text:
Qırım MC Ukraina prezidentiniñ Daimiy temsilcisiniñ muavini Tamila Taşeva, “Qırım platforması” üç seviyeden ibaret olğanını aytıp berdi – bu devlet başları, parlament ve ekspertler seviyesi. Bu aqata o, fevralnıñ 25-nde “Qırım platforması: deokkupatsiyanıñ yol haritası” vebinar vaqtında bildirdi.
“Birinci – avgustnıñ 23-nde, Ukraina mustaqilliginiñ 30-ncı yıllığı arfesinde Kyiv şeerinde Qırım beyannamesiniñ imzalanması ile ilk sefer Qırım sammitiniñ keçirilmesi ile tesis etilecek devletlerniñ liderleri ve nazirleri seviyesi… Ekinci – parlament seviyesi, bu yönelişte de endi çalışıp başladıq. Ukraina parlament azaları “Qırım platforması” fraktsiyalarara birleşmeni qurdılar ve şimdi türlü seviyelerde, şu cümleden Avropa Birliginde de halqara ortaqlarımıznen muzakereler keçirip başaladılar”, – dedi Taşeva.
Onıñ bildirgenine köre, ekspertler seviyesinde türlü taqımlarğa bölügen yedi kişi çalışa – insan aqları, telükesizilik, gumanitar ve diger taqımlar.
“Bu yönelişte iş tek sammit arfesinde ve bir qaç ay evel başlanması kibi vaziyet olmamalı. Bu muntazam bir iş olmalı. Prezident bunı halqara ortaqlarımız ile çalışmaq içün qarar ve tekliflerni azırlaycaq bir institut kibi köre”, – dep qayd etti o.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 21-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


c: text/html

text:
Qırımnıñ «devlet şurası» «Halq imayecilri – Qırım Cumhuriyetiniñ halq drujinası» aqqında qanunnı federal qanunlarnen uyğunlaştırdı. Deñişmelerge köre, «halq imayecliyerni» «Nazirler şurası» tertip etkeni aqqında madde alıp taşlandı.
Bu tüzetüvler noyabr 12 künü Qırım «parlamentiniñ» toplaşuvında qabul etildi.
«Halq imayecileri taqımları «Vatandaşlarnıñ cemaat tertibiniñ temin etilüvinde iştirak etüvi» Federal qanunğa köre, tertip etileler», – dep aytıla «qanunda».
Endiden soñ, Qırım İçki İşler Nazirligi ve ükümet ile añlaşıp «imayecilerge» saylanılğan reberler yolbaşçılıq yapacaqlar.
Bunen beraber, «Halq imayecileri Qırım cumhuriyet ştabı» «Nazirler şurası» tarafından teşkil etilgeni ve devlet esabına çalışqanı» aqqında madde alıp taşlandı.
Amma, Qırım «yolbaşçısı» özü reberlerni tayin etecek ve işten çıqaracaq.
İyün ayında Qırım «parlamenti» «Halq imayecileri – Qırım cumhuriyeti halq drujinası» aqqında qanunnı qabul etti.
Mart 16 künü Qırım ve Aqyarda referendum ötkerildi. Onıñ neticelerine esaslanıp, Rusiye yarımadanı öz terkibine qoştı. Ukraina, Avropa Birligi, AQŞ bu rey berüvni tanımadılar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Altı yıl evelsi Aqmescitte Ukraina tarafdarı faal Timur Şaymardanov ğayıp oldı. 2014 senesi mayısnıñ 26-nda evden çıqıp qaytmadı.
Şaatlar ve faalniñ tuvğanları ğayıp olmasına «Qırım samooboronası» azalarınıñ alâqası bar, dep bildirdi.
Şaymardanovnıñ ğayıp oluvı aqqında bugün Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi hatırladı. O, faalniñ tuvğanlarına sabır ve ümüt tiledi.
Şaymardanov – «Ukrain halq evi» cemaat teşebbüsiniñ faali, 2014 senesi mart ayında Qırımda Ukraina arbiylerine gumanitar yardımda iştirak etken edi.
Qırım işğalinden evel Timur iş adamı olıp, çeşit mallarnı satqan edi, daa evel sigorta ve audit şirketlerinde çalıştı, qazan tatarlarınıñ diasporasında faaliyet köstergen edi. Euromaydan başlağanınen onıñ tarafdarları saflarına kirdi. 2014 senesi mart ayında Yalı qaravullarınıñ ukrain ştabı ögünde Timur gece-kündüz nevbetçilikte iştirak etti, faaller elinden kelgeni qadar yardım etti, Ukraina arbiyleriniñ ruhunı yırlarnen köterdi.
2014 senesi baarde Timur Şaymardanov bir qaç kere Kyivge barıp kelgen edi, arbiyler ve siyasetçilernen körüşti. Amma, dost ve tuvğanlarınıñ aytqanına köre, resmiy Kyivniñ Qırımnı faal qorumaq istegini körip olamadı. Şunıñ içün qırımlı göñülliler diger vazifelerge diqqat ayırdı.
Timur Anğara (Perevalnoye) köyünde 36-ncı yalı qaravulları brigadasınıñ ukrain arbiyleri içün qalacaq yer, aş ve para qıdırdı. Komandan arbiy bölükke Rusiye arbiylerini kirsetti, 36-ncı brigadanıñ dağ-piyade askerler batalyonınıñ tahminen 80 ukrain arbiyi soqaqta qalğan edi.
Daa soñra Şaymardanov Ukraina arbiylerini Qırımdan çıqardı. «Ukrain halq evi» göñüllilerinen beraber eki biñden çoq arbiyge yardım etti.
Şaymardanovnen beraber faal Seyran Zinedinov da ğayıp oldı. Olarnıñ ğayıp oluvınen bağlı cinaiy davalar em Qırımda, em esas Ukrainada açılğan edi, lâkin bugünge qadar tahqiqatnıñ iç bir neticesi olmadı.
2018 senesi iyün ayında Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi advokat Emil Kurbedinovnıñ tahqiqatnıñ Şaymardanovnıñ hırsızlanması ve ğayıp oluvı davasınen bağlı areketlerine qarşı istinaf şikâyetini red etti.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqyarda fevralnıñ 3-nde 103 yañı koronavirus hastası qayd etilgen, aynı zamanda 101 kişi tüzelgen soñ hastahaneden çıqarılğan. Bu aqta Rusiye nezaretinde olğan şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti haber ete.
“Bir künde 34 yaştan 91 yaşqa qadar beş kişi öldi. Bütün allarda, hastalıqnıñ ketişatı sürekli hastalıqlar ile ağırlaştı”, – dep yazıla bildirmede.
Pandemiya başlağanından berli Aqyarda 10 108 kişi hastalanğan.
“Şimidiki vaqıtta 9053 hasta tedaviylendi ve 409 öldi. Bugünde, COVID-19 diagnozı tasdıqlanğan 403 insan hastahanelerde yata, alı yengil hastalar bölüginde 79 kişi buluna, 607 adam közetile” – dep qayd ettiler matbuat hızmetinden.
Hatırlatamız ki, Qırımda keçken künü 148 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Bir künde koronavirus yuqunçından 8 hasta öldi.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Soçiniñ Üçünci istinaf mahkemesi fevralnıñ 8-nde ekinci Aqmescitteki ekinci "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ mabüsleri, grajdan jurnalistler Ruslan Suleymanov ve Rustem Şeyhaliyevniñ apiste tutuv müddetlerini uzatuv qararına qarşı advokatlarnıñ şikâyetini red etti. Olar SİZO-da qala.
Bunı “Qırım birdemligi” cemaat birleşmesi tevqif etilgen qırımlılarnıñ advokatlarına atfı etip haber ete.
Böylece, advokat Suleymanovnıñ advokatı Lilâ Gemeciniñ aytqanına köre, “prokuror, mahkemelengen ağır bir cinayet yapqanına ve onıñ Ukraina pasportı olğanına, yani o qaça bilecegine atfı etip şikâyetni qabul etilmez”, dep saya eken.
O, evel Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesi Ruslan Suleymanovnıñ tevqif müddeti endi uzatqan edi, dep hatırlattı. Şimdiki vaqıtta Suleymanov endi 6 kündir Krasnodarda buluna, anda o Aqmescitten etap etildi.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Tutulğanlar arasında qırımtatar cemaat jurnalistleri Rustem Şeyhaliyev, Osman Arifmemetov ve Remzi Bekirov bar ediler.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/6 oktäber
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 6 oktäber biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
AQŞta Alman-Amerikannarı köne (en), Macarstanda Arad qorbannarın iskä alu köne (en), Şri-Lankada Uqıtuçılar köne
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1887 — Şarl Eduard Le Korbüzie, frantsuz arxitektorı, rässam, yazuçı.
- 1888 — Sergey Çavayn, mari yazuçısı häm dramaturgı.
Wafatlar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1948 — Ğöbäydulla Xösäyenov, jurnalist, tärcemäçe, törekmän tel beleme fänenä nigez saluçılardan berse.
- 1952 — Nadejda Loxvitskaya, Rusiä yazuçısı, şağirä, memuarist, tärcemäçe.
- 2008 — Yüriy Fedotov, teatr artistı, Tuqay büläge iäse.


