text:
Qazanğa tatarlar kilä
Qazanğa tatarlar kilä
Bu könnärdä kongressnıñ ikençe ber delegatı, Şvetsiä tatarı Törkär Suıqqan dä Qazanğa kilep citte. Ul Azallıq radiosınıñ Qazan burosına kerep, qunaqta buldi:
B.T. Nindi xislär belän kildegez Qazanğa?
T.S. Bik şatlıqlı xislär belän kildem, dönya tatarları häm mondağı millättäşlär belän oçraşu minem öçen bik kuñelle bulır ide. Şvetsiä häm Finländiädäge tatarlar aldinda – ber mäsälä tora. Ul da bulsa – erep, yuğalıp qalmaw. Aña qarşı toru öçen telne saqlarğa kiräk. Şvetsiäde tatarça belüçe tatarlar olığayıp bara, azya, qızlarıbız başqa millät keşelärenä kiyäwğä çığa. Alarğa telne saqlaw bik awır.
Räsmi çığanaqlar xäbär itkänçä, Qazanda «Säfär», «Bolğar», «Duslıq», «Volğa» kunakxanäläreneñ bülmäläre delegatlar öçen dip alınğan inde. Ber şähär gäzite, böten kunakxanälär tulı bulğaç, Kongresska räsmi çaqıru almağan qunaqlar yäşäw urının tabır mikän, digän farazlar inde yañğıratıp ölgerde.


c: text/html

text:
Balalarnı yaqlıy alabızmı?
Şulay da gönahsız sabıylar şatlığı Xalıqara balalarnı yaqlaw köne belän genä çiklänmäsä ide. Respublika citäkçelege tarafınnan qabul itelgän programmalar, zakonnar balalarnı, ä bigräk tä yätimnärne, invalidlarnı yaqlawğa yunälgän. Saw-sälämätleläre, matdi yaqtan uñışsız ğailädän bulğan balalar öçen “Ğailä” üzäge eşläp tora. Ğomumän respublikada balalar öçen şaqtıy küp üzäklär bar. Tik ata-ana nazın, älbättä, bernindi üzäk tä alıştıra almıy. Häm soñğı yıllarda respublikada asrawğa bala aluçı ğailälär sanı arta. Ğäziz balaları yanına çittägelären dä üz qanatı astına sıydırğan ata-analar monıñ öçen maxsus eş xaqın ala, eş stajların däwam itterä. Şulay da, ni qızğanıç, respublikada uram balaları sanı kimemi. Ministrlar kabinetınıñ sotsial' yaqlaw bülege mödire Säriä Saburskaya bezdä besprizornik yäğni uram balaları yuq ul dip beldersä dä, statistik mäğlümatlarğa qarağanda respublikada 600дәH artıq uram balası terkälgän. Tağın şundıy mäğlumat - şuşı yılnıñ yanwar-aprel' aylarında ğına da yäşüsmerlär tarafınnan 12 keşeneñ ğömere özelgän. Bu uzğan yıl däwamında balalar eşlägän üterülär sanına tiñ. Ämma yıl äle uzmağan häm aldağı yubiley aldı aylarında bu san tağın ike tapqırğa artaçaq dip farazlıy belgeçlär.
“Vremya i dengi” gazetı xäbär itkänçä soñğı dürt yılda üz üzenä qul salğan yäşüsmerlär sanı da artqan. Uzğan yılda ğına da üz teläge belän 37 yäşüsmerneñ ğömere özelgän. Balalarnıñ suitsid yäğni üz üzenä qul saluınıñ säbäbe itep belgeçlär iñ äwäl ğailädäge nizağlarnı atıy. Aç-yalanğaç bala kürmägän ata-ana iğtibarın, nazın baynıñ balası da yış qına kürmi. Anı qimmätle uyınçıqlar yäğni aqçalar alıştıra. Dimäk, xökümät, mäktäp, ata-ana küpme genä tırışsaq da, barıber balalarıbızğa iğtibar citmi.
Al'bina Zäynulla

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Amerikan küzläv oyışması CİAnıñ raportına qarağanda, Russiä kiläse 10 yılda 6-8 dävlätkä bülgälänä ala. Tarixğa küz salsañ şunı küräsen-sistematik räveştä eçke tärtipsezlek xökem sörgän illär basıp alunıñ qorbanı bulalar. Xätta atom qoralları da ber ilneñ territorial bötenlegen saqlap qala almıy. Bolar "Moscow Times " gazetasında bügen basılıp çıqqan maqälädä äytelgän fikerlär.
Maqäläneñ eçtälegenä tuqtap kitär aldınnan şuşı raport turında ber ike süz. Global Trends 2015 dip atalğan bu raport äle yaña ğına iğlan itelsä dä, ul asılda 2000-nçe yılda äzerlängän. Anı äzerlävdä CİA belän ber rättän , xökümät häm xökümätätn bäysez belgeçlär qatnaşqan. Anda 15 yıldan soñ dönyabız nindi bula ala digän temağa demografiädän alıp, ekonomik täräqqiätkä häm sälämätlekkä qädäre törle mäsälälärdä äytkän fikerlär genä çağıldırıla. Läkin, şulay da bu raport Russiädä şaqtıy zur şau-şuğa säbäp buldı. Dävlät Duması räise Boris Grızlov Russiäneñ cimerelü ixtimallığın tulısınça kire qaqtı häm soñğı dürt yılda vertikal xakiiätne nığıtu öçen küp närsälär eşlände dip belderde. Qızıqsınğan tıñlauçılarıbız bu turıdağı mäğlümätlär belän üzläre tanışa alalar. Telägän keşe WWW.CİA.GOV. sitına kerep Reports digän bülektä Global Trends 2015 säxifäsen açıp anda äytelgän fikerlär belän tanışa alalar. İnde Moscow Timesta basılıp çıqqan maqälägä kilgändä, anıñ aftorı Yulia Latıninanıñ yazuına qarağanda, armiäse bulmağan il qıyın xäldä bula häm Russiä armiäse Çeçnädä üzeneñ çın xälen kürsätte. Ul suğışqa tügel, ä talauğa ğına yaraqlı. Zamanıbızda tik professional armiä genä üz vazıyfasın üti ala. Rekrutlar armiäse İkençe Dönya suğışında kavaleriä belän tängäl. Läkin, generallar armiäne reformalaunı, professional armiä buldırunı kire qağalar. Çönki professional armiä generallar öçen iñ möhim bulğan funksiäne ütämäslär ide, ul da bulsa generallarğa daça tözep birmäslär ide. Kreml dä armiäne reformalaudan vaç kiçte. Läkin, başqa säbätän. Profesional armiä xakimiätlärgä qurqınıç tudıra. Russiädä xärbi diktatura öçen balıq şartlar bar , tik xärbilär genä moña äzer tügel. Armiäneñ xäle Russiäneñ cittän basıp alınuı öçen dä şartlarnıñ buluın kürsätä. Çın strategik dömannar İslam dönyası belän Qıtay bulsa da, bez bu xaqta ällä ni işetmibez. Läkin, bez NATO qurqınıçı turında işetäbez. Ä inde NATO kürşebezdä bulsa da, anardan qurqınıç yuq. Taralu aldında torğan häm armiäse bulmağan imperia, köräşne local feodal knäzleklärgä tapşıra. Andıy feodal knäzleklärneñ berse Çeçnä häm prezident Ahmed Qadırov üz mänfäğätlärenä turı kilgän möddätçä Kremelgä turılıqlı bulıp qalaçaq. Läkin knäzleklär isemlege ber Çeçnädän genä tormıy. Kreml urta ğasır knäzleklärennän ällä ni ayırılmağan Tatarstan, Başqortostan häm Kalmıyq xakimdarların da çitlätergä batırlıq itmi. Köndäş itep bankir Sergey Veremeyenkonı quyıp Başqortostan prezidentı Mortaza Raximovnı çitlätü tırışlığı buldı. Läkin, saylaularnıñ berençe turınnan soñ Raximov Mäskävgä çaqırtıldı. Oçraşudan soñ Veremeyenkonıñ saylau kampaniäse ştabın yabu häm monı räsemgä töşerep Kremlgä cibärü turında kürsätmä birelde. Kremldä Raximovnıñ ulı Ural kontrolendä bulğan Başqort petroximiä qorılmaların Gazpromğa tapşıru turında kileşügä ireşelde dip uylanıla. Läkin, Raximov bu väğdäsen ütämäde. Bu da CİA raportında telgä alınğan bülgälänüne işarä itä. Çeçnädä qanun saqlau agentlıqları da armiä kebek xäräkät itälär. Alar cinayätçelärne totmıylar, xalıqnı talıylar. Primoryada Xasan rayon prokurorı üterelde. Prokurornıñ daçası soldatlar tarafınan tözelgän. Alarnıñ berse prokuror daçasına kilgäç anı atıp ütergän. Soldatnı totqannar. Ul qaraqlar tarafınan idarä itelgän Xabarovstan buluın häm anda armiädän tügel, törmädän genä qayta aluın äytkän. Şulay CİAnıñ raportı vazğiätneñ kiskennegen sülpänäytep kürsätä. İdarä mäsäläsendä Russiä altı-sigez öleşkä bülgälängän inde. Älbättä, prezident Putin şuşı töbäklärgä kemne teläsä şunı bilgeli ala . Läkin, bu äle alar belän idarä itä aluın añlatmıy.
Färit İdelle, Praga.


text: Qırğızstannıñ zurlığı yağınnan ikençe şähäre bulğan Oşta oppozitsiä xalıq qorıltayı ütkärde. Qorıltay Oş ölkäse xakimiäten almaştırırğa tieşle idarä itüçe xalıq şurasın oyıştırdı. Açıq hawada ütkän bu xalıq qorıltayında meñnärçä protest belderüçe qatnaştı. Qorıltay ölkä xakimiät binası qarşında ütte. Bu binanı kiçä ük oppozitsiä basıp alğan ide. Çığış yasawçılar arasında elekke ilçe Roza Otunbayeva, elekke premyer ministr Kurmanbek Bakiev kebek oppozitson säyäsätçelär dä buldı. Demonstratsiäçelär prezident Askar Akaevnı xakimiättän kitärgä çaqırdı. Oş ölkäseneñ Xalıq Şurası räise itep oppozitsion säyäsätçe Änwär Artıkov bilgelände. Qorıltayçılar şulay uq xalıq brigadası da oyıştırdı. Bu brigada qoralsız ixtıyarıylardan torğan iminlek köçe bulaçaq. Alar demonstratsiälärne häm oppozitsiä basıp alğan binalarnı saqlaw öçen kiräk dielä. Xalıq şurası räsmi cirle xakimiätkä alternativ idarä oyışması bularaq qarala. Moñarçı Jalalabad ölkäsendä häm başqala Bişkäktä dä şundıy şuralar oyıştırılğan ide. Oppozitsiä aktivistları alar protest çaralarına yaña etärgeç birer dip ömetlänülären belderä. Protest belderüçelär küptän tügel ütkän parlament saylawlarında xakimiät faydasına xärämläşülär buldı dip prezidentnıñ xakimiättän kitüen häm yaña saylawlar ütkärüne taläp itä. İlneñ törle öleşlärendä moñarçı ütkän demonstratsiälär waqıtında berniçä cirle xakimiät binası basıp alındı, Oş belän Bişkäkne totaştıruçı yul yabıldı. Bügen dä mitinglar ilneñ berniçä şähärendä däwam itte.


text:
Törkiäneñ konstitusiä mäxkämäse başlığı Mustafa Bumin, yuğarı uqu yortları häm cämäğätçelek urınnarında yawlıq bäyläwne tıyu turındağı qanunğa üzgäreşlär kertergä tırışu – ilneñ konstitusiäsen bozu bulaçaq, dip belderde. Monı mäxkämä başlığı yuğarı räsmi wäkillär, şul sanda yawlıq bäyläwne tıyğan qanunnı üzgärtü tarafdarı premyer-ministr Recep Tayyip Erdoğan qarşında yasağan çığışında äytte.
Mustafa Bumin, xakimmiättäge partiäneñ qanunnı üzgärtü tırışlığın – keşelärneñ dini xislären qullanıp säyäsi östenlek alırğa omtılu, dip täñqitläp çıqtı.
Elek tıyılğan islamçılar xäräkäteneñ ber qanatı bulğan xäzer xakimiättä utırğan Erdoğannıñ Ğadellek häm Tärräqiät firqase, üzen xäzer konservativ demokratik partiä dip atıy. Aq partiä, möselmança yawlıq bäyläwne tıyu – dini irekleklärne bozu bulıp tora, keşe dinenä qaramyıça tigez belem alu mömkinleklärenä iä dip beldergän ide.


text:
Näq şuşı könnärdä Qazanğa Rusiä Federatsiä Şurasınıñ federatsiä eşläre häm töbäk säyäsäte komitetı äğzaları kilüendä dä ber mäğnä bulır. Älege delegatsiäne komitet räise Aleksandr Kazakov citäkli. Komitetnıñ Tatarstanğa tulı sostavı belän diärlek kilüeneñ töp säbäbe, töp maqsatı bilgele. 14 mart könne Tatarstannıñ Däwlät Şurasında älege komitet küçmä utırış ütkäräçäk. Tema: “Rusiä Federatsiäse subyektlarınıñ zakon çığaru häm başqarma däwlät xakimiäten oyıştırunıñ ğomumi prinsipları turındağı federal' qanunğa üzgäreşlär häm östämälär kertü, qanun proyektın eşläp beterü”. Älege qanun proyektı 21фeBpaлbдә Rusiä Däwlät Dumasında berençe uqılışta qabul itelde. 13 mart könne Rusiä Federatsiä Şurası äğzaların Mintimer Şäymiev qabul itte häm soñınnan alar Qazan belän tanışıp yördelär, dielä räsmi xäbärdä.
Şulay uq räsmi mäğlümat çaralarında Qazanğa tağın ber delegatsiä – Xantı-Mansı avtonom okrugınıñ eşmäkärläre kilüe turında xäbär itälär. Alarnıñ maqstı 2002 yılda Tatarstan belän Xantı-Mansı avtonom okrugı arasında iqtisadi säwdä ölkäsendä xezmättäşlek kileşüen tormışqa aşıru ğämälläre.


text:
Törkiä Yewropa Berlegenä äğzalıqtan çigenmime?
Bilgä awılında tuy waqıtında bulğan wäxşi üterüne prezident Gül, artta qalğanlıq, dip bäyäläde. Bu artta qalğanlıq Törkiäneñ Yewropa Berlegenä ayaq basuın kiçektermäsme?
İrtän tuyğa yolasına 50-läp keşe cıyıla. Alar arasında xatın-qızlar, xätta balalar da bula. Şul waqıt qullarına automat totqan 5-6 keşe yortqa bärep kerep, qunaqlarğa atalar. Bu faciğädän öç keşe genä isän qala.
Başta bu körd awılına üzläre dä körd bulğan PKK partizannarı xöcüm itte digän xäbärlär taralsa da, soñınnan eşneñ başqada buluı açıqlana. 35 öydän torğan 200-läp keşe yäşägän bu körd awılı PKK-ğa qarşı köräştä xökümät safında bulğan saqçılardan tora. Yäğni alar PKK partizannarı tirä-yaqqa kermäsän dip saqçılıq wazífası üti. Şunıñ öçen däwlät alarğa qoral, kiraä-yaraq häm eş xaqı birä.
Elektän PKK xökümät belän xezmättäşlek itkän awıllarğa xöcüm itep, küpläp keşene ütergäne bilgele. Menä şul säbäptän, tuy uzuçı yortqa xöcüm itüçelär yözlären qara bitleklär belän yabıp, şundıy täesir qaldırırğa telägännär. Läkin üterelmiçä qalğan ber şahit alarnıñ bu planın yuqqa çığara.
Xöcüm waqıtında irlär namaz uqıy torğan bula. Aralarında awılğa yaña ğına mulla bulıp cibärelgän 23 yäşlek yeget tä üterelä.
Gendarmeria awılğa kilep citkäç, şikle 12 keşene sorawğa tarta häm 10-sın saqqa ala, aralarında 14 yäşlek ber bala da bar. Şiklelärneñ ğailäläre 12 öy xalqı da üç alınudan qurqıp, mal-mölkätlären cıyıp, xätta terleklären suyıp yök maşínalarına tutırıp, awıldan küçep kittelär. Xäbärlärgä qarağanda, ber-bersenä tuğan bu ğailälär arasında miras säbäple elektän ük doşmanlıq bulğan.
İnde bu wäxşät turında böten Törkiä şawladı. Çit il matbuğatı belän räsmi şäxeslärneñ dä köçle reaksiase buldı. Prezident Gül: “Doşmanlıq, köndäşlek keşe ğömerennän östenräk tügel. Bu artta qalğanlıq, wöcdannı cäräxätlägän wäxşät”, dip bäyäläde.
Törkiä premer-ministrı Ärdoğan isä: “Bernindi ğädät tä monı aqlıy almıy”, dide.
Törkiädä, bigräk tä artta qalğan rayonnarda, ğailä ğädätlärenä qarşı kilgän qızlarnı, yäki “qan däğwası” dip atalğan ber ğailä äğzası üterelsä, qarşı ğailäneñ ber keşesen üterü kebek yola-ğädät bar. Bu isä Yewropa Berlegenä äğza bulırğa tırışqan Törkiä öçen ber qara tap bulıp tora.
Xäzer inde saqçılıq sistemınnan soraw alına başladı. Çönki däwlät üz qulı belän ğädi xalıqnı qorallandıra bit. Kördlärneñ Demokratik Cämğeyät Partiase bu awılnıñ saqçılıq sistemın tikşerü öçen Törkiä Böyek Millät Mäclese räislegenä ğäriza birde.
Qısqası, Törkiä artta qalğanlıq, arkaik ğädätlär belän köräş mäsäläsenä citdi ähämiät birergä tieş. Yuğıysä, täräkqi itkän illär safına ayaq basu öçen tağın berniçä distä yıl kötärgä turı kiläçäk.


