text:
Qazaqstandıq halıqaralıq adam qwqıqtarı byurosınıñ baspasöz ortalığında 10 tamız küni «Sayasi twtqındardı jäne 2022 jılğı qañtar tragediyasınıñ qwrbandarın qoldau jönindegi «Araşa» qoğamdıq komitetiniñ qızmeti turalı» baspasöz mäslihatı ötti.
2012 jılğı Jañaözen qalasındağı narazılıq akciyası qantögiske aynalıp, oğan birqatar azamattıq belsendilerdi jauapqa tartuğa baylanıstı qwqıqtıq, aqparattıq jäne halıqaralıq qoldau körsetudi wyımdastıru maqsatında «Araşa» qoğamdıq komiteti qwrılğan bolatın.
2022 jılğı qañtar qantögisi kezinde,2011 jılı da jäne qazir de öz äleumettik qwqığın qorğağan azamattard qoldau maqsatında sayasi twtqındardı qoldau üşin belsendi qızmet jasap kele jatqan bwl top 10 tamızda sayasi twtqındardıñ qwqığın qorğau, Janbolat Mamaydı bosatu jöninde mäslihat ötkizdi. Jinalıs ta spikerler qoğam qayratkeri Mwrat Äuez, qwqıq qorğauşı Qazaqstandıq adam qwqıqtarın qorğau byurosınıñ direktorı Evgeniy Jovtis, tarihşı
Marat Qataywlı Sembi, jurnalist Äsem Jäpişeva boldı.
Ädiletsiz tergeuler men qudalauğa wşırap jatqan sayasi belsendiler men öz narazılığın bildirgen qarapayım twrğındardıñ qwqıqtarın qorğau kerek ekenin tilge tiek etken spikerler öz oyların aşıp ayttı.
Belgili qoğam qayratkeri Mwrat Äuezov:
"Janbolat wlttıq qazınamız, wlttıq baylığımız, onıñ janwyasına oraluına kömekteseyik, alañdarda eldiñ sözin söylep jürgen twlğa bolar azamttı qoldayıq, arı bolsa, aqılı bolsa Janbolattı kez-kelgen adam qoldaydı dep bilem. Ülgi bolatın keremet janwyası bar, Janbolattı qoldap, osı sözderdi aytıp otırğanıma öte rizamın" dedi.
Jurnalis Äsem Jäpişeva:
Araşa komitetiniñ baspasöz mäslihatında Toqaevqa joldau jasadı, joldauda bılay delingen:
"Qasım-Jomart Kemelwlı,
Sizge deyin elimizdi otız jıl sayasi bäsekelestikten qorıqqan Nwrswltan Nazarbaev basqardı. Ol saylau nätijelerin bwrmaladı, sayasi opponentterin basıp-janşıdı, türmege qamadı. Demokratiyanı osılay twnşıqtırudıñ nätijesi nege äkelgenin öziñiz Qañtarda kördiñiz. Sayasi bäsekelestik joq jerde eşqaşan eldiñ äl-auqatı jaqsarmaydı. Reytiñdi qanşa jerden ötirik salsa da, Nazarbaevtıñ şın reytiñi qanday ekenin osı jılı köşege şıqqan halıq körsetti. Tarihta Nazarbaev mäñgi qarabet bolıp qaldı.
Sizdiñ onıñ qatelerin qaytalamauğa mümkindigiñiz bar. Sayasi bäsekelestikten, jastardan qorıqpañız.
Janbolat Mamay basqa "sayasatkerler" siyaqtı qaltanıñ qamı üşin jürgen adam emes, elim, jerim dep jürgen patriot. Jaña Qazaqstan turalı söziñiz ras bolsa, jağdaydı betke aytatın adamdardan qorqıp, jolın kespeñiz, şındıq üşin türmege qamamañız.
Janbolat Mamaydı bosatıñız. Sayasi twtqındardı bosatıñız. Partiyalardı tirkeuge jol beriñiz. Sol kezde sizdiñ Jaña Qazaqstan turalı söziñizdiñ nağız şındıq ekenine bizdiñ de közimiz jetedi".
Baspasöz mäslihatına jinalğan köpşiliktiñ işinen jeltoqsanşı, qoğam belsendisi Saylau Lepeswlı:
"Qsım-Jomart Kemelwlı Toqaev şın mäninde keşegi N.nazarbaevtiñ totalitarlıq jolın jalğastıruşı bolmaytın bolsa Janbolattı bostandıqqa şığarsın, keşegi Aron Atabek siyaqtı Janbolattı türmede otırğızıp qoyuğa bolmaydı, ol üşin barlıq belsendiler birigip, Janbolattı qwtqaru wyımın aşayıq " dedi.
Jinalıs soñında Janbolattıñ jarı, belsendi, qwqıq qorğauşı Inga Imanbay:
"Bwl tek Janbolat üşin küres emes, barlıq sayasi twtqındar üşin küres, qañtardıñ şındığı üşin küres. Qazaqtıñ tarihında aqtañdaqtar köp, 86 üşin eşkim jauap bergen joq, 2011 üşin eşkim jauap bergen joq, endi qañtar üşin eşkim jauap bermese, onda biz wlt retinde saqtaluımız üşin qauip tönedi. Janbolattı qwtqara almasaq, onda bizdiñ basqalardı qwtqaruğa mümkindigimiz bolmaydı, Janbolattı tu etip aytu arqılı basqalardı qorğaymız, Janbolattı türmeden şığarsaq, arı qarayğı küreske degen ümit payda boladı "_ dep sözin ayaqtadı.
N.Baytwrsın


c: text/html

text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiye zenaatdaşı Tatyana Moskalkovadan Rusiye işğal etken Qırımda mahküm etilgen ukrain faali Vladimir Baluhnıñ alı aqqında kerçek malümat bermesini talap ete.
«Vladimir cezasını çekecek yerge Rusiyege avuştırıldı. Siyasiy mabüsniñ apishane aşını aşamaqtan ve mahkümlerniñ urbasını kiymekten vazgeçkeni qasevetlendire. Tatyana Moskalkovadan Vladimir Baluhnıñ kerçek sağlıq vaziyeti aqqında maña amlümat bermesini talap etem. Şimdi aştan tamamen vazgeçse ya da ekimlerniñ tevsiyeleri olmağanda aş aşamağa başlasa, soñu ölüm ola bile», – dep yazdı Denisova Facebookta.
Daa evel belli olğanı kibi, Baluh açlıqnı vaqtınca toqtatmağa qarar aldı.
Advokat Dmitriy Dinzeniñ malümatına köre, Baluh 200 künden berli açlıq tutqan soñ ülser ya da pankreatit şübesi bar.
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi 5 yılğa mahküm etilgen Vladimir Baluhnıñ ükmüni qısmen yımşatıp, onı 4 yıl ve 11 ay umumiy rejim koloniyasında qalmasına ve 10 biñ ruble (tahminen 4 biñ ğrıvnâ) para cezasını ödemesine üküm etti. Faal eki cinaiy iş boyunca tevqif etildi.
Qırımda apiste tutulğan ukrain faali Vladimir Baluh 2018 senesi martnıñ 19-nda başlağan müddetsiz açlıqnı devam ete. Bir aydan berli bir şey aşamağan Baluh Arhiyepiskop Klimentni diñlep, kisel içmege, peksimet aşamağa razı olğan edi.
İyülniñ 5-nde Rusiye kontrol etken Aqşeyh rayon mahkemesi ukrain faali Vladimir Baluhqa 5 yıl apis cezası ve 10 biñ ruble (4 biñ grivna) para cezasını tayin etti.
FSB Vladimir Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Vladimir Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kreml kontrol etken işğal etilgen Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi «fevral 26 davasınıñ» eki mabüsi Ali Asanov ve Mustafa Degermenciniñ ev apislerini oktâbrniñ 7-ne qadar uzatmaq qararından advokatlarnıñ şikâyet arizalarını red etti. Bunı avgustnıñ 1-de advokat Edem Semedlâyev Facebookta bildirdi.
«Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi advokatlarnıñ şikâyet arizalarını red etip, Ali Asanov ve Mustafa Degermencini ev apsinde qaldırdı. Bu oğlanlar teslim olmay, bizler ise olarğa qoltutmaq kerekmiz», – dep yazdı Semedlâyev.
Kreml kontrol etken Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesi iyülniñ 20-de «fevral 26 davasınıñ» mabüsleri Ali Asanov ve Mustafa Degermenciniñ ev apsinde bulunma müddetini oktâbrniñ 7-ne qadar uzattı.
«Fevral 26 davasınıñ» mabüsleri Mustafa Degermenci ve Ali Asanov aprelniñ 6-dan berli ev apsinde bulunalar. Bundan evel ise Aqmescit SİZOsında yatqan ediler.
2015 senesi yarımadada qırımtatar faallerini 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün mahküm etmege başladılar. Olarnı qalabalıqlarda iştirak etkeninde qabaatlaylar.
Soñra mahkeme «fevral 26 davasını» ekige böldi: Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca esnasnıñ diger iştirakçileri olğan Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyev davası şeklinde.


text:
Birinci Cian cenki
Birinci Cian Cenki XX asırnıñ başında olıp keçti. 1914 senesi iyül 28 künü başlandı. Bir qaç künden soñ bu cenk cian cenkine çevirildi. Dört yıl ve üç ay devam etken (1918 senesi noyabr 11 künü bitti) cenkte otuz üç memleket – o devir insanlıqnıñ 87%-i – iştirak etti.
Cenk yılları iqtisadiy vaziyet ep kerginleşe edi. Fabrikalar qapala, fiyatlar öse, köyler harabe alda ediler. Bu devirde devletke itirazlar ve inqilâbiy ğayeler arta edi. Tek Ukrainada 1915 senesi 117 iş taşlav (зaбacToBka), 1916 senesi – 218 iş taşlavlar olıp keçti. İş taşlavlarda 240 000 işçi iştirak etti.


text:
İrade erkinligi
İrade erkinligi - insan, öz areketlerinde ve qararlarında serbestmi, olar, evelden tayin etilgenlermi aqqında felsefiy sualdir.
Asırlar devamında bu sual felsefecilerni ve ilâhiyatçılarnı meraqlandıra edi. Bu meseleni tedqiq etüv, tabiat qanunlarınıñ sebep-aqibet alâqası barmı oluvınıñ serbestlik ve sebep arasında tesirleşüviniñ añlamasına muhtac. Felsefe mektepleri, vaqialarnıñ episi tayinlengenmi dep ve serbestlik, tayinlevnen yan-yanaşa yaşay bilelermi (uyğunlıq uyğunsızlıqqa qarşı) baqışlarda farqlana. Şiddetli tayinlev tasdiq etkeni kibi, Bütündünya tayinlengen, bu da irade erkinligi imkânsızlığınıñ sebebi ola.
İrade erkinliginiñ diniy, ahlâqiy ve felsefiy aqibetleri olur. Meselâ, din ceetinden irade erkinligi, qudretli ilâhiy maiyet, şahısnıñ saylav ve iradesine öz tesirini qabul ettirmey manasında kele bile. Ahlâqiyatta irade erkinligi şahıs, öz areketleri içün ahlâq ceetinden mesülietli olğanını añlata bile. İlim saasında bu esas şunı belgiley bile ki, miy ve aqılnen beraber vucutnıñ areketleri bütünley cısmiy sebepliginen tayin etilir. İrade erkinligi felsefe tüşüncesi doğğanınen ep diqqat talap ettken meselelerden biri olıp qala.
Ğarbiy felsefede[deñiştir | kodunı deñiştir]
İrade erkinligi meselelerine dair esas felsefiy yönelişlerni vekilleri aşağıdaki eki sualine nasıl cevap bergenlerine köre gruppağa bölmek mümkün:
- Dünya tayinlengenmi?
- İrade erkinligi mevcütmi?


text:
Rusiye Federal telükesizlik hızmetiniñ hadimleri «subet» içün tutulğan qırımtatar faali Lenora Dülberni çıqarıp yiberdi, dep bildirdi Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev.
«Lenora Dülber bir qarar, evine kete», – dep bildirdi Smedlâyev Facebookta.
Onıñ malümatına köre, FSB, «aynı subet içün» qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnı tuttı.
Qırım.Aqiqat Dülber ve Celâlnıñ izaatlarını almağa tırışa.
Bundan evel Smedlâyev, Qırım ve esas Ukraina arasındaki memuriy sıñırda Rusiye uquq qoruyıcıları Lenora Dülberni tutıp aldı, dep bildirgen edi.
Rusiye küç hızmetleri bunı izaatlamay.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Skiflar
Skiflar - bezneñ erağa qädär Qara diñgez tönyaq buyında yäşägän küçmä qäbilälärneñ ğomumi iseme. Töp versiä buyınça skiflar tönyaq-İran tel törkemenä qarıylar.
Skiflar belän sarmatlar, massagetlar häm saqlar qärdäş xalıqlar bulıp sanala.
TarixYзrәpTү
Berençe qaraş buyınça skiflar 14 b.e.q. ğasırda İdel buyınnan Könbatışqa küçkän xalıq. İkençe qaraş buyınça skiflar Üzäk Aziädän yä Seberdän çıqqan qäbilälär häm soñraq Qara diñgez tönyaq yarında torğan xalıqlar belän quşılğan.
7 b.e.q. ğasırda skiflar Midiä, Süriä, Fälästin illären basıp alğan.
6 b.e.q. ğasırda kimeriylär skiflarnı qısrıqlap çığarğannar.
Skiflarnıñ ezläre Tönyaq Qawqazda, Don häm Dunay yılğaları arasındağı dalalarda, Qırımda häm Qara diñgez tönyaq yarında tabılğan.
512 b.e.q. yılda skiflar farsı patşası Dariy I ğa qarşı suğıştan soñ tuplanğan.
5-4 b.e.q. Atey - skif patşası - böten xakimiät üz qulında tuplağan. 340 b.e.q. yılğa Atey Azaq diñgezdän Dunay yılğasına qädär skif qäbilälären berläştergän.
339 b.e.q. Atey Makedoniä patşası Filipp II qarşı suğışta hälaq bulğan.
3 b.e.q. axırına sarmatlar höcüme näticäsendä skiflar üz başqalasın Qırımğa küçergän. Yaña skif başqalası Skif Neapole (bügenge Aqmäscit şähäre yanında urnaşqan) tözelä.
2 b.e.q. ğasırda Qırımda urnaşqan Skif patşalığı çäçäk atuğa citä.
III ğasırda Qırımda urnaşqan Skif patşalığı gotlar tarafınnan yuq itelä.
Skiflar mädäniäte Qırımda häm Rusiä tönyağında torğan xalıqlarğa zur tä'sir itkän.
Şulay uq qarağızYзrәpTү
SıltamalarYзrәpTү
- Бoлbшaя CoBeTckaя ЭHциkлoпeдия
- Ckифckиe ropoдищa 1975 T. H. Bыcoцkaя
- Ckифы. ИcTopия.
- Scythian mummy shown in Germany
- Ckифckий paздeл B «Eщe oдHoй OCR-библиoTeke» 2010 eлHың 24 ceHTябpb kөHeHдә apxиBлaHraH.
- Kyлb-Oбa B пpoekTe «PekoHcTpykция» «HoBoro ГepoдoTa» 2015 eлHың 29 ceHTябpb kөHeHдә apxиBлaHraH.
- ИcTopия и kyлbTypa ckифoB.
- B. MypзиH KpaTkaя иcTopия ckифoB(үлe cылTaMa)
- BecTи.py: Ha AлTae oбHapyжeHы дpeBHeйшиe ckифckиe зaxopoHeHия, koTopыM okoлo дByx Tыcяч лeT (20.07.2011)


text:
«Arbiy operatsiya qararını aldım…»
Cumaaqşamı kününe keçer gecesi Vladimir Putin Ukrainada «mahsus arbiy operatsiya» başlatqanını ilân etti. Onıñ maqsadı olaraq «sekiz yıl devamında çekiştirilgen ve Kyiv rejimi tarafından genotsidke oğratılğan insanlarnı qoruv», «Ukrainanı silâdan arıtuv ve temizlev» ve «barışıqsever insanlar, hususan Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşlarına qarşı qanlı cinayetler yapqanlarnı mahkemege berüvni» ayttı.
Şaatlarnıñ aytqanına köre, Ukraina raketa ateşine oğradı. Ava mudafaa bölükleri, arbiy baza ve aviabaza, idare sistemalarına ateş açıla.
Ukraina ve Ğarp kütleviy haber vastalarınıñ mühbirleri ve şaatlar Mariupol, Harkiv, Odesa, Dnipro ve Kyiv civarlarında olğan küçlü patlavlar aqqında bildire – Putin arbiy operatsiya aqqında beyanatında «DNR» ve «LNR» reberleriniñ arbiy yardım ricası aqqında ayttı.
Kramatorsk, Harkiv ve Kyivde patlavlar aqqında haber etile.
Kramatorskta dört patlav, Odesa, Berdânsk, Donbasta küçlü patlavlar aqqında haber etile.
Ukraina paytahtında Poznâkı ve Troyeşçina sakinleri patlavlarnı eşitti. «Borıspil» ava limanı rayonında patlav ve ateşler aqqında bildirile.


