text:
Partenit qasabasında (Aluşta) mayısnıñ 30-ında eki qatlı baraq evinde yanğın çıqtı, onıñ neticesinde 65 yaşındaki qadın elâk oldı. Baraqta yaşağan 17 qoranta meskensiz qaldı.
Bu aqta Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi bildirmekte.
Müessiseniñ başı Sergey Şahov haber etkeni kibi, şimdi belli olğanına köre, yanğın ekinci qattı çıqtı ve umumen 200 metr kvadrat mıntaqasını qapladı. Onıñ malümatına köre, binada 42 adam yaşay edi, olardan 12-si balalar.
“Vaqia yerinde pek tütünli edi, ve bina tez yanğan malzemeden yapılğanından sebep, ateş qısqa vaqıtta büyük mıntaqanı qapladı ve evniñ damına da tiydi. Sakinler özleri binadan çıqtı”, - dedi Şahov.
Keçken afta Yaltada doquz qatlı evniñ dörtünci qatında yanğın çıqqan edi, 10 adam tahliye etilgen edi.


c: text/html

text:
Advokat Nikolay Polozovnıñ fikirince, Ukraina Rusiye arasında tutulğan şahıslarnıñ bugünki deñişiminden soñ Rusiyede tutulğan qırımtatarlarnı azat ettirmek içün işni devam ettirmeli.
Bu aqta o, Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Polozovnıñ qayd etkenine köre, deñişim cedvelinde tek bir qırımtatarı – faal Edem Bekirov – bar edi. O, avgustnıñ 27-nde işğal etilgen Aqmescit SİZOsından çıqarıldı. Amma bu istisna oldı, dep tüşüne advokat.
«Ne yazıq ki, cedvelde Edem Bekirovdan ğayrı başqa qırımtatarlar yoq edi. Ağır hasta olğanı içün onı anda kirsetkenler», – dedi Polozov.
Sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye arasında tutulğanlarnı deñişim kerçekleştirildi. 35 ukrainalı ile uçaq «Borıspil» Kyiv ava limanında qondı.
Ukraina Tış işler nazirliginiñ malümatına köre, Rusiye 70-ten ziyade ukrainalını qanunsız alda tuta. Olarnıñ arasına 2018 senesi noyabr ayında Qara deñiz yalısı yaqınlarında Rusiye tarafından zapt etilgen 24 ukrainalı deñizci ve Donbastaki esirler kirmemekte.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Krasnoperekopskta eki qız belli olmağan ilâclarnı qullanğan soñ mektepten hastahanege yatqızıldı, dep bildire «İnterfaks» agentligi Qırımnıñ felâket tibbiyeti merkeziniñ müdiri Sergey Olefirenkonıñ malümatına esaslanıp.
Onıñ bildirgenine köre, mektep talebeleri Krasnoperekopsknıñ dörtünci mektebinden hastahanege alındı. 15 yaşında qız can berdi, 14 yaşındaki reanimatsiyada buluna.
Memurnıñ «Krıminformğa» tarif etkenine köre, facia cumaaqşamı künü saba mektepte oldı. Can bergen qız belli olmağan ilâclarnen zeerlendi.
Qırımnıñ tasil, ilim ve gençlik nazirligi facia olğanını tasdıqlay, amma bu malümatnı resmiy şekilde izaatlamay.
Qırım.Aqiqat adisenen bağlı tafsilâtlı malümat almağa tırışa.


text:
Qırımda Aqyarnıñ (Sevastopol) Balıqlava rayonınıñ 17 yaşında sakinini eki adam öldürgeninde şekleyler. Rusiyeniñ Aqyarda Tahqiqat komiteti, oña qarşı Rusiye CK-niñ 105-inci maddesiniñ 2-nci qısmına binaen cinaiy davanı açtı, dep bildire matbuat hızmeti.
“Balıqlava rayonı Tahqiqat komiteti, yanvar 31-inde aqşam qorantasınen qavğa etip, ösmür pıçaq ve baltanen anası ve bitasını öldürgenini tayin etti. Cinayetni yapqanından soñ erkek qaçtı, amma tez arada tutuldı”, - denile beyanatta.
Tahqiqat, cinaiy dava tahqiq etilgence, şübelige sıñırlayıcı tedbirni saylamaq içün mahkeme azırlana. Cinayet işininiñ teşkerüvi devam etmekte.


text:
Qırımda bazarertesi künü, oktâbr 14-ünde sıcaq ava olacaq.
Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, Aqmescitte deñişici bulutlılıq, yağanaqlarsız. Şarqiy yel, kündüz 7-12 m/s. Ava arareti kündüz 21…23º.
Aqyarda az bulutlı. Cenüp-şarqiy yel 5-10 m/s. Ava arareti kündüz 18…20º.
Qırımnıñ cenübiy yalısında deñişici bulutlılıq, yağanaqlarsız. Saba bazı yerlerde duman. Şarqiy yel 7-12 m/s. Ava arareti kündüz 25…26º.
Keriçte deñişici bulutlılıq. Yağanaqlarsız. Kündüz şimal-ğarbiy yel 3-8 m/s. Ava arareti kündüz 20…22º.
Gidrometeomerkez malümatına köre, Qırımda afta devamında sıcaq ava olacaq.


text:
NATO gemileri Qara deñizde «Deñiz qalqanı – 2019» talimlerini (Sea Shield 2019) bitirdi. Bu aqta ekinci daimiy arbiy-deñiz gruppasınıñ (SNMG2) komandanı Boudewijn Boots Twitterde yazdı.
«SNMG2 bugün Qara deñizde Sea Shield 2019 talimlerini yüksek temsilcilik ile bitirdi. Prezident Yohanniske (Romaniya prezidenti Klausu Yohannis – QA) ve general Çukege (Romaniya Silâlı quvetleri Baş ştabınıñ yolbaşçısı Nikolaye Çuke – QA) gemilerimizni ziyaret etkenleri içün teşekkür bildiremiz», – dep yazdı NATO komandanı.
Qara deñizde aprelniñ 5-nden 13-ne qadar NATOnıñ «Deñiz qalqanı – 2019» talimleri keçirildi. ABD, Bulğaristan, Kanada, Yunanistan, Felemenk, Türkiye ve Romaniya gemileri ve aviatsiyası Gürcistan ve Ukraina Silâlı quvetlerinen işbirligi tutıp iştirak etti.
NATO Arbiy-deñiz quvetleriniñ birleşken komandanlığından talimlerde SNMG-2 (Standing NATO Maritime Group) daimiy birleşmesi iştirak etti. O, 2019 senesi martnıñ 28-nden Qara deñizde areket ete, onıñ erkânına Bulğaristan, Kanada, Felemenk, Romaniya ve Türkiye gemileri kirmekte.
NATO talimlerine cevap olaraq Rusiye Mudafaa nazirligi Qara deñizge istihbarat ve ücüm gemilerini, Rusiye Qara deñiz flotunıñ sahil raketa komplekslerini çıqardı.


text:
Oktâbr 18-inde saba Aqyar ve Keriçte - duman tahmin etile, dep bildire Qırım Gidrometeomerkezi.
Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, Aqmescitte biraz bulutlı, yağanaqlarsız. Şarqiy yel, kündüz 7-12 m/s. Ava arareti kündüz 22…24º.
Aqyarda az bulutlı. Saba yalıda duman. Ğarbiy yel 5-10 m/s. Ava arareti kündüz 18…20º.
Qırımnıñ cenübiy yalısında biraz bulutlı, yağanaqlarsız. Şarqiy yel 7-12 m/s. Ava arareti kündüz 22…24º.
Keriçte biraz bulutlı. Yağanaqlarsız, saba bazı yerlerde duman. Kündüz şimal-şarqiy yel 3-8 m/s. Ava arareti kündüz 20…22º.
Gidrometeomerkez malümatına köre, Qırımda afta devamında sıcaq ava olacaq.


text:
27 qaraşa küni Almatıda üşinşi kezekti «Halıq qwrıltayı» ötti. Oğan birqatar qoğam qayratkerleri men azamattıq belsendiler qatıstı. Qwrıltay kün tärtibinde birqatar taqırıptardı talqılap soñında mınaday qarar qabıldadı:
- QR prezidenti Q.Toqaevqa Qazaq eli twrğındarı atınan qoyılğan «Täuelsizdikke jäne memlekettilikke töngen qauip turalı» talap quattalsın.
2.QR prezidenti Q. Toqaevqa, senat jäne mäjilis törağaları M.Äşimbaev pen N.Nığmatullinge Qazaq eli twrğındarı atınan qoyılğan «Sayasi reforma turalı» talap quattalsın.
- QR Joğarğı sotınıñ törağası J.Asanovqa, bas prokurorı G.Nwrdäuletovke, İşki ister ministri E.Twrğımbaevqa, Wlttıq qauipsizdik komitetiniñ törağası K.Mäsimovke Qazaq eli twrğındarı atınan qoyılğan « Sayasi tapsırıspen jasalatın «qılmıstıq isterdi», qudalau-quğındaudı toqtatu turalı» talap quattalsın.
- Qıtay zauıttarın Qazaqstanda ornalastıruğa jol bermeu üşin bükilhalıqtıq qarsılıq şaraları wyımdastırılsın. Respublikalıq komissiya qwrılsın. Onıñ qwramına mınalar kirsin: Ermwrat Bapi, Rısbek Särsenbay, Nwrtaza Qadırniyazov, Mirbolat Mırzataywlı, Erqanat Twrsınjanwlı, Esenğazı Quandıq, Şınquat Bayjanov, Aray Nazar, Duman Mwhamedkärim, Isqaq Asanğazı, Asılbek Qaraev, Quanış Bakirlanov, Kenjebek Swltanbekov. Aqıldastar alqası wsınatın özge de patriot azamattar komissiya qwramına engizilsin.
«Halıq Qwrıltayında» birqatar qoğam qaytarkerleri bayandama jasadı. QT portalınıñ YouTube kanalınıñ körermenderine sol bayandamalardı kezegimen wsınatın bolamız.