text:
Ğazza – BMO oyışması general sekretarı Ban Ki-Moon İzrailneñ kiçä Ğazzä sızığına yasağan höcümen täñqitläp çıqtı. İzrailneñ Ğazzägä yasağan xärbi höcümendä yaqınça 60 keşe hälaq buldı, küp kenä keşe yaralandı. Höcümdä ülgännärneñ kübese tınıç xalıqtan buluı xäbär itelä. Bügen Fälisten prezidentı Mäxmüt Abbas Ğazza höcümennän soñ İzrail belän bulğan tınıçlıq söyläşülären tuqtatuın iğlan itte. Töbäktä kiyerenkelek artqanda, höcümgä qarşı xalıqara tänqitlär dä arta başladı. Yewropa Berlege İzrailne ğadilsez şartlarda köç qullanuda ğayepläp höcümne tänqitläde. Läkin xalıqara tänqitlärgä qaramastan, İzrail bügen dä Ğazzädä Xamas xaqimiätendäge urınnardağı suğışçılarnı beterü maqsatında alıp barğan höcümnären däwam itä.
Abbas İzrail belän tınıçlıq söyläşülären tuqtattı
Ğazza – BMO oyışması general sekretarı Ban Ki-Moon İzrailneñ kiçä Ğazzä sızığına yasağan höcümen täñqitläp çıqtı. İzrailneñ Ğazzägä yasağan xärbi höcümendä yaqınça 60 keşe hälaq buldı, küp kenä keşe yaralandı. Höcümdä ülgännärneñ kübese tınıç xalıqtan buluı xäbär itelä. Bügen Fälisten prezidentı Mäxmüt Abbas Ğazza höcümennän soñ İzrail belän bulğan tınıçlıq söyläşülären tuqtatuın iğlan itte. Töbäktä kiyerenkelek artqanda, höcümgä qarşı xalıqara tänqitlär dä arta başladı. Yewropa Berlege İzrailne ğadilsez şartlarda köç qullanuda ğayepläp höcümne tänqitläde. Läkin xalıqara tänqitlärgä qaramastan, İzrail bügen dä Ğazzädä Xamas xaqimiätendäge urınnardağı suğışçılarnı beterü maqsatında alıp barğan höcümnären däwam itä.