text:
Büginge deyin älem boyınşa 193 million adam koronavirus jwqtırğan. Osığan baylanıstı jer-jerde karantin qatañdatılıp, vakcinaciyalau qarqını arttı. Bwğan narazı Europa halqı mitingke şıqsa, Braziliyada şeruşiler «pandemiyağa tötep bere almağan» ükimettiñ otstavkasın talap etti.
Qazir ölim-jitim körsetkişi men nauqas sanı boyınşa AQŞ, Latın Amerikası elderi jäne Resey antirekord tiziminde. Amerikada koronaviruspen auırğandardıñ sanı täuligine 45 mıñnan asqan Bwl ötken aptamen salıstırğanda 65%-ğa joğarı körsetkiş. Auruhanağa tüskenderdiñ sanı da artqan. Al vakcinalau qarqını qañtardan bergi eñ tömengi körsetkişke jetti.
Australiya biligi Sidney qalası men oğan qarastı okrugtegi indettiñ örşuin «wlttıq deñgeydegi tötenşe jağday» dep mälimdedi. Jaña Otüstik Uel's ştatınıñ Prem'eri jwqpalı dertpen küresu üşin Sidneyge şwğıl türde vakcina jetkizudi swradı. Resmi mälimetke qarağanda, mwnda soñğı bir täulikte 140 adam virus jwqtırğan. Sol sebepti Sidneyde twrğındardıñ jürip twruına şekteu engizilgen.
Koronavirustıñ dominanttı del'ta ştamı qazir Europanıñ barlıq derlik elinde tirkelgen. Düniejüzilik densaulıq saqtau wyımınıñ ökilderi aldağı uaqıtta ol älemdegi basım ştamğa aynalatının aytadı. Qauipti ştammen qatar, Wlıbritaniyada virustıñ tağı bir jaña türi anıqtaldı. Mutaciyağa äli atau berilmegen. Negizi onı jwqtırudıñ älemdegi eñ alğaşqı deregi biıl qañtarda Kolumbiyada tirkelgen. Osı künge deyin ol 26 elde rastaldı. Britandıq mamandar virustıñ bwl türi indettiñ auır formada ötetinin, ne vakcinanıñ tiimdiligin tömendetenin rastaytın aqparat joq deydi.
Oñtüstik Koreyadağı ahual da mäz emes. Büginnen bastap Seul men oğan qarastı audandarda koronavirusqa qarsı şekteu şaraları tağı jartı ayğa wzartıldı. Soñğı bir künde bwl aymaqta 2 mıñ adam koronavirus jwqtırğan. Bwl şildeniñ bas kezindegi körsetkişten eki ese artıq. Mamandar nauqastar sanınıñ kürt artuın «del'ta» ştamımen baylanıstırıp otır.
Braziliyanıñ San-Paulu qalasında prezidenttiñ otstavkasın talap etken jwrt ereuil wyımdastırdı. Narazılıq akciyasınıñ soñı policeylermen qaqtığısqa wlasqan. Pandemiya kezinde Braziliya prezidentiniñ halıq arasındağı bedeli kürt tömendegen. Öytkeni onıñ koronaviruspen küres şaraları köbiniñ köñilinen şıqpay otır. Aytularınşa, memleket basşısınıñ özi bıltır indetpen auırsa da, äli künge deyin onıñ qaupin jete bağalamaydı.
Al Latın Amerikasındağı bwl elde virusqa baylanıstı kisi ölimi jartı millionnan asıp ketti. Onıñ üstine halıq vakcinalau nauqanınıñ bayau jürip jatqanın aytadı. Qazirge deyin ekpeniñ eki dozasın halıqtıñ 17%-ı alğan.
Negizi kelesi jılı Braziliyada prezidenttik saylau ötui tiis. Oğan qazirgi memleket basşısımen qatar eks-prezident Luis de Silva da qatısuı mümkin. Biraq äleumettik saUalnama nätijeleri halıqtıñ köbi qazirgi memleket basşısına emes, de Silvağa dauıs beruge dayın ekenin körsetken.


text:
Törmädä bandalar suğışı
Êkvadorda törmädä bandalar arasında kiçä çıqqan bäreleşneñ videoların ul tirädä yäşäwçelär sośial’ mediada urtaqlaştı
Êkvadorda kiçä törmädä bandalar arasında çıqqan bäreleştä ğomere özelüçelärneñ sanı 116ğa, yaralılar isä 80gä citte.
Däwlät başlığı Gil’yermo Lasso matbuğat cıyılışında belderü yasadı häm ildäge barlıq törmä sistemalarında 60 köngä ğadättän tış xäl iğ’lan itelüen citkerde. Ul cinayät’çel törkemnär arasında räşätkä artında mondıy köç büleşü oçraqları çığuın ärnetüçe dip ata...
-
-
-
30.09.2022
-
-


text:
Qırımda, bazar künü, iyün 28-de, Ukrain medeniy merkeziniñ falleri Ukraina Anayasası Kününe bağışlanğan tedbirlerni keçirdiler. Bu aqta merkezniñ tesisçilerinden biri Leonid Kuzmin bildirdi, – haber ete Qırım.Aqiqat.
Onıñ sözlerine köre, Ukrain medeniy merkezi Aqmescitte Ukraina Anayasasına bağışlanğan lektsiyanı azırladı. Lektsiya devamında detsentralizatsiya meselesi ve Ukraina Anayasasına deñişüvlerni kirsetmek zaruriyeti muzakere etildi.
Bunıñ ile faller teşkil etilmesi üzerinde Ukrain medeniy merkezi çalışqan Qırımnıñ ukrain kitaphanesine kirgen ilk kitaplarnı kösterdiler.
Lektsiyadan soñ Ukrain medeniy merkeziniñ temsilcileri Taras Şevçenko abidesine gülçemberlerni qoydılar.
Anayasa Künü – iyün 28-de qayd etilgen Ukraina devlet bayramıdır. 1996 senesi mustaqil ukrain devletiniñ ilk Anayasasınıñ qabul etilmesine bağışlanğandır.


text:
Devam etken koronavirus epidemiyasına baqmadan, işğal altındaki Qırımda sentâbrniñ 1-ne bağışlanğan mektep tedbirlerini keçirmege isteyler. Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım tasil, ilim ve gençlik naziri Valentina Lavrik avgustnıñ 4-nde yarımadanıñ Rusiye ükümeti toplaşuvında bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, Qırımda 1-11 sınıf talebeleri içün birinci ders Ekinci cian cenkinde qazanılğan ğalebeniñ 75-inci yılına bağışlanacaq.
«Bilgi künü sentâbrniñ 1-nde olacaq, birinci ders Ulu Vatan cenkinde qazanılğan ğalebeniñ 75-inci yılına bağışlanacaq. 1-11 sınıf talebeleri içün bayram tedbiri ötkerilecek ve birinci çañ qaqılacaq. Tedbirni açıq avada sotsial mesafeni qorup keçirmege planlaştıramız», – dedi Lavrik.
Rusiye kontrolindeki yarımada akimiyetiniñ malümatına köre, avgustnıñ 4-ne qadar Qırımda 1323 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 73-ü çetelden keldi, 109-ı qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar, 973 tibbiy yardım içün muracaat etkende ve qayd etilgen hastalarnen alâqada olğanı içün belli oldı, 168-i sağlam insanlarnıñ laborator skriningi neticesinde belli oldı. 945 insan yahşı oldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Milât bayramınen bağlı tedbirler fevqulade vaziyetlersiz keçtu dep bildire Rusiye İçki İşler Nazirliginiñ Qırım bölügi.
“Milât bayramı arfesi ve gecesinde polis hadimleri, kütleviy qutlav ve ibadet etüv yerlerinde içtimaiy nizamnıñ bozulmasına yol bermedi ve adamlarnıñ yüksek havfsızlıq seviyesini temin etti”, - dep aytıla beyanatta.
Polis malümatına köre, bayram merasimleri Qırımnıñ 115 qasabasında keçti ve olarda 200 biñden çoq adam iştirak etti.
Amma İİN, qaç polis hadimi “içtimaiy nizamnı qoruğanını” bildirmedi. Haber etile ki, polislernen beraber, Rosgvardiya hadimleri, “narodnoye opolçeniye” ve “drujinnik”ler de iştirak etti.
Qırımda soñki yıllar devamında rusiyeli akimiyet, polislerge yardım etmek içün “halq drujinaları”nı (taqımlarnı) yaratmağa çağırta.
Yanvar 7-sinde Aqyarda Milâdiy haç yürüşi keçti, onda yerli sakinler ve şeerniñ rusiyeli akimiyet vekilleri iştirak etti.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/12-12
Ädiä Sitdıyqova (12.12.1913, Sarapul öyäze Mordıbi awılı, Noqrat gubernası, / Rusiä İmperiäse - 29.05.2000, Başqortstan başqalası Ufa şähäre, Rusiä Federatsiäse) — rässam.
1937 yılda RSFSR sänğät fondınıñ Ufadağı ostaxanälärenä täräzä yuuçı bulıp eşkä urnaşa, şunda eşläwçe rässamnarnıñ xezmätlären öyränep, qulına pumala ala.
BASSR atqazanğan, xalıq rässamı. Salawat Yulayev premiäse laureatı.
Anı «Başqortstan Sezannı» dip yörtälär.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Noyabrniñ 26-nda Moskvada, Umumrusiye insan aqlarınıñ qorçalavı oğruna qurultayında aq-uquq qoruyıcıları şimdiki alda olğan ekstremizmge qarşılıq kösterüv idarelerini yoq etmege talap etken qararnı qabul ettiler, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Qurultay iştirakçileriniñ fikrine köre, muessise «büyük ölçüde terrorizm ve ekstremizmge qarşı kerçekten küreşmek yerine akimiyetniñ ideologik raqiplerni taqip ete». Ondan ğayrı aq-uquq qoruyıcıları «siyasiy ve ideologik maqsatlarına irişmek içün zorbalıq qullanmağan» teşkilâtlarnı ekstremistik olaraq ilân etüvniñ toqtatılmasını talap ettiler.
Bu cümleden şimdiki alda olğan «E» Merkezini yoq etmek teşebbüsi ile «İnsan aqları oğruna» areketiniñ rehberi Lev Ponamaröv çıqışta bulundı. O, terrorizm ve ekstremizge qarşı küreşüv bayraqları altında insan aqları ve ürriyetleriniñ sıñırlanması yapıla, dedi.
Ponamaröv, qurultay iştirakçilerine muracaatta bulunıp: «Telükesizlik muessiseleriniñ faaliyeti Rusiye vatandaşlarına qarşı doğrultılğan… Mahkeme şubesiniñ statistikasına köre, 2003 senesinden soñ anayasa qurumı ve telükesizlik esaslarına qarşı yapılğan cinayetler boyunca mahküm etilgenlerniñ sayısı 28 qat arttı. Cinayetçilerniñ sayısı 28 qat artqanına inanmaq olurmı? Elbette yoq!» – dedi.
«E» Merkezi olaraq da belli olğan Rusiye İçki işler nazirligi (İİN) yanındaki Ekstremizge qarşılıq kösterüv boyunca baş idare, İİN merkeziy idaresiniñ struktur alt şubesi olıp, ekstremistik faaliyetlerge qarşılıq kösterüv saalarında devlet siyasetini işlep çıqara ve ömürge keçire.


