text:
Rusiye iş adamı Böris Rotenbergge ait olğan "Mostotrest" şirketi Keriç köprüden demiryol naqliyatınıñ baqımı içün hızmetler kösterilmesine devlet muqavelesini alğan.
Muqaveleniñ miqdarı 204,5 million rubleni teşkil ete. Bunıñ aqqında malümat Rusiye devlet satın almaları portalında yerleştirilgen.
"Mostotrest", 2020 senesi dekabrde olıp keçken tenderniñ yekâne iştirakçisi olğan. Añlaşmağa köre, şirket, 2021 senesiniñ iyün 30 qadar "suniy inşaatlarnen beraber mal kompleks saqlanuvınıñ demiryol naqliyatı keçüviniñ bir yıllıq telükesiz ve daimiy işlevini temin etmeli".
Muqavele çerçivesinde "köpür astında ve köpür yanındaki ot çaluvı, suv astındaki tayanğıçlarnıñ dalıcılıq tetqiqiniñ keçirilüvi".
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar AB daimiy vekiller komitetine Ukraina topraq bütünligini ve suverenitetini bozuv, hususan Keriç köprü qurucılığı ile bağlı şahıs ve teşkilâtlar cedvelini kenişletmek qararını qabul etkeni içün teşekkürler bildirdi.
AB elçileri Keriç köprüniñ qurucılığı içün eki şahıs ve dört şirketke qarşı sanktsiyalarnı tasdıqladı.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Qıbrız Keriç köprü qurucılığı sebebinden kirsetilgen Avropa Birligi sanktsiyalarını blok ete. AB, bu köpürni qurğan şirketlerge qarşı sanktsiyalarnı 2018 senesi iyül ayında kirsetti.
İyünniñ 18-nde Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba bildirgenine köre, Avropa Birligi Şurası Qırım işğali sebebinden Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı bir yılğa uzattı.
Sanktsiyalar 2014 senesi Rusiyeniñ yarımada işğaline cevap olaraq kirsetildi. O vaqıttan berli bir qaç kere uzatılıp kenişletilgen edi.
Keriç boğazındaki köpürniñ maşina qısmı 2018 senesi mayıs ayında yengil maşinalar içün açılğan edi, daa soñra yük maşinalarınıñ areketi başlatıldı. Köpürniñ demiryol qısmı daa azır degil.
2019 senesi dekabr ayında Rusiye prezidenti Vladimir Putin köpürniñ tren areketini başlattı.
Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko Rusiye işğal etken Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurucılığı Kremlniñ halqara uquqqa emiyet bermegeniniñ daa bir delili ola, dep bildirgen edi.


c: text/html

text:
Bir yıl devamında işğalni yaşağan Qırım Rusiye Federatsiyasınıñ küçlü arbiy bazası oldı. Rusiyeniñ yarımadada özek silânı yerleştirmek kibi qararı Qırım sakinleri içün büyük telüke oldı. Bunı «Ukraina buhraniy media-merkezi» bildire. Mahsus azırlanılğan cedvelde «özek» Qırım – dünya telükesi, sakinleri – qarşılıq darbelerniñ mabüsi olacağı aqqında yazıla.
Neşir Rusiye Tışqı işler nazirliginiñ başı Sergey Lavrovnıñ sözlerini añıp keçe. 2014 senesi dekabr 15-de Lavrov: «Qırım özek silânıñ tarqatılmaması aqqında qanunğa binayen bu silâ saibi olğan devletniñ qısmı oldı. Qırımda «özeksiz» zona iç bir vaqıt qullanılmaz edi», dep aytqan edi.
Cedvel Qırımda özek silâlanuvnıñ olmasını köstere. Şu cümleden, strategik aviatsiya polkları, Sarabuzda olğan OTRK «İskander», Rusiye Qara deñiz flotunıñ Aqyarda turğan «Moskva» raketa kreyseri.
Evel Ukrana Yuqarı Şurasınıñ deputatı ve qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev işğalci akimiyet Qırımğa raketalarnı ketirgeni aqta bildirgen edi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mayısnıñ 1-inde saba Aqyarda daa bir COVID-19 adisesi qayd etildi, bildire şeerniñ matbuat hızmeti.
"Bu adam evel hasta olğan adamnen alâqada edi. Umumen yılnıñ başından berli Aqyarda 85 adise tasdıqlandı, 10 adam yahşı oldı, bir adam öldi. Şimdilik infektsiya hastahanesinde 143 adam nezaret altında buluna, №9 şeer hastahanesinde - 66 adam. Yaşağan yerlerinde 1128 adam közetile", - denile beyanatta.
Müessise qayd etti ki, observator kibi "İzumrud" pansionatı ve Rusiye Mudafaa nazirliginiñ Omega körfezinde ve Belbekte olğan inşaatları. "İzumrud" pansionatında 80 adam bar, qurucılıq meydanlarında 704 adam observatsiyada buluna.
Daa evel rusiyeli Qırım başı Sergey Aksönov bildirgeni kibi, aprelniñ 30-ında Qırımda sekiz yañı koronavirus adisesi qayd etildi, böylece umumen 100 adise oldı.
Qırımda bir çoq müessise ve teşkilâtnıñ faaliyetini toqtatqan ve vatandaşlarnıñ özüni izolâtsiya etmesini belgilegen yüksek seviyeli azırlıq rejimi devam ete. Aqyarda bu rejim mayısnıñ 30-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımnıñ cenübiy yalısındaki Ay-Petri platosında qar yağdı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Krımavtodor», platodaki yolnı temizlemege başladılar, dep bildirdi.
«Ava bozulğanı ve qar yağğanı sebebinden «Krımavtodor» müessisesi Ay-Petri platosında Yalta tarafından yolnı temizlemege başladı», – dep aytıla haberde.
Müessise, Ay-Petri yolu Yalta ve Bağçasaray tarafından tek M1 kategoriyalı maşinalarnıñ keçmesi içün açıq, dep bildirdi.
Bu mevsimde Ay-Petride qar ekinci kere yağa. İlk qar oktâbrniñ 31-nde yağdı.


text:
8 mart sabası Keriç keçitiniñ işi toqtatıldı, faqat bir saatten soñ naqliye areketi ğayrıdan çalışıp başladı. Bu aqta Fevqulade Vaziyetler Hızmeti bildirdi.
Saba 6:34, hızmetiniñ saytında tuman sebebinden keçit çalışması toqtatılğanı aqqında malümat peyda oldı. Arabacılarğa ava tüzetilmegenine qadar keçitten keçmemege tevsiye ettiler.
Amma saat 7:36 Fevqulade vaziyetler hızmetinde keçit ğayrıdan çalışıp başlağanı aqqında bildirdiler.
Keriç boğazındaki paromlı keçit 2014 senesi Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı Krasnodar bölgesinen bağlağan esas naqliyat damarı olmaqta.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Keriç politehnik kollecinde olıp keçken patlav ve atuv neticesinde 21 adam elâk olğan, daa 50-den ziyade hastahanelerde bulunmaqta. Vaqia aqqında oktâbr 17-sinde belli oldı. Gaz patlav rivayetinden terror eylemi ve kütleviy öldürüv rivayetinece sadece bir qaç saat keçti. Rusiye tahqiqatına köre, kollecde ücüm etken - dörtünci kurs talebesi Vladislav Roslâkov edi, o binanıñ içine patlayıcı maddeni ve silâni ketirgen. Qırım.Aqiqat jurnalistleri vaqialarnıñ hronologiyasını tikledi.
Başlanuv
Çarşenbe, oktâbr 17, 11:40. Keriçte patlav davuşı yañğıray. Şeerde olğan bütün acele yardım maşnaları yerli notitehnik kollecine aşıqa. Qırım matbuatı haber ete: binanıñ içinde gaz patladı.
Belli oldı ki - oquv yurtunıñ binası gaz ağına bağlanmağan
“Aşhanede patladı. Çoq adam zararlandı”, - dep videonı tefsir etip, onı içtimaiy aglarğa öz yerde bulunğanlar yüklegen.
Amma, yarım saattan bu rivayet endi tanılmay qaldı: belli oldı ki - oquv yurtunıñ binası gaz ağına bağlanmağan. Qurtarıcılar ve ekimler yaralanğanlarnı hastahanelerge alıp ketip başlay. Acele yardım maşnaları yetişmey, adamlarnı yengil maşnalarnen taşıylar.
“Cemaat naqliyatınen alıp kete ediler: marşrutka, avtobuslarnen”, - dep ayta o arada anda bulunğan Sergey.
Cesetler çoq. Bala cesetleri çoq. Aqiqiy terror eylemiOlga Grebennikova
Terror eylemi aqqında ilk aytqan kollec müdiri oldı. Patlav vaqtında o binada bulunmadı.
“Cesetler çoq. Bala cesetleri çoq. Aqiqiy terror eylemi. Menim ketkenine 5-mi, 10-mi daqqa keçken soñ birev sürip kirdi, hollnı patlattı, bütün camlar qırılıp dağıldı. Çapqalay ediler soñ, nasıldır patlayıcı paketlerni ata ediler. Soñ avtomatlarnen çapqalay ediler, ey, bilmeyim nenen. Ekinci qatta. Sınıf qapılarını aça ediler ve kimi öldürip olsalar, öldüre ediler. Mında episi, episi, episi bizimki. Aqiqiy terror eylemi, keregi kibi. Beslanda kibi”, - dep tasvir ete edi Keriç politehnik kolleciniñ müdiri Olga Grebennikova.
Bu arada kollec binasınıñ yanına silâ ve ağır maşnalar ile rusiye arbiyleri kele.
Vaqia yüz bergen yerge Kreml nezareti altındaki Qırım başı Sergey Aksönov da yol ala. Telefon bağında o haber ete: terror eylemini kollec studenti yaptı.
“Facia. 18 adam elâk oldı, yaralanğanlar 40-tan çoq. İhtimallı qatil özüni attı. O - bu oquv yurtunınıñ dörtünci kurs talebesi.. Müimi - şimdi vaziyet nezaret altında. Talebeni bu areketleriniñ sebepleri belgilene”, - dep haber ete Aksönov.
İçtimaiy ağlarda oğlannıñ elindeki tüfeknen süretleri endi peyda ola.
Mash internet-menbası vaqia şaatlarınıñ şaatlıqlarını yayınlap başlay.
“Bizde politehni patlattılar. Anda ata ediler, biz qaçıp başladıq. Biz qoradan sekirip başladıq. Men elimni tırnadım. Biz çapa edik, a balalar sadece yata edi”, - dep ağaly genç qız.
“Şu arada baqsam: ekinci ve üçünci qattan camlar uçıp başladı, amma ne tütün, ne bir şey - olmadı”, - dep ayta başqa ösmür.
Patlavdan soñ ilk saniyelerde çıqarılğan videoda atışlar eşitile. Azbarda olğan studentler, qatil kollec içinde adamlarnı atıp başlağanını daa añlamaylar.
Rivayetler
Vaqialar keçkeniñ sırasını ğayrıdan tiklegen rusiye tahqiqatına köre: Vladislav Roslâkov - öldürüvde şeklengen gençniñ adı - özü yapqan patlayıcınen çantanı aşhanede qaldırdı. Patlav yañğıradı, ondan soñ telaş başlandı. Roslâkov oquv işleri müdirini ve ocalardan birisini közlep attı, bundan soñ qalğanlarnı öldürip başladı.
Balalar, telefonlarına video çekip, çapa ediler, ceset körüp, başqa tarafqa aylana ediler.
Vaqia şaatlarından kimerleri, koridorda maskalı adamlarnı körgenlerini ayta. Studentlerden birisi, tek tüfek atışları degil de, avtomatnıñ devamlı atışlarını eşitti dep ikâye ete.
“Ocalarımıznen yaralanğanlarnı baqmağa kettik, o arada ögümizde avtomattan atıp başladılar. Daa eki metr keçip, köşeden çıqsa edik, em oldı. Tamam ekinci qattan köşeden avtomattan ata ediler. Avtomatnıñ devamlı atışları edi. E, tamam böyle, devamlı atışlar edi”, - öz yüzini köstermeyip dey oğlan.
Tamam bu kibi sualler facia kününde zarar körgenlerniñ ana-babaları ve soylarını eñ pek meraqlandıra edi. Sergey Aksönov ise qandıra edi: qatil bir özü ve maskasız edi. “O bir özü yüre edi em de bu körüne. Közetüv kameralarından videoyazılar bar”, - dep rusiye tahqiqatınıñ rivayetini tasdıqlap dey Aksönov.
Şeerde fevqulâde vaziyet ilân etildi, amma onı beş künden lâğu ettiler.
Qırım ve qomşu Rusiyeniñ hastahanelerinde 46 yaralanğan insan bulunmaqta, olardan üçü ağır alda.
Şeerde 40 künlük matem ilan etildi.


text:
Çarşenbe künü, aprel 1-de, Lvivde ukrain yırcı, qırımlı Camalanıñ köçip kelgenler ile körüşüvi keçecek.
Bu aqta yırcınıñ resmiy saytında aytıla.
Camalanıñ kontserti Lviv operasında keçecek, bundan soñ Qırım, Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinden köçip kelgenler ile körüşüvi olacaq. Körüşüvni KrımSOS göñülli cemaat teşebbüsi «Lvivdeki Qırım evi» qırımtatar medeniy merkezi ile azırlay.
«Camala öz icadiy yolu, Qıım hatırlavları aqqında tarif etecek, suallerge cevap berecek ve imza-sessiyasını keçirecek», – deyler teşkilâtçılar.
Tedbirniñ başı saat 11:40 Birinci Lviv Mediahanesinde olacaq. Kiriş serbest.


