text:
İyün 19-da Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi «fevral 26 işi» figurantlarına dair üküm çıqardı . Ali Asanov ve Mustafa Degermenci 4 yıl ve 6 ay şartlı apis müddetine, Arsen Yunusov ve Eskender Kantemirov 4 yıl şartlı apis müddetine ve Eskender Emirvaliyev 3 yıl ve 6 ay şartlı apis müddetine mahküm etilip, episine 3-er yıl sınav müddeti tayin etildi. Qırım.Aqiqat olar, yani «fevral 26 işi» figurantlarınıñ kimler olğanını hatırlap, bu işte iştirak etkenleri aqqında ikâye ete.
2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası yanında Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutuv mitingi olıp keçti. 2015 senesiniñ yanvarinde Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım idaresi bu mitingdeki kütleviy qarışıqlıqlar boyunca cinaiy iş açtı. Yaqalanğanlar arasında Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutqanlardan Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz ve, ondan ğayrı, faaliyetçiler Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyev yer aldılar.
Daa soñra mahkeme, baş şübheli – Ahtem Çiygoznı ayrı bir protsesske çıqarıp, «fevral 26 işi»ni ekige böldi. 2017 senesi sentâbr 11-de Rusiye mahkemesi onı sert rejimli koloniyada sekiz yıl apis cezasına mahküm etti. Daa soñra, 2017 senesi oktâbr 25-te, Rusiye ükümeti Çiygoznı azat etip, Türkiyege teslim etti. Andan o, Kyivge keldi.
Advokat Cemil Temişevniñ teşebbüsi ile faaliyetçi Talât Yunusov ve ATR telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyev, bergen ifadelerini «fevral 26 işi»ndeki diger figurantlarnıñ işlerinde delil olaraq qullanmamaq şartı ile tahqiqatnen añlaşma yapıp, özlerine qarşı qabaatlavlarnı tanıdılar. 2015 senesiniñ dekabrinde Talât Yunusov şartlı olaraq 3,5 yılğa ve Eskender Nebiyev şartlı olaraq 2 yıl ceza müddetine mahküm etildiler.
2018 senesi iyün 19-da, birinci yaqalanuvlardan üç yıldan ziyade müddet keçken soñ, Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi işniñ diger figurantlarına qarşı ükümlerini ilân etti.
Mustafa Degermenci
Mustafa 1989 senesi mayıs 22-de Suvdağ şeerinde doğdı. O, qorantasınen beraber Suvuq Sala (Gruşevka) köyünde yaşay. Suvdağ şeer litseyinde oqudı, ondan soñ Milliy Tabiatnı qoruv ve kurort qurucılığı akademiyasına oqumağa kirdi, otelcilik-turizm işi boyunca menecer zenaatına saip oldı. Tevqiften evel ticaret vekili olaraq çalışa edi.
Mustafanıñ qız qardaşı Mavile Degermenciniñ ikâye etkenine köre, 2015 senesi mayıs 7-de işke ketkende onı qaba bir surette telükesizlik hadimleri yaqaladı: avtozak yolunı kesti, ondan qollarında avtomatlar ile maskalı adamlar çapıp çıqtı, onı köküs qafesine ve tizlerine urıp, qollarını arqasına qayırdı, buğavlar taqtı ve Tahqiqat komitetiniñ idaresine alıp kettiler. Mustafa muvaqqat tutuluv izolâtorında eki afta bulundı. Ondan soñ ise onı Aqmescit tahqiqat izolâtorına alıp kettiler. Anda o, aman-aman eki yıl oturdı. 2017 senesiniñ aprelinde onı ev apisine yiberdiler.
«Fevral 26 işi» figurantı Mustafa Degermenci özü, bu iş boyunca qabaatlavğa uydurulğan dedi ve prokuror onıñ içün aqılğa iç uymağan ceza istegenini beyan etti.
Polisniñ bütün ifadeleri köçürme kâğıt qullanılıp yazılğan kibi körüne: sözü-sözüne, aynı şu ibareler, virgüller bile aynı. Buña esaslanaraq işniñ uydurılğanı aqqında aytmağa aqqım barMustafa Degermenci
Mayıs 4-te Rusiyeniñ kontroli altında olğan Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesiniñ oturışuvındaki munaqaşalar esnasında o: «Öyle ise qabaatlav nege esaslana, añlaşılmay. Polisniñ bütün ifadeleri köçürme kâğıt qullanılıp yazılğan kibi körüne: sözü-sözüne, aynı şu ibareler, virgüller bile aynı. Buña esaslanaraq işniñ uydurılğanı aqqında aytmağa aqqım bar. Bu yerde qırımtatarlardan başqa kimseni muhakeme etmeyler. Aceba, qarşı taraf bir şey yapmadımı? Men, mahkemeniñ unutmamasını isteyim: bu künlerde mende aqiqiy apis müddetiniñ endi üç yılı tolacaq: eki yıl tahqiqat izolâtorında ve bir yıl ev apisinde. Ne içün bunı kimse köz ögüne almay?», – dedi.
Ali Asanov
Ali Özbekistanda doğdı. 1988 senesinde ana-babası, dört oğlan qardaşı ve bir qız qardaşı ile Qırımdaki İçki (Sovetskiy) rayonındaki Çoyunçı (Urojaynoye) köyüne kelip yerleşti. Mektepni bitirgen soñ babası Ahmet Asanovğa satılıq içün köy mahsulatını yetiştirmege yardım ete edi.
2008 senesinde Ali, İçki qasabasınıñ sakinesi Elnara ile tanış oldı. Yarım yıldan soñ toyları yapıldı. O, dört balanıñ babası.
Ali Asanov 2015 senesi aprel 15-te tevqif etildi. Rusiye telükesizlik hadimleri geceniñ der maalinde, o, aranda çalışqanda keldiler. Asanovnıñ babası Elnarağa yaqalanuv aqqında, telükesizlik hadimleri Alini alıp ketkeninden bir qaç daqqa keçken soñ bildirdi. O vaqıt o, hamilelikniñ yedinci ayında olıp, dörtünci balanı bekley edi. Asanovlar ailesiniñ yañı azası, iyün ayında, babası tahqiqat izolâtorında olğanda doğdı. Adını Mustafa qoydılar. Elnara, bu adnı aqayınen beraber tevqiften evel saylağanlarını ayta. 2017 senesi aprel 6-dan başlap Ali Asanov ev apisinde buluna.
«Fevral 26 işi» figurantınıñ advokatı Aleksandr Katelin, imayesi altında olğan şahısnı, iş boyunca zarar körgen olaraq keçken İvkin soyadlı Rusiyege qol tutuv mitinginiñ iştirakçisine darbe endirgeninde qabaatladılar, dep ikâye ete edi. Qabaatlav hulâsasında, Asanov öz darbesi ile İvkinge «cismaniy ağrı» çektirdi, denile. Lâkin advokat Katelin, kerçekte iç bir darbe olmağanını iddia ete.
Eskender Kantemirov
Eskender – Qırımda doğğan iş adamı, üç balanıñ babası. Kantemirov 2015 senesi fevral 6-da yaşağan yeri olğan Colman (Pionerskoye) köyünde yaqalandı. Rusiyeniñ Tahqiqat komitetinde Kantemirovğa şübheli tanılğanı ilân etildi. Ertesi künü evi tintildi, ve üç kün içinde qabaatlavını bildirip, eki ayğa tahqiqat izolâtorına yolladılar. Bu eki ay keçken soñ Azamatov kefilni tapa bildi ve o, oña tap üküm çıqarılğanğa qadar kefillik yaptı.
Onıñ advokatı Ayder Azamatov, Kantemir öz qabaatını qısmen tanıdı, dey. O, kerçekten de 2014 senesi fevral 26 mitinginiñ bir iştirakçisine cismaniy ağrı çektirdi. Onıñ aytqanına köre, tahqiqatta şu an qayd etilgen video bar ve «bir de-bir şeyni inkâr etmekniñ manası yoq». Daa soñra Kantemirov, kütleviy qarışıqlıqlarda iştirak etmgenini ve barışıqlı mitingge kelgenini bildirdi.
Eskender Emirvaliyev
Eskender – Suvuq Salanıñ adiy bir köy sakini. Miting yapılğanda yalıñız qasabadaki qomşusı olğan Mustafa Degermencini tanıy edi.
2015 senesi fevral 17-de Rusiye telükesizlik hadimleri Emirvaliyevni Aqmescitteki Tahqiqat komitetiniñ idaresine, andan endi muvaqqat tutuluv izolâtorına ve andan tahqiqat izolâtorına alıp kettiler. Anda o, eki ay, aprel 17-ge qadar bulundı. Ondan soñ onı, bir yaqqa ketmeycegi aqqında senetni imzalatıp, azat ettiler.
Mahkemede o, miting aqqında KHVlerden bilip, oña öz istegi ile kelgenini bildirdi. O, kimseden talimat almağanını, lâkin keniş aks-sada doğurğan bu işte delil olaraq qullanılğan videoğa tüşkenini ayrıca qayd etti.
Arsen Yunusov
Arsen – Qırımnıñ Aqmescit rayonındaki Maryinoda yaşağan iş adamı. Küçük yaşlı balanıñ babası.
Advokat Ayder Azamatovnıñ aytqanına köre, Rusiye telükesizlik hadimleri Arsenni yaqalamadı. O, özüne qarşı cinaiy işniñ açılğanını bilgen soñ Tahqiqat komitetine imayecisinen beraber özü keldi. Anda o, «fevral 26» mitinginde iştirak etkenini ve kerçekten de iştirakçilerinden birine cismaniy ağrı çektirgenini söyledi. Tahqiqat, bu hususnı köz ögüne alıp, onıñ içün apis etüv şeklinde sıñırlav tedbirini saylap oturmadı. Onıñ advokatı bir kefil taptı, ve o, bugünge qadar şu adamnıñ kefaleti altında buluna.


c: text/html

text:
Almaniya arbiy deñiz quvetleriniñ komandanı admiral muavini Kay-Ahim Şenbah Rusiye işğal etken Qırım bir vaqıt Ukraina devletiniñ terkibine qaytmaycaq beyanatı çıqarğan qavğa sebebinden istifa arizasını berdi. Şenbahnıñ beyanatı Presseportal.de portalında derc etildi.
«Federal mudafaa nazirinden meni vazifemden acele boşatmasını rica ettim (…) Almaniya, Bündesver, amma ilk evelâ Almaniya Federativ Cumhuriyetine daa çoq zarar ketirmemek içün bu adımnı zaruriy dep sayam. Federal nazir ricamnı qanaatlendirdi», – dep aytıla Şenbahnıñ haberinde.
O, İndistanda yapqan telükesizlik ve siyaset tefsirlerini «tüşüncesiz» dep adlandırdı.
Arbiy deñiz quvetleriniñ yañı komandanı saylanğanına qadar onıñ vazifelerini Şenbahnıñ muavini kontr-admiral Yan Kristian Kaak yapacaq.
Almaniya arbiy deñiz quvetleriniñ komandanı admiral muavini Kay-Ahim ŞenbahUkraina Rusiye ilhaq etken Qırımnı bir vaqıt qaytaramaz ve onı Gürcistannen beraber NATOğa qabul etmemek kerek, dep bildirdi.
Ukraina Tış işler nazirligi Azatlıq Radiosına bergen tefsirinde Almaniya Arbiy deñiz quvetleriniñ komandanı aytqanlarını qabul etilmez dep adlandırdı.
Şenbahnıñ aytqanları sebebinden Ukraina Tış işler nazirligi Almaniya Federativ Cumhuriyetiniñ Ukraina elçisi Anka Feldguzennı çağırdı.
Almaniya Ukraina sıñırında Rusiye ordularınıñ toplanmasınen bağlı vaziyetni diplomatik ğayretlernen al etmege çağıra. Almaniya Tış işler naziri Annalena Berbok yanvarniñ 17-nde Ukraina ziyareti vaqtında çıqışta bulunıp, memleketniñ Ukrainağa silâ berüv redini tekrarladı. O, «tarihiy mesüliyetke» ve Almaniya koalitsiya ükümetiniñ buhranlı alanlarğa bir de bir silâ alıp ketmemek qararına esaslandı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı boyunca bir çoq keniş aks-sada doğurğan işlerni alıp barğan «Agora» Halqara insan aqlarını qorçalav gurppasınıñ azası advokat Aleksey Ladin Qırım.Aqiqatqa, tahqiqat tedbirine şaat sıfatında çağırılğanda insan özüni nasıl tutmaq ve nege diqqat etmek keregini ikâye etti.
Aq-uquq qorçalayıcısı, ilk nevbette, yarımadada cariy olğan qanunlarğa binaen, insannıñ mahkeme tedbirinde şaat olaraq iştirak etmekten vazgeçmege aqqı olmağanına diqqat ete.
Şaat olsañız, bir de-bir insanğa kerçekte olıp keçkenlerni obyektiv şekilde qayd etmege yardım ete bilirsiñizAleksey Ladin
Aleksey Ladin: «Uquqqoruyıcı organlar içün, özleri davet etken şaatlarnıñ (tahqiqat areketlerinde – QA) iştirak etmesi sıq-sıq daa elverişlidir. Bu sebepten, bir de-bir tahqiqat tedbiriniñ ötkerilmesinde şaat sıfatında iştirak etseñiz, böylelikle bir de-bir insanğa kerçekte olıp keçkenlerni obyektiv şekilde qayd etmege yardım ete bilirsiñiz. Uquqqoruyıcı organlarınıñ hadimleri bir de-bir qanunsız areketler yapmasın, yanlarında bir şey ketirip bir yerge qoymasın ve başqa bir şey yapmasınlar, dep», – dey.
Şaatlarnı eñ çoq tintüvler yapığanda celp eteler. Adet üzre, bu, eki kişi ola. Adliyeci, operativ tedbirler yapılğanda insannıñ özüni nasıl tutmaq keregini añlata.
Eki şaat ve tintüv yapqan uquqqoruyıcı orğanlarınıñ hadimleri aynı odada aynı vaqıtta bulunmaq kereklerAleksey Ladin
«Tintüv yapılğanda şaatlar, polis hadimleriniñ yapqanlarını diqqatnen közetmek kerekler. Eki şaat ve tintüv yapqan uquqqoruyıcı orğanlarınıñ hadimleri aynı odada aynı vaqıtta bulunmaq kerekler. Şaatlar er vaqıt polis hadimini ve onıñ bütün areketlerini körsünler, tışarıdan ketirilgen bir de-bir şeyni bir yerge qoymaq içün iç bir, atta nazariy imkân olmasın dep, evde ya da kvartirada kimseniñ taraf-taraf dağılmağa aqqı yoq. Tahqiqat ve protsessual areketler bitken soñ şaatlar tahqiqat areketleriniñ protokolını imzalamaq kerekler. Protokolnı imzalamadan evel, men, bu vesiqa ile diqqatnen tanış olmaqnı tevsiye etem. Protokolda aks etilgen areketler kerçekten olğan şeylerge uymaq kerekler», – añlata advokat.
Aleksey Ladin, tintüv kibi tahqiqat areketleriniñ adet üzre pek çoqqa barğanını – dört, beş ve daa çoq saat devam etkenini qayd ete.
Bir de-bir eksiklik ya da kerçekke uymağan şeyler tapqan olsañız, bunı protokolğa kirsetmege ve öz mulâazañıznı öz qoluñıznen imzalamağa aqqıñız barAleksey Ladin
«Buña köre, em şaatlar, em de evlerinde tintüv yapılğan insanlarnıñ diqqatı eksile, ve yalıñız bir istek – bütün kâğıtlarnı tezce imzalap ketmek istegi peyda ola. Menim mesleatım ve tevsiyem şu ki, tahqiqat areketinden soñ protokolnı diqqatnen oqumaq ve yalıñız kerçekke uyğan şeylerni imzalamaq. Bir de-bir eksiklik ya da kerçekke uymağan şeyler tapqan olsañız, bunı protokolğa kirsetmege ve öz mulâazañıznı öz qoluñıznen imzalamağa aqqıñız bar» – tevsiye ete aq-uquq qorçalayıcısı.
Bundan daa evel advokat Nikolay Polozovnıñ añlatqanına köre, tahqiqat tedbirleriniñ iştirakçileri protokolğa sıñırsız sayıda mulâazalar ilâve etmek mümkünler. Bunı yapqan soñ üstünde mulâazalar yazılğan yapraqlar protokolğa ilâve etilmek kerek. Olarnıñ ilâve etilmesi aqqında malümatnı ise doğrudan protokolğa yazıp, içinde yalıñız qaç saife olğanlarını degil, aynı zamanda mundericelerniñ tasvirini qayd etmek kerek.


