text:
Rusiye ordusında hızmetini devam etmege istegen Keriç arbiy hızmetçilerine endi Rusiye Federatsiyasınıñ grajdanlığını berdiler.
Azatlıq Radiosı bergen malümatına köre, bugün Rusiye grajdanlıqnı tasdıqlağan vesiqalarnı Keriç deñiz qorçalav otrâdınıñ arbiyleri elde ettiler. Yaqında böyle pasportlarnı A-0669 ve A-0883 qısımlarınıñ arbiylerine berilgen edi.
Keriç deñiz piyade arbiy qısımınıñ komandanı muavini Oleksiy Nikiforov aytqanına köre, Rusiye ordusına keçmege niyetini bildirgen Ukrain arbiyleri pasportlarnen Rusiye formalarnı da alğanlar, lâkin muqaveleni daa imzalamadılar.
Aynı şu zamanda Ukrainada hızmetini Keriçniñ 58 deñiz piyade askeri devam etmege qarar aldı. Silâlı Quvetleriniñ komandanlığı arbiylerge qısımnı saqlamağa vade etkendir.
Al-azırda piyade askerleri qısımğa kelip,yazılalar ve evlerine qaytalar.
Rusiye tarafını alğan Keriç arbiylerine endi Rusiye pasportlarını berdiler
Rusiye ordusında hızmetini devam etmege istegen Keriç arbiy hızmetçilerine endi Rusiye Federatsiyasınıñ grajdanlığını berdiler.


c: text/html

text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz üç yıl qadar müddetni Aqmescit SİZO-sında (Tahqiqat izolâtorında – QA) keçirdi. 2014 senesi fevral 26-sında Qırım Yuqarı radasınıñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qoltutmaq maqsadınen ötkerilgen mitngde iştirak etkeni içün Rusiye akimiyeti onı 8 yıllıq koloniyada apisine mahküm etti. Ahtem Çiygoz ve onıñ safdaşı İlmi Umerov 2017 senesi oktâbrniñ 25-inde azat etildiler (ğayrı-resmiy malümatqa köre, olarnıñ azat etilmesi aqqında Türkiye ve Rusiye prezidentleri Recep Tayyip Erdoğan ve Vladimir Putin keliştiler).
Qırım.Aqiqat içün bergen eksklüziv intervyusinde Ahtem Çiygoz apiste bulunması, azat etilmesi ve Ukrainanıñ Qırımı içün küreşi aqqında ikâye etti.
– 2015 senesinde apiske alınğanıñızdan evel siznen söyleşüvler yapılğanını doğru añlayımmı? Olarnı kim yaptı? Sizge ne teklif ettiler?
– Söyleşüvler oldı. Rusiye prezidentiniñ memuriyetinden kele ediler – em prezidentniñ sabıq temsilcisi Belaventsev (Oleg Belaventsev – QA), em FSB yolbaşçısı Palagin (Viktor Palagin – QA) ve onıñ muavinleri ve em de Aksönov (Sergey Aksönov – QA).
– Bu adamlarnen siz şahsen laf ettiñizmi?
– Ebet. Men birisi ile körüşmekten qorqmayım. Esas şey, özüñniñ ve, eger başqa adamlarnıñ adından laf etseñ, olarnıñ noqtai-nazarını soñ derece doğru bildirmektir. Men, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini olam. Ve apishanede de bu sıfatta oturdım. Menim, Ahtem Çiygoz degen adamnıñ adından söyleşmege imkânım olmadı.
– Tekliflerniñ özü ne edi? Sizge? Mecliske?
– Para, maqamlar. Bu pek qaba edi – belki de bazıları bütün bularğa endi satılğanları içündir. O zaman er kesniñ ağzında olğan bir ibarede aytılğanı kibi: er kes satılır – mesele yalıñız fiyattadır. Men bunı muzakere bile etmedim.
– Siz yaqalanıp «Fevral 26» işi başlanğan soñ siznen de sözleşmege tırıştılarmı?
O zaman er kesniñ ağzında olğan bir ibarede aytılğanı kibi: er kes satılır – mesele yalıñız fiyattadır. Men bunı muzakere bile etmedim
– Men yaqalanğanda, meni qaçıralar dep tüşündim. Bir kafede oturıp qave içe edim. Üstlerinde iç bir belgileyici işareti olmağan maskalı beş-altı yigit sürip kirdi. Meni, pencereleri siyartılğan mikroavtobusqa çıqardılar. Olıp keçeyatqannıñ meni pek raatsızlağanını kötermemek içün içimden bir dua oqudım. Meni 30-40 daqqa maşınanen kezdirdiler. Elbette bir şey körmedim, çünki başımda çuval bar edi. Ondan soñ meni bir mağaz içine ketirdiler. O zaman eski SBU binasına tüşkenimni añladım ve özüm içün neticeler çıqardım. Kafeden binağace 50 metr olğanını bilem ki. Añlaşıla, olarğa toqunmamaq emiri berildi. Yani öldürmemek.
Maña, bu fevralniñ 26-sındaki vaqiaları içün, denilgende ... men bu aqta eñ az tüşüne edim. Tahqiqatçığa bile: «Qana baqayıq, bunıñ ucları bir-birine nasıl uyacaq», – dedim. Asılında birinci yarım yıl içinde maña aman-aman toqunmadılar – olar o işke daa neni yapıştıra bileceklerini qıdıra ediler.
– Sizge yaqınlarıñıznen körüşmege izin berdilermi? Anañıznen?
– Apayımnı qararnen dört aydan soñ kördim. Tahminen 8 aydan soñ anamnen babamnı körgende olar ekisi: «Seniñ fikirleriñ seni ğayıp eterler», – dediler. Babam: «Sen fikirleriñni tüşün, bizni tüşünme. Biz seniñ mında olğanıñnı bilemiz ve sen bunı yüzüñni qarartmayıp keçmek kereksiñ», – dedi. Bundan soñ men olarnı körmedim.
SİZO-daki körüşüv şartları da bir işkencedir, hususan ayaqları çoqtan berli ağırğan anam içün. O pek ağır hasta olğanını maña aytmay ediler. Onen kimerde bir laf etkenimde: «Ayaqlarım ağıra işte», – dey edi. Men, ne olsa da, onı kene körerim, dep tüşüne edim. O, yaşça bile daa pek qart degil edi. Amma er kes – tatalarım, apayım endi sır tutıp olamağan soñ – o zaman o endi bir yıldan berli hasta edi – men mahkemege, maña körüşmege imkân beriñiz, dep aytmağa başladım. Maña üç kere yoq dediler, lâkin bir kün meni apansızdan teneffüs vaqtında çuval taqıp anama alıp kettiler. Ve men iç olmadım onen ölüm kelmezden evel sağlıqlaşıp oldım. Bir qaç kün soñra o öldi.
– Nasıl sayasıñız, sizni ne içün anañıznıñ cenazesine ketirmediler?
– Bu, o akimiyetniñ iç yüzüdir. Olarda meramet, insaniy degerlikler añlayışı iç de yoq.
Amma eñ esası, menim oğul borcumnı namus ile halqım becerdi. Cenazede bir qaç biñ kişi bar edi. – Bu, bütün basqılar vaziyetinde. Kelgenlerniñ bir çoqu: «Biz öz anamıznı defin etmege keldik», – dey ediler.
– Siz azat etilüviñizge «spetsoperatsiya» deysiz. Büyük ihtimal ile nasıldır tafsilâtlarnı soraştırğandırsız. Bu nasıl yapıla bildi?
– Öyle bir anlar oldı ki, er şey ana-mına çezilecek, dey ediler. Amma mıtlaqa nasıldır şartlar qoyula edi. Tabiiy ki, men buña razı olmay edim. O sefer de aynı bunıñ kibi keldiler ve men bir şey imzalamaycağımnı söyledim. «Biz sizni azat etecekmiz». «Azat etiñiz», – dedim.
Bu yolnen keçmek kerekligimni, eyecansız qabul ete edim
Maña, Erdoğannen Putin arasında nasıldır söyleşmeler olğanını añlatmağa tırışa ediler. Bilesizmi, anda bu fikirnen yaşamaq ve daima qapuğa baqmaq olmay – böyle etip delirmek de mümkün. Bu vaziyette öz-özüñnen añlaşmaq kereksiñ. Men apayıma, sekiz yıl bir ömür degildir, dep teselli bere edim.
– Yani siz boyun egdiñiz? Bütün müddetni apiste keçirmege azır ediñiz, öylemi?
– Yoq, boyun egmedim. Boyun egmek, belli saatlarda ayvan kibi aş aşamağa aydalğan bir mahlüqqa çevirilmek demektir...
– Başqaca sorayım: er şeyge azır ediñizmi?
– E, bu yolnen keçmek kerekligimni, eyecansız qabul ete edim.
– Keliñiz, 2014 senesini hatırlayıq. İşğalden soñ ilk künlerde Qırımtatar Milliy Meclisi, siziñ ifadeñiz ile işğalci akimiyetnen söyleşmeler yaptı ve Rusiyege tabi olğan Qırım icra akimiyetinde çalışmaq içün bir qaç adamnı yolladı. Bu bir hata edimi, yoqsa böyle yapmaq kerek edimi?
Biz o qarışıq vaziyette çıqış qıdıra edik – nasıl etip de, tesirimizni qullanıp, Qırımnı Ukrainanıñ terkibinde saqlamalı
– İşğal oldı. Ant etken nizamlı askerler ve olarnıñ komutanları esas obyektlerni teslim etkende, Ukraina toprağı yani Qırımğa kerçekten kirile bilecek tek bir yer parom olğanda ve ondan biñlernen arbiy tehnika birlemleri keçkende Kyivde buña qarşı ne yapmaq kerekligni iç kimse bilmey edi. Ant etkenler ve Ukrainanıñ qolundan aşağan-içkenler ise satılmaqtan başqa bir şey yapmadılar. Kyivden birisi telefon açmaq, emir bermek kerek edi, degenlerniñ sözleri saçmadır. Öz qorqaqlığını aqlamaq içün aytılğan bala sıltavlarıdır. Nizamnamede açıq-aydın yazılğan: birinci atış avağa, ekincisi canlı nişanğadır.
Biz o qarışıq vaziyette çıqış qıdıra edik – nasıl etip de, tesirimizni qullanıp, Qırımnı Ukrainanıñ terkibinde saqlamalı. Ne içün ondan soñ Qurultay oldı? Çünki biz tek başına qaldıq. Biz bir de-bir şekilni qıdırmaq, buña qarşı bir şeyler qoymaq kerek edik.
– Qurultay Rusiyege tabi Qırım akimiyetine Meclisniñ vekillerini (Lenur İslâmov, Zaur Smirnovnı) yollamaq kerek edimi? Başqa variantlar bar edimi?
– Bir nomeralı maqsad bar edi – öz qorantalarımıznı saqlamaq. Ordu, mahsus silâlı bölükler kibi imkânlarğa saip olğan devlet, Qırımda bütünley çaresiz olğanını kösterdi. Bu, qararsızlıq devri edi. Amma esas prinsiplerde yani Ukrainanıñ topraq bütünligi ve olıp keçkenlerniñ işğal olması kibi meselelerde qararsızlıq yoq edi. Bu meseleler boyunca şubhemiz yoq edi.
Biz ... hıyanetlik yapmayıp halqımıznı, telükesizligi-mizni saqlamağa tırışa edik
Buña hatamı, yoqmı dep qıymet kesmek yañlıştır. Buña o devirniñ kerçekleri ve yalıñız biz degil de, aynı zamanda bütün Ukraina oğrağan şaraitler noqtai-nazarından qıymet kesmek kerek. Eger biz israrnen, adım-adım ögge ketmese edik, bugün Qırımnıñ aitligi meselesi asıl da ortada turmaz edi.
– Yani al-azırda bunı talil eter ekensiñiz, kene de böyle yapar ediñizmi?
– Eger men, meni soñundan utandıracaq bir şey yapsa edim, üç yıl apishanede oturmaz ve özümni belli olğan tarzda tutmaz edim. Biz, o vaziyetteki imkânlarımızğa pay piçip, hıyanetlik yapmayıp halqımıznı, telükesizligimizni saqlamağa tırışa edik. Belki o sebepten bizni ale daa basım altında tutalar – bunı bağışlap olamaylar. Çünki biz o vaqıt (Rusiyege – QA) sadaqat kösterse edik, fikrimce, bugün Qırım meselesi halqara muessiseleriniñ kün tertibinde turmaz edi.
– Meclis içinde, o vaqıt meydanğa kele bilgen parçalanuv barmı?
– Meclis, batalyon ya da ordunıñ ştabı degil ve nizamnamesinde er şey yazılğan bir askeriy ya da siyasiy teşkilât degildir. O, saylavlarda saylanğan organ. İnsanlarnıñ böyle vaziyette özlerini nasıl tutacaqlarını iç bir vaqıt bilemezsiñ, çünki asılında keçken 25 yıl içinde vaziyet ne qadar gürdeli ve faal olsa da, kene de stabil surette inkişaf ete edi. Bu vaziyette men öyle bir insanlarnı kördim ki, olar menim içün qaviy köçer ağaçlarğa oşay edi, amma daa soñra – başqa bir söz tapalmayım – pek ucuz areketler yaptılar.
Çıqıp, pasportlarnı almaycaqmız, demek qolay. Ya ondan soñ ne?
Mesele parçalanuvda degil de, bu organnıñ vazifesini devam ettire bilmesi içün imkânlarnıñ tapılmasındadır. Bu, evelden ne yapacağıñnı bilip, ölçüli olaraq qarar bermege imkânıñ olğan bir vaziyet degil. Çıqıp, pasportlarnı almaycaqmız, demek qolay. Ya ondan soñ ne? Bu mesele bizni o qadar raatsızlay edi ki, şunı añladıq: fikirler ayrılğan içün muayyen bir qarar qabul etamamız.
Men pasportnı almadım. Ayrı bir şahıs olaraq, bu er kesniñ aqqıdır. Amma eger men halqqa muracaat etip: «Pasport almanız», dese edim, ondan soñ neler yapılacağını da söylemek kerekim.
O zamanki maqsat, milliy organ olaraq Meclisni saqlamaq ve esas meseleler boyunca adımlar atmaq edi. Bu yapıldımı? Keliñiz, işğalcilerniñ areketlerine köre birden qıymet keseyik. Misal içün, olarğa er angi faal cumhuriyet teşkilâtını ğayrıdan işke celp etmek kerek olmadı, çünki olar ortalıqta qalmadı. Ğayrıdan işke celp etilecek biri qalmadı. Ya Meclis ne oldı?.. Elbette, bir qaç alçaq-işbirlikçi de tapıldı.
– İlhaqtan evel siz aqqında «Hizb ut-Tahrir» İslam fırqasına qarşı barışmaz küreşçi, dey ediler. «Hizb ut-Tahrir» azaları deye qabaatlanğan Qırım musulmanlarınıñ kütleviy yaqalanuvlarından soñ munasebetiñiz deñiştimi?
– «Barışmaz küreşçi» bu, SBU-nıñ Qırım boyunca analitikasında yer alğan miflerden biridir. Menim bu işke munasebetim er vaqıt böyle edi: anda daa qarar bermegen, milliy areket ve öz vatanıñ içün küreşniñ ne ekenligini añlamağa azır olmağan yigitlerniñ bir gruppası bar. Bir vaqıtta men pek sert qararlar berdim ve qarşı tura edim. Faqat bular, iş esnasında yapılğan şeyler, barışmazlıq degildir. Olar, başqa saada faaliyet köstergen gruppanıñ azaları olğan soydaşlarımdır.
– Bugün siz Kyivde, azatlıqtasız, amma Qırımda sizni yaqınlarıñız bekley. Olar kim? Sizni ne zaman körmege umüt eteler?
Men çette turmaq istemeyim, halqım çekken zorluqlar ve qasevetlerni çekmek, menim borcumdır
– Allahğa şükür, qorqıp da, menden yüz çevirmegen, torunlarım ve apayımnen beraber Yuqarı mahkeme yanındaki piketlerge çıqmağa qorqmağan balalarımnı yetiştirdim. Olar qırımtatarlardir ve onıñ içün şimdi anda yaşaylar.
– Balalarıñız ne dey? Qırımğa ketmelimi, Kyivde qalmalını?
– Olar menim, ne olsa olsun, qaytmaq yolunı tapacağımnı bileler. Mende torunlarım ile büyük qızlarım bar ve olarnıñ er angi bir telüke içün yerlerinden qopıp artımdan Kyivge ketkenlerine yol bermemek kerek.
Men şimdi kimerde bir tüş arasında evimni körem. Men bu evni qurdım, tereklerni saçtım... Onıñ içün men qaytırım. Ve bu şeftalini men daa aşarım, ve azbarımda yürerim, ve kimse de meni qorqutamaz. Apishanede oturğanımda bile arada bir şaqa ete edim: sizge anda daa qıyın. Mında, parmaqlıqlar artında olsam da, ava menimkidir. Tuvğan avamdır. Vatanıñdan tış olıp onı qaytarmaq daa qıyındır. Men çette turmaq istemeyim, halqım çekken zorluqlar ve qasevetlerni çekmek, menim borcumdır. Men halqımnen olacam. Aksi alda bu bir yaşayış degildir.
(Materialnıñ metin versiyası üstünde Katerina Kovalenko çalıştı)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye tecavuzından bir sıra vilâyette ilân etilgen 30 künlük cenk vaziyetini şimdilik devam etmemek qararını aldı. Bu aqta o, dekabr 26-sında Ukraina SNBO oturışında ayttı.
“Ne içün onı (cenk vaziyetini) devam etmemek qarar aldım, çünki şimdi eki telükemiz bar: bir taraftan - doğrudan arbiy tecavuzı telükesi ve biz şimdi oña qarşılıq köstermege daa pek azırmız, başqa taraftan ise - vatandaşlarımıznıñ demokratik aq ve serbestligine suiqast etüv. Men, prezident olaraq, vatandaşlarımıznıñ anayasa uquqları qorumasına kefil olmam kerek, şu cümleden saylav aqqına da”, - dedi Poroşenko.
Ukraina prezidenti, “prezident saylavı 2019 senesi mart 31-inde keçirilecegini kefil etem” dep qoştı.
Ukraina Yuqarı Radası, noyabr 26-sında aqşam bir sıra vilayette Azaq ve Qara deñizleriniñ içki suvlarında cenk vaziyetini ilân etti.
Cenk vaziyeti 10 vilâyette ilân etile. Bu -Vinnitsa, Lugansk, Mıkolayiv, Odessa, Sumı, Harkiv, Çerniğiv, Herson, Donetsk, Zaporijjâ vilâyetleri ve Azaq ve Qara deñizleriniñ içki suvları.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi 24 Ukraina deñizcisini 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiske aldı. Keriç hastahanesinde bulunğan daa üç deñizcini Keriç şeer mahkemesi apiske aldı. Olar da 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiyeniñ FSBsi tarafından tutılğan Ukraina deñizcilerini cenk esiri olaraq tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Kreml nezareti altındaki Qırım devlet qaydı ve kadastr Devlet komiteti avgustnıñ 11-nde Qırım ealisine, satılmasına ihtiyac olmağan taqdirde, Ukraina devrinde berilgen mulkiyet vesiqalarını deñiştirmege acet olmağanı aqqında hatırlattı.
Goskomreyestr reisiniñ muavini Valentina Kirlitsa Aqmescit rayonında vatandaşlarnen yapqan körüşüvinde ukrain mülkiyet vesiqaları «müddetsizdir» dep ayttı.
«Ukraina vaqtında mülkiyet obyektlerine berilgen vesiqalar Rusiye Federatsiyası tarafından tanılmaqtadır. Eger şahısnıñ öz mülkiyetini, meselâ, satmaq, deñiştirmek, ev ya topraq damartısını bağışlamaq kibi niyeti yoq ise, yayğara qorapmaqnıñ manası yoq.Bu aqta bizler defalrca aytqan edik, amma madem ki, buña beñzer sualler bügün de peyda ola, biz eali arasında añlatuv işlerini devam etecekmiz», – dedi Kirlitsa.
Qırımlılar mülkiyet vesiqalrını resmiyleştirgen vaqıtta regional muessiselerde pek çoq nevbet olğanına şikâyet ete.
2017 senesi iyün ayında Kreml nezaretindeki Qırım devlet qaydı ve kadastr Devlet komitetiniñ yolbaşçısı Aleksandr Spiridonov toplaşuvda semereli çalışmağan öz yardımcılarını işten boşatmaqnen qorquzğan edi.