text:
Bugün bazar (sentâbrniñ 5-i – muar.). Zor, stressli bir künden soñ – Aqmescitniñ vaqtınca tutuv izolâtorındam. Niayet, yatıp uzandım. Amma yuqlap olamadım, soñki 24 saat içinde bir qaç kere yuqusırap oldım. Lampanıñ ışığımı, vaqtınca tutuv izolâtorı hadimleriniñ sesli subetlerimi, tüşüncelerimmi yuqlamağa bermey. Daa gece bekley, ve sıñırlav tedbiri belgilenecek mahkeme. Boş hayal qurmayım. Bunı tıştan çoq kördim, endi menim de başıma keldi. Nazariye ve ameliyat.
Sentâbrniñ beşi
Yazam ve aşamağa tırışam. Leviza, sevimli apayım, o qadar aş yolladı. Vaqtınca tutuv izolâtorına ketmezden evel FSB «busiginde» aşadım. Amma aş qaldırmağa sevmeyim, şunıñ içün tataraşnı birer-birer yutam. Ev ya da normal aş endi ne vaqıt aşaycam belli degil.
Qorantamda er şey güzel olur, dep özümni işandırmağa tırışam. Tahqiqatçı ömür arqadaşına telefon etmege izin berdi. Er şey yahşı olğanını, onı sevgenimni ve dayanabilecegine inanğanımnı ayttım. Pek sağınam. Dostlar yardım eter, dep işanam. Neler yapılacaq advokat Emine hanımğa (advokat Emine Avamileva – muar.) ayttım.
Böyle olacağını çoqtan beklegen edim
Bütün teşkerüv, sorğu ve kamerada tutuluv pek qasevetlendirmey. Böyle olacağını çoqtan beklegen edim. Meni qabaatlağan madde şaşırttı – «Diversiya» (Aqmescitteki Rusiye Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı «diversiya yapıluvına yardım etkeninden» şübheli sayıp, noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı, Celâl qabaatlı olğanını inkâr ete – muar.). Böyle şeyler yapmağa bir vaqıt aqlıma kelmegen edi. Menim usulım degil. Amma olğanı oldı. Bunı tüşünmemege tırışam. Sorğu, mahkemeler ve ilâhre bekley. Kamera – bir kişilik. Universitet yataqhanesiniñ soñki odamnı pek hatırlata. O güzelce edi, amma daa kiçik. Sparta şaraitlerine alıştım, şunıñ içün turmuş şimdilik canımnı sıqmay. İleride ne olacaq baqarmız. Amma başqaları keçti de, men de tırışacam.
Emine hanımdan alım bir qarar ve dayanam dep aytmasını rica ettim. Eñ müimi – ailem, ihtiyar ana-babam. Olarnı körip, quçaqlamağa ümüt etem.
Meni alıp ketkenlerinde babam «Seni apiske atacaqlarmı?» dep soradı. Men qolumnı omuzına qoyıp, er şey yahşı olacaq, dep ayttım. Soñki künü evge qaytuv ümüti bir qaç kere peyda olıp yoq ola edi. Şimdi ana-babamnı quçaqlamağanıma yazıqsınam. Amma o an olarnı böyle vedalaşuvnen pek qasevetlendirmege istemedim. Er şey Allahtan. Yeter ki, dayansınlar.
Cumaertesi sabası Leviza biri qapunı qaqa dep, meni uyandırdı. Men ne olacağını añlap başladım, amma inanmağa istemedim. Pencerege baqsam, maskalı bir erkek qoradan atlay. Apayıma çapıp, kiyinsin ve balalarnı uyandırsın, dep ayttım. Özüm kiyinip başladım ve Zair ağğa telefon etmege tırıştım, amma signal yoq edi. Qapunı qaqıp başladılar. Pencereni açıp, sürip kirmesinler ve balalarnı qorquzmasınlar, dep rica ettim. Razılıq cevabını alıp, qapunı açtım. Azbarda tahminen 13 erkek tura edi. Bir qısmı balaklavada, bir qısmı yoq. Anğaradaki gaz borusınıñ patlatıluvı davası boyunca tintüv keçirüv qararını kösterdiler. Eki tintüv ve tutuvdan endi haberim bar edi. Soñra advokattan mennen beraber beş kişi tutulğanını bildim.
Şahsiy cep telefonımnı ve noutbukımnı birden istediler. Apayım ve balalarımnıñ gacetlerini almadılar. Men keregi kibi areket etmedim. Şimdi añlayım ki, qorantamnı olğanlardan tez-tez qorumağa tırıştım. Özüme zarar ketirsem de. Şunıñ içün tintüv keçirgen şahıslarnıñ talaplarına riayet ettim. Menim taqdirim meni pek qasevetlendirmedi.
Tintüv formal ve qısqa oldı. Olarnen barmaq kerek, dep bildirdiler.
Men keregi kibi areket etmedim. Şimdi añlayım ki, qorantamnı olğanlardan tez-tez qorumağa tırıştım
Qayda desem, «İç işlerniñ rayon bölügine» (ROVD), dep cevap berildi. Birinci ümütim peyda oldı. Azbarda turıp, naqliyat bekledik. Tintüv protokolını köstermediler, oqumadılar ve imzalamağa aytmadılar. Araba qapusınıñ arqasında Lemmar ağa açuvlanıp, er şey yahşı olğanından emin olmaq içün izin bermelerini talap etti. Eskender ağa qaburçaq taşı obasına çıqıp, cep telefonına video çıqardı ve gece tutulğan oğlu Aziz (Aziz Ahtemov – muar.) qayda dep soray edi. Soñra onı FSB binasında kördim, amma laf etmege çare olmadı.
Ananeviy nomerasız mavı transporter turğan soqaqqa çıqtıq. Meni tez keçirip, arqadaki oturğıçqa eki hadim arasında oturttılar. Başqa yerlerge qalğan balaklavalı insanlar oturdı – sekiz kişi. Biz büyük süratnen Aqmescitke yol aldıq. Moskoltsonı keçkende vokzal tarafına ketmedik – rayon bölügine ketken yol – ilk sefer o vaqıt qasevetlendim. Kiyevskaya soqağından Tolstoy soqağınıñ çaprazına keldik. Trolleybus parkındaki ışıqlarda başıma çuval kiydirip, qollarımnı qırçmalarnen bağladılar. Sağğa aylandıq. Bu yol ROVD, TSPE (Rusiye ekstremizm ile küreş idaresiniñ bölügi – muar.) ve FSBge kete, – dep tüşündim men. Amma biz devam ettik. Ümütim ilk sefer kesildi. Tahminen bir saat kettik, yolnıñ büyük qısmı – yolda büyük süratnen keçti. Belki, Aqyarğa ketemiz, dep tüşündim, amma tezden vaqıt ve yerni añlamay edim.
Trolleybus parkındaki ışıqlarda başıma çuval kiydirip, qollarımnı qırçmalarnen bağladılar
Bir yerge keldik. Çuval ve qırçma çıqarmayıp, meni bir binağa, mağazğa ketirdiler. Işıq alğan bir yer edi. Odada eñ az dört kişi bar edi. Meni betim oturğıçnıñ arqalığına baqacaq şekilde oturttılar. Soñra bir erkek birden meni gaz borusınıñ patlatıluvında qabaatlap başladı. Küçlü epitetler qullanıp, genç insanlarnı başına belâ çıqardım, dep ayttı. İtibarını qullanıp, olarnı cinayetke celp ettim ve ilâhre. Soñra «yahşı adam» yımşaq-yımşaq laf etti. Qırçma sıqmaymı, dep soradı, Qırımdaki vaziyet aqqında fikir yürsetti. Yerine «açuvlı» soyu kele edi. Gençler er şey ayttı, er şeyden haberi bar, amma menden eşitmege istey, dep ayta edi. Eki yolum bar, dep qorquzdı: «yaramay ve pek yaramay».
Ğaliba, stress vaziyeti, böyle mağazlarda neler olğanını bilgenim ve daa bir sıra sebep meni laf etmege mecbur etti. Adiy insan qorqusı işini yaptı. Böyle vaziyette ne yapacam dep çoq tüşüngen ve eñ küçlü tarafım olmağanını bile edim. Halq ögünde özüni er kün telükege oğratıp, mında da «sebatlı qaraman» olacaq edim, amma…
Böyle vaziyette ne yapacam dep çoq tüşüngen ve eñ küçlü tarafım olmağanını bile edim
Tek bir şey tüşüne edim: balalar kerçekten bir şey ayttımı, ne ayttı, ya da meni sınap baqalar. Özüme zarar ketirmekten qorqmay edim. Bunıñ soñu ne olacaq bir taraftan añlay edim. Bunı çoq kördim ve eşittim. Balalarğa zarar ketirmege istemey edim. Soza-soza muqaytlıqnen laf etip başladım. «Açuvlı» dayanamadı ve aytıp başladı. Er şey yaramay ola bile, dep daa bir kere hatırlatıp. Ve men onıñ malümatını tasdıqladım, balalarğa zarar ketirmeycem ve özüm işkenceden ya da başqa küç qullanıluvından qurtulırım, dep ümüt ettim.
Tek bir şey aytayım, başında çuvalnen bağlı oturğanda, etrafında olğanlarnıñ da kim olğanı belli, er saniye bir darbe ya da oña oşağan bir şey bekleysiñ. Em de bir hadim tarafından diversiyada iştirak etkenim aqqında uydurılğan ikâyeni kamerağa tarif etmege istemey edim. Men öz ikâyemni sayladım. Advokat maña, niayet, berilgende, Emine Avamileva bunı yapmaycaq ediñ, dep aytsa da.
Ara-sıra «açuvlı» ve «yahşı» çıqa edi, ve başqalardan qırımtatarlar, yımşaq aytsam, ne qadar yaramay olğanını diñledim. Böyle laflarnen, tatarlarğa qarşı nefret tolu belli ibarelernen, meni açuvlandıracaq ediler, dep tüşünem. İndemedim.
Poligrafçı mütehassısnı bekledik. Suv ve aş teklif ettiler. Men bir-eki yutum suv yapıp, aşamağa istemedim. Bir kere tahminen yarım saat ayaqta turmağa zorladılar, soñra oturttılar.
Poligrafta test yapıp başladıq. Stress, açlıq ve toqtamayıp oturmaqtan boldurdım. Başım ağıra edi.
Niayet, töpege bir odağa kirdik. Çuval ve qırçma çıqarıldı. Odada üç kişi bar edi: balaklavalı eki mazallı erkek ve özüni psiholog dep tanıtqan qadın. O, aşağıda aytqanlarımnı tekrarlamağa rica etip, poligrafta testten keçmege azırımmı dep soradı. Maña yaqınca oturğan mazallı menim içün yaramay ve pek yaramay yol bar, dep hatırlattı. Bu «açuvlı» soyu edi. Balalar nasıl ve alları nasıl, dep soradım. Olarğa tiymediler ve olarnen daa körüşecekmiz, dep ayttı. Soñra çıqtı, ve men onı bir daa körmedim. Qalğanları raat-raat laf etti. Saat qaç dep soradım. Saat 15:30 edi.
Poligrafta test yapıp başladıq. Can sıqıcı, yorultıcı bir şey. Psiholog-poligrafçı bunı maña aytqan edi. Stress, açlıq ve toqtamayıp oturmaqtan boldurdım. Başım ağıra edi. Suv berip, şokolad ve ötmekçiknen qapınmağa teklif ettiler. Aşamadım.
Bitirgende qaranlıq tüşken edi. Başıma çuval, qollarıma qırçma taqmadılar, soqaqqa çıqarıp, arabağa mindirdiler. Eki kişiniñ seslerini diñledim. Birisi meni Frankoğa şaat olaraq tahqiqatçığa alıp keteler, dep ayttı. İşim bitkende meni evge alıp ketemezler ve özüm barmağa mecbur olacam, dep ayttılar. Men onı ne qadar quvsam da, kene bir ümüt peyda oldı.
Frankodaki FSB binasında çuval çıqarıp, tahqiqatçı Vlasovğa alıp kettiler. O, meni şaat olaraq soraştırıp başladı. Advokatnı çağırmaq talabım kene körmemezlikke uruldı. Bir qaç daqqadan soñ meni tahqiqatçı Lavrovğa yolladılar. Aytqanlarımnı tekrarlay edim. Soraştıruvdan soñ meni yibermediler. Ümütim kene kesildim. Balaklavalı hadimnen de bir odada, de başqa odada bekledim.
Saba dörtlerge yaqın balalardan birinen yüzleştirüv oldı. Yahşımı dep sorap yetiştirdim, başını salladı. «Kötekledilermi?» – cevap olaraq başını sallar tasdıqladı. Niayet, balalar ne aytqanını eşittim. Bir qaç şeyden ğayrı, aytqanlarımız bir oldı.
Odada tahqiqatçı Vlasov peyda oldı ve onı taqip etmemni istedi. Meni tutqanını aytıp, advokat hızmetlerinden faydalanmağa isteyimmi, dep soradı. Bunı evimden keçirilgen tintüvden berli isteyim, dep cevap berdim, ve Emine Avamilevanıñ adını ayttım. O, oña telefon etip, bir saat beklemek kerek olur, dep ayttı. Meni «stakanğa» alıp kettiler. Tutulğan balalardan ekisini anda soñki sefer kördim. Laf etmege çare olmadı.
Meni «stakanğa» alıp kettiler. Tutulğan balalardan ekisini anda soñki sefer kördim. Laf etmege çare olmadı
Anda oturğıçlarda bir şekilde yatıp oldım. Yanımda qattı galet peçenye kördim ve özümni bir-eki dane aşamağa zorladım. Qursağımdaki sesler biraz tındı. Yuqlap qaldım. Ne qadar yuqladım bilmeyim.
Meni çağırdılar. Tahqiqatçınıñ odasına alıp kettiler, anda Emine hanımnı quçaqladım. Protsessual tedbirlerden soñ ayrı laf etip oldıq. Er şeyni qısqadan ayttım, bir qaç ricamnı seslendirdim, er keske er şey yahşı olğanını aytmasını rica ettim. Ne olacaq ve ne beklemek mümkün, dep muzakere ettik. O, tahqiqatçını aşamam kerek, dep işandırdı, apayıma telefon etti ve aş ve urba toplap yollamasını rica etti.
Tahqiqatçını tahqiqat tedbirlerini, hususan meni şübheli olaraq sorğuğa çekmek boldurğanım ve alım yaramay olğanı içün manasız olğanına işandırdıq. Tahqiqatçı qarşı çıqmayıp, Emine hanımnı tışarı ozğardı, aş ve urba paketinen qayttı.
Meni ozğarğan FSB hadimleri arabada maña aş berdi. Soñra vaqtınca tutuv izolâtorına kettik. Eşyalarnıñ bir qısmını almağa bermediler. Amma aşlarnı üylege qadar aşap bitirerim şartınen kamerağa almağa izin berdiler. Bütün tedbirlerden soñ saat 9:20-9:30 civarlarında kamerağa kirdim.
Niayet, betimni yuvıp yatıp oldım. Amma ne qadar boldursam da, yuqum kelmey edi. Yazmağa oturdım. Tafsilâtlı degil, amma bir şeyler yazdım.
Sentâbrniñ altısı
Apiste ilk künüm bitti. Saba teşkerüvleri. Qavalı ve yañı tüşünceler, daa tınç, ileride ne olacaq. Qorantamnı tüşünem, ebet. Levizanen laf etmege, oña küç bermege isteyim, onıñ içün yañı rejimni añlatmağa.
Külünçli olğan şey: bundan evel meni kamerağa qapatacaqlarını tasavvur etkende, – qapatacaqlarından şübhelenmedim çünki, – «Yuquğa toyarım!», dep tüşüne edim.
Nial (bir yaşını tolduracaq) doğğan soñ Levizanen, ana-babalar kibi, yuquğa toymay edik.
Bundan evel meni kamerağa qapatacaqlarını tasavvur etkende, – qapatacaqlarından şübhelenmedim çünki, – «Yuquğa toyarım!», dep tüşüne edim
Amma olmadı. Ara-ara yuqladım. Sabağa doğru yuqlap qaldım, ğaliba. Sabadan bugün mahkemege alıp ketecekler, dep tenbilediler. Betimni yuvdım, gimnastika yaptım ve meni almağa keldiler. Konvoy degil edi, FSB. Frankoğa alıp kettiler.
Tutulğan soñ gece qalğan kene o «stakanğa» (1x2 kamera) qapattılar. Menden soñ mında kimse olmadı. Oturğıçlar aynı şekilde tura edi ve peçenye qaldırğanım kibi edi. Qıtırdağan «Armeyskiye» ötmeçikleri. Suv bar.
Vaqtınca tutuv izolâtorınıñ kamerasında eñ çoq ne içündir küzgü yetmey edi. Özüme baqmağa istey edim. Saat qaç olğanını añlamay edim. Ayatımıznı saatnen teñeştirmege pek alıştıq, mında ise… Bu da alışmağanım içündir. Mındaki teşkerüv, qavaltı grafikini daa menimsemedim.
Bu sefer alım ve yaqılğan ışıq kameranı («stakannı») baqmağa imkân berdi. Daa doğrusı, mında mmenden evel oturğanlarnıñ yazğanlarını. «Mında qanunsız tutulğan insanlar otura. Babam olardan biri ola. LK». Kim eken bu? Bu «stakandan» çoq qırımtatarı keçti. O, LK, yaza: «Ayatımnıñ yekâne manası, yaşamaq ve nefes almaq içün (yürek yapılğan) yekâne sebebim Anam «K», ve «Siyasiy mabüslerge azatlıq».
Soñki «stakanğa» er adam ketirildi. Tanıştıq. Melit ağa. 55 yaşında, Bağça Eliden. Özü bağçasaraylı – köydeş. «Narkotikten» sebeb tuttılar. «Özüne biraz kesip aldı, onı ise satışta qabaatlaylar». Advokatı keldi. Alıp kettiler.
Qırımda apiske alınğan qırımtatar faali, siyasetçisi ve jurnalist Nariman Celâlnıñ mektübini sentâbrniñ 8-nde advokat Nikolay Polozov Facebook saifesinde derc etti
MALÜMAT: Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olarnıñ arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete. Advokat Nikolay Polozovnıñ sentâbrniñ 8-nde bildirgenine köre, imaye Rusiye kontrolindeki Aqmescit mahkemesiniñ qırımtatar faali Nariman Celâlnı apiske almaq qararını şikâyet etti.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Rusiye akimiyeti raatlıq künleri tutulğan beş insannı Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında olğan diversiyanen bağlay, dep bildirdi. Amma gaz borusında bir şey oldımı belli degil, «başqa menbalar gaz hattı zarar körgenini tasdıqlap olamadı».
Qırımlı jurnalist ve faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
Nariman Celâl, qırımtatar milliy areketiniñ faali


text:
Soñki 10 kün devamında kiriş/çıqış nezaret noqtalarından Qırımnıñ gümrük ve sıñır hızmetleri tarafından künde yalıñız 300-320 yük maşinası keçirile, bundan sebep Ukraina qıtaiy qısmında maşina nevbetleri ve tış iqtisadiy faaliyetniñ subyektleri içün bir sıra problemler peyda ola.
Bunı Herson vilâyetiniñ Devlet fiskal hızmetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Müessiseniñ malümatına köre, Herson gümrükhanesi tarafından er kün tahminen 600 gümrük deklaratsiyası qayd etile.
«Çonğar», «Stavki», «Kairka» kiriş/çıqış nezaret noqtalarınıñ imkâniyeti qayd etilgen gümrük deklaratsiyaları boyunca kirişni amelge keçirmege fırsat bere. Yani, bir kün içinde qayd etilgen bütün maşinalar Qırımğa kire bile»,– deyler mında.
Evel qayd etilgeni kibi, dekabr 21 künü, Qırım kirişinde, Ermeni-Bazar nezaret noqtasında 20 kilometrge uzanğan yük maşinalarınıñ nevbeti bar edi.