text:
Rusiye tarafından işüal etilgen Yaltada da endi Radio Svobodanıñ leyhası olğan Qırım.Aqiqatqa kiriş blok etildi. Böyle malümatnı yerli sakinler bildire.
Krımtelekom provayderi saytqa kirişni blok ete.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda internet provayderleri mustaqil neşirlerni blok etmege devam ete. Avgust 6-da «Krım SOS» cemaat teşebbüsiniñ saytı blok etilgeni aqqında belli oldı, avgust 4-te, Qırım.Aqiqattan soñ, «Meridian Sevastopol» mustaqil internet neşriniñ saytı blok etildi. Bundan evel «Çernomorka», «ATR», «Sobıtiya Krıma» saytlarına kiriş sıñırlanğanı aqqında malümat peyda oldı.
Sayt memuriyeti ya da provayder hostingi adına iç resmiy muracaat etilmedi. Muarririyet, resurs blok etilgeni sebebini ögrenmek içün malümat sualinen muracaat etken internet provayderleri daa cevap bermedi.
Rusiyeli Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Radio Svobodanıñ leyhası olğan Qırım.Aqiqat saytı Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda Kremlge boysunğan yarımada prokuraturasınıñ vesiqalarına binaen blok etilgenini bildirdi.
OSCE-de, Qırım.Aqiqat saytınıñ blok etilmesi boyunca izaat berip, qullanıcılarnıñ İnternette malümat alma ve paylaşma aqqı haber saytlarına kirişni blok etüv vastasınen bozuluvından qasevet çekkenlerini bildirdiler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukrayına Yuqarı Radası «Ğolos» firqasından halq deputatı Rustem Umerovnı Ukrayına Devlet Mülki Fondunıñ yolbaşçısı vazifesine tayin etti. Bu aqta «Ğolos» fraktsiyasınıñ yolbaşçısı Yaroslav Jeleznâk sentâbrniñ 7-nde bildirdi.
«Parlament «Ğolostan» zenaatdaşımız Devlet Mülki fondunıñ reisi olaraq Rustem Umerovnı tayin etti. 282-si qoltuttı. Qarşı çıqqanlar – 0», – dep yazdı o, Telegram kanalında.
Parlament azasınıñ malümatına köre, ekseriyetke saip olğan «Sluğa narodu» fraktsiyasından Umerovnıñ namzeti 198 rey aldı.
«Sluğa narodu» fraktsiyasınıñ toplaşuvında Rustem Umerov bu vazifeniñ namzeti olaraq taqdim etildi.
Ukrayına Yuqarı Radası Ukrayına Devlet Mülki Fondunıñ yolbaşçısı Dmıtro Senniçenkonı 2022 senesi fevralniñ 17-nde işten boşattı.
Rustem Umerov – halq deputatı, «Ğolos» («Ses») fraktsiyasınıñ azası ve insan aqları, işğalden azat etüv ve vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiyası parlament komitetiniñ kâtibidir. O, «Qırım platforması» fraktsiyalarara birleşmesiniñ reisdeşi ola.
Rusiye Ukrayınağa büyük istilâ kerçekleştirgen soñ Umerov Rusiye Federatsiyasınıñ vekilleri ile muzakere eyyetiniñ erkânına kirdi. Bundan ğayrı, iyülniñ 19-nda Rustem Umerov Ukrayınağa kösterilgen arbiy yardımnı qullanuv kontroliy muvaqqat tahqiqat komissiyasınıñ yolbaşçısı oldı. Siyasetnen oğraşmağanda Rustem Umerov iş adamı, yatırımcı, metsenat ve qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ mesleatçısı edi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırım ile memuriy sıñırda kiriş/çıqış nezaret noqtalarında 1200-den ziyade yük maşinası tura ve işbu sayı ep artmaqta.
Bunı Ukraina Devlet sıñır hızmeti memuriyetiniñ matbuat vastaları ile munasebeti boyunca bölügine esaslanıp, UNİAN bildire. Olğan malümatqa köre, soñki künleri devamında nezaret noqtalarında maşinalarnıñ sayısı biñden ziyade edi. Dekabr 18 künü Ukraina qıtaiy qısmından yolğa çıqqan yük maşinalarnıñ sayısı daa da arttı. «Kalançak», «Çaplinka», «Çonğar» nezaret noqtalarınıñ er birisinde 400 maşina bar.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, nevbetlerniñ esas sebebini – Rusiye tarafı 2015 senesi yanvar 1-den Ukraina qıtaiy qısmından ketirilgen mahsulatnıñ qayd etmesini planlaştırğanı ile bağlaylar. Bunıñ ile bu kibi vaziyet, adet üzre, yañı yıl arfesinde yüz bere.
«Ukraina devlet sıñır hızmeti yolaqnı boşatmaq içün areket ete. Şimdi nezaret noqtalarında sıñır bekçilerniñ sayısı artmaqta, mümkün olğanda, naqliyatnıñ resmiyleştirüvi içün qoşma noqtalar teşkil etile», – deyler matbuat hızmetinde.
Sıñırcılarnıñ malümatına köre, areketniñ mürekkepleşüvi maşinalarnıñ teşkerüvinde ufaq-tüfek şeylerge ilişken Rusiye tarafından sebep yüz bere. Adet üzre, bir maşinanıñ teşkerüvine rusiyeliler bir saatten ziyade vaqıtnı sarf eteler.
Devlet sıñır hızmetinde olğan malümatqa köre, Qırımdan yolğa çıqqan yük maşinaları olarnıñ hadimleri tarafından problemsiz teşkerile, şunıñ içün Ukraina qıtaiy qısmına nevbet iç te yoq.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Amerika Qoşma Ştatları Aqmescit rayonındaki Molodöjnoye köy camisinde cuma namazından soñ qırımtatarlarnıñ kütleviy şekilde yaqalanuvı içün raatsız olğanını bildirdi.
Bu aqta AQŞ Devlet departamentiniñ Ukrinformğa bergen resmiy mektüp-cevabında bildirile.
«Qırımdan kelgen bu kibi haberlerden raatsızlanamız. Qırımtatarlar Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda repressiyalar ve ayırımlarğa oğramağa devam ete», – dep qayd etile vesiqada.
Bunen beraber Devlet departamentinde yarımadada qırımtatarlarğa qarşı yapılğan diger bozuvlarğa, bu cümeden sorğular, köteklemeler, qanunsız apiste tutmalar, ve şahsiy evlerde ve camilerde politsiya tarafından keçirilgen tintüvlerge de diqqat ettiler.
«Bu zalımlıqqa ve insan aqları bozulmasına noqta qoymaq kerektir», – dediler amerikalı tışqı siyaset müessisesinde.
«Biz kene de Rusiyeni Qırım işğalini toqtatmağa çağıramız. Qırımnen bağlı sanktsiyalarımız Moskva işğalni toqtatmağance devam etecek», – dep qayd ettiler AQŞ Devlet departamentinde.
Mayıs 6-da cuma namazından soñ Molodöjnoye köy camisinde 50-den ziyade silâlı insan musulmanlarnı yaqaladı.
Qırım ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresinde (QMDİ) Rusiyege boysunğan Qırım uquq qoruyıcı organları Molodöjnoye köy camisi ziyaretçileriniñ vesiqalarını teşkergen soñ Qırım musulmanlarına şahıs şeadetnamelerini yanında taşımağa tevsiye ettiler.
Yüz bergen vaqia boyunca Qırımnıñ rusiyeli uquq qoruyıcı müessiseleriniñ resmiy izaatları yoq.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qırımtatarlarnıñ evlerinde, camilerde pek çoq tintüvler keçirilip başladı, bunı Meclis ve uquq qoruyıcılar qayd ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar sentâbr 22-de, cumaaqşamı künü Varşavada keçirilgen insan ölçemesi ve söz serbestligi meseleleri boyunca OSCE toplaşuvında çıqışta bulundı.
«İğal etilgen topraqlarda 300-den ziyade söz serbestligi bozuluvı belli oldı, bu «informatsion getto», – dep qayd etti Ceppar.
Cepparnıñ bildirgenine köre, Donbass toprağında tahminen 130 internet-saytı, Qırımda tahminen 60 sayt, bu cümleden Radio Svoboda ve Qırım.Aqiqat saytları blok etildi.
«Rusiye, bütünley ükümetke boysunğan yerli televizion kanallarını aça, o yerde Qırımda neler olğanı aqqında kerçekni bilmek imkânsızdır. Aynı şey merkeziy rusiyeli kanallar aqqında aytmaq mümkün», – dep añlattı Ceppar.
Sözniñ soñunda Ceppar qırımtatarlarnıñ adından OSCE-ge Qırımnıñ işğalini tanımağanı içün teşekkür bildirdi.
Bundan evel haber etilgenine binaen, Varşavada OSCE toplaşuvında ukrain eyyeti azaları Gennadiy Afanasyev ve Yuriy Lukanov da işğal etilgen topraqlarda söz serbestligi vaziyeti aqqında maruzalarnen sözge çıqtı.


text:
İyülniñ 9-na qadar Qırım ve Aqyarnıñ 1378 sakini iyülniñ 21-nde olacaq Ukraina Yuqarı Radası saylavlarında rey berüv yerini deñiştirdi. Bu malümat Ukrainanıñ devlet saylayıcıları saytında derc etildi.
Qayd etilgenine köre, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ 1077 sakini ve Aqyarnıñ 301 sakini rey berüv yerini deñiştirdi.
Eñ çoq qırımlı ve aqyarlı Kyivde (400 ve 77) rey bermege niyetlene.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ nevbetten tış saylavlarında rey bermek içün iyülniñ 15-ne qadar yer deñiştirmek mümkün.
Ukraina Yuqarı Radasına firqa cedvelleri boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ beş vekili namzet kösterecek: qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ve Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz (Petro Poroşenkonıñ «Avropa birdemligi» firqası), Meclis reisi Refat Çubarov (İgor Smeşkonıñ «Küç ve namus» firqası), Gayana Yüksel (Ukrainanıñ yeşiller firqası), Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası ve Abmecit Suleymanov («Ukraina Halq Areketi»).
Yuqarı Rada saylavlarına tek Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileri namzet köstermey. Olarnıñ arasında – ukrain jurnalisti ve qırımtatar asıllı devlet erbabı, Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar («Ğroysmannıñ ukrain strategiyası» firqası), Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Rustem Umerov, «KrımSOS» teşebbüsiniñ koordinatorı Tamila Taşeva ve «VostokSOS» hayriye fondunıñ icra müdiri Aleksandra Dvoretskaya (üçü de Svâtoslav Vakarçuknıñ «Ses» firqasından), qırımlı bloger ve dizayner Liza Bogutskaya (Volodımır Zelenskıynıñ «Halq hızmetçisi» firqası), qırımlı, Ukrainanıñ sabıq halq deputatı Andrey Sençenko («Aq küçü»), cemaat faali, göñülli, Qırımdan köçken Natalya Lütikova («Ukraina Halq Areketi»).


