text:
Kiyev – Yaqın kelecekte «1+1» kanalında «Cesür yürekler» yayını çıqacaq. Onı Ukraina şarqında yüz bergen vaqialarda cesürlikni köstergen insanlarğa bağışlaycaqlar. Bu leyhanıñ alıp barıcısı qırımtatar rejissörı ve aktör Ahtem Seytablayev olacaq. «Haytarma» filmniñ rejissöri içün bu, televideniyede ilki leyhadır. Bundan evel aktörniñ faaliyeti teatr ve kino ile bağlı edi.
Ahtemnen mühbirimiz Kiyevdeki «Kinoparamada» körüşti. Anda, rejissör «Oleg Sentsovğa qol tutuv kino aftası» festivali çerçivesinde filmni taqdim etken edi. Qırım.Aqiqatqa intervyü bergende Ahtem Seytablayev ne sebepten özüni televideniyede sınap baqmağa istegnini, Vatanı – Qırımda yüz bergen vaqialarğa nisbeten munasebetini añlattı.
– Ahtem, soñki vaqialarnı közge alsaq, sizniñ «Haytarma» filmiñiz yañı mananı taşıp başladı, degilmi?
– Men rejissör olaraq filmniñ yañı nefesi, yañı ayatı başlağanına quvanam. Amma, insan, Ukraina vatandaşı, qırımtatarı olğanım içün, film aktual olğanı pek kederlete. Filmni çıqarğanda, biz atta eñ qorqunçlı tüşte şu vaqialar tekrarlanacağını tüşünmegen edik. Atta tasavvur etip olamağan edik.
– Sizniñ filmiñiz «qaytaruv» kibi tercime etile, em de o daa çoq avdet aqqında degil, daa çoq sürgünlik aqqındadır. Ne içün böyle?
– Stsenariyni dramaturg Nikolay Rıbalko ile yazğan vaqtta men serleva aqqında çoq tüşündim. «Haytarma» serlevasını teklif etkende, biz onı atta muzakere etmedik. Menim içün filmniñ serlevası – qıçıracaq olğan şeyniñ qısqa mündericesi.
Haytarma – bu qırımtatarlarnıñ milliy oyunı, tögerek etip oynaylar. O yarımadağa 13-nci asırnıñ başında keldi. Oyunnı sufiy dervişleri oynay ediler. Olarnıñ diniy merkezi Türkiyeniñ Könya şeerinde yerleşe. Vaqıt keçken soñ, erkek ve qadınlarnıñ oyunına çevirildi. Tögerek - er şey tekrarlana, demek. Bugünki künge qadar dervişler toplaşıp, onı icra eteler. Faqat Türkiyede oña Haytarma demeyler.
İşte, bizim kino, bu qısqa bir messac. Bizim halqımıznıñ ayatında ne qadar çoq facialı adiseler olmasa da, halqnıñ eki vekili qadın ve erkek qalsa, o ep yaşaycaq.
– Siz Qırımnıñ işğali 1944 senesiniñ facialı vaqialarnı añdıra, dep aytqan ediñiz. Aynı zamanda, Rusiyede çalışqan sizniñ bir sıra zenaatdaşlarıñız Kremlniñ siyasetine qol tutqan ediler. Sizniñ fikiriñizce, sanaat erbapları ne içün arbiy istilâğa qol tutalar?
– Bir taraftan, olar er kes kibi insanlardır. Olar da ulu ülkede yaşamaq, bir ğaye etrafında birleşken halqnıñ vekilleri olmağa isteyler. Diger taraftan, medeniyet erbapları içün, devletniñ siyaseti natsist siyaseti olğanını tasdiqlamaq eñ ağır. Yaşağan ve grantlar alğan devletiñ faşist devleti olğanını nasıl etp qabul eteceksiñ?
Men Qırım işğalini desteklegen medeniyet erbapları cedvelini oqudım. O mende bar. Menim filmlerimde iştirak etken artistlerniñ soy adlırını büyük kedernen oqudım. Amma, Valentin Gaft kibi artistlerniñ soy adlarını körmegenime pek quvandım. O Öleg Basilavşvili ve Liya Ahecakova ile Ukrainağa qol tuttı.
Belki de, bazı sanat erbapları özlerini dünya merkezinde is etmege isteyler. Men eminim, olarnıñ közleri qaytar. Çünki olarnıñ imzaları sebebinden adamlar öleler. Rusiyeli oğlanlar da elâk olalar, Rusiyeniñ askerler anaları Komiteti bildirgenine köre, olar atta Ukrainada bulunğanını bilmeyler. Olar mında kimni kimden qorçalaylar, aceba? Kimniñ evimizge silânen kirip, yaşayışımıznı idare etmege aqqı bar? Bu insaniyetsizliktir, 21 –nci asırğa iç te kelişmey! Qan tökülgeni içün şu sanat erbapları da yazıqsınırlar, ve şahsiy mesüliet ve qabaatnı duyarlar.
Sizniñ sualiñizge tekmil cevap yoq. Bu grajdanlıq mevamınen bağlı sual. Er kes öz yolun seçe. Olar, yazıq ki, bu kibi yolnı seçtiler. Olar, eki halqnıñ bir qaç nesilini qavğa eteceklerini añlamaylar.
– «Cesür yürek» yayını aqqında ikâye etiñiz? Ne içün onıñ alıp barıcısı olmağa istediñiz?
– Bu insan cesürligi aqqında yayın. Arbiy, analıq, goñlliler, tibbiyet vekilleri, balalarnıñ cesürligine bağışlana. Yayın, cenk vaqtında yüz bergen vaqialarğa esaslana. Eñ evelâ, «namus», «degerlik», «vatanerverlik», «Vatan» kibi sözler müim olğan aqqında yayın.
Elbette, yayın çerçivesinde, teñkidiy ve akimiyet begenmegen meselelerni kötermege isteymiz. Biz akimiyetniñ areketlerni nezaret etecekmiz ve seyircilerimiz, qaramanlarımız oogünde esabat berecekmiz. Qaramanlarımıznıñ meselelri içün mesülietli olğan memurlardan aydın cevaplarnı almağa tırışacaqmız.
Menim içün bu bir qaç sebepten müimdir. Birinciden, men Ukraina vatandaşı olam. Bu yayın, devletimizde bir çoq adam, vaqia, areketler sayesinde Ukraina ile ğururlanmağa sebep olğanını añlamalımız. Devletimizniñ esas resursı bu adamlardır. Olar aqqında ikâye etmege isteymiz.
Yayınımız tek maqtavnen tolu degil, arbiy vaqıtnıñ bir sıra problemelerine bağışlanacaq.
Em de, bu yayın vastasınen Qırımda bulunğan vatandaşlarımnen bağ qurıp olacam. Men ümüt etem ki, işğal etilgen yarımadada yaşağan qırımtatarlar içün olarnıñ vatandaşı, memleketniñ merkeziy kanallarından birinde olar aqqında, ve olarnıñ da cesürligi aqqında ikâye etkenine quvanırlar.
– «Cesür yürekler» leyhası sizniñ ğayeñizmi?
– Yoq, bu «1+1» kanalnıñ teklifi. Men onıñ üzerinde çoq tüşünmediim. Bu teklifni ne içün qabul etkenimi endi yuqarıda añlattım. Men telekanal reberlerine minnetdarım.
– Yayında Qırımdan qaramanlar olacaqmı? Misal içün, Oleg Sentsov ya da diger siyasiy mabüsler?
– Ebet, mıtlaqa. Antiterroristik operatsiyasınıñ qaramanları, ilk saflarda küreşkenlerniñ ikâyeleri belli etilecek. Men bellesem, yayınımıznıñ qaramanları olaraq Oleg Sentsov ve yarımadağa kelmege yasaq etilgen, taqip etilgen insanlar davet etilecek.
– Keçken sene, siz yeudiy balalarnı qurtarğan qırımtatar qadını aqqında film çıqaracağıñıznı aytqan ediñiz. Bunı ne vaqıt kerçekleştireceksiñiz?
– Men bu aqta tek hayal ete bilem. Stsenariy azır. Kinemotografiya boyunca devlet komitetinde biz keçken sefer pitçingniñ birinci qısımını qazanğan edik. O vaqıt filmniñ çıqarıluvına issesini qoşacaq yatırımcılar da bar edi. Rusiyeden qırımtatar iş adamları. Amma, soñki vaqialardan sebep, bu kibi leyhada iştirak etmege saqınalar. Amma, ümütimni kesmeyim. «Haytarma» filmi de pek büyük aralıq ile meydanğa keldi. Men on yıl devamında maliye destekni qıdırıp yurdim.
– Balalar içün masalnı çıqaracaq ediñiz…
– Bu Devletkinonıñ teklifi edi, amma men çeşit sebeplerden red ettim. Tavsilâtlı ayıp oturmayım: biz leyhanıñ prodüsserleri ile añlaşıp olamadıq. Men masal çıqacağında şübelenip başladım. Açıq ve namusnen çalışmağa alıştım, ve eñ evelâ filmniñ keyfiyetini közge almaq kerek, soñra başqa şeylerge diqqat ayırmalımız. Onıñ içün men red ettim. Amma, masalnı men ep bir çıqarmağa isteyim.
– Sizniñ «Haytarma» filmiñiz qırımtatarlar içün medeniy ve siyasiy mananı taşıy. Siz vatandaşlarıñızğa ne tilemek ister ediñiz?
– Sözleriñiz içün teşekkurler! Menim içün «Haytarma» ve «qırımtatarlar» sözleri aynı sözlerdir. Bu menim içün, qırımtatar halqı bar olğanını, onıñ facialı tarihı aqqında aytmağa imkân bere.
Film sayesinde dünya boyunca kezip, ağır vaziyette qalğan bizim cesür halqımız, onıñ ümütleri aqqında ikâye etmem mümkün.
Vatandaşlarımızğa ikmet, sabitlik, küç tileyim. Soñki üç asır devamında bir çoq qıyınlıqlardan keçtik. Soñkisi – Sovet devirine ait, o vaqıtları qırımtatarlar halqlar cedvelinde bile yoq ediler. Vatanğa kelmek, til, medeniyet ve an-anler yasaq altında edi. Amma, Sovet birligi endi yoq, biz ise, barmız. Putin adlı faşist ta yoq olur. Aksönov ve konstantinovlar, ilyasov ve temirgaliyev kibi manqurtlar da ğayıp olur. Halqımız ise, yaşaycaq!
Qırımda er keske: qırımtatar, ukrain, yunan, bulğar, ermenlerge yer bar. Adiy insaniyetlik degerliklernen yaşağan er keske yer bar. Onıñ içün daa bir kere aytmağa isteyim: lütfen, çıdañız! İç bir kimse sizni unutmadı! Biz ise, Haytarma, Qırımnıñ Ukraina vatanına tezce qaytması içün er şey yapmağa tırışamız.


c: text/html

text:
Universitet studentleri arasında sporttıń stol tennis túri boyınsha Rektor kubogi sport jarısı bolıp όtti. Jarısqa 15 fakultetten 60 student jas qatnastı.
Birinshilik juwmaǵı boyınsha erler arasında I-orındı S.Kamalov Ekonomika fakulteti, II-orındı S.Babanazarov Fizika fakulteti, III orındı N.Nazarbaev Arxitektura fakulteti student jasları iyeledi.
Qızlar arasında I-orındı Yu.Xudaybergenova Biologiya fakulteti, II-orındı B.Berdiyarova Geografiya fakulteti, III-orındı M.Kamalova Shet tili fakulteti student jasları iyeledi.
Birinshilik 2022-jil 6-aprel kúni QMU sport sarayında bolıp ótti.
Jarıs fakultetler aralıq dene mádeniyatı kafedrası professor-oqıtıwshıları tárepinen shólkemlestirildi. Jarıs jeńimpazları sport klubı tárepinen qımbat bahalı sawǵalar menen sıylıqlandı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
SIL
SIL International (elek Summer Institute of Linguistics kük bilgele) bügen tabış öçen tügel fänni oyışma. Ul Bibline tärcemäläw öçen yazulı tellärne öyränä wä uqıta. Anıñ tel öyränü eşläre Ethnologue.com säxifäsendä ireşüle.
SIL International 1934. yılda Summer Institute of Linguistics iseme belän Arkansas şähärendä möbäşşirlärne äzerläw öçen yasaldı, wä soñraq ul Wycliffe Bible Translators oyışmağa äwerelde.
Anıñ xalıqara idärä üzäge:
- 7500 West Camp Wisdom Road
Dallas, Texas, 75236 USA
SIL bügen UNESCO wä Millätlär Berläşmäse yanında kiñeşçe bulıp ta tora.
SIL qısqartmaları[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Menä qayber SIL qısqartmalar:
- CHN Qıtay tele
- ENG İngliz tele
- GER Alman tele
- TTR Tatar tele
- MYV Erzya tele
Bu tezmä eçtälegen bu Ethnologue.com säxifäsendä tabıp bula.


text:
Novoalekseyevka – Biz bu narin ihtiyar yaşta qadınnı bostanda rast keldik. O, sıralarnı çapalap, çiçeklerni suvara edi. Alime Kurtamet bu sene 84 yaşını toldurğanına işanmaq küçtir.
«Topraqta çalışmaq adetke çevirildi, – dep añlata subetdeşimiz. – Sürgünlik yüz bergende men 14 yaşında edim, biz Aluşta civarında ufaq köyde yaşay edik. Anamız yoq edi, o doğurğanda elâk oldı. Babamız dört balanı özü östürdi. Amma, o da ğurbetlikke dayanalmay, 1945 senesi mayıs ayında öldi. Böyle etip, biz öksüz qaldıq».
Babamız ölgen soñ, aç qalmamaq içün balalar çalışmağa mecbur oldılar: kimi pamuq tarlasına, kimi bağçağa ketti. Böyle etip ösip çıqtılar.
Alime Kurtamet Özbekistanda aqayğa çıqtı, bir qaç yıldan soñ, Vatanı Qırımğa qaytmağa tırıştı. Amma, yarımadada tek bir qaç kün keçirdi, soñra KGB ve yerli militsiya hadimleri olarnı tekrar sürgün ettiler. Böyleliknen, Kurtamet qorantası sıñır yanındaki Herson vilâyeti Novoalekseyevka qasabasında yerleşip, anda endi 46 yıl devamında yaşay.
«Ömürimizde körgen şey – belâ, belâdır. Bunı iç bir vaqıt unutmam. İç bir vaqıt. Göñlümniñ yarısı bar, yarısı yoq. Yüregim er kün, endi 70 yıl devamında ağlay», – ağlap yibere qadın.
Qadın bugüngece stalin qurumınıñ zulumını, ne sebepten bütün halq satqın olaraq ilân etilgenini, qadın, bala ve qartlarnıñ ne sebepten çekişkenlerini añlap olamay. Onıñ sözlerine köre, Sovet Birligi tek Vatan, qorantadan ayırmaq degil, yüregini de parçaladı.
«Aytsañız, 5 yaşında qardaşım satqınmı edi?! Vatannı kim sata, aytsañız? Yüregim ağlay. Er vaqıt sızlay. Ölgenime qadar, ağlaycaqtır. Faqat, ölümden de soñra bunı unutalmazsıñ» – özüni tutalmay dey Alime qartana.
İhtiyar yaşına baqmadan, qadın ep bir Vatanı Qırımğa qaytmağa arz ete. Çünki yırlağan türküleri de, tuvğan topraqqa nisebeten sevginen tolu.


