text:
Rusiye işğal etilgen Qırımnı qorqu ve qanunsızlıq alanına çevirip, ukrain yarımadasında askerlerni yerleştirmege devam ete. Bunı Ukraina Yuqarı Radasınıñ reisi Andriy Parubiy bazarertesi künü, mart 27-de, Ukraina-Poloniya-Litvaniya üç taraflı Parlament Assambleyasında ayttı, dep bildire Poloniyadaki Ukraina elçihanesiniñ matbuat hızmeti Twitterde.
Parubiy Baltik-Qara deñiz regionında parlamentlerara işbirliginiñ kenişletilmesini üç memleketniñ strategik vazifesi dep adladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


c: text/html

text:
Advokat Nikolay Polozov, Rusiye akimiyeti Qırımtatar Milliy Meclisini terrorcı teşkilât kibi tanıy bile ve bu Qırımda yañı kütleviy basqılarğa sebep olacaq, dep farz ete. Bunı Polozov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında ayttı.
«Rusiye akimiyetiniñ daa da ileri ketecegi ve Qırımtatar Milliy Meclisini ekstremist teşkilât kibi tanımaq yerine, onı terrorcı teşkilât kibi tanımağa tırışacağı ile bağlı ciddiy qorqular bar, bu ise qırımtatarlarğa qarşı yañı kütleviy basqılarğa sebep olacaq», – dedi Polozov.
Advokatnıñ sözlerine köre, Rusiye bu adımnı atsa, «milliy özidare organları ile alâqası olğan bütün qırımtatarlar, «Hizb ut-Tahrir davalarında» kibi, yalıñız şaatlarınıñ ifadelerine esaslanıp büyük cezalar alacaq».
Qırımtatar Milliy Meclisi OSCE milliy azlıqlar işleri Yuqarı komissarı Kayrat Abdurahmanovğa qırımtatarlarnıñ taqip etilüvi ve oğratılğan işkenceleri aqqında malümat berdi.
Dört yıl evelsi, 2016 senesi sentâbrniñ 29-nda, Rusiye Yuqarı mahkemesi Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ Qırımtatar Milliy Meclisi yasağı qararını tasdıqladı. Qırımtatarlarnıñ temsiliy organı ekstremist teşkilâtı olaraq tanıldı, resmiy sebep – Rusiye topraq bütünligine qast etüv ve insanlarnı qorquzuv.
Qırımtatar Milliy Meclisi 1991 senesi qırımtatarlar sürgünlik yerlerinden qaytqan soñ quruldı. O, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ icra organı ola. 2017 senesi aprel ayında BM Halqara mahkemesi Ukrainanıñ Rusiyege qarşı davası boyunca temin tedbirleri çerçivesinde Meclis yasağınıñ lâğu etilüvini talap etti, lâkin Moskva onı yerine ketirmedi.
Qırımtatarlarnı tamır halq olaraq tanıma
2014 senesi martnıñ 20-nde Ukraina Yuqarı Radası qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı dep tanıdı. Bu qararğa 283 halq deputat rey berdi. Ukraina qırımtatar halqınen diger milliy azlıqlarnıñ Ukrainanıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din kimliginiñ saqlap qalması ve inkişafını kefil etmekte. Qırımtatar Milliy Meclisi ve Qurultayı qırımtatarlarnıñ temsiliy organları olaraq tanıldı.
Er yıl avgustnıñ 9-nda dünya tamır halqlar künü qayd etile. Onı BM Baş Assambleyası 1994 senesi tasdıqladı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımda Ayırı Deñiz ordusınıñ belli qırımtatar razvedkacısı Alime Abdennanovağa bağışlanğan abide peyda olacaqtır.
Bu aqta Qırımdaki Rusiye prezidentiniñ vekâletli temsilcisi Oleg Belaventsev bildirdi.
«Ulu Ğalebeniñ 70 yıllığına Sovet Birligi qaramanı, razvedkacısına bağışlanğan abide tiklenilecek», - dep bildirdi Belaventsev.
Abide qoyulacaq yer daa belgilenmedi, amma Belaventsevniñ qayd etkenine köre, «bu alâmetli bir yer olacaqtır».
Alime Abdennanova Ayırı Deñiz ordusınıñ istihbarat (razvedka) gruppasınıñ razvedkacı-rezidenti yedi. O, cesaretlik içün Qırmızı Sancaq nişanı ile taqdirlendi.
19 yaşında olıp, Alime Abdennanova Eski Qırımda gestapoda azaplardan keçti, soñra ise onı öldürdiler.


text:
Yaqında New Yorkqa köçken qırımtatarı Rustem Rustemov dünyada yekâne qırımtatar ATR telekanalını ingliz tilinde öldürmemege çağırğan insanlarnı kamerağa çekti
«Qırımda doğıp büyüdim, yaqında New Yorkqa keldim, – denile YouTube ağına yüklenilgen rolikniñ başında. – Vatannıñ tışında yaşağan er bir insan kibi halqımnıñ adet ve medeniyetini saqlamağa tırışam».
Rustemniñ aytqanı kibi, oña kerçek malümatnı ögrenmege yardım etken qaynaqlardan biri ATR telekanalıdır.
«ATR kanalı yalıñız Qırım medeniyetini aydınlatqan kanal degildir. ATR kanalı – halqımnıñ ses ve canı. Roskomnadzorğa muracaat etem: ATR kanalını öldürmeñiz, halqımnıñ ruhunı yoq etmeñiz. Esası, yalıñız degil, çoq olğanımıznı unutmañız», – dedi o.
Bundan soñ rolikte New York soqaqlarında farqlı insanlar ATR telekanalını öldürmemek çağıruvı ile muracaatta bulunalar.
Amerika Qoşma Ştatlarında qırımtatar diasporası ukrain diasporası ile beraber bazar künü, mart 29-da, Rusiyeniñ New Yorktaki Baş konsullığı yanında ATR telekanalına qoltutuv piketini ötkerecekler. Bunı tedbir faali Sevil Sevdiyar bildirdi. Tedbir yerli saatke köre saat 13-ten 15-ke qadar devam etecek.
Malüm olğanı kibi, ATR Rusiye qanunlarına köre qayd olmağa ne qadar tırışsa da, Roskomnadzor menfiy cevap bere. Telekanal tahmin ete ki, aprel 1-den itibaren yayınları toqtatıla bile. Bu sebepten Rusiye prezidenti Vladimir Putinge bir sıra muracaat yollanılğan edi.
Mart 24 künü Moskvada Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov ATR qırımtatar telekanalınıñ yayınlavı ile bağlı problemler mahsus ziddiyetni doğurmaq maqsadı ile yapılğan muhalifetniñ areketidir, dep aytqan edi. Bundan evel Aksönov ATR telekanalınıñ işini takbih etti ve böyle siyaseti olğan matbuat vastalarınıñ yarımadadaki işi mümkün olmağanını bildirdi.
Mart 25-den telekanal efirinde bu munasebet ile er kün «ATRni oldürmeñiz» telemarafonı keçirilecek.


text:
Qırım.Aqiqat leyhasınıñ beş yıllığına Kyivde “Mıstetskıy Arsenal”da “Ukraina cemiyeti ve Qırım - kelecekke baqış” açıq muzakeresi keçti. Spikerlerniñ birisi jurnalist Vitaliy Portnikov edi. O, Qırım ilhaqınıñ sebepleri, onıñ kelecegi ve Ukraina yarımada üzerinde nezaretini qaytarıp olsun dep, kerekli şartlar aqqında ayta edi. Qırım.Aqiqat Vitaliy Portnikovnıñ esas qaydlarını ayırdı.
İlhaq zeminleri
Bu sade cenk işğali degil. Bu - Ukrainanıñ özü Qırımda qurğan institutlarnıñ yardımınen becerilgen mahsus operatsiya
Uquq ceetinden Qırım ilhaqı ne içün mümkün olğanını öyle de añlamadıq. Bu sade cenk işğali olmağanını epimiz unutamız. Bu - Ukrainanıñ özü Qırımda qurğan institutlarnıñ yardımınen becerilgen mahsus operatsiya. Ne içün öyle olıp çıqtı? 20-nci yıllarda sovet Qırım cumhuriyeti tiklenilgende, bolşevikler sabıq imperiyada milliy areketlerniñ emiyetini añlay edi. Onıñ içün Qırım cumuriyeti peyda oldı, onıñ esas maqsadı - Qırımda yaşağan halqlarnıñ, hususan qırımtatarlarnıñ, aq-uquqlarını ömürge keçirmektir. Ebet, o sadece resmiyet edi, amma medeniyet, gazeta, milliy vekilliklerniñ seviyesinde o çalışa edi.
Bütün Ukraina prezidentleri, qırımtatar halqınıñ meclisini siyasetten çette qaldırmaq içün onen oynadı
Qırımtatarlar ve Qırımnıñ başqa halqları sürgün etilgende muhtariyet yoq etilmegence, böyle edi. Ve muhtariyetni ğayrıdan tiklegende, o endi evelkisi kibi degil edi. Aslında, bizde rus tilli muhtariyet oldı. Ve Ukraina mustaqilligini ilân etkeninden osñ, bu vaziyet tek kerginleşti. O zaman Qırım muhtariyeti - Qırımnıñ cinayet klanlarınıñ muhtariyeti demek edi. Bütün Ukraina prezidentleri, qırımtatar halqınıñ meclisini siyasetten çette qaldırmaq içün onen oynadı, deseñ olur. Neticede muhtariyetniñ rus tilli qısmı Rusiye qısmı oldı.
Qırımnıñ kelecegi aqqında
Ukraina başqaca yapa bile - Rusiye Federatsiyası tamır halqnıñ aq-uquqlarını bozğanı aqqında aytsa. Bu bizim yekâne kozumız.
Biz anayasa qapqanındamız, em de onı sadece Ukraina halqınıñ çoqusı degil de, Rusiye halqınıñ çoqusı da añlamay. Öyle şey başqa kimsede daa olmağan edi. Eki Avropa devletiniñ anayasasında aynı topraqlar qayd etilgen. Rusiye Qırımnı qanunsız yazıp qoydı desemiz bile, ne ise, o anda bar.
Ne Rusiye, ne Ukraina yarımadanı öz anayasalarından sızıp almaz. Amma Ukraina başqaca yapa bile - Rusiye Federatsiyası tamır halqnıñ aq-uquqlarını bozğanı aqqında aytsa. Bu, Qırım kelecegi aqqında olacaq Rusiye Federatsiyasınen añlaşmaq içün bizim yekâne kozumız. Añlaşıla ki, Putinnen degil, ve onıñ yerine keçeceknen degil. Amma evolütsiya etecek Rusiyenen.
Qırımnı tek birleşken, suveren devlet qaytarıp olur. Mında 2014 senesi qadar olğan şey, tek Qırımnı qaytarmaq degil de, zavallı Tuzlu belini de qorçalap olamadı. Bu qanunlar ise (til qaninları - QA) Ukrainadan birleşken uzviyet yapa. Böyle ülke, iç olmadan, ne oğrunda küreşkenini añlay. Qırımnı, öz topraq bütünligini deger sayğan devlet tek qaytarıp olur.
(Metinni Katerina Kovalenko azırladı)


text:
Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ (ADQ) komandanı İgor Voronçenko, Rusiye Qırımnıñ ilhaqı vaqtında Ukrainanıñ arbiy hadimlerine Mudafaa nazirligi adından silânıñ teslim etilmesine dair sahte emirler yollay edi.
«Ukrainskiye novosti» agentligi, bunı o, dekabrniñ 27-sinde devletke hainlik yapqanında qabaatlanğan sabıq prezident Viktor Yanukoviçniñ işi boyunca mahkemede sorğulanğanda söyledi, dep bildire.
Haber agentligi, Voronçenkonıñ sözlerini ketirip: «2014 senesi martnıñ 12-sinde men, Ukraina mudafaa naziri vazifesini vaqtınca eda etken İgor Tenühten, içinde silânı teslim etmek emri olğan arbiy kuryet hizmetiniñ paketini aldım», – dep bildire.
KHV bildirgeni kibi, o vaqıt vesiqadaki mudafaa naziri vazifesini eda etkenniñ imzası ve mühür onda şübhe doğurdılar. Voronçenko, mühürde Ukrainada qullanılmağan «Ukraina Mudafaa nazirliginiñ kâtipligi» yazısı bar edi, dep qayd etti.
Ondan soñ ilhaq vaqtında flot komandanınıñ yalı mudafaası boyunca muavini vazifesinde bulunğan Voronçenko Tenühke telefon etti ve o, silânıñ teslim etilmesi aqqında iç bir emir bermegenini söyledi.
Voronçenko, 2014 senesi martında Rusiye arbiy hadimlerinıñ, onı esir alıp, 4 kün tutqanlarını bildirdi.
Aynı zamanda, Ukraina arbiy hadiminiñ aytqanına köre, Rusiye generalı İgor Turçenük onı, Rusiye tarafına keçmesine qandırmağa areket ete edi. O, bunı red etken soñ Rusiye arbiy hadimleri, ücüm etip, arbiy qısımnı zapt ettiler.
Voronçenko, Rusiye arbiy hadimleriniñ Qırımnı zapt etmege azırlınğanları aqqında bütün malümat o vaqıt ADQ komandanları olğan Yuriy İlyin, Dmitriy Şakuro ve Sergey Yeliseyevge yollanıla edi, faqat olar oña qarşı bir şey yapmay ediler, deye iddia ete.
Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından bu hususta açıq menbalarda izaatlar berilmedi.
Dekabrniñ 27-sinde Kyivde mahkeme Voronçenkonı Yanukoviçniñ işi boyunca şaat sıfatında sorğulamağa başladı.
Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina Sıñır hızmeti balalarnıñ Qırım ile memuriy sıñırdaki nezaret noqtalarını Nazirler Şurasınıñ 367 qararında qayd etilgen yañı qaideler boyunca keçkeninde müsbet taraflarnı qayd ete. Bunı Kiyevdeki brifingde Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat hızmetiniñ reberi Oleg Slobodân bildirdi, – dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Onıñ aytqanına köre, 18,5 biñ bala, qarar işke tüşürilgen soñ, Qırımğa yol aldı. Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, 900 red qayd etilgen edi.
«Cemaatnıñ haberi bar, ana-babalar evelden azırlıq köreler, böyle etip redlerniñ sayısı eksile», – dep ayttı Slobodân.
Ukraina Devlet sıñır hızmeti matbuat hızmetiniñ reberi hatırlattı ki, iyül 4-ten itibaren bala doğuv şeadetnamesi ile sıñırnı keçemez. Endiden soñ üç vesiqadan biri olmalı: passport, balanıñ yol vesiqası ya da ana-babasınıñ pasportında qayd.
Hatırlatamız, 2015 senesi iyün ayından başlap Qırım ile memuriy sıñırnı keçüv yañı qaideleri bar.
2014 senesi mart ayında Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında formal, asılında ise – tam bir sıñır peyda oldı.
Qırım vaqtınca işğal etilgen topraq olaraq ilân etildi. Bugünge qadar qıtaiy Ukrainanıñ Qırım ile «sıñırında» üç kiriş sıñır noqtası mevcut: «Perekop», «Armânsk» ve «Canköy», soñki ekisini Rusiyede halqara dep adlaylar.


