text:
Rusiye ükümetiniñreisi Dmitriy Medvedev iyül 25-te, bazarertesi künü Aqyarda yarımadada yollarnıñ inkişafı boyunca toplaşuv keçirecek. Bu aqta rusiyeli ükümetniñ matbuat hızmeti bildire.
«İyül 25-te Aqyarda Dmitriy Medvedev Qırım federal okrugında yol hocalığınıñ bugünki vaziyeti ve kelecekte inkişafı boyunca toplaşuv keçirecek», – dep aytıla beyanatta.
İyül başında Rusiye Federatsiyası prezidentiniñ Qırımda vekâletli temsilcisi Oleg Belaventsev ilân etti ki, Qırım yollarınıñ 80 fayızı rusiyeli standartlarğa uymay, bazı da pek yaramay.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


c: text/html

text:
Aqyarda iyünniñ 7-nde yağğan sağanaq neticesinde 6 elektrik naqil hattı zarar kördi. Bu aqta şeerniñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Aqyarda sağanaqlar neticesinde 6 elektrik naqil hattı, şu cümleden eki içtimaiy obyektte, zarar kördi. Tamir işleri keçirile. Bir saat içinde içtimaiy obyektler bağlanacaq», – dep aytıla haberde.
Bundan ğayrı, sağanaq aqımlarından Kotovskiy enişi pek zarar kördi, aşağı areket qapatıldı. Gogol, İndustrialnaya soqaqları, Oktâbrsköy revolütsii caddesi (8-inci ev yanında), Oçakovtsev, Kazaçya buhtadaki keçiş noqtası yanındaki meydan, avtovokzal rayonı, Artbuhta ve Fedorovskaya soqaqları zarar kördi. Tamir işleri keçirile. Sağanaq neticesinde şahsiy evler de zarar kördi.
«Saat 12:00-da 11 çoq daireli evniñ damına suv keçti, 5-i tamir etilgen edi», – dep bildirdi matbuat hızmeti.
Aqyarnıñ şeer hızmetleri ve qurtarıcıları sağanaq aqibetlerinden sebep quvetleştirilgen rejimde çalışa.
İyünniñ 7-nde Aqyarda küçlü yağmur yağdı. Şeerniñ çeşit rayonları ve soqaqlarını, şu cümleden Kazaçya buhta ve Aqyar avtovokzalını suv bastı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Moskva sakinleri Rusiyeniñ Qırım ilhaqına qarşı bir kişilik narazılıq aktsiyalarına çıqtı, dep bildirdi rusiyeli cemaat faali Konstantin Kotov Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ aytqanına köre, narazılıq aktsiyaları Moskvanıñ merkezinde keçirildi. Olarnıñ iştirakçileri qollarında «Qırım.Neticeler» (Kremlniñ siyasiy mabüsleri qayd etildi), «Oleg Sentsov cedveli», «Pensiya yerine Qırımnı alıñız» yazuvlı şiarları bar edi.
Kotov özü, daa evel haber etilgeni kibi, Manejnaya meydanındaki marşal Jukovnıñ abidesi ögüne «Qırım – Ukrainadır» (ukrain tilinde) yazuvlı şiarınen çıqtı.
Onıñ bildirgenine köre, Rusiye politsiyasınıñ hadimleri bir qaç kere yanına kelgen edi, amma tutıp almadılar. Uquq qoruyıcılar faalniñ vesiqalarını baqtı. O, Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri «video çıqardı», dep bildirdi.
Kotovnıñ aytqanına köre, yanına agressiv insanlar kelgen edi. Olar «Qırım – Rusiyedir, er vaqıt Rusiyege bağlı edi, amma Hruşçev onı alıp berdi», dep aytqan ekenler.
Keçkenler faalden «bayramlarını bozmamasını» rica etken edi.
«Qırımdan olğanını aytqan bir qadın yazuvlı şiarımnı çekip almağa tırıştı ve mında turmağa nasıl izin bereler, dep açuvlandı. FSBge foto yollamağa vade etti», – dedi Kotov.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko qırımtatar halqınıñ sürgün qurbanlarını añma Kününde, Ukraina «sovet rejiminiñ bütün bir halqqa, insanlıqqa qarşı yapqan utanmazca cinayetini iç bir zaman unutmaz» dep ayttı.
«Bugün bütün dünya, totalitar rejim daiyleriniñ emri üzerine qırımtatarlar ve olarnen birlikte diger milletlerni Sovetler Birliginiñ uzaq regionlarına zorbalıqnen sürgün etilgen 1944 senesiniñ deşetli vaqialarını hatırlay. Qırımtatar halqınıñ ağrısı – bizim ıumumiy ağrımız sayıla. Tuvğan Qırımına ömürlik avdet etip olamaycaq on biñlerce qırımtatarlarnıñ ağrısı», – dep yaza Poroşenko.
O, ayrıca «zemaneviy cinayetçiler Qırım yarımadasını işğal etkeni içün cezalanır ve Ukrainağa bağlı Qırım bir daa üriyetke qavuşır» dep eminlik bildirdi.
Ukraina ükümetiniñ yolbaşçısı Vladimir Groysman Twitterde, sürgün «qırımtatarlar içün felâketli neticeler ketirgenini» qayd ete.
Qırımdan qırımtatar halqı sürgüniniñ qurbanlarını añma künü er yıl mayısnıñ 18-nde qayd etile. O künü yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnıñ ilk eşelonı yollana. Epsi olıp 200 biñden ziyade insan sürgün etilgen.


text:
Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti izolâtsiya rejiminiñ bozuluvı içün para cezaları qanunınıñ işke tüşürilüvini çarşenbege qadar bekletmege qarar aldı. Bu aqta aprelniñ 11-nde Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırımda koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı operativ ştab toplaşuvında bildirdi.
«Qararnı Devlet şurasına çıqarmazdan evel İç işler nazirliginen uzun-uzun laf ettik ve inceledik. Para cezaları tek qaidelerni bozğanlarğa qarşı qullanılmalı. Bu nasıl yapılacaq – Pavel Leonidoviçnen añlaştıq – çarşenbege qadar çalışamız. Çarşenbege qadar tek profilaktika subetleri olacaq. Vazifemiz bir – ihtiyacı olğan, aş, ilâc almağa çıqqan iç kimse zarar körmeycek», – dedi Aksenov.
Qırımnıñ Rusiye parlamenti yarımadada memuriy cinayetler qanunınıñ tüzetüvlerini qabul etti. Deputatlar Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimini bozğanlar içün para cezalarını sertleştirdi.
Qabul etilgen qanunğa köre, memurlar 30 biñden 40 biñ rublege qadar (10,8 – 15,5 biñ ğrıvnâ) para cezasını; şirketler – 200 biñden 300 biñ rublege qadar (72,6 – 108,9 ğrıvnâ) para cezasını alacaq.
Adiy vatandaşlar 4 biñ ruble (1,4 biñ ğrıvnâ) miqdarında para cezasını alacaq.
Memuriy cinayet tekrar yapılsa, memur 40 biñden 50 biñ rublege qadar (15,5 – 18,1 biñ ğrıvnâ); şirket 300 biñden 500 biñ rublege qadar (108,9 – 181 biñ ğrıvnâ) para cezasını alacaq.
Adiy vatandaş tekrar memuriy cinayet yapsa, 5 biñ ruble (1,8 biñ ğrıvnâ) memuriy para cezasını alacaq.
Naqliyat qullanılğan memuriy cinayet içün 5 biñ ruble para cezası berilecek.
Qırımda aprelniñ 11-nde daa bir koronavirus hastası, yaltalı, qayd etildi. Qırımda 29 COVID-19 hastası bar.
Aqyarda altı insan hastalandı, yördü tüzelip yahşı oldı.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukrainanıñ kino meseleleri boyunca devlet agentligi Rusiye tarafından çıqarılğan 20 filmni köstermege yasaq etti. Fevral 5-te Devlet kinosınıñ matbuat hızmeti bildire ki, bu qarar filmlerni kösterüv ve tarqatuv ekspertler komissiyasınıñ tevsiyelerine esaslanıp qabul etildi.
«Cedvelde 25 serial, film bar edi, olardan 20 danesini filmlerni kösterüv ve tarqatuv ekspertler komissiyası Ukrainada kino ve televideniyede, ticaret videosı, em de ev videosı olaraq yasaq etmege tevsiye etti», – aytıla beyanatta.
Yasaq etilgen film ve seriallar arasında – «Soldatı», «Smerş», «Gospoda ofitserı». Devlet kinosınıñ Facebook saifesinde bütün cedvel mevcut.
Malüm ki, 2014 senesi dekabr ayında Devlet kinosınıñ yanında olğan filmlerni kösterüv ve tarqatuv ekspertler komissiyası Rusiye oyuncısı İvan Ohlobıstinniñ iştiraki ile 71 film ve serialnı yasaq etti. Ohlobıstin Ukrainağa qarşı çıqqanını sıq-sıq seslendire.
Devlet kinosı Rusiye oyuncısı Mihail Poreçenkovnıñ iştiraki ile 69 filmni yasaq etti. O, 2014 senesi oktâbr ayında Rusiyege qoltutqan separatistlerniñ nezareti altında bulunğan Donetskke barıp kelgen edi.


text:
İşğal altındaki Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları Bağçasarayda qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerniñ daa eki şaatına qarşı memuriy protokollar tizdi. Bunı Qırım faali Server Mustafayev iyülniñ 6-da Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Belâlovlar Emin ve Emil – tintüvler vaqtında olğan tedbirlerde er vaqıt iştirak ete. Yerli uquq qoruyıcılar ne içündir olarnı saylap aldı. Olar içün qanunsız miting boyunca bam-başqa bir memuriy dava ola. Tünevin (iyülniñ 5-de – QA) taqiqatçı olarğa celpname berip, ertesi künü saat 9-da Bağçasaray rayonınıñ İçki işler bölügine memuriy protokol tizilmesi içün çağırdı. Olar bunı bugün yapqanlar», – dedi o.
Onıñ aytqanına köre, tizilgen memuriy protokol boyunca mahkeme cumaaqşamı künü, iyülniñ 6-da, olmalı, lâkin advokatlar dava malümatlarını bilmek içün onı başqa saatqa avuştırmağa rica ete.
İyünniñ 28-de Qırım faali Server Mustafayev Osman Belâlov «qanunsız mitingde» iştirak etkeni içün 30 künge apiske alına ya da 150 biñden 300 biñ rublege qadar (66 biñden 132 biñ grivnağa qadar – QA) para cezasını ala bile, dep bildirgen edi.
Martnıñ 7-de Kreml kontrol etken Qırım mahkemesi Bağçasarayda keçirilgen tintüvlerniñ şaatı Osman Belâlovnıñ şikâyet arizasını qanaatlendirmedi. Onı qanunsız kütleviy aktsiyada iştirak etmesinde qabaatlaylar.
Yanvar ayınıñ soñunda Bağçasaraydaki Rusiye mahkemesi Osman Belâlovğa 10 biñ ruble miqdarında para cezasını berdi.
Mayısnıñ 12-de Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede tintüvler keçirgen edi. Neticede 4 Bağçasaray sakini yaqalandı ve terrorizm ile qabaatlandı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov i Enver Mamutov. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmesinde şeklenip FSB hadimleri tarafından yaqalanğan ediler.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırım «ükümeti» «Genesis» şahsiy hastahanesiniñ mal-mülkini zorlap satın almaq qararını aldı, dep bildirdi Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov.
Böyle etip «ükümet» vatandaşlarğa bedava sağlıq saqlav hızmetlerini kösterecek ola.
«Adamlardan para alğan bütün devlet hastahaneleriniñ tibbiy donatmaları, şu cümleden tomograf ve laboratoriyalarnı zorlap satın almağa qarar alındı. Bizler eali içün areket etemiz, çünki donatmalar nasıl etip satın alınğanını añlaymız: memuriy basqı altında. Em de bücet paralarını tüşünemiz. Böyle etip bedava tibbiy hızmetler kösterilecek ve tedaviylev esnası bozulmaycaq», – dedi Aksönov.
Onıñ bildirgenine köre, al-azırda laboratoriya ve donatmalar hastahanelerniñ baş ekimlerine imayege berildi.


text:
Çavuşoğlu: "Qayber tışqı êşlär ministrları belän Qabulğa kitüne planlaştırabız"
Törkiyä tışqı êşlär ministrı Mäwlüt Çavuşoğlu aldıbızdağı barışta qayber tışqı êşlär ministrları belän bergä Äfğanstan başqalası Qabulğa barırğa planlaştıruların belderde
Çavuşoğlu İndoneziya tışqı êşlär ministrı Retno Marsudi belän ministrlıqta oyıştırğan urtaq matbuğat oçraşuında Äfğanstan mäs’äläsenä tuqtalıp uzdı.
Äfğanstandağı wazğiyätne yaqınnan küzätep baruların belderüçe Çavuşoğlu: "Aldıbızdağı barışta başqa qayber tışqı êşlär ministrları belän bergä Qabulğa barırğa planlaştırabız. Retno belän monı N’yu-Yorkta da söyläşk&a...
-
-
-
15.10.2021
-
15.10.2021
-


text:
2017 s. mayısnıñ 3-de Qırım müsülmanlarınıñ Diniy İdaresinde qadınlar içün “İslâm dini fıqhı noqta-i nazarından müsülmannıñ kendisini alıp baruv tarzı Tasnifi” mevzusındaki Seminar keçirilecek.
Bu mevzunı qadın-qızlarğa Qırım Müftisiniñ muavini, İslâm fıqhı magistri Ayder İsmailov añlatacaq.
Seminar devamında – er müsülman Allah, kendisi ve etraftakiler ögünde taşığan mesülieti aqqında tavsilâtlı şekilde tarif etilecek. Seminar mayısnıñ 3-nde saat 17:00-de Kurçatov soq., 4 (Kebir cami) adresi boyunca yerleşken Müftiyatnıñ üst qatındaki salonda ötkerilecek. Er angi yaşta olğan qadın ve qızlar davet etile.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi sentâbr 1-de talebe ve studentlerni, olarnıñ ana-baba ve ocalarını Bilgi künü ve oquv yılınıñ başlanması ile tebrikley.
«Yañı nesilge büyük ümütler bağlaymız, aqıllı ve ikmetli gençler – qırımtatar halqınıñ kelecegidir. Eminmiz, balalarımız Qırımnıñ vatanperverleri olıp, acayip vatanını yaraştıracaqlar. Kelecegiñizniñ bahtlı, parlaq olmasını tileymiz!», – dep aytıla Meclis matbuat hızmetiniñ hayırlav ilânında.
Belli olğanı kibi, Qırımnıñ mektep talebelerine yañı oquv yılınıñ birinci dersinde GTO («Emek ve imayege azırım») areketi aqqında tarif etecekler.
Bu sene Qırımda 18 641 bala birinci sınıfqa, aman-aman 11 biñ bala ise 11-inci sınıfqa baracaq.
GTO – «SSCB Emek ve imayege azırım» – SSCB tasil ve sport müessiselerinde beden terbiyesi programması, gençlerge vatanperver terbiyesini bergen devlet tarafından desteklengen yekâne sistemadır.


