text:
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ bölükleri Silâlı quvetler ve Milliy gvardiya ile beraber Lugansk ve Donetsk vilâyetleriniñ sıñır rayonlarında devlet sıñırını imaye ve mudafaanı ğayrıdan tiklemek içün faal areket eteler.
«Ukraina Devlet sıñır hızmeti sıñır imayesini teşkil etkende terroristlerniñ ATO yerlerini kiriş noqtalarından ve olardan tış terk etip, Rusiye ve Qırımğa qaça bilecekleri köz ögüne alınğan», – dep bildire matbuat hızmeti.
Berilgen malümatqa köre, iyünniñ 30-da Lugansk vilâyetiniñ sıñırında BTR-80 sıñır taqımı tanklarğa qarşı minada patlavğa oğradı. Bunıñ neticesinde 6 sıñırcı yaralandı, olardan 4 kişi ATO quvetleriniñ alan hastahanelerine tahliye etildi.
İyünniñ 30-da aqşam Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Ukraina Milliy Havfsızlıq ve Mudafaa Şurasınıñ toplaşuvı neticelerine köre Donbassta bir taraflı ateş toqtatılması rejimini yekünlemek qararına keldi.


c: text/html

text:
İlhaq etilgen Qırımda arheologlar, kütleviy idam yerinde bulunğan ve tahminlerine köre Altın Ordu devrine ait olğan mezar taptılar. Bunı dekabrniñ 6-sında TASS agentligine Rusiye Arheologiya institutındaki Klassik arheologiya bölüginiñ ilmiy hadimi Sergey Vnukov bildirdi.
«Başı qılıçnen kesilgen adamlarnıñ kemiklerinen tam manada nıqtalıp toldurılğan eki endek tapıldı – cemi, kesilüv izi olğan 70-ten ziyade insan qalımtısı… Episinde qafa tasları yoq, endekke abul-qubul atılğanlar. Bu, esirlerniñ kütleviy idamı qurbanları. Bizler içün bu, adden tış bir manzaradır», – dep, ketire Vnukovnıñ sözlerini TASS.
Mezarnıñ daa doğru peyda oluv vaqtı, insan qalımtılarınıñ radiouglerod (radiokarbon) talili esasında tayin etilecektir, dedi alim TASSqa.
Mezar, Bağçasaray rayonında, «Tavriya» trassası keçecek yerlerniñ tetqiq etilüvi esnasında tapılğan edi, dep yaza agentlik.
Rusiye kontroli altında bulunğan Qırım avtomobil yolları hizmeti ile iş yapıcı taraf olğan Vologda şeerinden VAD şirketi arasında «Tavrida» avtomobil yolunıñ quruluvı boyunca 137 milliard rublelik (qararnen 54 milliard hrivnalıq – QA) kontrakt imzalandı.
Satın aluv vesiqasında, söz Keriç – Kefe – Qarasuvbazar – Aqmescit – Bağçasaray – Aqyar avtomobil yolunuñ quruluvı ve ğayrıdan yapıluvı aqqında yürütile, dep bidirilmekte.
Qırımda «Tavrida» avtomobil yolunıñ quruluvı başlağanı aqqında haber bu yılnıñ mayısında bildirildi. «Tavrida» trassasınıñ qullanuvğa teslim etilüvi 2018 senesine planlaştırılğan edi, lâkin Rusiye kontroli altında bulunğan Qırım avtomobil yolları hizmetiniñ yolbaşçısı Aleksandr Mohna, qurucılıq müddetiniñ eki yılğa uzatılğanını bildirdi.
2017 senesi ağustosında Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev, «Tavrida»nıñ qurucılığına 14,36 milliard rubleniñ (qararnen 6,5 milliard hrivnanıñ – QA) ayırılacağını közde tutqan büdjetniñ 2018 senesi ve 2019-2020 seneleri müddetine masrafları boyunca buyruqnı imzalağanını bildirdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin cumaaqşamı künü, aprel 9-da, Rusiye Federatsiyasınıñ Devlet Dumasına «Ulu Vatan Cenkinde Ğalebeniñ 70 yıllığı munasebeti ile» amnistiya aqqında qarar leyhasını kirsetti.
Kremlniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, amnistiyağa apiste bulunğan 60 biñ insan oğray bile.
Bunıñ ile 200 biñ şartlı maküm etilgen ve serbestlikniñ sıñırlavı ile bağlı olmağan cezanı körgen şahıslar afu etile bile.
Öldürüv, terrorizm, ekstremizm, cebirlikte qabaatlanğan insanlarğa nisbeten amnistiya olmaycaq.


text:
Burun bayla, biyle birça bolmagandıla. Sözüçün, bir kavumu calçısı bıla birge işlep, aşap tursa, birisi calçısın itni ornuna cürütgendi: birini üsü başı altın-kümüş, başha baynı va üsü başı ayla bıla tazalanmay, kesin da kün körmey aylangan calçısından ayırallık tül eding. Baylıgı bıla hayırlanmay, birevge da bermey, kuru malnı sanın aslam eter canından bolmasa, başha kaygıga sagış etmegendile. Minge bıla malı bolganlıkga kiyimi, sıfatı sadakaçıdan az macal, betine şimir katıp erinleri carılıp, sakalına cülgüç cılına bir ne eki cete, ayaklarında tana teriden eki kathan çabırı bıla - allay bayla az bolmagandıla. Biz haparın aytırık, bıladan az macal baydı. Kızganç bay, Zavredeylanı (Korkmazları) Koyçu cazlıkçıdı.
Cögetey’de da ceri bolgandı. Bir cıl Cögeteybaşı kışlıklada turgan zamanında bir çakırıv kagıtnı tapdıradıla, Batalpaşiniskege barırga dep. -Umar, deydi küyövüne, tang bıla kete başlap, -ertdenbılagızga birer mal gırcın koyganma, künortaga carım çelek sütbaşını urtlarsız, ingirge da ol tana başnı salırsa, sora men da ceterme. Duniyada anı üç caşı bilmegen amanlık, fitnalık bolmagandı, “elip” derça va, bir harif bilmegendile, atalarını çakırıv kagıtın okurga. Ol da elge tüşüp bir kara tanıgan adamga körgüztse, çakırıv ol künge tül edi, entda eki-üç kün bar, çakırılgan zamanına. Şıf deydi da ızına çıgadı. Dagıda eşitemisiz, koşda azık tavusulganın bile turganlay, cuk almay, kurlay çıgıp keledi. Keltirmese keltirmesin, Koyçu tuvradan tügel da taşaymaganlay, caşları terk oguna bir koynu kesip kaphandıla, tap igirge ızın da koymagandıla. Ataları koyup ketgen “azıknı” va bir olturganlay cuthandıla. Ol nedi koş bıla bir adamga? Kuru da etivçendile alay. Caşları atalarına uşamagan, allında aythanımça, bilmegen haramlıkları bolmagan, çamga, cırga, nakırdaga da tabışlı bolgandıla.İngir keç bolup, iş tınıp, koşha kiredile. -Umar, deydi kart, -sürüvçüle otha ne aman karalışdıla, tanabaşnı sal. Umar tıngılaydı, korkgandı da.-Nek tıngılaysa, ey? Aş aşayık.-Tanabaşnı kaphan edik…Külürlerin tıyalmayturgan caşla, ne eterge bilmey, mulcarga bavurnu bashandıla. -Da, atangı ciligin kabarık, sütbaşını al beri!-Anı da…-Da, but etleringi aşarık, meni koşdan ayagım çıgar çıkmaz, bolgannı suvga kuyarga antmı etgense?-Ay üyünge Koyçu, bir cartı baş üçün alay kalay söleşe?-Da, hansda kallık, sen busagatda manga, tanabaş ogay tananı cuvaçıgın tabıp berçi! Ol keçe cuk aşamay catdıla. Kündüzde va bir koynu kaphandıla. Koyçu eki üç künden, Batalpaşiniskede cumuşların tındırıp boşagandan sora alay alıp kelgendi azık.
Cazlıkdan Cögeteyge köçüp kele Calpaknı kıyırında, tübü tik bir cerde, keçe kalırga dep tohtaydıla. -Endi, deydi Koyçunu bir caşı Tavçu koş nögerlerine, -bu bizge cuk aşatırık tüldü, anı üçün sen manga tıngıla. Sürüvnü tögeregine aylana kel da, eçkileni birin serme da enişge av da ket. Eçki va kıçıralganın kıçırır, it, adam çabarbız, sen a tavuşubuzga cuvapha, haman cerge bavurlanıp söleşirse -uzakdaça eşitillikdi ol zamanda avazıng. Sora boynun tartarsa. Ol caş, Tavçunu nalatlıgına seyirsine, sürüvnü kıyırından kiredi. Köp da barmay, bir ezkini açı kıçırıgı eşitiledi da adam, it da davur etip, tuvaylap ol tavuşha örüldüle. Kaphaknı ernine cetip tohtadıla. Kıçıradıla:-Oy alan, sıyıraldıngmı, ne-e? -Sıy-ı-ı-rdım! Alay a… -dep, caşnı tunakı tavuşu çıkdı. -Engendi da ketgendi carlı, -dep kıynaladı Koşçu.-Kes da koy! Kes! -dep, başındagıla kıçıradıla. Caş ertde oguna kesgen bolur edi, köb da mıçımay (uzakda bolmaz edi) eçkini imbaşına salıp çıgıp keledi. Etip aşap, şorpasın içip catdıla caşla.Koyçu va ne etden kabarık tüldü, ne cuklarık tüldü, kuru sürüvnü tögeregine aylanıp turlukdu taga deri. Anı akılı, callı ulludu.
Ma, mından karasan da körüned Kayıl Kaç, anda koşu boladı Koyçunu. Batçaladan birevlen, Kara dep, koy allığı boladı da salıp anga çıgadı. Barsa-koşda kuru Koyçu kesi. Cetişalmay carlı, koydan tuvarga, anı tındırırga cılkısına mıllık ata turganın körüp, kıynaladı Kara. Caşla kaydadıla, dep sorsa, Koyçu, kolun silkip koygan bolmasa, cuk aytmaydı. Madarına köre, bir kesek cararga küreşip, alır malın da alıp, Kara elge ketedi. Calpakga tüşgeninde, Kakala kölnü arasında kelin kelgen toyga barıp kaladı. Alayda dagıda bir seyir işni köredi: Koyçunu bir caşı Hoştay cır tamada, ekinçi caşı Apdul tutuş tamada, üçünçü caşı Hacibekir toy tamada bolup tura edile. Ol kartnı allay halda turganın körüp, caşları da toynu kızdırganların körgeninde, kıynalıp kelgen Kara, orunların bir tapdırayım dep, bir cerge cıyıp, ayıp etedi:-Alanla, Allahdan korkmaymısız çırtda? Busagatçıkda sizden keleme. Koyçu carlı, kupkuru kesi, bir cılkıga çaba, bir koyga, bir tuvarga çaba, emip koyadıla dey, cetişalmay, kan dıgalas etip aylanadı, siz a toyda turasız!? Çıgıgız bir ekigiz, atagızdan boşaysız!Caşla külalganların külüp, mınga cuvap da etmey, zamanıbız cokdu degença, carık toyga buruldula. Biri ızına kaytdı da seyirsinirgemi, açıvlanırgamı bilmey turgan Karanı imbaşın kagıp: -Korkma egeçden tuvgan, anga cuk da bolluk tüldü: ol tulparçıkdı, tulparçık! Dedi.
Tavçu sürüv bıla boladı da, Koyçu kelip:- Bar caş, gırcın ülüşüngü koyup keleme, kap da cet, deydi. Tavçu caş boladı, taştan taşha çıngay, oynay, çaba-corta koş taba enip baradı. Koşha kirse, Koyçunu eki caşı ejuv ete, biri da:-Kalay bek çapdıng, maşalla,Ülüşüngü it naçasla aşalla! -dep cırlay tura edi.
Karnaşlanı biri Hoştay, ıstampulçula bıla ketedi. Bir colda bazarda, satıla turgan tavuknu avzuna karap, “kartdı, tişleri cokdu” degeninde: “Vah, vah, vah!...” dep, küle edile Türkle, dep hapar aytuvçan edile.


text:
Çarşenbe künü, iyün 10-da, Vinnitsada «Epimiz – qırımtatarmız» flash mobı olıp keçti. Onıñ teşebbüsçisi Qırımtatar yaşlar merkeziniñ Kiyev bölügi oldı. Yerli sakinler qırımtatar bayrağı ile şeerniñ merkezinde yurdiler, dep bildire ilikenews portalı.
Neşirniñ malümatına köre, tedbir Vinnitsanıñ Studentler parlamenti tarafından teşkil etildi ve vilâyet devlet memuriyetiniñ qoranta, gençlik ve sport işleri idaresiniñ yardımı ile keçirildi.
«Lâqayt qalmağan insanlarnıñ sayesinde keçirilgen flash mob qırımtatar halqına qoltutqanımıznı ifadeley. Bu Qırımtatar bayraq kününe bağışlanğan Bütünukrain aktsiyasıdır. Bizler vaqtınca işğal etilgen Qırımda yaşağan insanlarğa olarnı aqılımızda tutqanımıznı köstermek isteymiz», – dep ayttı Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisiniñ faaliyetini teminlev bölüginiñ müdiri Arsen Jumadilov.
Kiyevde iyün 3-te flash mob başladı. Onıñ maqsadı – qırımtatar bayrağını Ukraina şeerlerinden alıp ketip, qırımlılarğa birdemlik timsali olaraq bermektir.
Yarımadada Bayraq kününi iyün 26-da qayd etmege planlaştıralar. Aqmescit şeeriniñ memuriyeti teşkilâtçılarğa Qırımtatar bayraq kününi qayd etilgen yerde keçirmege izin bermedi. Faal qırımtatar gençlerinden ibaret olğan teşkiliy komitet Aqmescit memuriyetine tekrar ariza berip, iyün 27-de Borçoqraq mikrorayonında Qırımtatar bayraq kününi keçirmek ruhsetini almaq istey.
Qırımtatar bayrağı kök tamğalı bayraqtır. Qırımtatar bayraq künü 2009 senesi tesis etilgen edi.