text:
Qırım «spikeriniñ muavini» olğan Remzi İlyasovnı Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini vazifesine tayinlemege teklif eteler. Bundan ğayrı, İlyasov Meclis reisiniñ vazifelerini eda ete bile eken.
Bunı Saq regional meclisiniñ yolbaşçısı Eskender Bilâlov matbuat konferentsiyasında dedi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Qurultay çalışmay, Meclis ise qısmen çalışa. Refat Çubarov qaldırğan muavinler vazifelerini becermeyler. Remzi İlyasovnı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini olaraq saylap, oña Meclis reisi vazifelerini eda etmek imkânını bermeli», – dedi Bilâlov.
Onıñ qayd etkenine köre, bunıñ içün Qurultay ötkermege acet yoq, bugünki Qurultay da bu meseleni al ete bile.
Belâlovnıñ aytqanına köre, Mecliste İlyasovnıñ tayinlenmesi muzakere etilgen edi, ve azalarnıñ 50% buña qoltutqan eken. Meclis ise bunı red ete.
«Soñki vaqıtları «yapmaq» sözü Remzi İlyasovğa pek kelişe. Ondan halq lideri, Meclis vazifelerini eda etecek kişi, Qırımda itibarlı bir insannı yapacaq ediler, lâkin körgenimiz kibi, o, «piçendeki köpek» aqqında aytıp, bunı nazarda tutqan edi, ğaliba. Men de ondan soramaq isteyim, «piçendeki köpek» kim, aceba?», – dep ayttı Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz.
Onıñ fikirince, «memurlar saflarını alğan qırımtatarlar yımşaq kreslolar aqqında tüşünip, qırımtatarlarnıñ problemlerine qulaq asmaylar».
Çiygoznıñ qayd etkenine köre, qırımtatarlarnı esir aluv işleri taqiq etilmedi, bir kimse cezalanmadı, tintüvler ep devam ete, qırımtatarlarğa basqı quvetleşmekte.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov yarımadadan tış buluna. Malüm olğanı kibi, Rusiye mahsus hızmetleri oña ve qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevge Qırımğa kirişni yasaq etti.


text:
Mart 21-den 22-ge keçer gecesi ukrain arbiyleri ve Rusiyege qoltutqan separatistler arasında uruş çatışması yüz berdi. Bundan ğayrı, boyevikler ukrain mesken yerlerine 9 kere ateş açtılar.
Bunı ATO matbuat merkezi bildire.
«Gece saat birden başlap Vodnânoye rayonında uruş çatışması devam etti. ATO askerleri duşmannıñ küçlerine qarşılıq kösterdiler», – aytıla beyanatta.
Boyevikler gece silâ, granataatıcı ve 120-milimetrli minaatıcılardan ateş açtılar. Lugansk yolunda Stanitsa Luganskaya, Skolniki ve Trehizbenka, Donetsk yolunda da Opıtnoye ve Peski, Mariupol yolunda Şirokino ateş altında qaldılar.
ATO matbuat merkezi ukrain ordusınıñ duşmanları ava istihbaratını quvetleştirgenini bildire: «Mariupol civarında duşman ava istihbaratınıñ faalleşkeni qayd etilmekte. Mudafaa quvetlerimiz Zorâ, Kalçik, Talakovka, Kasyanovka üzerinde uçucısız uçaqlarnı taptılar».
Separatistlerniñ saytları keçken gece olğan çatışmalar ya da ateş aqqında haber etmeyler. Cumaertesi künü, mart 21-de, aqşam «DNR» vekilleri ukrain askerleri tarafından ateş açılğanını bildirdiler.


text:
Aprel 26-da Qarasuvbazarda Rusiye telükesizlik hadirmleri qırımtatar iş adamları, hayratçılar ve qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçileriniñ evlerini tinteler. Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov özüniñ Facebooktaki saifesinde yaza.
Çubarov: «Rus işğalcileri qırımtatar iş adamları, hayratçılar ve qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçileri Ali Bariyev, Asan Bariyev, Remzi Velilâyev, Resül Velilâyev, Ekrem Velilâyev, Zera Velilâyeva ve olardan ayrı yaşağan yetişken balalarınıñ evlerine tintüvler ile basıp kirdi», – dep qayd etti.
Onıñ sözlerine köre, aynı vaqıtta Qırımnıñ başqa rayonlarında da – ağa-qardaş Velilâyevlerge ait Qırımnıñ ğıda mahsulatı distributsiyası saasında yetekçi şirket olğan «KrımOpt»nıñ istisal bazaları ve onlarca şirket tükânlarında tintüvler yapılmaqta.
Çubarov: « Bütün tintüvler yapılğan yerlerde atıcı silâlar ile silâlanğan mahsus qısımlarnıñ bayağı büyük küçleri ketirildi, tintüvler yapılğan yerler dört taraftan qamaçavğa alındı. Qırımdan, Qarasuvbazarda «KrımOpt» ofisi yanında qararnen 400 kişiniñ toplanğanı aqqında bildireler. Al-azırda tintüvler yapılğan diger yerlerge de qırımtatarlar kele», – dep qayd ete.
Daa evel Qırım alâqa gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov aprel 26 sabasında Qırımda Qarasuvbazarda «Güzel» ticaret ağınıñ tükânlarında ve em de «KrımOpt» şirketinde Rusiye telükesizlik hadimleriniñ tintüvler yapqanını bildirdi.
Al-azırda Rusiye telükesizlik hadimleri ve Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım ukümeti tarafından bu vaziyetke dair berilgen izaatlar yoq. Tafsilâtlar ögrenile.
«Güzel» ticaret ağı ve «KrımOpt» şirketi iri bir iş adamı ve hayratçı Resül Velilâyevge ait.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq olaraq kütleviy surette tintilmekteler.


text:
Naurız meyramı men Täuelsizdiktiñ 30 jıldığına oray Şımkent qalasında ötken aytıstıñ byudjeti men jwmsalu barısı bwlıñğır. Megapolistiñ memlekettik qızmetkeri änşi Säken Mayğaziev wyımdastırğan merekelik şaranıñ jay-japsarına üñilip, 40 millionnıñ bayanın anıqtauğa tırıstıq.
Qalalıq mädeniet basqarmasınıñ jelidegi paraqşasında jariyalanğan derekke say, osı jwma-senbi künderi ötken «Naurız-Aytıs» sayısına 16 aqın qatısqan. Eki künge josparlanğan şara byudjetten qarjısına wyımdastırılğan. Pandemiya şağında ötken merekelik şarağa jwmsalğan qarajattıñ somasın memlekettik satıp alu portalınan izdestirip kördik.
Säken Mayğaziev basqaratın Şımkent qalalıq mädeniet üyi osı aytıstı ötkizu üşin «Quraq Group» JŞS-men kelisim-şart jasasqan. Qwnı 40 million teñge. Kelisim şartqa Mayğazievtıñ özi qol qoyğan. Tender «tikeley bir közden satıp alu» täsilinde ötken. Demek Mayğaziev basqaratın mekeme aytıs ötkizu üşin portalda eşqanday habarlandıru jariyalamağan, tapsırıstı orındauşı retinde birden «Quraq Group» kompaniyasın tañdap alğan.
Önerpaz-şeneunik basqaratın mekemeniñ meyiri tüsip, 16 aqındı eki kün aytıstırıp, 40 mln teñgege qarıq bolğalı twrğan «Quraq Group» kompaniya jöninde aşıq derekközderdegi aqparattardan köruge boladı.
Bıltır 8 şilde Şımkent qalasında resmi türde tirkelgen. Bastığı – 27 jastağı Sağıntaev Baqdäulet Batırhanwlı degen azamat. Statistika komitetiniñ saytında bwl kompaniya jihaz jasaumen aynalısatını jazılğan. Osı uaqıtqa deyin memleketke bir tiın salıq tölemegen. Kompaniyanıñ resmi tirkelgenine 9 ayğa juıq uaqıt ötse de, äli jwmıs istemegenin bildiredi.
Osı twsta Säken Mayğazievke «Jihaz jasaumen aynalısatın äri bwğan deyin eşqanday jwmıs istemegen kompaniyağa aytıs ötkizudi qalay senip tapsırdıñızdar? Bwl kompaniyanı tañdarda ne närseni negizge aldıñızdar?» degen swraq tuadı.
Aytpaqşı, 16 aqın qatısatın, jülde qorı şamamen 6 mln teñge bolatın aytısqa 40 mln teñge köp emes pe degen saual oylandıradı. Bizdiñşe, öte köp. Olay deuge tolıq negiz bar. Öytkeni 26 aqpanda Taraz qalasında da aytıs ötken edi. Onı wyımdastırğan Jambıl oblısınıñ mädeniet basqarmasına qarastı «Oblıstıq halıq şığarmaşılığı ortalığı» aytıstı ötkizu üşin byudjetten şamamen 4 mln teñge jwmsağan. Al ol aytıstıñ jülde qorı 7,2 mln teñge şamasında (bwl aqşa qaydan bölingeni belgisiz, biraq YouTube portalında jariyalanğan marapattau räsimindegi beynejazbadağı tabıstalğan sertifikattardan esepteuge boladı – avt.). Sonda Tarazdağı aytısqa barlığı 11,2 mln teñge jwmsalıp twr. Jaraydı, qazılıq jasağan 7 adamğa jäne aytıstı jürgizgen Jürsin Ermanğa şamamen 2 mln teñgedey gonorar berildi delik. Sonda barlığı 13,2 mln teñge boladı. Jan-jaqtan kelgen aqındar men qazılardıñ jolaqısın qosa qarastırsaq, barlığı 15 mln teñgege juıqtaydı. Bwl – bir ay bwrın ğana Tarazda ötken aytıstıñ şığını.
Şımkentte ötip jatqan aytıs 2 künge sozılatındıqtan, şığını qomaqtı degen künniñ özinde 5 mln qarjı ketken bolar. Sonda şarağa 20 mln jwmsaladı dese de, köñilge qonımdı, oyğa sıyımdı bolar ma edi? Aytpaqşı, Tarazdağı aytısqa 22 aqın qatısqan, al Şımkentte – 16 aqın.
P.S. Aytısqa 40 mln teñge bölingenin aqındar da, qazılar da bilmeytin şığar. Senbi Şımkenttegi «Türkistan» sarayında aytıstıñ finalı ötedi.
Aybek Qaliev, Aspanbek Şwğataev, Meyirbek Swltanhan, Şwğayıp Sezimhan, Kazıret Berdihan, Qajımwhan Abzalov, Nwrlan Esenqwlov, Rauan Kaydarov jäne Bauırjan Şirmedinwlı siyaqtı söz barımtaşılar qatısatın aytısta «elim» dep eñireytin şayırlardıñ qaysıbiri bolmasın finalda osı mäseleni qozğap, Şıñğıs Mwqan men Säken Mayğazievten 40 mln teñgeniñ esebin swrar degen ümittemiz.


text:
Ukraina Haber siyaseti naziri Yuriy Stets dey ki, nazirligi Qırım tamır halqı – qırımtatarlarnı haber alanına celp etmek içün zaruriy areketlerni yapa eken. Bunı o Ukrainada Türkiye Cumhuriyetiniñ Fevqulâde ve Vekâletli elçisi Yonet Can Tezel ve eyyet başınıñ muavini, elçi keñeşçisi Özgün Talu ile körüşüvde bildirdi, haber ete ukrain nazirliginiñ matbuat hızmeti.
«Ukraina ve tamır halqımız – qırımtatarlarğa olğan munasebetiñizni bilip, vatandaşlarımıznı devletniñ haber alanına celp etmek içün öz tarafımızdan bütün zaruriy areketlerni etkenimizni bildirmege isteyim», – dey Stets.
Aytqanı kibi, nazirligi Qırım boyunca miqyaslı programmalarnı amelge keçire ve «qırımtatarlarsız yarımadanı qaytarmağa mümkün olmağanını» añlay. Onıñ içün nazirlik Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev ile işbirlikte buluna.
Nazir dey ki, «UA TV» telekanalında qırımtatar tiilinde programmalar olacaq ve nazirlikniñ qırımtatar tilinde çıqqan saytı bar olğanını hatırlattı.


