text:
Aqmescit – Çeşit sebeplerden Ukrainanıñ qıtasına barıp kelgen ya da andan qaytqan qırımlılar paranıñ ketirilüvi meselesinen qarşılaşalar. Ukraina gümrük hızmeti hadimlri, yolculardan 10 biñ grivnadan ziyade para alıp ketesizmi, dep soraylar. Devlet gümrük hızmetinde añlatqanları kibi, bu Qırımda serbest iqtisadiy zona aqqında qanunnıñ qabul etilüvi sebebinden yapıla ve sıñırlav tek rusiyeli rublnen bağlı.
Künlerde Qırım sakini Stepan Aqmescitte evini satıp, qorantasınen Ukrainanıñ qıtasına köçmege qarar aldı. Evelden Kiyev vilâyeti İrpen qasabasında özüne daire taptı. Mülkniñ satıluvından qazanğan parasını alıp, apayı ve 12 yaşlı oğlunen Aqmescitten Kiyevge yol aldı.
«Qırımdan İrpendeki daire saibine para yollamaqnıñ çaresi yoq: Qırımdan Ukrainağa yollanılğan para blok etile, çünki yarımada – tanılmağan bir territoriya, Aqmesjitte ukrain banknıñ esabına para qoymağa imkânsız, onıñ içün qorqa-qorqa paranı yanıma aldım», – dep añlattı Stepan Qırım.Aqiqatqa.
Aynı zamanda, o, er vatandaş Rusiyeden on biñ dollardan ziyade paranı alıp çıqarmağa yasaq olğanını bile edi.
Stepannıñ sözlerine köre, Qırımdan çıqışta – Canköyde - rusiyeli sıñırcılar ve gümrükçiler, vesiqalarnı baqqan soñ, para turğan çantalarnı baqmadılar. Olar, erkek ne qadar para ve qaysı çantada alıp ketkenini de soramadılar.
Amma, ukrain «sıñırında» Melitopolde, gümrük hadimleri meraqlanıp başladılar: 10 biñ grivnadan ziyade parası barmı, yoqmı, dep soradılar. Sualler devam eteceginden saqınıp, Stepan yoq dedi. Onıñ çastına, gümrükçiler çantalarnı teşkermediler. Aksiye alda, paranı tapqan soñ, bir sıra meseleler çıqması mümkün edi.
«Qıtağa köçmege niyet etken, biz,Ukraina vatandaşlarından ne içün o qadar çoq şey osrağanlarını añlap olamayım? Qırım Ukrainanıñ bir parçası olğanını tanısalar, biz bu devletniñ grajdanları olaraq istegen miqdarda para taşıy bilemiz. Misal içün, men Kiyevden Lvovğa, ya da Harkovden Dnepropetrovskqa ketken olsa edim, iç bir kimse ne qadar para alıp ketkenimni soramaz edi»,– dey Stepan.
Qırım.Aqiqatnıñ diger subetdeşi, Stepan aytqanlarına oşağan şeylerni tarif etti. Sentâbrniñ soñunda Kiyevden Aqmescitke qayta edi. Novoaleseyevkada teşkerüv devamında ukrain gümrüçileri yolculardan ne qadar para alıp ketkenlerini soradı. Yaş yigit, özüniñ nevbetinde, Ukraina vatandaşları, qanun boyunca Qırımdan çıqqanda, öz devleti sıñırlarında olıp ta bu kibi talaplarğa cevap kereklegini soradı? Gümrük hadimi ise, keçenlerde, Qırımğa ketken ya da Qırımdan kelgen adamlarga nisbeten yañı qaideler kirsetilgenini ayttı, amma tavsilâtlıca añlatmadı.
Rusiyeli rubl yasaq altında
Belli ki, qaidelerge köre, yazılı şekilde tasdiqlamağan alda, er yolcu Ukrainağa 10000 yevro ya da bu miqdarda paranı alıp kelmesi mümkün. Bu raqam artqaç olsa, mahsus deklaratsiyanı toldurmaq kerek. Adliyeviy şhhıslarğa - bu sıñırsız bir raqam.
Rusiyeden para ketirilse, 10 biñ dollar etrafında olmalı. Em de gümrük deklaratsiyasını toldurmaq lâzim. 3 biñge yaqın dollar olsa, deklaratsiya toldurılmay. 10 biñ dollardan ziyade para olsa, bu sermiyalar Rusiye Federatsiyasında satın alınğanı, ya da ketirilgeni ve da naqil etkenini tasdiq etken vesiqanı qaldırmaq kerek.
Qırım.Aqiqat Ukraina devlet gümrük hızmetine muracaat etip, yañı qaidelerni añlatmağa rica etti. Messise hadimi añlatqanı kibi, «Qırım» serbest iqtisadiy zona» aqqında Ukrainanıñ 9.2. qanun maddesine köre, adiy adamnıñ Ukraina milliy bankı tarafından Nazirler kabinetiniñ avalesine köre tasdiqlağan para miqdarını yarımadadan çıqarmak ya da anda ketirmege aqqı bar.
«Aynı zamanda, tamam şu qanunnıñ 12-nci maddesine binaen, işğalci devletniñ parasını Qırım sıñırından keçirmege yasaqlana, yalıñız, 10 biñ grivna miqdarına teñ kelgen vaqıtta ve gümrük hadimine bildirgen alda mümkün. Bu sıñırlav tek rusiyeli rublenen bağlı», – dedi subetdeşimiz. Qayd etkeni kibi, başqa valüta ile bağlı sıñırlav yoq.
Aynı zamanda, devlet gümrük hızmetinde müessise hadimleri yolcularnıñ qolunda tamam ukrain valütasınıñ mevcutlığınen meraqlanğanlarını añlatıp olamadılar. Müessisede, rusiyeli rublede büyük para alıp ketilse, gümrük hadimleri onı tahmliye etip, protokol tizeceklerini ayttılar.


c: text/html

text:
Mart 24 künü, Ukraina prezidentiniñ resmiy saytında elektron petitsiya peyda oldı. Oña köre, Rusiye Federatsiyası tarafından Keriç köprüniñ qurulmasını toqtatmağa muracaat etile.
Petitsiya müellifi halqara aq-uquqları ve gemilerniñ umumiy territoriyası aqqında aytmaqta. Mart 25 kününiñ üyle vaqıtına kerekli 25 000 reylerden 32 toplanıldı.
Elektron petitsiyaları boyunca qanunğa köre, Ukraina prezidentine, akimiyetke ya da parlamentke yollanılğan muracaat, basılğan kününden başlap, üç ay içinde, vatandaşlarnıñ eñ azı 25 000 reyini toplamaq kerek.
Eger petitsiya kerekli reylerni toplasa, o, 10 iş kün içinde baqılacaq.
Ukraina prezidentiniñ saytında Petitsiyalar bölügi 2015 senesiniñ avgust ayından başlap, çalışıp başladı.
2016 senesi mart 18 künü, Rusiye prezidenti Vladimir Pütin Keriç köprüniñ qurulışı ketişatınen tanış olmaq içün, işğal etilgen yarımadağa kelgen edi.
Keriç boğazından köprüniñ qurılması kerekligi aqqında Pütin, ta 2014 senesi, işğalden soñ aytqan edi. Köpür leyhasınıñ baş podrâdçigi «Stroygazmontaj» şirketi oldı. Keriç boğazından keçecek köpürni 2018 senege qurmağa vade etmekteler.
Ukraina Rusiyenen Keriç köprüniñ qurulışı ile bağlı añlaşmadan 2014 senesi, Rusiye Qırımnı işğal etken soñ çıqtı.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
QMC prokuraturası Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Radasınıñ eki sabıq deputatına qarşı qabaatlavnı mahkemege yolladı. Olar devletke hainlik yapqanlarında qabaatlana. Bunı aprel 2-de Qırım.Aqiqatqa QMC prokuraturasınıñ matbuat kâtibi Tatyana Tihonçik bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, cinaiy işniñ alıp barılması esnasında, 2014 senesiniñ mart-aprel aylarında Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Radası deputatlarınıñ Qırımnıñ ilhaqına yardım etkenlerine ve qol tutqanlarına dair red etilemez deliller elde etildi.
Tihonçik: «Ayrıca, olarnıñ vastasız iştiraki ile bir sıra qararlar qabul etildi. Bunıñ neticesinde qanunsız «Qırım Cumhuriyeti» devlet teşekküli meydanğa ketirildi», – dedi.
Onıñ malümatına köre, qabaatlanğanlarğa 12 yıldan 15 yılğa qadar apis muddeti tayin etilmek mumkün.
Qırım. Aqiqatta olğan malümatqa köre, bu yerde sabıq deputatlar Vladimir Osipenko ve Oleg Rusetskiyden baas etile.
Daa evel Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturası, 2017 senesiniñ dekabr ayındaki vaziyetine köre, 75 sabıq Qırım Yuqarı Radası deputatınıñ qıdırılması ilân etildi, dep bildirgen edi.
Qırım ve Aqyar şeeri territoriyasında 2014 senesi martnıñ 16-sında yarımadanıñ statusı boyunca dünya tarafından tanılmağan referendum ötkerildi. Rusiye, onıñ neticesine esaslanıp, Qırımnı öz toprağına qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne de AQŞ referendumdaki rey berüvniñ neticelerini tanımadılar. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Böyle malümat Ukraina İçki İşler Nazirliginiñ beyanatında bildirile.
Müessiseniñ bergen malümatına köre, işhaneniñ ziyaretçisinden birisi azbarğa çıqıp, ateş açtı. Neticebe 3 insan yaralandı. Zarar körgenlerini yerli hastahenelerniñ birisine alıp ketirdiler.
Adamlarda qafes, bel ve baldır yaralanuvı bardır.
Zarar körgenler Kiyev, Kiyev vilâyetiniñ sakinleri ve 24 yaşında olğan Qırım sakinidir.
Kiyev milisi – öldürüv suiqastı maddesi boyunca cinaiy işni açtı. Ateş atqan insan tapıldı ve yaqalandı.


text:
İşğal etilgen Qırımdaki Rusiye akimiyeti BM tamır halqlarınıñ aqları beyannamesiniñ 18 maddesini bozdı. Bu aqta «Krım SOS» aq qorçalayıcı teşkilâtı talilcisi Yevğeniy Yaroşenko Ukrayınska pravda saytı içün maqalede yazdı.
«Tamır halqlar Qırım ealisiniñ 13-15%-ı teşkil ete, faqat sıq-sıq repressiyalardan zarar köre. «Krım SOS» malümatına köre, qırımlı siyasiy mabüslerniñ 80%-ı qırımtatarlar ola», – dep bildirdi Yevğen Yaroşenko.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bozğan BM tamır halqlarınıñ aqları beyannamesiniñ maddeleri arasında: tamır halqlarnıñ ayırımğa oğramamaq, öz kütleviy haber vastalarını qurmaq, tabiatnı saqlav ve qoruv aqqı ve tamır halqlarnıñ toprağında arbiy faaliyetten serbestlik aqqı.
«Bundan ğayrı, işğal altındaki Qırımda qanunsız tintüvlerniñ 75%-ı qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirile, şunıñ içün bazı qırımtatar qorantalarında böyle aytalar: saba tintüvsiz keçse, bu hayır bir saba», – dep qoşa talilci.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi bildirdi ki, Qırımdaki Rusiye akimiyetiniñ faaliyeti sebebinden tamır halq vekilleriniñ aqları muntazam sürette bozula.
Ukrayına prezidenti Volodımır Zelenskıy 2021 senesi iyülniñ 21-nde teşebbüsçisi olğan №1616-IX «Ukrayınanıñ tamır halqları» qanunını imzaladı, 2021 senesi iyülniñ 1-nde Yuqarı Rada onı qabul etti. Qanunğa köre, qırımtatarlar, qaray ve qırımçaqlar Qırım yarımadasında şekillengen Ukrayınanıñ tamır halqları ola.
«Qırımtatar Resurs Merkezi» içtimaiy ağlarda avgustnıñ 9-nda qayd etilgen Dünya tamır halqlar kününen bağlı «ücümni» başlattı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesi «Mustafa Cemilev davasınıñ» oturışuvını martnıñ 1-ne qaldırdı. Bu aqta advokat Nikolay Polozov bildirdi.
«Qabaatlav deñişkeni içün mahkeme oturışuvnı martnıñ 1-ne qaldırdı. Saat 9:30-da başlanacaq», – dep yazdı uquqçı Facebookta.
Onıñ qayd etkenine köre, bugünki oturışuvda ekspert-ballist Stanislav Çumakov sorğuğa çekildi, o, mahkeme tayin etken 1943 senesiniñ 7.62x39 kalibrli dört patronnıñ qoşma ballistik ekspertizasını keçirdi. O, ekspertizasında qayd etilgen hulâsalarını tasdıqladı.
«Ekspert sorğusından soñ devlet qabaatlayıcısı Rusiye Federatsiyası FSB sıñır idaresiniñ prokuraturanıñ muracaatına bergen cevabını qoşmağa rica etti, andaki devlet sıñırı koordinatları qabaatlayıcı qararda qayd etilgen koordinatlardan farqlıdır. Mahkeme işbu vesiqanı ilâve etken soñ, prokuror qabaatnı deñiştirmek içün teneffüs ilân etti. Teneffüsten soñ prokuror Mustafa Cemilevge qarşı qabaatlavnı deñiştirmege rica etti. Qabaatlavnıñ bütün maddeleri, devlet sıñırı koordinatlarından ğayrı, deñişmedi. İmaye bu muracaatqa qarşı çıqtı, çünki Rusiye Federatsiyası Ükümetiniñ qararınen devlet sıñırı keçken yerni belgilemek vekâleti olğan yekâne organ Federal geodeziya ve haritacılıq agentligi ola, lâkin prokuratura anda öyle de muracaat etmedi», – dep haber etti Polozov.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi 2020 senesi aprelniñ 13-nde Mustafa Cemilevniñ qabaatlavını Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine istinaden aydınlattı: «Rusiyege kirişi yasaqlanğan çetel vatandaşınıñ bir gruppa insanlarnen evelden añlaşıp, Rusiye devlet sıñırını keçüv (Rusiye CK 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı); nariye silâsını diqqatsız saqlav, onıñ başqa insan tarafından qullanılması ve ağır aqibetlerge yol açması (Rusiye CK 224-ünci maddesi); silânı qanunsız alıp saqlav (Rusiye CK 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı)».
Qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca martnıñ 5-nde olıp keçken mahkeme oturışuvında imaye tarafı dava malümatlarında bozuvlarnı qayd etti. Advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, bozuvlar tahqiqatçı azırlağan malümatnen bağlı edi.
Mahkeme oturışuvında belli olğanına köre, Cemilevniñ Qırımğa kiriş yasağı 15 yılğa – 2034 senesi martnıñ 5-ne qadar uzatıldı.
Mustafa Cemilev
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Sabıq Qırım sağlıq saqlav nazirini yanvarniñ 5-nde Kyivde sorğulaylar. Oña, devletke hainlik yapqanında şekli olğanını resmen bildiridiler. Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturasınıñ matbuat kâtibi Tatyana Tihonçik bildirdi.
O: «Ayrı akimiyet vekilleri ve KHV tarafından onıñ tevqif etilgeni aqqında bildirilgen malümat doğru degil», – dedi.
Onıñ aytqanına köre, cinaiy işiniñ alıp barılması çerçivesinde, mahkeme qararını icra etmek maqsadınen sabıq Qırım sağlıq saqlav naziriniñ Kyivde bulunğan yerinde Ukraina telükesizlik hizmetiniñ hadimleri tintüv yaptı. Tintüv esnasında ondan Rusiye vatandaşı pasportı, Qırımnıñ Rusiyege tabi yolbaşçısı Sergey Aksönov tarafından imzalanğan hizmet şeadetnamesi ve onıñ Rusiye tarafından tayin etilgen Qırım akimiyeti ile alâqalarını tasdiqlağan diger vesiqalar musadere etildi.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturasınıñ matbuat kâtibi: «Şimdi mezkür şahıs öz advokatınen beraber Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturasına, devletke hainlik yapqanından şübheli olğanı aqqında resmiy bildirüv almaq içün keldi», – dep ilâve etti.
Muessiseniñ vekili, al-azırda Mihalçevskiyni Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 111-nci maddesine muvafıq olaraq cinaiy cevapkârlıqqa çekmek içün çareler körüle, dep ilâve etti. Maddeniñ sanktsiyası, 15 yılğace muddetke azatlıqtan marum etüv şeklinde cezalavnı közde tuta.
Mihalçevskiy özü şimdilik Ukraina telükesizlik hizmeti ve prokuraturasınıñ bildirüvlerine izaat berbey.
2014 senesi iyünniñ 10-nda Qırımnıñ Rusiyege tabi sağlıq saqlav naziri Pötr Mihalçevskiy öz istegi ile istifa etüv aqqında ariza yazdı. Qırımnıñ Rusiyege tabi yolbaşçısı, Mihalçevskiyni «madde boyunca» işten boşamamaq içün istifa etmege mecbur etkenini söyledi.


