text:
Gul Ankarada çığış yasap Waşington belän uzara añlaşu, duslarça mönäsäbätlär däwam itäçäk dide.
Gul parlamentnıñ kiçäge tawış birü näticäsen qaraw oçen cıyılğan utırış başlanır aldınnan çığış yasadı. Bu utırışta älege mäs'äläne sişämbe könne cıyılaçaq parlament utırışında yañadan ber märtäbä täqdim itü turında süz bara. Xakimiättäge Ğädellek häm Tärräqiät partiäse räise Recep Tayyip Erdogan ägär zarur bulsa parlamentta bu mäs'älä yañadan täqdim itelergä mömkin dide.
Gul Törkiäneñ finans bazarların kiçäge tawış birüdän soñğı şok näticäsennän saqlap qalu çaralarına östenlek birüe turında äytte.
Törkiäneñ qarşı çığuı näticäsendä Ankara Quşma Ştatlar wäğdä itkän 30 milliard dollar finans yardämennän qolaq qağarğa mömkin. Moñarçı Investorlar Törkiägä bu yardäm bireläçäk dip ışana ide.
Gul şulay uq, Ğiraqnı Törkiä parlamentınıñ qararın BMO qoral tikşerüçeläre belän xezmättäşlekne kiçekterü maqsatında faydalanmasqa çaqırdı.


c: text/html

text:
Yaña yıl Belaruskä yaña xakimiat alıp kilerme?
Yaña 2006-nçı yıl Belarus''kä yaña prezident saylawları alıp kiläçäk. Sişämbedä ilneñ Üzäk saylaw komissiäse anda qatnaşu telägen beldergän berençe 8 nämzätne terkäde. Alar arasında xäzerge prezident Aleksand Lukaşenka da bar. Ämma terkälü äle saylawlarda qatnaşunı añlatmıy - här nämzät xäzer üzen yaqlağan 100 meñ saylawçınıñ imzasın cıyarğa tieş bulaçaq.
Bıyıl uzğan cıyınında Belarus'' oppozitsiäse prezident urınına üzennän urtaq nämzätne çığarırğa bulğan ide, ul Aleksandr Milinkeviç. Urtaq bulğaç anıñ Aleksandr Lukaşenkağa qarşı toru mömkinlekläre dä arta kebek, ämma ul üze, "Belarus'' xakimiate minem häm minem tarafdarlarımnıñ tormışın torğan sayın qatlawlandıra bara", dip zarlana.
"İldäge wäzğiat bik qatlawlı. Misal öçen, bezneñ aktivistlarnı oppozitsiä cıyını turında yazılğan uram qäğäzlären taratu öçen genä dä qulğa alalar, alarnı xökemgä tartalar, aqçalata cäza salalar. Xakimiat äz genä bulsa da başqa törle mäğlümat çığudan bik qurqa", di Belarus'' oppozitsiäseneñ urtaq nämzäte Milinkeviç.
Xakimiat qorğan menä şundıy kirtälärdän tış oppozitsiä wäkilen waqıtnıñ bik tar buluı da borçıy. Prezident saylawları Belarus''tä kiläse yılnıñ yülendä uzarğa tieş ide, ämma tulısınça Aleksandr Lukaşenka kontrolendä bulğan parlament alarnı martqa küçerde. Şulay itep mömkin nämzätlärgä terkälü, imza cıyu häm üzlären kürsätü öçen bik az waqıt qaldı.
Anıñ qarawı bolar barısı da xäzerge prezident Lukaşenka öçen bik caylı - ul inde xalıqqa tanış häm iñ möhime anıñ qulında qüwätle xakimiat resursı. Läkin Milinkeviç, xakimiatneñ andıy xäyläläre ber dä yaña tügel, iñ möhime prezidentlıq yarışında qatnaşu, dip belderä:
"Belarus'' qanunnar inde küptännän ütälmägän ber il bulıp tora. Bez şunı da beläbez - yıllar däwamında biredä saylawlar waqıtında tawışlar da döres sanalmadı, östä telägän sannar ğına terkälep kilde. Şuña da qaramastan, bez aldağı saylawlarda qatnaşaçaqbız, çönki bu bezgä keşelär belän oçraşu, alarnıñ yörägenä yul açu mömkinlegen birä. Bezneñ öçen xalıqnı kürü, alarğa mäğlümat citkerü bik möhim", dip añlata üzeneñ prezident saylawlarında qatnaşu kiräklegen oppozitsiä wäkile Aleksandr Milinkeviç.
Älegä qädär ütkärelgän fiker beleşülär şunı kürsätä - tawış birü bügen uzsa, xäzerge prezident Lukaşenkanı yaqlaw 52 protsent tiräsendä bulıp, Milinkeviç barı tik 7 protsent qına qazanır ide. Ämma qayber küzätüçelär, Lukaşenkanıñ xäzerge xäle qaqşamas kürensä dä, anı bügennän ük ciñüçe dip iğlan itü irtäräk bulır ide digän fiker belderä, Minskidäge säyäsi tikşerenülär üzägennän Valeri Karbaleviç şundıylarnıñ berse:
"Lukaşenkanıñ ciñü ixtimalı iñ zur buluı açıq, ämma min moña 100 protsent garantiä birmäs idem. Här saylawaldı kampaniäse kötelmägän närsälär alıp kilä, törle illärdäge täcribä şunı kürsätä", di säyäsi küzätüçe Valeri Karbaleviç.
Anıñ süzlärenä qarağanda, Belarus''tä häm bigräk başqala Minskidä Lukaşenka säyäsätennän tuyuçılar sanı arta bara.
Kärim Kamal

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tatarstannıñ dini konfessiä citäkçeläre möräcäğät belän çıqtı
Tatarstannıñ dini konfessiä citäkçeläre möräcäğät belän çıqtı
Mintimer Şäymiev häm Vladimir Ruşaylonıñ qısqa ğına çığışlarınnan soñ söyläşülär tämamlandı da. Qunaqlarnı ozatqan waqıtta, “Azatlıq” radiosı öçen birgän intervyusında Ğosman xäzrät İsxaqi İslam universitetı xäle belän Rusiä türälären tanıştırunıñ kiläçäktä universitetnıñ matdi xälen yaxşırtuğa uñay yoğıntısı bulır, dip sanıy. Möräcäğätneñ Rusiädäge soñğı Dağıstan häm Çeçnya faciğälärennän soñ qabul itelüe urınlı, bu ekstremistik ğämällärneñ Tatarstanğa da kilep citü ixtimalı turında kisätü dip sanıy.
Şulay itep, Qazanda urnaşqan Rusiä İslam universitetında Rusiä xaqimiäte delegatsiäse bulğannan soñ küktän niğmätlär yawu ğälämätläre kürenmäde. Läkin bu vizit barışında İslam universitetınıñ matdi xälen yaqlar, yäğni Tatarstan da, Rusiä dä küz aldında, kontroldä totaçaqları mäğlüm.
İnde xäbär itkänebezçä, Rusiä delegatsiäse Tatarstannıñ sänäğäte, bigräk tä “oboronka”, yäğni saqlanu tarmağınıñ xäle häm tärräqiäte buyınça zur kiñäşmä ütkäräçäk. Anısı comğa köngä bilgelängän. Qazannnıñ şundıy ere şirkätläre aviatözeleş berläşmäse xäle belän tanışu inde başlandı.


text:
Xabärlärgä qarağanda monnan 2 atna çaması elek beräü Saddam ulları yäşrengän yortnı AQŞ köçlärenä kürsätkännän soñ , ğıraqlılarnıñ amerikannar belän xezmättäşlege arta bara . Ğıraqlılar okupatsion köçlärneñ ildä toruına riza bula başladımı? Saddam häm anıñ şiklänelgän küpläp üterü qoralları tabılaçaqmı? digän soraularğa törle cawaplar birelä
G.Bush adminsitratsiäse sonğı waqıtlarda S.Xösäinneñ küpläp üterü qoralların tabu turındağı belderülärendä saqlıq kürsätä başladı. Administratsiä bilgele bulğança, ni öçen äle dä qorallar tabılmadı şulayuq Bushnıñ ğıynuar ayında , Britan küzläü idaräse Bagdadtnıñ Afrikada uran satıp alırğa teläwen öyrände dip çığıp äytüennän soñ sorau utı astında tora. Prezident Bush üze dä xäzer Saddamnıñ tabıluı turında bik çikli optimizm kürsätä başladı.İyülneñ 30da perzident Bush (audio)
Saddam Xösäinne qayçan qulğa alırbız belmim. Ämma kiçägegä qarağanda bugen yaqınraq torabız dip uymım.Bez anı ezlibez.
ğıraqtan alınğan xabärlärgä qarağanda xalıq amerikan köçläre belän kübräk xezmäätşlek itä başlağan.Monıñ in yaxşı misalı, bilgesez beräüneñ 30million dollar aqça alu öçen Saddam ulları yäşrengän yortnı kürsätüe buldı. Äle bu aralarda ğına CİAnıñ qoral mäsälälärendäge kiñäşçese David Kay Saddamnıñ qoral programmasına qatnaşqan belgeçlär amerikannarğa dälillär tabu öçen yardäm itä dip söyläde. Kay atnakiçtä Senatnıñ ike komitetında çığış yasağannan soñ jurnalistlarğa(audio) Küpläp üterü qoralları programamsına qatnaşqan ğıraqlılarnıñ aktiv xezmätäşlege arta bara.Bez ğıraqlılarnıñ bezgä kürsätkän bik näzberek urınnarnı tikşerü belän mäşğülbez.Nıqlı dälillär bar..Ämme bez monıñ çınlap ta ışınıçlı dälil buluın isbatlağançığa qädär anı faş itmiäçäkbez.
Şundıy belderülärgä qaramastan ,xäzer xalıqara tınıçlıq öçen Carnegie Endowment Tikşerü Üzägendä eşläwçe qorallarnı cäyeldermäü proyektınıñ urınbasar direktörı John Wolfstahl Radiobızğa birgän ängämädä bälkim dä küp kenä ğıraqlılar Qusay belän Udaynıñ ülemennän soñ Saddam ber qayçan da yañadan il belän idarä itmiäçäk dip uylıy başlağandır.Bälkim alar Ğıraqnı tözekländerü eşenä qatnaşır dip isäpläp bula disä dä, Wolftahl östep bolay dip tä äytä (audio) Ämma şunı da istä totarğa kiräk Bush administratsiäse äytkäneçä anda amerikannarğa irekländerüçe , uñay köçlär dip qaralmıy. Küp kenä ğıraqlılar alarğa dinsez, çit il köçläre , okupantlar dip qarıy.
Ayruça Wolfstahl ğıraqlılarn ğädellek ideası könbatışnqınnan nıq ayrıla, anda qabilä xoquqı xökem sörä.Ul İslam ,ğäräb fenomene , yözyıllardan birle anda çınbarlıq bulıp tora,bu amerikannar belän xezmätäşlekkä genä tügel ä barlıq ğailä, sotsail mäsälälärgä qarıy dip söyläp comğa könne WP gazetasında basılıp çıqqan mäqaläne ürnäk itep kiterä. Mäqalädä amerikannar belän xezmättäşlek itkän üz ulın, ikençe ulı belän bergäläp ütergän ğıraqlı ata turında süz bara. Ämma Wolfsatahl äytkännärenä Haritage Foundationnıñ vitse prezidentı Danielle Pletka nıq qarşı çığıp ğıraqlılar yaqın könçığıştağı xalıqlardan nıq ayrıla anda qabilä zakonnarı yuq dip äytä Pletka(audio) ğıraqlılarnıñ qabilä cämğiäte buluı turındağı idea yalğış, alar şähärläşkän xalıq.Alar millät bulıp oyışqan ,minemçä ğıraqlalarnıñ millätçelegenä ähämiät birmäü, bik zur xata bulır ide.
Pletka süzlärençä, Saddamğa äle dä turılıqlı ğıraqlılar bar , alar amerikannarnıñ iminlek urnaştıruına qarşı eşli, alarnıñ yuğaltası ber närsä dä yuq , bu keşelär aqrınlap koalitsiä köçläre tarafınnan yuq iteläçäk, qulğa alınaçaq.Älegä Ğıraqta Saddam vä taraftarların tabu awı däwam itä.
färidä xämit, praga


text:
-
Kategoriler: Bahis Scripti, Genel, Popüler Scriptler, Portal Scriptim, Ücretli Scriptler
Etiketler:En İyi Bahis Scripti, PHP Bahis Tahmin Scripti, Premium Bahis Scripti v1, Profesyonel Bahis Tahmin Scripti, Profesyonel İddaa Bahis Scripti, Ücretli Bahis Tahmin Scripti v1
-
Kategoriler: Genel, Popüler Scriptler, Üyelik Scriptim
Etiketler:ASP Bahis Scripti İndir, En İyi Bahis Scripti, İnterbahis Bahis Scripti, İnterbahis.com Scripti İndir, PHP Bahis Scripti, Profesyonel İnterbahis Scripti İndir, Ücretsiz Bahis Scripti İndir


text: Şimbä könne Rumıniä häm Törkiädän qoş kizüe oçraqları turında xäbär itelgännän soñ, Yevropa Komissiäse Törkiädän qoş ite alunı tuqtatıp toru plannarın iğlan itte. Ukraina häm Gresiä Törkiä häm Rumıniädän tawıq iten kitertüne tıydı. Macarstan Rumıniädän qoş iten alunı tuqtattı. Rumıniä häm Törkiädä tawıq fabrikaların karantinğa yabıp qoşlarnı yuq itü başlandı. Kizüneñ nindi virustan bulğanın açıqlar öçen bügen Rumıniägä Yevropa belgeçläre kilde. 2003 yılda Aziädä H5N1 virusınnan 60qa yaqın keşe ülgän ide.


text:
Türä - ğalimnärneñ cıyılıp söyläşüläreneñ, Qazannıñ energetika universitetında uzğan “Zamanlaşu şartlarında ilne häm töbäklärne üsterü modelläre” – isemdäge fänni-ğamäli konferensiäneñ maqsatı nidä soñ? ”- digän sorawnı jurnalistlarda, zıyalı keşelär
yış birälär. Bu sorawğa Qazan däwlät energetika universitetınıñ iqtisat häm sotsial' texnologiälär institutı mödire, säyäsi fännär doktorı Nail Möxärrämov menä närsä dip cawap qaytardı:
- Ber konferensiä ütkännän soñ tögäl näticä kötärgä kiräk tügel. Bu ğalimnärneñ duslıq cıyılışı. Menä küpme waqıt ütär äytä almıym, şuşı cıyında qatnaşqan fän keşeläreneñ çığışların kertep dönyaküläm kitap çığarırğa ömetlänäbez
Fän keşeläre cıyında Rusiä häm Tatarstannı zamanlaştıru üzençälekläre, millätlär arasındağı kierenkelekne kisätü, däwlätneñ milli säyäsäte, belem birü üzençäleklärenä qarağan mä’sälälärne kütärälär. Töbäklärdä mäğärif cirlegendäge üzgäreş şartlarına, mädäniätkä, tel häm dinneñ bügenge xälenä dä üzlärençä bäye birälär.
Oyıştıruçılar äytüençä, bu fänni-ğamäli konferensiädä qatnaşuçı ğalimnär, qunaqlar ike törgä bülenä. Alarnıñ ber öleşe Rusiäneñ törle universitetlarınıñ, akademik oyışmalarnıñ ğalimnäre. Bu fän eşlekläre Kennan institutı belän tığız elemtädä toralar häm kübese Vaşingtonğa barıp zamanında fänni-tikşerü eşe belän şöğellängännär. Şul uq bez aralaşaçaq Leokadiä Drobijeva häm Emil' Pain da. Alar ikese dä Rusiä fännär akademiäse äğzaları. İkençeläre Qazanlılar, törle oyışma wäkilläre, äytik däwlät şurasınnan, prezident xakimiätennän, şäxes xoquqın yaqlawçı oyışma wäkilläre, säyäsätçelär. Konferensiädä çığış yasawçı tanış isemnärdän: Rafail Xäkimov, Damir İsxaqov, Marat Gәliev, Mixail Stolyarov häm başqalar.
Konferensiädä qatnaşqan säyäsi fännär doktorı, Rusiäneñ yuğarı iqtisat mäktäbe professorı Emil' Pain ğomüm däwlät säyäsäten öyränä. “Azatlıq”qa ul menä närsälär söyläde:
- Älege cıyılış närsäse belän üzençälekle digändä, monda ğalimnär bergä jıyelıyp fiker alışalar, ber-bersen kürep söyläşälär, bäxäsläşälär. ul inde 11 yıl ütkärelep kilä. Rusiäneñ törle şähärlärendä cıyılabız. Bu yulı bez menä Qazanda cıyıldıq. Monda törle yünäleş buyınça eşläwçe ğalimnär cıyıldı. Bu törle il ğalimnäreneñ duslıq mönäsäbätlären nığıtuçı çara da bulıp tora. Alar monıñ belän üzläreneñ ber berläşmädä buluların da dälillilär.