text:
Bunıñ aqqında Aksönovnıñ Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti tarafından tarqatılğan devlet icra akimiyetiniñ terkibi aqqında «emirinde» aytıla.
Böyleliknen, endiden soñ Qırım «baş naziriniñ» birinci muavini ve 7 adiy muavini olacaq.
Vesiqada aşağıdaki «nazirlikler» de tasdiqlandı: maliye nazirligi, iqtisadiyat inkişafı nazirligi, medeniyet nazirligi, kurort ve turizm nazirligi, köy hocalığı nazirligi, emek ve içtimaiy qoruv nazirligi, sağlıq saqlav nazirligi, mesken-kommunal hocalığı nazirligi, içki siyaset, malümat ve alâqa nazirligi, transport nazirligi, mal-mülk ve topraq munasebetleri nazirligi, uquq nazirligi, yaqarlıq ve energetika nazirligi, fevqulâde vaziyetler nazirligi.
«Nazirler şurasınıñ» meydanğa ketirgen komitetler arasında: milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca komiteti, orman ve av hocalığı komiteti, suv hocalığı ve melioratsiya komiteti, medeniy mirasnı qoruv komiteti, devlet qaydı ve kadastr komiteti, balıq tutuv komiteti, fiyat ve tarifler komiteti, baytar komiteti.
Bundan ğayrı, Qırım «akimiyeti» strukturasında emek inspektsiyası, hocalıq maşinaları ve diger tehnikanıñ vaziyetini nezaret inspektsiyası, mesken nezaret inspektsiyası, devlet gaz nezareti ve energiya arttırılması inspektsiyası peyda oldı.
Qırım «devlet akimiyetiniñ» diger icra organlarında bular qayd etilgen: devlet arhiv hızmeti, qabarcılıqqa qarşı kürşe komiteti, raqiplik siyasetiniñ komiteti, Rusiye Federatsiyasınıñ Prezidenti yanında Qırım Cumhuriyetiniñ Daimiy Temsilciligi.
Fevral soñunda Qırım «parlamenti» öz başına ilân etilgen baş nazir ile yolbaşçılığında «Nazirler şurasınıñ» erkânını belgilep, onıñ 5 muavinini tayin etken edi.


text:
XVIII Moskva halqara bediiy salonında ilk sefer «Art-Bulvar» galereyasından Qırım ressamları iştirak etecek. Bunı Moskvada galereya temsilcisi Olga Şarapova bildirdi, – haber ete RİA Novosti.
Onıñ sözlerine köre, Qırım ressamlarınıñ işleri «kartlı bir yarımadanı degil de, quru çöllerni, furtunalı deñizni, gemici ve balıqçılarnıñ ağır emegini aks etecekler».
«Sergide sovet devri Qırım mektebiniñ 50-80 ss icat etken eñ eyi ustalarınıñ işleri taqdim etilecek», – dedi Şarapova.
Neşirniñ malümatına köre, Moskva halqara bediiy salonı bu sene mart 6-15 künleri keçecek.


text:
Qırım tarihçısı Oleksa Gayvoronskiy, «Eki qıtanıñ ükümdarları» («Poveliteli dvuh materikov») eki tomlıq kitabınıñ müellifi, taqdim etken kitabı esasında qıyaslama yaptı.
«Tomlarnı üçünci kere bastırmağa azırlanğanda olarnı bir qaç kere oqup çıqtım. Olarnıñ finalını oqup, tarihiy tecribeniñ yıllarına dair çıqarğan neticelerimni körgende tüşüncege daldım. Birinci tom ükümdarlar kelip kete, halq ise qala kibi fikirnen yekünlene. Ekinci tom ise eñ müim küç cesaretlik ve qararlıq degil, birlik ola söz ibaresinen bite. Doğrusını aytqanda, 2007 senesi bu sözler 10 yıldan soñ ne mana taşıycağını tasavvur etip olamay edim», – dep ayttı Gayvoronskiy.
Onıñ bildirgenine köre, kitap obyektivizm qaidelerine köre degil, «Qırımmerkez» ola kibi yazılğan.
«Ğururlanam, çünki özüme böyle bir levha köz ögüne ketirdim, yurtnıñ keçmişine bu ceetten baqtım ve oquyıcılarğa bunı yetkizip oldım. Al-azırda vaziyetni bu ceetten közetmek pek müim, çünki şimdi eki qıta yapışaq bataqqa çevirile, Qırım ise ayaqta qalmağa yardım etken qattı bir noqta olıp qala», – dep qayd ett müellif.
Malüm ki, Qırımda tarihçı, yazıcı ve alıp barıcı Oleksa Gayvoronskiyniñ «Eki qıtanıñ ükümdarları» kitabı yañıdan basıldı.
Oleksa Gayvoronskiyniñ qayd etkenine köre, öz kitabında o oquyıcılarğa «aralarında Geraylarnıñ devleti turğan, eki qıtanıñ topraqlarında seyaat etmege» teklif ete. «Eki qıtanıñ ükümdarları» kitabında Qırım hanlığınıñ peyda oluvı ve tiklenüvi deviriniñ vaqiaları ve yarımada akimleriniñ süretleri taqdim etilgen.
«Eki qıtanıñ ükümdarları» kitabı 2010 senesi dünya yüzüni körgen edi.


