text:
Tönyaq Koreanıñ atom programmasına bäyle krizisnı çişü maqsatındağı 6 yaqlı söyläşülärdä qatnaşuçılar bügen prinsiplar turında urtaq belderü äzerlägändä kierenke bäxäslär ütkärde.
Pekiñda Qıtay täqdim itkän urtaq belderü ölgesen tikşerü öçen oçraşqan 6 il delegatsiäläreneñ citäkçe urınbasarları 5 säğät buyı söyläşte.
Yapon törkemeneñ citäkçe urınbasarı Akitaka Saiki bik kisken söyläşü buldı dide. AQŞ törkemen citäkläwçe Christopher Hill
AUDİO: Bezneñ urınbasarlar ber bülmägä biklänep ul tekstnı tikşerä. Älbättä bu tekstnı tikşerü häm ayırmalıqlarnı açıqlaw öçen berniçä säğät kiräk. Bu eş tämamlanğannan soñ anı delegatsiä başlıqları tikşerer dip kötelä. Älegä AQŞ häm Yaponiä törkemnäre bik tığız elemtädä tora.
Bu söyläşülärgä yaqın ber diplomatik çığanaq Reuters xäbär agentlığına belderü ölgesendä Pxenyannıñ atom programmasınnan baş tartırğa tieşlege turında yazılğan dide. Anda şulay uq qalğan 5 ilneñ Tönyaq Koreağa iminlek garantiälärgä, aña iqtisadıy yardäm kürsätergä häm ul il belän mönäsäbätlärne normal'läşterergä yäki yaxşırtırğa tieşlege turında da yazılğan dielä. Söyläşülärdä ike Korea, AQŞ, Yaponiä, Qıtay häm Rusiä qatnaşa.
Ul arada Tönyaq häm Konyaq Korealar üktäber axırına ike timer yulnı häm quşılğan maşina yulların räsmi räweştä açarğa dip kileşte.


c: text/html

text:
Ekrem Çelebi - Ankara da Yedim Taze Meyvayı
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Ankara da Yedim Taze Meyvayı
Etiketler : Ekrem Çelebi - Ankara da Yedim Taze Meyvayı türkü indir, Ekrem Çelebi - Ankara da Yedim Taze Meyvayı türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Ankara da Yedim Taze Meyvayı mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Ankara da Yedim Taze Meyvayı türküsü, Ankara da Yedim Taze Meyvayı sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Ankara da Yedim Taze Meyvayı bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Yine Bahar Geldi Nedir Yaradan
Ekrem Çelebi - Yardan Ayrı Düşeli
Ekrem Çelebi - Boz Bulanık Nehir
Ekrem Çelebi - Yiğit Gurbet Elde Sağ Mı Olur
Ekrem Çelebi - Sen Yoksun Diye
Ekrem Çelebi - Ahlatta Yeşil Kovan
Ekrem Çelebi - Kınaman Komşular
Ekrem Çelebi - Oyna Gül Yüzlüm
Ekrem Çelebi - Kader Benim Yollarımı Bağlama

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
"Transparency İnternational" tikşerenüe - säyäsi tormış rişwätçelekkä çumğan
Ğadi xalıq rişwätçelekkä qaysı qorılış nığraq çumğan dip isäpli? Bar dönya buylap rişwätçelekkä qarşı köräş alıp barğan Transparency İnternational oyışması şuşı sorawğa cawapnı açıqlaw maqsatında maxsus tikşerü ütkärgän ide. Atnakiç şunıñ näticäläre bäyän itelde. Barlığı 64 ildän cıyılğan mäğlümatqa qarağanda, bu ölkädä iñ bozıq qorılış bulıp säyäsi partiälär tora.
Audio, Cobus de Swardt
"Barometr dönyadağı cämäğätçelekneñ säyäsi tormıştağı rişwätçelekkä bik borçıluın kürsätä. Xalıq bu uñaydan şuşı zäxmät qağılğan qorılışlar rätendä berençe çiratta säyäsi partiälärne, annarı parlamentnı häm qanunçığaru sistemasın atıy häm şuşı säyäsi korrupsiäneñ, köndälek korrupsiägä qarağanda küpkä citdiräk problema buluına işarä itä" di Transparency İnternational mödire. Rişwätçelek, yäğni korrupsiä Barometrı tikşerenüen şuşı oyışma berençe märtäbä bıltır ütkärgän ide. Bar 64 ildä dä diärlek säyäsi qorılışılar, dini oyışmalarğa, mäğärif sistemasına, mäğlümat çaralarına qarağanda küpkä bozığraq sanala. Ä alar arasınnan rişwätçelekkä iñ tirän çumğanı dip säyäsi partiälär isäplänä. Tikşerenü ütkärelgän illärneñ yartısınnan artığında şundıy fiker açıqlanğan. Partiälär öçen iñ yaman kürsätkeçlär Bosniä, Rumıniä, Ecuadordan kilä. Ä Äfğanstan, Xorvatiä häm Makedoniädä yamanat berençelegen mäxkämälär häm qanunçığaru sisteması tota. Gruziä häm Rusiä xalqı rişwätçelek iñ kiñ taralğan ölkä ul xoquq saqlaw, politsiä köçläre dip isäpli. Ukrainada isä ğadi xalıq säyäsi tormışnıñ här ölkäse rişwätçelekkä bertigez batqan digän qaraşta tora. Rişwätçelek Barometrı ayırım keşelärneñ köndälek tormışta ni däräcädä yış korrupsiä oçraqlarına tap buluın da tikşerä. Üzäk häm Könçığış Yevropa illäreneñ kübesendä här biş keşeneñ berse, uzğan yıl eçendä kimendä ber märtäbä rişwät birergä mäcbür buluın beldergän. Bosniädä, Kosovoda häm Makedoniädä rişwätçelekkä qarşı köräştä kiläçäktä küpmeder uñış bulaçağına ömetlänälär, ä menä Rusiä, Ukraina, Rumıniä, Albaniä häm Xorvatiädä bu ölkädä ällä ni zur üzgäreş bulmas digän fiker östenlek itä. Rişwätçelek Barometrı tikşerenüeneñ näticälären bäyän itü bıyıl Rişwätçelekkä qarşı köräş könenä turı kilde, monı, törle illärneñ xökümätlärenä korrupsiägä qarşı köräş basımın yasaw maqsatında Berläşkän Millätlär Oyışması kertkän ide.
Kärim Kamal


text:
Foto: БayыpжaH ЖyacбaeB
Qazaqstan terrorïzm jäne ékstremïzmmen küres jolındağı batıl bastamaları üşin ülken qurmetke ïe. Bul twralı bügin Astanada ötip jatqan «Qazaqstan Respwblïkasınıñ Täwelsizdigine 25 jıl: nätïjeler, jetistikter, keleşek kökjïegi» taqırıbındağı xalıqaralıq konferencïya barısında Türkïyanıñ Ulı ulttıq jïnalısı törağasınıñ orınbasarı Mexmet Akïf Xamzaçebï ay`ttı, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
«Qazaqstannıñ yadrolıq qarwsızdandırw sïyaqtı asa mañızdı salada köşbasşı ekenin erekşe atap ötken jön. Sonday`-aq, terrorïzm jäne ékstremïzmmen küres jolında batıl bastamaları üşin ülken qurmetke ïe. Türkïya osı sayasattı jete baqılap, qoldap keledi. Onı arı qaray` qoldawdı jalğastıradı. Bäriñiz jaqsı bilesizder, bïıl şildeniñ 15-si küni Türkïya asa awır sınaqqa tap boldı. Fetxwllah Gülenniñ terrorïstik uy`ımı tarapınan äskerï-memlekettik töñkeristi uy`ımdastırwğa degen satqındıq äreketi Türkïyanıñ konstïtwcïyalıq qurılımına, xalıqtıq awızbirşiligin buzwğa bağıttaldı. Alay`da xalıqtıñ özi bul äreketke jol bermedi. Türkïyada atalğan terrorïstik uy`ımnıñ jumısı toqtatıldı», - dedi Xamzaçebï.
Onıñ ay`twınşa, bawırlas Qazaqstan Türkïyanıñ xas jawına qarsı küreste birge ekenin tanıttı.
«Sebebi ol terrorïstik uy`ımnıñ köptegen memleketterde öz bay`lanıstarı bar. Biz Qazaqstanmen birge sol asa qawipti uy`ımdı tolığımen qurtıp, tübirimen birge joyu salasındağı jumıstı jalğastıratın bolamız», - dedi Mexmet Akïf Xamzaçebï.
Ay`ta ketey`ik, Astanada QR Parlamenti Mäjilisi jäne QR Sırtqı ister mïnïstrliginiñ uy`ımdastırwımen Tuñğış Prezïdent küni, sonday`-aq, Qazaqstan Täwelsizdiginiñ 25 jıldıq merey`toy`ına oray` «Qazaqstan Respwblïkasınıñ Täwelsizdigine 25 jıl: Nätïjeler. Jetistikter. Keleşek kökjïegi» attı xalıqaralıq konferencïya ötip jatır. Konferencïya jumısına Qazaqstan, Resey`, Türkïya, Fïnlyandïyanıñ jäne basqa da birqatar eldiñ depwtattarı, müddeli mïnïstrlik ökilderi, otandıq jäne şeteldik ğalımdar men sarapşılar jïnaldı.


text:
Mintimer Şäymiev Rusiädä xaqimiät Tatarstanda kebek bulırğa tieş dip belderde
Tatarstan bu atnanıñ axırında nindider säyäsi vakuum, ruxi torğınlıq xälendä qaldı. Döres, pänceşämbe könne Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiew Rusiä radiosınıñ «Persona Grata» tapşıruında yartı säğätttän artıq böten Rusiä Federatsiäsenä Tatarstan turında mäğlümatlär birde. Däwlät xaqimiäte, yaqınça äytkändä, Tatarstanda kebek bulırğa tieş, dip tıynaq qına belderde Mintimer Şäymiew. Mondıy uñay mäğlümat Tatarstan turında siräk taratıla. Ğadättä xurlaw, haman qanunnarığıznı tözätmisez, digän fikerlär genä yañğırıy.


text: Mosul şähärendä şartlaw näticäsendä 10 keşe hälaq bulğan, 100gä yaqın keşe yaralanğan. Amerika xärbi citäkçelege mäğlümätlärenä qarağanda, şartlaw administratsiä binası yanında yañğırağan. Bu terror ğämäleneñ maqsatı, Mosul şähär başlığı Sälim äl Xucanı üterü dip, farazlana. Aña zıyan kilmägän. Baaquba şähärendä minalanğan maşina şartlawdan 5 keşe hälaq bulğan, şul isäptän ber AQŞ xärbie. 24 keşe yaralanğan şularnıñ 10ı Quşma Ştatlar soldatı. Koalitsiä citäkçelege xäbärlärenä qarğanda, As Suwariä şähärendä minanı zararsızlandırğanda 5 soldat hälaq bulğan şularnıñ ikese Polşa, ikese Slovakia, berse Latviädän.


text:
Udmurtiädä berençe milli köräş turnirı uzdı
Udmurtiädä milli köräş federatsiäse oyışuı turında sez xäbärdar, xörmätle tıñlawçılar. Köräşçelär küptän tügel genä berläşüenä qaramastan, Çallıda bulıp uzğan Rossiä qälämendäge bäygedä qatnaşıp, öçençe urınnı ayulap qayttı. Federatsiäneñ çirattağı çarası respublika küläm milli köräş bäygese buldı. Ul 4 fevral''dä İjawda uzdı, hem tatar xalqınıñ batır ulı Geroy şağir Musa Cälilneñ 100 yıllığına bağışlandı.
Yarışlarğa respublikanıñ tatarlar tuplanıp yäşägän Sarapul, Mojga şähärlärennän, Keçe Purğa rayonınnan, şulay uq kürşe Tatarstannıñ Ägerce rayonı häm Çallı şähärlärennän dä 50 yaqın köräşçe kilgän ide. Bäyge tuğız ülçäü kategoriäsendä uzdı. Respublikada tatarça köräş federatsiäsen xuplap qarşı alsalar da, äle yärdäm itärgä aşığuçı yuq, älege turnirnı da milli-mädäni möxtäriät belän federatsiä eşquar millättäşlärebez yärdämendä oyıştırdı, dip assızıqladı federatsiä räise Fändus Xujin.
Udmurtiä tatarları başlanğıçın xuplap, Qazannan da däräcäle qunaqlar kilgän ide. BTK başqarma komitetı räise Rinat Zakirov häm Tatarstanınıñ köräş federatsiäse räise urınbasarı Nail Xämidullin kongressnıñ täqdimen Udmurtiä milli-mädäni möxtäriäte tiz arada tormışqa aşıruın, häm berençe turnirğa köräşçelärne küpläp cıya alularına yuğarı bäye birdelär.
Yarışnı yäş malaylar başladı. Alar Ägerce rayonı Keçek awılınnan maxsus kilgän. Alda äytelgänçä, bäygedä yegetlär sigez ülçäw buyınça köç sınaştı.
Yarışlar altı säğätkä suzıluına qaramastan, zal tamaşaçı belän tulı buldı. Respublikada elek tatarça köräşne sabantuylarında ğına küzätep bula ide, şuña da aña sportnıñ ber töre bularaq iğtibar birelmäde. Yegetlärneñ tatarça köräş belän şäkellänergä teläkläre bar. Sarapulda älegä köräş seksiäse yuq, üzebez tırışabız, dip urtaqlaştı İldar Gil''fanov, ul turnirnıñ in köçle köräşçeläre arasında ikençe urınnı ayuladı.
Bu xaqta Mojgadan Şamil Ramazanovta şundıy uq fikerlären citkerde.
Tağın şunı da bilgeläp ütärgä kiräk, elek sabantuylarda yegetlär bil alışıp, köç sınaşsa, bügen köräşçelär öçen şuşındıy turnirlar aqça eşläw çığanağı da bulıp qala, dip bilgeläde Şamil Ramazanov.
Şamil'' Ramaznov 90 kilogrammnan yuğarı bulğan köräşçelär arasında ikençe urınğa layıq buldı.
Bäygene qararğa törle yäştäge tamaşaçı kilgän. Alar bäygedän qänäğät.
Dörestän dä köräş – elek elektän tatar xalqınıñ fizik kul''turasınıñ yözek qaşı bulğan. Tatarça köräşne üsterüne küzallap tatarça köräş federatsiäse inde Rossiä külämendä terkälgän. Bu xaqta BTK başqarma komitetı räise Rinat Zinnurov citkerde.
Udmurtiädä balalarğa köräş belän şöğellänü öçen çaralar kürelä başlandı. İjawda 10 mäktäptä tatarça köräş seksiäse inde eşli başlayaçaq. Tatarstanlılar maxsus keläm büläk ittelär.
Udmurtiädä berençe tatarça köräş bäygeseneñ töp batırı bulıp İjawdan Tahir Xucagaliev qaldı. Qazannan Nail Xämidullin belderüençä, Udmurtiä köräşçeläre Qazanda 16 fevral''dä Musa Cälilgä bağışlanğan bäygedä Tatarstan häm başqa regionnardan kilgän köräşçelärgä köçle köndäşlär bulaçaq.
Xämidä Ğayfullina, İjaw