text:
Bunı Liga «Delovaya stolitsa» neşirine esaslanıp, bildire.
Serbest «yol kartı» Qırımda yaşayış şaraitleri ve iqtisadiyatınıñ eyiliştirilmesini nazarda tuta. Onı aprel ayından berli azırlağan ediler, bayağı vaqıt devamında tasdıqlap olamadılar, ve vesiqanı bir qaç kere tenqit etken ediler.
Neticede «yol kartlarınıñ» ömürge keçirilmesine federal bücetinden para ayırılmaycaq.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Devlet Dumasına işğal etilgen Qırımda oyun zonasınıñ meydanğa ketirilüvi aqqında qanun leyhasını kirsetti.


text:
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti, kontroli altındaki Qırım musulmanları diniy idaresi vastasınen mustaqil musulman cemiyetlerinen küreşe, – dep bildire Qırım aq qorçalayıcıları. Aluşta cemiyetiniñ reisi Lenur Halilovnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile bağları olğanında qabaatlap, bir qaç aydan berli mahkeme eteler.
Bundan ğayrı, bu yıl mayısta Aluşta şeer mahkemesi «Aluşta» din cemiyetiniñ reisi vazifelerini yapqan Ruslan Emirvaliyevge «VKontakte» içtimaiy ağında yazğanları içün 1000 ruble para cezasını berdi, yazğanlarını ekstremist dep saydı. Daa soñra, iyün ayında, Aluştanıñ mirovoy mahkemesi bu cemiyetniñ imamı Yusuf Aşirovnı «qanunsız missionerlik faaliyetinde» qabaatlap, 5000 ruble para cezasını berdi. Daa evel, 2016 senesi fevral ayında, «Aluşta» cemiyetiniñ faal azalarından biri Muslim Aliyev apiske alındı ve neticede Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca 19 yılğa üküm etildi. Rusiye akimiyetine yerli musulmanlar ne içün kelişmey, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında aytıldı.
Lenur Halilovnıñ advokatı Refat Yunusnıñ Qırım.Aqiqatqa tarif etkenine köre, onıñ müvekkili taqipniñ siyasiy sebepleri bar, dep israr ete.
Olarnı aynı qabaatlavlar boyunca taqip etilgen diger qırımtatarlarğa qol tutqanı içün taqip etelerRefat Yunus
– Cinaiy taqibini dos-doğru diniy faaliyetinen bağlay. Anda cami toprağı ve caminiñ özünen bağlı problemli meseleler bar edi. Yerli memuriyetnen topraqnıñ kimge ait olğanını, cami yerleşmesinen bağlı çoq mahkemeleştiler. Lenur Halilovnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlaylar ve aynı vaqıtta cinaiy dava malümatlarında yolbaşçılığını yapqan din cemiyetinen alâqasını isbatlaycaq bir vesiqa yoq. Fikrimiz şudır: bu siyasiy mabüsler, olarnı aynı qabaatlavlar boyunca taqip etilgen diger qırımtatarlarğa qol tutqanı içün taqip eteler. Men islâmnı kütkenlerni ve belli sebeplerden akimiyetke kerek olmağanlarnı aytam – olarğa qarşı «terror teşkilâtı» ile alâqalarında qabaatlavnı tesir aleti olaraq saylağanlar.
Qayd etmeli ki, «Memorial» halqara aq qorçalayıcı merkezi Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» bütün mabüslerini siyasiy mabüs dep saya.
Keçken seneniñ küzünde «Aluştadaki davanıñ» mabüslerinden biri Ruslan Mesutov SİZOdan mektüp yolladı, anda Rusiye kontrolindeki Qırım musulmanları diniy idaresi – müftilik de aytıla – ve yerli cemiyet arasındaki zıddiyetni ikâye etti. Mesutovnıñ aytqanına köre, imamlarnıñ iştiraki ile müftilik erkânı yañıdan saylanğanda şimdiki yolbaşçısı Emirali Ablayevniñ namzeti az qaldı ketecek edi, ve bundan soñ rey berüv şekli deñiştirildi:
«Cemiyetlerniñ imamlarını müftilik saylamalı dep qarar alğanlar – bu imamlar müftilikni de saylaycaq. Böylece, er bir köyniñ cemaatı cemiyetiniñ imamını özü saylağanına dair qarar lâğu etildi. Kelecek müftilikniñ erkânını müftilik özü belgiley. Böyle mehanizm em müftilik, em de onı kontrol etken küçlerge kelişe, bütün akimiyet aletleri qullanıla: maddiy, informatsion, küç ve ilâhre. Devlet ve Qırım musulmanları arasında perde böyle peyda oldı, devlet siyaseti müftilikke «öz» ve «yat» musulmanlarnı ayta. Müftilikniñ vazifesi bunı musulmanlardan saqlamaq edi. Aluşta musulmanları ve müftilik içün de bu zıddiyet meselesi oldı. Müftilik «Aluşta» cemiyetini bu qaideni qabul etmege qarar almağa mecbur etken soñ, «Aluşta» cemiyeti Qırım musulmanları diniy idaresi erkânından çıqtı».
Rusiye kontrolindeki Qırım musulmanları diniy idaresiniñ matbuat kâtibi Zera Emirüsein Qırım.Aqiqatqa bu malümatnı izaatlamağa istemedi, faqat müfti Emirali Ablayevniñ muavinlerine muracaat etmege teklif etti, hususan: Ayder İsmailov ve Raim Gafarovğa. Olar telefonlarını açmadılar, tek Ridvan Maksudovnen bağlanmağa imkân oldı – Qırım musulmanları diniy idaresi din cemiyetleriniñ faaliyetini koordinatsiya bölük mütehassısı. O da izaatlardan vazgeçti, suallerni reberlikke berdi.
Qırımlı advokat Lilâ Gemeci Aluşta cemiyeti ve Qırım musulmanları diniy idaresi arasındaki hocalıq davasınıñ manasını añlata.
Bir taraftan cemiyet, ekinci taraftan Mülk nazirligi sıfatında Rusiye ükümeti arasında dava oldıLilâ Gemeci
– Bugün Aluşta cemiyeti Rusiye Federatsiyası Yuqarı mahkemesinden ekinci temyiz şikâyetiniñ cevabını aldı – onı baqmadılar. Bir taraftan cemiyet, ekinci taraftan Mülk nazirligi sıfatında Rusiye ükümeti arasında dava oldı. Üçünci taraf cami berilgen Qırım musulmanları diniy idaresi oldı. Mesele şu: 1994 senesi bina «Aluşta» din cemiyetine müddetsiz ve parasız berildi. 1996 senesi aluv-berüv vesiqası resmiyleştirildi, o vaqıttan berli binanı qullana – tamir ete, hocalıq inşaatlarını qura, toprağını baqa. Lâkin 2017 senesi Rusiye ükümeti evelki qararnı lâğu etmeyip, camini Milletlerara munasebetler devlet komitetine, soñra da Qırım musulmanları diniy idaresine berilgen aktnı qabul etti.
Lilâ Gemeciniñ qayd etkenine köre, mahkeme ya da başqa bir qurulış Aluşta cemiyetini camini qullanmaq aqqından marum etmedi.
Qırım musulmanları diniy idaresi cemiyet mustaqil fikirlerini ve muhalifet baqışlarını bildirmesin dep, kontrolini pekitecek ola, dep tüşünemLilâ Gemeci
– Lâkin kene de bütün qurulışlarda yeñildik – sebepleri belli. Nasıl olsa da soñki red cevabınen Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etmege niyetlenemiz, onıñ birinciden diqqat etken esnastaki bozuvlarnı kösterecekmiz. Bu camige qatnağanlarğa, din cemiyetiniñ azalarına basqı yapıla, dep tüşünem. Yolbaşçısı Lenur Halilov cinaiy taqipke oğradı, imam – memuriy taqipke. Qırım musulmanları diniy idaresi cemiyet mustaqil fikirlerini ve muhalifet baqışlarını bildirmesin dep, kontrolini pekitecek ola, dep tüşünem. Bir yıl evelsi «Krımenergo» ile añlaşma olsa da, camide elektrikler kesildi. Amma müftilik özüni müminlerge yamanlamamaq içün devlet organlarınıñ qollarınen areket etmege tırışa.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti yarımadadaki mustaqil din teşkilâtlarını çeşit yollarnen bastıra, – dep eminliknen ayta Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ talilcisi Aleksandr Sedov.
Qırımda bir sıra musulman cemiyeti müftilikniñ izni olmağanda tedbir keçirse taqip etileAleksandr Sedov
– Bunı kesen-kes ayırım olaraq körmek mümkün. Şimdi Qırımda bir sıra musulman cemiyeti müftilikniñ izni olmağanda tedbir keçirse taqip etile. Bu tedbirler qanunsız kütleviy aktsiyalar olaraq tanıla, yani Rusiye akimiyeti tarafından memuriy taqipke oğratılmalı. Hristianlıq da aynı vaziyette: işğalciniñ fikirince, yekâne «doğru» pravoslav kilsesi Rusiye pravoslav kilsesi ola, qalğanları ise taqip etile – kimsege boysunmağan baptist, protestant.
Aluşta cemiyeti ve Qırım musulmanları diniy idaresi arasındaki zıddiyetniñ sebebi kontrol etilmegen er şeyni bastırmaq istegi ola. Mence, bu o qadar müftilik degil, işğalci akimiyetniñ teşebbüsidir.
Aleksandr Sedovnıñ aytqanına köre, aq qorçalayıcılar Qırımda bütün insan aqları bozuvlarını qayd ete ve halqara teşkilâtlarğa, hususan, Ukrainanıñ Rusiyege qarşı mahkeme iddiaları içün bere.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
“Qırım uquq qoruyıcı gruppası” Keriç koloniyasında apis etilgen ukrain faalcisi Vladimir Baluhqa destek mektüplerni yazmağa çağırttı. Dekabr 4-ünde uquq qoruyıcılar, şimdilik Baluh qol tutuvğa muhtac olğanını bildirdi.
“Oktâbrnıñ 18-inden başlap, uydurılğan davalar boyunca qanunsız mahkeme qararından soñ Vladimir Baluhnı Keriç koloniyasında tutalar. Kreml mabüsi olğan bütün ukrainlerge kibi, Baluhqada qol tutuv ğayet emiyetli. Oña destek köstermek içün er istegen mektüp yaza bile”, - denile beyanatta.
“Qırım uquq qoruyıcı gruppası”nda, qıta Ukrainanıñ sakinlerine Vladimir Baluhqa mektüp yollamağa yardım etip olğanını bildire, çünki ilhaq etilgen Qırımğa poçta yollamalanı yibermege imkân yoq.
“Vladimirge mektüp, ya da sadece destek sözlerini yazıp, Qırım uquq qoruyıcı gruppasınıñ elektron poçtasına crimeahrg@gmail.com “Vladimir Baluh içün” belgisinen yollañız. Bu mektüpler Baluhqa berilir. Faal siziñ mektübiñizni alsıñ dep, rus tilinde yazıp, “ekstremist” sayıla bilecek cümle ve ibarelerden saqınıñız”, - dep aytıla beyanatta.
Uquq qoruyıcılar, qırımlılar özleri koloniyağa mektüp yollay bile dep qoştı, 2-nci koloniyanıñ adresi uquq qoruyıcı gruppanıñ saytında yerleştirilgen.
Bundan evel Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi 5 yılğa mahküm etilgen Vladimir Baluhnıñ ükmüni qısmen yımşatıp, onı 4 yıl ve 11 ay umumiy rejim koloniyasında qalmasına ve 10 biñ ruble (tahminen 4 biñ ğrıvnâ) para cezasını ödemesine üküm etti. Faal eki cinaiy iş boyunca tevqif etildi.
Baluh, 2018 senesi martnıñ 19-ında ilân etken müddetsiz açlıqnı devam etmekte. Mabüsnıñ bir ay iç aş aşamağanından soñ, Qırım arhiyepiskopı Kliment, onı iç olmadan 2 stakan cılap kiseli, 50-70 gramm qara ötmek peksimeti ve ballı çaynı içmege qandırdı, böylece onıñ ölmemege küçü yetecek.
Daa evel Baluhnıñ açlıqnı vaqtınca toqtatmaq qararı aqqında belli olğan edi. Advokat Dmitriy Dinzeniñ aytqanına köre, Baluh 200 kün açlıq tutqan soñ ülser ve pankreatit şübesi bar.
FSB Vladimir Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Vladimir Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.