text:
Sanat
Sanat - dünyadaki ayrı muayyen şekillerniñ işaretleri ile onıñ umumiyleştirilgen manalarnı ifade etken insan medeniyetiniñ saası. Adetince, edebiyat, tasviriy sanat, ameliy-tatbiqiy, sanalı, muzıka ve mimarcılıqqa bölüne.
Keñ bir manada sanat dep, ayrı bir işte, saada mükemmel becerikligini, ustalıqnı adlaylar.
Tarif etüvi[deñiştir | kodunı deñiştir]
Umumiyleştirilgen manasında sanat olaraq, qullanuv vaqtında ve neticede bediiy zevqni ketirgen ustalıqnı adlaylar. Britanika entsiklopediyası, böyle tarif etüvini bere: “Başqa adamlarnen paylaşılabilgen bediiy obyektlerniñ, vaqialarnıñ ya da areketlerniñ yaratılması içün ustalıqnı ya da tasavurını qullanğan ifade quvetiniñ usulı”. Böyleliknen, sanat ile faaliyetniñ ya da onıñ neticelerini qabul etüvniñ baş miyarı, diger insanlarda seslenüv doğurmaq qabiliyeti ola.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Avropa Şurasınıñ prezidenti Şarl Mişel ile birifing vaqtında, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ meselesi halqara kün tertibine çıqarılmalı, dep kene ayttı. Mişel ise öz nevbetinde, Ukraina prezidentini Avropa yarımadanıñ işğalden azat etmek içün yardım etmege istegenine inandırdı.
Zelenskıy, Qırımnıñ işğaliniñ tanımamasına dair izçen mevamı içün Avropa Birligine minnetdarlıq bildirdi.
«Aynı zamanda tesirli halqara adımları kerek. Qırım meselesi halqara kün tertibine çıqarılmalı», – dep saya Ukraina devlet başı
O, bu maqsadnen bu yıl avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilecek «Qırım platforması» halqara sammitini ötkerilmyesini avale etkenini hatırlattı.
«Onıñ maqsadı topraqlarımıznıñ işğalden azat etilüvi ve insan aqlarınıñ qoruvı içün tesirli mehanizmniñ yaratılması», – dep qayd etti Zelenskıy.
Mişel bu isteklerni destekledi ve Avropa Birligi Qırımnıñ işğalden azat etilmesi içün Ukraina ile beraberlikte küreşmege devam etecenini qayd etti.
«İşbirligimiz kerçekten semereli olğanını, Qırım azt etilgenini isteymiz. Ve bu serbestlik ve namus etrafındaki ortaq küreşimizni Avropa Birligi ve Ukraina devam etecek», – dedi Mişel.
2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq «Qırım platforması» sammitinde ABD prezidenti Joe Bidenniñ iştiragini beklemege büyük sebepler bar. Bunı fevralnıñ 27-nde, Qırım ve Aqyarnıñ işğalge qarşı tirenüv kününe bağışlanğan «Qırım evi»ndeki tedbirde qırımtatar halqı lideri Mustafa Cemilev ayttı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, fevralnıñ 26-nda, cuma künü, Qırımnıñ işğalden azat etilüvi ve reintegratsiyası içün yapılğan tedbirler aqqında ferman imzaladı.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Kreml nezareti altındaki Yalta memuriyeti şeer şirketleri ve hızmetleri vastasınen, qanunsız reklama yapılarınıñ yıqmağını devam etecek. Bunıñ aqqında şeer memuriyeti başınıñ muavini Konstantin Şimanovskiy haber etti.
“500-den ziyade reklama yapılarınıñ qullanma müddeti daa aprel ayında bitti, amma vicdansız qullanıcılar Qırım Akemlik mahkemesine muracaat etip, aselet yapılarnıñ sökülüvini uzattıra. Şimdiki vaqıtta, yıqma areketlerini toqtatqan mahkeme qararı lâğu etildi ve biz kene bu obyektlerniñ yoq etmesini devam etecekmiz”, - qayd etti o.
Şimanovskiy hatırlattı ki, daa aprelniñ 16 reklama yapılarınıñ saiplerine bir ay devamında olarnı öz ihtiyarınen yoq etmege teklif etildi. Amma, onıñ malümatına köre, 55 saipten tek 20 bu talapnı yerine ketirdi.
“Vicdansız iş adamları ise, reklama yapılarınıñ qullanmasını devam etti ve ticariy reklamanı anda yerleştire edi”, - dedi o.
Mecburiy sökülüvniñ masrafları da yapılarnıñ saiplerinden alınacaq dep daa qayd etti Şimanovskiy.


text:
Rusiye aq qorçalayıcısı, cemaat erbabı ve jurnalist Aleksandr Podrabinekniñ fikirince, Rusiyeniñ yañlış malümat ve «akimiyetke sayğısızlıq» yañı qanunları işğal etilgen Qırımda «bütün küçnen» qullanılacaq. Böyle bir fikirni o, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında bildirdi.
«Bu qanun siyasiy sistemanı tenqit etkenlerge qarşı yönelgen. Ayrı memur, ayrı qusurlarğa degil. Buña akimiyet dayanır. Amma yuqarı reberlik, akimiyetniñ federal organlarına qarşı tenqitke ise akimiyet dayanıp olamay. Bu qanun bunıñ içün qullanılacaq. Er keske qarşı degil, FSB repressiv maşinası istegenler saylanacaq», – dedi Podrabinek.
Onıñ aytqanına köre, işbu qanun «sovetlerge qarşı teşviq ve teşviqat» sovet normasınıñ «yımşaq şekli» ola.
«Sistema yañı tedbir almasa, yañı repressiv qanunlarnı qabul etmese, yaşap olamaz. Bunıñ sayesinde yaşay», – dep qayd etti Podrabinek.
Aq qorçalayıcınıñ fikirince, yañlış malümat yasağı Rusiye akimiyetiniñ fikirince «işançlı olmağanlarğa» qarşı qullanılacaq.
«Mında em yerli memur, valilerge nisbeten tenqit kire… Eskiden insanlarnı lâtife, daiyniñ süretlerine sayğısızlıq içün apiske ala ediler. Er şey bu tarafqa kete», – dep tüşüne Podrabinek.
Onıñ fikirince, yañlış malümat yasağına dair qanun ukrain haberlerini paylaşqanlarğa qarşı qullanıla bile, çünki «Kremlniñ esas duşmanlarından biri – Ukraina ve onıñ Avropa saylavı».
Martnıñ 7-nde Rusiye Devlet duması akimiyet organları, devlet timsalleri ve cemaatqa qarşı sayğısız ibadeler qullanuvı ve «yañlış» malümat paylaşuvı aqqında qanun leyhalarını soñki, üçünci oquvda qabul etti.
«Yañlış» malümat paylaşqan vatandaşlarnı 100 biñ ruble, memurlarnı 200 biñ rublege qadar, şirketlerni ise yarım million rublege qadar para cezalarına üküm etmege teklif etile. Tekrar bozuv ya da yaşav destegi, sanayı ya da banklarnıñ işine keder etken «yañlış» malümat paylaşuvı içün şirketlerge berilecek para cezası bir buçuq million rublege qadar yete bile.
«Akimiyetke nisbeten edepten tış şeklinde sayğısızlıq içün» qırımlılar ilk sefer 15 kün memuriy apis cezasını ya da 30 biñden 100 biñ rublege qadar para cezası, ekinci kere – 100 biñden 200 biñ rublege qadar para cezası, üçünci kere – 200 biñden 300 biñ rublege qadar para cezasını ala bile.
Aq qorçalayıcılarnıñ fikirince, yañı Rusiye qanunına köre qırımlılar Rusiye akimiyet organları, Rusiye timsallerine qarşı sayğısız ibareler qullanğanı içün ve ukrain kütleviy haber vastalarınıñ haberlerini paylaşqanları içün cezalandırıla bile.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerovnı mayıs 26-da, cumaaqşamı künü Aqmescitteki rusiyeli Federal havfsızlıq hızmetine çağıralar. Bu aqta onıñ qızı Ayşe Umerova Facebook saifesinde bildire.
«Yarın saat 10:00-ğa İlmi Umerov kene de Aqmescitteki FSB idaresine (Franko bulvarı, 13) çağırıla. Taqiqatçınıñ bildirgenine köre, ekspertizağa berilecek malümatlarnen tanış olmaq içün çağırdılar. Ğaliba, o, qabaatlavda qayd etilgen ATR telekanalınıñ mart 19-da yapılğan yayınınıñ videosını közde tutadır», – dep yazdı Umerova.
Mayıs 19-da Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerovğa rusiyeli Federal havfsızlıq hızmetiniñ Qırım idaresinde sorğudan soñ qabaatlavnı taqdim ettiler.
Bundan evel, mayıs 12-de onıñ evinde tintüv keçirildi, Rusiye FSB-niñ Qırım idaresiniñ taqiqatçısı oña çıqmamaq şartını bildirgen vesiqanı berdi.
Kremlge boysunğan Qırım prokuraturası Umerovğa qarşı «separatizm» içün cinaiy iş açqanını resmiy şekilde ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye Keriç boğazında köpür qurması qanınsız ve bu qurucılıqta iştirak etkenlerge qarşı şahsiy sanktsiyalar qullanılması mümkün. Ukraina adliye naziri Pavlo Petrenko dekabrniñ 7-nde derc etilgen «İnterfax Ukraina»daki intervyusında beyan etti.
«Bu – gemilerniñ areketi sıñırlana ve bizim topraqlarımızda qanunsız qurulış yapıla degen manağa kele. Aslında mesele daa ziyade bu esnasqa celp etilgen şirketlerge qarşı sanktsiyalar kirsetilmesinen bağlı», – dedi nazir.
Onıñ sözlerine köre, Rusiyeniñ Keriç boğazındaki areketi, BMT (OON) Deñiz uquqı şartnamesinen bağlı olğanı içün, Ukrainanıñ BMT (OON) halqara mahkemesi çerçivesinde tribunal tarafından körip çıqılması içün açılacaqdavasına sebep oldı. Söz - Qırım ve Qara deñizdeki şelf ve tabiiy resurslarnıñ qanunsız şekilde qullanılğanı aqqında kete.
Keriç boğazında köpür qurulması kerekligi aqqında Putin ta 2014 senesi Qırım işğalinden soñ aytqan edi. Köpür 2018 senesine qadar qurulıp, 2019 senesi yaz aylarında işke tüşürilecegi vaad etilgen edi.
Ukraina infrastrukturası naziri Vladimir Omelyan iddia etkenine köre, Keriç köpüriniñ qurulışını acele sürette toqtamaq kerek ve bu yalıñız, Ukrainanıñ halqara ortaqlarınıñ basqısı ve Rusiyege qarşı kirsetilgen ilâve sanktsiyalar vastasınen yapılması mümkündir.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey.Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü olaraq qabul etti.


text:
«Qırım diasporası» cemaat teşkilâtı memleket içinde köçip kelgenler içün ekologik yerleşme qurucılığı planları aqqında bildire. Teşkilâtnıñ matbuat hızmeti bergen malümatqa köre, Kyiv vilâyetiniñ akimiyeti Vışgorod rayonınıñ Abramovka köyü yanındaki yerni teklif etti.
«Sekiz ay devamında «Qırım diasporasınıñ» faalleri memleket içinde köçip kelgenler içün Kyiv vilâyetinde ekologik yerleşmeniñ qurucılıq leyhası üzerinde çalıştılar. Şimdige qadar köçip kelgen 439 qoranta leyhağa qoşulmağa istegenini bildirdi», – dep aytıla haberde.
Leyha aprel 12-de Kyiv vilâyeti devlet memuriyetiniñ binasında muzakere etilecektir. «Qırım diasporasınıñ» malümatına köre, toplaşuvda ekologik yerleşmeniñ maqsadı, yerli infrastrukturanıñ hususiyetleri, vesiqalarnı resmiyleştirüv qaideleri, leyha çerçivesinde halqara yardımnı elde etüv imkânları tarif etilecek.
Ukraina içtimaiy siyaset nazirliginiñ malümatına köre, 2016 senesi aprel 4 kününe qadar Rusiye işğal etken Qırımdan ve Donbasstan köçip kelgen insanlarnıñ sayısı 1 mln 760 biñ 972 kişini teşkil etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Tübi bir türki halqınıñ biri osı Altaylıqtar. Altaylıqtar — Resey-diñ Altay Respublikasınıñ bayırğı halqı. Öz atauları — altay kiji. Türki tektes halı..
Iyis ışkaş eşterimge – Tıva qızı Monguş Olesyanıñ tamaşa äni. Tıva wltı Tıva Respublikasınıñ bayırğı halqı. Ortalıq Aziyanı mekendeydi. Tili türki ti..
Çuvaştar - türki tildes halıq. Resey qwramına kiretin Çuvaşiya Respublikasınıñ halqınıñ negizin qwraydı. 2002 jılğı halıq sanağı boyınşa Reseyde 1 637..
Ejelgi Moñğol tilindegi “şonoçino”, yağni qasqır degen sözge qıtayşa qwrmettilik sipatın bildiretin “a” dıbısı qosılıp jasalğan termin delinedi. Demek..
Qazaq tilinde “jwrt”, “el”, “halıq” sözderiniñ sinonimi retinde “orman” degen sözdi qoldanu dästüri bar. Osı sözdiñ tağı bir resmi türktik mağınası - ..


