text:
Qırımtatar muhtariyeti bir şans ola bilemi?
Mahsus Qırım.Aqiqat içün, «Fikir» rubrikası
Keçken afta haberlerde Qırım kelecegi ve topraqnıñ onıñ kerçek saibine keri qaytarılması mevzusı kene peyda oldı. Ukrainanıñ birinci prezidenti Leonid Kravçuknıñ teşebbüsi ile yarımada statusı aqqında munaqaşa başladı. O, Qırımğa «devlet muhtariyeti» statusını bermege teklif etti, bu ise ğayet davalı bir iddia.
«İkmetimiz şundan ibaret ki, bizler Donbass siyasetine yañı yanaşuv usullarını ve Qırımğa yañaşuv usullarını teklif etmek kerekmiz. Qırım Ukraina olsun istesek, ebet. Ukrainağa qaytıp, eskiden olğanı kibi olsun aytmaq istemeyim. Bu artıq imkânsız bir şey. Amma siyaset yañartılmaq kerek», – dep ayttı Kravçuk.
Şübeciler qayd eteler ki, sabıq prezidentniñ teşebbüsi Donbassnı ne olsa olsun qaytarmaq ğayesine beñzep kete. Topraqnı Kiyev baqacaq, Moskva ise qoqlalarını qullanıp, nezaret etecek. Qırımnıñ «devlet muhtariyeti» tahminen şöyle olacaq: Kreml siyasiy ve iqtisadiy problemlerge rastkelip, Donbassnıñ terroristik «cumhuriyetlerinen» beraber hırsızlağan yarımadanı «güzel» bir şekilde qaytarmağa qarar ala; teşviqat vatniklerge masal añlatmağa başlay: «Bizge Ukraina kerek, Qırım ise – onı tutmaq içün bir çengeldir». Er şey prezident Vladimir Putinniñ büyük ikmeti kibi kösterilecek, Qırımlı «rusiyelilerge» ise Kiyev üzerinde Moskva tesirini pekitmege teklif etecekler. Yeri apishane olğan yerli bölüciler ukrain parlamentinde yer alıp, Avropağa taba bütün teşebbüslerni blok etecekler. NATO hayalını uzun bir müddetke unutmaq kerek. İleride bu memleketteki vaziyetni kerginleştire bile. Mında yañı bir şey yoq. Böyle variantlar endi talil etilgen edi, «LNR» ve «DNR» Ukrainağa Kreml şartları ile kirsetilgen vaziyetler çızılğan edi.
Bazı «aqıllılar» qırımtatarlarnı bölüci dep adladılar endi, milliy muhtariyet ise Türkiye menfaatları içün çalışqan «yavaş mina» olğanını ayttılar
Alternativası barmı? Bir variant olaraq – Ukraina terkibinde qırımtatar milliy muhtariyeti. İlk evelâ devlet menfaatlarına esaslanmaq kerek. Ukraina belli şaraitlerde bunıñ kibi memuriy-siyasiy qurulışqa muhtac ola bile. Bazı «aqıllılar» qırımtatarlarnı bölüci dep adladılar endi, milliy muhtariyet ise Türkiye menfaatları içün çalışqan «yavaş mina» olğanını ayttılar. Birinci baqıştan, Rusiye istilâsı, topraqlarnı zapt etüv, iqtisadiy şantaj ve «melez cenki» bütün şübelerni yoq etmek kerek edi. Yoq, biz kene de keçken asırnıñ 90-larınıñ ortasında qarşılaşqan şeylerge qaytamız.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ peyda oluvını qısqadan hatırlatmaq kerek. Qırımtatarlar yarımadağa qaytmağa başlağan 80-lerde olarnıñ ıntıluvları tuvğan topraqqa qaytmaqnen bağlı edi, olar eskiden yarımadada olarnıñ devletçiligi bar olğanını añlay ediler. Formal bir muhtariyet şeklinde olsa da. Firqanıñ Qırım vilâyeti komitetinde SSCB-de umumiy demokratizatsiya çerçivesinde memleketniñ reberligi qaytıp kelgenler içün milliy devletçilik qura bile kibi bir qorqu bar edi.
Kommunistler bunıñ ögüni alıp, muhtariyetniñ «yañıdan quruv» planını uydurdılar. Ellerge diqqat etiñiz. Mındaki ibarelerniñ manası pek müim.
Ne sebepten «ğayrıdan tiklemek» degil? Firqa memurları añlay ediler, ğayrıdan tiklense, böyle bir muhtariyet milliy olmaq kerek. Daa 60-larda Sovetler Birliginiñ repressiyalarğa oğratılğan aman-aman bütün halqları bir şekilde devletçiligini qaytardılar. Qırımtatarlar buña nail olmadı.
Şimdiki «Qırımbizim» – iç bir medeniy memleket tanımağan bir rus «cumhuriyetidir»
Firqa reberligi «yañıdan qurmağa» qarar aldı – Qırım muhtariyetini bam-başqa siyasiy ve memuriy esaslar üzerinde quracaq ediler. 1991 senesi yanvar ayında keçirilgen referendum bu «mutantnıñ» başlanğıçı oldı. Qırımtatarlar boykot etip rey bermediler. Soñra USSC Yuqarı Radası 1945 senesi yoq etilgen Qırım MSSC-ni «ğayrıdan tiklemege» qarar berdi. Yani qırımtatar milliy muhtariyetini ğayrıdan tiklemek. Bu ayneci ibareni metnge Kravçuk kirsetken edi – Sovet Ukrainanıñ o vaqıttaki parlament reberi. Ebet, qarar yerine ketirilmedi. Esas añlamlar çirkin bir şekilde deñiştirildi.
Şimdiki «Qırımbizim» – iç bir medeniy memleket tanımağan bir rus «cumhuriyetidir». Hucur olsa da, işğalniñ ilk adımları 1991 senesi olıp keçken Qırım referendumında atılğan edi. Territorial muhtariyet şeklinde yarımadada cinaiy-nomenklatur yerleşüvi quruldı, yolbaşçıları da Ukrainadan nefret etken kişiler oldı. Neticede XXI asırda devlet sıñırlarını bozmaq doğru olğanını tüşüngen Kremlniñ siyasiy aqılsızlığı patlatıcı oldı.
90-larnıñ ortalarında Ukraina sakinleri ve qırımlılarğa qırımtatarlar Türkiye menfaatları içün areket etken bölüciler olaraq tanıtılğan edi. Bunıñ kibi fikirlerni bir sıra Qırım «eksperti» ve «siyasetşınası» seslendirgen edi. Olar başta komsomol artından yüre, soñra cinayetçilerniñ siyasiy menfaatlarına hızmet ete ediler, neticede ise 2014 senesi baarde Ukrainanı sattılar.
Soñki 25 yıl içinde Türkiye bayrağını köterip, Aqmescitni kezgen qırımtatarını kördiñizmi?
Soñki 25 yıl içinde Türkiye bayrağını köterip, Aqmescitni kezgen qırımtatarını kördiñizmi? Yoq. Aqşam türk haberlerini oturıp seyir etken qırımtatar qorantasını tasavvur etmek de zor. Olsa da, pek az. Aynı vaqıtta «kazaklar», Rusiyege qoltutqan faaller ve «rus dünyasınıñ» bir sıra qoqlasınıñ çeşit yürüşlerinden bezdik, olar özüni ukrain Qırımında pek raat is ete ediler. Kreml kanalları yarımadada Ukrainağa qarşı çoq şey aytıp, «zengin ve ilerilegen» Rusiye aqqında masallarnı añlatqan ediler.
Ebet, Qırım satqınları asker degil. Olar ev inqilâpçıları ve aşhane isyancılarına daa çoq oşap keteler. «Yeşil adamçıqlar» kelip, silâ astında «referendum» keçirgen soñ olar da cesür oldılar, bundan evel ise bunıñ kibi «faaller» Moskvağa kelişken informatsion şamatanı çıqarğan ediler. Qırımtatarlar Türkiyege nisbeten buña beñzegen bir ses-şamata çıqarmaylar. Din ve til yaqınlığına baqmadan, qırımtatarlar ve türkler ağır bir işbirligi tarihına saipler.
Ukrainada tam bir milliy siyaset olmağanını gizlemek içün qırımtatar mevzusı üzerinde siyasiy oyunlar ve mühtekirlik çoq oldı. Milliy siyaset yerini dogma, stereotip ve qorqular alğan edi. 2005 senesi Strategik tedqiqler milliy institutı azırlağan «Qırımtatarlarnıñ ukrain cemiyetine integratsiyası: problemler ve kelecegi» adlı analitik maruza derc etildi. Vesiqa Qırım şovinistleriniñ sözlerini tekrarlağan edi: qırımtatarlar tamır halq degil ve muhtariyet olmamaq kerek kibi. Müellifler «integratsiya» sözü qırımtatarlarğa kelişmegen bir söz olğanını iç tüşünmediler. Bu söz til, yerli ananeler, devlet ve içtimaiy qurulış hususiyetlerini bilmegen migrantlarğa nisbeten qullanıla bile. Qırımtatarlar mustaqillik yıllarından berli Ukrainada yaşaylar. Genç ve orta yaşlı insanlar ukraince añlay ve laf eteler. Olar zaten ukrain cemiyetine kireler, angi «integratsiya» aqqında aytıla?
Milliy muhtariyet yolu Kiyevge Moskva ögünde bir sıra strategik üstünlik bere bile
Milliy muhtariyet yolu Kiyevge Moskva ögünde bir sıra strategik üstünlik bere bile. Rusiye-Türkiye barışmasını isteymizmi? Cevap belli: yoq. Türkiye – Putinniñ kerçek cenkke azır olıp olmağanını sınap baqqan yekâne memlekettir. Ankara Rusiyeniñ Su-24 cenk uçağını tüşürip, bütün dünya ögünde Kremlge bir şamar urdı. Rusiye buña cevap olaraq türk pomidorlarını yasaq etmege ve yatırım leyhalarını qapatmağa başladı. Şunı añlamamız kerek ki, Qırım yalıñız ğarbiy ortaqlarımız (hususen AQŞ) ve NATO memleketleriniñ yardımı ile keri qaytarıla bile. Türkiye olardan biri ola. Coğrafik yerleşüv sayesinde Türkiye bu meselede müim bir yer ala bile.
Türkler – esapkâr bir halq. Qırımtatar muhtariyetini qurmaq ğayesine olar da qoltutarlar, çünki memlekette qırımtatar tamırları olğan bir qaç million insan yaşay. Türk iş adamları yarımadada iqtisadiy kâr qazana bile. Türklerni siyasiy tesir pek meraqlandırmaz. Memleket Avropa Birligine ıntıla, migratsion buhran Ankara içün elverişli oldı. Esnasnı yavaşlatqan tek bir mesele bar – Şimaliy Qıbrız Türk Cumhuriyetiniñ siyasiy kelecegi. Amma keçken sene faydalı bir muzakere esnası planlaştırıldı, onıñ neticesinde mesele kün tertibinden çıqarıla bile. Ankara Moskvağa oşap asırlar evel kibi tüşünmey ve topraq zaptını siyasiy zafer olaraq körmey.
Andrey Zaremba, Qırımnıñ siyasiy közeticisi
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