text:
Halqara gumanitar uquq qaidelerine, yani 1949 senesi tarihlı dörtünci Jeneva şartnamesine baqmadan işğalciler 2015 senesinden başalp Qırım yarımadasınıñ ealisini Rusiye Federatsiyasınıñ silâlı quvetleri sıralarına celp etüv tecribesini tayin etti.
İşğalniñ başlamasından berli, 13 qanunsız kampaniya keçirildi, olarnıñ çerçivesinde 30 biñ ukrain vatandaşı – Qırım sakini qanunsız olaraq askerlikke celp etildi.
Bundan ğayrı, arbiy hızmetten qaçınuv içün cinayet mesüliyet de tayin etildi. Uquq qoruyıcılar, RF Silâlı Quvetlerinde arbiy hızmetten qaçınuv sebebinden Qırım «mahkemelerine» baqıluvğa 200-den ziyade cinayet davası berilgenini qayd ettiler.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye sıñırcılarınıñ noyabrniñ 8-nde Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Ayşe Seitmuratovanı tutıp almasını ve yibermegenini Ukraina ve halqara uquqınıñ bozuluvı dep adlandırdı.
Bu aqta prokuraturanıñ matbuat kâtibi Yekaterina Didenko Facebook saifesinde bildirdi.
«İşğalci akimiyet tarafından 82 yaşında Ayşe Seitmuratova, qırımtatar milliy areketi veteranınıñ qanunsız tutuluvı – Ukraina ve halqara qanunlarınıñ daa bir bozuluvıdır. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası işğalcilerniñ qanunsız faaliyetini taqip etip qıymet kese», – dep yazdı o.
Rusiye quvetçileri Ayşe Seitmuratovanı cuma künü, noyabrniñ 8-nde, memuriy sıñırdan keçkende tutıp aldı. Daa soñra Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Ayşe Seitmuratova Aqmescitke qayttı, dep bildirdi.
Ayşe Seitmuratova qırımtatar milliy areketiniñ eñ meşur faallerinden biri ola. Onı eki kere apiske alıp mahküm etken ediler.
70-inci yıllarnıñ ortasında yañı apis müddetine oğramamaq içün Seitmuratova ABDne ketmege mecbur edi.
Birleşken Devletlerde Azatlıq Radiosı ve «Voice of America» ile çalışqan, rus, özbek ve azeri tillerinde yayınlar alıp barğan edi.
2001 senesi Ayşe Seitmuratova kimsesiz qalğan qartlar içün Aqmescitte «Qartlar evini» açqan edi, o, bügünge qadar onıñ sermiyasına çalışa.
Milliy areket faaliniñ ayat yolu ve tercimeialı aqqında «Ayşe Seitmuratova. Halqı içün küreş meydanında» maqalesinde oqumañız mümkün.


text:
«Daa 1991 senesi yanvar ayında vilâyette referendum olıp keçti. Qırımnıñ Ukraianağa berilüvine itiraz bildirile edi. Buña 81%-dan 93% qol tuttı. Aynı o vaqıt, 23 yıl evelsi, Qırımnıñ işğali olıp keçti. Barışıq sürette olsa da, işğal edi», – dep bildire Narışkinniñ sözlerini RİA «Novosti».
Ukraina yolbaşçılığı buña daa seslenmedi.
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyeti muhtariyetiniñ Ukraina terkibinden çıquvı boyunca referendumnı keçirgen edi. Bundan soñ Qırım Rusiye Federatsiyasınıñ terkibine «kirdi».
Ukraina yolbaşçılığı bunı tanımay, yarımada ise vaqtınca işğal etilgen territoriya olaraq belgilene.
1991 senesi dekabr 1 kunü bütünukraina referendumında Qırım sakinleriniñ 54% Ukrainanıñ mustaqilligine qol tuttı.


text:
Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavınıñ iştirakçileri yılbaş gecesini yarımada ile memuriy sıñırda keçirip, «Rusiye sıñırcılarını taqattan tüşürmezler».
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa aktsiya ştabınıñ başı Lenur İslâmov bildirdi.
«Yañı yılnı memuriy sıñırda faaller ile qarşılaycaqmız. Olar menim içün qoranta kibi», – dedi o.
Ştabnıñ başı aytqanı kibi, yılbaş gecesi faaller «Rusiye sıñırcılarına Qırım – Ukraina olğanını hatırlatacaq».
«Olarnı taqattan tüşürmeycekmiz. Qırımğa kelecegimizni olarğa er kün hatırlatamız, anda çoqqa qalacaqlarını tüşünmesinler», – dey İslâmov.
Qırım regionarında bayram künleri qoşma patrullerniñ yardımı ile qoruvnı arttıralar.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Qamaçav iştirakçileriniñ talapları arasında – siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımda insan aqlarına riayet etüv ve yarımadağa halqara eyyetlerniñ kirsetilmesi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Amerika Qoşma Ştatlarından sürgün etilgen 35 Rusiye diplomatı uçaq ile Moskvağa yanvar 2-de kelip çıqqan, dep bildire «İnterfaks».
«Rusiye» yaz otrâdınıñ mahsus uçağı Washington Dulles ava limanından yolğa çıqqanını tünevin bildirgenler.
Cuma künü, dekabr 30-da, Rusiye prezidenti Vladimir Putin memleketniñ Tışqı işler nazirligi seslendirgen teklifni qabul etmeyip, AQŞ diplomatlarını Rusiyeden sürgün etmedi. «Rusiye cevap berme aqqını saqlay, amma «aşhane» diplomatiyası seviyesine tüşmeycek», – dep aytıla Kreml saytında derc etilgen Putin beyanatında.
Dekabr 29-da AQŞ bildirdi ki, 35 Rusiye diplomatı memleketten sürgün etilecek ve Rusiyege qarşı yañı cezalar kirsetilecektir. Bunıñ sebebi Amerika prezidentiniñ saylavları vaqtında olğan kiber ücümleri olğandır.
Amerikanıñ Beyaz sarayı New York ve Maryland ştatlarında Rusiye diplomatlarına ait eki müessise istihbarat faaliyeti içün qullanıldı, dep tahmin ete. Bu sebepten olar qapatılacaq, diplomatlar ise sürgün etilecektir.


text:
Fevralniñ 6-nda Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında, Qırımnıñ memuriy sıñırı yaqınlarında, Qırımda apiske alınğan qırımtatar faali Edem Bekirovğa qoltutuv aktsiyası olıp keçti. Toplaşqanlar işğal etilgen Qırım yolunda «Edem Bekirovğa azatlıq» yazuvlı şiarlarını açıp köterdi.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, aktsiya iştirakçileri Edem Bekirovnı doğğan kününen hayırladı, çarşenbe künü o, 58 yaşını toldurdı.
«Çernobıl fondu» rayon cemaat teşkilâtınıñ reisi Viktor Zaharkin aktsiya teşkilâtçılarından biri olıp, Herson vilâyetinde Edem Bekirovğa qoltutuv aktsiyası beşinci kere ötkerile, dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa. İştirakçiler Bekirov azat etilgenine qadar böyle aktsiyalarğa çıqmağa azır.
Fevralniñ 6-nda Kyivdeki matbuat konferentsiyasında Edem Bekirovnıñ qızı Eleonora babasınıñ hastalıqları ölümine sebep ola, dep qorqqanını aydınlattı. Onıñ aytqanına köre, Aqmescit SİZOsında Bekirovğa kerekli tibbiy yardım kösterilmey.
Daa evel Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Qırımda apiske alınğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ sağlıq vaziyeti kritik, dep bildirgen edi.
Daa evel Bekirov ilk tahqiqat çerçivesinde belgilengen psihologik-psihiatrik ekspertizadan keçti, dep haber etilgen edi.
Qırımda tevqif etilgen qırımtatar faali Edem Bekirov «Qırım birdemligi» areketiniñ koordinatorlarından biri Server Mustafayev ile SİZOda aynı kamerada qala.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Ukraina Tış işler nazirligi mahkemeniñ qararına qarşı «sert narazılıq» bildirdi.
Bekirovnıñ tuvğanları ayatı telükede olğanını bildirgen edi. Malüm ki, apiske alınğan faal şeker hastası ola. Ayağı kesilgen, muntazam sürette sarğılav yapılmalı.
Yanvarniñ 15-nde Bekirov Aqmescit SİZOsından Semaşko Cumhuriyet hastahanesiniñ endokrinologiya bölügine tibbiy teşkerüvge avuştırılğan edi. Yanvarniñ 18-nde Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Bekirov hastahaneden çıqarılıp, Aqmescit SİZOsınıñ mahsus blokuna yollanıldı, dep bildirdi.