text:
Vadim Siruknıñ Qırımnıñ 1 sanlı cumhuriyet klinik psihiatrik hastahanesiniñ 15-inci bölüginde bulunğanını tasdıqladılar, dep bildirdi dekabr 1-de Facebookta ömür arqadaşı Anna Bogaçeva.
«Bugün oña mal yolladıq. Hadimler aşlar berile, amma ötmek az deyler. Azbarnı çetten kördik, «sınavdan keçkenler» anda kezeler, belki. Diger şaraitler aqqında bir de bir malümat yoq», – dep yazdı Bogaçeva.
Dekabr 1-de Qırım advokatı Emil Kürbedinov Qırım.Aqiqatqa Siruk psihiatrik hastahanede buluna bile, dep tahmin etken edi.
«Şimdilik özümiz tasdıqlap olamayıq, amma dörtüncisi psihiatrik hastahanede buluna bile. Al-azırda Qırımda degilmiz, amma qaytqan soñ oña barsaq tasdıqlap olurıq. 99%-ğa eminim, böyledir», – dep qoştı advokat.
Noyabr başında Qırım advokatı Edem Semedlâyev bildirdi ki, «Hizb ut-Tahrir» davasınıñ qabaatlanğanlarına mecburiy psihiatrik ekspertiza yapılması belgilendi.
«Hizb ut-Tahrir» davasınıñ Yaltalı iştirakçileri yarım yıldan ziyade apiste yata. Birinci dört kişi 2016 senesi fevral 11-de yaqalanğan edi. Olarnıñ arasında İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku da bar. Ondan ğayrı qurucılıqnen oğraşqan Aluşta sakini Müslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, ve Yaltalı çeçek satıcısı Vadim Siruk da yaqalanğan edi.
Uquq qorçalayıcılar apiske alınğan Yalta sakinlerini siyasiy mabus olaraq tanıy.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Keçken künü işğal etilgen Qırımda 15 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 10-u daa evel qayd etilgen hastalarda yapılğan qırğınlıq ile küreş tedbirleri vaqtında, 5-i tibbiy yardım içün muracaat etkende qayd etildi. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov bildirdi.
Onıñ malümatına köre, hastalar hastahanege alındı, alâqada olğan insanlar belli, profilaktika tedbirleri keçirile.
Qırımda, Rusiye akimiyetiniñ malümatına köre, 561 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 36-sı çetelden keldi, 89-ı qomşu Rusiyeden kelgen ve olarnen alâqada olğan insanlardır. 367 insan yahşı oldı. Qırımda vefat etken koronavirus hastalarınıñ sayısı 17-ge arttı. Aqyarda 187 kişi hasta oldı. 152 insan tüzeldi, 3 kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Frenkistan prezidenti François Hollande ve Almaniya kantsleri Angela Merkel cuma künü Ukraina şarqındaki vaziyetni muzakere etmek içün Moskvağa kelecekler.
Bunı Frenkistan prezidenti Parijdeki matbuat konferentsiyasında bildirdi.
Almaniya ükümetiniñ vekili qayd etti ki, soñki vaqıtta Ukraina şarqında vaziyet kerginleşkeninden sebep Frenkistan ve Almaniya zıddiyetni barışıq yollar ile al etmek içün elinden kelgenini yapmağa tırışalar.
Hollandeniñ aytqanına köre, Frenkistan ve Almaniya Ukraina topraq bütünligine esaslanğan yañı teklifni azırladılar.
Cumaaqşamı künü Frenkistan ve Almaniya liderleri Kiyevde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ile körüşmek kerekler. Fevral 5-te Amerika Qoşma Ştatlarınıñ devlet kâtibi John Kerry Kiyevde buluna.


text:
«OVD-İnfo» haver agentligi, festivalda göñülli olaraq çalışqan bir şahısnıñ sözlerine esaslanıp, Moskvadaki «Oktâbr» kinoteatrı, sebebini bildirmeyip, «Artdokfest» vesiqalı filmler festivali çerçivesinde kösterilecek olğan «Mustafa» filmni kösterüvden alıp taşladı, dep bildire.
Dekabrniñ 6-sında rusiyeli rejissör Askold Kurovnıñ Oleg Sentsov aqqında «Protsess» («Mahkeme davası») filminiñ kösterilüvi ile «Artdokfest» vesiqalı filmler festivaliniñ açılışı yapıldı.
«Mustafa» filmi seyircige Ukraina siyasetçisi ve cemiyet erbabınıñ ayatı, sovet akimiyeti zamanında qırımtatarlarnıñ Qırımğa qaytuvı oğrundaki küreşi, apis etilüvi ve açlığı aqqında ikâye ete. Film qırımtatar milliy lideriniñ harakterini añlata, Cemilevniñ ayatında zemaneviy dönemini ve Qırımnıñ işğaline qarşı küreşini köstere. Ayatınıñ ikâyesini qaramannıñ özü, tarihçılar, Cemilevniñ eñ yaqın etrafındakileri ve Sovet Birliginiñ dissidentleri aytıp berdiler. Rejissör em oyun kadrları – qırımtatar lideriniñ hatırlavlarından ayrı anlarnı, em de intervyu parçaları, vesiqalı hronikalarnı qullandı.
Filmniñ rejisörı – Ahmed Sarıhalil, baş rolni professional aktör Maksım Pasıçnik oynadı.
Filmniñ büdjetini Demokratiyağa qoltutuv Milliy Fondu tarafından berilgen 50 biñ dollar ile ayrı şahıslar tarafından ediye etilgen 150 biñ hrivna teşkil ettiler.


text:
Avgustnıñ 14-nde Qırım müsülmanlarınıñ birinci gruppa vekilleri Mekke ve Medineniñ muqaddes yerlerine yol aldılar. Hacılıq seferine episi olıp 64 adam çıqtı. Olarnı Qırım Müftiyatı hadimleri, soydaşları, yaqınları ozğardılar.
Qırım Müftisiniñ muavini Ayder İsmailov yolcularğa muvafaqiyetler tiledi.
“Allah dualarıñıznı qabul etsin, qaza-belâdan saqlasın. Seferni aman-esen keçirip, eviñizge ter-temiz, günâhsız qaytmaqnı tileyim. Menim sizge bir ricam bar:biri-biriñizge yardım etip, Vatan, millet ve dindaşlarımız içün dua etiñiz. Oğurlı yollar olsun”, – dedi Ayder İsmailov.
Yolcular Aqmescitten Krasnodarğa qadar avtobuslarnen baracaqlar, ondan soñ, Dubaige barıp çıqacaqlar. BAE kene de avtobuslarğa minip, başta bir Medinege, soñra Mekkege Hacılıq ibadetini yerine ketirmek içün ketecekler.
Qırım müsülmanlarınen beraber Qırım Müftiyatınıñ hadimleri bulunalar. Bu aynıñ soñuna qadar daa 4 gruppa Hacılıqqa yol alacaq.
Umumen alğanda, bu yıl Qırım Cumhuriyetinden 370 adam muqaddes yerlerni ziyaret etecek.
Hacılıq– Mekke ve Medinede Muhammed Peyğamberimizniñ (s.a.v) ayatınen bağlı aziz yerlerniñ ziyaretinen bağlı bir ibadettir. Müsülman olğan er kes ömürinde iç olmadı bir kere Hacılıqqa barmaq kerek.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Eger de Kiyevmuqavelede Qırımnıñ ukrain tarafına ait olğanı aqqında yazılmasında israr etse, Rusiye Qırımğa energetikniñ berilmesine muqaveleniñ imzalanuvına razı olmaz, ğaliba, dedi Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov.
«Şunı eminlik ile aytmaq mümkün ki, prezident böyle şartlar esasında muqaveleniñ imzalanuvına razı olmaz», – dedi o «İnterfaks»qa Qırımda keçirilgen sorğunıñ neticelerini izaatlap.
Ukraina akimiyetiniñ bu aqta resmiy izaatı şimdilik yoqtır.
Rusiyede yanvar bir künü sanki Qırım ve Aqyar sakinleri arasında keçirilgen sorav neticelerini aşkâr ettiler. Sorav yarımadağa ukrain elektrik energiyasınıñ berilmesi aqqında muqaveleniñ imzalanuvı ile bağlı edi. Amma işbu muqavelede yarımada ukrain toprağı olaraq tanılmaq kerektir. Berilgen malümatqa köre, 6,55% bu muqaveleniñ imzalanuvına qol tuttı, 92.6% qarşı çıqtı. Mında şunı da qayd ettiler ki, Qırım sakinleriniñ 94% «üç-dört ay energetik teminlevinde ufaq-tüfek problemlerge dayanmağa azır olğanını bildirdi».
Qırımda çarşenbe künü aqşam yarımadağa «Kahovka – Titan» yolağı vastası ile berilgen elektrik energiyasınıñ söndürilmesi aqqında bildirdiler. Elektrik teminlevsiz Krasnoperekopsk, Aqşeyh, Aqmeçit, Saq, Canköy rayonları, Saq ve Kezlev rayonları qaldı. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov faallerniñ buña alâqası bar olmağanını qayd ete.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene edi. Amma bu yeterli degil edi. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bağçasaray rayonınıñ sabıq reisi, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası İlmi Ümerovnı Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresine sorğuğa çağıralar. Bunı Ümerov Facebook saifesinde yazdı. Celpnamege binaen, Ümerov bazarertesi künü, mart 23-te yerli saatke köre saat 17:00 sorğuğa kelmek kerek.
«Tünevin aqşam sorğuğa şaat olaraq davet etildim (angi iş boyunca – qayd etilmegen)», – dep yazdı Ümerov.
Qırımda qırımtatar faalleri ve Meclis azalarınıñ tintüvleri, yaqalanmaları ve aps cezaları sıq-sıq keçirilmekte. Soñki vaqıtları Rusiye uquq qoruyıcıları «fevral 26 işi» boyunca mesülietke çekmege tırışalar. 2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Qırımtatar Milliy Meclis ve «Rus birligi» («Russkoye yedinstvo») tarafdarları ile kütleviy miting keçti.
Bundan evel Rusiye Taqiqat komiteti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznı yanvar 29 künü «kütleviy nizamsızlıqnı teşkil etüvde» şeklep, oña 2015 senesi fevral 19-na qadar, soñra mayıs 19-na qadar apis müddetini belgilediler.


