text:
Tatarstan mäğärife
Tatarstanda 148 Çuaş, 45 Udmurt, 24 Çirmeş, 5 Muqşı-Erzä mäktäbe uñışlı eşli. Şulay uq 55 Ukrain, Äzeri, Ärmän, Yähüd, Görcä, Başqort, Alman telläre uqıtqan yäkşämbe mäktäpläre dä bar. Tatar telen däwlät tele bularaq qullanu maqsatınnan, ul Tatarstannıñ böten mäktäplärendä dä uqıtıla.
Mäğärif ölgäsendä mäğlümätläşterü eşendä şaqtí zur eş ütkärelde. Tatarstannıñ 2015 mäktäbendä informatík sínıfları açıldı. Päräwezgä çığa alğan mäktäplärneñ sanı üste. Mäktäplärdä sanaqlar bulu säbäple, alarnı belem birü eşenä kertü tere räweştä başqarıla.
Xäzerge köndä Tatarstanda 8 tözätü mäktäbe eş itä. Bu mäktäplärdä 7267 bala uqí, alarnıñ 2113e zäğif.
Tatarstanda Qazan, Çallı, Tübän Kama, Älmät, Aznaqay, Bögelmä şähärlärendä urnaşqan 10 Tatar-Törek liseye bar. Bu liseylarda 2.5 meñ uquçı belem ala. Tatar-Törek litseyları — sünawlı uqu yortları. Anda uqıtu Tatar, İngliz, Törek, Urıs tellärendä bara. Liseylarnıñ uqu plannarı häm programnarı Törkiä Cömhüriäteneñ iñ yaxşı uqu yortları uqu plannarı häm programnarına yaqınlaştırılğan. Lisey tämamlawçılarnıñ 98 prosentı yuğarı uqu yortlarda belem aluların däwam itälär.
2002.-2003. uqu yılı başına Tatarstanda 70 urta maxsus uqu yortı terkälängän. Şulardan 66sı möstäqil uqu yortı bularaq, 3 filial häm berse yuğarı uqu yortı qaramağında sanala. Yuğarı hönäri mäktäbe däräcäsen 15 urta maxsus uqu yortı qazanğan. 2002. yılnıñ 1. Öktäberenä urta maxsus uqu yortlarında 58.4 meñ uquçı belem ala.
Tatarstan Cömhüriäteneñ urta maxsus uqu yortlarında 100dän artıq hönärlär buyınça belgeçlär äzerlilär. Soñğı yıllarda yäşlär kübräk íqtísadí hönärlärgä íğtíbarların yünältälär.
Cömhüriättä 64 yuğarı uqu yortı bar. Alardan 34e däwlätneke. Barlıq yuğarı uqu yortlarında barısı 170 000 talíp uqí.
Soñğı yıllarda bazar íqtísadı şartlarında eşläw öçen belgeçlär äzerläw östendä eş bara. Xäzerge zamanda yäşlär íqtísad, menejment, xalıqara mönäsäbätlär, çit tellär beleme, xoquqlıq, psixologí, sosíologí häm qayber texnik belgeçleklärgä íğtíbar itä.
Taríx[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
İdel buyı töbägendä xalıqnı uqırğa-yazarğa öyrätü İdel buyı Bolğar däwläte zamanında uq başlana. 16 yöz urtalarına qädär belem birü ğäräp, íslam dine tradísíları yoğıntısında üsä. 10 yöz başlarında farsı säyäxätçese İbne Rustä bolğar "...awıllarında... mäçetlärdä möäzzin häm imamnar citäklägän başlanğıç mäktäplär bar", - dip yaza. Bolğarlarnıñ ber öleşe Boxara, Sämärqand, Bağdad, Merv häm Şäreqneñ başqa mädäni üzäklärendä belem ala. İdel buyı Bolğar däwläteneñ başqalasındağı (Şähre Bolğar) mädräsä urta ğasırlar íslam dönyasında fänni häm ğomumí belem birü üzäklärennän berse bularaq tanıla. İdel buyı Bolğarında alğa kitkän mäğärif sisteması Altın Urda zamanında tağın da üsä töşä. Qazan xanlığında da dini mäktäp häm mädräsälär çeltäre kiñ cäyelgän bula. Şäkertlär íslam dine ğilemen häm qayber dönyawí fännär (matematík, geografí, tarix, astronomí, medisín) nigezlären öyränä. Qazan xanlığın Rus däwläte yawlap alğannan soñ (1552) mäçetlär sanı bik nıq kimi. Alar qarşındağı uqu yortları yabıla, xalıq qulında yörgän qulyazma kitaplar yuqqa çığarıla, Tatar xalqınıñ añ-belemgä omtılışı sürelep qala. Fäqät barlıq dinnärneñ dä tigez xoquqlılığın raslağan İzge Sinod färmanınnan (1773) soñ ğına xökümät dini mäktäp-mädräsälär açuğa elekkegeçä ük qomaçawlıq itmi. 19 yöz axırı - 20 yöz başında mäktäp-mädräsälär, dönyawí uqu yortları barlıqqa kilü näticäsendä Tatar xalqı arasında añ-belem aluçılar sanı işäyä. 18 yözdän töbäktä Urıs xalıq mäğärife sisteması oyışa başlí (k. Qazan arxierey slawyan-latin mäktäbe, Qazandağı Berençe ir balalar gimnazísı). 19 yöz urtalarınnan töbäktäge awıl cirlärendä zemstwo, ministerlıq, boradärlek başlanğıç mäktäpläre, şähärdä - öyäz, soñraq şähär başlanğıç mäktäpläre oyıştırıla. Qazan ğubernasında keräşen Tatarları häm Urıs bulmağan başqa xalıqlarnıñ balaların uqıtu öçen 1867 yılda berençe 7 çirkäw-prixod mäktäbe açıla. 1891/92 uqu yılında alarnıñ sanı 61 gä citä. Ber ük waqıtta arxierey İzge Ğuriy boradärlegeneñ prawoslawiele missionerlar mäktäpläre dä buldırıla. 1870 yıldan Räsäy Mäğärif ministerlığı, patşa xökümäteneñ Urıslaştıru säyäsäten uzdıru häm imperídağı Urıs bulmağan xalıqlar arasında prawoslawiene taratu maqsatın küzdä totıp, Urıs-Tatar mäktäplären aça başlí. 19 yöz axırına alarnıñ sanı 57 gä citä. Älege mäktäplärgä uqıtuçılar äzerläw öçen Qazan Tatar uqıtuçılar mäktäbe (1876) açıla. 1914 yılda Qazan ğubernasında xökümät, zemstwolar häm missioner oyışmaları xisabına 1826 başlanğıç mäktäp, ş.i. 35 Urıs-Tatar mäktäbe (114700 uquçı) eşli. Tatar xalqında añ-belem taratu eşen mäxällälär, mäktäp-mädräsälär üz östenä ala. 19 yözneñ 2 nçe yartısında Räsäy külämendä alarnıñ sanı yıldan-yıl arta bara: Ufadağı Diniä näzaräte üz qaramağına kergän Qazan, Orenburg, Ufa, Ästerxan ğubernalarında häm Tatar xalqı yäşi torğan başqa ölkälärdä 3750 mäxällä (mäçet), 1569 mäktäp häm mädräsäne xisapqa ala. Qazan ğubernasında isä 1860 yılda - 430 mäktäp, 33 mädräsä bulsa, 1912 yılda mäktäplärneñ sanı 1088 gä citä. 1870-80 yıllarda Tatar uqu yortlarında uqıtu-belem birüneñ eçtälegen häm ısulların yañartu xäräkäte başlanıp kitä. İske ısullar b-n uqıtu yortları b-n berrättän yaña ısul b-n (k. Cäditçelek) belem birüçe mädräsälär barlıqqa kilä. Alarda, din ğilme fännärennän tış, dönyawí fännär - matematík, geografí, tarix, ğäräp, farsı, Urıs tellären uqıtuğa zur urın birelä. 1914 yılda möselman uqu yortlarınıñ ğomumí sanı 1 meñnän artıp kitä. 20 yöz başına Räsäyneñ barlıq töbäklärendä Tatar xalqınıñ iñ zur küpçelege (80% çaması) ana telendä uqırğa-yazarğa öyränä häm belem ala. 20 yöz başlarında Qazanda häm Räsäyneñ başqa şähärlärendä (Orenburg, Ufa, Troisk h.b.) Tatar xatın-qızları öçen berençe uqu yortları (k. Läbibä Xösäyeniä mäktäbe, Fatíxa Aítowa gimnazísı) açıla. Oqt. rev-sísenä qädär Qazan ğubernasında däwlät qaramağındağı 5 yuğarı uqu yortı (k. Qazan universitetı, Qazan veterinarí institutı, Qazan ruxanílar akademísı, Qazan uqıtuçılar institutı, Xatın-qızlarnıñ yuğarı qursları) häm 20läp maxsus urta belem birü yortı ğämäldä bula. 1917 yıldan soñ olı yäştägelärneñ uqí-yaza belmäwen beterü buyınça kiñ külämle eş cäyelderelä. Xalıq mäğärifeneñ yaña (sowet) sistemasın üsterügä Ş.G.Äxmädiev, Ş.G.Başkirov, A.A.Maqsimov, N.K.Möxetdinev, V.Yä.Struminskiy h.b. şaqtí öleş kertä. Uqu yäşendäge balalarğa ğomumí mäcbüri başlanğıç belem birüne ğämälgä quyu - republíkta xalıq mäğärifen üsterüdä iñ zur qazanışlarnıñ berse. 1933/34 uqu yılınnan - 4 yıllıq başlanğıç, 1955/56 uqu yılınnan - 7 yıllıq, 1959/60 uqu yılınnan - 8 yıllıq, 1976/77 uqu yılınnan mäcbüri urta belem birü ğämälgä aşırıla. Republíkta Tatar häm Urıs mäktäpläre b-n berrättän mari, mordwa, çuaş, udmurt mäktäpläre eşläp kilä. Xalıqnıñ belem däräcäsen kütärüdä kiçke eşçe häm awıl yäşläre mäktäpläre möhim röl uyní. Xalıq mäğärife uçrejdenieläre sistemasında uqu yortları häm uquçılar sanı yağınnan ikençe urında Hönäri-texnik belem birü uqu yortları bulıp, şularnıñ yartısı diärlek ber ük waqıtta eşçe hönäre b-n bergä ğomumí urta belem dä birep çığara. 1950-80 yıllarda Sowet xakímítınıñ Urıs bulmağan xalıqlarnı Urıslaştıruğa häm alarnıñ ana tellärendä uqularına çik quyuğa yünältelgän säyäsät alıp baruı näticäsendä republík xalıq mäğärifenä citdi zían kilä. 1990 yıllardan TRda xalıq mäğärife sistemasın üzgärtep qoru - milli mäktäplärne torğızu, yaña tip uqu yortları - gimnazílar, litseylar, kölliätlär, däwläti bulmağan (cämäğätçelek, qooperativ, xosusí, konfessí-ruxaní) belem birü uçrejdenieläre oyıştıru kiñ taralış ala. Mäktäplär kompúterlar b-n cihazlana (2001). Bügenge köndä TR - RFdä maxsus urta häm yuğarı belem birü ölkäsendä iñ zur üzäklärneñ, Qazan un-tı - Räsäydä iñ oluğ yuğarı uqu yortlarınıñ berse. 2000 yılda TRda 21 yuğarı uqu yortı (93,4 meñ student), 20 dän artıq däwläti bulmağan yuğarı uqu yortı (ş.i. filiallar, 14,1 meñ student) (k. Yuğarı uqu yortları), 2001/02 uqu yılında 2513 ğomumí belem birü mäktäbe (557087 uquçı), ş.i. 1144 Tatar mäktäbe (89161 uquçı) eşli.


