text:
Qırımda oktâbrniñ 1-nde saba 398 yañı COVID-19 hastası qayd etildi, bir kün evelsi hasta sayısı 389 kişi edi.
«Pandemiya vaqtında 79 657 hasta qayd etildi. Bir künde 375 adam tüzeldi, bütün müddet devamında ise 68 156», – dep yazıla bildirmede.
Berilgen malümatqa köre, tünevin yarımadada 11 hasta ölgen, pandemiya vaqtında ise 2594.
Hatırlatamız, bir kün evelsi Qırımda 389 yañı COVID-19 hastası ve 15 ölüm aqqında haber etilden edi.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresi bildirgenine köre, Qırımnıñ bir çoq rayonında koronavirus vaziyeti kerginleşti. Müessise, Qırımda dördünci koronavirus dalğası beklenile, lâkin qırımlılar daa az aşı olmağa başladı, dep qayd etti.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


c: text/html

text:
Apis cezasına mahküm etilgen «Hizb ut-Tahrir davası»nıñ mabüsi Teymur Abdullayev soñki ay içinde üçünci kere ceza izolâtorına yollandı.
Bunı anası Dilâra Abdullayeva Facebook saifesinde haber etti.
«Kiçik oğlum kene ceza uzolâtorında buluna. Büyük oğlum üç profilaktika qaydına alındı. Oğlu iç bir vaqtı qaçmağa tırışmadı, hadimge ücüm etmek niyetinde olmadı. Oğullarımnıñ aqları AB şartnamesine köre bozula ve böyle bir şey bütün Qırım oğullarımızğa yapıla. Olar basqılarğa oğratıla, böyle tazyıqqa daynmaqnıñ çaresi yoq», – dep yazdı Abdullayeva.
Bu malümatnı Abdullayevniñ apayı Alim de tasdıqladı.
«Tazyıq devam ete. Ğaliba cezahanenin mudiriyeti taktikanı deñiştirmege qararına keldi, vaqıt-vaqıt yiberip ŞİZO-ğa qaytarmaq», – dedi Alime Abdullayeva «Qırım birdemligi»ne.
Teymur Abdullayev bir yıldan ziyade Rusiyeniñ Salavat şeerindeki koloniyanıñ ceza izolâtorlarında tutuldı. Ceza izolâtorınıñ müdriyetiniñ versiyasına köre, o, tutuv rejimini muntazam tarzda bozğan. İyünniñ başında, advokatları ve tuvğanlarınıñ ğayreti sayesinde onı ŞİZO-dan çıqardılar.
Dilâra Abdullayeva iyülniñ 28-nde Kyivde Ukraina prezidentiniñ ofisi ögünde bir kişilik narazılıq aktsiyasını ötkerdi. O, başlıqlardan oğullarınıñ – Ukraina vatandaşlarınıñ azat etilmesi meselesinden ne iş körgenleri aqqında malümat bermege talap etti.
Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu davanıñ mabüslerine 2019 senesi iyün ayında üküm çıqardı. Daa soñra Rusiye Yuqarı mahkemesi qırımlılarnıñ ükmüni deñiştirdi.
Uzeir Abdullayev 12 yıl ve 6 ay, Rustem İsmailov 13 yıl ve 6 ay, Emil Cemadenov11 yıl ve 6 ay, Ayder Saledinov 11 yıl ve 6 ay apis cezasını aldı. Teymur Abdullayevniñ ükmü ğayrıdan baqılğan soñ, onı 16 yıl ve 6 ayğa üküm ettiler, onıñ içün 1 yıl ve 4 ay müddetinen memuriy nezaret belgilendi.
Ukraina Tış işler nazirligi bu davağa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmege çağırğan edi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi bu davanıñ bütün mabüslerini siyasiy mabüs dep tanıdı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sentâbr 2-de Özbekistan devlet televizionı prezident İslam Karimovnıñ ölümi aqqında ilân etti, böyleliknen, Orta Asiyanıñ eñ çoq nufuslı devletiniñ lideri endi ölgeni aqqında çoq devam etken mühtekirlikke noqta qoydı.
Bundan evel Özbekistan ükümeti «İnterfax» agentliginiñ, ükümetke esaslanıp, devlet prezidenti İslam Karimovnıñ ölümi aqqında bildirgen beyanatını red etti.
Karimov insult sebebinden soñ derece ağır alda bulunğan edi. Bu aqta cuma künü Özbekistan ükümeti bir qaç kün sükütten soñ ilân etti. Malümat, ükümet gazetasında derc etilgen ve televizionda oqulğan nazirler kabinetiniñ beyanatından alınğan.
Ükümetniñ malümatına binaen, Karimov avgust 24-te insulttan soñ hastahanege ketirildi ve soñki 24 saat içinde onıñ alı «pek yaramaylaştı, ekimler onıñ soñ derece ağır olğanını saya».
Bundan evel Reuters agentligi, üç diplomatik menbağa esaslanıp, 78 yaşındaki Karimovnıñ ölgeni aqqında haber etti.
Sentâbr 2-de Tükriye baş naziri Binali Yıldırım, televizionda yayınlanğan ükümet toplaşuvında sözde bulunıp, ilân etti ki, «Özbekistan prezidenti İslam Karimov elâk oldı», ve «Allahnıñ rahmetinde olsun, Türkiye Cumhuriyeti özbek halqınıñ ağrı ve qaar-qasevetini böle», dep qoştı. Türkiye memurları qaydan malümat alğanı aqqında belli degil.
Radio Svoboda Özbek hızmeti Taşkentte soqaqlardan bütün bayraqlar alınğanını bildirdi. Tünevin Özbekistanda devlet mustaqilliginiñ 25 yıllığı qayd etile edi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi, Kyiv şeer yolbaşçısı Vitaliy Klıçkoğa mayıs 18 Qırımtatar genotsidiniñ qurbanlarını añma kününen bağlı muracaat yazdı. Bu aqta Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi.
O, vesiqanı Facebook saifesinde derc etti. Qayd etilgenine köre, koronavirus şaraitlerinde bu sene qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma kününe bağışlanğan hatıra tedbirleriniñ çoqusına azırlanmaq imkânsız oldı. Şu sebepten «Kyiv soqaqları ve meydanlarınıñ uyğun bir şekilde süslenmesi» pek büyük emiyet taşımaqta.
Meclis, Kyiv yolbaşçısından «2020 senesi mayısnıñ 18-nde Kyiv şeer şurası ögündeki bayraq sırıqlarında ve memuriy binalarda, rayon şuralarında, şeer ve rayon akimiyeti qurulış bölüklerinde (baş idareleri, mustaqil bölük idareleri) ve olarnıñ emri astındaki müessiseler, diger devlet ve kommunal müessiselerinde olğan Ukraina devlet bayraqlarınıñ qara şeritlernen süslenmesinen» bağlı emir bermesini rica etti.
Vesiqada «Qırım evi» azırlağan «1944 senesi mayıs 18-niñ qırımtatar halqı faciasını aks etken» resimni reklamada yerleştirmek ricası da bar.
Bundan ğayrı, Meclis «2020 senesi mayısnıñ 18-nde şeer soqaqları ve meydanlarında eglenceli kütleviy tedbirlerniñ keçirilüvinden vazgeçmege» rica ete.
Hatırlatamız, 2019 senesi mayısnıñ 18-nde qırımtatar genotsidi qurbanlarınıñ hatırasına umumukrain sükünet daqqası keçirildi. Matem tedbirleri tek Ukrainada degil, bir çoq dünya memleketinde de keçirildi.
Rusiye işğal etken Qırımda 2019 senesi resmiy olmağan matem tedbirleriniñ keçirilüvi yasaqlandı, keçirmek ıntıluvlarına ise keder etildi.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Moskvanıñ Lefortovo rayon mahkemesi iyülniñ 23-nde devlet hainliginde qabaatlanğan 65 yaşında Aqyar sakini Galina Dovgopolayanıñ apiste tutuv şeklinde sıñırlav tedbirini üçünci kere uzattı. Bu aqta «Qırım aq qorçalayıcı gruppası» haber ete.
Qayd etilgenine köre, SİZOda tutuv müddetini uzatmaq qararını qadı Albina Galimova qabul etti.
Apis müddeti ne qadarğa uzatıldı haber etilmey. Mahkeme saytında da bu malümat yoq.
Bundan evel Aqyar sakininiñ apis müddeti aprel ayında – iyülniñ 27-ne qadar – uzatılğan edi.
2019 senesi noyabr ayınıñ soñunda Rusiye Federal telükesizlik hızmeti işğal etilgen Aqyarda Ukraina Mudafaa nazirligi içün istihbarat yapqanından şübheli sayılğan qadın yaqalandı, dep bildirdi. Daa evel belli olğanına köre, devlet hainligi davası aynı maddege istinaden Rusiyeniñ Cenübiy arbiy okruşınıñ arbiyine qarşı açıldı.


text:
Qırım qarayları Oraq Toyu küz bayramını Aqmescitte Eski şeerde kenassa azbarında oktâbr 19-ında qutladılar.
Merasimde Aqmescit (Simferopol), Yevpatoriya (Kezlev), Bağçasaray, Kefe (Feodosiya) ve Yalta şeerleriniñ qaraylar cemiyetiniñ vekilleri, bundan ğayrı Qırım milliy-medeniy ve cemiyet teşkilâtlarınıñ hadimleri iştirak etti.
Qaraylar, qırımtatarlar ve qırımçaqlar kibi, - Qırım yarımadasınıñ tamır halqıdır. Olarnıñ tili türk tiller qorantasına ait, dini - qaraizm, onda yalıñız Eski Ahıt qabul etile. 1917 senesiniñ inqilâbınace Qırımda 16 biñge qadar qaray yaşadı, 2014 senesinde ise - 535.
Dünyada şimdi bu küçük halqnıñ umumen eki biñge qadar vekili bar, dep sayıla. Qırımdan gayrı, qaraylarnıñ cemiyetleri Ğarbiy Ukrainada (Galiç ve Lutsk), Litvaniya ve Lehistan mevcüt edi.


text:
Bunı Ukraina infrastruktura Nazirliginiñ matbuat-hızmeti bildire.
Söz Kezlev, Keriç, Aqyar, Kefe, Yalta limanları aqta kete. Nazirlikte aytqanları kibi, böyle qararnıñ sebebi – Ukraina bönuna alğan halqara mücberiyetlerni temin etip olamay. Çünki Qırım limanları yarımadanıñ işğali sebebinden İnfrastruktura nazirliginiñ nezareti altından çıqqandır.
«Bu sebepten Qırım ve Aqyarnıñ deñiz limanlarınada mülkiyet havfınıñ olması da mümkün. Bu aqta deñiz devletleri da haberdardır»,– dep aytalar mında.
Mayıs başında İnfrastruktra nazirliginiñ ricası ve çetel işler nazirliginiñ avalesi ile Büyük Britaniyada Ukraina elçihanesi IMO kâtibiyetine, memleket-azalarına, çetel şirketlerniñ vekillerine mütenasip malümatnı bildirdi eken.


text:
Onıñ doğmuş ağası haber agentligine bergen malümatqa köre, Reşatnıñ közüne sançqan, kesken bir şey sapladılar. Onıñ aytqanına köre, militsiyanıñ taqiq neticeleri alâ daa yoq.
«Onı kim tuttı, kim öldürdi belli degil», – dep ayta er kişi.
Mart ayınıñ başında 39 yaşında Reşat Ametov Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Nazirler Şurası qarşısında Qırım işğaline qarşı piket ötkerip, arbiy urbağa kiyingen bellisiz adamlar tarafından tutıldı. On künden soñ onıñ cesedini Qarasuvbazar rayonınıñ Ortalan (Zemlâniçnoye) köyünde taptılar.
Taqiq işleri zornen alıp barıla. Prokuratura arizanı aprelniñ 2-de qabul etti.


text:
Rusiye esirliginden azat etilgen ukrain rejissör Oleg Sentsov, "Nomerler" pyesası boyunca çıqarılacaq filminiñ rejissörı Ahtem Seitablayevnen körüşti.
Sentsov, Facebook saifesinde körüşüv süretini derc etti.
Sentsov ve Seitablayevden ğayrı, körüşüvde başqa ukrain kinocıları da oldı.
İyülniñ 13-ü Odessa kino festivalinde Oleğ Sentsovnıñ "Nomerler" pyesası esasında çıqarılacaq ukrain filmniñ treyler numayışı keçti.
"Nomerler" uzun metrajlı filmniñ işlep çıqaruvı soñuna yetmekte. Leyhağa Ukraina Medeniyet Nazirligi para bere. Ukraina memleketi filmge 10 million ğrıvnâ ayırdı, leyhanıñ umumiy fiyatı ise 15 million ğrıvnâdır.


text:
Bu könne närsälär bulğan?
Tarixta bügen - 21.09.2020
Bügen 2020 nçe yılnıñ 21 nçe sentyabre. Bu kön tarixqa nindi waqıyğalar belän kerep qalğan soñ?
1792 nçe yılnıñ 21nçe sentyabrendä franśuz inqıylabınnan soñ Qanunnar çığaru mäclese 1000 yıllıq patşalıq rejimın ğamäldän çığara, ildä cömhüriyät iğ’lan itelä. Täxettän bärep töşerelgän patşa Lui 16 nçı 4 aydan soň Watanğa xıyanättä ğayeplänep gil’otina belän üterelä.
1858nçe yılnıñ älege könendä Angliya Böyek Mogollar imperiyäseneñ soñğı imperatorı Bahadır Şaxnı täxettän bärep töşerep Hindıstanda 330 yıl däwam itkän Böyek Mogollar imperatorlığın cimerä.
1866nçı yılnıñ 21nçe sentyabrendä "Waqıt maşinası", "Dön’yalar suğışı" kebek äsärläre belän tanılğan ingliz yazuçısı Xerbert Djordj Uêlls dönyağa kilä.


