text:
Bügen iminlek köçläre yäş gazı häm su siptergeç qorallar yardämendä bu törmägä kerde. Bik qatı saqlanuçı törmädä kiçä ber yözdän artıq totqın törmä başlığın wazıyfasınnan alu häm şartlarnı yaxşırtu taläbe belän tübägä bärep çıqqan ide. Xäbärlärgä qarağanda törmädän atış tawışları işetelgän häm kitep baruçı aşığıç yardäm maşinaları kürengän.
Baqı militsiäse urınbasarı Yäşär Aliev xäbärçelärgä bu operatsiä barışında eçke eşlär ministrlığınıñ berniçä xärbie yaralandı dide. Anıñ äytüençä berniçä totqın üz üzen üterergä mataşqan ämma buldıra almağan.
Yustitsiä ministrlığı bu xälne tikşerü öçen komissiä tözelüen iğlan itüçe qısqa qına belderü çığardı.


c: text/html

text:
Yewropa Berlege süzçese Francoise Le Bail Berlek belän Qıtay Yewropa portlarında tuqtatılğan Qıtay tuqımalarına yulnı açuçı kileşügä ireşte dide.
Le Bail äytüençä, Berlekneñ säwdä komissionerı Peter Mandelson belän Qıtay säwdä ministrı Bo Ksilay Yewropağa 75 million qıtay kiemen kertüne röxsät itüçe tuqıma çikläwläre turında kileşü imzalağan.
İke yaq tarafınnan yün ayında imzalanğan tuqıma çikläwläre kileşüe nigezendä, bilgelängän çiklärdän artıp kitkän millionnarça qıtay kiemnäre Yewropa porlarında tuqtatılğan ide.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ekrem Çelebi - Zeynebim
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Zeynebim
Etiketler : Ekrem Çelebi - Zeynebim türkü indir, Ekrem Çelebi - Zeynebim türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Zeynebim mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Zeynebim türküsü, Zeynebim sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Zeynebim bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Uyur İdik Uyardılar
Ekrem Çelebi - Ben Ne Biçim Serseriyim
Ekrem Çelebi - Yine Bir Hal Oldu
Ekrem Çelebi - Mevlam Kerimdir
Ekrem Çelebi - Bu Dağın Karı Erimez
Ekrem Çelebi - Dağlar Bizim Dağlarımız
Ekrem Çelebi - Sevsem Öldürürler
Ekrem Çelebi - İki Keklik Seke Seke


text:
İzrael Gaza Sızığınnan çigensä dä fälästinnär iminlek diwarına borçıla
İzrael premyere A.Sharon kabinetı 20-çe fevraldä Gazadan çigenü planın 5kä qarşı 17tawış belän rasladı..Plan Gazadağı 21 ä Könbatış Üzändäge 120yähüd utarınıñ 4nännän çigenüne küzdä tota .Analitiklar plannı Sharonnıñ säyäsi telägen kürsätkän qıyu adım dip taswirlıy.Ämma yäkşämbedäge ikençe tawış birüdä kabinet Könbatış Üzändä qalğan yähüd utarları tiräsennän ütkän bäxäsle iminlek diwarı öçen yaña yul bilgeläde.Fälästinnär İzrael kiläçäktäge Fälästin däwläteneñ de fakto çiklären xäzerdän ük bilgeläp quya dip borçıla
Sharon(audio)
Bez Gaza Sızığınnan çığıp kitü öçen äzerlek eşläre alıp barabız.Protses 5aydan soñ başlana
Sharon planı Gaza sızığında 1.3 million fälästinle yanında yäşäwçe 8.500 yähüdne evakuatsiäläwne küzdä tota. 1967nçe yılda okupatsiälängän Könbatış Yarda yäşäwçe 230meñ yähüd älegä anda qala. Sharonnıñ 4 basqıçlı çigenü planınıñ här fazası kabinetta raslanırğa tieş.Däwlät budjetı turındağı säyäsi krizis däwam itä.Sharon xökümäte çigenüne raslap yañadan tawış birä alırmı älegä bilgesez.Mart azağına qädär krizis xäl qılınmasa , xökümät çigenergä yaña saylawlar ütkärelergä tieş.Fransiädä xalıqara Mönäsäbätlär İnstitutı direktorınıñ urınbasarı Dominique Moisi Sharonnıñ säyäsi teläge köçle bu bik möhim.Anı üz partiäsendä yaqlamasalar da İzrael xalqınıñ küpçelege anı yaqlıy .İzraellellär dä yähüdlär arığan, alar tınıçlıq bulmas da atışlarnı tuqtatıp torırğa äzer dip söyli.Ul düşämbedä 500 fälästinleneñ törmädän azatı itelüe Sharonnıñ tınıçlıq protsesı öçen tırışuın kürsätä.Ämma ul iminlek diwarın ezlekle tınıçlıqqa kirtä dip kürä
Moisi(audio)
Diwar çınbarlıqta İzrael belän fälästinnärne ayırğan tınıçlıq qoralı bulıp tora .Ä diwarnıñ cöğrafik pozitsiäse kiresençä tınıçlıqqa kirtä bula ala , ägär dä fälästinnär anı izraellärneñ iminlegen saqlağan diwar ğına tügel ä fälästinnärdän kübräk cir alu mäqsatın quya dip qarasalar.
Fälästin räsmiläre yäkşämbedä kabinetnıñ ikençe tawış birüenä borçılu belderde. Çönki şul tawış birüdä Könbatış Üzändä qalğan qayber yähüd utarları tiräsennän äylänep barğan iminlek diwarınıñ yaña yulı raslandı. Qısqaça äytkändä diwar okupatsiä astındağı territoriäneñ 7 %tın İzrael yağında qaldıra. Fälästinnär İzrael bälkim dä Könbatış Yarda de fakto çiklärne bilgeli dip borçıla. İzrael premiäreneñ urınbasarı Ehud Olmert borçılularnı kimetergä tırışıp
Olmert(audio)
Bu aneksiäläw tügel , waqıtlıça iminlek çarası häm tınıçlıq protsesına yardäm itäçäk. Terror barğanda solıx protsesına däwam itärbez dip beräw dä ışanmıy torğandır. Terrorçılarnıñ ğämällären tuqtatu öçen başqa täsirle çarä yuq.
Fälästinnärneñ tışqı eşlär minsitrı Nabil Şaath Sharonnıñ çigenü planı niçek itep ğämälgä quyılır dip kötäbez dide
Şaath( audio)
Bu yul xaritası( solıx planınıñ) ber öleşe tügel Şunlıqtan bez bu resolutsiäneñ öleşe tügel.Bu İzraelneñ ber yaqlı eşe . Häm niçek bulıp beter häm niçek itep yul xaritasınıñ öleşe bulaçaq kötäbez dip äytte.
Sharon Gaza Planınıñ raslanuı öçen ber yıl köräşte. Ütä uñnnar okupatsiä astında yähüd utarları tözelgän territorieneñ qaytarıluına qarşı Ultra millätçelär bu eşkä terrornı büläkläw dip qarıy .Ämma fiker beleşülär İzrael xalqınıñ zur öleşeneñ Sharon planıñ yaqlawın kürsätä
färidä xämit


text:
Bağdat konferensiäsendä AQŞ, Süriä häm İran wäkilläre oçraştı
Quşma Ştatalr, İran, Süriä häm başqa däwlät häm töbäk oyışmaları wäkilläre bügen Ğıraqta ciyıldı. Berençe tapqır kürşe illär, ayrım alğanda İran häm Süriä qatnaşlığındağı konferensiä ildä qöç qullanunı tuqtatu maqsatın quya.
" Bez konferensiädä qatnaşuçılarnı, a alar aşa dönya cämäğäçtelegen dä, Ğıraqnıñ tarihi häm sotisial üzençeleklären xörmät itärgä sorıybız. Häm alarnı etnik törkemnär, firkälär, mäsxäblär aşa elemtälärne qullanıp Ğıraqqa täesir itüdän tıyılırğa soryıbız. Ğıraq başqa illärneñ eşenä tışqınıunı qabul itmi häm üz cirlären başqa illärgä höcüm itü öçen qullanırğa birmäs. Bezgä qarata da dä şundıy uq mönäsäbät kötäbez."
Räsmi açıludan soñ törle il wäkilläre yabıq işeklär artında ütkän ayırım cıyılışılarğa taraladı. "Farda" radiosınıñ Bağdattağı wäkile xäbär itkänçä, cıyında qantaşuçı illärne ilçelär wäkilläk itä, alarnıñ kübese inde Boğdattta eşli, berniçäse çittän kilgän. Konferensiädä töp iğtibar Ğıraqta törle yullar belän qarşılıqqa kilğän Quşma Ştatlar, İran häm Suriä gä bireläçäk, dip xäbär itelä. Quşma Ştatlar Prezidentı George Bush bu uñaydan bolay dip äytkän ide.
"Bez, sez yäş demokratiagä yärdäm itärsez, dip kötäbez häm bez üzebene saqlıyaçaqbız häm Ğıraqlılarğa üzlärenä, gäyepsezlärne üterep säyäsi maqsatlarğa ireşergä telägännärän saqlarğa yärdäm itäçäkbez".
Bush bu xaqta cömğa könne Braziliädä säfärädä bulğanda äytkän ide. Washington İrannı şiği köçlärgä finans häm xärbi yärdämne kürästüdä ğäyepli. Quşma Ştatlar şulay uq Dämäşkne dä, Ğıraqnıñ sönni ğısyançı törkemnärenä aqça häm suğışçılarnı kitertüne tuqtatu öçen bik az tırışlıq kürsätüdä gäyepli. İke oçraqta da, ike yaq bu yärdämne koalitisiä köçlärenä höcmümgä genä tügel, ber bersenä qarşı da qullana. Mäsxäbara bäreleşlär tuqtatılmasa, alar watandaşlar suğışına qädär üsep citärgä mömkin, digän qurqular bar. Ğıraqtağı ber cirle keşe konferensiägä ömetlär bağlawın äytte
"Bez böten ömetlärebezne şuşı konfrenisiägä bağlıyıbz. Ul xalıqara ciyın, anda Quşma Ştatalar, Britaniä häm Rusiä, iñ köçle däwlätlär qatnaşa, şulay uq kürşe däwlätlär İran häm Süriä dä. Bu İran häm Suriä öçen iminlek häm totrıqqa ireşü maqsatında xalıqara cämäğätçelek belän xezmättäşlek itügä äzerlegen sınaw bulaçaq".
Kizüätüçelär bügen zur alğakiteş bulır dip kötmi. Ämma bu konferensiä kiläse ayda bulası, tışqı eşlär ministrlarınıñ öçraşuında nigez äzerlär digän ömet bar.
Bikä Timerova.


text: Kohat – Tönyaq könçığış Pakıstandagı Qabilä cirlärendä intixar höcüme oyıştırgan Talibanga qarşı bügen qabilä xalqı höcüm oyıştırdı. Kiçä, xökümät yaqlagan, sugışçılarnı töbäktän quı maqsatında qabilä keşelärennän torgan sugışçı törkem tözü planın söyläşü maqsatında bergä cıyılgan ide. Şurası cıyılışı waqıtında taliban sugışçıları cıyılış urnında şartlatqıç töyälgän maşinanı şartlattı. Taliban höcüme waqıtında qabilä xalqınıñ öyläre cimerelde, 30 keşe hälaq buldı. Bu xäl qabilä keşeläreneñ açuın kiterde häm bügen irtä belän alar talibanga qarşı höcüm başladı..


text:
Arça ziratında Näcip Cihanov istälegenä çäçäklär quyıldı
15 ğinwar könne Näcip Cihanovnıñ tuğan könendä Qazannıñ mädäniät häm sänğät ähelläre kompozitor, SSSRnıñ xalıq artistı, G.Tuqay isemendäge Däwlät büläge iäseneñ Arça ziratındağı qäberenä çäçäklär quydı. Bilgele bulğança, Näcip Cihanov zamanında Tatarstanda Kompozitorlar berlegen oyıştırğan, zamanında anı citäkläp kilgän şäxes. Şulay uq ul Qazan däwlät konservatoriäsenä nigez saluçı, 1945 yıldan anıñ rektorı wazifasın başqaruçı da buldı. N.Cihanov sigez opera, öç balet, 17 vokal' häm instrumental' äsär icat itep qaldı. Gölnaz Şäyxetdin


text:
Allawi: Saddamnıñ qayber yärdämçeläre kiläse atnada mäxkämä aldına basaçaq
Bügen Bagdadqa kilgän Quşma Ştatlarnıñ Berläşkän ştab başlığı, general Richard Myers, koalitsiä köçläre Fällucanı kire alğannan soñ, ğisyançılarnıñ eşe awıraydı, dide. Alar bu izge şähärne nığıtma itep qullana, şunnan häcümnär oyıştıra ide, xäzer alarnıñ andıy mömkinlege yuq, dide ul. Ul arada Fälluca tiräsendä yaña bäreleşlär küzätelä, ğisyançılar şähärgä qabat kerergä tırışa digän xäbärlär bar. Kiçä anda ike amerikan diñgezçese hälaq buldı. Bügen Bagdadnıñ "yäşel zona" dip atalğan bistäsendä intihar höcüm näticäsendä kimendä ber keşe hälaq bulğan, 12-se yaralanğan. Näq şundıy häcüm anda kiçä dä bulğan ide.


text:
İzrail' prezidentı Moşe Katsav belän Süriä prezidentı Bäşär äl-Ässät Vatikanda Rim papası İoann Paulnıñ cenazasında oçraşıp qul qısışqan. Bu turıda İzrail' Radiosı xäbär itä.
Bu räsmi räweştä üzara suğış xälendä bulğan älege ike däwlät başlığınıñ berençe qul qısışuı dip sanala.
İzrail' radiosı äytüençä, cenaza möräsimendä kürşe rätlärdä utırğan Katsav belän Ässät ber bersenä xäyerle irtä teläp qul qısışqan. Radio äytüençä, cenaza yolası tämamlanğannan soñ Ässät Katsav yanına kilep tağın ber märtäbä anıñ qulın qısqan.
İzrail' belän Süriä soñğı märtäbä solıx söyläşülären 2000-nçe yılda ütkärde. Anda süz İzrail' basıp Golan qalqulıqlarınıñ kiläçäge turında bardı.
İzrail' radiosı äytüençä, İranda tuğan Katsav Papanıñ cenazası waqıtında şulay uq İran prezidentı Möxämmät Xatami belän farsı telendä söyläşep alğan. İran räsmi räweştä İzrail' däwläten yuq itärgä teli.


text:
Bügen biredä Ellen Johnson-Sirleaf Liberiäneñ 23-nçe prezidentı häm Afrikka illäre arasında berençe xatın qız däwlät başlığı bularaq wazıyfasına kereşte.
Anıñ ant birü tantanasında kimendä 5 afrika prezidentı, AQŞ prezidentınıñ cämäğäte Laura Bush, BMO general' sekretare urınbasarı Louise Frechette häm AQŞ däwlät sekretare Condoleezza Rice ta qatnaştı.
Yäkşämbedä Çili Michelle Bacheletnı ikençe tur saylawlarda ilneñ berençe xatın-qız prezidentı itep sayladı.
Baçelet "20, 10 yäki 5 yıl elek kem Çilida xatın-qız prezident bulır dip uylağan" dide.
Elekke saqlanu häm sälamätlek ministrı Baçelet 1973-nçe 1990-nçı yıllarda general Augusto Pinoçet diktaturası çorında törmägä yabılıp azaplawlarğa duçar itelgän häm soñraq säyäsi sörgendä bulğan.


text:
Äxmädinicat qodası wazifadan kitä
Anıñ wazifadan kitüen ilneñ dini başlığı Ayatulla Ali Xamenei soragan.
Xamenei bu turıdan yasagan belderüdä, anıñ vitse prezident bulıp qaluı prezident tarafdarları arasında qarşılıqnı arttıraçaq dip äytde.
Räxim Maşaye bıltır yasagan ber çığışında, İrannıñ İzrail belän bergä barlıq dönya illäre belän dus buluın äytte.
Anıñ bu çığışı, ilneñ qadimçe säyäsätçeläre arasında zur qarşılıq tudırgan ide.
Maşaye belän Iran prezidentı Äxmädinicat qoda bula. Maşayeneñ qızı Äxmädinicat ulına kiyäwgä çıqqan ide.


