text:
Qırım platforması Qırımnıñ işğalden azat etilmesi meselesiniñ muzakeresini eñ yüksek siyasiy seviyege çıqarmağa yardım etecek mahsus bir halqara platformadır. Soñki yedi yıl devamında işğalden azat etilme meselesi biraz, vaqıt-vaqıt baqıldı ve esasen nufuzlı halqara teşkilâtlarnıñ qararlarınıñ metinlerinde ve beyanatlarında yer aldı, tesiri ise sıñırlı edi. Qırım platforması, Qırımnı ilhaq etmek ıntıluv meselesiniñ aktualleşme seviyesiniñ artmasını, Qırımnı işğalden azat etmek içün uzun müddetli strategiyanıñ azırlanmasını ve onıñ ömürge keçirilmesini temin etmek içün Ukraina ve halqara toplulığı küçleriniñ koordinatsiya esnası.
Qırımnı ilhaq etip Rusiye dünyağa Qırımnıñ Rusiye Federatsiyasınıñ terkibindeki statusınıñ kesen-kesligi ile bağlı bir ikâyeni qabul ettirmek istey. Moskva, Qırım meselesi artıq al etilgeni ve o yañıdan baqılmaycağını qayd ete. Bu suniy «yañı kerçeklik» halqara uquqnıñ esas printsiplerini qaba şekilde boza, amma devamlı tazyıq, yalan, şantaj ve satıp aluvnı qullanıp, Rusiye Qırım meselesiniñ dünya kün tertibinden çıqarmaq ıntıluvlarından vazgeçmey. Qırım platforması bu yalan malümatnıñ qoruyıcısı rolüni oynaycaq ve Qırımnıñ Ukraina olğanı aqqında birleştirilgen mevamnı pekitecek.
Bugünde-bugün, Qırım meselesinde Ukrainağa büyük destek berilse bile, halqara toplulığınıñ Qırım meselesindeki resurlsları ve diqqatı toplu degil. Qırım platforması küç-quvetni birleştirmege, muzakerelerni esas meseleler ve maqsatlarğa celp etmege, Qırımnıñ işğalden azat etilmesi strategiyasınıñ ömürge keçirilmesi yolunda areketlerniñ daa yahşı koordinatsiyasıni temin etmege yardım etecek.
Qırımnıñ Rusiye tarafından arbiyleştirilmesi dünya telükesizligine yoñ büyük ve ciddiy tehditlerden biridir. Rusiyeniñ ilerideki arbiy cayıluvı – yalıñız Ukrainanıñ degil, bütün dünyanıñ telükesizligine havftır. Qırım platforması ve Azaq-Qara deñiz ve Aqya deñi bölgeleriniñ telükesizligi içün er yıl keçirilgen Telükesizlik forumı bu meselelerni aktualleştirmege ve olarğa diqqat arttırmağa imkân berecek. Avropa ve transatlantik telükesizlikni bozğan ve global özek silâsınıñ yayılmaması rejimini yükseltken arbiy ve melez tehditlerge küreş yolları aqqında açıq aytacaqmız.
Qanunsız olaraq işğal etilgen Qırım topraqlarında Rusiye işğalci organları tarafından insan aqlarınıñ bozulması eñ yüksek reysmiy, ekspert ve media seviyelerinden daimiy diqqat ve halqara toplulığınıñ birleştirilgen cevabı bu qanunsız areketlerniñ qarşısını alacaq ve işğalcini kelecekte siyasiy taqibatlardan vazgeçmege mecbur etecek. Qırımdaki ukrain siyasiy mabüslerniñ muvafaqiyetli azat etilmesi allarına köre, halqara toplulıq tarafından bu cinayetlerge yüksek diqqat iskencelerniñ qarşısınıñ alınmasında ve siyasiy mabüslerniñ azat etilme imkânlarınıñ arttırılmasında emiyetli yer ala. İnsan aqları meselesini halqara toplulığınıñ daimiy siyasiy radarlarda tutmaq Platformanıñ müim vazifelerinden biri olacaq.
İddialı Hartiya
Sammitniñ muvafaqiyeti onıñ kün tertibiniñ iddialı olması ile belgilenilecek. Hartiyanıñ mahsus siyasiy diqkatları tesis sammitniñ muvafaqiyetliliginiñ köstergiçi olacaq. Daimiy ve tisirli halqara mesleatlaşma ve koordinatsiya mehanizmi olaraq, Qırım platformasınıñ devamlığını temin etecek printsiplerni ve yanaşmalarnı tayin etecek nizamnamedir.
- Devletlerniñ ve halqara teşkilâtlarnıñ eñ yüksek seviyede temsil olunması
- Qırım platformasınıñ bütün 3 seviyesinde faaliyetiniñ başlanması: ükümetlerara, parlamentlerara ve ekspert
- Dünya toplulığınıñ daa yahşı malümatlılığı
Sammitniñ yüksek seviyesi diqqatnı ve neticede dünya toplulığınıñ Qırım etrafındaki esnaslar ile bağlı malümatlılığını arttıracaq ve bu öz nevbetinde Rusiyeniñ sahte ikâyelerine qarşı metanet seviyesini yükseltecek, aynı zamanda bugünde yalıñız halqara siyasiy ükümran tabaqalarnıñ işi olğan halqara tanımamam ve sanktsiyalar siyasetiniñ maiyetini añlatacaq.


c: text/html

text:
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyeti yarımadada içme suvu yedekleriniñ fevqulâde vaziyetini inkâr ete. Qırımnıñ Rusiye suv hocalığı devlet komitetiniñ yolbaşçısı İgor Vayl, suv kurort mevsimine yetecek, dep işandıra.
Bu aqta o, fevralniñ 6-nda Aqmescitteki brifingde ayttı.
Vaylniñ malümatına köre, bugün gece Aqmescitni suvnen temin etken suv anbarlarında 732 biñ metr kub suv çıqtı, yanvar boyunca olğanından 140 biñ çoq oldı.
«Tünevin matbuatta olğan ajiotajdan soñ Aqmescitni temin etken bütün suv anbarlarına eki gece içinde 1,5 mln metr kub suv keldi, dep aytmağa isteyim. Bugünki künde iş stabil, suv resurslarınen bir qorqu yoq», – dep bildire Vaylniñ aytqanlarını «Krıminform» saytı.
Onıñ qayd etkenine köre, «suv az olğanda yarımadanıñ suv resurslarını ratsional bir şekilde qullanmağa» kerek.
«Bugünki künde Qırım 132 mln kub metr suvnen temin etildi. Bu tek qızdıruv mevsimi içün degil – cumhuriyet reberligi bergen vazife – kelecek kurort mevsimine de yedek bar», – dep qoştı Vayl.
Fevralniñ 5-nde Moskva kontrolindeki Qırımnıñ suv hocalığı ve melioratsiya devlet komitetiniñ yolbaşçısı İgor Vaylniñ bildirgenine köre, Aqmescitte içme suvu eñ çoq 90-100 künge yeter.
Rusiye kontrolindeki Aqmescit memuriyetiniñ yolbaşçısı Yelena Protsenkonıñ haber etkenine köre, suvnı tutumlı qullanmaq içün aqmescitlilerge sıcaq suv tek raatlıq künleri berilecek.
Bundan soñ Qırım ükümetiniñ Rusiye yolbaşçısı Yuriy Gotsanükniñ aytqanına köre, Aqmescitte suv berilmesini sıñırlamağa acet yoq.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
AZERBAYCANNI SEVDİRGEN OCAM ALİ ŞAMİL VE “QIRIM SEVGİSİ” KİTABI
264-265, Niyar QURTBİLAL, 2018, Kişiler
307 Görünüm
Niyar QURTBİLAL
1991 senesi Azerbaycan devleti Qırımtatar halqına qol tutmaq maqsadınen sürgün yerlerinden Vatanlarına qaytqan Qırımtatar yaşlarını öz aliy oquv yurtlarında oqumağa davet etken edi. Cedvelde uquq, şarqşınaslıq, tarih, halqaraarası jurnalistika, halqaraarası munasebetler kibi fakultetler de bar edı. Sovyetler devrinde (ğayrı resmiy de olsa) hususan bu fakultetlerden uzaqlaştırılğan qırımtatarlarnıñ kelecegi içün bunıñ ne qadar müim olğanını yahşı añlağan ana-babalar tasil almaq istegen evlâtlarını Azerbaycanğa yiberdiler. 1991 senesi Azerbaycanğa ketken yedi talebeniñ arasında men de bar edim. Aslında, ana-babamdan, Qırımdan, halqımdan ayrılmaq istemegenim içün Azerbaycanğa ketip-ketmemekte qararsız edim. Lakin rahmetli babamnıñ: “Qızım, azerbaycanlılar da bizim kibi türkiy halqlardan, olar da müsülman.” demesi meni tınçlandırğan edi.
Abonelere özel
Bu kısımlara sadece abonelerimiz erişebilmektedir.
İçeriğe ulaşmak için giriş yapmalısınız.
Emel 264/265. Temmuz-Aralık 2018. sayfa 92-98.
TAVSİYELER
Emel Dergimizin editörü, Emel Kırım Vakfı yönetim Kurulu üyesi, yazar, çevirmen Bülent Tanatar, 11 Ekim …


text:
İşğal etilgen Qırımda keçken künü 8 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Bu aqta mayısnıñ 7-sinde COVID-19 ile küreş operativ ştabı toplaşuvında haber etildi.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya mayısnıñ 7-sinde operativ ştabı toplaşuvında, bütün qayd etilgen adiseler - artıq belli olğan merkezlerdir dep bildirdi. Hususan, Yañı Qapı rayonında eki hasta, Qurman rayonında bir hasta, Saq rayonında eki hasta, Aluşta bir hasta bar ve daa birisi - bala cumhuriyet hastahanesiniñ ekimi, bundan ğayrı Ukrainanıñ qıtasından kelgen bir adamda da COVID-19 tasdıqlandı.
Böylece, al-azırda Qırımda 168 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 22-si çetelden keldi, 17-si – Rusiyeden. 22 hastanıñ Rusiyeden kelgenlernen alâqası oldı, 106 kişi laboratoriyada tasdıqlanğan hastalarnen alâqada olğan edi. 41 kişi tüzeldi. Bir hasta vefat etti. Aqyarda 106 COVID-19 hastası bar, eki insan vefat etti.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bildirgenine köre, mayısnıñ 12-nden itibaren maska rejimini kirsetmege azır. Daa evel Qırımda yüksek seviyeli azırlıq rejimi mayısnıñ 11-ne qadar uzatılğan edi, Aqyarda onı mayısnıñ 30-na qadar uzatqanlar.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Keriç üç kün devamında - mayıs 27 - 29 suvsız olavaq. Bu aqta "Voda Krıma" müessisesiniñ matbuat hızmeti biuldirmekte.
"Suv temizlevi stantsiyasında tamir işleri yapılğanından sebep, mayıs 27 sabaertesinden mayıs 29 çarşenbe kününece şeerge suv berilmeycek. Keriç bölügi qolaysızlıqlar içün afu soray. Halq ve ishaneler bu müddetke suv yedegini azırlamalı", - denile beyanatta.
Mayıs 21-inde Keriçte Kapkanı mikrorayonı ve oña yaqın olğan rayonlar, suv tulumba stantsiyasında yapılğan temizlev ve yuvma işleri sebebinden suvsız qaldı.
Aqmescitniñ bir qısmı mayıs 21-inde suv borularınıñ tamiri sebebinden suvsız qalacaq.
Ukraina Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy Qırım kanalı vastasınen teminley edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.


text:
Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ reisi Said İsmagilov bildirgeni kibi, Aqmescitte yanvar 28 künü İslâm medeniy merkeziniñ tintüvi vaqtında «tesadüfen» yasaqlanğan edebiyat tapıldı.
«Tünevin silâlanğan Rusiye uquq qoruyıcıları Aqmescitte Mokrousov soqağı,7 adresi boyunca yerleşken İslâm diniy merkeziniñ camisini sarıp aldı ve tintüvni keçirdi. Keçken sefer Rusiyede yasaqlanğan bir qaç kitapnı kelip attılar, bu sebepten memuriy işlerni açtılar… Tünevin tintüv vaqtında kene «tesadüfen» yasaqlanğan edebiyatnı taptılar. İmam ant ete (men de oña inanam), aqşam, camini qapatqanda, bu kitaplar anda yoq edi», – yaza müfti Facebookta.
Onıñ sözlerine köre, eki kipatnı «taptılar»: Muhammad peyğamberiniñ duaları ile «Krepost musulmanina» («Musulmannıñ qalesi») ve Muhammad ibn Abdulvahhabnıñ «Kniga Yedinobojya» kitaplarını tapqanlar. Müellifni «vahabbizm»niñ tesisçisi olaraq adlaylar. «Bu kitap evelden Rusiyede rus tilinde basılğanına (Ukrainada iç bir vaqıt basılmay edi) baqmadan, bu kitap, imamlarnıñ sözlerine köre, Aqmescitniñ İslâm medeniy merkeziniñ cami ve kitaphanelerinde iç bir zaman yoq edi», – qayd etti Said İsmagilov.
«Camige bu kitapnı kelip atıp, cemiyetke bir şey «yüklemege isteyler», Rusiyede bunıñ eyiligi olmaz», – qayd ete Ukraina müftisi.
Qırımnıñ Rusiye uquq qoruyıcı organları Aqmescitte Mokrousova soqağında yerleşken caminiñ silâlı insanlar tarafından sarıp aluvını añlatmaylar. Bunı Qırım.Aqiqatqa Qurultaynıñ Merkeziy Saylav komissiyanıñ başı Zair Smedlâyev bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, bu shemağa Canköyde Elif bala qırımtatar merkeziniñ teşkerüvi de kire. «Bu bir zıncırnıñ alqalarıdır. Vazife – islâm terrorizmi ile küreşkenini kösterecek olalar».