text:
Qırım parlamenti birinci muzakere vaqtında tınç aktsiyalar keçirilüvini tertiplegen qanunğa tüzetmelerni tasdıqladı. Piketlerniñ, mitinglerniñ ve atta deputatlarnıñ saylayıcıları ile körüşüvleriniñ teşkili ile bağlı talaplar sertleştirile.
«Qırımda Rusiye vatandaşlarınıñ toplaşuv, miting, numayış ve piket keçirmek aqqınıñ ayatqa keçirilmesi içün şartlarnıñ temin etilmesi aqqında» qanunğa tüzetmeler kirsetilüvi Qırımnıñ Rusiye prokuroru Oleg Kamşilov tarafından teklif etildi. Yerli parlamentniñ deputatları martnıñ 31-nde birinci muzakere vaqtında olarnı tasdıqladılar. Lâkin deputatlar korpusındaki er kes bu tüzetmeler ile razı degil.
Mitingge – habername ve bank esabı ile
Qırımnıñ Rusiye parlamenti «birinci muzakerelerniñ neticelerine köre» tüzetmelerniñ qabul etilmesini tasdıqladı.
«Qanun leyhası açıq tedbirniñ teşkilâtçısı tarafından böyle bir tedbirniñ keçirilmesi aqqında habername taqdim etmesi protsedurasını közde tuta: ariza berüv müddeti habername alınğan ve keçirilgen künni közde tutmay», – dep haber ete Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ matbuat hızmeti.
Qırım.Aqiqat bu vesiqanı ögrendi ve söz devlet organlarnı içtimay tedbirler aqqında vaqtında haberdar etmekten ğayrı, daa tedbirlerniñ teşkil etüv esnasında ciddiy tüzetmeler olğanını belgiledi.
Tüzetmelerge köre, tedbir aqqında habernameniñ teşkilâtçısı tarafından keçirilmesinden on beş künden evel ve on künden keç olmayıp yerli özidare organlarına taqdim olunmaq kerek.
Eger böyle bir tedbirler Qırım parlamenti ya da yerli şuralar deputatları tarafından saylayıcılarna öz işi aqqında malümat bermek içün keçirilse, bunıñ aqqında habername keçirilmesinden on künden evel ve on beş künden keç olmayıp berilmek kerek, dep yazıla vesiqada.
Söz bir kişilik piket ya da «piyadelerniñ ve naqliyatnıñ areketi içün manialar yaratqan tez qurulğan ve dağıtılğan inşa» qullanğan bir insanlarnıñ iştiragi ile aktsiya aqqında ketse, habername keçirilmesinden üç-dört künden keç olmayıp berilmek kerek.
Qırım qanunlarına ilk defa daa bir talap kirsetile: tüzetmelerge köre, eger aktsiyada 500-den ziyade adam iştirak etecek olsa, teşkilâtçı tarafından «kütleviy tedbirniñ teşkili ve keçirilmesi içün para toplamaq içün qullanğan bank esabınıñ malümatı» taqdim etilmeli. Bu madde deputatalr korpusından muzakereler sebebi oldı.
«Açıq bir tedbir içün muasebecini tutmalısıñız»
Rusiye Kommunistik fırqasınıñ deputatları martnıñ 31-nde şu tüzetmerlerge qoltutmaqtan red ettiler. Çünki bu tüzetmeler, Qırım sakinleriniñ fikrini ifade etme aqqını sıñırlağanını sayalar.
Vatandaşlar eyecanlandırğan mevzularda kütleviy, açıq tedbir keçirmek içün bir esap açmağa ve esabat azırlamağa yardım etecek muasebecini tutmalılarİlya Donçenko
«Rusiye Anayasasınıñ 31 maddesine köre, Rusiye vatandaşları tınç, silâsız toplanıp toplaşuvlar, mitingler, numayışlar ve piketler keçirip ola. Bu maddede esap açılğan taqdirde, akimiyet organlarından izin alınğan taqdirde kibi sözlerni körmeyim. Bu qanun leyhası Toplaşuvlar, mitingler, numayışlar ve piketler aqqında Federal qanunğa esaslanıp azırlanğanına baqmadan, manasına köre vatandaşlarnıñ tınç toplaşuvlar keçirme aqqını yerine kitirmesini tek mürekkepleştire. Bugün, vatandaşlarnı eyecanlandırğan mevzularda kütleviy, açıq tedbir keçirmek içün bir esap açmağa ve esabat azırlamağa yardım etecek muasebecini tutmalı, akimiyet organlarınıñ izinini almalı kerek olğan bir vaziyet ortağa çıqa», – dep bildirdi martnıñ 31-nde Rusiye Kommunistik fırqasından Qırım parlamentiniñ deputatı İlya Donçenko.
Onıñ sözlerine köre, qanunlar ile bağlı çatışmalar sebebinden Qırımda tınç aktsiyalarnıñ iştirakçilerinden ğayrı bu aktsiyalarnı kamerağa çıqarğanlar da tefqif etile. Ya da Qırım sakinleri akimiyet organlarını haberdar etmeden açıq, kütleviy tedbirlerni keçirmege mecbur olalar, çünki koronavirus sebebinden böyle tedbirler Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksönov tarafından yasaq etilgen.
Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinov ise deputatnıñ delillernen razı olmadı. Onıñ fikrince, tıns toplaşuvlr keçirme aqqı «devletni yıqa bile».
Hatırlatmaq ister edim ki, Ukrainadaki mitingler bu memleket içün pek palığa tüştiVladimir Konstantinov
«Hatırlatmaq ister edim ki, Ukrainadaki mitingler bu memleket içün pek palığa tüşti. Bu saada idare etme olmaması öz başına devletniñ mahv olmasına sebep olur. Ğarp ortaqlarımıznıñ yalıñız adamlarnı tışarığa çıqarması kerek, soñra da sensiz er şey yapılır: kerek şiarlarnı, kerek adamlarnı berirler. Bunı añlamaq kerek», – dedi o.
Neticede tüzetmeler birinci muzakerede 53 reynen qabul etildi.
Qanun leyhasınıñ qabul etilmesi içün daa ekinci muzakere de tasdıqlanmaq kerek.
«Yalıñız mitingler içün degil, bir kişilik piketler içün de taqip etecekler»
Tınç toplaşuvlar aqqındaki qanunğa tüzetmler kirsetilüvi Qırım sakinleriniñ tınç toplanmaq aqqını boza, dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa Qırım aq-uquq qoruyıcı gruppasınıñ eksperti Aleksandr Sedov. Onıñ aytqanına köre, bu tüzetmelerde köz ögünde tutulğan qaideler, tınç aktsiyalarnıñ keçirilüvine doğrudan tesir ete ve akimiyet organlarına olarnıñ keçirilmesini red etmek içün qoşma sebepler bere.
Bu tınç toplaşuvlar protsedurasını o qadar mürekkepleştire ki, bütün qaidelerge riayet etüvinen keçirilüvi imkânsız olaAleksandr Sedov
«Endi tınç toplaşuvlarnı keçirmek içün teşkilâtçıları öz bank esaplarını kösterip, çetelden para kelgenini isbatlamaq içün bank esaplarını köstemek kerekler. Bu tınç toplaşuvlar protsedurasını o qadar mürekkepleştire ki, bütün qaidelerne riayet etüvinen keçirilüvi imkânsız ola, demek mümkün. Akimiyet organlarında ise olarnıñ keçirilmesini red etmek içün qoşma sebepler olacaq. Yalıñız mitingler içün degil, bir kişilik piketler içün de taqip etecekler. Deputatlarnıñ saylayıcılarınen körüşüvlerini de kütleviy tedbirler kibi sayıla. Böyle mantıqqa köre, vatandaşlarnıñ er angi toplaşuvları, tükânlarda, öz arasında açıq, kütleviy tedbir kibi sayıla bile», – dep añlattı Sedov.
Ekspertniñ aytqanına köre, Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda tınç toplaşuvlarğa dair qanunlarnıñ sertleştirilüvi tınç toplaşmaq aqqı bozulması kibi sayıla. Şunıñ içün eger akimiyet organları Qırım sakinlerine açıq, kütleviy tedbirler keçirmege izin bermese, insanlar yuqarıda añılğan maddelerge esaslanıp yerli mahkemelerge ve İnsan aqları Avropa mahkemesine muracaat ete bileler.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
8 qırküyek küni "Til Maydani" Youtube arnasınıñ avtorı, qazaq tilinde qızmet körsetudi talap etkeni üşin üstinen qılmıstıq is qozğalıp, elden ketken Quat Ahmetovtıñ jaqtastarı Almatıda baspasöz jiının ötkizip, arnayı mälimdeme jasadı. Olar Ahmetovtıñ sayasatker nemese şeneunik emes eken eskertip, onı qudalau qisınsız dedi.
"Quat Ahmetov elden ketuge mäjbür boldı. Ol eşteñe büldirgen joq, eşqanday zañdı bwzğan joq. Arıs pen Tarazdağı jarılısqa da, eldegi jemqorlıq pen jağımpazdıqqa da, kerek deseñiz, ädiletsiz saylauğa da qatısı joq. Ol – bizder siyaqtı qarapayım azamattıñ biri. Onıñ bar kinäsi – memlekettik tilde qızmet körsetudi talap etu jäne Qazaqstan Respublikasınıñ zañdarına säykes, barlıq jerde eki tildegi mätinniñ boluın talap etu. Bwl – tek Quat Ahmetovtıñ talabı emes, öziniñ ana tilinde aqparat alğısı keletin milliondağan qazaqtildi azamattardıñ talabı" dedi sayasattanuşı Dos Köşim.
Tamızdıñ ayağında elden ketip, Ukrainada twrıp jatqan Ahmetovtıñ advokatı Abzal Qwspannıñ aytuınşa, belsendiniñ üstinen qılmıstıq is qozğalğan-qozğalmağanı äli belgisiz.
"Bas prokuratura osı oqiğağa baylanıstı Qılmıstıq kodekstiñ 174-babı ("Äleumettik, wlttıq, rulıq, näsildik, tektik-toptıq nemese dini alauızdıqtı qozdıru") boyınşa qılmıstıq is qozğadı. Bwl naqtı fakt boyınşa. Al naqtı Quattıñ özinen üstinen qılmıstıq is qozğalğan-qozğalmağanı belgisiz. Fakt boyınşa qılımıstıq is qozğalğanın estigen bette Quattı elden şığarıp jiberuge tura keldi. Negizi Quat elge qaytıp keludi qalap otır. Onıñ jalğız şartı bar: joğarı lauazımdı bilik ökilederi nemese qwqıq qorğau organdarı tarapınan Quat Ahmetovke qatıstı eşqanday qılmıstıq is qozğalmağanı jaylı mälimdeme jasalsa jetip jatır. Elde onıñ kelmet jasına tolmağan tört balası, qart anası qaldı. Olar quattıñ kömegine zäru" deydi advokat Abzal Qwspan.
Ol "Til Maydani" Youtube arnasında jariyalanğan videolarda eşqanday wlarazdıqdı qozdıru äreketeri joq ekenine senimdi. Sondıqtan bwl qozğalıs öz jwmısın jalğastıru kerek dep esepteydi.
"Wltımızdıñ, memleketimizdiñ Tilin tiriltu, şın mäninde qajettilikke aynaldırudıñ jalğız jolı – onı barlıq salada qoldanu; barlıq jerde qazaq tilinde söyleu, barlıq jerde qazaq tilinde jazu. Quat Ahmetovti qoldaudıñ jalğız jolı – Quattıñ, «Til maydannıñ» jwmısın odan äri jalğastıru. Bwl – «Men – qazaqpın» degen ärbir adamnıñ qasietti mindeti!" dedi Abzal Qwspan.
"Til Maydani" Youtube arnasınıñ avtorı, belsendi Quat Ahmetov 31 tamızdan beri Kievte twrıp jatır. 24 tamızda reseylik "RIA Novosti" aqparat agenttigi Qazaqstannıñ bas prokuraturasına siltep, Ahmetovtiñ sauda orındarın aralap, qazaqşa qızmet körsetudi talap etetin videoları boyınşa wlt arazdığın qozdıru babımen is qozğalğanın habarlağan.
Ahmetov bwğan deyin de sauda orındarı men memlekettik mekemelerge barıp, qızmetkerlerine qazaq tilinde qızmet körsetuin swrap video tüsirgen. Key qızmetkerler qazaqşa söyleuge mindetti emes ekenin aytsa, keybiri keşirim swrağan.