text:
Avropa Birligi, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Rusiye işğal etilgen Qırımnıñ ve Aqyarnıñ büyük qısmını çetel vatandaşlarına topraq saibi olmağa yasaqlanğan sıñırdaki topraqları cedveline qoşqan buyruğını qabul etmey. Bu aqta Avropa Birliginiñ tışqı siyaset müessisesi bildire.
«Avropa Birligi halqara uquqnıñ açıq bozuluvı olğan Rusiyeniñ Qırım yarımadasınıñ qanunsız ilhaqını qabul etmey. Şunıñ içün Avropa Birligi qanunsız ilhaq etilgen yarımadanı Rusiye terkibine zornen bütünleştirmege tırışqan bu buyruqnı qabul emteycek. Qırım Ukrainanıñ bir parçası ola. Ferman halqara gumanitar uquqını da boza, çünki yarımadada Rusiye vatandaşlığınıñ kirsetilüvine taba daa bir adım ola. Bu da mülksiz qaldıruvnıñ sebebi ola bile», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgenine köre, Avropa Birligi, Rusiye Qırım yarımadasında bütün halqara uquq bozuvlarını toqtatacaq, dep bekley.
«Avropa Birligi, Ukrainanıñ mustaqilligi, suvereniteti ve topraq bütünligine onıñ halqara seviyede tanılğan sıñırlarda qol tuta», – dep qayd etile haberde.
Vladimir Putin martnıñ 20-nde topraq damartıları «çetel vatandaşları» ve «çetel şirketlerine» ait olamaycaq topraqlarnıñ cedvelini kenişletti. Cedvelge işğal etilgen Qırım ve Aqyarnıñ çoqusı rayonları, Keriç, Yalta, Kezlev ve diger yalı şeerleri kirdi. Yasaq Qırımnıñ üç regionına tesir etmey – Curçı, Qurman ve Qarasuvbazar rayonına, olarnıñ esas Ukraina ile sıñırı ve Qara deñizge çıqışı yoq. Cedvelge Aqyarnıñ Nahimov rayonındaki Duvanköy (Verhnesadovoye) köy şurası da kirmedi.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Putinniñ Qırımdaki topraq buyruğını «arbiy cinayet» dep adlandırdı. Qırım Muhtar Cumhuriyeti ise buña uquq ceetinden qıymet kesecek.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ fikirince, Putinniñ işğal etilgen Qırımda topraq mülki aqqına dair buyruğı qırımtatar halqı içün «daa bir felâket» olacaq.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qazada isän qaluçı yuq
Xabarovsktağı qazada 6 keşelek êkipajnıñ ülüe açıqlandı
Kiçä Rusiyäneñ Xabarovsk töbägendä radardan yuğalğan AN-26 tibındağı oçqıçı kilep töşkän ide.
Oçqıçtağı 6 keşelek êkipaj belän êlemtä özelde.
Töbäkkä êzläw – qotqaru törkemnäre cibärelde.
Haçar hawa torışı arqasında tönlä tuqtap torğan êşçänleklär köndez däwam itte.
Rusiya wäqalätleläre beldergänçä,oçqıç qaldıqların taw häm quyı urman bulğan cirdä tabalar.
Oçqıçtağı 6 keşelek êkipajnıñ ülüe açıqlandı.
Rusiya tikşerü komitetı qaza belän bäyle tikşerü başlattı.
Bäyläneşle xäbärlär
Kön’yaq Koreya Tön’yaq Koreya belän dialog urnaştıra
Kön’yaq Koreya İlbaşı Moon Jae-in wazıyfası waqıtında Tön’yaq Koreya belän tınıçlıq häm dialognıñ urnaştırıluı öçen tırışlıq kürsätäçägen belderde


text:
Çeh Cumhuriyetiniñ paytahtı Pragada kommunizm qurbanları abidesiniñ yanında qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añdılar. Aktsiyanı çeh ve ukrain faalleri, em de Çeh ve Ukraina elçihaneleriniñ vekilleri teşkil etti, olar çıraqlarnı yaqıp qısqa bir çıqış yapqanlar.
«Kommunistsiz» çeh vatandaşlıq platformasınıñ reisi Petr Marek stalin rejimi cinayetlerini ve Rusiye işğal etken yarımadada qırımtatarlarğa qarşı areketlerni takbih etti.
«Pragada kommunizm devri 41 yıl sürdi, Ukrainada sovet işğali ise daa ziyade, amma ümüt etemiz, Qırımnıñ işğali o qadar sürmez. İşğalci ketmege mecbur olacağına ve Ukraina bir olacağına işanamız. Jamala kibi Ukraina da ğalebe qazanır!», - dep qayd etti çeh faali.
«Eurovisionda» qırımtatarlar sürgünligini añlatqan yırnen ğalebe qazanğan Ukraina yırcısı Jamala sentâbr 7-de «Medeniy işbirlik forumınıñ» davetinen Pragada iştirak etecegini ayttı.
18 mayıs – Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgünlik qurbanlarını añma künüdir. 1944 senesi yarımadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnıñ birinci eşelonı yollandı. Cemi olaraq tahminen 180 biñ insan sürgün etildi.
Ukrainada qırımtatar sürgünligi genotsid olaraq tanıldı. Memlekette bunıñnen bağlı matem tedbirleri keçirilmekte. Sürgünlik qurbanlarını çetelde de añalar.
Er yıl Qırımda sürgünlik kününe bağışlanğan kütleviy tedbirler keçirile edi, şu cümleden matem mitingi. Amma 2014 senesi mart ayında Rusiye yarımadanı işğal etken soñ böyle bir tedbirlerniñ Aqmescit merkezinde keçirilmesi yasaq etildi. Qırımtatar Milliy Meclisi bildirdi ki, Qırımdaki regional meclisler Rusiye kontroli altında bulunğan akimiyet mayıs 18 qırımtatar sürgünligi yıllığında matem tedbirleriniñ keçirilmesine izin alamaylar.
Bundan sebep Meclis yarımadadaki semetdeşlerine hatıra yerlerinde sürgünlik qurbanlarını dua ile añmağa tevsiye ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Hersonda fevral 26 künü Qırım sakinlerine destek bildirmek içün, «Qırımnıñ Rus işğaline qarşı küreş Künü» munasebetinen aktsiya ötkerildi. Vilâyet memuriyeti ögünde Azatlıq meydanında miting keçirildi. Merasimde şeer sakinleri ve, Qırım Rusiye taradından işğal etilgen soñ, yarımadanı terk etmege mecbur olğan insanlar iştirak etti.
Miting vaqıtında Herson vilâyet devlet memuriyetiniñ yolbaşçısı Andriy Gordeyev: «O zaman, 2014 senesi 26 fevralde (Qırım Yuqarı Şurası qarşısında mitingte – QA), qırımtatar halqı bir misal kösterdi, öz vatanını böyle qoruycaqsıñ. Aman-aman aynı adise Hersonda da yüz berdi. Tamam üç yıl evelsi bu Azatlıq meydanında davalar keçkene edi. Biz Qırımda yüz bergen acınıqlı adiselerni endi körgen edik ve mümkün olğanı qadar çoq adam çıqardıq. Hersonlılar çıqıp, Ukraina erkânında yaşamaq aqqını qorçaladı», – dep ayttı.
Fevral 26 künü Ukrainada «Qırımnıñ Rus işğaline qarşı küreş Künü» qayd etile, bütün Ukrainada Qırımğa destek bildirmek içün aktsiyalar keçirilecek. Bu künü Qırım Yuqarı Şurası binası qarşısında Ukrainanıñ topraq bütünligine destek olaraq miting keçirilgen edi. O vaqıt mitin iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarları, şu cümleden «Russkoye yedinstvo» virqasınıñ vekilleri çıqqan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Çiçekler, sovet üslübinde kiyimler, Luxury yazısınen paketler, Rusiye gimni ve rusiye sıñırcılarına selâmlar - Aqyar (Sevastopol) mekteplerinden birisinde ilk çañ bayramı tamam böyle keçti. Bütün bularnı körmedi Angelina, o doquz yaşında, amma mektepke barmay, çünki onıñ tuvğan ukrain tili derslerde endi yañğıramay.
2015 senesi Angelina birinci sınıfqa baracaq edi, amma tamam şu yılı Qırım mekteplerinde ukrain tilinde endi ders berilmey edi.
“Ne içün Angelina Aqyarda oqumay? Ne içün anda ukrain tiline yer qalmadı? Oña ihtiyacımız bar, tek öz ara aşhanede laf etmek içün degil”, - dey qıznıñ anası Svetlana Levon.
Angelinanıñ icadına qıymet keseler, o aman-aman bütün büyük bayramlarda sanağa çıqa - yırlay ve şiir oqup bere. Aqiqaten, bunı begenmegenler de az degil. Bu yılı Pasha bayramında seyirciler yaş sanatçını ağlattı - tuvğan tili içün yüzlediler.
Ukrain tili bizge tek özaraaşhanede laf etmek içün degil kerek
Svetlana Levon
Anası, qızınıñ böyle şaraitte oqumasından vazgeçe ve onı eksternat oquşına keçire. Svetlananıñ özü, küçuk ilim akademiyasından işten boşay, anda o ukrain tili dersini bere edi. Böyle yapqanına yazıqsınmay.
“Bazıları ğayrıdan oqudı, kimerleri rus tili ocası oldı, bazıları ise - başqa fen derslerini bere edi, amma, bilgenime köre, menim bütün zenaatdaşlarım işten boşatıdı… Türlü sebeplerden, ekseriyette bu - sıqıp çıqaruv”, - dey Svetlana.
Yekâne çıqqan mesele degil
Şimdi yarımadada oqutuvı bütünley ukrain tilinde olğan iç bir mektep qalmadı
Aqmescitte sabıq ukrain gimnaziyasında işğalden evel bütün dersler ukrain tilinde berile edi, mektepte sekiz yüzge qadar bala oqudı. Şimdi ise tek bir qaç sınıf qaldı - 90 talebeden azca.
2014 senesi ukrain sınıfına yigirmi talebe alındı, bundan soñ başqa qabul etmediler. Lakin kadet sınıflerını teşkil etip başladılar.
İşğalden evel Qırımda 400-den çoq rus tillinde ve 7 danesi - ukrain tilinde tasil bergen mektep bar edi - bu Ukraina Devlet statistika hızmetiniñ malümatı. Şimdi yarımadada tasil bütünley ukrain tilinde olğan iç bir mektep qalmadı.
Amma rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina, Qırımda tuvğan tilinde tasil berilmesinen iç bir mesele olmağanında Avropa jurnalistlerini qandıra. Sanki, dersiñ istegen - ukraince, istegen - qırımtatarca oquy.
“Qırımtatar ve ukrain tilleriniñ ögrenilmesi ve oqutuvı tasil müessiselerinde ana-baba arizalarına esaslanaraq yapıla.. Er istegenge qırımtatar ya da ukrain tilinde tasil almağa imkân berile”, - dey Lubina.
Yarımadada 16 qırımtatar mektebi qaldı, amma anda qırımtatar ve rus tillerinde ders berile, - dep jurnalistlerge haber ete faalci Emine Avamileva. Adiy mekteplerde müdirler milliy sınıflarnı istemeden aça.
Qırımtatarlarğa Ukrainanıñ qıta qısmında milliy sınıflarnı kefalet eteler. Qırımnıñ bütün talebelerine - istenilgen mektepte bedava eksternat oqutuvı ve ukrain tili ve tarihınıñ dinstantsion ögretüvi. Bundan ğayrı, qırımlılar içün ukrain aliy oquv yurtlarına qolaylaştırılğan kiriş şartları berile.
Qıta Ukrainada Qırımnıñ bütün talebelerine - istenilgen mektepte bedava eksternat oqutuvı ve ukrain tili ve tarihınıñ dinstantsion ögretüvi
“Biz ilhaq etilgen topraqlardan talebeler icün dinstantsion sınıflarnıñ sayısını arttırdıq, anda ukrain tilini ve tarihini ögrenmege imkân bar. Bundan ğayrı, orta tasil attestatınıñ almasını qolaylaştırıq. Balalar soñ bizim üner-tehnika oquv yurtları ve aliy oquv yurtlarına kirip olsunlar dep”, - hatırlata Tasil ve ilim naziri Liliya Grineviç.
Doquz yaşındaki Angelina ileride oqucaq yerni endi sayladı - .Kiyevdeki Lısenko adına muzıkalı intrnat mektebi. Anda kirmek icün qız muzıkalı fenlerden aqranlarına yetmek kerek, yıllaması ise öyle de yüksek derecede.


text:
İşğal altındaki Qırımda ve qomşu Rusiyede siyasiy mabüs statusı olğan 135 Ukraina vatandaşı tutula. Bu aqta Ukraina insan aqları vekâletlisiniñ ofisi bildirdi.
«Qayd etmeli ki, bugünde-bugün 135 vatandaşımı istilâcı devlet tarafından siyasiy sebeplerden taqip etile», – dep bildire Ombudsmen ofisiniñ malümatını «Ukrinform».
Daa evel berilgen malümatqa köre, Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ malümatına köre, Rusiye 113-ten 115-ke qadar Ukraina vatandaşını tuta.
Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
Siyasiy mabüslerge qol tutuv programmasınıñ reberi, «Memorial» aq qorçalayıcı merkeziniñ şura azası Sergey Davidisniñ bildirgenine köre, merkezleriniñ cedvelinde 315 insan bar, 59-ı – qırımtatarıdır.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putinge, rejissör Oleg Sentsovnıñ rusiye koloniyasından azat etilmesi talabınen, içtimaiy ve siyasiy basqını “keç olmağance” yapmaq kerek.
Bu aqta çehiyalı publitsist ve dissedenti Petra Şustrova, avgustnıñ 6-nda “Svetozor” praga kinoteatrinde rusiye rejissörı Askold Kurovnıñ “Protsess” filminiñ kösterüvinden soñ ayttı.
Petra Şustovanıñ: - “Bu vaqia aqqında aytılacaq dost, tanışı, qorantalarımız bar, şahsen ya da içtimaiy ağlar vastasınen, saylavcılar öz vekiline muracaat ete bile. Biz olarnen çalışmaq kerekmiz, olarnı bezdirmek ve kerekli sayğanımıznı talap etmek kerekmiz. Şimdi ise kereklisi – yapmağanı ve atta yapmağa azırlanmağanı içün apiske oturtılğan adamnıñ tarafını almaq. Bu adaletsiz ve esası – susıp oturmamaq!”, - dep aytqanını Azatlıq Radiosı nıñ muhbiri haber ete .
Muzakerede insan aqları boyunca Çehiyanıñ sabıq naziri Camili Steglikova ve Pirat partiyasınıñ parlament mebusı Yak Lipavskiy de iştirak ettiler.
Haber etilgenine köre, film kösterüviniñ teşebbüsçisileri - Vesiqalı film İnsitutınıñ hadimleri Tereza Şimikova ve Valter Nad oldı.
Askold Kurovnıñ “Protsess” filmi endi Çehiyanıñ bir qaç halqara kinofestivalinde numayış etildi. Sentsovnıñ işi ise iyül ayında olıp keçken Karlovı Varı festivalinde faş olundı. Çeh televizionı bu filmni endi eki kere efirinde yayınladı.
Çehiyanıñ vesiqalı film İnsitutı, filmniñ muntazam kösterüvlerini tek paytahtta degil de, Çehiyanıñ başqa şeerlerinde de keçire.
Sentsov işine bağışlanğan “Protsess” filmini Askold Kurov çıqardı. Bu film keçken yılnıñ dekabrinde “Artdokfest” Moskova festivalini açtı. Ukrainada 2017 senesi aprel 6-nda kösterilip başlandı.
Oleg Sentsov mayısnıñ 14-nde Rusiye apishanelerinde yatqan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi talabınen muddetsiz açlıq ilan etken edi.
Ukrainalı rejissör Oleg Sentsov Rusiye apishanelerinde yatqan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi talabınen muddetsiz açlığını devam ete. O, mayısnıñ 31-nde «onı deñiştirüv meraqlandırmağanı», çünki o «soñuna qadar baracaq insan olğanını» ilân etken edi.
İyün 14-te Avropa parlamenti Rusiyeden, qanunsız yaqalanğan, tevqif ve apis etilgen bütün Ukraina siyasiy esirlerini deral azat etmege çağırdı.
Ukraina ve bütün dünyada faalcileri Rusiye ve presidenti Vladimir Putinden qanunsız yaqalanğan ukrain mabüslerini azat etmege talap ete. Aktsiyalar #FreeOlegSentsov ve #SaveOlegSentsov şiarlarınen çeşit-türlü memleket ve ülkelerde keçe.