text:
Ukraina Qırımnıñ baş ve esas ticariy şerigidir ve ukrain mahsulatı da zarurdır, dey yarımadanıñ gümrük hızmetiniñ reberi Vladimir Avramenko.
«Esas ticariy şerik Ukraina edi, ve olacaq… Tış iqtisadiy faaliyet, menfaat, iqtisadiy alâqalar bütün bu munasebetlerniñ, evel meydanğa ketirilgen ve şimdi olğanlar, qalmasına yol bere ve Ukrainanıñ tış iqtisadiy faaliyeti zarurdır», – dedi o Aqmescitte matbuat konferentsiyasında, haber ete Qırım.Aqiqat.
Onıñ sözlerine köre, Qırımnıñ «erzaq» qamaçavı Qırımğa ukrain mahsulatınıñ ketirilmesine tesir etti ve «yük aqımınıñ eksilgeni» aqqında bildirdi.
Bunıñ ile Avramenko şunı da bildirdi ki, Ukrainadan Qırımğa mahsulat ketirile: «Doğrudan olmasa da, etraftan, devlet sıñırınıñ diger qısımlarından».
Erzaq ya da sanayı mahsulat ketirilgeni aqta bir şey aytmadı.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler


text:
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Brüsselde NATO merkezinde NATO Baş kâtibiniñ siyasiy meseleler ve telükesizlik siyaseti yardımcısınıñ muavini James Appathurai ile körüşip, işğal etilgen Qırımdaki vaziyetni, hususan Rusiye tarafından askeriyleştirilüvini muzakere etti. Taraflar «Qırım platforması» sammitini de laf etti, dep bildirdi fevralniñ 10-nda Ukraina Tış işler nazirliginiñ matbuat hızmeti.
«Nazirniñ birinci muavini işğal etilgen Qırımda vaziyet kerginleşkenine diqqat celp etip, subetdeşine Rusiye işğalci akimiyeti tarafından insan aqları bozulğanı, yarımada askeriyleştirilgeni, halqara gumanitar uquq normalarına zıt bir şekilde Ukraina mülki zornen çekip alınğanı aqqında bildirdi», – dep aytıla haberde.
Berilgen malümatqa köre, Ceppar, James Appathuraiğa «Qırım platforması» işi başlağanını aytıp, NATO Baş kâtibi Jens Stoltenberg 2021 senesi avgust ayında tesis sammitini keçirüvde iştirak etecegine ümüt etkenini bildirdi.
Hatırlatamız, Ukraina baş naziri de NATO Baş kâtibini «Qırım platforması» sammitinde iştirak etmesine davet etti.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 21-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Qırımda patlayıcı madde ve silânı qanunsız saqlağanında qabaatlanğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ imayesi, tahqiqatqa faalciniñ alibisini teşkermekten red etken, Rusiye FSB tahqiqatçısı İvan Romanetsniñ areketlerine şikâyet yolladı.
Bu aqta”Agora” halqara uquq qoruyıcı gruppasınıñ advokatı Aleksey Ladin “Qırım.Aqiqat” mühbirine bildirdi.
Advokatnıñ aytqanına köre, Bekirov sorğuda Qırımda ne vaqıt ve yerde bulunğanını, tanışlarından onı kim körgenini adım-adım, daqqa-daqqa aytıp berdi.
Böyleliknen, imaye, gizlengen saat Mametov aytqan yerde Bekirovnıñ bulunmağanına ve patlayıcınen patronlarnı oña bermegenine alibi kösterdi.
Bundan soñ Ladin, Bekirovnıñ ukrain ve rus sim-kartalarınen cep telefonlarnı alıp, onıñ 2018 senesi mayıs ayında bulunğan yerlerini teşkermege tahqiqatqa muracaat yolladı.
“Tahqiqatçı sebepsiz ve delilsiz alibi teşkermesini red etti, bu onıñ borcu olğanına baqmadan bile. O, tahqiqat öyle de er şeyni bile ve qoşma malümatta ihtiyacı yoq dep bu qararnı añlattı. Böylece, o öz areketleriniñ sade şekilcilik olğanını kösterdi ve tahqiqatnıñ Cinayet-Usul Kodeksine iç bir alâqası olmağanını tasdıqladı. Körünip tura ki, böyle munasebetnen tahqiqat ve mahkemeniñ de keregi yoq. Aysa, FSB sadece Bekirovğa ükmüni çıqarsın, bunen de er şey biter”, - Romanetsniñ qararını tefsir etti advokat.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 13-nde Bekirovnı eki ayğa apiske aldı. O, 2019 senesi fevralniñ 11-ne qadar nezaret altında qalacaq.
Ukraina Tış işler nazirligi mahkemeniñ qararına qarşı «sert narazılıq» bildirdi.
Bekirovnıñ tuvğanları ayatı telükede olğanını bildirgen edi. Malüm ki, apiske alınğan faal şeker hastası ola. Ayağı kesilgen, muntazam sürette sarğılav yapılmalı.
Yanvarniñ 15-nde Bekirov Aqmescitteki Semaşko hastahanesine tibbiy teşkerüv yapılması içün alıp ketirildi. Yanvar 18-inde Edem Bekirovnı, hastahaneden Aqmescit SİZOsınıñ mahsus blokına çıqarğanlarını Lüdmila Denisova bildirdi.


text:
Rusiye vatandaş faalleri gruppası yanvarniñ 18-nde Sankt-Peterburgnıñ Nevskiy caddesine çıqıp, işğal etilgen Qırımda ve Rusiyede apiske alınğan qırımtatarlarğa qoltutuv yazuvlı şiarlarını köterdi.
Bu işğal etilgen Qırımdaki repressiyalarğa qarşı müddetsiz narazılıq aktsiyasıdır, dep bildire Sever.Realii mühbiri.
Aktsiya iştirakçileri yazuvlı şiarlarda qırımtatarlarnı taqip etüv tarihını tasvir etti: «fevral 26 davasından» başlap sanki Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtından kelgen terror telükesi sebebinden qırımtatarlarğa tanıtılğan qabaatlavlarğa qadar.
Faaller bu telükeni sahte sayıp, milliy ve diniy sebeplerden taqip içün manaçıq ola, dep ayta.
İştirakçilerniñ aytqanına köre, apiste yatqan qırımtatarlarğa basqı yapıla – olarnı psihiatrik ekspertizadan keçmege zorlaylar. Faallerniñ fikirince, bunıñ qanuniy bir sebebi yoq. Dava boyunca qabaatlanğanlarğa tibbiy yardım acele kerek olsa da kösterilmey.
Aktsiya teşkilâtçısı Olga Smirnovanıñ fikirince, qırımtatar aqlarınıñ bütün bozuluvları aqqında aytmaq kerek.
«Evelden insanlarnıñ mecburiy psihiatrik ekspertizağa yollanılğanını körsek, şimdi bu bir şablon oldı, aman-aman bütün qırımlı mabüslerniñ davaları oña oğray. Bir taraftan, olarnı bu şekilde maneviy ceetten qırmağa tırışalar, diger taraftan, mahkeme oturışuvlarını bu şekilde – qabaatlanğanlar olmasa – keçirmek daa da qolay ola. İnsanlarnı işkence şaraitlerinde tutalar, suvuq, böcek tolu kameralarda tutalar, insanlarnıñ irinli yaraları da ola», – dep ayttı o.
Narazılıq bildirgenler «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi başlatqan «Olarnıñ sesi ol» fleşmob teşebbüsine qoltutmağa teklif etti.
Fleşmob iştirakçilerine video muracaatını çıqarıp, bir siyasiy mabüs aqqında tarif etmege ve levhanı içtimaiy ağda #olarnıñ_sesi_ol heştegi ile qoymağa teklif etilgen edi.
Faaller bütün siyasiy mabüslerini Rusiye ve Qırım apishanelerinden azat etmege ve siyasiy sebeplerden taqip etilüvini toqtatmağa talap etti.
Hatırlatamız, Moskvada ve Sankt-Peterburgda 2019 senesi dekabrniñ 18-nde faaller qırımtatarlarğa qoltutmaq ve işğal altındaki yarımadada repressiyalarğa qarşı çıqmaq içün bir kişilik aktsiyalarını keçirdi.
Sankt-Peterburg ve Moskvada yaşağan Rusiye faalleri «Strategiya-18» müddetsiz aktsiyasına birleşken edi. Bu ad 1944 senesi mayısnıñ 18-nde olğan qırımtatar sürgünliginiñ künü ile bağlıdır. Er aynıñ 18-nde faaller soqaqlarğa çıqıp, işğal etilgen Qırım vaziyetini, insan aqları bozulğanını tarif eteler.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Kiyev – Türkiyede keçirilecek ekinci Bütündünya qırımtatar kongressine bir aftadan az qala. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ malümatına köre, Rusiye akimiyeti Qırımdan kelecek olğan delegatlarnı qorquza ve basqı yapıp, Ankarağa kelmelerine yol bermeycek ola. Qırımnıñ Rusiye Devlet şurasınıñ spiker muavini Remzi İlyasov idare etken «Qırım» teşkilâtı kongress keçirilmesini takbih etip, Türkiye prezidenti Erdoğannı kongresste iştirak etmekten vazgeçmege çağırdı.
«Aman-aman 200 qırımtatar cemaat teşkilâtınıñ vekâletli eyyetleri qoşulacaq II Bütündünya qırımtatar kongressiniñ azırlıq işleri muvafaqiyet ile yekünlendi», – dep yazdı Facebook saifesinde Meclis reisi ve al-azırda Bütündünya qırımtatar kongressiniñ prezidenti olğan Refat Çubarov.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina, Qırğızistan, Qazahistan, Kanada, Litvaniya, Poloniya, Rusiye, Amerika Qoşma Ştatları, Romaniya, Türkiye, Frenkistan ve diger Avropa memleketleriniñ teşkilâtları kongresske qoşulmaq niyetlerini bildirdiler.
«Bazıları Qırımğa qaytamaz»
200 insan kongresste Ukrainadan iştirak etecek, olardan 100 kişige yaqın Qırımda yaşay. Bunı Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Al-azırda qorquzuv ve tenbi tarzında belli subetler devam ete. Er kes çıqıp olurmı belli degil, ayrı vaziyetler bar. Mahsus hızmetlerniñ fikirince, kongresske kesen-kes baracaq Meclis azalarınıñ ekseriyeti ile subetler keçirildi, Qırımğa kiremeyceklerini añlattılar, bazılarınıñ biznes ve işinen problemleri olacağını ayttılar», – dedi Celâl.
Onıñ bildirgenine köre, Rusiye mahsus hızmetleriniñ hadimleri kongress vekillerini yarımada kirişinen bağlı problemlernen beraber cinaiy işlerniñ açılması ile qorquzalar.
«Mahsus hızmetlerniñ hadimleri Qırımdaki vaziyet ile bağlı beyanatlarğa diqqat ayıracağını aytalar. Ve, belki de, bu beyanatlarnıñ müellifleri ekstremizm maddesi boyunca mesüliyetke çekilecek», – dep qayd etti Celâl.
Meclis reisiniñ muavini dey ki, kongresske baracaq olğan bazı qırımlılar iştirakçi olaraq degil, seyirci olaraq baracaqlar.
Bütündünya qırımtatar kongressiniñ koordinatsion şurasında Qırımnı temsil etken Meclis azası Ali Hamzinniñ zanınca, kongresste ilk-evelâ qırımtatar halqınıñ vatanında bulunma telükesizligini muzakere etmek kerek.
«Birleşken Milletler Teşkilâtı, Avropa Birliginiñ ükümet yolbaşçıları, OSCE reberligi ve Jenevadaki OSCE merkeziy ofisine qırımtatarlarnıñ Qırımdaki vaziyeti aqqında acele diñlevlerni teşkil etmek muracaatında bulunmaq mantıqlı olur edi. Qırımğa büyük qurbanlar berip, küreşniñ demokratik usullarını qullanıp qaytqan halqımız bu qıyın vaziyette halqara toplulıqqa muracaat etmek ve olarnıñ birdemligine ümüt etmek aqqını qazandı», – dedi o Qırım.Aqiqatqa.
İlyasov içün cinaiy iş
Mecliske kirgen qırımtatar siyasetçileri kongressniñ keçirilmesine qoltutsa, Qırımnıñ Rusiye akimiyetinde çalışqan faaller Ankara semetdeşleriniñ areketlerini takbih eteler. Qırım Devlet şurasınıñ spiker muavini Remzi İlyasov idare etken «Qırım» cemaat teşkilâtı keçken raatlıq künleri toplaşuv keçirip, Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğannı kongresske kelmemege çağırdı.
«Matbuat vastalarınıñ malümatına köre, teşkilâtçılar sizni de kongresske davet etkenler. Sizge mensüp ikmetiñizni köstermege ve memleketlerimizniñ bölünmesine yönelgen halqara provokatsiyanıñ aleti olmamağa rica etemiz», – dep aytıla cemaat teşkilâtınıñ Türkiye prezidentine qabul etken muracaatında.
«Qırım» toplaşuvında İlyasovdan ğayrı, Qırım müftisi Emirali Ablayev, em de al-azırda Bütündünya kongressiniñ koordinatsion şurasında Qırımnı temsil etken Qırım müendislik-pedagogika universitetiniñ rektorı Fevzi Yakubov bar ediler. Remzi İlyasovnıñ bildirgenine köre, toplaşuvğa kelgenlerden 200 kişi Qurultay delegatı ola.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi ki, bu raqam kerçek degil, «Qırım» teşkilâtınıñ toplaşuvında Qurultaynıñ 20 azasından ziyade yoq edi. O, İlyasovnıñ teşkil etken tedbirini provokatsiya olaraq tanıp, «Moskva qoqlaları» tarafından teşkil etilgenini ayttı.
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ bildirgenine köre, «Qırım» toplaşuvınıñ teşkilâtçısı cinaiy mesüliyetke çekile bile.
«Olarnıñ Erdoğanğa Kongressni yasaq etmek muracaatlarından soñ bu aqmaqlarnı psihiatrlar baqmaq kerek. Remzi İlyasov ise Rusiye televideniyesinde Qırım vekillerine bergen «qorantalarıñıznı tüşüniñiz» çağıruvları içün Ceza kodeksiniñ belli maddesi boyunca cevap berecek», – dep ayttı Cemilev QHA agentligine.
Şahin: Olarnıñ kongressni lâğu etmek küçleri yetmez
Kongress teşkilâtçılarından biri, «Qırımtatarlarnıñ medeniyet ve yardımlaşma derneginiñ» azası Mükremin Şahin bildirdi ki, qırımtatar diasporası Kremlge qoltutqan teşkilâtlarnıñ areketlerini zaten beklegen edi.
Rusiye akimiyeti yarımadada yaşağan qırımtatarlarğa basqı yapa bile, lâkin kongresske keder etmek küçü yetmezMükremin Şahin
«Böyle bir şey yapacağını bile edik. Olarnıñ Erdoğanğa muracaatı iç bir mana taşımay. Kongress keçirilmesini tesiri bile olmaz», – dep ayttı Şahin Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye akimiyeti yarımadada yaşağan qırımtatarlarğa basqı yapa bile, lâkin kongresske keder etmek küçü yetmez. Şahinniñ bildirgenine köre, 180 cemaat teşkilâtı kongresste iştirak etecegini haber etti.
Qırımtatar diasporasınıñ vekili, Türkiyeniñ «Bilkent» universitetiniñ professorı Hakan Kırımlınıñ qayd etkenine köre, üküm sürgen vaziyette Dünya kongressiniñ Türkiyede keçirilmesi onıñ semetdeşleri içün – halqnıñ fikir-tüşüncelerini bildirmege yardım etecek usullarından biri.
«Rusiye Qırımnı işğal etken soñ bütün qırımtatar milliy teşkilâtları ya sustı, ya da olarnıñ liderleri yarımadanı terk etmege mecbur oldılar. Qırımdaki qırımtatarlar milliy iradesini ifadelep olamaylar. Dünya Kongressiniñ maqsadı bu milliy iradeni ifadelemektir», – dep ayttı o Qırım.Aqiqatqa.
Kırımlınıñ aytqanına köre, Kreml idare etken qırımtatar teşkilâtları qırımlılarnıñ Qırımnıñ Rusiyege «qoşulmasına» quvanğanını kösterecek ola.
Türkiye professorınıñ zanınca, bunıñ kibi strukturalar qırımtatarlarnıñ yarımada işğaline qarşı çıqqanı gizleycek olalar. Avgust başında keçirilmesi planlaştırılğan kongress bu yalan ile küreşniñ aleti olmaq kerek, dep tüşüne Kırımlı.
«Qırımtatarlar işğalni iç bir vaqıt tanımaycaqlar, çünki Rusiyeniñ Qırım zaptı olarnı halq olaraq yoq ete bilecegini añlaylar», – dedi Kırımlı.
Kongressniñ esas vazifesi – Qırımda qalğan qırımtatarlarnıñ diaspora temsilcileri ile bir olğanını köstermekHakan Kırımlı
Professor hatırlattı ki, qırımtatar diasporası vatanda yaşağan qırımtatarlarnıñ sayısından büyüktir. Kırımlınıñ zanınca, bundan çar ve sovet Rusiyesi qabaatlı. Ekspert Rusiye Federatsiyasınıñ areketlerinden sebep yarımadanı terk etken semetdeşleriniñ sayısı kün-künden artqanına yazıqsınğanını bildirdi. Onıñ aytqanına köre, kongressniñ esas vazifesi – Qırımda qalğan qırımtatarlarnıñ diaspora temsilcileri ile bir olğanını köstermek.


