text:
Omskida milli oyışmalar xisap tota
İnde yaña yılnıñ ikençe ayı ütep barsa da, çärşämbe könne “Duslıq yortında” yıllıq xisap cıyılışı ütte.
Mäğlüm bulğança, älege “Duslıq yortı” Omskida 1997 yılda gubernator qararı belän buldırılğan ide häm bu mädäniät uçrejdeniese eşçänlegen dä ölkä başlığı tarafınnan raslanğan programma buyınça alıp bara. Omskidağı milli-mädäni oyışmalarnıñ da küpçelege “Duslıq yortı” qaramağında eşli. Yıl axırında alar başqarılğan eşlären baştanayaq sanap çığıp bu uçrejdenieneñ citäkçeläre aldında xisap totalar. Xisap cıyılışında isä “Duslıq yortı” direktorı ğomumi näticälär yasap, ğomumi sannarnı yañğıratıp, uñışlarğa tuqtalıp, alda torğan plannar belän urtaqlaşıp ozın ğına notıq tota.
“Duslıq yortı” direktorı Natal'ya Stepanova: älege xisap cıyılışındağı çığışında, milli üzäklär belän bergäläp 1265 çara ütkärelde, balalar öçen 214, 180 meñ keşe tamaşaçı buldı,- dip bilgeläp ütte.
Direktor süzlärençä, törle millätlärneñ mädäniäten üsterü östendä eşlär uñışlı bara. Yıl äylänäsendä 5 seminar ütkärelgän, şul isäptän berse tatar fol'klorı buyınça, üzeşçän sänğät kollektivlarınıñ sanı artqan, metodik säbäplär cıyıla, fotoräsemnär, qullanma sänğät eşläre kürgäzmäläre oyıştırıla, milli bäyrämnär ütkärügä iğtibar arta, kalendar' bäyrämnäre dä ontılmıy häm başqa bixisap eşlär eşlängän. Töbäqära häm xalıqara elemtälärneñ üseş ala baruı da assızıqlandı anda, bu yünäleştä tağı da eşlärgä kiräk dielde.
Natal'ya Stepanova, festival'lär, konsertlar ütkärü belän genä çiklänergä yaramıy, digän fiker dä belderde. Anıñ süzlärençä, alda torğan möhim çara – Seberdä yäşäwçe xalıqlarnıñ forumın ütkärü.
“Duslıq yortı” direktorı urınbasarı Ol'ğa Kuleşova tatar moxtäriäteneñ eşçänlegenä tuqtalıp, aña yuğarı bäyä birde, Novosibirski häm Semipalatinski şähärlärendä ütkärelgän festival'lärdä, konkurslarda qatnaşuların uñay küreneş dip bäyäläde.
Xisap cıyılışında “Ölkän buın” dip isemlängän maqsatlı programma turında süz quzğatıldı. Tögälräk añlatuın sorap min Ol'ğa Kuleşovaka möräcäğät ittem.
Berniçä yıl elek “Ölkän buın” maqsatlı programması barlıqqa kilde, bez anda täqdim kerttek – kostyumnar alırğa, häm menä tatar kollektivına külmäklär häm bayan alındı, -dide direktor urınbasarı.Ämma bu zatlı itep tegelgän säxnä külmäklären, ay kürde, qoyaş aldı, digändäy, “Umırzaya” ansamblenä yörüçelärgä kürsättelär dä, zur çaralarda ğına biräçäkbez, dip “Duslıq yortı”nıñ ber bülmäsendä yozaq astına salıp quydılar. “Umırzaya” artistları isä üzläreneñ Tamir Alimbaev tektergän, häm küptän tügel Seber yağı möftie Zölqarnäy xäzrät Şakircanov yärdäme belän üzläre tekkän ğadiräk külmäklärendä çığışlar yasıylar. Alınğan bayannıñ da äle ansambl' bayançısı qulına kilep eläkkäne yuq.
Axırda Ol'ğa Kuleşovadan, 2006 yılda tatarlar öçen nindi çaralar qaralğan,- dip soradım.
2006 yılda tatar-başqort mädäniäte könnäre ütkäreläçäk, anıñ qısalarında Tara şähärendä “Yaña yoldız” balalar cır konkursı häm seminar ütäçäk, dide “Duslıq yortı” direktorı urınbasarı Ol'ğa Kuleşova.Tağın ber xäbär. Omskida tatar yäşläre öçen yal kiçäläre “Fäniä” yäşlär oyışması tarafınnan, cäy könnären isäpkä almağanda, daimi oyıştırılıp tora. Oyışma citäkçese Dinara Başirova süzlärençä, yäşlär anda tatar, rus, ingliz muzıkasına biilär, törle, şul isäptän milli uyınnar oyıştırıla, tuğan telne yaxşı belüçelär, tatar cırların häm iyüllären başqaruçılar bäygeläre ütkärelä, häm ğädättä kiçälär nindi dä bulsa bäyrämgä yäisä tarixi, istälekle datalarğa bağışlana, zamana bäyrämnären dä iğtibarsız qaldırıp bulmıy, yäşlärne kübräk cälep itü öçen,- di Dinara. Aldağı kiçä “Watannı saqlawçılar” könenä bağışlanaçaq. Anda “Xalıqara tuğan tel könen” iskä alaçaqbız,- dilär oyıştıruçılar.Rozaliä Sayganova, Omski


c: text/html

text:
Kanikulda kriminogen xäl totoroqlo
Räsäyźä yañı yıl kanikuldarı tamamlanha la, Başqortostanlılar yal itä äle. Respublika başı Mortaza Räximov üź farmanı menän Qorban bayram uñayınan ber könlök yal büläk itkäyne. Mortaza Räximov üźe bınday oźaylı yaldarğa qarşı. Bıl turala ul respublika buylap sirattağı säfärendä belderźe. Eşlärgä, eşlärgä häm eşlärgä tigän Mortaza Räximov. Yañı yıl kanikuldarında respublika militsiyahı tulıhınsa kösäytelgän rejimda eşläne.Eske eştär ministrlığı yañı yıl kanikuldarı osorondağı kriminogen xälde totoroqlo tip bahalay. Ministrlıqtıñ dejur bülege törlö enäyättär turahında 180 xäbär alğan. Ularźıñ kübehe yämäğät urındarında qılınğan. Äytäyek, Neftekamala häm Böryän rayonı İśke Sobxanğol auılında boź qalasıqtarın watıusılar qulğa alınğan. 11-se ğinuar militsiya xeźmätkärźäre qäźimge rejimda eşläy başlayasaq.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kiçä 15 fälestinneñ İsrael xärbiläre tarafınnan üterelüenä cawap itep bügen Hamas suğışçan törkeme belderü yasadı. Belderüdä böten cirdä yähüdlärgä qarşı höcümnär oyıştırırğa çaqıru bar. Elegräk mondıy möräcäğätlärdän soñ ğadättä intixar höcümnäre bula ide. Fälestin tabipları belderüençä bügen Ramallah'da Hamas äzğase Sameh Arar üterelgän.
Bügen Rimda Fälestin premyer-ministrı Ahmed Qurei belän oçraşqan İoan Paul ikençe, İsraelneñ Könbatış Yarda iminlek diwarı tözüen kisken täñqitläde, bu adımnıñ "tınıçlıq urnaştıruğa" kirtä buluın bilgeläde.
Bügen İsrael advokatları İsrael xökümätenä, Haagu'ta Xalıqara Yustitsiä Mäxkämäsendä diwarnıñ legal bulu-bulmawı mäs'äläsendä äzerlängän tıñlawlarğa baykot belderergä çaqırdı.


text:
Möcip Xaciev: “Eçkeçelek küpme parlarnı söygän yarlarınnan ayıra. Ğailälärne tarqata. Ğarip balalar tua. Rul'' artına törle isertkeç eçemleklär eçep utırıp, maşina yörtüçelär häläk bula yäki ğarip qala. Läkin bolar turında gazeta-jurnallarda äz yazalar.” “İdel”
Härxäldä, redaksiä elita jurnalğa iğtibar itsen öçen bötenesen dä eşli kebek.Cidençe san Sverdlaw ölkäse gubernatorı Eduard Rossel' häm Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymievnıñ Qazan yärminkäsendä töşkän fotoräseme, ölkä delegatsiäseneñ başqalabızda buluına bağışlanğan fotoreportaj häm respublikada uzğan ähämiätle waqiğalarğa analiz belän açıla. Tatarstan parlamentı komissiäseneñ räise Vasiliy Loginov “Urınlı üzidarä?” digän mäqäläsendä Däwlät Dumasında tikşerelä torğan cirle üzidarä turındağı zakon proyektına üz qaraşın bäyän itä.
«Normal' tatar» («HopMaлbHый TaTapиH») isemle iğtibarğa layıq yazmada jurnalist Rimzil Wäli Tatarstan Däwlät Sovetı räise urınbasarı, yaqtaşı Robert Miñnullinnıñ portretın yasarğa omtıla. Äytergä kiräk, tanılğan şäxeslärneñ säyäsi portretın icat itü şaqtıy çeterekle häm qatlawlı mäs'älä. Üzeneñ pöxtälege, sessiä barışında däşmi genä utıruı, spiker Färit Möxämmätşin belän bergä parlament inter'yerınıñ ayırılğısız öleşe kebek qabul itelgän Robert Miñnullin obrazın avtor böten yaqtan açıp birä alğan.Alay ğına da tügel, yazmada tarixi analogiälär, Şäymiev komandası häm anıñ gämälläre turında osta itep äytelgän yäşeren komplimentlar, bügenge säyäsätkä qağılışlı bäyälämälär hämmäse dä urınlı. Ä menä yazmanıñ eçtälegenä turı kilep betmägän küp sanlı fotoräsemnär genä Robert Miñnullinnı tik ber räweştä - tuy generalı rolendä kürsätälär. Bez biredä balalar şağiren dä, änisen özelep yaratqan ulnı da, matur cırlar avtorın da kürmibez.
Räsemnärneñ Robert Miñnullin iñ abruylı, iñ däräcäle şäxeslär belän yänäşä töşkännäre genä saylanğan. Monısı inde redaksiä xezmätkäreneñ eş alımına bäyle närsäder.Tatarstan parlamentındağı tağın ber şağir, komissiä räise Razil Wäliev belän urnaştırğan äñgämädä Mäskäw-Qazan mönäsäbätläre, tatar milläteneñ problemaları analizlana. Älbättä, Razil Wäliev tä häm başqa bilgele şäxeslär dä bu basmada üzläreneñ osta itep yazılğan säyäsi portretların kürergä qarşı bulmaslar ide. Läkin älegä Robert Miñnñullin portretı berdänber original', eksklyüziv başqarılğan zakaz bulıp çıqtı.
Uquçılarğa “İdel'” jurnalınıñ 6nçı sanı barıp ireşte. Tatar yäşläre jurnalı tışqı qiäfäte belän dä, eçtälege belän dä qupşı “Tatarstan” jurnalınnan küpkä ayırılıp tora. “İdel” küpqırlı tormışnıñ böten tarmaqların da ayırım yaqtırtırğa alınmağan. Häm türälärgä bötenläy az mäydän birgän. Monı yazmalarnıñ isemnärennän ük küräseñ. İndus Tahirov “İmperiäneñ başı häm axırı”, Qayum Nasıyri “Xikmätlär”, Näbirä Gıymatdinova “Ser”, Sämigä Säwbanova “Mämät qart”, Xatib Ğaysin “Äy, dönyanıñ bändäläre” häm başqalar. Älbättä, jurnal talantlı şiğerlärgä, xikäyälärgä ğädättägeçä kiñ urın birgän. Quqmara rayonınnan Möcip Xaciev “Qaytawaz” rubrikası astında “Äle soñ tügel” digän ğibrätle mäqälä yazğan. Anıñ qayber özeklären sezneñ iğtibarığızğa citkeräbez.“Äye, awılda bügen kümäk xucalıqnıñ teräge bulğan mexanizatorlar da, terlekçelär dä eçä. Alarğa başqa eştä eşläwçelär da quşıla. Yäşlär da qalışmıy. Bu - beraz cil issä bolay da cimerelergä torğan kümäk xucalıqlarnıñ tamırına balta çabu digän süz.
Eçkeçelek küpme parlarnı söygän yarlarınnan ayıra. Ğailälärne tarqata. Ğärip balalar tua. Rul' artına törle isertkeç eçemleklär eçep utırıp, maşina yörtüçelär häläk bula yäki ğärip qala. Läkin bolar turında gazeta-jurnallar da äz yazalar.”Avtor yazuçı Näbirä Gıymatdinovanıñ eçüçelek temasın yaqtırtqan “İdel'” jurnalında basılıp çıqqan mäqäläsen iskä alıp, bolay dip däwam itä:
Yazuçınıñ “awıl bit araqı diñgezendä qoyına, sabıylarnı niçek yar buyında totıp qalırğa” digän süzläre iskä töşte. Äye, uylanırsıñ monda.“Allağa şöker, bügen bez islam dinendä. Dinebez çista, saf. Ul isertkeç eçemleklärdän tıya. Awılımdağı mäktäp balaları mäçetkä yörep, Qorän sürälären uqıp, islam dinen öyränsälär, hiç tä araqı eçmäslär dip ışanam.” “İdel” jurnalı 6nçı sanın oşbu mäqälä belän açıp cibärüe älege temanıñ cämğiättä bik zur borçılu tudıruın kürsätä.
Peçännäre uñğan qayırılıp,Ciläk ise añqi cillärdän,
Mixnätlärgä sal sin bezne, yazmış,Tik ayırma tuğan illärdän.
Cäyge çellädä dä şağirlär icatların özmilär. Raşat Nizami tarafınnan yazılğan älege şiğri yullar 25nçe yüldä dönya kürgän “Watanım Tatarstan” gazetasınıñ berençe ük urnaştırılğan. Ğädättägeçä, bu basma awıl eşçännären zurlap-xörmätläp, urıp-cıyu, çäçü kampaniälärenä baytaq iğtibar birep baruçılardan.Tatarstan matbuğatı bu atnada da säyäsi temalarnı iğtibar üzägendä tota kilde. Döres, alarnıñ qayberläre citärlek yaqtırtılmadı. Mäsälän, respublika citäkçese Mintimer Şäymievneñ Ukrainağa vizitı turında gäcitlär bik saranlanıp qına xäbär ittelär. Küräseñ, Ukrainadan kinänep yazırlıq xäbärlär kilmägänder. “Tatarstan yäşläre” 24nçe yül sanında Mintimer Şäymievnıñ Ukraina prezidentı Leonid Kuçma belän oçraşuı xaqında yazıp çıqtı. Söyläşülärneñ töp teması - urtaq “Ukrtatnafta” şirkäte eşçänlege bulğan. Tuğannan birle bu firma Tatarstan yağın qänäğätlendererlek eşlär maytara almadı. Bezneñ kükertle neft'ne elek-elektän Kremençugta eşkärtälär ide. “Ukrtatnafta”nı oyıştıru respublikağa ni däräcädä kiräk bulğan häm ul nindi yärdäm itkänder - äytüe qıyın. Xäyer, “Tatarstan yäşläre” gazetası yazuına qarağanda, uzğan yıl eçendä anıñ eşendä uñay yaqqa üzgäreşlär kürsätelgän.
“BocToчHый эkcпpecc” gazetası comğa sanında “Tatarstan - Yaña Ğasır” säyäsi xäräkäteneñ “Berdäm Rossiä” belän berläşu xaqında iglan itüe uñayınnan “KoHeц эпoxи” (“Çornıñ betüe”) digän mäqälä bastırıp çığardı. Yazmanıñ avtorı Rinat Bilalov süzlärenä qarağanda, “T-YĞ”nıñ mondıy adım yasayaçağına ışanmawçılar küp bulmağandır. Bu xäräkätneñ cıyılışlarında da “Berdäm Rossiä” çaralarında da berük keşelär kürenä. Gazeta fikerençä, “T-YĞ” cir cimertep ällä ni zur eşlär da başqarmadı. Oşbu säyäsi xäräkätneñ bişegen tibrätkän, anı täpi yörergä öyrätkän Färit Möxämmätşin isä berläşü Däwlät Dumasında respublika faydasına eşläwne köçäytäçäk dip ışana. Mäqälä avtorı moña qarşı “Kiläçäktä närsä buluın äytep bulmıy, ä menä Tatarstannan saylanğan Duma deputatlarınıñ latinnı yaqlaw urınına utırıştan çığıp kitülären iskä töşergä bula”, dip yaza. Jurnalist fikerençä, Tatarstan cirlegendä Mäskäw basımına qarşı torırlıq säyäsi sistema oyışa almadı. “Üzeñ uyın qağidälären tözi almıysıñ ikän, çittägelärneñ qağidäläre buyınça uynarğa mäcbürseñ”- dip tämamlana älege mäqälä.Qayber gazetalar Tatar ictimaği üzägeneñ dä başqa firqä belän berläşüe turında xäbär ittelär. TİÜneñ citäkçeläre”Xaqiqät häm Rossiäneñ tärräqiäte” digän firqäneñ töbäk bülekçäsen oyıştırıp, milli xäräkät aktivistları saylawlarda qatnaşu mömkinçelegenä iä bulaçaqlar dip ömetlänälär ikän.
Tatarstan matbuğatı bu atnada Däwlät Duması vitse-spikerı İrina Xakamadanıñ Qazanda bulıp kitüe, tanılğan ğalim, ataqlı general Mäxmüt Gäräevqa 80 yäş tuluı xaqında da täfsille yazmalar urnaştırdı.Tağın ber yubiley turında ayırım äytäse kilä. Tatarstanıñ xalıq artistı, cırçı Mirsäyet Söngätullinğa 50 yäş tuldı. “Watanım Tatarstan” gazetası 25nçe yüldä çıqqan sanında Mirsäyet äfändegä bağışlap ber bit birgän. Ramil Quramşin, Rädif Ğataş, Bikä Räximova, Kamil Kärimov, Räciä Möxlisova - mäqälä avtorlarınıñ härqaysı moñlı cırçığa matur komplimentlar äytkännär. Şağirä Bikä Räximovanıñ şiğri qotlawında mondıy yullar bar:
Moñ däryäñnın wäqäläte belän,Sin millätneñ ğäyär ilçese,
Qanatıñda cırnıñ aq tatarnıKiläçäkkä, alğa iltüçe.
Damir Gıysmetdin


text:
Bötendönya Tatar Kongressı milli liderlar belän kiñäşä
Bötendönya Tatar Kongressı milli liderlar belän kiñäşä
Kiñäşmädä nigezdä ike mäsälä qaraldı. Berençese älege dä bayağı xalıq sanın isäpkä alu kampaniäsendä qatnaşu, ikençese Bötendönya tatar kongressınıñ çirattağı qorıltayın uzdıru. İke mäsälä dä bik citdi, läkin san alu buyınça fiker alışu şaqtıy qızu buldı. Älege çarada Tatarstan Prezidentı apparatı citäkçese Äqzam Ğöbäydullin da qatnaştı.
Kiñäşmädä yañğırağan ike çığıştan özeklär: Samaradan Azat Nadirov: “Xätta tatarça belmägän tatar keşeläre dä üzlären tatar dip yazdırırğa tieş.”
Ğalim Damir İsxakov: “Bu etapta Mäskäw bezneñ täqdimnärne isäpkä aldı. Xalıq sanın alu mäsäläsen III Bötendönya Tatar Kongressında qararğa kiräk. Bigräk tä, ägär dä federal' xaqimiät Kongressqa qädär bu problemanı uñay xäl itmäsä.”