text:
Radikal şiğıylar başlığı Moqtada Äs-Sadr yaqlılar Ğıyraqnıñ könyäğındağı Amara şähären qulğa töşergän. Mäğlümat çığanaqları, anda yäşäwçelärneñ süzlärenä tayanıp, “Mähdi armiäse” qorallı suğışçıları başta şähärne yawlap alğan, annarı politsiäneñ 3 binasın şartlatqan, dip belderä. Ğıyraq politsiäse belän atışlar waqıtında kim digändä 15 keşe, şul isäptän tınıç xalıq ta üterelgän. Distälägän keşe yaralanğan.
Ğıyraq premer-ministrı Nurıy Äl-Mäliki Amarağa iminlek ministrı citäkçelegendä törkem cibärgän. Amarağa Ğıyraq ğaskärläre yaqınlaşa.


text:
Osman Öztunç - Yunus
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Yunus
Etiketler : Osman Öztunç - Yunus türkü indir, Osman Öztunç - Yunus türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Yunus mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Yunus türküsü, Yunus sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Yunus bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Çakırcalı Mehmet
Osman Öztunç - Davullar Çalındı
Osman Öztunç - Foseptik Çukuru
Osman Öztunç - Yılgınlığına İnat
Osman Öztunç - Dağlara Çıkmanın Tam Zamanı


text:
Sabantuy uyın tügel
Saban tuyında uylap, kölsälär dä, anı ütkärü uyın tügel ul. Urın tabu, aqça tuplaw, büläklär alu, qunaqlar çaqıru, alarğa uñaylı şartlar tudıru, sänğät-mädäniät yağın uylap, programma tözü, sport yarışları öçen mäydan cihazlar äzerläw, transport, saqlanu çaraları, elemtä…Bu mäşäqätlärne bik oyışqan millät wäkilläre cirle xaqimiät, idärä strukturaları belän bergä genä yırıp çığa ala. Saban tuy ütkärä alğan cämğıät milli, mädäni, iqtisadi, xoquqi ölgergänlekkä attestatsiä, üzenä kürä imtixan ütä diärgä bula.Tatarstan rayonnarında bu imtixannı uñışlı ütte.Respublikadan çittäge 50 gä yaqın töbäktä menä digän saban tuyları ütkärdelär. Bäyrämneñ geografiäsenä Astrapxan', Volgograd, Sverdlovski,Yoşkar Ola, Mari respublikasınıñ Bäräñge rayonı, Samara, Kirov ölkäläre, Komi respublikası, Novosibirski, Surğut, Murmanski, Mağadan, Yakutsk, Vladivostok – barısın da sanap ta betererlek tügel. Küpçelek töbäkkä Tatarstannıñ zur citäkçeläre, rayon şähär başlıqları, konsert törkemnäre, säwdä oyışmaları barıp, milli bäyrämgä yäm kerttelär.Bu xällär turında kön sayın diärlek söyläp torabız.Soñğı waqıtta Penza ölkäseneñ Urta Äläzän awılında, Penza şähärendä ütkän sabantuyları, Aznaqay, Apas rayonı delegatsiäläreneñ säyäxäte turında bigräk tä onıtıp bulmıy. Qaydadır bik şoma, oyışqan räweştä qarşılasalar, ayırım urınnarda qarşılıqlarnı, ğäm'sezlekne ciñärgä turı kilgän. Berqayda da ciñel tügel, här ğämäl can, aqıl xezmäten taläp itä.
Perm sabantuyına barğan Çallı şähäre delegatsiäse, Krasnoyarskiğa, Nowosibirskiğa barular bik küp citäkçelärneñ, artistlarnıñ fidaqär'legen, milli ruxın dälilli.Ul'yanovski ölkäseneñ Dmitrovgrad şähärendä ütkän federal' sabantuynı, anı ütkärügä Tatar kongressı başqarma komitetı kertkän öleşne, Mäläkäs, Sember tatarlarınıñ,xaqimiäteneñ kiñ küñellelegen ayırım öyränäse bar.Kongress xezmätkäre Mars Tukaev bıyıl iñ berençe tapqır saban tuyı oyıştırğan yaqlar turında ni söyli.Mars Tukaevka östäp, bıyıl berençe tapqır Çexiäneñ Praga şähärendä dä saban tuyı ütü turında äytik. Xätta Çeçnyağa barğan Tatarstan militsionerları da üzläre urnaşqan lager'da sabantuyı ütkärgän.
Bu atnada Mäskäwdä, Tomskida, İjauda, annarı Soçida tatarlar bäyräm itäçäk.Näticälärne soñraq yasarbız. Şunısı kürenep tora – bu könnär, bu ğämällär tatar xalqınıñ isänlegen, milli tormışnıñ canlanuın kürsätä. Dönya monı işetep, sizep tora, ağay ene. Keşe sanı alu öçen tügel, mal yäki dan öçen tügel, can öçen ütkärelä bıyılğı milli tuylar.Qazannan Rimzil Wäli


text:
Putin Bushqa yaña täqdim belän çıqtı
Rusiä prezidentı Vladimir Putin belän AQŞ prezidentı George Bush Mayne ştatında Bushnıñ xosusıy yortında 24 säğät däwam itkän ğäyre räsmi oçraşunı yılmayğan yözlär belän tämamladı. Putin Bushqa Rusiäneñ könyağındağı raketadan saqlanu qorılmaların qullanu häm bu mäsälägä qarağan söyläşülärne NATO-Rusiä şurasın da kertep kiñäytü turında yaña täqdim yasadı.
Alar öçen iñ zur balıq ber-berenä häm dönyağa fiker ayırmalıqların çitkä quyıp urtaq nigez tabarğa äzer buluların kürsätü mömkinlege buldı diärgä mömkin.
AQŞ prezidentı George Bush jurnalistlarğa "Ikeyaqlı mönäsäbätlär däwamında bezneñ üzara kileşkän çaqlar da, kileşä almağan çaqlar da buldı. Min Vladimir Putinnıñ ezlekle, açıq, namuslı häm bezneñ mömkinleklär, bezneñ problemalar turında söyläşüe ciñel keşe buluın añladım" dide Bush.
Düşämbe könne ğäyre räsmi matbuğat oçraşuında ike citäkçe üzlären bik ciñel häm kütärenke ruxta xis itä kebek kürende. Äyterseñ lä soñğı berniçä ayda Bush Rusiäne demokratik reformalardan çigenüdä ğäyeplämägän dä, Putin AQŞ beryaqlı säyäsät alıp bara dip tänqitlämägän.
Bu oçraşudan soñ isä alar Irannıñ atom programması kebek küptännän üzara qarşılıqlarğa säbäp bulıp kilgän mäsälälär turında da ciñelräk añlaşa kebek ide.
Bush Rusiä şulay uq Tärhannıñ atom qoralı yasarğa teläwe turında borçıla dide.
Ike citäkçe AQŞnıñ Üzäk Yewropada raketa qalqanı urnaştıru niäte turında da söyläşkän. Yün ayında Sigezlek oçraşuında kötelmägändä AQŞqa Azärbäycandağı Rusiä radarın qullanırğa täqdim itkän Putin düşämbe könne tağın ber adım alğaraq kitep yaña täqdim yasadı.
"Kiräk bulsa bez bu eşkä Azärbäycanda arendağa alınğan stansiäne genä tügel, kiräk bulsa bez anı tözekländerä alabız. Ul citmi ikän bez xätta Rusiäneñ könyağında tözelüçe raketa oçırular turında kisätäçäk yaña stansiäne urtaq sistemağa totaştırırğa da äzerbez" dide Putin.
Putin şulay uq AQŞnıñ raketa qalqanı niätlären tağın da kiñäytep bu eşkä Yewropa illären dä kertep NATO-Rusiä şurası nigezendä söyläşülär başlarğa täqdim itte.
Bush isä haman da AQŞ raketa qalqanınıñ qayber öleşläre Çexiä belän Polşada bulırğa tieş digän fikeren täqrarladı.
Şul uq waqıtta ul Putinnı şundıy täqdim belän çıqqan öçen maqtap bu mäsälädä Rusiä belän dä NATO-Rusiä şurasa aşa Yewropa illäre belän dä xezmättäşlek itü kiräklege belän nıq kileşüen äytte.


text:
İrek Arslanov: Qazanda tatar tele üseşe öçen barlıq şartlar da tudırılğan
Qazanda yäşäwçe xalıqlarnıñ tellären saqlaw, öyränü häm üsterü programmasında bilgelängännärneñ barısı da ütälsä, tatar tele şähärdä ikençe sortlı bulmas ide. Çärşämbe könne älege programma turında Qazan şähäre tellär üseşe häm cämäğätçelek belän elemtägä kerü bülege citäkçese İrek Arslanov
Älege programmanı yılına ike tapqır Başqarma komitetı utırışında häm ber tapqır deputatlar yanında qarıybız. Bu xisap räweşendä bara.İğtibar itäse mäs'älälär küp. Çönki bügenge köndä tatar teleneñ Qazanda ügi bulıp qaluı berkemgä dä ser tügel. Ayıruça borçığannarı turında İrek Arslanov
Transportta ike teldä söyläw öçen maxsus caylanmalar quyıldı. Şulay uq säwdä ölkäsendä, kibetlärgä iğtibarnı arttırırğa kiräk. Balıq başınnan çeri di. Utırışta iñ berençe bulıp xakimiät dairäsendä, yäğni citäkçelärneñ tatar tele qullanışın arttırırğa kiräklegenä basım yasaldı. Çönki bügen barı Qazan Duması sessiäsenä genä qararlar tatar telendä äzerlänä, ä qalğan barlıq käğäz eşläre rus telendä. İrek Arslanov
Barlıq tatarça kilgän xatlarğa tatarça cawap birelergä tieş. Şulay uq xalıqnı qabul itü waqıtında da tatarça eşläw zarur. Citäkçelär tatar telen belmäsä kurslarğa yörergä tieşlär Qazanda tatar tele üseşe öçen barlıq şartlar da tudırılğanı äytelde. Qızğanıçqa ul kübräk äle dä kuxnya tele bulıp qala. Ägär dä barğan urında sineñ sorawıña däwlät telendä cawap birmäsälär, şähär xakimiätenä möräcäğät itärgä mömkin. Qazannıñ şähär tözeleşe ustavına elmä taqtalarnı, reklamada tatar telen kiñräk qullanu turında üzgäreşlär kertelgän. Şul uq waqıtta şähär tözeleşe komitetında yul kürsätkeçläreneñ döreslege öçen cawap birüçe keşe yuq. Elmä taqtalarnıñ kübese xatalı buluı xaq. İrek Arslanov
Bezdä komissiä bar maxsus xatalar buyınça eş itä torğan. Xalıq xatalar turında anda citkerä ala. Bez isä citäkçelärgä möräcäğät itäçäkbez.
Qazan şähäre tellär üseşe häm cämäğätçelek belän elemtägä kerü bülege citäkçese İrek Arslanov buldı.
Landış Xarrasova


text:
Millätara tolerantlıq ölkäsendäge xikmätle küreneşlär
Sez inde bu afät turında beläsez. Ekstremizm, çıdamsızlıq, ksenofobiä digän närsä. Äle bu süzlär, Çernobl', Sumğait, Qarabax, Kurski, Açxvoy Martan kebek ük tabiği, yış işetelä dimäs idem. Alar här fatirda kön sayın, säğät sayın yañğırıy dip äytep bulmıy. Ämma iñ zur televizion kanallar häm gäzitlär, şul ksenofobiäy, milli sabırsızlıqtan başqa ber adım da atlamıy. Xäzer inde Peterburgtan kilgän xäbärne söyli başlasalar kötep torasıñ, qaysı ildän uqırğa kilgän studentı ütergännär, qanağannar. Qara tänle mikän, körän yäki sarı tänleme, afrikadanmı, Latin Amerikasınnan, ällä tağın Kavkaz yağınnan kilgän keşene dömbäslägännär mikän. Militsiä inde xäzer milli säbäptän räncetüçelärne bik qatı ezli, üze ä bit, milli siä digän, dimäk milläte bar. Ğadi häm ciñel närsä tügel. Qinawçı häm qanaluçı millätlärgä bülenü tabiği bulıp kitsä nişlärseñ. Prokuratura da, mäxkämä dä, şul uq militsiä dä televidenie kanalları da andıy eşlärne xuplamıy. Bik qatı tänqit itä. Bu zolımlıqnıñ yämsez çırayın kürsätä. Tik nişläpter, şul milli näfrät itü, ekstremizm ğälämätläre kimemi, arta ğına bara, xätta ğädätkä kerä.
İnde nişlärgä, köräşergä kiräk dilär. Uzğan atnada . Rusiäneñ ictimaği palatası, şuşı yämsez afätneñ tamırınnan yolqıp taşlaw yulların tapqan. Beläsezme nindi ul, çinovniklar häm militsionerlar rişwät aludan beraz ayırılıp, eş poşırğıç millätara mönäsäbätlärne caylaw belän şöğellänergä tieş. Häm dä mäktäp däresleklärendä ber millätne üzäkkä quyıp, küpertep kürsättüdän baş tartırğa kiräk ikän. Älege ictimaği palata utırışında Tatarstan wäkile Roza Tufetullova da qatnaştı. İnşalla ul Mäskäwdän qaytıp, şuşı cıyılışnıñ niçek ütüe turında bäynä – bäynä söyläp birer. Ämma ksenofobiä pran – zaran kiterü buyınça cıyılışnıñ niçek ütüen belergä teläw, bigräk tä añlarğa teläw bik köçle. Yevraziä bezneñ yortıbız, İnternet säxifäsendä bilgele publitsist äkräm Mortazayıwnıñ yazması çıqqan. Ul “Rusiä – dom neterpimosti” dip atala. Äkräm Mortazaev, Mäskäwdä yäşäwçe Üzbäk milläte wäkile Rusiä başqalasındağı tolerantlıqnı kön sayın üz başınnan ütkärä. Şunlıqtan anıñ küñele sizger. Ul üzäk televideniedä duñğız balası, Xryuşanı onıta almıy. Ul äytä. Ozaq yıllar buyı barlıq balalarğa, bigräk tä möselman balalarına Xryuşa isemle duñğız balasınıñ “Spokoynoy noçi malışı ” dip yoqlatırğa tırışuı üzägenä ütkän. Tınıç yoqı balalar dip äytü yaxşı teläk, ä möselmanlıqta yäşäwçe bala – çağa aña bik tınıçlanmıy. Alay kitsäñ Kiev qalasınnan doşmannarnı quuçı İl'ya Muromis a rus millätennän tügel dip yazalar Yevraziä portalında. Äkräm Mortazaev fikerençä, Baba – Yağa da Babay ağa digän qartnıñ qızı imeş. İçimağıu palatada milli tüzemsezlekne Rusiädän qırıp, seberep tügü yulların ezläw “kopnanieşçena” digän atamanı iskä töşergän. Ex, şäp ide bit ul kompaniälär. Mäqälä avtorı Äkräm Mortaev, şundıy ber dokumentnı iskä la. SSSR general' prokuratura xezmätkärlärneñ KPSSnıñ 25 syezdınıñ qararları yaqtılağındağı burıçları. Añlıysızmı, ber partiä üzeneñ syezdı yaqtılığında prokurorlarnıñ burıçın bilgeli. Äkräm Mortazaev üzeneñ Kamsamol'skaya Pravda da eşlägän çaqta kiçergän xällärne iskä alıp yılarday bula. General'nıy sekritar baş möxärrirgä şaltıratıp, kolxozçılarnıñ yort ixatalarında qaz ürçetü turındağı mäqäläne maqtağan. Jurnalistlar şunda uq cıyılışta general' sekritar'neñ redaksiägä şaltıratu yaqtılığında jurnalistlarnıñ burıçları digän kompaniä başlap cibärgännär. Ekstremizm belän köräşkän kompaniä uqıtuçılarnıñ millätara aralaşu turındağı fikerlären tikşerep attestatsiälänü burıçı quyılğan. Häm tağın ber burıç xakimiätneñ barlıq däräcälärendä dä törle millät grajdannarınıñ ğädel wäkillegen saqlarğa. Äkräm Mortazaev moña şaqqattı: Ägär dä mägär, törle kabinetlardağı millät wäkillärnen sanap tigezli başlasañ, Mäskäw Kremlendäge bik küp ağaylar eştän quılır ide ul. Avtor äytä, bu süzlärem öçen millätara ızğış çığaruda ğayepli kürmägez. Çönki min inde millät wäkilläre ikänen tögäl itep kenä äytmädem. Tarix däresleklärennän etnotsentrizmnı ğälämätlären kisep ırğıtsalar da, ber xalıqlarnıñ üzleläre teläp quşıluları, ikençelärneñ çeben kebek qırıluı turında yazalar. Äkräm Mortazaev ictimaği palata urınına millätlär palatası bulsa ikän ul dip poşına. Bol'şiviklar da wäğdä itte andıy palatanı, kapitalistlar da, läkin ber dä andıy palatanı cıymıy. Ä ictimaği palatanı cıyğaç, Mortazaev fikerençä Volğa yılğası berqayçan da üzençä, üz tuğan telendä İdel dip atalmayaçaq. Mäskäwdä yäşäwçe üzbäk jurnalistı bu mäqäläne rusça yazğan. Qarañğı töşkändä, ul uramda militsiä yäki patriotlar qulına töşmäskä tırışa. Menä şundıy tolerantlıq zamanında yäşibez.
Rimzil Wäli


