıqmaq, tamır halqınıñ statusı aqqında qanunlarnı qabul etmek kerek ve ilahre», – dep qayd etti.
«Milliy alâmetke köre sürgün etilgenlerge aqlarınıñ qaytarıp berilmesi aqqında» Ukraina qanunını Yuqarı Rada daa 2014 senesiniñ aprelinde qabul etti. Onda sürgün etilgenlerniñ statusı tayin etilip, olar ve mirasçıları içün devlet garantiyaları ve tazminatlar tayin etile. Ayrıca bu, sovet ukümetiniñ qararı ile mahsus yerleştirüv yerlerine zornen köçürilgen qırımtatarlarğa ve diger milletlerniñ vekillerine ve em de bu kişilerniñ aqrabalarına ait.
2017 senesinde Anayasa komissiyasınıñ iş gruppası, Ukraina Anayasası içün deokkupatsiyadan soñ Qırımnıñ statusına dair tüzetmeler işlep çıqmağa başladı. Deñişmeler, yarımadanıñ tamır halqı olğan qırımtatarlarnıñ öz Vatanında Ukraina devletiniñ sıñırları içinde öz taqdirini tayin etme aqqını nazar-itibarğa alıp, azırlandılar.
Anayasa komissiyasınıñ iş gruppası Ukraina Anayasasınıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti aqqında onuncı bölügi içün deñişmelerniñ azırlanmasını artıq 2017 senesiniñ noyabrinde bitirgen edi.


text:
Noyabr 9 künü Rusiye Federal telükesizlik hızmetiniñ temsilcileri işğal etilgen Aqyarda sanki «Ukraina mudafaa nazirliginiñ İstihbarat baş idaresine bağlı olğan sabotaj-terroristik taqımınıñ azalarını» yaqaladı. Bunı müessiseniñ matbuat hızmeti bildire.
Matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, «sabotaj taqımınıñ azalarını» Qırım yarımadasındaki arbiy infrastruktura ve ayat teminleyici obyektlerde sabotaj areketlerini yapmağa planlaştıra edi.
«Tutıqlanğalnardan küçlü patlama tertibatları, silâ ve toldurıcılar, mahsus bağ aletleri ve olarnıñ cinaiy areketlerini isbaatlağan diger şeyler alındı, şu sırada yapılacaq sabotajlarnıñ harita-shemaları da bar», – qayd ettiler Rusiye FSB matbuat hızmetinde.
Müessisede bildireler ki, şimdiki vaqıtta yaqalanğanlar içün ceza tedbirler baqılmaqta, acele-qıdıruv areketleri ve taqiqat işi devam etilmekte.
Avgust 10-da FSB bildirdi ki, avgust 7-ge keçer gecesi «ukrain diversantları» taqımı yaqalandı, olar sanki Qırımda terakt azırlay ekenler. Bundan ögüne zapt etiilgen Qırımnıñ Rusiye kontrolündeki memuriy sınırnıñ keçitleri üç kün devamında qapatıla edi.
Ukraina ükümeti qabaatlavnı red ete ve yüz bergen vaqianı rusiyeli mahsus hızmetlerniñ «provokatsiyası» dep adlandıra.
Avgust 12 künü REN-TV rus telekanalınıñ sitesinde ukrainalı Yevgeniy Panovnıñ sorğudan keçirüv videosı peyda olğan edi ve o yerde o FSB-niñ bütün qabaatlavlarıını qabul ete. Bundan soñ uquq qorçalayıcıları yaqalanğannıñ bedeninde azaplarnıñ izleri qalğanını bildirgen ediler.


text:
Rusiyädä törek şähitllärenä häykäl
Şähitlär häykäle kileşüe Törkiyä Mäclese ğomüm şurasında qabul itelde
Törkiyä belän Rusiyä Federaśiyase arasında imzalanğan şähitlär häykäle kileşüe Törkiyä Böyek Millät Mäclese ğomüm şurasında qabul itelde.