text:
Mayıs 30-da, bazarertesi künü Kiyevde Qırım yaşları teşebbüsinen teşkil etilgen «Qırımnıñ kelecegi» halqara yaşlar forumı başlana.
Forumnıñ esas maqsadı bütün dünyadan yaş qırımtatar liderleriniñ Qırımnıñ kelecegi boyunca noqta-i nazarını teşkil etmektir.
Forum idarecisi Gulnara Muratovanıñ bildirgenine köre, teşkilâtçılar tahminen 400 ariza aldı, olardan Ukraina ve tış ülkelerdeki qırımtatar diasporalarından 18-35 yaşındaki tahminen 200 iştirakçi saylandı. Forumğa Türkiye, Poloniya, Romaniya, Litvaniya ve Almaniyadan temsilciler kelecek.
«Qırımnıñ kelecegi» halqara yaşlar forumı «Bratislava» musafirhanesinde (Malışko soqağı, 1) keçirilecek ve mayıs 31-ge qadar devam etecek.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qıtaiy Ukrainağa biñlerce insanlar köçip ketti. Mecliste tahminen 35 biñ qırımtatar kişi aqqında aytalar, olar yarımadanı terk etmege mecbur oldılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Mayısnıñ 28-nde Vilniuste «Qırım istilâsınıñ üçünci yılından soñ qırımtatarlar: şimdiki vaziyet ve dünya cemaatı içün kelecekteki srtategiya» mevzusında halqara konferentsiya ötkerilmekte. Bunı öz Facebook saifesinde jurnalist Yuriy Lukanov haber etti.
Onıñ yazğanına köre, konferentsiya qırımtatar muzıka aqşamınen açıldı, milliy nağmalerni Kyivden kelgen «Aq deñiz» ansabli ce Litvaniyalı «İl suv» ansambli icra etti.
«Konferentsiya devamında Qırım istilâsınen bağlı olğan çeşit mevzular muzakere etilecek: işğal vaqıtında halqara uquqnıñ bozıluvı, Qırımda insan aqlarınıñ alı. İnsan aqları aqqında malümat metkezi Qırımda söz serbestligi mevzusına dair esabat azırladı», – dep yazdı Lukanov.
Onıñ bildirgenine köre, mayısnıñ 28-nde konferentsiyada Ukraina millet vekili Refat Çubarov, «Uquq quveti» cemaat areketiniñ yetekçisi Andriy Sençenko, Ukrainanıñ Litvaniyadaki elçisi Volodımır Yatsenkovskiy ömür arqadaşı Roksolananen beraber, Litvaniyanıñ Urainadaki elçisi Marius Janukonis, ve Qırımtatar Milliy Meclis azaları iştirak etti.
«Bazarertesi künü konferentsiyağa Litvaniyanıñ Seimas azaları, eksperler, alimler qoşulacaq. Konferentsiya Litvaniyanıñ parlamenti ve Dünya qırımtatarlar kongressi tarafından Litvaniya Tışqı işler nazirligi, Demokratiya içün parlement forumınıñ desteginen teşkil etildi», – dep haber etti jurnalist.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesinde iyünniñ 27-de Ahtem Çiygoz davasınıñ şaatı olaraq Kreml kontrol etken Qırımnıñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlarnıñ işleri komitetiniñ reisi Zaur Smirnov sorğuğa çekildi.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, Zaur Smirnovnıñ sorğusı yekünlenmedi, ve iyünniñ 28-de mahkeme oturışında devam etecek.
Mahkemede Smirnov 2014 senesi fevralniñ 25-de olğan Meclis toplaşuvı aqqında ikâye etti. Onıñ aytqanına köre, qırımtatar liderleriniñ birisi Refat Çubarov ertesi künü «Yuqarı Şura sessiyasınıñ keçirilmesine keder etmek içün» miting ötkerilmesi aqqında ilân etken edi.
«Kvorumnı hatırlamayım. Kün tertibi bar edimi-yoqmı hatırlamayım. Çubarovnen olğan subetimni hatırlayım, qırımtatarlarnıñ Yuqarı Şura yanında keçirgen bütün mitingleri qalabalıqlarnen yekünlengenini aytıp, şimdi bu kerekmey dedim. Amma qarar alındı ve onı kimse lâğu etmeycek, dep cevap berdi. Sessiya qırımtatarlar ve Qırım ealisi içün telükeli ola bile, dep aytqan edi», – dedi Zaur Smirnov.
Onıñ bildirgenine köre, Meclis azaları aynı meydanda «Russkoye yedinstvo» keçirecek mitingi aqqında fevralniñ 25-de haber aldılar. «Çubarov sabadan bütün meydannı almağa istedi, ne «Russkoye yedinstvo» mitingine, ne de sessiya keçirilmesine imkân bermemek içün. İştirakçilerni bütün Qırımdan toplamağa qarar aldı, tesisçiyalerinden biri olğan ATR telekanalını celp etti. Sessiya keçirilmesine imkân bermemek kerek, dep ayta ediler. Men kanalnı baqmadım, amma insanlar miting aqqında andan eşitkenini ayta ediler», – dep qayd etti Smirnov.
Zaur Smirnovnıñ aytqanına köre, o, miting iştirakçileriniñ yanında ne armatura, ne de başqa bir silâ körgen. Miting başlağan soñ Smirnov, aytqanına köre, Çubarovnen beraber Şura binasına kirip, tışarıda olğanlarnı salondaki monitorlardan seyir etken edi.
SİZO ile bağ üzülgeni içün şaatnıñ sorğusı yekünlendi. Ahtem Çiygoz andan esnasta iştirak ete. Zaur Smirnovnıñ sorğusı iyünniiñ 28-de saba saat 9:30-da devam etecek.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qoltutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qoltutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Qazan
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Qazan (1918.-1928. yy. iske imla قزان) şähäre - bügenge Tatarstannıñ başqalası. Urısça - KaзaHb, İnglizçä – Kazan itep yazalar. İdelneñ sul yağında,Qazansu yılğasınıñ ike yarında da, İdelgä qoyğan tamağında urnaşqan. İdel-Uralnıñ iñ zur şähärlärennän berse sanala.
Mäydanı – 425,2 km2. 7 administrativ rayonğa bülenä. Şähär xakimiätenä buysınğan bistälärne kertep, xalqı 2010 yılda – 1 145 435 keşe (Tatarlar – 47,6 %, Ruslar – 48,6%), 2002 yılda - 1085,5 meñ, 2008 - 1180,2 (1460 aglomeratsiädä). Automobil häm timer yullar üzäge. Yılğa portı. Xalıqara aeroport.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Anıñ salınu yılı bilgesez häm 1005-nçe yılda barlıqqa kilde dip sanala, çınlıqta anıñ tağın da borınğıraq buluı ixtimal. 10-XI ğasırlarda – İdel buyı Bolğarınıñ Tönyaq töbägendä säwdä itü häm doşman höcümennän saqlanu punktı. XIII ğasırdan 1430-yılları axırına qädär bäklek üzäge, 1438 yıldan Qazan Xanlığı märkäze. 1552 yılda Rus patşalığı tarafınnan yawlap alına. 1708-1920 yıllarda – guberna (1781-1796. yıllarda namestniklıq) üzäge. XIX ğasırdan Qazan Räsäy imperiäseneñ zur mädäni, fänni häm sänğät üzägenä äwerelä. 1791. yıldan teatr eşli, 1804.tä Räsäydäge täwge üniversitetlarnıñ berse açıla (Qazan Universitetı). 1811. yılda provinsiädäge berençe gazeta näşer itelä. 1905. Berençe Räsäy İnqilabı näticäsendä Tatarlarğa bar xoquqlar birelä, Tatar telendä gäcitlär näşer itelä başlıylar, Tatarça teatr barlıqqa kilä. XX ğasır başı – sänäğäti üseş çorı. Şähärdä küp fabrikalar, tramway barlıqqa kilä. Xalıq sanı tiz arta. 1918 yılda Rusiä watandaşlar suğışı waqıtında şähär cimerelmi, läkin xalqınıñ küpçelege qaçaq bulıp awıllarğa kitä. Watandaşlar suğışı waqıtında Qazan kontrrevolusion İdel-Ural Ştatı başqalası dip uylanıla. 1920 yılnıñ 27 mayınnan – TASSR, 1990 yılnıñ 30 avgustınnan – TSSR, 1992 yılnıñ 7 fevralennän Tatarstan Cömhüriäte başqalası.
Qazan xalqı sanı yıllar buyınça[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qazan qalası törle däwerdä törleçä atap yörtelä:
- 1103–1220 – Öçil[чыraHak kүpcәTeлMәrәH 4541 kөH]
- 1220–1278 – Ğazan / Qazan
- 1278–1350 – Aqbikül[чыraHak kүpcәTeлMәrәH 4541 kөH]
- 1350–1430 – Bolğar âl-Cädid, yäğni Yaña Bolğar
- 1430 yıldan birle – Qazan dip atala
Sänäğät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qazanda maşinalar tözü (oçqıç, boralaq, kompressor, vakuum texnikası, cılılıq ülçägeç, meditsina qoralları, gaz apparatları h.b.), metall eşkärtü, ximiä, neft ximiäse sänäğäte (polietilen, plastmass, yasalma kauçuk, yasalma yuu äyberläre, rezin-texnik eşlänmälär h.b. citeşterü); ciñel sänäğät (ös häm ayaq kieme tegü, kün, tire eşkärtü, tuqu şirkätläre); azıq-tölek sänäğäte (konditer fabrikası, it, söt kombinatları, sıra qaynatu zavodı h.b.) üseş ala; tözü materialları (timer-beton caylanmalar, silikat kirpeç, ere panellär) citeşterelä.
Fän häm belem alu[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qazanda Tatarstan Fännär Akademiäse, Räsäy Federasiäseneñ Qazan Ğilmi Üzäge; 50dän artıq fänni-tikşerenü institutı häm konstruktorlıq bürosı; Qazan Däwlät Universitetı, Medisina, Pedagogik, Texnika, Texnologik, Energetik, Mädäniät häm sänğät Universitetları; Konservatoriä; Arxitektura-Tözeleş, Awıl Xucalığı, Veterinär Akademiäläre; Finans-İqtisad, Säwdä, Biznes, Yuridik häm başqa İnstitutlar bar. Berniçä texnikum, kölliät, hönäri mäktäp häm lisey. 193 ğomumi belem birü mäktäbe.
Mädäniät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tatarstan Milli kitapxanäse, Nikolay Lobaçevski isemendäge Qazan Universitetı Fänni Kitapxanäse kebek ere kitapxanälär; Ğäliäsğar Qamal isemendäge Tatar däwlät akademiä teatrı, Musa Cälil isemendäge Tatar opera häm balet teatrı, Vasiliy Qaçalov isemendäge rus zur dramatik teatr, Kärim Tinçurin isemendäge Tatar Drama häm Komediä teatrı, Qazan Yäşlär Teatrı, "Äkiät" Qurçaq Teatrı h.b.; Tatarstannıñ Salix Säydäş isemendäge Zur konsert zalı, "Qazan" milli-mädäni üzäge; Filarmoniä; Sirk; Sport Sarayı; Tatarstannıñ Milli Muzeyı, Vladimir Lenin muzeyı, Sınlı sänğät Muzeyı, Ğabdulla Tuqay, Şärif Kamal, Musa Cälil, Maksim Gorki, Baqıy Urmançe, Salix Säydäş, Näcip Cihanov muzeyları h.b.
İstäleklär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Kirmän[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qazannıñ tarixi üzäge – Kreml (Kirmän). Kirmänneñ diwarları häm manaraları 16. yözdä qorılğan; 17, 19, 20 häm 21. yözlärdä qat-qat yañartıla, rekonstruksiä-tözekländerü eşläre xäzergäçä alıp barıla, Qol-Şärif mäçete yañadan qorıldı); Söyembikä manarası; Blagoveşçenski çirkäwe (1552-1562); Gubernator Sarayı (1845-1848).
Qazan häm İske Tatar Bistäläre[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Şähärdä bügengäçä saqlanıp qalğan arxitektur istäleklär: Petropavlovski (Piter häm Paul) çirkäwe (1723-1726); Märcani (1766-1770), Apanay (1768-1769), Bornay (1872, Äcem (1890) mäçetläre; 18-19. yözlär häm 20. yözbaşı xakimiäte torağı, cämğıyät binaları – Admirallıq kontorası (1770), Qazan Universitetı kompleksı (1820-1830), Şamil yortı (1903), Uşkova yortı (1903-1906) häm Qazan Xärbi Bülege Komanduşçiysı yortı (1906), Däwlät Bankı binası (1912-1915) h.b.
Böten şähärdä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Baytaq qına arxitektur istälekläre, ş.i. Qazanğa Awrupa-Aziä tösmere birep torğan ğibadätxanälär häm dönyawi binalar 1930-1970. yıllarda (ä iñ soñğı – 1990-2000 !) yıllarda cimerelä, alar urınına zamança binalar tözelä; 1950-yıllardan soñ ğomumi proyektlar nigezendä tözelgän zur, yaña mikrorayonnar barlıqqa kilä (Sotsgorog, Därwişlär, Tankodrom, Tawlıq, Quartal, Jilka, Azino h.b.), cämğıyät binaları salına; 1990-yıllar başınnan şähärneñ tarixi öleşen tözekländerü eşläre (küp arxitektur istäleklär cimerelgän häm mäñgegä yuğalğan!), 1997 yıldan metropolitän tözeleşe alıp barıla. Şähär xalqın iske toraqlardan uñaylıqları bulğan yaña fatirlarğa küçerü programması ğämälgä aşırıla.
Millenium[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qazannıñ dönya sivilizasise üseşenä şaqtıy öleş kertüen, Räsäyneñ säyäsi, iqtisadi, fänni häm mädäni ber üzäge buluın iskä alıp, 1999 yılnıñ 1 sentäberendä Räsäy häm Tatarstan präzidentläre Boris Yeltsin häm Mintimer Şäymiev tarafınnan 2005 yılda Qazannıñ 1000 yıllığın räsmi töstä bilgeläp ütü turında färman çığarıla. Äzerlek eşläre alıp baru öçen Däwlät Komissiäse tözelä. 2000 yılnıñ 27 sentäberennän anı Räsäy präzidente Vladimir Putin citäkli.
Şähärlelär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qazan xanlığı däwerendä Qazanda nigezdä Tatarlar, läkin başqa millät säwdägärläre häm ostalar yäşägän bulğan. Urıslar Qazannı basqaç, XX ğasırğa qädär Qazanda Tatarlarğa yäşärgä röxsät itelmäde, tik ber bistädä genä häm anısı da maxsus röxsät belän, ämma 2002 yılda Qazanda iñ kübe Tatarlar yäşi ide, alarnıñ sanı ~43% citte. Annarı Tatar-Urıs quşma ğäilä balaları belän Urıslar baralar, alar barısı da Urıslar bulıp sanala wä quşma sanı ~48%qa citä. Bolardan tış şähärdä Çuaş, Başqort, Mari, Udmurt wä başqa İdel-Ural xalıqları yäşi. Başqa xalıqlar da küp: Yähüd, Ärmän, Alman, Azäri, Üzbäk, Qazaq, Qırğız, Täcik, Törek, Qıtay, Vietnam w.b. xalıqları.
Şähärlelär sanı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1550 – 60,000 çaması
- 1708 – 40,000
- 1830 – 43,900
- 1839 – 51,600
- 1859 – 60,600
- 1862 – 63,100
- 1883 – 140,000
- 1897 – 130,000
- 1917 – 206,600
- 1926 – 179,000
- 1939 – 398,000
- 1959 – 667,000
- 1979 – 989,000
- 1989 – 1,094,400
- 1997 – 1,076,000
- 2000 – 1,089,500
- 2002 – 1,085,500
- 2005 – 1,110,000
- 2008 – 1,180,238
Tellär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Bügenge köndä iñ kiräkle tel Urıs tele bulıp tora. Bu xäl 1990-yıllardan başlap beraz üzgärde, balalarına tuğan telne öyrätü bara.
Sport[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qunaq yortları[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Monı da qara[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Bäyrämnär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tatar (Turk) ve Möselman toy ve bayramları:


text:
Meb Yayınları 5. Sınıf Almanca Çalışma Kitabı Çözümleri ve Cevapları Sayfa 6
Meb Yayınları 5. Sınıf Almanca Çalışma Kitabı Çözümleri ve Cevapları Sayfa 6
Meb Yayınları 5. Sınıf Almanca Çalışma Kitabı Çözümleri ve Cevapları Sayfa 6
Almanca Ders Kitabı Çözümleri
Deutsche Lehrbuchlösungen
Almanca Ders Kitabı Cevapları
Deutsche Lehrbuchantworten
5. Sınıf Almanca Ders Kitabı Çözümleri
Deutsche Lehrbuchlösungen der 5. Klasse
5. Sınıf Almanca Ders Kitabı Cevapları
Antworten des deutschen Lehrbuchs der 5. Klasse
Meb Yayınları 5. Sınıf Almanca Ders Kitabı Çözümleri
Meb Yayınları 5. Klasse Deutsche Lehrbuchlösungen
Meb Yayınları 5. Sınıf Almanca Ders Kitabı Cevapları
Meb Yayınları 5. Klasse Deutsches Lehrbuch Antworten
Almanca Kitabı Cevapları
Deutsche Buchantworten
Almanca Kitabı Çözümleri
Deutsche Buchlösungen
Almanca Ders Kitabı Cevap Anahtarı
Deutscher Lehrbuchantwortschlüssel
Meb Yayınları Almanca Ders Kitabı Cevapları
Meb Yayınları Deutsches Lehrbuch Antworten
Meb Yayınları Almanca Ders Kitabı Çözümleri
Meb Yayınları Deutsche Lehrbuchlösungen
Almanca Çalışma Kitabı Çözümleri ve Cevapları
5. Sınıf Almanca Çalışma Kitabı Cevapları, 5. Sınıf Almanca Çalışma Kitabı Çözümleri, Almanca Çalışma Kitabı Cevapları, Almanca Çalışma Kitabı Çözümleri, Almanca Kitabı Cevapları, Almanca Kitabı Çözümleri, Meb Yayınları, Meb Yayınları 5. Sınıf Almanca Çalışma Kitabı Cevapları, Meb Yayınları 5. Sınıf Almanca Çalışma Kitabı Çözümleri, Meb Yayınları Almanca Çalışma Kitabı Cevapları, Meb Yayınları Almanca Çalışma Kitabı Çözümleri