text:
Qırımda Kremlge tabi olğan Aqmescit rayon mahkemesi sentâbr ayında Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnı eki yıl devamında yaşav tarzı koloniyada qalmağa mahküm etken edi. Bunen beraber oña eki yılğa içtimaiy faaliyette iştirak etmek ve kütleviy haber vastalarında çıqış yapmaq yasaq etilgen edi. Yarımadada Umerov separatizm çağıruvlarında qabaatlana edi – özü ise, oña qarşı başlatılğan dava, siyasiy sebeplerden açılğanını beyan ete edi.
Oktâbrniñ 25-nde İlmi Umerov ve Qırımda mahküm etilgen Milliy Meclisniñ daa bir azası Ahtem Çiygoz Türkiye Cumhuriyetine teslim etilgenler. Oktâbrniñ 27-nde olar Kyivge keldiler.
Ayrıca Qırım.Aqiqatqa bergen intervyusında İlmi Umerov onı Ukrainanıñ paytahtına ketirgen yolu, Meclisniñ bügünki faaliyeti ve işğal devamında Qırımda yüz bergen adiseler aqqında tarif etti.
– Olar sizni çıqarmaq içün kelgenlerinden evel, azat etilecegiñizni bile ediñizmi?
– Bizlerni Ankarağa yollamazdan 13 kün evel menim evime Moskvalı musafirler – FSB hadimleri, kelgen edi. Olar dediler ki, Türkiye ve Rusiye prezidentleri arasında añlaşma yapılğan, oña köre Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnıñ qabaatları bağışlanacaq eken. Dediler ki, kiçik bir resmiy incelik qalğan – afu etilmek içün Putinniñ adına muracaat etmege kerek. Men qatiyen qarşı çıqtım. Olar biraz şantaj etecek ediler. Sanki, Çubarov (Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov – QA) ve Cemilev (qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev – QA) sizni taşlağanlar, siz apislerde ve koloniyalarda oturğance, olar dünyada kezip, keyf sürecekler, Kyivde yaşap, paalı musafirhenelerde qala, paalı qaveler içe ekenler…
Qırımğa qayta bilecemmi, kimse ögümde iç bir şart qoymadı
Bundan ğayrı meni aldatmağa da tırışqan ediler, sanki Ahtem Çiygoz endi bu kibi ariza imzalağan. Amma men kene de qarşı çıqtım, ve bundan başqa mahsus hızmetlernen iç bir munasebetim olmağan edi. Şu sebebten, bağışlav fermanı, kerçekten, barmı yoqmı, men bilmeyim. Maña o kösterilmedi. Qırımğa qayta bilecemmi, kimse ögümde iç bir şart qoymadı.
– Sizni uçaqqa oturtıp Rusiyege ve soñra Türkiyege yollaycaqlarını bilse ediñiz, buña razı olur ediñizmi?
– Men razı olmaz edim. Bizler yaqınlaşqanda, o yerdeki eykelniñ bir parçasını körgen edim, bundan ava limanına yaqınlaşqanımıznı añlap oldım. Köterildim ve o yerde mahsus hızmetleriniñ tahminen 15 hadimini kördim. Ahtem Çiygoz uçaqnıñ içinde otura edi. Bizlerni Rusiyeniñ bir de bir köşesine yollaycaqtırlar, dep tüşündim, çünki men afu etilüv teklifini red etken edim. Mahkeme qararı ise endi amelge keçken edi, çünki men itirazdan vazgeçtim. Belledim ki, meni hastahaneden çıqarıp (Türkiyege teslim etilgen vaqıtta İlmi Umerov Bağçasaraynıñ rayon hastahanesinde yata edi – QA), Sibir ya da başqa bir regiondaki koloniyağa yollaycaqlar. Em de bundan evel menim yanıma kelgende, meni Harpnen qorquta ediler – bu Yamal-Nenets muhtar okrugı.
– Adiseniñ kerçegini ne zaman añladıñız?
– Uçaqqa mingenimde, art tarafta oturğan Ahtem Çiygoznı kördim. Yanına barıp selâmlaşacaq edim, amma qıbırdamayım dep emir ettiler. Bundan soñra, kenefke izin alıp, Ahtemniñ yanından keçkende, oña qırımtatarca: «Selâm, dostum», – degen edim. Kene olar fışıldadılar: büyük bir bozuv yapqanımı ayttılar, ancaq yaşıma ve sağlığıma baqıp, maña qarşı küç qullanmağanlarını dediler.
Deñiz üzerinden uçıp, qırmızı damlı mesken yerlerni körüp başlağanda, añladım ki, bizni Türkiyege alıp keteler. Koloniyağa degil de, böyle etip azat eteler.
– O arada ne duydıñız? Yengillikmi?
Cinaiy davamnıñ bir buçuq yılı devamında, ketmek aqqından marum etilip, evimde qala edim. Yani men evimden çıqarıldım
‒ Yengillik duymadım. Alâ daa men bu adisege eki türlü davranam. Ahtem Çiygoz kerçek apishaneden, taqiqat tevqifhanesinden azat etilgen olsa, o anda aman-aman üç yıl devamında qala edi, men ise öz cinaiy davamnıñ bir buçuq yılı devamında, ketmek aqqından marum etilip, evimde qala edim. Yani men evimden çıqarıldım, o ise – apishaneden.
Men Qırımğa yiberlemeycek kibi olsam, buña alışıp olamayım
Men Qırımğa yiberlemeycek kibi olsam, buña alışıp olamayım. Bütün intervyularda, Qırımğa qaytmağa istegenimi aytam. Sizge de bunı aytmağa ister edim. Sağlığımı tüzetmek içün fırsatım bar, çünki Angela Merkel baqılmaq ve tedaviylenmek içün Almaniyağa davet etti. Men, bese-belli, bu teklifnen faydalanırım, soñra ise mıtlaq evime keterim.
– Tafsilâtını ögrenip olduñızmı, nasıl ve ne içün böye bir qarar qabul etilgen? Erdoğan Putinge neler vade etken ya da onı nenen qorqutqan?
Daa qırqtan ziyade adam bir tek Qırımdan Rusiye Federatsiyasınıñ esirliginde qalmaqta. Bizler prioritet olaraq Oleg Sentsovnı kösterdik
‒ Soñuna qadar yekünlenmegen işlerniñ tafsilâtını ögrenmek nege yarar? Eki adamnıñ azat etilmesi – bu sadece bir levhadır. Daa qırqtan ziyade adam bir tek Qırımdan Rusiye Federatsiyasınıñ esirliginde qalmaqta. Bizler Türkiye prezidentine sadece teşekkür bildirdik ve bu meselenen oğraşmağa devam etmege rica ettik. Ve prioritet olaraq Ahtemnen ekimiz Oleg Sentsovnı kösterdik.
Bundan ğayrı, Qırım daa qaytarılmadı, Donetsk ve Lugansk azat etilmegen. Bu sebepten mahsus operatsiyalarnıñ tafsilatı aqqında qonuşmağa kerek degil.
– Öyle bir iddia bar ki, sizni Ahtem Çiygoznen ekiñizni rus ordusınıñ sabıq zabiti olıp, IŞİD tarafında cenkleşken birine deñiştirip alğanlar. Deyler ki, sanki bu adamnı türk tarafı Rusiyege teslim etti, rus tarafı ise, böyle etip, sizni azat etken. Uçaqta bir de bir adamnı körmediñizmi? Böyle bir şey eşitmediñizmi?
Meni azat etmege rica etmegen edim. Öz müddetimi bir çare etip çıdar edim
– Bu aqta iç bir şey bilmeyim. Bundan ziyadesi, bunı kene de aytmağa ister edim, meni azat etmege rica etmegen edim. Öz müddetimi – koloniyada eki yılnı – bir çare etip çıdar edim.
– Qırımda rus orduları peyda olğan soñ, Refat Çubarov ta, Meclisniñ bir sıra azaları da dey ediler ki, kvotalar aqıqında muzakereler alıp barılğan edi – akimiyetniñ er bir saasında memuriy vazifelerniñ 20 faizi qırımtatarlarğa berilmeli edi. Amma añlaşma yerine kelmedi, añlağanımız qadar, ve Milliy Meclis yasaq etildi (Rusiye territoriyasında ve istilâ etilgen Qırımda – QA). Ne içün böyle olğan?
– Bu vesiqa martnıñ 11-nde (2014 senesi – QA) qabul etilgen edi, yani referendumdan evel. Bu alâ daa Qırım Muhtar Cumhuriyeti, Ukraina edi. Ve o vaqıt, «yeşil adamlar» endi kelip, referendum ilân etilgen olsa da,o parlamentnen añlaşmaq içün bizim em de uquqiy, em de ahlâqiy aqqımız bar edi. Yani, bir yerde yaşamaq, işbirlik qurmaq, vaziyetke içten tesir etmek içün tedbir almağa ıntılğan edik.
Men o vaqıt (Bağçasarayda – QA) rayon yolbaşçısı vazifesinde çalışqan edim. Maña öyle keldi ki, içinde olmaq, öz vazivemi eda etmekte daa çoq fayda bar edi. Öz tesirimi, itibarımı qullanıp, men, bütün rayonnı olmasa da, eñ azından onıñ qırımtatar qısımını bazı şeylerden qorçalay edim. İşğalge, referendumge qarşı qatiy itiraz bildirgen edim. Eñ müimi şu ki, men memur olaraq siyasiy beyanatlar seslendire edim. Amma sentâbr ayında yerli şura saylavlarınıñ keçirilmesi aqqında qarar alınğan soñ, men rayon yolbaşçısı vazifesinden çekilmege qarar alğan edim. Menim iş kitabımda ukrain müüri turmaqta, ve «felânça tarihte istifa ettim», – dep yazılğan. Astına ükrain müürini bastırğan edim.
– Yani zanıñızca, siz işğalci akimiyetnen çalışmağan ediñizmi? Ya şimdi de aynı şekilde davranır ediñizmi?
O vaqıt, işğalden soñ aman-aman dört ay devamında çalışıp, men ne Ukrainağa, ne halqıma, ne de özüme hainlik yapmağan edim
– O vaqıtta da küreş alıp barıla edi. Şunda eminim ki, o vaqıt, işğalden soñ aman-aman dört ay devamında çalışıp, men ne Ukrainağa, ne halqıma, ne de özüme hainlik yapmağan edim.
– Lenur İslâmov ve Zaur Smirnov işğalci akimiyetniñ icracı saasına barğan ediler. İslâmov keri çekildi, Smirnov qaldı. Böyle yapmaq kerekli edimi?
– Bügün ayta bilem ki, kesen-kes kerek degil edi. Amma o vaqıt biz vaziyetni öyle köre edik: anda öz vekillerimizni yollasaq, bir de bir şeyge tesir ete bilecegimizni tüşüne edik. Bunen biz vaziyetni qabul etmey edik, amma küreşimizni devam ete edik. Lenur ancaq 28 kün çalışıp, işten çıqarılğan edi. Zaur ise işbirlikçi, hainge çevirildi ve üç yıl soñra vazifeden boşatıldı.
– Deyler ki, o vaqıt Meclis bölüngen edi. Bu kerçekmi? Ve şimdi bölünüv mevcutmı?
– Tam öyle degildir. Meclis – bu demokratik qurulıştır, onda er biri öz fikirini seslendire bile, öz işançını, hususan siyasiy noqta-i nazarını qorçalay bile. Eger de o vaqıt, biraz evel aytqanım şu duyğular üstün çıqqan olsa, ve çoqluqnıñ bergen reyi öyle olğan olsa – Meclisniñ qararı öyledir. Hatalı olsa da, amma Meclisniñ qararıdır. Bunı men bügünki künde bulunıp ayta bilem. O vaqıt özüm de rey bergen edim.
– Meclisniñ Kyivdeki ve Qırımdaki vaziyeti: farqı barmı? Meselâ, Kyivdeki adiselerni körüp, qırımtatarlarnıñ yazıqsınğanları olamı?
Yasaq etilgen olsa da, Meclis kene de mevcuttır
– Vaziyetler farqlı, telükeler farqlı. Eger de Ukrainada özüni bayağı serbest iss etmege mümkün ise, Qırımda bayağı telükelidir. Amma, buña baqmadan, yasaq etilgen olsa da, Meclis kene de mevcuttır.
Şimdi bizler aman-aman evelki kibi qonuşamız. Soñki afta men ende Kyivdem, amma bundan evel – de telefon, de Skype vastasınen (qonuşa edik – QA). Kerek olğanda biz Qırımda biriniñ evinde toplaşamız. (Ketmek – QA) aqqından marum etilmegenlerni, vekil etip, Kyivge yollaymız. Bunıñ episi, Qırımda rus akimiyeti yer alğanına, ve Meclis yasaq etilgenine baqmadan, böyle devam etmekte.
– «Hizb ut-Tahrir» – rusiyelilerni qorqutqan bir söz. Bu teşkilât Qırımda da yasaqlanğan. Anda çoq adam bu teşkilâtnıñ azası olğanında qabaatlana. Meclisniñ «Hizb ut-Tahrir» vekillerine nisbeten davranışı deñiştimi?
– Onda iç bir terroristik, ekstremistik faaliyet körmegen edik. İşğalden evel bazı vekillerinen farqlılığımız olsa da, o aramızdaki qırımtatar meseleleri edi. Adam özüni İslâm qurtulış fırqasınen ya da «Hiz ut-Tahrirnen» bağlağan olsa, Ukrainada bu yasaq etilmey edi, iç bir kimse bir de bir taqiplerge oğratılmay edi.
Bu repressiyalar qırımtatarlarğa, musulmanlarğa qarşı yapıla. Maqsat – qalğan er kesni qorqutmaq
Qırımdan çıqqanlarnıñ ilk dalğasında tamam bu adamlar çıqqan edi. O adamlar birinci çıqqan edi, şimdi Qırımda qalğanlar ise – adiy muminler. Bu adiy musulmanlar, olar diniy vazifelerni eda ete. Amma ilk evelâ – olar qırımtatarları. Bu repressiyalar qırımtatarlarğa, musulmanlarğa qarşı yapıla. Maqsat – qalğan er kesni qorqutmaq ki, Qırımda riayetkâr olmağanlar qalmasın.
– Qırımdaki faaliyetiñiz aqqında tafsilâtlıca tarif etersiñizmi? Anda nenen oğraşasıñız?
Öz ailemi, ballarımı ve torunlarımı pek sevem. Olarnıñ yanında olmağa isteyim. Em de öz vatanımı ve öz qırımtatar halqımı da sevem. Milletim içün er şeyge azırım...
– Bu ana-vatanını sevgen adamnıñ adiy yaşayışıdır. Bunıñ iç bir sırı yoq, men adiy şekilde yaşayım. Öz ailemi, ballarımı ve torunlarımı pek sevem. Olarnıñ yanında olmağa isteyim. Em de öz vatanımı ve öz qırımtatar halqımı da sevem. Milletim içün er şeyge azırım...
Asılında, men sadece noqta-i nazarım, fikirim içün mahküm etile edim. Taqiqat devamında maña qarşı azırlanılğan bütün iddialar qum kibi dağıla edi. Amma qorçalanıp başlasañ, birinciden, olarnıñ yurisdiktsiyasını qabul etken kibi olasıñ, ekinciden ise, bu zayıflıq alâmetidir. Ve er seferinde, olar bu cinaiy davanı uydurğanlarını aytmazdan evel, öz inançımı deñiştirmegenimi ayta edim. Fikirimce, Qırım Ukrainağa qaytarılmalı.
Ukraina ise bunı añlamaq kerek, şimdi ağır söz aytacaqtırım – halq içün, adamlar içün degil de, topraq içün küreş alıp barılmaq kerek. Devletniñ bütünligi içün küreşmege kerek. O topraqta yaşağanlar ise – artıq er biri özü qarar alsın. Ukrainada olıp keçken adiselerden soñ o qalmağa azırmı, azır degilmi? Ellerini qanğa bulaştırğan – apiske atılmalı. İşbirlikçi olıp, amma qanğa bulaşmağanlar – bir müddetke aqlarında sıñırlanmalı. Qalğanlar – serbesttir.
(Materialnıñ metin versiyası üstünde Katerina Kovalenko çalıştı)