text:
Rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri yanvarniñ 25-nde saba ilhaq etilgen Qırımnıñ Canköy şeeri ve Seitler rayonında yapqan tintüvleri ictimaiy ağlarda derc etilgen malümatlarnen bağlı eken. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa «Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtınıñ faali Server Mustafayev ikâye etip berdi.
«Operativ tedbirler keçirilgen maalde şahıslarnıñ evlerinde bulunğan aqrabaları aytqanına köre, küç idaresiniñ hadimleri bu adamlar ictimaiy ağlarda derc etilgen malümatlar esasındaki qararğa binaen areket etkenleri aqqında aytqan ekenler. Angi bir ictimaiy ağlar ve derc etilgen malümat aqqında söz yürsetilgeni belli degil», – dep ikâye etti Mustafayev.
Onıñ sözlerine köre, al-azırda tutulıp alınğan şahıslarnıñ advokatları yoq eken.
Rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri yanvarniñ 25-nde saba ilhaq etilgen Qırımnıñ Canköy şeeri ve Seitler rayonında tintüvler ötkerdi. Ondan soñ, Canköy şeeriniñ sakini Enver Kroşnı şeer rayon politsiya bölügine, Seitler rayonı Seitler Vaqıf (Razlivı) köyünde tutulıp alınğan Ebazer İslâmovnı ise, Seitler rayonı politsiya bölügine alıp ketkenler.
Faaller haber etkenine köre, Kroşnıñ telefon, planşet ve noutbukını çekip alğanlar.
Rusiyeli küç idareleriniñ saytlarında tintüvnen alâqalı malümat yoq. Qırım.Aqiqat olıp keçkenlerniñ inceliklerini bilmege areket ete.
Qırım işğalinden soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Vatandaşlar azatlığı merkezi ve EuromaydanSOS Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda insan aqları saqlanması meselelerini nezaret etüv boyunca Avropa Şurasınıñ diqqat ayırması kerek olğan tevsiyeler azırladı. İşbu teklifler, elçi Jerar Ştudmannıñ mahsus missiyasınıñ Qırım yarımadası boyunca esabatına cevap olaraq, Avropa Şurası baş kâtibine açıq mektüpte bildirile.
«Elçi Jerard Ştudman yolbaşçılığındaki mahsus missiyanıñ esabatında bir sıra meseleler açıqlanmayıp qalğanını bildirmek mecburmız, bu meseleler insan aqları boyunca Avropa Konventsiyasınıñ ömürge keçirilmesinde ğayet müimdir. Bundan da ğayrı, «repressiyalar esasen ayırı opponentlerge qarşı yapılğanı aqqında» mahsus missiyanıñ esabatındaki netice halqara ve ukrain uquq qoruyıcılarınıñ neticelerine zıt kele», – dep aytıla mektüpte.
Mektüpniñ tamamlayıcısında 11 saifede deliller ketirile, Qırımda uquq qoruyıcı, mahkeme, penitentsiar saalarındaki konkret bozuvlarnıñ misalleri qayd etile. Er madde boyunca mektüp müellifleri Avropa Şurasınıñ nezaret etmesi vaqtında diqqat etilecek vaziyetler boyunca tevsiyeler bere.
«Qırımda insan aqları saqlanması vaziyeti kerginleşe. Bunıñ içün Avropa Şurasına büyük ümüt beslenile», – dep aytıla açıq mektüpte.
Dört adamdan ibaret olğan Avropa Şurasınıñ eyyeti, isviçreli diplomat, elçi Jerar Ştudmannıñ yolbaşçılığında Qırımda yanvar 25-31 künleri bulundı.
Qırımda Avropa Şurasınıñ temsilcileri rusiyeli yarımada ükümeti, yerli prokuratura temsilcileri, qırımtatar halqı temsilcileri, Rusiye ve Ukraina taraflarını tutqan yarımada faallerinen körüşti.
Elçi Ştudman Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa Avropa Şurasınıñ ziyareti neticeleri boyunca maruzanı 2016 senesi aprel ayında taqdim etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko apayı Marina ve oğlu Mihail ile, bundan da ğayrı, ukrain askerleri ve ayırı ihtiyaçları olğan balalarnen beraber «Eurovision-2016» ğalibı olğan qırımlı Jamalanıñ Kiyevde keçken kontsertini ziyaret etti.
Bu aqta ukrain devleti reisiniñ matbuat hızmeti bildire.
Bildirilgen malümatqa binaen, prezident Jamalanıñ kontsertine «Baş arbiy klinik hastahanesinde» tedaviylengen askerlerni, onıñ apayı ise ayrı ihtiyaçları olğan balalarnı davet ettiler. Zalda bulunğanlar ukrain askerleriniñ hatırasını sükünet daqqasınen añdı.
Matbuat hızmetiniñ malümatına binaen, kontsert yekünlengen soñ Poroşenkolar balalar ve askerlernen beraber Jamalanen qonuştılar. Devlet reisi yırcığa çiçekler bağışladı ve ayrette qaldırğan kontsert içün teşekkür bildirdi.
«O qadar çoq çiçekni ömrümde iç körmegen edim. Bu yerde acayip bir müit oldı», – dep bildire Poroşenkonıñ sözlerini matbuat hızmeti.
Yırcı ise, seyircilerniñ destegini ayrıca qayd etti.
«Er kontsertni kerçekten adamlar yapa. Men er vaqıt olğanı kibi yırlarımnı icra etem, amma er vaqıt seyirciler ve olarnıñ duyğuları deñişe. Bugün, kerçekten de, pek güzel adamlar oldı», – dedi o.
Kontsert programmasında yırcınıñ yañı «Podıh» («Nefes») adlı albomından yırlar icra etildi. O «Eurovision-2016» yarışında ğalebe qazanğan «1944» türküsini da icra etti.
Jamala «Eurovision-2016» yır yarışında «1944» türküsinen ğalebe qazandı, onıñ finalı mayıs 15-te İsveçiya paytahtı Stokgolm şeerinde keçirildi. «1944» yırı qırımtatar halqınıñ 1944 senesi kütleviy şekilde Orta Asiyağa sürgün etilgeni aqqında añlata.
Konkursta ekinci yerni Avstraliya, üçünci yerni ise Rusiye qazandı.
Ukraina Prezidenti Petro Poroşenko Jamalağa halq artisti unvanını berdi.


text:
AQŞ Federaldıq sotı şeşim qabıldap, prezident Tramptıñ jaña immigraciyalıq tiım salu bwyrığın qayta qarauğa sottıñ barlıq sud'yaları qatısatının jariyaladı. Bwl turalı «The Wall Street Journal» basılımı habarlap otır.
Virdjiniya ştatınıñ Törtinşi apellyaciyalıq sotı düysenbi küni habarlama jariyalap, sot barısında dağdığa aynalğan qalıptasqan proceduranı qoldanbaytının ayttı. YAğni üş sud'yanıñ qatısuımen şeşim jasauday dağdını özgertip, apellyaciyalıq sotqa barlıq sud'yalardı qatıstıratın bolğan.
Mamırdıñ 8-şi jañası Törtinşi apellyaciyalıq sotta Federaldıq sottağı ökiletti 15 sudiya qatınasadı.
Bwl AQŞ sot isteriniñ tarihında alğaş bolğalı otır. Federaldıq sot bwl şeşimdi jasauğa ağımdağı istiñ tarihi mañızdılığı sebep boldı dedi.
“The Qazaq Times”


text:
Rusiye öz topraqlarında iç bir "ğayrı adiy arbiy faaliyet" ömürge keçirilmegenini iddia ete ve aksine, Ukrainanı Donbasta "arbiy ameliyat azırlamaqta" qabaatlay. Bunıñ aqqında Azatlıq Radiosınıñ Rusiye hızmetiniñ maiyetinde olğan Ukrainanıñ talabına Rusiyeniñ cevabında yazıla.
Bundan evel Kyiv OSCE-niñ mehanizmleri vastasınen Rusiyeden sıñır yanında ve işğal etilgen Qırımda arbiy faaliyet ile bağlı malümat istedi.
Ukraina TİN yolbaşçısı Dmıtro Kuleba bir kün evel, Rusiye bu talapqa iç bir cevap bergmegeni aqqında bildirdi. Bunıñ içün Ukraina İşanç ve telükesizlik tedbirleri üzre Viyana vesiqası çerçivesinde OSCE platformasından Rusiye ile acele toplaşuvnıñ keçirilmesini istedi.
Azatlıq Radiosınıñ rus hızmetiniñ fevralniñ 14-nde alıntılağan vesiqada, Qırım ile bağlı "qızıştırıcı beyanatlar" olğanı içün Rusiyeniñ Ukrainanıñ talabını red etmek içün "bütün esasları" bar, dep yazıla.
Daa vesiqada qyd etile ki, Rusiye "öz topraqlarından ğayrı adiy arbiy faaliyet köstermegeni" ve buña köre de Viyana vesiqasınıñ maddeleri qullanıla bilmez. Ukrainanıñ talabı, "Ukrainanıñ içindeki çatışmanıñ küç yolu ile çezilmesinden diqqatnı çekme" adlandırılğan.
Ukraina başlıqları, Donbasta ve diger yerlerde iç bir arbiy ameliyatlar planlaştırılmağanı aqqında defalarca bildirgen edi.


text:
Kórý qabileti nashar adamdar ushin nusqa
Izdeu
Kuntizbe
-
Sonğy jazbalar
Songy pikirler
Murağat
Taqyryptar
Daily Archives: 09/03/2018
20 jıldıq kezdesw
Jıldağı dästürden aynımay S. Qojanov atındağı jalpı orta mektebin 1998 jılı bitirgen jïırma jıldıq tülekter yağnï 1981 jılı twılğan tülekter ömirden ötken sınıptas dostarına, ustazdarına arnap as berip, köpşiliktiñ batasın aldı. Toy ïeleri jıldağı dästür boyınşa fwtboldan jarıs beredi. Jülde … Continue reading
8 nawrız merekesine quttıqtaw!
8 Nawrız – xalıqaralıq äyelder künimen şın jürekten quttıqtay otırıp, şınayı köñilden şıqqan eñ izgi tilekterimizdi joldaymız. Osınaw jarqın merekeniñ bizdiñ barlıq ümitterimiz ben armandarımızdı tığız baylanıstıratın köktemniñ alğaşqı ayınıñ basında kelwi, jaqsılıqtıñ nışanı bolsa kerek. Qaşannan bergi dästürimiz boyınşa … Continue reading
Älemge sälem!
Älemge sälem! Bügin bizdiñ, S. Qojanov atındağı jalpı orta mektebiniñ resmï saytı öz qızmetin bastadı!


text:
Qazaqlar
- Bu maqale iç bir devlet idaresine bağlı olmadan üküm sürgen köçebe, maceracı slavân tamırlı qavim aqqında. Rusiyede yaşağan bir halq aqqında bu maqaleni oqu bilesiñiz — ruslar, Qazahistanda yaşağan bir halq aqqında ise mında baqıñız — qazahlar
Qazaqlar (ukraince koзakи - kozakı; rusça kaзakи - kazaki; lehçe kozacy, inglizce cossacks; qazaq — türk sözü, onıñ manası — sıñır adamı) - XV asırnıñ ortalarından soñ, Ukrainada ve Rusiyeniñ cenüp-ğarbiy betinde yaşağan, iç bir devlet idaresine bağlı olmadan üküm sürgen köçebe, maceracı slavân tamırlı qavim. Rus qazaqları dep de aytıla. Ukrain eñ belli ve efsaneviy qazaq — Mamay. Kerçekten de, Mamaynıñ kelecek nesilleri Ukraina qazaqlarınıñ şekillenüvinde iştirak ettiler.
Qazaqlarnıñ, bugünki Qazahistanda yaşağan musulman türkiy qazahlarnen alâqaları yoq. Qazaq, eski türk tilinde başına buyruq demek, "qazaq adam" bu manada qullanıla. Qazaqlarnıñ adı da mınavdan türegen.
Moldaviyadan Hazar deñizine qadar uzanğan keniş çöl bölgesiniñ künbatısında Lehistan ve Rusiyeden qaçqan hristian halqlar bar edi. Ükümdarlarnıñ buyruğını tanımay ediler. Çöller devlet idaresinde yaşamaq istemegenlerniñ vatanı edi. Qazaqlar ayatlarnıñ yağmanen sürdüre edi. Bu cenkâver qavim, Lev Tolstoynıñ yazğan "Qazaqlar", Nikolay Gogolniñ yazğan "Taras Bulba", Puşkinniñ "Pugaçov isyanı" ve "Kapitannıñ qızı" kibi roman ve ikâyelerge mevzu oldı.
Qırım Hanlığınıñ tarihında qazaqlar müim bir yerge saip edi. O vaqıttaki Ukraina topraqları Rusiye, Lehistan, Osmanlı Devleti ve Qırım Hanlığı arasında qalğan bir keçiş bölgesi edi. Qazaqlar bu memleketlernen bazı dost bazı duşman olıp yaşay edi. Olarnıñ eski bayraqlarında haçnen beraber olğan ay, yıldız timsalleri qazaqlarnıñ musulman ve hristian idarelerniñ arasında sıqışıp qalğanını köstere. 1648 senesi Özü qazaqlarınıñ ordusı Toğay beyniñ 4 biñ qırımtatar ile qoltutuvı neticesinde Sarı Suv (ukraince ЖoBTi Boди) özeninde lehlerni yeñdi.
Qazaqlar üç balaban toplulıqqa ayrığan edi. Özü qazaqları ve ya Zaporog qazaqları Özü özeni bosağalarınıñ cenübinde; Don qazaqları Don özeni yalılarında; Terek qazaqları Terek özeni boylarında edi. Özü qazaqları Lehistanğa, digerleri Rusiye çarına bağlı ediler. Bu qazaq toplulıqlarınıñ eñ quvetlisi ve Qırım Hanlığı içün telüke yaratqanı bir getman idaresinde olğan Özü qazaqları edi. Özü qazaqları bugünki ukrainalılarnıñ atalarıdır.
XVIII asır başlarından soñ bütüninen Rusiye idaresine kirgen qazaqlar bu devletke qarşı mustaqilligini bir vaqıt qorudı. Lâkin çariçe II Yekaterina 1775-te Özü qazaqlarınıñ mustaqilligini yoq etti. Qazaqlarnıñ mustaqiliyetiniñ qollarından alınması bir çoq isyanğa sebep oldı, mınavlardan eñ namlısı 1774-teki Yemelyan Pugaçov ayaqlanması edi. Qazaqlar XX asırnıñ başında bolşevik Qızıl Orduğa qarşı Beyaz Ordunıñ qatında uruştı.