text:
Aqmescit regional meclisi ve qırımtatar «Avdet» gazetası ofisten marum qaldı, dep bildire Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl.
Onıñ malümatına binaen, çoq yıl devamında Aqmescit regional meclisi Çehova, 20 adresi boyunca yerleşken edi. 2014 senesi sentâbr ayında, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Merkeziy ofisi yaqalanğan soñ, aynı bu yerge «Avdet» muarririyeti de köçti, gazeta qayd etilüvden keçip olamadı ve adamlarnıñ desteginen 1000 hushası derc etile. Bunen beraber, Celâl bildirdi ki, aynı bu ofiste soñki eki yıl devamında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ toplaşuvları, qırımtatar milliy areketiniñ veteranlarınıñ toplaşuvları ve diger merasimler keçirile edi.
«2016 senesi iyül 15-te, «Avdet» gazetasınıñ doğğan künü, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ sabıq azası, şimdiki vaqıtta Aqmescit şeer memuriyetiniñ reis muavini Teyfuk Ğafarov, ğaliba, işçilerniñ refaqatında, ofis qapusınıñ kelitini mahsus bozdı. Neticede gazeta hadimleri ve regional meclisiniñ azaları ofike kirip olmadı. Bundan soñ elit asıl da yañısına deñiştirildi», – dep yazdı Celâl Facebook saifesinde.
Onıñ qayd etkenine köre, soñki yarım yıl devamında bu, regional meclisni ve gazeta muarririyetini ofisten çıqarmaq ekinci ıntıluvdır.
«Bu areketlerniñ manası nedir: Qırımda soñki serbestlik adalarını yoq etmek tırışma ya da kimseniñ ticariy menfaatlarınıñ çezilmesi, ya da, bu ve bu, yañın vaqıtta bilecekmiz. Ve, belki, sabıq ve şimdilik ameldeki Meclis işdeşleriniñ rolü boyunca pazlnıñ eksik parçaları öz yerine turacaq», – dep yazdı Celâl.
«Bir şey qattı aytam, Meclis memurlarğa temenna etmek içün barmaz. Ofisimiz bütün Qırımdır!» – dep qayd etti o.
Bu mesele boyunca Rusiyege boysunğan Aqmescit akimiyetiniñ izaatları yoq.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Qırımtatar Milliy Meclisi, Rusiyege boysunğan Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesiniñ qararını ömürge keçirip, Aqmescit merkezindeki Vorovskogo soqağında yerleşken ofisini, o yerde «Qırım Fondu» hayriye teşkilâtı ve «Avdet» gazetasınıñ muarririyetinen beraber, terk etmege mecbur oldı. Bina müürlendi. 2014 senesi noyabr 18-de Kiyev rayon mahkemesi «Qırım Fondu» hayriye teşkilâtınıñ müdiri Riza Şevkiyevni memuriy dava boyunca 350 biñ ruble para cezasınen cezalandırmaq qararını çıqardı, fond 4,5 million ruble para cezasınen cezalandırıldı.
Milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlar meseleleri boyunca Devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov ilân etken edi ki, «Qırım Fondu» hayriye teşkilâtınıñ mülkiyeti Qırım musulmanları diniy idaresine teslim etilmek kerek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kreml tarafından tain etilgen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov, İvan Poydanı Qıqım temel qurucılıq hızmetiniñ reberi vazifesinden boşattı. Resmiy ferman Qırım akimiyetiniñ sitesinde yerleştirilgen.
Aksönovnıñ 2017 senesi 3 fevral künü imzalağan fermanında: «Poyda İvan İvanoviçni, taraflarnıñ razılığı ile, Qıqım Cumhuriyetiniñ temel qurucılıq hızmetiniñ reberi vazifesinen boşatmaq», – dep aytıla.
Dekabr 29 künü, Qırımda temel qurucılıq hızmetiniñ Kreml tarafından tain etilgen reberi İvan Poyda, iş teşkerüvi vaqıtında vazifesinden çetleştirilgeni aqqında haber etilgen edi.
Poyda bu vazifede yarım yıldan az çalıştı – o 2016 senesi iyül 13 künü tain etilgen edi. Temel qurucılıq hızmetiniñ evelki reberi Vasiliy Nedzelskiy 3 aydan az çalışqan edi.
Poyda, Qırımğa köçmezden evel, 2012-2015 seneleri devamında Rusiye Mudafaa nazirliginiñ arbiy bölük ve teşkilâtlarınıñ qullanuvbeslemesi ve hocalıq hızmetleri ile teminlev departamentini idare ete edi.


text:
Martnıñ 23-nde saba tasdıqlanğan koronavirus hastalarınıñ sayısı 399 biñden çoq oldı. Bu aqta Johns Hopkins universiteti yanındaki Tedqiqatlar merkeziniñ malümatında aytıla, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
COVID-19 hastalığından 14705 kişi öldi, 98799 insan tüzeldi.
Ukraina Sağlıq nazirliginiñ Cemaat sağlığı merkeziniñ malümatına köre, martnıñ 22-nde aqşam COVID-19 koronavirus hastalığına oğrağan 73 insan qayd etildi.
Martnıñ 22-nde berilgen malümatqa köre, Rusiyede koronavirusnen hastalanğanlarnıñ sayısı 61-ge artıp, 367 insan oldı, çoqusı Moskvada buluna.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bunı Qırım «akimiyeti»niñ matbuat hızmeti bildire.
Festival programmasında – «Zaporojye kazakları» at teatriniñ çıqışı, qılıç ile qullanuv ustalığınıñ numayışı, at üstünde yürüv ve cigitlikniñ sanatı. Bundan da ğayrı, kazak aletleriniñ sergisi taqdim etilecektir.
Mayıs 16 künü Qırımnıñ öz başına tayinlengen baş naziri Sergey Aksönovnıñ Qırımda iyün 6-na qadar kütleviy tedbirlerniñ keçirilmesini yasaqlağan «emri» çıqtı. Bu sebepten qırımtatar milliy Meclisi mayıs 18 künü Aqmescit merkeziy meydanında sürgünlik qurbanlarınıñ hatırasına bağışlanğan adetiy matem mitingni keçirip olamadı.
Bunıñnen beraber mayıs 23 künü keçirilmei planlaştırılğan Bekir Çoban-zade adına «Bekir Çoban-zadeniñ dünyası» adlı ilmiy konferentsiyası da keçirilmedi.
QHA agentliginiñ bergen malümatına köre, emirge baqmadan, mayıs 19 künü Çufut-Qalede karaimler toplandı, iyün 6-na qadar ise «Milliy Firqa» azaları Çatır Dağğa köterilecek olalar.


text:
Ulyanovskida tatar yәşlәreneņ “Aq Bars” oyışması tөzelde.
(Ulyanovski, 22 ğinvar 2007 yıl, tatar-inform, İsxaq Xәlimov). Ulyanovski şәhәreneņ İslam mәdәni üzәgendә tatar yәşlәreneņ cıyılışı bulıp uzdı. Anda Bөtendөnya tatar yәşlәre forunınıņ büro әğzaları da qatnaştı. Өlkә mөselmannarınıņ Üzәk dini idarәse wәkile İldar Usmanov cıyılışnıņ maqsatları xaqında bәyәn itte.
— Qızğanıçqa qarşı, tatar yeget-qızlarınıņ şaqtıy өleşe bozıqlıq yulına basqan: araqı eçәlәr, tәmәke tartalar. Alar arasında narkomannar hәm cinayәtçelәr dә yuq tügel. Qatnaş nikaxlar sanınıņ yıldan-yıl arta baruı da küplәrne borçuğa sala. Bügen bezneņ alda yәşlәrgә yәrdәm qulı suzu, alarnı turı yulğa bastıru, imanğa qaytaru burıçı tora. Şuşı maqsattan çığıp, tөbәgebezdә yәşәüçe tatar yәşlәreneņ “Aq Bars” dip isemlәngәn ictimaği oyışmasın buldırırğa niәtlәdek, — dide İldar Usmanov.
Ә tatar yәşlәre forumınıņ büro rәise İlşat Sәyetov yaņa oyışmanı tulı kөçkә eşlәtep cibәrü yulları turında tәfsillәp sөylәde.
— Ulyanovskiğa mәpkәzebez Qazannan belgeçlәr kiterep, islam dine buyınça leksiәlәr, tөrle treninglar ütkәrergә niәtlibez. Ә yәşlәrne büro tarafınnan oyıştırılğan Tatar yәşlәre kөnnәrendә hәm “TaTar yegete”, “TaTap güzәle”, “TaTap süze”, “TaTap sәxnәse”, “XXI nçe ğasır mәxәllәse” bәygelәrendә qatnaşırğa çaqırabız. Әlbәttә inde, bu konkurslarnıņ tөbәk etabın üzegezdә uzdıru mәslixәt, — dide İlşat Sәyetov.
Cıyılışta qatnaşuçı yәşlәr Ulyanovski şәhәrendә mөselman sabıyları өçen ayırım balalar baqçaşı buldıru, mәktәpne tәmamlauçı yeget-qızlarını Qazannıņ yuğarı uqu uqu yortlarına maxsus kvotalar buyınça uqırğa kertü, tatar yazuçılarınıņ kitapların yünәltü mәs’әlәsen kütәrep çıqtılar.
Tatar yәşlәre üzlәren borçığan problemalar xaqında fiker alışqannan soņ , “Aq Bars” dip atalğan oyışma buldıru turında qarar qabul ittelәr. Anıņ rәise itep imanlı, milәt canlı yegetebez İldar Usmanov saylandı. Oyışma mәdәniәt mәs’әlәlәre belәn Ulyanovski peduniversitetetınıņ tarix fakultetı studentı Rafael Dәvәtayıv şөğıllәnәçәk.
İldar Usmanov әytüençә, “Aq Bars” oyışması tatar-mөselman yәşlәrenә ruxi-әxlaqi tәrbiә iņderü, milli mәdәniәt hәm sportnı üsterü, sәlamәt yәşәü rәveşen propagandalaw өstendә eşlәrgә niәtli.
tatar-inform.ru
Annarı terkәlü waqıtında Federal terkәlü xezmәteneņ idarәse talәbe buyınça başqa isem sayladıq: Tatar yәşlәre üzәge


text:
İşğal etilgen Qırımda yerli matbuat vastaları 14 qırım rayon devlet memuriyetiniñ hadimlerine aylıqlarnıñ berilmemesi aqqında haber eteler. Bunı «Krımskiy Telegraf» agentligi bildire.
«Rayon devlet memuriyetiniñ hadimleri oktâbrniñ soñuna qadar keçken ay içün aylıqnı almaq kerek ediler, amma alâ daa almadılar. Olarnıñ aytqanına köre, evelden avansnı aynıñ 15-de bere ediler, qalğan aylıqnı ise – 30-31-de. Hadimler şunı qayd eteler ki, Qırım maliye nazirliginde bu mesele aqqında bileler, amma yardım etip olamaylar, para olmağanını bildireler»,– dep yaza neşir.
Neşirde şunı bildirdiler ki, qırım «nazirliginde» bu malümatnı red ettiler, amma tasdiqlamadılar da. Memurlarnıñ aytqanı kibi, vaziyetni ögrenmek içün qırım «nazirler şurası»na muracaat etmek, ya da «nazirlik»ke resmiy bildirüvni yollamaq kerek.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Ukraina Qırımda yayınlaycaq telekanalnı açacaq, telekanal muarririyeti Hersonda çalışacaqtır. Bunı Ukraina Milliy teleradiokompaniyasınıñ yolbaşçısı Zurab Alasaniya bildirdi, – dep haber ete «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy».
Onıñ aytqanına köre, bu leyha Ukrainada başlaycaq cemaat yayını çerçivesinde kerçekleştirilecektir. İşbu telekanal qırımtatar ve ukrain muarririyetlerini birleştirip, sputnik vastasınen yarımadada yayınlamaq kerek.
«Bizler raqamlarnı aytsaq, Hersonda bar olğanğa esaslanıp, daa 5-6 million grivna sarf etmek mümkün – ğayrıdan çalıştırmaq, şeklini deñiştirmek, adamlarnı toplamaq. Bir yılda buña tahminen 2,5 – 3 grivna million ketecek», – dedi o.
Ukraina Milliy teleradiokompaniyasınıñ yolbaşçısı belli bir vaqıt aqqında aytmadı.
Bugünde-bugün qırımlılarnıñ ukrain telekanallarını yalıñız sputnikte seyir etmek imkânı bar.


text:
Suriyege oktâbrniñ 15-nde Qırımdaki Rusiye akimiyetiniñ vekilleri keldi, dep bildire Kreml nezaretindeki yarımada ükümetiniñ matbuat hızmeti.
«Ziyaret programmasında Suriyeniñ reberligi ile körüşüvler olması planlaştırıla, gemi şirketi ve ticaret evi leyhaları muzakere etilecek», – dep aytıla haberde.
Ükümetniñ malümatına köre, Suriyege Sergey Aksenov, Vladimir Konstantinov, Georgiy Muradov, Olga Kovitidi, Oleg Belaventsev, Rusiye sanayı siyasmeti, kurort ve turizm, medeniyet nazirleri, parlament deputatları, Qırım cemaatı ve biznesiniñ temsilcileri keldi.
Qırımnıñ Rusiye memurları Suriyeniñ iqtisadiyat ve tış ticaret naziri Samer Al-Halil ile körüşmege niyetlengenini bildire.
Bundan ğayrı, olar Qırım ve Latakiya arasında ticaret-iqtisadiyat, ilmiy-tehnik ve gumanitar işbirligi añlaşmasını imzalamağa planlaştıralar.
Daa evel haber etilgeni kibi, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti oktâbrniñ 15-16-nda Suriyeni ziyaret etmege planlaştıra.
Rusiye nezaretindeki «Krımskiye morskiye portı» müessisesi bildirdi ki, bu yılnıñ soñunda Suriye içün kömür, zahire ve qurucılıq malzemeleri endirilecek.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/4 iyül
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 4 iyül biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
Filipinda Cömhüriät köne (en, 1946)
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Wafatlar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1934 — Mariä Sklodovskaya-Küri, fizika ğalimäse, ike tapqır Nobel premiäse laureatı.