Tawış birüdä qatnaşqan 188 xalıq ışanıçlısı tawışı belän qabul itelgän kileşü qısalarında Berençe bötendönya suğışı yıllarında äsir bulğan häm şähärçeklärdä yaqtı dönyadan kitep, Rusiyäneñ Krasnoyarsk töbägendä cirlängän törek ğaskäriläre istälegenä şähitlär häykäle salınaçaq.
Kileşü nigezendä ayıruça Vladivostok, Petrovsk häm Xırov şähärlärendä urın alğan törek ğaskäriläre qaberläreneñ isemlege äzerlänüe häm bu şähärlärdä dä berär häykälneñ salınuı maqsat itelä.
Älege kileşü 2012nçe yılnıñ 3nçe dekabr’ könne premyer-ministrlar däräcäsendä uzğan Törkiyä – Rusiyä Federaśiyase yuğarı däräcäle xezmättäşlek şurasınıñ 3nçe cıyılışında tışqı êşlär ministrları tarafınnan imzalanğan ide.
Rusiyä kileşü belän bäyle raslaw barışın 2013nçe yılnıñ 11nçe dekabr’endä tämamlağan ide.
Törkiyä Mäclesendä qabul itelgän kileşü belän bäyle qanunnıñ däwlät başlığı tarafınnan raslanıp, Räsmi gazetta basılıp çığuı belän Törkiyädäge xoquq barışı da tögällänäçäk.
Bäyläneşle xäbärlär
"Törkiyä-Afrika êş forumı İstanbulda uzaçaq"
İlbaşı Ärdoğan Angola däwlät başlığı belän matbuğat oçraşuı oyıştırdı
Äfğanstandağı axırğı yähüd Törkiyägä kilde
Anı başta Paqıstanğa êvakuaśiyälilär, annan ul İstanbulğa kilä


text:
Mayıs 5-te Kiyevde Ukraina Haber siyaseti nazirligi 1944 senesi sürgünligi – qırımtatar halqınıñ genotsidiniñ yıllığına bağışlanğan «Mayıs 18-de epimiz – qırımtatarmız» kampaniyasını taqdim etti. Kampaniya-2016 «Genotsidni başımdan keçirdim» şiarınen keçirilecek.
Bu aqta Ukraina nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Beyanatta bildirilgenine köre, aktsiyanıñ maqsadı ukrain ve halqara toplulıqlarnı qırımtatarlar 1944 senesi başından keçirgen sürgünlik faciası aqqında haberdar etmektir.
Nazirlikte 1944 senesindeki vaqialarnı Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada qırımtatar halqınıñ zemaneviy vaziyetinen qıyaslaylar.
«Qırımtatarlarnıñ tarihında 3 «qara» kün bar: 1783 senesi ilk işğali, o vaqıt qırımtatar halqınıñ üçte bir qısmı repressiyalardan köçip, Qırımnı terk etti. 1944 senesi sürgünligi, sayımıznı eki qat eksiltti ve bizni vatanımızdan marum etti. 2014 senesi işğali da genotsid siyasetiniñ devamı ola, amma başqa şekilde», – dep qayd etti Ukraina Haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar.
Onıñ fikirince, işbu kampaniya, ilk evelâ, qırımtatarlar aqqında daa çoq bilmege istegen ukrainler içün yapılğan.
«Ukrainler ve qırımtatarlarnıñ çoq oşağan şeyleri bar. Halqlarımıznıñ genetik hatırasında genotsid ağrısı bar. Açlıq (golodomor) ve sürgünlik – bir nizam tarafından yapılğan facialardır. Onıñ maqsadı azatlıqqa tartqan duyğusını yoq etmektir, böyle duyğu qırımtatarlarnı ukrainlernen birleştire», – dedi Ceppar.
Meclis azası Gayana Yüksel Meclisniñ Ukraina ükümetinen beraberlikte Sürgünlik qurbanlarını añma kününe bağışlanğan bir sıra merasimlerni azırlağanını bildirdi.
Bundan da ğayrı, Qırımdaki vaqialarnı közetken ve vatanğa bağlı olğan qırımtatarlar yaşağan yerlerde, bu cümleden Türkiye, Almaniya, Kanada, Amerika ve Avropanıñ diger devletlerinde merasimlerniñ keçirilecegi aqqında bildirile.
