text:
Qırımda Rusiye quvetçileri advokat, qırımtatar faalleri, vatandaş jurnalistleri ve aq qorçalayıcılarğa «qanunsız aktsiyalar keçirilmeycegine dair» tenbiler ketire. Böyle tenbiler yarımadanıñ bir qaç rayonında berildi, dep haber ete «Qırım birdemligi».
«Qırım Cumhuriyetinde 2021 senesi fevralniñ 23-nden 26-na qadar «ekstremist aktsiyalarnıñ» keçirilmesi azırlanıla», – dep aytıla tenbi metninde.
Hususan, bu vesiqa advokat Emine Avamileva, 2019 senesi Moskvada narazılıq aktsiyalarında iştirak etken Rustem Hoşça, Bağçasaray sakini Mustafa Abdurahmanov, «Qırım birdemliginiñ» mühbirleri Nuri Abduraşitov ve Muracon İbragimov, faal Remzi Zudiyev ve Qırımda çeşit cemaat ve aq qorçalayıcı teşebbüsleriniñ iştirakçisi Zekkiy Kulametovğa berildi. Prokuratura alıp ketirilmek ıntıluvı aqqında Lenora Dülber Facebook saifesinde bildirdi.
Qırımnıñ Rusiye prokuraturası tenbi vesiqasında, «uquq qoruyıcılarnıñ organları elde etken malümatqa köre», Qırımtatar Milliy Meclisiniñ tarafdarları «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesinen beraber aktsiyalar keçirecek ola, dep aytıla.
«O seferlerde «Qırım birdemligi» qayd etilmedi, bu sefer ise, olarnıñ fikirince, Meclis ve «Qırım birdemligi» «qanunsız tedbirler keçirecek» eken», – dep izaatladı Emine Avamileva.
Advokat, oña berilgen tenbi vesiqasını «sebepsiz ve qanunsız» dep saya ve onı mahkemede şikâyet etmege niyetlene.
«Qırım akimiyetiniñ emrinen kene tenbiler ketirile, maqsad Qırımda olğan er angi farqlı fikirlerni bastırmaq ve kontrol etmek. Olar eminler, insanlar bir tesir altında qalıp areket eteler ve bu olarnıñ eñ büyük yañlışı. Organlarnıñ iç bir malümatı yoq, bu kâğıtlar ise siyasiy alet olaraq qullanıla. Em politsiya, em insanlar bu kimge ve ne içün kerek olğanını añlay», – dep izaatladı uquq qoruyıcılarnıñ areketlerini faal Lutfiye Zudiyeva.
Qırımdaki politsiyanıñ resmiy izaatları yoq.
Yanvarniñ soñunda Qırımnıñ İçki qasabasınıñ sakinlerine Rusiye politsiyası «qanun bozulmaycağına dair» tenbiler berdi. Bundan evel böyle tenbiler Eski Qırımda qırımtatar faallerine kelgen edi.
Fevralniñ 26-nda cemaatçılıqnıñ teşebbüsi ile «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü» qayd etile. Şu künü Ukrainada ve dünyada qırımlılarğa ve memleketniñ topraq bütünligine qoltutuv aktsiyaları, munaqaşa, forum, miting ve yürüşler keçirile.
2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitingi olıp keçken edi. Miting iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarları, hususan «Rus birligi» firqası çıqtı.
2020 senesi yanvar ayında Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatları, olarnıñ arasındaAhtem Çiygoz ve Rustem Umerov, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıygemuracaat etip, Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv kününi devlet seviyesinde resmiy şekilde belgilemesini rica etti.


c: text/html

text:
Bunı tanılmağan Qırım nazirler Şurasınıñ Facebook saifesinde bildireler.
Bugün Aqmescitte «Delovaya Rossiya» Umumrusiye cemaat teşkilâtı ve «Qırım akimiyeti» arasında işbirlik añlaşması imzalanıldı.
Esas maqsat – Cumhuriyette mahsus vekâletli iqtisadiy daireni teşkil etmek – işbu añlaşma çerçivesinde cumhuriyette oñaytlı ticaret-müitiniñ peyda olunuvı boyunca iş alıp barılacaq.
2014 senesi iyün ayında «Delovoy Krım»nıñ ilk forumı keçirilecegi planlaştırıla. İleride o er bir yıl ötkerilecek, – dep aytıla beyanatta.
«Qırım ve Rusiyeniñ bir qaç biñ iş adamı sual ve meselelerni muzakere etecekler. Qırımdan Rusiye Singapurını etmek içün olğan ğayelerini teklif etecekler. Bizimce, mında yatırımnıñ, em de tek Rusiyeden degil, kelmesi içün bütün imkânlar bar», – dedi «Delovaya Rossiya» Umumrusiye cemaat teşkilâtınıñ reisi Andriy Nazarov.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bazarertesi künü Kabulda Afgan memurlarını taşığan hızmet avtobusına qarşı yönelgen patlav neticesinde bir kişi elâk oldı. Akimiyetniñ malümatına köre, daa beş insan yaralandı. Avtobusta Tasil nazirliginiñ hadimleri ketken edi.
Berilgen malümatqa köre, patlav şinağa qoyulğan magnit bombasınıñ patlaması neticesinde yüz berdi.
Ücüm mesüliyetini kimse almadı. Taliban Afğanistannıñ havfsızlıq quvetleri ve devlet işçilerine sıq-sıq ücüm ete.
Bunıñ kibi patlavlar Kabulda sıq-sıq ola, faqat soñki ayları Afğanistannıñ paytahtında büyük ücümler olmağan edi.


text:
Rusiyeli advokat Nikolay Polozov, Qırımda Rusiyeniñ taqiqat komiteti onı kene çağırttırdı. Bunı adliyeci özüniñ Twitter saifesinde haber etti.
«Salı künü kene TK idaresine kelmek kerekim. Bu da ep «FSB – advokat sırına qarşı» davasında. Yorultacaq olalar», – dep yazdı o.
Mart 6 künü Nikolay Polozov, taqiqattan evel teşkerüv çerçivesinde Qırımda Rus taqiqat komitetiniñ baş idaresinde ifedelerini ende bergen edi.
Dekabr 20-de Qırımda advokat Nikolay Polozovğa qarşı cinaiy iş ğayrıdan açıldı. Uquq qorçalayıcılar Rusiye uquq qoruyıcı sistemasınıñ bu areketleri Polozovnı «Umerovnıñ işinde» imayeci vazifesinden ayırmaq içün yapıla, dep tüşüne.
Kreml tarafından kontrol etilgen Qırım Yuqarı mahkemesi fevral 14 künü advokat Nikolay Polozovnıñ Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesiniñ mahkemecisi Viktor Mojelânskiyniñ Rusiye FSB taqiqatçısı İgor Skripkağa onı «Umerovnıñ işinde» şaat olaraq sorğuğa çekmege ruhseti sebebinden bergen şikâyet arizasını red etti.
Birinci instantsiya mahkemesiniñ qararı deñştirilmedi. Böylece, Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi yanvar 25-de Polozovnıñ FSB hadimleri tarafından yaqalanmasını qanunğa uyğun dep tanıdı.
Polozovnı «Umerovnıñ işinden» ayırılması mahkeme toplaşuvlarınıñ ketişatına tesir etmek mümkün. Öyle fikirini qırımtaar milliy areket iştirakçisi İlmi Umerov seslendirdi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi muavini Nariman Celâl avgust 28 künü Qırım Yuqarı mahkemesiniñ toplaşuvından olğan teessuratları ile paylaştı. Mında «fevral 26» işi boyunca yaqalanğan Mustafa Degermenciniñ şikâyet arizasını red ettiler.
«Qanunsız sürette qabaatlanğan Ahtem Çiygoz, Ali Asanov, Mustafa Degermenci, tuvğanları, dostları, cemaattan nice senelerge ayırılmaq istiqbaline baqmadan, cesürlik ve sebat nümünesi olalar», – dep yazdı Celâl Facebookta ve apiste bulunğanlarnıñ fotolarını paylaştı.
«Bugün serbestlikte öz kölgesinden qorqqan, iş yerini tüşüngen, özü ve aqları bozulğan vatandaşlarına arqa olmağa saqınğanlarğa işbu mahkeme toplaşuvlarına barıp, qaramanlarımızğa baqmağa tevsiye eter edim. Belki, bundan soñ olar, iç olmağanda, halq aqlarınıñ qoruvı aqta muracaatlarnıñ altına imzalarını qoyarlar», – dey o.
Avgust 28 künü Aqmescitte mahkeme «fevral 26» işi boyunca apiste bulunğan qırımlı Mustafa Degermenciniñ şikâyet arizasını red etti.
Mustafa Degermenci mayıs 7 künü Sudaqnıñ Suvuq Sala qasabasına yaqalandı.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı.


text:
Böyle bir adım Poloniya mudafaa naziriniñ emiri ile yapılğan memleketniñ mudafaa sistemasınıñ bir qısmı ola. Plannı Poloniya milliy mudafaa Akademiyasında azırladılar. Oña binaen, yüz biñlik ordunıñ sayısı 10 biñge arttırılacaq.
İstekleri olğanlardan 16 bölük tizilecek. Olar Poloniyanıñ on altı regionında areket etecekler. İşbu bölüklerniñ vazifesi Rusiyeniñ Qırım işğali vaqtında areket etken «yeşil adamçıqlar» kibi birleşmelerge yol bermemektir.
Mekzür islâatnıñ müelliflerinden biri general Boguslav Patsek dey ki, Ukraina ve Rusiye arasında zıddiyet böyle bir bölükni meydanğa ketirmege sebepçi oldı.
Poloniya milliy mudafaa Akademiyası mahsus bölüklerde hızmetnen meraqlanğan adamlarnı paranen mukâfatlandırmağa teklif ete.


text:
Bu Baş prokuratura matbuat hızmetiniñ Qırımğa yaqın vilâyetler ve Kiyev şeerinde rey bergen qırımlılarğa yollanılğan muracaatında aytıla.
Baş prokuratura cemaat borcunı yerine ketirgen (Ukraina cinaiy kodeksiniñ 350 maddesi) hızmet adamları ya da vatandaşlarğa zorbalıq ve telükelerden uquq ceetten qorumaqnı kefil ete, ve bölge saylav bölükleri ya da mahkemege faal muracaat etmege teklif ete.
Matbuat hızmetiniñ beyanatında qayd etile ki, Baş prokuratura emin ki, vatandaşlarnıñ milliy çizgileri sayesinde Ukraina devletinde qanunlarğa riayet etilip başladı. Kergin vaziyette ve qıyın devirlerde cemaat borcunı yerine ketirmek ğayet müimdir.
Baş prokuraturada aytqanlarına köre, lâqayt qalmağan Qırım sakinleriniñ reyleri Ukrainada siyasiy ve iqtisadiy istiqrar, em de Qırımnıñ onıñ ayırılmaz parçası olmasında, büyük isse qoşacaq.


text:
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov «prokuraturadan» bir kün devamında Devlet mimarcılıq-qurucılıq nezareti inspektsiyası tarafından 200 obyektniñ qanunlaştıruvı ile bağlı vaziyetni çezmege talap ete.
Öz muracaatnı Aksönov fevral 3 künü Qırım «ükümeti»niñ Qurman rayonında keçirilgen toplaşuvında bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«Tünevin, Devlet mimarcılıq-qurucılıq nezareti inspektsiyası dekabr 31 künü birden 200 obyektni qanunlaştırdı. Olardan otuz fayızı tamamınen yoq etilmek kerek», – dedi Qırım «başı».
O, Qırım nezaret müessiseni işbu areketlerniñ qanuniy olğanını teşkermege çağırdı.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi (QAMDİ) Oraza bayramını evde qayd etmege çağırdı.
QAMDİ matbuat hızmeti bildirgenine köre, cuma namazı ve bayram namazı COVID-19 koronavirus yuqunçınıñ tarqaluv telükesi sebebinden lâğu etildi.
«Dindaşlarımızğa muracaat etip, çoq toplaşmamalarını, kezintilerni sıñırlamalarını ve telükesiz mesafeni qorumasını rica etemiz. Özüni izolâtsiya etüv rejimi 65 yaştan büyük vatandaşlar içün qala», – dep aytıla haberde.
Oraza bayramı eki musulman bayramından biri ola.
Ramazan ayınıñ soñki künü musulmanlar adet üzre evlerini cıyıştıra, yañı urba ala, ediyeler ala ve bayram içün ziyafetler azırlay.
Oraza bayramında yaqınlarnı ziyaret eteler, mezarlıqlarğa baralar.
Bu sene mübarek Ramazan ayı koronavirus pandemiyasına rastkeldi: oraza aprelniñ 24-nden mayısnıñ 23-ne qadar devam etecek.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ buyruğına köre, mayısnıñ 25-nde Oraza bayramı munasebetinen raatlıq künü ilân etildi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Qurban bayramına ve Oraza bayramına devlet diniy bayramı statusını berecek buyruqnı imzalamağa niyetlene.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Avgust 24-te Ukraina öz mustaqillik kününi qayd ete. Eki yıldan berli bu bayram Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qayd etilmey. Ukrain bayramı munasebetinen Qırım.Aqiqat mahsus leyhağa başlay – «Qıtadan hayırlavlar».
Kün devamında Qırım.Aqiqat siyasetçi, memur, siyasetşınas ve jurnalistlerniñ yarımadada yaşağan qırımlılar içün qayd etken video muracaatlarını aydınlatacaq.
Ukraina mustaqillik Künü – Ukrainanıñ devlet bayramı, er yıl avgust 24-te Ukrain Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ Ukrainanıñ mustaqilligi aqqında qabul etken Seneti munasebetinen qayd etile.
Aqmescitteki cemaat faalleri Ukraina mustaqillik Künü munasebetinen aktsiyanı keçirecek ediler, lâkin Aqmescitniñ şeer memuriyeti buña izin bermedi.