text:
«Krım.Sprotiv» («Qırım.Qarşılıq») vesiqalı-bediiy filmniñ premyerası iyül 12-de, saat 17:30-da Kiyevdeki «Ukraina» kinoteatrinde keçirilecek. Film Ukraina haber siyaseti nazirliginiñ desteginen yapıldı, dep bildire Qırım.Aqiqat.
Fikir ve stsenariy müellifi, haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar ola. Baş rejissör – Fatima Osmanova.
Vesiqalı-bediiy film 2014 senesi fevral ayında Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ rusiyeli askerler tarafından işğal etilgeni aqqında añlata.
Filmniñ baş qaramanı, çoq milletli Qırımnıñ halqlarını ögrenmek içün yarımadağa kelgen ecnebiy tedqiqatçı Jeyms ola. Hususan bu yerde 2014 senesi fevral-mart ayları devamında o, «adsız» rusiyeli ordusınıñ peyda olması ve Qırımnıñ Ukraina terkibinden çıqması boyunca qanunsız referendumnıñ şaatı oldı. Alim, şaat olğan vaqialarnı terence ögrenmege tırışa. Eki yıldan soñ ise, Jeyms dünyağa Ukrainada o vaqıt neler olğanını añlatmağa qarar ala.
Film müellifleriniñ qayd etkenlerine köre, peşin fikirsiz alimniñ közünen körülgen işğal hronikaları seyircige Qırım işğaliniñ kerçek levhalarını ve onıñ yerli eali içün aqibetlerini körmege yardım ete.
Baş qaramannıñ fikrince, fevral 26, Ukraina topraq bütünliginiñ biñlerce tarafdarı mitingge çıqqan, o vaqıt bugünki künde ameldeki Qırım yolbaşçısı Segey Aksönovnıñ yolbaşçılığındaki «Russkoye edinstvo» («Rus birligi») firqasınıñ faalleri olarğa qarşı çıqqan bir kün, zemaneviy Ukraina tarihına Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşılığı künü olaraq kirecek.
Ukraina Nazirler kabineti prezident fermanı leyhasını alğışladı ve fevral 26 künü Qırım sakinleriniñ Rusiye basqıncılığına qarşılığı künü olaraq tasdıqladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Çarşembe künü iyün 25-nde Meclis reisi Refat Çubarov, Qırımda resmiy ziyaretnen bulunğan Poloniya müftisi Tomas Mitskeviçnen körüşti.
Meclisniñ matbat-hızmeti bildirgeni kibi, Poloniya müftisi künlerde Saq camisi ve tintüv ötkerilgen Bulğanaq medresesinde olğanını bildirdi.
Bildirüvde qayd etilgeni kibi «onıñ sözlerine köre, bu kibi areketler tarikke pek oşay, olarğa diqqat ayırılmamalı, çünki biri-birine işanç közünen baqmaq içun vaqıt kerek».
Refat Çubarov şunı qayd etti ki, soñki yılları yañı camilerniñ, minarelerniñ qurucılığı devam ete. Bu sevaplı işke para bergen iş adamlarnıñ sayısı da arttı.
Meclis reisi özüniñ nevbetinde, yarımadanıñ halqı, şu cümleden qırımtatarlar da, aşayt malları, ilâclarnıñ fiyatı öskeni, aynı zamanda alçaq aylıqlar ya da işsizlik sebebinden ağır vaziyette bulunğanını bildirdi.
Çubarov Tomas Mitskeviçke minnetdarlıq bildirip, «poloniyalılar sayesinde qırımtatar mevzusı dünyada eñ çoq muzakere etilgen mevzuğa çevirilgeni içün» Poloniya prezidentine Meclis adından teşekkürler bildirmekni rica etti.
Mitskeviç ise, iyün 30 künü Poloniya prezidenti Bronislav Komorovskiynen körüşecegi ve Qırım ziyareti aqqında tavsilâtlı şekilde ikâye etecegini söyledi. Ve qırımtatarlarnıñ aq-uquq meselesi eñ yüksek seviyede baqılmaq kerekligini ayttı.
«Qırımtatarlarnı destekleycek avropalı programmanı tesis etmek kerek, – dep qayd etti Poloniya müftisi. – Çünki ileride ne olacağı daa belli degil».
İyün 24 künü saba saat 6:30 Aqmescit rayonınıñ Bulğanaq köyünde oğlanlar içün hafizler medresesine belgisiz şahıslar sürip kirdi ve tintüvni keçirmege başladı. Medresede 13 talebe ve eki oca buluna edi. Er kes yuqlay edi.
«Berkut» hadimleri kiriş qapı ve pencereni qırıp, içeri kirdiler. İç bir vesiqa ya da mahkeme qararını köstermediler. Tintüvni tahminen 30 insan keçirdi.
Tintüv beş saat devam etti. Binanıñ içinde olğan er şeyni, edebiyatnı, bala şeylerini baqıp çıqtılar, talebelerden telefonlarnı tutıp aldılar. Tintüv bitken soñ, bir qaç bilgisayarnı alıp kettiler. Müdir muavini Ayder Osmanovnı ise bir buçuq saat sürgen soravdan keçirdiler.
Medreseden ğayrı silâlı insanlar tintüvler ile qırımtatar ailesine de sürip keldi.


text:
ATR telekanalında Qırım hadimleriniñ faaliyeti qanuniy olğanını bildireler, şunıñ içün olarnı yarımdada keçirilgen tedbirlerge akkreditatsiyasız qaldırmağa kimseniñ aqqı yoq.
Böyleliknen telekanalda yarımadada akimiyet tarafdarı olğan Krıminform agentliginiñ mında keçirilgen matbuat konferentsiyalarına ATR hadimleri, telekanal yayınlavınıñ Kiyevden sputnik ağı vastasınen yañartılğanından sebep, akkreditatsiyasız qaldırılacağı aqta bildirüvini seslendiler.
Krıminformda ise Rusiye Tış işler nazirliginiñ ecnebiy matbuat vastalarına olğan akkreditatsiya talabına esaslanalar, ATR telekanalını da şu sırağa kirsettiler. Agentlikte deyler ki, Rusiye tış siyasiy müessisesiniñ izni olmadan, ATR ve OOO «Kvinmedia» hadimlerine akkreditatsiyanı keçirmeycekler.
Telekanalda şunı qayd eteler ki, Roskomnadzor litsenziyanı bermegeninden soñ, «TK «Atlant-SV» tesisçisi olğan ATR jurnalistleri «faaliyetine devam etmek içün «Kvinmedia» tesisçisi olğan ATR telekanalına keçtiler». Soñkisinde Roskomnadzor tarafından Kütleviy matbuat vastasınıñ qayd etilmesi aqqında Şeadetnamesi bar». Bu aqta malümat Roskomnadzor saytında aşkâr etilgen.
«Şunı qayd etmek kerek ki, ATR telekanalı («Kvinmedia») matbuat vastası olaraq qayd etilse de, Roskomnadzordan yayınlavğa musaadeni almadı, bu ise jurnalistlerge malümatnı diger qanuniy yollarnen toplamaq ve tarqatmağa keder etmey», – deyler ATRde.
Mında kene şunı qayd ettiler ki, telekanalnıñ Qırımdaki taqımı ATRniñ Kiyevden yayınlavına bağlı degil.
«Bu sebepten biz «Krıminform» haber agentliginiñ yolbaşçılığına ve diger devlet ve belediye akimiyet organlarına muracaat etip, ATR telekanalınıñ hadimlerine işlemege keder etmemek çağıramız», – denile telekanalnıñ beyanatında
ATR yolbaşçılığı Kiyevde iyün 18 künü keçken matbuat konferentsiyaında qıtaiy Ukrainadan yayınlavnıñ pekitilecegi aqqında bildirdi. Bunıñ ile telekanal saibi Lenur İslâmov Qırımda qalğan hadimler bu ketişatta iştirak etmegenini qayd etti. ATR yayınlavınıñ yañartuvı aqqında iyün 17 künü belli oldı, çarşenbe künü aqşam telekanal efirini Bağçasaray Han sarayında gimnniñ icrasından başladı. «Lâle» bala telekanalı da işke devam etti.
Aprel 1-den dünyada yekâne ATR qırımtatar telekanalı, Rusiye litsenziyasını elde etalmayıp, yarımadada yayınlavını toqtattı.
ATR haber muarririyeti telekanal saytında aşkâr etilecek haber süjetlerini ve mahsus levhalarnı çıqarmağa devam ete.
Birazdan telekanalda şunı bildirdiler ki, ATR haber muarririyeti telekanal saytında aşkâr etilecek haber süjetlerini ve mahsus levhalarnı çıqarmağa devam ete eken.
ATR yayınlavınıñ toqtatılması ile cumhuriyet akimiyeti qırımtatar cemaat telekanalını teşkil etmek teşebbüsini bildirdi. Onıñ fikrine köre, bu kanal qırımtatarlarnıñ doğru malümatnı elde etmek aqqını teminler.


text:
Rusiye mahkemeleri «içtimaiy ağlarda ekstremizm» içün üküm çıqarğan qırımlılar, Rusiye prezidenti Vladimir Putin «Rusiye Federatsiyası Ceza kodeksiniñ 282-nci maddesine deñişmeler kirsetilmesine dair» qanunnı imzalağan soñ, davanıñ tekrar baqılmasını talap ete bile, dep tüşüne Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ eksperti Aleksandr Sedov.
Onıñ qayd etkenine köre, yañı qanunda «nefret ya da duşmanlıq doğurğanına yol açqan areketler» içün mesüliyet endiden soñ memuriy olacaq, eskiden ise cinaiy madde boyunca taqip keçirile edi.
«Qırımdaki Rusiye akimiyeti bu maddeni içtimaiy ağlarda Ukrainağa qoltutuv yazıları ya da paylaşuvlar içün faallerni taqip etkende faal sürette qullana edi. Böyle taqipniñ misalleri şartlı apis cezasına üküm etilgen Larisa Kitayskaya, Lilâ Tatarisova ve İgor Movenkonıñ davaları, 1 yıl ve 3 ayğa azatlıqtan marum etilgen Emil Minasovnıñ davası, 6 ay SİZOda bulunğan ve ükmü daa çıqarılmağan İsmail Ramazanovnıñ davası ola. Bu maddege istinaden faaller Gülsum Aliyeva ve Elina Mamedovağa qarşı cinaiy işler açılğan edi», – dedi Sedov.
Onıñ hatırlatqanına köre, Rusiye Ceza kodeksiniñ 282-nci maddesi «ekstremist» maddelerine ait ve bu madde boyunca qabaatlanğanlar üküm çıqarılmazdan evel «ekstremist ve terroristler cedveline» kirsetile edi, bu da olarnıñ banktaki areketlerini sıñırlağan edi.
«Yañı qanunnıñ işke tüşürilmesi 282-nci maddege istinaden qabaatnı Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3.1 maddesine deñiştirilmesini talap etmege imkân bere. 282-nci maddege istinaden qabaatlanğan şahıslar adlarınıñ ekstremist ve terroristler cedvelinden çıqarılmasını ve çıqarılğan ükümlerniñ tekrar baqılmasını talap ete bile», – dep qayd etti aq qorçalayıcı.
Sedov dey ki, Rusiyede teklif etilgen qanun tüzetmelerine baqmadan, yazı ve paylaşuvlar içün memuriy ve cinaiy taqip fikir bildirüv serbestligini boza, Qırımda Rusiye cinaiy uquqınıñ qullanılması ise – halqara gumanitar aqqınıñ bozulmasıdır.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin dekabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ nefret ya da duşmanlıq doğuruv aqqında 282-nci maddesiniñ qısmen yımşatılması aqqında qanunnı imzaladı.
2018 senesi dekabr ayınıñ ortasında Rusiye Devlet duması Rusiye Ceza kodeksiniñ nefret ya da duşmanlıq doğuruv aqqında 282-nci maddesiniñ qısmen yımşatılması aqqında qanunnı üçünci soñki oquvda tasdıqladı.
İşğalden soñ Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları faal ve jurnalistlerni Rusiyeniñ ekstremizm maddesine istinaden tutıp ala. 282-nci madde çoqusı allarda içtimaiy ağlardaki begenüv ve paylaşuvlar, internetteki yazılar içün qullanıla.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Mayısnıñ 8-nde Letoniya prezidenti Egils Levits Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ile vedeo konferentsiyası vaqtında «Qırım platforması» sammitinde iştiragini tasdıqladı. Bunı Ukraina prezidenti ofisiniñ matbuat hızmeti haber etti.
«Egils Levits bu yıl avgustnıñ 23-nde Kyivde Qırım platformasınıñ tesis sammitinde iştiragini tasdıqladı», – dep yazıla bildirmede.
Prezident ofisiniñ malümatına köre, vedeo konferentsiyası vaqtında prezidentler işğal etilgen Qırımda vaziyetniñ kerginleşmesini ve «Qırım platforması»nıñ müimligini muzakere etkenler.
«Qırım platforması, halqara toplulıqnınıñ Qırım meselesiniıñ unutılmaması içün Ukrainanıñ pek müim bir teşebbüsidir. Ukrainanıñ Qırımnı qaytara bilecegine ez faiz eminim ve bunıñ içün Qırım platformasınıñ pek müim bir siyasiy vasta olğanını tüşünem», – dedi Letoniya prezidenti.
Ukraina devlet başı Volodımır Zelenskıy öz nevbetinde Letoniya ve onıñ prezidentine destek içün minnetdarlıq bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Poloniya zenaatdaşı Andrzej Duda 2021 senesi avgust ayında «Qırım platforması» sammitine kelmege razı oldı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Oçqıç urlarğa mataşuçı qulğa alındı
Waqıyğa Rusiyädä buldı
Rusiyäneñ Surgut şähärennän Mäskäwgä baruçı oçqıçnı Äfğanstanğa alıp kitärgä mataşuçı keşene qulğa aldılar. Waqıyğa bügen köndezge säğat’lärdä buldı. Qorallı keşeneñ yanawlarınnan soñ oçqıç Xantı-Mansiyskiğa aşığıç räweştä töşep utırdı.
Oçqıçta 69 yulçı häm 7 êkipaj äğ’zası bulğan.
Älege waqıyğa turında älegä räsmi belderü yasalmadı.
Bäyläneşle xäbärlär
"Äfğanstan xalqınıñ çit il pasportın alırğa xaqı bar"
Kön’yaq Qavqazda transport ni xäldä?
Mäskäwdä Rusiyä, Azärbaycan häm Ärmänstan prem’yer-ministr yärdämçeläre bu mäs'äläne quzğattı


text:
Amerika Qoşma Ştatları Ukraina şarqında infrastrukturanıñ ğayrıdan tiklenmesi leyhalarına, em de ayrı naqliyat saalarınıñ inkişafına maddiy ve tehnikiy yardım köstermege azır. Bunı Ukraina infrastruktura Nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Beyanatqa binaen, bunı AQŞ Ukrainadaki elçisi Geoffrey Pyatt Ukraina infrastruktura naziri Andrey Pivovarskiy ile körüşüvinde bildirdi.
«Geoffrey Pyatt Ukraina tarafına AQŞnıñ Ukraina şarqında infrastrukturanıñ ğayrıdan tiklenilmesi leyhalarına, em de ayrı naqliyat saalarınıñ inkişafına maddiy ve tehnikiy yardım köstermege azır olğanını ayttı», – dep haber ete nazirlik.
Bundan ğayrı, nazirlikniñ vekilleri bergen malümatına köre, Pyatt ve Pivovarskiy körüşip, eki tarafnıñ «açıq kök» esasında ava taşımaları ükümetlerara Añlaşmasınıñ tizilmesine qoltutqanını tasdıqladılar.