text:
Qırımnı Ukraina terkibine 1954 senesi Kiyevniñ ricasına köre degil de, Sovet Birliginiñ Kommunist Firqasınıñ Merkeziy komitetiniñ (TSK KPSS) siyasiy bürosınıñ qararı ile bergenler, dedi Ukraina birinci prezidenti Leonid Kravçuk.
«Qırımnıñ teslim etüv meselesi nasıl etip al etilgeni aqqında haberi olğan insanlardan biri olam. Bilesizmi, hayaldır, sanki Ukraina istey, bular bermey edi», – dedi o Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde.
Onıñ sözlerine köre, «Hruşçövğa er vaqıt mektüpler kele edi: «Bizni mından alıñız (Qırımdan – QA)».
Kravçuk dey ki, o vaqıt Ukraina Kommunistik firqasınıñ kâtibi Aleksey Kiriçenko Qırımnıñ berilmesine qarşı edi, çünki bu qoşma masraflarga bağlı edi.
«O vaqıt o (Nikita Hruşçev – QA) trenge Kiriçenkonı oturtıp, onı Moskvağa ketire. Ve TSK KPSS Qırımnıñ Ukrainağa berilmesi aqqında qarar ala. Bunı Rusiye Sovet Federativ Sotsialistik Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası, Ukraina Yuqarı Şruası, SSCB Yuqarı Şurası ve prezidiumı al ete edi. Yani, o vaqıtlarğa köre, qanuniy qararlar edi. Qırımnı kimse Ukraina ricası ile bermegen edi. Qırımnı Ukrainağa ukrain akimiyetiniñ qararına qarşı teslim ettiler», – dey Ukrainanıñ birinci prezidenti.
O dey ki, bu seneler devamında Ukraina Qırımğa 100 milliard dollardan ziyade aqça masraf etti. «Yollarnı, kanallarnı qurdı ve ilâhre. Rusiye bunı iç bir vaqıt yapıp olamay edi. Şimdi de yapamay», – qayd etti Leonid Kravçuk.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ Qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
İşğal etlgen Qırımda Rus prokuraturası, Kremlge tabi olğan Qırım Yuqarı mahkemesine muracaat etip, Rusiyede ve istilâ etilgen Qırımda yasaq etilgen Qırımtatar Milliy Meclisine nisbeten nasıl davranmaq kerek olğanını soray. Nezaret organı bu sualni, BMT Halqara mahkemesinde qabul etilgen qarar sebebinden soray. Malüm ki, Halqara mahkeme qırımtatarlarnıñ temsil organınıñ faaliteine musaade etmege emir etken edi.
Prokutura tarafından yollanılğan vesiqanıñ nushasını Facebookta qırımlı fail Nariman Celâl derc etti. Muracaatnıñ nushası oña da kelgen, çünki 0 Meclisniñ yasaqlanması boyunca mahkeme esnasında cevapkârnıñ temsilcisi olaraq iştirak etken edi.
Nariman Celâl bu vesiqanı Qırım.Aqiqat içün böyle izaatladı: «BMT Halqara mahkemesiniñ qararı ilân etilgeninden üç ay keçti, ve ancaq üç ay soñra Qırımdaki prokuratura, mahkeme qararına nisbeten nasıl davranmaq kerek olğanını añlamağa tırışa ve Qırımtatar Milliy Meclisi adınen cemaat birleşmesi teşkil etilmek mümkünmi, dep soray».
Qırımdaki Rus prokuraturasınıñ web-sitesinde Yuqarı mahkemege yollanılğan muracaat aqqında malümat yoq.
Rusiyege bağlı olğan Qırım Yuqarı Mahkemesi aprelniñ 26-nda Meclisniñ areketini toqtatmaq qararını alğan edi. Meclisniñ imayesi Rusiye Yuqarı Mahkemesine şikâyet arizasını yollağan edi. Sentâbrniñ 29-nda Rusiye Aliy Mahkemesi şikâyet arizasına cevap olaraq Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etti.
Aprelniñ 19-nda Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Halqara mahkemesi Ukrainanıñ Rusiyege qarşı açqan davasında muvaqqat qarar qabul etken edi. Gaagadaki mahkeme, terrorizmge maddiy destekniñ berilmesine qarşı Halqara añlaşma esasında Rusiyeni muvaqqat tedbirlernen cezalamağa razı olmadı. Amma Moskvanı qırımtatarlarnıñ ve etnik ukrainlilerniñ aqlarını sıñırlamaqtan vazgeçmege, Meclisniñ faaliyetini devam ettirmege ve istilâ etilgen Qırımda ukrain tilinde tasil berüvni tiklemege mecbur etti.


text:
Ukraina-Rusiye almaşuvında azat etilgen 35 adamnıñ episi 100-er biñ ğrıvnâ qadar bir kerelik maddiy yardım alacaq, haber etti Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisova.
"Yañıçıq Ukraina Nazirler Kabinetiniñ ekinci oturışında iştirak ettim. Müim bir qarar alındı - sentâbr 7-sinde azat etilgen 35 adamnıñ episi 100-er biñ ğrıvnâ qadar bir kerelik maddiy yardım alacaq. Bu ükümet qararınıñ yerine ketirilmesi içün Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi mesüliyetli", – yazdı Denisova öz Telegram kanalında.
Daa evel Denisova, Rusiye esirligenden Ukrainağa qaytqan qırımlılarğa Kyivde mesken mesken berilecek, dep haber etti.
Sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye arasında tutulğanlarnı deñişim kerçekleştirildi. 35 ukrainalı ile uçaq «Borıspil» Kyiv ava limanında qondı. Oleğ Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.


text:
Saqta çöplük meselesini çezmek içün çöplük cıyıştırğan maşnalar ve azbar hızmetçileri yetişmey. Bu hususta martnıñ 7-sinde Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönovnıñ köçme oturışında şeer akimiyeti bildirdi.
Memuriyetniñ bildirgenine köre, bütün soqaqlarnı cıyıştırmaq içü daa 24 azbar hızmetçisi ve beş türlü çöplük cıyıştırğan maşna kerek. Hızmetçilerni işke almaq içün daa 8 million ruble kerek, maşnalarnı satın almaq içün ise 16 million ruble.
Saq sakinleri şeerde çöplük toplanmasına şikâyet ete. Bu aqta köçme oturışta martnıñ 7-sinde Sergey Aksönov haber etti. Onıñ aytqanına köre, bu ihtiyaclarnı qanaatlendirmek içün Qırım büdjetinden Saq şeerine 19 million ruble ayırılacaq.
Qırımda çöplük meselesi Rusiye “çöplük islâatı” quvetini alğan soñ kerginleşti.
2019 senesi yanvar 1-inden Rusiye ve ilhaq etilgfen Qırımda çöplük çıqarmasınen yerli bölge hızmetçileri oğraşa. Bu islâat sebebinden, eali içün çöplük çıqarılmasınıñ fiyatı bir qaç kere köterildi. Bunıñ sebebi - ücretniñ yañı sayuv usulı.