text:
Aqmescit – Qırımtatar halqı liderleriniñ ukrain aşayt mahsulatını yarımadağa kirsetmege imkân bermemek içün Qırım ile memuriy sıñırda qamaçavğa başlamaq teşebbüsi em Ukraina, em de Rusiyede keniş bir rezonans kördi. Farqlı siyasiy küçlerniñ vekilleri bu ğayege farqlı yanaştılar, qamaçav ise sentâbr ayınıñ 20-nci künlerinde başlay bile. Yarımadada mezkür ğayege nasıl yanaşalar – Qırım.Aqiqat ögrendi.
Cumhuriyetniñ akimiyeti Qırım ile memuriy sıñırda qamaçav ola bilecegini ögrenip, yarımada Ukraina tarafından kelgen aşayt mahsulatını almamağa azır olğanını bildirdi.
«Bizler Ukraina ve Qırımnıñ hocalıq subyetleri arasında bağlarnı üzmege istemeymiz, er kes çalışmaq istey. Lâkin milletçiler, er vaqıt olğanı kibi, cumhuriyet içün yaramay bir şey yapacaq olalar. Er şeyge azırmız, qorqumız yoq», – dep ayttı jurnalistlerge cumhuriyetniñ yolbaşçısı Sergey Aksenov, dep haber ete «Krıminform».
Onıñ bildirgenine köre, Qırımğa aşayt mahsulatı ile temin etecek büyük şirketler kirecek. Bundan ğayrı, onıñ aytqanına köre, yarımadada aşayt mahsulatı çoq.
Qırım – büyük bir çarşı. Böylece, Ukraina vatandaşları olarnı anda özleri bağlarlarSergey Aksenov
Qırım yolbaşçısınıñ qayd etkenine köre, Ukraina vatandaşları içün yarımada qamaçavı elverişli degil. «Qırım – büyük bir çarşı. Böylece, Ukraina vatandaşları olarnı (qamaçav teşebbüsçilerini – QA) anda özleri bağlarlar. Herson, Nikolayev vilâyetleriniñ Qırım ile ananeviy alâqaları er daim bar edi», – dep qayd etti Aksenov.
Devlet şurasınıñ reisi Vladimir Konstantinov bildirdi ki, Qırım aşayt qamaçavından zarar körmez, çünki «ukrain mallarını deñiştirmege» azır.
«Bugün bizler Ukraina ile munasebetlerniñ er angi deñişmesine azırmız. Ukrain mallarını deñiştirirmiz. Qırım iqtisadiyatı zarar körmez», – dep tekrarlay Konstantinovnıñ aytqanlarını «Krıminform».
Graç: Nasıl ya? Qırımtatarlar Qırımğa qarşı!
Qırımnıñ muhalifet küçleri ve akimiyet temsilcileri yarımada qamaçavı teşebbüsine menfiy yanaştılar. Cumhuriyet parlamentiniñ sabıq spikeri, «Rusiye kommunistleri» firqası Qırım bölügi komitetiniñ birinci kâtibi Leonid Graç Qırım.Aqiqatqa bildirdi ki, «onı Mustafa Cemilev (halq deputatı – QA) ve Refat Çubarov (Meclis reisi – QA) bu qamaçavnıñ teşebbüsçileri oldı kibi malümat pek qasevetlendirdi. O, maña tarihiy bir muvazini añdıra – Leningrad qamaçavını», – dep ayttı siyasetçi.
«Razım, ukrain tarafından, hususan onıñ cenübiy vilâyetlerinden et, et mahsulatı, süt malları, sebze, meyvalar kibi aşayt mahsulatınıñ büyük qısmı kele. Yarımadada fiyatlar artacaq», – dep añlattı Graç.
Onıñ fikirince, bunıñ kibi teşebbüs «Cemilev ve Çubarovğa iç kelişmey». «Nasıl ya? Qırımtatarlar Qırımğa qarşı, qırımtatar halqına qarşı! Qırımtatarlar, bütün qırımlılar kibi, aşay, sata, bu mahsulattan qavehane, restoranlarda mal yapa ve ilâhre, olar bunı unuttılarmı?», – dep qayd etti parlamentniñ sabıq spikeri.
Qamaçav Qırımda milletlerara zıddiyet sebebi ola bileLeonid Graç
Bundan ğayrı, o, Qırım qamaçavı içün uquqiy esaslarnı körmey. «Anda, Ukrainada, östürgen şeyni Qırımğa satmağa ketken ukrain vatandaşını kirsetmemek içün uquq esası barmı? Şübesiz, Ukrainada ukrain vatandaşları bu aktsiyağa açuvlanacaqlar», – dep ayta Graç.
Bundan ğayrı, onıñ bildirgenine köre, qamaçav Cemilev ve Çubarovğa menfiy munasebet doğurmaqnen beraber, Qırımda milletlerara zıddiyet sebebi ola bile.
«Men muracaat etmek isteyim: Mustafa, Refat, toqtañız, çünki bu öz mevamını qoruycaq usullar degil. Maalesef, Rusiye Federatsiyası akimiyetiniñ devlet organları sizni Qırımğa almadılar, lâkin bu aktsiya neticesinde sizni qırımtatarlar, bütün qırımlılar da, kirsetmey bileler. Soñra Qırımğa kirişiñiz ebediyen qalacaq. Bunı yapmañız, buña quvanacaq birisine boysunmañız. Ukraina ve Rusiye, Qırım ve Ukraina, qırımlı ve ukrainliler arasında munasebetler zaten zor oldı. Er şey keçer, aqibetleri müim», – dep ayttı o.
Kuzmin: Akimiyet sıñırlaycaq
Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ faali, siyasetşınas Leonid Kuzmin Meclis reberliginiñ teşebbüsine menfiy qıymet kesti.
«Adamlar sıñırnı raat keçemeyler, naqliyat alâqaları yoq. Vesiqalarnı resmiyleştirmege yardım etken, mında tasil saasında aq-uquqlarnı qorçalağan faal, göñülli ve vatandaşlar ile bağ yoq. Bunıñ iç bir şeyi yoq. Neticede qamaçav alırmız. Bu ösecek «Qıtay divarıdır». Ne qadar sürecek belli degil. Bu qamaçav kimge ait olacaq? Ya da yalıñız aşayt mahsulatı ile yük maşinalarına ait olacaq...», – dep ayttı Kuzmin Qırım.Aqiqatqa.
Küzminniñ fikirince, Qırımda bu ğayege bir çoq insan menfiy qıymet kesecek: «Rusiyege qoltutqanlar, birinciden. Olar Aksenov aqlı ve ukrainler Qırımda er şey yahşı olğanını künneyler, dep tüşünecekler. Rusiyege işançı qalmağanlar bunı añlamazlar. Çoqusınıñ anda aqrabası, işi bar».
Siyasetşınasnıñ zanınca, yarımadada suniy aşayt buhranı başlasa, «akimiyet daa ziyade sıñırlaycaq». «Siyasiy mabuslar azat etilmeycek, bu vaziyette daa çoq insan siyasiy mabus olacaq», – dedi Kuzmin.
Celâl: Ğayet mantıqlı bir adım
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Qırım.Aqiqatqa bergen izaatlarında qayd etti ki, temsil organı Qırımğa mal aqımınıñ qamaçavına başlamaq ğayesini çoqtan baqqan edi.
«Menim fikirimce, ğayet mantıqlı bir adım, lâkin biraz keç qalğan, – dep tüşüne Celâl. Qırımğa Rusiyeden alternativ aşayt aqımları yönelgen. Men bu aktsiyanı kerçek bir iqtisadiy qamaçav olaraq degil, printsipial bir adım olaraq tanıyım».
Meclis reisiniñ birinci muavini qayd etti ki, teşebbüsçiler matbuat konferentsiyasında «bu aktsiya Qırımda insan aqlarınıñ bozulması, apiste qabaatlı insanlarnıñ bulunması, şu cümleden Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ apiste yatmasına («fevral 26 işi» boyunca SİZOda buluna – QA) bir cevap olğanına» diqqatnı celp etmek istediler.
Bunıñnen beraber, Celâlnıñ aytqanına köre, Qırımda ve qıtaiy Rusiyede bu aktsiyağa cevap «ğayet menfiy» olacaq.
«Asılında, bu vaziyetni doğru añlamaq kerek. Müşteriler zarar körecegini tüşünmeyim. Qırım tükânlarına baqsaq, ukrain aşayt mahsulatı mallarnıñ yalıñız 5%-nı teşkil ete. Bazarlarda esasen Rusiye malı. Tehnika da aynı. Ukrain iş adamlarınıñ Rusiye müşterileri ile işbirligine büyük zarar olacaq, anda Qırım tranzit zonası ola. Ukrainanıñ fikirince, bu iqtisadiy qamaçav belli formulağa köre zarar ketirecek: işğalcini ne sebepten aşatamız?», – dep añlattı Celâl.
Özü bu vaziyette müşteri olaraq raat. Nariman Celâlnıñ fikirince, işbu aktsiyanıñ esas küçü qıtaiy Ukrainada bulunğan Meclis vekilleri ve qırımtatarlar olacaq.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Ukraina musulmanlarını bu sene iyül 17-de qayd etilgen Oraza bayramınen hayırlay.
Qırımtatarca yazğan hayırlav sözleri Twitterde Poroşenkonıñ ve Ukraina prezidenti memuriyetiniñ resmiy saifelerinde yerleştirildi.
«Oraza Bayraminiz hayirli olsun!», – dep aytıla mesaclarda.
Oraza bayramı – Ramazan ayınıñ orazası bitkenini ifadelegen islâm taqviminiñ eki büyük bayramından biridir. Bu sene bayram iyül 17-ge rastkeldi, bayramnı üç kün boyunca qayd eteler. Cuma künü Qırım ve Aqyarda tatil ilân etildi.
Bu kün saba saat 6-da Qırımda bayram namazı qılındı. Zenaat birlikleri sarayında tahminen 800 kişi toplaştı. Qırım musulmanları müftisi acı Emirali Ablayev vaaz berdi. Bayram namazları Qırımnıñ bütün camilerinde qılındı.


text:
Qırım qamaçavı boyunca aktsiya idarecisi, Qırımtatarlanıñ Bütündünya Kongressiniñ prezident muavini Lenur İslâmov 2015 soñunda – 2016 senesi başında Qırım deñiz qamaçavınıñ başlanuvını tahmin ete. Bu aqta o Kiyevde dekabr 15 künü Qırımtatar Milliy Meclisi yetekçileriniñ diplomatik eyyetlerniñ temsilcileri ile körüşüvden soñ bildirdi.
«Tafsilâtlıca aytamam. Biz oña (qamaçavğa – QA) bütün küç ve elimizde olğan vastalarımıznen azırlanamız. Yaqın istiqbal – seneniñ soñu – kelecek yılnıñ başı, onıñ nasıl olacağını kösterir… Sizni mıtlaq haberdar etermiz, bu aqta eşitirsiñiz», – dedi o, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
İslâmov şunı da qayd etti ki, Meclis yetekçileriniñ işğal etilgen yarımadanıñ deñiz qamaçavına razılığı endi bar. Aytqanı kibi, qamaçav teşebbüsçileri yarımadada yaşayışnı «işğalciler içün oñaytsız» etmege tırışacaqlar.
«İşğalciniñ toprağımızda yaşayışı oña paalığa tüşmesini ve zor olmasını ister edik, bunen oğraşamız, mümkün olğanı kibi – andan işğalcilerni quvmaq kerek, çünki o bizim soqaqlarımız, bizim qabirlerimiz, tarihımız, olarnıñ anda işi yoq, andan yoq oluñız, bizim evimiz», – dedi İslâmov.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirgeni kibi, adliyeciler Qırım deñiz qamaçavınıñ uquqiy imkânını ögreneler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kaluga (Rusiye) şeeriniñ Merkeziy bölgesiniñ akemlik makemesi, "Taygan" arslanlar parkınıñ reklama yazısınıñ yıqması aqqında keçken mahkeme qararını tasdıqladı. Bunı yanvar 20-sinde Qırım.Aqiqatqa parknıñ saibi, Qırım iş adamı Oleg Zubkov haber etti.
"Yanvarniñ 16-sında Yigirmi birinci akemlik apellâtsiya makemesiniñ qararını amelde qaldırdılar. Böyle olacağı belli edi. Biz yıqmaycaqmız. Askönov bunı büdjet parasına yapıp, bütün memleketke masqara olmağa mecbur olur. Men, özgün olğan şeyni iç bir vaqıt yıqmam", - dedi Zubkov.
İş adamınıñ aytqanına köre, o, sadece mahkeme qararına binaen yıqmaqqa para berir.
Daa evel bir aynıñ içinde Qarasuvbazardaki "Taygan" arslanlar parkınıñ zararları 10 million rubleden çoq oldı, dep parknıñ saibi, Qırım iş adamı Oleg Zubkov bildirgen edi.
Daa evel Rusiye nezaretindeki Qarasuvbazar (Belogorsk) rayon mahkemesi dekabrniñ 23-ünde "Taygan" parkını daa bir ayğa qapatmaq qararını aldı.
Noyabrniñ 14-nde Zubkov, mahkeme park işini toqtatsa, 30 ayuvnı öldürmege mecbur olacaq, dep bildirdi. Qırımnıñ rusiyeli Tabiat Nazirligi, Zubkovnıñ ayuvlarnıñ ihtimallı "atuvı ya da evtanaziyası" aqqında aytqanı içün, qanun bozmasında saqındırdı.
Kreml kontrolindeki Yalta mahkemesi noyabrniñ 21-nde Oleg Zubkovdan ayvanlarnı musadere etüv davasını baqmağa başladı.
2014 senesi Rusiyeniñ yarımada ilhaqına qoltutqan qırımlı iş adamı Oleg Zubkovnıñ Qırımnıñ Rusiye akimiyetinen zıddiyeti bar. Oleg Zubkov, mal-mülki bulunğan topraq damartılarınıñ vesiqalarını beş yıldan berli resmiyleştirip olamay, dep bildire.
Qırım işğali devamında Zubkov Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti tarafından oña nisbeten para cezaları ve qabaatlavlarnen bağlı tahminen 500 mahkeme oturışuvına bardı.


text:
Qırımtatar bestekârı ve icracısı Cemil Karikov Kyivdeki Donetsk konservatoriyasınıñ filialında açmağa planlaştırılğan şarq muzıkası fakultetinde ocalıq yapmaq içün davet etildi.Bu aqta Qırım.Aqiqatqa çalğıcınıñ özü haber etti.
Karikov, talebelerni oqutmaq içün çetel usulcılarınıñ yardımına ihtiyac olacağını ayttı, çünki Ukrainada türkiy muzıkasından ders berüv tecribesi yoq eken.
«Bizge ocalar kerek, Ukrainada bu saada mütehassıslar azırlanmay edi. Men bellesem, metodik yardım bersinler dep, elçihaneler vastasınen Türkiye ve Azerbaycandan ocalar temin etilmesini rica etilecek», – dep qayd etti Karikov.
Qırımtatar bestekârı ve icracısı Cemil Karikov yapil[an körüşüv aqqında tafsilâtlıca yaqın künlerde Qırım.Aqiqatta saytında derc etilecek intervyuda oquñız.
Cemil Karikov – qırımtatar halq muzıkası ustası, bestekâr, «Haytarma» ansambliniñ muzıka reberi, Qırımtatar akademik muzıkalı-dramatik teatriniñ baş dirijörı olaraq çalışqan edi. Ukrainada nam qazanğan sanat erbabı.


text:
Bunıñ kibi şikâyetlerni Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ iş adamları «Delovaya Rossiya» umumrusiye cemaat teşkilâtına yollaylar, dep haber ete Novosti Krıma.
İş adamlarınıñ mektübinde qayd etilgenine köre, cumhuriyetni bir sıra Rusiye memurları ve iş adamları ziyaret etse de, bu ziyaretler neticesinde turistik saada işbirlik aqqında bir de bir añlaşmalar tizilmedi.
«Devlet büceti ve devlet müessiseleri tarafından satın alınğan yollamalar yoq, yalıñız faydasız olğan şahsiy satuvlar ola», – denile mektüpte.
Olar naqliye meselesini de qayd eteler: ava seferleri yetişmey, Keriç keçitiniñ kirgizüv imkânları ise alâ da alçaq derecede qala. Logistika neticesinde mallar fiyatı da arta.
«Bunıñ neticesinde ticaret ağları qalğan ve qanunsız alda ketirilgen mahsulatnı satalar – müşteriler içün daa ziyade yaqın olğan ve fiyatı bir qarar olğan», – aytıla beyanatta.
NDS ayrı bir mesele: qıtaiy Rusiyede o 18% teşkil ete, Qırımda – 4%, onıñ içün Rusiye mallarını satın alğan Qırım şirketleri ödev olacağına ümüt etip olamaylar.
İş adamları Rusiye bergi sistemasında ğayrıdan qayd etüvnen bağlı problemler olacaq, dep tahmin eteler. Ğayrıdan qayd etüv iyül 1-de başlana, o, yalıñız Aqmescitte olacaq. Bundan sebep kene de uzun nevbetler olacaq ve diger rayonlarnıñ sakinleri bir sıra qıyınlıqlarnı rastketirecekler.
Onıñ içün iş adamları iyün 1-de yekünlengen bergilerni vaqtında ödemegenleri sebebinden para cezalarını belgilev yasağını qaldırmağa rica eteler.