text:
E. ZENGİN, "Davamlı İnkişaf Konsepsiyasının Formalaşmasında Rio Konferansının Ehemmiyeti," Azerbaycan Ali Harbi Mektebi Elmi Eserler Mecmuesi , pp.29-35, 2008
ZENGİN, E. 2008. Davamlı İnkişaf Konsepsiyasının Formalaşmasında Rio Konferansının Ehemmiyeti. Azerbaycan Ali Harbi Mektebi Elmi Eserler Mecmuesi , 29-35.
ZENGİN, E., (2008). Davamlı İnkişaf Konsepsiyasının Formalaşmasında Rio Konferansının Ehemmiyeti. Azerbaycan Ali Harbi Mektebi Elmi Eserler Mecmuesi , 29-35.
ZENGİN, Eyüp. "Davamlı İnkişaf Konsepsiyasının Formalaşmasında Rio Konferansının Ehemmiyeti," Azerbaycan Ali Harbi Mektebi Elmi Eserler Mecmuesi , 29-35, 2008
ZENGİN, Eyüp. "Davamlı İnkişaf Konsepsiyasının Formalaşmasında Rio Konferansının Ehemmiyeti." Azerbaycan Ali Harbi Mektebi Elmi Eserler Mecmuesi , pp.29-35, 2008
ZENGİN, E. (2008) . "Davamlı İnkişaf Konsepsiyasının Formalaşmasında Rio Konferansının Ehemmiyeti." Azerbaycan Ali Harbi Mektebi Elmi Eserler Mecmuesi , pp.29-35.
@article{article, author={Eyüp ZENGİN}, title={Davamlı İnkişaf Konsepsiyasının Formalaşmasında Rio Konferansının Ehemmiyeti}, journal={Azerbaycan Ali Harbi Mektebi Elmi Eserler Mecmuesi}, year=2008, pages={29-35} }


text:
Çingeneler
Çingeneler ya da Romalar — bir çoq memlekette yaşağan İndistan tamırlı bir halq. Roma tilinde laf eteler.
Qırımda yaşağan çingeneler eki gruppadan ibaret. Birinci gruppa - Qırım Hanlığı zamanında Qırımğa kelgen, qırımtatar tilinde laf etken özüne "urmaçel" degen çingenelerdir. Ekinci gruppa - Rusiye İmperiyası zamanında Besarabiyadan kelgen, roma tilinde laf etken, özüne "kırımlıdes" (qırımlılar), "kırım", "kırımurâ", "kırımitika roma" (Qırım çingeneleri) "tataritika roma" (tatar çingeneleri), "horahone roma" (musulman çingeneleri) degen çingenelerdir[1]
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ CMиpHoBa-CecлaBиHckaя M. B.: TaBpичeckий HayчHый oбoзpeBaTeлb, MИГPAЦИИ ЦЫГAH B ЮЖHЫE PEГИOHЫ POCCИЙCKOЙ ИMПEPИИ И KPЫM, ФOPMИPOBAHИE OБЩHOCTИ KPЫMCKИX ЦЫГAH, saife 4


text:
Bunı qırımtatar milliy Meclisniñ press-hızmeti bildire.
Rusiye ordularnıñ tarafından Qırım basılğan, işğal olunğan soñ, "referendum"nıñ keçirilüvinden ve resmiy anneksiyadan soñ Ukrainada uküm sürgen vaziyetni ogrenmek maqsadınen kelgen Baş Komissar devlet şahıslarınen ve cemaat teşkilâtlarnıñ yolbaşçılarınen bir sıra korüşüvlerni keçirmekte.
Mustafa Cemilevnen korüşüv olardan birisi oldı. Subet devamında Astrıd Tors işğal olunğan Qırımda diger ukrain grajdanlarınen birlikte qalğan qırımtatarlarnıñ taqdirinen meraqlana edi. Vaziyetniñ çeziliş yollarını ve qırımtatarlarnıñ Ukraina tamır halqı olaraq aqqlarnıñ tiklenüvi meselesindeki noqtaiy-nazarını muzakere ettiler.
Bundan da ğayrı, Cemilev Baş Komissarğa Qırımda sıqı surette yüz bergen insan aqqlarnıñ bozuluvı – oldürüvler, qorquzuvlar, insanlarnı esirge alınuvı ve rusiyenen qırım akimiyeti tarafından informatsion sıqıştıruvı aqqında beyan etti.
Bunıñnen beraber subet devamında qırımtatar milliy Qurultayınıñ kün mevzusını, qırımtatar halqınıñ öz muqadderatını tayin etmek maqsadınen otkerile bilecek referendum aqqında söz yürsetildi.
Mart 29-da, qırımtatar Qurultaynıñ VI çağıruvınıñ nevbetten tış sessiyasında «Qırım içtimaiy-siyasiy vaziyeti ve qırımtatar halqınıñ milliy idare etüv organlarnıñ vaziyeti aqqında» sualler baqılacaq.


text:
Yuqarı Radanıñ nevbetten tış toplaşuvında deputatlarğa Ukrainada qabarcılıqqa qarşı küreşnen bağlı qanun leyhalarını muzakere etmege teklif etilecek.
Bunı Ukraina Nazirler şurasınıñ kâtibiyet cemaatı ile malümat ve bağ departamenti bildire.
«Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük Ukraina Yuqarı Radasınıñ reisi Oleksandr Turçinovğa muracaatta bulunıp, ükümet ve Ukraina prezidenti azırlğan bir sıra qabarcılıqqa qarşı qanun leyhalarınıñ baqılması içün parlamentniñ nevbetten tış toplaşuvını ötkermege rica etti».
Ükümet parlamentniñ nevbetten tış toplaşuv keçirilmesini oktâbrniñ 7-ne belgilemege teklif ete.


text:
Ukraina sıñırcıları bir kün evel, iyün 5-inde furtuna sebebinden kursunı deñiştirip, Qara deñizde Ukraina suvları mıntaqasına kirgen Melita Rusiye bayraqlı yük gemisini tutıp almamaq qarar berdi. Bu aqta Ukraina Arbiy Deñiz Quvetleriniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ hadimleri Rusiye deñizcilerni sorğuğa çekti.
“Olğan vaziyetni köz ögüne alıp, ve Deñiz suvları mıntaqası aqqında Halqara şartnameniñ nizamnamesine ve Deñiz aqqı boyunca BMT-niñ şartnamesine binaen, MELITA gemisi, ücüm, ekipaj tintüvi ya da tevqifi yapılmadan, havfsız yolnen ozğarıldı. Amma Rusiye Federatsiyasınıñ başlığı 2018 senesi noyabr 25-inde bir qaç halqara añlaşmanı bozıp, Ukraina Silâlı Quvetlerniñ Arbiy Deñiz Quvetlerine ait olğan kater ve gemilerni Keriç boğazınıñ neytral suvlarında tutıp aldı”, - denile beyanatta.
Matbuat hızmeti, MELITA gemisi Astrahan - Köstence yolunen ketkenini ve marşturından 5 milâdan az mesafege uzaqlaşqanını bildirdi.


text:
Aqmescitte aftanıñ soñuna qadar Küçük Salğırnıñ yatağını temizlep bitirecek olalar.
Bunı Rusiye nezaretindeki şeer memuriyeti bildire.
"Asgard" şirketiniñ baş müdiri İgor Anatskiyniñ aytqanına köre, işniñ 99%-ı yapılğan.
"Küçük Salğırnıñ yatağını temizlep bitiremiz. Şimdi Silivanova soqağı ve demiryol vokzalı yanında işler yapıla. Aftanıñ soñunace bitirecek olamız", - dedi o.
Salğır ve Küçük Salğır yalı kenarınıñ temelli tamirleviniñ üçünci qısmınıñ başlığı Andrey Mâsoyedov bildirgeni kibi, Küçük Salğır özeni boyu qaldırım taşınıñ töşemesi de bitip tura.
"Qaldırım taşınıñ99 fayızı töşeldi. İş soñuna kele, küçük qısımlar qaldı. Bundan ğayrı, temelli tamirniñ ekinci basamağına köre yapılacaq işlerge buyurdıq. Birinciden, soqaq yarıqlatuvınıñ pekitilmesi", - aytıp berdi o.
Mâsoyedovge köre, işçiler Pavlenko soqağından Kiyevskaya soqağınace çoyun qoranı qoydı, Kuybışeva ve Sadovaya soqaqlarında ise, iş devam ete.
O, Aqmescitte Küçük Salğırnıñ doquz köprü tamir etilgenini de qoştı.
Mayıs 29-ında Aqmescit akimiyeti, Salğır yalısınıñ temelli tamiri başlanğanını bildirgen edi. Daa evel tender neticelerine köre, tamir işlerini yapacaq şirket kibi “Asgard” işhanesi saylandı. Evelce bu işhane “nezaketli insanlar”ğa abide qoyğan edi ve Puşkina soqağınıñ bir qısmını tamir etken edi.
2018 senesi Aqmescit özenleriniñ yataqlarınıñ temizlemesini yapmaq içün leyha azırlamaq içün “Asgard” 15 million ruble alğan edi.
Malenkoğa köre, Aksönov sentâbrgece işni bitirmege buyurdı.
“Asgard” öz işi içün 498,259 million ruble soradı.


text:
Keçken afta Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından yaqalnğan Qırım blogeri Zair Akadırovnı «dünki kün» boyunca sorğuğa çağırdılar. Bunı o Facebookta yazdı.
«Bugün, yanvar 22-de, saba saat sekizlerde evime politsiya hadimleri keldi. Bu vaqıtta evde degil edim. Aqmescitniñ Demiryol rayonı prokuraturasına çağırılğanımnı tuvğanlarıma bildirdiler. Sebebini añlatmadılar. Politsiya hadimleri «celpnameni» qaldırıp kettiler. Vesiqada qayd etilgeni kibi, meni (!) yanvar 21 künü saat 11:30 Demiryol rayonınıñ prokurorı L.Kardaş çağıra», – qayd ete Zair Akadırov.
O şunı da qayd etti ki, celpnamede «prokurornıñ çağıruvından saqlanuv içün memuriy mesüliyet belgilene».
«Meraqlı eken: prokuraturağa keçken vaqıtta çağırmaq», – yazdı Zair Akadırov.
Yanvar 15 künü Qırım Yuqarı mahkemesiniñ binası yanında, «fevral 26 işi» boyunca mahkeme toplaşuvınıñ başlanmasını beklegen qırımtatar jurnalisti Zair Akadırovnı yaqaladılar. Zair Akadırovnı onıñ zenaat faaliyeti aqqında soraştırdı ve bir saat devam etken sorğudan soñ azat ettiler. Bunıñ ile, jurnalistniñ aytqanına köre, onı mecburen Ekstremizmge qarşılıq boyunca merkezge alıp ketmege istey ediler, qorquzdılar.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi.