text:
Sember ölkäsendäge Çardaqlı rayonı Ürän awılı mäktäbe 75 yıllıq yubileyen ütkärde
Bu turıda yubiley tantanasında da süz buldı. 75 sanına ber nul' östäsäñ dä yarıy: 750 yıldan elek ük “Qıssai Yosıf” tatar xalqınıñ östäl öste kitabı bulıp xezmät itkän iç. Ä inde Ürän awılı bu cirlärneñ Mäskäw qulına küçkäç kenä barlıqqa kilgän dip sanasañ da, mäktäpkä 350 yıl bulır ide. 1928nçe yıl isä mäktäp açılu tügel –likbez başlanğan yıl, ğäräp imlyasınnan “azat itelgän” tatarnıñ latin imlyasına küçü yılı. Ä latinnan “qotılıp” rus älifbasın üzläşterä başlawnı mäktäpkä nigez salu dip sanasañ, mäktäp tağın da yäşärä, 1938nçe yıldan soñ nibarı 65 yıl uzdı bit.Bäyrämdä çığış yasağan Ämircan ağa Ğilmanov açıqlıq kertte: 1928nçe yıl - sovet xakimiäte röxsäte belän tözelgän binada uqi başlaw yılı ikän.
Ni genä bulmasın, Ürän awılı mäktäbe Sember ölkäsendä ana telenä mönäsäbät yağınnan iñ yaxşılardan sanala. Moña uqıtuçı veteran Ämircan ağa zur öleş kertkän. Ul üz çığışında uqıtuçılarnıñ belemen qamilläşterü institutında metodist bulıp eşlägän Rawiä Abdullinağa da tirän räxmätlären belderde. Ölkä üzägendä ana telenä qarata salqın cillär sizelü belän Rawiä xanım awıllarğa çığıp kitä häm anda mäktäp kollektivın ata-analar arasında tuğan telne saqlap qalu buyınça eş cäyelderergä öndäp yöri bulğan. Üze dä yorttan-yortqa yörep ügetläw eşe alıp barğan. Ana telenä qarata ul waqıttağı mönäsbätne Ämircan ağa tağın ber misal belän açıqladı. Bik yaxşı agitator bulğanğa, anıñ süräten KPSS rayqomınıñ Maqtaw taqtasına elärgä bulğannar. Fotoğa da töşergännär. Läkin anıñ tatar tele uqıtuçısı bulıp eşlägänen belgäç, bu fikerdän kire qaytqannar.Ämircan Ğilmanov bügenge ana tele uqıtuçısı Älfiä Alimovanıñ eşçänlege belän qänäğät. Döres tä: Älfiä xanımnıñ uquçıları tatar tele buyınça törle olimpiadalarda yuğarı näticälär kürsätälär. Xätta Qazanda da. Älfiä xanım balalarğa ana telen iñderü belän genä çiklänmi, alarnı çın tatar milli ruxında tärbiälärgä tırışa. Monıñ öçen uquçıların tatar tarixı belän tanıştırunı da üz burıçı dip sanıy. Ana tele kabinetınıñ cihazlanışı da şunı kürsätä. Tatarça barlıq spektakl'llärne cıyıp bara, därestän tış eştä şularnı kiñ qullana. Äle “İdegäy” spektaklen ezlim, di. TNV kanalınıñ da tarixıbızğa yaqınayuı turında xıyallana: balalarnı tärbiäläwdä şuña tayanır idek, di.
Mäktäpneñ uñışlı eşläp kilüendä awıl xalqınıñ berdämlege dä yärdäm itä. Mäktäp direktorı Rawza xanım Däwlätşina üzeneñ çığışında da monı assızıqladı. “Bu bäyräm- barlıq awıl xalqı bäyräme, çönki barıbız da şuşı mäktäptän täpiläp kitkänbez”,- dide ul üz çığışınıñ başında. Häm awıl citäkçeläreneñ, maltabarlarnıñ, mäxälläneñ yärdäme turında räxmät xisläre belän söyläde.Çığışlar küp buldı. Şuşı mäktäpne tämämlağan kürenekle şäxeslär belän ğorurlanu, layıqlı yaldağı uqıtuçılarnıñ xätiräläre, ana teleneñ xällären yaxşırtu çaraları – nigezdä, menä närsälär turında bardı süz.
Çara “Tuğan tel” cırı belän başlandı da, tämamlandı da. Başta - uquçılar säxnädä, axırda böten zal belän bergäläp. Monısı da ğibrätle küreneşter.Ayrat İbrahim, Sember.


text: Fälestin premier-ministrı Äxmät Qurei, İsrael belän solıx kileşüwe barı tik, İsrael, Fälestin xalqına häm anıñ cirenä qarşı agressiäsen tuqtatqan oçraqta ğına mömkin dip belderde. Anıñ süzlärenä, İsrael belän solıx kileşüwe yaxşı närsä, läkin ul beryaqlı bula almıy. Bu süzlären Qurei Kahirädä Misır prezidentı Xösni Möbäräk belän oçraqaç äytte. Bügen Kahirädä Fälestin törkemnäreneñ oçraşuwı ütte. Fälestinne Azat itü Frontı äğzası Motassim Hamadi süzlärençä, alar İsrael cirendäge civil xalıqqa xöcümnären tuqtatırğa kileşkän. Läkin monıñ öçen İsrael dä tınıç xalıqqa xöcümnären, yortlarnı cimerülären tuqtatırğa tieş. Oçraşuda tağın ber qarar qabul itelgän. Ul da bulsa: bar Fälestin häm İslam törkemnären kertep başında Yasir Arafat torğan Fälestinneñ yaña citäkçelegen tözü.


text:
Tatarstanda Gagauz wäkillegeneñ räsmi säfäre tögällände
“Ber aqıllı törek bolay dide: “İke däwlät ber xalıq”. Bezne näq menä urtaq tamır, ber qannan buluıbız berläşterä”.
Pänceşämbe, Tatarstannıñ säwdä häm tışqı iqtisadi xezmättäşlek ministrlığında, Gagauz belän Tatarstan arasında xezmättäşlek şartnamäsenä qul quyıluı tantanasında Gagauz başlığı Mixail Formuzal üzeneñ çığışın änä şulay başlap cibärde. Elemtä urnaştıru öçen nigä Tatarstan saylanğan, digän sorawğa cawap şuşınnan uq sizelä. Gagauz avtonom-territorial' berämlege Moldaviäneñ Kön'yak-könçığışında urnaşqan häm Ukraina belän çiktäş. Töp xalqı - gagauzlar, çığışları buyınça qatnaş törki-slavyan, küpçelege pravoslavie dinen totsalar da, Gagauz tele törki tellär törkemenä kerä. 1995 yılda ütkärelgän referendum näticäläre buyınça, Gagauziä avtonom-territorial' berämlege tözelgän. 2003 yılda Gagauz avtonom-territorial' berämlegeneñ xoquqi statusı Moldova Respublikası Konstitutsiäsendä qanun nigezendä dä terkälgän. Ni öçen Gagauz Tatarstan belän uñay mönäsäbät urnaştırırğa teli. Möğayın bu tarixi tamırlarnıñ urtaq buluı häm qan, can tartuı ğına tügelder. Älege sorawğa Gagauziä başlığı bolay cawap birde.Bezneñ zur östenlegebez bar, çönki Awropa berlege belän kürşe il bulıp torabız. Bezneñ il öçen Awropada 7200 isemdäge produktsiä buyınça östenleklär bar. Bez xezmättäşlekkä äzer häm Tatarstannan kilgän investitsiälärneñ 5 yılğa barlıq tör salımnardan irekle buluı öçen şartlar tudıraçaqbız. Bez Tatarstan belän yözem, ciläk-cimeş baqçaları üsterü, ekologik çista produktsiä, balalar azığı citeşterü buyınça urtaq proyektlarnı ğämälläşterü mä’sälälären qararğa äzer. Gagauziä Tatarstanğa yılına 15 meñ ton şärap belän tä'qmin itärgä äzer. Tatarstanda iñ qızıqtırğanı bezne ul, başqarılğan eşlärneñ zur küläme, başqarılu sıyfatı, professional'lek däräcäse. Tatarstan sänäğät ölkäse belän barı berniçä qın genä tanış bulsaq ta bez, üzebez öçen küp kenä uñay täcribä tupladıq.
Tatarstan, ayıruça Qazan soñğı waqıtta dön'yaküläm iğtibar üzägendä. Şuña kürä dä, Gagauzlarnıñ Tatarstanğa açıq yöz kürsätüläre niçekter tabiğiraq kürenä, añlaşıla. Ä Tatarstannı Gagauziä avtonom-territorial' berämlek qaysı yağı belän qızıqtırğan, älege elemtälär urnaştırudan respublikağa ni fayda. Älege sorawğa Tatarstannıñ säwdä häm tışqı iqtisadi xezmättäşlek ministrına Xafiz Salixov cawap birde.
Tatarstan öçen böten illär, böten regionnar belän eşläsäk tä, qomaçawlamas, çönki bezdä äle yaxşı probuksiä satırğa böten cirdä dä mömkinçelegebez citep betmi. Bezgä Gagauzda çığarıla torğan produktsiä bezneñ kiştälär öçen bezneñ xalıq öçen kiräk. Söyläşülär säwdä mäsäläsendä genä tügel, mädäniät, mäğärif ölkäsenä dä qağıldı. Alar törki xalıqlarğa kerälär. Ber berebezne yaxşı añlıybız. Bu bezneñ aradağı mönäsäbätlärne tağın da uñayraq yulğa salır dip äytäsem kilä. Gagauz wäkilçelegeneñ Tatarstanğa eşlekle säfäre berniçä kön däwam itte. Säfär waqıtında qunaqlar Qazan däwlät universitetı, “Uy - İdeyä” investitsion – citeşterü texnoparkı belän tanıştılar. Çärşämbe Gagauziä delegatsiäse Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev belän oçraştı. “Möstäkıyl' xalıq bularaq gagauzlar üz üzençäleklären, traditsiälären, tellären saqlıy. Bolar barısı da üseş alğan demokratiä, däwlätçelek torğızılu şartlarında mömkin buldı, - dip belderde Tatarstan Prezidentı. Monnan tış Mintimer Şäymiev Gagauziä delegatsiäseneñ bezneñ respubliqa belän üzara qızıqsınu bulğan barlıq ölkälärdä nıqlı xezmättäşlek urnaştıru teläge belän kilüen assızıqladı.
Gagauz başlığı, üz çiratında, oçraşuda süzneñ iqtisadi xezmättäşlek turında ğına barmawın, mäğärif häm mädäniät ölkäse mä’säläläre kütärelüen dä bilgeläp ütte.
Tatarstan belän tanışudan bulğan tä'sirlärgä kilsäk. Gagauziä başlığı Mixail Formuzal bu mä’sälägä qağılışlı menä ni dide.
Säfär barışında bezgä Tatarstan yağınnan duslana, konstruktiv, progmatik mönäsäbät kürsätelde. Şunı da äytergä kiräk Tatarstan zaman belän ayaq atlıy, xätta qayber ölkälärdä Awropa illären dä uzıp kitkän. Bezne bu fakt älbättä şaqqattırdı.Şulay itep, Gagauz wäkilçelegeneñ Tatarstanğa eşlekle säfärennän kürengänçä, qunaqlarnı Tatarstannıñ ike baylığı nefte häm söte dä qızıqsındıra, ä Tatarstan yağın isä respublikağa annan şärap kiterü yulları da qızıqsındıra.
Ğädel Galämetdinov.


text:
Al''Qaida citäkçelärennän berseneñ qulğa alınuı,qayber amerikannarnı ällä ni tınıçlandırmadı
Prezident Bush administratsiese atna azağında Pakstanda 11 sintäber terror höcümen planlaştıruçılarınnan berseneñ qulğa alınuı Al’Qaida öçen bik zur orım buldı dip beldersä dä, radiobız xabärçeseneñ Waşingtonda möräcäğät itkän qayber keşelär terrorçınıñ qulğa alınuı säbäple üzebezne iminräk xis itmibez, üzgärgän ber närsä dä yuq dip äytkän.
Audio
Kisätü här waqıtta da kisätü, monda yäşäw monda eşläw här kön anıñ belän bergäsen digän süz.Min terror höcüme ixtimaleneñ artu yäki kimüen kürsätkän töslärgä qarap, terror höcüme bulaçaq yäki bulmayçaq dip uylamim,bez anıñ çınlap ta bula alaçağın beläbez.ul utlar sarımı , eflüsen tösendäme yäki qızılmı här mizgeldä bula ala. sin eşlärgä häm ber närsä dä bulmasın ide dip ömedlänergä tieşsen.
Şulayuq Waşingtonda Aqyort tiräsendä yäşäwçe häm eşläwçe Peter Weitz xällärne bötenläy başqaça bäyäli. Ul bolay di
Audio Min äle Dönyanıñ in imin urınında yäşim dip uylıym. Aqyort yaqınında eşläw miña oxşıy, monnan da iminräk urın yuq
Cato İnstitutında milli iminlek mäsälälärendä belgeç Ted Galen Carpenter Al’Qaidanıñ ber yäki ike keşesen qulğa alu belän oyışmanı yuqqa çığarıp bulmıy di.Carpenter
Audio
Minemçe alar bik azğa üzlären iminräk xis itä ala. Ejderhanın ber genä başınıñ çabılğanın onıtmasqa tieşbez. Al’Qaida äle dä eşçänlek alıp bara.
Carpenter Al’Qaida xierarxiese öçen bu yuğaltu hiç şiksez , ämma oyışma bögülüçän , xätta Osama bin Ladennıñ qulğa alınuı yäki üterelüe dä anıñ eşçänlegen ozın möddät öçen tuqtatmayaçaq digän qaraşta .Ul äğzaları AQŞnıñ yaqın könçığış säyäsätenä qarşılıq kürsätkän möddätçä oyışma aktivlıq alıp baraçaq dip ışana.Ämma ikençe yaqtan Carpenter Möxämmädneñ qulğa alınuı AQŞ häm terrorğa qarşı köräşkän başqa illärne bik qıymätle mäğlümät belän tämin itäçäk , anıñ kesä telefonı häm kompyutorında qızıqlı informatsie bardır dip söyli. Möxämmädneñ kesä telefonınnan yasalğan şaltıratular bälkim dä tikşerüçelärgä terror çeltereneñ başqa äğzaların tabarğa , xätta kiläçäktäge höcümnärne tuqtatu mömkinçelegen dä birer . Ämma Möxämmädneñ qulğa alınuı çınlap ta nindi ähämiätkä iä, bu turında söyläw öçen waqıt irtä.
Färidä Xämit, Praga


text:
Rudolf Nuriev festivale açıldı
M.Cälil isemendäge opera häm balet teatrın tözekländerü säbäple, bıyıl Rudol'f Nuriev isemendäge balet festivalen uzdırmıylar ikän, digän süzlär döreskä çıqmadı. Tamaşaçı telägen iskä alıp, festival' citäkçelege iyün ayında bulsa da, uzdırırğa uylağannar. Çärşämbe könne Rudol'f Nuriev isemendäge xalıqara balet festivale Kaçalov isemendäge Zur rus drama teatrı binasında tantanalı räweştä açıldı.Festival' L.Minkusnıñ «Bayäderka» baletı belän başlanıp kitte. Kaçalov säxnäsendä orkestr çoqırı bulmasa da, balet artistlarına muzıkanı tıñlarğa xäzerge zaman şartları- fonogramma yärdäm itte.Festival' 2 iyünnän 8 iyüngä qädär baraçaq. Ä tatar tamaşaçısın Milli balet teatrı qızıqsındıradır. Xäbär itäbez, 6 iyündä Färit Yarullinnıñ «Şüräle » spektakle quyıla.Spektakl'dä Şüräle rolen Tatarstannıñ atqazanğan artistı, xalıqara konkurslar lawreatı Artem Belov başqara.Ä Söyembikä rolen Ukrainanıñ atqazanğan artistı,xalıqara konkurslar lawreatı Tat'yana Golyakova başqara. Bu spektakl' inde küptännän Qazan teatr säxnäsendä uynalğanı yuq ide. Ä 9 iyündä festival'neñ Ğala-konsertı uzaçaq.
Bu atnanıñ yal könnärendä mädäniät dönyası xäbärlärgä bay buldı. Salawat Fätxetdinov Qazannan çığıp kitep Başqortstan cirlärendä konsertlar quyıp yörde.30 mayda anıñ konsertı Bäläbäy şähärendä uzsa, 31Maйдa Tuymazıda , ä 1июHbдә tamaşaçı anı Başqortstannıñ Oktäybrskiy şähärendä alqışladı. Bäläbäy şähärendä Salawat Fätxetdinov üzen küptännän qızıqsındırğan şäxes Bäläbäy gimnaziäse direktorıNurmöxämmät Xösäyenov belän oçraşıp söyläşkän. Qayum Nasıyri büläge iäse , Bäläbäy tatar gimnaziäse citäkçese Nurmöxämmät Xösäyenov-ul üz tuğan telen üsterügä, yäş buınnı tärbiäläwdä zur köç salıp, üzeneñ yäşäw räweşeneñ şiğare itep alğan köräşçe şäxes. Salawat Fätxetdinov andıy köçle ruxlı, milli canlı keşelärne xörmät itä ikän. Ä Salawatnıñ üzen Bäläbäy, Tuymazı yaqlarında bik yaratıp, üz itep qarşı alğannar. 2 iyün könne Qazannan Sebergä Zäynäp belän Zöfär konsert truppası säfärgä oçtı. Alar üzläreneñ bıyılğı yaña programmalarındağı moñlı cırların Seberdä yäşägän millättäşlärebezgä tıñlataçaq.Rusiäneñ abruylı teatrları qatnaşqan «Altın bitlek» festivale 7июHbrә qädär Ğ.Qamal isemendäge tatar akademiä teatrı binasında däwam itäçäk. «»Altın bitlek» festivaleneñ törle yıllarda, büläklärenä layıq bulğan spektakl'lärne bu yulı Qazan räxätlänep qarıy. Mälikä Basıyr, Qazan.