c: text/html

text:
«Qırım.Aqiqat» teleleyhası: Qırımlılar. Ukrainağa qırımlı ukrainalılar kerekmi?
Rusiye işğalinden soñ on biñlerce insan Qırımdaki evlerini terk etip, qıtaiy Ukrainada yerleştirmege mecbur oldılar. Lâkin yarım yıladn ziyade keçken soñ bile olarnıñ belli bir statusı yoq. Bazıları bank esaplarında ve kartlarında blok etilgen paranı bile qullanıp olamaylar.
Köçip kelgenlerniñ problemlerini mahsus qanun çezecek edi. Lâkin deputatlar onı qabul etmege aşıqmaylar, bu nelernen bağlı, aceba?
Bu aqqında, em ükümet Qırımdan köçip kelgen insanlarğa kösterecek yardım aqqında – «24» haber telekanalındaki «Qırım.Aqiqat» yayınında.
Studiya musafirleri – uquq qorçalayıcı Böris Zaharov ve Qırımdan mecburen köçip kelgen insanlarnıñ Şura koordinatorlarından biri Andrey Şçekun.
Leyha efirge cumaertesi künü oktâbr 11-de saat 18:30 (Aqmescit vaqtı boyunca saat 19:30) ve bazar künü oktâbr 12-de saat 11:30 (Aqmescit vaqtı boyunca saat 12:30) çıqa.
Azatlıq Radiosınıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırımdaki vaziyetni ögrenmege istegenler içün azırlanılğandır.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
İspaniyada katalonnar bäysezlek öçen yöregän
İspaniyanıñ Barselona qalasında meñnärçä keşe Kataloniyanıñ Milli bäyräme "Diada" könendä bäysezlek öçen çara ütkärgän
İspaniya warislığı suğışınıñ axırında 1714nçe yılda Barselonanıñ ispannar tarafınnan ciñep alınuı häm töbäkneñ bäysezlegen yuğaltuınıñ yıllığın katalonnar “Diada” iseme belän milli kön bularaq iskä alğan.
Madrid xökümäte tıyğan bäysezlek referendumına öç atna qala köçlären kürsätü öçen Barselonada oçraşqan katalonnar tarixi waqiğanı (waqıyğanı) iskä töşerü öçen cirle waqıt belän säğät 17:14tä mäydannarda cıyılğan.
2012nçe yıldan birle bäysezlek taläplärenä säxnä bulğan “Diada” köne öçen bıyıl xalıq törkemnäre 1800 avtobus belän Barselonağa kitkän.
İspaniyanıñ iqtisadi problemaları häm ilneñ tön’yaq-könçığışındağı provinśiyasında yäşäwçe 7 million yarım katalon xalqınıñ ğomum il külämenä qarağanda töbäkneñ tağın da bay häm tağın da kübräk salım tüläwe qaraşı Madrid xökümätennän ayırulu fikeren quzğatqan ide.
Bel’giya zurlığında bulğan Kataloniya üz telenä häm mädäniyätenä iyä. Cirle citäkçelek mäğarif häm sälamätlek saqlaw kebek möhim tarmaqlarda üzäk xökümättän şaqtıy üzgä säyäsät alıp bara.


text:
Avropa Birligi Rusiyege qarşı cezalarnı Avropa Birligi Şurasınıñ toplaşuvından soñ uzatacaqtır – jurnalist
Avropa Birligi dekabr 15-de keçirilmesi planlaştırılğan Avropa Birligi Şurası toplaşuvından soñ Rusiyege qarşı iqtisadiy cezalarnı devam ettirecektir, dep bildire Brüsseldeki Radio Svoboda mühbiri.
«Yazma işleri cuma künü başlap, kelecek afta yekünlenecektir», – dep yazdı Rikard Jozwiak Twitterde.
Dekabr 6-da Avropa birliginiñ diplomatları adları gizli qalacaq şartı ile Radio Svobodağa bildirdi ki, AB liderleri Brüsselde dekabr 15-de Rusiyege qarşı iqtisadiy cezalarnı 2017 senesi iyül 31 kününe qadar uzatacaq.
Cezalar yanvar ayında soñuna kelmekte.
2014 senesinden başlap Ğarp Ukrainadaki vaziyet kengirleşkeninden ve Rusiyeniñ oña qarşı Qırım ve Donbass istilâsından sebep oña qarşı ceza kirsetti.


text:
Aksönov Qırımnı endi 1,2 million turist ziyaret etkenini bildire
Rusiyege boysunğan Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ qayd etkenine köre, Qırımnı bu sene başından bir millondan ziyade turist ziyaret etti.
Bu aqta o, «RİA Krım» agentligine bergen intervyusında bildirdi.
«Elimizdeki bugünki malümatqa binaen, sene başından Qırımnı 1 200 000 turist ziyaret etti, bu ise, keçken senege köre, 21 fayızğa ziyadedir. Menimce, dinamika eyileşe. Mında kelgenler tabiatımızdan, imkânlarımızdan memnün qala», – dedi Aksönov.
Onıñ alümatına köre, Qırımda raatlanğan kişilerniñ noqta-i nazarını araştırmaq içün faaliyet alıp barıla.
«Biz vaziyetni nezaret astında tutamız, bu yerden ketken turistlerniñ izaatlarını oquymız. Ava limanında ve Keriç paromlı keçitinde turistler neni begenmegenlerini ögrenmek içün içtimaiy sorğular keçirile», – dedi o.
Qırım ükümeti 2016 turistik mevsimi arfesinde bildirdi ki, bu sene Ukrainadan kelecek turistlerniñ sayısı artacağı beklenile. 2014 senesi Qırım işğal etilgen sebebinden Ukraina qıtaiy territoriyasından yarımadağa kelgen turistlerniñ sayısı birden azlaştı, keçken sene ise, raatlanğan ukrain kişileriniñ sayısı umumiy turist sayısından 10 fayıznı teşkil etti.
Qırım kurort ve turizm sabıq naziri Aleksand Liyevniñ bundan evel tahmin etkenine köre, 2016 senesi yarımadanı eñ çoq 1,7 million turist ziyaret etecek. Bunen beraber, o, bularnıñ 99 fayızı Qırımğa Rusiyeden kelecegini qayd etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Nazirler kabineti Qırımda Ukraina vatandaşlarına nefaqa ödeviniñ ketişatını belgiledi
Qırımda yaşağan Ukraina vatandaşlarında nefaqanı almaq içün imkânı olacaq. UNİAN bergen malümatına köre, Ukraina Nazirler kabineti esaplanuvnıñ mütenasip ketişatını tasdiqladı.
Bunı ükümette brifing devamında Ukraina Nazirler Kabinetiniñ naziri Ostap Semerak bildirdi.
«Ukraina vatandaşları ile esaplanuv ketişatı belgilendi», – dedi Semerak.
Onıñ sözlerine köre, laf «Ukrpoçta» ve Rusiye Federatsiyasınıñ poçtasından para yiberüvi aqta ketmekte.
«Böyle alda eki nefaqanıñ alınması imkânsız. Amma Ukrainanıñ bütün vatandaşları çalışqan vaqtında toplağan nefaqanı ala bilecek», – dedi Semerak.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgenden soñ, Ukraina vatandaşı olğan Qırım sakinlerine nefaqanıñ ödenilmesi toqtatıldı.


text:
Koktebel qasabasınıñ başı asılı tapıldı
Qırım boyunca Rusiye Taqiqat komiteti Koktebelniñ rusiyeli memuriyetiniñ başı Rostislav Storojikniñ ölümini tasdiqladı. O, cuma künü asılı tapıldı. Bu aqta RİA-Novosti (Krım) bildire.
«Şimdi mezkür iş boyunca taqiqat işleri alıp barıla», – deyler matbuat hızmetinde.
Koktebel qasaba memuriyetinde cenaze tarihı ve tafsilâtlı malümatnı bildirmeyler. «Böyle malümat mende yoq», – deyler memuriyette.
Rostislav Storojik 1974 senesi doğdı. Vatandaşlıq aviatsiyası Kiyev halqara universitetini bitirdi. 11 yıllıq iş tecribesi bar. Koktebel başı vazifesine 2015 senesi aprel 28 künü tayinlendi.


text:
İyül 30 künü işğal etilgen Qırım ve Aqyarnıñ futbol federatsiyalarınıñ taqdiri belgilenecek
Qırım ve Aqyarnıñ futbol federatsiyalarınıñ Rusiye futbol birligine kirüv meselesi iyül 30 künü baqılacaq, dep bildirdi RFB prezidenti Nikolay Tolstıh.
«İcra komitetiniñ nevbetteki toplaşuvında Qırım ve Aqyarnıñ futbol federatsiyalarınıñ Rusiye futbol birligine kirüv meselesi baqılacaq», – dedi o.
Evel Qırım ve Aqyar futbol federatsiyaları ve «Jemçujina» (Yalta), Aqyar flotunıñ Sport klubı, SKİF (Aqmescit), «Ahtiar» (Aqyar) ve «Okean» (Keriç) klubları RVB-ne iyün 7 künü qoşulmaq kerek edi.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, Ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Öldürüvler ve esirlik: «referendum» Qırımğa ne ketirdi
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusınen bağlı sözde «referendum» ötkerilgen edi. Dünyada tanımağan bu rey berüv neticesinde Qırım işğal olundı ve «resmiy» olaraq Rusiyege qoşuldı.
Rey bergenlerniñ aman-aman episi «Qırımnıñ Rusiye Federatsiyasınıñ parçası olaraq Rusiyege qoşulmasına» rey berdiler. Albu ki, «referendum» netiçeleri ve kelgenlerniñ sayısı sahte olğanı tanıla.
Rey berüvde resmiy halqara nezaretçiler yoq edi, ondan da ğayrı, «referendumnıñ» ketişatını «nezaketli adamlar» nezaret ete edi.
Bu Rusiyeden ve Qara deñiz flotından ketirilgen arbiyler edi. Olar Qırım yarımadasını daa 2014 senesi fevral ayınıñ soñunda zapt etken ediler. Fevral 27 gecesinde silâlı adamlar taqımı (soñra Vladimir Putin olarğa «nezaketli adamlar» dedi) Qırım Yuqarı Şurası ve Nazirler Şurasını zapt ettiler. Silâ altında deputatlar Cumhuriyetiniñ yañı yolbaşçısı olaraq – «Rus birligiñ» yetekçisi Sergey Aksönovnı sayladılar.
Soñra Amursk vilâyetiniñ Belogorsk şeerinde ve Qırımnıñ Bağçasaray şeerlerinde «nezaketli adamlarğa» abide qoyuldı.
Mart 21 künü Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırım ve Aqyar Rusiyege qoşulğanı aqqında qanun imzaladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti.
Rusiye, öz nevbetinde, yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.
Ukraina TİN başı Pavlo Klimkin, Qırım işğali ve Donbasstaki cenk aqibetinde Ukraina Rusiyeden $50 milliard zarar ödemesini talap etecegini beyan ete edi.
2016 senesi noyabr ayında Gaagada Halqara cinaiy mahkemesinde (HCM) prokuror, 2014 senesi baarde Rusiye Qırımnı işğal etkeni munasebetinen taqiq işini başlattı.
Prokurornıñ çıqarğan hulâsasında: «Qırım ve Aqyarda vaziyet – devam etken işğal vaziyetine teñ kele», – dep aytıla.
Bu sebepten HCM prokurorı nevbetteki cinayetlerni taqiq etmek niyetinde:
- qırımtatarlarğa qarşı basqı
Regionnıñ 19 biñ sakini köçmege mecbur oldı, qırımtataları ve musulman olğan diger Qırım sakinleri qorqutuv ve eziyetke oğradı.
- öldürüv ve esirlik
2014 senesi mart ayından Qırımda yüz bergen vaqialardan sebep eñ azından 10 adam ğayıp oldı. Çoqusu adiselerde qurbanlar Qırım işğaline qarşı çıqqanları belli edi, olarnıñ esir etilmesinde «Qırımdaki samooborona» silâlanğan zümreler iştirak ete edi.