text:
Moskova şeer mahkemesi, iyül 11-inde Rusiye Yuqarı mahkemesi yanında keçirilgen aktsiya içün cöremelengen qırımtatarlarnıñ apellâtsiya şikâyetlerini baqıp başladı.
Avgustnıñ 26-sında, apellâtsiya, Moskovanıñ Taganskiy rayon mahkemesiniñ qararını amelde qaldırdı. Böylece, aktsiyanıñ dört iştirakçisi Rustem Tairov, Aleksandr Gavrikov, Zinur Appazov ve Nariman İbraimovnıñ para cezaları ödelmeli. Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine advokat Konstantin Andreyev aytıp berdi.
"Moskovada iyül 11-inde Yuqarı mahkeme yanında tutulğan 48 adamnıñ apellâtsiyası baqılıp başladı. Bugün dörtüniñ şikâyetleri baqıldı. Moskova şeer mahkemesi, Taganskiy mahkemesiniñ qararını tasdıqladı, er iştirakçi 20 biñer ruble tölemeli. Bu şahıslarnıñ evel memuriy mesuliyeti olmağanını degenime, mahkeme diqqat etmedi. Mahkemeci, közlerini tavanğa köterip: "Olar qabaatını tanımasa, tolusınen ödesinler" dedi", - aytıp berdi advokat.
Başqa apellâtsiya şikâyetleriniñ baqılması sentâbr 17-sinde yapılacaq.
Moskvada iyülniñ 11-nde Rusiye politsiyası Bağçasaraydaki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qoltutmaq içün Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ binasına kelgen 45 insannı tuttı. Faallerniñ qollarında yazuvlı şiarlar bar edi: «Qırımda milliy ve diniy sebeplerden repressiyalarnı toqtatıñız», «Qırımda «terrorizm» ile küreş – farqlı fikirlernen küreştir», «Bizim balalarımız terrorist degil» ve ilâhre.
Uquq qorçalayıcı Lutfiye Zudiyeva, Qırımda cezalanğan faalleriniñ cöremelerini ödemek içün «Qırım marafonı» cemaat teşebbüsi çerçivesinde para toplamağa başladılar, dep bildirgen edi.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Qırım istilâsını Ekinci dünya cenki devrinde Hitler idaresi altındaki Almaniya tarafından Avropanıñ diger devletlerini zapt etmesinen qıyasladı.
«Jamala «Eurovisionda» qazanğan ğalebesinen qırımtatarlarınıñ taqdirine, özüniñ ufaq vatanı olğan – ukrain Qırımına bütün dünyanıñ diqqatını çekti. Aman-aman seksen yıl evelsi Hitler idaresi altındaki Almaniya başqa territoriyalarnı zapt etkeni kibi, Putin idaresi altındaki Rusiye işğal etip alğan Qırımğa çekti», - dep yaza Ukraina prezidenti Twitter de.
Avropanıñ kelecegi telükesiz olması içün ancaq «Rusiye ve Ukraina arasından keçken sıñırda tınçlıq olsa» mumkün olur, dep ilâve ete o.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aqmescitke Bağçasaray tarafından kirişte arbiy benzin taşıyıcısı iştiraginen yol qazası yüz berdi. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgenine köre, qaza neticesinde benzin taşıyıcısınıñ saqası patladı ve taşıt yoluna saqadan mazut töküldi.
Şimdilik qaza yerini rusiye polisi qoruy, FVN-niñ maşnası da celp etildi.
Qaza sebebinden Aqmescit kirişinde tıqanıqlıq peyda oldı.
Yanvar 15-inde saba Aqmescitşeerniñ bazı çetlerinde, yol qazaları neticesinde soqaqlar tıqalıp qaldı. Naqliyat toqtavlarınıñ merkezi - Sevastopolskaya soqağınıñ bir qısmı, bundan ğayrı Lenina bulvarı, Gagarina, Russkaya, Kozlova ve Balaklavskaya soqaqları edi.


text:
Bunı o, yañı tış işler naziri Pavel Klimkinni taqdim etip, bildirdi, dep yaza İnterfaks-Ukraina.
Prezidentniñ aytqanına köre, vesiqa imzalanmasından soñ onı yerine ketirüv boyunca ciddiy iş olacaq.
O, tış işler naziri tışqı siyaset nazirligini deñiştirecek ve onıñ semerelik derecesini arttıracaq degen ümütte.
Poroşenkonıñ bildirgenine köre, Ukraina memleket şarqında üküm sürgen vaziyetni barışıq al etüv planını iyün 23-de Lüksemburgda Avropa Birliginiñ tış işler nazirleri körüşüvinde taqdim etecek.
Bu künleri Poroşenko assotsiatsiya Añlaşmasını kenişletüv ve eyi qomşulıq siyaseti meseleleri boyunca Avropa komissarı Štefan Füle ile muzakere etti.


text:
Yanartawdağı şartlawlar oçışlarnı tuqtatqan
Kumbre – V’yexa yanartawında şartlawlar artu säbäple kommerśiya reysları ğamäldän çığarılğan
İspaniyäneñ kön’yaq - könbatışındağı Kanar utrawları törkemeneñ berse bulğan La Pal’mada aktivlaşqan Kumbre – V’yexa yanartawında şartlawlar artu säbäple kommerśiya reysları ğamäldän çığarılğan.
Milli qurqınıçsızlıq bülege mäğ’lümatlarına qarağanda ,vulkan aktivlaşqannan birle lavalar 240 gektar mäydannı yuq itkän, gaz häm töten 4 meň 500 metr biyeklekkä kütärelgän.
La Pal’ma häm La Gomera utrawlarında köl häm töten arqasında kiçä 30 , bügen 47 reys tuqtatılğan.
La Pal’mada êlegräk 6 meň keşe êvakuaśiyälängän ide, şartlawlar artu säbäple kiçä tağın 400 keşene küçergännär.
Bäyläneşle xäbärlär
Kön’yaq Koreya Tön’yaq Koreya belän dialog urnaştıra
Kön’yaq Koreya İlbaşı Moon Jae-in wazıyfası waqıtında Tön’yaq Koreya belän tınıçlıq häm dialognıñ urnaştırıluı öçen tırışlıq kürsätäçägen belderde


text:
Aqyarda bazar künü, noyabr 22-de, ötmek almağa istegen insanlardan nevbetler tizildi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Aqyarlılar nevbette turıp, elektroteminlev ile bağlı problemlerden sebep şeerde ötmek satuvı qıyınlaşacağından saqınğanlarını bildireler. Bunıñ ile aytqanları kibi, şeer ötmek zavodında («Tsar-Hleb» şirketi) donatuvnıñ bir qısmı elektrikten çalışa.
Yerli sakinlerniñ malümatına köre, noyabr 22-ne keçer gecesi elektroteminlev ile bağlı problemlerden sebep bir sıra qıyınlıq peyda oldı: daire ve aşayt tükânlarında buzdolaplar iriy, rayon ve mesken evlerde suv yoq ola. Şeerde mobil ağı bazı yerlerde çalışmay.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley.
«Krımenergo» malümatına köre, Ukraina ağından elektrik energiyası ile teminlev 1 210 megavatt miqarında etile edi. Qırımnıñ orta qullanuvı – 1100 megavattnı teşkil ete edi. Şimdi «Ukrenergo» milliy energetik şirketinden 0 megavatt kele (er dört yolaq söndürilgen).


text:
Aqmescitte Kozlov soqağındaki çarşıda çalışqanlar akimiyetni ekiyüzlülik ve satqınlıqta qabaatlay.
«Halq saylavlar vaqtında kerektir. Şimdi yuqarı turğan bütün teşkilâtlar bizden vazgeçti, bizni bezgelek çibinlerni kibi quvaalar. Bıltır, halq imayesi ve cenübiy-şarqqa yardım kerek olğanda, biz köstergen edik», – dep çorlana iş adamlarından biri.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, saba iyül 6 künü Aqmescitte politsiya Kozlov soqağında yerleşken çarşını sarıp aldı, mında ticaret noqtalarını yıqmağa başladılar. Aqmescitniñ şeer memuriyetiniñ başı Gennadiy Baharev dey ki, «tedbirler Nazirler Şurasınıñ RK№465 «Topraq damartılarınıñ kapital qurucılıq obyektleri olmağan obyektlerden temizlevi ile bağlı sualler aqta» ve şeer memuriyetiniñ №25 «Topraq damartılarınıñ kapital qurucılıq obyektleri olmağan obyektlerden temizlevi ile bağlı sualler aqta» qararları negizinde keçirile».
Aqmescit memuriyetiniñ başı muavini, ticaret saasında mesüliyetli Teyfuk Gafarov aytqanı kibi, Kozlov soqağında çarşınıñ yoq etilmesi boyunca iş, ava şaraitlerine köre, eki kün içinde bitirmeli. Gafarov şunı da bildirdi ki, iş adamları ile muzakere iyül 5 kününden başlap keçirile. Aytqanı kibi, bazıları göñülli sürette şeylerini çarşıdan çıqarmağa razı oldı, bazıları daa yoq.
Evel şeer memuriyetinde aytılğanı kibi, mında ticaret qanunsız sürette keçirile eken. Aqmescitniñ Kozlov soqağındaki çarşını endi bir qaç sene devamında yıqacaq olalar, amma iş adamlarınıñ narazılığı keder ete edi.


text:
krainada ABD işlerinden vaqtınca mesüliyetli olğan William Taylor, şimdilik Rusiyege qarşı kirsetilgen sanktsiyalar yeterli degil, dep saya. O, Rusiye tecavuzıni devam etkenini ve Qırım alâ daa ilhaqta olğanını qayd ete. Teylor, AQŞ, Rusiyege tesir etmek içün daa bir sıra tedbirlerni qullana bilecegini ayta.
Bunı o, Gürcistannıñ Birinci kanalına intervyü bergende ayttı.
"Rusiyege qarşı kirsetilgen sanktsiyalar yeterli degil, çünki bu vaqıt içinde, rusiyeliler Donbass ya Qırımnı terk etkenlerini körmeymiz", - dedi Teylor.
Onıñ aytqanına köre, sanktsiyalarnıñ maqsadı - "Rusiye tecavuziy areketlerini toqtatsın dep maqsadınen, onı çekiştirmek".
"Şimdi, dünya topluluğı kirsete bilecek daa keñ sanktsiyalar bar. Olar, mudafaa, energetika, maliye saalarına bağlı ola bile. Bundan ğayrı, bayağı adamğa viza almaq, degerli kâğıtlarını buzlatmaq içün sıñırlavlar kirsetile bile", - qoştı Teylor.
Bundan evel ABD Ukraina meseleleri devlet departamentiniñ mahsus vekili Kurt Volker, Qırım ilhaqı içün Rusiyege qarşı sanktsiyalar, yarımada işğalden boşatılmağance, ükümsürecegini ayttı.
2019 yılı iyün ayında Avropa Birliginiñ Şurası Qırım ve Aqyarnıñ ilhaqı neticesinde Rusiyege qarşı kirsetilgen sanktsiyalarnı uzatmaq qararını aldı.
Hususan, Qırım mahsulatını satılması, Qırımğa Avropa yatırımı yapılması, anda köçmemezlikniñ satın alınması, hızmet berilmesi, bizneske para ayırılması yasaqtır.


text:
Tünevin dünyada COVID-19 adiseleriniñ künlük rekord sayısı qayd etildi, bunı Dünya Sağlıq Teşkilâtınıñ saytında yerleştirilgen malümat köstere, yaza Azatlıq.Radiosı.
Qayd etilgeni kibi, sentâbr 18-inde 315 919 yañı hasta qayd etildi.
COVID-19 adiseleriniñ ekseriyeti AQŞ-nda (6571119), İndistanda (5214677) ve Braziliyada (4419083) belli oldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Böyle bir muracaat tanılmağan Qırım parlamentiniñ saytında yerleştirildi.
«Qırımlılarnı Donetsk, Lugansk, Harkov ve Ukrainanıñ diger şeerleriniñ sakinlerine olarnıñ adaletli küreşi ve banderacılarğa qarşı areketinde iştirak etmege çağıramız», – aytıla beyanatta.
Qırım separatistleri «halq narazılığını toqtatmaq içün bir de bir küç areketlerini yañlış» dep sayalar, Ukraina uquq qorçalayıcılarınıñ bu regionlarda Rusiyege qol tutqanlarğa nisbeten işini ise «maydan areketçileriniñ repressiyaları» dep adladılar.
«Ukrainanıñ cenüp-şarqındaki vilâyetleriniñ sakinlerinen olarnıñ şeref ve deger, tuvğan til, kelecegini belgilemek aqqını qazanmaq içün küreşinde berabermiz», – dep aytıla beyanat metininde.
Qayd etmeli ki, bunıñ kibi sözler Qırım deputatları tarafından Qırım işğalinden evel de olğan edi.
Ukraina cenüp-şarqında Rusiyege qol tutuv mitingleri olıp keçti. Harkov ve Donetskte faaller «halq cumhuriyetlerini» ilân ettiler. Bugün Ukraina İçki işler naziri Arsen Avakov Harkovde terrorizmge qarşı tedbirler başlanğanını bildirdi.


text:
Bunı devlet yolbaşçısı Ukraina havfsızlıq hızmeti, içki işler Nazirligi, mudafaa Nazirligi ve fevqulâde vaziyetler boyunca Devlet hızmetiniñ reberleri ile ötkerilgen körüşüvde bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti bildire ki, Ukraina prezidenti ükümetke adamlarnı tahliye etmek ve tibbiy yardım köstermek işini buyurdı. Bundan ğayrı, tınçlıqsever ealini içilgen suv, aşayt mahsulatı ve ilâclarnen temin etüv noqtalarını açmağa emir etildi.
İşbu avalege köre, yerli devlet memuriyetleri yerli idare organlarınıñ iştirakinen Nazirler şurası ile birlikte terrorizmge qarşı tedbirler rayonlarından kelgen adamlarnı yerleştirmek kerek.
Ukraina akimiyeti Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ ayrı rayonlarında terrorizmge qarşı tedbirler keçire. Bu yerde memuriy binalarnıñ çoqusını «Donetsk halq cumhuriyeti» ve «Lugansk halq cumhuriyetiniñ» boyevikleri nezaret ete. Ukraina bu taqımlarnı terroristik olaraq tanıy.


text:
Koalitsiyağa kirmegen Ukraina Yuqarı Şurasınıñ firqaları Qırım işleri boyunca nazirlikniñ teşkil etilmesi boyunca bir fikirge kelip olamaylar. Bu sebepten Nazirler Kabineti nazirlikni degil de, işğal etilgen territoriya meseleleri boyunca hızmetni teşkil etecek ola.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Ukraina halq deputatı, qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev bildirdi.
«Bu mevzunı biz iyül 15 künü Yatsenük (Ukraina baş naziri – muarrir) ile muzakere ettik. Onıñ fikirince, fraktsiyalarnıñ Qırım boyunca nazirlikler ve ayrı baş nazir olması aqqında añlaşması yoq. Şimdilik Nazirler şurası derecesinde Qırım işleri boyunca hızmetni meydanğa ketirmege añlaştılar. Böyle hızmet meydanğa ketirilmekte», – dedi Cemilev.
Deputatnıñ sözlerine köre, parlament firqaları bu mesele boyunca bir fikirge kelse, Yuqarı Şura ayrı bir nazirlikni meydanğa ketirmek suailini bakacaqtır.
Cemilev Yatsenük ile Qırım işleri boyunca baş nazir muavini vazifesine namzetlerni de muzakere etti.
«Farqlı namzetler bar edi, Sençenko da şu cümlede. Amma, fikrimce, Sençenko, Çubarov, Cemilev kibi namzetler bir taraftan pek yahşı, diger taraftan ise aksine tanıla. Şunıñ içün anda bitaraf insannı tayinlemek kerek», – dedi Cemilev.
İyül 15 künü Ukraina Yuqarı Şurasında halq deputatları, ükümet temsilcileri, prezident memuriyeti ve cemaat teşkilâtlarnıñ azaları ile tögerek masa keçirildi. İştirakçiler Yuqarı Şura deputatlarına Qırım işleri boyunca ayırı nazirlikni teşkil etmege ricası ile bulundılar.