text:
Gece Keriç köpründe tutulğan qırımtatarlarğa saba saat 7-lerde (yerli saatnen) vesiqaları qaytarıldı. On saat beklegn insanlar Qırımğa qayta, dep bildire «Qırım birdemligi» birleşmesi.
«Vatandaşlarnıñ pasportları aselet bütün gece tutıp, uzun aralıqlarnen qaytardılar. Aydavcı şeadetnameleri ve naqliyatnıñ tehnik pasportları tek saba qaytarıldı. FSB ve İç işler nazirligi faal ve soy-soplarnıñ suallerine aynı cevap bere edi – «çezemiz». Bu Yol areketi telükesizligi devlet inspektsiyasınıñ yol patrul hızmeti hadimleri tarafından yapılğan emsalsiz areketlerdir, olarnı subetleşkende özüni tanıtmağan ve adiy urbada olğan FSB hadimleriniñ basqısı altında yaptı», – dep bildire faaller.
Aq qorçalayıcı Lutfiye Zudiyevanıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, insanlar Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ ükmü çıqarılacaq Rostov-na-Donuğa mahkemege ketmemege qarar aldı, çünki zaten keç qalacaqlar.
«Faaller Rostov yolu tahminen 6 saat devam etkeni ve saat 10-da oturışuvda olmaycaqları içün Qırımğa qaytmağa qarar berdi. Bundan ğayrı, faaller yolğa devam etseler, olarnı maşina baqılğan alanında tuta bileler, anda da bir qaç saat daa qalmaları mümkün, dep tahmin etti. Yolcular arasında esli-başlı insanlar, qadınlar pek çoq. İnsanlar pek üşüdi, köpürde aqşam 9-dan berli turdılar, şunıñ içün bir qarar alındı», – dep añlattı Zudiyeva.
«Qırım birdemligi» birleşmesi bildirgenine köre, noyabrniñ 2-nde aqşamdan berli Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine üküm çıqarılacaq Rostov-na-Donuğa Qırımdan yol alğan yüzlernen qırımtatarı Keriç köpründe Rusiye yol patrul hızmetiniñ hadimleri tarafından tutula. Rusiye uquq qoruyıcı organları vaziyetni resmiy şekilde izaatlamay.
Advokat Nikolay Polozovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye quvetçileri qırımtatar faalleriniñ «areket serbestligi aqqını» bozdı.
Noyabrniñ 3-nde mezkür dava mabüslerine üküm çıqarılacaq, dep beklenile. prokuror qırımtatarlarnı qabaatlı tanıp, sert rejimli koloniyada qalmalarına üküm etmege talap etti: Rustem Emiruseinov içün 1,5 yıl nezaret ile 18 yıl apis, Arsen Abhairov içün 15 yıl, Eskender Abdulganiyev içün 16 yıl.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Rusiye prezidenti vazifesine namzet olğan Kseniya Sobçaknıñ ştabında onıñ 2014 senesinde Qırımnı ziyaret etkeni içün «Mirotvorets» saytınıñ cedveline kirsetilgenini iza ettiler.
Sobçaknıñ temsilcisi Kseniya Çudinova Rusiyeniñ «RİA Novosti» informatsion agentligi içün bergen izaatta: «2014 senesinde televizion alıp barıcısı Qırımğa 2014 senesi mayısnıñ soñu – iyünniñ başında mustaqil reportaj yapmaq içün bardı, Ukraina Nazirler Kabinetiniñ yarımadanı ziyaret etüv tertibi aqqında qararı ise bir yıl soñra qabul etildi», – dedi.
«Vatandaşlar teşebbüsi» fırqasından Rusiye prezidenti vazifesine namzeti Kseniya Sobçak, sanki ilhaq etilgen yarımadanı 2014 senesinde «qanunsız ziyaret» etkeni içün Ukrainadaki «Mirotvorets» saytınıñ bazasına kirsetildi.
Saytta, Sobçak «Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa kirmek içün Ukraina devlet sıñırını bilerek qanunsız surette keçti», denile. Saytta bu qabaatlavnıñ delili olaraq Sobçak ve Rusiye jurnalitsi Anton Krasovskiyniñ «CHoб.ru» saytı içün yazılğan «İskonno nâş» reportajı ketirile.
Sobçaknıñ 2014 senesinde ilhaq etilgen Qırımnı ziyaret etkenini Rusiye Devet Dumasınıñ Qırımdan deputatı olğan Natalya Poklonskaya ve Andrey Kosenko bildirdiler.
Martnıñ 6-sında «Vatandaşlar teşebbüsi» fırqasından Rusiye prezidenti vazifesine namzet olğan Kseniya Sobçak Rusiyede Ukrainanıñ elçiligine, Qırımğa Ukraina territoriyasından kirmege izin sorap, mektüp yollağanını bildirdi.
Ukraina İnformatsion siyaset nazirliginde, Sobçak ilhaq etilgen Qırımğa Ukrainanıñ qıtadaki territoriyası tarafından munasip teşkerüvlerden soñ bara bilecegini bildirdiler.
2017 senesi oktâbrniñ 18-nde Kseniya Sobçak qomşu Rusiyedeki prezidenti saylavında iştirak etmek istegenini resmen bildirdi. O, özüne «er keske qarşı» namzet, dey.
Sobçak, ilhaq etilgen Qırımda saylav aldı teşviqat kampaniyasını yapmaycağını iddia ete edi. O, Rusiye Qırımnı ilhaq etip halqara mecburiyetlerini bozdı, dep bildire edi.
Sobçaknıñ fikrine köre, Kyiv ile Moskva birlikte ilhaq etilgen Qırımnıñ statusına dair referendumnı ötkermek kerekler.
Rusiye prezidenti saylavınıñ ötkerilmesi 2018 senesi mart 18-ne – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqınıñ yıllığına tayın etildi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya toplulığını ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidentiniñ kelecekteki saylavı neticelerini tanımamağa davet etti.
Martnıñ 1-nde Yuqarı Rada BMT Telükesizlik Şurası ve Baş Assambleyası, Avropa Birligi, NATO, halqara teşkilâtlar, çetel parlamentleri ve ükümetlerini Qırımda Rusiye saylavınıñ qanuniyligini tanımamağa davet etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
«Olarğa kira berildi, bala ve studentler oquv yurtlarında qabul etile», – dedi Odarçenko.
O, şunı da qayd etti ki, Hersonda Ukraina Sıñır hızmetiniñ 313 azası daimiy sürette buluna. Vilâyet devlet memuriyeti reisiniñ aytqanına köre, olarğa iş ve kira berilmeli.
Odarçenko Ukraina akimiyetine muracaatta bulunıp, Herson vilâyeti ve Qırım arasında memuriy sıñırğa uquqiy status berilmesini soray. Böyle etip, vatandaşlarnı kirsetüv ve naqliyat keçiti noqtalarını teşkil etmege imkân olacaq.
2014 senesi martnıñ 17-den başlap aprelniñ 3-ne qadar ükümetniñ «acele bağına» Qırım yarımadasından köçecek olğan adamlardan 6288 muracaat keldi.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ malümatına köre, aprelniñ 2-de Ukrainağa Qırım Muhtar Cumhuriyetinden 1059 adam keldi. Olardan 385 zabit, 547 serjant ve añlaşma esasında hızmet etken asker, Ukraina Silâlı Quvetleriniñ 2 hadimi ve olarnıñ 125 qoranta azası, şu cümleden 38 bala, bar.


text:
Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Aleksandr Sizikov keçken mahkeme-psihiatrik ekspertizasından soñ Aqyar psihiatrik hastahanesinden çıqtı. İlk malümatqa köre, aqlı yerinde olğanını tanıdılar, dep bildirdi advokat Safiye Şabanova Qırım.Aqiqatqa.
«(Tibbiy – QA) qarar aqqında ne maña, ne de Aleksandrge daa haber etilmedi. Amma tahqiqatçınen laf ettim, müvekkilimniñ aqlı yerine olğanını ayttı», – dedi advokat.
Aleksandr Sizikov 30 kün devamında psihiatrik hastahanesinde qalmağa mecbur oldı. Şimdi evde buluna, Sizikovğa qarşı ev apsi qararı devam ete.
«Sağlıq vaziyeti bir qarar. Bir problem bar – maddiy vaziyeti zor. Prokuratura, Rosfinmonitoring ve Rusiye Merkeziy bankına muracaat etsem de, esaplarınıñ bloku lâğu etilmedi. Pensiyasını bile alıp olamay», – dedi Şabanova.
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi oktâbrniñ 14-nde Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Aleksandr Sizikovnı Aqyar şeer psihiatrik hastahanesine mahkeme-psihiatrik ekspertizasına bir ayğa yollamağa qarar aldı.
Ukraina Rusiyeden FSB tarafından «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını qurğanında qabaatlanğan qırımlı Aleksandr Sizikovnı azat etmesini talap ete.
İyülniñ 7-nde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını qurğanından şübheli sayılğan Sizikovnı ev apsine yolladı. Sizikov birinci derece saqatı olı, 2009 senesi soqurlaştı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti çeşit usullarnen insanlarnıñ, şu cumleden qırımtatarlarnıñ ilhaq etilgen Qırımda keçirilecek prezident saylâvlarına kelmesini temin etmeknen oğraşa. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bunı «Amerika sesi»ne bergen intervyusında beyan etti.
«Biz alğan malümatlarğa köre, Qırımdaki işğalci akimiyet qanunsız saylâvlarğa yüksek derecede iştirak etilmesini temin etmek maqsadınen bütün fursatlarnı qullanmağa tırışa. Hususan qırımtatar saylâvcılarına ayrı bir diqqat ayırılmaqta ve dersiñiz ki, bu sefer işğalciler qırımtatarlarından 2014 senesi «referendumında» kütleviy şekilde iştirak etmegenleriniñ acısını çıqartmaq istey», – dedi o.
Refat Çubarov ikâye etip bergenine köre, qırımtatarlarnıñ itaat etip saylâvlarğa kelmesi için hususiy hızmetler de iş yürsetmekte:
«Akimiyet qırımtatar cemaat ve ictimaiy segmentleriniñ epsine basqı yapmaqta: Rusiye musulmanlar diniy idarersiniñ noqta-i nazarından farqlanğan baqışnı numayış etken imamlarnı FSBge çağıraraq, muqayıtlıqnen olar özleriniñ yerli cemiyetlerinden uzaqlaştırılıp, diniy faaliyetnen oğraşması tamamile yasaq etilebilecekleri aqqında tenbiyelenmekte», – dep qayd etti o.
Daa evel rusiyeli siyasetşınas, Sankt-Peterburg Avropa universitetiniñ siyasiy ve ictimaiy ilimer fakultetiniñ professorı Vladimir Gelman Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında, Rusiye prezidentiniñ memuriyeti saylâvlarda Qırım sakinleriniñ 70% iştirak etecegini beklegeni aqqındaki fikrini beyan etken edi.
Rusiye prezidenti saylavlarınıñ ötkerilmesi 2018 senesi mart 18-ne – Qırım ilhaqınıñ yıllığı qayd etilgen künge tayın etildi.
Martnıñ 1-nde Yuqarı Rada BMT Telükesizlik Şurası ve Baş Assambleyası, Avropa Birligi, NATO, halqara teşkilâtlar, çetel parlamentleri ve ükümetlerini Qırımda Rusiye saylavlarınıñ qanuniyligini tanımamağa çağırdı.


text:
Türkiye Tış işler nazirligi, Rusiyeniñ qanunsız Qırım ilhaqını ve yarımadada keçirilgen «referendumnı» qabul etmeycek, qırımtatarlarnıñ amanlığı ise Ankara içün prioritetli ola, dep bildirdi.
Bu aqta Tış işler nazirliginiñ «referendum» yılı aqqında beyanatında aytıla.
«Qırımtatarlarnıñ tarihiy vatanlarında amanlıq ve telükesizlik içinde yaşamaları, medeniy kimliklerini qorumaları ve ilhaqtan sebep olğan çekişüvleriniñ bitmesi Türkiye içün prioritetli olmağa devam etecektir», – dep aytıla beyanatta.
Nazirlik, Ukrainanı Türkiyeniñ strategik ortağı dep adlandırdı.
Daa evel Avropa Biroigi Ukraina topraq bütünligine qoltutıp, Qırımda halqara uquq bozuvlarını takbih etken edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımda 11 aliy oquv yurtu qızdırılmay, olardan beş – mektep, üçü ise tatilge çıqmağa mecbur oldı. Bunı oktâbr 28-de Kreml kontrol etken Qırımnıñ tasil, ilim ve gençlik naziri Natalya Gonçarova matbuat konferentsiyasında bildirdi.
«Kelecek afta bu mekteplerniñ talebeleri oquycaq. Bağçasaraydaki mektep, ümüt etemiz ki, bazarertesi künü sıcaq olacaq, o, merkeziy sistemağa bağlıdır. Eki mektepniñ qazan dairesi yaramay çalıştı. Şahsiy qızdıruv sisteması olğan mekteplerde er şey yerinde», – dep tekrarlay Gonçarovanıñ aytqanlarını «Sobıtiya Krıma» neşiri.
Bundan evel Qırımnıñ tasil, ilim ve gençlik naziriniñ muavini Natalya Jurba bildirdi ki, yarımadanıñ üç mektep talebeleri küz tatiline erte çıqtı.
Kreml kontrol etken Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti yarımada ealisi mesken evlerde ve içtimaiy yerlerde suvuq olğanından şikâyet ete, dep bildirgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Çarşenbe künü, noyabr 27-sinde qomşu Rusiyeden Aqmescit ava limanına kelgen uçaqlar keçke qala. Ava limanınıñ online cedveline köre, Krasnodar, Anapa, Moskva ve Soçi uçaqları keç qala.
Ava limanınıñ memüriyeti, Qırımnıñ rusiyeli "Krıminform" saytına añlatqanı kibi, uçaqlarnıñ keçke qaluvı dumannen bağlı.
Bundan ğayrı mında, üyle yaqın ava şaraiti yahşıca olacaq, dep qoştılar.
Daa evel Rusiye FVN-nin Qırım idaresi, noyabr 27-sinde Qırımda, cenübiy tsiklon keçecegi içün, bazı yerlerde küçlü sağanaqlar, bora, iyi burçaq ve 25 m/s qadar küçlü yel tahmin etile ve ayrı qasabalarda dumanlı olacaq, dep bildirdi.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Qırımda eski siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovğa qarşı mahkeme oturışuvlarınıñ yañıdan başlağanını takbih etti.
«Birinci derece saqatı, hronik hastalıqları, hususan şeker ve omurğa problemleri olğan Edem Bekirovğa qarşı mahkeme oturışuvlarınıñ yañıdan başlamasını işğalci memleket tarafından siyasiy taqipniñ devamı dep sayam. Rusiye akimiyetiniñ qanunsız areketlerini takbih etip, Ukraina vatandaşlarınıñ siyasiy taqibi toqtatılsın ve Rusiye Federatsiyasında ve vaqtınca işğal etilgen Qırımda qanunsız apiske alınğanlar azat etilsin dep, halqara toplulıqtan olarğa qarşı basqı yapmasını rica etem», – dep yazdı Denisova Telegram kanalında.
Cuma künü, fevralniñ 19-nda, Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi sabıq siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovğa qarşı cinaiy davanı temelden baqıp başladı.
Bundan evel Qırım Yuqarı mahkemesi evelki instantsiya mahkemesiniñ qararını deñiştirmeyip, eski siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovnı qıdıruvğa ilân etti.
2020 senesi mayısnıñ 14-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi 2019 senesi sentâbr ayında Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüv neticesinde SİZOdan azat etilgen qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ cinaiy davasını yañıdan baqıp başladı. Daa soñra aynı mahkeme faalni mahkemege «zornen ketirmege» qarar berdi. Mayısnıñ 22-nde prokurornıñ muracaatınen qadı Bekirovnı qıdıruvğa ilân etmege qarar aldı.
Edem Bekirovnıñ fikirince, Qırımda yañıdan başlatılğan mahkeme esnası ve qıdıruvğa ilân etilüvi qabaatlayıcı ükümnen yekünlenecek.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi Ukraina tarafından azat etilgenlerniñ fotoresimini derc etti, amma anda aytılğan 35 insandan tek 24-ü bar. Rusiyege teslim etilgenlerniñ resmiy cedveli alâ daa yoq. Rusiyege MH17 uçaq seferiniñ davasında şübheli Vladimir Tsemah ve «RİA Novosti Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiy teslim etilgeni belli.