text:
Kreml nezareti astında bulunğan Canköy şeheri memuriyetiniñ fikirince, qanunsız qurılğan ticariy obyektler, yıqtırılmaq kerek.
Mezkür obyektlerniñ cedveli Canköy şeher memuriyetiniñ resmiy saytında berilgen.
Haber etilgeni kibi, bu binalar, 2014 senesi noyabr 25 künü Qırım nazirler Şurasınıñ alınğan qararı ile yıqtırılacaqlar. Qararda qanunsız olğan ve kapital qurucılıqnıñ obyektleri olmağan bütün binalarnıñ topraqları boşatılmaq kerekligi aqqında söz yürütilmekte.
Canköy şeheriniñ memuriyeti bildirgenine köre, qanunsız qurılğan ticariy noqtalar 2016 senesiniñ aprel 11 - 30 künleri arasında yıqtırılacaq.
Qırımda, yerli memurlarnıñ qararları ile qanunsız qurulğan binalarnıñ yıqtırılması sıq rast kelip başladı.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Advokatlar Aleksey Ladin ve İslâm Velilâyev Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ Aqmescit SİZOsından ev apsine avuştırılmasına yardım etmesini rica etti.
Bu aqta Ladin Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«İmaye, muracaat berip, Edem Bekirovnıñ apiste tutuluv sıñırlav tedbirini ev apsine deñiştirmek muracaatını Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesine yollamağa rica ete. Böylece, imaye, Tatyana Moskalkovadan Kyivdeki matbuat konferentsiyasında aytqanlarını (Bekirovnıñ ev apsi aqqında – QA) tasdıqlamasını rica ete», – dep tarif etti Ladin.
Onıñ bildirgenine köre, iyülniñ 17-nde Moskvada iş ziyaretinen bulunğan Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisova mezkür muracaatnı Rusiye zenaatdaşına şahsen bermeli.
Bekirovnıñ imayesi Rusiye ombudsmenini Avropa insan aqları mahkemesiniñ qararını da yerine ketirmege çağıra.
«Bundan ğayrı, Avropa insan aqları mahkemesiniñ qararını yerine ketirip, hastalıqlarında mütehassıs olğan mustaqil ekimlerni celp etmege rica etemiz. Avropa mahkemesi bunı eki kere talap etken edi ve, bilgenime köre, Tatyana Moskalkova ve Lüdmila Denisova bu aqta añlaştılar», – dedi o.
Yuqarı Radanıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova advokat Aleksey Ladinniñ aytqanlarını daa izaatlamadı.
Malüm ki, Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila DenisovaRusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkova ile Rusiyede apiste tutulğan Edem Bekirov, Volodımır Baluh ve Volodımır Dudkağa mustaqil tibbiy teşkerüv temin etilüvi aqqında añlaştı.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Bunı Rusiye nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
İdare erkânına 11 adam kirecek.
«Bugün Qırımda Rusiye nezaret komitetiniñ reisi Aleksandr Jdanov ve nazir muavini Aleksey Volin Rusiye Federatsiyasınıñ yañı subyekti reberligine İdare reberiniñ namzetini teklif etecekler», – dep qayd etile matbuat hızmetiniñ beyanatında.
Rusiye nezaret komitetiniñ İdaresi Rusiye Federatsiyasınıñ Prezidenti Vladimir Pütinniñ 2014 senesi martnıñ 23-de berilgen avalesine köre açıla.
İşbu emir yerine ketirilgen soñ, Rusiye Federatsiyasında Rusiye nezaret komiteti yerli organlarınıñ sayısı 71 teşkil etecek.


text:
Qırım aq-uquq qoruyıcıları grubunıñ (QAQG) mutehassısları tarafından yapılğan tetqiqatta, 2014 senesinde Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ siyasiy sebeplerden dolayı açılğan cinaiy işler çerçivesinde eñ az 70 kişi qanunsız olaraq azatlıqtan marum etildi, denile.
Mutehassıslarnıñ malümatına köre, 2014 senesiniñ ekinci çeriginde «siyasiy sebepten» açılğan işler boyunca parmaqlıqlar artına 5 kişi tüşken olsa, 2017 senesiniñ dörtünci çeriginde bu raqam 11 qat artıp, 55 kişini teşkil etti.
Aq-uquq qoruyıcıları, bugün 52 kişiniñ Qırım ve Rusiyeniñ apishaneleri ve muvaqqat izolâtorlarında apis etilgenini, üç kişiniñ ev apisinde bulunğanını ve, Qırımda siyasiy sebeplerden açılması tasdiqlana bilecek diger cinaiy işler olğanı içün bu, soñ raqam olmağanını, qayd ettiler.
QAQG mutehassısı Olga Skrıpnıknıñ fikrine köre, Ukraina akimiyeti ve parlamenti, siyasiy taqiplerniñ qurbanlarına ve olarnıñ ailelerine yardım aqqında qanunnıñ eñ qısqa vaqıt içinde qabul etilmesi içün qollarından ne kelse, er şeyni yapmaq kerekler. Bu adamlarnıñ problemlerinden bir qısmını al ete bilecek qanunnıñ leyhası endi işlep çıqıldı ve qayd etildi. Şimdiki basamaqta o, Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları, milliy azlıqlar ve milletlerara munasebetleri meseleleri boyunca komitetinde işlep bitirilmek kerek. Bundan soñ qanun leyhası rey berüvge qoyulıp, deputatlarnıñ çoqusı oña rey bermek kerek olacaq. Ondan ğayrı Ukrainanıñ 2018 senesindeki büdjetinde, böyle qanunnıñ amelge keçirilmesi içün munasip paralar ayırılmaq kerekler.
«Rusiye Federatsiyası akimiyet organlarınıñ qararınen siyasiy sebeplerden dolayı şahsiy azatlıqtan marum etilgen şahıslarnı siyasiy mabüsler olaraq tanuv ve olarğa devlet tarafından içtimaiy yardım etüv aqqında» qanun leyhası qabul etilse, Ukrainada 60 qadar kişi siyasiy mabüs olaraq tanıla bilecek. Olarnıñ arasında Qırımda tevqif etilgen ve cezasını qomşu Rusiyede ifa etken Qırım sakinleri de bar.


text:
Avgust 27-de Rusiye paytahtında anbarda yüz bergen yanğın neticesinde 17 kişi elâk oldı. Başta 16 elâk olğan kişi aqqında bildirilgen edi, dört zararlanğan adam hastahanege ketirildi, olardan biri reanimatsiyada vefat etti, dep bildirdi Moskva şeer yolbaşçısı Sergey Sobânin.
Rusiyeli haber agentlikleri bildire ki, elâk olğanlar «Mustaqil Devletler Birligi vatandaşları» ola – böyleliknen Rusiyede Sovet Birligi dağılğan soñ teşkil etilgen devletlerden adamlarnı adlandıralar. Bu adamlarnıñ vatandaşlığı aqqında tam malümat şimdilik yoq.
Taqiqatçılar, vaqianıñ esas sebebi yaqma ola bilgenini ayta.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy emin ki, Qırımnı işğalden qurtaruv meselesi halqara meydançığı telükesizlikni ve qırımlılarnıñ aqlarını qorumaq içün kerek. Bu aqta o, Avropa parlamentiniñ deputatlarınen yapqan videokonferentsiya vaqtında ayttı, dep bildire Prezident ofisiniñ matbuat hızmeti.
«İqtisadiyat, paradan ğayrı, bizim içün geopolitik destek müimdir. Ayrıca Qırım platformasınıñ peyda oluvı ve teklifimizni aytmağa isteymiz. Bu meydançıqta müim gumanitar meselelerni, bütün ukrainalılar – Qırımda apiske alınğan ve Rusiyede bulunğan qırımtatarlar, ukrainlerge yardım etüv meselelerini muzakere ete bilecekmiz. Bu vatandaşlarnıñ qaytuvı, azat etilüvi, em de Qırımnıñ işğalden qurtarıluvını muzakere etecekmiz», – dep bildire Zelenskıynıñ aytqanlarını onıñ matbuat hızmeti.
Onıñ qayd etkenine köre, Ukrainanıñ Avropa Birligi siyaseti eskisinden daa aktualdir. «Bugün Avropa Birliginiñ destegi Ukraina içün pek müim ola», – dep qoştı o.
Ukraina Tış işler nazirligi, Qırımnı işğalden qurtaruv platforması nasıl olacağını aydınlattı. Müessisede Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-inci sessiyasınıñ umumiy munaqaşalarında çıqışta bulundı. O, Qırımda insan aqları vaziyetine dair yañı qararğa qol tutmağa ve yarımadanı işğalden qurtaruv halqara Qırım platformasınıñ qurulışında iştirak etmege çağırdı.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, onıñ nazirliginde Volodımır Zelenskıy içün Qırımnı işğalden qurtaruv muzakereleri içün halqara platformasını quruv teklifi azır, dep bildirgen edi.
Bundan evel Kulebanıñ qayd etkenine köre, Ukraina, Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasınıñ liderlerinden biri Poloniya olacaq, dek bekley. O, Qırımnı işğalden qurtaruv meselesi boyunca halqara meydançıq işinde Rusiyeni körmey, dep aytqan edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Türkiye Birleşken Milletler Teşkilâtında Qırımnıñ Rusiye tarafından işğalini tanımağanını ve qırımtatar halqına qoltutqanını bildirdi.
“Qırımnıñ qanunsız işğalini tanımama siyaseti biz içün printsipial mesele. Qırımtatarlarnı öz ana-baba toprağında serbest ve telükesiz yaşamaq istegini desteklemege devam etecekmiz”, – Türkiyeniñ BMT-daki miyassisınıñ Twitterdeki bildirmesinde yazıla.
Aynı zamanda, Türkiye “Ukrainanıñ halqara seviyede tanılğan sıñırlarında suvereniteti, mustaqilligi ve topraq bütünligini desteklegeni ve bu bütün bölgede barışıq, telükesizlik ve turğunlıq içün müim olğanı” aqqında yazıla.
BMT Baş Assambleyasında fevralniñ 23-nde Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarındaki, hususan Rusiye işğal etken Qırım yarımadasındaki vaziyetnen bağlı munaqaşalar keçirildi.
Serğiy Kıslâtsâ, işğal altındaki Rusiye akimiyeti «ukrainler ve yarımadanıñ tamır ealisi olğan qırımtatarlarnıñ kimliklerini yoq etmege tırışa», dep bildirdi Birleşken Milletlerde.
Rusiyeniñ BM yanındaki daimiy vekiliniñ birinci muavini Dmitriy Polânskiy Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarındaki vaziyetke dair munaqaşalarnı «oñaytsız levha» dep adlandırıp, Ukraina Qırım yarımadasınıñ sakinlerini «qaytarmaz», dedi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Camala toy ve oğlu doğğanı aqqında aytıp bergen intervyüniñ birinci qısmını mında oqumaq mümkün.
Camala - doğma qırımtatar olğan ukrain yırcısı. O “Eurovision-2016” yarışında ğalebe qazandı, “Golos” konkursında idmancı olaraq iştirak etti, bir qaç albom çıqardı, Kyiv şeerindeki “Sport Sarayı”nda büyük solo kontsertini berdi ve Ukrainada nevbetteki turnege çıqtı . Qırım.Aqiqatqa büyük eksklüziv intervyüsinde Camala, Qırım, alâ daa yarımadada yaşağan ana-babası, Küçük Özen (Maloreçenskoye) köyündekituvğan evi aqqında aytıp berdi.
- Sevimli qırımtatar aşıñ ne?
- Men pilâv, mantı, samsa, çiberek, yantıq sevem.
- Bütün bularnı pişirmege bilesiñmi?
- Yoq, amma borşçim mükemmel ola (küle). Qırımtatar yemeklerini pişirmeyim, çünki, birinciden, aqayımnıñ anası, menim anam - bunıñ ustasıdır. Bundan ğayrı, Kyivde olarnı aşay bilecek pek güzel yerler bar. Ve evimizde eñ lezeli pilâvnı babam pişire.
- Anañ ve babañ ne qadar sıq kele?
- Yılda bir kere uzun müddetke. Meni, torunını yoqlamaq içün. Teessüf ki, soñki beş yılda sağlıqları fenalaştı. Daima profilaktik protseduralarına qatnamaq kerek.
- Sen olarnı Kyivge köçmege çağırasıñmı?
Ne içün olar ketmek kerekler? Anda qanunsız kelgenler ketsinCamala
- Men olarnı daima davet etem, laflar yürsetile, amma añlayım ki, evimizni qaldırmaq niyetleri yoq. Meni de şu sual tüşüncege daldıra: ne içün olar ketmek kerekler? Anda qanunsız kelgenler ketsin. Olarnıñ ise aqqı bar. Olar şu topraqqa, şu evge ne qadar baylânğanlarını men añlayım. Bizim uzatqa olğanımızğa baqmadan. Tatam İstanbulda, torunlar İstanbulda, men Kyivdem ve daa bir torun Kyivde - elbette, qayğıralar, epimizni körmege isteyler. Bi er kün bağda olmağa alıştıq: Skype, Viber. Sıq-sıq birevler ana-babasınen aftada bir kere bağlanğanlarını ya da asıl körüşmegenlerini eşitem. Men içün bu hucur, biz ailemiznen pek yaqınmız.
- Sen ana-babaña Qırımdan yollanmalıq yibermege yasaq ettiñ? Bunıñ sebebi memuriy sıñırda çıqqan meseleler dep aytqan ediñ.
- Meseleler rusiye de, ukrain de sıñırlarında çıqa. Er şeyni tutıp aldılar dep eşitmege boldurdım. Çünki saçmaq, östürmek, sarğılamaq ne qadar qıyın olğanını bilem. Er şeyim bar dep ayttım. Anam telefon etip ayta: “Emir-Rahmançıqqa hurmamızdan ketirip olsa edim, hurmamız bereketli oldı, terekimiz top-tolu. Siz balalıqta öyle seve ediñiz, episini aşap çıqa ediñiz”. Men deyim: “Ana, qaldır. Men bir hurmanı balama satın alıp olam”. O qadar yük, qıyınlıq yoq, amma bu stress. Sıñırğa yaqınlaşqanda tüşünesiñ: tutıp alarlarmı, yoqmı? Ne kerek bu!
- Sen Qırımda soñki sefer ne vaqıt oldıñ?
- Endi unuttım. Beşinci yıl… 2013 senesi oldım.
- Sence, Qırım nasıl deñişti, şimdi nege oşay?
Bu ınanılmaz derecede güzel yer, Ukraina haritasında bir inci, o yıltıray, o muhteşemCamala
- Qırım - inanılmaz derecede dülber, ve men bunı añlayım. Evelleri buña diqqat etmey edim. İşte, ev deseñ ev. Şimdi ise er zaman bu cenkler, bu küreş ne sebepten olğanını añlayım. Bu ınanılmaz derecede güzel yer, Ukraina haritasında bir inci, o yıltıray, o muhteşem. Amma sual başqa: oña nisbeten nasıl areket yapamız? Bilemiz ki, anda ciddiy ekologik meseleler bar. Ermeni Bazarda himiyaviy madde taşlanması oldı. Anam, endi çoqtan deñizde yuvunmağanını ayta, çünki suv daima bulanıq, anda ne tüşkenini, adamlar kanalizatsiyasını qayda keçirgenini kimse tekşirmey, nezaret etmey. Aqlımda bar ki, biz Qırımğa qaytqanda, babama kanalizatsiyanı özenden keçirmege teklif ettiler. Babam soqağımızda, deñizge çirkef suvlarını yibermekni red etken yekâne adam edi. O degen edi: “Nasıl o? Anda menim balalarım yuvuna da”. Ve bizim azbarımızda eki balaban çuqur bar, olarnı boştqan maşnanı sımarlamaq er vaqıt pek paalı edi. Anda vaqtınca degil de, anda ebediy qalacağını añlağan adam böyle yapa. Anda balalarınıñ, torunlarınıñ öskenini istegen adam. O yer yaşamaq ve güllemek kerek. Bütün seyyaremiz aqqında aytmayım, muayyen Qırımdaki vaziyet içün aytam. Ekologiya tarafından anda qorqunçlı şeyler yüz bere ve bunıñ içün mesüliyetli adam yoq.
- Tanışlarından birisi Qırımnıñ deñişkenine şikâyet etemi ya da ikâye etemi? Yazalar belki de?
- Misal içün, maşna almaq daa ucuz oldı, bu qadar. Umumen, oldı, bu qadar. Başqa müsbet bir şey bilmeyim. Sadece tintüvler, tevfiqler devam etkeni, babasız qalğan balalarnıñ sayısı artqanını haberlerden bilmek mümkün. Bularnı eşitmekçe degil bilem. Men bunı yayınlamayım, amma qırımtatar teşkilâtlarınen beraberlikte siyasiy mabüslerniñ balalarına yardım toplaymız.
- “Şlâh dodomu” türküsi aqqında hatırlamaq isteyim. O öz evini qaldırıp ketmek mecbur olğanlarnıñ timsali oldı. Amma, sen bu türküni yazğanda, Qırımnı közde tutmağan ekensin.
Men onı közyaşsız yırlap olamayımCamala
- Men asıl bunı tüsünmedim. Men öz yolum, yanıqlarım aqqında yazğan edim. Aqmescitte, Kyivde oquğan vaqtımda. Gençlik vaqtı, sen sanki keteseñ, amma soñunda qaytasın. Amma felsefiy taraftan - bu dünyada öz yerini tapqanıñ, öz zenaatını tapqanıñ, seni añlağan adamlarnı tapqanıñ aqqında. Soñra elindeki quşlarnı - “ptahı v dolonâh” - tapqanıñnı añlaysıñ. Men şimdi onı yırlağanda, öz evimi körem - terekten tüşken hurmanı körem, azbarımnı körem, palmalarnı körem. Men onı közyaşsız yırlap olamayım. Daima evimi hatırlayım.