text:
Bu aqta söz yarışnıñ resmiy saytında ketmekte.
Teşkilâtçılarğa böyle qararğa kelmege Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdaki soñki vaqiaları, qırımtatarlarnıñ ve olarnıñ liderleriniñ zulumı siltem berdi.
«Yarışnıñ teşkilâtçıları qırımtatar halqına er bir demokratik cemiyette insannıñ esas aqqı olğan söz serbestliginiñ anayasa aqqınıñ amelge keçirüvinde qol tutmağa qarar aldı», – dep qayd eteler teşkilâtta.
Teşkilâtçılarnıñ sözlerine köre, qırımtatar tiliniñ yarışnıñ reglamentine kirsetilmesiniñ maqsadı tek destekni bildirmek degil de, keniş içtimaiy muzakere içün temel qoymaqtır.
Yarışqa işler 2014 senesi iyün 5-ne qadar qabul oluna. Bu sene yarışnıñ mevzusı: «Küreşiñiz-yeñersiñiz».
Böyle yarışnı meydanğa ketirmek içün ğaye «Tsenzurağa yoq» areketiniñ aktivistleri ve jurnalistleriniñ körüşüvinde 2010 senesi iyün ayında peyda oldı. 2011 senesi «Tsenzurağa yoq» 1-inci halqara yarışı olıp keçti. Mında 247 poster, 310 şiar. 188 şiir ve 69 esse iştirak etti. Yarışnıñ saytına dünyanıñ 83 memleketinden 46 biñ insan kirdi.
2014 senesi «Tsentr UA» cemaat teşkilâtınıñ aktivistleri yarışnı er yıl keçirmege qarar aldı.
Yarışqa işler 4 tilde: ukrain, rus, qırımtatar, ingliz tillerinde ve 5 kategoriya boyunca: resim, şiar, şiir, esse, diger işler boyunca alına.
Teşkilâtçılar aytqanı kibi, mında yaşqa, vatandaşlıqqa, tasilge baqmadan, er istegen insan iştirak ete bile. Yarışqa iç bir siyasiy küçniñ alâqası yoqtır. Yarış cemiyetniñ teşkilâtlandırmaq içün bir yoldır. Maqsadı – söz serbestligi, siyasiy tsenzura, sanat eserlerniñ tsenzurası kibi problemlerni çezmek içün bir temelni qoymaqtan ibarettir.
Yarışnıñ coğrafiyası sıñırsızdır, çünki söz serbestligi meselesi tek Ukrainada degil de, diger memleketlerde de müim yerde turmaqta.


text:
1 milliard dollar wäğ'dä ittelär
“Äfğanstandağı gumanitar xäl” kiñäşmäsendä 1 milliard dollardan artıq xäyriyä wäğ’däse alınğan
Şveyśariyäneñ Jeneva şähärendä oyıştırılğan “Äfğanstandağı gumanitar xäl” kiñäşmäsendä 1 milliard dollardan artıq xäyriyä wäğ’däse alınğan. Bu xaqta BMO ğomum särqatibe Antonio Guterriş belderde. Ul kiñäşmä däwam itkän arada matbuğat cıyılışı uzdırdı.
"Bu kiñäşmä Äfğanstan xalqı belän teläktäşlek mäs’äläsendä kötelgännärgä cawap birde,”-dide Guterriş. Ul çarada barı xökümätlärdän tügel, ictimağıy häm xalıqara oyışmalardan da zur öleş kertelüen assızıqladı.
Kiñäşmädä BMO äğ’zası bulğan 96 däwlät, monnan tış, 33 xalıqara häm regional’, 22 ictimağıy oyışma qatnaşa. Guterriş çarada äfğan xalqı öçen gumanitar yärdäm mexanizmınıñ xäräkätkä kiterelüe öçen tırışlıq kürsätelüennän qanäğat’ qaluın belderde. Barlığı 1 milliard 100 million dollar tiräse xäyriyä yasaw turında wäğ’dä alınğan.
Guterriş Äfğanstanda xalıqnıñ zur gumanitar faciğağa duçar qaluın belderde häm, iq’tisad cimerelsä, barı yärdämnär belän genä ilne qotqaru mömkin bulmayaçağı turında kisätte. Anıñ äytüençä, Taliban gumanitar yärdäm mäs’äläsendä yazmaça garantiyä birgän. Alar regionnıñ tulısına barıp citü mömkinlegenä ışandırıp qına qalmıy, imin bulmağan cirleklärgä baruçı BMO konvoyınıñ qurqınıçsızlığın täêmin itärgä süz birä.
Äfğanstanda 38 million keşeneñ yärdämgä ixtiyacı bar. BMO wäqalätleläre citkergänçä, ildäge 3 watandaşnıñ berse qaydan aşarğa tabarğa ikänen belmi. 5 yäş’tän keçkenä balalarnıñ yaqınça yartısınıñ 12 ay êçendä açlıqqa duçar qalaçağı farazlana.
Bäyläneşle xäbärlär
Qan banklarındağı ürnäklär analizlanaçaq
Qıtay Uxan' şähärendä qan banklarında saqlanuçı ürnäklärne koronavirus kilep çığışın tikşerü öçen ala


text:
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi avgust 10-da keçirilgen toplaşuvda «fevral 26 işi» boyunca yaqalanğan Mustafa Degermenciniñ apiste bulunma müddetiniñ uzattırılmasına qarşı şikâyet arizasını qanaatlendirmeyip qaldırdı.
Bu aqta Qırımtatar Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildire.
Onıñ sözlerine binaen, toplaşuv çoqqa sürmedi.
«Video konferentsiyası şeklinde keçirilgen qısqa toplaşuvdan ve teneffüsten soñ mahkeme şikâyetni qanaatlendirmeyip qaldırmaq qararını aldı», – dep yazdı Smedlâyev Facebook saifesinde.
Bundan evel bildirilgen edi ki, işğal etilgen Qırımda mahkeme Mustafa Degermenciniñ apiste bulunma müddeti oktâbr 8-ge qadar uzattırıldı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksönov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahküm etmege başladılar.
İyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Avropa parlamentinde ve Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ telükesizlik Şurasınıñ toplaşuvında Qırım vaziyeti aqqında tarif etecek.
Bunı Meclisniñ press-hızmetinde bildirdiler.
Mustafa Cemilev Brüsselde iş ziyareti çerçivesinde Avropa parlamentinde çıqışta bulunacaq. Belgiyadaki körüşüvlerininñ bitkeninen Cemilev AQŞ-na yol alacaq ve mart 31 künü OON telükesizlik Şurasınıñ toplaşuvında çıqışta bulunacaq.
AQŞda bulunuvı çerçivesinde Cemilev AQŞ Ukraina elçisi Oleksandr Motsık, AQŞnıñ senatorı Con Makkeyn, temsilciler Palatasınıñ spikeri Con Bonner ve AQŞda qırımtatar ve ukrain diaspora vekillerinen körüşecektir.


text:
Bu sene Aqmescit mektepleriniñ birinci sınıflarına altı biñ bala baracaq, dep haber ete Rusiye kontrolindeki Aqmescit memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
«Fevral ayında arizalar qabul etilip başlağanından bayağı çoq oldı», – dep tarif etti şeer memuriyetiniñ tasil idaresi yolbaşçısı Tatyana Suhina.
Onıñ aytqanına köre, bu yıl «birinci sınıflarnıñ sayısını arttırmağa qarar alındı».
«Birinci sınıflarnıñ sayısı 18-ge arttırılacaq. Bu küçük sınıflar degil, 30 ve daa ziyade talebelik büyük sınıflar», – dep qoştı Suhina.
Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ Tasil nazirligi 2019 senesi birinci sınıfqa 23 biñden ziyade bala baracaq, dep bildirgen edi. İşğal etilgen Qırım akimiyeti bu sene Bilgi künü sentâbrniñ 2-nde olacaq, dep ilân etti.
Ukraina prezidentiniñ bala aqları vekâletlisi Mıkola Kuleba yañı çağırılış Rada işine başlağan soñ şekillendirilecek Ukraina ükümetini Rusiye işğal etken Qırımda balalarnıñ – 450 insannıñ – aqlarını temin etüv problemini acele baqmasına çağırdı. Laf balalarnıñ Ukraina vatandaşlarınıñ pasportlarını aluv, öksüz balalar, ana-babanıñ vasiyliginden marum etilgen ve Ukraina akimiyeti tayin etken vasiyi olmağan balalarnıñ sıñırdan keçüvi, Qırım Muhtar Cumhuriyetinde yaşağan balalarnıñ Ukraina mahkemelerinde menfaatlarınıñ temsil etilüvi aqqında kete.


text:
Mart 9 künü Qara deñizde NATO memleket-azalarınıñ arbiy-deñiz talimatları başlana. Bulğaristan yalıları yanındaki areketlerge AQŞ, İtaliya, Almaniya, Kanada, Türkiye, Bulğaristan, Romaniya gemileri qoşulacaq, haber ete Radio Svoboda.
Manövrlarnıñ başlanmasından evel admiral Brad Williamson NATO talimatları keçirilecek rayonda Rusiye arbiy gemi ve uçaqları qayd etilgenini bildirdi. Amma, arbiy aytqanı kibi, Rusiye flotu halqara qaidelerge köre areket ete.
«Olarnıñ öz planları bar, bizim – öz», – dedi Williamson .
AQŞ teşebbüsi ile başlanılğan arbiy-deñiz talimatlarında bir qaç gemi, kreyser ve fregat iştirak etkecek. Arbiyler ava ücümlerge qarşılıq köstermekni ögrenecekler.


text:
«İfigeniya v Tavride. Nevesta terrorista» pyesasınıñ müellifi, rejissör Dmitriy Kostüminskiy Qırım tarihnı deñiştirecegini tüşüne.
Bunı o sentâbr 23 künü Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde bildirdi.
«Bu oyunda şunı añlayım ki, Qırım – bir çoq devletniñ merkeziy noqtası kibi, da doğrusı biz ziddiyet noqtası olğan SNG memleketleriniñ. Qadimiy energetik, tarihiy yer, onıñ oğrunda er kes küreşe edi. Bu yer, Qırım, tarihnı deñiştirip, diger aqibetlerge ketirecek», – dedi rejissör.
O, qırımtatar halqı yarımadanıñ qurtarıcısı olacağı aqqında fikrini bildirdi.
«İfigeniya v Tavride. Nevesta dlâ terrorista» muzıkalı-drama spektakliniñ numayışı sentâbr 25 künü Kiyevde «GoglFest» festivalinde keçirilecek.


text:
Kiyevde memleket şarqında arbiy areketlerde iştirak etken arbiylerniñ aman-aman yüz soy-sopı Ukraina prezidentiniñ binası yanında piket keçire.
Toplaşqanlar bölükler deñişmesi, tecribeli komandanlarnı tayin etüv ve arbiy hızmetçilerge zarur olğan turmuş şaraitler azırlanmasını talap eteler, dep yaza UNİAN.
Olar devlet yolbaşçısınen körüşmege isteyler.
Ukraina milliy havfsızlıq ve mudafaa Şurasınıñ soñki malümatlarına köre, memleket şarqında üç aydan berli keçirilgen terrorizmge qarşı tedbirler devamında 258 arbiy adam elâk oldı, biñge yaqın kişi yaralandı.
Lugansk vilâyetiniñ İzvarino rayonında ukrain ordusınıñ bölüklerinden biri dört künden berli silâlı separatistlerniñ nezareti altında qala. Olar «Grad» ve artilleriyadan Rusiye-Ukraina sıñırı tarafından ateş açalar. Arbiyler zarar köre, silâ bite, sıq-sıq açılğan ateş sebebinden öldürilgen ve yaralanğanlarnı çıqarıp olamaylar, dep bildirdi zabitlerden biri «Informator» ukrain portalına.
Ukrain ordusınıñ daa eki brigadasını sarıp aldılar. Ukraina şarqında operatsiya ştabınıñ vekili Vladislav Seleznöv bildirdi ki, qaplap alınğan bölükler aqqında haber bar, olarnı qorçalamaq içün kerekli tedbirler alıp barıla.
Ukraina Milliy gvardiyasınıñ matbuat hızmeti bildirdi ki, bugün saba Donetsk vilâyetiniñ Marinovka mesken noqtası yanında silâlı separatistler ukrain arbiylerini sıqıştırıp başladılar. Olar minaatıcı ve tanklarğa qarşı silâdan ateş açalar. Arbiy hızmetçiler birinci ucumğa yol bermediler, yaralanğanlar bar. Rusiyege qol tutqan zararlanğan separatistler aqqında malümat yoq.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/04-30
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Karl Fridrix Gauss (30.04.1777, Braunşweyg, / Braunşweyg hertsoglığı, / İzge Rim imperiäse - 23.02.1855, Göttingen, / Hannover patşalığı, / Alman berlege) — Alman matematika ğälime.
Fäqir eşçe sıynıf ğailädä tua. Berençe açışların üsmer çağında yasıy, töp äsären 21 yäştä yaza.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Bazar künü, mayıs 17-de, Varşavada qırımtatar halqı sürgünliginiñ 71 yıllığına bağışlanğan Ukraina ile birdemlik «Poloniya marşı» keçirilecektir. Tedbirni Euromaydan Varşava, «Qırım» ve «Otkrıtıy dialog» fondları, em de «Pokoleniye» birligi teşkil eteler.
Tedbir ilânı «Euromaydan Varşava» teşkilâtınıñ Facebook resmiy saifesinde derc etildi, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Teşkilâtçılarnıñ beyanatında aytıla ki, bunıñ kibi yürüş Varşavada bir yıl evelsi de keçirilgen edi.
«Bugün Ukrainadaki vaziyet eyilişmey – Qırım işğal altında, memleketniñ şarqında ise Rusiye istilâsından sebep er kün adamlar elâk ola», – dep aytıla haberde.
«Bizler bu qıyın künde ukrainlerge olarnen beraber olğanımıznı köstermek isteymiz, olarğa yardım etmek ve birdemlik köstermek isteymiz», – dep qayd eteler marşnıñ teşkilâtçıları.
Olarnıñ malümatına köre, tedbir qırımtatar halqı sürgünliginiñ yıllığına bağışlanacaqtır. Varşava marşınıñ iştirakçileri Zamkovaya meydanından Ukraina elçihanesine qadar keçip, çıraqlar, «işğal etilgen Qırımda qalğanlar içün ümüt ışığı» yaqacaqlar.
Tedbirniñ Facebook saiyesinde Ukraina ile birdemlik marşına 350 insan qoşuldı.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanları hatırasına bağışlanğan esas tedbirler Kiyevde mayıs 14-te başlanacaq.
Malüm olğanı kibi, Aqmescitniñ Rusiye şeer memuriyeti Qırımtatar Milliy Meclisine sürgünlik yıllığına bağışlanğan matem mitingini keçirmege resmiy şekilde yasaq etti.
Aynı vaqıtta Meclis işğalci akimiyet tarafından provokatsion mitinglerniñ ötkerilecegini red etmey.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.
Qırım işğalinden evel sürgünlik yıllığında Aqmescitte Bütünqırım matem mitingi keçirile edi, tedbirde onlarnen biñ insan iştirak ete edi.


