text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ fikirince, Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Cemil Gafarovnıñ SİZOda tutuluvı ayatı içün telükeli ola bile.
Bunı Denisova Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Gafarovnı apiste tutuv müddetini martnıñ 15-ne qadar uzatqan soñ bildirdi.
«Cemil Gafarovnıñ ağır hastalıqları boyunca tibbiy qararlar olğanına baqmadan, mahkeme sıñırlav müddetini uzattı, bu ayatı içün doğru bir telüke ola. İşğalci akimiyetniñ bu yapqanlarını Ukraina vatandaşlarınıñ halqara şartnamelerde qayd etilgen, hususan adaletli mahkeme, azatlıq ve şahsiy toqunılmazlıq aqlarını bozuv dep sayam», – dep aytıla haberde.
Daa evel Gafarovnıñ advokatı müvekkiliniñ alı kritik oldı, dep qayd etken edi. Cemil Gafarov üçünci derece saqatı, büyrekleri hasta ve yürek hastalıqları bar. Advokat Gafarovğa ilâc bermeyip, hastahanege avuştırmağa razı olmadılar, dep qoştı.
Yuqarı Radanıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova işğal etilgen Qırımdan ukrainalı siyasiy mabüs Cemil Gafarov (Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» mabüsi) sağlıq vaziyeti fenalaşqanını bildirgen edi. Şu sebepten Denisova Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Ukraina vatandaşlarınıñ tibbiy tedqiqi içün yardım etmesini rica etti.
Yanvarniñ 29-nda Qırımdaki Rusiye CYKFH idaresiniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Gafarov tibbiy yardımğa muhtac degil.
2019 senesi martnıñ 27-nde Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal tutuldı.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


c: text/html

text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Qırım işğalini izaatlap, «bir şeyden teessüf etmegenini» bildirdi. Bunı Rusiye devletiniñ başı Vladimir Putin «Rossiya 1» telekanalında «Prezident» filmi içün intervyüsinde ayttı, – haber ete TASS.
«Menimce, doğru yaptıq, bir şeyden peşman degilim», – dey Putin.
O şunı da koştı ki, esası «Qırımda yaşağan insanlarnıñ istegini añlamaq» edi.
«Rusiyege qaytmağa istegen insanlar, neonatsist, qattı milletçi ve banderovetslerge boysunmağa istemegen insanlar bar, olarnı qaldırmağa aqqımız yoq», – dey Putin.
«Bu printsipial meseledir. Bunı men o zaman şeriklerime aytqan edim: bizim içün eñ müim sual – insanlar olğanını añlatqan edim. Siz menfaatıñıznı nasıl qoruycaqsız, bilmeyim, biz ise, öz menfaatımız oğrunda soñuna qadar ketecekmiz», – dedi o.
«Bu ğayet emiyetli şeydir. Bir şeyni tutıp almaq, hırsızlamaq istemeymiz. Qırımnıñ Qara deñizde strategik emiyeti olğanına da bağlı degil. Bu tarihiy adaletliktir», – dedi Rusiye devletiniñ başı.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kartlis Deda
Kartlis Deda (gürcice ქართლის დედა - “Gürcistannıñ Anası”) - Gürcistannıñ paytahtı Tifliste, şeerniñ timsali olğan monumental eykelniñ adıdır.
Tiflisniñ qurulışınıñ 1500 yıldönüminde, 1958 senesi Sololaki töpesine tikildi. Gürci eykeltraş Elguca Amaşukeliniñ yapqan alümin eykeli, yigirmi metr yüksekliginde, gürci milliy urbası içinde bir qadın figurasıdır. Gürci milliy tabiat çizgileriniñ eñ yahşı temsil etkeni qabul etilgen eykelniñ bir elinde, dost olaraq kelgenlerge şarap sunmaq içün büyük bir kâse, diger elinde, duşman olaraq kelgenlerge qarşı qullanmaq üzere bir qılıç buluna.


text:
Lavrovnıñ aytqanına köre, o, Jenevadaki muzakerelerniñ yañı basamağına azır, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Aynı vaqıtta, nazir dialog separatistlersiz olmaz, dep qayd etti.
Rusiye tış işler naziriniñ fikirince, aprel 17-de imzalanğan añlaşmalarnı bozmağa areket eteler.
Bundan ğayrı, Lavrovnıñ aytqanına köre, Ukraina akimiyeti şarqtaki regionlarda kerginlikni yoq etmek içün ordunı çekmeli.
Rusiye tış işler Nazirliginiñ yolbaşçısı dey ki, Ukrainada «vatandaşlarğa qarşı» ordu qullansa, prezident saylavlarınıñ keçirilmesi «şaşıracaq bir şey» olacaqtır.
Lavrovnıñ bu fikirleri Venada Avropa Şurası komitetiniñ toplaşuvından soñ seslendirildi. Muşavereniñ esas mevzusı Ukrainadaki buhran oldı.


text:
Qırım «emek ve içtimaiy qoruv Nazirligi» Zenaat tasili Cumhuriyet merkezine Keriç-Kuban köpür qurucılığında kerek olacaq zenaatlarnı belgilep, oña köre işsiz qırımlılarnı ögretmege avale etti.
Bunı Federatsiya Şurasınıñ içtimaiy siyaset komitetiniñ reisi Valeriy Râzanskiy ile onlayn-konferentsiyasında Qırım «emek ve içtimaiy qoruv naziri» Yelena Romanovskaya bildirdi, dep haber ete KİA.
Onıñ fikirince, köpür qurucılığı Qırımda işsizlik derecesini eksilte bile, çünki yañı iş yerleri olacaq.
Keriç boğazından qurulacaq köpürnen oğraşacaq şirketler yarışı daa yekünlenmedi. Malüm ki, mında Rusiye, İtaliya ve Qıtay şirketleri namzet köstergen ediler.


text:
Ukraina prezidenti Yuqarı Rada oktâbr 20-de qabul etken «Memleket içinde köçip kelgen şahıslarnıñ aq-uquqları ve serbestligini temin etüv aqqında» qanunnı imzaladı. Bu aqqında Petro Poroşenko Donbasstan mecburen köçip kelgen adamlarnen keçirgen körüşüvde bildirdi, – dep haber ete çarşenbe künü, noyabr 19-da, devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti.
«Avropa soñki yılları bu sayıda köçip kelgen insanlarnı ve Ukraina rastkelgen problemlerni körmedi. Şübesiz, bizler er bir adamnıñ problemlerini çezecek yollarnı tapıp, bu qıyın vaqıtlarda yaşamaqnı qolaylaştırmaq kerekmiz», – dedi Ukraina prezidenti.
Prezidentniñ aytqanına köre, işbu qanun adamlarnı ayırımdan ve mecburen keri qaytuvdan qoruycaq.
O, şunı da qayd etti ki, qanun köçip kelgen 465 biñ insan içün ğayet müimdir.
Devlet yolbaşçısınıñ bildirgenine köre, qanun tam degil ve daa baqılmaq kerek. O, bu meseleni baş nazir ile muzakere etip, yañı Yuqarı Rada çalışıp başlağan soñ qanunğa deñişmeler kirsetilecek, dep añlaştı.
Prezident qanunnı azırlağan er keske teşekkür bildirip, onı tüzetmege çağırdı.
Aynı vaqıtta, prezidentniñ Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde vaziyetni al etüvden vekâletlisi İrina Geraşçenko işğal etilgen territoriyalar içün mahsus informatsion siyaset azırlamasınıñ müimligini qayd etti.
Malüm olğanı kibi, İçtimaiy siyaset nazirliginiñ malümatına köre, Ukrainada köçip kelgen insanlarnıñ sayısı 466 biñ insannı teşkil etti.


text:
– Selâm aleyküm, – dep, sınıf reberi talebelerge muracaat ete.
– Aleyküm selâm, – dep cevap bereler balalar.
– Milletimiz – qırımtatar! Vatanımız – Qırım! Biz Qırımnı peq sevemiz!
Bu kibi şekilde 1-V sınıfta saba başlana. Mayıs 30 künü bu talebeler içün – adden tış bir kündir. Soñki çañ bayramı munasebetinen olar kiyinip-quşanıp keldiler. Qızlar qırımtatar milliy feslerni kiydiler, er talebeniñ köksüni qırımtatar bayrağı resim etilgen beycler yaraştıra.
Talebelerniñ bir qısımı qollarında Ulu Vatan Cenkinde iştirak etken qaraman qırımtatarlarnıñ süretlerini tutalar, digerlerniñ qollarında sürgünlikni añdırğan resimler bar.
Keçken sene, Lenura oca Yağyayeva 37 sanlı mektepte qırımtatar tilinde tasil berilgen sınıfnı açmağa niyet etti.
Lenura oca, Qırım.Aqiqatqa şunı bildirdi: «Keçken sene sentâbr 1 künü arfesinde bizge milliy sınıfnı toplamağa teklif etti. Bunıñ episi bir qaç kün içinde oldı. Mektep müdiri bizni kitap ve qırımtatar tili mütehassısları ile temin etecegini bildirdi. Talebelerniñ ana-babaları biraz şübelendiler, çünki kerekli şaraitler lâzim. Amma, Allahqa şükür, sınıf açıldı. Biz bir yıl çalıştıq».
Faqat, tasil sisteması deñişkeni sebebinden, mektep memuriyeti ana-babalarğa eki variant teklif etti. «Qırımtatar tili dersi olğan rus sınıfı, ya da, qırımtatar milliy sınıfı, - dey Lenura Yağyayeva. – Amma, bizge birden ayttılar, ekinci variantnı saylasañız, derslik ve mütehassıslar ile meseleler çıqa bile».
Buña baqmadan, ana-babalar balallarnıñ tuvğan tilde tasil almalarında israr etiler. «Olarnıñ sayesinde, sınıfnı saqlap qaldıq», – qayd etti Lenura-oca.
Birinci sınıf talebesi Ülkeranıñ anası Elvina Abhairova-Seitmemetova aytqanı kibi balanı qırımtatar sınıfına quvanç ile berdi: «Birinciden, milliy müit: balalar tuvğan tilde laqırdı etecekler. Ekinciden, sınıfta talebelerniñ sayısı az, bu ise, müitke tesir ete. Ocamız da tecribeli, eyi tasilli», - dey o.
Sınıftaki bütün yazılar qırımtatar tilinde, tahtada milliy «Ant etkenmen» gimnniñ metini asılğan, balalar belli «Güzel Qırım» yırını icra eteler – vatanperverlik duyğusı balalıqtan aşalana. Bunıñ episi – öz işine sadıq olğan ocanıñ yeñişidir.
«Taleblerniñ ana-babaları menim yardımcılarımdır, olar balalarnen ana tilinde laqırdı etkenleri birden duyula. Bunıñ içün olarğa minnetdarım», – dep qayd ete Lenura oca.
Ekseritei rus tilini arz ete
37 sanlı mektepte sınıflarnıñ yarısı ukrain tilli sınıflardır. BU sınıflarda oquğan talebelerniñ ana-babaları ekseriyetnen rus tiline keçmekni istediler, ukrain tilini ise, fakultataiv olaraq qaldırmağa teklif ettiler.
Mektep müdiri Diana Risovannaya ana-babalar toplaşuvılarından birinden protokolnı köstere, vesiqada, ana-babalarnıñ ekseriyeti balalarnı rus sınıflarğa keçmelerini istegenleri yazıla.
Müdir, Qırım.Aqiqatqa üykenlerniñ qararını añlattı: «Elbette, tasil berilecek tilni er kes seçe bile: rus, ukrain ya da qırımtatar tilini. Amma, ana-babalarnıñ ekseriyeti oquş rus tilinde olğanını istey. Talebeler istese, ukrain sınıflarnı qaldırırmız. Amma, er kes añlay, YEGE (imtianlar) mında rus tilinde berilecek».
Diana Risovannayanıñ sözlerine binaen, mezunlarnıñ iç biri ukrain oquv yurtlarına barmağa istemedi. Qayd etkenine köre, «tek 5 talebe Rusiyeniñ qıtasına oqumağa ketecekler, qalğanları Qırımda tasilini devam ettirecekler».
Tantanalı tedbirde, 8-nci –A (mektepte bu arif altında ukrain sınıfları çalışa) sınıf talebesi Dimadan sorayım: «Ne içün ukrain sınıfında oquşnı devam etmege istemediñ?”
«Sınıfdaşlarım kibi, ukrain tilinde oqumağa istegim yoq. Er şey deñişti, onıñ içün rus tilin seçtim», – cevap berdi o.
Tantanalı tedbirniñ alıp barıcısı: Diqqat! – dedi. Etrafta Rusiye marşı eşitildi…


text:
Bağçasarayda Han sarayınıñ territoriyasında bulunğan Büyük Han camisiniñ ög tarafı çatladı. Bunı özüniñ Facebooktaki saifesinde Bağçasaray tarih ve medeniyet qoruğınıñ sabıq rehberi Elmira Ablâlimova bildirdi.
Ablâlimova: «Büyük Han camisi kün-künden daa da felâketli vaziyetke kele! Caminiñ şimal divarı çatladı. Anda armoquşaq ve kerişlerniñ ağırlığından çatlaqlar peyda oldı. Büyük ihtimal ile vitrajlar da bu sebepten çatladı! Bizni felâket – ög divarınıñ yıqılması bekley! Bu divarlar 500 yıldan ziyade turdı! Olarnı ne cenk, ne de vaqıt yıqtı – olarnı adamlar ve olarnıñ mıtlaq ahmaqlıq yıqalar!» – dep yazdı.
Qırımdaki Rusiye Medeniyet nazirliginiñ saytında ve Han sarayınıñ saytında caminiñ ög divarındaki çatlaqlar aqqında malümat yoq.
Bundan daa evel QMC milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ işleri boyunca komitetiniñ sabıq başlığı, Qırım faaliyetçisi Edem Dudakov, «rekonstruktsiya» neticesinde Bağçasaraydaki Han sarayından alıp taşlanğan kiramet ve ağaç kerişleriniñ Zıncırlı medrese mimarlıq abidesi territoriyasında tapılğanlarını bildirdi.
Faaliyetçiniñ malümatına köre, «rekonstruktsiya» esnasında Han sarayınıñ ağaç kerişleri mahv etildi. Bir qısmı pıçıldı ve daa bir qısmı alıp ketildi. Ondan ğayrı, Dudakovnıñ malümatına köre, restavratsiyanı becergen «Atta-grup» podrâdçı şirketi qadimiy kirametni İspaniyada eski tarzğa beñzetilip yasalğan yañısına deñiştirmege planlaştıra.
Ukraina Medeniyet nazirligi, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti tarafından Bağçasaraydaki qoruq territoriyasında işlerniñ yapılması neticesinde Han sarayınıñ baş korpusı içün mahv etilüv telükesi bar.
2016 senesiniñ iyülinde Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Qırım akimiyeti yanındaki Medeniy mirasnı qoruv boyunca devlet konitetiniñ ilmiy-usuliy şurası yarımadanıñ bir qaç tarihiy obyektinde ve şu cümleden Bağçasaraydaki Han sarayında qazalarğa qarşı ilk nevbetteki işlerniñ yapılması aqqında kelişti.
Bağçasaraydaki Hansaray muzeyi – qırımtatarlarnıñ tarihı ile alâqalı olğan eñ belli muzey, Qırımlı Girey hanlarınıñ yazlıq rezidentiya yeri. Muzey kompleskiniñ territoriyasında saray, harem binası, han mezarlığı ve cami bulunalar.