text:
İldä nilär bulıp yata? - 6.III.2008
►Ebru sänğate Tatarstanda ►Açıq mikrofon: Putin kitä, aña ni äyter idegez? ►Fonogrammağa xörmät kimi
►Ebru sänğate Tatarstanda
Revolusiagä qädär basılğan tatar kitapları tışlığına yış qına märmär stilendä töşerelgän räsemnärne kürep bula. Tik elek popular bulğan räsemnärne soñğı yıllarda Tatarstanda onıtıp beterä yazğannar ide. Menä bıyıl Qazanda bu ısulnı kire qaytaru mömkinlege tudı. Ğosmanlı patşalağında bulğan bu märmär ısulı belän yasaw sänğäte Törkiädä saqlanğan. Anı äbrü ısulı dip atıylar.
Miral Üzcan üze räsemnärennän kürgäzmä dä yasadı. Şulay uq berniçä kön däreslär biräçäk. Tik anı borçığan närsä bar: "Azatlıq" xäbärçesenä ul Qazan tamojnyasınnan zarların söyläde. Başqa illärgä ciñel genä kerep-çığıp yörgän rässamnıñ däres birä torğan qoralların Qazan aeroportında totqarlap qalğannar.
Kürgäzmädä Törkiädä yış bulğan keşelär küp ide. İstanbul hawa alanında alar barğanda da, qaytqanda da tamojnyanı kürmi dä qala. "Ä Qazannan kitkändä dä, kire qaytqanda tamojnya canğa tiä", dip zarlana xalıq. Bar keşegä dä kontrabandist, yä terrorçı tügelme bu dip qarıylar, dip tel şartlattı alar.
Çärşämbe könne uzğan kürgäzmä häm därestä Törkiäneñ Qazandağı baş konsulı Ahmet Ergin dä qatnaştı. Ul bıyıl Rusiädä uzaçaq Törkiä mädäniäte könnäre turında söyläde. “Öç şähärdä çaralar uza. Şularnıñ berse - Qazan”, - dide konsul.
“Xäzinä” kürgäzmä zalına “DA - Dialoğ Yevraziä” jurnalınıñ Tatarstandağı wäkile Räsim Xösnetdinov ta kilgän ide. “Rusiädä bu tör sänğät oçramıy. Ul borınğı törki ısul”, - di ul. Xösnetdinov ta ruxlanıp törek mädäniäte yılına äzerlänülären äytä. “Bu çara 8 äprel könendä Mäskäwdä açıla. Annarı Qazanda çaralar uzaçaq dilär. Bez dä ber çara yasarğa telibez”, - di Räsim Xösnetdinov.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Açıq mikrofon: Putin kitä, aña ni äyter idegez?
- Räxmät äyter idem. Tormışıbız naçar tügel bit inde, ber qarağanda. “Sälamätlek”, “Awıl xucalığı proektı, “Materinskiy kapital” kebek yaña proyektlar çıqtı ul prezident bulğanda.
- Yaxşı eşläde, küp eşläde keşelärgä.
- Yuq, äytäsem kilmi.
- Putin bik küp närsälär eşläde, xalıq öçen dä, Rusiä öçen dä. Kitmäsen ide vlasttan, üz statusın saqlasın ide. Tatarlar qaraşınnan qarağanda da, naçar dip äytä almıym.
- Anıñ vlasttan yıraq kitmäwen telim. Prezidentnıñ kiñäşçese buluın telim.Çönki anıñ Rusiäneñ üseşenä kertkän öleşe zur buldı. Aña sälamätlek häm ozın ğömer telim.
- Sawbullaşqanda min äyter idem, “Buldırasıñ!” dip. Andıylar kübräk bulsınnar ide äle bezneñ ildä.
- Närsä äytermen. Pensiä turındağı citeşsezleklär turında äyter idem. Medvedev Tübän Novgorodta äytte bit, pensiä 2009 yılda 5,500 sumğa kütäreläçäk, dip. Ä bäyälär kütärelü säbäple ul waqıtqa 10 meñ sum kiräk bulaçaq. Menä xäzer 300 sumğa kütärdelär fivral ayında, barasıñ aptikkä, anda daruğa bäyälär tağın artqan. Miña insult bulğannan soñ da, gruppa birmilär.
- Räxmät aña, eçke häm tışqı säyäsätne alıp barğan öçen iqtisad ölkäsendä totrıqlılıq öçen. Pensiäne, stipendialärne kütärgän öçen.
- Budjetta eşläwçelärgä xezmät xaqın az kütärdelär.
- Bitaraf.
- Putinğa, küp balalalı ğailälärgä däwlät yağınnan iğtibar kübräk bulsın dip äytik.
- Ul başladı bit säyäsäten. Anı däwam itüçe başqa däwamçısına ul möräcäğät itsen ide, küp balalalı ğailä däräcäsen kütärüne tuqtatmasqa.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Fonogrammağa xörmät kimi
Bügenge köndä estrada konserlarında cırçılarnıñ aldan yazılğan fonogrammalarğa iyärep cırlawı kiñ taralğan.
Zamanında Mäskäw merı Yüriy Lujkov üz qararı belän şähärdä ütüçe konsertlarda fonogramma qullanunı tıyğan ide. Ozaqlamıy Tatarstanda da artistlarnıñ fonoğrammağa cırlawına çik quyılırğa mömkin.
Premyer-ministr Röstäm Miñnexanov budjet aqçasına oyıştırılğan tamaşalarda cırçılarnıñ üz tawışı belän cırlawın şart itep, respublikanıñ mädäniät ministrlığına boyırıq birgän. Ä başqa konsertlar uzdırğanda afişada fonogramma bulu turında aldan kisätü urnaştırılırğa täqdim itelä.
Xökümät tarafınnan fonogrammağa cırlawnı tıyuğa, tamaşaçı da törle fikerdä. Kemder, küptän xıyallanğan telägebez çınğa aşa, alaysa aqça tüläp konsertta “awız qıymıldatuçılar”dan tämam tuyğan idek, di. Döres, andıy konsertlarğa yörüçelär üzläre ğäyeple diüçelär dä bar. Yänäse, cır tıñlarğa beräwne dä köçläp alıp kilmilär.
İkençe beräwlär, fonogrammalımı, ansızmı, min barıber ayırmıym, di. Kemneñder sanaqta çistartılğan yazma astına cırçılarnıñ awız açıp-yomıp toruı muzıka söyüçelärne räncetä. Şuña kürä xökümät kürsätmäsen alar tamaşaçı xoquqların yaqlaw bularaq qabul itä.


text:
Hugo Chavez Rusiä belän duslıq wä qoral küperläre qora
Bügen Rusiägä Venezuela prezidentı Hugo Chavez kilde, xörmätle tıñlawçılar. Anıñ şuşı säfäre barışında ike il arasında zur ğına säwdä kileşüenä ireşeler dip kötelä. Kem kemgä närsä sata soñ? Süz biredä qoral turında bara. Venezuelanıñ sulçı prezidentı Rusiädän höcüm oçqıçları almaqçı. Moñardan tış ul dönyanıñ bu öleşendä üzenä yaña duslar da ezli.
Zamanında Venezuelada xärbi fetnä oyıştırğan, şunnan soñ törmädä dä utırıp çıqqan Chaveznıñ Rusiä säfäre üz yuğarı noqtasına prezident Putin belän oçraşuda kütäreläçäk. Alar berençe märtäbä genä oçraşmıy, Chavez Mäskäwdä inde ber bulıp kitkän ide. Xäzer ikeyaqlı duslıq wä xezmättäşlekne yaña eçtälek belän tulılandıru bara. Rusiä başqalasında Venezuela prezidentı üz qorallı köçläre öçen 30 höcüm oçqıçı häm şul uq sanda xärbi boralaq alu turında kileşü imzalarğa cıyına. Rusiä saqlanu ministrı, vitse-premyer Sergey İvanov süzlärenä qarağanda, şuşı kileşü ber milliard dollarlıq häm bu Rusiäneñ qoral citeşterü industriäse öçen zur uñış bulıp tora.
Elek Venezuela distä yıllar däwamında bar qoralnı da tönyaqtağı kürşese - Amerika Quşma Ştatlarınnan ala ide. Ämma xakimiatkä Chavez kilep, yaña revolutsiä turında söyli başlağaç, Washington aña zamança qoral ğına tügel, elekkelärenä kiräk-yaraqların satunı da tıydı. Saqlanu ölkäsendäge urıs belgeçe Aleksandr Golts:
"Quşma Ştatlar xäzer Venezuelanıñ hawa köçläre nigezen täşkil itkän F-16 oçqıçlarına kiräk-yaraqlar satudan baş tarta. Monıñ üz säyäsi añlatması bar häm AQŞ baş tartqan soñ Könbatış illäreneñ dä Venezuelağa qoral satuı ikele. Şulay itep anıñ öçen berdänber zamança qoral citeşterüçe bularaq Rusiä genä qala", dip añlata Venezuela prezidentınıñ xäzer bu ölkädä Rusiägä borıluın Aleksandr Golts.
Xärbi oçqıç wä boralaqlar satıp aludan tış Hugo Chavez üz ilendä Kalaşnikov automatın citeşterüne dä başlap cibärmäkçe. Bıltır Caracas Rusiädän alarnı 100 meñne inde satıp alğan ide.
Rusiäneñ, Könbatış radikal dip sanağan Hugo Chavezgä şulay küpläp qoral satuı, Washingtonda tağın da zurraq borçular uayata ala. Şuşı ğämälläre belän Mäskäw Quşma Ştatlarnıñ dönyadağı tä''siren qısrıqlarğa tırışa kebek, di Rusiä başqalasındağı Heritage Foundation üzäge mödire Yevgeni Volk:
"Quşma Ştatlar yoğıntısın çiklärgä tırışqan Rusiä anti-amerikan qaraşlarda torğan illärgä yaqınya. Bu anıñ İran belän xezmättäşlek itüendä, Xämas belän duslaşuında, Kuba häm Süriäneñ Rusiä berektäşläre arasında buluında kürenä. Şuña da Chavezneñ şul rättä buluı mantiqqa turı kilä", di Volk.
İnde äytelgänçä, Venezuela prezidentı Rusiägä Belarus''tän kilde, ä Mäskäwdän ul Vietnam häm İranğa yul totaçaq.
Kärim Kamal


text: Bu atnada Rumyansev qaldıqlarnı Russiägä qaytaru başta uq İran belän atom xezmättäşlege şarlarınıñ berse itep quyılğan ide dide. Ul İtar-Tass agentlığına İranda tözelüçe atom elektr stansiäseneñ berençe bülegen barıp qariaçağı turında da belderde. Bu bülek 2003-nçe yıl axırında eşli başlarğa tieş. Quşma Ştatlar Buşer atom elektr stansiäse tözeleşe höm İran belän atom xezmättäşlegeneñ başqa törläre Tähranğa atom qoralı yasawrğa yardäm itä ala, ä atom qaldıqları tübän nurlanışlı pıçraq bomba yasawda qullanılırğa mömkin dip kisätä. Buşer stansiäseneñ qimmäte 800 millionlap dollar dip isäplänelä.


text:
Izrail saqlanu ministrı Şaul Mofas bügen Izrail ğәskәrlәrenә terrorçılarğa qarşı, kirәk bulsa bөten bulğan qorallarnı qullanu boyırığın birde. Izrail, fәlәstin terrorçılığı belәn qөrәşne kөçәytә, dide ul. Bu qarar, xәrbi citәkçelәr hәm maxus xezmәtlәr wәkillәre qatnaşlığında pәnceşәmbe kөnne ütkәn cielıştan sөŋ qabul itelde. Şunnan sөŋ ğәskәrlәr fәlәstin cirlәrendә xәrbi opperatsiәlәr ütkәrde. Atışlarda 9 keşe üterelde, 15 fәlәstin suğışçı qulğa alındı. Alar arasında Hamas hәm Al-Aksa şahitlәre tөrkeme әğzәlәre dә bar.
Izrail ğәskәrlәre şulay uq yaŋadan Bәyetlәhemğә kerde hәm Raştua bәyrәme uŋayınnan tuqtatılğan komendant sәğәten yaŋadan kertte. Uramnarda qalırğa telәğәn fәlәstinlelәr küz yәşe gazı belәn quıp taratılğan.


text:
Finlandiädä yäşäwçe millättäşebez, tanılğan rässam Xäydär ağa Säetbattalov Qazanğa kilde
Süz şuşı arada märkäzebez Qazanğa berençe tapqır ayaq basqan, tanılğan rässam Xäydär ağa Säetbatalov häm anıñ möläyem xatını İlfirä xanım turında bara. Xäzer alar Finlyandiäneñ Mikkeli şähärendä yäşilär. Biregä Säetbatalovlar ğailäsen 10 yıl elek älege şähärneñ gubernatorı çaqırıp kitergän. Ni öçen digän sorawğa bez äle cawap birerbez, ä xäzergä Xäydär äfände häm İlfirä xanım belän yaqınraq tanışıyk.Xäydär Säetbatalov Kustanayda tuıp üskän, Böyek Watan suğışında qatnaşqan. İke tapqır yaralanğaç, Leningradqa qayta. 28 yıl däwamında şul qalada ğämäli sänğät akademiäsendä grafika däreslären uqıta, kafedra mödire, dekan bulıp eşli, professor däräcäsenä citä. Şul çorda Xäydär ağa bik küp tanılğan xärbilärneñ, tögälräge, marşallarnıñ, generallarnıñ, admirallarnıñ portretların yasıy. Anıñ eş cimeşläre dönyanıñ 100dän artıq muzeylarında saqlana. Yıraqtan yaxşıraq kürenä dilär, Xäydär ağanıñ osta itep yasalğan grafik portretlarına Finlyandiädä iğtibar itälär, häm, äytkänebezçä, icat itär öçen anı Mikkeli şähärenä çaqıralar. Säetbatalovlarğa yaxşı şartlar tudıralar. 10 yıl eçendä tanılğan rässam 1700 portret yasıy. Maxsus zakaz buyınça Xäydär ağa ataqlı fin keşeläreneñ räsemnär galereyasın buldıra. Anda marşal Mannergeymnan başlap, bügenge prezidentlar häm başqa tanılğan şäxeslär urın alğan. Fin, şved häm ingliz tellärendä tatar rässamı zur, zäwıqlı al'bom çığara. Ozın-ozaq söyläp tormıyça, şunısın ğına äytergä kiräk: Suomi ile başlığı Xäydär Säetbatalovqa äle moñarçı berkemgä birelmägän iñ zur däwlät büläge – Altın Yoldız Maqtaw bilgesen häm Finlyandiäneñ däwlät premiäsen tapşıru turında färman çığara.
Üz eşeneñ töp maqsatı itep Xäydär ağa räsem yasawnı quymıy, anıñ qaraşı kiñräk: ul millätneñ asıl keşelären mäñgeläşterergä kiräk dip sanıy.Tatar xalqına tartılu, Tatarstanda yäşägän, inde wafat bulğan häm xäzer yäşäwçe ataqlı şäxeslärebezneñ portretın yasaw teläge Säitbatalovlarnı märkäzebez Qazanğa alıp kilgän.
Tatar cirendä mäñgeläştererlek layıqlı şäxeslär baytaq şul. Tizdän 80 yäşen tutırırğa cıyınğan Xäydär ağa äle dä citez, ideyälär, plannar belän qaynap yäşi. Anı qanatlandırıp, köç birep toruçı, yaratqan İlfiräse ireneñ uñ qulı ğına tügel, sul yaqtağı yöräge dä. Xäläl cefetenä bağışlap yasağan 100lägän portretnıñ härqaysı üzençälekle, ber-bersen qabatlamıy, alardan nindider şäfqätlelek, cılı nur sibelep tora. Säitbatalovlar eşne citdi däräcägä quyarğa teläp, Mintimer Şäymievkä kerep, söyläşergä cıyınalar. Şunıñ öçen biredä berniçä atnağa qalırğa bulğannar.Alarnıñ niätläre – Qazannıñ 1000 yıllığına portretlar galereyasın genä tudıru tügel, tatarnıñ başqalasında zur grafika salonı, kürgäzmälär zalı açu. Mondıy salonnar dönyanıñ törle illärendä bar ikän. Rässam şundıy zalnı üz qulı belän oyıştırıp, qimmätle icat mirasın şunda büläk itärgä teli.
Bu möläyem keşelär belän aralaşqaç, dönya niçekter yaqtırıp kitä, küñeldä nindider ömet uyana. “Kiräk” qapçığın kütärep, şıñşıp, çäpçep, üzlärenä nider dawlap yörgän qayber millättäşlärebezgä menä şundıy qärdäşlärebezdän ğibrät alırğa ide.Damir Ğısmetdin


text: Taşkent. Keşe xoquqların yaqlawçı mäğlüm törkem, Human Rights Watch oyışması, Üzbäkstanda küptän tügel genä tağın ber jurnalistnı xökem itü ildä yaña ezärlekläwlär başlanuwın kürsätä dip isäpli. New Yorkta urnaşqan şuşı oyışma Üzbäkstan xakimiatlärennän 61 yäşlek Erğaş Bobocanovnı, anıñ sälämätlege naçarayu säbäple kiçekmästän irekkä çığarunı taläp itä. Ul şuşı ay başında totqarlanğan ide, qulğa alınğannan soñ anıñ sälämätlek xäle kisken naçarayğan, ul bik awır söyläşä dip xäbär itelä. Human Rights Watchnıñ Yewropa häm Üzäk Aziä öçen başqarma mödire Elizabeth Andersen, Bobocanovnı qulğa alu üzbäk xakimiateneñ üzen tänqitläwgä çıdamlıq kürsätmäwen taswirlıy dip belderä. Oppozitsiädäge Berlek xäräkäte äğzası bulğan şuşı jurnalist ilneñ könçığışındağı Firğänä ölkäsendä qulğa alındı, häm ul xakimiat tarafınnan yala yağuda, ülem belän yanawlarda häm däwlät serlären açuda ğäyeplände. Yala yağu ğäyepläwläre anıñ däwlät idaräsendäge rişwätçelek turında yazğan mäqälälärenä bäyle.