text:
7 noyaber: 90 yıl elek häm xäzer
90 yıl elek bolşeviklar Petrogradta Qışqı Saraynı basıp alıp ildä xakimiätne üz qullarına aldı. 20nçe ğasırda 7 noyaber köne böten Sovetlar Berlegendä zurlap bilgelände. Tora bora bu könneñ mäğnäse üzgärüe belän bäyräm çaraları sülpänäyde häm axırğı çiktä prezident Vladimir Putin 7 noyaber bäyrämen bötenläy ğamäldän çığardı.
"Üktäber başında eşçelärgä kümäç öläşä başlağannan birle, yañadan Qazannıñ eşçelär kooperasiäse üzägeneñ ipi satu urınnarında çiratlar tezelde. Çiratlarnı öyränep çıqqannan soñ, ipi alırğa 400läp keşe cıyılğanı kürende. Ayıruça zur çiratlar eşçelär bistälärendä küzätelä. Eşçelärneñ ber öleşe bötenläy ipisez qala. Alarnıñ çiratta torırğa waqıtları yuq."
İñ qupşı tantalar Üktäber inqilabınıñ 40nçı yılında, 1957nçe yılda buldı. Sovet yulbaşçısı Nikita Xruçev, çiksez ğorurlıq belän Qızıl mäydanda uzğan paradta ber genä ay aldan ğalämgä berençe iärçenne, Sputniknı oçırtqan raketa ölgesen küzätte. Tarixçı Vladimir Buldakov süzlärenä qarağanda, ul yılnı Bolşevik inqilabına ışanu häm ömet iñ yuğarı noqtasında ide:
"1957nçe yılğı tantanalar – iñ ömetle ide. Bu Xruçev zamanı ide. Cämğiättä kiläçäkkä ışanıç, Sovetlar Berlegeneñ çınnan da uñışları bar ide, yäşäw däräcäse üsä ide, iqtisadi üseş bar ide. Ul çaqta här keşe, ber 20 yıldan kommunizm bulaçağına ışana ide."
Bolşeviklar inqilabına mönäsäbätneñ üzgärüe berençe tapqır 60nçı yıllarda sizelde, di tarixçılar. Bäyrämneñ 50 yıllığına 100 millionnap timer aqça suğılğan, Qızıl mäydandağı parad berençe tapqır tösle televideniädä turı efirda kürsätelgän, ämma tarix belgeçe Leonid Sedov süzlärenä qarağanda, xalıqta inde şatlıq kimi barğan:
"Bala çaqta bez Qızıl mäydanğa barıp mavzoley östendä Stalinnı kürep şatlana idek. Bu keşelärne bäxetle itä ide. Ämma 60nçı yıllarda, keşelärneñ inqilapqa häm bolşeviklarğa mönäsäbäte üzgärde. Revolüsiä idealarınıñ tormışqa aşmayaçağı inde añlaşıla ide."
1977nçe yılda çirattağı Sovet yulbaşçısı Leonid Brejnev, üktäber inqilabınıñ däräcäsen, annan ber genä ay aldan qabul itelgän yaña sovet konstitusiäse yardämendä üsterergä tırıştı. Üzeneñ 7 noyaber çığışında ul ğadättägeçä yuğarı däräcädäge räsmilärgä häm xalıqqa möräcäğät itte.
7 noyaberneñ mäğnäse yıldan yıl kimi bardı. İnqilap waqıtında yäşägän keşelär wafat buldı. Bäyräm itülär – barı tik ritual bulıp qaldı.
Sovetlar Berlege tarqalğaç ta 7 noyaberdä bäyräm itülär däwam itte, Rusiä xökümäte anı Kileşü häm Tatulıq köne itep atadı.
2005nçe yılnıñ azağında isä prezident Vladimir Putin 7 noyaberne beterep 4nçe noyaber könne, 1612nçe yılda Mäskäwdän polyak ğaskärlären quıp çığaru könen Xalıqlar Berdämlege köne itep bilgelärgä täqdim itte. Putinnıñ bu adımı küplärne şaqqatardı. Mäğlüm bulğança, elekke sovet gimnı köyen näq Putin qaytardı häm Sovetlar Berlege tarqaluın prezident "ğasırnıñ iñ zur geosäyäsi faciğası" dip atadı.
Ämma säyäsi küzätüçelär fikerençä, Putin bolşeviklar tudırğan butalçıqqa tügel, ä kübräk Stalinnıñ qatı qul säyäsätenä tartıla. Tarixçı Sedov süzlärenä qarağanda, 90nçı yıllarda Stalinnı xalıqnıñ 8%tı yaqlağan bulsa, bügenge köndä bu san 15%qa üskän. Bu – soñğı fiker beleşü näticäläre. Bıyıl kommunistlar yulbaşçısı Gennadiy Zyuganov üktäber inqilabınıñ 90 yıllığına Mäskäwneñ qızıl mäydanına 50 meñläp keşe alıp çığarğa wäğdä itkän ide.
7 noyaberne ber 10 yıl ütkäç kem dä bulsa iskä alır mikän?
Buldakov: İnqilapnı añlamağan keşe, Rusiäneñ borıñğı häm yaña tarixın añlıy almayaçaq.


text:
Energetika tarmağında tentewzär bara
Bıltır respublikanıñ mölkät ministrlığı häm prokuratura Başqort Kapitalı kompaniahı kontrolenä küskän aksialar paketın xosusílaştırıu qanun boźowźar menän başqarılğan tigän urtaq fekergä ktlgäyne. Şuğa qaramastan, ministrlıq kompaniağa däğüä belderewźän baş tarttı. Belgestär fekerensä, respublika prezidentı Mortaza Räximovtıñ huñğı bernisä köndä kürenmäwe lä tap oşo tentewźärgä bäyle bulıuı ixtimal. Respublikala prezident qatnaşlığında räsmi bernisä osraşıu kisekterelgäyne.


text:
Ekrem Çelebi - Kara Dağın Boz Yılanı
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Kara Dağın Boz Yılanı
Etiketler : Ekrem Çelebi - Kara Dağın Boz Yılanı türkü indir, Ekrem Çelebi - Kara Dağın Boz Yılanı türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Kara Dağın Boz Yılanı mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Kara Dağın Boz Yılanı türküsü, Kara Dağın Boz Yılanı sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Kara Dağın Boz Yılanı bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Uyur İdik Uyardılar
Ekrem Çelebi - Yozgat Sürmelisi
Ekrem Çelebi - Karadır Kaşları
Ekrem Çelebi - Kız Pınar Başında
Ekrem Çelebi - Mevlam Kerimdir
Ekrem Çelebi - Karanfil Oylum Oylum
Ekrem Çelebi - Yine Bir Hal Oldu
Ekrem Çelebi - Sen Benimsin Ben Seninim
Ekrem Çelebi - Ham Meyvayı Kopardılar Dalından


text:
Tatarstan Rusiä belän kileşü proyektınıñ tekstın üzgärtä
Tatarstan belän Rusiä arasında wäkälätlärne büleşü turındağı bu inde ikençe şartnamä. Läkin berençesennän ayırmalı bularaq, ikençeseneñ yazmışı şaqtıy qatlawlı buldı. Tatarstan belän federal’ üzäk arasında wäkälätlärne büleşü turındağı berençe şartnamä berençe märtäbä 1994 yılnı tözelgän ide. Läkin Rusiädä alıp barıla torğan xakimiät reforması üzäk belän töbäklärneñ älege kileşü formasın beterde. Xäyer, Tatarstan citäkçelege älege fiker belän kileşmiçä yaña şartnamä buldırırğa tırışlıqların qaldırmadı. Menä nihayät 3 yıl däwamında küp tırışlıq, waqıt, xezmät taläp itkän eşçänlektän soñ, yaña wäkälätlärne büleşü turındağı dokument dönyağa kilde. Yaña şartnamä nigezendä, Tatarstan belän Rusiä xökümäte iqtisadi, ekologik, mädäni häm başqa qayber respublika üzençäleklärenä bäyle ölkälärdä kileşülär tözelergä tieş ide. Läkin şartnamä haman da tormışqa aşa almıy. Çönki älege dokumentı ike prezident – Şäymiev belän Putin imzalağannan soñ da, anıñ Rusiäneñ parlamentı raslarğa tieş. Däwlät Şumasında şartnamä cırlap diärlek uzdı. Ä menä yuğarı parlament – Federatsiä şurası wäkilläre anı uzdırmadı. Läkin Tatarstan yağı şartnamä äle qayçan da bulsa ğämälgä kerer dip ömetlänä häm şuşı yünäleştä tırışlıqların quymıy. Döres, bu xaqta ällä ni mäğlüm tügel.
Menä çirattağı märtäbä şuşı dokument turında pänceşämbe könne xäbärlär taraldı – anı Däwlät Şurasınıñ utırışında tikşergännär ikän. Xäyer, sessiädä Tatarstan belän Rusiä arasındağı şartnamä qaralır dip kötmägännär dä ide. Ul sessiäneñ kön tärtibenä barı utırışnıñ ikençe yartısında ğına kertelde. Bu tatarstan citäkçelegeneñ şartnamä xaqında Mäskäw belän söyläşüläre barı tik şuşı waqıtqa ğına tämamlanuı belän añlatıla, dip xäbär itte Kommersant gäcite. Mintimer Şäymiev tä şartnamäne tikşerü aldınnan, Mäskäw belän bu dokumentnı qabul itü östendä eş haman däwam itte, dip belderde. Şulay itep, şartnamä mäs’äläsenä deputatlar kiçkä taba ğına totındı. Üzgäreşlärneñ üzlärenä kilsäk, alar parlament räise Färit Möxämmätşin süzlärenä qarağanda, ällä ni zurlardan tügel. Mäsälän, şartnamäneñ başında Rusiäneñ häm tatarstannıñ däwlät oyışmaları Konstitutsiälär genä tügel, ä federal’ häm respublika qanunnarı nigezendä eş alıp barıla dieläçäk. Şulay uq berençe matdäneñ Tatarstan statusı Rusiä häm tatarstan konstitutsiäläre belän bilgelänä, digän öleşe dä alıp taşlanıldı, çönki bu qabatlaw dide Färit Möxämmätşin.
Älege üzgäreşlärne ber tawıştan diärlek qabul ittelär. 79 keşe uñay tawış birde, ber keşe tawış birüdän baş tarttı. Üzgäreşlärgä qarşı çığuçı da buldı. Deputat Aleksandr Ştaninnı älege kileşüdä ike närsä oşamıy ikän. Berençedän, ul şartnamädän 1992 yılnıñ 21 martında uzğan referendum turında alıp tanunı teli. İsegezgä töşeräbez, näq menä şuşı referendum näticäläre bularaq Rusiä belä Tatarstan arasındağı berençe kileşü qabul itelgän dä ide inde. Deputat Ştaninnı borçığan ikençe närsä – respublika citäkçesenä nämzätlärneñ ike däwlät – rus häm tatar tellären belü taläbe. Äytergä kiräk, bu taläp Rusiäneñ Federatsiä Şurası wäkilleläreneñ dä rizasızlığın tudırğan ide. Läkin älegä ul saqlanıp qala birä.
Şuşı üzgärtelgän şartnamä xäzer yañadan ike prezident tarafınnan da qaralıp, imzalanırğa tieş. Annan soñ, ul yänä Federatsiä Şurasında tikşereläçäk. Säyäsät belgeçläre fikerençä, bu yulı inde anıñ raslanuı da mömkin, dip sanıy. Çönki Rusiädä saylawlar yaqınlaşa. Ä şartnamä, anıñ yazmışı Tatarstanda saylawlarnıñ kiräkle näticälären ireşü öçen bik zur yoğıntı ısulı bulıp tora.
Gölnaz İlgizär


text:
Üzäk Xärbi İdarä äytüençä, Bağdadtan 50 çaqrımlap könbatıştaraq, Falluca şähärendä yulğa quyılğan bombadan ber soldat hälak bulğan öçäw yaralanğan.
İkençe ber soldat Bağdadta bulğan höcüm näticäsendä ülgän.
AQŞ prezidentı George Bush 1 Mayda zur bäreleşlärneñ tämamlanuın iğlan itkännän soñ Ğiraqta barlığı 142 amerikan soldatı hälak buldı. Şularnıñ 64-e doşman utınnan, qalğan 78-e başqa törle qazalar yäki awırulardan ülde.
AQŞ xärbiläre Bağdadtan tönyaqtağı sönni cirlärendä Säddam Xösäin tarafdarların ezläwne däwam itä.
Amerikan xärbiläre wäkile Josslyn Aberle koalitsiägä qarşılıq kürsätüçelärne yuq itü öçen kiçä maxsus operatsiä başlandı dide.
Kiçä bu töbäktä ber cinayätçel törkemneñ 20-dän artıq äğzası qulğa alındı.
BMOnıñ Narkotiklarğa häm Cinayätçelekkä qarşı köräş İdaräse Ğiraqta oyışqan cinayätçelek probleması arta bara häm andağı xökem sistemasın bik nıq üzgärtergä kiräk dip belderde.


text:
Seyduna Türküleri - Selvi Dalı
Sanatçı : Seyduna Türküleri
Türkü : Selvi Dalı
Etiketler : Seyduna Türküleri - Selvi Dalı türkü indir, Seyduna Türküleri - Selvi Dalı türkü dinle, Seyduna Türküleri türküleri, Selvi Dalı mp3 indir, Seyduna Türküleri türküleri Selvi Dalı türküsü, Selvi Dalı sözleri, Seyduna Türküleri mp3 dinle, Seyduna Türküleri download, Selvi Dalı bedava mp3, Seyduna Türküleri türkü sözleri, Seyduna Türküleri türkü dinle, Seyduna Türküleri son albüm indir
Seyduna Türküleri Türküleri
Seyduna Türküleri - Seyduna ile Şahrud
Seyduna Türküleri - Bahara Yenildiler
Seyduna Türküleri - Deniz Kenarında Bir Ev Yapmışım
Seyduna Türküleri - Şahrud (Seyduna Ağıdı)
Seyduna Türküleri - Aldı Gitti


text:
Qazanda “Tatar teleneñ dusları” digän yaña ictimaği oyışma eşli başladı
Tuğan telne üsterü xalıqara oyışmalardan häm däwlätlärdän genä tügel, ä millätlärneñ üz ixtıarınnan da tora. Qayber oçraqlarda üz teläge belän ata-babalar telennän, millättän waz kiçälär. Yäki keşelärneñ tuğan teldä söyläşü, belem alu xoquqları bozıla. Mäktäplär, däresleklär, metodik äsbaplar, milli matbuğat citmäw dä tuğan telneñ qısıluına kiterä. Uqıtuçılarnı, uquçılarnı, ğömümän, xalıqnı tuplaw, anıñ mänfäğätlären yaklaw, tuğan telgä omtılışın ğämälgä quyu öçen ictimaği oyışmalar bik küp eş başqara ala. Sişämbe könne Bötendönya tatar kongressında «Tatar teleneñ dusları» isemle yaña cämäğät oyışmasınıñ oyıştıru komitetı utırışı buldı. Kongress citäkçelärennän ğäyre bu ciılışta veteran uqıtuçı Zäkiä Gömärova, filologiä fännäre kandidatı Zäytünä İsxakova, aspirant Färit Gäräyev häm başqalar qatnaştı. Mäxällälärdä, räsmi oyışmalarda, şifaxanälärdä, elemtä büleklärendä tatar telendäge yazular citärlekme, tatar telen uqıtuğa närsä qomaçawlıy, latin älifbasın üzläştergändä uqıtuçılarnıñ metodik ostalığın niçek üsterergä, başqa millät wäkillären tatar telenä öyrätügä niçek yardäm itärgä? Yaña cämäğät oyışması menä şuşındıy mäs'älälär belän qızıqsınaçaq häm bu oyışmanıñ bülekläre här şähärdä yäki rayonnarda oyıştırılaçaq.


text:
Yaponiädä uzğan yäkşämbe bulğan saylawlarda premier minister Dzyunitiro Qöidzumi citäkçelegendäge xaqimlek itüçe koalísí yuğarı palatta küpçelekne zur awırlıq belän genä saqlap qala aldı. Qöidzumínıñ liberäl demoqratik partísı 49 deputatlıq mandatı aldı. Bu kötelgängä qarağanda küpkä az. Qöidzumi, äşemnän kitergä yäki qäbinetta üzgäreşlär dä yasarğa cíınmím, dip belderde. Xäm bolay dip äytte:
«Soñğı öç yılda Áponí iqtisadı sälamätlänä başlawnıñ böten bilgelären dä kürsätte. Läkin tulısınça sälamätlänsen öçen aña yaña tormış örergä kiräk. Monı tormışqa aşıru öçen koalísíğa barı tik ber genä äyber: reformalarnı tizlätergä kiräk», dide Qöidzumi.