text:
яkшәMбe, 22 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 19:25
Bu könnärdä genä Qazannıñ Arça ziratında berniçä distä yähüd qäberläre mäsxärä itelde. Andağı qäber buyawlar belän taşlarına svastika yasalıp çıqqan ide. Älege wäxşilek tiz arada zur şaw-şu quptardı. Moña qädär milli tınıçlıq, tolerantlıq ürnäge bulıp torğan Tatarstan öçen bu yat küreneşne tikşerü organnarı tiz arada açıqlarğa kereşte. Belgeçlär isä, bu adım meñ yıllıq Qazan tantanaları aldınnan maxsus kemnärder tarafınnan eşlänä dip belderdelär. Şul uq waqıtta, Yevropa şurasınıñ keşe xoquqları komissarı Alvaro Gil-Robles Qazanda köz aylarında Xalıqara dinara ürnäk konferensiä uzdıru täqdime belän çıqtı. Älege konferensiä dinnär arasındağı tınıç mönäsäbätlärneñ ürnägen Yevropa illärenä dä Tatarstan misalında kürsätüne maqsat itep quya. Bu çarağa Rusiä pravoslavlarınıñ baş ataqayı Aleksiy ikençe dä, Rusiä möftiläre şurası räise Rawil Ğäynetdin dä rizalıq birgännär. Arça ziratındağı wäxşilek tä menä şundıy çaralar aldınnan Tatarstannı pıçratırğa tırışu dip bäyälilär belgeçlär.
Ä bu könnärdä genä Tatarstan başqalası tağın ber çarağa äzerlänä. TÜRKSOY mädäniätne üsterü buyınça xalıqara oyışma Daimi Şurasınıñ 22 utırışı 30 mayda Qazanda ütäçäk. Ul 1 yüngä qädär bara. Älege xalıqara oyışma törki däwlätlärneñ mädäniät ministrlıqları tarafınnan oyıştırılğan. Qazanda ütäçäk çarağa da, törki däwlätlärneñ küp kenä mädäniät ministrları kiläçäk. Alar arasında, TÜRKSOYnıñ general direktorı, Äzärbäycan mädäniät ministrı Polad Bül Bül oğlı, Törkiä mädäniät ministrı Atilla Köç häm başqa räsmilär dä bar.
Räfis Cämdixan


text:
İranğa qarşı xärbi höcümnär bulırmı?
Irannıñ atom programması tiräsendä bolıtlar quyıra barğan mäldä, qayber belgeçlär, bu ilne atom qoralına iä buludan totıp qalu öçen berdän-ber yul - kisätü höcümnäre, dip sanıy. Könbatış İranğa qarşı nindi çaralar kürä ala? Xärbi belgeçlär bu turıda ni uylıy?
Londonda çığa torğan "The Sunday Times" gäzite İzraildäge iseme äytelmägän ber xärbi çığanaqnıñ, bez 2006 yılnıñ Martına İrannıñ yäşeren uran bayıtu urınnarına ixtimal höcümnärgä äzer bulırğa kürsätmä aldıq, digän süzlären kiterde.
İzrailneñ "Haaretz" gäzite xäbärçese Aluf Benn fikerençä, mondıy belderülär häm ğäzit basmaları BMO İminlek Şurasın İran mäsäläsendä xäräkät ittertü tırışlığı bulıp tora. Radiobızğa ul "İzrailneñ pozitsiäse şul – xärbi ğämälgä qarağanda diplomatik çaralar qulayraq. 1981 yılda ul Bağdad yanındağı atom reaktorın eştän çığarğan ide. Läkin xäzer töbäktä, şul uq Ğiraqta amerikan ğäskärläre toruın iskä alğanda, İzrail üze genä xäräkät itä almıy. İxtimal höcümnärgä äzerlek turındağı süzlär, minemçä, xalıqara cämäğätçelekne diplomatik çaralarğa etärüne genä maqsat itep quya," dide.
Tähran üzeneñ atom programmasın fäqät tınıç maqsatlar öçen dip täqrarlıy. Tik menä anıñ Auropa Berlege belän söyläşüläre körçekkä terälde. İran uran bayıtu şirkätlärennän Xalıqara atom idaräse möherlären alıp eşçänlegen yañartu niäten belderde. Andıy uran reaktor öçen yağulıq bula ala, läkin nığraq bayıtılğan urannı atom qoralında qullanıp bula.
Quşma Ştatlarda İranğa qarşı xärbi höcümnär qotılğısız dip sanağan belgeçlär sanı könnän kön arta bara. Şularnıñ berse, xalqara iminlek ölkäsendä tirän analizlar äzerläwçe Washingtonda urnaşqan Gobal Security törkeme citäkçese John Pike. "Bu bik ğadi. İran atom bombasına iä bulırğa teli. İzrail häm Quşma Ştatlar monı telämi. Bar diplomatik çaralar kürelep betkännän soñ - minemçä, 2007 yılda – İrannıñ atom häm raketa qorılmaların cimerü öçen Quşma Ştatlar hawa höcümnäre başlayaçaq," di John Pike.
Pike süzlärençä, İrannıñ distä-yarım atom qorılmasın Quşma Ştatlar berniçä säğät eçendä yuqqa çığara ala.
Xärbi belgeçlärneñ kübese Quşma Ştatlar İranğa cir öste ğäskärlären kertmäs, nigezdä hawa köçlären qullanır, monıñ aldınnan maxsus köçlär urında xädäflär bilgeläyäçäk dip sanıy.
Londondağı bäysez saqlanu belgeçe İan Kemp şul uq fikerdä. Ämmä ul bu höcümnärneñ uñışlı bulaçağına şik belderä. "Ägär İranlılar bu höcümnärne kötä ikän, alar älbättä texnologiäsen törle urınnarğa tarataçaq, cir astına yäşeräçäk. Bu oçraqta Quşma Ştatlarğa 100% uñışqa ireşü awır bulaçaq," di İan Kemp. Kemp süzlärençä, mondıy höcüm bula qalsa, Yaqın könçığışta, bigräk tä ğäräp dönyasında Quşma Ştatlarğa qarata näfrät tağı da artaçaq. Cawap itep İran berniçä distä raketasın İzrailgä cibärä ala. Konflikt köçäyep Quşma Ştatlar cir öste ğäskären kertergä mömkin.
Belgeçlär fikerençä, dönya fikere Quşma Ştatlarnıñ yä İzrailneñ İranğa höcüm itüenä qarşı bulaçaq. Ämmä John Pike süzlärençä, Quşma Ştatlar administratsiäsen dönya fikere tügel, ä kübräk İrannıñ atom qoralına iä bulu ixtimalı borçıy.
Ali Gilmi


text: Dönyada korrupsiä torışın küzätüçe Transparency İnternational oyışması bügen üzeneñ yıllıq xisabın bäyän itte. Xisapta 64 ildäge wazğiät kiterelä. Bu illärneñ kübesendä iñ korrupsiäle oyışmalar dip säyäsi partiälär atalğan. Ämmä çığarmalar da bar. Äytik, Makedoniä, Xorvatiä häm Äfğanstanda korrupsiä iñ nıq ütep kergän tarmaq dip yusitisiä sisteması atalğan. Kosovoda tamojnya häm meditsina xezmätkärläre. Moldovada politsiä belän tamojnya. Rusiä belän Gruziädä korrupsiä iñ nıq çäçäk atqan tarmaq dip militsiä tanılğan. Ukrainnar isä, korrupsiä säyäsät belän bäyle här tarmaqta bar digän fikerdä.


text: Bügen Tatarstan Däwlät Şurası räise, Comğada Dumada federal üzäk belän Tatarstan arasındağı ike yaqlı kileşüneñ xuplanuı uñayınnan matbuğat wäkilläre belän oçraştı. Bu kileşüneñ raslanuı tügel, ä federal qanun ölegesenı qabul itü buldı, dıde ul. Färit Möxämätşin, qanun ölgesendä Tatarstan Prezidentı bulırğa telägän keşeneñ ike däwlät telen, rus häm tatar telen belü taläbe kertelüen bik möhim sanyım, dide. Qanun ölgesendä şulay uq, neft tabu öçen salım bilgeläwneñ tärtibe dä yazılğan. Tatar-inform ağentlığı xäbär itkänçä, Federal üzäk belän Tatarstan arasında üzara wäqälätlärne bülüeşü turındağı kileşü turındağı federal qanun, äle Federatsiä Şurasında qaralırğa häm Rusiä Prezidentı tarafınnan imzalanırğa tieş.


text:
Paqstan prezidentı Pärwäz Möşärräf Paqstannıñ atom serlären başqa illärgä taratqan ölkän atom belgeçe Abdul Qadir Xannı yarlıqağannan soñ Hindstan Paqstannıñ atom texnologiälären taratu cäncalın xalıqara mäydanda qararğa çaqırdı.
Xan atom serläreneñ Liviä, İran häm Töynaq Koreağa taraluı öçen böten cawaplılıqnı üz östenä alıp il xalqı aldında ğafu ütende.
Quşma Ştatlar bu cäncalnı Paqstannıñ eçke eşe dip bäyäläde. Ämma Hindstannıñ tışqı eşlär ministrı Yaşwant Sinha bu mäs'älä Paqstannıñ eçke eşe genä bula almıy, ul xalıqara cämäğätçelekkä qağıla dide.
Ul atom qoralına iä däwlätlärneñ cawaplıraq buluına ireşü öçen atom mäs'äläläre turında söyläşergä çaqıra.
Bügen Paqstannıñ Karaçi şähärendä häm başqa urınnarında Xan tarafdarları xökümät ğalimne räncette dip protest demonstratsiäläre ütkärde.


text:
Azatlıqqa SMS kilde: “Öy aldında üskän yükälärne kem kisep taşlağan?”
“Azatlıq”qa möräcäğät itü yulları küp törle: ğädäti xat cibärü, internet aşa elektron xat cibärü, telefon aşa Qazan byurosına, yäki , baş redaksiägä Pragağa elemtägä çığu ısulları qullanırğa mömkin.
Küptän tügel Azatlıqnıñ Pragada, baş redaksiägä käräzle telefon aşa SMS yazmaları cibärü mömkinlege açıldı. Bu yul belän härkem qayda buluına qaramastan, Pragağa xat yazıp, Azatlıqnıñ daimi räweştä üzgärep torğan yışlıqların soratıp ala aлa. Bu oçraqta yışlıqlar üzgärgän sayın, sorağan keşelärgä, üzgärgän yışlıqlar turında mäğlümat cibärelä. Şul uq SMS cibärü yulı belän , tıñlawçılar üzläre yäşägän töbäktäge yañalıqlar turında xäbär itä alalar. Sorawlar da birergä mömkin. Monıñ öçen Azatlıqnıñ käräzle telefonınıñ 8-96 00 55 17 29 nomerına sorawnı yazıp cibärergä bula. Küptän tügel Azatlıqqa, Qazannan cibärelgän SMS xatı kilgän. Ul şaqtıy üzençälekle xat bulıp çıqtı.
Bezgä kilep ireşkän xäbärdä Qazandağı Gvardiä uramı 56-nçı yort qarşında, bıltır utırtılğan 30-lap yükä ağaçların, wäxşilärçä kisep öyep quyuları turında äytelä. Bu turıda borçılıp, şul yortta yäşäwçe, Rafail' Ğabidullin “Azatlıq”qa bolay dide :
“İke yıl elek bezneñ yortnı salğan JBİ-3 tözeleş firması 30-lap yükä alıp kilgännär ide . Bez şuşı Gvardiä uramındağı 56 -nçı yortta yäşäwçelär, ul yükälärne utırtıp çıqqan idek. Alar menä digän bulıp üsep kitkännär ide. Menä şul yükälärne wäxşilärçä kisep taşlap ike öyemgä öyep kitkännär . Bu turıda da Azatlıq radiosında söyläşü bik zarur bulır ide”,- dide.
Şulay itep, Qazanda yäşäwçe Rafael' Ğabidullinnıñ mobil' telefonınnan Azatlıqqa şaltıratırğa mäcbür buluı, munitsipal' xakimiätneñ xezmätläre qazanlılar öçen caylanıp betmäwen kürsätä. Yükälärneñ kem kisüen açıqlar öçen Bez sorawnı Qazan şähäreneñ yäşellekne saqlaw inspeksiä oyışmasınıñ başlığına birdek. İnspeksiä başlığı Alla Kargina äle bu xälneñ alarğa bilgele bulmawı turında äytte , häm “ Waqıt kiräk, bez monı açıqlarbız häm añlatırbız” dide ul . Läkin älegä Qazan şähäreneñ yäşellekne saqlaw inspeksiä oyışmasınnan bezgä xäbär kilmäde.
Annan soñ bez bu yortnıñ cawaplı keşelären ezlädek. Sovet rayonında Gvardeyskaya uramındağı 56-nçı yortta yäşägän xalıq , toraqlı milekçelär cämğiäte, rusça äytkändä TSJ äğzaları ikän. Cämğiätneñ räise itep saylanğan, Al'bert Ğaynetdinov bezgä bu xaqta menä närsä dide:
“Bez yort öçen häm bu yortnıñ kommunikatsiäläre öçen genä cawap biräbez. Yort aldındağı cir öçen cawaplı tügel, çönki bu territoriä bezneke tügel , ul munitsipal' milek”. Ämma Al'bert Ğaynetdinov ta yükälärne kisep taşlawçılarnı belmi. Küp kenä cirlärgä şıltıratıp qarasaq ta, yükälärne kem kiskänen açıqlıy ala almadıq.
Kiselgän yükälärne kire qaytarıp bulmıy, älbättä . Mondıy küñelsez oçraqlar kilep çıqmasın öçen, keşelär, cirle üzidarä häm munitsipal' berämleklär, yäğni, xalıqnıñ üz xakimiäte, şähärlär häm awıllarda saylap quyılğan idäräçelek belän urtaq tel tabırğa tieş.
Rafail' Ğabidullinnıñ bezgä birgän mäğlümatları xakimiätkä, cirle üzidarägä barıp citär, dip äytep bulmıy. Şuña da qaramastan, Azatlıq radiosı aşa yazılğan SMS xatları , käräzle telefon aşa elemtälär şaqtıy möhim mäs'älälär quzğattı. Zamança mäğlümat texnologiäse yärdämendä mondıy elemtälär keşelärgä alarnıñ tormışın caylarğa yärdäm itä.
Grajdanlıq cämğiäte üssen öçen elemtälär yaxşı bulırğa tieş. Keşelär , ayırım şäxeslär häm xakimiät arasında elemtä cepläre özelergä tieş tügel. Azatlıq radiosınıñ SMS nomerın istä qaldırığız , yazıp alığız: 8 – 96 00 55 17 29
Mälikä Basıyr