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ Şurası Qırımnıñ Ukraina terkibinde olğanını qanunsız olaraq tanıtacaq qanun leyhasını azırlay. Bunı dekabr 22 künü Rusiye parlamentiniñ yuqarı palatasınıñ spikeri Valentina Matviyenko Rusiye prezidentiniñ Federal palatalarınıñ temsilcileri ile körüşüvinde bildirdi, – haber ete TASS.
«1954 senesi Qırım vilâyetiniñ RSFSC terkibinden Ukrain SSCne teslim etüvi aqqında qararlarnıñ talilimiz işbu areketniñ qanunsızlığını aks ete. Bu qararlar anayasa ve qanunlarnıñ bozuluvı ile qabul etildi. Şunıñ içün Federatsiya Şurasında Qırımnıñ teslim etüvini qanunsız olaraq bildirecek qanun leyhasını azırlamağa başladıq», – dedi Matviyenko.
O şunı da qayd etti ki, senatorlar «Ukraina cenübiy-şarqındaki vaziyetke büyük diqqat ayıra» eken.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Türkiyeniñ ğarbiy yalısındaki Bodrum şeeriniñ rayonında Ege deñizinde iyünniñ 17-nde qayıq avdarılıp battı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Qaza neticesinde 12 insan elâk oldı (cesedleri 32 metr terenlikte tapıldı). 31 insan qurtarıldı. Bu aqta Deutsche Welle Türkiye yalı qaravulınıñ malümatına esaslanıp bildire.
Bu malümatqa köre, qayıq Yunanistanğa baracaq olğan migrantlarnı taşığan edi. Qaza sebepleri, qayıqta olğan migrantlarnıñ vatandaşlığı şimdilik belli degil.
Türkiye yalı qaravulı eki gemisiniñ ekipajları migrantlarğa yardım etmege keldi. Vertolöt ve dalıcılar taqımı qoşuldı.
Dört yıl evelsi Türkiye Yaqın Şarq ve Afrikadan Ğarbiy Avropağa baracaq olğan migrantlar içün esas aqtarma yerlerinden biri oldı. 2016 senesi Ankara ve Avropa Birligi arasında tizilgen añlaşma neticesinde qaçaqlarnıñ sayısı eksildi, amma az olsa da, bar edi.


text:
Keriç boğazında Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrainalı deñizcilerni qorçalamaq içün advokatlarnıñ işğal etilgen Qırımdan Moskvağa barıp kelmesini qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev maliye etken edi.
Bu aqta ukrainalı deñizciler Rusiyeden azat etilgen soñ Qırım.Aqiqatqa advokat Nikolay Polozov bildirdi.
«Advokatlarımız dekabrniñ başında davağa kirişti. Bütün advokatlar añlaşıp «pro bono» («hayır içün», «bedava» – QA) çalıştı. Amma Moskvada tahqiqat tedbirleri endi başlağan edi ve qırımtatarlarğa Moskvağa deñizcilerge barmaq kerek edi, o vaqıt bizge Mustafa Cemilev maddiy yardım kösterdi, o, özü bu davada iştirak etti. Onıñ sayesinde birinci basamaqta qırımlı advokatlarnı Moskvağa ketirip oldıq, olar vaqtında ve kerekli kibi uquqiy imayeni temin etti», – dedi advokat.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi.
2018 senesi noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Yıl evelsi Kremlde qırımtatar halqı Rusiyeniñ Qırımğa kelmesini alğışlar dep ümüt ete ediler, – dep bildirdi Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov Radio Svobodağa.
«Putin ve onıñ kreml taqımı içün Rusiyeniñ Qırımda mevzimini pekite bilecek protsesslerde qırımtatar faktorınıñ olması pek müimdir. İşğalniñ birinci kün, aftaları olar farqlı eyyetler yardımı ile alğışımıznı, Qırımğa kelgenleri içün hayırlav sözlerimizni eşitecek ediler. İlk olaraq Qazan siyasetçileri – aqiqat, Tatarisatn prezidenti Rustam Minnihanov da şu cümleden», – dedi Refat Çubarov.
Onıñ sözlerine köre, Kremlden kelgen eytler ile «samimiy ve açıq subetler» keçirile edi.
«Şunı qayd etmek isteyim ki, birazdan Moskva birini çetke çeke, başqasını ise yollay. Bu şunı isbatlay ki, Moskva iç bir vaqıt qavmiy elitalarğa inanmay edi. Milliy elitalarğa inanmay, şunıñ içün olarnıñ Qırım vaziyetine celp etilmesi aqta söz ketkende, olarnı sıq qarıştıra», – dedi Refat Çubarov.
Qırımtatar Milliy Meclisi Qırım işğaline qol tutmadı.
2014 senesi fevral 26 künü Qırım Yuqarı Şurasınıñ deputatları nevbetten tış sessiyanıñ keçirilecegini ilân etti, on biñden ziyade insan Qırım ükümetiniñ binasına barışıq mitingi ile kelip, sessiyanı lâğu etmege talap etti. Ükümet insanlarnıñ talabı ile razı olğanından soñ, cemaat dağıldı. Saba erte Qırım Yuqarı Şurasınıñ silâlı zaptı keçirildi. Mart 16 künü qanunsız «referendum» keçti.


text:
İşğal etilgen Yaltada qızdıruv mevsimniñ başlanmasına bir qazannı tamirlemege ve daa eki qazannı satın alıp, işletmege vade eteler.
Bunı matbuat konferentsiyası devamında Yalta şeer başı vazifelerini eda etken Sergey Karnauh bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, «Yalta olacaq qış suvuqlığına yahşı azırlandı». Sergey Karnauh bildirdi ki, qış azırlığı çerçivesinde bir qaç mesken evniñ damı ve bir evniñ energoteminlev tertibatı tamirlenecek.
«Qızdıruv mevsimi ğayet yüksek derecede keçer», – dep vade etti Yalta şeer başı vazifelerini eda etken Sergey Karnauh.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar milliy areketi liderleriniñ birisi Ahtem Çiygoznıñ imayesine Qırım müftisi Emirali Ablayevni sorğuğa çekmege ruhset bermedi. Bunı iyünniñ 27-de Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Oturış vaqtında advokat Nikolay Polozov 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası yanında olğan vaqialarnıñ faal iştirakçisi Ablayevni sorğuğa çekmege rica etti.
«Ablayev fevral 26 vaqialarında faal iştirak etti, bir kün ögüne Meclis toplaşuvında iştirak etken edi. Miting vaqtında çeşme yanında dua oqup, kelgenlerge vaaznen muracaat etken edi. O, bizge buña dair malümat bere bile. Bundan ğayrı, Ablayev mahkemeden aldın taqiqat vaqtında şaat olaraq sorğuğa çekildi, faqat belli olmağan sebeplerden taqiqatçı tarafından mahkemede çıqışta bulunacaq şaatlar cedveline kirsetilmedi», – dep qayd etti Polozov.
«Qırımtatarlarnıñ taqdirinen bağlı qarar alğan birinci şahıslar arasındadır. Fevralniñ 26-sı arfesinde de. İştirak etken muzakereler, qabul etilgen qararlar. Bularnıñ episini tarif ete bile», – dep qoltuttı advokatqa Ahtem Çiygoz.
Lâkin prokuror Ablayevniñ sorğuğa çekilmesine qarşı çıqtı, mahkeme oña qoltuttı.
Bu oturışta Polozov Qırım parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinovnı da sorğuğa çekmege rica etti. Mahkeme qoltuttı, sorğu iyülniñ 10-da olacaq.
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesine qırımtatar milliy areketi liderleriniñ birisi Ahtem Çiygoz davası boyunca oturışqa Kreml kontrol etken Qırım milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlar meseleleri komitetiniñ reisi Zaur Smirnov keldi. Sorğu devam ete.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Kefe şeer mahkemesi yanvarniñ 15-nde qırımtatarlarğa qol tutmaq maqsadınen yapılğan bir kişilik piketniñ daa bir iştirakçisi, Aziz Urimovnğa cöreme tayin etti. Qırım.Aqiqat muhbiriniñ bildirgenine köre, oña 10 biñ ruble (qararnen 4,9 biñ hrivna – QA) miqdarında cöreme tayin etildi.
Oturışuv esnasında polis hadimi sorğulanıp, Urimovnı kimse yaqalamadı ve o, İçki işler nazirligi bölügine barmağa göñülli olaraq razı oldı, dep işandırdı. Ondan soñ imayeniñ şaatı Edem Yakubov sorğulandı. O, patrul-post hizmeti (PPS) maşinasınıñ kelgenini ve Urimovdan plakat alğanlarını kördim, dep ifade etti. Yakubov bütün bu şeylerni telefonğa çıqardı.
Ondan ğayrı, oturışuv vaqtında akemge red bildirildi, lâkin akem hanım onı red etti.
Daa evel bildirilgeni kibi, Kefe şeer mahkemesi qırımtatarlarğa qol tutmaq maqsadınen yapılğan bir kişilik piketleriniñ eki iştirakçisi, Eral Dani ve Ruslan Rustemovğa cöreme tayin etti. Olarğa da 10 biñ ruble (qararnen 4,9 biñ hrivna – QA) miqdarında cöreme tayin etildi.
Oktâbrniñ 14-nde yarımadada telükesizlik hadimleriniñ qırımtatarlar, musulmanlarğa qarşı repressiyalarına narazılıq köstermek maqsadınen bir sıra bir kişilik piketler ötkerildi. Daa soñra Rusiye mahkemeleri bu piketlerniñ iştirakçilerine cöremeler tayin etti.
Piket iştirakçilerine qarşı, piket ötkerilmesiniñ tayin etilgen tertibini bozğanları içün (Rusiyeniñ Memuriy tertip bozuv aqqında kodeksi, 20.2 maddesiniñ 5-nci qısmı) memuriy protokollar tizildi.
Daa soñra Aqmescit, Canköy, Aluşta, Suvdağ şeerlerinde ve bunıñ kibi de İçki, İslâm-Terek, Qarasuvbazar ve Qurman rayonlarında mahkeme oturışuvları ötkerildi. İçki işler nazirliginiñ Qırım boyunca ekspertiza merkezi tarafından «piketler umumiy maqsat, niyet ve teşkil etilüv ile birleştirilgen» şeklinde berilgen hulâsa, qabaatlav tarafınıñ esas delili oldı.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqalı deye şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis mesleatçısı, faal İsmet Yüksel Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa kiriş yasağına itiraz bildirmek içün mahkemede dava açtı, dep haber ete QHA.
Ariza em Aqmescit, em de Moskvada berildi. Moskvanıñ Meşçanskiy rayon mahkemesinde İsmet Yükselniñ arizası ilk defa yanvar 22-de baqılmalı.
Aqmescitte Kiyev rayonınıñ mahkemesi vesiqalarnı baqmayıp qaytardı. Lâkin adliyeciler tekrar baqılmasını talap etecek olalar.
«Qırımğa kirişim avgust ayında yasaq etilgenine baqmadan, em Federal havfsızlıq hızmeti, em de Rusiyeniñ Federal migratsion hızmetinden vatanım Qırımğa kirişni yasaqlağan vesiqa alâ daa maña berilmedi. Asılında bu vesiqa 2014 senesi avgust 10-de Ermeni Bazarda Qırımğa kirişim yasaq etilgen künü berilmeli edi. Bir sıra muracaatlarımız olsa da, iç bir teşkilât kiriş ne sebepten yasaq etilgenini añlatmadı, demek ki, qarar sebeplerini biz bilmeyik», – dep ayttı neşirge İsmet Yüksel.
Moskvada onıñ menfaatlarını uquq qorçalayıcı, adliyeci İllarion Vasilyev, Qırımda ise adliyeci Emil Kürbedinov temsil etecekler.
2014 senesi avgust 10-da İsmet Yükselge Qırım yarımadasına kirgende Ermeni Bazar sıñır noqtasında Rusiye Federal havfsızlığı tarafından 5 yıl devamında, 2019 senesi iyün 30 kününe qadar, Qırımğa kirişi yasaq etildi.
Aynı böyle yasaqlar altında qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ve Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov qaldılar. Yanvar 22-de Moskvanıñ Basman mahkemesi qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ Federal migratsion hızmetine açqan dava boyunca ilk toplaşuvnı keçirecek. Cemilev de Qırımğa kiriş yasağına itiraz bildire.


text:
Bäyräm fäläkätkä äylände
İzraildä Lag BaOmer bäyrämen qotlağanda êteş-törteş başlandı
İzraildä Lag BaOmer bäyräme qotlanğan waqıtta barlıqqa kilgän êtü-törtü häm tığızlıq arqasında 44 keşeneñ ğomere özelde, 103 keşe yaralandı.
Meron tawındağı qotlawlarda tönlä säbäbe bilgesez êteş-törteş başlandı.
Waqıyğa urınına 6 aşığıç yärdäm kürsätü boralağı häm şaqtıy sälamätlek saqlaw törkeme cibärelde.
Prem’yer-ministr Binyamin Netanyaxu Twitterda açıqlaw yasap, waqıyğanıñ awır fäläkät buluın häm yaralanuçılarnıñ sawığuı öçen doğa uquların citkerde.
“Yerusalem Post” gazetı beldergänçä êteş-törteştä 44 keşeneñ yaqtı dön’yadan kitüe, 103 keşeneñ yaralanuı, yaralanuçılardan 44eneñ awır xäldä buluı belderelde.
Ayıruça töbäktä qır xastaxanäse qorılğan.
İzrail poliŝiyase Meron tawındağı waqıyğa belän bäyle tikşerü başlattı.


text:
Herson vilâyeti Geniçesk rayonında XX yüzyıl başında qırımtatarlarnıñ milliy ve maneviy lideri olğan Noman Çelebicihannıñ hatırasına bağışlanğan tedbir keçirmege azırlanalar. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Geniçesk rayon devlet memuriyeti reisiniñ muavini Gulnara Bekirova ikâye etip berdi.
Qırımtatar erbabınıñ facialı ölümine 100 yıl toluvı munasebetinen mektep talebeleri, yerli idare temsilcileri, cemaat teşkilâtlarını celp eterek, fevralniñ 22-nde Arabat belinde yerleşken Sçastlivtesevo köyünde, fevralniñ 23-nde Novoalekseyevkada hatıra aqşamları, fevralniñ 20-23 arasında rayonnıñ umumtasil ve medeniy muessiselerinde edebiy oquvlar, «tögerek masalarnıñ» bu mevzupa bağışlanğan toplaşuvları, vatanperverlik dersleri, fevral ayı zarfında ise, ayrıca sergi ve ekspozitsiyalar ötkerilecek.
Onıñ sözlerine köre bundan da ğayrı, «Öz halqınıñ meşur evlâdı» leyhası tanıtıluvınıñ ötkerilmesi ve tedbirlerniñ resmiy web-saifesi teşkil etilmesi planlaştırıla.
Tedbir yerli memuriyet tarafından keçirilmesi planlaştırılaraq, qırımtatar meclislerinen uyğunlaştırılğandır.
Geniçesk rayonı Ukrainanıñ qıta qısmında toplu olaraq qırımtatarlarınıñ eñ çoq yaşağan yekâne region sayıla. Region Rusiye ilhaq etken Qırımnen sıñırdaş.
Noman Çelebicihan (1885-1918) – qırımtatar yazıcısı, qırımtatarlarnıñ milliy gimniniñ muellifi, 1917-1918 seneleri qurulğan qırımtatar halqı birinci Qurultaynıñ esasçısı olğan diniy, cemaat ve siyasiy erbabıdır.
1918 senesi fevralniñ 23-nde Noman Çelebicihan Qırımda rusiyeli bolşevikleri tarafından öldürilip, cesedi deñizge atılğan edi.