text:
Kiyev – Qırım separatistlerini nasıl tarzda cezalamaq, Qırım qaydı olğan qırımlılar ne zaman rezident olur ve ne içün alâ daa yarımadanıñ qaytarıluvı içün mesülietli olğan icraiy akimiyet organı teşkil etilmegen, – bu aqta Qırım.Aqiqatqa Ukraina halq deputatı, «Qırım» firqalarara birliginiñ azası Georgiy Logvinskiy añlattı.
– Özüñiz Qırımdan degilsiñiz. Ne içün Qırım meselesi ile oğraşmağa qarar aldıñız? Qıtaiy Ukrainada bu meseleni tüşüngen zenaatdaşlarıñıznıñ sayısı çoq degil…
– Öyle degil, menimce. Zenaatdaşlarımnıñ çoqusı Qırım meselesi ile oğraşmaqnı öz borcu olaraq tanıy. Menim içün parlamentte bu esas vazifedir. Nice yıllar devamında Mustafa Cemilevniñ safdaşı olam. Parlamentte qırımtatar halqınıñ payı boyunca bulunam. Uquqçı ve adliyeci olaraq er kes öz işini becermek kerekligini tüşünem. Bu menim iş yolağımdır. Onı eyi seviyede becermege tırışam.
– Qırımtatar halqınıñ payı boyunca aytqanıñız ne demek?
Eger de Qırım ile daimiy sürette oğraşacaq insan olmasa, onı nevbetteki arbiy baza, buzlatılğan ziddiyet ile nevbetteki territoriyağa çevirirmiz
– Qırımda saylavrlar olmağanından sebep, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcilerini er bir firqa cevdeline kirsetmek kibi teklif peyda olğan edi. Arseniy Petroviç Yatsenük bunıñ ile razı oldı ve cedvelde bir yer ayırdı. Bundan da ğayrı, Petro Poroşenko Blokunda eki yer berildi – Mustafa Cemilev ve, ümüt etem ki, şu künleri deputat olacaq Refat Çubarovdır. Lâşko Radikal firqası da buña razı oldı, amma aqiqaten ise Meclis temsilcileri, ne içündir, cedveline kirmedi.
– Amma qırımlı Zlata Ogneviç kirdi.
– Yoq, bu Meclisniñ muayyen soy adları ile tevsiye cedveli edi. Başta olar ne içündir cevdelden yoq oldı, soñra ise kiremediler. Şunıñ içün men Qırım ile oğraşam, çünki müim bir mesele. Eger de Qırım ile daimiy sürette oğraşacaq insan olmasa, onı nevbetteki arbiy baza, buzlatılğan ziddiyet ile nevbetteki territoriyağa çevirirmiz, Nagornıy Karabah ya Pridnestrovye kibi
Qanun ağlarında
– Qırımlılar ve Meclisniñ de, şu cümleden, Qırım qaydı olğan vatandaşlarnı rezidentler sırasından çıqarğan «Qırım serbest iqtisadiy zonası aqqında» qanunına itirazı ğayet çoq. Bazı siyasetçi ve mütehassıslarnıñ fikrine köre, işbu qanun ukrain şahsiy ticaretniñ menfaatını aks ete ve onıñ qabul etilmesi içün para tölenilmesi mümkün edi. Böyle bir tenqitten soñ onıñ alâ daa lâğu etilmegeniñ sebebi ne?
– Keliñiz vazifelerni böleyik. «Lobbist» degenimiz, mında mahsus bir meraq bar olğanını belgiley, misal içün, mahsulatnıñ ğayrıdan işlevi ve qaysı bir malğa bergi berile, qaysı birisine ise yoq kibi sualler.
Rezident olmağan Ukraina vatandaşınıñ aqları, rezidentke köre, daa da çoqtır
İşbu qanunnıñ şekli bile beklenilgen şekilge uymay. Qanun nasıl tarzda qabul etkenini aytamam. O vaqıt men parlament vekili degil edim. Amma bugün mesele nede? Biz Qırım ile ümde munasebetlerni bir tertipke ketirmelimiz. İşğal etilgen topraq peyda olğanda, yuridik meseleler meydanğa çıqa, misal içün, gumanitar ve cinaiy uquq ziddiyeti, bergi ve vatandaşlıq uquq meseleleri. Anda mahuslatnı yollamağa mümkünmi, yoqmı, añlaşılmay. Bu qanun bunı tertipke ketirdi. Amma şimdi qayd etilecek noqtalar da bar. Fizikiy insanlar aqqında aytacaq oslaq, olarnı rezidentler sırasından çıqardılar. Bergi uquğı ceetinden baqacaq olsaq, meselelerniñ 90% böylece çezildi. Rezident olmağan kimdir? Rezident olmağan Ukraina vatandaşınıñ aqları, rezidentke köre, daa da çoqtır. Misal içün, bergi beyannamesini bermey bile, çetel nomeraları ile maşinasında kele bile. İşbu qanun bu şeylerni muayyen bir nizamğa ketirdi.
«Amma «rezident olmağan» ibaresi öz başına mürekkeptir. Bu qanunğa kirsetilecek deñişüvler üzerinde çalışamız, amma, daima olğanı kibi, farqlı fikirlerniñ sayısı çoq. Menim fikrim: yalıñız ukrain şirketleri ile çalışmalımız, ve aynı şu yöneliş boyunca qanunnı deñiştirecekmiz. Özüni ukrain şirketi olaraq tanımağanlar tış iqtisadiy faaliyetine devam etip olamaz.
– Ya, misal içün, Qırımda bulunğan ve işğalden evel ukrain subyektleri olaraq qayd etilgen Firtaşnıñ «Titan» zavodı ve Ahmetovnıñ aşlıq terminalı şimdi de ukrain olaraq qala, sanki. Qırımda olar şimdi Rusiye qanunlarına köre qayd etilgen ve işğal etilgen cumhuriyetiniñ bücetine para töleyler. Siz ise olarnıñ Ukraina bücetine de bergi tölegenini teklif etesizmi?
– İç te. Keliñiz menim kontseptsiyamnı terence ögreneyik. Bugün Qırım boyunca islâatlarnı istegenlerniñ, uquq qorçalayıcılarnıñ mevamından biraz farqlıdır. Meselâ, Qırımda bulunğan şirketlerge bergi miqdarını belgilemege teklif eteler. Men ise böyle adımnı mantıqsız körem, çünki devletimiz anda bulunğan vatandaşlarınıñ havfızlığını temin etip olamadı. Dünya ameliyatnı köre, ziddiyet zonasında yaşağan şahıslar bergiden boşatıla.
Qırımda şahıs ve şirketlerni üç gruppağa bölmek mümkün.
Qırım – Rusiye dep qıçırğan vatandaşlar aqqında bile qabaatları nisbiy olğanını aytmağa mümkün. Malümatnı böyle şekilde menimsegenleri içün olarnı nice seneler devamında azırlay ediler
Birinci gruppa – qanunnı bozğanlar, cinayet qafadarları. Ukraina toprağınıñ zaptında iştirak etken ediler. Demek, olarğa nisbeten Cinaiy kodeksiniñ qaideleri qullanılmalı: tevqif, mahkeme ükmü, mülkniñ apis etilmesi, er kün devletimizge olğan zararnıñ olarnıñ esabatına tazmini ve ilâhre.
Ekinci gruppa – banklarnı açıp, iqtisadiy faaliyet ile oğraşqan, Qırım iqtisadiyatını öz kârına inkişaf ettirgen, işğalni öz menfaatında qullanğan şahıslar. Bu bir bozuluv olğanını añlamaq kerekmiz. Amma bu şahıslarnen diger uquqiy munasebette bulunmalımız.
Vaziyet esirleri olğan üçünci büyük gruppa bar. Bu insanlarnıñ aqlarını qorumalımız. Anda mahsulatnı ketirgenimiz içün bizni takbih etkende, o bizim vatandaşlarımız olğanını aytamız. Qırım – Rusiye dep qıçırğan vatandaşlar aqqında bile qabaatları nisbiy olğanını aytmağa mümkün. Malümatnı böyle şekilde menimsegenleri içün olarnı nice seneler devamında azırlay ediler.
– İşğal etilgen territoriyada faaliyetine devam etken ukrain ticaret temsilcileri qaysı birine aittir?
Pridnestrovye ziddiyetinde Moldova tecribesinden faydalanmağa isteymiz
– Gruppalar terkibinde yuridik ya fizikiy şahıs olğanına bağlı degil. Bu insanlarnıñ faaliyetine bağlı. Eger de insan Rusiye pasportını elde etse, onı tanımaymız ve mesülietke çekmeymiz. Şirket Rusiye qanunlarına köre qayd etilse, onı bu sebepten mesülietke çekmeymiz.
Pridnestrovye ziddiyetinde Moldova tecribesinden faydalanmağa isteymiz. Moldova Pridnestrovye ile sıñırlarını qapattı ve Pridnestrovye şirketileri tanılmay, Moldova şirketleri olmaq kerekligini bildirdi. O vaqıt olarnı bergi ve alımlardan boşatırlar. O vaqıt Pridnestrovye şirketlerine Moldova şirketleri olaraq qayd etilmege elverişli oldı.
Serbest iqtisadiy zona aqqında qanunımız bergi ödenilmesinden boşattı, amma koordinatsiya sistemasını qurmadı. Şirketler Ukraina territoriyasında qayd etilmesini isteymiz, esabatlarnı azırlamaq, faaliyetini köstermek ve anda ketirilgenini nezaret etmek kerekler. Misal içün, böyle bir şey ola bile: Qırımğa arbiy silâlanuv içün aletler ketirile bile. Mümkün degil, şunıñ içün nezaretni pekitmelimiz.
– Yani, misal içün, Kosükniñ quş fabrikaları Qırımda bulunıp, anda kâr qazanacaq ve istilâcı-memleket bücetine bergi töleyceklermi? Bu normal bir şeymi?
Gumanitar uquq ceetinden, diger territoriyanı işğal etken memleket öz gumanitar faaliyetini alıp barmaq ve anda yaşağan vatandaşlarnıñ uquqlarını qorçalamaq kerek
– Devlet Kosükniñ şirketlerini de qorçalap olamadı. Ve mında böyle sual peyda ola: Kosükniñ mülkiyetinden vazgeçkenini talap etmege aqqımız barmı, özümiz ise onı qorçalamadıq. Eger de Kosük şirketini ukrain olaraq tanısa, onı Ukraina territoriyasında deñiştirilgen qanuniyet boyunca qayd etse, oña iddialarımız olamaz. Onı Qırımda bergi tölemege mecbur etseler, diger eki uquqnıñ ziddiyeti peyda ola: cinaiy ve gumanitar. Gumanitar uquq ceetinden, büceti – mahkeme tevqifni maküm etken cinayetçilerniñ birligine kete. Qanunsız teşkilâtnıñ terkibine kirgen insanlar ciayetniñ ortaqları ola, cinaiy uquq ceetinden anda bergilerni ödegen er biri – cinayetçidir. Öyle olmaz.
– Eger de qanunğa deñişüvler qabul etilse, Milliy banknıñ rezidentler olmağanlar aqta qararı lâğu etilirmi? Oña köre, qırımlılar qıtaiy Ukrainada bank hzımetlerinden faydalanıp olamay.
– Şübesiz. Qanundan «rezident olmağan» ibaresini çıqarmaq ya yoq mezvusında davalaramız çoq. Mevamım: meseleni añlap, oña köre areket etmelimiz. Meselelerden biri – banklarda esapnı açuv ketişatı rezidentler olmağanlar içün zorlaştırıla, biz onı qolaylaştıracaqmız.
– Qanun leyhasınıñ peyda oluv müddeti bellimi?
– Ümüt etemiz ki, 14 kün devamında qanun leyhası azırlanılır.
– Qırım işğaline alâqası olğan Qırım memur ve deputatlarnıñ cinaiy cezalavı aqqında suallerge keçeyik. Yaqın künleri separatizmge bağlı olğan 400 şahıs boyunca cinaiy işler açılğanı aqqında malümat peyda oldı. Bu aqta tafsilâtlaca tarif etseñiz.
– Bu aqta umumiy malümatnı bereyim. Çünki evelleri olğan areketlerimizniñ misali şunı kösterdi ki, soñki künleri bu şahıslarnıñ esaplarından para, mülkiyeti yoq olmaqta.
Cinaiy işler 470 insanğa nisbeten açılğan. Bu cedvel daima toldurıla. Cedvelge prokuror, mahkemeci, militsionerler ve Qırımda insan aqlarınıñ ozuluvına alâqası olğan devlet akimiyetiniñ diger vekilleri kire.
Uquqiy qıymet er bir insanğa ayrı kesile. Amma esas maddeler – Cinaiy kodeksiniñ 109, 110 ve 111: devlet akimiyetiniñ zaptı, topraq bütünliginiñ bozuluvı. İş ep devam ete. İlk 76 şeklengen şahısqa qabaat bildirildi. Aytqanım kibi, olarğa endi cezalav da belgilendi – apis cezası. Yani olar endi aman-aman apisteler. Añlatayım. Qırım qapalı bir zonadır, bunı bileler. Demek, apis cezasınıñ hususiy bir şeklidir. Qırımdan qırımtatarlar içün tevqifni yapacaq edi, amma özleri mabüs olğanlar.
– Separatistlerniñ cinaiy taqibi – timsaliy işmar, ya da nasıldır bir ziyanları olur?
– Endi 1 milliard 200 million miqdarında mülkiyet tutıp alındı. Bugün cinaiy ketişatnıñ tek bir basamağı kete, nevbetteki – qabaat, ve iş mahkemege berile. Qanuniyet işbu şahıslarğa nisbeten ğıyabiy qararnı çıqarmağa imkân bere. Madde cezaları ğayet büyük – 10-15 yıllıq apis cezası. Demek, insanlar olarğa nisbeten mahkeme ükmü olğanını ve Rusiyeden ğayrı bir di bir memleketke tüşse, yaqalanacağını bilmek kerekler.
– Eger de İnterpol olarnı qıdıruvğa ilân etse.
– Farz degil. Halqara qıdıruv bar, devletlerara qıdıruv, memleketlerara añlaşmalar. Qaysı bir memlekette yaqalanılacaqlar, belgisiz. İnterpol – mehanizmlerden biri.
– Yani, misal içün, eger de olar Şengen zonasına kirseler, olarnı anda yaqalarlar?
– Poloniya ile olğan añlaşmanıñ çerçivesinde, eger de insan işbu memlekette qıdıruvğa ilân tilse, bütün Avropa zonasında da qıdırıla.
– Aksönov ve Konstantinovğa ait olğan 1 milliard 200 million miqdarında mülkiyet aqta ne ayta bilesiz? Onı nasıl taptıñız?
Biz Aksönovnıñ çalışqan ofşorlarını ögrenemiz, qaysı şirketler oña ait, tuvğanları qayda, onıñ aqiqiy mülkiyeti qayda. Bunı qıdıra ve tapamız
– Kiyev ve Jitomir vilâyetinde daireler, maşinalar, topraq damartaları. Qıtaiy Ukrainada alâ daa tapılayatqan mülkiyetleri bar. Belki de, Aksönov ve Konstantinovğa yazılğan bir şey yoq.
Aksönov efendi bizge cevap bergeni kibi, mışıqlarda idman etken ekenmiz. Amma o, Gaydaynıñ işbu filmi ne ile bitkenini unuttı, cinayetçiler apiske tüşken ediler. Onıñ içün kinematografnı yahşıca ögrenmege tevsiye eter edim.
Vazifemiz bir tek o degil. Biz Aksönovnıñ çalışqan ofşorlarını ögrenemiz, qaysı şirketler oña ait, tuvğanları qayda, onıñ aqiqiy mülkiyeti qayda. Bunı qıdıra ve tapamız. Şunıñ içün işbu cevdel kenişletilecek.
Aytqanımız yañı 400 insan – yüksek vazifelerni eda etken memurlardır. Olar aqqında malümat toplaymız ve mahkemelerge muracaat etemiz.
– Bu cinaiy işler işğalden bir yıl keçkenden soñ qabul etilgeniniñ sebebi nedir? Çoqusı şuña şaşa ki, Ukraina akimiyeti şimdilik Qırım meselesine zaruriy diqqatnı ne içündir ayırmay. Misal içün, alâ daa Qırım qaytaruvı meselesini idare etken icraiy akimiyet organı teşkil etilmegen. Ne sebepten öyle ola?
– Razı degilim. Devlet hızmeti aqqında aytqanda, Nazirler kabinetiniñ mütenasip departamenti birden teşkil etilgenini ve bugün faaliyet etkenini añlamaq kerekmiz. Qırım boyunca departament Adliye nazirliginde birden teşkil etildi. Mülkiyetniñ qıdıruvı ve ziyannıñ esaplanması boyunca iş gruppası birden tizildi. Devlet hızmeti teşkil etilgende, serbest iqtisadiy zona aqta qanunnı idare etken teşkilât olmaq kerek edi. Amma qanunnıñ özü beklenilgeninden farqlı olğanına baqıp, Devlet hızmeti de esas vazifesini ğayıp etti.
Menimce, serbest iqtisadiy zona aqqında qanunnıñ deñiştirilmesi ile bu hızmetni de teşkil etermiz. Daa bir çalışmaycaq mehanizmni teşkil etmege keregi yoq, çalışacaq soyu olmalı.


