text:
Qazaqstanğa körşiles elderde auqımdı sayasi özgerister ret-retimen bolıp jatır. Jılğa juıq uaqıt bwrın Özbekstanda jaña prezident bilikke kelip, elde birqatar reformalardıñ qadamdarın jasadı. Keşe ğana qırğız elinde besinşi prezidentterin saylau nauqanı bolıp ötti. Kaspiydiñ oñtüstiginde jatqan Iran da prezident saylauı bolıp ötti. Birşama diplomatiyalıq kelisimge jaqın sanalatın Hasan Ruhani biligin saqtap qalğanımen AQŞ-pen bolğan qarım-qatınası qaytalay şielenisterge wlasıp baradı. Sonımen birge soltüstik irgemizdegi orıstar da AQŞ jäne NATO elderimen arazdığı barğan sayın küşeyip keledi.
Mine, osı özgeristerge qosımşa retinde, endi şığıs körşimiz Qıtayda da auqımdı sayasi özgeris bolğalı otır. Eki künnen keyin Qıtaydıñ biliktegi partiyası QKP-nıñ (Qıtay Kommunistik Partiyası) XIX kezekti qwrıltayı ötedi. Bwl qwrıltay turalı älem aqparat qwraldarınan jetken habarğa jäne sarapşılar boljamına süyener bolsaq, qazirgi Qıtay basşısı Şi Jinpiñ (Si Czin'pin/Xi Jinping) osı jolı partiya jarğısına özgerister engizbek. Bwl degenimiz Şi Jinpiñ QKP tarihındağı ıqpaldı twlğa retinde, tarihi ornı bekemdeledi degendi bildiredi. Al, ol partiya jarğısına özgeris engizse, onda ol jetekşilik etken QKP Qıtaydıñ aldağı sayasi bağıtında az bolmağan özgeristerge bastaytını dausız.
AQŞ basılımdarı jariyalağan sarapşılardıñ pikirine qarağanda, Şi Jinpiñ aldağı qwrıltay kezinde partiya jetekşisiniñ ökiletti merzimin 10 jıldan da köbirek etip özgertui mümkin eken. YAğni, 2022 jılğa deyingi ökiletti merzimin tağı bes jılğa wzartuı mümkin. Demek, Qıtaydıñ qazirgi basşısı tağı on jıl taqta otıruğa küş saladı.
Osığan deyin Şidiñ jasağan qadamdarın saralay qaraytın bolsaq, ol Qıtay biligine ülken tazartu jürgizgeni şın. Biraq ol Qıtaydıñ sayasatın tübegeyli jañalağan joq. Ol bilikke keluden bwrın da şeteldik sarapşılar onıñ bilikte ülken reforma jasaytının aytqan edi. Biraq, qazirge deyin Şi Jinpiñ partiya men ükimettegi jemqorlıqqa qarsı kürespen ğana şektelip keldi. Sırtqı sayasatta batıl birneşe qadamdardı jasadı. Al, onıñ jaqındağı qadamdarına qaraytın bolsaq, tübegeyli sayasi reformağa endi ğana tolıqtay dayındalıp bolğanın bayqau qiın emes. El işi-sırtındağı bedeli qalıptasıp bolğan Şi endigi jerde el işindegi reformağa basımdıq beruge tolıq qabiletti. Olay bolsa Şi Jinpiñ qwrıltaydan keyin qanday sayasi özgerister jasauı mümkin?
Eñ aldımen Qıtay territoriyalıq twtastıq pen bekemdikti nığaytadı. Bwl jağında aldağı uaqıtta Tayuan (Tayvan'), Gonkong, Tibet, Şınjañ sekildi avtonomiyalarğa qaratqan sayasatı birşama qatañday tüsui bek mümkin. Sebebi, Qıtay qazir AQŞ, Japoniya, Oñtüstik Koreya sındı odaqtastardıñ qısımına belgili därejede wşırap otır. Soltüstik Koreya mäselesinde nemese Oñtüstik teñizdegi ielik qwqıq mäselesinde , AQŞ-pen odaqtasqan Japoniya jäne Oñtüstik Koreya qatarlı elder bwl alañdarda Qıtayğa oñay bäs bermey keledi. Oğan qosa Qıtay men Ündistan arasındağı şekaralıq daular da soñğı jıldarı tıñ deñgeyge köterildi. Bwl «Bir beldeu, bir jol» bağdarlamasın ortağa qoyıp älemge qanat qaqqalı otırğan Qıtay üşin ülken qauip. Al, osı qauipterde wpayı tügel bolu üşin ol işki twtastıqtı barınşa bekemdey tüsedi.
Bwdan özge jetekşi partiya jarğısınıñ özgeruine say, partiya qwrılımı da jañaruı mümkin. Şi Jinpiñ biriñğay senimdi birşama jas buındı bilikke tarta otırıp, öziniñ wzaq merzimdi reformasın işki klan aralıq tartıstan qorğauğa tırısadı. İşke qatañ, sırtqa salqın poziciya wstanuı da ğajap emes. Osı aytılğandardan tıs sırtqı sayasatta da qanday da bolmasın jañalıqtar alıp keletini şın. Degenmen, onı naqtı boljap aytu qiın. Dese de biz onıñ işki twtastıqtı bekemdeu üşin jasaytın qadamdarınıñ ondağı wlttardıñ teñdigine ülken qater töndiretinin bayqay alamız. İşki twtastıqtı jeleu ete otırıp, endigi jerde Qıtay biligi «qıtaylıq wlt» jasauğa tabandap twrıp kirisedi. Bwnısı köp jılğı strategiyalıq sayasatında da belgili bolıp kele jatqan edi.
Bwl «qıtaylıq wlt» nemese «qıtaylastıru» sayasatı İşki Qıtayda oñay jürgiziledi. Sebebi, onda köp sandı han wltımen aralasqan az wlttar onsızda bwl procestiñ jüruine äzir twr deuge boladı. Alayda, Tibet, Moñğol jäne Şınjañ sındı avtonomiyalı wlttıq aymaqtarda bwl qayşılıqtarğa wlasadı. Onsızda qazir Qıtay ükimetiniñ Şınjañ jerinde jürgizip otırğan sayasatı demokratiya men halıq teñdigin jaqtauşı elderdi qattı alañdatuda. Dini ekstremizm men terrorizmge qarsı küres jeleuimen asıra jürgizilgen janıştau sayasatı, aldağı qwrıltaydan keyin jalpı sipat alıp, barlıq wlttarğa bağıttaluı da äbden mümkin.
Beyresmi derekterge qarağanda qazir Qıtayda az sandı wlttardıñ tilindegi mektep oqulıqtarın basıp şığaru birtwtas toqtatılğan. Bärine birtwtas bir tilde bilim beru isi qolğa alınğalı otır. Bwl äsirese Şınjañğa bağıttalğan sayasattıñ salqın rayı. «Qıtaylıq wlt» jasaudıñ bastı qadamı. Endigi jerde azamattıq jeke kuälikter de «Qıtay azamatı» dep tirkelip, wlttarğa bölip qarau da tolığımen joyıluı kütip twr.
Bağamday qarasaq, bwl qadamğa baru Qıtay üşin äli de erte. Degenmen, Qıtay biligi kün sayın küşeyip kele jatqan işki-sırtqı qayşılıqtar men şielenisterden alañdap otır. Sondıqtan, «qauipti», «kümändi» tibet, wyğır avtonomiyalarına barınşa jedeldetilgen janıştau qadamın jasauğa nietti.
XIX qwrıltaydan keyin bilikti tolıqtay özine şoğırlandırğan Şi işki-sırtqı sayasattıñ barlıq bağıttarında Ortalıq ükimettiñ pärmenimen reforma jasaytın bolsa, Qıtay topırağında «aq degeni alğıs, qara degeni qarğıs» bolarında dau joq. Äskeri, äkimşilik, sayasi bilikteri nığayğan Şidiñ qaharı ondağı wlttarğa tüsip jatsa, älemdegi az qazaqtıñ 2 millionğa juığı köz aldımızda qwrdımğa ketpek. Qazirde nanım-senim bostandığı men kisi qwqıqtarı taptalıp otırğan olar, aldağı qwrıltaydan keyin resmi Beyjiñniñ tübegeyli reformalauına wşıraytını anıq.
Al sırtqı sayasatta naqtı qanday jañalıqtar bolatını turalı anıq boljam aytu qiın. Qıtay diplomatiyalıq qatınastarınıñ türi köp bolğandıqtan da, onıñ Ortalıq Aziyağa qaratqan sırtqı sayasatın bölip taldauğa tura keledi. Meyli qalay bolsa da qazirgi jağdaydan alıp qarağanda Qıtay üşin Ortalıq Aziya elderi mañızdı strategiyalıq aymaq retinde qarastırıladı. Biraq, müddeligi artqan sayın quattı qarulı küşteriniñ aybarımen, ekonomikasınıñ salmağımen qorqıtıp, tırnağın batırmasına da kim kepil?! Wlt pen el twrğısınan şığıs irgedegi bwl özgeristerdiñ lebine de säl qaramay, saq qwlaqtı tige jürgenimiz oñ bolmaq.


c: text/html

text:
Hırvatistan tecribeci Ukrainağa işğal altındaki topraqlarını keri qaytarıp almasına yardım etmesi mumkün – ekspert
Ukraina işğal etilgen Qırım ve istilâ altındaki Donbass topraqlarını keri qaytarıp alması içün Hırvatistan tecribesini qullanması mumkün. Qırım.Aqiqat Radiosına böyle bir fikirni «Yevropeyskaya pravda» köşe yazıcısı Natalya İşçenko beyan etti.
1990 yıllarda Yugoslaviya halq ordusına köstergen arbiy qarşılığında Hırvatistan BMT (OON) yardımınen öz topraqlarınıñ dörtte üçüni barışıq yolunen keri qaytarıp alğan edi. Plannıñ adı «Z-4» edi ve o Minsk añlaşmalarınen aynı şekilge saip edi, dep ikâye ete İşçenko.
«BMT (OON) celp etilgen edi ve o bu maqsatnen bağlı hususiy programma azırlap eki yıllıq muvaqqat memuriyet teşkil etken edi. Yani işbu topraqlarda ne sırp, ne separatistik, ne de hırvat akimiyetleri yoq edi. Anda BMT (OON) bayrağından ğayrı, iç bir bayraq yoq edi», – dep izaatlay ekspert.
Onıñ fikrine köre, Ukraina Hırvatistan tecribesini bilmesi şart, çünki bu - Avropa topraqlarında BMT (OON) çerçivesinde barışıq yolunen reintegratsiyası muvafaqiyetnen keçken yekâne programmadır.
Ukraina ve Hırvatistan ükümetleri Ukrainanıñ işğal altındaki topraqlarınıñ
reintegratsiayası meselelerinen oğraşacaq iş gruppasınıñ teşkil etilüvi ve işbirligi boyunca Memorandum uyğunlaştırıp imzalağan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırım studentlerine ukrain aliy oquv yurtlarında qoşma bücet yerlerni ayıracaqlar
Ukraina akimiyeti işğal etilgen Qırımdan kelgen studentler içün devlet sımarışınıñ qoşma yerlerini ayıracaq.
Bu aqta Ukraina Nazirler Kabineti saytında bildirile.
Şu cümleden, Ukraina Nazirler Kabineti 2014 senesi sentâbr 17 künü №450 qararnı qabul etti – «Vaqtınca işğal etilgen territoriyada yaşağan ya da andan köçip kelgen Ukraina vatandaşlarına ilmiy ve ilmiy-pedagogik mütehassıslarnıñ azırlanuvı boyunca qoşma bücet yerlerniñ berilmesi ile bağlı bazı meseleler».
Aliy oquv yurtlarına 2014 senesiniñ mezunları, abituriyentleriniñ qabul etilmesi tasil seviyesini belgilegen vesiqağa ve «Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyada vatandaşlarnıñ aq ve serbestliginiñ ve uquqiy rejiminiñ pekitilmesi aqqında» Ukraina Qanunıñ 6-ncı maddesine köre amelge keçirilecek.
Nazirler Kabinetiniñ malümatına köre, böyle abituriyentler olğan olsa, aliy oquv yurtınıñ yolbaşçısınıñ muracaatı ile devlet sımarışınıñ qoşma yerleri ayırıla bile.


text:
Ekrem Çelebi - Ezanlar Bizim İçin Okunuyor
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Ezanlar Bizim İçin Okunuyor
Etiketler : Ekrem Çelebi - Ezanlar Bizim İçin Okunuyor türkü indir, Ekrem Çelebi - Ezanlar Bizim İçin Okunuyor türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Ezanlar Bizim İçin Okunuyor mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Ezanlar Bizim İçin Okunuyor türküsü, Ezanlar Bizim İçin Okunuyor sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Ezanlar Bizim İçin Okunuyor bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Yüce Dağ Başında
Ekrem Çelebi - Allı Sunam
Ekrem Çelebi - Misket
Ekrem Çelebi - Kıyma Felek
Ekrem Çelebi - Yine Göç Eyledi Avşar Elleri
Ekrem Çelebi - Al Gonca Gül Deremedim
Ekrem Çelebi - Huma Kuşu
Ekrem Çelebi - Sunam
Ekrem Çelebi - Fidayda
ekrem çelebi - can özümden besmeleyi çekince-sultanım (kırıkkale)
Ekrem Çelebi - Bülbül Havalanmış
Ekrem Çelebi - Sitem Taşlarına Vurdum Başımı
Ekrem Çelebi - Çakmak Çakmaya Geldik
Ekrem Çelebi - Acem Kızı
Ekrem Çelebi - Sarı Kız


text:
Siyasetşınas: Ukrainada nevbetten tış parlament saylavları yılnıñ soñuna qadar ötkerilmesi mümkün
Ukraina siyasetşınası Volodımır Fesenko Ukrainada nevbetten tış parlament saylavları yılnıñ soñuna qadar keçirilecegini tahmin ete, dep haber ete İnterfaks-Ukraina.
«Bu parlamentniñ faaliyeti bir afta, eñ çoq, bir qaç aynen sıñırlanacaq. Siyasiy ıntılış olsa, memleket küzde ya da yılnıñ soñuna qadar nevbetten tış parlament saylavlarına çıqacaq», – dep ayttı o bazarertesi künü Kiyevdeki matbuat konferentsiyasında.
Siyasetşınasnıñ fikirince, Ukraina prezidenti saylavlarında ğalip çıqqan Petro Poroşenko nevbetten tış parlament saylavları ötkerilmesini belgilemese, bu onıñ qaba hatası olacaqtır.
Fesenko dey ki, Poroşenko birden parlamentni dağıtmamaq kerek, çünki Yuqarı Rada prezident kvotasına köre birden eki nazirni tayin etip, parlament saylavları keçirilmesi içün zarur olğan qanun deñişmelerini qabul etmeli.
«Bu parlamentniñ faaliyeti bir afta, eñ çoq, bir qaç aynen sıñırlanacaq. Siyasiy ıntılış olsa, memleket küzde ya da yılnıñ soñuna qadar nevbetten tış parlament saylavlarına çıqacaq», – dep ayttı o bazarertesi künü Kiyevdeki matbuat konferentsiyasında.
Siyasetşınasnıñ fikirince, Ukraina prezidenti saylavlarında ğalip çıqqan Petro Poroşenko nevbetten tış parlament saylavları ötkerilmesini belgilemese, bu onıñ qaba hatası olacaqtır.
Fesenko dey ki, Poroşenko birden parlamentni dağıtmamaq kerek, çünki Yuqarı Rada prezident kvotasına köre birden eki nazirni tayin etip, parlament saylavları keçirilmesi içün zarur olğan qanun deñişmelerini qabul etmeli.


text:
Kirilenko: Qırımnıñ skit altını aqqında mahkeme ketişatına Rusiye iylesi keder ete
Şimdilik Amsterdamda qalğan skit altınnıñ kollektsiyası oğrunda Ukraina küreşi «Rusiyeniñ iylesi ile müşkülleştirile», – dedi salı künü, aprel 7-de, brifingde Ukraina medeniyet naziri Vyaçeslav Kirilenko, haber ete Ukrinform.
«Skit altınına kelgende, Amsterdamda başlanğan mahkeme ketişatı, halqara qaideleriniñ esas ümdeleri Ukraina tarafında olğanına baqmadan, qolay olmaz. Ketişat mürekkep, çünki Rusiye tarafı bütün resurslarını işletti. Eminim, qaparcılıq resursları da işletilgen, şunıñ içün ketişat uzana. Rusiye tarafı yañı şartlarnı ögrenmege talap ete ve ilâhre», – dedi Kirilenko.
Onıñ sözlerine köre, Ukraina, memleketke Devlet müzey fondu eksponatlarını qaytarmaq içün yuridik ceetten bütün zaruriy areketlerni yapa.
Ukraina menfaatını çetel mahkemelerinde temsil etken Adliye nazirligi bu işni nezaret ete, Ukraina menfaatını Amsterdamda «işançlı temsilci» qoruy.
«Ukraina altınnıñ işğal etilgen territoriyağa degil de, Ukraina nezaretinde olğan territoriyağa qaytarılmasından başqa çare körmey», –dedi Kirilenko.
«Qırım: Qara deñiz altın ve sırları» sergisi Amsterdamda Allard Pirson müzeyinde 2014 senesi fevral-avgust ayları keçirile edi. Qırım işğalinden soq ukrain akimiyeti artefaktlar Ukraina devletine ait olğanını bildirdi.
Niderlandı müzeyi, memleketler arasında bir añlaşma omlağanına qadar, altınnı ne Ukraina, ne Qırımğa bermemege qarar aldı.