text:
İrımburda berençe qıñğıraw
Yaña uqu yılı başında, berençe qıñğıraw mäktäplärdän tış, başqa uqu yortlarında da yañğıradı.
Orenburnıñ Mstislav häm Leopol''d Rastropoviçlar isemen yörtkän sänğät institutınıñ teatral'' fakul''tetına, başqa studentlar belän ber rättän, öç student qabul itelde. Alar Orenbur tatar däwlät drama teatrı öçen maxsus äzerlänäyäçäklär. Moña qädär älege uqu yortında, tatar teatrı öçen, maxsus äzerlängän studentlarnıñ berençe çığarılışı altı yıl elek buldı.
Berençe kursqa alınğan studentlar xaqında M.Fäyzi isemendäge Orenbur tatar däwlät drama teatrınıñ sänğät citäkçese Röstäm Abdullaev söyli.
Abdullaev...AUDIO...
M.Fäyzi isemendäge Orenbur tatar däwlät drama teatrınıñ sänğät citäkçese Röstäm Abdullaev, tatar tele buyınça, studentlarnı üze uqıta.
Şulay uq, berençe qıñğıraw Orenburgnıñ Cämiğ mäçete qarşında urnaşqan “Xösäyeniä” mädräsäse şäkertläre öçen dä yañğıradı. Mädräsä, şäkertlär öçen, üz işeklären 11-nçe tapqır açtı. Älege dini uqu yortında qızlar da, yegetlär dä belem ala. Soñğı yıllarda, yäşlär arasında, mädräsädäge kiçke uqular bik populyar bulıp kitte. Bu bigräk tä köndez uqığan häm eşlägän yäşlär öçen uñay ikän.
Möfti Gabdelbarıy xäzrät Xäyrullin bu xaqta bolay dide.
Xayrullin...AUDIO...
Möfti Gabdelbarıy xäzrät Xayrullinnıñ äytüençä, xäzerge köndä Cämiğ mäçetendä tözekländerü eşläre bara. Tizdän Orenbur möselmannarı namazların yañartılğan mäçettä uqır.
Älege uqu yılında 3 sanlı Orenbur pedagogiä kölliäteneñ tatar-başqort-nemes törkemenä dä talibälär alındı. 14 yıl elek oyışqan kölliätkä, tatar-başqort-nemes törkemnärenä, talibälär ayırım, 3 törkem bulıp alına kilde. Berniçä yıl rättän inde, talibälärneñ sanı az bulu säbäple, alarnı ber törkemgä quştılar. Şulay itep, kölliätneñ tatar tele uqıtuçısı Güzäl Xösnulla qızı Xäsänovanıñ äytüenä qarağanda, älege uqu yılında da barlığı 5 talibä alınğan. Uzğan yılnı berençe kurs bötenläy bulmadı, öçençe kursta 8, dürtençe kursta 12, bişençe kursta 7 talibä uqı. Kölliätkä, 9 sıynıftan soñ, uqırğa dip, şähärdän yıraq urnaşqan tatar awıllarınnan kilälär. Uqu programması da 5 yılğa qaralğan. Ä bu äti-änilär öçen dä matdi qıyınlıq tudıra, dip añlata älege xälne, kölliätneñ tatar tele uqıtuçısı Güzäl Xösnulla qızı Xäsänova.
Älege uqu yılında da, 1 sentäberğa qädär, berençe kursqa talibälärne alırğa mı, yuq mı digän soraw tordı. Aluın aldılar da bit, tik 5 kursqa citäräk, alarda tatar tele däresläreneñ uqu säğätläre kimep, fakul''tativ räweşendä genä qalaçaq.
Firüzä Absalyamova, Orenbur


text:
Säddam Xösäinneñ tuğanınıñ ulı Ayman Sabawi ğisaynçılarnı finanslawda häm bomba yasawda ğäyeplänep ğömerlek törmä cäzasına xökem itelde.
Sabawi uzğan may ayında Säddamnıñ tuğan şähäre Tikritta Ğiraq iminlek köçläre reydı waqıtında qotıldı. Anıñ atası, Säddamnıñ yartı tuğanı Sabawi İbrahim äl-Xäsän ike ay elegräk şunda uq totılğan ide. Äl-Xäsän AQŞ citäkçelegendäge köçlär kergänçe prezident kiñäşçese bulıp eşläde.
Bu Säddam Xösäin ğailäse äğzasın xökem itüne berençe oçrağı. Ğiraq xakimiätläre mäxkamädä Säbäwi eşe qaraluın iğlan itmägän ide.


text:
Quşma Ştatlar citäkçelege cäy aylarında ildä yaña terror höcümnäre bula ala dip kisätä
Amerika Quşma Ştatlarında aldağı aylar başqa yıllardağı tösle cäyge yallar mäşäqätennän bigräk terror qurqınıçı belän ütär kebek - ilneñ iminlege öçen cawaplı yuğarı wäkillär cäyge aylarda "äl-Qaidä" Quşma Ştatlarda yaña höcümnär äzerli dip kisätä. Alar üzläreneñ, moña işarä itkän mäğlümatkä iä buluın äytä.
Audio, John Ashcroft
"Yaña yıl başında uq "äl-Qaidä" açıqtan-açıq Quşma Ştatlarda oyıştırılaçaq höcümneñ inde 70 protsentqa äzer buluın xäbär itkän ide, di Ashcroft häm älege fikeren däwam itep, "Madridtağı 11-nçe mart höcümennän soñ şul äzerlekneñ 90 protsentqa tögällänüe iğlan itelde" dip belderä. Quşma Ştatlarnıñ yustitsiä ministrı, aldağı dürt ay eçendä ildä zur terror höcüme yasala alırlıq berniçä möhim waqiğä kötelä di. Şularnıñ berençese itep ul bu şimbädä başqala Washingtonda İkençe dönya suğışı qorbannarına bağışlanğan yaña memorialnı açu tantanasın atıy. Annan soñ kiläse ayda Georgia ştatında, 8 industrial'' il citäkçeläreneñ yuğarı däräcäle oçraşuı ütäçäk, moñardan tış New York häm Boston şähärlärendä ildäge ike möhim partiäneñ saylawaldı cıyınnarı uzarğa tieş. John Ashcroft fikerençä, "äl-Qaidä" Quşma Ştatlarda noyäbrdä ütäçäk prezident saylawlarına yoğıntı yasarğa tırışaçaq. Monı raslaw yözennän amerikan yustitsiä ministrı İspaniä misalın kiterä häm, Madridta 11-nçe martta yasalğan höcümnär, öç kön soñraq uzğan ğomumi saylawlarğa nıq tä''sir itte dip belderä. Ashcroft belän bergä matbuğat oçraşuında FBİ mödire Robert Mueller da qatnaştı häm ul xäbärçelärgä, 6 ir häm ber xatın fotosüräten kürsätte. FBİ mödire alarnı "äl-Qaidä" höcümçeläre dip atadı, häm şularnıñ qayberläre inde Quşma Ştatlar cirendä dä bula ala dip belderde. John Ashcroft, şul şikle keşelär qorallı häm qurqınıç tudıruçan bula ala dip kisätä.
Audio, John Ashcroft
"Äl-Qaidä"neñ ideal'' suğışçısı 30 yäş tirälärendä bula ala, üzlären faş ittermäw maqsatında alarnıñ ğailä belän säyäxät itüe bik ixtimal, bezneñ küzläw çığanaqları "äl-Qaidä"neñ üzlären yevropalı itep tanıtqan keşelärne ezläwen raslıy" di Quşma Ştatlarnıñ yustitsiä ministrı Ashcroft. Şuşı kisätülärgä qaramastan ilneñ eçke iminlek ministrlığı terrordan kisätü däräcäsen älegä kütärmäskä buldı. Prezident Bushnıñ säyäsi köndäşläre, Aq yortnıñ soñğı xäwefle belderüläre Ğiraqtağı suğış näticälären häm amerikan ğäskäriläreneñ Äbu Ğraib törmäsendäge totqınnarnı cäberläw cäncalın artqa etärü teläge belän añlatıla dip belderä.
Kärim Kamal


text:
Infografika
Bastı bet Infografika
Online school Astana — Beynesabaqtı onlayn rejimde tıñdau
Jaña oqu jılınıñ astanalıq oquşılarğa dayındağan jañalığı köp. El erteñi – bilimdi wrpaqtı tärbieleudiñ tıñ täsilderin izdegen sala mamandarı elorda mektepteriniñ oqu bağdarlamasına oquşılardıñ...
Dollardıñ ayırbas bağamı 300 den 360 teñgege ösken
Wlttıq ekonomika ministri Erbolat Dosaev Qazaqstannıñ äleumettik-ekonomikalıq damuına qatıstı jañalanğan boljam boyınşa, mwnaydıñ barreli – 30 dollar, dollar bağamı – 360 teñge bolğan jağdayda,...


text:
Ötetin waqıtı: 2016 jıldıñ 18 qazanı, sağat 15:00
Ötetin jeri : M.Äwezov atındağı Qazaq memlekettik akademïyalıq drama teatrınıñ ğïmaratı
Baspasöz mäslïxatına qatısatındar:
Erlan Biläl - teatr dïrektorı, Qazaqstannıñ eñbek siñirgen qay`ratkeri
Asanäli Äşimov- teatrdıñ körkemdik jetekşisi, KSRO xalıq artïsi
Asxat Maemïrov – qoyuşı-rejïsser, Qazaqstannıñ eñbek siñirgen qay`ratkeri
Mädïna Omarova - dramatwrg
Dwlığa Aqmolda – Axïko Técwro rolin orındawşı akter,
Qazaqstannıñ eñbek siñirgen qay`ratkeri
Danagül Temirsultanova- Ana rolin orındawşı aktrïsa,
Qazaqstannıñ eñbek siñirgen qay`ratkeri
Satwrw Takanasï- Japonïyanıñ Qazaqstandağı elşiliginiñ 3-şi xatşısı
«Aqtastağı Axïko» draması - M.Äwezov atındağı Qazaq Memlekettik akademïyalıq drama teatrınıñ 91 mawsımınıñ alğaşqı premʹerası. Teatr bul jaña qoy`ılımın Qazaqstan Respwblïkası Täwelsizdiginiñ 25 jıldığına arnap otır.
Qarlagtı zerttewşi, zañ ğılımdarınıñ doktorı, professor, Qazaqstan Respwblïkası Parlamenti Mäjilisiniñ depwtatı Nurlan Dwlatbekovtiñ ïdeyası boy`ınşa dramatwrg avtorı Mädïna Omarova jazıp, Qazaqstannıñ eñbek siñirgen qay`ratkeri, rejïsser Asxat Maemïrov saxnalağan bul qoy`ılım teatr ujımınıñ Qazaqstan Respwblïkasınıñ Täwelsizdiginiñ 25 jıldığına arnağan ülken jobası.
«Qarlag» – Keñes Odağındağı lagerʹlerdiñ bas basqarması GWLAG-tıñ Qazaqstandağı eñbekpen tüzew lagerʹleriniñ biri boldı. Qwğın-sürginge uşırağanbir mïllïonğa jwıq adam Karlagta nebir azaptı kezeñdi bastan ötkerdi. Olardıñ arasında qazaqtarmen qatar orıstar, wkraïndar, latıştar, éstondar, polyaktar, evrey`ler, nemister, japondar, francwzdar, ïtalïyalıqtar, tağı da basqa köptegen ulttar ökilderi boldı. Solardıñ biri - japondıq Axïko Tecwro.
Spektaklʹge osı Axïkonıñ qïlı tağdırı arqaw boldı. Naqtıraq ay`tqanda, Keñes ükimeti kezinde stalïndik qwğın-sürginge uşırap, 17 jasında jazıqsızdan jazıqsız ataqtı Qarlag türmesine tüsip, jastıq şağın azaptı ömirmen ötkizgen, bosap şıqqan soñ, Qarağandı mañındağı Aqtas qalasında turaqtap, qonıstanıp qalğan Axïko esimdi japon azamatınıñ tağdırı körkem bayandaladı.
Key`in äkesimen jäne bawırlarımen qawışqan Axïko Tecwro öziniñ tarïxï Otanına baradı, biraq, Qazaqstanğa qay`ta oraladı.
Qazir Axïko aqsaqal 85 jasta. 11 nemere, 5 şöbere süy`ip, ülken äwlettiñ bası bolıp otır.
Axïko Tecwronıñ tağdır jolı – stalïndik zulmat jıldarında Qazaqstanğa qonıs awdarğan, ay`dalıp, jazıqsız sottalıp lagerlerge äkelingen mıñdağan adamdardıñ, türli ult ökilderiniñ tağdırı. Qoy`ılımda Axïkonıñ tağdırı arqılı, XX ğasırdağı eñ awır kezeñde, azap lagerlerinde otırıp, öziniñ adamï bey`nesin saqtap qalğan rwxı mıqtı, jasampaz jandardıñ jïıntıq bey`nesi jasalğan.
Qoy`ılım soñındağı Axïkonıñ monologı «Pey`ili keñ, quşağı ıstıq Qazaqstanday` elimiz bar. Tirşiligimizdiñ älsiz şırağı söner şaqta, pana boldı. San mıñdağan rwxtı amanat etip qabıldap, köbesin buzbay`, qatarın sïretpey` Otan-Analarına qay`tardı. Men bolsam, öziñe qay`ta oraldım, Qazaqstanım. Öz Otanımdı süy`megendikten emes, seniñ aldıñda borıştar bolğandıqtan. Tuğırı – asqaq, bolmısı – pañ, bitimi – bekzat Qazaq Eli – endi meniñ elim. Intımaqtıñ uyası, jeruy`ıq meken Qazaqstan – endi meniñ Otanım», - degen özekjardı sözdermen ayaqtaladı.
Qazaqstannıñ teatr keñistiginde tuñğış ret közi tiri sayasï qwğın-sürgin qurbanınıñ tağdırı derekti dramağa arqaw bolıp, saxnadan alğaş ret körsetiledi.Axïko Tecwro bey`nesi - barlıq qazaqstandıqtardı eldik pen birlikke, kelisim men ıntımaqqa ündey`di.
Spektaklʹ premʹerası 22, 23 qazanda boladı.


text:
Tarih ve Medeniyet TV Programı
Yavuz Sultan Selim Han ve Şah İsmail
Safevilik ve Şah İsmail – 2
Kanuni Sultan Süleyman Han ve Hürrem Sultan – 1
Tarih ve Medeniyet: 1. Bölüm
Tarih İlmi ve Önemi
Tarih ve Medeniyet: 24. Bölüm
Safevilik ve Şah İsmail – 1
Osmanlı’da Şehadet ve Gazilik Mefhumları (kavramları)
Tarih ve Medeniyet: 22. Bölüm
İlk Müslüman Türk Hükümdarı, İlteber Almış Han
Tarih ve Medeniyet: 21. Bölüm
Timur Han ve Yıldırım Bayezid Han – 2
Tarih ve Medeniyet: 20. Bölüm
Timur Han ve Yıldırım Bayezid Han – 1
Tarih ve Medeniyet: 15. Bölüm
Mukaddes Emanetler
Tarih ve Medeniyet: 19. Bölüm
Mahpeyker Kösem Sultan’ın Hayratı, Şahsiyeti ve Timur Han
Tarih ve Medeniyet: 16. Bölüm
II. Selim Han, Sokullu Mehmet Paşa, İnebahtı Deniz Savaşı
Tarih ve Medeniyet: 18. Bölüm
Mahpeyker Kösem Sultan


text:
Peterburda Afrika studentı üterelde. Rusiädä taqırbaşlar baş kütärä
Rusiädä näfrätkä nigezlängän cinäyätlär sanı arta. Comğa irtäsendä Peterburda tağın ber çit il studentı üterelgän, bu yulı Senegal yegete. Töñge klubtan qaytıp barğanda ber törkem Afrika studentlarına ut açqannar. Höcüm urınında Nazi tamğası töşerelgän qoral tabılğan. Xoquq yaqlawçı Sova oyışması mäglümätenä kürä şuşı yılda ğına Rusiädä näfrätkä nigezlängän 40tan artıq höcüm yasalğan, 6 keşe üterelgän, 80gä yaqını cäräxätlängän.
"Millätara näfrätkä nigezlängän üterü digän matdä nigezendä cinäyät eşe açıldı. Aldan uq iskärtep quyım, älegä tögäl säbäp bilgesez, läkin qorbannıñ Afrikadan buluın iskä alıp bez eşne şul yünäleştä alıp barabız, di Peterbur prokurorı.
Elemtä institutınıñ 5 kurs studentı 28 yäşlek Lamzar Samba çığışı belän Afrikadan bulğan keşelärgä yärdäm itüçe xoquq yaqlawçı oyışmanıñ äğzası bulğan.
Fakultet könen bilgelännän soñ irtänge 6larda Lamzar iptäşläre belän klubtan qaytıp barğanda, kemder arttan kilep anıñ başına atqan. Studentlarnıñ berse Michel Panabian:
"Bez uramnan metroğa taba bara idek. Arttan ber keşe kilep bezgä attı, berebezgä tide, ul şunduq ülde. Bez qıçqırışa başladıq, min borılıp qaradım, ul qaçıp kitte, anıñ kiemen genä sürätli alam, di Michel Panabian.
Şähär prokurorı urınbasarı Andrei Lavrenko süzlärençä, höcüm urınında Nazilarnıñ swastika tamğası töşerelgän qoral tabılğan.
Rusiädä näfrätkä nigezlängän köç qullanular soñğı waqıtta qurqınıç tösmer ala bara. Törle ütä-millätçel törkemnär Afrika, Aziä, Kavkaz yaqlarınnan kilgän, slavyan qiäfätle bulmağan keşelärgä höcüm itä. Üzen İreklek partiäse dip atağan törkem İnternet säxifäsendä bügen Peterburda bulğan üterüne şähärne yatlardan tazartu ğämäle dip atadı.
Lamzar Samba äğza bulğan Afrikan Berlege oyışmasınıñ başlığı Desire Defoe:
"Min Rusiä däwläte närsä eşlärgä kirägen belä dip ömetlänäm. Monı bez öyrätergä tieş tügel bit inde. Bu bit kölke. Bezgä militsiädä yalğız yörmägez didelär. Närsä, bu yärdäm itteme? Bez xäzer öydän çıqmasqa tieşme, di Afrikan Berlege oyışması citäkçese.
Xoquq yaqlawçı bäysez Sova oyışması mäglümätenä kürä şuşı yılda ğına Rusiädä näfrätkä nigezlängän 40tan artıq höcüm yasalğan, 6 keşe üterelgän, 80gä yaqını cäräxätlängän. Şulay itep, taqırbaşlar baş kütärä. Monıñ säbäbe närsädä? Qazandağı Säyäsät belgeçe Räfiq Mäxämmätşin fikere:
"Moğayın monıñ nigezendä Rusiädä däwlät ideologiäseneñ, töple milli säyäsätneñ bulmawı, pravoslav dineneñ köçäyep, üzen däwlät dine däräcäsenä kütärüe yata torğandır. Çönki bolar barısı da kemdäder qänäğätlänü, kemdäder qänäğätsezlek uyata."
Mondıy xällär Tatarstanğa da yanıymı? Säyäsät belgeçe Räfiq Mäxämmätşin:
"Tatarstanda, älbättä, tolerantlıq öçen cirlek kiñräk, läkin bez dä bit Rusiädä yäşibez, Rusiädäge protsesslar aqrınlap monda da küçergä mömkin, şuña kürä bu tiksäre küreneşlärdän üz eşebezgä yomılıp qaçıp qalırbız dip täğayın ğına äytä almıym."
Rusiäneñ Tışqı eşlär ministrlığı bügen üterelgän yegetneñ tuğannarınıñ qayğısın uratqlaştı. Ämmä xoquq yaqlawçılar fikerençä, Rusiä räsmiläre monıñ işe cinäyätlärne buldırmas öçen bik az eşli. Human Rights Watch törkemeneñ Mäskäwdäge wäkile Allison Gill:
"Räsmilär citärlek eşli dip äytä almıym. Qızğanıçqa qarşı mondıy cinäyätlär bügenge Rusiädä bik tä ixtimal. Bu ayırım oçraqlar ğına tügel. Älbättä, cinäyätçelär cawap totırğa tieş. Läkin xökümätkä dä küzen açırğa waqıt. Bu cinäyät Rusiäneñ bügen qaya taba baruın kürsätä, di Human Rights Watch wäkile.
Allison Gill süzlärençä, Rusiäneñ qayber säyäsmännäre bügen "Rusiä urıslar öçen" digän şiğärne alğa sörä. Monıñ işe belderülär millätara näfrätne qızdıruğa kiterä, näticädä ber ğönaxsız keşelä, başqa ildän kilgängä genä, başqaçaraq qiäfätle bulğanğa ğına xädäfkä äylänä.
ali ğilmi