text:
20-24 yündä Qazanda “Tarixi şähärneñ mädäni törlelege -- töple kiläçäkkä açqıç” digän xalıqara simpozium ütäçäk
20-24 yündä Qazanda “Tarixi şähärneñ mädäni törlelege -- töple kiläçäkkä açqıç” digän xalıqara simpozium ütäçäk
Sabantuy digännän, 9 yündä New York tatarları Eisenhower parkında Sabantuyı ütkärgännär, digän xäbär kilde. Uzgan atnada Almaniädä dä Sabantuy bulğan. Mamadış rayonında yäşägän millättäşlärebezgä kebek, alarğa çabış atları, büläk täkälär buluı şartı quyılmağan, dilär.
Mamadış digännän, İntertat.ru Qazannıñ Azino-2 bistäsendäge Qaçaqlar digän uramnıñ Mamadış traktı dip üzgärteleü turında xäbär itelä. Küräseñ, türälär küñelenä şulay yatışlıraqtır.


text:
Ğadi eşçelär citmäw iqtisad üseşen totqarlıy
Bügenge köndä zavod häm oyışmalarda kübesençä olı yäştäge keşelär eşli. Tik alar da ğömerlek tügel, tizdän alarğa da layıqlı yalğa kitär waqıt citäçäk. Ämma ildä bu eşçelärne alıştır keşe yuq diärlek. Bügenge köndä Tatarstannıñ xezmät bazarına 25 meñnän artıq äzerlekle eşçe kiräk. Yäşlär dä zavodlarda ğadi eşçe bulıp eşlärgä aşqınmıy. Mäktäpne tämamlaw belän, uquçılar yuğarı uqu yortlarına imtixan birä. İmtixanın ikelegä birsä dä, hönäri uqu yortlarına barmıylar. Aqça tüläp bulsa da, yuğarı uqu yortlarına yurist, menedjer, iqtisatçı hönären alırğa kerälär. Ä kiräkle 25 meñ ğadi eşçe keşene qaydan alırğa soñ? Tatarstan Mäğärif häm fän ministrlığı başlanğıç hönäri belem birüne üsterü bülege başlığı Nail Xämidullin söyli.
Xezmät ministrlığı birgän sannarğa qarağanda, bezneñ 2007 yılğa başlanğıç hönäri belem belän 25 meñläp keşe kiräk. Monda layıqlı yalğa çığıp kitüçelärneñ sanı häm bügenge köndä vakantlı urınnar sanı isäpkä alına. Bügenge köndä iñ kiräkle keşelär: toqar'lar, eretep yabıştıruçı, slesar'lar, taşçılar häm başqalar. Älege hönärlärgä 15-20 meñ keşe kiräk. Alarğa ixtıäc zur. Respublikabızda xäzer 96 başlanğıç belem birü uqu yortı bar. Bügenge köngä alar üzlärenä unaltı meñ yarım uquçılar cıydı. Tatarstanda barlığı 41 meñgä yaqın bala uqı. Yıl sayın bez 16-17 meñ hönärçe äzerläp çığarabız.
Tatarstanda barlığı 41 meñgä yaqın bala uqı. Yıl sayın bez 16-17 meñ hönärçe äzerläp çığarabız.Yıl sayın başlanğıç hönäri uqu yortlarınnan 16-17 meñ bala uqıp çığa dip äytsälär dä, zavodlarğa barırğa aşıqmıy alar. Nail Xämidullin äytüençä, ğadi hönärlärneñ yäşlär arasında däräcäse – prestijı yuq. Şulay da, däräcädä genä mikän eş? Bügenge köndä yäşlär öçen iñ möhime – aqça. Slesar'-mexanik, taşçı bulıp eşläp kenä ällä ni aqça eşläp bulmıy. Maşina tözeleşe, tözeleş ölkäsendä 10-12 meñ xezmät xaqı alalar disälär dä, böten keşe dä maşina tözüçe bula almıy. Awıl xucalığında, mäsälän, xezmät xaqı nibarı 3-4 meñ genä.
Niçek kenä bulmasın, ä eş birüçelär yäşlärne cälep itärgä tırışa. Işanıçlı eş urını, toraq belän tä'min itü, kiläçäktä yuğarı uqu yortlarında uqunı däwam itü kebek wäğdälär birergä cıyına xökümät yäşlärgä. Ä xäzergä ilgä eşçelär citmi. Tik ildä eşsezlär sanı yuğarı. Citmäwçe eşçelär urınına Urta Aziä, Kavkaz, Törkiädän kilüçelärne eşlätälär. Ä bu cirle xalıqqa oşamıy. Şulay itep, sin dä mulla, min dä mulla, atqa peçän kem sala, digän mäqälä bügen yış iskä töşä.
Güzäl Zıyätdinova.


text:
İqtisadi Xezmättäşlek häm Üseş Oyışmasınıñ Rusiä xisabı
Düşämbedä İqtisadi Xezmättäşlek häm Üseş Oyışması Rusiä turında xisabın bäyän itte. Xisapta äytelgänçä, Rusiä iqtisadı soñğı 6 yılda üseş kiçerä. Ämmä, bu üseşne kiläçäktä saqlar öçen, oyışma belgeçläre Rusiä citäkçelegen möhim çaralar kürergä çaqıra.
Oyışmanıñ Rusiä turında bıyılğı xisabı 216 bittän tora. Anda äytelgänçä, soñğı 6 yılda Rusiä iqtisadı yılına 6.7% üseş kiçerä. Läkin bü üseşkä kitergän säbäplär "qısqa waqıtlı" häm nigezdä neft bäyäsenä bäyle. Üseşne kiläçäktä dä saqlap qalır öçen, belgeçlär fikerençä, Rusiä xökümäte möhim çaralar kürergä tieş. Menä alar:
Büdjentnıñ neft sänäğätenä bäylelegen kimetergä. Stabilizatsiä fondın arttırırğa, tulayım citeşterüneñ 10%na qädär, xäzer ul 2% çaması. Neft satudan kilgän milliardlarnı, ber öleşen, Norvegiädä şikelle, Kiläçäk buın fondına, ikençe öleşen - kerem kitergän tarmaqlarğa salırğa, şulay uq innovatsiä texnologiälären kertergä.
Xisap avtorları fikerençä, neft häm gaz satudan kilgän aqça taşqını Rusiä iqtisadına citdi yanaw bulıp tora. Ul inflatsiäne köçäytergä, konkurensiä säläten kimetergä mömkin. Mondıy tiskäre yoğıntını buldırmas öçen Rusiä xökümätenä qırıs finans säyäsäte alıp barırğa turı kiläçäk.
İqtisadi Xezmättäşlek häm Üseş Oyışması, Rusiä iqtisadında iñ zur borçu uyatqan närsä dip däwlät kontroleneñ köçäyüen äytä, berençe çiratta neft, gaz, avto, aviatsiä sänäğätendä, finans tarmağında. Belgeçlär fikerençä, bazar reformasınnan däwlät kontrolenä taba awışu Rusiä iqtisadına faydağa bulmayaçaq.
Gazprom monopoliäsenä xisapta ayırım iğtibar birelgän. Belgeçlär fikerençä, soñğı yıllarda bu kompaniä gaz sänäğäten restrukturlaw yünäleşendä berni eşlämi diärlek, ä menä gaz sänäğätenä bäyle bulmağan tarmaqlarğa, kiresençä, zur aqça sala – elektr, atom energetikasına, maşina tözeleşenä, mäğlmät çaralarına. Belgeçlär, ildäge gaz bäyälären kütärergä, Rusiä torbalarına Gazpromnıñ köndäşlären dä cibärergä çaqıra.
Xisapta äytelgänçä, säyäsi häm iqtisadi uñay şartlarğa qaramastan, Rusiädä struktur reforma ölkäsendä xäzer sülpänlek küzätelä. Belgeçlär, berençe çiratta sälämätlek saqlaw, däwlät idaräsendä üzgäreşlär başqrırğa kiñäş itä.
Korrupsiä mäsäläsenä dä xisapta ayırım urın birelgän. Anda äytelgänçä, rişwätçelek bügen Rusiädä investitsiälär öçen töp kirtä bulıp tora. Bu tiskäre küreneşkä qarşı köräşü öçen, İqtisadi Xezmättäşlek häm Üseş Oyışması, strategik tarmaqlarda däwlät yoğıntısın kimetergä kiñäş itä.
Ali Ğilmi


text:
BMOnıñ ölkän räsmiläre, Ğıraqta AQŞ citälägän waqıtlı xakimiätne suveren xökümät buldıru yulın-prinsıpların bilgelärgä çaqıra.Alar bugen BMOsı İminlek Şurasında okupatsiä köçläre astındağı Ğıraqtağı wazğiät turında üz xisabların birä. Şurada şulayuq yaña ğına oyıştırılğan İdarä Şurası äğzaları da çığış yasayaçaq. Şura üzen Ğıraqnıñ BMOdağı wäkile itep tanıluın da sorayaçaq dip kötelä.
BMOsı general sekretarı Kofi Annan xakimiätneñ tizlektä ğıraqlılarğa tapşırıluı öçen AQŞ citäklägän koalitsiä köçlärene basım yasıy. Annan AQŞ yaqlağan idarä şurasınıñ oyıştırılıun xuplıy. Anıñ qaraşınça şura ğıraq xalqın wäkilçelek itä häm xalıqara cämäğätçelek anı qabul itä ala. Ämma Kofi Annan süzçese Fred Echhard süzlärençä(audio)
general sekretarnıñ xisabında xärbi okupatsiäneñ betüenä alıp baraçaq waqıyğälärne anıq açıq itep bilgeläp quyu zarurlığı bar dip äytelä
Şuşı säğätlärdä İminlek Şurasında Kofi Annan ,anıñ Ğıraqtağı wäkile De mello çığış yasıylar. Anda şulayuq Ğıraqtağı İdarä Şurasınıñ 3 wäkile süz alaçaq dip kötelä. Bagdattan NYqa kilgän 3keşelek delegatsiädä Ğıraq Milli Kongressınıñ citäkçese Axmäd Çalabi, eleke diplomat Akilä al Haşemi häm eleke tışqı eşlär ministırı Adnan Paşaçı bar... Kofi Annan İminlek Şurası Ğıraqta yaña ğına oyışqan idarä şurasın yaqlap çığar digän ömed belderde. Bu törkemneñ kiñ küläm yaqlanuı suğışqa qarşı bulğan häm koalitsiä okupatsiäsen yaqlauçı dip kürenergä telämägän illärneñ Ğıraqqa yardäm itüenä kiterä alır ide. Ğıraqta här kön diärlek xärbiläre üterelgän AQŞ ayına 4milliard dollarğa töşkän operatsiägä başqalarınıñ qatnaşun telär ide älbättä. Prezident G.Bush kiçä genä (audio)
Ğıraqta törle illärdän küp keşe bulsa yaxşıraq bulaçaq , Ğıraqnı iminrek urın xälenä kiterü öçen kübräk keşene qatnaştıru bezneñ mäqsat bulıp tora . Ğıraqnı irekländerü,terrorğa qarşı suğışta ciñep çığunıñ möhim öleşen täşkil itä.
Bush Ğıraqta AQŞ citäklägän administratsiäne tanığan iminlek şurasınıñ 1483 nomerlı rezolutsiäse , başqa illärgä dä koalitsiä köçlärenä qatnaşu xoquqın tanıy dip xäterlätte. . Ämma Fransiä,Russiä, Hindistan kebek illär BMOnıñ rolen kiñäytkän yaña rezolutsiä bulsa ğına Ğıraqqa ğäskärilär cibärerbez dip belderä. Waşingtonda urnaşqan Strategik häm Xalıqara Tikşerülär Üzägendä eşläwçe konflikttan soñ ilne tözekländerü mäsäläläre belgeçe Bathsheba Crocker Azatlıq Radiosına Ğıraqtağı İdarä Şurası wäkilläreneñ bu atnada BMOda çığış yasauı Bagdadtağı waqıtlı xakimiätneñ abruyın arttıra dip äytte. Crocker(audio)
Bu şuranıñ möhim rol uynauı öçen çın teläk bar.Ğıraqta qabul itelgän qarar ,alıp barılğan säyäsätkä Ğıraq tamğası suğu öçen tırışlıq bara. Minemçä BMOnıñ doğa fatixasın alu bu prosessnı räsmiläşteräçäk häm här haldä yardäm tä itäçäk
Crocker 27nçe iyün belän 7nçr iyül arasında Ğıraqnıñ 11şährendä bulıp qaytqan amerikan törkemendä ide. Alar üz säfärläre turında täğdim itkän xisapta Ğıraqnı tözekländerü öçen koalitsiäne kiñäytergä BMO häm başqa illärne dä kertergä çaqıralar. Crocker törkeme Ğıraqta iminlekne arttıru öçen xärbilärne böten ildä yaxşıraq urnaştırunı, ilne tözekländerü prosesına küpläp ğıraqılılarnı qatnaştırunı da kiñäş itä.
färidä xämit,praga


text:
Başqortstannan Qazanğa küçep kilgän iğänäçe Räşit Gäräev wafat buldı.
TR milli -mädäni Assotsiatsiäseneñ kollektivı “BeчepHяя KaзaHb”gäziteneñ 20 iyüldä çıqqan sanında “ Garaev Räşit Säyfulla ulı wafat bulu säbäple anıñ tuğannarınıñ häm yaqınnarınıñ tirän qayğısın urtaqlaşabız” dip yazılğan qısqa ğına qayğınamäse urnaştırılğan. Tatar xalqınıñ mädäniäten, iqtisadın kütärügä zur köç salğan eşquar, (metsenat)-iğänäçe Räşit äfände Gäräyevne bik küplär belä ide. 1993 yılda äle Başqortstanda yäşägän çağında “Planeta”dip atalğan konsernnıñ citäkçese bulıp eşlägän waqıtta Räşit Gäräev, Qazanda uzğan “Altın Urdağa -750 dip atalğan fänni- praktik äncümänne uzdıruda sponsor yärdäme kürsätä. Bötendönya tatar kongresı , Planeta” konsernı, Başqortstandağı Ufa tatar mädäniät märkäze, “Azatlıq” tatar yäşläre berlege oyışmaları bergäläşep Ufa- Qazan- Altın Urda-ğa qädär ullanur Vaxitov isemendäge köymädä oyıştırılğan säyäxätne millättäşlär äle xäterlilärder.90 yıllar başında çit ildän Qazanğa qaytqan millättäşlärne Başqortstanğa yörtep qaytıp, Ufağa alıp barıp qabul itep, annan alarnı ozatıp quyğan millätpärwär şäxes tä ul Räşit äfände Gäräev. Soñğı yıllarda Başqortstanda alıp barılğan säyäsätneñ tä'sire Räşit Gäräyevne dä urap uzmadı. Tatar keşeseneñ iqtisadnı, kapitalnı milli säyäsät belän bäyläp baruı, Başqortstan xaqimiäten qurquğa saldı. Häm Räşit Gäräyevneñ iqtisat eşçänlege zur basımnarğa , ezärlekläwlärgä duçar buldı. Ul “Planeta” konsernı belän başta Bögelmägä annan Qazanğa küçep kilergä mäcbür buldı. Qazanğa küçep kilgäç tä,ul zur tözeleş proyektlar östendä eşläde. Başqortstandağı cırçılarnıñ: mäsälän, Aydar Galimovnıñ, Färidä häm Robert Timerbayıvlarnıñ , häm şulay uq çığışı belän Başqortstannan bulıp, bügenge köndä Qazanda yäşägän Xämdünä Timerğalievanıñ konsertların Qazanda oyıştırırğa yärdäm itkän şäxes tä Räşit äfände Gäräev ide. Ä Qazanda 50-60 qa citkän yäşeñdä tormışnı yañadan başlawı niçek awır buluı härkemgä mäğlüm.Şulay bulsa da, ul soñğı könnärenä qädär eştä bula.Anıñ tormış iptäşe Lyudmila Vin'yamin qızı äytüençä, ul diabetnıñ yäşeren forması belän awırğan ikän.Xäle bik awırayğaç 18 xastaxanägä alıp barğannar da bit, ämma inde soñ bulğan. Soñğı waqıtta Räşit äfände “Dönya” dip atalğan firma citäkçese bulıp eşlägän. “Tattransgaz” oyışması belän bergä “Severnıy” bistäsendä urnaşqan “Sosnovaya roşça” şifaxanäsen yañadan torğızu buyınça küp eşlär başqarğan. Ämma ... tämamlarğa citeşä almağan.Tuğannarı anı Başqortstanğa alıp qaytıp Ufa şähäreneñ şäreq zıyaratına cirlägännär.Mälikä Basıyr, Qazan.