text:
Tөpek MaTбyraTыHa kүзәTү - Törek matbuğatına küzätü 03.09.2021
3Hчe ceHTябpbдә бacылып чыkkaH kaйбep Tөpek raзeTлapыHa kүзәTү / 3nçe sentyabrdä basılıp çıqqan qayber törek gazetlarına küzätü
“Xörriyät” gazetı: “Ministr Çavuşoğlunnan Qabul hawa mäydanı açıqlawı”
Tışqı êşlär ministrı Mäwlüt Çavuşoğlu kiçä yasağan belderüendä Qabul hawa mäydanınıñ êşlätelüe belän bäyle bularaq: "“Taliban”nan häm qayber illärdän bezneñ belän xezmättäşlek mäs’äläsendä taläplär bar. Bolarnıñ barısın bäyälibez. Härkem imin bulaçaq räweştä qurqınıçsızlıqnıñ täêmin itelüe kiräk. Monı “Taliban”ğa citkerdek”, - dip äytte.
“Sabah” gazetı: “Ömär Çälik migraśiya dulqınına qarşı xalıqara cämäğätçelekne kisätte”
“Ğadälät häm qalqınu” partiyası süzçese Ömär Çälik kiçä Äfğanstandağı soñğı wazğiyätkä tuqtalıp uzdı häm yäşänä alınaçaq migraśiya dulqınına qarşı xalıqara cämäğätçelekne kisätte. Çälik Törkiyäneñ tağın ber qaçaqlar ağımın üz östenä alaçaq köçeneñ bulmawına basım yasadı.
“Star” gazetı: “Şäyex Möxämmäd: “Texnik yärdäm mäs’äläsendä Törkiyä belän bergä êşlibez””
Qatar tışqı êşlär ministrı Şäyex Möxämmäd bin Abdurrahman Al Sani: “Qabul hawa mäydanınıñ yañadan açıluı öçen Törkiyä belän bergä êşlibez”, - dip äytte.
“Yäni Şafak” gazetı: “Êksport sannarı açıqlandı”
Säwdä ministrı Mäxmät Muş avgustta êksportnıñ uzğan yılnıñ şul uq ayına qarağanda yaqınça 52% artış belän 18 milliard 900 million dollarğa citüen belderep: "Bu san belän iñ yuğarı avgust ayı êksport miqdarına ireştek. Ayıruça soñğı 12 aylıq êksport qıymmätebezdä dä 207 milliard yarım dollar belän yaña cömhüriyät rekordı quyıldı”, - dip äytte.
“Xäbär Türk” gazetı: “Kuşadası portına 16 aydan soñ berençe kruiz korabı tuqtaldı”
Yaña tör koronavirus (Kovid-19) kizüe arqasında birelgän aradan soñ Aydın Kuşadası Ägäy portı berençe kruiz köymäsen qabul itte. Bagamı bayraqlı "Blue Sapphire" köymäsendäge kübese Rusiyä watandaşı 450 yulçı xalıq biyüläre törkemnäre tarafınnan qarşı alındı.
Bäyläneşle xäbärlär
Tөpek MaTбyraTыHa kүзәTү - Törek matbuğatına küzätü 15.10.2021
15Hчe үkTәбpbдә бacылып чыkkaH kaйбep Tөpek raзeTлapыHa kүзәTү / 15nçe üktäbr’dä basılıp çıqqan qayber törek gazetlarına küzätü
Tөpek MaTбyraTыHa kүзәTү - Törek matbuğatına küzätü 14.10.2021
14Hчe үkTәбpbдә бacылып чыkkaH kaйбep Tөpek raзeTлapыHa kүзәTү / 14nçe üktäbr’dä basılıp çıqqan qayber törek gazetlarına küzätü
Törek matbuğatına küzätü 13.10.2021
13 nçe oktyabr' könne basılıp çıqqan qayber törek gazetlarına küzätü


text:
Türkiye içün Ukrainanıñ buhraniy vaziyetinde birinci yerde qırımtatarlarnıñ raatlığı, amanlığı ve havfsızlığı tura, dey memleket prezidenti Recep Tayip Erdoğan.
«Bugün olğanı kibi, kelecekte de yardımımızğa işana bilesiñiz. Eminim, qırımtatar halqınıñ birleşüvi şaraitlerinde, sulh ve havfsızlıq negizinde keçken Bütündünya kongressi küreşiñizni arttırır», – dep muracaat etti Bütündünya qırımtatar kongressi iştirakçilerine Türkiye prezidenti, haber ete Meclisniñ matbuat hızmeti.
Onıñ sözlerine köre, Türkiye Qırım işğalini tanımay ve tanımaz.
Erdoğan dey ki, qırımtatar halqına nisbeten olğan ayırım ve zulumlarnı yoq etmek içün Türkiye Cumhuriyeti taraflar ile subet keçire, zaruriy teklif ve adımlarnı ete.
Öz nevbetinde Türkiye baş naziri Ahmet Davutoğlu Kongress vekillerine yazğan muracaatında qırımtatar halqınıñ bütün sınavlarına 2014 senesi qanunsız referendumı ve soñraki Qırımnıñ qanunsız işğali da qoşulğanını qayd ete.
«Biz bu mevzuğa halqara toplulıqnıñ diqqatını celp etmege tırışacaqmız. Ümüt etem ki, bu Kongressniñ sayesinde qırımtatarlarnıñ sesi bütün dünyada eşitilir», – qayd etti Türkiye baş naziri.
Türkiye Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu Kongresske muracaat etip, bu zor devirniñ eñ yaqın zamanda bitmesi içün şimdilik areket alıp barılğanını qayd etti.
O şunı da qoştı ki, Türkiye Cumhuriyeti Qırım vaziyetini nezaret etmege ve yarımadada ayırımlarğa qarşılığını bildirmege devam etecek.
Bildirilgeni kibi, Türkiye paytahtı Ankarada avgust 1-2 künleri Bütündünya qırımtatar kongressi keçe. Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ qırımtatarlarğa nisbeten ayırımları sebebinden forumnı Qırımda keçirip olamadılar.


text:
«İslâmov baş nazir vazifesine tayin etilgen soñ, qayda ve ne sebepten bulunğanını yahşı añlamadı, ğaliba. Mesele onıñ iş çizgilerinde degil, Rusiye memurı iş adamı olmamaq kerek. Em de onıñ eki skemle üstünle oturmaq niyeti: Cemilevniñ Rusiyege qarşı aktsiyalarında iştirak etmek ve Rusiye devlet hızmetinde bulunmaq – muvafaqiyetnen yekünlenmez. Eñ evelâ içtimaiy-iqtisadiy meselelernen oğraşmaq kerek edi: suv teminlevi, Vatanına qaytıp kelgenlerniñ toplu yaşağan yerlerini abadanlaştıruv, olarğa ev berüv, lâkin aynı bu işlerni yapmaq niyetleri körünmedi», – dep bildirdi GTRK «Krım» yayınında Gafarov, haber ete «Devlet şurasınıñ» matbuat hızmeti.
Gafarovnıñ aytqanına köre, Qırım «parlamenti», federal organları Ukrainada olğanı kibi, qırımtatar mevzusı bir de bir taqımğa şahsiy maqsatlarnen qullanmaq içün berilmeycegini yahşı etip kösterdiler.
Qırım.Aqiqat bergen malümatlarğa köre, çarşenbe künü, mayıs 28-de, Qırım «Devlet şurası» ATR telekanalınıñ saibi Lenur İslâmovnı «baş nazir muavini» vazifesinden boşattı. Onıñ yerine Mecliske qarşı çıqqan siyasetçi Ruslan Balbek tayin etildi.
Malüm olğanı kibi, mayıs 16-da Soçi şeerinde qırımtatar halqı sürgünliginiñ 70 yıllığı arfesinde Rusiye prezidenti Vladimir Putin bir sıra qırımtatar vekillerinen körüşti. Olarnıñ arasında Gafarov ve Balbek de bar ediler.


text:
Yanvarnıñ 5-nde, salı künü, Ukrainada deñev Tış mustaqil baalıvına qayd olunuv başlana. O, yanvarnıñ 19-nace devam etecek. Bunı Qırım MC ve Aqyar şeerindeki Ukraina prezidentiniñ Temsilciligi hatırlata.
İşğal etilgen Qırım ve Aqyardan abituriyentler Herson tasil keyfiyetine qıymet kesken vilâyet merkeziniñ saytında qayd oluna bileler.
“Bu yıl qırğınlıq telükelerini köz ögüne alıp, er iştirakçi deñev Tış mustaqil baalıvını keçmek içün tek bir fenni saylap olacaq. Bütün fenler boyunca testlev 2021 senesi aprelniñ 10 ötkerilecek. Bundan ğayrı, qayd olunğan er iştirakçi TMB-2021 fenlerniñ sırasından bütün oquv fenler boyunca testlev defterlerni yüklep testlerni evde keçip öz cevaplarınıñ neticelerini esaplağan mahsus resursqa kirsete bilecekler”, – hatarlatalar idarede.
Deñev TMB-2021 neticeleri 2021 senesi aprelniñ 16-nda malümat saifelerde yayınlanacaq.
Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyalarında yaşağan şahıslar Tış mustaqil baalıvınıñ esas sessiyasında iştirak etmesi içün 2021 senesi fevralnıñ 1-den martnıñ 5-ne qadar qayd oluna bilecekler.
Prezident Temsilciliginiñ bildirgenine köre, Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarından abituriyentler Ukraina territoriyasındaki aliy oquv yurtlarına sadeleştirilgen kirüv usulını qullanıp aliy oquv yurtına Tış mustaqil baalıvını tapşırmayıp kire bileler.


text:
Ukraina Yuqarı Radası aprelniñ 25-nde keçirilgen umumiy toplaşuvda «Ukrain tiliniñ devlet tili olaraq işlevine dair» qanunnı qabul etti. Oña köre, ukrain til, devlet tili olaraq, ükümet organlarında ve cemiyet ayatınıñ başqa saalarında qullanacağını közde tutula. Qanun tek şahsiy qonuşuv ve diniy ibadetlerge tarqalmay.
Ukrain til aqqında qanun ne qadar müim ve ne içün evelce qabul etilmegen edi? Ukrainada qırımtatar ve rus tillerine nisbeten ne deñişecek? Devlet tili aqqında qanun qırımlılarğa nasıl tesir etecek? Bu ve başqa müim suallerge Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde “Qırım aqşamı” tok-şousında alıp barıcı Sergey Gromenko ile Televizion ve radio yayınlavı meseleleri boyunca Milliy şuranıñ azası Sergey Kostınskıy ve qırımtatar meclisiniñ azası, Qırımtatar halqınıñ aqları qorulması boyunca Komitetniñ koordinatorı Abmecit Süleymanov cevaplandı.
- Sergey, ne içün qanunnı şimdi qabul eteler, amma, misal içün, 1990-ıncı yıllarda degil?
Adamnıñ milletke mensübiyetini - ukrain tili de onıñ qısımlarından biri - duymasa, demek o ukrain devletke de pervasızdırSergey Kostınskıy
Kostınskıy: Ukraina vatandaşları öz milliy devletini tek 2014 senesinden soñ qurıp başladı, Ondan evel, men bellesem, biz SSSR yeñişlerini qullandıq, böyle bir postsovet ükümeti edik, ve til cemiyetni böle, degen fikri ükümsüre edi. Kerçekten ise, 2014 senesinece türlü siyasiy elitalar, onı elektoratnı faalleştirmek içün bir usul kibi qullana edi. Qırım diñleyicilerimiz 2010 senesine qadaro vaziyetni hatırlay, o zaman Rusiye ile yahşı munasebetler ve ilâhre şeylerge qol tutqan saylavcılar içün bu mesele mahsus köterile edi. Soñ ise bu mevzu tükendi ve zaten qırımlılar içün til meselesi meraqlı olmağanı belli oldı. Şimdi ukrainler, şu cümleden siyasiy elitalar da, quvamına yetti ve ukrain tilge munasebet deñişti. Bu kerçekten devletçilikniñ tiklenmesi ve Ukrainanıñ birleşmesi alâmetleridir. Adamnıñ milletke mensübiyetini - ukrain tili de onıñ qısımlarından biri - duymasa, demek o ukrain devletke de pervasızdır.
- Kimer qırımlılar saqınğanı kibi, Ukrainada rus tiline şimdi bir telüke barmı?
Şahsiy qonuşmada, bizneste, cemaat faaliyetinde istegen tilni serbest-serbers qullanmaq mümkünSergey Kostınskıy
Kostınskıy: İç bir telüke yoq - qanun rus tilini yasaqlamay. Rus tilliler sanki aqlarını coyacaq degenleri asıl külünçlidir. Men sizge birinci til rus tili olğanqırımlı kibi ayta. Şahsiy qonuşmada, bizneste, cemaat faaliyetinde istegen tilni serbest-serbest qullanmaq mümkün. Amma memüriy saada, devlet idaresinde belli bir hızmetlerni becergende, siyasette, televizion ve radion yayınlavında, elbette, ukrain tili pekitilecek. Bu normal bir şeydir. Aksine, bu qanunğa köre, vatandaşlarnıñ aq-uquqları teñ etile, çünki endi ukrain tilli ukrainler er kün qullanğan tilde hızmet ala bilecek.
- Devlet tili aqqında ukrain qanunınıñ qırımtatar tiline tesiri ne olacaq, Abmecit?
Süleymanov: Bu qanunnıñ qabul etilmesi başqa tillerniñ aq-uquqlarını iç aqsımlamay, hususan tamır qırımtatar halqınıñ tiline. Ebet, bugün Qırım Ukraina nezareti altında olsa edi, onıñ topraqlarında qırımtatar tili devlet tilinen bir seviyede qabul etilmesi aqqında laf yürseter edik, amma, yazıq ki, bugünde-bugün öyle imkân yoq.
- Siziñce, 2014 senesinece bu saada kerekli qadar iş yapılmadımı?
Qırımda öz vaqtında ukrain tilge kerekli diqqat ayırılmağanı işğalğa yol açqan sebeplerden birisi edi, dep tüşünemAbmecit Süleymanov
Süleymanov: Asıl, qırımtatarlar Vatanına qaytıp başlağanda, 1993 senesi birinci milliy mektep açılğanda, biz, Qırımda aynı seviyede ukrain til de inkişaf etsun dep tırışa edik. İşğalniñ başına Qırımda 15 qırımtatar mektebi, 6 mektep ve 1 gimnaziya ukrain tilli edi. Qırımda öz vaqtında ukrain tilge kerekli diqqat ayırılmağanı işğalğa yol açqan sebeplerden birisi edi, dep tüşünem. Ebet, bu qanunnı, aytılğanı kibi, daa tünevin qabul etmek kerek edi.
Kostınskıy: Qoşmaq isteyim ki, bugünki künde ukrain qanunları qırımtatar mediasınıñ çalışmasını da közde tuta, belli bir manada bu til ukrain tilnen bir seviyege ketirilgen.
- Qırımnı işğalden qurtarmaq yolunda devlet til siyaseti ne qadar müim?
Kak paз ykpaиHckий языk – oдиH из kлючeBыx элeMeHToB oбъeдиHeHия и cTpeMлeHия ykpaиHckoro Hapoдa Ha зaщиTy cBoeй rocyдapcTBeHHocTи
Cepreй KocTиHckий
Kostınskıy: Bizge devletçiligimizni pekitmek kerek. Ukraina Silâlı Quvetleri zayıf olsa, Havfsızlıq hızmeti quvetsiz olsa, devlet institutları küçsüz olsa, biz Qırımnı qaytarıp olamamız. Şimdi öz devletçiligimizni qumda degil, taşta qalamaq kerekmiz. Ukrain tili ise - ukrain halqnıñ öz devletçiligi içün birleşüv adımlarından biridir. Öyle bir institutsiyalarını qurmalımız ki, Qırım işğalden qurtarılğan soñ, anda da olarnı keçirip olayıq dep, Qırım kene rus tilli muhtariyetke çevirilmesin dep. Yañı qanun - Ukraina devletiniñ qurulışınıñ esas elementidir.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Keçken künü Qırımda 15 hasta koronavirustan vefat etti, bir kün evelsi 9 kişi vefat etken edi, dep haber ete Qırımnıñ Rusiye Sağlıq nazirligi. Müessise malümatına köre, umumen pandemiya vaqtında 2583 hasta vefat etti.
Qırımda COVID-19 hastalarınıñ sayısı artmağa devam ete – keçken künü 389 yañı hasta qayd etildi, bir kün evelsi hasta sayısı 11 kişi az edi.
«Umumen (pandemiya vaqtında – muar.) 79 259 COVID-19 hastası qayd etildi. Bir künde 375 insan tüzeldi, bütün müddet devamında 68 156 kişi yahşı oldı», – dep haber etile.
Hatırlatamız, tünevin Qırımda 378 yañı COVID-19 hastası qayd etilgen edi, bir kün evelsi daa az hasta bar edi.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqmescit memuriyetiniñ başı vazifesini eda etken Gennadiy Baharev Qırım «Devlet şurası» binası ve Aleksandr-Nevskiy katedral kilse arasında maşina turağınıñ açılması boyunca teklifni baqıp çıqmağa avale etti. Bunı Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ ziyaretine qadar yapmağa kerektir.
Bunı Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyetine yaqın olğan Krıminform saytı bildire.
Baharevniñ malümatına köre, Putinni Aqmescitte kilseniñ açılışında bekleyler.
«Çoq maşina olacaq»,– dedi memuriyetiniñ başı vazifelerini eda etken Baharev. O, tedbirniñ olacaq tarihı daa belli olmağanını qayd etti.
«Er şey avağa bağlı. Qubbelerde olğan nasıldır tutqal qurumay», – dedi Baharev.
Evel Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov Vladimir Putin Aleksandr-Nevskiy katedral kilseniñ ğayrıdan tiklenüvini öz nezareti aldına alğanı aqqında aytqan edi.