text:
Ğiraq törmäsendäge wäxşileklär öçen Qusma Statlarnıñ ike yuğarı generalı Kongressta cawap tottı
Äbü Ğraib törmäsendä totqınnarnı cäberläwdä ğäyeplängän berençe amerikan xärbieneñ xökem itelüe turında xäbär itkän idek. Tağın 6 xärbigä xökem soñraq çığarılır dip kötelä. Ämmä Ğiraq törmälärendä wäxşileklär bu 7 xärbi belän genä çiklänmi, yuğarı citäkçelär närsä qarağan, digän tänqitlär äytelä. Çärşämbedä Ğiraqtağı ğäskär belän citäkçelek itkän 2 amerikan generalı cawap totu öçen Kongressqa çaqırıldı.
Xalıqara Qızıl Xac komitetı Ğiraq törmälärendä cäberläwlär turında berençe xisabın uzğan yılnıñ noyäberendä, ikençe, tulırağın, şuşı yılnıñ fivralendä citäkçelärgä tapşırğan bulğan. Senatorlarnıñ, ni öçen bu xisapnı öyränü öçen sezgä berniçä ay waqıt kiräk buldı digän sorawına, general Abizaid bolay dide:
Audio (John Abizaid)
"Bu xisaplar belän problem bulğan, alar ber idarädän ikençesenä küçep yöregän. Misal öçen, fivral xisabın min Mayda ğına kürdem. Aqlanırğa telämim, şunı ğına äytäm, bez alarnıñ barısın da kürmibez, qaywaqıt alarnı tübänräk däräcäle komandirlar ala."
Äbü Ğraib törmäsendä totqınnarnı mısqıllawda qatnaşuda ğäyeplängän xärbilärneñ berençese, Jeremy Sivits, çärşämbedä ber yıl törmägä xökem itelde. Tağın 6 xärbi xökemen kötä. Ämmä Qızıl Xac xisabına qarağanda, mondıy xällär 7 keşe belän genä çiklänmi, alar kiñ taralğan bulğan. Demokrarlar partiäse wäkile senator Robert Byrd Abizaid''tan şul turıda soradı:
Audio (Robert Byrd)
"General Abizaid, Qızıl Xac Ğiraq törmälärendä mısqıllaw misalların kiterä. Sezneñ qaramaqtağı törmälärdä mondıy xällärne niçek añlatasız?"
Abizaid tänqitne kire qaqtı:
Audio (John Abizaid)
"Minem inspektrolar söylägännän çığıp, minem idarädä andıy mısqıllawlar buluına ışanmıym."
Şulay da, Abizaid totqınnardan sorawlar alu, alar öçen kem cawaplı, xärbi politsiäme, ällä küzläwçelärme, digän sorawğa kilgändä, Äbü Ğraib törmäsendä problemalar buluın tanıdı. Qayber dairälärdä, bu mısqıllawlarnı küzläwçelär totqınnardan mäglümät alu maqsatı belän maxsus başqarğan digän añlatma bar.
Audio (John Abizaid)
"Bu bik citdi mäsälä, monda añlaşu kiräk: närsäne xärbi politsiä, närsäne – küzläwçelär eşlärgä, häm alar niçek xezmättäşlek itergä tieş. Ägär bez bu suğışta küzläwçelärgä dä suğışırğa xoquq biräbez ikän, bu mäsäläne xäl itergä kiräk."
Senator Byrd, totqınnardan soraw alğanda närsä eşlärgä yarıy, närsä yaramıy, digän qağidälär barmı, alar generallardan östä torğan sivil räsmilär tarafınnan raslanğanmı, dip soradı. Ricardo Sanchez, minem belüemçä, bu qağidälär Washingtonda raslanırğa tieş tügel, dide. Generalarnıñ ikese dä, andıy qağidälär buldıru öçen bezneñ üz täcribäbez citärlek, soraw alu qağidäläre mısqıllaw-cäberläwlärne röxsät itmi dip belderde. Sanchez, bu cancal uñayınnan çaralar kürergä wäğdä itte:
Audio (Ricardo Sanchez)
"Ğiratqa yuğarı citäkçe bularaq min Äbü Ğraibta bulğan xällär häm kiläçäktä andıy xällärne buldırmas öçen öçen cawaplılıqnı üz östemä alam. Xärbi tribunal 7 eşne inde tikşerä başladı, bälki alar kübräk tä bulır."
Ğiraq totqınnarın cäberläw ğäyepläwläre älegä 7 xärbigä belderelde. Şularnıñ ikese xatın-qız. Tribunalnıñ kiläse utırışı yün ayında ütergä tieş. Sanchez ta, Abizaid ta, bu wäxşileklär öçen cawaplı keşelär, nindi genä däräcädä bulmasın, tikşerüdän çittä qalmayaçaq, dip belderde.
Ali Gilmi, Praga


text:
Britaniä Tışqı Eşlär Ministrı Jack Straw –Quşma Ştatlarnıñ Ğiraqqa qarşı suğışın dönyada küplär xupladı, dip belderde. Yevropa Berlegenä kergän 25 däwlätneñ 14te, häm 10 namzät ilneñ barısı da diärlek Quşma Ştatlarnıñ bu adımın yaqlap çıqtı. Bügen Brüsseldä cıyılğan Yevropa Berlege summitı aldınnan da Straw- Ğiraq suğışı tämamlanğaç ilgä humanitar yardäm kürsätüdä berläşergä çaqırdı.
İspaniä xökümäte başlığı Jose Maria Aznar, İtaliä premyer-ministrı silvio Berlusconi häm Gruziä prezidentı Eduard Şevardnadze Amerika quşma Ştatlarnıñ Ğiraqqa qarşı suğış başlawın xuplap çıqtı.


text: Rim. Ğiraqnıñ çit burıçları mäs'äläsen xäl itü turında söyläşülär öçen Quşma Ştatlarnıñ maxsus wäkile James Baker bügen İtaliä başqalasına kilde häm premyer-ministr Silvio Berlusconi belän oçraştı. Kiçä ul Fransiä prezidentı Chirac häm Germaniä kanslerı Schroeder belän küreşkän ide. İrtägä isä Baker Mäskäwgä yul tota, annan anıñ Londonğa baruwı qaralğan. Ğiraqnıñ burıçı 120 milliard dollardan artıq dip isäplänä häm James Baker üze barğan illärneñ citäkçeläre belän anı öleşçä sızıp atu xaqında söyläşülär ütkärä.


text:
Kiläse ayğa İranda bilgelängän parlament saylawların kiçekterüne sorap İran eçke eşlär ministrlığı möräcäğät itte. Saqçılar Şurasına cibärelgän älege xatta ministr Abdolvahed Mussavi-Lari, 20nçe fevral könne ütärgä tieşle tawış birüne – kiräkle şartlar tudırılğançı kiçekterep torırğa kiräk, digän.
İran prezidentı qarşındağı konstitutsiäne ğamälgä aşıru komitetı äğzase ayatolla Haşem Haşemzade Herisi, Tähranda Farda radiosına birgän äñgämäsendä, çirattağı yaña 7nçe parlament ağımdağı yılnıñ may ayına qadär cıyılırğa tieş, dip belderde: "Eçke Eşlär Ministrlığı häm Saqçılar Şurası kileşä alsa, saylawlarnı ber ay, 20 yäki 10 köngä kiçekterep bulır ide. Şulay uq tawış birüneñ kiçekterelmäw ixtimalı da bar. Ämma 7nçe parlament 2004nçe yılnıñ may axırına qadär äzer bulırğa tieş" dide Prezident komitetı wäkile.
Saqçılar Şurasınnan möräcäğätkä cawap älegä yuq. İranda parlament saylawları tiräsendäge kierenkelek – Saqçılar Şurasınıñ meñlägän namzätne tawış birügä qatnaştırmaw turındağı qarar qabul itüennän birle däwam itä.


text:
Türklerin İslam Medeniyetine Yaptıkları Katkıları Şema Halinde Gösteriniz
Türklerin İslam medeniyetine sanat ve edebiyat alanında katkıları
Yusuf Has Hacipin Kutadgu Bilig adlı eseri
Kaşgarlı Mahmutun Divanü Lügatit-Türk adlı eseri
Ali Şir Nevainin Muhâkemâtül-Lügateyn adlı eseri
Edip Ahmet Yüknekinin Atabetül-Hakâyık adlı eseri
Ahmet Yesevi, Hacı Bektaş Veli, Yunus Emre, Mevlânâ, Ahi Evran, Süleyman Çelebi, Karacaoğlan, Kaygusuz Abdal, Fuzulinin eserleri.
Türklerin İslam medeniyetine mimari alanında katkıları
Erzurum Çifte Minareli Medrese, Sivas Gök Medrese, Bağdat Nizamiye Medresesi, Kayseri Hunat Hatun Medresesi, İstanbuldaki Süleymaniye, Fatih ve Sultanahmet camileri; Edirnedeki Selimiye Camisi; Bursadaki Orhan Gazi ile Muradiye camileri.


text: 9 ğinwar uzğan zur bulmağan uram cıyınında 20gä yaqın keşe qatnaştı. Küpçelege - pensionerlar. Çara Rusiä pensiälär fondınıñ Başqortstan bülekçäse binası qarşında uzdı. Çara aldınnan anı oyıştırğan “Sul front” xäräkäte başı Yüriy Zernovnı militsiä söyläşügä çaqırdı. Ul röxsätsez uram cıyını ütkärüdä ğäyeplände. “Baş”sız torıp qalğan törkemdä berniçä keşe şiğer söyläde häm şunıñ belän çara tämamlandı da. Älege çara “Sul front” xäräkäten täqdim itü dä bulırğa tieş ide. Aña çaqırıp ike meñnän artıq listovka taratılğan. Şulay buluğa qaramastan, xalıq “front” belän qızıqsınmıy bulıp çıqtı. Älege xäräkät uzğan yıl axırında oyışqan ide. Ul üktäber ayında Mäskäwdä oyışqan şundıy xäräkätneñ bülekçäse bularaq tözelde. Bügenge köndä Rusiäneñ tuğız töbägendä şundıy xäräkätlär bar. Frontçılarnıñ töp maqsatı - sotsialistik qimmätlärne qaytaru, SSSRnı tergezü.


text:
Fälestin xakimiäte prezidentı Mahmud Abbas Kremldä Rusiä prezidentı Vladimir Putin belän bulğan oçraşu waqıtında, İzrael belän tınıçlıq urnaştırırğa "tarixi" mömkinlek bar, dip belderde. Şulay uq Abbas älege eştä Rusiäneñ role zur, dide. Prezident Putin häm fälestin xakimiäte citäkçese Abbas imza quyğan belderüdä, İzrael-fälestin tınıçlıq söyläşülären mömkin qadär tizräk başlarğa kiräklege turında äytelgän.
Putin üz çiratında, Abbasnıñ fälestin xalqınıñ yäşäw däräcäsen kütäräçägenä häm İzrael belän aralarnı yaxşırtaçağına ömet belderde. Tınıçlıq söyläşüläreneñ näticäse – İzrael belän kürşe bulğan bäysez Fälestin däwläte, dide Putin:
"Tınıçlıq söyläşüläre kiñ külämdä ütergä tieş, häm alarnıñ näticäse – İzraelneñ tınıç häm imin kürşese bulaçaq Fälestin däwläten tözü," dide Putin.
Başqa xäbärlärgä kilgändä, könyaq Gazada BMO mäktäbe yanında 10 yäşlek fälestin qızı atıp üterelgän. Bu xäbärne BMO da rasladı. Höcümgä cawap itep fälestin suğışçılarınıñ Hämäs oyışması könyaq Gazadağı yähüd awıllarına raketalar atqan.


text:
Rusiä Ğiraq tıyılğan raketalarğa iä digän ğäyepläwlärne kire qaqtı.
AUDİO: Ğiraqnıñ bik qısqa arağa oça torğan bu raketaları çittän idarä itü sistemasına iä tügel. Häm, idarä itü sistemasına iä bulmağaç, qayçaq raketa 5, yäki 10, yäki 15 çaqrım yırağraq oça. Häm bu bik qurqınıç närsä tügel. Küpertep kürsätergä kiräkmi. Bez haman da BMO bilgelägän qısalardan çıqmıybız.
Ämma Britaniä premyer-ministrı Tony Blair tıyılğan raketalar turındağı bu xisap, ägär dä raslansa, mäğlümätne açu turındağı yöklämälärneñ ütälmäwen häm BMO rezolütsiäläreneñ bozıluın kürsätäçäk dide.


text:
Bu könnärdä İranda da tınıç tügel, pänceşämbegä qarşı töndä däwam itkän cuwalışlar sürätendä ilneñ yuğarı ruxi citäkçese ayatolla Ali Xamenei alar artında Amerika Quşma Ştatları tora, Waşington İranda da totrıqsızlıq urnaştırırğa teli digän ğäyepläwlär belän çıqtı.
Bu könnärdä İran soñğı aylarda kürelmägän ictimaği-säyäsi dulqınlanu kiçerä. Sişämbe könne Tähran studentlarınnan torğan keçkenä ber törkem tınıç qına, universitetlarnı xosusilaştıruğa qarşı uram cıyını ütkärgän ide, soñınnan ul İrannıñ säyäsi citäkçelegenä qarşı yünälderelgän zur demonstratsiägä äylände häm çualışlarğa kiterde. Äle bäreleşlärgä qädär ük politsiä 80-läp studentnı qulğa alğan ide, bu da çağıştırmaça waq ber mäs''älägä, ildäge universitetlarnı xosusilaştıruğa bağışlanğan cıyınnıñ İran ruxanilärenä qarşı çarağa äylänüwenä yardäm itte. Citmäsä anda qatnaşqan yäşlärgä berniçä distä qadimi adäm höcüm yasap, alarğa bu eştä politsiä dä bulışa başlağan. Moña cawap itep studentlar, "Xameneigä ülem!" dip tärtip saqlawçılarğa taşlar häm ut bombaları atqan. İlneñ iñ yuğarı citäkçese sanalğan, ruxi yulbaşçısı bulğan ayatolla Ali Xameneigä nindi dä bulsa qarşı süz äytü yäisä anı tänqitläw İranda törmä cäzasına kiterä ala, anıñ xakimiate çınnan da çiklänmägän häm älegä bu ildä şik astına alınmıy ide. Pänceşämbedä Xamenei üze soñğı çuwalışlar uñayınan belderü yasap, alarnı oyıştıru öçen cawaplılıqnı Amerika Quşma Ştatlarına yökläde. İlneñ könyağındağı Varamin şähärendä berniçä meñ keşe qarşında yasağan häm däwlät televideniäse aşa kürsätelgän çığışında ul, Waşington İrandağı islam xakimiaten xärbi köç belän qaqşata almawın abaylağaç xäzer, "keşelärne bülgäläp, xalıq wä xakimiat arasında qarşılıqlar çığarıp ildä tınğısızlıq tudırırğa teli" dip belderde. Anıñ süzlärenä qarağanda, ägär dä alar, yäğni amerikannar qänäğät bulmağan häm törle mäkerle eşlärgä äzer torğan keşelärneñ tınğısızslıq çığaruwın kürä ikän, alar şul keşelärne yallap, alarğa yardäm itüdän çitenmäyäçäk. Şuşı fikerennän soñ ayatolla Xamenei, "citäkçe ähellärneñ doşman yallağan köçlärgä qarata az ğına da märxämät kürsätü xoquqı yuq" dip belderä. İrandağı qadimi dairälärgä qarşı uram cıyınnarı moña qädär bulğalıy ide, läkin älegä anda ayatolla Xameneigä qarata andıy tänqiti süzlär bik yañğıramadı. Tağın şul da iğtibarnı cälep itä - bu yulı Tähran cıyınnarında qatnaşqan studentlar İran prezidentı Möxämmäd Xatamine dä urınınnan kitärgä çaqırdı. Xameneidän ayırmalı bularaq şuşı eşenä xalıq tarafınnan saylanğan Xatami İrannıñ reformaçıl köçläre yulbaşçısı sanala ide. Anı bigräk tä ildäge yäş buwın, şul uq studentlar yaqlap tordı. Xäzer isä bu yäşlär, hiçyuğı alarnıñ ber öleşe reformaçıl prezidentnı, ildäge zamança üzgäreşlärne tieşle däräcädä tiz alıp barmawda ğäyepli. Çärşämbe kiçen başqala uramnarına çıqqan xalıq, "Azatlıq, säyäsi azatlıq!", "Diktatorğa ülem" digän şiğarlär qıçqırdı, misal öçen. Räsmi xakimiatneñ, soñğı cuwalışlarnı Amerika oyıştıra digän ğäyepläwläre, İran oppozitsiäse televideniäseneñ, xalıqnı universitetlar häm tulay toraqlar yanında cıyıluğa öndäwenä bäyle. Şuşı tapşıruların oppozitsiä iärçen aşa näq menä Quşma Ştatlardan alıp bara. İranda satellit tälinkälären qullanu räsmi töstä tıyılsa da, şaqtıy ğına keşe alarnı barıber qullana. Şuña da, berniçä distä student qatnaşuwı belän genä başlanğan uram cıyınnarı tiz arada küpsanlı demonstratsiägä äylände.
Kärim Kamal, Praga


text: Tatarstan üzeneñ çit illär belän elemtälären nığıta bara. Äle küptän tügel genä respublikada Çexiä eşmäkärläre bulıp, Tatarstan belen tanışıp kitte. Bu könnärdä isä Qazanda Slovakiä respublikasınnan qunaqlar kilde. 1 yündä Tatarstannıñ Säwdä häm tışqı elemtälär ministrlığında uzğan oçraşuda ike respublika arasındağı xezmättäşlek turında süz bardı, aradaşlıqnıñ yaña yulları xaqında söyläşende. Şul uq sişämbe könne qunaqlar qayber Qazan şirkätläre belän dä tanışıp çıqtılar. Qazanda tağın qunaqlar qarşılarğa äzerlänälär. Bu yulı inde başqalabızda 3-4 yün könnärendä ütäçäk Töbäk üseşe strategiäse İdel bıyıl sotsial-iqtisadi forumında qatnaşuçılar cıyılaçaq. Älege cıyınnı Rusiä prezidentınıñ İdel buyındağı wäkile apparatı, Tatarstan prezidentı Apparatı, okrugnıñ strategik tikşerenülär üzäge ütkärä. Forumda Rusiäneñ başqa illär belän köndäşlek itü säläte temasına söyläşü bulaçaq. Cıyılışta qatnaşır öçen Qazanğa Vladimir Putinnıñ İdel buyındağı wäkälätle wäkile Sergey Kirienko da kiler dip kötelä. Forumda Mintimer Şäymiev tä qatnaşırğa tieş. Qazanda tağın ber zur cıyınğa äzerlänälär. 10 yünnän 13 qädär başqalabızda Rusiä Federatsiäse häm Evropa illäre regionnarınıñ konstitutsion statusı dip isemlängän xalıqara fänni-ğämäli konferensiä uzaçaq. Sişämbe könne respublikanıñ Däwlät Şurasında älege cıyılışnı oyıştıru komissiäseneñ soñğı utırışı ütte. Bu konferensiä Evropa Şurası belän bergälektä oyıştırıla.