text:
Aprel 19-da «Qırım evi» devlet müessisesiniñ «Autonomuos» medeniy meydançığında «Tamır halqlar» filmi taqdim etilecek.
Bunı leyha reberi Veldar Şukurciyev Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«İcadiy taqım Ukrainanıñ tamır halqları aqqında tarif etecek. Film müellifleri ukrainler aqqında ve qırımtatarlarnıñ Ukrainanıñ tamır halqı olaraq aq-uquqları aqqında maarif analitik-informatsion faaliyetinde ilk adım atmağa tırıştılar. Bu filmde farqlı insanlarnıñ fikirlerini aydınlatmağa tırıştıq: ekspert, siyasetçi, tamır halqnıñ temsilcileri ve adiy ukrainlerniñ yarımadanıñ keleceginen bağlı fikirlerini ögrendik. Bu film ukrain cemiyetinde faydalı bir subet temeli olacağına ümüt etemiz», – dep qayd etti Veldar Şukurciyev.
Natalya Belitser ve Yuliya Tişçenkonıñ ekspert yardımı ile «Golos Krıma» («Qırım sesi») malümat agentliginiñ icadiy taqımı çalışqan film Ukrainada Büyük Britaniyanıñ maddiy destegi ile «Ukrain barıştırıcı mektebi» leyhası çerçivesinde çıqarıldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukrayına Mustaqillik Kününde Rusiye ordusı 58 Ukrayına mesken yerine ateş açtı, dep bildirdi Ukrayına İç işler naziriniñ birinci muavini Yevğen Yenin.
«Avgustnıñ 24-ü – Rusiye içün ayrı bir kün, canavar işleri içün qullanmasa ediler, olmaz edi. Ne yazıq ki, İç işler nazirligi tenbilegeni kibi, tünevinki mustaqillik bayramına rusiyeliler büyük zalımlıqnen zarar ketirdi. Birinciden, mesken yerlerge açılğan ateş sayısı arttı. Keçken künü polis 58 mesken yerge ateş açılğanını qayd etti – eskiden bayağı çoq ateş açıldı. Ateş neticesinde onlarnen insan öle ve yaralana», – dep bildirdi Yeninniñ aytqanlarını İç işler nazirliginiñ matbuat hızmeti «1+1» telekanalınıñ yayınında.
O, Dnipropetrovsk vilâyetinde tren stantsiyasına kerçekleştirilgen raketa darbesini ayttı, soñki malümatqa köre, anda 25 insan elâk oldı, 31 kişi yaralandı.
Yeninniñ aytqanına köre, keçken künü Ukrayınada sahte mayınlaştıruv haberleri de oldı: «Telefon terroristleri Vinnıtsâ, Rivne, Hmelnıtskıyde tren vokzallarına «mayın qoydı». Gizli mesaclar Lviv, Mukaçeve, Dniproda da oldı. Umumen polis bölükleri 17 haber aldı, 118 obyektke mayın qoyulğanı aytıldı. Tahliye etilgen insanlarnıñ sayısı 3800 oldı», – dep ayttı İç işler naziriniñ birinci muavini.
Onıñ bildirgenine köre, avgustnıñ 24-nde sapörlar işğalden azat etilgen yönelişlerni patlav telükesi olğan şeylerden temizlep başladı. Kyiv vilâyetinde daa 32 gektar temizlendi, Sumı, Çerniğiv, Çerkası vilâyetlerinde de gektarlar aqqında aytıla, dedi Yenin.
Ukrayına Mustaqillik Kününde avgustnıñ 24-nde 189 telüke signalı oldı – bunı Ukrayınada telüke signallarınıñ haritasını taqip etken «Telüke» qullanımı köstere.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayınağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayınadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayınanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayınanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcalır Gagarin parkında ukrayınca şiarlar seslendirgen ve ukrayın yırlarını aytqan beş gençni tuttı. Bu aqta Qırımdaki İç işler nazirliginiñ idaresi haber ete.
«17 yaşından 21 yaşına qadar beş vatandaş tutuldı, idariy uquq bozuvları bar, hususan Rusiye Federatsiyasınıñ silâlı quvetlerini itibardan tüşürgen qanunsız areketlerini yapqanından şübheleneler», – dep aytıla haberde.
Gençlerge qarşı Rusiye ordusını «itibardan tüşürüvge» istinaden idariy protokollar tizildi.
Sorğu videolarında tutulğan gençler Ukrayına milletçileriniñ şiarlarını seslendirdi ve ukrayın yırlarını yırladı, dep tarif ete. Tutulğanlarnıñ ad ve soyadları aytılmay.
Qırım ve Aqyarda Rusiyeniñ Ukrayınağa qarşı istilâsına qarşı çıqqanların taqip etmege devam eteler. Kütleviy haber vastalarınıñ soñki malümatına köre, fevralniñ 24-nden başlap 107-den çoq qırımlı Rusiye ordusını «itibardan tüşürüv» idariy davalarınıñ mabüsleri oldı, 11 Qırım ve Aqyar sakini «cenkke qarşı davalarğa» istinaden apiske alına bile.
Bundan ğayrı, Aqyarnıñ Rusiye akimiyeti Ukrayına akimiyetine qoltutqanlarnı çaqacaq chat botunı açtı.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayınağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayınadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayınanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayınanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Fevral 24-ünde Aqyarda Milliy-medeniy birleşmeleriniñ Derneginde, halqara ana tili Kününe bağışlanğan “Tuvğan tilim - ayatım” muzıkalı ebebiy aqşam keçti.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, bu - Aqyar akimiyeti teşkil etken yañı festivalniñ saylav basamağı edi. Festivalniñ adını “Tuvğan til - canlı çoqraq” qoydılar, onı 2019 senesi iyünde keçirecek olalar.
Edebiy aqşamda Aqyarnıñ bir qaçMilliy-medeniy birleşmesi iştirak etti - çuvaş, ermeni, belarus, bulğar, mordva, moldav, ğağauz, mariy, leh ve nemseler. Er birleşme öz ana tili hususiyetleri aqqında aytıp berdi.
Çuvaçlar, ana tilleri - “türk tilleriniñ qadimiy şekli” dep ayttı. Ermeniler tillerine “ana tili” dedi. Mordovlar, olarnıñ tilinde adam adları tuvğanları aqqında malümat bergenini añlattı.
Birleşme azaları, tuvğan tillerinde türkü yırlap, şiir de aytı berdi. Aqyar ukrain milliy-medeniy birleşmesi bu tedbirge azalarını yollamadı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Köktem tuğalı Qazaqstanda 110 mıñday sırqat tirkelip ülgerdi. Respublikanıñ üşinşi tolqında qızıl aymaqqa ötkenine ay toldı. Kündelikti anıqtalıp jatqan nauqastar sanı eki mıñnan, al ölim jağdayı 20-dan azayar emes. Bwl pandemiya kezindegi eñ auır körsetkiş.
Densaulıq saqtau ministrliginiñ resmi mälimetinşe, elde 29 säuir koronavirus (KVI+) jwqqan 2853 adam, al 28-i küni koronavirus pnevmoniyasına (KVI-) şaldıqqan 105 adam tirkeldi. Qazir elde 42,7 mıñnan asa adam (KVI+ boyınşa 42 235 , KVI- boyınşa 495) auırıp jatır.
#COVID PTR testi arqılı koronavirus jwqqanı rastalğan nauqastardıñ basım böligi ädettegidey Almatı qalası (675) men astanada (566) tirkeldi. Bwdan özge Qarağandı (255), Almatı (180), BQO (155), Aqmola (150), Pavlodar (146), Aqtöbe (130) oblıstarı jäne Şımkentte (105) dert dendep twr. Ötken täulikte aurudan ayıqqan 2626 adam üyine jiberilgen. Bwdan özge beysenbide jiını 30 adam qaytıs bolğan.
#COVID_pnevmoniyası 28 säuirde aqparatı bir täulikke keşigip beriletin koronavirus pnevmoniyasına şaldıqqan 105 nauqas esepke alındı. Vedomstvo dereginşe, Jambıl (25), Almatı (21), ŞQO (11), Mañğıstau mäne Atırau (ärqaysız segiz-segizden) oblıstarında köptep tirkelgen. Sonımen qosa, 95 adam ayığıp şıqqan, tağı 3 adam köz jwmğan.
#Jalpı DenMin deregine qarağanda, emdelip jatqan 42 730 nauqastıñ 15 mıñı auruhanada, 27,5 mıñı ambulatorlıq baqılauda. Ahualı naşar 763 nauqastıñ jağdayı qiın, ondağı 196 adamnıñ häli öte auır. Bwdan özge 112 sırqat ökpeni jasandı jeldetu apparatımen tınıstap jatır.
Osılayşa äzirge virustıñ taralu qateri jağınan SQO, Qostanay men Türkistan oblısı «jasıl aymaqta». Almatı, ŞQO, Jambıl, Aqtöbe, Mañğıstau oblıstarı men Şımkent «sarı», al Atırau, Aqmola, BQO, Pavlodar, Qızılorda, Qarağandı oblıstarı, Almatı qalası men astana «qızıl aymaqta» twr.
Ükimet mälimetinşe, osı köktemde genomdıq zertteu nätijesinde eldiñ basım böliginen virustıñ braziliyalıq, britandıq jäne oñtüstikafrikalıq ştamdarı anıqtalğan.
Elde qañtar ayınıñ ekinşi jäne aqpan ayınıñ alğaşqı jartısında nauqastar qatarı kürt köbeygen. Aqpan ayınıñ ekinşi jartısında birşama kemigen edi, dese de naurızda qayta arttı. Qazir täuligine keminde 2,5 mıñ sırqat jäne 20 şaqtı ölim jağdayı tirkelip jatır. Säuir ayında tabılğan keyster sanı – 75 mıñ sırqat jäne 615 ölim jağdayı. Bwl naurız ayınan eki esege artıq. Jalpı köktemniñ eki ayında 110 mıñ (KVI+ 106 mıñ, KVI- 3,5 mıñ) nauqas anıqtaldı, 1062 adam (KVI+ 896, KVI- 166) ömirden qayttı.
Bıltır 13 naurızdan beri COVID-19 infekciyasın jwqtırğandar qatarı 320 mıñğa, 1 tamızdan bılayğı koronavirus pnevmoniyası 53 mıñğa taqağan. DDSW derekqorı men Wlttıq statistikada Qazaqstanda auırğandar sanı 372,5 mıñnan asqan. Degenmen Ükimet koronavirus pen onıñ pnevmoniyasın eki bölek esepteydi.
Pandemiya bastalğalı jalpı virus jwqqandardıñ 6081-i (KVI+ / U07.1 – 3668, KVI- / U07.2 – 794, ilespe aurulardan – 1619) qaytıs bolğan. Alayda Qazaqstan biligi boyınan koronavirus tabılsa da, basqa aurulardıñ sebebinen qaytıs boldı delingenderdi jalpı statistikağa engizbeydi. Bwğan qarsı sarapşılardıñ sözine qarağanda, koronavirustıñ janama äserinen qaytqandardıñ jartısınan astamınıñ sebebi qan aynalımı jüyesiniñ auruları bolğandıqtan, oğan infekciya dert qozdıruşı faktor retinde ölimge äkep soqtırğan. Eskerer jayt, ministrlik 2020 jılı KVI- statistikasın esepke almas bwrın jıldağıdan üş esege ösken pnevmoniyanıñ 256 mıñ jağdayınan (bıltırğı qañtar-şilde aralığındağı) koronavirustıq türin anıqtap-zertteuden bas tartqan. Mamandar osı keysterdi ob'ektivti türde zerdelegende şınayı esep qazirgiden äldeqayda köp bolar edi dep esepteydi. Demek joğarıdağı san da naqtı bolmauı mümkin.
Qazaqstan virus taraluı boyınşa älemde Worldometers derekqorı, Djons Hopkins universiteti jäne DDSW tizimindegi 221 el men aymaqtıñ arasında 47-orında twr.
Ükimettiñ soñğı deregine qarağanda, Qazaqstanda 1 mln 184 mıñ adam koronavirusqa qarsı reseylik Sputnik V jäne otandıq QazVac vakcinasınıñ alğaşqı dozasın alğan.


text:
Yañı parlamentniñ eñ müim vazifelerinden biri Ukraina etnik milliy siyaset esasları aqqında qanunnıñ qabul etilmesi olmalı.
Bunı Petro Poroşenkonıñ Bloku cedvelleri boyunca Radağa keçken qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
«Qanunnıñ qayd etilgen leyhası artıq bar, lâkin komitet toplaşuvında tüzetilecek bir çoq yerni taptılar. Çalışmaq kerek. Bu pek müimdir, çünki tamır halqlar ve milliy azlıqlarnı belgileycek esaslar olmalı», – dep qayd etti Cemilev.
Onıñ fikirince, mekzür qanun evelden peyda olsa edi, Qırımdaki vaziyet de bam-başqa olur edi.
2014 senesiniñ soñuna qadar Qırım territoriyası zurinden devlet suverenitetiniñ ğayrıdan tiklenmesi içün bir sıra qanun deñişlemeri teklif etilecek.
Böyle bir vade Petro Poroşenkonıñ Bloku aydınlatqan koalitsiya añlaşmasında mevcut. Vesiqa 10 maddeden ibaret. Mında akimiyetniñ Qırımnı keri qaytaruv, yarımada sakinleri ve köçip kelgenlerniñ aqlarını qaytaruv bar.


text:
Qomşu Rusiyeniñ Moskvadaki Yuqarı mahkemesi aqyarlı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ruslan Zeytullayevniñ ükmünden berilgen şikâyet arizasını iyül ayınıñ soñunda baqacaq. Bunı advokat Emil Kürbedinov iyülniñ 6-da Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Moskva şeeriniñ Rusiye Yuqarı mahkemesi iyülniñ 27-de saat 10-da Rostov-na-Donu şeeriniñ Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesiniñ «Ruslan Zeytullayevniñ davası» boyunca çıqarğan ükmünden berilgen şikâyet arizalarını baqacaq. Güzel bir şey olacağını tüşünmeymiz. Mahkeme eski ükümni deñişmesiz qaldırsa daa bir qarar», – dedi Kürbedinov.
Onıñ aytqanına köre, Zeytullayev üçünci kere açlıq ilân etkenini bilmey.
Ruslan Zeytullayev şikâyet arizalarınıñ baqılması ögüne üçünci açlıq ilân etecegini bildirgen edi.
«Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ruslan Zeytullayev mayısnıñ 26-da mubarek Ramazan ayında oraza tutmaq içün açlıqnı toqtattı.
Ekinci açlıqqa evelkinden 19 künden soñ başladı.
Birinci açlıqnı aprelniñ 4-de Rostov-na-Donudaki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesinde üküm çıqarılğanına qadar ilân etken edi.
Aprelniñ 26-da Rusiyeniñ Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ruslan Zeytullayevni 12 yılğa azatlıqtan marum etti.
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi 2016 senesi sentâbrniñ 7-de Zeytullayevni «terrorist cemiyette iştirak etkeninde» qabaatlı olaraq tanıp, oña 7 yıl apis cezasını berdi. Rusiye prokuraturası Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ bu qararına itiraz bildirdi ve dava tekrar baqılması içün kene Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesine qaytarıldı. Taqiqat organları Zeytullayevnıñ terrorist cemiyet iştirakçisi degil de, teşkilâtçı olaraq tanılmasını istey. Rusiye Ceza Kodeksiniñ bu maddesi eñ azından 15 yıl ve atta ömür boyu apis cezasına ketirmek mümkün.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Tөбәkapa «Бoлrap-TyraH Teл» чaTыp aлaHы
«Bolgar – Tugan tel» alanı berençe tapkır 2014-nçe elda oeştırıldı häm üzenä Rossiyaneñ 11 subektınnan 500-dän artık sälätle balanı cıydı. Alan programması tatar telen, mädäniyaten öyränügä, telne tormışnıñ törle ölkälärendä gamäli kullanışın arttıruga yunältelgän. Programma katnaşuçılarnıñ härkaysın tatar mädäniyatenä şäxsän mönäsäbätle itep toyarga mömkinlek tudıra häm ber-bersen tulılandıra torgan törle tematik bloklarga bülengän mädäni häm belem birü çaralarınnan tözelä.
Proektnıñ maksatı – tatar telen öyränügä yaşlärneñ igtibarın cälep itü.
«Bolgar – Tugan Tel» üz aldına kuygan töp ike burıçnı ütärgä omtıla:
- Yaña mäglümati häm metodik eşlänmälär kullanıp, tatar telen tiränten öyränü, tatar telle moxit buldıru;
- Tatar mädäniyate traditsiyalären kabul itü häm üzläşterü. Aktiw pozitsiyale sälätle şäxes tärbiyaläüdä innowatsion alımnar kullanu.
Alan eşçänlege «Tatarstan Respublikası däülät telläre häm Tatarstan Respublikasındagı başka tellärne saklau, öyränü häm üsterü buença Tatarstan Respublikası däülät programması»n tormışka aşıru kısalarında Mägarif häm fän ministrlıgı häm KFUnıñ IFMK belän berlektä oeştırıla.
-
Regina Nurullina
Proekt koordinatorıhttps://vk.com/miss_lande