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Kreml tarafından tayin etilgen Sergey Aksönov Qırım sakinlerine Ukrainanıñ qıta qısmına memuriy sıñır üzerinden qatnamamaqnı tevsiye eterek, Ukrainanı, qanunlar asla işlemegen «pirat devleti» dep adlandırdı. Ancaq Aksönovnıñ mantığı, işğalci ükümet yolbaşçısınıñ er zamanki halq ögündeki beyanatları kibi, ters çevirilgen manada aytıla. Çünki Aksönov Ukraina qanunlarını pek yahşı bilgen ve añlağanını kösterecek ola. Lâkin bu arada cinayetdeşlerine olarnı nasıl aylânıp keçmek mumkün olacağını tevsiye ete.
Aksönovnıñ beyanatı Qırım sakinleriniñ epsine degil de, Ukraina qanunlarını bozğanlarını tahmin etken – hususan, kvazidevlet strukturaları hadimlerine yöneltilmekte. Ve Aksönov olarğa ür Ukraina territoriyasına barmañız demey. Yoq, o yalıñız memuriy sıñırdan qaçınıñız ve devlet sıñırı üzerinden qatnañız dey. O yerde qanun bozğanlarnı tanımaq qıyınca olur dep ümüt ete.
Bu bir pirat mantığı degil ise – o zaman ne olabilir? Eger insan özüni devlet hadimi dep saysa, halq ögünde – deyik ki, öz devleti dep esaplamağan devletni nasıl aldatılacağına dair tevsiyeler berse -bu insan pirat olmay da, kim olacaq? Em de bu uquqiy nigilizmni, iç bir devletni saymamaq, ürmet etmemekten ğayrı ne şekilde izah etmek mumkün?
Devlet olar içün– deger degil de, zenginleşme vastası sayıla. Olar hainlik yapmağa aqqı bar dep sayalar
Bir qaç künlük işğal zarfında Rusiye vatanperverlerine çevirilgen Aksönov ve Qırım ükümetiniñ temsilcileri, dersiñ, devletni bir aşlav dep köreler. Qırımda Ukraina suvereniteti olğanda, olar yarımadanıñ «muqaddesligi» aqqında tüşünmege bile istemey ediler, onıñ Rusiye qoşulması aqqında bir söz aytmay ediler – yani, kerçek manada «Rusiye vatanperverleri» yapmaq kerek olğan iç bir şey yapmay ediler. «Vatanperverlikleri» ise, fursat peyda olğanında degil de, emir kelgen maalde türtip çıqtı.Rusiye işğali bitkenden soñ, eminim ki, halq ögünde özüni kirletip yetiştiralmağan soylârı Ukraina vatanperverligi, ukrain tili ve qanunlarını bilgeniniñ alâ derecesini kösterir – aşlav «vatanperverleriniñ» taqdiri böyledir, işte.
Hususan bu sebepten olar bütün samimiyetinen bugün Qırımdaki «devlet struktuıralarına» kirip çalışmaq, yarın ise – ukrain biometrik pasportları almaq mumkün olğanından eminler. Bugün – Qırım parlamentinde yarımadanıñ Rusiyege «bağlanması» içün rey bere, yarın ise – Ukrainanıñ qıta qısmına tibbiy yardım almağa baralar. Bugün – Rusiye saylâv spektaklinde Putin ve diger iştirakçiler içün teşviqat yapıp, yarın – memuriy sıñırda asla çorlanmadan ukrain pasportını köstereler. Devlet olar içün – deger degil de, zenginleşüv vastası sayıla. Olar hainlik yapmağa aqqı bar dep sayalar.
Çünki Qırımda hainlik yapmaq – oñaytlı şeydir.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mümkün


text:
Bunı öz başına ilân etilgen ükümetniñ baş nazir muavini Lenur İslâmov Nazirler şurasınıñ toplaşuvında bildirdi, dep haber ete matbuat hızmeti.
«Al-azırda Qırım Cumhuriyetiniñ mudafaa-sanayı kompleksiniñ müessiselerini Rusiye Federatsiyasınıñ hocalıq faaliyeti subyektleri olaraq ğayrıdan qayd etmeli, aylıq ve diger ödemeler boyunca borclarnı qapatmaq kerek, em de para berüv maliye yardım sistemasını uyğunlaştırmaq kerek», – dep qayd etti İslâmov.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, Qırımda altı sanayı müessise ve mudafaa-sanayı kompleksiniñ üç devlet ilmiy müessisesi bar


text:
Dnepropetrovsk şeerinde «Qırımtatar cemiyetiniñ» temsilciligini açtılar. Resmiy açılış tedbirine köçip kelgenler, yerli akimiyet ve halqara teşkilâtlarnıñ vekilleri keldiler.
İşbu merkezniñ reberi Kemal Mustafayevniñ aytqanına köre, Dnepropetrovsktaki cemiyet bölügi Qırımdan köçip kelgenlerge yerli şaraitlerge alışmağa yardım etecek.
Kemal Mustafayevniñ qayd etkenine köre, evlerini terk etip, qıtaiy Ukrainağa vaqtınca ya da bütünley köçip kelgen qırımtatarlar yerli cemaatqa qoşulmalı ve Ukrainanıñ inkişafında iştirak etmeli.
Cemiyet temsilciliginde semetdeşlerine aq-uquqlarını qorumağa, em de qırımtatar halqınıñ medeniyetini saqlap qalmağa tırışalar.
Merkezde qırımtatarca, ukraince, türkçe ve diger til dersleri bedava keçirilecek. Mında Qırım tarihı, qırımtatar halqınıñ medeniyetini ögrenecekler.
Bundan ğayrı, cemiyetniñ vekilleri şeerniñ medeniy ve cemaat ayatında faal iştirak etip, öz tedbirlerini, şu cümleden mayıs 18 sürgünlik qurbanlarını añma tedbirini keçirmege teşebbüs köstermege ve keçirmege planlaştıralar.
Al-azırda «Qırımtatar cemiyeti» Lviv ve Hersonda çalışa. Tezden Vinnitsa, Geniçesk, Melitopolde açılacaq.
Migratsion hızmetiniñ malümatına köre, al-azırda Dnepropetrovsk vilâyetinde Qırımdan köçip kelgen 100 adam qayd etildi. «Qırımtatar cemiyeti» – Ukrainada yaşağan qırımtatarlarnıñ menfaatlarını temsil etken cemaat teşkilâtıdır.


text:
Qırımda, Anğara boğazında mayısnıñ 13-nde, qırımtatarlarnıñ sürgünlik qurbanlarını añmaq maqsadınen, Qırımnıñ eñ yüksek dağlarından biri – Çatır Dağğa köterildiler.
Qırım.Aqiqat muhbiri bildire ki, sefer vaqıtında iştirakçilerden biri Jamalanıñ «1944» yırını yañğırattı, bu yır qırımtatar halqınıñ sürgüni aqqında tarif ete.
Türkiyeniñ paytahtı Ankara şeerinde mayısnıñ 13-nde cumaertesi künü qırımtatarlarnıñ sürgünlik qurbanlarını añuv Künü munasebetinen miting ötkerilecek. Merasimde Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov ve Ukrainanıñ Türkiyedeki elçisi Andriy Sıbiga iştirak etecekler.
Ukrainada mayısnıñ 18-nde qırımtatarlarnıñ sürgünlik qurbanlarını añuv Künü munasebetinen hatıra merasimleri teşkil etilecektir. Er sene bu künü 1944 senesiniñ faciası añıla, o vaqıt Qırımnıñ tamır halqı yarımdadan Orta Asiyağa sürgün etilgen edi. Cemi sayıda, 180 biñ adam sürgün etildi. Ukrainada qırımtatarlarnıñ sürgünligi genotsid olaraq tanıldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye ükümeti, Rusiyede elektrik ağlarınıñ baş operatorı içün sanktsiyalardan qorqıp, «Rosseti» şirketini Qırımda meydanğa ketirileyatqan «Krımenergo» aktsionerler cemiyetiniñ azaları sırasına kirsetmek planlarından vazgeçtiler. Bunı, menbalardan naqil etip, fevral 20-de «Kommersant» yaza.
Soñ şekildeki konfiguratsiyasında «Krımenergo» aktsionerleriniñ cedveli şöyle olacaq: Rosimuşçestvo (Devlet mal-mülküni idare etüv boyunca federal agentlik) vastasınen 51%-i Rusiye ükümetine ve 49%-i Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım ükümetine ait olacaq.
Bildirilgenine köre, böyle qararnıñ alınması içün esas sebep – «Rosseti» içün sanktsiyalarnıñ büyük ihtimalı. Şimdi şirketke qarşı sanktsiyalar asla tatbiq etilmedi.
Bunıñnen beraber, neşirniñ adı bildirilmegen suhbetdeşi, «Krımenergo»nıñ aktsionerler sermayesinde nisbet daa deñişe bile ve «mal-mülkniñ qıymeti kesilmesi ile alâqalı olacaq», dep añlattılar. «Kommersant»nıñ iddiasına köre, Rosimuşçestvoda qıymet kesilüvniñ daa başlatılmağanını bildirdiler.
Qırım.Aqiqat başqa menbalardan bu malümatnıñ tasdiqlanmasını elde etalmadı. Qırımnıñ Rusiyege tabi akimiyeti açıq menbalarda bu hususta izaat bermedi.
Fevralniñ 15-nde Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım başlığı Sergey Aksönov, «Krımenergo» aktsiyalarınıñ bir qısmı kene de «Rosseti»ge keçecegini bildirgen edi.
Al-azırda Qırım elektrik ağlarını (Qırım Yaqarlıq ve energetika nazirligine ait olğan) GUP «Krımenergo» idare ete. Kelecekte onı «Krımenergo» ile birleştirecekler.
Eñ başında, «Rosseti» şirketi 75% payı ile «Krımenergo»nıñ baş aktsioneri olacaq, dep tahmin etile edi. Aqmescit musaviy saiplik planları aqqında bildire edi. Lâkin dekabrde «Rosseti» yerine Rosimuşçestvonı celp etüv şeklinde alternativ bir shema işlengeni aqqında belli oldı.
İlhaq etilgen Qırımnıñ energetika saasında eñ büyük şirketi olğan «Krımenergo», 2014 senesiniñ aprelinde «milliyleştirilgen» edi.


text:
Birikken Wlttar Wyımı qarjılay qiındıqtarğa tap boldı.
Birikken Wlttar Wyımı törağasınıñ orınbasarı Stefan Dyujarrik wyım jwmısına qatıstı brifingte: «Qazirgi tañda BWW qarjılay qiındıqtarğa tap boldı. Bwğan wyımğa müşe elderdiñ jarna töleudi keşeuletui men tolıq tölemeui sebep bolıp otır» - dep mälimdegen.
Esteriñizge salayıq, bwğan deyin Birikken Wlttar Wyımınıñ törağası Antoniu Guterriş wyımğa müşe memleketterden jarnanı uaqıtılı töleudi swrağan. Biraq AQŞ ükimeti Guterriştiñ bwl mälimdemesine qaramastan BWW-ğa bölinetin qarjını 285 million dollarğa qısqartqan.