text:
İşğal etilgen Qırımda Vernadskiy adına Qırım federal universiteti Tavriya akademiyasınıñ reberligi (sabıq Tavriya milliy universiteti) aliy oquv yurtında ocalarnıñ sayısını qısqartacaq.
Bunı Mustaqil devletler birliginiñ memleketleri institutınıñ Qırım filialında Vernadskiy adına QFU siyasiy ilimler kafedrasınıñ dotsenti Anatoliy Filatov bildirdi, – dep haber ete «Novosti Krıma».
Böylece, tarih ve felsefe fakultetlerini birleştirip, ocalarnıñ sayısını 11-ge qadar qısqartmağa planlaştırıla.
«Bundan ğayrı, er bir ocanıñ saat sayısı bir biñni teşkil etecek», – dep qoştı Filatov.
Malüm ki, Rusiye ükümeti Qırımda federal universitetni meydanğa ketirmege avale etti. Onıñ terkibine yedi oquv yurtı ve yedi ilmiy teşkilât kirdi. QFU müdiri Sergey Doniç oldı. Aliy oquv yurtınıñ prezidenti olaraq Nikolay Bagrov saylandı.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesinde noyabr 8-de eki mahkeme oturışı keçirilecektir: Rusiye advokatı Nikolay Polozov işi boyunca ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ davası boyunca. Bunı advokat Facebooktaki saifesinde bildirdi.
«Yarın (noyabr 8 künü – QA) saat 9:20 Qırım Yuqarı mahkemesinde FSBniñ maña qarşı işi boyunca toplaşuv keçirilecek, saat 10:00 ise aynı yerde Ahtem Çiygoznıñ davası boyunca mahkeme devam etecektir. Toyğun», – dep yazdı Nikolay Polozov.
Qırımda Rusiye advokatı Nikolay Polozovğa nisbeten taqiqat tedbirleriniñ keçirilmesi içün mahkeme oturışınıñ keçirilmesi belginlengen edi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Martnıñ 31-inde Ukrainada prezident saylavları keçti. Saylav arfesinde 316 bin Ukraina vatandaşı saylav yerini deñiştirdi. Olardan 5,5 biñ - QMC ve Aqyarda qayd olunğan vatandaşlar. Ekinci tur aprelniñ 21-inde keçecek, ve ekspertler, bu sefer saylav yerini deñiştirmek içün azca vaqıt olacağını qayd ete.
Ekinci turda rey bermek içün qırımlılıar ne yapmalı? Ne vaqiıt? Ne qıyınlıqlar ola bile? Bu suallerge Qırım.Aqiqat cevap berdi.
Ariza bermek
Qırımlılar prezident saylavlarınıñ ekinci basamağında rey berecek olsa, saylav bölügini deñiştirmeli. Martnıñ 31-inde rey bergen adamlar da bu areketni tekrarlamalı.
Bunı er Devlet saylavcılar reyestrinde yapmaq mümkün. Vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri boyunca naziriniñ birinci muavini Yusuf Kürkçi aytqanına köre, bu protsedura evelkisinden farqlanmay.
“Protsedura keçken seferki kibi olacaq. Adam başta saylav yerini deñiştirmeli, soñ saylav kününde kelip rey bermeli”, - dedi Kürkçi.
Bundan soñ qırımlığa saylav yeriniñ deñiştirilmesi aqqında malümatname berilmeli, onı ise saylavnıñ ekinci basamağında Ukraina pasportınen beraber saylav bölünginde köstermeli.
Vaqtında yetiştirmek
Ukraina qanunlarına köre, Merkeziy Saylav Komiteti, saylavnıñ birinci basamaq neticelerini 10 kün devamında teşkerip ilân etmeli. Tek bundan soñ qırımlılar saylav yeriniñ deñiştirilmesi içün muracaat ete bile.
Amma birinci turda iştirak etken vatandaslarnıñ episi ekinci basamaqta rey berip olamaz, çünki keçken sefer saylav yerini deñiştirmek içün 85 kün bar edi, şimdi ise beş.


text:
Qırımtatar rejissörı ve QMC nam qazanğan artisti Ahtem Seytablayev avgust 26 künü Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ cemaatçılıq erbapları ile körüşüvinde muzakere etilgen Qırım meseleleri aqqında tarif etti.
Seytablayevniñ aytqanı kibi, prezident ile subet üç saat devam etti.
«Qorqu, dert ve ümüt aqqında duyğulı, sert ve, inanam ki, faydalı bir subet edi… Anayasa bazı maddelerinde olacaq deñişüvler, detsentralizatsiya, akimiyet ve cemaatçılıqnıñ munasebeti, memleketni birleştirecek medeniyet aqqında laf ettik», – yazdı Facebookta artist.
O şunı da qayd etti ki, «bazı suallerge temelli cevap berilgen edi, bazılarına yoq».
«Qırım ve onıñ ile sıñır aqqında soradım, belli ki, anda problemalarnıñ sayısı büyüktir. Eşittim – qırımtatar batalyonınıñ teşkil etilmesi aqta qarar alındı, mesüliyeti – Qırım ile sıñır olacaqtır. Qırımtatarlarnıñ gümrük ve sıñır hızmetlerinde temsilciligi büyük olacaq eken», – dey Seytablayev.
«Prezidentten Qırımnıñ qaytarıluvı – Ukraina devleti ve akimiyeti içün bir sınav olğanını eşittim», – dep qoştı o.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi mart ayında işğal etti.


text:
Energiya
Energiya — materiyanın' ha'reket ha'm materiyanın' bir formadan basqa formag'a o'tiw mug'darın ko'rsetiwshi fizikalıq skalyar o'lshem birlik.
Ko'binese, mexanikada energiya degende denenin' jumıs islew qa'biliyeti tu'siniledi.
- potensiyal energiya
- kinetikalıq energiya
- termodinamikada ishki energiya
- baylanıs energiyası
- salıstırmalılıq teoriyasında tınıshlıq energiyası
- maydanlar energiyası, mısalı, elektromagnit tolqınlar energiyası ha'm elektromagnit nurlanıw arqalı berilatug'ın nur energiyası
- maydanlardın kvant teoriyasında vakuum energiyası
- jıllılıq energiyası
Energiya haqqında en' a'hmiyetli tastıyıqlawlardan biri bul energiyanın' saqlanıw nızamı, onda aytılıwınsha jabıq sistemanın' tolıq energiyası waqıt boyınsha o'zgermeydi.


text:
Cenk vaziyeti devamında Ukrainağa 1616 rusiyelini kirsetmediler.
Bu aqta İşki İşler Nazirliginiñ birinci muavini Sergey Yarovoy bildirdi.
“Cenk vaziyetiniñ ilân etilmesinden başlap, Ukraina toprağına 1616 Rusiye vatandaşına kirmek ruhseti berilmedi, şu cümleden 866 kişi - cenk vaziyeti ükümsürgen vilâyetlerde”, - dep inceledi Yarovoy, yaza Radio Svoboda.
Bundan ğayrı, o, rusiye tarafı 351 Ukraina vatandaşını kirsetmegenini de qoştı
Dekabr 26-sında Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye tecavuzından bir sıra vilâyette ilân etilgen 30 künlük cenk vaziyetini şimdilik devam etmemek qararını aldı.
Ukraina Yuqarı Radası, noyabr 26-sında aqşam bir sıra vilayette Azaq ve Qara deñizleriniñ içki suvlarında cenk vaziyetini ilân etti.
Cenk vaziyeti 10 vilâyette ilân etile. Bu -Vinnitsa, Lugansk, Mıkolayiv, Odessa, Sumı, Harkiv, Çerniğiv, Herson, Donetsk, Zaporijjâ vilâyetleri ve Azaq ve Qara deñizleriniñ içki suvları.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi 24 Ukraina deñizcisini 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiske aldı. Keriç hastahanesinde bulunğan daa üç deñizcini Keriç şeer mahkemesi apiske aldı. Olar da 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiyeniñ FSBsi tarafından tutılğan Ukraina deñizcilerini cenk esiri olaraq tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve AQŞ tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Aqyarlı yaldayıcı marafoncı, sabıq dissident Oleg Sofânik Qırım işğalinden soñ almağa mecbur olğan Rusiye vatandaşlığından çıquv arizasını berdi. Bu aqta o, Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Aprelniñ 17-nde Rusiye FSBsiniñ sıñır idaresi Rusiye vatandaşlığı bar dep, onı işğal etilgen Qırımdan esas Ukrainağa yibermedi. Sofânik alğan qararınıñ sebebi bu ola, dep ayttı.
«Rusiye akimiyeti maña zorlap bergen Rusiye vatandaşı pasportım bar dep, meni Qırımdan esas Ukrainağa yibermege razı olmadı – Rusiye İç işler nazirligine muracaat etip, Rusiye vatandaşlığımnı lâğu etmege talap ettim. Pasport maña qanunsız berildi dep sayam. Bu qanunğa uymağan bir vesiqa», – dep añlattı sabıq dissident.
O, Qırımda qalmağa devam etse, «onı apishanege ya da psihiatrik hastahanege qapata bileler», dep qorqa.
Bundan ğayrı, Sofânik Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ ofisi ve Yuqarı Radanıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ apparatı oña Qırımnı terk etmege yardım eterler dep ümüt etkenini bildirdi.
2019 senesi noyabrniñ 14-nde Rusiye quvetçileri Oleg Sofânikni Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında tuttı. Bundan evel o, Lukull limanından (Qırımnıñ ğarbinde) Aqyardaki Ömega körfezine yaldadı. 30 km mesafeni 10 saat içinde yaldadı – raatlanmayıp ve bir özü olıp. Bunı Sofânik qırımtatar sürgünliginiñ 75 yılına bağışladı.
Oleg Sofânik – meşur aqyarlı yaldayıcı marafoncı, Ukraina rekordları kitabınıñ rekordçısıdır. 2012 senesi mayıs ayına qadar Sofânik 50 marafonda yaldadı, eñ uzunı 350 km Cenübiy-Qıtay deñizinden edi. Sofânik Aq deñiz, Marmara deñizi, İstanbul boğazını, Çanaqqale boğazını yaldap keçti. Qırım yalısında 100 kilometrge qadar marafonlarda iştirak etti. Qışta suvuq suvda da yaldağanınen bellidir.
Aqyarlı dissident ola. Askerlikten ve Sovetler Birliginiñ vatandaşlığından vazgeçkeni içün onı psihiatrik tedaviylevge mecbur etken ediler.