text:
Rusiye Qara deñiz flotunıñ Deñiz aviatsiyasını zemaneviy qırıcı Su-30SM ile küçlendirdiler. Bunı «Voyennoye obozreniye» haber ete.
«Su-30SM yüksek suratlı areketi ile ayırıla. Bu itme vektöriniñ idare etilmesinen elde etile. Yani hareketli soplo ve ögdeki qanatlar uruş devamında çoq şaşırğan areketler yapmağa imkân bere. Aviatsiya topu, «ava-ava», «ava-yer» raketaları, yañı elektronika ve radiotapıcılar ile donatılğan», – dep bildirile.
Haber vasıtası qayd ete ki, uçaq oktâbr 1 künü İkutskran uçtı, ve arada Tolmaçövoda toqtalıp, Qırımğa yetti.
«Şimdi Su-30SM, bese-belli, uçucilarnı deñizde uçmağa ögretmek içün idmanlarda qullanılacaqtır», – deyler «Voyennoye obozreniye» neşirinde.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Anadolu
Anadolu - Asiya qıtasınıñ cenüp-ğarbiy ucunda bir yarımadadır. Tolusınen Türkiyede buluna. Şimalinde Qara deñiz, ğarbında Marmara ve Ege deñizleri, cenübinde ise Aq deñiz buluna. Adı qadimiy yunan tilinde "şarq" manasına kelgen Ἀvatoλή (Anatole) sözünden kele.
Avropa tilleriniñ bazılarında yarımadanıñ adı Kiçik Asiya olaraq keçe (latince Asia Minor, yunanca Mikrá Asia, rusça Maлaя Aзия).
Anadolu, Asiya ve Avropanıñ birleşme noqtasındaki strategik yeri sebebinen, tarih evelâ çağlardan beri bir çoq medeniyetniñ beşigi olğan.


text:
Moskova nezaretindeki Qırım akimiyeti, Bağçasaraydaki Hanlar Sarayınıñ sekiz obyektiniñ "rekonstruktsiyasını" yapacaq tış icracısını tapmadı. Rusiye devlet satın aluv saytınıñ malümatına köre, 315,7 million rublelik "rekonstruktsiya"nı yapmağa aveskâr tapılmadı.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov, Bağçasaraydaki Hanlar sarayınıñ «restavratsiyasını» 2021 senesi bitirecekler, dep bildirdi. Ukraina ükümeti, bu işler qanunsız yapılğanını qayd ete.
Bağçasaray tarih ve medeniyet qoruğınıñ baş mimarı Rustem Ümerov, "Krım 24" telekanalına tefsir bergende, Hanlar Sarayınıñ çoqtan berli tamirlevge ihtiyacı bar edi, dep ayttı:
"Hanlar Sarayı 300 yıldan berli temelli tamir etilmedi. Men bellesem, o daa asırlar devamında turar. Amma abideni kerekli sıfatta saqlamaq içün, tamirlev ve qurulış işleri yapılmalı".
Bu fikirnen tarihçı ve arheolog, V.İ. Vernadskiy adına Qırım federal universitetiniñ tarih fakultetiniñ dekanı Aleksandr Gertsen de razı.
Estetika baqımından ciddiy ğayıplar olmadıAleksandr Gertsen
"Büyük Han Camisiniñ damı havflı alda edi, onıñ içün, obyektniñ telükeli vaziyetini közde tutıp, acele tedbirler yapıldı. Original soyuna oşağan, lâkin İspaniyada satın alınğan kiramet, mütehassıslar arasında davalarğa sebep oldı. Amma esası, tabiat amillerge qarşı qorunma quruldı. Eñ azından bu mesele çezildi. Estetika baqımından ciddiy ğayıplar olmadı. Eñ müim maqsat - abideniñ daa da dağılmasını toqtatmaqtır".
2019 senesi avgust ayında qoruqnıñ baş müdiri Vadim Martınük, "rekonstruktsiya" içün mahsus mütehassıslar kerek, dep aytqan edi:
"Eñ yüksek seviyeli mütehassıslarnı, restovratsiya mütehassıslarını celp etmek kerek. Belki de qomşu memleket - Türkiyeniñ usulşınaslıq yardımı kerek olur, çünki medeniyetler biri-birisine oşay. Hususan, Büyük Han Camisiniñ minareleriniñ tamirlevinde. Adamlar kelip, "Mühteşem!" desinler dep".
2019 senesi dekabr ayına qadar, Qırımda Hanlar Sarayınıñ "rekonstruktsiya"sınen oğraşmağa istegen öyle de tapılmadı. Qırımtatar faali Edem Dudakov, bunı üç sebebini qayd ete.
Bu, ihtisaslılığı olmağan tamircilerniñ yapqanı, mütehassıslarnı saqındıraEdem Dudakov
- Birinciden, Rusiyede Aq deniz bölgesinde çalışqan mütehassıs çoq degil. Hanlar Sarayınıñ medeniyeti ve mimarlığı Aq deñiz medeniyetine ait. O, türk, azeri ve ilâhre medeniyetlerge yaqın. Bu, sebeplerden birisidir. Ekincisi - bu, ihtisaslılığı olmağan tamircilerniñ yapqanı, mütehassıslarnı saqındıra. Nevbetteki sebep - tender keçirilüvi sistemasınıñ özüdir. Rusiyede böyle tenderlerni merkezde - deyik, Peterburgda, Moskovada ve ilâhre - bulunğan şirketler qazana. Ne içünmi yeñeler? Bellesem, anda qabarcılıqsız olmay.
Ukraina medeniy asabalığınıñ qoruv bölüginiñ restavratsiya komitetiniñ sabıq başı Yakov Dihtâr, şimdiki "rekonstruktsiya" hatalarnen yapılğanını qayd ete.
Bütün kirametni sıdırıp alıp, İspaniya kirametini töşedilerYakov Dihtâr
- Yazıq ki, pek az malümat kele. 2017 senesiniñ soñunda yapılğan suretlerge ve işlerge köre, hatalar bar olğanını ve olar çoq olğanını körmek mümkün. Kerçekten, daa 2010 senesinde "UkrNDİproyektrestavratsiya" institutınıñ Qırım filialı, tetqiq işlerini yapqan edi ve olarnıñ neticesinde restavratsiya leyhasınıñ işlep çıqarılmasına tevsiyeler azırlağan edi. Amma işni başlamaq içün, 2013 senesine qadar para tapılmadı. Amma Qırım mütehassısları yapqan hulâsalarğa köre, damnı deñiştirmek kerek edi. Bu - konstruktsiyanıñ 10-15%-ıdır. Kerçekte ise, bütün konstruktsiyanı parça-parça kesip qoydılar. Kirametke barğanda: 25-30%-ını deñiştirmege kerek edi. Kerçekte ise bütünini sıdırıp alıp, İspaniya kirametini töşediler.
Şimdi yapılğanı - restavratsiya degil. Bu - ömürlik masharalıqtırYakov Dihtâr
Hanlar Sarayınıñ "restavratsiyasını" yapmağa istegen adamlarnıñ olmağanını Dihtâr, bu işke özüni ürmet etken iç bir restavrator buyurmaz, dep añlata.
- Restavratsiyanen oğraşqan adamlar öz itibarını qoruydır. Şimdi yapılğanı - restavratsiya degil. Bu - ömürlik masharalıqtır ve ondan yuvulmaq pek qıyın olacaq. Büyük ihtimal ile, tış icracısı tapılır, amma özüni ürmet etken restavrator böyle "restavratsiyanen" oğraşmaz.


text:
Aqmescit tahqiqat izolâtorında (SİZO) tutulğan Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzeir Abdullayevni Semaşko adına hastahanege alıp bardılar. «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ, Abdullayevniñ anasına atıfta bulunaraq Facebooktaki saifesinde bildirgenine köre, o, kritik vaziyette buluna.
Bildirüvde: «SİZOnıñ memuriyeti, acele surette hastahanege yatqızmaq kerekligine dair bütün tibbiy kösterişlerge emiyet bermeyip, Uzeir Abdullayevni bugünge (mayıs 4-ke – QA) qadar SİZOnıñ territoriyasında tutmağa devam etti», – denile.
Qırım.Aqiqatnıñ, işten haberdar menbadan alğan malümatına köre, Uzeir Abdullayev hastahanede teşkerildi, oña ultra-davuş teşkerilüvi yapıldı, trombnıñ peyda oluv imkânı red etildi. Ekimler, damar hastalığınıñ olmağanını işandırdı. Şimdi Abdullayevni tahqiqat izolâtorına qaytardılar.
Qırım advokatı Edem Semedlâyev, Abdullayevniñ bulunğan yeri aqqında resmiy malümatnıñ olmağanını izalarken, Qırım.Aqiqatqa, tahqiqat izolâtorınıñ hadimleri aqrabalardan malümatnı gizlemek mümkünler, dedi. Semedlâyev: «O, hastahanede olsa, olar bunı soñuna qadar gizleycekler», – dedi.
Bunıñ arfesinde advokat Mammet Mambetov, Abdullayevniñ kritik vaziyeti aqqında bildirdi.
Aprel 30-da Uzeir Abdullayev Aqmescitteki tahqiqat izolâtorınıñ tibbiy bölügine keçirildi. Bundan evel Abdullayevniñ anası Dilâra Abdullayeva, oğlunıñ bir qaç künden berli yüksek sıcağı ve ayağında şişik ile şişiklik olıp, dayanılmaz ağrılar çekkenini bildirdi.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Aqmescit sakinleri üylege yaqın yüz bergen patlav aqqında içtimaiy ağlarda yazalar. Şeerniñ farqlı rayonlarında bir ses eşitildi.
Sakinlerniñ yazğanına köre, Merkeziy avtovokzal ve «Moskva» musafirhanesi yanında maşinalarnıñ signalizatsiyası çalışmağa başladı.
Qırımdaki Rusiye fevqulâde vaziyetler hızmeti idaresiniñ saytında Aqmescitte yüz bergen bir-de-bir adise aqqında malümat şimdilik yoq.
Dekabr ayınıñ soñunda Aqmescit sakinleri içtimaiy ağlarda belli olmağan küçlü bir davuş aqqında bildirgen edi. Aqmescitliler onıñ sebebi uçaq olması mümkün, dep tahmin edi.