text:
Ukraina istilâcığa qarşı ciddiy bir uquq frontunı açıp, işğal etilgen Qırımda vatandaşlarınıñ aq-uquqlarını qorumaq kerek, dep ayttı «Batkivşçına» firqasınıñ Qırım teşkilâtınıñ yolbaşçısı Andriy Sençenko Tsentr jurnalistskih rassledovaniy neşirine.
Onıñ qayd etkenine köre, şimdilik qırımlılar Ukrainanıñ bunıñ kibi yardımını is etmeyler.
«Ukraina işğal etilgen Qırımdaki vatandaşlarınıñ menfaatları, vatandaş aqqları, mal-mülk aqqlarını qorumaq kerek. Lâkin aman-aman iç bir şey yapılmay, tatar faallerini apiske alsalar da», – dedi Sençenko.
O, qıtada meydanğa ketirilgen Qırım prokuraturasını tenqit etip, onıñ işi semereli olmağanını qayd etti.
«Birisine iş tapqanlar. Dost, bilgenlerge. Bu strukturanıñ semereli olğanını aytıp olamayım», – dep qayd etti Sençenko.
«Bu adam (Qırım prokurorı – muar.) yapacağını yapsa edi, eñ azından Qırımda olıp keçkenlerini bilgen, şimdi ne olğanını bilgen siyasetçilerni mesleatlarğa çağırır edi. Özüni tanıtmaq içün. Böyle bir şey yoq», – dedi o.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov yarımadanıñ kurort şeerleriniñ akimiyetlerinden kurort mevsimi vaqtında qurucılıqnı toqtatmağa talap etti.
Bu avaleni Qırım akimiyetiniñ aprel 28 künü Aluşta şeerinde keçken toplaşuvında bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Raatlanuv obyektleri yanında qurucılıqnı toqtatmaq kerek. Deñiz yanında olğan er şeerge ait», – dey Aksenov.
Qırımda kurort mevsimi mayıs 1 künü başlana. Mayıs tedbirlerniñ programması «Qırımnıñ 100 mücizesi» altın alqa» ekskursiyası çerçivesinde keçirilip, mayıs 10-na qadar sürecek.
Qırım akimiyeti qayd etkeni kibi, tedbir maqsadı – yarımada aqqında tarif etmek, turizmge medeniy ve ruhiy zenginlikni kirsetmek ve ziyaret etilecek yañı obyektlerni teşkil etmektir.
Turizm mevsimi Qırımda sentâbrniñ soñuna qadar devam etecek.


text:
Qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti (FSB) ATR dünyanıñ yekâne qırımtatar telekanalında keçirgen tintüvni izaatladı.
– ATR içün telükeler çoqtan bar edi. Telekanal bergen malümat Rusiyeniñ resmiy mefküresine zıt kele. Kanal işğalge qarşı açıq-aydın çıqmasa da, obyektiv malümat bere edi. İşğalci akimiyetniñ kanaldan nefret etmek içün bu yeterli oldı.
Bazarertesi künü telekanal binasına tahminen 200 kişi kirdi. Maña berilgen malümatqa köre, er bir odağa FSBniñ ekişer hadimi kirdi. Keçken sene fevral 26-da Rusiyege qoltutqan faaller ve qırımtatarlar arasında olğan çatışmalar ile bağlı malümatlarnı qıdırğanlarını ayttılar, malüm ki, Rusiyege qoltutqan faaller quvulğan edi, bundan soñ da «yeşil adamlar» peyda olıp başladı. Ve olar taqiq etecek olalar. Fevral 26-da çıqarğan malümatlar yayınğa çıqqan edi, bir de bir sırlar anda yoq. Bu qorquzuv aktsiyasıdır.
Telekanalnı qapata bileler, bunı red etmeyim, çünki olar işğalci akimiyetni açuvlandıralar. Zaman haberleri olıp keçken vaqialar aqqında obyektiv malümat bere. Amma olarnıñ yasaqları bar. Olarğa işğal sözüni qullanmaq yasaqtır. Olarğa Meclisni hatırlatmaq, Çubarovnı (Meclis reisini) köstermek yasaq olğanını er daim aytalar, lâkin olar bunı yapalar. Ve işğalcilerniñ sabırı bitkendir. Soñu nasıl olacaq bilmeyim. Olar qırımtatarlarnıñ bütünley susmasını isteyler, lâkin menimce, tam tersi olacaq.
Olarnıñ yasaqları bar. Olarğa işğal sözüni qullanmaq yasaqtır. Olarğa Meclisni hatırlatmaq, Çubarovnı köstermek yasaq olğanını er daim aytalar, lâkin olar bunı yapalar. Ve işğalcilerniñ sabırı bitkendir.
– Şimdi qırımtatarlarnıñ mustaqil malümatnı almaq imkânları nasıl?
– Şimdilik yalıñız internet ve uydu telekanalları bar. Olar olarnı qapatmadılar, şimdi olarnıñ ukrain ve diger telekanallarnı qabul etken uydularnı kontrol etmek tehnikiy imkânları yoq.
– Tezden Rusiyeniñ Qırım işğaline bir yıl tolacaq. Siz işğal altında keçken yılğa nasıl qıymet keser ediñiz?
– Qırımtatarlarnıñ aman-aman iç bir şeyi deñişmedi. Olar işğalni başından qabul etmey ediler ve şimdi de qabul etmeyler. Bir çoq adam işsiz qaldı, çünki, ekseriy allarda, işğalge qarşı çıqqanlarnı işten boşatalar.
Qırımtatarlarnıñ aman-aman iç bir şeyi deñişmedi. Olar işğalni başından qabul etmey ediler ve şimdi de qabul etmeyler.
Men Rusiyege qoltutqan eali aqqında aytar edim. Büyük bir quvanç yoq, bir kimse Rusiye bayraqları ile çapqalamay. Bizni aldattılar, biz başqasını beklegen edik kibi laflar bar. Aynı vaqıtta işğalni qabul etip, hata yapqanlarını tanımaq cesaretleri yetmey. Qorqu müiti ükümsürmekte, adamlar bir-birinen laf etmege qorqalar, çünki FSB birden sorğuğa çeke, bu, eñ evelâ, qırımtatarlarğa nisbeten yapıla.
Rusiyege qoltutqan eali aqqında: bizni aldattılar, biz başqasını beklegen edik, qorqu müiti ükümsürmekte
– Qırımnı terk etken qırımtatarlar çoqmı?
– Bizler semetdeşlerimizni Qırımdan ketmemege çağıramız, lâkin bu yıl devamında aman-aman 10 biñ qırımtatarı Qırımnı terk etti.
– Şimdi ğarbiy dünyanıñ diqqatı cenk uruşları ketken Şarqiy Ukrainağa celp etilgen. Qırımğa o qadar diqqat ayırılmay. Qırımtatarlarnı unutqanlar degen tüşünceleriñiz yoqmı?
– Bu tabiiy bir şeydir, çünki şarqiy regionlarda qan töküle, ve buña daa çoq diqqat ayıralar. Lâkin Qırımnı unutmaq büyük bir hatadır. Mariupol tarafındaki areketler Qırım ve qoqlalar cumhuriyetleri arasında bağnı qurmaq istegidir, ve doğrusını aytqanda, deşetli uruşlar mında olacaq.
– Keçken sene Pragadaki ştab-kvartiramıznı ziyaret etip, siz ğarp siyasetçileri Rusiyege qarşı cezalarnıñ neticesi olur, dep işandırğanlarını aytqan ediñiz, Siz ise bu vaqıtqa qadar sağ olmağa isteysiñiz, dep cevap berdiñiz. Ğarpnıñ Rusiyege qarşı cezalarına nasıl qıymet kesesiñiz? Olarnıñ Qırım vaziyetine tesiri olacaqmı?
Cezalarnıñ faydası bar. Rusiyeniñ vaziyetini köremiz, onıñ ölüm vaqtı keldi.
– Şübesiz, cezalarnıñ faydası bar. Rusiyeniñ vaziyetini köremiz, onıñ ölüm vaqtı keldi. Bu cezalardan sebep o daa da basqıncı ola. Ölümden evel olğan açuvdır. Lâkin bunı tezleştirmek içün cezalarnı quvetleştirmek kerek. Ukraina da, yazıq ki, yeterli qadar areket etmey. Qırımnı bütünley ayırmaq kerek edi – aşayt, suv taşımalarını toqtatmaq kerek edi... Lâkin mında diger sebepler çalışa – para qazanmaq istegi bar, çünki Ukrainada aşayt mahsulatı daa da ucuz, ve er kes para qazanmaq içün devlet menfaatlarını körmemezlikke ura. Ukraina mahsus hızmetleriniñ işi de semereli degil. Kiyevde rus casuslar kezip yüre. Bizler meseleni al etip olamayıq. Lâkin yavaş-yavaş temizlenecegimizni tüşünem...
Maqaleniñ asıl nushası – Radıyo Svaboda saytında


text:
Mayıs 18-de, çarşenbe künü, qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añma kününde Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında havfsızlıq tedbirleri alındı.
Bunı Geniçesk rayonı memuriyetiniñ başı Aleksandr Vorobyov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, cemaatnıñ tertip-nizamını temin etmek içün tahminen 500 uquq qoruyıcısı çalışa, qoşma politsiya küçleri, Ukraina Milliy gvardiyası, «Herson» batayonı, Milliy politsiyanıñ patrul-noqta hızmeti, ekim brigadası ve qurtarıcılar celp etildi.
Mayıs 18-de saat 13-ten 18-ge qadar «Çonğar» kiriş-çıqış kontrol noqtası vatandaşlarnı ve naqliyatnı keçirmeycek, dep bildirdi Aleksandr Vorobyov. Ukraina sıñırcıları bu malümatnı alâ daa tasdıqlamadı. Qırım.Aqiqat Ukraina Devlet sıñır hızmetinden tefsir almağa tırışa.
Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında sürgün qurbanlarınıñ añma künyüne bağışlanğan bir sıra tedbir keçirilecek. Böylece, saat 11:30 qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerde (Novoalekseyevka, Partizanlar, Sçactlivtsevo, Strelkovoda) vatandaşlarnıñ toplaşuvı keçirilecek, saat 12:00 bütün Ukraina «ses ber» aktsiyasına qoşulacaqlar, saat 13:00 Geniçesk rayonı memuriyetınıñ yanında hatıra mitingi keçecektir.
Tedbirlerniñ iştirakçileri saat 14:00 avto yürüşnen işğal etilgen Qırım memuriy sıñırğa ketecekler, anda ise saat 16:00 «Çonğar» kontrol noqtası yanında miting olacaq.
18 mayıs – qırımtatar halqınıñ sürgünlik qurbanlarını añma künüdir. Bu künde er yıl 1944 senede olğan facialı künlerni hatırlaylar, yarımadadan tamır halqını Orta Asiyağa yolladılar. Cemi olaraq tahminen 190 biñ insan sürgün etildi.
Ukrainada qırımtatar halqnıñ sürgünini genotsid olaraq qabul ettiler. Bütün ülkede bir sıra tedbirler planlaştırdılar.
Er yıl Qırımda sürgün kününe bağışlanğan kutleviy tedbirler keçirile edi, şu cümleden Aqmescitniñ merkezinde matem mitingi. Amma 2014 senesi mart ayında Rusiye yarımadanı işğal etken soñ böyle bir tedbirlerniñ Aqmescit merkezinde keçirilüvi yasaq etildi. Bu yıl da istisna olmadı. Qırımtatar halqınıñ Meclisinde aytqanlarına köre, maaaliy akimiyetler regional meclislerge ayrı tedbirlerni keçirmege ruhset bermediler ve boysunğan akimiyetniñ tedbirlerge qoşulmağa tevsiye ettiler.
Bunıñ içün Meclis yarımadada olğan vatandaşlarğa abideviy yerlerde sürgün olğanlar içün dua etmege tevsiye ete.