Mayıs 5-te Ukraina Nazirler kabineti qırımtatar halqınıñ sürgünligi matem kününe bağışlanğan merasimlerniñ planını tasdıqladı. Ukraina Medeniyet nazirliginiñ malümatına binaen, bütün merasimlerniñ keçirilmesi Qırımtatar Milliy Meclisi ile uyğunlaştırılğan.
Rusiyege boysunğan Qırım ükümeti de matem kününde kütleviy mitinglersiz keçirilecek merasimlerniñ planını tasdıqladı.
Mayıs 18 – Qırımdan qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añma künüdir. Bu kün 1944 senesi yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnen ilk eşelon yollanıldı. Umumen olaraq, 180 biñden ziyade insan sürgün etildi.
Er sene Qırımda matem kününe bağışlanğan kütleviy merasimler, bu cümleden Qırım paytahtınıñ merkezinde Meclis tarafından teşkil etilgen matem mitingi keçirile edi. Amma Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Aqmescit merkezinde bu kibi merasimlerniñ keçirilmesi yasaq oldı.
Kiyevde ve bütün Ukraina boyunca bir sıra merasimler teşkil etilecek: kütleviy mitingler keçirilecek, mekteplerde qırımtatar halqınıñ sürgünligine bağışlanğan dersler berilecek ve ilâhre.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kreml nezareti astında bulunğan Qırım akimiyetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ bildirgenine köre, bu kurort mevsiminde Qırımda turistlerniñ aqını eñ azı 30% ösecek.
Qırım akimiyetiniñ matbuat hızmeti bergen malümatlarğa köre, bu aqta, Aksönov, Moskvada keçirilgen Yalta halqara iqtisadiy forumnıñ devamında bildirdi.
Bunıñ arfesinde, Qırım kurort ve turizm boyunca rusiye naziri Sergey Strelbitskiy, turizmni Qırımnıñ köylerinde inkişaf etmek istegenleri aqqında aytqan edi. Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım Nazirler Şurası mütenasip tedbirler planını endi tasdıqladı.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Cayköyde tintüvden soñ yaqalanğan qırımtatar faaliyetçisi Enver Kroşnı Rusiye kodeksiniñ 20.3 maddesi 1-nci qısmı (ekstrimistik teşkilâtlarnıñ atributları ya da simvolikasını propaganda etüv ya da açıq olaraq numayiş etüv) boyunca memuriy uquq buzuvında qabaatlaylar.
Bunı, Rusiyege tabi Canköy rayon mahkemesinden Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
«Qırım birdemligi» faaliyetçileriniñ bildirgenine köre, faaliyetçiniñ qorçalayıcıları oturışuvnıñ videyo ve fotoğa çıqarıluvı, büyük zalnıñ ayırıluvı ve işniñ materiallarınen tanış oluv boyunca muracaat ettiler.
Rusiye telükesizlik hadimleri yanvar 25 sabasında ilhaq etilgen Qırımnıñ Canköy ve Seyitler (Nijnöhirskıy) rayonlarında tintüvler yaptılar. Bundan soñ Canköy faaliyetçisi Enver Kroşnı şeerniñ rayon polis bölügine ve Seyitler Vaqıf (Rozlıvı) köyünde yaqalanğan Ebazer İslâmovnı Seyitler rayon polis bölügine ketirdiler.
Faaliyetçiler, Kroştan telefon, planşet ve noutbuk musadere etilgenini bildirdiler.
Rusiye telükesizlik strukturalarınıñ saifelerinde tintüvler aqqında malümatlar yoq.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqalı deye şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Resul Velilâyev – qırımtatartlar arasında eñ çoq urmet etilgen insandır. Bu qabartmaq sayılmay. O, qırımtatar iş adamları arasında az sayıda olğan kerçek manada bir hayriyeci, yani medeniyet ve sanat inkişafında göñülli olaraq qarşılıqsız yardım etken bir insandır.