text:
Rayon hákimliginiń veb-saytına ótiw
Moynaq rayonı hákimligi
Moynaq rayonı hákimiyatında jumıs alıp barıwshı bólimler:
Rayon hákimi;
Rayon hákiminiń ekonomika hám isbilermenlik máseleleri boyınsha birinshi orınbasarı;
Rayon hákiminiń sanaatti rawajlandırıw, kapital qurılıs, kommunikaciyalar hám kommunal xojalıǵımáseleleri boyınsha orınbasarı;
Rayon hákiminiń jaslar siyasatı, sociallıq rawajlandırıw hám ruwxıy-aǵartıwshılıq isleri boyınsha orınbasarı;
Rayon hákiminiń orınbasarı, hayal-qizlar komitetiniń baslıǵı;
Hákim járdemshisi;
Is júrgiziwshi;
Huqıqıy másláhátshi;
Devonxona qánigesi;
Shólkemlestiriw-qadaǵalaw toparınıń baslıǵı;
Shólkemlestiriw-qadaǵalaw toparınıń bas qánigesi;
Kapital qurılısh hám abadanlastırıw máseleleri boyınsha bas qánigesi;
Kommunikaciya hám kommunal xojalıgı máseleleri boyınsha jetekshi qánigesi;
Sociallıq-ekonomikalıq rawajlandırıw máseleleri boyınsha bas qánigesi;
Analıqtı hám balalıqtı qorǵaw máseleleri boyınsha bas qánigesi;
Jámiyetlik hám diniy shólkemler menen baylanıslar boyınsha bas qánigesi;
Hákimlik janındaǵı jas óspirimler menen islesiw komissiyasınıń juwaplı xatkeri;
Bas esapshı;
Moynaq rayonı haqqında qisqasha maǵlıwmat
Moynaq rayonı Qaraqalpaqstan Respublikasınıń arqasında jaylasqan bolıp, 1931-jıldıń 1-sentyabrinde dúzilgen. Rayon batıstan Qońırat, arqadan Qazaqstan menen, qubladan Qaraózek, SHımbay, Kegeyli rayonlari menen shegaralas.
Maydanı 37,9 mıń kv.km. Rayonda1 qala (Moynaq) 5 máhelle hám 6 awıl puqaralar jıyını (Úshsay, Tikózak, Madali, Bozataw, Qazaqdárya, Aqqala) bar. Orayı-Moynaq qalası.
2018-jıl 1-iyul xalatına kóre rayon xalqınıń sanı i 31, 0 mıń adamdi quraydi. Sonnan 13, 5 miń adam qalada, 17,5 mıń adam awılda jasaydı.
Xalıqtıń jaylasıw tıǵızlıǵı 1 kv. km-ga 0, 8 adamnan tuwra keledi.
Rayonda awıl xojaliǵı menen birge balıqshılıq, turizm tarawıda rawajlanbaqda. Házirgi kúnleri awıl xojalıǵında 2 awıl xojaliǵı shirketleri, 33 fermer xojaliǵı, 2 MMTP, 2 SFU iskerlik kósetpekte. Qurılısta 5, sawda xizmetinde 23 kárxana hám jámáátler háreket etpekte.
Medicina xizmetinde 2 emlewxana, 1 rayon poliknikası, 9 awıl shıpakerlik punkti hám 6 feldsherlik-akusherlik punktleri jumıs alıp barmaqta.


text:
Baqçasaray
Baqçasaray (qırımtatarça Bağçasaray, Бarъчacapaй, rusça, ukrainça Бaxчиcapaй) - Qırım üzägendä urnaşqan şähär. Altın Urda çorında möhim idärä üzäge. Baqçasaray - Qırım xanlığınıñ tarixi başqalası.
1532 yılda Säxib I Gäräy xan ike çaqrım yıraqlığında urnaşqan Salaçıq şähärennän Baqçasarayğa xan rezidentsiäsen küçerä.
Aqmäscit şähärennän 40 çaqrım aralığında, Qaça yılğasınıñ üzänendä urnaşa.
TarixYзrәpTү
Altın Urda çorında Baqçasaray urınında berniçä şähärçeklär urnaşqan: Qırıq-Cir (Qırq Yer) yä Çufut Qala (qırımtatarça Çufut Qale), Salaçıq, İske-Yort (Eski Yurt).
Qırıq-Yer häm Salaçik şähärlärendä Altın Urda çorında idärä üzäkläre bulğan.
Qırım xanlığı çorında XV-XVI ğasırda Miñle-Gäräy xan Salaçik şähärendä zur tözeleş başlağan.
1532 yılda Säxib I Gäräy Meñle Gäräy ulı xan ike kilometr yıraqlığında urnaşqan Baqçasaraynı sala. Soñraq Baqçasaray xan sarayı tiräsendä şähär kilep çıqqan.
1736 yılda Minix citäkçelegendä urıs ğäskärläre Baqçasaray şähären tulısınça yandırıp beterä.
1784 yılda Rusiä Qırım xanlığın basıp ala.
Baqçasarayda Qırım suğışı waqiğaları bulğan.
XIX-XX ğasırda Baqçasaray - Qırımtatar xalqınıñ mädäni, ictimäği tormışınıñ üzäge.
1944 yılnıñ 18 mayında Qırımtatar xalqı sörgengä cibärelä.
Şähärdä tuğan tanılğan şäxeslärYзrәpTү
- Ğömär İpçi, qırımtatar yazuçısı.
- Säidä Arifova, dönya täqwası.
- İsmäğil Gasprinskiy, tatar tärcemäçese, mäğrifätçe
- Safa-Gäräy, mäşhür Qazan xanı
- İlyas Boraganskiy, qırımtatar näşire.
- Şäfiqä Gaspıralı
- Rifat Gaspıralı, näşir.
SıltamalarYзrәpTү
- KapTa Бaxчиcapaя 2016 eлHың 4 MapT kөHeHдә apxиBлaHraH.
- Бaxчиcapaй пyTeBoдиTeлb 1979 2013 eлHың 6 июлb kөHeHдә apxиBлaHraH.
- ДocToпpиMeчaTeлbHocTи Бaxчиcapaя 2014 eлHың 14 MapT kөHeHдә apxиBлaHraH.


text:
Bugün, noyabr 26-da belli qırımtatar yazıcısı Riza Fazıl vefat etti. O bir kün yazıcı insultnı keçirdi, bugün ise Aqmescitniñ 7-ci hastahanesinde vefat etti.
Riza Fazıl 1929 senesi mayıs 30-da Qarasuvbazar rayonınıñ Barın köyünde köy ocasınıñ qorantasında dünyağa keldi. 1965 senesinden başlap, 1980 senesine qadar Taşkent şeerinde qırımtatar tilinde çıqqan Lenin Bayrağı gazetasında terciman, edebiy hadim, edebiyat ve sanat bölüginiñ müdiri vazifelerinde bulundı. 1980-1994 seneleri Yıldız mecmuasında başta şiiriyet bölüginiñ müdiri olıp, 1987 senesinden ise derginiñ mesül kâtibi vazifesinde çalıştı.
Riza Fazılnıñ büyük işlerinden biri şu ki, o, Qırımtatar edebiyatı ve islâm tarihında birinci olıp, bütün dünya musulmanlarınıñ muqaddes kitabı olğan Quran-ı Kerimni Qırımtatar tiline çevirip, onı 1991-1994 seneleri devamında Yıldız mecmuasında derc ettirdi. 1998 senesi ise o, Quran-ı Kerimniñ şu tercimesini ayrı kitap etip çıqarmağa nail oldı.
1993-de Ukraina Yazıcılar Cemiyeti azası olğan Riza Fazıl, 2008-de Qırımtatar Yazıcılar Cemiyeti reisi oldı.
Avdet gazetasınıñ hadimleri Riza Fazılnıñ soy-sopları, dost ve yaqınlarına teren taziye bildire. Merhum, Allahnıñ rahmetinde olsun. Biz Allahnıñ qullarımız, Oña da qaytarılacaqmız.


text:
Mineral
Mineral (Fransuzsha: minéral, latınshada minera — ruda) — belgili ximiyalıq quramg'a ha'm kristallıq du'ziliske iye bolg'an ta'biiy dene. Mineral tabiiy fizikalıq-ximiyalıq ja'rayanlar na'tiyjesinde payda boladı ha'm jer qabıg'ında, taw jınıslarında, rudalarda ha'm meteoritlerde boladı. Minerallardı mineralogiya pa'ni u'yrenedi. Keyingi waqıtlarda reklama beriwshilerdin' ta'siri menen mineral dep, biologik aktiv qosımshalardın' quramına kiretug'ın biologik kerekli elementlerdi (mikro- ha'm makroelementler) qa'te ataw baqlanbaqta. Bul o'z na'wbetinde terminologiyag'a ha'm qarıydarg'a tu'sinbewshilik alıp keledi.


text:
Qırımda meşur tarihçı, yazıcı ve TV alıp barıcısı Oleksa Gayvoronskiyniñ «Eki qıtanñ ükümdarları» («Poveliteli dvuh materikov») kitabı ğayırdan çıqarıldı. Bunı Qaradeniz Production studiyasınıñ müdiri Elzara İslâmova öz Facebook saifesinde haber etti.
Kitapnıñ ğayırdan çıqarılması munasebetinen Aqmescitte müellifniñ oquyıcılar ile icadiy körüşüvi keçirildi.
Merasimde, çıqarılğan resimlerge baqqanda, tahminen 30-40 insan iştarak etkeni ve olarnıñ arasında qırımtatar faalleri ve jurnalistler olğanları añlaşıla.
Oleksa Gayvoronskiyniñ qayd etkenine köre, öz kitabında o oquyıcılarğa «aralarında Geraylarnıñ devleti turğan, eki qıtanıñ topraqlarında seyaat etmege» teklif ete. «Eki qıtanıñ ükümdarları» kitabında Qırım hanlığınıñ peyda oluvı ve tiklenüvi deviriniñ vaqiaları ve yarımada akimleriniñ süretleri taqdim etilgen.
«Eki qıtanıñ ükümdarları» kitabı 2010 senesi dünya yüzüni körgen edi.


text:
► Tatar-ğäräp duslığı bäyräme uzdı
Çärşämbe könne Rusiä Islam universitetında ğäräp tele häm mädäniäte bäyräme uzdı. Anıñ qısalarında milli täğämnär, kiyemnär, cırlar bäygese uzdı.
Qazan universitetlarında ğäräp telen uqıtuçı ostazlar da bäyrämdä jüri sıyfatında qatnaşqan. Bäyrämdä buluçılar tatar belän ğäräp tele häm mädäniäte arasında şaqtıy urtaqlıqlar kürä. Bu bergälek iqtisadi fayda da kiterä ala, dip uylıy alar.
Xörmät simvolı
Ramazan Xämidullin bu könnärdä Tatarstan prezidentınıñ ğäräp illärendä buluın da belä. Ul Tatarstan möselman illäre belän xezmättäşlek itärgä tieş dip sanıy. “Ğäräp illäre belän genä dimim, törki illär dä, Yewropadağı möselman illäre, äytik Albania belän dä duslaşırğa kiräk. Bu duslıq häm xezmättäşlek ber-berebezne bayıta ğına”, - di.
Miñtimer Şäymiev bu yulı Soğud Ğäräbstanında Fäysal patşa bülägen aluçılarnıñ cıyılışına bardı. Anda älege büläkne aluçılarnı barısın bergä cıyıp qotladılar. Büläk birelüne şäkert Ramazan Xämidullin ğäcäplänep qabul itmägän. Ul anı tatarğa, Tatarstanğa bulğan ğädäti xörmät simvolı dip bäyäli. “Vladimir Putinğa da Baquda islami orden birdelär. Bu ixtiram häm xörmätne çağıldıruçı simvolik äyber.”
Tatarstanda rasaçıl doşmanlıq kürenmägän
Bäyrämdä ğäräp keşeläre dä bar ide. Äytik Räqıyp isemlese Yämännän kilgän, xäzer Qazanda yäşi. Ul: “Tatarstanda rasaçıl doşmanlıqnı toymadım”- di. Häm tatar belän ğäräpkä urtaq sıyfat - märxämätlelek xas dip sanıy.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Tatarnıñ töp räsmi gazetasına - 90 yıl!
Tatarstannıñ iñ ölkän gazetalarnıñ berse näşer itelä başlawına 90 yıl tulunı bäyräm itä.
Zamanında “Eş” gazetası, “Qızıl köräşçe”, “Qızıl Tatarstan” iseme astında çıqqan bu basma, xäzer dä töp räsmi tatar ğäzetı wazıyfasın üti. Şuşı bäyräm tatar matbuğatınıñ cämğeyättäge urını, süz irege, yarıy-yaramaw çikläre turındağı sorawlarnı quyuğa säbäpçe buldı.
“Watanım Tatarstan” gazetasınıñ bäyräm sanı “Bügen bezdä tantana” digän baş astında çıqtı. Gazetanıñ berençe bitendä xäbärçelär räseme, törle xakimiat wäkilläreneñ qotlaw xatları urın alğan. Räsemgä qarağanda gazeta redaksiasendä yäş jurnalistlarnı da, ölkänräk, täcribäleräk xäbärçeläre dä barlığı kürenä.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Bua teatrı ğastrollärdän qaytıp kermi
Şuşı könnärdä Qazanda Bua satira teatrınıñ ğastrolläre bara. Bu atnada alar qazanlılar xozurına üz spektakllären täqdim itä.
Bua däwlät drama teatrı Qazanğa kilgänçe tatarlar küpläp yäşi torğan töbäklärneñ barısın da diärlek äylänep çıqtı. Teatrnıñ citäkçese, baş rejisserı Rail Sadriev “Bürene ayağı aşata” mäqäläsen üzenä maqsat itep quyğan küräseñ. Çönki bu teatr ğastrollärdän qaytıp kermi. Tamaşaçı da Bua teatrın cılı qabul itä.
Barlığı Qazan tamaşaçıları iğtibarına Bua teatrı biş spektäl täqdim itä. Tamaşa aldınnan Rail Sadriev belän aralaşıp aldıq. Tatar tamaşaçısı iğtibarın teatrğa cälep itü öçen anterpriza spektakle otışlı, di teatr citäkçese.
“Anterpriza spektakle böten dönyada ozaq yıllar buyı qullanıla. Tatar teatrınıñ çäçäk atqanın kürgän buın artistları xäzer teatrdan kitep bara. Äytik, Näcibä İxsanowa, Rawil Şäräfiev, Rinat Tacetdinov, İslamia Mäxmütowa häm başqalar. Alar inde teatrda ällä ni kürenmilär. Ä alarnıñ distä yıllar buyı eşlägän isemnäre bar.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Tıyılğan kitap: yandırırğamı, qaldırırğamı?
Bilgele bulğança, 2007 yılda Rusiädä yegermedän artıq möselman kitabı tıyıldı. Moñarçı mullalarnı möselman kitapların "ekstremistik" dip bäyäläw üze borçısa, bügen inde alar qullarında totqan “ekstremistik” dip sanalğan ädäbiätne qaya quyarğa belmi aptırıy.
Tatar mabuğatı üäm möftiät xäzer prokuraturanıñ “yandırırğa” digän kiñäşe xaqında bäxäsläşä. Tatarstan Diniä nazäräte räiseneñ berençe urınbasarı Wäliulla Yağqup: "Tıyılğan islam kitapları isemlege Rusiäneñ xoquqıy kiñleklärendä çağıştırmaça küptän tügel genä barlıqqa kilde, ämma tıyu tärtibe äle buldırılmağan ide. Bezneñ xatqa da yandırıp bula dip cawap kilde ", - di.
Federal' terkäw xezmäte 2007 yıl axırında mäxqämälär tarafınnan tıyılğan kitaplar isemlegen yañartqan ide. Xäzer ul isemlekkä 79 basma kerä. Alar arasında islam yünäleşendäge kitaplar da küp. Äytik, Orenbur ölkäse Boğırıslan şähärendäge mäxkämä beryulı 17 islami kitapnı tıyğan. «Uzğan yılnı Mäskäw mäxkämäsendä törek autorı Bäduizzaman Sağid Nursi tıyıldı. Anıñ kitapları (Risale-i Nur cıyıntığı) xalıqta az ide. Ä menä Boğırıslanda isä bik küp çığarılğan, kiñ taralğan kitaplar tıyıldı», - dip söyli Wäliulla Yağqub.
Qazanda uzğan ayda tuplanğan Rusiä möftiläre şurası “Dini ädäbiätne tıyu – Rusiä watandaşları öçen xäwefle işarä, bez anı elekkege senzura häm kiñ qolaçlı fiker kizüe torğızılu dip qabul itäbez”, dip belderde. Tik “poyızd kitkän” inde, advokatlar da älegä qädär kitaplarnı kire tıyudan ala almağan. Bu wäzğıyattä ğädäti möselmannar ni eşli ala? Tentülär, utırtulardan alarnı närsä saqlıy ala?
Tatarstan Diniä nazäräte räiseneñ berençe urınbasarı Wäliulla Yağqup: “Bezneñ möselmannar barısı da deputat ta tügel. Alar qanun qarşında cawaplı. Bälki jurnalistlarnı tentü bulmas. Ä menä ğädi möselmannarğa tentü kilsä, alar nişlär? Ayıruça yäş möselmannarnıñ şundıy problemaları tuarğa mömkin. Şuña kürä bez qanunnı bozmıyça çişeleş ezlibez. Bez cawaplı bit. Ä menä kemder kitaplarnı yandıruğa qarşı ikän, bu anıñ eşe. Bez isä bügenge wäzğıyattä üz imamnarıbıznıñ iminlege öçen alarnı kisätep quydıq: tıyılğan kitaplarnı qul astında totu tıyıla.”
- Berazdan bu kitaplarğa röxsät bulır dip ömet itüçelär bar...
- Röxsätne min birmim, tıymıym da. Bu xoquqıy qır eşe. Ä bezneñ eş – üz imamnarıbıznıñ iminlegen, ä möftilektä isä qanuni tormış täemin itü. Bez tıyılğan oyışma tügel, - di Wäliulla xäzrät.
Bügen Räşit Minhac isä “Azatlıq”qa birgän äñgämäsendä: “Eşlär bolayğa kitsä, repressialär dä başlanırğa mömkin”, - di. Şul uq waqıtta ul, tıyılğan kitaplarnı Qazandağı milli kitapxanägä maxsus saqlawğa tapşırırğa da mömkin dip sanıy. “Tik bu awıldağı möselmannar öçen qıymmätkä töşärgä mömkin. Kitaplarnı Qazanğa cibärü ul östämä çığım digän süz.”
Räşit Minhac, kitaplarnı tıyu waqıtlı çara ğına bulğandır dip uylıy. “Qayber mädräsälärne, törek uqu yortların tıyu öçen”, digän faraz belderä ul.