text:
Qırım kiriş noqtalarında maşina tıqanıqlıqlarınıñ meselesini eki yıl devamında çezerler.
Bunı RİA Novosti agentligine Rusiye devlet sıñırınıñ abadanlaştıruvı boyunca federal agentliginiñ başı Konstantin Busıgin bildirdi.
Qırım kiriş ve çıqışında maşinalarnıñ üyürını kiriş noqtalarınıñ zaruriy maliyeviy teminatı olmağanı ile añlata.
«Qırım boyunca federal yekâne programması çerçivesinde işbu kiriş noqtalarınıñ abadanlaştıruvı daimiy sürette keçirile – qurucılığını 2017 senesi bitirecek olamız, qayd etilgen 2018 senesinden bir yıl evel», – dey Busıgin.
O şunı bildirdi ki, şimdi nezaret organlarınıñ talabı ile Ruiye sıñırı naqliyat turağı, kiriş ve çıqış yolaqlarınıñ miqdarını arttıra.
2014 senesi Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilgeninden soñ qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında resmiy şekilde – memuriy, amelde ise – aqiqiy bir sınır peyda oldı. Qırım vaqtınca işğal etilgen territoriya olaraq adlana.


text:
Ukraina Yuqarı Radası sentâbr 20-de, salı künü Ukraina, Rusiye Federatsiyası Devlet Dumasına saylavlarnıñ qanuniy olğanını tanımağanı boyunca ariza aqqında 5135 sanlı qanun leyhasını baqacaq, böyle etip, dünya cemaatçılığını bu saylavlarnıñ qanuniy olğanını tanımamağa çağırmağa niyetlene. Bu aqta ukrain parlamentiniñ saytında yerleşken toplaşuvnıñ kün tertibinde aytıla.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ umumiy saba toplaşuvı, er vaqıt olğanı kibi, saat 10:00-da başlana.
Sentâbr 19-da Ukraina Tışqı işler nazirligi ilân etti ki, Qırımda keçirilgen saylavlar bütün Devlet Dumasınıñ qanuniy olğanını şübeli etti.
Sentâbr 19-da, bazarertesi künü «Narodnıy front» («Halq cebesi») fraktsiyası, Rusiye Federatsiyası yañı saylanılğan Devlet Dumasınıñ qanuniy olğanını tanımama aqqında qanun leyhasını qayd etti.


text:
Keriçte iyün 27 künü «Sport ve merametlik dünyası» bayramı çerçivesinde 50 let Oktâbrâ stadionında kontsert ötkerildi. Keriç sakinleri içün Lolita, Ellai, «5 Fiesta Family», Byanka ve Gazmanov çıqışta bulundılar, haber ete Kerç.FM.
Yıldızlardan birinci olaraq Lolita Milâvskaya çıqışta bulundı. Yırcı sanağa yalan ayaq ve sport kiyiminde çıqtı. Lolita «Okean Elzı» taqımınıñ ukrain tilinde yırını icra etti.
Soñra Ellai, «5 Fiesta Family» ve Byanka yırladılar. Keriçliler olarnen birlikte yırladı ve oynadılar.
Kontsert fişenkler ile bitti.


text:
Dünya Ukrainler kongressi, Dünya cematına Qırım işğali aqqında malümat bere ve Rusiye Ukrainağa qarşı yapqan zulumı sebebinden oña nisbeten basqını devam etmege çağırdı. Bunı mart 2 künü Brükselde Dünya Ukrainler kongressiniñ prezidenti Yevgen Çoliy bildirdi.
«Halqara strukturalarını, insan aqlarını qorçalağan çeşit teşkilâtlarnı, ondan da ğayrı ukraina diasporası yaşağan devletlerniñ akimiyetlerini insan aqları bozulğanı meselesini kötersinler dep çalışamız. Sadece çağıruvlarnen degil, çünki boş çağırmalar prezident Putin qulaq asmay. Bunnen beraber sanktsiyalarnen bağlı mütenasip basqı köstersinler. Dünya cemaatı insan aqları bozulğanına köz yummacağını ve mustaqil devletlerniñ topraqlarına toqunuvnı qabul etmecegini köstermek içün», – qayd etti Yevgen Çoliy.
DUK prezidenti dey ki, o Rusiyeniñ Qırımdaki yapqan areketlerini Ukrainanıñ siyasetine tesir etmek içün Rusiyeniñ bir usulı olaraq köre.
«Evel Rusiye Ukrain siyasetine tesir etmek içün gaz meselesini qullana edi, amma Maydandan soñ başta Qırımda, soñ ise Ukrainanıñ ğarbında arbiy küç qullandı», – qoştı o.
Fevral 21 künü Dünya Ukrainler kongressi Brükselde temsilciligini açtı. Kongress, Ukrainanıñ menfaatlarını AB, NATO ve başqa teşkilâtlarda ögge sürecektir.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Mart 22 künü, Brüsselde nevbetteki patlav yüz berdi. France-Presse agentligi haber etkeni kibi, patlav saba Maalbeek adlı metro stantsiyasında olıp keçti.
Bu malümatnı Metropoliten hadimleri tasdıqladı. Mezkür metro Brüsselniñ Avropa Şurası institutları yanında yerleştirilgen.
Evel haber etilgeni kibi, Brüsselniñ ava limanında bir sıra patlav neticesinde eñ azı 11 insan elâk oldı, 25 - şi yaralandı.
Bütün avauçuşları lâğu etildi. İnsanlarnı avalimanından ve oña ait olğan «Şeraton» adlı musafirhanesinden çıqaralar.
Küzde Parij şeherinde yüz bergen patlavlardan soñ, Belçika terroristik telükesi dairesinde üçünci derecede turmaqta.


text:
Qırımda yaşağanım qadar, daima eşitem ki: mevsim müddetini keñleştirmek kerek. Raatlanıcılar sadece iyülden avgustqa qadar olmasın da, deyik, mayıstan oktâbrgece olsun. Qayd etmek kerek ki, Türkiye kurortlarında bunı yapıp olalar. Bizde - yaramayca
Er yıl eşitemiz ki, Qırımda turistler ep artmaqta: 5 million, 6 million, bu yıl endi 7 million bekleyler! Nasıl sayğanları - bu ayrı bir sual. Mına, deyik, Krasnodardan fura keldi, onıñ eki aydavcısı bar. Mayıs ayı devamında o yarımadağa 7 kere kirdi - mına 14 raatlanıcı oldı!
Kezlev mevsimge azırlanğanını er vaqıt begene edim. Anda ağaçayaqlı teatr, İvan Kupala bayramı, ve er yıl yañı bir şeyler - suqlanasın! Kefede öyle degil: kurort ve turizm bölügi yavaş ve avesliksiz çalışa.
FVN-niñ malümatına köre, Qırım çalışma razılığını dörtten tek bir plâj aldı. Qalğanları - yoq. Yazğace bir qaç kün qaldı, plâjlar ise azır degil. Kefeniñ baş yalısından kezinip baqıñız, qullelerde qurtarıcılar barmı? Qulleler bar, amma qurtarıcı bir vaqıt olmay. Adamlar yalıda em de yuvuna, em de küneşlene, qurtarıcılar ise yoq. Bütün keçken yazda olğanı kibi yoqlar - olar ya da katamaranlarnı kirağa berip tura, ya da raatlanıcılarğa massaj yapa. Bu, elbette ki, pek müim ve faydalı, amma qurtarıcı qulleler aysa nege qoyuldı?
Gemi batqan yeri yanında yuvunma yasağı yazısı barmı? Yoq. Yagmur kanalizatsiyası aqıp turğan yerde (merkeziy plâj) yuvunma yasağı barmı? Bar edi, amma şimdi yoq.
Bir qaç unutılmağan kün hastahanede keçirmege istemeseñ, plajlarda yuvunmaq kerekmey olğanını yerliler bile. Kurortçılar ise bilmey. Daa yaramayı, olar kimerde balalarnen kele. Balağa ise, deñiz suvunda oynap yuvunğanda ağıznı qapatıp tutmaq ve saqın suv yutmamaq kerekligini añlatmaq qıyın.
Nesi yahşı - ceçek çoq. Yalı boyu o qadar çeçek men daa körmegen edim - şeer memuriyeti çoq ğayret kösterdi.
Amma çöplük da çoq: yazıq, amma yerliler onı olur-olmaz yerlerde taşlay. Ve onı kelgenler attı, dep aytmaq kerekmey, çünki olar daa, mına saña, yoq.
A mına binalarnı fasadlarınen ise güzel olmadı. Yalı kenarındaki binalarnıñ fasadlarınen yañlış kamuflâj yolunen kettiler: binalarnı basma parçalarınen qapattılar. Ve icadiy yanaştılar: balkonda bir qaç yıl evel yıqılğan sutunlarnı resimlediler. Körünişi endi dülber ve bay. Bu balkonı soñ ne yapacaqlar, aqılım kesmey. Oña da basma çekerlermi? Amma o öyle sepile ki, bir basma dayanmaz...
Ve plâjnıñ qorası: men er şey añlayım, o 30 yıl evel yapılğan, çoqça olmasa. Amma o totlı - boyalamağa kimseniñ vaqtı olmadı. Amma, kerçekten aytsam, onı bozıp, yañı tayanğıç qoymaq kerektir.
Kopoчe, пpoдoлжaeM roToBиTbcя k пoдcTyпaющeMy ceзoHy. ЖдeM kypopTHиka!
Qısqası, mevsimge azırlıqnı devam etemiz. Kurortcını bekleymiz!
Armen Haçaturov, Kefeden bloger (adı ve soyadı deñiştirilgen)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkü


text:
200-den ziyade ukrain şimdigege işğal etilgen Donbass territoriyasında "L/DNR" boyevikleriniñ esiri ola ve 100-den ziyade ukrain ve qırımtatar ilhaq etilgen Qırımda ve Rusiyede tutula. Bunı Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Münhen Telükezilik Konferentsiyasında çıqış yapqanda ayttı, haber ete "Ukrainform" haber agentligi.
"Esirlerniñ deñişimini devam etmek kerek. 200-den ziyade ukrain işğal etilgen Donbass topraqlarında ve 100-den ziyade ukraina Qırımda ve Rusiyede tutulğance, biz toqtanıp olamaymız", - dedi Zelenskıy.
Bundan ğayrı, prezident hatırlattı ki, Parijde 2019 senesi dekabr 9-ında "Normandiya formatında körüşüv"niñ añlaşmalarından birisi - halqara teşkilâtlarnıñ semereli işiniñ teminatı edi. Amma, onıñ aytqanına köre, tutulğan şahıslarğa Qızıl Qaçnıñ Halqara komitetinin barıp yetmesi alâ daa açıq mesele olıp qala. Amma, qayd etti Zelenskıy, bu meseleniñ müsbet çezilüvine işanmaq esaslar bar.
Hatırlatayıq, Ukraina ve işğal etilge "L/DNR" arasında esirlerniñ keçken deñişimi 2019 senesi dekabr 29-ında oldı. Umumen Ukrainağa 76 adam berildi: 12 asker ve 64 asker olmağanlar.
Ukraina prezidentiniñ QMC-nde vekilliginde, qırımtatarlarnı deñişimniñ kelecek cedveline qoşacaqları aqqında haber ettiler.
Bundan evel Meclis reisi Refat Çubarov, deñişim cedvelinde 65 qırımtatardan iç birisi olmağanını qayd etti.


text:
Bunı o, bugün Aqmescitte keçirilgen matbuat konferentsiyasında bildirdi, dep haber ete Nazirler şurasınıñ matbuat hızmeti.
Aksönov qayd etti ki, qabarcılıqnen küreş bu maqsadqa irişmege imkân berecek.
Bundan ğayrı, onıñ fikirince, yarımada Rusiyeniñ diger regionları içün donor olması mümkün.
«Qırım Cumhuriyetiniñ ükümeti Qırım müessiselerinde qabarcılıqnen küreşip, yerli bücetniñ toldurılmasını tezleştirecek ola. Biz bu esnasnı tegizleycekmiz, onı qanunlaştıracaqmız ve er kesni doğru çalışmağa mecbur etecekmiz. Menim fikirimce, bizler yıl devamında bücetni eki qat arttıracaqmız», – dep ayttı «baş nazir».
Bunıñnen beraber, Aksönovnıñ fikirince, «yarımadanıñ iqtisadiy imkânları sıñırsızdır», onıñ içün bir qaç yıl devamında region kendi bücetini on qat arttıra bile.