text:
Tatarstan möftie urınbasarı Wäliulla Yaqup xärbi poplar buluğa rizalaştı
Urıs prawaslaw çirkäwendä Xärbi xezmät, yäğni armiä belän eşçänlek alıp baruçı bülek bar. Anıñ citäkçese Dmitriy Smirnov ataqay. Menä şuşı adäm, monnan ber ay elek bik qızıq belderü belän çıqtı. “Ägär dä,- dide ul, - berär törle firqä- partiä armiägä poplar kertügä qarşı çığa ikän, ul partiä üz-üzen üterä, yuqqa çığara digän süz. Çönki, Rusiäneñ 80 protsent xalqı prawaslaw, ä ul partiä, yäğni şul poplarnı armiägä kertügä qarşı çıqqan partiä. Urıs prawaslaw çirkäwenä qarşı bara digän süz.” Cämäğät, ataqaynıñ süzen arttırmadım da, kimetmädem dä. Menä şulay. Urıs çirkäwe berär närsä teläsä, ataqay fikerençä, beräw dä qarşı çığarğa ni imiet pravı. Çönki, çirkäwgä qarşı barasın, ä çirkäwgä 80 protsent xalıq ışana. Nu monda süz äytep bulmıy. Çirkäw berwaqıtta da demokratik fikerdä tormadı. Latnı, bu ber. Şul uq ataqaynıñ süzlären däwam itäm. “Bügenge köndä,-di ataqay Dmitriy.- xätta kommunistlar firqäse dä çirkäw täqdimnäreneñ kübesen yaqlap çığa.” Tağın ber sitat. “Läkin, yäşeren qarşı toruçılar küp. Alar ğädättä, marksistik dindägelär yäki süzdä urıs çirkäwen yaqlap ta, astırtın qarşı toruçı başqa din wäkilläre.” Dälşe kittek. Ataqay bolay däwam itä. “Ul qarşı toruçılar yäşeren eşlilär, şuña kürä bez alarnıñ familiälären äytmibez. Läkin, Çirkäw alar turında bötenesen belep tora häm alarnıñ eş-ğämällären netralläşterergä tırışa.” Menä şul. Dälşe uqıp tormıym, tuydıra. Böten bu ugrozalar wä qurqıta torğan süzlär ni öçen äyteldeme? Eş şunda ki, Urıs çirkäwe atqaylarınıñ başına tağın ber fiker kilde. Mäktäplärgä genä pravaslau dine tarixın wä mädäniäten kertü tügel, inde armiägä poplar cibärü. Ştatnıylarnı. Alar anda tärbiä eşlären alıp bararğa tieşlär. Xärbi ministrlıq belän Urıs prawaslaw çirkäwe ul xaqta qanun proektı da täqdim itte. Mart ayında buldı monısı. Ä Rusiä möftiläre şurası, alar arasında Tatarstan möftie Ğosman isxaqi da bar, bu täqdimgä qarşı çıqtılar. Möftilärgä, tağın başqa din ähelläre dä quşıldı. Alar çığuın çıqtı da bit, xäzer qayberäwläre süzlären kire ala kebek. Süz Tatarstan möftieneñ berençe urınbasarı Wäliulla Yaqup turında. İnterfaxta çııqqan ber xäbärdä, Wäliulla Yaqup süzläre kiterelä. Tatarstan möftieneñ berençe urınbasarı Wäliulla Yaqup Rusiä möselmannarın Urıs çirkäwe täqdimnärenä añlaw belän qarağa çaqırdı, şul isäptän armiägä poplar kertü mäs’äläsendä dä dip äytelä xäbärdä. Wäliulla xäzrätneñ süzläre dä kiterelä. Ul anda bolay di: “Minemçä,- di xäzrät.- Möselmannar arasında xärbi din ähelläre institutın buldıruğa qarşılıqnıñ säbäbe – prawaslawiegä ışanmaw, elekke stereotiplar belän yäşäw”. Yarar, monısı añlaşıldı. Monnan soñ xäzrät, Urıs prawaslaw çirkäwen maqtıy. Rusiä İslam oyışması konferensiäsenä kergändä, prawaslaw çirkäw riza buldı di. Möselmannar da şulay itärgä tieş dip belderä. Şundıy, möselmannar öçen prinsipial' bulmağan mäs’älä itep, ul armiägä poplar kertüne sanıy. Bu oçraqta, möselmannar qarış bulmasqa tieşlär di. Ä möselmannarğa voobşçe mullarlar kiräkmi armiädä dip tä belderä. Namaznı üzeñ genä dä uqıp bula di. Ä bit, poplar uqınırğa barmıy, çuqındırırğa bara. Mullalar da barıp, möselman din ähellären ä namaz öyrätsä ni bulğan. Kadrlar yuq. Şulay itep, Tatarstan möftiäte Armiädä urıs popları buluğa qarşı tügel. Ä bit, äle genä qarış tügel dip beldergän Wäliulla Yaqup, monnan öç ay elek, qarşı ide. Işanmıysızmı. Menä, Azatlıqnıñ mart ayındağı tügäräk östäl tapşıruında Wäliulla xäzrät ni dide
Audio
Bu Wäliulla xäzrätneñ öç ay elek äytkän fikere. Xäzer, Kaliningradat. Urıs popları arasında riza dip belderä. Qaysısına ışanırğa belmässeñ. Tegelär yanına barğaç ber törle söyli, monda ikençe törle. Tege, partiälärgä ugrojait itkän Dmitriy Smirnov ataqay süzlären Wäliulla xäzrät üzenä dip qabul itkän mikän. Belmässeñ dä, añlamassıñ da. Qıçqırıp satalar xäzer.Räfis Cämdixan


text:
Şartnamäneñ yazmışı haman da bilgesez
Tatarstanda qızıp atna azağında uzaçaq Rusiä Däwlät Şurası utırışına äzerlängän arada, Mäskäwdän ber küñelsez xäbär kilde. Tatarstan belän Rusiä arasındağı wäkälätlärne büleşü turındağı şartnamäme Däwlät Dumasında qaraw tağın kiçekterelgän. Bu yulı säbäplär nindi?
Tatarstan belän federal’ üzäk arasında wäkälätlärne büleşü turındağı şartnamä berençe märtäbä 1994 yılnı tözelgän ide. Läkin Rusiädä alıp barıla torğan xakimiät reforması üzäk belän töbäklärneñ älege kileşü formasın beterde. Xäyer, Tatarstan citäkçelege älege fiker belän kileşmiçä yaña şartnamä buldırırğa tırışlıqların qaldırmadı. Menä nihayät 3 yıl däwamında küp tırışlıq, waqıt, xezmät taläp itkän eşçänlektän soñ, yaña wäkälätlärne büleşü turındağı dokument dönyağa kilde. Yaña şartnamä nigezendä, Tatarstan belän Rusiä xökümäte iqtisadi, ekologik, mädäni häm başqa qayber respublika üzençäleklärenä bäyle ölkälärdä kileşülär tözeläçäk. Küp kenä säyäsätçelär, respublika öçen bu dokumentıñ möhimlegen äytte. Ä menä säyäsät fännäre doktorı Rafiq Möxämmätşin isä ul Tatarstanğa ğına tügel, ä Rusiä öçen dä bik kiräk, dip sanıy.
Respublika xakimiäte şartnamä östendä eşne tiz genä tögälläp, Mintimer Şäymiev anı imzaladı. Federal’ xakimiät tarafınnan küp törle tikşerülär uzıp, anı xoquqı, yuridik bar taläplärgä dä turı kilä digän näticä yasaldı. Şunnan soñ şartnamäne Vladimir Putin da imzaladı. Noyäber başında dokument Rusiä Däwlät Dumasına täqdim itelde. Ul anda dekaber urtalarında qaralırğa tieş inde. Läkin deputatlarnıñ dokumentqa sorawları bulu säbäple, ul waqıtta şartnamäne tikşerü bulmadı. Gärçä, Tatarstanda küplär Putin imzalağan şartnamä Rusiä deputatların qänäğätländerer, dip sanasa da.
Annarı şartnamä ğinwarda qaralaçaq, digän xäbär taraldı. Qayber mäğlümät çaraları, Rusiä Däwlät Duması anı 19 ğinwarda tikşeräçäk, dip yazıp ta çıqtı. Läkin bu yulı da ömetlär aqlanmadı. Regnum mäğlümät agentlığı xäbär itüençä, yaqın arada deputatlar Tatarstan belän Rusiä arasındağı kileşüne qararğa cıyınmıylar ikän. Nigä soñ inde äzer dokumentnı qarawnı suzalar Däwlät Dumasında? Bu xaqta säyäsät belgeçe Rafiq Möxämmätşin menä nindi fikerdä tora.
Minemçä, bügenge Rusiädä ilneñ federativ tözeleşen törleçä añlıylar. Beräwlär anı unitar il räweşendä küzallıylar, ikençelär anı çın mäğnäsendä federatsiä bularaq küz aldına kiterälär. Däwlät Dumasında barğan bu bäxäslärne min menä şuşı küzallawnı kürsätergä tırışu belän bäylim. Annarı ul üzenä kürä ber säyäsi uyın da bula ala inde. Monda nindider su asnı ağımnarı da yuq tügelder Xäyer, Rafiq Möxämmätşin fikerençä, Rusiä belän Tatarstan arasındağı wäkälätlärne büleşü turındağı şartnamä raslanaçağına ömet bar. Putin raslağan dokument Däwlät Dumasında qaralmıyça qalmas, dip sanıy ul.
Şartnamä qayçan raslanır – anısı älegä bilgele tügel. Läkin şunısı açıq, Tatarstan prezidentı üzeneñ tuğan könenä Mäskäwneñ bu büläkne ala almadı.
Gölnaz İlgizär


text:
İjawda tatar gimnaziäsendä tellärgä bağışlanğan respublika konferensiäse uzdı
Öçençe yıl rättän İjaw şähäreneñ tatar gimnaziäsendä respublika küläm konferensiägä Udmurtiäneñ törle töbäklärennän fän belän qızıqsınğan balalar cıyıla. Gimnaziä berençe yılınnan uq Udmurt däwlät universitetınıñ çit tellär institutı uqıtuçıları belän tığız elemtä buldırdı. Uqıtuçılar da, uquçılar da başta tellär ölkäsendä fänni tikşerenü eşläre belän şöğellänä başladı. Soñraq ädäbiät, tarix, informatika fännären tiränräk öyränü maqsatınnan bu ölkädä dä fänni tikşerenü eşlären alıp barırğa digän qararğa kildelär. Balalar häm uqıtuçılarnı berläştergän «Evrika» dip atalğan fänni oyışma da berniçä yıl eşli. Udmurt däwlät universitetınnan ölkän uqıtuçı, fänni konferensiälärne oyıştıruda yärdäm itüçe Liliä Xäsänova belderüençä, bıyıl qışqı kanikullar waqıtında uquçılar öçen maxsus uqular da oyıştırılğan. Anıñ maqsatı gimnaziä uquçıları tarafınnan fänni eşlärgä citdi qaraş buldıru. Bu, üz çiratında, gimnaziä uquçılarınıñ konferensiägä täqdim itkän eşläreneñ tirän eçtälekle, tieşle näticälär yasalğanın bilgeläde Liliä Xäsänova.
Liliä İl'dus qızı Xäsänova süzlärenä qarağanda, bıyıl konferensiädä 127 bala qatnaşqan. Bu ütkän yıl belän çağıştırğanda, küpkä artıq ikän. Barlığı un seksiä eşlägän. Balalar ädäbiät, fälsäfä seksiälärenä dä küp kenä eşlär täqdim itkän. Ayıruça çığış yasawçılar ingliz, alman, rus, tatar häm udmurt telläre seksiälärendä küp bulğan. Konferensiädä ekspert rolen başqarğan universitet uqıtuçıları balalarnıñ eşlärenä yuğarı bäya birde. Alarnıñ kübese şuşındıy konferensiälärdä inde berniçä yıl rättän qatnaşa ikän.
Yıldan yıl balalarnıñ eşläreneñ eçtälege tiränäya, qızıqlı fänni näticälär yasala, çit tellärne öyränüdä qızıqsınu artuın bilgeläde seksiädä qatnaşqan här uqıtuçı. Şulay uq tellärne çağıştırıp öyränügä bağışlanğan eşlärneñ dä bik qup buluın assızıqladı tikşerüçelär. Gimnaziäneñ ädäbiät uqıtuçısı Güzäliä Garif'yanova balalarnıñ çığışların tıñlap, iskitkeç qızıqlı eşlär buluın bilgeläde.
Gimnaziä uquçıları Alsu Yuzeqayıwa, İnsaf Şäripov, Gölnur Möslimova häm Gölnur Axunovalar diplomnarğa iä buldılar.
Alsu Yuzeqayıwa, 11 sıynfı uquçısı, ğäräp filosofiäse belän qızıqsına, ä sigezençe sıynıfta uquçı İnsaf Şäripov, şäxesneñ bügenge zamanda totqan urını, şöğele, yäşäw räweşenä bağışlanğan eşen tamaşa itkän. Alar bu yünäleştä kiläçäktä dä tikşerenülären däwam itärgä niätli. Alsu — Udmurt däwlät universitetınıñ filosofiä fakul'tetın saylağan, İnsaf — fänni citäkçese belän temanı kiñräk yaqtırtırğa uylıy.
Konferensiädä qatnaşırğa teläk beldergän balalar bik küp ide, ämma bez alarnıñ sanın çiklärgä möcbur buldıq, dip urtaqlaştı gimnaziäneñ direktorı Gölzigä Äxmätşina.
Gimnaziä qissalarında uzğan fänni konferensiädä här bala qatnaşa ala. Bıyıl xätta başlanğıç sıynıf balaları da fängä berençe adımnarın yasağan.
Yuğarı uqu yortlarınnan uqıtuçılar bu konferensiädä qatnaşqan här balanı kiläçäktä üzläreneñ studentları itep kürergä ömetlänä. Tik menä elekke yıllarda şuşındıy konferensiälärdä ciñü yaulağan uquçılarğa yuğarı uqu yortlarına kergändä taşlamalar birelsä, xäzer, berdäm däwlät imtixannarı näticäläre isäpkä alınu säbäple, uquçılarnıñ fänni ezlänü eşläre, ireşkän uñışları alarğa yärdäm itä almıy. hiçşiksez, fänni ezlänü eşläre uquçılarnıñ belemen arttıraçaq dide universitetnıñ çit tellär institutı direktorı Tamara Zelenina. Şulay da bez şuşındıy diplomnarı bulğan abiturientlarğa iğtibarlı bulaçaqbız dip östäde direktor.
Xämidä Ğayfullina, Udmurtiä


text:
Putin Mäskäwdä 700-dän artıq jurnalist qatnaşqan matbuğat oçraşuında Çeçnädä mart ayında ütkän konstitutsiä referendumı saylawlarnı kiçekterergä yaramawın kürsätte dip belderde.
Saylaw komissiäse wäkilläre Çeçen saylawçıları Çeçnäne Russiäneñ bel öleşe dip tanuçı konstitutsiäne zur küpçelek belän xupladı dip äytä.
Çeçnädäge Mäskäw yaqlı xakimiät wäkilläre äytüençä, saylawlar üktäbr ayında ütäçäk.
Putin Russiädäge xakimiät tözeleşe turındağı sorawğa Russiädä köçle prezident xakimiäte sistemasına almaş bula almıy dide.
Ul şulay uq premyer-ministr Mixail Kasyanov xökümäteneñ eşenä qänäğätlek belderde.
Xalıqara mäs'älälärgä kilgändä, Putin äytüençä, İran prezidentı Möxämmät Xatami anı İran atom qoralları yasarğa cıyınmıy dip ışandırğan. Putin Quşma Ştatlar belän Ğiraq suğışına bäyle qarşılıqtan Russiä iñ az yuğaltular belän çıqtı dide.