text:
Qırımtatarlarnıñ yetekçileri ATRni umumavropalı medeniy leyha şeklinde körmege isteyler
Qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarov aprel 1 künü Avropa birliginiñ ileri ekspertleri ile körüşüvni keçirecekler. Onıñ çerçivesinde ATR midaholding terkibine kirgen qırımtatar matbuat vastalarını umumavropa leyhasına çevirmege teklif etecekler.
Bunı Refat Çubarov öz Facebook saifesinde bildirdi.
Onıñ malümatına köre, körüşüvde belli siyasetçiler de olacaq.
«2015 senesi mayıs 21-22 künleri olacaq AB Riga sammitiniñ meselelerini muzakere etecekmiz. Teklifim –ATR telekanalı, «Lâle» bala kanalı ve «Meydan» radiosı, qırımtatar elektron matbuat vastaları olaraq, umumavropalı medeniy leyha olmalı. Menimce, meni añlarlar...», – dey Çubarov.
Aprel 1 kününden ATR yayınlavı toqtaldı. Buña sebep – Roskomnadzor tarafından yayınlav izniniñ berilmemesidir.
Teleşirket bir qaç kere Roskomnadzorğa vesiqalarını bere edi, amma çeşit sebeplerden olarnı qaytara ediler. ATR şirketine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radiosı, «15 minut» internet neşiri de şimdi aynı vaziyettedir.
Qırımtatar matbuat vastalarından Rusiye qaydını yalıñız rus tilinde basılğan «Golos Krıma» gazetası aldı. Neşirde aytılğanı kibi, gazeta endi 6 biñ nusha ve «Golos Krıma New» serlevası ile çıqacaq.


text:
Kareliyada 14 bala elâk olğan soñ lager qapatıldı – Rusiye Fevqulade vaziyetler nazirligi
Kareliyada Sâmozero gölüne ziyaretke barğan 14 bala elâk olğan lager qapatıldı. Bu aqta iyün 20-de Rusiye Fevqulade vaziyetler nazirliginiñ reisi Vladimir Puçkov toplaşuvda ilân etti, dep bildire rusiyeli müessiseniñ matbuat hızmeti.
«Lager qapatıla. Balalarnı ana-babalarına qaytarmaq içün faaliyet alıp baramız», – dedi Vladimir Puçkov.
Puçkov Kareliyadaki Sâmozero gölünde 14-ci balanı tapmaq içün qıdıruv işlerini alıp barğan taqımnı quvetleştirmege avale etti.
Keçken afta soñu «Park-otel Sâmozero» tedaviylendirici lageriniñ 47 balası ve dört büyük kişi eki qayıq ve raftanen kezip furtunağa oğradı. Qayıqlar avdarıldı. Balalar yalığa yaldamağa tırıştı, amma büyük dalğalar ve suvnıñ suvuq olğanından er kes becermedi. Qurtarıcı ameliyat tek, bir qurtarılıp olğan qız haber etken soñ, 20 saattan soñ başlandı.
Kareliya ve Moskvada iyün 20 matem künü olaraq ilân etildi. 12-13 yaşındaki balanıñ cesedi endi tapıldı, daa bir bala qıdırıla.
Balalarnıñ ölümi boyunca beş adam yaqalandı: lager müdiri, onıñ muavini, eki talimatçı ve yetekçi. Rusiye taqiqat komiteti bu vaqia boyunca cinaiy iş açtı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Dünya musulmanları Qurban bayramını qarşılay
Sentâbr 12-15 künleri dünya musulmanları Qurban bayramını qayd ete. Qırım camilerinde sentâbr 12-de bayram hutbeleri keçirildi ve bayram namazı qılındı. Yarımadada bayram üç kün devam etecek.
Bayram arefesinde qırımtatarlar çiberek, belâş ve diger hamır aşlar qavurdı, dep bildire Avdet. Bu adet «qoqu çıqarmaq» dep adlandırıla. Adet boyunca, qavurılğan aşlarnen yaqınlar, soy-soplar ve qomşular sıylana.
Qırım musulmanları içtimaiy ağlarda bir-birlerini bayramnen hayırlamağa endi başladı.
Qurban bayramı, musulmanlarnıñ eñ büyük bayramlarından biri ola, bu künlerni Mekkege acılıqnen bağlaylar. Qurban Oraza bayramından 70 kün keçken soñ, Zul-Hicca ayınıñ 10-cı künü İbrahim (a.s.) qurbanı hatırasına bağışlanıp qayd etile.


text:
Soñğı derekterge säykes, lañkestik äreketten 129 adam qaza tawıp, 352-si jaralanğan. Solardıñ 99-ı qazir awır xalde. El astanasındağı qawip äli seyilgen joq. Jergilikti basılım betteri qayğılı oqïğa twralı jazılğan maqalalarğa tolı. Onıñ avtorları juma küngi lañkestik saldarınan soğıs otınıñ tutanwı mümkin dep boljam jasağan. Al Parïjdegi dükender men köpşilik orındarda tınıştıq ornadı. Bïlik ökilderi turğındar men qala qonaqtarına köşede köp jürmewdi eskertti. Elïsey alañında osı künderi – jaña jıldıq bazardıñ qızatın şağı. Biraq awrwxana, mektep, kitapxana, murajaymen birge atalğan sawda orındarınıñ jumısı da toqtap tur. Degenmen twrïster jağı köpten kütken demalıstıñ tekke ötkenine narazı. Sebebi kölik tasımalına şektew qoyılğan. Tayawda äwe kompanïyaları keybir reysterin keyinge şegerdi. Däl qazir qalada küştik qurılım sarbazdarı qarw asınıp, köşelerdi küzetip jür. Ayta keteyik, erteñ el işinde qurbandardı eske alw üşin bir mïnwt ünsizdik jarïyalanadı.
Derekközi: 24.kz
Kommentarïï
-
Mïra2015-11-17 15:18:57A çto slwçïlos?


text:
Avropa Birligi Qırımda jurnalistlerniñ taqip etilmesini toqtatmağa talap ete
Ukrainadaki Avropa Birligi Temsilciliginiñ reberi Hugues Mingarelli Rusiyeni jurnalist Nikolay Semena ve qırımtatar jurnalistleriniñ taqip etilmesini toqtatmağa çağırdı. Bunı o Kyivdeki «Ukrainada jurnalistlerniñ telükesizligi. Qanunsızlıqnıñ soñu» halqara konferentsiyasında bildirdi, dep haber ete UNIAN.
«Qırımda ifade serbestliginiñ bozulması bizni pek qasevetlendire. Jurnalist Nikolay Semena Rusiye topraq bütünligini bozmağa çağırdı dep, onı ev apsinde tutalar. Şübesiz, bu bir şaqa kibi», – dep ayttı Mingarelli.
Onıñ bildirgenine köre, qırımtatar jurnalistleri işğal etilgen Qırımda taqip etile.
«Olar (qırımtatarlar – QA) ayrı bir nişan sayıla. Olarnıñ evlerinde tintüvler keçirilgenini bilemiz. Bunı toqtatmaq kerek, bunı toqtatmaq içün elimizden kelgenini yapmaq kerekmiz», – dep qoştı Mingarelli.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Dunja Mijatović kün tertibindeki eñ müim meseleler ukrain jurnalistleri Roman Suşçenko ve Nikolay Semena olğanını qayd etken edi.
Qırım işğalinden soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar faalleri ve Meclis azalarında tintüvler sıqlaştı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunıñnen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy imkânlar ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarınen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.


text:
Kezlev soqaqlarında padişanı köstergen graffiti peyda oldı
Kezlev soqaqlarınıñ birinde binalar divarlarında soñki rusiyeli padişa II-ci Nikolaynıñ resimlerini yaptılar.
Graffiti fotoresimlerini içtimaiy ağlar qullanıcıları paylaşa. Elde etilgen malümatqa binaen, resimler şeerniñ eski qısmı soqaqlarınıñ birinde peyda oldı.
Hususan, resimlerde 1916 senesi padişa qorantası Kezlevni ziyaret etkenini köstergen levhalarnı körmek mümkün. Belli ki, padişanıñ qorantasınen Kezlevge ziyareti qısqa ve iş boyunca oldı.
2016 senesi mayıs ayında Kezlevde padişa şeerni ziyaret etkeninden 100 yıl tolğanı munasebetinen II-ci Nikolay abidesi açıldı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada divarlarda rusiyeli prezident Vladimir Putinni köstergen graffitilerni faal şekilde yapmağa başladılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Advokat Emil Kurbedinovnı FSB hadimleri yaqaladı, onıñ ofisinde tintüv ötkerile
Bağçasarayda yanvar 26 künü advokat Emil Kurbedinovnı yaqaladılar. Bunı Qurultaynıñ Merkeziy saylav komissiya reisi Zair Smedlâyev öz Facebook saifesinde haber etti.
Bunen beraber Emil Kurbedinov özü de bir video yayınladı, onda körüne ki, Qırımdaki FSB hadimleri maşnağa yaqınlaşalar. Bu maşnada advokat, zenaatdaşı Edem Semedlâyev ile birlikte, evinde o arada tintüv ötrekilgen Seyran Saliyevniñ evine kete ediler.
Advokat Nikolay Polozov öz Twitter saifesinde Emil Kurbedinovnıñ ofisinde tintüv ötkerilgenini haber ete.
Keçende Aqmescitte FSB hadimleri, İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznıñ işlerinde advokat olğan Nikolay Polozovnı yaqalap, sorğuğa alğan ediler. Polozov bu yaqalamanı qaçıruv olaraq tanıy.
Emil Kurbedinov «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca bir-qaç mahkümniñ ve jurnalist Nikolay Semenanıñ advokatı ola.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ qırımtatarlar yarımadada Rusiye akimiyetini tanımadı. Böylece, Qırımnıñ şimdiki akimiyeti ve uquq qoruyıcıları olarğa qarşı basqı yapmağa başladılar. Dünya toplulığı Qırımda insan aqlarını qorçalamağa çağıra, Rusiyeden ise yarımadada insan aqlarına riayet etmesini talap ete.
Qırımda bir sıra mahkeme esnası keçirile, tintüv ve apis cezaları devam ete. Uquq qorçalayıcılar Rusiye akimiyetiniñ Qırımda yapqanları «siyasetnen bağlıdır» deyler.


text:
Çiygoz ve Umerov Kremlge qarşı açqan davaları Moskva mahkemesine teslim etildi– Polozov
Rusiyeli advokat Nikolay Polozov Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ memuriyetine, qırımtatar Milliy Meclisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov adından olarnıñ azat etilgeninen bağlı malümat berilmesini talap etken eki dane memuriy davanı teslim etti.
«Af etilüvnen bağlı fermanlarnıñ gizlenmesi RF Anayasasınıñ 24 maddesiniñ 2-nci qısmına zıt kele», – dep yaza Polozov özüniñ Facebook saifesinde.
Bu yıl sentâbr ayında Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Ahtem Çiygoznı 8 yıllık koloniya cezasına mahküm etken edi. O, 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqaru Şurası binasınıñ ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulıp alındı. Çiygoz kütleviy nizamsızlıqlar teşkil etmekte qabaatlanğan edi.
Ondan soñ mahkeme İlmi Umerovnı Qırımda eki yıl köy tarzındaki koloniyada qaluv cezasına mahküm etken edi. Umerov açıq menbalarda yapılğan separatizmge çağıruv yapmaqta qabaatlandı.
Rusiye akimiyeti oktâbrniñ 25-nde Umerov ve Çiygoznı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra qırımtatar halqı Milliy Meclisiniñ yolbaşçıları Kyivge keldiler.
Kreml Umerov ve Çiygoznıñ azat etilgenine dair vesiqalarnı bermekni red etti. Advokat Nikolay Polozov iddia etkenine köre, Umerov ve Çiygoz «uquqiy ceetten daa Qırımda bulunmaqta», çünki olarnıñ Türkiyege keteceginen alâqalı iç bir türlü vesiqa berilmegen edi.


text:
Almaniya, Frenkistan ve Ukraina yolbaşçıları Savçenko, Sentsovnıñ azat etilmesini muzakere etti ve Minsk añlaşmalarınıñ tarafdarları olğanını bildirdiler
Ukraina, Almaniya ve Frenkistan yolbaşçıları avgust 24-te Berlinde körüşip, Minsk añlaşmalarına tolusınen riayet etilmesine qoltutqanını bildirdiler.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Frenkistan prezidenti François Hollande qayd etkenlerine köre, Minsk añlaşmalarına riayet etilse, Ukraina şarqındaki zıddiyet al etilecek.
Minsk añlaşmalarınıñ eñ müim noqtaları olaraq ateş toqtatılması, ağır silânı çeküv, esirlerni azat etüv ve işğal etilgen topraqlarda ealiniñ gumanitar problemleriniñ al etilmesini qayd etile.
Üçü de bu añlaşmalarnıñ riayet etilmesini nezaret etüvde OSCE rolüni qayd etti. Merkel hatırlattı ki, Ukraina şarqındaki OSCE nezaretçileri serbest kiremeyler, olarnıñ uçucısız apparatları toqtatıla.
Poroşenkonıñ aytqanına köre, muzakerelerniñ iştirakçileri OSCE közeticilerine Rusiye-Ukraina sıñırı nezaret etmegen topraqlarğa kirişini temin etmege añlaştılar, böyle etip işğal etilgen topraqlarğa Rusiye ordusı ve silânıñ kirmesini toqtatacaq olalar.
Bundan ğayrı, körüşüv iştirakçileri Rusiyede bulunğan esirlerge de diqqat ayırdılar – Oleg Sentsov, Nadejda Savçenko ve digerleri.
Prezidentniñ bildirgenine köre, «al-azırda Rusiye ve oña qoltutqan boyevikler, ne yazıq ki, regiondaki barışıq ve istiqrar tiklenmesi içün telüke ola».
«Norman dörtü» dört devletinden üçniñ reberleri Rusiye prezidenti Vladimir Putinsiz körüşip, Ukraina şarqındaki vaziyetni ve zıddiyetni al etüv yollarını muzakere ettiler.


text:
DHC Moskvada öz temsilciligini açtı
«Donetsk halq cumhuriyeti» Moskvada öz temsilciligini açtı.
Ukrainskaya pravda bergen malümatına köre, ofisni Varşavskaya yolu, ev 1 adresi boyunca Avraziya bölüginiñ ştab-kvartirasınıñ binasında açıldı.
Beyanatta böyle denile: «DHC öz ilk çetel temsilciliginiñ açılması aqqında qararnı aldı ve oña Rusiye Federatsiyasınıñ bir sıra cemaat vatanperver teşkilâtları resmiy sürette qol tuttı».
İşbu qaynaq DHC ve LDPR firqası işbirlik aqqında añlaşmanı imzalağanını da bildire.
Ukrainskaya pravda bergen malümatına köre, ofisni Varşavskaya yolu, ev 1 adresi boyunca Avraziya bölüginiñ ştab-kvartirasınıñ binasında açıldı.
Beyanatta böyle denile: «DHC öz ilk çetel temsilciliginiñ açılması aqqında qararnı aldı ve oña Rusiye Federatsiyasınıñ bir sıra cemaat vatanperver teşkilâtları resmiy sürette qol tuttı».
İşbu qaynaq DHC ve LDPR firqası işbirlik aqqında añlaşmanı imzalağanını da bildire.