text:
Salawat konsertın İnternet aşa 1000 keşe qarağan
İnternet digännän, III Bötendönya tatar kongressınıñ online rejimında turıdan-turı kürsäteläçäge raslana. Mäğlüm ki, mondıy mömkinlekne sınap qaraw 21 avgustta Salawat konsertın onlaynda kürsätü buldı. Ğaliäskär Kamal teatrına älege eşkä texnik yärdäm kürsätkän “Warlock” firması mäğlümatları säxifägä 1000-nän artıq keşe kerde, digän mäğlümat birä. Konsert axırında bu san beraz kimegän. Konsertnı İnternet säxifäsendä Kanadada - 11 keşe, Almaniädä -7, Törkiädä -7, Yaponiädä – 6, Çexiädä, Fransiädä, Australiädä - 4-är keşe, Malaysiada – 1 keşe qarağan digän mäğlümatlar bar. İñ küp san-744, älbättä, Rusiädä.
Yunıs Ätnäle


text:
“Böyek Bolğar säyäxät”yenä çıqqan millättäşlärne Qazanda 8 iyüldä kötälär
Ufadan Ağidel buylap çıqqan millättäşlärne Qazanda 8 iyül könne qarşı alaçaqlar. Qazannıñ Yılğa portına “Vladimir Zaysev” köymäsendä 8 iyül könne irtänge säğät 9 da kilep tuqtayaçağı bilgele buldı. Bez bu xäbärne TR mädäniät ministrlığınıñ mäğlümat bülegennän aldıq.
Marat Şäripov citäkçelegendäge “Ramazan törki- milli mädäni üzäge” säyäxäteneñ Programması Qazannıñ 1000 yıllığına bağışlana. Qazanğa kilep citkänçe alar inde Bolğar tıyulığında bulaçaqlar.
Qazanda TR mädäniät ministrlığı yärdämendä alarnı tantanalı qarşı alu oyıştırıla. Qullarına “çäk-çäk”totqan , milli kiemnär kigän qunaqçıl qızlar belän qarşılağannan soñ , alarnı avtobusqa utırtıp Qazan buylap ekskursiädä yörtäçäklär . Şulay uq programmada TR Milli muzeyında bulu qaralğan. Millättäşlärne , bigräk tä İslam dinendä bulğannarnı, iñ nıq qızıqsındırğanı, Qazan Kremlendäge äle küptän tügel genä açılğan Qol Şärif mäçetenä ayaq basu. Telägän keşegä öylä namazın uqırğa da mömkinlek tudırıla.
Ä säğät 16.00 da köymäneñ konferensiälär zalında çığışı belän Başqortstannan bulğan qazanlılar belän oçraşu qaralğan. Qazanda yäşägän icadi, fänni intelligentsiä wäkilläre , mädäniät häm sänğät eşlekleläre, citäkçelär häm ğomümän, qazanlılar bu oçraşunı bik sağınıp kötep alalar. Çönki mondıy cılı oçraşular Tatarstan belän Başqortstan xalıqları arasında bulğan duslıq mönäsäbätenä dä bik zur tä'sir yasıy. Oçraşu dan soñ säğät 1800 dä Yılğa portınnan “Vladimir Zaysev” köymäse Çallı, Tübän Qamağa yul alaçaq.
Azatlıq radiosı Mälikä Basıyr Qazan.


text:
Sember tatar oyışmaları citäkçeläre cıyıldı
Utırışnıñ maqsatı – alda torğan burıçlarnı tormışqa aşıruda bergäläp tırışu. Tatar kul'turası üzäge direktorı Gölsinä Gerasimova Yaña yılğa qädär oyıştırılaçaq çaralar planı belän tanıştırdı. Bu cähättän wazifalar bilgelände. İñ möhim häm zur çara – Räşit Wahapovqa bağışlanğan kiçä, didelär. Mondıy tamaşanıñ başqa ölkälärdä buluınnan çığıp, anıñ eçtälegen qayğırtu yuq inde – Qazanlılar eşe bu. Ä bezneñ töp burıç – zalda ber genä dä buş urın bulmawın tä'min itü. Şulay uq konsertta üzebezneñ dä sälätlärne kürsätü öçen, berniçä üzeşçänne saylap alu.
Tağın ber möhim çara – yaña ğına täpiläp kitkän 91-mäktäpneñ Qazan qunaqları häm cirle citäkçelek qatnaşlığında räsmi açılışı tantanası. Qızğanıç, xucası 64-nçe mäktäp bulğan binanıñ aktlar zalında remont uzdırılmağan, urındıqlar da yuq. Oktäber başına qädär bu citeşsezleklärne ciñep çığarğa kiräk. Şulay uq İğänäçelär şurası tözü turında da qarar qıldılar.
1-sentäberdä uzğan Belem bäyräme turında da süz çıqtı: Ul'yan ölkäse cirendä Tatarstan gimnın yañğıratu xata bulğan ikän. “Bezneñ ölkä Tatarstanğa kermägän bit äle”, - dide avtonomiä räise urınbasarı Rifqät Fazlullov. Kompozitsiäne tözegän muzıkant Rinat Sadıyqov üzeneñ yäşlege häm, Tatarstanda yäşägän yeget bularaq, monı ğädäti küreneş dip sanawı belän añlattı. Rifqät äfände üze isä Mäläkästäge tatar mäktäbendä uzğan Belem bäyrämendä qatnaşqan. Anda xällär yaxşıraq: uquçılar sanı 235 citkän. 1-sıynıfqa 32 bala kilgän. Parallel' sıynıf açu kiräklege turında da süz çıqqan, läkin berençedän, “can başına aqça” turındağı qanunğa yaraqlaşu kiräk, ikençedän, ayırım sıynıf açsañ, uqu bülmäläre citmi. Şulay da quanırğa mömkin: qısqa ğına waqıt eçendä bu mäktäpneñ abruyı üsüe, älbättä, ğibrätle küreneş, didelär.
Bulaçaq tantananıñ ssenariyın tözü mäktäp direktorı Älfiä Abutdinovağa yöklände. Tatarça çığışlarnıñ urısçağa tärcemäse dä äzerlänergä tieş ikän.
Qalğan çaralardan zurraqları İske Qulatqı rayonında 19-ğasırda yäşägän, cirle xalıq tarafınnan izge sanalğan din ähele (axun) häm tabib Xansöyarev uquları, Yaña Malıqlı rayonında tatar mädäniäte könnäre, “Ömet” gäziteneñ berençe redaktorı märxüm Ğalimcan ağa Nasıyrovnıñ “Onıtılmas mizgellär” digän kitabına bağışlanğan kiçälär: ölkä üzägendä häm anıñ tuğan awılı Käşädä.
“Ömet” gäzite redaktorı İsxaq Xälimevneñ çığışı isä anıñ tirajın üsterüdä milli cämäğätçelekneñ yärdäme kiräklegenä bağışlanğan ide. Älegä şöker, dide İsxaq, ikençe yartıyıllıqqa yazılu buyınça bıltırğı sanğa cittek. Cäy könnärendä ikençe yartıyıllıqqa azraq ide, sentäber ayında anı uzıp kittek - bıltırğıdan 5 danägä bulsa da kübräk. İsxaq awızınnan tağın ber küñelle xäbär işetelde: elegräk tıyılğan Ädäbi säxifälär ayına ber märtäbä mömkin bulaçaq. Ämma bu barı tik “Ömet” gäzitenä genä qağıla. Çuaş gäzite “Qanaş”qa andıy mömkinlek birelmi. Säbäbe tirajğa barıp törtelä. Çuaş gäziteneñ 1000 çaması tirajı çığımnarnıñ nibarı 15 protsentın ğına qaplıy ala. 85 protsentı – byudjet xisabınnan. Ä “Ömet”, kiresençä, 85 protsentın üze tüli, däwlättän barı tik 15e genä.
Utırışta şulay uq “Oktäber” kinoteatrın tözekländerü mäs’äläse dä qaraldı. Bu binanı ber märtäbä Tatar mädäni üzäge qaramağına birgännär ide inde. Läkin anda diskotekalar oyıştıruçı “Mona Liza” dip atalğan närsäne kiterep urnaştırdılar. Tatar mädäniätenä qağılışlı çaralarğa urın qalmadı. Xäzer isä ällä kerem bulmağanğamı, ällä binanıñ naçarayuı arqasındamı – “Mona Liza” qayadır yuqqa çıqtı. Buşap qalğan binanı 20 yılğa buşlay arendağa alu öçen anda 20 million rubl'lek remont taläp itelä. Bu möhim mäs’äläne çişü häm anı matdi yaqtan tä'min itü öçen xakimiät belän ayırım söyläşü kiräk äle, didelär.
Cıyılışta qazax yegete Xammat Latıypov ta qatnaştı. Ölkädä canisäp buyınça 500 artıq qazaxlar yäşi ikän. Alar üz oyışmaların tözergä bulğannar. Qunaq yeget täcribä urtaqlaşunı soradı, räsmi terkälü öçen kiräkle dokumentlarnıñ nösxälären alıp kitte.
Ayrat İbrahim, Sember.


text: 4 dekaberdä İnterfax agentlığına birgän intervyusında Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev şuşı könnärdä Rusiä Däwlät Dumasında berençe uqılışta qabul itelgän Däwlät Duması häm Federatsiä Şurası deputatları statusı turındağı qanunğa östämälärne kisken tänqitläde. Mäğlüm ki, Rusiä Däwlät Duması qaramağındağı älege qanun proektı Federatsiä Şurasına töbäklärdän bilgelängän wäkillärne çaqırıp alu xoquqınnan mährüm itä. Äytik, Tatarstannan Federatsiä Şurasına wäkil itep bilgelängän Räfğat Altınbaev häm İrina Laroçkina respublika xaqimiätennän tulı bäysezlekkä çığa, digän süz. Mintimer Şäymiev mondıy tözätmälärne zakon çığaru başbaştaqlığı, dip bäyäläde. Anıñ fikerençä, Federatsiä Şurasında töbäk wäkilläre xoquqların aldan bilgeläp quyu bu töbäklärneñ federatsiä subyektları bularaq xoquqların tupas räweştä bozu. Mintimer Şäymiev bu tözätmälärneñ Federatsiä Şurası äğzalarınıñ başlanğıçı buluına şiklänmäwen belderde. Anıñ fikerençä, wäkillär närsä öçen quyılğannarın bik tiz onıta başlap, subyektlardan bäysezräk, üzlärenä-üzläre xuca bulmaqçılar. İkençe yaqtan, Mintimer Şäymiev fikerençä, bu bilgele ber säyäsi köçlärneñ Federatsiä Şurası äğzasın federal' başqarma xaqimiättän tulı bäylelekkä quyıp, alarnı töbäklär mänfäğätlären yaqlaw mömkinlegennän mährüm itü. Bu federativ däwlät bulğan Rusiädä federatsiä nigezenä xöcüm dip belderde Mintimer Şäymiev.


text:
Pakstanda mädräsä bombalawdan soñ çıqqan kierenkelek däwam itä
Pakstannıñ Äfğänstan çigenä yaqın öleşendä 3 kön elek ber mädräsäne Pakstan hawa köçläre bombalağannan soñ wäzğiät şaqtıy kierenke. Mädräsädä suğışçı dip şiklänelgän 80-läp keşe hälak buldı. Xäbärlärgä qarağanda, Taliban yaqlı suğışçılar mädräsä yanında cirle ber keşene üterep anı Pakstan häm Amerikan xakimiätläre öçen küzläwdä ğäyepläwçe yazu qaldırıp kitkän. Töbäktä Taliban yaqlı meñnärçä keşe düşämbe könne bulğan höcümgä rizasızlıq demonstratsiäsen däwam itä. Küpläre cihad başlıyaçaqların belderä.
"Xökümät şunı añlarğa tieş, mädräsäne bombalaw säbäple çıqqan xalıq näfräte bulğanda ilne uñışlı idarä itü mömkin tügel. Keçkenä genä Tañ rayonındada berniçä säğät ütü belän xalıq uramnarğa çıqtı. Bik zur rizasızlıq çarası ütte. Mondıy qayğıdan häm açudan zurraq üzäklärdä nindi protest çaraları ütüen küz aldına kiterep bula" di Raxman.
Anıñ fikerençä, aldağı könnärdä säyäsi partiälär dä quşılğaç uramnarğa çığuçılar sanı tağın da artaçaq. Raxman şulay uq xärbilärneñ höcüm aldınnan ul mädräsäneñ Taliban häm äl-Qaidä suğışçıları belän bäyläneşläre buluı raslandı digän süzlären kire qağa.
"Xökümät bombalaw aldınnan suğışçı dip şiklänelgännär belän söyläşep qarağanlığın raslıy alamı, bombalaw berençe häm iñ töp çara bulırğa tieşme. Xökümät äytkännärgä ışanıp bulmıy. Üz xalqıña mönäsäbät şulay bombalaw aşa bulırğa tieşme. 80-nän arqıq keşe ülde, aralarında ber genä dä çit il keşese yuq. Barısı da üzebeznekelär. Xökümät xalıqnı aldıy, yalğan söyli" di Raxman.
İslamabadta isä prezident Pärwäz Möşärräf radikal islam suğışçıları häm alarnıñ tarafdarları mädräsä turında yalğan söyli di.
"Bu keşelär ğäyepsez şäkerlär diüçelär yalğanlıy. Alar xärbi künegülär ütüçe suğışçılar bulğan. Bez alarnı 6-7 kön buyı küzättek. Bez alarnıñ kem buluın, ni eşläwen tögäl beldek. Alar mädräsä cirlegendä xärbi künegülär ütüçe qorallı suğışçılar ide" di Möşäräf.
Mörärräf şulay uq xökümät suğışçılar bulğan cirlärdä säyäsi, administrativ häm tözekländerü çaraları belän bergä xärbi çaralarnı da qullanaçaq dip kisätte.
Qayber säyäsi analitiklar düşämbe bombalawına oxşaş xälneñ qabatlanuı Möşärräf xökümäten qıyın xälgä quya ala di. Ämma Pakstan armiäseneñ baş süzçese general mayor Şäwkät Soltan monıñ belän kileşmi.
"İldäge dini koalitsiädäge barı ber partiä genä bu mömkinlekne säyäsi maqsatta qullanırğa tırışa. Dini säyäsi koalitsiä bulsa berär cirdä uram bäreleşläre oyıştıra alır ide. Barı şul ğına. Şunnan arı berni dä tügel" di Soltan.
Anıñ fikerençä, mädräsäne bombalaw Pakstan armiäseneñ çik buylarındağı başqa asaba cirläre belän yaña solıx kileşülärenä zıyan kiterä almıy. Sintäberdä Tönyaq Wäzirstan yanında qabilä başlıqları belän tözelgän qarşılıqlı kileşü üz köçendä qala. Şulay da ul mondıy kileşülärgä urtaçıl citäkçelärneñ genä quşıluın, suğışçan köçlärneñ qatnaşmawın tanıy.
Asaba cirlärendä Talibannıñ qaluı Pakstannıñ üzendä dä çittä dä sorawlar uyata. Bu cirlär 1947 yılda Pakstan däwläte oyışqannan birle räsmi räweştä İslamabadqa buysınmıyça cirle möxtäriät bulıp yäşäp kilä.
Soñğı yıllarda İslamabadnı asaba cirlärendä talibanğa qarşı ütkärgän xärbi caraları ul cirlärdä xökümätkä rizasılıqnı arttıra bara. Qayber küzütüçelär asaba suğışçıları üz suverenitetların yaqlap suğışa disä, ikençelläre bu cirlär cit illärdän kilgän radikal islamçılar öçen sıyınu urınına äwerelde di.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Ukraina prezidentlığına däğwa itüçe ike namzät arasında berençe teledebat uzdı
21 Noyäber Ukrainada prezident saylawlarınıñ ikençe turı ütäçäk. Prezidentlıqqa däğwa itkän ike namzät Rusiä taraflı premier-ministr Viktor Yanukoviç belän Könbatış qaraşlı oppozitsiä namzäte Viktor Yuçenko arasında düşämbedä teledebat uzdı. Ukrainada mondıy debatnıñ soñğı distä yıl bulğanı yuq ide. Oppozitsiä namzäte Yuçenko öçen bu ilküläm televideniegä çığu öçen berençe forsat buldı.
Audio (Viktor Yuçenko):
"Bäxäs açıq säyäsät belän säyäsi qılanış arasında bara. Bu - ike Viktor arasında bäxäs tügel, ä dönyağa ike törle qaraş, ike törle ählaqi dönya arasında. Häm bezneñ saylaw bik ğadi: yä bez cinäyätçel qağidälär nigezendä yäşibez, yä irekle häm mul xalıq bulıp."
Xäzerge premier Yanukoviç xakimiät başında ni barı 2 yıl toruına qaramastan zur uñışlara ireşüen söyläde. Ä menä 2000-2001 yıllarda 19 ay premier bulıp torğan, aña qädär milli banknı citäklägän Yuçenkonı ul iqtisadnı tar-mar itüdä, ildä barter sisteması kertep "külägä iqtisadı" buldıruda ğäyepläde:
Audio (Viktor Yanukoviç):
"Bu barter iqtisadı, külägä iqtisadı, şul isäptän Milli bank eşçänlege näticäse dä ide. Ä anı möxtäräm Yuçenko äfände citäkläde."
Bu yıllarda il başında üzeneñ tarafdarı Leonid Kuçma toruın Yanukoviç nişläpter telgä alıp tormadı. Yuçenko üz näübätendä xäzerge xökümätne korrupsiägä batuda ğäyepläde häm ciñep çıqsa moña qarşı köräşäçägen äytte:
Audio (Viktor Yuçenko):
"Korrupsiä nindider yıraqtağı, yılğa ber kilä torğan äyber tügel. Ul bezneñ cämğiätkä, ählaqqa, yäşäw räweşenä ütep kergän. Häm saylawçılar korrupsiäsez kiläçäk täqdim itkän, ählaqlı namzät kürergä teli."
Bu saylawaldı kompaniäsendä Rusiä töp urınnarnıñ bersen alıp tordı. Rusiä prezidentı Vladimir Putin da ike tapqır Ukrainağa kilep Yanukoviçqa teläktäşlegen belderde. Rusiä taraflı Yanukoviç urıs telen ikençe däwlät tele itergä, ike watandaşlıq kertergä wäğdälär öläşep könçığış Ukrainada yäşägän urıslar häm urıs-tellelärne üz yağına awdarırğa tırıştı. Yuçenkonı isä Rusiägä qarşı, şuña kürä qurqınıç namzät itep taswirladı. Debat waqıtında da Yanukoviç Rusiä belän bäyäläneşlärne nığıtırğa çaqırdı:
Audio (Viktor Yanukoviç):
"Rusiägä kilgändä, soñğı waqıtta bez mönäsäbätlärne nığıttıq. Berdäm İqtisadi zona tözü alğa taba adım bulaçaq."
Yuçenko Rusiägä doşman bulmawın, Mäskäwne strategik partner dip sanawın äytte, ämmä ber ük waqıtta, dönyanıñ iñ zur bazarı bulğan Yevropa Berlege belän dä tığızraq mönäsäbätlär qoru Ukraina mänfäğätlärendä dide.
Berençe turda namzätneñ ikese dä 40% çaması tawış cıydı. Ayırma ni barı yartı protsent Yuçenko faydasına ide. Qayber belgeçlär bu debatta Yanukoviç beraz yaxşıraq kürende disä dä, yäkşämbe tawış birü näticälären farazlarğa berse dä cör''ät itmi.
-Ali Gilmi