text:
Canon Pixma G2460 Tarayıcı Fotokopi Renkli Inkjet Yazıcı Fiyatları
Benzer Resimler
Canon Pixma TS705 Renkli A4 Wifi Yazıcı Fiyatları. Canon Pixma G2460 Tarayıcı Fotokopi Renkli Inkjet Yazıcı Fiyatları. Canon Pixma G2460 Tarayıcı Fotokopi Renkli Inkjet Yazıcı Fiyatları. Epson L3156 EcoTank Yazıcı Fiyatları. Epson L3111 Çok Fonksiyonlu Mürekkep Tanklı Renkli Yazıcı Fiyatları. Epson L14150 A3 Renkli Fotokopi+Tarayıcı+Faks+Wi-Fi Direct Tanklı Yazıcı Fiyatları. Epson EcoTank L1110 Tanklı Yazıcı Fiyatları. Epson EcoTank L1110 Tanklı Yazıcı Fiyatları. Canon G3420 Pixma Yazıcı Fiyatları. Canon Pixma G3410 Çok Fonksiyonlu Yazıcı Fiyatları.


text:
İyül 28 künü Qırım mahkemesi noyabr 19-na qadar apiste qaldırğan Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz öz çıqışı vaqtında «tuvğanları ve yaqınlarından ayırılğanını» qayd etti. Amma, cinaiy taqipke baqmadan, Qırımnı terk etmeycegini bildirdi.
Çiygoz çıqışını Qırımtatar Milliy Meclisiniñ matbuat hızmeti aşkâr etti.
«Meni yaqalamadılar, etraf müitten ayırdılar. Yarım yıl devamında oğul, ana-baba, tuvğan ve yaqınlarımnı körip olamayım», – dey o.
«Menim mında (Qırımda – muar.) ailem, balalarım, esli başlı ana-babam yaşay. Hatırlatam, babam 78 yaşında, anam – 74. Kene yat yerlerge ketmek içün Vatanımızğa qaytmadıq, şunıñ içün Vatanımnı terk etmege istegim yoq.   Yaşamağa ya da ölmege qısmetim olsa, Vatanımda olur», – dey Çiygoz.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Ahtem Çiygoz iyül 28 künü keçirilgen mahkeme toplaşuvında oña qarşı iş «siyasiy sımarış» olğanını bildirdi.
Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnıñ sözlerine köre, Ahtem Çiygoznıñ apis müddetiniñ uzattıruvında taqiqatnıñ esas delillerinden biri – onıñ qırımtatar halqınıñ yetekçileri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov ile daima tutqan bağı ola.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.


text:
Kiyevde «SSCBde, 1991-2013 seneleri ve bugün Ukrainada qırımtatarlarnıñ meselesi» serlevalı munaqaşa keçirilecek. Teşkilâtçılarnıñ aytqanı kibi, tedbir «Knıgarnâ «E» tükânlarından birinde fevral 23 künü «Ev.Deñişüvler» leyhasınıñ çerçivesinde keçirilecek.
Munaqaşa iştirakçileri – tarihçı, siyasiy ilimler nazmeti, Qırım.Aqiqat müellifi Gülnara Bekirova, konfliktolog, Qırım ve qırımtatarlar boyunca maqalelerniñ müellifi Natalya Belitser ve siyasetşınas, Siyasiy taqiqtlar ukrain mustaqil merkeziniñ eksperti Yuliya Tişçenko.
Tedbir devamında iştirakçileri qırımtatarlarnıñ Qırımda Rusiye işğalinden evel ve soñ olğan vaziyetini muzakere etecek. «Sovet/rus akimiyetine qarşılıq» usulları da muzakere etilecektir.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Manchester United
Manchester Yunayted Futbol Klubı (ing. Manchester United Footbal Club) Angliyanın' futbol klubı esaplanadı, Manchester qalasındag'ı Old Trafford stadionında jaylasqan. Du'nyadag'ı en' ataqlı futbol klublarınan biri, du'nya boyınsha 330 millionnan artıq ıshqıbazları bar. [1]
Klub ja'nede Angliya futbolındada en' a'wmetlilerinen biri bolıp, 1986-87 jıldag'ı sezonnan baslap aqırg'ı 20 jıl ishinde ha'r qıylı turnirlerde 18 ret utiwg'a erisken, bunday ko'rsetkish penen Angliya Premier Ligasındag'ı hesh qaysı komandası maqtana almaydı.[3] Olar ha'zirgi waqıtta Premier Liga chempionı ha'mde ulıwma Premier Liga/Futbol Ligasın 16 ma'rte utqan. 1968 jılı Angliya klubları arasında birinshi bolıp Evropa kubogin utqan, finalda Benfikanı 4-1 esabında jen'iliske ushıratqan. Ekinshi Evropa kubogin 1999 jili Bavariyanı 2-1 esabında jen'ip utıp alg'an. Sonday-aq klub Angliya Futbol Assotsiyatsiyası kubogin 11 ret utıp rekord ornatqan ha'm onı uslap kelmekte.[4]
1990 jıllardın' aqırınan baslap klub payda ko'riw boyınsha du'nyanın' en' bay klublarının' biri bolıp kelmekte. Manchester United Evropanın' jetekshi futbol klubları kiretug'ın G-14 gruppasına tiykar salıwshılardın' biri bolıp esaplanadı.
Ser Aleks Fergyuson 1986 jıl 6-noyabrden baslap klubqa ustazlıq qılıp kelmekte.


text:
İyün 1-den başlap Aqmescitte cemaat naqliyede bir taraf yol ücreti 12-den 13 rublege qadar yükselecek. Bu aqta Rusiyege boysunğan Aqmescit memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«20.05.2016 qabul etilgen Qırım Cumhuriyetiniñ Fiyatlar ve tarifler boyunca Devlet komitetiniñ 20/3 sanlı emrine binaen, 2016 senesi iyün 1-den başlap, Qırım Cumhuriyetiniñ munitsipal territoriyalarında şeer naqliyede yolcu ve yük taşımasınıñ yañı ücreti belgilendi», – dep bildireler müessisede.
Aynı böyle naqliye ücreti Aluşta, Yalta, Canköy, Keriç ve Kefede de yükselecektir. Bağçasarayda yaz başında cemaat naqliyesinde yol ücreti 12 ruble, Ermeni Bazar, Krasnoperekopsk, Sudaq ve Saqta 11 ruble, diger meskün yerlerde 10 rubleni teşkil etecektir.
Umumen olaraq, Qırım Fiyatlar ve tarifler boyunca Devlet komitetiniñ malümatına köre, yazdan başlap cemaat naqliyede yol ücreti 8 fayızğa artacaqtır.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İşğal etilgen Qırımda fevral ayından itibaren «Mesken mustaqil inşaat qurucılığına topraq damartılarınıñ berilmesi içün vatandaşlarnıñ cedveli» programmasını açmağa vade eteler. Bunı Qırım «Nazirler şurasınıñ» reis muavini Ruslan Balbek bildirdi, – dep haber ete Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti Facebook saifesinde.
Onıñ aytqanına köre, böyle bir cedvel azırlamağanda bunı esasen aracılar yapqan ediler.
«Qanunğa köre böyle bir munasebetler ve olarnıñ imaye altında olmaması «narazılıq meydanlarınıñ» reberlerine birisini cedvelge almağa, başqasını ise almamağa imkân bergen edi. Epimiz bu topraq damartıları nasıl etip ğayrıdan satılğanını bilemiz», – dep qayd etti Ruslan Balbek.
Balbekniñ bildirgenine köre, topraq damartılarını alacaq vatandaşlarnıñ cedvelini tizgen «Krımsvâz» devlet müessisesiniñ hadimleri Qırım ükümetiniñ talaplarına boysunıp, vatandaşlarnıñ şahsiy malümatlarını saqlamağa, ve ariza bergen soñ malümatnı deñiştirmege ya da qoşmağa imkân qaldırmamağa tırıştılar.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Kremlniñ bildirgenine köre, Rusiye prezidenti Vladimir Putin yaqın vaqıtta Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ile Ukraina deñizcileriniñ azat etilmesi ve diger meselelerni muzakere etmege planlaştırmay, dep haber ete Radio Svoboda.
«Şunı ayta bilem ki, adiseden soñ Putin ve Poroşenko telefonda laf etmediler ve, bilgenime köre, ileri künlerde de böyle bir subet planlaştırılmay», – dedi Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov.
Kreml vekili norman formatında (Almaniya, Rusiye, Ukraina, Frenkistan) körüşüv kerekmi sualine cevap berip, «dört memleket Minsk añlaşmalarınıñ yerine ketirilmesinen oğraşqanı» aqqında hatırlattı. Peskovnıñ aytqanına köre, Ukraina deñiz askerleri ve gemileri meselesiniñ «Minsk añlaşmalarınıñ alâqası yoqtır».
Noyabrniñ 28-nde Rusiye prezidenti yardımcısı Yuriy Uşakov bildirdi ki, Ukraina tarafından Putin ve Poroşenko telefon subeti muracaatı keldi, amma subet olmadı. Ukraina prezidenti de Rusiye liderinen bağlanmağa tırışqanını, amma faydası olmağanını bildirgen edi.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Daa soñra belli oldı ki, FSB Qara deñizde Ukraina gemilerine qarşı silâ qullandı. Kyivniñ malümatına köre, FSB açqan ateş neticesinde altı Ukraina askeri yaralandı. Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanılğanını tasdıqlap, yaralanğan üç Ukraina deñizcisi aqqında haber etti. Ukraina telükesizlik hızmeti bildirdi ki, gemilerde Ukraina deñizcilerinen beraber Ukraina telükesizlik hızmetiniñ eki hadimi bar edi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen Ukraina deñizcilerini cenk esiri dep tanıdı.
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri Keriç hastahanesinde bulunğan 3 yaralanğan askernen beraber 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile.
Noyabrniñ 29-nda aqşam zapt etilgen Ukraina deñizcileriniñ Aqmescit SİZOsından çıqarılğanı aqqında belli oldı. Advokat Nikolay Polozov bildirdi ki, 21 Ukraina deñiz askeri «Lefortovo» SİZOsında, üç yaralanğan asker ise Moskvadaki «Matrosskaya tişina» SİZOsınıñ lazaretinde buluna.
Noyabrniñ 26-nda Ukraina Yuqarı Radası Keriç boğazında Rusiye arbiyleri tarafından Ukraina gemilerine açılğan ateş sebebinden bir qaç vilâyette cenk vaziyetini ilân etti.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Ukraina Haber siyaseti Naziri Yuriy Stets Qırım jurnalisti ve «Qırım.Aqiqat» saytınıñ muarriri Gennadiy Mihayliçenkonıñ ölümi sebebinden taziyelerini bildire.
«Ölümi yalıñız Gennadiy Mihayliçenkonıñ aile, dost ve zenaatdaşları içün degil de, Qırım ve, umumen, bütün Ukraina içün bir faciadır. Ukraina Haber siyaseti Nazirligi adından ve şahsen özüm merhumnıñ aile, tuvğanları ve zenaatdaşlarına taziyelerimni bildirem», – dedi Yuriy Stets.
«Epimiz aqiqiy insannı ve öz memleketi ve istidatına sadıq qalğan Qırım vatanperverini ğayıp etik. Gennadiy Mihayliçenkonıñ ölümi pek is etile, çünki kerçek Qırım jurnalistikası yalıñız mütehassıslarnıñ tar dairesi sayesinde saqlanıldı», – dedi Sergiy Kostinskiy, Nazirniniñ Qırım haber siyaseti meseleleri boyunca keñeşçisi.
Gennadiy Mihayliçenko mayıs 3 künü, Kiyevde qaza neticesinde elâk oldı.
Gennadiy Mihayliçenko Aqmescit devlet universitetini bitirdi. Qırım İçki işler nazirliginiñ institutında ve Qırım müendis-pedagogik universiteteinde oca olaraq çalışa edi. Jurnalist, «Qırım içün onlayn ukrain tili» leyhasınıñ reberi. Bıltır, yarımdanıñ işğalinden soñ ömür-arqadaşı ve üç balası ile Kiyevge köçti.
Gennadiyniñ ekinci qızı – Hrıstına Mihayliçenko – yaqında Felemenkte keçirilgen pianinocılar yarışında ğalebe qazandı ve Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ qolundan biometrik pasportını elde etken yekâne bala oldı.
Gennadiy Mihayliçenkonıñ cenazesi mayıs 6-na planlaştırıla.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetinde Ukraina prezidenti vekili Anton Körineviç, Şimaliy Qırım kanalından yarımadağa suv teminatı aqqında Rusiyeniñ iddilarınıñ uquqiy temeli yoq, dep ayttı.
Rusiyeniñ Şimaliy Qırım kanalı boyunca işğal etilgen yarımadağa suv teminatı toqtatılması aqqında qararnı qanunğa esaslanıp alğanını bildirdi.
Bu, Qırımnıñ rusiyeli başlıqları, Şimaliy Qırım kanalı boyunca işğal etilgen yarımadağa suv teminatını yañartmağa istegenleri ve Kremlge, Ukrainanen muzakereleri ğayrıdan başlamaqnı ricanen etkenlerine, Korineviçniñ cevabı edi.
“Qırım – Ukraina qısmıdır. Qırım, Rusiye Federatsiyasınıñ degil. Şunıñ içün Rusiye, devletlerara munasebetlerde Qırım ile bağlı suallerni köterip olamay. Qırım ile bağlı suallerni tek suveren devlet kötere bile, yani Ukraina”, – yazdı Facebookta Körineviç .
Onıñ aytqanına köre, Ukraina Dnipro özeniniñ yatağını degil de, Ukraina topraqlarında yerleşken kanalnı qapatqan. Bunı yapmaq içün Ukrainanıñ tam aqqı bar.
O, işğalci devlet işğal etilgen bölgege kerekli bütün resurslarnı temin etilüvinden mesül olmaq kerek olğanını qayd etti.
Ukraina Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminley edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.