text:
Türkiyede epidemiologik vaziyet fenalaşqanı içün aprelniñ 29-ndan mayısnıñ 17-ne qadar tam qapanma olacaq, dep bildire Anadolu haber agentligi Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ video muracaatına esaslanıp, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Bir cumaaqşamı künü, aprelniñ 29-nda, saat 19:00-dan bazarertesi künü, mayısnıñ 17-si, 5:00-ğa qadar tam qapanmağa keçemiz», – dep ayttı Erdoğan.
Şeerlerarası seyaatlar izinge tabi olacaq, şeerlerarası naqliyatnıñ ise 50%-ı qalacaqtır.
İç işler nazirliginiñ qararına ait olmağan teşkilâtlar işini toqtatacaqtır.
Berilgen malümatqa köre, mekteplerde dersler toqtatıla, imtianlar başqa vaqıtqa qaldırıla.
Zıncır tükânlar bazar künleri qapalı olacaq, qalğan künleri de belli saatlarda çalışacaqtır.
Erdoğan vaziyetni kontrol altına almaq içün ealini qaidelerge riayet etmesine çağırdı.
«Biz hasta sayısını 5000-den az yapmalımız. Aks alda bütün saalarda, turizmden ticaret ve tasilge qadar aqibetlerni körecekmiz», – dep qayd etti Türkiye prezidenti.
Johns Hopkins İnstitutınıñ (ABD) malümatına köre, Türkiye dünyada COVID-19 hastalarınıñ sayısına köre ABD, İndistan, Brazil, Frenkistan ve Rusiyeden soñ kelip, dördünci yerde edi – 4 million 667 000 hastadan çoq. Aynı vaqıtta qayd etilgen vefat sayısına köre Türkiye Ukrainadan artta kele – 38 711 ve 42 950 vefat (Ukraina sağlıq nazirliginiñ malümatı).
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Mayıs 30-31 künleri Kiyevde «Qırımnıñ kelecegi» Halqara yaşlar forumı teşkil etilecek.
«Unikal bir merasim olğan «Qırımnıñ kelecegi» Halqara yaşlar forumında 18-35 yaşındaki 150 genç iştirak etecek, olar Qırım yaşlarınıñ eñ müim meselelerini muzakere etecekler», – dep ilân etile merasimniñ Facebook saifesinde.
Forumda «qırımtatarlarnıñ bugünki künde eñ müim meseleri» muzakere etilecek.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qıtaiy Ukraina territoriyasına biñlerce insanlar köçti. Mecliste yarımadanı terk etmege mecbur olğan 35 biñ qırımtatar aqqında bildireler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ Aqşeyh mahkemesi cuma künü, avgustnıñ 4-de, ukrain faali Vladimir Baluhnıñ ükmüni çıqardı – umumiy rejimli apishanesinjde 3 yıl ve 7 ay yatacaq, 10 biñ ruble miqdarında para cezasını ödeycek.
Bunı oturışta olğan qırımlı Mihail Batrak Qırım.Aqiqatqa haber ete.
Kreml kontrol etken Aqşeyh rayon mahkemesinde avgustnıñ 1-de ukrain faali Vladimir Baluhnıñ davasında taraflarnıñ munaqaşaları olıp keçti. Mahküm mahkemede oña qarşı qabaatlarnıñ siyasiy sebeplerini qayd etti.
Oturış başlağanda prokuror Baluh umumiy rejimli apishanege 5 yıl ve bir ayğa qapatılsın dep istedi.
Vladimir Baluh silâ ve patlav aletleriniñ saqlavında qabaatlana.
FSB Vladimir Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-de yaqalağan edi. Onıñ ömür arqadaşı bildirdi ki, Qırımnıñ Aqşeyh rayonında Munus köyünde olarnıñ evlerine FSB kelip, tintüv ötkerdi. Baluhnıñ evi ve anasınıñ evi 4 saat devamında tintilgen edi. FSB hadimleri Vlaidimir Baluhnıñ evinde çardaqta 90 patron ve bir qaç TNT blokları tapılğanını beyan etti.
Kremlge tabi olğan Qırım akimiyeti Vladimir Baluhtan noyabrniñ 29-nda öz evininiñ divarında pekitilgen «Kök yüzü (Nebesnaya sotnâ) Qaramanlarınıñ soqağı, 18-ci ev» yazısını çetke almağa talap etti.
Baluhnıñ imayesi ise tasdiqlay ki, o ukrain tarafdarı olğanı sebebinden – divarındaki yazı ve azbarında Ukraina bayrağı asılğanı içün – basqılarğa oğratıldı.


text:
Silâlı zıddiyet neticesinde zarar körgen insanlarnı qorumaqnen oğraşqan cemaat teşkilâtları «COVID-19 pandemiyası sebebinden vaqtınca işğal etilgen topraqlardaki kritik gumanitar vaziyet sebebinden» Ukraina Nazirler şurasına muracaat ete.
«Vaqtınca işğal etilgen topraqlarda yaşağan Ukraina vatandaşlarınıñ keyfiyetli tibbiy yardım almaq, sağlıq vaziyetini kontrol etmek içün aile ekimi ile daimiy bağ qurmaq imkânı yoq», – dep aytıla muracaatta.
Berilgen malümatqa köre, Qırım ve Donbasta «COVID-19 hasta seviyesine kerekli qıymet kesilmegeni ve kütleviy şekilde test yapılmağanı içün eali arasında yuqunç tarqaluvı kontrol etilmey».
«İşğal altındaki topraqlarda tibbiy sistema kollapsqa oğradı, çünki tibbiyet hadimleri bu yükni becerip olamay, bazı mesken yerlerinde tibbiy müessiselerniñ işi üç qat arttı, hasta ve tibbiyet hadimleri içün uyğun olmağan şifahaneler qullanıla, acele yardım maşinası 10 saatqa qadar beklenile, bazı vaqıtları tibbiyet hadimleri iç kelmey; vatandaşlarnıñ tibbiy yardım ve ilâc imkânları sıñırlana», – dep ayta aq qorçalayıcılar.
Keçken künü Qırımda 225 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Umumen pandemiya başlağanından 9009 COVID-19 hastası qayd etildi. Qırımnıñ tibbiy müessiselerinde 3616 insan tedaviylene, 5160 kişi tüzelgen soñ çıqarıldı. 129 insan vefat etti.
Oktâbrniñ 29-nda saba 74 yañı COVID-19 hastası qayd etildi. 33 hasta yuqunç ve doquzıncı şeer hastahanelerine alındı, 41 insan ambulator tedaviylevde buluna.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqyar (Sevastopol) yanında baqımsız yüzümlikte büyük yanğınnı söndürdiler. Ateş 12 gektarnıqaplap aldı, dep bildire Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi.
"Baqımsız yüzüm bağı ve quru ot Balıqlava şossesiniñ 7-nci kilometri yanında yana edi. Saat 10.55 12 gektarda ateşniñ tarqalmasını toqtattılar, şimdi ise o bütünley söndürildi", - denile beyanatta.
FVN-ne köre, yanğınğa oğrağanlar olmadı. Ateş söndürmesine FVN-niñ mahsus bölükleri ve Qara Deñiz flotunıñ bir arbiy bölügi celp etildi.
İyünniñ başından berli Qırımda 140 yanğın çıqtı, dep bildirgen edi Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi.


text:
Aqmescitte martnıñ 15-nde Rusiyeniñ Qırım işğaliniñ beşinci yılına bağışlanğan resmiy tedbirler keçirile.
Tedbirde Qırım ükümetiniñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov, Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinov, Rusiye Devlet dumasınıñ spikeri Vâçeslav Volodin, Rusiye Devlet dumasınıñ deputatları iştirak etti.
Tedbirler çerçivesinde bayram yürüşi ve miting keçirildi.
Martnıñ 15-nde Devlet dumasınıñ Şurası Qırımnıñ Rusiye parlamenti ve Aqyar ükümeti ile toplaşuv keçirdi. Devlet dumasınıñ spikeri Volodin Rusiye Ukrainadan 25 yıl devamında erkânında Qırım olğanı içün ivaz istemeli, dep bildirdi.
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye ükümetine ve memleket prezidenti Vladimir Putinge 2014 senesi Rusiyege Qırımnı ilhaq etmege yardım etken areketleri içün Facebookta teşekkürler bildirdi. O, Qırımnıñ «samooborona» vekilleri ve Qırım ve Kuban qazaqlığına da teşekkürler bildirdi.
Aqmescitke alt palatanıñ reisi Vâçeslav Volodin yolbaşçılığında Rusiye Devlet dumasınıñ deputatlar gruppası keldi. Olar Rusiyeniñ Qırım işğaliniñ beşinci yılına bağışlanğan tedbirlerde iştirak etmege niyetleneler.
Martnıñ 15-nde Aqmescitte Qırım ilhaqınıñ beşinci yılına bağışlanğan avtoyürüşni Rusiye bayraqlarınen keçirmege planlaştırıla.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Oktâbrde ukrain sıñırcıları, ilhaq etilgen Qırım memuriy sıñırından keçken adamlarnıñ sayısı eksilgenini qayd etti.
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat hızmeti haber etkenine köre, devlet sıñırındaki ve kiriş-çıqış noqtalarındaki pasport nezareti vaqtında, bütün olaraq 88 adamnıñ keçmesi yasaqlandı, olardan 58-zi - memuriy sıñırda. Bundan ğayrı, 4 sahte ve 26 maqbul olmağan pasport tapıldı.
Qıta Ukrainanen Qırım memuriy sıñırında eki tarafqa, episi olıp, 205 biñ insan qayd olundı, bu, 2017 yılınıñ aynı vaqıt müddetine köre raqamlarına köre, 7%-ğa azca.
Ukraina Devlet sıñır hızmeti, Qırımğa kiriş qaidelerini bozğan 40-qa yaqın insan tapılğanını bildirdi.
“Sıñırcılar, olardan 6-sında silâ ve çeşit kalibrli arbiy yedeklerniñ sıñırdan keçirmek ıntıluvnı belgiledi. Bundan ğayrı, Qırım Muhtar Cumhuriyetine, “Kalançak” kiriş-çıqış noqtasından qaçınıp keçmege istegen bir adam tutıldı”, - dep aytıla beyanatta.
Avgustnıñ 21-nde Devlet sıñır hızmetiniñ Aqaz-Qara deñiz bölgesiniñ idaresi, rusiyeli Qırım akimiyeti Ukrainanıñ qıta qısmından kelgen turistlerniñ sayısını qabarta dep haber etti Qırım.Aqiqatqa .
Daa evel Rusiye ve Qırım matbuatları, turizm komitetiniñ başı Aleksey Çernâknıñ sözlerinden, avgustnıñ başınace Qırımda 830 biñ Ukrainanıñ qıta qısmından kelgen turist raatlandı dep bildirgen edi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Rusiye tarafını tutqan separatistler Debaltsevo etrafından ateş toqtatuv rejimi fevral 6 künü Kiyev vaqtına köre saat 10:00-17:00 arasında devam etecegini bildirdiler. Bundan da ğayrı, seperatistlerniñ vekilleri şeer sakinleri ile avtobuslar şeerden çıqqanı aqqında haber ettiler.
Evel Ukraina İçki işler nazirligi Debaltsevoda insanlarnı tahliye etmek içün «yeşil ayat» teşkil etilgenini bildirgen edi.
Saba Reuters agentligi şeerge OSCE nezaretleri ile on avtobus yol alğanını qayd etken edi.
Soñki künleri ukraina akimiyetiniñ vekilleri Debaltsevo ve onıñ etrafında olğan diger meskün yerlerden insanlarnı faal sürette tahliye etmege başladı.
Fevral 5 künü Debaltsevo, Avdeyevka, Olhovatka ve Svetlodarsktan 376 insan tahliye etildi, haber ete Ukrainanıñ Fevqulâde vaziyetler boyunca Devlet hızmeti.