text:
Rusiye nezaretindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi, “Veciye Kaşka davası”nıñ iştirakçilerinde biri - yanvar 7-sinde hastaganege qoyulğan Asan Çapuhnıñ kelmemesi icün,mahkeme oturışını yanvar 24-üne avuştırdı.
Bu aqta Qırım.Aqiqat muhbiri bildirmekte.
Bu dava biyunca başqa qabaatlanğanlar - Bekir Degermenci, Ruslan Trubaç ve Kazim Ametovnıñ - advokatları da, olarnıñ sıñırlayıcı tedbirlerini ev tevfiqine deñiştirmege muracaat etti.
“Oturış endi ekinci sefen başqa künge keçirile. Asan Çapuh kerçekten hasta adam ve bizim müşterilerimiz de bu alğa qalmasın dep, sıñırlayıcı tedbirlerni ev tevfiqine deñiştirmege muracaat etem”, - dedi mahkemede advokat Edem Semedlâyev.
Mahkeme binası yanında “Veciye Kaşka davası”nıñ iştirakçilerine qol tutmaq içün 30-ğa yaqın faal toplandı.
Yanvarniñ 7-ne keçer gecesi qırımtatar faali Aqmescit hastahanelerinden birine yatqızıldı. Advokatı Ayder Azamatov, hastanı №6 Aqmescit şeer hastahanesinde ziyaret etkeninden soñ, qırımtatar faaliniñ alı bir qarar dep haber etti.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
İşbu dava iştirakçileriniñ sağlıq problemleri bar. Degermenci – astma hastasıdır, Çapuh SİZOda mikroinsult keçirdi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Rusiye qırımtatarlar taqipge oğrağan Qırımda diniy azınlıqlarğa zulum etmek içün ekstremizmge qarşı küreş aqqındaki qanunlarınen faydalana. Bu aqta dünya diniy serbestlikke riyayet etüvnen bağlı ABD Devlet departamentiniñ er yıllıq maruzasında söz yürsetile.
Maruzanıñ muellifleri, yarımadada Rusiye ükümeti qırımtatarlarnıñ diniy serbestliklerini bozayatqanı qayd etip, «Memorial» uquimaye cemiyetiniñ yıllıq esabatına qırımtatarlar da kirgen siyasiy mabüsler cedvelini misal etip köstere.
Maruzada, diniy serbestlikten dolayı soñki yıllar devamında siyasiy mabüsler sayısı artqanı, lâkin siyasiy mabüslerniñ iç biri «zorbalıq işletmegeni, zorbalıqqa çağırmağan ya da zorbalıq planlaştırğan areketler yapmağanı» qayd etile.
«Cedvelge kirgenlerniñ ekseriyeti – musulmanlar ve çoqusı «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etüvde qabaatlana», – denilmekte ABD Devlet departamentiniñ dünyadaki diniy serbestlikke riyayet etüvnen bağlı maruzasında.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin, koronavirus infektsiyanıñ tarqalmasınen küreşmek içün Rusiye devlet şurasınıñ iş gruppasınıñ teşkil etilmesi aqqında buyruqnı imzaladı. Onı Moskova reberi Sergey Sobânin baş etecek, haber ete "Nastioyaşçeye vremâ".
İş gruppasına baş nazirniñ müavinleri, nazirler ve müessise ve nazirliklerniñ hadimleri kirdi.
Soñki malümatqa köre, umumen memlekette 64 COVID-19 adisesi qayd etildi: olardan 60-ı - rusiyeliler, bir italyan ve eki Qıtay vatandaşı.
Daa evel haber etilgeni kibi, Rusiye Belarus ile sıñrında adamlarnıñ keçişinu qapatacaq ola.
Yer sıñırlarından keçişten ğayrı, Rusiye martnıñ 16-sından başlap Avropa Birligi memleketlerine, İşveçre ve Norvegiyağa uçuşlarnı toqtattı. Ava şirketleri yalıñız Şeremetyevo ava limanından ve yalıñı AB memleketleriniñ paytahtlarına uça bile.
Daa evel haber etilgeni kibi, Rusiyede üç yañı COVID-19 koronavirus adisesi qayd etildi. Operativ ştatınıñ malümatına köre, koronavirus Belgorod, Kaliningrad ve Moskova vilâyetleriniñ sakinlerinde tapıldı.
Martnıñ 12-sinde Dünya sağlıq teşkilâtı koronavirus pandemiyasını ilân etti.
Yañı çeşit koronavirus yuqunçı 2019 senesi dekabr ayında Qıtayda tarqalıp başladı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Mayıs 31-de Ukraina Yuqarı Radasınıñ toplaşuvında Ukraina halq deputatı Nadejda Savçenko («Batkivtşina» fraktsiyası) sözde buluna. Bu Savçenkonıñ Ukraina parlamentinde ilk iş künüdir.
Rusiyede 22 yılğa apiske qapatılğan Nadejda Savçenko keçken afta Kiyevge qayttı. Mayıs 25-te Rusiye prezidenti Vladimir Putin Savçenkonı afu etüv boyunca emirni imzaladı. Bunı öldürilgen mühbirlerniñ «soy-soplarınıñ muracaatına esaslanıp» yaptı. Savçenko bu mühbirlerniñ öldürilmesine bağlı olğanında qabaatlanğan edi.
Aynı vaqıtta Rusiyege Ukrainadan eki rusiyeli vatandaş Aleksandr Aleksandrov ve Yevgeniy Yerofeyev qayttılar, olar keçken sene Ukraina şarqında dava territoriyasında yaqalandı ve basqıncı arbiy faaliyet alıp barğanları, insan ölümine ketirgen terroristik eylemini yapqanlarında qabaatlandı. Ukraina prezidenti Petro Poroşenko olarnı afu etüv emrini mayıs 24-te imzaladı.
Rusiye apishanesinde bulunıp, Savçenko qabaatlarnı red ete edi ve bir qaç kere açlıq, bu cümleden quru açlıqnı ilân etken, böyle etip azatlıqnı talap ete edi.


text:
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Keriçniñ sabıq yolbaşçısı Oleg Osadçiyniñ apis cezasını bir ayğa arttırdı, o, mayıs 17-ge qadar SİZOda qalacaq. Bunı cuma künü, aprel 17-de, Rusiye Taqiqat Komitetiniñ Qırım baş taqiqat idaresi reberiniñ yüksek yardımcısı Yevgeniya Belikova bildirdi, – dep haber ete Qırım ükümetiniñ «rurorı» Krıminform saytı.
«Taqiqatçı Osadçiyniñ apis müddetini arttırmağa muracaat etti ve mahkeme bu muracaatnı qabul etti», – dedi Belikova.
Malüm olğanı kibi, fevral 17-de taqiqat komiteti Osadçiyge qarşı Rusiye Ceza Kodeksiniñ 286-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca cinaiy iş (Rusiye Federatsiyasınıñ ya da Rusiye Federatsiyasınıñ subyektinde devlet yerini alğan memur tarafından vazifeden tış yapılğan areketler) açtı.
Cinayet Keriçniñ merkezinde Oktâbrniñ 50 yıllığı stadionınıñ yanında topraq damartısı sıñırlarınıñ qanunsız deñiştirilmesi ile bağlı.
Keriç mahkemesi Keriç şeeriniñ sabıq yolbaşçısı Oleg Osadçiyni cumaaqşamı künü, fevral 19-da, eki ayğa qadar apiske aldı.
Fevral 27-de taqiqat komiteti Osadçiyni vazifeden tış areketlerniñ yapılmasında qabaatladı.


text:
Fevralniñ 2, cuma künü, daa evel hırsızlap qıynağanları aqqında haber etken Renat Paralamovnıñ aqrabalarını, «sorav» keçirmek içün rusiyeli politsiya bölügine çağırğanlar.
Qırım.Aqiqatqa Paralamovnıñ advokatı Emil Kurbedinov ikâye etkenine köre, rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri «onı memuriy cevapkârlıqqa çekmege istey ekenler».
«Maña aqrabaları telefen açtı. Olardan Renat Paralamovnıñ ne yerde olğanını soraycaq ola ekenler. Onı memuriy cevapkârlıqqa çekmege istey ekenler emiş. Olarnı üyle maalinde sorğulaycaq ola ekenler (fevralniñ 2-nde- QA)», – dedi Kurbedinov.
Onıñ szölerine köre, aqrabaları Rusiye politsiyasına, Paralamovnı qıynağan şahıslarnıñ tapılmasınen bağlı ariza yazğan ekenler.
Advokat o vaqıtqace «Paralamovnıñ ne yerde olğanını kimse aytmaycağını» qayd etti.
Sentâbrniñ 13-de saba Qırımnıñ Seitler qasabasında yaşağan qırımlı Renat Paralamovnıñ evinde küç idaresiniñ hadimleri «tedqiqat ve taqiqat areketleri» dep adlandırğan tintüv ötkergen edi. Advokatnıñ tahminlerine köre, «teşkerüv» Paralamovnıñ diniy saadaki faalliyetinen bağlıdır. Şaatlarnıñ aytqanlarına köre, maska kiygen ve urbasından kim ekenligi belgisiz olğan şahıslar Parlamovnı belli olmağan tarafqa alıp ketken. Keççe belli olğanı kibi, olar onıñ kitap ve notebookını çekip alğanlar.
Paralamov sentâbrniñ 14-de kündüz soy-soplarınen bağlandı. O, Aqmescit avtovokzalından tapıldı. Paralamov «kim olğanı belli olmağan insanlar oña azap çektirgenini, başına çuval kiydirgenini, elektrik aqım qullanılğanını» tarif ete.
Sentâbrniñ 15-de Paralamovnıñ soy-soplarınen beraber Qırımdaki Rusiye FSB idaresiniñ binası yanında bulunğan advokat Emil Kurbedinovnıñ aytqanına köre, olar FSB binasına kirgenlerden biri Renat Paralamovnıñ qaçırılmasında iştirak etken birisi olğanını tanığanlar.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, 2014 senesi Rusiyeniñ Qırımğa arbiy istilâ yapacağını tüşünmegen edi, dep qayd etti.
Rusiyeniñ Qırımğa arbiy yolnen kirecegi «aqlıma bile kelmegen edi». Bu aqta o, fevralniñ 26-nda Qırım.Aqiqat Radiosında «Rusiye Qırımda. Tirenüvniñ 6 yılı» marafonında ayttı.
«Doğrusını aytqanda, Rusiyeniñ Qırımğa ordusınen kirecegi aqlımnıñ ucuna bile kelmedi. Kirişip, faal sürette belli şartlar qoyacağından şübhem bile yoq edi. Buña yol bermeycek edik», – dedi Çubarov.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ içtimaiy ağlarda yazğanına köre, o zamannıñ adise-vaqiaları «yarımadanıñ taqdirini belgilegen külminatsion kün» oldı.
Qırım.Aqiqat Radiosında «Rusiye Qırımda. Tirenüvniñ 6 yılı» marafonı başlandı. O, 14:00-ğa qadar (Qırım diñleyicileri içün 15:00-ğa qadar) devam etecek. Marafon Ukrainada fevralniñ 26-nda qayd etilgen Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv kününe bağışlana.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqmescitte “Eñ eyi metodik qullanma” yarışında ğalip çıqqan din ocalarını taqdirlediler.
Yarış, yanvar ayında Qırım müsülmanları Diniy İdaresiniñ “Faydalı ilim” mektebi ocaları arasında ilân etilgen edi. Müftiyat hadimleri ve ocalardan ibaret olğan jüri azalarına din mevzusınen bağlı çeşit işler taqdim etildi. Bularnıñ arasında elifbe, oyun qullanmaları, kitap ve bulmaçalar kibi qullanmalar bar edi.
Ocalarnıñ işleri dört çeşitke bölündi: körgezme vastaları, bulmaça ve rebuslar, arap tili ve tecvid boyunca qullanmalar. Tedbirni “Faydalı ilim”niñ alâ oquğan talebesi Qurandan sure oqup, açtı.Soñra, ocalarnı Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev hayırladı. Ocalarğa muvafaqiyetler tilep, balalar ile alıp barılğan işke daima destekçi olacağını bildirdi.
Tedbir devamında din ocaları balalarnıñ kiçik yaştan oqumaları ne qadar müim olğanını añlattılar, diniy ders boyunca master-klass ötkerdiler ve mektepten evel balalarnıñ terbiyesi kursları aqqında film kösterdiler
Ğaliplerni bir qaç kategoriya boyunca mukâfatlandırılar. Böyle etip, Zinura Mustafayeva eñ kreativ iş içün taqdirlendi, Elmaz Çahmarova er taraflama funktsional işini azırlap, ğalebe qazandı. “Büllür” cemaat Birleşmesi ve Haci İhsan adına Qalay medresesi öz ğaliplerini belgilediler. Bahşışlarnı Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev ve muavini Ayder İsmailov taqdim ettiler.
Tedbir musafirleri ögünde “Faydalı ilim” mektebiniñ talebeleri çıqışta bulundılar. Olar, Qurandan surelerni oqup, bilgilerini numayış ettiler. Merasim duanen yekünlendi. “Faydalı ilim” leyihasınıñ reberi Zeyneb Bairovanıñ bildirgenine köre, bütün qullanmalar oquv programmasına kirsetilecek.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Azat Avropa Radiosı – Radio Svoboda Azerbaycan paytahtı bürosını qapatmaq qarar aldı. Bıltır dekabr ayında ecnebiy teşkilâtlarğa qarşı kampaniya vaqtında memleket akimiyeti onı mecburen qapatqan edi.
Bu aqta mayıs 22 künü radio baş muarriri Nenad Peiç aytqanı kibi, Azerbaycan akimiyeti qanunsız ve sebepsiz areket etken edi.
Amma Radio Svoboda em öz, em hadimleriniñ aqlarını qurtarmaq içün areket etmek niyetindedir.
Azerbaycan uquq qoruyıcıları Radio Svoboda bürosına qarşı areket etkende Bakuda tintüvler keçirile edi, vesiqlar ve donatuv iç bir sebepsiz tutılıp alına, adliyecilerniñ hızmetlerini qullanmağa imkân bermey ediler, mahkeme salonında büro yuridik keñeşçisini quva, hadimlerniñ soylarını qorquza ediler. Bazılarına çetelge çıqmağa yasaq ettiler.
Amma Radio Svobodanıñ Azerbaycan bürosı, Radio Azadlıg, Azerbaycanda malümatnı toplamağa ve onı tarqatmağa devam ete.


text:
New Yorkta olıp keçken Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ tamır halqlar meselelerinden forumında qırımtatarlarnıñ yaşayışı, aq-uquqlarınıñ qorunmasına dair malümat berildi. Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar tedbirde iştirak etken ruslarnıñ qozğanını qayd etti.
Onıñ aytqanına köre, tedbirniñ maqsadı halqara toplulıqnıñ qırımtatarlar, olarnıñ medeniyetleri, tarihı ve zemaneviy tarihı aqqında bilgilerni arttırmaqtır.
«Rusiye dünyada seyaat etip, «rus» Qırımında bütün halqlar «amanlıq ve baht» içinde yaşağanını masal añlatqan jurnalist ve diplomatlar, em de «mustaqil ekspertlerni» qullana. Bir qısmı añlata, ekincisi «Qırımbizimni» köstere. Forumdaki vazifemiz – Qırımda olğan kerçeklerni añlatmaq ve farqlı memleketlerden kelgen yüzden ziyade vekillerni qırımtatarlarğa qarşı «yahşı munasebet» olğanına inandırmaq. Elbet de, bizim faalimiz ve bulunğanımız olarnı (ruslarnı) qozdırdı», – dep ayttı Ceppar.
O, tedbir çerçivesinde qırımtatarlar özüni añlatqan «Biz – qırımtatarlarmız» 6 daqqalıq levhasınıñ taqdim etilgenini bildirdi. Rusiye akimiyeti qırımtatarlar ve Ukrainağa qoltutqan insanlarğa daa ziyade basqı yapa.
Daima keçirilgen Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ tamır halqlar meseleleri boyunca forumınıñ 15-inci sessiyası mayıs 20-de yekünlenmekte.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Ukraina ve halqara uquq qorçalayıcılar, Qırımda insan aqlarına riayet etilmesi vaziyeti fenalaşmağa başlağanı aqqında bir qaç kere bildirdiler. Rusiye akimiyeti tarafından ayrı bir basqı qırımtatarlarğa ve Ukrainağa qoltutqan insanlarğa yapıla.
Rusiyege boysunğan Qırım akimiyetiniñ bildirgenine köre, uquq qorçalayıcılarnıñ insan aqları bozulması aqqında beyanatları ziyade qabartıla.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye quvetçileri Canköyde Dilâver İbragimovnıñ evinde tintüvni kecirdi, ondan soñ onı bilinmegen yerge alıp kettiler. Bunı advokat Emil Kurtbedinovğa tutulğan adamnıñ soyları haber etti, bildire "Qırım birdemligi".
"Bugün Canköyde tintüvden soñ 3.02.1994 senesi doğma İbraimov Dilâver Tairoviç tutuldı. Tuvğanlarınıñ aytqanına köre, Dilâver evde bir özü edi. Tintüvden soñ qadını evge kirip olamay, çünki Dilâverden ğayrı kimseniñ anahtarı yoq edi. Mennen tuvğanları bağlandı. Şimdi olar acele hattına telefon etip, adamnıñ hırsızlavı aqqında arizanı qaldıracaqlar. Onı tapıp olamaylar. İİN ve FSB-ge barıp keldiler. O qayda olğanını kimse aytmay", - dedi Kurtbedinov.
Faallerniñ malımatına köre, evde tintüv yapılğanı aqqında qomşular bildirdi.
Rusiye küç organları vaziyetni şimdilik tefsir etmedi.