text:
«Krım» fraktsiyalarara birleşmesiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Aleksey Gonçarenko Nazirler şurasınıñ azalarına muracaatta bulunıp, Qırım işleri boyunca Devlet hızmetiniñ meydanğa ketirilmesini tezleştirmege rica etti.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Bizler «Krım» deputatlar gruppası olaraq icra akimiyet organları, şu cümleden, Nazirler şurasınıñ işini kontrol etip, vazifemizni yapamız. Bizler Qırım meselesinen oğraşacaq icra akimiyetniñ merkeziy organı alâ daa olmağanınıñ sebebini añlamayıq», – dedi deputat.
O dedi ki, Qırım işleri boyunca Devlet hızmeti aqqında qarar iyül ayında qabul etilgen edi, amma alâ daa yerine ketirilmedi.
Qırım, Aqyar ve vaqtınca köçip kelgen insanlarnıñ meseleleri boyunca devlet hızmeti avgust 5-te resmiy şekilde meydanğa ketirilgen edi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Qırımtatarlar İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesinde (YESPÇ) 2014 senesinden Rusiye tarafından işğal etilgen yarımadada ana tilinde oqumaq aqqında marum qalğanlarına şikâyet ete bile.
Bunı Taras Şevçenko adına Kiyev milliy universitetiniñ halqara uquq professorı Aleksandr Zadorojnıy bildire.
«Ukraina vatandaşı YESPÇge muracaat ete ve yevro para birleminde maliyeviy tazminatnı elde ete bile», – dedi Zadorojnıy Qırım.Aqiqatqa.
O YESPÇde Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda vatandaş aqlarınıñ bozulması ile bağlı şahsiy muracaatlar mehanizmi yeterli derecede çalışmağanını qayd etti. Zadorojnıy aytqanı kibi, şimdilik mahkemege bu kibi şikâyetleri ile tek 700 insan muracaat etti.
Professor şunı da qayd etti ki, Ukraina Qırım işğali ve halqara uquqnıñ diger bozuluvları içün Rusiyeni mesüliyetke çekmek içün halqara uquq imkânlarından da yeterli seviyede faydalanmay.
Rusiye Qırımnı işğal etkeninden soñ yarımadada ukrain ve qırımtatar mektep ve sınıflarını qapatmağa, ukrain ve qırımtatar tillerinde oqutuv saatlerini qısqartmağa başladılar. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisi ve cemaatçılar ep qasevetini bildire.


text:
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya yarımadada koronavirus yuqunçından vefat etkenlerniñ sayısı arta, dep qayd ete.
Bu aqta o, noyabrniñ 11-nde bu yuqunç ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında bildirdi.
«Ne yazıq ki, vefatlar meselesinde ne stabilleşüv, ne de vaziyetniñ eyilişmesi yoq. Vefat sayısı arta. Soñki eki aftada 49 vefat qayd etildi, 28-i soñki aftada. 50-64 yaşlarında vefat etkenlerniñ sayısı arta», – dedi Penkovskaya.
Bundan evel bildirgenine köre, Qırımda al-azırda COVID-19 hastalarınıñ sayısı artmay.
Keçken künü 207 koronavirus hastası qayd etildi. 7129 insan tüzeldi. Bir kün evelsi berilgen malümatqa köre, Qırımda bir künde 15 insan koronavirustan vefat etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Facebook, Twitter ve Vkontakte içtimaiy ağlarında Rusiyege boysunğan Qırım Mesken-kommunal hocalığı nazirliginiñ saifeleri peyda oldı. Bu aqta Qırım nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«İçtimaiy ağlarda akkauntlar, bu nazirlikniñ faaliyetini vatandaşlar içün açıq yapmaq ve keñiş qullanıcılar tögeregi içün irişilir formatta aktual malümatnı bermek içün qoşma imkândır», – dep bildirdiler müessisede.
Qırım nazirliginde qayd etkenlerine köre, içtimaiy ağlar Mesken-kommunal hocalığınıñ faaliyeti aqqında Qırım vatandaşlarını haberdar etmekten ğayrı, olardan effektiv qarşı bağını almağa yardım etecektir.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
2016 senesi mayıs ayında Bağçasarayda hırsızlanğan Butündünya qırımtatar kongressi icra komitetiniñ azası Ervin İbragimovnı rusiyeli telükesizlik hadimleri qorquzğan ekenler. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa onıñ babası Umer İbragimov ikâye etip berdi.
«Yaqında vaqıtta yañı bir haber aldım. Meger mahkeme keçken vaqıtlarda (ilhaq etilgen Qırımda – QA) onıñ yanına FSBciler kelerek, çetke çekip ya qorquzğan ya da işbirlik yapqanını istegenler. Temellisini bilmeyim. O, red etkende: «Sen qorqmaysıñmı? Seniñ qız ve oğlan qardaşlarıñ bar, degenler», – dep ikâye ete Umer İbragimov.
Mevzuğa dair: «Hırsızlanğan Ervin İbragimovnıñ babası: «Oğlumnı körerim degen ümütnen yaşayım»
Onıñ sözlerine köre, Ervin bunı tek dostlarına aytqan «belki de qorantası eyecanlanğanını istemegendir».
Dünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ azası Ervin İbragimov 2016 senesi mayıs ayında Bağçasarayda belgisiz insanlar tarafından hırsızlandı. Video nezaret kamerası Rusiye yol inspektorları urbasındaki eki kişi İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, onı mikroavtobusqa çekip kirsetkenini qayd ete.
Qırım uquqimaye gruppası bu hızrsızlıqqa rusiyeli akimiyet ya da paramillitar gruppalarnıñ alâqası bar olğanını iddia ete.
Qırımdaki Rusiye Taqiqat komitetiniñ Rusiye idaresi hırsızlıq boyunca cinayet işi asqan olsa da, ale bu küngece Ervin İbraimov ne yerde olğanına dair malümat yoqtır.


text:
Bugün, 2 oktȃbr künü, evlerinde tintüvler keçirilgen Renat Suleymanov, Seyran Mustafayev, Arsen Kubedinov ve Talȃt Abdurahmanovlarnı Aqmescitteki izolȃtorğa yerleştirdiler.
3 oktȃbr, salı künü, Aqmescitniñ rayon mahkemesinde, mahkeme oturuşı olacaq anda yaqalanğanlarğa ne şekilde tutuqlanğanları añlatılacaq.
«Mahkeme toplaşuvınıñ tam vaqıtı daa belli degil, amma taqıqatçı emin sesinen, mahkeme oturışı yarım olacağını bildirdi. Şimdi daa olar yaqalanğanlar statusında bulunalar, bizge tintüv ve apis etüv vesiqalarınıkösterdiler», – dep ayttı advokat.
Sorğu neticesinde, yaqalanğanlar laqırdı etecekleri aqqında ayttılar.
«Men qoruğanTalȃt Abdurahmanov, ekstremistik faaliyette qabaatlana. Bugünki künde, o tutuqlanğan statusında buluna, cinayi işni prokuraturağs yolladılar, Talȃt, suallrege cevap berdi ve Konstitutsyanıñ 51 maddesini qullanmadı».
«QırımAqiqat» haber etkenine köre, polisler, ekspertiza keçirmek içün, Renat Suleymanovnıñ sesini yazıp aldılar.
«Ekspertizağa sesini talap etkenleri, beftan degil. Men bellesem, taqiqatçılarda ya audio, video bardır, er alda oña qulaq qoyğandırar», dep ayttı Seedlȃyev.
Daa belli olğanına köre, yaqalanğan Seyran Mustafayevğa belirlegen advokat tayın etilecek.
«Soy – sopı, vaqtında oña advokat tapadılar. Men bellesem, yaqın vaqıtlarda onda añlaşma neticesinde alınğan advokatı olacaq», – dep qoştı o.
Hatırlatamız, 2 oktȃbr künü, Aqmescitniñ Molodöjnoye qasabasında Renat Suleymanovnıñ evinde tintüv keçirildi, ev saibi belgisiz tarafqa alıp ketildi.
Qarasuvbazar (Belogorskoye) rayonınıñ Terekli – Şeyh – Eli (Melniçnoye) köyünde Talât Abdurahmanovnıñ evinde de tintüv keçirildi ve o adam da belli olmağan tarafqa alıp keetildi.
Bu künü Qırımda üç dane «Tabliği Camaat» teşkilȃtınıñ yoq etilüvi aqqında aytqan ediler.
«Tabliği Camaat» teşkilȃtı, 1926 senesi İndistanda Maulana Muhammad İlyas tarafından tizilgen ve siyasetke içte qarışmağan bir diniy yoneliş olğan. Bu yonelişniñ esas maqsadı, insanlarnıñ içtimayi ve iqtisadiy seviyelerinde baqmadqn islȃmn añlatmaq olğandır. 2099 senesi, Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi, bu teşkilȃtnı ekstremistik, dep saydı ve yasaq etti.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko «Arbiy mesüliet ve arbiy hızmet aqqında» Ukraina qanunlarına deñişmeler kirsetilmesi aqqında» ve «Habarcılıqqa qarşı tedbirler ve toqtatıluv esasları aqqında» Qanunnı imzaladı.
Bunı devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti bildirdi.
№ 1634-VII Qanunı Ukraina Silâlı Quvetleriniñ añlaşma esasında şahsiy erkânğa keçüv içün qanunlarnı tize.
Prezidentniñ matbuat hızmeti bildire ki, qanun Ukraina milliy havfsızlığına zarar ketire bilecek buhran vaziyeti üküm sürse, vatandaşlarnı arbiy hızmetke çağıruv içün vaqıtnı qısqartqan tedbirlerni qolaylaştıra.


text:
Tutulğan faal ve «Qırım birdemliginiñ» cemaat jurnalisti Ayder Kadırov gece keç saatlarda Aqmescitteki FSB binasından çıqarıldı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Advokatı Aleksey Ladinniñ aytqanına köre, Kadırov avgustnıñ 31-nde saba 6-da tutuldı, cinaiy dava ise 22:45-te açıldı.
«Bu vaqıt devamında onı işkencege oğrattılar, dep sayam. Bu insannıñ birinci derece şeker hastalığı bar. Bu vaqıt devamında aç qaldı, FSB hadimlerine hasta olğanını ve aşamaq kerek olğanını ayttı. Kimse qulaq asmadı. Alına baqmadan, añlaşqan advokatını talap etti. Saba 9-dan berli mında edim, mesaclarnen tahqiqatçığa haber ettim, nevbetçige haber ettim, müvekkilime yiberilmegenim içün şikâyetimni qayd ettim. Aqşamğa qadar kimse qulaq asmadı», – dep qayd etti Ladin.
Advokat Marlen Halikovnıñ aytqanına köre, onıñ müvekkili – bazarertesi künü tutulğan daa bir kişi Ridvan Umerovğa qarşı – cinaiy dava saat 21:00-da açıldı.
«Saba 9-dan berli FSB bölüginde ediler. Tahqiqatçınıñ aytqanına köre, anda tahqiqat tedbirleri keçirildi, şu sebepten meni mında yibermediler. Tahqiqat tedbirleri men olmağanda nasıl keçirildi añlatmadılar. Müvekkilimni advokattan, yani menden vazgeçmesine iqna etmege tırıştılar. Ve qabaatını tanımağa teklif ettiler. Balalar çıqıp evge keteceklerine quvanam, amma advokat ve tutulğanlarğa qarşı böyle munasebetni yañlış dep sayam», – dedi advokat.
Avgustnıñ 31-nde Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan dört qırımtatar faali bir yerge ketmemek şartınen yiberildi, dep bildire qırımlılarnıñ advokatları.
Faallerge qarşı «çaqmama» maddesine istinaden (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.6 maddesi) cinaiy dava açıldı. FSB tahqiqatçısı Valeriy Şerstükovnıñ bildirgenine köre, tutulğanlar 2015 senesi «Vkontakte» içtimaiy ağında, FSB bildirgenine köre, Rusiyede terror teşkilâtı tanılğan «IŞİD» teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etken Umicon Dadajonov ile yazışqan edi.
Uquq qoruyıcılar tünevin keçirilgen tintüvler, tutulğan faaller, qırımtatarlarğa qarşı yapılacaq areketlerni açıq sürette izaatlamay.
Avgustnıñ 31-nde peyda olğan malümatqa köre, Rusiye quvetçileri Sudaq, İçki ve Seyitler rayonlarında qırımtatarlarnıñ evlerini tinte. Faallerniñ malümatına köre, tintüvler Enver Topçi, Ayder Ablâkimov, Ridvan Umerov ve Ayder Kadırovnıñ evinde keçirildi. Onıñ ömür arqadaşı evlerinde tintüv olmadı, amma aqayınıñ Ukraina pasportı tutıp alındı, onı ise Aqmescitke sorğuğa alıp ketkenler, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, Ayder Kadırov 4 balanıñ babası ola, büyük balasınıñ balalıqtan berli saqatlığı bar, er adamınıñ özü şeker hastasıdır. «Qırım birdemliginiñ» malümatına köre, Rusiye quvetçileri dördüni de Aqmescitke FSB idaresine alıp ketti. Faallerniñ advokatları bildirgenine köre, olarnı FSB binasına kirsetmegen ediler.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası ve politsiyası qırımtatar faalleriniñ evlerinde keçirilgen qanunsız tintüvlernen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı. Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde saba keçirilgen tintüvlerni takbih etti. Ukraina Tış işler nazirligi Qırımda keçirilgen yañı tintüv ve insan tutuvlarına qarşı narazılıq bildirdi ve Rusiyeden BM qararlarınıñ yerine ketirmesini ve tutulğan qırımtatarlarnı azat etecegini bekley, dep bildirdi.