text:
Türkiyede Qırımdaki faaliyetçilerniñ cöremelerini ödemek içün paranıñ toplavına qatıldılar – «Qırım birdemligi»
Türkiyede yaşağan qırımtatarlar, Qırımda bir kişilik piketlerde iştirak etkenleriniñ cöremelerini tölemek içün paranı toplav boyunca «Qırım marafon» tedbirine qol tuttılar.
Bunı yanvarniñ 2-sinde özüniñ Facebooktaki saifesinde «Qırım birdemligi» cemiyet teşkilâtı bildire.
Bu cümleden, Qırım faaliyetçileriniñ cöremelerini tölemek içün paranı Türkiyeniñ Gebze şeerinde topladılar.
2017 senesi dekabrniñ 23-nde «Qırım birdemligi» cemiyet birleşmeniñ faaliyetçileri yañı «Qırım marafonı» çerçivesinde memuriy cöremelerniñ tölenmesi içün paranıñ toplanmasını ilân ettiler.
Qırımda oktâbrniñ 14-nde, Rusiye tarafından ilhaq etilgen yarımadada telükesizlik hadimleriniñ qırımtatarlarğa, musulmanlarğa qarşı repressiyalarına narazılıq köstermek maqsadınen bir sıra bir kişilik piketler ötkerildi. Daa soñra Rusiye mahkemeleri tarafından bu piketlerniñ iştirakçilerine cöremeler tayin etildi.
Daa evel «Qırım birdemligi», qırımtatar faaliyetçilerine qarşı cöremeler tayin etken mahkemelerniñ yanında cöremelerni tölemek içün 10 rublelik qıymetinde maden paralarnıñ toplanmağa başlağanını bildirdi.
Tedbir teşkilâtçılarınıñ niyetine köre, «pervasız olmağanlarnıñ birdemligi»ni köstermek içün paralarnı 10 ruble (qararnen 4 hrivna – QA) qıymetinde maden aqçalar ile toplaylar.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Kelesi jılı Qıtaydıñ Tyanczïn qalasında (Beyjiñnen 200 km) asıl tuqımdı jılqılar men sïırlardı, sonday-aq ïtterdi klondaytın ortalıq aşıladı. Bul ortalıq älemdegi eñ iri ortalıq bolmaq.
2017 jıldıñ özinde ortalıqtıñ önimdiligin jüz mıñ embrïonğa jetkizw josparlanıp otır. Bolaşaqta qıtaylıqtar jılına bir mïllïon janwardı klondawğa mümkindik aladı. Ortalıq qurılısına Pekïn wnïversïteti janındağı Medïcïna ïnstïtwtı men Tyanczïn xalıqaralıq ïnstïtwtınıñ mamandarı jetekşilik jasawda.
Jobağa salınğan ïnvestïcïya kölemi jartı mïllïard AQŞ dollarına jetken. Sarapşılar salınğan qarjınıñ jıldam öteletinin aytwda. Sebebi bul ortalıq bolaşaqta Qıtay ekonomïkasında oyıp turıp orın almaq.
Derekköz: planet-today.ru
Tegï: Janwarlar älemi,
Kommentarïï


text:
Pavel ïdeyanıñ 16 qırküyekte, dollar bağamı 300 teñgege deyin köterilgen küni kelgenin ayttı. Ol bul kezde stwdentter asxanasında tamaqtanıp otırğan eken.
"Wnïversïtet asxanasında tamaqtanıp otırıp teñgeniñ quldırap bara jatqanın kördim. Köñil-küyim tüsip ketti. Fotoşoptı aşıp teñgeni beyneledim. Oğan "sırqatınan ayıqsın" degen maqsatta joljelken jabıstırdım. Adamdarğa teñgeniñ tezirek qalpına kelwin tilewge nege mümkindik bermeske degen oy keldi. Tengeneboley.kz domenin satıp alıp, 16 qırküyek küni keşke sayttı iske qostım. Adamdar birtindep qızığwşılıq tanıta bastadı", - dedi Pavel Tkaçenko.
"Eñ bastısı - adamdarğa köñil köterwge mümkindik berw. Jağımdı pikirler köp bolğan sayın, soğurlım jağday jaqsaradı. Sayttı qosqannan keyin teñge de qaytadan ornına kele bastadı. Bul tek Ulttıq banktiñ eñbeginiñ ğana emes, bizdiñ de tilegimizdiñ arqasında boldı", - dedi ol.
Derekközi: Tengrinews.kz
Tegï: Narıq jäne turmıs, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Qıtaylıq musılman qajılıq saparın jurttan erek orındadı. Ol Qıtaydan Sawd Arabïyasına jetw üşin tört mıñ şaqırım joldı tört ayda velosïpedpen jürip ötken.
Ayta ketsek, bïıl qajılıq mawsımı 20 tamızda bastaladı. Sïnoptïkterdiñ boljamınşa, bul mawsımda aptap ıstıq saqtaladı. Osığan baylanıstı qajılardıñ qawipsizdigine erekşe män berilmek.
Eske salsaq, 2015 jılğı qajılıq waqıtında qurılıs kranınıñ Mekkedegi äl-Xaram meşiti awmağında qulawı saldarınan 11 adam mert boldı. Budan bölek, Mïna jazığındağı adam keptelisinen keminde 800 adam qaza taptı. Mekke bïligi bul jağdaydıñ endi qaytalanbawın qatañ baqılawğa alıp, tïisti şaralar qabıldadı.
maturidi.kz
Tegï: Qoğam,
Kommentarïï


text:
Dawıldan keyin Tınıq muxïtındağı elsiz aralğa tüsken üş teñizşini jağağa palma japıraqtarımen jazılğan jazw qutqardı. Bul twralı AQŞ Jağalaw küzetiniñ gavaylıq bölimşesi öziniñ Facebook jelisindegi paraqşasına jazdı.
Teñizşiler kişigirim qayıqpen 4 säwir küni keşke üş sağattıq jüzwge şığadı. Biraz waqıttan soñ dawıl bastalıp, qayıq töñkerilip qalğan. Olar tünde jaqın aralğa deyin 2 mïlya qaşıqtıqtı jüzip ötken. Olar jetken aymaq elsizaral bolıp şıqtı.
Olar araldağı qumğa palma japıraqtarımen Help sözin jazdı, olar sol jazw arqılı tabıldı. "Teñizşilerdiñ tapqırlığı olardıñ qutqarılwına mümkindik berdi", - dedi jağadağı küzetşiler.
massaget.kz
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Yawlıqlı qız yarıştan töşep qaldı
Franśiya telekanalında cır yarışına qatnaşqan yawlıqlı qıznı tapşırudan çığarğa mäcbür ittelär
Franśiya telekanalında cır yarışına qatnaşıp jüri tarafınnan yuğarı bäyälängän 22 yäş’lek yawlıqlı qız Mennel İbtissem mäğ’lümat çaraları häm internet çeltärendä rasaçıl häm islamofob höcümnärgä duçar bulğan ide. Xäzer anıñ bu basımğa tüzä almıyça yarıştan çığuı xäbär itelä. Bu qararın ul Facebooktağı säxifäsendä yazğan. Mennel İbtissem soñ könnärdä bulğan waqıyğalardan bik täêsirlänüen beldergän. Yarışnı oyıştıruçılar: “İbtissemnıñ qararın xörmät itäbez”,- di. Tapşırudağılar qızğa sänğat’tä uñışlar teläde.
Şimbä kön yarışta Mennel İbtissem solıx häm keşeleklelek yağında buluın belderep Leonard Koênnıñ “Alliluya” cırın ğaräp häm ingliz tellärendä başqarğan ide. Şunnan soñ yawlıq kigän qızğa cämäğat’çelektän höcümnär başlandı. Anıñ ğaräpçä cırlawına, şulay uq, êlegräk Fälästingä teläktäşlek belderep “Yılmay, Fälästin” cırın başqaruına bäyländelär.


text:
Tanımal änşi Töreğalï Töreäliniñ kişkentay kezindegi vïdeosı jelige jüktelip, köpşiliktiñ süyispenşiligine bölendi. Bul twralı nur.kz xabarladı.
"2001 jıl edi. Kişigirim saxnalarğa şığıp jürgen kişkentay Töreş... Biraq, kişigirim saxna dep emes, özin bükil qazaqtıñ aldında än salıp turğanday sezinetin Töreş... Bayqoñır qalasında "Töre - än" tobı "Ğasırğa şaşw" attı koncert bergen kez... Äkem är kez saxnağa şığar aldında "sen bükil el aldında öner körsetip tursıñ" dep jigerlendiretin. Äkemniñ bul söziniñ astarında arman jatqan bolw kerek, armanı orındalğan sïyaqtı. Bügin qalıñ qazaq aldında än salıp jürmin...
Allağa şeksiz şükir! Sol jıldarı ABK tobınıñ däwreni jürip turğan edi ğoy. Jas änşi jigitter olarğa elikteytin. Solardıñ biri men edim. Endi mına qızıqqa qarañızdarşı, ataqtı Qıdıräli Bolmanovpen bügin Astana törinde osı "Bir tamşı jas" änin orındayın dep turmın buyırtsa. Armanday biliñizder, ardaqtı dostar!", - dep jazğan änşi bala kezindegi vïdeosımen bölisti.
Vïdeonı körgen jeli qoldanwşıları Töreğalïdiñ äninen burın täp-tätti bïine tänti bolğanıdarın jarısa jazwda.
Tegï: Juldızdar älemi,
Kommentarïï


text:
Qazaqtar Qazaqstanda diaspora bolsa, mına el men jerdiñ iesi kim?
"Qazaqtar Qazaqstanda diaspora ma?" degen aşıq hatımdı bwdan bir jarım jıl bwrın, yağni 2016 jıldıñ tamız ayında jariyalağanmın. Kezinde elimizdiñ köptegen BAQ-tarında jariyalandı. Biraq, Qazaqstannıñ orıs tildi biligi tarapınan eşqanday qozğalıs bolğan joq. Qazaqstan Respublikası Konstituciyasında körsetilgen meniñ zañdı qwqığım eskerilmey Aşıq Hatıma jauap ta berilmedi. Sol hattıñ mätini mınau:
QAZAQTAR QAZAQSTANDA DIASPORA MA?
«Qazaqstan Respublikasındağı til turalı 1997 j. 11 şildedegi № 151-I Qazaqstan Respublikasınıñ Zañınan 2008.21.11» üzindi:
1-bap. Negizgi wğımdar
Osı Zañda mınaday wğımdar paydalanıladı:
diaspora - öziniñ tarihi şığu teginen tısqarı elde twrıp jatqan halıqtıñ bir böligi (etnikalıq qauımdastıq);
4-bap. Qazaqstan Respublikasınıñ memlekettik tili
Qazaqstan Respublikasınıñ memlekettik tili - qazaq tili.
Memlekettik til - memlekettiñ bükil aumağında qoğamdıq qatınastardıñ barlıq salasında qoldanılatın memlekettik basqaru, zañ şığaru, sot isin jürgizu jäne is qağazdarın jürgizu tili.
Qazaqstan halqın toptastırudıñ asa mañızdı faktorı bolıp tabılatın memlekettik tildi meñgeru - Qazaqstan Respublikasınıñ ärbir azamatınıñ parızı.
Ükimet, özge de memlekettik, jergilikti ökildi jäne atqaruşı organdar: Qazaqstan Respublikasında memlekettik tildi barınşa damıtuğa, onıñ halıqaralıq bedelin nığaytuğa;
Qazaqstan Respublikasınıñ barşa azamattarınıñ memlekettik tildi erkin jäne tegin meñgeruine qajetti barlıq wyımdastıruşılıq, materialdıq-tehnikalıq jağdaylardı jasauğa;
qazaq diasporasına ana tilin saqtauı jäne damıtuı üşin kömek körsetuge mindetti
(Zañ mätini «Ädilet zañ» gazetinen (http://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z970000151_) alındı).
Mına zañda körsetilgendey, qazaqtar Qazaqstanda diaspora bolsa, mına el men jerdiñ iesi kim? Osılayşa Atameken tuğan jerimizge ie bola almay diaspora atanıp jüre beremiz be? Mwnıñ artı nege aparıp soğadı. Älde Qazaqstannıñ jerin şetelge satıp jiberip, şınımen diasporağa aynalıp kettik pe?
Mwhambetkärim Qojırbaywlı, Mañğıstau
Abai.kz