text: Fälestenn küzläw xezmäte başlığı Täwfiq äl-Tiravi ay başında, hamasnıñ Fälestin iminlek köçlärennäñ şähärne aluın da, İrannıñ roleneñ zur buluıñ belderde. Ul, distälägän Hamas äğzäseneñ İranda künügülär ütüen, Hamasnıñ İzrailgä qarşı tügel, ä Fälesten xaqimiätenä qarşı suğışır öçen qoral kertkännären äytte. Monnañ elek, Fälestin avtonomiäse başlığı Mahmud Abbas Xamasnıñ höcümnärendä Töbäktäge Çit köçlärneñ qatnaşı buluı turında äytkän ide. Läkin bu yulı yuğarı räsmi keşe tarafınnañ räsmi räweştä monıñ İran buluı belderelde.


text: Hөnәri berlek citәkçese Sergey Kovalev, Omskiy hawasında oçqıçlar xәrәkәte bu sәğәtlәrdә bөtenlәy tuqtarğa mөmkin, dide. Tabiplar Omksiy hawa alanındağı dispeçerlarnı eştәn azat itә başladı. Hawa alanı xezmәtkәrlәre xәzer inde 40 şәhәrdә açlıq iğlan itte. Bügen Irkutskiy hawa alanı xezmәtkәrlәre dә qarşılıq çarasın başlap cibәrde. Bu çarağa, Tөmәn, Noyaberskiy hәm Komi pespublikasındağı hawa dispeçerları da kilep quşılırğa tora. Dispeçerlar aşamıy torsalar da, vazıyfalar ütәwen dәwam itә. Kiçә Rusiәneŋ xezmәt hәm sotsial tәrrәqıyәt ministrı Aleksandr Poçinok, xөkümәt dispeçerlarınıŋ eş xaqın 30% kütәrü kebek talәben qanәğәtlәnderә almıy, dip belderğәn ide. Ministrnıŋ әytüwenә qarağanda, büdcetta andıy çığımnar qaralmağan. Bügen Mәskәwdә ütkәn matbuğat oçraşuında, hawa dispeçerlarınıŋ hөnәri berlege başlığı Sergey Kovalev, Transport ministrlığınıŋ deportamentı hәm oçqıçlar xәrәkәten oyıştıruçı dәwlәt şirkәte wәkillәre açlıq iğlan itelüçelәr belәn sөylәşülәr başlarğa riza, dip әytte. Itar-tass agentlığı xәbәr itkәnçә, sөylәşülәr irtәğә başlanırğa mөmkin. Qarşılıq çarasında qatnaşuçılarnıŋ talәplәre şul uk qala.


text:
Yaponiä Quşma Ştatlardan, raketalardan saqlanu sistemasın satıp alaçağın iğlan itte. Kabinet sekretare Yasuo Fukuda, Yaponiäneñ İminlek Şurası, älege proyektnı "raketalarnıñ taraluına" häm küpläp üterü qorallarınıñ cäyelüenä qarşı sistema bularaq rasladı, dip belderde. "Bez älege raketalardan saqlanu sistemasın, Yaponiäneñ saqlanu strategiäsenä yaqın bulğanlıqtan alırğa buldıq. Ballistik raketalardan saqlanu häm milli iminlek turında uylağanda , böten saqlanu sistemasın küzdän kiçerü kiräk. Yaña terror qurqınıçı häm ballistik raketalarğa qarşı saqlanu sürätendä bez sistemağa da üzgäreşlär kertäçäkbez" dide Fukuda.
Yaponiä Saqlanu Agentlığınıñ Quşma Ştatlardan alırğa täqdim itkän bu sisteması 6 milliard 500 million dollar tora. Plannarğa qarağanda sistema 5 yıl eçendä ğamälgä keräçäk.


text:
Mäskäwdä BDB illäreneñ ğayre räsmi cıyını uzdı
Bäysez däwlätlär berdämlege citäkçeläre bügen Mäskäwdä räsmi bulmağan samitdä cıyıldı.Cıyın ğomum alğanda tantana çarası bularaq planlansa da, Gruziäneñ ayrılıqçı Abxaziä hän Könyaq Osetsiä töbäkläre xäle cıyında zur bäxäslärgä säxnä bulır dip farazlana ide.
BDB citäkçeläre bügen ğayre räsmi samit öçen Mäskäwgä kilde. Rusiänen Berlekkä xaqimlek itärgä tırışuına qaysı ber äğzä illär rizasızlıq kürsätä başladı, Şuña da soñgı waqıtta mondıy cıyınnar bik siräk bula.
Energiä xezmättäşlege häm imigrasiä mäsäläse cıyınnıñ iğtibar üzägendä bulaçaq temalardan ber niçäse.
Qırğızstan prezidentı Qurmanbäk Baqiev, Russiäne soñgı waqıtta artqan millät ara-näfrät cinäyätläre turında küberäk çaralar kürergä çaqırası ide. Qırğızstan parlamentında bügen Rusiäne bıyıl üterelgän qırğız imigrantları mäsäläsendä xoquqi çaralar kürergä çaqırğan bilderü iğlan itelde.
Prezidentlıq möddäte betügä sanawlı könnär qalğanda Vladimir Putin, berlektäge qaysı ber il başlıqları belän ayrım söyläşäçäk.
Rusiäle säyäsät belgeçe Aleksey Muxin, bu cıyın şul uq waqıtta berlek illäre wäkilläre öçen kiläse prezident saylawında Putin warislegenä namzät Dmitri Medvedev belän yaqınnan tanışu öçen ber forsat bulaçaq dide.
“BDB illäre citäkçeläreneñ ğayre räsmi cıyını, tantana räweşendä genä planlangan. Vladimir Putin üzennän soñ prezidentlıqqa namzät Dmitri Medvedevne tanıştırıp üze BDB illäre citäkçeläre belän räsmi bularaq sawbullaşaçaq”
Läkin Kosovonıñ üz başına Serbiadan bäysezlegen iğlan itüe, Gruziäneñ ayrılıqçı Könyaq Osetiä häm Abxaziä töbäkläre mäsäläsendä qızu bäxäslär quptarır dip kötelgän ide. Bu ike töbäkneñ bäysez buluın Mäskäw yaqlıy.
Muxin,
“Abxaziä hän Könyaq Osetiä kiläçäge mäsäläsenen BDBnıñ kön tärtebenä kiterelä başlawı, cıyınnıñ tärteben üzgärtte. Gruziäneñ eçke mäsälälären xäl itär öçen cıyınğa kilgän Gruziä prezidentı Saakaşviligä, uñaysız sorawlarga cäwap totatarğa turı kiläçäk”
BDBnıñ Kosovonıñ bäysezlegen tanu mäsäläsenä mönäbäte dä cıyında qaralırğa tiyeş ide.
Kosovonıñ bäysezlegen tanu mäsäläse Mäskäw belän Tiflis arasındağı mönäsäbätne kiyerenkelekkä sala
İke il citäkçese soñgı arada 16 ay däwam itkän çikläwdäñ soñ, Gruziä belän Rusiä arasında oçışlarnı yañadan başlatu öçen kileşkännär ide. Gruziä prezidentı Mixail Saakaşvili bu kileşüdän soñ ike aradağı mönäsäbätnen tağın da yaxşırıp kitüen ömet itkänen beldergän ide.


text:
Keräşen tatarlarınıñ bäyräme
İske kalendar' buyınça Yaña yıl könne Salix Säydäş muzeyında Raştua bäyrämenä bağışlanğan bik matur kiçä bulıp ütte. Törle yäştäge keräşen tatarları, kübesençä ölkännär bügen bik küñelle, cılı oçraşuda qatnaştılar. Kiçäne Gennadiy Makarov, Agrafena Vasileva häm keräşen cır ansambleneñ qızları-yegetläre alıp bardı. Kiçädä Agrafena Vasil'eva Gennadiy Makarovnıñ İisus Xristosqa, tormışqa, adäm balasına bağışlap icat itkän küp kenä şiğerlären uqıdı. Kiçä cır-moñ belän ürelep bardı. Cır ansambl'neñ talantlı yäş qızları İisusnı iskä töşerep “İisusnı naxaqta ğäyeplәgännär”, “Allali belän Züllali” häm tağın küp kenä cırlar belän çığış yasadılar. Alarnıñ moñnarına quşılıp, Gennadiy Makarov häm ansambl'neñ yegetläre qıllı muzıkal' instrumentında uynadılar. Ber arada Agrafena Vasil'eva üzeneñ yäş çaqtan istä qalğan Narduğan könnärendä küräzälek itü törläre turında söyläp, bigräk tä yäş qızlarğa citkerergä tırıştı. Alar arasında qapqa aşa yeget isemnäre yazıp tutırılğan iteklär ırğıtu, qarañğı munçada şäm yaqtısında itä torğan küräzälär häm başqalar bar ide. Keräşen tatarlarınıñ olı bäyrämen xalıqqa da citkerü maqsat belän Efir telekompaniäse jurnalistları kilgän ide. Çığış yasağan yäşlär arasınnan bigräk tä Lyudmila isemle bik talantlı qız turında da äytep kitmiçä bulmas. Lyudmila Stepanova Qazanğa Leninogorsk rayonınıñ Fedotovka awılınnan kilgän. Elek bu awılnı kürenekle tatar şağire , Tuqay büläge iäse Gäräy Räxim yäğni Grigoriy Radionovnıñ tuğan cire bularaq belälär ide. Lyudmila Stepanova anda pedagogiä uçilişçesın tämamlıy, muzıka öyränä. Älegä 22 yäşlek qız Qazan pedagogiä universitetında uquın däwam itä. Sälätle, ömetle keräşen qızı uqıtuçı hönären üzläşterü belän bergä, şiğerlär dä yaza, cırlıy, üzeneñ talantın cırlar icat itüdä dä sınap qarıy. 2000nçe yılda Lyudmilanıñ “Berençe qar” isemle şiğerlär häm cırlar cıyıntığı basılıp çıqtı. Kiçä axırında Çallıdan kilgän “Tuğanaylar”isemle ictimaği-säyäsi keräşen gäciteneñ baş redaktorı Antonova Zinaida Petrovna qısqa ğına çığış yasap, keräşen ansamblenä räxmäten belderep, üze belän alıp kilgän keräşen kalendare, gäcitlär taratıp çıqtı. Kiçädä yasalğan çığışlardan tamaşaçılar qänäğät bulıp qaldı, tağın da oçraşırğa kileştelär. Keräşen tatarlarınıñ muzıkası Säydäş torğan yortta da bik matur yañğıradı.
Al’bina Zәynulla


text:
İspanianeñ sişämbe Ğäzzä sızığında urlanğan foto xäbärçese Emilio Morenatti azat itelgän. Fälästin avtonomiäse başlığı Mäxmüt Abbasnıñ kiñäşçese Näbil Şaat “Prezident Abbas şäxsän miña, xäbärçe azat itelügä ük, anı İspania konsullığına tapşırırğa quştı. Şulay itep bez bu xälgä zur ähämiät biräbez. Foto xäbärçeneñ şulay tiz iminlektä buluına bez bik şatbız”, - dide.
Associated Press agentlığı foto xäbärçeseneñ niçek azat itelüe bilgele tügel. Ul Ğäzzä şähäre üzägendä, öyennän çıqqan waqıtta bilgesez keşelär tarafınnan urlanğan ide. Älegä qädär ber kemdä anı urlawda cawaplılıqnı üz östenä almadı.


text: Mäskäw. Rusiä televideniäse häm radiosı yardämendä ütkärelgän sorawlarğa cawap birü tamaşası barışında prezident Vladimir Putin üzeneñ ikençe märtäbä dä däwlät başlığı itep saylanırğa teläwen äytte. "Min monı, andıy belderü yasawnı inde eşlärgä telägän idem, çönki räsmi äzerleklär başlandı, beläm ki, andıy sorawlar küp birelä. Minem moña cawabım uñay, äye, yarışqa çığaçaqmın häm yaqın kiläçäktä min bu xaqta räsmi bedlerü yasayaçaqmın" di prezident Putin. Bügenge sorawlarğa cawap birgändä ul şulay uq, prezident urınında ike märtäbädän dä ozaqqaraq qaluğa üzeneñ qarşı buluwın äytte.


text:
Britaniä möselmannarı ekstremizmğa qarşı berläşä
Britaniä möselmannarı, ekstrimist köçlärgä qarşı, tağın da äwzemräk köräşä başladı. Bu maqsatta, alar xalıq yardämendä üzläreneñ möselman mäxällälären üsterü çeltären buldırdı. Britaniä mäçetlärenä ekstremistlarnıñ da ütep kerüe farazlanğanda, alar mondıy çeltär qorıp uñıñqa ireşülärenä ışana.
Bu törkemnär arasında, mäsälän Yaña xälifiät buldıru maqsatı bulğan Xizbittäxrir kebek xökümät röxsät itkännär belän, qurqınıç tudıra dip sanalğan, Jamaat al Hadith, Mücahirun häm Deubandi törkemnäre bar. Doubandiçelär İslam üzäge häm mäçetlärgä ütep kerä başlağannar. Häm boları iñ qurqınıçları da, di Oxford universtetı Möselman mäğarif üzäge başlığı, Taj Hargey.
Deobandi, Äfğanstandağı Taliban yaqlı törkem. Alar ışanmağan Käfirlär belän söyläşü häm küreşüdäñ baş tarta. Alar şul isäptäñ Yahüd, xristiän häm hindilar belän dä aralaşmiy. Törkem başlığı isä gel xärbi cihad wağäzlären uqıy ikän.
Ekstrimist törkemnäreneñ, Britaniädäge İslam üzäge häm mäçetlärenä ütep kerüe, Britaniäneñ The Times gazetası tikşerünüläre waqıtında açıqlandı. Polisiä xisabına qarağanda dip yaza gazeta, Deobandilär 600 mäçettä häm 1.350 islam cämğiäten üz kontrolendä ikän.
Bu xisapqa Möselman aqsaqal citäkçeläre dä borçılu kürsätä. Möselman Şurası başlığı Dr. Ğayasuddin Sıddıqi, mondıy xälgä qarşı xökümät keçekmästän köräşergä tiyeş di.
“Minem uylawımça, xökümättäñ mäçet-mädräsälärdä närsä öyrätelüeñ häm närsä eşlänüen küzätelep barıluı xaqında sorap möräcağat itkän berdän ber oyışma bez dip uylim.”
Möselman mäğarif üzäge başlığı, Dr Hargey, Britaniä häm Yewropada ekstrimistlär belän köräştä töp usılnı bolay añlata.
“Bezneñ bu ildäge möselmannarnıñ barsına da dini yaqtañ qamilläşegä kiräk. Bütän süz belän äytkändä, alar üz üzlärenä Qor’änne häm sönnät qağidäläreñ uqıp, añlap yurıy alırlıq xälgä kiterüe şart. Ä, Söğed Ğarabstan häm Hindstan kebek illärdäñ kilgän bik tar añlayışlı keşelär öyrätülärenä tayanmasqa.” Dr Hagey, şul isäpdäñ, yaña oyıştırılğan, Britaniädäge törle möselman üzäkläre belän elemtädä torıp, bergäläp Deubandi häm başqa ekstrimist törkemnärgä qarşı tora aluda bu törkem uñışlı bulaçaq dip ışana.


text:
Tatarstan cämäğätçelege Çeçen Respublikasındağı referendum barışın berdä arttırmıyça, zur qızıqsınu belän küzätte, dip äytergä bula. Mäğlüm ki, Mintimer Şäymiev Çeçnyağa mömkin qädär möstäqillek, mömkin qädär avtonomiä birüne xuplap çıqtı. İçkeriägä konstitutsiäle, prezidentlı däwlät statusı birgän referendumnıñ tabadan töşkänen kötep torğanday, Tatarstan xökümäte düşämbe könne Çeçen Respublikası administratsiäse belän säwdä-iqtisadi, fänni-texnik häm mädäni xezmättäşlek turında kileşü imzaladı. Älege kileşügä Çeçnya yağınnan Äxmät Qadırov, Tatarstan yağınnan premyer-ministr Röstäm Miñnexanov imza saldılar. Älege kileşüdä yaqlarnıñ Çeçen Respublikası iqtisadın tergezüne tizlätüdä häm elekkege ozaq möddätle iqtisadi bağlanışlarnı tergezüdä mänfäğätläre buluı raslana. Xäzerge waqıtta Tatarstannıñ säwdä häm tışqı iqtisadi xezmättäşlek ministrlığı häm Çeçen Respublikalınıñ Tatarstandağı wäkilçelege belän älege kileşüne tormışqa aşıru öçen berketmä äzerläw bara. Tatarstanda küpçelek xalıq Çeçnya problemasın tınıç, säyäsi yullar belän çişü yağında:
Audio
Läkin Çeçnya referendumın xuplawçılar arasında, forsattan faydalanıp, federal' üzäkneñ möstäqil däwlät statusı alırğa telägän töbäklärgä, respublikalarğa qarata säyäsäten tänqitläwçelär häm referendum näticälärenä berniqädär skeptik qaraşta toruçılar da bar. Näq menä referendumnıñ berençe näticälären iğlan itä başlağan könne, düşämbe könne Tatarstan militsionerlarınıñ berläşterelgän 150 keşelek törkeme Gudermesqa kitte. Älege törkemne bu yulı eçke eşlär ministrı urınbasarı Rafil Nogomanov citäkli. Vokzalda mäğlümat çaralarına intervyu birgändä, ul referendum ütkärü belän genä Çeçnyada mıltığın atıp bärüçelär bik işäymäs äle, digän fiker äytte.