text:
Aqmescit (Simferopol) memuriyeti başı Gennadiy Baharev Rusiyeniñ eñ yaramay şeer yolbaşçılarından biri oldı.
Bu aqta Rusiye Federatsiyası ükümeti yanındaki Maliye universitetinen beraber «Reyting» malümat kommunikatsiyaları merkezi tarafından teşkil etilgen 2016 senesi Rusiye şeerleri yolbaşçılarınıñ işi semereligi cedveli (reyting) bildire. Cedvelge binaen, Aqmescit memuriyeti yolbaşçısı Gennadiy Baharev 88 yerden 81-ci yerni aldı.
Cedvelge Rusiyeniñ 88 şeer yolbaşçısı kirsetildi – bu, RF subyektleri paytahtlarınıñ yolbaşçısları, bunen beraber, eñ büyük maliye-iqtisadiy merkezniñ beş temsilcisi: Magnitogorsk: Naberejnıye Çelnı, Novokuznetsk, Tolyatti ve Soçi. Şeer yolbaşçıları reytingi üç gruppadan ibarettir. Ekspertler birinci gruppadakilerni (1−25 yer) yetekçi olğanlarını saya, ekinci gruppadakilerni (26−63 yer) − orta soyları, üçünci gruppadakilerni (64−88 yer) − autsayder olğanlarını saya.
Eñ yahşı ise, Tümen şeer yolbaşçısı Aleksandr Moora sayıldı, bunen beraber, birinci üç yetekçi sırasına Qazan ve Ufa şeer yolbaşçıları kirsetildi. Eñ yaramay Birobican, Omsk ve Mahaçkala şeer yolbaşçıları sayıldı.
Qayd etmek kerek ki, Aqmescit sakinleri Baharevniñ işinde eñ çoq şeer merkeziniñ tamir etilüvini begenmedi ve bunı diversiya dep adlandırdı, bunen beraber, kommunal hızmetleriniñ qarlı ava olğanda işine şikâyet etti.
Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız


text:
Bunı Assambleyanıñ Rusiye boyunca maruzacısı Andreas Gros bildirdi. Yanvar 23-te onıñ Rusiye Devlet dumasınıñ reisi Sergey Narışkin ile körüşüvi Moskvada olıp keçti, dep haber ete «Golos Ameriki».
«Narışkin bey ile laf etip, Nadejda Savçenkonıñ taqiqatı onıñ qabaatı boyunca qarar çıqarmağanına qadar onıñ azat etilmesi imkânsız olğanını añladım», – dedi Andreas.
PACE maruzacısı bildirdi ki, Narışkinniñ fikirince, Savçenko kerçekten de eki jurnalist öldürüvinde iştirak etti.
Yanvar 21-de Avropa Şurasınıñ Parlament assambleyasınıñ prezidenti Ann Brassör Rusiye Federatsiyası Devlet Dumasınıñ reisi Sergey Narışkinge muracaatta bulunıp, Rusiyede apiste bulunğan ukrain arbiyi Nadejda Savçenkonıñ azat etilmesini tezleştirmege rica etti.


text:
Törkiyä cibärgän vakśina häm daru Üzbäkstanğa barıp citte
Törkiyäneñ Üzbäkstanğa yaña tör koronavirusqa (Kovid-19)ğa qarşı köräşendä yärdäm öçen büläk itkän 200 meñ doza “Sinovak” vakśinası häm 20 meñ “Favipiravir” daruı Taşkentqa kilep citte
Törek hawa yullarınıñ oçqıçı belän İstanbuldan Taşkentqa citkerelgän vakśinalarnı qabul itep aluda Üzbäkstan sälamätlek saqlaw ministrınıñ berençe urınbasarı Amrulla İnayatov, Êpidemiologiya, mullıq häm xalıq sälamätlege oyışması başlığı urınbasarı Batır Qorbanov belän Törkiyäneñ Taşkent tulı wäqalätle ilçese Olgan Bekar häm başqa räsmilär qatnaştı.
İlçe Bekar h...
-
19.10.2021
-
-
-
-
19.10.2021


text:
Qırımda, Yılbaş bayramları arfesinde, güller açtı. Beyaz ve qızıl çeçekler, dekabr ayında ava arareti sıfırdan yuqarı yigirmi derecege yetkeninden soñ, Qırım soqaqlarında peyda olmağa başladı.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, qış içün pek sıcaq ava olğanından sebep yarımada şarqında olğan ve daa da suvuq bir yer sayılğan Keriç soqaqlarında bile güller açtı.
Qırım gidromerkezi bildirgeni kibi, cuma künü Qırımda ava araretiniñ azamiy derecesi sıfırdan yuqarı 18, yalı boyunda – 20 derecege yete edi.
Bunıñ ile Keriçniñ bazı rayonlarında sakinler şu künleri sıfırdan yuqarı 23-24 dereceni qayd etken edi.
Şu raatlıq künleri yarımadada ava sıcaq olacaq, amma bazarertesi künü, yanvar 28-de, Qırım avasınıñ birden bozulması mümkün, bazı yerlerde boran, qarnıñ olması beklenile.


text:
Rusiyeniñ Qırımdaki politsiya yolbaşçısı vazifesine qomşu Rusiyeniñ Vologda vilâyetiniñ politsiyasından – polkovnik Pavel Karanda tain etildi. Matbuat-hızmetiniñ malümatana köre, bu aqta fermannı Vladimir Putin 31 oktâbrde imzaladı.
«Politsiya polkovnigi Karanda Pavel Leonidoviçni Qırım İçki işler naziriniñ muavini – politsiya yolbaşçısı vazifesine (tainlemek – QA)», – dep aytıla bildirüvde.
Pavel Kandra Rusiyeniñ Omsk şeerinde doğdı. 2009 senesine qadar Murmanskta ve Murmansk vilâyetinde cinaiy taqiqatta farqlı vazifelerde çalıştı, 2013 senesinden berli Vologda vilâyetinde Rusiye İçki işler nazirliginiñ idaresinde yolbaşçı muavini olıp çalıştı.
Soñki bir-qaç ay devamında Qırımğa Rusiyeniñ çeşit regionlarından ketirilgen bir-qaç memur ve devlet hadimi tain etildi.
Merkeziy teşkerüv idaresiniñ yolbaşçısı vazifesine Moskvadan memur aındı, Aqyarda ise Mal ve topraq muamelelerini Udmurtiyalı sabıq nazir idare etecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Öz başına ilân etilgen Qırım parlamentiniñ matbuat hızmeti bildire ki, niyetler aqqında vesiqanı «Qırım baş naziri» Sergey Aksönov ve Tver vilâyetiniñ gübernatorı Andrey Şevelev imzaladılar.
Añlaşmalar iqtisadiyat, içtimaiy saa, ekologiya ve ilimnen bağlı. Müim bir yerni iqtisadiy qısım ala.
«Tver regionından örnek ala bilemiz. Bizler tecribemiznen de paylaşa bilemiz. Eminim, bu keniş ve müsbet işbirlik olacaq», – dep qayd etti Aksönov.
Tver vilâyetiniñ reberi ise işbirlikniñ eñ müim şeylerinden biri olaraq turizm saasını qayd etti.
Taraflar emekdaşlıqnıñ medeniy qısmına emiyet berdiler. Olar tarihiy miras, yaşlarnı vatanperverler olaraq terbiye etüv ve Rusiye medeniyetine ürmet aşlav müim olğanını qayd ettiler, aytıla beyanatta.


text:
Mariupol tarafında boyevikler cenk tehnikasını toplaylar.
Bunı cumaertesi künü, fevral 21-de, Kiyevdeki brifingde ATO matbuat kâtibi Andriy Lısenko bildirdi, dep haber ete UNİAN.
«Mariupol tarafında Mariupol şeerine ücüm etmek maqsadı ile duşmannıñ cenk tehnikası, silâ ve boyeviklerniñ sayısı arttırıla», – dedi o.
ATO matbuat merkezi bildirdi ki, fevral 20-den 21-ne keçer gecei terrorizmge qarşı tedbirler alanında duşmannıñ istihbarat areketleriniñ artması qayd etildi.
Boyevikler toplarnı ve gradlarnı qullanmağa devam eteler.
«Böylece, Vodânoye ve Stepnoye qasabalarına «Gradlardan» ateş açıldı, Şirokino, Peski, Avdeyevka ve Vodânoye qasabalarına ise toplar ve minaatıcılardan ateş açıldı», – dep qayd ete ATO matbuat merkezi.
Umumen, gece devamında boyevikler ukrain askerleriniñ noqtaları ve mesken yerlerine 10 kere ateş açtılar.


text:
Törek psixiatriya tarixi muzeyı
БoлapHы бeләceзMe / Bolarnı beläsezme - 87/2021
Ädirnädä psixiatriya tarixi muzeyı barlığın beläsezme?
Muzıkal’ terapiyanı nigezdä Ğosmanlı törek psixiatrları uylap tapmağan. Läkin Ğosmanlı törek psixiatrları zamandaşları belän çağıştırğanda fänni tikşerenüläre belän psixiatriya ölkäsendä yuğarı däräcägä ireşkännär, muzıka belän däwalawda şaqtıy alğa kitkännär. Ädirnäda 1488 nçe yılda Soltan Bayezit 2 nçe tözetkän kölliyäneñ psixik xastaxanä bülegendä awırular muzıka belän däwalanırğa telägännär. Muzıkanıñ keşe ruxına uñay yoğıntısı turında citärlek belem häm täcribä tuplağan baş tabib başta üz paśiyentlarına törle muzıka tıñlata, yöräk tibeşen tikşerä. Alarğa turı kilä torğan köyne bilgeli, şiqayät’lär häm oxşaş awırularnı bergä tuplıy torğan bula.
Ğosmanlı törek psixiatrları tarafınnan uñışlı qullanılğan muzıkal’ terapiya bügenge psixiatriyädä yaňalıq itep kürsätelä häm bu yünäleştä tikşerenülär alıp barıla. Ğasırlar êlek qullanılğan bu terapiyanı kürsätü öçen Ädirnädäge Soltan Bayezit 2 nçe kölliyäseneň xastaxanä bülegendä Törek psixiatriya tarixi muzeyı açıldı. Baş tabib, yärdämçelär, paśiyentlar, muzıkantlar, tärbiyäçe-pedagoglar manekennar belän canlandırılıp xastaxanä moxitenä turı kiterep häm ul çor dekoraśiyäse, kostyumnarı belän, yaqtırtu häm tawış sistemaları belän kürsätelä.


text:
Petro Poroşenko Ukraina tış işler Nazirligine Avropa Birligi ile tez sürette assotsiatsiya Añlaşmasınıñ tasdıqlanmasını azırlamağa ve muzakere etmege avale etti. Bunı prezidentniñ matbuat hızmeti bildire, dep haber ete Radio Svoboda.
Devlet yolbaşçısı matbuat hızmetiniñ malümatına köre, o, Anayasa deñişmeleri aqqında qanun leyhasını parlament baqılmasına kirsetti.
«Anayasanıñ teklif etilgen leyhası ne prezident, ne parlament, ne ükümet vekâletlerini arttırmay, lâkin özüniñ siyasiy pişkinligini ve mesülietini köstergen ukrain cemiyetiniñ vekâletlerini arttıra», – dep tekrarlay Poroşenkonıñ aytqanlarını onıñ matbuat hızmeti.
Ukraina Anayasasına kirsetilecek deñişmeler prezident Poroşenko tarafından teklif etilgen barışıq planınıñ bir qısmı olalar.


text:
Bunı Rusiye Çetel İşler Nazirliginiñ matbuat-hızmeti bildire.
«Rusiyeniñ Ukraina sıñırlarından keçmege ne niyeti, ne merağı bar. Biz yalıñız işniñ umumiy olğanını ve ğarp memleketleriniñ etken areketleriniñ toqtatılmasını ve olarnıñ kendi mesülietliginiñ tanılmasını isteymiz», – dedi Sergiy Lavrov.
Lavrov Ukraina akimiyetiniñ «silâ saiplerini silâsız qaldırmaq» qararınen «Rusiye menmnün olğanını» da qayd etti.
«Eger de böyle qarar bizim ğarp şeriklerimizniñ işi neticesi olsa, hatırlatam, biz memnünmiz. Olarnen birlikte ukrainlilerge qanunsız faaliyetiniñ toqtatıluvınen ve devlet islâatlarınıñ teren qanuniy ceryanınıñ başlanuvınen bağlı tevsiyelerini bermege azırmız», – dedi Rusiye çetel işler Nazirliginiñ başı.
Aynı şu zamanda o, Ukrainanı federalizatsiyağa oğratmaq ğayesine de qol tuta ve «başqa çare yoq» olğanını ayttı.