text:
Qırımnıñ iç siyaseti, haber ve alâqa naziri Dmitriy Polonskiy, ve Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ diger azalarını sanktsiyalar cevdeline kirsetmek kerek, dedi Qırım.Aqiqatqa Poloniya Cumhuriyetinde Ukraina elçisi Andrey Deşçitsa.
Onıñ aytqanı kibi, Poloniya Cumhuriyetinde Ukraina elçihanesi Polonskiyniñ Varşavağa kelmesi boyunca mutanesip bildirüvni azırladı, amma oña çetelge çıqışnı da yasaq etmek kerek.
«Menimce, em de Polonskiy, em de Qırım «ükümetiniñ» diger azalarınıñ faaliyetini taqiq etmek, cinaiy işlerni açmağa ve olarnı sanktsiyalar cedveline kirsetmek kerek, Qırımdan, faaliyetlerinden sebep, çıqıp olamasınlar», – dey Andrey Deşçitsa.
O dey ki, Polonskiy Poloniyağa, soyadınıñ yazılışında bir qaç arifni deñiştirip, Rusiye diplomatik pasportı boyunca kirdi.
Qırımnıñ iç siyaseti, haber ve alâqa naziri Dmitriy Polonskiy Varşavada keçirilgen OSCE toplaşuvında iştirak ete. Onıñ sözlerine köre, OSCEniñ nevbetteki toplaşuvında «Qırımnıñ Rusiye cemiyeti» teşkilâtını prezidium azası olaraq temsil ete.
Poloniyada Ukraina elçihanesi Polonskiyniñ Varşavağa kelmesini «Kremlniñ provokatsiyası ve halqara uquqnıñ bozuluvı» olaraq adladı.
Poloniya Tış işler naziri Grzegorz Schetyna aytqanı kibi, Poloniya Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ baş nazir muavini Dmitriy Polonskiyni memleketke yañılıp kirsetti.


text:
Dekabr 16-da saba Keriç boğazında yel süratı saniyede 7 metrni teşkil ete, keçitteki yük ve yolcu yollarında biñge yaqın maşina sırada tura.
Bunı Yekâne naqliye müdirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Bekçiniñ soñki malümatına köre, «Kavkaz» limanında 55 yengil ve 80 yük maşinası, «Qırım» limanında 5 yengil ve 25 yük maşinası nevbetini bekley.
Yük yolunda «Novorossiysk» limanında 120 maşina, Slavânsk-na-Kubani limanında 450 yük maşinası, Keriç ava limanında ise 192 maşina sırasını bekley.
Müdirlikniñ malümatına köre, «İonas», «Olimpiada», «Glükofilousa» ve «Nikolay Aksenenko» paromları yüre.
Soñki künde 1533 maşina ve 5310 yolcu alıp ketirildi.
Parom keçiti ava sebebinden olğan bir künlik teneffüsten soñ dekabr 15-te işke başladı.


text:
Rusiye koloniyasında apis etilgen Qırım anarhisti, siyasiy mabüs Oleksandr Kolçenkonıñ anası, oğlunen nevbetteki uzun körüşüv 2019 yılı küzde olacaq, dep ümüt ete. Bu aqta Larisa Kolçenko Qırım.Aqiqatqa bildire.
“Ögnece aytmacağım, amma endi küzde nevbetteki körüşmemiz olacaq, dep ümüt etem. Nasıl olacağını, arizanı ne vaqıt imzalacağını bilmeymiz. Saşa ariza yazmalı, onı koloniya müdiri imzalamalı ve böylece bu uzun körüşüvge razılıq bermeli”, - dep añlattı Kolçenko.
Apis etilgenniñ anası, oğlu bu körüşüvlerni pek bekley, dep ayta. O Ukrainadaki saylav kampaniyasınen meraqlana, amma Rusiye matbuatında bu malümatnı alıp olamay eken.
“Biz bir birimizni pek sağındıq. Körüşmege, laf etmege isteymiz, bu mektüp yazışması ya da telefon lafları degil de”, - dep qoştı o.
Larisa Kolçenko oğlunı aman-aman bir yıl körmedi. Keçken uzun körüşüv 2018 senesi iyül ayında edi.


text:
Kiyevniñ Solomensk rayon devlet memuriyetinde yanvar 22 künü Ukraina Birdemlik Kününe bağışlanğan tantanalı tedbirler keçirildi. Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, tedbirge işğal etilgen Qırımdan mecburen köçip kelgenler davetli edi.
Rayon devlet memuriyeti divarları ögünde tedbir bayraqnıñ köterilmesi ve bugünge qadar ve bugün yekâne, mustaqil Ukraina içün canını bergen vatandaşlarnıñ hatırasına sükünet daqqasından başlandı. Selâmlaşuv sözleri ile Solomensk rayon devlet memuriyetiniñ reis muavini Vladimir Bâlkovskiy ve Ukraina içki işler milliy akademiyasınıñ rektor muavini Valeriy Sokurenko çıqışta bulundılar.
Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ adından kiyevliler ögünde «Ukrain evi» iş ve medeniy emekdaşlıq Qırım merkezi» cemaat teşkilâtınıñ reisi Andriy Şçekun çıqışta bulundı. O, qırımlılarnıñ mustaqil Ukraina ile birlikte olmağa ıntıluvı aqqında bildirdi.
«Öyle oldı ki, toprağımızğa duşman keldi, onıñ bir qısmını işğal etti, amma biz bir daqiqa, bir saniyege bile Qırımnıñ azat olacağına ümüdimizni coymaymız. Çünki bunı yarımadada yaşağan qırımlılar sabırsızlıqnen bekley, biz bunı unutmamaq kerekmiz. Borcumız – toprağımızdan duşmannı birlikte quvıp çıqarmaqtır», – qayd etti Andriy Şçekun.
Çıqışnıñ soñunda o, rayon devlet memuriyetiniñ yolbaşçılığına, kiyevlilerge, ukrainlilerge qırımlılarğa qol tutqanları içün minnetdarlığını bildirdi.
Aqmescitten köçip kelgen Andriy Çebotaröv aytqanı kibi, Solomensk rayon develt memuriyeti – qırımlılarğa yardım etken birinci devlet strukturasıdır.
«Biz Mecburen köçip kelgenlerniñ Bütünukrain qurultayına ve «tögerek masa» toplaşuvına azırlanıp oldıq. Bundan da ğayrı, memuriyet tarafından haber berüv destegi de kösterile edi. Şu cumlden, Kiyevniñ farqlı devlet müessiselerine tevsiye mektüpleri yollanıla edi, bunıñ sayesinde qırımlılarnıñ cemaat faaliyetine imkânlar yaratıla edi», – tarif etti Çebotaröv.
Tedbirniñ devamında: «Ukraina Birdemlik Künü: tarih ve zemane» mevzusında lektsiya-muzakere keçirildi.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev iş ziyareti ile Frenkistanda buluna.
Matbuat hızmeti bildirgeni kibi, aprel 15-17 künleri Pariste Ukraina ve vaqtınca işğal etilgen Qırım meselelerine bağışlanğan bir sıra tedbirniñ keçirilmesi beklenile.
«İş künü (Cemilevniñ – muar.) Frenkistanda Ukrainanıñ Fevqulâde ve Vekâletli Elsiçi Oleg Şamşur ve UNESKOda Ukrainanıñ daimiy temsilcisiniñ muavini Viktor Voytoviç ile körüşüvinden başlandı», – deyler matbuat hızmetinde.
Esas tedbir aprel 15 künü keçirilecek. Şu cümleden, UNESKO icraiy keñeşininiñ 196-ncı sessiyasında Ukraina vaziyeti muzakere etilecek: medeniy mirasnıñ qoruvı, tasil, til siyaseti, matbuat serbestligi, jurnalistlerniñ havfsızlığı ile bağlı meseleler ve ilâhre.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Türkiye Ukrainanıñ devlet sıñırları ve topraq bütünligine qoltutıp, Rusiyeniñ Qırım ilhaqını tanımaycaq.
Bunı Türkiye Cumhuriyeti Tış işler naziriniñ muavini Yavuz Selim Kıran Ankarada Ukraina-Türkiye diplomatik munasebetleriniñ 100 yıllığına bağışlanğan konferentsiyada ayttı, dep bildire «Ukrinform».
«Ukraina – Türkiye Cumhuriyetiniñ tış siyasetinde merkeziy yerlerden birini alğan işançlı bir ortaqtır. Türkiye Ukrainanıñ topraq bütünligi ve devlet sıñırlarına er daim qoltutqan edi ve qoltutmağa devam etecek, em de Ukrainadaki vaziyetniñ barışıq usullarnen al etilmesi içün ğayret kösterecek», – dep qayd etti Yavuz Selim Kıran.
2016 senesi avgustnıñ 20-nde Türkiye Cumhuriyetiniñ prezidenti Recep Tayyip Erdoğan Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ile telefonda laf etip, Ukraina topraq bütünliginen bağlı fikirleri deñişmegenini qayd etti. Türkiye prezidenti, Türkiye Cumhuriyeti Qırım işğalini tanımayıp, qırımtatarlarğa yardım köstermege devam etecegini bildirdi.


text:
Bunı öz başına ilân etilgen Qırım «akimiyeti»niñ matbuat hızmeti bildire.
Onıñ bergen malümatına köre, Rusiye Federal tibbiy-biologik agentliginiñ mütehassısları dispanserizatsiyanıñ ekinci etapnı etecekler. Bu sefer olar İçki, Seyitler, İslâm-Terek rayonlarında bulunacaqlar.
Taqımnıñ reberi İgor Polozkovnıñ aytqanı kibi, birinci etapnıñ devamında 12 biñden ziyade qırımlı mütehassıslarğa mesleat içün muracaatta bulundı.
Olardan 3,5 biñ insan – bala mütehassıslarına.
Matbuat hızmette Rusiye sağlıq nazirliginiñ emri ile Rusiyeniñ Federal tibbiy-biologik agentliginiñ brigadası işke aprelniñ 14-de başlağanını bildireler.
«Taqımnıñ erkânına 57 mütehassıs, 20-den ziyade mahsuslaştırılğan tehnika kire. İşte mobil tibbiy moduller, mobil laboratoriyası (qan analizleri, mammografiya, UZİ, EKG) ve flüorografiyanıñ mobil kabinetleri qullanıla», – denile beyanatta.


text:
İşğal etilgen Qırımğa qanunsız kelgen rusiyeliler yarımadanı acele terk etmeli. Bu aqta Ukrayına prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilcisi Tamila Taşeva brifingde ayttı.
«Başta Ukrayınağa qanunsız kelgen ve işğal altındaki Qırımda bulunğan Rusiye vatandaşlarına muracaat etemiz: ebet, Qırım güzel ve pek raat, amma toprağımızğa qanunsız kelgen er kesni şimdiden evlerine – Tümen, Elista, Saransk, İrkutsk, kelip çıqqan yerleriñizge qaytmañıznı rica etemiz», – dedi Taşeva.
Ukrayına aq qorçalayıcılarınıñ fikirince, 2014 senesinden soñ Rusiye işğal etken Qırımda eali Rusiye vatandaşlarınen deñiştirile. Olar bunı halqara gumanitar uquqnıñ bozuluvı ve cenk cinayeti dep adlandıralar.
Hatırlatamız, Ukrayına prezidentiniñ ofis yolbaşçısınıñ mesleatçısı Mıhaylo Podolâk Qırım sakinlerini sığınaqlarnı teşkerip, Ukrayınanıñ «işğalden azat etüv areketleri» sebebinden suv yedeklerini azırlamağa çağırdı. Podolâk, Ukrayına prezidentiniñ ofisi işğal etilgen Qırım sakinleri içün tahliye marşrutlarını azırlay, dep bildirdi.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti böyle beyanatlarnı «aselet yapılğan» dep, «qırımlılar çalışa, oquy, mahsus arbiy operatsiyada (Rusiye Federatsiyası Ukrayınağa qarşı cenkni böyle adlandıra – QA) iştirak ete ve bir yerge ketmeycek», dep bildire.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Büyük Britaniyanıñ Ukrainadaki elçiligi raatlıq künleri Rusiye quvetçileri tarafından qırımtatarlarnıñ tutulmasını takbih etti ve olarnı azat etmege çağırdı.
«Büyük Britaniya 5 qırımtatarnıñ, şu cümleden Milliy Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnıñ tutulmasını takbih ete. Biz Rusiye başlıqlarını olarnı ve diger ukrain siyasiy mabüslerini deral azat etmege çağıramız. Qırım Ukrainadır», – dep yazıla elçilikniñ beyanatında.
Hatırlatamız, sentâbrniñ 4-nde Aqmescit rayonınıñ Biy Tanış (Pervomayskoye) köyünde qırımtatar faali Nariman Celâlnıñ evinde tintüv keçirildi. Ondan ğayrı Qırımda sentâbrniñ 3-4-nde Rusiye quvetçileri Aziz Ahtemov, Asan Ahtemov, Eldar Odamanov, Şevket Useinovnı tutıp esir etti.
Kreml kontrolindeki Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi raatlıq künleri tutulğan qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa, noyabrniñ 4-ne qadar, apiske aldı.
Qırımda sentâbrniñ 3-nde ve 4-nde tintüvler vaqtında tutulğan dört qırımtatarı tutuldı. Eki doğmuş ağa-qardaş Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa, noyabrniñ 4-ne qadar, apiske alındı.
Aziz Ahtemovnıñ babası Eskender 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Eskender ve Arsen «politsiyağa itaat etmegeni» içün nezaret altına alındı. Ekisi de sentâbrniñ 4-nde Qırımdaki FSB binası ögünde tutuldı.
Advokat Ayder Azamatovnıñ bildirgenine köre, Aqmescitteki mahkeme Qırımda raatlıq künleri Rusiye quvetçileriniñ tintüvleri vaqtında tutulğan Şevket Useinov veEldar Odamanovnı sentâbrniñ 6-nda Rusiye Memuriy uquq bozuluvları kodeksiniñ 19.3 maddesine istinaden (polis, arbiy, FSB organları hadiminiñ qanuniy emrine riayet etmeme) 14 ve 15 künge apiske aldı.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Rusiye akimiyeti raatlıq künleri tutulğan beş insannı – Nariman Celâl, Aziz Ahtemov, Asan Ahtemov, Eldar Odamanov ve Şevket Useinovnı – Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında olğan diversiyanen bağlay, dep bildirdi. Amma gaz borusında bir şey oldımı belli degil, «başqa menbalar gaz hattı zarar körgenini tasdıqlap olamadı».
Rusiye quvet müessiseleri raatlıq künleri Qırımda insanlarnıñ tutuluvına dair malümatnı resmiy şekilde alâ daa tefsir etmedi. Qırımnıñ Rusiye akimiyetine yaqın «Krıminform» saytı sentâbrniñ 5-nde uquq qoruyıcı organlardaki menbalarğa esaslanıp, «sentâbrniñ 4-nde cinaiy dava çerçivesinde operativ-tahqiqat tedbirleri keçirildi. Beş İnsan tutuldı, olarnıñ arasında Nariman Celâl da bar, sıñırlav tedbirleri meselesi baqıla», dep bildirdi.