text:
«Hizb ut-Tahrir» işi bounca üç yaqalanğan kişi – Yalta sakinleri Emir-Usein Kuku, Vadim siruk ve Refat Alimov – «taqiqat altında bulunğan telükeli insanlar» olaraq profilaktika qayd etilüvine qoyuldı ve Rusiye tarafından işğal etilgen Aqmescit SİZO-sınıñ mahsus bölügine keçirildi. Bu aqta İnsan aqları boyunca kontakt gruppasınıñ azası Emir-Usein Kukunıñ adliyecisi Aleksandr Popkov Qırım.Aqiqatqa izaat berip, bildirdi.
«Esasen, bunı (profilaktika qayd etilüvine qoyulması – QA) belgilegen şey budır: onı mahsus bölükke keçirdiler. Ve o şimdi anda ayrı nezaret astında buluna. O yerde daa çoq teşkerüvler keçirile, daa çoq baqalar, biraz başqa kameralar», – dep qayd etti adliyeci.
Onıñ malümatına köre, onıñ tarafından imaye etilgen insan mahsus bölükte endi tahminen bir afta devamında buluna. Emir-Usein Kuku keçirilgen kamerada daa az adam bar, amma o yerde televizor yoq.
Aleksandr Popkovnıñ bildirgenine binaen, bu kibi mahsus bölüklerge rusiyeli SİZO-larda esasen ya uquq qoruyıcı organlarınıñ sabıq hadimlerini, ya da pek telükeli cinayetçilerni keçireler.
«Bilmeyim, ne sebepten ve nasıl bu qarar qabul etildi. Bunıñ içün buña qarşı pek faaliyet köstermeycekmiz. Tek kerçek olaraq: meraqlısı şu ki, tek muzakerelerniñ bir qısmı – kimsenen bir şey muzakere etkeni içün qabaatlanğan, bundan soñ terroristik teşkilâtnı teşkil etkeninde qabaatlanğan kişi – endi taqiqat altında bulunğan pek telükeli insanlar arasına kirsetildi», – dep qayd etti Popkov.
Bundan evel bildirilgen malümatqa binaen, «Hizb ut-Tahrir» işi bounca yaqalanğan eki kişi – Emir-Usein Kuku ve Vadim Siruk – rusiyeli FSB taqiqatçısınıñ areketlerine qarşı şikâyet arizalarını berdi. Rusiyege boysunğan Aqmesctitteki Kiyev rayon mahkemesi bu şikâyet arizalarını iyül 28-de baqıp çıqmaq kerek.
Aprel 17-de Yaltadaki Qızıltaş köyünde rusiyeli uquq qoruyıcılar tintüvler keçirdi, neticede eki qırımtatarnı – Refat Alimov ve Arsen Cepparovnı yaqaladılar. Bundan soñ Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Yaltada «Hizb ut-Tahrir» ile bağda olğanında şeklengen eki insan yaqalanğanını bildirdi.
Fevral 11-12 künleri Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımda islâm dinini kütkenlerniñ evlerinde bir sıra tintüv keçirip, insanlarnı yaqaladılar. Umumen 14 insan yaqalandı, olardan dörtü apiske alındı: Yaltada İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku, Yalta rayonınıñ sakini Enver Bekirov, Aluşta rayonınıñ sakini Müslim Aliyev ve Yaltalı Vadim Siruk. FSB taqiqatçıları olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmeleri ile qabaatladılar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina Tışqı işler nazirligi (MİD) «Dünya haridasında Qırım» leyhasınıñ ekinci basamağını başlata. O navigatsiya sistemaları ve mahsulatnen bağlı olacaqtır.
«Aktsiya çerçivesinde biz beraberlikte taqip etip, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ elektron ve basılğan haritalarda hatanen işaretlengenini qayd etemiz. Böyle işbirlik sayesinde istilâ etilgen yarımadanıñ yañlış resimlerini endi defalarca tüzetebildik», – dep aytıla bildirüvde.
MİD bu aktsiyağa qoşulmağa davet ete ve hatalar tapılğan taqdirde muessiseni haberdar etmege çağıra.
«Bütün adiselerni qayd etemiz ve elçihanelerimiz vastasınen istisalcı-şirketlerniñ baş merkezlerine muracaat etip, halqara uquqnıñ qaidelerinde ve BMT Baş Assambleyasınıñ 2014 senesi martnıñ 27-nde qabul etkeni №68/262 rezolütsiyasına binaen, dünyada tanılğan sıñırlar çerçivesinde Ukrainanıñ topraq bütünligini tasdiqlaycaq şekilde, navigatsiya sistemalarındaki qusurlarnı tüzetmege rica etemiz», – dep bildire MİD.
Ukraina temsilcileri çetel şirketlerine devletniñ haritalarındaki nuqsanlarnı defalarca işaretlegen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Toqtamış
Toqtamış (tam adı Nasıreddin Toqtamış Han; arap urufatında: طوقتامش; ?-1406) - 1380-96 arasında Altın Ordu hanı. Canike Hanumnıñ babası.
Toqtamış han, Altın Ordu hanlığınıñ temelcisi Batu Hannıñ babası, Cuçi Hannıñ 13-nci oğlu Toqay Timur tamırından kelgen Tuy Ocanıñ oğlu. Aq Ordu hanı Urus Han babasını öldürgen soñ, Samarqandğa qaçıp, Timurnıñ qatına sığındı. Timur Altın Ordu hanlığı özüne bağlı bir devlet olsun dep Toqtamışqa qol tuttı. Onıñ bergen desteginen Toqtamış, evelâ Aq Ordu hanı Timur Melikni 1377 senesinde yeñip şarqiy Deşt-i Qıpçaqqa, daa soñra 1381-de Qalqa uruşında Qıyat Mamaynı yeñip ğarbiy Deşt-i Qıpçaqqa akim oldı. Altın Ordu hanlığınıñ birligini yañıdan tekmilledi. 1382 senesinde Moskvanı zapt etti, rus knâzlarını bergige bağladı. Litvaniya ulu printsini yeñip, akimiyetini qazandı.
Toqtamış han Altın Ordu hanlığını quvetlendirgen soñ, Timurdan Harezmni Altın Orduğa bermesini istedi. Bu sebepnen Timurnen araları bozuldı. Toqtamış, 1387-de Timurnıñ akimiyetinde olğan Azerbaycanğa kirdi. Ertesi sene Timurnıñ oğlu Ömer Şeyhni yeñip, Timurnıñ topraqlarını yağmaladı. Lâkin, 1491 senesinde Qunduzca uruşında Timurğa yeñildi. Qıpçaq tamırlı, Memlük padişası Berquqqa elçiler yiberip Timurğa qarşı ittifaq qurdı. Şirvanğa basqın etip, şeerni yıqtı. 1395-te Terek uruşında Timurğa yeñilip, Qazanğa qaçtı. Altın Ordunıñ paytahtı Saray Berkeni zapt etken Timur, Toqtamışnıñ yerine Timur Qutluqnı han tayinlep keri qayttı. Timur qaytqan soñ, Toqtamış tahtnı qaytarmaq istese de, quvetli Noğay emirlerinden Edige Mırzanıñ destegini alğan Timur Qutluqqa yeñilip, Litvaniya ulu printsi Vitautasqa sığındı. Litvaniya askeriniñ desteginde ekinci cenkte de yeñilgen soñ, Sibirge qaçtı, anda bir qaç qıpçaq emirniñ qatında qaldı. Edige mırza onı 1406 senesinde tapıp öldürdi.
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- A. Melek Özyetgin, Altın Ordu, Kırım ve Kazan sahasına ait yarlık ve bitiklerin dil ve üslup incelemesi, TDK yayınları 1996
- Mustafa Kafalı, Altın Orda hanlığının kuruluş ve yükseliş devirleri, 1976


text:
Osmaniye Fior Di Bosco Mermer, Osmaniye Ocean Blue Mermer, Osmaniye Sarika Beige Mermer, Osmaniye Cream Pearl Mermer, Osmaniye Golden Beige Mermer, Osmaniye Emperador Mermer, Osmaniye Salmon Grey Mermer, Osmaniye Oasis Blue Mermer, Osmaniye Rosso Venato Mermer, Osmaniye Eagle Rosalia Mermer, Osmaniye Eagle Beige Mermer, Osmaniye Eagle Light Beige Mermer, Osmaniye Eagle Nouva Mermer, Osmaniye Eagle Pink Mermer, Osmaniye Emperador Dark Mermer, Osmaniye Emperador Kristal Dark Mermer, Osmaniye Emperador Light Mermer, Osmaniye Black Pearl Mermer, Osmaniye King Blue Mermer, Osmaniye Bella Rosa Mermer, Osmaniye Maroon Marinace Mermer, Osmaniye Olive Avantgarde Mermer, Osmaniye Prestige Brown Mermer, Osmaniye Star Jaguar Mermer, Osmaniye Iceberg Blue Mermer, Osmaniye Sofita Golden Mermer
MERYEM MADENCİLİK ÜRÜN ÇEŞİTLERİMİZ
NOT
Aradığınız Ürün Burada Olabilir, Yukarıdaki Resme Tıklayınız.


text:
Ukraina Rusiyeliler içün öz toprağında bulunğan müddetini 90 kün ile sıñırlamağa niyetlene.
Bunı Ukraina Çetel İşler Nazirligi konsul hızmeti departamentiniñ müdiri Andriy Sıbiga bildirdi, dey UNİAN.
«Bugünki künde bunı Ukraina nazirler Kabinetiniñ mütenasip qararı tasdıqlay. Rusiyede Ukrain vatandaşları içün böyle formula qullanılsa, demek biz de Rusiya Federatsiyasınıñ grajdanları içün onı qllunacaqmız – yarım yılğa 90 kün», – dedi Sıbiga.
Böyle formula ne vaqıt kirsetilecek degen sualge, onıñ aman-aman amelge keçmek içün azırlığını qayd ete.
Sıbiga ayttı ki, 90 kün insannıñ Ukrainağa birinci kirüvinden sayılacaq.
Rusiye qanunlarında da diger memleketleriniñ vatandaşları içün 90 künlik müddet ayırıla.
Ukraina öz toprağında Rusiye sakinleriniñ bulunğanını 90 kün ile sıñırlaycaq
Ukraina Rusiyeliler içün öz toprağında bulunğan müddetini 90 kün ile sıñırlamağa niyetlene.


text:
Rusiye Taqiqat komiteti Qırım idaresiniñ hadimleri İçki rayonınıñ Üç Quyu (Vostoçnoye) köyüniñ sakini Memet Ablâlimovnıñ evinde tintüv keçirdi. Bu aqta faal Rustem Mennanov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, tintüv sentâbrniñ 20-de Sudaq şeer şurasınıñ qararı ile Rusiye Ceza kodeksiniñ 238-inci maddesi (havfsızlıq talaplarına zıt kelgen mal ve mahsulatnıñ işlep çıqarılması, saqlanması, taşınması ve satışı) boyunca açılğan cinaiy iş çerçivesinde ötkerildi.
«Evinde tintüv keçirilgen erkek yaqında tükânda çalışmağa başladı, meyva satacaqsın, degenler. Anda meyvalardan ğayrı, içki satılğanını körgen soñ, o, razı olmağanını aytıp işten boşadı. Soñra evine tintüv keçirmege kelgenler. Evinde bir şey tapılmadı», – dep tarif etti faal.
Rustem Mennanovnıñ aytqanına köre, tintüv arfesinde İçki rayonında küç idareleri alkogol tahrivatı azırlanğan gizli tsehni tapqan ediler.
«Olar (uququ qoruyıcılar) cinaiy iş çerçivesinde mümkün olğanı qadar çoq tintüv keçirecek edi. Bu oğlannıñ evinde bir şey yoq edi, tintüv keçirgenleri içün afu sorağanlar», – dep ayta Mennanov.
Rusiye Taqiqat komiteniñ Qırım idaresi bunı izaatlamay.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket faalleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.


text:
Aqmescitte Jukovskiy soqağında Salğır boyunda kesilgen tereklerniñ yerine yañı soylarnı saçacaqlar. Bunı jurnalistlerge şeerniñ rusiyeli memuriyetiniñ başı GennadiyBaharev bildirdi, haber ete KrımMedia.
«Yolbaşçılarımıznı celp etecekmiz, diger regionlardan teklifler bar. İnsanlar kelmege ve tereklerni saçmağa azır», – dedi Baharev, ve devlet bücetinden buña bir kapik bile masraf etilmeycegini bildirdi.
«Er kesilgen terekniñ yerine eki yañı soynı saçacaqmız», – vade etti o.
Onıñ sözlerine köre, yerli akimiyet Salğır boyu ösken talnıñ saçıluvından vazgeçe, çünki bu terekniñ yaşav müddeti pek qısqa ve o bayağı dım yuta.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Aqmescit merkezinde avtomobiller turağını qurmaq içün asırlarce turğan terekler ile bağçanı yoq ettiler.


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/2 mart
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 2 mart biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1898 — Därciä Appakova, tatar yazuçısı, dramaturg.
- 1936 — Äsğät Ğalimcanov, Tatarstannıñ mäşhür xäyriäçese, yök taşuçısı, fermer.
- 1959 — Ğafur Qayumov, dramaturg.
Wafatlar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 2010 — Säyet Burätskiy, tönyaq-kavkaz xärbi podpolyesı ideologlarınıñ berse.
- 2014 — Grigoriy Borodulin, belarus şağire, tärcemäçese.


text:
Fevralniñ 28-nde Kefe şeer mahkemesi, Rusiye topraq bütünligini bozma çağıruvında qabaatlanğan qırımtatar faali Suleyman Kadırov içün prokuror üç yıllıq şartlı apis cezasi berilgenini istedi.Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Azatlıq Radiosınıñ muhbiri haber etmekte.
Mahkeme munaqaşalarınıdan evel Kadırovnıñ işinen bağlı mahkemede reislik yapqan mahkemeci Anastasiya Şapoval, iş materiallarına BMT Havfsızlıq Şurası ve Ukrainanıñ, Qırımnıñ kimge ait olğanını tasdıqlağan ve 2014 senesi baarde Rusiyeniñ Qırımnı qanunsız şekilde ilhaq etip aluv areketlerine qıymet kesken Avropa Birligi organlarınıñbütün qararlarını ilâve etti.
Ondan da ğayrı iş materiallarına, Ukraina territorial bütünliginiñ garantiyası olğan Budapeşt memorandumı, ayrıca sıñır Keriç boğazından keçkenini köstergen, Ukraina ve Rusiye arasındaki sıñır aqqında añlaşması ilâve etildi.
Bu arada mahkemeci matbuatta prezdentlikke namzet Kseniya Sobçaknıñ Qırımnıñ kimge ait olğanı aqqındaki beyanatını iş materiallarına qoşıp oturmadı.
2016 senesi oktâbrniñ 5-nde rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri qırımtatar faali Suleyman Kadırovnıñ evine tintüv keçirmege kelip, onıñ bilgisayar ve telefon tutıp alğan ediler. Kadırov Rusiye sıñırlarını tanımayuv ve «Asker» vatandaşlar birleşmesine qol tutuvda qabaatanğan edi.
2016 senesi oktâbrniñ 11-nde Kadırovğa qarşı separatizmde qabaatlav esasında cinaiy iş açıldı. 2017 senesi aprel ayında rusiyeli maddiy monitoring hızmeti Kadırovnı ekstremist ve terroristler cedveline kirsetti.
Kadırov cinaiy işni – onıñ cemaat faali sıfatındaki noqta-i nazarı ve uquqimaye faaliyetine qarşı mahsus hızmetler tarafından berilgen provokatsion cevap olğanını iddia ete.