text:
Rusiye Tahqiqat komiteti, işğal etilgen Qırımda 2014 senesi fevralniñ 26-sınıñ adise-vaqiaları içün Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznı taqip etken Rusiye tahqiqatçılarına qarşı dava açıluvı sebebinden Ukraina Milliy politsiyası ve prokuraturasına qarşı cinaiy davalar açıldı, dep bildire.
Bu aqta martnıñ 2-nde saba Rusiye Tahqiqat komitetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Müessise, Rusiye tahqiqatçılarına qarşı cinaiy taqipni «qanunsız» dep adlandırdı.
«Çiygoznıñ qayd etilgen cinayetlerine baqmadan, 2020 senesi fevral ayında Hersondaki Ukraina Milliy politsiyası ve Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuratura hadimleri bu şahısqa qarşı ilk tahqiqat kerçekleştirgen qabaatsız üç Rusiye vatandaşınıñ taqip etilüvini başlattı», – dep aytıla haberde.
Rusiye Tahqiqat komiteti, Ukraina uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimlerine qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ 299 maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (qabaatsız insanlarnıñ cinaiy mesüliyetke qanunsız çekilmesi) dava açtı.
«Al-azırda Ükriana uquq qoruyıcı organları hadimleriniñ cinayetke alâqası olğanını isbatlamaq içün deliller toplana», – dep qoştı Rusiye müessisesi.
Ukraina uquq qoruyıcıları şimdilik cevap bermedi.
Keçken afta Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznı 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde qalabalıqlarnı teşkil etkeninde qabaatlap taqip etken 25 şahısqa şübheli olğanını bildirdi.
Daa evel Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası «fevral 26 davası» çerçivesinde üküm çıqarğan Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemeleriniñ on qadısına şübheli olğanını haber etti.
2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım parlamentiniñ binası ögünde Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve duşmanlarınıñ büyük mitingi olıp keçti. Qırımtatar ve Ukraina tarafdarı faallerine qarşı Rusiye tarafdarı faaller çıqtı.
2015 senesi yanvar ayında Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım idaresi fevralniñ 26-nda mitingde olğan qalabalıqlar aqqında cinaiy dava açtı.
Ukraina topraq bütünligine qoltutqanlar tutuldı: Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz, faaller Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyev.
Daa soñra mahkeme «fevral 26 davasını» ekige böldi: o vaqıt Qırımda Meclis lideriniñ rolüni alğan baş şübheli Ahtem Çiygoz ayrı esnasqa alındı.
Advokat Cemil Temişevniñ teşebbüsinen faal Talât Yunusov ve ATR telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyev tahqiqatnen işbirligi yapıp, olarnıñ ifadeleri «fevral 26 davası» diger mabüsleriniñ davalarında delil olmaycaq şartınen qabaatlarını tanıdı. 2015 senesi dekabr ayında Talât Yunusov 3,5 yılğa, Eskender Nebiyev eki yılğa şartlı olaraq üküm etildi.
2017 senesi sentâbrniñ 11-nde Rusiye mahkemesi yarımadanıñ Rusiye işğalinen bağlı narazılıqlarnı «qalabalıqlar» dep adlandırıp, Çiygoznı olarnı teşkil etkeninde qabaatladı ve sekiz yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti. 2017 senesi oktâbrniñ 25-nde Rusiye akimiyeti Qırımda mahküm etilgen Ahtem Çiygoznı azat etip, onı Türkiyege teslim etti. Daa soñra o, Kyivge keldi.
2018 senesi iyünniñ 19-nda Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi «fevral 26 davasınıñ» mabüslerine şartlı apis cezalarını berdi. Ali Asanov ve Mustafa Degermenci 4 yıl ve 6 ay, Arsen Yunusov ve Eskender Kantemirov 4 yıl, Eskender Emirvaliyev 3 yıl ve 6 ayğa şartlı olaraq üküm etildi, er birine 3 yıl sınav müddeti berildi.
2020 senesi fevralniñ 4-nde sınav müddeti bitmegen «fevral 26 davasınıñ» mabüsi Mustafa Degermencige qarşı cinaiy mahkümiyetniñ lâğu etilgeni belli oldı.


text:
2020-nci yıl ilhaq etilgen Qırım tarihında eñ suv qıtlığı yılı oldı. Bazıları bu, bu yılnıñ anomal qurğaqlığınıñ neticeleri dey, başqaları ise bunıñ daa ciddiy sebebini - Qırımdaki Rusiye akimiyeti tarafından yerastı suv menbalarından tüşünmeden qullanılğanınıñ neticeleri dep köre.
Yazıq ki, zemaneviy Qırımda suv menbalarınıñ ölgenini aytqan ilim adamları bile, yağış yağacağını ve er şeyniñ normal vaziyetke qaytacağını, bunıñ vaqtınca olğanını qoşmaq mecburlar. Daa iyülde Qırım Federal universitetiniñ coğrafiya fakultetiniñ ocası Sergey Gurov, qorqunçlı qaydlarınen paylaştı. Alimniñ malümatına köre, dağ özen ve çoqraqları bütünley qurudı.
"Yaqında Demircide oldım, anda 12 yıldan berli studentlernen praktika keçiremiz, ve fevqulade bir alnı kördik. Özen ve çoqraqlarnıñ çoqusı tamamınen qurudı", - haber etti Gurov.
Alim bu vaziyetni anomal qurğaqlıqnen añlata ve vaziyetniñ kelecek yıl yahşılacağını bildirdi. "Menbalarnıñ bu qadar azlaşmasınıñ sebebi, 2020-nci yılda Qırımdaki anomal qurqağlıqtır. Qışta Qırım yaylalarında mına saña qar olmadı. O zaman , resmiy malümatqa köre, Demirci özeniniñ havuzında 0,1 mm yağanaq tüşti (normanıñ 0,3%-ı!). Qırımda yaz yağmurları qısqa müddetli ve ayrı yerlerde olğanı içün, dağ özenleriniñ havuzlarında suv seviyesi pek deñişmedi. Bu vaziyetke anomal demek mümkün. Eminim, kelecek yıl dağ özenleri ve çoqraqları kene qaynap-qarışmağa başlaycaq, onıñ içün bölgemizde piyade turizmniñ inkişafına iç bir şey mania olmaycaq", - qayd etti alim.
Qorqam ki, Qırım coğrafiyacısı yañlışa bile ve Qırım özenleriniñ, çoqraq ve menbalarınıñ evelki alı keri qaytmaz. Asırlar boyu toplanğan yerastı suvlar soñki altı yılda çoq vahşiycesine qullanıldı. Coğrafiya derslerini az buçuq bile hatırlağan er kes, yerastı suvlarınıñ toplanması ğayet yavaş olğanını añlay. Qırımda ise o qadar quyu qazıldı ki, beş yıl içinde asırlarce toplanılğan er şeyni pompaladılar. Tabiiy ki, boş qalğan yerastı suv qatlarınıñ boş qalması çoqraqlarnıñ qurumasına sebep oldı, qurğaqlıq degil.
Qarasuvbazar rayonı Qırımda tatlı suv ile eñ yahşı temin etilgen bölgelerden biridir, amma mında da yerliler eyecanlanıp başladı. Bütün Qırımda belli olğan küçlü Bez Baylan (Radostnoye), Qatırşa Saray (Leçebnoye), Kriniçnoye köylerindeki çeşmelerniñ bile suvları azlaştı. Başı (Golovanovka) köyüniñ yanındaki Qırımnıñ eñ teren menbası - Qarasuv Başı çoqraqqa çevirildi.
Qarasuvbazar suv anbarınıñ yanındaki Kriniçnoye köyünde "Rodnik" raatlıq bazası bar, halq bu yerge "balıqçı evi" dey. İşte, mında ğayet populâr çoqraq bar, bir çoq köy-qasabalardan kelip, mında suv alalar.
Deyler ki, bazara raatlanğan QMC-niñ deputatları öz vaqtında çoqraq suvunıñ analizini yaptılar, o onıñ yüksek kümüş terkipli özgün terkibini kösterdi. Ülkeşınaslardan birisi bu anomaliyanen meraqlandı ve sebebini bilmege istedi. Malüm oldı ki, daa çar vaqıtlarında bir adam halq ustalarına bu çoqraqnı donatmağa buyurdı ve damarına çoq kümüş kapikleri töküldi. Ondan berli bu suv lezet keyfiyetinen belli ve bozulmayıp bir çoq kün tura bile.
Ne ise, bu çoqraqnıñ suvu daima çoq edi. Şimdi ise küçük bir aqımı aqa. Adamlar, evelleri bir qaç daqqada toldurğan kanistralarını toldurmaq içün saatlarnen nevbette tura.
"Balıqçı evi"niñ saibeside şaşa. Onıñ aytqanına köre, çoqraq iç bir vaqıt böyle alda olmağan edi.
"Çoqraq suvu tek er içmege istegenlerge degil de, bostannı suvarmağa da yete edi. Şimdi ise kün-künden suv aqımınıñ azlaşqanını qorqa-qorqa seyir etem. Evelde mında daa eki çoqraq bar edi, amma olar artıq qurudı", - şikâyet ete saibe.
Bugün eminliknen aytmaq mümkün ki, Qırımnıñ suv meselesi Dnipro suvu olmadan çezilmez. Mütehassıslarnıñ tahminleri kerçekleşti - suv qıtlığı Qırım taiatına küçlü tesir etti. Çoqraqlar quruy, olarnıñ artından ösümlikler de. Qırım orman çölleri çöllerge, çölleri - yarı sahralarğa çevirile...
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı İrına Ğeraşçenko («Avropa birdemligi» fraktsiyası) bildirgenine köre, Kremlniñ eski siyasiy mabüsi, qırımlı Volodımır Baluh alâ daa ağır alda.
"V. Baluh bulunğan hastahaneniñ ekimlerinden: Patsiyent ağır alda. Aqciger avalandıruvı cihazına bağlı, daa essiz". Yazıq ki, şimdilik böyle haberler", - yazdı Facebookta Geraşçenko.
Tünevin İrına Ğeraşçenko, Volodımır Baluh ameliyat olğanını ve reanimatsiyada bulunğanını bildirdi. Onıñ aytqanına köre, Baluhnıñ ağır bir qafa-miy yarası bar.
Baluh köteklengenini Oleg Sentsov haber etti. Onıñ malümatına köre, faal sentâbrniñ 7-nden 8-ne keçer gecesi köteklendi. Ağır alda hastahanege alındı – qolu ve köpürçik kemigi sındırıldı. Qırım.Aqiqat, Baluhnıñ nomerasına telefon etti, amma qadın cevap berdi. O, Sentsovnıñ malümatını tasdıqladı, amma özüni tanıtmadı.
İyünniñ 12-nde Kyivde faal Serğiy Sternenkonıñ sıñırlav tedbiri belgilengen mahkeme vaqtında politsiya hadimleri Volodımır Baluhqa qarşı küç qullandı


text:
Qırımda mayıs 16-sından başlap dört künlük yüksek yanğın ihtarı ilân etildi. Bu rusiyeli Qırım FVN nazirliginiñ saytında bildirile.
Müessise, 2020 senesi aprel 10-undan başlap yarımadada mahsus yanğın rejimi tayin etilgenini hatırlattı. Oña köre, Qırım sakinleri ve musafirleri yanğın qaidelerinden ğayrı daa qoşma talaplarğa uymalı.
Hususan, dağlarnı ziyaret etmek yasaq, ormanlarnıñ maşnalarnıñ kirmesi sıñırlanğan, ateş yaqması yasaq, bundan ğayrı hususiy azbarlarda çöplük, ot, yapraqlarnıñ yaqması yasaq.
Bu yasaqlarnıñ bozuluvı içün 2 biñden 400 bingece cömere ola bile.
Daa evel Qırımnıñ Rusiye akimiyeti yarımadada ormanlarnı ziyaretlerge qapatıp, yanğın telükesi müddetini mayısnıñ soñuna qadar uzattı.
Qırımda yaznıñ yanğın telükesi mevsiminiñ başlanğıçını aprelniñ 1-nden belgiledi.


text:
Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi avdokat Nikolay Polozovnıñ prokuror Natalya Poklonskayanıñ ve diger prokurorlarnıñ mezkür işten çetleştirilmesi aqta şefaatını lâğu etti. Bunı Polozov Twitterde bildirdi.
«Qırım mahkemesi prokuror Poklonskayanı ve Dombrovskiy ve Alekseyev prokurorlarını işten çetleştirmege razı olmadı», – yazdı o.
Advokatnıñ sözlerine köre, mahkemeciler onıñ şefaatını bir 40 daqqa muzakere ete edi.
Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoz bir buçuq yıl evelsi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Russkoye yedinstvo» («Rusiye birligi») firqasınıñ faalleri arasında teşkil olunğan «kütleviy tertipsizliklerde» iştirak etüvleri içün qabaatlana.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesiniñ iyülniñ 26-da keçirilgen oturışında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni ve onı teşkil etkeni içün mahküm etilgen qırımtatar milliy areketi liderlerinden birisi Ahtem Çiygoz sorğuğa çekilip, tedbirniñ teşkil etilmesinen oğraşmağanını bildirdi. Bunı advokat Nikolay Polozov Qırım.Aqiqatqa haber etti.
«Meclis toplaşuvından soñ (2014 senesi fevralniñ 25 – QA) Ahtem Çiygoz evine, Bağçasarayğa ketti. Aqşam ya da gece birisine telefon etkeni yoq, regional meclislerni insanlar mitingde iştirak etsin dep, haberdar etmegen edi», – dep tarif etti Çiygoznıñ aytqanlarını Polozov.
İyülniñ 25-de mahkeme Ahtem Çiygoznı sorğuğa çekmege başladı. Advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, birinci sorğu fevralniñ 25-de ve 26-da olıp keçken vaqialarnıñ tarihiy tarafları ve esaslarına bağışlandı.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ topraq bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev RF PRezidenti Vladimir Pütinniñ daveti ile Saudiya Arabistanı Qıralı Salman Ben Abdel Aziza Al Saudnıñ ziyareti munasebetinen ötkerilgen mahsus merasimde iştirak etti.
Tedbir Büyük Kreml sarayınıñ Aleksandr salanonında keçirildi. Qıral Rusiye Federatsiyasında olğan Diniy İdarelerniñ reberlerinen körüşmek niyetinde. Resmiy körüşüvler çerçivesinde diniy ekstremizmge qarşı tedbirler, Hacılıq kvotalarınıñ arttırıluvı aqqında söz yürütilecektir.
Bunıñnen beraber, tasil, terbiye ve çeşit aqıntılarnıñ darqalmasına qarşı yapılacaq areketler muzakere etilecek.
QMDİ MDT matbut hızmeti


text:
Suriyeniñ paytahtı Dimaşqta (Damask) Rusiye elçihanesine eki raketa ile urdılar, o saatte ükümet tarafdarları Moskvağa Suriyede endirgen darbeleri içün teşekkürler bildirmege toplaştı.
Vaqia yerinden kelgen malümatlarğa köre, birinci raketa binağa urıp, telâş sebebi oldı.
Adamlar dağılmağa başlağan soñ ekinci raketa binanıñ yanında tüşti.
Rusiye elçihanesiniñ malümatlarına köre, hadimlerden iç bir kimse zarar körmedi.
AFP agentliginiñ malümatına köre, darbe vaqtında aman-aman 300 insan Dimaşqtaki elçihane binası yanında toplaşqan edi.
Raketanı endirgenler belli degil.
Sentâbr soñunda Rusiye Suriyede ava darbelerine başladı, resmiy olaraq – «İslâm devletine» qarşı.
Faqat bu darbeler «İslâm devletine» qarşı degil de, onıñ raqipleri – diger islâmcılar, em de Ğarp ve arap dünyası qoltutqan muhalifetke qarşı endirile kibi haberler bar.
Ğarp memleketleri ve Suriye muhalifeti bildireler ki, Rusiye ekstremizm ile küreş içün degil, Suriye prezidentiniñ akimiyetini qaviyleştirmek içün arbiy kampaniyanı qullana.