text:
Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev yoq etilgen Qırım işleri Nazirligi yerine Qırım ve Aqyar işleri ükümet komissiyasını meydanğa ketirmege teklif ete.
Kremlniñ matbuat hızmeti bildire ki, böyle bir teşebbüs Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti Vladimir Putin ile körüşüvde seslendirildi.
«Böyle komissiyalar, söz sırası, Şimaliy Kavkaz ve Uzaq Şarqta bar. Qırım işleri boyunca komissiyanı ükümet seviyesinde de tikley bilemiz», – dedi Medvedev.
O, Qırım işleri Nazirliginiñ sabıq yolbaşçısı Oleg Savelyev Rusiye ükümetiniñ apparatına keçsin ve bu komissiyanıñ mesüliyetli kâtibi olsun istedi.
Bundan ğayrı, Rusiye baş naziri Qırım Rusiye Federatsiyasına iqtisadiy ve içtimaiy ceetten alışmağa devam etmek kerek, dep tüşüne. «Bu tez bitecek bir esnas degil. Memleketimizniñ diger topraqlarına baqqanda Qırım ne qadar keri qalğanını bilemiz», – dep qayd etti o.
Medvedev hatırlattı ki, Rusiye ükümeti yanında üç territorial Nazirlik qurulğan edi – Uzaq Şarq işleri, Şimaliy Kavkaz işleri ve Qırım işleri. Bunıñnen beraber, «idare sermiyasını arttırmaq ve federal organlarınıñ işini daa da faydalı yapmaq içün» yalıñız Qırım nazirligi yoq etile.
Qırım işleri Nazirligi 2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiyeniñ uquq ve iqtisadiyat boşluğına kirsetmek maqsadı ile meydanğa ketirilgen edi. Nazirlik Qırım ve Aqyarnıñ 2020 senesine qadar Federal maqsat inkişaf programmasını azırladı. Nazirlikniñ yolbaşçısı Oleg Savelyev olğan edi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Ukraina Yuqarı Radası Nazirler şurasınıñ erkânını tasdıqladı. №1008 qararına 288 halq deputatı rey berdi. Halq deputatları er bir namzetke ayrı-ayrı qol tuttılar, – dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Halq deputatları baş nazirniñ regional inkişaf, qurucılıq ve mesken-kommunal hocalıq muavini vazifesinde Gennadiy Zubkonı tasdıqladılar («Poroşenko Blokundan» namzet), baş nazirniñ medeniyet muavini – Vâçeslav Kirilenko («Narodnıy front» fraktsiyası), baş nazir muavini – Valeriy Voşçevskiy (Lâşkonıñ radikal firqası), Nazirler şurasınıñ naziri – Anna Onişçenkonı («Narodnıy front») tasdıqladılar.
Bundan ğayrı, Sağlıq saqlav naziri vazifesinde Aleksandr Kvitaşvili («Poroşenkonıñ Bloku»), iqtisadiyat inkişafı ve ticare naziri – Ayvaras Abromaviçus («Poroşenkonıñ Bloku»), Maliye naziri – Natalya Yaresko («Poroşenkonıñ Bloku»), Tasil naziri – Sergey Kvit («Poroşenkonıñ Bloku»), Energetika ve kömür sanayı naziri – Vladimir Demçişin («Poroşenkonıñ Bloku») taslıqladı.
İçki işler naziri Arsen Avakov («Narodnıy front» namzeti) oldı, Adliye naziri – Pavel Petrenko («Narodnıy front»), Gençlik ve sport naziri – İgor Jdanov («Rodina» fraktsiyası), Agrar siyaset naziri – Aleksey Pavlenko («Samopomoşç») oldı.
İçtimaiy siyaset naziri Pavel Rozenko («Poroşenkonıñ Bloku», infrastruktura naziri Andrey Pivovarskiy («Poroşenkonıñ Bloku») oldı.
Halq deputatları malümat siyaseti naziri vazifesinde Yuriy Stetsni tasdıqladılar.
Malüm olğanı kibi, salı künü, dekabr 2-de, Ukraina Yuqarı Radası tışqı işler naziri vazifesine Pavlo Klimkinni tayin etti. Buña sessiya zalında qayd etilgen 383 halq deputatından 351 kişi qol tuttı.
Ukraina Yuqarı Radası salı künü, dekabr 2-de, Stepan Poltoraknı Ukraina mudafaa naziri vazifesine tayinledi. Buña 347 halq deputatı qol tuttı.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesinde dekabr 22-de Alim Muslâdinov ve Ablâkim Ablâkimovnıñ Sudaq şeeriniñ mahkemesi olarnı 2016 senesi mayıs 18-de memuriy cinayet işlemesi ile qabaatlı olaraq tanılmasına dair çıqarğan qararından şikâyet arizaları baqılacaqtır.
«Mence, birinci instantsiya qararını biraz tüzeterler, gençlerni kütleviy tedbir iştirakçileri olaraq tanıp, 20 biñ ruble para cezasını 10 biñ rublege qadar eksiltirler. Qırımtatarlarğa nisbeten yasaq tedbirleri deñişmez», – dep yazdı qırımlı Lenora Dülber Facebook saifesinde.
Oktâbr 27-de Rusiye kontrol etken mahkeme «Sudaqlı dört davasınıñ» bütün şahıslarını qabaatlı tanıp, memuriy cinayet işlegenini ayttı. Olarğa 20 biñ ruble para cezası berildi.
2016 senesi 18 mayıs künü Sudaqlı qırımtatar faalleri maşnalarda qara şeretli qırımtatar milliy bayraqlarınen yürüş keçtiler. Bu içün olarnı mesuliyetlikke celp etmege istediler. Sudaq şeer mahkemesi gençlerniñ areketlerinde iç bir qanun bozuvını körmedi.
Sudaqnıñ şimdiki politsiya yolbaşçısı böyle qararnen razı olmayıp, oña qarşı şikâyet etti.
Rusiye İçki işler nazirliginiñ vekilleri 18 mayıs 2016-da hatıra aktsiyasında iştirak etken aydavcılarnı kütleviy surette yaqalay edi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada qırımtatarlarnıñ evlerinde, camilerde tintüvler keçirilip başladı, adamlar diniy mensüpligine köre taqip etile, dep qayd ete Meclis temsilcileri ve uquq qoruyıcılar.


text:
Hong Kong: Maşina numerına 2.100.000 US$ tüläde
Hong Kong – Bügen Könyaq pasifiknen bay illärennäñ Hong Kongda ber maşina numerı 2 million 100 meñ dollarga satıldı. İldä çığuçı köndälek Sunday Morning Post gazetası xäbär itüençä, qıtaylılar öçen bäxet sanı bulğan “18” numerılı maşina bilgese – auksia aşa elektronik äyberlär satıp alğan ber säwdägärgä satlığan. Songı yıllarda Hong Kongda qıybat bäyägä satılğan maşina bilgeläre arasında, “2” dä numerı bar. Ul 1 million 200 meñ dollarga satılğan ide. Ä “I love U” yäğni min sine yaratam digän maşina bilgese 180 meñ dollarga satılğan bulğan. Hong Kongda şaxsiläşterelgän numerlar baylıqnıñ ber simvolı. Qıtay mädäniätendä sannar bik möhim. Qaysı ber sannar bäxetne añlatsa qaysı ber beräwlär bäxätsezlek bilgese dip sanala. Maşina numerınnan qala, tın okeanda qıtaylar yäşägän illärdä, qıtaylar şulay uq tilifon numerı xättä fatir numerları öçen, ikençe törle äytkändä “bäxet sannarı” öçen küp aqça tülärgä äzer.