text:
İşğal etilgen Qırımda «kütleviy qalabalıqlarda iştirak etkeninde» qabaatlanğan «fevral 26 davasınıñ» iştirakçisi Ali Asanov Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet arizasını berecek.
Bunı qırımtatar uquqçısı Elvina Semedlâyeva sentâbrniñ 29-nda «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ toplaşuvında bildirdi.
«Bu künleri Ali Asanov adından «fevral 26 davası» boyunca Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet azırlamağa başladıq. Onıñ işi boyunca Qırım Yuqarı mahkemesine de şikâyet berdi, amma onıñ adaletli bir qarar olacağına işanmayıp, Avropa insan aqları mahkemesine de şikâyet yollaycaqmız», – dep ayttı Semedlâyeva.
İyünniñ 19-nda Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescitteki Merkeziy rayon mahkemesi «fevral 26 işi» figurantlarını şartlı apis müddetlerine mahküm etti. Ali Asanov ve Mustafa Degermenci 4 yıl ve 6 ay şartlı apis müddetine, Arsen Yunusov ve Eskender Kantemirov 4 yıl şartlı apis müddetine ve Eskender Emirvaliyev 3 yıl ve 6 ay şartlı apis müddetine mahküm etilip, episine 3-er yıl sınav müddeti tayin etildi.
2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım parlamentiniñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qoltutqanlar ve qarşı çıqqanlarnıñ keniş mıqyaslı mitingi keçti. Birinciler sırasında qırımtatarlar ve Ukraina tarafını tutqan faaller buluna edi. Olarğa qarşı Rusiyeniñ tarafını tutqan faaller çıqtı. Olar, şimdi Rusiyege tabi Qırım ükümetiniñ başında turğan Sergey Aksönov başlığındaki «Rus birligi» liderleri tarafından teşkil etilgen ediler.
2015 senesiniñ yanvarinde Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım idaresi fevral 26 mitingi esnasındaki kütleviy qarışıqlıqlar boyunca cinaiy iş açtı.
Yaqalanğanlar arasında Ukrainanıñ topraq bütünligine qoltutqanlardan: Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz ve, ondan ğayrı, faaller Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyev buluna ediler.
Daa soñra mahkeme, baş şübheli – o vaqıt Qırımda amelde Meclis lideri rolüni eda etken Ahtem Çiygoznı ayrı bir mahkeme davasına ayırıp, «fevral 26 işini» ekige böldi.
Advokat Cemil Temişevniñ teşebbüsi ile faal Talât Yunusov ve ATR telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyev, bergen ifadeleriniñ «fevral 26 işiniñ» diger figurantlarına qarşı delil olaraq qullanılmaycağını şart qoyıp, tahqiqatnen añlaşma yaptı ve özlerine qarşı qabaatlavlarnı tanıdılar. 2015 senesinde Talât Yunusovğa şartlı olaraq 3,5 yıl ve Eskender Nebiyevge, aynı bunıñ kibi, şartlı olaraq 2 yıl ceza müddeti berildi.
2017 senesi sentâbrniñ 11-nde Rusiye mahkemesi Çiygoznı, yarımadanıñ Rusiye tarafından ilhaqı ile bağlı narazılıqlarnı közde tutqan «kütleviy qalabalıqlarnıñ» teşkil etilmesinde qabaatlav boyunca sert rejimli koloniyada sekiz yıl apis cezasına mahküm etti. 2017 senesi oktâbrniñ 25-nde Rusiye ükümeti, Qırımda mahküm etilgen Ahtem Çiygoznı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra o, Kyivge ketti.


text:
Rusiyede bir künniñ içinde 62 bölgede 228 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Umumen ülkede 1264 hasta bar, haber ete Azatlıq Radiosı.
Martnıñ 28-inde Orenburg şeerinde koronavirus hastası ölgeni belli oldı. Bir kün evel ekimler, onıñ pnevmoniyası bar olğanını ayttı. Bu Rusiyede koronavirus hastalığında ölgenlerniñ 5-inci adisesi.
Epidemiyanı tutmaq içün Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 28-inden aprelniñ 5-indece çalışmağan afta kibi ilân etti. Moskova ve Sankt-Peterbur akimiyeti bu afta tükân, park, restoran ve kafelerni qapattı.


text:
Silâ ve patlayıcı maddelerni qanunsız şekilde saqlağanında qabaatlanğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ sağlıq vaziyeti Aqmescitteki Semaşko hastahanesinde berilgen yañı ilâclarnı alğan soñ fenalaşa. Bu aqta Bekirovnıñ advokatı İslâm Velilâyev Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
İmayeciniñ aytqanına köre, mayısnıñ 14-nde yapılğan teşkerüv neticesinde kardiolog ve endokrinolog Bekirovnıñ alı bir qarar olğanını aytıp, berilgen insulinni arttırmağa tevsiye etti.
«Qan şekeri öyle de yüksek qala – 16 mmol/l (6,5 mmol/l olmaq kerek). Ekimler berilgen insulinni arttırdı ve kün devamında berilgenler toplansa, umumen 50-den ziyade olacaq. O qadar insulin yapılsa da, qan şekeri yüksek qala», – dep tarif ete Velilâyev.
Advokatnıñ bildirgenine köre, Bekirov toqtamağan yürek ağrılarını şikâyet ete. Üçünci stadiya gipertoniyası bar: «Er angi bir areket küçlü nefes darılıqqa ketire».
Yapılğan insulinden sebep faalniñ mide astı bezi arttı ve yandı, küçlü ağrılar bar.
Onı baş ağrısı raatsızlay, bedeni, sol ayağı ve beti şişe. Bundan ğayrı, az areket etken Bekirovnıñ sol ayağı yaramay çalışa.
«Sol ayağında damarları yoq, olarnı yürek ameliyatında qullanğan ediler. Sol ayağında taze trofik yara peyda oldı, onı melemnen süre, amma bazıda kene peyda ola», – dep ayta Velilâyev.
Advokatnıñ aytqanına köre, Bekirov tutuv şaraitlerinden şikâyetçi degil, tek taze ava yetmey, dep ayta.
«Şimdi sıcaqlar başlana, ava yetmey. Kamerada bir pencere 24 saat devamında açıq, amma taze ava yetmey», – dep ayta Velilâyev.
Bekirovnıñ sağlıq vaziyetine esaslanıp, advokat SİZOda tutuluvınen bağlı olmağan er angi sıñırlav tedbirini, hususan ev apsini, talap etmege niyetlene.
İzolâtorda tutuv müddetiniñ uzatılması baqılacaq nevbetteki mahkeme iyünniñ 5-ne belgilendi.
Daa evel mayıs ayında qırımtatar faali Edem Bekirov Aqmescitteki Semaşko hastahanesine teşkerüvge çıqarılğan edi.
Aprelniñ 26-nda Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Bekirovnıñ imayesi bergen şikâyet arizasını red etti. Edem Bekirov iyünniñ 12-ne qadar SİZOda qalacaq.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
«Devlet departamenti AQŞ vatandaşlarını Ukrainanıñ bazı regionlarına, Qırım yarımadasına ve şarq vilâyetlerine – Harkov, Donetsk, Luganskqa, arbiy quvetlerniñ bulunmasından sebep, barmamağa çağıra», – denile devlet departamentniñ beyanatında.
Devlet departamentiniñ beyanatında Qırımda silâlı insanlar tarafından amerikalılarnıñ yaqalanuvı da qayd etile.
«Numayışlar olıp keçken regionlarda qalmağa qarar alğan amerikalılar adamlar toplanğan yerlerlerge barmamaq kerekler», – dep tenbiyediler AQŞ Devlet departamentinde.
Resmiy Washington Kremlniñ Ukrainağa nisbeten siyasetini takbih ete.


text:
«Eurovision-2019» ukrain milliy saylavınıñ finalında ğalebe qazanğan yırcı MARUV «yarıştaki iştirakini siyasetçilerimizniñ aktsiyalarına çevirmeyip», şiarlarnen çıqışta bulunmağa azır olmağanını bildirdi. Bu aqta o, Tel-Avivdeki yır yarışında iştirak etmekten vazgeçkenini izaatlap, Facebookta yazdı.
«Daa evel aytqanım kibi, Rusiyedeki kontsertlerden vazgeçüv bizim içün printsipial degil edi. Añlaşmanıñ diger noqtaları añlaşmamazlıqlarnıñ sebebi oldı, olarnı imzalasam, olar bir taraflı ola. Men – Ukraina vatandaşım, bergi töleyim ve Ukrainanı can-yürekten sevem… Men – yırcım, siyasiy alandaki alet degilim», – dep aytıla haberde.
Ukraina Milliy Devlet teleradiokompaniyasınıñ idare reisi Zurab Alasaniya bildirdi ki, yırcı MARUV «Eurovisionğa» barmaycaq, çünki taraflar añlaşıp olamadı.
Onıñ qayd etkenine köre, Ukrainanı Eurovisionda temsil etecek icracı aqqında qarar daa alınmadı. «Nevbetteki namzet ile muzakerelerge saba başlaycaqmız» dedi.
Alasaniyanıñ qayd etkenine köre, Ukraina Milliy devlet teleradiokompaniyası «yarışnı daa ziyade siyasetleştirmemek içün» añlaşmada şartlarnı yazıp qoydı: yır yarışında Ukrainanı temsil etecek icradı Rusiyedeki çıqışlardan vazgeçmeli (yarıştan soñ üç ay devamında), «Ukraina topraq bütünligi ya da Ukrainağa halqara seviyede zarar ketirebilecek açıq ifadelerge diqqatlı olması».
Fevralniñ 23-nde «Eurovision-2019» ukrain milliy saylavında yırcı Maruv ğalebe qazandı. O, 2019 senesi mayıs ayında Ukrainanı yır yarışında temsil etecek. Daa evel Maruv Rusiyede çıqışta bulunğanını aytqan edi.
Final neticelerine köre o, 12 baadan 11-ini qazandı. Jüri azaları yırcığa 5 baa qoydı, seyircilerniñ rey berüv neticelerine köre Maruv eñ yüksek 6 baanı aldı.
«Eurovision-2019» yır yarışında Ukrainanı temsil etecek kişinen bağlı qararnı Milliy cemaat teleradiokompaniyası milliy saylav neticeleri ilân etilgeninden 48 saat içinde tasdıqlamaq kerek edi.


text:
Qırımnıñ Rusiye Nazirler Şurasınıñ reisi muavini Mihail Şeremet suvnıñ suv anbarlarından çıqması sebebinden telüke olmağanını bildire. Bu kibi beyanat Qırım cumhuriyeti Rusiye ükümetiniñ resmiy saytında aşkâr etile.
Şeremet qırımlılarnı tınçlandıra ve telâşqa berilmemege çağıra.
«Er şey stabildir. Vaziyet nezaret etilmekte. Ealiniñ ayatına bir telüke yoqtır. Suvnıñ çıquvı 22 biñ kubometrni teşkil ete», – dedi Şeremet.
Faqat aynı şu beyanatta suv basuvda ne yapmaq kerekligi aqqında yazıla.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, bazar künü Qırımnıñ Bağçasaray rayonı Pıçqı köyünde ğarq oluv havfından insanlarnı tahliye etmege başladılar. Yerli mühbir bildirgeni kibi, şimdilik Pıçqı köyüniñ sakinleri vesiqa ve şeyleri ile acele sürette evlerini terk ete ediler. Köyniñ sıñırı yanında fevqulâde işler nazirligi ve Qırım kazakları yolnı qapatıp, köyge territoriya ve insanlarnı kirsetmey ediler.


text:
Rusiye nezaretinde olğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesinde Qırımtatar Milily Meclis reisi Refat Çubarovnıñ davası boyunca nevbetteki mahkeme otırışı olıp keçti. Advokat Aleksandr Osokinniñ sözlerine köre, mahkemede zarar körgen dört kişi sorğuğa çekilgen ve iç birisiniñ Çubarovğa iddiaları yoq eken, dep yaza «Qırım esnası».
Advokatnıñ malümatına köre, zarar körgenlerden biri, Meclis reisiniñ 2014 senesi fevralnıñ 26-nda Qıırm parlamentiniñ binası yanındaki kütleviy tertipsizliklerge alıqası yoq edi, dep bildirgen.
Bundan ğayr Osokin, mahkeme otırışında bulunğan yeri belli olmağa şaatnıñ şaatlığı da bildirilgen, dep ayttı. Amma mudafaa tarafı buña qarşı çıqqan.
«Bu şaat konkret iç bir şey aytmadı, tetipsizliklerni Çubarov teşkil etkenini de aytmadı. Amma baza sezlerde qabaatlav bar, sanki bütün bula cinayetçiler taarfında yapılğan, evelden azırlanğan. Şunıñ içün böyle şaatlıqnı mudafaa tarafı temyiz etecek», – dedi Osokin.
Nevbetteki mahkeme oturışı martnıñ 12-nde oladajq.
2020 senesi martnıñ soñunda Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı.
Cinaiy davalar Rusiye Ceza kodeksiniñ 212-nci maddesiniñ 1-inci maddesine (qalabalıqlarnı teşkil etüv), 280.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Rusiye topraq bütünligini bozacaq areketlerge çağıruv) açıldı.
Aqmescitte iyülniñ 23-nde mahkemede Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy dava temelden baqılıp başlandı. Mahkeme vekilleri diñleyicilerni oturışuvğa ve mahkeme binasına kirsetmedi, dep bildirdi «Qırım esnası» teşebbüsiniñ faalleri.
Advokat Nikolay Polozovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, oña bu davada Çubarovnı qorçalamağa izin bermediler, çünki «menfaat zıddiyeti bar». O, bu qararnı şikâyet etmege niyetlene. Aqmescitte mahkeme advokat Polozovnıñ şikâyetini endi red etken edi.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti «qırımtatar halqına qarşı daa bir repressiya dalğasını başlattı».
Advokat Nikolay Polozov Rusiye tahqiqatçısınıñ onı işğal altındaki Qırımda Çubarovğa qarşı kene açılğan davada imayeden çetleştirmek niyeti aqqında bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Rusiye tahqiqatçılarınıñ Çubarovğa qarşı açılğan davanen bağlı tahqiqat başlattı.