text:
Birlesken Milletler Shólkemi
Birlesken Milletler Sho'lkemı (qısqasha BMSh, ra'smıy tillerınde - Arabsha: الأمم المتحد, Qıtaysha: 联合国, inglis United Nations, İspansha. Naciones Unidas) - 1945-jil 24-oktyabrde du'zilgen du'nyanın', ga'resizlikti qorg'aw ha'm milletlerara ekonomikalıq, sotsial ha'm ma'deniy jaqtan birge islesiw ushın qurılg'an, milletlerara sho'lkem. BMShnın' uranı "a'dalat ha'm ga'resizlikti, ekonomikalıq ha'm sotsial rawalanıw, milletler arasında, ha'mme ma'mleketlerde tınıshlıqtı saqlawdı maqset etılgen global qurulıs" dep tanılg'an. Milletlerara doslıqtı, qolap quwatlaw BMSh maqseti esaplanadı. Sho'lkemge 192-ma'mleket ag'za bolg'an. Sho'lkemnın' jıynalısları Nyu Yorktag'ı baslı mekemesınde bolıp o'tedı.


text:
Bunı Ukraina halq deputatı, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Kiyevde cumaaqşamı keçirilgen brifingde bildirdi, dep haber ete «İnterfaks-Ukraina».
«Tahminen 5 biñ qırımtatarı öz Vatanını terk etmege mecbur oldı. Esasen ğarbiy Ukrainağa köçeler», – dedi Cemilev.
O şunı da qayd etti ki, al-azırda Qırımda qırımtatarlar ile ciddiy problemler daa yoq edi, amma olarğa nisbeten menfiy munasebet endi duyula eken.
«Rusiye işğaline qarşı çıqqan yaş erkekniñ öldürüvinden soñ, ciddiy problemler artıq yoq edi», – dedi Cemilev.
Bunıñnen beraber, halq deputatı Qırımda «hususiy qorquzuvlar, aqaretler» eşitilgenini qayd etti.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası işğal etilgen Qırım sakinleriniñ zorbalıqnen yarımada tışına köçürilüvinen bağlı cinaiy iş açıp, onıñ taqiqatını başlattı. Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosıefirinde Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokurorı Gündüz Mamedov bildirmekte.
«Biz Ukrainanıñ Cinaiy Kodeksi 438 maddesine binaen yarımadada yer alğan demografik vaziyetnen bağlı faktnı qayd ettirip, mahkemeden evel taqiqat reyestrine kirsettik. Öyle bir şartlar qoyulğan edi ki, kimligini coymamaq içün, bizm vatandaşlarımız köçmege mecbur qala ediler. İnsanlarnıñ ögüne qoyulğan şartlar bular edi: ya Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşı olasıñ, ya da Qırımda qalıp, bütün ictimaiy ve diger aqlardan marum olasıñ, işte, insanlar da mecbur Qırımnı terk ete ediler», – dep qayd etti Mamedov.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırım cemaat erbabı Ayder Mujdaba Ankarada II Bütündünya qırımtatar kongressiniñ vekillerinden biri oldı. Öz teessuratları ile o Qırım.Aqiqat ile paylaştı.
– Qırım vekillerini nasıl qarşıladılar, Qırım eyyetiniñ bir hususiy keyfi bar olğandır?
– Hoş bir hususiyet şunda edi ki, biz. Qırım vekilleri, qıtaiy Ukrainağa çıqqan vatandaşlarımız ile niayet körüşip oldıq. Kongress cemaat erbaplarını, akimiyetke ait olmağan teşkilâtlarnıñ faallerini birleştire. Ebet, Qırım işğal etilmegeninden evel, biz birlikte bir çoq leyhada çalıştıq, bir-birimizni yahşı bile edik, bir qoranta kibi edik. Şimdi öyle imkân yoqtır. Qıtada ğayrıdan qayd etilgen Qırım cemaat teşkilâtları yarımadada çalışıp olamaz. Biz ise, işğalni tanımayıp, Qırımda qayd olunmadıq. Şunıñ içün körüşip, umumiy areketlerimizniñ yollarını muzakere etmege pek müim edi.
Küreş qıyın ve, belki de, uzaq olacağını añlağan çoq insannı kördim, amma olar küreşmege azırlar
Başqa taraftan, tabiiy ki, Qırım eyyetini er kes bekley edi, çünki bizni Qırımdan yollamazlar degen bir qorqu bar edi.
Amma keyfimiz aqqında bir vaqıtları Nikolay Mihnovskiyniñ aytqanından güzel aytamam: «Baarde buznı qırıp, şiddet ile deñizge aqqan özenni toqtatmağa imkân olmağanı kibi, ayatqa uyanıp, zindanlarnı qırğan milletlerni de toqtatmağa mümkün degil». Bu sözler Kongressniñ Qırım vekilleriniñ keyfini ğayet açıq ifadeley.
– Sizni kongresste eñ çoq şaşırtqan şey ne oldı?
– Qırımtatar halqınıñ ruhu ve ğayreti. Bunı sözde aytmağa imkânsızdır. Bunı körmek kerek, bunıñnen yaşamaq ve nefes almaq kerek.
Ayrette qaldırğan bir şey, küreş qıyın ve, belki de, uzaq olacağını añlağan çoq insannı kördim, amma olar küreşmege azırlar.
Qırımda yüz bergen repressiyalarğa baqmadan, milliy qurtulış areketimiz çelik ve quvetli şekline kele
Kene de ukrain erbabı Simon Petlüranıñ aytqanını qullanmağa ister edim. O bir vaqıt dedi: «Küreşte küç arta, şuur inkişaf ete, milliy irade qızğınlaşa, küreş milliy küçlerniñ teşkil etilmesi aqta sualni kün tertibine qoya».
Qırımtatar milliy areketi iç bir vaqıt küreşini toqtatmadı, amma bugün milliy qurtulış areketine çevirile. Bu biraz farqlı strategiyadır. Amma Kongress halqımız buña azır olğanını kösterdi. Qırımda yüz bergen repressiyalarğa baqmadan, milliy qurtulış areketimiz çelik ve quvetli şekline kele.
– Kongress neticelerine nasıl qıymet kese bilesiñiz? Olar ümütleriñizge kelişemi?
– Elbette ki, er bir qırımtatar ailesi Qırım ne vaqıt azat etilecek kibi sualge cevap bekley. Tabiiy ki, Kongressten de bu sualge cevap bekley edik.
Amma men Kongressniñ eki künlük işi devamında bu sualge cevap tapılmaycağını añlağan insanlarnıñ sırasına kire edim. Ve bizim yetekçilerimiz güzel sözlerni aytmağanı ve «fal baqmağanı» ile ğururlanam.
Kongress, menimce, qırımtatar halqınıñ devlet mevamını, ukrain tarafdarı olğanını köstermek kerek edi. Qırım vekilleri yetekçimiz Mustafa Cemilevge maneviy ceetten qol tutmaq kerek edi. Ve – esası – milliy qurtulış areketi içün daa bir (Qurultay ve Meclisten soñ) temelni qoymaq. Kongressniñ Reisi ve İdaresini saylamaq, yani. Milliy qurtulış areketiniñ esas maqsadını köstermek.
Kongress işiniñ devamında Kongress reisi Refat Çubarovnı sayladıq. Kongress İdaresini sayladıq. Yetekçimiz Mustafa ağa küreşimizniñ esas maqsadını seslendirdi – Qırımnıñ azat etilmesine azırlanmaq.
Şunıñ içün Kongressten beklegenimniñ 100% aldım.
Kongress İdaresi (diaspora teşkilâtlarından) Avropa, Amerika ve Kanada aliy oquv yurtlarında qırımtatar yaşları içün yerlerniñ berilmesini al etmeli
Şimdi ise biz maqsatqa irişmek içün İdarege çeşit çağıruvlarnı yeñmege yardım etecekmiz.
Bir qaç çağıruvnı qayd eteyim:
1. İşğalden azat etilmesine azırlansaq, demek, ebet, serbest Qırımda devlet strukturaları aqqında mesele peyda olur. Şunıñ içün, menimce, Kongress İdaresi (diaspora teşkilâtlarından) Avropa, Amerika ve Kanada aliy oquv yurtlarında qırımtatar yaşları içün yerlerniñ berilmesini al etmeli. Ve bu yaşlar, çetelde tasil alıp, Qırımnı viranelerden köterecek.
2. Ekinci çağıruv – üçünci sektor suali. Bugün halqara teşkilâtlar Qırımda faaliyet köstermey. Bu, bir taraftan, pek doğru bir şey. Amma biz halqara fondlarda Qırım içün mahsus programmalarnı teşkil etmek istegini uyatmalımız. Bu programmalarnı ukrain teşkilâtlarından işletmek mümkün olur edi, amma programmalarnıñ faaliyeti Qırım üzerinde toqtatılmalı, ve olarda Qırımnıñ cemaat erbapları iştirak etmek kerek.
Qırımtatar qorantama daa biraz beklemek kerek, amma küreşni toqtatmamaq
3) Daa biri – qırımtatar biznesi. Dünya iqtisadiy sanktsiyalarnı arttırsın dep, mehanizmlerni işlep çıqarmaq kerek, amma aynı zamanda qırımtatar biznesine destek olacaq. Belki de, çetelde ticariy qırımtatar merkezleriniñ teşkil etilmesi mümkün olur edi.
Ebet, bu menim fikirlerim. Kongress İdaresi toplanır ve Qırımnıñ azat etilmesine taktik adımlarını işlep çıqarır.
– Semetdeşleriñizge ne tiler ediñiz?
– Sabır ve cesürlik. Kongressten qaytqanımızda, yetekçilerimizden biri dedi: «Tezden qaytırmız… batalyonlarımız ile». Sör sırası, işğalcilerge boysunmağan faallerni de milliy qurtulış areketiniñ batalyonı olaraq adlar edim.
Qırımtatar qorantama daa biraz beklemek kerek, amma küreşni toqtatmamaq. Yetekçilerimiz ve batalyonlarımızğa qol tutmaq, böylece, tezden qaytırmız. Çünki er vaqıt qaytamız ve er şeyni qaytaramız.


text:
Bugünki toplaşuvda deputatlar tamır halqlar aqqında eki qanun leyhasını muzakere etip başladı. «Batkivşçina» fratsiyası deputatı Gennadiy Moskalnıñ qanun leyhasını qabul etmediler, Kliçkonıñ qanun leyhasına ise deñişmeler kirsetmege teklif ettiler.
Deputatlar eñ yaqın vaqıtta tamır halqlar aqlarına riayet etüv saasında deputatlarnıñ tekliflerini köz ögüne alıp, halq deputatı Mustafa Cemilevniñ qanun leyhasını baqmağa planlaştıralar.
Kliçkonıñ qanun leyhasında «Ukraina tamır halqı» añlamınıñ manası mevcut. Berilgen malümatqa köre, bu ıstılanıñ tarifine esaslanıp, Ukrainanıñ tamır halqları olaraq qırımtatarlar, qaraylar ve qırımçaqlarnı tanımağa teklif etile.
Qanun leyhasına binaen, tamır halqlarnıñ öz kelecegini, kendi siyasiy statusı ve iqtisadiy, içtimaiy ve medeniy inkişafını serbest şekilde amelge keçirmek aqqı olacaq.
Bunıñnen beraber, leyha tamır halqlarğa olarnıñ tarihiy vatanında, toplu yaşağan yerlerde ve faydalanğan resurslarğa aqlarını pekitmege teklif ete.
Mart ayında Yuqarı Rada qırımtatar halqını Qırımda tamır halqı olaraq tanıp, bu statusnıñ bütün uquqiy ve içtimaiy neticelerini qabul etti.