text:
Krasnoperekopsk rayon mahkemesi Krasnoperekopsk rayonında regional meclis başı Saniye Ametovağa memuriy bozuluv aqta qararnı çıqardı.
Bu aqta Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy Saylav Komissiyasınıñ başı Zair Smedlâyev bildirdi.
«Mahkemeci Nikişenko 2015 senesi mayıs 18 künü uyğunlaştırılmağan mitingniñ teşkil etilmesinden sebep oña 10 000 ruble miqdarında para cezasınıñ berilmesi aqta qarar çıqardı», – yazdı Smedlâyev Facebookta.
Aynı böyle qarar mahkeme Krasnoperekopsk rayonı Küçük Mamçıq köyüniñ imamı Yunus Nemetullayevge da çıqardı.
Qırım uquq qoruyıcıları adet üzre bu malümatnı izaatlamay.
Er yıl Qırımda Sürgünlik künü yıllığı munasebeti ile kütleviy tedbirler keçirile edi, şu cümleden Qırım paytahtınıñ merkezinde matem mitingi. Amma 2014 senesi mart ayında Rusiye tarafından Qırım işğal etilgeninden soñ bu kibi aktsiyalarnıñ keçirilmesi yasaq oldı. 2015 senes Qırımtatar Milliy Meclisi kene yerli akimiyetten red cevabını aldı.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımnıñ Rusiye saylav komissiyasınıñ yolbaşçısını qıdıruvğa ilân etti. Müessise malümatına köre, oña devlet hainliginden ve Ukraina topraq bütünligine qast etüvden şübheli sayılğanı haber etildi.
«Mahkeme Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Prokuratura muracaatını qanaatlendirip, cinaiy mesüliyetten qaçqan «Saylav komissiyasınıñ» yolbaşçısına nisbeten mahsus mahkemeden evel tahqiqat keçirmesine izin berdi. Böylece, mahkeme şübheliniñ cinaiy mesüliyetke çekilmesine (in absentia), yani faktik olaraq olmasa da izin berdi», – dep aytıla haberde.
Müessiseniñ qayd etkenine köre, qıdıruvğa ilân etilgen saylav komissiyasınıñ reisi 2014 senesi martnıñ 16-nda yarımadada «referendum» keçirilmesini temin etken edi.
Qırımnıñ Rusiye saylav komissiyasınıñ saytında olğan malümatqa köre, onıñ reisi Mihail Malışev ola.
Bundan evel Ukraina halq deputatı, «Yevropeyska solidarnist» fraktsiyasınıñ reislerinden biri İrına Ğeraşçenko Ukraina Yuqarı Radasını Qırımda keçirilecek Rusiye saylavlarınıñ neticelerini tanımamasına çağırdı.
Rusiye akimiyeti 2019 senesi sentâbrniñ 8-nde Qırım ve Aqyarda Qırım parlamenti ve yerli şura deputatlarınıñ saylavlarını keçirmege planlaştıra. Ukraina, ABD, AB ve bir sıra dünya memleketi işğal altındaki yarımadada Rusiye tarafından saylavlarnıñ keçirilmesini qanunsız tanıycaq.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Çeçenistan prezidenti Ramzan Kadırovnı Sayğı ordeninen mukâfatladı.
Böyle bir emir uquq malümat portalında derc etildi, vesiqada aytıla ki, Kadırov «iş muvafaqiyetleri, cemaat faaliyeti ve çoq yıllı insaflı iş içün» mukâfatqa nail oldı.
Buyruqnı Putin tünevin imzaladı, dep haber ete «İnterfaks». «Vatan ögünde II derece yararlıqları içün» ordenini Devlet dumasınıñ deputatı Andrey Lugovoy da aldı – Londrada FSB sabıq zabiti Aleksandr Litvinenkonıñ öldürüvinde baş şübeli. Prezident Rostov vilâyetiniñ valisi Vasiliy Golubevni ve 90 yaşını toldurğan siyasiy közetici, telejurnalist Valentin Zorinni Aleksandr Nevskiy ordeni ile taqdirledi.