text:
New Yorkta Respublikan partiäseneñ saylawaldı cıyını açıldı. Respublikannar Bushqa mädxiä uqıy
Düşämbedä New Yorkta Respublikan partiäseneñ saylawaldı cıyını açıldı. 4 kön baraçaq bu çarada respublikannar noyäberdä ütäçäk prezident saylawlarına üz namzäten bilgeli. Anıñ kem bulası inde aldan bilgele – xäzerge prezident George Bush. Cıyınnıñ maqsatı –Bushnıñ säyäsätenä saylawçılarda kübräk xuplaw qazanu, anı berdänber döres namzät itep kürsätü. Berençe könne çığış yasağannar arasında partiäneñ tanılğan ähelläre senator Johm McCain, New Yorknıñ elekke xakime Rudolf Giuliani bar ide. İkese dä Bushnıñ terrorğa qarşı köräşen, Saddamnı bärep töşerü qararın yaqlap çıqtı.
Audio (John McCain)
"Ul sınalğan, çorıbıznıñ iñ awır sınawın kütärgän keşe. Min anıñ dönyanı yaxşıraq, iminräk, irekleräk itü tırışlığına xuplaw belderäm. Ul sınmadı. Awır qarardan qurıqmadı. Kiläçäktä dä çigenmiäçäk, häm bez dä."
Uzğan ayda demokratlarnıñ Bostonda ütkän saylawaldı cıyınıda Bushnıñ Ğiraqta suğış başlaw qararı aqılsız dip bäyälängän ide. McCain Bushnıñ bu qararın yaqlap çıqtı. Quşma Ştatlar Saddam belän eş itüdä bar diplomatik çaralarnı sınadı, xäräkätsez utıru tağı da qurqınıç yanawğa kiterer ide, dide ul.
New Yorknıñ elekke xakime Rudolf Giuliani üzeneñ çığışnda Bushnıñ terrorğa qarşı köräşen xuplap çıqtı, häm anı elekke prezident Ronald Reagan belän çağıştırdı:
Audio (Rudolf Giuliani)
"Ronald Reagan Sovetlar Berlegen "zolım imperiäse" dip sanadı. Prezident Bush xäzer xalıqara terrorçılıqnı şundıy zolım itep kürä."
Giuliani Bushnıñ köndäşe demokrat John Kerrynı "fiker üzgärtüçän" dip atadı, misal itep anıñ 1991 häm 2003 yıl Ğiraq suğışlarına qarata ike törle fikeren kiterde. Anıñ süzlärençä, ägär Kerry prezident bulıp saylansa, ul terrorğa qarşı ällä ni köräşmägän Germaniä kebek Yevropa illäreneñ basımına birelergä mömkin.
Respublikannar cıyınında çığış yasawçılar arasında 1991 yılda Ğiraqtan qaçıp kitkän, xäzer Amerikanıñ İslam Kongressın citäkläwçe Zäynäp xanım Äl-Suwai da bar ide. Ul 3 distä yıl buyına Ğiraq xalqın cäberlägän Saddamnıñ bärep töşerelüe öçen räxmäten belderde:
Audio (Zäynäp Äl-Suwai)
"Amerika Bushnıñ köçle häm miherbanlı citäkçelege belän Ğiraq xalqına iñ qimmätle büläk birde – demokratiä häm üz kiläçägeñne üzeñ bilgeläw mömkinlegen."
Soñğı fiker beleşülärgä qarağanda Bush öçen tawış biregä teläwçelär sanı arta başlağan. Läkin anıñ Kerry belän tawışları şul qädär yaqın ki, nindi dä bulsa farazlar yasaw awır. Sişämbedä respublikannar cıyınında California gubernatorı häm Hollywood yoldızı Arnold Schwarznegger häm Bushnıñ xäläl cefete Laura Bush çığış yasarğa tieş. George Bush üz New Yorkka atnakiç könne kilä. Anıñ namzät bulırğa rizalıq birgän çığışı häm yaña programması cıyınnıñ iñ yuğarı noqtası bulır dip kötelä.
Ali Gilmi, Praga


text:
Törek iqtisadında problemalar
Tөrek ekonomikasında öçençe çirektä üseş kimi başladı. 2005-nçe yılda ekonomik üseş 7,4 protsent bulğan ide. 2006-nçı yılnıñ berençe çiregendә bu üseş 6,5, ikençe çirektә isә 7,8 protsent bulsa, өçençesendә citdi tөşü tendentsiәse kürelә. Tөrkiә Statistika Oyışmasınıñ belderüwenә kürә, 2006-nçı yılnıñ өçençe çiregendә tulay produktsiәdәge üseş 3 protsenttan beraz artıqraq qına buldı. Ekonomik üseştәge yışlıqnıñ kimüwe өçen industrial produksiәneñ , yәğni eşlәp çığarılğan towarlarnı miqdarının kimüwe, awıl xucalığındağı produktsiәneñ kimi baruwı hәm Üzәk Bankanıñ inflatsiә belәn kөrәşe sәbәple bankalardan birelgәn kreditlarğa tülәngәn paynı yuğarı totuwı sәbәp itep kürsәtelә. Başqa süzlәr belәn әytkәndә kreditqa toraq, aftomaşina yaki oxşaş nәrsәlәr satıp aluçılarnıñ talәbe kimegәn.
Ägärdä Noyäber belәn Dikaber aylarında ekonomik üseş Oktyaber ayındağı kebek bulsa, ul çaqta Tөrkiәneñ yıllıq ekonomik üseşe planlanğança 5 prosent dәrәcәgә ireşmәyәçәk. Tөrkiәneññ ekonomik üseşeneññ tөşüwe өçen ayruça çit il sәwdәsendәge defisitını artuwı da kürsәtelә. Şuşı defizit Oktäber ayında 34 milliard ta 400 million dollarğa çıqtı. Bu san da farazlardan çağıştırmaça 4 milliard dollar yuğarıraq. Dimәk Tөreklәr satqannarınnan küberәk towar alğannar. Xөkümәt bu qurqınıçlı tügel dip dәğvә itsә dә, baytaq ekonomistlar ekonomik krizis turında yaza hәm sөyli başladılar. Ekonomik üseştәge industrial produksiәneñ dә kimüwe, bigrәktә tekstil industriәsendәge torğınlıq kәsepçelәrne dә borçıy başladı. Avıl xuçalığı belәn terlekçelek isә niçә yıllardan birle artta qala bara. Ekonomik üseşneñ tөşüwendә eşsezlekneñ un protsent tirәsendә buluwı da tәsirle ber faktor. Tabiği eşsezlek ber ük waqıtta sotsial tıñğısızlıqnıñ artuwına da sәbәp bula.
Ekonomik üseşkә zur orım sәyәsi atmosferadan da kilә., Tөrkiәneñ AB ağzası Kiperne tanırğa telәmәwe hәm anıñ korapları belәn oçqıçlarınıñ Tөrkiәgә kilüwenә kirtә saluwı arqılı Avropa Berlege (AB) belәn soŋğı aylarda artqan kileşmәvçәnlek citdi tөs aldı. AB tışqı eşlәr ministerlәre, Tөrek tışqı eşlәr ministere Abdullah Gül, Tөnyaq Kiperdә Ercan oçqıçlar maydanı belәn Girnә portın xalıqara transportqa açsalar, bez dә Kipergә ber portıbız belәn ber oçqıçlar maydanın açarbız digәn tәqdimenә qaramastan, Tөrkiә belәn alıp barılğan diskussiәlәrneñ sigez punktın tuñdıru tәqdimen kerttelәr. Bu qarar Tөrkiәdә bigrәktә ekonomik dairәlәrne tınıçsızlandırdı.
Өstәwenә il eçendә prezidentlıq saylawı sәbәple çıqqan sәyәsi debatlarnıñ quyıruwı da bazarnı borçıy. Sәyәsi krizis ekonomik krizisnı kөçәytәçәk. Kilәse yılnıñ May ayında Prezident Sezerneŋ mөddәte tula. Anıñ urnına Premier Erdoğannıñ saylanuwı kөçle ixtimal. Lәkin anıŋ xatınıŋ başı bәyle bulğan өçen, bu radikal dinçelekkә ürnәk bula, din belәn dәwlәt eşlәre ayrılğan Tөrkiәdә dinçe berәwneñ prezidentlıq postına menüwe dөres tügel digәn qaraşlar bar. Bigrәktә Tөrek Qorallı Kөçlәre belәn oppozitsiәdәge CHP partiәse şuşı qaraşta. Inde bu atnada waqıtınnan elek parlament saylawları ütkәrelsen diqqәt tәqdimnәr yasaldı. Mәqsat parlamentağı Ak partiә küpçelegennәn qotılıp, Erdoğannı prezident postına saylatmaw. Bөten şuşı debatlar barğanda Üzәk Banka İdarәse citәkçese Dursun Yılmaz “AB yuğarı dәrәcәle oçraşuwınnan hәm Konstitusiә mәxkәmәsennәn tiskәre xәbәrlәr çığıp bazarda ekonomik tıñğısızlıq artsa, tiyeşle çaralarnı kürerbez” digәn belderü yasadı. Üzәk Bank infaltsiәneñ artmawı өçen üzen cawaplı kürә. Bıyıl Üzәk Bank 9 milliard 400 million dollarlıq çit il walyutası satıp aldı, hәm bazarda ber nindi dә dulqınlanu sizgәndә şunıñ 3 milliardın bankalarğa tarattı. Bu çara çit il valyuta bәyәlәreneñ tөrek lirası qarşında kinәttәn üsmәwen tә`min itә.
Qısqası kilәse atnanı Tөrkiә tıñğısız qarşı ala.
Äxtәm İbrahim, İstanbul