c: text/html

text:
İtaliya ükümeti zelzeleden zararlanğan regionlarda fevqulade vaziyet nizamını ilân etti, vaqia neticesinde eñ azdan 250 kişi elâk oldı.
Cumaaqşamı künü devletniñ baş naziri Matteo Rentsi 50 million avro yarım paketi ayırılması ve felâket zonasında olğan sakinler içün bergi imtiyazları aqqında ilân etti. Rentsiniñ sözlerine binaen, viran etilgen meskün yerler devlet tarafından yañıdan tiklenilecek, dep bildire ANSA italiyalı agentligi.
Çarşenbe kününe keçer gecesi İtaliya merkeziy qısmında 6,2 magnitudalı zelzele yüz berdi. Zelzele ortası Amatriçe şeeri (Umbriya) civarında oldı. Eñ azdan 250 adam elâk oldı. 215 kişi qurtarıldı, 365 yaralandı, belgisiz ğayıp olğan ya da omravlar tübünde bulunğan kişilerniñ tam sayısını aytmaq imkânsızdır. Biñlerce adamlar evsiz qaldı ve çadır lagerlerinde ya da avtomobillerde geceley.
Gece-kündüz devam etken qurtarıcı işlerde tahminen 6 biñ adam iştirak ete.
Zelzeleden 293 medeniy-tarihiy asabalıq obyektine zarar ketirdi, dep bildirdi İtaliya medeniyet ve turizm naziri.
2009 senesi italiyalı L’Akuila şeerinde yüz bergen zelzele neticesinde 300-den ziyade insan elâk oldı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye, sivil ealiniñ qoruması aqqında Cenevre Qaidelerini boza ve ilhaq etilgen Qırımda arbiy cinayetler işley. Bunı 9 dekabrde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev, Ukraina Baş prokurorı Yuriy Lutsenko ile körüşüv devamında bildirdi.
Cemilev qayd etti ki, Qırımda «işğalciler demografik vaziyetni deñiştirmek içün tedbir alalar».
«Sivil ealiniñ qoruması aqqında Cenevre Qaideleriniñ 49-cı maddesine binaen, cenk vaqıtında böyle areketlerniñ yapılması – arbiy cinayetler olaraq tanıla», – dedi o.
Ukraina Baş prokurorı Yuriy Lutsenko, UBP yanında çalışqan Qırım prokuraturasınıñ idaresine muracaat etip, yarımamada inasn aqlarınıñ qaba şekilde bozulması aqqında malümat toplamağa ve delil temelini toplamağa avale etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
11 sintäber komissiäseneñ räis urınbasarı Lee Hamilton uzğan atnada Waşingtonda şulay dip çığış yasadı. Älege komissiäneñ xisabında xökümätkä kiñäşlär dä birelä. Anda AQŞ Äfğänstan, Ğiraq häm Paqstanğa kübräk iqtisadıy yardäm kürsätergä, Ğäräp häm Möselman dönyasında AQŞnıñ däräcäsen kütärü öçen törle çaralar kürergä kiñäş itelä.
Ämma analitiklar bu eşneñ qıyın bulaçağı turında kisätä. Waşingtonda urnaşqan, Amerikan Möselmannarı Yerusalim öçen dip atalğan advokatlar törkeme citäkçelärennän berse Raid Tayeh Möselman illärenä kübräk yardäm cibärü genä citmi, Amerika ul yardäm aqçalarınıñ tieşençä qullanıluına da ireşergä tieş, Ğäräp häm Möselman qimmätlärenä qarşı kilmi torğan tışqı säyäsät alıp barılırğa kiräk di.
AUDİO: Mondıy tışqı yardäm AQŞnıñ aqça belän satıp alu aşa tä''sir itüe dip bäyälänäçäk. Moñarçı yözlärçä million dollar yardäm alğan illärdä ul şulay qabul itelde. Çönki ul yardäm ul illärdä yäşäwçe xalıqnıñ tormışına yä sizelerlek tä''sir itmäde, yä AQŞ xökümäteneñ tışqı säyäsäte ul tä''sirne kümep kitte.
Tayeh ğäräp häm möselman dönyasında küplär AQŞ xökümäteneñ niätlärenä şik belän qarıy, çönki yış qına Waşington möselmannar öçen möhim bulğan mäs''älälärdä ike törle standardlar qullanğan kebek di. Misal öçen AQŞ barlıq illärne keşe xoquqların saqlarğa çaqıra, şul uq waqıtta Rusiäneñ Çeçnädä keşe xoquqların bozuına küz yoma.
Tayeh AQŞnıñ tışqı säyäsätendäge töp problema anıñ Fälestin-İzrail'' nizağına qarata pozitsiäse di. Waşington Yaqın Könçığış tınıçlıq protsessında aradaşçılıqnı, citäkçelekne üz östenä aldı, ämma Amerikanıñ İzrail'' premyer-ministrı Ariel Şaronnı yaqlawı näticäsendä söyläşülär tuqtalıp qaldı di Tayeh. Tahey üze Amerika watandaşı. Anıñ fikerençä, iñ möhime AQŞ üzeneñ mönäsäbäten üsgärtergä tieş, möselmannar üzlärenä häm dinnärenä qarata xörmätne sizärgä tieş. Elek AQŞ Däwlät Departamentında häm Saqlanu ministrlığında küzätü analitigı bulıp eşlägän, Yaqın Könçığış mäs''äläläre belgeçe Anthony Cordesman AQŞ belän Möselman dönyası arasındağı problemalarnıñ üzägendä İzrail'' toruın tanısa da, bu mäs''älägä başqa çişeleş täqdim itä. Cordesman Amerikanıñ ğäräp häm möselman dönyaları belän mönäsäbäten yaxşırtu öçen ğömümi, urtaq ber yul bula almıy, här il belän ayırım, andağı şartlarğa kürä eş itärgä kiräk di. Bu bigräk tä İzrial''-Fälestin nizağına qarata döres bulaçaq, Waşington taraflar arasında tınıçlıq kileşüenä ireşü öçen ğädel aradaşçı buluın kürsätergä tieş di Cordesman.
AUDİO: Ul illärneñ barısında da diärlek bezneñ töp problema – İzrail belän berektäşlegebezne saqlap qalu yulların tabu häm tınıçlıq protsessındağı adımnar aşa ğäräp häm islam dönyasına çişeleş ezläwebezne, citäkçelekne üz östebezgä alunı kürsätü. Bu bik tä, bik tä citdi mäs''älä, häm monda terrorçılıqnıñ säbäplären beterü öçen ğömümi kiñäşlär genä çişeleş birä almıy.
Ul 11 sintäber komissiäseneñ qayber kiñäşläre belän kileşmi. Şul isäptän, Ayırım ğäräp häm möselman illärenä yardämne arttıru turındağısı belän. Komissiä AQŞnıñ İzrail'' belän tığız elemtälärne saqlap qalıp ta ul illärdäge xalıqlar belän mönäsäbätlälre yaxşırtu öçen başqa närsälär eşli aluı turında äytmägän di Cordesman.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Onıñ bergen malümatına köre, Moskva vilâyetiniñ ealiniñ emek boyunca komitetiniñ başı Mihail Korotayev qayd etti ki, mütenasip añlaşma yarımadanıñ akimiyeti ile alınacaq eken.
Korotayev Qırımda iş qıdıruv merkezleri peyda olacağını da aytıp keçti. «Evelleri olarda başqa, ukrain tertibatı edi. İş qıdıruv merkezleri anda yoq edi», – dedi o.
Qırımğa yerli akimiyetke usuliy yardımnı köstermek içün Podmoskovye emek komitetiniñ hadimi yol aldı.
Evelleri Qırım ve Ukraina diger regionlarınıñ serbest iş resurslarını Uzaq Şarqta işletecek ediler.


text:
Aqmescit — Qırım musulmanları içün iyün 18 künü muqaddes Ramadan ayı başlandı. Qırım musulmanları diniy idaresine Ramadan ayınıñ hususiyetleri aqqında tarif ettiler.
Bu sene Ramadannıñ ilk künü iyün 18-ne keldi. Oraza 29 kün devam etecek — iyül 16-na qadar. İyün 18-ne keçer gecesi musulmanlar birinci teravih namazını qıldılar. Ramadan ayında aqşam namazından soñ qılınğan qoşma namazdır. Bu gece Aqmescitniñ merkeziy Kebir camisinde bir 70 insan toplandı. Ramadan ayı devamında Qırımnıñ er camisinde teravih namazları keçirilecek, er istegen insan qoşula bile.
Şunı kayd eteyik ki, bu sene muqaddes aynıñ başlanuvı ile bazı añlaşılmamazlıqlar bar edi. İçtimaiy ağlarda Ramadan ayınıñ ilk künü iyün 17-ne kelgeni, oraza ise 30 kün devam etecegi aqta malümat tarqaldı. Amma Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresinde (QMDİ) bu bildirüvni red ettiler.
«Bazı aqımlar Qırım musulman ümmetini bozmaq maqsadınen er yıl orazanıñ başlanuv tarihını ve Qurban ve Oraza bayramlarınıñ keçecek tarihını qullanıp, bu kibi areketlernen oğraşa», – deyler Müftiyatta.
Bedava iftarlar
Deyler ki, orazanı tutqan insannıñ sağlığına fayda ola. Ramadan ayında insan özüni aş ve suvda sıñırlay, neticede yuregine yük azlaşa ve qan basımı eksile. Qanda holesterin seviyesi de eksile, qan donümi eyileşe. Onıñ içün oraza yürek-damar hastalıqları olğan insanlar içün faydalıdır. Oraza arıqlamağa yardım ete, neticede damarlarğa yük azlaşıp, revmatizm ağrısı tedaviylene bile.
Er kün orazanıñ soñunda iftarlar keçirile — Ramadan ayı devamında aqşam yemegi. O yerli vaqıtqa köre aqşam namazından soñ keçirile. Bu sene bedava iftarlarnıñ keçirilmesi Kebir camide ve Qırımnıñ diger camilerinde de planlaştırıla. İftarlar muqaddes aynıñ devamında keçirilecektir. Er istegen insan qoşula bile. İftarnı imkânı olğan er bir adam keçire bile.
Vacip iane
Muqaddes aynıñ devamında sögünmek ve açuvlanmaq, kelişmegen işlerni yapmağa olmay. Musulmanlar eyi areket yapmaq, hasta ve muhtaclarğa yardım etmek, vacip iane — fitrni bermek kerektir. Fitr — muhtaclarğa berilgen paranıñ muayyen miqdarı. 2015 senesi Qırımda ianeniñ aşğariy miqdarı — insandan 100 ruble, azamiy — sıñırsız.
Qırım Müftiyatında deyler ki: Ramadan ayınıñ muqaddesligini yeterli seviyede qullanmaq içün Qurannıñ ögrenilmesine vaqıt ayırmaq kerek. Qurannıñ ayat ve sürelerini añlamaq, oña köre areket etmek, eyi tarafqa deñişmek, nuqsanlar üzerinde çalışmaq içün tırışmalı.
«Ruhiy temizlev ve yañılav»
Birinci qırımtatar ATR telekanalınıñ programma müdiriniñ muavini Mavile Halil orazanı bir qaç yıl devamında tutsa da, soñ zamanları muqaddes ayğa munasebeti deñişkeni aqta bildire.
«Endi orazanıñ bitmesini degil de, başlanmasını bekleysiñ. Çünki orazada musulmanlar içün nimetniñ sayısı sıñırsızdır. Oraza tutqanlar ebediy dünya aqqında, özünde neni deñiştirmek kerek olğanı aqqında tüşüneler», – dey Halil Qırım.Aqiqatqa.
Aştan vazgeçüv meselesine kelgende, Mavileniñ aytqanı kibi, bu da insannıñ öz tabiatı üzerinde yapqan büyük bir iştir.
«Er künlük yemegimiz bizim içün tabiiy bir şey kibi ola. Amma oraza vaqtında aç olıp, suvnıñ da damı bar olğanını is etemiz. Ramadan — Yüce Rabbimizniñ qullarına minneti ne derecede büyük olğanını añlamaq içün bir fırsattır. Şunıñ içün bu pek müim bir devirdir. Ruhiy temizlev ve yañılavdır», – dep qoşa ATR programma müdiriniñ muavini.
Qırım Müftisiniñ mesüliyetli kâtibi Ayder Acimambetov aytqanı kibi, onıñ içün Ramadan, er bir musulman içün, imkânlar ayıdır.
Bu vaqıtta eyilik yapmağa istek peyda ola, musulmanlar er vaqıt bunıñ ile ayırılmaq kerek, ebet, amma muqaddes ayda eyilikniñ miqdarı ğayet artmaq kerektirAyder Acimambetov
«Bu ay devamında Allah bizge ayatımız aqqında fikir yürsetmek imkân bere. Bu vaqıtta eyilik yapmağa istek peyda ola, musulmanlar er vaqıt bunıñ ile ayırılmaq kerek, ebet, amma muqaddes ayda eyilikniñ miqdarı ğayet artmaq kerektir», – dey Acimambetov Qırım.Aqiqatqa.
Bundan da ğayrı, dey Ayder, Ramadan ayı oña em ruhiy, em beden ceetinden temizlenmege fırsat bere.
«Aşqa muhtac olğan ve yıl boyu açlıqqa dayanmağa mecbur olğan insanlar aqqında tüşünmege başlaysıñ. Açlıqtan çekişken er bir insan içün Allahnıñ rizasını soraycaqmız», – dey o.
90 yaşında qartbaba stimul olaraq
«Balalığımdan dinimizniñ güzelligi ve muqaddes aynıñ devamında orazanıñ emiyeti aqqında ikâyelerni eşite edim, – tarif ete Qırım.Aqiqatqa NAR toy agentliginiñ saibi ve reberi Niyara Nagayeva. Orazanı o endi 11 yıl tuta.
Nagayeva dey ki, onıñ içün orazanıñ başlanması – «bir ay devam etken bayramdır».
«Bu künleri Allahnıñ minneti, elâllığı, cümertliginiñ sıñırı yoq. Fırsatımız! Daa da eyi, merametli, samimiy olmaq içün fırsat... Öz ve yaqınlarımnıñ günâhları, vefat etkenler içün közyaş ile afu sorayım, Allahtan bizge eki dünyada da eyilikni sorayım. Bu ay devamında ediye etmek, quvandırmaq ve ayrette qaldırmağa sevem», – dey Niyara.
O qartbabasına yardımı, bilgisi ve İslâm sevgisi içün minnetdar olğanını bildire.
Yaznıñ bu uzun ve sıcaq künleri orazanı tutıp olamaycağımnı tüşünip, qartbabama baqam ve Allah bizge küçümizde olmağan şeylerni yollamağanını añlayımNiyara Nagayeva
«Qartbabam 92 yaşında. Menim içün o – stimul, lâyıq örnektir. Orazanı endi 70 yıldan ziyade tuta. Bugün gece onıñ ile birlikte oraza tutmağa niyet ettik. Saba ise o bostanda otnı cıyıştıra edi», – tarif ete toy agentliginiñ reberi.
«Yaznıñ bu uzun ve sıcaq künleri orazanı tutıp olamaycağımnı tüşünip, qartbabama baqam ve Allah bizge küçümizde olmağan şeylerni yollamağanını añlayım», – dey Niyara.
Muqaddes aynıñ devamında qız vatandaşlarını Allahtan afu soramağa, bir-birine sabırlı olmağa, dua etmege ve imanlarını qaviyleştirmege çağıra.