text:
Qırım.Aqiqat içün mahsus
Moskva Helsinkide AQŞ prezidenti Donald Trump ve Rusiye devletiniñ yolbaşçısı Vladimir Putin arasında keçken sammitinde maqsat etip qoyğan «Qırım maqsadına» yetip olamadı. Rusiyeliler AQŞ memurları Kremlge eki de-bir Ukrainağa bağlı Qırımnıñ ilhaqına işaret oturmamalarınen meraqlana ediler. Şimdiki vaziyette rusiyeliler Washingtonnıñ «Qırımnen bağlı susqunlığını», 2014 senesi ötkerilgen referendumnıñ neticelerini gizli olaraq tanıdı dep tüşünebile edi, ancaq netice öyle olıp çıqmadı.
AQŞ Devlet departamenti «Qırım beyannamesi»ni yayınladı. Vesiqada AQŞ ileride de Ukrainanıñ devlet bütünligini yañıdan tiklenüvini talap etecegi aqqında söz yürsetile. Amerikan diplomatiyasınıñ başı Mike Pompeo, Washington «Kremlniñ halqara uquqqa zıt kelgen şekilde elge keçirilgen territoriya suverenitetine olğan itirazını ABD evelkisi kibi tanımamağa devam etecegini» qayd etti. AQŞ akimiyeti Rusiyeni «Qırım işğalini yekünlemege» çağırdı. «İttifaqdaş, ortaq ve halqara cemaatçılıqnen beraber AQŞ Rusiyeniñ Qırımnı özüne qoşuv teşebbüsini inkâr ete ve Ukrainanıñ topraq bütünligi tiklenmegence, işbu siyasetke qol tutmaqnı özü içün mecburiyet dep saya», – dey Pompeo, Senatnıñ tış işleri Komitetinde şaatlıq yapmasından evel Devlet departamenti çıqarğan beyanatında.
AQŞ Rusiyeniñ Qırımnı özüne qoşuv teşebbüsini inkâr ete ve Ukrainanıñ topraq bütünligi tiklenmegence işbu siyasetke qol tutmaqnı özü içün mecburiyet dep sayaMike Pompeo
Rusiye TİN resmiy temsilcisi Mariya Zaharova, Beyaz evniñ Qırım ilhaqını tanımamasınen bağlı qararı, İran ile yapqan özek silânen bağlı muqavele deñiştirlgeni kibi deñişmesi mumkün dep cevap berdi. «Albuki İran özek silâ programması ve iklimnen bağlı Parij muqavelesi boyunca Ortaq areket planı da yaqın vaqıtta AQŞnıñ resmiy siyaseti edi. Qararnı şahsen Obama qabul etken edi. Ondan soñ Trump qararnı deñiştire qoydı. Biz böyle «ölümge mahküm beyannamelerden» haberimiz bar», – dep yaza Zaharova özüniñ Facebook saifesinde.
AQŞ Devlet departamentiniñ «Qırım beyannamesi»ne Britaniya, Almaniya, Poloniya ve Litva qol tuttı. Birleşken Qırallıq tış işleri nazirligi bir daa Qırım Ukraina toprağı olğanını qayd etti. «Bizler Ukrainanıñ mustaqilligi ve topraq bütünligini halqara cemaatçılıq tarafından tanılğan sıñırlar içinde tanımağa devam etecekmiz», – denilmekte nazirlik beyannamesinde. Britaniya tış işleri nazirligi ayrıca, Qırımda sistematik olaraq insan aqları bozulğanı aqqında ayttı; akimiyet ve mahsus hızmetler ilhaqnı qabul etmegen faallerni taqip eteler. Moskva bir daa, yarımadağa insan aqları boyunca halqara monitoring gruppasını yibermege çağırıldı.
Litva tış işleri naziri Linas Linkevicius, Devlet departamentiniñ beyannamesi Ğarpnıñ Rusiye tecavuzına qarşı birdemlik olğanını köstermekte dep ayttı. «Devlet kâtibi Pompeonıñ Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımnen bağlı beyannamesini pek sıcaq qarşılayım – bu Rusiye tecavuzından zarar körgen Ukrainağa qol tutmaq içün kestirilip aytılğan bir söz. İttifaqdaşlar evelkisi kibi Ukrainanen birdemlik içindeler», – dep yaza nazir özüniñ Twitterinde.
Devlet departamentiniñ aytqanları bıltır qabul etilgen ve AQŞnıñ muhaliflerine sanktsiyalar vastasınen qarşılıq kösterüv maqsadınen sanktsiyalar kirsetüv Qanunınıñ mantıqlı devamı ola. Washingtonnıñ geosiyasiy raqipleri arasında Rusiye, KHDC ve İran kösterilmekte. Qanunda Rusiye ilhaq etken ukrain yarımadası tanılmağa yasaq etilgeni aqqında: «Rusiye ükümeti tarafından yapılğan Qırımnıñ qanunsız ilhaqını ya da küç qullanaraq, Ukrainanıñ er angi bir qısmınıñ ayırıluvı iç bir vaqıt tanılmaycaq», dep yazılğan doğrudan-doğru.
Rusiye TİN, AQŞ akimiyeti Qırımnen bağlı qararını bir kişiniñ qararı esasında deñiştirir dep kösterecek ola, lâkin yañlış tüşüne
Tabir caiz ise, Zaharova, Moskva amerikan diplomatlarınıñ siyasiy beyanatlarınıñ «fiyatını bile» dep aynecilik yapa. Washington bir qaç on yıllar devamında Litva, Estoniya ve Latviyanıñ sovetler tarafından işğal etilgenini tanımağan edi. Neticede bu devletler bir daa mustaqillikke qavuştı. Rusiye TİN, AQŞ akimiyeti Qırımnen bağlı qararını bir kişiniñ qararı esasında deñiştirir dep kösterecek ola, lâkin yañlış tüşüne. Prezident Donald Trump Rusiyege qarşı kirsetilgen sanktsiyalarnı Kongressiz deñiştirip olamaz. Ve bu Vladimir Putinniñ Amerika prezidentine şahsen tesir etip olur degen fitne nazariyesinden qatiy nazar.
Rusiye akimiyeti Helsinkide keçken eki prezidentniñ körüşüvi devanımda üç kere öz ayağına qurşun attı. Birinciden, Vladimir Putin Rusiye ukrain yarımadasında «referendum» keçirgenini tanıdı. Ondan soñ, o AQŞ prezidenti saylâvlarında Moskva Donald Trumpnıñ ğalebesine ümüt etkenlerini açıq-aydın bidirdi. Üçünciden, Kreml teşviqatı yorulmadan «Bizim Trump!» dep bağıraraq, teoretik ceetten da olsa, Qırımnen bağlı uzlaşuvnı imkânsız alğa ketirdi.
Devlet departamentiniñ beyannamesi ve avropalı devletlerniñ buña qarşılığı, zapt etilgen ukrain topraqlarına nisbeten Ğarpnıñ birligini köstere. Rusiyeniñ memurları amerikalı ve avropalılar Qırımnıñ Rusiyege bağlı olğanını «ana-mına tanırlar» degen yalanını yarımada sakinleri artıq añlamaq kerek. Aqıl-balığ dünya içün Qırım sakinleri Ukraina vatandaşı olaraq, yarımada ise – vaqtınca işğal etilgen topraq olaraq qalmağa devam ete. Moskva ayrı bir ittifaqdaşarınıñ destegine işanabile, faqat AQŞ ve AB-niñ siyaseti deñişmey qalacaq: erte-keç Rusiye ukrain toprağından ketmege mecbur etilir.
Devlet departamentiniñ küçlü beyanatı, Büyük Britaniyada «Noviçok» maddesinen yapılğan nevbetteki zeerlevnen bağlı tahqiqatı, AQŞta «Rusiye casusı» Mariya Butinanıñ tevqifi, Qırım ve Donbass içün Moskvağa qarşı sanktsiyalarnıñ arttırılacağını köstere. Vaziyetniñ tragediyası şunda ki, Rusiye memuriyeti «Krımnaşnı» (Qırım bizimki) ne qadar legalleştirmege areket etse de, özünen beraber Qırım sakinlerini de geosiyaset çuqurına daa ziyade ğarq ete.
Sergey Stelmah, qırımlı siyasiy közetici (telükesizlik maqsadı ile muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarını aks ettirmey bile