text:
Könyaq Aziädäge cir teträwe häm tsunami häläqätendä qayber xalıqara oyışma farazlarına qarağanda häläk buluçılar sanı 100meñne ütep kitäçäk .Dönyanıñ törle illäre şulsanda BDB illärennän dä könyaq Aziägä turistlar yöri idi. Ülgän yäki yaralanğan meñnnärçä keşe arasında 50läp rus häm qazax turistı da bar
Çärşämbe könne Rusiä xökümäte oçqıçı berençe rus turistların kire kiterde. Berençe törkemdä qaytqan 21yäşlek Stanislaw Reuterğa kürgännären bolay dip añlattı (audio)
Älbättä bik qurqınıç ide. Dulqınnıñ biyeklegen belmägän öçen mömkin bulğan qädär öskäräk barırğa tırştıq
Rusiä turistlarına Sri Lanka başqalası Kolomboda Rusiä ilçelegendä aş su , kiyemnär birelgän.Alar tur operatorları bezne yalğız qaldırdı, yardäm itmäde dip şiqäyät beldergän.Tailandnıñ könyağında Puketta Mäkäsvle ber xatın häm anıñ 6yäşlek ulınıñ ülgän buluı mäğlüm.Atnakiçtä rus turistların evakuatsiläw öçen Tailandqa oçqıç cibärelgän. Bangkoktağı Rusiä ilçelege 600çaması rus isän imin dip beldersä dä 40lap rusnıñ yazmışı bilgele tügel Belarusta xakimiätlär häläkät bulğan çaqta töbäktä 24 watandaşı buluın belderde. Belarus eşmäqäre İhar makaloviç Tailandta bulğan tuğanınıñ tsunamidän qaçuın
bolay dip añlattı (audio)
Ul iptäşe belän räsämnär töşerü öçen qalqulıqlarğa kütärelgän bulğan. Şul anı qotqardı . Yäşägän qunaq yortı tämam cimerelgän. Alar arendağa moped alıp yulğa däwam itergä teläsä dä anısı da yuqqa çıqqan.
Atna başlarında 75 qazax turıstı Tailandtan evakuatsiälände. Könyaq Tailandtan qaytqan Lada Li (audio)
Bik qurqınıçlı ide , sular ikençe qatqa qädär kütärelde täräzälär watıldı,sular keşelärne alıp kitte.
Qazaxstan tışqı eşlär ministırlığı belderüenä kürä, çärşämbedä 5qazax watandaşı şulsanda 2 bala Puketta xastaxänädä yata, 3 qazax äle dä yuğalğannar isemlegendä
Hindistandağı Azerbaycan ilçese Tamerlan Karaev ul 17 azäri turistı turında optimistik qaraşta(audio)
Bez alarnıñ yazmışı turında älegä naçar xabär almadıq.
Ärmänstan tışqı eşlär ministırlığı süzçese Hamlet Gasparian (audio)
Bez Yerevandağı Tai konsollığına şaltırattıq häm afättän elek ärmännärgä viza birelmägänen öyrändek .Hindistandağı ilçelegebez häläkät zonasında ärmännärneñ bulu bulmawın belmi . Ämma Mäskäwdä yöşäwçe ärmännärneñ bu illärgä säfärgä kitüe mömkin.
Germaniä tışqı eşlär ministırı J.Fischerneñ ğasırnıñ häläqäte dip atağan bu tabiğat afäte, töbäktäge bik küp illärne aşsız häm in möhime çista susuz qaldırdı. Qotoçqıç sanitar şartlar qurqınıçlı çirlärneñ taraluına säbäp bula ala. Çit il xökümätläre watandaşlarına töbäkkä säyäxät itmäskä kiñäş birä,Yevropada säyäxät agentlıqları buşlay säfärlärne üzgärtä, başqa urınnarğa cibärä. Yäki telägännärgä aqçaların qaytarıp birä.Ämma BDB illäre turıstları aldan tülägän aqçaların yuğaltu qurqınıçı aldında tora Rusiädä säyäxät agentlıqları berläşmäse süzçese İrina Tyurina (audio)
Yal urınnarındağı wazğiät yışqına televidiniädä kürsätelgänçä tügel . Çınbarlıqta utrawlarnıñ eçke öleşlärendä yaxşı qunaq yortları bar.Tabiplar , tışqı eşlär ministırlığı häm Federal Turızm Agentlığı töbäkkä säyäxät itmäskä digän kisätülär yasıy. Sri Lanka ilçelege, . Kolombä hava mäydanı Rusiädän oçqıçlar cibärmäkä sorıy . Puket turistlar kilmäsen dip ütenä.Ämma bez Pattaya häm Tailandnıñ başqa töbäklärenä keşelärneñ baruın tıya almıybız. Bu alarnıñ xoququ.Bezneñ çiklär açıq.
Tyurina atnakiçtä Phuketqa charter oçqıçta ber genä urın da buş tügel, Maldiv utrawlarına älegä ber säfär dä tuqtatılmadı dip äytte. Kiçä Kamçatqadan 180turist Tailandqa yaña yıl yalına yul totqan . Germanie, Şwedsiädä bayraqlar yartığa töşerelgän , matäm könnäre . Şimbä könne Şwediä çirkäwlärendä könyaqta häläk buluçlar öçen ğıybadät qılınaçaq. Germaniä kanslerı Schöder xalıqnıñ yaña yılda feirwerklarğa birgän aqçanı yardäm oyışmalarına tapşırırğa ütende.
färidä xämit


text:
Rusiä häm Ukraina räsmiläre Ukrainağa kiläse yıldan gaz satunı tuqtatuğa yul quymaw öçen kileşergä tırışıp bıyılğı soñğı söyläşülärne ütkärgändä Rusiäneñ däwlät qaramağındağı Gazprom şirkäte Yewropağa gaz cibärü tuqtalmıyaçaq dip ışandırdı.
Gazprom Kievnı Ukraina aşa ütüçe gazütkärgeçlärdän qanunsız räweştä gaz alu qırıs häm qatğıy çaralarğa kiteräçäk dip kisätte.
Ukrainağa gaz satuğa kilgändä, Gazprom räise Aleksey Miller tağın ber märtäbä ägär kileşügä ireşelmäsä 1-nçe ğinwardan Ukraina öçen torba yabılaçaq dide.
İke yaq wäkilläre Gazpromnıñ kiläse yıldan Ukrainaga meñ kubometr gaz bäyäsen 50 dollardan 220 dollarğa kütärü niäte turında söyläşä. Bügen Ukraina prezidentı Viktor Yuşçenko söyläşülär öçen kübräk waqıt buldıru maqsatı belän 10-nçı ğinwarğa qädär gaz bäyälären tuñdırırğa täqdim itte. Gazprom bu täqdimne kire qaqtı.


text:
İvan Rıbkin üze dä yuğaluına açıqlıq kertä almadı, ışandırırlıq añlatma birmäde
Russiädä prezidentlıqqa kandidat İvan Rıbkin berniçä kön ezsez yuğalğannan soñ, Kievta maydanğa çıqtı häm Sişämbe kiçen Mäskävgä qaytıp töşte. Rıbkin quyılğan soraularğa cavap birgändä, üzeneñ Pänçeşämbe könnän birle ni öçen häm niçek ezsez yuğaluına açıqlıq kertmäde.
Audio
Ä inde sezne üz ixtiayırğızğa qarşı anda tottılarmı digän sorauğa bolay dip cavap birde.
Audi
Liberal Rusisä Partiäsennän bulğan İvan Rıbkin parlament süzçese häm çeçennär belän söyläşülär alıp barğan şäxes bulsa da, ul Putingä qarşı çığarlıq köçle kandidat dip xisaplanmıy. Rıbkinneñ yaqlauçısı ekzildä yäşvçe Boris Berezovskiy bu Rıbkinnıñ maceraçılığı bulğan xäldä, bu anıñ karyerasınıñ betüen añlataçaq dip belderde. Läkin, ber ük vaqıtta bu Rıbkinkä turı kilgän qılınış tügel dip tä äytte. Rıbkinneñ yuğaluı tiräsendäge serlelek älegä açıqlanmadı. Ul üze bügen Exo Moskvi radiosında quyılğan soraularğa cavap birde. Üzeneñ ike yıldan birle ber tuqtausız küzätü astında toruın täfsille räveştä añlattı. Ber ük vaqıtta ber kön elekke süzlären ezen häm çınbarlıqnı yäşerü öçen genä äytkäneñ belderde. Anıñ süzlärençä, ul Russiä-Ukrain çigen poezd belän ütkändä barlıq dokumentlarni tutırgan häm çik saqçıları belän FSB üzeneñ qayda buluın belgän. İvan Rıbkin ber säğät söyläsä dä, bu vaqiğägä açıqlıq kertmäde diärlek. Şul uñaydan Russiä prokuraturasınıñ da säyer reaksiäsen iskä alu urınlı bulır. Başta ul Rıbkinneñ yuğaluı säbäple keşe üterü belän bäyläneşle cinayät eşe quzğatıldı dip iğlan itte. Läkin, şunduq diärlek bu eş tuqtatıldı dip belderde. Küräseñ prokuratura Rıbkinneñ qayda buluın belgän. Qısqası, İvan Rıbkinneñ isän-sau buluı açıqlandı, läkin, anıñ biş kön qayda häm nindi şartlarda yöregän buluı bilgesez. Färit İdelle, Praga.


text: Qazan. Bügen Tatarstan başqalasında 2003-nçe yılnıñ iñ yaxşı İnternet säxifälären büläkläw tananası uzdı. "TatNet yoldızları" dip atalğan bäyge näticäsendä ber törkem belgeç törle kategoriälärdä tatar telendäge häm tatarlarğa bağışlanğan säxifälär arasınnan iñ yaxşıların açıqladı. İnternettağı massaküläm mäğlümat çaraları arasında berençelekne "Tatarstan yäşläre" gazetasınıñ İnternet säxifäse aldı, kiril xäreflärendäge säxifälärdän "Mäğrifät" basması, ä latin xärefläre belän eşläwçelär arasınnan "Azatlıq" radiosınıñ tatar-başqort redaksiäse säxifäse iñ yaxşı dip tabıldı. Tatar ictimaği oyışmaları arasında berençelekne Bötendönya Tatar Kongressınıñ İnternet säxifäse aldı. Ciñüçelärne büläkläw tantanasın Tatarstannıñ "TatMedia" idaräse yardämendä "İntertat.ru" elektron basması oyıştırdı. Bıyılğı bäygedä barlığı 115 säxifä qatnaşqan ide.


text: Pekin -- Quşma Ştatlarnıñ üzäk bank räise Alan Greenspan, Qıtaynı, üz valutasın, dollarğa qarata irekle itergä çaqırdı. Bu turıda ul bügen Pekinda ütkän oçraşuda, Waşingtonnan iärçen aşa yasağan çığışında äytte. Washington fikerençä, yuanneñ dollarğa qarata xäzerge çağıştırması yasalma räweştä kimetelgän. Bu isä Qıtay eksportına zur östenlek birä. Greenspan süzlärençä, yuanne irekle itü, axır çiktä Qıtaynıñ üzenä dä faydağa bulaçaq. Moña cawap itep Qıtaynıñ üzäk bank räise, andıy çaralar kürergä äle irtä, dide.


text:
Amerikan belgeçe: Basaevnıñ terrorçılar isemlegenä näq menä xäzer kertelüwe – säyäsi adım...
Quşma Ştatlar däwlät departamentı çeçen komandirı Şamil Basaevnı Amerikağa qurqınıç tudırğan terrorçılar isemlegenä kertte. Departament belderüendä Basaevnıñ uzğan yıl Mäskäw teartrında totıq alu waqiğası öçen cawaplı buluı turında äytelä. Ni öçen Waşington bu adımın näq menä xäzer yasarğa buldı? Şuşı soraw belän bez amerikan belgeçenä möräcägät ittek...
Departament belderüendä Basaevnıñ, Rusiädä bulğan terror ğämälläre, şul isäptän uzğan yıl Mäskäw teatrında totıq alınu öçen çawalı buluı turında äytelä. Ul totıqalrnı azat itü waqıtında Rusiäneñ maxsus xezmätläre säyer gaz qullanu arqasında 129 keşe xäläk bulğan ide. Belderüdä şulay uq Basaevnıñ uzğan yılnıñ noäberendä Rusiädäge çit il oyışmalarına yanawı turında äytelä. Qara isemlekkä şulay Çeçnyanıñ elekke prezidentı Zälimxan Yandarbiev kertelgän.
Räsmi Mäskäw çeçennarnıñ xalıqara terrorçılar isemlegenä kertelüwen küptän teli ide. Dubrovka xällärennän soñ prezident yärdämçese Sergei Yatrjembski Waşingtonğa barıp 20 çeçen oyışmasın qara isemlekkä kertergä soradı. Waşington şularnıñ 3- sen kertte. Töp bandit sanalğan Basaev älegä isemlektä yuq ide.
Basaevnıñ Rusiädäge terror ğämälläre öçen cawaplılıqnı üz östenä aluwı yañalıq tügel. Ni öçen soñ däwlät departamentı anı qara isemlekkä näq menä xäzer kertergä buldı? Şuşı soraw belän bez Amerikanıñ Çeçnyada Tınıçlıq öçen dip atalğan bäysez komitet citäkçese Christopher Swift''qa möräcägät ittek. Zamanıda Zbigniew Brzezinskinıñ yärdämçese bulğan Swift, Amerikanıñ Çeçnya mäsäläsendä aldınğı belgeçe sanala. Bezneñ sorawğa ul bolay cawap birde:
Audio: "Basaevnıñ terrorçı buluında bäxäs yuq, di Swift. Ä menä belderüneñ näq menä xäzer yasaluwına kilgändä, küräseñ ul Buş belän Putinnıñ kiläse ayda bulaçaq sammitı uñayınnan yasalğan, yağni, üzenä kürä säyäsi belderü" Läkin monda ber möxim närsägä iğtibar itergä kiräk, di Swift. Çeçnyanıñ xäzerge prezidentı Aslan Masxadov qara isemlekkä kertelmägän. Yağni, Waşington, Basaev kebek radikallar häm dä Masxadov citäkçelegendäge töp qarşılıq xäräkäte arasında ayırma buluına basım yasarğa teli, Christopher Swift:
Audio: "Masxadonı qara isemlekkä kertmäwe belän Waşington, anıñ belän äle dä söyläşülär başlaw ixtimalı buluwın, bu mömkinlekne sızıp taşlarğa telämäwen kürsätä."
Çeçnyada söyläşülär ütkärü mäsäläsenä kilgändä, Swift süzlärençä, älegä Waşingtonda bu turıda anıq fiker yuq. Yartı yıl çaması elek, Kremlneñ referendum aşa tärtip urnaştıru niäte ışanıçlı kürenä ide. Läkin soñğı aylarda Çeçnyada wazğiät kiregä bara, Rusiä östämä ğäskär kertä, blok-postlar sanı arta, di Swift:
Audio: "Bu wazğiättä amerikan xökümätendä, Kremlneñ 6 ay elek yasağan täqdimnärenä qarata şik häm tänqitlär arta."
Basaevnıñ terrorçılar isemlegenä kertelüwen döres adım dip bäyälägän mäldä, Christopher Swift, Rusiä xärbiläreneñ dä Çeçnyada qılğan ğämällärenä tiskäre bäyä birä:
Audio: "Rusiä xärbiläre şähit xöcümnärgä barmasa da, alar "zaçistka" dip atalğan ğämällären başqara: irlärne qıynıy, xatın-qızlarnı köçli, yortlarnı talıy, qurqıtu niäte belän üsmerlärne bilgesez yaqqa alıp kitä."
Amerikanıñ Çeçnyada Tınıçlıq öçen dip atalğan bäysez komitet citäkçese Christopher Swift fikeren işettegez.
Ali Gilmi, Praga


text:
BMOnıñ Qaçaqlar idaräse Qırğızstandağı üzbäk qaçaqların öçençe ber ilgä küçerergä cıyına
Elegräk ul Üzbäkstan sorağan ul qaçaqlarnı Qaçaqlar idaräse öçençe ber ilgä küçeräçäk digän ide. Qaçaqlar idaräse äytüençä, Qırğızstannıñ Jalal-Abad häm Oş şähärlärendäge qaçaq lagerlarınnan 455 qaçaq xäzer Bişkäkkä küçerelä. Anda alar başqa urınğa cibärelüne kötep toraçaq. May ayında Üzbäkstannıñ Ändican şähärendä xalıq kütäreleşen qoral belän bastırudan soñ yözlärçä üzbäk qaçağı Qırğızstanğa kilgän ide. Bügen üzbäk xakimiätläre tağın ber märtäbä, Bişkäktän Oş şähärendä totqarlanğan 29 üzbäk watandaşınıñ 12-sen Taşkentqa tapşırunı soradı. Ämma, Stort äytüençä, Qırğız xakimiätläre Qaçaqlar idaräsenä ul 12 keşeneñ Üzbäkstanğa tapşırılmayaçağın beldergän.