text:
Dollarnıñ bäyäse töşüwe kemgä faydağa, kemgä zıyanğa?
Bu könnärdä iqtisadçılarnıñ iğtibar üzägendä torğan mäsälä: dollarnıñ qimmäte töşü... Amerikan dolları, euro belän çağıştırğanda, üzeneñ iñ tübän däräcgä citte. Şuşı xälneñ Yevropağa, Quşma Ştatlarnıñ yoğıntısı nindi bulır?
Belgeçlär fikerençä, dollarnıñ töşüwe Amerika iqtisadına fayda kiteräçäk. Çönki dollar belän bergä Amerikan tawarlarınıñ bäyäse töşä, näticädä alar Yevropada nığraq satıla başlıy. George Waşington Universitetı professorı Peter Locke süzlärençä, ber yaqtan bu yaxşı küreneş. İqtisadçılar fikerençä, Amerika inde küptän ber tigezsezlektän integä: anıñ importı exporttan zurraq. Dollarnıñ töşüwe şuşı tigezsezlekne tözätergä mömkin. Azatlıqqa birgän äñgämäsendä Peter Locke bolay dide:
Audio (Peter Locke): "Bu tigezselek äle dä bar, annan qotılu öçen, dolarnıñ töşüwe kiräk. Xalıqara säwdä teoriäse şulay di: satu däräcäse alu däräcäsenä citkänçe dollar töşergä tieş."
Dollarnıñ töşüwe Amerikağa faydağa bulsa, Yevropağa zıyanğa bulırğa mömkin: Amerika tawarları Yevropada arzanaya barsa, Yevropa tawarları Amerikada kiresençä, qibatlana. Bäyälär artu inflatsiä bulsa, anıñ kiresen, bäyälärneñ kimüwen, iqtisadçılar deflätsiä dip atıy. Şuşı küreneş Germaniä kebek illärne awır xälgä quyarğa mömkin. Süz uñayınnan, uzğan ğasırnıñ 30-nçı yıllarında dönyada bulğan töşenkelek tä deflätsiädän başlanğan ide.
Peter Locke fikerençä, nigezdä deflätsiä tabiğıy küreneş, bazarnıñ täräqqi itüennän kilä, citeşterüçänlek arta, elektronika kebek tawarlarnıñ bäyäse töşä. Ä inde dollarğa kilgändä, anı yasalma räweştä yuğarı däräcädä totıp bulmıy. Global bazar şartlarında dollarnıñ qimmäten Waşingtonnan bilgeläw mömkin tügel, di Locke.
Bu fiker belän tağın ber belgeç, Cato İnstitutı citäkçese William Niskanen da kileşä (80-nçe yıllarda ul prezident Ronald Reagannıñ iqtisadi kiñäşçese ide). Niskanen "dollarğa qatışmaw" qararın alqışlap qarşı aldı. John Snownı ul Amerikanıñ döresen äytkän berençe finans ministrı dip atadı. Niskanen süzlärençä, Amerika iqtisadınıñ qalğan dönyağa, şul isäptän Yevropağa yoğıntısı älbättä bar. Läkin şul uq Germaniädäge deflatsiäne alğanda, säbäplärne Yevropanıñ Üzäk Bankı alıp barğan säyäsättä ezlärgä kiräk.
Audio (William Niskanen): "Deflätsiä Yevropa Bankınıñ euro zonasında qırıs säyäsät alıp baru näticäse, häm bu bank ayırım illärneñ mäsälälären xäl itä almıy."
Niskanen süzlärençä, Yevropanıñ berär ilendä deflätsiä başlansa, Yevropanıñ Üzäk bankı berni eşli almıy, anıñ moña xoquqı yuq. Bu ike belgeç fikerençä, deflatsiäne ber genä köç kontrol itä ala - Yevropa häm Quşma Ştatlar citäkçeläre. Qullanuçılar kübräk tawar satıp alırğa, investorlar aqça kertergä tieş. Ä alar moña barı tik säyäsi citäkçelär ğarantiä birsä genä bara.
Ali Gilmi, Praga


text:
Qortlo qaraboyźay
Öfölä yäşäüse ber keşe Dondağı Rostovta qaptarğa tultırılğan qaraboyźayźa qorttar tapqan häm unı aźıq–tülek inspektsiyahına tapşırğan. Yarma arahında ürmäkse auı la tabılğan.Qaraboyźay qabında birelgän mäğlümättän küreneüensä, yarma Dondağı Rostov qalahında eteşterelgän. Yaraqlıq waqıtı uźmağan. Unı kilähe yıldıñ aprelenä tiklem qullanırğa mömkin. Respublikanıñ aźıq-tülek inspektsiyahı belgestäre, yarmanıñ zararlanıuın täü siratta eteştereüselärźeñ unı döröś haqlamauı, dımlı köyönsä qaptarğa tultırıuı menän bäyläy. Laborator tikşereüźär źä ularźıñ farazın qeüätläy. Xäźer inde analiz höźämtäläre buyınsa maxsus dokument töźöläsäk, ä unı hatıuğa sığarğan sauźa üźägen aźıq-tülek inspektsiyahı ayırım küźäteügä alasaq.
Zararlı qaraboyźayźı Gölsäsäk Zeleva Öfö qalahınıñ bildäle supermarkettarınıñ berehendä hatıp ala. Bığa tiklem dä, ber-ike tapqır mağazindarźan sifathıź tauarźar alıp qaytqanım buldı, ämmä min uğa qul heltäp qaray inem. Bıl yulı inde tüźmänem. Žatıp alıusılarźan küpme kölörgä mömkin, ti ul.
Qullanıusılar xoquqtarın yaqlau xeźmäte belgestäre xalıqtı şikle kürengän aźıq-tülek hatıp alğan osraqta, motlaq inspektsiyağa möräjäğät itergä saqırźı.
R.Abulyaev, Öfö


text:
Ekrem Çelebi - Sızlar Yarelerim
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Sızlar Yarelerim
Etiketler : Ekrem Çelebi - Sızlar Yarelerim türkü indir, Ekrem Çelebi - Sızlar Yarelerim türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Sızlar Yarelerim mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Sızlar Yarelerim türküsü, Sızlar Yarelerim sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Sızlar Yarelerim bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Türkü Sever Türkü Söyler
Ekrem Çelebi - Bu Dağın Karı Erimez
Ekrem Çelebi - Torşahin Misali
Ekrem Çelebi - Yine Bahar Geldi Nedir Yaradan
Ekrem Çelebi - Gerçek Mi Serap Mı Bilemem


text:
Ufada «Şäreq-şow» tamaşaları däwam itä. Respublikta xalıq arasında iñ populyar «Şäreq» radiosı här yılnıñ başında oyıştıra torğan bu tamaşalar bıyıl da här könne anşlağ belän ütä.
«Şäreq» radiosı citäkçelege bıyılğı konsertlarnı da başqa yıllardağı ssenariy buyınça tözegän. Här könne konsert başlanır aldınnan biregä qunaq sıyfatında çaqırılğan säxnä weterännarına küçtänäçlär cıyılması tapşırıla häm milli sänğätebezne üsterügä kertkän zur öleşläre öçen alarğa ixlas räxmätlär äytelä.
«Şäreq» radiosınıñ «Duslıq dulqınnarında» dip atalğan bıyılğı proğrammalarında, här yıldağıça, Tatarstannan da küp kenä sänğätkärlär qatnaşa. Tanılğan cırçılarıbız Xäniä Färxi, Xämdünä Timerğäliewa, Räsim Nizamov, Ğabdelfät Safin häm başqa küplär tamaşaçılarğa üzläreneñ elekke yıllardağı häm ör-yaña cırların büläk itä. Qısqası, tamaşalar däwam itäçäk 30 ğınwarğa qädär Ufa çın sänğät bäyräme ruxında yäşi.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Mäşhür tatar Ramazanov: “Sember avtonomiäsen dingä yaqınaytırğa”
Avtonomiäneñ iyül 26ra bilgelängän qorıltayı aldınnan yaña räis saylaw turında süz çıqqan ide. Bügenge räis Roza xanım Äxmätcanova iñ yuğarı abrulı millättäşebez Xänäfi Ramazanovqa täqdim yasap qarağan. Läkin ul rizalıq birmägän. Anı añlap ta buladır. Uzğan qorıltay aldınnan anı “Tuğan tel” oyışması qodalap qarağan ide inde. Rizalıq ta buldı. Läkin rayonnar delegatları “Barı tik Kurçakovnı ğına saylarğa” digän qatğıy kürsätmä belän kilgännär bulıp çıqtı. Ä ul waqıttağı ölkä başlığı Şamanov, qorıltayda çığış yasadı da, äle saylanmağan Kurçakovnı irtägä üzenä çaqırıp, problemalarnı çişärgä wäğdä birde dä kitte. Şunnan soñ Ramazanov üz kandidaturasın kire aldı.
Şamanovnıñ Ramazanovnı yaratmawı ğomummäğlüm ide inde. Çönki ul Şamanovnıñ gubernator bulıp saylanuına qarşı torğan keşe bit. Wäli ulı Xanäfi Ramazanov belän äñgämä dä şul qarşılıq säbäplären açıqlawdan başlandı.
Şamanovnı yaxşı belgän Troşevnıñ ber yazması belän tanışqan ikän ul: “Şamanov gubernatorlıqqa äzer tügel, ul armiäne sattı, saylawçıların da satar”, digän süzlärne uqığan. Häm, Ramazanov fikerençä, yawızlıq Şamanovnıñ üzendä tügel – ul çaqırıp kitergän yärdämçelärendä. Elevatornı, annan soñ şikär zavodın çit-yat qullarğa tartıp aluda näq şularnıñ berse - Piorunskiy pöp rol'ne uynağan. Millird rubl'lek zavodnı 2 meñgä “satıp alğannar.” Xäzer ul zavod aksiäläreneñ kontrol' paketı Angliädä – bezneñ xoquq saqlauçı orğannarnıñ qulı citmäslek urında. Yılına 30 million rubl' salım tülägän zavod xäzer nibarı 8 – 9 million ğına tüli. Änä kürşe Bua şikär zavodı 2005-yılda 38 million tülägän. Östäwenä 2,5 million Xäyriä fondına birgän.
Şundıy şartlarda da niçek itep rayon artqa tägärämäde, niçek ezärleklärgä tüzä aldıñ? – digän sorawğa Xanäfi äfände cawabı ğibrätle:
“Min dini keşe, Xaq Täğälägä tayandım, Qor'ängä tayandım. Boqara süräseneñ soñğı öç ayäten yatladım, şularnı härdaim uqıp, Allahıdan yärdäm soradım, doşman kyaferlärdän östen quyuın ütendem. Häm Ul mine östen quydı, ber çäçem dä töşmäde, alarnıñ barlfıq miña qarşı oyıştırılğan çaralar telägän nät'icälär birmäde. 200 märtäbä tikşerülär oyıştırdılar, 200 märtäbä Şamanov mine törmägä utırtırğa tırıştı. Könenä öçär-dürtär tikşerülär bulğaladı. Eşlärgä irek birmäskä dä tırıştılar. Eşlädek, çigenmädek, Allağa şöker”, - dide äñgämädäş.
- Gubernator bulıp Morozov kilgäç, sineñ xällär yaxşırdı, ul sine rayon başlığı itep bilgeläyäçägen dä beldergän ide. Ä sin xalıq tarafınnan saylandıñ. Mondıy mäşäqätlär nigä kiräk buldı soñ?
- Min monda 30 yıldan artıq yäşim. İnstituttan soñ törle wazifalar başqardım. 16 yıl inde rayonnıñ iñ zur citäkçese. Mine belälär, miña ışanalar, min dä alarğa ışanam. Rayon xalqınıñ 60 protsentın çuaşlar täşkil itä. Çuaşlar – matur xalıq, eşçän xalıq, tärtiple xalıq. Min alarnı yaratam, alar da mine yarata. 15 protsent çaması – tatarlar. Alar yäşägän ike awıl xucalıqları da aldınğılar rätendä. Urıslar belän yaxşı mönäsäbättä buldıq. Qısqası, xalıqnıñ 75 protsentı rayon başlığı urınında mine qulay kürde. Döres, minnän başqa da ike kandidat qatnaştı. Çuaş yegeteneñ saylaw aldındağı töp şiğare “YÄ – sın çuwaşsqoğo rayona” ide. Läkin anı tuğan awılında da xup kürmädelär: aña – 20, miña 70 protsent tawış birdelär. Xätta tuğannarı da mine yaqlap tawış birdelär. Ä urıs keşese “küpmillätle rayonda urıs keşese citäkçe bulırğa tieş”, digän şiğar belän çıqtı. Läkin eşe genä barıp çıqmadı, nibarı 10 protsent çaması tawış auladı. Min isä millätlärne ayırmıym, ä eşemneñ näticäse xalıqnıñ küz aldında. Ber genä kvadrat metr cir dä buş yatmıy, rayondağı 22 xucalıqnıñ 16cы ayaqlarında nıq basıp toralar. Rayon ölkä buyınça iñ şäplärdä sanala. Xalıq monı kürä bit. Annan soñ xucalıqlar citäkçelärenä dä räxmät. İñ möhime aqça da tügel, texnika da tügel, iñ möhime – KEŞE. Ä KEŞE bulğan citäkçe aqçasın da, texnikasın da taba ul. Mäsälän. Nail Gayniev citäklägän “Volğa” xucalığı ölkä buyınça da iñ aldınğılardan sanala. İldus Xämzin dä annan qalışmasqa tırışa. Çuaşlardan da bik uñğan yegetlär baytaq: İl'ya Yatmanov, Niqolay Xaybuşev, mäsälän. Döres, berse, Yaruskin digäne, Şamanovnıñ saylaw aldı kampaniäsenä, awılnı talap, millionnan artıq aqça birde. Näticäse şul: awıl bölgenlektä, üze törmädä.
- Yarıy, monısı añlaşıla. Menä sin xätta Şamanov waqıtında avtonomiä räise wazifalarına öndäwgä uñay cawap birgän ideñ. Ä bıyıl, nigäder, rizalaşmağansıñ. Monı niçek añlarğa?
Ul waqıtta ta barmıym, digän idem dä, Şamanovnıñ qanın qızdırıp alırğa kiräk ide. Ul miña qarata doşmanlıq qılğanğa kürä, bik tä şürläde, buğay. Xäzer isä Morozovnıñ avtonomiägä mönäsäbäte yaxşı kürenä. Häm bügenge citäkçelek tä elekesennän küp närsä belän uñay yaqqa ayırılıp tora. Ä min isä, pensiägä çıqqaç, yäğni ber 10 yıldan bu eşkä totına alır idem.
- Alaysa, 10 yıl “ğına” kötärgä qala. Ä menä bügen nişlärgä? Äytik, sin räis bulsañ, nindi üzgäreşlär kerter ideñ?
Avtonomiäneñ elekke räise dinne tanımıy ide, avtonomiäne “svetskiy oyışma” dip atap, dinnän ayıru säyäsäten alıp bardı. Minemçä, avtonomiädä dini seksiä bulırğa tieş. Çönki tatarnı barı tik dinebez İslam ğına saqlap qala ala. Bu bigräk tä dinebezne televizor aşa tuqtawsız pıçratu tırışlıqları şartlarında kiräk. Şöker, dinebezne pıçrata almaslar. Ul xaq din, paq din, ğädel din. Bezneñ xalıq arasında radikallar yuq. Andıylar tabılsa da, bez alarnı üzebez tärtipkä sala alırbız. FSB çıyularğa da, prokuraturağa da eş qaldırmıyça…
Ayrat İbrahim


text:
Amerika yaman şeşte daualauza yañı ısul täqdim itä
2008 yıldan Başqortostanda onkoloğiya sirźäre menän yafalanıusılarğa Amerikanıñ ,,Akyuray,, kompaniyahı uylap tapqan Kiber Knauf sistemahı yaman şeşte daualauźıñ yañı ısulın täqdim itäsäk. Äle respublikanıñ haulıq haqlau ministrlığı amerika kompaniyahı menän höyläşeüźär alıp bara. Küźźalauźar buyınsa, yañı qoramaldar respublika onkoloğiya üźägendä urınlaştıralasaq, belgestär Amerika quşma ştattarında häm Evropa ildärendä äźerlek ütäsäk. Akyuray kompaniyahınıñ Başqortostanda asılasaq üźäge Räsäyźä berensehe, ti kompaniyanıñ evropalağı wäkile Giyom Tetar äfände. Akyuray kompaniyahınıñ Evropalağı baş wäkile Giyom Tetar älege waqıtta Başqortostanda höyläşeüźär alıp bara. Bögön ul şulay uq Başinform mäğlümät ağentlığında jurnalistar menän osraşıp Kiber Knauf hauıqtırıu sistemahınıñ üźensälektäre menän tanıştırźı. Bıl sistema yaman şeşte radioaqtiv nurźar menän daualay. Isul ximiyaterapiyanı almaştırasaq. Yaman şeş menän yafalanıusılar ximiyaterapiyanı 35 tapqır ütergä mäjbür, ä radioaqtiv seanstar hanı 1–źän 5–kä tiklem kämeyäsäk. Radioaqtiv nurźar yaman şeşte tuqtata, yañı meditsina qoramalı şulay uq başqa küźänäktärgä, keşe orğanizımına zıyan kiltermäy, ti belgestär. Kiber knauf sistemahı menän donyanıñ 20 meñdän aşıu sirle daualanğan.