text:
Ekrem Çelebi - Sevsem Öldürürler
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Sevsem Öldürürler
Etiketler : Ekrem Çelebi - Sevsem Öldürürler türkü indir, Ekrem Çelebi - Sevsem Öldürürler türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Sevsem Öldürürler mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Sevsem Öldürürler türküsü, Sevsem Öldürürler sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Sevsem Öldürürler bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Beyaz Gül Kırmızı Gül
Ekrem Çelebi - Sen Benimsin Ben Seninim
Ekrem Çelebi - Çiçekler İçinde Menevşe Baştır
Ekrem Çelebi - Bu Zalim Gurbet
Ekrem Çelebi - Veda Mektubu
Ekrem Çelebi - Köylü Kızları
Ekrem Çelebi - Hafız Mektepten Gelir
Ekrem Çelebi - Zahidem
Ekrem Çelebi - Bu Ayrılık Neden Oldu
Ekrem Çelebi - Gitme Bülbül Gitme
Ekrem Çelebi - Eyvah Eyvah
Ekrem Çelebi - Nazlı Gelin
Ekrem Çelebi - İki Keklik Seke Seke
Ekrem Çelebi - Sevdiğim
Ekrem Çelebi - Niğde Bağları


text:
Smedlâyev: Qırımda mahkeme imamnıñ işinde teneffüs ilân etti
Qırımda Krasnoperekopsknıñ rayon mahkemesi iyün 18 künü Küçük Mamçıq köyüniñ imamı Yunus Nemetullayevniñ işinde teneffüsni ilân etti, onı 2015 senesi mayıs 18 künü matem mitinginde iştiraki sebebinden qabaatlaylar.
Bunı Qurultaynıñ Merkeziy saylav komitetiniñ başı Zair Smedlâyev bildirdi.
Onıñ malümatına köre, Nemetullayevnıñ işi boyunca mahkeme toplaşuvı cumaaqşamı saba başlandı ve tezden toplaşuvda iyül 25 kününe qadar teneffüsni ilân ettiler.
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov mezkür işte teneffüsniñ sebebi – «iş şaraitleriniñ tafsilâtlı ögrenilmesi» olğanını añlattı.
Smedlâyev iyün 18 künü Krasnoperekopsk regional meclisiniñ başı Saniye Ametovanıñ işi boyunca mahkeme toplaşuvı keçirilecegi aqta da bildirdi.
«Saat 13:20 Ametova Saniye İsayevnınıñ işi baqılacaq. Ğaliba, bütün yerli mahkeme hızmetçileri politsiya hadimleri ile binanıñ qoruvında buluna», – yazdı o Facebookta.
Qırım uquq qoruyıcıları adet üzre bu malümatnı izaatlamay.


text:
BAQ: Putin prezidenttik saylauğa qatısatının qaraşada jariyalaydı
Vladimir Putinniñ prezidenttik kampaniya strategiyası josparlanıp qoydı. Ol eki kezeñnen twradı. Osılay dep "Kommersant'" basılımına Kreml' derekközi habarlağan.
Birinşi kezeñi biılğı jıldıñ qaraşa ayında josparlanğan. Onda Vladimir Putin resmi türde saylauğa qayta tüsetinin resmi jariyalaydı. Derekközdiñ atap ötkenindey, bwl "azamattıq qoğammen kezdesu barısında, halıq odan saylauğa qayta tüsuin swraydı. Küzde belgilengendey, Resey prezidenti birneşe halıqtıq şaralarğa qatısadı. Kreml' 30 qazanda sayasi repressiya qwrbandarın eske alu künine oray eskertkiş aşuğa dayındalıp jatır. Mwnan bölek Resey 4 qaraşada Halıq birligi künin jäne 7 qaraşada revolyuciyanıñ 100 jıldığın atap ötedi.
Ekinşi kezeñ öte qısqa merzim işinde zañdı türde Putin saylauğa özin wsınu üşin saylauşılar qolın jinaydı. Kreml' aymaqtıq bilikke 2018 jılı prezident saylauında Putinniñ senimdi ökilderi bolatın adamdardıñ tizimin jinaudı tapsırıp qoyğan. Tizimge jaña esimder men jastar engiziledi deydi derekköz.
Reseyde prezident saylauı 2018 jıldıñ 18 naurızında ötedi. Vladimir Putin äzirge resmi türde saylauğa tüsetin ne tüspeytinin jariyalağan joq.
Abai.kz


text:
Suriyedeki patlavlar: yüzden ziyade insan elâk oldı
Suriye faalleriniñ bildirgenine köre, Suriye prezidenti Başar Asadnıñ ükümeti kontrol etken eki şeerde yüz bergen patlavlar neticesinde 100 kişi elâk oldı, dep haber ete Radio Svoboda.
Mayıs 23-te olğan ücüm mesüliyetini «İslâm devleti» taqımı öz boynuna aldı.
Büyük Britaniyadaki Suriyede insan aqlarını nezaret etken bürosı bildire ki, üç patlav Aq deñizniñ yalısında yerleşken Tartus şeerinde olıp keçti. Bu şeerde Rusiye arbiy-deñiz obyekti yerleşmekte.
Daa dört patlav Cableh şeerinde yüz berdi.
Bu yedi patlavdan bazılarını canl bombalar kerçekleştirdi.
SANA devlet haber agentligi bildirdi ki, ücüm maqsadı Tartustaki avtovokzal ve Cablehniñ müessiseleri, şu cümleden hastahane oldı.
Bu eki şeer Suriyede mart 2011 senesinden berli devam etken cenkten biraz olsa da, uzaq edi. Cenk neticesinde aman-aman 270 biñ kişi elâk oldı.


text:
Aksönov saylavlardan soñ, Qırımnıñ Ukrainağa qaytarıluvı aqqında aytmaq endi mantıqsız dedi
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov, sentâbr 14 künü Aqmescitniñ 10 sanlı mektebinde açılğan saylav bölüginde sayladı.
Krıminform bildirgeni kibi, o mühbirlege «tertip ve istiqrarnı» seçkenini ayttı.
«Stabillik ve tertip içün, er şey yahşı olsun dep, rey berdim»,— dedi Aksönov.
O emin, saylavlardan soñ, iç bir kimse «Qırımnı qaytarmaq mümkünligi mevzusını iç bir kimse qullanmaycaq».
«Bu soñki qarar ve muzakere etilmez, tarihtaki yañı saife»,– dedi Aksenov.
Bazar künü, sentâbrniñ 14-nde işğal etilgen Qırımda birinci kere Rusiye qanunlarına köre, «Devlet şurası», Aqyarda ise, «Şeerniñ qanun çıqarıcı toplaşuvı» akimiyet organlarına saylavlar başlana. Bunen beraber yerli akimiyet organlarna da saylavlar ötkerilecek.
Yarımadada 1205 saylav uçastkası bar, olardan 43 - muvaqat sayıla, olar saba saat 8.00-den aqşam saat 20.00-ge qadar çalışacaqlar.
Ukraina baş prokuraturası, işğal etilgen Qırımda saylavlarnıñ ötkerilüvi akimiyetni elde etmek ıntıluvı, dep bildirgen edi. Saylavlar teşkilâtçılarnı 10 yılğa qadar müddet bekley.


text:
Osman Öztunç - Kerkük Ağıtı
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Kerkük Ağıtı
Etiketler : Osman Öztunç - Kerkük Ağıtı türkü indir, Osman Öztunç - Kerkük Ağıtı türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Kerkük Ağıtı mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Kerkük Ağıtı türküsü, Kerkük Ağıtı sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Kerkük Ağıtı bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Şeyhin Şahı
Osman Öztunç - Turnam
Osman Öztunç - Mektup
Osman Öztunç - Yanık Ömer
Osman Öztunç - Erenler
Osman Öztunç - Bu Aşk
Osman Öztunç - Final
Osman Öztunç - Dağlara Çıkmanın Tam Zamanı
Osman Öztunç - Yarınım Yok
Osman Öztunç - Tepelerim
Osman Öztunç - Birader
Osman Öztunç - Dön Yurduna
Osman Öztunç - Kerkük Ağıtı
Osman Öztunç - Foseptik Çukuru
Osman Öztunç - Yastadır


text:
Groysman: aprel ayınıñ soñuna qadar Qırımdaki saylavlar qanunı azırlanacaq
Ukraina parlamentinde «Qırım Yuqarı Radasınıñ deputatları, yerli şura ve köy, qasaba, şeer yolbaşçılarınıñ saylavları aqqında» qanun leyhasını azırlaycaq ekspertler gruppası meydanğa ketirildi. Bu gruppa aprelniñ soñuna qadar qanun senetini azırlamaq kerek.
Bunı çarşenbe künü, mart 25-te, Yuqarı Rada reisi Vladimir Groysman PACE Nezaret komitetiniñ Avropa Şurası devlet azalarınıñ vazifelerini yerine ketirüv boyunca maruzacıları Maylis Reps ve Jan-Klod-Minyon ile körüşüvde bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ resmiy saytı bildire ki, Vladimir Groysman saylav qanunları «bir de bir vaziyetke köre degil, memleketke köre» azırlanmaq kerekligini qayd etti.
Körüşüvde Ukraina islâatlarınıñ ketişatı, şu cümleden anayasa islâatı ve saylav qanunları islâatları muzakere etildi.