text:
İSLÂMNIÑ QALESİ – DUALARIMIZ
Qırımtatar halqında diniy degerliklerini yaşağan adetlerinden birisi de dualarımızdır. Bu merasimge olğan bağlılıq vesilesinen milletimiz keçirgen qıyın devirleri devamında, Allahnen bağını coymamaqnı ve musulman şahsiyetini muafaza etmekni becerdi.
Zamannen diniy yaşayışımız camilernen, namazlarnen daa da aydınlandı ve inkişaf etti, amma dua merasiminiñ özüne has ayrı yeri deñişmedi. Zengin sofralar başında belirli künlerde soy-sop, qomşular ve dostlar toplana, dualar oquna. Bu güzel manzarağa baqqanımızda şikâyet etilecek bir sebep yoq kibi körünse de, sañki bir şeylerniñ deñişkenini, ğayıp ola yatqanını köremiz. Aceba neler deñişti? Neni ğayıp etmek telükesindemiz? Duağa azırlıq körgen qartanam kele köz ögüme. Başta güzelde abdestini alıp, hususan dualarğa kiymek içün ayırğan uzun yeñli anterini kiyer, yañı peşmalçığını baylar, maramasını sarar edi. Yañı ve pek kösterişli urbalarnı kiymekni yañlış körüp, başqalarınıñ da böyle kiyinmesini qınar edi.
Quran saifelerinden teşkil olğan öz kitabını alıp evden çıqar edi. Bu örnekniñ yerini apaylarımıznıñ açıq yaqalı ve qısqa anterleri, tek eki daqqalıq kiyilip ve başnıñ tek kiçik bir qısımını qapatıp ta aman çaqarılğan yavluqlar alması keder berici. Bir musulman olaraq qırımtatar apayınıñ tışqı qiyafeti mevzusında belli bir norma olğanını ep köz ögünde tutmaq yaraşır hanımlarımızğa! Hususan Allah içün yapılğan dualarımızda!
-Abdestli kelmek
Dua merasimi – Quran oquvından, yalvarmalardan ve zikirden ibaret olğanı sebebinen, bu vaqıtta abdestli olmaq şart olmasa da güzel edep sayılır. Qurannı ezberden oqur eken temiz olmaq dualarımıznıñ qabul olmasınıñ bir vesilesi olabilir. Zaten, musulmannıñ künlik yaşayışında namaz kibi müim bir ibadeti olğanı içün, abdest yaşayışınıñ ayırılmaz bir parçasıdır. Dua merasimlerinde de oña yer bermekni ihmal etmemek kerek.
-Boş laflardan uzaq olmaq
Bir arağa kelgen birqaç insannıñ lafqa tutlması, çeşit mevzularnı muzakere etmesi tabiiy bir aldır. Lâkin Qurannı oqumaq sunnet (yapılması şart olmağan amma Peyğamberimiz tarafından tafsiye etilgen) ise, onı diñlemek farzdır (mıtlıq yapılması kerek olğan şey). Bu sebepten Quran oqunğanda onı diñlememek, atta laf etmek günahtır. Ayrıca dualar – bizlerge ahiretni hatırlatmaq, dünyanıñ keçiciligini bir kere daa tüşünip, Allahqa yaqınlaşmaqnı temin etmek kerekler. Aksi alda areket etip özümizni maneviy bereketten mahrum qaldırabilirmiz.
-İsraf ve kösterişten saqınmaq
Musafirperverlik halqımıznıñ eñ qıymetli vasıflarından biridir. Kelgen insanlarnı eñ güzel şekilde sıylamaq, toydurmaq ve hayırlı dualarını alıp savap qazanmaq ümüti ile çeşit yemekli sofralar quramız. Bu noqtada unutulmaması kerek olğan bir husus daa – yemeklerniñ er birisiniñ, şekerinden ötmegine qadar elâl olması ve israf etilmemesidir. İnsanlar ögünde öz baylığını köstermek niyetinen pek çoq yemek pişirip masraf etmekten saqınmaq, ecdatlarımız tarafından ep teşviq etile edi.
-Teferruattan çoq manağa emiyet bermek
Çoğumızda mevzu dua olğanı vaqıt pek çoq sual peyda ola. Meselâ, duada oqulğan surelerniñ tertibi, yemeklerniñ dua esnasında sofrada olup olmaması, yahut ötmeklerniñ kesiliş şekli nasıl olmalı kibi suallerni sıqça eşitmek mümkün. Er ne qadar usul ve adetlerimiz bar ise de, olarnıñ qaysı birisinin sunnet, qaysı birisiniñ farz ve qaysı birisiniñ uydurma olğanını bilmekte fayda bardır. Aksi alda, küçük ve asılında eyemiyetsiz olğan teferruatlarğa taqılıp kerçekten de yapılması şart olğan bazı vazifeleriñizni qaçırabilirmiz!
Dua – acizligimizni ve Rabbimizge muhtac olğanımıznı bütün vucüdımıznen bizge is ettirecek ibadettir. Allahtan bir şey istegenimizde, başta, ayatımız, areketlerimiz, Onıñ bizni körmek istegeninen ne qadar kelişkenine baqmaq kerek. Rabbimizniñ emirine ne qadar uayamız ki, onıñ yardımını istemege yeltinemiz! Allah epimizden merhametlidir, amma şeytannıñ da bunı bizge qarşı qullanmasına fırsat bermemek kerek. Soñ olaraq da bir nasiat olaraq şu hadisnen tanış olayıq: Allahnıñ Peyğamberi (sallâllahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurğan: “Allah içün yollarğa tüşken, üstü başı toz-topraq içinde qalğan bir insan, ellerini kökke köterip, “Ya Rabbi, ya Rabbi!” dep yalvarır. Lâkin onıñ aşı aram, içkeni aram, kiygeni aram, ğıdası aram olsa, böyle bir insannıñ duası nasıl qabul olacaq!”


text:
Ukraina Arbiy Quvetleri «Asker» cemaat birleşmesiniñ azaları tarafından Deñiz arbiy quvetleriniñ deñiz piyade brigadasınıñ Qırım bölügi erkânında hızmet etmek istegi aqqında arizalarnı baqmağa azırlar.
Böyle beyanat fevral 13, bazarertesi künü Ukraina Mudafaa naziri Stepan Poltoraknıñ Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov ile ötkergen körüşüvi vaqıtında seslendirildi.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ matbuat hızmeti: «Ukraina AQ, «Asker» cemaat birleşmesiniñ azaları tarafından kelgen arizalarnı baqmağa azır, olar, Ukraina qanunlarına riayet etip, Deñiz arbiy quvetleriniñ deñiz piyade brigadasınıñ Qırım bölügi erkânında hızmet etmek istegenlerini bildirmek mümkünler», – dep bildire.
Müessisede qayd ettiler ki, bu bölükte erkân azalarınıñ din ve anane hususiyetleri köz ögüne alınacaq. Em de çeşit din mensupları içün kerekli şaraitler meydanğa ketirilecek.
Bundan evel Qırımnıñ memuriy sıñırı yanında Çonğar köyünde «Asker» cemaat birleşmesiniñ bazasında 12 fevralde aqşam yüz bergen adise aqqında haber etilgen edi. Bazağa BTR kirgeni, «silâlanğan insanlar ateş açtqanları» aqqında bildirilgen edi. Ukraina Arbiy Quvetleriniñ, Qırım ile memuriy sıñırda hızmet etkern qara ordularınıñ «Yug» operativ komandanlığı, beyanat yetleştirip, ücüm olmağanını ayta.
Ukraina uquq qoruyıcı organlarınıñ terkibinde qırımtatar batalyonınıñ teşkil etilmesi boyunca muzakereler keçken seneden başlap devam ete. Mecliste bu mesele boyunca bütün malümat Ukraina prezidenti Petro Poroşenkoğa ve İçki işler nazirligi yolbaşçısı Arsen Avakovğa teslim etilgeni aqqında bildire ediler.
Ukraina İçki işler nazirliginiñ terkibine kirgen Ukraina Milliy Gvardiyasında qayd eteler ki, olarnıñ terkibinde qırımtatar batalyonınıñ teşkil etilmesi aqqında beyanatlar şimdilik tek arizalar seviyesinde qala, olar ise qanun tarafından qayd etilmegen.
Lenur İslâmov teşkil etilgen qırımtatar batalyonına arbiy nomerniñ berilmesini talap ete.
Qırım 2014 senesiniñ başında Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Ukainanıñ qıtaiy qısımı ve yarımda arasında asılında memuriy, lâkin fakt olaraq kerçek «sıñır» keçirildi. Memuriy sıñırda «Kalançak», «Çongar» ve «Çaplınka» kiriş-çıqış kontrol noqtaları çalışmaqta.


text:
Qırımda 1978 senesi Sovetler Birliginde qırımtatarlarnı ırq ayırımına oğratqanları içün özüni ateşken bergen qırımtatar faali Musa Mamutnıñ qorantasına maddiy yardım köstermege teklif eteler.
Qırım blogeri Zair Akadırovnıñ iyülniñ 4-de tarif etkenine köre, Musa Mamutnıñ ailesi Aqmescit rayonınıñ Beş Terek (Donskoye) köyünde tamir etilmesi kerek olğan evde otura. Mamutnıñ oğlu Yunus 49 yaşında olğanda hastalıqtan vefat etti, ömür arqadaşı 5, 12 ve 13 yaşında üç balasınen qaldı. Qadın evni tamir etmek içün özü para toplap olamay.
«Evniñ tavanları aslanıp tura, divarları töküle. Bazı odalarda qalmağa havflı ola. Evde balalar yaşay, bu sebepten Mamut qorantası içün ilk evelâ bu meseleniñ çezilmesi kerek. Amma er şey parağa bağlı. Evni baqqan qurucınıñ aytqanına köre, damnı deñiştirmek içün 700 biñ ruble (tahminen 300 biñ grn – QA) kerek. Çağına yetmegen üç oğlan bar, bu para az degil... Qırımtatar halqınıñ tuvğan topraqta yaşaması içün canını feda etken Musa ağa Mamutnıñ tuvğanlarına yardım eteyik», – dedi Akadırov.
Musa Mamut 1931 senesi fevralniñ 20-de Qırımdaki Balıqlava rayonınıñ Uzuncı köyünde dünyağa keldi. 1944 senesi qorantası andan sürgün etildi. 1975 senesi aprel ayında Musa Mamut qorantasınen beraber Qırımğa qaytıp, Beş Terek köyünde ev satın ala. Lâkin satın alğan evni resmiyleştirmey ve qorantasını qayd etmeyler. Musa ve ömür arqadaşı Zekiyeni pasport rejiminiñ bozulmasında qabaatlap, cinaiy iş açtılar.
1976 senesi aprelniñ 23-de Musa apiske alındı, Aqmescit rayon mahkemesi pasport rejiminiñ bozulması içün oña eki yıl apis cezasını bergen. Apayına eki yıl şartlı olaraq berildi.
1978 senesi iyünniñ 20-de Musa ve ömür arqadaşını tekrar pasport rejiminiñ bozulmasında qabaatlap, yañı cinaiy iş açtılar. İyünniñ 23-de saba militsiya hadimi onı taqiqatçığa alıp ketmek içün evine kelgende Musa Mamut üstüne benzin tökip özüni yaqtı. 1978 senesi iyünniñ 28-de Aqmescit hastahanesinde alğan yanıqlardan can bergen edi.


text:
1-3nci oktâbr künlerinde Qırımda ayaz olması beklene, dep bildire yarımadanıñ rusiyeli MÇS idaresi.
«Gidromettsentrniñ malümatına köre, 1nci, 2nci, 3nci oktâbr künleri gece ve saba saatlarında Qırımnıñ çöl ve dağ etegindeki rayonlarda topraq üzerinde ve bazı yerlerniñ avasında da -2 derece ayaz olması beklenile», – denilmekte muessiseniñ haberinde.
Bütün afta devamında Qırımda rüzgârnıñ şiddetlenmesi sebebinden fırtınalı ava üküm sürgen edi. Sentâbrniñ 26sı gecesi avanıñ bozulması sebebinden Keriç boğazında gemilerniñ qatnavı toqtatılğan edi. Gemilerniñ areket ancaq sentâbrniñ 29nda tekrar canlandırıldı.


text:
Amerika Qoşma Ştatlarınıñ ava naqliyatı federal agentligi (FAA) dekabr 29-dan itibaren işğal etilgen Aqmescit ve ukrain Dnepropetrovsk üzerinde Amerika aviatsiyası içün uçuşlar yasaqlarını kenişlete.
Bu aqqında Amerika ükümetiniñ federal reyest resmiy saytında yerleşken FAA beyanatında aytıla, – dep haber ete Ukrinform.
Qayd etile ki, bu adım «böyle uçuşlarnen bağlı adam ve uçaqlarnı telükege oğratmamaq içün» atıldı.
Vesiqa altına AQŞ bütün ava şirketleri ve Amerika ticaret operatorları oğramaqta.
Bu cedvelge AQŞ-da qayd etilgen grajdanlıq uçaqlarınıñ operatorları tüşti.