text:
«KrımSOS» işğal etilgen Qırımdan ve şarqiy Ukrainadan Kiyevge kelgenler içün ingliz tili boyunca bedava kurslar keçirilecek.
Teşkilâtta qayd etkenleri kibi, dersler kelecek aftadan başlap, Kiyevde saat 19:00 Bessarabskaya meydanı rayonında keçirilecek. Derslerge 16-dan büyük olğan insanlarnı davet eteler.
İngliz tilini bedava ögrenmege istegenler içün anketanı toldurmağa kerek.
BMT malümatına köre, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdan qıtaiy Ukrainağa endi 16 biñden ziyade insan köçip keldi.
«KrımSOS» – 2014 senesi fevral 27 künü Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ işğali başlağanınen göñülliler tarafından teşkil etilgen leyhadır.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayal


text:
Bu yıl noyabr ayında belli qırımşınas, şarqşınas, edebiyatşınas, folklorşınas, etnograf Viktor İosifoviç Filonenkonıñ doğğan kününden 135-inci yıldönümidir. O, Qırım ve onıñ tamır halqları - qırımtatarlar, qaraylar, qırımçaqlarnıñ etnografiyası üzerinde çalışıp, uzun ilmiy ömürni yaşadı.
Viktor Filonenko 1884 senesinde Tulada dünyağa keldi. 1903 senesinde gimnaziyanı bitirip, Peterburg universitetiniñ şarqiy tiller fakultetiniñ arap-fars-türk-tatar bölügine oqumağa kirdi. Beş yıldan soñ Filonenko alâcı olıp, universitetni bitirdi. Endigi yılda o, aynı universitetniñ tarih ve filologiya fakultetiniñ söz bölüginden mezun oldı.
Filonenko, Ufa şeeriniñ ekinci qadın-qızlar gimnaziyasında bir qaç yıl rus tili derslerini bere edi. 1915 senesi yanvar ayında ise Qırımğa ketti ve Aqmescitniñ tatar oca mektebiniñ müdiri oldı. Bu, internatı ve camisi olğan qapalı bir müessise edi. Mında tek qırımtatarlar ögrene edi, başlıqları arasında ise, Filonenkonıñ hatıralarına köre, şarqşınas tasilini alğan ve qırımtatar tilini bilgen adamlar edi. Filonenko başından bu yerni pek begenmese de, gimnaziyada üç yıl çalıştı - oquv yurtunıñ qapatılmasınace. Qırımda ise daa 20 yılğa qaldı...
1918 senesinden başlap, Filonenko Aqmescit qadın gimnaziyasında ders bere edi, 1921-1925 seneleri Qırım devlet universitetiniñ Şarq bölüginde fars tili kafedrasında privat-dotsent edi. Ondan soñ Qırım pedagogika institutınıñ tatar tili ve medeniyeti bölüginiñ başı edi, 1929 yılda rus tili ve edebiyatı bölügine keçirilgen edi, aynı vaqıtta Qırım ilim ve tedqiqat institutınıñ antropologiya ve etnografiya bölüginiñ ilmiy hadimi edi.
Viktor Filonenko, yarımadanıñ ilmiy yaşayışında iştirak ete edi - Tavriya tarih, arheologiya ve etnografiya cemiyetiniñ azası edi, 1921 senesinde qırımtatar elifbesiniñ deñiştirilmesine bağışlanğan Bütünqırım konferentsiyasınıñ delegatı edi, bundan ğayrı Bütünqırım ilmiy hadimler konferentsiyasınıñ, Keriçte Bütünsoyuz arheologiya konferentsiyasınıñ, Hersoneste arheologiya meseleleri boyunca İlmiy muşavereniñ delegatı edi.
Qırımda çalışqance, Viktor Filonenko, yarımadanıñ tamır halqlarınıñ etnografiyası boyunca bir qaç eser yazdı.
Az ögrenilgen "Qırımtatarlarnıñ bala oyunları" muvzusına onıñ büyük maqalesi bağışlanğan, o, 1919 senesinde "Tavriya ilmiy arhiv komissiyasınıñ haberleri"nde bastırılğan edi.
1926 senesinde Aqmescitte onıñ "Qırımtatar tapmacaları" kitabı bastırıldı.
1929 yılda etnograflarnıñ qurultayında Filonenko, zemaneviy Qırım etnografiyasınıñ aktual vazifeleri aqqında maruza oqudı, ve, etnografiya ilminiñ esas vazifeleri - Qırım etnoslarınıñ statistika ceetinden tayin etilmesi, olarnıñ etnografiya hususiyetleri, turmuşı, içtimaiy qurulışınıñ, mesken, urba, yemekler, halq medeniyeti ve şiiriyetiniñ teñeştirmesidir, dep belgiledi. O özü, qırımtatarlarnıñ etnografiyasından ğayrı, qaraylar ve qırımçaqlarnı da ögrenip başladı. Böylece, misal içün, qaraylar aqqında maqalesinde o, qaraylarnıñ yerleşken şeerleri aqqında yaza - Bağçasaray, Kezlev, Aqmescit, Kefe, bu qavimniñ adı ve dini aqqında fikir paylaşa; qırımtatarlar ve qaraylarnıñ turmuşı ve urbasında beñzerliklerni qayd ete.
Qırımda 20 yıl çalışqan ve yaşağan soñ, Filonenko, Qaraqalpaqistanğa yol ala, anda Qaraqalpaqistan ilmiy-tedqiqiy institutınıñ ilmiy hadimi ve Qaraqalpaqistan pedagogika institutınıñ tilşınaslıq kafedrasınıñ müdiri ola. Lâkin, birinci yıllarda o, öz işini begenmey edi, tamam 20 yıl evel Qırım yaşayışınıñ ilk yıllarından da memnüm olmağanı kibi...
1943 senesinde Filonenko apis etildi, eki yıldan soñ onı azat ettiler.
1945 yıldan başlap o, Pâtigorsk pedagogika institutınıñ tilşınaslıq ve rus tili kafedrasınıñ müdiri edi.
Viktor Filonenko çoq taraflı bir alim edi. Şarqiy - fars, türk, balqar, başqırt, qırımtatar ve qaraqalpaq - tillerniñ yahşı bilmesi, bu halqlarnıñ medeniy alâqalarını ögrenmege, türk halqlarınıñ etnografiyasını ögrenmege, halq ağız yaratıcılığını ögrenmege imkân bere edi. Professor Filonenko, özü sayğanına köre, 88 ilmiy iş yazdı, olardan bir qısmı elyazma şeklinde qaldı.
Eñ büyük işi - "Fars hrestomatiyası" edi. Rusşınaş filolognıñ teren bilgilerinen beraber şarqiy tillerniñ bilmesi, "Griboyedov Qırımda", "Griboyedov ve Şarq" maqalelerinde akis olundı. Başqırt, qırımtatar ve qaraqalpaq tillerini qaplağan türkşınas işlerinden, balqar tili tedqiqatları eñ emiyetli sayıla. Bu, eki monografiya - "Balqar tiliniñ sarfı": Fonetika ve morfologiya" ve "Balqar tili şiveleriniñ sintaksisi", ve "Balqar tili ve onıñ şiveleri" maqalesi.
Qırımda Filonenko yerli ilmiy cemiyetlerniñ işinde faal iştirak ete edi - başta Tavriya ilmiy arhiv komissiyası, soñ Tavriya tarih, arheologiya ve etnografiya cemiyeti, maruzalarnen çıqışlarnı yapa edi. Qaraqalpaqistanda Filonenko, mektep işini ve muhtar cumhuriyetniñ bir qaç rayonında balalarnıñ turmuşını ögrengen ilmiy-ameliy ekspeditsiyanı teşkil etti ve reberligini yaptı.
Ölüminden bir qaç yıl evel professor Filonenko, Aqmescit universitetiniñ ilmiy kitaphanesine çoq yıllar devamında toplanğan şarqşınaslıq mevzusında kitap toplamını bağışladı.
Viktor İosifoviç Filonenko 1977 senesi sentâbr 30-ında vefat etti.


text:
İşğal etilgen Qırımda dollar ep paalılaşa. Cuma künü, noyabr 28-de, Aqmescitniñ deñiştirüv noqtalarında dollar eki rublege paalılaştı, – dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Noyabr 28-ne Qırım deñiştirüv noqtalarında amerika para birleminiñ satuv-aluvı 48,00 ve 50,00 rubleni teşkil ete.
Qırımlılar para çarşısındaki bu vaziyetke farqlı munasebette bulunalar: bazıları er şey yahşı olğanını dey, digerleri ise dollarnıñ paalılaşuvı ile mahsulat fiyatlarınıñ yükselüvine şikâyet ete.
Qırım.Aqiqat saytınıñ mühbiri aytqanı kibi, insanlar eminler ki, dollarnıñ yükselüvi, ilk nevbette, AQŞ ve Avropa birliginiñ Rusiyege nisbeten kirsetken sanktsiyalarına bağlıdır.
Hatırlatamız, saba noyabr 28-de yermay çarşısında, OPEKniñ yermay çıqaruvını eksiltmemek qararından soñ, eksilüv yüz berdi.
Rusiye iş kanalları fond ve para çarşılarındaki vaziyetni «qara Cuma» oaraq adladılar. Bazarlıqnıñ ilk daqiqalarından dollarnıñ fiyatı – 50 ruble, yevro – 62 rublege yaqınlaştı. Yıl evelsi şu vaqıtta Rusiyede bir dollarğa 32 ruble bere ediler.


text:
Qırımda noyabr 12-sinde eki piyade elâk oldı, dep bildire Rusiye İİN-niñ Qırım idaresi.
Müessisege köre, Kefede tayin etilmegen yerde yolnı keçken piyade yol qazasında elâk oldı. Kene şu künü Aqmescit rayonında "Chevrolet" maşnasınıñ aydavcısı, yolnı keçken piyadeni urdı.
Rusiye polisi, öldürici yol qazalar sebebinden teşkerüvlerni keçire.
Daa evel bazar künü gece Kefede (Feodosiya) yol qazasında dört adam yaralandı, olardan ekisi - bala.
Noyabr 4-ünde Aqmescit rayonınıñ Azat (Storojevoye) köyü yanında yol qazasında Peugeot 406 maşnasınıñ yolcusı elâk oldı.


text:
Bunı Qırım parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinov bildirdi.
«Bayağı sual qanuniy seviyede bakılacaq. Er şey Anayasağa kirsetilmez, bu esas qanundır, esas uquqlar. İleride bizni qanuniy seviyede keçirilecek iş beklemekte», – dep bildire Konstantinov, qayd etti Krymınform.
Öz nevbetinde Qırım Devlet şurasınıñ deputatı Lentun Bezaziyev mayıs 18 kününece deputatlar sürgün etilgen insanlarnıñ aqları boyunca qanunnı işlep çıqaracağını vade etti.
Evelleri ilân etilgen kibi, Anayasa leyhasınıñ qabul olunuvınıñ arfesinde milliy Meclis Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet Şurasınıñ deputatlarını vesiqanıñ qabul olunuvını başka müddetke qaldırmağa çağırdı. Çünki Anayasa leyhası «Anayasa komissiya tarafından aşkârlıq, açıq-aydınlıq şaraitlerde işlep çıqarılmadı».