text:
Qırımda «fevlar 26 işiniñ» mabusına Poroşenkonıñ mektübini teslim etmeyler
«Fevlar 26 işiniñ» mabusı Mustafa Degermencige mubaşirler (mahkemeniñ icra hızmeti hadimleri) mektüp ve hayırlavnamelerini bermege istemeyler. Mektüpler arasında Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ yañı yıl hayırlavı bar. Bunı Qırım.Aqiqatqa apiske alınğannıñ anası Aliye Degermenci bildire.
«Bu mektüpler destek köstermek içün yiberilgen edi. Olar (mubaşirler – QA) oña olarnı teslim etmeyler, çünki mektüpler Ukrainadan kele ve belki bir şeyge çağıra bile», – dedi Aliye Decermenci.
Adliyeci Edem Semedlâyevniñ sözlerine köre, mahkeme hızmetçileriniñ öz başına alğan qararları qanunğa uymay ve mabusqa nisbeten aqsızlıq olaraq sayıla.
Ondan da ğayrı qabaatlanğanlarnı saba yemeginden ögüne SİZO-dan alıp ketip, mahkeme toplaşuvı yekünlengen soñ aqşam yemeginden keççe ketireler ve böylece aşsız qaldıralar. İmaye tarafı talap etken quru yemekler de berilmey. Neticede qabaatlanğanlar mahkeme toplaşuvları devam etkence bir-qaç kün devamında aşsız qalalar.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadada 2014 senesi fevral 26-da Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları mitinginde iştirak etken qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Olarğa qarşı Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ reberiyeti altında «Rus birligi» firqasınıñ faalleri çıqqan edi.
Rusiye mahkemesiiyül 20-de mahkemeniñ qapalı toplaşuvında «fevral 26 işini» ekige böldi: ayırda – Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ işi, ve ayırda – diger mabuslar AliAsanov be Mustafa Degermenciniñ işini alıp bara.


text:
Çubarov: qırımtatarlar arbiylerniñ tintüvleri içün olardan afu soraycaqlarını bekleyler
Qırımtatarlarnı medrese ve qırımtatar evinde arbiyler tarafından yapılğan tintüv açuvlandırdı. Arbiyler bir şey tapmağan soñ, afu soramağanlar. Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırımtatar bayraq Künü bayramında çıqışta bulunıp, qayd etti.
Bu aqqında Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ beyanatında aytıla.
«Qırımtatarlar telüke beklenilecek adamlar degil. Kendi aq-uquqlarını qorup, olar iç bir kimseniñ aqqlarından keçmeyler. Qırım cemiyetiniñ bir qısmına ekinci derece adamlarına kibi davranmaq olmaz... Bizler «Qırım fobiyasına» oğrağan akimiyet adamlarınıñ esirleri degilmiz... Bu bizim toprağımız, bu bizim şeerimiz. Bizler iç bir vaqıt birisi çette, ekinci ise merkezde olmasına yol bermeycekmiz. Adamlarnı millet ve dinge köre ayırğan akimiyet – devamlı degil. Adamlarğa bu şekilde yanaşmaq olmaz», – dep tekrarlay Çubarovnıñ aytqanlarını QMDİ matbuat hızmeti.
İyün 24 künü saba saat 6:30 Aqmescit rayonınıñ Bulğanaq köyünde oğlanlar içün hafizler medresesine belgisiz silâlı şahıslar sürip kirdi ve tintüvni keçirmege başladı.
Arbiyler qapunı qırıp, pencereni parlap, binağa kirdiler. Tintüvni tahminen 30 adam, tahminlerge köre, FSB vekilleri ve politsiya hadimleri keçirdiler.
Tintüv bitken soñ betlerini saqlağan adamlar bir qaç bilgisayarnı ve medrese müdiriniñ muavini Ayder Osmanovnı tintüvge alıp kettiler. Bu areketlerniñ sebebi aydınlatılmadı. Tintüv 5 saat devam etti.
Medreseden ğayrı silâlı şahıslar qırımtatar qorantasına tintüvnen keldiler. Saba saat 6:30 belgisiz şahıslar Bulğanaq köyüniñ medrese müdiriniñ muavini yaşağan evinde de qapını qırıp taşladı. O vaqıt evde Ayder Osmanov, qadını ve eki balası (qızı – 4 yaşında, oğlu – 11 aylıq) buluna edi. Bunıñ neticesinde balalar qorqıp, teren ruhiy travma alğanlar.


text:
Törkiyädä Sabantuylar
“Törek wä tatar dönyasında” tapşıruı. 28.06.2017
Törek wä tatar dönyasında - 249
Tatarstanda häm tatarlar küpläp yäşäwçe töbäklärdä tradiśion Sabantuy cıyınnarı bulıp uzdı. Törkiyädä isä bıyıl Sabantuy İskeşähär vilayätendäge Kuruhöyük Osmaniye tatar awılında 1nçe iyül’ şimbä könne, İstanbulda isä Life Park İstanbul Bahçeköydä 2nçe iyül’ yäkşämbe könne uzaçaq.
Tatarstannan sänğätçelär dä qatnaşaçaq sabantuy cıyınnarında törle uyınnar, yarışlar häm cır-biyülär oyıştırılaçaq.
Törkiyädä näşer itelgän “Qazan” jurnalı mäğlümatlärenä kürä, Törkiyädä berençe Sabantuy tatar êşmäkäre Mäñgärneñ yärdäme belän 1974nçe yılda İstanbulda ütkärelä.
Annan soñ Sabantuy cıyınnarı täwge tapqır İstanbulda häm İskeşähärdä 1992nçe yılda uzdırıla.
Törkiyäneñ İskeşähär vilayätendä urnaşqan Osmaniye-Kuruhöyük tatar awılında 90nçı yıllar başında oyıştırılğan berençe sabantuylar turındağı yazmanı TAWIŞ uynatqıçınnan tıñlıy alasız.
Fotosürättä: Kuruhöyük awılında Sabantuy. 1992nçe yıl. Bähzat Aqtaş fotosüräte.


text:
İşğal etilgen Qırımda naratlarnıñ qıtlığını Rusiyeden ketirüvler ile çezecek olalar
Qırımda evel qıtaiy Ukrainadan ketirilgen naratlarnıñ qıtlığını Rusiyeden ketirüvler ile çezecek olalar, dep bildire Orman ve Av hocalığı boyunca qırım «Devlet komiteti»niñ başı Vasiliy Çebanov, dep haber ete RİA Novosti.
Onıñ aytqanı kibi, qırım orman hocalığı şirketleri tahminen 8 biñ 250 çam teregini azırlap olur, amma bu yeterli degil.
«Yetmeycegini añlaymız, şunıñ içün tereklerniñ qıtadan ketirilmesini tüşünemiz. Muzakereler keçirile», – dedi Çebanov.
Evel komitette bu sene Qırımda bir metrge qadar tereklerniñ fiyatı 190-220 ruble, 4 metrge qadar – 3,5 biñ ruble olacağı aqqında bildirgen ediler.


text:
Silâlı hızmetler Qırımlı fail İzetovnı tintip, alıp kettiler
Qırımlı fail Riza İzetovnıñ evinde mayısnıñ 11-de saba ötkerilgen tintüv saat 9-ğa yaqın yekünlendi. İzetovnıñ özüni ise silâlı hızmet vekilleri alıp kettiler. Bunı Facebookta Radio Svoboda muhbiri Anton Naumlük haber etti.
Naumlük: «Riza İzetovnıñ evinde tintüv yekünlendi. Saat 6:15 başlap saat 9-ğa qadar devam etti. Rizanı alıp kettiler, advokat onıñ artından kete», – dep yazdı.
Vaqia şaatları İzetovnıñ evinde çekilgen video-qısımlarnı yayınladılar. «Kitaplarda, bese-belli, qarmalandılar. Er şey çıqarılğan, açılğan... Telefonlar, flash-card... İllâki birden mında teşkergendirler», – dep izaaylar şaatlar.
Mayısnıñ 11-de saba Mamaq (Strogovka) qasabasında Qırımlı fail Riza İzetovnıñ evini tinttiler. Şaatlarnıñ sözlerine köre, silâlanğan bölükler üç soqaqnı qapattı, Rosgvardiya, FSB ve Rus politsiyasınıñ hadimleri tintüvde iştirak etti.
Bundan evel Riza İzetovnı, başqa faillernen ve Article20 agentlikniñ muhbiri Taras İbragimovnen beraber, martnıñ 30-da Aqmescitte yaqalağan ediler.
Kremlniñ nezaretindeki silâlı hızmetlerde bu tintüvniñ sebeplerini izaatlamadılar.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket failleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.


text:
Rusiye BMT’niñ (OON) Qırımnen bağlı qararınıñ rezolütsiyasını Ukrainanıñ «intiqamı» dep saya
Qomşu Rusiyeniñ Federatsiya Şurası halqara işler komitetiniñ yolbaşçısı Konstantin Kosaçev, New-Yorkta Qırımnen bağlı qarar rezolütsiyası içün rey berilüvini Ukrainanıñ «intiqamı»i dep saya ve BMT’na (OON) «ğarp ve Kyivniñ yarımadağa qarşı yapqan areketlerini» közden keçirmesini teklif ete.
Bu aqta o noyabrniñ 15-nde, BMT (OON) Baş Assambleyasınıñ Üçünci komitetinde Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda insan aqları qararına izaat bergende Facebookta yazmaqta.
«BMT (OON) Baş Assambleyasınıñ Üçünci komiteti içün Ukraina ve Ğarpnıñ Qırımğa qarşı yapqan areketlerini ayrı bir dosye şeklinde azırlamaqnıñ vaqtı kelmedimi, aceba? İşte anda uydurma olmağan ve kerçek olğan bir sürü faktlar mevcut», – dep yaza Kosaçev.
Senatornıñ fikrine köre, New-Yorkta keçken rey berüv «Ğarpnıñ zemaneviy rusofob areketleriniñ yansıması olaraq, yalıñız Qırım sakinlerine yardım etmeme degil de, Rusiyeden intiqam alma ıntıluvlarınıñ bir aksidir».
İşğal altındaki Qırım adından Devlet Duması deputatı olğan Ruslan Balbek de bu fikirge qol tutaraq, BMT (OON)Baş Assambleyası Üçünci komitetiniñ qararı dersin, Ğarpnıñ «Rusiyege qarşı olğan fikirlernen» bağlı emiş.
«BMT (OON) Baş Assambleyası öz qararlarını delillerge degil de, «qabaatı bar dep sayılmaqta» printsipine esaslanıp qabul ete. BMT memurları kütleviy sürette Rusiye aleyhdarları tarafına keçtiler demek mümkün ve onıñ obyektivligini ancaq büyütici cam vastasınen körmek mümkün. İşbu siyasiy strategiya, ilk baştan bile Qırımda yahşılıq olması imkânsız degen mananı bilidire, çünki anda Rusiye bar», – deyerek TASS, Balbekniñ sözlerini misal etip ketire.
Noyabrniñ 14-nde New-Yorkta keçken BMT (OON) Baş Assambleyası Üçünci komitetiniñ toplaşuvında işğal altındaki Qırımda insan aqlarınen bağlıqararınıñ yañartılğan leyhası qabul etilgen edi.
Qarar leyhasını Ukraina BMT (OON) Baş Assambleyası Üçünci komitetiniñ kâtibiyetine 2017 senesi oktâbr ayındataqdim etken edi. Anda Rusiyeden BMT (OON) Halqara Adalet Mahkemesiniñ Qırımda qırımtatar halqınıñ Milliy Meclisi yasağınıñ lâğu etilmesi, yarımadada ukrain ve qırımtatar tillerinde tasil alınuvı teşkil etmesinen bağlı muvaqqat tevsiyeler yerine ketirilmesi talap etilgen edi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, BMT Baş Assambleyasınıñ Üçünci kömütet toplaşuvında qabul etilgen Qırımda insan aqlarınıñ vaziyetinen bağlı qarar leyhasını alğışlap, Qırımnıñ azat etilmesi meselesinde Rusiye akimiyetine kösterilgen halqara birdemlik signalı olğanını qayd etken edi.