text:
Obligatsiya
Obligatsiya – aqsha qarjıları iyesinin' onı o'tkergenin ha'm belgilengen protsentti to'legen halda (shıg'arıw sha'rtlerinde basqashası na'zerde tutılmag'an bolsa) onda na'zerde tutılg'an mu'ddette bahalı qag'azdın' nominal bahasın og'an qaplaw haqqında minnetlemesin tastıyıqlaytug'ın bahalı qag'az.
Obligatsiyalar a'piwayı ha'm utıslı, protsentli ha'm protsentsiz (maqsetli), erkin aylanıslı ha'm sheklengen aylanıslı etip shıg'arılıwı mu'mkin. Qaysı tovarg'a (xızmetlerge) shıg'arılsa, sol tovardı (xızmetlerdi) ko'rsetiw maqsetli obligatsiyalardın' sha'rtli rekviziti bolıp tabıladı.
Ka'rxanalar obligatsiyaları barlıq menshik tu'rindegi ka'rxanalar ta'repinen shıg'arılıwı mu'mkin. Obligatsiyalar iyelerine ka'rxananı basqarıwg'a qatnasıw huqıqın bermeydi.
Ka'rxanalardın' ha'm aktsionerlik ja'miyetlerdin' obligatsiyaların shıg'arıw haqqında sheshim tiyislisinshe administratsiya (basshılıq) ha'm atqarıwshı uyım (basqarma) ta'repinen qabıl etiledi ja'ne bayannama menen ra'smiylestiriledi.
Emitentlerdin' ustavlıq fondın du'ziw ha'm toltırıw ushın, sonday-aq olardın' xojalıq jumısı menen baylanıslı zıyanlardı jabıw ushın ka'rxanalardın' obligatsiyaların shıg'arıwg'a ruxsat etilmeydi.
Aktsionerlik ja'miyetler ustavlıq fondının' 20 protsentinen aspag'an summag'a ha'm shıg'arılg'an barlıq aktsiyalardı tolıq to'legennen keyin g'ana obligatsiyalardı shıg'arıwı mu'mkin. Olardın' ja'rdemi menen mobilizatsiyalang'an kapital aktsionerlik kapitalg'a aylanbaydı. Obligatsiyalardı shıg'arıw – kapitaldı qarız alıw formalarının' biri bolıp tabıladı. Obligatsiyalar emitentinin' ulıwma qa'rejetleri olarg'a xızmet ko'rsetiw ushın ulıwma jıllıq qa'rejetler, shıg'arıw ushın texnikalıq qa'rejetlerden ha'm obligatsiyalardı jaylastırıw ushın qa'rejetlerden quraladı.
Emitent ta'repinen ulıwma kepillik obligatsiyanı mu'ddetli qarız minnetlemesi sıpatında o'tew kepilligi bolıp tabıladı. Ol bankrot bolg'anda emitent o'z minnetlemelerin orınlamag'an jag'dayda mu'lktin' bir bo'legin saqlawshı huqıqın beredi, biraq bul mu'lkti qamawg'a alıw huqıqısız.
Aktsiyalar sıyaqlı, obligatsiyalar da ja'miyet ushın investitsiyalardın' a'hmiyetli da'regi bolıp xızmet etedi. Biraq bul bahalı qag'azlar o'z-ara a'dewir parq etedi.
To'mendegiler en' a'hmiyetli parqları bolıp tabıladı:
- obligatsiyalar iyesi ja'miyettin' kreditorı bolıp tabıladı. Bul onın' korporatsiyanı kreditke alg'anın da'lilleydi.
- aktsioner – korporatsiyanın' menshik iyelerinin' biri.
- aktsiya – bul menshiktin' da'lili;
- obligatsiya iyesi ol boyınsha protsent aladı. Ol belgilengen ha'm anıqlang'an. Bul bahalı qag'az onda qatan' ko'rsetilgen belgili mu'ddet dawamında g'ana da'ramat keltiredi. Protsentti to'lew dividendler boyınsha ha'r qanday basqa to'lemlerdi to'legenge shekem ju'rgiziledi. Protsentlerdi mu'ddetinde to'lewge ja'miyettin' uqıpsızlıg'ı onın' bankrotlıg'ın ta'n alıw menen barabar. Aktsioner dividendler aladı. Olar arnawlı mu'ddetlerde belgilenbeydi ha'm to'lenbeydi. Eger ja'miyet dividendlerdi ja'riyalamawg'a, demek, to'lemewge qarar etse, onda aktsioner bir na'rse islewi a'zzi;
- ha'r qanday basqa kreditor sıyaqlı obligatsiya iyesi de dawıs beriw huqıqına iye emes, ol aktsionerlerdin' jıynalısına qatnaspaydı, aktsionerlik ja'miyetti basqarıwg'a qatnaspaydı. Usının' menen bir waqıtta aktsioner onın' mu'lklik ma'plerine tiyisli barlıq ma'selelerdi sheshkende dawıs beriw huqıqına iye.
Obligatsiya bir qatar sha'rtli elementlerge: nominalg'a, protsent stavkasına, to'lew haqqında rejege, ta'miyinleniwge, emissiya sha'rtnamasına, reytingke iye.
Nominal – obligatsiya sertifikaiının' on' ta'repinde belgilengen aqsha summa, onı iyesi o'tew mu'ddeti kelgen ku'ni aladı.
Protsent stavkası. Emitent ha'r jılı to'lewge tiyisli bolgan nominal bahasının' kelisilgen protsenti. Protsent stavkası jıllıq etip belgilenedi, ol bo'lip – bo'lip, ma'selen, yarım jılda bir ret, yamasa shereginde bir ret to'leniwi mu'mkin.
O'tew sa'nesi – kalendarlı sa'ne, ku'n usı ku'ni, sa'nede aktsionerlik ja'miyet qarıydarg'a obligatsiya nominalına barabar summanı qaytaradı ha'm protsent to'lewdi toqtatadı.
Emissiya haqqında sha'rtnama – obligatsiyalıq zaymdı ko'pshilik shıg'arıwg'a kontrakt (sha'rtnama). Ol qarızdar menen trast kompaniyası arasında sha'rtnama tu'rinde orınlanadı. Son'g'ısı o'z gezeginde emitent ta'repinen o'z minnetlemelerin orınlawı aldında aktsionerlik ja'miyettin' quwatlılıg'ının' kepili bolıp tabıladı.
Emitent penen a'dewir tolıq tanısıw ushın trast kompaniyası onın' finans hu'jjetlerin, emitenttin' investitsiyalıq joybarının' biznes – jobasın u'yrenedi ha'm bunnan keyin g'ana o'z kelisimin beredi.
Usıg'an baylanıslı emissiya xaqqında sha'rtnamag'a trast kompaniyasının' bir qatar sha'rtleri kiritilgen bolıwı mu'mkin. Olardan xalıq aralıq a'meliyatta a'dewir jiyi ushırasatug'ınları to'mendegiler:
- likvidlikliginin' minimal shegi;
- qarızdarlıqtın' shekli da'rejesi;
- aktivlerdi satıwg'a tıyım;
- to'lenetug'ın dividendler mug'darların sheklew.
To'lew haqqında reje – emissiya haqqında sha'rtnamanın' punkti, og'an muwapıq emitent arnawlı o'tew fondın du'zedi, protsent ha'm nominal baha onnan to'lenedi. Bul fond trast kompaniyasının' qadag'alawında boladı.
Emissiya haqqında sha'rtnamada mu'ddetinen burın satıp alıw haqqında, yag'nıy o'z obligatsiyaların mu'ddetinen burın shaqırtıp alıwg'a emitenttin' huqıqı haqqında punkt bolıwı mu'mkin.
Ta'miyinlew – aktsionerlik ja'miyettin' obligatsiyalar shıg'arg'anda girew bolıp xızmet etetug'ın aktivleri yamasa mu'lki. Ta'miyinlewdin' bolıwına tiykarlang'an halda obligatsiyalar ta'miyinlengenler ha'm ta'miyinlenbegenler bolıp bo'linedi.
Ta'miyinlengen obligatsiyalar ja'miyettin' tiykarg'ı aktivlerine umtılıw huqıqın beredi ha'm usının' menen bir waqıtta onın' ayqın mu'lkinin' girewleri bolıwı mu'mkin. Eger korporatsiya o'z obligatsiyaların belgilengen mu'ddette o'tey almasa, onda olardı saqlawshılar girewdi o'z paydasına paydalanıw huqıqına iye. Ko'shpes mu'lk, basqa da bahalı qag'azlar, ko'shpeli mu'lk ta'miyinlew sıpatında bola aladı. Usıg'an baylanıslı to'mendegilerdi ajıratadı:
- ko'shpes mu'lkke qoyılg'an obligatsiyalar, girew qag'azları olardın' ta'miyinlewshileri boladı. Girew qa'dimgi yamasa arnawlı mu'lk (jan'a zavod) penen ta'miyinleniwi mu'mkin;
- basqa kompaniyalardın' aktsiyaları ha'm obligatsiyaları menen ta'miyinlengen, trast sha'rtleri tiykarında saqlanıp atırg'an obligatsiyalar;
- ko'shpeli mu'lk penen ta'miyinlengen obligatsiyalar, bul mu'lkke iyelik etiw huqıqına isenimli wa'kilge iye.
Ta'miyinlenbegen obligatsiyalar ulıwma kepillikke iye yamasa, basqasha so'z benen aytqanda, emitenttin' minnetlemeleri menen, yag'nıy onın' abıraylı ismi menen bekkemlengen qarız minnetlemelerinen ibarat. Bunı tek jaqsı abıroyg'a iye ka'rxanalar g'ana isley aladı. Bunda aldag'ı xojalıq jumısınan tu'simlerge barlıq u'mit etiledi.
Obligatsiyalar reytingi – olardın' investitsiyalıq sıpatlarının' arnawlı firmalar ta'repinen baxalanıwı. A'dette obligatsiyalardın' barlıq shıgarılg'anları emes, al ken' ekilemshi bazardag'ı iyeleri g'ana bahalanadı.
En' joqarı reytingke iye obligatsiyalar «investitsiyalıq klass» obligatsiyaları dep ataladı. Jetkilikli joqarı itimallıq da'rejesi bul klassqa kiritiw kriteriyi bolıp xızmet etedi, bunda emitent o'z minnetlemelerin normal konyunktura sharayatlarında, qolaysız konyunktura sharayatlarında da orınlaydı. To'men reytingli obligatsiyalar sawdagerlik obligatsiyaları bolıp esaplanadı.
Aktsiyalar sıyaqlı obligatsiyalar da nominal ha'm bazar bahasına iye. Obligatsiyanın' nominalına protsent esabındag'ı bazar bahası onın' (obligatsiyanın') kursı dep ataladı. Eger obligatsiyanın' bazar bahası nominalınan joqarı bolsa, onda onın' sıylıq penen satılatug'ının ko'rsetedi. Eger bahası nominalınan to'men bolsa, onda jan'a iyesi onı diskont penen satıp aladı. Eger qarıydar nominalın to'lese, onda paritet ornına iye. Obligatsiyanın' bazar bahası qanday bolmasın, ol boyınsha protsent nominalına esaplanadı.
A'piwayı aktsiyalar menen bolgan jag'day sıyaqlı, usınıwshıg'a obligatsiyalar ha'm atamalı (dizimge alınatug'ın) obligatsiyalar bolıp parqlanadı. Usınıwshıg'a obligatsiya iyesinin' ismi emitent ta'repinen dizimge alınbaydı.
Qarız mu'ddetine tiykarlang'an halda emitentler obligatsiyaları to'mendegishe bo'linedi:
- qısqa mu'ddetli (bir jıldan u'sh jılg'a shekem);
- orta mu'ddetli (u'sh jıldan jeti jılg'a shekem);
- uzaq mu'ddetli (jeti jıldan ha'm onnan joqarı);
Emitentler obligatsiyaları sonday-aq da'ramatlardı to'lew usılı boyınsha parıqlanadı. To'mendegidey obligatsiyalar bar:
- belgilengen protsent stavkasına iye obligatsiyalar. Bul obligatsiyalar bekkem belgilengen stavkag'a iye, olar mu'ddetinen burın shaqırtıp alınıwı mu'mkin;
- jıljımalı protsent stavkasına iye obligatsiyalar. Obligatsiyalardın' bul tu'rinin' o'zgesheligi sonnan ibarat, stavka mug'darı aqsha bazarının' bazalıq stavkasının' o'zgeriwine muwapıq belgilenedi. Biraq jıljımalı quramalı obligatsiya saqlawshısı o'z ma'plerin kreditorlardın' en' son'g'ısı bolıp qanaatlandıradı, bul emitenttin' ustavında kelisiledi.
Obligatsiyalar konvertatsiyalanatug'ın ha'm a'piwayı bolıp bo'linedi. Konvertatsiyalanatug'ın obligatsiyalar ko'binese konvertatsiyalanatug'ın artıqmashlı aktsiyalarg'a uqsas. İnvestitsiyalıq institut (investitsiyalıq diler yamasa investitsiyalıq kompaniya) konvertatsiyalanatug'ın obligatsiyalardı o'tew ushın konvertatsiyalanatug'ın baxalı qag'azlardın' iyesinen alıw ushın eki ku'n dawamında olardın' emitentine beriwi sha'rt. Olar belgili sha'rtler menen tap usı aktsionerlik ja'miyettin' artıqmashlı yamasa a'piwayı aktsiyalarına almasıwı mu'mkin. Bul konvertatsiyalanatug'ın obligatsiyalardı investor ushın a'dewir tartımlı etedi. A'piwayı obligatsiyalar usınday huqıqlarg'a iye emes. Obligatsiyalar olarg'a optsion menen satılıwı mu'mkin. Bul iyesine obligatsiyanı onın' emitentine belgili mu'ddetten son' qaytarıw huqıqın beredi. Emitent obligatsiyalardı nominalı boyınsha o'tewi sha'rt. Usılayınsha satıp alıw finans bazarlarında protsent stavkaları keskin ko'terilgende ko'binese maqsetke muwapıq boladı.


text:
Kezlev soqaqlarınıñ birinde binalar divarlarında soñki rusiyeli padişa II-ci Nikolaynıñ resimlerini yaptılar.
Graffiti fotoresimlerini içtimaiy ağlar qullanıcıları paylaşa. Elde etilgen malümatqa binaen, resimler şeerniñ eski qısmı soqaqlarınıñ birinde peyda oldı.
Hususan, resimlerde 1916 senesi padişa qorantası Kezlevni ziyaret etkenini köstergen levhalarnı körmek mümkün. Belli ki, padişanıñ qorantasınen Kezlevge ziyareti qısqa ve iş boyunca oldı.
2016 senesi mayıs ayında Kezlevde padişa şeerni ziyaret etkeninden 100 yıl tolğanı munasebetinen II-ci Nikolay abidesi açıldı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada divarlarda rusiyeli prezident Vladimir Putinni köstergen graffitilerni faal şekilde yapmağa başladılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Törkiä
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Törkiä — Awrupa häm Aziyädä urnaşqan däwlät. 1920-yıllar başında, Ğosman imperiyäse tarqaluı näticäsendä barlıqqa kilde. Törkiyäneñ küpçelek territoriyäse Keçe Aziyä yarımutrawına turı kilä, Awrupada isä keçkenä öleş urnaşa. Ataması ike öleştän tora: İske Törekçädä Türk süze qatı, nıq, bögelmäs añlata, iyä süze bügenge Törkçädä şul kileş qullanıla. Başqaça äytmeşli nıq keşelär iyä bulğan il digänne añlata.
Awropada Trakiyä, Asiyadä Anadolu. Anadolu Qara diñgez, Märmär diñgeze, Ägey diñgeze häm Urta diñgez belän yuıla. Törkiyäneñ kürşeläre: Äzärbaycan, Bolgariyä, Yunanstan, Görcistan, Ärmänstan, İran, Ğiraq, Süriä.
İdärä büleneşe[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Törkiä idäräse 81 wiläyätkä bülenä.
Säyäsät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Bügenge Törkiä xaläte bäysez cömhüriäte dip sanala. Respublika 1923. yılnıñ Oktabrendä Kemal Atatürk tarafınnan barlıqqa kiterelgän.
Törkiä xökümäte soñğı arada Awrupa Berlegenä kerü kandidatı statusına iä.
Cäğräfiä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Mäydannıñ zur öleşe Anadolu (Anatolia) yäki Keçe Asiä yarımutrawına turı kilä. Şulay uq İstanbul buğazınıñ könbatışında Trakya (Frakiä) yarımutrawınıñ könçığış öleşendə urnaşqan.
Xalıq[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Mädäniät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Monı da qara[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ankara, östän bağış
Kızkulesi, Boğaziçi, İstanbul
İzmirda diñgez buyı - Kordonboyu
Selimiye mäscide, Ädirnä
Mäwlävi därwişlär, Qönya
Pamukkale, Denizli
Manavgat Çağlayanı, Äntalyä
Päräwezdä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Çankaya 2007 eлHың 24 aBrycT kөHeHдә apxиBлaHraH. – räsmi säxifä
- TBMM 2018 eлHың 18 aBrycT kөHeHдә apxиBлaHraH. - Däwlät Şurasınıñ säxifäse