text:
Saadiy Sheraziy
Saadiy Sheraziy Shıg'ısta og'ada ken' taralg'an shayırlardın' biri. Ra'wiyatlarg'a qarag'anda Saadiy uzaq o'mir su'rgen (ayırım ra'wiyatlarg'a qarag'anda onın' 120 jıl jasag'anı so'z etiledi). Ol o'mirinde ko'p sayaxat qılg'an. Onın' mong'ollar jawgershiliginen son'g'ı sayaxatı - ma'jbiriy sayaxat ha'm Watanınan ma'jbiriy bas alıp ketken. 30 jılg'a shekem tu'rli ma'mleketlerde ju'rgen. Tu'rli adamlardı ko'rgen. Basınan tu'rli qıyınshılıqlardı o'tkizgen. Saadiy shama menen 70 jaslarında o'z ata qalası Sherozg'a qaytadı ha'm sol uzaq ha'm awır saparı dawamında ko'rgen, bilgen, esitken, bastan keshirgenleri negizinde 1257-jıl "Bostan", 1258-jılı "Gu'listan" dep atalg'an shıg'aramaların jazadı.
Ol "Bostan" shıg'armasının' birinshi babında ka'mbag'al adamlarg'a qayırqomlıq qılıw so'z etiledi. Bir waqıtları Damashqta ju'z bergen ashlıq ha'm sol ashlıq da'wirinde ko'pten beri ko'rispegen dostı menen ushırasıp qalg'anı haqqında so'z etiledi. Da'slep, Saadiy qurg'aqshılıq ha'm ashlıq na'tiyjesinde ju'z bergen kartinanı to'mendegishe sa'wlelendiredi:
Damashıqta sonday qa'ha'tshılıq boldılar,
Su'ygenler yarın ha'm umıttılar,
Aspan jerge sonsha baqıllıq ko'rsetti,
Egin ha'm daraqlar la'bi, mazası qashtı.
Eski saylarda ha'm suwlar qurıdı,
Jetimlerdin' ko'z jasınan basqa suw qalmadı.
Ba'lki jesir hayaldın' ahı edi, tek te,
Daraqlar da'rwishler sıyaqlı ko'rimsiz edi,
Zorlardın' da ku'shi ketip, da'rmanı qurıg'an edi,
Qırlarda geshir, na' bag'larda miywe ko'rinbes edi.
Bag'lardı shegirtkeler jese, shegirtkeni adamlar jer edi.
Ma'mlekette a'ne sonday awhal hu'kim su'rip turg'anda Saadiy aldına bir bay dostı kirip keledi. Onın' awhalı burıng'ıdan pu'tkilley o'zgerip ketken, tek g'ana terisi menen su'yegi qalg'an, sonday da'reje de arıq, onın' ne ushın qalay bunday awhalg'a tu'sip qalg'anın soraydı. Ol bul sorawdın' orınsızlıg'ınan qapa bolıp: Adamlardın' awhalın ko'rip atırg'anın' joqpa? Bunnan artıq azap bolmaydı. Jawın jawmay atır dep juwap beripti. Og'an Saadiy Sheraziy:- Qıyın bolsa kambag'allarg'a qıyın, sen baysan'g'o deydi. Bug'an ol bılay dep juwap beredi:
Bul bolsa da ma'rdanalar,
Turalmas qarap, eger ıg'ıp ketse doslar,
Ju'zim joqshılıqtan emes zayıran,
Jalan'ash, ashlarg'a o'rtener jan,
Aqıllı kisi xoshlamas hesh qashan,
Elin ha'm o'zin jismine bir ziyan,
Shu'kir ta'nim saw quwatlıman,
Dilim titirener o'zgeler da'rtimen,
İlajsız kesel janında bolsa eger,
Kisi sappa saw bolsa da qayg'ı basar,
Ko'ringende ashlar, g'rib ha'm jag'daysız,
Za'ha'r bolg'ay awzımdag'ı ha'r tislem nan,
Eger ba'nt bolıp zindanda dostı jatsa.
Qaysı kisi gu'lzarda sayranlar eter.
Saadiy bul hikayada waqıya ha'm adamlardın' sırqı su'lderin real su'wretlew menen sheklenbesten, olardın' ishki du'nyasın, psixolgiyasın da turmıstag'ıday etip sa'wlelendiredi. Bunday hikayalar "Bostan" da ju'da' ko'p. Saadiydegi realistlik tendentsiya onın' joqarı gumanistlik ideyaları menen xızmet etedi. Xalıqtın' awır awhalın real sa'wlelendiriw menen birge, u'stem toparlardı adamgershilikke, insapqa, a'deplikke shaqıradı.
Saadiy "Gu'listan" shıg'armasında da realistlik tendentsiyanı ko'remiz. Ol xalıqlıq pozitsiyasında turıp zalımlardı, olardın' iplas ha'reketlerin hesh ekilenbesten so'z etedi. Ma'selen ondag'ı bir hikayatta Hajjoj degen zalım arab patshası g'a'rib bir da'rwishten o'zinin' haqqına bir duwa qılıwın soraydı.
Da'rwish: -"ey, quda, bunın' janın al!" degen duwa qıladı.
Hajjoj hayran bolıp: - "Quda haqı bul qanday duwa?"- deydi.
Da'rwish bolsa:- Bul ha'm sen ushın ba'rshe musılmanlar ushın en' jaqsı duwa! "-dep juwap beredi.
Ja'ne bir hikayatta bir insapsız patsha bir parsıdan "İbadatların' ishinde en' jaqsısı qaysı" dep soraydı. İbadatshı bolsa: "Senin' ushın ku'nnin' yarımında uyqlaw. Sebebi, sol waqıtta sennen adamlarg'a za'llel kelmeydi" - dep juwap beripti.
Saadiy hikayatlarının' formalarınan ko'rinip turg'anınday, olar xalıq awızeki do'retplerindegi hikayatlarg'a ha'm ku'ldirgi a'n'gimelerge ju'da' jaqın keledi. Shayırdın' "Gu'listan" ha'm "Bostan" atlı danıshpanlıq shıg'armları du'nya a'debiyatında teren' iz qaldırdı.


text:
Arif Şentürk - Çanakkale İçinde
Sanatçı : Arif Şentürk
Türkü : Çanakkale İçinde
Etiketler : Arif Şentürk - Çanakkale İçinde türkü indir, Arif Şentürk - Çanakkale İçinde türkü dinle, Arif Şentürk türküleri, Çanakkale İçinde mp3 indir, Arif Şentürk türküleri Çanakkale İçinde türküsü, Çanakkale İçinde sözleri, Arif Şentürk mp3 dinle, Arif Şentürk download, Çanakkale İçinde bedava mp3, Arif Şentürk türkü sözleri, Arif Şentürk türkü dinle, Arif Şentürk son albüm indir
Arif Şentürk Türküleri
arif şentürk - bir evler yaptırdım ramizem (rumeli-prizren)
Arif Şentürk - Mavrovadan Aldım
arif şentürk - bahçelerde biberiye (kırklareli)
Arif Şentürk - Kırmızı Gülün Alı Var
arif şentürk - karyolamın demiri (çanakkale)
Arif Şentürk - Sallasana Sallasana Mendilini
Arif Şentürk - Çifte Çifte Paytonları
Arif Şentürk - Bahçelerde Biberiye
Arif Şentürk - Sabahın Seher Vaktinde
Arif Şentürk - Kadriyeme Ben Yandım


text:
Çeçnädäge saylaular vazğiätne normallaştıruğa kitermiäçäk.
Yäkşämbe könne Çeçnädä prezident saylauları bulaçaq. Mäskäv monı respublikada vazğiätneñ normallaşuı dip satarğa tırışa. Läkin, saylaualdı yarışında ber genä kandidat, ul da bulsa Mäskäv saylap alğan Axmed Qadırov östenlek itte. Çeçnädä suğış 4 yıldan birle dävam itä. Qadırovnıñ saylanaçağına şik yuq. Läkin, vazğiät normaldan bik yıraq.
Audio
Anıñ süzläençä, mondıy şartlarda çın saylaular ütkärü mömkin tügel. Küpçelek çeçennär monıñ belän kileşä. Xalıq fikeren beleşüneñ näticäläre, xalıqnıñ 69 protsentınıñ saylaular ğadel bulmayaçaq digän fikerdä buluın kürsätte. Qadırovtan başqa saylaularda kandidatlığın kürsätä alğan altı keşe yä täsirsez kandidatlar yaki asılda Qadırov taraftarları. Kreml Qadırovnı yäisä başqa kandidatnı yaqlauın qätği räveştä kire qaqsa da, televideniälärdä Putin belän yänäşö ber genä keşeneñ Qadırovnıñ ğıan toruı kürsätelep kilde. Putin AQŞqa vizitı vaqıtında anı väkilçelegenä dä kertte. Kreml Russiä duması häm kiläse yıldağı prezident saylauların da küz aldnda totıp, Çeçnä saylauların dyrt ylğa suzılğan suğış tuqtalır aldında tora dip kürsätü öçen faydalanmaqçı. Läkin, Çeçnädä suğış köndälek çınbarlıq. 80 meñgä yaqın çeçen qaçağı äle dä İnguşetiädä. Mäskävneñ ışandırularına qaramastan, çeçen qaçaqları iminlek , eş häm toraq bulmauı säbäple anda qaytırğa telämilär. Respublikadağı 30 meñ xärbigä saylaularda qatnaşu mömkinlegen birü dä, şuşı normallaşunıñ ber küreneşe bulsa kiräk. Xalıq fikeren beleşä agentlığı direktorı Sergey Xalkinnıñ fikerençä, uzğan atnada Malik Saydullayevneñ iseme sızıp taşlanğaan soñ, Qadırovnıñ ciñäcägenä şik bula almıy.
Audio
Xalkinnıñ süzlärençä, Qadırov reytingını üsterüdä soñğı könnärdäge qayber küreneşlär dä yardäm itkän. Balalar baxçasın täzekländerü, uramdan çüplärne ciip alu häm başqalar. Mart ayındağı referendum vaqıtındaa da şulay uq bulğan ide. Xalkinnıñ belderüenä qarağanda, çeçennär Qadırovqa tauış biräçäklär. Çänki respublikadağı vazğiätne yaxşırtu öçen Kreml keşesenä tauış birüdän başqa çara yuq. Xalıq şulay uq Qadırovtsi dip atalğan anıñ şäxsi millitsiä törkemennän dä qurqa. Sintäber başında Çeçnädä bulğan çeçen jurnalistı Rustam Kaliyevneñ fikerençä, bu qurqu da keşelärne Qadırovnı yaqlap tauış birülärenä etäräçäk.
Audio
Yevropada İminlek häm Xezmätätşlek Oyışması häm Yevropa Şurası Parlamentar Assambleye saylaularğa küzätüçelär cibärmiäçäk. İslam Konferensiäse Oıyşması küztäşüläre cibäräçäk häm älbättä Rusisä prezidentınıñ keşe xoquqları komissiäse häm BDB Komitetı väkilläre saylaularnı küzätep baraçaq.
Färit İdelle, Praga.


text:
Özdemir Erdoğan - Gesi Bağları
Sanatçı : Özdemir Erdoğan
Türkü : Gesi Bağları
Etiketler : Özdemir Erdoğan - Gesi Bağları türkü indir, Özdemir Erdoğan - Gesi Bağları türkü dinle, Özdemir Erdoğan türküleri, Gesi Bağları mp3 indir, Özdemir Erdoğan türküleri Gesi Bağları türküsü, Gesi Bağları sözleri, Özdemir Erdoğan mp3 dinle, Özdemir Erdoğan download, Gesi Bağları bedava mp3, Özdemir Erdoğan türkü sözleri, Özdemir Erdoğan türkü dinle, Özdemir Erdoğan son albüm indir
Özdemir Erdoğan Türküleri
Özdemir Erdoğan - Zülüf Dökülmüş Yüze
Özdemir Erdoğan - Gesi Bağları


text:
Mädräsädä urıs tele qullanu säbäbe nidä?
Sember qalası mäçetläreneñ härberse qaramağında yäkşämbe mäktäpläre eşläp kilä. Xalıq telendä alar mädräsä dip atalalar. Läkin anda daimi yörüçelär sanı maqtanırlıq tügel. Yörep-yörep taşlap kitüçelär dä bar. Säbäben bolay añlatalar: Barı tik Qor''änne döres uqırğa, ğäräp telen öyrätergä genä tırışalar. Ä İslam dine ul namaz uqu ğına tügel, İslam dine - yäşäw räweşe ul, dilär.
Mondıy fikerlärneñ nigezen açıqlaw maqsatınnan ölkä üzägeneñ iñ abruylı mädräsäsenä barırğa turı kilde. Wırıpay bistäseneñ yartısınnan kübe – tatarlar. Uqmaşıbraq yäşilär. Biredä ayırım mädräsä binası da bar. Närsägä öyrätälär soñ anda?
Xälfä Aleksandr Yaruskin - çuaş balası. Därestä yäş balalar çiratlap Qor''ännän özeklär uqilar, uqıtuçı alarnı tözätkäläp utıra. Tänäfestä keçkenä äñgämä qordıq. Uqıtuçı üzeneñ töp maqsatın Qor''änne döres uquğa öyrätüdä kürä. Ä “yäşäw räweşe” mäs’äläsenä kilsäk, Möxämmät päyğämbärneñ tormış yulı bezneñ öçen ürnäk bulıp tora, ul yäşägänçä yäşärgä tieşbez. “Monısı xaq bulsa da, bügenge şartlarnıñ Möxämmät päyğämbär zamanası belän çağıştıru qıyın, yäşäyeşneñ töp mäğnäsen aqça qualawda kürgän qäwem möxitendä yäşäwçe xalıqqa İslam taläplären köndälektä qullanunı şäkertlärgä iñderü öçen nindi çaralar küräseñ?” – digän sorawğa uqıtuçı menä nindi cawap birde: “Min alarğa päyğämbärebezneñ nindi äxlaqi qağidälär totqanın añlatam. Monısı bezneñ barıbız öçen dä ürnäk. Ä şäkert anı bügen ük üz qullanışına alamı, ällä soñraq moña ölgäşäme – üzennän tora. Barıber çın İslam yulına basqan keşe, irtäme-soñmı moña kiläçäk”.
İkençe bülmädä tatar yegete Radik Ğäliev uqıta. Älmättä belem alğan. Läkin ul da däresen urısça alıp bara, çönki anıñ burıçı – ğäräp telen öyrätü. Ä tatarça bu fänne uqıtu öçen däresleklär yuq. Anıñ östäwenä şäkertlär - yäşlär, tatar telen belmilär.
Ölkän yäştäge xanımnar törkeme uqığan bülmädä bötenläy başqa möxit. Xanımnar äytüençä, uqırğa yöri başlağaç, bötenläy tormışları üzgärgän. Komi respublikasında yäşägän, şunlıqtan ana telen dä belmägän xanım, dinebezne genä tügel - ana telen dä üzläştergän. İkençe bersenä dinebezgä yaqınayuı ğailädä üzara möğämäläneñ küpkä yaxşıruın kitergän. Şuña şatlana. Öçençese menä ni dide: “Yäşlegebez torf çığaru, okop qazuğa bağışlandı, tormış awır buldı. Xäzer şöker, dinebezne totarğa da mömkinleklär açıldı”. Süz totqan barlıq xanımnar da uqıtuçı Ğäyşä xanım Şäkürovağa oluğ räxmätlären belderälär.
Ğäyşä xanım ğömere buyı xisapçı bulıp eşlägän. 1995-yılda şuşında uqırğa yörgän. Çın küñelennän dinebezne öyränep, başqalarnı da aña yaqınaytu maqsatınnan uqıtuçı wazifasın üz östenä alğan.
Yäş buınnıñ şulqädär ana telennän bizgänlege säbäben Wırıpay mäçete imam-xatıybı Abdraxman xäzrät Malikov ata-analarnıñ öylärendä urısça söyläşkänendä kürä. “Minem balalarım urısça da, üzbäkçä dä, tatarça da yaxşı söyläşälär”, dide milläte üzbäk bulğan din ähele. Älbättä inde, mäktäplärdä ana telen uqıtmaw bezdän tormıy, läkin öydä könküreştä barı tik ana telendä genä aralaşsañ, mondıy xäwefle väzğıyät bulmas ide, di ul. İñ qıyını – xäzerge yäşlärebez xätta ana telendä söyläşüdän oyalalar da.
Bu Wırıpay mäçete imam-xatıybı Abdraxman xäzrät Malikov fikere.
Ayrat İbrahim, Sember.