text:
Ukrainanıñ Rusiye ile munasebetleri asğarğa yetmeli, bu devlet Avropa Birligi tarafından istilâcı olaraq tanıldı. Bunı Ukraina halq deputatı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım.Aqiqat radiosınıñ yayınında ayttı.
Böylece o, Ukrainanıñ Rusiye ile diplomatik munasebetlerini bozma ihtimalini izaatladı.
«Al etecek eñ eyi yol – orta bir şeydir. Men Rusiye ile istilâcı devlet olaraq munasebetlerni asğarğa yettirmege çağıram. Ukrainanıñ ğayreti sayesinde de bu memleket Birleşken Milletler Teşkilâtı Baş assambleyasınıñ 2016 senesi dekabr 19 künü rezolütsiyasında istilâcı memleket olaraq tanıldı. Böylece, Rusiyege nisbeten areketlerimiz buña esaslanmalı», – dep ayttı Çubarov.
Meclis reisiniñ qayd etkenine köre, Ukraina memleket ortaqları içün işğal etilgen Qırım ve Donbassnıñ işğal etilgen topraqları meselelerini «bir formulağa» birleştirmeli.
«Cenk vaziyeti ya da bir de bir diger statusnıñ ilân etilmesine baqqanda Ukrainanıñ istilâcı memleket ile munasebetlerniñ belgilenmesi daa aktualdir. Bu formula Qırım ve şarqiy Ukrainanı birleştirmeli. Bu formula böyle olmalı: Ukraina topraq bütünligi halqara seviyede tanılğan sıñırlarda, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinen beraber ğayrıdan tiklenmeli. Bu formula tışında birisinen muzakere masasına oturmamalımız», – dep qayd etti Çubarov.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Birisi bir vaqıtları er kes qorqqan Sovetler Birliginiñ ululığını hatırlasa, bizler bu «ululıq» kimlerniñ kemikleri üstünde qurulğanını unutmamaq kerekmiz. 71 yıl evelsi qırımtatar halqı Qırımdan sürgün etildi. Çünki Stalin istedi. Zemaneviy Rusiyeniñ reberi ise oña semereli menecer dep ayta. Bu sebepten qırımlılar kimniñ akimiyetine oğrağanını unutmamaq kerek.
Qırımtatar halqı qaç sürgünlikni kördi – ve al-azırda nasıl telükeler bar – «Qırım.Aqiqat» yayınında «24» haber telekanalında.
Studiya musafirleri – Ukraina halq deputatı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve Ukraina milliy hatıra institutınıñ üyken ilmiy hadimi Bogdan Korolenko.
Programma cumaertesi künü saat 18:30 ve bazar künü saat 11:30 efirge çıqa. Radio Svoboda ve Qırım.Aqiqat saytlarında saat 18:30 seyir etmek mümkün.
Radio Svobodanıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegen insanlar içün azırlandı.


text:
«Qırım bizimki. İmkânsız şey yoq» adlı avto yürüş tünevin, iyül 11-de rusiyeli Ufa şeerinde başlandı. Bu aqta «Başkortostan» DTRK bildire.
Qayd etilgenine köre, avto yürüş «yarımada sakinlerine qol tutmaq içün» teşkil etildi. İştirakçilerniñ sözlerine binaen, merasim «em nesillerniñ, em de bütün devletniñ birdemligi timsali» olmalı.
İştirakçilerni beş kilometrden ziyade yol bekley. Avto yürüş marşrutı Volgograd, Keriç, Aqyar, Qarasuvbazardan keçecek, seerniñ er birinde «vatanperver şou» teşkil etilecek, dep aytıla beyanatta.
«Ulu Vatan cenki vaqtında olğan ava uruşınıñ tarihiy rekonstruktsiyasını köstrecek uçucılar, er aqşam bu şeerlerniñ er birinde taqdim etilecek ğalebe fişenki – bularnıñ episini dostlar yapa. Bundan bir kapık qazanmaymız. Bu, şeerlerniñ sakinlerine ediyedir, veteranlarımızğa minnetdarlıqtır», – dep ilân etti leyha idarecisi Aynur Galâutdinov.
Avto yürüş Rus coğrafik cemiyetiniñ regional bölügi ve Başkortostan Cumhuriyeti DOSAAF-ı tarafından teşkil etildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda iyül 17 künü Oraza bayramnıñ qayd etilecegi sebebinden raatlıq künü olaraq ilân etilgen, – haber ete Qırım.Aqiqat.
Mütenasip avaleni Qırım Rusiye akimiyetiniñ başı Sergey Aksenov imzaladı.
Vesiqada qayd etilgeni kibi, raatlıq künü «Rusiye Federatsiyasınıñ 1997 senesi sentâbr 26 künü qabul etilgen №125-FZ «Vicdan serbestligi ve diniy birlikler aqqında» qanunınıñ 4-ünci maddesi ve Qırım Cumhuriyetiniñ 2014 senesi dekabr 29 künü qabul etilgen №55-ZRK/2014 «Qırım Cumhuriyetinde bayram ve hatıra künleri aqqında» qanunınıñ 2-nci maddesine köre ilân etilgendir.
2014 senesi Qırım akimiyeti «Qırım Cumhuriyetinde bayram ve hatıra künleri, zenaat bayramları aqqında» qanun leyhasını azırladı. Onı Qırım baş nazir muavini Konstantin Baharev ve spiker muavini Remzi İlyasov teklif etken ediler.
Vesiqada qayd etilgeni kibi, diniy bayramlarğa Paşaliya, Troitsa, Oraza ve Qurban bayramları kire.


text:
Buyka İstanbulda yañadan säxnägä çığa
İspan cırçısı, kompozitor häm başqaruçı Buyka 17nçe sentyabr’dä Törkiyädä konśert quyaçaq
İkençe al’bomı "Mi Nina Lola" belän İspaniya muzıka büläklärennän "İñ yaxşı äsär" häm "İñ yaxşı ispança al’bom" kategoriyalarında laureat bulğan, "El Ultimo Trago" al’bomı belän dä "İñ yaxşı tropik al’bom" nominaśiyasında Grammy qazanğan sänğätçe İstanbul Zorlu başqaru sänğätläre üzägendä muzıka söyüçelär belän oçraşaçaq.
Buyka cırlaw belän ber rättän "Vivir Sin Miedo" al’bomındağı cırlarnıñ avtorı da.
Bäyläneşle xäbärlär
“TRT World Citizen Büläkläre” tapşırıldı
İstanbulda oyıştırılğan tantanada TRT ğomüm mödire çığış yasadı
Quyı tänle futbolçılarnı sośial’ mediada mısqıllıylar
Śifrlı dön’yada näfrät belän köräşü üzäge ütkärgän tikşerenü futbolçılarnıñ mısqıllaw êçtälekle bik küp tvit aluın açıqladı


text:
Audio
Melnikova bu xaqta uzğan atnada AQŞ Helsinki Komissiäsendä ütkärelgän brifingta äytte. Soldat anaları komitetı 1989-nçı yılda oyıştı häm ul Russiä armiäsendä keşe xoquqlarınıñ bozıluın faş itü häm protest belderüe belän abruy qazandı. Komitet rekrutlarğa häm alarnıñ ata-analarınaq qanuni xaqları turında kiñäşlär belän yardäm itä. Ul şulay uq Kremlneñ Çeçnädäge xärbi qorbannar sanı turında döres mäğlümät birmävdä dä ğäyepli. Tübän Novgorod şähärendäge Soldat Anaları komitetın citäklägän Nataliä Jukova da bu brifingta qatnaştı. Anıñ süzlärneçä, ruslarnıñ küpçelege inde bişençe yıldır dävam itkän Çeçnä suğışınıñ küpmegä töşüe xaqında bixabär.
Audio
Jukovanıñ süzlärençä, komitet här yıl sayın diärlek 700 tiräsendä deseretorgä dä yardäm itä. Alar keşeleksez möğämälä, meditsina yardämeneñ kürsätelmäve, qıynaular häm qol kebek eşlätelüläre säbäple üz büleklärennän qaçuçılar. Ul da Melnikova da Çeçnä suğışı turında mäğlümätneñ bulmauı vazğiätne qıyınlaştıra. Küpçelek ruslar suğış turında bozıp kürsätelgän mäğlümät alalar häm bu çit il yallı ğäskärlärenä häm Al Qaeda büleklärenä qarşı suğış dip ışanalar dip belderdelär.
Audio
Melnikova Putin administratsiäsen suğışnı aqlau öçen propoganda kampaniäsen alıp baruda ğäyepläde häm Könbatış xökümätlären häm medianı Çeçnädäge aktivlığı öçen Kremldän xisap sormauın tänqitläde.
Audio
Melnikova tağı çit il citäkçelären solıxqa taba hiş bulmağanda qayber adımnar atlauı öçen Putingä basım yasarğa da ügetläde.
Färit İdelle, Praga.


text:
Aqyarda iyül 24-ünde saba bir qaç soqaqta yarıq söndi. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa yerli sakinler bildirdi.
Aqyarnıñ rusiyeli akimiyetiniñ nevbetçi hızmetinde, Qırım.Aqiqatqa tefsir bererek, elektrik teminat Ostrâkova, Vatutina, Supruna ve başqa soqaqlarda olmağanını bildirdiler. Olarnıñ malümatına köre, "Sevastopolenergo" qaza sebeplerini bilmege tırışa.
"Sevastopoloenergo" şirketinde, yüksek volt qazası oldı dep bildirdiler, bunıñ sebebinden hat söndürilgen edi. Qaza yerinde tamirciler taqımı çalışmaqta.
Olarnıñ malümatına köre, elektrik teminat Gogolâ, 4-ya Bastionnaya soqaqlarında ve qısmen Generala Ostrâkova caddesinde yoq. Tamir işlerini bitirmek içün tahminen eki saat kerek.
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ üçünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.
Martnıñ 18-nde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Aqyarğa keldi. O, işğal etilgen Qırımda Siemens turbinalı eki elektrostantsiyasınıñ işke başlamasını buyurdı. Videoda onıñnen beraber Tavriya issilik elektrostantsiyası ve Tamandaki «Port» alt stantsiyasınıñ mütehassısları bar edi.


text:
Tünevin Qırım yarımadasında quru ösümlikler yanğını qayd etildi, dep bildire Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti.
İçki (Sovetskiy) rayonınıñ Sarğıl (Luçevoye) köyüniñ çetinde açıq tarlada quru ösümlikler yana edi, dep bildirile.
"Quru ve yelli ava olğanı içün, ateş tez 5 gektarlıq mıntaqanı qapladı. Ösümlik yanğan yer taşlı olğanı icün, mahsus tehnikanı qullanıp olamadılar. Amma ateşniñ daa tarqalmamasını ve vaqtında söndürilmesini becerdiler", - denile beyanatta.
Daa evel Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi, iyünniñ başından berli Qırımda 140 yanğın çıqtı, dep bildirgen edi.
Aqyarda Üç Quyu qasabasınıñ rayonında iyülniñ 2-nde lavanda tarlası yandı.
Bundan evel İçki rayonınıñ Mamat Şaqul (Markovo) köyünde boğday tarlası yandı.
Daa evel Kefe civarında orman yanğınını tahminen doquz saat devamında söndürdiler.
Avgustnıñ 11-inde üyleden soñ Üç Qoş deresinde yanğın başlandı. Fevqulade vaziyetler hızmetiniñ (FVH) haber etkenine köre, yanğın uzaq dağlıq yerinde, 45-80 derecelik bir bayır capında başlandı. Ateşniñ söndürmesine, derede 15-20 m/s qadar köterilgen küçlü yel mania ola.