text:
Rusiye Yuqarı mahkemesi Moskva şeer mahkemesiniñ İsmet Yüksel – Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ keñeşçisiniñ Rusiye Federatsiyasına kirişi yasaq etilgeni aqqında qararını tasdiqladı.
«Noyabr 18 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Yuqarı Mahkemesinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ keñeşçisi İsmet Yükselniñ onıñ Rusiyege kirişi 5 yılğa yasaq etilmesi aqqında qararnı çıqarğan Moskva şeer mahkemesine şikâyet arizası baqıldı. Evel mahkemelerde olğanı kibi, Rusiyede İsmet Yükselniñ temsilcisi, advokat-uquq qoruyıcı İllarion Vasilyevge Qırımğa kiriş yasağınıñ sebeplerini añlatmadılar», – haber ete Meclisniñ matbuat hızmeti.
İsmet Yüksel Qırımda ailesi ile 20 yıl yaşay edi. 2014 senesi avgust 19 künü Qırım yarımadasına Ermeni Bazar kiriş noqtasından kirgende, Yükselge Rusiye FSB organları oña kirişni 5 yılğa yasaq etkeni aqqında haberni seslendirdiler, 2019 senesi iyün 30-na qadar.
İsmet Yükselniñ Rusiyege qarşı şikâyetini İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesi qabul etti.
Aynı böyle yasaqlar qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev ve Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarovğa berildi.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Rusiyenen ve doğrudan prezidenti Vladimir Putinnen dialog olmaq kerek, dep qayd etti. Bu aqta o, Politico Europe neşirine bergen intervyüsında ayttı, onıñ metnini Ukraina prezidentiniñ ofisi oktâbrniñ 6-nda öz saytında derc etti, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Qayd etilgenine köre, devlet yolbaşçısı ile subet oktâbrniñ 3-nde oldı. «Eminim, Rusiyenen laf etmesek, cenkni bir vaqıt toqtatıp olamaycaqmız. Ayrı bir şey – ğarbiy ortaqlarımıznıñ destegidir. Amma prezident Putinnen laf etmesek, Ukrainanı tolusınen ğayrıdan tiklep, topraqlarımıznı qaytarıp olamaycaqmız… Biz bir vaqıt teslim olmaymız ve cenkni toqatuv meselesinde ilerileycekmiz ve ortaqlarımıznen laf etecekmiz, insan ve topraqlarımıznı keri almaq içün Rusiyenen de laf etecekmiz», – dedi Zelenskıy.
Onıñ aytqanına köre, «prezident Putinnen dialog olmasa edi, tutulğan şahıslar deñiştirmez edi».
«Bu tek «normand formatında» çalışmay, yeterli degil. «Normand formatında» baqılmağan meselelerimiz bar. Deñizcilerimizniñ qaytuv meselesi, esirlikte bulunğan qırımlılarnıñ gumanitar meseleleri, bir çoqu apiste yata. Bu meseleler Rusiye prezidentinen al etilmeli», – dedi Zelenskıy.
Sentâbrniñ soñunda Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ğarbiy kütleviy haber vastalarından birine intervyü berip, Rusiye prezidentinen bağları sıñırlı, amma mevzusı belli, dep aytqan edi.
Ukraina ve Rusiye munasebetleri 2014 senesiniñ başında, Kremlniñ Qırımnı işğal etmek qararından ve Donbasta cenk areketleri başlağan soñ bozuldı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina Medeniyet Nazirligi, Rusiye FSB-si zapt etken ukrain deñizcilerge qoltutuv fleşmobına qoşuldı. Bu aqta nazirlikniñ matbuat hızmeti Facebook saifesinde bildire.
Nazirlik hadimleri, ukrain arbiy deñizcilerniñ soyadları ile bilezlik taqtı ve, deñizciler azat etilmegence olarnı çıqarmaycaqlar, dep söz berdiler.
Moskova mahkemesi, iyül 17-sinde ukrain deñizcilerniñ 24-üne apis müddetini uzattı. Andriy Artemenko, Andriy Eyder ve Vasıl Sorokağa müddetni oktâbr 26-sına qadar, qalğanlarğa ise - 24-üne qadar uzattılar.


text:
Kreml tarafından tain etilgen Qırım akimiyetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov dey ki, 2018 senesinden başlap yarımadanıñ köy sakinleri içün bala bağçaları bedava olacaq. Bunı o iyülniñ 25-nde Rusiyege tabi olğan Qırım akimiyetiniñ ziyaret toplaşuvı devamında beyan etken.
«Köy sakinlerini desteklemek içün olarnı bala bağça ödemelerinden serbest etmege añlaştıq, çünki bügünki künde köy regionlarında, şeer belediyelerine nisbeten, para bayağı eksik», – dedi o.
Sergey Aksönovnıñ sözlerine köre, ilk esaplarğa binaen, leyhanıñ masrafları tahminen 1 mlrd ruble (tahminen 420 mln grivna – QA) teşkil etecek.
Öz Facebook saifesinde Aksönov qayd etti ki, leyha «daimiy surette, ya da, eñ azından, köylerde işten boş vaqıt ve infrastruktura saasını paranen teminleycek şirketler ğayırdan tikleneceklerine qadar» çalışacaq eken.
İyülniñ soñunda Aqmescitte bala bağçalarınıñ tamir işlerine paranı ana-babalardan talap etmege yasaq etilgeni malüm olğan edi.
2017 senesiniñ başında tahminen 20 biñ bala Qırımda bala bağçasına barmaq içün nevbet beklemek içün qayd etilgen edi. Qırımnıñ Rus akimiyeti aqmescitte 18 yañı bala bağçasını qurmağa ve Qırımda bala bağçalarında eñ azından 9 biñ yañı yerler açmağa vade etken edi.


text:
Kiyev – İyülniñ ortasında qırımtatar yırcısı Jamala, «Povodır» filmi ile ilhamlanıp, «Çomu» singlnı çıqardı. Yırcı mühlislerni yañı yırlarsız qaldırmağa istemey, yaqında «Dâkuyu» adlı yañı diski çıqacaq. Bizim mühbirimiz Jamalanen, Odessa vilâyetindeki Zatoka qasabasında «Jazz Koktebel» festivali arfesinde körüşti. Qırım.Aqiqatqa bergen intervyüsında Jamala yañı yırlar, kino çekimlerinde iştiragi, Qırımda yüz bergen vaqialarğa munasebeti aqqında ikâye etti.
– «Jazz Koktebel» festivali Ukrainanıñ qıtasına köçmege mecbur oldı. Endiden soñ, o Zatoka qasabasında yerleşe, bu yer Qırımnı añdıramı?
– Menim tamırlarım olğan Küçük Özenge onı oşatam. O da öyle parlaq er. Mında da evler, tükânlar, küçük çadırlar biri-birine yapışqan, köy şamatası üküm süre. Men bu kibi müitte östim. Bugün, qavehaneler yanından keçkende, sanki babama yardım etip, çalışqan qavehaneni kördim. Bizim de ufaq qavehanemiz da bar edi, men anda müşterilerge yemek qoya edim, azır kebapnı soğannen yaraştıra edim.
– Bir vaqıtları siz «Jazz Koktebel» festivalinde yaş artist olaraq iştirak etken ediñiz, şimdi ise, hedlayner. Bunen bağlı ne duyasıñız?
– İç bir farq yoq. Birinci, ekinci, soñki olıp ya da senden soñ kimdir çıqışta buluna - müim degil. Saçma bir şey! Eñ esası, seni seiyrcileriñ diñlemege kele. Em de seni iç tanımağan adamlar kele. Bu, festivallerniñ eñ büyük noqtası. İnsanlar ne maqsadnen anda baralar? Özüni endi belli etken yırcılarnı diñlep, yañı icracılarnen tanış olmaq içün.
– Noyabr ayında siz baş qadın rolüni oynağan «Povodır» filmi kösterilecek. Çekimlerde iştirak etmek qıyın edimi?
– Elbette, qolay degil edi, çünki er kes maña acemiy insanğa kibi davrana ediler. Er kes men yırcı – Jamala olğanımnı, amma aktrissa olmağanımnı bile ediler. Men de kino çekimlerde iştirak etip ta, birden aktrissa oldım, dep bellemeyim. Bu kibi şey muzakada da bar. Kontsertiñ keçti de, sen icracı oldıñ demege aqqıñ yoq. Büyük bir yol keçmek kerek.
Men kino çekimlerini pek begendim. Daa da iştirak etmege ister edim. Bu pek meraqlı ve yırcı rolüni oynağanım da meni memnün etti. Menim qaramanım, 1932 senesi Les Kurbas adına teatrniñ solisti edi. italyanlar, ispanlar ve amerkanlar eyyetlerni qarşılap, o caz yırlarını icra etti. Film elbette onıñ aqqında degil. Film tarihiy vaqialarğa bağışlana – NKVD qurşunğa tizgen kobzarlar aqqında. Ukrainadaki 1932 senesiniñ suniy açlığına bağışlana. Yani pek mürekkep bir kino. Men onda iştirak etkenime pek quvanam.
– Sizni tecribesiz artistka tanığnlardan ğayrı, daa nasıl qıyınlıqlarnen rast keldiñiz?
– Er şey küç edi. Menim içün yañı bir saa. Bundan evel men tek teatral sanalaştarmalarda iştirak ettim: «Traviata» operasında Violettanı, «Svadba Figaro» operasında Kerubinonı ve «Faust» sanalaştırmasında Zibelni oynadım. Kliplerde çıqtım. Amma, bunıñ episi kinodan pek uzaq olğan şeyler. Çünki muzıka toqtatılıp, meydançıqta sukünet asıl olğanda sen qaramanıñnı oynamaq kereksiñ. Onıñ ayatı, duyğuları, munasebetlerini köstermelisiñ.
– Sizge çekimlernen bağlı yañı teklifler keldimi?
– Teklifler bar, amma men razılıq daa bermedim.
– Ne içün?
– Çünki men aqiqiy stsenariy ve aqiqiy qaramanlarnen meraqlanam.
– Siz Jeff Barrellnen çalışmağa begendiñizmi?
– O pek meraqlı insan. Bu kinoda beraber çalışqanlar aqqında ayırıca laf etmek kerek. Olardan er biri maña yardım etti. Muzıkada da öyle. Sen akapella yırlağanda, ayırıca duyğulanasıñ. Tamam şu yırnı bend ya da simfonik orkestr ile yırlağanda bam-başqa özüni is etesiñ, çünki bu bir taqımnıñ işi, olardan üstün körünip olamazsıñ. Kinoda da öyle. Partnörlar Jeff Barrell, Aleksandr Kobzar, oğlannı oynağan Anton Grin maña pek yardım ettiler. Sevgini kösterege kerek olğanda, Jeff Barrellni sevdim. Nefret etmege kerek olğanda, menfiy rolni oynağan Aleksandr Kobzarden nefret ettim.
– Yañı singl çıqtı. Onıñ aqqında ikâye etiñiz.
– Singl üç ay evelsi çıqtı. «Çomu» dep adlandırıla, içine eki yır kirdi. Birincisi – «Çomu kviti mayüt oçi». Men çekimler ile ilhamlanıp onı yazdım. Ekincisi – «Meni ğamdan azat eyle» – bu qırımtatar yırı pek siyrek icra etile. Men bu eki yırnı mahsus bir singl ile birleştirdim, sovet qurumından azap çekken eki halqnıñ birligini köstermege istedim. Şimdi ise, «Dâkuyu» adlı küçük albom üzerinde işni bitirem. Onıñ içine ingliz, ukrain ve rus tillerinde 6 yır kirdi.
Asılında men bütünlikniñ tarafdarı olam, yani, albom içine on eki ya da ziyade yır kirmeli. Amma, şimdi diñleyicilerim yırlarıma muhtac dep sayam. Ekinci plastinka «All or Nothing» çıqqanından berli çoq vaqıt keçti. Diñleyiciler bekley, men olarğa yañı muzıkanı azırladım. Onıñ metinleri bam-başqa, daa çoq şahsiyetimnen bağlı. Mühlislerimnen olğan munasebetlerde daa çoq açıq olmağa isteyim. Men dostluq aqqında yırnı da yazdım. Mevzusı pek aktual. Men sual berem: sen maña dost olasıñmı, ya yoq. Bu sualni çeşit taraftan baqmaq mümkün, aynı zamanda siyasiy taraftan da.
– Bu yırdan ğayrı siyaset mevzusında yırlar barmı?
– Şimdi siyaset aqqında laf etmege istemeyim. Men bu devletniñ vatandaşı olıp, duyğanım aqqında yırlayım.
– Qırımğa sıq barasızmı?
– Soñki sefer anda avgust ayında barğan edim. Tatam İstambuldan alesinen kelgen edi, soylarım. Tata-qardaş, ağalarım pek çoq. Er kün biz büyük sofra başında oturıp, laf ete edik. Elbette, Qırım aqqında. Bizim vatanımız aqqında, ve elbette yüz bergen vaqialardan sebep kederlenemiz. Bekleycekmiz. Men şimdi böyle davranam. Başqa çare yoq, bekleycekmiz.
– Qırımda kontsert ötkerip, bu şekilde vatandaşlarnı desteklemege planlarıñız yoqmı?
– Men er vaqıt olıp keçken vaqialar aqqında ikâye etmege tırışam. «Novaya volna» yarışında men bayraq tüsünde urba kiyip, «No War In Ukraine» yırnı icra ettim.
Qırımda kontsertni ötkermek aqqında tüşünmedim. Belki şaraitler yaratılsa ve bu tedbirniñ müimligini duysam, ola bilir.
– İşğal etilgen Qırımda bulunğan qırımtatarlarğa ne tilersiñiz?
– Men işanğanlarını ister edim. Çünki işanç pek küçlü bir şey. Er şey yahşı olacağına, Qırım Ukrainağa ait olacağına işanıñız. İşanç ve ümütni coymañız, çünki olar bizni ayaqta tutalar.
Meni ayaqta tutqan şey, şimdi Qırımda bulunğan tuvğanlarımnıñ sevgisidir. Qartbabam endi 86 yaşında. O östürgen incirini pek seve, er kün onı aybetlep, suvara. Ana-baba, toprağıma olğan sevgi iç tükenmez.
Keder etken er şeyni çette qaldırıñız: nefret, öşek, başıñıznı aylandırğan şeylerni. Er şey yahşı olacağına yürekten işanıñız!