text:
Aqmescit – Rusiyeniñ strategik şeriklerinden biri yarımadada qırımtatar halqı aqlarınıñ bozuluvını tanıdı. Türkiye tış işler naziri Rusiye Türkiyege qırımtatarlar ile bağlı vadelerini yerine ketirmegenini bildirdi. Qırım akimiyeti böyle fikir ile razı olmayıp, Türkiye nazirini yarımadağa davet ete. Şu vaqıtta, cumaertesi künü uquq qoruyıcılarnıñ Aqmescitte keçirilgen konferentsiyası qırımtatar halqı aqlarınıñ bozuluvı ile bağlı meselelerniñ muzakere etilmesi raqipler tarafından ğayet sert munasebetni doğurğanını tasdiqladı.
Keçken afta Türkiye tış işler naziri Mevlüt Çavuşoglu «Anadolu agentligine» Rusiye Türkiyege qırımtatarlar ile bağlı vadelerini yerine ketirmegenini bildirdi. Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Türkiye ziyareti vaqtında, Çavuşoğlunıñ aytqanına köre, Qırım meselesi muzakere etilgen edi, şu cümleden qırımtatarlarnıñ ğayıp oluvı ve olarğa etilgen basqı da qayd etilgen edi, dep bildire «Qırım haberleri» agentligi.
«Biz olarğa eki cedvelni berdik. Birincisi – Mustafa Cemilevnen körüşüv sebebinden cezalanğan 100 kişiniñ cedveli. Bunıñ ile ğayıp olğan ve ölü tapılğan qırımtatarlarnıñ cedvelini de bergen edik», – dedi Çavuşoğlu.
«Vadeler yerine ketirilmedi», – dep qoştı o, qırımtatar tiliniñ resmiy statusı, qırımtatar siyasetçileriniñ akimiyette yer alması ve diger meseleler aqqında aytıp. «Bizler bu vadelerniñ yerine ketirilmesini körmek ister edik. Yazıq ki, şimdige qadar olar yerine ketirilmedi. Rusiye – dostumızdır, lâkin bizler onıñ hataları aqqında da aytmaq kerekmiz», – dep ayttı Türkiye tış işler nazirliginiñ yolbaşçısı.
Çavuşoğlunıñ aytqanına köre, Vladimir Putin Qırımğa resmiy Türkiye eyyetini kirsetmege razı oldı. İşbu eyyet qırımtatar halqınıñ vaziyetini ögrenecek. Türkiye eyyeti eñ yaqın vaqıtta Qırımğa yol alacaq, dep ayttı Çavuşoğlu.
Onıñ qayd etkenine köre, Rusiye ile yahşı munasebetler Türkiyeniñ Rusiyeniñ Ukrainada yapqanlarına qol tutqanını ve Qırım işğalini tanığanını manasına kelmey
Türkiye tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu qayd etkenini kibi, Rusiye ile yahşı munasebetler Türkiyeniñ Rusiyeniñ Ukrainada yapqanlarına qol tutqanını ve Qırım işğalini tanığanını manasına kelmey.
Hatırlatamız, Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğannıñ Rusiye prezidenti ile keçirilgen matbuat konferentsiyasında aytqanları Qırım ve Ukraina toplulığında farqlı seslenüvge lâyıq oldı.
«Qırımnı meraqlanğan aracılarsız ziyaret etmek»
Mevlüt Çavuşoğlunıñ çıqışından soñ qırımtatarlardan olğan memurlar biri-biri artından Türkiye tış işler nazirliginiñ başı aytqanını red etmege başladı.
Devlet şurasınıñ spiker muavini, «Qırım» areketiniñ reberi Remzi İlyasov matbuat vastalarına bunı izaatlap, qırımtatar tiline, federal qanun ve Qırım Anayasasına köre, devlet tili statusı berilgenini hatırlattı.
«Qırım federal okrugınıñ 2015-2020 ss inkişafı federal leyhasında 10,8 mlrd ruble Vatanğa qaytıp kelgenlerniñ medeniy-qavmiy meseleleriniñ çezilmesine ayırılacaqtır», – qayd etti spiker muavini. O şunı da aytıp keçti ki, Qırımda musulmanlarnıñ Oraza ve Qurban bayramları yarımadada ilk sefer bayram ve raatlıq künleri olaraq ilân etilgen eken.
İlyasov Qırım akimiyetiniñ organlarında idareci vazifelerini eda etken 18 qırımtatarnıñ cedvelini taqdim etti. «İş devam ete, niyetimiz – er bir nazirlik ve komitette yolbaşçı muavinlerinden, eñ azından, biri, Qırımnıñ er bir regionında region yolbaşçısınıñ muavinlerinden, eñ azından, biri qırımtatarlardan olmasıdır», – dedi spiker muavini.
O şunı da qayd etti ki, Qırım «milletlerara qarşılıqnıñ ögüni alğan» cumhuriyet olacaqtır. «Qavmiy cemiyetlerniñ, şu cümleden qırımtatar halqınıñ ikmeti sayesinde böyle ola», – dedi İlyasov.
Qırımnıñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca «devlet komitetiniñ» reisi Zaur Smirnovnıñ buña oşağan izaatı komitet saytında aşkâr etildi. Bunıñ ile Smirnov Türkiye temsilcilerine Qırımğa kelip, «meraqlanğan aracı olmadan, aqiqiy vaziyetnı ögrenmege» tevsiye etti.
«Eyyetni qarşılap, zaruriy şaraitlerni teşkil etmege azırmız. Eminim, Türkiye tış işler nazirine qırımtatarlarnıñ vaziyeti aqqında malümat bergen insanlarnıñ maqsadı bam-başqa edi, olar Qırım Cumhuriyetiniñ akimiyetini, em de Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti Vladimir Vladimiroviç Putinni lekeleycek olalar. Türkiye tarafı qırımtatarlarnıñ aq-uquqları sıñırlana degen malümatqa cevabımıznı körer, dep ümüt etem», – dedi Smirnov.
Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komiteti reberlerinden biri, Meclis azası Abmecit Suleymanov milletlerara munasebetler devlet komitetiniñ yolbaşçısı fikri ile razı degil. «Meclis onı eda etken vazifesinden vazgeçmege çağırğanda, o, şu vaqıtları temsiliy organnıñ azası edi, Smirnov buña qulaq asmadı. Bunıñ ile kimniñ iradesini amelge keçirecek ve kimniñ tarafını tutacağını kösterdi» – dedi Suleymanov Qırım.Aqiqat saytına. – Zaur Smirnov insanlarnıñ ğayıp olması, qanunsız bir sebeplerden tintüvlerniñ keçirilmesi aqqında haberdar olmalıdır. Bugün Smirnov Rusiye Federatsiyasına elverişli olğan bir mevamnı seslendirdi».
Bunıñ ile, Rusiye tarafını tutqan «Qırım birligi» qırımtatar teşkilâtınıñ yolbaşçısı Seitumer Nimetullayev, Türkiye naziriniñ sözlerini Qırım.Aqiqatqa izaatlap, «qırımtatarlarnıñ vaziyetini Rusiye degil de, yerli akimiyet bozıp köstere», dep qayd etti. «Añlağanıma köre, ükümetimizge, şimdi Moskva akimiyetini nazarda tutam, malümat tam bir şekilde barıp yetmey», – dep añlattı o.
«Tituşkalar» qarşı
Şusı meraqlı ki, Remzi İlyasovnıñ ve Zaur Smirnovnıñ çıqışlarından soñ Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ Aqmescitte konferentsiyanı keçirmek ıntıluvı raqipler tarafından qarşılıqnı doğurdı. Sport urbasına kiyingen belgisiz şahıslar tedbir iştirakçileri bulunğan «Marakand» restoranı salonında qavğa çıqardılar.
«Tituşkalar» (sport urbasına kiyingen insanlar) konferentsiya teşebbüslerine çeşit usullar ile keder etecek oldıdar. Salonda bulunğan qadınlar belgisiz şahıslarnı içeri kirsetmemek içün qarşılıqnı köstermege mecbur oldılar. Bunıñ ile, şu yerde bulunğan politsiya hadimleri nizamnıñ bozuluvına keder etalmayıp, toplanğanlar arasında ziddiyetniñ olmasına yol berdiler.
Konferentsiya teşkilâtçıları, bıltır dekabr ayında zelönka ile yüz bergen ziddiyetten soñ olğanı kibi, politsiyağa ariza yazmadılar. «Teşkilâtçı insannıñ adını aytmacam, onı pek yahşı bilem. Onıñ tarafından bu kibi areketlerniñ artıq olmamasını rica etem», – dedi Eskender Bariyev Qırım.Aqiqat saytına.
Aynı zamanda Kiyevde bulunğan Meclis reisi Refat Çubarov vatandaşlarına belgisiz şahıslarnıñ adlarını ögrenmege rica etti. «Aşaalıqnı etken şahıslar cezasız qalacağını tüşüneler. Şunıñ içün biz şimdi em insaniyetlik qanunlarını, em milliy adetlerni körmemezlikke urğan «tituşkalarnıñ» adlarını ögrenmelimiz. Bunı yapmağa yardım etiñiz…,bundan soñ ise biz alçaq erif – «tituşkalar»nı qullanıp, semetdeşlerine qarşı çıqqan hainlerni taparmız», – dep yazdı Çubarov öz Facebook saifesinde.
«Bizni qorçalañız»
Raqiplerniñ tarafından kösterilgen muqavemetke baqmadan, konferentsiya iştirakçileri bir sıra muracaatnı qabul etti. Olarnıñ arasında Türkiye Cumhuriyetiniñ yolbaşçısına yazılğan mektüp bar edi. Mında konferentsiya iştirakçileri Erdoğannıñ Herson vilâyetinde qırımlılar içün aliy oquv yurtlarını meydanğa ketirimek teşebbüsi ile Ukraina akimiyetine muracaat etmesini soraylar. Bunıñ ile, tibbiy ve politehnik institutlarnıñ açıluv zaruriyeti de qayd etile.
«Bu kibi müessiseler Qırım tamır halqı – qırımtatarlarnıñ milliy tasil ve ilim sistemasınıñ ğayrıdan tiklenmesine yol berir edi», – denile muracaatta.
Konferentsiyada BMT baş kâtibi Pan Gi Munğa da yollanılacaq muracaat qabul etildi. Mında Rusiye akimiyeti tarafından qırımtatarlarnıñ aqlarınıñ bozuluvı aqqında aytıla. «Qırımnıñ zaptı neticesinde Qırım tamır halqı – qırımtatarlar terror ve basqı obyekti oldı. Küpe-kündüz gençler ğayıp ola, esasen qırımtatarlar, birazdan ya cansız alda tapıla, ya da iç te tapılmay», – denile muracaatta.
Vesiqanıñ müellifleri aytqanı kibi, qırımtatarlarğa qarşı etilgen nevbetteki cinayet – çeşit usullarnıñ qullanuvı ile Rusiye vatandaşlığını almaq meselesiniñ mecburiy olmasıdır.
Müellifler şimdi Qırımda erkeklerniñ arbiy esapqa alınması boyunca kampaniyanıñ başlanuvını da qayd ettiler. Kelmegenlerni akimiyet Rusiye qanunlarına köre cezalamağa vade ete. Konferentsiya iştirakçileri tüşüngeni kibi, «Rusiye arbiy maşinanıñ» esas nişanı – qırımtatar gençleridir – milletniñ kelecegi». Bu sebepten olar BMT baş kâtibini qırımtatar halqınıñ yoq olmasına yol bermemek çağırdılar. «Bizni qorçalañız. Rusiye ükümetine balalarımıznı orduğa celp etmege fırsat bermeñiz», – denile muracaatnıñ soñunda.
Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ koordinatorı Sinaver Kadırov aytqanı kibi, işbu muracaatlarnıñ qabul etüv maqsadı – yarımadada yaşağan qırımtatarlarnıñ meselelerine dünya toplulığınıñ diqqatını çekmekten ibarettir. «Faaliyetmiz yalıñız uquq bozuluvlarınıñ qayd etilmesinden ibaret degildir, biz menfiy ketişatlarğa yol bermemege tırışamız», – dedi Kadırov Qırım.Aqiqat saytına.
Bunıñ ile Qırım baş nazir muaivini Ruslan Balbek BMT eyyetini qırımtatarlarnıñ vaziyeti aqqında bildirüvler yañlış olğanını körmek içün yarımadağa çağıra. «BMT eyyetini Qırımğa, Rusiye Federatsiyasınıñ subyektine, kelip, qırımtatarlarnıñ yaşayışı ile tanış olmağa ve ileride adı şübeli olğan teşkilâtlarğa qulaq asmamağa teklif etem», – dedi Balbek RİA «Novosti» agentligine.
O şunı da qyd etti ki, Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komiteti resmiy teşkilât olmayıp, amerikanlılar tarafından desteklense kerek.
Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl konferentsiya işitarkçileri tarafından köterilgen meselelerniñ ğayet aktual olmasını tüşüne. «Aynı zamanda, menimce, bu kibi vesiqalarnı Meclis ve Qurultay toplaşuvlarında qabul etmege kerektir, em de Meclis azalarınıñ çoqusı Komitet azaları olıp, olarnıñ Meclis toplaşuvında qabul olunmasını teklif ete bilir edi», – dedi Celâl Qırım.Aqiqat saytına.
Onıñ aytqanı kibi, böyle areketlerde o, yaman bir şeyni körmey, amma «böyle vesiqalar kimniñ tarafından qabul etilmek kerekligini belgilemek kerek».
Metnde Qırım yarımadasında resmiy şekilde qullanılğan toponim ve ıstılalar mevcut


text:
Rusiyede ekstremist malümatları cedveline bir qaç malümat daa qoşuldı, şu cümleden – «Partizanlar areketiniñ temelleri» ses lektsiyası ve Ukrainadaki vaqialar ile bağlı resimler yerleşken internet-resursları.
Radio Svoboda bildire ki, ekstremist malümatları cedveline neonatsist ve ultramilletçilerniñ maqaleleri ve Muhammad Camil Zinunıñ «İslamskaya akida» kitabı da kirsetildi.
«Sova» uquq qorçalayıcı merkezi Rusiye Adalet nazirliginiñ resmiy saytına esaslanıp bildire ki, cedvelge yañı 12 noqta kirsetildi.
«Meduza» saytınıñ qayd etkenine köre, noqtalardan birinde Android içün bir qaç ilâve bar, bu programmalarnıñ hususiyetleri ya da işi aqqında aytılmay, faqat olarnı ekstremist dep tanıdılar.
Al-azırda Rusiyeniñ ekstremist malümatları Federal cedveli 2985 noqtadan ibaret.


text:
Londonnıñ Vue Cinema kinoteatrinde Rusiye tarafından siyasiy sebeplerden qanunsız apiske alınğan 70-ten ziyade Ukraina vatandaşı aqqında «Putinniñ reineleri: Kremlniñ ukrainalı siyasiy mabüsleri» filmi ilk sefer kösterildi.
Soñra muzakere oldı, seyirciler kinorejissöri ve film prodüserine, em de aq qorçalayıcı Mariya Tomak ve advokat Nikolay Polozovğa sual berdi.
Film «üç siyasiy mabüs – Bekir Degermenci, Pavlo Ğrıb, Yevğen Panov misalinde Kreml reineleriniñ fenomeni» aqqında tarif ete.
Filmde Rusiye mahkemesi tarafından mahküm etilgen ve soñra azat etilgen Gennadiy Afanasyev ve Ahtem Çiygoz añıla.
Filmni Poloniya kinorejissörları ve jurnalistleri Bojedar Payak ve Petr Malinovskiy Ukrainadaki Britaniya elçihanesiniñ desteginen çıqardılar. Prodüser – Alâ Şandra.
Ukraina Tış işler nazirliginiñ malümatına köre, 2018 senesi iyül ayına qadar eñ azından yigirmi dört Ukraina vatandaşı Rusiyede ve daa 40 siyasiy mabüs işğal altındaki Qırımda siyasiy sebeplerden apiste tutula.


text:
Rostov-na-Donu Leninskiy rayon mahkemesiniñ qadısı Vladimir Barvin Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi, qırımlı vatandaş jurnalisti Remzi Bekirovnıñ SİZOda tutuluv müddetini üç ayğa uzattı. Bu aqta mahkemede olğan faaller Qırım.Aqiqat mühbirine haber etti.
Bekirov avgustnıñ 15-ne qadar Rostov-na-Donu tahqiqat izolâtorında qalacaq.
Qabaatlav tarafınıñ malümatına köre, Bekirov azatlıqta olsa, ceza ağırlığından qorqıp, ilk tahqiqat ve mahkemeden saqalana, şaatlarnı qorquza, delillerni yoq ete bile. Tahqiqatnıñ «yeterli ve isbatlanğan şübheleri» bar eken.
Bundan ğayrı, «Hizb ut-Tahrir teşkilâtında faal rol alıp, cemaat telükesizligi içün zararlı ola bilecek faaliyetnen oğraşmağa devam etmesi mümkün».
Bekirovnıñ advokatı Edem Semedlâyev mahkemeden qabaat tarafınıñ muracaatını qanaatlendirmemesini rica etti, çünki Bekirov Ukraina vatandaşı ve siyasiy mabüs ola. O, müvekkiliniñ yaşağan yeri Mamaq (Stroganovka) köyünde ev apsinde bulunmasını istedi. Bekirov Rostov-na-Donu izolâtorında tutulmasını «sürgünlik» dep sayğanını bildirdi.
Bekirov ve bu davanıñ diger mabüsleri – cemaat imayecisi Riza İzetov, göñülli ve faal Ruslan Suleymanov, göñülli Şaban Umerovğa – qoltutmaq içün Qırımdan Rostov-na-Donuğa 20 kişi keldi. Salonğa 12 diñleyici kirsetildi. Oturışuvda Ukraina konsulı Sergey Vdoviçenko da bar edi.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Mezkür dava boyunca 25 qırımtatarı qabaatlana, 23-ü Rostov-na-Donu, Taganrog ve Şahtı SİZOlarına çıqarıldı. Raim Ayvazov Aqmescit SİZOsında tutula, daa bir kişi – Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Anğara (Perevalnoye) - Aqmescit (Simferopol) rayonınıñ eñ dülber kölerinden biri. O Aqmescit - Yalta yolu boyu yerleşken, Qırım paytahtından ve Aluştadan uzaqlığı qararnen 21 kilometr. Köyniñ yanında olğan Qızıl Qoba, Çatır Dağ etegi, Anğara boğazı ve Suv Batqan yaylası (Dolgorukovskaya yayla) turistler arasında büyük meraq doğura. Amma, daa sovet vaqıtlarından anda turğan, arbiy qısmınıñ yerleşmesi raatlanıyıcılarnı biraz eleslete.
Qırım.Aqiqat mühburu Anğarağa barıp, onı fevralniñ ilk künlerinde süretke çekti
Küneşli fevral sabası: Anğara köyü (süret toplamı)
Anğara (Perevalnoye) - Aqmescit (Simferopol) rayonınıñ eñ dülber kölerinden biri. O Aqmescit - Yalta yolu boyu yerleşken, Qırım paytahtından ve Aluştadan uzaqlığı qararnen 21 kilometr. Köyniñ yanında olğan Qızıl Qoba, Çatır Dağ etegi, Anğara boğazı ve Suv Batqan yaylası (Dolgorukovskaya yayla) turistler arasında büyük meraq doğura. Amma, daa sovet vaqıtlarından anda turğan, arbiy qısmınıñ yerleşmesi raatlanıyıcılarnı biraz eleslete.