text:
Qazan konservatoriäse açıluğa 60 yıl tuldı
Şuşı 6 distä yıl eçendä qazan konservatoriäse bik zur sänğät uçağına äylände. Ni qızğanıç, federal' qaramaqtağı şuşı yuğarı mäktäp matdi qıyınlıqlar kiçerä. Konservatoriäneñ konsertlar zalı respublikanıñ Zur konsertlar zalına äylänep kitte. Anda könbatıştan qaytarılğan häm bäyäse 5 million dollar toruçı orğan quyılğan. Ämma uqu binasınıñ tübäse tişelep, Tatarstan xökümäte tarafınnan yaqın tirädäge binalar konservatoriägä waqıtlıça ğına birelgän. Bıyıl federal' qaramaqtağı konservatoriä binalarnı tergezü öçen Rusiä xökümätennän 150 million sum aqça sorağan.
Rimzil Wäli


text:
Tübän Novgorod şähärendäge 11Hчe bötendönya iqtisat – sänäğät forumı qısalarında “Rusiä xalıqlarınıñ 4nçe kongressı” ütä. Oyıştıruçıları bulıp Rusiä xalıqları assambleyası, Rusiä xalıqları yortı isemendäge oyışmalar tora. Äytkänebezçä älege çaralarda Bötendönya tatar kongressı wäkilläre dä qatnaşa. “Azatlıq”qa BTK citäkçeseneñ berençe urınbasarı Rinat Wälullin älege çaralarda işetkän-kürgännäre belän urtaqlaştı. Süzen ul “Rusiä xalıqlarınıñ 4Hчe kongressı”nan başladı:
- Cıyılışnı Rusiä xalıqları assambleyası Şurası citäkçese alıp bardı. Ul äytte xäzer törle ideologiä yäşäp kilä dide. Äytik Estoniä estonnar öçen, Çeçnya çeçennar öçen, Rusiä ruslar öçen digän süzlär yöri. Bu üz-üzen berniçek tä aqlıy almıy di Rusiä xalıqara assambleyası Şurası citäkçese. Tatarstan tatarlar öçen dip tä äytä başlağan ide, tik süzen tözätep Tatarstan başqalarğa tolerantlıq kürsätä torğan töbäklärneñ berse dide. Massaküläm mäğlümat çaraları turında da ul, alar tolerantlıqnı bozıp kürsätälär digän fikerne dä işetterde.
Forum qısalarında ikençe oçraşuları “Mädäniätlär dioloğı häm din ara xezmättäşlek” dip atala. Bu konferensiä Rusiä Federatsiäseneñ Awropa Şurası ministrlar komitetında räislek itüe qısalarında uza häm bıyılnıñ fevralendä Qazan ratuşasında Awropa Şurasınıñ keşe xoquqları buyınça komissar apparatı ütkärgän xalıqara seminarnıñ däwamı bulıp tora ikän. Şuşı xaqta Rinat Wälullin süzen däwam itep, bolay dide:
- Barlığı 50 däwlättän monda qunaqlar qatnaştılar. Kübräk Yevropa belgeçläre ide. Yevropa Şurasına kilgändä, monda 46 il, Rusiädä aña kerä. Alarnıñ yıllıq byudjetları 186 mln. yevro. Bu bik zur san, añlaşıla inde alarnıñ zur konferensiälär ütkärergä köçläre citä. İslam dine buyınça söyläşergä konferensiägä Rusiä möftilär Şurası räise Rawil Gäynetdin. Tatarstannan möftineñ berençe urınbasarı Wälulla xäzrät Yaqupov, Rusiä İslam universitetı rektorı İldus Zahidullin häm başqalar bar ide. Bez anda xäzerge waqıtta borçığan zur mä’sälälärneñ berse mäktäplärgä xristian dine nigezlären kertüne kütärdek. Soñğı konferensiäneñ näticälärendä dä monı rezolyutsiägä kertergä kiräklekne äyttek.
Sez Bötendönya tatar kongressı citäkçeseneñ berençe urınbasarı Rinat Wälullinı işettegez. Bu xalıqara forumda, konferensiädä qatnaşuçı Tatarstanlılar, millätara häm din ara mä’sälälärne dönya küläm däräcädä urtağa salıp söyläşülär bezdä demokratik däwlät tözü öçen şartlar tudırır dip ışanalar. Tübän Novgorodta zur ğına xalıqara forum, konferensiä uzsa da Rusiäneñ ere massaküläm mäğlümat çaraları moña artıq iğtibar birmädelär dip tä quydı anda qatnaşuçılar.
Röstäm İsxaqi


text:
1 May - İstanbulda suğış mäydanı
Xakimiättäge AK Partiä yabılu sindromına kergän bulu säbäple eşçelär belän dä talaşa.
Mäğlüm berençe May xezmät iälärneñ, eşçelärneñ bäyräme, dönyanıñ här öleşendä bu kön iskä alına. Bu yulı Törkiädä bu eş kiresençä buldı. İstanbulda 1-nçe May qotlana almadı. Törkiädä öç zur eşçe konfederatsiäse bar. Alar häm vaqlar bıyıl İstanbulnıñ Avropa öleşendä Taksim mäydanında 1-nçe Maynı qotlarğa telädelär. 1980-nçe yıldan birle bu mäydanda qotlaw yasarğa irek birelmi. Säbäbe isä 1977-nçe yılda snayperlar açqan ut säbäple panika çığıp 30-dan artıq keşe izelep ülgän, 130-dan artıq keşe cäräxätlängän ide. Ul çorda Törkiädä uñlar häm sular arasında citdi bäreleşlär bara ide. Bu waqıyğaga 31 yıl uzğan buluğa qaramastan xökümätlär bu waqıyğaneñ iskä alınuın telämilär. Bu yulı da şulay buldı hönär berlekläre konfederatsiäläre “bez Taksim mäydanındağı Atatörek häykälenä çäçäk bäyläme quyıp, 1977-nçe yılda hälaq bulğannarnı iskä alırğa telibez” didelär. Xökümät rizalıq birmäde. 30-nçı Aprel’dä ük mäydannı politsiä belän çornap aldı, biregä trafikanı tuqtattı. Demonstratsiä uzdırılaçaq Taksim häm tirä yağındağı mäktäplärne ber köngä yaptı.
Taksimğa kem dä kerä almaslıq xäldä bulsa da, politsiä mäydannan 4-5 km. yıraqlıqtağı DİSK, yäğni revolyutsioner eşçe hönär berlekläre konfederatsiäse binasın qamap alıp, irtänge 6-dan başlap binağa cıyılğan eşçelärne uramğa çığarmas öçen öslärenä qızıl tösle qatı su sipte, küz yäşärtüçe bombalar taşladı. Şulay uq tirä yaqta cıyılğan eşçe, student, törle säyäsi partiä äğzaları belän radikal sul törkem äğzalarına qullarındağı ozın tayaqlar belän xökem itep bik qatı qıynap tarattı, su sipte, bombalar taşladı, xätta plastik uq ta attı. Qısqası Taksim häm tiräse suğış mäydanına äwerelde. Politsiäneñ bu ifrat köç qullanuınnan ütep barğan ğadi watandaşlar, turistlar xätta ber xastaxanädäge xastalar da qotıla almadı. Bu waqiyğalarnı kameraları belän töşergän jurnalistlar da üzlärenä töşkän paynı aldılar. Ber jurnalistnıñ qulı sındı, qayberläreneñ kameraları watıldı. Räsmi mäğlümatlarğa kürä 38, räsmi bulmağannarğa kürä 100-dän artıq keşe cäräxätlände. 530 keşe qulğa alındı. Politsiä bu suğışnı 30 meñ xezmätkäre, bronitankalar, 1500-dän artıq küz yäşe ağızuçı bombaları belän qazandı.
Bu ğädättän tış politsiä wäxşilege, qırğıylığı çağıştırmaça barlıq televidenie tarafınnan säğätlär buyı kürsätelde. 2-nçe Mayda çıqqan gazetalarnıñ töp xäbäre dä bu buldı. Comhüriyät “Berençe Mayda AK partiä terrorı”; Hörriyät “Berençe Mayda politsiä däwläte”; Radikal “AK partiäneñ demokratlığı biregä xätle ikän”, xätta dinçe Yeni Mesaj “Tayaq bäyräme” digän rubrikalar belän çıqtılar.
Näticä bularaq xökümät İstanbulda berençe Maynı qotlarğa irek birmiçä, üzenä kürä köçen kürsätkän buldı. Tabiği anıñ ämere astında politsiä häm gendermeriä bar. Läkin eşçelärgä bu irekneñ birelmäwe, döresräge AK partiäneñ eşçelärne dä üzenä qarşı quyuınıñ töp säbäbe tupas köç belän min hämmä närsäne başqaram digän psixologiäse bulırğa tieş. Çönki AK Partiä Konstitutsiä Mäxkämäse tarafınnan yabılu qurqınıçı astında, ildä ekonomik kürsätkeçlär naçaraya bara, PKK belän köräştä uñış bik yaqında tormıy, xalıqta, xätta partiäneñ üz eçendä rizasızlıq üsä bara.


text:
Yevopa Şurası wäkilläre din uqıtu institutın tözü turında Qazanda kileşte
Qazanda bara torğan konferensiädä, Yevropa Şurası illärendä din uqıtu kiräklege turında konferensiä qatnaşuçılar kileşte. Konferensiäneñ ikençe könendä, xristian, islam, yahud dine wäkilläre dinnärne uqıtu yevropa İnstitutın tözü xaqında söyläşte. Konferensiädä bilgeläp ütelgänçä, din nigezlären Yevropa Şurasında uqıtunıñ maqsatı – ğadi xalıqqa dönya dinnäreneñ, mädäniät häm tarixların añlatu, mäğrifätçelek eşen alıp baru. Yevropa wäkilläreneñ bu inde 5nçe seminarı bulsa, Rusiä wäkilläre anda qunaqlar räweşendä genä buldı. Rusiä internet säxifäläre, mäsälän, www.portal-credo, digän analitik internet säxifä, Tatarstan, Mäskäwdän uzıp, Yevropa Şurası belän eş yörtä, andağı möselmannar, Yevropağa taba awışa bara, digän fiker belderde. Tatarstan wäkilläre üzläreneñ çığışlarında, berençe çiratta, Yevropa Şurası utırışın Tatarstanda ütkärüe bezneñ öçen zur däräcä, dip äytep kilde. Parlament räise Färit Möxämmätşin, üzeneñ çığışında, bezdä bulğan uñay täcribäne öyränergä mömkin, dip bilgeläp ütte. Bu seminar Rusiäneñ din ähellärenä dä üz ara küreşep, fiker alışırğa mömkinlek birde. Äytkänebezçä, berençe könne seminarda, Rusiäneñ keşe xoquqları öçen cawaplı keşe Vladimir Lukin, Rusiä möftilär şurası räise Rawil Ğäynetdin, Rus pravoslav çirkäwe, yahud dine wäkilläre qaraşların belderde. Vladimir Lukin, Tatarstandağı dinara tüzemlelekne idealğa yaqın dide. Ul din turında mäğlümat birü kiräk, ämma monı niçek eşlärgä, niçek ber kemneñ dä xoquqların qısmasqa, digän sorawlar quydı. Äytkänebezçä, Rus pravslav çirkäwe isemennän,Tatarstandağı xristian çirkäwe başlığı Anastasiy ata, pravoslavlarnıñ din däresläre yaqlı qaraşların qabatladı. Rawil Ğäynetdin, üz çığışında, üzara xörmät belän, aralaşıp, kileşep yäşärgä kiräk, dip belderde. Ul, üz notığında, tarixnı ber yaqlı ğına yaqtırtmağan, mömkin qädär obyektiv tarix däreslekläreneñ eşlänep citmäwen assızıqladı. Rawil Ğäynetdin şulay uq, «Dönya dinnäre nigezläre» Rusiä Möftilär Şurası tarafınnan äzerlänep kilüen xäbär itte.
Elekke millätlär eşläre ministrı, ä xäzer İdel buyı federal okrugındağı Prezident wäkile idäräsendä eşlägän Vladimir Zorin da älege konferensiädä buldı. Ul, Yevropa Şurası seminarı kütärep çıqqan din nigezlären uqıtu täqdimenä, bez teläktäşlek kürsätäbez dide. Bu eştä, yäkşämbe mäktäplären, başqa dini mäktäpläreneñ täcribäsen qullanırğa bula, digän fikerläre belän büleşte ul. Anıñ fikerençä, berençe çiratta, barlıq dinnär aldında terrorçılıqqa qarşı toru, narkomaniä häm SPİDtan yäşlärne saqlaw kebek mäsälälär tora, häm dini cämğiätlär xakimiätlär belän bu mäsälälärdä xezmättäşlek itärgä tieş, dide Vladimir Zorin.
Konferensiädä qatnaşuçılarğa, Qol Şärif häm Blagoveşenie soborların, Kreml’ne kürsättelär. Konferensiädä Yevropa wäkilläre üz qaraşların belderep, Rusiä wäkilläre üzlärneken äytep, taralıştı. Rusiä isemennän konferensiädä mäğärif oyışmaları wäkilläre bulmadı, räsmi çığışlar yasamadı, ä Yevropa Şurası oyıştıra torğan fiker alışular Qazan deklaratsiäsennän soñ da däwam iteläçäk.
Bikä Timerova.


text:
Bügen matbuğat oçraşuında General Mayor Şäwkät Soltan üterelgän bu keşeneñ iseme Abdulla dide. Ämma ul Abdullanıñ qaysı il watandaşı buluı häm anıñ mäyeteneñ armiä qulında bulu-bulmawın äytmäde.
Ul şulay uq, Könyaq Wäzirstandağı älege operatsiä barışında suğışçan üzbäk citäkçese Tahir Yuldashev yaralandı dide.
Paqstan biregä, äl-Qaidä suğışçısı häm alarnıñ berektäşläre dip şiklänelgän yözlärçä keşene töbäktän quıp çığaru öçen 7 meñ yarımlıq ğäskär cibärde.
Xärbilär äytüençä, 60 suğışçı üterelgän 163 keşe qulğa alınğan, soñraq alarnıñ 60-ı ikekkä çığarılğan.
Bäreleşlär häm yäşeren höcümnär näticäsendä Paqstan armiäseneñ 62 xärbie hälak buldı. Bu ike yıl elek äl-Qaidägä qarğı operatsiälär başlanğannan birle Paqstannıñ iñ zur yuğaltuı.


text:
Çeçnäneñ Mäskäw yaqlı xökümetndäge premyer-ministr urınbasarı Ramzan Qadirov Rusiä xärbiläre Vedeno rayonında kimendä 18 ğisyançını üterde dip belderde
Qadırov äytüençä, üterelgännär arasında Ämir Söläyman da bar. Söläyman Şamil Basayev törkemendäge yuğarı citäkçelärneñ berse.
Şul uq waqıtta RİA-Novosti xäbär anentlığı Çeçnä prezidentı Alu Alxanov idaräseneñ Söläyman qaçıp kitte digän xäbären tarata.
Xayrulla iseme belän dä tanılğan bu keşe may ayında Çeçnä prezidentı Äxmät Qadırovnı ütergän bomba höcümen oyıştıruçı dip sanala. Qarivonıñ üleme öçen cawaplılıqnı Basayev üz östenä aldı.


text:
Başqortostanda 3300 samahı äsä Äsälek danı miźalın yörötä. Prezident Mortaza Räximov ay hayın tierlek ularźıñ ber törkömön yıyıp quldarın qıźıp miźaldar, uğa quşıp aqsa birep tora. Äsälär źä şat, demografik xäl yaqşırıuğa başqalar źa qänäğät.
Däwlät Yıyılışı– Qoroltayźıñ yaźğı sessialağı huñğı ultırışında la bala tabıu, unı bağıu mäsäläläre buyınsa hüź küp buldı. Respublika mäğärif ministrlığı patronat tärbiä xaqında qanun proektı äźerlägäyne. Bögön deputattar oşo qanunğa üź qaraşın belderep, unı qabul itte. Parlament ultırışında prezident Mortaza Räximov qatnaştı. Ul üźeneñ bıl qanundı xuplawın belderźe. Tere ata–äsälär bulğanda beräźek, qarawhıź balalar, sosial yetemdär bulıuı bik ayanıs tip belderä respublika başlığı. Şuğa kürä ul patronat tärbiäne bik qulay ısul tip iźäpläy. Äle Başqortostanda 30–źan aşıu balalar yortonda 2 meñdän aşıu yetem tärbiälänä. Bınday priütarźa ularźı qıynaw kewek küreneştär xaqında la mäğlümättär işetelep tora. Patronat tärbiägä alğan ğäilälä bınday xäldär qabatlanmayasaq ti belgestär. Mäğärif ministrı Zöhrä Räxmätullina la urındağı televideniela sığış yahap, balalar yorttarı yetemdärgä waqıtlısa urın bulırğa teyeş. Ularźıñ yetemlegen raźlağan doqumenttar äźer bulğas, balalarźı patronat tärbiäselärgä birergä käräk tine. Bınday ğäilälär balalarźı qarağan ösön eş xaqı alasaq. Äle Başqortostanda patronatlıqtı boyomğa aşırıu buyınsa Öföläge 9-sı balalar yorto maxsuslaşqan.


text:
Altın ösön – yenäyät eşe
Başqortostanğa tamojnya aşa altın alıp inergä mataşqan qatınğa qarata yenäyät Kodeksınıñ 30-sı häm 188-se matdäläre buyınsa yenäyät eşe kuzğatılğan. Tamojnya xeźmätkärźäre äyteüensä, bıl respublikağa deklaratsiya tultırmay altın indereüźeñ täüge osrağı. Xäbär iteleüensä, İstambul-Öfö reysı buyınsa osousı oçqıç yulçılarınıñ berehendä 414 grammlıq altın bizäügestär tabıla. Qatın yuvelir äyberzären deklaratsiya dokumenttarına iñdermägän. Tamojnya wäkildäre bildäläüensä, 585-se probalı alqa häm yöžöktär, beläzektär xaqı yaqınsa 356 meñ humğa bahalanğan.