text:
Qwnanbaydı qaşanğı taspen qorşap qoyamız?..
Äy, zaman-ay deseñşi! Atıñ öşkir keşegi Keñes ükimetiniñ 70 jıl boyğı sanamızğa sınalay qaqqan ideologiyasına sensek, «halqım!» dep qan keşken qaharlı hanımız Kenesarı aq patşağa qarsı şıqqan buntar' (bülik şığaruşı) eken. «Qazağım!» dep qan jwtqan Mahambet pen Isatay, Keyki batırlar baskeser banditter bolıptı. «Al alaşım dep, altın bastarın ajalğa tikken arıstarımız kim?» deseñiz, olar - kädimgi Otanın satqan opasızdar, japonnıñ jansızdarı men qıtaydıñ tıñşıları. Qısqası, barlığı – halıqtıñ, halıq bolğanda da, qazaqtıñ jauları. Astapıralla!
«Onı jwrt payğambarday körgen» deydi…
Bwl qara küye jağılğan qazaq tarihı deytin alıp mwzdıqtıñ (aisberg) su betine qıltiıp şığıp twrğan töbesi ğana. Onıñ su astındağı böligin zerttep-zerdeleu, tarihi qwjattarmen däleldep, bwrmalap-jırmalamay aqiqatın jazu – el tarihşılarınıñ jwmısı. Jwmısı emes, mindeti men parızı.
Osınday jımısqı jolmen öz wltına, bir ğasır boyı mwqım wrpağına ögey etip, ögeyiñiz ne, «qwbıjıq» etip körsetilip, naqaqtan-naqaq küygen – wlı twlğalardıñ biregeyi, sahara sardarı atanğan – Qwnanbay babamız. Kädimgi wlı Abaydıñ äkesi – Qwnanbay qajı Öskenbaywlı (1804-1886 jj.).
Onı kim demedi? Jer ielenuşi, qwl ielenuşi feodal da dedi. Köptiñ közinşe kisi öltiruşi qılmısker de qıldı (Qamqa men Qodar jazası). Jer dauın, jesir dauın jäne t.b. dala zañdarın qatañ tärtippen orındaytın jazalauşı, janalğış, dalanıñ jabayısı da etip körsetti. Bir ğajabı, osınıñ bärin öz wrpağınıñ auzımen aytqızıp, qolımen jazğızdı. Sosın tom-tom etip bastırtıp, sol wrpaqtarına, añqau halqına tarattırdı...
Al, şın mäninde, Qwnanbay kim edi?
Biz «Qwnekeñ pälen bolğan, tüglen bolğan!» dep lepirip, köpirmey-aq, qazaqtıñ qalamger qızı, tarih zertteuşisi Marfuğa Şapiyannıñ «Qazaqta kim bar edi, Qwnanbayday?» attı zertteu maqalasına zer salayıq. Onda Qwnanbay Öskenbaywlınıñ şıqqan teginen bastap, ata-babalarınıñ dualı auız bi bolğandıqtarı, bozbala Qwnanbaydıñ öz zamanında jauırını jerge timegen baluan, qol bastağan batır, joyqın qamşıger, qara sözge su tögilmes jorğaday şeşen bolğandığı, bertin el tizginin qolına alıp, ağa swltan bolğan kezeñderde de qara qıldı qaq jarğan ädildigimen şoqtığınıñ öz zamandastarınan äldeqayda biik twrğandığı türli däleldermen bayandaladı. Öz qarajatına «Eski tamda» mektep aştırğanı, Qarqaralığa saldırğan meşiti men Mekkedegi, elden kelgen qolı qısqa mwsılman balasına arnap saldırğan Taqiyası (qonaq üy) bölek äñgime.
Ağa swltannıñ öz elinde ğana emes, körşiles duandarğa da asa abıroylı bolğandığın osı maqaladağı B.Saparalin esimdi qart şejireşiniñ äñgimesinen de añğaruğa boladı.
Sol twsta, sonau Jezqazğannıñ Aqtoğay öñirinde bir kedey adam ömir süripti. Qwnanbaydıñ nauqastanıp, äl üstinde jatqanın estigen älgi kisi qolındağı jalğız siırın soyıp, qwran oqıtıp, «Qwnanbay mırzanıñ dertine şipa bolsın, sauabı tisin» dep, barlıq etin aynalasındağı joq-jitikke taratıp beripti.
Auıl-aymaqtıñ ülkenderi tañday qağısıp:
- Qarağım, Qwnanbay kimiñ bolatın edi. Jalğız siırıñdı soyğanıñ ne qılğanıñ? – dese, älgi adam:
- Qwnanbay meniñ eşkimim de emes. Ol – halıqtıñ adamı. Qazaqtıñ qasietti perzenti. Mendey siñiri şıqqan jandardıñ talayına bolısqan, adal, qolı aşıq mırza dep estimin. Qwnanbay tiri jürse, äli talay joq-jitikke kömek qolın sozar. Äri «rulasım, qandasım» dep, özge ağayındardıñ aldında aybınımdı asırıp jürmeymin be. Äyel-balamnıñ auzınan jırıp, jalğız malımdı qwrbandıqqa şaluıma sebep bolğan osı jağday, - degen eken. Keyin nauqasınan ayıqqan Qwnanbay bolğan oqiğanı estip, jañağı kedeyge köptegen tartu-taralğı, jılqı, qoy sıyğa bergizgen eken desedi.
Nemese Resey patşalığınıñ qazaq jerine wyımdastırğan ekspediciyasınıñ müşesi Adol'f YAnuşkeeviçtiñ kündeligindegi mına bir jazbasına köz jügirtelik:
«Qarapayım qara halıqtan şıqqan Qwnanbay – jaratılısınan aqıl-parasat darığan, keremet zerek, qara tilge şeşen, bayıptı da tıñğılıqtı kisi. Halqınıñ qamın oylaydı. Oğan jaqsılıq jasasam deydi. Eliniñ ejelgi jol jobasına, Qwranda jazılğan şariğat jolına asa jüyrik. Resey ükimetiniñ qırğızdar jönindegi zañ erejelerine öte jetik. Qara qıldı qaq jarğan ädil, adal azamat. Qwnanbay –halqınıñ qamqorı. Onı jwrt payğambarday köredi. Sondıqtan odan aqıl-keñes aluğa tipti bir qiırdağı auıldardan jas pen käri, bay men kedey ağılıp kelip jatadı», dep jazılğan.
Sonımen qatar Qwnanbaydıñ minez-qwlqı, atqarğan eñbekteri jöninde patşa ükimetiniñ sıylıqqa wsınğandığı jayında Sankt-Peterburg, Mäskeu, Ombı mwrağattarında derekter saqtalğan desedi.
Qwlazidı qwlan jortqan qwla tüz
Sirek kezdesetin, jariyalana bermeytin mwrağattar osılay söyleydi. Alayda Qwnanbay babamızdıñ kelmeske ketkir keñes ükimeti uağızdağanday, «swmıray adam bolğandığın» belinen bir-aq sızğan täuelsizdigimizdiñ bir belgisi, ol – tanımal akter, darındı rejisser Doshan Joljaqsınovtıñ tüsirgen «Qwnanbay» körkem fil'mi. Ol fil'mde de qayran Qwnekemniñ ne närseni äriden boljaytın strategiyalıq oylau qabileti, qanday jağdayda bolmasın «aqtı aq, qaranı qara!» dep, ädildikten attamaytın, el birligi üşin öz atalastarına da büyregi bwrmaytın adaldığı, naqaqtan-naqaq jalalı bolıp, keyinnen niettes, tilektes ağayındardıñ arqasında aqtalıp şığatındığı barınşa körinis tapqan.
Qwnanbay qajı Öskenbaywlı qajılıq sapardan kelgennen keyin el isine aralaspay, oqşaulanıp, qwdayğa tek özi ğana qwlşılıq etip qoymay, mañayındağılardı da soğan şaqırıp, bayandı ğwmır keşipti. Köziniñ tirisinde mwsılmandıqtıñ barlıq şarttarın orındap, şariğat jolımen amal etken qajı bügingi künge deyin halqınıñ ıqılasına bölengen jandardıñ biregeyi.
Al osı künge deyin el auzında jürgen: «Qwnanbayday äke bolmasa, Abayday wl qayda?» - degen qanattı sözdi, qarapayım halıqtıñ jüzjıldıqta birtuar süyikti perzentine degen qwrmeti dep qabıldamasqa laj joq.
Men 1995 jıldıñ kökteminde jolım tüsip, Aqşoqıda jatqan Qwnanbay qajınıñ basında bolğandığımdı bwrnağı bir jazbalarımnıñ birinde jazğan bolatınmın. Ol jerde qajı jalğız jatqan joq. Ol kisiniñ basına qoyılğan belgitastan bölek, Isqaqtıñ, Mağripanıñ jäne tağı da basqa tuıs-tuğandarınıñ belgitastarı bar.
Ökiniştisi sol, adamzattıñ aqını atanğan, danışpan Abaydı düniege keltirgen äkesi, wlı oyşıl, filosof Şäkärimniñ atası, öz zamanınıñ köşbasşısı atanğan dala kökjalınıñ bası osı künge deyin soñında joqtauşısı joq, jetim şaldıñ küyin keşip, adam ayarlıq beyşara küyde qwlazıp jatır. Beyiti sol jerdegi tau tastarımen aynaldıra qorşap, qalanğan. Qarauılğa bağıt alğan küre joldan bar bolğanı 25 şaqırımda ğana jatqan osı bir öz ğasırınıñ ğajayıp twlğasınıñ beyitine aparar jol da ayta qalarlıqtay mäz emes...
Mine, arada attay bir jıl ötti. Qazaqstan halqı «Ruhani jañğıru!» dep wrandatqalı. Är jerde, ärtürli närseler jañğırıp jatır. Änşiler är närseni än qılıp, endi bir jerlerde bireuler kökpar tartıp jer-kökti şañ qılıp jatır degendey...
Al barşa qazaqqa qadirli, qasietti Qwnanbay qajınıñ bası qu dalada qwlazıp jatqanı qalay?
«Öli razı bolmay, tiri bayımas» dep jatamız. Däl osıdan däuletimiz tasıp, bayıp ketpese de, Qwnanbayday qwndımızdıñ basın eskerusiz qaldıru eldigimizge sın sekildi. Endigi jerdegi bügejektik erteñgi jas wrpaqtıñ aldında aqtaluğa jatpaydı.
Sondıqtan Qwnanbayday arısımızdı ardaqtap, bügingi taspen qorşalıp jatqan qorımına sonau Mañğıstaudağı pir Bekettiñ, Bayanauıl öñirindegi Mäşhür Jüsiptiñ, Jidebaydağı Abay men Şäkärim, Jetisudağı Süyinbay men Jambıldıñ kesenelerindey körikti kesene ornatıp, jolın jöndep, qwrmet körsetetin uaqıt kelgen sekildi.
Jalpı, Jidebaydağı Abay men Şäkärimdey ğwlamalardıñ basına ziyarat etuşiler äueli sol alıptardıñ altın bastı atası jatqan jerge at basın bwrıp jatqanı qanday jarasımdı.
«Keyde osı bir şetin mäseleni biliktiñ biigindegiler bile me eken? Bilmese, qaramağındağı «Ruhani jañğıru!» dep, alaulatıp, jalaulatıp jürgenderge, osı bağdarlamanıñ jüzege asuına jauaptı jandarğa tapsırma berip, erteñgi küni külli qazaq qauımı alğıs aytarlıqtay sauaptı iske nege mwrındıq bolmasqa?» degen oy keledi.
Älde bwl da bir kem dünie me?!.
Serik Qwsanbaev
Öskemen
Surette: Aqşoqıdağı Qwnanbay qajınıñ beyiti.
Abai.kz


text:
Ekrem Çelebi - Gel Yetiş
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Gel Yetiş
Etiketler : Ekrem Çelebi - Gel Yetiş türkü indir, Ekrem Çelebi - Gel Yetiş türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Gel Yetiş mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Gel Yetiş türküsü, Gel Yetiş sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Gel Yetiş bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Şekeroğlan
ekrem çelebi - can özümden besmeleyi çekince-sultanım (kırıkkale)
Ekrem Çelebi - Dünya (Neyleyim Seni)
Ekrem Çelebi - Kızılırmak
Ekrem Çelebi - Bu Ne Güzel Bir Düğün
Ekrem Çelebi - Ölmem Mi
Ekrem Çelebi - Gelin Hey Ne Olur
Ekrem Çelebi - Bu Nasıl Kader
Ekrem Çelebi - Kanlı Felek
Ekrem Çelebi - Gel Sevelim
Ekrem Çelebi - Nar Ağacı
Ekrem Çelebi - Dost Kapısı
Ekrem Çelebi - Edalı Gelin
Ekrem Çelebi - Sultanım
Ekrem Çelebi - Odam Kireç Tutmuyor


text:
Naqtıraq aytqanda, Oñtüstik Swdandağı balalardıñ 51%-ı bilim alw mümkindiginen qağılğan. Al Nïgerïyada bul körsetkiş 47%-dı quraydı. Swdanda – 41%, t.b. "Qarwlı qaqtığıs örşip turğan elderde turatın balalardıñ keybirewileriniñ, tipti, otbası men baspanası da joq" ekenin jetkizdi BUU Balalar qorınıñ bilim berw departamentiniñ jetekşisi Djo Born. Eñ aldımen, bilim alwdan burın olardıñ qawipsizdigin qamtamasız etwdiñ özi ülken küş-jigerdi talap etip otırğanın da tilge tïek etti.
Derekközi: islam.kz
Kommentarïï


text:
Rusiye Tışqı işler nazirligi, Ukraina tarafından Rusiyege qarşı Gaagadaki BM Halqara mahkemesine şikâyet etilgeni munasebetinen «uquqiy imayeniñ mümkün olğan bütün usullarını» qullanmağa azır olğanını bildirdi. Bunı yanvar 17 künü Rusiye TİN matbuat hızmeti bildirdi.
«Ukrainanıñ esas ve, belki de, yekâne maqsadı – bir de bir kelişamamazlıqlarnı çezmek degil de, Rusiye Federatsiyasına qarşı Halqara Mahkemege muracaat etmek içün sebep tapmaq edi», – dep qayd ettiler müessisede.
Rusiye Tışqı işler nazirliginiñ matbuat hızmetinde deyler ki, Rusiyege qarşı Halqara mahlemege muraat «sadece aniy siyasiy menfaatlar oğrunda» yapılğan.
Keçende Ukraina BM Halqara mahkemesine muracaat etip, terrorizm ve ırq ayırımına maddiy destekekniñ toqtatılması aqqında halqara konventsiyalar Rusiye tarafından bozulğanına şikâyet etti.
2017 senesi yanvar ayınıñ başında, Qırım boyunca halqara mahkemeniñ birinci qararı 2019-2021 seneleri ilân etilwcegi bildirilgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Biz äli künge deyin klassikalıq bilim beru şeñberin bwzbay, qalıptan şıqpay kelemiz...
HİH ğasırdıñ soñında qazaq halqın özge jwrtpen beybit ömirdegi bäsekelestikte şettep qalmauğa ündegen Häkim Abay: «Teginde adam balası adam balasınan aqıl, ğılım, ar, minez degen närselermen ozadı. Basqa närselermen ozamın deu - bos äureşilik», - degen tereñ mağınalı ğaqliya söz qaldırğan edi. Ol ğaqliya büginge deyin mänin joyğan joq. Mäni joyılmaq tügil, kerisinşe, eseley arta tüsti. Sebebi bwl ğaqliya sözde adami kapital wğımınıñ mäni orın alğan. Qoğamnıñ mäni – adam. Endeşe ol – negizgi kapital. Adami kapitaldıñ, resurstardıñ artıqşılığı qoğamnıñ bastı baylığına aynaldı. Batıs elderi mwnı tez wğınıp, sol bağıtta biraz ister atqarıp, tabıstarğa jetip ülgirdi. Bwl jerde adami kapital degen wğımdı keşendi türde beynelep tanu qajet. Adami kapital degenimiz – adamnıñ bilimi, densaulığı, onıñ mädeni-ruhani damuı, salauattı ömir saltınıñ qalıptasuı, äleumettik hal-ahualı Häm belsendiligi, ekologiyalıq taza azıq-tülikterdi, ortanı twtınuı t.b.
Adami kapitaldı üstemeleuge ülken üles qosatın salanıñ biri – bilim. Biılğı Elbası Joldauınıñ jetinşi bağıtı «Adami kapital – jañğıru negizi» dep atalıp, onda bilim beru jüyesiniñ özekti mäselelerin şeşudi közdegen mäseleler köterilgen. Bilim salasında, joğarı oqu ornınıñ osı bağıttağı atqarar isi men ornı öte mañızdı. Joldauda «Barlıq jastağı azamattardı qamtitın bilim beru isinde özimizdiñ ozıq jüyemizdi qwrudı jedeldetu qajet. Bilim beru bağdarlamalarınıñ negizgi basımdığı özgeristerge ünemi beyim bolu jäne jaña bilimdi meñgeru qabiletin damıtu boluğa tiis» dep atap ötilgen. Bwğan qosa, Prezident N.Nazarbaevtıñ jaqında jariyalanğan 5 äleumettik bastamasında biılığı oqu jılına qosımşa 20 mıñ grant qosılatını jäne granttıñ qwnı ösetini aytıldı. 20 mıñ granttıñ jartısınan astamı tehnikalıq mamandıqtarğa bölinetin boldı. Demek, memlekettiñ üylestiruşilik quatı artıp, ekonomika men äleumettik salanıñ bastı bağıttarına tapsırıs beruşi retinde röli arta tüsude. Tapsırıs beruşiniñ talabın orındau üşin JOO-lar bilim mazmwnı men maqsatın öndiristiñ, narıqtıñ, äleumettik salanıñ swranısına beyimdey bilui – kürdeli jwmıs.
Wlt wstazı A. Baytwrsınwlınıñ tilge qatıstı mäselelerde qoldanğan «Til - qwral» degen jaqsı wğımı bar. Osı wğımnıñ ayası bügingi tañda keñeye tüskendey. Bizdiñşe, keñ mağınada, bilim de bir qwral. Ozıq bilim – ozıq qwral. Joğarı oqu orındarında arnayı bir mamandıqtı igerip jatqan jastardıñ bäsekege qabilettiligin arttıru üşin olarğa «ozıq qwral» wsınu – zamana talabı. Bwğan qosa ol qwral ämbebap bolıp, önerkäsiptik, äleumettik salalardıñ swranısına jauap berui tiis. Bwlay dep twjırımdauımızdıñ sebebi elimizdiñ ekonomikalıq qwrılımı tübegeyli özgeristerge wşırap, onda şağın jäne orta biznestiñ äleueti artıp keledi. Keñestik däuirdegi alıp käsiporındar öndiristik tehnologiya damığan zamanda keşegi künniñ mwrası sındı qalıp keledi. Olardıñ ornının tehnologiyalıq beyimdiligi ikemdi şağın käsiporındar almastıruda. Demek, joğarı oqu orındarı qoğamdağı orın alıp otırğan atalmış körinisti eskere otırıp, äldebir ekonomikalıq qiındıq, özgeristerge tez beyimdelgiş käsipkerlik sana men dağdını, oylau men iskerlikti meñgergen mamandardı dayındauı kerek. Bwl degenimiz bilim mazmwnın, filosofiyasın, missiyasın, pänder tizimin, bilimdenuşilerdiñ dünietanımın, dağdısın, oqıtuşılardıñ minezi men qwlqın, tanımın, ğılımi kommerciyağa degen közqarasın t.b. tübegeyli özgertu bolıp tabıladı.
Tehnologiyalıq beyimdeuşilik artqan sayın Qazaqstannıñ äleumettik bolmısı da qattı özgeris üstinde. Jaña buın, jaña adam kelbeti qalıptasıp, äleumetşildik pen adami qwndılıqtardı artıqşılıq dep bağalaytın, yağni adami kapitaldı «qwndaqtap, terbetetin» qoğam qwru ürdiske aynalıp keledi. Adami kapitaldı damıtatın JOO-lar da sol qwbılıstı tübegeyli sezinetin, äleumettiñ talabına say mamandar qatarı qalıptasuı kerek. Demek, joğarı oqu orındarınıñ bwrınğı klassikalıq bilimnen bäsekege qabiletti, käsipkerlikke beyim, äleumetşil mamandardı dayındauğa tübegeyli bet bwruı – küttirmeytin mäsele.
Bilimdenuşilerdiñ ruhani-mädeni swranısın öteude de olqılıqtar bar. Biz bar mäseleni keşegi kommunistik tüsinikke tireytin keñestik ideologiyadağıday emes, tärbieni adam balasınıñ bäsekelestik qabiletimen baylanıstıru jemisti bolmaq. Bäsekelestik jeke bastıñ birıñğay egoistik tabısın arttıruğa qwrılmay, onıñ işinde adamgerşilik, ruhani kemeñgerlik, ruhani damu jönindegi mäseleler de tıs qalmağanı jön.
Bwl orayda, joğarı oqu orındarı birıñğay eski tüsiniktermen jwmıs istep jatırmız degennen aulaqpın. Söz joq, köp jaña ister atqarılıp, bilim jüyesine köp jañalıqtar enip jatır. Oğan eş kümän joq. Qazaqstannıñ joğarı oqu orındarınıñ oqu jüyesi Bollon ürdisine qosılıp, batıstıq kredit jüyeni qabıldadı. Biraq bizder batıstıq bilim jüyesinde qoldanılatın kredittik tehnologiyanıñ işki mümkindikterin tolıq paydalana almay kelemiz. Bir ğana detal'dı mısalğa alayıq. Kredittik tehnologiyada bilimdenuşiniñ oqıtuşını tañdau qwqığı bar. Biraq ol is jüzinde barlıq oqu orındarında orındalmaydı. Tipten, oğan keybir JOO-dıñ resursı da, küş-jigeri de jetpeydi. Sonımen qatar qadağalauşı organnıñ talabı da qattı. Oqu bağdarlamalarınıñ män-mazmwnınıñ öndiristiñ, narıqtıñ, jwmıs beruşiniñ talğamına say mazmwnğa tez beyimdele qoyuı da bäseñ. Sebebi biz äli künge deyin klassikalıq bilim beru şeñberin bwzbay, qalıptan şıqpay kelemiz. Basqaşa oymen aytsaq, keşegi keñes däuirindegidey bir kelki qalıpqa qwyılğan mamandıqtı qajet etetin ekonomikada joq, äleumettik sala da joq. Bügingi künniñ aynımas şındığı mınaday: käsipkerlik keñ äleumettik qwbılısqa aynaldı.
Bizdiñ elimizdegi JOO-da bilimdenuşini bağalau, onı käsipkerlikke baulu jağı kemşin bolğandıqtan, bitiruşi mamandar da käsipkerlikke birden moyın bwra qoymaydı. Elbasınıñ Joldauında aytılğan oyğa süyenetin bolsaq, biz studentterdi bakalavriat kezinen bastap käsipkerliktiñ qır-sırına bauluımız kerek.
«Käsipkerlik» degennen şığadı, älemdik tendenciyada JOO-da bilim alğan jastardıñ igergen mamandığına say emes salada jwmıs isteuşiler köp. Demek, JOO-nı bitirgen tülekterge narıqta öz mamandığı boyınşa orın tabılmasa, onda olar jeke käsibin aşıp, öz ideyasın damıtatınday azamat bolıp qalıptasuı qajet-aq. Universitetti bitirgen tülekter jwmıs izdeuşiler emes, jwmıs beruşiler bolıp şığatın bolsa, köptegen mäseleler öz ornın tabar edi.
Käsipkerlik äleumettik qwbılısqa aynalıp keledi dep jatırmız. Al äleumettik qwbılısqa aynalğan mäseleniñ san mıñ qır-sırı bar ekeni älimsaqtan belgili. Bizder maman dayındauda mwnı eskerip otırğan joqpız. Mısalı, joğarı oqu orındarında jastardı tärbieleydi degen maqsatpen tärbie isi jönindegi prorektor lauazımın belgileymiz. Mwnı bilim tärbiemen qatar jürui tiis degen qağidağa süyenemiz. Bwğan biz tirek retinde Äl-Farabidiñ «Tärbiesiz berilgen bilim qauipti» degen tämsilin mısalğa alamız. Äl-Farabi ömir sürgen uaqıtta bilim jüyesi bügingi kündegidey birneşe satığa bölinbegen, twtas wğım bolatın. Basqaşa aytsaq, bastauış, orta bilim, joğarı bilim degen wğım twtastanıp, bir ğana «bilim-ğılım» degen wğımmen ornıqqan edi. Al qazirgi tañdağı trendtiñ biri – «ömir boyı üzdiksiz bilim» degen qağida. Demek, üzdiksiz bilimdi jetildiru jolında tärbie berudiñ özindik kezeñi bar.
Iqılım zamannan belgili qağida: adamdı jas kezinde eñbekke, ar-wyatqa, adaldıqqa, körkem minezge tärbieleudiñ jemisi mol. Bwl otbası men mektep kezeñinde jüzege asadı. Al kämeletke tolğan, eldiñ azamatı atanğan, joğarı oqu ornına mamandıq aluğa wmtılğan adamğa qanday tärbie bermekpiz be? Kerisinşe, mwnda oquğa tüsken jas azamattıñ mädeni, ruhani, azamattıq damuına jol aşıp, olardı ömirdiñ aşı şındığı- bäsekelestik ortağa ozıq bilim, aqıl-parasat, zamanaui dağdı, jiger men qayrat, otanşıl qadır-qasiet twrğısınan damıtqan älde qayda tiimdi emes pe? Altı Alaştı kösemi Älihan Bökeyhan: «Wltqa qızmet bilimnen emes-minezden» demep pe edi!? Jas adamnıñ minezi otanşıl bolıp qalıptassa, onıñ maman retindegi kapitalı eldiñ bağına jwmıs jasar edi ğoy? Elimizde jürgizilip jatqan «Ruhani jañğıru» bağdarlamasınıñ közdegeni de osı emes pe?
Bilim salasındağı bäsekelestikti Prezident üş tildilik twrğısınan damıtudı ünemi aytıp keledi. Qazaqstan azamattarınıñ basım böligi eki tildi. Üşinşi til – ağılşındı meñgeretin bolsaq, onda bizdiñ aqparattıq keñistigimiz keñeyip, bilim salasında jasalatın jañalıqtar köbeyeri sözsiz. Bwl orayda, damuşı elden damığan 20 eldiñ qatarınan oyıp orın alatın Oñtüstik Koreyanıñ täjiribesi nazar audaralıq. Olardıñ şet tilin meñgerudegi strategiyası mınaday: mektepte oquşı korey tilinde bilim aladı jäne gumanitarlıq nemese jaratılıstanu salasın, bolmasa älde bir öner, sport bağıtın tereñdetem dese de qarsılıq bolmaydı. Biraq, mektepti bitirip, joğarı oqu ornına tüsemin degen talapkerdiñ aldınan ağılşın tili kütip twradı. Sebebi, joğarı oqu ornı bağdarlamasınıñ 40 payızı ağılşın tilinde. Joğarı oqu ornında bilim alğıñ kele me, onda osı talapqa könesiñ. Demek, mektep bitirgen soñ joğarı oqu ornında oqıp, maman iesi atanamın degen jas azamattıñ aldında ne kütip twrğanı küni bwrın belgili. Bwl – bir.
Ekinşiden, bakalavriat bitirgen jas maman magistraturağa, doktoranturağa tüsetin bolsa ol barlıq pänderdi ağılışın tilinde meñgeredi. Kezinde olar magistranttardı öz elinde, al doktoranturanı batıs elderinde oqıtıp, keyin elge oralğan PhD mamandarı bakalavriat, magistranttarğa däris berip, innovaciyağa baulığan. Koreyanıñ birneşe oqu orındarı, aytalıq, KAIST attı universiteti ärbir bilimdenuşini, äsirese, magistraturağa tüsken studentti käsipkerlikke dayındaydı. Emtihan qabıldau kezeñinde magistraturanı oquğa talpınğan talapker bekitilgen ülgidegi sınaqtar tapsırumen qatar. öziniñ biznes ideyası twrğısında swhbattan ötedi. Eger biznes jobası köñilge qonımdı bolsa, oquğa qabıldanuğa sep boladı. Magistraturanı oqu barısında sol jobanı jüzege asırıp, oqu bitirgen soñ öziniñ biznesin narıqqa qosa alatın maman bolıp şığuğa wmtıladı. Bügingi adam kapitalın jasaqtau degenmizdiñ bir jolı - osınday.
Älemde atalmış körinisterden basqa jüzdegen mısaldar bar. Mäsele sonı kelide tüygendey etip qorıta bilu. Özimiz özgersek, qoğamdıq sana özgeredi, Qoğamdıq sana özgerse, jwrttı jwmıldıru jeñildey tüsedi. Al jwmılğan küştiñ almaytın asuı joq.
Almasbek Äbsadıq, A.Baytwrsınov atındağı Qostanay memlekettik universitetiniñ professorı, filologiya ğılımdarınıñ doktorı
Abai.kz