text:
Facebook äleumettik jelisi özinde kriptovalyuta, İSO jäne binarlı opciyalar turalı jarnama jasauğa tıyım saldı. Bwl turalı äleumettik jeliniñ resmi paraqşasında habarlandı.
"Binarlı opciyalar men kriptovalyuta siyaqtı jalğan nemese aldamşı tehnologiyalarmen baylanısı bar qarjı önimderi men qızmetterdi jarnamalauğa tıyım saludı engizip jatırmız", - deydi Facebook kompaniyasınıñ önimderdi basqaru jönindegi direktorı Rob Koyn.
Kompaniya atap ötkendey, olar qoldanuşılardıñ alayaqtıqtan qorıqpay-aq, Facebook-ta beriletin jarnamalar arqılı jaña önimder men qızmet türlerin bilip otırğanın qalaydı eken.
"Degenmen, qazirgi kezde adal jolmen jwmıs istemeytin binarlı opciyalardı, ICO jäne kriptovalyutalardı jarnamalaytın köptegen kompaniyalar bar", - delingen habarlamada.
Äleumettik top-menedjerleriniñ sözinşe, olar opciyalar men kriptovalyutalar turalı ärbir jariyalanımdı baqılap otıra almaydı, sondıqtan qoldanuşılardı özderine kömekke şaqırıp otır.
Al aldağı uaqıtta joğarıda atalğan jarnama sayasatı Instagram-ğa paydalanılatın boladı.


text:
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Nikolay Polozovnı şaat olaraq, onıñ müşterisi, Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ işi boyunca sorğudan keçirmege ruhset berdi, dep bildire Qırım.Aqiqat habercisi.
Polozov mahkemeniñ böyle qararı «uquqiy ceetten cail ve siiriyce nigilistik» olğanını ayttı.
Advokat mahkemede şaat olaraq soralsa, bu – Umerovnıñ işinde Polozovnı imayeci vazifesinden çetleştiemek içün sebep ola bile.
Hatırlatamız, Polozovnıñ sorğusı boyunca mahkeme toplaşuvı qapalı qapular artında ve imaecilersiz keçirildi.


text:
Moskva şeer mahkemesi yanvar 24-de «ukrain diversantları» Andrey Zahtey ve Yevgeniy Panovnıñ şikâyet arizalarını baqacaq ola, dep bildirdi Moskvanıñ Lefortovo mahkemesiniñ matbuat kâtibi Yekaterina Krasnova «İnterfaks» agentligine.
«Qabaatlanğan Zahtey ve Panovnıñ menfaatlarını temsil etken advokatlarnıñ şikâyet arizaları yanvar 24-de Moskva şeer mahkemesinde baqılacaqtır», – dep bildirdi Krasnova.
İş mabuslarınıñ imayesi olarnıñ apisten azat etilmesini talap etecek ola. Zahteyniñ advokatı İlnur Şarapovnıñ aytqanına köre, birinci instantsiya mahkemesi mabusnıñ apiste tutmaq içün taqiqat delilleriniñ sebeplerini teşkermedi.
«Esas delilimiz şu ki, taqiqat mahkemege mabus ne ile qabaatlanğanına ve angi cinayetke alâqası olğanına dair iç bir delil köstermegen edi», – dep ayttı İ.Şarapov.
Moskvanıñ Lefortovo mahkemesi dekabr 5-de Qırımda diversiya azırlaması ile qabaatlanğan ukrainalılarnıñ apis cezasını daa üç ayğa (2017 senesi mart 7-ne qadar) qapalı şekilde uzattı.
Avgust 10-da Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti bildirdi ki, avgust 7-ne keçer gecesi işğal olunğan Qırımda yarımadada terakt azırlağan «ukrain diversantları» gruppası yaqalandı. Ukraina akimiyeti bunı inkâr etip, Rusiye mahsus hızmetleriniñ «provokatsiyası» olğanını bildirdi.
Rusiye mahsus hızmetleri bildire ki, Yevgeniy Panov ve Andrey Zahtey «diversantlar gruppasınıñ» azaları ola. Bu gruppa yarımadanıñ turistik ve içtimaiy infrastruktura obyektlerinde terakt kerçekleştirecek edi eken.


text:
Ukraina ükümeti Qırımdaki ukrainalılarnen bağ tutulması boyunca müessiselerara tedbirler planını tasdıqladı. İşbu planğa istinaden Qırım meseleleri boyunca butün nazirlik ve müessiseler ortaqlaşıp çalışacaqlar.
Vaqtınca işğal etilgen territoriyalar ve devlet içinde mecburen köçken şahıslarnıñ meseleleri boyunca naziri Vadim Çernış Ukraina yarımadanıñ azat etilüvine kerek dercedei azır olmağanını beyan etti.
«Qırımnıñ yarın keri qaytqasına azırmızmı? Yoq, yüz faiz degil. Ukrain memurları keçüv devrinde çalışmağa azırmı? Yarın – yoq, lâkin biz bunıñ üzerinde çalışamız. Nazirlik ve akimiyetniñ diger organları Kyiv politehnika institutında mahsus mütehassıslar içün programma azırladı, olar anda oquylar. Bir qaç kün evelsi bizler Ukraina prrezidentine bağlı devlet idaresi Milliy akademiyesınen Qırımğa azır mütehassıslar yollamaq maqsadınen memurlar içün yañıdan azırlav ve talebelerniñ oquması boyunca memorandum imzaladıq. O kün kelgence, biz işğal altında bulunğan ealinen maksimum alâqada olmaq kerekmiz. Qırım problemasını sıq-sıq territoriya probleması dep köreler. Bizler, memurlar işğal altında yaşağan insannı körgenini isteymiz».
Vaqtınca işğal etilgen territoriyalar meseleleri naziriniñ birinci muavini Yusuf Kürkçi, ükümet planı adiy Qırım sakinleri yöneltilgenini ayta.
Bütün ğayretlerimiz bizim vatandaşlarımız memuriy ve ictimaiy hızmetlerden faydalanmasına imkân yaratmaqnen bağlıYusuf Kürkçi
– Bu plannıñ amelge keçmesiniñ yekâne koordinatorı – bizim nazirliktir. Bu işni yapacaq olğanlarğa baqacaq olsaq, vesiqada akimiyetniñ tek bir dane organı cevapkâr olacaq bir maddesi yoq. Bu – içinde er şey qanun tarafından belgilengen muayyen çerçeveler içinde areket etilecek, kerçek manada kompleksli vazifeler qoyğan kompleksli bir plan sayıla. Şunıñ içün «yedi bala baqıcısınıñ balalrınıñ közü yoq» degen vaziyet olmaz. Bütün ğayretlerimiz işğal etilgen territoriyalarda yaşağan bizim vatandaşlarımıznıñ: tasil, sağlıq ve doğğanı aqqında şeadetnamesinden başlap, ölüm şeadetnemesine qadar olğan uquqiy statusnıñ resmiyleştirilüvi içün kerek memuriy ve ictimaiy hızmetlerden faydalanmasına imkân yaratmaqnen bağlı. Biz Qırım sakinleriniñ bütün ihtiyaclarını esapqa almağa tırıştıq – şunıñ içün bir fikirge kelgence bir yılımız ketti.
Ukrain siyasiy talilcisi Yuliya Tişenko, ukrain ükümetiniñ planı Qırım sakinlerine kerçekten de akimiyet organlarınen işbirlik yapmağa yardım eter dep saya.
Qabul etilgen plan akimiyet organlarınıñ koordinatsiya etüvine ve problemalarnıñ çezilmesine yardım eter dep ümit etemizYuliya Tişenko
– Anda, mesela, 2014 senesinden soñ, Qırımda doğğan balalar içün vesiqa alınmasını tezleştirecek protseduranen bağlı real areketler aqqında yazılğan. Bugünki künde rusiyeli organlar tarafından berilgen doğğanı aqqındaki şeadetnameler ukrain mahkemeleri tarafından qanuniyleştirile ve başqa bir yol yoq. Uquqimayecileriniñ malümatına köre, çeşit sebeplerden dolayı, Ukraina Qırımda doğğanı ve ölgeni aqqındaki şeadetnamelerniñ 20%ni esapqa alıp olamay. Bazı insanlar bürokratik sedlerni çezmek için, qıta qısmına kelip olamaylar. Lâkin bizler, hızmetlernen bağlı insanperverlik teşebbüsleri, qabul etilgen plan akimiyet organlarınıñ koordinatsiya etüvine ve problemalarnıñ çezilmesine yardım eter dep ümit etemiz.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Usı jıldıń 1-iyulinan baslap respublikamızdıń barlıq aymaqların(qala hám rayonlarında)da xalıqtı dizimge alıw bólimleri dúzildi. 2023-jılda mámleketimizde ótkeriletuǵın dizimge alıw processlerine tayarlanıw hám ótkeriw ushın óz aymaqları kóleminde tikkeley juwapker etip belgilengen usı bólimlerdiń basshıları hám orınbasarları ushın aymaqlıq statistika basqarmaları tárepinen dizimge alıw jumıslarına tayarlıqtı shólkemlestiriwge arnalǵan oqıw seminarları onlayn hám offlayn formatlarda ótkerilip atır.
Atap aytqanda, aymaqlardı kartalaw, xalıq punktlerindegi úylerdiń dizimin dúziw xalıqtı dizimge alıwǵa, tayarlıqtıń eń tiykarǵı basqıshlarınan biri esaplanadı. Bul wazıypanıń tolıq hám sapalı atqarılıwı, óz gezeginde, dizimge alıw jumıslarınıń nátiyjeli bolıwına imkániyat beredi.
Xalıqtı dizimge alıw - bul mámleket xalqınıń arnawlı bir waqıttaǵı “fotosúwreti”n alıw imkaniyatın beretuǵın ulıwma mámleketlik kólemindegi keń kólemli iláj bolıp, xalıq jaǵdayı boyınsha isenimli informaciya deregi esaplanadı.
Atap ótiw kerek, xalıqtı dizimge alıw málim bir dáwirde Ózbekstan xalqınıń sanı, jası, jınısı, diniy hám etnikalıq quramı, shańaraqqa tiyisli jaǵdayı, maǵlıwmat dárejesi, turaq-jay menen támiyinlengenligi, ekonomikalıq aktivligi, dáramat alıw derekleri, mayıplıǵı jóninde tolıq maǵlıwmat alıwǵa járdem beredi. Sonıń menen birge, xalıq jan basına makroekonomikalıq kórsetkishlerdiń bólistiriliwin esaplawda isletiledi, migraciya jaǵdayın, miynet resursları bólistiriwin anıq kórsetip beredi.
Eskertip ótemiz, xalıqtı dizimge alıw boyınsha tiykarǵı iláj 2023-jıl noyabr ayında ótkeriledi.
Málimleme xızmeti


text:
Qırımtatar asıllı Ukraina rejissörı Ahtem Seitablayevniñ «Kiborgi» filmi, Ukraina kino akademiyası tarafından berilgen «Zolota dzıga» kino mukâfatınıñ «2017 senesiniñ eñ yahşı filmi» nominatsiyasında ğalip çıqtı.
Azatlıq Radiosınıñ bildirgenine köre, «DZIDZIO Kontrabas» filmi, «eñ çoq para qazanğan 10 film» namzeti olğan «Seyircilerniñ saylavı» nominatsiyasında ğalebe qazandı.
«Zolota dzıga» – Ukrainanıñ kino saasındaki mukâfatı. O, Ukraina kinematografistlerniñ muvafaqiyetlerini 18 nominatsiya boyunca qayd ete. Bu yıl onı ekinci kere taqdim eteler.
2017 senesi dekabr 7-de rejissör Ahtem Seitablayevniñ Donetsk ava limanınıñ imayecileri aqqında «Kiborgi» filminiñ kösterilüvi başlandı. Film bediiydir, lâkin o, aqiqiy adiseler esasında çıqarıldı. Film Kyivde ve Çernihov vilâyetinde çıqarıldı. Filmniñ umumiy büceti aman-aman 48 million hrivna.
«Kiborgi» filmi, ülkede kösterilüvi esnasında toplağan para miqdarı boyunca Ukraina filmleri arasında rekord qırdı.


text:
Aqmescitte Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantlarınıñ tevqifini 30 künge, mayıs 12-ge qadar uzattı.
Qırım.Aqiqatqa muhakeme etilgenlerniñ advokatı Sergey Legostovnıñ bildirgenine köre, akemler, işniñ Rusiyedeki Rostov-na-Donu şeerinde bulunğan Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesine yollanmağanını tasdiqlağan iş materialları ve diger vesiqalarnıñ berilmesi aqqında muracaatlarnı nazar-itibarğa almadılar.
Daa evel bildirilgenine köre, Rusiye prokuraturası, işniñ Qırımda bulunğanını iddia ete, lâkin qorçalavnıñ qolunda işniñ Şimaliy Kavkaz okrugınıñ mahkemesi bulunğan Rostov-na-Donu şeerine berilgeni aqqında vesiqalar bar.
Advokatnıñ malümatına köre, figurantlarnıñ dörtü de alına şikâyet etmey.
2016 senesi mayıs 12-de Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evlerini ve yerli qavehaneni tinttiler. Neticede dört Bağçasaray sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov yaqalanıp, terrorizmde qabaatlandı. Olarnı, Rusiyede terroristik tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübheli sayalar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ taqip etilüvi din alâmetine köre yapıla, dep sayalar. Advokat Emil Kurbedinov, bu iş boyunca Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından esas olaraq qırımtatarlar ve olardan ğayrı İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenlerini qayd ete. Halqara uquq işğal etilgen territoriyada işğalci devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq olaraq kütleviy surette tintilmekteler.


text:
Suahili tili
Suahili, öz-özüni adlav Kisuahili - Suahili kenarında ve şarqiy Afrikanıñ qıtaiy memleketlerinde (Tanzaniya, Keniya, Uganda, Ruanda, Brundi, Kongo DC ve ilâhre) tahminen 100 mln insan laf etken til.
Suahili - Afrika qıtasınıñ eñ emiyetlilerinden biri ve bantu tillerinden eñ büyügi. Etnikara qonuşuv tili olıp, suahili, şarqta Suahili kenarından ğarpta KDC merkeziy vilâyetlerine, şimalde Somaliden cenüpte Mozambikke qadar Afrikanıñ büyük Şarqiy ve Merkeziy territoriyasında darqalğan.
Suahili, Tanzaniya, Keniya ve Ugandanıñ devlet tili ola. O, daa Ruanda, Burundi, Zambiya, Malavi, Komor adaları ve Madagaskarda faal sürette qullanılmaqtadır. Suahili - Afrika birleşmesiniñ (2004 seneden itibaren) iş tili statusını alğan yekâne afrikalı tili ola.
Farqlı malümatlarğa binayen, suahili, 2,5-5 mln şahsı içün ana tili olaraq sayılmaqtadır. Daa 50-70 mln şahıs, onı qonuşuvda ekinci ya da üçünci til olaraq qullana.
C. Grinbergniñ şecereli tasnif etüvine esaslanıp bant tilleri, benuye-kongolez zümresiniñ niger-kongolez ailesine ait.
M. Gasriniñ içki tasnifine köre, suahili tili, G42 gruppasına ait: Bant şekilli / Cenübiy / Tar bantlı / Merkeziy / G.
Zemaneviy suahili, latin urufatını qullanmaqta.