text:
Rusiye Belarus ile sıñrında adamlarnıñ keçişinu qapatacaq, bunı martnıñ 16-sında Rusiye baş naziri Mihail Mişustin haber etti. Oña TASS agentligi atıf ete, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Beyanatta, bu yasaq qaysı künden başlaycağı bildirilmey.
"Biz Belarus ile sıñırnıñ qapatılması aqqında da qarar aldıq, bir sıra qoşma tebdirlerni azırladıq. İleride de memleketimizniñ bu yañı telükeden qorçalaması içün bütün kerekli şeylerni yapacaqmı", - dedi Mişustin.
Belarus, Rusiyeniñ 16 qomşu memleketinden 12-nci qapalı memleket oldı. Şimdilik Finlândiya ve Azerbaycan açıqlar.
Yer sıñırlarından keçişten ğayrı, Rusiye martnıñ 16-sından başlap Avropa Birligi memleketlerine, İşveçre ve Norvegiyağa uçuşlarnı toqtattı. Ava şirketleri yalıñız Şeremetyevo ava limanından ve yalıñı AB memleketleriniñ paytahtlarına uça bile.
Daa evel haber etilgeni kibi, Rusiyede üç yañı COVID-19 koronavirus adisesi qayd etildi. Operativ ştatınıñ malümatına köre, koronavirus Belgorod, Kaliningrad ve Moskova vilâyetleriniñ sakinlerinde tapıldı.
Martnıñ 12-sinde Dünya sağlıq teşkilâtı koronavirus pandemiyasını ilân etti.
Yañı çeşit koronavirus yuqunçı 2019 senesi dekabr ayında Qıtayda tarqalıp başladı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Himiya ilimlerindeki keşfiyatları içün Frenkistanlı Jean-Pierre Sauvage, İskoçiyalı J. Fraser Stoddart ve Hollandalı Bernard Feringa bu sene Nobel mukâfatına nail oldılar. Bunı Reuters haber ete.
İlânğa köre, mukâfat «molekülâr maşınalarnıñ» proekt ve sintez etilmesi içün berildi.
Alimler «qoşma energiya ile vazifelerni eda ete bilecek, areketleri kontrol etilgen molekulalarnı işlettiler».
Para köleminde mukâfatnıñ miqdarı 931 biñ dollarnı teşkil ete.
Fizika saasında Nobel mukâfatını 2016 senesi «maddelerniñ hucur allarını» keşif etkenleri içün David Thouless, Duncan Haldane ve Michael Kosterlitz qazandılar.
Alimler maddelerniñ faza keçitlerini riyaziyat ile tasvirlep olğanları içün mukâfatlanğanlar. Olarnıñ keşfiyatı sayesinde eki ölçevli malzemelerniñ süperkeçirüvi, şüperaqışqanlığı ve mıqnatisligini daa yahşı tasvir etmege mumkün oldı.


text:
Ukraina telükesizlik hızmeti Kreml nezaretindeki Qırım akimiyetiniñ daveti ile yarımadanı ziyaret etken dört Sırbistanlı ve bir Çehiyalı siyasetçige 5 yılğa devletke kirişini yasaq etti. Bunı mart 20 künü Ukraina telükesizlik hızmetiniñ matbuat kâtibi Yelena Gitlânska haber etti.
Gitlânskanıñ Facebookta yerleştirgen bildirüvinde: «Ukraina telükesizlik hızmeti, Avropa ve başqa memleketlerden işğalci akimiyetniñ davetinen «sahte referendumnıñ» üçünci yıllığında Qırımnı ziyaret etken siyasetçiler aqqında malümatını teşkerdi. Qırım MC toprağında dört Sırbıstan vatandaşı ve bir Çehiya vatandaşı ruhsetsiz bulunğanları ortağa çıqtı. UTH olarğa Ukrainağa kirişini beş yıl müddetinen yasaq etti», – dep aytıla.
«Delegatsiyada Ukraina vatandaşları bar olğanı aqqında malümat şimdige qadar tasdiqlanmadı», dep qoştı Ukraina telükesizlik hızmetiniñ matbuat kâtibi.
Bundan evel rusiyeli haber vastaları çetelden ve Ukrainadan siyasetçiler eyyeti Qırımnı ziyaret etkenleri aqqında haber etken edi.
Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa Şurasınıñ kâtibi Aleksandr Tusçinov çetel ve ukrain siyasetçiler taqımınıñ azalarına qarşı sanktsiyalar kitsetilmek kerek olğanını bildirdi, Ukraina telükesizlik hızmetini Avropa ve diger memleketlerden kelgen siyasetçiler, em de «ukraina vatandaşları» tarafından Qırımnı qanunsız şekilde ziyaret etkenleri aqqında malümatnı teşkermege ve soyadlarını bermege çağırdı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi bundan evel, çetel eyyetleriniñ Qırımğa yapqan ziyaretleri resmiy sayılmağanını beyan etken edi. Ukrain nazirligi iyül 25-de muracaatını aydınlatıp, çetel vatandaşları ve vatandaşlığı olmağan insanlarnı Qırımnı qanunsız usulnen ziyaret etmekten vazgeçmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukrainada COVID-19-ğa qarşı küreşniñ esas devri aprelniñ 20-lerinde olacağı beklenile, haber etti Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, bildire Azatlıq Radiosı.
"Ukrainada hastalarnıñ statistikasını talil etkende, soñki künlerde belli bir stabillesme olğanıı qayd etmek mümkün. Keskin bir artuv, özüni daimiy izolâtsiyada tutqan vatandaşlarınıñ şuurları sayesinde olmadı. Ve bunı devam etmek kerek. Aydın şekilde añlamalımız: raat olmaq ertedir, raat olmaq havflıdır. Eger İtaliya ve İspaniyada epidemiyanıñ zirvesi keçken olsa, bizde ise esas devir daa ögümizdedir. Bu, aprelniñ 20-leridir. Onıñ içün Pasha bayramında er ukrainniñ evde olması ğayet müimdir", - dedi Zelenskıy öz video hitabında.
Aprelniñ 14-nde saba Ukrainada (ilhaq etilgen topraqlarsız) 3372 koronavirus hastalığı adisesi qayd etildi. 98 adam öldi, 119 - tedaviylendi.
Aprelniñ 14-nde saba koronavirus hastalığı sebebinden 606 insan ekimlerniñ közetüvi altında buluna.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukrainliler dünyanıñ bir çoq köşesinde Mustaqillik Kününi farqlı-farqlı aktsiyalarnen qayd ettiler. Bunı ukrain diasporasınıñ VIDIA media-portalı bildire, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Böylece, Parijde ukrainliler Yelisey alanlarında büyük bir trizubnı yaptılar. Pragada ukrainliler meşur Karlov köpürinden Vltava özenini keçip, balaban bir bayraqnı alıp kettiler.
Varşavada ukrainliler tantanalı yürüş keçirdiler, Kölnde köpürni mavı ve sarı tüslernen boyaladılar, bundan ğayrı, Milan, Roma, Vilnüs, Detroyt ve Şanhayda bayramnı qayd ettiler.
Moskvadaki Kremlniñ yanında aktsiya çoqqa sürmedi. Politsiya hadimleri köpürde on metrlik bayraqnı asmağa bermedi ve beş faalni yaqaladılar.


text:
Ukrainalı uquq qoruyıcılarılar işğal etilgen Qırımda «söz serbestligini boğğanlarnıñ» adlarını aşkâr etti. Bu sırada Rusiyeli ve Qırımlı memurlar, silâlı hızmetler, uquq qoruyıcı ve mahkeme organlarınıñ vekilleri, Qırımdaki «samooborona» azaları, matbuat mekrezleriniñ reberleri. Mart 3 künü matbuat konferentsiyası devamında İnsan aqları malümat merkeziniñ idare yolbaşçısı Tatyana Peçonçik yarımadada jurnalistlerniñ taqip etilmesine alâqası olğanlarnıñ cedvelini taqdim etti.
«Al-azırda Qırımda «söz serbestligini boğğanlar» dep adlandırğanımız 60 ziyade insan cedvelimizge kirdi. Bu 60 adandan 10 kişi bu sistemanı teşkil etkenler, digerleri – icra etkenler», – dep qayd etti Tatyana Peçonçik.
Teşkilâtçılar cedvelinde bular kirdi: Kreml nezaretindeki Qırım başı Sergey Aksönov, rusiyeli İİN Qırımdaki yolbaşçısı Sergey Abisov, Rusiue nezaret komitetiniñ yolbaşçısı Aleksandr Jarov, Kreml nezaretindeki Qırım parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinov, Qırımdaki taqiqat komitetiniñ reberi Mihail Nazarov, Qırımda FSB yolbaşçısı Viktor Palagin, Rusiye devlet dumasınıñ deputatı ve sabıq Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya, Qırım malümat naziri Dmitriy Polonskiy, Qırımda «samooborona» ştabınıñ yolbaşçısı olğan Sergey Turçanenko, Rusiye Devlet Dumasınıñ deputatı ve Rusiye nezaretindeki Qırım akimiyetiniñ sabıq baş nazir muavini Mihail Şeremet.
Cedvelini izaatlap Peçonçik: «Yamanlıq adsız qalmamalı. Cinayetçiler mıtlaq yapqan areketleri içün cezasını çekmeli», – dedi.
Adlar cedvelini tizmek içün uquq qorçalayıcılar Ukraina Haber siyaseti nazirliginen beraber yarım yıldan ziyade çaıştılar.
Soñki üç yıl devamında ukrainalı uquq qorçalayıcılar zapt etilgen Qırımda 461 kere söz ve fikir serbestliginiñ bozuluvını qayd ettiler.


text:
"Krımenergo" oktâbr ayında plan boyunca olacaq yarıq söndürmeleri aqqında ihtar ete. Bunı müessiseniñ matbuat hızmeti haber etmekte.
Söndürmelerniñ cedvelini "Krımenergo" saytında tapmaq mümkün.
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ üçünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.


text:
Cuma künü, oktâbr 28-de, saat 9.30'da Kyivdeki Ukrain buhran media merkezinde Kreml mabuslarınıñ soy-sopları, Ukraina halq deputatları, uquq qorçalayıcı ve faallerniñ iştiraki ile matbuat konferentsiyası keçirilecektir.
Brifing Rusiyede ve işğal altındaki Qırımda tutılğan esirlerniñ azat etilmesi muzakerelerine bağışlanacaqtır.
İştirakçiler esirlerni azat ettirmek içün atılğan adımlardan mabuslarnıñ soy-sopları ve advokatlarını haberdar etecek şahıs ya da teşkilâtnı belgilemek ricası ile muracaatnı aydınlatacaq olalar.
Brifingde halq deputatları Svetlana Zalişçuk, İrina Suslovaya, İgor Lutsenkodan ğayrı, Oleg Sentsovnıñ qız qardaşı Natalya Kaplan, Stanislav Klıhnıñ anası – Tamara İvanovna Klıh, Valentin Vıgovskiyniñ babası – Petr Vıgovskiy iştirak etecekler.