text:
Aygöl Sağınbayıwa Qazanda berençe konsertın täqdim itte
Konsertlar Qazan öçen siräk bula torğan küreneş tügel. Ämma yäş cırçı Aygöl Sağınbayıwanıñ konsertı çınnan da waqiğa buldı. Aygöl turında ber tapşıruıbızda söylägän idek, xörmätle tıñlawçılar. Ul waqıtta Başqortstannıñ Uçalı rayonınnan Qazanğa uqırğa kilgän yäş cırçı yaña tanıla başlağan ğına ide. “Tuğan yaq”, ä annarı “Yöräk sere” cırları öçen başqort qızı ike yıl rättän “Tatar cırı” bäygesendä Altın Bars bülägen aldı. Monnan tış ul zur çaralarğa bağışlanğan konsertlarda – Qazannıñ meñellığın bäyräm itkändä 12 ilneñ prezidentı, Rusiäneñ 80 gubernatorı häm prezident Putin aldında cırladı. Ä düşämbedä Aygöl üzeneñ berençe konsertın täqdim itte. Ul anda moñlı tatar xalıq cırların başqardı häm milli kiemdä ber başqort cırın da cırladı. Tatar cırınıñ neçkäleklären, xäzerge zaman ähañnären niçek toyasın sin digän sorawğa anıñ cawabı mondıy buldı:
Keçkenädän ike äbiem dä mine başqort cırlarına öyrätte. Qazanğa kilgänçe min tatar telendä söyläşä dä belmi idem. Uqıtuçım, tanılğan cırçı Rimma İbrahimova mine tatar cırınıñ neçkäleklärenä töşenderde, moñlı tatar cırların başqarırğa öyrätte.Yäş cırçı Aygöl Sağınbayıwa buldı. Aygöl äle student qız. Ul Qazan mädäniät häm sänğät Akademiäsendä uqı. Ämma anıñ konsertı bik osta, professionallarça äzerlängän ide. Bik yäş buluına qaramastan Aygölneñ säxnädä üzen totışı, anıñ kömeşle tawışı küplärne cırçınıñ icatına ğaşıyk itte.
Konsertta şulay uq Başqortstannan kilgän yäş cırçılar İl'dar Zaripov häm İl'far Fäyzullin dä qatnaştı. Kiçädä cırçılardan tış Qazan biyu ansamble, Qazan “Nur” ansamble çığış yasadı. Kiçägä xalıq küpläp kilde häm bik tä qänäğät qaldı. Aygöl tatarnıñ böyek cırçıları Sara Sadıyqova, Älfiä Afzalovalarnıñ layıqlı däwamçısı dip tanıdılar. Läkin gel moñsu cırlar başqara dip äytüçelär dä buldı.
Aygöl isä Ural tawları üzägendä tuğan başqort qızı bulıp ta, tatar cırınıñ serlären, anıñ maturlığın añlıy. Ul üz uqıtuçılarına, xıyalın tormışqa aşıruçı barlıq yärdäm itüçelärgä dä räxmätlären belderde. Ğädättä, Başqortstannıñ tatar cırçıları Qazanğa kilep yul aça, ä Aygöl - başqort qızı Qazanda tanıla.
Al'bina Zäynulla


text:
Əmlak haqqında:
Nerimanov rayonu Genclik metrosu Teymur Eliyev kucesinde yeni insa edilmis 7 mertebeli binanin 4 mertebesinde umumi sahesi 175 kv m olan 4 otaqli menzil satilir. Bina Nerimanov rayonunda keyfiyyetine gore taninmis binalardan biridir, usaqlarinizin ausede vaxtini semereli kecirmek ucun heyetde genis gozel meydancasi, binanin yeralti qaraji, 24 saat kamera ve muhafizeciler terefinden qorunur, mehriban ve guler uz qonsular, yaxinliginda usaq baxcasi, market ve diger iase obyektleri yerlesir. Menzil temirlidir,sehere, istilik sistemi konbi, dosemesi parket, divar kagizlari brend firma olan Zambaitti-den. Binada ve menzilde qaz su isiq daimidir. Menzil tam alqi satqiya hazirdir ve alqi satqi gunu menzilin acarlarini tehvil alacaqsiniz. Qiymeti 360000 Azn


text: Paqıstannıñ Qaraçi şähärendä kiçä şığilar mäçete şartlağanda hälaq bulğan 19 keşene cirläw möräsime, politsiä belän ayawsız bäreleşlärgä äwerelgän. Mäyet ozatuçılar politsiägä taşlar atqan, kibetlärne cimergän. Politsiä alarnı quıp taratır öçen küz yäşe çığara torğan ğaz qullanğan. Zıyan kürüçelär häm totqarlanuçılar xaqında xäbärlär yuq. Uzğan töndä politsiä belän şığıylar bäreleşendä 3 keşe hälaq bulğan ide. Şähärgä ğädättän tış xäl kertelgän. Terror ğämälläre öçen cawaplılıqnı äle berkem dä üz östenä almağan.


text:
Energiya
Energiya — materiyanın' ha'reket ha'm materiyanın' bir formadan basqa formag'a o'tiw mug'darın ko'rsetiwshi fizikalıq skalyar o'lshem birlik.
Ko'binese, mexanikada energiya degende denenin' jumıs islew qa'biliyeti tu'siniledi.
- potensiyal energiya
- kinetikalıq energiya
- termodinamikada ishki energiya
- baylanıs energiyası
- salıstırmalılıq teoriyasında tınıshlıq energiyası
- maydanlar energiyası, mısalı, elektromagnit tolqınlar energiyası ha'm elektromagnit nurlanıw arqalı berilatug'ın nur energiyası
- maydanlardın kvant teoriyasında vakuum energiyası
- jıllılıq energiyası
Energiya haqqında en' a'hmiyetli tastıyıqlawlardan biri bul energiyanın' saqlanıw nızamı, onda aytılıwınsha jabıq sistemanın' tolıq energiyası waqıt boyınsha o'zgermeydi.


text:
Yaqın Könçığış: Ni öçen saylawlarda Hamas ciñep çıqtı?
Fälästinnärneñ 25nçe ğıynuarda ütkän parlament saylawlarında suğışçan Hamas törkeme ciñep çıqtı dip xabär itelä. Ciñügä qarata reaksiä törle.Fälästin Premyre A.Qurei çigenü xatın prezident M. Abbbasqa cibärde. Analitiklar saylaw näticäse İzrael belän kierenkelekne arttıraçaq , häm älege Yaqın Könçığış solıx protsesın tuqtatıp toraçaq digän qaraşta.
Minemçä bu İzraelneñ tügel ä fälästin xalqınıñ probleması.Hamas ber yaqlı bularaq tınıçlıq yäki çigenü öçen eşlämi ä ul suğış tarafdarı
BMO general sekretarı K.Annan tınıç ütkän saylawlar öçen fälästinnärne qotlap fälästin däwlätenä taba möhim adım atladığız disä dä demokratik säyäsätkä qatnaşırğa teläwçe här törkem qoralsızlanırğa tieş dide. Yevropa Berlegeneñ tışqı mönäsbätlär komisarı Benita Ferrero-Waldner ägär dä Hamas yaña fälästin xökümäteneñ ber öleşe ikän , ul tınıçlıq öçen eşlärgä äzer bulırğa tieş dide Berlekneñ tışqı säyäsät wäkile J.Solana, Yevropa yaña wazğiät qarşında dip äytte .AQŞ däwlät sekertarı C.Rice Hamasnıñ ciñüe turında,
Ber ayağın säyäsättä, ikençese terrorda bula almıy ,şunlıqatan bezneñ Hamasqa qarata pozitsiäbez üzgärmäde
Ni öçen elek östenlek itkän sekular Fatah xäräkäte bu saylawlarda yuğaltı soñ.Könbatış Üzänendä Beit Sahurda urnaşqan Fälästinnärneñ Cämäğätçelek Fikren Öyränü Üzäge direktorlarınnan berse Elias Kukali Hamas Fälästin territoriälärendä iskän könbatışqa qarşı cillär säbäple ciñde di
Böten waqıt İzrael, AQŞ häm Yevropa bez Hamasnıñ ciñüen telämibez dip qabatlap tordı. Bu inde fälästinnärgä Hamasqa tawış biregez dip äytü buldı, çönki xalıq yevropalı yäki amerikannarnı yaratmıy ,alar bu illär İzraelgä yardäm itä dip qarıy.AQŞ yäisä İzrael bezgä Hamas kiräkmi dip äytä ikän xalıq Hamasqa tawış biräçäk
Kukali, Könbatış Üzäneneñ İzrael okupatsiäse astında toruı şulayuq Fälästin xakimiätendä kiñ cäyelgän rişwätçelek Fataxnıñ ciñelüenä kitergän säbäplär di.Fälästinnärne kümäk cazalau da fälästin xakimiätenä däwlät oyıştıruda yardäm itmi, annan başqa qayberäwlär xökümätne üz mänfäğätläre öçen qullandı. Fälästin cirlärendä yıllardan birle däwam itkän qıyın şartlar Hamasınñ ciñüenä kiterde dip söyli Kukali. Fälästin territoriesendä berençe parlament saylawları 10yıl elek ütte. Şul waqıt eçendä Hamas üzen häm Fatax häm dä İzraelgä qarşı toruçı opozitsion partiä bularaq nığıttı.2000yıldan birle ul izraelgä qarşı 60intihar häcüme oyıştırdı. Törkem İzraelneñ yäşäw xoquqın tanımıy häm solıx protsesına qarşı çığa.Sonğı distä yılda suğışçan islamçı törkem üzeneñ bäysez sotsial xezmätlär çeltären oyıştırıp, fälästin territoriälärendä naçar iqtisadi häm naçar iminlek şartlarında yäşäwçe xalıqqa yardäm itte. Körçekkä terälägän tınıçlıq söyläşüläre,İzraelneñ Arafat soñraq M.abbas belän söyläşülärne kire qağuı näticäsendä küpçelek fälästinnär Hamasmı başqasımı nindi genä xökümät utırmasın nigezle säyäsi söyläşülär bulmayaçaq dip uylağandır. Bilgele bulğança İzrael , fälästin xakimiätläre yaxşı niät kürsätmi, alar intihar höcümnäre, yäki raketa häcümnären tuqtata almıy dip söyläşülärne tuqtattı
Hamas ireşkän ciñüne İzraelgä qarşı konfrontatsiädä niçek qullanaçaq digän sorau tora .Yaqın Könçığışta wazğiät nıq kisekenläşä ala. Ämma şuluq waqıtta saylawlarda ireşelgän ciñü Hamasnı räsmi tözeleşneñ ber öleşe xälenä kiterä –häm bu Hamasnı üzgärergä mäcbür itä ala.Elias Kukali süzlärençä Hamas berençe märtäbä xakimiätkä kilä , xökümät belän idarä itü bik qıyın bula ala, törkem monı belä qurqa häm koalitsion xökümät oyıştıru täğdimnäre yasıy.Parijda urnaşqan Yevropa Berlegeneñ İminlek Tikşerüläre İnstitutı analitığı Walter Posch ta ciñü ,urtaçıl yul alu öçen törkemgä basım bulıp tora. Alar xökümät oyıştırğanda küp kenä radikal qılanışların aftomatik räweştä üzgärtergä tieş bulaçaq ä ozın möddätne küzdä totqanda isä çit illär täsir itä ala di analitik Posch. Çit illär şulsanda AQŞ, Yevropa Berlege Hamas citäklägän xökümätkä nindi reaksiä küräsätäçäk? Saylawlardan elek könbatış Hamas izraelne cimerü mäqsatınnan wazkiçämäsä, anıñ belän eş itmiäçäk dip äytkän ide. färidä xämit


text:
Şuşı uñaydan älege wäkilçelek citäkçese Zinnur Märdanov jurnalistlar belän oçraşıp qayber mäğlümatlar birde. Soñğı yıllarda Başqortstan küp kenä çit illär belän turıdan – turı iqtisadıy häm mädäni bäyläneşlär buldıra başladı. Zinnur Märdanov süzlärençä, äle Rusiädä barı tik 10 çaması ğına töbäk çit däwlätlär belän nıqlı üzara faydalı xezmättäşlektä tora. Şul isäptä Başqortstan da bar. Älege köndä Başqortstan dönyanıñ 90 çaması ile belän tege yäki bu däräcädä xezmättäşlek itä.
Zinnur Märdanovqa Rusiäneñ häm şul isäptän Tatarstan belän Başqortstannıñ İslam Konferensiäsn oyışması eşlärenä dä qatnaşa başlawına mönäsäbätle soraw birelde.


text:
Dönya bazarlarında dollarnıñ oçsızlanuı däwam itä
Tağın ber atnası ğına qalğan 2004-nçe yıl bar dönya buylap universal'' aqça berämlege bularaq qullanılğan amerikan dollarınıñ başqa möhim valutalarğa, bigräk tä euroğa qarata kisken oçsızlanuı belän bilgelände. Comğa könne isä dollar tarixi çikne uzdı, dönya bazarlarında ber euro öçen 1 dollar 35 yarım cent birep aldılar. Belgeçlär fikerençä, dollarnıñ tübän tägäräwe bu çiktä genä tuqtamasqa da mömkin.
Audio, John Snow
"Dollarnı köçle totu Quşma Ştatlarnıñ küptänge säyäsäte ide häm bu xäzer dä şulay, köçle dollar bezneñ däwläti mänfäğätlärebezgä turı kilä" di amerikan finans ministrı. Monı yış qına prezident Bush üze dä belderä. Läkin BNP Paribas bankı wäkile Brian Fabbri süzlärenä qarağanda, dönya bazarındağı täräqqiat näticäsendä Washingtonnıñ bu säyäsäte inde üzgärgängä oşap tora.
Audio, Brian Farbbi
"Alar köçle dollar säyäsäten alıp baru turında söylilär, ämma bu inde xäzer üzgärde. Köçle dollar säyäsäte urınına alar xäzer bazar taläplärenä nigezlängäne turında söyli başladı. Yäğni alar, aqçanıñ çın bäyäsen bazar üze bilgelärgä tieş häm Quşma Ştatlarnıñ iqtisadı köçle bulğanda dollar da köçle bulaçaq dip uylıy, läkin bu alay tügel" di iqtisad belgeçe Brian Fabbri. Dollarnıñ bu atnada tağın da asqa tägäräwenä Quşma Ştatlarnıñ iqtisadi üseşe turında kötelgängä qarağanda yamanraq sannar çığuı säbäp buldı. Atnakiç amerikan xökümäte ildäge qullanuçılarnıñ küpme aqça sarıf itüe, yortlar satunıñ niçek baruı, eşsezlek däräcäseneñ nindi buluı xaqında mäğlümat bäyän itte, alar Quşma Ştatlar iqtisadınınıñ farazlarğa qarağanda köçsezräk buluın kürsätte. Dollarnıñ oçsızlanuına Amerikadağı ike defitsit ta zur yoğıntı yasıy - berençedän, bu säwdä defitsitı, Quşma Ştatlar çittän mallarnı, alarnı üzennän çığaruğa qarağanda, kübräk satıp ala, häm ikençedän, budjet defitsitı - çığımnarın amerikan däwläte üze çığarğan häm çit illärgä satqan qimmätle qäğäzlär xisabına qaplap bara. Ägär dä bu qäğäzlärne satıp alu kimesä, dollarnıñ oçsızlanuı tağın da tizlänäçäk dip belderä belgeçlär. Niçek kenä säyer yañğıramasın, dollarnıñ oçsızlanuı Quşma Ştatlar iqtisadı öçen faydalı küreneş, ul il eçendäge täräqqiatkä tiskäre yoğıntı yasamıyu, kiresençä, amerikan mallarınıñ dönya buylap satıluın arttıra, çönki alar arzanaya. Näq şul säbäple dollarnıñ euroğa qarata arzanayuı, döresräge euronıñ dollarğa qarata üsüe Yevropa illäre iqtisadına zur zian kiterä, çönki annan kilgän mallarnıñ bäyäse arta häm alarnı alu kimi. Pänceşämbedä Fransiäneñ finans ministrı Herve Gaymard, dollarnıñ tübän tägäräwe hälakätkä kiterä ala digän kisätü belän çıqtı. 1999-nçı yılda euro äyläneşkä kertelgändä anıñ bäyäse 1 dollar 18 cent ide. Soñraq dollar şaqtıy nığıp alsa da, soñğı yıllarda euroğa bireşä başladı häm bu könnärdä euroğa qarata üzeneñ tarixtağı iñ tübän noqtasına töşte.
Kärim Kamal