text:
28 qaraşa küni oblıstıq kitapxanada Täwelsizdiktiñ 25 jıldığına arnalğan «Erteñine el sengen, tegewrindi töl teñgem» attı tarïxï sabaq uy`ımdastırıldı.
Maqsatı: jastardı täwelsiz elimizdiñ eñ birinşi ay`rıqşa belgisi-teñgemen tereñirek tanıstırw, töl teñgemizdiñ şığw tarïxın ,ay`nalımğa engen waqıtı jay`lı keñinen mağlumat bere otırıp, elin, jerin qurmettewge, eljandılıqqa tärbïelew.
Tarïxï sabaq barısında Köpsalalı «Ulağat Qızılorda» kolledjiniñ oqıtwşısı Musaeva Qay`ırkül Musaqızı bayandama jasap, teñge – bizdiñ derbes el bolğanımızdıñ belgisi, ulttıq valyuta – elimizdiñ damw közi ekenin ay`tıp, tarïxï töl teñgemiz jay`lı biraz mağlumattar berdi.
Sabaq soñında stwdentterge «Teñge – derbestik tiregi» attı kitap körmesine şolw jasaldı.


text:
Çit ildä eşläp qaytır öçen ni kiräk: Tatar Däwlät Humanitar İnstitutı talibäläre täcribäse
Azatlıqnıñ awlaq öyenä räxim itegez, xörmätle tıñlawçılar... Bügenge tapşırunıñ qunaqları – Tatar Däwlät Humanitar İnstitutı talibäläre ike Läysän, Tänzilä häm Güzäl. Axırda bezgä Qazandağı Mäğärif-tur isemle säyäxät şirkäte xezmätkäre Röstäm Mölekov quşılır. Süzneñ närsä turında baraçağın inde çamalıysızdır, xörmätle tıñlawçılar, ayıruça yuğarı uqu yortları talibälären radioalğıçlar yanına yaqınraq kilep utırırğa çaqıram! Olıraq tıñlawçılarıbızğa da qızıqlı mäğlümat küp bulır, şunıñ öçen säğat axırına qadär Azatlıq belän bulığız...
-İñ berençe maqsatıbız – telne kamilläşteräse kilgän ide. Anda barıp psixologikiçeski baryerlarnı (kirtälärne) beterü maqsatı ide. Çit tellärne öyrängändä çit keşelär belän söyläşü azraq awırraq, çönki keşe belän söyläşkändä xatalı süzlärne äyterseñ kebek. Şunıñ öçen Angliägä kilep citkäç başta bez söyläşergä bik qurqa idek, annan soñ inde iäländek.
Bäyälär digännän – qayber mäğlümatlär belän tanıştırıp kitäsem kilä, xörmätle tıñlawçılar. "Work and Travel: USA" digän programma bar. Rusiä buylap bu programmağa quşılıp bula, häm anıñ töp ike şartı – yuğarı uqu yortı talibäse bulu häm aralaşırlıq däräcädä ingliz telen belü. Şunnan soñ sez 1 yünnän başlap üktäbr urtasına qadär Amerika Quşma Ştatlarında eşläp qayta alasız. Eş urının üzegez ezläsägez (älbättä bu programmanı eşläwçelär sezgä yardäm itergä tieş) – bu oçraqta sez meñ dollardan az ğına kimeräk aqça tülisez. Ägär dä inde eş urının tabıp birsennär disägez – ul çaqta inde kübräk aqça tülisegez bula. Bu aqçağa – Amerikağa yul bäyäse genä kermi, qalğanı - viza yasatu, añlatu, törle qağäzlär äzerläwne säyäxät bürosı üz östenä ala. Amerikada xezmät xaqı kimendä säğatenä 6 dollar bularğa tieş, qalğanı inde sezneñ eş birüçe belän niçek söyläşüegezgä bäyle – bik oşap kitsägez – köräp aqça eşli alasız. Bezneñ qızlar nindi eşlärdä eşlägän soñ? Bu programma turında söyläwne äle däwam iterbez... xäzer qunaqlarğa süz.
-Bez Ocean City şähäre, Maryland ştatında kiçen restoranda eşlädek, anda qunaqlarnı öställärgä utırtuçı, qarşı aluçı bularaq – ul "hostess" dip atala. Annan soñ kassir bulıp eşlädem. -Bez Londonnan yıraq tügel ber cirdä, Somerset grafstvosında ber biznesmenda eşlädek. Anda cıyıp yäşelçä häm ciläk-cimeş kiterälär ide, bez alarnı ülçäwgä salıp pakovat itä idek, şunıñ öçen bezgä aqça tülilär ide. Keçkenä genä ayırım öydä tora idek, aşarğa üzebez äzerli idek. Xucabız olı keşe ide inde, xäzer dä anıñ belän aranı özmibez, aralaşıp torabız. -Bez dä şulay uq 10 keşe ber öydä tordıq. 7 qız häm 3 yeget. -Bez bik küp keşe belän aralaştıq – anda yäşäwçe inglizlär, induslar, ispannar, yäşlär häm olı keşelär belän aralaştıq. Litva, Latviä, Belarusiädän kilgän studentlar bar ide. -Ocean City – ul kübräk yal itü şähäre, monda bik küp illärdän kilgän studentlar bar ide – Bolgariä, Polşa, Rumıniä, Meksika. Alarnıñ da tellären öyrändek.
R.C. Sezne niçek qabul ittelär, şulay uq "Russian" dipme, ällä....?
-Bez kilgäç tä üzebezne – bez tatar qızları dip äyttek. Tik xucabız añlamadı, başta – urıslarnıñ ber dialektıdır dip uyladı. Bez aña ber ay buyı tuqıy-tuqıy, ul añladı annan soñ. "räxmät", "isänmesez" dip öyrättek alarnı. Başta bezne tatarlar ikänne añlattıq, äzräk tarixnı söyläp birdek. Bez möselmannar, didek.
R.C. Qurıqmadılarmı soñ möselman digäç?
-Yuq, bik yaxşı alarnıñ mönäsäbäte möselmannarğa. Tatar cırların da cırlap kürsättek. Şulay tarixnı, ğöref-ğadätlärebezne söyläp kürsätkäç – alar inde bezneñ ruslardan bötenläy başqa xalıq ikänebezne añladı. Tatarnıñ milli rizığın aşatıp qaramqçı idek, läkin andıy mömkinlek bulmadı. -Bez kilgäç tä üzebezneñ Tatarstannan ikänebezne äyttek, Tatarstannıñ qayda ikänen añlattıq.
AQŞta şulay uq balalar belän cäyge lagerlarda da eşläp bula, häm birgäk tä – bulaçaq uqıtuçılar öçen monnan da faydalıraq täcribä tabıp bula mikän. Anıñ öçen dä maxsus programmalar bar. Belgeçlär sezne äñgämägä çaqıraçaq, anı uñışlı uzsağız – aqça tülisez dä viza äzer bulğaç kitäsez. Älbättä çit ilgä çıqqaç tuğan yaq belän çağıştıra başlıysıñ... Eşlä häm uqı digän mondıy programmalarnıñ üzençälege şul – anda qatnaşuçılar cirle xalıq belän aralaşa, tormışnıñ böten waq-töyeklären kürep çağıştırırğa öyränä. "Alarda häm bezdä" niçek soñ? Angliä häm Amerikada qızlarıbıznı yaxşı häm naçar yaqtan närsä şaqqatırğan....
-(AQŞta) Avtobus yörtüçese kergändä här keşedän xällären sorap çığa, yılmayıp. Çığıp kitkän keşegä dä – könegez äybät bulsın, dip sawbullaşa böten keşe belän. Menä şul bik şaqqatırdı bezne. Qazanda da voditelğa "räxmät" dip äytkän idem ber – şuuundıy säyer itep qaradı miña. Bez dä şulay äybät yäşäsäk – bälki bez dä şulay yılmayıp yörer idek? -(Angliädä) Min äytä almıym, alar yaxşı yäşi, bez naçar, dip. Alarnıñ mentalitetları bötenläy ikençe törle. Böten keşe ber berse belän yılmayışıp, yaxşı mönäsäbättä bulsa, aqrışmasa-baqrışmasa – nişläp bezneñ il alğa kitmäs ide mikän? Anda kibetkä kergäç tä nindi genä arğan satuçı bulmasın – ul barıber siña yılmaya, xälläreñne soraşa. Şaqqatırğan äyber – invalid keşelärgä ixtiram häm xörmät, alarğa böten şartlar tudırğan, şulay uq olı keşlärgä dä. Annan soñ irlär belän xatın-qızlar, xattä olı yäştä äbi belän babaylarnıñ gel qulğa qul totınışıp yörüe şaqqatırdı. Bezneñ bit olılar – balalarğa bulsın dip kenä tırışa, üzläre turında ber dä uylamıy başlıy. Ä anda alay tügel, alar haman da säyäxät itälär, qayadır baralar, närsäder kürälär. -Mine şaqqatırğanı çistalıq. Häm böten cirdä balalar belän ätiläre yöri. Kafeğa çığasıñmı, uramğamı, kibetkä kiem saylarğamı – böten cirdä ätilärne küräseñ. -(AQŞta) Uramda pivo eçep yörgänen kürgänem yuq. Anda anıñ öçen ştraf.
Naçar yaqtan qızlarıbıznı – ike ildä dä aşaw yağı naçar buluı şaqqatırğan. Yarım äzer aşamlıqlarğa tatar qızları iälänä almağan. Amerikada qızlar narkomannar küp buluın söyläde.
R.C. Ni öçen bezneñ ildä studentlarğa cäyen yaxşı açqa eşläp häm küñelle yal itep bulmıy? Ni öçen menä şul Amerikağa şul qadär aşqınu bar?
-Bezneñ ildä andıy şartlar tudırılmağan. Bezdä bit studentlarğa tügel – yäş spetsialistlarğa da eş tabu bik awır. Qaya ğına barma "opıt rabotı" (eş täcribäse) kiräk.
R.C. Ä Amerikada närsä kiräk?
-Bezdä ciläk cıyarğa barsañ anda aqçanı tülilärme soñ? -Döresen äytkändä bezneñ ildä keşe aqçanı urlap eşli. Ä çit ildä ul üzeneñ xezmäten kertep aqça eşli. -Bälki ul şartlar tudıra almaw ul däwlättän genä kilmider? Bälki üzebezdän dä kiläder? Bezneñ yäşlär şuşı problemanı kütärep çıqsalar bezne tıñlamaslar ideme? Bez üzebez passiv dip uylıym min.
R.C. Qızlar, ä menä kiläse yılğa tağın barırğa täqdim itsälär sez barasızmı?
-Barabız, älbättä barabız.
Amerikada törle eştä eşläwdän tış şulay uq "professional" täcribä tuplaw programmaları da bar. Moña 3 kurstan başlap – aspiranturada uqığan talibälär möräcäğät itä ala häm çit ildä alarğa üz belemnären kamilläşterergä, yağni tikşerülär alıp barğan ölkägä "tiränäyergä" yardäm itäçäklär... Bu programma belän J-1 isemle amerikan vizası nigezendä Quşma Ştatlarda yıl yarımğa qadär yäşäp bula. Şuşı eşlärne başqaruçı şirkätlärneñ berse Qazanda – Mäğärif-tur isemle säyäxät bürosı... Anıñ xezmätkäre Röstäm Mulükov:
-Bezneñ firma Peduniversitet yanında barlıqqa kilde. Küpçelek studentlar cäyge programmalar nigezendä AQŞqa kitä. Ni öçen AQŞ? Bezgä alar belän eşlärgä qızıq buludan tış – böten dönyadan studentlar cäyen näq AQŞqa cıyıla, şunıñ öçen bez alar belän eşlibez. Alar anda telne kamilläşterä, açqa cıya, cirle xalıqnıñ mädäniäte belän tanışa, yaña duslar buldıra. AQŞtan başqa – studentlar Angliä, Yaña Zelandiä, Germaniägä bara alalar. "Work&Travel USA" programması nigezendä yıl sayın bez 4-50 studentnı cibäräbez. Programmalar küp törle, alarnıñ maqsatları da, bäyläre dä törle.
Bezneñ Awlaq öy utırmasınıñ waqıtı çığıp bara, xörmätle tıñlawçılar.. bügenge söyläşüdän sez üzegez öçen faydalı mäğlümatlär alğansızdır, digän ömettä qalabız. Azatlıqnıñ Awlaq Öyendä işetergä telägän temalarığız bulsa – bezgä täqdimnäregezne yazıp salığız... 420012 Qazan 12, 155nçe abonent tartması... bezne internetta uqıp häm tıñlap bula. www.azatlıq.org... Azatlıqtan ayrılmağız!!!
Alsu Qormaş, Räfis Cämdixan – Praga, Qazan


text:
Başqortstanda Yaña yıl käyefe arta
Başqortstanda Yaña yıl bäyräme ruxı bu atna başınnan uq sizelä başlağan ide inde. Mäktäplärdä, balalar baqçalarında Çırşı bäyrämnäre oyıştırılsa, küp kenä xezmät kollektivlarında yaña yıl kiçäläre ütkärelä. Restorannarda, kofelarda oçraşıp, räsmi bulmağan şartlarda yal itä, küñel aça yıl buyı eşläp arığan xezmätkärlär. Andıy kiçälärne tağın da küñelleräk itü öçen, xäzer xälle genä oyışmalar häm şirkätlär kiñ bilgele artistlarnı da, yäş sänğät'kärlärne dä çaqıra.
Cırçılar şulay itep bu könnärdä şaqtıy ğına aqça suğıp qala. Tatar häm başqort sänğät yoldızların çaqıruçılar da küp. Xätta qayber cırçılar ber kiçne beryulı ike-öç urında bulıp cır küçtänäçlären öläşergä ölgerä. Tanılğan cırçılar Aydar Galimov, İdris Gaziev, İdris Kälimullin, Fädis Ganiev, Liliä Biktimerova, Azamat Timerov kebek populyar cırçılarğa bu könnärdä ayıruça ixtıäc zur ikän. Cırçı İdris Kälimullin citäklägän “Säyär” tatar estrada teatrı bu könnärdä xätta Çırşı bäyrämnäre ütkärügä belderülär dä birä. İdris Kälimullin üze Qış babay bulıp xalıq küñelen aça.
Yaña yılnı qarşılağanda – 31 dekaber kiçendä Ufanıñ qayber mäydannarında şulay uq tamaşalar bula. İñ mawıqtırğıç tamaşa, här yıldağıça, başqala üzägendäge Lenin mäydanında bulaçaq. Anda başta Qış babaylar bäygese, annan soñ häwäskär artistlar çığışları bula. Ä kiçke unberdän tönge ikegä qädär tanılğan cırçılar häm muzıkantlar bäyräm käyefen arttıra. Bäyrämgä noqtanı ozaqqa suzılğan bäyräm salyutı quyaçaq ikän. Xäyer, bäyrämgä noqtalar un könnän soñ ğına quyılır inde. Añarçı kön dä öterlär genä bulır. Şul öterlärne quya-quya xörmätle radio tıñlawçılarıbız arıp betmäsen, üzläreneñ dä, yaqınnarınıñ da sawlıqların saqlasın ide dip telik. Bäyrämnärebez möbaräk, öställärebez tügäräk bulsın, xörmätle duslar, citep kilüçe yaña yıllar belän sezne. Fänis Fätxi, Ufa


text:
Däwlät serlären satuda ğäyeplängän Mixail Trepaşkin irekkä çığarıldı
Trepaşkinnıñ advokatı Yelena Liptser radiobızğa bügen menä närsälär belderde:
"Mäxkämä bik tiz arada bezneñ möräcäğätne qarap, Nizhniy Tagildağı törmä idäräse bik tiz añlatma birde. Bolarğa min bik aptıradım, çönki ul Nizhni Tagilğa avgust başında ğına kilde. Ğädättä törmä idäräse totqınnıñ kimendä 6 ay yäşäwen täläp itä." dide advokat xanım.
Trepaşkinnıñ 1997nçe yılğa qädär eş urını bulğan Federal İminlek Xezmäte FSB, üz xezmätkären Britaniäneñ Mİ-5 iminlek xezmätenä FSbnıñ däräcäsen töşerü maqsatı belän şartlatqıçlar turında mäğlümat satuda ğäyepläw beldergän ide.