text:
Aqmescitniñ 7-nci hastahanesinde yerleşken №266 saylav bölüginde saylayıcılarnıñ sayısı alçaqtır. Künniñ soñuna qadar vaziyetniñ deñişecegini beklegen saylav bölüginiñ azaları bu sebepten qasevet çekeler.
İşbu bölükniñ territoriyasında esasen qırımtatarlar yaşay – «Bor çoqraq» qasabasınıñ ealisi.
Bölükte bulunğan Qırım.Aqiqat neşiriniñ mühbiri 20 daqiqa devamında tek 4 saylayıcını kördi. Territorial komissiya hadimleri işsiz oturalar.
Jurnalistler ile qonuşqan saylav bölüginiñ reisi Yelena Agapova künniñ soñuna qadar saylayıcılarnıñ sayısı tahminen 40% olacağına ümütini bildirdi.
«Biz saylayıcılarnıñ 40% kelecegini bekleymiz. Azırlana edik, insanlarnıñ rey berecegini isteymiz»,– dey o.
Agapovanıñ sözlerine köre, müdetten evel bu bölükte 25 insan rey berdi.
O şunı da qayd etti ki, «referendum» devamında mart 16 künü bu bölükte saylayıcılarnıñ sayısı daa da alçaq edi.
İşbu bölükte tahminen 2000 insan qayd etildi.
Evelki malümatqa köre, Aqmescitniñ Boğurça qasabasındaki milliy mektepte yerleşken 353 sanlı saylav bölüginde bildirgenileri kibi, qırımtatarlar saylavlarğa suvuq yanaştılar.
Qırımtatar milliy areketniñ vekili, Qurıltaynıñ merkeziy saylav komissiyasınıñ reberi Zair Smedlâyevniñ bildirgenine köre, sıqıştıruvğa baqmadan, saylavlarda iştirak etken qırımtatarlarnıñ sayısı 10%- nı teşkil etecek.
Bazar künü, sentâbrniñ 14-nde işğal etilgen Qırımda birinci kere Rusiye qanunlarına köre, «Devlet şurası», Aqyarda ise, «Şeerniñ qanun çıqarıcı toplaşuvı» akimiyet organlarına saylavlar başlandı. Bunen beraber yerli akimiyet organlarna da saylavlar ötkerile.
Ukraina baş prokuraturası, Qırım Muhtar Cumhuriyetinde qanunsız saylavlarnıñ ötkerilüvi cinayetçilik olğanını hatırlattı.


text:
Qayda: Aqmescit şeeri, 1-nci SİZO + Rostov-na-Donudaki şeer ile video bağ
Ne vaqıt: 2020 senesi dekabrniñ 28, bazarertesi künü, saat 12:00-18:30
«Bazarertesi künleri» ile uzun bir ayırılıqtan soñ kene berabermiz. Endi davamnıñ esasına keçilgen soñ ilk mahkeme oturışı. Köşesinde balaban bir monitor ile 3,5* 3 metrlik odağa kirsettiler. Bir qaç daqqadan soñ advokatlarımız yanımızğa keldiler. Soñ haberlerniñ qızğın muzakeresi, mahkemege azırlıq başlandı.
Edem Semedlâyev printernen bastırılğan muracaatlarnı ketirdi ve mahkemedeki mevamımıznı añlattı. Riza, memnüniyet ile aşağanımız qurabiye ve qanfet ketirdi. Asılında, bizim formatımız mahkemege oşamay edi. SİZO yanındaki küçük mahkeme odasında raat, dostane bir müit üküm sürdi.
Advokat Mariya Eysmont Qırım aqiqatına bir daa taaciplendi: «Tanışlığımıznı hatırlayım. Er kes raat-raat FSB binasında yüre, suçlanğanlardan bazıları qave içeler, bazıları cinayetdeşlerinen qonuşa, sigara içmege çıqa. Ve mına bu episi FSB binasında! Şaşılacaq! Bugünki samimiy körüşüvimizni tarih içün videoğa yazmaq mümkün olsa edi, menim kelecek repotajım içün. İnanıñız, ballar, Rusiyede siziñ Qırımdaki kibi yerler az».
Kiçik resmiylikçilikten soñ bizni Qırım Garnizon mahkemesine ve Rostov-na-Donudaki Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesine video bağ ile qoştılar. Mahkeme bizim şahsiy malümatımıznı ögrenip başladı. Riza İzetov qadınıñ suallerine cevap berip başladı. «Bu, kerçek bir müşrifdir, birden körüne», – dedi sakin sesnen qulağıma advokat Eysmont Rizanıñ diktsiyasını ve sertligini qayd etip.
Meraqlı mevamnı menim «cinayetdeştim» Farhad aldı.
Mahkemeci: «Siz rus tilini bilesizmi, yoqsa terciman kerekmi?»
Farhad: «Men tatarca aytmağa isteyim. Men rus tilini bilem, amma qırımtatar tilinde aytmağa isteyim. Qırımda devlet seviyesinde üç til devlet olaraq qabul etilgen. Öz aqqımdan faydalanmağa isteyim».
Terciman Farhadnıñ aytqanlarını tercime etti. Qadı taaciplendi. Biraz vaqıttan soñ bağ kesildi. Biz dostane qonuşmamıznı devam ettik. Bağ peyda oldı ve mahkeme oturışı devam etti. Biz, devlet advokatlarından red etkenimiz aqqında muracaat berdik. Öz mevamımıznı añlattıq, amma er vaqıt kibi bizge red ettiler.
Soñra «tanklar» – imayecilerimiz areket etip başladılar. Advokat Sergey Legostov ve Mariya Eysmont davalarnıñ prokuraturağa qaytarılmasını ve zaten toqtatılmasını talap ettiler. Advkot Sergey Legostov: «Belgilenmegen künden, belgilenmegen şartlarda ve ilâhre. Tahqiqatçılar nasıl davalar yaptı? Tahminlerge esaslanıp ciddiy qabaatlavlar. Madde ömürlik apis cezasını közde tuta».
Advokat Eysmont Legostovnıñ sözlerini devam etti: «Davada pek çoq añlaşılmağan şey bar. Ne oldı? Qayda oldı? Ne zaman oldı? Sebep ne edi? RF Ceza-usul qanunnamesine köre er şey açıq-aydın yazılı olmaq kerek. Akis alda iç bir normal qadı bu davanı baqmaz. Misal olarq, öldürüv aqqında. Böyle bir ciddiy maddege köre qabaatlav olğanını aytmayım. Terrorcılıq aqqında Federal qanun bar. O, buña oşağan diger qanunlar kibi terrorcılıq ne olğanını añlata. Terrorcılıq – er angi bir zorbalıq aktıdır, ya da qorqutuv, ya da akimiyet organdarına tesir etüv. Bu maddelerden bir dane bile yoq.»
Bu qadar büyük memleket mına bu burulğan teller kibi zornen turaRemzi Bekirov
Arada bir teftişçi kirdi ve bizim tarafımızğa baqqan video qayd etüv cihazını qoyıp ketti. Biz şaşıp qaldıq. Ketkende, o, tellernen ştapikke tiydi. Ştapik tüşti ve monitorğa taba ketken burulğan teller körürndi. Olarğa baqıp tüşündim: «Bu qadar büyük memleket mına bu burulğan teller kibi zornen tura».
Edem Semedlâyev muracaatnı oqup başladı: IV Ceneva şartnamesiniñ bizge qullanıluvı aqqında, köçme oturış aqqında. Advokatlarnıñ episi oña qoltuttı ve öz mevamını añlattı. Prokuror da sözge çıqtı ve er vaqıt kibi kâğıttan er şeyni oqudı: muracaatlarnı red etmek, er vaqıt kibi, deliller aynı. Yañı bir şey yoq.
Qadı daa bir sualni köterdi, yarım yılğa tevqif müddetiniñ uzatılması aqqında. SİZO tışında gizlene bileler, şaatlarnı tehdit ete bileler, Ukraina vatandaşları ve ilâhre. Er vaqıt kibi laflar...
Birnici sözge Şaban Ümerov çıqtı. Çıqışı pek duyğulı edi. «Qaç dane mahkeme oturışı olıp keçti? Er yerde aynı şey. Advoktalarnıñ delillerini bir kimse eşitemi? Yoq. Böyle qarma-qarışıqlıq daa ne qadar devam etecek?» Onıñ közlerinde bu adaletsiz sistemadan yorğunlıq ve küçsüzlik köründi.
Ondan soñ men edim. Men, milliy ve halqara uquqqa köre tefqif etüvniñ qanunsızlığı aqqında aytıp berdim. Yaqınlarda BMT Qırımğa dair qabul etken qararnı hatırlattım.
Soñ sözge kene Riza çıqtı. O, tahqiqatçınıñ sözleri saçmalıq olğanını duyğulı ve mizah ile kösterdi: «Gizlenmege istesem, sıñırnı nasıl keçerim? Menim qayığım barmı ya da qazuv maşnam? Tahqiqatçınıñ eki vatandaşlıq aqqında deliline şaşam. Qırım sakinleriniñ çoqusında Ukraina vatandaşlığı bar. Ne ondan? Er kesni apis etmek kerekmi? Bu nasıl saçmalıq?»
Soñra imayecilerimiz prokurornıñ bütün delillerini dağıttılar. Bugünki mahkemeden soñ olardan daa ziyad ayrette qalam. Böyle imayecilernen iç bir şeyden qorqmaymız. «Sen, Raim, susa bilesiñ. Mariya Eysmont er şeyni özü yapar», – men Raimge fikirlerimni ayta edim.
Mahkeme oturış bitti. Qararnıñ ilân etilüvini ertesi künge qaldırdılar.
Ertesi künü, 2020 senesi dekabrniñ 29-nda saat 9:30 bizim muracaatlarımızğa dair qadınıñ qrarını almağa kettik. Ve mında bizni sürpriz bekley edi. Bütün muracaatlarımızn red etti. Elbette biz buña azır edik, 20 ay içinde endi alıştık. Amma... o, Farhad ve Şabannı tercimanlardan marum etti. Sebep, olarnıñ rus tilini yahşı añlap laf etip olğanları oldı. Kamerada ruça laf etkenleri, mektüpler, arizalar yazğanları aqqında SİZO-dan malümatname bar edi.
Nevbetteki mahkeme oturışı 2021 senesi yanvarnıñ 11-nde olacaq dediler.
Rostovğa nevbetteki etapnı bekleymiz. Eñ sürngünni bekleymiz...
Devamı bar
Remzi Bekirov, Qırımlı siyasiy mabüs, vatandaş jurnalisti, uquq qoruyıcı teşkilâtlar tarafından siyasiy mabüs kibi tanılğan
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qılıç kibi keskin qalem saibi – Cınğız Dagcı
Cınğız Dağcı 1919 senesi Qırımnıñ Ğurzuf şeerine yaqın, Qızıltaş köyünde doğdu. Aqmescitteki Nümüne mektebini bitirgen soñra, o Qırım Pedagogika institutı tarih bölüginde tasilini devam etti (1937 s.). Velâkin, 1939 senesi ekinci cian cenki başlağan soñ, Cınğız Dağcı arbiy hızmetke çağırıla…
1941 senesi, avgust ayı. Cınğız Dağcı bulunğan vzvod nemse ve sovet orduları ateşi arasında qala. O tesadüfen sağ qalğan bir qaç askerler içinde ola ve esir tüşe, nemse kontsentratsion lagerlerinde buluna.
Cenkniñ soñlarında, endi nemse esirinden qurtulğan Cınğız Dağcı, Varşava şeerinde (Polşa) Regina isimli hanım ile tanışa. Olar evleneler ve London şeerine keleler, anda da yerleşeler.
Cınğız Dağcı o ağır künlerde, em çalışa em de icad ile oğraşa.
Müellifniñ “Qış” em de “Qartanay ve eçki” serlevalı ilki şiirleri 1936 senesi dünya yüzüni köre… Ellinci senelerniñ ekinci yarısından başlap ise, biri-biri artından nesir janrında eserleri neşir etilip başlay. Cınğız Dağcınıñ “Qorqunç yıllar” (1956), “Yurtunı ğayıp etken adam” (1957), “Olar da insan edi” (1958) kibi ilki romanları ayrı-ayrı eserler olsa da, olar, biri digeriniñ devamı sıfatında epopeya yüküni taşıy demek mümkün. Sebebi, mında pek çoq şahslar (personajlar) iştirak ete ve aynı zamanda sovet imperiyası içerisindeki halqlar başına, bu cümleden qırımlarnıñ başına tüşken müdhiş facianı – facialı bir devirni qavrap ala.
Cınğız Dağcı “O topraqlar bizim edi”, “Dönüş”, “Genç Temuçin”, “Badem dalına asılı qoqlalar”, “Üşügen soqaq”, “Anama mektüpler”, “Menim kibi biri”, “Yoldaşlar”, “Biz bu yolnı beraber keçtik”, “Markus Burton efendiniñ köpegi” kibi bir talay romanlar ile bir sırada acayip şiirler de yarattı. Onıñ nazmiyeti de nesiri kibi esasen doğmuş Qırımğa, onıñ evlâtlarına bağışlana. Müellif “Qırım meni añasıñmı”, “Köy aqşamı”, “Gül”, “Yıldız”, “Beriñiz atamnıñ qılıçın maña” ve diger şiirlerinde Qırımnı ve aynı zamanda qadimiy türk ilini yırlay.
Cınğız Dağcınıñ icadı ile tanış olğanda, oquyıcı tekrar-tekrar şuña eminlik besley ki, ömürniñ – ayatnıñ iç bir müşkül facialı yolları müellifniñ başını egdirip olamadı, belini bükip olamadı. Aksine, kettikçe, o ep pişkinleşti ve qılıç kibi keskin qalemi ile ürriyet aşqında adaletsizlikke qarşı küreşmege azır turdı em de amansız küreşti. Albu ise, asırlar qatlamlarından pişkinleşip kelgen qadimiy ve aynı zamanda daima genç Qırım halqına – qırımlarğa ait tipik bir misaldir, yani iç bir ölçü ile ölçenilmeycek milliy çizgidir…
Cınğız Dağcı 2011 senesi icrette – London şeerinde (Büyükbritaniya) Baqiy dünyağa avuştı. Edipniñ yapqan vesiyeti mücibi, onıñ cesedi doğmuş Qızıltaş köyü (Qırım) qabirstanında defn olundı.
Memba : http://leylaemir.org/lat/literary-gallery/cengiz-dagci/cengiz-dagci.php