text:
Qosqan waqıtı Mamır 15, 2016 | 487 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar0
Jer satılsa qazaq qul boladı
Burınğı QR Ékonomïka mïnïstri Erbolat Dosaev 2015 jılı 2 qaraşada parlamentke «Qazaqstan Respwblïkasınıñ Jer kodeksine özgertwler men tolıqtırwlar engizw twralı» awıl şarwaşılıq jerlerin öz azamattarımızğa satwğa jäne şet elge 25 jılğa jalğa berwge ruqsat beretin zañ jobasın tanıstırıp, depwtattarğa bekittirip alğan bolatın. Oğan Prezïdent te qol qoýıp tastağan edi. Bul zañ 2016 jıldıñ 1 şildesinen bastap küşine enwi kerek bolatın. Zañdağı özgertwler men tolıqtırwlar boýınşa qazaq jeri bäs sawdağa (awkcïonğa) tüsip, 25 jılğa şet elge jalğa berilwge tïisti edi. Mïnïstrlik sawdağa salw üşin 1 mln. 400 mıñ gektar jerdi daýındap qoýğanın xabarlağan. Jerdiñ qunarlılığına baýlanıstı är gektarı 3-4 mıñnan 130 mıñ teñge aralığında bolmaq. Bul buqara xalıq arasında qoğamdıq rezonans twdırdı. Osığan baýlanıstı Prezïdent te, depwtattar da, Burınğı Ulttıq ékonomïka vïce-mïnïstri Qaýırbek Öskenbaev ta öz oýların däleldewge tırıstı. Bulardıñ sözderiniñ tüýini: «Şeteldik zañdı jäne jeke tulğalarğa jer satılmaýdı» bolıp keldi. Biraq-ta xalıqtıñ narazılığı basılmadı. Sondıqtan, 05.05.2016 j. Prezïdent Jer kodeksine engizilgen soñğı tüzetwine 31.12.2016 j. deýin toqtaw saldı (moratorïý jarïyaladı). «Zañnıñ jaña normalarınıñ män-jaýın tïisti toptarğa jetkize almadı» degen qorıtındı şığarıp, Q.Öskenbaevtı ornınan aldı. Al Ulttıq ékonomïka mïnïstri E.Dosaev pen Awıl şarwaşılıq mïnïstri A.Mamıtbekovterdi «qızmetine säýkestigi tolıq deñgeýde emes» dep jarïyalap edi, E.Dosaev birden otstavkağa ketwdi özi suradı. Prezïdent qabıl aldı. A.Mamıtbekov bul küni ündemeý qalğan bolatın. Birewler birdeme dedi me eken, kelesi küni A.Mamıtbekov te otstavkağa özi suranıp ketti. Aqparattıñ xalıqqa durıs tüsindirilmegendigi, bul salada jeke mïnïstrliktiñ joqtığınan dep jañadan «Aqparat jäne kommwnïkacïyalar mïnïstrligin» qurdı. Sondaý-aq, jer qatınastarın rettew bağıtındağı salalıq fwnkcïyalardı Awıl şarwaşılığı mïnïstrligine berdi. Burın bul Ulttıq ékonomïka mïnïstrliginiñ quzırında bolğan edi. Sonımen birge, Ükimet janınan Premer-Mïnïstrdiñ birinşi orınbasarı B.Sağıntaevtıñ basşılığımen komïssïya qurıldı. Komïssïyanıñ mindeti: barlıq müddeli organdardı jäne qoğamdıq birlestikterdi tartıp, rezonans twdırğan Jer kodeksindegi özgertwdi keñinen talqılap, ortaq ustanım äzirlep, Parlamentke berw. 11.05.2016 j. quramına Mäjilis pen Senat depwtattarı, Ükimet müşeleri, sayasï partïyalardıñ, agrobïznestiñ, salalıq qawımdastıqtardıñ, ğalımdar men azamattıq belsendiler kirgen 75 adamnan turatın komïssïya qurıldı. Komïssïyanıñ birinşi otırısı 14.05.2016 j. boldı. Komïssïya qoğamdıq uýımdardıñ usınıstarına qulaq assa durıs bolar edi.
Bïlik «jerdi bäs sawdağa salamız» deýdi. «Bäs sawda» – aldıñğı bağağa üsteme bere otırıp qarjısı köpter jeñip şığatın, baýlarğa qolaýlı sawda. Sawdağa tüsken zattı kimniñ aqşası köp bolsa sol satıp aladı. Bäs sawdağa tüsip, üsteme aqşa bermek tügili, kündelikti nan-şaýın äreñ tawıp otırğan awıl adamdarı eki sawsaqtarın murındarına tığıp bos qalmaq. Qazir awıldağı şarwa qojalıqtarı şağın-şağın ğana. Olar mïllïonerler men mïllïarderlerge bäsekeles bola almaýdı. Bügingi tañda Qazaqstan xalqınıñ 10 paýızdaýı şirigen baý, 10 paýızdaýı siñiri şıqqan kedeý, qalğandarı äýtewir kündelikti nanın tawıp jürgender dep eseptelwde. Jer satılatın bolsa osı 10 paýız baýlar satıp aladı. Qalğandarı solarğa qul bolıp jumıs isteýdi. Al jerdi satıp alğan baýlardıñ özi traktorğa otırıp jer jırtpası, kombaýnğa minip egin orması belgili. Sol jerdiñ xalqına jumıs istetkizedi. Olarğa eñbekaqını qalaý töleri de belgisiz. Qazirgi körip jürgenimizdeý, jumıs berwşiler eldiñ eñbekaqısın birneşe aýğa keşiktirip berip jür. Tipti keýbirine tölemeý de qoyadı. Al jumıstı künine 8 sağattan artıq istetkizedi. Artıq sağat istegenderi üşin qosımşa aqı da tölemeýdi. Narazılıq bildirgenderdi jumıstan şığarıp jiberedi. Söýtip olardı qulşa ustap jür.
Jerdi satıp alğan baýlar qarjı jağınan utılmaýtın boladı. Jeke menşik jerdi bankterge kepilge qoyuğa boladı. Olar jerlerin bankterge kepilge qoýıp, nesïe alıp, özderiniñ aqşasın şığarıp aladı. Jıldıq nesïesin paýızımen qosıp eseptep, satıp alğan jerlerin jergilikti xalıqqa jalğa beredi. Jalaqı kölemin bankke töleýtin aqşası şığatındaý etip eseptep beretin boladı. Söýtip baýdıñ nesïesin xalıq töleýtin boladı. Tipti, nesïesin töleý almaý jatsa, jerdi bankke tastap ketedi. Aldın ala satıp alğan aqşasın şığarıp alğan baý eştemeden utılmaýdı. Al nesïeni qaý eldiñ bankisinen aların kim bilsin. Olar şeteldik bankten alsa, jer şet eldiki bolıp şığa keledi.
Endigi bir mäsele, jer satwdan tüsken qarjı qalaý jumsaladı, qaýda ketedi? Xalıq ïgiligine jumsala ma, älde şenewnikterdiñ urı qaltalarına tüsip kete me? Bizdegi jemqorlıq pen paraqorlıqtıñ damıp turğan kezinde ol qarjı xalıq üşin jumsaladı dewge kümän köbirek. Egemendik alğan 25 jılda Qazaqstanda mülikti jarïya etw (legalïzacïya) nawqanı üşinşi ret jürgizilip otır. Birinşi retki 2001 jıldıñ şilde-tamız aýlarında boldı. Ekinşi retki 2006-2007 jıldarı ötti. Üşinşi retkisi 2014-2015 jıldar dep belgilep edi, onı 2016 jıldıñ 31 jeltoqsanına deýin uzarttı. Qarap otırsaq 10 jılğa tolmaýtın waqıtta mülikti jarïya etw nawqanı jüripti. Osı qısqa waqıt aralığında jïnalıp qala beretin qandaý urlıq mülik pen urlıq aqşa? Ol aqşanı qaýdan alıp urlap tığa bergen? Bul jemqorlıqpen, zañsız tabılğan baýlıqtarın birden jarïya ete almağan aqşa – xalıqtıñ aqşası. Qazir «Panama oqïğası» şığıp jatır. Panamadağı ofşorlıq aýmaqqa aqşa tıqqan biraz elderdiñ azamattarınıñ atı atalwda. Onıñ işinde Qazaqstan azamattarı da bar ekeni belgili bolwda. Qazaqstandıqtardıñ qaýsısı zañdı, qaýsısı zañsız aqşa tıqqanın waqıt körseter. Xalıq aqşasın urlağandardıñ birazı ustalıp ta jatır. Oğan soñğı kezdegi ÉKSPO-2017 basşılarınıñ isti bolıp jatqanın aýtsaq ta jetkilikti. Basqa usaq-tüýek şabaqtardı sanap bolmaýdı. Jerdi satqandağı qarjı jemqorlardıñ jemsawına tüsip ketpesine eşkim de kepildik bere almaýdı.
Jer satwdağı bïliktiñ negizgi aýtatın wäji: «Şeteldik zañdı jäne jeke tulğalarğa jer satılmaýdı» deýdi. Toqtaw salğan bir bapta: «Şeteldikterge, azamattığı joq adamdarğa, şeteldik zañdı tulğalarğa, sondaý-aq jarğılıq kapïtalındağı şeteldikterdiñ, azamattığı joq adamdardıñ, şeteldik zañdı tulğalardıñ ülesi elw paýızdan asatın zañdı tulğalarğa awıl şarwaşılığı maqsatındağı jer wçaskelerin jaldaw şarttarımen waqıtşa jer paýdalanw quqığın beredi» dep jazılğan. Al şeteldikterdiñ jarğılıq kapïtalınıñ ülesi 49 paýız, ne odan da azdaw bolsa qalaý bolmaq? Demek olarğa jer satılatın boladı ğoý. Bul jağdaýda Qazaqstannan jer satıp alğısı kelgen kez kelgen şeteldikter ülesi 49 paýızdan tömenirek birikken kompanïya qurıp alatın boladı. Olar üşin qağaz jüzindegi kompanïyanıñ iske asıratın jumısı mañızdı bolmaýdı. Negizgi maqsattarı – jer satıp alw bolmaq. Bundaý kompanïyalardıñ qanşası qurıların bir qudaýdıñ özi biledi.
«Şeteldik jeke tulğalarğa jer satılmaýdı» dew de köñilge qonımsız. Burınğı Ulttıq ékonomïka vïce-mïnïstri Qaýırbek Öskenbaev «Egemen Qazaqstanğa» bergen suxbatında: «Qandaý da bir şeteldik özine jer satıp alıp körsin, onıñ oýınan tük şıqpaýtınına men senimdimin» degen edi. («Egemen Qazaqstan», №82, 30.04.2016 j.). Jer satıp alğısı kelgen şeteldikter, bizdegi turıp jatqan dïasporaları arqılı-aq satıp alıp, solar arqılı basqara beretin boladı. Ondaý oqïğalar älemde bolğan. Mısalı, Ïzraïl men Palestïnanı alaýıq. Bulardıñ jeri XX ğasırdıñ basında Ulıbrïtanïya qarawında boldı. 1918 jılı bular da jerdi satwğa ruqsat berip, sata bastadı. Osı kezde burınğı turıp jatqan azın-awlaq evreý xalqı jerdi satıp ala bastadı. Özderinde aqşa bolmağandarğa şet elde jürgen awqattı evreýler kömektesti. Äri şet eldegi evreýler de köşip kelip, azamattıq ala bastadı. Osı proces 30 jılğa sozıldı. Äbden köbeýip, jerdiñ köbin evreýler satıp alğan soñ, 1948 jılı «Ïzraïl» memleketin qurdı. Al 20 jıl boýı AQŞ-tıñ kömegimen küşeýgen soñ 1967 jılı BUU Palestïnağa bölip bergen «Gaza sektorın», t.b. jerlerdi küşpen basıp aldı. Mine, qazirgi Palestïna men Ïzraïl arasındağı soýqan osıdan 98 jıl burın jer satwdı bastağannıñ nätïjesi. Biz qazir jerdi satsaq, nemere-şöberelerimizdiñ 90-100 jıldan keýin palestïnalıqtardıñ kebin kïip, «ékstremïster», «terrorïster» atanwı äbden mümkin.
Bundaý qawip Qazaqstanda joq dewge bolmaýdı. «Orıs partïyasınıñ» qurılw maqsatı Qazaqstanda «Orıs avtonomïyasın qurw» dep osı ğasırdıñ basında aýtqandarı umıtıla qoýğan joq. Olardı bul pïğıldan arıla qoýdı dewge äli erterek. Eger jer satılar bolsa bularğa daw-damaý twğızwğa jaqsı sıltaw bolaýın dep tur. Awrwdı elemeseñ asqınadı. Bunı «qañqw söz» dep elemeý, qapı qalmaýıq.
Şeteldikterdiñ jer satıp alwğa äreket etetin tağı bir jolı, Qazaqstan azamattarımen, azamatşalarımen ötirik nekege turıp (fïktïvnıý brak) solar arqılı satıp aladı. Bizdiñ zañ boýınşa Qazaqstan azamattarımen nekede bolsa 3 jıldan keýin «Qazaqstan azamatı» bola aladı. Al bılaýğı adamdar 5 jıldan keýin Qazaqstan azamattığın aladı. Bul, eki waqıt ta uzaq merzim emes. Sondaý-aq, Qazaqstanda turıp jatqan jaqın twıstarı (balası, jubaýı, ata-anası, apası, inisi, atası nemese äjesi) bar, burınğı keñestik respwblïkanıñ azamattarı, QR-nıñ awmağında turaqtı turw maqsatında kelgen jağdaýda, turıp jatqan merzimine qaramastan QR-nıñ azamattığın alwı mümkin. Bul jağdaýdıñ bärinde, memlekettik tildi bilw-bilmewi mañızdı emes. Memlekettik tildi bilmese de azamattıq berile beredi.
Qazir Qazaqstanda 300 mıñdaý qıtaý jür. Onıñ 30 mıñdaýı Qazaqstannıñ küýew balası bolıp alğan degen söz bar. Al qanşası Qazaqstan azamattığın alğanın kim bilsin. Zañ küşine ense, osı qıtaýlar-aq talaý jerdi satıp aladı. Olarğa Qıtaý ükimeti qarjı beretin boladı. Qazir basqa elden asxana aşqan qıtaýlıqtarğa ükimeti qarjılaý kömek beredi.
Tipti, bul waqıttı kütkisi kelmegen şeteldikter «Qazaqstan azamatı» degen qujattı satıp ta aladı. Jemqorlıq pen paraqorlıq damıp turğan bizdiñ elde bul op-oñaý. Esteriñizde bolsa, osı ğasırdıñ basında taza qıtaý ultınıñ (xansw) eki azamatı ustalğanı gazette jazılğan. Olar «Qazaqstan azamatı» degen qujatpen ustalğan bolatın. Özderi ne qazaqşa, ne orısşa bilmeýdi. Artınan teksergende qujattı satıp alğandarı anıqtalğan. Bul ustalğanı. Al ustalmağanı qanşa ekenin bir qudaýdıñ özi biledi. Mine, osındaý azamattar qujatın körsetedi de, «Men Qazaqstan azamatımın» dep jeriñdi satıp aladı. Al jer satıp alwğa aqşası joq qazaqtar olarğa jaldanıp, qul boladı. Bizde qazir munaý, gaz salasında istep jatqan jergilikti xalıqqa 400-500 dollar berip, özderi 4 000-5 000 dollar alıp jürgen şeteldikter bar ğoý. Jer satw mäselesinde de osı jağdaý qaýtalanatın boladı. Jergilikti xalıqtıñ älewmettik mäselelerine olar da köñil bölmeýdi. «Kölik köpirden ötkenşe» dep aldında, ärïna, barlıq jaqsılıqtı sözben üýip tögedi. Al bärin zañdastırıp, ornığıp alğan soñ «istegiñ kelmese jumıstan şıq» dep qarap otıratın boladı.
Keýbir damığan basqa memleketterge qarasaq, paýızdıq jağınan jergilikti xalıq sanı köp bolsa da jerlerin satpaýdı. Öz azamattarına jalğa beredi. Mısalı, Anglïya, Şotlandïya, Wéls, Soltüstik Ïrlandïya elderiniñ basın quraýtın Ulıbrïtanïya Birikken Koroldiginde ağılşındar – 81,5 paýız. Onda jerge jeke jäne memlekettik menşik aralas. Şet el azamattarına jer satılmaýdı. Fermerler jerdi jalğa aladı. Francïyada francwzdar – 94 paýız. Olar da jerdi jeke menşikke berw belgilengenmen, negizgi täsil retinde öz azamattarına jerdi jalğa berw qoldanıladı. Japonïyada japondar – 99,4 paýız. Olarda jer satwğa mülde ruqsat joq. Kezinde özderi jerdi satıp alıp, «Ïzraïl» memleketin qursa da, qazir Ïzraïlde jer tügeldeý memleket menşiginde. Soñğı jıldarı jerinen munaý şığıp baýığan arabtar palestïnalıqtarğa jerdi satıp alıp beredi dep qawiptengen bolwı kerek. Jerge jekemenşik joýılğan. Al, şığıstağı ulı körşimiz Qıtaýda jer tügel memleket menşiginde. 1,5 mïllïard xalqın jerin satpaý-aq asırap, artıq önimderin ïmportqa şığarıp otır. Demek, jerden önim alw, jerdi jeke menşikke berwge, satwğa eşqandaý baýlanıstı emes. Jerden önim alw, onımen xalıqtı qamtamasız etw, awıl şarwaşılığına jağdaý jasap, jerde jumıs istewge mümkindik berw, önimdi ötkizwdi uýımdastırwğa baýlanıstı.
Al bizde, kerisinşe, awıl şarwaşılığına kedergi jasawğa äwes. Egin eger erte köktemde, jïnar küzde janar-jağarmaýdı qımbattatadı. Önimdi
deldaldar arqılı arzanğa alğızıp, awıl eñbekşileriniñ eñbegin eş ketiredi. Mısalı, qazir deldaldar kartoşkanı awıl adamdarınan 25-30 teñgege alıp, qalada 70-80 teñgeden satadı.
Bizdegi bïlik basındağılar şet eldiñ osındaý xalıqqa paýdalı jağın «baýqamaý», bïlikke paýdalı jağın aldımen köretini ökinişti-aq.
«Qazaqtar jerin şeteldikterge 25 jılğa jalğa bergeli jatır eken» degendi estigeli, aldımen qozğalğan qıtaýlar bolıp tur. Olar jerdi jaldaw twralı, Almatı oblısı äkimi Amandıq Batalovpen 2 mln. dollarlıq 10-nan astam kelisimge qol qoýısıp ta qoýdı. Endi Aqmola oblısınan jalğa jer alw üşin, osı oblıstıñ äkimi Sergeý Kwlagïnmen de kelissöz jürgizbekşi. Qıtaýlar köp önim alamız dep neşe türli xïmïkattar tögip, jerlerin qurtıp aldı. Qazir olardıñ awıl şarwaşılıq önimderi densawlıqqa zïyandı bolıp ketti. Sondıqtan äli tabïğï qundılığı joýılmağan qazaq jerine qızığwda. Jalpı, qıtaýlar bir kirgen jerine keneşe jabısıp şıqpaý qoyadı. «Jalğa berilgen jerdiñ kelisimi uzartılwı mümkin» dep aýtılwda. Ondaý jağdaýda jaldıq kelisimdi olar uzartwğa küş salatın boladı. Amerïkanıñ özi kirip alğan qıtaýlardı şığara almaý otır. Al bizdiñ şığarıp jibere alwımız ekitalaý.
Şet elge jalğa berilgen jer, jal waqıtı bitkenşe sol eldiñ menşigi bolıp tabıladı. Sol awmaqta özderiniñ zañdarın jürgizedi. Reseý Baýqoñırdı jalğa alıp otır. Ol qalada Reseý zañı, Reseý aqşası, orıs mektepterinde Reseý tarïxı, «meniñ elim Reseý, Prezïdentimiz V.Pwtïn» dep, reseýlik qundılıqtar oqıtıladı. Mol tabıstı jumıstıñ täwirin de reseýlik azamattığı barlarğa beredi. Qazaqstandıq azamattar ekinşi sorttı adam retinde esepteledi. Qıtaýlar da jalğa alğan jerlerindegi qazaqstandıq azamattardı ekinşi sorttığa jatqızatın boladı.Biz tas sanasaq, basqalardıñ qum saýtının este ustaýıq.
Bïliktegiler: «Qazaqstanda ïgerilmeý jatqan artıq jer bar. Olar tozıp baradı. Solardı ïgerw üşin satw kerek. Şeteldikterge jalğa bereýik» deýdi. Ol qaýdağı artıq jer? Onı bizge kim äkelip berdi? Keñes kezinde, kolxoz, sovxoz bolıp turğan kezde, birde-bir santïmetr artıq jer joq edi. Qaýta, keýbir kolxoz, sovxozdardıñ jerleri jetpeý, körşilerinen waqıtşa mal jaya turwğa jer surap jüretin. Kolxoz, sovxoz kezinde ärbir şarwaşılıqta jerge, malğa baýlanıstı mamandar bolatın edi. Jerdiñ jağdaýın agronomdar, maldıñ jağdaýın zootexnïkter men mal därigerleri baqılaýtın. Olar jerdi organïkalıq, mïneraldı tıñaýtqıştarmen qunarlandırwdı, parğa qaldırw, awıspalı egis jüýesin baqılaýtın. Awıl şarwaşılıq texnïkaların jañalandırıp turatın. Şarwaşılıqta maşïna men traktorlardı jöndeýtin, olardı qosımşa bölşektermen qamtamasız etetin maşïna-traktor parki, janar-jağarmaý beketi bolatın edi. Ärbir kolxoz, sovxozda üýlerdi, qora-qopsını jöndeýtin qurılıs brïgadası bolğan. Ujım müşelerine älewmettik qoldawlar körsetiletin. Mektep, klwb, FAP-tar jumıs istep turğan edi. Dïqandar der kezinde tuqım sewip, küzde waqıtında orıp alwğa ğana küş salatın. Nawqan kezinde jumıs küşi jetispeý, saqpanğa joğarı sınıp oqwşıları men stwdentterdi jumıldıratın. Oraqqa stwdentter men soldattardı tartatın. Keýbir JOO-larda stwdentterdi bir jıldıq kombaýın aýdawğa üýretetin edi. Bundaý stwdentterdi egin jïnawğa attandırıp otıratın. Jekeşelendirw kezinde bunıñ bäri buzıldı. Bir kezde ujım bolıp atqarğan jumıstı jalğız adam qaýdan isteý alsın. Bul birden jappaý jekeşelendirwdiñ qateligi.
«Artıq jer» birden jappaý jekeşelendirwden keýin paýda boldı. Elge, mümkindikterine qaramaý paýğa jer bölip berdi. Keýbir bala-şağaları eseýip, jumıs istewge jaraýtın otbasılar jerdi ïgerip ketti. Al, bala-şağaları jas, özinen basqa bas kötereri joq otbasılar jerdi ïgere almaý qaldı. Jalğız özi traktorğa, kombaýınğa otırama, ol sınıp qalsa qosalqı bölşegin alwğa, janar-jağarmaý alwğa qalağa jügireme, qarajattı qaýdan aladı? Mine, osındaý adamdar jerlerin ïgere almaý qaldı. Äýtpese qazaqta eşqandaý da artıq jer joq.
Jerdi jekeşelendirw bastalğanda, birden jappaý jekeşelendirwge bolmaýtını twralı aýtılğan edi. Otbasınıñ mümkindigine qaraý, olarda jerdi ïgerip ketwge eseýgen bala-şağaları bolsa, olar paýların alıp jeke şıqsın. Al, mümkindigi joqtar qazirşe ujım bolıp, burınğıdaý istep tursın. Mümkindikteri bolğanda birte-birte paýların alıp jeke şığıp otırsın. Söýtip, birden jappaý emes, satılap jekeşelendirilsin degen usınıs jasalğan bolatın. Biraq oğan bïlik qulaq aspadı. «Wra, alğa!» dep birden jappaý jekeşelendirip, jerdi bölip berdi. Bunıñ qate ekeni endi bilinip, usaq şarwaşılıqtarğa «birigiñder, irileniñder» dep jatırmız. Jalpı, bizde, reforma köp jağdaýda, jergilikti jağdaýdı, xalıqtıñ mentalïtetin eskermeý jürgiziledi. Şet elden körgenimizdi köşirip alwğa äwespiz. Mısalı, kezinde «komandalıq basqarwdı» kirgizdik. Şet elde komandağa öz partïyalarınan mamandar tartıladı. Al bizde komandağa twğan-twıstarın, quda-jekjattarın, t.b. tanıs-bilisterin tarttı. Söýtip bir oblısqa äkim bolsa jandaýşaptarı köşpeli şegirtkeşe köşip jürdi. Burınğı istep jatqan täjirïbeli mamandardı sırıp tastap otırdı. Jañadan kelgen mamandar jergilikti jerge üýrenisip, ispen tanısar-tanıspas 4-5 jılda äkimdi awıstırsa, burınğıları ketip jaña komanda keldi. Söýtip, burınğılar durıs jumıs istep te qarıq qılmadı. Nätïjesinde, jumıstar aqsap, eşteme öndirilip, tındırılmadı. Esesine jemqorlıq pen paraqorlıqtı örşitip jiberdi. Qazir komandalıq basqarwdan bas tartıp jatırmız. Narıqtıq ékonomïkağa köşkeli osı sïyaqtı éksperïmentterimiz köbeýip tur. Éksperïment jasawğa bolatın da, bolmaýtın da jağdaýlar bar. Medïkter éksperïment jasasa adamdı o dünïege attandırıp jiberwi mümkin. Sol sïyaqtı jerge de éksperïment jasawğa bolmaýdı. Jersiz, elsiz qalwımız mümkin. Endi qaýtpek kerek?
Birinşiden, usaq şarwaşılıqtardı irilendirw kerek. Usaq şarwaşılıqtardıñ jerdi tïimdi paýdalanıla almaý otırw sebebi: olardıñ materïaldıq-texnïkalıq jağdaýınıñ tömendigi, agroöndiristik keşende agronomdardıñ, t.b. basqarwşı mamandardıñ joqtığı, bolğannıñ özinde biliminiñ tömendigi. Usaq şarwaşılıq jerdi ïgerip, jumıs tawıp bere almağandıqtan jastar jumıssız qalıp, kün körw üşin qalağa ağıldı. Endi osı jastarğa jumıs tawıp berip, jerdi ïgerw üşin usaq agro qurılımdardı irilendirip, kooperacïyağa biriktirw kerek. Agroöndiristik basqarwşı mamandardı daýındap, irilengen kooperacïyağa jibergen abzal. Kooperacïya – memlekettik emes, memlekettik jüýege bağınbaýtın, jumıstarın özderi jobalaýtın, özin özi basqaratın, tabısın müşelerine özderi böletin, basqarwşı adamdı özderi saýlaýtın ujım boladı. Bundaý irilengen şarwaşılıqtıñ awıl şarwaşılıq texnïkaların jañartıp turwğa, özderiniñ egistik jerlerine agroxïmïyalıq zerttewler jürgizip, maşïna-traktor parkin, janar-jağarmaý beketin uýımdastırıp, qosalqı bölşektermen qamtamasız etip, t.b. qosalqı şarwaşılıq uýımdastırwğa mümkindikteri bolar edi. İri şarwaşılıqtardıñ bir bölimi jermen aýnalıssa, bir bölimi mal şarwaşılığımen de aýnalıswğa mümkindik aladı. Sonda nan men et özderinen şığıp, artığın deldalsız satatındaý mümkindik uýımdastırw kerek. Kooperacïyalarğa jerlerin kepilge qoýıp, bankterden nesïe ala alatın zañ qabıldağan durıs bolar edi. Bul jağdaýda olar qarjıdan da köp qısıla qoýmaýdı. Sol kezde jerdi satpaý, şet elge jalğa bermeý-aq özimiz ïgerer edik.
Ekinşiden, burın jerdi 49 jılğa jalğa alğan, onı ïgerwge mümkindigi bar öz azamattarımızğa jaldaw quqığın qaldırw kerek. Qazirgi «Jer twralı» zañda öz azamattarımızğa 49 jılğa deýin jalğa alwğa boladı. Eger 20-21 jastağı adam onı alatın bolsa 69-70 jasqa kelgenşe paýdalana aladı. Demek, 49 jıl degen bir adamnıñ eñbekke jaramdı ömiri. Osı waqıt aralığında adam otbasın qurıp, urpaq ösiredi. Otbasın asıraw üşin jerde jumıs isteýdi. Jerdi durıstap kütip, önim alıp otırğan otbasılarğa jalğa alw waqıtın uzartwğa mümkindik jasaw kerek. Sonda äkesi alğan jerdi balası tağı da 49 jılğa jalğa aladı. Söýtip, ol jerge äwlet eñbek etip paýdasın körer edi. Al jalğa alğan jerdi jañadan saýlanğan ne tağaýındalğan äkim alıp qoýmas üşin olardı qorğaýtın zañ qabıldaw kerek. Sondaý-aq, jerdi uzaq merzimge jalğa alğandarğa bankten jeñildetilgen nesïe berw mexanïzmin oýlastırw qajet. Eger şart boýınşa kelisilgen waqıtta nesïeni qaýtara almasa, jerdi jaldaw quqığı bankke ötsin. Olar öz qalawları boýınşa mümkindigi bar basqa adamdarğa jalğa bersin.
Qaý jağdaýda da, 1-2 sïır, 5-10 qoý ustaýtın awıl adamdarınıñ maldarın jayu üşin, awıldan şamamen radïwsı 5 şaqırımdaý jerdi jalğa bermeý qaldırw kerek.
Jerdi satwğa bolmaýtın tağı bir jağdaý, şet elde turıp jatqan qandastarımızdıñ köşip kelip jatqandığı. Olardı mümkindiginşe, qazaqtarı az oblısqa ornalastırwğa tırısıp jatırmız. Durıs. Äli de kelgeninen kele almaý jatqanı köp. Olar «elim, jerim» dep keledi. Jerdiñ bärin satıp jibersek, olar kelgende qaýdağı jerimizdi beremiz? Olar qandaý jerde jumıs isteýtin boladı? Olarğa: «Jerdiñ bäri satılıp ketti. Endi jerdi alğandarğa «qul bol» deýmiz be? Onda oralmandar da azayar. Tipti, kelwşiler toqtap qalwı da mümkin. Sondıqtan, qandastarımızdıñ kem degende 50 paýızı kelip bolmaý jerdi satwğa bolmaýdı.
Jerdi satwdı qoldaýtındar «jerdi jırtıp ïgermese, ol qunarsızdanadı» deýdi. Olar qazan töñkerisine deýin qazaq jeri jırtılmaý-aq ïgerilgenin bilmeýtin sïyaqtı. Ol kezde jer qazirgiden äldeqaýda qunarlı bolğan. Qaýta, Keñes kezinde «tıñ jerdi ïgeremiz» dep oñdı-soldı jırtıp jerdiñ qunarın qurttı.
Qazir bizdiñ Mäjiliste – 107, Senatta – 47, barlığı 154 depwtat bar. Solardıñ birewi ğana, Vladïslav Kosarev qana, jer satılmasın dep otır. Qalğandarınıñ bäri bïlikti qoldap «jerdi öz azamattarımızğa sataýıq, şet elge 25 jılğa jalğa bereýi» dewde. Bul depwtattar xalıqtıñ talabın eskerer emes. Bulardı burın «xalıq qalawlıları» deýtin edik. Endi «bïlik qalawlıları» degenimiz durıs bolar.
Qazirgi daw jer twralı bolsa da, bunı keýbir BAQ-tar ultaralıq arazdıq retinde körsetwge tırıswda. Mısalı, «KTK» telearnası öziniñ 08.05.2016 jılğı sağat 21.00-de bergen «Portret nedelï» xabarında osındaý pïğılda ekenin körsetti. Al 15.05.2016 j. «Portret nedelï» xabarında komïssïya otırısı twralı bergende, tek «jer satılsın» degenderdi ğana körsetip, qarsı pikirdegilerdi bermedi. Osı «KTK» ılğï da qazaqqa qarsı äreket etedi. Bul kanaldı jabw kerek. Al «Ewrazïya» kanalı mïtïngige şığarw üşin aqşa taratıp jatır degen sıñaýdağı körinis berdi. Biraq berwşiniñ de, alwşınıñ da beti-jüzin körsetpedi. Olar qaý jerde berildi, berwşi kim, alwşı kim ol da belgisiz. Kümän köp.
Jer – memlekettiñ, tirşiliktiñ negizi. «Jer tağdırı – el tağdırı» deýtin qazaq üşin eñ jandı jeri. Jer mäselesi öte özekti. Jerge baýlanıstı şeşim «jeti ölşep bir pişiletin» näzik problema. Jer mäselesinde keñ oýlap, jete zerttemeý asığıs şeşim qabıldanbağanı abzal. Jer – ata-babadan bolaşaq urpaqqa beriletin amanat! Amanatqa qïyanat jasamaýıq. Onı satwğa eşkimniñ quqığı joq. Jer – xalıqtiki, bolaşaq urpaqtiki.
Nazraxmet QALÏ
zeýnetker. Almatı qalası