text:
Doquz aydan ziyade Moskova SİZOsında tutulğan ve keçken afta Ukraina-Rusiye almaşuvından soñ azat etilgen Ukraina deñiz askerleri, Moskovada tevqif etilgen Rusiye faali Konstantin Kotov içün para topladı.
Bunı Facebookta deñizcilerniñ advokatlarından birisi Nikolay Polozov haber etti.
Konstantin Kotov çoq vaqıt devamında ukrain deñizcilerine yardım etti. O, yollanmalar topladı, mahkeme oturışlarına qatnadı, ukrain arbiy esirler ve siyasiy mabüsler, ve bunıñ ile qırımtatarlarnıñ destegine keçirilgen piketlerde iştirak etti.
“Ukrain deñizciler azat etilgen soñ, volontör Kostâ Kotovnı türmege oturtqanlarını bildireler. Ve olar, evel özü Kostâ kibi, indemeyip çette qalıp olamadılar”, – dep yazdı Polozov.
Ukrain deñizciler, "olar özleri apishanede bulunğan vaqıt onıñ yapqan destegine minnetdarlıq köstermek içün”, advokatnıñ yazğanına köre, 12 400 grıvnâ (aman-aman 26 000 ruble) topladı.
Avgust ayında – Moskovada olğan narazılıq aktsiyalarından soñ – Kotovnı teqif etip, dört yıllıq apis cezasını üküm ettiler.
Sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye arasında tutulğanlarnı deñişim kerçekleştirildi. 35 ukrainalı ile uçaq «Borıspil» Kyiv ava limanında qondı. Oleğ Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.


text:
Bu könne närsälär bulğan?
Tarixta bügen - 01.07.2020
Bügen 2020 nçe yılnıñ 1 nçe iyüle. Bu kön tarixqa nindi waqıyğalar belän kerep qalğan soñ?
1955 nçe yılda Sovetlar Berlege citäkçelegendä NATOğa qarşı qorılğan Varşava Paktı Berlin divarı cimerelgäç häm Sovetlar Belege tarqalğaç 1991 nçe yılnıň 1 nçe iyülendä räsmi räweştä betä.
1997 nçe ylnıň älege könendä 156 yıl Angliya xakimlege astında bulğan häm ber yarımutraw belän 235 utrawdan torğan Gonkong Qıtay citäkçelegenä tapşırıla.
2004 nçe yılnıň 1 nçe iyülendä dönyaküläm tanılğan aktyer Marlon Brando 80 yäşendä mäňgelekkä küzlären yoma.


text:
UNESKO İcraiy şurasınıñ 197 sessiyası çerçivesinde, programma ve tış munasebet meselelerinden komissiya toplaşuvında Qırım Muhtar Cumhuriyetinde vaziyetniñ teşkerüvi aqqında qarar aldılar.
Ukraina Tış işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, bu qarar UNESKO organınıñ 12 memleket-azası ile birlikte Ukraina teşebbüsi ile alındı.
«Qarar leyhasına AB 28 azasından 26 (Malta ve Hirvatistandan ğayrı) qol tuttı, Kanada, Norvegiya, AQŞ, Türkiye, İsveçre ve Yaponiya da şu sırada. Vesiqa Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarovnıñ tarafından icraiy komitet baquvına berildi», – denile beyanatta.
Rusiye QMC vaziyetiniñ teşkerüvine qarşı çıqıp, bunı «UNESKO faaliyetiniñ siyasetleştirilmemesi ve mustaqil devletlerniñ işlerine qarışmaması ile añlattı».
Dört memleket qarşı çıqtı: Rusiye Federatsiyası, İndistan, KHC, Kuba.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi fevral 20 künü işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası bu tarihnı yarımada işğaliniñ başlanuvı künü olaraq ilân etti.


text:
`İzrailğa oçışlar tuqtadı` Näticälär
Xäbärlär [36]
- Törek hawa yulları – köndälek oçışlar belän Awrupada 2nçe
- "Qabul xalıqara aêroportı oçışlarğa äzer"
- Rusiyäneñ tağın 4 şähärennän Törkiyägä oçıp bula
- Törek hawa yulları qabat xıyallanğan noqtada
- Törkiyägä kerü şartları üzgärde
- Törkiyä belän Rusiyä arasında oçışlar başlanaçaqmı?
- Törek hawa yulları Amerikağa oçışların yışayttı
- Ğazzädä ut tuqtadı
- Rusiyä belän Törkiyä arasındağı oçışlarda üzgäreş yuq
- THY İzrailğa 7 martka qadär oçmıy
- Liviyä Misırğa säfärlärne qabat başlıy
- Angliyadan Törkiyägä maxsus röxsätle oçışlar başlandı
- Törkiyä-Üzbäkstan arasında oçışlar başlıy
- Rusiyä belän Törkiyä arasında oçışlar başlana
- İyün'dä 2 million 750 meñ yulçı oçqan
- İtaliyä häm Bolgariyağa oçışlar başlandı
- Törek hawa yullarınıñ bu ayğa oçış plannarı
- Germaniyä dä oçışlar başlıy
- Amerika Quşma Ştatlarınnan Törkiyägä maxsus oçışlar
- Törkiyädän çit illärgä böten oçışlar tuqtatıldı


text:
Birleşken Milletler, işğal etilgen Qırımda ve kontrol etilmegen Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ topraqlarında tutulğanlar er kün işkencege oğratıla, dep bildire.
BM insan aqları idaresiniñ yolbaşçı muavini Nada Al-Naşif qayd etkenine köre, Donetskteki «İzolâtsiya» apishanesinde ve diger apishanelerde «ciddiy bozuvlar» bar, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Naşif bergen malümatqa köre, silâlı zıddiyet başlağanından berli tutulğan tahminen dört biñ kişi em ükümet kontrol etken, em aydutlar kontrol etken topraqlarda işkencege ya da sert munasebetke oğradı.
«Qurbanlarnıñ sayısı biñlernen olsa, tek bir qaç on cinayetçi mesüliyetke çekildi», – dep ayttı o.
Naşif, zıddiyet başlağanda işkence ve sert munasebet daa çoq edi, amma vaqıt keçkeninen eksildi, hususan Ukraina ükümeti kontrol etken topraqlarda azaldı, dep qoştı.
Naşif Rusiye işğal etken Qırım aqqında aytıp, müessisesi yarımadada missiyasını yerine ketirip olamay, ve uzaqtan toplanğan malümatqa esaslanmağa mecbur ola, dep bildirdi.
Maruzada qayd etilgenine köre, Qırımdaki Rusiye akimiyeti rezonans çıqarğan davalarnen oğraşqan advokatlarnı taqip ete, mahkemege ise böyle davalarda adaletli mahkeme tahqiqatı yapmayıp üküm çıqara.
Apiste tutulğan insanlarnı özüne iftira etmesi ya da başqalarğa qarşı şaatlıq etmesine zorlamaq içün Rusiye akimiyetiniñ işkence ve sert yanaşuv usullarını qullanğanı qayd etilgen edi.
«Esabatta Rusiyeniñ Qırımda işğalci akimiyet olaraq halqara gumanitar uquqqa köre vazifelerini yerine ketirmegeni qayd etile», – dep qayd etti BM insan aqları vekâletlisiniñ muavini.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova BM İnsan aqları şurasınıñ 47-nci sessiyası vaqtında Qırımda Ukraina vatandaşları, hususan qırımtatar halqı taqip etile, dep bildirdi.
Kreml kontrolindeki Qırım Nazirler şurasınıñ reis muavini, Rusiye prezidenti yanındaki Qırım vekili Georgiy Muradov Kyiv milliy azlıqlarnıñ aqlarına riayet etüv meselesinde Qırımdan «örnek almalı», dep bildirdi.
Büyük Britaniya Tış işler nazirligi iyülniñ 8-nde Qırımda insan aqlarınıñ bozuvları aytılğan «İnsan aqları ve demokratiyağa dair – 2020» maruzasını derc etti.
Hatırlatamız, Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Avropa Şurasınıñ baş kâtibi Marija Pejčinović Burić ile Qırımdaki insan aqları vaziyetine dair mahsus maruza azırlanmasını muzakere etti.
Berilgen malümatqa köre, Marija Pejčinović Burić iyülniñ 7-nde Vilnüste Ukrainadaki islâatlarnen bağlı Dördünci Konferentsiya açılışında çıqışta bulunıp, teşkilâtnı işğal altındaki Qırımda insan aqları vaziyeti qasevetlendire, dep bildirdi.
BM Ukraina insan aqları Monitoring missiyasınıñ reisi Matilda BognerRusiye Birleşken Milletlerniñ Qırımda insan aqlarınen bağlı tevsiyelerine riayet etmey, dep bildirgen edi.
Fevralniñ 16-nda Ukraina Yuqarı Radası halqara institutlarğa muracaat etip, Qırımnıñ Rusiye işğalini ve yarımadada insan aqları bozuvlarını takbih etmesine çağırdı. Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv yılında bir sıra ğarp memleketi Rusiyege muracaat etti. Bundan soñ Kreml «ilhaq olmadı», dep bildirdi, Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharova ise Qırım aqqında «olmağan şeylerni aytmaqtan» vazgeçmege çağırdı.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Miloş Zeman Ukrainadaki buhran barışıq yollar vastasınen al etilmek kerek olğanını qayd etip, Poroşenkoğa «bu işte muvafaqiyetler» tiledi.
Çeh diplomatı Ukrainada prezident saylavlarınıñ keçirilmesine yüksek qıymet kesti. Çehiya tış işler naziriniñ beyanatında qayd etilgenine köre, «eki şarqiy vilâyette kergin vaziyet üküm sürgeni, saylav esnasını bozmaq ıntıluvları, zorbalıq provokatsiyalar ve Rusiye Federatsiyasınıñ Qırım işğaline baqmadan», Ukrainada saylavlar olıp keçti.
Çehiya tış işler Nazirliginiñ beyanatında şusı da qayd etile ki, Çehiya ileride de «Ukrainanıñ topraq bütünligine ve eki taraflı leyhalar çerçivesinde, em de Avropa Birliginde oña qol tutacaq».


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım başı Sergey Aksönov, kelecek kurort mevsimine qadar Keriç köpründen Rusiyeden Kefe ve Kezlevge poyezd yürüşlerini başlamağa istey.
"Kurort mevsiminiñ başına qadar Qırım Cumhuriyetine Yekaterinburg ve Murmansk şeerlerinden yañı marşrutlarnı kirsetmek, Kislovodsk ve Krasnodar şeerlerinden marşrutlarnı azırlamaq niyetlenemiz. Ve Aqmescitten ğayrı, Kefe ve Kezlevge de yürgen poyezdler peyda olacaq", - denile beyanatta.
Keriç köprüden keçecek yük trenleriniñ areketini 2020 senesi iyün ayında başlatmağa planlaştıralar.
«Grand Servis Ekspress» naqliyat şirketi noyabrniñ 8-nde saba Keriç köprüden ketecek Qırımnıñ yolcu trenlerine bilet satmağa başladı.
Sentâbrniñ 24-nde Rusiye kütleviy haber vastaları dizelli lokomotiv test şeklinde Keriç köprüniñ demiryol qısmını keçti, dep bildirdi. «Stroygazmontaj» şirketiniñ müdiri, Rusiye iş adamı Arkadiy Rotenbergniñ bildirgenine köre, köpürniñ demiryol qısmında areket 2019 senesi dekabr ayında başlatılacaq.
Daa evel Rusiye akimiyeti Keriç köprüne 166 «yañı vagonnı» bermege vade etken edi. «Qırım demiryolları» müdiri Aleksey Gladilin Keriç köprüniñ demiryol qısmı açılğan soñ andan qomşu Rusiyeniñ 11 şeerinden trenler keçecek, dep ilân etti.
2019 senesi mayıs ayında Rusiye prezidenti Vladimir Putin Keriç köprüniñ demiryolu «cedvelden daa tez qurarlar», dep bildirdi.


text:
Türkiye şarqındaki şeerlerde politsiya bölükleri yanında yüz bergen eki patlav neticesinde altı kişi elâk oldı, tahminen 160 adam yaralandı.
Devlet ükümetiniñ ilân etkenine köre, birinci patlav avgust 18-de saba Van şeerinde yüz berdi – minalı avtomobil patladı. Daa bir maşna Elâzıg şeerinde patlatıldı.
Eki şeer akimiyeti patlav azırlavında «Kurdistan iş partiyası» yasaq olunğan teşkilâtını qabaatlay, amma ücüm içün mesüliyetni kimse boynuna almadı.
Van şeeri gubernatorınıñ muavini Mehmet Parlak ilân etti ki, minalı avtomobilni qoyğan «silâlı kişi» yaqalandı ve sorğuğa çekildi.
Bu vaqıtqa qadar Van ücüm obyekti degil edi, Türkiye şarqında ateş toqtatılması aqqında añlaşma 2015 senesi bitkenine baqmadan. Eñ çoq ücüm yaqındaki Diyarbakır şeerinde yüz bergen edi, hususan avgust 15-te sekiz kişi avtomobil patlavı neticesinde elâk oldı.
«Kurdistan iş partiyası» 1984 senesi regionnıñ mustaqilligi içün silâlı küreşni ilân etti, o vaqıttan berli zorbalıq neticesinde 40000-den ziyade kişi elâk oldı.