text:
Sentâbrniñ 25, Salı künü Qırımda ava birden deñişecegi, ava salqınlaşacağı ve küçlü yağmurlar yağacağı beklenile. Bu aqta Qırımda Rusiye FVN idaresini matbuat hızmeti haber etti.
“Qutuptan suvuq kelgeni sebebinden sentâbrniñ 25-nde Qırımda ava birden deñişecegi beklenile: küçlü, yer-yer pek küçlü yağmur yağacaq, furtuna, saniyede 20-25 metr tezliginde şimaliy-ğarbiy yel esecek, kündüz sıcaqlıq 10-12 derecegece tüşecek”, - denilmekte haberde.
Rusiye FVN furtuna maalinde şeer içinde çoq yürmemege, yerastı keçitlerge ve alt seviyedeki çuqur yerlerge enmemekni tevsiye ete. Ondan da ğayrı, nazirlik reklam panoları, levhaları ve tereklerden uzaq turmaqnı tevsiye etmekte.
Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, bazaertesi künü Qırımda ava 27 derecege qızacaq ve bulutlı olacaq, ama yağmur beklenmey.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ eñ faal azalarına qarşı cinaiy işler açılacaqtır. Bunı Rusiye advokatı Nikolay Polozov 112 Ukraina kanalınıñ yayınında ayttı.
«İleride Meclis vekillerine nisbeten bir sıra memuriy iş (mence, işlerniñ bir qısmı cinaiy olıp, Meclisniñ eñ faal azalarına qarşı açılacaqtır) qorquzuv areketleriniñ nevbetteki basamağı olacaqtır», – dep ayttı Polozov.
Bundan evel advokat işğal etilgen Qırımda oña qarşı cinaiy iş açmağa planlaştırılğanını aytqan edi.
Rusiyege bağlı olğan Qırım Yuqarı Mahkemesi aprel 26 künü Meclisniñ areketini toqtatmaq qararını alğan edi. Dünya toplulığı rus akimiyetiniñ böyle faaliyetine qatiyen qarşı çıqtı. Meclisniñ imayesi Rusiye Yuqarı Mahkemesine şikâyet arizasını yollağan edi.
Sentâbr 29-da Rusiye Yuqarı Mahkemesi şikâyet arizasına cevap olaraq, Qırımtatar Milliy Meclis areketiniñ yasaqlanmasını tasdiqladı.
Ukrainı Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy çareler ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarnen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı ve esirlerni azat etmege çağırdı.


text:
Ukrainanıñ kino meseleleri boyunca devlet agentligi Rusiye tarafından çıqarılğan 20 filmni köstermege yasaq etti. Fevral 5-te Devlet kinosınıñ matbuat hızmeti bildire ki, bu qarar filmlerni kösterüv ve tarqatuv ekspertler komissiyasınıñ tevsiyelerine esaslanıp qabul etildi.
«Cedvelde 25 serial, film bar edi, olardan 20 danesini filmlerni kösterüv ve tarqatuv ekspertler komissiyası Ukrainada kino ve televideniyede, ticaret videosı, em de ev videosı olaraq yasaq etmege tevsiye etti», – aytıla beyanatta.
Yasaq etilgen film ve seriallar arasında – «Soldatı», «Smerş», «Gospoda ofitserı». Devlet kinosınıñ Facebook saifesinde bütün cedvel mevcut.
Malüm ki, 2014 senesi dekabr ayında Devlet kinosınıñ yanında olğan filmlerni kösterüv ve tarqatuv ekspertler komissiyası Rusiye oyuncısı İvan Ohlobıstinniñ iştiraki ile 71 film ve serialnı yasaq etti. Ohlobıstin Ukrainağa qarşı çıqqanını sıq-sıq seslendire.
Devlet kinosı Rusiye oyuncısı Mihail Poreçenkovnıñ iştiraki ile 69 filmni yasaq etti. O, 2014 senesi oktâbr ayında Rusiyege qoltutqan separatistlerniñ nezareti altında bulunğan Donetskke barıp kelgen edi.


text:
Qırımnıñ Rusiye FSB idaresi tarafından «Hizb ut-Tahrir» terroristik teşkilâtında faaliyet» cinaiy işiniñ çerçivesinde dört insan yaqalanğan. Bunı akimiyet tarafdarı olğan «Krıminform» haber agentligine Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
«İşbu cinaiy işniñ taqiqatı devamında dört şeklengen şahıs yaqalanğan. Taqiqat çerçivesinde qıdıruv tedbirleri alıp barıla, – dey Natalya Poklonskaya. – Terroristik teşkilâtlarğa ait olğan ve Yalta ve Aluşta şeerlerinde faaliyet körgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı aqqında söz kete».
Fevral 11 künü sabasından Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirile. Uquq qoruyıcınıñ yaqalanuvı aqqında haber eteler. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı prokuraturağa çağırdılar. Uquq qoruyıcılar işbu vaqialarnı izaatlamay.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Rusiye Tasil ve ilim nazirliginiñ rehberi Olga Vasilyeva, Qırım aqqında sözleri içün Rusiye siyasetçileriniñ tenqidine oğrağan doquzıncı sınıflar içün eñ yañı devir Rusiye tarihi boyunca derslikniñ muellifleri «tarihiy-medeniy standart»nen tanış degiller, dedi.
Kak cooбщaюT 13 яHBapя poccийckиe CMИ, Takoe зaяBлeHиe BacилbeBa cдeлaлa B иHTepBbю Ha TeлekaHaлe HTB.
O: «Bu dersliklerni azırlağan arqadaşlar, olar bes-belli, tarihiy-medeniy standart saasında neler olıp turğanını pek yahşı bilmeyler ve, belki de, sadece aşıqqandırlar, çünki yañı oquv yılına qadar yetiştirmek kerek ediler, bu sebepten men türlü şeylerni farz ete bilem», – dedi.
Bunıñ arfesinde, Rusiye Tasil ve ilim nazirliginiñ bu derslikni qoşma ekspertizağa yollağanı bell oldı.
TASS agentliginiñ bildirgenine köre, bu derslikni neşir etken «Drofa» neşriyatında, derslikniñ Ukrainadaki vaqialar taqdim etilgen qısmında davalı tariflemeler yoq, dediler.
2017 senesiniñ oktâbrinde Qırımdan senator olğan Sergey Tsekov derslikni özüniñ plenar çıqışında añdı. O, Qırımda Rusiyeniñ ilhaqı aqqında şu parçanı oqudı: «Kiyevde başlağan inqilâp halqara siyasetniñ vaqiası oldı ve inqilâbiy dalğada diger tarafqa yaldap başlağan Qırımnı çıqarıp çetke attı».
Rusiye parlamentindeki yuqarı palatasınıñ reisi Valentina Matviyenko, bu parçağa «provakatsion» dep, Federatsiya şurasınıñ tasil ve ilim boyunca komitetine tarih derslikleriniñ Qırımğa dair bölüklerini teşkermege teklif etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Meraqlı bir zaman. «Ukraina» yazılı urba kiyemeymiz – «Qırımbizimler» kelip, çıqarmağa zorlay bileler. Ukraina işaretlerini qorqa-qorqa taqamız. Sarı-mavı renklerde qıyafetler de telükeli. Alğanımız ile maqtanıp olamaymız. Añlaymız – razı olmağanlarnı tapalar, qayd eteler...
Bunı tasavvur etmek ya da yabancılarğa tarif etmek mümkünmi, bu şeyler yasaq etilgenini aytmaq mümkünmi? Uquq yasağı yoq, amma cemaatnıñ açuvlanğan bir qısmı kirsetken yasaq bar. Qoluma sarı-mavı bilezlik taqıp, Aqyarda ketem, artımdan yol politsiyası hadimi çapıp kele. O, maşinanıñ yanında tura edi. Çapıp keldi. İs etip, közlerimdeki yıldırımlar ile aylanıp baqtım. O, qaytıp ketti.
Bugünde-bugün kök ve küneş renklerinde urba kiymekten tüleke şaraitlerinde yaşaymız. Kindar «goblinler» açuvlana. Faşistler yeudiylerni taqip etken zamanını añdıra. Olarnı evlerniñ üstünde «yeudiy» yazmağa zorlağan ediler ve olar soqaqlarğa çıqmaqtan qorqqan ediler.
Biz fotoresimlerni paylaşamız. Ukraina «avasını» yapmağa tırışamız. «Men – Ukraina» degen er şey: kölmek, bilezlik vastasınen. Böylece Qırımnıñ ukrainlerine qoltuta ve qıtağa selâm yollaymız. Biz bu işaretlerni taqamız, tanış olmağan insanlar bazı vaqıtları tebessümnen qarşılay ve yol bereler. Quvanamız.
Qırımdan eki kişi bu şeylerni kiye ve taqalar. Men de sizge selâmımıznı yollayım.
Balalarımız ve torunlarımız tarihımızğa şaşacağını tasavur etem...
Vera Levkoviç, Qırımlı, bloger
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını bildirip, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
«Hizb ut-Tahrir» ile alâqalarında qabaatlanğan Qırım musulmanlarınıñ işini baqqan Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi mart 22-23 künleri Aqyarlı Ruslan Zeytullayev davasını baqıp, imayecileriniñ bir sıra muracaatlarını red etti. Bu aqta mahkeme toplaşuvlarından soñ advokat Emil Kurbedinov haber etti.
«Bu eki kün devamında imaye tarafı öz delilerini ketirmege tırıştı. Ne içün tırıştımı? Çünki 8-den ziyade muracaat soraldı: delilerni kelirmek içün, ekspertlerni davet etmek içün, şaatmı çağırmaq içün. Faqat iç bir muracaatımız qabul olunmadı. Zanımızca, buña iç bir sebep yoq edi», – dedi Kurbedinov.
Onıñ bildirgenine köre, mart 23 künü advokatlar mahkemecilerniñ bütün taqımını çetleştirmege rica etken.
«Fikirimce, mahkeme bu davanıñ evelden belli olğan bir neticege çıqarmağa istey. Ve tartışuv qaideleri bugün qaba şekilde bozuldı. Elbette, çekilmelerine dair muracaatnı da qabul etmediler», – dep qoştı advokat.
Ruslan Zeytullayevniñ davası boyunca nevbetteki mahkeme toplaşuvı mart 29 ve 30 künleri olacaq. Toplaşuvlarda imaye tarafınıñ şaatları ifade berecekler.
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi, iyün 1-de mahkemeni başlap, sentâbr 7 künü «Hizb ut-Tahrir» ile alâqalarınen qabaatlanğan Qırım musulmanlarınıñ işi boyunca ükmüni çıqardı. Mahkeme qararına binaen, Aqyar sakini Ruslan Zeytullayev «Hizb ut-Tahrir» bölügini teşkil etti dep yedi yılğa, Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primov ise beş yılğa qadar apiske alındı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Ukraina Tışqı işler nazirligi, Rusiye akmiyeti tarafından yapılğan «nevbetteki safsata mahkemesini» takbih etti ve Rusiyeden deral ükümüni lâğu etmesini talap ete.


text:
Novofedirivka qasabasınıñ sakinlerine Qırımnıñ Rusiye akimiyeti avgustnıñ 9-nda patlavlar neticesinde zarar körgen yaşamağan haneleri içüg tazminat bermey.
Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovğa yerli sakinlerTelegram kanalındaki video muracaatında ayttı.
«Bir çoq insan bağça evçiklerinde, donatılğan garajlarda yaşay, bir çoqunıñ ticaret mülki bar, anda yaşamasalar, o, yekâne kâr yeri ola. Şunıñ içün zararlarımıznıñ ödevi meselesini çezmege rica etemiz», – dep aytıla video muracaatında.
Al-azırda Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bu muracaatqa resmiy bir cevap bermedi.
Avgustnıñ 9-nda Saq rayonınıñ Novofedirivka qasabasınıñ arbiy uçaq alanında patlavlar oldı. Rusiye akimiyeti «yaqın evlerden» tahminen 30 kişi tahliye etildi, dep bildirdi. 60-tan çoq mesken ev zarar kördi.
Rusiye Mudafaa nazirligi Novofedirivkada (Saq) arbiy uçaq alanında olğan patlavlarnıñ sebebi «bir qaç aviatsiya silâsınıñ detonatsiyası» oldı, dep bildire. «İnterfaks» Rusiye neşiri Rusiye Federatsiyasınıñ Mudafaa nazirligindeki menbasına esaslanıp haber etkenine köre, müessise patlavlarnıñ esas sebebi olaraq «yanğın telükesizligi qaideleriniñ bozuluvını» saya.
Ukrayına akimiyeti ve arbiyleri Rusiye işğal etken Qırımdaki patlavlardan mesüliyetini tanımadı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Ukraina akimiyeti köçip kelgenler içün maliyeviy yardımnıñ miqdarını 510 million grivnadan 3,3 milliard grivnağa qadar arttırmağa teklif ete. Bunı salı künü fevral 24-de baş nazir muavini, regional inkişaf, qurucılıq ve mesken-kommunal hocalığı naziri Gennadiy Zubko bildirdi.
Radio Svoboda bildirgeni kibi, Nazirler Kabineti parlamentke mütenasip teklifni endi yolladı.
Gennadiy Zubko qayd etkeni kibi, mecburen köçip kelgenler vaqtınca meskenge, maliyeviy ve ruhiy yardımğa muhtaclar.
«Mecburen köçip kelgenler aqqında qanun qabul etilgen edi, er bir vilâyette müesisselerara idare bölükleri teşkil etildi, bugün göñülliler yerli idare organları ile çalışa, amma biz areketlerni bir tertipke ketirmelimiz», – dep qoştı Zubko.
Fevral 9-na olğan malümatqa köre, Ukraina içtimaiy siyaset nazirligi ATO ve Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdan köçip kelgen bir millionğa yaqın insannı qayd etti.


text:
Keriçte iyün 27 künü «Sport ve merametlik dünyası» bayramı çerçivesinde 50 let Oktâbrâ stadionında kontsert ötkerildi. Keriç sakinleri içün Lolita, Ellai, «5 Fiesta Family», Byanka ve Gazmanov çıqışta bulundılar, haber ete Kerç.FM.
Yıldızlardan birinci olaraq Lolita Milâvskaya çıqışta bulundı. Yırcı sanağa yalan ayaq ve sport kiyiminde çıqtı. Lolita «Okean Elzı» taqımınıñ ukrain tilinde yırını icra etti.
Soñra Ellai, «5 Fiesta Family» ve Byanka yırladılar. Keriçliler olarnen birlikte yırladı ve oynadılar.
Kontsert fişenkler ile bitti.