text:
Pavlo KazarinŞimdiki vaqıtta ukrain vatanperverliginiñ esas işareti – Ukraina Qırımnı qaytaracaq, demektir. Teñqidçılarnıñ aytqanına köre, bu saçmalıqtır, Rusiyede merkez küçsüzlenmegence, Ukraina Qırımnı elde etalmaycaq. Kerçekçiler ise, Qırımnıñ Ukraina tarihındaki rolü tek şimdi belgilengenini qayd eteler. Çünki yarımadanıñ qaytarmaq ceryanı, neticeden daa müim bir maqsadqa çevirildi.
Keliñiz, hayallarnı çete qaldırayıq. Qırım Ukrainañki edimi? Edi. Qırım Ukrainalı edimi? Yoq, doğrusı yoq. Yarımadada Ukraina tarafdarları eñ çoq – qırımtatarlar edi. Aqyarda ise, olar da yoq edi, ukrainlikniñ timsali şeerde hızmet etken milliy Arbiy Deñiz Hızmetleri edi.
Qırım er yıl ukrain bücetinden qullanğan sermilardan daa az qazana edi. Qattı ukrainleştirüv ceryannı yalıñız «Rusiye 24» kanalınıñ hadimleri körip oldılar, parlaq kelecekniñ arzusı qırımlılarnıñ çoqusı sovet devirinen bağlay ediler. Yarımada, Ukrainanı añlamayıp, qabul etmegen, devletniñ erkânında yerini tapmağan baş fronda – regionı edi. Sovet devirinden 20 keçken soñ da, Ukraina yaqlı müneverler qatlamınıñ meydanğa kelüvi vaziyetni deñiştirmedi, olar, Qırımnıñ qalğan ealisi içün nümüne olıp olmadılar.
Separatist keyflerniñ derecesi soñki 20 yıl devamında daima yüksek edi. Atta fevralniñ ortasında, Kiyevdeki qanlı vaqialardan, Yanukoviçniñ qaçuvı, «Aqlı sektor» teşebbüsçiler haberlerniñ esas qaramanları olmazdan evel, yarımadanı Rusiyege qoşmaq ğayesine ealiniñ 41 fayızı qol tutqan edi. Qırım yat edi – Finlândiya erkânındaki Aland adaları kibi yabancı. Keçken asırnıñ yigirminci yıllarında, Helsinki haritalarında kendi regionı istegen tüske boyalamaq maqsadında adalarnı cumjuriyet sıfatına ketirdiler: isveç tili yekâne devlet tili oldı, yerli sakinler devletniñ ordusında hızmet etmeyler, memuriyet cietinden mustaqillik ilân etildi. Region İsveçiya terkibine kirmemesi içün Finlândiya bu islâatlarnı yapmağa mecbur oldı.
Şimdi ise, yerliler eñ yaqın vaqıtta Rusiyeniñ siyasetinden közü qaytacaq dep, öz-özümizni tınçlandırmaq kerekmiz. Doğrusını aytayıq, er alda yaqın kelecekte közü qaytamaz. Başından, Rusiyeniñ imkânı olğanı qadar onı köz boyama içün süslendirecekler. Bunen beraber, eminlik doğurmaq içün Ukrainadaki yaşayış ne qadar alçaq seviyede olğanını añlatmağa tırışacaqlar. Üçünciden, qırımlılarnıñ ekseriyeti içün nasıl olsa olsun, amma, sadece, Rusiyeniñ terkibinde olmaq müimdir. Yarımada sakinleriniñ Rusiye vatanperverligi de küçsiz demege mümkün degil. Ve niayet, yarımada qanun boyunca Rusiye erkânından çıqıp olamaz, çünki devletniñ öyle qanunları yoq.
Yarımadanı ğayıp etüvi – Ukraina içün yañı devlet olmaq imkânıdır
Umudeştirecek kibi olsaq, Ukraina dotatsion, rus yaqlı ve ukrainlikni qabul etmegen regionı ğayıp etti. Yarımadada çetel devletniñ deñiz arbiy küçleri de yerleşkeni bir manaçıqtır. Ebet, tabiatı acayip bir regiondır. Amma, onıñ ğayıp etilüvi memleket içün daa müim şeylerni ediye etti.
Meselâ, Ukraina hayallarnı terk etti. Endi, devlette, iç bir añlaşma küçlü ordunıñ yerini alıp olamaycağı ve umumiy havfsızlıq meselesi müim olğanını añladılar. Endiden, memlekette, şimaliy qomşu ile imzalanğan muqayelelerniñ fiyatı bir kapik olğanını da bileler. Memleketniñ içki siyasetinde de kim ne olğanını ve yatıştırma hayallar içün yer qalmağanını ap-açıq kördiler. Ve bunen beraber, Rusiye medeniyet temsilcileriniñ da «sevigisini» is ettiler. Bunıñ içün, Rusiye prezidentiniñ Qırım işğali boyunca areketlerini alğılağan şhıslarnıñ cevdelini oqumaq yeterli.
Aynı zamanda Ukraina rus yaqlı firqalarğa daima qol tutqan milliondan ziyade saylayıcını ğayıp etti (Merkeziy saylav komissiyanıñ saytında köre bilirsiñiz). Ukrain leyhasına qoşulmağa istemegen yarımadanı coydı. Bunıñ yerine memleket milliy ğayeni elde etti. Onıñ esasında satqınlıq (küçsüz qomşudan topraqnı qırsızlamaqnı başqan türlü adlandırmazsıñ) ve pempe arzulardan vazgeçme kibi esasılar tura. Bunıñ episi, milletniñ birleşüvine bir siltem oldı. Devletniñ yañı tarihiy saifesi açıldı, kelecek nesiller artıq rus ğayelerden uzaqlaşacaqlar. «Ağa-qardaşmilletler» mevzusı uzaq keçmişke döndü.
Endiden soñ, er türlü dialog Qırımnıñ taqdirinen başlanacaq ve bitecek. Moskva iç bir zaman köpçekni artına aylandırmaz. Kiyev de, iç bir vaqıt yarımadasını tanımaz. Kendi küçüni sezmek ve bir sıra qurbanlarnı bağışlağan Maydandan soñ, Kreml Ukrainağa duşmanlıqnı kösterdi. Devlet ve milliy qurucılığı içün ğayet eyi basamaqlardır. Bu merdivenge Ukraina küreş neticesinde degil de apansızdan, ta 90-ncı seneleri adım bastı, amma yuqarı köterilmedi.
Qırımnı qaytarmaq – Rusiye ile küreşte millet birleşecek lâyıq bir ğaye. Küreş içün meydanda ğayet keñiştir – devlette yaşayış seviyesini kötermek, kerçekten çalışacaq devlet apparatını meydanğa ketirmek, musaviy imknâlarnı temin etecek iqtisadiyatnıñ meydanğa kelüvi, içtimaiy yardım, ordunıñ tiklenüvi, gumanitar saasınıñ canlanuvı müimdir. Ukraina, kendi ealiniñ tüşkünligi degil, inkişafı içün effektiv devlet ola bilecek. Ve kelecek planları arasında daima Qırımnıñ qaytuvı kibi istek olacaq.
Yarımadadnıñ ğayıp etüvi – Ukraina içün yañı devlet olmağa bir şanstır. Yañı devletke Qırım kerek olacaqmı ya yoq – bu belli degil.
Pavlo Kazarin, qırımlı közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Audio (Zak Şirak): "Min Arafat aldında baş iergä, soñğı tapqır ixtiram belderergä kildem. Anıñ xatını, ğailäse, tuğannarınıñ qayğısın urtaqlaşam."
Quşma Ştatlar prezidentı Goerge Bush, Rusiä prezidentı Vladimir Putin, Berläşkän Millätlär citäkçese Kofi Annan Fälestin xalqınıñ kiläçägenä ömetlär belderdelär. Yevropa Berlegeneñ tışqı säyäsät başlığı Havier Solana, "yul xaritası" digän solıx planın ğämälgä quyu Arafat isemenä iñ yaxşı istälek bulır ide, dide. Fälestin däwläten tözüne küz aldında totqan bu plan Quşma Ştatlar, Rusiä, Berläşkän Millätlär häm Yevropa Berlege tarafınnan täqdim itelä.


text:
İftar duası
Mubarek Ramazan ayı er keske hayırlı olsun, sayğılı oquyıcılarımız! Bilgenimiz kibi, hadiste Peyğamberimiz böyle buyurdı: “Bir musulman içün eki eñ quvançlı an bar, birisi – iftar zamanı, ekincisi ise, – Allahqa qavuşqanı zamandır”. İftar – Yüce Rabbimiz dualarımıznı qabul etken vaqıttır. Onıñ içün orazamıznı açmadan evel iftar duasını oqumaq kerek. Keliñiz, bu duanen daa yaqın tanış olayıq:
اَللّٰهُمَّ لَكَ صُمْتُ وَ بِكَ آمَنْتُ وَ عَلَيْكَ تَوَكَّلْتُ وَ عَلَى رِزْقِكَ أَفْطَرْتُ وَ صَوْمِ
الْغَدِ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ نَوَيْتُ فَاغْفِرْ لِي مَا قَدَّمْتُ وَ مَا أَخَّرْتُ
[Allahummme leke sumtu ve bike amentu ve aleyke tevekkeltu ve alâ rızqıke eftartu ve savmi’l-ğadi min şehri ramadane neveytu. Feğfirli ma qaddemtu ve ma ahhartu].
Manası: “Ey, Allahım, Seniñ rizañ içün oraza tuttım, Saña inandım, Saña sığındım, Seniñ rızqıñnen orazamnı açtım. Ve Ramazan ayındaki yarınki künniñ orazasına niyet ettim. Menim keçmiş ve kelecek günahlarımnı bağışla”. Rabbimiz, bütün tutqan orazalarımıznı qabul etsin, inşaallah!


text:
RF Baş Prokuraturası Qırım aq qoruyıcı gruppasını "instenmez teşkilât" kibi tanıdı, dep haber etile müessiseniñ Telegram kanalında.
Rusiye Baş prokuraturasınıñ fikrince, aq qoruyıcılarnıñ faaliyeti "Rusiye Federatsiyasınıñ Anayasa qurulışı ve telükesizligi içün havlıdır".
Qırım aq qoruyıcı gruppası yarımadada insan aqları bozuvlarını nezaret ve qayd ete. Aq qoruyıcılar er şey arasında daa siyasiy faallerge qarşı basqılar ve "Hizb ut-Tahrir" tarafdarlarınıñ taqip etilüvi aqqında aytıp bereler.
"Malümatnıñ azırlanması ve darqtılması zaman Qırım aq qoruyıcı gruppası obyektivlik, kerçeklik ve aktuallik kriteriylerine esaslana. Qırım aq qoruyıcı gruppasınıñ terkibine 2014 senesi fevral ayından başlap Qırımda insan aqları bozuvlarınıñ monitoringi ve vesiqalaştırılması ile oğraşqan türlü memleketlerden olğan ekspertler, aq qoruyıcılar ve jurnalistler kire. Qırım aq qoruyıcı gruppası esasen RF-nıñ Qırımda qanunsız areketelri ile bağlı insan aqlarınıñ bozulmasına diqqat ete", - dep yazıla teşkilâtnıñ saytında.
Qırım aq qoruyıcı gruppasınıñ temsilcileri Rusiye Baş prokuraturasınıñ bildirmesini şimdilik daa izaatlamadı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net . Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Dekabrniñ 11-nde saba işğal etilgen Aqyarda 73 yañı COVID-19 hastası qayd etildi, dep haber ete şeerniñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
«24 insan yuqunç, doquzıncı ve şeer hastahanelerine alındı, qalğanları ambulator tedaviylevde buluna. Hastalar – beş yaştan 81 yaşqa qadar insanlar. 110 kişi tüzelgen soñ çıqarıldı», – dep aytıla haberde.
Şeerniñ akimiyeti bildirgenine köre, bir künde Aqyarda 42 yaştan 69 yaşqa qadar beş insan vefat etti. Qayd etilgenine köre, episiniñ hronik hastalıqları bar edi.
Umumen yılnıñ başından Aqyarda 5136 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. 4724 kişi tüzeldi, 163 kişi vefat etti.
«128 insan hastahanelerde buluna, 112 kişi – «İzumrudda». 95 insan ambulator tedaviylevde buluna. 558 kişi közetile – hastalarnen alâqada olğan, amma COVID-19 diagnozı tasdıqlanmadı», – dep qoştı matbuat hızmeti.
Hatırlatamız, keçken künü Qırımda 306 koronavirus hastası qayd etildi, 9-ınıñ hastalıq alâmetleri yoq.
Rospotrebnadzor, dekabr ayında avgust ayına köre koronavirus hastalarınıñ sayısı 13 qat arttı, dep bildirdi.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Avgust 21 künü ğayıp olğan Aqmescit rayonınıñ sakinleri Memet Selimov ve Osman İbragimov cumaertesi künü, avgust 29-da, ölü tapıldılar. Bunı Meclis reisniñ muavini Nariman Celâl bildirdi.
«Maña milliy areket iştirakçisi Mustafa Hairov bildirgeni kibi, avgust 21 künü ğayıp olğan Selimov Memet ve İbragimov Osman pıçaq yaraları ile ölü alda tapılğanlar. Cesetlerini Aqmescit civarındaki köy qavehanesi yanında kömgen ediler», – yazdı o Facebookta.
Onıñ aytqanı kibi, diger qaynaqlarğa köre, öldürüvde şeklengen insannıñ şahısı belgilendi, amma o daa yaqalanmağan, qıdıruvğa ilân etilgendir.
«Taqiqatnıñ fikrine köre — sarhoş dögüş neticesinde yüz bergen turmuş öldürüvidir», – dey Celâl.
Qırımnıñ uquq qoruyıcı organlarından resmiy izaat daa yoq.
Bildirilgeni kibi, 1986 senesi doğma Memet Selimov ve 1988 senesi doğğan Osman İbragimovnıñ belgisiz şahıslar tarafından Aqmescit civarıda tutulması mümkün edi.
Qırım işğalinden soñ yarımadada bir qaç qrımtatarı belgisiz ğayıp oldı. Qırımda taqiqat komiteti cinaiy işlerni açsa bile, bu insanlarnıñ bulunuv yerleri aqqında alâ daa malümat yoq.


text:
Yalta yanındaki Üç Qoş deresinde yanğın söndürildi. Bunıñ aqqında avgustnıñ 13-ünde Qırımnıñ fevqulade vaziyetler Hızmetiniñ (FVH) matbuat hızmeti haber etti.
“Avgustnıñ 13-üne saat 17:00 qadar Yalta dağ-orman qoruğındaki Üç Qoş deresinde tabiiy peyda olğan yanğın bütünley söndürildi”, - aytıla beyanatta.
Müessiseniñ malümatına köre, yanğın 26 gektarlıq meydannı qaplap aldı. Yanğında elâk olğanlar ve ondan zarar körgenler olmadı. Yanğınğa 770 tonna suv töküldi, 485 adam ve 67 cihaz qullanıldı.
Avgustnıñ 11-inde üyleden soñ Üç Qoş deresinde yanğın başlandı. Fevqulade vaziyetler hızmetiniñ (FVH) haber etkenine köre, yanğın uzaq dağlıq yerinde, 45-80 derecelik bir bayır capında başlandı. Ateşniñ söndürmesine, derede 15-20 m/s qadar köterilgen küçlü yel mania ola.
Avgustnıñ 12-sinde saba, FVH yanğın söndürmesine uçaqlarnı celp etkeni belli oldı.
Rusiye Yol areketiniñ havfsızlığı devlet Teftişi (GİBDD), orman yanğını yoq etilmesi sebebinden, Yalta yanındaki Üç Qoş deresine naqliyatnıñ areketini sıñırladı.
Üç Qoş deresi Qırımda eñ uzun derelerden birisi sayıla - uzunlığı - 5 kilometrge qadar, qayalarnıñ öksekligi - 100 metrge qadar yete. O Yaltanıñ yanındaki dağlarda yerleşken.


text:
Ukraina Yuqarı Radası Qırımdaki «Aqmescit» ava limanına Sovetler Birliginiñ eki defa qaramanı, uçucı-sınavcı Amet-Han Sultannıñ adını berdi.
Qararğa binaen, artıq ava limanınıñ adı «Amet-Han Sultan adına «Aqmescit» ava limanı» olacaq.
Ava limanı adınıñ deñştirilmesi aqqında vesiqa Yuqarı Radada mayıs 8-de qayd etilgen edi.
Bundan evel qırımlılar qırımtatar halqınıñ uçucısı, Sovetler Birliginiñ eki defa Qaramanı, efsaneviy uçucı-sınavcı Amet-Han Sultannıñ adını bermege çağırğan ediler. Yaqında bunıñ kibi teşebbüsni Qırımdaki «Ukrain medeniyet merkeziniñ» faalleri seslendirdiler. Amma olarnıñ açıq mektübi Qırımnıñ Rusiye devlet şurası ve Nazirler şurası, em de Rusiye Federatsiyasınıñ ükümetine berildi.
2015 senesi fevralniñ soñunda «Qırım birligi» teşkilâtı ve Qırımtatar halqınıñ cemaat şurası Rusiye prezidenti Vladimir Putinge «Aqmescit» halqara ava limanına Sovet Birliginiñ eki defa Qaramanı Amet Han Sultannıñ adını bermege ricası ile muracaat etken ediler.
Sovetlerniñ uçucısı Amet-Han Sultan 603 cenk uçuşını yaptı, 30 uçaqnı şahsen ve 19 uçaqnı taqım içinde qırdı. Yaz işi devamında uçucı 100 uçuş vastasını ögrendi. 1971 senesi fevral 1-de Amet-Han Sultan Tu-16 uçuş laboratoriyasında sınav uçuşında elâk oldı. Moskvada defn etilgen edi.
2014 senesi mart ayında yarımada Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Qırım ava limanları Ukraina ükümetiniñ qararı ile qapatıldı. Anda yapılğan uçaq seferleri Ukraina qanunları ve halqara qaidelerni bozmaqta, bu sebepten ava şirketleri Ukraina ve ICAO halqara cezalarına oğray bile.
Al-azırda Qırımdaki uçaq seferleri yalıñız Rusiye ava şirketleri tarafından kerçekleştirile.