text:
İldä nilär bulıp yata? - 29.V.2008
►Çallıda “alternativ” muzıka kiçäse uzğan ►Tatarstanda azäri bäysezlege qotlandı ►V.Putinnıñ Tatarstanğa eşlekle säfäre ►Çallı tatar sängät mäktäbe xäle
►Çallıda “alternativ” muzıka kiçäse uzğan
Soñğı yıllarda “Üzebez” yaña buın xäräkäte tatarça “alternativ” muzıkanı daimi propağandalıy. Şul maqsattan Çallı şähärendäge “Ğaraj” klubında da maxsus kiçä uzğan. Anda Alqanat, Ismail, Mubai, IttifaQ, Barbeque, T&B kebek törkemnär çığış yasağan.
Tatarça “alternativ” muzıkanı Qazanda şulay uq “Üzäk Party” kebek çaralar da propoğandalıy. Şul arada “Üzebez” yaña buın xäräkäte aktivistları, ayırım alğanda Räfis Cämdixan tırışlığı belän “Oscar records” studiase “Tatarça berençe tapqır alternativa” dip atalğan cıyıntıq ta çığardılar.
“Üzebez” xäräkäte wäkilläre şulay uq “Min tatarça söyläşäm” kebek zamança milli çaralar da yasıy. “Ğaraj” klubındağı kiçä dä şunıñ däwamı bulğan. Çaranı yasawda Qazanda yäşäwçe Alia Sabirova başlap yörgän. Ul da “Üzebez” xäräkätennän. Ul üze dä şiğer, köy yaza, cırlıy da.
Alia Sabirova, Çallığa ber autobusnı tutırıp başqaruçılar häm oyıştıruçılar baruın iskärtä. Çaranı oyıştıruda Çallıdan Kama pedagogika universitetı, Qazannan Tatar kongressı da yärdäm itkän. "Çallıda samimi, ixlas tatar yäşläre belän aralaşıp qayttıq", - dip söyli ul.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Tatarstanda azäri bäysezlege qotlandı
Qazandağı Mädäniät häm sänğat universitetında Tatarstan azäriläre milli-mädäni moxtariate Azärbäycannıñ bäysezlek könen bäyräm itte. Çarada qatnaşqan deputat, tatar qunağı Razil Wäliev bäyräm uzğan urınğa basım yasap söyläde. Anıñ mädäni belem birü cirendä yasaluın, ul mädäniätlärneñ urtaq tamırları häm tarixi duslığı simvolı, dip bäyäläde.
Şul universitetta uq kino töşerü buyınça däreslär birüçe, andağı kino-wideo laboratoriase mödire İbrahim Xäsänov isä, “Azatlıq” xäbärçesenä bu bäyrämneñ asılın añlattı. “Bäysezlek köne - taralıp, sibelep yäşäwçe azärilärgä yaña ömetlär birä torğan kön”, - dide ul. İbrahim Xäsänov Qazanda yasalğan çaranı oyıştıruda başlap ta yörgän. Ul tatar belän azäri yazmışında küp urtaqlıq kürä. “Şuña kürä bez ber-berebezne tiz añlıybız”, - dide ul.
Azärbäycan cömhüriäte 1918 yılda 28 mayda qorılğan häm şärıqta berençe tapqır üzen "demoqratik" häm "respublika" dip iğlan itelgä il bulğan. Ul 18 ay ğına yäşäp qalğan. Äytik, Törkiä şunnan soñ berniçä yıl uzğannan soñ ğına üz respublikasın qora alğan. Tuqsanınçı yıllarda Azärbäycan cömhüriäte qabat bäysezlegen qaytarğan. Tik “tozlı yara” bulıp Qarabağ probleması qalqıp çıqqan. Çığış yasawçılar bügenge Azerbäycanğa Qarabağ kire äylänep qaytır dip ömetlänä. Bu fiker 58 ildä taralıp yäşäwçe başqa azerilärdä dä bar ikän.
Bäyräm qısalarında şulay uq “AzTV” iärçen teleqänälı aşa Baquda uzuçı bäyräm çaraların da säyran ittelär. Şunısı qızıq, andağı tapşıruda Azärbäycan prezidentı İlham Alievnı berençe bulıp Rusiä Prezidentı Dmitiriy Medvedev qotladı. İkençe bulıp Törkiä başlığı Abdullah Gül qotlawın kürsättelär
--------------------------------------------------------------------------------------------
►V.Putinnıñ Tatarstanğa eşlekle säfäre
Matbuğatta Putinnıñ Tatarstanğa kilüe küñelle häm dä däräcäle waqıyğa kebek taswirlansa, “Zwezda povoljyä” gazetasında Räşit Äxmätov monıñ asılında şatlıqlı xäbärlär yatmıy di.
Jurnalist Putinnıñ da Şäymievneñ dä bu oçraşuda küñelsez buluın sizgän. Alğa taba farazlap ul, bälki bu oçraşuda Putin Şäymievqa Rusiä xökümätendä ministr urınbasarı urının täqdim itkänder di. Bilgele, bu prezidentnıñ däräcäsen töşerä.
Härwaqıttağıça bu yazmasında da Äxmätov Putin belän Medvedev qıyssasın däwam itä. Medvedev räsmi räweştä äle ber ay ğına prezident bulıp torsa da, şaqtıy ğına yañalıqlar kertkän, autor fikerençä. İñ elek monda anıñ rişwätçelekkä qarşı köräş başlawın isäpkä alına. Bügenge köndä här türä prezident qulı astında. Jurnalist şulay uq, Medvedevneñ könnän-kön jurnalistlarğa yaqınayuı turında äytä. Şuşı aralarda Medvedevneñ Rusiä jurnalistlar berlege başlığı belän oçraşıp, qäläm iälärenä usalıraq, irekleräk yazırğa quşuı da, moña dälil.
Üz waqıtında, Putin isä, prezident bulğaçtın, başta quät köçläre ähellären cıyğan ide. Yaña prezident isä, İvanovnı iminlek şurasınnan çığarıp, Rusiäneñ elekke prokurorı Ustinovnı Könyaq bülekkä küçerep, federal' imnlek xezmäteneñ elekke başlığı Patruşevnı iminlek şurasınıñ särkätibe itep kenä qaldırıp, quät köçläreneñ däräcäsen şaqtıy töşerä di, Äxmätov.
Şulay uq prezident xakimiate başlığı urınbasarı Vladislaw Surqovnıñ bu könnärdä “Berdäm Rusiä” äğzaları belän oçraşuı bilgele. Biredä ul Medvedev süzennän başqa firqa baş-baştaqlanıp üze ni teli şundıy qararğa kilä almıy, dip beldergän. Bu xällär “Zwezda Povoljyä”da Putin belän Medvedev arasındağı qarşılıqlar bularaq bäyälänä.
Popularlıq yağınnan qarağanda da Putinnıñ abruyı töşä di, Äxmätov. Misal öçen uzğan atnada telewideniädä Medvedev isemen iskä aluğa 7,5 säğät kitkän, Putinnıqına 6 ğına. Yaqın arada bu ayırma Medvedev faydasına dürtkä ber bulırğa mömkin. Härxäldä telewideniä tapşıruların qarağannan soñ şundıy täsir qala. Medvedev kremldä rişwätçelekkä qarşı köräş iğlan itä, ä Putin ul waqıtta fermalarda ügezneñ qolaq artın sıypap yöri. Töp iğtibar xäzer Medvedevta, ä Putinda tügel, dip yaza Äxmätov.
Rusiä säyäsätendäge waqıyğalarğa bäyä birgändä jurnalist Tatarstandağı xällärgä dä tuqtala. Biredä ul haman da, Äsğät Säfärovnıñ yä Rusiäneñ eçke eşlär idaräsenä kitüen, yä tizdän respublika premer-ministrı buluın farazlıy.
Äxmätov fikerençä, Röstäm Miñnexanov Tatarstandağı säyäsi wäzğıyattän bik nıq borçıla, şuña da tınıçlanunı maşina quışlarınnan ala. Gazeta bitlärendä yazılğança, Miñnexanovnıñ bügenge köndä dürt töstä dürt boralağı bar häm premer kön sayın härbersendä oçıp qayta ikän.
Äxmätov fikerençä, Miñnexanovnı respublika däräcäsendäge türä bulıp toru ğına qänäğätländermi, ardırğan, şuña kürä dä ul federal' däräcägä omtıla. Qazanda milliard dollarğa Uniwersiada ütkärü, Tübän Kamada 4 millard dollarğa yaña zawod tözü, Alabuğa maxsus iqtisadıy töbägenä 6 millard sarıf itü, moña dälil. Ämma Miñnexanovnıñ federal' däräcägä ürmäläwe bälki inde beraz soña da qalınğandır, di Äxmätov.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Çallı tatar sängät mäktäbe xäle
Şähärdä 17 sänğät mäktäbe bulıp, şularnıñ barı tik berse, 13nçe sanlı ğına tatar sänğät mäktäbe isemen yörtä. Biredä balalar cırğa, biügä, räsem yasarğa, bayanda uynarğa häm başqa bik küp hönärlärgä öyränälär. Däreslär moñarçı tatar telendä bardı dip äytergä mömkin.
Läkin alğa taba wäzğeyät üzgärergä mömkin. Bu xaqta Tatarstannıñ atqazanğan mädäniät xezmätkäre, şuşı sänğät-muzıka mäktäbeneñ sıynıf citäkçese Tälğät Fäxräziev belän äñgämädän işetersez. Ul başta bügenge 13nçe sänğät mäktäbendä muzıka däresläreneñ ni räweşle baruı xaqında söyli:
- Mäktäpneñ maqsatı - tatar möxitendä uquçığa muzıka beleme birü. Bez şunıñ östendä eşlibez. Repertuarıbızda tatar köyläre, tatar kompozitorları äsärläre.
Annan soñ, tatar mäktäbenä urıs balaların küpläp qabul itü mondağı tatar möxiten betermäsme?- digän sorawğa bolay dmde:
- Bez tatarça uquçığa qıtlıq sizä başladıq. Bezgä kilgän urıs balaların räxätlänep qabul itäbez. Milli çikläw yuq.
13nçe tatar sänğät mäktäbendä çığarılış kiçäse buldı. Tälğät Fäxräziev sıynıfında uqıp çıqqan 4 balanıñ 2se, Azat Fatixov häm Bulat Ğäzizov qızıl diplomğa layıq buldılar. Bulat fikere:
-Ägär bu muzıka mäktäbendä urıs telendä belem birsälär, bälki min anda barmağan da bulır idem. Mondağı iptäşlärem, uqıtuçılarım belän min gel tatarça ğına söyläştem. Bethoven, Mozart, Ştraus icat itkän muzıkalar xaqında da belemne tatarça aldıq. Soñğı waqıtta bu mäktäptä rusça söyläşülär kübäyep kitte. İmtixanda min "Qoşlar kebek" häm başqa köylär dä uynadım.
Älege tatar mäktäbendä uqığan balalarnıñ 15% çaması urıs balaları, şul qädäre ük tatarça belmägän tatar balası. Sentäber ayında, yaña uqu yılı başlanğaç, mondıy uquçılar sanı kisken artırğa da mömkin. Şulay da, Tälğät äfände borçılu beldermi:
"Urıs telle balalar kilde dip, tatar möxite yünäleşen yuğaltmabız. Kiresençä, urıs balaların tatar sänğätenä, mädäniätenä yaqınaytu östendä eşliaçäkbez. Urıs balaları bezdän ruxi yaqtan bayıp kitäçäklär",- dip sanıy uqıtuçı.
Şunısın da äytergä kiräk, urıs telle balalarnı cıyu, mäktäpkä kilüçe tatar uquçılarnıñ sanı kimi baruğa bäyle. Bulatlar, Azatlar, Ğabdullalar kiläçäktä biredä ana telen uqıy alırmı? Soraw menä şunda.


text:
Musa Ğäli wafat buldı
Musa Ğäli tumışı belän Başqortstannıñ Çişmä rayonındağı İske Musa digän tatar awılınnan. 1923 yılğı küp yäştäşläre kebek ük, ul da İkençe dönya suğışında qatnaşa. Front yullarınnan qaytqaç, Başqortstan däwlät pedağoğiä institutında belem ala. Annan soñ anıñ bar ğömere ädäbiät belän, icat eşe belän bäyle bula. Bar asılı belän şağir bulsa da häm küp cıyıntıqları şiğri äsärlärdän torsa da, ul başqa janrlarda da uñışlı eşläde häm uquçılarnıñ söyüen yawladı.
Başqortstandağı küp kenä tatar ädipläre kebek ük, Musa Ğäli dä başqortça icat itte. Ämma ul pasportındağı millät atamasın başqortqa üzgärtmäde häm tormışında da tatar buluı belän ğorurlanıp yörde. Ä bu qıyulıq här keşeneñ qulınnan kilmi.
Şağir belän xuşlaşu 17 ğinwarda Başqortstan däwlät filarmoniäsendä 11 säğättä başlana. Märxüm mäñgelek yortına Ufadağı möselman ziratına küçereläçäk.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Yulia Tymoşenko urının qaytaraçağın belderde
Uzğan atnanıñ pänceşämbesendä prezident Viktor Yuçenko Tymoşenko häm Ukraina xökümäten wazifadan aldı. Korrupsiä cäncalı belän bäyle bu üzgäreşlärdän soñ Yuçenko waqıtlıça premyer wazifasına üzeneñ elekke berektäşen Yuri Yexanurovnı bilgeläde. Bügen Yuçenko Yuğarı Radağa Yexanurovnı xuplawnı sorap möräcäğät itte.
Oppozisiädäge deputatlar könbatış Ukrainadağı gubernator İvan Rizaknıñ törmädä utıruına qarşılıq yözennän parlamentta protest çarası uzdırdı. Rizak may ayında qulğa alınğan ide.


text:
Qayda soñ bez üzebez?
Bu atnada “Azatlıq” radiosınıñ Pragadağı baş redaksiäsennän maxsus eş tapşırıldı. Tatarstan prezidentı 124 jurnalist belän oçraşqan cirgä barırğa da, cayı çıqsa yäki mikrofon qulğa eläksä, prezidentqa yaqın barırğa nasıyp bulsa dip äytik inde, şundıy soraw birergä. Ni öçen soñğı waqıtta Tatarstandağı räsmi oyışmalarda, şul isäptän uqu yortlarında tatar telen siräk qullanalar yäisä bötenläy qullanmıylar? Däwlät telen, respublikanıñ isemen bilgeläwçe xalıqnıñ telen qullanırğa närsä qomaçawlıy? Döresen äytkändä, mondıy spes zadaniälär radionaçal'stvosınnan bik siräk birelä. Üzegez belep eşlägez, tormıştan artta qalmağız, yañalıqlar iskermäsen dilär bezgä i wässäläm!
Kittem salqın cille irtädä Qazan Kremlenä. İsemlekkä yazılıp kerdem prezident utırğan ğälämät zur bülmägä. Yözdän artıq jurnalist aldında ber säğät buyı prezidentnıñ uzıp baruçı yıl turında söyläwen tıñladım. Ber-ike urında tatarça süz qıstıruın isäplämägändä, iqtisat ta sotsial' üseş, şähär qorılışı, pensiä häm eş xaqı. Ähä min äytäm, menä bit il başı üze däwlät telenä iğtibarnı 50%tan kimräk birä. Pragadan kilgän sorawnı birergä qulımnı bolği-bolği mikrofon knopkasına bastım. Yuq bit, süz birmilär. Alar aldaraq “Watanım Tatarstan” – räsmi gazet wäkilenä süz birä. Ä Miñnazıym Säfärov tota da näq şul min biräse sorawnı yañğırata. Mäktäplärdä nigä tatar telen uqıtu qısqartıla di. Udmurtiä jurnalistı tağın da kiskenräk borılış birä. M.Şäymiev bu yulı önsez qalır yäki şomartıp qına cawap birer dip utıram. Ä prezident alay aqlanmıy, qızıq xalıq bez di. Tawğa ürmäläp mengändä mätälep kire töşäbez. Kem qomaçawlıy tağı da kiñräk itep tatar telen qullanırğa? İnde däwlät programmaları yazdıq, aqçalar büldek, keşelär bilgelädek. Annarı prezident sorawnı urısçağa äyländerep, tatarça belmäwçelärgä dä añlattı. Çın axmaq xälenä qaldıq bez şul usal soraw belän kilgän jurnalistlar. Bez bit ğäeple keşelärneñ isem-familiälären häm milli üseşkä ayaq çalu faktların terkäp alıp kilmägänbez. Prezident xäzer tota da, ber süz qabatlıy. Buldırabız di. Ber kem dä buldırmıybız dip qarşı çıqmıy. Tatar mädäni üseşen buldırmasqa digän mäqälälär, çığışlar kürenmi. Tatar Kongressı Başqarma Komitetınıñ soñğı utırışında Räşit Yäğfärov buldırabız digän şiğeren şul süzneñ qapma-qarşı mäğnäsendä yañğırattı. Buldırabız di, bolay tırışsaq xätta inqıyraznı da bez buldırabız di. Nu qatı äytte. “Azatlıq” radiosı aşa bu şiğerne şürli-şürli genä yañğırattıq. Şundıy keşeneñ, il başınıñ iñ şäp şigaren mısqıllıysız dip kutuzkağa utırtsalar, nişläreñ? Yuq, utırtmıylar. Şundıy qıyu süzlärne yañğıratasız dip äytüçe dä yuq. Ällä inde elektr-ğaz öçen tülämägän keşelärneñ çıbığın, gazın özgän kebek, millätkä bitaraf keşelärne ber urınğa cıyarğa, ştraf salırğa mikän. Buldırabız dip kenä torğanda, sabotaj oyıştırıp, buldırmawçılarnı äytäm.
Çınnan da kem ğäeple soñ? Yöz yäki meñ tatar cıyılğaç ta, nigä üzara tuğan telebezdä aralaşmıybız? Nişläp ul tatar tele dip awız suın qorıtuçı zıyalılarıbıznıñ balaları tudırılğan mömkinleklärdän faydalanmıylar? Kerdem kitap kibetenä. Bersennän berse qızıqlı, matur tatar kitapları. Radio-televideniene qabızsañ, bigräk tä lazer tälinkäläre, kassetalar ezläp barsañ, aları da tulıp yata. Ä bez prezidentnı yaqasınnan alabız. Nigä bezne köçläp tatar itmisez dibez. Ä ul tatarça birgän sorawğa tatarça cawap birä, urısçasınıqına – urısça.
Şunda kelt itep iskä töşte. Buldırabız süze aldınnan quyılmasa da, işetelä torğan ber süz bar, Bez digän süz ul. İvan tügel, Içtapan tügel, däwlät, törmä yäki bank tügel, üzebez, awızıbızdağı telebezne äyländeräbez dä, ikençe ber tatarnı tabıp, aña tuğan telebezdä endäşäbez. Yäisä buldırğan qädär cır köyläp, mıñğırdap kürsätäbez. Bik qaynar keşelär çıdamasa, Xodayım saqlasın, tozlı-borıçlı süzlär belän, xätta sügenergä dä bula. Ä ul yaqındağı tatar keşese, sineñ balañ, abıyıñ-apañ yäki äbieñ häm babañ bit äle. Menä bu bez inde. Ä bez qayda? Şuşı matur häm izge süzne uynatıp, ber distä yäş keşe üzebez dip firqä qora başladı. İ şatlandım min alarğa. Menä xäzer min äytäm, üzebez üzebezneñ ıştannı kütäräbez. Xäzergä üzebezçelär uramda kürenmi. Ällä inde altısı da berär cılı bülmägä kerep, kiläçäkkä plan qoramı?
Menä şundıy awır uylar belän Qazan Kremlennän çıqtım da, universitet studentların sabaq birergä kerdem. Bulaçaq jurnalistlar tatarça yarısı ğına belä. Ämma arada berniçäseneñ küzendä Mars yäki Yupiter planetasınnan kilgän yätim bala sağışı kürende. Bigräk tä tatar xalqı öçen, tatar turında mäğlүmat digän waqıtta teşlären şıqırdatalar. Soñınnan beleştem, nigä kiräk bu, barıber tatar xalqına xezmät itmim, tatar jurnalistı bulmıym, urısça yazam häm millät, mädäniät turında tügel, başqa temağa. Milli nigilizm häm bitaraflıq öçen ştraf tülätmilär. Ämma tatar jurnalistikası hönären saylağanda yäki milli redaksiägä kilgändä, eşneñ bu yağın tikşerergä onıtmasqa ide.
Bu bik zur häm iñ mondıy äkämät. Milläteñnän genä tügel, üz üzeñnän, tamırıñnan, isemeñnän, äti-änieñneñ ruxınnan waz kiçü. Tatar gäziteneñ, televidenie-radiosınıñ töp burıçı – menä şul imannıñ häm ruxnıñ kamillegen saqlawda bit. Dimäk üzebez dä eşläp citkermibez. Tatarstanda, milli üseş öçen azmı-küpme şartlar tudırılğan cirdä, eşlär şulay torğaç, başqa yaqlarda niçek bulsın?
Bälki yalğışamdır? Ämma prezident yanına barıp ta, redaksiä quşqan burıçnı üti almadım. Nişläp bez, üzebez tügel. Kem bezgä qomaçawlıy? Bälki türälär dä färeştä tügelder, ämma üzebez qaya soñ?
Rimzil Wäli