text:
Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov «Birlik-Yedinstvo» yaşlıq cemaat teşkilâtınıñ lideri Norik Şirin öldürüviniñ taqiqatını nezaret altına almağa vade ete. Bunı Qırım ükümetine yaqın olğan Krıminform saytı bildire.
Aksenovnıñ aytqanına köre, bu cinayetniñ taqiqatı – «uquq qoruyıcılarnıñ şeref meselesidir». «Şübesiz, bunıñ kibi er bir iş akimiyetniñ nezareti altına alınmalı – insannı öldürdiler. Uquq qoruyıcı organlarnıñ şeref meselesi müimdir, ve eminim, politsiya elinden kelgenini yapacaq», – dedi o.
Aksenov cinayetniñ siyasetnen alâqası olğanını aytıp, izaatlardan vazgeçti.
Neşirniñ malümatına köre, Tavriya milliy universiteti iqtisadiyat fakultetiniñ 5-inci kursnıñ 22 yaşında studenti, «Birlik-Yedinstvo» Qırım cumhuriyet yaşlıq cemaat teşkilâtınıñ reisi 2006 senesi dekabr 19-dan 20-ne keçer gecesi öldürilgen edi. Onıñ cesedi Şirinniñ evindeki garajda turğan maşinada tapıldı.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ Söz serbestligi boyunca komiteti Avropada havfsızlıq ve işbirlik teşkilâtınıñ (OSCE) resmiy eyeti ile işğal etilgen Qırımnı ukrain temsilcilerinen beraberlikte kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vaziyetini ögrenmek ve OSCE toplaşuvında neticelerni baqmaq içün ziyaret etmek teklifi ile OSCE kütleviy haber vastaları serbestiligi meseleleri boyunca temsilcisi Duni Miyatoviçke muracaatta bulunmaq qararını aldı.
Bu qarar aprel 21-de Söz serbestligi ve informatsion siyaseti meseleleri boyunca komitetiniñ toplaşuvında qabul etildi, bu aqta malümat ukrain parlamentini saytında bildirile.
«Bugünki vaziyette jurnalistlerniñ zenaat aqlarını bozuvları, mustaqil kütleviy haber vastalarınıñ qapatılması, daa çalışqan kütleviy haber vastalarınıñ Rusiyege boysunğan Qırım akimiyetiniñ nezareti astında bulunması adet oldı. Qırım sakinleri qorquzıldı, bunıñ içün şahsiy fikirlerini açıq bildirmege ve mustaqil jurnalistlernen çalışmağa red eteler», – qayd ettiler komitet toplaşuvında.
Aprel 19-da saba Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Qırım jurnalistine qarşı Rusiye qanunlarınıñ Kütleviy haber vastalarında bastırğan maqaleleri içün «separatizm» aqqında maddesi boyunca cinaiy iş açılğanını bildirdi. O, jurnalistniñ adı ve soyadını aytmadı. Bundan soñ jurnalistnıñ adı Mıkola Semena olğanı belli oldı. Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına binaen, aprel 19-da tintüvler Aqmescit, Yalta ve Aqyarda 7 adres boyunca keçirildi.
Mıkola Semenanı Federal havfsızlıq hızmetinde sorğuğa çektiler, soñra o çıqmamaq şartınen azat etildi.
Bundan soñ Avropada havfsızlıq ve işbirlik teşkilâtında (OSCE) Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda söz ve haber vastaları serbestligi bulunğan telükeli vaziyeti boyunca qasevet çekkenini bildirdiler. Amerika Qoşma Ştatları da Federal Havfsızlıq hızmetiniñ Qırımda jurnalistlerge qarşı yapılğan reydlerini toqtatmağa çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kreml nezaretinde olğan Qırım mulk ve topraq muameleleri nazirligi Aqmescit – Kezlev ve Aqmescit – Mirnoye – Dubki yolları çaprazlaşqan yerinde naqliye çezilüvi qurulacağı sebebinden, o yerde alınacaq topraqnıñ saiplerini qıdıra. Bunı müessiseniñ matbuat hızmetinde bildirdiler.
«11 topraq damartasınıñ saipleri 60 kün devamında topraq ve başqa taşınmağan mülkniñ aqlarını tasdiqlaycaq ariza yazmalı ve bu aaqını isbatlağan vesiqalarnıñ kopiyalarını ketirmeli. Ameldeki qanunğa binaen, devlet öz ihtiyaclarına alacaq topraqlarnıñ bütün masraflarını qarşılacaq», – qayd ettiler matbuat hızmetinde.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aqmescit «Hizb ut-Tahrir davası»nıñ iştirakçileri Üzeir ve Teymur Abdullayevler, Ayder Saledinov, Rustem İsmailov ve Emil Cemadenovnı yaqın vaqıtta rusiyedeki Rostov-na-Donu şeeriniñ SİZOsına avuştıracaqlar. Bunıñ aqqında avgustnıñ 27 advokat Emil Kurbedinov “Qırım birdemligi” cemiyet birleşmesiniñ toplaşuvında aytıp berdi dep haber ete Qırım.Aqiqatnıñ mühbiri.
Kurbedinovnıñ sözlerine köre, qabaatlanğanlar ve olarnıñ advokatları cinayet davasınıñ malümatınen tamamınen tanıştı. Yaqın vaqıtta o Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ baqılmasına yollanılacaq.
“Aqmescit yigitleri Rostovğa etapqa azırlana, olarnıñ davaları boyunca esnas anda başlacaq. Dava malümatınen tanışuv endi bitti. Qabaatlav tarafınıñ areket tarzı deñişmey: aynı şu ekspertler, gizli video çeküvler ve gizlengen şaatlar”, - dedi Kurtbedinov.
“Qırım birdemligi” cemiyet birleşmesiniñ er aylıq toplaşuvı avgustnıñ 27 Aqmescitniñ yanındaki bir köyde keçirile. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ haber etkenine köre, toplaşuvğa Qırımnıñ çeşit köşelerinden 50 qadar adam keldi. Olarnıñ arasında - siyasiy mabüslerniñ soyları, advokatlar, qırımtatar ve ukrain faalcileri.
Keçken ay, eki yıl devamında birinci sefer toplaşuv ötkerilmedi, çünki faalciler toplaşuv keçirmek içün bina tapıp olamadı.
Avgustnıñ 10 Kreml nezareti altındaki Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescit «Hizb ut-Tahrir davası»nıñ iştirakçileri Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov, Rustem İsmailov, Üzeir Abdullayevniñ apis müddetini eki ayğa uzattı. Bir kün evel Qırım mahkemesi bu “dava”nıñ daa bir iştirakçisini - Ayder Saledinovnı tevfiqte qaldırdı.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı dep saya. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye küç organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti islâm dinini kütken qırımtatarlar, bundan ğayrı - ukrain, rus, tacik, azeri ve diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Yalta "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçisi 49 yaşındaki Muslim Aliyevniñ qadını Naciye, aqayı Rusiye SİZO-sında koronavirusnen hastalanğanını bilgeninden bir afta keçkenden soñ, onıñ qayda ve ne alda olğanını bilmey dep ayta.
"Men bu raatsız haberni alğanımdan soñ yedi kün keçti, amma aqayımnıñ alı ve olğan yeri aqqında alâ daa bir şey biulmeyim", - yazdı o Facebookta.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Rusiyeniñ Başkortostan SİZOsında tutulğan Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Muslim Aliyevniñ COVID-19 diagnozı tasdıqlandı. Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisovanıñ Telegramdaki saifesinde yazğanına köre, onı belli olmağan yerge çıqarğanlar, bulunğan yeri belli degil.
Hatırlatamız, Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Muslim Aliyev «Putin tüzetüvlerine» rey bermege istemegen soñ, Rusiyeniñ Taganrog SİZOsında tutuv şaraitleri yaramay deñişti.
İyünniñ 25-nde Moskva vilâyetiniñ (Rusiye) Vlasiha şeerindeki Arbiy istinaf mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsiniñ ükmüni deñiştirmeyip qaldırdı.
Böylece, Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ 2019 senesi qabul etken qararı deñişmedi. Mahkeme qararına köre, Muslim Aliyev 19 yılğa, İnver Bekirov 18 yılğa, Emir-Usein Kuku 12 yılğa, Vadim Siruk 12 yılğa, Arsen Cepparov 7 yılğa ve Refat Alimov 8 yılğa üküm etildi. Olar sert rejimli koloniyada qalacaqlar.
Amnesty International aq qorçalayıcı teşkilâtı Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» bütün mabüslerini vicdan mabüsi dep adlandırdı.
Ukraina Tış işler nazirligi bu üküm sebebinden Rusiyege narazılıq bildirdi.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatlaylar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Qırımnıñ Rusiye Devlet şurasınıñ reisi Vladimir Konstantinov Qırım malümat nazirligini ukrain kütleviy haber vastalarında çıqqan haberlerge qarşı yarımadanıñ teşviqatını yapmağa çağıra.
Bunı o çarşenbe künü Devlet şurasınıñ toplaşuvında ayttı, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«Bizler duşman malümat saasında bulunamız. Ukraina biz ile cenleşe, bizim tarafımızğa yalan ve nefret ata. Bu yalan ve nefret esasında ukrainlerniñ yañı nesili şekillene. Buña qarşı çıqmaq kerek, zemaneviy Qırım, «Qırım baarini» yapqan ğayelerniñ teşviqatını teşkil etmek kerek. Ciddiy bir iş olmalı, raat oturmaq mümkün degil! Qırım ile malümat cenki basa-bas kete», – dep aytt Konstantinov.
Qırımnıñ şimdiki malümat naziri, Qırım baş naziriniñ muavini Dmitriy Polonskiy mayıs 20-de Qırım parlamentinde nazirlikniñ işi aqqında esabatını seslendirdi.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Ukrainanıñ Suvğa atlama federatsiyası ve Ukraina Gençler ve sport nazirligi Ukraina sportçusı Aleksey Prigorovnıñ Qırımda keçirilgen Rusiyeniñ suvğa atlama boyunca yarışında iştirak etkenini taqbih ete. Bunı Ukraina nazirliginiñ matbuat hizmeti bildirdi.
Bildirüvde: «Ukrainanıñ Suvğa atlama federatsiyası, 2008 senesi Olimpiya Oyunlarında suvğa atlama boyunca tunç medalge nail olğan Aleksey Prigorov bugünki vaziyetine köre milliy cıyma taqımnıñ erkânında bulunmay ve yarışlarda Ukrainanıñ suvğa atlama boyunca cıyma taqımı erkânında iştirak etüvni çoqtan toqtattı, degen malümatnı bildire», – denile.
Bildirüvde, Ukrainanıñ Suvğa atlama federatsiyası ilhaq etilgen Qırımdaki «Crimea Cliff Diving World Cup» yarışında iştirak etmek içün muracaat etmedi ve Prigorovnıñ bu yarışlarda iştirak etkenini taqbih ete, dep işaret etile.
Nazirlikte: «Gençlik ve sport nazirligi, Federatsiyanıñ yanaşuvına qol tuta. Şunı qayd etemiz ki, müessiseniñ böyle allardaki yanaşuvı deñişmeyip qala – Rusiyeniñ arbiy tecavuzı vaziyetinde çportçularnıñ bunıñ kibi areketleri içün iç bir aqlama yoq», – dep ilâve ettiler.
Ağustos 18-de Qırımnıñ cenübindeki Simeiz kurort qasabasında Rusiyeniñ 27 metrlik yükseklikten suvğa atlama boyunca «dünya kubogı» – «Crimea Cliff Diving World Cup» keçti. Onda 12 sportçu iştirak etti. Bu tedbir birinci kere 2017 senesinde keçti.
Qırımdaki yarışta iştirak etkeni içün 2017 senesinde Ukrainağa kirmesi yasaq etilgen britaniyalı sportçu Geri Hant birinci yerni qazandı. Ekinci yer ukrainalı Aleksey Prigorovda, amerikalı Kayl Mitrion üçünci oldı.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Dekabr 14-te saat 10:05-te qurtaruv hızmetine haber keldi ki, Alupka ş. rayonında yalı yanındaki mağarada 1979 senesi doğğan aqay kişi taşlarnen blok etildi ve özü çıqıp olamay.
«KRIM-SPAS» hızmetine zararlanğannıñ yanından keçken, onıñ yardımğa çağırğanını eşitken adam muracaat etti.
Yardım etmek içün bu yerge 6 adamdan ibaret olğan «KRIM-SPAS» Yalta qazaiy-qurtarıcı taqımı, Alupka şeeri QC Federal yanğınğa qarşı hızmeti ve acele yardım hadimleri keldi.
Qurtarıcılar zararlanğan adamğa deñiz tarafından keçmege tırıştı.
Adamnı bu yolnen tahliye etmek imkân olmağanını körip, töpeden taşlarnı alıp, onı o yerden bloktan çıqarmağa qarar alındı. Qurtarıcılar zararlanğan kişige keçmek içün bir yarım kub taşnı çıqarmağa mecbur oldı.
Adamğa daa qaya taşları tüşmesi telükesi bar edi.
Vaqia sebepleri ögrenile.


text:
12 sentâbr gecesi Aqmescitte (Simferopol) «Milliy Firqa» reisi Vasfi Abduraimovnıñ evine ücüm etildi. Belli olmağanlar evniñ içine «Molotov kokteylinen» şişeler taşladılar.
Bu adise Akmeçit mikrorayonıda gece saat üçlerde yüz berdi. Cinayetçiler evniñ içine yandırıcı qarışmanen üç şişe attılar, ondan yanğın başladı. Onı Vasfi Abduraimov özü, qadını ve oğlu söndürip başladılar.
Teşkilâtta haber etkenlerine köre, yanğın neticesinde bir pencere yandı ve kiriş qapı sındırıldı.
«Yandırıcı qarışmanen şişelerni qoranıñ öbür tarafından attılar. Bu şişelerniñ birisi bala odasına tüştü, anda 6 yaşna Reyana Abduraimova, Vasfi Abduraimovnıñ torunı, yuqlay edi. Şişe patladı, ondan pencereniñ camı sındı, moskit ağı ve pencere perdesi yanıp başladı», – dep ayttılar teşkilâtta.
«Milliy Firqa»da bildirgenlerine binayen, bu «terroristik eylem»dir. Ve tahmin etkenlerine köre, bu araket Vasfi Abduraimovnıñ alıp barğan, «qırımtatar halqınıñ reabelitatsiyası ve onıñ Rusiye Federatsiyasınıñ siyasiy, içtimayi ve iqtisadiy saalarına kirmesi» kibi siyasiy ve uquqqoruyci faaliyetinen bağlıdır.
Bugünki künde, yüz bergen adise boyunca teşkerüvler keçirile.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Ukrainada dekabr 26-sında on vilâyette kirsetilgen 30 künlük cenk vaziyetiniñ müddeti bite.
Qanunda yazılğanı kibi, 14:00 cenk vaziyetiniñ tesiri soñuna çıqa.
Ukraina Yuqarı Radası, noyabr 26-sında aqşam bir sıra vilayette Azaq ve Qara deñizleriniñ içki suvlarında cenk vaziyetini ilân etti.
Cenk vaziyeti 10 vilâyette ilân etile. Bu -Vinnitsa, Lugansk, Mıkolayiv, Odessa, Sumı, Harkiv, Çerniğiv, Herson, Donetsk, Zaporijjâ vilâyetleri ve Azaq ve Qara deñizleriniñ içki suvları.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi 21 Ukraina deñizcisini 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiske aldı. Keriç hastahanesinde bulunğan daa üç deñizcini Keriç şeer mahkemesi apiske aldı. Olar da 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiyeniñ FSBsi tarafından tutılğan Ukraina deñizcilerini cenk esiri olaraq tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy paytahtını Bağçasarayda «Devlet Saray» tarihiy medeniy kompleksiniñ territoriyasında qurmağa teklif eteler.
Bunı «Larişes» müzeyiniñ tesisçisi Gülliver Altın öz Facebook saifesinde yazdı.
«Er bir halqnıñ toplanıp, milliy medeniyet, tasil inkişafınıñ suallerini muzakere etmek, müim tantanalı tedbirlerni keçirmek ve körüşüvlerni teşkil etmek içün milliy merkezleri olmalı. İşbu merkezlerniñ tarihiy yerlerde olması daa da mantıqlıdır. Böyle status kompleksniñ territoriyasında olğan abidelerge ve, şu cümleden, halqnıñ tarihına diqqatnı celp etmek içün yardımcı ola bilir», – dep yazdı o.
Soñra müzey tesisçisi merkezniñ statusını uquqiy ceetten belgilemege teklif ete. «Halqnıñ razılığı kerektir, tabiiy ki, şunıñ içün bu sual keñ sürette muzakere etilecek», – dedi Altın.
«Devlet Saray» kompleksi Bağçasaray kenarında Staroselyede, Qırım hanlığınıñ birinci paytahtı olğan Qırq yerniñ saray kompleksi territoriyasında yerleşe.