text:
Bu afata Rusiyeniñ nezaretine keçken Aqmescit rayon mahkemesinde İlmi Umerovnıñ davasında üküm ilân etildi. Qırımtatar milliy areketiniñ yetekçilerinden biri olğan Umerovnıñ evi 2016 senesi mayıs ayında tintilgen edi. Aynı künde ondan ğayrı Bağçasarayda daa bir-qaç yerde tintüvler yapılğan edi. Neticede dört yerli sakin apiske alındı, olar FSB tarafından Rusiyede yasaqlanan «Hizb ut-Tahrir» musulman firqasınıñ faaliyetinde iştirak etkeninde qabaatlana. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerov ise Aqmescitke sorğuğa alıp ketildi ve o yerde separatizmde qabaatlandı. Sanki o halq ögünde Rusiyeniñ topraq bütünligini bozmaq çağıruvlarını seslendirgen edi (RF Cinaiy Kodeksiniñ 280.1 maddesine köre bu «Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq içün areketke keçmek çağıruvları» olaraq qayd etilgen).
«2016 senesi mart ayında vatandaş Umerov, Ukrainada bulunıp, ATR ukrain telekanalınıñ efirinde canlı yayında çıqış yapıp, RF topraq bütünligini bozmaq çağıruvlarını halq ögünde seslendirdi. Soñra Umerovnıñ çıqışı İnternet ağında yayınlanğan edi», – dep izaatlı Umerovqa qarşı açılğan davanı Qırımnıñ o vaqıttaki prokurorı Natalya Poklonskaya.
Mahkemeci şartlı müddet yerine kerçek ceza tainledi – yaşav tarzı koloniyasında eki yıl devamında qalmaq
Bir yıl soñra iyün ayında Aqmescit rayon mahkemesinde mahkeme davası başlatılğan edi. Umerov beş yılğa qadar azatlıqtan marum etilmek mümkün edi. Mahkeme esnasınıñ soñunda prokuror Denis Semençuk mahkümni şartlı olaraq üç buçuq yılğa azatlıqtan marum etmege ve oña üç yılğa cemaat faaliyetini yasaqlamağa rica etti.
Lâkin, Rodio Svoboda muhbiri mahkeme salonından haber etti ki, mahkemeci şartlı müddet yerine kerçek ceza tainledi – yaşav tarzı koloniyasında eki yıl devamında qalmaq.
– Özümi ancaq Ukraina vatandaşı olaraq tamıyım, – dedi İlmi Umerov mahkeme tartışması devamında. – 2014 senesi deyilgen referendumğa qarşı çıqqan edim, sözde birleşüvge ve bundan soñ üz bergen er şeyge qarşı çıqtım. İşğalge işğal deyim, ükümetkr keçken akimiyet ise – işğalcidir. SSCB dağılğan soñ qabul etilgen sıñırlar, 1991 senesiniñ sıñırları qaytarılmaq kerek olğanını tüşünem. Bu sıñırlar dünyada tanılqan ve Ukraina ile Rusiye arasındaki vesiqalarda tasdiqlanğan.
«Ayırımcılıq» qabaatınen cinaiy davanıñ başlatılmasından berli Meclis reisiniñ muavini bu noqta-i nazarnı qorçalay edi, ve Rusiye ile Ukraina arasında qabul etilip 2014 senesinden soñ öyle de deñişmegen «Sıñırlar aqqında» añlaşmağa atıf ete edi, yarımadanıñ Rus stasuını qabul etmegen halqara teşkilâtlarnıñ beyanatlarını hatırlata edi. Taqiqat işleri ve mahkeme toplaşuvları alıp barılğan vaqıtta bu kibi beyanatlarnıñ sayısı bayağı arttı. Meselâ, BMT Baş Assambleyasınıñ 68/262 «Ukrainanıñ topraq bütünligine dair» rezolütsiyası ve Qırımdaki qırımtatarlar ve ukrainliler «imayesiz» qalğanlarına dair aprel ayında Gaagada BMT halqara mahkemesi tarafından qabul etilgen qararlar. Umerovnıñ advokatları beyanat ve rezolütsiyalarnıñ metinlerini dava malümatlarına ilâve etmege tırışa edi, faqat mahkeme bunı red etip, olar Meclis reisi muavinine qarşı seslendirilgen qabaatnen bağlı olmağanlarını ayta edi.
Umerov bu sözlerni böyle şekilde atymağan, «sıñırsız sayıda adamlar» ise mezkür yayınnı YouTube sitesinde seyir etken 711 kişi oldı
Umerovqa atılğan qabaat, resmiy olaraq, onıñ 2016 senesi martnıñ 19-nda ATR qırımtatar telekanalına bergen intervyüsından soñ seslendirilgen edi. Telekanal o zaman ende Kyivde yerleşken edi, çünki Roskomnadzor bu telekanalğa Rusiyede yayın yapmağa izin bermegen edi. Qabaatnamege binaen, efirde Umerov «Rusiye Federatsiyasına qarşı duşmanlıq iss etip, Qırım Cumhuriyetiniñ yañı qısım olaraq qoşulğanına qarşı çıqıp..., alem-aşkâre sıñırsız sayıda adamlarnıñ añ ve iradesine tesir etmek ve olarnı ekstremistik araketlerge keçmege aveslendirmek maqsadınen... Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq içün, tam olaraq Qırım Cumhuriyetini Ukraina yurisdiktsiyasına qaytarmaq içün areket yapmağa çağırğan».
Rusiye silâlı hızmetleriniñ esas itirazı Umerov Rusiyege qarşı sanktsiyalarnıñ küçlenmesini istep, böyle aytqanınen bağlı edi: «Rusiyeni Qırımdan, Donbasstan ve Lugansktan ketmege mecbur etmege kerek». Amma mahkeme esnası devamında Umerov bu sözlerni böyle şekilde atymağanı malüm oldı, «sıñırsız sayıda adamlar» ise mezkür yayınnı YouTube sitesinde seyir etkenler oldı, qabaat bildirilgende olarnıñ sayısı 711 edi. Yazı 40 daqqa devam ete, Umerov qırımtatar tilinde qonuşqan. Nutuğınıñ tercimesi 10 saifede yerleşti.
FSB hadimleri onı hastahaneden alıp, delihanege ketirdi, ve İlmi Umerov anda aman-aman bir ay devamında qapalı edi
Taqiqat devamında Umerov mahkemede cinaiy davağa qarşı itiraz bildire edi, amma neticesi olmadı. 2016 senesi mayısta o yerden ayırılmaycağına dair yazılı ahd vesiqasını imzalağan edi. FSB öz mutehassısına, Olga İvanovağa lisaniy ekspertizanı keçirmege rica eti. O, Umerovnıñ nutuğunda separatizm çağıruvları mevcutmı, degen sualge cevap bermeli edi. Ekspert musbet cevap berdi. Daa bir ekspert Umerovnıñ pasportını ve ATR efirinde sözge çıqqan «açıq renkte kölmek, boyunbağ ve kostüm kiygen, qısqa saçlı sarışın ekrekni» teñleştirip, bu «aynı adam» olğanını tasdiqladı. Niayet, taqiqatçı mahkemeden psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesini rica etti, mahkeme razılıq berdi, amma Umerov göñülli olaraq ekspertizadan keçmege razı olmadı. Avgustnıñ 11-nde, mahkeme toplaşuvı devamında, taqiqatçınıñ muracaatı baqılğanda, Umerov yaramadı, oña acele yardım çağırttırıldı, ve Meclis reisiniñ muavini hastahanege yatqızıldı. Bir afta soñra FSB hadimleri onı hastahaneden alıp, delihanege ketirdi, ve İlmi Umerov anda aman-aman bir ay devamında qapalı edi.
Kilnikağa ketirilgeninen, birinci künde Umerovnıñ telefonı tutıp alınıldı, yemek ketirmek ve tuvğanlarınen körüşmege yasaq etildi. O yerde odalarnıñ qapıları yoq edi, onıñ etrafında daima ruhiy hastalar buluna edi. Yaznıñ sıcağında olar azbarda yuqlay edi, töşekler azbarda sıra-sıra qoyulğan edi. Umerov öz odasında şahsiy şeylerini saqlap olamay edi. Hastalarğa davranılğanı kibi, oña da öyle davranıla edi. Hastahanedeki aşnı o aşamay edi, çünki ekimler oña psihotropik ilâclar qarıştırmaq mümkün olğanından saqına edi.
Ekspertiza yerine onnen daima ekimler qonuşa edi.
Bir-qaç kün soñra Umerov yaramadı, atta esini coyğan
– Siz sadece hata yapqanıñıznı qabul etmek kereksiñiz, ve sizni raat bıraqırlar, – dedi ekim böyle bir subet devamında. Bir-qaç kün soñra Umerov yaramadı, atta esini coyğan. Bu malümat kütleviy haber vastalarında akis olunğan soñ, taqiqatçı İgor Skripka tuvğanlarnı işandırdı ki, artıq onıñ içün daa yahşı şarait teşkil olunacaq. Umerovqa ayrı kenefniñ anahtarı berildi, künde eki kere telefon qullanmağa izin berildi, soy-sopnıñ ketirgen aşlarını aşamağa ruhset etildi.
Umerov 21 kün devamında delihanede qalğan edi. Bu vaqıt devamında uquq qorçalayıcılar ve ğarbiy siyasetçiler Rusiye mahsus hızmetleriniñ iş usulları sırasına kene ceza psihiatriyası qaytarılğanı aqqında beyan ettiler. Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunı CNN-ge bergen intervyüsında ayttı. RF prezidenti yanındaki İnsan aqları Şurasınıñ azası Maksim Şevçenko Umerovnıñ taqip etilmesini – cezalandırıcı tibbiyetniñ qaytuvı olaraq tanıttı. «Mında, kerçekten, taqiqatnıñ menfaatı içün cezalandırıcı psihiatrik tibbiyetke keçken olsalar, bu deşetli belgidir. Bunıñ episi Qırım akimiyetiniñ ya da silâlı hızmetlerniñ ruhsetinen yapılğan olsa, adiyce, bu cinayettir», – degen edi Şevçenko. O Vladimir Putinni bu vaziyetten haberdar etecek edi, amma bunı yaptımı, yoqmı, malüm degil. «Memorial» Umerovqa qarşı açılğan dava siyasiy sebeplerden başlatılğanını beyan etti, silâlı hızmetlerniñ areketini ise qanunsız olaraq tanıdı. AB ve Devlet Departamentiniñ temsilcileri cezalandırıcı tibbiyetniñ qaytuvından raatsız olğanlarını beyat etken edi. «Ekpertizanıñ keçirilesini men, meni qorqutmaq, ruhtan tüşürmek ve aşalamaq maqsadınen yapılğan «bir büyük eskence» olaraq qabul ettim», – dedi Umerov mahkemede.
Taqiqatçınıñ advokattan soramağa istegen yekâne suali «Umerov Meclis azasımı» degen sual olğan
Meclis reisiniñ muavini sağlam aqıllı olğanı tasdiqlandı, aman-aman bir yıl soñra mahkeme esnası başlatıldı. Umerovnıñ menfaatını mahkemede yerli advokatlar Emil Kurbedinov (o bu sene Front Line Defenders mukâfatına nail oldı) ve Edem Semedlâyev, ve Moskvadan kelgen Mark Feygin temsil ete edi. Nikolay Polozov daa bir advokat olaraq qoşulmaq kerek edi. O vaqıt o Meclis reisiniñ daa bir muavini, separatistlerge qarşı çıqıp tınç mitingte iştirk etkeni içün kütleviy nizamsızlıqnıñ teşkil etüvinde qabaatlanğan Ahtem Çiygoznıñ davasında endi imayeci edi. Faqat Umerovnıñ esnasından Polozovnı kerçekten «urıp çıqardılar», ve mahkemede o ende şaat olaraq iştirak etmege mecbur oldı. 2017 senesi qışta Qırım Yuqarı mahkemesiniñ mahkemecisi Yüriy Latınin, Umerovnıñ davasında Polozovnı şaat etip soraştırmaq içün taqiqatçı Skripkağa izin berdi. Polozov bunı advokat sırına tecavuz olaraq tanıdı, taqiqatçınıñ advokattan soramağa istegen yekâne suali «Umerov Meclis azasımı» degen sual olğan. Umerovnıñ imayecileri taqımına soñki olaraq dissident ve neşirci Aleksandr Podrabinek qoşuldı. O Sovetler vaqıtında qullanılğan cezalandırıcı psihiatriyanıñ tedqiqatında mutehassıs olğan edi. Prokuror Oleg Sarginov oña qarşı çıqqan edi.
Natalya Poklonskaya tarafından qabaatlanıp, Qırımtatar Milliy Meclisi «Rusiyege qarşı» areket yapqanı aytıldı ve niayetinde Qırım Yuqarı mahkemesiniñ qararınen yasaqlanğan. 2016 senesi sentâbr ayında Rusiyeniñ Aliy Mahkemesi bu yasaqnı tasdiqladı, teşkilât azaları ekstremizmge qarşı qabul etilgen qanunlarnıñ ükümlerine oğradı. Yarım yıl soñra BMT Halqara mahkemesi Moskvadan Mecslini ğayrıdan tiklemege talap etti, amma Rusiye öz tarafından bu qararnı eda etmege aşıqmay, albu ki qırımtatar failleri bu munasebetnen Qırım Yuqarı mahkemesine muracaat etip, yasaqnı ğayrıdan muzakere etmege çağırdı.
Çağıruvlarnıñ mevcut olğanı «metinniñ umumiy aqımndan» añlaşıla
Qabaatlayıcı tarafnıñ teşebbüsinen mahkemege sorğu içün ketirilgen esas şaat – FSB eksperti Olga İvanova oldı, o Umerov davası içün ekspert hulâsasını azırlağan edi. Separatizmde qabaatlanğan qırımlı jurnalist Nikolay Semenanıñ davasında da ekspertizanı o keçirgen edi. Advokatlar ekspertniñ hulâsasında 72 sarfiy hata tapqan, taqrizci ise İvanovanı beceriksiz olaraq tanığan. Er alda, Umerovnıñ nutuğındaki separatizmge dair İvanovanıñ fikiri qabaatnıñ temeline qoyuldı. İvanova mahkemede: «Çağıruvlarnıñ mevcut olğanı «metinniñ umumiy aqımndan» añlaşıla», – dep beyan etti.
İvanova Umerovnıñ qırımtatar tilinde yapqan nutuğınıñ rus tiline tercimesini talil etti, ve bunı transkript olaraq adlandırdı. Terciman Hubedin Saledinov sorğudan keçken soñ, tercimesi serbest şekilde yapılğanı ve transkriptke beñzemegeni añlaşıldı. Umerov davasınıñ iştirakçileri arasında qırımtatar tilini bilngen ancaq FSB hafsızlıq hadimi Vladimir Şevçenko olmaq mümkün edi, o 2014 senesine qadar SBU-da çalışıp, qırımtatarlarnen bağlı meselelerni idare ete edi. Sorğu protokolında o «ameliy malümat alğanını» ayta, mahkemede ise kütleviy haber vastalarını özü nezaret etip, Umerovnıñ çıqışını tapqanını beyan etti. Qabaatlanğannıñ özü bunı çaquv olaraq tanıdı.
Terciman Saledinov eki kün devamında sorğuda oldı: Umerovnıñ nutuğu mahkeme salonında ekranda numayış etilip, er cümlede toqtatıla edi, terciman onı rusçağa tercime ete edi. Qırımtatar tilinde metinni yazılı şekilde atta kimse azırlamağan, Saledinov FSB içün de er şeyni diñlep tercime etken eken. Terciman adaşa edi, sözlerni unuta edi, salondan oña aqıl ögretile edi, politsiya hadimleri ise sessizlik talap ete edi. Umerovnıñ davalı cümlesini Saledinov böyle tercime etti: «Rusiye Qırımdan ve Donbasstan çıqsın dep, kerek olarnıñ tesiri olmalı».
Mahkemeci Andrey Kulişov, tercimannıñ bitmegen hatalarınen qozğalanıp, soradı: «Bu tercime sözü-sözüne yapılğanmı, siz eminsiñizmi? O mantıqqa köre keçmegenini köresiñiz de». «Mına bu «kerek» (nado) sözüni men aytmağan edim», – dedi Umerov ve Saledinovten qırımtatar tilinde «kerek» sözü nasıl telâfuz etilgenini soradı. Terciman bir türlü oldı, salondan hatırlattılar: «kerek». Saledinov, Umerovnıñ sözlerinde bu kelime keçmegenini itiraf etti. Sorğunıñ soñunda ise böyle izaat berdi: «Taqiqatçılardan biri ya Muzıka, ya da Skripka, üç-dört kere meni çağırttırıp ğayırdan imzalağanımı rica etken edi. O metinni deñiştirmek mümkün edi. Uyğunsızlıqlar tapılsa, bu onıñ qabaatıdır». Prokuror çıdamadı ve taqiqatçını mahkemede soraştırmaq içün izin soradı.
İgor Skripka mahkemede asabiy davrana edi, çoqusı suallerni cevaplağanda, o sanki unuttı, amma teşkerip baqa bilecegini ayta edi. Bir-qaç şaat FSB-ge ancaq bir kere kelip ketkenini aytqan, dava malümatlarında ise olarğa ait bir-qaç sorğu saqlanılğan, ve sorğunıñ metinleri episinde aynı çıqqan. Bunı izaatlap, Skripka: «Bu olarnıñ aytqan sözleri, menim buña ne alıp beregim bar, men sadece olarnıñ aytqanını yazıp aldım», – degen. O tercimannı iftirada qabaatladı ve beyan etti ki, tercimannıñ ağzaviy şekilde yapqan tercimesini artından şahsen özü yazıp alğan eken. Saledinov ekinci kere çağırıldı. O, qorqudan adaşa-adaşa añlattı ki, o iç bir şeyde emin degil. Tercimannıñ sorğusından soñ Umerov böyle dedi: «Bizler daa çalışıp başlamadıq, dava ise dağılıp kete».
İmaye tarafından sekiz adam sözge çıqqan edi, episi – Umerovnıñ sözlerini añlağan qırımtatarları. «O zan etti ki,... sanktsiyalar qullanılsa, Rusiye özü qarar alıp Qırım ve Donbassnı terk ete bilir. O Ukrainanıñ ve Rusiyeniñ sıñırlarını dünyada tanılğan şekilde ğayırdan tiklemekniñ tarafdarı olaraq qonuşa edi», – dep qayd etti Nariman Celâl, şaatlardan biri. «Bütün şaatlar – qırımtatarcasını ana tili olaraq bile. Bütün şaatlar Umerovnıñ iştiraginen çıqqan yayınnı seyir etken edi, amma iç biri RF topraq bütünligini bozmaq içün areketke keçmek çağıruvlarını eşitmedi», – dedi munaqaşalar devamında advokat Semedlâyev.
– Qadimiy Yunan filosofı Aristotel aytqanı kibi, «söz – insannıñ eñ küçlü silâsıdır». Mütefekkir ve şair Omer Hayyam ise... – dep, munaqaşarda öz sözüni prokurop başlatqan edi. Soñunda ise Umerovnı şartlı olaraq üç buçuq yılğa azatlıqtan marum etmege ve üç yılğa cemaat faaliyetini oña yasaqlamağ rica etti.
Umerov kene de, özü qabaatsız olğanını beyan etti. «Menim noqta-i nazarım, menim fikirim sebebinden, Rusiye Federatsiyası Qırımda iqtidarlı olğanını qabul etmegenim sebebinden bu dava maña qarşı uydurılğanını beyan etem», – dedi o. Ve añlattı ki, FSB mutehassısı tarafından çağıruv olaraq qabul etilgen «kerek» sözüni o ATR telekanalındaki yayında qullanmağan edi, ve terciman bunı mahkemede itiraf etken edi. Soñunda Umerov, muayyen bir qarar çıqarıp, malümatlarnı qalp etkenleri sebebinden Skripka ve İvanovağa qarşı cinaiy dava açmağa talap etti.
Mahkeme munaqaşaları devamında Aleksandr Podrabinek Rusiyeniñ Konstitutsiya Mahkemesine muracaat etip, söz serbestligini teminlegen Esas Qanunnıñ 29-ci maddesi ile separatizmge dair Cinaiy Kodeksiniñ 280.1 maddesi nasıl şekilde nisbetleşmek kerek olğanlarını Moskvada añlatsınlar dep, bir iza soramağa teklif etti. Mahkeme buña razı olmadı.
– Añlağanım qadar, mahkeme içün Rusiyeniñ Konstitutsiyasına degil de, Cinaiy Kodeksine esaslanmağa daa qolay, – dedi imayeci tartışma devamında. – Sahte delillerni uydurğan ve qanunsız ükümler çıqarğanlar cinaiy mesüliyetke celp etilmek kerek olğanları da mıtlaq muzakere etilmeli. Çünki adaletke qarşı yapılğan cinayetler cezasız qalmamalı.
Ukrain tarafı, Kyivde yerleşken Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası adından Umerovnıñ davasına seslendi ve prokurorlardan birini tömetli olaraq ilân etti, ve mahkemeci de şeklenecegine dair söz berdi. Ukrain QMC prokuraturasınıñ temsilcisi Aleksandr Darakçi daa avgust ayında beyan etken edi: «Bu davada iştirak etken prokurorğa nisbeten tömet vesiqasınıñ leyhası azırlanıldı. Bunen beraber, bu dava bütünley uydurılğanına dair deliller toplanıla. Yaqın zamanda tek qabaat tarafını tutqan prokuror degil de, mahkemeciler de şeklengenini ayta bilecemiz». Prokuror devlet hainliginde şeklene edi, amma onıñ adı bildirilmegen edi. Bese belli, bu yerde prokuror Oleg Sarginov aqqında söz kete, davanıñ başında devlet qabaatını o temsil ete edi. Onıñ faaliyeti ukrain zenaatdaşları tarafından «zararlı» olaraq tanıldı, hususan «Umerovqa qarşı cinaiy davada malümatnıñ qalp etkeni» sebebinden.
– Rusiye ögünde bir de bir qabaatım yoq! O, menim ögümde qabaatlıdır! O, Ukrainağa istilâ etti, Vatanım Qırımnı işğal etti! – dep beyan etti İlmi Umerov soñki sözünde. – Ukrainanı satqanlar bugün Qırımda hain çıqmağanlarnı mahküm ete! Hainler vatanperverlerni mahküm ete! Ükümge baqmadan, küreş devam ete. Qırımtatar halqı bu yerde bütün medeniy dünyanıñ havfsızlığını qorumaqta. Eger de Rusiyeniñ Ukrainağa ve Qırımğa yapqan tecavuzları cezalanmasa, bu bir timsal olacaq ve bunıñ aqibetinde bütün dünya nizamı bozulır.
Öz nutuğını İlmi Umerov böyle yekünledi: «Gaagada körüşirmiz!»
Maqaleniñ asıl nushasu Radio Svoboda saytında derc etilgen