text:
Qırımlılar Aqmescit ava limanına Amet Han Sultannıñ adını bermege rica eteler
Mayıs 7 künü Aqmescitte taqdim etilgen «Ukrain medeniy merkeziniñ» faalleri Aqmescit ava limanı adınıñ deñiştirilmesini talap etecekler. Oña qırımtatar halqınıñ uçucısı, Sovet Birliginiñ eki defa Qaramanı, efsaneviy uçucı-sınavcı Amet Han Sultannıñ adını bermege çağıralar, – haber ete Qırım.Aqiqat.
Bunı Qırımnıñ Devlet şurası ve Nazirler şurasına, em de Rusiye Federatsiyasınıñ ükümetine yollanılacaq beyanatnı aşkâr etken merkezniñ tekşilâtçılarından biri Veldar Şukurciyev bildirdi.
Mektüpte faaller akimiyetni «Ekinci cian cenki qaramanları ve veteranlarınıñ hatırasından artıq faydalanmayıp», «ğalebe aqqında hatıranı söz ve areketleri ile saqlamağa» çağıralar.
Faallerniñ fikrine köre, şimdi bunı etmek içün tam kelişken bir zamandır. Şimdi «Qırım vatandaşlarınıñ barışığı, amanlığı ve kelecegi içün veteranlar aqqında hatıranıñ saqlanuvında kim ne etkenini körmege mümkün olur».
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, 2015 senesi fevralniñ soñunda «Qırım birligi» teşkilâtı ve Qırımtatar halqınıñ cemaat şurası Rusiye prezidenti Vladimir Putinge «Aqmescit» halqara ava limanına Sovet Birliginiñ eki defa Qaramanı Amet Han Sultannıñ adını bermege ricası ile muracaat etken ediler.
Sovetlerniñ uçucısı Amet-Han Sultan 603 cenk uçuşını yaptı, 30 uçaqnı şahsen ve 19 uçaqnı taqım içinde qırdı. Yaz işi devamında uçucı 100 uçuş vastasını ögrendi. 1971 senesi fevral 1-de Amet-Han Sultan Tu-16 uçuş laboratoriyasında sınav uçuşında elâk oldı. Moskvada defn etilgen edi.


text:
Jámiyetimizde hayal-qızlardıń ornın hám abırayın arttırıw, olardıń shańaraqların bekkemlew, jas áwladtı watanǵa muhabbat, ǵárezsizlik ideyalarına sadıqlıq, milliy hám ulıwma insanıylıq qádiriyatlarǵa húrmet ruwxında tárbiyalaw, xalqımızdıń kóp ásirlik bay ruwxıy miyrasın qásterlep saqlaw, sociallıq-ekonomikalıq reformalardı tabıslı ámelge asırıw hám xalıqtıń abadanlıǵın arttırıw baǵdarındaǵı úlken xızmetlerin múnásip qádirlew maqsetinde mámleketimizdiń óndirislik tarmaqları, isbilermenlik, ilim, tálim-tárbiya, densawlıqtı saqlaw, mádeniyat, kórkem óner hám basqa da tarawlarında jemisli miynet etip kiyatırǵan bir topar hayal-qızlarımız húrmetli ataqlar, orden hám medallar menen sıylıqlansın:
Qaraqalpaqstan Respublikası boyınsha:
«Ózbekstan Respublikasına xızmet kórsetken jurnalist»
Uteniyazova Altıngúl Palwanovna – Qaraqalpaqstan Respublikası teleradiokompaniyası «Qaraqalpaqstan»telekanalınıń bas redaktorı.
«Doslıq» ordeni menen
Abduraximova Muxayyo Raxmatullaevna – Shımbay rayonındaǵı «Lanextrakt» qospa kárxanasınıń sırtqı ekonomikalıq máseleler boyınsha direktorı.
Ózbekstan Respublikası
Prezidenti Sh.Mirziyoev
Tashkent qalası,
2018-jıl 7-mart
2 ma'rte ko'rildi


text:
Äwejayda reys kütip turğan Astana äkimi elorda turğının qarapayımdılığımen tänti etti. Äset Ïsekeşovtiñ äwejayda turğan swretin jelige Dmitriy Tulubayev esimdi Facebook qoldanwşısı salğan.
"Bizdiñ şenewnikter twralı eşqaşan jazbap edim. Sebebi olardı maqtawdıñ jöni bolmap edi. Biraq keşe keşkisin Astana äwejayında boldım. Qatardağı köpşiliktiñ arasınan Astana äkimin körip tañ qaldım. Elewsiz ğana köpşiliktiñ arasında tur. Eşqanday sän-saltanat, küzet joq»-dep jazğan elorda turğını.
Derekköz: tengrinews.kz
Tegï: Sayasat,
Kommentarïï