text:
Rusiyeli advokatlar, ekspert ve uquq qorçalayıcılar, Rusiyede ve ilhaq etilgen Qırımda cinaiy işlerniñ alıp barılmasına dair ğamlı tüşüncelerini paylaşalar. Böylece, Kyivte yanvar 13 künü keçirilgen matbuat konferentsiyasında advokat Emil Kurbedinov, terrorizm ve ekstremizm aqqında maddeler boyunca basqılar daa devam ettirilecegini ayttı.
«Qanunlar yazılğan, Yüksek mahkemelerniñ qararları alındı, ve olar içün para ayırılğanı qadar ve ekstremizmge ve terrorizmge qarşı küreşken bölükler temin etilgeni qadar, bu işler de azırlanılacaqlar. Çünki Sovetlerniñ bu «tayaq sisteması» qaviy tura ve kün-künden Federal telükesizlik hızmeti tarafından küçlene. Olar, paralarnı qayda sarf etkenleri aqqında esabat bermek kerekler, olar özlerine unvanlar qazanmaq kerekler, ve saire. Çoqusı ekspertler dey ki, esas noqlaradan – paralarnıñ çalınması ve unvan ile rütbelerniñ qazanılması qalmaqta», – dedi Kurbedinov.
Ukraina Haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar qayd etti ki, Rusiyeniñ Qırımdaki uquq qoruyıcılarınıñ «yañı mevzusı» peyda oldı, 2016 senesinden başlap «ukrain diversantlarınıñ» işlerini baqalar.
«Bu kibi işke Qırımnı ziyaret etken er angi ukrainli celp etilmek mümkün, er birisini diversant adlandırıp, işğal etilgen Qırımda qapatmaq mümkünler, böylece yañı işler uydurılacaq», – dep tüşüne Ceppar.
Uquq qorçalayıcılarnıñ esaplarına köre, Qırımnı işğal etip, Rusiye 403 halqara añlaşmanı bozdı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi yaqalanğan, hususan siyasiy maqsatnen apis etilgen, ukrainlilerniñ aqları bozulğanına qarşı defalarca şikâyet bildire edi. Rusiye taqiqat komiteti, ekstremizm, diversion areketler, casuslıqra qabaatlanğan Ukraina vatandaşlarınıñ qabaatını isbaatlamaq içün yeterli qadar delil bar olğanını tasdiqlay.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti.


text:
Moskva qanunsız Qırım işğalini normalleştirmek ıntıluvlarında muvaffaq olmaq fırsatlarını coydı. Bu aqta Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba bildirdi.
«Bunıñnen beraber, insan aqlarınıñ bozuluvı ve Qırımnıñ askeriyleştirilüvi Kremlge qarşı basqı quvetleştirilüvini talap ete, işğal toqtatılsın ve vaqtınca işğal etilgen yarımada Ukrainağa qaytarılsın», – dep aytıla Ukraina Tış işler naziriniñ Twitter haberinde.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kulebanıñ bildirgenine köre, Ukraina ve Rusiye prezidentleri Volodımır Zelenskıy ve Vladimir Putinniñ Qırımda körüşüvi yarımada Kyiv kontroline qaytqan soñ kerçekleştirile bile.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
2014 senesi Rusiye yalıñız Qırım Muhtar Cumhuriyetini degil, Qara ve Azaq deñizleri suvlarınıñ büyük qısmını işğal etti. Rusiyeniñ halqara qanuniy nizamnı toqtamayıp bozmaq ıntıluvları Azaq ve Qara deñiz havzasındaki telükesizlik meselesini dünya telükesizliginiñ global konfiguratsiyasından ayrı baqmaq imkânsız olğanını köstere.
Qırım yarımadasınıñ işğali, qomşu regionlarnıñ telükesizligine ve global oyuncılarnıñ menfaatlarına tesir etti. Laf tek arbiy telükeler aqqında ketmey. Mevcut halqara siyasiy kerçekliklerde Qara deñiz regionınıñ rolü keniş telükesizlik ceetinden tez artsa da, Rusiyeniñ arbiy ambitsiyalarını bitaraflaştıruv ve Rusiye Federatsiyası tarafından halqara deñiz uquqı qaideleriniñ bozuluvına berilecek añlayışlı ve ardı-sıra cevapnı şekillendirüvnen bağlı strategik teşebbüs alâ daa yoq ve yüksek isteksizlik bar.


text:
Fevralniñ 1-nde Aqmescitte uçucı, qırımtatar halqınıñ erbabı Amet-Han Sultannıñ elâk olğan künü miting ötkerildi. Meydanda Qırımnıñ Rus cemiyeti, Krımpatriottesntr, sovet zabitleri Şurası ve şeet sakinleri toplaştı. Bu aqta fevralniñ 1-nde Qırım.Aqiqatınıñ muhbiri haber ete.
Olar ellerinde öz teşkilâtlarınıñ şiarları, Rusiye ve Qırımtatar bayraqlarını tuta ediler. İştirakçlerden biri elinde birinci saifesinde Amet-Han Sultannıñ sureti olğan qırımtatar gazetyasını tutqan eken. Qırım memurları birinci sırada elinde qaranfil tutıp turğanlar.
«O, qırımtatar halqınıñ qaramanı. O, bizim qaramanımız, Sovetler Birligi qaramanı, onıñ içün bizler o deşet cenk içün öz ayatını feda etkenlerni unutmamalımız», – dep qayd etti Kreml nezaretindeki Aqmescit memuriyetiniñ yolbaşçısı İgor Lukaşev.
«Biz böyle qaramannen ğururlanamız. Ondan örnek almalı. Epimiz ve gençler de», – dedi mitingge kelgen Qırım sakinlerinden biri.
Aqmescit rayonınıñ imamı Raim Gafarov tedbirni duanen başladı. Qırımdaki Rus cemaatı adına miting iştirakçisi Amet-Han Sultanğa bağışlanğan şiir ouğan soñ, uçucısnıñ hatırasına bağışlanğan türkü yañğıradı.
Tedbir teşkilâtçılar sükünet daqqasından soñ, Amet-Han Sultan hatıra tahtası ögüne çiçek qoydılar.
Qırımtatar halqınıñ erbabı, Sovetler Birliginiñ eki defa qaramanı uçucı Amet-Han Sultan 20 oktâbr 1920 künü Alupkada dünyağa kele. Babası – lak milletinden (doğma Dağıstandaki Tsovkra-1 avulından), anası – qırımtatarıdır. Ana-babası tarafından Amet-Han Sultannı qırımtatarları da, Dağıstanlılar da öz milliy qaramanı dep qabul eteler. Amet-Han Sultan 603 cenkâver uçuş yapıp, şahsen özü 30 ve grupp erkanında 19 lüftvaffeniñ uçağını urup tüşüre. Uçuş vaqtında uçucı tahminen 100 uçaqnıñ çeşitini ögrene, uçuşları ise 4237 saatni teşkil ete.
Amet-Han Sultan Tu-16 uçma laboratoriyasında deñeme uçuşında elâk ola. O, Moskva Novodeviçye mezarlığında defn etildi. Dağıstannıñ paytahtı Mahaçkala şeerinde halqara avalimanına onıñ adı berilgendir.


text:
Türkiye yuqarı saylâv komissiyası al-azırdaki lider Recep Tayyip Erdoğannı prezident saylâvlarınıñ saltıq ğalibi dep ilân etti.
Komissiya reisi Sade Güven iyünnniñ 25-nde saba Erdoğan yaqın raqibini «reylerniñ saltıq ekseriyetinen» ozıp keçkeni aqqında ilân etti.
O, temelli malümat bermedi. Güvenniñ sözlerine köre, saylâvcı reyleriniñ artıq 97,7% sayılğan. O, sayılıp yetiştirilmegen reyler Erdoğannıñ ğayrıdan saylânmasına tesir etmeycegi aqqında ayttı.
Soñki neticelerni komissiya iyünniñ 25-nde daa keççe derc etmek kerek.
Daa evel devlet televizionı bülletenlerniñ 99% sayılğan soñ, Erdoğan reylerniñ 53% qazanğanını, böyleliknen birinci tur neticelerine istinaden prezident olğanı aqqında haber etken edi.
Onıñ esas raqibi, muhalif Cumhuriyet Halq Partisiniñ lideri Muharrem İnce reylerniñ 31% qazandı.
Erdoğan ğalip ilân etilgen soñ, terrorist teşkilâtlarğa qarşı qatiyen areket eterek, Suriyede daa ziyade topraq azat etecegini ve Suriyedeki vatandaşlar cenkinden dolayı qaçmağa mecbur qalğan biñlernen Türkiye «musafirine»evlerine raat qaytmağa imkân berecegi aqqında ayttı.
Bundestagnıñ alman-türk parlament gruppasınıñ reisi Sevim Dağdelen dpa agentligine, Türkiyede keçken saylâvlar «serbest ve kerçek olmağanı» aqqında ayttı.
«Erdoğan öz maqsadına yetti – saylâvlardan bayağı evel başlatılğan ayın-oyunlar yolunen elde etilgen avtoritar prezidentlik sisteması», – dedi o.
2017 senesi keçken referendumden soñ maqul tanılğan Anayasa deñişüvleri neticesinde, Türkiye parlament idaresinden prezident idaresine keçerek, nevbetteki prezidentke keniş imkânlar tanıy.
Erdoğannıñ 2019 senesinece devlet başında qalmağa fırsat bergen deñişmeler içün rey bergenlerniñ 51% qol tuttı. Olar saylâvlardan soñ küçke kirecek.
Erdoğan 2003-2014 seneleri arasında Türkiye baş naziri, ondan soñ prezidenti olğan edi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, halq deputatı Refat Çubarov ilhaq etilgen Qırımğa Dnipro suvunı satuv fikrini «asla qabul etilmez» dep ayttı.
Qırım ükümetiniñ sabıq yolbaşçısı Anatoliy Mogilövnıñ işbu sözlerini izaatlar eken, Çubarov, Rusiye Qırımdaki arbiy gruppirovkasını quvetlendirgeni aqqında hatırlattı ve Ukraina yarımadağa suv bermege qarar berse, onı ilk-evelâ Rusiye arbiyleriniñ ihtiyacı içün qullanılacağını ayttı.
«Qırımğa suv satılğanını teklif etken şahıslar, utanmadan bazı muim meseleler aqqında unutalar. Qırımğa yollanğanlar ilk-evelâ arbiy saanıñ quvetlendirilmesi içün qullanılacaq. Suv meselesi Qırım ile siyasiy mabüslerniñ azat etilüvi öçerçivesinde baqılabile. Bu basit bir mesele degildir. Anda olar Qırımda ilk-evelâ arbiy baza, raketa ve uçaq olaraq qvetlenmege isteyler. Keliñiz bu meselede olarğa yardım etmeyik de, Rusiye tez vaqıtta Qırımnı terk etmesi kerek şeylerni yapayıq», – dep qayd etti Çubarov iyülniñ 16-nda özüniñ Facebooktaki videoblogında.
O, 2015 senesi Qırımtatar Milliy Mecvlisiniñ teşebbüsinen Qırımnıñ memuriy sıñırında Qırım ile Ukrainanıñ qıta qısmı arasında mal alış-verişnini toqtatqan ve Meclisniñ malümatına köre, mallarnıñ büyük bir qısmı yarımada üzerinden Rusiyege alıp ketilgeninen alâqalı yarımadanıñ vatandaş tosmeninen bağlı vaqialar aqqında hatırlattı. Çubarovnıñ sözlerine köre, neticede, Rusiye pek qısqa bir muddet içinde Qırımnen bağlı masraflarnı bir qaç qatqa arttırmağa mecbur qalğan edi.
Mevzu boyunca: Qırımğa berilgen suv Azaq deñizine deñiştirüv: Ukraina ile Rusiye arasında bazarlıq yapılabilemi?
Auyrıca Refat Çubarov 2015 senesi dekabr ayında Ukrainanıñ qıta qısmından Qırımğa elektrik berülüvi kesilgeninen bağlı vaqialar aqqında da, bundan soñ ilhaq etilgen yarımadanı teminlev meselesi «devletlerara munasebetler meselesine aylânğanını»hatırlatıp keçti.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi halqara normalarğa binaen «tecavuzcı-devlet işğal etken topraqlarnı temin etmege mecbur» olğanını qayd etti.
Qırım ükümetiniñ sabıq yolbaşçısı Anatoliy Mogilöv daa evel «112.Ukraina» televizion kanalınıñ efirinde, Ukraina ükümeti «iqtisadiy esasta» Qırımğa Dnipro suvını bermege devam etmeli dep aytqan edi.
Ukraina ükümeti Mogilövniñ sözlerine daa içi bir izaat bermedi.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ Ukraina, Dnipronıñ baş yatağını yarımadanen bağlağan Şimaliy Qırım kanalı boyunca yarımadağa suv bermekni toqtattı.
Dnipro suvı olmağanı sebebinden Qırımnıñ suvaruv vastasınen çalışqan ziraaçılığı bayağı zarar kördi. Qırımnıñ 2014 senesi suvarılğan 140 biñ gektarından, yerli menbalar vastasınen suvarılğan yalıñız 17 biñ gektar toprağı qaldı. Pirniç artıq iç asralmay. Bir yıldan soñ suvarılğan tarlalar miqdarı 13,4 biñ gektarğa tüşti.