text:
Aqmescit – Büyük ev, qoqulı qave ve yavaş bir subet. Böyle bir levhağa bizler qırımtatarı Mustafa Kadırovnıñ qorantasında rastkeldik. Ömür devamında o bir çoq şeyni kördi – sovet akimiyetiniñ yapqanlarını, Sovetler Birliginiñ dağılmasını, ev, Vatan, Qırımğa avdet yolunı. Qart hatırlay ki, bu yol belâ ve kederlernen tolu edi, lâkin bunıñnen beraber – ümüt ve işanç bar edi.
Mustafa Kadırov doğma Sudaqlı. 1932 senesi mayıs ayında dünyağa keldi. Abduraman ve Zayde Kadırovlarnıñ qorantasında yedi baladan dörtüncisi edi. Alman işğali vaqtında onıñ ailesi Qırım boyu daa yahşı yaşayışnı tapmağa tırışqan edi.
«Almanlar Qırımğa kirgeninen yaşağanımız köyden bizni quvdılar. Dediler ki – tatarlarğa mında yer yoq. Bizler qorantamıznen başta qomşu köyüne, soñra ise daa uzaq olğan İçki rayonına köçtik».
Tamır halqnıñ tarihında eñ «qara» kün büyük qorantanı İçki rayonınıñ köylerinden birinde taptı. O vaqıt Mustafa ağanıñ babası cebeden qaytqan edi, çünki kontuziya olğan ve hızmet etip olamağan edi. Büyük ağası ise Tverde emek ordusında askerlik yapqan edi.
«Anamnı altı balasınen, babam – cenkten qaytqan saqatnı – epimizni Uralğa yolladılar. Anam meni uyata: «Balam, tur. Anda askerler keldi. Bizni çıqarğanlarını aytalar». Ağlay-ağlay. Men yuqudan özüm bir şey añlamadım, olarğa çıqtım, olar avtomatlarnı maña yönelip bağırmağa başladılar: «15 daqqa azırlanmaq içün ve evden çıqıñız». Bizni qardaşlarımıznen, babam ve anamnen mezarlıqnıñ yanına alıp kettiler. Birden añladım, o kün tek qırımtatarlarnı ketirgen ediler», – közyaşlarını tutıp ayta qart.
Ertesi kün qırımtatar halqı yük maşinalarını mezarlıqta bekledi. Büyükler, balalar suv ve aşsız küneşte otura ediler.
«Bütün kün ve bütün gece mezarlıqta oturdıq. Soñra tañda yük maşinaları kelmege başladı. Aramızda em qart, em babalar bar edi. Endi doğğan balalar da bar edi. Qadınlar ağlay. Qartlar dua ete. Erkekler pek az. Ya da babam kibi hızmetke uyğun olmağan saqatlar. Er kes ağlay, bu ses alâ daa qulağımda».
Mustafa Kadırovnıñ qorantası biñlernen diger qırımtatar qorantasınen beraber vagonlarğa yüklenip, sürgünlikke yollanğan edi. Bazıları Orta Asiyağa, digerleri Ural ve Sibirge tüştiler. Kadırovlarnıñ qorantası Uralğa tüşti. Baraklarda yerleştirdiler, anda sürgünlikke oğrağan diger milletlerniñ temsilcileri endi yaşağan edi.
«Kelgenimizde bizni baraklarğa yerleştirdiler. Birinci künleri bir şey añlamağan edik, baraklarğa kiremiz, andaki adamlar ise – mağazlarda saqlana ediler. Bir qaç künden soñ olar çıqmağa başladılar ve biznen tanış olğan soñ añlaşıldı ki, sovet akimiyetiniñ temsilcileri toplaşuv keçirip, Qırımdan qırımtatarlar kele, olar adamlarnı aşaylar, dep ayttılar. Muqayt olmağa dediler. Böyle etip Stalin ve sovet akimiyeti cenkte canını feda etken halqıma minnetdarlıq bildirdi», – dep keder ile ayta Mustafa ağa.
Uraldaki yaşayış zor edi. Kiçik balalar, qartlar ve qadınlarnen beraber orman ve orman pıçıcı zavodlarda çalışqan ediler. Başta şorba ve ötmek almaq içün çalıştılar. Soñra para bermege başladılar, dep hatırlay sürgün olunğan.
«Başta aş içün qullandılar. Soñra para bermege başladılar. Amma kene de kapikler. Er keske yüz ruble berip, qırımtatarlarğa 30 ruble bere ediler. Yeter, dep aytqan ediler».
Stalin ölgen ve Hruşçev akimiyetke kelgen soñ qırımtatarlarnı tutuv rejimini yımşattılar
Stalin ölgen ve Hruşçev akimiyetke kelgen soñ qırımtatarlarnı tutuv rejimini yımşattılar. Sovet pasportlarını almağa bile ruhset berdiler. Soñra – devamlı ve ağır yol, evge, Qırımğa, avdet yolu.
«Belli bir müddet Uralda, ormanda, yaşadıq. Soñra pasportlarnı alıp, Özbekistanğa ketmege qarar aldıq. Anda çoq aqrabamız bar edi. Anda qoranta qurdım, balalarım doğdı. Lâkin evge, Qırımğa, qaytuv aqqında fikirler ne meni, ne de tuvğanlarımnı qaldıra edi. Men Qırımğa kelip yerleşmege tırışqan edim, amma KGB hadimleri yaqalap, mında bulunmaq aqqım olmağanını ayta ve trenge mindire ediler. Men Kubange tüştim, anda bir qaç yıl yaşadım, ve 1988 senesi Qırımğa, Curçı rayonına kelip, mında qaldım».
Bugün Kadırovlar qorantası ecdatlarında olğanı kibi büyük. Büyük ve muabbet qoranta ile Aqmescitniñ yanında Dubki köyünde oturalar. Mustafa ağa eskisi kibi küçlü. Sabasını namaz ile başlay, soñra ev ve bostan işlerini baqa. Qart dey ki, 60 yaşına kelip nefaqağa çıqqan soñ topraqnı sevmege başladı. Sabıq Qırım traktorcısı, şimdi ise sebzecilik ve bağçacılıqnı sevgen kişi bir şeyge quvana – ömüri nafile keçmedi.
«Men Qırımda doğdım ve Qırımda ölecem. Bu menim Vatanımdır. Ecdatlarımnıñ toprağı ve kelecek qırımtatar nesilleriniñ toprağı. İç bir akimiyet halqnıñ tarihı, azatlığı ve Vatanını tutıp alamaz».


text:
«Yabloko» Rusiye firqasınıñ siyasiy komitetiniñ teşkilâtçısı ve azası Grigoriy Yavlinskiy Qırım boyunca halqara konferentsiyanı keçirmege teklif ete. Firqada qayd eteler ki, Qırım meselesinde «qanunsız qoşuluv» aqqında aytmaq kerek, çünki yarımadanıñ Rusiye terkibine qoşulmasını memleketlerniñ çoqusı tanımay.
«Rusiyege: «Qırım bizim degil» dep aytmaq kerek, aks alda munasebetlerimizni daima tanılmağan sıñırlar meselesi ozğaraycaq. Halqara konferentsiya ise ukrain qanunları boyunca İskoçiyada olğanı kibi referendumnı keçirmege ögretir. Soñra ise ciddiy qararlarnı qıdırmaq kerek. Olardan biri, misal içün, Qırımnıñ kantonizatsiyası», – dedi Yavlinskiy «Yabloko» firqasınıñ Federal Toplaşuvında dekabr 13 künü, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Yabloko» firqasınıñ reisi Sergey Mitrohin Qırım meselesinde Rusiye özüne kendi areketleri ile duşmannı yaratqanını qayd etti.
«Bazı insanlarnıñ noqtaiy nazarına köre, biz Ukrainağa Qırımnı qaytaracaq olamız. Qarar: alıp qaytarmaq – böyle alda Qırımda vatandaşlıq cenki başlana bilecek. Adamcasına bir referendumnı keçirmek kerek, olğanı kibi degil: serbest matbuat vastalarsız, nezaretçilersiz ve ilâhre. Qanuniy referendumnı keçirmege qıyın bir mesele. Ukraina bunen razı olmalı», – dedi Mitrohin.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Ukraina Yuqarı Şurasınıñ toplaşuvında halq deputatı Volodımır Aryevniñ Ayvazovskiy resimleri Ermitajğa yollanılğanı aqqında berilgen malümatı aqiqatqa yuymay.
Bunı tanılmağan Qırım Cumhuriyet Şeer Şurasınıñ press-merkezinde bildireler.
Aqyardaki Ayvazovskiyniñ Resimler Galereyası müzeyiniñ müdiresi Tatyana Gayduknıñ aytqanını köre, müzey eksponatlarınıñ tek yollanuvı degil de, avuştıruvı bile planlaştırılmay. Resimleriniñ episi öz yerlerindedir. Qırım parlamentiniñ press-hızmetinde bildireler ki, İvan Ayvazovskiyniñ öz tuvğan Aqyar şeerine bağışlağan kollektsiyası iç bir yerge alıp çıqarılmaycaq eken.
Bugün Ukraina Yuqarı Şurasınıñ toplaşuvında «Batkivşçina» firqasınıñ halq deputatı Volodımır Aryev Qırım müzeylerinden sanat eserlerinıñ çıqarulıvı aqqında malümatnı seslendirdi. «Bilgenime köre, al-zırda Qırım müzeylerindeki Ayvazovskiy resimleri ve diger qıymetli şeyler Qırımdan alıp çıqarıla. Olar şidmi Ermitaj ve Rusiyeniñ başqa müzeylerine yollanıla».


text:
Bunı «5 kanal» bildire.
Zabitni rağbetlemek teklifi Vinnitsa deputatları ve şeerde yerleşken Ava quvetleriniñ ştabına ait.
Mukâfatnı almaq içün onıñ qızı Darya keldi. O, qorantasınen beraber Vinnitsağa köçip, yerli tibbiy universitette oquşını devam ete.
Polkovnik Mamçur apayınen beraber Nikolayevde hızmet ete.
Mart ayında Rusiye silâlı arbiyleri Aqyar etrafında Belbek aviabazasını zapt etken soñ, o, meşur oldı. Mamçurnı esir alıp, üç kün devamında yibermey ediler.
Onıñ aytqanına köre, onı işğalciler tarafına keçmege mecbur ete ediler.


text:
2014 senesi oktâbr 11-13 künleri Eskişehirde Qırım vaziyeti üzerinde ötkerilgen toplaşuv keçirildi. Toplaşuvnıñ soñunda aşağıdaki neticeler alındı:
2014 senesi fevral ayında referendumnıñ neticesinde Rusiyeniñ Qırım işğali aqqında ilânı Qırımnıñ tamır halqı olğan qırımtatarları, Halqara teşkilâtlar ve Halqara toplulığı tarafından tanılmağan.
Rusiye Qırımnıñ işğali ile 1994 senesi Budapeştte alınğan añlaşmanıñ qaidelerini bozdı.
Qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Abdulcemil Qırımoğlu, qırımtatar milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve diger faaliyetçilerni Qırımğa kirsetmegen bütün ayırımlar deral toqtatılmalı.
Qurultay ve qırımtatar milliy Meclisi qırımtatarlarnıñ yekâne temsiliy organları ve olardan ğayrı başqa bir teşkilâtnıñ olması mümkün degil.
Qırımda insan aqları ve halqara aqlarınıñ bozuluvı ile matbuat vastalarınıñ ögündeki manialar yoq etilmeli.
Rusiye işğali ile qırımtatarlarnıñ Vatanında yaşamasına, ibadet etüvine ve tasil almasına keder etken taqip, öldürüvler toqtatılmalı.
Yılnıñ soñunda Türkiye ve Rusiye arasında olacaq «işbirlik boyunca körüşüvi» ve Türkiye ile Rusiye arasında ötkerilecek bütün toplaşuvlarda qırımtatarlar ile bağlı meseleler kün tertibine çıqarılmalı.
Qırımtatarlarınıñ milliy asabalığınıñ qoruvı içün İslâm Şurası, OBSE, Avropa birligi, Avropa Şurası ve BMT kibi teşkilâtlarğa muracaat etilmeli.
Er yıllıq «Bütün dünya insan aqlarınıñ qoruvı künü»nde qırımtatarlarnıñ aqları boyunca Qırımtatar milliy meclisiniñ iştiragi olmalıdır.
Qırımnıñ işğalini qabul etken teşkilâtlar ve işğaliciler ile işbirlikte bulunğanlar takbih etilmeli.
2014 senesi oktâbr 11-12 künleri Türkiyede, Eskişehirde, qırımtatarlarnıñ meseleleri boyunca mahsus toplaşuvda alınğan bu vesiqağa bulunğanlardan er bir iştirkçi qol tuttı.


text:
Qurultay Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildire ki, avgust 24-te Qırımnıñ Yüksek mahkemesi «fevral 26 işi» boyunca yaqalanğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz ve faal Ali Asanovnıñ imayesi bergen şikâyet arizalarını red etti.
Onıñ malümatına köre, Yüksek mahkeme Çiygoz ve Asanovğa Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi çıqarğan ükümlerini deñiştirmedi.
«Mahkeme qararları deñişmedi, noyabr 19-ğa qadar apis cezası», – dep yazdı o Facebookta.
Qırımnıñ uquq qoruyıcı ve mahkeme organları bunı izaatlamaylar.
Qırım mahkemesi Asanovnı 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radası yanında «Rus birligi» firqasınıñ tarafdarlarına nisbeten zorbalıq areketlerinde qabaatlay.
O vaqıt Qırım parlamenti yanında Meclis ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birligi» lideri Sergey Aksenov teşkil etken ediler. Çatışma neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz «kütleviy çatışmalarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şeklenip, aqımdaki seneniñ yanvar 29-da yaqalandı. Onıñ apis müddetini noyabr ayına qadar uzattılar.


text:
Bu aqta malümat içki işler nazirliginiñ cemaat ve siyasiy teşkilâtlarğa olğan muracaatında bildirile.
«İçki işler nazirligi Ukraina toprağında vatandaşlarnıñ yaşağan regionlarına, milliy, siyasiy nazarlarına baqmadan, vatandaşlıq mevamınıñ barışıq bildirüvine qol tuta», – dep aytıla beyanatta.
Bunıñnen beraber, teşkilât ve firqalarnı, insan birleşmelerni «soqaqlardaki silâlı insanlarnı açuvlatmamaq, zorbalıq ve tecavuziy areketlerge celp etmemek, çatışmalardan qaçınmağa» çağırdılar.
İçki işler nazirligi şunı da qayd etti ki, kütleviy tertipsizliklerniñ teşkil etüvi Cinaiy kodeksiniñ ciddiy maddelerine aittir: böyle cinayet içün 5-8 yılılq, eger de iştirakçilerden birisi elâk olsa, teşkiyaltçı 8-15 yılılq apis cezasına oğray bile.
Bugün gece separatistler Donetsk prokuraturasını basmağa tırıştılar, militsiya bölüklerinden birisini ise zapt ettiler.


text:
Advokat Marina Dubrovinanıñ bildirgenine köre, müvekkili, tintüv vaqtında öldürilgen Özbekistan vatandaşı Nabi Rahimovnıñ ömür arqadaşı Sohiba Burhanovanıñ temyiz şikâyeti mayısnıñ 28-nde baqılacaq. Bu aqta «Qırım birdemligi» haber ete.
Dubrovina, Moskva kontrolindeki Qırımnıñ İçki rayon mahkemesiniñ Sohiba Burhanovanı azat etip Rusiyeden ketmesi içün quvma qararını lâğu etmege rica etecek ola.
«Şikâyetim yarın (mayısnıñ 28-nde – QA) saba 9-da baqılacaq. Uquq o qadar sert şekilde bozulğan soñ, şikâyet etilgen qarar, şübhesiz, deñiştirilmelidir», – dep bildirdi advokat.
Mayısnıñ 14-nde Rusiyeniñ Krasnodar ülkesindeki Çetel vatandaşlarını vaqtınca tutuv merkezinde advokatlar Edem Semedlâyev ve Siyar Paniç Sohiba Burhanovanı ziyaret etti.
Daa evel belli olğanına köre, Sohiba Burhanova çetel vatandaşı ya da vatandaşlıqsız şahıs tarafından Rusiyege kiriş qaidelerini ya da bulunuv rejimini bozğanında (Rusiye Memuriy bozuv kodeksiniñ 18.8 maddesiniñ 1.1 qısmı) qabaatlana.
Hatırlatamız, mayısnıñ 11-nde İçki rayonınıñ Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyünde tintüvden soñ Nabi Rahimovnıñ ömür arqadaşı Sohiba Burhanova ve 15 yaşında oğulları Taqyuddinni tapıp olamağan ediler. Faaller, qadınnı İçki rayonındaki Rusiye İç işler nazirliginiñ migratsiya meseleleri bölügine alıp ketkenler, dep bildirgen edi.
Mayısnıñ 11-nde saba faaller Qırımda İçki rayonınıñ Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyünde Ayub Rahimovnıñ evinde keçirilgen tintüv aqqında bildirdi.
Daa soñra «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Aqmescit civarındaki Dubki köyünde daa bir tintüv başlandı, dep bildirdi. Anda İçki rayonı Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyündeki evinde tahqiqat tedbirleri keçirilgen Ayub Rahimov buluna, dep tahmin etilgen edi.
Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi «uquq qoruyıcı organları hadimleriniñ ayatına qast etkeninden» şübheli sayılğan 49 yaşında Aqmescit sakinine qarşı cinaiy dava açıldı, dep bildirdi. Müessise, erkek «operativ vazifede» olğan FSB hadimlerine qarşı ateş açtı, dep bildirdi.
Şübheliniñ adı ve soyadı, adiseniñ tafsilâtları Tahqiqat komiteti tarafından aydınlatılmay.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası, Özbekistan vatandaşı Ayub (Nabi) Rahimovnıñ Aqmescit civarındaki Dubki köyünde öldürilüviniñ tafsilâtlarını bilmek içün «kerekli tedbirler» alına, dep bildirdi.