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabusı Vadim Siruknıñ apis cezasınıñ uzatılmasından bergen şikâyet arizasını qanaatlendirmedi. Bunı yanvar 11-de Qırım advokatı Emil Kürbedinov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Oturış keçti, neticeleri tahmin etilgen edi. Mahkeme Vadim Siruknıñ apis cezasını uzatmaq qararını deñiştirmedi. Böylece, şikâyet arizası qanaatlendirilmedi. Emir-Üsein Kukunıñ şikâyet arizası boyunca da netice aynı olacaqtır», – dep ayttı Kürbedinov.
Onıñ bildirgenine köre, Vadim Siruknıñ apis cezası uzatılğanda onı mahkemege ketirmegen ediler.
«O, mecburiy psihiatrik ekspertizada edi. Cinaiy uquq sert bir şekilde bozuldı. Buña bile esaslanıp, mahkeme apis müddetiniñ uzatılması qararını lâğu etmek kerek edi, amma bunı yapmadı. Emir-Üsein Kuku aynı vaziyette: o da mecburiy ceza psihiatriyasında edi», – dep qoştı advokat.
Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, imaye Halqara insan aqları mahkemesine ve Halqara ceza mahkemesine iş malümatlarını berecektir.
«Hizb ut-Tahrir» davasınıñ Yaltalı iştirakçileri yarım yıldan ziyade apiste yata. Birinci dört kişi 2016 senesi fevral 11-de yaqalanğan edi. Olarnıñ arasında İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku da bar. Ondan ğayrı qurucılıqnen oğraşqan Aluşta sakini Müslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, ve Yaltalı çeçek satıcısı Vadim Siruk da yaqalanğan edi.
Uquq qorçalayıcılar apiske alınğan Yalta sakinlerini siyasiy mabus olaraq tanıy.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukrain ekimleri Moskvada esir alınğan ukrain uçucısı Nadejda Savçenkoğa kirdiler. Bunı Ukraina tışqı işler naziri Pavlo Klimkin Twitterde bildirdi.
«Atılğan adımlar sayesinde, Poroşenkodan başlap Moskvadaki konsulımızğa qadar, ukrain ekimleri Nadejdanıñ yanında bulunalar», – aytıla haberde.
Mart 13-te ukrain ekimlerini Nadejda Savçenkoğa kirsetmegen ediler. Mark Feyginniñ aytqanına köre, Savçenkonıñ tatası ekimler ve Ukraina konsulınen beraber 6 saatten ziyade SİZO yanında beklediler.
Savçenkonıñ imayesi Rusiye Baş prokuraturasına ekimlerniñ kirsetilmemesinden şikâyet etmek planları aqqında bildirdi.


text:
İşğal etilgen Qırımda 212 insan ekimlerniñ nezareti altında, 16 kişi izolâtorda buluna.
Bu aqta Qırımnıñ Rusiye sağlıq naziri İgor Çemodanov koronavirus tarqaluv telükesi ştabınıñ toplaşuvında er künlik maruzası vaqtında bildirdi.
Nazirniñ bildirgenine köre, bütün hastahaneler viruslarğa qarşı ilâclarnen temin etildi ve yañı ilâclarğa ihtiyacları yoq.
Qırımdaki Rospotrebnadzor idaresiniñ malümatına köre, martnıñ 19-na qadar monitoring devamında 1183 insan yañı koronavirus yuqunçı (COVID-19) talilinden keçti.
Koronavirus yuqunçı tarqaluvınıñ ögüni almaq içün işğal etilgen Qırımda ve Aqyarda «yüksek azırlıq» rejimi kirsetildi.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Aksenovnıñ bildirgenine köre, Qırımda koronavirus hastaları qayd etilmedi.
Qırımda martnıñ 17-nden başlap sport, eglence ve diger kütleviy tedbirlerniñ keçirilüvi yasaqlana. Aqyarda martnıñ 19-ndan başlap bütün mektepler qapatıla, aliy oquv yurtları ise martnıñ 16-nda uzaqtan tasilge keçti.
Rusiye FSBsiniñ sıñır idaresi martnıñ 18-nde saat 00-dan başlap «çetel vatandaşlarını» esas Ukrainadan Qırımğa kirsetmey.
Qırımda koronavirus qayd etilgen memleketlerden kelgenler içün tevsiyeler çıqarıldı.


text:
Dinamika
Dinamika (grek. dynamis — ku'sh) — mexanikanın' jisimler mexanik ha'reketin olarg'a ta'sir qılatug'ın ku'shler menen baylanıslı u'yrenetug'ın bo'limi. Dinamikada statikanın' qıyın ku'shler sistemasın qa'dimgi qalına keltiriw qag'ıydalarınan ha'm kinematikadag'ı ha'reketdi ko'rsetiw usıllarınan ken' paydalanıladı. D.nın' ulıwma waziypası berilgen (qoyılg'an) ku'shler boyınsha ha'reketdi anıqlaw, eger ha'reket belgili bolsa, jisimge qoyılg'an ku'shlerdi tabıwdan ibarat. A'detde, Dinamika degende jaqtıllıq tezliginen a'dewir kishi tezlikde ha'reketlenetug'ın ha'r qanday jisimnin' ha'reketin u'yrenetug'ın qa'dimgi (klassik) Dinamika tu'siniledi.
U'yreniletug'ın obyektdin' bo'limlerine qarap: 1) moddiy noqat ha'm moddiy noqatlar sisteması Dinamikası; 2) qattı jisim Dinamikası; 3) o'zgeriwshen' massallı jisim Dinamikası; 4) elastik ya'ki plastik deformatsiyalanatug'ın jisim Dinamikası; 5) suyıqlıq ha'm ga'z Dinamıkası (mas, gidrodinamika, aerodinamika, ga'z dinamikası) boladı. Dinamikada aldın noqat ha'reket qag'ıydaları anıqlanadı, keyin noqatlar sisteması ushın bul qag'ıydalar ulıwmastırıladı, massa jisımlerinin' ulıwma ko'rinisi spatında qaraladı.
Dinamika tiykarın Nyutonnın' mexanika qag'ıydaları payda qıladı.
Dinamikada ikkita birlikler sisteması isletiledi: 1) fizik sistema [uzınlıq birligi (1 metr), waqıt birligi (1 sekund), massa birligi (1 kilogramm-massa) alinadı]; 2) texnik sistema [uzınlıq, waqıt birligi ha'm ku'sh birligi (1 kilogramm-ku'sh)]. Dinamikada ulıwma noqatlar ha'm sistemalardın' ha'reketi Nyutonnın' qag'ıydaları tiykarında du'zilgen differensial ten'lemeler tiykarında anıqlanadı. Dinamikada ulıwma noqat tebrenbe ha'reketin teksiriw ushın differensial ten'lemelerden paydalanıladı ha'm ha'reket qag'ıydaları keltirip shıg'arıladı. Bunnan tısqarı dinamikada ha'reketdi teksiriw ushın ko'binshe saddalashtırılg'an u'sh tu'rli usıl ha'm keltiriledi. Bular Dinamikanın' ulıwma teoremaları degen atı menen kiritilgen.
A'debiyatlar[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
- Orazbayev M ., T., Nazariy mexanika tiykarg'ı kursı, 3-nashr, T., 1966; Rashidov T. R., Shoziyotov Sh., Mominov K. B., Nazariy mexanika asoslari (darslik) T., 1990.


text:
«Biz öyle de Odessadan ketirmege devam etecekmiz. Bazar künü, iç bir şeyge baqmadan, iş adamlarımız anda kettiler. Rusiye çarşılarına avuşmağa kerekligi aqqında aytqanlar tek vaziyetni kerginleştireler. E, Ukrainada mahsulatnıñ fiyatları köterildi. E, biz şimdi aydavcılarğa daa 50 grivna qoşma töleymiz, çünki olar sıñır bekçilerine «bermege» mecburlar. Amma bilemiz ki, Rusiyede fiyatlar daa da yüksektir. Odessada keyfiyet ise güzelce», – dedi Qırım.Aqiqatqa bala oyuncaqlarını satqan Keriç şeer çarşısınıñ iş adamı.
Müşteriler, qadınnıñ aytqanı kibi, Qırımda bir çoq malnıñ fiyatları ile memnün degiller, amma Rusiye malı daa da palı olacağını añlaylar. Şunıñ içün kimerleri şimdi endi bazı bir şeylerni almağa tırışa, çünki ileride bu malğa endi para yetişmez, belki.
Aynı zamanda, ücüz urba ve hocalıq malı tükânnıñ hızmetçisi «Odessağa soñki sefer barğanını» ayttı. Qıtaviy Ukraina sıñırında devamlı tıqanlığı sebebinden endiden mahsulatnı Rostov-na-Donu şeerinden ketirmege planlaştıra.


text:
Qırımnıñ Rusiye insan aqları vekâletlisi Lüdmila Lubina FSB tahqiqat organlarına muracaat etip, qırımtatar faali Edem Bekirovnı Aqmescit SİZOsından ev apsine avuştırmasını rica etecek. Bu aqta o, Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Bekirovnı aytsaq, insan hasta, belli qıyınlıqları bar ve men aq qorçalayıcı ve insansever olaraq bu muracaatlarnı tekrarlarım, elbette, (Bekirovnıñ ev apsine avuştırılmasına dair muracaat – QA) yazarım. İmaye istey, problem degil», – dedi o.
Lubinanıñ qayd etkenine köre, o, Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovanıñ Bekirovnı ev apsine avuştırmaq kerek kibi beyanatalarını bile.
«FSB tahqiqatçısından, reberlikten vekâletliniñ (Moskalkovanıñ beyanatı aqqında laf kete – QA) muracaatı aqqında ne tüşüneler, dep soradım. Olar bir şey körmediler, bir şey bilmeyler ve şimdilik (Bekirovnı ev apsine avuştırmağa – QA) planlaştırmaylar, dep aytqanlar. Tatyana Nikolayevnanıñ aytqanları bu onıñ niyetidir, belki, daa areket etecek, muracaat etecek», – dedi Lubina.
Onıñ aytqanına köre, bundan evel de Bekirovnıñ ev apsi aqqında rica etken edi.
«Tek Bekirovnen oğraşam, bunıñ kibi muracaatlarım oldı, tahqiqat organları maña qulaq asmadılar. Elimden kelgenini yapacam, çünki birinci derece saqatı ola, böyle hastalıqlarnen çekişe. Belki, daa bir kere (muracaat yollasam – QA), (tahqiqat organları – QA) bizni eşitir. Sizge şimdilik doğrusını aytayım, Bekirovnıñ meselesi çezilecek. Qaysı tarafqa ve nasıl – çoq laf etmege istemeyim», – dedi ombudsmen.
Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkova Kreml kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi apiske alınğan qırımtatar faali Edem Bekirov içün sıñırlav tedbirini Aqmescit SİZOsında tutuv yerine ev apsini belgilemesini «ister edi», dep ayttı Qırım.Aqiqat muhbirine.
Daa soñra advokatlar Aleksey Ladin ve İslâm Velilâyev Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovadan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ Aqmescit SİZOsından ev apsine avuştırılmasına yardım etmesini rica etti.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Qırım faaliyetçileri içtimaiy ağlarda internet qullanıcılarğa «Bağçasaray tarih ve medeniyet qoruğı»nıñ territoriyasında Rusiye restavratorları tarafından yapılğan işlerge qarşı şikâyet qaldırmaq ricasınen muracaat eteler. Muracaatnı saraynıñ Facebooktaki saifesinde qaldırmaqnı rica eteler.
Faaliyetçilerniñ muracaatında: «Lütfen, Bağçasaraydaki han sarayınıñ restavratsiya adı altında mahv etilmesine qarşı öz narazılığıñıznı bildiriñiz», – denile.
Ukraina Medeniyet nazirligi, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti tarafından Bağçasaray qoruğınıñ territoriyasında yapılğan işler neticesine Han sarayınıñ baş binası içün dağıluv telükesi bar, dep iddia ete.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bu qabaatlavlarnı red etip, işlerniñ devam etilmesi aqqında bildire.
QMC Milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ işleri boyunca Cumhuriyet komitetiniñ sabıq rehberi Edem Dudakov, işler yapılğan yerni ziyaret etip, Qırımdaki Rusiye akimiyeti tarafından yapılğan keyfiyetsiz restavratsiya işleri neticesinde Bağçasaraydaki Han sarayı UNESCOnıñ dünya mirası obyektleri cedveline kirmek imkânını tamamı ile ğayıp etti, dep bildirdi.
Bağçasaraydaki Han sarayı, Suvdağdaki Ceneviz qalesi, Qırım astrofizik observatoriyası (rasadhanesi), Mangup-qale, Eski-kermen ve Çufut-qale UNESCOnıñ Dünya mirası obyektleri cedveline kirsetilmesi içün namzet olalar.
Bağçasaraydaki Han sarayı muzeyi – qırımtatarlarnıñ tarihı ile alâqalı olğan eñ belli muzey, Qırımnıñ Girey hanlarınıñ yazlıq rezidentiyası yeri. Muzey kompleskiniñ territoriyasında saray, harem binası, han mezarlığı ve cami bulunalar.


text:
Qırımtatar milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz bazarertesi künü, dekabr 1-de, Kiyevge qırımtatar milliy lideri Mustafa Cemilev ile körüşmek içün Kiyevge yol aldı. Bunı qırımtatar milliy Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl bildirdi,– haber ete QHA.
«Ahtem Çiygoz Kiyevge Mustafa Cemilev ile qırımtatar halqınıñ müim suallerini muzakere etmek içün yolaldı», – dedi Nariman Celâl.
O şunı da qayd etti ki, ukrain akimiyetiniñ temsilcileri ile körüşüv de ola bile.
Qırım.Aqiqat saytı bergen malümatqa köre, bazarertesi künü, dekabr 1-de, işğal etilgen Aqmescitte Rusiye prezidenti Vladimir Putinge qol tutuv mitingi keçti. O, bugün Ankarada Türkiye yetekçisi Recep Tayip Erdoğan ile körüşe.
Qırımtatar milliy Meclis azası Refat Çubarov Rusiye ve Türkiye prezidentleri Vladimir Putin ve Recep Tayin Erdoğannıñ dekabr 1-de Ankarada ötkerilecek körüşüvlerini alğışlamaq içün qırımtatarlarnı meydanğa yollağanları aqqında bildirgen edi. Onıñ aytqanına köre, meydanğa memur, oca, ekim ve studentler kelmege mecburlar.
Şunı da qayd etmek kerek ki, sana yanında qırımtatar milliy Meclis reis muavini Ahtem Çiygoz da köründi. O, sanağa çıqacaq edi, amma oña sport kiyiminde olğan insanlar bunı yapmağa keder etip, meydandan alıp kettiler.
Evel qayd etilgeni kibi, Türkiye akimiyeti Rusiye yolbaşçılığı ile Qırımğa qırımtatarlarnıñ liderleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovnıñ kiriş yasağı aqqında söz yürütmek kerek edi.