text:
Teatr ähelläre berlegeneñ qorıltayı uzdı
Tatarstandağı Teatr ähelläre berlegeneñ qorıltayı biş yılğa ber tapqır uzdırıla. Düşämbe könne Akterlar yortına yözgä yaqın delegat cıyılğan ide. Qazandağı teatr citäkçeläre, rejisserlar häm akterların ber yulı möğayın şuşında ğına kürep buladır
Qorıltayğa Mäskäw qunağı - Rusiä teatr ähelläre berlege räise urınbasarı Gennadiy Smirnov ta kilgän ide. TR Premyer-ministrı urınbasarı – mädäniät ministrı Zilä Wälieva da qatnaştı. Töp süz aqça mäs’äläse, yäğni akterlarnıñ xezmät xaqı turında bardı.
Tatarstan teatr ähelläre berlegeneñ räise – G. Qamal teatrı akterı Renat Tacetdinov xisap çığışında biş yılğa näticä yasap uzdı. Ul 75 teatr ähelenä törle maqtawlı isemnär birelüen assızıqladı, rejisserlar gil'diäse oyıştırılu xaqında äytte, törle kiçälär uzdıruların bilgeläde. Barlığı 250 çara uzdırğan teatr ähelläre berlege. Kiläçäktä isä M. Sälimcanov isemendäge xalıqara premiä buldıru turında süz alıp baraçaqların belderde. Ämma iñ zur näticä dip Renat Tacetdinov Akterlar yortınıñ nihayät tözekländerelep betüen bilgeläde. Bu xaqta Rinat Tacetdinov
Ber yıl digändä tözekländerelep beterelüe şatlandırdı. Bezne akterlarnıñ xezmät xaqı tübän buluı borçıy. Xäzer teatr akterlarınıñ xezmät xaqın arttıru turında Xökümätkä citkerergä kiräk.
Teatr ähelläreneñ xezmät xaqı mäs’äläse turında bäynä-bäynä Rusiä teatr ähelläre berlege räise urınbasarı Gennadiy Smirnov söyläde. Anıñ süzlärenä qarağanda, akterlarğa xezmät xaqın här töbäk üzençä tüli ala. Misal itep ul Omski belän Samaranı kiterde. Anda akterlar 7-8 meñ tiräse ala ikän. Tatarstanda isä başqa Rusiä töbäkläre belän çağıştırğanda teatr ähellärenä xezmät xaqın urtaça tülänä dip bilgeläde. Tatarstan Mädäniät ministrı Zilä Wälieva kiläçäktä teatrlarğa grantlar bireläçäge turında assızıqladı. Akterlarğa isä Tatarstan byudjetınnan xezmät xaqı 4 meñ yarımnan artıq tülänä. Ä monnan tış teatrlar üz köçläre belän dä aqça eşli aluı mäğlüm.
Gastrol'lärgä çıqqanda bezneñ teatrlarğa zur bäye birelüen assızıqladı Zilä Wälieva. Bilgele, gastrol'lär da zur çığımnar sorıy. Häm bu oçraqta härwaqıt Xökümät yärdäm itä.
Zilä Wälieva tamaşaçınıñ zäwığı üzgärüen dä äytte. Şuña berlektä kübräk professional'lekne üsterü xaqında fiker yörtü kiräklegen assızıqladı.
Qorıltayda räis saylandı. Teatr ähelläre berlegeneñ citäkçese bulıp qabat Rinat Tacetdinov qaldı.Landış Xarrasova.


text:
30 000 AQŞ xärbie Ğiraqtan kitä ala
Ul arada Ğiraqta çit il keşelären urlawlar däwam itä. Amerikan xärbiläre häm Ğiraq politsiäse belderüençä, Balad qalasında qorallı keşelär İrannan kilgän 6 säfärine, alarnıñ yörtüçesen häm tärcemäçene totıq itep alğan. 2 İranlı xanım, häm yörtüçe belän tärcemäçe soñraq irekkä çığarılğan. Uzğan comğada Ğiraqta alman watandaşı Susanne Oşthoff yuğalğan ide. Bügen Germaniä kanslerı Angela Merkel "bez anıñ urlanğan buluın tanırğa mäcbür" dip belderde. Alman mediası xäbär itüençä, urlawçılar, Germaniä Ğiraq xökümäte belän xezmättäşlegen tuqtatmasa, Susanne xanımnı üterü belän yanıy. Monnan tış şimbä könne ber humanitar oyışmanıñ 4 xezmätkäre totıq itep alınğan ide – 2 kanadalı, 1 britan häm ber amerikan.


text:
Rusiä, Törkmänstan häm Qazaxstan urtaq gaz ütkärgeçne tözü turında kileşü qabul itte
Rusiä Üzäk Aziä energiä çığanaqların kontrol itü yunäleşendä zur adım yasadı. Bügen Rusiä prezidentı Vladimir Putin, Törkmänstan häm Qazaxstan citäkçelege Kaspiy dingez yarı buylap gaz ütkärğeçne tözü turında kileşügä ireşte. Bu kileşü, AQŞ, Yevopa häm Qıtaynıñ Törkmänstan ğazın turından-turı aluğa bulğan ömeten özde
Rusiä prezidentı Vladimir Putin bügenge kileşü turında bolarnı äytte :
Bezneñ bügenge kileşübez Piterburda zur 8lek samitında quyılşan maqsat häm burçılarğa tulısınça turı kilüen qänägätlelek belän bilgelim. Xäzer yaña yatmalarda eş alıp baru turında süz bara, bu üz çiratındaa transport mömkinleklären arttıru maqsatın quya
Öç citäkçe dä, kileşüneñ diplomatik yağına iğtbarnı kimetergä tırıştı. Bu kileşü, Mäskäw energiä çığanaqlarına kontrollen säyäsi maqsatlarda qullana, digän belderlär artan waqıtta qabul itelä. Mäskäw Könbatışnıñ şul xaqtağı däğwälären kire qağa. Törkmänstan prezidentı bu kileşü här yaq öçen faydalı dip belderä .
Qazaxstan prezidentı Nursoltan Nazarbayev ta, proektnıñ säyäsi yağı yuq, anda fayda ğına küz aldında totıla dip beldergän.
Şul uq waqıtta Birdemöxämmädov Quşma Ştatlar alıp barğan häm Rusiäne urap uzuçu ğaz torbasın tözü proektı da isäptän çığarılmıy di.
Läkin Rusiäneñ energiä minsitrı Viktor Xristenko bu proektnıñ üsüenä ömet az, digän fiker belderde. Texnologik, qanuni, ekogik qıyınlıqlar şul xälte kup ki, monda aqça kerterlek investor tabu mömkin bulmayaçaq, säyäsi investornı sanamağanda inde, dip äytkän Viktor Xristenko
Londonda urnaşqan Dönya Eneregitikasın tikşergän fänni üzäkneñ baç belgeçe Julian Lee bu mäsälädä bolay di
''Xäzerge waqıtta şul açıq kürenä, Kaspoy buylap ikençe gaz yäki neft ütkärgeçen tözügä İran häm Rusiä ikese dä veto salırğa mömkin. Şulay itep, minem uylawımça, Üzäk Aziädän yevropağa baruçı häm Rusiäne urap uzuçı başqa torba ütkärgeçne kürü awır bulaçaq"
Gaznıñ yaña yatmaları bulğan Törkmänstannıñ yaña Prezidentı alternativ transport yullarınıñ mömkinlege turında äytä. Birdemöxämmädov, Törkmänstan İran, Qıtay, Afğanstan, Hindstan belän ütkärgeçlär buldıru belän qızısına, digän ide.
Törkmänstan gaz yatmalarınñ küläme turında bäysez tikşerü näticälären dönyağa çığarmıy. Küp sanlı dönya illäre belän törba ütkärgeçlär tözü öçen ilneñ gazı citäme soñ dip sorağaç, Birdemöxämmädov, borçılmagız anda barısına da, citä dip cawap birgän.
Bikä Timerova


text:
Gazada İzrail' xärbi boralaqları raketa atıp kimendä 3 fälestinlene üterde
AUDİO: Ägär dä Fälestin xakimiäte üz qaramağındağı cirlärdä tärtip saqlıy almıy ikän, İzrail' Qassam raketalarınıñ İzrail'däge ğailälärgä töşü qurqınıçın beterü öçen kiräk bulğannıñ barısın da eşliäçäk.
İzrail' tankları, BTRları Gazanıñ tönyaq öleşe tiräsenä xärbi operatsiä öçen cıyıla. Cebalya şähärendä Fälestin prezidentı Yassir Arafatnıñ süzçese Näbil Äbü Rdayni İzrail'neñ bu operatsiäsen ğäyepläp xalıqara cämäğätçelekne tıqşınırğa çaqırdı. Bügen Fransiä belän Rusiä Gazadağı köç qullanuğa borçılu belderde häm İzrailne ayawsız köç qullanmasqa, xalıqara humanitar qanunnarnı bozmasqa çaqırdı. Rusiä şulay uq Fälestin citäkçelegen İzrail'gä qarşı terror ğämällärenä çik quyu öçen näticäle häm xälitkeç çaralar kürergä öndäde. Livan başqalası Bäyrüttä bügen maşinağa yäşerelgän bomba şarltaw näticäsendä elekke xökümät ministrınıñ tän saqçısı hälak buldı. Elekke ministr ciñel yara alğan.


text:
"Azatlıq"ta yañğırağan tapşırunı bulaçaq jurnalistlar tikşerde
Yal könnärendä “Üzebez” yaña buın xäräkäteneñ “Yaña buın häm matbuğat ” dip atalğan tügäräk östäleneñ niçek ütkäne turında tapşıru tıñlağan idegez, xörmätle tıñlawçılar. Pänceşämbe könne "Azatlıq"ta yañğırağan tapşırunıñ temasın bulaçaq jurnalistlar tikşerde.
Uzğan atnada uzdırıluğa“Yaña buın häm matbuğat” dip atalğan tügäräk östälne “Üzebez” yaña buın xäräkäte liderları oyıştırğan ide. İnde ber atnadan artıq waqıt uzsa da älege söyläşüneñ aktual'lege yuğalmıy. Tügäräk östäldä Qazan däwlät universitetınıñ tatar jurnalistikası studentları üzläre qatnaşmaslar da, älege çara turında “Azatlıq” radiosı aşa işetkännär häm tatar matbuğatı häm ğomumän tatar milläteneñ xaläte alarnı da borçıy ikän. Tatar kongressı binasında cıyılğan 50 läp bulaçaq tatar jurnalistlarınıñ söyläşüläre barışında bik küp temalar kütärelde. Menä şularnıñ qayberläre turında yäş jurnalistlarnıñ fikerläre:
“- Sarı matbuğatnıñ küpläp çığuı näticäsendä, bezneñ uquçılar nadanğa äylände. Xäzer bez anı tärbiäli almıybız. - Bügenge jurnalistlar köçle bulsın öçen minemçä, alarnı universitettan äzerlärgä kiräk. Tatar jurnalistikası fakul'tetında min uqunı köçle dimäs idem. Çönki bez tatar bülege bulsaq ta, 75 protsentqa yaqın däreslär rus törkemnäre belän bergä uzdırıla. Tatar telendä jurnalistikağa qağılğan däreslär bulsa da, alarnı kübesençä praktik jurnalistlar uqıta. - Bezneñ matbuğatta tänqidi materiallar citmi. Häm şuña kürä xalıq tübän mädäniät belän çiklänep qala, ä yuğarı mädäniät çittä qala. Äytik, balet, opera häm başqalar. Häm bügen şuşı yuğarı mädäniät belän tärbiäli ala torğan jurnalistlar äzerlärgä kiräk”.
- Bügenge jurnalistlar köçle bulsın öçen minemçä, alarnı universitettan äzerlärgä kiräk. Tatar jurnalistikası fakul'tetında min uqunı köçle dimäs idem. Çönki bez tatar bülege bulsaq ta, 75 protsentqa yaqın däreslär rus törkemnäre belän bergä uzdırıla. Tatar telendä jurnalistikağa qağılğan däreslär bulsa da, alarnı kübesençä praktik jurnalistlar uqıta.
- Bezneñ matbuğatta tänqidi materiallar citmi. Häm şuña kürä xalıq tübän mädäniät belän çiklänep qala, ä yuğarı mädäniät çittä qala. Äytik, balet, opera häm başqalar. Häm bügen şuşı yuğarı mädäniät belän tärbiäli ala torğan jurnalistlar äzerlärgä kiräk”.Bu äñgämäne alıp barğan Rimzil Wäli biredä kütärelgän kisken problemalar turında bäxäsne tağın da däwam tiergä wäğdä birde. Bu turıda maxsus analitik tapşıru kiläçäktä “Azatlıq” efirında yañğırayaçaq.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Tatarstan konstitutsiäse matbuğatta basılıp çıqtı
Tatarstan konstitutsiäse matbuğatta basılıp çıqtı
Äytergä kiräk, milli añı yuğarı bulğan deputatlar Konstitutsiädän suverenitet, federal' üzäk belän tözelgän şartnamä süzlärennäa waz kiçärgä telämilär. İkençeläre, ägär dä mägär suverenitet häm şartnamä turındağı xıyayalar yaña konstitutsiägä kerä ikän, dimäk tizdän monısın da konstitutsion sudqa birep, keçennän çığarırğa turı kiler, dip sanıy. Qayber säyäsätçelär tağın da qurqınıçraq farazlar yasıy. İmeşter, 23 iyündä federal' üzäk belän subyektlar arasındağı şartnamälärne yukqa çığarunıñ sroğı tämamlana. Şulay bulğaç, cäy urtasında Rusiä prezidentı Tatarstan häm anıñ xaqimiät orğannarı öçen kisken ğamällär qılırğa mömkin. Teläsä nindi köç qullanu, xaqimiät küsägen kütärü iñ berençe çiratta Tatarstan häm Qazanğa yunäldereläçäk. Döresme bu, yukmı, äytä almıym, ämma dä möstäqıyllek, şartnamä, millät süzläre modada tügel xäzer Rusiädä.
İnde kilep, ağay-ene, konstitutsiä proektın “Respubliqa Tatarstan”, “Watanım Tatarstan” gäcitlärendä ezläp tabıp, anı küz nurların tügep uqıp çıqsa, üzeneñ töple, aqıllı fikerlären äytsä, kem belä, bälki millätneñ qaya taba barğanın, respubliqa kiläçägen, hiç yuğı üze belep torır ide. Ä bälki azmı-küpme üz fikeren äytep, telägen yäki qarşılığın belderep, wäzğiätkä tä'sir itä dä alır. Xalıq digäneñ, sarıq kötüe tügel ikänen, inşalla, millättäşlärebez raslar, dip ömetlänik.