text:
Amerika Qoşma Ştatlarındaki Birleşken Milletler teşkilâtınıñ daimiy Vekili Samanta Pauer bildirgeni kibi, Qırım daima Ukrainanıñ bir qısmı olğan ve öyle de qalacaq. Bu aqta o, ukrain yarımadasınıñ işğali yıllığı munasebetinen keçirilgen OON toplaşuvında ayttı.
«Aqıp ketken zaman, Qırım Ukraina qısmı olğanı faktını iç te deñiştirmey. Yarımada mustaqil Ukrainanıñ terkibinde edi ve öyle de qalacaq», - dep izaatlay Samantanı matbuat hızmeti.
Pauer qayd etkeni kibi, işğal etici akimiyet qavmiy ve diniy azlıqlarınıñ aq-uquqlarını bozmaqta.
«Qırımda nişan olğan tek qırımtatar halqı aqqında aytmayım, mında daa keniş daireni köz ögüne almaq kerek», - dep qayd etti Amerika Qoşma Ştatlarındaki OON vekili.
2014 senesi mart - fevral ayında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotınıñ qırım bazalarından keçirilgen belgileri olmağan ordular Qırım yarımadasını işğal etti.
2014 senesi mart 16 künü, Qırımda ve Aqyar şeherinde dünyanen tanılmağan referendum keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine kirsetti. Ne Ukraina, ne Avropa Şurası, ne de Amerika Qoşma Ştatları mezkür saylavnı qabul etti.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Bötendön’ya küçmä xalıqlar uyınnarı räsmi räweştä açıldı
Räsmi açılış tantanası Türkiye ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan qatnaşında uzdı
Bursanıñ İznik rayonında Bötendön’ya Êtnosoport konfederaŝiyase tarafınnan oyıştırılğan Bötendön’ya küçmä xalıqlar uyınnarınıñ räsmi açılış tantanası Türkiye ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan qatnaşında tormışqa aşırıldı.
İznik küle yar buyında barlıqqa kiterelgän urında uzğan açılış tantanasında Türkiye ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan belän ber rättän İlbaşı yärdämçese Fuat Oktay, Qırğızstan däwlät başlığı Sadır Caparov, Tön'yaq Kipr Törek Cömhüriyäte prezidentı Êrsin Tatar, Tatarstan däwlät başlığı Röstäm Miñnexanov, Bötendön’ya Êtnosport Konfederaŝiyase başlığı Bilal Ärdoğan, Yäşl’lär häm Sport ministrı Mäxmät Muharräm Kasapoğlu häm yuğarı däräcäle isemnär qatnaştı.
Tantanada Bötendön’ya Küçmä xalıqlar uyınnarın tanıtuçı fil’m kürsätelde. Çara törki xalıq biyüläre belän däwam itte.
Bursada soñğı yıllarda oyıştırılğan xalıqara iñ zur çaralardan berse bulğan programmada törki dön’yanıñ fol’klorı, milli kiyemnäre, muzıkası häm biyüläre urın aldı.
Açılış tantanası feyerverk beläñ tögällände.
Bäyläneşle xäbärlär
“TRT World Citizen" büläkläre tapşırıldı
İstanbulda oyıştırılğan tantanada TRT ğomüm mödire çığış yasadı
Quyı tänle futbolçılarnı sośial’ mediada mısqıllıylar
Śifrlı dön’yada näfrät belän köräşü üzäge ütkärgän tikşerenü futbolçılarnıñ mısqıllaw êçtälekle bik küp tvit aluın açıqladı


text:
Rusiyeniñ nezaretinde olğan Kiyev rayon mahkemesi işğal etilgen Geniçeskte qaçırılğan Ukrayina Arbiy deñiz quvetleriniñ "Slavutiç" istihbarat gemisiniñ sabıq komandanı Oleksiy Kısılevnıñ apis müddetini eki ayğa uzattırdı. Kısılev Rusiye quvetçileri tarafından yaqlanğan soñ sağlığı ile peyda olğan qıyınlıqlarnı çekmege devam ete.
Bunıñ aqqında Qırım.Aqiqatqa onıñ yaqınları haber etti. Olarnıñ sözlerine köre, tutulğan zaman oñan qarşı küç qullanğan soñ sağ qolu alâ daa "çalışmay", sol qolunen de çekişe.
"Anda (Aqmescit SİZO-sında – QA) onlan bir şey yazğanını istediler, o, çoq vaqıt qalem qolunda tutmaq qıyn olğanını aytqan", - dediler yaqınları.
Şimdi Kısılev ile alâqa onıñ advokatı Aleksey Ladin vastasınen ömürge keçirile. Tuvğanlarında mevcut olğan malümatq qore, al-azırda oña bir qarar davrana ekenler.
İşğal etilgen Geniçeskte qaçırılğan Ukrayina Arbiy deñiz quvetleriniñ "Slavutiç" istihbarat gemisiniñ sabıq komandanı Oleksiy Kısılev Rusiye quvetçileri tarafından elektrik aqımı ile iskencelerge oğratılğan. Bunı advokatı Aleksey Ladin bildirgen edi.
Rusiye quvetçileri Qırımda Ukrayina Arbiy deñiz quvetleriniñ "Slavutiç" keşfiyat gemisiniñ keçmiş komandanı Oleksiy Kısılevnı Rusiyede yasaq etilgen ve terroristik sayılğan Noman Çelebicihan adına göñülli qırımtatar batalyonında iştirak etüv ile qabaatlap, qaçırdılar.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
İşğal etilgen Qırımda Bağçasaray rayon mahkemesi, aprel 13 künü tintilgen eki qırımtatarına dair qarar aldı. Bunı Facebookta Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ MSK reisi Zair Smedlâyev haber etti.
Onıñ bergen malümatına köre, Seydamet Mustafayevni 12 künge apis ettiler, Midat Mujdabayevni – 3 künge qapattılar.
Daa bir mahkeme aprel 14 künü keçirilip, Seydamet Mustafayevnen bağlı olacağı haber etile.
Smedlâyev: «Bügün saat 9.00 Bağçasaray rayon mahkemesinde Seydamet Mustafayevni mahküm etecekler. Onı yanvar 26 künü Seyran Saliyevte tintüv ötkerilgende teşkil olunğan mitingke qoşulğanında qabaatlaylar. Mahkemeci – Koşelev. Advokatlar bu qararğa itiraz bildirmege niyetliler», – dep qoştı.
Aprel 13-de saba Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları Riza Mujdabayev (6-ncı mikrorayon) ve Seydamet Mustafayevniñ (7-nci mikrorayon) evinde tintüv keçirdiler. Vaqia şaatları uquq qoruyıcılar tarafından küç qullanılğanını ve ateş açılğanını bildireler. Sekiz qırımtatarı tutılğanı aqqında haber etile edi.
Soñra Bağçasaray rayon mahkemesi tutılğan bazı musulmanlarğa dair qarar çıqardı: olarğa para cezası ve apis etüvler tainlendi.
Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımdaki tutuvlarnı «planlaştırılğan tedbirler» dep adlandırdı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Bağsaraydaki bu tintüv ve tutuvlarğa dair cinaiy iş açtı.
Ukraina Tışqı işler naziligi, dünya cemaatına muracaat etip Qırımda tintüvler sıqlaşqanı sebebinden Rusiyege basqını küçlendirmege çağıracağını bildirdi.
Qırım işğalinden soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar faalleri, Meclis azaları ve Hizb ut-Tahrir ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde tintüvler sıq-sıq keçirilmege başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunıñnen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy imkânlar ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarınen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Mart 1-4 künleri Qırımnıñ Nikita nebakontat bağçasında «Ekosistemlerniñ gömeostazında balqurtlarnıñ bioçeşitlilik rolü» adlı ilmiy-ameliy IV halqara konferentsiya ötkerilmektedir. Konferentsiya musafirleri arasında Jitomir milliy agroekologik universitetiniñ vekili (Ukraina) olacaqtır, dep bildire bağçanıñ matbuat hızmeti.
Konferentsiyada Qırımda balcılıq inkişafınıñ kontsentsiyası, esli-başlı insanlarnıñ yaşayış keyfiyetini eyileştirmek içün bal qullanılması ve diabetik aşlarda bal mallarınıñ qullanılması muzakere etilecektir.
Bağçanıñ matbuat hızmeti bildire ki, konferentsiyada 120 insan iştirak ete. Maruzacılar arasında esasen qomşu Rusiyeden kelgen alimler qayd etile. Ukrain universitetiniñ saytı vekilleri Qırım konferentsiyasında iştirak etkenini haber etmey. Qırım.Aqiqat Ukaina milliy universitetiniñ bağlanmağa tırışa.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
«Bizler bu yerde Ukraina turistleriniñ telükesizligini kefil etip olamayıq. Şu sebepten turistlerimizge memleketniñ diger kurortlarında raatlanmağa tevsiye etemiz – Qara deñiz, Azaq deñizi ve Karpatı bölgesi», – dep bildirdi agentlikniñ yolbaşçı muavini Andriy Şenin.
Onıñ aytqanına köre, bu regionlarnıñ musafirhane ve şifahane-kurort müessiseleri Ukraina turistlerini qabul etmege azırlanalar.
O, şunı da qayd etti ki, keçken sene Qırımda 5,9 mln turist raatlandı, olardan 65% – ukrainler ve 25% – Mustaqil Devletler İttifağınıñ turistleridir.
Qırımnıñ öz başına tayinlengen Nazirler şurasınıñ «Kurort naziri» Yelena Yürçenko dey ki, bu sene Qırım 6 mln. turistni qabul etmege azır, olar içün 10% başlap 25% qadar endirimler olacaq. Mında rusiyelilerge ümüt besleyler.


text:
Franciya EHRO-2025 halıqaralıq körmesin özderinde ötkizu turalı nietinen bas tarttı, dep jazdı francuzdıq Journal du Dimanche gazeti. Eldiñ prem'er-mi..
Özbekstan, Qırğızstan jäne Qıtay Taşkentte qañtar ayınıñ 24-i men 25-si aralığında Taşkent-Ändijan-Oş-Irkeştam-Qaşqar tas jolın saluğa baylanıstı kezd..
2017 jılı Astana - Şuçinsk aqılı jolınan 1,5 mlrd teñge jinaldı. Bwl turalı "QazAvtoJol" wlttıq kompaniyasınıñ baspasöz qızmetinen habarlandı. Jinal..
Ortalıq Aziya elderiniñ aldına oñtüstik nemese soltüstik ekeuiniñ bireuin tañda degen jalğan tañdau qoyudıñ qajeti joq – dep mälimdedi Resey Sırtqı is..
Özbekstan halqın mazalaytın eñ mañızdı mäseleler tizimi jariyalandı. «Ijtimoiy fikr» äleumettik zertteuler ortalığı jürgizgen saualnama boyınşa, qazir..