text:
Rawil Boxaray ike kitabın kiñ cämäğätçelekkä täqdim itte
Qazanda islam dinenä bäyle kitapnıñ kiñ cämäğätçelekkä täqdim itü çarası buldı. Qazan keşe, ä xäzer Londonda yäşäwçe jurnalist häm yazuçı Rawil Boxaray tatar zıyalıların çaqırıp, üzeneñ ike kitabın täqdim itte. «Xaqiqätne sağınu» («Nastolgiä po otkrovenyu»), digän fänni publitsistik xezmäteneñ kereş süzendä mondıy süzlär bar. Avtor, islamğa bügenge wazğiät küzlegennän qararğa tırışa, Rusiä cirlegendä islam häm xristian dinnäreneñ tarixların çağıştıra, alarnıñ üseşendä bulğan urtaqlılar häm ayırımlıqlar turında fikerläre belän urtaqlaşa.Dini täğlimätlar belän bergä, Rawil äfände, Altın urda şiğriäten dä öyrängän. Anıñ şul isemendäge kitabına tatar zıyalıları yuğarı bäyä birde. Mäsälän, tarixçı Mirqasıym Ğosmanov fikernçä, avtornıñ uquçını uylanırğa mäcbür itä. Bu xezmätneñ töp ähämiäte şunda, di ul.
Kitapta «Xösraw wä Şirin» äsäre, Xäräzmi, Saif Sarai şiğerläre tärcemäläre urın alğan.Bikä Timerova.


text:
Elordanıñ jaña temirjol vokzalı 2017 jıldıñ mamır ayında paydalanwğa beriledi. Bul twralı bügin QR Prem’er-Mïnïstriniñ birinşi orınbasarı Asqar Mamïnniñ törağalığımen Astana qalasınıñ jaña temirjol vokzalınıñ qurılısı jäne Astana stancïyasınıñ temirjol torabın damıtw mäseleleri boyınşa ötken köşpeli keñeste belgili boldı, dep xabarlaydı primeminister.kz.
Atalğan jobalardı iske asırw barısı jaylı «Qazaqstan temir jolı» UK» AQ basşısı Q. Alpısbaev bayandadı. Ol qazirgi tañda Astananıñ vokzal keşeniniñ jäne temirjol torabınıñ äzirligi 80% quraytının mälimdedi. Onıñ aytwınşa, vokzaldıñ karnïzderin qaptaw jumıstarı, vokzaldıñ jılıtılmaytın böliginiñ qasbetterin ärlew, awa almastırw jüyesin montajdaw, sırtqı élektrmen qamtw jumıstarı 90% ayaqtalğan.
2017 jıldıñ 1 mamırına qaray vokzal ğïmaratındağı lïftter men éskalatorlardı montajdaw, iske qosw jäne jöndew, töñirekti abattandırw jäne kögaldandırw, sonımen qatar ärlew jumıstarın ayaqtaw josparlanğan.
Elordanıñ jaña temirjol vokzalı awmağındağı ïnjenerlik kommwnïkacïyalar men jol qurılısı jumıstarınıñ barısı twralı Astana qalası äkiminiñ orınbasarı Q. Aytmuxametov esep berdi. Sonday-aq, merdiger uyımdardıñ basşılarınıñ qurılıs-montajdaw jumıstarın atqarw, jaña temirjol vokzalın paydalanwğa berw qızmetiniñ jumıstarı twralı esepteri tıñdaldı.
Atalğan nısan qurılısında şamamen 1 150 adam jumıs isteydi. Astananıñ jaña temirjol vokzalı täwligine 35 mıñ jolawşı ötkizedi dep josparlanwda.


text:
Törkiä Sabantuyına Tatarstannan 100dän artıq keşe cıyına
Tatarstan soñğı yıllarda çit töbäklärdä yäşäwçe millättäşlärebezgä Sabantuy bäyrämen ütkärüdä yärdäm itep tora. Bäyräm çorı başlanıp aldınnan, anı oyıştıruçılarnı cıyıp, Sabantuynı ütkärü tärtipläre belän tanıştırıp seminarlar uzdıra, respublikadan sänğät ostaları, däräcäle qunaqlar cibärä. Bu inde ğädäti xälgä äylänep bara. Menä Törkiädä 3 yün könne uzaçaq Sabantuyğa da respublikadan qunaqlar cıyına. Şunısın da äytergä kiräk, bu yulı Törkiädä milli bäyrämebezdän tış, Ğabdulla Tuqaynıñ 120 yıllıq yubileyı dä bäyräm iteläçäk. Şuşı täqdim belän Tatarstannıñ Törkiädäge wäkilçelege çıqtı. 2 yün, comğa könne, Yosıf Aqçura, Ğayaz İsxaqıy, Sadri Maqsudilarnı iskä alu niätennän alarnıñ ziratlarına baru qaralğan. Şul uq könne Dcemal’ Räşit bäy isemendäge konsert zalında kürgäzmä häm konsert ütäçäk. 3 yündä isä Sabantuy çiratı citä. Ul ğädättägeçä İstambul yanında urnaşqan Belgrad urmannarında uzaçaq.
Şuşı çaralarda qatnaşırğa dip Qazannan 30 keşe barır, dip uylanılğan ide. Läkin soñğı könnärdä genä bu niät üzgärde. Säbäbe dä bik qızıq. Sabantuy qısalarında Törkiägä Başqortstan respublikası wäkilläre dä kilep, anda respublikanıñ sänğät häm mädäniät könnären ütkärergä teli. Alay ğına da tügel, monda äle Başqortstannıñ Rusiägä üz irege belän quşıluınıñ 450 yıllığın da bäyräm itärgä cıyınalar ikän. Mondıy täqdimne tatarstanlılarğa Başqortstannıñ Törkiädäge wäkilçelege yasağan, imeş. Tatarstanlılar, bik telämiçä genä, rizalaşqannar, dip xäbär itälär bezgä Törkiä tatarları. Şulay itep, Sabantuyğa cıyılğan millättäşlärebez, Törkiädäge Rusiäneñ ilçese, konsulı qatnaşlığında kürşelärebez üzläreneñ bäyrämen dä bilgeläp ütärgä cıyına. Moña Törkiädä yäşäwçe tatarlarnıñ mönäsäbäte nindi soñ? Şuşı xaqta bez ğalim Nadir Däwlättän soraştıq.
Başqort törkemeneñ Sabantuy waqıtında Rusiäneñ räsmi wäkilläre arasında Başqortstannıñ Rusiägä üz irege belän quşıluın iskä aluı borçıy. Törkiädä yäşäwçe tatar-başqortlarğa üz irege belän doşmanğa quşılu waqiğası bik säyer toyıla, monıñ dönyada başqa ürnäge barmı ikän digän sorawlar tudıra. Tuqaynıñ 120 yıllığı, Başqortstannıñ Rusiägä quşıluınıñ 450 yıllığı qarşı quyılaçaq kebek Törkiä Sabantuyında. Çit ildäge tatarlar monı añlıy almıylarNadir Däwlät Törkiädäge Sabantuy waqıtında Başqortstannıñ Rusiägä üz irege belän quşıluınıñ 450 yıllığın bäyräm itärgä cıyınuına andağı millättäşlärebezneñ mönäsäbäten belderde.
Başqortstannan Törkiädäge Sabantuyda, döresräge quşılunıñ yubileyın bäyräm itüdä qatnaşırğa 100dän artıq keşe kilergä cıyına. Alar arasında räsmi wäkillär, cırçılar, biüçelär bulaçaq. Tatarstanlılar da qalışmasqa buldılar. Soñğı mäğlümätlär buyınça Törkiägä respublikadan 130 keşe cıyına ikän. Xäyer, Mädäniät ministrınıñ urınbasarı Ayrat Cabbarov süzlärenä qarağanda, älegä finans mäs’älälär xäl itelep betmägän. Läkin keşelär inde äzer, ä premyer-ministr Röstäm Miñnexanov alarğa Törkiägä barırğa xätta ayırım ber oçqıç ta wäğdä itkän ikän.
Gölnaz İlgizär


text:
Jurnalistlanı Yaqlaw Komitetı "İñ nıq senzuralanğan 10 il" dip atalğan xisabın iğlan itte
Salqın suğıştan soñ 15 yıl däwamında qayber elekke sovet illäre liberal demokratiägä ireşü öçen eş alıp barsa, qayberläre törle yaqlap artta qala başladı. Alarnıñ uñışları başqa yaqlar belän bergä matbuğat irege torışı belän dä bäyälänä. Sişämbedä, Dönya matbuğat ireklege könendä matbuğat iregen yaqlawçı, New Yorkta urnaşqan Jurnalistlarnı Yaqlaw Komitetı "İñ nıq senzuralanğan 10 il" dip atalğan xisabın iğlan itte. Şular arasında 3 elekke sovet ile Törkmänstan, Üzbäkstan häm Belarus ta bar.
Xisapta ul illärneñ xökümätläre başında awtokrat citäkçelär utıra häm alar üz watandaşlarına dönya häm il turında kilüçe barlıq mäğlümätlärne kontroldä tota, üz illäre turında yaxşı xäbärlärne genä röxsät itä, tänqitçän yäki naçar xäbärlärne tıya dielä.
New Yorkta Berläşkän Millätlär Oyışması baş idaräsendä älege xisapnı iğlan itkännän soñ telefon aşa Azatlıq radiosına Komitetnıñ başqarma mödire Ann Cooper bolay dip belderde.
"Çınnan da möhim bulğan xällär turında yış qına berni dä xäbär itelmi. Tönyaq Koreanıñ däwlät kiñküläm mäğlümät çaraları, mäs''älän, 1990-nçı yıllarda millionnarça keşegä tä''sir itkän qotoçqıç açlıq turında berni xäbär itmäde. Qayçaq senzura ul illärdä xalıqnıñ tormışına da tä''sir itä başlıy" di Cooper.
İsemlektäge berençe bişlekkä Tönyaq Korea, Birma, Törkmänstan, Ekwatoraial Gwinea häm Liviä kerä. Alardan soñ unlıqnı Eritrea, Kuba, Üzbäkstan, Süriä häm Belarus tutıra.
Elekke sovet illäre arasında iñ yaman senzura Törkmänstanda. Anda däwlät barlıq kiñküläm mäğlümät çaralarına xuca bulu belän bergä çit il mäğlümät çığanaqların da ilgä kertüne tıya.
Xisapta Törkmänstannıñ kiñküläm mäğlümät çaraları xalıqqa kiräkle mäğlümät taratası urınğa Törmänbaşına yäğni prezident Saparmurat Niyazovqa dan cırlaw belän mäşğül dielä.
Cooper "Moña Törkmän xalqı niçek qarıy. Äytüe bik qıyın. Çönki mäğlümät çaraları nıqlı kontrol astında häm härtörle fiker belderü dä Törkmänstanda nıq kontroldä totıla. Keşelär uylağannarın äytergä qıymıy. Alar üzläreneñ awtokratik citäkçeläre turında ni uylawların äytmiäçäk, çönki anıñ bulaçaq näticälärennän qurqalar" di.
Jurnalistlarnı yaqlaw komitetı äytüençä, Üzbäkstanda prezident İslam Kärimov xökümäte mäğlümät çaralarınıñ oppozitsiäne yaqtırtuına yul quymaw öçen sovet ısulların qullana, militsiä azaplawları belän nıqlı tärtip saqlıy.
Xisapta bigräk tä Kärimov xökümäteneñ 2005-täge Ändican waqıyğaları turında cit il mäğlümät çaralarına xäbär itüçe jurnalistlarnı bastıruı ğäyeplänä. Jurnalistlarnıñ kübese ildän qaçıp kitärgä mäcbür buldı, Ändican waqiğalarınnan soñ wäzğiät bik nıq naçarayıp kitte dielä.
Monnan tış İrekle Yewropa-Azatlıq, BBC radiolarınıñ, Suğış häm Tınıçlıq xäbärläre institutınıñ Taşkenttağı bülekläre yabıluı telgä alına.
Xisapqa qarağanda 2005-nçe yıl axırına Üzbäkstanda 6 jurnalist törmägä yabılğan. Bu elekke sovet illäre arasında iñ zur san.
Belarus bu xisapta yış qına Yewropadağı soñğı diktatura dip atala. Häm andağı matbuğatnıñ xäle dä monı çağıldıra dielä. Komitet mäğlümät çaraları räsman irekle bulsa da prezident Aleksandr Lukaşenko telämägän närsälär turında xäbär itmäskä tırışalar di
Cooper äytüençä, Lukaşenko xökümäte matbuğatnı kontrol''dä totu öçen xoquqıy häm administrativ ısullar qullana."Lukaşenko qullanğan ısullarnıñ qayberläre näşriätlärgä gazetlarnı bastırmaw, yäki poçtağa alarnı taratmaw turında färman birü. Ul gazetlar texnik yaqtan eşläp kilsä dä xäbärlären xalıqqa tarata almıy. Bu andıy uq qurqınıçlı senzura bulmasa da bil näticäle ısul, çönki axır çiktä xalıq barıber bäysez xäbärlär ala almıy" di Cooper.
Xisap 17 törle bilge nigezendä äzerlängän. Alar arasında räsmi senzura, bäysez kiñküläm mäğlümät çaraları bulmaw, çit il radioların tomalaw, basmalarnıñ eşenä tıqşınu häm başqa ısullar bar. Häm Komitet belderüençä, isemlektäge 10 ilneñ barısında da şuşı ısullarnıñ kimendä 9-ı qullanıla.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Omski tatar tele uqıtuçıları qorıltayğa kitte
Omskidan Qazanğa Bötenrusiä tatar tele uqıtuçıları häm tatar milli-mädäni komponentlı uqu yortları xezmätkärläre qorıltayına 14 keşe kitte. Alarnıñ küpçelege awıl mäktäplärendä tatar tele däreslären alıp baruçı uqıtuçılar häm rayon xakimiätläre mäğärif bülege xezmätkärläre. Döres, qorıltayğa baruçılar arasında milli mäğärifkä qatnaşı bulmağan keşelär dä bar. Çönki isemlek tuplaw belän ölkä mäğärif ministrlıysınnan tış ölkä tatar milli-mädäni möxtariäte dä şöğellände - üzeneñ aktivınnan wäkillär täqdim itte. Andıylarnıñ berse cirle gazetalarda mäqälälär yazğalap toruçı, 80 yäşkä citkän Sania apa Annenkova.
Uqıtuçılar qorıltayda üzlären borçığan sorawlarğa cawaplar taba alırmı, tatar telen uqıtu buyınça cirle problemalarnı xäl itüdä nindi dä bulsa faydalı kiñäşlär işeterlärme? Ğomümän milli mäğäriftä alğa kiteş bulırmı - älegä äytüe qıyın, härxäldä uqıtuçılar uñay üzgäreşlärgä ömetlänälär.


text:
Rusiä prezidentı Vladimir Putin armiädäge tärtipsezleklärgä häm köç qullanularğa, şulay uq alarnı yäşerü tırışlıqlarına çik quyarğa kiräk dide.
"Xärbilärneñ şäxes xoquqlarına häm alarğa sotsial garantiälärgä iğtibarnı nıq arttırırğa kiräk. Ğäskärlärdä härber köç qullanu häm nizamnamäne bozu oçrağına, şulay uq xärbi citäkçelärneñ alarnı yäşerü tırışlıqlarına iñ qatı cawap bulırğa tieş" dide Putin.
Putin intellektual' milek xoquqların nığraq saqlarğa häm cinayätçelärgä qarşı qatıraq çaralar kürergä çaqırdı.
Prokurorlar belän oçraşuda ul Rusiädä satılğan fil'mnarnıñ 70, komputer programmalarınıñ 90 protsetnı urlanğan dide. Ul şulay uq yalğan darular satu il xalqına nıq tä'sir itä dide.
Putin xoquq saqlaw oyışmaları yıl sayın 70 meñläp keşeneñ yuğaluına qarşı çaralar kürä almıy dip belderde.
Anıñ äytüençä bıltır ğına da 5 meñnän artıq üterüçe irektä qalğan.


text:
«BocToчHый эkcпpecc» - armiäneñ bügenge xäle turında
«BocToчHый эkcпpecc» gazetası comğa sanında «Rusiäne kemnän saqlarğa?» digän soraw belän törle keşelärgä möräcäğät itte. Respublikanıñ soldat anaları komitetı räise Ğalina Çumaçenkova turıdan bolay dip äytkän: «Berençe çiratta, armiädäge mafioz strukturalardan. Alar zakonnı satıp alalar häm satalar». Ğalina xanım fikerençä, aqça bulsa, armiädän qotılıp bula, aqçasızlarğa xezmät itärgä turı kilä, soldatlarnıñ kübese yä yätimnär, yä tulı bulmağan ğailälärdän, yä awırular. Citmäsä, armiädän qayberäwlär ğariplänep tä qaytalar. Moña östäp äytep bula: ä Çeçnyadağı suğıştan qaysıları tuğan yaqlarına zink tabutlarda qaytarılalar.


text:
Straw fälestinlelärgä 9-nçı ğinwarda ütäçäk saylawlarda yardäm itärgä wäğdä birle. Fälestinlelär bu ayda wafat bulğan Yassir Arafat urınına yaña citäkçe saylıy.
Ramallada fälestin premyer ministrı Äxmät Qurai belän oçraşqannan soñ Straw Qurai minem saylawlarnı irekle häm ğädel itep ütkärü öçen Könbatış Yarda häm Gazada iminlek zarur digän fikerem belän kileşte dip qänäğätlek belderde.
Oçraşudan soñ Straw Arafatnıñ qäberenä barıp çäçäk bäyläme saldı.
Soñraq ul Fälestinne Azat İtü Oyışmasında Arafat urının alğan citäkçe Mäxmüt Abbas belän oçraştı.
Çärşämbe könne İzrail' tışqı eşlär ministrı Silvan Şarom Strawğa İzrail' fälestinlelärgä saylawlar ütkärüdä yardäm itäçäk dip belderde. Straw İzrail' premyer ministrı Ariel Şaron belän dä oçraşırğa tieş ide, ämma premyer ministr idaräse Şaron awıru säbäple oçraşudan baş tartırğa mäcbür dide.
Xäbärlärgä qarağanda, İzrail' soldatları Gazada häm Könbatış Yarda 3 fälestin suğışçısın ütergän.