text:
Älïxan Bökeyxan – XX ğasırdıñ bas kezinde qazaq dalasında keñinen qanat jayğan ult-azattıq «Alaş» qozğalısınıñ negizin qalawşı jäne jetekşisi, Alaşorda ulttıq awtonomïyası Xalıq keñesiniñ törağası boldı.
«Alaş» qozğalısı jetekşisiniñ is-qïmılı men röline qazaqtıñ qazirgi zamanğı tarïxında alğaş ret, 1920 jıldarı osılay bağa berildi. Qoşmuxammed Kemeñgerulı (Qoşke Kemeñgerov) «Qazaq tarïxınan» dep atalatın tarïxï oçerkinde: «Ükimettiñ qara qwğın jasağan künderinde aydawına da, abaqtısına da şıdap, el üşin basın qurban qılğan at töbelindey ğana azamat tobı boldı. Bul toptı bawlığan – Älïxan», – dep jazdı.
XX ğasırdıñ bas kezindegi sayasatkerlerdiñ biri, tarïxşı, jwrnalïst, jazwşı jäne dramatwrg Qoşmuxammed Kemeñgerulı bul oçerkin 1922 jılı ayaqtap, 1924 jılı Mäskewdegi SSSR xalıqtarınıñ ortalıq baspasınan şığardı. Sovet ökimetiniñ qwğın-sürginine uşırağan Älïxan Bökeyxan ömiriniñ soñğı 15 jılın osı Mäskewde ötkizip, Kremldiñ jiti baqılawında bolğan edi.
QAZAQ KÖSEMI
Älïxan Bökeyxan 1866 jılı 5 nawrızda dünïege keldi. Bul kez otarşıldıq sayasat saldarınan qazaq xalqı ğasırlar boyğı qalıptasqan köşpendilerdiñ dästürli rwlıq-qawımdıq qatınastarınan, jerinen de, onı paydalanw quqınan da ajıray bastağan, köşpendilerdiñ bayırğı qundılıqtarı şettetilip, jañası qalıptasa qoymağan almağayıp kez edi.
Patşalıq Reseydiñ otırşıldıq sayasatı jıl ötken sayın küşeyip, qazaq işine dendep ene tüsti, sonıñ kesirinen xandıq bïliktiñ bayırğı qurılımdarı joyılıp, qazaqtıñ salt-dästüri men mädenïetine jäne onıñ öz jerinde derbes etnos retinde ömir sürwine qater töndi.
Patşalıq bïliktiñ ozbır sayasatın jastayınan körip, tüysinip ösken Älïxannıñ boyında otarşıl bïlikke ğana emes, jan alıp, jan berispey-aq otarlıq qamıttı kïyuge mäjbür etken öz xalqınıñ salt-sanası, turmıs-tirşiligi, şarwaşılığı twralı sınşıl közqarası da erte qalıptastı.
Älïxan Bökeyxan awtorı äri redaktorı bolğan «Golos stepï» gazetiniñ 1907 jılı qañtardıñ 13-i küni şıqqan sanı.
1889 jılı «Osoboe prïbavlenie k «Akmolïnskïm oblastnım vedomostyam» gazetiniñ qazaq tilindegi qosımşası – «Dala walayatınıñ gazetinde» jarïyalanğan öziniñ alğaşqı maqalalarında-aq qazaq qoğamınıñ jağımsız jaqtarı men qara xalıqtı qatıgezdikpen qanap jürgen nadan molda, bolıs pen starşındı, toyımsız baydıñ soyılın soğıp jürgen ekijüzdi aqındar men oqığan qazaqtardı ayawsız sınğa aldı.
«Qırda kim bolsa da sol molla boladı. Az ğana oqw biletin qazaq, ya qaşqın noğay, ya sart, ya täjik. Sol adamdar bek nadan häm närseni... bilmeydi häm solar nadan bolğan soñ qazaqtarğa awıp, olardı meylinşe buzadı. Qay qazaq mollağa nanbaydı, aşıq kündi jawın qılamın dep turğan soñ... (Qudayınday ïlanadı)... Bir sorlı qazaq bar ma eken... «jaqsı» atanıp jürgen qazaqtar menen mollalardan körmegen?.. Sol mollalar nadandığımenen dinge qarsı ötirik aytadı...» dep jazdı «Q. oyazındağı mollalarınıñ bayanı» degen maqalasında.
«Baspaxanağa xat» attı maqalasında awtor Zulımbay Qarımbaev sekildi qazaq bay-bolıstarınıñ, sonday-aq Müsäpir Beyşarïn tärizdi qazaq kedeyleriniñ jïıntıq keyipkerin jasadı: «Bizdiñ sözimizdiñ rastığın bayqayın degender eldegi tilmäştiñ spïsok jornalın alıp, kez-kelgen jerinen oqıp körse bolğanı, mına jornaldan Zulımbay Qarımbayulın körse, 15 jılqısı, 100 qoyı bar dep jazwlı turadı. Anığı 300 jılqı, 700 qoyı bolsa da häm Müsäpir Beyşaraulın körse - 50 qoyı bar, 5 jılqısı bar dep jazılıp turadı. Ol sorlınıñ ilip alar heş närsesi bolmasa da sonday beyşaralar, yağnï waqıtımen alım bermeymin, heş närsem joq dep azar da bazar boladı».
Ol bolıstardı, pïsarler men tilmäştardı «sum», «zalım» adamdar qatarına jatqızdı.
Basqa bir maqalasında awtor bılay deydi: «Qır xalqı bos jüredi. Bos otırğan bastarına awır sın twmağan soñ mexnat-jumısqa ïlenbey, mal şarwasımenen küneltip jürdi. Mal bağw öz jönimenen jüre beredi. Ölgenge şeyin bir qazaq mal bağwdı tüzewge oylağan joq, qanşa zamannan beri ata-babanıñ jolımenen jüredi de otıradı».
23 jasar Älïxan sol kezdegi qazaq qoğamı mädenïetiniñ tömendigin, adamï ädep pen axlaqtıñ joqtığın ökine otırıp aytadı. Xalıqtıñ jappay sawatsızdığı, bolıstıq bïlik üşin rw aralıq küres, barımta, baylar men küştilerdiñ kedeyler men älsizderdi ayawsız ezwi etek aldı dep sanaydı.
Bul jıldarı, Älïxannıñ közqarasınşa, qazaq xalqı bay men nadan moldalardıñ jäne otarşıl bïliktiñ üş jaqtan birdey ezgisine tüsti.
Biraq Älïxan qazaqtar twralı: «Qır xalqı... ğılım-bilim jayıp jatqan häm özderi ğılım-bilimge köñil bölgen sebebinen keşikpey-aq jaqsılıqtı bilip, eñsesin köterwge ayaq basar, özderiniñ süyekterine bergen aqılı-sanası bolğan soñ...», – dep jazdı.
KÜRES PEN ĞILIM
Ombı texnïkalıq wçïlïşesin ayaqtağan Älïxan sol kezderi jurt japa-tarmağay umtılatın zañger nemese äskerï käsipti tañdamay, Sankt-Peterbwrgtegi Orman ïnstïtwtına tüsip, ormantanwşı-ğalım dïplomın alıp şıqtı. Keyinnen Sankt-Peterbwrg wnïversïtetiniñ zañ fakwltetine tötenşe emtïxan tapsırıp, zañger dïplomına da ïe boldı.
Mine, osılayşa Älïxan Bökeyxan Dala ölkesi – Qazaqstannıñ xalıq şarwaşılığı boyınşa sarapşı maman, iri ğalımğa aynaldı. Sonday-aq ekonomïst, tarïxşı, etnograf, ädebïetanwşı retinde tanıldı. Qazaq eginşiligi men mal şarwaşılığı, sonıñ işinde qazaqtıñ sïır, qoy jäne jılqı şarwaşılığı twralı irgeli zerttewler jarïyaladı. Qazaq tarïxı, etnografïyası, ädebïeti men folklorı twralı jüzdegen maqalalar jazıp, «Qozı Körpeş – Bayan Sulw», «Er Tarğın», «Er Sayın» sekildi xalıq awız ädebïetiniñ birneşe ülgilerin jïnaqtıp, baspa betine şığardı.
Ol ğılımï ataqqa da, ğılımï därejege de umtılmadı, öytkeni negizgi küş-jigerin sayasï küreske jumsadı. Keyde ğılımï jumıstarın eriksiz sayasï küres barısında jazwğa twra keldi. Akademïk Älkey Marğulannıñ estelikterinde, Alaş köseminiñ 1925-1927 jıldar aralığında Lenïngrad memlekettik wnïversïtetiniñ professorı bolğandığı aytıladı.
Qazaq jeriniñ otarlanwı men bayırğı jer ïesi – qazaq xalqına sol kezdiñ özinde tïip otırğan jäne alda da tïgize beretin asa awır zardaptarı twralı birqatar iri eñbekteri Älïxan Bökeyxannıñ alğa qoyğan muratınıñ jarqın mısaldarı bola aladı. Älïxan Bökeyxan bul zerttewlerdi Semey türmesinde segiz ay otırğan kezinde de jazğan edi.
«Qazaqtıñ swarmalı egistik jerleriniñ alınwı», «Dala ölkesiniñ tükpirlerindegi orıs qonıstarı», «Aqmola oblısındağı pereselenderdiñ jer ülesteri» dep atalatın maqalalarınıñ taqırıptarınan-aq onıñ qanday özekti mäselelerdi arqaw etkeni ayqın añğarıladı. Älïxan Bökeyxan bul maqalalardı basqa jerde emes, otarşıl metropolïyanıñ däl jüreginde – Peterbwrg qalasında, «Sïbïrskie voprosı» jwrnalında jarïyaladı. 1908 jılı, twğan jerden jıraqta, bostandıqtıqtıñ dämin tatar-tatpastan-aq Samarağa aydalıp ketti.
SAYaSATKER-REALÏST
Älïxan Bökeyxan kezindegi qudıretti Qazaq xandığınıñ birligi men küş-qwatınan ayırılıp, otarlıq täweldilikke qalay tüskenin egjey-tegjeyli zerdelep şıqtı.
Ol qazaq xandarı men sultandarınıñ, rw kösemderi men bïleriniñ Resey ïmperïyası ökilderimen jazısqan xattarın zerttey kele keybirin gazetter men arnayı jïnaqtarda jarïyaladı. Sonday-aq dalanıñ tağı bir köşpeli elïtası – Kenesarı xan bastağan qarwlı köterilis twralı el awızındağı añız-äñgimelerdi jïnaqtadı. Älïxan Bökeyxan osı izdenisterdiñ arqasında birneşe keleli tujırımdar jasap, oy qorıttı.
Qazaqtıñ birligi men täwelsizdigin saqtay almawınıñ eñ bastı sebebin ol el tizginin ustağandardıñ, tipti eñ qaterli kezdiñ özinde, yağnï joñğar şapqınşılığı kezinde de el işinde awızbirlik ornata almawınan köredi.
Alaş qayratkeri Älïxan Bökeyxan şığarğan "Ïrtış" pen "Omïç" gazetteri.
«Burınğı bïlewşilerdiñ köpşiligi, – dep jazadı Älïxan Bökeyxan, – küş-qwatınıñ barlığın özara talas-tartıs pen qırqısqa sarp etti» (Türik balası. Qazaqtıñ tarïxı. «Qazaq», 1913, № 2.).
Alıp Resey ïmperïyasımen alısıp, bayırğı täwelsizdikti qarwlı köterilispen qalpına keltirw mümkin emes dep tujırğan Älïxan Bökeyxan «bul joldı xalıqtıñ jappay qoldawı da neğaybıl, Kenesarı köterilisiniñ jeñiliske uşırawı – sonıñ bir körinisi» dep eseptedi.
Alaş jetekşisi otarşıl ïmperïyanı sayasï turğıdan reformalap, federatïvtik demokratïyalı memleketke aynaldırw arqılı ğana qazaqtıñ äweli özin-özi bïlep, keyin tolıq täwelsizdikke qol jetkizwine boladı dep sanadı.
Ol munıñ uzaq ta azaptı jol bolsa da, eñ durıs jol ekenin köre bildi. Sondıqtan da 1905 jılı «Xalıq bostandığı» nemese Konstïtwcïyalıq-demokratïyalıq partïyanıñ (kadet partïyası) Aqmola oblıstıq jäne Ombı qalalıq komïtetteriniñ uyımdastırwşıları men jetekşileriniñ biri boldı.
Partïya 1905 jılı 23 säwir men 17 qazandağı manïfesterdiñ aralığında dünïege keldi, biraq az waqıtta-aq Reseydegi eñ iri äri asa tanımal oppozïcïyalıq uyımğa aynaldı. Kadetterdiñ bağdarlaması men alğa qoyğan maqsat-mindetteri qazaq xalqınıñ arman-tilegine say keldi. Bul partïya «adamnıñ jeke basına qol suqpawşılıqtı; ultına, dinï senimine, tegi men jınısına qaramastan azamattardıñ teñdigi men bostandığın qamtamasız etwdi; xalıq ökildikterine de, jergilikti özin-özi basqarw organdarına da jalpığa birdey, teñ, töte jäne qupïya saylaw quqığın jüzege asırwdı; jer reformasın zañnamalıq turğıdan şeşwdi, ulttıq talaptardı ädil orındawdı» talap etti.
QAZAQTIÑ SAYaSÏ TALAPTARI
Täwelsizdikti bayırğı xandıq basqarw ïnstïtwttarı negizinde qalpına keltirwdi Älïxan Bökeyxan durıs dep sanamadı. Sol sebepti de ol özgeşe startegïyalıq maqsattardı jüzege asırwğa umtıldı. Bul umtılıstarınıñ bir parası «Qarqaralı petïcïyası» degen atpen tarïxta qalğan 1905 jılğı «Qazaqtardıñ petïcïyasında» körinis taptı.
«Qazaqtardıñ petïcïyasınıñ» bastı uyımdastırwşı jäne negizgi awtorı Älïxan Bökeyxannıñ qazaq xalqınıñ beybit sayasï talaptarın orıs ïmperatorına derew poştamen jiberwdi qolğa alğanı twralı onıñ «Dala ölkesindegi saylawlar» dep atalatın oçerkinde jan-jaqtı aytıladı.
Älïxan Bökeyxan bul talaptardı Peterbwrgtiñ «Sın oteçestva» gazeti men Ombınıñ «Ïrtış» gazetinde jarïyalap, olardı özi redakcïyalap şıqtı. «Qazaqtardıñ petïcïyasınıñ» törtinşi tarmağında «qazaq otırğan jerlerdiñ qazaqtıñ menşigi bolıp sanalatının patşa ökimetinen moyındawdı» talap etken Älïxan Bökeyxan «jersiz memleket bolmaydı» degen ustanımda boldı. Qazaq jerin saqtap qalw jäne Reseydiñ qazaq jerine orıs şarwaların ornalastırwına jol bermew maqsatındağı qajırlı küresti ol Sankt-Peterbwrgtegi oqwınan Ombığa oralısımen bastap ketti.
Qazaq xalqı petïcïyada qazaq balaları bilim alatın barşa bastawış mektepterge ana tili men jazwın engizwdi, qazaq tilinde gazet şığarıp, is qağazdarın qazaq tilinde jürgizwdi talap etti.
Älïxan Bökeyxan keyinirek sırttan tañılğan jat zañdarmen emes, qazaq xalqınıñ salt-dästüri men ulttıq erekşelikterine say keletin josın-joralğılar boyınşa ükim şığaratın qazaqtıñ bayırğı bïler sotın qalpına keltirwdi usındı. Bul rette mısal retinde Anglïyadağı sot bïligin alğa tarttı. Ol üşin bïler men bïlerdiñ sot bïligin äkimşilik bïlikke täwelsiz etw qajet dep sanadı.
«Alaş» qozğalısınıñ strategïyalıq maqsattarınıñ biri – Dala ölkesine «zemstvo», yağnï jergilikti özin-özi basqarw jüyesin jappay engizw. Zemstvo engizilgen jağdayda jergilikti özin-özi basqarw jüyesi küşeyip, belgili bir awmaqta jïnalğan salıqtı mektep, awrwxana, jol jäne tağı da basqa mañızdı älewmettik nısandar qurılısın jürgizwge, yağnï jergilikti ïnfraqurılımdı salıp, damıtw mümkindigi bolatın edi.
Memlekettik Dwmada tïesili zañ qabıldaw arqılı Dala ölkesine jappay zemstvo engizwge umtılğan Älïxan Bökeyxannıñ tüpkilikti közdegeni qazirgi qazaq memleketin, onıñ berik irgetasınan qalaw edi.
ALĞAŞQI DEMOKRAT
Osınaw strategïyalıq maqsattarğa jetw jolında ulttıq zïyalı qawımğa da, qarapayım buqara xalıqqa da jaqın ïdeya awaday qajet edi.
Älïxan Bökeyxan qazaqtardı rwğa da, jüzge de jiktemedi, älewmettik märtebesine de, bilimine qaray da böle-jarmadı. Qazaqtı birtutas xalıq retinde körgisi keldi. Osı orayda ol usınğan Alaş atawı ulttı uyıstırwğa murındıq bolatın tamaşa ïdeya bolıp şıqtı. Bul ïdeyanı Älïxan Bökeyxan Alaş qozğalısı payda bolğanğa deyin-aq ärdayım aytıp jürgen edi. Sonaw 1910 jıldıñ özinde-aq «Qazaqtar» dep atalatın tarïxï oçerkinde qazaqtardıñ soğıs uranı «Alaş degen mïftik tulğa» ekenin atap ötken bolatın.
1913 jılı jazğan «Qazaqtıñ tarïxı» dep atalatın maqalasında Alaş atawına tereñirek toqtalıp, Alaş atawınıñ astarında «jetekşi» degen mağına jatqanın aytadı. «Joşı xandı xalıq «Alaş» dep atap ketti. Bul «Alaştıñ – alaş jurtınıñ basşısı» ekenin bildiredi» dep jazadı «Türik balası» («Qazaq», 1913, № 7).
1917 jılı qaraşa ayında ötken Qurıltay jïnalısınıñ saylawında qazaqtardıñ basım köpşiligi «Üş jüz» partïyasın emes, «Alaş» partïyasın qoldadı, söytip «Alaş» partïyası 43 depwtattıq mandattı ïelendi. «Alaş» partïyası Qazan töñkerisiniñ qarsañında Reseydegi elwge jwıq partïyanıñ işinde segizinşi orında turğan edi.
Älïxan Nurmuxamedulı Bökeyxan 1937 jılı şilde ayında tutqındalğan kezde öz qolımen toltırğan anketa. Resey FSB-nıñ murağatındağı qujat. Mäskew, aqpan, 1995 jıl.
Älïxan Bökeyxan şınayı demokrattıq jolğa tüsti. Şınayı sayasatı bağamday biletin ol öz eliniñ Resey federatïvti parlamenttik respwblïkasınıñ quramında bolaşağı bolmaytının añğardı.
Alaş kösemi 1917 jılğı Aqpan töñkerisi kezinde Batıs maydannıñ tılında jürgen bolatın. Kütpegen töñkeristen keyin ol Oral oblısı men Bökey ordasında qazaq sïezderin uyımdastırıp, ötkizw üşin maydannan Şafqat Bekmuxamedulı men Wälïdxan Tanaşulın jiberedi. Olarğa sïezde qazaqtıñ belgili aqını, küyşi, Orınbor kadet korpwsınıñ tülegi, Äbilxayır xannıñ bedeldi tuqımı Şäñgerey Bökeyulın jetekşi etip saylawdı amanattaydı.
Amanattı moyındarına alğanda eş qarsılıq bildirmegen bul ekewi nege ekeni belgisiz Bökey ordasına barar jolda Şäñgereyge qaray at basın burmağan. (Bul jayt 1933 jılı Almatı men Qızılorda qalalarında şıqqan, Nuğıman Manayulı qurastırğan Şäñgerey Bökeyulınıñ ömiri twralı kitaptıñ alğısözinde swrettelgen).
Älïxan Bökeyxan osı amanat arqılı Orınborda ötetin jalpıqazaq sïezinde Şäñgerey Bökeyulın «Alaş» jetekşisimen tepe-teñ jağdayda Alaşorda awtonomïyası ükimetiniñ (Xalıq keñesi) törağası qızmetine nağız demokratïyalıq saylaw jolımen dawısqa tüsirwdi közdegen bolatın.
Alayda sïezde onımen birge basqa eki kandïdattıñ (tağı da Älïxan Bökeyxannıñ usınısı boyınşa Ekinşi Dwma depwtatı Baqıtkerey Qulmanov pen Aydarxan Turlıbaevtıñ) dawısqa tüskeni belgili. Älïxan Bökeyxan bul usınıstarınan Qazaqstanda demokratïyalıq saylaw dästüriniñ negizin qalağısı kelgeni bayqaladı.
KISILIK PEN QARAPAYIMDILIQ
Älïxan Bökeyxannıñ adamşılığı, qayratkerligi men kisilik qasïetterimen erekşelendi. Ol pikirlesteri men joldastarınıñ eñbekterin qay waqıtta da orındı bağalay bildi.
1914 jılı onıñ seriktesteri äri dostarı, sol kezde Orınbor qalasında şığıp turğan «Qazaq» gazetiniñ bas redaktorı men orınbasarı – Axmet Baytursınulı men Mirjaqıp Dwlatulı «gazet betinde ükimetke qarsı maqala jarïyaladı» degen jelewmen tutqınğa alındı.
Alaş basşıları (soldan oñğa): Axmet Baytursınulı, Älïxan Bökeyxan, Mirjaqıp Dwlatulı.
Bul waqïğanı jedelxat arqılı bilgen Älïxan Bökeyxan «Qazaq» gazetiniñ kelesi nömirine «Uyat!» degen maqala jarïyalap, Alaştıñ birtwar azamattarına qoldaw körsetti. Öziniñ de Samara gwbernïyasında aydawda jürgenine altı jıl bolğanına qaramastan «Alaş» kösemi pikirlesterine tilekşi ekendigin osılayşa tanıttı.
«A.N.Radïşev... abaqtığa jabılıp, 10 jılğa Sibirge aydaldı. Onıñ zamandası, tağı bir gazetşi, Ewropağa jol aşqan N.Ï.Novïkov Şlïsselbwrg bekinisinde 15 jılın ötkizdi. Axmet jäne Mirjaqıp bawırlarım! Senderdi qamağan türme – Radïşev pen Novïkov otırğan türme. Reseyde eñ bolmağanda bir ret tutqında bolmağan sanalı adamdar sanawlı-aq. Dostoevskïy, Potanïn, Korolenko, Çernışevskïy, Morozov sıqıldı jazwşılar da türmede otırdı.... Saltıkov, Gercen, Pwşkïn, Lermontov, Twrgenevter aydawğa ketti...» («Qazaq» gazeti, № 54, 1914 j. Samara).
Älïxan Bökeyxan qarapayım ömir sürdi. Ol tutqınğa alınıp, 1937 jılı atılıp ketkende, qızı Elïzaveta men nemeresi Eskendirge Mäskewdiñ kommwnaldıq päterinen bir bölme men kitaptar, fotoalbom, birqatar qoljazbaları, sonday-aq... qazir Almatıda ömir süretin nemere twısınıñ qolında saqtawlı turğan nasıbay şaqşa ğana qaldı.
Älïxandı 1933 jılı Mäskewde bir-aq ret körgen qazaq sovet jazwşısı Säbït Muqanovtıñ äyeli Märïyam 2000 jılı jeke kitap bolıp şıqqan öz esteliginde Alaş köseminiñ tulğasına degen erekşe tañdanısın: «Bökeyxanov öte tartımdı adam eken... Sırt kelbetinen nağız aqsüyektik qasïet bayqaladı. Mañğaz, jüzi swıq» (Märïyam Muqanovanıñ «Sağınışım – Säbïtim» kitabınan) dep swretteydi.
Älïxan Nurmuxamedulı Bökeyxanovtıñ atılar aldındağı swreti. Bwtırka türmesi, Mäskew, 1937 jıl. SSRO KGB-sınıñ murağatındağı swret.
Smaxan töreniñ estelikterinde Älïxannıñ «twğan jerden üş arşın jer buyırsa jetedi» degen sözdi ağayın-twıstarına ärdayım qaytalap otıratını aytıladı.
Alayda, Älïxan Bökeyxanğa da, onıñ qızdarına da, nemeresi Eskendirge de ata-baba jerinen topıraq buyırmadı. Barlığı Mäskewde jerlendi. Tek tayawda ğana Alaş köseminiñ küyew balası, 1920 jıldardağı iri memleket qayratkeri Smağul Sädwaqasov denesiniñ küli Mäskewden Astanağa äkelindi. Biraq äli künge deyin onı qayda jerlew mäselesi şeşilmey otır.
Qazaqstan önerkäsibiniñ jetekşisi retinde jäne osı saladağı iri ğalım retinde qalıptaswına zor mümkindigi bolğan, Jezqazğandağı tüsti metaldar kenin ïgerwdiñ bastawında turğan onıñ ulı Oqtaydıñ (pasport boyınşa Sergey) da qayda jerlengeni belgisiz. Oqtay şamamen 1957 jılı jumbaq jağdayda ömirden ötti.
Derekköz: www.azattyq.org
Kommentarïï