text:
Ukrainanıñ milliy bankı aprel 25-te Qırımda körülmege lâyıq yerlerniñ tasviri ile aqçanı dolaşuvğa kirsetti. Bu hususta Milliy banknıñ resmiy saytında aytıla.
Ayrıca, aqçanıñ yüzünde Qırımnı temsil etken komplzitsiya yerleştirilgen: Ayuvdağ, stilizatsiya şeklinde kösterilgen dalğalar zemininde – antik gemi, onıñ aşağısında – Bağçasaraydaki Han sarayı, knâz Volodımırnıñ vaftizi yapılğan Hersonesteki köşük, aşağıda bir yüzüm salqımı, amfora, qırımtatar ve antik aqçalar, dağ lavandasınıñ çiçekleri.
Aqçanıñ ters yüzünde Rustem Skibinniñ «Taril» eserindeki örneginiñ zemininde Ukrainanıñ stilizatsiya şeklinde kösterilgen haritası tasvir etile.
Milliy banknıñ bidirüvinde: «Hatıra aqçası, vilâyetler ve devletimizniñ territorial qurulışına bağışlanğan seriyanıñ bir qısmı olacaq», – denile.
Bunıñ arfesinde Ukrainanıñ milliy bankı, Arbiy deñiz quvetleriniñ meydanğa ketirilmesiniñ yüz yıllığına bağışlanğan hatıra aqçanı çıqardı.


text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesi, noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Türkiye vatandaşından «aqsız yerde para talap etüv işi» boyunca yaqalanğan qırımtatar faaliyetçisi Ruslan Trubaçnıñ muvaqqat izolâtorda tutulmasına dair qararnı deñiştirmeyip qaldırdı.
Trubaç muvaqqat izolâtorda (SİZOda) yanvarniñ 15-ne qadar qalacaq, dep bildire Qırım.Aqiqat muhbiri.
Onıñ malümatına köre, mahkeme zalına kirecek olğan 50 kişiden içerige yalıñız 11 kişi alındı.
Noyabrniñ 23-nde kündüz ilhaq etilgen Aqmescitte telükesizlik hadimleri bir grup qırımtatarlarnı – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladı. Rusiye FSBsiniñ Qırım boyunca idaresi yaqalanğan faaliyetçilerni Türkiye vatandaşından «aqsız yerde hususan büyük miqdarda para talap etüv»de qabaatlay.
Qırımtatar faaliyetçileriniñ işbu yaqalanuvı esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Adiseniñ yüz köstergen yerinden onı «acele yardım» alıp ketti. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Noyabrniñ 24-nde Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonınıñ mahkemesi yaqalanğan qırımtatar faaliyetçilerini 2018 senesi yanvarniñ 15-ne qadar apiste qaldırdı.
Dekabrniñ 5-nde Aqmescitteki mahkemeler Kâzim Ametov ve Asan Çapuhnı muvaqqat izolâtorda tutmaq qararını deñiştirmeyip qaldırdılar. Dekabrniñ 6-nda Ruslan Trubaçnıñ şikâyeti red etildi.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, tsivil cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen alâqası bar dep zan etilgen Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette kütleviy tintüvler yapıla.


text:
Ukraina medeniyet naziri Vyaçeslav Kirilenko ATR qırımtatar telekanalına qıtaiy Ukrainada işine devam etmege imkân yaratmağa çağıra. ATR qırımtatar telekanılı Roskomnadzornıñ mütenasip avalesi olmağanından sebep aprel 1-den yayınlavını toqtattı.
Bunı Kirilenko öz twitterinde yazdı.
«ATR telekanalına qol tutmaq ve işiniñ Ukrainada devam ettirmesine imkân bermek kerek. Qırımtatarlarda yañı sürgünlikke qarşılıqnı köstermek içün şahsiy TV olmalı», – yazdı nazir.
Aprel 1 kününden ATR yayınlavı toqtaldı. Buña sebep – Roskomnadzor tarafından yayınlav izniniñ berilmemesidir.
Teleşirket bir qaç kere Roskomnadzorğa vesiqalarını bere edi, amma çeşit sebeplerden olarnı qaytara ediler. ATR şirketine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radiosı, «15 minut» internet neşiri de şimdi aynı vaziyettedir.


text:
İlhaq etilgen Qırımda observatorlarğa qoyulğan adamlarnıñ sayısı 1050 adam oldı.
Bunı iyün 3-ünde Rusiye kontrolindeki Qırım sağlıq naziriniñ muavini Anton Lâskovskiy Aqmescitteki matbuat konferentsiyasında ayttı.
"Umumen tibbiy nezaret altında 2707 adam buluna, tünevin 226 adam közetilip başladı. 147 adam nezaret astından boşadı. Yaşağan yerlerinde 1411 adam, hastahanelerde - 246 adam baqıla", - haber etti o.
İyün 3-üniñ sabasınace ilhaq etilgen Qırımda ağır alda olğan COVID-19 hastalarınıñ sayısı beşke keldi.
Tünevin Qırımda yedi yañı koronavirus hastası qayd etildi. Böylece, bugünge qadar Qırımda 399 koronavirus hastası qayd etildi. 29-ı çetelden keldi, 74-ü Rusiyeden kelgen ve olarnen alâqada olğan şahıslarda qayd etildi. Bütün müddet devamında 259 adam yahşı oldı, 11 COVID-19 ile hasta patsiyet vefat etti, olarnıñ üçü - koronavirusnıñ özü sebebinden.
Aqyarda COVID-19 adiseleri 168-gece arttı. 136 adam yahşı oldı, 3 adam vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımda musulmanlar içün muqaddes sayılğan Ramazan ayında camilerde mukabele (Quran oquvı), teravih namazları ve vaazlar keçirile. Bunıñ içün yarımadağa Türkiyeden Quran qıraatı boyunca ocalar keldiler.
Olardan biri Türkiyeden din ocası Abdullah Tekin Qırımğa Türkiye Cumhuriyeti diniy idaresiniñ avalesinen yollanıldı. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Aqmescitniñ merkeziy Kebir camisinde Ramazannıñ birinci kününden başlap, Abdullah Tekin Quran oquy. Türk ocası er kün 1 cuz tamamlay. Ramazannıñ soñuna qadar, yani iyül 28-ne qadar bütün Qurannı oqup bitirmesi niyet etile.
Saat 21.00 vaazlar oqulıp, aqşam namazına qadar devam ete. Teravih namazları yatsı namazından soñ, qılına.
Qırım.Aqiqat mühbirinen laqırdı etkende, Abdullah oca şunı bildirdi: «Men Qırımğa muqaddes Ramazan ayı, qardaş qırımtatar halqına hızmet etmek içün keldim. 30 kün devamında 5 kere namaz, teravih namazlarını qıldırıp, Qurannı añlatacam».
Qırım müftiyatında bildirgenleri kibi, er yıl Türkiyeden mütehassıslar davet etile. Bu sene on oca keldi. Olar, yarımadanıñ çeşit köşelerinde yerleştiler.
Ocalarnıñ bütün masraflarnı Türkiye diniy işler idaresi al etmekte. Diniy tedbirlerge er kes qoşula bile.
Ramazan – musulmanlar içün muqaddes bir aydır. Bu vaqıt içinde musulmanlar kündüzleri namaz, dua etip, Quran oquv, oraza tutalar.