text:
Maj; Kırklareli Kiralık Bando Orkestra
MAJ; Kırklareli kiralık bando orkestra, meriç kiralık bando orkestra davul zurna süloğlu, uzunköprü kiralık bando orkestra davul zurna süleymanpaşa, çerkezköy kiralık bando orkestra davul zurna çorlu, ergene kiralık bando orkestra davul zurna hayrabolu, kapaklı kiralık bando orkestra davul zurna malkara, marmaraereğlisi kiralık bando orkestra davul zurna muratlı, saray kiralık bando orkestra davul zurna şarköy, çanakkale kiralık bando orkestra davul zurna ayvacık, bayramiç kiralık bando orkestra davul zurna biga, bozcaada kiralık bando orkestra davul zurna çan, eceabat kiralık bando orkestra davul zurna ezine, gelibolu kiralık bando orkestra davul zurna gökçeada, lapseki kiralık bando orkestra davul zurna yenice, kiralık düğün bandosu, kiralık orkestra, kiralık davul zurna ekibi, kiralık caz orkestrası, kiralık bando ekibi, balkan bandosu, kiralık bando orkestra davul zurna babaeski, demirköy kiralık bando orkestra davul zurna kofçaz, lüleburgaz kiralık bando orkestra davul zurna pehlivanköy, pınarhisar kiralık bando orkestra davul zurna vize, edirne kiralık bando orkestra davul zurna enez, havsa kiralık bando orkestra davul zurna ipsala, keşan kiralık bando orkestra davul zurna lalapaşa,


text:
Rusiye Federatsyasınıñ Devlet Şurası soñki zamanlarda ala bilecegi eñ müşkül sıñırlav qanunnı qabul etti.
İyülniñ 1nde RF Devlet Şurası «Şahsiy bilgiler» aqta qanunına deñişmelerni birinci oquvda qabul etip, bir afta keçmeden, iyulniñ 4nde ekinci ve soñki olğan üçünci oquvlarda onı tasdiqlap tolusınen qabul etti.
O deñişmelerge köre 2016 sentabrniñ 1-den Rusie vatandaşlarnıñ şahsiy malümatını çetelde olğan bilgi serverinde yerleşmesi yasaq etilecek.
Bu ne manağa kele? Rusiye vatandaşına ait er bir bilgi yalıñız Rusiye içinde yerleşken servelerde saqlap qalmaq mumkün.
Kelimeniñ qanuniy tarifine köre: «Şahsiy bilgiler olaraq, ya tam doğru ya bir vasta ile belli bir ya da belli olacaq bir tabiy şahısqa (yani şahsiy bilgiler subyektine) bağlı er bir malümat sayıla;» (152-FQ, 3 maq., 1 p.)
Olsun poçta adresi ve telefon numarası, ad-soyad, sağlıqqa bağlı türlü bilgiler, ve ya olsun İnternette şahsiy akkauntları, çetel vizlar almasına zarur malümatlar, tranzaktsiyalar, bank esaplarınıñ numaraları, şahsiy tanıtuv numarası, doğma tarihı ya da pasport bilgileri - bularnıñ episini artıq yalıñız Rusie territoriyasında saqlap qalmaq mumkün. İnternetke kirsetken malümat da bu cumleden.
Online servislerde ve forumlarda regestre etmek çoqusı alda mümkün olmayacaq, çünki birinciden akkaunt Rusiye vatandaşlarınıñ birine ait olacaq, ekinciden, akkaunt verifikatsiyası zemaneviy usulları şahsiy bilgilerge muhtaclar. Esasen İnternetnen bağlı areketlerniñ çoqusı artıq yapılamaz.
Rusie vatandaşı böyle areketlerden marum etilecek:
Çetelden bir türlü sımarışlar ve alış-verişler
facebookmı olsun, Googlemı olsun bir türlü halqara içtimaiy ağ qullanması,
AdSence kibi servislerniñ bir türlü qullanması
Bir türlü aviabilet sımarışı
Çetelge bir türlü vizalar yapılması
Umumdünya para berüv sistemaları vastasınen bir türlü tranzaktsiya
Musafirhaneni bron etmesi
Bir türlü çetel hosterlerinen añlaşmalar yapılması
Özüni bildirmek şart etken er türlü yabancı servisler
Bir türlü VPN
Bir türlü çeteldeki şahsiy serverler
Bir türlü Android Play Market ve AppStore kibi servisler
Başqa çare - halqara kompaniyaları öz serverlerini Rusiyede yerleştirip RF vatandaşlarınıñ şahsiy bilgilerni de şe serverlerge keçirmesidir. Ondan ğayrı, qanunnıñ deñişmelerine köre serverler qayerde olğanını akimiyetke bildirmek şart oldı. Qullanıcılar aqqında bilgilerni, devlet hadimlerine kerek olsa açıqlamaq da şart ola. İşte, üzerimizde qara bulutlar asılı tura.
Bu qaidelerni bozğanlarnıñ cedveli tüzilecek. Roskomnadzor qararına köre, mahkemesiz tizilmesiniñ büyük ihtimalı bar. «Cinaetçiler» çeşit sanktsiyalarğa oğrarlar, meselâ saytlarınıñ IP adresi qara cedvelge kirsetilip ban etilecek.
Bu deñişmeler Rusiyedeki aman-aman bütün İnternet biznesini sıñırlayacaq.
Qanunnı bozğan saytlarnıñ episi yasaq etilmesi mümkün
Rusiyede çalışqan halqara şirketlerge basqı olaraq, olarnı er daqiqa qara cedvelge kirsete bilecekler.
Neticede, rusiyelilerni dünya İnternetinden kesip ayıracaqlar. Hatta bir avto ve ya programmanı ögrenmek içün yardım forumında regestre etmege bir türlü çare olmaycaq.
Rusiye vatandaşlarınıñ ayatlarını tolusınen muafaza etme areketleri ile, şubesis ki, apokaliptik, bir çoq fantastik romanlarda tasvir etilgen stsenaryonı amelge keçireler. O romanlarğa köre, insan ömüri akimiyet tarafından kontrol etilecek.
Asan Emir-Sale, Qırımlı bloger
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin musulmanlarnı Ramazan ayınıñ yekünlengenini belgilegen Oraza bayramınen hayırladı, dep ilân ete Kreml matbuat hızmeti.
Putin hayırlav sözlerinde devlette camiler ve medreselerniñ qurulmasını, bunen beraber, musulman ümmetiniñ milletlerara munasebetlerge qoşqan issesini qayd etti.
«Bugün biz Rusiye musulman ümmetiniñ eksiksiz ayatınıñ şaatları olamız: camiler qurula, Bolğar islâm akademiyası tesis etildi, universitetler ve medreseler teşkil etile, islâm tasili ve musulmanlarnıñ acılıqqa barması zemaneviyleştirile. Mustaqil devletlerniñ işbirligi memleketleriniñ müftiyatları ve ecnebiy dindaşlarnen işbirlik keñleştirile», – dep aytıla beyanatta.
İyül 5-te musulmanlar muqaddes Ramazan ayınıñ yekünlenmesini, Oraza bayramını qayd ete. Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov vatandaşlarnı bayramnen hayırladı ve Qırımnıñ işğalden azat etilmesi içün bütün ğayretler muvafaqiyetli olmasını tiledi. Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda bu bayram raatlıq künü olaraq ilân etilgen.
Ramazan (Ramadan) ayı bütün musulmanlar içün müim olğan bir aydır. Ramazan bitken soñ musulmanlar Oraza bayramını qayd ete.
Bu kün olar bayram namazını qıla, eñ güzel urba kiye, milliy aşlar pişire, bayram sofralarını donata, musafirlerni qarşılay ve musafirlikke ediyelernen bara, quvana ve şenleneler. Bayram üç kün devam ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Advokat Nikolay Polozov, tevqif etilgen qırımtatar faali Nariman Celâlnıñ mektüpler almağanını bildirip, bunıñ "tsenzorlarnıñ" işi ile bağlı olğanını tahmin etti. Bunıñ aqqında Polozov Facebook saifesinde yazdı.
«Nariman tış dünyadan iç bir malümat almay. Bir çoq insan oña "Zonatelekom" siyasteması vastası ile yazsalar da, mektüpler almay. Aynı zamanda, onen bir kamerada oturğan kişige ise böyle mektüplerni munzam sürette ketireler. Körünip tura ki, Narimannı azatlıqtan kelgen haberlerden tamamınen ayırmaq içün tsenzorlarnıñ işlerinde hususiy bir yavaşlama bar», – dep yazdı Polozov.
Oktâbrniñ 1-nde Rusiyeniñ nezaretinde olğan Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar faali ve siyasetçi Nariman Celâlnıñ apiske alınmasına qarşı berilgen istinaf şikâyetini baqıp, tevqif müddetini bir künge qısqarttı. Böylece, faal SİZO-da noyabrniñ 3-nece bulunacaq.
Bundan evel berilgen malümatqa köre, faalniñ qabaatlavı sertleştirildi, şimdi 20 yılğa qadar azatlıqtan marum etile bile. FSB, Nariman qabaatlanğan diversiya yapıluvına yardım etüvni diversiyada iştirak etüvge deñiştirip, qabaatlavnı sertleştirgen edi.
ABD OSCE missiyası Nariman Celâlnı ve üç doğmuş qardaş Ahtemovlarnı acele azat etmesine çağırğan edi.
ABD OSCE missiyası Nariman Celâlnı ve üç doğmuş qardaş Ahtemovlarnı acele azat etmesine çağırğan edi.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
«Men bazarertesi künü dollar birleminde paranı deñiştirmek içün keldim, çünki endi ne rus, ne ukrain param qalmadı. Baqam, deñiştirüv noqtaları çalışmay», – dep tarif etti deñiştirüv punktınıñ yanında şaşıp turğan Keriç sakini.
Daa bir afta evelsi rublelerni deñiştirüv noqtalarda 3,4 kursı boyunca sata ediler. Böyle kurs ile maaş ve aylıqlarnı 3.1 kursı boyunca alğanlar qazandı. Bugün rubleni 3.0 kursı boyunca satmağa ve 3.4 – almağa mümkün. Aynı şu zamanda şeerniñ çoq banklarında rublelerni iç te satmaylar.
Malüm ki, Rusiyede vaqtınca qurulğan binalardan yerleşken deñiştirüv noqtalarnıñ bulunuvı yasaqtır. 2010 senesi oktâbr 1-de çıqqan qararğa köre, para deniştirüv noqtaları tek bütünle bitirilgen binalarda buluna bile. Böyle eken Rusiye Federatsiyasında avuştıruv tek bank bölüklerinde ya da qoşma ofislerde ola bile demek.


text:
Qırım prokuraturasınıñ vekilleri bazarertesi künü, mart 30-da, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâlğa «ATR telekanalınıñ faaliyetini toqtatuv ile bağlı qanunsız aktsiyalarnıñ teşkil etmesi ya da iştirak etmesi aqqında» ihtarlarnı seslendirdi. Qırım.Aqiqat saytı bildire ki, bunı Celâl Facebook saifesinde bildirdi.
«Qırım prokuraturasınıñ güzel bir hadimi ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimi ile beraber evimni ziyaret etip, menim tarafımdan ATR telekanalınıñ faaliyetini toqtatuv ile bağlı qanunsız aktsiyalarnıñ teşkil etmesi ya da iştirak etmesi aqqında tenbiyelediler. Vesiqanıñ kopiyasını adet üzre bermediler. Tenbiyelendim, işte», – dep yazdı Nariman Celâl.
Malüm olğanı kibi, Qırımtatar Milliy Meclisi ATR telekanalınıñ qayd etilmemesi Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ İnsan aqları deklaratsiyasınıñ 16-ncı maddesini boza, dep bildirgen edi.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, dünyada yekâne olğan ATR qırımtatar telekanalı yarımadada işini toqtata bile. Rusiye qanunlarına köre qayd olamağanından sebep ATR mediaholdingine kirgen diger kütleviy haber vastalarınıñ da aprel 1-den itibaren işini toqtatması mümkün.


text:
Qırım kitaphaneleri «Oqumaqnıñ zevqını al» adlı oquyıcılar marafonuna qoşuldılar. Onı 1 dekabr künü keçirmege niyetliler, dep bildirdi Franko adına Qırım ilmiy kitaphaneniñ matbuat-hızmeti.
«Marafon çerçivesinde akimiyet vekilleri, ziyalılar, haber vastaları, işçiler, kitaphanelerniñ oquyıcı ve musafirleri, saylanılğan eserlerni sesli oqucaqlar. Eñ faal iştirakçiler Qrım Medeniyet nazirliginden teşekkürname alacaqlar. Neticeler 12 dekabrde ilân etilecek», – dep qayd eteler matbuat-hızmet vekilleri.
Berilgen haberge köre, marafonnıñ maqsadı – oquyıcılarnıñ, ilk evelâ balalar ve geçler arasında, faaliyetini arttırmaq, ve yarımadadaki kitaphanelerni populâr etmek.