Resul Velilâyev – qırımtatarlar arasında eñ çoq urmet etilgen insandır
2007 senesinden itibaren onıñ, meşur qırımtatar türkşınas alimi Bekir Çoban-zade adına tesis etken mükâfatı bar. Men meseleni qabartmadan bunıñ – gumanitar saada çalışqan alimlerge berilgen, olarnı maneviy ceetten rağbetlendirmekten ğayrı, olarğa maddiy mükâfat alma aqqı bergen yekâne bir mükâfat sayıla. Bu, Velilâyev başlatqan pek müim iştir, çünki sır degildir ki, mütehassıs olaraq öz halqınıñ tarihı ve medeniyetiniñ tedqiqatınen oğraşqan pek az olğan qırımtatarlar, tuvğan Qırımında esasen yoqsullıq içinde yaşap, uzun yıllar devamında birer-birer tola qoyaraq, evlerini qurmağa areket eteler. 2009 senesi bu mükâfatnı men de almağa nail olğan edim – ilmiy tarihiy işim içün alınğan ilk ve soñki mükâfatım sayıla.
Mükâfatqa boşuna Çoban-zade adı berilmedi. Bu insan Qarasuvbazarnı bütün dünyağa tanıttı, faqat o – adiy bir çobannıñ oğlu –istidatlı bir genç olaraq ayaqqa turayatqan maalde, XX asırnıñ başında şeerniñ golovası olğan Abdureşid Mediyev hayriye yaradımı yapmağan olsa edi, o devirde ömürbillâ böyle bir zirvege yükselip olamaz edi.
Resul Velilâyev asla aqılğa yatmaycaq bu derece mantıqsız ve absurd qabaatlav boyunca tevqif etildi
İşte bu insan yani Resul Velilâyev – bugün de-bugün – oña ait olğan tükânlarda künü keçken mallarnıñ tututlğanı sebebinden, asla aqılğa yatmaycaq bu derece mantıqsız ve absurd qabaatlav boyunca tevqif etelerek, FSBniñ apishanesi olğan Lefortovada tutula.
Atta 1937 senesi tevqif etilip qurşunğa tizlgen Bekir Çoban-zadege nisbeten bile daa da yahşı qabaatlav tapılğan edi – o, milletçi Milliy Firqa lideri olaraq mahküm etilgen edi (albuki, o vaqıtlarda firqanıñ ortadan coytulğanına 15 yıl olğanına baqmadan)...
Bu yıl mayıs ayınıñ soñunda bütün dünya ulu alim Bekir Çoban-zadeniñ 135-yıllığını qayd etecek. Onıñ adına bir fond tesis etken Resul Velilâyev o vaqıtqace azat etilir dep tüşünmek doğru olur.
Bu er bir noqta-i nazardan doğru olur, çünki bir taraftan - onıñ qabaatlı olmağanı aşikâr, diger taraftan da, al-azırda 1937-ncı senesi degil de, 2018 senesidir.
Aprelniñ 26-si saba telikesizlik hızmetiniñ hadimleri Qarasuvbazarda, qırımtatar iş adamı ve cemaat erbabı olğan Resul Velilâyevke bağlı ev ve iş obyektlerinde kütleviy operatsiya ötkerdi. O, qomşu Rusiyeniñ Moskova şeerinde yerleşken «Lefortovo» SİZOsına yollandı. Rusiye Taqiqat komiteti iş adamına ait olğan «KrımOpt» distribütorlıq şirketine qarşı cinayet işi açtı. Rusiye Cinayet kodeksiniñ 238 maddesine istinaden Velilâyev – telükesizlik talaplarına uyğun olmağan mallarnıñ istisal etilüvi, saqlanuvı ve satıluvında qabaatlana.
Bloglar» rubrikasında ifade etilgen fikirler muelliflerniñ öz fikirlerini aks etip, muarririyetniñ fikrini aks etmey bileler
Maqaleniñ aslı – Gülnara Bekirovanıñ Facebook saifesinde derc etilgendir.