text:
Adliyeci Aleksandr Popkovnıñ bildirgenine köre, yarımadada «Hizb ut-Tahrir» işi boyunca yaqalanğan Qırım musulmanlarını Aqmescit SİZO-sında azaplarğa oğratmaylar ve köteklemeyler, amma olarğa qarşı diger tedbirlerni alıp baralar. Meselâ, islâmda yasaq etilgen domuzlı aşlarnı aşatalar.
Bu aqta o, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında bildirdi.
«SİZO-da dayanılmaz şarait. Ve qoqram ki, musulmanğa domuz etinen pişirilgen aş künde üç kere berilse, böyleliknen qoşma basqın yapıla. Olarnıñ kameraları adamlarğa tolu, olar nevbetnen yuqlay, olarnı tahta bitleri, böcekler, qan içkenler aşay», – dep ayttı adliyeci, SİZO-da bulunğan onıñ imaye etken Emir-Usein Kukunıñ kündelik ayatını añlatıp.
Adliyeciniñ sözlerine köre, SİZO hadimleri apiste bulunğanlarnıñ ricalarını körmemezlikke ura, em de olarnıñ ayatını daa ağırlaştıra.
«O (Emir-Usein Kuku), tahta bitleri bar, olar tişley, dep ariza yazsa, oña yañı çarşaf berile. O, maña normal bir aş beriñiz, men domuzdan aşnı aşap olamayım, dep yazsa, oña künde bir kere degil de, üç kere bu aşnı bereler. Bu, elbet, qoşma basqındır», – dedi Popkov.
Aqmescit SİZO yolbaşçılığınıñ bu aqta izaatları yoq.
Qırım SİZO-sında dayanılmaz şarait aqqında uquq qoruyıcılar çoq aytqan edi. Aqmescit SİZO-sında qaidelerge uymağan şarait olğanını rusiyeli ombudsmen Tatyana Moskalkova da bildire edi, o bu sene mayıs ayında Qırımnı ziyaret etti.
Fevral 11-12 künleri Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımda islâm dinini kütkenlerniñ evlerinde bir sıra tintüv keçirip, insanlarnı yaqaladılar. Umumen 14 insan yaqalandı, olardan dörtü apiske alındı: Yaltada İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku, Yalta rayonınıñ sakini Enver Bekirov, Aluşta rayonınıñ sakini Müslim Aliyev ve Yaltalı Vadim Siruk. FSB taqiqatçıları olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmeleri ile qabaatladılar. Episi dört kişi şimdiki vaqıtta Aqmescit apishanesinde buluna.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımlı jurnalist Nikolay Semenağa qarşı açılğan davanıñ nevbetteki mahkeme toplaşuvında avgustnıñ 3-nde Kremlniñ nezaretinde çalışqan Aqmescitniñ Demiryor rayon mahkemesinde imayecilerniñ bütün muracaatları red etildi. Bunı Qırım.Aqiqatqa mahkümniñ advokatı Aleksandr Popkov haber etti.
«FSB organlarından lisaniyatçı-ekspertniñ esaslanğanı uslübiy tevsiyelerni almağa rica etecek oldıq. Onıñ sözlerine köre, tevsiyelerde sarfiy hatalar mevcut edi. Hatalardan şübelendik. Mahkeme ise ricamıznı red etti», – dedi Popkov.
Advokat, qabul etile bilinmeycek delillerniñ çıqarıp alınılmasına dair muracaat ta red etilgenini ayttı.
«FSB hadimleri feza ve vaqıtnı idare etmege ögrengen. Taqiqatçı tarafından sentâbrniñ 15-nde yollanılğan avaleni, vesiqalarğa binaen, olar bir kün evel, sentâbrniñ 14-nde eda etkenler. Em de vesiqalarnı kelecek zamandan qabul etkenler – aynıñ 18-nci kününden. Biz olarnı çıqarmağa rica ettik, çünki olar Cinaiy ceryan kodeksini ve bir-çoq qanunnı bozğan ola, amma mahkeme bunı da red etti. Vesiqalar em keçmişten, em de kelecekten nasıl kelgenlerini prokuror da añlatıp olamadı», – dep tarif etti Popkov.
Advokatnıñ sözlerine köre, Ukrainanıñ qıtaiy qısımında bulunğan Qırım.Aqiqat reberi Volodımır Prıtulanı ve siyasetşınas-mutehassıs Mihail Savvanı sorğudan keçirmek içün Ukrainadan adliyeviy yardımnıñ berilmesi aqqında muracaatnı da mahkemeciler red etken. Popkov dedi ki, mahkeme olarnıñ ifadelerini emiyetli olaraq tanımadı.
Advokat bildirdi ki, toplaşuv devamında imaye içün kerekli olğan vesiqalar ilân etildi: BMT Baş Assambleyasınıñ rezolütsiyası, Ukrainanıñ topraq bütünligine dair OSCE rezolütsiyası, ve ruhiyatçı ile lisaniyatçınıñ hulâsaları.
Nevbetteki toplaşuv avgustnıñ 31-ne saat 14:00 tain etildi.
Bundan evelki toplaşuvda «Semena davasını» alıp barğan mahekemeciler imaye tarafınıñ mutehassıslarını, ve Nikolay Semenanıñ davası içün hulâsa azırlağan Rusiye FSB ekspertiniñ ifadelerini diñlegen oldı. Bunen beraber mahkeme Qırımda insan aqları aqqında BMT Baş Assambleyasınıñ rezolütsiyasını da dava malümatlarına qoştı, onda jurnalistlerniñ aqlarına dair bir qısım mevcut.
Radio Svoboda ve Qırım.Aqiqat müellifi, qırımlı jurnalist Nikolay Semena Rusiye akimiyeti tarafından «Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq içün kütleviy çağıruvlarda» qabaatlana. 2016 senesi aprel ayında Rusiyeniñ FSB hızmeti onıñ evinde tintüv ötkerdi, mayıs ayında ise o, Qırım.Aqiqatta maqale derc etkeni sebebinden, resmiy iddianame aldı. Şimdiki vaqıtta jurnalist Aqmescitte mahküm etile, ve şeerden çıqmaq aqqından marum etilgen.
Nikolay Semena, öz maqalelerinde «fikir bildirüv serbestligini» eda etkenini ayta.
Uquq qorçalayıcı ve jurnalistler teşkilâtları Nikolay Semenanıñ taqip etilmesini siyasiy basqı olaraq tanıy.
Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşları, şu cümleden Nikolay Semenanıñ taqip etilmesinden qasevetlengenini bildirip, oña qarşı yapılğa basqını toqtatmağa çağıra.


text:
Californiyanın yanında Grand Princess kruiz laynerinde 21 adam koronavirusnen hastalandı. Bunı AQŞ vitse prezidenti Mike Pens haber etti. Hastalanğanlarnıñ arasında 19 yolcu ve eki taqım azası.
Eki yolcunıñ koronavirus hastalığı tapılğanında soñ, gemini karantinge qoydılar. Olardan birisi öldi. O 71 yaşında olğanı ve sağlığı zayıf olğanı belli oldı, haber ete Azatlıq Radiosı.
Grand Princess gemisinde umumen üç yarım bin adam bar. Olarnıñ arasında dört rusiye vatandaşı.
Grand Princess - karantinge qoyulğan ekinci kezüv gemisi. Fevralniñ başında Yaponiya yalısı yanında Diamond Princess gemisi toqtatılgan edi. Laynerniñ ekisi de bir şirketke ait. Diamond Princesste dört biñge yaqın adam bar edi. Umumen bu gemide 690-dan ziyade yoquma adisesi qayd etildi, olarnıñ arasında üç rusiyeli. Şimdi olar Qazan hastahanesine buluna. Diamond Princess gemisiniñ altı esli yolcusı elâk oldı.
Martnıñ 3-ünde Ukrainada ilk COVID-19 koronavirus hastası qayd etildi.
Yañı çeşit koronavirus yuqunçı 2019 senesi dekabr ayında Qıtayda tarqalıp başladı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Qırımtatar rejissöri Nariman Aliyevniñ "Evge" filmi, Ukrainadan Amerika Kino akademiyasınıñ "Oscar" mukâfatına namzetlendi. Bunı Ukraina Oscar komiteti bildire.
"Ukraina Oscar komiteti, Ukrainadan nazmet olacaq filmni sayladı - "Evge" filmi, rej. Nariman Aliyev. Film taqımını tebrikleymiz!", - denile komitet matbuat hızmetiniñ Facebook saifesinde.
Daa evel «Evge» filmi Odesa halqara kinofestivaliniñ Grand Prix mukâfatını aldı. «Evge» filminiñ ukrain premyerası Odesa kinofestivalinde iyülniñ 14-nde oldı. Levha noyabrniñ 7-nde Ukrainada kösterilecektir.
«Evge» levhası qırımtatarı Mustafa aqqında tarif ete. Eki oğlu Qırım işğalinden soñ Kyivge ketti. Büyük oğlu Nazim vefat ete, babası onı Qırımğa alıp, musulman ananelerine köre defin etmek ve küçük oğlu Alimni evge qaytarmaq içün paytahtqa yol ala.
Daa evel qırımtatar rejissöri Nariman Aliyevniñ «Evge» levhası Bükreşteki halqara kinofestivalinde eñ eyi film mukâfatını aldı.
Nariman Aliyev — qırımtatar rejissöri, «Qırım ikâyeleriniñ» (qısqa levha) müellifi. «Sensiz» filmi 66-ncı Berlin kinofestivaliniñ Generation 14+ çerçivesinde taqdim etilgen edi. Aliyev öz işlerinde qırımtatarlarnıñ qoranta munasebetlerini, anane ve turmuşını köstere.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Avdet» gazetasınıñ muarririyeti yerleşken «Qırım» Fondu» hayriye teşkilâtınıñ binası uquq qoruyıcı organlarınıñ qoruvı altına keçmesinden soñ çöplük obasına çevirildi, deyler Qırımtatar Milliy Meclisinde.
Meclis matbuat hızmetiniñ malümatına köre, binada mülkiyet ğayıp oldı, mefruşat bozulğan, kâğıt, kitaplar dağılğan.
«Qırım» Fondu» hayriye teşkilâtı mahkemelerde işğalci akimiyetiniñ ayırım apparatı tarafından musadere etilgen mülkiyetini qaytarmağa tırışqanda, aynı şu akimiyetniñ bina ve mülkiyetni mahkeme qararına qadar qorumağa mecbur olğan strukturası Qırım sakinleri içün örnek olaraq «Rusiye medeniyetini» taqdim etti», – qayd etti fondnıñ başı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Riza Şevkiyev.
Qırımnıñ rusiyeli uquq qoruycı organları tarafından Meclisniñ ve «Qırım» Fondu» yolbaşçılığı tarafından bina vaziyeti aqqında bildirüvine izaat daa yoq. Qırım.Aqiqat akimiyet temsilcileri ya da Qırım uquq qoruyıcı organlarınıñ izaatını almağa tırışa.
«Qırım» Fondu»na nisbeten Qırım Rusiye memuriyetiniñ uquq qoruyıcı organları tarafından cinaiy ve memuriy işler açıldı.


text:
Mayıs ayınıñ 6-sı ve 7-nde Kyivdeki «Eurovision-2017» yır yarışı çerçivesinde Qırım Künleri keçirilecektir. Qırımtatar siyasetçi, oyuncı, çalğıcı, ressam ve yırcıları paytahtnıñ sakinleri ve musafirlerini yarımada keçmişi ve kelecegine dalmağa davet eteler. Bunı merasim teşkilâtçıları Facebookta ilân etti.
«Siz Kyivniñ merkezinde qalsañız da, renkli tedbirler sizni Qırımğa alıp keter. Qırım yarımadasınıñ tamır halqınıñ vatanına barmağa acet olmaycaq», – dep tarif ete teşkilâtçılar.
Qırımtatar asıllı ukrain yırcısı Jamala 2016 senesi İsveçte «Eurovision» yarışında ğalebe qazandı. O, qırımtatar sürgünligini añlatqan «1944» yırınen çıqışta bulundı. 2017 senesi yarış Kyivde ötkerilecektir.
«Eurovision-2017» yarışınıñ yarım finalları Kyivde mayısnıñ 9 ve 11-nde olacaq, finalı – mayısnıñ 13-nde. Ukrainanı bu sene O.Torvald taqımı Time yırınen temsil etecek.
Yarışta 43 memleketniñ vekilleri iştirak etecektir.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina devlet sıñır hızmeti (UDSH) mayısnıñ 26-nda Ukrainağa Rusiye vatandaşı olğan KHV eki temsilcisiniñ kirişini yasaqlağanı aqqında haber etti.
UDSHnıñ matbuat hızmeti haber etkenine köre, rusiyeliler Kyivge Minsk ve Tbilisi uçaqlarınen kelgenler.
«Olarnıñ birisi qanunsız şekilde Qırımnı ziyaret etkeni içün kirsetilmeyip, 3 yıllıq kiriş yasağı aldı. Diger rusiyeli vatandaş keliş maqsadını tatil ve çempionlar Ligasınıñ matçını seyir etmek dep kösterse de, teşkerüv esnasında «Rossiya» telekanalına alâqası olğanı ortağa çıqtı. Ukrainağa kiriş maqsadı tasdıqlanmağanı içün bu şahıs keri qaytarılıp yiberildi», – denilmekte müessiseniñ haberinde.
Ayrıca bugün sıñırcılar Rusiyeniñ «Torpedo» futbol taqımınıñ tarafdarları olğan Rusiyeniñ 4 vatandaşınıñ Ukrainağa kirişini yasağladı.
Bugün, mayısnıñ 26-nda, Kyivniñ «Olimpiyskiy» MSKde, ispanyalı «Real» ve ingiltereli «Liverpul» taqımları oynaycaq çempionlar Ligasınıñ finalı ötkerilecek. Kyiv telükesizlik tedbirleri körülgendir.


text:
Bu aqta «Komsomolskaya Pravda» yaza.
«Eger de evelden yürüv fiyatı 1 kilometr içün 22 kapik tölense, şimdi fiyatı 26 kapikke köterilecek. Yolcular içün bu pek emiyetli yükselüv degil, amma taşıyıcılar öyle de zararına çalışacaq», – dedi Diskin.
Neşirniñ qayd etkeni kibi, 1 kilometr içün fiyat yükselüvi 18% olsa bile, neticede ğaet yüksek fiyat olıp çıqa. Mesafege köre, bilet 5-10 grivnağa qadar köterilecek.
2014 senesiniñ soñuna Qırım taşıyıcıları fiyatlarnıñ köterüvi meselesini aydınlatıp, 1 kilometr içün fiyat 37 kapik olğanına israr etecekler, fiyat 50% artacaqtır.