text:
11 şildede Türkistan oblısı Arıs qalasında depo aumağındağı qoymada ört boldı. Bwl turalı tötenşe jağday komiteti men oblıstıq äkimdik habarladı dep jazdı Ortalıq Aziya jañalıqtar qızmeti.
Tötenşe jağday komitetiniñ habarlauınşa, "ört söndirilgen. Jalındı söndiruge onnan astam tehnika men 55 ört söndiruşi, örtke qarsı poyız ben Arıs stansasınıñ qızmetkerleri jwmılğan. Ört 2040 şarşı metr aumaqtı şarpığan".
Komitet ökili Nwrswltan Nwrahmetov qwrılıs jwmıstarı kezinde ört qauipsizdigi saqtalmağanın, ssınıñ saldarınan ört şıqqanın ayttı.
Türkistan oblıstıq äkimdiginiñ dereginşe, örtten zardap şekkender joq.
24 mausımda Türkistan oblısı Arıs qalasındağı äskeri qoymada ört şığıp, saldarınan oq-däri jarılğan. Densaulıq saqtau ministrliginiñ dereginşe, jarılıstan üş adam (Arıs twrğını men eki äskeri) qaza tauıp, 400-den astam adam däriger kömegine jügingen edi. 40 mıñnan astam adam qalanı tastap ketken. Twrğındar qalağa 28 mausımda oralğan.
Qalanıñ qauipsiz ekendigine oblıs äkimi Ömirzaq Şükeevten bastap biraz şendiler uağda bergendi. Al elimizdiñ qorğanıs ministiri Nwrlan Ermekbaev bwl tragediyanı "tabiği apat" dep atap biraz sınğa wşırağan bolatın.


text:
Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonı Üç Köz (Novoklönovka) köyünde noyabrniñ 24, cuma künü, qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ cenazesi ötkerildi. «Qırım Birdemligi» birleşmesiniñ malümatına köre, onen vedalaşmaq içün qırımtatarları yarımadanıñ dört bir tarafından kelip çıqtılar.
Noyabrniñ 23-nde ruisye küç idaresiniñ hadimleri Aqmecsitte qırımtatar faallerini tutıp alğan vaqıtta, 83 yaşındaki Veciye Kaşkanıñ yüregi yaramay. Onı «acele yardım» maşnası alıp kete, ancaq soñradan o qadın alemden keçkeni aqqında belli ola.
Veciye Kaşka 1934 senesi Aluştağa yaqın yerleşken Üsküt (Privetnoye) köyünde dünyağa kele. Qırımtatar milliy areketine o keçken asırnıñ 50-nci yıllarında kelip qoşula.
Azatlıq Radiosınıñ muhbiri Anton Naumlük, Veciye Kaşkanıñ ölüminden evel olıp keçken vaqianıñ inceliklerinen paylâşa.
Faaller tutulıp alınğan arada Veciye Kaşkanıñ yüregi yaramay, «acele yardım» çağırıla, lâkin hastahanege ketken vaqıtta qadın vefat eteAnton Naumlük
– Belli olğanı kibi, noyabrniñ 23-nde, saba ekstremizmge qarşı küreş Merkezinden kelgen rusiyeli küç idaresi hadimleri, «Rusiyede yasaqlanğan Meclisniñ bir qaç azasını» tutıp aluv operatsiyasını keçire. Aslında olarnıñ iç birisiniñ Meclisnen alâqası yoq. Aqmescitniñ Vorovskogo soqağında yerleşken kafede qırımtatar milliy areketiniñ faaalleri olğan üç erkek kişi tutulıp alına – Veciye kaşka da olar arasında buluna. Faaller tutulıp alınğan arada Veciye Kaşkanıñ yüregi yaramay, «acele yardım» çağırıla, lâkin hastahanege ketken vaqıtta qadın vefat ete. Soñradan belli olğanına köre, tutulıp alınğan üç kişi Türkiye vatandaşından para talap etkeninde qabaatlana eken. Yani vaqialarnıñ mundericesi deñişe ve kün devamında yañı şeyler açılıp tura.
Albuki, rusiyeli küç idaresi derc etken videosında, bir qısım fragmentler eksik. Anton Naumlük, şimdilik bu ne ile bağlı olğanı aqqında aytmaq pek erte, dep saya.
– Bunı belki tehnik ceetten izah etmeleri mümkündir ya da kerçekten de küç idaresiniñ hadimleri Veciye Kaşkağa nisbeten pek sert davranğandırlar. Bir üküm çıqarmaq qıyın. Ekstremizmge qarşı küreş Merkeziniñ taqiqatçıları, videonıñ qalğan fragmentleri yaqında derc etilecegini vade eterek, oña nisbeten küç qullanılmağanını qayd eteler. Noyabrniñ 24 itibaren video alâ daa derc etilmedi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri Veciye Kaşkağa nisbeten küç qullanğanlarından emin.
Men bilgenime köre yaruv neticeleri, 83 yaşındaki qadınnıñ qollarına qırçma taqılğanı, onıñ yerge yıqtırılıp, köteklegenini köstermekteRefat Çubarov
– FSB hususiy bir operatsiya teşkil etip, qırımtatar halqınıñ daa bir qaç faalini parmaqlıq artına oturtmağa areket etkenini er kes pek yahşı bile. Bunen beraber – Meclisniñ itibarını tüşürip, qırımtatarlarına qarşı yapılğan repressiyalarnı devam ettirmek maqsadınen, siyasiy sanağa yañı motivatsiyalar çıqarmaq niyetinde. Rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri artıq faallerni cinayette qabaatlaylar. Faalller tutulıp alınğan soñ, rusiyeli propogandacılar bunen bağlı yalan materiallarnı derc ete. Bu az olğanı kibi, biz Veciye Kaşkadan da ayrıldıq. Men bellesem, işğalciler özü de bunı beklmey ediler. Men bilgenime köre yaruv neticeleri, 83 yaşındaki qadınnıñ qollarına qırçma taqılğanı, onıñ yerge yıqtırılıp, köteklengenini köstermekte.
Qırımlı tarihçı Gülnara Bekirova, Veciye Kaşka ve onıñ ailesi qırımtatarları içün eñ qıyın olğan sovet devrinde halqnıñ vatanına qaytuvınen bağlı küreşiniñ, eñ keskin usturası üstünde bulunmaqta edi.
Veciye Kaşkanıñ ailesi üzerinden spetsposelenets (mahsus köçürilgen insan) statusı alıp taşlanğan soñ, olar Qırımğa ketmege areket eteler. Bunı tek ateşközlü insanlar yapabile ediGülnara Bekirova
– O, taa Özbekistanda, 1950-de qırımtatar milliy areketiniñ negizinde turğan soylarından edi. 1960-ncı seneleri Veciye Kaşkanıñ ailesi üzerinden spetsposelenets (mahsus köçürülgen insan) statusı alıp taşlanğan soñ, olar Qırımğa ketmege areket eteler. Bunı tek ateşközlü insanlar aypabile edi, o ise iç bir şeyden qorqmay edi ve o arada olar dört balanıñ saibi ediler. 1969 senesi olar Qırımğa kelip, ev satın ala. Halqnıñ aqlanğanınen bağlı uydurma qarar olğanına baqmadan, qırımtatarları Qırımda epbir yazdırılmay ve aydap yiberile edi. Veciye Kaşkanıñ parası berilmeden evi tutulıp alına, qorantası da aydap yiberile. 1974 senesi olar başqa köyden kene de ev satın alalar. Olarnıñ evine sarhoş insanlar bastırıp kire, pencerelerini sındıra, atta ağzını sıqmağa istep, Veciye Kaşkanıñ çengesini yerinden çıqaralar.
Refat Çubarov Veciye Kaşka öz ölüminen FSB’niñ tutulıp alınğanlarnen bağlı bütün planlarını akt-üst etti, dep saya ve Ukrainanıñ bütün vatanperverlerini onı unutmamalarına çağıra.
O, öz ömrüni qırımtatarlarınıñ vatanına avdet etmesine adağan ediRefat Çubarov
– Bu bizler içün, elbette, bir şok oldı. O, qırımtatar areketiniñ efsanesi edi ve Qırımda halqımız arasında onı bilmegen insan yoq edi. O, taa gençliginden başlap öz ömrüni qırımtatarlarınıñ vatanına avdet etmesine adağan edi.Veciye Kaşka o devirniñ belli desidentlerinen işbirlik yapğan edi. Bu kerçekten de pek büyük ğayıbımız.
(Matirialnıñ metin şeklini Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Jumat, 25 Mei 2018
Perihal Kostum Pekerja
Konveksi Seragam Surewi Bir cox mektebde uniforma teleb olunur. Mekteb formasi standart mekteblerden xususi geyim formasinda coxlu maddeler ucun T-shirtden ciddi teleblere qeder ferqlenir. Bir cox dovlet mekteblerinde mekteb formasi da movcuddur. Zorunlu mekteb formasi olan olkeler arasinda Yaponiya, Cenubi Koreya, Hong Kong, Tayland, Hindistan, Avstraliya, U.A.E, Sinqapur, Filippin, Tayvan, Yeni Zelandiya, Cenubi Afrika, Indoneziya ve Birlesmis Kralliq kimi bir cox mektebler var. Bezi olkelerde vahid tipler mektebden mektebe deyisir, ancaq Ingilterede 11 yasdan 16 yasa qeder bir cox sagird oglan ve qizlar ucun salvar, salvar ve salvar, qizlar ucun salvar, salvar, yubka ve ya culot kimi formalasir. Elaqeler mekteb ucun bezedilmis bir numune ve ya bir loqoya malik olacaq ve godekceler umumiyyetle gogus cibinde mekteb adina, elcek ve sua ve ya embleme sahib olacaqlar. Bir cox mektebde ceketler mekteb rozetini dasiyan sweatshirts terefinden evez olunur. Bir cox Birlesmis Kralliq dovlet ibtidai mekteblerinde olan usaqlar mekteb adi ve loqosu ile vahid atlayici ve / ve ya polo formasi olacaq. Ikinci Dunya muharibesinden texminen 1800-den sonra, bir cox olkeden olan diplomatlar (ve tez-tez bas olmayan qeyri-herbi vezifeli sexsler) ictimai yerlerde resmi forma geydi. Bele uniformalar artiq bir nece diplomatik xidmet terefinden saxlanilir ve nadir hallarda istifade olunur. Hebsxana formasi - hebsxanada, hebsxanada ve ya hebsxanada saxlanilan sexslerdeki her hansi forma. Coxu, butun olmasa da, idman komandalari komandanin ferqli renglerinde hazirlanmis forma geydirirler. Tennis ve golf kimi ferdi idman novlerinde oyuncular reqabet qaydalarina uygun her hansi geyim dizaynini sece bilerler. Benzer rengli formasi (destleri) olan iki reqib qrupdan meydana cixan qarisiqliqlari (resmiler, oyuncular ve perestiskarlari) qarsisini almaq ucun komanda adeten bir qaranliq olan "ev" ve "uzaq" oyunlar ucun ferqli deyisikliklere malikdir. diger isiqdir. Perihal Kostum Pekerja
Langganan: Posting Komentar (Atom)


text:
Soñki 24 saatta Rusiye politsiyası Keriç köpründen 30-ğa yaqın maşnağa kirmege izin bermedi. Bunı bugün Qırımdaki İİN-niñ başı Pavel Karanda bildirdi.
"Qırım köpründen cumhuriyetke 1659 maşna keldi, çeşit-türlü sebepler ile 22 naqliyat yiberilmedi. Qırımdan 2006 maşna ketti, 5-ini yibermediler", - dedi Karanda.
Qırımda aprelniñ 11-inde daa bir koronavirus adisesi qayd etildi. Bu Yaltada yaşağan qırımlıdır. Umumen Qırımda 29 COVID-19 adisesi.
Aqyarda altı adam hastalandı, dört adam yahşı oldı.
Qırımda özüni tecrit etüv rejimini aprelniñ 30-ınace uzattılar, Aqyarda - aprelniñ 19-ınace.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımtatar halqının yıl dönüminde, mayıs 18-inde, Büyük Britaniyadaki Ukraina elçiligi öz Youtube kanalında rejissör Ahtem Seitablayevniñ "Haytarma" filmini kösterecek.
Qayd etile ki, onı inglis tilindeki ast yazılar ile seyir etmek mümkün olacaq.
"Haytarma" - qırımtatarlarnıñ sürgünligi aqqında Rusiyeniñ qanunsız ilhaqından bir qaç kün evel Qırımda çekilgen ilk bediiy filmdir. Baş qaramanı uçucı, Sovetler Birliginiñ eki defa qaramanı Amet-Han Sultan 1944 senesi mayıs ayında tuvğan Alupkağa kete ve sürgünlikniñ şaatı ola" - denile elçiliknin beyanatında.
Onıñ ilk kösterüvi 2013 yılda mayıs 17-sinde oldı. İtaliyada (Triyest şeerinde) kino festivalinde "Haytarma" filminiñ eñ yahşı uzun film olaraq tanıdılar.
Mayıs 18-inden başlap Ukrainada "Ortaq ağrı. Umumiy ikâye" şiarlı qırımtatar halqı ile birdemlik aftası başlana, onıñ çerçivesinde qırımtatar halqınıñ sürgünliginiñ yıl dönümine bağışlanğan bir sıra uquq qoruyıcı ve media leyhaları yapılacaq.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanları hatırasına bağışlanğan añma merasimleri endi tasdıqlandı, dep bildirdi ve olarnıñ cedvelini derc etti. Onıñ aytqanına köre, olar mayısnıñ 18-nde ve onıñ arfesinde Ukrainada, hususan işğal etilgen Qırımda ve diger memleketlerde keçirilecek.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Adliyeci Mark Feyginniñ fikrince, Qırımtatar Milliy Meclisi reisniñ muavini İlmi Umerovnı yaqın künlerde Qırımda psihiatrik hastahaneden yiberecekler, onı bu yerde endi ekinci afta tutalar. Bu aqta o Radio Svobodağa bergen intervyusında Umerovnı tıbbiy müessisede ziyaret etken soñ ilân etti.
Feyginniñ sözlerine binaen, Umerovnıñ işi boyunca taqiqatçı onı bugğn saba yiberecek edi, amma «soñki daqqa bunı yapmaqtan vazgeçti», bu adliyeciler, halqara cemaatçılıq ve uquq qoruyıcılarnıñ tarafından basım neticesinden olğanı körünmesin dep.
«Amma, eminim ki, yaqın bir-eki kün içinde Umerovnı yiberecekler, çünki onı daa tutmaqnıñ kerekligi yoqtır – o pek hastadır», – dep ayttı Feygin.
İşğal etilgen Qırım ükümeti 59 yaşındaki İlmi Umerovnı televizion yayınında «Rusiyeni Qırımdan ve Donbasstan çıqmaq mecbur etmek kerek» degen sözleri içün Rusiye topraq bütünligini bozmaq çağıruvlarda qabaatlaylar. Avgust 11-de Meclis reisiniñ muavini, sağlıq alına baqmadan, mahkeme qararına binaen psihiatrik hastahanege ekspertizağa ketirildi.
Keçken afta Avropa Birligi Rusiyeni Umerovnı deral azat etmege çağırdı.