text:
Qırımtatar halqınıñ yetekçileri tarafından ilân etilgen Qırımnıñ grajdanlıq qamaçavı işğal etilgen yarımadada olğan bizneske ve buña qol tutqan ukrain memurlarına çağıruvdır, dep tüşüne «Tış işler Maydanı» hayriye fondunıñ mütehassısı Yuriy Smelânskiy.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Onıñ fikrine köre, ukrain malı ile maşinalarnıñ yarımadağa kirsetilmemesi Ukrainanıñ «Qırım» serbest iqtisadiy zonası aqqında qanunına tesir ete bilecek.
«İlân etilgen aktsiya – memleketimizde cenk şaraitlerinde olayatqan ketişatlarğa nisbeten vatandaşlarnıñ mevamıdır. Bu işğal etilgen Qırım, Lugansk ve Donetsk vilâyetleri ile bağlı qararlarnıñ alınmasında akimiyet temsilcileriniñ noqtaiy nazarına tesir ete bile», – dey ekspert.
Smelânskiy şunı hatırlattı ki, parlamentte «Qırım» serbest iqtisadiy zonası aqqında qanunnı lâğu etecek qanun leyhaları qayd etilgen. Amma olarnı daa parlament baquvına çıqarmadılar.
«Qırım» serbest iqtisadiy zonası aqqında qanun qabul etilgenine öz aqçasını masraf etkenler bar. Olarğa ne, onıñ devam etmesi kerekmeymi? Ebet, kerek. İşbu insanlarnıñ alternativ leyhanıñ qabul etilmesi degil de, atta baqılmaması içün areket etecek deputatları bar», – dedi Smelânskiy.
Onıñ sözlerine köre, bu qanunnıñ tarafdarları – Qırımda biznesi olğan ukrain iş adamlarıdır. Olarnıñ ad ve soyadlarını ekspert qayd etmey.
Hatırlatamız, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Qırım ile memuriy sıñırnı blok etip, işğalci yarımadağa ukrain malınıñ ketirilmesini toqtatmaq niyetindeler..


text:
Bulançıq deñiz ve bir oba suv otu - keçken afra Alma Tamaq (Pesçannoye) köyünde raatlanuv tamam böyle edi. Bir kün evel Bağçasaray rayonınıñ esas kurortında şiddetli deñiz furtunası oldı.
Felâketten soñ yalıda bulaşıq suv ve bir kesek deñiz ösümlikleri qaldı. Memuriyet bütün bala plâjlarını qapatmağa buyurdı, attraktsionlarnıñ çoqusı çalışmadı.
Qırım.Aqiqat mühbir qasabanı kezinip, er şeyniñ süretini çekti.
Furtunadan soñ sakinlik: Qırımnıñ Alma Tamaq kurortı (süret toplamı)
Bulançıq deñiz ve bir oba suv otu - keçken afra Alma Tamaq (Pesçannoye) köyünde raatlanuv tamam böyle edi. Bir kün evel Bağçasaray rayonınıñ esas kurortında şiddetli deñiz furtunası oldı.


text:
Ukrainanıñ Yuqarı Radasınıñ Avropa Şurası Parlament Assambleyasındaki daimiy delegatsiyasınıñ başı, "Halq hızmetçisi" fraktsiyasından halq mebusı Yelizaveta Yasko, Qırım ilhaqına qol tutuv içün cinaiy mesuliyet aqqında qanun leyhasını azırlay.
Bunı Yasko tünevin ukrain telekanalındaki siyasiy şounıñ efirinde ayttı, bildire "Ukrinfrom".
"Aytmaq isteyim ki, şimdi parlamentte azırlağanım teşebbüs pek müimdir - bu işğalniñ tanımaması aqqında qanun. Vaziyetimiz nedir - sıq-sıq Rusiye tasvirleri cemiyetimizni parçalay. Beşinci kolonnamız bar, çoqusı Qırım işğaline açıq qol tutıp, Moskovağa bara. Menimce, Ukrainada böyle, atta parlamentimizde bar olğan, erbaplar içün cinaiy mesüliyetlik olmalı", - dedi Yasko.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.