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bildirgeni kibi, Turkiye akimiyeti ile olacaq muzakereler devamında esas mevzulardan biri qırımtatarlarnıñ aq-uquq qoruması ve Rusiyenen işğal etilgen yarımadanıñ Ukraina terkibine qaytarılması boyunca umumiy areketlerniñ koordinatsiyası olacaqtır.
«Bugünki künde Qırımda yüz bergen insanlar uquqlarnıñ bozulması mümkün degil», - dep izaatlay Turkiyede eki künlük resmiy ziyareti ile bulunğan Poroşenkonı mutbuat hızmeti.
Devlet yolbaşçısı mustaqillik qoruma meselesinde qırımtatarlar qattı noqta-i nazarda turğanları, Rusiye tarafından yapılğan işğalni qabul etmegenleri içün bütün halqqa minetdarlıqnı bildirdi.
Prezidentniñ qayd etkenine köre, Ukraina ve Turkiye arasında munasebetler şimdi «pek yüksek seviyede». Belli olğanı kibi, Turkiyeniñ akimiyeti ile körüşüv devamında umumiy telükesizlik, Qara deñiz regionınıñ telükesizligi, iqtisadiy işbirlik ve içtimaiy qoruma kibi meseleler baqılacaq.
«Turkiye Cumhuriyeti Ukraina mustaqilligi meselesinde daimiy ve qattı destek köstergeni içün, oña minetdarlığımıznı bildiremiz», -dep qoştı prezident.
Halqara cemaatçılıq, olarnıñ arasında Avropa parlamenti, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda yüz bergen insan aq-uquqlarnıñ bozulması aqqında defalarca bildirip, Moskva akimiyetini bozuvlarnı toqtatmağa çağırdılar.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Ukraina Tışqı işler nazirligi «Qırım federal okrugınıñ» yoq etilmesi ve onıñ Rusiye Federatsiyasınıñ Cenübiy federal okrugına qoşulması munasebetinen narazılıq bildire. Bu aqta Ukraina tışqı işler naziriniñ muavini Sergey Kislitsa iyül 28-de, cumaertesi künü keçirilgen «Rusiye Federatsiyası tarafından Qırım işğali devamında belgisiz ğayıp olğan ve elâk olğanlar» ekspozitsiyasınıñ açılışında bildirdi.
Onıñ qayd etkenine köre, böyleliknen Qırımnıñ rusiyeli ükümeti «qorquzma siyasetini ve Qırımda qorqu ve duşmanlıq vaziyetini devam ettire».
«Bu yerde böyle tüşünmek mümkün ki, halqara teşkilâtlar ve devletler kibi, ciddiy ortaqlar, Qırımdaki sanktsiyalarnı bu Cenübiy federal okrugınıñ territoriyasına da kenişletecek», – dep ayttı Sergey Kislitsa.
İyül 28-de Rusiye prezidenti Vladimir Putin «Cenübiy federal okrug aqqında» fermannı imzaladı, bu okrugnıñ içine işğal etilgen Qırımnı kirsetti. Böyleliknen, 2014 senesi yarımadanıñ işğalinden soñ teşkil etilgen Rusiyede Qırım federal okrugı yoq etildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Jurnalist ve Rusiye prezidenti yanında insan aqları boyunca Şura azası Nikolay Svanidze Rusiye prezidenti Vladimir Putinni qırımtatar cemiyeti ile dialog başlamağa çağırdı. Rosbalt neşiriniñ malümatına köre, Nikolay Svanidze Putinniñ İnsan aqları boyunca Şura azaları ile körüşüvinde bu mevzuğa diqqat ayırdı.
Nikolay Svanidzeniñ fikirince, qırımtatarlarnıñ vaziyeti pek qıyın. Böylece, «qırımtatar halq ve merkeziy akimiyet arasında dialog yoq».
Jurnalist ve uquq qorçalayıcınıñ bildirgenine köre, o, Rusiye akimiyetini «temsil institutları, şu cümleden, Meclis ile dialogga başlamağa» çağırdı.
Uquq qorçalayıcı qayd etti ki, «bu halqqa sayğı köstermeli».
Jurnalistniñ aytqanına köre, Putin oña bu meselege diqqat ayırğanı içün teşekkürler bildirdi.
Aynı vaqıtta Svanidzeniñ zanınca, «bu yalıñı umumiy laf, bu körüşüvniñ neticelerini ömürge keçirmek daa da müim».
Malüm olğanı kibi, oktâbr 14-te Rusiye yazıcısı Nikolay Svanidze İnsan aqları boyunca Şura toplaşuvında Rusiye prezidenti Vladimir Putinge Qırımda insanlar ğayıp olğanı aqqında bildirdi.
Pütin bundan haberi olmağanını bildirip, vaziyetni ögrenecek, dep işandırdı.


text:
Qırımda taqip etilgen ukrain mühbiri Mıkola Semenanıñ adliyecisi Aleksandr Popkov belley ki, rusiyeli mahkeme tarafından adaletli ve aqlağan qararnıñ qabul etilecegi fırsatı sıfırğa yaqındır. Bu aqta Popkov Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında bildirdi.
«Rusiye Federatsiyasında siyasiy işler boyunca, bu ise, şübesiz, siyasiy bir iştir, adaletli ve aqlağan qararnıñ alınması fırsatları sıfırğa yaqındır. Bizde (Rusiyede – QA) bu qabaatlav ne qadar añlaşılmağan, ne qadar mantıqsız olğanını aydınlatmaq imkân bar. Hususan Mıkola Semenanıñ işinde bu, mühbir, onıñ mühbircilik faaliyeti içün, onıñ aqqı bar olğan öz fikrini halqqa bildirgeni içün taqip etilgenini köstermeknen belgilenecek», – dedi Popkov.
Bundan evel Popkov bildirdi ki, oktâbr-noyabr aylarında mühbirniñ işi rusiyeli mahkemege teslim etilecek.
Baarde Qırımda kütleviy şekilde tintüvler, bu cümleden, Qırım.Aqiqat ile işbirlik tutqanında şeklenilgen mustaqil mühbirlerde tintüvler keçirildi. Radio Svoboda müellifi Mıkola Semenağa qarşı Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq çağırğanında şeklenilüv boyunca cinaiy iş açıldı. Rusiyeli taqiqat oña yarımadadan çıqmağa yasaq etti.
Avgust 29-da, bazarertesi künü Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi belli ukrain mühbiri Mıkola Semenanıñ adliyecisi bergen FSB taqiqatçısınıñ areketlerine qarşı şikâyetini red etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bunı Rusiye mudafaa naziri Sergey Şoygu bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Onıñ aytqanına köre, teşkerüv iyün 21-28 künleri keçirilecek.
Rusiye Baş ştabınıñ malümatına köre, teşkerüv çerçivesinde 65 biñ arbiyden ziyade ve 5500 silâ ve arbiy tehnika celp etilecek. Rusiye Baş ştabınıñ yolbaşçısı Valeriy Gerasimov bildirdi ki, talimler vaqtında ordularnıñ azır olğanı ve ava desantı teşkerilecek, aviatsion taqımlar quvetleştirilecek.
AQŞ Devlet departamentiniñ malümatına köre, Rusiye Ukraina ile sıñırda tanklar ve toplarnı topladı.


text:
Rusiye matbuat vastalarınıñ Ukraina vaziyetine diqqatı zayıflaştı. Bunı «Telekritika» cemaat teşkilâtı tarafından 2014 senesiniñ soñunda keçirilgen tedqiqatnıñ neticeleri tasdiqlay. Aynı vaqıtta, neşirniñ malümatına köre, Ukraina informatsion alanında küreşinden vazgeçmemek kerek, çünki Rusiyeniñ arbiy istilâsı ep devam ete. Söz serbestligi boyunca parlament komitetinde bu kibi cenk jurnalistler tarafından alıp barılmaq kerekligini tüşüneler.
«Rossiya-1» Rusiye federal telekanalında seneniñ başında Ukraina aqqında haberler 45 daqiqanı qaplap alsa, şimdi 15 daqiqa oldı. Bu neticeni yıl boyu Rusiye matbuat vastalarınıñ teşviqatını nezaret etken «Telekritika» mütehassısları bildireler. Aynı vaziyet Rusiyeniñ matbaa neşirlerinde de yüz bere.
Diana Dutsik, «Telekritika» cemaat teşkilâtınıñ icraiy müdiri, aytqanı kibi, Rusiye akimiyeti özü de işbu suniy informatsion alanınıñ mabüsi oldı. Şimdi Rusiyede bir sıra mesele bar ve, bu sebepten, Ukraina mevzusından endi çetleşmege istese bile, bunı yapmağa qolay olmaz, çünki cemaatçılıqnıñ fikri bugün mütenasip bir şekilde pekitilgen. Rusiye akimiyeti birden öz menfaatını deñiştirse, ürmetini coyar. Şunıñ içün diqqatnı yavaş-yavaş azlaştıralar.
«Menimce, bu endi Rusiyeniñ siyasiy ketişatlarınıñ aksidir, faal teşviqat ise Rusiye akimiyeti ealige Qırım ve Ukrainanıñ Şarqında olayatqan vaziyetni añlatmaq kerekligi ile bağlı. Şunıñ içün bu kibi faal teşviqat alıp barıla edi»,– dey Dutsik.
Keyfiyetli çet yayınlav – teşiqat ile küreşniñ esas aleti
Rusiye teşviqatı ile küreşmek ve ileride dezinformatsiyadan saqınmaq içün Ukraina çetelge yapılacaq yayınlav tertibatını eyileştirmek kerektir, dep tüşüne «Telekritika» cemaat teşkilâtınıñ idare reisi ve esasçısı Natalya Ligaçeva.
«Memleketniñ vazifesi – Ukraina vaziyeti aqqında doğru malümatnı dünyanıñ er bir çetine dağıtmaq, amma, bugün, teessüf ki, böyle bir şey yoq. Bunı küçlü çet yayınlav yapmalı, fırsatımız da bar. Biz er vaqıt bunı aytamız da, amma ne içündir bugün olğan strukturanı pekitmege istemeymiz, bizde BTB, UTR, Ukraine Today bar. Bunıñ yerinde biz nazirlikni, memuriy tertibatnı teşkil etemiz, elimizde olğan imkânlarımıznı ise eyileştirmeymiz. Çet yayınlavnıñ daa bir maqsadı – Rusiyege añlı sürette qol tutqan Qırım sakinleriniñ añına yetmektir», – dedi o.
Ukrainliler informatsion siyasetniñ pekitilmesinde ihtiyac duya ve informatsion havfsızlıq ile bağlı qararlarğa qol tutmağa azır, bunı «Telekritika» tarafından keçirilgen sorav da tasdiqlay. Cevap bergenlerniñ 49% Ukrainada çetelge yayınlavnı keçirecek kontrteşviqatlı televizion kanalnıñ olmaq kerekligi aqqında ayta. İnformatsion siyaset nazirligi bunı BTB telekanalınıñ negizinde yapmağa teklif etken edi. Evel çetel vatandaşları içün Ukraine Today telekanalı açılğan edi.
Kontrteşviqat tek yayınlav vastası ile çalışmaycaq
Kontrteşviqat – yalıñız jurnalistlerniñ vazifesi degil, dep aytalar söz serbestligi boyunca parlament komitetinde.
Komitet reisiniñ muavini, deputat Sergey Vısotskiy qay ekeni kibi: «Kontrteşviqatta yalıñız jurnalistler degil de, Ukraina aqqında diger memleketlerde olğan malümatnı talil ete bilgen, regional hususiyetlerni añlağan ve devletniñ er bir vatandaşına muayyen bir malümatnı bergen memleketniñ
Kontrteşviqatta yalıñız jurnalistler degil de, memleketniñ bütün diplomatik ağı iştirak etmeliSergey Vısotskiy
bütün diplomatik ağı iştirak etmeli. Eger de biz bu kibi teşviqatnı tek yayınlav küçleri ile teşkil etsek – telekanallarda, çet yayınlavlarda o çalışmaz. Çoqusı allarda jurnalist faaliyeti degil de, mahsus devlet organları tarafından nezaret etilmesini talap etken bir arekettir», – dey o.
Deputatnıñ fikrine köre, kontrteşviqat aqqında tafsilâtlı malümatnı bermege mümkün degil, aks alda o çalışmaz.


text:
Ukrain Helsing birliginiñ adliye merkeziniñ reberi Boris Zaharov dey ki, Ukraina işğal etilgen topraqları bar olğan memleketlerniñ qanuniyetini diqqatlıca ögrenmeli, misal içün Moldova ve Gürcistannıñ ve eyisini özünde qullanmalı.
Bunı o Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde noyabr 19 künü bildirdi.
«Moldovada Pridnestrovyeniñ (Moldovanıñ 1992 senesinden Kişinövğa tabi olmağan separatist regionı – QA) bütün şirketlerni qayd ettiler ve faaliyet köstermek içün olar Moldova territoriyasında qayd etilmek ve bergi ödemek kerek edi. Böyleliknen, Prindnestrovyeniñ şirketleri Moldova şirketleri oldı», – dey o.
Adliyeciniñ fikrine köre, Ukraina tasil saasında Gürcistannıñ uzaqtan tasil aluv tecribesinden faydalana bile. Zaharovnıñ degeni kibi, şimdi Rusiye nezareti altında olğan Qırım yaşlarına ukrain tasiline daa da keñ irişim açılmalı.
«Menimce, Ukrainada qırımlılar davet etilecek bir sıra halqara konferentsiya, ilmiy ve medeniy tedbirlerniñ keçirilmesi kerektir», – dey Zaharov.
Evel bildirilgeni kibi, Boris Grinçenko adına Kiyev universitetiniñ pedagogik tasil institutı Ukrainanıñ işğal etilgen territoriyalarında yaşağan talebeler içün uzaqtan tasil aluv leyhasınıñ çerçivelerini keñişlete.


text:
Bazarertesi künü, sentâbrniñ 28-nde, Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi advokat Aleksey Ladinniñ tahqiqatçınıñ cemaat jurnalisti Ayder Kadırovğa qarşı areketlerinen bağlı şikâyetini baqtı. Mahkeme onı qanaatlendirmeyip, «tahqiqatçınıñ areketlerinde bozuv yoq», dedi.
Bu aqta Ladin «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesine haber etti.
Ladinniñ bildirgenine köre, birinciden, o, oña ve müvekkiline tilşınaslıq-psihologik dinşınaslıq ekspertizasını keçirmek qararınen ve onıñ neticelerinen tanış olmağa bermegenleri içün şikâyet arizasını yazdı. Ekinci sebep – tahqiqatçı advokatqa vesiqalarnıñ kopiyalarını yapmağa bermedi ve dava malümatlarını aydınlatmama vesiqasını tutıp almağa tırıştı.
Berilgen malümatqa köre, neticede Ladin ve Kadırov ekspertiza malümatınen tanış oldı, tahqiqatçı mahkemede advokatnıñ dava malümatını öz tehnikasına kopiyalamasına qarşı olmağanını bildirdi. Advokat mahkemeniñ bu qararına qarşı da istinaf şikâyetini bermege planlaştıra.
Avgustnıñ 31-nde peyda olğan malümatqa köre, Rusiye quvetçileri Sudaq, İçki ve Seyitler rayonlarında qırımtatarlarnıñ evlerini tinte. Faallerniñ malümatına köre, tintüvler Enver Topçi, Ayder Ablâkimov, Ridvan Umerov ve Ayder Kadırovnıñevinde keçirildi. Onıñ ömür arqadaşı evlerinde tintüv olmadı, amma aqayınıñ Ukraina pasportı tutıp alındı, onı ise Aqmescitke sorğuğa alıp ketkenler, dep bildirdi.
Avgustnıñ 31-nde Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan dört qırımtatar faali ketmemek şartınen yiberildi.
Sentâbrniñ 3-nde Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, tahqiqatçı ondan ve müvekkili Kadırovdan ilk tahqiqat malümatını aydınlatmama vesiqasını tutıp almağa tırıştı, amma red cevabını aldı.
Ayder Kadırov sentâbrniñ 10-nda 2020 senesi avgustnıñ 31-nde Qırımdaki Rusiye FSBsiniñ hadimleri tarafından tutulğanını izaatladı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası ve politsiyası qırımtatar faalleriniñ evlerinde keçirilgen qanunsız tintüvlernen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı. Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde saba keçirilgen tintüvlerni takbih etti.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımda keçirilgen yañı tintüv ve insan tutuvlarına qarşı narazılıq bildirdi ve Rusiyeden BM qararlarınıñ yerine ketirmesini ve tutulğan qırımtatarlarnı azat etecegini bekley, dep bildirdi.