text:
Roskomnadzor, Rusiye prezidenti memuriyetiniñ vekilleri ve Baş prokuratura Rusiye kütleviy haber vastalarınıñ baş muarrirlerinen qapalı körüşüv keçirdi. Memurlar jurnalistlerge akimiyetni aqaretlev qanunı nasıl qullanılacağını añlatmağa tırıştı. Bu aqta BBC rus bürosı körüşüvniñ gizli iştirakçileriniñ malümatına esaslanıp bildire.
Jurnalistlerge qanun «mantıqlı» ve «belli bir şekilde» qullanılacaq, dep aytıladı. Memurlar Roskomnadzor saytlarnı başta tenbileycek, dep vade etti, örnek olaraq 76.ru ve «Yarkub» neşirleriniñ blok etilüvi kösterildi.
Jurnalistler matbuatta «Putin – hırsızdır» ve «Yedinaya Rossiya – yalancı ve hırsızlar» ibareleri qunnalına bile dep soradı. Bu şiarlar muhalifetniñ aktsiyalarında, hususan Aleksey Navalnıy tarafından sıq-sıq seslendirile. Roskomnadzor vekili onıñ fikirince bu aqaretlev ola, dedi, amma buña prokuratura qıymet kesecek. Memurlar bu sualge tam bir cevap bermedi.
«Devlet dumasını aqaretlemege olmay, amma deputatlarnı aqaretlemege mümkün», – dep ayttı körüşüv iştirakçilerinden biri.
BBC malümatına köre, prezident memuriyetinden körüşüvde prezident idaresiniñ cemaat leyhaları yolbaşçısı Sergey Novikov ve onıñ muavini, Lenta.ru sabıq baş muarriri Aleksey Goreslavskiy bar edi. Roskomnadzornı yolbaşçı muavini Vadim Subbotin temsil etti.
Roskomnadzor ve Baş prokuratura BBC malümatını daa izaatlamadı.
Mart soñundan itibaren Rusiyede internette yalan haberlerniñ tarqatılması ve akimiyet ve devlet timsallerini aqaretler içün mesüliyet qanunı çalışa.
Birinci qanun internette cemaat içün müim olğan malümatnıñ doğru haber şeklinde vatandaşlarnıñ ayatı ve sağlığı içün telükeli olğan yalan haberlerniñ tarqatılmasını yasaqlamaqta. «Yañlış» malümat paylaşqan vatandaşlarnı 100 biñ ruble, memurlarnı 200 biñ rublege qadar, şirketlerni ise yarım million rublege qadar para cezası bekley.
Akimiyetni ve devlet timsallerini aqaretlev içün vatandaşlar 100 biñ rublege qadar para cezasınen ya da 15 kün memuriy apis cezasınen cezalana. Tekrar bozuv olsa, para cezası 200 biñ rublege qadar arttırıla bile.
Prezidentniñ insan aqları şurası ve diger aq qorçalayıcı teşkilâtlar qanun leyhalarını lâğu etmege çağırğan edi.
Aq qorçalayıcılarnıñ fikirince, Rusiyeniñ yañı qanunı esasında qırımlılar Rusiye akimiyeti, Rusiye timsallerine sayğısız yanaşqanı ve ukrain kütleviy haber vastalarınıñ haberlerini paylaşqanı içün ceza ala bile.


text:
İşğal etilgen Aqmescitte «politsiya» hadimleri ATR qırımtatar telekanalınıñ muarririyetini terk etti. Qırım.Aqiqatqa berilgen malümatqa köre, muarririyet hadimleriniñ 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti yanında keçirilgen miting videoları alındı.
Tintüv bitken soñ ATR baş müdiri Elzara İslâmova telekanalğa qoltutmağa kelgen qırımlılarnıñ yanına çıqtı.
ATR baş müdiriniñ muavini Lilâ Bucurova Facebook saifesinde bildirdi ki, arbiyler arhiv malümatlarınen beraber qırımtatar muarririyet hadimleriniñ şahsiy malümatlarını da alıp kettiler.
«Saat 17:55 arbiyler avtomatları olğan erkeklernen beraber ATR telekanalını terk etip, arhivniñ bir qısmı ve hadimlerniñ şahsiy bilgisayarlarında olğan malümatnı alıp kettiler. Bu qıyın künde bizlernen beraber olğan, qoltutqan insanlar sağ olsun. Qoltutuvıñız bizge daa kerek olur, dep tüşünem», – dedi Bucurova.
Malüm olğanı kibi, yanvar 26-da, ATR qırımtatar telekanalına silâlı insanlar sürip kirdi. Haberlerniñ acele yayınında alıp barıcı silâlı insanlar Aqmescitte yerleşken ATR qırımtatar telekanalına bir yıl devamında olıp keçken adiselerniñ video malümatını, şu cümleden, fevral 26 künü Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen mitingniñ videosını saqlağan bilgisayar serverini tutıp almaq içün kelgenini bildirdi.
ATR qırımtatar telekanalı baş müdiriniñ informatsion siyaseti boyunca muavini Lilâ Bucurova canlı yayınğa çıqıp, halqqa muracaatta bulundı. O, silâlı insanlarğa bazarertesi künü telekanalda tintüvni keçirmege izin bergen yerli akimiyet areketlerini takbih etti.
Vaqia yüz bergen yerge Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz da keldi. O, işbu vaqianı qırımtatarlarnı qorqutmaq içün bir usul olaraq adladı.
Qırımnıñ içki siyaset, informatsiya ve alâqalar «naziri» Dmitriy Polonskiy dedi ki, ATR qırımtatar telekanalınıñ reberleri ve jurnalistleri «kendi areketlerinden mesülietni akimiyetke qaldıracaq olalar».
ATR hadimlerine tintüv sabağa qadar süre bilecegini ayttılar.
OSCE azatlıq meseleleri vekili Dunja Mijatović bazarertesi künü, yanvar 26-da, arbiylerniñ Qırımnıñ Aqmescit şeerinde yerleşken ATR yekâne qırımtatar telekanalına yapqan areketlerini takbih etti.


text:
Qırım ile memuriy sıñırda tutılğan artistlerni yarımadağa yiberdiler. Bunı noyabr 29 künü Qırımtatar Milliy Meclis azası Eskender Bariyev öz Facebook saifesinde bildirdi.
«Bütün artistlerni yiberdiler», – dep yazdı Bariyev.
Bundan evel «15 minut» saytı Qırım ile memuriy sıñırnı keçken qırımtatar artistlerini Rusiye Federal telükesizlik hızmetiniñ hadimleri tuttılar, dep bildirdi.
Noyabr 27 künü Kyivde «Vatan sesi» qırımtatar kontserti keçirilgen edi, anda Kyivde ve işğal etilgen Qırımda yaşağan qırımtatar yırcıları iştirak etti. Kontsert ögüne yarımadadaki işğalci akimiyet Qırımda yaşağan bir çoq qırımtatar artistini çeşit basqılarnen qorquta edi.


text:
Ukraina parlament saylavlarında rey berüv resmiy şekilde yekünlendi – soñki bölük San Francisco şeerinde qapatıldı.
«Ukrinform» yazğanına köre, 12 ştattan ibaret bölükte 23,7 biñ ukrainalıdan 339-ı rey berdi.
Merkeziy saylav komissiyasınıñ malümatına köre, umumen çetel okrugı kibi ABDde de 38,25 fayıznı qazanıp, «Yevropeyska solidarnist» ğalip oldı.
İyülniñ 21-nde nevbetten tış Yuqarı Rada saylavları keçirildi. Protokollarnıñ 35,51 fayızı sayıldı, birinci yerni (42,19%) «Halq hızmetçisi» («Sluğa narodu») firqası qazana. «Muhalifet platforması – Yaşayış içün» («Oppozıtsiyna platforma – Za jittâ») (12,75%), «Avropa birdemligi» (8,71%), «Vatan» («Batkivşçına») (8,15%), «Ses» («Ğolos») (6,39%) liderden bayağı artta qalalar.
Parlamentke kirmegen birinci siyasiy quvetler arasında «Oleg Lâşkonıñ radikal firqası» («Radıkalna partiya Olega Lâşka») (3,96%), soñra «Küç ve namus» («Sıla i çest») (3,73) ve «Muhalifet bloku» («Oppozıtsiynıy blok») (3,22%) firqaları kele.
Bu malümat umumen alğanda Milliy Exit poll sotsiologlarınıñ aydınlatqan neticelerinen bir ola.
Ukraina Yuqarı Radasına firqa cedvelleri boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ beş vekili namzet kösterecek: qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ve Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz (Petro Poroşenkonıñ «Avropa birdemligi» firqası), Meclis reisi Refat Çubarov (İgor Smeşkonıñ «Küç ve namus» firqası), Gayana Yüksel (Ukrainanıñ yeşiller firqası), Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası ve Abmecit Suleymanov («Ukraina Halq Areketi»).
Yuqarı Rada saylavlarına tek Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileri namzet köstermey. Olarnıñ arasında – ukrain jurnalisti ve qırımtatar asıllı devlet erbabı, Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar («Ğroysmannıñ ukrain strategiyası» firqası), Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Rustem Umerov, «KrımSOS» teşebbüsiniñ koordinatorı Tamila Taşeva ve «VostokSOS» hayriye fondunıñ icra müdiri Aleksandra Dvoretskaya (üçü de Svâtoslav Vakarçuknıñ «Ses» firqasından), qırımlı bloger ve dizayner Liza Bogutskaya (Volodımır Zelenskıynıñ «Halq hızmetçisi» firqası), qırımlı, Ukrainanıñ sabıq halq deputatı Andrey Sençenko («Aq küçü»), cemaat faali, göñülli, Qırımdan köçken Natalya Lütikova («Ukraina Halq Areketi»).


text:
Mekke
Mekke (Arabsha: مكّة المكرمة Makkah Al-Mukarramah) — Musulmanlardın' muqaddes qalası. Saudiya Arabıstanının' batısında, Qızıl ten'iz qırg'ag'ınan 70 km uzaqlıqda tawlar arasında jaylasqan bul qalanı arablar Umm ul-Qurro, Umm ul-Madoin, ya'ki qalalar anası dep ju'ritediler. Quranda „Bakka“ atı menen atalg'an. Ol Hijazdın' administrativ ha'm sawda orayı, musulmanlar haj qılatug'ın — musulmanshılıqdın' besinshi sha'rti orınlanatug'ın jer. Quranı karim 114 su'resinin' 86 tısı Mekkeda nazil bo'lgan. Mekkeda Kaba menen bosh masjid — Haram masjidi bar. Mekke — islam dininin' Muxammed payg'ambarı (sav)dın' watanları, arablardın' qa'dimgi ziyaratga'hi. Musulman ra'wayatlarına ko're, Mekkeda adamata ha'm Mamahawa ha'mde Shis, Ibrahim, Ismail ha'm Hojar jasaganlar. Mekke qalasına qashan tiykar salıng'anı belgili emes.
Mekkenın' ta'riyxı[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Tolıq atı Mekke al-Mukarrama bolg'an qala Saudiya arabıstanı patshallıg'ının' batısında Ma'dina ha'm Taif qalaları arasında jaylasqan. Arab tilinde oray mag'anasın bildiriwshi qala Ummul Qura, Beyt ul-a'min, Bakka dep atalg'an.
Mekke en' birinshi suwsız sho'l bolg'an son'ınan İbrahim payg'ambardın' o'mir joldası Ha'jar xanım ulı İsmayıl payg'ambar menen ol jerge kelip ha'm Allahg'a duwa etip og'an suw beriliwin soraptı. Allah Taala da duwasın qabul etip ha'm bu'gin Zam-zam atlang'an bulaq qalada payda bolg'an. Mekke sonınan basqa arab qalifalıqlarına da qosıla basladı. Mekke orta a'sirlerde ma'mleket qalifalarına boysınıwshı bolsa da son'ınan Allah Taala ta'repinnen elshi bolg'an Muxammed a'leyhissalam keledi ha'm İslam dininin' so'nip qalıwınan sonınan jaralg'an ilk Musılman Xilafatinın' paytaxtı bolg'an. Mekkenı belgili etken orada jaylasqan Kaba esaplanadı. Quranı Karimde Allah Taalanın u'yi atalıwshı Kaba İbrahim payg'ambar ta'repinnen en' birinshi tigilgeni aytıladı. Bul ku'n pu'tin du'nyada namaz oqıg'an ha'm duwa tutqan musılmanlar o'zlerin nag'ız Qublag'a ya'ki Mekke qalasında jaylasqan Kaba u'yine (Bakka) qarap oqıydılar.
Mekke qalasında 1,700,000 adam jasaydı. Ha'j ziyaratı waqtında qalanın' xalqı keskin artadı. Saudiya Arabıstanı patshası Mekka ha'm Ma'dina qalalarının' ha'kimi esaplanadı.
Galleriya[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
- Makkah (Mecca) (2).jpg