text:
Qızu hawada, elektrik tämin itkän iske stantsiälärnä küçäneç säbäble, ziyan kürä.
Buxaresttä yäşäğän, Maria Mihat:
“Xäzer inde ul xätli qızu tügel, kiçä kürsä idegez anı, iñ qızu waqıt ide. Öy eçendä 40 däräcä ide. Kiçke 8däñ irtänge 3lärgä qadär elektr bulmadı, şuña suitqıç caylanmaları eşlämäde .”
Makedoniädä çıqqan Urman yañgını belän küräşüdä, meñlägän keşe qatnaştı. Cirle xalıq, xezmätkärlär häm xarbilär yañgınnı ilneñ ikençe zur şähärenä küçermäs öçen bergä küräşkännär.
Macarstan Xaqimiäte, soñgı ber atnada däwam itkän qatı qızularda xälaq bulğannar sanıñ yaqınça 500 buluın açıqladı. Alarnıñ kübese xästä häm olı keşelär bulğan.
Qızu hawalarda Budepeşttäge urmannar da yanğan. Yañgın belän köräşüçelärdäñ berse, Antal Erdos, wazğiyätneñ ciddilegenä basım yasap bolay dide:
“Soñgı ber distä yıl eçendä Budapeşttä çıqqan iñ zur yañğınğa şahit bulğanbızdır möğayın.”
Serbiädä dä urman yañgırlarında küpkenä cir ziyan kürgän.
İtalyada da urman-yañğınnarı belän küräşü bara, yañğın 100lägän hektarlıq urmannı beterep 4 keşeneñ tormışın özgän.
Yunan däwlät xezmätkärläre, ildä 44 däräcädäñ aşqan çıdıyalmaslıq qızular waqıtında yağın çığu ixtimalına qarşı iğtibarnı köçäytkän. Athenada bügen qızu, 45 däräcägä citär dip isäblänä. Yuğarı dım häm pıçraq hawada şartlar awırlana barğanda suıtqıç caylanmaları elektrnı iñ küp sarıf itkän cihazlar.
Hawa torışı ğalimnäre qızularnıñ Pänceşämbe könnäñ başlap töşä başlıyaçağın belderä. Şul uq waqıtta yewropa qiytğasınıñ tönyaqkönbatış öleşe su basuları belän küreşä. Üzäk häm könyaq Britaniä soñğı 60 yıldağı iñ yaman su basuları belän iñ tegä.
Thames yılğasınıñ taşuı nätecäsendä, Yuğarı uqu yortı şähärçege bulğan Oxfort, su astında qaldı. Oxforttağı 2 meñläp xalıq bötän cirlärgä küçerelgän.
Britaniäneñ könyaq-könçığış Gloucestershireda, bu atna su taşuları näticäsendä 350 meñläp keşe eçe suınnañ mäxrüm qalğan. Severn yılğası taşuı säbäble Tewkesbury rayonıñ su qaplağan.
Xärbilär bu töbäklärdä şişälär belän su tarata başlağan.


text:
«Qırım birdemligi» birleşmesiniñ faali, bloger Nariman Memedeminov ekspertiza ötkermek içün psihiatrik hastahanege yerleştirildi. Üç ay evel o internette terrorizm propagandası yapqan videoroligi içün tevqif etilgen edi. Faalniñ imayecisi yarımadada sovet devrindeki kibi «cezalandırıcı psihiatriya» devam ettirilgeni aqqında ayta.
Üç ay evel Bağçasaray rayonı Zalanköy köyüniñ (Holmovka) sakini Nariman Memedeminov «açıq şekilde terrorizmge çağıruv» yapqanında qabaatlanıp tevqif etilgen edi. FSB Memedeminovnıñ 2013-2015 seneleri arasında Youtubede yürsetken videoblogınıñ mundericesini böyle hasiyetlegen edi. O, eki dane rolikte Ukrainada açıq areket etken, lâkin Rusiye terroristik dep tanılğan «Hizb ut-Tahrir» islâm teşkilâtınıñ tedbirleri aqqında ikâye ete. Bu sebepten faal üç ay Aqmescitniñ SİZOsında tutuldı. İyünniñ 29-nda FSB taqiqatçısı «teşkermek maqsdınen» onıñ psihiatrik hastahanege keçirilmesine qarar bere. O, anda eñ az 20 kün qalacaq.
Qırım.Aqiqatqa onıñ adliyeci Edem Semedlâyev haber etkenine köre, Memedeminov psihiatrik ekspertizanıñ ambulatoriyada ötkerilmesini red etken, şunıñ içün o zorbalıqnen hastahanege yerleştirilgen.
«Rusiye Cinaiy-protsesual kodeksine binaen mecburiy psihiatrik ekspertiza, insan psihiatr ya da narkolog cedvelinde qaydlı ise, ayrıca bazı cinaiy maddelerge istinaden ötkerile. Bu kategoriyağa kirgen işler boyunca ekspertiza keçirilmesi mecburiy degil, lâkin FSB taqiqatçıları qırımtatarlarnıñ epsini bu tipteki ekspertizadan ötkere, çünki olarnı adekvat degildir, ya da er ihtimalge qarşı özlerini qorumaq içün yapa bunı. Bu yigitlerni aqaretley, onıñ içün olar red eteler. Bu sebepten taqiqatçınıñ qararına binaen olarnı delihanege yerleştirip, gece-kündüz olar: palatada nasıl davranğanını, aşama-içmege, duşqa ve sairege yerlerge nasıl qatnağanını taqip eteler. Ekspertizanı red eteken Nariman Memedeminovqa da aynı şey yapıldı», – dep ikâye etti adliyeci.
Adliyeciler Memedeminovnen daa körüşmediler, şunıñ içün onıñ alından ve ekspertiza nasıl keçkeninden haberleri yoq. Olar onı bu afta ziyaret etecek olalar. FSB bu vaziyetke halqqa açıq izaat bermey.
«Sağlam insannı kerçek hastalar arasına yerleştireler»
Keçken sene statsionar psihiatrik ekspertizadan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerov de keçken edi. FSB taqiqatçıları bayağı yaşta olğanı ve sağlıq vaziyeti ağır olğanına baqmadan onı anda «separatizmge açıq çağıruvlar» boyunca açılğan cinaiy iş çerçivesinde yerleştirgen ediler.
Daa soñra Umerov delihanede mecburiy olaraq qalmaq, kerçek bir iskence kibi dep aytqan edi, çünki: «Normal insan psihiatrik hastahanege kerçek manada hasta insanlar arasına yerleştirile. Turmuş şaraitleri pek fena. Olarnı anda pek oñaytsız şaraitler bekley, çünki adiy, normal ve sağ insan bulardan büyük qıyınlıqnen keçe. Amma olarnıñ ayatını telükege soqacaq iç bir şey yoq».
Meclis yolbaşçısınıñ muavini ayrıca bu areketlerni sovet devrine ait «cezalandıruv tibbiyetine» qaytuv dep ayttı.
Soñki eki yıl içinde mecburiy psihiatrik ekspertizadan ayrıca «Hizb ut-Tahrir işi»niñ iştirakçileri Rustem İsmailov, Ayder Saledinov, Muslim Aliyev, Refat Alimov, Refat Alimov, Arsen Cepparov, Vadim Siruk, Enver Mamutov, Seryran Saliyev, insan aqları boyunca kontakt gruppasınıñ azası Emir-Usein Kuku ve başqaları ötkerilgen edi.
Mahkemede Kukunı temsil etken «Agora» halqara uquimaye gruppasınıñ adliyecisi Aleksandr Popkovnıñ sözlerine köre, ekspertiza onıñ imayesi altındaki şahısnıñ aq-uquqlarınıñ bozuluvınen keçken.
«Oña kimse psihotrop maddeli ine sançmadı, olar yalıñız taqip etken edi. Ancaq içerdeki muit pek farqlı: sen daima taqip altındasıñ, atta taqipsiz ayaq yolğa da barıp olamaysıñ. Bu ise, serbestlik ile toqunmamazlıq aqqıñnı boza. Bundan da ğayrı Emir-Usein Kukunı maskalı ve silâlı mahsus hızmet hadimleri qaravullay edi. Onı ziyaret etmege kelgenimde işbu hadimnen aramızda tatsızlıq çıqtı – o odadan çıqmağa istemeyip, elinde avtomat tutaraq, eki metr uzaqta pencere içine yerleşip, qonuşmamıznı diñlep oturdı. Bu muessisede zaten er şey sıqı taqip altında eken, anda böyle beklegenler de bar edi. Muit nahoş ve pek kergin edi», – dep ikâye etti o Qırım.Aqiqatqa.
Yemek aşaması ve davranışlarını taqip etüv
Edem Semedlâyev, ekimler ekspertiza keçirgen vaqıtta iştirakçilerden olarnıñ cinaiy işlerinen alâqalı malümat almağa tırışqanları aqqında ayttı.
«Bazen ekimler insan ile qonuşqanda, esasen olarnıñ cinaiy işlerinen alâqalı: «Özüñizni qabaatlı dep sayasıñızmı, yoqmı?», «Gruppa («Hizb ut-Tahrir»ge – QA) azasısıñızmı?», «Qırım Mufitiyatı, Meclis, Rusiye, Ukrainağa nasıl baqasıñız?», degen sualler berip başlaylar. Zanımızca, böyle sualler bermek qanunğa zıt kele. Psihiatr ekimler cinaiy işlerge toqunmadan, insannen çeşit mevzular aqqında laf eterek, onıñ şuurlı ya da şuursız olğanını añlay bileler,– dep izaatlay o.
İç bir türlü ilâc içmemeli, ine sançılmasına razı olamamalıEdem Semedlâyev
Adliyeciler buña FSB hadimleri alâqadar olabilir dep tahmin eteler, çünki ekimler öz «hastalarınıñ» cinaiy işleriniñ incelikleri aqqında bilmege fursatı yoq.Şunıñ içün o, psihiatrik ekspertiza obyektine çevirilgen şahısqa, provokatsiyalarğa qulaq asmamağa, böyle suallerge cevap bermemege ve aşağan aşlarına diqqat etmege tevsiye ete. «İç bir türlü ilâc, ap, içmemege ve ine sançtırmamağa tevsiye ete. Ne aşağanıña diqqat etip, yemekten soñ ne is etkenine diqqat etmek kerek. Eger insan, aş aşağan soñ yaramasa ya da is-duyğuları küçleşse, bu aqta şu arada aytmaq kerek, kerek olsa, hastahane aşı ve suvını red etmke kerek», - dey o.
Adliyeci Aleksandr Popkov psihiatrik ekspertiza keçken er keske, öz is-duyğularını maksimal sürette kontrol etmege tevsiye ete.
Anda bütün insaniy areketlerni bastırmaq daa da uyğunAleksandr Popkov
«Er bir areket agressivlik ve psihiatrik muessisege zarar berecek em de psihik sapma olaraq qabul etilebile. Onıñ içün anda bütün insaniy reaktsiyalarnı bastırmaq daa doğru olur».
Adliyeciler er angi bir emotsional areketler ekspertizanıñ neticesine tesir etebilir dey. Faqat Qırımda açılğan siyasetnen bağlı cinaiy iş iştirakçileriniñ epsi şuurlı dep tanılğan edi.


text:
Qırımda qıtaiy Ukraina ile memuriy sıñırdan yarımdanıñ meskün yerlerine yürgen avtobuslarğa alâ daa bilet satymaylar. Rusiye tarafından abadanlıştırılğan kiriş noqtalarında bilet kassaları yoq, yol parasını yolcular avtobus salonında bereler: ya da insanlarnı avtobus yanında qarşılığan «Krımavtotrans» şirketiniñ dispetçerine, gece vaqtında – aydavcığa töleyler, ya da yaqın olğan avtostantsiya kassalarında. Bunıñ ile dispetçerler pasportnı soramaylar, amma soyadını aytmağa rica eteler, – haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Adıñıznı aytıñ, soyadıñıznı esabatqa kirsetmek kerekim», – dey dispetçer Çonğardan Aqmescitke yürgen avtobusqa oturğan yolcularğa. Yol parasını yolcular avtobusta bereler, amma biletlerni olarğa bermeyler.
İyünde Qırımda biletlerniñ pasportlar boyunca satılması başlandı, neticede yerli avtostantsiya kassalarında uzun nevbetler peyda oldı. Añlatılğanı kibi, biletlerniñ pasportlar boyunca satılması tek «uzaq yollar»ğa ya da Aqyarğa yürgen avtobuslarğa ait.
2014 senesi dekabr ayından Ukraina Qırım ile demir yol alâqasını toqtattı.


text:
Ukraina TİN spikeri Oleg Nikolenko, Büyük Britaniyanıñ Qırım sebebinden Rusiyege qarşı qoyulğan sanktsiyalarınıñ “yımşatıluvı” aqqında Rusiye haber vastaları tarqatqan malümatnı tefsir etti.
“AB azası olmağan devlet olaraq, Birleşken Qırallıq Avropa sanktsiyalar rejimleriniñ, şu cümleden Rusiye ile bağlı olğanlarını da, öz milliy qanunlarına köre deñiştirüv protsedurasını başlattı. Büyük Britaniya Maliye nazirliginiñ Qırım limanları içün umumiy litsenziyası, AB Şurasınıñ 2014/145/CFSP qararından keri çekildi. Böyle bir şey endi 2017 senesinden berli bar. Evel de böyle bir şeyler bar edi. İç bir diger şey aqqında söz ketmey”, – dep yazdı o.
O, 2021 senesi yanvarnıñ 1-nden Ukraina ve Büyük Britaniya arasında strategik işbirlik aqqında añlaşma quvetini alğanını da hatırlattı.
“Birleşken Qırallıq, Ukrainanıñ dünyadaki eñ küçlü ve eñ izçen ortaqlarından biri olıp qala, Rusiye tecavuzına qarşılıqta devletimizniñ suvereniteti ve topraq bütünligine siyasiy ve ameliy destek bildirmege devam ete. Bundan ğayrı, Büyük Britaniya Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı saqlap qalğan ve yañılarını qoyğan dünya liderlerinden biridir. Demek ki, sanktsiyalarnıñ yımşatıluvı aqqında bildirmelerni Rusiyeniñ nevbetteki yalanları olaraq sayamız”, – dep yazdı Nikolenko.
Ukrainadaki Büyük Britaniya elçisi Melinda Simmons, Qırımnı işğal etkeni içün Rusiye Federatsiyasına qarşı qoyulğan sanktsiyalarnıñ “yımşatıluvı” aqqında bir sıra kütleviy haber vastası tarqatqan malümatqa “sahte” dedi.
Evel, Büyük Britaniya Qırım sebebinden Rusiyege qarşı qoyulğan sanktsiyalar sırasına deñişmeler kirsetti, dep haber etilgen edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
«Ukrzaliznıtsâ» matbuat hızmetiniñ malümatına köre, öz başına ilân etilgen «Qırım demir yolu» devlet müessisesi 2014-2015 seneleri trenler areketiniñ cedveline deñişmeler kirsetip başladı.
Müessiseniñ bildirgenine köre, biletler ne devlet içinde, ne de halqara trenlerge satılacaq.
Matbuat hızmeti bildire ki, yolcularnıñ sayısı eksildi, şu sebepten areket cedvelini ğayrıdan baqıp çıqmaq lâzim.
Böyle bir qarar aqqında malümat demir yol memuriyetleri, şu cümleden OAO «RJD» ve Aqrusiye demir yollarına, yollanıldı.
Bundan ğayrı, öz başına ilân etilgen «Qırım demir yolu» devlet müessisesiniñ reberi Andrey Karakulkin «Ukrzaliznıtsâ» yolbaşçılığına muracaata bulunıp, biletler satılmasını toqtatuv ve yolcu trenleriniñ areket cedveline deñişmeler kirsetilmesini istedi.
«Ukrzaliznıtsâ» er bir demir yol memuriyetinen areket cedveli boyunca añlaşıp, biletlerni satmağa devam etecek.