text:
Başqortstannıñ çit töbäklärdäge wäkilläre Ufada kiñäş qordı
Bügenge köndä Başqortstan çit illärdä dä üz wäkilleklären buldıru yünäleşendä eşli. Misal öçen, älegä yıraq çit illärdän Avstriä başqalası Venada, Törkiäneñ İstanbul şähärendä, şulay uq Qazaqstan başqalası Astanada daimi wäkilleklär eşli. Şulay uq qayber çit illärdä cämäğät başlanğıçındağı wäkillär dä üz eşçänlegen alıp bara. Rusiäneñ berniçä töbägendä dä, şul isäptän Sverdlovski ölkäsendä, Irımburda, Çiläbedä, Sankt-Peterburgta soñğı berniçä yılda wäkilleklär açıldı. Alar üzara bäyläneşlärne nığıtuda sizelerlek öleş kertä dip belderelde Ufada açılğan kiñäşmädä.
Başqortstan tışqı iqtisadıy bäyläneşlär häm säwdä ministrı Boris Qolbin da üz çığışında wäkilleklär institutınıñ üseşä baruı, alarnıñ härtörle bäyläneşlärneñ nığıtuğa zur öleş kertüe, Başqortstannı çit illärdä nığraq tanıta başlawı xaqında söyläde.
Ministrnıñ urınbasarı Diloriy Yakupov süzlärençä, xäzer qayber töbäklärdäge wäkilleklär nıqlap ayaqqa basqan häm başqalarğa ürnäk bula ala.
Ufada uzğan kiñäşmädä Başqortstannıñ törle illärdäge häm Rusiä töbäklärendäge wäkilläre üzläreneñ eşçänlege xaqında söylägändä törle täqdimnären häm kiñäşlären dä yañğırattı. Misal öçen, Çexiä belän Slovakiä Respublikalarında cämäğät başlanğıçında eşläwçe wäkil Gennadi Belousov Başqortstan eşquarlarınıñ şuşı illär belän qıyuraq xezmättäşlek itüen teläde. Üz yağınnan yärdäm kürsätäçägen dä äytte ul.
Sverdlovski ölkäsennän kilgän wäkil Näfisä Tömänseva ayıruça gumanitar ölkälärdä eşçänlekläre näticäle buluı xaqında söyläde bu kiñäşmädä.
Başqortstannı törle taraflarda wäkillek itüçe keşelär Ufadağı cıyında urtaq problemaları xaqında da söyläşte häm respublika citäkçelegennän törle sıyfattağı yärdämnärne dä soradı. Ä, ğomumän alğanda, bu söyläşü Başqortstannıñ Rus däwlätenä quşıluına 450 yıl tulu aldınnan, anı dönyağa häm Rusiä töbäklärenä kübräk tanıtu burıçların quydı. Çönki çit illärdä dä, xätta Rusiäneñ üzendä dä Başqortstan digän respublikanı küp keşe belep betmi äle. Başqort balı belän genä dönyağa tanılıp bulmayaçağın Başqortstannıñ üzendä dä añlıylar bulsa kiräk.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Räşit Ğallämov: «Saylawaldı köräşeneñ berençe öleşe stillär qarşılığına äwerelde. Qazan Kremleneñ konkret faktlarğa yünälgän, qupşı süzlärsez stile sürätendä Altınbaevnıñ süzlär häm töşençälär belän ciñel uynawı küplärne äsir itä. “Alla bulu ciñel tügel…” Oppozitsiä bulu da awır. Respublikanıñ säyäsi tormışına ul bik kiräk. Läkin, soñğı waqiğalar kürsätkänçä, bez konstruktiv oppozitsiägä tügel, ä maxsus boyırıqlarnı ütäwçe “suğışçan törkemgä” tap buldıq.» [ BocToчHый эkcпpecc ]
Dimäk, prezident belän Federatsiä Şurasındağı wäkil arasında qaraş ayırmalıqları barlıqqa kilgän. İxtimal, bu waqiğa Däwlät Şurasına saylawlar häm Tatarstan prezidentı saylawları yaqınlaşuğa bäyleder. Härxäldä, soñğı waqıtta säyäsi partiälär tözü eşeneñ aktivlaşıp kitüe häm alarğa äğza bulıp kergän säyäsi eşleklärneñ ideyä pozitsiäläre ayırımlanuı tabiği närsä… Rusiä möselman xalqına da tınıç qına torırğa irek birmilär. İnde berniçä yıl däwamında Rusiä möselmannarı arasında däwam itep kilüçe nizağ fars noqtasına, keşe kölkese däräcäsenä citte. İmanlı yöz oyala, dilär xalıqta. Dimäk ki, iman mäsäläsendä citdi kimçeleklärebez barlığın tanırğa mäcbürbez.
Äytergä kiräk, mäğlümat çaralarında soñğı Däwlät Şurasınıñ utırışı, anda Räfqät Altınbaevnı eşennän azat itüe, şuşı waqiğa reaksiä zur urın alıp tordı. Oppozitsion ruxlı basmalar Altınbaev yağına basıp, respublika xakimiätläreneñ bu adımın tänqitläde. MockoBckий KoMcoMoлeц gäziteneñ Tatarstan quşımçasına Räfqät äfände üze intervyu birep, Federatsiä Şurasındağı eşennän kitüenä ükeneç belderä, Tatarstan faydasına eşlägän eşläre turında xisap tota. Mäsälän ul, cirle üzidarä turındağı qanunnı eşläwgä zur üleş kertkän ikän. Federatsiä Şurasında şundıy komitet oyıştırğan. Ä respublika prezidentı belän ber firqädä tormawı anı borçuğa salmıy, çönki iñ möhime qanunnar, dip sanıy ul. Şunısı ähämiätle, ul bu gäzittä, 2006 yılda bulası Prezident saylawlarında qatnaşırğa telägen räsmi räweştä qabatladı. E-kazan.ru internet säxifäsendä Altınbaevnıñ federatsiä şurasınnan kitüenä qarata başqa senatorlarnıñ näfrätle çığışları basıldı.
Regions.ru agentlığınnan alınğan xäbär «Bu qarar Federatsiä Şurasın çığarınnan çığardı» dip atala ide. Federatsiä Şurasında komitet citäkçälägän Valentina Petrenko “20şär säğät eşlägän keşelärne citdi bulmağan säbäp belän eştän azat itü senatorlarnıñ çıdamlığın beterä” dip beldergän. Altınbaevnıñ parlamenttağı başqa kollegaları da anı yaqlarğa tırıştı, berse “Şäymievnı monnan soñ başqa xörmät itmim” disä, ikençese “armıy-talmıy eşlägän keşene eştän azat itep bula meni”, dip zarlandı. Federatsiä Şurasındağı senatorlarnı bu xäl tetränderde, küräseñ, Regions.ru agentlığına birgän intervyusında senator xanım Valentına Petrenko, “şäxsän üzem federatsiä şurasın tözü prinsipların üzgärtü öçen tırışaçaqmın” dip belderä. Ul ğomumän, Federatsiä Şurası äğzaları konkret region mänfäğätlären genä alğa sörergä tieş tügel dip sanıy. Anıñ belän şöğellänergä röxsät itmi torğan qanun qabul itärgä kiräk, digän belderü yasıy.
BocToчHый эkcпpecc atnalığı bu temağa iğtibar itmi qalmadı. Elekke senator Altınbaevnıñ çığışında “Alla bulu awır” digän fikeren alıp gäzitneñ baş möxärrire Räşit Ğällämov «Oppozitsiä bulu awır» dip isemlängän mäqäläsen täqdim itte. Soñğı Däwlät Şurası utırışında küp xatalar yasaldı, dip yaza Räşit Ğällämov. Berençedän nigä prezident, anıñ wäkile üz eşenä tieşle däräcädä ütämi dip, Tatarstan mänfäğätlären yaqlıy almıy, dip turıdan-turı äytmäde. Altınbaevnıñ tänqitle notığı häm ike deputatnıñ anı yaqlap çığış yasawı da qabatlanu, alar 1998 yılğı baş kütärüne bik nıq xäterlätä ide, digän fikerdä tora Räşit Ğällämov. Bu xäl şulay uq, awızına su qabıp utırğan küpçelek deputatlarnıñ mondıy xällärgä äzer bulmağanın kürsätte, di ul. Häm böten opponentlarğa yullap, ber zaman Vladimir Putin üz wäkilen Sergey Kirienkonı eştän azat itärgä uylasa, ber keşe dä ğäcäplänmäs ide, ä bezdä anıñ nie bar, digän soraw birä. Kilep tuğan xälgä baş möxärrir şundıy näticä yasıy:
Saylawaldı köräşeneñ berençe öleşe stillär qarşılığına äwerelde. Qazan Kremleneñ konkret faktlarğa yünälgän, qupşı süzlärsez stile sürätendä Altınbaevnıñ süzlär häm töşençälär belän ciñel uynawı küplärne äsir itä. Monıñ artında närsä tora? Xäzer näticä çığarırğa irtä äle. Qızğanıç, Alla bulu ciñel tügel. Oppozitsiä bulu da awır. Soñğı sanda min yazğan idem inde, respublikanıñ säyäsi tormışına ul bik kiräk. Üseş häm tärräqiät öçen. Läkin, şuşı comğa waqiğaları kürsätkänçä, bez konstruktiv oppozitsiägä tügel, ä maxsus boyırıqlarnı ütäwçe nindider “suğışçan törkemgä” tap buldıq. Ämma maxsus kürsätmäne ütäüçe törkemneñ maqsatı respublika mänfäğätlärenä turı kilmäskä mömkin.
Tatar matbuğatı ğädättägeçä säyäsättän çittä tora. Küpçelek gäzitlärdä Tuqay bülägen däğwälawçılar turındağı yazmalar basılu däwam itte. 26 aprilgä qädär bu xälneñ däwam itüen farazlap bula. BocToчHый эkcпpecc gäziteneñ Tatar ğasırı säxifäsendä «Tuqay bülägeneñ däräcäse qaldımı» digän sorawğa törle bilgele keşelärneñ cawapları basıldı. Xalıq yazuçısı İldar Yuziev “Tuqay premiäse xäzer dä iñ däräcäle büläk bulıp qala, ul icat biekleklärenä citkän keşene tanu tügel, ä alğa taba eşlärgä etärgeç” dip cawap birä. Arxitektura fännäre doktorı Niaz Xalit “Tuqay premiäseneñ küläme barı tik 1 meñ dollar ğına buluı qızğanıç inde, aña barı tik totılğan maşina alıp bula, ä ul bit zur keşelärgä birelä”di. Xalıq rässamı Xaris Yakupov “Premiäne, optom tügel, ä konkret ber äsär öçen birerğä kiräk” - dip cawap birä.
Şähri Qazan gäziteneñ İlhamiät quşımtasında “Ğabdulla Tuqay isemendäge däwlät bülägenä kandidatlar” isemle säxifädä yazuçılar Mösäğit Xäbibullin, Sufian Povarisov, şağir häm proza ostası Rawil Boxaraev turında külämle yazmalar dönya kürde. Filologiä fännäre kandidatı Raviä Zaripova Mösäğit Xäbibbullin turında “İzge eşlär maytara ul, Qobratnı qaytara ul!” dip yaza. Räfis Äxmät Sufian Povarisov icatına bağışlanğan yazmasında “anıñ kebek qıyu, printsipial tatar galim-ädiplärenä Xoday tüzem, yegär, ücätlek häm ilham birsen, ä inde Sufian kükrägendä Tuqay büläge bilgese balqısa, şul tufraqtağı millättäşlärebezneñ yöze balqır ide” dip fikerläre belän urtaqlaştı. Belgängezçä, Syfian Povarisov Başqortstannan. Şağir Zölfät ikençe şağir Rawil Boxaray turında yazğanda “Boxaraynıñ icatı häm ayırım äytkändä, tatar şağirläreneñ inglizçä almanaxı hiçsüzsez bu zinnätle büläkkä layıq” - dip yaza.
Şähri Qazanda şulay uq ğalim häm ädip İbrahim Nurullinnıñ 80 yıllığına bağışlanğan külämle yazma dönya kürde. Älfiä Avzalovanıñ yubileyı uñayınnan da gäzittä yazma urnaştırılğan. 27 aprildä ul Salix Säydäşev isemendäge zur konsertlar zalında çığış yasarğa ciena ikän. Mädäni comğa gäzite dä İbrahim Nurullin icatında iğtibarlı. Atnalıqnıñ baş möxärrire Zinnur Mansurov aña bağışlanğan çığışına «Sawapqa torırlıq cawaplar, ädäbiät ğalime İbrahim Nurillun turında çittiänräk qarap uylanular» digän isem birä. Ul anda İbrahim ağağa universitet studentı küzläre belän qarıy, uqığan yılların iskä ala. Yazuçı häm Söyembikä jurnalında ozaq yıllar buyı eşläwçe Marat Ämirxanov bu könnärdä 70 yäşen tutıra. Gäzitlärdä häm Söyembikäneñ üzendä aña bağışlanğan yazmalar häm äsärlärennän özeklär dönya kürde.
“Tuqay bülägenä däğwälawçılar” digän säxifä Mädäni comğa gäzitendä dä bar. Şuşında basılğan, teatr belgeçe Daniä Ğimranovanıñ mäqäläsendä Kärim Tinçurin isemendäge teatrda «Kuraj ana häm anıñ balaları» digän äsärne säxnäläştergän Räşit Zahidullin häm anda töp rolne başqarğan İslamiä Mäxmütova bu däräcäle büläkkä layıq digän fiker ütkärelä. Şuşı uk gäzittä Fäwziä Bäyrämovanıñ «Mixail Xudyakovnıñ ğömer kitabı» digän külämle mäqäläseneñ çirattağı kisäge basıldı. Soñğı waqıtta Fäwziä xanım tarixçı Mixail Xudyakovnıñ xezmätlären, anıñ turında mäğlümat tuplıy. Ul tatar tarixın bozıp kürsätüçelärgä qarşı köräş alıp barğan, tarixıbıznı öyränep millät öçen izge eş eşlägän. Misal itep ul «Qazan xanlığı turındağı oçerklar» digän kitabın kiterä. Fäwziä xanım şuşı kitap belän täfsilläbräk tanıştırırğa bulğan. Menä anıñ çığışınnan ber özek:
6 zur bülektän, 62 bülekçädän torğan 302 bitle bu xezmät tatar tarixınnan başlap, däwlät tözeleşe, xanlıqnıñ eçke häm tışqı säyäsäte, xalıq tormışı, Mäskäw belän mönäsäbätlär, arxeologiä, etnografiä, tatar mädäniäteneñ urıslarğa uñay tä’sir itüe häm başqa bik küp temalarnı yaqtırta. Şul uq waqıtta ğalim Qazanda, tatar cämğiätendä, bigräktä täxet tiräsendäge xakimnär arasında nindi köräş, ığı-zığılar barğanın da açıp birä alğan. Tatarlarnı üzara suğıştıruda, bersen kütärep, ikençesen töşerüdä, Qazan täxete öçen köräştä Mäskäwneñ turıdan turı qatnaşuı, intriga häm mäker qoruı da kitapta dälillär belän, bik centekle itep taswirlana.
Kürgänegezçä Mixail Xudyakov taswirlağan waqiğalar alay uq yıraq tügel, ber böyek äytkänçä, küpmeder waqıttan soñ tarix fars räweşendä qabatlana. Ä xäzerge waqiğalarğa kiläçäk zaman Xudyakovları bäyä birer, küräseñ.
Bikä Timerova, Qazan


text:
Samarnıñ "Duslıq tacı" dusların cıydı
Guberna Duma räise Viktor Sazonov ta xalıq aldında mondıyıraq fiker äytte: “Soñğı yıllarda zäñgär ekrannarda ütereş-suyış, äxlaqsızlıq küreneşläre xökem sörgändä bügenge bäyräm ayıruça qäderle.”
Säxnädän çığış yasağan untuğız kollektivnıñ bersen alğa, ikençesen artqa çigenderep bulmıy. Beräwlär , folklor yağın öskä kütärsälär, ikençeläre zamança sipterdelär cırlarnı. Tatar milli xäräkäte isemennän çığış yasağan “İdel” ansambleneñ çığışı milli dä yañğıradı, şul uq waqıtta zamança ciñel dä qabul itelde. Talyan, garmun, saksofon tatar xalıq köyläreneñ asıl yaqların teläsä qaysı millät küñelenä citkezä aldı, çönki Midxät Äminev, Ali Gubanovlar şul qorallarda uynawçı çın hönärmännär.
Untuğız milli üzäk untuğız kürgäzmä täqdim itte. Härbersenä tulı ireklek birelgänlektän, kem närsä kürsätergä teläsä şunı oyıştırğan. Çuaşlar çitännärgä sölge-külmäk elep borınğı moxitnı sürätlärgä köç quysalar, Aziä-Kafkaz, başqort xalıqlarınıñ kürgäzmäläre zur kolxoz bazarınıñ ber öleşen xäterlättelär, ä belorus üzläreneñ öställärenä rizıq östenä xämer dä quyğannar ide. Äytergä kiräk, buşqa küñel açırğa yaratuçılar biredä ayıruça küp ide. Ä menä tatar, alman, yähüdlär kürgäzmäsendä tik ruxi azıq qına ide, dip äytäse kilä. “Tuğan tel” cämğiäte häm Samara şähäreneñ milli-mädäni möxtäriäte oyıştırğan kürgäzmädä distälägän balalar ädäbiatı - “Sabantuy” gazetası, “Yalqın” jurnalı häm Qazanıbıznıñ 1000 yıllığına bağışlanğan ädäbiat. Bik küplärne tatar balaları öçen bizäkle kitaplar qızıqtırdı häm rus millätendägelär kitaplarnı xörmät belän qaradılar häm yaqınnarı, dusları, tuğannarınıñ Qazannıñ 1000 yıllığına baruları turında häm Tatarstan başqalasın maqtap-maqtap süz alıp bardılar.
Samar ölkäsendä “Duslıq tacı” 4-nçe märtäbä uzdı. Tik menä bıyıl bäyrämnän soñ tügäräk östäl dä oyıştırıldı. Milli citäkçelär, ğälimnär, Guberna Duma räise qatnaşında uzğan söyläşüneñ konkret teması da bilgele ide: “Milli ğoref-ğädätlärne, milli mädäniatnı saqlawda şäxeslärneñ öleşe häm urını” dip ataldı.
Şunısı quanıçlı buldı, mädäniat departamentı wäkile Pankratov äfände tatar milli xäräkätendäge ike şäxes - İlgiz Kälüç häm Azat Nadirov turında täfsilläp, iñ matur süzlär belän maqtap telgä aldı.
Söyläşüdä “Tuğan tel” direktorınıñ “Ölkäneñ möstäqil telerädiokompaniä buldıru” täqdimen barlıq citäkçelär dä xupladılar häm Guberna Duma räise bolay dip bäyäläde: “Ölkä radiotelekompaniäse ölkä ixtıyacların küzdä totıp eş itärgä tieş. Möstäqil ölkä radiotelekompaniäsen buldıru turında eş alıp baraçaqbız, bu bik matur täqdim. Bu bik kiräk närsä, radio, telekanalda kübräk milli mädäniatnı propagandalarğa kiräk. Üzebezneñ ruxıbıznı milli kulturalar belän bayıtmasaq bez çın millät qaharmannarı tärbiäli almayaçaqbız”- dide Guberna Duma räise Viktor Sazonov.
Bügenge köndä millätlär öçen iñ möhim mäsälä bulıp milli radiotapşırular qala. “Tuğan tel” direktorı ölkäneñ möstäqil, täwlegenä 24 säğät eşli torğan radiotelekanalın buldıru kiräklegen kütärde, Guberna Duma räise Viktor Sazonov bu fikerne xupladı. Bu proyıqt niçek tormışqa aşırılır, monısın waqıt kürsäter.
Şamil Bahawetdin, Samar