text:
Kiyev – Kiyevde ferval 23 – mart 17 künleri arasında Qırım işğali yıllığına bağışlanğan bir sıra tedbirlerniñ keçirilmesi planlaştırıla. «Qırım – Ukrainadır. Er alda» informatsion kampaniyasınıñ teşkil etilüvinde uquq qoruyıcı ve cemaat teşkilâtları, ekspert merkezleri, ukrain devlet organları ve halqara birlikleriniñ vekilleri iştirak etti. Kampaniya teşebbüsçileriniñ sözlerine köre, maqsatları – ukrain akimiyeti ve cemiyetine Qırım faciasını hatırlatmaq ve er kesni işğal etilgen cumhuriyetni qaytaruv meselesi üzerinde birleştrmektir.
«Aqyarda Rusiye tarafdarlarınıñ birinci mitingi keçken fevral 23 kününden başlap ğayet çoq vaqia yüz berdi. Bazıları qırımlılarnıñ işğalge qarşılığını, digerleri – Rusiye Federatsiyası tarafından istilâiy areketlerni köstere ediler. Şunı hatırlatmaq isteymiz ki, Qırım – Ukraina qısmıdır ve daima öyle olacaq», – dedi İnsan aqları aqta malümat merkeziniñ başı Tatyana Peçonçik brifingde çıqışta bulunıp.
Onıñ sözlerine köre, fevral 23 künü başlanğan «Qırım – Ukrainadır. Er alda» kampaniyası yarımadanıñ Ukraina terkibine yalıñız de-yüre degil de, de-fakto qaytacaq kününi yaqınlaştırmaq içün keçirile. Peçonçik şunı da qayd etti ki, teşebbüsniñ teşkilâtçıları vatandaşlıq cemiyetiniñ vekilleri olalar – ekspert ve faaller, amma buña memurlar, deputatlar ve matbuat vastalarınıñ qoşulacağını da bekleyler.
İnformatsion kampaniya fevral 23 künü başlandı. Rusiye elçihanesi yanında «Rusiye istilâcı» mevzusında fotosergi keçirildi. Mında Rusiyeniñ arbiy istilâsını isbatlağan fotoresimler kösterile edi. İçtimaiy ağlarda «Qırım – Ukrainadır» twitter-aktsiyası başlandı. Teşkilâtçılar qullanıcılarğa saifelerinde #CrimeaisUkraine tegi ile yazılarnı qaldırmağa teklif ete ediler.
«Biz toprağımıznı küç ile qaytarmacaqmız»
Kampaniya logosını «Zeitgest Design» agentliginiñ art-meneceri Vladimir Kadıgrob işlep çıqardı.
«Müsbet bir şeyni yapıp, ukrainliler toprağımıznı küç ile qaytarmacağını köstermege tırıştıq. Qırımnı, Qırım halqını sevgenimizni köstermege isteymiz ve Qırım ilk evelâ insanlarğa ait: qırımtatarlarğa, ukrainlilerge, rusiyelilerge, ermenilerge…», – dedi dizayner.
Kadıgrob leyhanıñ şiarı – «Qırım – Ukrainadır. Er alda!» sözleriniñ manasını añlattı. Onıñ sözlerine köre, şiar Qırımnıñ Ukrainağa ait olğanı şübesiz olğanını köstere ve Rusiye akimiyeti ile bu aqta davalaşmağa acet olmağanını belgiley.
Fevral 24 künü keçken brifing devamında leyha iştirakçileri ukrain matbuat vastalarınıñ reberlerine «Qırım – Ukrainadır» logosını öz resurslarında yerleştirmege teklif ettiler.
«Ukrain evi» teşkilâtınıñ reberi faali Andriy Şçekun aytqanı kibi, teşkilâtı informatsion kampaniya devamında Ukrainanıñ çeşit akimiyet organlarınıñ iştiragi ile munaqaşalarnı keçirmege planlaştırğanı aqqında bildirdi. Şu cümleden, mart 10 künü Ukraina nazirler Kabinetinde tögerek masa keçirilecektir.
«Bugün mürekkep bir sual bar. Nazirler Kabinetiniñ 2014 senesi iyül 17 künü alınğan QMC ve Aqyar meseleleri boyunca Devlet hızmetiniñ teşkil etilmesi aqta qararı bar. Teessüf ki, işbu hızmet endi yedinci ay teşkil etilmey, faqat devlet bücetinde buña para ayırılğan. Bu mesele kampaniya çerçivesinde muzakere etilecek», – dedi faali.
Bunıñ ile, Şçekunnıñ aytqanı kibi, levha devamında «Qırım» firqalarara birliginiñ Ukraina Yuqarı Şurası deputatları ile umumiy tedbirler keçirilecek. Misal içün, aprel ayına Qırım boyunca parlament toplaşuvlarınıñ keçirilmesi planlaştırıla.
İnformatsion kampaniya keçirilmesine Krım-SOS cemaat teşebbüsiniñ iştirakçileri de qoşuldı. Teşkilâtnıñ koordinatorı Tamila Taşeva yarımada işğali matbuat vastaları ve ukrain siyasetinde ekinci yerge avuştı.
«Biz Qırımda ilân etilmegen cenkni köremiz, yüzlernen faaller ğayıp ola. Faallerniñ evlerinde tintüv keçe, bazıları azap izleri ile tapıla, ölümleri boyunca taqiqat areketleri keçirilmey», – dedi Taşeva.
Faalniñ fikrine köre, qıtaiy Ukrainada informatsion kampaniya keçirilmesi işğalni alğışlamağan qırımlılarğa Ukraina devleti tarafından destek numayışı olur.
«Qırım – Ukrainadır» logosı er bir telekanalda
Cemaatçılar tarafından teşebbüs etilgen leyhağa Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev qol tuttı. Kampaniya çerçivesinde qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi mart 16 künü Şevçenko adına Kiyev milliy universitetiniñ studentleri ile körüşüvni keçirecek ola, fevral 26 künü Ukrain buhran media-merkezinde ötkerilgen muzakerelerde iştirak etti.
«Qol tutsınlar dep, bütün devlet organlarına mektüp yolladıq. Ümüt etemiz ki, telekanallarda leyha logosını körermiz», – dep bildirdi Vekâletliniñ ofisi apparatınıñ reberi Arsen Jumadilov.
«Qırım – Ukraina» kampaniyasında tek ukrain teşkilâtları ve institutları degil de, halqara strukturalar da iştirak ete. Şu cümleden, leyhağa Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ İnkişaf Programması da qol tuttı.
«Yıl evelsi BMT inkişaf programması insan aqları ve uquq qoruyıcı faaliyetiniñ nezaret teşebbüsine yönelgen cemaat teşkilâtlarınıñ destegi aqqında ilân etti. Bu saada olğan bir yılılq faaliyet qıtaiy ve Qırım teşkilâtları arasında bağnıñ quvetleştirüvini kösterdi. Kampaniyanıñ başlanuvı buña delil ola», – dedi BMT inkişaf programmasınıñ temsilcisi Vasiliy Romanük.
«Qırım – Ukrainadır» kampaniyası çerçivesinde cumaertesi künü, fevralniñ 28-de, qırımlılarğa qol tutuv numayışı keçirilecek.


text:
Kreml nezarteti altındaki Qırım Yuqarı mahkemesi mayısnıñ 7-nde «26 fevral işi» iştirakçileri Ali Asanov ve Mustafa Degermenciniñ ev apsini uzattı. Bu aqta Qırım.Aqiqat muhbiri haber etmekte.
Bu arada tevqif şikâyetini mahkeme qapalı şekilde baqtı.
2015 senesinde bir gruppa qırımtatar faallerine qarşı, 2014 senesi fevralniñ 26-sında Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq maqsadınen yapılğan mitingde iştirak etkenleri içün mahkeme başlatıldı. Olar kütleviy nizamsızlıqlarda iştirak etkenlerinde qabaatlandı.
Daa soñra mahkeme «Fevral 26 işi»ni ekige ayırdı: qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ işi, davanıñ diger figurantları olğan Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nabiyevniñ işinden ayırıldı.
Rusiye akimiyeti oktâbrniñ 25-nde Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra Umerov ve Çiygoz Kyivge keldiler.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Qırım istilâsını Ekinci dünya cenki devrinde Hitler idaresi altındaki Almaniya tarafından Avropanıñ diger devletlerini zapt etmesinen qıyasladı.
«Jamala «Eurovisionda» qazanğan ğalebesinen qırımtatarlarınıñ taqdirine, özüniñ ufaq vatanı olğan – ukrain Qırımına bütün dünyanıñ diqqatını çekti. Aman-aman seksen yıl evelsi Hitler idaresi altındaki Almaniya başqa territoriyalarnı zapt etkeni kibi, Putin idaresi altındaki Rusiye işğal etip alğan Qırımğa çekti», - dep yaza Ukraina prezidenti Twitter de.
Avropanıñ kelecegi telükesiz olması içün ancaq «Rusiye ve Ukraina arasından keçken sıñırda tınçlıq olsa» mumkün olur, dep ilâve ete o.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımtatar resurs merkezi Bağçasarayda qırımlılarnıñ rusiyeli silâlı küç hadimleri tarafından tutulıp apiske alınması – siyasiy ceetke esaslı olıp, halqlar ve dinler arasında bir çatışma çıqarılması maqsadınen yapılmaqta dep saya. Bu aqta merkezniñ beyanatında söz yürsetilmekte.
«Namus serbestligini aqqını bozğan işğalci küç strukturalarınıñ areketleri siyasiy ceettke esaslı olıp, halqlar ve dinler arasında bir çatışma çıqarılması maqsadınen yapılmaqta. Yarımadadaki bu areketler onıñ işğal etilgen vaqtından başlap sistematik şekil qazandı, FSB hadimleri yarımadada farqlı tüşüncege saip olğanlarğa qarşı küreş neticesi olaraq, muntazam surette tintüvler keçire, jurnalist, faaller, cemaat erbaplarını sorğulay», – denilmekte beyannamede.
Ayrıca, tintüvler, qırımtatarlarınıñ tutulıp, apiske alınması yarımadada Qırımnıñ tamır halqına qarşı yapılğan ksenofobiya misali olmaqnen bir arada, onı qorquzma usullarından biri olğanına işaret etilmekte.
Oktâbrniñ 12-nde Rusiyeniñ nezaretindeki Aqmescitniñ Kiev rayon mahkemesi oktâbrniñ 11-nde tutulğan Bahçasaraynıñ altı sakinini 2 ay apiste tutma qararını qabul etti.
Oktâbrniñ 11-nde saba, Bağçasaraydaki bir qaç musulman qırımtatarınıñ evinde rusiyeli küç hadimleri tintüv keçirgen edi. Olar yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azalığında şeklenmekte.
Qırım Rusiye nezaretine keçkenden soñ, FSB yarımadada muntazam surette tintüvler keçire, jurnalist, faaller, cemaat erbaplarını sorğulay, qırımtatarı, muallefetçi, Ukraina tarafdarları ve diniy azınlıq temsilcilerini tutup ala. Uquq qorçalayıcılar rusiyeli küç hadimleriniñ bu areketlerini siyasiy ceetke esaslı dep tanıy.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek oğrunda terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsizce taqip etilgenini aytalar. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etken edi.


text:
Qırımtatarlarnıñ işleri boyunca Ukraina prezidentiniñ vekili Mustafa Cemilev ve milliy Meclis yolbaşçısı Refat Çubarov Petro Poroşenkonıñ başlığında ukrain delegatsiyasınıñ terkibi ile beraber Turkiyede keçirilgen muzakerelerde iştirak etmekteler. Bu aqta Çubarov Feysbuk saifesinde bildirdi.
«Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Turkiye büyük milliy meclisniñ yolbaşçısı İsmail Kahramannen ilk sefer böyle şekilde körüşti. Bu körüşüvde qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev de iştirak etti. Şimdi ise delegatsiyanıñ bütün delegatları ile parlamentteki körüşüvni daa keñ sürette devam etemiz», - dep yazdı Çubarov.
9 mart, çarşenbe künü, Ukraina prezidenti Pötr Poroşenkonıñ Turkiye Cumhuriyetine planlaştırılğan eki künlük resmiy ziyareti başlandı. Memleket başı Turkiye prezidenti Recep Tayip Erdogan, Turkiye baş - naziri Ahmet Davutoglu körüşüvlerni keçirmege planlaştıra.
Ziyaret çerçivesinde Ukraina ve Turkiye arasında yüksek dereceli Strategik şurasınıñ beşinci oturışı keçirilecek. Bunıñnen bir sırada, Turkiye iş adamları ile körüşüvler de ötkerilecek.
Ukraina ve Turkiye arasında munasebetler soñki bir qaç ay devamında faalleşti. Rusiyenen olğan zıddiyetten soñra, Turkiye halqara cemaatçılığınıñ Ukraina territorial bütünliginen, Rusiye tarafından yarımadanı işğal etkeninen bağlı mevamını qabul etip, kendi noqta - i nazarnı seslendirdi. Bunıñnen bir sırada Turkiye qırımtatarlarnen sıq bağlıdır, olarnıñ ekseriyeti Turkiye Cumhuriyetinde yaşamaqta.


text:
Van pesiläre bäbiläde
Van Pesiye villasında yaqınça 130 pesi balası tudı
Här yıl 100 meñnärçä keşe kilep kürgän Van Pesiye villasında saqlaw astında totıluçı pesilär bıyıl ikençe tapqır bäbiläde.
Villada yaqınça 130 pesi balası tudı.
Van pesiläre mölayım buluları, yefäk kebek ap-aq yonnarı, arıslan kebek atlaw räweşläre häm küzläreneñ törle töstä buluı belän belenä.
Villada Van mäçeläreneñ näselen garantiya astına alırğa tırışalar. Yıl azağında pesi balalarına tüläwle bularaq xuca tabu maqsat itelä.
Här yıl kim digändä 100 ğailä Van pesile bula.
Bäyläneşle xäbärlär
Fizika buyınça Nobel’ bülägen 3 ğalim aldı
Alar kvantum mexanikası êşçänlekläre öçen büläkkä layıq bula
Bötendön’ya küçmä xalıqlar uyınnarı räsmi räweştä açıldı
Räsmi açılış tantanası Türkiye ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan qatnaşında uzdı


text:
Ternopil vilâyetiniñ arbiy memuriyet yolbaşçısı Volodımır Truş bazar künü, aprelniñ 3-nde, Ternopil Rusiye Federatsiyası ordusınıñ ilk ücümine oğradı, dep bildire.
«Tahminen saat 22:20-de duşman Ternopildeki kritik infrastruktura obyektlerinden birini yoq etmege tırıştı. Zarar körgenler yoq», – dep bildirdi Truş Telegramda.
Soñra brifingde o, ücümden soñ obyekt «qullanılmaycaq alda» buluna, dep bildirdi. Truş, ölgenler yoq, çünki akimiyet «aldını aldı», dep ayttı.
Vilâyet arbiy memuriyetiniñ yolbaşçısı şeerniñ angi infrastruktura obyekti aqqında aytıla bildirmedi.
Şeerde olğan patlav aqqında Ternopil şeer yolbaşçısı Serğiy Nadal da ayttı.
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Mesken rayonlarğa top, çoqlu ateş sistemaları ve ballistik raketalar vastasınen ateş açıla. Rusiye ordusınıñ zırhlı tehnikası Kyiv ve Rusiye sıñırına yaqın bir qaç vilâyet merkezini sarıp almağa tırışa.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d3enufiq6nhnir.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
İşğal etilgen Qırımda, Aqmescitniñ merkeziy meydanında qırımtatarlarnı yaqaladılar. Bunı Facebook saifesinde Qırımtatar Milliy Qurultaynıñ MSK reisi Zair Smedlâyev haber etti.
«Şimdi Aqmescitniñ merkeziy meydanında bizim semetdeşlerimiz yaqalanğanı aqqında haber ettiler! Olar arasında Server ağa Karametov, Nariman Cemilev ve Server İzmaylov. Olarnı Merkeziy ROVD binasına alıp keteler», – dep yazdı o.
Qırım.Aqiqat adiseniñ tafsilâtını ögrene.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket failleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.
Ukrainanıñ qıtaiy qısımında, işğal etilgen Qırımda, ve dünyanıñ çeşit memleketlerine mayısnıñ 18-nde qırımtatarlarnıñ sürgünlik qurbanlarını añuv Künü munasebetinen hatıra merasimleri teşkil etilecektir. Er sene bu künü 1944 senesiniñ faciası añıla, o vaqıt Qırımnıñ tamır halqı yarımdadan Orta Asiyağa sürgün etilgen edi. Cemi sayıda, 200 biñden ziyade adam sürgün etildi.