text:
Ekrem Çelebi - Ah Yalan Dünya
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Ah Yalan Dünya
Etiketler : Ekrem Çelebi - Ah Yalan Dünya türkü indir, Ekrem Çelebi - Ah Yalan Dünya türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Ah Yalan Dünya mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Ah Yalan Dünya türküsü, Ah Yalan Dünya sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Ah Yalan Dünya bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Nasıl Vasfedeyim
Ekrem Çelebi - Ham Meyvayı Kopardılar Dalından
Ekrem Çelebi - Zülüf Dökülmüş Yüze
Ekrem Çelebi - Sitem Taşlarına Vurdum Başımı
Ekrem Çelebi - Kız Pınar Başında
Ekrem Çelebi - Ne Karaymış Alnımın Yazısı
Ekrem Çelebi - Ahlatta Yeşil Kovan
Ekrem Çelebi - Değirmene Taş Koydum
Ekrem Çelebi - Bu Zalim Gurbet


text:
Sişämbedä cıyılğan Fälästin parlamentı premier itep bilgelängän Maxmud Abbasnıñ kabinetın raslar dip kötelä. Şulay itep Quşma Ştatları, Yevropa Berlege , BMOsı häm Russiä tarafınnan äzerlängän yaqın könçığışta tınıçlıq urnaştıru häm 2005nçe yılda Fälästin däwläteneñ oyışuına yul açaçaq plannıñ bu atnada iğlan itelüe öçen quyılğan şart ütälgän bulaçaq
Yaqınça 3 yıl däwam itkän köç qullanu, qan qoyu häm meñnärçä keşeneñ häläk buluınnan soñ İzrael häm Fälästinnär , yaqın könçığışta tınıçlıq urnaştıraçaq xalıqara cämäğätçelek ximäyäsendä äzerlängän yaña plannı sınarğa cıyınalar. Kuartet dip yöretelgän Waşington, Russiä, Yevropa Berlege häm BMO sınnan torğan törkem ‘solıx yulı ‘dip atağan tınıçlıq planınıñ iğlan itelüe öçen reformaçı fälästin kabinetınıñ raslanıp eşbaşına kilüe zarur digän şart alğa sörgän ide. Fälästin citäkçese Arafat belän anıñ premier itep bilgelägän Maxmud Abbas arasında kabinet mäs’äläsendä bäxäs atnalarça däwam itte, nixäyät Arafat häm anıñ Fatax xäräkäte düşämbedä fatixa birgännän soñ xökümätneñ parlamäntta raslanu ixtimalä arttı. AQŞ däwlät sekretarı C.Powell fälästinnärneñ yaña xökümäteneñ eş başına kiläçäge turındağı xabärgä qarata (audio)
Bez bu täräqiät belän qıyulandıq,fälästin xakimiätendäge üzgäreş , fälästin xalqına İzrael, AQŞ, kuartet äzğaları häm töbäktäge başqa illär belän eşli alaçaq cawaplı partnär ,premiergä iä bulu mömkinlegen birä .
Kuartetneñ äzerlägän’ solıx yulı ‘ isemle planı häm fälästin häm İzraeldän törle çaralar kürülären şulsanda fälästinnärneñ intihar höcümnären tuqtatuın,İzraelneñ fälästinärneñ tornışın yaxşırtu öçen adımnar atlauın taläp itä .Taraflar arasındağı solıx söyläşüläre2000nçe yılda Camp Davidtä körçekkä terälde,şunnan soñ fälästinnärneñ intifata-başkütärüe başlandı. Yaña premier Abbas urta yulda toruçı säyäsätçe, ul fälästinnärneñ mäqsatlarına ireşü eşendä Arafattan nıq ayrıla, Abbas Waşington belän dä İzrael belän dä eşlärgä äzer . Ul sişämbedä parlamentta yasağan çığışında terrornıñ barlıq formaların xökem itep , İzrael belän Abbas terror dini vä moral traditsiälärgä qarşı , ul bezneñ mäqsatıbızğa xezmät itmi, anı cimerä genä dip äytte. Xäzer Waşingtonda fänni institut prezidentı bulıp torğan, Amerikanıñ yaqın könçığış diplomatiäsendä 12yıl töp rolne uynağan Dennis Rose, Abbas uñışqa ireşü öçen fälästin xalqı arasında yaqlau tabarğa tieş dip äytte. Waşington Arafatqa terror belän bäylängän dip qarıy , küpkenä fälästinnär isä xäyerçelektä yäşäsä dä alar Arafatqa ikonağa tabınğan kebek tabına , ul Abbas belän kabinet mäs’äläsendä atnalarça talaştı ,anıñ yaña problemalar tudırmayaçağına garantie yuq. Ross süzlärençä(audio)
Arafatnıñ qartayğan ğäskär kebek çığıp kitü, yuq bulu şansı yuq. Bu keşe üzenä äle dä elek bulğan kebek qari. Ul üzen fälästin mäsäläseneñ simvole itep kürä
Abbas urta yulda toruçı fälästinnär arasında yaqlana , anıñ ğadi xalıq arasında yaqlau tabu öçen Ross fikrençä:
Ul tormış standartın yaxşırtırğa , şartlarnı qulaylaştırırğa tieş. keşelär, tovarlar ber cirdän ikençesenä ciñellek belän küçergä, mäktäplär açılırğa, hiç bulmağanda qayber fälästinnär İzrael yağında eşlärgä , Yuğarı citäkçelek çit illärgä säyäxät itü xoquqına iä bulırğa tieş. Fälästin territorielärendä İzrael utarlarınıñ tözelüe tuqtatılırğa tieş.
Ämma dä läkin solıx yulınıñ uñışqa ireşüe öçen in möhim närsä, iminlek .İzrael köç qullanu tuqtalmıy bernindi dä adım atlamayçaq, monısı bilgele, Kiçä Premier A.Şaron Abbasnı terrorğa qarşı effektiv köräşergä çaqırdı . Hämäs, İslamçı Çihad häm Al Aqsa şäxitläre brigadası isemle törkemnär Abbasnıñ qoralsızlanu plannarın kire qaqtı inde. Eleke diplomat Dennis Ross İzrael fälästinnärgä quyğan çikläülärne sülpänäytergä häm fälästin territoriäsendäge yähud maxallälären kimetergä tieş dip äytep ğäräb illäreneñ iqtibarnı yaqın könçığışqa cälep itü tırışlıqlarına yuğarı bäyä birde. Ul ğäräb illären fälästin xalqına kübräk finans yardäme birergä çaqırdı. Älegäçä in zur yardäm Suğut Ğäräbstänennän kilä, ämma bay suğutlar Norvegiegä qarağanda üzeneñ tuğannarına , din qardäşlärenä azıraq yardäm birä.
Färidä Xämit, Praga


text:
Albert Einstein
Albert Einstein (aytılıwı:Albert Eynshteyn; 14 mart, 1879 - 18 aprel, 1955) fizik ha'm ilimpaz bolg'an. Einstein 1921-jılı fizika tarawı boyınsha Nobel sıylıg'ın alg'an.
Einstein o'zinin' jaqtılıq, materiya, awırlıq ku'shi, kosmos ha'm waqıt haqqındag'ı teoriyaları menen belgili. Bul teoriyalar ilimpazlarg'a zatlardı aldıng'ıdan jaqsıraq tu'siniwi ushın ja'rdem berdi. Onın' teoriyaları arnawlı qatnas ha'm ulıwma qatnas teoriyası dep ataladı. Onın' en' belgili ten'lemesi . Bul energiya ha'm massa bir zattın' o'zgeshe formaları ekenin ha'm bir bo'lek massada energiyanın' ko'lemi jaqtılıq tezligi menen ko'beytilgen massanın' ko'lemine ten' ekenin an'latadı.
Onın' o'miri[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Einstein Germaniyanın' Württemberg qalasının' Ulm degen jerinde tuwılg'an. Ol evrey shan'arag'ınan bolg'an, biraq shan'arag'ı diniy bolmag'an. Albert katolik mektebinde oqıg'an. Ol jaqsı oqıwshı bolmag'an ha'm ko'plegen adamlar onı aqılsız esaplag'an. Bir ku'ni onın' a'kesi og'an magnitlik kompas beredi. Ol ko'rinbes ku'shtin' qalay kompastın' iynesin qozg'altıwın tusiniwge qızıqqan ha'm usılay etip ilim ha'm matematikag'a qızıg'ıp baslag'an.
Ol jası u'lkeygennen keyin Shveytsariyada mektepte oqıwg'a ketedi. Oqıwın pitkergennen keyin ol sol jerde patent byurosına jumısqa kiredi. Jumıs islewi dawamında ol onı ullı ilimpaz sıpatında belgili qılg'an jumısların jazg'an.
Birinshi du'nya ju'zlik urıs baslanbastan aldın, ol Germaniyag'a qaytadı ha'm sol jerde mektep direktorı boladı. Ol natsistlik hu'kimet ku'shke minemen degenshe Berlinde jasag'an. Natsistler evreylerdi yamasa evrey shan'arag'ınan kelip shıqqanlardı jaman ko'rer edi. Olar Einsteindi "Evrey fizikasın" jaratıwg'a ja'rdem beriwinde ayıplaydı ha'm nemis fizikleri onın' teoriyaları qa'te ekenligin da'liyllewge ha'reket etedi. Einstein AQShqa ko'ship ketedi ha'm 1940-jılı ol AQSh puxarasına aylanadı.
Ekinshi du'nya ju'zlik urıs dawamında, Einstein AQSh prezidenti Franklin D. Rooseveltke (Franklin D. Ruzvelt) AQSh natsist hu'kimetinen aldın atom bombasın oylap tabıwı kerek ekenligin jazg'an alımlardın' biri bolg'an.
1952-jılı, İzrail hu'kimeti Einsteindi İzraildin' ekinshi Prezidenti bolıwg'a shaqırg'an, biraq ol razı bolmag'an.
Einstein 1955-jılı 18-aprelde ju'rek awırıwınan qaytıs bolg'an.
Onın' isenimleri[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Ko'plegen ilimpazlar tek g'ana o'zlerinin' jumısları menen shug'ıllanadı, biraq Einstein siyasat ha'm du'nya paraxatshılıg'ı haqqında so'ylegen ha'm jazg'an. Ol sotsializm ha'm pu'tkil du'nya ushın bir hu'kimet bolıwı haqqında ideyalardı unatqan. Ol ja'ne İzraildin' jan'a ma'mleketin payda etiw ha'reketi ushın yag'nıy sionizm ushın jumıs islegen.
Einstein evrey shan'arag'ınan bolg'anı menen ol bul dinge jen'il qatnasıqta boldı. Ol evrey filosofı Baruch Spinoza ideyaların unatqan ha'm Buddizmdi jaqsı din esaplag'an.
Einstein ilimpazlarg'a du'nyanı jaqsıraq tu'siniwge ja'rdem beriwshi ko'plegen ideyalar haqqında oylag'an bolsada, ol onın' keyinirek o'mirinde oylap tabılg'an ko'plegen ilimiy teoriyalar haqqında o'zgeshe ko'z qarasta bolg'an. Ko'plegen ilimiy teoriyalar bizler anıq bilmeytug'ın, tek mu'mkin bolg'an zatlardı talıqlaydı. Einstein bunday teoriyalardı unatpadı; onın' pikirinshe, durıs teoriya bolsa qa'legen zattı tu'siniw mu'mkin edi. Ol bir ret bılay degen: "Men qudaydın' a'lem menen su'yek oyının (dice) oynawına isenbeymen".
Einstein ilimge ko'p u'lesin qosqanı sebepli, onın' atı ha'zirgi ku'nde ha'r qıylı jerlerde qollanıladı. Fotoximiyada qollanılatug'ın birlik onın' atı menen atalg'an. Ol Avogardo sanının' bir foton jaqtılıq energiyasına ko'beytkenge ten'. Einsteiniy ximiyalıq elementi de ilimpazdın atı menen atalg'an. So'ylesiwde de bizler ju'da' aqıllı adamdı "Einstein" dep ataymız.
Onın' en' bir ta'sirlendiriwshi aytqan so'zi: "O'mirde jasawdın' eki jolı bar, biri hesh qanday ajayıbat jop degen halda, ekinshisi har qanday narse ajayıbat dep esaplagan halda".


text:
Emel Taşçıoğlu - Anam Ağlar Başucumda
Sanatçı : Emel Taşçıoğlu
Türkü : Anam Ağlar Başucumda
Etiketler : Emel Taşçıoğlu - Anam Ağlar Başucumda türkü indir, Emel Taşçıoğlu - Anam Ağlar Başucumda türkü dinle, Emel Taşçıoğlu türküleri, Anam Ağlar Başucumda mp3 indir, Emel Taşçıoğlu türküleri Anam Ağlar Başucumda türküsü, Anam Ağlar Başucumda sözleri, Emel Taşçıoğlu mp3 dinle, Emel Taşçıoğlu download, Anam Ağlar Başucumda bedava mp3, Emel Taşçıoğlu türkü sözleri, Emel Taşçıoğlu türkü dinle, Emel Taşçıoğlu son albüm indir
Emel Taşçıoğlu Türküleri
emel taşçıoğlu - allı gelin taşbaşını yol eder (afyon-ihsaniye-kayahan)
Emel Taşçıoğlu - Allı Gelin Taş Başını Yol Eder
emel taşçıoğlu - iki bülbül geldi kondu çimene (ankara)
Emel Taşçıoğlu - Ankarada Yedim Taze Meyvayı (Ankara Türküleri)
emel taşçıoğlu - durnam gelir kona kalka (eskişehir)
Emel Taşçıoğlu - Niğde Bağları
emel taşçıoğlu - mektebin bacaları (muş)
Emel Taşçıoğlu - Çıktım Belen Kahvesine
Emel Taşçıoğlu - Ayağına Giymiş Sedef Nalını
emel taşçıoğlu - dün mü buradaydın bugün mü geldin (malatya-arguvan-minayık)
emel taşçıoğlu - kekliği vurdum daşda (bilecik-söğüt)
Emel Taşçıoğlu - Ey Erenler Hak Aşkına
Emel Taşçıoğlu - Cevizin Yaprağı Dal Arasında
emel taşçıoğlu - seyreyle güzel kudret-i mevla neler eyler (erzurum)
emel taşçıoğlu - bir yıldız doğdu yüceden (niğde)
Emel Taşçıoğlu - İrafa Koydum Narı
emel taşçıoğlu - hastane önünde incir ağacı (yozgat-akdağmadeni)
emel taşçıoğlu - urfalıyam gül ne edim (şanlıurfa)


text:
Räsmi mäğlümat çaralarında çär
Räsmi mäğlümat çaralarında çärşämbe könne Mäskäwdä uzğan Federatsiä Şurası utırışında Tatarstan Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşinnıñ senator waqälätlären buşatuı turında xäbär itelde. Mäğlüm ki, yaña qanun buyınça, töbäk citäkçeläre Federatsiä Şurasında wäkilçelek itä almıylar. Yaña qanun buyınça Tatarstannıñ wäkile itep, Räfğat Altınbayev bilgelängän ide inde. Färit Möxämmätşin urınına wäkil Tatarstan Däwlät Şurası utırışında raslanırğa tieş. Menä şuşı aldan kötelgän räte-çiratı belän barğan waqiğa qayber säyäsi küzätüçelärneñ Tatarstan parlamentı Tatarstan Konstitutsiäse yazmışı turında farazlarnıñ köçäep kitüenä säbäp buldı. Yañadan Tatarstan parlamentınıñ federal' qanunnarnı bozıp saylanğan buluı turında xäzer anıñ yazmışın Rusiäneñ Konstitutsiä mäxkämäse menä-menä xäl itäçäge turında süzlär quyırdı. Menä şundıy ber keçkenä genä Rusiäneñ üz qanunnarı arasındağı qarşılıqnı xäl itkän Konstitutsiä mäxkämäse qararı da Tatarstan qanunnarına, Konstitutsiäsenä qarşı käyeflärne köçäytte. Pänceşämbe könne İrek mäydanına LDPR firqaseneñ Qazan bülege wäkilläre piketqa çıqtılar. Alar kütärep çıqqan şiğar'lärdä «Xäzer ük Tatarstan Konstitutsiäse üzgärtelergä, Rusiä Konstitutsiäsenä yaraqlaştırılırğa tieş» digän taläplär ide.