text:
Dünyada pandemiya başlağanından berli resmiy şekilde qayd etilgen koronavirus hastalarınıñ sayısı 14 milliondan çoq oldı. Bu aqta Johns Hopkins Universiteti bildire, dep yaza Azatlıq Radiosı. 600 biñden çoq kişi COVID-19-dan vefat etti, 7,8 million yahşı oldı.
Dünya sağlıq teşkilâtı hasta sayısı tez arta, dep bildirdi: soñki künde 237 743 yayeı hasta qayd etildi, pandemiya başlağanından rekord oldı. Eñ büyük raqam (eñ çoq 230 000) iyülniñ 12-nde oldı.
1 mln COVID-19 hastası aprelniñ 2-nde qayd etildi, 5 mln – mayısnıñ 20-nde, 10 mln – iyünniñ 27-nde.
Eñ çoq hasta ABDde (3,7 million), Braziliyada (2 million) ve İndistanda (1000000) qayd etildi. Soñki aftaları bu memleketlerde hasta sayısı pek arta – er kün bir qaç on biñ kişi qayd etile.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Krasnodardaki Rusiye mahkemesi İslâm Terek rayonınıñ sakini Dilâver Gafarovnıñ qabaatlav ükmüni 2 ayğa qısqartıp, onı yımşaqlaştırdı. Bunı "Qırım birdemligi"ne Dilâver Gafarovnıñ qadını bildirdi. Onı «Ukrainanıñ qanunsız silâlı birleşmesinde» iştirak etkeninde qabaatlanğan ediler.
"O Stavropol vilâyetiniñ Koçubeyevskoye köyündeki İK-1-den resmiy telefon çağırışnı yaptı ve mahkeme oturışınıñ neticelerini haber etti", - dedi Dilâra Gafarova.
İmayeciler Arman Petrosân ve Aleksandr Muzıkanıñ şikâyetlerini 2020 senesi iyün 17-sinde diñleyiciler ve soylarsız keçken mahkeme oturışında baqtılar.
Kreml kontrolindeki Qırımnıñ İslâm Terek rayon mahkemesi avgustnıñ 28-nde «Ukrainanıñ qanunsız silâlı birleşmesinde» iştirak etkeninde qabaatlanğan Dilâver Gafarovnıñ ükmüni çıqardı. Er adam 10 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına ve bir yıl azatlığınıñ sıñırlanmasına üküm etildi. Prokuror ise 12 yılğa azatlıqtan marum etilmesini istedi.
2018 senesi oktâbrniñ 30-nda saba İslâm Terek rayonınıñ Jemçujina Krıma köyünde Rusiye quvetçileri yerli sakin, tükân satıcısı Dilâver Gafarovnıñ evini tintken edi.
2018 senesi noyabrniñ 1-nde Rusiye FSBsi bildirdi ki, Qırımda İslâm Terek rayonınıñ sakini «Ukrainada qanunsız silâlı birleşmelerde» iştirak etkeninde qabaatlanıp yaqalandı. Laf İslâm Terek rayonındaki Jemçujina Krıma köyüniñ sakini, tükân satıcısı Dilâver Gafarov aqqında kete edi. Daa soñra onı apiske aldılar. Ukraina Tış işler nazirligi bunı takbih etip, Rusiyeniñ yapqanlarına qarşı narazılıq bildirdi.
Ukraina uquq qoruyıcı organları erkânında qırımtatar batalyonını quruv munaqaşası 2016 senesinden berli devam ete. Qırımtatar Milliy Meclisi, bu meselenen bağlı bütün malümat Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve İç işler naziri Arsen Avakovğa berildi, dep qayd etken edi.
«Asker» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonına» arbiy bölük nomerasını bermege çağırğan edi.
Ukraina İç işler nazirligine ait Ukraina Milliy gvardiyası, olarnıñ qurulışında «qırımtatar batalyonınıñ» qurulması aqqında beyanatlar şimdilik qanun seviyesinde tasdıqlanmağan beyanatlar olıp qla, dep qayd etken edi.


text:
Başqortstan Prezidentı Mortaza Räximov comğa könne respublikanıñ Dürtöyle rayonında häm şähärendä eş säfärendä buldı. Anda ul yaña tözeleş binaların qaradı, şulay uq iyün başındağı dawıldan qaza kürgän urınnarda tözekländerü barışı belän tanıştı.
Dürtöyle şähärendä bulğanda Mortaza Räximov biredä tözelüçe başqort gimnaziäse bilämälärenä dä bardı. Başqort gimnaziäse 340 urınğa isäplängän. Anda şulay uq zamança uqıtu kabinetları, sport zalı, xezmät künekmäläre bülmäläre, törle tügäräklär öçen dä kabinetlar bulaçaq. Älege mähabät bina bu yılnıñ 1 sentäberenä tözelep betäçäk, dip ışandırdılar Dürtöyledä Mortaza Räximovnı. Başqort gimnaziäse tözeleşe 100 million sumğa töşäçäk häm ul respublika qaznasınnan qaplana.
Dürtöyle rayonı häm şähäre saf tatar rayonı bulıp isäplänä. Biredä xalıq isäbe buyınça berençe urınnı tatarlar, ikençe urınnı ruslar bili. Başqa millätlär wäkilläre dä yäşi, ämma alar inde az sanlı biredä. Şuña kürä tatarlar küpçelekne täşkil itkän rayonda başqort gimnaziäse tözetüne şähär häm rayon xalqı rizasızlıq belän qabul itkän. Bu mäsäläne kütärep, Başqortstan Tatar kongressınıñ Dürtöyle şähäre häm rayonı bülege äğzaları törle belderülär dä qabul itep qarağan. Tanılğan cämäğät eşleklese Vener Fättaxov citäkçelek itkän bu bülek wäkilläre fikerençä, Dürtöyledä başqort gimnaziäse tözü – rayondağı häm şähärdäge tatarlarnı başqortlaştıru yünäleşendä alıp barılğan eşlärneñ berse ul.
Vener Fättaxov süzlärençä, bıyıl eşli başlayaçaq başqort gimnaziäsenä uqıtuçılarnı konkurs nigezendä saylap alaçaqlar. Dürtöyleneñ üzendä başqort tele möğallimnäre yuq. Şuña kürä dä bu konkurs respublika külämendä iğlan itelä. Başqort gimnaziäsendä çittän kilep eşläyäçäk uqıtuçılarğa Dürtöyle şähäre häm rayonı xakimiäte çiratsız fatirlar da birergä tieş bula.
Vener Fättaxov fikerençä, saf tatar rayonı häm şähäre bulğan Dürtöyledä 340 urınğa isäplängän başqort gimnaziäsenä uquçılar cıyu da ciñel eş tügel. “Ämma bu problema da ciñel xäl iteläçäk, - di Vener äfände. – Anda tatar balaların da bik teläp qabul itäçäklär häm alarğa başqort telen genä öyrätep qalmayaçaqlar, ä başqort ruxın da señderäçäklär. Älbättä, qayber tatar balalarınıñ ata-anaları da üz balaların monda üz teläge belän biräçäk. Çönki başqort gimnaziäsendä Dürtöyleneñ ber genä mäktäbendä dä bulmağan zamança şartlar tudırıla. Kemneñ inde üz balasın şundıy şäp belem uçağında uqıtası kilmäsen”.


text:
Bunı Aqyar şeer devlet memuriyetiniñ matbuat-hızmeti bildire.
Bergen malümatqa köre, Rusiye tarafı «halq imayesi» şeer bölügine mahsus diqqat ayırğan eken.
«Teşkilât eki dizel generatornı ve 4 altı yerli çadırnı elde etti. Olarnı mektep talebelerine arbiy-vatanperverlik duyğularnı aşlamaq içün keçirilecek yaz lagerlerde faydalanacaqlar. Lagerlerni Aqyar imayecileri teşkil etecekler», – dep aytıla beyanatta.
Qırım işğali vaqtında yerli aktivistlerni esirlikte tutqanında, Aqmescit ve Aqyarğa kelgen insanlarnıñ şeylerni qanunsız teşkerüvlerde «halq imayesiniñ» azaları aktiv iştirak ete edi.


text:
Qırım mahkemeleri rusiyeli qanunlarnı ömürge keçirmey, bunı İlmi Umerovnıñ işi boyunca şikâyet arizasınıñ baqılması misalinde körmek mmkün, dep ayttı rusiyeli adliyeci Nikolay Polozov.
Onıñ sözlerine köre, imayeciler, bunen beraber, yuqarı müessiselerge şikâyet etip de, adaletni qazanmağa niyetlene.
«Eger Qırım ükümeti, Qırım mahkemeleri Umerovğa nisbeten qanunnı ömürge keçirmese, demek ki, Kremlge uracaqmız. O yerden olarnıñ başlarına ursınlar. Ümüt etem ki, bu nasıldır neticege ketirecektir», – dedi Polozov.
Sentâbr 13-te işğal etilgen Qırımda, mahkemeciler Fedorov ve Plastitinanıñ iştiraginen, apellâtsion müessiseniñ İlmi Umerovnıñ imayesi boyunca üç mahkeme toplaşuvı keçirildi. Adliyeciniñ sözlerine köre, bütün bular «aynı bir neticenen yekünlendi».
«Birinci dava, başlanğıç mahkemesiniñ cinaiy iş açılması aqqında qararnı qanunsız tanımasını red etkenine şikâyet arizamıznen bağlı edi. O yerde ciddiy tehnikiy hatalar olğanına baqmadan, mahkemeciler bunı normal olğanını saydı. Ekinci mahkeme faş etmeme aqqında imzalav meselesinen bağlı edi. Bu, aqiqaten, Umerovnıñ taqiqatçısı tarafından qanunsız qabul etildi», – dedi adliyeci.
«Maña olar mından Esas qanun mahkemesine tükürgenler kibi keldi. Bu yönelişte işimizni devam etecekmiz, çünki bu qanun boyunca olacaq», – dep qayd etti Polozov.
Adliyeciniñ aytqanına köre, üçünci mahkeme toplaşuvında İlmi Umerovnıñ psihiatrik hastahanede mecburiy ekspertizadan keçirilmesi belgilenmesi aqqında qarar baqıldı. Şikâyetni aynı baqılmayıp qaldırdılar.
«Elbet, bu yerde qanun ve uquq qaideleri iç çalışmay. Bunıñ içün, bizge tek diger seviyelerde, diger mahkemelerde, mahkemelerden tış, halqara seviyede küreşimizni devam etmek qala», – dep qayd etti Nikolay Polozov.
Rusiyeli FSB Umerovnı mayıs 12-de Bağçasarayda yaqaladı. Rusiyeli uquq qoruyıcı organları bu sene mayıs ayında İlmi Umerovğa qarşı «separatizm» maddesi boyunca cinaiy iş açtı.
Avgust 11-de mahkeme zalında İlmi Umerovnıñ alı yaramaylaştı. Ekimler onı infarkt havfı ile hastahanege ketirdi. Bundan soñ Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Umerovnıñ statsionar psihiatrik-mahkeme ekspertizadan keçirilmesi aqqında qarar aldı. O, psihiatrik hastahanege avgust 18-de ketirildi.
Sentâbr 7-de İlmi Umerov klinikadan çıqtı.


text:
Bunı öz Fasebook saifesinde Gürcistan sabıq prezidenti Mihail Saakaşvili yazdı.
«Üç kün evelsi öz maqalemde şarq vilâyetlerinde Vilâyet Devlet Memuriyetleriniñ zaptı ola bilecegini aytqan edim. Eger de diversantlar anda 48 saat devamında bulunsalar, Rusiye orduları tarafından istilânı körmege mümkün olur. Aynı stsenariy Qırımda da olıp keçken edi – başta miting, soñra, oınñ neticesi olmasa, zapt ve rusiye istilâsı. Yani başta Surkovnıñ planı, soñra Patruşevniñ (RF Havfsızlıq şurasınıñ kâtibi, 1999-2008 seneleri – RF Federal havsızlıq hızmetiniñ müdiri). Er şey öyle bir primitivdir ki, ukrain akimiyeti evelden bu adiselerniñ ögüni ala bile», – dep yazdı Saakaşvili.
Onıñ fikrince, şimdi – «Ukraina şarq sıñırlarınıñ qoruvı içün arbiy mobilizatsiya» pek müimdir.
Bazar künü Lugansk ve Donetskte separatist mitingler devam ete. Olarnıñ neticesinde Donetsk VDM ve Lugansk Ukraina Havfsızlıq Hızmeti idaresini zapt ettiler.


text:
Herson vilâyet militsiyası Qırım ile memuriy sıñırda «Porsche» ile bağlı ziddiyetni ögrene. Maşina aydavcısı yarımadağa kiriş sistemasını körmemezlikke urıp, blokposttan keçmege tırıştı.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Herson vilâyeti militsiyası reberiniñ muavini İlya Kiva bildirdi.
«Şimdi şu maşinanıñ asıl oluvını ögrenemiz, pek «kirli» bir ikâye», – dey o.
Kivanıñ aytqanı kibi, uquq qoruyıcılar aydavcınıñ şahsiyetini ögreneler.
Tafsilâtlı malümatnı uquq qouryıcılar birazdan bildirmege vade eteler.
Oktâbr 4 künü Herson vilâyeti ve işğal etilgen Qırım ile arasında memuriy sıñırda, Çonğar kiriş noqtasında, Qırım qamaçavınıñ faalleri «Porsche» maşinasını toqtattılar. Maşina aydavcısı işğal etilgen yarımadağa kiriş sistemasını körmemezlikke urıp, blokposttan keçecek edi. Faaller demir ağını köterdi, bundan sebep «Porsche» köpçekleri teşildi ve maşina artıq areket etip olamadı.
Maşinada Rusiye Federatsiyasınıñ pasportları olğan eki yolcu bar edi. Faaller militsiya hadimlerini çağırdı.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler. Afta devamında Qırım ile memuriy sıñırdan bir yük maşinası bile keçmedi.


text:
İşğal etilgen Qırım mezunları içün Tışqı mustaqil imtianlarını iyül 27-ge qadar uzattılar, dep bildirdi «Almenda» vatandaş maarifi merkezi» cemaat teşkilâtınıñ eksperti Valentina Potapova Kiyevdeki matbuat konferentsiyasında iyül 21-de, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«Qırımlılar içün ZNO (Tışqı mustaqil imtianları – muar.) uzatıldı. İyül 27-ge qadar birisi attestat almağa yetiştirse, onıñ ZNO imtianlarını bermek imkânı olacaq», – dedi o.
Ukraina tasil ve ilim naziriniñ muavini Oleg Derevânko bu sebepten qırımlılar içün aliy oquv yurtlarına vesiqa berüv müddeti uzatıldımı sualine cevap berip olamadı.
«Şimdi cevap berip olamayım. Mence, ZNO uzatılğan olsa, vesiqa berüv müddeti de uzatılacaqtır... Matbuat konferentsiyasından soñ toplaşıp bunı yapa bilemizmi baqacaqmız», – dep qayd etti nazir muavini.
Derevânko bildirdi ki, sentâbr 1-ge qadar Qırımnıñ mektep talebeleri içün Ukrainada ukrain attestatlarını almaq imkânları bar.
Bu sene Qırım mektepleriniñ 65 mezunı Tışqı mustaqil imtianlarında iştirak etti, keçken sene ukrain testlerini 300 kişi bergen edi.
Ukraina tasil ve ilim nazirliigi 2015 senesi Qırım mezunları içün qayd işlerini iyün 27-ge qadar uzatqan edi.
Ukrain nazirligi bir qaç kere tenbiyeledi – Rusiye attestatını alğan qırımlılar ukrain aliy oquv yurtlarında tasil alamazlar. Bu sene Qırım mektepleriniñ mezunları qıtaiy Ukrainadaki mekteplerden birinde qayd olıp, onı ğıyabiy şekilde bitirmek ve imtianlarnı bermek kerek ediler.