text:
2014 ve 2017 seneleri Avropa Şurası Nazirler Komiteti «Ukrainadaki vaziyet» adlı 11 qarar, 2018 senesi quralaynıñ 3-nde «Qırım MC ve Aqyar şeerinde vaziyet» qararnı, 2021 senesi quralaynıñ 11-nde «Qırım MC ve Aqyar şeerinde insan aqları ile bağlı vaziyet» qararnı qabul etti. Bu qararlarda, Rusiye tarafından muvaqqat işğal etilgen topraqlarda insan aqlarına dair halqara uquqnıñ, halqara gumanitar uquqnıñ ve halqara uquqnıñ bozuluvı takbih etilip, Ukraina topraq bütünligine destek resmen ilân etildi.
Avropa Şurası Parlament Assambleyası da defalarca Qırım ve Donbas meselelerine diqqat çekti. Esas vesiqaları arasında böyle qararlar:
- «Ukrainadaki soñki vaqialar: demokratik institutlarnıñ işlemesi ögünde telükeler» 1988 (2014) 2014 senesi çiçek ayınıñ 9 tarihlı.
- «Rusiye delegatsiyasınıñ evelden tasdıqlanğan saliyahiyetleriniñ ğayrıdan baqıluvı» 1990 (2014) 2014 senesi çiçek ayınıñ 10 tarihlı. RF delegatsiyası Assambleyada ses berme aqqından, PACE-niñ idare etme organlarında temsil olunmaq aqqından, PACE-niñ missiyalarında iştirak etmek aqqından marum etildi. Sebep, Qırımnıñ işğali ve Ukrainanıñ iç işlerine kirişüv oldı.
- «RF delegatsiyasınıñ evel tasdıqlanğan salâhiyetleriniñ lâğu etilme meselesi» 2063 (2015) 2015 senesi ilk yaz ayınıñ 24 tarihlı. PACE Rusiye ordusınıñ Ukraina topraqlarında bulunuvını tanıdı.
- 2067 (2015) Qarar ve 2076 (2015) Tevsiyeler «Çatışma vaqtında bellisiz ğayıp olğan şahıslar» 2015 senesi ilk yaz ayınıñ 25 tarihlı. Ukrainağa qarşı Rusiye tecavuzı faktı tesbit etile.
- «Ukrainağa qarşı Rusiye tecavuzınıñ siyasiy aqibetleri» 2132 (2016) 2016 senesi orta küz ayınıñ 12 tarihlı. Assambleya ilk küz ayınıñ 18-nde işğal etilgen Qırımda keçirilgen RF Devlet Dumasına qanunsız saylavlarnı takbih ete ve neticelerini yararsız saya.
- «Ukraina akimiyeti tarafından nezaret etilmegen Ukraina topraqlarında insan aqlarınıñ bozuluv allarında qoruv vastalar» 2133 (2016) 2016 senesi orta küz ayınıñ 12 tarihlı. Bu, RF çatışmanıñ tarafı kibi tanığan ilk halqara vesiqadır.
- «RF tarafından siyasiy mabüs olaraq tutulğan Ukraina vatandaşları 2231 (2018) 2018 senesi ilk yaz ayınıñ 28 tarihlı.
- «Azaq deñizi ve Keriç boğazı etrafında kerginlikniñ artması ve Avropa telükesizligi ögünde havflar» 2259 (2019) 2019 senesi qara qış ayınıñ 24.
- «Qırımda qırımtatarlarğa qarşı etilgen insan aqlarınıñ bozuluvı 2387 (2021) 2021 senesi ilk yaz ayınıñ 23 tarihlı.


text:
İşğal etilgen Qırımda kene de furtuna havfı ilân etildi. Rusiye Fevqulade vaziyetler nazirliginiñ Qırım baş idaresi bildirdi ki, avgust 29-da bazı yerlerde şiddetli sağanaqlar, burçaq, saniyede 15-20 metr suratınen yel ve boranlı yağmur beklenile.
Müessisede vatandaşlarnı yağmur yağğanda ve şiddetli yel eskende muqayt olmağa çağırdılar.
«Ava kergin olğanda esas diqqatnı balalar ve esli başlı adamlarnıñ havfsızlığına ayırıñız, etraftaki insanlarğa nisbeten diqqatlı oluñız», – dep aytıla Rusiye Fevqulade vaziyetler nazirliginiñ beyanatında.
Bu sene yarımadağa şiddetli boranlı yağmur ve sağanaqlar keldi. Qırım şimalinde yaşın uruvı neticesinde Krasnoperekopsk rayonında bir qaç köy yarıqsız qaldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Kyivde avgustnıñ 25-inde keçecek "Qırım evi yüreklerni birleştire" Open Air kontsertinde yırcı Camala headliner olacaq.
Teşkilcilerniñ malümatına köre, ondan ğayrı kontsertte Oleksandr Polojinskıy ve "Büvye" leyhası,Shatur Gudur qırımtatar pank-rok taqımı, yırcı Elvira Sarıhalil, "Kurbası" etnik taqımı çıqışta bulunacaq.
Tedbir çerçivesinde saat 15:00-ten başlap kündüz programması olacaq. Anda çeşit-türlü ustalıq dersleri keçirilecek, şu sıradan çölmekçi Rustem Skibin ve ustahanesiniñ dersleri. Bundan ğayrı, qırımtatar yemekleri ve qavesi pişirmesinden ustalıq dersleri olacaq.
"Soñki beş yıl devamında ukrainler ve qırımtatarlar, niayet, biri birine yaqınlaştı ve medeniye, adetler ve tarihlarında bayağı oşağan çizgi ve hususiyetlerni tapıp başladı. Bizim kontsetimiz - eki halqnıñ icadiy energiyasınıñ Kösterilüvi, o, bütün memleketimizniñ adamlarını birleştirmege, suniy divarlarnı yıqmağa yardım ete", - dep aytıp berdi "Qırım evi"niñ programma müdiri Alim Aliyev.
Kyivde 2018 senesi oktâbr 23-ünde birinci "Qırım evi yüreklerni birleştire" kontserti keçti.


text:
«Soñki üç ay içinde 70%-ğa eksildi. Yanvar-fevral bir yoruq edi», – dedi Akulov.
Onıñ aytqanına köre, «Rusiye demir yolları» taşımalarnen oğraşa, Ukraina trenleri ise Rusiyede maniasız çalışa.
Akulovnıñ bildirgenine köre, Ukrainadan Qırımğa ketken yolcularnıñ sayısı çoq degil. Aynı vaqıtta, onıñ aytqanına köre, mayıs ayında Qırım yönelişinde Ukrainadan keçmeyip Anapa yolundan ketmek içün 72000 yekâne bilet satın alındı. Yekâne biletler demir yol, parom ve avtobus alâqalarını birleştire.
Keçken aynıñ soñunda «Ukrzaliznıtsâ» bildirdi ki, 2014 senesi iyün 1-den başlap işğal etilgen Qırım ve Rusiye yönelişinde yolcular az olğanından sebep trenlerniñ sayısı qısqartılacaq.
Yañı cedvelde Rusiye yönelişinde trenlerniñ 9 çifti lâğu etile, er kün qatnağan trenlerniñ 5 çifti ise eki künde bir kere yürecek.


text:
Bunı Baş prokuraturanıñ matbuat-hızmeti bildirdi.
Böyle bir teşkerüvniñ sebebi ukrain telekanalında Kiyev vilâyetinde yerleşken pansionatta Qırımdan kelgen 17 adamnıñ yaşav şaraitleri aqqında levha oldı.
«Teşkerüv vaqtında qayd etilgen vatandaşlarnıñ yaşav şaraitleri ögrenilecek, olarğa içtimaiy qol tutuv ve alışuv içün tedbirler baqılacaq», – aytıla beyanatta.
Baş prokuratura matbuat hızmetiniñ reberi Vasıl Zarâ qayd etti ki, akimiyet ve yerli idare organlarınıñ hadimleri buña qulaq asmağan olsalar, vatandaşlar prokuraturağa muracaat ete bileler: 0800507001.
Halq deputatı, qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevniñ malümatına köre, Qırımdan Ukraina qıtasına 5 biñ qırımtatarı ketti. Ukraina Mudafaa Nazirligi bildire ki, işğal olunğan yarımadanı qorantalarınen beraber 3 biñden ziyade ukrain arbiy adamı terk etti.