text:
Kurbedinovğa destek bildirmek içün Kyivde kütleviy aktsiya keçirilecek
Yanvar 31, salı künü Kyivde «İmayesiz imayeciler» aktsiyası keçirilip, Qırımda qanunsız şekilde apis etilgen advokat Emil Kurbedinovğa destek bildirilecek. Merasimde cemaat teşkilâtları, Qırımtatar Milliy Meclis vekilleri, adbokatlar, faaller ve Ukraina TİN vekilleti iştirak etecek, dep bildire teşkilâtçılar Facebookta.
Bildirüvde: «Aktsiya teşkşlâtçıları, bazı suretlerni qullanıp, işğal etilgen topraqlarda advokat Emil Kurbedinovnıñ apis etilgeninen – sadece advokatnıñ özü qanunsız şekilde (cenk vaqıtında ealiniñ qorunması aqqında Cenevre Konventsiyasınıñ 70 maddesini bozıp) taqip etilgenini degil de, bir-çoq müşterileriniñ imayesiz qalğanları da qayd etilecek», – dep aytıla.
Aktsiyanı «Crimea SOS» teşkilâtı, İnsan aqları içün media teşebbüsi, İnsan aqları boyunca Ukraina Helsinki gruppası, Vatandaş serbestliginiñ merkezi/Euromaidan SOS, İnsan aqları aqqında malümat merkezi teşkil eteler.
Advokat Emil Kurbedinov yanvar 26 künü Bağçasarayda Rusiyeniñ silâlı hızmetleri tarafından yaqalandı. O qırımtatar faali Seyran Saliyevniñ evine, adliyeviy yardım bermek içün kete edi. Aqmescitniñ Demiryol rayon mahkemesi advokat Emil Kurbedinovnı Memuriy qanun bozuvları Kodeksiniñ 20.3 maddesi (Natsist timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayışı) boyunca qabaatlı olaraq tanıdı ve 10 künge apis etti. Bunıñ sebebi – Kurbedinov «Vkontakte» saifesinde 2013 senesi Aqmescitte «Hizb ut-Tahrir» mitingi aqqında yazını paylaşqanı oldı.
Kurbedinov, siyasiy işlernen oğraşqan esas Qırımlı advokatlardan biri ola. Onıñ özü ve zenaatdaşları bu yaqalavnı – onıñ advokatlıq areketine qaba şekilde keder etüv olaraq tanıylar.