text:
A. ÖZAYDIN. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Türkiye Diyanet Vakfı, 1993
ÖZAYDIN, A. 1993. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi , pp.359-360.
ÖZAYDIN, A., (1993). Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi.
ÖZAYDIN, Abdulkerim. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı, 1993
ÖZAYDIN, Abdulkerim. "Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi." Türkiye Diyanet Vakfı, 1993.
ÖZAYDIN, A. 1993. "Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi." , Türkiye Diyanet Vakfı, pp.359-360.
@encyclopedia{encyclopedia, author={Abdulkerim ÖZAYDIN}, title={Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi}, publisher={Türkiye Diyanet Vakfı}, pages={359-360} }


text:
Qarasuvbazarda iyünniñ 21-nde qırımlı cemaatçılarnıñ yarımadanıñ medeniy-tarihiy mirasını saqlap qaluv meselesinen bağlı «Keteyatqan Qırım» konferentsiyası olıp keçti, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Konferentsiya çerçivesinde iştirakçileri Qarasuvbazar tarihiy-ülkeşınaslıq müzeyiniñ reberligine qırımtatar ressamı Ramiz Netovkinniñ ev-müzeyini açmağa teklif etti.
«Bestekâr Spendiarovğa ait evniñ sökülüvi Qarasuvbazarda Ramiz Netovkinniñ evi içün qasevetlenmege mecbur etti. Ramizniñ vefat etkeninden sekiz yıl keçti. Dost, zenaatdaş ve tuvğanları Qarasuvbazardaki boş evi unikal ressamnıñ ev-müzeyi olmaq kerek, dep tüşüne. Amma laflardan areketlerge keçmege vaqıt keldi. Konferentsiya vaqtında yerli ülkeşınaslıq müzeyine Netovkinniñ ev-müzeyini açmaq içün bütün meraqlanğan taraflar (tuvğanları, akimiyet) ile iş keçirilmesine dair muracaat qabul etildi», – dep ayttı konferentsiyada faal Eskender İlyasov.
Qarasuvbazar rayon tarihiy-ülkeşınaslıq müzeyiniñ müdiri Marklena Kelâmova cemaatçılarnıñ teşebbüsine qoltutıp, «teklifni yerine ketirmege tırışacaq», dedi.
Ramiz Netovkin 1960 senesi Taşkent vilâyetiniñ Almazar qasabasında dünyağa keldi. 1975 senesinden berli Qarasuvbazarda yaşadı. 1980 senesi Samokiş Aqmescit bediiy oquv yurtunı bitirdi. «Qarasuvbazarnıñ civarları» albomı içün Bekir Çoban-Zade mukâfatınıñ «Qarasuvbazarnıñ keçmişi, bugüni ve kelecegini aks ettirgen eñ eyi eser» kategoriyasınıñ laureatı oldı. 1983 senesinden başlap vilâyet, cumhuriyet ve çetel sergileriniñ faal iştirakçisi oldı.
Aqmescit, Bağçasaray, Kezlev, Aluşta, Moskva (Rusiye), Tartu (Estoniya), Varşava ve Lüblin (Poloniya), New York (ABD), Kastamonuda (Türkiye) şahsiy sergileri keçirildi.
Ressam 2011 senesi iyülniñ 16-nda vefat etti.


text:
Yaltanıñ Rusiye akimiyeti izin almağan satıcılarnı tapmaq içün reydler keçire. Memuriyet yolbaşçısı Yanina Pavlenko bildirgenine köre, iş adamlarına akt ve buyruqlar berile.
«Şeerde qanunsız teşkil olmağan ticaretni toqtatmaq içün «mahsus tedbirler» başlana! Al-azırda iş adamlarına akt ve buyruqlar berile. Yaltalılar añlar dep ümüt etem! Aynı vaqıtta yeri deñiştirile bilgen ticaret noqtalarını yerleştirüv shemasını tasdıqlav basamağı yekünlene», – dep yazdı Pavlenko Facebookta.
Onıñ qayd etkenine köre, reydler vaqtında akimiyet yeşil terekler kesilmesine, qanunsız qurucılıq yapılmasına yol bermey.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Yalta akimiyeti Ay-Petride satıcılarnen küreşmek içün nevbetçilerni tayin etti.


text:
Martnıñ 16-sı, cuma künü, Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi ekstremistik fikir darqatıluvında qabaatlanğan İsmail Ramazanovnıñ tevqifini aprelniñ 18-ne qadar uzattı. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa advokat Aleksey Ladin ikâye etip berdi.
«İsmail Ramazanovnıñ tevqifi aprelniñ 18-ne qadar uzatıldı», – dep tasdıqladı Ladin.
«Ramazanov işi» boyunca taqiqat devam ete. Qabaatlağan taraf, FSB ekspertizası Ramazanov ile Zello internet-radiosındaki duşmanlıq ve nefret doğurğan mesajlar arasında bir bağ tapmağa areket ete. Bugün iş materiallarına Zello vastasınen qonuşmaq içün internetke kirgen qullanıcığa berilgen IP-adresi ve telefon raqamı boyunca provayderden alınğan cevap ilâve etildi.
Yanvarniñ 23-nde Rusiye küç idaresi hadimleri Novıy Mirde sakini qırımtatarı İsmail Ramazanovnıñ evinde tintüvler ötkerip, onı ekstremiz teşviqatında qabaatlağan edi.
Daa soñra Rusiyeniñ Qırımdaki Taqiqat komitetinde, taqiqatçılar internet-radio vastasınen ekstremistik materiallarnıñ darqatılmasında qabaatlanğan Aqmescit rayonı sakinine qarşı cinaiy iş açılğanı aqqında bildirgen edi.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesiniñ qadısı İrina Kirillova Ramazanovnı fevralniñ 23-ne qadar 30 künge apiske yolladı.
Qırım işğalinden soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Advokat Lilâ Gemeciniñ bildirgenine köre, Aqmescit SİZOsında 10 künden berli Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Eskender Abdulganiyevge tibbiy yardım kösterilmey. O, SİZO reberliginden buña qulaq asmasını talap ete. «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ haber etkenine köre, advokat bunı işkence dep adlandırdı.
«10 künden berli onı (Abdulganiyevni) tiş ağrısı raatsızlay, SİZO şaraitlerinde yapqan teş işleri – tişni çıqarğanlar. Abdulganiyev ağrığa dayanmağa mecbur edi, sıcağı bar edi. Bu şaraitlerni işkence dep sayam, bu Rusiye ceza-protsessual kodeksine ve halqara normalarğa zıt kele. SİZO reberligi buña qulaq asmalı», – dedi advokat.
Daa evel haber etilgeni kibi, Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» imaye tarafı bergen eki muracaatnı red etti.
2019 senesi dekabr ayında Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüslerini 2020 senesi iyünniñ 13-ne qadar apiste qaldırdı.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı. Fevralniñ 15-nde Kreml kontrolindeki Kiyey rayon mahkemesi olarnı tevqif etti.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
«1944. Qırım. Sürgünlik» filmi İndistannıñ Manduray şeerindeki vesiqalı ve qısqa film festivalinde kösterilecek. Kino kösterilüvi bu yıl dekabrniñ 6-ndan 10-na qadar devam etecek. Bu aqta Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Facebookta bildirdi.
Daa evel bu film Türkiyedeki Antakya Film Festival kinofestivaliniñ halqara vesiqalı filmler bölüginde esas bahşışnı aldı.
Hatırlatamız, 2019 senesi baarde Kyivdeki «D12» galereyasında qırımtatar sürgünligi aqqında «1944» vesiqalı filmi taqdim etildi. Onıñ rejissörları Yunus Paşa ve Qırım.Aqiqat müellifi Fatima Osman olğanlar.
2020 senesi sentâbr ayında haber etilgenine köre, Qırımda Sadıq Acı Selimov vefat etti. Fevral ayında o, 90 yaşını tolduracaq edi. Sadıq Acı Selimov «1944. Sürgünlik» filminiñ qaramanı edi.


text:
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar UNESCO işleri Milliy komissiyasınıñ reisi vazifesine tayin etildi.
Ukraina Tış işler nazirliginiñ saytında berilgen malümatqa köre, Milliy komissiya işğal etilgen Qırımnıñ problemlerine, hususan UNESCO tarafından yarımadada vaziyetniñ monitoringini teşkil etüv meselesine halqara toplulıqnıñ diqqatını celp etmek içün bütün imkânlarnı qullanmağa devam etecek.
«Tasil, ilim, medeniyet, malümat ve bağ kibi UNESCO aletleri ve imkânlarını milliy menfaatlarda qullanuv memleketimizniñ icadiy ve intellektual imkânlarını umumdünya esnaslarına celp etmege yardım etecek», – dep aytıla müessise haberinde.
Berilgen malümatqa köre, qırımtatar örnegi UNESCO mirasınıñ ilk cedveline alındı.
Qırım işğalinden soñ Rusiye Qırımda medeniy ve tarihiy emiyeti olğan bütün obyektlerni öz yurisdiktsiyası altına aldı. Kyiv, olar Ukraina halqına ait olğanını israr etip, mezkür obyektlerni UNESCO imayesi altına almağa rica ete.
2019 senesi sentâbr ayında UNESCO baş müdiri Audrey Azoulaynıñ maruzası aydınlatılğan edi, anda yarımadada vaziyet kerginleşe, dep qayd etile.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti UNESCO maruzalarında berilgen malümatnen razı degil. Qırımnıñ Rusiye medeniyet naziri Arina Novoselskaya UNESCO vekillerini yarımadağa davet etip, medeniy ve tarihiy obyektlerniñ vaziyetine «tarafsız qıymet kesmege» teklif etken edi.
UNESCO Dünya mirası cedveline işğal altındaki Qırımnıñ «Tavrik Hersones» qoruğı kirmekte. Cedvelge kirsetilecek namzetler arasında Bağçasaraydaki Hanlar sarayı, Sudaqtaki Ceneviz qalesi, Qırım astrofizik observatoriyası, Manğup Qale, Eski Kermen ve Çufut Qale bar.


text:
Qırımda işğalden soñ tiklengen «yarı aydut totalitar rejimi bazı alâmetlerine köre sovetlerden beter oldı». Bunı qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev bu künleri Slovakiyanıñ paytahtı Bratislavada dünyada zıddiyet ve zorbalıq meselelerine bağışlanıp keçirilgen konferentsiya vaqtında ayttı.
«Qırımtatarlarnıñ küreşi uzun ve israrlı oldı, lâkin neticede muvafaqiyetli oldı. Yüzlernen insan apishane ve lagerlerden keçti, bazıları apishane divarlarında can berdi. Vatanğa qaytmaq içün küreşken bir çoq insan onı öyle de körip olamayıp, ğurbette defn etilgen edi», – dep qayd etti o.
Amma, Cemilevniñ aytqanına köre, qırımtatarlar başqasınıñ bir tamçı qanını tökmeyip, vatanlarına qayttı.
«Yarım asırlıq sürgünlikten soñ vatanına qaytqan halq, repressiyalarnıñ basqısı altında Qırımnı kene terk etmege ve esas Ukrainada yerleşmege mecbur qaldı», – dep yekünledi o.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresinde “Faydalı ilim” maarif leyhası çerçivesinde “Yañı maneviy-ahlâqiy usullarnıñ qullanıluvı ile Qırım musulmanlarınıñ maneviy degerlerini saqlav ve inkişaf ettirüv” mevzusında tögerek masa olıp keçti.
İslâm temelleri ocalarından ibaret olğan spikerler maruzalarınen çıqışta bulundılar. Hususan, mektepten aldın balalar içün ilâve tahsilniñ emiyeti, mektepten aldın tahsil müessiselerindeki balalarnı meraqlandırmaq içün qullanılğan usullar, musulman şahısnı şekillendirmek içün, müim ber aspekt olaraq, balalarnıñ mantıqiy tefekküriniñ inkişafı, inklüziv tahsil ve onıñ diniy ve dinden uzaq müitte qullanıluvınıñ praktikası, mektepten aldın balalar içün ingliz tiliniñ qullanıluvınen İslâm medeniyetiniñ aşlanuvı ve diger mevzular muzakere etildi.
Maruzalar qoşma körgezme malümatlarnen birlikte oquldı.
Tögerek masanıñ ekinci qısımında iştirakçiler “Eñ faydalı metodik çalışma” başlığı astında işlengen usuliyet qullanmalarınıñ taqdimini keçirdiler. Şu işler arasında Zenura Mustafayevanıñ, Emine Ümerova ile Ayşe Adilovanıñ, Leniye Emirova ile Leylâ Ümerovanıñ leyhaları ayrıca qayd etildi.
Böyle usuliyet çalışmaları ve qullanmalarnıñ taqdimi Qırım Müftiliginde er yıl Qırım MDİ ocalarınıñ pedagogik tecribesini populârlaştırmaq, ocalarnı inkişaf etmege teşviq etmek, icadiy ve professional derecelerini yükseltmek içün keçirile.
“Faydalı ilim” leyhasınıñ rehberi Zeyneb Bairovanıñ sözlerine köre, metodik qullanmalar mektepten evel balalarnen ilâve çalışuv çerçivesi boyunca qullanıla.
“Oqutuv-maarif merkezimizde altı yıldır mektepten aldın balalar içün “Yañı baar” leyhası çalışa. Mında balalar içün farqlı yönelişte inkişaf tögerekleri bar: drama tögeregi, ingliz tili, arap elifbesi, logoped ile hususiy meşğuliyetler ve saire. Mektepten aldın balalar içün ilâve tahsil ğayet müim. Bu olarğa tecribe qazandıra, dünyabaqışlarnı kenişlete, balalar aqranlarınen beraber oquşta güzel seviyeni köstereler”, – dedi Zeyneb Bairova.
Qırım Müftisiniñ muavini Esadullah Bairov ise, öz nevbetinde, qayd etti ki, Qırım müftiligi Qırımda qadınlar maarifine ve tahsilge yönelik teşebbüslerge qol tutmağa er daim azırdır.
QMDİ matbuat hızmeti