text:
Qırımtatar ATR telekanalına destek köstermek içün, meydanğa ketirilgen auktsion meraqlı lotlarnı toplamağa devam ete. Belli adamlar, muzıkantlar, jurnalistler, siyasiy erbapları telekanalğa yardım etmek içün, öz nesnelerini satmaqta.
Böyleliknen, «Çiberekni aşap, ATRni qurtar» adlı aktsiyanı endi bir qaç qavehane keçirmekte. Camala dizayn şlâpasını, Refat Çubarov şahsiy qalemini, Odessa vilâyet memuriyetiniñ yolbaşçısı mesleatçısı Aleksandr Borovik şarfnı teklif ettiler. İştirakçiler arasında jurnalist Roman Tsimbalük ta bar, o «ukrop» sözlü kölmekni satışqa teklif etti, aynı bu kölmekte o, Ukrainanen bağlı sualni Vladimir Pütinniñ konferentsiyasında bergen edi.
Online auktsion feysbukta #saveATR heştegi ile keçmekte.
«Bu künler içinde, saifelerinde #saveATR heştegi olğan bütün qullanıcılar menim içün tuvğan oldılar. Heştegniñ özü pervasızlıq ve namus timsalidir. Siz - kerçek dostlarımsıñız. Ağır vaqıtta ep qol tutarsıñız. Em bizge, em biri - biriñizge. Böyle adamlarnıñ yanında yaşamağa qorqunçlı degildir», - dep yazdı Feysbuk saifesinde ATR telekanalınıñ yolbaşçı muavini Ayder Mujdabayev.
Telekanal, uydu saibi ögünde borcnı qapatmaq kerekligi aqqında bildirdi. Ukraina akimiyeti telekanal içün 5 mln grn ayırmaq qararını aldı.
Aprel 1 kününden başlap ATR rus litsenziyasını alıp olamağanı içün, yarımadada öz muqayese yayınlamasını toqtattı. 2014 senesiniñ iyün 17 künü ATR telekanalı öz işini esasiy Ukrainadan ğayrıdan başladı.
Telekanalnıñ saibi Lenur İslâmov şimdiki vaqıtta Ukrainada yaşamaqta ve sentâbr 20 künü başlağan bugünki künge qadar Qırım qamaçavı boyunca grajdanlıq aktsiyasında baş teşebbüsçilerden biri olmaqta.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Herson vilâyetiniñ Novooleksiyıvka köyüniñ sakini, qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ sağlığı Aqmescit SİZOsında ket-kete fenalaşa. O, anda yedi ay evelsi Rusiye mahsus hızmetleri tarafından silâ ve patlayıcı maddelerni qanunsız saqlağanında qabaatlanıp oğradı. Edem Bekirovnıñ davası diger ukrainalı siyasiy mabüslerden pek farqlı, o, saqat olıp, nezaret altında buluna – Qırımda apiske alınmazdan evel ayağı kesilgen edi. Onıñ şimdiki vaziyetini Qırım.Aqiqat ögrendi.
58 yaşında qırımtatar faali Edem Bekirov silâ ve patlayıcı maddelerni qanunsız saqlağanında qabaatlanıp (Rusiye Ceza kodeksiniñ 222.1 maddesi), keçken sene dekabr ayından berli Aqmescit SİZOsında buluna. O ve imayesi bütün qabaatlarnı inkâr ete.
Edem Bekirov memuriy sıñırdan yarımadağa kirgende tutuldı, anda 78 yaşında anası ve tuvğanlarına kete edi. O vaqıttan berli faal Aqmescit SİZOsında tutula. Rusiye tahqiqatçıları Edem Bekirovnıñ Ukraina vatandaşlığı bar ve o, «qomşu devletke qaça bile» dep, mahkemelerde onıñ apiste qalması kerekligini isbatlay. Bunıñ kibi deliller diger qırımlı davalarda da seslendirile. Amma mahkemeler Edem Bekirovnıñ apis müddetlerini uzatıp, sağlığınıñ zor vaziyetine emiyet bermey – hastalıqları bar ve ayağı kesilgeni içün saqat.
SİZOda onıñ tibbiy yardımğa muhtac olğanına qulaq asılmay ve ondan haberi yoq, dep ayta advokatlar. Buña iyünniñ 11-nde Bekirovnı hastahanege yatqızıp, oña mustaqil ekimlerni kirsetmege qarar çıqarğan Avropa insan aqları mahkemesi bile tesir etip olamadı. Bunıñ yerine Edem Bekirovnı 30 daqqalıq tetqiqqe yollağanlar, advokatnıñ aytqanına köre, teşkerüv «kerekli kibi yapılmadı».
Eki ay evelsi advokat İslâm Velilâyev Edem Bekirovnı ziyaret etip, sağlığı fenalaşqanını bildirgen edi: boğuluv ve qanlı öksürik olğan edi. İyülniñ 22-nde ise advokat Aleksey Ladin Edem Bekirovnen körüşmege tırışqan soñ müvekkili tibbiy bölükniñ töşeginden turıp olamağanını bildirdi.
«Babam SİZOda yavaş-yavaş öle»
Aleksey Ladinniñ aytqanına köre, o, iyülniñ 22-nde müvekkilinen davanen bağlı meselelerni muzakere etip, onıñ alını soracaq edi. Amma körüşüv olmadı, çünki Edem Bekirov oña çıqıp olamadı.
«O, tibbiy bölük odasından yanıma çıqıp olamadı, çünki töşekten turalmay. Sebep – omurğa sıqışması sebebinden ağrılar. Birden tibbiy bölükke muracaat ettim. Tibbiy hadim yanına bardı – Bekirov omurğada siñiri sıqışqanını ayttı. Bunıñ sebebini şimdilik aytıp olamayım, çünki öyle de körüşmedik. Amma SİZO tibbiy bölügindeki tutuv şaraitleri tesir etken, belki», – dedi advokat Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ fikirince, Edem Bekirovnıñ sağlığı Rusiye akimiyetiniñ «faalniñ alını daa beter yapqan Avropa mahkemesiniñ tibbiy baqınuv qararını formal şekilde yerine ketirmek» ıntıluvları sebebinden fenalaşa bile. Aleksey Ladinniñ aytqanlarını Edem Bekirovnıñ qızı ve ömür arqadaşı tasdıqladılar.
«Rusiye ve Qırım ombudsmenleri babamnıñ ev apsine avuştırılmasına yardım etmege vade etken vaqıtta o, SİZOda yavaş-yavaş öle. Advokat Aleksey Ladin SİZO tibbiy bölüginde babamnı ziyaret etip olamadı – omurğa siñiri sıqıştı, töşekten turıp olamay. Babamnıñ sırtı pek ağıra, amma kerekli tibbiy yardım kösterilmey. Oña acele sürette ağrı kesici yollamağa tırışamız», – dep ayta faalniñ qızı Eleonora Bekirova.
Edem Bekirovnıñ sağlıq vaziyeti fenalaşqanı içün ömür arqadaşı Gülnara Bekirova açıq beyanatnı aydınlattı.
«Aqayıma, Edem Bekirovğa, yardım etmege imkânım yoq, Rusiye adliyesi yapqan areketlerinen onı 223 kün içinde kritik vaziyetke ketirdi. Birinci derece saqatlığı bar, tas organları, spinal qan dönüminiñ işi bozuldı, ağır yürek ameliyatından soñraki alı. SİZOda onı insulinge bağladılar. O, daima ilâc almalı ve baqılmalı, acele tibbiy yardımğa muhtac. Olar hasta adamnı çekiştireler, o, anda öle. Bütün dünya vaziyetni köre, bütün dünya Edem Bekirovğa qoltuta, amma biz oña yardım etip olamayıq. Uydurılğan dava beyaz yiplernen tikildi. Vaqıt kelir – ve bu davağa alâqası olğan er kes Allah ögünde cevap berecek», – dep aytıla Bekirovanıñ içtimaiy ağlarda aydınlatqan beyanatında.
«Gece-kündüz Bekirovnı tüşünemiz»
Edem Bekirovnıñ advokatı ve tuvğanları iyül başında faalniñ ev apsine avuştırılmasına yardım etmege istegenini bildirgen Rusiye ve Ukraina insan aqları vekâletlileri Tatyana Moskalkova ve Lüdmila Denisovanı vaziyetni diqqat ayırmalarına çağıralar.
Böylece, Tatyana Moskalkova Edem Bekirov içün «sıñırlav tedbiriniñ ev apsine deñiştirilmesini ister edi», dep bildirdi.
İyülniñ 17-nde Bekirovnıñ imayesi Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, aytqanlarını tasdıqlamasını ve Edem Bekirovnıñ ev apsine alınmasına yardım etmesini rica etti. Rusiye ombudsmenine yazılğan muracaatnı Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova berdi.
İyülniñ 19-nda Rusiye kontrolindeki Qırım ombudsmeni Lüdmila Lubina Qırım.Aqiqatqa izaat berip, Edem Bekirovnıñ ev apsine avuştırılmasını Rusiye FSBsiniñ tahqiqat organlarından rica etecegini vade etti.
Edem Bekirov yaramağan soñ Qırım.Aqiqat onıñnen kene bağlandı, amma Lüdmila Lubina faalge yardım etip olamağanını ayttı, çünki dava temelden baqılması içün mahkemege berildi.
«Endi (ev apsi muracaatını bermege – QA) azır degilim. O birisi kün dava keçken afta temelden baqılması içün mahkemege berilgenini ögrendim, aytqan bütün muracaatlarımnıñ faydası yoq», – dedi o.
Aynı vaqıtta, Lüdmila Lubina, mahkemeden Edem Bekirovnıñ sıñırlav tedbirini deñiştirmege rica ete bilecegini red etmedi.
İyülniñ 23-nde Bekirovnıñ sağlıq vaziyeti fenalaşqanı içün ombudsmen Denisova Rusiye zenaatdaşına tekrar muracaat etip, «oña tibbiy yardım kösterilmesi içün acele tedbir almasını» rica etti.
Rusiye insan aqları vekâletlisiniñ ofisi Edem Bekirovnen bağlı izaatlar bermey. Müessise matbuat kâtibi Aleksey Zlovedov, Tatyana Moskalkovanıñ Edem Bekirovnıñ davasındaki niyetleri aqqında bir de bir malümat berip olamağanını ayta, çünki «o, iş yerinde degil, malümatnı ise tek özü bere». Matbuat kâtibi ombudsmenge avgustnıñ ekinci yarısında tekrar telefon etmege tevsiye etti.
«Üküm ölüm olmamalı»
İnternette Rusiye Sağlıq nazirligi ve Adliye nazirligine muracaat peyda oldı. Edem Bekirovnıñ Aqmescit SİZOsından «ayatı içün müim sebeplerden» azat etilmesi, mustaqil ekimler tarafından baqılması ve hastahanege alınması, em de apiste tutmaq mümkün olmağanına dair qararnıñ qabul etilmesi talap etile. Muracaatnıñ müellifi olaraq moskvalı ekim Olga Mazurova qayd etile. Kim olğanı ve qırımtatar faaliniñ tarafını ne içün tutqanı daa belli degil.
«Ekim Olga Mazurova» Moskvada Rusiye jurnalisti İvan Golunovğa qoltutuv aktsiyası vaqtında tutulğan faallerden biri olaraq qayd etile.
Edem Bekirovnıñ alı şöyle ki, o, üküm çıqarılmasına qadar degil, tahqiqat yekünlenmesine qadar bile sağ qalmaması mümkün. Ayat ve ömür arasındadır
«Rusiye qanunları ağır hasta insanlarnıñ nezaretten çıqarılmasını talap ete. Bu qanunnıñ doğru ve şefqatlı talabıdır. İnsannıñ ayatı – eñ büyük qıymet, üküm ölüm olmamalı… Ameliyat olğan ve yañı ameliyat beklegen, bir ayağı ve tas bozuluvları olğan birinci derece saqatı silâ qaçaqçılığı ile nasıl oğraşqanını tahqiqat ve mahkeme ögrensin. Amma Edem Bekirovnıñ alı şöyle ki, o, üküm çıqarılmasına qadar degil, tahqiqat yekünlenmesine qadar bile sağ qalmaması mümkün. Ayat ve ömür arasındadır», – dep aytıla Bekirovğa qoltutuv petitsiyasında.
İyülniñ 23-nde belli olğanı kibi, Edem Bekirovnıñ davasını Aqmescitten Rusiye kontrolindeki Krasnoperekopsk rayon mahkemesine berecek olalar. Dava baqılğan Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi bunıñ sebebini añlatıp, «Rusiye FSBsiniñ hadimleri silâ ve patlayıcı maddeler saqlanğan yerni anda taptı», dep bildirdi.
İmaye, davanıñ mahkemeligini yañlış belgilendi ve ağır alda mahkeme oturışuvlarına alıp ketirilecek Edem Bekirov içün telüke bar dep, mezkür qararnı şikâyet etecek.
Faalniñ özü advokat Aleksey Ladinge bildirgenine köre, cinaiy dava Krasnoperekopskta baqılsa, o, SİZO kamerasından çıqmaycaq.
Bekirov bütün telükelerni añlap, Krasnoperekopskqa ketmek içün kameradan çıqmaycağını bildirdi, çünki bu yol ölümnen bir ola. O, narazılıq bildirmek içün özüni yataqqa bağlamağa azır
«O, avtozaknıñ işkence şaraitlerinde yolğa dayanamaz, dep ayttı, em de Krasnoperekopskta vaqtınca tutuv izolâtorı yoq, eñ yaqını ise Ermeni Bazarda yerleşe. Vaqtınca tutuv izolâtorında qalsa bile, yaşaycaq şaraitleri uyğun degil. Edem Bekirov bütün telükelerni añlap, Krasnoperekopskqa ketmek içün kameradan çıqmaycağını bildirdi, çünki bu yol ölümnen bir ola. O, narazılıq bildirmek içün özüni yataqqa bağlamağa azır», – dedi advokat Qırım.Aqiqatqa.
Malümat: cinaiy dava çerçivesinde Edem Bekirov 10 kilogrammdan ziyade trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana. Qabaatlavğa köre, o, 2018 senesi mayıs ayında Qırımda olıp, ortağına silâ ve patlayıcı maddeler tolu 14 kilogrammlıq çanta berdi. Advokatları ve tuvğanları bunı inkâr ete, çünki Edem Bekirov birinci derece saqatı ola, protez yardımınen yüre, şeker hastası ola, infarkt oldı ve yürekten ameliyat oldı. Olarnıñ aytqanına köre, onıñ buña küçü yetmez edi.
Edem Bekirov qabaatlanğan maddege köre, üç yıldan sekiz yılğa qadar apis cezası ve büyük miqdarda para cezası berile bile.


text:
Aqmescitniñ “Seit-Settar” diniy kompleksinde çoqbalalı qorantalarnıñ balalarına çanta ve mektep aletleri bağışlandı. Merasimde Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev ve RF DD deputatı Ruslan Balbek iştirak ettiler.
Hayırlav sözleri ile hacı Emirali Ablayev çıqışta bulundı. O, bala ve ana-babalarnı kelecek yañı oquv yılınen hayırlap, muvafaqiyetler tiledi.
“Tasil – balalarımızğa teslim ete bilecek eñ müim şeydir. Eyi tasil alğan insan ögünde qısmet qapıları açıla. Balalarımız eñ eyi universitetlerde oqusın, bilgi alsınlar, halqına hızmet etsinler. Qırım müsülmanları Diniy İdaresi er taraftan yardım etmege azır”, – dedi Müfti efendi. Ana-babalarğa ise, sabır ve ikmet tiledi.
Müftiniñ fikirine DD deputatı Ruslan Balbek qoşuldı. Qayd etkeni kibi, bu kibi tedbirler halqnıñ küçü – birlikte saqlı olğanını köstere.
“Bu hayırlı iş – göñüllerde tek eyi duyğular doğura. Bir qoranta olıp, biri-birimizge destek olamız”, – dedi R. Balbek.
Kiçikler bahşışlarnı alıp, quvandılar. Tamam şu yerde ana-babalarğa bahşışlarnı kösterip başladılar. Balalar içün tatlı sofralar donatıldı, şeñ animatorlar meraqlı programma azırladılar. Balalar oynap-külüp, yırladılar. Bir qaç künden soñ, olar rale başına oturacaqlar. Yañı, bilgi tolu ayat başlanacaq.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Bazar künü, avgustnıñ 9-nda, Beyazrusiyede prezident saylavları olıp keçti. Akimiyetniñ bildirgenine köre, ilk malümatqa köre, devletniñ şimdiki yolbaşçısı Aleksandr Lukaşenko reylerniñ 80%-ını qazanıp ğalebe qazana. Biñlernen insan bu neticelerni sahte sayıp, narazılıq bildirmek içün soqaqlarğa çıqtı. Politsiya narazılıq bildirgenlerni sert bir şekilde dağıttı, dep bildire «Nastoyaşçeye Vremâ».
Azatlıq Radiosınıñ Beyazrusiye hızmeti bildirgenine köre, avgustnıñ 10-na keçer gecesi quvetçiler Beyazrusiyeniñ paytahtı Minskte olğan narazılıq aktsiyaları vaqtında ışıq ses granatalarını ve köz yaşlatıcı gaz qullandı. Uquq qoruyıcılarğa qarşı ateş açıldı.
Ayrı militsiya bölügi insanlarnı Ğalebeniñ 50 yılı parkına taba çetleştirip başladı. Narazılıq aktsiyaları vaqtında Associated Press jurnalisti Mstislav Çernovnı köteklegenler. Onı acele yardım alıp ketti. Azatlıq Radiosınıñ malümatına köre, onlarnen insan tutuldı.
«BELTA» devlet agentligi aydınlatqan devlet Exit pollınıñ malümatına köre, Lukaşenko Beyazrusiye prezidenti saylavlarında ğalebe qazandı. Berilgen malümatqa köre, Lukaşenko reylerniñ 79,7%-ını aldı. Ekinci yerni muhalifet namzeti Svetlana Tihanovskaya (6,8%), üçünci yerni Anna Kanopatskaya (2,3%) qazandı.