text:
Belderüdä 2007 yılda mäğarif ölkäsenä kertelgän üzgäreşlär, xalıqlarnı urtaq borçuğa saldı diyelä.
Qanunğa üzgäreşlär urta mäktäplärdä tuğan ilne öyränü, tuğan tel, ädäbiät kebek fännärne uqıtunı ğämäldän çığara. Bu isä Rusiäneñ töp xalıqlarınıñ tuğan telläre yazmışın qurqınıç astına quya.
Başqort häm tatar cämäğätçelege mäğärif turındağı qanundağı milli töbäk öleşen saqlaw öçen federal xakimiatkä möräcäğät itkän ide. Läkin ul cawapsız qaldırıldı.
Xäzer ike qardäş il, üz il xoquqlarınıñ qısıluına urtaq protest belderä. Alar elekke xoquqlarnı kire qaytarıluın taläp itä. Tatar häm başqort milli cämäğätçelegeneñ urtaq belderüendä: tigezllek, sabırlıq, barlıq etnik törkemnärneñ xoquqların xörmät itü bulır dip ömetlänä. Älege belderü xäzergä federal mäğlümat çaralarında basılıp çıqmadı. Häm anda äytelgän taläplärne iskä alu ğämälläre xäzergä kürenmi.


text:
Bir kün içinde Qırımda on bir musulmannıñ evinde tintüv keçirildi, 12 insan yaqalandı – Qırımnıñ işğalci akimiyeti qırımtatarlar arasında «terrorist» ve «devlet satqınlarını» qıdıra. Fevral 11-de Rusiye FSB (Federal havfsızlıq hızmeti) vekilleri mahsus bölüklerniñ hadimleri ile beraber din kütken musulmanlarnıñ evlerine kirip, camlarnı qıra, başlarına çuval kiydirgenler.
Saba saat yedi, Yalta. Rusiye uquq qoruyıcıları Bahtiyar Topuzovnıñ evine ücüm ettiler. «Musafirler» camlarnı qırıp, balalarnı qorquzğanlar. Tintüv 3,5 saat sürdi, soñra Topuzovnı Aqmescitke FSB bölügine alıp kettiler.
Rusiye uquq qoruyıcıları Bahtiyar Topuzovnıñ evine ücüm ettiler. «Musafirler» camlarnı qırıp, balalarnı qorquzğanlar
«Soy-soplarınıñ aytqanına köre, kimseniñ bir şey añlatqanı yoq, er şey sert bir şekilde keçirildi. Adamlarnıñ ellerini baylap kelepçe taqqanlar, yatqızğanlar ve ilâhre», – dep ayttı adliyeci Emil Kürbedinov.
Qırım uquq qorçalayıcılarınıñ malümatına köre, fevral 11-de Qırımda on bir tintüv keçirildi. Yalıñız musulmanlarnıñ evlerinde tintüv keçirildi. Adliyeci Emil Kürbedinovnıñ fikirince, yarımadanıñ işğalci akimiyeti qırımtatarlarnı «radikal ve terrorist» yapacaq ola.
«Olarnı terrorizm ile qabaatlaylar. Bazılarına devlet hainligi aqqında aytıldı, dey aytalar aqrabaları», – dep qayd ete Kürbedinov.
Tintüvler Yalta, Aluşta ve Bağçasarayda keçirildi. Qırım insan aqları kontakt gruppası bildire ki, Yaltada yerli faal Emir-Üsein Kuku ve, bazı malümatlarğa köre, musulman olğan slav Vadim Siruk yaqalandı. Yuqarı Şuma (Verhnâya Kutuzovka) köyünde yaşağan Müslim Aliyevni SİZOğa alıp kettiler, dep bildirdi ömür arqadaşı. Qızıltaş köyünde Enver Bekirov ve Şamil İlyasovnıñ evlerinde tintüv keçirildi.
Bağçasarayda Rustem Osmanovnıñ evine tintüv ile keldiler. Bağçasaray rayonınıñ Zalanköy (Holmovka) köyünde Nariman Mamediminov, Mamed Eminov ve Arsen Halilovnıñ evlerinde tintüv keçirildi. Bundan soñra episini FSBge sorğuğa alıp kettiler.
Adamlar Küçük Yaşlavğa (Bağçasaray rayonındaki köy) ketkende yolda politsiya «Gazelini» körgenler. Başlarında çuval, qollarında kelepçe olğan eki insan tura ediZair Smedlâyev
Bağçasaray rayonınıñ Küçük Yaşlav (Viktorovka) köyünde Moskovskiyler qorantasında tintüv keçirildi. Cemaat faali Zair Smedlâyevniñ malümatına köre, bu evden eki er kişi yaqalandı.
«Adamlar Küçük Yaşlavğa (Bağçasaray rayonındaki köy) ketkende yolda politsiya «Gazelini» körgenler. Başlarında çuval, qollarında kelepçe olğan eki insan tura edi. Yanlarında politsiya hadimleri ve Berkut bar edi. Urba ve çizgilerge köre Moskovskiylerniñ babası ve oğluna oşap kete ediler», – dedi Smedlâyev.
Qırım insan aqları kontakt gruppasınıñ mallümatına köre (saat 19:00 kibi olğan malümat), yaqalanğan dört kişi evlerine qayttı, qalğanlarnıñ taqdiri belli degil.
Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskayanıñ bildirgenine köre, FSB Qırımda Rusiyede terrorizm ile alâqaları olğanınen qabaatlanıp yasaq etilgen «Hizb-ut-Tahrir» teşkilâtınıñ faaliyeti boyunca cinaiy iş açtı, onıñ dört faal iştirakçisi yaqalanğan eken. Poklonskaya qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerni izaatlap, «bular tatarlar degil – terroristler teşkilâtıdır. Biz millet mensüpligine baqmaymız», – dep tekrarlay işğal etilgen Qırımnıñ Rusiye prokurorınıñ aytqanlarını «Krıminform».
Qırımda Rusiye olmağanda mında ne terroristik aktlar, ne de terroristler bar edi. Amma soñki vaqıtları olarnı mında toqtamayıp qıdıralarNariman Celâl
Bundan ğayrı, fevral 11-de Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl da Aqmescit prokuraturasına sorğuğa çağırıldı. Onıñ aytqanına köre, Meclisniñ yarımada faaliyetini ve teşkilâtnıñ planlarını soradılar. Celâlnıñ Qırım.Aqiqatqa aytqanına köre, Qırımda keçirilgen bir sıra tintüv ve qırımtatarlarnı ekstremistik teşkilâtlar ile alâqalarınen qabaatları onı açuvlandıra.
«Bunı siyasetçiler ayta. Şu cümleden, zenaatdaşımız Smirnov, Balbek ve diger şahıslar, er bir yerle asker ve İGİL hızmetçisini köreler, ve ilâhre. Aytqan edim ve aytacam, Qırımda Rusiye olmağanda mında ne terroristik aktlar, ne de terroristler bar edi. Amma soñki vaqıtları olarnı mında toqtamayıp qıdıralar», – dep ayta Celâl.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ qırımtatarlar ve Ukrainağa qoltutqan faallerniñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirile. Bunı halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtlar, Qırımtatar Milliy Meclisi ve Qırım faalleri bildire.
Ukraina Yuqarı Radası Qırım ve Aqyar işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı buyruq imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırım işğalini qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy ceza kirsettiler. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, oña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklenmesi» dey.


text:
Aynı zamanda Ukrainanıñ bütünligi ve bölünmemesine qol tutqan qırımtatar cemaatçılığı arasında yañı munaqaşalar köterile. Şimdiki alda angi küçke qol tutmaq ve nasıl adımlar yapmaq - bunıñ episi Meclisniñ soñki toplaşuvlarında baqıldı. Neticede, mezkür meseleni keñiş dairede muzakere etmek ve cuma ertesi künü qırımtatar milliy keñeşei - Qurultaynıñ nevbetten tış toplaşuvını keçirmek qararı alındı.
1991-2013 seneleri Meclis reisi olğan Mustafa Cemilev martnıñ 29-nda Qırımğa kelip olmağanı sebebinden, Qurultaynı başqa künge keçirmege teklif etti. Aksi alda, işbu Qurultay milliy keñeşniñ tarihında birinci kere Mustafa Cemilevsiz ötkerilecek.
Milliy areketni ğayrıdan canlandırmaqmı?
Şimdiki vaziyette qırımtatar halqı yuqarıda añılğan yolnen kete bile. Bu ise, Qırım akimiyetinen işbirlik tutmağa red etip, milliy devletçilikni ilân etmek demektir. Keçenlerde, milliy areketni tiklemek ğayelerni teşebbüsçi Nedim Halilov seslendirgen edi. Onıñ fikirince, Rusiye endi ekinci kere qırımtatarlarnıñ Vatanını işğal ete.
Amma, Mecliste bu beyanatlardan vazgeçtiler. Meclisniñ matbuat-hızmeti ise, qırımtatarlarnı temsil etken qurumnıñ mevamı diger olğanını bildirdi.
Bunen beraber, Qurultay vekilleri mezkür fikirler darqağanını qayd eteler. Küreşni de, sovetler devirinde yapılğan yalıñız petitsion kampaniyaları, muracaatlar, mitingler sıfatında körgenlerine baqmadan amma, bu yolnı seçkenlerge qarşı repressiyalar qullanması mümkünliginden saqınlar.
Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâlnıñ fikirince, Rusiyede insan aqları, hususan, söz serbestligi ve toplaşuvlarnıñ ötkerilüvi közge alınsa, bu usuldan eñ faal iştirakçiler zarar köre bileler.
İşbirlik yapmaq, amma nasıl?
Diger yol - Qırımda "rusiye akimiyetinen" işbirlik tutmaqtır. Meclis azalarına "tanılmağan Cumhuriyette" ükümet ve diger organlardan endi vazifeler de teklif tildi. Bu cümleden, Meclis azaları Remzi İlyasov ve Zaur Smirnovğa cumhuriyetniñ parlament ve ükümetinde vazifeler azır olğanı bildirildi.
Remzi İlyasovnıñ aytqanına köre, qırımtatarlarnıñ temsiliy organı izin berse teklifni qabul eter edi. Bunnen beraber, o, ukrain deputatları, işğal etilgen yarımadada hocalıq faaliyeti okkupantlarnen işbirlik kibi sayılması aqqında qararnı ğayrıdan baqılacağına ümüt ete.
Öz nevbetinde Nariman Celâl, qırımtatarlarğa közde tutulğan kvotalar - Meclisniñ evelki talaplardır. Onıñ içün, şimdiki vaqıtta, Meclis, olacaq memurlarnıñ namzetlerni muzakere etecek. Bu sebepten, Meclis "namzetler"iniñ Qırım akimiyetinde, hususan, "Qırım Cumhuriyetiniñ" anayasasını işlep çıqaracaq komissiyalarda çalışmaları müimdir.
"Qırımtatarlarnıñ aqları ve miliy organlarınıñ işinen bağlı temellerni qoymaq - bizim içün müimdir. Şimdiki vaqıtta, bu namzetler etrafında muzakereler alıp barıla. Olar, Meclis, Qurultay azaları olmaq mümkünlermi ya da Meclis akimiyetten asıl da mustaqil olmaq kerekmi", - dedi Nariman Celâl.
Aynı zamanda Qurultay vekilleri, Qırım akimiyetiniñ qırımtatarlağa kerçekten de vazifeler bereceginde şübeler. Böyle taqdirde, ukrain tarafdarı mevamında qattı turmaq mümkün olacaq. Amma, bunıñ içün qırımtatarlar Ukraina akimiyetiniñ yardımını isteyler. Bu cümleden, yerli sakinlerge kerekli subventsiyalarnıñ berilüvi ve ilâhre.
Qurultaynıñ kün tertibine vatandaşlıq seçimi meselesi qoyulacaq.Bu noqtada bir qaç fikir bar – ukrain grajdanlıgıını qaldırmaq, eki devlet grajdanı olmaq ya da rusiye grajdanlığını seçmek.
"Ukraina Qırımnı qaytarmaq imkânını qaçırdı. Biz ise, qalğan şaraitlerni közge almalımız. Bu sebepten, bizim içün eki ciddiy meseleni çezmek kerek. Bu vatandaşlarımıznıñ havfsızlığı ve Qırım tamır halqınıñ aqlarını qorçalamaqtır", - qayd etti Nariman Celâl.
Cemilev: qırımtatarlarğa kendi referendumnı keçirmek kerek
Mecliste çoq yıllar yolbaşçılıq yapqan sabıq reis, Ukraina halq vekili Mustafa Cemilev, Qurultayda yañı referendum aqqında mesele koturile bilecegini bildirdi. Aytqanına köre, qırımtatarlar qanunsız "referendumda" iştirak etmediler, onıñ içün qanun boyunca "özüniñ" referendumını keçirmek mümkünler.
Qurultay azalarınıñ fikirince, Qurultay qararlarına ukrain akimiyeti ve dünya cemaatçılığınıñ nevbetteki areketleri tesir etecek. Tedbirden soñra, Ukraina akimiyeti, halqara teşkilâtları ve dünya cemaatçılığına beyanatlar yollanıla bile.
Qurultay arfesinde qırımtatarlar arasında halqnıñ taqdiri muzakere etile. Yañı şaraitlerde, milliy areketni canlandırmaq, Rusiye tarafdarlarınen çalışmaq, Rusiye Federatsiyası erkânında milliy devletçiligini qurmaq ve ya Ukrainanıñ bütünligini saqlap, rusiyeli ordularınnı çıqarılmasını talap etmek - esas noqtalardır.
Bundan evel ötkerilgen Qurultayda Meclisniñ yañı reisi, erkânı tayin etilgen olsa, ögümizdeki Qurultay da ğayet müim olacaqtır. Çünki, qırımtatarlarnıñ olğan şaraitlerde yañı siyaseti ve areketleri belgilenecek. Em de, milliy lider onda iştirak etmeycek.
Meclisniñ şimdiki reisi Refat Çubarov milliy liderniñ teklifine baqmadan, altınca Qurultaynıñ nevbetten tış sessiyası başqa künge keçirilmeycek. "Başqa künge qaldırılmaycaq, amma bizim künümizde er şey ola bile", - dedi Refat Çubarov.
Onıñ aytqanına köre, sabıq reis yaqında ötkerilmesi mümkün nevbetteki sessiyalarda da iştirak ete bilecek. "Qurultay sessiyaları sıq-sıq ötkerilmesine alışmaq kerek", - qayd etti Meclis reisi.