text:
Ukraina baş naziri Oleksiy Ğonçaruk, akimiyet işğal etilgen Qırımda ve işğal etilgen Donbas topraqlarında yaşağan ukrainalılar içün küreşecek, dep bildirdi. Bu aqta o, «TSN» yayınında «normand formatında» körüşüvni izaatlap ayttı.
«Mence, eñ yahşı yol, nasıl olsa da, ateşniñ toqtatılması ve esirlerni almaştıruv ola. Ukrainalılar evge qaytmaq kerek. Bu eki esas vazifeni prezident Zelenskıy özüne qoydı», – dep ayttı ükümet reisi.
Onıñ qayd etkenine köre, Parijdeki «A planı» bu zıddiyetni diplomatik yolnen al etmek, elbette, milliy menfaatlarnı qorçalap, barışıqqa ketmekten» ibaret.
«Topraq bütünligi, suverenitetten vazgeçüv şeklinde menfaatlarnı teslim aqqında laf yoq. Qırım ve Donbas – Ukraina toprağıdır, anda ukrainalılar yaşay, olar içün, olarnıñ evge qaytması içün mümkün olğanı qadar küreşecekmiz», – dedi baş nazir.
Dekabrniñ 9-nda «normand dördü» liderleriniñ üç yıl içinde ilk körüşüviniñ keçirilmesi planlaştırıla. Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Frenkistan prezidenti Emmanuel Macron, Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin Frenkistannıñ paytahtı Parijde muzakereler keçirecekler.
Donbastaki silâlı zıddiyet 2014 senesinden berli Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı yardım köstergeninde qabaatlaylar. Kreml bu qabaatlarnı red ete ve Donbasta ancaq Rusiye «göñüllileri» bar, dep israr ete.
BM malümatına köre, 2019 senesi oktâbrniñ 31-ne qadar silâlı zıddiyet neticesinde Donbasta 13000 - 13200 insan elâk oldı.


text:
Birleşken Milletler Baş Assambleyasınıñ üçünci komiteti cumaaqşamı künü, noyabrniñ 15-nde, «Qırım Muhtar Cumhuriyetinde ve Aqyarda insan aqları vaziyeti» qararınıñ yañartılğan leyhasını baqacaq, dep bildire Ukrainanıñ BM Daimiy temsilciligi Twitterde.
Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirdi ki, vesiqanı 38 memleketniñ temsilcileri azırladı.
«BM üçünci komitetinde rey berilecek, dekabr ayında ise BM Baş Assambleyasına çıqarılacaq Qırım ve Aqyarda insan aqları vaziyetine dair rezolütsiyanıñ 38 müellif-memleketi bar. Yarın (noyabrniñ 15-nde – QA) müellif olğan memleketlerniñ tam sayısını bilecekmiz», – dep qayd etti Ceppar Facebook saifesinde.
Bugünki rey berüvden soñ leyha BM Baş Assambleyasına baqması içün yollanacaq, anda ise bu sene dekabr ayında rey berilmesi beklenile.
2017 senesi dekabrniñ 19-nda BM Baş Assambleyası «Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinde insan aqları vaziyeti (Ukraina)» qararını qabul etken edi.
Rey berüvde 70 memleket vesiqağa «ebet» dedi, 26-sı qarşı çıqtı ve 76 memleket bitaraf oldı. Beyazrusiye, Ermenistan, Rusiye, Suriye, Zimbabve ve diger memleketler rezolütsiyağa qarşı çıqqan edi. Vesiqada Rusiyeden BM Halqara mahkemesiniñ tevsiyelerini yerine ketirip, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasağını lâğu etmesi ve yarımadada ukrain ve qırımtatar tillerinde tasilniñ temin etmesi talap etile.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescit mahkeme rayonınıñ qadısı İlya İşçenko Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Eldar Kantimirovnıñ ömür arqadaşı Elvina Useinovanıñ memuriy davası boyunca üküm çıqardı. Qadın balası hastalanğanı içün oturışuvda iştirak etip olamadı ve oña esnas aqqında haber bile etilmedi. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa haber etti.
Advokat Lilâ Gemeciniñ birleşmege haber etkenine köre, müvekkiliniñ imzası olğan mahkeme oturışuvı aqqında habername sahte ola.
«Hasta balanı baqqan qadın iştirak etmese de, mahkeme qarar çıqardı. Qarar endi şikâyet müddeti bitken soñ alındı, advokat müddetniñ ğayrıdan baqılması içün ariza berdi. Oturışuv martnıñ 15-ne qaldırıldı, çünki dava malümatlarında Elvina Useinovanıñ sahte imzası olğan habername bar», – dep aytıla haberde.
Gemeciniñ malümatına köre, mahkeme Qırım poçtasından Useinovanıñ qayd etilgen müddet içinde haber almağanını isbatlağan vesiqalarnı talap etti.
Hatırlatamız, mahkeme vekili bu dava mabüsiniñ apayı Elvina Kantimirovağa qarşı «qadı ya da mahkeme vekiliniñ belgilengen qadı faaliyetiniñ tertibini temin etüv emirlerini yerine ketirmegeni içün» memuriy protokol tizdi.
Mahkeme vekili Kantimirovağa tibbiy maskanı yañlış taqqanını ayttı. Advokatnıñ bildirgenine köre, qadın oña hitap etilgenini birden añlamadı, amma keç oldı, çünki oña qarşı memuriy protokol endi tizilip başladı.
Bu bozuv içün 500 ruble para cezası berile.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Saba saat 9:30-da Aqyar merkezi yarıqsız qaldı. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgenine köre, Nahimova caddesinde, Lazarev meydanında, Odesskaya ve Bolşaya Morskaya soqaqlarında üçfenerler çalışmadı.
Elektrikanı “pik saatı”nda söndürdiler: iş künü endi başlay edi, yol areketi faal edi. Aynı vaqıtta rusiye polisi hadimleri naqliyat areketini tertiplemey edi.
Merkeziy tükânlarda kassa cihazları çalışmay edi, satıcılar, adamlar keççe, yarıq berilgeninden soñ kelsinler dep rica ete edi.
Saat 11:30-da yarıq peyda oldı.
Martnıñ 18-inde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Aqyarğa keldi, anda ise Balıqlava TES-iniñ açılışında iştirak etti.
Martnıñ 18-nde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Aqyarğa keldi. O, işğal etilgen Qırımda Siemensturbinalı eki elektrostantsiyasınıñ işke başlamasını buyurdı. Videoda onıñnen beraber Tavriya issilik elektrostantsiyası ve Tamandaki «Port» alt stantsiyasınıñ mütehassısları bar edi.
2015 senesi dekabr ayından başlap, Herson vilâyetinde elektrik direkleriniñ bozulmasından sebep, Qırımğa qıtaiy Ukrainadan elektrik aqımı toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta Qırım özü çıqarğan energiya, Rusiyeden yarımadağa ketirilgen generator ve Rusiyeniñ Krasnodar vilâyetinden keçirilgen energo köpür ile elektriknen temin etile.


text:
Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesinde sentâbrniñ 11-inde qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı cinaiy dava çerçivesinde dörtünci oturışta daa eki şaatnı sorğuğa çekti. Onı ğıyabiy şekilde maküm eteler.
Qırım.Aqiqat mühbiri, birinci şaat Eldar Kubedinov, mahkeme taqiq etken adiseler vaqtında "bir çoq adamnen beraber, Ermeni Bazar yanında çolde turğan yol polisi noqtasınıñ ve vagonçıqlarnıñ yanında olğanını" ayttı.
Em de o anda "iç bir areket yapmağan arbiy urbalı adamlarnı" körgenini qoştı. Şaat, Cemilevni körgenini, amma "ondan uzaq turğanını ve onıñ aytqanını eşitmegenini" bildirdi. Kurbedinov onı da qayd etti ki, "Cemilev Ermeni Bazarğa taraf ketmege iç ıntılmadı".
Ekinci şaat - Sabri Yagyayev yalıñız Ukrainanıñ qıta qısmına adamlarnı taşığanını ve yolnı çoq adam qapatqanı içün maşnanı toqtatmağa mecbur olğanını ayttı. Şaatlarnıñ ekisi de mahkemede "Rusiye devlet sıñırınıñ mevcütligine dair iç bir alâmet körmegenlerini" ayttı.
Nevbetteki oturış sentâbrniñ 17-sinde olacaq.
Sentâbrniñ 10-nda bu dava çerçivesinde üçünci temel oturışuv olıp keçti.
Qırımda bir ay devam etken teneffüsten soñ «Mustafa Cemilevniñ davası» boyunca mahkeme esnası yañıdan başlay.
İyülniñ 30-nda Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Ermeni Bazardaki Rusiye mahkemesiniñ qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ sıñırlav tedbirini ğıyabiy şekilde uzatmaq qararına qarşı berilgen istinaf şikâyetini baqıp, onı qanaatlendirmedi.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine köre qabaatladı. Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, şimdi Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ ukrain davası qullanıla.
Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komiteti mayısnıñ 27-nde bu davanıñ tahqiqatını bitirdi.
Cemilevniñ fikirince, işğal etilgen Qırımda Rusiye FSBsi tarafından oña qarşı açılğan dava qırımtatarlarnı yarımadadan çıqarmaq içün qullanıla.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye tahqiqatçılarınıñ qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı cinaiy davasını siyasiy taqip dep saya.
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Bunı «Qırım Cumhuriyeti Devlet şurasınıñ reis muavini» Remzi İlyasov bildirdi, dep haber ete Qırım «akimiyetiniñ» ruporı Krıminform.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov sentâbr ayına keçirilmesi belgilengen «Qırım Cumhuriyeti Devlet şurasınıñ saylavlarında» iştirak etmeycegini bildirgen edi.
«Men Devlet şurası saylavlarında iştirak etmeycem. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ bunıñnen bağlı qararı bar, men ise – Meclisniñ reisim», – dep ayttı Çubarov.
İlyasovnıñ aytqanına köre, «üküm sürgen vaziyette ciddiy, müim qararlarnı qabul etmezden evel pek keniş mesleatlarnı keçirmek kerek».
İlyasov bildirdi ki, «saylavlarda iştirak etmekten vazgeçüv qırımtatar halqınıñ akimiyet ve Qırımnıñ diger milletleri ile munasebetlerde boşluqnı arttıra bile».
İlyasovnıñ fikirince, «qırımtatarlar içün saylavlarda iştirak etmek daa da faydalıdır. Onıñ qayd etkenine köre, proportsional sistema boyunca siyasiy uruşta iştirak etecek firqa ve namzetlerni közetmek kerekmey», dep yaza neşir.
«Majoritar sistemanı aytsaq, mında saylavlarda iştirak etmek kerek», – dep qayd etti İlyasov. Onıñ bildirgenine köre, saylavlarda iştirak etüv qırımtatarlarnıñ şimdi olıp keçken esnaslarğa riayetkârlığını ifadeleycek.
Hatırlatamız, işğal etilgen Qırımda «birinci çağırılış Devlet şurasınıñ deputatlar saylavlarınıñ» ötkerilmesi 2014 senesi sentâbrniñ 14-ne belgilengen.


text:
Yuqarı Radada Qırımnı qaytaruv boyunca fraktsiyalarara birleşmeni qurdılar. Bunı «Petro Poroşenkonıñ Blokundan» halq deputatı Yuliy Mamçur ukrain telekanallarından birinde bildirdi. Bu aqqında bloknıñ matbuat hızmeti haber ete.
«Al-azırda tahminen 700-800 biñ ukrainli Qırımda yaşay. Olarnıñ episi Rusiye tarafdarı degil. Olarnıñ Ukraina aqqında haber almaları içün radio ve televideniye kerek. Şimdilik o yoq. Bunıñ içün andaki ukrainlilerniñ miyleri içün küreşmeli», – dep qayd etti Mamçur.
Onıñ qayd etkenine köre, Qırımnı barışıq usullarnen qaytarmaq daa yahşı olur, aynı zamanda polkovnik küç qullanuvını da red etmek: «Bu bizim toprağımızdır».


text:
Ukraina sıñırcıları avgust ayında Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında yolcularnıñ sayısı eksilgenini qayd ete. Bu aqta Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ Azaq-Qara deñiz regional idaresiniñ haberinde aytıla.
Müessise malümatına köre, yaznıñ soñki ayında memuriy sıñırnı eki tarafqa 362876 insan ve 52928 naqliyat vastası keçti.
«Keçken seneniñ avgust ayına baqılsa, sıñırcılar qayd etilgen vatandaşlarnıñ sayısı 16044-ke ve naqliyat vastalarınıñ sayısı 4606-ğa eksilgenini qayd ete», – dep aytıla haberde.
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ qayd etkenine köre, 2019 senesiniñ sekiz ayı devamında sıñırcılar eki tarafta 1 722 098 insannı qayd etti, bu raqam bıltır olğan raqamğa 23129-ğa az. Qayd etilgen naqliyat vastaları da 8089-ğa eksildi.
Müessiseniñ malümatına köre, vatandaşlarnıñ ekseriyeti soy-soplarını ziyaret etmek ve esas Ukrainada vesiqalarnı resmiyleştirmek içün memuriy sıñırdan keçe.
Avgust ayınıñ soñunda Qırımdaki Rusiye FSBsiniñ sıñır idaresi avgust ayında Herson vilâyeti ile memuriy sıñırda yolcularnıñ sayısı arttı, dep bildirgen edi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
57-nci "Gremmi" mukâfatlandıruv tedbiri
57-nci "Gremmi" mukâfatlandıruv tedbiri 2015 senesi fevralniñ 8-inde Kaliforniyadaki Los Anceles şeerinde ötkerildi.
2013 senesi oktâbrniñ 1-inden 2014 senesi sentâbrniñ 30-ınace yaratılğan eserler "Gremmi"-2015 mukâfatına irişmek içün imkânları bar edi. 2014 senesi dekabrniñ 5 künü mukâfat içün saylanğan namzetler ilân etilgen.
Sem Smit, Beyonse ve Vilyams Farell 6 nominatsiyada taqdim etilgen; 22 yaşında olğan britaniyalı Sem Smit "Gremmi" tarihında "Büyük dörtlük"niñ er bir kategoriyasında namzet etilip kösterilgen ekincisidir: yıl yırı ve yazısı ("Stay With Me"), yıl albomı ("In the Lonely Hour") ve yıl keşfi.
Şay, 2014 senesi tolu debüt albomını çıqarğan Sem Smit, birden dört Gremmini elde etti: Yıl yırı ("Stay With Me"), Yıl yazısı ("Stay With Me"), Yıl keşfi (prestijli Büyük dörtlükten), ve ayrı – Eñ güzel pop albomı ("In the Lonely Hour").
Amerikalı yırcı Beyonse üç "Gremmi" qazandı: "Eñ güzel R&B yırı", "Eñ güzel çıqış" ve "Eñ güzel müit sesli (surround sound) albom".
Bek "Morning Phase" albomı içün "Yıl albomı" ve "Eñ güzel rok albomı" eki "Gremmi" eykelçigini elde etti.
Ledi Gaga Toni Bennet ile "Eñ güzel ananeviy pop albomı" ("Cheek To Cheek") nominatsiyasında "Gremmi" qazandılar.
Rep icracısı Eminem "The Marshall Mathers LP2" albom içün "Eñ güzel rep albomı" nominatsiyasında "Gremmi" qazandı. Em de Eminem Rianna ile "The Monster" yırı içün "Eñ güzel rep dueti" elde ettiler.