text:
Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı başlatqan ücüminiñ üç künü içinde tahminen 4300 Rusiye askeri öldi. Bu aqta Mudafaa naziriniñ muavini Ğanna Malâr fevralniñ 27-nde saba Facebookta bildirdi.
Bundan ğayrı, onıñ aytqanına köre, üç kün içinde Rusiye Federatsiyasınıñ ordusı 27 uçaq, 26 vertolet, 146 tank, 706 uruş zırhlı maşina, 49 top, bir «Buk», dört «Grad», eki gemi/katerni ğayıp etti.
«Malümat tahminiydir ve tüzetile bile, çünki uruştan soñ malümat almaq pek zor, komandanlar uruşlarğa diqqat etmeli. Bundan ğayrı, malümat tek uruşlar bitken soñ berile, uruşlar ise pek uzun devam ete bile. Malümat ertesi künü, bazı vaqıtları ise bir künden soñ kele bile», – dedi Malâr.
Ukrainada Rusiye ücüm etken soñ arbiy vaziyet ilân etildi. Fevralniñ 24-nde saba saat 5-te Rusiye prezidenti Vladimir Putin «DNR» ve «LNR» gruppirovkalarınıñ «muracaatından» soñ Donbasta «mahsus operatsiya» başlatqanını ilân etti.
Prezident Volodımır Zelenskıy umumiy seferberlik buyruğını imzaladı. Ğarp memleketleri Ukrainağa yapılğan ücüm sebebinden Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalarnı qullanıp başladı.
Doğrudan ücümge baqmadan, Kreml Ukraina işğali niyetini inkâr ete. Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire.


text:
Rusiye Fevqulâde işler nazirligi dekabr 3 künü Qırımğa İl-76 uçağı vastasınen 7,5 kilovatt quveti ile 40 mobil generatornı ve 500 kilovattlı bir generatornı yolladı. Çadır ve suv içün rezervuarlar da ketirildi.
Bu aqta Rusiye Fevqulâde işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Bütün bu ciyezler Qırım ealisiniñ yaşayışını elektrik energiyasınıñ qıtlığı şaraitlerinde teminlemek içün ketirildi. Generatorlar bağ obyektlerine elektrik energiyasınıñ daimiy sürette berilmesi içün işlettirilecek, çadırlar – meskün yerlerde yaşayış teminlev şeerçikleriniñ açılması içün, rezervuarlar – suv yedegini teminlemek içün qullanılacaq», – denile beyanatta.
Qırım Rusiye akimiyetiniñ başı Sergey Aksenov Qırımğa qoşma dizel-generatorlarnıñ ketirilmesini qısqartmağa avale etken edi.
Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti. Rusiye energetika naziri Aleksandr Novak aytqanı kibi, 100 MVt miqdarında elektrik energiyasınıñ aqımını dekabr 3 künü tarqatırlar, ekinci 100 MVt kelecek künü toplanır.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.


text:
Qırımtatar milliy meclis yolbaşçısı Refat Çubarovnıñ fikirince, Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım akimiyeti makeme yarıdımınen yarımadada Meclisniñ faaliyetini toqtatmağa istese bile, insanlarnı toqtatamaz. O, emin ki, evelki olğanı kibi qırımtatar milliy areketinde halqnıñ qol tutuvı olur.
Bu aqta o Qırım.Aqiqat içün berilgen izaatta haber etti.
«Yerli meclisler sayısı 250-den ziyadedir, regional meclisler 22-ni teşkil etmekte. Bular ise qırımtatar halqınen seçilgen biñlerce insanlardır. Olarnı nasıl toqtatırsıñ?Amma añlaşıla ki, biz işğal etici akimiyetiniñ eñ ağır şekillerge bile azırlanamız», - dep ayttı Çubarov
Meclis reisi qayd etkeni kibi, Sovet Birligi zamanında halqqa qarşı yapılğan repressiyalar total edi, amma milliy areket iştirakçısız qalmağan.
«Yarımadadaki qırımtatarlar bir taraftan Meclis qapatılma ıntıluvlarğa açuvlanalar, başqa taraftan ise bu kibi vaqialar halqımıznıñ birlik pekitmesine sebep olacağını añlaylar», - dep izaatlay Çubarov.
Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım Yuqarı Makemesi Meclisniñ qapatılmasınen bağlı davanı muakeme etmege başladı. Mart 3 künü, birinci oturışta cavacılar qırımtatarlarnı temsil etken organnıñ faaliyeti ekstremistik ve qanunsız olğanını isbatlağan işke daa qoşma olaraq vesiqalarnı qullanmağa talap etti. Meclis yolbaşçılarnıñ fikirince büyük ihtimal makeme prokuraturanıñ talabını qabul eter.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Noyabr 8, salı künü Yaltada taacip etecek qadar sıcaq ava oldı. Bunı Qırım.Aqiqatqa yerli sakinler haber etti.
«Yalı kenarında insanlar tişörtlar ile kezine ediler. Tışta pek issi edi, klumbalarda alâ daa güller aça», – dedi Yaltalı qadın.
Şeerde noyabr 8 künü sıcaq ölçerleri kündüz +20 derece kösterdiler.
Yarımadanıñ Ava Merkezi öz sitesinde bildire ki, bütün afta devamında Qırımda cenübiy tsiklonlar üküm sürecektir, bu sebepten anormal isinüv qayd etile.
Közetüv alıp barılğan zaman devamında 8 noyabr künü Aqmescitte eñ sıcaq ava 2000 senesi qayd etilgen edi (+24,6 °C), eñ suvuq ava ise (-6,5 °C) böyle künde – 1920 senesi olğan edi.


text:
Bunı tasdiqlağan fotoresimlerni içtimaiy ağda qullanıcılardan biri yerleştirdi.
«Aqmescitte ukrain yazılarını yoq etmege başladılarmı? Mına bu foto ukrain yazısını alıp taşlağanlarını tasdiqlay (bundan evel anda bir taraftan – rusça, ekinci taraftan – ukraincası bar edi). Yañı Anayasa metninde açıq-aydın yazılğan ki, ukrain tili – üç devlet tilinden biridir. Onı devlet tili olaraq qabul etseler, ne içün ukrain yazılarını alıp taşlaylar eken?», – dep yazdı foto muellifi.
Qırım işğalinden soñ yerli «akimiyet» Ukrainanen bağlı er şey, şu cümleden bayraqlarnı tez-tez yoq etip başladı. Böylece, mart 18-de Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Rusiye terkibine aluv aqqında qararnı imzalağan soñ, Qırım parlamentiniñ binasından «Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Radası» ukrainca ve qırımtatarca yazılğan adı alıp taşlanğan.


text:
Bunı «Kapital» biznes portalına şirketniñ marketingi boyunca prezident muavini Vasil Latsaniç bildirdi.
O, fiyatlar miqdarı ne qadar olacaq ve ne vaqıt deñişecegini aytıp olamadı, çünki bunıñ yollarını endi qıdırıp başladılar.
«Roumingde hızmetler fiyatı – operatorlarnıñ añlaşma munasebetlerine bağlı. Bizler şimdi olarnı Qırımda ve umumen Ukraina ve Rusiyede eksiltecek olamız», – dedi o.
Latsaniçniñ aytqanına köre, Qırımda rouming aqqında ayrı añlaşmalar olmadı. Regionda roumingniñ lâğu etilmesi ise aslı muzakere etilmey.
«Büyük üçniñ» eki operatorı, «Bilayn» ve «Megafon» temsilcileri, planlarını aydınlatıp olamadılar.
Neşirniñ yazğanına köre, Qırımda qullanğan nomer resursı Ukrainağa bağlı, şunıñ içün ukrain operatorlarınıñ abonentleri roumingge oğramay. Lâkin +7 işareti ile nomerağa telefon etilse, çetelnen bağlanış olaraq sayılacaq.
Hatırlatamız, Rusiye bağ ve kütleviy alâqalar naziri Nikolay Nikiforov Peterburgdaki halqara iqtisadiy forumda çıqışta bulunır eken, Rusiye operatorları iyün ayından başlap Qırımda çalışmaları mümkün. Al-azırda Qırımda 3 mln. ukrain nomeri çalışa, dep ayta memur.


text:
Dekabr 25-inde saba Aqyarnıñ demiryol vokzalına "Tavriya" rusiye passajir poyezdi kelip çıqtı. Bunı Qırım matbuatı haber ete.
"RİA Novosti Krım"nıñ malümatına köre, Rusiye Qara deñiz flotunıñ asker orkestriniñ refaqatınen beraber poyezdni jurnalistler, cemaatçılar, rusiye akimiyetniñ vekilleri ve yerli sakinler qarşılay edi.
Qırım vaqtınen qararnen saat 2:00 Sankt-Peterburgdan ilhaq etilgen Aqyarğa ketken "Tavriya" poyezdi Keriç köprüni ötti.
«Grand Servis Ekspress» naqliyat şirketi noyabrniñ 8-nde saba Keriç köprüden ketecek Qırımnıñ yolcu trenlerine bilet satıp başladı.


text:
AQŞ Ökilder palatasınıñ spikeri Nensi Pelosi Şığıs Aziyanıñ birneşe eline barudı josparlağan. Bügin Pelosi Singapur astanasında el prezidenti Halima YAkobtıñ qabıldauında bolıp odan soñ Prem'er-Ministrimen jäne sırtqı ister ministirimen kezdesti. Alda Malayziya, Oñtüstik Koreya jäne Japoniyağa saparlaytını aytılğan. Sonımen birge Sarapşılardıñ pikirinşe AQŞ lauazımdısı Qıtaydıñ geo sayasatındağı eñ bir jandı jerine aynalğan Tayvan'ğa da baruı mümkin.
Alayda, ol turalı resmi aqparat joq. Tayvan'ğa soñğı ret 1997 jılı respublikaşıl N'yut Gingriç kelgen soñ keyingi 25 jılda AQŞ-tıñ birde-bir joğarı lauazımdı şeneunigi barmağan.
Qıtay biligi Tayvannıñ derbestiginen üzildi-kesilde bas tartadı. Sırtpen qarım-qanastıñ barlığında osı mäselege basa män beredi. Tayvan'dı öziniñ bir provinciyası retinde qarastıradı jäne onı basqa eldiñde moyındauın talap etedi. Al bwğazdağı el özderiniñ derbestigin ünemi aytıp keledi. Bwnı AQŞ bastağan bir qatar demokratialı elderde qoldaydı. Osı sebepti de Qıtay biligi Tayvan Qıtay biligin moyındamasa bolaşaqta küş qoldanatının aytıp küş körsetuge dayın ekendigin jasırmaydı.
Pelosi hanım tvitterde altı adamnan twratın delegaciyasınıñ saparı "Amerikanıñ aymaqtağı odaqtastarımız ben dostarımızğa degen mızğımas adaldığın körsetedi " dep jazdı. Onıñ keñsesi jeksenbi küngi mälimdemesinde bwl sapar «Ündi-Tınıq mwhitı aymağındağı özara qauipsizdik, ekonomikalıq seriktestik jäne demokratiyalıq basqaruğa bağıttalğan» deydi. AQŞ-tıñ Tayvan'men emes, Qıtaymen resmi diplomatiyalıq baylanısı bolğandıqtan, Nensi hanımnıñ delegaciyası Tayvanğa barsa, AQŞ pen Qıtay qarım-qatınasına sızat tüsui mümkin. Pelosi hanım wzaq uaqıt boyı Qıtay biligin sınap keledi, Qıtayda adam qwqıqtarınıñ jii bwzılatındığımen ayıptaydı. Ol bwrın demokratiyanı jaqtaytın dissidenttermen kezdesip, 1989 jılğı qırğın qwrbandarın eske alu üşin Tyan-anmın alañında bolğan. Osıdan biraz bwrın ol «Tayvan'ğa qoldau körsetu biz üşin mañızdı» degen bolatın. Nensi Pelosi hanımmen birlikte Ökilder palatasınıñ jetekşi müşeleri: Grigoriy Miks, Mark Takano, Syuzan DelBene, Radja Krişnamoorti jäne Endi Kim boladı. Olardıñ kelissözderi sauda, klimattıq dağdarıs jäne adam qwqıqtarı mäselelerin qamtidı dep kütilude.
Alda älemniñ alpauıt eki eliniñ arasında soğıs otın twtandırıp jiberui mümkin sanalatın spiker Nensi Pelosidıñ Tayvanğa saparınıñ bolu bolmauın älemdik aqparat tört közimen kütip otır.


text:
Taksi
Taksi (frans. taxi), — jolawshılar ya'ki ju'k tasıwda paydalanılatug'ın jen'il ya'ki ju'k avtomobilı. A'detde jol haqqı taksometr boyinsha to'lenedi. Birinshi Taksiler Londonda 1903 j., Moskvada 1907 j., Sankt-Peterburgde 1937 jılda, Tashkentde 1934 jıl. payda bolg'an. Taksi sıpatında ko'plep islep shıg'arılatug'ın jen'il ha'm ju'k mashinaları, belgilengen avtomobillerden paydalaniladı. Ayrım jo'nelisler boyinsha belgilengen waqıt aralıg'ında qatnaytug'ın, Taksiler, marshrutlı taksilar dep ataladı. Bunday Taksiler ushın belgili to'lemdegı haq stavkası belgilep qoyıladı.


text:
«Sapa Su» JŞS öndiristik sertïfïkat aldı jäne Qazaqstannıñ otandıq öndirwşileriniñ tizilimine engizildi.
Önerkäsiptik sertïfïkat — bul sertïfïkattıñ ïesi — otandıq tawarlar men qızmetterdiñ tolıqqandı öndirwşisi ekendigin kwälandıratın özindik öndiris pasportı.
Önerkäsiptik sertïfïkattıñ bolwı birqatar bäsekelestik artıqşılıqtar beredi. Sonıñ işinde:
• memlekettik satıp alwğa qatısw mümkindigi;
• «Samurıq-Qazına» xoldïnginiñ tawar öndirwşiler tizilimine engizw;
• «Samurıq-Qazına» qorına aldın-ala iriktewden ötken upaylardıñ 20% -ı esepteledi;
• otandıq tawarlardı, jumıstar men qızmetterdi sırtqı narıqqa jıljıtw şığındarınıñ ornın toltırw.