text:
Qırım yarımadasında aprel 19 künü ava şaraitleri birden fenalaştı: yel kğçlendi, bazı yerlerde qar yağdı. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
«Pek suvuq oldı, yel ese ve endi çiçeklegen tereklerge qar yağa. Vişneler, armut ve erikler o qadar güzel çiçeklengen edi, amma şimdi meyvalarnıñ bereketini qasevet etemiz», – dey Qarasuvbazarlı bir qadın.
Rusiyeniñ gidrometeorologiya merkezi, Qırımda ava bozulacağını tahmin ete edi. Suvuq yellerniñ kelecegi beklenile edi.
Rusiyeniñ gidrometeorologiya merkeziniñ Qırımdaki reberi Tatyana Lübetskaya: «Cumaaqşamı künü cenübiy tsiklon kelecegi sebebinden ava birden qızacaq, yağanaqlar olmaycaqtır, kündüz +18 derece olacaqtır, lâkin cuma künü tsiklonnen beraber şiddetli yağmurlar yağacaqtır, dağlarda kene suvlı qar yağar. Raatlıq kğnlerinde de ava tüzelmeycek: bazen yaqmuq yağacaqtır, gece ayaz olacaq, kündüz de suvuq – +11 qadar olacağı beklenile», – dep haber etti.
Bundan evel aprel 19 künü, Qara deñizde 12 adamlıq eyyet ile yaldağan «Geroyi Arsenela» gemisi radarlardan ğayıp olğanı haber etilgen edi. Şimdige qadar gemini qıdıralar. O 19 aprelde saat 03.54, sailden 14 deñiz milâ uzaqlıqta olğanda, SOS signalını berdi. Müessiseniñ malümatına köre, gemide 9 ukrainli, 2 rus ve 1 gürci buluna edi.
FVN bergen malümatqa köre, avanıñ fenalaşqanı qıdıruv işlerini mürekkepleştire – cenübiy-ğarbi taraftan saniyede 20 metr suratınen yel ese, deñiz dalğaları 4 baağa qadar köterile.


text:
«Çongar» yoqlav keçitinde SARS-CoV-2 koronavirus antigeniniñ belgilenilmesi içün ekspress-testleme noqtaları gece-kündüz çalışmalı. Muvafıq tevsiyeler Herson vilâyet devlet memuriyetine yollanılacaq, dep bildirdi Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisiniñ Qırım MC ve Aqyar sakinleriniñ aqlarına riayet etüv boyunca vekili İrina Verigina.
«Nezaret etüv vaqtında, yoqlav keçitinde ve hızmet mıntaqasında testleme noqtasınıñ yeri aqqında işaretlemeler olmağanını belgiledik, bundan sebep vatanbaşlar onıñ ne yerde olması aqqında kerekli şekilde haberdar degil», – dep haber etile Osmbudsen ofisiniñ Facebook saifesinde.
«Müsbet tarafı, vatandaşalrdan kelgen bildirmelerniñ köstegeni kibi, testleme noqtası er kün, atta raatlıq künleri çalışa. Amma «Çonğar» yoqlav keçiti gece-kündüz çalışqanını köz ögüne alıp, testleme noqtasınıñ da işi şekilde olmalı», – dedi Verigina.
Yanvarnıñ soñunda Qırım MC ve Aqyar sakinleriniñ aqlarına riayet etüv boyunca vombusmen İrina Verigina «Çonğar» yoqlav keçitindeki ekspress-testlem noqtasını ziyaret etti ve bir sıra bozuvlar aqqında ayttı.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımda 58 biñ kişi koronavirusqa qarşı Rusiye aşısını yaptırdı, dep bildirdi Qırımnıñ Rusiye sağlıq naziri Aleksandr Ostapenko COVID-19 ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında.
«Aşı sayısı eski qala – 65 232 doz. 58 biñ insan aşı oldı. Aşı yapqan 72 noqta bar, 22 taqım çıqıp çalışa», – dedi o.
Ostapenkonıñ malümatına köre, Qırımda 28 biñ insan aşı olmaq içün nevbette tura.
Martnıñ 3-nde haber etilgenine köre, Qırımda 42 690 insanğa COVID-19 aşısı yapıldı, tahminen 17 biñ kişi aşı olmaq içün nevbette tura edi.
Qırım akimiyeti yarımada sakinlerine koronavirusqa qarşı Rusiyeniñ «Sputnik V» aşısını yaptırmalarını teklif ete. Qırım sağlıq nazirligi, aşı «tek göñülli olğanlarğa» eki etapta yapıla, dep qayd etti. Qırımnıñ Nazirler şurası Rusiyeniñ koronavirus aşısı kimge yapılmalı, dep añlattı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqyarnıñ eki sakini matbuat vastalarında Strelkovoye köyü civarındaki Arabat strelkasında hızmet etken ukrain arbiy hızmetçileri aqqında malümatnı körip, territorial mudafaa batalyonınıñ askerlerine yardım etmege qarar aldılar, dep haber ete Novıy vizit haber portalı.
Qadınlar aqçanı toplap, Geniçeskte yaşağan tanışlarına berdiler. Olar internet vastası ile dört biñge 12 tüp urbanı satın aldı ve blok-postqa alıp kettiler, dep yaza neşir.
Faaliyetçilerniñ aytqanı kibi, ukrain arbiyleri Aqyar sakinlerinden yardım körmekten ayrette qaldılar.
«Olar vatanperver qırımlılarğa minnetdarlığını bildirdi ve Qırım Ukrainağa qaytarılacağını aytmağa rica ettiler»,– yaza neşir.
Evel matbuat vastalarında o yerde hızmet etken ukrain askerleriniñ şaraitleri aqqında bir sıra maqaleler çıqtı ve em jurnalistlerni, em cemaat erbaplarnı ayrette qaldırdı.


text:
Qırımda Aqmescit rayonıñda Mamut Sultan köyüniñ yanında Qızıl qobanıñ rayonında iyül 2-de Rusiye yaşlar kününe bağışlanğan «Yaşlar piknigi» olacaq. Bunıñ aqqında Kremlge boysunğan Qırım akimiyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Programmada bir qaç interaktiv alan işleycek: sport yarışları, em de «Emekke ve imayege azırım» adlı kompleksniñ (GTO) alanı, balalarnıñ animatsiyası ve qoranta oyunları alanı, master-klasslar ve el işi alanı, oyun uruşma alanı, sana sanatı alanı, dep bildirdi teşkilât.
«Yaşlar piknigi» iştirakçilerini meraqlı kvestler, bütün Rusiye Federatsiyası yerinde keçken yaşlar forumlarınıñ temsiliy ve ayrette qaldırğan interaktiv oyunları bekley», – dep bildirdiler Qırım akimiyetiniñ matbuat hızmetinde.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kreml kontrol etken işğal etilgen Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi iyünniñ 22-de yaltalı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Enver Bekirovnıñ şikâyet arizasını red etip, onı nezaret altında qaldırdı. Bunı Qırım uquq qorçalayıcı gruppası haber ete.
Berilgen malümatqa köre, oturış qapalı şekilde keçirilip, Bekirovğa qoltutmağa kelgen faaller içeri alınmadı. Faal Osman Arifmemetovnıñ QUQGğa bergen malümatına köre, mahkemege ancaq mabüsniñ ömür arqadaşı kirsetildi.
Bundan evel Qırım Yuqarı mahkemesi yaltalı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Vadir Siruk ve advokatınıñ şikâyet arizasını qanaatlendirmeyip, onı apiste qaldırğan edi.
İyünniñ 5-de Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi yaltalı «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ apis cezasını eki ayğa uzatqan edi.
Birinci dört Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işiniñ» mabüsi 2016 senesi fevral 11 künü yaqalanğan edi. Olardan eñ çoq tanılğan insan aqları kontakt gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kukudır. Ondan ğayrı qurucı olıp çalışqanlar aluştalı Muslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, em de Yaltalı çeçek satıcısı Vadim Siruk tutulğan edi.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde işğal etilgen Qırım ve Aqyarnı ziyaret etip, yarımada işğaliniñ beşinci yılına bağışlanğan tedbirlerde iştirak etecek, dep bildire Kremlniñ matbuat hızmeti.
«Devlet yolbaşçısı Balıqlava issilik elektrostantsiyasınıñ ve video konferentsiyası vastasınen Taman issilik elektrostantsiyası ve Tamandaki «Port» ast stantsiyasınıñ işke tüşürilmesinde iştirak etecek. Aqyarda prezident 1854-1855 seneleri şeerni mudafaa etkenlerniñ hatıra kompleksi ve 1941-1944 seneleri «Malahov kurganını» baqacaq», – dep aytıla haberde.
Şu künü, matbuat hızmetiniñ qayd etkenine köre, Putin Aqmescitte Qırım ve Aqyar cemaatçılığınıñ vekillerinen körüşip, Qırım ve Aqyar ilhaqınıñ beşinci yılına bağışlanğan merasimlerde iştirak etecek.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskovnıñ bildirgenine köre, Putin Qırım ilhaqınıñ beşinci yılını qayd etüv merasimlerinde iştirak etecek.
Martnıñ 15-nde Aqmescitte Rusiyeniñ Qırım ilhaqınıñ beşinci yılı munasebetinen «resmiy tedbirler» keçirildi. Tedbirlerde Qırım ükümetiniñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov, Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinov, Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı Natalya Poklonskaya, Rusiye Devlet dumasınıñ spikeri Vâçeslav Volodin, Rusiye Devlet dumasınıñ deputatları iştirak etti.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyege Vâçeslav Volodin reisligi altında Devlet dumasınıñ Rusiye eyyeti ve Rusiye ükümeti azalarınıñ işğal altındaki Qırım ziyaretinen bağlı narazılıq notasını bildirdi.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
İşğal etilgen Qırımda «söz serbestligi» barmı? Öz başına ilân etilgen akimiyet işğal etilgen yarımdadan jurnalistlerni ne sebepten quva? Bu vaziyette qırımlılarğa serbest matbuat kerekmi, ve serbest matbuattan marum qalacaq yarımadanı neler bekley?
Bu aqqında 24 haber telekanalınıñ Qırım.Aqiqat yayınında tafsilâtlı malümat ala bilesiñiz. Studiya musafirleri – Qırım jurnalisti Tatyana Rihtun ve media aq-uquqları boyunca ekspert Taras Şevçenko.
Yayın sentâbr 20 künü saat 18:30 (Aqmescit vaqtı boyunca saat 19:30) ve bazar künü saat 11:30 (Aqmescit vaqtı boyunca saat 12:30) efirge çıqacaq.
Azatlıq Radiosınıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegenler içün azırlanıla.


text:
Qurultay Teftiş komissiyasınıñ yolbaşçısı Ali Özenbaş bildirdi ki, Rusiye FSB hadimleri salı künü saba babasınıñ Aqmescitteki evine keldiler.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa ayttı.
Onıñ bildirgenine köre, silâlı adamlar saba saat 6-da kelgenler.
«Kelgenler, qapunı qaqqanlar, zil çalğanlar, qoradan keçkenler, amma Allahqa şükür, qapunı sındırıp kirmegenler. Saat 8-ge qadar beklep, evde kimse olmağanını añlap ketkenler», – dep ayta o.
Ali Özenbaşnıñ aytqanına köre, kelgenlerniñ yanında silâ bar edi. «8 kişi ediler», – dedi o.
Qırımtatar Milliy Qurultayı Teftiş komissiyasınıñ reisi qayd etti ki, o, saqlanmay ve kerek olsa, telefon etsinler dey.
«Rica etse ediler, men kelir edim ve olar bunı yahşı bileler. Yani, sebebi belli – birinciden, etraftaki insanlarğa, ekinciden, maña olarnıñ küçüne boysunacağımıznı, telükesiz bir yerde olmağanımıznı ve indemememiz kerek olğanımıznı kösterecek olalar», – dep qayd etti Ali Özenbaş.
Keçken sene dekabr ayında uquq qoruyıcılar bu adreske kelgen ediler, amma evde kimse yoq edi.
Qırımnıñ uquq qoruyıcı organları adet üzre qırımtatar faallerine yapqan «ziyaretlerini» izaatlamaylar.
Fevral ayında Avropa parlamenti Rusiye işğal etken Qırımda qırımlılar, hususan, qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarınıñ bozulmasını takbih etip, bunıñnen bağlı rezolütsiyanı qabul etti.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti yarımadada insan aqları bozulmağanını bildire. Qırımtatar resurs merkezi mart ayı devamında Qırımda aq ve serbestlik bozulmasını 68 kere qayd etti. Merkez Qırımda insan aqlarınıñ bozulması artqanını bildire. Fevral malümatına binaen, 40 bozuv qayd etilgen edi.
Tintüv, yaqalav, qorquzuv, çeşit türlü yasaqlar Qırımda adiy bir şeyge çevirildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımlı faaller fevralniñ 8-nde Rusiye tarafından mahküm etilgen ukrain faali Volodımır Baluhnıñ anası Natalya Baluhnı 48 yaşını toldurğan oğlunıñ doğğan kününen tebrikledi.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, faaller Natalya Baluhqa maddiy yardım, bayramlıq tort ve tatlı ketirip, oğluna bergen terbiye içün teşekkürler bildirdi ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ hayırlavını oqudı.
«Volodânıñ o qadar dostu bar eken, onıñ sayesinde mende de bar», – dep ayttı Natalya Baluh.
Qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, halq deputatı Refat Çubarov fevralniñ 8-nde Qırımda Rusiye mahkemesi tarafından mahküm etilgen Ukraina vatandaşı Volodımır Baluhnı doğğan kününen hayırladılar.
Qırımlı ukrain faali Volodımır Baluh cuma künü, fevralniñ 8-nde, 48 yaşını toldurdı. Şu künü «Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ» faalleri Kyivde «Baluhqa azatlıq» aktsiyasını keçire.
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi ukrain faali Volodımır Baluhnıñ imayesine cezası müddetiniñ ğayrıdan baqıluv muracaatını red etti. Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Volodımır Baluhnı 4 yıl ve 11 ay umumiy rejim koloniyasında qalmasına ve 10 biñ ruble (tahminen 4 biñ ğrıvnâ) para cezasını ödemesine üküm etti. Faal eki cinaiy iş boyunca tevqif etildi.
2018 senesi martnıñ 19-nda Volodımır Baluh açlıqqa başlağan edi. Bir aydan ziyade bir şey aşamağan Baluh Arhiyepiskop Klimentni diñlep, kisel içmege, peksimet aşamağa razı olğan edi.
Daa soñra mahküm etilgen ukrain faali açlıqnı vaqtınca toqtatmağa qarar aldı. Advokatlarnıñ malümatına köre, 200 künden çoq açlıq tutqan Baluhnıñ ülser ve pankreatit şübesi peyda oldı.
FSB, Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Volodımır Baluhnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı. Aq qorçalayıcılarnıñ fikirince, faalni taqip etüv sebebi evinde tiklegen «Sema Yüzü Qaramanları soq., 18» levhası olğan.