text:
Kiyevde, oktâbr 25 künü Ebediy Şüret Bağçasında Sovet Birliginiñ eki defa qaramanı, efsaneviy qırımtatar uçucı-sınavcı Amet-Han Sultannıñ doğuvından 95 yıl olğanı munasebeti ile hatıra tedbiri keçirilecek.
Bu aqta Qırımtatar yaşlar merkezi bildire.
Teşkilâtnıñ malümatına köre, Kiyev bağçasında Amet-Han Sultan abidesine çeçeklerniñ qoyuv tedbiri keçirilecek. Tedbirde qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarov, devlet ve cemaat erbapları iştirak etecek.
Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ malümatına köre, işbu tedbirler oktâbr 24-26 künleri Aqmescit, Aluşta ve Alupkada da keçirilecek.
Şu cümleden, cumaertesi künü Aqmescitte tantanalı merasimler keçirilecek, Alupkada bazar künü Amet-Han Sultan müzeyinde yanartılğan sergini açmaq niyetindeler, Perovo köyünde oktâbr 26 künü memorial kompleks ve ava tehnikası müzeyi olacaq yerde taş qoyulacaq, aynı şu künü «Qırım müendis-pedagogik universitetinden» konferentsiya keçirilecek.
Sovetlerniñ uçucısı Amet-Han Sultan 603 cenk uçuşını yaptı, 30 uçaqnı şahsen ve 19 uçaqnı taqım içinde qırdı. Yaz işi devamında uçucı 100 uçuş vastasını ögrendi. 1971 senesi fevral 1-de Amet-Han Sultan Tu-16 uçuş laboratoriyasında sınav uçuşında elâk oldı. Moskvada defn etilgen edi.


text:
Ukraina Tışqı işler naziri Pavlo Klimkin, Kanadanıñ Quebec şeerinde camige yapılğan ücüm aqqında bildirüvlerge seslenip, Ukraina terrorizmge qarşı küreşte Kanadanıñ tarafında olğanını ayttı.
Klimkin Twitterde: «Quebecte öldürüci ücümni qattiyen tenqit etemiz. Fikirlerim qurbanlarnen meşğul, bizler Kanada halqını terrorizmge qarşı küreşte destekleymiz», – dep yazdı.
Quebec politsiyası bildirdi ki, Quebec şeerindeki camige yanvar 29 künü yapılğan ücüm aqibetinde altı insan elâk oldı, daa sekizi – yaralandı. Uquq qoruyıcılar, eki şekli insan yaqalanğanını bildirdi, lâkin diger tafsilâtlarnı açıqlamadı ve taqiqat tek-tek başlanğanını qayd etti.
Kanada baş naziri Justin Trudeau bü atışnı terroristik ücüm olaraq tanıttı.


text:
“Monnan soñ wäğ’dälär kiräk tügel. Barı vakśinalar kiräk”
Gebreyesus koronavirus vakśinaların büleşüdäge ğadelsezlekne tänqıyt’läde
Bötendön’ya sälamätlek saqlaw oyışması ğomum särqatibe Tedros Adxanom Gebreyesus koronavirus vakśinaların büleşüdä ğadelsezlek däwam itsä, tağın da kübräk variantnıñ kilep çığaçağı häm sośial’-iqtisadi qıyınlıqlarnıñ däwam itäçäge xaqında kisätte.
Ul matbuğat cıyılışında beldergänçä, dön’yada bügengä qadär 5 milliiard 700 million Kovid-19 vakśinası qadalğan. Afrika qıytğasına isä monıñ barı 2 prośentı ğına êläkkän.
Gebreyesus Bötendön’ya sälamätlek saqlaw oyışmasınıñ maqsatı yıl axırına qadär dön’yada här däwlät xalqınıñ 40%ınıñ vakśinalaştırılğan buluı ikänen qabatlap äytte. Afrikada älegä monı 2 il genä başqarğan.
Gebreyesus dön’yada Kovid-19 vakśinaların büleşüdäge ğadelsezlekne tänqıyt’läde. Bolay däwam itkän oçraqta, virusta yaña üzgäreşlär barlıqqa kiläçäk. Bu moñarçı yasalğan vakśinalarnı köçsezländeräçäk yaña variantlar kiterep çığara ala.
Kovid-19 vakśinaları dön’yaküläm ireşü programması arqılı 141 ilgä yaqınça 260 million doza cibärelgän. Gebreyesus vakśina çığaruçı şirkätlärneñ alğa kitkän illär belän ikele kileşülär tözüeneñ êşne awırlaştıruın äytte. Ul 8nçe sentyabr’däge matbuğat cıyılışında da bu mäs’äläne kütärgän ide. Gebreyesus anda alğa kitkän illärneñ vakśina mäs’äläsendä birgän süzlären totmawlarına iğ’tibarnı cälep itep: “Monnan soñ wäğ’dälär kiräk tügel. Barı vakśinalar kiräk,”-dide.


text:
İyün ayında «Ukrpoçta» müessisesi Rusiye tarafından işğal etilgen yarımadanıñ eñ belli itibarğa lâyıq mimarcılıq yerlerinden birine bağışlanğan «Qırım – bu Ukraina. Yalta. Qarılğaç yuvası» poçta zarfını çıqardı.
Bu aqta «Ukrpoçta» matbuat hızmeti bildire.
Zarflar 100 000 nushada derc etildi.
Beyanatta bildirilgenine köre, poçta müessisesi, yarımadanıñ eñ parlaq köşelerini kösterip, Qırım mevzusına bağışlanğan resimlernen zarflar çoq kere çıqarğan.
XIX asırnıñ soñunda 40 metrlik Ay-Todor dağında qurulğan «Qarılaç yuvası» isarı er vaqıt bütün dünya turistleriniñ diqqatını celp ete edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Alğazı Qoñrat
Alğazı Qoñrat (ukraince ПoбєдиHe, Aлraзи-KoHpaT, rusça ПoбeдиHo, Aлraзы-KoHpaT) - Qırımnıñ Qurman rayonında bir köydir. Ealisinin sayısı 248 kişi (2001 senesi).
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.


text:
“Miynetti qorǵaw haqqında tiykarǵı túsinikler”atamasında seminar ótkerildi
Ózbekstan Respublikasınıń tiykarǵı nızamında «Hár bir adam miynet etiw, erkin kásip tańlaw, ádalatlı miynet shárayatında jumıs islew hám nızamda belgilengen tártipte jumısızlıqtan ...Tolıq oqıw »
Medicina tarawı xızmetkerlerine miynetti qorǵaw boyınsha seminar-treningler shólkemlestirildi
«Qaraqalpaq-biznes tálim» oqıw orayınıń shólkemlestiriwinde usı jıldıń avgust hám sentyabr aylarında Ózbekstan kásiplik awqamları Federaciyasınıń Qaraqalpaqstan kásiplik awqamları ...Tolıq oqıw »
Jaslar hám miynetti qorǵaw
«28-aprel Pútkil dúnya júzilik miynetti qorǵaw kúni»ne arnalǵan «Qáwipsizlik, salamatlıq hám keleshektegi miynet» atamasındaǵı 22-29-aprel aralıǵında miynetti qorǵaw hápteligi she ...Tolıq oqıw »
«Qáwipsizlik, salamatlıq hám keleshektegi miynet» atamasındaǵı miynetti qorǵaw hápteligi dawam etip atır
Ózbekstan kásiplik awqamları Federaciyasınıń Qaraqalpaqstan kásiplik awqamları shólkemleri birlespesi Keńesiniń shólkemlestiriwinde «28-aprel Pútkil dúnya júzilik miynetti qorǵaw ...Tolıq oqıw »
Miynetti qorǵaw hápteligine start berildi
2003-jıl 28-aprelden berli hár jılı dúnyanıń 100 den aslam mámleketlerinde Xalıq aralıq miynet shólkeminiń baslaması menen nıshanlap atırǵan úrdiske aylanǵan ilaj - pútkil dúnya j ...Tolıq oqıw »
Miynetti qorǵawdaǵı qáte-kemshiliklerdi saplastırıw boyınsha dógerek sáwbetler ótkerildi
Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi Nızamshılıq palatası Miynet hám sociallıq máseleler komitetiniń 2018-jıl 26-dekabrdegi “Miynetti qorǵaw haqqında”ǵı Ózbekstan Respublikası Nıza ...Tolıq oqıw »
Miynetti qorǵaw jumıslarında birge islesiw
Miynetti qorǵaw boyınsha jumıslar alıp barıp atırǵan xızmetkerler arasında túsindiriw jumısların alıp barıw maqsetinde Ózbekstan Sawda sanaat palatası Qaraqalpaqstan Respublikası ...Tolıq oqıw »
Jergilikli húkimet penen birgelikte miynetti qorǵaw máselelerin en jaydırıw
2018-jıldıń 23-24-avgust kúnleri Elikqala hám Kegeyli rayonlarında Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi Prezidiumınıń 2018-jıl 28-iyundaǵı 345-sanlı qararı menen tastıyıqlan ...Tolıq oqıw »


text:
Aqmescitte Rusiye kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesiniñ binası ögünde tutulğan qırımtatar faallerine qoltutmağa kelgen insanlar toplaştı. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi bildire.
Qırımlılarnıñ balaları ve ömür arqadaşları qollarında «Bizler – Qırım birdemligimiz» ve «166 balağa babasını qaytarıñız» yazuvlı şiarlarını tuttı.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Aqmescitniñ Bavurçı qasabasında keçirilgen tintüv vaqtında semetdeşlerine qoltutmağa kelgenlerden eki kişi Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov da tutuldı. Aqmescit mahkemesi Ziyadinovğa «politsiyağa qarşı çıqqanı içün» 500 ruble para cezasını berdi. Mamutov ise 5 künge apiske alındı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne.
Tafsilâtlıca – Qırım.Aqiqatnıñ fotoresimlerinde. (Foto: Qırım birdemligi)