text:
Qıtay qazirge deyin halıqaralıq qauımdastıqta jäne resmi mälimdemesinde Reseydiñ Ukrainağa basıp kiruin ayıptağan emes. 24 aqpannan beri Qıtay Ukraina taqırıbında nominaldı türde beytarap wstanımdı wstanıp keledi. Al, Qıtaydıñ işki aqparattıq ügit-nasihatında Reseydiñ äreketin «basıp kiru», «agressiya» dep atağan emes, kerisinşe «Resey-Ukraina arasındağı janjal» dep körsetti, äri bolğan oqiğağa baylanıstı AQŞ bastağan Batıs elderi kinäli degen mälimetterdi taratıp keldi. Qıtay ükimetiniñ bwnday işki aqparattıq ügit-nasihatı qanday nätije berdi?
Amerikalıq «Karter centr» zertteu ortalığı jürgizgen saualnama nätijesine say, Qıtaydağı jeli qoldanuşılardıñ basım köbi Resey-Ukraina soğısında Reseydi qoldau Qıtaydıñ müddelerine say keledi dep sanaydı. Ekspertter bwnı Qıtaydıñ reseyşil jäne antiamerikalıq bağıttağı ügit-nasihatınıñ nätijesi dep sanaydı.
Atalğan saualnamanı Kanadalıq RIWI zertteu kompaniyasınıñ tapsırısı boyınşa «Karter centr» ötkizgen jäne saualnamalarğa 5 mıñnan astam qıtaylıq jeli qoldanuşı qatısqan. Saualnamağa qatısqan respondentterdiñ 75 payızı «Reseydi qoldau Qıtay müddeline say ma» degen swraqqa «iä» dep jauap beredi. Bwl jauaptı tañdağandardıñ 40 payızı Reseydi qoldau qıtaylıq müddege «ortaşa say keledi» dep sanaytın bolsa, 35 payızı «tolıqtay say keledi» dep qaraydı.
Saualnama nätijesin taldağan ekspertter qıtaylıq äleumettik pikirdi Qıtaydağı reseyşil aqparattıq orta qalıptastırıp jatqanın aytadı. YAğni, Qıtaydağı Reseydi qoldaytın jeli qoldanuşılarınıñ aqparat közi negizinen resmi aqparat qwraldarı jäne äleumettik jeliler. Sondıqtan da Resey-Ukraina arasındağı soğısta köptegen qıtaylıqtar Batısqa qarsı közqaras qalıptastırğan.
Qıtaydıñ işki jäne sırtqı aqparattıq ügit-nasihatı turalı birqatar şeteldik sarapşılardıñ pikiri mınaday: Qıtay Resey-Ukraina arasındağı soğıstı öz şinde jäne sırtqı ügit-nasihatında AQŞ bastağan Batıs elderin ayıptaytın äleumettik pikir qalıptastıruğa wtımdı paydalana alğan.
Saualnama nätijesine say, 61 payız qatısuşı Qıtaydı Resey-Ukraina dağdarısın toqtatuğa wmtıluın qalaydı. Al, mediaciya mümkin bolmağan jağdayda respondentterdiñ 60 payızğa juığı Reseyge moral'dıq qoldau körsetu Qıtaydıñ eñ jaqsı nwsqası dep sanaydı.
Degenmen, işki äleumettik pikirler Qıtay ükimetin resmi türde Reseydi aşıq qoldauğa itermeleytindey deñgeyde emes. Bılayşa aytqanda, Qıtaydağı bwnday äleumettik pikirge qazirgi AQŞ-Qıtay qatınası äser etip otır. Soñğı jıldarı Qıtaydıñ AQŞ, Kanada, Britaniya qatarlı birqatar Batıs elderimen mälimelsi naşarladı. Sauda soğısı, diplomatiyalıq qayşılıqtarı küşeydi. Bwl jağdayı tabiği türde qazirgidey jahandıq jağdayda Batıspen aşıq tiresuge ötken Reseydi qoldau, keminde moral'dıq qolau körsetu pikirin wlğaytqanı anıq. Al, Beyjiñ bolsa Batıs pen Resey arasında öziniñ wstanımın diplomatiyalıq saudağa salıp otır deuge boladı. Qay taraptı qoldasa da Qıtay biligi onıñ öteuine özine tiimdi jäne wzaq merzimdik kelisimderdi talap etui mümkin.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerov, Qırımdaki Rusiye ukümetinden tevqif etilgen qırımtatar faaliyetçisi Nariman Memedeminovnıñ azat etilmesini talap ete.
Mart 24-te özüniñ Facebooktaki saifesinde Umerov: «Narimanğa qol tutmaq içün bütün ses bergenlerge qoşulam. Azatlıqtan marum etilgen bütün siyasiy reinlerni azat etiñiz. Qırımnı iç bir şartsız azat etip, Ukrainağa qaytarıñız», – dep yazdı.
Onıñ yazğanına köre, Memedeminov «bugünki faalligi, yanaşuv, fikir, Qırımnıñ eñ qısqa vaqıt içinde azat etilmesine ıntıluvı» içün tevqif etildi.
Mart 22-de Rusiye telükesizlik ve uquqqoruyıcı organlarnıñ hadimleri Memedeminovnıñ Bağçasaraydaki evini tinttiler. Bundan soñ faaliyetçini Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine sorğulamaq içün alıp kettiler. Mart 23-te mahkeme Memedeminovnı mayıs 16-ğa qadar tevqif etti.
2016 senesiniñ fevralinde Memedeminovnıñ evi endi tintilgen edi. 2017 senesi iyül 13-te Rusiyeniñ kontroli altında olğan Bağçasaray rayon mahkemesi Memedeminovğa qarşı memuriy işni baqqan edi. O, güya 2017 senesi aprel 13-te, o zaman evi tintilmekte olğan Seydamet Mustafayevniñ evi yanında resmiy izin alınmayıp yapılğan mitingde iştirak etkeninde qabaatlandı. O vaqıt, yurtdaşına qol tutmaq içün eviniñ yanında pek çoq qırımtatar toplandı, olarnıñ arasında Nariman Memedeminov da bar edi.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Rusiye ukümeti mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve bunıñ kibi de Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalarından dolayı şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler yaptıra


text:
İvan IV
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
İoann Vasilyeviç yä İvan IV (Urısça: ИoaHH BacилbeBич Tatarlarda Yawız İvan, Mödhiş İvan, Urıslarda İvan Grozní (ИBaH ГpoзHый))(1530-1584), Mäskäw kenäzlegeneñ Böyek Kenäze (1533. yıldan), 1547. yıldan patşa. Kenäz Vasili III'neñ ulı.
Qazan Xanlığı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1545. yıldan Qazan Xanlığın yawlap alu höcümnären oyıştıra (q. Qazanğa Urıs däwlätneñ yawları). 1552. yılda zur suğıştan soñ Mäskäw ğäskäre Qazannı yawlap ala. 1556. yılda Ästerxan Xanlığı da Mäskäwgä buysındırıla. Elekke Qazan Xanlığındağı cirle xalıqlarnıñ baş kütärülären ayawsız bastıra (q. Qazan cirlärendä azatlıq suğışları). Qazan Xanlığı cirläre häm xalqı belän idarä itü öçen Qazan saray idaräxanäse buldırıla. Qazan, Zöyä h.b. şähärlärgä patşa isemennän idarä itüçe namestnik-voyevodalar bilgelänä. İvan IV zamanında elekke Qazan Xanlığı cirlären kolonílaştıru, xalqın çuqındıru häm urıslaştıru säyäsäte başlanıp kitä.


text:
Almaniyadaki prestijli bir Heidelberg universitetinde açılğan ateş neticesinde bir qaç insan yaralandı. Ücüm etken kişi öldi, dep tahmin etile. Bu aqta Mangeym şeeriniñ polisi Twitterde bildirdi.
Haberde aytılğanına köre, polis Mangeymge yaqın Geydelbergde büyük mahsus tedbirler keçire. Qayd etilgenine köre, ateş uzun namlu silâdan lektsiya zalında açıldı. Başqa tafsilâtlar şimdilik yoq.
Polis hadimleri vatandaşlardan acele yardım ve qurtarıcı maşinalarınıñ keçmesine keder etmemek içün adise yerinden uzaq olmasını rica etti.
Geydelberg universiteti — zemaneviy Almaniyada eñ eskisidir. O, Times Higher Education versiyasına köre milliy aliy oquv yurtları reytinginde üçünci yerde ve dünyada 42-nci yerde buluna.


text:
Qırımtatar bestekârı ve icracısı Cemil Karikov Kyivdeki Donetsk konservatoriyasınıñ filialında açmağa planlaştırılğan şarq muzıkası fakultetinde ocalıq yapmaq içün davet etildi.Bu aqta Qırım.Aqiqatqa çalğıcınıñ özü haber etti.
Karikov, talebelerni oqutmaq içün çetel usulcılarınıñ yardımına ihtiyac olacağını ayttı, çünki Ukrainada türkiy muzıkasından ders berüv tecribesi yoq eken.
«Bizge ocalar kerek, Ukrainada bu saada mütehassıslar azırlanmay edi. Men bellesem, metodik yardım bersinler dep, elçihaneler vastasınen Türkiye ve Azerbaycandan ocalar temin etilmesini rica etilecek», – dep qayd etti Karikov.
Qırımtatar bestekârı ve icracısı Cemil Karikov yapil[an körüşüv aqqında tafsilâtlıca yaqın künlerde Qırım.Aqiqatta saytında derc etilecek intervyuda oquñız.
Cemil Karikov – qırımtatar halq muzıkası ustası, bestekâr, «Haytarma» ansambliniñ muzıka reberi, Qırımtatar akademik muzıkalı-dramatik teatriniñ baş dirijörı olaraq çalışqan edi. Ukrainada nam qazanğan sanat erbabı.


text:
14 qañtarda Wlttıq qauipsizdik komiteti birinşi prezident Nwrswltan Nazarbaevtıñ nemere inisi Samat Äbiştiñ demalısta ekenin, qızmetinen ketpegenin mälimdedi. Bwl turalı Ortalıq Aziya jañalıqtar qızmeti jazdı.
6 qañtarda key telegram-arnalar WQK törağasınıñ birinşi orınbasarı Samat Äbiştiñ wstalğanın habarlap, artınşa aqparattı joqqa şığarğan.
"Kelip tüsken swraularğa säykes, WQK törağasınıñ birinşi orınbasarı Samat Äbiş öz qızmetinde ekenin habarlaymız. Qazirgi uaqıtta ol jıl sayınğı demalısında" delingen WQK habarlamasında.
Eldegi qayğılı oqiğalardan keyin WQK basşılığı özgergende Samat Äbiş turalı eşteñe aytılmağan, tek komitet törağasınıñ orınbasarı qızmetine jaña orınbasardıñ tağayındalğanı aytılğan. WQK-nıñ resmi saytında Samat Äbiş WQK törağasınıñ birinşi orınbasarı dep körsetilgen.
Elde prezident Qasım-Jomart Toqaevtıñ biligi küşeyip, birinşi prezident Nwrswltan Nazarbaevtıñ biligi "älsiredi" degen boljam keñinen taray bastağan şaqta Nazarbaev pen jaqındarınıñ körinbey ketkeni jaylı aqparattar jiilegen. Keyingi kezde joğarğı bilikte otırğan Nazarbaevtıñ tuıstarınıñ köbi "demalısta" nemese "densaulığına baylanıstı jwmısına kelmegeni" jaylı aqparattar jii şığıp jatır.
Eks-prezidenttiñ ülken qızı, mäjilis deputatı Dariğa Nazarbaeva parlamenttiñ birneşe otırısına qatıspağan. Kömekşileri onıñ koronaviruspen auırıp jatqanın habarladı.
Bwğan deyin aqparat qwraldarı eks-prezidenttiñ inisi Bolat Nazarbaevtıñ qazaq-qırğız şekarasınan ötkeni, Manas äuejayı arqılı Dubayğa wşıp ketkenin jazğan. Biraq tuıs-jaqındarı da, Qazaqstan biligi de bwl aqparattı rastağan da, teristegen de joq.
Osığan deyin jurnalist Arkadiy Dubnov Facebook-tegi paraqşasında Nazarbaevtıñ tağı bir nemere inisi Qayrat Satıbaldınıñ Dubayda wstalğanın, al eks-prezidenttiñ özi Qıtayda ekenin jazğan. Biraq bwl aqparat resmi türde rastalğan joq.
Nwrswltan Nazarbaevtıñ özi jwrt aldına 2021 jıldıñ 28 jeltoqsanınan beri şıqpağan. Ädette eldegi mañızdı mäselelerge pikirin aytıp otıratın Nazarbaev qañtardağı oqiğağa baylanıstı pikirin bildirgen joq. Osığan deyin bwrınğı prezidenttiñ baspasöz hatşısı Aydos Ükibay Nwrswltan Nazarbaevtıñ Qazaqstannan ketpegenin, astanada ekenin aytqan. Onıñ aytuınşa, Nazarbaev "birqatar konsul'tativtik kezdesuler ötkizip, prezident Qasım-Jomart Toqaevpen tikeley baylanısta otır".
Qazaqstanda 2 qañtarda bastalğan narazılıq şaraları şamamen bir aptağa sozıldı. Oğan swyıtılğan gazdıñ qımbattauı sebep bolğan. Narazılar özge talaptarmen birge otstavkağa ketse de, sayasi ıqpalın saqtap qalğan 81 jastağı Nwrswltan Nazarbaevtıñ bilikten tolıq ketuin de talap etken.
Narazılıqtıñ soñı Qazaqstannıñ Täuelsizdik tarihında bwrın-soñdı bolmağan iri tärtipsizdikke wlastı. Jüzdegen adam ükimet ğimarattarına barıp kirip, keybiri örtendi. Sauda jäne qızmet körsetu orındarı tonaldı. Kölikter audarıldı.
Prezident Qasım-Jomart Toqaev elde tötenşe jağday engizgen. Bilik tärtipsizdikti wyımdastıruşılardıñ artında "halıqaralıq terrorister bandası twr" dep mälimdedi. Toqaev WQŞW-dan äskeri kömek swrap, izinşe elge WQŞW-nıñ birneşe mıñ soldatı kirdi (13 qañtardan bastap WQŞW äskeriniñ şığarıla bastaytını habarlanğan). Sarapşılar Nazarbaev jaqtastarımen teketires uşıqqan şaqta WQŞW äskeriniñ arqasında Toqaev bilikti uısında saqtap qaldı dep sanaydı.