text:
Gaza Sızığına tönyaqtan da İzrail tankları kerde
Uzğan atnada İzrailneñ ber xärbien totıq itep alğan Fälestin suğışçıları aña almaşqa İzrail törmälärennän fälestinle totqınnarnı çığaru öçen waqıt çige dip sişämbe irtäsen bilgeläde. Suğışçılar ägär dä taläp şuña qädär ütälmäsä, totqın xärbi mäsäläse yabıla dip belderde. Uzğan töndä İzrail xärbi oçqıçları Gazadağı hädäflärne bombalawnı däwam itte. Şul uq waqıtta azsanlı İzrail tankları Gaza sızığına tönyaqtan kilep kerde.
Ämma Tel Avivta İzrail yustitsiä ministrı Haim Ramon "İzrail terror ğämällären büläklämiäçäk. Terrorçılar üzläreneñ qurqınıç ğämälläre öçen tüliäçäk. Şuña kürä bez terrorçılar belän söyläşmiäçäkbez" dide.
İzrail fälestin suğışçıların üzeneñ totqın saldatına qul tidermäskä dip kisätte.
Mısır aradaşçıları bu xälgä diplomatik çişeleş tabarğa tırışsa da älegä uñışqa ireşä almadı.
Ul arada İzrail Gaza sızığında üzeneñ tönge hawa höcümnäre belän fälestinlelärgä basımnı arttıra bara.
Bu höcümnär Gazadağı berdänber elektr stansiäsenä zıyan kiterde, cämäğätçelek binaların, yullarnı cimerde.
Xalıqara cämäğätçelek bu krizis tınıçlıq söyläşülären, Fälestin däwläte qoru mömkinlegen bik nıq kiçektererä ala dip borçılu belderde.
Yäkşämbe könne BMO general sekretare Kofi Annan "Min fälestin oyışmaların häm infrastrukturasın saqlap qalırğa kiräk dip bik qatı borçılam. Alar 2 däwlät qorıp çişeleş tabu öçen nigez bulıp tora häm şunıñ belän İzrialneñ dä Fälestinlelärneñ dä mänfäğätlärenä turı kilä. Şuña kürä tiskäre näticä birüçe ğämällär qılu kiñäş itelmi" dide.
Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov Mäskäwgä kilgän İzrail tışqı eşlär ministrıTzipi Livni belän söyläşülärdä Rusiä totıq itep alınğan İzrail xärbien qotqaru öçen barlıq mömkin bulğan barlıq yullarnı faydalanırğa tırışabız dide häm taraflarnı totnaqlıqqa çaqırdı.
Fälestin prezident Mäxmüt Abbas hawa höcümnären tuqtatu öçen xalıqara cämäğätçelektän yardäm soradı.
"Qızğanıç ki, bu İzrailneñ bezneñ elektr stansiälären küperlärne, yullarnı, yortlarnı, premyer ministr, eçke eşlär ministrlığı idarälären utqa totuı ğına tügel. Bolar barısı da xalqıbızğa xezmät itüçe sivil infrastrukturanı täşkil itä. Şuña da qaramastan alarnı bernindi ikelänülärsez bombalıylar. Bez bu turıda böten dönyağa möräcäğät belän çıqtıq. Bez böten dönyadan bu cinayätlärne tutqatu öçen tıqşınunı soradıq" dide Abbas.
İzrail isä monı fälestin xökümäten terrorçılıqnı yaqlawdan tıyılırğa mäcbür itü öçen ezlekle zarur adımnar dip atadı. Permyer ministrı urınbasarı Şimon Peres "Xämas üzenä kürä terror xökümätenä äwerelde. Şuña kürä bez anı tuqtatu öçen zarur çaralarğa barabız. Bez monı ezlekle räweştä, çamalap başqarabız" dide.
Uzğan töndä tönyaqtan Gaza Sızığına çik buyındağı cir astı yulların cimerü öçen azsanlı İzrail tankları häm buldozerları kerde. Alar tönyaq çik buyında tuplanğan 5 meñlek ğäskärgä yul da äzerli ala.
Gazanıñ könyağına İzrail köçläre uzğan atnada uq kergän ide. Fälestin suğışçan törkemnäre Gazada İzrailneñ xärbi çaralarına qarşılıq kürsätäçäklären belderä häm İzraildä bomba höcümnären yañartu belän yanıy.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Tөrkiädän Atnalıq Küzätü
Premier Minister Recep Tayyip Erdoğan bu kөnnärdä başqarğan eşläre belän genä tügel, ä tupas çığışları belän dä kөntärtibenä menä başladı.
Premierneñ üzen tänqitlägän watandaşlarğa, jurnalistlarğa jış qına açulanuwı häm monı açıq räweştä kürsätüwe kemgä dä ser tügel. Bik tänqitkä tüzemlege yuq. Şul säbäple dä säyäsi karikatura yasağannar qiyınlıqlar kiçerälär. Anı tänqitlägän karikaturistlar өstennän Erdoğan inde niçä märtäbälär xөkem protsesı başlattı. Xätta Musa Kart isemle ber karikaturist anı tөyengä çormalğan ber mäçe kebek surätläp sızğan өçen cirle mäxkämä tarafınnan xөkemgä tartılıp aqça cazasına xөkem itelgän ide. Menä şuña cawap itep “Penguen”- isemle kөlke/yumor jurnalı berençe bitendä Tayyip Erdoğan sıyfatında tөrle xäyvannar suretlängän ber karikatura basıp çığardı. Erdoğan monı da mäxkämägä birsä dä mäxkämä jurnalnı ğäyeple tapmadı. Tege karikaturist Musa Kart өstennän birelgän xөkem qararı da yuğarı mäxkämä tarafınnan bozıldı. “Radikal” gazetası moña karikatura 2-gä noll ottı digän bäyä birgän.
Ä Mersindä Premier Tayip Erdoğanğa pamidor ırğıtqan 5 yäşüsmerne qulğa alu qararı, partiä liderlarına protest maqsatınnan çığıp yomırqa ırğıtunıñ cinayät bula almayaçağı qararın çığarğan yuğarı mäxkämä qararı belän qapma-qarşı bulıp tora. Tөrle demokratik illärdä citäkçelärgä protest belderüneñ ber yulı dip qabul itelä yomırtqa ırğıtu. Ä Mersindäge mäxkämä bälkidä protest çığanağınıñ pamidor bulğanı өçen 5 yäşüsmerne qulğa alğandır.
Bu atnada bälki dä iñ küp diqqätne cälep itkän xäbär Tөrkiä Däwlät Statistik İnstitutınıñ (TDSİ) Tөrkiädäge yarlılıq turında birgän sannarı buldı. Şuña kürä Tөrkiä tulay xalığınıñ 1.29 % açlıq, 25,6 % isä yarlılıq çigennän asta tormış sөrä.2004 yılınıñ sannarına kürä, Tөrkiädä 11 meñ keşe kөnenä 1 dollarnıñ astında, 1 million 752 meñ 2.15 dollar, ä 14 million 681 meñ 4.3 dollar astında ber miqdar belän tormışın alıp barırğa mäcbur bulğan ikän. TDSİ-nıñ isäpläwenä kürä, 2005-nçe yılda dürt keşelek ber ğailäneñ kilere ayda 182 million lira, yäğni yaqınça 150 dollardan tübän bulsa, açlıq çigennän asta dip isäplände. İñ yarlılar igen sektorında eşläwçelär ikän. Alarnıñ 41 % yarlılar kategoriäsenä kerä. İnde xalıqnıñ 25 % ğına yarlı dip sөyenep bulmıy.Yarlılıq uqıy-yaza belmäwçelär arasında ğına tügel, ä Tөrek xalqınıñ 13 %-ın täşkil itkän litsey yaki ber yuğarı hөnär mäktäbe tämamlawçılarnıñ 8,5 %- yarlılar kategoriäsenä kerä . AB-nä kergän yaki kerü adlında bulğan illärdän tik Çexiä, Polşa, Romaniä häm Bolğarstannıñ xälläre genä Tөrkiä däräcäsendä ikän.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text:
Ölkännär may başında flaglar, plakatlar totıp mitinglarda qatnaşsalar yäki köräk-tırma totıp baqçada qazınsalar, yäşlär diskotekalarğa barıp sikerep biep küñel açunı qayğırta. Qazanda soñğı tapqır 1000gә yaqın yäşlärne cıyğan tatarça diskotekalarnı Bars Media şirkäte ütkärde. Bu atnada barlıq tatarça söyläwçe radiolardan reklamalanğan “Qızğan taba” diskätüge bulırğa tora. “Qızğan taba”- digän diskoteka 6 martta bulıp uzğan ide inde. Anı oyıştıruçı KDU nıñ jurnalistika häm sotsiologiä studentı di-djey Şäkert älege diskätükneñ mäydanın kiñäytergä uylıy. Çärşämbe kiçendä “Qızğan taba” başqaladağı tatarça diskätüklär arasında berençe tatar-törek diskotekası bulıp tanılaçaq. Oyıştıruçı Şäkert äytüençä 3 mayda Akterlar yortında kiçke 9 da bulası “Qızğan taba”dağı xalıqnıñ ber öleşe törek ir-yegetläre bulaçaq. Alar inde biletlarnı xäzerdän ük alıp quyğannar. Di-djey Şäkert KDUnıñ jurnalistiqa fakul'tetı studentı bularaq tatar jurnalistika bülege studentlarına yartı bäya quyğan. Şundıy uq taşlama Qıtaydan kilep Qazanda uquçı tatar studentlarına da bulaçaq. “Qızğan taba” da başqalada populyarlıq alğan pop, rok, rep yäş cırçıları säxnä totaçaq. Alar isä;
İlgäräy, İlnaz Safiullin, Bulat Cihanşin, Sömbel Bilalova, Şäkür, repperçı “İttifaq” törkeme, alar üzläre belän ör-yaña yäp-yäş 4.20 törkemendä üzläre belän säxnägä alıp çığaçaq. Qunaqlarnıñ tağın berse ul da bulsa, şaw-şulı häm dä üzençälekle İlsöya Bädretdinova. “Qızğan taba”nıñ maxsus qunağı Törkiädän Dj ONUR, diskotekanı alıp bara Aysılu Leron häm “Yaña ğasır” radiosınıñ di-djee İlfar Kärimov. Berençe tatar-törek tusovkasında bik küp syurprizlar ; könçığış iyülläre, törek iyülläre, feyerverklar belän şou-tamaşa, qızıqlı konkurslar häm başqa tamaşalar kötelä. “Qızğan taba” 3 mayda super-puper yäşlärne häm qızu qanlı törek yegetlären sikertep bietäçäk.
Qayçandır “Tatar radiosı”nıñ di-djee Zölfät Zinnurov “Küñel” tatar diskotekasın başlap cibärgän ide. “Küñel” älegä yabıldı , Zölfät diskotekanı däwam itärgä estafeta tayağın anıñ diskotekasında yäşlärne bietkän di-djey Şäkertkä tapşıra. Ä Şäkert isä üze ikençe isem belän başqa yunäleştäge tatar diskotekası başlıy. Kiläçäktä di-djey Şäkert “Qızğan taba”belän Tatarstannıñ rayonnarında milli disko-kiçälär başlap cibärergä cıyına.
Röstäm İsxaqi


text:
Programmabıznıñ xatın qızlarğa ayırlğan bu öleşendä bez sezgä
10yıldan artıq xalıq ara säxnädä iqtibar cälep itkän xatın qızlarğa qağılışlı säyäsi, sotsial mäsälälär, xaq ,xoquqlar , ğomumän cineştäşlär belän bäyläneşle waqıyğälär turında söyläp kiläbez. 21nçe ğasırda xatın qız ireşkän zur uñışlarğa qaramastan, ni qızğanıç ki ul äle dä qayber illärdä ber xoququ da bulmağan qaranğı ğasırlardağı kebek alına ,satıla, faxişälekkä mäcbür itelä, yä dä öylärendä qıynala ezärleklänä.BMOsı xatın qıznıñ öydä köç qullanuğa duçar bulmawı öçen yıllardan birle tırışlıq alıp bara. Färidä Xämit xatın qıznıñ öydä ezärleklänü mäsäläse Russiä töbäklärendä niçek mikän digän sorau belän xabärçelärebäzgä möräcäğät itte. Bügen İjaudağı xällär turında
</
Bez tatarlar xatın qız turında söylägändä anıñ maturlığı , fidaqärlege turında medxiälär cırlarğa, xatın qızlar bäyrämendä çäçäk bäylämnäre , büläklär birüne genä istä totarğa telibez. İsrek yäki aynıq ire tarafınnan qıynalğan , eşlägän aqçası qulınnan tartıp alınğan xatın qızlar turında söyläw küñelsez älbättä, bik küplär bälkim dä kiräksez tema, ,bu här kemneñ şäxsi eşe dip näk Russiä xalqı mentalitetında cawap biräçäklär. Çönki russiedä xalıqnıñ äle dä 43%irneñ xatınıñ qıynauına şäxsi eş dip qarıy,.Russiädä ütkärelgän fiker beleşüdä fikre soralğannarnıñ öçtän ber öleşe qıynalğan(yäğni qorbanğa )ni öçen qıynaluı turında uylarğa kiñäş itkännär. Öydä köç qullanu cinayät tügel ä şäxsi mäsälä digän mönäsäbät Russineñ 1999nçe yılda BMOnıñ xatın qızğa diskriminatsiäne beterü agentlığına birgän xisabında da äytelgän ide. Ämma
Russiä öydä xatın qızğa qarşı köç qullanunı inde inqär itä almas xälgä kilde..Ütkän yılda ul BMOğa täqdim itkän xisabında yılına 14meñ xatın qıznıñ öydäge köç qullanu qorbanı buluın tanıdı . İkençe törle äytkändä 10yıl däwam itkän äfgan suğışında ülgän sovet ğäskäriläre qädär xatın qız yıl sayın Rusiädä üterelä. Amnesty İnternational problemağa qarşı köräşü öçen berdänber çara cämäğätçelekneñ bu turıdağı mäğlümäten arttıru dip äytä. Russiä mätbuğatında yaz aylarında öydäge köç qullanunı şäxsi eş dip sanaunı xökem itkän küp kenä yazmalar kön kürde, Russiäneñ bu problema belän köräşü öçen kürgän çaralarınıñ könbatıştan nıq artta buluı qabat qabat äytelde. Xökümättän bäysez oyışmalar bu ölkädä tırışlıq alıp bara. Ämma Russiädä öydäge köç qullanunı cinayät dip sanağan qanun yuq. Alsu äytkäneçä Azatlıq Radiosı bu mäsäläne üzeneñ törle töbäklärdäge xabärçeläre aşa öyränep , sez xörmätle tıñlauçılarıbızğa işetterergä buldı.
Udmurtiä başqalası İjauda xabärçebez Hämidä Gaifullina ezerleklängän xatınnar öçen krizis üzäge , sıyınu yortına barıp , qarap bezgä menä bolay dip söyläde
(audio) Hämidä
Xörmätle tıñlauçılar, xatınnıñ öydä qıynaluı yaña fenomen bulmağan kebek, ul bu yäki tege xalıqqa mäxsus ber küreneş, yäki cämğiätneñ tübänräk qatlauın täşkil itkän ğailälärdä genä bulğan xäl tügel. İjauda krizis üzägenä möräcäğät itkän xanımnar da
çığarma tügel dip äytä xäberçebez Hämide
(audio)
Xäzer Hämidäneñ ezärleklängän tatar xatını belän ütkärgän ängämäne tıñlağız
(audio)
Russiäneñ başqa ber töbägendä oçraşqançı ğailä tormışığız tınıç imin bulsn xörmätle tıñlauçılar