text:
İşğal etilgen Qırımda keçken künü 32 koronavirus hastası qayd etildi. Bu aqta mayısnıñ 6-nda COVID-19 ile küreş operativ ştabı toplaşuvında haber etildi.
«Vaziyet yaramay, keçken künü 32 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 29-ı Aluşta şeer hastahanesiniñ hadimleri ve hastaları arasında qırğınlıqqa qarşı tedbirler keçirilgende qayd etildi – 24 insan ve Qırımdaki «FMBA tibbiy yardım ve tibbiy tehnologiyalar çeşitleri ilmiy-klinik federal merkeziniñ «yuqunç bölüginde 5 kişi. Bir hasta daa evel hastalanğanlar olğan qorantada qayd etildi, ekisi – tibbiy yardım içün muracaat etken soñ laborator tedqiq neticesinde», – dep bildirdi Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov.
Onıñ aytqanına köre, hastalar yuqunç hastahanesine alındı.
Aksenovnıñ ştab toplaşuvında qayd etkeninen köre, Aluşta observatorında hastalanğanlar arasında 6 ekim bar, qalğanları hastalardır. Yañı hastalar arasında – 6 yaltalı, 5-i eski ocaqtan ve 1 qadın – qaydan hastalanğanı belli degil. Daa bir kişi Aqmescitte hastalandı – yaqından Moskvadan kelgen qadın. Bir qırımlı Krasnoperekop rayonınıñ Tuzla (Poçetnoye) köyünde hastalandı, şimdi Canköy hastahanesinde buluna.
Böylece, al-azırda Qırımda 160 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 21-i çetelden keldi, 17-si – Rusiyeden. 22 hastanıñ Rusiyeden kelgenlernen alâqası oldı, 100 kişi laboratoriyada tasdıqlanğan hastalarnen alâqada olğan edi. 41 kişi tüzeldi. Bir hasta vefat etti. Aqyarda 98 COVID-19 hastası bar, eki insan vefat etti.
Qırğınlıq devamında Qırımda bir künde eñ çoq hasta sayısı aprelniñ 24-nde qayd etildi – 10 kişi.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bildirgenine köre, mayısnıñ 12-nden itibaren maska rejimini kirsetmege azır. Daa evel Qırımda yüksek seviyeli azırlıq rejimi mayısnıñ 11-ne qadar uzatılğan edi, Aqyarda onı mayısnıñ 30-na qadar uzatqanlar.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Berençe çeçen suğışı
Berençe çeçen suğışı yä İçkeriä bäysezlege öçen suğış yä Çeçen Cömhüriätendä RF konstitutsion tärtiben torğızu - Rusiä ğäskärläre häm tanılmağan İçkeriä Cömhüriäte arasında 1994-1996 yılda bulğan suğış.
Suğış İçkeriädä häm Tönyaq Qawqaz qayber töbäklärendä bulğan.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1991 yılda Sovet Berlege tarqalğannan soñ bar elekke Sovet Cömhüriätläre üz bäysezlegen iğlan itälär, şul uq Çeçen Moxtari Cömhüriäte möstäqillegen iğlan itä.
Läkin Boris Yeltsin citäkçesendäge Rusiä xökümäte başqa Sovet cömhüriätlären irekkä çığarıp cibärep RSFSR eçendäge bulğan töbäklären azat itmi.
Rusiä xökümäte milli azatlıq xäräkäten ğäskärlär belän bastırırğa çişä.
1990 yılda ğomumçeçen kongressınıñ citäkçese Cäwhär Dudayev bulıp saylanğan. Ul töp maqsatın - bäysez Çeçenstan buldırırğa itep quyğan.
1991 yılda Dudayev Çeçenstan bätsezlegen iğlan itä.
1991-1994 yılda Çeçenstan çınında bäysez bula.
1993 yılda Çeçenstanda eçke säyäsi köräş başlana. Rusiä xökümäte şuşı köräştä uñışsız qısılırğa tırışa, Dudayevka qarşı köçlären yaqlıy, läkin şuşı oppozitsiä ciñelä.
Suğış başlanuı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1994 yılnıñ 1 dekaberendä Rusiä hawa köçläre baş Çeçnä hawa alannarın bombağa tota.
11 dekaberdä Yeltsin 2169 nomerlı Ukaznı imzalıy, yağni Çeçenstanğa qarşı suğışnı iğlan itä.
31 dekaberdä Groznıy şähären qanlı höcüm başlana.
1994 yıldan 1996 yılğa qädär Berençe çeçen suğışı näticäsendä küp qorban belän Xäsäwyort şartnamäse imzalanğan. Rusiä ğäskärläre Çeçnädän çığalar, de fakto ciñelälär.
Berençe çeçen suğışı näticäsendä Çeçen Cömhüriäte İçkeriä çınında möstäqillekkä ireşä.
Berençe çeçen suğışınnan soñ Rusiä ğäskärläre Çeçenstannan kitälär häm Rusiädä küp terroristik aktlar bulğannar.
Monı da qarağız[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Poccия и CCCP B BoйHax XX Beka. BoopyжëHHыe koHфлиkTы Ha CeBepHoM KaBkaзe (1920—2000 rr.) 2008 eлHың 4 Maй kөHeHдә apxиBлaHraH. — пoдpoбHaя cTaTиcTиka пoTepb фeдepaлbHыx cил
- ПepBaя чeчeHckaя BoйHa: Mиф o «MaлeHbkoй пoбeдoHocHoй BoйHe» pacceиBaeTcя (MapT-июHb 1995 r.)


text:
Tokio marafonı kiçekterelde
Yaponiyada här yıl oyıştırıluçı Tokio marafonı koronavirus arqasında kiçekterelde
2020nçe yılğı Olimpiya uyınnarın uzdırğan Yaponiyada här yıl oyıştırıluçı Tokio marafonı koronavirus arqasında kiçekterelde. İlneñ başqalasında Kovid-19 kizüe säbäple ğadättän tış xäl kertelde.
Marafon oyıştıru komitetınnan belderülärençä, koronavirusnıñ trendı häm xäräkät mömkinleklärenä qarata çikläwlärne farazlawnıñ awırlığı säbäple yarış 2022nçe yılnıñ martına küçerelä.
Marafon mödire Xayano Tadaaki: “Barı yögerüçelär häm üzixtiyarıylar tügel, çaranı kötep toruçı härkemnän ğafu ütenäbez,”-dide.
Yarışta urın alırğa tiyeşle sportçılarğa yä kiläse yılda yögerü, yäisä ğariza tüläwen kire alu forsatı bireläçäk.


text:
Söyläm
“Tel” me, “Söyläm” meYзrәpTү
Söyläm dip telneñ ber bilgele alanda qullanıla torğan cirle töre atala. Söyläşüçe sanı da, qullanılu alanı da törleçä bulala. Monnan kiñ alanda qullanıla torğan söyläm keçeräk eç-söylämnärgä dä bülenä aluı çığa.
Cirle söylämnärdän tış telneñ äle hönäri söylämnär dä bulala.
Tel söylämnäre süzlek belän genä tügel, ímla, yañğırış belän da ayırıla ala.
Äytergä qala, tel ilä söyläm ayıru öçen barçaqta qullanırlıq kürsätkeçlär yuq.
Söyläşü töre turında äytkändä, kiläse çaqlarda “tel” urınına yışraq “söyläm” ataması qullanıla:
- ägär bu tel ädäbiät teledäy bilgelängän bulmağanda;
- ägär bu teldä söyläşüçeläreneñ üz däwläte bulmağanda;
- ägär bu teldä söyläşü prestij bulmağanda.
Säyäsi säbäpYзrәpTү
Max Weinreich äytkänençä «Tel ul üz xärbilär bulğan xalıq söyläme». Säyäsi wazğíat üzgärelä torıp tel söylämgä dä, söyläm telgä dä äwerelä ala. Mísal itep İngliz ilä Serb-Kroat telen kiterergä bula, ikeseneñ dä ike töp söyläme bar. Britaniada Britania İnglizçäsendä, Amerikada Amerika İnglizçäsendä söyläşälär.
Tel-söyläm bäxäse Makedonia ilä Bulgaria, Romania ilä Moldova arasında da bara.
Söylämnär berläşmäseYзrәpTү
Telneñ ayırım söylämnärendä söyläşüçe keşelär arasın ber bersen añlaw bulğanda, şul çaqta söylämnär berläşmäse buluı turında äytälär. Ämma kiresençä çaqları da bar, mäsälän İtalça wä Íspança ul ayırım tellär dip sanalsalar da, söyläşüçelär ber bersen añlasa, Lombard ilä Sisíliada yäşäwçeläre isä ber teldä söyläşsälär dä ber bersen añlamaslar. Ber cirdä küp tellär qullanu näticäsendä söylämnärdän butalğan berläşmä bulıp çığuı bar, iñ bilgele mísal itep Afrikança-Dutça-Frisça-Almança berläşmäsen kiterergä bula.
Törki telen küp söylämnär bulğan tel itep tä, söylämnär berläşmäse itep tä sanarğa bula, berençe märtäbä Törkiägä kilgän Tatar da öç kön eçendä cirle söylämgä künegep betä.
Taríxí qaraşYзrәpTү
Taríxlı telbeçlärneñ qaraşı buyınça bar söyläşü törläre ul borınğı tellärneñ söylämnäre genä. Mäsälän Romalı tellär ul Latín teleneñ söylämnäre dip sanílar.


text:
"Ural ilseläre" säxnägä sığa
Zahir İsmäğilevtıœ oşo isemle operahı qabat säxnägä sığa. Başqort däülät opera häm balet teatrı repetisiaların başlanı. Başqortostan menän Räsäy berdämlegenä arnap säxnäläştergän operanı teatr kollektivı ösön premera tip atarğa mömkin. Säxnälä ul huœğı tapqır 10 el elek başqarılğan. Aqterdar menän dirijer Robert Lyüter häm queusı-xormeyster Elwira Ğäyfullina şöğöllänä. Rejisser queusıhı Räsäydeœ atqadanğan sänğät eşmäkäre Georgiy İsaaqyan. Tamaşası premera menän sentäber urtalarında tanışa alasaq Ramzit Abulyaev, Öfö.


text:
Qırımda keçken künü 92 koronavirus hastası qayd etildi, beş hasta vefat etti, dep bildire yerli akimiyet.
«67 hasta tibbiy yardım içün muracaat etkende qayd etildi, 25 kişi daa evel qayd etilgen hastalarnen alâqada oldı», – dep yazdı Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Facebook saifesinde.
Onıñ malümatına köre, bir künde 109 insan tüzeldi, pandemiya vaqtında 40 319 kişi yahşı oldı.
Mayısnıñ 28-nde saba Rusiye kontrolindeki Qırım Sağlıq nazirligi bildirgenine köre, keçken künü 5 koronavirus hastası vefat etti. Qırımda pandemiya vaqtında vefat etkenlerniñ sayısı 1 341 insan oldı.
«159 insan (COVID) ambulator tedaviylevde, 1585 kişi (COVID ve pnevmoniya) hastahanelerde buluna. Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar şeerindeki Rospotrebnadzor idaresi 43191 COVID-19 hastasını qayd etti», – dep aytıla Sağlıq nazirliginiñ matbuat hızmeti haberinde.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, Ukraina prezident saylavlarında Meclis qoltutqan namzet - Petro Poroşenko içün rey berdi. Bu aqta o öz Facebook saifesinde yazdı.
“Qırımtatar Milliy Meclisi tevsiye etken namzet içün rey berdim. İşanam ki, Rusiye işğalcileri Qırım ve Donbasstan quvalanır. Bunıñ oğrunda ep çalışmaqtamız”, - yazdı Çubarov.
Martnıñ 31-inde Ukrainada prezident saylavları keçe. Bu yer içün 39 namzet küreşe. Saylav bölükleri öz işini saat 8:00-da başladı ve 20:00-ğace çalışacaq. Merkeziy saylav komissiya, saylav neticelerini aprelniñ 10-unace ilân etmek kerek. Saylavnıñ birinci basamağında ğalebe qazanmaq içün bir de bir namzet 50%-dan reyni almaq kerek. Öyle birisi olmasa, saylavnıñ ekinci basamağı aprelniñ 21-inde keçirilecek. Qırımlılar qıta Ukrainada rey bere bile.