text:
Advokat Nikolay Polozov bildirdi ki, o, Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı açılğan cinaiy dava boyunca birinci temyiz şikâyetini yolladı. Advokat, şikâyetni Krasnodardaki Dördünci temyiz mahkemesi baqacaq, dep bildirdi.
«Refat Çubarovğa qarşı bu esnasnıñ başında mahkemeniñ areketleri imaye aqqını bozdı. Refat Çubarovnıñ davetinen imayeci advokat olaraq iştirak etmemniñ qanunsız red etilmesi. Bu eñ azından Avropa insan aqları ve esas serbestlikleri şartnamesiniñ 6-ncı maddesini boza», – dep yazdı Polozov Facebookta.
Advokatnıñ tahmin etkenine köre, «Çubarovnıñ davası» boyunca soñki üküm bir qaç ay içinde çıqarılacaq.
2020 senesi martnıñ soñunda Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı.
Cinaiy davalar Rusiye Ceza kodeksiniñ 212-nci maddesiniñ 1-inci maddesine (qalabalıqlarnı teşkil etüv), 280.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Rusiye topraq bütünligini bozacaq areketlerge çağıruv) açıldı.
Aqmescitte iyülniñ 23-nde mahkemede Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy dava temelden baqılıp başlandı. Mahkeme vekilleri diñleyicilerni oturışuvğa ve mahkeme binasına kirsetmedi, dep bildirdi «Qırım esnası» teşebbüsiniñ faalleri.
Advokat Nikolay Polozovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, oña bu davada Çubarovnı qorçalamağa izin bermediler, çünki «menfaat zıddiyeti bar». O, bu qararnı şikâyet etmege niyetlene. Aqmescitte mahkeme advokat Polozovnıñ şikâyetini endi red etken edi.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti «qırımtatar halqına qarşı daa bir repressiya dalğasını başlattı».
Advokat Nikolay Polozov Rusiye tahqiqatçısınıñ onı işğal altındaki Qırımda Çubarovğa qarşı kene açılğan davada imayeden çetleştirmek niyeti aqqında bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Rusiye tahqiqatçılarınıñ Çubarovğa qarşı açılğan davanen bağlı tahqiqat başlattı.


text:
Keçken cumaaqşamı künü Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesiniñ qadısı Mihail Belousov halq arasında «Veciye Kaşka davası» adını alğan cinaiy iş boyunca dört qırımtatar faaline qarşı mahkeme tahqiqatını aşıqa-aşıqa bitirdi. Mahkeme tahqiqatı devamında neler belli oldı, mabüsler mahkemede ne dedi, qadı bu davanıñ angi inceliklerini tedqiq etmekten vazgeçti – bu maqalede tarif etile.
Delilsiz qabaatlav
Dört qırımtatar faali – Kâzim Ametov, Bekir Degermenci, Ruslan Trubaç ve Asan Çapuh – para talap etüvde qabaatlanıp, mahküm etilip başlandı. Qabaatlav qararına baqılsa, olar cinaiy añlaşma tizip, Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan yedi biñ dollar miqdarında para olacaq oldılar. Bu kişi qırımtatar milliy areketiniñ meşur vekili Veciye Kaşkanıñ torunınen evlenip, onı terk etkeni içün «qast etüv» qurbanı oldı.
Prokuraturanıñ malümatına köre, cinaiy gruppa zarar körgen kişini qorquzıp, aytılğan paranı qaytaracağına dair senet yazmağa mecbur etti, kelecek körüşüvlerde ise Aytannı beden cezası ile qorquzıp, maşina vesiqalarını tutıp alğan ekenler. Bundan ğayrı, Asan Çapuhnıñ evini tintken uquq qoruyıcılar üç Kalaşnikov avtomatını ve bir qaç magazinni «tapqan» eken.
Mahkemede sorğuğa çekilgen şaat Kurtseit Abdullayev Aytandan kimse para talap etmedi, dedi
Bunı isbatlamaq içün prokuratura bir sıra şaat ketirdi, olarnıñ ekseriyeti ise tahqiqat tedbirleri vaqtında şaat olğan edi. Olar dava içün müim bir şey aytıp olamadı, tek «para talap etkenler» tutulğanda can bergen Veciye Kaşka yaramağanını, lâkin ilk yardım ekimleri tahqiqat tedbirlerinde iştirak etmege izin bergenini bildirdiler.
Bundan ğayrı, qabaatlav şaatlarınıñ bir qısmı prokuraturanıñ malümatını red etti. Mahkemede sorğuğa çekilgen Kurtseit Abdullayev Aytandan kimse para talap etmedi, dedi. Zarar körgen kişiniñ eski apayı Aliye Kaşka Aytan ondan ayırılğanda qartanasınıñ tedaviylevine ayırılğan yedi yüz dollar hırsızladı, dep bildirdi mahkemege.
Bundan da ğayrı, qabaatlav mahkemede operativ tedbirlerniñ aydınlatılğan malümatına diqqat celp etti: Asan Çapuhqa ait cep telefonınıñ ses qaydları, zarar körgen kişi ile subet qaydları. Er vaqıt olğanı kibi, mahkeme bu vesiqalarnı tedqiq etti, amma mündericesini oturışuvda aydınlatmadı. Şu sebepten çetten qıymet kesmege imkânsız ola, diñlengen subetler dört mabüsniñ qabaatını isbatlaymı-yoqmı belli degil.
Zıddiyetleri olğan aferist
Mahkeme bu davanıñ zarar körgen kişini – Türkiye vatandaşı Yusuf Aytannı – üçünci kereden sorğuğa çekip oldı. Zarar körgen kişiniñ mahkemede aytqanlarını ve sorğusı vaqtında angi uymamazlıq qayd etilgenini Qırım.Aqiqat daa evel bildirgen edi.
Onıñ aytqanına köre, mabüsler tek Qırımdan çıqaracaqlarınen qorquzmadı, büyregini kesip alır, öldürir ve atta qulluqqa satarlar, dep aytqan ekenler. Aytan bütün bu qorquzuvlarnı ciddiy körgenini ayta, faqat para talap etüvge oğrağanından bir ay keçken soñ eski apayınıñ ev azabarından maşinasını raat-raat alıp oldı.
İmayeniñ fikirince, Aytan – adiy aferist, Aliye Kaşka ise onıñ daa bir qurbanı oldı
Diger müim incelikler arasında daa bir şey bar – zarar körgen kişi Aliye Kaşka ile evli olğanda diger şahsiy munasebetleri bar olğanını tanıdı. İşbu cinaiy iş çerçivesinde bunıñ emiyeti yoq, amma em Aytannıñ, em qabaatlavnıñ malümatına tenqitnen yanaşmağa sebep bar. İmayeniñ fikirince, Aytan – adiy aferist, Aliye Kaşka ise onıñ daa bir qurbanı oldı.
İmaye Aytannıñ tahqiqatta ve oturışuvda bergen malümatlarını qıyaslamağa talap etkende qadı Mihail Belousovnıñ cevabı meraqlı oldı. Başta qadı sorğu daa bitmedi dep, malümat seslendirmekten vazgeçti. Soñra ise imaye bunı talap etecegini añladı – advokatlarnıñ zarar körgen kişige sual bermege imkânı olmasın dep, bir qaç künge teneffüs ilân etti.
Qartanağa yardım etecek ediler
Zarar körgen kişi Veciye Kaşkadan borc alğan edi. Bunı imaye şaatları Abdureşit Cepparov ve Saniye Ametova sorğu vaqtında tasdıqladılar, bu malümat bu cinaiy iş çerçivesinde pek müim ola. Şaat Cepparovnıñ mahkemede bergen malümatına köre, Yusuf Aytannıñ Aqmescit, Saq, Krasnodar ülkesinde borcları bar edi. O, yapmağan işleri içün para alğan edi. Bu borclarnı qapatmaq içün Aytan Veciye Kaşkadan para alıp, kredit bergenlerge para qaytardı.
Şaat Saniye Ametovanıñ mahkemege bildirgenine köre, Veciye Kaşka Aytan olardan para alıp ğayıp olğanını tarif etken edi. O, qoranta paranı diplomatik yollarnen qaytarmağa istedi ve dört qabaatlı kişi aldatılğan qartanağa yardım etmege tırışqan edi, dep qoştı. Bundan ğayrı, mahkemede Aytannıñ eski apaylarından biri sorğuğa çekildi, o, ayırılğan soñ ailelerini ziyaret etmegen edi, dep bildirdi. Beraber yaşağanda ise Türkiyede ömür arqadaşı ve üç balası, diger şeerlerde de çoq qadını bar olğanı belli oldı, dedi.
Mahkeme mabüslerniñ qabaatsız olğanını isbatlaycaq delillernen bağlı daa dört muracaatnı red etti
Şaatlarnıñ malümatı sayesinde Asan Çapuhnıñ evinde peyda olğan üç avtomatnen bağlı vaziyet de aydınlatıldı. Qomşuları tarif etkenine köre, evi tintüv keçirilmezden bir qaç saat ögüne sarıp alınğan edi. Tintüvden beş daqqa ögüne araba qapusına boz «Lada Priora» keldi, andan çıqqanlar evge kirip, silânı gizliden qoyması mümkün edi, dep tüşüne imaye. Qadı bu videonı baqmağa kesen-kes razı olmadı. Bundan ğayrı, mahkeme mabüslerniñ qabaatsız olğanını isbatlaycaq delillernen bağlı daa dört muracaatnı red etti.
FSB provokatsiyası
Qabaatlanğan Asan Çapuh da silânı uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri gizliden qoyğanından şübhelenmey. «Menim olsa, bu silâda izlerim qayda?», – dep cevap berdi o, mahkemedeki sorğu vaqtında. O, Yusuf Aytannen bağlı adiseni FSB hadimleriniñ evelden planlaştırılğan provokatsiyası dep sayğanını bildirdi.
Qalğanları böyle bir şey aytmadı, lâkin añlaşma olğanını ve zarar körgen kişiniñ parasına saip olmaq niyetleri bar olğanını bir ağızdan inkâr ete. Er biri olarnıñ iştiraki tek aldatılğan ve parası aferist tarafından hırsızlanğan qart Veciye Kaşkanıñ tarafını tutmaqnen bağlı edi, dep bildire.
Kâzim Ametov qabaatını iç tanımay, mahkemedeki çıqışını bundan başladı. Ruslan Trubaç zarar körgen kişige bir kere şamar urğanını tanıdı. «Bala kibi! Masal aytmasın!», – dep qayd ete Trubaç. O, bu areketleri yañlış olğanını tanıp, zarar körgen kişi ondan büyük insanlarnı aldatıp buña mecbur etti, dey.
Bekir Degermenci de Aytannen sert laf etilgenini inkâr etmey. Aynı vaqıtta o, qorquzılğanını ve bir zarar ketirmek niyetleri bar olğanını inkâr ete. Sorğu vaqtında borc qaytarıluvınen bağlı qanunlarğa, belki de, uymağanını, amma maneviy ceetten başqa çaresi yoq edi, dep ayta. «Bugün de böyle vaziyet olsa edi, aynısını yapar edim!», – dep qayd etti Bekir Degermenci.
İmaye diger delillerni qoşmaq içün mahkemeni başqa künge avuştırmağa rica etti, amma mahkeme razı olmadı. Munaqaşalarğa azırlanmağa teklif etken prokurornıñ muracaatını ise qanaatlendirdi. Buña ve qadınıñ delillerni diqqatnen tedqiq etmekten vazgeçkenine baqılsa, aprelniñ 10-na belgilengen munaqaşalar qadınıñ bu dava boyunca qararğa tesir etmeycek, dep tahmin etmek mümkün.


text:
Yämändä xusilär Äs-Savmea üzägen alğan
Yämändä İran yaqlawçı xusilär ilneñ urta öleşendä urnaşqan Äl-Bayda vilayätendä xökümät köçläreneñ soñğı nığıtması wazğiyätendäge Äs-Savmea rayon üzägen kontrol’ astına alğan
Xärbi räsmilärdän alınğan mäğ’lümatkä kürä, Savmea rayonında xusilär belän xökümät köçläre arasında köçle bäreleşlär bulğan.
Bäreleşlär näticäsendä xusilär xökümät köçläreneñ Bäyda vilayätendäge soñğı nığıtması wazğiyätendäge Äs-Savmea rayonınıñ üzägen alğan.
Xärbi räsmilär rayonnıñ xusilärgä küçüendä Yämän ğaskärenä kiräkle yärdämneñ häm yaqlawnıñ täêmin itelmäwneñ täêsirle buluın belderde.


text:
Bugün Aqmescitte Gagarin soqağındaki «Kosmos» kinoteatriniñ ögünde birinci uçucı kosmonavt Yuriy Gagarin ve raketa kâinat tehnikasınıñ bünyecisi Sergey Korolevniñ granit eykelleri açıldı, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Eykellerniñ müellifleri Anatoliy Dementyev ve Sergey Oleşnâ oldılar, eykel ustahanesiniñ müdiri, «Rus şerefiniñ alleyası» halqara leyhasınıñ reberi Mihail Serdükov büstlerni şeerge ediye etti. «Tarihiy hatıra» leyhasınıñ reisi İgor Yevtüşkinniñ aytqanına köre, eykeller «Rus şerefiniñ alleyası» programmasınıñ bir qısmı ola.
Bu leyha çerçivesinde 2014 senesi yazda Suvorov enişinde Naberejnaya soqağında şair ve aktör Vladimir Vısotskiyniñ eykeli açıldı.
2009 senesi Gagarin soqağında Amet-Han Sultannıñ doğğanına doqsan yıl tolğanı munasebetinen Aqmescit akimiyeti uçucınıñ eykelini tiklemege planlaştırğan edi. Böyle qarar Aqmescit şeer şurasınıñ yarış komissiyası tarafından qabul etilgen edi.
2010 senesi oktâbr ayında o vaqıt Aqmescit yolbaşçısı olğan Gennadiy Babenko bildirdi ki, şeer qurucılığı şurasınıñ toplaşuvında Amet-Han Sultannıñ 3859 mln grivnalıq eykel planı tasdıqlandı. Kinoteatr ögünde landşaft köşesi de açılacaq edi.
Sovetlerniñ uçucısı Amet-Han Sultan 603 cenk uçuşını yaptı, 30 uçaqnı şahsen ve 19 uçaqnı taqım içinde qırdı. Yaz işi devamında uçucı 100 uçuş vastasını ögrendi. 1971 senesi fevral 1-de Amet-Han Sultan Tu-16 uçuş laboratoriyasında sınav uçuşında elâk oldı. Moskvada defn etilgen edi.


text:
Ukrainanıñ Avropa Şurasındaki daimiy temsilcisi Dmıtro Kuleba, Qırım sakinlerini qorçalamaq içün tedbir almağa çağırdı. Bunı diplomat Twitter saifesinde yazdı.
«Avropa Şurası Nazirler komitetiniñ 2017 senesinde ilk toplaşuvını keçirdik. İşdeşlerime bayramlardan soñ keyflerini bozmağa istemez edim, lâkin rusiyelilerniñ Qırımda ukrain vatandaşlarına nisbetten yapqan basqıları aqqında aytmamaq mümkün degil edim. Avropa Şurasınıñ organlarını ve devletlerini, bizimkilerni qorçalamaq içün tedbir almağa çağırdım», – dep yazdı Kuleba.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.