text:
Ğiraqnıñ yaña waqıtlı xökümäte belän andağı xalıqara köçlär arasındağı mönäsäbätlär mäs''äläsendä Waşington belän London arasında fiker ayırmalıqları bar kebek
Ğiraqta xakimiätne ğiraqlılarğa tapşıru köne yaqınlaşqanda AQŞ belän Britaniä arasında waqıtlı Ğiraq xökümätenä küpme xakimiät birü mäs''äläsendä kileşmäwçänlek çıqqanğa oxşat tora. Bu bigräk tä andağı koalitsion ğäskärlärneñ eşenä qarıy. Britaniä premyer-ministrı Tony Blair Fällücä şähärendä bulğan kebek xärbi operatsiälär öçen koalitsiä köçläre Ğiraq xökümäteneñ fatixasın alığa tieş bulaçaq disä, AQŞ räsmiläre Amerikan ğäskärläre iminlek tä''min itü häm üz üzlären saqlaw mäs''älälärenä qarağan qararlarnı tulısınça üzläre qabul itäçäk di.
AUDİO: Fällücä kebek urınnarda üzençälekle operatsiälär ütkärü-ütkärmäw turında säyäsi qararlar qabul itügä kilgändä bu Ğiraq xökümäteneñ röxsäte belän eşlänergä tieş häm täğäyen qararnı Ğiraq xökümäte qabul itärgä tieş. Suverenlıqnı tapşıru şunı añlata. Bu bezneñ ğäskärlärgä bezneñ ğäskärlär telämägän närsäne eşläw färmanı bireläçäk digänne añlatmıy. Anısı xäzergeçä qalaçaq.
Ğiraqta xäzer eşläp kilüçe, AQŞ bilgeläp quyğan Ğiraq İdarä Şurasınıñ küp kenä äğzaları aprel'' ayında Fällücädäge ğisyançılarğa qarata Amerikan köçläreneñ bik qatı höcüm utı qullanuına qarşı bulğan ide. Tınıç xalıq arasınnan meñgä yaqın keşe yaralanğan ul bäreleş urınına Ğiraq citäkçeläre söyläşülär täqdim itte.
Sişämbe kiçendä ük AQŞ däwlät sekretare Colin Powell xalıqara köçlär belän yaña Ğiraq xökümäte arasındağı mönäsäbätlärgä AQŞ häm Britaniäneñ qaraşları arasında kileşmäwçänlek yuq, çönki AQŞ mönäsäbätlärne kileşü nigezendä qorırğa teli dide. Şul uq waqıtta Powell AQŞ köçläre höcümnärgä cawap bularaq üzlären saqlaw öçen kiräk bulğannıñ barısın da eşliäçäk di.
AUDİO: Bilgele, bez waqıtlı Ğiraq xökümäte säyäsi yäki xärbi mäs''älädä närsä äytsä anı isäpkä alaçaqbız. Häm monı tä''min itü, bezneñ ğämällärebez açıq bulsın öçen bez kileşterü şuraların, säyäsi kileşterü şuraların häm xärbilär belän xärbilärne kileşterü şuralarıın oyıştıraçaqbız.
Alğa taba ul bolay dip däwam itte:
AUDİO: AQŞ qorallı köçläreneñ üz-üzlären saqlaw yäki üz yöklämälären ütäw mäs''äläsenä kilgändä, ägär dä bu ğämällär bilgele ber waqıtta Ğiraq xökümäteneñ teläge belän tulısınça kileşep betmäsä, AQŞ köçläre AQŞ citäkçelegendä qalaçaq häm üz üzlären saqlaw öçen kiräk bulğança eşliäçäk.
Qayber Yewropa däwlätläre BMO İminlek Şurasına Ğiraq waqıtlı xökümäte turında täqdim itelgän resolütsiä ölgesendä yaña Ğiraq xökümäte belän çit il ğäskärläre arasındağı mönäsäbätlärne açığraq bilgeläwne taläp itä. Bu resolütsiä ölgesendä BMO xalıqara köçlär Ğiraqta iminlek häm totrıqlılıq tä''min itü öçen kiräk bulğan barlıq çaralarnı kürü wäkalätlärenä iä digän qarar qabul itä, häm äğza illärdän, xalıqara iminlek oyışmalarınnan Ğiraqta iminlek saqlaw öçen yardäm, şul isäptän xärbi köçlär sorıy dip yazılğan. Ğiraqta oyıştırılaçaq waqıtlı xökümätkä kilgändä, BMO "xalıqara köçlärneñ anda toruı öçen suveren Ğiraq xökümäte rizalığı häm xalıqara köçlär belän ul xökümät arasında tığız koordinatsiäneñ möhim möhim buluın tanıy dielä.
Sişämbe könne Fransiä prezidentı Jacques Chirac telefon aşa Bush belän söyläşkändä bu resolütsiä ölgesen üzgärtüne soradı. Nindi üzgäreşlär soraluı turında täfsille mäğlümät birelmäsä dä, anıñ "suverenlıq çın-çınlap qaytarılsın häm anı ğiraqlılar üzläer dä şulay dip qabul itelerlek bulsın" diyüe mäğlüm.
Fransiä belän Rusiä waqıtlı Ğiraq xökümäten xalıqara tanu turında tawış birgänçe başta ul xökümätkä kemnär keräçägen häm ildäge törle törkemnärne ni däräcädä wäkillek itäçägen belergä telibez dide.
BMOnıñ Ğiraqtağ yuğarı wäkile Lakhdar Brahimi yaña xökümät tözü turında kürenekle ğiraqlılar, BMO äğzaları häm Waşington belän kiñäşläşülär ütkärä. Bu xökümät äğzaları şuşı ay axırına iğlan itelergä mömkin digän xäbärlär bar.
Sişämbe könne Ğiraq İdarä Şurası räise Ğazi äl-Yawar Waşington täqdim itkän rezolütsiä ölgese Ğiraqlılarnıñ suverenlıq turındağı ömetlärenä turı kilmi dide:
AUDİO: Bez İdarä Şurasında Amerika ölgesen berençe märtäbä uqıp çıqqannan soñ anıñ bez kötkännän azraq buluın kürdek.
Anıñ äytüençä, çit il ğäskärläre xäzerge waqıtta ildä totrıqlılıq saqlaw öçen kiräk bulsa da, Ğiraq xökümäte kiräk waqıtta alarnıñ Ğiraqtan kitüen soraw xoquqına iä bulırğa tieş.
AQŞ yort wäkile Scott McClellan waqıtlı xökümät belän xalıqara köçlär arasındağı mönäsäbätlär soñraq ber dokument belän bilgelänäçäk, Bush Chiracqa BMO resolütsiäse proyektın üzgärtü turında wäğdä birde dip belderde.
Çärşämbe könne Blair Ğiraqtağı xalıqara köçlärne idarä itü mäs''äläsendä bez Bush belän tulısınça kileşäbez dip fiker ayırmalıqları turındağı xäbärlärne kire qaqtı.
AUDİO: Bernindi şik yuq, yaña Ğiraq xökümäte turı suverenlıqqa iä bulırğa tieş, xalıqara köçlär rizalıq belän qalaçaq, möhim strategik häm säyäsi qararlar qabul itü 30-nçı yünnän soñ Ğiraq xökümätenä küçä.
Ämma anıñ äytüençä, AQŞ häm Britan ğäskärläre barı tik AQŞ belän Britaniägä genä buysınaçaq.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Latinğa qarşı Duma deputatları kiläse saylawlarğa äzerlänäme?
Latinğa qarşı Duma deputatları kiläse saylawlarğa äzerlänäme?
Oçraqlı räweştä, 18 yündä Fändäs Säfiullin süräte “BeчepHяя KaзaHb” gäzitendä basılıp çıqqan. Ul anda bokserlar mäydançılığında, boks biäläyläre kigän kileş sürätlänä. Gazeta Fändäs Säfiullin belän elegeräk ütkärelgän intervyuda yasalğan xatalar turında yaña äñgämä bastıra. Forsattan faydalanıp, bez Fändäs äfändedän Rusiä xalıqların barı tik kirill älifbası belän genä basıtırıp totu turında qanunnıñ qabul itelüe turında soraştıq. Ni öçen bu qanun kiräk bulğan soñ? İñ möhime, ni öçen Tatarstannan saylanğan Sälimxan Äxmätxanov, Sergey Şaşurin kebek aqça yärdämendä säyäsättä qatnaşuçı deputatlar Tatarstan Däwlät Şurası qabul itkän qanunğa qarşı proektnı äzerläp birgännär?
Däwlät Duması deputatı Fändäs Säfiullin äytüençä, Tatarstanda saylawçılarnıñ tawışın alıp, Mäskäwgä barğaç, üz xalqına qarşı köräşä başlağan Sälimxan Äxmätxanov häm Sergey Şaşurinnar yañadan deputat bulırğa äzerlänep, säyäsi häm matdi resurslar töpli ikän. Ber yıldan başlanaçaq Duma saylawlarında mondıy deputatlar nindi xucalarğa yallanıp, qalcalı deputat mandatın qulğa töşerergä cıyınuın kiläçäktä dä küzätep torırbız.


text:
Neftekamala ikense Blağoveçen qabatlanmaśmı?
Adolf Gitlerźıñ tıuğan könöndä Neftekama qalahında ikense Blağoveşen qabatlana yaźğan. Maxsus xeźmättär qala tapqırbaştarınıñ tıuğan kön saraları uźğarırğa niätläüźären añdıy. Ularğa yarźamğa Udmurtstandan, Ekaterinburgtan, başqa kürşe töbäktärźän ideyalaştarı kileüe lä kötölgän. Neftekama- Başqortostandıñ könbayış sigendä. Ul ber-nisä töbäk menän kürşe. Şuğa kürä enäyätsel xäldär, narqotiktar taşıu tap oşo qala aşa başqarıla. Bıl yulı taqırbaştar Lenindıñ tıuğan könön bildälärgä yıyınğan kommunistar yıyınına höjüm itergä mataşqan. Militsiya 28 taqırbaştı qulğa alğan. Bıl turala qalala yäşäüse 22-se apreldäge xalıq yıyınında qatnaşıusı şahittar bäyän itte. Ular äyteüensä, Neftekama militsiyahına sittän dä yarźam kilgän. Ägär źä taqırbaştar sığışın waqıtında tuqtatmağanda qalala bola sığıu ixtimallığı źur bulğan. Tınıslıq, tatıulı häm duślıq simvolı bulğan Başqortostanda tapqırbaştar Gitlerźıñ tıuğan könön oşolay bildälärgä uylağan. Qala xalqı äyteüensä, Nefteqamala kisen häm tönön uramda yöröüe uğata qurqınısqa äylängän. Militsiya kösäytelgän rejimda eşläügä qaramaśtan, qala xalqı bıl osorźo üź yortonda ütkäreüźe xup kürä. Xäźergä xalıqtıñ bar teläge İl parlamentı qabul itkän ekstremistik enäyättär ösön yauaplılılıq xaqındağı doqument. Yañı qodeksta ekstremistik niättär bulğan xuliğanlıq ösön xäźer altı yıldan 10 yılğa tiklem irektän mäxüm iteü qarala. Ekstremistik materialdar, natsist simvoliqahın eşlägän häm hatqan ösön dä qanun aldında yauap totorğa tura kiläsäk. Uram buyźarındağı tärtipheźlektärźä qatşanıusılarźıñ 12, qäberlektärźe mıśqıllausılarźıñ 5 yılğa tiklem irektän mäxrüm iteleüe ixtimal.


text:
Çeçen separatist xärbi citäkçeläre häm kisätälär häm qıyınlıqlar turında söylilär
Ozaqqa suzılğan qıştan soñ, Çeçnäneñ bäysezlek taraftarı ike xärbi citäkçeseneñ bu atnada belderüläre iğlan itelde. Şamil Basayev suğışnı böten Kafkazğa çäyelderü belän yañadan kisätte. Separatistlarnıñ visi-prezidentı Dokku Umarov Çeçnäneñ ireklegen väğdä itte häm Rusiädän tınıçlıq soralmayaçaq dip belderde. Läkin, berük vaqıtta alarnıñ ikese dä xäräkättä problemmalarnıñ buluın da iqrar itte.
"Bez qışqa äzerländek. Bu qış başqaları belän çağıştırğanda qıynıraq buldı. Bügen bişençe Fevraldä äle küp qar bar. Qış qırıs buldı. Läkin, Allahnıñ märxämäte belän mucahidlär ällä ni zur problemmalarsız anı kiçerdelär. Allahnıñ yardäme belän qışnıñ qalğan öleşen dä ütkärerbez."
Basayev köräşçelärneñ tormışında bulğan qayber uñay logistik üzgäreşlärne dä añlatqan.
"Bez saqlanğan urınnarıbıznı elek ağaç yandırıp çılıta idek. Läkin, töten Rusiä boralaqlarına häm küzläv büleklärenä köräşçelärne tabuğa yardäm itä ide. Xäzer bez gaz belän cılıtabız. Bu bezgä azıq äzerläv häm cılıtu eşen qulaylaştırdı. Tormışıbıznı ciñeläytte."
Çeçen separatist xäräkäteneñ visi-prezidentı Dokku Umarov radiobıznıñ Tönyaq Kafkaz redaksiäsenä birgän ängämäsendä cidtiräk problemmalarnı telgä aldı. Anıñ süzlärneçä, köräşçelärneñ ruxı kütärenke bulsa da, finans mömkinleklär çikängän.
"Mucahidlärgä vaqıt häm aqça ğına cetmi. Qalğan närsälär bar. Bez telägän vaqıtta kiñ küläm operatsiä başlıy alabız. Tik andıy operatsiälär bezgä politik fayda kiterergä tieş. Çönki alar finans häm keşe resursları taläp itä."
Anıñ süzlärençä, fondarnıñ citärlek bulmauı, Tönyaq Kafkazda yaña rekrutlar tabunı qıyınlaştıra ikän. Kabarda-Balqarda logistik problemmalar ayruça kisken ikän. Umarov belän Basayev arasındağı mönäsäbätlär yaxşıdan bulmasa da, alar xärbi xäräkätlären koordinatsiälilär. Mäskävdäge Politik Texnologiä Üzäge isemle bäysez oyışma başlığınıñ urınbasarı Aleksey Makarkin radiobız xäbärçesenä Umarovnıñ finans problemmaları bar dip belderde.
"Umarov bäysezlek xäräkäteneñ finans çığanaqların kontrol itüçe çit illärdäge keşelär belän qänäğät tügelder. Alar arasında radikal İslamnı yaqlauçılar bar häm alar Ğäräp dairäläre belän turıdan-turı bäyle. Annan başqa alar arasında Umarov kebek Çeçnädäge traditsion Sufizmnı yaqlauçılar da bar. Ğäräp fondları küberäk radikal İslamnı yaqlauçı Basayev kebek komandirlarğa kitä torğandır. Umarovnıñ visi-prezident kebek simvolik rol belän genä qänäğät buluı ikele. Ul köräşçeläre öçen aqça teli häm şul säbäple mondıy çığışlar yasıy."
Rusiä mediasında Masxadovnıñ üleme , anıñ urnına Sadulayevneñ bilgelänüe Ğäräplärneñ separatist xärbi citäkçelekne üz qullarına alularına kiterde digän fiker äytelä. Umarov monı Kremlneñ propogandası dip bäyäli.
"Bu Ğäräplär kem häm alarnıñ küpmese çeçnädä, monı kürsätesennär. Min üzem iñ küp digändä biş ğäräpne genä beläm. Alar jihad öçen köräşälär. Möselman bularaq vazıyfaların ütilär. Bez azatlığıbıznı almıyça torıp, irekle dä, möselman da bula almıybız. Bez ireklegebezne alsaq qına möselman bula alabız. Bez irekle Möselman dävläte tözibez."
Çeçen xäräkätendäge kierenkelek tarqalışqa kiteräçäk mikän? Makarkinneñ fikerençä, bu yaqın kiläçäktä bulmas. Umarovnıñ anti-rus xisläre Ğäräplärgä borçıluğa qarağanda köçleräk. Ul häm Basayev qayber ölkälärdä , şul sanda finans ölkäsendä dä köndäş bulasalar da, alar bügenge köndä bergälär. Bolar Rusiä belgeçe Makarkin fikerläre.
Färit İdelle, Praga.


text:
Moscow Times: "Yukos eşe häm Putinnıñ ikençe möddäte"
İngliz telendä çığa torğan Moscow Times gäziteneneñ 29 yül sanında säyäsi tikşerenülär institutı direktorı Sergei Markovnıñ "Yukos eşe häm Putinnıñ ikençe möddäte" digän mäqälä dönya kürde. Putinnıñ ikençe prezidentlıq möddäte öçen köräş inde başlandı, dip başlıy ul süzen. Säyäsi küzätüçelär bu köräşneñ bulaçağın aldan farazlasa da, anıñ şulay irtä başlanasın kötmäde. Köräş prezidentnıñ ikençe möddätkä programması, ul programmanı ğämälgä quyaçaq törkem häm Putinnıñ kiläçäk warisı öçen bara. Alga taba avtor bolay däwam itä...
Berniçä ay inde Yukos başlığı Mixail Xodorkovski tiräsendä ber mif küpertelä. Yänäse, ul berniçä partiä häm ber-mandatlı namzätlärgä yärdäm itep, kiläse Dumada küpçelekne üz qulına alırğa cıyına. Şunnan soñ Rusiä - parlament respublikasına äylänä, ä Xodorkovski premier-ministr bula. Başqa ğäybätlärgä qarağanda, ul xökümätkä kermi, läkin anı kontrol itä, säyäsi nigez buldırıp, 2008 yılda prezident bulırğa cıyına. Älbättä, bolar barısı da ğäybätlär, çönki Xodorkovskiğa premier-ministr bulıp törle yaqtan utqa tartılğançı, dönyaküläm ere kompaniäneñ ixtiram itelgän citäkçese bulıp toru küpkä yaxşıraq häm qulayraq. Şuña da qaramastan mif tarala, anı yaqlawçılar küp törle dälillär kiterä.
Prezidentqa yaqın torğan, häm üz qaraşların anıñ programması itergä telägän dairälär, "Xodorkovskinıñ säyäsi üseşe" digän ssenarinı tumas borın beterergä tırışa. Oligarxlar idarä itkän çornı häm monnan ilgä ber yaxşılıq ta bulmağanın alar üz küzläre belän kürde. Alar fikerençä, Yukos belän konfliktnı alar başlamağan, ä Xodorkovski üze 2000 yılda däwlät belän biznes arasında tözelgän qağidälärne bozğan. Bu keşelär Xodorkovskinıñ eşçänlegendä oligarxlarnıñ xakimiätkä ürmäläw niäten kürä. Läkin monda berniçä qarşılıq bar.
Berençedän, Tömän neft kompaniäse British Petrolium''ğa quşılğannan soñ, häm dä Roman Abramoviçnıñ kapitalı çitkä kitkän sürättä, bürokratlar, başqa zur kompaniälärgä andıy mömkinlek birmäskä tırışa. Bu wazğiättä Xodorkovski Könbatışqa ömetlänä almıy, üz mäsälälären öyendä xäl itergä tieş. İkençedän, Putinnıñ zur biznes belän eş itüendä dä qarşılıqlar bar. Ber yaqtan ul zur biznesnı däwlät buınnarın bastıruda ğäyepli. Läkin, ägär Rusiä dönya bazarında urın alırğa teläsä, zur kompaniälär alda barırğa tieş.
Xäzer eşquarlar prezidentqa sotsial kileşü tözergä täqdim itä. Bu alarnıñ zäğiflek bilgese. Çönki andıy kileşü inde bar, häm alar anı daimi bozıp kilä. Distä yıl elek xalıq däwlät milegen şäxsi qullarğa birergä rizalaştı, komunistlarğa qarağanda yaxşıraq idarä iter digän ömet belän. Ägär zur biznes, üz aqçam belän närsä telim şunı eşlim, cämğiät turında uylamıym di ikän, bu – sotsial kileşüne bozu bulıp tora. Şul uq waqıtta Putin da, bar xakimiätne siloviklarğa birep beterüneñ ni qädär qurqınıç ikänen añlarğa tieş. İlgä zolım tügel, ä iqtisadi täräqqiät kiräk.
Härkem xäzer bu krizisnı çişü turında uylana. Töp mäsälä şul – bu köräştä ciñüçe bulmasqa tieş. Ägär siloviklar ciñä ikän, bu – qurqınıç bulaçaq, çönki Yukos yığılsa, anıñ artınnan yözlägän regional, cirle kompaniälär işelä başlayaçaq. Şul uq waqıtta räsmilär dä, üzlären oligarxlar aldında berqayçan da ğäyeple dip tanımayaçaq. Şuña kürä bu wazgiättä urtaq tırışlıq kiräk, xökümät, prezident administartsiäse, başqa törle biznes häm bürokratiä törkemnäre qatnaşında ber kompromisqa ireşü. Ğärçä qarşılıqnıñ tamırların beterep bulmasa da, çönki alar bik küp: putinnıñ ikençe möddäte häm programması tiräsendäge bilgesezlek, ul xakimiätkä kitergän keşelärneñ üsä barğan taläpläre-apetitları, cämgiät häm elita tarafınnan tanılğan sotsial kileşüneñ bulmawı, şäxsi milekneñ qanuni bulmawı, eşquarlıq praktikası häm qanunnar arasındağı upqın.
Şulay da, krizissız täqärriät bulmıy, bu mäsälälär tiz arada häm awırtusız xäl iteler dip ömetlänäm, dip tämamlıy mäqäsen Sergei Markov.
Ali Gilmi, Praga


text: Stavropol' krayında qala ergähendä yörögän poyızdı şartlatıu arqahında 6 keşe häläk bulğan, 30-zan aşıuı yaralanğan. Yäräxätlängän yete keşeneñ xälen tabiptar bik awır tip bahalay. Şartlatqıstar Mineral hıuzar - Kislovodsk poyızınıñ dürtense vağonı astında şartlağan. Bişense häm altınsı vağondar relstan sıqqan. Räsäy eske eştär ministı Boris Grızlov hüzzärenä qarağanda, şartlawzarzıñ döyöm keüäte 5 kiloğramm trotilğa tiñ bulğan. Terakt urınınan qasırğa tırışqan yaralı ir qulğa alınğan. Könyaq federäl okruğ xakimiättäre şartlawzı oyoştorouza şikläneüselär bar tip belderze. Ularzıñ isemdäre atalmay.