text:
Kyivniñ Dnepr rayon mahkemesi iyülniñ 9-nda devlet hainliginde qabaatlanğan Qırımnıñ sabıq Rusiye sağlıq naziri Petr Mihalçevskiyni SİZOdan ev apsine yiberdi. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Bunı advokatı Valentin Rıbin rica etken edi. O, iyünniñ 25-nde Ukraina Anayasa mahkemesi devlet hainliginde qabaatlanğanlar tek eñ büyük sıñırlav tedbiri – nezaret tutuvnı – lâğu etti, dep qayd etti.
Advokatnıñ bildirgenine köre, SİZO tışında onıñ müvekkili «şaatlarğa basqı yapıp olamaz», çünki olar mahkemede endi malümat bergen ediler.
Prokurorlar Roman Muraçev ve Yevgeniy Komarovskiy Mihalçevsiyniñ SİZOdan çıqarılmasına qarşı çıqtı. Olar sabıq nazirniñ işğal etilgen Qırımda mal-mülki ve bağları bar, dep ayttılar, qabaatlav tarafınıñ fikirince, o, Rusiye ilhaq etken yarımadada saqlana bile.
Taraflarnı diñlegen Miroslava Marçenko yolbaşçılığında qadılar kollegiyası imaye muracaatını tolusınen qanaatlendirmege qarar aldı. Qararnıñ sebebi nege esaslana – belli degil, qararnıñ tek teşkiliy qısmı oquldı. Oña köre, Mihalçevskiy pasportlarını teslim etip, elektron bilezlikni taqmalı.
2018 senesi yanvarniñ 8-nden berli Petr Mihalçevskiy apiste bulunğan edi: başta Herson SİZOsından tutulğan edi, yazda onı Kyiv izolâtorına avuştırğanlar. Keçken sene iyün ayında sabıq nazirniñ davası boyunca tahqiqat yekünlengen edi.
Petr Mihalçevskiy 2014 senesi fevralniñ 27-nden iyünniñ 10-na qadar Rusiye kontrolindeki ükümette Qırım sağlıq naziri olğan edi.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturasınıñ fikirince, o, Ukraina Ceza kodeksiniñ 110-uncı maddesi (topraq bütünligine qast etüv) ve 111-inci maddesi (devlet hainligi) boyunca cinayet işledi.
Mihalçevskiy sağlıq naziri olıp çalışqanını tasdıqlay, amma bunı devlet hainligi dep saymay. O, QMC Yuqarı Radası onı Ukraina qanunlarına köre sayladı, dep qayd ete.


text:
Mayısnıñ 11-nde Qırımda Rusiye FSBsiniñ hadimleri tarafından öldürilgen Özbekistan vatandaşı Nabi (Ayub) Rahimovnıñ apayı Sohiba Burhanova çetel vatandaşlarnıñ vaqtınca tutuv merkezinde bulunuvını temyiz etetecek ola. Bunı "Qırım birdemligi" advokta Edem Semedlâyevge atfı etip bildire.
«Advokat Edem Semedlâyev Qırımnıñ İçki rayon mahkemesine mayısnıñ 12-nden berli çetel vatandaşlarnıñ vaqtınca tutuv merkezinde bulunğan Sohiba Burhanovanıñ azat etilmesi talabı ile bir beyanat yolladı. Onıñ muracaatı Rusiye Anayasa mahemesiniñ qararına ve Avropa insan aqları mahkemesiniñ 39 qaidesine esaslana», – dep haber eteler faaller.
Mayısnıñ 12-nde Rusiye nezaretinde olğan İçki rayon mahkemesi, mayısnıñ 11-nde Rusiye quvetçileri tarafından atıp öldürilgen Özbekistan vatandaşı Nabi (Ayuba) Rahimovnıñ apayını Sohiba Burhanovanıñ memleketten çıqarımasına qarar berdi. Daa evel belli olğanına köre, Sohiba Burhanova çetel vatandaşı ya da vatandaşlıqsız şahıs tarafından Rusiyege kiriş qaidelerini ya da bulunuv rejimini bozğanında (Rusiye Memuriy bozuv kodeksiniñ 18.8 maddesiniñ 1.1 qısmı) qabaatlana.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi Rusiye FSBsiniñ hadimleri tarafından öldürilgen Özbekistan vatandaşı Nabi Rahimovnıñ naaşını defin etilmesi içün bermedi.
Mayısnıñ 11-nde saba faaller Qırımda İçki rayonınıñ Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyünde Ayub Rahimovnıñ evinde keçirilgen tintüv aqqında bildirdi. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.
Daa soñra «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Aqmescit civarındaki Dubki köyünde daa bir tintüv başlandı, dep bildirdi. Anda İçki rayonı Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyündeki evinde tahqiqat tedbirleri keçirilgen Ayub Rahimov buluna, dep tahmin etilgen edi.
Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi «uquq qoruyıcı organları hadimleriniñ ayatına qast etkeninden» şübheli sayılğan 49 yaşında Aqmescit sakinine qarşı cinaiy dava açıldı, dep bildirdi. Müessise, erkek «operativ vazifede» olğan FSB hadimlerine qarşı ateş açtı, dep bildirdi.
Şübheliniñ adı ve soyadı, adiseniñ tafsilâtları Tahqiqat komiteti tarafından aydınlatılmay.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası, Özbekistan vatandaşı Ayub (Nabi) Rahimovnıñ Aqmescit civarındaki Dubki köyünde öldürilüviniñ tafsilâtlarını bilmek içün «kerekli tedbirler» alına, dep bildirdi.


text:
Mahus Qırım.Aqiqat içün «Fikir» rubrikası
Kreml Qırımtatar Milliy Meclisine qarşı aqiqiy cenkni başladı: yetekçilerini yarımadadan quvalar, apis eteler, sorğularda çekiştireler… Amma Moskvanıñ Mecliske qarşı böyle siyaseti ayrette qaldırmay – em de yolbaşçıları Rusiye tekliflerini qabul etip, Vladimir Putinge boysunsa ediler, vaziyet başqace olur edi, dep ümüt beslemek kerekmey. Çünki bu Mecliske qarşı cenk degil de. Halqnen cenk.
Ukraina yolbaşçılığı Meclis ve qırımtatar cemiyetiniñ Qırım ayatında olğan emiyetiniñ qadrine yetmegeni aqqında çoq şey aytıldı. Amma 1991-2014 seneleri Ukraina devletçiliginiñ emin olmağanına baqmadan, milliy qurucılıq, qırımtatarlarnıñ Vatanına avdeti, Meclisniñ milliy temsilciligi olaraq tanıluv ketişatı devam etti. Rusiyede tam tersi. Mında milliy azlıqlarnıñ öz-özüni ve maiyetini añlav ketişatı – rejim telükesi olaraq tanıla.
Rusiyeliler – televizion tarafından sovet insanı mevzusında «eyileştirilgen», şovinistleştirilgen bir toplumdır.
Rusiyede, belli olğanı kibi, rusiyeliler yaşay. Ruslar, tatarlar, çeçenler, yaqutlar degil – rusiyeliler! Rusiyeliler kimdir? Rusiyeliler – televizion tarafından sovet insanı mevzusında «eyileştirilgen», şovinistleştirilgen bir toplumdır. Rusiyelilerde, belli olğanı kibi, «ev degil, soqaq ta degil». Halqıñ cumhuriyette ekseriyetni teşkil etse ve akimiyet ceryanlarını nezaret etse, o vaqıt buña qarşı çıqa bilesiñ. Amma böyle alda bile Moskvadaki «büyük ağa» er bir areketini nezaret ete – iç olmağanda, tatar tiliniñ latin urufatına keçmesine Devlet Dumasınıñ yasağını hatırlatayım. Olarnıñ nasıl işi bar, desek – bar eken!
Öz kitaphanemde zemaneviy karel, mordov, komi şairleriniñ kitaplarını muqaytlıqnen saqlayım. Tek bir sual – tuvğan tillerde yazılğan bu şiirler toplamı qayda basıla? Tallin, Estoniya paytahtında. Küçük bu memleket devlet esabatına Rusiye fin-uğur medeniyetine qol tuta. Şovinizmni yeñgen memlekette ise Rusiye halqlarınıñ şiiriyetine işi yoq – böylece, Putinniñ devleti atta «milliy siyaset»ni saylağan Sovet birliginden farqlana.
Meclis, nice bozuluvlar ile saylanğan Qırım Devlet şurası ya Rusiye Devlet şurasına köre, daa da qanuniydir. Bular ise hırsız ve aydutlarnıñ parlamentleridir
İştu, böyle devlette Vatanında öz yerini añlağan bir halq peyda ola. Tarihiy adalet ve birdemlik duyğusı olğan bir halq. İnsanlar tarafından saylanılğan milliy temsilcilik organı ile bir halq – bu ceetten Meclis nice bozuluvlar ile saylanğan Qırım Devlet şurası ya Rusiye Devlet şurasına köre, daa da qanuniydir. Bular ise hırsız ve aydutlarnıñ parlamentleridir. Kremlde akimiyetni elge keçirgen şovinistlerniñ bu halqqa munasebeti nasıl olacaq? Olarnıñ sürgünlikniñ ağır vaqıtları halqnıñ avdeti oğrunda küreşken yetekçilerge munasebeti nasıl olacaq?
Elbette ki, olar böyle bir halqnen cenkleşecek. Cenkleşecek, soñki qırımtatarı özüni rusiyeli duymağanına qadar, toprağı içün mesülietini coymağanına qadar, Vatanını sevmege toqtamağanına qadar – Rusiye Federatsiyasınıñ tipik bir sakini olmağanına qadar cenkleşecek.
Vitaliy Portnikov, Kiyev jurnalisti, Qırım.Aqiqat mühbiri
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov, vitse-premyer Mihail Seleznöv istifağa ariza bergenini ve onıñ yerine Qırım memurı Yuliya Jukova teklif etilecegini tasdıqladı. Bunıñ aqqında o Facebookta yazdı.
“Muaviniñ Mihail Borisoviç Seleznövniñ öz isteginen işten ketmek arizasını imzaladım. Onıñ istifası aileviy sebeplernen bağlı. Beraberlikte yapılğan iş içün Mihail Borisoviçke minnetdarım. Onıñ yerine ise Yuliya Mihaylovna Jukovanıñ namzetini teklif etem. Şimdi o, Qırım cumhuriyetiniñ mesken nezareti İnspektsiyasınıñ başıdır. Bu mesele Devlet şurasınıñ eñ yaqın sessiyasında rey berüvge qoyulacaq”, - dep yazdı Aksönov.
Daa evel Qırım matbuatı, rusiyeli akimiyeti başınıñ muavini Mihail Seleznöv istifağa ariza bergeni aqqında bildire edi.
Mihail Seleznöv Qırım vitse-premyeri vazifesini 2018 senesi iyül ayından becere edi.


text:
Qırım MC ve Aqyar şeeri prokuraturası, evel Rusiye quvetçileri tarafından Zello internet-ratsiyası vastasınen ekstremist aytılmalar yapqanınen qabaatlanğan Qırım sakini İsmail Ramazanovnıñ cinayet taqibinde işirak etken qadığa qarşı mahkemege qabaatlav aktını yolladı.
QMC Prokuraturasınıñ matbuat hızmetiniñ haber etkenine köre, qadı devlet hainliignen qbaatlana.
Mahkemeden evel keçirilgen tahqiqat, Qırım MC Aqmescit rayon mahkemesiniñ sabıq qadısı, 2014 senesi yarımadanıñ işğal etilmesinden soñ antına hainlik etip, işğalciler qanunsız teşkil etken mahkeme organlarına işke kirgenini belgiledi.
«Qabaatlanğan, Rusiye qanunlarına köre areket etip, Ukraina suvereniteti ve topraq bütünligine zarar bergen faalitte çetel memleketke yardım etip yarımadaad qanunsız sürette çalıştı. Aynı zamanda qabaatlanğan ukrain faalerinden biriniñ cinayet taqibinde iştirak etti. Qadı qanunsız sürette faalniñ tevqif müddetini uzattı. Maddege köre o, 12-15 yıl apis cezasına mahküm etile bile», – dep yazıla bildirmede.
İsmail Ramazanovğa qarşı dava yanvarniñ 16-nda qapatıldı.
İsmail Ramazanov 2018 senesi yanvarniñ 23-nde tutulğan edi, Novıy mir köyündeki evinde tintüv keçirilgen edi. Rusiye Tahqiqat komiteti, onı Zello internet-radiosı vastasınen ekstremizm teşviqatında qabaatladı.
İyülniñ 14-nde İsmail Ramazanov SİZOdan çıqtı, çünki bu cinaiy iş boyunca şeklengenler yarım yıldan ziyade nezaret altında qalmay.
Qırım aq qorçalayıcı gruppası, «içtimaiy ağlardaki ekstremizm» ükümleri çıqarılğan qırımlılar davanıñ ğayrıdan baqılmasını talap ete bile, dep bildirgen edi. Rusiye prezidenti Vladimir Putin «Rusiye Ceza kodeksiniñ 282-nci maddesine deñişmeler kirsetilgenine dair» qanunnı imzaladı.


text:
Poeziya
Poeziya sanaat ha'm a'debiyattın' bir tu'ri. Poeziya ko'rkem shıg'ıwı ushın so'zlerdin' sapası, olardın' uzınlıg'ı ha'm aytılıwı, sonın' menen bir qatarda ma'nisine itibar beriledi. Poeziya ha'r tu'rli bolıwı mu'mkin (haiku, tematikalıq, balalar taqmag'ı) ha'm zatlardı su'wretlewde qollanıladı (salıstırıwda, so'ylesiwde, sezimlerdi ko'rsetiwde). Ol ma'nili yamasa ma'nissiz, uyqasqa iye bolıwı yamasa uyqaspawı, tek g'ana bir neshe so'zlerden ibarat bolıwı yamasa tolıq bir kitaptı qurawı (epikalıq poema) mu'mkin. Ol ha'r qıylı formada ha'm ko'lemde bolıp, teren' ma'nige iye yamasa ku'lkili bolıwı mu'mkin.
"Bir zattı poetikalıq tu'rde aytıw" mag'lıwmattı ko'rkem usılda jetkerip beriwdi an'latadı.
Poeziyada tu'rli tonlar qollanıladı. Poeziyanın' ko'plegen tu'rleri bar, ma'selen, Haiku, Ballada, Oda. Basqaları erkin ha'm bes qatarlıq taqmaqlar.