text:
Advokat Edem Semedlâyev Rostov-na-Donu şeeriniñ №4 SİZOsında martnıñ 27-nde Rostov vilâyetinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan qırımtatar faali, vatandaş jurnalisti Remzi Bekirovnı ziyaret etti. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Semedlâyevniñ bildirgenine köre, Rostov SİZOsına kelgende faalniñ köteklengeni belli oldı.
«Şahsiy urba ve ilk ihtiyac eşyaları şimdilik yoq. Rostov SİZOsına kelgende köteklengeni qayd etildi. Tutulğanda çantası ve 46 biñ ruble parası alındı. Remzi bu künleri çette qalmayıp, olarnı qasevet etken er keske teşekkürler bildirdi. Uzun bir ikâye olacağını bile, amma oña dayanmağa azır», – dep tarif etti Semedlâyev.
Remzi Bekirov advokatqa nasıl tutulğanlarını tafsilâtlıca aytıp berdi.
Martnıñ 27-nde dostlarınen beraber Rostov vilâyetiniñ Aksay şeerinde bulunğanını tarif etti. Anda qavede oturıp, kimseden saqlanmağan ediler. Bir kereden uquq qoruyıcılar kirdi, olarnı yatqızıp köteklemege başladı, esasen ayaqlarınıñ ust qısmını. Soñra olarnı tutıp, ellerini bağlağanlar. Tahminen altı saat Timaşevsk şeerine alıp ketken ediler. Anda başqa maşinağa FSBniñ Aqmescit hadimlerine mindirip, Qırımğa alıp ketkenler. Aqmescitke martnıñ 28-nde saba kelgenler», – dep tarif etti advokat.
Şu künü, advokatnıñ aytqanına köre, qabaatları aydınlatıldı, olar sorğuğa çekildi ve sıñırlav tedbirleri belgilendi. Ertesi künü, martnıñ 28-nde saba, tutulğan 23 kişi ava limanına ketirildi ve Rostov-na-Donuğa uçaqnen yollanıldı.
«Uçaqqa mindirdiler, başını kötermege izin bermey ediler, olar qayda ketkenlerini añlamay edi. Rostovğa kelgende qayda olğanlarını añladılar. Anda olarnı eki avtozakqa mindirip, çeşit SİZOlarğa alıp ketkenler. Al-azırda Remzi Rostov-na-Donunıñ №4 SİZOsında buluna – FSB yanındaki SİZO», – dep qoştı imayeci.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Martnıñ 27-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi saba tutulğan doquz qırımtatar faalini apiske aldı. Martnıñ 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi martnıñ 27-nde tutulğan daa 14 qırımtatar faalini tevqif etti.
Aqmescitniñ Bavurçı qasabasında keçirilgen tintüv vaqtında semetdeşlerine qoltutmağa kelgenlerden eki kişi Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov da tutuldı. Aqmescit mahkemesi Ziyadinovğa «politsiyağa qarşı çıqqanı içün» 500 ruble para cezasını berdi. Mamutov ise 5 künge apiske alındı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Martnıñ 29-nda Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina Qırım.Aqiqatqabildirgenine köre, Qırımda tevqif etilgen 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
«Yaltadaki Hizb ut-Tahrir işi» figurantlarını,işlerini okrugnıñ arbiy mahkemesinde baqmaq içün bu künlerde Qırımdan Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerine yollaycaqlar, dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa tevqif etilgen Qırım aq-uquq qoruyıcısınıñ ömür arqadaşı Meryem Kuku.
«Bizde iç bir türlü hayal qalmadı. Bu mahkeme sistemasınıñ keri qaytuv yolu olmağanını ve ne advokatlar, ne de qabaatlanğanlar tarafından ketirilgen dellilerniñ esapqa alınmağanını bilemiz. Akem, yaqın vaqıtta yollanacaqlarını ayttı. Añlağanımız qadar mahsus cedvel bar. Birinci yollav çarşenbe künü olacaq. Belki de olarnı endi yollarlar», – dedi yaqalanğannıñ apayı.
Emir-Useyin Kukunıñ qorantası babalarınen körüşüvge azırlana. Yollavdan evel olsun dep, salı künü körüşmek isteyler.
Dekabrniñ 4-nde Aqmescitte Rostov okrugı seyyar mahkemesiniñ oturışuvında mahkeme «Yaltadaki Hizb ut-Tahrir işi» figurantlarınıñ tevqif müddetini 2018 senesi mayıs 27-sine qadar uzattı.
Tevqif müddeti Muslim Aliyev, Emir-Useyin Kuku, Vadim Siruk, Enver Bekirov, Refat Alimov ve Arsen Cepparovğa uzatıldı.
«Yaltadaki altılıq»nıñ işi boyunca tahqiqat tamamlandı. Yaqın vaqıtta Rostov okrugınıñ arbiy mahkemesi işniñ özüni baqıp başlaycaq. Azırlıq mahkeme oturışuvınıñ vaqtı ve yeri, dekabr 11 künü saat 10:00 (Kyivniñ vaqtı boyunca 09:00) Rostov okrugınıñ arbiy mahkemesi olaraq tayin etildi.
Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir (qomşu Rusiye ve ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan teşkilât) işi»niñ fiqurantları Arsen Cepparov ve Refat Alimov 2016 senesi aprelniñ 18-nde Qızıltaşta (Krasnokamenkada) tevqif etilgen soñ apiste bulunalar. Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca qabaatlanğanlarnıñ ilk dörtü 2016 senesi fevralniñ 11-nde tevqif etildi. Bular: İnsan aqları boyunca alâqa grubunıñ azası Emir-Useyin Kuku, qurucılar olıp çalışqan Aluşta sakini Muslim Aliyev ile Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov ve Yaltada yaşağan çiçek satıcısı Vadim Siruk.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ taqip etilüvi diniy alâmetine köre yapıla, dep sayalar. Advokat Emil Qurbedinov, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruplarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd ete.
Halqara siyasiy İslâm teşkilâtı «Hizb ut-Tahrir»niñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesi, dep köstereler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ anda mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen alâqası bar dep zan etilgen Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Ğazzädä vakśinalar yuqqa çığarıldı
Yaraqsız bulğan 50 meñ doza koronavirus vakśina yuq itelde
Ğazzädä 50 meñ doza vakśina yuqqa çığarıldı.
Blokada astındağı Ğazzädä yaraqsız bulğan 50 meñ doza koronavirus vakśina yuq itelde.
Ğazzädäge Fälästinneñ Sälamätlek saqlaw ministrlığı İzrailne cawaplı kürep, yaraqsız bulğan 50 meñ “Sputnik Lite” vakśinasın yuq itüen açıqladı.
Ministrlıktan yasalğan yazma açıqlawda 9nçı sentäbr’ könne ministrlıknıñ Ramallaxtağı depolarınnan İzrail kontrolendäge Kerm Êbu Salim çik buyı qapqası aradaşçılığı belän 50 meñ doza Sputnik Lite vakśinasınıñ alınuı citkerelde.
Açıqlawğa kürä vaksinalarnıñ sıyfatı tikşerelde häm alarnıñ bozılğan buluı öyränelde.
“Yawlawçı İzrail waqıtında ireştermägän häm ozaq waqıt naçar şartlarda bulğan vakśinalarnıñ yuqqa çığarıluınnan cawaplı,” – dip äytelä açıqlawda.
Bäyläneşle xäbärlär
Ukrainadan Rusiyägä çikläwlär
Qırımda saylaw ütkärüe belän bäyle bularaq tağın 237 keşegä çikläw kertelde


text:
Qádirli balalar! Bilesizler me, ornitologlardıń maǵlıwmatlarına qaraǵanda, házirgi kúni jer júzinde 10738 qus túri jasaytuǵın bolıp, olardıń 158 túri jer júzinen pútkilley joǵalıp ketiw qáwpi astında tur. ĺssıqanlı, máyekten kóbeyiwshi bul túrdi saqlap qalıw, olardıń tirishilik etiwi ushın qolaylı ortalıq jaratıw búgingi kúndegi tábiyat qorǵawshılarınıń eń áhmiyetli máselelerinen biri esaplanadı. Sonlıqtan hár jılı 1-aprel-Xalıqaralıq Quslar kúni sıpatında belgilenedi hám bul kúni quslardı úyreniw hám qorǵaw boyınsha bir qatar is-ilajlar ámelge asırıladı. Sonıń ushın, «Ekoháreket»tiń búgingi sanın qanatlı doslarımız-quslarǵa arnawdı maqul kórdik.
«Quslar hám gúller» bayramı
Jaqında paytaxtımızdaǵı 34-sanlı ulıwma bilim beriw mektebinde «Quslar hám gúller» atamasında bayram keshesi ótkerildi. Bayram keshesin mektep direktorı Ó.Saparova kiris sóz benen ashıp berdi. Ol óz sózinde insan tábiyattıń ajıralmas bólegi ekenligin, sonlıqtan, onda jasawshı quslar hám haywanat túrlerine, jasıl tábiyatqa mehir menen qatnas jasawı zárúrligin atap ótti.
Bunnan soń, mektep oqıwshıları arasınan túrli gúller hám quslar tárbiyası menen shuǵıllanıp atırǵan ul-qızlardıń tábiyattı qorǵaw, ósimlik hám quslarǵa qayırqomlıq etiwge arnalǵan súwretleriniń kórgizbesi ótkerilip, oqıwshılar tárepinen usı temadaǵı qosıq-taqmaqlar atqarıldı. Sonday-aq, qorshaǵan ortalıqqa aqıl menen qatnas jasaw, tábiyattı qorǵawdı úgit-násiyatlawshı plakatlar usınılıp, olarǵa ilaj qatnasıwshıları ózleriniń bahaların berdi. Túrli gúller hám quslardan ibarat kórgizbe shólkemlestirilip, oqıwshılar tárepinen olar haqqında maǵlıwmatlar berildi. Bayram keshesi oqıwshılar tárepinen tayarlanǵan koncert baǵdarlaması menen juwmaqlandı.
O.Raximbaev
QMUniń Tábiyattanıw fakultetiniń studenti
QĺRǴAWĺLDĺŃ GÓSHI
Asanbektiń awılda turatuǵın dayısı júdá mergen ańshı. Sonlıqtan, ol úyine qıdırıp kiyatır degennen, Asanbektiń sabırı shıdamay, anasınan: «Murat aǵam qashan keledi?»-dep soraǵanı-soraǵan. Oǵan dayısınıń bazarlıqqa alıp kelgen qoyan, jabayı ǵaz, qırǵawıl góshinen de beter, ol aytıp bergen ań waqıyaları júdá unaydı. Barlıq jeri qulaqqa aylanıp, bar ıqlası menen tıńlaydı. Erteńine klasındaǵı doslarına aytıp maqtanadı.
Búgin de anası Murat aǵań kiyatır degennen quwanıp qoya berdi. Dayısın bánelep oqıwdan qalajaq bolıp edi, anası: -Ol keshqurın keledi, oǵan shekem mektebińe barıp qaytasań,-dedi. Asanbek ilajsız mektepke jol aldı.
Birinshi sabaq botanika páni edi. Klasqa pán muǵallimi Ázima Dáwletova kirip keldi de, oqıwshılardıń sálemine álik alıp bolıp, kútilmegen soraw tasladı: -Qáne, oqıwshılar, biziń úlkemizde qanday quslar jasaytuǵının bilesiz be?-dedi ol. Oqıwshılar kúnde kóshede kórip júrgen shımshıq, ǵarǵa, kepter, hákke sıyaqlı quslardı birimlep aytıp atır. Sonda muǵallim: -Durıs, biraq biziń ana tábiyatımızda quslardıń túri júdá kóp. Olardıń ayırımları hár qıylı sebeplerge baylanıslı joǵalıp ketiw qáwpi astında. Olardıń biri qırǵawıl,-dep, qırǵawıllar haqqında maǵlıwmat bere basladı. Muǵallim qırǵawıllardıń «Qızıl kitap»qa kirgizilgenligin, olardı awlaw jınayat ekenligin aytıp sabaqtı juwmaqladı.
Sol kúni mektepten kiyatırıp Asanbektiń qıyalında qolına mıltıǵın alıp, qırǵawıllardı atıp atırǵan dayısı elesledi. Onıń keypiyatı buzılıp, dayısına bul isi nadurıs ekenligin aytıwdı kewline túydi.
Keshqurın anası aytqanınday, Murat dayısı qolındaǵı sumkada bir qońır párdiń ushı kórinip, esikten kirip keldi. Ol keliwden Asanbekti qushaqlap, oǵan sumkadaǵı oljasın shıǵarıp kórsetti. -Minekey, jiyenim búgin qırǵawıl góshinen palaw jeymiz,-dep sumkasınan bası sulayıp, janı shıqqan qırǵawıldı shıǵardı.
-Biyshara qırǵawıl,-dep jılap jiberdi Asanbek hám bólmesine qaray juwırıp ketip qaldı. Balasınıń bunday degenine hayran qalǵan anası da, dayısı da sol jerde qatıp qaldı. Azǵantaydan soń, anası Asanbektiń bólmesine kirip: -Balam, nege jıladıń, dayıńnan qapa boldıń ba?-dedi basınan sıypalap. Sonda kóziniń jası mólt-mólt aqqan Asanbek: -Men endi qırǵawıldıń góshin jemeymen,-dedi solıǵın basa almay.
Ulzada Abubakirova
NMPIniń Pedagogika ham psixologiya fakulteti 3-kurs studenti
Siz bilesiz be?
Shımshıq-aqıllı, Lashın-aspan suńqarı…
Jer ekosistemasında eń kóp tarqalǵan haywanat túri-bul quslar. Olar biologiyalıq ózgesheligi boyınsha ıssıqanlılar toparına kiredi. Quslardıń dene temperaturası adamdikinen 7-8 gradusqa joqarı boladı. Olardıń júregi dem alıp atırǵanda minutına 400 márte soǵadı. Al, qanat qaǵıp ushqan waqtında júrek urısı minutına mıńǵa jetedi.
Ushqan waqtında ayırım qus túrleri tezligin saatına 320 kilometrge jetkere aladı. Mısal ushın, Suńqarlar shańaraǵına kiretuǵın lashınlar ań payıtında usınday tezlikte usha aladı. Sonday-aq, eń tez juwıratuǵın qus Túye qus (straus) esaplanadı. Onıń tezligi saatına 60 kilometrge jetedi. Eń «aqıllı» qus ápiwayı shımshıq. Shımshıqlardıń 100 gramm salmaǵınıń 4,37 gramın miyi quraydı.
Pingvinler-usha almaytuǵın quslar
Jer júzinde aspanda párwaz etiw qábiletine iye emes, biraq ıssıqanlılar toparına kiretuǵın quslar da bar. Olardıń eń ataqlısı bizlerge multfilmler arqalı tanıs-pingvinler.
Pingvinler tiykarınan jer sharınıń eń suwıq ornı Antarktida hám az bólegi Galapagos atawlarında jasaydı. Olardıń eń úlkeni Imperator pingvinler. Pingvinlerdiń ayırım túrleri -60 gradus suwıq hawada da jasay aladı. Papua atawında jasaytuǵın pingvinler eń tez júze alatuǵın pingvinler esaplanadı. Olardıń tezligi saatına 35 kilometrden asadı. Pingvinlerdiń qanatları suwda júziw, qırǵaqta sırǵanaw xızmetin atqaradı. Olar balıq penen azıqlanadı. Balıq uslaw niyetinde pingvinler teńizdiń 150-200 metr tereńligine shekem súńgiy aladı. Sonıń menen bir qatarda, pingvinler denesin tik uslap júre alatuǵın jalǵız qus sanaladı. Pingvinler shor okean suwın ishe aladı. Sebebi, olardıń denesi shor suwdı sintezlew qásiyetine iye. Jer júzinde eń kóp tarqalǵan pingvin túri-Altınshashlılar. Olardıń sanı 20 millionnan aslam.
Pingvin túrleri arasında ataqlı sayaxatshı Fernan Magellan atına Magellan pingvini dep atalatuǵını da bar. Sebebi, ataqlı sayaxatshı óziniń sayaxatı waqtında 1520-jılı pingvinlerdi ushıratqanın jazıp qaldırǵan.
Degen menen, búgingi óndiristiń rawajlanıwı pingvinlerdiń sanı azayıp ketiwine sebep bolmaqta. Hár jılı Argentina qırǵaqlarında teńiz suwına neft qaldıqlarınıń túsiwi 20 mıńnan aslam pingvinniń ólimine alıp keledi. Qala berse, planeta temperaturasınıń keskin jılıp barıwı Antarktida muzlıqlarında jasaytuǵın pingvinlerdiń tirishilik etiwin qıyınlastırmaqta.
Internet materialları tiykarında tayarlandı.
Klubtı tayarlaǵan: B.SULTAMURATOV