text:
İspaniya
İspaniya (İspansha. España), ra'smiy atı — İspaniya Patshalıg'ı inglis Spain) — Evropanın' qubla-batısındag'ı Ma'mleket. Pireney yarımaralının' u'lken bo'legin iyeleydi. Maydanı: 504,030 kv. km. Xalqı sanı: 46,505,963 (Iyul 2010 j.) Paytaxtı - Madrid qalası. İspaniya, Portugaliya Gibraltar Marokko Arqa Afrikada Frantsiya ha'm Andorra ma'mleketleri menen shegaralas. İspaniyanın' arqa ha'm batısında Atlantika okeanı, ha'm qubla ha'm shıg'ısınan Orta jer ten'izi jaylasqan. İspaniya administrativ jaqdan 50 wa'layatqa bo'linip, 17 avtonom wa'layatqa birlesken. İspaniyanın' Afrikadag'ı avtonom qalaları Seuta ha'm Melilya esaplanadı.


text:
2014 senesi mayıs 3 künü Ermeni Bazarda qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevni qarşılav tedbiri vaqtında politsiya hadimine nisbeten küç qullanuvında şeklengen Aqmescit sakini Edem Ebulisov SİZOdan çıqtı. Qırım.Aqiqat mühbirine uquq qoruyıcı Emil Kürbedinov aytqanı kibi, onı dekabr 17 künü azat ettiler.
Bu malümatnı Ebulisovnıñ tuvğanları tasdiqladılar. Olar şunı da bildirdiler ki, Rusiye Federatsiyası Cinaiy kodeksiniñ 318 maddesi («Akimiyet temsilcisine zarar ketirüv») başqasına deñiştirilgen.
2014 senesi mayıs 3 künü numayışta iştirak etken 4 qırımtatarı yaqalanğan edi, olardan soñ nevbette Edem Ebulisov azat olundı.
Hatırlatamız, yaqında SİZOdan Tair Smedlâyev, Musa Apkerimov, Rustam Abdurahmanov azat etildiler. Bu işler boyunca mahkemeden evel taqiqatlar devam ete.
Qırım.Aqiqat haber etkeni kibi, işğal etilgen Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi 2014 senesi noyabr 26 künü yaqalanğan Edem Ebulisovğa 2 aylıq apis cezasını belgilegen edi. Aqmescit sakini, 1970 senesi doğğan Edem Ebulisovnı noyabr 25-de yaqaladılar.
Taqiqat malümatına köre, Ebulisov bu sene mayıs 3-te Ermeni Bazarda qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni qarşılarken, Rusiye politsiyasınıñ mahsus bölük hadimini bayraq tayağınen urdı.


text:
AQŞ Devlet departamentiniñ Ukraina boyunca mahsus temsilcisi Kurt Volker, ilhaq etilgen Qırım ve işğal etilgen Donbasstan vazgeçken ukrain siyasetçisi “saylâvlarda ğalebe qazanmağa ve devletni idare etmege” fursatı olmaz dep saya. Bu fikirni o “RBK-Ukraina”ğa bergen intervyusında bildirdi.
“Rusiye tarafından Ukrainanıñ istilâsı ve bir qısmını ilhaq etüvi er zamandan daa ziyade birleşken, ğarp tarafdarı olğan, milletçi ve Rusiyege qarşı olğan bir Ukrainağa çevirdi. Olarnıñ strategiyası yutqızdı. Şimdi ise olar Ukrainada olacaq saylâvlarda elverişli netice alacaqlarına ümit ete. Men bellesem, olar bir daa yañlış esap yapalar. Memleket ep deñişe, Qırım ve Donbasstan vazgeçken ukrain siyasetçisi saylâvlarda ğalebe qazanmaq ve devletni idare etmek fursatını qaçırır”, - dey Volker.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı boyunca dünyada qabul etilmegen referendum ötkerildi. Bunıñ neticesinde Rusiye Qırımnı özüne qoşqanını ilân etti. Ukraina, Avropa birligi ve ABD bunı tanımayıp, Qırım Rusiye tarafında işğal etilgenini tasdiqladılar. Martnıñ 18-nde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırımnı Rusiyege “qoşulğanı” aqqında ilân etti.
Halqara cemaatçılıq Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.
Rusiye tarafından Ukrainağa ait Qırım yarımadasınıñ ilhaq etilmesi ve Ukrainanıñ şarqındaki çatışmanıñ başlanmasından soñ Moskva ile Ğarp devletleri arasında munasebetler keskinleşti. Kyiv ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silânen yardım etkeninde qabaatlay. Kreml bu qabaatlavlarnı inkâr ete ve Donbassta olsa bile, rusiyeli “göñülliler” bardır, dey. BMTniñ malümatına köre, çatışma esnasında 10 300-den ziyade kişi elâk oldı.
2019 senesi Ukrainada Ukraina prezidenti ve Yuqarı Şura saylâvları keçirilmesi qararlaştırıla.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev bu afta Bişkekte halqara konferentsiyada çıqışta bulunıp, Rusiyeniñ yarımada işğalinden soñ ğayıp olğan insanlarnıñ sayısı qat-qat artqanını qayd etti. O, qırımtatarlarnıñ ğayıp olmasını siyasetnen bağladı.
Bunı Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire.
«Maruzada qayd etile ki, 2014 senesi Qırımda umumen 156 insan ğayıp oldı. Bu malümatnı Rusiye Federatsiyasınıñ ombudsmeni Ella Pamfilova aydınlattı. Ombudsmen qayd etti ki, Rusiye Federatsiyasınıñ diger regionlarına baqqanda Qırımda adamlarnı sıq-sıq qaçıralar. İstilâcı devletniñ regionlarında üküm sürgen vaziyetni bilmeyim. Lâkin şunı aytmaq isteyim ki, ukrain Qırımında işğalden evel yılda 30-35 insan ğayıp ola edi. Demek ki, Rusiyeniñ nezareti altında bulunğan Qırımda bu cinayet 2014 senesi 400%-nı teşkil etti, yani beş qat arttı. Rusiye qaidelerini aytıp, buña köz yummaq olmaz», – dedi Cemilev.
Onıñ qayd etkenine köre, Rusiye ombudsmeniniñ ğayıp olğan 13 qırımtatarı, 24 ukrain ve 119 rus aqqında malümatı Qırım ombudsmeni Lüdmila Lubina bergen malümatından farqlana. Cemilevniñ aytqanına köre, Lubina 2014 senesi 23 qırımtatarı, 42 ukrain ve 255 rusnıñ ğayıp olğanını bildirgen edi.
«Qırımtatarlarnıñ ğayıp olmasınıñ çoqusı siyasiy sebeplerden yapılğan cinayettir. Ruslarnı aytsaq, ekseriyeti soy-soplarınen bilip bağğa çıqmay ya da yarımadanı terk etip, para qazanmağa ketti», – dep tüşüne Cemilev.
2014 senesinden itibaren Qırımda insanlar, şu cümleden qırımtatarlar ğayıp olmağa başladı. Bunı halqara uquq qorçalayıcıları qayd ete ediler. Ukraina Milliy havfsızlığı ve mudafaa şurası yarımadada 21 qırımtatarınıñ ğayıp olğanını bildirgen edi. Qırımda bunıñ taqiqatı bir de bir netice bermedi.
Qırımda insan aqlarından Rusiye vekâletlisi Lüdmila Lubina qırımtatarlarnıñ ğayıp olğanı aqqında malümatnı tenqit etip, olarnı yañlış dep adlağan edi.


text:
Moskovada Rusiye Yuqarı mahkemesi yanında tutılıp alınğan qırımtatarlardan birisi Rustem Tairov, Rusiye Memuriy Kodeksiniñ 20.2 maddesiniñ 5 qısmına köre qabaatlı tanıldı ve 20000 rublelik para cezasını aldı.
Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Bu qararnı iyülniñ 29-ında Moskovanıñ Tagan rayonınıñ mahkemesiniñ mahkemecisi Yuliya Smolina berdi. Oturış devamında o, şaatlar - Rusiye polisiniñ hadimleri olğan Vadim Komarov ve Vladislav Soloniçevni ve qabaatlav tarafınıñ vekillerini çağırmağa mudafaa ricasını inkâr etti.
Bundan ğayrı, Tairovnıñ advokatı Konstantin Andreyev qayd etkeni kibi, mahkemeci, memuriy cinayetniñ "hatalı hasiyetlev"ine diqqat ayırmadı: Tairov qail olunğan merasimniñ nizamını bozğanınen qabaatlana, amma o iç bir merasimde iştirak etmedi.


text:
"Suğışnı söyläşü östälendä beterik"
Bu xaqta Ärdoğan Ukrainadağı matbuğat oçraşuında citkerde
Türkiye prezidentı Räcäp Tayyip Ärdoğan L’vov şähärendä wazifadaşı Vladimir Zelenskiy häm Berläşkän Millätlär Oyışması ğomüm särqätibe Antonio Guterreş belän öç yaqlı söyläşüdän soñ oyıştırılğan matbuğat oçraşuında çığış yasadı.
“İstanbulda taraflar arasında mart ayındağı söyläşülärdä şäkellängän parametrlarnı canlandıru maqsatına taba qulaylaştıruçı yäisä aradaşçı rolen uynarğa äzer bez,” – dide ilbaşı.
Mäs’äläneñ söyläşü östälenä baruçı iñ qısqa häm ğadel yulnı tabu buluın assızıqlağan Ärdoğan diplomatik proŝessnıñ canlandırıluı öçen xalıqara cämäğat’çelek xuplawınıñ ähämiyätenä işarät itte, suğışnıñ söyläşü östälendä betäçägenä ışanuın äytte.
Ärdoğan bolay dip däwam itte: “Zaporoj’ye Atom-töş stanŝiyase tirä-yağında däwam itüçe bäreleşlärdän toyılğan borçunı citkerdek. Yaña Çernobıl’ waqıyğasın telämibez.”
Ukraina däwlät başlığı Vladimir Zelenskiy Türkiye prezidentı belän monnan alda ütkärgän söyläşüdän soñ yazma açıqlaw yasadı.
Zelenskiy Ärdoğan säfären köçle xuplaw yullaması itep bäyäläp: “Törkiyä prezidentınıñ Ukrainağa säfäre mondıy köçle ildän kilüçe köçle xuplaw yullaması bulıp tora,” – dide.
Bäyläneşle xäbärlär
İlbaşı Ärdoğan Tel bäyräme belän qotladı
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Tel bäyrämeneñ törekçäneñ yäşätelüenä, kiläse buınnarğa böten originallege häm tiränlege belän citkerelüenä forsat buluın teläde
Törek hawa yulları qayber reysların qabat kiçekterde
Törek hawa yulları bu xaqta soŝial’ çeltärlärdä açıqlaw yasadı


text:
Rusiyeniñ nezaretinde olğan Qırım yolbaşçısınıñ mesleatçısı Oleg Krüçkov qırımlılarnı yarımadada patlavlar ve avadan ücümlerge qarşı mudafaa sisteması çalışqanı vaziyetinde "sakin olmağa" çağırdı.
"Kiçik dronlarnen ücümler devam ete. Maqsad arbiy degil de, ruhiydir. Olarnen büyük zarar ketirmek mümkün degil. Ordu ve flotumızğa yardım etmekniñ eñ yahşı yolu, skin olmaqtır ve şübeli adamlar, faktoar aqqında malümatnı kerekli organlarğa bildirmektir", - dep yazdı Krüçkov.
Avgustnıñ 20-nde saba Kezlev yaqınlarındaki Yalı Moynaq qasabasında sakinler patlavlarnıñ sesleri aqqında bildirdiler. Rusiye ve Qırım kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, şeerde Rusiyeniñ avadan ücümlerge qarşı mudafaa sisteması çalışqanını bildireler.
Bundan ğayrı Bağçasarayda da eki patlav sesi eşitilgeni aqqında haber etile.
Bugün Aqyarda saat 8:17 Rusiye Qara deñiz flotunıñ ştabında patlav sesleri eşitildi.
Hatırlatamız, avgustnıñ 18-nde Aqyarda «Belbek» Rusiye arbiy uçaq alanı rayonında patlavlar oldı.
Bundan ğayrı, Keriç sakinleri Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, avgustnıñ 18-nde aqşam patlavlarğa oşağan küçlü patlavlar eşitildi. Qırımnıñ Rusiye akimiyeti «ava mudafaası çalıştı», dep bildire.
Avgustnıñ 16-nda saba işğal etilgen Qırımnıñ Canköy rayonında patlavlar oldı. Silâ anbarları, transformator alt stantsiyasında patlavlar ve demir yolnıñ zarar körgeni aqqında haber etildi. Rusiye akimiyeti Canköy rayonınıñ Qalay köyünden 3 biñden çoq sakin tahliye etildi, dep bildirdi.
Rusiye Mudafaa nazirligi Qırımnıñ şimalinde olğanlarnı «diversiya» dep adlandırdı. Qırımda cinaiy iş açıldı. Şübheli ya da tutulğanlar aqqında malümat berilmey.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısınıñ mesleatçısı Oleg Krüçkov Qırımdaki patlavlarnı «terakt» dep adlandırdı.
The New York Times neşri yüksek rutbeli Ukrayına memurına atfı etip, işğal etilgen Qırımnıñ Canköy civarındaki patlavlarğa «elit ukrayin bölüginiñ» alâqası bar, dep bildirdi. Neşirniñ qayd etkenine köre, memur adı gizli olğanını istegen.
Avgustnıñ 9-nda Saq rayonınıñ Novofedirivka qasabasınıñ arbiy uçaq alanında patlavlar oldı. Rusiye akimiyeti «yaqın evlerden» tahminen 30 kişi tahliye etildi, dep bildirdi. 60-tan çoq mesken ev zarar kördi.
Rusiye Mudafaa nazirligi Novofedirivkada (Saq) arbiy uçaq alanında olğan patlavlarnıñ sebebi «bir qaç aviatsiya silâsınıñ detonatsiyası» oldı, dep bildire. «İnterfaks» Rusiye neşiri Rusiye Federatsiyasınıñ Mudafaa nazirligindeki menbasına esaslanıp haber etkenine köre, müessise patlavlarnıñ esas sebebi olaraq «yanğın telükesizligi qaideleriniñ bozuluvını» saya.
Ukrayına akimiyeti ve arbiyleri Rusiye işğal etken Qırımdaki patlavlardan mesüliyetini tanımadı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Urman yanğını can aldı
Aljirdağı urman yanğınnarında 26 keşeneñ ğomere özelde
Aljirnıñ Êt-Tarif belän Setif şähärlärendä däwam itüçe urman yanğınnarında 26 keşeneñ ğomere özelde.
Êçke êşlär ministrı Kemal Belcud Aljir räsmi televideniyesenä açıqlaw yasap, ilneñ Tunis çigendäge Êt-Tarif şähärendä 24, tön’yaqtağı Setif şähärendä isä 2 keşeneñ ülüen citkerde.
Ministr soñğı atnalarda ildäge qızularnıñ 47 graduska kütärelüenä iğtibarnı cälep itte häm bu ayda küp kenä şähärdä 106 urında urman yanğınnarınıñ çığuın äytte.
Xäzergä qadär däwam itüçe yanğınnarda 2400 gektarlık urman häm quaqlıq urınınıñ kölgä aylänüen açıqlağan ministr yanğınnarğa qarşı meñnärçä personalnıñ hawadan häm ciröstennän köräşüen belderde.
Bäyläneşle xäbärlär
Rusiyä yulları kemnärgä yabıldı?
Rusiyä xökümäte dus bulmağan illärneñ yul transportında Rusiyä cirlären qullanuların tıydı


text:
Telükeli bölgelerden köçmege mecbur qalğan er bir aile akimiyetniñ diqqatı sıñırından qalmaycaq, dep vitse baş nazir İrına Vereşçuk inandırdı.
Bugün vitse baş nazirniñ taqımı DAK içün Kıyıv vilâyetndeki kompaktlı yaşama yerlerini tefişledi: Pereyaslav bölgesini, Borıspil ve Brovarı rayonlarını ziyaret etti. Onlarca ailenen laf etti.
“Akimiyet er kesni uyğun şartlarnen temin etmege ve qorçalamağa tırışa. Qış mevsiminde er kesniñ sıcaqlıqta olacağını qanmaq içün mındamız. Ve qızdıruv teminatı, gazı, ışığı ve suvu olmaycaq Donetsk vilâyetinden tahliye ilân etildi. Çıqarılmalı olğan - az mobilli, ağır hastalar, ev ayvanlarınen qart insanlar - er kesni ististasız alıp ketirecekmiz. İç kimseni belâda qaldırmaycaqmız”, - dep İrına Vereşçuk inandırdı.
Hatırlatamız ki, İrına Vereşçuk Reintegratsiya nazirliginiñ teşebbüsinen Nazirler Kabinetiniñ qararınen Donetsk vilâyetinden tahliye koordinatsiya ştabınıñ başı oldı.