text:
Semberdä xoquq yaqlawçılar akademik Saxarovnıñ tuuına 85 yıl tuluın iksä aldı
1943 awgustında Saxarov kamilläştergän pribor SSSRnıñ Qorallar narkomanıytınıñ Uylap tabuçılar sektorında terkälä. Häm ul buldırğan başqa priborlar da anıñ ğilmi säläten kürsätälär. 1944 yülendä ul Fizik institut direktorı Vavilov isemenä aspiranturağa aluların sorap ğariza yaza. Ğalim zavod citäkçelegenä Saxarovnı Mäskäwgä cibärülären sorap möräcäğät itä. Läkin anı cibärmilär – eşläp uqısın, dilär.
Bulaçaq böek ğalim häm xoquq saqlawçı 1944 yıl 1 dekaberdä, töp eşennän ayırılmıyça, aspiranturağa urnaşuğa ireşä. Ämma 1 ğinwardä ük, Mäskäw taläbe buyınça, anı eşennän buşatalar. Säbäbe dä yuq tügel: AQŞta 1942 yılnıñ noyäberendä ük Oq Ridj, Los Alamos, Henford kebek “atom şähärläre” barlıqqa kilä bit. Vavilov, Tamm kebek ğalimnär Andrey Saxarovnıñ säläten sizep alğannar, küräseñ.
Elek Saxarov eşlägän Patronnar zavodı, “Makaron fabriğı” iseme astında “cepşeklek yıllarına” qädär çäçäk atıp yäşäde. Xäzer anıñ xälläre möşkel. Häm zavodta Saxarovnı iskä aluçı ber närsäneñ dä elek tä, bügen dä bulmawı ğäcäp tügel...
Andrey Saxarov yäşägän yortta xäzer başqalar yäşi. Sember cirendä Saxarovnı iskä töşerüçe berdän-ber närsä – ul yäşägän bina diwarındağı Xäter taqtası. Anısı da xoquq saqlawçılar tırışlığı belän genä buldırılğan. Häm anı iskä alu çarasında da xalıq küp ide, dip bulmıy: 2-3 distä genä.
Çara turında xoquq saqlawçılar oyışması aktivistı Mönir Nasıyrov üz täesirläre belän büleşte:
"Miña başqa eşlär belän Mäskäwdä barırğa turı kilde. Şunlıqtan min oyıştıru eşlärendä qatnaşa almadım. Ä töp citäkçebez awırıp kitkän. Şulay da çara yaxşı uzdı, diärgä bula. Mäskäwdän Saxarov üzägennän plakatlar, kitaplar, gäzitlär şiğarlär alıp qaytqan idem. Üzem dä şiğarlär äzerlädem. Alarnı yäşlär arasında tarata aldım. Yäşlär çäçäk bäylämnäre äzerläp kilgännär. Alarnı Xäter taqtası yanına berketep quydıq. Qaytışlıy, 12 sentäber uramındağı qäberlek yanında säyäsi cäberlängännär häykäle yanında da buldıq, anda da çäçäklär quydıq."
Şunısı borçuğa sala: säyäsi totqınnar qäberen çäneçkele timerçıbıq belän alğı yaqtan da uratıp alğannar. Säyäsi qorbannarnı iskä alu, zurlaw da kemnärneñder eçen poşıra sıman, dide Mönir Nasıyrov.
Ayrat İbrahim, Sember


text:
Äxmät Mäzğärov : Tatarstan Fännär Akademiäsen reforma kötä
Bitum häm awır neft’lärne eşkärtü mäs’äläse, Tatarstan öçen ayıruça möhim, dielde xalıqara seminar turındağı matbuğat oçraşuında. Respublika Fännär Akademiäseneñ yaña prezidentı häm fänni-tikşerenü institutı başlığı Äxmät Mäzğärov awır neft’lärne eşkärtü östendä çınlap torıp eş başlaw waqıtı citte, dide. Çönki dönya bazarında neft bäyäse üsä tora. Bu könnärdä Qazanda ütä torğan xalıqara fänni- seminarda, neft’ne eşkärtü texnologiäläre genä tikşerelde älegä. Äxmät Mäzğärovnıñ äytüenä qarağanda, Tatarstannıñ neftne ciñeläytüdä fänni uñışları bar, ämma Fransiä ğalimnäre bu yünäleştä alğaraq kitkän, şuña kürä, bu eştä fänni cämäğätçelekkä bergäläp eşlärgä turı kiläçäk, dide Äxmät Mäzğärov. Fännär Akademiäsendä xäzer nefte-ximiä insitutlarına ğına östenlek birelerme, digän sorawğa yaña saylanğan prezident bolay cawap birde.: « Tatarstan byudjetı neft, netf-ximiäsennän tulılanıp kilä, şuña kürä bu problemalar Fännär Akademiäsendä dä, berençe,ikençe urında torırğa tieş. Ämma, anıñ belän genä humanitar fännärne dä onıtırğa cıyınmıybız, islam, islamnnan qurqu problemaları xäzer bik aktual. Üzem nefte-ximik bulsam da, fänneñ başqa yünäleşlärenä dä iğtibar birergä cıyınabız». Humanitar fännärneñ ähämiäten yaña prezident «Watanım Tatarstan» gäzitenä birgän äñgämäsendä dä bilgeläp ütä. Anda ul, tatar telen, ädäbiäten, tarixın häm mädäniäten öyränügä ixtiac bar di. Anı, bezdän başqa ber kem dä öyränä almıy, tatar mädäniäten dönya däräcäsendä tanıtırğa kiräk, di ul. Fännär Akademiäsen üzgärtep qoru tärtibe turında yaña prezident Äxmät Mäzğärov bolay dide.: «Rusiä fännär Akademiäsendä dä üzgärtep qorular bara, bezneñ Akademiä şunıñ misalında tözelgän. Bezgä Akademiäneñ üzgärtep qorırğa waqıt citte. Bulğan bazada, respublikağa faydalı yünäleşlärne köçäytergä, tözeleşen üzgärtergä kiräk. Soñğı yıllarda Akademiä eşlärendä tuqtalıp toru küzätelde, metro tözeleşe barğanğa kürä ğalimnär, üz binasınnan, Kreml’gä, bik qısan bülmälärgä küçep tordı. Bu da anıñ eşenä tä’sir itte. Xezmätkärlärne qısqartu bulmıy, bezeñ Akademiä bik keçkenä, 35 akademik, 60 möhbir-äğzä, 7-8 institutıbız bar. Eşne yaxşırtu, näticälelekne arttıru maqsatların quyabız.» Äxmät Mäzğärov yaña wazifada, berençe eşlärneñ berse itep, fänni xezmätkärlärneñ eş xaqların kütärerğä wäğdä itä. Xäzerge waqıtta Rusiädä häm Tatarstandağı fänneñ xälen ul bik möşkel dip bäyäläsä, berniçä yılda dönya däräcäsenä çığarlıq mömkinlelegebez, bar dip belderä Äxmät Mäzğärov.Bikä Timerova


text:
Qazan Yaña yılnı qarşılarğa äzer
Yaña yılğa äzerlek iñ yuğarı noqtağa citte. TV tapşırularında Qazan häm başqa respublika şähärlelärendä açılğan çırşı bäyrämnäre turında xäbärlär töp urın alıp tordı. Şähär uramnarı bäyämçä bizälde, çırşılar törle utlar belän yanıp tordı. Uram buylap yörgän qış babaylarğa aptırap kitüçelär bik bulmadı. Kibetlärdä sovet zamanındağı şikelle çiratlar xasil buldı. Zamança xatın-qızlarnıñ tabın äzerläp torası kilmi, inde peşerelgän, turalğan, butalğan, kiseklärgä bülep quyılğan äzer rizıqnı alır öçen, säğätlär buı çiratlarda toralar keşelär. Büläk satuçı kibetlärdä dä çiratlar, uyınçıq ätäçlär tiz arada satılıp betä. Yaña yıl aldınnan kinät bäyälärne üsep kitüe dä, satıp aluçılarnı tuqtamadı. Yıl buı salmaq qına säwdä itkän kibetlär xäzer tulı qüätkä eşli. İrtän başlap, töngä qädär kibetlär açıq häm keşe belän tulı.Şul uq waqıtta, röxsätsez urınnarda kiselgän çırşılar turında xäbärläp kilep tora. Soñğı könnärdä urmanğa zıyan kiterelgän 500dän artıq oçraq terkälgän. Bazarda da çırşılarnı, hiç yuğı ılıslı botaqlarnı satıp alıp bula. Urtaça bäyä – 50 sum.
Qazanda tanış beleşlärgä yış birelgän soraw xäzer, beläsezme nindi? Keşelär ber bersennän, qayda häm niçek yaña yılnı qarşılaw turında qızıqsına. Kemder ğailäse belän öydä genä ütkerä, kem der, restoranğa bara, öçençelär başqa şähärgä yäki kurortqa kitä ikän. Turistik şirkätlär, yaña yılğa cılı yaqlarğa yullamalarnı satıp betergän inde. Ğinwarnıñ berençe 10 könenä yallar turı kilgängä kürä, aqçalı keşelär alarnı Misır, Törkiä, şul uq Tailandtta ütkärergä teli. Qazanda, Tatarstanda qaluçılarğa da bäyrämne küñelle ütkärü mömkinlege bar. Yaña yıl tönen restoranda uzdırır öçen, aldan uq söyläşep quyası bulğan. Qazan restorannarında, kofelarda urınnar yuq inde. Soñğı waqıtta keşe arasında, üzeñ äzerlämägän tabın yanında, bäyräm tamaşasında qatnaşıp qarşılaw ğädätkä kerep bara. Restoranda yaña yıl tönen uzdırır öçen kimendä 2-3 meñ sum äzerläp quyarğa kiräk.Yaña yıl tamaşalarında balalar belän bergä, olılar da qatnaşa. 30 dekaberdä Qazanda, iñ zur, iñ qupşı çırşılarnıñ berse, Qazan milli mädäni üzäge yanında Çırşı bäyräme ütkärelde. Anda balalar belän bergä olılar da buldı. Qış babay häm qar qızı da kilde.
Yaña yıl tönendä Qazanda, zur çırşılar torğan urınnarda, bäyräm tamaşaları, uyınnar, biülär, salyut bulaçaq.
Bikä Timerova.


text: Vladikavkaz -- Tönyaq Osetiä parlamentı bügen parlament räise Taymuraz Mamsurovnı respublikanıñ yaña citäkçese itep rasladı. Bu urınğa anı Rusiä prezidentı Vladimir Putin täqdim itkän. Respublikanıñ elekke prezidentı, 71 yäşlek Aleksandr Dzasoxov uzğan atnada üz teläge belän wazifasınnan kitüen belderägän ide. Uzğan yılnıñ sintäberendä Beslan mäktäbendä bulğan totıq alu faciğäsennän soñ, qorbannarnıñ tuğannarı anı urınınnan kitergä taläp itte. Bügen ük Aleksandr Dzasoxov Tönyaq Osetiäneñ Federatsiä Şurasındağı wäkile itep saylandı.


text:
Rusiä Dävlät Duması bügen çit il ğayri sävdä oyışmaları NKOlar häm cirle ictimaği oyışmalar östennän kontrolne nığıtunı küz aldında totqan tözätmälärne berençe uqılışta qabul itte. 9-nçe Dikäberdä qanunproyektı ikençe häm öçençe uqılışta ütkännän soñ, häm moña şik yuq, anı Federatsiä Sovetı raslarğa tieş bulaçaq. Prezident Putin anı imzalağanan soñ ul qanun tösen alaçaq. Moña da şik yuq. Çönki Putinneñ NKOlarğa döşmanlığı arta bara. Moña isä, ere media häm politik partiälär Kremlgä buysınıdırılğannan soñ, keşe xoquqların bozunı , bäysez informatsiä çaralarına höcümnärne tik NKOlar ğına kütärep häm yaqlap kilde. Bu qanunproyektı alarnı auızlıqlaunı küz aldında tota.
Dävlät Dumasında berençe uqılışta 18-gä qarşı 370 tauış belän raslanğan qanunproyektı, qanun tösen alğan xäldä, bu çit il keşe xoquqların yaqlau oyışmalarınıñ aktivlığın ğına tügel, ä cämğiäti xäyriä oyışmalarınıñ eşçänlegen dä çikliäçäk. Täqdim itelgän yaña qanun qäyri sävdä oyışmalarınıñ yäğni NKOlarnıñ ber yıl eçendä yañadan terkälüen taläp itä häm alar östennän dävlätneñ kontrolen köçäytä. Qanun şulay uq çit il NKOlarınıñ Rusiädä eşläven tıyaçaq, ä cirle NKOlarnıñ çit illärdän finans yardäm aluın da nıq çikliäçäk. Bu qanun keşe xoquqların yaqlau oyışmalarınnan alıp , mädäniät oyışmalarına yäisä ekologik törkemnärgä , sport kluplarına qädäre barlıq NKOlarğa qarıy. NKO oyışmaları, şul sanda Human Rights Watch, Ämnisty İnternational kebek abruylı, tanılğan xalıqara oyışmalar, yaña qanun Rusiädä demokratik täräqqiätkä qomaçaulayaçaq dip Dävlät Duması deputataların anı kire qağarğa çaqırdılar. Alar ğına tügel, ä xätta iläktän ütep bilgelängän İctimaği Palata ağzalarınıñ 21-e yäğni tägäl yartısı da Dävlät Dumasına bu xaqtağı qanun proyektın tuqtatunı sorap xat yazdı. Läkin, bu mörcäğätlär Dävlät Dumasına täsir itmäde. Qanunproyektı inisiatorları, maqsät terror häm ekstremizmğa qarşı köräşü häm Rusiäneñ Milli Mänfäätlären yaqlau digän argument belän anı yaqlap çıqtılar. Kreml yaqlı Berdäm Rusiä partiäseneñ deputatı Andrey Makarov bu NKOlarnı yaxşıraq küzätügä mömkinlek biräçäk dip belderde.
Audio,
Bu qanunproyektı täqdim itelgäç ük, Rusiädä qayber dairälärdä häm çit illärdä borçılu tudı. Qanun xäzerge formada qabul itelgän xäldä, bu Kremlneñ älegä üzennän bäysez bulğan oyışma häm törkemnärne, şul sanda xäyriä oyışmaların da tulısınça auızlıqlauı bulaçaq. Rusiäneñ keşe xoquqları buyınça Ombusdman Vladimer Lukin, bu qanun Rusiä Konstitutsiäsen dä, xalıqara qanunnarnı da bozu bulaçaq dip belderde. Aq Yort räsmiläre prezident Buş bu mäsäläne Putin belän Könyaq Koreada oçraşqanda kütärep çıqtı dip belderdelär. Keşe xoquqları buyınça İnstitut belgeçe Lev Levinson qanun ictimaği tormış östennän qanunsız kontrol urnaştıru bulaçaq dip belderde.
"Qanun inisiatorları ictimaği tormış belän xökümät tormışın butıylar Bezneñ alardan açıqlıq taläp itärgä xaqıbız bar, alarnıñ bezdän xosusi tormışıbız , meselen ni äçen täräzädä pärdä yuq yäisä kibettän tülänep alınğan azıq-tölek öçen minnän fatir idaräsenä aqça tülävemne taläp itä almıylar. Xäzer NKOlardan üz aktivlıqları turında başqa ber militsiä organına xisap birülären sorau şuluq närsä."
Human Rights Watchnıñ regional direktor urınbasarı Aleksander Petrov , qanun çit illärdän finansiälängän küpkenä NKOlarnıñ yabıluına kiteräçäk digän fikerdä
"Bez keşe xoquqların yaqlauçılar ike säbäptän qanunproyektın yaratmıybız. Berençedän ul çit il NKOlarınıñ cirle bülekçälären yabunı küz aldında tota İkençedän ul tabış kürmägän ictimaği oyışmaları östennän qatıraq kontrol urnaştırunı küz aldında tota."
Keşe Xoquqların häm demkratiäne üsterü buyınça Üzäkneñ mäğlümätlärenä kürä, Rusiädä tulayım alğanda 400 meñnän küberäk NKO bar. Alarnıñ yaqınça ike meñe keşe xoquqların yaqlau häm 15 meñe başqa närsälär belän ber rättän keşe xoquqların yaqlau belän mäşğullär.
Färit İdelle, Praga.