text:
Yekaterinburda “Tolerantlıq xaqına xezmättäşlek” digän kiñäşmä uzdı
Bu könnärdä Yekaterinburg şähärendä urnaşqan Tınıçlıq häm Duslıq yortında “Tolerantlıq xaqına xezmättäşlek” dip atalğan kiñäşmä bulıp uzdı. Kiñäşmäne Sverdlovski ölkäseneñ millätara mäğlümat üzäge oyıştırdı. Biredä Sverdlovski ölkäseneñ keşe xoquqları buyınça wäkile Tat'yana Merzlyakova, Velikobritaniäneñ Yekaterinburgtağı general' konsulı Kevin Linç, Amerikanıñ Yekaterinburgtağı vitse-konsulı Virdjin Strommayer, politologlar, jurnalistlar, milli oyışmalar citäkçeläre, Ural däwlät universitetınıñ jurnalistika bülege möğallimnäre qatnaştı.
Tügäräk östäl yanında ğammäwi mäğlümat çaralarda etnik temalarnıñ yaqtırtıluı turında fiker alışular buldı.
Millätara mäğlümat üzäge 2005 yılnıñ mart ayınnan başlap 2006 yılnıñ avgust ayına qädär Sverdlovski ölkäseneñ internet mäğlümat agentlıqlarında yaqtırtılğan etnik temağa qağılışlı materiallarğa monitorg yasağan. Monitorg näticälärennän kürengänçä, bu materiallar arasında kübräk tiskäre qaraşlı, kriminal temalar östenlek itä. Uñay materiallarnı milli bäyrämnär, mädäni çaralar ğına täşkil itä, häm aları da bik az yaqtırtıla.
Tügäräk östäl artına cıyıluçılarnı bu mäs'älä bik borçıy bulıp çıqtı. Biregä cıyıluçılarnıñ härberse bu turıda üz fikeren belderde. Säyäsi fännär doktorı, Ural däwlät universitetı dotsentı Marianna Fadeiçeva tolerantlıq kul'turasın üsterüdä massaküläm mäğlümat çaralarınıñ rolenä ayıruça basım yasap ütte.
Marianna Al'fredovna üz çığışında jurnalistlarnıñ küp oçraqta ğadi genä terminnarda butalu misalların kiterde, alarnıñ kübeseneñ hönärmänlekläre bik tübän buluına borçılu belderde.
Ğammäwi mäğlümat çaralarınıñ qızdırılğan faktlar artınnan quıp, qayber xäbärlärne beryaqlap qına yaqtırtu oçraqları soñğı yıllarda matbuğatqa bulğan ışanıçnı kimetä. Sverdlovski ölkäseneñ keşe xoquqların yaqlaw buyınça wäkile Tat'yana Merzlyakova, matbuğat institutı alıp barğan tikşerenülär näticäse kürsätüençä, ğammäwi mäğlümat çaralarına bulğan ışanıç 1992Hчe yılğa qarağanda küpkä kimegänlegen äytep ütte.
Tat'yana Georgievna şulay uq qayber jurnalistlarnıñ kriminal temasın yaqtırtqanda rus bulmağan keşelärneñ millätenä basım yasaw tendensiäseneñ köçäyuenä dä kürsätte.
Tügäräk östäl artına cıyıluçılar arasında bu temağa üz fikerlären belderüçelär küp buldı. Äytik, Ural däwlät universitetı jurnalistika fakul'tetı möğallime, dotsent Valeri Ämirov, jurnalistlarnıñ qızdırılğan faktlar artınnan quuın obyektiv säbäplär belän añlattı. Anıñ äytüençä, bazar mönäsäbätläre waqıtında mäğlümat çaraları üz-üzlären tuydıra alsın öçen satıla torğan produktsiä citeşterergä mäcbür. Reytingnı barı tik şundıy yul belän genä kütärep bula, dip añlattı Valeri Mixayloviç. Xalıqqa matur canwarlar turındağı mäğlümat qızıq tügel, böten dönya xalqı qızdırılğan faktlar belän tulı “sarı matbuğat” mäğlümatın ictimaği-säyäsi basmalarğa qarağanda kübräk qullana, dide ul.
Valeri Ämirov milli oyışmalar citäkçelärenä jurnalistlar belän tığız elemtädä eşlärgä häm daimi räweştä uñay, iğtibarnı cälep itä alırlıq qızıqlı mäğlümati sıltawlar buldırıp torırğa täqdim itte.
Süz hönärmän jurnalistlar äzerläw temasına küçte. Ğädättä Rossiädäge yuğarı uqu yortlarında rus telle jurnalistlar äzerlänä häm milli temalarğa iğtibar artıq birelmi. Şuña kürä kadrlar äzerläw mäs’äläsenä başqaçaraq qararğa kiräk. Äytik, tolerantlıq kul'turasın mäktäp yäşennän öyrätä başlaw belän berrättän, yuğarı uqu yortlarında qayber östämä belgeçleklär kertü, mäsälän, töp dinnärneñ asılın öyränü, dön'yaküläm tanılğan klassiklar icatı belän tanışu arqılı yäş belgeçlärneñ törle millätlär turındağı belemen köçäytü zıyan itmäs ide.
Kiñäşmädä qatnaşuçı milli oyışmalar citäkçeläre jurnalistlar belän oçraşular yışraq oyıştırılıp torsın ide digän teläk belderdelär.
Fäwiä Safiullina,Yekaterinburg


text: Rusiä mäxkämäse, Natsional-Bolşevik firqase äğzase Vladimir Lindnı Niderland üteneçe nigezendä yaman şeş awıruınnan ülergä yatqan ätisen kürergä Niderlandqa cibärmäw qararın qabul itte. Lind häm firqaneñ tağın 38 äğzase östennän dikaber ayında prezident xakimiäte binasın qısqa waqıtqa üz kontrolenä aluda ğäyeplänep xökem eşe bara. Xäzer İndoneziäneñ ber öleşe bulğan, elekke Könbatış Yaña Guinea gubernatorı bulğan Lindnıñ ätise bügen Niderlandta evtanaziä belän üterelergä tieş ide. Mäskäw, ägär dä Lind irekkä çığarılsa, anıñ kire Rusiägä qaytaçağına şik belderde.


text:
Avtomobil'' xucalarına mäcbüri iminlek qanunı Tatarstanda niçek ütälä...
AudioYäğni alar respublikada berençelärdän bulıp eşkä kereşkännär. Älegä iminiät polisları avtomobillärne terkägändä yä terkäwdän töşergändä, texnik xälen tikşergändä tözelä. Bu eşlär Däwlät avtoinspeksiäse küzätüendä. Şuña kürä avtomobil' xucaları polis satıp alırğa mäcbür. Bazar bäxäse 15-20 meñ bulğan iske “Жиryли “ “MockBич”lar öçen urtaça ike meñ sum aqçanı tik torğanda beräwdä çığarıp salırğa aşqınıp tormıy. Xättä yünle genä xezmät xaqı ala dip sanalğan jurnalistlar, straxovka bäyälären qibatsınalar häm brifingta da iminiät kompaniäläre wäkilläre belän satulaşıp aldılar.
AudioŞulay itep brifingta äytelgänçä Tatarstanda 650 meñ avtomobilneñ 10 protsentına iminiätlek polisları tözelgän bulsa, iminiät kompaniäläreneñ “kesäsenä” küpme aqça kerep utırğanıñ häm utıraçağınıñ isäpläwe qıyın tügel. Xäyer isäpläşergä häm satulaşırğa soñ inde. Rusiädä iminiät kompaniäläre bu eştä ber-niçä milliard dollar aqça tabış alaçaqlar dip yazıp çıqtılar Mäskäw gazetaları. Şuña kürä älege qanunnı ütkärer öçen aqça jällämägännär ikän. Ğädättä xalıq “Rusiädä köçle qanunnar şaqtıy qabul itelä ul. Läkin şunısı yaxşı alar barısı da ütälmi”-dip üz-üzen tınıçlandıra. Läkin 15 könlek täcribä şunı kürsätä bu andıy oçraq tügel. Avtomobil iminiäte aqçaların cıyuğa avtoinspeksiä kebek däwlät strukturaları cigelgän. Cıyılğan aqçalarnı äyländerep fayda alırğa xökümät qaramağındağı banklarda äzerläp quyılğan. Ä avtomobil' xucalarına nindi fayda bulır älegä brifingta moña cawap alıp bulmadı.
Yunıs Ätnäle.


text:
Buş Venada Yevropa Berlege citäkçeläre belän oçraştı. Urtaq häm bäxäsle mäsälär tikşerelde.
AQŞ prezidentı Buş Yevropa Berlege citäkçeläre belän söyläşülär öçen Venağa kilde. Summitta ike yaq ta ireklek häm demokratiäne nığıtu kebek xezmättäşlek itü mäsäläsendä problemmalar bulmağan mäsälälärne tikşerdelär. Läkin, söyläşülärdä Yevropa Berlege belän AQŞ arasaında tirän ayırmalıqlar bulğan mäsälälär, mäsälän Guantanama Baydege totıqlar lagerınıñ yazmışı da quzğatıldı.
Audio
Şunnan soñ Buş Yevropa Berlegeneñ çirattağı prezidentı vazıyfasın ütävçe Avstriä kanslerı Şussel belän oçraşıp söyläşte. Şuşı söyläşülärgä soñşaraq Yevropa komissiäse prezidentı Barosso häm Berlekneñ tışqı säyäsäten väkilek itüçe Solana quşıldılar. Oçraşudan soñ press konferensiä ütkärelde. Şussel häm Buş üzara tikşerelgän mäsälälärne sanap kittelär häm urtaq noqtalarnıñ buluına basım yasadılar. Läkin , ber ük vaqıtta ike arada fiker ayırmalıqlarnıñ buluın da yäşermädelär. Buş Ğıraq mäsäläsendä uzğanda fiker ayırmalıqlarnıñ buluın iqrar itte , monı añlauın , läkin, kiläçäkkä qararğa kiräklegen belderde häm Ğıraqta xökümätneñ uñışqa ireşäçägenä ışanuın äytte.
Audio
Läkin, Buş ber ük vaqıtta Bagdatnıñ Yevropa Berlegeneñ häm AQŞnıñ yardämenä moxtac buluın da äytte. AQŞ prezidentı Yaqın Könçığışta İzrael häm Fäslätin dävläte ideasın yaqlauın , läkin, Hamas belän xezmättäşlekne kire qağuın, Yevropa Berlegeneñ dä şundıy uq pozitsiädä toruın xuplauın äytte. Teherannı üzeneñ atom ambitsiäsen tuqtatuı öçen urtaq diplomatik front buldırırğa çaqırdı.
"İran citäkçelege dönyağa qararğa häm şundıy näticägä kilergä tieş. Yevropa, AQŞ, Rusiä häm Qıtay berdäm bulırğa häm İrannıñ atom qoralın buldıruına yul quymausaqa tieşlär."
Buş ike arada bäxäsle problemma bulıp torğan Guantanamo mäsäläsenä qağıldı. Yevropa Berlegeneñ borçıluın añlauın häm totıqlarnı üz illärenä cibärep lagernı yabarğa teläven äytte. Şulay da ul bu eşneñ bügen irtägä bulmayaçağın da işarä itte. Ber ük vaqıtta totıqlar arasında räximsez keşe üterüçelär bar häm alar cavapqa tartılırğa tieşlär. Bu xaqta Yuğarı Mäxkämäneñ qararın kötüen äytte.
audio
Buşnıñ Venağa vizitına protest belderep berniçä yüz student demonstratsiä ütklärde häm Buş qaytıp kit dip qıçqırdı.
audio
Press-konferensiäne yomğaqlasaq şunı äytep bula Buş ta, Şussel dä Barosso da fiker ayırmalıqlarnı yomışaq qına telgä alıp kittelär häm üzara mönäsäbätlärneñ ahänle buluına basım yasadılar.
Färit İdelle, Praga.


text:
Taşkent BMOnıñ qaçaqlar idaräsen Qırğızstandağı üzbäk qaçaqların Üzbäkstanğa tapşırudan baş tartıp cinayätçelärne häm terrorçılarnı yaqlawda ğäyepläde.
Üzbäkstannıñ baş prokuror idaräse belderüendä Qaçaqlar idaräse bu oyışma maqsatlarınıñ däräcäsen töşerä dielä.
Ämma Qaçaqlar idaräse süzçese Rupert Colville Azatlıq radiosı belän telefon aşa söyläşüdä
AUDİO: Bez terrorçılarnı häm cinayätçelärne yaqlarğa tırışu turındağı ğäyepläwlärne tulısınça kire qağabız dide.
BMOnıñ ber xisabında küpläp üterü dip atalğan Ändican waqıyğalarınnan soñ may ayında Üzbäkstannan Qırğızstanğa yözlärçä keşe qaçtı. Qaçaqlar idaräse alarnıñ küpçelegen qaçaqlar dip tanıdı häm Qırğızstannan Romaniağa küçerde.
Qırğızstandağı totqarlaw üzägendä totılğan, sıyınu sorawçı 15 keşeneñ 11-enä inde qaçaq statusı birelde. Üzbäk prokuraturası qalğan 4 keşene terrorçı häm röxsätsez narkotiklar satuçı dip Üzbäkstanğa tapşırunı taläp itä.


text:
Rusiä: "Fallos simvolı" häm İnternet ireklege
İnternetta dönya kürgän "Putin – Rusiäneñ fallos simvolı" digän satirik mäqälä avtorı jurnalist Vladimir Raxmankov östennän cinäyät eşe açılqaç, küplär moña başta ğäcäplänü beldergän ide. Rusiäneñ İvanovo ölkäsendä başlanğan bu eş aqrınlap xalıqara tösemer ala sıman. "Çiklärne tanımağan jurnalistlar" oyışması Rusiädä İnternet ireklegen yaqlaw kompaniäsen başlap cibärde.
"Mine İvanovo xökümäteneñ matbuğat xezmätenä çaqırdılar. Läkin matbuğat wäkile tügel, saqçı qarşı aldı häm berni äytmiçä qıynıy başladı. Eçkä 3 tapqır suğıp, bu mäqäläne yazırğa kem quştı, dip qıçqıra başladı" di Vladimir Raxmankov.
Raxmankov 2002 yılda da qıynalğan bulğan, ul çaqta cirle militsiä citäkçese korrupsiädä ğäyeplänep urınınnan alınğan.
İnde uzğan ayda prezident Putin Rusiädä xalıq sanın arttırrığa öndägännän soñ, Raxmankov anı irlek simvolı belän çağıştırıp satirik mäqälä yazğaç, İvanovo räsmiläre başqa taktika saylağan – alar anıñ Cursiv.ru säxifäsen yabıp quyğan, öyendä tentülär ütkärep, sanağın alıp kitkän.
Cirle prokuror jurnalistqa "däwlät wäkilen kimsetü" digän ğäyepläw beldergän. Xäzer ul öy sağı astında, ğäyeple tabılsa aña 1 yılğa qädär awır xezmät cäzası yanıy.
Şuşı waqiğa turında dönya bälki işetmi dä qalğan bulır ide. Läkin Parijda urnaşqan Çiklärne Tanımağan Jurnalistlar oyışması Raxmankov eşenä tayanıp Rusiädä süz ireklegen yaqlaw kampaniäsen başlap cibärde. Oyışmanıñ İnternet ireklege burosı başlığı Julien Pain:
"Rusiädä İnternet – bäysez mäglümät bastıru öçen bedän-ber urın bulıp qaldı. Ägär Rusiä räsmiläre İnternetta da, başqa çaralarda şikelle kontrol urnaştırsa Rusiädä xällär yaman bulaçaq" di Çiklärne Tanımağan Jurnalistlar oyışması citäkçese.
Äytergä kiräk, Rusiä Duması İnternetta kontrol urnaştıru yulların inde berniçä yıl tikşerä. İnternet providerların örketü ğädäte inde küptän ğämäldä. Raxmankovnıñ İnternet säxifäsen dä räsmilär tügel, provider yabıp quyğan, aqça tülämäde digän sıltaw belän, gärçä ul xezmät buşqa bulsa da.
Rusiäneñ Matbuğat turındağı qanun avtorlarınıñ berse, advokat Vladimir Entin uzğan ayda radibıznıñ urıs telendäge "Matbuğat säğäte" isemle tapşıruda Raxmankovnı ğäyeplägän prokurorlarnı yaqlap çıqtı:
"Däwlät başlığı – flag, gerb, xakimiätneñ başqa atribuları kebek ük – ğorurlıq bilgese bulıp tora, häm üzenä qarata tieşle mönäsäbät taläp itä" di Rusiä advokatı.
Şul uq tapşıruda qatnaşqan jurnalist Raxmankov monıñ belän kileşmi:
"Minemçä, bu oçraqta däwlät başlığın ğadi watandaştan ayırırğa yaramıy. Prezidet - flag yä gerb kebek şundıy uq simvol, digän fiker belän kileşmim. Kimsetü belän ironia arasındağı çikne här watandaş üze bilgeli, şuña kürä bu eş cinäyät tügel, watandaşlar kodeksı qısalarında qaralırğa tieş" di jurnalist Raxmankov.
Mäxkämä köne älegä bilgelänmägän. Ul arada tikşerüçelär lingvistika belgeçlärenä möräcäğät itkän. Bu belgeçlär şuşı mäqälä Putinğa küpme zıyan kitergänen açıqlarğa tieş bulaçaq.
ali ğilmi


text: İran däwlät televidiniäse bugen prezident Xatami ,BMOn Ğıraq suğışın tuqtatu öçen inisiativa kürsätergä çaqırdı dip belderde. Xatami İspanya tışqı eşlär ministırı Ana Palacio belän oçraşu waqıtında BMO suğışnı beterüdä efektiv rol uynarğa tieş dip äytkän.Xatami süzlärençä,İran ğıraq xalqına humanitar yardäm kürsätergä äzer.Palacio BMOsı Saddamnan sonğı Ğıraqta aktiv rol uynarğa tieş dip azsızıqlağan. Ber könlek säfär belän Tehranğa kilgän Palacio kollegası Xarazi häm prezident Xatami belän oçraştı