text:
Ankarada II Bütündünya qırımtatar kongressiniñ arfesinde Qırım.Aqiqat şeer soqaqlarında sorav keçirdi. Yerli sakinlerden olar yarımadanıñ Rusiyege «qoşuluvı» neticesinde Qırım ve qırımtatarlarnıñ vaziyeti aqqında soraldı.
İnsanlar yarımada işğalinden ve qırımtatarlarnıñ şimdiki vaziyetinden haberdar olğanını bildirdiler.
«Qırımnıñ soñki işğali aqqında bilemiz. Qırımnı faşist bir şekilde elge keçirdiler. Qırım sakinlerini acıymız. Ticaretni bütünley yoq ettiler. Türkiyeniñ büyük bir ticareti bar edi, onı da qısqarttılar»,– dey Ankara sakinlerinden biri.
Bunıñ ile insanlardan bazıları Qırım aqqında bir şey bilmegenini aytıp, qonuşmaqnı red ete.
II Bütündünya qırımtatar kongressi Ankarada (Türkiye) avgust 1-2 künleri keçirilecek. Forum vekilleri Ankarağa cuma künü, iyül 31-de, keldi.
Rusiye yarımadanı işğal etkeninden soñ, 2014 senesi fevral 27 kününden ve bugüngece, 15 biñ qırımtatarı Qırımnı terk etmege mecbur oldı. Bunıñ ile qırımtatar halqınıñ yetekçilerine Qırım kirişi yasaqlandı, qanuniy sürette saylanılağan ve bütün dünyada tamır halqlarınıñ öz-özüni idare etüv organlarınıñ nümünesi olğan Qırımtatar Milliy Qurultayı ve Qırımtatar Milliy Meclisi işine devam etmek imkâniyetinden marum qaldılar.
İşbu vaziyetni nazarda tutıp, II Bütündünya qırımtatar kongressini Türkiye paytahtı – Ankarada keçirmek kibi qarar alındı. Ankarada qırımtatarlarnıñ eñ büyük diasporası yaşamaqta.


text:
Oktâbr 14-25 künleri biñden ziyade insan işğal etilgen Aqyar ealisini cedvelge alacaq. Olarnıñ havfsızlığını politsiya hadimleri ve cemaatçılar temin etecekler, dep bildirdi Aqyar boyunca devlet statistika federal hızmet territorial organınıñ reber muavini Yelena Datsük Aqyarda ealini cedvelge aluv azırlığı ve keçirilmesi boyunca toplaşuvda.
Bu aqqında Qırımnıñ öz başına ilân etilgen akimiyetke yaqın olğan Krıminform saytı.
Onıñ aytqanına köre, şeer sakinleriniñ evlerine 964 insan kirecek. Olarnıñ beysbolkaları, mavı şalları, şahsiyet vesiqaları, çantası, qaranlıqta ışıq doğurğan bilezligi ve fonarleri olacaq.
Bundan ğayrı, Aqyarda işaretli bölükler açılacaq.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda oktâbr 14-25 künleri ealini cedvelge alacaqlar. Vatandaşlarğa 33 sualden ibaret anketa berilecek. Rusiye ükümeti bildirdi ki, Qırım federal okrugında ealini cedvelge almaq içün 387 mln. ruble ayırıldı.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin yarımada inkişafı içün Qırım ealisini cedvelge almaq kerek, dep bildirdi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov yarımada ealisini cedvelge aluv esnasında qırımtatarlar ve Qırımnıñ diger sakinlerine qarşı repressiyalar ola bile, dep bildirgen edi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov repressiyalarğa oğrağan qırımtatarlarnıñ işleri ile kimse oğraşmağa istemegenini bildirdi.
Bunı o Espreso.TV efirinde qayd etti.
«Kiyevde FSB ya da Taqiqat komiteti tarafından qırımtatarlarğa nisbeten açılğan cinaiy işler ile oğraşmağa azır olğan adliyecilerniñ sayısı ap azlaşa. Şimdilik anda Oleksandr Lesovıy – tecribeli adliyeci çalışa. Keçken yılları endi Qırımda işlegen edi. Oña yardımğa Rusiyede tanılğan adliyecilerni tapmağa areket etemiz. Çünki digerleri Qırım toprağına irişip olamaylar», – dedi qırımtatarlarnıñ yetekçisi.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qırımtatar faalleriniñ yaqalanuvı, sorğuları devam ete.
Yanvar 19 kunü «Mayıs 3» işi boyunca Edem Osmanov yaqalanğan edi. Yanvar 23-de «Ermeni Bazar» nezaret kiriş noqtasında FSB ve Rusiye sıñır hızmetiniñ hadimleri faali Sinaver Kadırovnı yaqalap, yarımadadan sürgün ettiler. Yanvar 29 künü Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznı yaqaladılar.


text:
Türkiyede Bütündünya qırımtatar kongressiniñ teşkilâtçılarından biri, «Qırım türkleriniñ medeniyet ve yardımlaşma dernegi»niñ reisi Nukremin Şahin Qırımda Rusiye akimiyeti ve Kreml tarafdarları kongressni bozıp olamaycağını bildirdi.
Böyleliknen o Qırım.Aqiqatqa Qırımnıñ Rusiye Devlet Şurasınıñ spiker muavini ve «Qırım» cemaat teşkilâtınıñ reisi Remzi İlyasovnıñ Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğanğa bu tedbirge qoşulmamaq ricasını izaatladı.
«Olarnıñ bu kibi bildirüvlerni etecegi aqqında bile edik. Olarnıñ Erdoğanğa muracaatları manasızdır. Qurultaynıñ keçirilmesine tesiri olmaz», – dey Şahin.
Onıñ sözlerine köre, Rusiye akimiyeti yarımadada yaşağan qırımtatarlarğa basqı ete bile, amma kongressniñ keçirilmesine keder etip olamazlar. Şahin dey ki, qurultayda iştirak etmek içün 180 cemaat teşkilâtınıñ temsilcileri ariza yollağanlar.
Türkiyede keçirilecek Bütündünya qırımtatar kongressine bir qaç kün qaldı. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ malümatına köre, Rusiye akimiyeti qurultaynıñ Qırım vekillerine basqı ete ve Ankarağa baracaqlarğa keder etecek ola.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reberi Zair Smedlâyev Rusiye Taqiqat komitetine sorğuğa çağırıldı.
Malüm olğanı kibi, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Ankarada (Türkiye) avgustnıñ başında keçirilecek Bütündünya qırımtatar kongressi ile bağlı qasevetini endi defalarca bildirdi.


text:
2021 senesi yanvarniñ 4-üne qadar Qırımdan ve işğal etilgen Lugansk ve Donetsk vilâyetleri rayonlarından memleket içinde köçip kelgen aman-aman 1,5 mln insan qayd etildi. Bu aqta Ukraina içtimaiy siyaset nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«2021 senesi yanvarniñ 4-üne qadar, Memleket içinde köçip kelgenler aqqında yekâne malümat bazasınıñ malümatına köre, vaqtınca işğal etilgen Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinden ve Qırım Muhtar Cumhuriyetinden memleket içinde köçip kelgen 1 459 170 kişi qayd etildi», – dep aytıla haberde.
Hatırlatamız, qırımlılar köçip kelgenine dair vesiqanı online yaptıra bile.
Daa evel haber etilgenine köre, 2023 senesine qadar vatandaşlarğa, hususan işğal etilgen Qırım sakinlerine, hızmet etüv ağğa avuştırılacaq. Başta banktan ya da akkreditatsiyası olğan başqa merkezden dijital imza almaq kerek. Soñra «Diya» qullanımından faydalanıp, doğuv şeadetnamesi, ID-kartı, çetel pasportı, aydavcı şeadetnamesi, pensiya şeadetnamesini ve diger vesiqalarnı mümkün olacaq.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Yuz yıllıq cenk
Yuz yıllıq cenk (1337—1453) - İngiltere Qırallığı ve Frenkistan Qırallığı arasında sürekli arbiy-siyasiy çatışuv. Onıñ sebebi - evelden ingliz qırallarına ait olğan qıtadaki territoriyalarını qaytarmağa İngiltereniñ ıntıluvlarıdır. Bundan da ğayrı, ingliz qırallarınıñ Kapeting frenk sülâlesinen aile bağları edi. Buña köre, frenk tahtına iddialarını bildire ediler. Frenkistan Qırallığı ise inglizlerni Akvitaniyadan sıqıştırmağa tırışa edi. Devletlerniñ ekisi Flandriyanı zapt etmege istey edi. Başlanğıçtaki muvafaqiyetlerine baqmadan, İngiltere Qırallığı cenkte yeñildi, bu sebepten qıtada onıñ tek bir toprağı qalğan - Kale limanı.
Cenk ara-sıra vaqtınca toqtap 116 yıl devam etken edi. Yüz yıllıq cenk bir qaç cenkten ibaret: birincisi (Edvardian cenki), 1337-1360 seneleri; ekincisi (Karolian cenki) - 1369-1389 seneleri; üçüncisi (Lankaster cenki) - 1415—1429 seneleri; dörtüncisi - 1429—1453 seneleri. Bütün bu cenklerni umumiyleştirgen “Yuz yıllıq cenk” adı, birazdan soñ peyda olğan.


text:
Mart 19-da saba 170 maşinadan ibaret kolonna Rusiyeniñ Rostov vilâyetindeki Donskoy qurtarıcı merkezinden Rusiyege qoltutqan boyeviklerniñ nezareti altında qalğan ukrain Donbassına yol aldı.
Rusiye haber agentlikleri bildire ki, 19-ıncı «gumanitar konvoyda» «aşayt mahsulatı ve Donbass içün urluqlar», em de «ilâc ve qurucılıq malzemeleri» bar.
OSCE közeticilerininï malümatına köre, keçken sefer olarnıñ tarafından teşkerilgen 18-inci «gumanitar konvoynıñ» yarısını benzin taşımacıları teşkil etken edi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ fikirince, «islilâcınıñ Donbassqa yollağan qanunsız yüklerde tanklar içün yaqarlıq ve terroristler içün silâ bar».
«Qızıl haç» halqara komiteti, ukrain sıñırcıları «gumanitar konvoylarnı» baqıp olamaylar. Ukraina qayd ete ki, Rusiye bunıñ kibi «gumanitar konvoylarnı» yollap, Ukraina ve halqara qanunlarını boza.


text:
Keçirilmesi Aqmescitte avgust 20-ge planlaştırılğan «Aldatılğan Qırım» mitinginiñ teşkilâtçısı İlya Bolşedvorov Rusiye prezidenti Vladimir Putinni narazılıq aktsiyasını ziyaret etmege çağıra.
Bu aqta o Facebook saifesinde yazdı.
«Onı, Qırım Cumhuriyetindeki kerçek vaziyetni añlamaq, adamlarnı kerçekten de raatsızlağan meselelerni diñlemek, ve Aksönov Sergey Valeryeviç ve onıñ «dostane» taqımı er vaqıt ömürge keçirilmegen vadelerni degil de, niayet ömürge keçirilecek vadelerni bermek içün merasimimizni ziyaret etmege davet etemiz», – dep yazdı faal.
«Aldatılğan Qırım» mitinginiñ avgust 20-de işğal etilgen Aqmescitte Zenaat birlikleri medeniyet sarayı qarşısındaki meydanda keçirilmesi planlaştırıla. Aynı mitingni Yaltada keçirmege de planlaştıralar, amma Kremlge boysunğan yerli memuriyet merasimniñ keçirilmesini tasdıqlamadı, dep bildire Bolşedvorov.
«Mitingimiz, Rusiyede yaşamaq ümüt etkenler içün, bunı istegen, amma ameldeki boyalanğan ükümetnen bu imkânsız olğanını añlağanlar içündir», – dep añlata teşkilâtçılar merasimniñ maqsadını.
Keçken afta «Aldatılğan Qırım» mitingi teşkilâtçıları İlya Bolşedvorov ve Sergey Akimov Aqmescitte «Nezaketli adamlarğa» bağışlanğan abide yanında ve Lenin meydanında bir kişilik «Qırım-Rusiye» adlı piketler keçirdi, bundan soñ rusiyeli politsiya tarafından tutuldı.
Bundan evel rusiyeli kazak cemiyeti Qırım kazak kadet korpusı şahsiy oquv yurtunıñ qapatılmasına qarşı piketler teşkil etken edi. Bu sene mayıs ayında Aqmescitte mahkeme uyğunlaştırılmağan miting içün memuriy uquq bozuluvı aqqında davanı qanaatlendirdi. İlya Bolşedvorov ve Sergey Akimov 20 biñer ruble para cezası belgilendi.
Avgust 16-da rusiyeli kütleviy haber vastaları Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ bu aftanıñ soñunda işğal etilgen Qırımnı ziyaret etecegi aqqında malümat tarqattı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Tevekkül – Allahqa işanıp tayanmaq demektir. Allahtan kelgen rızıqqa işanıp, insanlarnıñ elinde olğanlarğa köz tikmemek, Allah vade etkenine işanmaq ve er alda yalıñız Oña sığınmaq demektir. Yani, Yüce Rabbimizge teslim olmaq demektir.
Teslimiyet qaderniñ ayatta kerçekleşmesinden razı olmaq, taqdir etilgenlerni qabul etmektir. Başımızğa kelgen belâlar sebebinden tıştan ve içten deñişmeden, istiqamet – doğru yol üzre sebat köstermektir. Bu sebepten Allah Tealâ: “Ölümsiz ve daima tiri olğan Allahqa tevekkül etiñiz” – dep, emir ete (“Furqan” suresi, 25/ 58-inciayet) ve “Müminler Allahqa işanıp tayansınlar” buyura (“İbrahim” suresi, 14/11-inci ayet). Yüce Rabbimiz “Allahqa işanğanğa Allah yeter” buyurmaqnen tevekkül etken qullarına olarnıñ yanında olacağına teminat bere (“Talâq” suresi, 65/ 3-ünci ayet). Resulüllah (s.a.v.): “Eger siz Allahqa kerek olğanı kibi işansa ediñiz, (Allah) quşlarnı toyurğanı kibi, sizni de rızıqlandırır edi” hadis-i şerifinen ayetlerdeki ilâhiy emirni daa da güzel añlamamıznı teminley (Tirmiziy, “Zuhd”, 33). Añlağan er kes baqıp, ibret alacağı bir misalnen zeinlerge nağış ete. Bundan soñra ise: “Allahım! Saña teslim oldım, men Saña inandım, Saña işanıp tayandım. Yüzümni, göñlümni Saña çevirdim, Seniñ yardımıñnen duşmanlarğa qarşı mucadele ettim”, – dep, dua etmege ögrete (Buhariy, “Teheccud”). Abdullah bin Abbas (r.a.) rivayet etkenine köre, Peyğamberimiz (s.a.v.) hadisinde Azret-i İbrahim (a.s.) ve qorantasını tevekkül ve teslimiyetke misal olaraq añlata: “İbrahim (a.s.) apayı Azret-i Acernen daa sütten kesilmegen oğlu Azret-i İsmailni alıp, Mekkege ketirdi.
Olarnı Kâbeniñ yanında, Zemzemniñ çoqrağı olğan yerniñ üstünde büyük bir terekniñ tübünde qaldırdı. O vaqıtlar Mekke yerleşken yerde kimse yaşamay edi, içecek suv da yoq edi. İşte, İbrahim (a.s.) Azret-i Acernen oğlu Azret-i İsmailni o yerde qaldırdı. Yanlarında bir torba hurma ve bir tulup suv qaldırdı. Soñra çevrildi ve ketip başladı. Lâkin Azret-i Acer onıñ arqasından soradı: – İbrahim! Bizni laf etip körüşecegimiz bir kimse, aşap-içecegimiz iç bir şey olmağan yerde qaldırıp qayerge ketesiñ? Bu sualni bir qaç kere tekrar etti. Lâkin Azret-i İbrahim (a.s.) buña cevap bermedi. Soñunda Azret-i Acer: – Bunı böyle yapmaqnı saña Allah emir ettimi? – sorağan soñ, Azret-i İbrahim (a.s.) böyle cevap berdi: – Elbet, Allah emir etti. Azret-i Acer: – Aysa, O bizni yoq etmez, – dedi ve arqağa qaytıp, balasınıñ aldına bardı. Azret-i İbrahim (a.s.) yolunı devam etti. Körünemeycegi Seniye degen yerge barğan soñ, yüzüni Kâbe tarafına çevirip, ellerini köterip, dua etti: “Rabbim! Namaznı doğru qılmaları içün men neslimden bir qısımını Seniñ sayğı duyulması kerek olğan Muqaddes mabediniñ yanında, ekin ösmegen bir yerde yerleştirdim. Endi Sen de insanlardan bir qısımınıñ göñüllerine olarğa nisbeten muabbet yerleştir ve olarğa bazı meyvalardan rızıq ber. Ümüt etem ki, nimetlerge şükür eterler” (“İbrahim” suresi, 14/ 37-nci ayet).
Azret-i Acer İsmailni (a.s.) emizdire ve suv içe edi. Soñunda suv bitti. Em özü, em oğlu suvsadılar. Bala suvsuzlıqtan sızlanıp, yerde yuvarlanmağa başlağan soñ, Azret-i Acer onıñ bu alını körmeyip, onıñ içün suv tapmaq niyetinen o yerge eñ yaqın olğan Safa töpesine barıp çıqtı. Soñra, aceba birevni körerimmi dep, vadiyge baqtı, lâkin kimseni körmedi. Safa töpesinden tüşip, vadiyge engen soñ, keder etmesin dep, anteriniñ etegin topladı. Soñra da pek zor alda qalğan bir adamnıñ soñ ğayretinen çapmağa başladı, vadiyni keçip, Merve töpesineçıqtı. Töpeniñ üstüne çıqıp, aceba birevni körerimmi dep, baqtı, lâkin kimseni körmedi. Eki töpeniñ arasında böyle yedi kere ketip keldi. Peyğamberimiz (s.a.v.) bu yerde böyle buyurdı: “İşte, bundan sebep, insanlar Safa ve Merve arasında say eteler (çapışalar)” (Buhariy). Hacılıqta yapılğan say ibadeti – Azret-i İbrahim (a.s.) qorantasınıñ tevekkülini bütün insanniyetke añdıra. Soñunda, Allahu Tealâ oña işanıp tayanğan bu insanlarnı mukâfatlandırdı. Azret-i Acer ve oğlu içün Zemzem çoqrağını yerden fışqırttı.
“Hidayet” gazetası, mayıs 2015 s.