text:
Pavlodar qalasındağı wnïversïtetterdiñ birinde 3-kwrsta oqıp jürgen Äygerim Señgirbaeva 2011 jılı stwdentterge arnalğan Work and Travel bağdarlamasımen üş ayğa AQŞ-qa barıp, sol elde qalıp qoyğan.
- AQŞ-qa 1 mıñ dollarmen bardım. San-Francïskoda bir ay boyı jumıs izdep, kafelerdiñ birine dayaşı bolıp jumısqa turdım. Swpermarkette kassïr bolıp ta istedim, – deydi 25 jastağı Äygerim.
Ol Qazaqstanda ağılşın tili kwrsın oqığanımen, AQŞ-tağı alğaşqı eki jılında tilden qattı qïındıq körgenin aytadı.
- Dayaşı men kassïr bolıp jumıs istew de til üyrenwime kömek boldı. Biraq ağılşın tilin kïno körw arqılı üyrendim. Künine bir-eki fïlm körwdi maqsat etip, sonı orındap otırdım. Ağılşın tilin jetik bilmesem, Amerïkada mağan orın joq ekenin tüsindim, – deydi qazaq jası.
Biraq tilden qïnalğan Äygerim AQŞ-tıñ ömir saltına kelgende eşbir awırtpalıq körmegenin aytadı.
- Sebebi men 11 jasımda Qazaqstanğa Özbekstannan kelgen oralmanmın. Orıs tilin Qazaqstanda üyrendim. Basqa elge köşw men jaña elge üyrenw mağan tanıs, – deydi ol.
Äygerim Señgirbaeva 2014 jılı AQŞ-tağı jastarğa arnalğan Year Up uyımınıñ bilim bağdarlamasın utıp alıp, altı ay boyı San-Francïskoda texnïkalıq bilim alğan. Keyin amerïkalıq kompanïyalarda täjirïbeden ötken qazaq qızı aqparattıq qawipsizdik jäne aqparattı qorğaw salasındağı älemdik iri kompanïyalardıñ biri Symantec kompanïyasına jumısqa turğan.
- Täjirïbeden ötip jürgende uyalmay barlığın suradım. Äriptesterim de kömekterin ayağan joq. Jetistikke jetw üşin qateleswden qorıqpaw kerek. Qazir aptasına 40 sağat jumıs isteymin, tapqanım ömir sürwge jetedi. Ömirde jeñiske jetwge ülken septigin tïgizetin – til bilw. Öz tilinen bölek özge eki-üş til biletin adam jaqsı jumıs taba aladı, – deydi Äygerim.
Ol Qazaqstanda jürse, däl osınday jetistikke jetip, texnïkalıq salada jumıs istey alarına kümändanadı.
- Sebebi Qazaqstanda texnïkalıq mamandıqtarğa köbine er adamdardı aladı. Al AQŞ-ta er men äyel adam kez kelgen jumıstı birdey istep kete aladı dep biledi, – deydi ol.
2011 jılı ketkennen beri Qazaqstanğa kelmegen Äygerim Señgirbaeva Pavlodardağı jwrnalïstïka mamandığı boyınşa 3-kwrsın ayaqtağan oqwın qaşıqtan oqıp bitirgen. Qazir jumısına basa köñil bölip jürgenin aytqan jas demalıs alğan kezinde Almatı mañındağı Qaskeleñ qalasında turatın äke-şeşesiniñ üyine kelip qaytpaq.
Kommentarïï