text:
Mültimedia
1944 senesi soyqırımınıñ şaatları (video)
Qırımtatar Maaliy Merkezi "1944 senesi soyqırımınıñ şaatları" vesiqalı filminiñ qısqa şeklini taqdim etti. Filmde sürgünlikniñ qurbanları 1944 senesi mayısnıñ 18-de olğan facia aqqında tarif eteler. Bundan ğayrı rolikte Qırımtatar Milliy Meclisi, Qırımtatar Maaliy Merkezi, Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturasınıñ vekilleri, advokat, mahkemeci, tarihçı ve halqara uquq mütehassısı sürgünlikniñ soyqırım olaraq taqiqat etilüvi ve mahkeme qararı çıqarmasınıñ müimligi aqqında aytalar.
Prodüser – Eskender Bariyev;
Rejisser – Elvir Sagirman;
Operator-qurğucı – Elvir Sagirman;
Operator – Emir Bekirov;
Terciman - Zarema Bariieva;
Muzıka – Oksana Ametova, "Arafat dağları".
Film "Vozrojdeniye" halqara fondunıñ yardımınen çıqarıldı.


text:
Rusiye uquqçısı Mark Feyginniñ bildirgenine köre, oktâbrniñ 3-nde apishane nezaretçileri oña mabüs, Ukraina jurnalisti Roman Suşçenkonen körüşmege izin bermedi.
«Maña nevbette birinci olsam da, Roman Suşçenkoğa kirmege izin bermediler, üküm işke tüşürilgen eken, men ise Ceza-protsessual kodeksiniñ 49-ıncı maddesi boyunca imayeci olıp, Suşçenkonı ziyaret etip olamayım. Romanğa apishanede basqı yapmaq içün meni statustan marum qaldırdılar», – dep yazdı Feygin Twitterde.
«Ukrinform» haber agentliginiñ Parij mühbiri Roman Suşçenko Rusiyede casuslıq yapqanında qabaatlanıp, 12 yılğa üküm etildi.
2002 senesinden başlap Frenkistanda «Ukrinform» agetliginiñ mühbiri olğan Roman Suşçenkonıñ Moskvada Rusiye FSB hadimleri tarafından tutulğanına bıltır sentâbrniñ 30-nda eki yıl oldı.
Rusiye mahsus hızmetleri, onı «Ukraina arbiy istihbaratınıñ hadimi» ve rus ordusı aqqında malümat toplağan polkovnik dep adlandırdı.
Jurnalistniñ aytqanına köre, o, Moskvağa soy-soplarını ziyaret etmege keldi. Ukrainanıñ istihbarat idaresi de Suşçenkonıñ Ukraina istihbaratı ile işbirligi yapqanını inkâr ete. Aq qorçalayıcılar jurnalistke qarşı açılğan davanıñ sebepleri bar olğanını bildire.
Rusiye Yuqarı mahkemesi, Suşçenkonıñ imayesi bergen şikâyet arizasını red etip, ükümni deñiştirmedi.
Jurnalistniñ imayesi Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etmege planlaştıra.


text:
Qırımnıñ İçki rayonındaki Qaynaş (Krasnoflotskoye) köyünde mesken evde yanğın çıqtı. Rusiye kütleviy haber vastaları üç insan elâk olğanını bildire.
Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ malümatına köre, yanğın Sadovaya soqağında oldı. Onı söndürmek içün 16 insan ve 6 dane tehnika celp etildi, olardan Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginden 8 insan ve 3 dane tehnika.
«RİA Novosti» Rusiye haber agentliginiñ Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresi bergen malümatqa esaslanıp bildirgenine köre, yanğın vaqtında üç insan elâk oldı.
Yanğın sebebi belli degil. Fevqulâde vaziyet yoq etildi, dep haber etile.
Keçken afta Qırımda 127 yanğın oldı.


text:
Xitaydiki kelkün apitide 200 din artuq adem ölgen bolushi mumkin iken
Xitayda peyshenbe künidin buyan dawam qiliwatqan kelkün apitide 200 din artuq adem ölgen yaki yoqalghan bolushi mumkin iken.
Melum bolushiche, peyshenbe küni sichüen ölkiside éghir yaqqan yamghurdin kéyin sel kelgen we tagh gümürülüsh weqeliri kélip chiqqan.
Xitay axbaratliri weqede 31 ademning ölgenliki, yene 166 ademning iz - dériki yoqluqini xewer qilghan.
Shinxu'a axbaratining xewer qilishiche, yen'ende yüz bergen oxshash apette 13 adem ölgen we bir nechche adem iz - déreksiz ghayib bolghan.
Bu xildiki apetler xénen, xubéy we ningsha qatarliq ölke rayonlardimu körülgen. Da'iriler bu xili apetlerning changjyang deryasining töwenki éqinlirida shenbe künigiche yene éghirlishi mumkinliki agahlandurush bergen.
Melum bolushiche, bu nöwet xitay körülgen kelkün apiti az dégende ikki milyon ademge tesir körsetken.


text:
«Çongar» yoqlav keçitinde SARS-CoV-2 koronavirus antigeniniñ belgilenilmesi içün ekspress-testleme noqtaları gece-kündüz çalışmalı. Muvafıq tevsiyeler Herson vilâyet devlet memuriyetine yollanılacaq, dep bildirdi Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisiniñ Qırım MC ve Aqyar sakinleriniñ aqlarına riayet etüv boyunca vekili İrina Verigina.
«Nezaret etüv vaqtında, yoqlav keçitinde ve hızmet mıntaqasında testleme noqtasınıñ yeri aqqında işaretlemeler olmağanını belgiledik, bundan sebep vatanbaşlar onıñ ne yerde olması aqqında kerekli şekilde haberdar degil», – dep haber etile Osmbudsen ofisiniñ Facebook saifesinde.
«Müsbet tarafı, vatandaşalrdan kelgen bildirmelerniñ köstegeni kibi, testleme noqtası er kün, atta raatlıq künleri çalışa. Amma «Çonğar» yoqlav keçiti gece-kündüz çalışqanını köz ögüne alıp, testleme noqtasınıñ da işi şekilde olmalı», – dedi Verigina.
Yanvarnıñ soñunda Qırım MC ve Aqyar sakinleriniñ aqlarına riayet etüv boyunca vombusmen İrina Verigina «Çonğar» yoqlav keçitindeki ekspress-testlem noqtasını ziyaret etti ve bir sıra bozuvlar aqqında ayttı.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımda 58 biñ kişi koronavirusqa qarşı Rusiye aşısını yaptırdı, dep bildirdi Qırımnıñ Rusiye sağlıq naziri Aleksandr Ostapenko COVID-19 ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında.
«Aşı sayısı eski qala – 65 232 doz. 58 biñ insan aşı oldı. Aşı yapqan 72 noqta bar, 22 taqım çıqıp çalışa», – dedi o.
Ostapenkonıñ malümatına köre, Qırımda 28 biñ insan aşı olmaq içün nevbette tura.
Martnıñ 3-nde haber etilgenine köre, Qırımda 42 690 insanğa COVID-19 aşısı yapıldı, tahminen 17 biñ kişi aşı olmaq içün nevbette tura edi.
Qırım akimiyeti yarımada sakinlerine koronavirusqa qarşı Rusiyeniñ «Sputnik V» aşısını yaptırmalarını teklif ete. Qırım sağlıq nazirligi, aşı «tek göñülli olğanlarğa» eki etapta yapıla, dep qayd etti. Qırımnıñ Nazirler şurası Rusiyeniñ koronavirus aşısı kimge yapılmalı, dep añlattı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Suğışta 238 balanıñ ğomere özelgän
Bu xaqta Ukraina baş prokuraturası belderä
Rusiyäneñ Ukrainağa höcümnärendä 238 bala ğomeren yuğaltqan.
Bu xaqta Ukraina baş prokuraturası xäbär itä.
Prokuratura belderüendä äytelgänçä, Rusiyäneñ höcümnärendä bügengä qadär 238 balanıñ ğomere özelgän, 433 bala cäräxätlängän.
Belderüdä sannarnıñ soñğı mäğ’lümatlar tügellege äytelä, waqıtlıça basıp alınğan häm azat itelgän töbäklärdä açıqlaw-bilgeläw êşläreneñ däwam itüe citkerelä.
Ukrainanıñ küp şähärlären bombalaw näticäsendä xärbi punktlar belän berrättän şaqtıy däwlät binası da zıyan kürde, bombalawlarda zıyan kürgän 848 belem birü yortınıñ 173e tulısınça cimerelgän.
Bäyläneşle xäbärlär
İran: “Totrıqlı kileşü öçen çikläwlär beterelergä tiyış”
İran İlbaşı İbrahim Räisi atom-töş söyläşülärendä totrıqlı kileşügä ireşelüe öçen ilenä qarşı “nigezsez” gäyıpläwlärdän waz kiçelüe häm çikläwlärneñ beterelüeneñ zarurlığın äytte
Nigeriyädä yıl sayın 30 meñ keşe tämäke tötene kiterep çığarğan awırulardan ülä
Bu xaqta Bötendön’ya sälamätlek saqlaw oyışmasınıñ Nigeriya wäkile tabib Val’ter Kazuli Molumbo belderä
Awrupa Berlege räislege Çexiyağa küçte
Çexiya Awrupa Berlegeneñ çirattağı başlığı wazıyfasın bügennän başlap Franśiyadan üz östenä aldı


text:
NECIP HACI FAZIL,TATAR MILLI ȘEHITTI
(1906-1948)
Men Onın şahsiyetlı anınmasında ostım! Onın etkenlerınden anladım ki milletler yaratalar kerek şehitnı kerek zamanında milletçe barlığın kostermege.2003 senesınde Kostencı Metafora basımında ekı tılde, qırımtatar ve romence de tanıttım „Tatar Şehitnın Destanını”:
Dobruca’da şehit tuva
Tatarlıqta bır bay tura
O da Necıp Hacı Fazıl bola!
Dobruca’da şehit tuva,
Qırım uşun dava aşa,
Vatan uşun şehit qala!
Ekı tılde, 2009 senesınde basılğan kitabımdaö ep şehitnın balalarının paralarıman, Suyum Memet hanım ve merhum Bora Ülküsal efendı, tyatro piyeslerıne dair, (Kırım, Cauşılıq, Caş pidanlar), yazdım: „Qart Kurtvelı’nın vesiyetınde dramatik notlar bar, milli dramğa aile draması qoşıla. O bır kureşçının vesiyetı, nevaqıt ayta: „Zamanın aqmasına qorqmay qara!”(G.Akmolla, Necıp Haci Fazıl, s.117).Onın mahpus cezasından ve ottırılmesınden eş bılgı qalmadı kunumızge.Sade mezarı bar tuvğan koyınde, Azaplar’da. Mezarnı azırlegen ulı merhum Bora ef.boldı. Er sene, 1996-1999 senelerınde tatar bırlıgının otokarla rıman ketlıdı koyge, son menım canımda bolğanlar mezarnı coqladılar, nasıl Türk yazarı Halil Ibrahim bey ve Semra hanımı, Yasş romen yazarı Maryus Kelaru bey, müh.ve profesör ailesı Mujdaba kostencılı, me zar temızlegenler azaplarlı cıgıt Kaulamet Onder ve ulı Ersan. 20 Ekim 1948 de cansız vücüdü Morgta dep qabernı ermenı doktoru Radulyan bere Irsmambet oca efendıge ve o ailesıne akete trajik qabernı. „Sayğı”şiirımde ekı tılde yazğan Şora Batır – Zengınlıgımız efsanelerımız”2020 senesınde basılğan kita bımda tekrarladım Tatar Şehitnın Destanını ve bolay son berdım:”Bır milletnın kutsal tarihını aqtarğanda INSANNI tabarmız. 1989- larğaşıq Onın adı aytılmadı, ya da şıbırdamaqman qaldı. XX- cı asır uş BALABANI MIZNI berdı: Memet Niyazi, Müstecip (Mustecep) Ülküsal, Necıp Hacı Fazıl. Acep, XXI-cı asır ne ketırecek? Resamlar 2013 ve 2018 de Azaplar mezarlığında


text:
Tehranda Ukraina uçağı Rusiyede yapılğan «Tor» zenit-raketa komplekslerinden urulması mümkün edi. Bu İranğa yollanılğan Ukraina mütehassısları baqqan versiyalarından biri ola, dep bildirdi Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtibi Oleksiy Danılov Azatlıq Radiosına.
«Baqqan versiyalarımızdan biri ola. Yedi versiyamız bar – dördü açıq, üç şimdilik qapalı ola. Bu vaziyette yapılması kerek bütün tedqiqatlar keçirilgen soñ qarar ala bilemiz», – dedi Danılov.
MTMŞ kâtibiniñ aytqanına köre, «bu ekspertler memleketimizde olğan eñ eyi mütehassıs ola, olar Donetsk vilâyetinde uçaqnı tüşürgen Rusiyege ait «Buk» meselelerinen oğraşqan edi».
«Amma mında yarış yoq, MTMŞ – piar agentligi degil, biz delillernen, malümatnen çalışamız. Belli bir versiyanı isbatlağan ya da inkâr etken şeyler olsa, sizni haberdar etecekmiz. Bugünki künde niaiy versiya yoq», – dep qayd etti Danılov.
İran tahqiqatı, Tehrandan çıqıp tüşken «Ukraina halqara ava yolları» ava şirketiniñ Boeing 737-800NG uçağı tüşmezden evel keri aylandı, dep bildirdi.
«Ava limanı alanını terk etmek içün başta ğarpqa ketken uçaq çıqqan problemden soñ sağdan qayttı ve qaza vaqtında ava limanına yöneldi», – dep bildirdi İran vatandaş aviatsiyası teşkilâtı öz saytında.
«Uçaq 8000 fut (2400 metr) yükseklikke köterilgen soñ radarlarnıñ ekranlarından coyuldı. Uçucı hucur bir şey aqqında radiodan haber etmedi. Şaatlarnıñ aytqanına köre, uçaqta pek tez yanıp başlağan alev körüngen edi», – dep qoştı teşkilât, tahqiqatnıñ ilk neticeleri aqqında bildirip.
«Ukraina halqara ava yolları» ava şirketiniñ PS752 seferli Boeing 737-800NG uçağı yanvarniñ 8-nde saba Tehrandan Kyivge yol alıp, İran paytahtınıñ halqara ava limanından çıqıp tüşti. 176 insan elâk oldı, 167-si yolcu ve 9 ekipaj azası edi. Elâk olğanlar arasında – 11 Ukraina vatandaşı (ekipaj azaları ve 2 yolcu).
Uçaq 2016 senesi yapıldı. Şirketniñ bildirgenine köre, bir problemi yoq edi ve yanvarniñ 6-nda uçuştan evel tehnik teşkerüvi yapıldı.
Ukraina Tış işler naziri Vadım Prıstayko, İrannen Ukraina uçağınıñ qazasını tahqiq etüv ve onıñ sebeplerini ögrenüvde eki memleketniñ tahqiqat gruppalarınıñ koordinatsiyası aqqında añlaştı, dep bildirdi.
Ukrainada yanvarniñ 9-nda İrandaki uçaq qazası sebebinden matem künü olaraq ilân etildi.