text:
Omskida ğibrätle tatar tele däresläre
Omskinıñ 1-nçe sanlı pedagogiä kölliätendä tatar tele uqıtuçıları äzerlänüe turında tıñlawçılarıbız inde xäbärlärlär. 2001 yılda uqırğa kergän studentlar öçen bıyıl çığarılış yılı. Oktäber, noyäber, dekaber aylarında alar mäktäplärdä praktika ütärgä tieşlär. Ämma, qızğanıçqa, tatar tele bıyıl Omskinıñ ber genä mäktäbendä dä fakul'tataiv räweştä bulsa da uqıtılmıy. Şunlıqtan kölliät citäkçelege aldında praktika ütü mömkinlegen tabu mäsäläse kilep bastı.
Tatar tele uqıtuçısı Gölsinä Äxmerova, kolliät citäkçelege belän kiñäşep şundıy qarağa kilgännär: studentlar çiratlap ber-bersenä däres birälär. Praktiqa başlanğanğa inde ber aydan artıq waqıt ütte häm bügenge köngä härber bulaçaq uqıtuçı kurstaşları aldında berniçä däres ütkärde. İnde qayber näticälär dä yasarğa mömkin di Gölsinä xanım.
Gölsinä xanım süzlärençä, 5 yıl elek bötenläy diärlek tatarça söyläşä belmägän studentlar xäzer däres alıp barırlıq däräcädä tel öyrängännär. Ä qızlar üzläre tatar tele uqıtuçısı bulırğa cıyınalarmı soñ?Cıyınğan oçraqta eş taba alırlarmı? Qızlarnıñ qayberlärenä min bu sorawlarnı yulladım. Dinä Xämidullina häm Evilina Ayuqayıwanıñ balalar uqıtırğa teläkläre bar.Ämma eş tabılırmı?
Studentlar äle dekaber urtalarına çaqlı tatar tele buyınça däreslär biräçäklär. Praktiqa barışında programmada qaralğança alar balalarğa tärbiä däresläre ütkärergä tieşlär. Omski şartlarında, tatar sıynıfları bulmağanlıqtan, bu däreslärne yätim balalar yortında ütkärelü küzdä totıla.
Rozaliä Sayganova, Omski


text: Fransiä başqalasında bügen İran, Britaniä, Fransiä häm Germaniä diplomatları oçraşuı uza. Älege söyläşülär – İrannıñ uran bayıtu programmasın tuqtatuğa bağışlanğan inde 3nçe oçraşu bula, berençe ike oçraşu Venada uñışsız tämamlanğan ide. Yevropa diplomatları İranğa, atom programmasın tuqtatu qarşılığı bularaq – säwdä kileşüläre häm tınıç maqsatlarda qullanu öçen atom texnologiäläre täqdim itä. İran, atom programmasın tuqtatırğa cıyınuı turında inde 6 ayğa yaqın waqıt söyläp kilä. Bügen Brüsseldä Yevropa Berlege summitı waqıtında Hollandiäneñ tışqı eşlär ministrı Bernard Bot, İran tiräsendäge wazğiätne çişü tırışlıqların däwam itäçäklären belderde.


text:
Jurnalist Elmar Xuseinov cenazasına meñlägän keşe kilde
Audio (Ali Kärimle) "Bu Äzerbaycan xalqınıñ üzenä atu. Elmar bezneñ aradan awıru yä qaza arqasında kitmäde. Ul säyäsi terror qorbanı buldı. Bez bu terrorçılarğa cawap birergä tieş."
Quşma Ştatlarnıñ Äzerbaycandağı ilçese Rino Harnish cenazada çığış yasap, Elmar Huseinovnıñ üzen demokratik üzgäreşlärgä bağışlawına soqlanuın äytte. Oppozitsiä citäkçeläre bu üterü artında räsmilär torırğa mömkin dip sanıy. Läkin Äxerbaycan prezidentı İlham Aliev, monı demokratiägä yanaw dip atadı häm tiz arada tikşerü ütkärergä färman birde. Huseinovnıñ tuğannarı bügenge cenazada xökümät wäkillärenä çığış yasarğa röxsät itmäde. Alar şulay uq Elmarnıñ ğäwdäsen ziaratqa alıp baru öçen xökümät tarafınnan birelgän avtobuslarnı kire qaqtı. Kiläse atnada Äzärbaycan oppozitsiäse Elmar Huseinovnıñ üterelüe uñayınnan protest çarası ütkärergä cıyına.


text:
Qazaqstan Respwblïkasınıñ Täwelsizdiginiñ 25 jıldığına oray` qaraşa ay`ınıñ 17-si küni Aqsw awdanınıñ äkimşiligi, jumıspen qamtw jäne älewmettik bağdarlamalar bölimi men «Aqsw awdanı jastar reswrstıq ortalığı» birlese Q.Sätbaev, J.Sıdıqov, E.Sïqımov jäne awdandıq polïtexnïkalıq kolledj mekemelerimen uy`ımdasa kele, qıstıñ körkin kirgizip, äjeptäwir äbigerge salğan qalıñ qarmen arpalısa, awdanımızda tirkelgen zey`netkerler, jalğız bastı analar, ardagerler men jarım jandarğa kömektesw maqsatında 150 jastan qurılğan eriktiler (volonter) qatarın jïnap, Jansügirov awıldıq okrwginde turatın 41 üy`ge bir awızdan, bir judırıqtay` jumıla kömektesip, qalıñ qardan tazartıp, ärbir üy` turğındarınıñ alğısına bölenip, ülken awqımdı is atqardı. «Batamen el kögeredi», - degendey` ülkenderdiñ batasın, köpşiliktiñ alğıs, tilegin alğan jastar jumısqa şarşamay`, şaldıqpay`, tipti raxattana belsene kiristi. «Köp tükirse köl boladı» emes pe, bir künde köpşiliktiñ küşimen köp is atqarıldı. Awdan jastarı jasay` bersin.
Ernazar ORIN, «Aqsw awdanı jastarı» fïlïalınıñ bas keñesşisi


text:
Piramidada Şäymievne qotlaw kiçäse uzdı
Ämma prezidentnıñ 70 yıllıq yubileına bağışlanğan kiçä ğäyre räsmi, üzenä kürä ğailä bäyräme tösendä ütkärelde. Älbättä, qunaqlar bik däräcäle, respublikanıñ barlıq töbäklärennän - Tatarstannıñ iqtisat, fän, mäğrifät tarmaqlarınıñ iñ bilgele häm ataqlı wäkilläre, Tatarstannıñ yözen bilgeläuçe häm Şäymiev komandası dip yörtelergә xaqlılar . Anıñ östäwenä ataqlı sänğät'kärlär häm çit illärdän. Federal' üzäktän kilgän qunaqlar härqaysı qotlap süz äytergä laeqlı bulsalar da, mondıy forsat bik az keşelärgä genä nasıyp buldı. Mäcles aldınnan vestibyul'dä Mintimer Şäymievnıñ tormışı, eşçänlege turında foto kürgäzmä quyılğan ide.
Kiçäneñ başında . Prezidentnı tudırıp - üstergän aqtanıştan kilgän fol'klor ansamble cılı qabul itelde. Qotlawçılarnıñ bilgele häm abruylı şäxes buluınnan başqa, qotlaw süzlärneñ ber ğailädä yäşäwçelär kebek samimi häm şayartu belän ürelep baruı Mintimer Şäymievnıñ xolqına turı kilep tordı.
Başqarma häm qanun çığaru xakimiäte wäkilläreneñ iñ yuğarı däräcäleläre Tatarstan әläme tösendäge kiemnärdä säxnägä çığıp Andrey Makareviçnıñ Borılış digän cırı köenä üz qotlawların işetterdelär. Ministrlar kabinetı, Däwlät Sovetı, Prezident apparatı wäkilläre Gonşçik, yäğni maşinada yarışuçılardan torğan prezident komandasın täşkil ittelär. Premyer-ministr Röstäm Minnexanovqa işarä itelgän bu komanda prezidentnıñ tiräsendä yäş häm energiäle keşelärdän torğanlığı kürsätte.
Färit Möxämmätşin prezidentqa arxivtan tabıp kitertelgän kenäz Vladimir häm Bolğar däwläte arasındağı kileşü küçermäsen büläk itte.
Kiçäne Rusiäneñ mädäniät agentlığı başlığı Mixail Şvıydkoy häm Qazan xakimiäte başlığı urınbasarı Zöhrä Niğmätüllina alıp bardılar. Grızlov isemennän Oleg Morozov, Sergey Mironov isemennän Vasiliy Lixaçev qotladılar. Aş östäle artında federal' citäkçelär Yakovlev, Levitin, Fetisov häm başqalar bergä utırsalar da säxnägä finans ministrı Aleksey Kudrin häm mädäniät ministrı Aleksandr Sokolov kütäreldelär.Mintimer Şäymiev äytüençä, finans häm mädäniät ministrlarınıñ duet bulıp çığış yasawları berençe ikän.
Qazan başlığı İlsur Metşin häm başqa rayon, şähär başlıqları muşketerlar kiemendä çığıp d` Artan'yan cırın başqardılar, älbättä, Tatarstan, prezidnetı Şäymiev turında. Axırda alarğa Mäskäwdän kilgän artist Mixail Boyarskiy quşıldı.
Tatar zıyalıları isemennän qaläm iäläre İlfaq İbrahimov, Razil Väliev, Ravil' Fäyzullin, Robert Miñnullin, Rinat Xaris, Tufan Miñnullin çığış yasadılar.
Ataqlı yazuçı häm diplomat Çınğız Aytmatov cil-dawıllı Yevropadan zur awırlıq belän kitä alğan.
Mintimer Şäymiev: “Bezneñ arabızda çınnan da ataqlı häm böyek keşe bulsa, ul - Çınğız Aytmatov ,-dide. Bilgele kinoartist Marat Başarov Mintimer Şäymievkä Boz östendä yoldızlar proektında ciñep çığarğa yärdäm itkän timerayaklar büläk itte häm tırışıp-tırışıp Ğabdulla Tuqaynıñ Tuğan tel şiğeren rus häm tatar tellärendä uqıp birde.
Şunda uq östäl artında Mäskäwdä yäşäwçe tatarlardan Fikrät Tabeev, Şamil Tarpişçev, bertuğan Akçurinnar bar ide.
Ğomumän, bu kiçä waqıtında Mintimer Şäymievneñ qızıqlı häm ziräk şäxes buluı turında ğına tügel, ä tatar xalqı, Tatarstannıñ niçek itep üz yulınnan baruı turında fireklär äytelde. Mäsälän, Yevgeniy Pryamakov İdelbuyı okruğı citäkçese Konovalovnıñ tatarstan häm Şäymiev tersäklär belän dä, aqıl belän dä eş itä belä dip maqtawına ul qarşı çıqtı. Basketbol tele belän äytkändä, dide Pryamakov, Mintimer Şäymievneñ tersäklär belän xäräkät itmi, ul yıraqtan torıp kärcingä ırğıtqan tuplar komandağa 3är oçko kiterä .
Mäclestä Yevropa, Rus häm tatar sänğäte ürnäkläre aralaşıp bardı. Anda Sofiä Rotaru, İğor Butman citäkçelegendäge Big-Bend törkeme, şulay uq Näfqat Niğmätullin, Röstäm Asaev, Röstäm Kahirov, Al'bina Şahimoratova häm başqa bik küplär Tatarstan prezidentına mönäsäbätlären sänğät yärdämendä añlattılar. Piramida tamaşalar zalında bu kiçtä ber ğailä mäclese, respublikanıñ ruxın çağıldırğan bäyräm ütte.
Rimzil Wäli


text:
15 ğinwar könne Ufada yıl da uzdırıluçı «Şärıq – şow» konsertları başlandı. Başqortstandağı kiñ bilgele «Roksana» radiosınıñ tatar häm başqort tellärendäge «Şärıq» qanalı xezmätkärläre oyıştıruçı bu bäyräm respublikta yaña yıl başlanıp kitkän waqıtta bik küñelle, tantanalı waqıyğağa äwerelä.
Här yıldağıça, bıyılğı tamaşalar da başqala üzägendäge mähäbät Neftçelär mädäniät sarayında bara. 12 nçe yıl rättän oyıştırıluçı bu iskitkeç matur mädäni çaranıñ berençe konsertı atnaqiç könne kiçke cidedä başlanıp dürt säğät buyı däwam itte. Kemnär genä yuq ide anda! Tatar häm başqort xalıqlarınıñ milli ğorurlığına äwerelgän legendar cırçılardan başlap, äle yaña ğına zur säxnägä menüçe, ämma şaqtıy populyar yäş başqaruçılar da çaqırılğan älege cır – moñ bäyrämenä.
Tatarstannan da, här yıldağıça, säxnä yoldızlarıbız «ber qoçaq» kilgän. Mäşhür İlham Şaqirov, Zöfär Bilalov häm Zäynäp Färxetdinowa, Xämdünä Timerğäliewa, Göldaniä Xäyrullina, Firzär Mortazin, İlham Şärif häm başqalar, Mäskäwdän «İzge ay» törkeme citäkçeläre Xalidä Bigiçewä belän Rawil Quznetsov, şulay uq Çallıdan da tanılğan sänğätkärlärne kürü bäxetenä ireşte Ufa tamaşaçısı. «Şärıq – şow» tamaşaları ber atna buyı däwam itäçäk. Tatarstan, Mäskäw artistlarınıñ kübese, şul isäptän İlham ağa Şaqirov ta Ufada här könne çığış yasayaçaq. Şulay itep, bu könnärdä Tatarstannıñ sänğät yoldızlarınıñ zur ğına öleşe Başqortstanğa küçte disäñ dä bula.
Bu atnada Tatarstannıñ xalıq artistı Xäniä Färxi dä Başqortstanda eş säfäre belän yöri. «Şärıq – şow» tamaşalarında qatnaşmasa da, Xäniä xanım bu bäyrämneñ berençe könendä säxnägä menep, «Roksana radiosı citäkçese Serop Babayanğa, tatar häm başqort cır sänğäten üsterügä salğan xezmätläre öçen, räxmät yözennän çäçkälär göllämäse büläk itte. Xäniä Färxine tizdän Başqortstan tamaşaçıları ayırım konsertları belän küräçäk. Xäniä xanım citäklägän «Bäyräm» ansamble Ufada 13 fevräldän un kön rättän «Cırlarımda – sezneñ yazmışlar» dip atalğan konsert proğramması belän çığış yasayaçaq.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Qırğızstanda yaña çualışlar - xakimiatkä qarşı törkem xökümät binasın yawlap aldı
Qırğızstan başqalası Bişkäktä yänä xakimiat binasın yawlıylar, xörmätle tıñlawçılar. Anda prezidentlıqqa däğwa itkän Urmätbäk Barıqtabasov tarafdarları comğa irtän xökümät utırğan yortnı basıp aldı, alar ilneñ xäzerge xakimiatennän 10-nçı yüldä uzaçaq prezident saylawlarında Barıqtabasovnı nämzät bularaq räsmän terkäwne taläp itä. Soñraq militsiä xökümät binasın basıp aluçılardan arındırsa da, küzgä şul taşlana - prezident saylawları köne yaqınlaşqan sayın Qırğızstandağı ictimaği-säyäsi wäzğiat kierenkelänä bara.
Soñğı yartı yıl eçendä xalıq kütäreleşen yış kürep torğan Bişkäk comğa irtän yañasına şahid buldı - meñläp keşe xökümät yortın saqlağan militsiä xezmäkärlären çitkä etärep binanı yawlap aldı.
Audio
Höcüm itüçelärneñ zur öleşen yäşüsmerlär häm yäşläre yegerme tiräsendä bulğannar täşkil itkän, alar Urmätbäk Barıqtabasovnı räsmi töstä prezidentlıqqa nämzät itep terkäw taläbe belän çıqqan. Qırğızstan xakimiate elegräk, ul keşeneñ kürşe Qazağstan watandaşı buluın raslağan qäğäzlär bar dip, anı terkäwdän baş tartqan ide. Qırğızstan eçke eşlär ministrlığı soñğı çualışqa qarşı çaralarnı kiçekmästän kürergä buldı, yawlap alınğan bina şunda uq meñläp militsiä xezmätkäre tarafınnan çornap alındı, alarda utlı qoral bulmasa da, şuşı maxsus bülekçä çuqmarlar häm qalqannar belän qorallanğan ide. Eçke eşlär ministrı Morat Sutalinov, talawlar başlanğan oçraqta ut açılaçaq dip belderde häm binanı yawlap aluçılarnı bolay dip kisätte:
Audio, Morat Sutalinov
"Bez talawlarğa yul quymayaçaqbız, Bişkäktä yäşäwçe xalıq monı belep torsın, bez bar militsiäne ayaqqa kütärdek, alar xäzer täwlek buyı bar şähärdä kizü yöriäçäk" dip belderä Qırğızstannıñ eçke eşlär ministrı. Ul arada binada utıruçılar militsiä qamawın taşlar, şeşälär atıp qarşılasa da, ozaq ta ütmäde xökümät yortı inde alardan azat itelgän ide. Qırğızstannıñ üzäk saylaw komissiäse xäbärenä qarağanda, 10-nçı yüldä uzaçaq saylawlarda qatnaşu öçen ul bügenge köngä 7 nämzätne terkägän. Şularnıñ berse - ilneñ xäzerge waqıtlı citäkçese Qormanbäk Baqiev. Berük waqıtta ul Qırğızstan xökümäten dä citäkli, ämma bügenge höcüm waqıtında Baqiev binada bulmağan dip xäbär itelgän ide. Soñraq ul comğa xälläre turında bolay dip belderde:
Audio, Qormanbäk Baqiev
"Bügenge çualışlarnı, xökümät binasın yawlap alunı oyıştıruçılar näq menä Qazağstanda utıra häm alar elekke prezident Äskär Aqayevkä yaqın keşelär" di ilneñ xäzerge citäkçese Qormanbäk Baqiev.
Kärim Kamal