text:
Aqmescitte iyün 9 künü küçlü sağanaqtan soñ bazı yollarda asfalt yuvuldı.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, asfaltsız qısmen Krılova soqağı qaldı. Mında yollarda alâ daa asfalt parçalarını körmek mümkün, sakinler asfaltnıñ büyük bir qısmını keçitlerge cıyıştırdılar. Aqmescitte «eski şeer» soqağında asfalt parçaları yerli sakinniñ maşinasını yerden itedi. Onıñ sözlerine köre, tirkeme olmasa, maşinası soqaqta suv aqımından yaldar eti.
Aqmescitliler çorlana, çünki işbu yollarnıñ tamiri yaqınları keçirilgen edi. «Yollarnı nasıl tamir ettiler? Endi olğanı kibi qaldırsa, daa yahşı olur edi», – deyler olar.
Amma bazıları dey ki, aqımdan yıl evelsi qoyulğan asfalt yuvuldı.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, sağanaq sebebinden iyün 9 künü Aqmescitte şeer merkezini suv bastı.
Aqmescit şeer memuriyeti saytında bildirilgeni kibi, iyün 10 künü yağmur, burçaq, ruzgâr beklenile.
Bu sebepten Aqmescit akimiyeti şeer boyunca areketni sıñıramağa ve fena ava şaraitlerinde areket qaidelerine boysunmağa çağıra.


text:
Aqmescitte ava limanından Aqmescit aylanma yoluna buruluşqa (110-117 km.) qadar naqliye areketi vaqtınca sıñırlandı. Bu yerde Krasnoperekopsk – Aqmescit yolunıñ qısmında tamir işleri alıp barıla.
Bu aqta GİBDD Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, naqliye areketi üçten bir-eki yolaqta teşkil etilgen. Yolda tamir işleri yekünlenmesiniñ tahminiy tarihı – 2016 senesi iyül 1 künüdir.
Kezlev, Saq, Ermeni Bazar tarafından ketken aydavcılarğa ve ava limanına ketmege planlaştırğan yol areketiniñ iştirakçilerine alternativ marşrutlarnı qullanıp, Saq – Mamaşay (Orlovka), Aqmescit – Nikolayevka ve Krasnoperekopsk – Aqmescit yolunen ketmege teklif etile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Onıñ aytqanına köre, militsıya ücümğa silâ vastası ile cevap qaytara.
«Kramatorsk (Donetsk vilâyeti). Ücüm yüz berdi. Belgisiz şahıslar rayon bölügine ateş aça. Militsıya cevap qaytara. Attışuv devam ete.
Krasnıy liman (Donetsk vilâyeti) – Rusiyede yapılğan AK 100 qısqa namlu avtomatlı insanlarnıñ ücümi – militsıya ve şeer drujinniklerniñ areketleri ile qaytarılğandır. AK 100 tübnamlu granatamötlar tek RF ordularında bardır.
Slavânsk. Mobil bağnıñ qulleleri yoq etilgen, militsıyanıñ rayon bölügi ve Ukraina havfsızlıq hızmeti binası blok etildi», – dep yaza Avakov.
Bundan da ğayrı, onıñ sözlerine binayen, buña oşağan ücüm Donetsk vilâyeti Krasnıy Limanda da yüz berdi, amma militsıya hadimleri onı qaytarıp oldılar.
«Ukraina akimiyeti bugünki adiselerni RF tarafından istilâ olaraq tanıy», – dep bildirdi içki işler naziri.


text:
Böyek yefäk yulı
Böyek yefäk yulı (qıtayça 絲綢之路, qazaqça Жiбek жoлы, qırğızça yлyy жибek жoлy, üzbäkçä Buyuk Ipak Yo'li / Бyюk Ипak йўли, farsı جاده ابریشم, ğäräpçä طريق الحرير, hindi रेशम मार्ग) - borınğı zamanda häm urta ğasırlarda Könçığış Aziä häm Urta diñgez buyı illären totaştırğan kärwan yulı.
Berençe çiratta Qıtaydan yefäk çığaru maqsatı belän qullanılğan.
II ğasırda b.e.q. yul ütkärelgän, Sian töbägennän, Lançjou aşa Dünxuan' qädär, soñraq ayırıla: tönyaq yulı - Turfan, Pamir tawları, Färğana häm qazaqlar dalaları aşa, könyaq yulı - Taqla-Maqan çüle, Yarkend, Pamir, Baktriä, Parfiä, Hindstan, Yaqın Könçığış aşa Urta diñgezgä qädär barğan.
İstilax alman geografı Pixthofen tarafınnan 1977 yılda kertelgän.
VIII-X ğasırda Şäreq belän säwdä yaña säwdä-xärbi üzäklären buldırğan: İdel buyı Bolğarı, Xäzär Qağanlığı, Urıs Qağanlığı.
Tatar-mongol buysındıruları näticäsendä qüät Altın Urda däwläte barlıqqa kilgännän soñ tatar xannarı säwdä yulların yaqlıylar häm üsterälär.
Altın Urda bulğan çorda Könçığış belän säwdä çäçäk ata, zur säwdä tatar şähärläre tiz üsälär: Saray-Bärkä, Ükäk, Gölstan, Bolğar, Qazan, Xacitarxan, İske-Seber, Alabuğa, Baqçasaray, Qafa, Sarısu, Çallı, Solxat, Tömän (Çınğı Tura), Altın Urda könyaq öleşendä: Ürgäneç, Säwran, Utrar, Cänd, Sığnaq.
Böyek yefäk yulı zur ähämiätenä iä bulğan: yul aşa yaña texnologiälär taralğan.
Ädäbiät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- CTaHoBлeHиe Beлиkoro шëлkoBoro пyTи B cиcTeMe TpaHcциBилизaциoHHoro BзaиMoдeйcTBия HapoдoB EBpaзии
- ЭkoHoMичeckaя иcTopия: xpecToMaTия пoд peдakциeй A. Д. KyзbMичeBa и C. K. HиkиTиHoй
- MaMлeBa Л. A. CTaHoBлeHиe Beлиkoro шëлkoBoro пyTи B cиcTeMe TpaHcциBилизaциoHHoro BзaиMoдeйcTBия HapoдoB EBpaзии // Vita Antiqua. 1999. № 2. C. 53—61.


text:
Ukraina, Poloniya ve Litvaniya parlamentlerara assambleyası Ukraina topraq bütünligine qoltutqanını bildirip, Rusiyeni Qırım işğalini toqtatmağa ve yarımadada insan aqlarını bozmamağa çağırdı. Bu aqqında Ukraina Yuqarı Radası derc etken vesiqada aytıla. Onı Assambleya toplaşuvınıñ neticelerine köre Ukraina Yuqarı Radasınıñ reisi Andriy Parubiy, Litvaniya Seyminiñ reisi Viktoras Prantsketis ve Poloniya Senatınıñ reisi Stanislav Karçevskiy imzaladılar.
«Parlamentlerara assambleya bildire ki, Rusiye Federatsiyası Minsk añlaşmalarını tolusınen yerine ketirgenine qadar ve Qırım işğali yekünlegenine qadar Rusiyege qarşı kirsetilgen sanktsiyalarnı saqlap qalmaq içün sebep bar», – dep aytıla vesiqada.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ reisi Andriy Parubiy Varşavadaki «Ukraina-Poloniya-Litvaniya» parlamentlerara assambleyasınıñ toplaşuvında çıqışta bulunıp bildirdi ki, Rusiye işğal etilgen yarımadada nukleer silânı yerleştirmek içün arbiy infrastrukturanı azırlay.
O, Rusiye akimiyeti yarımada sakinleriniñ aqları ve serbestligini bozğanına ve ukrain ve qırımtatar tilli kütleviy haber vastalarına basqı yapılğanına diqqatnı celp etip, Qırımnı qorqu ve qanunsız alanı dep adladı.
«Ukraina – Poloniya – Litvaniya» parlamentlerara assambleyası mart 27-28 künleri Varşavada keçirildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırım tarihçısı Gülnara Bekirova Totalitar rejimlerini tedqiq etüv Çeh institutınıñ mukâfatını aldı – «Demokratiya, azatlıq ve insan aqları printsiplerini qoruv ğalebeleri içün». Bu aqta o, Facebookta yazdı.
«Taqdirlev merasimi Çehiya senatında olacaq edi, amma pandemiya sebebinden başqa vaqıtqa qaldırıldı. Şunıñ içün mukâfatnı şimdilik almadım, amma şimdi şunı ayta bilem ki, bu mukâfat tek menim degil, aqqında kitap ve maqale yazğan, yayın ve vesiqalı film azırlağan qırımtatar halqımnıñdır. Bu dost ve zenaatdaşlarım, işbirligi yapqan ve sevimli işimni yapmağa, fikrimni serbest bildirmege imkân bergen qurulışlarnıñ mukâfatıdır», – dep yazdı tarihçı.
Bekirovanıñ mukâfatlanuvı aqqında malümat Çeh institutınıñ Facebook saifesinde de bar.
Gülnara Bekirova – tarihçı, siyasiy ilimler namzeti. 2014 senesine qadar Qırımda ATR qırımtatar telekanalında çalıştı ve Qırım müendislik ve pedagogika universitetinde ders berdi. 2014 senesi noyabr ayından berli – Qırım.Aqiqatta «Qırım tarihınıñ» müellifi. ATR telekanalında çıqqan «Tarih sedası» programmasınıñ müellifi ve alıp barıcısıdır, Ukrain PEN-merkeziniñ azası. Onlarnen kitapnıñ müellifi, altı vesiqalı filmniñ stsenariy müellifi, bir çoq maqale ve Ukraina ve çetel künleviy haber vastalarında çıqqan yazılarnıñ müellifi. Bekir Çoban-zade Halqara mukâfatınıñ laureatı, «Yıl kitabı-2017» kitap reytinginiñ finalcısı. Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ qırımtatar genotsidini ögrengen mahsus komissiyasınıñ reis muavinidir.


text:
Mayıs 13-te, cuma künü Stokgolm şeerinde qırımtatar milliy lideri, Ukraina halq deputatı, qırımtatar halqınıñ meseleleri boyunca Ukraina prezidentiniñ vekâletlisi Mustafa Cemilev işğal etilgen Qırım meselelerine bağışlanğan seminarda iştirak ete.
Bu aqta vekaletliniñ matbuat hızmeti bildire.
Bildirilgen malümatqa binaen, seminar İsveçiya halqara meseleler institutında (UI, Utrikespolitiska institutet) keçirile.
Mayıs 12-de rusiyeli uquq qoruyıcılar Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda musulmanlarda ve yerli qavehanede nevbetteki tintüvlerni keçirdi. Bir qaç insan yaqalandı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi bu tintüvler yüz bergen soñ Rusiye ükümetinden Qırımda qırımtatarlarğa qarşı alıp barılğan repressiyalarnı toqtatmağa talap etti.
Meclis reisi Refat Çubarov mayıs 12-de yüz bergen vaqialarnı qırımtatarlarğa ücüm dep, adlandırdı.
Bu kün Avropa Parlamentinde Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ aq-uquqları bozulması meselesi muzakere etildi. Neticede Avropa Parlamenti yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etkenlerge qarşı sanktsiyalarnı daa qattı yapmağa ve yarımadada rusiyeli ükümet tarafından yapılğan insan aqları bozulması boyunca halqara taqiqat alıp barmağa çağırdı.
Ukrain ve halqara uquq qoruyıcı teşkilâtları Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada insan aqları bozulğanı aqqında ilân ete edi. Rusiye ükümeti tarafından eñ büyük basqın qırımtatarlar ve yarımadada yaşağan ukrain tarafını tutqanlarğa qarşı yapıla.
Rusiyege boysunğan Qırım ükümeti uquq qoruyıcılarnıñ yarımadada insan aqları bozulması aqqında malümat qabartılğan, dep ayta.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Moskovada "Strategiya-30" teşebbüsiniñ faalleri Qırım siyasiy mabüslerine destek köstergen bir kişilik piketlerni keçirdiler. Bunı Qırım.Aqiqatqa teşebbüsniñ iştirakçisi Vera Lavreşina haber ete.
Piket iştirakçileri "Free Ukrainians and Crimean Tatars", "Ukraina bütünligine ve Donbass ile Qırımnıñ işğalden boşatılmasına qol tutam", "Üzeir ve Teymur Abdullayevler acele tibbiy yardımğa muhtac".
Bundan ğayrı faaller Rusiye Anayasasına kirsetilecek deñişmelerge qarşı narazılıqnı kösterdi."Strategiya-30" teşebbüsiniñ faalleri Moskovada mayıs 30-ında siyasiy mabüslerge qol tutuvnı köstermek içün bir sıra aktsiya keçiridi. Piketçiler Qırım "Hizb-ut Tahrir davalarını" hatırlatqan yazılarnı ellerinde tuttı, qırımtatar halqına destegini bildirdi, "siyasiy basqını toqtatmağa" talap etti.
«Strategiya-30» aktsiyasınıñ çerçivesinde Rusiye oppozitsiya faalleri ukrain siyasiy mabüslerine qoltutu aksiyalarını muntazaman keçire. Olar silâsız piket ve aktsiyalarğa çıqıp, siyasiy mabüslerniñ azat etilmesini, Ukrainağa qarşı tecavuznıñ toqtatılmasını ve Qırımnıñ işğalden boşatıluvını talap ete.