text:
2018 senesi noyabrniñ 25-inde Qırım yalısı yanında Rusiye tarafından zapt etilgen ukrain deñizcilerniñ “keyfi yahşı ve azat etilmelerini bekley”.
Bu aqta Facebookta Moskovada ukrain diplomatlarnıñ sözlerinden Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları boyunca vekâli Lüdmila Denisova yazdı.
Ombudsmen deñizcilerniñ tuvğanlarınen beraber aprelniñ 14-ünde mahkeme oturışlarında iştirak etmek içün Rusiyege keldi. Oturış aprelniñ 17-sinde Moskovanıñ Lefortovo mahkemesinde keçirilecek.
“Soylar, cenk eserlerine emek ve eşyanı yollamağa rica etti. Yarın satın alınğan şeyler Lefortova SİZOsına deñizcilerge yiberilecek”, - dep yazdı Denisova.
Noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
SAFİYE NEZETLİ AİLE TARİHİ YARIŞMASI:
SÜRGÜN HATIRALARI:
BİZNİ ÇALIŞTIRA EKENDE HALQIMIZNI SÜRDÜLER…
Mambet ABDÜLVAAP
Bismillâhi rahmanırahım
Men Mambet Abdulvaap oğlı 1924 senesi 23 oktyabrde*
Sudaq rayonı Şelen köyünde doğdım. Babam Abdulvaap edi. 1934 senesi iyün*
ayında vefat etti. Anam Ayşe edi. 1981 senesi 28 dekabrde*
Taşkent şeherinde instrumentalnıy zavodında*
vefat etti. Aq-töpe degen mezarlıqta anam Ayşe, bitam Hatice, qaynatam Mustafa ve qaynanam Hatice, dörtüsi bir Aq-töpe degen mezarlıqta yatalar. Hepisine Alla rahmet eylesin.
Babamıñ babasınıñ adı Mustafa edi. Közleri pek kök olğan, onıñ içün, oña Kökköz Mustafa dep lağap qoydılar. Anasınıñ adı Hatice edi. babamnıñ babası ve anası az yaşayıp erte öldiler. Anamnıñ anası Hatice, babasınıñ adı Ablâkim edi. Anamnıñ babası pek erte öldü. Anası 90 yaşına kelip vefat etti.
Men özüm Şelen köyünde östüm, dört sınıf köyde oqudım. Bizler babam ölgen soñ dört bala anamın boynunda qaldıq. Üçi oğlan, biri ise qız. Anama Alla rahmet eylesin, kolhozda*
çalışıp bizleri baqdı. Elbet o vaqıt yaşayış qarardan ziyade ağır edi. Ne de olsa bizleri açtan öldürmedi. Men köy mektebini bitirgen soñ Hapısqor köyünde Ş.K.M. mektebine barıp yedinci sınıfı Hapısqor köyünde bitirdim, ve Sudaqta orta mektebe barıp 8-nci sınıfta oqudım. Ağam ösüp büyügen soñ, 1940 senesi sentyabr*
ayında askerlige aldılar. Öylece ağam cenkte ğayıp oldı. Men ise 9-nci sınıfta oqumağa başladım. Vaziyet ağır olğanı içün, mecbur oldım, 9-nci sınıfı bırakmağa. Köyge qaytıp keldim. Gazetelerde ise FZO-lar açıldı dep yazdılar. Anam meni kolhoz reisine söyledi, oqumağa istegenimi. Ablâmit ağa (reisimiz) meni ve mennen beraber eki bala alıp Sudaqqa komissiyağa ketirdi. Komissiyadan üçümiz de keçtik. Meni ve Amet dostumnı (Allah rahmet eylesin) ekimizi Aqmescit şeherine FZO svyazka oqumağa ketirdiler.
Öylece Aqmescitte altı ay oqudıq. 1941 senesi 25 mayısta, imtihan berdik ve oquvnı bitirdik. Dostumnen ekimizi diger balalarnen beraber Lvov şeherine yolladılar.
Lvovda meni, dostum Amet’i eki başqa bala ile Gorkov şeherine yolladılar. Bizleri Gorkov şeherine ketirip, demiryol vokzalındaki* telegrafına yerleştirdiler. Bizler aparat “morze”*ge oqudıq. Bizler beş iyünde 1941 senesi işi başladıq. 22 iyünde cenk başladı. Bizleri kene de Aqmescitke qaytardılar.
Cenk olğanı içün, Aqmescitke kelgen soñ bizleri yani meni ve dostum Amet’ni senet (spravka)* berip köyge qaytardılar ve kerek olsa, biz sizleri çağırırmız dediler (öylece bu künge qadar çağıralar).
Bu oquğanımız bitti, keldi hayırsız nemse aydutları (yetişmegeydiler kelmege). Anam sekiz ay selsovet reisi olğanı içün başladılar qılınmağa. Köyden sovyet vaqıtında qaçıp ketken edepsizler, qaytıp kelip başladılar qılınmağa. Meni Kerç nemse lagerine* yolladılar. Küzde lagerden keldim, kene de Köktebel nemse lagerine yolladılar. Elbet dayanalmayıp qaçtım.
Köyge keldim aqşam sabasına meni ve birqaç adamnen beraber Sudaqqa ketirip qapadılar. Bizi beraber Sudaqta 8-nci sınıfta oquğan dostum qurtardı. Bu olğan hepisi 1943 senesi olıp keçti.
Çoqqa barmay Sovyetler keldi. Qurtuldıq desek te tutuldıq. 1944 senesi 24 aprelde* bizleri Sudaq rayonkomendantı* askerlige aldı. Sudaqtan Qarasubazar şeherine aydadılar. Qarasubazarda Qırımtatarları ayırdılar. Bizleri Qurmana aydap ketirdiler. Qurmandan 30 aprel gecesi mal taşığan vagonlara yüklediler. 1600 adam edik. Yüklegen soñ, qapuları qapattılar.
Penza şeherinde açıp, onda bizleri yuvundırıp aşattılar. Ondan Kuybışev (Samara) şeherine ketirip lagerge töktiler. Dört tarafında vışkalar* tikleyıp, ellerinde vintovka* bizleri qaravulladılar.
1944 senesi mayıs ayında ketirdiler. Bizleri brigada-brigada etip işletmege başladılar. Öylece gece kündüz işledik. İyün başlarında şu Orta Asiyağa ketken demir yolundan sıra sıra eşalonlar ayvan taşığan qapuları qapanıq vagonlardan bizim halqnıñ acınıqlı yaşları eşitip, yol yanında işlegen bizim halqlar taciplenip aqşam teşkerüvi olğanda, komendanttan sordılar. Komendant dedi ki, sizin halqı vremenno* Orta Asiyağa köçüreler dedi, herkez şaştı. Çoqqa barmay başladı çeşit türlü haberler kelmege. O oldı, bu oldı dep, men de başladım qıdırmağa anamları. Orta Asiyağa yüzlernen kâğıt yazsam da, hiç birinden qarşılıq alamadım. Qıdıra-qıdıra bir yıl degende Perm (Molotov) oblastı, Krasnovuşera şeherinden taptım. Başladıq mektüpleşmege. Öylece bir yıl keçti, bir kün anamdan mektüp aldım, balam, vaqıtın olsa yardım et dep yazdı. Bu mektubu aldım amma qaydan alam aqçayı, bizlerge aqça bermeyler, aşamaq içün, talon bereler. Kapusta yaprağından ve içine çürük qartop ya da içine kilka ya da vobla balıqçıqlarnı tökeler, mına sana rus yemegi.
1946 senesi Mayıs, İyün ayında Volga özeni üstünde küçük bir barajda matros* olıp başladım çalışmağa. Anamdan öyle mektup alğan soñ, ne yapmalı, bir eki kapik cıyıp özüme urba aldım ve yolğa hazırlandım.
Men işlegen kontorda balaban duvarda harita asılı edi. Bu haritada Volga ve Kama özeninde ne yerge pasajir parahodlarınen* barılğan, özen vokzalları belgilengen.
Şu haritağa baqsam Krasnobuşera şeherine bara eken. Öylece Kryaz lagerine kelip dostlarnen sağlıqlaşıp turdarmiyadan qaçtım. On kün degende Krasnovişera şeherine kelip çıqtım. Anamlarnen, bitamnen ve qardaşlarımnen körüştim. Özüniz bilesiz, ağlamaq ve çoq soraştıruvdan soñ anama dedim, ana men qaçıp keldim dedim. Anam ise ne olğanını bilmeyip pek qorqtı. Men dedim, anama, ana sen qorqma, yarın men özüm komendatqa barırım, dedim. Öyle de yaptım. Bardım komendatqa, kirdim. Komendatqa ayttım: Men trudarmiyadan kaçtım, dedim. Komendant taciplendi, men ise nasıl qaçtım ve nasıl keldim hepisini ayttım. Komendant meni militsiyağa alıp ketti. Militsiya mayorı qapamaq kerek dedi. Men yalvardım, men qırsızlıq yapmadım, yaman şey yapmadım, bir kimsege zarar yapmadım, dedim. Öylece NKVD polkovnigi meni qapamadı. Özüm barıp aytqanım içün qapamadılar.
O küni de işke kirip, lesnoy birja degen yerge ve qaytıp evimizge keldim. Anama, bitama söyledim, hepisini olğanını. Meni qapamadılar ana, dedim. Anam ise dayanalmayıp ağlap yiberdi ve ana men işke kirdim, dedim. O vaqıt anam pek quvandı, öylece başladım çalışmağa. O vaqıt 22 yaşımda edim. Çoqqa barmay öz köyümizniñ güzel qızlarından Ayşe degen qıznen tanış oldıq. 1948 senesi 20 Martta evlendik. 3 qızımız oldı. Refiqa, Şefiqa ve Cevire. Öylece qorantamnen güzel-güzel yaşadıq.
1958 senesi qorantamnen ve ana-babalarımıznen beraber Taşkent şeherine instrumentalnıy zavodı degen yerge kelip tüştiq ve ev qurıp içine kirdik. O zavodqa işke kirdim.
Stanoklarda* işledim. Sekiz yıl işledim şu zavodta. Zavodtan çıqıp vodokanal* degen yerge işke kirdim. Qadınım Ayşe de şu vodokanalda 21 yıl çalışıp pensiyağa* çıqtı. Men özüm 15 yıl işledim, slesar* olıp. Hepisi olıp Taşkentte 22 yıl yaşadıq.
1981 senesi bir sebep ile köçmege mecbur oldıq. Geniçesk şeherine köçmege. Öylece şimdi yaşayım şu şeherde, Gogol soqağında, 183-nci evde.
Qızlarım hepisi evli-barqlı, dört oğlan torun, üç qız torunum bar ve üç torundan torunum bar. Men qadınımnen beraber 1948 senesi 20 marttan şu küngeci beraber yaşadıq. Çoq şükürler olsın Allağa, yaşayışımız yaramay degil, güzel.
Sayğılı konkurs hadimleri men özümizniñ latin hariflerinen yazdım, meni bağışlanız. Men yaşayım Geniçesk şeherinde, teklif etseñiz sizlerge bararım. Böyle yazdı dep meni yaman alıp ayıp etmeniz. Menim yazğanlarımnı oqusañız pek quvanır edim. Çoq sağ oluñız derim. Sizlerge Alla sağlıq, selâmetlik, tınçlıq, muabetlik ve bol bereket nasıp etsin. Ne iş tutsañız her vaqıt muradınızğa nail oluñız.
LUGATÇE
Oktyabr ……… : Ekim
İyün …………… : Haziran
Dekabr ………. : Aralık
İnstrumentalnıy zavodı : Müzik aletleri yapımevi
Kolhoz ………. : Kolektif çiftlik
Sentyabr ……. : Eylül
Vokzal ……….. : Yolcu salonu
Aparat morze : Mors aygıtı, telgraf makinesi
Spravka ……… : Rapor
Lager …………. : Kamp, esir kampı
Aprel …………. : Nisan
Rayonkomendantı : Bölge komutanı
Vışka………….. : Kule, gözetleme kulesi
Vintovka…….. : Tüfek
Vremenno ….. : Geçici olarak
Matros ……….. : Bahriye eri
Pasajir parohod : Yolcu gemisi
Stanok ……….. : Tezgah, torna
Vodokanal ….. : Su pompalama merkezi
Pensiya ……… : Emekli olmak
Slesar ………… : Tesviyeci
Polkovnik …… : Albay


text:
Mahküm etilgen 12 Ukraina vatandaşınıñ Qırımdan Ukrainağa avuştırılması tehnik sebeplerden kerçekleştirilmedi. Bunı mart 3-de Rusiye adalet nazirligi bildirdi, dep haber ete TASS.
«Qayd etilgen mabuslarnıñ avuştırılması mart 3-de tehnik sebeplerden olmadı. Ukraina akimiyeti ile yañı san belgilengen soñ mabuslar ketirilecektir», – dep qayd etti Rusiye nazirligi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisiniñ ofisi mart 3-de Qırımdan 12 mabus ketirilecegini aytmay, amma eñ yaqın vaqıtta bunıñ kerçekleştirilmesine işana.
12 Ukraina vatandaşı 2014 senesi mart 18-den evel, Qırım Rusiye tarafından işğal etilgeninden evel, ukrain mahkemeleri tarafından mahküm etilgen edi. Olar Ukrainada cezasını çekmek istegenini bildirdiler.
Fevral soñunda Ukraina adalet naziriniñ muavini Sergey Petuhov bildirdi ki, Ukraina ve Rusiye tarafları 12 Ukraina vatandaşınıñ berilecek kününi belgiledi. O, mabuslarnıñ teslim etilecek künü olaraq mart 3-ni aytqan edi.