text:
Könbatıştağı möselmannar islam süräten yaxşırtu eşen alıp barırğa tieş
Soñğı yıllarda bulğan mäğlüm terror ğämälläre häm alarnı qılğan adämnärneñ üzlären islamçı itep tanıtuı möselman dineneñ Könbatıştağı sürätenä şaqtıy zur zian kiterde, xörmätle tıñlawçılar. Bu ber yaqtan andağı möselmannar tormışın qatlawlandırsa da, ikençe yaqtan alarnı islam dine süräten yaxşırtu ölkäsendä qızuraq eşçänlek alıp baruğa etärde. Bu atnada şuşı mäs''älä möselman ğalimnäreneñ İordaniädä uzğan maxsus ber cıyınında qaralğan ide.
Audio, Färüq Cärrar
Färüq Cärrar, Ammanda urnaşqan "Aal äl-Bäyt Waqfı" mödireneñ yardämçese, ul "Könbatış illärendä, häm bigräk tä Yevropada islam aldında torğan iñ möhim problema bulıp mäğlümat çaralarınıñ qayber möselman keşeläre ğämällären bozıp kürsätüe tora" dip belderä. Anıñ fikerençä, mäğlümat çaraları islamnı şul däräcädä ğäyeple itep kürsätä ki, Könbatıştağı qayber zialılar islamnı yawız ber din itep sürätli başlıy. Färüq Cärrar süzen däwam itep bolay di.
Audio, Färüq Cärrar
"Könbatışta, Yevropada bigräk tä möselmannar bik küp yäşi. Ämma alar yäşägän illärendäge säyäsi täräqqiattän çittä tora. Bez alarnı şul eşlärdä äwzem qatnaşuğa öndibez, islam monı hiç kenä dä tıymıy. Alarnıñ anda üz tawışı işetelergä tieş, häm şul oçraqta alar islam süräten dä yaxşırta ala" dip belderä Färüq Cärrar, Ammandağı xalıqara cıyınnı oyıştırğan "Aal äl-Bäyt Waqfı" wäkile. Läkin ikençe yaqtan, näq menä islamğa qarşı köçäygän käyeflär Yevropa möselmannarın kiresençä säyäsi tormışnıñ qırıyına etärä digän fikerlär dä bar. Şuña kürä dä alarda üzläre yäşägän illärneñ säyäsi täräqqiatenä äwzemräk qatnaşu teläge artqanğa qarağanda kimi bara. Britaniädäge Möselman Şurasınıñ matbuğat sekretare İnyaät Bunglawala, ilneñ 650 urınlı parlamentında barı tik ike möselman deputatı bar, bu isä Britaniäneñ million yarımnan artıq möselmanın wäkillek itmi diärlek di. Banglawala süzlärenä qarağanda, britan xökümäteneñ Ğiraq suğışına qarşı ütkärelgän uram cıyınnarına ise dä kitmäwe şaqtıy ğına möselmannıñ küñelen qaytarğan. Banglawala, möselmannarnıñ fikeren sanğa suqmaw axırğı çiktä qayber dairälärneñ alarnı keşe rätennän çığarıp kimsetä başlaına kiterä dip isäpli.
Audio, İnayät Banglawala
"Bez britan matbuğatında bu aralarda, möselmannarnı etlärgä tiñlägän qurqınıç mäqälälär dä kürdek, bu çın möselmannarnı belmägän oçraqta ğına bula ala" di Britaniäneñ Möselman Şurası wäkile.
Kärim Kamal


text: Xalıqara ekologia oyışması Greenpeace, 20 yıl elek bulğan Çernobıl qazası, xäzer dä, distälärçä meñ keşeneñ gömeren özärgä mömkin, dip belderä. Greenpeace belğeçläre, Berläşkän Millätlär oyışması kitergän, Çernobıl qazasınnan barlığı 4 meñ keşe haläk bulğan digän sannarnı döres tügel dip, Rusiä belgeçläre birgän sannarnı kiterä. Bu xaqta Greenpeace wäkile Thomas Breuer bolay di: “Bıyıl Rusiä fännär Akademiase basıp çığarğan soñğı tikşerülär näticäsendä Çernobıl qazasınnan 93 meñ keşe wafat bulğan”.


text: Tatarstannıñ Älmät şähärennän 20 çaqrım yıraqlıqta Apakovo awılı yanında yul faciğase näticäsendä 8 keşe hälak buldı. "VAZ" maşinası başqaların uzır öçen qarşı yulğa çığıp Kamaz belän bäreleşkän, şul uq waqıtta alarğa "UAZ" maşinası kilep bärelgän. Zhigulinı yörtüçe häm maşinada bulğan tağın 3 keşe, şulay uq "UAZ"dağı 4 keşe şunda uq hälak bulğan. Alar arasında xatın-qız häm ber bala bar. Häläkät urnında tikşerü bara, berençel mäğlümatlärgä qarağanda, Zhiguli yörtüçese – Orenbur ölkäsennän bulğan, "UAZ"nıñ nomerları – Tatarstannıqı.


text:
Samar duslıq yortında tuğan tellärne saqlaw turında zur söyläşü buldı
Süzne milli mäsälälär buyınça törle sotsioloğıyk tikşerülär alıp baruçı ğälimä, säyäsi fännär doktorı Natälyä Möxämmätşina başlap cibärde. Natälyä xanım yañğıratqan sannar tatarnı ğına tügel, çuaş, muqşı, başqort, qazax, çegän, çeçennı da der selketerlek. İke xalıq sanın alu däwerdä tatarlarnıñ 23%-ı telsez qalsa, başqortlarnıñ telsez qalğannarı da 23%, ber xalıqnıñ igezäk balaları ber ük çir belän ber tigezlektä çerü yünäleşendä, çeçennar, qazaxlarnıñ tel yuğaltqannarı 25% tiräse, çegännärneñ- 27%, ä çuaş belän muqşı ike xalıq sanın alu arasında uncideşär protsent xalqın yuğaltqannar. Sannar şomlı, şul uq waqıtta professor Möxämmätşina belderüençä, tatarlarda milli üzañ yuğarı, bu inde tatarçalatıp äytsäñ, tatar rusça söyläşä, läkin dä üzen tatar dip sanıy. Natälyä Möxämmätşina tatarlarnıñ tel yuğaltuın obyıqtiv xäl, urbanzatsiä belän añlatuına “Tuğan tel” cämğıyate direktorı qarşı töşep tübändäge fikerlärne äytte: “Rusiä däwläte dä, anıñ däwamçısı SSSR da bar köçlären tatarnı telsez qaldıruğa yünälderdelär häm patşa bu yünäleştä üzeneñ öleşen kertte. Şulay da ğäcäyep xäl, tatarlarnı küselärne batırğanday batıralar, ä alar äle haman da qalqalar, yäşärgä tırışalar. Şul uq waqıtta “Tuğan tel” citäkçese tatar telen saqlaw yulların da sanap ütte. Anıñ fikerençä, bügen tatarlıqnı saqlaw yünäleşendä bar ömet tik ğäilädä genä. Här ğäilä tatar telendäge gäcitä- curnallarnı aldırırğa tieş, “Azatlıq” radiosı tapşıruların häm ğäläm kiñlegennän Tatarstan –Yaña ğasır tele-radiotapşıruların tıñlarğa tieş, öydä tatar moxite bulırğa tieş!
Cämğıyatneñ ideoloğı Azat Nadirov däwlät bieklegendä milli tellärgä iğtibar yuqlığına basım yasadı, çönki bügenge köndä “ata- analar teläge buyınça”,- diyü ul uqısañ da yarıy, uqımasañ da yarıy digänne xäterlätä, di Nadirov.
Uqıtuçılarnıñ belemen qämilläşterü institutınıñ milli tellär laboratoriäse citäkçese Röstäm Maxmatnazarov belderüençä, ölkädä başqa tellär belän çağıştırğanda tatar tele äle aldınğı safta ikän. Şul uq waqıtta ul Rusiä mäğärif ministrlığına başlanğıç sıynıflarda awllarda uqunı milli tellärdä alıp baru turında kiräklegen añlatıp xat yazğannarı turında xäbärläde. Samar ölkäseneñ ğumanıytar yuğarı uqu yortlarında predmet bularaq tatar, çuaş, muqşı, başqort tellären öyränü täqdimen kertkännär alar ministrlıqqa.
Samar ölkäseneñ mäğärif häm fän ministrlığınıñ baş belgeçe Damir Gatin äytüençä, tatar, başqortta çağıştırmaça tellärneñ yaxşıraq saqlanuı islam dine belän bäylängän. Şul uq waqıtta ul üzeneñ Tatarstan metodiqasın yaqlawın äytte, balalar berençe sıynıftan 11-nçe sıynıfqa qädär tatar telen öyränüne maqtap iskä aldı. Damir Gatin üz çığışında mondıy fikerne dä äytte: “Bügenge köndä Rusiädä tellärne saqlaw turında Rusiä xökümäte tügel, ä kübräk Awropa borçıla, şuña kürä milli tellärne saqlaw buyınça Awropa xartiäseneñ dä faydası tiärgä tieş”,- dide mäğärif ministrınıñ baş belgeçe Damir Gatin.
Söyläşü ozaq bardı, fikerlär, täqdimnär muldan buldı. Kemder töşenkelek ruxında fiker yörtsä, ikençeläre ömetlelek yağına basım yasadılar. Samar şartlarında balalar baqçasında tatar teleneñ eze dä bulmağan çorda, mäktäplärdä tatarnıñ izge tarixı quıp çığarılğan waqıtta, cirle radioqanallar tik rus telen genä tel dip sanağanda, älbättä, tatar tele ügineñ ügi, meskenneñ- meskene bulıp yäşärgä mäcbür. “Tatar telen saqlaw- ul ğäilä burıçı”,- digän urtaq fikergä kildelär tügäräk östäl tiräsendä söyläşüçelär.
Gubernator komandasında millätlär buyınça baş belgeç bulıp eşläwçe Nadejda Osipova tügäräk östäl eşe turında bolay dide: “ Tügäräk östälneñ eşe belän qänägätmen. Tik menä tatar teleneñ yazmışı bik naçardip çañ suğarğa yaramıy. Soñğı un yılda ölkädä tatar sanı arttı. Tatar telen öyränergä häm üsterergä mömkinlek bar. Ölkä citäkçeläre bu yünäleştä yärdäm dä itälär. Samarda “Yaqtılıq” mäktäbenä yanqorma tözü bara. Döres, tınıçlanırğa kiräkmi häm xalıq arasında tuğan telne saqlaw säyäsäten alıp barırğa kiräk”,- dide ğubernator qomandasınıñ millätlär buyınça baş belgeçe Petr qızı Nadecda Osipowa.
Şamil Bahawetdin, Samar


text:
Xärbilär tuqmalu däwam itä
Başqortstannan xärbi xezmätkä çaqırılğan ber xärbi tuqmalğan. Ul Marat Garifov. Marat xärbi xezmätkä Ufadan çaqırılğan, Tuladağı hawa-desant ğäskärlärendä xezmät itkän. Ul Pskov ölkäsendäge Vladimir lagerında atu buyınça künekmä yasağan waqıtta tuqmalğan. Atu normalarına sıymağanı öçen 33842 xärbi çast'nıñ ştab başlığı mayor Sergey İsaev anıñ çigäsenä tipkän. Añın yuğaltqan yegetne Krasnıy Strug xastaxanäsenä salğannar, oçqıç belän Pskovtan neyroxirurg kitertep operatsiä yasağannar. Artaban Sankt-Peterburgtağı xärbi-meditsina akademiäsenä küçergännär. Maratnıñ çigä söyäkläre çärdäklängän, mienä zıyan kilgän. Çigä söyägen tazartqannan soñ başında yodrıq sıyışlı tişek xasil bulğan. Anı maxsus plastinka belän qaplap quyğannar. Yegetkä tağı ber operatsiä yasalaçaq. Marat Garifovnıñ bu xälgä taruı turında tuğannarına xärbi türäläre tügel, ä ber xezmättäşe käräzle telefon aşa xäbär itkän. Başta yeget häm tuqmawğa şahit öç xärbi döreslekne yäşerergä tırışqannar. İnde alar bu xaqta täfsilläp söylägännän soñ “suğış çuqmarı” mayorğa cinayät eşe quzğatılğan. Aña öç yıl buyı bu “batırlığı” turında räşätkä artındağı bülmädäşlärenä söylärgä turı kilü ixtimallığı yanıy.
Mönir Wafin,Ufa


text:
Könyaq Korea Tänyaq tiräsendäge atom töş qoral kirizisın çişüneñ tınıç yulın täqdim itte. Mäskäwdä Rusiä räsmiläre belän oçraşqaç, Könyaq Korea tışqı eşlär ministrı urınbasarı Kim Hang-Kyung, ike yaq ta nizaqqa säyäsi çişeleş ezlärgä kiräk digän fikerdä kileşte, dide. Kiläse atnada Könyaq Koreanıñ milli iminlek kiñäşçese Yim Sung joon, söyläşülär uzdıru öçen Quşma Ştatlarğa häm Yaponiägä bara. Aña qadär irtägä Waşingtonda Könyaq Korea tışqı eşlär ministrı urınbasarı häm Yaponiä tışqı eşlär ministrlığınıñ räsmi wäkile Amerikan däwlät departamentı räsmie James Kelly belän oçraşa.
Kiçä Yaponiä tışqı eşlär ministrı Yoriko Kawaguchi häm Quşma Ştatlar däwlät sekretare Collin Powell telefon söyläşüendä krizisnı çişüdä xezmättäşlekne däwam itergä kileşte. Bügen Tönyaq Koreanıñ Üzäk Xäbärlär Agentlığı, Quşma Ştatalarnı, söyläşülär başlarğa çaqırdı. Amerikan yağı moña qadär Tönyaq belän söyläşülär uzdırudan baş tartqan ide.


text:
Rice: AQŞ Yaqın Könçığış tınıçlıq protsessında aktiv qatnaşaçaq
Condoleezza Rice AQŞ däwlät sekretarı bularaq yaqın könçığışqa yasağan berençe säfärendä taraflarnı ''mömkinçelek mizgele''nnän faydalanırğa çaqırdı. İzrael belän fälästinnär arasında tınıçlıq urnaşuı öçen AQŞnıñ yañadan tırışlıq kürsätäçägen beldergän Rice xanım yäkşämbedä İzrael premyere A.Sharon ä düşämbedä Ramallahta Fälästin prezidentı Mäxmüd Abbas belän oçraştı. Düşämbedä İzraeldän kitär aldınnan C.Rice ,AQŞnıñ tınıçlıq protsesı öçen iminlek koordinatorı bularaq general William Wardnıñ täğäyenlängänen belderde.
Rice(audio)
Prezident Bushnıñ Premyer Sharon häm prezident Abbasqa yazın oçraşu öçen cibärgän däğwätlären tapşırdım , alarnıñ här berse çaqırunı qabul itte. Yordaniä patşası Abdulla da mart ayında AQŞqa kiläçäk
Rice AQŞ dağwäte turında mäğlümät birmäsä dä, xabär agentlıqlarına qarağanda, amerikan räsmiläre ike citäkçe törle waqıtlarda kiläçäk dip äytkän. Rice bügen şulayuq AQŞnıñ general leytinant William Wardnı iminlek koordinatorı itep bilgeläwen beyan itte. Ward Abbasnıñ iminlek köçlären künegüdän ütkärü häm qorallandıru eşlärendä yardäm itäçäk. Düşämbedä Ramallahta prezident Abbas belän oçraşqannan soñ ütkärgän urtaq mätbuğat oçraşuında Rice Waşingtonnıñ kiläse 90 kön eçendä xezmät urınnarı buldıru, xosusi sektornı täräqi itterü infrastrukturanı yaxşırtu yäğni fälästinnärneñ tormışına şunduq uñay täsir yasau öçen 40million dollar yardäm biräçägen belderde. Ul yaqın könçığışta tınıçlıq urnaştrıu öçen AQŞ kiläse könnärdä aktiv qatnaşaçaq digän wäğdä birde. Riceneñ şuşı süzlärennän soñ, fälästinle jurnalist wäğdälärgä qaramastan sişämbedä Misırda ütäçäk Sharon-Abbas oçraşuına ni öçen AQŞ wäkilläre qatnaşmıy dip sorağaç, Rice İzrael, fälästinnär şulayuq öy xucası Misır häm Yordaniäneñ üz başlarına eş itüe möhim , kiräk bulğanda Amerika qatnaşaçaq dide. Däwlät sekretarı AQŞ iminlek koordinatorınıñ eşen bolay dip añlattı
Rice(audio)
AQŞnıñ iminlek koordinatorı fälästinnärneñ iminlek köçlären reformalauda cawaplı bulaçaq , küzätü eşlärendä yardäm itäçäk , ul taraflarnıñ aktivlıq häm tırışlıqların üz östenö almayaçaq. İzrael häm Fälästinnärneñ iminlek eşlärendä xezmättäşlege küpçelek problemalar belän eş itärlek köçle, nıq buluı möhim dip uylıym
İminlek koordinatorı itep bilgelängän general leytinant William Ward suğıştan sonğı Bosniada NATO totrıqlandıru köçläreneñ komandirı ä elegeräk ul Misır, Somalia Germaniä häm K.Koreada xezmät itte . C.Ricenıñ bügen Ramallahğa kilüe AQŞnıñ yaña Fälästin citäkçelegen raslaw bulıp tora.Bilgele bulğança Waşington Y.Arafatqa boykot belderep anıñ belän yıllarça ber nindi elemtägä kermäde. M.Abbasnıñ 4yıl däwam itkän häm meñnnärçä keşeneñ häläk buluına kitergän intifada-başkütärüne tuqtatırğa tırışuına Waşington yuğarı bäyä birä.Rice BBCgä birgän ängämädä dä moñı telgä aldı ämma ul terrornı tuqtatu öçen eşlänäse eşlär küp dide. Rice AQŞ tarafınnan yaqlanğan ''yul xaritası'' tınıçlıq planın canlandıru mäsäläsendä yähüd däwläte dä yöklämälären ütärgä tieş dip açıq itep äytte . A.Sharon M.Abbas,Misır citäkçese Möbäräk häm Yordaniä patşası Abdullanıñ qatnaşqan sişämbe summitın C.Rice alğa taba möhim adım dip bäyäläde . Färidä Xämit


text: Rusiäneñ tışqı eşlär ministrlığı, Slobodan Miloşeviç ülär aldınnan Rusiäneñ tışqı eşlär ministrına xat yullağan buluın häm ul xatnıñ ministrlıqqa kilep citüen rasladı. Tışqı eşlär ministrlığı wäkile süzlärenä qarağanda, Miloşeviç xatında, Haaga törmäse tabipları anı döres däwalamawları xaqında äytkän. Rusiäneñ tışqı eşler ministrı Sergey Lavrov bolay dide: “Bu xatında ul, xalıqara mäxkämä aldında tağın ber tapqır Miloşeviçnı Rusiä Federäsiäsendä däwalarğa alu turındağı üteneçne tägdim itüen sorap yazğan.” Annan alda Rusiä xäkimiäte däwalaw tämamlanğannan soñ Miloşeviçnı kire Haaga törmäsenä qaytaru turında wäğdä itkän bulsa da, Xalıqara mäxkämä rizalığın birmägän ide.