text:
Beyjiñ Olïmpïadasında top jarwğa bar küşimdi salamın - frïstaylşı Ayawlım Ämrenova
PXENÇXAN. QazAqparat - Bügin Oñtüstik Koreyadağı Qazaqstan baspasöz ortalığında frïstaylşı Ayawlım Ämrenova QazAqparat tilşisine suxbat berip bolaşaq armanı twralı ayttı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Ayawlım Ämrenova Pxençxanda ötken Olïmpïada oyındarında jüldeli orındarğa qol jetkize almağan bolatın. Alayda, 16 jastağı qazaq qızı bolaşağınıñ alda ekenin ayttı.
- Bul Olïmpïada oyınında sağan ne jetispedi dep oylaysıñ?
- Men Olïmpïada oyındarına tuñğış ret qatısıp otırmın. Sondıqtan şığar eñ birinşi täjirïbe jetispedi. Men üşin doda ülken sınaq edi. Alayda, bağım janbadı. Men üşin barlıq jeñister alda. Buyırsa 2022-Beyjiñ Olïmpïadasında top jarwğa bar küşimdi salamın. Jäne Beyjiñge eñ ülken dayındıqpen baramın.
- Qazaqstan quramasındağı eñ jas sportşılardıñ biri ekeniñizdi jaqsı bilemiz...
- Bïıl 16 jastamın. Biraq, Pxençxan Olïmpïadasındağı sätsizdigimdi jastığımmen baylanıstırğım kelmeydi. Özderiñiz jaña estigendey baspasöz otırısında bapkerler meni «bolaşaq çempïonımız» dep äzildep jatır. Ïä, awızdarına Alla salıp jatqan şığar. Bolaşaqta Olïmpïada şıñın bağındıramın degen ümittemin.
- Meniñ oyımşa, 16 jasta Olïmpïadağa qatıswdıñ özi ülken jetistik qoy...
- Ärïne, qısqı sporttı alğanda bunıñ özi ülken jetistik dep aytar edim. Jasırarı joq, bizdiñ elde qısqı sport türleri säl keşigip damï bastadı. Endi-endi qazaqtıñ qaraköz uldarımen qızdarı qısqı sport türlerine den qoyıp jatqanday boladı mağan. Solardıñ qatarında men de barmın.
- Jarıs kezinde qobaljw boldı ma?
- Ärïne, alğaşı eñ iri dodam ğoy. Ülken alamannıñ şañın kördim. Endi, aldağı waqıttarda boy aldırğan qatelikterimmen jumıs jasap, özimdi şıñdaytın bolamın.
- Köptegen eldiñ sportşıları osı frïstayl, mogwl, taw şañğısı sïyaqtı aşıq aspan astında ötetin jarıstarda awa rayınıñ qolaysız bolğanı twralı şağımdanıp jatqan körinedi. Sizge bul jağı äser etpedi ma?
- Mağan awa rayı asa bir qolaysızdıq twdırğan joq. Sondıqtan, jarıstağı sätsizdigimdi awa rayına, bolmasa töreşilerge ïtergim kelmeydi. Tek özimniñ täjirïbemniñ azdığınan köremin.
- Endi, aldağı josparıñ twralı ayta ketseñ?
- Alda maqsat köp. Sporttıñ sırtında oqwım bar. Bärin sätti ayaqtağım keledi. Kelesi Olïmpïdağa deyin äli tört jıl waqıt bar. Oğan deyin mende ösemin, täjirïbem de tolısadı degen senimdemin. Sondıqtan, 2022- Beyjiñ meni küt degim keledi. Olïmpïadada qoldaw bildirgen, janküyer bolğan barlıq otandastarıma alğıs aytamın.
- Äñgimeñizge raxmet!


text:
Säwir 24, 2014 | avtor shalqar
Seýsenbide ötken Ükimet otırısında qaralğan mañızdı mäselelerdiñ biri – köşi-qon twralı bolatın. Osı jöninde bayandağan Eñbek jäne xalıqtı älewmettik qorğaw
Säwir 12, 2014 | avtor shalqar
2010 jıldıñ soñına qaraý Qazaqstan Respwblïkasınıñ quqıq qorğaw jüýesin reformalawğa baýlanıstı oralmandar isi Eñbek jäne xalıqtı älewmettik qorğaw mïnïstrliginen İşki
Säwir 3, 2014 | avtor shalqar
Telearnalardan Almatı qalası äkimi Axmetjan Esimovtıñ almatılıqüzdik oqwşılardı «Ürker» tösbelgisimen marapattawı körsetildi. Bular – türli xalıqaralıq, respwblïkalıq olïmpïadalar men


text:
Qırımda belediyeler aprel 23 gecesi yollarnıñ tamirine başlamaq kerektir. Bunı Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksenov Rusiye Federatsiyasınıñ Naqliyat nazirliginiñ federal yol agentliginiñ yolbaşçısı Roman Starovoyt ile körüşüvi vaqtında bildirdi.
Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, mütenasip avaleler yerli memurlarğa berildi.
«Bugün şeer akimiyetleri ve cumhuriyet belediyeleri gece yollarnıñ tamiri başlanacağı aqta söz berdiler. Yollarnıñ vaziyeti fenadır, vekâletli şahıslarğa müddet ve iş keyfiyeti aqta muayyen avale berildi. Er kes mesülieti aqqında haberdardır», – dey Aksenov.
Belli olğanı kibi, Sergey Aksenov yollarnıñ keyfiyetsiz tamiri sebebinden belediye hadimlerini maküm etmege söz bergen edi. Bu kibi bildirüvni o Starovoytnıñ Qırımğa yol tamirine 1,8 mlrd ruble berilmesi aqqında aytqanını izaatlap bildirdi.


text:
Qırımda «Krımavtoservis» müessisesi mayıs 3-12 künleri Ulu Vatan cenkiniñ iştirakçileri, saqatları ve olarnıñ yanında olğan adamlarğa Qırımnıñ şeerlerara avtobuslarğa bedava minmege imkân berecek.
Bunı cuma künü, aprel 24-te, naqliyat şirketiniñ matbuat hızmeti bildirdi, dep haber ete Krıminform.
«Bedava biletni almaq içün saqat ve cenk iştirakçisiniñ şeadetnamesini köstermek kerek. Ziyaret sayısı sıñırlanmaycaq. Avtostantsiya ve avtovokzallarnıñ reberleri hadimler ile işni teşkil etip, veteranlarğa nisbeten diqqatlı ve mesüliyetli yanaşmasını ögreteler», – aytıla haberde.
Qırımlılarğa hatırlatalar, bedava bilet berilmese, veteranlar Rusiye naqliyat nazirliginde ğalebeniñ 70 yıllığı ile bağlı şekillendirilgen tedbirlerniñ naqliyat teminlevi ştabına şikâyet ete bileler.