text:
Tünevin Qırımda daa yedi yañı koronavirus adisesi tasdıqlandı, bunı rusiyeli Qırım başı Sergey Aksönov bildirdi.
"Adiselerniñ episi epidemiologiya tetqiqatı ve laboratoriya skriningi neticelerinden belli oldı. Hastalar hastahanege qoyuldı, alâqa daireleri belgilendi", - denile beyanatta.
Daa evel Aqmescitte koronavirus hastası vefat etkeni bildirildi.
Akimiyetniñ malümatına köre, şimdilik Qırımda 638 yañı koronavirus adisesi qayd etildi. Olardan 36-sı çetelden, 94-ü qomşu Rusiyeden ketirildi, 480 adise tibbiy yardımğa muracaat etilgende ve 28-i - laboratoriya skriningi yapılğanda belli oldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Advokat Ayder Azamatov tevqif etilgen Asan Ahtemov iskencelerge oğratılğanını tüşüne.
Bunı advokat Ayder Azamatov Qırım. Aqiqatqa bildirdi.
«Qursağını tutqanına çoqusılar diqqat etti. Oña qarşı beden quveti qullandı dep tüşünem. Nariman Celâlnıñ advoakatından, olar Asannen laf etkende o daima qursağını tutqanını bildim. İskenceyelrge oğratılğan. Nariman Celâlnıñ vaziyetini köz ögüne alsaq, oña da aynısı yapılğandır, bellesem daa beter», – dedi advokat.
Bundan ğayrı, Azamatov Asan Ahtemovnı mudafaa etmegen niyetinde olğanını bildirdi, çünki Asannıñ tarafından resmiy red etüv olmağan.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi bildirgenine köre, Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanınen şübeli sayılğanlar suçunı itiraf etkenler. FSB yayınlağan videoda, eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp bergenler.
FSB-niñ malümatına köre, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etken.
Hatırlatamız, sentâbrniñ 4-nde Aqmescit rayonınıñ Biy Tanış (Pervomayskoye) köyünde qırımtatar faali Nariman Celâlnıñ evinde tintüv keçirildi. Ondan ğayrı Qırımda sentâbrniñ 3-4-nde Rusiye quvetçileri Aziz Ahtemov, Asan Ahtemov, Eldar Odamanov, Şevket Useinovnı tutıp esir etti.
Kreml kontrolindeki Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi raatlıq künleri tutulğan qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa, noyabrniñ 4-ne qadar, apiske aldı.
Qırımda sentâbrniñ 3-nde ve 4-nde tintüvler vaqtında tutulğan dört qırımtatarı tutuldı. Eki doğmuş ağa-qardaş Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa, noyabrniñ 4-ne qadar, apiske alındı.
Aziz Ahtemovnıñ babası Eskender 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Eskender ve Arsen «politsiyağa itaat etmegeni» içün nezaret altına alındı. Ekisi de sentâbrniñ 4-nde Qırımdaki FSB binası ögünde tutuldı.
Advokat Ayder Azamatovnıñ bildirgenine köre, Aqmescitteki mahkeme Qırımda raatlıq künleri Rusiye quvetçileriniñ tintüvleri vaqtında tutulğan Şevket UseinovveEldar Odamanovnı sentâbrniñ 6-nda Rusiye Memuriy uquq bozuluvları kodeksiniñ 19.3 maddesine istinaden (polis, arbiy, FSB organları hadiminiñ qanuniy emrine riayet etmeme) 14 ve 15 künge apiske aldı.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Rusiye akimiyeti raatlıq künleri tutulğan beş insannı – Nariman Celâl, Aziz Ahtemov, Asan Ahtemov, Eldar Odamanov ve Şevket Useinovnı – Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında olğan diversiyanen bağlay, dep bildirdi. Amma gaz borusında bir şey oldımı belli degil, «başqa menbalar gaz hattı zarar körgenini tasdıqlap olamadı».
Rusiye quvet müessiseleri raatlıq künleri Qırımda insanlarnıñ tutuluvına dair malümatnı resmiy şekilde alâ daa tefsir etmedi. Qırımnıñ Rusiye akimiyetine yaqın «Krıminform» saytı sentâbrniñ 5-nde uquq qoruyıcı organlardaki menbalarğa esaslanıp, «sentâbrniñ 4-nde cinaiy dava çerçivesinde operativ-tahqiqat tedbirleri keçirildi. Beş İnsan tutuldı, olarnıñ arasında Nariman Celâl da bar, sıñırlav tedbirleri meselesi baqıla», dep bildirdi.


text:
ATR qırımtatar telekanalı baş müdiriniñ sabıq muavini, Qırım jurnalisti Lilâ Bucurova aytqanı kibi, telekanal jurnalistlerinden iç birisi Qırımda telekanalnıñ işi toqtalğanından soñ akimiyet tarafdarı «Millet» telekanalında iş qıdırmadı.
«RİA novosti baş nazir muavini Ruslan Balbekke esaslanıp, «ATR telekanalınıñ hadimlerinden bir qısmı «Millet» telekanalınıñ yolbaşçılığından iş sorağanı» aqqında bildirdi. Şunı aytmaq isteyim: ATR jurnalistlerinden iç birisi, telekanaldan onıñ Qırımda yayınlavı toqtatılğanından soñ işten çıqmağan ve Kivge köçip ketmegenler de, «Millet» telekanalına ariza yazmadı», – dep bildire jurnalist Facebookta.
Onıñ aytqanı kibi, ATR Qırım komandası «Qaradeniz production» studiyasında çalışa.
«Bilgenime köre, «Millet»ke tek 2-3 operator ve aydavcı keçti», – dey Bucurova.
Avgust 10 künü Roskomnadzor «Millet» telekanalı ve «Vatan sedası» radiostantsiyasını kütleviy matbuat vastaları olaraq resmiyleştirdi. «Millet» akimiyet tarafdarı «Qırım» telekanalınıñ qırımtatar ve milliy programmaları departamenti esasında teşkil etildi.
«Millet» deñev yayınlavını sentâbr 1-de başladı.
ATR qırımtatar telekanalı 2015 senesi aprel 1-den Qırımda işini toqtatmağa mecbur edi. 2015 senesi iyün 17-den kanal Kiyevde işlemege başladı.


text:
Qırımtatar Wikipediası nevbetteki yıllığını qayd ete – 2008 senesi yanvar 12 – leyhanıñ resmiy Doğğan künüdir.
Leyha teşebbüsçisi qırımtatar tilini yahşı bilgen Moskva sakini Aleksandr Gorâinovdır. Bölükniñ maqaleleri II Qırımtatar Milliy Qurultayında qabul etilgen latin urufatında yazmağa qarar aldılar ve kelecek künü Wikipedianıñ yañı bölügi 500-den ziyade maqaleden ibaret edi.
«Wikimedia Ukraina» cemaat teşkilâtı öz blogunda qayd etkeni kibi, bu qırımtatar Wikipediası içün eñ büyük muvafaqiyet edi, ileride inkişaf suratı eksildi. Umumen, sekiz yıl devamına 4500 maqale yazıldı, çoqusı 2012 senesi dekabr ayından 2014 senesi mayıs ayına qadar çıqtı.
Teşkilâtta deyler ki, Wikipediya qırımtatar tiliniñ gençler arasında rağbetleştirüvi boyunca teşebbüslerni amelge keçirmege ve qırımtatar tilinde çıqacaq haber alanınıñ temelini qoymağa yardım eter.
2015 senesi dekabr ayında qırımtatar cemaatçılıq vekilleri ve Ukraina Haber siyaseti nazirligi işbirlik ve «Wikipediya» bütündünya ağında qırımtatarlar aqqında ukrain ve ingliz tillerinde malümatnıñ tarqatılacağı aqqında añlaştılar.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşekno Minskte keçirilgen muzakereler neticesinde uçucı Nadejda Savçenkonıñ azat etilmesi aqta añlaşma alınğanını bildirdi.
Faqat uçucınıñ azat etüv müddeti belgilenmedi.
Evel Poroşenko Minskte imzalanılacaq añlaşmalarğa binayen bütün «mabüsler» üç afta içinde azat etilecegini bildirgen edi.
Moskva Basman mahkemesi fevral 10 künü uçucı Nadejda Savçenkonıñ tevqifini mayıs 13-ne qadar uzatqan edi.
Rusiye akimiyeti Savçenkonı iyün 17 künü Lugansk civarında Rusiye jurnalistleriniñ ölüminde qabaatlay. Ukrain uçucısı qabaatnı red ete ve bundan evel separatistler tarafından zapt etilip, Rusiyege ketirilgenini bildire. Yanvarniñ soñunda Savçenkoğa nisbeten – sıñırdan qanunsız keçüv boyunca cinaiy iş açıldı.
SİZOda Savçenko qanunsız tevqifine narazılığını bildirip, açlıqnı ilân etti.
Yanvarde Savçenkonı PACE vekili olaraq qayd ettiler ve halqara immunitetni berdiler. PACE Rusiye akimiyetini Savçenkonı azat etmege çağırdı.


text:
Luğansk vilayetiniñ polisi, dekabr 21-inde saba "LNR" nezaretinde olğan territoriyadan Zolotoye-4 qasabasınıñ atılması aqqında haber ete.
Politsiya malümatına köre, 82 millimetr kalibrli mina topundan ara ediler.
"Atuvdan Svobodnaya soqağında yerli qadınlarnıñ eki evinde şifer, bacaq ve eki pencere camı qırıldı. Yaralanğanlar aqqında haber yoq", - qayd ettiler poliste.
Bildirüvge köre, vaqia yerinde politsiyanıñ Popasnaya bölüginiñ tahqiqaq taqımı çalışa.
"LNR" dekabr 21-inde öz tarafınıñ atuvı aqqında bildirmedi.
Donbasstaki silâlı çatışma 2014 senesinden itibaren, Rusiye Qırımnı ilhaq etkeninden berli devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı yardım köstergeninde qabaatlay. Kreml bu qabaatlavlarnı inkâr ete ve Donbassta olsa bile, rusiyeli «göñülliler» bardır dey.
BMTniñ malümatına köre, çatışma esnasında 13 200-den ziyade kişi elâk oldı.