text:
“Altın qäläm” festivale başlandı
Bu atnada ütkärelä torğan mädäni çaralarnıñ kübese mäktäp balalarınıñ yazğı yalları belän bäyle. Düşämbe könne Jurnalistlar yortında 7. balalar, yäşüsmerlär häm yäşlär matbuğatınıñ “Altın qäläm” festivale açıluı iğlan itelde. Bıyıl ul töbäkara itterep ütkärelä. Festival'dä yäş jurnalistlarğa yärdäm itü täcribäse belän Tatarstan kürşe Çuwaşstan, Başqortostan häm Yekaterinburg belän dä urtaqlaşaçaq, dielä Tatar-inform xäbärendä. Mäğlüm bulğança, “Altın qäläm” festivale berniçä etapta ütkärelä. Başta rayonnarda häm şähärlärdä, annarı soñ respublika däräcäsendä, şunnan soñ cäy köne “Boris Polevoy” köymäsendä “Altın qäläm” bülägenä konkurs ütkäreläçäk.
Kanikullar qısalarında öçençe respublika xor festivale, balalarnıñ teatr kollektivları festivale, ğailä bäyräme, törle fännär buyınça şähärküläm olimpiadalar ütkäreläçäk. Şuşı könnärdä Qazanda Rusiä şähärläre balalar xoreografiä törkemnäreneñ “Yazğı böterçeklär” digän ikençe festival-bäyge uzaçaq. Ul Rusiä häm Tatarstan xalıqlarınıñ milli xoreografiä sänğäte traditsiälären saqlaw häm üsterü, Qazannıñ 1000 yıllığına äzerlek qısalarında törkemnärneñ sänğät däräcäsen häm başqaru ostalığın kütärü maqsatında ütkärelä.


text:
Tatarstanda inde 124 keşe deputat bulırğa teläk belderde
Üzäk saylaw komissiäsendä köndä yañalıqlar bulıp tora. Soñğı mäğlümatlarğa qarağanda deputat bulırğa telägän keşelärneñ sanı
124-kä citkän. Barlığı 45 okrugta nämzätlär kürsätelgän. Yäğni 5 okrugta älegä saylanırğa teläweçlär yuq. «Tormış» firqäsendä 23 keşe ber mandatlı okruglardan häm 22-se isemlek belän saylanırğa teli. «Tormış» firqäseneñ berençe 3 keşese itep Qazanda bilgele şäxeslär kertelgän: yazuçı Rinat Möxämmädiev, jurnalist Yelena Çernobrovkina, ğalim Färit Xuzixanov.
«Kommunistlar eşçe» firqäse dä inde saylawlarğa kemne çığarasın xäl itep, dokumentların üzäk saylaw komissiäsenä tapşırğan. Bu partiäneñ isemlegendä berençe 3 urında arbitraj idäräçe Rif Zarifullin, ber institut direktorı Mixail Kaçev häm pensioner Fändäs Safiullinnı kürep bula. Bu firqä barlığı 29 firqä wäkilen parlamentta kürergä telär ide. Ğadi kommunistlar firqäse 68 keşene deputatlıqqa täqdim itä. Firqä isemlegendä berençe 3 urınnı – elekke Duma deputatı Aleksandr Saliy, häm cirle kommunistlar Näsimä Stolyarova häm Robert Sadıqov bili.
Saylaw aldı qırındağı töp uyınçı – «Berdäm Rusiä» firqäse tarafdarları şuşı könnärdä komissiälärgä dokumentların tapşıra başlar dip kötelä.
İnde xäbär itkänebezçä, xakimiät partiäse 49 keşene firqä isemlege belän, ä 42-sen 1 mandatlı okruglarda saylatırğa teli. Ber Qazan gäzite, şuşı 42 keşeneñ 5-se başqa nämzätlärne qızıqtırmağan awıl saylaw okrugında saylanırğa teläk belderer, digän faraz qordı. Bu sorawğa cawapnı inde yaqın könnärdä uq belerbez. «Berdäm Rusiä» firqäse wäkilläre, şuşı könnärdä, matbuğat oçraşuın ütkärep, saylawlarğa qağılışlı sorawlarğa cawap birergä wäğdä itte.
Üzäk saylaw komissiäsendä «Rodina» saylaw blogınnan da saylanırğa teläweçlärneñ kilüen kötälär. Jirinovskiy firqäseneñ Tatarstan bülege dä, parlamentqa ütep kerergä teli, şuña saylawçılarnıñ bu firqä wäkillären dä saylaw aldı çorında kürü mömkinlege bar.
Ber mandatlı okruglarda da köräş şaqtıy kierenke bulırğa oşıy. Deputatlıqqa layıq keşelärneñ barısına da caylı okruglar citmägän küräseñ. Mäsälän Yäşel Üzändä Midxät Qormanov häm Sergey Oskolok kebek ikese dä tanılğan deputat köç sınaşırğa uylap tora. Nämzätlär arasında ber tuğan İşkuvatovlarnı da, xoquq yaqlawçı Anatoliy Vasilyevnı, kommunist Nikolay Korobkovnı da kürergä mömkin bulaçaq.
Bikä Timerova.


text:
дүшәMбe, 23 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 15:39
Qazanda iñ zur yañalıq: şähärdäge töp küper – Lenin dambası yanında cir ubıluı häm anıñ näticäsendä kilep çıqqan qıyınlıqlar. Yullarnıñ alay tığılğanın, Qazan xalqı inde küptännän xäterlämi. Ber küperneñ yabılıp toruı, Qazan 1000 yıllığın niçek ütkärer ikän, digän sorawnıñ qalqıp çığuına kiterde. Älege xäl Qazanda maşinalarnıñ küplegen , yullarnıñ tar häm watıq buluın tağın ber tapqır kürsätte. Ber gäzit, «metroğa qarağanda tağın ber küper kirägräk» dip yazıp çıqtı. Şähärdäge yul xezmätläre ber tön öçendä cir ubılğan urınnı tomalap quydı, Qazandağı maşina xäräkäte cayğa salındı, ämma transport probleması qaldı.


text: Zurix - Boz tawlarınıñ soñgı ike yılda başqa yıllar belän çağıştırğanda ike tapqır tizräk eri başlawı küzätelä. Bolay barsa alarnıñ ber niçä distä yıl eçendä yuqqa çığuı ixtimal. Bu farazlar, BMOnıñ tabiğat programı tikşerenülärennän alınğan soñğı xisabında yazılğan. Belgeçlär dönyadağı iñ zur boz massalarında alıp barğan tikşerenülärendä, 2006 yıldağı xisapqa qarağanda bügenge köndä bozlarnıñ küberek tizlektä eri başlawın rasladı. BMO agentlığı äytüençä dönyada millionlağan keşe eçärgä su, qullanırğa energiä tämin itü öçen turıdan turı yä bulmasa başqa yullardan bozlarğa moxtaç yäşi. Xäzergä qadär bozlardağı iñ zur yuğaltu Norvegiädäge Breidalblikkbrea bozınıñ 2006 yılda 3 metrğa erüe dip isäplänä.


text:
Azatlıq radiosınıñ Mäskäwdäge başfatirında rus redaksiäseneñ turı efirında bügen süz Başqortstannıñ Blagoveçenski qalasındağı soñğı waqiğälär turında bardı. Söyläşügä äle genä Başqortstannan qaytqan "Keşe xoquqları öçen" böten Rusiä ictimaği xäräkäte citäkçese Lev Ponomarev häm xoquq bozu oçraqların üze tikşerep Novaya Gazetada bastırğan jurnalist Marat Xayrullin çaqırılğan ide. Söyläşüdä şulay uq Ufadan telefon aşa – respublika eçke eşlär ministrlığınıñ matbuğat xezmäte başlığı Ruslan Şäräfetdinov qatnaştı.
Xoquq yaqlawçılar Blagoveçenski şähärendä uzğan yılnıñ dikaber ayında bulğan waqiğalärne Çeçnyağa tiñläşterde. Milisiä xezmätkärläreneñ "tärbiäläw" çaralarında 500dän alıp meñgä qadär keşe cärähätlär alğan, köçlängän häm qıynalğan. Tärtip saqlawçılar monı kire qağa.
Bu atnada Mäskäw-Helsinki törkeme başlığı Lyudmila Alekseyeva häm "keşe xoquqları öçen" ictimaği xäräkäte citäkçese Lev Ponomarov, Blagoveçenski häm Ufada bulıp – eçke eşlär ministrı Rafael Divaev, räsmi wäkillär häm xalıq belän oçraştı. Alar äle üz tikşerülären däwam itäçäk, näticä yasarğa irtä. Ämma xoquq yaqlawçılar inde ber fikerdä kileşkän – waqiğa qotoçqıç. (audio Lev Ponomarev): "Xoquq yaqlawçı İldar İsangulov qullanğan süz "çistartu" süze – çınbarlıqqa turı kilä. Rusiä xalqına inde tanış bulğan "çistartular" berençe tapqır Çeçnyada tügel,ä Rusiä şähärendä buldı. Çeçnyadan ber genä ayırma bar – monda ber keşe dä üterelmägän häm yuğalmağan."
Novaya gazeta jurnalistı Marat Xayrullin – qızlarnı köçläw oçraqları turında söyläde: "Min ber qıznıñ söylägännären yazdırıp ta aldım, bez ul mäğlümatlärne gazetta da bastırdıq. Häm bu – ber genä oçraq bulmağan. Şaxitlär bik küp."
Azatlıq radiosınıñ Mäskäwdäge studiäse belän telefon aşa elemtädä bulğan Başqortstan eçke eşlär ministrlığınıñ matbuğat xezmäte başlığı Ruslan Şäräfetdinov, köçläwlärne kire qaqtı. Ruslan Şäräfetdinov süzlärenä qarağanda, cinäyät eşe açılğan, milisiä xezmätkärläre wäkälätläre qısalarınnnan çığıp eş itüläre öçen cawap totaçaq. 3 keşe – Blagoveçenski qalasında tärtip saqlaw xezmäte başlığı, çaralarnı uzdırğa OMON maxsus xezmäte törkeme başlığı häm şähär eçke eşlär bülege citäkçeläreneñ berse - tübänräk wazifalarğa töşerelgän, küplär törle däräcädäge cäzalar alğan, ämma prokuratura – çaralar ütkärüneñ xoquqi yağın şik astına quymıy. Çaralarda qatnaşqan ayırım tärtip saqlawçılarınıñ eşçänlege genä tikşerelä. Bu xäbärlärneñ mäğlümat çaralarına çığıp xalıqa citkerelüe – tikşerü eşenä qomaçawlıy, dide Ruslan Şäräfetdinov.
Başqortstan milisiäseneñ başbaştaqlığı inde berniçä yıl elek, prezident saylawları aldınnan uq mäğlümat çaraları iğtibarına mende. Ruslan Şäräfetdinov süzlärenä qarağanda, şunıñ qadär kontrol astında bulıp ta "yaramağan" eşlär başqaru – başqa sıymaslıq xäl bulır ide. "Häm menä xäzer şuşı wazğiätne oppozisiä häm xoquq yaqlawçılar üzlärenä faydağa bormaqçı....."
Xoquq yaqlawçılar, Blagoveçenski şähäreneñ bäläse – prezident saylawlarında Sergei Veremeyenkonı yaqlawları, dip sanıy. Bu xaqta söyläşüdä Mäskäw-Helsinki törkeme citäkçese Lyudmila Alekseyeva da belderde, Novaya gazeta xäbärçese Marat Xayrullin da üz fikerläre belän urtaqlaştı. Marat Xayrillin Başqortstan prezidentı Mortaza Räximovnı "gubernator" dip atıy häm respublika möstaqillegen tanımıy.
Söyläşü barışında yış qına ike yaqtan da – yalğan söyläwdä ğayepläwlär işetergä turı kilde. Xoquq yaqlawçılar, Başqortstanda milisiäneñ terrorğa qarşı çaralar ütkärü sıltawı belän – elegräk tä ğadi xalıqnı qıynawları, ber säbäpsez yabıp totuların iskä aldı. Salawat şähäre misal itep kiterelde. Ämma çaralar zur bulmağanlıqtan alar turında xäbärlär çıqmadı. Xoquq yaqlawçı Lev Ponomarev, Blagoveçenskidağı waqiğalärgä döres xoquqi bäyä birelmäsä häm ğayeple bulğannar cäzağa tartılmasa – Çeçnya, Blagoveçenski belän başlanğan isemlek Rusiädä däwam itep itäçäk, dip sanıy.
Blagoveçenski milisiäse häm OMONınnan ziyan kürüçelär şähär prokuraturasına möräcäğät itkän bulğan, alarnıñ ğarizaları qabul itelmägän. Xalıq belän oçraşıp qaytqan jurnalistlar häm xoquq yaqlawçılarnıñ keşelärneñ qurqıtılğan buluın, yanawlar aluların ireşterde. Başqortstan eçke eşlär ministrlığı – çittän kilep Blagoveçenskidağı xällärgä döres bäyä birep bulmıy, dip sanıy.
Tulıraq mäğlümat Azatlıqnıñ şimbä tapşıruında.


text:
"Aqtöbe Tay`ms" basılımınıñ jwrnalïsteri Nursultan Nazarbaevtıñ buğan dey`in eş jerde jarïyalanbağan swretin tawıp aldı.
Swret Aqtöbe oblıstıq komsomol komïtetiniñ birinşi xatşısı marqum Üketay` Bay`jomartovta saqtalıptı. Köp jıldar burın Bay`jomartov Xelʹsïnkïdegi jastar men stwdentter forwmına qatısqan, oğan bolaşaq prezïdent te barğan eken. Bul Nursultan Äbişulınıñ şetelge tuñğış şıqqan kezi delinedi.
Delegattardıñ mäskewlik "Yunostʹ" qonaqüy`iniñ vestïbyulinde, festïvalʹ poy`ızında bolğanı, key`in teploxodpen Xelʹsïnkïge jetkeni belgili. Bul twralı kïnoqujattar saqtalıptı.
«Soğan qarağanda, bul swretter festïvalʹ poy`ızınıñ aldında tüsirilgen», - dey`di jwrnalïst, «Şığıs aqparat» medïaxoldïnginiñ jetekşisi Murat Büldekbaev.
«Mınaw eskertkiş swrette Üketay` Bay`jomartovtı, onıñ qasında Äbsattar Büldekbaevtı, olardıñ aldında elimizdiñ bolaşaq prezïdenti Nursultan Nazarbaevtı körip otırmız»,- dep jazadı basılım.


text:
Bötentatar İctimaği Üzäge Çallı bülegenä bulğan höcümne tatar milli xäräkätenä qarşı säyäsi terror ğämäle dip bäyäläde
5 yündä BTİÜ Çallı bülegenä bulğan höcüm turında mäğlümät oçraşuı ütkärde. Tatarstannıñ barlıq mäğlümat çaraları da bu matbuğat oçraşuı turında täfsille reportajlar birgängä kürä Tatarstannan çittä yäşäwçe millättäşlärebez öçen qısqa ğına mäğlümät. Matbuğat oçraşuında BTİÜneñ Çallı bülegenä 29 mayda bulğan höcümgä - tatar milli xäräkätenä qarşı säyäsi terror digän bäya birelde. Şundıy eçtälekle säyäsi möräcäğät qabul itelde, respublika prokurorına häm eçke eşlär ministrına açıq xat yazıldı. Çönki bu höcüm waqıtında 5 keşegä awır tän cäräxätläre yasawdan bitär, wäxşilärçä Tatarstan bayrağı yırtılğan, gerb süräte watılğan. Xoquq saqlaw oyışmaları bu höcüm uñayınan xuliganlıq digän maddä nigezendä cinäyät eşe açsalar da, däwlät simvolların xurlaw, mısqıl itü faktı bik telgä alınmıy.
BTİÜneñ matbuğat oçraşuında şulay uq 1 yündä qabul itelgän törek häm fin-uğır xalıqları ictimaği berlekläre wäkilläre kiñäşmäseneñ Yevro-Aziä regional' konfederatsiälär oyıştıru turında qararı iğlan itelde. Älege dokumentlarnıñ kiläçäge häm waqiğalär barışı turında kiläse tapşırularda.
Yunıs Ätnäle


text: New York birjasında ber miçkä neft bäyäse 47 dollar 20 sentqa citep yaña bieklekkä kütärelde. Londonda da neft' bäyäse 47 dollardan artıp kitte. İyün axırınnan birle ber miçkä neft' bäyäse 10 dollarğa arttı. Şulay da, dönya bazarında satılğan barlıq neft'neñ yartısın exportlawçı illärne berläştergän OPEC oyışması neft' bäyäläreneñ daimi arta baruı iqtisadıy üseşkä bik az ğına tä'sir itä dide. OPEC neft çığarunı arttıruı häm bäyälärne kontrol'dä totu öçen aldağı aylarda da arttıra baraçağı turında belderde.