text:
Qırımda 2014 senesinden başlap makemeden tış 2 biñden ziyade inşaat demontaj etildi. Bu aqta Kremlniñ nezaret astında olğan Qırım nazirler şurasınıñ yolbaşçı muavini, Mihail Şeremet bildirdi. Onıñ qaydlarına köre, bu kibi inşaatlar qanunsız ve muvaqqattır.
Bu bildirmeni Şeremet Qırımda qanunsız inşaatçılıq problemi mevzusına bağışlanğan «tögerek masa» devamında yaptı. Şimdiki vaqıtta yarımadada yerlerniñ qanunsız qurulğan binalardan boşaltma boyunca komissiya çalışmaqta.
«Bu komissiyanıñ çalışması devamında bütün yarımadada makemeden tış eki biñden ziyade inşaat yıqtırıldı», – qayd etti Mihail Şeremet.
Onıñ fikirince, bugünki künde yarımadada qanunsız qurulğan binalar probleması ale daa aktual qalmaqta. Demontaj işlerni ömürge keçirgende ise, qırım memurları «Rusiyeniñ diger subyektlerniñ müsbet tecribesini» köz ögüne alacaqlar. Misal olaraq Moskvadaki binalarnıñ yıqması ketirildi.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Mart 24 künü işğal olunğan Qırımda Kremlniñ nezaret etkeni Yuqarı mahkemesinde «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» Aqmescitli beş mabusına adliyecilerinen aqıl tanışmaq içün yarım saat berildi. Emil Cemadenov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Ayder Saledinov ve Rustem İsmailov olacaq mahkeme toplaşuvı aqqında bugün sabah haber eldılar.
Qabaatlanğan Uzeir Abdullayev ve Rustem İsmailovnıñ advokatları kelgen soñ işni baqmaq muracaatlarını mahkeme red etti. Bunı Qırım.Aqıqat muhbiri haber ete.
Mart 24 künü Kreml nezaret etken işğal olunğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş mabusına apis cezası uzatılmasına qarşı şikâyet arizalarını baqmaq kerek.
Mart 7 künü Kreml nezaret etken Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesinde «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş mabusı Emil Cemadenov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Ayder Saledinov ve Rustem İsmailovke apis cezasını arttırmağa qarar alındı. Apis cezası 2017 senesi iyün 11 kününe qadar uzatıldı.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Ukrainada «BOHUN-D» şirketi qırımtatar timsallerinen, yani tamğa ve nağışnen ayaqqapnı yañıdan çıqarıp başladı. Bu modelniñ çıqarılmasını toqtatmaq qararı işhanede tünevin, Rusiye sakinleri ve işğal etilgen Qırımdaki bazı qırımtatarlar şirketke şikâyet etkeninden soñ, ilân etildi.
«Em Aqmescitten, em de Moskvadan qorquzmalar bar edi. Begenmegenler o taraftan, işğalci tarafından edi... Telefon etip, qorquza ediler. Anonim olaraq televon ete ediler. Facebookta qorquzmalar oldı. Qazandan, Moskvadan, Özbekistandan. Çeşit türlü şey yazdılar», – dep şirkette Qırım.Aqiqatqa izaat berdiler.
Ayaqqap çıqarğan şirket temsilcisiniñ sözlerine binaen, qırımtatarlarnıñ çoqusı ayaqqap çıqarılmasını toqtatmamağa rica etken soñ, modelni yañıdan istisal etmege qarar alındı. «BOHUN-D» şirketinde qayd etkenlerine köre, işbu model keñiş qullanma içün degil de, ayrı sımarış ile çıqarıla.
«Toqtatma aqqında yazğanımızdan soñ, pek çoq telefon ettiler: telefon ettiler, em şahsiy mesajlarğa yazdılar. Çoq insan qol tuta. Ve bu modelni tek onı sımarlağan qırımtatarlar içün yapamız. Tükânğa seriya çıqarmaymız. O bir yerde yoq. Adamlar saylay bile. Olar saylay ve sımarlay... Qırımtatarlar bizge tamğanı yapmağa rica etti. Deyler: «Futbolkalar bar, er şey bar. Ayaqqapta yapılsa, olmazmı?» Çıqarmazdan evel biz başta soradıq», – dep añlattılar şirkette.
Böyle ayaqqapnıñ fiyatı – 680 grivna, dep yazalar işhaneniñ Facebook saifesinde.
Qırımtatar bayrağı, üstünde altın tamğa olğan kök tüsteki ketenden ibarettir.


text:
Kreml kontrol etken Rusiye İçki işler nazirliginiñ Qırım idaresi Rusiyede yasaq etilgen teşkilât iştirakçileriniñ yaqalanmasınen bağlı «planlaştırılğan tedbirler» aqqında haber ete. Bunı aprel 13-de saba Bağçasarayda olıp keçken tintüv ve tutuvlardan soñ idareniñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırım Cumhuriyetindeki İçki işler nazirliginiñ hadimleri Bağçasaray rayonındaki uquq qoruyıcı hızmetleri ile iş tutıp, Rusiyede yasaq etilgen teşkilâtnıñ faaliyetinen bağlı olğan şahıslarnı tapmaq ve yaqalamaq maqsadınen planlaştırılğan tedbirler keçirmekte. Ekstremist yönelişinde edebiyat tutıp alına», – dep aytıla haberde.
Aprel 13-de saba Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları Riza Mujdabayev (6-ncı mikrorayon) ve Seydamet Mustafayevniñ (7-nci mikrorayon) evinde tintüv keçirdiler. Vaqia şaatları uquq qoruyıcılar tarafından küç qullanılğanını ve ateş açılğanını bildireler.
Advokat Cemil Temişevniñ aytqanına köre, yaqalanğan Qırım musulmanlarına qarşı memuriy protokollar tizildi, olarnı mahkemege alıp keteler.
Aprel 6-da OMON hadimleri Aqmescitniñ merkeziy bazarını sarıp alğan edi. Rusiye uquq qoruyıcıları «slavân körünişi olmağan» 80-ge yaqın insannı tuttı. Qırımdaki Rusiye politsiyasınıñ idaresi Aqmescit çarşısındaki tutuvlarnı «planlaştırılğan iş tedbirleri» dep adlandırdı.
Qırım işğalinden soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar faalleri, Meclis azaları ve Hizb ut-Tahrir ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde tintüvler sıq-sıq keçirilmege başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunıñnen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy imkânlar ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarınen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, ukrain siyasiy mabüslarınıñ azat etilmesi içün, Ukraina kerek olğan er şeyni yapar, dep ayttı. Bu aqta o, oktâbrniñ 27-nde «Borispol» ava limanına keçken brifingte söz yürsetti.
Çubarov işğal altındaki Qırım ve qomşu Rusiyede SİZO ve apiste tutulğan mabüslarnıñ soyadını oqudı.
«Bu, Qırımnıñ azat etilmesi oğrunda yapılğan küreş esnasında acele azat etilmesi kerek olğan siyasiy mabüslarnıñ cedveli. Biz epimiz, Qırımdaki daimiy repressiyalar generatorını toqtatmaq kerek olğanını bilemiz. Bu generatornıñ adı - Moskva», – dedi Çubarov.
Qırımtatat Milliy Meclisiniñ muavini İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznı ketirgen uçaq oktâbrniñ 27-nde «Borispol» ava limanına kelip qondı.
Azat etilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ muavini İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoz oktâbrniñ 26-sı, cumamaqşamı künü Ankarada Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan körüşken edi.
İşğal altındaki Qırımda mahküm etilgen Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov oktâbrniñ 25-ndeTürkiyege teslim etilgen edi.
Ğayrı resmiy malümatqa köre, Ahtem Çiygoznen İlmi Umerovnıñ teslim etilmesi boyunca Türkiye Cumhuriyetiniñ prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen yapqan soñki körüşüvi esnasında añlaşqanlar.
Rusiye Devlet Duması, prezident Vladimir Putinden qırımtatar milliy areketiniñ liderleri İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznıñ afu etilmesini, Qırım musulmanlarınıñ müftisi Emirali Ablayev rica etken eken dep ayta.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi sentâbrniñ 27-nde Umerovnı eki yıllıq yaşav tarzındaki koloniyada qalmasına üküm etip, eki yıl devamında açıq faaliyetnen oğraşıp, kütleviy haber vastalarında çıqış yapmaqnı yasaqlanğan edi. Umerov kutleviy surette separatizmge çağırmaqta qabaatlanğan edi. Onıñ özü oña qarşı qozğatılğan cinaiy iş siyasiy renk taşığanını aytqan edi.
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygoznı 8 yıllık koloniya cezasına mahküm etken edi.Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqaru Şurası binasınıñ ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulıp alınğan edi. Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti Çiygoznı kutleviy nizamsızlıqlar teşkil etmekte qabaatlay.


text:
Mayısnıñ 9 salı künü, Aqmescit sakini işğal etilgen Qırım memuriy sıñırı, «Kalançak» kiriş-çıqış kontrol noqtasından sahte vesiqalar kösterip keçmege istegen. Bu aqta mayısnıñ 10-da Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
«Kontrol noqtasına qadar Aqmescit sakini olğan Ukraina vatandaşı «BMW» markalı maşnada kele ve vesiqaları teşkerilgen vaqıtta sıñırcılar, Ukraina vatandaşınıñ pasportını qısmen sahte olğanı ortağa çıqa. Ondan ğayrı, sıñırcılar teşkerüvni devam ettirgende, maşnanıñ resmiy qayıd şeadetnamesi de sahte olğanı belli ola», – denile haberde.
Sıñıcılar Milliy politsiyağa bildirip, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 358 maddesinde keçken «Vesiqa, müür, ştamp ve blank taqlidi, olarniñ satıluvı ve sahte vesiqa qullanıluvı»nen bağlı cinayeti yapılğan olması ihtimali aqqında malümat bereler.
Qırım 2014 senesiniñ başında Rusiye tarafından işğal etilgeninden soñ Ukrainanıñ esas qısmı ve yarımada arasında memuriy, lâkin aslında tam bir «sıñır» peyda oldı. Memuriy sıñırda «Kalançak», «Çongar» ve «Çaplınka» olmaq üzre üç kiriş-çıqış kontrol noqtası çalışmaqta.


text:
Ukraina baş nazir muavini – vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiya meseleleri naziri Oleksiy Reznikov Rusiye işğal etken Qırım yarımada işğalden qurtarılğanına qadar Dnipro suvını almaycaq, dep israr ete. Onıñ bildirgenine köre, Ukraina Qırımda suv yetmegeni içün ücüm ete bilgen Rusiyege «qarşı tirenmege» azır.
Bu aqta o, «Ukrinform» agentligine bildirdi.
«Biz qorqmaymız. Bugün er angi areketke azırmız. 6 yılda qorqumız bitti. Bugün bam-başqa azırlığımız, bam-başqa ordumız bar, o, duşmanğa qarşı çıqa bile», – dedi Reznikov.
Onıñ qayd etkenine köre, suvnı Qırımnıñ işğalden qurtarılğanından soñ berüv printsipial meseledir.
«Ebet, bu printsipial mesele: Qırım işğalden qurtarılacaq, suv teminatı ğayrıdan tiklenecek. İşğalci Rusiye memuriyetine yardım etmege niyetimiz yoq», – dep qoştı Reznikov.
«Proekt» Rusiye neşiri iyünniñ 3-nde bildirdi ki, işğal altındaki Qırımnıñ Rusiye akimiyeti yarımadanıñ suv meselesini çezip olamay.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildire.
Soñki ayda Qırımnıñ suv anbarlarınıñ tolması 7,1 mln kubometr az oldı, dep qabul etti Suv hocalığı devlet komiteti.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi, Rusiye işğal etken Qırım ve Aqyarğa Şimaliy-Qırım kanalından suv berilüvi tek yarımada işğalden qurtarılğan soñ ola bile, dep hatırlattı.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Ötken aptada Qıtay öziniñ derbes jasap şığarğan üş birdey ozıq äskeri kemesin teñizge şığardı. Saltanattı räsimge Qıtay basşısı Şi Jinpiñ de qatıstı. Qıtay bwl äreketi arqılı Aziya-Tınıq mwhit aymağındağı daulı teñiz aydındarındağı öziniñ ıqpalın keñeytuge batıl qadam jasap jatqanın añğarttı. Sonday-aq bwl Amerika Qwrama Ştattarınıñ aymaqtağı ıqpalına jaña sınaqtardıñ payda bolğanın körsetti.
Qıtaydıñ körsetpek bolğanı
Qıtaylıq aqparat qwraldarınıñ mälimetine qarağanda, teñizge şığarılğan üş kemeniñ biri yadrolıq zımıran qondırğısına ie strategiyalıq aktivterdiñ qatarına jatadı. Sonday-aq, bireu anti-zmıran jüyesine ie bolsa, endi bir amfibiyalıq şabuıl kemesi. Qıtay kommunistik partiyasınıñ qoldauındağı «Global Tayms» basılımı üş jaña kemeni älemdegi ozıq äskeri kemeler qatarında maqtauın asırdı. «Bwrın soñdı bolmağan bwl ortalıqtandırılğan jüyege ie kemeler Qıtay Halıq-Azattıq armiyası Äskeri-teñiz küşteriniñ, sonday-aq, Qıtaydıñ keme jasau industriyasınıñ qarqındı damuın», – körsetedi dep jazdı «Global Tayms» baslımı.
Qıtaydıñ keybir joğarı şendileri bwl üş keme AQŞ kemeleriniñ Qıtay jağalauına jaqındauına mümkindik bermeytin jaña ädis jasadı dep senedi. Oğan qosa jaña kemeler Qıtaydıñ teñizdegi territoriya qwqığın bwzatın körşiles elderdiñ de jolın kesedi dep sanaydı. Qalay bolğan künde de Qıtay basşısınıñ jaña äskeri kemelerdi teñizge şığaru saltanatına qatısuı belgili bir simvoldıq mänge ie. Bwl arqılı Qıtay özine jaqın aymaqtar men älem elderine Halıq-Azattıq armiyası Äskeri-teñiz küşteri teñiz jağalauında jäne şalğay teñiz aydındarında belsendi qorğanıs qabiletine ie bolğanın körsetkisi keldi.
Qıtay tarabı sonday-aq öziniñ jaña äskeri tehnikaların daulı su aydındarına şığaru kezinde territoriyalıq dauı bar elderge eskertu jasap otır dep te tüsinuge boladı. Aytalıq, Qıtay öziniñ äskeri basımdığın körsete otırıp, Oñtüstik Qıtay teñizindegi territoriyalıq dauğa qatısı bar elderdiñ Qıtayğa qarsılıq täuekelderin qiındata tüspek.
AQŞ pen Qıtay birin-biri äskeri quattı arttıruğa itermeleude
Aytsın-aytpasın, Qıtay qazir Aziyadağı eñ quattı qarulı küşterge ie boldı. Quattı qarulı küşke süyengen Qıtay agressiyalıq wstanımın anıq bayqattı. Bwl oğan körşiles elderdiñ Qwrama Şttar sekildi iri derjevalarğa arqa süyeuge mäjbür etti. Bwl AQŞ pen Qıtay arasındağı teke-tiresti tipti de küşeytip jiberdi. Tramp kezinen bastap Qwrama Ştattar Qıtaydıñ Aziya-Tınıq mwhit aymağındağı äskeri äreketterin şekteu üşin şaralardı küşeytti. 2019 jılğa deyin jıl sayın AQŞ-tıñ bes kemesi Oñtüstik Qıtay teñizine kiretin bolsa, soñğı eki jılda jıl sayın onnan astam kemesin attandırıp otır. Bwl Beyjiñdi şabuıl qaupine degen alañdauşılıqqa salıp, nätijesinde onsızda üdep kele jatqan Qıtaydıñ teñiz küşterin damıtu josparı tipti de qarqın ala tüsti.
AQŞ äskeri sarapşıları qazirdiñ özinde Qwrama Ştat teñiz küşteriniñ äskeri quatın tipti de joğarılata tüsuge keñes berude. Sebebi, Qıtay aldağı uaqıtta Oñtüstik Qıtay teñizi sekildi özine jaqın teñizderde ğana emes twtas Ündi-Tınıq mwhitı aymağında agressivti bola tüsui mümkin. AQŞ saraptama ortalığınıñ mamandarı da osığan wqsas wsınıstar bildirgen. Olar Qwrama Ştattar äskeri quatın arttırumen qatar öñirdegi äskeri qatısuın tipti de köbeytui, Tayuandı qoldauın jalğastırıp, aymaqtağı jetekşilikti qayta qalpına keltirui kerek dep sanaydı.
AQŞ äskeri basımdığı jäne kommunistik biliktiñ qalauı
Qwrama Ştat bwğan deyin «qarulı qarsılıqtı boldırmaudıñ birden bir jolı qarulı küştiñ basımdığı» degen qağidanı wstap kelgen. Uaşingtondağı Hadson institutınıñ ağa zertteuşisi Brayan Klark ta «Amerika Dauısı» agenttigine bergen pikirinde aldağı uaqıtta AQŞ pen Qıtay arasında äskeri bäsekelestik eselep arta tüsetinin rastaydı. Sondıqtan da, Qwrama Ştat öñirdegi äskeri basımdığın tez arada qalpına keltirui kerek dep sanaydı Klark.
Halıqtıñ qarttanuı, sırtqı dau-şarlardıñ küşeyui, ekonomikalıq ösudiñ bayaulauı, öndiristiñ qorşağan ortağa orasan zor zardap keltirui sekildi tolıq jatqan işki jäne sırtqı qayşılıqtar, demografiyalıq, ekonomikalıq, ekologiyalıq mäselelerdiñ bäri Qıtay kompartiyasınıñ biligine degen işki narazılıqtı örşitude. Qıtay kommunistik biligi osı dağdarıstan şığudıñ jolın sırttan izdeui mümkin. Bılayşa aytqanda işki narazı jwrttıñ auanın sırtqa audarıp, «sırtqı küşterge qarsı küreste halıqtıq birlikti bekemdeu» wrandarın tastauı mümkin. Ol öz kezeginde kommunistik biliktiñ ğwmırın wzarta tüspek.