text:
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba salı künü, mayısnıñ 25-nde, Türkiye Cumhuriyeti Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu ile «Qırım platforması» sammitine ketken azırlıq işlerini muzakere etti.
Ukraina nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, Dmıtro Kuleba Türkiye tarafına Rusiyeniñ Qırım ilhaqını qanunlaştırmaq ıntıluvlarını tanımağanı içün ve Ukrainağa ait «Qırım platforması» teşebbüsine qol tutqanı içün teşekkürler bildirdi.
«Ukraina Qırım meselesinde printsipial olğan Türkiyege minnetdardır. Kyiv ve Ankara Qırım Ukraina olğanında birler. Böyle edi ve böyle olacaq. Rusiyeniñ vaqtınca yarımada işğalini qanunlaştırmaq ıntıluvları muvafaqiyetsiz olacaq», – dep qayd etti Ukraina naziri.
Mevlüt Çavuşoğlu, Türkiyeniñ Ukraina topraq bütünligi ve suverenitetine qol tutqanını bildirip, Türkiye «Qırım platforması» sammitinde ve ilerideki işte iştirak etmege azır, dep işandırdı.
«Türkiye naziri, Ukraina topraq bütünligine kösterilgen destek ve Rusiyeniñ qanunsız Qırım ilhaqını tanımama tek Ankaranıñ eski ve ardı-sıra siyaseti degil, Türkiye içün printsip işidir, dep qayd etti», – dep bildire Ukraina Tış işler nazirliginiñ matbuat hızmeti.
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov Rusiye ve Türkiyeniñ Qırım meselesinde fikirleri farqlı ola, dep qayd etken edi. O, Ankaranı yarımadanen bağlı «Ukraina teşebbüslerine qol tutqanında» yüzlep, bunı «Rusiye topraq bütünligine qast etüvnen» qıyasladı.
Bundan evel Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy «Qırım platforması» sammitine 30 memleketniñ vekilleri kelecek, dep ayttı.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar «Dom» telekanalınıñ yayınında Ukraina Tış işler nazirligi avgustnıñ 23-nde olacaq «Qırım platformasında» iştirak etecegini tasdıqlağan memleket sayısını aydınlatmağa daa planlaştırmay, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, bu qarar Rusiye tirengeni içün qabul etildi.
Latviya Seymi Qırımnı işğalden qurtaruv ve halqara seviyede tanılğan sıñırlarda topraq bütünligini ğayrıdan tiklev ğayretlerinde Ukrainağa qol tutmaq içün «Qırım platforması» deputatlar gruppasını qurdı.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Moldova lideri Mayya Sanduğa, “Qırım Ukrainanıñki olğanını atmaqtan qormağanı” içün minnetdarlıq bildirdi. Bu aqta devlet başı öz Twitter saifesinde yazdı.
“Bu, Ukraina ve Moldova arasında yañı munasebetlerniñ başlanuvıdır. Bizni ortaq degerliklerimiz ve Avropa kün tertibi nizamınıñ sualerine dair mevamlarımız birleştire. Moldova prezidentiniñ Ukrainanıñ suverenitetini ve topraq bütünligini desteklegenine, Qırım Ukrainanıñki olğanını aytmaqtan qorqmağanına büyük qıymet beremiz”, – dep yazıla bildirmede.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kulebanıñ fikirince, yañı saylanğan prezident Mayya Sandu yolbaşçılığında Moldova halqara meydançıqlarda Qırım teşebbüsleriniñ ilerilevinde ortaq olacaq.
Daa evel Mayya Sandu «Yevropeyska pravda» içün intervyü berip, Ukraina topraq bütünligini ürmet ete ve Qırımnı Ukrainanıñ bir parçası dep saya, dep bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımda bazarertesi künü, fevralniñ 11-nde, bazı yerlerde tuman olacaq, Qırımnıñ cenübiy yalısında ve Keriçte ise yağmur yağması beklenile, dep bildire yarımadanıñ gidrometmerkezi.
Sinoptiklerniñ tahmin etkenine köre, Aqmescitte az bulutlı ava olacaq. Yağanaqlar beklenilmey. Gece ve saba bazı yerlerde tuman olacaq. Cenübiy-şarqiy yel saniyede 7-12 metr esecek, kündüz ise saniyede 15 metrge qadar artacaq. Şimaliy-şarqiy yel saniyede 7-12 metr olacaq. Ava arareti gece 0…+2 derece, kündüz +7…+9 derece olacaqtır.
Aqyarda ava bulutlı olıp açılacaq. Yağanaqlar beklenilmey. Cenübiy yel gece saniyede 5-10 metr, kündüz 10-15 metr olacaq. Gece ava arareti +3…+5 derece, kündüz +9…+11 olacaq.
Qırımnıñ cenübiy yalısında az bulutlı ava olması beklenile. Gece ve saba yağmur yağsa, kündüz yağanaqlar yağmaycaq. Cenübiy-şarqiy yel saniyede 7-12 metr, kündüz saniyede 15 metrge qadar esecek. Ava arareti gece +4…+6 derece, kündüz +8…+10 derece olacaq.
Keriçte az bulutlı ava olacaq. Ara-sıra yağmur yağacaq. Gece ve saba bazı yerlerde tuman olacaq. Gece şarqiy yel saniyede 3-8 metr; kündüz cenübiy-şarqiy yel saniyede 6-11 metr esecektir. Ava arareti gece 0…+2 derece, kündüz +7…+9 derece olacaq.


text:
Urumlar
Urumlar - Ukrainanıñ, Donetsk, Mariupol, Zaporijjâ şeerlerinen çevirilgen topraqlarda, çoqusı Azaq deñiziniñ şimaliy yalısında (ukraince Priazovya) yaşağan Qırım tamırlı, hristian dininden, qırımtatar tiline yaqın urum tilinde laf etken bir halqtır. Bu vaqıtta Priazovyada 78 biñge yaqın rum yaşay. Bularnıñ 60-65% urumlar, qalğanı ise kene Qırım tamırlı olğan, hristian dininden, amma yunan tilinde laf etken rumeylerdir.
Qazahistannıñ Kentav ve Gürcistannıñ Tsalka şeerlerinde de yaşağan urum degen başqa halqlar da bar. Bular Anadolunıñ Şarqiy Qara deñiz bölgesinden XIX asırda köçken türkçe laf etken yunan tamırlı millettir.
Qırımdaki urum halqı 1778 senesinde çariçe II Yekaterina vaqtında Qırımdan sürgün etilip Azaq deñiziniñ yalısına yerleştirilgen.
Asılı[deñiştir | kodunı deñiştir]
Bazı tetqiqatçılar urumlar - Anadoludan Qırımğa kelgen ve qırımtatarlar tiline keçken yunanlar dep belleyler, başqa bir versiyağa köre urumlar qırımtatarlarnıñ bir talayı hristian dinine keçüvi neticesinde asıl oldılar[1]
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Бoлbшaя poccийckaя эHциkлoпeдия: Mapиyпoлbckиe rpekи - A. A. HoBиk: «TюpkoязычHaя rpyппa M. r. BoзHиkлa либo B peзyлbTaTe пepexoдa чacTи kpыMckиx rpekoB Ha kpыMckoTaT. яз. (corлacHo oдHoй из rипoTeз, Tюpkckий яз. был BocпpиHяT чacTbю Maлoaзийckиx rpekoB, пepeceлиBшиxcя B KpыM), либo BcлeдcTBиe пpиHяTия чacTbю TaTap xpиcTиaHcTBa.»
- Ortadoks Türkler - Urumlar, Erdoğan Altınkaynak, ISBN 975-6551-55-0


text:
Yuqqa çıqqan yonlı mögezborın tabıldı
14 meñ yıl êlek yuqqa çıqqan xaywan boz êçennän çıqtı
Rusiyäneñ Seber töbägendäge bozlıqlarda 14 meñ yıl êlek yuqqa çıqqan tör - yonlı mögezborın tabıldı. Anıñ qaldıqları êregän boz êçennän çıqtı. Xaywannıñ yäş’ buluı, sazlıq yäisä yılğada çığa almıyça batıp qaluı farazlana. Mögezborın, möğayen, taw arıslannarı şikelle yırtkıç cänleklär höcümennän qaçıp anda barıp kergänder.
Xaywan yaqınça 2 metr yarım ozınlıqta. Mögezborın batqan urındağı balçıq 40 meñ yıl buyı anıñ yonnarın da saqlağan.
Yonlı mögezborınnar yaqınça 14 meñ yıl êlek klimat üzgärüe arqasında yuqqa çığa. Alar xäzerge Angliyä, Awrupa, Qıtay häm Kön’yaq Koreya territoriyälärendä kiñ taralğan bulğan.
Bäyläneşle xäbärlär
İspaniyada poyızdlar bäreleşte
Ber ük yünäleştä xäräkät itüçe ike poyızd bäreleşü arqasında 155 keşe yaralana


text:
Diplomatiyalıq korpus
Diplomatiyalıq korpus[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Diplomatiyalıq korpus ken' ma'nide usı ma'mlekettegi sırt el diplomatiyalıq wa'kilxanası diplomatiyalıq xızmetkerleri sonday-aq, olardın' shan'araq ag'zaları jıyındısı bolıp tabıladı.
Diplomatiyalıq korpus sho'lkem bolıp esaplanbaydı. Diplomatiyalıq korpus baslıg'ı lawazımı boyınsha joqarı ha'm tiyisli ma'mleketke wa'kil etip jiberilgen waqtı jag'ınan en' ko'p islep atırg'an diplomatiyalıq wa'kil (duayen, aqsaqal) sanaladı. Ayırım katolik ma'mleketlerde diplomatiyalıq korpus baslıg'ı Rim papası nuntsiysı esaplanadı. Diplomatiyalıq korpustın' shıg'ıwı tek ra'smiy mereke waqıtları g'ana (milliy bayramlar, qutlıqlaw ma'resimlerinde) ruqsat beriledi.
Diplomatiyalıq korpus ag'zalarının' diplomatiyalıq sıpatların tastıyıqlaw ushın ko'plegen ma'mleketlerdin' jergilikli ha'kimiyatı organları diplomatiyalıq gu'walıqlar beredi.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
PACE reglament komiteti Rusiye Devlet dumasınıñ ilhaq etilgen Qırım «deputatları» Parlament assambleyasındaki eyyet azaları ola bilemi ögrenmek içün Venedik komissiyasına muracaat etmege qarar aldı.
Bu deputatlarnıñ Strasbourgda bulunması Moskvanıñ eñ müim diplomatik vazifelerinden biri ola. Bunı Rusiyeniñ PACE eyyeti yolbaşçısı, Devlet dumasınıñ spiker muavini Petr Tolstoy açıq-açıq ayttı. O, RFI intervyüsında «Qırım meselesi PACEde muzakere etilse, elbette, Qırımdan saylanğan deputatlar da, senatorlar da eyyet azaları ola bile ve qırımlılarnıñ baqışlarını temsil ete bile», dep qayd qayd etti.
Kremlniñ esas niyeti – qırımlı «deputat» ve «senatorlarnı» Rusiye eyyetiniñ erkânına kirsetip, diger eyyetlerdeki zenaatdaşlarını işğalniñ faktik qanunlaştıruvına razı olmağa mecbur etmektir
Bu aytılğanları açıq. Moskvanıñ Rusiye eyyetiniñ PACEde iştirak etüv planları, eminim, tam olaraq qayd etildi. Rusiye tarafı süyrü köşelerni aylanıp keçmege bile tırışmay – misal olaraq, Qırım statusı ya da yarımadada insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında munaqaşağa işğal etilgen topraqtan «zenaatdaşlarnı» davet etmege vade etmek. Yoq, körgenimiz kibi, Kremlniñ esas niyeti – qırımlı «deputat» ve «senatorlarnı» (yani Qırımnıñ Rusiye qanun çıqarıcı ve icra akimiyetiniñ vekillerini) Rusiye eyyetiniñ erkânına kirsetip, diger eyyetlerdeki zenaatdaşlarını işğalniñ faktik qanunlaştıruvına razı olmağa mecbur etmektir. Ve kerçekten – PACEniñ Qırım sanktsiyaları lâğu etilgen olsa, qırımlı «deputatlarnen» tanışsalar, ne olur?
Mence, Rusiye eyyeti bunıñ içün Rusiyege qarşı sanktsiyalarnıñ tolusınen lâğu etilgende PACEge qaytmağa, teşkilâtnı Assambleya sessiyasınıñ işinde iştirak etüvden vazgeçüv, aza ödevleriniñ tölememesi ve Avropa Şurasını terk etmege azır olğanı ile şantaj etmege istedi. Bu yıllar devamında ğarbiy deputatlar sual bere edi: Rusiye zenaatdaşları Strasbourgğa ne içün kelmey, özüni qorçalamay, Avropa Şurasınıñ minber imkânlarından faydalanmay? Bu ökünç ya da kibir? Ya da dialog müim olğanını añlamaylar?
Venedik komissiyası Rusiyeni toqtatıp olurmı belli degil
Bu ise, eminim, ökünç degil edi, tam bir esap. PACE Rusiye ögünde teslim olsa, PACE işinde milliy eyyet iştiraki ve onıñ şekillenüvi deñişse, «qırımlı deputatlarnı» qara kirişten degil – çeşit fond ve temsilciliklerniñ «medeniy-maarif» bir çoq tedbirinde kibi – parad kirişinden halqara alanğa keçirmege imkân olur. PACE deputatları içün kirişten keçirmek. Şübhelengenlerge ise Petr Tolstoy intervyüsında aytqanı kibi nefretnen aytmaq: «Qırımnı Rusiye olaraq tanımamaq – Almaniya birleşkenini tanımamaq kibi».
Parlament assambleyası Rusiye eyyetini qaytarmağa qarar alğan soñ ise bu plan kerçekleşmege başladı. Venedik komissiyası Rusiyeni toqtatıp olurmı belli degil.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Vitaliy Portnikov, Kyivli jurnalist, Qırım.Aqiqat közeticisi


text:
Qıtay Yaponiyanıñ su kiñlegen bozdı
Qıtayğa bäyle 3 yar buyı iminlek köymäseneñ Senkaku utrawları kiñlegendä Yaponiyanıñ territorial’ suların bozuı belderelde
Yaponiya yar buyı iminlek köçläre bıyıl 27nçe tapqır bozu oçrağı bularaq terkälgän ğamälneñ cirle waqıt belän säğät 03.15 tiräsendä başqarıluın belderde.
Yaponiya patryul köymäläreneñ yapon balıqçı köymälärenä iyärep barğan Qıtay köymäläreneñ territorial’ sulardan kitüe öçen kisätüe xäbär itelde.
Yaponiya xökümäte isä, waqıyğanıñ xalıqara xoquqnı bozu mäğ’näsenä turı kilüen belderep, Pekinnıñ diplomatik yullardan protest itelüen citkerde.
Pekinnıñ şuşı ğamälen "bik ayanıç häm tulısınça qabul itelmäslek” bularaq bäyäläwçe Kabinet särkätibe urınbasarı Yoşihiko Isozaki Qıtay belän mönäsäbätlärdä tınıç häm täwäkkäl totışta toruların däwam itäçäklären äytte.
Pekinnıñ soñğı çik buyın bozu oçrağınıñ Yaponiya-Qıtay arasındağı diplomatik mönäsäbätlärneñ cayğa salınuınıñ 50 yıllığı bulğan 29nçı sentyabr’ aldınnan yasaluı iğ’tibarnı cälep itte.
Könçığış Qıtay diñgezendä urnaşqan Senkaku utrawları Yaponiyanıñ kontrole astında tora.
Qıtay belän Tayvan’nıñ üz xakimiyätenä däğ’walawçı utrawlar çik buyın bozu xäbärläre belän yış-yış kön tärtibenä kilep urnaşa.
Bäyläneşle xäbärlär
Aşlıq koridorınnan uzğan korablar...
Qara diñgezdäge koridor aşa 501 korab belän 12 million tonnadan artıq aşlıq taşıdılar
İtaliyädä cir ubıluda yuğalğannarnıñ gäwdäläre tabıla
26nçı noyabr’dä bulğan afättä yuqqa çığuçılarnı êzläw däwam itä


text:
Resmi derek boyınşa, Qazaqstanda 15 qaraşa 588 adamnan koronavirus, al senbide 48 adamnan koronavirus pnevmoniyası anıqtaldı. Qaraşa ayınıñ alğaşqı ja..
14 mıñnan astam medicina qızmetkerine virus jwqqan Qazaqstan biligi memlekettik ötemaqını nege toqtattı? Qay aymaqta neşe däriger auırdı? Qaytıs bolğa..
Resmi derek boyınşa, Qazaqstanda 12 qaraşa 638 adamnan koronavirus, al särsenbide 179 adamnan koronavirus pnevmoniyası anıqtaldı. Virus jwqtırıp qaytı..
Resmi derek boyınşa, Qazaqstanda 26 qazan küni 142 adamnan koronavirus, al jeksenbide 10 adamnan koronavirus pnevmoniyası anıqtaldı. Keyingi kezde kor..
Resmi derek boyınşa, Qazaqstanda 23 qazan küni 164 adamnan koronavirus, 165 adamnan koronavirus pnevmoniyası anıqtaldı. Keyingi kezde koronavirustan a..