text:
Lord Frank Judd İnguşetiägä kilde
Kiçä Judd Çeçnyada buldı, häm cirle räsmilär belän Mart ayında konstitutsiä mäsäläsendä bulaçaq referendum turında söyläşte. Judd, referndumğa qädär xalıqnı yaña konstitutsiäneñ eçtälege belän tanıştırrığa öndäde. Älege Konstitutsiädä, Çeçnyanıñ Rusiäneñ “ayırılğısız” öleşe bulaçağı qaralğan.
Kiläse atnada Lord Judd Yevropa Şurasında xisap totırğa cıyına. Küptän tügel Rusiäneñ keşe xoquqların yaqlawçı Memorial törkeme Yevropa Şurasınıñ Çeçnyadağı eşçänelegen “citdi tügel” dip bäyälägän ide.


text:
Mäğlümat agentlıqları bügen 20gä yaqın amerikan tankları häm xärbi maşinaları başqalanıñ üzägendäge Azatlıq xäykäle yanına Tahrir Mäydanına kilep bastı, dip xäbär itte. Reuters xäbärçese Hassan Hafidh, amerikan xärbiläre Ğiraq uramnarında tapşırğıçlar aşa xalıqnı qarşılıq kürsätmäskä çaqıra, dip äytte. Amerikan generalı Vincent Brooks , Säddäm köçläre inde Bağdadnı kontrol itmi läkin barıber-başqala qurqınıç şähär bulıp qala, dip belderde. Anıñ süzlärenä qarağanda Ğiraqtağı wazğiät borılış çorına kerde, Ğiraq xalqı Säddäm xökümäteneñ köçkä iä bulmağanın kürä başladı.
Säddäm ulı Udaynıñ elekke baş fatirı bulğan Olimpia Komitetı binasına ut törtelgän, şähärdä urlaw häm talawlar başlandı. Britaniä xökümäte Ğiraq Bağdadta üz köçen yuğalta bara dip beldersä dä, Quşma Ştatlar xärbi köçläreneñ wäkile kapitan Frank Thorp, Ğiraqta suğış bette dip äytergä irtä äle, dide. Thorp süzlärenä qarağanda Amerikan köçläre Bağdadtan tönyaqqa, Säddämneñ tuğan şähäre Tikritqa taba xäräkät itä. Soñğı 24 säğat eçendä koalitsiä köçläre Tikrit şähären utqa totqan.
Xalıqara Qızıl Xac komitetı bügen Bağdadta üz eşçänlegen tuqtatıp toruı turında belderde. Başqalada xaos , urlaw häm talaw wazğiäte xökem sörä. Oyışmanıñ matbuğat wäkile Moin Kassis, agentlıqnıñ xalıqqa yardäm itä almaw uñayınnan ükeneç belderde häm humanitar yardäm xezmätkärläreneñ üz eşlären mömkin bulğaç ta yañartaçağın wağdä itte. Kiçä oyışmanıñ maşinalarına ut açılğan. İke keşe atışlar başlanğaç qaça alğan, läkin ber keşe –illäte belän Kanadalı Vatche Arslaniannı äle dä taba almıylar.
Sky News häm BBC televideniäläre Bağdadnıñ üzägendä Säddäm rejimınıñ betüenä şatlanğan Ğiraqlılarnıñ elekke citäkçeläreneñ häykälen cimerülären kürsätte.


text: Xartum, New York. Berläşkän Millätlär mäğlümatına qarağanda, Sudannıñ könbatışında yatqan Darfur töbägendäge ike töp ğısyançı törkem ilneñ xökümäte belän söyläşülärgä äzer buluın beldergän. Afrika Berlege häm BMO wäkilläre xäzer, şul söyläşülärneñ yañartıluın tikşerü öçen Sudan xökümäte belän bäyläneşkä kerergä tieş. İkeyaqlı söyläşülär uzğan atnada, Darfur ğısyançıları alarnı taşlap çığıp kitkännän soñ tuqtatılğan ide. Sudannıñ könbatışında 2003-neñ başınnan birle, andağı ğısyançı xäräkäte häm xökümät ğäskärläre arasında qorallı bäreleşlär bara. Şular näticäsendä anda 30 meñläp keşe hälak buldı, millionnan artığı torğan cirlären taşlap kitte. Quşma Ştatlar Kongressı Darfurdağı humanitar faciğäne "genotsid" dip bäyälägän belderü qabul itte, Sudan xökümäte monı kire qaqtı.


text:
İzrail politsiäse Çallıda
F.Xösniev qarşı aldı, alarğa militsiä Muzeen kürsätte, maxsus otryadlarnıñ künegüläre belän tanıştırdı. Bilgele, İzrail'' politsiäse muzeylar qararğa, qul suğışların küzätergä genä kilmägänder. Tulıraq mäglümät alu öçen "Azatlıq" xäbärçese eçke eşlär idäräse matbuğat üzägenä möräcäğät itte. Biredä dä älläni küp süz äytelmädelär. "İzrail'' yağı Çallını öyrätteme, yäki, kiresençäme digän sorawğa cawap alınmadı. Şulay da, terroristlar belän köräşüdä spetsifik alımnar xaqında belgeçlär arasında ğına söyläşü buluı bäyän itelde. İzrail'' politsiäse wäkilläre şunı da assızıqlağannar, alarnıñ üzläre, maxsus alımnarı xaqında keşelärgä niqadär azraq bilgele bulsa, xezmätläre uñışlıraq bara ikän. İke däwlätneñ tärtip saqçıları oçraşuı xaqında eçke eşlär idäräse matbuğat üzäge xezmätkäre Artur Mullin qısqa ğına itep bolay dide:
- İzrail'' yağı Tatarstan militsiäse eşen iğtibar belän küzätte.
Çallıda bulğannan soñ qunaq politseyskilar Alabuğa militsiäse eşe belän dä tanıştılar.
Ğafiulla Ğaziz, Çallı


text:
Malayziä premieri radikallıqnı xökem itärgä häm çıdamlıq kürsätergä çaqıra
Malayziä premier ministere Möselman illäre terrornı häm islami militantlarnı yaqlıy digän dönyada taralğan fiker zian kiterä dip beldere. Ul şulay uq möselmannarnı radikallıqqa qarşı çığarğa häm Möselman Dönyası belän Könbatığş arasındağı upqınnı taraytırğa çaqırdı. Malayziä premiere Abdulla Axmed Badawi 57 ilne berläştergän İslam KOnferensiäse Oyışmasınıñ räise. Anıñ süzlärençä, möselmannar İslam ileneñ zamança, demokratik çıdamlı häm ekonomik yaqtan alğa kitä aluın dönyağa kürsätergä tieşlär.
Audio
"Alar islam häm möselmannarnı köç qullanuçan häm çıdamsız dip kürsättelär. Bu bik qızğanıç. Mondıy zianlı häm döreslekkä turı kilmägän qaraşnı beterü öçen tırışsaq ta, bez möselmannar monnan qotıla almadıq."
Badawi jihadnıñ mäğnäseneñ bozıp kürsätelüe öçen dä möselmannar üzläre ğäyeple dip tä äytte.
Audio
"Qayberävlär jihadqa fizik köräş digän añlatma birü belän genä çiklänälär. Qızğanıç ki , cämağät tä monı ğına añlıy. Bu dönyağa taraldı. İnde möselmannar üzläre mondıy xata eşlägändä başqalardan närsä kötärgä bula? Şul säbäple Jihad süzeneñ mäğnäseneñ bozıp kürsätelüe öçen möselmannarda da ğäyep zur. "
Abdulla Badawi soñğaraq ütkärelgän press-konferensiädä ğäyepsez keşelärne ütergäm intexarcılarnı da xökem itte. Misırnıñ politik küzätüçese Osama Al-Ğazuli Malayziä premiereneñ çığışı İslam dömyasında uñay qabul iteläçäk digän fikerdä. Ul monıñ säbäben bolay dip añlattı.
Audio
"Malayziä uñışqa ireşkän il. Ğäräp häm Möselman dönyasında aña soqlanıp qarıylar. Xalıq xörmät kürsätä. İnde mondıy ilneñ citäkcese äytkän süzlärgä qolaq salınaçaq. Anıñ äytkännären tıñlıyaçaqlar häm bälkim moña iäräçäklär dä."
Singapurdağı Hill and Associates analizçısı Bruce Gale premier ministerneñ äytkännärenä iğtibar bireläçäk, läkin, ul İsam illärendä yaqın kiläşäktä nindi dä bulsa üzgäreşkä kitermiäçäk digän fikerdä. Badawi tağı İslam illäre dönyanıñ qalğan öleşe belän dialog alıp barırğa häm Könbatış mätbuğatı yardämendä üzläre xaqında yaxşıraq fiker taratu öçen tırışırğa tieşlär dip tä äytte. Misırlı küzätüçe Al Ğazuli monıñ belän kileşä häm İslam illäre köç qullanudan häm fundamentalizmnan çitläşergä tieşlär dip belderä.
Audio
"Möselmannar berençedän üzläreneñ cinayätçel aktlardan yıraq toruların dönyağa kürsätergä tieşlär. Qorändä ber keşene üterü , keşelek dönyasın üterügä täñgäl dielgän. Keşe üterü qabul itelmäslek närsä. İntexarçılıq ta qabul itelmäslek närsä."
Al Ğazulinıñ süzlärençä, çıdamlıq häm kiñküñellek balalarğa mäktäplärdä öyrätelergä tieş.
Färit İdelle, Praga.


text:
Leningrad qamalışın Qazanda da xäterlilär
Bügen Leningrad şähäreneñ qamalıştan azat itelgän köne. Xäzerge Piterbur, ä ul waqıttağı Leningrad Qazandağı qayber keşelär öçen dä tuıp üskän, yaqın cir. Şähär qamalıştan çıqqannan soñ, yäğni 1944nçe yılda, Qazanğa eşelon-eşelon Leningrad xalqı kilgän bulğan. Qaysıberläre, suğıştan soñ, kire qaytıp kitkän, ä qaysıberläre - Tatarstanda yäşäp qalğan, monda alarnıñ balaları, onıqları tuğan. Läkin Leningrad turında xatirälär här waqıt küñellärdä yäşi ikän.
Xäzerge waqıtta, Leningradtan küçep kilgännärneñ bik azı ğına isän. Açlıq häm suğış sälämätlekne qaqşatqan, 60 yıllıq ğömer dä uzğan inde. Räsmi oyışmalarnıñ mäğlümatlarına qarağanda Tatarstanda xäzer 545 Leningrad keşese häm anı blokada waqıtında saqlağan 620 veteran yäşi. Tağın «Leningradnı saqlağan öçen» digän medal’ belän büläklängän suğışçılarnıñ 390 tol xatını bar.
Qazanda «qamalışta yäşäwçe»lärneñ cämğiäte eşläp kilä. Şuşı ictimaği oyışmada Leningrad häm suğış turında istäleklärne saqlawçı fidaqär keşelär eşli. 27nçe ğinwar könne Qazannıñ barlıq rayonnarında diärlek blokada betüneñ 60 yıllığına bağışlanğan çaralar ütte. Mäsälän, şähärneñ sotsial xezmät kürsätü üzägendä Leningradta qamalışta bulğan veterannar oçraştı, suğış yıllarındağı cırlarnı cırladı, ul dähşätle zamannarnı iskä töşerde. Mäktäplärdä, uquçı balalar belän oçraşular buldı, rayon başlıqları veterannar belän küreşte, qamaw betüneñ 60 yıllığına bağışlanğan bäyräm konsertları ütte.
Tarix belän qızıqsınuçılar öçen suğış waqıtında yazılğan xatlar belän tanışu mömkinlege açıldı. Üzäk arxivta şuşı köngä bağışlanğan kürgäzmä eşli başladı. Anda mäsälän, Leningrad kompozitorı Yudinnıñ Tatarstannıñ ölkä komitetına yullağan xatı, balalar yazuçısı Vereyskayanıñ tatar yazuçısı Äxmät İsxaqiğa xatı da urın alğan. Kürgäzmädä şulay uq, Leningrad sızığı suğışçıları häm Tatarstanğa evakuatsia waqıtında küçerelgän balalarnıñ fotosurätläre belän dä tanışırğa mömkin.
Tatarstandağı 6 veterannıñ Piterburdağı bäyräm çaralarında qatnaşu mömkinlege tudı. Sotsial tä`eminät ministrlığı mäğlümatlarına qarağanda, alar bügen Qazannan Piterburğa kitep bardı.
Böten suğış veterannarı kebek uq, Leningrad blokadasında bulğannar da, bik ez pensiägä ğömer kiçerä. Bäyräm çaraları uñayınnan, alarnıñ xäle ez genä yaxşırırğa mömkin. “Tatar-inform” agentlığı xäbär itkänçä, Leningrad blokadasında bulğannarğa 900 sum , ä tol xatınnarına 450 sumlıq sotsial yärdäm bireläçäk.
Bikä Timerova.


text: Qazaxstan prezidentı Nursoltan Nazarbayev, tağın ber 7 yıllıq möddätkä kereşep ant kiterde. Nazarbayev, uzğan ayda saylawlarda ciñüe – xalıqnıñ anıñ ildä alıp barğan totrıqlılıq häm iqtisadi üseş säyäsäten yaqlawın kürsätte, dide. 4 dikaberdä uzğan saylawlarda Nazarbayev tawışlarnıñ 91%tın aldı, könbatış küzätüçeläre näticälärne qanunsız dip atadı. Nazarbayev Qazaxstan belän inde 16 yıl citäkçelek itä. Üz çığışında prezident maqsatların bilgeläde, häm alarnıñ berse – Üzäk Aziä eçendä xezmättäşlek, dide ul: "Üzäk Aziädäge iñ yaqın kürşelärebez belän xezmättäşlekkä ayırım iğtibar biräbez. Min, töbäkneñ iminlege öçen yaqın xezmättäşlek taläp itelä dip ışanam." Nazarbayev şulay uq Rusiä, Qıtay, Amerika Quşma Ştatları, Yevropa Berlege häm möselman illäre belän xezmättäşlekne däwam itäçägen äytte. İnaugurasiä tantanasında Rusiä, Üzbäkstan, Qırğızstan, Taciqstan, Äfğanstan, Görcistan häm Ukrainanıñ ilbaşları, başqa yuğarı räsmi wäkillär qatnaştı.