text:
AQŞ citäklägän terrorğa qarşı suğış ğäräb dönyasınıñ avtokratik citäkçelärenä ireklekne qısu öçen sıltau buldı .Monıñ näticäsendä xalıqnıñ uqu mömkinçelege çiklände, töbäkneñ progress vä üsüe aqrınaydı dip äytelä ber törkem ğäräb ğalimnäreneñ BMO sı öçen äzerlägän xisabında
Ğäräb zialılarınıñ Ğäräb illäre aldında torğan problema qurqınıçlar turında ütkän yılda äzerlägän xisabı nıq qızıqsınu uyatqan häm bik küp keşe tarafınnan uqılğan ide. Anda ireklek bulmawı, xatın qız xoquqlarınıñ qısıluı häm mäğlümät, belem taratu töbäkneñ 3 töp citeşsezlege bulıp tora dip äytelgän ide. Bıyılğı xisapta töp ähämiät mäğlümät belemgä birelgän. Dokumentqa qarağanda, ğäräb illäre dönyanıñ başqa urınnarına qarağanda mäğlümätne alu häm taratuda nıq artta. Xisapnı äzerläwçelär moña ğäräb illäre üzläre ğäyeple, çönki alar senzura häm başqa çikläwlär şulsanda cämğiätneñ islam ruxına kileşle yäşäwen qarap baruçı politsiä belän ildä çiklewçe, sorı atmosfera buldıra dip yaza.. Ämma anda şulayuq AQŞnıñ citäklägän terrorğa qarşı suğış ğäräblär öçen belem alu mömkinçeleklären kimetep çikläde dip tä äytelgän. Quşma Ştatlarında ğäräb häm möselmannarnı tikşerü, Ğäräb illärennän kilüçelärneñ barmaq ezlären alu kebek eşlär AQŞtağı ğäräb studentlarınıñ sanın kimette. Könbatışta möselmannarğa qarşı xislärneñ köçäyüe, Ğıraq suğışı säbäple ğäräblärneñ açıunıñ qabaruı da ğäräb dönyası belän könbatış arasında mädäni almaşu, elemtälärne kimetügä kiterde. Ämma Xisapta terrorğa qarşı suğışnıñ in yaman çağılışı bolay dip añlatılğan: bu suğış qayber ğäräb illärendä rejimğa ireklekne qısu mömkinçelegen birde. Ayrım alğanda terrornı beterü öçen Ğäräb konvensiäse senzurağa işeklärne açtı. Cämğiätneñ xabärdärlelege öçen ireklek buluı zarur . İrekleneñ qısıluı töbäkneñ progress häm üseşen aqırınayttı. BMOsı öçen äzerlängän dokumentta äytelgän bu näticälär hiç şiksez debatlarğa säbäp bulaçaq.Çönki ütkän yılda äzerlängän xisabnı internetta ber millionnan artıq keşe uqığan ide. AQŞ däwlät departamentı xisabnı xuplasada, süzçe Adam Ereli näticälär turında turıdan turı komentar birmiçä genä Quşma Ştatları töbäktän kübräk studentlarnıñ Amerikağa kilüen telär ide dip äytep bolay däwam itte(audio) ğadi genä äytkändä bez açıq işekläre bulğan imin çiklär buldıru eşen tängälläw öçen bik tırışıp eşlibez. Dönyanıñ bu öleşennän uqu, yaña hönär öyränü , belem alu yaña tör täcribä tuplaw öçen keşelärneñ AQŞqa kileün häm öyrängännären täbäkkä üz cämğiätlärenä alıp barularınıñ ähämiäten añlıybız.
Qayberäwlär terrorğa qarşı suğış belän belem mäğlümät arasındağı elemtägä şiklänep qarıy. Livanlı xoquqçı yazuçı Cibil Mallat BMOnıñ xisabın xuplap, ğäräb xökümätläre terrornı cämğiätne izü qısu öçen qullanalar bu bik döres, ämma dokumentta äytelgän terrornı bastıru turındağı ğäräb konvensiäse 11nçe sintäberdän elek 1999nçe yılda köçkä kerdedip söyli. Ğäräb xökümätläre terrorizm konsepsiäsen repressiägä däwam itü öçen qullana bu döres, ämma monıñ belem mäğlümät belän küpme bäyläneşe bar äytä almim di xoquqçı. Mallat xisapta kiterelgän sannar çınbarlıqnı kürsätä dip belderä. Misal öçen BMO dokumentında ğäräb illärendä könenä meñ watandaş öçen 53 gazet qına basıla xälbuki täräqi itkän illärdä meñ watandaş öçen 285 gazet basıla. näşer itelgän ,basılğan kitaplar sanı da bik az, ''best seller'' kitap in küp 5meñ nösxä basıla .Büleklängän ädäbi äsärlärneñ basıluı tıyıla ala. Grekçegä tärcimä itelgän kitaplar sanı ğäräbçägä qarağanda 5 märtäbä artığraq .. Nişläp bula soñ digän sorauğa älbäättä nigezle sotsial politik reformalar ütkärelergä tieş digän cawap birep bula torğandır.Cibil Mattal mondıy xisaplarnı xuplap, bik centekle, qıyın eş dip maqtasa da, ul qıyulandıruçı tügel di Sonğı 20yılda ğäräb dönyasında här cirdä xätta televidiniädä dä xökümätlär tänqitlänep, ğäräb dönyası faciğäle xäldä dip äytelä, bik yaxşı ämma bez bu xökümätlärne cawapqa tartırğa tieşbez dip söyli.BMO kiläse 2 yılda ğäräb dönyası turında tağı ike xisap äzerlärgä cıyına
färidä xämit,praga


text:
Samardağı mäğärif kiñäşmäsen gubernator citäkläde
Samarnıñ Aq yortında zur kiñäşmä uzdı. Gubernator Titov citäkçelegendä uzğan söyläşü mäğärifkä qağılğan ide. Mäktäp direktorları, uqıtuçılar, rayon citäkçeläre, cämäğätçelek wäkilläre öç säğät däwamında ölkädäge uqu- uqıtu mäs’älälären qaradılar. Konstantin Titov alıp barğan söyläşü bügenge mäğärifne milli proyekt bieklegenä kütärüne maqsat itep quyğan ide. Gubernatornıñ qayber fikerläre:
“ Här mäktäptä, yuğarı uqu yortında popeçitel'lär Şurası eşlärgä tieş. Kem dä kem urta xälledän yuğarıraq däräcägä kütärelsä, matdi yaqtan mäktäpkä yärdäm qulın suzarğa tieş. Mäktäpne tämamlap eşquarlıqqa basqan adäm, üz mäktäbenä yärdäm itä başlarğa tieş Bıyılnıñ sentäberennän uqıtuçılarnıñ eş xaqı 8- 10 meñ sumğa citäçäk.”
Samar ölkä mäğärif ministrı Waleri Put'qo çığışınnan:
“ Federal' byudjet mäğärifkä aqçanı 47 % arttırdı. Mäğärif çeltäre tuğız yunäleş buyınça üsäçäk. Alar- klass citäkçelärenä tüläw, eş xaqı artu, sälätle yäşlärne matdi yaqtan qızıqtıru, kampitrlaştıru häm internet çeltären cäyelderü, mäktäplärgä avtobuslar birü, mäktäplärne texnika belän cihazlandıru, berdäm däwlät imtixannarın kertüne däwam itü.
Şunısı quanıçlı ki, Samar ölkäse Rusiä külämendä mäğärif ölkäsendä üzenä kürä ber sınaw mäydanı. Berdäm däwlät imtixannarı da, normativ finanslaw da bezdän başlandı.
Bıyıl yaña mäktäplär salırğa 330 million sum aqça birelä. Ölkädä 384 mäktäp avtobusları, bıyıl tağın 53 avtobus satıp alınaçaq.
Berdäm däwlät imtixannarı kertelgäç, awıllardan yuğarı uqu yortlarına kerü bermä- ber artqan.
Rusiädä 57 balağa ber kampitr turı kilsä, Samar ölkäseneñ awıllarında 16 balağa ber kampitr.
“Rusiäneñ iñ yaxşı mäktäpläre” konkursında Samar ölkäsennän Maslennikov awlı mäktäbe , Samarnıñ 34-nçe mäktäbe häm “Tvorçestvo” mäktäpläre- ciñüçelär. Ä soñğı mäktäp- şäxsi mäktäp.
Samar ölkäseneñ 70 % uquçısı zur uqu üzäklärendä ğilem ala.”
Kiñäşmädä Samar şähäreneñ rektorlar Şurası räise Gennadi Kotel'nikov ütemle çığış yasadı.
Bügen ölkädä 72 yuğarı uqu yortı, 39 filial eşli. Kotel'nikov yuğarı uqu yortları arasında yunäleşenä qarap assotsiälär tözüne qulay sanıy.
Aq yortta mäğärifebezne üsterü yunäleşendä eşlekle fiker alışu uzdı, zalda poplarnıñ utırmawı, çığıp söyläwçelärneñ pravoslav kul'turasın täqrarlamawı da küzgä taşlandı.
Şamil Bahautdin, Samar.


text:
5700 yeget Räsäy armiahına alınasaq
Timofey Azarov xärbi burısın ütäüźän qasırğa mataşıusılar menän turana-tura eske eştär organdarı şöğöllänäsäk tine. 2007 yıldan xeźmät waqıtı yıl yarımğa qaluı respublika xärbi komissariatı ösön źur mäşäqättär öśtäy. Bınıñ Armia ösön kire yağı-xärbi büleksälärźä kösörgäneşlek artasaq, ikensenän beźgä bulmağan haldattarźı qayźan tabırğa ti Respublikanıñ xärbi komissariatı. Fidus Yamaletdinov äyteüensä, Qorallı köstärgä alınıu yäşe arauığı küpkä artıuı ixtimal. Zamana yäştäreneñ armiyağa qaraşı nisek? Ular xeźmät itergä teläyme? Xeźmät itkän häm xeźmät itmägän keşeneñ armiağa mönäsäbäte nindäy?
Azamat 2 yıl xeźmät itkän häm bınıñ ösön his tä ükenmäy. Marat Qorallı Köstärgä barmağan. Bınıñ ösön bik küp säbäptär buldı ti ul. Äytkändäy, xäźer Qorallı köstärgä saqırıuźıñ yañı tärtibenä yaraşlı, säbäptärgä qarap tormay Marattı Qorallı köstärgä alıuźarı ixtimal. Xeźmätte yıl yarımğa huñınan ber yılğa qaldırhalar, xärbi büleksälärźä haldattar etmäyäsäk, ti Respublikanıñ xärbi komissarı.


text:
2006 yılda Törkiä xalqınıñ iqtisadi xäle
Törkiä Statistika oyışmasınıñ (TSO) sannarına kürä Törkiädä 623 meñ keşe açlıq cigä, 14 million da 700 meñe fäqirlek çige astında yäşi. Başqaça äytkändä 73 millionlıq Törkiädä soñğı ber yılda yarlılar sanı 3,5 millionğa kimesä dä xalıqnıñ 1 % tiräse açlıq çigä, 20,5 % isä fäqirlektä integä.
Törkiädä tulayım milli kilerneñ 6.1 %-ın iñ tübän bulğan 20 protsent, yäğni 15 million çaması xalıq qullanğanda, iñ yuğarı kilergä iyä 20 protsent, tulayım kilereneñ 44,5 %-ın qullanalar. 20 protsentlıq yarlılar kategoriäsendäge ğaillärneñ yıllıq kereme 4 meñ 400, yäğni 3 meñ amerikan dolları bulıp tora. Iñ yuğarı kategoriädägelärneñ kereme isä yıllıq urtaça 32meñ liradan, yäğni 22 meñ dollardan beraz küberäk. Dimäk aylıq kilerläre 2,5-3 meñ dollar bulğannar Törkiä şartlarında naçar yäşämilär.
Fäqat yarlılarğa tormış hiç tä ciñel tügel. TSO fäqirlek qurqınıçın üstergän öç iñ möhim faktor bularaq zur ğailä, kilde kitte yaki üz xisabıña eşläw häm belemsezlekne kürsätä. Misal öçen öç yaki dürt keşelek ğailälärdä yarlılıq 10 protsent tiräsendä torğanda, cide yaki küberäk sanda ağzası bulğan ğailälärdä bu protsent 45-ne aşa. Aylıq mäğaş alğannarda yarlılıq 5 protsent tiräsendä bulğanda eşlägän waqıtta ğına üzlärenä eş xaqı tülängännär, yäğni waqıtlıça eşlägännärneñ 32 %, awıl xucalığında isä 34,5 %-ı fäqirlek çige astında yäşi. Şulay uq belem däräcäseneñ torışı da yarlılıqta möhim ber kürsätkeç. Uqıy-yaza belmägännärdä fäqirlek 38, başlanğıç belem alğannarda 22, urta belem alğannarda 7, ä universitet tämamlağannarda nibarı 0,8 protsent qına.
Xökümät yarlılıq belän köräşergä tırışa. Çönki saylaw waqıtında yarlılardan da üzenä tawış birelüwen taläp itäçäk. Ä 15 millionğa östämä bularaq ekonomik xäle belän riza bulmağan tağı 30-40 millon xakimiättäge partiäne saylamıyça alarğa çäza birüwe dä ixtimal. 2007 yılnıñ Noyeberdä dä 5 yılda ber ütkärelgän parlament saylawları bulaçağı öçen bu mäsälä tağın da aktuelrak tös ala. Şul säbäple bulsa kiräk bu atnada xökümät iñ tübän eş xaqqınıñ miqdadın kötelgänçä 10 %-qa üsterde häm iñ tübän eş xaqqı 403 meñ lira, yäğni 280 dollar tiräse buldı. Bu turıdağı belderüne yasağan Xezmät Minister Murat Başesgioğlu “Bezdä bu miqdarnıñ bik ük qänäğätländererlek bulmawın beläbez” dip äytergä mäcbur buldı. Çönki Türk-iş hönär berlekläre konfederatsiäse iñ tübän eş xaqınıñ 590 lirağa, yäğni 400 dollarğa kütärüwne taläp itkän ide. Niçek kenä bulmasın öç million keşe şul xätle genä eş xaqqı ala. Bu öç million tawış digän närsä.
Qısqası, 2007 yıl saylaw yılına yarlılar da, eşsezlär dä ömet belän qaramıylar. Çönki ekonomik möğcizälärne kem dä kötmi.
* * *
27 Dekaberdä Ankarada injener Kamal Mijgar cirlände. Ul Törkiäneñ iñ zur şirkätlärennän bere bulğan nefte-ximiä zavodı Petkimneñ 1980ñnçe yıllarda general direktorı bulğan ide. Tatarlar arasınnan Törkiädä şundıy yuğarı däräcägä kütärelgän bik az sanda keşeneñ bere ide ul. Urınnı cänättä bulsın.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text:
Quşma Ştatlar Tönyaq Koreağa çikläwlär kertergä täqdim itä
Tönyaq Koreanıñ atom sınawı ütkärü xäbärenä cawap itep, düşämbedä Quşma Ştatlar BMOnıñ İminlek Şurasına bul ilgä iqtisadi çikläwlär kertü turında qarar ölgesen täqdim itte. Pxenyannıñ atom sınawın bar illär, şul isäptän, anıñ belän elemtädä bulğan Rusiä belän Qatay da, tänqitläp çıqtı. Ämmä çikläwlär kertü qararın alar xuplarmı – älegä bilgesez.
"Min bezneñ ğalimnärneñ şundıy uñışlı cir astı atom sınawı ütkärüläre belän bik ğorurlanam" di Tönyaq Koreanıñ Berläşkän Millätlär oyışmasındağı wäkile Pak Gil Yon.
BMOnıñ üzendä käyeflär başqaça. İminlek Şurası äğzaları Pxenyannıñ soñğı ğämälenä bertawıştan tänqit belderde, xäzer aña cawap çaraların tikşerä:
"Şura äğzaları İminlek Şurasınıñ cawabı köçle, tiz häm anıq bulırğa tieş digän basım yasadı" di bu ayda Şurada räislek itüçe Yaponiä wäkile Kenzo Oşima.
Düşämbe utırışında Quşma Ştatlar Şura äğzalarına Tönyaq Koreağa, BMO nizamnamäseneñ 7nçe bülege nigezendä, çikläwlär kertergä çaqırğan qarar ölgesen tarattı. 7nçe bülek digäne, şul isäptän, köç qullanunı da küzdä tota.
Bu ölge äle tikşerelergä tieş, ämmä, Tönyaq Koreadan kimendä yaña sınawlar ütkärmäw häm 6-yaqlı söyläşülärgä qaytu taläp iteläçägen xäzer ük äytep bula. Näticä birmägän ul söyläşülärdä Quşma Ştatlar, Qıtay, Rusiä, Yaponiä häm ike Korea qatnaşqan ide.
Washington tağı da yırağraq kitep, Tönyaq Korea belän här törle xaılqara säwdäne tuqtatırğa çaqıra. Küpläp üterü qoralın yasıy torğan matdälär xäräkäten çikläw öçen.
Qarar ölgesendäge 13 matdä arasında Tönyaq Koreağa yök kertü-çığaru häm aqça küçerülärne tıyğanı da bar.
Washingtonnıñ bu täqdimnären Mäskäw belän Pekin xuplarmı – älegä soraw bulıp qala.
Pxenyan belän säwdä genä tügel, säyäsi elemtäläre dä bulğan Qıtay belän Rusiä, Tönyaq Koreanı qoralsızlandırırğa teläwen äytep kilsälär dä, monı barı tik söyläşülär aşa xäl itergä çaqıralar.
"Qıtay küzlegennän qarağanda, bez Korea mäsäläsen suğış belän xäl itügä kisken qarşı. Qıtay Tönyaq Korea belän ozaq waqıt dustanä mönäsäbättä tordı. Şulay qala da. Atom sınawınıñ bu mönäsäbätlärgä tiskäre yoğıntı yasawın kire qağıp bulmıy. Bez Tönyaq Korea xalıqara cämäğätçelek öndäwenä uñay cawap birer, wazğiätne qatlawlandıra torğan ğämällärdän totılıp qalır dip ömetlänäbez" di Qıtay tışqı eşlär ministrlığı süzçese Liu Jianchao.
"Wazğiätne qatlawlandıra alğan" ğämällär turında xäbärlär inde kilä. Könyaq Koreanıñ Yonhap agentlığı, Tönyaq Koreanıñ iseme äytelmägän ber räsmienä tayanıp, Pxenyan kiläçäktä yaña sınawlar ütkärergä, atom çuqmarların raketağa urnaştırırğa cıyına digän xäbär tarattı.
Ber ük waqıtta şul uq agentlıq Pxenyandağı räsmineñ, Tönyaq Korea atom programın tuqtatıp, 6-yaqlı söyläşülärgä qaytırğa teli, digän süzlären dä kiterä.
Düşämbe sınawına kilgändä, anıñ sıyfatı-küläme, ul matdane qoral itep qullanıp bulu-bulmawı älegä bilgesez bulıp qala.
Amerikan prezidentı George Bush süzlärençä, küzläw räsmiläre bu sorawlarğa cawaplar ezli, läkin sınaw turındağı xäbär üze genä dä xalıqara iminlekkä qurqınıç tudıra, dide ul.
Quşma Ştatlar häm başqa illär fikerençä, Tönyaq Korea bu töbäkneñ başqa illärenä - Könyaq Korea, Yaponiägä - qurqınıç tudıra. Tağı da qurqınırağı, di alar, atom texnologiäsenä iä bulğan xäldä Pxenyan anı başqa illärgä yä terrorçıl törkemnärgä tapşırırğa mömkin.
Ali Ğilmi