text:
Salğır Yañı Sala
Salğır Yañı Sala (ukraince ЧaйkoBcbke, Caлrиp-ЯHи-Caлa, rusça ЧaйkoBckoe, EHи-Caлa) – Qırımnıñ Aqmescit rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 772 kişi (2001 senesi).
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.


text:
Qırımtatar halqı rusieli akimiyetni, serbestlikke alışqanları sebebinden qabul etmeyler.
Bunı, qırımtatar milliy lideri, Ukraina halq vekili Mustafa Cemilev iyün 13 künü İsveçrede Just Governance matbuat konferentsiyasında bildirdi, dep bildire KrımSOS.
«Şimdiki vaqıtta bütün dünya cemaatçılığına bir mesele qoyuldı – Rusiye, Qırımnı işğal etkende Budapeşt añlaşmalarını bozıp, halqara vesiqalarnıñ küçüni şübe astında qaldırdı. O, halq toplaşıp, cinayetçiler akimiyetini yoq etkeninden qorqıp, Qırımnı zapt etti», - dedi o.
Cemilev qayd etkeni kibi, bugünki şaraitlerde «qırımtatarlarnıñ milliy areketi» sertleşe bile, amma şimdilik Meclis buña yol bermey. Meclis faaliyetiniñ yasaqlanma ise, milliy areketini zayıflaştırmaq degil, aksine onı küçleştirir.
«Halqara cemaatçılığı yapa bilecek eñ büyük basqı – Rusiyege qarşı qullanılğan iqtisadiy sanktsiyalardıır. Men, bir de bir halqnıñ digerlerine köre, daa üstün olıp kösterilmesine qarşı çıqam, çünki bu imtiyazlarnı alğan millet çökip başlay», - dep qayd etti Cemilev.
Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya Meclis reisi Refat Çubarovnı, temsiliy organnı ekstremistik olaraq tanılması mümkün, dep tenbiyeledi. Em de oña, 5 yıl içinde Qırımğa kelmege yasaq etti.
Tamam bu kibi yasaqqa Mustafa Cemilev de oğratılğan edi.


text:
Ukrainanıñ şimaliy-şarqiy istilâcı qomşusı ile informatsion cenkini talili ve işğal etilgen Qırımnıñ informatsion meydanlarınıñ telemahsulatı ile tolduruvını közge alsaq, yarımadağa aqiqatnı yalıñız qırımlı-dostlarımız ve internet vastasınen yetkize bilgenimizni añlamaq mümkün. Amma, bu qaynaqlar, Rusiyeniñ küçlü teşviqatı ile raqiplik yapamağanlarını da is etmek mümkün.
Kremlniñ Qırım yarımadasındaki informatsion siyaseti şimdiki vaqıtta Or-Qapusınıñ o bir tarafında, qırımlılarnıñ suvını kesip, Qırım bereketini yoq etmek, yarımadağa aşıqqan turistlerge tren yollarını qapatqan, ukrain mahsulatlarınıñ ketirilüvini sıñırlap, fiyatlarnı kötergen duşmanlar bulunuvı esasında alıp barıla.
Rusiye teşviqatçılarınıñ arzu-hayal etmege imkânlarını köz ögüne alsaq, bu cedvelni ep devam ettire bilemiz. Qısqaca aytacaq olsaq: Qırımda yüz bergen er türlü menfiy ceryanlarnıñ sebepçisi, «Qırımbizimki» olğanınen razı olmağan Ukraina ve «kiyev huntası»dır. Bundan da ğayrı Kreml, bu devletniñ millionlarca vatandaşları içün yekâne kerçek qaynaq olğan internetni de qoluna almağa niyetlendi.
Beklenilmgen ittifaqdaş
Biz Qırımda er şeyni coyğan kibi körüngende, «amması» peyda oldı. İç beklenilmegen ittifaqdaş peyda oldı. Bu Rusiye telekanalları oldı. Gebbels-Kiselöv adına bu teşviqatçı maşinası Qırım Muhtar Cumhuriyetinde yardımcımız oldı.
Nasıl etip, sorarsıñız? Qolaylıqnen. Federal telekanallarınıñ yarımadada Rusiye akimiyeti peyda olğanınen, yarımada nasıl güzelleşkenini tarif etken bir qaç yayınnı baqqan qırımlılar, ayatta olğan deñişmelerni daa teren añlap başlaylar. Misal olaraq, mayıstaki raatlıq künleri Qırım yalıları turistlernen tolu olğanını beyan etken levhanı alayıq. «Mühbirler» boş yalılarnı köstermege utanmayıp, atta keçken seneleri Qırımnıñ yalı boyunı toldurğan ukrain turistler ile levhalarnı qıdırıp tapmağa bile erindiler.
Ve bu kibi esassız hayallarğa, tek yaz mevsimi para qazana bilgen qırımlılarnıñ munasebeti nasıl olur, aceba? Boş yalılarnı körmek içün atta, evlerinden çıqmay bilgenler nasıl davransınlar? Endi, olar bileler, olarda er şey yahşı, er şey azır ve rusiyeli turistler, çetel musafirleri olarnıñ yaz qazançlarını qurtarırlar ve ilâhre, ilâhre, ilâhre.
Rusiye Televideniyesinden sebep, ondan evel oña can yürekten işanğan adamlar teñqidiy şekilde fikir yürütip başlarlar.
Elbette, kreml teşviqatçılarnıñ er sözüni añlata bilgen soyları da peyda olur. Bu adamlar, bütün ömür yañlış tüşüngenlerini tasdiqlağan delillerden öz psihikasını qorçalamağa tırışacaqlar. Ne qadar çoq yañlışsañ, o qadar da, aqiqatnı menimsemege küç ola.
Amma, buña er kes qatlanmaz. Çünki mustaqil Ukrainada yaşap, olar Rusiye sainlerine baqqanda malümatnı teñqidiy noqtai nazarınen qabul etmege alıştılar. Faqat, bu teñqid yalıñız, devlet kanallarınen bağlı edi, şimdi ise, qırımlılar, açıqtan-açıq teşviqatnı alıp barğan Rusiye kanallarına diqqat ayıracaqlar.
Bunen beraber, er seviyede bulunğan, yarımadaki areketlerinen vaziyetni kerginleştirgen, em de baş nazir Medvedev soñuna çıqıp olmağan meseleler ile Qırım memurları da yardım köstereler.
Onıñ içün de, eñ yaqın vaqıtta «Biz ebediyen Rusiye ile» ve «Biz evimizge qayttıq» şiarları, başından «biz evde», soñra «Ukrainağa qaytsa edik» cümlelerge çevirilicektir.
Rusiye akimiyeti Qırımnı işğal etkenine daa çoq kereler yazıqsınacağına oşay. Ve qolaylıqnen ğalebege irişken, ğururlarnıp oturğan Putinniñ tamağında Qırım tıqalıp qalacaqtır.
Nazariy Zanoz, siyasiy közetici, publitsist
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Qırımtatar faali Leylâ Yaşlavskayanı polis bölüginde beş saat tutqan soñ yiberdiler. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri haber etti.
Yaşlavskaya, Aqmescitteki Yuqarı mahkemesiniñ binasına Nariman Celâlnıñ davasına diñleyici olaraq kelgenini ve polis hadimi Sergey Minayev tarafından yaqalanğanını ayttı.
«Nariman Celâlnıñ davası boyunca mahkeme oturışı qapalı olğanı içün çıqarılacaq qararnı tışarıda diñlemege istedik. Mahkeme binası qarşısında turmağa yasaq ettiler, biz bir şey aytmayıp çekildik. Soñra polis hadimi keldi ve qırımtatarlarnıñ pasportlarını sorap başladı. Menim yanıma kelgen, vesiqalarımnı nege esaslanıp talap etkenini soradım. O, polis aqqında qanunğa atfı etti», – aytıp berdi Yaşlavskaya.
Leylanıñ qayd etkenine köre, onıñ pasportı bar edi, amma o polis hadimi sebeplerni bildirgenini beklegen.
Protokol tizilmegen, advokatnı yibermegenler. Faal polis hadimine şikâyet etecekmi sualine tam cevap bermedi.
«Advokatım ile aqıl tanışırmız ve qarar etermiz», – dedi Yaşlavskaya.
Aqmescitte, qırımtatar faali ve siyasetçi Nariman Celâlnıñ davası boyunca mahkeme oturışı başlamazdan evel, Rusiye polisiniñ hadimleri kelgen insanlarnı mahkeme binasına yibermeyip, olarnıñ pasport malümatını yazıp alalar. Aynı zamanda, polis hadimleri mahkeme binası yanında faal Leylâ Yaşlavskayanıtuttılar. Belrilge malümatqa köre, o, Aqmescitteki Kiyev rayon polisiniñ bölüginde tutula.
Biraz soñra, mahkeme outrışı qapalı şekilde keçirilecegi ilân etildi.
Oktâbrniñ 1-nde Rusiyeniñ nezaretinde olğan Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar faali ve siyasetçi Nariman Celâlnıñ apiske alınmasına qarşı berilgen istinaf şikâyetini baqıp, tevqif müddetini bir künge qısqarttı. Böylece, faal SİZO-da noyabrniñ 3-nece bulunacaq.


text:
Fevral 22-23 künleri Qırımda ava şaraitleriniñ bouzuluvı mümkün, Keriç parom keçitiniñ işi toqtala bile.
Bu aqta «Deñiz müdirligi» teşkilâtınıñ saytında aytıla.
Keriç boğazından parom keçiti 2014 senesi başından Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar diyarı ile bağlağan yekâne naqliyat arteriyasıdır.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Etiketler: Evliya Çelebi SeyahatnamesiEvliya Çelebi Seyahatnamesi ekitapEvliya Çelebi Seyahatnamesi ekitap indirEvliya Çelebi Seyahatnamesi indirEvliya Çelebi Seyahatnamesi pdfEvliya Çelebi Seyahatnamesi pdf indirEvliya Çelebi Seyahatnamesi pdf kitap indirGünümüz Türkçesi ile Evliya Çelebi SeyahatnamesiGünümüz Türkçesi ile Evliya Çelebi Seyahatnamesi 2. Cilt 2. KitapGünümüz Türkçesi ile Evliya Çelebi Seyahatnamesi 2.2Günümüz Türkçesi ile Evliya Çelebi Seyahatnamesi 2.2 pdfGünümüz Türkçesi ile Evliya Çelebi Seyahatnamesi 2.2 pdf indirGünümüz Türkçesi ile Evliya Çelebi Seyahatnamesi ekitap indirGünümüz Türkçesi ile Evliya Çelebi Seyahatnamesi indirGünümüz Türkçesi ile Evliya Çelebi Seyahatnamesi pdf kitap indir
- Sonraki yazı Günümüz Türkçesi ile Seyahatname 3.1 – PDF Kitap İndir
- Önceki yazı Günümüz Türkçesiyle Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi 2.1 – PDF Kitap İndir
Bunlar da hoşunuza gidebilir...
-
Hababam Sınıfı – Rıfat Ilgaz – PDF Kitap İndir
Yazar: Ahmet Arasan · Published 14 Kasım 2021 · Last modified 2 Kasım 2021
-
Ataol Behramoğlu – Rus Edebiyatı Yazıları – PDF Kitap İndir
Yazar: Ahmet Arasan · Published 11 Ağustos 2021
-
Farabi’nin Tabiat İlminin Kökleri Hakkında Yüksek Makaleler Kitabı – Farabi – PDF Kitap İndir
Yazar: Ahmet Arasan · Published 20 Eylül 2022
Bir cevap yazın Cevabı iptal et
This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.