text:
İşğal etilgen Qırım akimiyeti bir sıra devlet obyekti, ilk evelâ, şifahane-kurort kompleksini devletleştirmege azırlana.
Bunı Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov jurnalistlerge bildirdi, dep haber ete Qırım «akimiyetiniñ» ruporı Krıminform saytı.
Onıñ aytqanına köre, satış parası qırımlılarnıñ bank emanetlerini ödemek içün sarf etilecek.
O, şunı qayd etti ki, birinciden «Privatbank» müşterilerine para qaytarılacaq.
«Bizler devletleştirilecek obyektlerniñ cedvelini tizemiz», – dep ayttı Aksönov.
Onıñ bildirgenine köre, eñ evelâ şifahane-kurort kompleksiniñ obyektleri devletleştirilecek.
Sentâbr 3-te Qırım «parlamenti» ukrain iş adamı İgor Kolomoyskiyge ait olğan bütün mal-mülkini devletleştirmege qarar aldı. İşbu cedvelge 82 obyekt kirdi.


text:
Qırımda olıp keçken soñki adiselerden soñ bir şey deñişkeni is etile. Yañı rejim Qırımda qırımtatarlarğa qarşı repressiyalarında ileri ketmege azırlanğanınen bağlı qorquzğan ve canını sıqqan bir duyğu peyda oldı.
Qırımtatarlarnıñ qaçırılması, Meclis liderlerine basqı, «Hizb ut-Tahrir» işi çerçivesinde apis cezaları artıq eñ deşetli şey degil. Qırımtatarlar arasında sürgünlik lafları bar. Böyle laflar 2014 senesi baarindeki adiselerden soñ peyda olğan edi, soñra biraz tınçlandı. Şimdi kene başladı...
Yañı rejim bile, qırımtatarlarnıñ büyük qısmı Ukrainağa sadıq qala ve bunı gizlemey. Bir sıra reklama yapılğan Rusiyege qoltutqan «Qırım» areketi öyle de büyük olamadı. Olar Rusiye devlet organlarında çalışqan qırımtatarlarnı qazandılar, olar da «Qırım» toplaşuvlarına mecburen keleler. Areketniñ lideri Remzi İlyasov özü de cemaat teşkilâtını inkişaf ettirmey. Adamlar ayta, qırımtatar toylarına az davet etile, çünki bir çoq musafir onı körip aylanıp kete. Yañı rejimde alğan yeri içün böyle bir şeyge rastkeldi.
Tatarlarnı Qırımdan kene çıqarsalar, anavı eki qatlı yeşil evde oturacamQırımdaki laflardan
Eñ esası – serbestlikke ıntılğan qırımtatar halqına qarşı basqılarda yalıñız yañı rejim ileri ketmey. Bir çoq qırımlı da buña azır.
«Tünevin evge qaytam, Merkeziy bazardan Borçoqraqqa ketem, «büyük rus yolunıñ» eki vekili laf ete: tatarlarnı Qırımdan kene çıqarsalar, anavı eki qatlı yeşil evde oturacam»... Bunıñ kibi laflar 2014 senesi, Rusiye qırımtatarlarnıñ Vatanı – Qırımnı zapt etkende, sıq-sıq eşitilgen edi!!! Men yigirmi beş yıldan berli evni qurıp bitirmegen olsam da, bir şey olsa – olar almasın dep, yaqar yıqarım!», – dep paylaşa içtimaiy ağda Aqmescit sakini.
Soñki adiselerden soñ bunıñ kibi laflar daa sert oldı. Laflarnı aytma, qorquzmağa bile tırışalar.
Añlaşıla ki, Qırımdaki yañı rejimge «böl ve üküm et» printsipi kelişe. «Qırım» areketiniñ teşebbüsleri bu sebepten qolay-qolay unutıldımı? Yañı rejim Rusiyege qoltutqan qırımtatarlarğa muhtac degil, ğaliba, öyle körüne. «Ğalipler taqımı» da istemey. Olar akimiyette olmaq içün duşman qıdıralar. Rusiye qanunları bile bilmegen «Qırımnıñ halq taqımı» birleşmesiniñ saqlap qalmasına bücet sermiyası da berilecek. Şimdi olarnı aqlamaqnen beraber müim yerlerniñ baqılmasına yollap, kâr qanmaq da mümkün...
Qırımtatar halqını daa ziyade açuvlandıracaqlar.
«Soñki vaqıtları bunı daa ziyade inkişaf ettireler... «acayip ğayeniñ» («tuvğan yerlerge qaytuv» adlı aktsiyasını aytam) yaqınlaşqan soñu bunıñ temeli oldı... maqsadı ise, – bizni açuvlandırmaq içün qavğa çıqarmaqtır... bular bir şeyden qorqmay, çünki akimiyet olarnı kene saqlap, bütün mesüliyet kene bizge qalacaq... al-azırda eñ müimi – dayanıp, buña yol bermemek... biz ğalip çıqarmız... tezden... Qırım bizim, bir yerge ketmez... ve biz de ketmeycekmiz», – dep paylaşa fikirlerini qırımlılardan biri.
Sürgünlikni hatırlağan qartlar ve başqaları qorqa-qorqa özünden soraylar: tarih o qadar belâğa oğrağan qırımtatar halqı içün yañı bir facia azırlaymı? Qorqunç fikirlerni unutıp, özleri cevap bereler: yoq, olamaz
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger
«Bloglar» rubrikasında aydınlatılğan fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy işğal etilgen Qırımda tutulğan bütün Ukraina vatandaşlarınıñ azat etilüvi müim olğanını bildirdi.
«Rusiye Federatsiyasında daa çoq insanımız bar, Qırımdan ketirilgenler de çoq, bunı añlaymız. Şimdi oğraşqan başqa bir meselemiz», – dep bildire Zelenskıynıñ aytqanlarını Prezident ofisiniñ matbuat hızmeti.
Haberde aytılğanına köre, prezident «işğal etilgen Donbas topraqlarında ve Rusiyede qanunsız tutulğan bütün vatandaşlarnıñ» qaytması Ukraina içün müim ola, dep qayd etti.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi, qırımlı mabüsler sırada azat etilecek insanlarnıñ cedveline kire, dep bildirdi.
Daa evel Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov yañı yıl arfesinde olğan deñişim cedvelinde mabüs etilgen 65 siyasiy mabüs qırımtatarı yoq, dep qayd etti.
Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ qayd etkenine köre, işğal etilgen Qırımda ve qomşu Rusiyede apiske alınğan qırımtatarlarnı azat etmek içün «Rusiye prezidenti Vladimir Putinge büyük basqı yapılmalı, bugünde-bugün bu yoq».
Ukraina ve Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ işğal etilgen rayonları arasında tutulğan şahıslar dekabrniñ 29-nda deñiştirildi. Azat etilgen Ukraina vatandaşlarını uçaqnen «Borıspil» ava limanına alıp ketkenler. Umumen deñişim çerçivesinde Ukrainağa 76 insan teslim etildi: 12 arbiy ve 64 vatandaş.
Ukrainadan teslim etilecekler cedvelinde olğanlar arasında 2014 senesi Maydanda insanlarnı atıp öldürgeninde qabaatlanğan beş sabıq Berkut hadimi, 2015 senesi Harkivdeki terror ücüminde qabaatlanğan ve ömür boyu apis cezasına üküm etilgenler bar.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi Ukraina tarafından azat etilgenlerniñ fotoresimini derc etti, amma anda aytılğan 35 insandan tek 24-ü bar. Rusiyege teslim etilgenlerniñ resmiy cedveli alâ daa yoq. Rusiyege MH17 uçaq seferiniñ davasında şübheli Vladimir Tsemah ve «RİA Novosti Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiy teslim etilgeni belli.


text:
Ukraina Yuqarı Radasındaki «Ğolos» («Ses») deputat fraktsiyası işğal etilgen Qırım ve Donbasnı qaytaruv planını azırladı. Bu aqta fraktsiya reisiniñ muavini Yaroslav Jeleznâk haber ete.
«Münhendeki konferentsiyada Ukraina qabul etmeycek çoq çirkin laflar oldı. Amma bizni daa çoq şimdi, ne yazıq ki, akimiyet vekilleri qayd etken şeyler raatsızlay. Bu em işğalci devlet ile serbest ticaret alanınıñ kirsetilüvi, em işğal etilgen Qırımğa suv berilüvi, em işğal etilgen topraqlarnıñ aydutlarnen beraber devriyeciligi, em Anayasağa baqmadan, Ukraina qaytmasa bile, keçirilmesi mümkün olğan saylavlar, em de ateş tolusınen toqtatılmayıp, ordularnıñ çekilmesi. Bu qabul etilemez ve devlet içün telükeli ola, dep tüşünemiz», – dep tüşüne Jeleznâk.
Onıñ aytqanına köre, şu sebepten «Ğolos» fraktsiyası «işğal etilgen Qırım ve Donbas topraqlarını qaytaruv planını azırladı».
«Onı eñ yaqın vaqıtta taqdim etecekmiz. Planımıznı muzakere etmek ve beraber qarar almaq içün er kesni davet etemiz, çünki bu tek siyasiy mesele degil – bu memleketimizniñ telükesizlik meselesidir», – dedi Jeleznâk.
Daa evel «Halq hızmetçisi» fraktsiyasınıñ reisi David Arahamiya «Prâmıy» ukrain telekanalınıñ yayınında Donbastan askerler ketsin dep, işğal etilgen Qırımğa suv berir edi, dep ayttı.
Arahamiya işğal etilgen Qırımğa suv berilmesi aqqında aytıp, bu onıñ «Halq hızmetçisiniñ» reisi olaraq degil, şahsiy fikri olğanını qayd etti.
Onıñ fikrini Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov tenqit etti. O, Qırımğa qarşılıq Donbas vaziyetiniñ çezilmesi qabul etilemez, dep ayta.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı İrına Geraşçenko («Avropa birdemligi» fraktsiyası») Qırım işğaliniñ altıncı yılı arfesinde Dnipro suvınıñ yarımadağa berilüvini ğayrıdan tiklev lafları «çirkin oldı» ve yarımadanıñ işğalden qurtarıluvını uzaqlaştıra, dep tüşüne.
Ukraina prezidenti Ofisiniñ yañı yolbaşçısı Andriy Yermak, işğal etilgen Qırımnı suvnen teminlev meselesini Rusiye prezidenti memuriyetiniñ yolbaşçı muavini Dmitriy Kozak ile muzakere etmedi, dep işandıra.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
ABD Ukraina elçihanesi SSCB Stalin rejimi tarafından kerçekleştirilgen qırımtatar sürgünliginiñ yılına muracaat aydınlattı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Biñlernen insannıñ yarası, çekişüvi ve ölümine sebep olğan sovetlerniñ qırımtatar sürgünligi başlağanını kedernen hatırlaymız. Bu insanlar ve qorantalarınıñ başına kelgen belâ ölçenmez ya da aqlanmaz. Bu yara ve qasevetni Rusiyeniñ zemaneviy Qırım işğali quvetleştire. ABD qanunsız Qırım ilhaqını qabul etmeycek. Qırımnen bağlı sanktsiyalarımız Rusiye Qırım yarımadasını Ukraina kontroline qaytarğanına qadar devam etecek», – dep qayd etti Ukrainadaki ABD işlerinden vaqtınca mesül olğan Kristina Kvien.
O, Rusiyeni qırımlılarnı Rusiye ordusına almaqnı toqtatıp, «yarımadanı Ukraina kontroline acele qaytarmasına» çağırdı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy qırımtatar halqı genotsidiniñ yılında Rusiye işğal etken Qırım yarımadasınıñ Ukraina kontroline, qırımtatarlarnıñ ise tuvğan evlerine qaytacağına ümüt etkenini bildirdi.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada qırımtatar halqı ile birdemlik aftası başlana – «Bir acı. Bir tarih». O, qırımtatar halqı genotsidiniñ yılına bağışlanğan bir sıra aq qorçalayıcı ve media leyhasından ibarettir.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.