text:
Şartlawda 21 keşeneñ ülüe açıqlandı
Höcümneñ cawaplılığın älegä üz östenä aluçı bulmadı
Äfğanstan başqalası Kabulda kiçä axşam namazı waqıtında ber mäçettä barlıqqa kilgän şartlawda 21 keşeneñ ülüe açıqlandı.
Tolo TVgä açıqlaw yasağan Kabulnıñ iminlek mödire süzçese Xalit Zadran Sadıkiye mäçetendä kiçä axşam namazı waqıtında oyıştırılğan şartlawdağı yuğaltular belän bäyle mäğlümat birde.
Zadran waqıyğa näticäsendä 21 keşeneñ yaqtı dön’yadan kitüen, 33 keşeneñ dä yaralanuın açıqladı.
Höcümneñ cawaplılığın älegä üz östenä aluçı bulmadı.
Bäyläneşle xäbärlär
Rusiyä yulları kemnärgä yabıldı?
Rusiyä xökümäte dus bulmağan illärneñ yul transportında Rusiyä cirlären qullanuların tıydı


text:
Auğanstannıñ Farah öñirine qauipsizdikpen qamtamasız etedi degen jeleumen amerikalıq 200 soldat ornalastırılğanın, parstoday habarlaydı Auğanst..
Japoniyanıñ Oñtüstik Koreyadağı konsuldığı aldına, Ekinşi düniejüzilik soğıs kezinde qwldıqqa alınğan äyelderdi beyneleytin müsinniñ qoyıluı, eki el ..
Halıqaralıq avtoşou, yağni, qañtar ayınıñ 8-22 aralığında AQŞ-tıñ Detroyt qalasında halıqaralıq avtokörme ötpek. Halıqaralıq avtosalon sanalatın NAIA..
5 qañtar keşte, Qıtay astanası Beyjiñde özbek-qıtay diplomatiyalıq qatınasınıñ 25 jıldığına oray qabıldau jinalısı ötti. Qıtay sırtqı ister ministrini..
Keşe, 6 qañtar AQŞ-tıñ Florida äuejayında atıs boldı. Bwl turalı Qıtaydıñ Şinhua agentigi habarlaydı. Oqiğa saldarınan 5 adam qaza tauıp, 8 adam auır..


text:
Türkiya prezidenti Rejep Tayıp Erdoğan men Iran basşısı Hasan Rouhani telefon arqılı söylesti – dep habarlaydı Anadolu aqparat agenttigi. Söylesu barı..
Franciya Prezidenti Emanuel' Makron jalğan aqparattarmen küresuge arnalğan jaña zañ jobasınıñ josparın tanıstırdı. Ol saylau uaqıtında äleumettik jeli..
Jaña jıl qarsañında Resey ükimeti köptegen qalalarda «qwpiya qoñıraulardıñ» qorqıtuımen 14 mıñ adamdı evakuaciyalauğa mäjbür boldı. Bwl turalı «Şinhu..
Duşanbe türmeleriniñ birinde bir top twtqın täjik-auğan şekarası arqılı esirtki tranzitin baqılap otırğan. Bwnı Täjikstan arnayı qızmeti anıqtap, qaz..
«The Diplomat» gazeti Qazaqstan parlamenti qabıldağan BAQ turalı zañğa engen özgertuler men tolıqtırulardı qatañ sınğa aldı. Basılım sözinşe, jeltoqsa..


text:
Nokia
Nokia — mobil kommunikaciya texnologiyalarına móljellengen dúnyadaǵı jetekshi kompaniyalardan biri. Bas qarargáhı Finlyandiyanıń Espoo qalasında jaylasıp, házirde Nokia ózinin' eń jetekshi mobil telefonları menen belgili.
Tariyx[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Kompaniyanıń jaratılıwı tariyxı 1865-jılǵa barıp taqaladı, sol jılda Finlyandiyanıń Temper qalasında, Fredrik Idestam (finshe Knut Fredrik Idestam) kishkene qaǵaz fabrikasına tiykar saldı. Oǵan tiyisli kompaniya 1871-jılda Nokia Ab dep atala baslaǵan.
Kompaniya atınıń kelip shıǵıw tariyxı[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Kompaniya óziniń atınıń kelip shıǵıwı, Fredrik Idestam 1868-jılda óziniń ekkinshi qaǵaz fabrikasınıń jeriniń atınan kelip shıqqan.
Taǵı qarańız[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Siltemeler[redaktorlaw | derekti jańalaw]
- Nokia kompaniyası
- Nokia kompaniyası Rossiyada
- Nokia mobil telefonları


text:
Qırımnıñ İslâm Terek rayonında Mercedes maşinası direkke urulıp ekige bölündi. Bu aqta Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi idaresiniñ matbuat hızmeti haber ete.
«Qırım Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ hadimleri qaza yerine kelip, ekisi bala olğan 3 insan bulunğan Mercedes maşinasınıñ aydavcısı idare etemeyip, ışıq direkine urulğanını ögrendi», – dep aytıla haberde.
Müessise malümatına köre, 2011 senesi doğğan eki bala çeşit derece yaralar alıp, Kefe bala şeer hastahanesine alındı.
Daa evel İslâm Terek rayonında «VAZ-2019» ve Ford Transit yük maşinası çatışması neticesinde bir kişi yaralandı.
Qurtarıcılar Qırımda ciddiy yol qazalarınıñ sayısı arttı, dep bildirgen edi. Qırımda 2019 senesiniñ ilk üç ayında keçken senege baqqanda bir buçuq qat ziyade aydavcı mesüliyetke çekildi.


text:
Keriçte Lenin meydanı yanındaki merkeziy "Furşet" supermarketine kirdim, ve, sanki 2014 yılına qayttım, dep dejavü oldı. Farlar boş, mal yoq.
Böyle beş yıl evel endi olğan edi, tükân rafları birden boşanğan edi. Boşluqnı saqlamaq içün, satıcılar bir türlü malnı bütün rafqa sozıp qoya ediler, tamam, raflar domatis şırası bankaları ve deñiz qapıstası ile konservalardan "piramida"larnen tizilgen sovet vaqtında kibi.
Kimer bölüklerde - bom-boş: ne qaşqaval, ne kalbas, ne nasıldır olacaq bir pişken şeyler.
Alıcılar şaşmalap yüre, qırmızı fiyat yarlıçıqlarına baqıp turalar: süt mahsulatını ve başqa tez bozulğan malnı yarı fiyatqa satalar. Pensiyalılar, buz dolaplarını qarıştırıp, ucuzlanğan erzaqlarnı baqa.
Tanış tükâncımdan ne olğanını soradım. "Furşet"ni qapatalar, eken, onıñ yerine ise rusiyeli "MagazinÇİK" kelecek. Satıcılar - dey - şaştı, yañı saipler işke alacaqmı, ya da başqa bir yer qıdırmaq kerek olğanını kimse bilmey. İş ise Keriçte çoq degil, mıtlaqa ticaret saasında.
Sanktsiyalar niayet Keriçkece de kelip çıqtımı? Ya da faqırlaşqan keriçlilerniñ satın aluv qabiliyeti ticaret ağınıñ çalışmasına imkân bermeymi?
Lâkin "Furşet" daa "Ukraina vaqtı"ndan berli populâr edi: alıcılar mallarnı da begene edi, yeri de güzel edi. Sovet vaqtından berli keriçliler sevgen sabıq "Çayka" univermagı binasında nafile çalışmadı da. Yeri qolay: merkezniñ özünde, cayav da, maşnanen de kelmek içün bütün şaraitler bar.
2014 senesinden soñ, rusiye mahsulatına keçken başqa tükânlarda kibi, "Furşet"te de ket-kete mal keyfiyeti yaramaylaşıp, fiyatlar ise paalılaşıp başladı. Amma bu yerge alışıp turğan keriçliler ep bir kele edi.
Fasadda tanış adnı körmege pek hoş edi, mahsulatnıñ çeşitligi denişse bile, oña da alıştılar. Nafile: Qırımda şimdi daimiy şey yoq, mıtlaq biznes saasında. Ve, boş raflarğa baqıp, deñişmelerniñ neticesi tek yaramayca olacağını añlaysıñ.
Şimdi de öyle: Keriç adamlarını - tanış mallardan, satıcılarnı - işten, şeer merkezini - daa beş yıl evel mında yahşı bazar ve biznes inkişafı içün bütün şarait olğanı hatırlavından - marum qaldıralar.
Vasıl Korçev, keriçli Qırım blogeri
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını bildirip, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Aparteid
Aparteid ve ya apartheyd (afrikaansça apartheid - ayrı olmaq) - Cenübiy Afrika ükümeti tarafından 1948 senesinden 1991 senesine qadar yerli beyaz terili olmağan adamlarğa, em de Asiyadan icret etkenlerge qarşı yapılğan ırqçı ayıruv ve aşalav resmiy siyasetidir.
Bu siyaset, Cenübiy Afrikanıñ avropalı ve avropalı olmağan ealisiniñ ayrı inkişafı fikrine esaslana. Aparteid qaidelerinden faydalanuv neticesinde CAC ealisinıñ ekseriyeti aqsızlıq vaziyetine ketirilgen edi. Renkli eali (bantu, yerliler, metislerniñ) cemiyette beyazlarnıñ kibi aqqıları yoq edi. Meselâ, 23 million qararenkliniñ parlament saylavlarında rey aqqı yoq edi.
Aparteid tertibi Cenübiy Afrika ükümetini dünya toplulığı ögünde yamanladı. 1976 senesi aparteid cinayetini toqtatmaq ve onı cezalamaq maqsadınen BM Devletlerarası muqavelesi amelge keçti.


text:
"Qırım birdemligi" birleşmesi bildire ki, avgust 31-inde saba evinde tintüv yapılğanından soñ faal Ayder Kadırovnı Aqmescitke FSB idaresine alıp kettiler.
"Tintüvden soñ Ayder Kadırovnı Franko soqağındaki Aqmescit FSB idaresine alıp keteler", - denile beyanatta.
Bundan ğayrı faaller, Sudaq rayonınıñ Qoz (Solneçnaya Dolina) köyünde Ayder Ablâkimovnıñ evinde tintüv keçirilgenini bildi. O FVN-niñ hadimi olğanı ve yaş balanıñ babası olğanı bildirile.
Avgustnıñ 31-inde saba Seyitler (Nijnegorskoye), İcki (Sovetskoye) rayonlarında ve Sudaqta rusiye quvetçileri qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvlerni keçirgeni belli oldı.
Fallerniñ malümatına köre, tintvler Ayder Kadırov, Enver Topçı ve Ridvan Ümerovnıñ evlerinde keçirile.
Rusiye quvetçileri bu vaziyetni açıq tefsir etmey.


text:
Kinşasa
Kinşasa (1968 yılğa qädär Leopoldvil) - Kongo Demokratik Cömhüriäteneñ başqalası (1960 yıldan).
Kongo yılğasında, Brazzavil qalası qarşında urnaşa.
Xalıq sanı 10 076 099 keşe (2009), läkin 60% şähär cire awılça kürenep tora.
Xalıq sanı buyınça Afrikanıñ öçençe şähäre (Yohannesburg bergä, Qähirädän häm Lagostan soñ).
Xalıq kübese frantsuzça söyläşä.
TarixYзrәpTү
XV ğasırda biregä portugallar kilälär, annan soñ belgiälelär basıp alalar.
1881 yılda mäşhür Afrikanı tikşerenüçe Henri Morton Stenli säwdä şähärlegenä nigez sala.
Berençe şähär iseme - Leopoldvil - Belgiä patşası Leopold II istälegenä dip yörtkän.
1920 yıldan Belgiä Kongosınıñ başqalası.
1960 yılda Kongo Belgiädän bäysezlegenä ireşä.
1966 yılda yaña isem - Kinşasa - birelä.
1974 yılda Kinşasa qalasında mäşhür boks suğışı Möhämmäd Ali häm Corc Forman arasında ütkärelä, bäyge näticäsendä Ali awır ülçäw buyınça ciñüçe titulın kire qaytara.
Şähär klimatıYзrәpTү
Administrativ büleneşYзrәpTү
SıltamalarYзrәpTү
- Räsmi sayt 2001 eлHың 27 okTябpb kөHeHдә apxиBлaHraH.


text:
A'yyemgi Gretsiyada Olimpiada oyınlarının' payda bolıwı
A'yyemgi Gretsiyada Olimpiada oyınlarının' payda bolıwı - A'yyemgi Olimpiada oyınları b.e.sh. 776 jılı payda boldı. A'yyemgi Gretsiyada Olimpiya oyınlarının' payda bolıwı bul Gretsiyada Sparta ha'm Elida qalaları arasında paraxatshılıqtın' ornawı bolıp sport bayramı sıpatında payda boldı.
A'yyemgi Greklerdin' Olimpiada oyınlar da'stu'rine ha'r qıylı aralıqlarg'a juwırıw, disk ılaqtırıw, nayza ılaqtırıw kirgizildi. B.e.sh. 490 jılı marafon aralıg'ına juwırıw payda boldı. Marafon aralıg'ına juwırıwdın' payda bolıwı, Marafon qalashasının' qasında b.e.sh. 490 jılı Afinalılar Persidler menen urısta jen'iske erisip, a'sker bası bir a'skerdi Afinag'a juwırıp barıp jen'iske eriskenligimizdi jetkeresen' dep tayınlaydı. Bul a'sker Marafon-Afina aralıg'ın juwırıp o'tip Afinag'a jetip kelip "Biz jen'iske eristik" dep o'lip qaladı. A'yyemgi Grek a'skerinin' hu'rmetine Marafon-Afina aralıg'ın o'lshep bul aralıqqa juwırıw boyınsha birinshi Olimpiada oyınlarında jarıs o'tkeriledi. Bul aralıq 40-kilometr dep belgilenedi. 1920 jıldan baslap Marafon aralıg'ı 42 km 195 m dep qabıllandı.


text:
2022- jıldıń 29- iyul kúni Qaraqalpaqstan Respublikası statistika basqarmasında xızmetkerlerdiń huqıqıy sawatqanlıǵın asırıwǵa arnalǵan náwbettegi seminar bolıp ótti.
Seminarda Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2021-jıl 6-iyuldegi “Korrupciyaǵa qarsı mawasasız munasábette bolıw ortalıǵın jaratıw, mámleket hám jámiyet basqarıwında korrupciyalıq faktorlardı jedel kemeytiw hám bunda jámiyetshilik qatnasıwın keńeytiw ilájları haqqında”ǵı PF-6257-sanlı Pármanınıń mazmun-mánisi, korrupciyaǵa qarsı gúresiw boyınsha Ózbekstan Respublikası nızamshılıq bazası hám ámelge asırılıp atırǵan jumıslar boyınsha túsindiriw jumısları ámelge asırıldı.
Sonıń menen birge, korrupciya menen baylanıslı jinayatlardıń túrleri, olarǵa nızamshılıqta belgilengen tártipte jaza ilájlarınıń anıqlıǵı, korrupciyaǵa qarsı gúresiwde jámiyetshilik qadaǵalawın ámelge asırılıwı belgilengenligi boyınsha tolıq maǵlıwmatlar berildi.