text:
Zölfät Xäkim: Zamana yäşäyeşendäge waqiğalar yılyazmasın ruxiät dönyası keşeläre yazıp qaldıra
Uzıp baruçı atnada Watanım Tatarstan gäcitendä ber qızıqlı yazma dönya kürde. Fiker rubrikası qısalarında basılğan älege şaqtıy külämle mäqälä, ul gäcitneñ ike sanında urnaştırılğan, Cinayätçe ciñgän cirdä... dip atala, anıñ avtorı – Zölfät Xäkim. Avtor süzlärenä qarağanda, älege mäqälädä 2005 yılnıñ azağında däwlät xakimiäte, ictimaği oyışmalar, xoquq saqlaw organnarı citäkçeläre qatnaşlığında xoquq bozularnı kisätügä bağışlanğan oçraşudan soñ tuğan fikerlär urın alğan. Yazmada Zölfät Xäkim bügenge tormış, xäzerge yäşäyeş turında uylana.
Avtor süzne cinayätçelek problemasınnan başlıy. Anıñ fikerençä, Rusiädä älege problema bik ozaq waqıt xäl itälmäyäçäk. Nik disäñ, Rusiä imperiäse bik zur bulğan waqıttan birle, andağı cinayätçelär Sebergä cibärelä barğan. Waqıt uqu belän imperiä keçeräyä barğan, ä Seber haman da Rusiä sostavında qala birä. Korrupsiä xaqında da bik açınıp yaza Zölfät Xäkim. Anıñ belän köräşne ul xakimiätlärneñ yuğarı eşelonnarınnan uq başlarğa kiräklege turında äytä. Bügenge xakimiät turında avtor menä niçek dip yaza.
Äkiäti gölbaqçalı kiläçäkkä xalıqnı öndägän KPSS äğzäläre üzläreneñ partiäse quyğan maqsatqa ireşmädelär. Aptırağaç, şul uq keşelär perestroykanı başladılar, näticälärdä bulğanın da tiz arada cimerep taşladılar. Şular uq SSSRnı tarqattı häm şular uq demokratlarğa äwerelde. İnde ni ğäcäp, alar yaña partiägä – Berdäm Rusiägä uqmaştılarĞomumän, yazmanıñ töp öleşe Rusiädäge xakimiät dairälär, ildäge tärtiplär – çinovniklarnıñ çäçäk atuı, rişwätçelek, cinayätçelek, yäş buınnı tärbiäläw turında. Rusiäne avtor çinovniklar ciñgän il, dip sanıy. Alar däwlätne totar, anı saqlaw öçen kiräk, di ul. Cinayätçe ciñgän cirdä... digän mäqäläsendä Zölfät Xäkim milli problemalarnı da urap ütmi, älbättä. Tatar xalqınıñ problemalarına çinovniklarnıñ mönäsäbäte xaqında da avtornıñ fikeren tıñlap kitik.
Tatar xalqı turında süz qatqaç yäki milli mäs’älälär buyınça xäräkät başlansa, şunduq nindi dä bulsa çinovniklar kilep tığıla häm küpmeder waqıt uzğaç anıñ qomaçawlawı açıqlana. Millät öçen köräşergä anıñ ixtiacı da, teläge dä yuqÜzeneñ yazmasında Zölfät Xakim Tatarstan, anıñ problemaları, respublika citäkçelegen dä urap ütmi häm şaqtıy qıyu fikerlär yañğırata.
Bezneñ prezidentıbız nindi genä aqıllı häm üzebezneke bulmasın, bügenge köndä çın vlast’ 90 yıllarda kommunisttan demokratqa äwerelgän keşelär häm şular belän bergälektä ilne talawçı banditlar qulında. Mintimer Şäymiev tä bu sistemanı üzgärtä almıy. Anıñ da köçläre, mömkinlekläre çamalı. Qızğanıç, anı alıştırırday tatar ofıqta kürenmiMäqäläseneñ däwamında Zölfät Xäkim Tatarstan prezidentı, respublikadağı säyäsi xällärgä dä tuqtala.
Cämğiättä dinneñ torışı, andağı problemalar çittä qalmağan. Zölfät Xäkim bezneñ imamnarıbıznıñ xalıqtan yıraqtaraq buluı, alarnıñ nadanraq, tökäbbärräk buluları borçıy. Tatar xalqı belän ruxanilar arasında tabiğıy elemtä, ahäñdäşlek yuq, dip sanıy ul.
Üzeneñ külämle häm qızıqlı, möhim fikerlärgä bay bulğan mäqäläsen Zölfät Xäkim citäkçelärgä möräcäğät belän tämamlıy.
Sport saraylarına, küperlärgä xalıq söyenä, läkin tarixqa küz salğaç küräbez, xätta ällä nindi promışlennost’ gigantların tözegän citäkçelärne dä bügen bik siräk iskä alalar. Minemçä, mäğrifätkä, mäktäplärgä, uqıtuçılarğa yärdäm itep tarixta ez qaldırırğa mömkin. Çönki zamana yäşäyeşendäge waqiğalar yılyazmasın ruxiät dönyası keşeläre yazıp qaldıraWatanım Tatarstan gäcitendä Zölfät Xakimneñ menä şundıy mäqäläse dönya kürde bu atnada. İşetkänegezçä, anda şaqtıy qıyu fikerlär yazılğan. Älege mäqäläneñ nindider oppozitsion basmada tügel, ä räsmi sanalğan Watanım Tatarstanda basıluı da ayıruça qızıqlı.
Tağın şunı da äytep kitäse kilä. Küptän tügel genä Söyembikä jurnalında Rinat Möxämmädievnıñ Kirebetkän qız dip isemlängän xikäyäse basıldı. Anda uzğan yılda Tailandta bulğan faciğälä waqiğalar tasfirlana. Ul waqıtta Rinat Möxämmädievnıñ ğailäse belän yal itkän bulğan ikän anda. Häm qızı Zöläyxanıñ sizemlege, anıñ kirelänep su yanında uq urnaşqan binağa urnaşmawı, dulqın kiterep bärgän waqıtta otel bülmäsennän çığarmawı turında täfsilläp yaza yazuçı üzeneñ mäqäläsendä. Xäyer, yazmanıñ teması ğına iğtibarğa layıq tügel monda. Şunısı qızıq, bu mäqälä Rinat Möxämmädievnıñ Tatarstan matbuğatında soñğı yıllarda, oppozitsiägä kitkännän soñ basılğan berençe yazması.
Gölnaz İlgizär


text:
Yevropa Berlege İranğa da, Rusägä dä qırısraq bulaçağın belderä
Ğiraqnıñ kürşese İranda çirattağı parlament saylawları inde uzdı, läkin anıñ näticäläre tiräsendäge bäxäslär äle haman da däwam itä, xörmätle tıñlawçılar. Şul isäptän, İrannıñ çitendä dä. Yevropa Berlege illäreneñ tışqı eşlär ministrları älege saylawlarnıñ demokratik şartlarda ütmäwen tänqitläp çıqtı häm bu, Berlekneñ İran belän säwdä mönäsäbätlären yaxşırtuğa qomaçawlıy ala dip belderde. Berük waqıtta Yevropa Berlege Rusiägä qarata ta qırısraq möğämälä kürsätüne xup kürä sıman.
Audio, Brian Cowen
"Oçraşu azağında bez küpsanlı nämzätlärne saylawlarda qatnaşudan mäxrüm itügä ükenüebezne häm eçke rizasızlığıbıznı belderdek, bu İran xalqınıñ çınlap torıp irekle saylawı mömkinlegen yuqqa çığardı. Ministrlar Yevropa Berlegeneñ İran belän mönäsäbätlären täräqqi itügä ähämiat birüen, reformalarnı yaqlawın qabatladı, häm bez İrandağı keşe xoquqları ölkäsendä täräqqiatneñ bik aqrın baruına ükeneçebezne belderdek" di Yevropa Berlege illäre ministrlarınıñ oçraşuın alıp barğan Brian Cowen, İrlanidä tışqı eşlär ministrı. Berlekneñ yuğarı wäkilläre fikerençä, bu süzlär xäzer İranğa qarata "sabır ğına çittän qarap toru" säyäsäten alıp barunı, räsmi Tähran bik telägän säwdä söyläşülären tuqtatıp torunı añlata. Brüsseldäge ber räsmi wäkilneñ radiobız xäbärçesenä äytkän süzlärenä qarağanda, Yevropa Berlegeneñ tışqı säyäsät wä iminlek öçen cawaplı yuğarı wäkile Javier Solana xäzer İran belän mönäsäbätlärneñ çınnan da beraz suınıp aluı kiräk dip isäpli. Radiobızğa ul üze bolay dip belderde.
Audio, Javier Solana
"Bez wäzğiatneñ niçek täräqqi itüwen, närsä kilep çığuın qarap barırğa tieşbez, bez alar belän şaqtıy çetrekle, qatlawlı ölkälärdä eş alıp barabız, şul isäptän atom ölkäsendä dä häm bez monı däwam itäçäkbez" di Yevropa Berlegeneñ tışqı säyäsät wä iminlek ölkäsendäge yuğarı wäkile Javier Solana. Läkin İspaniä häm Fransiäneñ tışqı eşlär ministrları alay da düşämbe oçraşuında, İran belän söyläşülärdä işeklärne tulısınça yabıp betermäskä öndäde. Ä inde Berlekneñ Rusiä belän mönäsäbätlärenä kilgändä, alar şaqtıy awır sınawlar aldında tora kebek. Äle qayçan ğına tirän xezmättäşlek urnaştıru turında söylägän Mäskäw häm Brüssel yaña qarşılıqlar çorına kerep bara. Şul uk düşämbe oçraşuında Yevropa Berlegeneñ tışqı eşlär ministrları Rusiädän açıqtan-açıq, 1997-nçe yılda Yevropa Berlege belän imzalanğan kileşüne aña may ayında quşılaçaq illärgä dä cäyelderü taläben bäyän itte. Yäğni Mäskäwneñ Yevropa Berlege belän kileşkän üzara säwdä ölkäsendäge çikläwläre, kvotaları xäzer üzennän-üze, älegä andıy çikläwlärsez genä säwdä alıp barılğan Üzäk häm Könçığış Yevropa illärenä dä cäyeläçäk digän süz. Misal öçen Rusiä alarğa börtekle aşlıqnı bügenge köndä bernindi kvotalarsız sata, ä inde may başlanu belän aña bu säwdäne çiklärgä kiräk bulaçaq. Bu Mäskäw öçen aqçalata yuğaltular kiteräçäk. Älegä qädär ul monıñ belän rizalaşmağan ide, ä xäzer isä Yevropa Berlege ministrları, anıñ üz taläpläre ütälmägän oçraqta Rusiägä qarşı tağın da qırısraq iqtisadi çikläwlär kertü belän yanıy. Ministrlar belderüendä, Rusiäneñ Yevropa Berlege belän kileşüen yañartudan baş tartuı ikeyaqlı mönäsäbätlärgä "citdi tä''sir" yasayaçaq dielä. Şuşı süzlär närsäne añlata digän sorawğa Brüsseldäge ber yuğarı wäkil, "bu çikläwlär kertü belän yanaw" dip belderde.
Kärim Kamal, Praga


text:
Gülay - Ağ Elime Mor Kınalar
Sanatçı : Gülay
Türkü : Ağ Elime Mor Kınalar
Etiketler : Gülay - Ağ Elime Mor Kınalar türkü indir, Gülay - Ağ Elime Mor Kınalar türkü dinle, Gülay türküleri, Ağ Elime Mor Kınalar mp3 indir, Gülay türküleri Ağ Elime Mor Kınalar türküsü, Ağ Elime Mor Kınalar sözleri, Gülay mp3 dinle, Gülay download, Ağ Elime Mor Kınalar bedava mp3, Gülay türkü sözleri, Gülay türkü dinle, Gülay son albüm indir
Gülay Türküleri
gülay - zalım poyraz gıcım gıcım gıcılar (afyon-emirdağ)
gülay - saçın uzun örmezler (azerbaycan)


text:
BMO Ğomumi Mäcleseneñ Keşe Xoquqları Komitetı İranda mätbuğatnı qısudan alıp, tän cazası häm xatın qıznı diskriminatsiägä qädär barıp citkän törle xoquq bozu küreneşlären tuqtatu, reformalar ütkärergä çaqırğan rezolutsiä qabul itte. Üzenä yünälderelgän ğäyepläwlärne nigezsez dip bäyälägän İrannı küp kenä täräqi itüçe illär yaqlap çıqtı.Şulay da Ğomumi Mäclesneñ kiläçäk ayda bulaçaq tulı utırışında rezolutsiä raslanaçaq dip kötelä.
BMO Ğomumi Mäclese keşe xoquqları komitetınıñ ike yıl rättän İranda xoquq bozularğa qağılışlı rezolutsiä qabul itüe borçılu tudıra. Assambleyanıñ Xoquq Komitetı metbuğatnı qısu xatın qız, azçılıqlarnı ezärlekläw tän cazasın beterergä , reformalar ütkärergä çaqıra üz dokumentında.Rezolutsiäne yaqlap 69 qarşı 55 il tawış birsä 51 il dä tawış birüdän totılıp qaldı.Ğomumi Mäcles kiläse ayda añı raslayaaçq dip kötelä.Rezolutsiäneñ ximäyäçese ike yıl rättän Kanada buldı. Anıñ ilçese Allan Rock(audio)
Bu rezolutsiä fiker belderü xoquqları kire qağılğan, ezärleklängän azçılıqlar, diskriminatsiä , qıyınlıqlarğa häm qayçaqta fizik köç qullanuğa duçar bulğan xatın qızlarnıñ tormışın yaxşırtır dip telibez.
Rezolutsiädä qayber uñay täräqiät turında da süz bara misal öçen BMO xabärçeläreneñ İranğa barıp qaytuı, qayber illär belän İran arasında xoquq mäsäläsendä dialog urnaştırıluı. Ämma Rock ütkän yıldan birle wazğiät naçarlandı, xalıqara basım yasalırğa tieş digän qaraşta. Bu rezolutsiäneñ simvolik ähämiäte genä bar. İran ilçese Paimaneh xanım Hasteh rezolutsiädäge ğäyepläwlärne nigezsez dip bäyäläp Kanadanıñ rezolutsine täqdim itüenä Kanadalı jurnalist Zahra Kazeminıñ ütkän yılda İran törmäsendä ülüe säbäp buldı dip äytte. Cäy aylarında İran mäxkämäse Kazeminıñ üleme öçen cawaplı dip şiklänelgän keşe östennän xökem protsesın tuqtatqan ide. Bu Kanadada şulayuq Nobel büläge laureatı Şirin Ebadi citäkçelegendäge Kazeminıñ legal törkemeneñ protestlarına säbäp buldı. İlçe Hasteh komitetta jurnalistnıñ üleme turında tikşerülär däwam itä dip äyttte. Ämma rezolutsiä turında Hasteh(audio)
Ägär dä bu mönäsäbät däwam itsä İslam Respublikası İran başlatqan ike häm küpyaqlı dialog, xezmätäşleklärnı qurqınıç astında qaldıraçaq
Komitetta rezolutsiäne AQŞ, Latin Amerikası illäre häm Yevropa Berlegeneñ 25ile yaqlap çıqsa Rusiä, Üzäk Aziä cömxöriätläre ,Ärmänstan Azerbaycan İslam illäre şulayuq täräqi itüçe illär qarşı tawış birde.Pakistan wäkile Billal Hayee İslam Konferensiäse isemennän yasağan çığışında rezolutsiä keşe xoquqların yaxşırtuğa xezmät itmi dide. Hayee (audio)
Bu täräqi itkän häm täräqi itüçe illär arasında keşe xoquqları mäsäläsendä xalıqara däräcädä konfrontatsiä häm säyäsiläşü qurqınıçın arttıra bu isä BMOnıñ programmasına qapma qarşı bulıp tora.
Rezolutsiägä qarşılıq kürsätüçelär arasında Törkmnänstan, Belarus häm Sudan da bar. BMO Sudan –Darfurda genosidmı oyıştırıdı digän eşne tikşerä. Ä Törkmänstan belän Belarus turında komitetta şulayuq tönqitle rezolutsiälär qabul itelä. Cex cömxäriäte wäkile İvana Grollova andıy rezolutsiälärneñ ähämiätenä basım yasadı Grollova 17nçe noyäber Çexoslovakiädä kommunizmnıñ cimerelüenä häm keşe xoquqlarınıñ yaxşıruına alıp barğan waqıyğälärneñ 15yıllığı dip äytte. Grollova(audio)
Miña xökümätem ismennän här kemneñ xoquqların häm fundamental irekleklären yaqlawçılar safına kerüem belän ğorurlanuımnı äytüemä röxsät itegez.
färidä xämit


text:
Şartlı räweştä ğäyeple
5 mayda Ufanıñ Kirov rayonı mirovoy mäxqamäsendä oppozitsion başqort xäräkäte liderı Ayrat Dilmöxämätovnı keşelärne ekstremistik ğämällärgä çaqıruda ğäyepläw eşenä noqta quyıldı. Ayrat Dilmöxämätov bıltır, 26 martta Ufada ütkän mitingta çığış yasağanda xalıqnı Başqortstan prezidentı utırğan binağa bärep kerep Mortaza Räximovnı urınınnan kitärgä mäcbür itärgä çaqıruda ğäyeplänä ide. Ber yıldan artıqqa suzılğan mäxqamä eşe Dilmöxämätovnı ğäyeple dip tanu belän tämamlandı. Anı ber yılğa irkennän mäxrüm itü turında qarar çığarıldı. Ämma, Dilmöxämätovnıñ berençe tapqır mäxqamägä tarttırıluın, öç bala atası buluın häm ğämäleneñ bik awır bulmağanlığın isäpkä alıp, irkennän mäxrüm itelüe şartlı dip iğlan itelde. Ber ük waqıtta Dilmöxämätov zindançılar inspeksiäsenä barıp terkälergä mäcbür itelä, alarğa beldermiçä aña şähärdän çitkä kitü, eşen alıştıru tıyıla. Şulay itep ul öç yıl buyına xoquq saqlaw orğannarınıñ maxsus küzätüe astında yäşärgä tieş bula.
Ämma, Ayrat Dilmöxämätov üze dä, anıñ advokatı da mäxqamä qararı belän kileşmäwlären, ğädellek artınnan yuğarıraq mäxqamägä möräcäğät itäçäklären belderdelär. Ayrat Dilmöxämätov älege mäxqamä qararın üzeneñ awızın yabarğa mataşu dip isäpli. Mortaza rejimı mine alaşağa äyländerergä mataşa dide ul “Azatlıq” xäbärçesenä.
Kärim Yauış, Ufa