text:
Qırımda qırımtatarlarnıñ milliy-territorial muhtariyetiniñ teşkil etilmesi diger millet vekilleriniñ aqlarını bozmay. Bu kibi fikirni Siyasiy taqiqatlar merkeziniñ eksperti Yuliya Tişçenko Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde bildirdi.
«Bu aqta normal munaqaşa devamında nasıldır bir qavğa ya da ruslarnıñ aqları bozulacaq kibi laflar olmamalı, menimce», – dey o.
Ekspert şunı qayd etti ki, böyle muhtariyetniñ teşkil etilmesi qırımtatar tiliniñ, medeniyetiniñ inkişafını kefil ete.
Qırımtatarlarnıñ yetekçileri yañı Anayasada Qırımnıñ milliy-territorial muhtariyetiniñ teşkil etilmesinde israr eteler.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko yañı Anayasa leyhasını izaatlap, Qırım Muhtar Cumhuriyet statusını saqlaycağı aqqında bildirdi. Ukraina qırımtatarlarğa borclu olğanını ve yarımadada qırımtatar halqınıñ «milliy-territorial muhtariyet» tiklenilecegi aqqında laf yürsetti.


text:
Türkiye Ukraina elçisi Andriy Sıbiğa, onıñ malümatına köre, Rusiye teşkil etken «Türkiye-Qırım iqtisadiyat forumını» qabul etken İstanbuldaki Renaissance Polat otelini boykot etmege çağırdı.
«Sahte Qırım iqtisadiyat forumınıñ keçirilmesi içün yer bergen İstanbuldaki Renaissance Polat oteli Rusiye işğalcisinen fikirdeşligini kösterdi. Endiden soñ musafirhanede Ukraina eyyetleri qalmaycaq. Ümüt etemiz ki, ukrainalı turistler de aynısı yapar», – dep yazdı Sıbiğa Twitterde.
Otel temsilcileri forum keçirilmesini açıq sürette izaatlamay.
Ukraina Türkiye Cumhuriyeti elçisi Andriy Sıbiğa Rusiye akimiyetiniñ İstanbulda «Türkiye-Qırım iqtisadiyat forumını» keçirmek teşebbüsini takbih etken edi.
Türkiye Rusiyeniñ Qırım ilhaqını tanımadı. Bu sene avgust ayında Türkiye Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu memleketiniñ Rusiyeniñ Qırım ilhaqı ve qırımtatarlarğa qarşı basqı meselelerinen bağlı fikri deñişmedi, dep bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Meclisniñ reis muavini Nariman Celâl aytqanı kibi, qırımtatar temsilcileriniñ Rusiye akimiyeti ile yüksek seviyede fikirdeşligi olmasa, bir de bir leyhalar aqqında aytmağa acet yoq.
Faqat, Bütündünya tatarlarnıñ kongressi icraiy komitetiniñ reis muavini Renat Valiullin bunı Qazanğa Meclis reisi Refat Çubarov kelmegeninen añlattı. 31 insandan ibaret olğan eyyetniñ erkânında Refat Çubarovnıñ olmağanını Meclinsiñ tışqı alâqlar boyunca idare yolbaşçısı Ali Hamzin regiondaki ağır rvaziyeti ile añlattı.
«Tasavur etiñiz, 2 kün evelsi Mecliske ücüm ettiler, bizde er vaqıt çeşit türlü tarik ve qorquzuvlar yüz bere. Şunıñ içün böyle vaziyette o pk istese de, ketip olamaz edi», – dedi o.
Meclis temsilcileri Tatarstanğa musafirçenlik içün teşekkürlerini bilrdi ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin qırımtatarlarnıñ liderlerini, olarnıñ meselelerniñ çezüv yollarını belgilemek içün, körüşüvge davet etmek kerekligini qayd ettiler, dep haber ete RBK-Tatarstan.
15 minut bergen malümatqa köre, aprel 25 künü Qırımdan Qazanğa qırımtatarlarnıñ eyyeti yol alğan edi. Körüşüv çerçivesinde qırımtatar halqınıñ Meclis ile Btuyündünya tatarlarnıñ kongressi arasında işbirlik aqqında eki taraflama añlaşmanıñ imzalanuvı planlaştırıla edi.
Eyyet Qazanda aprel 29 kününece bulunacaq.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım mahkemelerinde, faaler mıtlaq ziyaret etken bir qaç cinaiy dava bar. Olarnıñ arasında, Mustafa Degermenci iştirak etken,“fevral 26-sı davası”. Oña dört yarım yıllıq şartlı tevqif mahküm etildi, olardan ekisini o Aqmescit SİZOsında keçirdi. 2017 senesi noyabr ayından “ziyareti farz olğan mahkeme oturışları” cedveline “Veciye Kaşka davası” qoşuldı. Bu davanıñ dört iştirakçilerinden birisi - Mustafanıñ babası, Beki Degermencidir. Evel oğlu oturğan SİZOda, Bekir ağa bir yıl, eki ay ve bir kün keçirdi.
2019 senesi yanvar soñunda Bekir Degermenciniñ sıñırlav tedbirini ev tefqifine deñiştirdiler, ayağına bilezlik taqtırdılar, öz azbarından çıqmağa yasaqladılar. Endi onı er mahkeme oturışına “şahsiy naqliyat” ile taşıylar - Rusiye Federal cezalarnı eda etüv hızmetiniñ maşnasınen. Bekirniñ qadını ve Mustafanıñ anası, Aliye Degermenci, evlerinde “siyasiy mabüsler topnen” olğanı aqqında şaqalaşa.
Tek acımıznı paylaşmaq degil de, biznen quvançımıznı da bölmege kelgen insanlarnıñ yüzlerine baqqanda, eki qat ziyade keyf köterile, küçümiz artaAliye Degermenci
Aliye hanege kirip, qapını sıqıp qapata. Bu - olarnıñ Suvuq sala (Gruşevka) köyündeki evleride intervyü yazması içün boş olğan yekâne oda. Ev musafirlernen tolu. Onıñ aqayı Bekirni apishaneden yibergenlerinden eki aftadan çoq keçti, amma adamlar ep kelip tura. Episi onı körip hayırlamağa istey. Onıñ özüniñ ise, sıñırlav tedbirleriniñ şartlarına köre, intervyü bermege aqqı yoq, bunıñ içün biz Aliyenen subetleştik.
“Niayet halqımıznıñ küçük olsa da, amma bayramı oldı. Tek acımıznı paylaşmaq degil de, biznen quvançımıznı da bölmege kelgen insanlarnıñ yüzlerine baqqanda, eki qat ziyade keyf köterile, aqaylarımız qabaatlı olmağanını tasdıqlamaq içün küç arta”, - dey Aliye.
Bekir Degermenci, Ruslan Trubaç ve Kazim Ametov ev tefqifine yiberilgen kününi hatırlağanda, Aliye, aqayınıñ yanına bayağı vaqıt barıp olamağanını aytıp berdi.
“Onı daa ketirip yetiştirmegen ediler, evimiz ise endi soy-sop ve dost ile tolu edi. O basamaqqa kirgeninen, men birden yanına barıp olamadım. Onı sarıp aldılar, hayırlap başladılar, Bekir er kesnen şaqalaşa edi. Tek sabağa yaqın, er kes tarqalğan soñ, biz quçaqqlaşıp oldıq. Adamlarğa qol tutqanları içün ğayet minnetdarım. Bunsız pek qıyın olacaq edi. Sanki bütün Qırım menim musafirim oldı”, - dep hatırlay o.
Sıñırlav tedbiri deñiştirilgeninden soñ bir qaç afta keçti, amma Degirmenci evine alâ daa musafirler kelmekte. Plitada çaynik ep qaynamaqta edi, qadınlar qave tarqata edi. Subetler, külgü ve quçaqlaşuvlar. Kirişte onlarca ayaqqap. Mışıq İvan Bekiroviç bile, evde bu qadar adam olğanına alıştı. Bekir ve Aliye qızı, Mavile Degermenci onı ep azbarğa çıqarğanına baqmadan.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye quvetçileri Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı. Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Tutılıp alınğanlarnıñ advikatlar ve soyları, dava uydurılğan dep bildire. Olarnıñ aytqanına köre, faalciler qırımtatar milliy areketi veteranı, 83 yaşındaki Veciye Keşkağa yardım etmek istedi.
Faalciler, Yusuf Aytan Kaşka qorantasında yedi biñ dollar borcğa alıp qaytarmağanını ayta. Bu malümatnı Veciye apteniñ tornu Aliye Kaşka da tasdıqlay. Dört faalci, Aytandan aqça qaytarmağa talap etti. İmaye aytqanına köre, o razı oldı ve Aqmescit kafelerinden birinde körüşüvni tayinledi. Qırımtatar faalcileri kelgeninen, olarnı rusiye quvetçileri tutıp aldı. Şu arada “acele yardım” maşnasında Veciye Kaşka keçindi.
Bekir Degermenci 59 yasında, o pensiyalı, astma hastalığı ve üçünci gruppa saqatlığı bar. Bekir Degermenci ağır alda hastahanege tüşkende, SİZOda bulunğanı bir ay da olmadı. Üç kün komada edi. Essiz alına baqmadan, Bekirni üç rusiye quvetçisi qaravullay edi, oña ne tuvğanları, ne de advokatlarnı yibele ediler. Bütün haberlerni apayı tek ekim aytqanından bile edi.
2015 senesi, Mustafa Degermenciniñ cinayet davası açılğanda, anası Aliye, mahkeme oturışlarına barmaq içün, işinden ketmege mecbur oldı. Keççe o oğlunıñ davasında içtimaiy imayeci oldı. Böylece, oturış vaqtındaki qısqa körüşüvlerniñ yerine, Aliye oğlunı SİZOda aftada bir kere körmege imkânı bar edi. SİZO aqqında ne Bekir, ne de Mustafa qorantasına aytmamaqnı afzal köre.
“Men bunı müthiş tüş kibi unutmağa isteyim”, - dey aqayınıñ sözlerinden Aliye. Ve sofra başında apis aqqında laf çıqsa, onı şaqağa çevirmege tırışqanını ayta.
Şimdi Bekir Degermenci ev tevqifinde buluna, oña iş künleri üylegece hastahanege barmağa ruhset berildi. “Er şeyniñ bir hayırı bar - aqayım türmede sigardan vazgeçti”, - dey Aliye.


text:
Şämşiniñ “Ana turalı jır” änin bilmeytin qazaq joq-twğın. Sol änge YAamal öñiriniñ aruı – nenec qızı Nadejda Serotetto jiendik jasağan eken. “Novaya z..
Qazaq-qalmaq ejelden birge jasasıp kele jatqan elmiz ğoy. Qalmaq pen qazaq bayağıdan barımta, sırımtası üzilmegen, tipten ekeu ara köp uaqıt jaulasqan..
Ağaştan üy wstap, qayıñdı qasiet twtatın şorlar da bizdiñ jaqın tuısımız. Bayağı babadan qalğan baqsı äueni ispetti “Ot ene” änin Çıltıs Tannagaşevanı..
«Üyde jalğız qalğanda» (Home Alone) fil'mi jaña jıl merekesinde köñiliñizdi köteretin üzdik kartinalardıñ biri. Büginde, jıl ötken sayın osı bir klass..
Francuzdıñ ataqtı qolbasşısı Napoleon Bonapart soğıs aldında öz äskerlerinen «tiri qaludı» talap etedi eken: «Soğısta ölip ketu bäriniñ qolınan keled..