text:
Ğiraqtan quılğan şiği möselman cämäğätçelege Amerika Quşma Ştatlarınıñ Ğiraqqa qarşı suğışın täñqitläsä dä, prezident Säddäm Hösäin xakimiättän bärep töşerelgäç Ğiraqqa qaytırğa teläkläre buluın belderde. Kiçä İrannıñ Qom şähärendä 300gä yaqın ruxanilär häm din uquçı studentlar cıyıldı. Alara arasında oppozitsiädäge Ğiraq şiğiläre törkeme, Ğiraqtağı İslam Revolyutsiäseneñ Yuğarı Şurası äğzaläre dä bar ide.
Cıyında qabul itelgän belderüdä Ğiraqnıñ kiläçägen Ğiraq xalqı xäl itergä tieş, dielä. 25 yıl elek Ğiraqta nigez salınğan mäktäp başlığı Ayatolla Mohammäd Hadi al-Razi, bu dini maktäpneñ qanunnarına kürä-Quşma Ştatları belän nindi dä bulsa xezmättäşlek mısqıl itü kebek qabul iteläçäk, dide, häm Ğiraqqa wazğiät üzgärgäç tä qaytırğa äzer buluın belderde.


text:
Miñnexanov Davos täcribäsen Tatarstanda qullanırğa teli
Küptän tügel genä Şveytsariäneñ Davos şähärendä böten dönya iqtisadı forum tämamlandı. Älege çarada xalıqara däräcädä iqtisadi problemalar, keşelekneñ üseş yulları tikşerälär. Anda törle illärdän kilgän xökümät citäkçeläre, iñ ere banklar, kompaniälärneñ başlıqları, iqtisat belgeçläre, säyäsätçelär qatnaşa. Şuşı zur häm ähämiätle cıyılışta bıyıl berençe märtäbä Tatarstannıñ premyer-ministrı Röstäm Miñnexanov ta qatnaştı. Davosqa barğan Rusiä delegatsiäsen xökümät citäkçeseneñ berençe urınbasarı Dmitriy Medvedev citäkläde. Şulay uq Rusiä wäkilläre arasında iqtisadı üseş ministrı German Gref, ä töbäklärdän isä Röstäm Miñnexanovtan tış, barı tik Sankt-Peterburg başlığı Valentina Matvienko häm Krasnodar ölkäse citäkçese Aleksandr Tkaçev qına bar ide. Tatarstannıñ premyer-ministrı berniçä kön däwamında küpsanlı möhim oçraşular ütkärgän, söyläşülärdä qatnaştı. Räsmi säfärneñ näticäläre xaqında tulıraq itep Azatlıq radiosı tıñlawçılarına Tatarstan premyer-ministrınıñ tışqı iqtisadi eşlär yärdämçese İskändär Möflixanov söyläde.
Mondıy däräcädäge xalıqara çarada Tatarstan berençe märtäbä qatnaşa. Bu säfär bik faydalı buldı. Davosta bu yulı 24 ilneñ citäkçese, törle illärdän 85 ministr, 800dän artıq ere kompaniä, şirkät, bank başlıqları qatnaştı. İñ yuğarı däräcädäge oçraşular uzdı. Röstäm Miñnexanov Meksika prezidentı, Yevropanıñ üzäk bankı xörmätenä kiçke aşta qatnaştı. Şulay uq Tatarstan premyer-ministrınıñ Ukraina premyerı Viktor Yanukoviç belän oçraşuı buldı. Ul yabıq räweştä ütte. Monnan tış, dönyanıñ iñ ere banklarınıñ berse City Groupe, German Gref çaqıruı buyınça British Petroleum kompaniäse, SAS hawa şirkäte wäkilläre, Morgan Stanly investitsion bankı prezidentı belän söyläşülärdä qatnaştı. Qazanda mayda uzaçaq Evropanıñ üseş bankı cıyılışın yaqtırtaçaq Euro Money näşriät yortı wäkilläre belän aralaştı. Älege şäxeslär, wäkillär belän elemtälärne bez kiläçäktä tä nığıtırğa, respublika iqtisatı faydasına qullanırğa, investitsiälär, yaña texnologiälär cälep itü, sänäğätne üsterü öçen faydalanırğa uylıybızDavostağı cıyın tatarstan wäkillärenä törle möhim oçraşular, söyläşülär belän genä tügel, ä şundıy zur çaralarnı oyıştıruda täcribä cıyu yağınnan da bik qızıqlı bulğan. İskändär Möflixanov däwam itä.
Davos forumı bik qızıqlı itep oyıştırılğan. Anda keşelär eşlekle oçraşularda ğına tügel, furşetlar, aş östäle artında da aralaşa, tege yäki bu mäs’älä belän qızıqsınuçı qunaqlar ber-berse belän söyläşä, fikerläşä. Yäğni, monda törle cıyılışlar, seminarlar belän berrättän, räsmi bulmağan aralaşu, tanışu da bara. Bälki kiläçäktä bez dä elemtälär buldıru häm çaralar oyıştırunıñ şundıy ısulların Tatarstanda da qullanırbızRespublika citäkçelege şulay itep xalıqara däräcädä dä elemtälären nığıta, eşçänlegen arttıra. Menä Mintimer Şäymiev tä çärşämbe kiçendä Törkiägä kitärgä cıyına. Tatarstan prezidentı İstanbulda Rusiä - Islam dönyası digän strategik küzallaw törkeme cıyılışında qatnaşaçaq. Rusiäneñ möselman dönyası belen araların yaxşırtu maqsatında tözelgän fikerläw törkeme utırışı 1-2 fevral’dä uzaçaq.
Gölnaz İlgizär


text:
Rifat Fättaxov: tatar mädäniäten dönyağa tanıtabız
Şuşı könnärdä genä Tatarstan jurnalı baş möxärrire Rifat Fättaxov İranda uzğan töbäk mäglumat çaraları wäkilläreneñ eşlekle säfärendä qatnaştı. İrannıñ tışqı eşlär ministrlığı, Rusiäneñ İrandağı ilçelege yärdämendä jurnalistlar aralaşuı programması qısalarında ütkärelgän bu säyäxättä 35 töbäk agentlıqları, gazeta-jurnal citäkçeläre qatnaşqan. Törle millät, törle dini häm säyäsi qatlamnarınıñ wäkilläre bulsalar da, älege jurnalistlar forumında qatnaşuçılar açıq cämğiät qorunıñ möhimlegen añlıylar ikän. İran jurnalistları häm diplomatları Tatarstan häm tatarlar belän dä qızıqsınğannar. Rifat Fättaxov eşlekle säyäxättä qatnaşuçılarğa Tatarstan turında mäglumatlar birgän.
Qazanda ike kön bulğannan soñ ul artistlar törkeme belän Finländiägä yul tota ikän. Anda ikençe oktäberdä Räşit Wahapov isemendäge tatar cırı festivaleneñ Finländiä öleşe açılaçaq. Çärşämbe könne Tatarstan poyezdına utırır aldınnan Rifat Fättaxov Azatlıq radiosına Finländiä festivaleneñ oyıştıruçıları, anda qatnaşuçı Qazan artistları turında söyläde. Bu festival' Qazannan başqa Tübän Novgorodta, Qazaqstanda da oyıştırılğan. İnde çirat Räşit Wahapov üze ğömer buyı barırğa xıyallanğan Finländiägä citkän. Festival'neñ maqsatı - tatar xalqınıñ milli berdämlegen saqlap qalu, dide Rifat Fättaxov.
Bilgele bulğança, tatar xalqınıñ kürenekle cırçısı soñğı yıllarda beraz onıtılıp torğannan soñ, xäzerge zaman keşeläreneñ iğtibarın cälep itkän Räşit Wahapov festivale yaz könne Qazanda başlanğan ide. Tatar mädäniäten häm muzıkasın kiñ xalıqqa taratu öçen möhim bulğan bu eş däwam itä, bäygelär Tatarstanda ğına tügel, Rusiä töbäklärendä, xätta çit illärdä dä ütä. Şuña da, älege bäygene planlaştırılğança bıyıl köz tügel, ä kiläse yılda ğına tämamlarğa turı kiler, di Rifat Fättaxov.
Xel'sinkida bulaçaq tatar cırı mäcleseneñ niçek ütüe turında Rifat Fättaxov Azatlıq tıñlawçılarına xäbär itärgä wäğdä itte. Ä çärşämbe kiçendä Qazan artistları häm cämäğät eşlekleläre Xel'sinkiğa taba yulğa çıqtılar.
Rimzil' Wäli


text:
Foto: Kursiv.kz
Jaña Ädep kodeksine säy`kes swdʹya buqaralıq aqparat quraldarında sot qızmeti twralı käsibï türde jarïyalanwına järdemdeswi qajet. Kodeks qos taraptıñ jumısın jandandıra tüsedi. Bul twralı qalalıq sotta «Swdʹyalardıñ étïkalıq kodeksi» taqırıbında ötken döñgelek üstelde xalıqaralıq mamandandırılğan ékonomïkalıq sottıñ swdʹyası Şolpan Danïyarova ay`ttı, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
«Biz bügin 2016 jılı 21 qaraşada Astanada swdʹyalardıñ VII sʺezinde qabıldanğan jaña Ädep kodeksin talqıladıq. Ädep Kodeksi «Elbası Nursultan Nazarbaevtıñ 5 ïnstïtwcïonaldı reformasınıñ orındalwı boy`ınşa «100 naqtı qadam» Ult josparınıñ 19-qadamın iske asırw maqsatında qabıldandı. Kodeks swdʹyalıq korpwstıñ ädep erejelerin körsetetin 15 baptan turadı. Mañızdı qujatta swdʹya buqaralıq aqparat quraldarında sot qızmeti twralı käsibï türde jarïyalanwına järdemdeswi qajet. Jaña ädep kodeksi swdʹyalar men BAQ ökilderiniñ jumısın jandandıra tüsedi. Sonday`-aq, swdʹyalar öziniñ käsibï bedeline nuqsan keltiretin is-şaralarğa qatısa almay`dı. Olardıñ otbasılarına da belgili bir deñgey`de şektew qoy`ıladı», - dedi swdʹya.
Ay`ta ketey`ik, Astanada 21 qaraşada swdʹyalardıñ VII sʺezi ötken bolatın. Mañızdı jïınğa swdʹyalar korpwsı, Parlament depwtattarı, ortalıq memlekettik organdardıñ basşıları, zañgerler qawımdastığınıñ, xalıqaralıq uy`ımdardıñ, ükimettik emes uy`ımdar ökilderi men älemniñ 10-nan astam elinen kelgen sarapşılar - barlığı 600 delegat qatısqan.
Respwblïka swdʹyalarınıñ sʺezi 4 jılda bir ret ötedi. Täwelsizdik jıldarı işinde altı sʺezd (alğaşqısı 1996 jılı) ötti. Mañızdı jïın sot jüy`esiniñ damwı üşin ay`rıqşa strategïyalıq mänge ïe. Olardıñ ärbirinde sottar damwınıñ qorıtındısı şığarılıp, özekti mäseleler boy`ınşa şeşimder qabıldanadı.


text:
Äfyün belän bäyle cinayätlärne açu arta
Respublikada narkotiklar äyläneşen kontrol'dä totuçı federal' xezmät idäräsenä bu könnärdä 3 yıl tula. Üz tuğan könen älege oyışma narkomaniä tiräsendäge stabil' wäzğıät belän qarşı ala. Äle berniçä yıl elek kenä respublikada äf'yun qullanuçılar yıl sayın 25-30%qa artqan bulsa, uzğan yıldan älege san 4-5%nı täşkil itä. Bügen respublikada 8 meñgä yaqın narkoman terkälgän. Bu, älbättä, räsmi sannar ğına. Tatarstannıñ qayber şähärlärendä äf'yun belän ağulanıp ülüçelär kimegän. Mondıy wäzğıät Qazan, Bögelmä häm Yäşel Üzändä küzätelä. Ä şul uq waqıtta Yar Çallı, Leninogorsk, Tübän Qama häm Alabuğa şähärlärendä narkotiktan ülem ike tapqırğa diärlek artqan. Bu xaqta respublikanıñ narkotiklar äyläneşen kontrol'dä totuçı federal' xezmätneñ matbuğat bülege citäkçese Yılena Pavlova belderde.
Bıyıl narkotik tä'sirende eşlängän cinayätlär sanı artqan. Şul isäptä xatın-qızlar tarafınnan eşlängän cinayätlär dä arttı dip belderde Yılena Pavlova. Anıñ äytüençä, Tatarstanda narkotiklar bäyle cinayätlärne açu da arta bara ikän. Şuşı yılnıñ berençe aylarında da 700gä yaqın andıy cinayät açılğan. Bu uzğan yıl belän çağıştırğanda 34%qa kübräk. Häm şuşı waqıt eçendä respublikada narkotik belän bäyle 325 cinayät eşe quzğatılğan. Cinayätlär açılunıñ artuı bu eş belän narkotiklar äyläneşen kontrol'dä totuçı federal' xezmät idäräse dä şöğellänüe bäyle. Elek isä bu eş fäqät eçke eşlär ministrlığına yöklängän bulğan.
Al'bina Zäynulla


text: Tähran. İran tışqı eşlär ministrı Kamal Xarazi, xalıqnıñ comğa uzğan prezident saylawlarına küpläp kilüenä amerikan prezidentınıñ çığışı säbäp buldı dip belderä. Bush tawış birer aldınnan ğına İrandağı saylawlar demokratiä prinsipların boza dip äytkän ide. Xarazi, amerikannar üzläreneñ naçar säyäsmän buluın kürsätte, Bush İrandağı 29 million saylawçığa alarnıñ üz yazmışın üzläre xäl itä almawın äytep, böyek iran xalqın räncette, häm alarnıñ tawış birüdä küpläp qatnaşuına kiterde, şuña kürä bez Bushqa küpmeder räxmätle dä bulırğa tieşbez" dide. Comğa saylawlarında tawış birü xoquqı bulğannarnıñ 63 protsentı qatnaştı dip xäbär itelä. Kiläse atnada İrannı prezident saylawlarınıñ ikençe turı kötä, anda nämzät bularaq elekke prezident Räfsancani häm Tähran xakime Äxmädinecad qatnaşaçaq.