text:
Ukrayina prezidenti ofisinde Rusiye işğal etken Qırımnıñ Canköy rayonında sabaa saatlarında yüz bergen patlavlarnı izaatladılar.
"Canköy yaqınlarında saba patlav seslerinden başlandı. Daa bir kere hatırlatam ki, normal bir memleketniñ Qırımı Qara deñiz, dağlar, raatlıq, turizm aqqıdadır. Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım ise anbarlarnıñ patlaması ve işğalciler ve qırsızlar içün ölüm telükesiniñ artması aqqındadır. Arbiysizleştirüv arekette", - dep yazdı Twitterde Ukrayina prezidenti ofisiniñ reis mesleatçısı Mıhaylo Podolâk.
Avgustnıñ 16-sında saba saatlarında işğal etilgen Qırımnıñ Canköy rayonında patlav sesleri eşitilgen. Yerli telegram kanalları Canköy rayonıñ Haklay köyünde elektrik stantsiyası yanğanını haber ettiler. Aynı zamanda "Krımskiy Veter" telegram kanalı "anda arbiy yedekler anbarından detonatsiya" olğanını bildire. Arbiy yedekler anbarından patlavlar aqqında malümatnı Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov tasdıqladı.
Biraz soñra işğal etilgen Qırımnıñ Canköy rayonındaki Haklay qasabasınıñ Rusiye memuriyeti patlavlarnıñ sebebi arbiy yedeklerniñ detonatsiyası olğanını bildirdi.
Rusiye Mudafaa nazirligi Qırımnıñ Canköy rayonındaki Haklay qasabasında arbiy yedekler anbarında yanğın çıqqanını bildirdi.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Canköy rayonınıñ Haklay (Mayskoye) qasabasından 2000-ge yaqın adam tahliye etilgenini bilidrdiler. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksönov arbiy yedekler anbarında yüz bergen detonatsiya neticesinde eki adam zar körgenini haber etti.
Haklay köyü Canköyden 25 km cenüp-şarqtadır, köyden Kerçke ketken demiryol hattısı keçe ve anda Qalay stantsiyası yerleşe.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Azatlıq Radiosı bergen malümatına köre, şaatlarnıñ aytqanı kibi 80 tonnalı aşayt malı (un, şeker, makaron mahsulatı) arasında «büyüklerniñ kesilgen kolgotkalarını añdırğan» bala çoraplarını taptılar.
«Olarnıñ nege ve kimge kerek olğanını tasavur etmege de qıyın», – qayd ettiler subetdeşler.
Mart ayında Rusiye işğalinden soñ yarımadanıñ öz başına tayinlengen Qırım akimiyeti rusiye tarafından gumanitar yardımınıñ başlanmasını ilân etti. Öz yardımını birinci nevbette Dagestan Cumhuriyeti ve Stavropol diyarı teklif ettiler.
O vaqt Qırım akimiyetiniñ «baş nazir muavini» Sergiy Doniç «qardaş Rusiyeniñ yardımı pek müim» olğanını qayd ete edi.


text:
İsmail Bey Gaspralı’nıñ Fikir Dostu Said Ünsizade’niñ Yazğan Dersligi “Talim-ül Etfal, Tahzib-ül Ahlaq “
Tiflis.1882.”Ziya” matbuat Balalarınıñ tahsili ve ahlaq terbiyesine ait bu dersliginiñ meraqlı çıqarma tarihi bar.
Türk dünyası ile büyük ictimai-siyasi, ilmi-edebi ve dostluq alaqaları olğan Zakafkaziya Ehl-Tesenni İdaresiniñ azası,1879-1884 yıllarda Tiflis’te Azerbaycan tilinde neşr olunan “Ziya” (bir müddetten soñra “Ziyayi-Kafkasiyya” adlandırılğandır ) gazetanıñ sahibi-imtiyazı ve müharriri Hacı Said efendi Ünsizade (1825-1905 ) mektep ve maarif meselelerine hala ilk genclik yıllarından ciddi meraq köstergendir.
Şamahi’da gaz işlegende Bakı valisi ile samimî dostluq münasibetlerinden istifade etip , 1874 senesi o, Şamahı’da “Meclis mektebi” adı ile ilk mektep açqan, balalarğa ders bermek içün Şamahı şeheriniñ eñ meşhur hocalarını yañı tahsil ocağında çalışmağa davet etkendir. Olardan ekisi–şair Seyid Azim Şirvani ve soñralar “Keşkül” gazetanıñ (1883-1891 ss.) muharriri ve baş muharriri olğan Celal Ünsizade (Said efendiniñ orta qardaşı) bu mektepte işler eken Şarq ve Ğarb alim ve pedagoglarınıñ derslikleriniñ, aynı de özleriniñ keçkenleri derslerin malümatları esasında faydalı derslik yazğanlar. Bu dersliklerden uzun müddet elyazma ve basılğan şeklinde mektep ve medreselerde şegird ve talebelerin esas tahsil kitabları kibi qullanılğandır.
1870. yıllarınıñ soñlarında Tiflis’ke Zakafkaziya Ehl -Tesenni İdaresine dini idareleriniñ işini teftiş etmek içün Şamahı’dan Bakı’ğa yollanılğan S.Ünsizade tapşırılğan işini muvaffaqiyetnen yerine ketirir. Bu hizmetlerine köre onu mühim işleri yerine ketirmek içün Tislis’te qaldıralar.
Said Ünsizade Zakafkaziya Ehl-Tesenni İdaresinde çalışsa da,uzun müddet vazife borscunu içtimai esaslarda yerine ketirir.Bir müddetten soñra onu Zakafkaziya Ehl-Tesenni İdaresiniñ azası vazifesine tasdıq ettiler.
S.Ünsizade işi vazife çerçivesinde ona berilgen bütün işleri mektep ve maarif inkişafına, yañı mektep ve medreseleriniñ açılmasına yöneltir.
Said Ünsizade Kafkaznı şeher-şeher kezgen yerlerde tahsilnen bağlı işlerl ile meraqlanır, bu yolda bir sıra leyhalar üzerinde çalışır, olarnı kerçekleştirmek içün inadıçılığı ,qalemine ve aqlına işanğan eyi ziyalılarını öz etrafına topladı.
Onuñ bu yönde ilk işi Tiflis’te- hristiyan şeherinde Azerbaycan tilinde taş basmahanesi (litografiya ) açmaq oldu. Said efendi bir müddetten soñra “Ziya” adlı gazetanıñ neşrine izin alır. “Ziya” nıñ ilk numarası 1879 senesi Ocaq ayında (İslam taqvimi ile sefer ayınıñ 16-nda) çıqar.
“Ziya” gazetası S.Ünsizadeniñ öz basımhanesinde litoqrafiya üsulu ile basılır. Bu süreç bir yıldan ziyade devam eter Litoqrafiya üsulu ile çıqqan gazeta , çeşitli neşir materialları oquyucularını memnun etmegeni içün Said Ünsizade matbuat yaratmaq qararına kelir. Bir qaç yaqın aqraba matbuat işini ögrengeni ötrü İstanbul’ğa yollar.
S.Ünsizade basım donanmasını da Türkiye’den alır. Lakin kiçkene ve rize harfler ve harf birleşmeleri oquyucularınıñ hoşuna ketmez; S.Ünsizade yañıdan Türkiye’ge yol alır,donatmasını deñiştirir.
“Ziya” matbuasınıñ küçü artqanından soñra bunda kitap basımı içün keniş imkanlar yaratılır, ülkeniñ Türk tilli bölgelerinden, Zakafkaziya ve Rusya müslümanlarından siparişler alınır, matbuatqa kerek ve yararlı kitapların basımı tezleştirir.
Böyle kitaplardan biri de Said Ünsizadeniñ özünüñ “Talim-ül Etfal, Tahzib-ül Ahlaq” adlı 128 sayfelik dersligidir. Kitabınıñ her sayifesinde 18 satır bar.Burada bir sıra noqtalama işaretlerinden,qavus ve yıldızlar qullanılğan, yañı fikir ve farqlandırılması lazım bilingen cümleler yañı satırdan yazılğandır.Eser ciddi teşkerilgen,tüzetme işi yahşı keçirilgendir.
Söz yoq ki, bütün bu işler Ünsizade qardaşlarınıñ birlikte faaliyyetiniñ neticesi kimi
qiymetlendirilmelidir; Celal Ünsizade hala (öz şahsî matbuat organını açılğanğa qadar) qardaşı Said efendi ile bir yerde işley, muharrirlik işiniñ çoqunuñ ağırlıq ve mesuliyyeti işte onuñ vüzerine tüşürdü.
Eseriniñ ”İlham ve tahririniñ tamam olmanı Kafkaznıñ Baş Reisi knyaz Dondukov-Qarsaqofun( burada dersliginiñ orfografiyasını maqsadqayönlü şekilde aynen saqlaymız-N.N.) öz memuriyeti olğan Tiflis şeherine teşrif olğan künge tesadüf etkeni içün” maddeyi- tarih kimi “Kafkaz(288) Baş(303) Reisi(281) knyaz (168) Donduqofa(255) Qarsaqofa (553) “hediye(34)” sözlerinden qullanılğandır ki, bu da 1882. yılğa uyğun kelir. Eseriniñ ekinci sayfesinde yazılma tarihi titizlik ile berilgendir: 6 Ocaq 1882 ( 27 sefer 1299). Aslında dersliginiñ materiallarınıñ muayyen hissesi müellifin “Ziya” gazetasında basıla edi bazı maqaleleriniñ mündericesini yada salır,hatırlatır,müellifiniñ bu eser üzerinde 1870. yılınıñ soñlarından işlegeni malüm olur. Dersligin soñunda -128. sayfeden izin berilgeni kösterilir.Böyle çıqar ki, eser çoq ciddi teşkerüvden keçken, ziyanlı olmağanı tespit etilgenden soñra onuñ neşrine başlanğandır.
Oquyucuları intizardan qurtarmaqtan ötrü kitabınıñ bazı yarımbaşlıqlarınıñ adlarını sıralayıq:
”Ana”,”Baba”,”Qardaşlıq lazimesi”,”Bir bülbülünüñ qarışa ile olğan hikayesi”, “Çalışmaq”, “Bal arısı ile eşek arısı hikayesi”, “Meyveli ağaclar ile meyvesiz ağaclar”, “Her grubunuñ tilini ve yazısını bilmek”, “Talim ve terbiye”,”Mektepke ketmek ve oqumaq”…
Başlıqlardan körüngeni kibi , müellif balalarını ilimge,maarifke çağıra,olarnı hayatta faydalı işlər körmege çağırır.
Eseriniñ kirişinden soñrakı ilk hikayesiniñ ana haqqında olması tesadüf degildir; Said Ünsizade balalarınıñ terbiyesinde ana rolünu çoq yüksek qıymetlendirir, balalarını analarınıñ zahmetine qıymet bermege yönlendirir:
“Aybalalar, köremiz ki, dostane ve merhametli olğan analar ne qadar zahmet ve meşaqatlar ile evlatlarını doğğandan soñra kene olarınıñ ne mertebede zahmetiniñ çekip emizdirmek ve qundalamaq ve qucağında saqlamaq , qıyafelerini yuyup sıcaq veya suvuqtan muhafaza etmeketen başqa, gece ve kündüz olarınıñ istirahatında öz istirahatını terk etip ,uzun geceler yuqusuz qalırlar”..
Derslik müellifi balalarınıñ sağlam büyümeleri içün çoq mühim meselelerden de söz eter, olara kiyim ve tüzgün ğıdalanma medeniyetini baş meselelerini başqa salır.
Derslikteki “Yemek ve içecek haqqında”, “Su”,”Hava”,”Ğam ve keder”,”Devlet ve milletke hizmet” kimi ögretici materiallar mekteb yaşlı balalarınıñ tahsil ve terbiyesinde mühim ehemiyet taşıy.
Said Ünsizade’niñ diger derslik,risaly ve tercümeleri haqqında diger yazılarımızda söz açacaqmız.
S.Ünsizade’niñ 1882 senesi Tiflis’te nazm ile yazğanı Aqaid ve hesah dersligi haqqında Davam az-ın 10.02.2016 sene tarihli yayınında oquyucularğa keniş malümat bergen edik.
S.Ünsizade’niñ bir qaç dersliginiñ taqdiri hala da qaranlıq qalır. Yahşı ki, müellif özü buna aydınlıq getirir. Bu cehetten onun iri hacimli ders kitabınıñ -“Talimül-atfal, tahzibül – axlaq” dersliginiñ soñuncu- 128. sayfesindeki qaydler diqqatını celp ete:
“Hifzi-sehhet ve tehzibül -ahlaqa çalışmaq haqqında kerçek yazılması.
münasip olğan ÇEŞİT-ÇEŞİT HİKAYELER ve NASİHATLAR var ise de,amma balalarınıñ mecazına siqlət(ağırlıq, sıqıntı -N.N.) ketirmemekten ötrü bu qadar cem ve tertip etmek ile iktifa ( memnuniyet N.N.)olundu. Bu halda “Tefhimul-Etfal” (balalarını başqa salma) risalesi ile QIZ BALALARINIÑ oquması lazım olğan ”Vezaiful-Nisa” (Qadınlarınıñ vazifeleri) risalesiniñ tertibine mübaşir olğanımızdan umut etemiz ki, olardan soñra ÖZGE SALİQA ile hikayelerge qasevet olğan səyaqda mahsus bir risaleniñ dahi tertibine hümmətgüzar olayıq. (S.Ünsizade bu sözleri 1882 senesi Mart 15 künü yazğandır – N.N.)S.Ünsizadeniñ meraqlı edebi miras da bardır. Olarnıñ bazı nümunelerini yaqın künlerde oquyucularğa taqdim . etecem.
Nazim Nasreddinov,
Azerbaycan Cumhuriyetiniñ nam qazanğan hocası,
Tahsil Nazirliginiñ İlmi-Metodika Şurasınıñ bölük azası ,
Cumhuriyet Prezidentiniñ Siparişi ile keçirilgen EÑ YAHŞI HOCA yarışmasınıñ ğalibi,
Avropa Azerbaycan Mektebiniñ sabıq kafedra müdiri ve müallimi, Azərbaycan Jurnalistler Birliginiñ azası,
Türkolog.