text:
Mart 22-de Rusiye mahsus hizmetleriniñ hadimleri qırımtatar faaliyetçisi Nariman Memedeminovnıñ evine sürip kirdi. Onıñ apayı Lemara, telükesizlik hadimleriniñ başta aqayını yerge yıqqanlarını ve ondan soñ tintüvge izinlerini köstergenlerini hatırlay. Faaliyetçini Aqmescitke sorğuğa alıp kettiler ve «terrorizmge davet» içün cinaiy iş açtılar. Mahkeme onı eki ayğa tevqif etti.
«Qırım birdemligi» faaliyetçisiniñ taqip etilmesi içün 2013 senesinden başlap 2015 senesine qadar YouTube’de alıp barğan kanal sebep oldı. Anda o, İslâm ve «Hizb ut-Tahrir»niñ faaliyeti aqqında ikâye ete edi. Advokat Emil Kurbedinov, Rusiye telükesizlik hadimlerinde Nariman Memedeminovnı taqip etmege aqları yoq, çünki Rusiyede yasaq etilgen teşkilât aqqında material derc etilgende Qırım daa ilhaq etilmegen edi, dep iddia ete.
«Qırım birdemligi»niñ faaliyetçisi Server Mustafayev Nariman Memedeminovnıñ tevqif etilmesiniñ sebepleri aqqında fikir yürsete.
Rusiye prokuraturasınıñ açıq bir maqsadı bar – er türlü narazılıqlar ve ğadapqa yol bermemekServer Mustafayev
– Narimannıñ tevqif etilgeniniñ kerçek sebebi, onıñ pervasızlığı, öz halqınen birdemligidir. O, ne musulman, ne de qırımtatar olaraq susıp turamaz edi. Oña daa evel, sözde izin alınmayıp yapılğan tedbirde iştirak etkeni içün endi 10 biñ ruble miqdarında cöreme tayin etilgen edi. – Biz onı onar rublelik maden aqçalarınen ödegen edik. Rusiye prokuraturasınıñ 2018 senesi içün açıq bir maqsadı bar – er türlü narazılıqlar, er türlü ğadapqa yol bermemek. Diger faaliyetçilerniñ evleri tintilgende Nariman telefonğa çıqara edi. Lâkin bildirüvge terrorizm dep qıymet kesemeyler. Ğaliba, telükesizlik hadimleri videoroliklerniñ mundericesi terrorizmge davet ete, dep sayalar. Ve bundan soñ, mahkemede, gizli şaatlar onıñ bundan başqa daa bir şeyler azırlağanını ikâye eterler. Qırımda insannı qabaatlamaq ve 5-10 yılğa ya da ömürlik oturtmaq – bir şey degil
Qırım uquqçısı Lilâ Gemeci, Nariman Memedeminov kibi vatandaş jurnalistleriniñ Rusiye akimiyeti içün havflı olğanlarını tüşüne.
Rusiye telükesizlik hadimleri içün Qırımda repressiyalarnıñ aydınlatılmaması, tintüvlerniñ sesi çıqmadan keçmesi muimLilâ Gemeci
– Teessüf ki, büyük ihtimal ile bu adise, apis muddeti ile yekünlenecek. Bunı Qırımda Ruslan Zeytullayevniñ işi, «Yalta altılığı»nıñ işi ve buña oşağan diger misaller tasdiqlaylar. Rusiyedeki mahkemelerniñ ameliyatında insanlar esassız qabaatlavlar içün kerçek, uzun muddetler ile cezalandırılalar. Narimannıñ adisesinde başqa bir azatlıqtan marum etüv tedbirini, misal içün ev apisini saylap almaq mumkün edi, lâkin onı tevqif ettiler. Buña köre, faaliyetçige kerçek bir muddet bermek mumkünler. Bunıñ tek bir musbet noqtası bar: böyle adaletsiz qabaatlavlardan soñ halq uyana. Rusiye telükesizlik hadimleri içün Qırımda repressiyalarnıñ aydınlatılmaması, tintüvlerniñ sesi çıqmadan keçmesi muim. Nariman kibi vatandaş jurnalistleriniñ işleri sayesinde dünya toplulığı bu cinayetler aqqında haber ala.
Ukrainadaki İnsan aqları boyunca informatsiya merkeziniñ reisi Tatyana Peçonçik, Nariman Memedeminovnıñ taqdiri, büyük ölçüde onıñ dünyağa bildirilmesi ile alâqalı, dep hulâsa çıqara.
Şahsiy sanktsiyalarnıñ qullanmasına sebepniñ olması içün bu adisege mumkün olğanı qadar çoq diqqat çekmek kerekTatyana Peçonçik
– Vatandaş jurnalistleri Qırımda büyük rol oynay. Onı professional jurnalistler bile beceremeyler. Olar muim malümatnı yetiştirgen şu strimerlerniñ tamam özleridir. Böyle yaqalanuvlar olğanda, birinci bir qaç künde seslenmek pek muimdir. Bu sebepten biz, Narimanğa qol tutuv bildirüvini yaptıq ve Ukraina ukümetini, halqara teşkilâtlarını buña seslenmege davet etemiz. Bu qanunsız taqip etüv ile bağlı olğanlarğa qarşı daa soñra şahsiy sanktsiyalarnıñ qullanmasına sebepniñ olması ve qıtadaki QMC Prokuraturası Qırımda vekâletlerni yaman maqsatnen qullanuv vaqiaları boyunca cinaiy işni baqıp başlaması içün bu adisege mumkün olğanı qadar çoq diqqat çekmek kerek.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)