text:
Sankt-Peterburgda (Rusiye) politsiya qırımtatarlarğa qol tutuv aktsiyalarında iştirak etken faal Dmitriy Negodinni tuttı. Onı izinsiz yürüşte iştirak etkeninde qabaatlaylar, dep bildire Azatlıq Radiosı Rusiyede narazılıq aktsiyalarında tutulğanlarnıñ taqdirini taqip etken «OVD-İnfo» resursına esaslanıp.
Berilgen malümatqa köre, Negodin Ladojskiy vokzalında tutuldı. Faal politsiya bölügine ketirilip, şahsiy eşyaları alındı ve kütleviy tedbir keçirüv qaidelerini bozğanına dair protokol tizildi.
Bundan evel ev çıqışında politsiya qırımtatarlarğa qol tutuv aktsiyasınıñ diger iştirakçisi Olga Smirnovanı tuttı.
Qırımtatarlarğa qol tutuv aktsiyası er aynıñ 18-nde keçirile. Narazılıq aktsiyalarınıñ iştirakçileri qırımtatarlarnıñ milliy ve diniy mensüplik sebebinden taqip etilüvini toqtatmağa, Rusiye apishanelerinde tutulğan Ukraina vatandaşları olğan siyasiy mabüslerni azat etmege ve siyasiy sebeplerden açılğan cinaiy ve memuriy davalarnı qapatmağa talap ete.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev demokratiya ve insan aq-uquqı qoruvında emiyeti içün şüretli «Solidarnost» («Birdemlik») mukâfatına nail oldı. Mukâfatnı laureatqa Varşava şeerinde, bu tantanalı vaqianı qayd etmek içün kelgen ükümet liderleri üzerinde, şahsen Polşa Prezidenti Bronislav Komorovskiy ile Polşanıñ sabıq yolbaşçısı Leh Valensa taqdim ettiler. Vatanında şaqa tarzında aytılğanı kibi «dünyada eñ belli tatar»nı hayırlamaq içün, AQŞ prezidenti Barak Obama ve devlet kâtibi Con Kerri keldiler. Dünya boyunca ileri devletlerniñ yolbaşçıları ile olğan subet devamında neler aqta añlaşmaq mümkün olğan eken, bir million yevrolıq mukâfat nasıl masraf etilir, ne sebepten Qırımğa kirmek yasaqnı aqılsızlıq esap etilmeli ve qırımtatarlar Hersonğa köçmege kerekmi? Bu ve başqa şeyler aqqında Qırım Aqiqat saytına bergen intervyüsında Mustafa Cemilev ikâye etti.
Mustafa-bey, Siz evellerde Rusiye ile alıp barılğan «siyasiy alış-veriş»te Qırım feda etilmeycegi boyunca Amerika Qoşma Ştatları prezidenti Barak Obamadan işançlı garantiyalar almağa istegeniñizni aytqan ediñiz.
–Qırım meselesi ep kerige çekilgeni bizlerni raatsızlay. Rusiye zapt etilgen Ukrainanıñ er bir adım toprağını boşatmağance, ayatqa keçirilgen sanktsiyalar, fikirimizce, daa da küçleştirilip, toqtatılmaycağı boyunca garantiyalar almaq ister edim.
Obamanen, mukâfat berilgen soñ, serbest tarzda, resmiy aqşamlıq yemegi devamında qonuşmağa imkân oldı. O, meni mukâfat ile hayırlamaq içün, yanıma keldi, ve biz, aqiqatta, ayaq üstünde turıp, laqırdı etik. Men, bazı fikirlerge köre, Rusiye Ukrainanıñ şarqiy regionlarına terenleşmeycek şartta Qırım «unutılıp qalmaq» mümkünligi olğanı ceetten raatsızlığımnı bildirdim. Bizler içün bu bir faciadır. Lâkin Obama eminliknen, agressorğa bir avuç zapt etilgen topraq özüne qaldırmaqnı qayil etmeyceklerni bildirdi.
Soñra Con Kerri yanıma keldi. O da Qırım mevzusı daima birinci yerlerni alacağı ve yarımadanı azat etmek meselesi – bu dünyace aq-uquq tertibiniñ meselesi olğanını eminliknen qayd etti. Bu sözlerniñ isbatı olaraq, ekinci künü Barak Obama yapqan çıqışı oldı, onıñ devamında Qırım Ukrainadan hırsızlıqnen alınğanı ve qaytarılmaq kerekligi beyan etti.
Mukâfat berilüv tedbirinde başqa devletlerniñ yolbaşçıları da bulundı…
–Çoq resmiy körüşüvler keçirildi, şu sırada Polşa Cumhuriyetiniñ reberleri ve devletniñ ombudsmenı ile körüşüv oldı. Anda er şeyden haberdarlar, nasıl yardım kerek olğanını soraylar. Tantanalı aqşamlıq vaqtında menim yanımda Avstriya prezidenti Haynts Fişer olğan edi. O, meni Qırımğa kirsetmegenleriniñ sebebini soradı. O, mıtlaqa Putinnen körüşecegini bildirdi. Başqa ükümetlerden farq olaraq, Avstriya Rusiyenen qonuşmalar keçirmesine qoltuta. Amma Avstriya prezidenti bile insanğa vatanına kirmege yasaq olmasını ğadaplı bir şey, dedi.
«Birdemlik» mukâfatına teñ olğan paralarnı – million yevronı nasıl masraf etecek olasıñız?
– Aqiqatta, laureatnıñ eline 700 biñ yevro berile. Başından bu paralar sarf etilmek içün bir qaç yöneliş bar. Sermiya «Fond razvitiya Krıma» ( «Qırımnıñ inkişaf fondu») vastasınen masraf olunacaq. Eñ eyisi bu meseleni Milliy Meclisniñ toplaşuvında baqıp çıqmaqtır. Vaziyet böyle: çeşit, acele tarzda çezilecek meseleler peyda ola, şunıñ içün bu paralarnıñ masrafını kesen-kes belgilemege kerekmey, mesele çezüvi içün belli bir lüft qaldırmaq lâzimdir. Amma paralarnıñ bir parçasını – 100 biñ yevro – men «Nebesna sotnâ» terkibine kirgen qurbanlarnıñ ve Terrorizmge qarşı öperatsiyasınıñ devamıda elâk olğan askerlerniñ qorantalarına yardım tarzında yollamaq qararğa keldim.
İş şunda ki, asılında bu mukâfat ile gumanitar yardım kösterilmey, lâkin Mukâfat teşkiliy komitetiniñ vekilleri men ketirgen dellilerge razı oldılar. Men tamam ile bu imkâniyetni olardan «bazarlıq yapıp» aldım. Mart ayında vahşiycesine öldürilgen Reşat Ametovnıñ qorantasına ise yardımnı men özüme qalğan payımdan ayıracam.
Qalğan sermiyalar sarf etilecek içün bir fikirler, leyhalar barmı?
– Mukâfatnıñ paralarını yalıñız demokratiya inkişafı programmalarına masraf etmege mümkün. Olardan Qırım ve qırımtatarlarnen ziyadece bağlı olğanları saylanacaq. Qırımda bizler totalitar rejiminen rastkeldik, şu sebepten esas meselelerden biri - mustaqil matbuat mevcut olması. Birinci nevbette mustaqil kütleviy malümat vastaları ve Qırımda tertip bozuvlar aqta malümat toplağan merkezlerge yardım kösterilecek, aynı zamanda qanunsızlıqqa oğrağan vatandaşlarğa Avropa mahkemesinde öz aq-uquqlarını qorçalamağa yardım etecek adliyecilerge de bu pek masraflı işte qoltutuv kösterilecek.
Bu mukâfat siz içün ne qadar emiyetli: bir büyük maqsatqa yetmek içün nevbetteki adımmı, ya da siz onsız da qırımtatarlarğa büyük diqqat celp ettirdiñiz dep, esap etesiñizmi?
– Men bunı qırımtatarlarğa ve Ukrainağa kösterilgen, tamam ile vaqtında kelgen qoltutuv dep, esaplayım. Bir qaç afta evel, tamam bizlerge halqara cemiyetiniñ maneviy qoltutuvı kerek daqqasında, Türkiye Cumhuriyeti devletiniñ aliy mukâfatını taqdim etti.
Milliy meclisiniñ bazı azalarından milletni saqlamaq ve onıñ havfsızlığını teminlemek içün, Tatarstannıñ tecribesini ögrenmek kerekligi aqta davetler eşitile.
– Bilesiñizmi, er kimniñ sabırı yetmey bile. Kimdir apshanege tüşmekten saqına, başqası öz biznesini tüşüne. Er kimde çeşit türlü. Lâkin, umumen alğanda, qırımtatarlarnıñ çoqusı – 90% -ğa yaqın – okkupatsiyanı qabul etmeyler ve Qırımnı azat körmege arzu eteler. Şimdi Rusiyeniñ akimiyeti, zapt eticilerniñ ükümeti qırımtatarlarnıñ bir sıra vekillerinden nasıldır kollaboratsionist toplumını tizmege areket eteler. Lâkin, neticeleri pek muvafaqiyetli olmay. Amma, ne ise de, olar Yanukoviçniñ rejimi yapqanlarını, sovet akimiyetiniñ yapqanlarını tekrarlaylar.
Yerli politologlar aytalar ki, siz Obamanen körüşken soñ ve yapqan çıqışlarıñız sebebinden Qırımğa kirmesi daa da çoq vaqıt yasaq olacaq.
– Zapt eticilerniñ bizim toprağımızda bulunması eki-üç aydan eki-üç yılğance yüz bermek mümkün. Baqarıq, kim kimni yeñer. Asılında, okkupantlar Qırımda olğan vaqıtta, dünya cemiyetiniñ tazıyığına baqmadan, maña anda barması yasaq olunacağı añlayışlı. Putinniñ yerinde olsam, men böyle aqısızlıq yapmaz edim, çünki bundan Rusiyeniñ prestijine (o daa saqlanğan olsa) bu yasaqtan olğan zarar, yasağınıñ özünden bayağı ziyadedir.
Qırımtatarlarnıñ Hersonda toplu yerleşmesine siz nasıl munasebettesiñiz. Andaki yerli akimiyet qoltutuv bildire...
– Hersonğa köçmege çağıruv yoq. Bizler aksine, Qırımdan bir adım atılmasın, dep aytamız. Amma birevler köçse, bizler olarnıñ Qırımğa yaqın olğan yerlerde toplu şekilde toqtağanlarını, Vatanımız azat olğanınen birden avdet olğanlarını ister edik. Şimdi ise bizler mecburiy muacirler içün mekânlar devlet bücetinden ayırılğan sermiyağa qurulğanını talap etmege isteymiz. Şu arada bizler deportatsiya icretinde qalğan vatandaşlarımız aqqında da tüşünmektemiz. Zapt etilgen Qırımğa, elbette, olar qaytmağa istemezler, amma, vaziyet eyileşken soñ yurtumızğa qaytmaq içün, yaqın olğan Ukraina topraqlarına olar köçmege mümkün.


text:
Bunı İsveçiya çetel işler nazirliginiñ naziri Karl Bildt Ukraina ziyareti devamında bildirdi, dep haber ete Radio Svoboda.
Ukraina akimiyetiniñ effektiv siyaseti ve AB destegi ileride memleketni Avropa agrosanayi merkezi ete bilecek, dep tüşüne Bildt.
«Ukrainağa AB tarafından etilgen esas yardım – Rusiyege qarşı cezalar degildir, çünki sanktsiyalarnıñ çalışmağa başlanması içün vaqıt kerek. Eñ müimi, Ukrainağa demokratiya stabilligini, iqtasadiy islâatlarnıñ işançlılığını ve devlet idaresiniñ pişkinligini temin etmek», – dep tüşüne o.
Siyasetçi emindir ki, Ukrainanıñ mustaqilligi yıllarında o iqtisadiy inkişafnıñ yañlış yolu ile kete edi. Faqat şimdi çoq yıllıq maliye ve idare etüv buhrannıñ aqibetlerini tazmin emtek vaqıt keldi, qayd etti Bildt.
«Büyük qabaat Yanukoviçte ve onıñ yolbaşçılığı vaqtında üküm sürgen qabarcılıqtadır. Büyük, amma bütün degil. Şimdi buhrannıñ tamırları terendir. Faqat men baş nazir Yatsenük akimiyetiniñ islâatlarını alğışlayım. Olardan bazıları cemiyette pek populâr olmasa da, episi bir, kerekler»,– dey Bildt.
İsveçiya çetel işler naziri Ukrainada mayıs 17 künü keçirilecek Avropa Kününe bağışlanğan tedbirerde iştirak etecek.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ fikirince, Rusiye qırımtatarlarnı «beşinci kolonna» olaraq tanıp, olarnıñ aqqından kelmege azırlıq köre.
Bunı o «Apostrof» neşirine bergen intervyüsında bildirdi.
«Bizde olğan malümatqa köre, Ukraina ile arbiy areketler başlanmazdan evel, olar (rusiyeliler – muarrir) Qırımda «beşinci kolonnanı» yoq etmek kerekler. Qırımtatarlarnı olar beşinci kolonna dep adlaylar. Bilgenimizge köre, olar öldürilecek ya da ğayıp olacaq adamlarnıñ cedvellerini tizeler – ve, birinciden, bu Meclis azaları olacaqtır», – dedi o.
Cemilevniñ aytqanına köre, bunıñ içün Qırımda çeçen ve dagestanlılar buluna, lâkin olar qırımtatarlarnen cenkleşmege istemeyler, ruslar ise olarnı zorlamağa tırışalar.
«Olar bizni añlağanlarını ayta ediler, lâkin Kadırovnıñ esirleri olalar, ketseler – olarnıñ qoranta azalarını qurşunğa tize bileler. Onıñ içün bir şey başlansa, olar aytacaqlarnı yapmağa mecbur olacaqlar», – dep ayttı o.
Cemilev şunı hatırlattı ki, oña Putin adından muracaat etip, añlaşmağa tırıştılar. Böylece, oña Qırımğa kiriş yasağını lâğu etmege ve eñqastan yapılğan öldürüvde şeklengen 2013 senesi mayıs ayından berli apste bulunğan oğlunı azat etecekler, dep vade etken ediler.
«Lâkin bu imkânsızdır, men olarğa cevap berdim: «Siziñ rejimiñiz o qadar pis ki, devletiñiz reine almaqnen oğraşa». Ve Putinge terroristlernen qonuşmağanımnı aytıp bermege rica ettim», – dedi o.
Qırım.Aqiqat bildirdi ki, Cemilev Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım Ukraina terkibine bir yıl içinde qaytacağına ümüt besley.


text:
Qırımtatar milliy Meclisi Ukrainada Donetsk vilâyetiniñ Torez şeeri civarında urıp tüşürilgen uçaqta olğan yolcu ve eyyet azalarınıñ tuvğanlarına taziyelerni bildirdi.
Meclisniñ resmiy saytındaki beyanatında: «Qırımtatar milliy Meclisi terroristik ücüminiñ qurbanı olğan «Malaysia Airlines» ava şirketi uçağınıñ yolcu ve eyyet azalarınıñ tuvğanlarına taziyelerini bildire», – denile.
«295 insannıñ ölümine ketirgen facia kene de terrorizm, devlet, topraq bütünligine, millionlarce insan ve halqlarnıñ ömür ve havfsızlığına zarar ketirgenini tasdiqladı», – denile taziyede.
Qırımtatar milliy Meclisi halqara toplulıqnı tahminen 300 insan ile uçaqnı tüşürgen terroristlerni mesülietke çekmege ve «işbu cinayetke yol bergen taraflarğa nisbeten halqara uquqnıñ eñ ciddiy qararlarnı kirsetmege» çağırdı.
Amsterdamdan Kuala-Lumpurğa uçqan Malaziya şirketiniñ Boeing 777 uçağı iyül 17 künü Ukraina şarqındaki Donetsk vilâyetiniñ Torez şeeriniñ civarında urıp tüşürildi. 295 yolcu arasında çoq bala bar edi. Er kes elâk oldı.
Ukraina havfsızlıq hızmeti separatistlerniñ laflarını aşkâr etti. Olar tüşürilgen uçaq aqqında Moskvadaki kuratorına haber ete ediler.
Yolcularnıñ yarısı – 154 insan – Niderlandı vatandaşı ola. Bunıñ ile uçaqta 27 Avstraliya, 23 Malaziya, 11 İndoneziya ve Büyük Britaniya, Almaniya, Belçika, Fillippinı, Kanada vatandaşı bar edi.


text:
Noyabrniñ 18-nde Sankt-Peterburgda «Strategiya-18» teşebbüsi iştirakçileriniñ qırımtatarlarğa qoltutmaq maqsadınen ananeviy tedbiri ötkerilecek. Bunı tedbirniñ iştirakçileri içtimaiy ağlarda bildireler.
«Müddetsiz tedbirniñ maqsadı, Rusiye rejimi tarafından bütün bir halq – qırımtatarlarğa qarşı başlatılğan terrorğa keniş cemaat kütleleriniñ diqqatını çekmek... Noyabrniñ 16-sına keçer gecesinde Cafer Mametovnıñ evi qurşunğa tutuldı, uquqqoruyıcı Zair Smedlâğa qorqutuv mesajları kele, aynı künü bir qaç kişiniñ ve şu cümleden İçki (şimdi Sovet) rayonı Eski-Esen (şimdi Puşkino) köyüniñ qırımtatar tili ocapçesi Mustafayeva Lenara ve onıñ qaynanası Acer Mustafayevanıñ evlerinde tintüvler yapıldı», – dep yaza tedbirniñ teşkilâtçıları.
Sankt-Peterburg ve Moskvanıñ faaliyetçileri, qırımtatarlarnıñ 1944 senesi mayıs 18-nde sürgün etilüvi hatırasına «Strategiya-18» dep adlandırılğan müddetsiz tedbir içün birleştiler. İlhaq etilgen Qırımdaki vaziyetni tanıtmaq, Rusiye cemaatçılığına insan aq-uquqları ve urriyetleriniñ bozuluvı vaqiaları aqqında haber bermek içün faaliyetçiler er aynıñ 18-nci künü soqaqlarğa çıqalar.
Rusiyeniñ muhalif faaliyetçileri siyasiy mabüslerni azat etmek, Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı tecavüzini toqtatmaq, Qırımnıñ işğaline soñ qoymaq talaplarınen muntazam surette barışıqlı piketler ve tedbirlerge çıqalar.