text:
Vladïmïr Jïrïnovskïydiñ Almatıdağı Masançï köşesine öziniñ atın berw twralı usınısına aşwlanğan Qaznet qoldanwşıları osınday jawap qaytardı.
Sözinen qağılğan Jïrïnovskïy «Qazaqstan – meniñ şağın Otanım. Masançï köşesine meniñ atımdı berse qarsı emespin. Men oqığan №25 mektepke de meniñ atımdı berse keremet bolar edi. Men turğan üydi bolaşaqta mwzeyge aynaldırw kerek. Sizderge twrïster keletin boladı, bul sizderge tïimdi»-degen edi.
Onıñ osı sözine äbden aşwlanğan qazaqstandıqtar onıñ atın berwge däretxana men psïxologïyalıq dïspanserlerdi layıq kördi. Jeli qoldanwşılardıñ biri «Jïrïnovskïy atındağı psïxologïyalıq dïspanser» atawı medïcïnalıq mekemeniñ sänin keltirer edi» - dep jazğan.
Derekköz: caravan.kz
Tegï: Qoğam,
Kommentarïï
-
Kazak2016-07-16 11:57:09Twaletke "Jerenovskïdiñ awzı" yağnï Rod Jïrenovskogo dep at koyp barlıgımız sol twaletterdiñ fotoların ïnternetke salayık!)))


text:
Oğuz Doğan Cengiz - Haydi Bizim Evde
Sanatçı : Oğuz Doğan Cengiz
Türkü : Haydi Bizim Evde
Etiketler : Oğuz Doğan Cengiz - Haydi Bizim Evde türkü indir, Oğuz Doğan Cengiz - Haydi Bizim Evde türkü dinle, Oğuz Doğan Cengiz türküleri, Haydi Bizim Evde mp3 indir, Oğuz Doğan Cengiz türküleri Haydi Bizim Evde türküsü, Haydi Bizim Evde sözleri, Oğuz Doğan Cengiz mp3 dinle, Oğuz Doğan Cengiz download, Haydi Bizim Evde bedava mp3, Oğuz Doğan Cengiz türkü sözleri, Oğuz Doğan Cengiz türkü dinle, Oğuz Doğan Cengiz son albüm indir
Oğuz Doğan Cengiz Türküleri
oğuz doğan cengiz - karanfilim saksılarda çanakta (bolu)
oğuz doğan cengiz - endim haymana ovasına (burdur-yeşilova)
Oğuz Doğan Cengiz - Evlerinin Önü Bulgur Kazanı
Oğuz Doğan Cengiz - Keten Gömlek Giyer Teninden Nazik
Oğuz Doğan Cengiz - İzmir in Kavakları
oğuz doğan cengiz - yanık çayırlarda çimen biter mi (çankırı-çerkeş)
oğuz doğan cengiz - çivril köprüsünde atımı bağladım (aydın-nazilli-güvendik)
oğuz doğan cengiz - pazardan aldım halı (aydın-bozdoğan-dereköy)
oğuz doğan cengiz - sepetçioğlu bir ananın kuzusu (kastamonu)
Oğuz Doğan Cengiz - Silifke nin Yoğurdu
oğuz doğan cengiz - tellidir yavrum aman tellidir (denizli)
oğuz doğan cengiz - karahisar kalesi yıkılır gelir (afyon)
Oğuz Doğan Cengiz - Devesi Gater Gater
oğuz doğan cengiz - mapushane içinde yanıyor gazlar (bartın)
oğuz doğan cengiz - çek gemici gemileri (antalya)


text:
Kefede «Halq imayesi» «Ukrnafta»nıñ üç hadimini tutıp esir etti
TSN bildirgenine kore, endi ekinci kün devamında «Ukrnafta»nıñ üç hadimini tapıp olamaylar. Salı künü sabadan şırketniñ Kefedeki ofisine 20 silâlı adam kirdi. Özülerini başta «halq imayesi» soñra ise «havfsızlıq hızmeti» olaraq adlandırğanlar. Binadan bütün serverlerni ve vesiqalarnı çıqarğanlar. Şırketniñ Qırımdaki idaresiniñ reisini Andrey Habarovnı, onıñ muavinini ve daa bir ofis hadimini maşınağa oturtıp belgisiz olğan yerge alıp kettiler. Başqa hadimlerge işke çıqmamağa teklif ettiler.
«Ukrnafta» Qırımda 16 AZS tuta. Şimdi şirketniñ binası silâlı adamlar ile qırşavlandı. Anda kimseni yibermeyler. Şirketniñ baş ofisinde Qırım militsıyasına esirge alınğan hadimlerni tapmaq ve binanıñ zapt etilmesinen bağlı taqiq işini keçirmek talabınen ariza yazacaq olalar.
«Ukrnafta» Qırımda 16 AZS tuta. Şimdi şirketniñ binası silâlı adamlar ile qırşavlandı. Anda kimseni yibermeyler. Şirketniñ baş ofisinde Qırım militsıyasına esirge alınğan hadimlerni tapmaq ve binanıñ zapt etilmesinen bağlı taqiq işini keçirmek talabınen ariza yazacaq olalar.


text:
Qïyarda kündik qajettikterden bolğan köptegen vïtamïnder bar. Bular: B1, B2, B3, B5, B6, C, vïtamïnderi, folïy qışqılı, kalcïy, temir, magnïy, fosfor, kalïy, jäne mırış...
* Bas awrwınan qutılw üşin, birneşe tilim jelinedi.
* Şarşağanıñızdı tez arada basw üşin bir qïyar jew, kofeden, şäydan nemese swsınnan jaqsıraq.
* Şïelenis pen qaljırağandıq sezilgende, qaynağan swdıñ işine bir qïyardı jiñişke tilimdermen kesip salıp, bölmege qoyıladı.
* Awızdağı jaman ïisti ketirw üşin, bir tilimi til men tañdaydıñ arasına 30 sekwndqa qoyıladı.
* Ayaq kïim kremi bitip qalsa; ayaq kïimdi kesilgen qïyarmen sürtwge boladı.
* Şuñğılşa (rakovïna) men aynalardı tazalaw üşin bir tilimmen ısqılawğa boladı.
* Qurt-qumırsqağa qarsı: birneşe tilimdi alyumïndi tabaqqa nemese qabırşıq qağaz (folga) nemese topıraqqa qoyu kerek.
Tegï: Densawlıq,
Kommentarïï


text:
Tis pastasınıñ bağası qımbat bolsa, sapası da mıqtı bola ma? Älde durıs tañdaw oğan baylanıstı emes pe? Zïyandı önimdi zïyansızdan qalay ajıratwğa boladı?
Osıdan birneşe jıl burın qoğamda tis pastasın ştrïx-kodtıñ tüsine qarap tañdağan durıs degen aqparat payda bolğan edi. Sosın onı bazbirewler joqqa şığarıp, qattı sınğa alğan. Ärïne, eşkim klïentten ayırılğısı kelmeydi. Biraq klïenttiñ de şındıqtı bilwge quqı bar ekendigin umıtpağanı abzal. Dükenge barğanda pastanıñ qorabın aşıp, pastanı şığarıñız. Söytip onıñ ştrïx-kodınıñ tüsine män beriñiz.
• Eger ol qara bolsa, 100% xïmïya
• Eger ol kök bolsa, 80% xïmïya, 20% tabïğï
• Eger ol qızıl bolsa, 50% xïmïya, 50% tabïğï
• Eger ol jasıl bolsa, 100% tabïğï degendi bildiredi.
Joğarıda ayta ketkendey, tis pastasın munday ädis-täsilmen tañdaw qate ekendigi köp jerde aytıladı. Alayda bul şındıqqa janasadı deytinder joq emes. Bizden keñes: mına bir aqparattı da tekserip köriñiz. Jalpı, tis pastasın jïi özgertip turıñız.
massaget.kz
Kommentarïï


text:
Poroşenko: Türkiye ve Ukraina qırımtatarlarnı qoruv areketlerini belgileycekler
Mart 20-de Kiyevdeki körüşüvde Ukraina ve Türkiye prezidentleri Petro Poroşenko ve Recep Tayip Erdoğan qırımtatarlarnıñ aq-uquqları meselesinde Ukraina ve Türkiye areketlerini belgilemege qarar aldılar.
Bunı Ukraina devlet yolbaşçısınıñ saytı bildire.
«Bizler areketlerimizni belgileycekmiz, dep añlaştıq – şu cümleden – ileride halqara teşkilâtlarda qırımtatar meselesinde», – dep tekrarlay Poroşenkonıñ aytqanlarını onıñ matbuat hızmeti.
Cuma künü, mart 20-de, Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan Kiyevge ziyaret ile kelip, Ukraina-Türkiye yüksek Strategik şurasınıñ dörtünci toplaşuvında iştirak etti. Türkiye prezidenti bildirdi ki, onıñ memleketi qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarını halqara alanda qorumağa devam etecek.
Türkiye Ukrainağa 10 million dollarlıq yardımnı ayırıp, 50 million dollarnı bücet defitsitiniñ qapatılmasına kredit olaraq berdi.