text:
WeFood atawlı arnayı dükenge qoyılğan azıq-tülik tawarlarınıñ bağası ädettegi tawar qunınan 30-40% tömen. Al Batıs elderinde munday sawda orındarı joğarı tanımaldıqqa ïe bolıp otır. Düken tawarları tabısı tömen adamdar üşin tapsırmas bolıp otır.
«Azıq-tülikti jaydan-jay dalağa tastaw öte külkili. Bul qorşağan ortağa zïyan jäne bosqa şaşılğan aqşa. Al WeFood, sïyaqtı swpermarket tağamdıq qaldıqtardı kädege asırw üşin mañızdı qadam jasap otırı»,- deydi Azıq-tülik jäne qorşağan ortanı qorğaw mïnïstri Eva Ker Xansen.
Tegï: Älemde talay qızıq bar, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
«Eñ alğaş ret 1996 jılı Ulıqpan Joldasovtıñ jeke kommercïyalıq bağıttağı (Ol kezde tek fïlarm uyımdastırwımen memlekettik koncertter bolatın) koncertin özim uyımdastırdım. Afïşasın şığarıp, japsırwğa deyin öz qolımmen jasağan bolatınmın. Onday prodyuser kemde-kem şığar. Biraq sol keşimizge adam sıymay, ekinşi koncert berip, eñbegim aqtalğan edi. Sol kezden bastap büginge deyin koncertter uyımdastırw, gastrol, semka, fotosessïya bəri de meniñ moynımdağı şarwa. Al Ulıqpan ənimen aynalısadı. Sebebi şığarmaşılıq adamına äkimşilik jumıs kerisinşe kedergi boladı. Sondıqtan meni "jarınıñ qasınan qalmaydı, ne istep jür" söge körmeñizder. Men qanşa jıl boyı prodyuserdiñ jumıstarın atqarıp kelgenmin, qazir de ortalığımızdıñ şarwalarımen aynalısamın»,- dedi Ayğan xanım.
“Zaman”, “Dïeta Kz”, “Dawıs Kz” jäne t.b toptardıñ prodyuseri Ulıqpan Joldasov pen onıñ jarı Ayğan Joldasova Bolat jäne Farïda attı ul-qızı tärbïelep otır. Ul-qızdarı önerden qur alaqan emes.
R.S. Osı rette «Tabısqa jetken kez kelgen erekektiñ artında ne tektiden alğan jarı, ne tektini twğan anası turadı» degen söz oyğa oraladı.
Avtorı: Abay Aysara
Tegï: Mwzıka,
Kommentarïï


text:
Aman-aman bütün mustaqil qırımtatar kütleviy haber vastaları, şu cümleden bala matbuat vastaları, aprel 1-de Rusiye qanunlarına köre qayd olamağanından sebep qapatılacaq, dep bildireler Amnesty International uquq qorçalayıcı teşkilâtı. Böyle etip, akimiyet farqlı tüşüngenlerni sustıracaq ola, dep qayd eteler teşkilâtta.
«Memuriy tedbir olaraq kösterilgen söz serbestligine qarşı areketler mustaqil kütleviy haber vastalarını bastırmaq, fikri başqa olğanlarnı sustırmaq ve qırımtatar halqını qorqutmaq ıntıluvı ola», – dep qayd ete teşkilât.
Mında hatırlatalar, Qırımnıñ bütün kütleviy haber vastaları 2014 senesi aprel ayında Rusiye qanunlarına köre qayd olmaq kerek ediler. Faqat qırımtatar matbuat vastalarına bunı yapmağa imkân berilmedi.
«Bu qapatuvlar Qırımda insan aqlarına qarşı areketlerniñ soñki basamağıdır», – dep ayttı Denis Krivoşeyev, Avropa ve Orta Asiya boyunca Amnesty International müdiriniñ muavini.
Mart 30-da belli oldı ki, «Golos Krıma» qırımtatar gazetası qayd oldı. Neşirniñ yañı adı – «Golos Krıma New». Cemi 6 biñ nusha çıqacaqtır.
ATR mediaholdingine kirgen «Lâle» telekanalı, «Meydan» radiosı, «Lider» radiosı, «15 minut» saytı aprel 1-den başlap işini toqtatmağa mecbur ola bileler.


text:
Şımkent qalasınıñ turğını Almabek Täşimbetov tanımal änşi Gawhar Älimbekovağa üylengisi keletinin ayttı.
Bul twralı Zamana basılımı xabarlaydı.
Alğaşqı nekedegi äyeli awır nawqastan köz jumğan soñ ol jalğız jüre berwden jalığıp, özine jar izdey bastaptı. Bir qızığı, Almabek özine jar etkisi keletin jandı iştey tañdap qoyğan. Tek onımen tikeley baylanıswdıñ retin tappay jürgen körinedi.
«Men özim Şımkenttegi «Samal» möltekawdanında turamın. Tört ul tärbïelep otırmın. Uldarımnıñ bäri ayaqtanğan. Kelinim de bar jağdayımdı jasap otır. Biraq bäribir sırıñdı aytatın, keyde şüyirkelesip otırıp şay işetin jan jarıñnıñ bolmağanı qïın eken. Jalğızdıq meniñ janıma qattı batıp jür», — deydi Täşimbetov.
Almabek Täşimbetov osıdan biraz waqıt burın teledïdardan änşi, sazger Gawhar Älimbekovanıñ suxbatın körgen.
«Ol qız äli künge deyin turmısqa şıqpağan eken. Keyin öziniñ jeke koncertinen de äzil-şını aralas jalğızdıqtan jabırqap, özine adal jar bolatın jandı izdep jürgenin bildirdi. Sodan beri mende maza joq. Gawhar xanımmen kezdesip, oğan degen köñilimdi bildirsem degen arman payda boldı», — deydi turğın.
Almabek jarı ömirden ötken soñ özi sekildi bası bos birneşe äyelmen söylesip, aralasıp körgenin de jasırmadı. Alayda oğan olardıñ birde-birewi unamaptı. Aytwınşa, jüregi qalamağan. Al özi Gawhar Älimbekovanıñ änderin äw bastan süyip tıñdaydı eken.
Derekközi:nur.kz
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Ufada yaşäüçe millättäşebez, tatar-başkort dönyasında bilgelejurnalist Fänis Fatkullin (Fänis Fätxi) 6 iyun könne üzeneñ 50 yaşlek altın yubileen bäyräm itä. Fänis Fatkullin 1961 elnıñ 6 iyunendä Başkortstannıñ Büzdäk rayonı Käpäy-Kobau avılında tuıp üsä. Kazan däülät universitetınnıñ jurnalistika bülegendä belem algannan soñ Ufaga eşkä cibärelä. Başkortstan däülät radiosında 8 el eşlägäç, icat bäygesendä katnaşıp, Amerika kongressı karamagındagı “Azatlık” radiosına eşkä alına. 1993-1998 ellarda başta Myunxenda, annan Pragada xezmät itä. Tatar-başkort berdämlegenä ömetlär
Tatarstannıñ simfonik orkestrı gastrollärgä çıktı
Aleksandr Sladkovskiy citäkçelegendäge Däülät simfonik orkestrı Tatarstan buylap gastrollärgä çıktı. Alar Yar Çallı, Tübän Kama, Alabuga, Çistay, Älmät häm Bögelmäşähärlärendä çıgış yasayaçak. Muzıkantlar tatarstanlılarnı sezonnıñ iñ yaxşı äsärläre — Raxmaninovnıñ berençe simfoniyase häm Igor Stravinskiynıñ «Izge Yaz»ı belän söenderäçäklär. Turne maestro Fuat Mansurovnıñ yaktı istälegenä bagışlangan. Tatarstannıñ simfonik orkestrı gastrollärgä çıktı
Tinçurin artistı köräşep, «Fiat Albea» maşinası aldı
Qazanda «Näwrüz» X Xalıqara törki teatrlar festivale Sabantuy belän tämamlandı. 30 may - 3 iyün könnärendä festival'dä qatnaşqan yegermedän artıq teatrlardan artistlar tatar milli bäyrämendäge traditsion uyınnarda köç sınaşıp, küñel açtı. Tinçurin artistı köräşep, «Fiat Albea» maşinası aldı
Räcäb - urazaga äzerlek ae
3 iyunnän möselmannar kalendare buença räcäb aebaşlandı. Räcäb aenda möselmannar tormışına, dinebez tarixına bäyle ähämiyatle vakıygalar küp. Şuña da ul izge aysanala. Räcäb - urazaga äzerlek ae
315 ellık tatar avılı
Alpar avılına 1695 elda uk nigez salıngan. Galimnär Alpar digän isem - ir (-ar, yagni ir-at) süzennän barlıkka kilgän dip uylıy. Bu bik borıngı isem, ul Bolgar zamannarında uk bilgele bulgan. Xäzer bu avıl Tatarstan Respublikasınıñ Älki rayonında urnaşkan. Alpar avılındagı mäktäp muzeenda taştan yasalgan balta, aşlıknı vaklıy torgan taş caylanmalar saklangan. Alar taş gasırda uk bu avılda xalık yaşäven assızıklıy. 315 ellık tatar avılı
ПoдпиcaTbcя Ha: CooбщeHия (Atom)


text:
2015 jıldıñ mamır ayında awız qwısında payda bolğan belgisiz isikti körsetwge barğan oğan därigerler qaterli isiktiñ mïğa ötip ketkenin aytqan. Jäne nawqastıñ bet böligin tutastay kesw jöninde keñes beredi. Biraq qarapayım şarwa Wy Ïfeydiñ ota jasatwğa aqşası bolmağan. Xïrwrgïyalıq qural jabdıqtardı satıp alğan şarasız şarwa üy jağdayında qarapayım zalalsızdandırwdan keyin özine 10 şaqtı ret operacïya jasağan. «Ömir üşin küreswdemin», - deydi ol. Qazirgi ol üyinde em qabıldap jatır. Avtorı: N.Bekenov
Derekközi: 24.kz
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Payğambarımızdan qısqa da nwsqa jauaptar Bwl hadis Halid b.Ualidten riuayat etilude. Ol Hazreti Payğambarğa (s.a.s.) bir bädäuidiñ qoyğan swraqtarı men oğan berilgen jauaptardı bılayşa jetkizedi: -Ua, Rasulwllah, Adamdardıñ işindegi eñ ğalımı bolğım keledi. Ne isteyin? Payğambarımız (s.a.s.): -Alladan qorıq. Onıñ ämirlerin orında, tiğandarınan tiıl,-dedi. -Ua, Rasulwllah, Adamdardıñ işindegi eñ bayı …Tolığıraq oqu »
Meniñ hikmetterim, pärmän – Swbhan, Oqıp tüsinseñ, mağınası qwran!
131-hikmet Haq “qwmırası” aşıldı, “Mayhanağa” kirsem men, Toya işip “şaraptan”, boyım balqıp jürsem men! Sol “şaraptıñ”, kesiri işi-baurımdı qan qıldı, Bauır qanımdı ağızıp, jan sarayğa barsam men! Sahi wsındı är sätte, kifayattıñ “şarabın”, Masañ bolıp osı kez, zarlap nala wrsam men! Ädilettiñ jağasın, şoq atılıp örtedi, Jalğız jardıñ dariyasın, …Tolığıraq oqu »
Alla degen bändeniñ, jayın jännatta kördim!
110-hikmet Alla degen bändeniñ, jayın jännatta kördim! Hor qızdarı qorşağan, käusär aldında kördim. “Fazakrun” Zikirin aytqan qwldar däyimi, Jümlä jora-joldasın, peyiş törinde kördim. Küni-tüni wyıqtamay, Haq zikirin aytqandar, Perişteler joldası, ğarış üstinde kördim. Qayır-saha qılğandar, jetim köñilin alğandar, Şädiarlar joldası, käusär auzında kördim. Qazi bolğan ğalımdar, para jegen …Tolığıraq oqu »
Bw joldar könermeytin, kirlenbes jol
100-hikmet Äzireyil bir kün keler qaharlanıp, Asıl tännen, ğaziz jandı bermek kerek. Bayanı joq bwl ömirdi qoldan berip, Şarasızdan aqır bir kün ölmek kerek. Wl-qızdarıñ zarlap jatsa qara salıp, Mal men mülkiñ artındağı iesiz qalıp, Dwşmandarıñ quanğanda sonda barıp, Boywsınıp öz aldıña jatpaq kerek. Mürdeñdi el ıstıq sumen …Tolığıraq oqu »
Türkistanda ğarip boldı Kwl Qoja Ahmet
77-hikmet Ayau, dostar, ğaşıq, ışqı bolmayınşa, Uahadaniyat dariyasına süñgip bolmas. Ol dariyanıñ gäuharı dür Haq asılı, Jannan keşip barmayınşa alıp bolmas. Iman qorın jan beline bekem bumay, Mahabbattıñ mäyeginiñ dämin almay, Köz jasıñdı sauğa berip, zarıñ qılmay, Jol azabın jolauşıdan bilip bolmas. “Iuhibbuhum” şarabınan işpegenşe, “Uiuhibbuunähu” lıpasınan kimegenşe, …Tolığıraq oqu »
Şabdalı
Qaladağı Jañabazarğa jaqın, Q.Baymağanbetov köşesinde, jer üyde twramız. Şağın ğana, twyıq köşe. Birde, jwmıstan erterek üyge kelsem, apam (anamız Töleu Töremwrat qızı 1925-2014) öziniñ şağın bölmesinde dastarqan jasap kütip otır eken: -Aynalayın, kele ğoy, şäy işip al! -dep, bäyek bolıp jatır. Juınıp-şayınıp dastarhan basına jayğastım. Dastarhanda kündelikti as-auhatımızdan bölek, jwdırıq …Tolığıraq oqu »
Haqqa ğaşıq bolar bolsañ, jandı wmıtqıl
63-hikmet Üşbu sırdı tüsine almay adasqandar, Däruşterdiñ qadirin qaşan biler? Tilmen ğana ümmätpin-dep talasqandar, Mwstafanıñ qadirin qaşan biler? Tarihattıñ käusarınan tatqan kisi, Dünie-malın din jolına satqan kisi, Erteli-keş közinen jas aqqan kisi, Bwl pänidiñ qadirin qaşan biler? Küni boyı tağat qılsa onday ğaşıq, Bw jalğannıñ künäsinan bolar qaşıq. …Tolığıraq oqu »
Şäkirtterge dürr gäuhar şaştım, dostar
47-hikmet Hikayatta bılay dep sır şertiledi: Babamaşın swltandı elge keltiredi, Horasanda twrıp 400 jasqa kelip, Zamanalar ötip jatsa da, – ol tiri edi. Esitken Babamaşın ol zamanda: Ahmet degen şeyh bar dep Türkistanda, Swhbat qıp ol qız-qırqınmen jürgen onda, Körmek bolıp Türkistanğa kelgen, dostar. Keldi de ol, kördi …Tolığıraq oqu »
Hikmetter (jalğası)
33-hikmet Ärkim körse jamalıñdı, dünie isin bärbad eter, Erteli-keş tınım tappay, bir Qwdanı jar eger. Kim osınday küyde bolsa, Haq ta onıñ jadında dür, Ärli-berli jürse osılay, jadı menen päruäz eter. Esil-dertim däyim Seniñ, jadıñda men bolsam eken, Bağış etseñ, mıñ-mıñdağan künänardı azat eter! Mağrifattıñ maydanında köñil-küyin gül şat eter. …Tolığıraq oqu »
Hikmetter
Bismillahirrahmanirrahim 1-hikmet Bismilla dep bayan ettim, hikmet aytıp, Talibterge dürr gauharın şaştım, mine, Qwldıq wrıp, qayğı jwtıp, betten qaytıp «Däpter sana» bar sırımdı aştım, mine. Sözimdi aytam, kimder bolsa didar talap, Aşıq söylep jan aşırday janğa balap, Ğarip, paqır jetimderdiñ köñilin aulap, Peyili böten halayıqtan qaştım mine. Qayda …Tolığıraq oqu »


text:
Türkimenstanda wn tapşılığı ornın twrğındar azığın tärkileu arqılı toltırmaq
Türkimenstannıñ soltüstik aymağınıñ biligi jergilikti twrğındardıñ artıq wndarın tärkileu arqılı wn tapşılığın joymaqşı dep habarlaydı Azattıqtıñ türkimen qızmetine Daşoguz oblısınıñ twrğındarı.
"Aymaqta qalıptasqan jağdayğa baylanıstı jergilikti bilik däuletti üylerdi tekserip, ondağı artıq wndardı tärkileudi qarastırıp jatır", - deydi atı-jönin jasırğan Ruhubelent audanınıñ twrğını.
Onıñ sözderinşe, qazirgi kezde arnayı baqılau komissiyası twrğındardı artıq azıq-tülikti tärkileu mümkindigin qarastırıp jatqanın eskertken.
Bıltır jeltoqsan ayınıñ basınan beri oblısta sauda nüktelerinde wn birtindep joğalıp, azıq-tülik qımbattay bastadı.
Joğarıdağı aqparattı Koneurgenç pen Boldumsaz audanı twrğındarı da rastadı.
"Ötken aptada şeneunikter eger wn üylerde satılatın bolsa, olarğa qarsı qılmıstıq is qozğalınadı dep eskertti", - deydi Azattıqqa swqbat beruşi.
Abai.kz