text:
İyün 18-den itibaren qıtaiy Ukrainadan yayın yapmağa başlağan ATR qırımtatar telekanalı avgust 1-2 künleri Ankarada (Türkiye) keçirilmesi planlaştırılğan II Bütündünya qırımtatar kongressini canlı yayında kösterecek ola, dep haber ete QHA.
ATR saibi Lenur İslâmovnıñ aytqanına köre, 24 saatten 8 saat devamında yayın Ankaradan, şu cümleden Kongressten yapılacaq.
Türkiye paytahtına «Zaman» haberleriniñ hadimleri kelecek, canlı çıqışlardan ğayrı haber yayınları da olacaq.
Hatırlatamız, Kongress Ankaradaki 750 insannı sığdırğan «Bilkent Otel» konferents-zalında keçirilecek. Qırımtatar cemaat teşkilâtları vekilleriniñ Kongressni iştirakçi ve musafir olaraq ziyaret etmek isteklerini bildirgenlerniñ sayısı çoq olğanından sebep teşkilâtçılar büyük zalnı sayladılar.
II Bütündünya qırımtatar kongressiniñ işine Qurultay ve Meclisni tanığan ve olarnıñ qararlarına köre faaliyet köstergen bütün qırımtatar cemaat, siyaset teşkilâtları ve areketleri, fond, sanat taqımları, milliy matbuat vastaları davet etile.
Ukraina, Türkiye, Romaniya, Bulğaristan, Rusiye, Poloniya, Qazahistan, Qırğızistan, Frenkistan, Amerika Qoşma Ştatları ve diger memleketlerden iştirakçilerniñ kelmesi beklenile.
Cemaat teşkilâtlarından ğayrı Kongresske Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları, tevtiş komissiyasınıñ azaları, regional Meclislerniñ reisleri ve olarnıñ muavinleri, Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ vekilleri davet etilecek.
I Bütündünya qırımtatar kongressi Aqmescitte 2009 senesi mayısta olıp keçken edi. Kongresste tahminen 800 kişi iştirak etken edi – 12 memleketten 160 qırımtatar cemaat-siyasiy teşkilâtınıñ vekili.


text:
"Strategiya-30" rusiye teşebbüs gruppasınıñ faalleri tünevin Moskovada Eski Arbatta adet olğan er aylıq Rusiyede apis etilgen ukrainlerge qol tutuv piketlerini keçirdi.
Bu sefer piketçiler, ukrain rejissörı Oleğ Sentsovnnı, Qırımdan ukrain faali Volodımır Baluhnı, "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçilerini añdı, dep bildire Qırım.Aqiqatqa teşebbüs iştirakçisi, rusiye faali Vera Lavreşina.
"Eski Arbatta, belli olğanı kibi, er kes bir işnen meşğul: kim yırlay, kim bir şeyni reklama ete. Biz de azatsız memlekette azatlıq ğayelerini reklama etemiz. Amma şimdilik, doğrusını aytqanda, daa pek muvafaqiyetli degilmiz", - dey Lavreşina.
Hususan, faaller "Qırım - qırımtatarlarğa" yazısınen plakatlarnı tuta edi.
Piketçiler qayd etkeni kibi, bu sefer polis tarafından olarğa itirazlar olmadı.
"Strategiya-30" aktsiyası çerçivesinde rusiye mahalefet faalleri er aynıñ 30-ında "Siyasiy mabüs künü"ni keçire. Olar, siyasiy mabüslerni azat etmek, Ukrainağa qarşı Rusiye tecavuzını toqtatmaq ve Qırımnı işğalden boşatmaq talaplarınen silâsız piketler ve aktsiyalarğa çıqa.


text:
Cumaaqşamı künü, mayısnıñ 21-nde, saat 13:00-da «KrımSOS» aq qorçalayıcı teşkilâtınıñ Facebook saifesinde «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ koordinatorından biri, Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Server Mustafayevniñ Aqmescit SİZOsında bulunğanda yazğan kitabı taqdim etilecek.
Qayd etilgenine köre, kitapnıñ adı «Kamera altındaki kamerada yaşayış. Server Mustafayevniñ kündeligidir».
Taqdim merasimi Server tutulğanınıñ yılında olacaq. Bir yıl evelsi – mayısnıñ 21-nde – Mustafayevniñ evine Rusiye FSBsi tintüvnen keldi.
«Server Mustafayevniñ evinde apayı ve dört balası qaldı. Apiske alınğanda kiçik qızı Naciye 2 aylıq edi… Serverniñ tutuluvı faal zorbalıqsız aq qorçalayıcı faaliyeti, Rusiye uquq qoruyıcı organları ve akimiyetini tenqit etkeninen bağlı. Siyasiy mabüs «Qırım birdemligi» cemaat areketiniñ faaliyetinde faal iştirak etti. Bu birleşme Rusiye akimiyeti tarafından taqip etilgen qırımtatarlar ve musulmanlar ve olarnıñ qorantalarına uquqiy, informatsion ve maddiy yardım köstere», – dep aytıla «KrımSOS» haberinde.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
2019 senesi noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqıp başladı.
«Memorial» Rusiye aq qorçalayıcı merkezi Server Mustafayevni siyasiy mabüs olaraq tanıdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımda mayısnıñ 27-ne furtuna havfı ilân etildi. Bu aqta Qırımnıñ gidromettsentri bildire.
«Mayısnıñ 27-nde Qırımda büyük bir yanğın telükesi olacaq», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgeni kibi, Qırımda aprelniñ 1-nden itibaren yüksek yanğın seviyesi ilân etile.
Müessise yarımada sakinleri ve musafirlerini ormanda yanğın telükesizligi qaidelerine riayet etmelerine çağıra.
2018 senesi sentâbrniñ ortasına qadar Qırımda yüksek yanğın telükesi bar olğanından sebep ormanlarnıñ ziyaret etilmesi yasaqlanğan edi.
Keçken sene avgust ayında Yalta civarındaki Uç-Koş deresinde üç kün devam etken orman yanğını söndürilgen edi. Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ malümatına köre, qoruq ormanınıñ tahminen 26 gektarı yandı.


text:
İnternette yılbaş gecesi Qırımnıñ eñ yüksek noqtası olğan Roman Qoşta Ukraina bayrağı tiklengenini köstergen video peyda oldı.
«Qırımnıñ eñ yüksek noqtasında, Roman Qoş töpesinde, ukrain halqına sayğı köstermek içün, ve umumiy tarihımızda eñ yahşısınıñ hatırasına, Rusiyeli bir rus ile Ukraina bayrağı tiklenildi», – dep yazdı video müellifi Aleksandr Poltavskiy.
Videoda levha müellifi «ukrainlilerge terroristlerni quvıp, barışıq qurucılıqqa başlamağa» tiley.
«Men Rusiyede doğdum ve östim. Menim mentalitetim rustır. Lâkin sarı ve mavı renkler yalıñız müsbet duyğularımnı doğura, qırmızı-mavı-beyaz renkler ise menfiy duyğular doğura», – dep ayttı video müellifi qolunda Ukraina bayrağını tutıp.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Türkiyeniñ Qırımnıñ Rusiye ilhaqı meselesinde qararı deñişmedi: Ankara onı tanımadı ve tanımaycaq.
Bu aqta Ukrainanıñ Türkiye elçisi Andriy Sıbiğa yolbaşçılığında Ukraina diplomatları gruppasınıñ Türkiye-Ukraina parlamentler arası dostluq gruppası ile körüşüvinde Adalet ve Kalkınma Partisiniñ deputatı Tuğrul Türkeş bildirdi, dep haber ete «Ukrinform» Ukraina haber agentligi.
«Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqını qabul etmedik, etmeymiz. Bu meselede bir deñişme yoq. Bu meselede qararlığımız ve israrımıznı devam ettirecekmiz», – dedi Türkeş.
Ukraina diplomatlarınıñ Türkiye ve Ukraina parlamentler arası dostluq gruppası ile körüşüvinde Ukraina-Türkiye munasebetleriniñ aktual meseleleri ve olarnı inkişaf ettilüvi yolları muzakere etildi. Körüşüv fevralniñ 3-ne planlaştırılğan Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ Ukraina ve Türkiye arasında yüksek seviyeli Strategik Şurasınıñ toplaşuvı çerçivesinde Kyiv ziyareti arfesinde kerçekleştirildi.
2019 senesi fevral ayında Türkiye Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu o vaqıt Ukraina tış işler naziri olğan Pavlo Klimkinnen beraber Odesada keçirgen matbuat konferentsiyasında Türkiye Ukraina topraq bütünligi ve sıñırlar deñişmeycegine qoltuta ve qırımtatarlarnı qoruycaq, dep bildirgen edi. Onıñ qayd etkenine köre, Ankara «Qırım ilhaqını takbih ete ve onı iç bir vaqıt qabul etmeycek».
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Iran biligi Amerika Qwrama Ştattarımen 2015 jılğı yadrolıq kelisimdi qayta qalpına keltiruge jaqın twrğanın mälimdedi. Bwl turalı Irannıñ resmi aqparat agenttigi «Islam Respublikası Aqparat agenttigi» habarladı.
Naurız ayında Iranmen yadrolıq kelisimdi qalpına keltiru boyınşa jürip jatqan kelissözder tağı da jaña kedergilerge wşırap toqtap qalğan bolatın. Osıdan bwrın Tehran kelisimge qatıstı jaña wsınıstarın wsınğanı turalı mälimetter taradı. Onda bir-birin terrorlıq wyım dep tanığan eki eldiñ resmi organdarına qatıstı qarama-qayşılıqtardı retteu boyınşa da wsınıstar bar.
Bılayşa aytqanda Tehran tarabı Donal'd Tramp kezinde qabıldanğan Islam revolyuciyası Saqşılar korpusın şeteldik lañkestik wyım retinde tanitın şeşimdi özgertuin talap etedi. Tramp twsında taraptar bir-biriniñ resmi organdarın lañkestik top dep tanığanı bar-tın. Al Islam revolyuciyası Saqşılar korpusı bolsa Irandağı äskerilengen küştik qwrılım sanaladı.
Bloomberg agenttiginiñ habarında Iran Sırtqı ister ministri Hussayn Ämir-Abdollahiyannıñ bwl turalı mälimdemesi körsetiledi. «Biz Euroodaqtıñ joğarı kelissözşileri arqılı qalğan mäseleler boyınşa öz keñesterimizdi AQŞ tarapına jetkizdik, endi dop alañnıñ AQŞ jağında», - dedi Iran SİM basşısı.
2015 jılı Iran men yadrolıq altı el ortaq qol qoyğan kelisim 2018 jılğa kelgende AQŞ-tıñ bir taraptı şığıp ketuinen keyin bwzılıp, ülken geosayasi dağdarısqa soqqan bolatın. Sol twstağı AQŞ prezidenti Donal'd Tramp yadrolıq kelisimdi jaramsız dep tanıdı jäne kelisimnen şığatının mälimdedi. Bayden Aq üyge kelgennen keyin Qwrama Ştattar Iranmen kelisimdi qayta talqılauğa küş saldı.
Degenmen ötken aptada ğana AQŞ resmileri Iran yadrolıq kelisimin qalpına keltiru jäne Iranğa salınğan sankciyalardı alıp tastau boyınşa kelissözderdiñ qayta jandanuınan ümitteri az ekenin aytıp edi.
Ayta keteyik, taraptardıñ kelissözi tığırıqqa tirelgen twsta Yemende Iran qoldağan Husitter men Saud Arabiyası qoldağan bwrınğı bilik arasındağı qaqtığıs qayta jandandı. Qazir eki aptaday boldı Yemendegi soğıs belsendi küyde twr. Arasında Saud Arabiyasındağı birqatar mañızdı mwnay nısandarı şabuılğa wşıradı.


text:
«Qırım iç bir vaqıt Ukrainağa qaytmaz. Bizde Qırım halq imayesi bar, o çarşenbe künü resmiy statusını alıp, Rusiye Federatsiyasınıñ Baş komandanınıñ emirlerini amelge keçirmege azır olacaq», – dedi Aksönov jurnalistlerge.
«Akimiyetniñ qanunsız olğanı ilk künlerden belli edi. Onıñ bugünki sözleri saçmalıqqa oşay. Eger de Poroşenkoğa bunı aytmağa onıñ şorbacıları aytsalar, aytsın. Faqat o, ruslarğa etecegi aqqında bir şey aytmadı, bundan da ğayrı, devlet tili yalıñız ukrain tili olacağını ayttı. Yañı ukrain akimiyeti ğarp tehnologiyalarnı yalıñız bir maqsat ile amelge keçire: ukrain ve rus halqlarnı bir birine qarşı qoymağa ve soñra bu qarşılıqnıñ neticelerni körmege», – dedi Konstantinov
Bugün Ukrainanıñ yañı saylanğan prezidenti Petro Poroşenkonıñ inauguratsiya merasimi keçti.
«Rusiye Qırımnı işğal etti, amma Qırım Ukrainaladır, öyle de olacaq. Tünevin men bunı Normandiyada Rusiye yolbaşçılığına ayttım», – dedi Poroşenko
Onıñ sözlerine köre, Qırımnıñ Ukrainağa ait olğanı ile bağlı iç bir razılaşmalar olamaz.


text:
Bunı tanılmağan Qırım Cumhuriyeti İçki işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Yılnıñ soñuna qadar Qırım ve Aqyar sakinleri Rusiye aydavcı şeadetnamelerini almaq kerekler. 2015 senesine qadar keçici müddet devam etecek.
Nazirlikniñ malümatına köre, bu regionlarda yaşağan Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşları Rusiye pasportını alıp, Devlet avtoinspektsiyasınıñ er angi bölügine kelip, Rusiye qanunları boyunca maşinasını ğayrıdan qayd etmek kerek, onıñ vesiqaları ve devlet qayd etüv işaretleri Rusiyege ait olğan işaretlerge deñiştirilecek.
Aynı böyle vaziyet aydavcı şeadetnamelerini deñiştirüv meselesinde de olacaq. Tahminlerge köre, er şey bedava olacaq ve bir de bir imtian keçirilmeycek.


text:
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov ükümet toplaşuvında «Krım-Farmatsiya» şirketiniñ yolbaşçılığını işten boşatmaq qarar çıqardı.
Bunı Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Aksönovnıñ sözlerine köre, şirket yolbaşçılığı ögünde olğan vazifelerni becerip olamadı. Şu cümleden – aphanelerni imtiyazlı ilâclar ile temin etmedi.
«Para ayırılığanına baqmadan, ilâc yoqtır. «Krım – Farmatsiya» yolbaşçılığını işten boştamaq, taqiqatnı keçirmek, vaqtınca memuriyetni tayinlemek. Tam miqyasta işlemek kerek. İşlep olamağanlar özüne yañı iş qıdırsınlar», – dedi o.
Şirketniñ yañı yolbaşçısı kim olacaq – belli degil.
Qırım Sağlıq saqlav nazirliginiñ malümatına köre, «Krım – Farmatsiya» ağında 29 aphane çalışa. Böyleliknen, aphanelerde mıtlaqa 550 ilâc olmalı, şimdi mında ise yalıñız 375 ilâc bar.