text:
Qırımtatar halqınıñ Milliy lideri Mustafa Cemilev Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan ile qırımtatr faali ve siyasetçisi Nariman Celâlnıñ Rusiye apsinden azat etilmesi meselesini muzakere etemek niyetindedir. Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
"Yaqın vaqıtta Erdoğannen körüşip, bu meselede ne yapa bile, dep laf etecem. Amma Putinden bir şey almaq pek qıyın", - dedş Cemilev.
O, 2017 senesi Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnıñ azat etilmesini hatırladı.
''2017 senesi, Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov azat etilgende, – esasen Erdoğannıñ rolü oldı. Qarşısında ne istedi, dep sorasam, o, bir şey, Putinden rica ettim, o, azat etti, dep ayttı. Aslında ise, Erdoğan eki rus terroristini bermege mecbur olğan eken. Soñra türk matbuatında qanlı qatiller teslim etildi, dep yazğanlar. Çeçen dissidentlerini öldürgen Baş istihbarat idaresiniñ hadimleri eken'', - dep aytıp berdi o.
''Şimdi çeçen dissidentlerini avlağan 6 ya da 7 rus terroristi apiste yata. Olarnı apiske alğanlar, ve men bu terroristlerni insanlarımızğa deñiştirüv meselesini kötersem, olar böyle aytqanlar: ruslar olarnı soramay bile. Olar istese, biz deñişüv meselesini köterir edik'', - dedi o.
Avgustnıñ 23-nde "Qırım platforması" halqara sammitiniñ iştirakçileri Rusiyeni tevqif etilgen qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı azat etmege çağırdılar.
Rusiye qabaatlayıcısı Qırımdaki «gaz borusında diversiya davasınıñ» üç mabüsi – faal Nariman Celâl ve qırımtatar faalleri, ağa-qardaş Asan ve Aziz Ahtemovlarnıñ 15 yıl koloniyada qalmasını talap etti.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Kazannıñ çikläre kiñäytelä
Däülät Sovetı deputatları moña bäyle zakon proyıktın huplap tavış birde.
Kazan şähäre territoriyäsen kiñäytä. Tatarstan başkalasına Biyektau rayonınıñ “Fänni şähärçek” territoriyäse kuşılaçak. Näticädä, Kazan halkı 600 keşegä artaçak, dip belderde Kazan Başkarma komitetı citäkçese Röstäm Gafarov.
2020 yılda fänni şähärçekne Kazanga kuşarga Prezident Röstäm Miñnehanov täqdim itkän ide. Fänni şähärçektä yäşäüçe 500 keşe 2000 yıllardan alıp Kazanda terkälgän, Tatarstan başkalasında eşli, balalarnı Kazan balalar bakçalarına häm mäktäplärenä alıp kayta. Ämma territoriyä Biyektau rayonına karıy, häm bu halık öçen kıyınlıklar tudıra, digän ide Prezident.
Fänni şähärçek territoriyäsendä toksikologik, radiatsion häm biologik kurkınıçsızlık federal üzäge häm torak yortlar urnaşkan.


text:
Resey sırtqı ister ministrliginiñ Sankt-Peterburgta ötkizgen ekononikalıq forumında Azat Europa/Azattıq radiosınıñ orıs qızmeti – Radio Svoboda media mekemesiniñ bas direktorı Andrey Şarıy Reseyde «Şetel agenti» dep atalatın BAQ-tardağı jurnalist materialdarın markirovka jasaudı mindetteytin Roskomnadzor bwyrığın joyudı talap etti.
Al bwğan deyin Resey SİM-niñ aqparat jäne baspasöz departamentiniñ direktorı Mariya Zaharova "şetel agenti" turalı Resey zañı AQŞ ükimetiniñ "Amerikadağı reseylik jurnalisterge qarsı äreketterine" wqsas ekenin jetkizgen.
Jıl basınan beri osı zañdı atqarmadı yağni materialdarın markirovka etu talaptarın orındamadı degen ayıppen Radio Svoboda 520 äkimşilik jaza hattalıp osığan baylanıstı ayıppwl kölemi 80 mln. rubl'den asqan. Bwl şeşimdermen kelispegen Andrey Şarıy Reseydiñ üstinen Adam qwqıqtarı boyınşa Europa sotına arızdanğan.
Mamır ayında sot şeşimin orındauşılar qızmeti ayıppwldı mäjbürlep öndiru turalı 20 öndiristik is aşıp, Radio Svobodanıñ bank esep-şottarı bwğattalğan.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi, halq deputatı Mustafa Cemilev Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ile Qırım Muhtar Cumhuriyetine elektrik energiyasınıñ berilmesi boyunca muqaveleniñ devam ettirilmesini muzakere etti. Bu aqta o «Zerkalo nedeli.Ukraina» neşirine bildirdi.
«Elektrik energiyasınıñ berilmesi ile bağlı dekabr 31 künü soñuna yetecek muqaveleniñ devam ettirilmesinde sual bar. Tünevin (dekabr 10 künü – QA) bu meseleni prezidentnen muzakere ettik. Muqaveleniñ devam ettirilmesi yalıñız şartlarnıñ amelge keçirilmesi alda mümkün olğanı aqqında aytqan edim», – dey Cemilev.
Onıñ sözlerine köre, bu vesiqa Rusiye ve Ukraina devlet şirketleri arasında degil, em de Ukrainada qıdıruvda ilân etilgen şahısnıñ («milliyleştirilgen» «Krımenergo» reberi Viktor Plakida – QA) işitraki ile degil de, mütenasip nazirlikler tarafından imzalanılmalı.
Cemilev ve qamaçavnıñ diger teşebbüsçileri bu vesiqada Qırım «Qırım federal okrugı» degil de, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve qavuzlar içinde – Rusiye Federatsiyası tarafından vaqtınca işğal etilgen yarımada olaraq adlanmaq kerekliginde israr ete. «O zaman halqara qaidelerge riayet etecek, ilk evelâ 2014 senesi mart 27-den BMT Baş assambleyasınıñ beyannamesine», – qayd etti siyasetçi.
Yañı muqavele içün üçünci şart olaraq o siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, taqiplerniñ toqtatılması ve esir alınğan faallerniñ, ğayıp olğanlarnıñ qıdıruvı, demokratik serbestlikniñ kefaleti kibi noqtalarnı qayd etti.
«Prezident ne dedi? – Razı oldı. – Bu şartlar amelge keçirilmese (bunıñ ise imkâniyeti daa da büyük), Ukraina üç elektrik yolağından biri boyunca energiya berilmesini toqtatırmı? Prezidentniñ mevamı nasıldır? – E, energiya berilmesi toqtalır. – O öyle dedi? – E», – dep yaza neşir.
Ukraina prezidenti Qırım energetik qamaçavı boyunca öz resmiy mevamını daa bildirmedi.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Yaqında Qırım qamaçavı ştabınıñ reberi Lenur İslâmov ştab «Ukrenergo»ğa «Kahovka-Titan» elektrik yolağını Qırımğa ceryannı bermek içün tamamınen azırlamağa ruhset bergenini bildirdi. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Refat Çubarovnıñ sözlerine köre, faaller tamirlengen elektrik yolağını qullanmağa fırsat berirler. Dekabr 7 künü «Pravıy sektor» ve «Aydar» temsilcileri bunıñ ile razı olmağanlarını ve aktsiyada artıq iştirak etmeycegini bildirdiler.
Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev qıtaiy Ukrainadan Qırımğa elektrik energiyasınıñ berimelsi toqtatılğanını «genotsid» ve «ayvanlıq» dep adladı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Densaulıq saqtau salasınıñ eks-ministri Eljan Birtanov pen onıñ orınbasarı bolğan Oljas Äbişevke qatıstı qozğalğan sotqa deyingi tergeu procesi ayaqtaldı. Bwl jöninde prezidenttikke tikeley bağınıstı qarjılıq monitoring agenttigi mälimdedi.
Tergeu organdarınıñ resmi habarlamasına qarağanda, küdiktilerdiñ sebebinen memleketke 1,5 mlrd teñge (4,1 mln dollar) köleminde şığın kelgen. Bwğan deyin Birtanov wstalğan boyda tamız ayında vice-ministr Oljas Äbişevke aqparattıq jüye qwruğa bölingen jartı milliard teñge qarajattı jımqırdı degen ayıp tağılğan.
Qarjılıq monitoring agenttigi Birtanov pen Äbişev qızmettik ökiletin asıra paydalana otırıp «iske jaramsız» aqparattıq resurstı qabıldap-paydalanuğa bergeni üşin ayıptalğanın habarladı.
«Bwl platforma densaulıq saqtau jüyesindegi problemalardı der kezinde şeşuge arnalğan. Onda nauqastar, däri-därmekter jäne medicinalıq bwyımdar turalı barlıq aqparat jinaqtalıp-öñdelui tiis edi. Qazirgi kezde platforma jwmıs istep twrğan joq jäne medicinalıq mekemelerdiñ paydalana almay otır. Qolğa tüsken ayğaqtar sonı däleldeydi», – delingen agenttik baspasöz qızmetiniñ resmi habarında.
Osığan qosa, Birtanovtıñ bıltır mausım ayında «sanitarlıq aviaciyanı jeke maqsatqa paydalandı» degen küdikke ilinip otırğanın da habarlandı. Qazirgi tañda taraptar qılmıstıq is materialdarımen tanısıp jatır.
2020 jılğı «mausım-şilde qırğını» kezinde wstalıp, osı künge deyin üyqamaqta otırğan Birtanov özine tağılğan ayıptardı moyındamaydı.
Juırda jauapker eks-şeneuniktiñ qorğauşısı medplatformanıñ istep twrğanın, onıñ jaramsızdığına resurstı jasağan Ericsson Nikola Tesla ökilderi, ne merdiger, ne qabıldau komissiya müşeleri iske tartılmau sebebin swrağan. İs barısın büge-şügesine deyin baqılap jürgen Azattıq radiosınıñ dereginşe, advokat Dmitriy Kuryaçenko «tergeu organdarınıñ äreketi isti ob'ektivti jürgizuge emes, Birtanovtı qudalauğa bağıttalıp otırğanın» mälimdegen.
3,5 jıl (2017 jılğı qañtar men 2020 jılğı mausım aylarınıñ aralığında) densaulıq saqtau ministri bolğan Eljan Birtanovtiñ ornına bıltır 30 mausım kele sala komandasın qayta jasaqtağan Aleksey Coy tağayındaldı. Keybir sarapşılar Birtanovtı bilik pen ükimettiñ biliksizdiginen kürt örşigen «mausım-şilde qırğınınıñ» jauapkerşiligin moynına aluğa şalınğan qwrbandıq» retinde esepteydi.