text:
Sentâbr 26-sında Rostov-na-Donu şeeriniñ Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi, terrorcılıq propagandasında qabaatlanğan cemaat jurnalisti, bloger Nariman Memedeminovnı sorğuğa çekti. Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine advokat Emil Kurtbedinov aytıp berdi.
"O, 2014 senesinden başlap cemaat jurnalisti olğanını , mahkeme protsessleri aqqında haber etkenini, press kartası olmağanını ve bu iş içün aqça qazanmağanını añlattı. O, Qırımda 2014 senesinden soñ mustaqil jurnalistler qalmağanından sebep, bu - mecburiy bir iş olğanını añlattı. Nariman, prokurornıñ suallerine cevap bermekni red etti, amma anketa malümatı aqqında mahkeme suallerine cevaplanmağa razı oldı", - aytıp berdi advokat.
Kurbedinov, mahkeme oturışını oktâbr 21-ine qaldırmağa muracaat etti, çünki imaye dinşınaslıq ekspertizasını azırlay ve ileride onı, Memedeminovnıñ qabaatsızlığı delili kibi kösterecek ola.
"Biz, dinşınaslıq ekspertizasını azırlaymız, o, Nariman çekip, YouTubeda yerleştirgen videolarında ne aqqında laf yürsetilgenini añlatacaq. Amma mahkeme biraz toqtamaqnıred etti. Ekspertiza azır olğanda, biz onı ükümniñ apellâtsiya şikâyetine delil kibi qoşarmız", - aytıp bere advokat.
Daa evel Rostov-na-Donu şeeriniñ Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi aynı şu oturışında, jurnalistler Aleksandra Yefimenko, Mihail Batrak, Seytumer Seytumerov ve Taras İbragimovnıñ sorğulamasını red etti. Olar, cemaat jurnalisti, bloger Nariman Memedeminovnıñ davası boyunca imaye şaatları kibi kösterilgen ediler.


text:
Ukraina Mudafaa nazirligi Baş istihbarat idaresiniñ müdiri general-leytenant Valeriy Kondratük bildirdi ki, Qırımda rusiyeli askerler ve sıñırcılar arasında atışma yüz berdi.
Bu aqta Kondratük avgust 11-de, cumaaqşamı künü Ukraina prezidenti Petro Poroşenko devlet uquq qoruyıcı müessiseleri ve Tışqı işler nazirligi yolbaşçılarınen «Rusiyeniñ işğal etilgen Qırımda provokatsiya areketleri ve onıñ Donbassta areketleriniñ eskalatsiyası munasebetinen» keçirgen toplaşuvda bildirdi.
«Rusiye Silâlı quvetleriniñ arbiy hadimleri ve Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ sıñır hızmeti arasında silâ qullanılğan atışma davası yüz berdi», – dep bildire Kondratükniñ sözlerini Poroşenkonıñ matbuat hızmeti.
Vaqia ne vaqıt yüz bergeni aqqında malümat bildirilmey.
Avgust 11-de ukrain prezidenti Ukraina Silâlı quvetler, Milliy Gvardiya, Ukraina Havfsızlıq hızmeti bölüklerini qaviyleştirilgen arbiy azırlıq alına ketirmege emir etti.
Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti avgust 10-da bildirdi ki, işğal etilgen Qırımda «Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi tarafından azırlanılğan» bir sıra terroristik eylemlerniñ yapılmasına yol berilmedi, «onıñ esas obyektleri olaraq yarımadanıñ pek müim infrastruktura ve ayat teminleme elementleri belgilendi».
Ukraina Silâlı quvetler Baş ştabında rusiyeli FSB-nıñ beyanatını red eteler.
Qırım yarımadası ile memuriy sıñırda kritik vaziyet avgust 7-de saba başlandı, o vaqıttan berli rusiyeli taraf üç keçirüv noqtasında bir qaç sefer keçirüv rejimini deñiştire edi, de olarnı blok etip, de açıp. Evel olğanı kibi, rusiyeli taraf bunıñ sebebini añlatmay.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Türkiyeniñ paytahtı Ankarada, Türkiyedeki Rus elçilidi qarşısında fevral 25 künü qırımtatar ve ukrain diasporalarınıñ narazılıq mitingini keçirildi. Bunı Facebookta Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov özüniñ Facebook saifesinde haber etti.
Mitingte çekilgen videoda körüne ki, insanlar «Qırım – Ukrainadır» ve «Putinniñ ücümini toqtatıñız» yazılarınen şiarlar köterdiler.
Türkiyedeki Rus elçiliginiñ matbuat hızmeti bu tedbirni iç bir şekilde izaatlamay.
Fevral 26 künü Ukrainada «Qırımnıñ Rus işğaline qarşı küreş Künü» qayd etile, bütün Ukrainada Qırımğa destek bildirmek içün aktsiyalar keçirilecek. Bu künü Qırım Yuqarı Şurası binası qarşısında Ukrainanıñ topraq bütünligine destek olaraq miting keçirilgen edi. O vaqıt mitin iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarları, şu cümleden «Russkoye yedinstvo» virqasınıñ vekilleri çıqqan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Tawış birü internetta, şulay uq kesä telefonnarı aşa sms cibärü yulı belän ütkärelde. Oyıştıruçılar äytüençä, anda 100 millionnan artıq keşe qatnaşqan. Häm alar monı berençe dönyaküläm demokratik saylawlar dip tä atadı.
Tawış birü näticäläre Portugaliä başqalası Lisabonda zur tantana oyıştırıp iğlan itelde. Şimbä könne ütkän bu çarada elekke astronawt Neil Armstrong, America cırçısı häm kinoakter Jennifer Lopez ta qatnaştı.
Ämma Berläşkän Millätlär Oyışması belgeçläre zur şaw-şu çığarğan bu tawış birüne häm anıñ näticälären tänqit itte.
BMOnıñ mädäniät bülege UNESCO äle yün ayında uq yaña 7 Moğciza isemlege xosusıy isemlek kenä bulıp qalaçaq, saylanğan urınnarnı maxsus saqlaw öçen säbäp bula almıyaçaq dip belderde.
Oyıştıruçılar isä cimerelü qurqınıç astında bulğan ul häykällärneñ danın nığraq tanıtu alarnı saqlawğa yardäm itär di.
Alar şulay uq waqıfqa törle yullar belän cıyılğan aqçanıñ yartısın 2001 yılda Äfğänstanda Taliban tarafınnan cimerelgän Bamyan Budda sınnarı kebek häykällärne torğızu eşenä totaçaqların belderde.
Dönyanıñ yaña cide moğcizası 20 namzättän saylap alındı. Ul 20 häykäl isemlege isä iñ başta täqdim itelgän 77 arasınnan saylap alınğan ide.
20 namzät arasında Afindağı Akropolis häm Parijdağı Eyfel Manarası da bar ide.
Kolozeum isä Yewropadan dönyanıñ yaña 7 Moğcizası arasına kergän berdänber häykäl buldı.
3 moğciza Latin Amerikasınnan. Alar - Meksikadağı borınğı mayalar piramidası Çiçen Itza, Rio de Janeiroğa östän qarap toruçı zur Ğaysä sını häm Perudağı borınğı inklar şähäre qaldıqları Maçu Piku. Ul illärdä yäşäwçe xalıqlar şul häykällärneñ yaña moğciza dip iğlan itelüe uñayınnan zur bäyräm yasadı.
Ürdündä dä 2 meñ yıl çaması elek taş qıyanı çoqıp yasalğan Petra sarayınıñ moğcizalar rätenä kerüe bäyrämgä säbäp buldı.
Tac Mahalda isä bäyräm uñayınnan keşelärgä tatlılar taratıldı häm Şah Cähän üzeneñ xatınına bağışlap saldırtqan şul qorılma yanında hawağa utlar atıldı.
Xäbärlärgä qarağanda, Böyek Qıtay Diwarınıñ bu isemlekkä kerüen Qıtay xalqı tınıçraq qabul itkän. Şulay da qayber qıtaylılar moña şatlanuların belderde.
"Berençedän qıtaylı bularaq min bik dulqınlandım. Böyek diwar inde elek tä tarixi dönya moğcizası bulıp sanala ide. Xäzer isä monı böten dönya tanıy. Häm bu yulı Böyek Diwar iñ berençe bulıp kilä. Şuña kürä härber qıtaylı anıñ belän bik nıq ğorurlanırğa tieş" dide ber qıtaylı.
Oyıştıruçılar bu tawış birü şulay uq Yewropa belän Yaqın Könçığıştan cittäge cämğiätlärneñ dä qazanışların tanu mömkinlege birde dide.
Naif Aqmal


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası Qırım sakinlerini Rusiye ordusında hizmet etmege mecbur etüv vaqiaları boyunca deliller toplay. Rusiye tarafından Ukraina vatandaşlarını askerlikke aluv ve orduda hizmetni red etmeleri taqdirde olarğa qarşı mahkeme davalarını açuv, arbiy cinayetler olıp, olarğa Halqara cinaiy mahkemeniñ yurisdiktsiyası kenişletile. Bunı Qırım.Aqiqatqa muessiseniñ matbuat kâtibi Tetâna Tıhonçık ikâye etti.
O: «Bugünge qadar operativ areketler neticesinde işğal etilgen Qırım sakinlerine yollanğan povestkalarınıñ originalları elde etildi, bir sıra şaat sorğulandı», – deye tafsilatlar bildirdi ve toplanğan malümat Halqara cinaiy mahkemege yollanacaq, dep ilâve etti.
Cinaiy işniñ materiallarinda, Qırım sakinlerini qanunsız olaraq Rusiye ordusına askerlikke aluv aqqında Qırım aq-uquq qorçalayıcıları grubunıñ malümatı da yer almaqta. Aq-uquq qorçalayıcıları, üç yıl zarfında Rusiyeniñ arbiy hizmetine 10 biñge yaqın Ukraina vatandaşı olğan Qırım sakini çağırıldı, dep qayd eteler.
Rusiye Mudafaa nazirliginiñ bildirgenine köre, ilhaq etilgen Qırımnıñ arbiy komissariatı noyabrniñ 16-sında «2017 küz» çağırıluvından 103 arbiy hadimni Rusiye ordusınaki hizmetke yolladı.
Qırım aq-uquq qorçalayıcıları grubu Qırım sakinlerine, ilhaq etilgen yarımadanıñ territoriyasından Rusiye ordusına muddetli hizmetke çağırıluv vaqiaları aqqında bildirmek ricasınen muracaat etti.
Qırımnıñ ilhaqından soñ Rusiye akimiyeti Qırım sakinlerini öz ordusınıñ saflarına askerlikke alalar. Yarımadada bir çoq kütleviy tedbirlerde Rusiye Silâlı quvetlerinde hizmet etüv teşviqatı yapıla. Halqara qanunları ve BMT Baş Assambleyasınıñ qararlarına baqmadan Qırım sakinlerini Rusiye ordusına hizmetke kirmege davet eteler.


text:
Älfinä Sibğatullina: “Sadri Maqsudigä Tatarstanda iğtibar birelsen”
Tanılğan ğalim häm däwlät êşleklese Sadri Maqsudi ülemeneñ 60 yıllığında İstanbulda iskä alındı
Älfinä Sibğatullina: "Sadri Maqsudigä Tatarstanda tağın da zurraq iğtibar birelsen ide"
24nçe fevral’ comğa könne İstanbul universitetında ütkärelgän fänni cıyınnı İstanbul universitetının xoquq fakul’tetı dekanı professor doktor Adäm Sözüär häm Tatarstan Cömhüriyäteneñ Törkiyä wäkile Ayrat Ğataullin açıp cibärde.
1917nçe yıldağı İdel-Ural Milli Mäcles häm Milli idarä räise, kürenekle däwlät häm cämäğät êşleklese, fiker iyäse, törki tatar ğalime Sadri Maqsudi Arsalnıñ tormışı häm xezmätläre tanıtılğan fänni cıyında Tatarstannı häm Rusiyä Federaśiyäsen tatar ğalimäse, filologiya fännäre doktorı Älfinä Sibğatullina wäkillek itte.
Älfinä xanım belän telefon êlemtäsen urnaştırıp, Sadri Maqsudine iskä alu çarası turında mäğlümat birüen soradıq.
Tatar ğalimäse Älfinä Sibğatullinanıñ tanılğan ğalim häm däwlät êşleklese Sadri Maqsudi Arsalnıñ ülemeneñ 60 yıllığı mönäsäbäte belän İstanbulda oyıştırılğan fänni cıyın turındağı fikerlären tawış uynatqıçınnan tıñlıy alasız.
Bäyläneşle xäbärlär
Pikassonıñ räsemnäre aukśionda
9 kartina häm 2 keramik êşlänmä tulayım 100 million dollardan artığraqqa kitte


text:
Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan Kiyevge mart 20 künü olacaq ziyareti çerçivesinde qırımtatar halq yetekçileri ile ayrı körüşüvni keçirecek.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev faaliyetiniñ temin etüv bölükniñ reberi Arsen Jumadilov bildirdi.
Şu cümleden, Türkiye prezidentiniñ Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarov ile körüşüvi planlaştırılğan.
«Bunıñ ile körüşüvde Qırımda artqan basqı neticesinde Kiyevge kelgen Meclis azaları iştirak etecek. Tedbirde iştirak etecek şahıslarnı liderlerimiz körüşüvden evel belgiler», – dedi Jumadilov.
Onıñ malümatına köre, Türkiye yetekçisi ile Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı ve Türkiyeniñ Qırımda Rusiye areketlerine seslenüvi muzakere etilecek.
Jumadilov şunı da bildirdi ki, Cemilev Ukraina yolbaşçılığınıñ Erdoğan ile körüşüvinde de iştirak etecektir.
2014 senesi dekabr 1-de Erdoğannıñ Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile körüşüvi olıp keçti, neticede Türkiye yetekçisi böyle dedi: «Rusiyeniñ qırımtatarlarğa yanaşuvını musbet tanıymız. Olar (Rusiye akimiyetiniñ vekilleri – muar.) qırımtatarlarğa evel olmağan aqlarnı berecek olalar».
2015 senesi fevral ayında Rusiyeniñ Türkiyedeki elçisi Andrey Karpov Türkiyeden resmiy olmağan eyyetniñ Qırımğa kelecegini bildirgen edi.