text:
Rusiyeniñ Naberejnıye Çelnı şeerinde mahkeme Tatar cemaat merkeziniñ reisi Rafis Kaşapovnı üç yıllıq apis cezasına maküm etti. Onı separatizmge çağıruv, milliy mensüplik boyunca nefret ve duşmanlıqnıñ peyda ettirüvde qabaatlı tanıdılar.
Rusiyede «separatizmge çağıruv» aqta mahkemege yetken birinci iştir.
Tatar cemaat merkeziniñ 56 yaşında reisi bıltır dekabr 29 künü yaqalanıldı. Onı nefret ya da duşmanlıqnıñ peyda ettirüvi ve İnternet vastası ile separatizmge çağıruvında qabaatlaylar. Söz üç metn aqqında kete: «Qırım ve Ukraina işğalcilerden azat olur», «Tünevin – Gitler ve Dantsig, bugün – Putin ve Donetsk!», «Ukrainanı ve bütün türk dünyasını qurtarayıq» ve «Rusiye olğan yerde – ölüm ve közyaş» fotokollajı. Bu sebepten oña qarşı bir qaç maddelerge köre cinaiy iş açıldı.
Taqiqatçılarnıñ muracaatı ile keçirilgen teşkerüv neticelerine köre, Kaşapovnıñ metnlerinde «ruslar», «Rusiye akimiyeti», «yarımadanıñ işğalci akimiyeti», «prezident Vladimir Putin» kibi kategoriyalarğa nefret doğurıla. Bundan ğayrı, tatar faaliniñ maqaleleri, deyler taqiqatçılar, Qırımda Rusiye akimiyetiniñ areketlerine menfiy munasebetni ve yarımadanıñ Rusiyege qanunsız qoşuluvı aqta tasavurnı teşkil ete. Bunıñ ile, qabaatlayıcı tarafınıñ fikrine köre, Kaşapov Qırım Rusiye territoriyası olmağanını bildire ve yarımadanı Rusiye işğalinden qorumağa çağıra.
Faali ve tuvğanları taqipler onıñ tatar, musulmanlar, Ukraina ve qırımtatarlarnıñ qoruvına yapqan çıqışlar ile bağlı olğanından emindirler.
«Memorial» uquq qoruyıcı merkezi Kaşapovnı siyasiy mabüsler cedveline qoştı.


text:
Yanvar 28-de Qırımtatar faaliyetçisi Giray Kulametov, 2012 senesinde içtimaiy ağda video rolikni derc etkeni içün tayin etilgen on künlük apisinden soñ Qarasuvbazar muvaqqat tutuluv izolâtorından çıqtı. Bunı Facebookta «Qırım birdemligi»niñ faaliyetçileri bildire.
Yanvar 18-de Kremlniñ kontroli altında bulunğan İslâm Terek (Kirovskoye) rayon mahkemesi yanvarniñ 18-nde Eski Qırımda evinde yapılğan tintüvden soñ yaqalanğan Giray Kulametovnıñ işini baqıp çıqtı. Kulametovnı «ekstremistik teşkilâtlarnıñ sıfatları ve simvollarını propaganda etüv»de qabaatladılar.
İlhaqtan soñ Qırımnıñ ameldeki Rusiye akimiyeti tarafından mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler yapıla.


text:
Yanvar 20 künü, Qırımlı jurnalist Nikolay Semenanıñ cinaiy işi boyunca iddianame taqdim etile. Bunı advokat Emil Kurbedinov Facebook saifesinde haber etti.
Qırım.Aqiqat bu vaziyet aqqında tafsilâtnı ögrene.
Baarde Qırımda Qırım.Aqiqat ile işbirliginde şeklengen jurnalistlerniñ evlerinde tintüvler olıp keçti. Radio Svoboda müellifi Nikolay Semenağa qarşı Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq çağıruvları şeklenmesi ile cinaiy iş açıldı. Rusiye taqiqatı oña yarımadanı terk etmege yasaq etti.
Nikolay Semenanıñ imayesi, Halqara ve Avropa Jurnalistler Federatsiyası, em de Söz serbestligi boyunca OSCE temsilcisiniñ ofisi, Rusiye Federal telükesizlik hızmetini – jurnalistni, tedaviylenmek içün, Qırımdan yibermege çağırdı, şimdige qadar musbet cevap daa alınmadı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşları, şu cümleden Nikolay Semenanıñ taqip etilmesinden qasevetlengenini bildirip, oña qarşı yapılğa basqını toqtatmağa çağırdı.


text:
Qırımtatarlarnıñ liderleri – Mustafa Cemilev ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ – Qırımğa kiriş yasağı millet mensüpligine köre ayırımdır. Bunı Kiyevdeki matbuat konferentsiyasında ükümette etnik milliy siyaset meseleleri boyunca vekâletli Gennadiy Druzenko bildirdi.
«Men buña eki qatlıq ayırım dep aytar edim, çünki bu adamlar yalıñız qırımtatarlar olğanını köstermeyler, olar qırımtatar halqınıñ ekseriyet sesini ifadeleyler», – dep ayttı Druzenko.
Onıñ fikirince, Çubarovnıñ Qırımğa kiriş yasağı Qırımdaki vaziyet daa beter olğanını isbatlay. Onıñ qayd etkenine köre, bunıñ kibi ayırım insan aqları boyunca beyanname ve bir sıra diger halqara vesiqalarnen yasaq etilgen, olarğa em Ukraina, em de Qırımnı işğal etken Rusiye riayet etmeliler.
«Böyleliknen, köremiz ki, Moskva tarafından nezaret etilgen işğal akimiyeti, olarnıñ fikirince, yarımadada çalışmağan yalıñız Ukraina qanunlarını degil de, em Qırım akimiyeti, em de Moskva akimiyeti laflarda tanığan şartlarnı boza», – dep ayttı Druzenko.
Onıñ qayd etkenine köre, Çubarov Qırım «parlamentiniñ» azası olıp qala, demek, onıñ saylayıcılarını bu organda resmiy vekilsiz qaldırdılar.
Bundan evel bildirilgeni kibi, Geniçsekten qaytqan Meclis reisi Refat Çubarovnı Qırımğa kirsetmediler. Oña Rusiyege 5 yıl devamında kelmege yasaq etildi.
Ukraina tış işler nazirligi bunıñ kibi areketlerni takbih etti.
Qırım «baş naziri» Sergey Aksönov jurnalistlerge bergen malümatqa köre, Çubarovnıñ yarımadağa kiriş yasağı «onıñ Qırımda milletlerara zıddiyet olması içün faaliyetinen» bağlı.
Sürgünlik künü arfesinde aynı böyle yasaq qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge berildi.


text:
Onlarnen insanlar qırımtatarlarnıñ Qırımdan sürgün etilgeniniñ 74 yıllığı munasebetinen Lvivniñ merkezinde ötkerilgen matem mitingine toplaştılar.
«74 yıl evelsi olıp keçken facianıñ aqibetlerini şimdi de is etmektemiz. Zira qırımtatar medeniyetiniñ bir çoq qatlamları artıq bir iz qaldırmadan ğayıp olıp ketti. Facia bugünde devam etmekte. Bunıñ neticesi olaraq, qırımtatar halqınıñ milliy-medeniy qıymetleri mahv etildi. Bugün de-bugün bizni bütün dünya eşitkeni pek muim», – dep qayd etti miting vaqtında Lvivdeki «Qırım evi»niñ temsilcisi Halil Halilov.
Lviv sakinleri sükünet daqqasınen 1944 senesi 18 mayısta başlanğan sürgün qurbanlarını añdılar. Musulman cemyetiniñ reisi (imam) dua oqudı. Şevçenko eykeli ögündeki meydanda insanlar sarı-mavı ukrain ve qırımtatar bayraqlarını tuta ediler.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesi Qırımdan sürgün etlgen qırımtatar halqı sürgüniniñ qurbanlarını añıla. O künü yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnıñ ilk eşelonı yollana. Epsi olıp 180 biñden ziyade insan sürgün etilgen.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen mayısnıñ 18-zi qırımtatar halqı sürgüniniñ qurbanlarını añma Künü olaraq ilân etilgen edi.


text:
Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük bildire ki, Rusiye ile viza rejimini kirsetmek ihtiyacı olsa, bu adım atılacaq. Bunı o çarşenbe künü, oktâbr 15-te, «24» kanalındaki « Şuster live» yayınında bildirdi, – dep haber ete UNİAN.
Baş nazirniñ malümatına köre, sıñırda ve gümrükhanede Ukrainağa kelgen rusiyelilerniñ areketlerini nezaret etken mahsus sistema çalışa.
Böylece, onıñ aytqanına köre, «Borispol» ava limanında mahsus taqımlar çalışa. Olarnıñ sayesinde Ukrainağa belli bir maqsatsız kelgen rusiyeliler keri yollanıla.


text:
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan ile körüşüvini ilân etti. Bunı Rusiye Tış işler nazirliginiñ yolbaşçısı Moskvadaki matbuat konferentsiyasında bildirdi.
Lavrovnıñ aytqanına köre, Putinniñ Erdoğan ile körüşüviniñ esas mevzusı «Suriyeniñ İdlibinen bağlı añlaşmağa riayet etüv» olacaqtır.
Lavrov planlaştırılğan körüşüvniñ tam kününi aydınlatmadı.
Türkiye Cumhuriyeti prezidentiniñ saytında Rusiye prezidenti ile olacaq körüşüv aqqında bir malümat şimdilik yoq.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko yanvarniñ 5-nde İstanbulda Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan ile körüşip, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilüvini, işğal etilgen Qırımda insan aqları bozulğanını muzakere etti.
ABD prezidenti Donald Trump Suriyede olğan bütün ABD askerlerini andan çıqaracağını ilân etken soñ, Türkiye Suriye ile sıñırlarınıñ eki tarafından da askerlerniñ sayısını arttırdı.
Bu adım Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ dekabrniñ 23-nde Trump ile kerçekleştirgen telefon subetinden soñ atıldı. Eki lider ABD memleketten çıqqan soñ küç vakuumı olmasın dep, arbiy ve diplomatik koordinatsiya aqqında añlaştı.


text:
Brüsselden kelgen malümatlarğa köre, şeherniñ metrosı ve avalimanında yüz bergen patlavlarda eñ azı 28 insan qurban olğan.
Brüsselniñ naqliyat hızmeti bergen malümatlarına binaen, «Malbek» stantsiyasında patlav neticesinde 15 insan elâk oldı. Matbuat vastaları bergen malümatlarğa köre, avalimanında olğan patlav neticesinde daa 13 insan öldi. Akimiyetniñ qaydlarına köre, eki patlavdan bir tanesi, özüni patlatqan adamnıñ sebebinden oldı.
Brüsselniñ avalimanını ve içtimaiy naqliyatlarını qapattılar. Belçika akimiyeti yerli sakinlerine evden çıqmamağa rica eteler.
Devlet naziri Şarl Mişel bu ucumlarnı «kör, zorbalıqnen yapılğan ve qorqaq» kibi adlandırdı. Başqa memleketlerniñ akimiyetleri avalimanlarda ve başqa müim içtimaiy noqtalarda nezaretni quvetleştirdiler.
Belçikanı, terroristik havfı ceetten, eñ yüksek derecege köterdiler.
Ukraina Tışqı İşler nazirliginde haber etkenleri kibi, yaralanğanlar arasında ukrainlerniñ olması teşkerilmekte.
Küzde Parij şeherinde yüz bergen patlavlardan soñ, Belçika terroristik telükesi dairesinde üçünci derecede tura edi.