text:
«Sebat» cemaat teşkilâtı idaresiniñ azası, topraq «narazılıq meydanlarınıñ» azası Seydamet Gemeci uquq qoruyıcı organlar hadimleriniñ qanunsız areketlerine narazılıq bildirmek içün açlıqnı ilân etti. Cumaaqşamı künü, yanvar 29-da, mahkeme onı eki ayğa apiske aldı.
Gemeciniñ açlığı aqqında Qırımnıñ strategik tedqiqler İnstitutınıñ Rusiye Federatsiyası reberligine ve arbiy hızmetlerine yollağan mektübinde aytıla.
«Yaqalağanda Rusiye qanunları bozulğan edi. S.Gemecige nisbeten belgilengen apis cezası kibi ciddiy bir ceza sebepleri aydınlatılmadı. Seydamet Gemeci uquq qoruyıcı ve nezaret organlarğa kendi ve «Sebat» cemaat teşkilâtınıñ faaliyeti aqqında er daim malümat bere edi. Qırım uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri yapqan qanunsız areketlerge narazılıq köstermek içün Seydamet Gemeci açlıqnı ilân etti», – aytıla mektüpte.
Muracaatta qayd etile ki, «Seydamet Gemeciniñ yaqalanması oña ve «Sebat» cemaat teşkilâtına memuriy ve ruhiy basqı yapmaq içün Qırım akimiyeti tarafından teşkil etildi».
İnstitut reberligi bunıñnen bağlı acele qarar alınmasını ve, muracaatta yazılğanı kibi, «Rusiyeniñ qırımtatar vatanperverlerine büyük basqı yapılmasını» toqtatmağa çağıra.
İşbu mektüp Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Rusiye Baş prokurorı, Federal havfsızlıq hızmeti ve İçki işler nazirliginiñ yolbaşçıları, Rusiye Devlet Dumasınıñ reisi ve diger Rusiye memurlarına yollanıldı.
Qırım uquq qoruyıcıları «Sebat» cemaat teşkilâtı idaresiniñ azası, topraq «narazılıq meydanlarınıñ» faali Seydamet Gemecini yanvar 28-de yaqaladılar. «Sebat» idare azası Fazıl İbraimovnıñ malümatına köre, yaqalav sebebi teleyayınında aytqanları oldı.
Cumaaqşamı künü, yanvar 29-da, mahkeme Gemecini eki ayğa apiske aldı. Faalniñ imayesi mahkeme qararına apellâtsiyanı azırlay.


text:
Siyasiy mahbüs Gaziyev qırımtatar tilini qullanğanı içün mahkeme zalından çıqarıldı
Cumaaqşamı künü, 17 iyünde aqmescit ekinci ‘Hizb ut-Tahrir davası’nıñ iştirakçisi Servet Gaziyevni qırımtatar tilini qullanğanı içün mahkeme zalından çıqardılar. Bu aqta Servetniñ tatası Svetlana Ablãmitova öz Facebook sahifeisnde bildirdi.
‘Server qırımtatar tilinde çıqışta bulundı. Hakim ana tilinde qonuşqanı içün onı tazirledi ve qırımtatar tilini ‘ecnebiy’ til dep saydı. Ekinci kere tenbilegen soñra hakim Opanasenko ağamnı mahkeme zalından çıqarttı’,- denile haberde.
Hatırlatamız ki, eki yıl evel, 2019 senesi martnıñ 27-sinde, rusiye silãhlı küçler işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ 26 evinde tintüvler keçirdiler. Bazı cemaatçılarnıñ evinden silãhlı küçler özleri gizliden qaldırğan edebiyat tapıp çıqardılar. Kitaplardan ğayrı adamlarnıñ telefonları, bilgisayar, pasportları alına edi. Silãhlılar özlerini qaba alıp bara, yaqalanğanlarğa qarşı fizik küçüni işlete, evlerge ayaqqapnen kire, advokatlarnı yibermey ediler. Neticede 20 adam yaqalandı, olarnı Rusiyede yasaq etilgen ‘Hizb ut- Tahrir’ teşkilãtında iştirak etkenlerinde qabaatlaylar. Martnıñ 28-inde daha 3 qırımtatarı yaqalandı. 27-28 mart künleri işğalcı mahkeme 23 yaqalanğan cemaatçını hapiske aldı ve ileride hepisiniñ hapis müddeti uzatıldı.


text:
Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ başı Zair Smedlâyev dey ki, yarımadada camilerni ateşke berüvde şeklengen şahıslar alâ daa tapılmağan.
«Qurban bayram arfesinde ve bayram künü Saq şeeri ve Qurman rayonı Qara Asan köyünde camilerniñ ateşke berüvinden eki yıl keçti. Alâ daa bu cinayetni etkenler tapılmadı, bundan soñ daa üç camini ateşke berdiler, cinayetçiler tapılmadı», – yazdı Smedlâyev Facebookta.
Qırımda uquq qoruyıcılar camilerniñ ateşke berüvinden soñ cinaiy işlerniñ açılması aqqında bildire edi, amma taqiqat neticeleri alâ daa yoq.


text:
Ukraina akimiyeti işğal etilgen Qırımdan kelgen studentler içün devlet sımarışınıñ qoşma yerlerini ayıracaq.
Bu aqta Ukraina Nazirler Kabineti saytında bildirile.
Şu cümleden, Ukraina Nazirler Kabineti 2014 senesi sentâbr 17 künü №450 qararnı qabul etti – «Vaqtınca işğal etilgen territoriyada yaşağan ya da andan köçip kelgen Ukraina vatandaşlarına ilmiy ve ilmiy-pedagogik mütehassıslarnıñ azırlanuvı boyunca qoşma bücet yerlerniñ berilmesi ile bağlı bazı meseleler».
Aliy oquv yurtlarına 2014 senesiniñ mezunları, abituriyentleriniñ qabul etilmesi tasil seviyesini belgilegen vesiqağa ve «Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyada vatandaşlarnıñ aq ve serbestliginiñ ve uquqiy rejiminiñ pekitilmesi aqqında» Ukraina Qanunıñ 6-ncı maddesine köre amelge keçirilecek.
Nazirler Kabinetiniñ malümatına köre, böyle abituriyentler olğan olsa, aliy oquv yurtınıñ yolbaşçısınıñ muracaatı ile devlet sımarışınıñ qoşma yerleri ayırıla bile.


text:
Mayıs 13-te Aqmescitte mayıs 18-ge – qırımtatarlarnıñ sürgün etilmesiniñ yıllığına bağışlanğan edebiyat aqşamı keçti. Aqşamda 50-ge yaqın kişi iştirak etti.
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ bildirgenine köre, qırımtatar şaireleri Seyare Kokçeyeva-Useynova, Maye Abdulganiyeva ve Aliye Kenjaliyeva em sürgün etilüv mevzusına, em de Qırımdaki zemaneviy vaqialarğa bağışlanğan şiirlerini oqudılar.
Qırımtatar faaliyetçisi Nariman Celâl: «Tedbirniñ maqsadı, mayıs 18-niñ arfesinde er bir qırımtatarğa kelgen eyecanlar ve fikirlerni şiiriy şekilde ifade etmek. Menim fikrimce, muellifler bunı yapa bildi. Bugünki aqşamda oqulğan bütün şiirler doğrudan-doğru, betke qarşı degil de, mecaz yolunen – halqımıznıñ içki eyecanlarını pek doğru ifade eteler», – dep ikâye etti.
Qırımdan qırımtatar halqını sürgün etüv qurbanlarını hatırlama künü er yıl mayıs 18-de qayd etile. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.


text:
1 tamızda Özbekstan Konstituciyasına enetin özgeristerdi jalpıhalıqtıq talqılau ayaqtaldı. Konstituciyalıq komissiya 117 357 wsınıs tüskenin, olardıñ deni prezident merzimin wzartudı qoldağanın habarladı dep jazdı Ortalıq Aziya jañalıqtar qızmeti.
Azattıq radiosı Özbek qızmetiniñ mälimetinşe, byudjetten qarjı alatın wyımdarda isteytin jwmısşılardı Özbekstan prezidenti merzimin bes jıldan jeti jılğa deyin sozu nemese Mirziyaevti ömir boyı prezident etip qaldıru turalı wsınıs tastauğa mäjbürlegen.
Bekadat qalasındağı "Özmetkombinat" kompaniyasınıñ bir jwmısşısı wsınıs köşirmesin "Ozodlik" redakciyasına joldadı.
"Men Taşkent oblısı Bekabad qalasında twramın. Memleketimizdegi remormalarğa öte rizamın. Sol sebepti Konstituciyanıñ 90-babına qatıstı wsınıs aytqım keledi. Özbekstan prezidenti merzimi bes jıldan jeti jılğa sozılsız nemese memleket basşısın ömirlik prezident dep qaldırsın", - delingen käsiporın jwmısşıları qol qoyğan mälimdemede.
Jwmısşılardıñ aytuınşa, 23 şildede kombinatqa Özbekstan prem'er-ministri Abdulla Äripov kelgen. Sodan keyin käsiporın basşılığı aldın ala dayındalğan mälimdemege jwmısşılarğa qol qoyğıza bastağan.
- Bizdik atqaruşı direktor Dilşod Ahmetov İİM akademiyasın bitirgen, bwrın Memlekettik qauipsizdik qızmetinde istegen. Ol kombinatqa kelgen soñ qauipsizdik bölimi aşıldı. Endi söz tasuşılar mälimettiñ bärin osı bölimge jetkizip twradı. Sol sebepti kombinat jwmısşıları qorqadı, ünsiz qağazdarğa qol qoyıp beredi, - deydi "Özmetkombinat" jwmısşısı.
Osı tärizdes arızdar respublikanıñ basqa da öñirlerinen tüsip jatır.
Konstituciyalıq komissiya ata zañğa özgeris engizu jöninde referendum ötetin kündi äli belgilemedi, biraq respublikada sayasi nauqanğa dayındıq qızu jürip jatır.
Şavkat Mirziyaev 2016 jılğı jeltoqsanda kezekten tıs prezident saylauında Özbekstan prezidenti bolıp saylandı. 2021 jılğı qazanda Mirziyaev 80,12% dauıspen prezident saylauında ekinşi märte jeñiske jetti.
Özbekstan Konstituciyasınıñ jaña nwsqası referendumda maqwldanar bolsa, onda Mirziyaev 83 jasqa deyin nemese ömir boyı eldi basqaradı.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko iyünniñ 27-de Brüsselde AB sammitinde Avropa Birligi ile assotsiatsiya añlaşmasınıñ iqtisadiy qısmını imzaladı, dep haber ete Radio Svoboda.
Añlaşma Ukrainağa Avropa Birliginiñ serbest ticaret zonasına kirüv imkânını bere. Böylece, Avropa mallarınıñ fiyatları eksilecek, Ukraina ihracatı ise aman-aman üç qat arttırılacaq.
Añlaşmanıñ siyasiy qısmı martnıñ 21-de Belgiya paytahtında Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük tarafından imzalanğan edi.
Bugün Gurcistan ve Moldova da Avropa Birligi ile assotsiatsiya añlaşmasını imzaladılar.


text:
Qırımda müthiş yol qazasında zarar körgen balanı Moskvağa ketirdiler. Salim adlı oğlançıq deñişmegen ağır alda buluna, dep haber ettiler Moskvanıñ acele hirurgiya ve travmatologiya institutında, qayd ete Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyetine yaqın olğan Krıminform saytı.
«Oğlançıq (1 yıl 3 ay) deñişmegen ağır alda buluna, tizesi ile keldi, – dep qayd eteler institutta.– Bala pek ağır yaralandı, baş miyi zararlandı, şaqaq kemigi sındı, qursaq yarası bar ve ilâhre».
Balanı Aqmescitten sentâbr 29 künü çıqqan mahsus uçaq ile Moskvağa ketirdiler.
Qırım.Aqiqat bergen malümatqa köre, sentâbr 28-de gece saat 03.30 Aqmescit-Nikolayevka aylanma yolunda yol örtüsü omradı – adamlarnen tolu VAZ maşinası çuqurğa oğradı. Altı insan, şu cümleden eki bala, elâk oldılar.
Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, Aqmescitte omrağan «Dubki-Levadki» yolu soñki beş yıl devamında Qırımnıñ eñ paalı qurucılıq obyektlerinden biri edi. PAO «Yujdorstroy» er daim yol qurucılıq imkânlarını qazana edi. Qırımda Rusiye Taqiqat komitetiniñ Baş taqiqat idaresi maşina yolunıñ omravı boyunca cinaiy iş açtı.
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen «baş naziri» Sergey Aksönov yol omravını ögrenecek ükümet komissiyasını acele sürette meydanğa ketirmege emir etti ve vefat etkenlerniñ soy-soplarına 400-er biñ ruble berecegini vade etti.
Yol qazasında can bergenlerniñ adları belli oldı. Qırım yolunda omrav sebepleri bir aydan soñ aydınlatılacaqtır.


text:
Rusiye paytahtı Moskvanıñ Tverskaya rayon mahkemesi Qabarcılıqqa qarşı küreş Fondınıñ tesisçisi Aleksey Navalnıynı Moskvanıñ merkezinde aktsiyalar teşkil etkeninde qabaatlı tanıp 20 biñ ruble (tahminen 350 dollar) bara cezasını berdi. Bunı Rusiyeli muhalifetçiniñ matbuat kâtibi Kira Yarmış haber etti.
Navalnıynıñ advokatı Olga Mihaylovanıñ sözlerine köre, qanunsız şekilde onıñmüşterisini – cemaat yerlerinde kütleviy surette aynı zamanda vatandaşlarnıñ toplaşqanı ve bunuñ aqibetinde cemaat tertibini bozğanını teşkil etkeninde qabaatladılar, çünki bu maddege köre adamnı apis etmege mümkün.
Mihaylova mahkeme solonundan Navalnıynı azat etilmesini talap etti. Muhalifetçi özü ise mahkemede Rusiye akimitiniñ yolbaşçısı Dmitriy Medvedivni sorğuğa çekmege rica etti. QQKF tarafından qabarcılıqta qabaatlanğan Medvdevni, Navalnıy « narazlıq areketiniñ asıl teşkilâtçısı» olaraq tanıttı. Mahkemeci imaye tarafınıñ bütün muracaatlarını red etti.
Navalnıy arfesinde Moskva merkezinde Tverskaya soqağında Rusiye akimiyetiniñ razlığı olmağan qabarcılıqqa qarşı aktsiyası başlanmazdan evel yaqalandı. Aynı zamanda QQKF hadimlerini tuttılar, teşkilâtnıñ ofisinde tintüv yapıldı.
Mart 26 künü Rusiyeniñ onlarce şeerlerinde qabarcılıqqa qarşı mitingler ötkerile. Olarda onlarce ve binlerce insanlar iştirak etti. Rusiye paytahtı Moskvada ruksetsizaktsiya Tverskaya soqğında kezme şekilinde keçti. Farqlı malümatlarğa köre, oña 8den 20 000 insan qadar qoıldı. Yaqalanğanlarını nezaret etken Rusiye portalı «OVD-İnfo» malümatına köre, 1033 aktsiya iştirakçısı yaqalandı.