text:
Tünevin geceden berli internette bütün haber boşluğını qaplap alğan Türkiye ekspertleri sırasına kirmeyim, amma Ankara ve İstanbuldaki qırımtatar dernekleriniñ faallerinen ara-sıra bağlanam.
Qırımtatar asıllı olğan Türkiye vatandaşları türk cemaatınıñ ayırılmaz parçası olıp, siyasiy baqışları aynı olmağanını köstere ve yalıñız bir firqanıñ tarafdarı degiller.
Añlağanıma köre, Türkiyedeki qırımtatarlar memleketniñ iç ve tış siyaseti meselelerinde farqlı tüşüneler, bu baqışları umumen cemaattaki baqışlardan çoq («eki ukrain olğan yerde – üç getman» belli ata sözü mında da qullanıla bile).
Faqat Skype vastasınen kerçekleştirgen dialoglarım sırasında Türkiyede askeriy darbe vastasınen «demokratiya küçlendirilmesiniñ» tarafdarlarını tapmaq ıntıluvlarım neticesiz oldı.
Tünevin Türkiyede yüz bergen adise-vaqialar kösterdi ki, türk cemaatı akimiyetni küçnen deñiştirilmesine qarşı çıqa
Birisi begense-begenmese de, tünevin Türkiyede yüz bergen adise-vaqialar kösterdi ki, türk cemaatı akimiyetni küçnen deñiştirilmesine qarşı çıqa.
Soñki 12 yıl içinde eki Maydannı körgen (faal iştirakçisi ya da közeticisi olaraq) bizler, ukrainler, demokratiyanıñ temel qıymetleri ve öz devletiniñ dağılmasına yol bermemek arzuları şimdiki akimiyette yer alğan şahıslarğa iddiada bulunmaq istegini ekinci-üçünci yerge çeke bilecegine qolay-qolay razı olmamız.
«Bizler er angi darbege «yoq» demek içün soqaqlarğa töküldik. Bizler – asırlar boyu devletçilik ananeleri olğan bir halqmız ve olarnı küçnen basıp almalarına yol bermemiz» – subetdeşlerimniñ esas dellillerinden biri budır.
2013 senesi küzde – 2014 senesi qışta Yanukoviçniñ rejimi ukrain halqını onı devirmege mecbur etken müddet vaqtındaki Ukraina vaziyeti ile qıyaslanmasın dep, subetdeşlerim şunı qayd ettiler, Türkiyede tarihta qalğan sürekli devrimler vaqtında bile çetel kirişmesi Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı yapqanlarına baqqanda, devlet (Türkiye) içün o qadar telükeli degil edi...
1923 senesi şekillengen zemaneviy Türkiye devletni saqlap qalmaq içün akimiyette olğan rejim devirilmek kerek kibi vaziyetke oğramağan edi
Adiy tilnen aytacaq olsaq, 1923 senesi şekillengen zemaneviy Türkiye devletni saqlap qalmaq içün akimiyette olğan rejim devirilmek kerek kibi vaziyetke oğramağan edi.
…Türkiyede yüz bergen soñki adise-vaqialarğa qıymet kesken adamlarnıñ fikirlerini deñiştirmek istemeyim. Olar (adiseler) daa bitmedi ve er birimiz yañı malümat alıp, öz baqışları esasında olarğa qıymet kese bilecek...
Menim içün eñ müimi şu ki, türk cemaatınıñ subyektleri ve qanunğa uyğun bir şekilde saylanğan akimiyet ne kibi dersler çıqaracaq.
Elbet de, demokratiya esaslarına, insan aqlarına sadıq qalğan ve Rusiye tarafından yañı qarşılıq teatrine çevirilgen Qara deñiz – Aq deñiz regionındaki NATOnıñ ileri nezaret noqtası olğan iqtisadiy ve siyasiy ceetten istiqrarlı bir Türkiye olmasını isteyim.
Eminim, mustaqil Türkiye medeniyetli qomşuları, şu cümleden Ukrainanıñ menfaatlarına riayet ete...
Refat Çubarov, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
SABIR – QIRIMTATARCA
Qaviy imannıñ saibi olmağa tırışqan insannıñ sabırı tek qıyınlıqlar zamanında o sabır ile olarnı keçirmesinen sıñırlanmay. Quranda Allah bizge müminlerde olğan sabırnı tasvir ete: Ey, iman etkenler, sabırlı olıp, sabırıñız ile biri-biriñizden üstün çıqmağa tırışıñız, qaviy turıp, Allahtan qorquñız, belki siz qurtarılırsıñız! ( Ali İmran suresi, 3:200) Sabır degende zorluq ve sıqıntılarğa dayanmaq, acele ve öpke ile areket etmemek manaları aqılğa kele.
Bunıñ ile birlikte sabır, bir işte sebat ve azim köstermekni de ifade ete. Musulman bir işke başlağanda Bismillâh der ve maqsadına irişmek içün yoluna sabır ile devam eter, qıyınlıqlarnı yeñip, taşlap ketmez. Alimlerimiz bu çeşit sabırğa faal sabır degenler! Faal sabırnı inatlıqnen adaştırmamaq kerek. Çünki sabır bu aqıllı ve ölçüli bir arekettir. Onıñ içün insannıñ tayanç ve çıdamını müsbet yönelişte qullanmaq meselesi turmaqta. İnatlıqta ise aqıl ve ferasetnen areket kibi çizgiler yoq. Kör-körane ayaq titretmek bardır. Tek menim aytqanım olacaq degen nefis ve kibirniñ peşinden ketip, bütün teşebbüslerge yoq dep, kimsege yol bermegen, aqaret ve günahlarğa yol açqan bu yıqıcı areket tarzı sıñırdan keçüvdir. Cümertlik saranlıq ve eliboşlıqnıñ arasında yer alğanı kibi, aynı öyle de sabır inatlıq ve yımşaqlıq arasında altın, orta bir yoldır. Öyle olmağan olsa, Peyğamberlerden evliyağa qadar Allahnıñ salih qullarınıñ vasıfları arasında sıyılıp, 85 ayette maqtav ile añılmaz, tevsiye etilmez edi! Sabır öyle bir tabiattır ki, insannı ciddiy, ikmetli yapar, Allahnıñ yardımını celp eter, yañlış areket ve qararlardan qorçalar. Quran-i Kerimde böyle aytıla: Ey iman etkenler, sabır ve namaz ile yardım tileñiz. Allah sabır etkenlernen beraberdir. (Baqara suresi, 2/153). Bu dünyada insanlarnıñ başına kelgen farqlı sıqıntılar bir imtiandır.
Yüce Rabbimiz bizim sabırımıznen güzel tabiatlarımıznı ölçep baqa ve olarnı daa da quvetlendire. Ant olsun, Biz sizni biraz qoqu, açlıq ve bir parça mallardan, canlardan ve mahsulattan eksilmek ile imtian etecemiz. Sabır köstergenlerni müjdele! (Bakara suresi, 2/155) Sabır kâmil musulmanğa yaraşır. İmanlı göñüllerniñ ibadet ve yahşı işlerinde qararlı ve devamlı olmalarını teminler. Böyleliknen, olarğa cennet yolunı açar ve er şeyden müimi Allahnıñ razılığını qazandırır: Taqva saipleri içün Rabbleri yanında, içinde irmaqlar aqqan, ebediyen qalacaq cennetleri, ter-temiz refiqalar ve Allahnıñ hoşnutlığı bar. Allah qullarını çoq eyi körer. (Bu nimetler): Ey, Rabbimiz! İman ettik; bizim günahlarımıznı bağışla, bizni ateş azabından qorçala! degen; Sabır etken, dürüst olğan, ögünde boyun bükken, hayırğa masraf etken ve saar vaqtında Allahtan bağışlav tilegenler (içündir) (Ali İmran suresi, 3/15-17). Olar sabır etkenler ve rabbilerine tevekkül etkenlerdir (Nahl suresi, 42).
Alimler bile sabırnıñ faydalı ve bereketli tesirini tasdıq etip, böyle derler: Sizge yazıqlar olsun, Allahnıñ sevabı, iman etken ve salih ameller yapqan kimse içün daa hayırlıdır; buña da sabır etkenlerden başqası qavuşturılmaz (Qasas suresi, 80). Musulmanğa bir yahşılıq toqunğanda çırayı bozulğan, amma bir zorluq başına kelgende quvanğan duşmanğa da qarşı sabır bir qurtulış çaresidir: Sizge bir yahşılıq toqunğanı vaqıt kederlenirler, sizge bir fenalıq kelse, quvanırlar. Eger siz sabır eter ve saqınsañız, olarnıñ aynecilikleri sizge iç bir zarar bermez. Şübesiz, Allah olarnıñ yapqanlarını bütünley sarıp alır (Ali İmran suresi, 3/120). Küç, quvet ve amanlıqqa ketken yol kene sabır ve itaatten keçer: Allaha ve Resulüna itaat etiñ ve biri-biriñiz ile oğraşıp, qavğa etmeñiz, (çünki öyle yapsañız) munasebetler bozulır ve zayıflarsıñız, küçüñiz yoq olıp keter. Sabır etiñiz. Şübesiz, Allah, sabır etkenlernen beraberdir (Enfal suresi, 46).
Menba:QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bildirgeni kibi, Turkiye akimiyeti ile olacaq muzakereler devamında esas mevzulardan biri qırımtatarlarnıñ aq-uquq qoruması ve Rusiyenen işğal etilgen yarımadanıñ Ukraina terkibine qaytarılması boyunca umumiy areketlerniñ koordinatsiyası olacaqtır.
«Bugünki künde Qırımda yüz bergen insanlar uquqlarnıñ bozulması mümkün degil», - dep izaatlay Turkiyede eki künlük resmiy ziyareti ile bulunğan Poroşenkonı mutbuat hızmeti.
Devlet yolbaşçısı mustaqillik qoruma meselesinde qırımtatarlar qattı noqta-i nazarda turğanları, Rusiye tarafından yapılğan işğalni qabul etmegenleri içün bütün halqqa minetdarlıqnı bildirdi.
Prezidentniñ qayd etkenine köre, Ukraina ve Turkiye arasında munasebetler şimdi «pek yüksek seviyede». Belli olğanı kibi, Turkiyeniñ akimiyeti ile körüşüv devamında umumiy telükesizlik, Qara deñiz regionınıñ telükesizligi, iqtisadiy işbirlik ve içtimaiy qoruma kibi meseleler baqılacaq.
«Turkiye Cumhuriyeti Ukraina mustaqilligi meselesinde daimiy ve qattı destek köstergeni içün, oña minetdarlığımıznı bildiremiz», -dep qoştı prezident.
Halqara cemaatçılıq, olarnıñ arasında Avropa parlamenti, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda yüz bergen insan aq-uquqlarnıñ bozulması aqqında defalarca bildirip, Moskva akimiyetini bozuvlarnı toqtatmağa çağırdılar.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Sentâbr 29-da, Rusiye Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ taqdiri boyunca qarar alğan kün, dünyanıñ bir sıra devleti Ukraina tamır halqınıñ temsilci organına destek aktsiyasına qol tuttı. Böyle etip, Qazahistanda Ukraina elçiligi diplomatları soqaqqa ukrain bayrağınen ve qırımtatarlarğa destek köstergen levhaçıqlarnen çıqtı. Latviya elçiligi, ukrain bayrağınen beraber, qırımtatar bayrağını tikledi. Finlandiya paytahtı Helsenki şeerinde faaller rusiyeli elçilik qorasına qırımtatarlarnıñ genotsidini toqtatmaq muracaatınen levhalarnı astı.
Sentâbr 29-da Kiyevde Mustaqillik Meydanında Qırımtatar Milliy Meclisine destek aktsiyası keçirildi. Bu yerde onlarca insanlar toplaştı, olarnıñ arasında uquq qoruyıcılar, Meclis azaları, ukrain deputatları, cemaat erbapları bar edi.
Sentâbr 29-da, cumaaqşamı künü saat 11.00-de Rusiye Yuqarı mahkemesinde «Qırımtatar Milliy Meclisi» cemaat birleşmesi faaliyetiniñ yasaq etilmesi aqqında» işi boyunca, «Ekstremistik faaliyetke qarşılıq aqqında» Federal Qanunnıñ 25.07.2002 qabul etilgen 1145-FQ sanlı 9-cı maddesine esaslanıp, toplaşuv keçirile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl dey ki, Qırımnıñ Yuqarı mahkemesiniñ Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ apiste bulunuv müddetini üç ayğa qısqartmaq kibi qararı er kesni «biraz şaşırttı», amma Çiygoz özüniñ azat etilecegine inanmay eken.
Bu aqta Celâl Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Tuvğanları, yaqınları, dostları bu kibi qararnıñ alınacağını beklemey edi, çünki Ahtem Çiygoznıñ azatlıqta olğanına yarım yıl devamında keder ete ediler. Oña nisbeten bütün qabaatlarnı adaletsiz saya edik ve şimdi de sayamız», – dedi Celâl.
Ahtem Çiygoznıñ özü, Meclis reisiniñ muavini aytqanı kibi, «azat etilecegine pek te inanmay».
«Malümatımızğa köre, Taqiqat komiteti 19-na qadar Çiygoznıñ apis müddetiniñ uzattırılması aqta yañı şefaatını berip, onı apiste qaldıra bile».
Avgust 10 künü Qırımnıñ Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi muavininiñ imayesi tarafından berilgen şikâyet arizası boyunca toplaşuvı keçti. Arizada Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ Çiygoznı noyabr 19-na qadar apiste qaldırmaq qararını lâğu etmege talap eteler.
Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerov aytqanı kibi, Yuqarı mahkeme ilk sefer prokuraturanıñ talabı ile bütünley ve advokatnıñ ricası ile qısmen razı oldı. Neticede apiste bulunuv müddetini avgust 19-na qısqarttılar.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar. Mayıs 15 künü keçirilgen mahkeme toplaşuvı neticesinde Çiygoznı iyül 29-na qadar apiste qaldırdılar.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde iyül 28 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Taqiqat komiteti taqiqatçısınıñ Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ apis müddetini uzatmaq aqqında şefaatı boyunca toplaşuv keçti. Mahkeme kene Çiygoznı üç ay ve 21 künge, yani 2015 senesi noyabr 19-na qadar apiste qaldırmağa qarar aldı.


text:
Qırımnıñ Yuqarı mahkemesinde noyabr 8-de advokat Nikolay Polozovnı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerovnıñ davasında şaat olaraq sorğuğa çekme işi boyunca toplaşuvı olıp keçti. Bunı advokatnıñ özü Twitterde saifesinde bildirdi.
«Mahkeme FSB ve prokurornıñ muracaatlarını qabul etip, işimni birinci instantsiaya mahkemesine baqmağa yolladı. İşim İlmi Ümerovnıñ davası ile bağlı. FSB taqiqatçısı meni imayeci statusından marum etip, meni şaat olaraq sorğuğa çekecek ola», – dep yazdı Polozov.
Polozovnıñ aytqanına köre, Qırımda «FSB İlmi Ümerovnı qanunsız alda imayesiz qaldıracaq ola ve advokatqa basqı yapmağa tırışa».
«Ümerov aqqında bilgen malümatlarım advokat sırı ile imaye etilgen, olarnı uquqiy yardım köstergende aldım. Prokuratura ve FSB bunı bileler. Amma bu bir manaçıqtır. FSB ve prokuraturanıñ esas maqsadı – meni Qırımda insan aqlarını qorçalamaq imkânından marum etip, qorquzmaq istegidir», – dep qayd etti advokat.
Rusiyeli FSB Umerovnı mayıs 12-de Bağçasarayda yaqaladı. Rusiyeli uquq qoruyıcı organları bu sene mayıs ayında İlmi Umerovğa qarşı «separatizm» maddesi boyunca cinaiy iş açtı.
Avgust 11-de mahkeme zalında İlmi Umerovnıñ alı yaramaylaştı. Ekimler onı infarkt havfı ile hastahanege ketirdi. Bundan soñ Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Umerovnıñ statsionar psihiatrik-mahkeme ekspertizadan keçirilmesi aqqında qarar aldı. O, psihiatrik hastahanege avgust 18-de ketirildi.
Sentâbr 7-de İlmi Umerov klinikadan çıqtı.
Oktâbr 20-de Umerovğa tanış olmaq içün lingvistik ve psihiatrik-mahkeme ekspertizalarınıñ neticeleri kösterildi.


text:
2015 senesi iyün 3-den «Red Wings» ava şirketi Barnaul-Aqmescit ava seferlerini açacaq ola.
Bu aqta «Titov adına Barnaul» ava limanınıñ saytında aytıla.
Malüm olğanı kibi, seferler aftada bir kere çarşenbe künü Tu-204 Rusiye uçağı vastası ile keçirilecek.
Biletlerni Altay diyarınıñ ava limanlarında ve ava şirketiniñ resmiy saytında satın almağa teklif eteler.
Evel Rusiye naqliyat nazirliginde 2015 senesi Qırımğa, şu cümleden «Aqmescit» ava limanına kelecek üç million turistni beklegenleri aqqında bildirgen ediler.
2014 senesi mart ayında, Rusiye Qırımnı işğal ekeninden soñ, Aeronavigatsiya havfsızlığı boyunca Avropa teşkilâtı (Avropa nezareti) Qırımğa, şu cümleden Aqmescit ve Aqyarğa, ava seferlerini yasaq etti. Avropa nezareti halqara grajdanlıq aviatsiyası aqqında ICAO Konventsiyasına esaslanıp, Ukrainanıñ er angi ava boşluğı üzerinde bir de bir aeronavigatsion hızmetiniñ Ukraina akimiyetine alâqası olmağan bir taraflı beyannamelerni tanımaycaq.
Qırımğa ava seferlerini şimdi yalıñız Rusiye şirketleri keçire, bazıları endi ğarbiy cezalarğa oğradı.


text:
Cuma künü, mayıs 29-da, Ukraina Nazirler Kabineti yanındaki Qırım meseleleri boyunca Devlet hızmeti resmiy şekilde qayd olundı. Onıñ terkibine endi Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı Ukrainağa qaytaracaq insanlarnı qabul etmege azırlar. Bunı Devlet hızmetiniñ başı Aslan Ömer Qırımlı Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ ekinci Bütünukrain toplaşuvında bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Onıñ sözlerine köre, şimdilik hızmet teşkiliy suallerni çezecektir. Qırımlı aytqanı kibi, müessisege insanlarnı açıq yarış şeklinde qabul etecekler.
«Er ukrain mahsus anketanı toldurıp, hızmet hadimi ola bile. Esas vazifemiz – Qırımnı işğalden azat etmek ve Ukrainağa qaytarmaq», – dedi o.
Qırımlı şunı da qayd etti ki, yañı hızmet er bir köçip kelgen ve işğal olunğan topraqta qalğan vatandaşqa yardım etecektir.
Qurultay iştirakçilerini endi keçken sene neticeleri aqta haberdar ettiler.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Kiyevde mayıs 29 künü Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ ekinci Bütünukrain qurultayı başlandı.
Ukraina Nazirler Kabineti Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Aslan Ömer Qırımlını Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ meseleleri boyunca Ukraina Devlet hızmeti reisi vazifesine 2015 senesi mayıs ortasında tayin etti.
2014 senesi mart ayında Rusiyeniñ Qırım işğalinden sebep bir çoq insan yarımadadan qıtaiy Ukrainağa köçmege başladı. Ukraina Fevqulâde vaziyetler devlet hızmetiniñ malümatına köre, 2015 senesi mayıs 23 kününe Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyardan 20 biñ 626 insan köçip keldi.