text:
AQŞ kөçlәreneñ üzәk idarәsenә tәqdim itelgәn yaña citәkçe Ğiraqta yaña strategiәgә çaqıra
Yaqın Kөnçığıştan alıp Kөnyaq Aziәgә qәdәr AQŞ kөçlәreneñ yaña citәklәwçe urınına tәqdim itelgәn admiral William Fallon yaña strategiә Ğiraqtağı wәzğiәtne qotqara ala, әmma uñışqa ireşü өçen AQŞ tiz eş itәrgә tieş dip belderde. Moñarçı Tınyaq Okean tөbәgendәge AQŞ kөçlәren citәklәgәn Fallon yaña wazıyfağa raslanunıñ ber өleşe bularaq sişәmbe kөnne Senatnıñ Qorallı Xezmәtlәr Komitetında çığış yasadı.
"Minemçә, bәlki bez bu keşelәrneñ ul mәsәlәlәrneñ barısın da ber ük waqıtta üz өslәrenә alu mөmkinlegen yalğış bәyәlәgәnbezder. Minemçә bu mәsәlә belәn şөğellәngәn keşelәr, bigrәk tә ilçelәrebez, diplomatlarıbız belәn oçraşıp nәrsәneñ realistik, nәrsәneñ ğәmәli buluın açıqlarğa kirәk. Hәm bәlki bezgә maqsatlarnı beraz üzgәrtep tәrrәqiәtkә ireşü өçen tormışqa aşardayraq eşlәrgә kereşergә kirәkter" dide Fallon.
Fallon moñarçı AQŞnıñ strategiәse Ğiraqtağı ğisyançılarnı bastıruğa kitermәde dide hәm koalitsiә kөçlәrenә ğiraqlılar belәn tığızraq mөnәsәbәtlәr urnaştırırğa kiñәş itte. Xalıqnıñ yanınnan ğına ütep kitü tügel, ә aralarına kerep alarnı qayğırtuıbıznı, iminlek saqlıy aluıbıznı añlatırğa kirәk dide.
2 ay çaması elek Ğiraqnı өyrәnü tөrkeme dip atalğan 2 partiә wәkillәrennәn torğan kongress komissiәse Ğiraqnıñ 2 iñ tәesirle kürşese Süriә hәm İran belәn alarnı Ğiraqta totrıqlılıq urnaştıruğa qatnaştıru turında sөylәşergә çaqırğan ide.
Bush Tәhran üzeneñ atom eşçәnlegen tuqtatmıy torıp anıñ belәn bu turıda sөylәşmiәçәgen belderde. Süriәgә kilgәndә isә Bush anıñ Waşingtonda terrorçı dip sanalğan Hizbullanı yaqlawnı tuqtatırğa tieşlege turında әytep toru kirәk tügel dide.
Qorallı kөçlәr komitetınıñ ber әğzası, demokrat senator Edward Kennedy Fallonnan tөbәktәge diplomatik eşçәnlek Ğiraqta tınıçlıq urnaştıruğa yardәm itәr dip uylıysızmı dip soradı.
Fallon "bez başqalarnıñ uyların hәm ğәmәllәren yaxşıraq añlasaq, minem belüemçә, yalğışu mөmkinlege nıq kimiәçәk. Şuña kürә min monı bik nıq xuplıym" dide.
Şunnan soñ Kennedy İrannı da ul sөylәşülәrdә qatnaştıru mөmkinlege turında soradı. Anısına isә Fallon miña wәzğiәtne yaxşılabraq өyrәnergә kirәk dip cawap birde, şulay da andıy mөmkinlekne kire qaqmawın әytte.
Sөylәşü başında annan komitet әğzalarınıñ sorawlarına açıqça cawap birergә әzermesez dip soralğan ide. Fallon açıqça sөylәrgә wәğdә itsә dә qayber sorawlarğa, әlegә Yaqın Kөnçığıştağı wәzğiәt belәn tieşençә cawap birerlek dәrәcәdә yaxşı tanış tügelmen kebek kenә cawaplar birde.
Şulay da komitetnıñ küpçelek әğzaları Fallonğa xuplaw belderde, hәm Üzәk İdarә başlığı wazıyfasınnan kitәçәk general John Abizaid urınına anıñ tәqdim itelüen yaqlıyaçaqların әytte.
Komitet Fallonnı ul wazıyfağa bilgelәrgә kiñәş itәr hәm Senatta aña qarşı çığuçılar az bulır dip kөtelә.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Gruzin artisın Öfölä terkäwzän baş tartqandar
Räsäy menän Gruziya bolğanışı säyäsättän alıś torğandar ölöşönä nıq qağıla. Bıl köndärźä Öfölä biş kontinet tip atalğan tsirk tamaşahı başlanırğa teyeş ine. Gastroldär menän xayuandarźı sığış yaharğa öyräteüse Gruziyanıñ xalıq artisı Giya Eradze kilgäyne. Tik huñğı waqıttağı setereklektär arqahında tamaşalar proğramahı afişalarınan unıñ etäksehe häm rejisserı Giya Eradzenıñ iseme hıźıp taşlanğan. Öfö xoquq haqlau orğandarı ösön ul ber nindäy źä artist tügel, ä barı Başqortostanğa qanunhıź kilep ingän migrant. Ul üźeneñ törkömö häm xayuandarı menän Öfögä kilep töşkäs tä, terkäüźän baş tartqandar. Öfönän alda Giya Eradze Mağnitoğorsk, Siläbe häm Tolyatti qalalarında la sığış yahağan, ämmä bıl qalalarźa unı terkäüźän baş tartmağandar. Xäźer Öföläge tamaşalarźıñ öźölöüe, xayuandarźıñ ğümere qurqınıs aśtında. Köźgö kanikuldar mälendä balalar törlö qitğalarźa yäşägän 160 tör xayuan tamaşaların da kürmäyäsäk.


text:
Aydar Xälim “Xunweybin” romanın tämamlıy
Menä şulay bäyrämnär citkäç härkem qunaqtan qunaqqa yöri. Bezneñ Azatlıqnıñ Qazan studiäsenä dä kön sayın törle qunaqlar kilä. Menä çärşämbe könne studiäbezgä yazuçı, şağir häm publitsist Aydar Xälim kilde. 65 yäşen tutırıp kilüçe Aydar Xälim kisken, qıyu publitsistik mäqälälär häm şağirlär yazuı belän härkemgä tanış. Anıñ isemen kiñ tanıtqanı “Sağış kitabı, yäki Aborigen yazmaları”. Şulay uq “Ğömeremneñ un köne, yäki ber cinayät ezennän”, “Yaña sağış”, “İmperiäne üterergä” kebek kitapları köräş ruxı, millätpärvärlek ideyäläre belän suğarılğan. Anıñ qarawı Aydar Xälim monıñ belän çiklänmiçä, menä inde berniçä yıl däwamında şaqtıy külämle roman yaza. Älege romannıñ teması häm eçtälege turında Aydar Xälim Azatlıq radiosı tıñlawçılarına menä närsälär söyläde.
- Menä min ber 9 yıl bar inde ber roman östendä utıram. Anıñ iseme şaqtıy serle häm säyer – “Xunweybin” dip atala. Xunweybin – ul qıtaylar Mao Dze Dun äle isän çaqta bezneñ säyäsi süzlekkä kilep kergän töşençä häm süz. Ul üzenä kürä bezgä Sovet vlaste kilgäç, kultur revolyutsiäse kebek bolşeviklarnıñ xalıq doşmannarın ezläp, tabıp, törmälärgä yabu tarixları belän awazdaş şundıy xäräkät bulıp aldı. Ul 10 yıl bardı häm Qıtayda 100 million keşeneñ yazmışın alıp kitte. Bu bezneñ öçen yıraq tema bulıp kürensä dä, bu waqiğalar urtasında qalğan babalarınıñ çığışı Tatarstan yaqlarınnan bulğan tatar İrken ağanıñ yazmışı arqılı biräm. İrken ağa minem şaqtıy ğına çit ildä yäşägän tatarlar belän aralaşqannan soñ, alarnıñ yazmışların öyrängännän soñ ğomumiläşterelgän obraz. Waqiğa 1886-1997 yıllar aralığında bara, yäğni 100 yıl çaması. Üzläreneñ babalarınıñ küçep kitüe belän häm alarnıñ Şärki-Törkistanğa barıp urnaşuı belän, anda keçkenä ber tatar awılı oyıştırıp, nigezlänep, şunda üzenä kürä çittä tatar däwläte oyıştırıp häm iqtisadıy yaqtan ayaqqa basıp, xätta gäzit-jurnallar çığarıp yäşägän alar. Menä şuşı İrken ağa 1966 yılda başlanğan Xunweybinlıq näticäsendä ilne taşlap kitärgä mäcbür bula. Häm ul Törkiä aşa Amerikağa barıp urnaşa. Anda da keçkenä genä ber tatar awılı oyıştırıp, şunda üzeneñ ğailäse belän yäşäp, 1997 yılda ütkän ikençe tatar kongressı cıyılışına qaytıp, şul kongressnıñ eşendä qatnaşıp, häm üzeneñ tuğannarın ezläw tarixı.
- Äye mondıy xällär çınnan da dönyanıñ törle illärendä yäşägän tatarlar başınnan uzğan waqiğa. Ä ni öçen “Xunweybin”? Bu babay üze “Xunweybin” bulğanmı?
- Bu babay “Xunweybin” tügel, ul da bulsa äsärneñ töbendä, anıñ iñ yuğarı burıçı, mazası. Xunweybinlıq minem romannıñ töp probleması, yäğni millätneñ yuqqa çığu mömkinlekläre häm millätneñ eçen ayqap, imanın sawğannan soñ anı fizik mäğärägä quıp kertep, at kebek eşlätep millätne zatsızlandırunıñ eçke mexanikasın açarğa tırıştım.
- Bik qızıqsındırdığız äle, qayçanraq çığaçaq bu kitap?
- Äle kitapnıñ qayçan basılıp çığuın äytü bik awır. Çönki äsär äle tämamlanmağan. Härxäldä, romannıñ berniçä kisäge “Mädäni comğa” gäzitendä basılıp çıqqan ide. Bälki aldağı könnärdä ul başqa matbuğatta da çığar. Ägär dä inde bez anı xalıqqa “Azatlıq” radiosı aşa da işettersäk, bik qızıq bulır ide.
Şulay itep, yazuçı, şağir, publitsist Aydar Xälim inde 9 yıl däwamında icat itkän romannı yaña yıl aldınnan tämamlıy. Aydar Xälimneñ romanı qayçan, qaysı yullar belän kiñ cämäğätçelekkä barıp citär, älegä bilgele tügel.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Gruziädä prezident saylawların aldan ütkärü Saakaşvilineñ çigenüeme, ällä isäplängän xäyläme?
Gruziä parlamentı citäkçese Nino Burjanadze süzlärenä qarağanda, ğädättän tış xäle anda yaqın könnärdä inde köçennän çığarılaçaq. Mäğlüm ki, şuşı qırıs çaranı Gruziä prezidentı Mixail Saakaşvili oppozitsiäneñ üzenä qarşı yünälderelgän çığışların tuqtatu öçen kertkän ide. Berük waqıtta ul ildä waqıtınnan alda prezident saylawların ütkärü xaqında da iğlan itte. Bu anıñ köndäşläre qarşında çigenüen kürsätäme, ällä inde aldan isäplängän ber xäylä bulıp toramı?
Şuña da Mixail Saakaşvilineñ bu qararın qayberäwlär oppozitsiä taläbenä birelü dip qabul itte. Gärçä monıñ bik ciñel genä, Saakaşvili aldan uq uylap quyğan kiñräk ber strategiäneñ, anıñ xakimiättä qalu strategiäseneñ ber öleşe buluı da bik mömkin. Şuşı qararı belän Gruziäneñ xäzerge prezidentı isäplängän xäwefkä bara häm şuşı yul azağında anı köndäşläreneñ üz xakimiätenä yanawınnan tulısınça arınu ixtimalı kötä. Beruñaydan Saakaşvili xalıqnıñ qänäğätsezlege ni däräcädä buluın da açıqlıy ala.
Ğinwarnıñ 5-endä Gruziädä prezident öçen genä tügel, kiläse parlament saylawların qayçan uzdırırğa digän soraw belän ayırım referendumda da tawış bireläçäk. Oppozitsiä asılda berençe itep näq menä parlament saylawların telägän ide, alarnıñ wäkilläre xäzergesendä bik yuq, şuña da oppozitsiä prezident köräşenä kereşkänçe, başta parlamentta töplänergä teläde.
Ämma Saakaşvili üze öçen küpmeder däräcädä xäwef, risk tudırıp, tawışqa başta prezident känäfien quyarğa buldı. Yäğni oppozitsiäneñ xäzer qalğan ike ay-ay yarım eçendä prezident saylawlarına äzerlänüe öçen ällä ni waqıtı qalmıy, häm iñ möhime, anıñ üzen kürsäter öçen mäğlümäti qırı da ällä ni kiñ tügel.
İkençedän, waqıt tarlığı biredä ber oppozitsiä öçen genä tügel, tawış birüneñ ğädellegen küzätep bara alırlıq xalıqara oyışmalar öçen dä - alarğa mondıy çaralarğa tieşle däräcädä äzerlänü öçen ğädättä kimendä 2 ay kiräk.
Öçençedän, Saakaşvilineñ qararı köräştän anıñ töp köndäşenä äylängän şäxesne, İrakli Okruaşviline alıp taşlıy. Gruziädä prezident urınına däğwalawçı kimendä 35 yäştä bulırğa tieş, Okruaşviligä isä 35 kiläse yıl noyäbrendä genä tula.
Tağın şul da bar - Saakaşvili prezident saylawların waqıtınnan alda ütkärergä teläwen iğlan itär aldınnan ğına, Gruziäneñ maxsus köçläre, nigezdä oppozitsiä qaraşların yaqtırtqan İmedi telekanalına bärep kerep, andağı texnik cihazlarnı häm arxivnı tar-mar itte. Çärşämbedä Tiflistäge ber mäxkämä ğomumän, İmedineñ tapşırular yasaw litsenziäsen ğämäldän çığardı. Bolar barısı da saylawlarğa äzerlek eşlären bäysez yaqtırtu mömkinleklären yuqqa çığara diärlek.
Kärim Kamal


text:
Tatarstannıñ Tışqı elemtälär departamentı direktorı Timur Akulov Qabulda Äfğanstannıñ Tışqı eşlär ministrı Abdullo äfände belän oçraşqan
Tatarstannıñ Tışqı elemtälär departamentı direktorı Timur Akulov Qabulda Äfğanstannıñ Tışqı eşlär ministrı Abdullo äfände belän oçraşqan
Xäbär itkänçä, monnan tış Timur Akulov Qabulda Äfğanstannıñ Tışqı eşlär ministrı Abdullo äfände belän oçraşqan. Söyläşü barışında yaqlar ber-berse belän yaqınraq tanışu yözennän delegatsiälär belän alışu turında kileşkän. Tatarstan xökümäte suğış yaraların tizräk tözätü yözennän Äfğanstan cirenä maşinalar, texnika cihazları ğına cibärep qalmayaçaq. Cimerek toraq fondın torğızu, eş urınnarı buldıru häm belem birü programmaların bergäläp yasaw da küz aldında totıla.


text:
Mosolmandar sirkäü töźöüźä yarźam itergä teyeşme?
Mosolmandar ösön izge ayźarźıñ berehe bulğan Ramaźan başlandı. Başqortostan mosolmandar diniä nazaratı räyese Nurmöxämät xäźrät respublika mosolmandarın täbrik itep ramaźan- ul tüźemlelek häm märxämätlek ayı tip belderźe. Möftöy ramaźandı täülekteñ yaqtı ölöşöndä rizıq eyeüźän tıyılıu ayı tip atanı. Säyäsi yuśıq ta täbriktän sittä qalmanı. Beź bıyıl 450 yıllıq yubileyźı bildäläybeź. Unıñ töp saraları tap oşo ramaźan ayına tura kilä. Nurmöxämät xäźrät bıl datalarźıñ tap kileüen osraqlı tügel, ul şatlıq häm säskä atıuğa kiltergängä şulay tine.
Tik donyala bayram menän bergä ığı- zığıhı la yänäş yöröy. Azatlıq radiohınıñ daimi tıñlausıları xäbarźar inde- Baymaq rayonında ber keşe urıś sirkäüen yandırğaynı. Baqtihäñ bında ber nindäy źä dini inanıuźar tügel, ä donyaui nizağtar bulğan ikän. Möftöy Nurmöxämät xäźrät urıś qoramın tergeźeüźä mosolmandar źa qatnaşır tigän ömötön etkerźe.
Möftöy äyteüensä, Öföläge Salauat Yulaev prospektındağı yañı mäset töźölöşöndä xristian dinen totousılar źa eşläy. Şulay bulğas, küp millätle häm törlö dinle Başqortostanda ber-bereñä yarźam iteü barı sauap qına.
Äytkändäy, pravoslav xalıqtar berlege fondı ultırışında Patriarx Aleksiy ikense, Başqortostanda dini yorttarźı tergeźeü buyınsa küp eştär başqarıla tigäyne.
,,Räsäy töbäktärendä qoramdarźı töźökländereü,, proğrammahı Başqortostanda yuğarı kimälgä quyılğan tip beldergäyne Patriarx Aleksiy ikense.
Başqortostan bilämälärendä 301 dini yort eşläp kilä. Bıl isemlekkä mäset häm qoramdar, sirkäüźär inderelgän.