text:
Gordionnıñ Gordion ikänen raslawçı berençe tabıldıq
Törkiyä başqalası Änkaradağı arxeologik qazınularda anıñ tarixi iseme kergän yazu tabıldı
Frig’yalılarnıñ başqalası bulğan Gordiondağı qazınu mäydanında antik qalanıñ iseme yazılğan taş tabıldı.
Älege cirlekne Änkaranıñ Polatlı rayonında 1893nçe yılda başlanğan Berlin-İstanbul-Bağdad timer yulı tözeleşe waqıtında bertuğan Al’fred häm Gustav Körte aça. 1900nçe yılda 3 aylıq qazınu êşläre bula.
Körte qardäşlär antik qalanıñ frig’yalarnıñ başqalası Gordion ikänen bilgeläsä dä, bügengä qadär anı raslawçı dokument tabılmağan ide.
Ozaq waqıt tuqtalıp torğannan soñ arxeologik qazınular 1950nçe yılda qabat başlana. Bügen êşçänlekne Pensil’vaniyä universitetı muzeyınnan professor Brayan Rouz citäkçelegendäge törkem alıp bara.
Bıyıl antik qalanıñ tışqı şähär dip ataluçı urınında frig’yalılar telendä taş yazu tabıldı. Ul bezneñ êrağa qadär 281nçe-261nçe yıllarda xakimlek itkän Antiox I çorına qarıy. Taş - Gordion ataması iskä alınğan berençe häm berdänber yazu. Anıñ kurgan-qaberlek belän bäyle buluı uylanıla. Älege taş Gordinda tabılğan iñ ozın yazu bularaq ta iğ’tibarğa layıq.
Şähär bezneñ êrağa qadär 540-333nçe yıllar arasında Farsı imperatorlığınıñ xakimlegendä bulğan. Yazuda ber farsı ir-atınıñ iseme dä urın ala.
Anadolu mädäniyätläre muzeyı mödire urınbasarı, arxeolog Umut Alagöz belän filolog Rostislav Oreşko yazu turında centekle mäğ’lümatnı bastıru öçen äzerli.
Bäyläneşle xäbärlär
Bötendön’ya küçmä xalıqlar uyınnarı räsmi räweştä açıldı
Räsmi açılış tantanası Türkiye ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan qatnaşında uzdı
Tenor Safina Antaliyada konŝert quydı
Alessandro Safina 2 sägät’ barğan konŝertta yaratılğan cırların başqardı
Vaşingtonda "Törek Mirası ayı" uzaçaq
AQŞ başqalası Vaşington mêrı Muriel Bowser oktäbr’ ayın “Törek Mirası ayı” itep iğlan itte


text:
Rusiye Devlet duması ükümetke Rusiyede ya da onıñ belli bir qısmında yüksek seviyeli azırlıq ya da fevqulâde vaziyetni ilân etmesine izin bergen qanun leyhasına qoltuttı. Fevqulâde vaziyet içün sebepler cedveline daa bir madde qoşuldı – insanlar içün telükeli olğan hastalıqnıñ tarqaluvı. Bu aqta Devlet dumasınıñ saytında haber etile, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Martnıñ 26-nda ükümet tarafından parlamentke kirsetilgen qanun leyhası icra akimiyetke yüksek seviyeli azırlıq ve fevqulâde vaziyet ilân etilgende mecburiy qaidelerni belgilev aqqını bere.
Vesiqa ükümetke tizilgen cedvelge köre ilâclarnıñ kötere ve dane-dane satışını eñ çoq 90 kün devamında sıñırlamaq aqqını bere. Bundan ğayrı, fevqulâde vaziyet şaraitlerinde ükümetniñ ayrı allarda iflâs davalarınıñ açılmasına moratoriy qoymaq aqqı bar.
Devlet dumasınıñ uquq idaresi, vesiqa koronavirusnen küreş ihtiyacı sebebinden salâhiyetniñ kenişletilüvi nazirler şurasına sebepsiz vekâlet bere bile dep, onı tenqit etti. Lâkin tezden fikir derc etilgen soñ onı Devlet dumasınıñ saytından silgenler, yerine ise müsbet bir tefsir qoyğanlar, dep yazdı «Otkrıtıye media».


text:
Rusiye FSBsiniñ teşebbüsinen qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı Qırımda açılğan davada qabaatlav tarafı Qırım.Aqiqatnıñ maqalelerini qullana. Advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, dava 11 cılttan ibaret, onıñ malümatında Qırım.Aqiqatnıñ eñ az eki haberi mevcut. Bu malümatnıñ bir qısmı da muarririyette bar.
«Qırım.Aqiqat mühbirleriniñ işğal etilgen Qırımda serbest çalışıp olamağanına baqmadan, Rusiye tahqiqatçıları jurnalistlerniñ maqalelerini serbest qullana. Meselâ, Mustafa Cemilevniñ 2014 senesi mayısnıñ 3-nde yarımadağa, olarnıñ fikirince, yarıp keçkenini isbatlamaq içün maqalelerden birini qullandılar. Cemilevniñ oña qarşı başlatılğan cinaiy esnas aqqında bilgenini isbatlamaq içün daa bir haber qullanılğan edi», – dep bildirdi Polozov.
Daa evel Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, «Mustafa Cemilevniñ davası» yarımada şimalinde Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesinde baqılacaq.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine köre qabaatladı. Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, şimdi Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ ukrain davası qullanıla.
Qırımda mayısnıñ 27-nde Rusiye Tahqiqat komiteti qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge qarşı «cinaiy dava» tahqiqatını yekünledi.
İyünniñ 8-nde berilgen malümatqa köre, Rusiye Tahqiqat komiteti Cemilevniñ davasını mahkemege berdi. Bundan soñ Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozov ne oña, ne de müvekkiline haber etilmedi, dep bildirdi.
Cemilevniñ fikirince, işğal etilgen Qırımda Rusiye FSBsi tarafından oña qarşı açılğan dava qırımtatarlarnı yarımadadan çıqarmaq içün qullanıla.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye tahqiqatçılarınıñ qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı cinaiy davasını siyasiy taqip dep saya.


text:
Kreml nezareti altındaki Keriç seer şurası deputatları avgustnıñ 9-nda ötkerilgen nevbetten tış sessiyasında qomşu Rusiye muessiselerine Keriç boğazı üzerinde qurulayatqan köpür qurucılığı içün 42 dane topraq damartısı ayırıp berdi.
Şeer şurası sayfesinde derc etilgen sessiya qararında bildirilgenine köre, söz araba ve demiryolları keçken Keriç ve Tuzla adasındaki topraq damartıları aqqında yürsetilmekte.
Keriç deputatları olarnıñ 13 danesini rusiyeli «Uprdor «Taman» idaresine, 28 damartını ise, Rusiyeniñ demiryol transport agentligine mulkiyetke bergen.
Keriç boğazında bir keçiş yapılması kerek olacağı aqqında Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırım istilâsından soñ 2014 senesi mart ayında şu arada aytqan edi. Köpür 2018 senesi qurulıp, 2019 senesi yazda teslim etilecegine söz berilgen edi.
Ukraina tarafı köpür qurucılığınen bağlı Rusiyenen tizgen añlaşmasından 2014 senesi Qırım zapt etilgen soñ çıqmağa mecbur qaldı.


text:
Qırım tibbiy müessiselerniñ yolbaşçıları devlet satın aluv ketişatını añlamağanı sebebinden hastahanelerni vaqtında kerekli ilâclar ile temin etip olamaylar.
Bunı Qırımnıñ «baş nazir muavini» Alla Paşkunova bildirdi, dep haber ete Nazirler Şurasınıñ haber siyaset idaresi.
Onıñ sözlerine köre, bu sebepten qırımlılarğa bedava tibbiy yardım da kösterilmey.
«Teşkerüv neticesinde tibbiy müessise yolbaşçıları satın aluv ketişatını añlamağanı malüm oldı. Ğaliba, Sağlıq saqlav Nazirligi añlatuv işini kerek olğanı kibi becermey. Vaziyet deñişmese, memuriy tesir qararları alınacaq. Qırım ükümeti ögünde qırımlılarğa vaqtında bedava tibbiy hızmetlerni köstermek kibi vazife tura»,– dedi Paşkunova.
Bunıñ ile, o, qırımlılar hastahanelerde tibbiy yardımnı bedava körip olamay.
«Bizim ile qonuşqan hastalar ilâclarnı hastahane esabına alğanlarını tasdiqladılar. Yani, öz vastalarına olar bir şey almaylar.Tamir işleri aqqında aytacaq olsaq, aracılar olarnı olduqça faal sürette keçirmey. Biz buña yerli akimiyetniñ diqqatını celp etermiz ve vaziyet deñişir», – haber ete «baş nazir muavini».


text:
İngilterede ilk sefer Cambridge universitetinde qırımtatar tili ve medeniyeti kursı teşkil etildi. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa dünyada ilk webinar şeklinde keçirilgen «Qırım Tili Online» kursınıñ teşkilâtçısı, qırımtatar tili ocası Zenife Seydametova añlattı. O Kembricdeki derslerni azırlap keçirdi.
Mayıs 19-20 künleri keçirilgen kurs 4 saadaki 8 dersten ibaret oldı: til, edebiyat, medeniyet ve muzıka.
«Kursnıñ esas maqsadı talebelerniñ qırımtatar tili, tarihı, medeniyeti, muzıkası ve sanatına merağını doğurmaqtır... Qırımtatar tilini bilseñiz, türk, azerbaycan, özbek, gagauz ve daa çoq tillerni añlay bilirsiñiz», – dep añlattı Zenife Seydametova.
Seminar çerçivesinde, kurs teşebbüsçi ve teşkilâtçısı doktor Rori Finnin «Qırımtatar edebiyatınıñ «parlaq yıldızı»: Şamil Alâdin» mevzusı boyunca numayışnı taqdim etti, edebiyat vastasınen ukrainlerniñ qırımtatarlarnen munasebetleri mevzusını açıqladı.
Şu cümleden Bard kolleciniñ (Amerika Qoşma Ştatları) muzıka dotsenti Mariya Sonevitski merasimde iştirak etip, 1944 senesinden soñ qırımtatar muzıkasında asret mevzusını añlattı.
Kurslarda İngiltereniñ, bu cümleden Cambridge, London ve Oxford universitetleriniñ 10 aspirantı iştirak etti. Olar latin urufatı esasında qırımtatar elifbesini, grammatika esaslarını ögrendi, 5-7 daqqa içinde «Güzel Qırım» halq yırınıñ bağlamasını ögrenip yırladılar, seminar soñunda «Haytarma» oyunını ögrenip icra ettiler.
Kelecekte teşkilâtçılar kursnı daa keñ şekilde keçirmege ve daa çoq ocalarnı celp etmege planlaştıra.


text:
Avgust 2-de, salı künü Amerika Qoşma Ştatlarında istisal etilgen yermay fiyatı soñki üç ay devamında ilk sefer bir barrel içün 40 dollardan alçaq tüşti, yani 39 dollar 51 tsent oldı.
Bu aqta Radio Svoboda bildire ve qayd ete ki, treyderler amerikalı yermay anbarlarında yermay yedegi aqqında malümatnıñ peyda olmasını bekley, ekspertlerniñ tahmin etkenlerine köre, anbarlar qarardan ziyade toludır.
Soñki yıl iyün başında irişilgen töpe noqtasından fiyatlarnıñ 20 fayızğa tüşmesi, yermay fiyatlarınıñ menfiy dinamikasınıñ formal tasdıqlanmasıdır.
The Wall Street Journal gazetasınıñ malümatına binaen, çoq mütehassıs fiiyatlarnıñ bir barrel içün 35 dollarğa qadar tüşmesini bekley, bu ise, AQŞ-da şist yermayı istisalı ösüviniñ ve Libiya yermayı ihracınıñ ziyadeleşmesiniñ neticesi ola bile.
Bloomberg agentliginiñ malümatına binaen, yermay istisalı soñki beş yıl içinde orta istisal seviyesinden, istekniñ kiçik ösüvinen beraber, 20 fayızğa ziyadedir.


text:
Rusiye kontrolindeki qabaatlayıcı Aqmescitte ğıyabiy şekilde mahküm etilgen qırımtatar faali Edem Bekirovnı dört yıl umumiy rejim koloniyasında qalmasına ve 200 biñ ruble para cezasını ödemesine üküm etmege talap etti. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildirdi.
Qayd etilgenine köre, qabaatlayıcı ceza müddetini tutulğan künden saymağa rica etip, Bekirovnıñ deñişimden evel tahqiqat izolâtorında keçirgen vaqıtnı saymağa teklif etti.
Munaqaşalarda imaye Bekirovnıñ davası siyasiy ola ve dava malümatlarında olğan bir çoq zıddiyet bunıñnen bağlı, dep qayd etti. Advokat Aleksey Ladin qabul etilecek delillerden gizli şaat Memetovnıñ şaatlığını, silâ ve patlayıcı madde tapılğan yer baquv aktını ve bu çantada patron sarğılığında Bekirovnıñ parmaq izlerini tapqan biologik ekspertiza neticelerini çıqarmağa rica etti.
Bundan ğayrı, Ladin Bekirovnıñ taqip etilüvinen bağlı fikrini seslendirdi. Bu fikirge köre, Qırım işğal etildi ve, Jeneva şartnamesine köre, adliye mahsus qurulğan mahkemede olmalı, Moskva kontrolindeki Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesiniñ ise bu davanı baqacaq vekâletleri yoq.
Advokat İslâm Velilâyevniñ munaqaşalarda qayd etkenine köre, müvekkili işkence şaraitlerinde tutuldı ve bu sağlığına pek tesir etti. Velilâyevniñ aytqanına köre, Bekirov qabaatını tanımay ve bu silânen bir alâqası yoq. İmaye Edem Bekirovnı aqlamağa rica ete. Üküm iyünniñ 9-nda saba 10-nda çıqarılacaq.
Eski siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ cinaiy davası fevralniñ 19-nda Aqmescitte temelden baqılıp başlandı. Bundan evel Qırım Yuqarı mahkemesi evelki instantsiya mahkemesiniñ qararını deñiştirmeyip, eski siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovnı qıdıruvğa ilân etti.
2020 senesi mayısnıñ 14-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi 2019 senesi sentâbr ayında Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüv neticesinde SİZOdan azat etilgen qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ cinaiy davasını yañıdan baqıp başladı. Daa soñra aynı mahkeme faalni mahkemege «zornen ketirmege» qarar berdi. Mayısnıñ 22-nde prokurornıñ muracaatınen qadı Bekirovnı qıdıruvğa ilân etmege qarar aldı.
Edem Bekirov davası
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Kremlniñ eski siyasiy mabüsi, qırımlı ukrain rejissöri Oleg Sentsov dekabrniñ 9-nda Parijde olıp keçken «normand körüşüvine» müsbet qıymet kesti.
«Kimse memleketni satmadı. Esirlerni qaytarmağa tırışalar. Muzakereler yahşı. Amma ucuz gaz lafları meni qasevetlendire», – dep yazdı o, Facebookta.
«Normand formatında» muzakereler yekünlengen soñ keçirilgen matbuat konferentsiyasında Rusiye prezidenti Vladimir Putin «Ukraina, Rusiyenen temiz iş aqqında» añlaşsa, gaznı 25%-ğa ucuz ala bile», dep ayttı.
«Belli bala şiirçigini hatırlaysıñıh: «Bizde gaz bar. Ya sizde?». Sizde de bar. Ve olacaq. Amma beraber yapacaq temiz işimiz aqqında añlaşsaq, qat-qat ucuz olacaq. Bugün qullanıcı alğanından 25%-ğa ucuz ola bile. İlk evelâ, sanayı qullanıcısı», – dedi Rusiye prezidenti.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ bildirgenine köre, «Normandiya formatındaki» muzakerelerde Ukraina ve Rusiyede tutulğan şahıslarnı «er kesni er keske» şeklinde deñişim aqqında añlaştılar. Matbuat konferentsiyasında Zelenskıy, «Donbas ve Rusiye ilhaq etken Qırım – Ukrainadır», dep qayd etti.
Parijde dekabrniñ 9-nda aqşam Ukraina, Rusiye, Frenkistan ve Almaniya liderleriniñ körüşüvi olıp keçti. Ukraina prezidenti Frenkistan prezidenti Emmanuel Macron, Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile eki taraflı körüşüvler keçirdi.