text:
«Petro Poroşenko bloku» firqasından halq deputatı, «Qırım» firqalarara birliginiñ başı Aleksey Gonçarenko «Qırım» serbest iqtisadiy zonasınıñ lâğu etilmesi aqta qanunğa qol tuta. Bu aqta halq deputatı Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Aytqanı kibi, bu kibi qanunnı Ukraina Nazirler Kabineti ve Milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ iştiraki ile qabul etmek kerek.
«Mevamım başından öyle edi, Qırımnıñ ticariy faaliyetini belgileycek, onı aşğariy seviyege ketirecek qanunnı qabul etmek kerek. Ebet, SİZ lâğu etilmesi aqta qanunım – çıqış degil, amma olğan qanun da, menimce, anda da sualler bar. Nazirler şurası, Milliy havfsızlıq ve mudafaa şurası tarafından işlep çıqarılğan qanun olmalı, Yuqarı Radağa tezce kirsetilmek ve rey berilmek kerek, menim mevamım budır», – dedi Aleksey Gonçarenko.
«Qırım» iqtisadiy zonası aqta qanunnıñ lâğu etilmesi yarımada vatandaşlıq qamaçavı iştirakçileriniñ talaplarından biridir.
Yuqarı Radada «Qırım» iqtisadiy zonası aqta qanunnıñ lâğu etilmesi aqta üç qanun leyhası resmiyleştirilgen.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiyeli advokat Mark Feygin Kreml nezaretindeki Qırım mahkemesinde qırımtatar milliy areketiniñ yetekçilerinden biri olğan İlmi Umerovnı temsil etmek niyetinde. Advokat Facebookta haber etkenine köre, o «eñ yaqın künlerde» Qırımğa ketecek ola eken.
«Bu ba-a-ayağı vaqıtqace aqılda qalacaq bir cereyan olacaq!» – dep ilâve ete advokat.
«Umerov davası» boyunca mahkemege azırlıq toplaşuvı mayısnıñ 31-nde ötkerilgen edi. O zaman mahkeme advokatlardan biri olğan Emil Kurbedinovnıñ bulunmamasına baqmadan, azırlıq toplaşuvı kününe deñiştirmekni red etken edi. Ayrıca Mark Feygin de davağa kirip olamağan edi. Nevbetteki mahkeme toplaşuvı iyünniñ 7-nde keçirilecek.
2016 senesi mayısnıñ 12-nde Qırımnıñ sabıq prokurorı Natalya Poklonskaya FSB taqiqiatçıları ekstremizm maddesine binaen İlmi Umerovqa qarşı cinayi iş açqanları aqqında bildirgen edi.
Qırımtatar milliy areketiniñ belli iştirakçisi olğan İlmi Umerovnıñ tutulıp alınuvı, evindeki tintüv ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
Meclis reisi Refat Çubarov, İlmi Umerovnıñ taqip etilmesini Rusiye tarafından zapt etilgen Qırımda qırımtatar halqına qarşı yapılğan aqsızlıq ve zulumnıñ bir qısmı dep tanıy.
Kreml nezaretini altındaki Aqmescit rayon mahkemesi bergen malümatqa köre, İlmi Umerovğa qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 280.1 maddesi boyunca açılğan cinaiy dava keçende qadı Andrey Kulişovğa teslim etilgen edi.
«Mirotvorets» saytındaki malümatqa köre, Andrey Kulişov, qadı şeadeti ile Ukraina CK 111 maddesini bozğanı içün («devlet hainligi»), Ukraina uquq qoruyıcı olrganları tarafından qıdırılmaqta.
Aynı zamanda Andrey Kulişovnıñ adı Ukraina Yuqarı adalet şurası tarafından işten boşatılğan qadılar cedvelinde keçmemekte.


text:
Rusiye nezaretindeki Yaltanıñ başı İvan İmgrunt, Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönovnıñ buyruğı ole Yalta avto vokzalınıñ rekonstruktsiyasına 100 million (1,5 million dollar) ruble ayırılması aqqında qarar alınğanını bildirdi.
Haber şeer memuriyetiniñ saytında derc etildi.
İmgrunt haber etkeni kibi, rekonstruktsiyadan ğayrı, vokzalnıñ terrorcılıqqa qarşı sisteması başqadan yapılacaq.
"Adamlar daima şikâyet etken avtovokzal etrafındaki qoralar aqqında laf yürsetile. Şimdi, teşebbüsimiz ile, olarnıñ yerleşme shemsı başqadan baqılacaq. Mütehassıslarda müsbet neticelerni alsaq, shema deñiştirilecek", - dedi şeerniñ rusiyeli başı.
Yanvarniñ 28-inde Yaltanıñ rusiyeli memuriyeti başınıñ yardımcısı Maksim Dvoretskiy, fevralniñ ekinci dekadasında bütün plâj alanlarnıñ planlaştırılğan teşkerüvi başlanacağını haber etti. Qabul etilgen abadanlaştıruv qaidelerine köre, mayısnıñ 1-ine qadar bütün tamir işleri, boyalav, yalı kenarınıñ abadalaştıruvı yekünlenmeli.


text:
Kiyevde bazarertesi künü, yanvarniñ 12-de, tantanalı sürette birinci biometrik pasportlarnı taqdim ettiler. Qırım.Aqiqat saytına belli olğanı kibi, yañı vesiqanı birinci olaraq Ukraina prezidenti Petro Poroşenko elde etti. Onıñ artından biometrik pasportlarnı Maydan faallerine, medeniyet ve sanaat erbaplarına taqdim ettiler.
Davetlilerniñ arasında biometrik pasportnı elde etken yekâne bala Qırımdan kelgen istidatlı yaş ukrain qızçığı Hrıstına Mihayliçenko oldı. Yaqında o Felemenkte genç pianinocılarnıñ halqara yarışında ğalebe qazanıp qayttı.
Hrıstına Mihayliçenkonıñ aytqanı kibi, prezident odağa kirgende, qızçıqqa kelip, onı selâmladı. Genç qırımlı Petro Poroşenkoğa köçip kelgenlerniñ ailelerinden olğan istidatlı balaçıqlarnıñ eserleri ile diskni ediye etti.
«Petro Oleksiyovıç kirgende, başta maña qolunı uzatıp: Aydın künler, küneşçik, seni körmege memnünim», dedi. Onı pek begendim: açıq yürekli, merametli, ve, menimce, insaflı ve biraz oşlu bir insandır», – tarif etti Qırım.Aqiqatqa Hrıstına Mihayliçenko.
O şunı da qayd etti ki, vesiqalarnı elde etkenler öz ikâyeleri ile paylaşa edi.
«Men ukrainalı olğanımını ve muzıka ile oğraşqanımını añlattım. Çetelde keçirilecek bütün yarışlarda memleketim Ukraina ve şeerim Kiyevni taqdim etmege isteyim» – dedi Hrıstına Mihayliçenko.
Yaş pianinocı ayttı ki, öz biometrik pasportı ile o, martnıñ soñunda, Felemenkte keçirilecek kontsertke baracaq eken, yazda ise Mihayliçenko Almaniyada ötkerilecek pianinocılarnıñ yarışında iştirak etecektir.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Kiyevge işğal etilgen Qırımdan «referendum»dan soñra ailesi ile köçip kelgen doquz yaşında Hrıstına Mihayliçenko Felemenkte keçirilgen pianinocılarnıñ halqara yarışında ğalebe qazanğan edi.


text:
Qazirgi zaman qız bala tärbïesine erekşe män berwdi qajet etedi. Sebebi, qız balanı tärbïelew degen söz – ulttı tärbïelew degen söz. Otbası – qoğamnıñ bir bölşegi. Al otbasınıñ altın qazığı — äyel adam. Besiginde jaqsı tärbïe alğan, ülgi-önege körgen qız bala erjetkende sol ädetin saqtaydı. Ata-babamızdan kele jatqan “Qızğa qırıq üyden tïım” degen söz bar. Osı sözdegi «qırıq üydiñ» biri jäne biregeyi – mektep dep te oylaymız.
Osı sözdi eskergen S. Qojanov atındağı jalpı orta mektebiniñ ujımı «Körikti – köktem arwı» attı qız sını bayqawın uyımdastırıp, öte jaqsı därejede ötkizdi. Bayqawda qızdar altı şart boyınşa sayısqa tüsti.
1. Tanıstırw.
2. Suraq-jawap.
3. Öz öneri.
4. Monolog oqw.
5. Salat türlerin jasaw.
6. Sän ülgisi.
Sayıs öte qızıqtı äri tartıstı ötti, qızdar önerlerimen bir-birinen asıp tüsip jattı. Jalpı sayıstıñ qorıtındısı boyınşa:
Bas jülde nomïnacïyasın – 9 «B» sınıp oqwşısı Erejepqızı Aqınbïke jeñip alğan bolsa,
1-orındı Ïsrayl Dïana men Amanqul Balzïra enşiledi.
2-orındı Äbdiğappar Jibek pen Nusqabay Aqerke özara bölisti.
Aldağı waqıtta «Bas jülde» men 1-orın ïelengen qızdarımız Ş. Dildäbekov awıldıq okrwgi mektepteri arasındağı «Qız sını» bayqawına qatısadı. Qızdarımızğa sättilik tileymiz!!!


text:
Qırımda tevqif etilgen qırımtatar faaliyetçisi, «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ koordinatorı Server Mustafayev ukrainlerge açıq mektüp yazdı. Muracaatınıñ tolu metnini ağustos 24-te «Ukrainskaya pravda» neşir etti. Neşir, mektüpni muarririyetke Qırımdan Azatlıq Radiosınıñ rus hizmeti muhbiri Anton Naumlük teslim etti, dep bildirdi.
Server Mustafayev, Ukrainada Qırımnıñ deokkupatsiyası meselesine, yarımadanıñ tamır halqında olğan problemalarğa, siyasiy mabüsleriniñ qorantalarına qol tutuvğa yeterli derecede diqqat ayırılmağanını qayd ete.
Onıñ sözlerine köre, 2014 senesine qadar Ukraina ükümeti qırımtatar halqınıñ problemalarını çezmey edi, Ukraina cemiyetinde qırımtatarlar ve musulmanlar aqqında, cümleden yerli KHVlerniñ materialları esasında şekillengen qalıplar tarqalğan edi.
Server Mustafayev: «2014 senesiniñ vaqiaları, mence, Qırımda mustaqil Ukraina devrindeki 23 yılında böyle siyaset, propaganda ve kerginlik kimge kerek olğanlarınıñ üstündeki perdeni açtı… Özüm körgenim ve tüşüngenim kibi, ve aqıl-idraki olğan er bir adam bunı körmelidir, tamam 2014 senesiniñ vaqiaları kim aqiqiy duşman, duşman tarafına keçken ve isyankâr olğanını kösterdiler. Ukrainağa ait Qırımnıñ bütün bu yılları esnasında askeriyleştirilgen qazaqlar ve öz özüni mudafaa gruppaları ve buña beñzer gruppalarnı kim ve ne maqsatnen meydanğa ketirip, olarğa qol tuta edi, tamam şimdi añlaşıldı. Şimdi biz, radikalizmni kimden beklemek kerek olğanını sözsüz kördik ve oña duçar qaldıq»¸– dep yaza.
«2014 senesiniñ bütün bu vaqiaları bizge türlü insanlar, gruppalar, siyasetçiler ve digerlerniñ kerçek yüzlerini kösterdiler. Teessüf ki, biz, yalıñız ömür ve azatlıq fiyatını tölep, dostlarnı duşmanlardan ayırmaq imkânına nail oldıq», – dep bildirdi o.
Bunıñnen beraber Server Mustafayev, Ukraina cemiyetinde ilhaq etilgen Qırımnıñ problemaları ve yarımadada Rusiye telükesizlik hadimleriniñ repressiyaları aman-aman belli degiller, dep qayd ete. Aynı zamanda Ukrainanıñ bazı siyasetçileri qırımtatarlarğa dair «radikalizm aqqında masallar»nı tarqatmağa devam eteler. Milliy televideniyeniñ efirinde ise Qırım mevzusı umumiy efir vaqtınıñ «ğarip bir 2-3%-ini qaplap ala».
Server Mustafayev: «Bu vaqialarnıñ dört yıldan ziyade devam etken müddeti içinde Ukrainada «siyasiy mabüsler»ge dair tayin etilgen terminler yoq, terrorizm, ekstremizm ve buña beñzer şeylerde qabaatlanğanlarğa dair Ukrainanıñ yanaşuvı aqqında resmiy çıqışlar yapılmadı. Bu deşetli vaqialar ve tecavuznıñ yalıñız beşinci yılında bücette siyasiy mabüslerniñ ailelerine qol tutmaq içün para peyda oldı. Lâkin onı qullanuv mehanizmleri, bir çoq insan aqlarını qorçalav teşkilâtları ve lâqayd olmağan siyasetçilerniñ ğayretleri sayesinde endi-endi öz yollarını tapalar», – dep yaza.
Qırımtatar faaliyetçisiniñ fikrine köre, qayd etilgen problemalarnıñ ekseriyeti – «cemiyetniñ öz devletindeki problemalardan ale daa pek uzaq olğanınıñ vastasız sebepleridir», ve o, buña pessimizm ile baqmağanını ve onda «teslim olmayıp areket etmek, bundan soñ da küreşmek içün küçü olğanını» ilâve etti.
Rusiyeniñ kontroli altında olğan Aqmescitniñ Kiyevskiy rayonı mahkemesi Server Mustafayevge tevqif müddetini oktâbr 9-ğa qadar uzattı.
«Qırım birdemligi» birleşmesiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatar, musulman Edem Smailov Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından Qırımda 2018 senesi mayıs 21-de yaqalandılar. Olarğa qarşı qabaatlavlarnı Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi»ne ilâve ettiler.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız olaraq taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, olar diniy alâmetke köre taqip etile, dep sayalar. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenlerniñ çoqusı qırımtatar olğanını ve olarnen beraber İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenini qayd eteler. Halqara uquq işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını işletmekni yasaq ete.


text:
Qırım advokatı Emil Kürbedinov bildire ki, FSB Yaltalı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabusı Vadim Siruknı Rusiyede akimiyetni küçnen zapt etüv ile qabaatladı. Bunı advokat yanvar 18-de Facebook saifesinde yazdı.
«2017 senesi yanvar 17-de FSB Vadim Siruknı Rusiye Ceza Kodeksiniñ 278-inci maddesine köre cinayet işlemesi ile qabaatladı. FSB fikirince, Vadim bir taqım insanlarnen Rusiyede akimiyetni küçnen zapt etmege veye anayasa qurumını küçnen deñiştirmege azırlana edi», – dep yazdı Kürbedinov.
Rusiye FSB hadimleriniñ bunıñnen bağlı bir izaatları şimdilik yoq.
Yanvar 12-de Qırım advokatı Emil Kürbedinov «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabuslarını Rusiyede akimiyetni küçnen zapt etüv ile qabaatlay bileler, dep tenbiyelegen edi.
Rusiye Federatsiyası Ceza kodeksiniñ 278-inci maddesi 12 yıldan 20 yılğa qadar apis cezasınıñ berilmesini belgilemektedir.
«Hizb ut-Tahrir» davasınıñ Yaltalı iştirakçileri yarım yıldan ziyade apiste yata. Birinci dört kişi 2016 senesi fevral 11-de yaqalanğan edi. Olarnıñ arasında İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku da bar. Ondan ğayrı qurucılıqnen oğraşqan Aluşta sakini Müslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, ve Yaltalı çeçek satıcısı Vadim Siruk da yaqalanğan edi.
Uquq qorçalayıcılar apiske alınğan Yalta sakinlerini siyasiy mabus olaraq tanıy.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/04-30
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Karl Fridrix Gauss (30.04.1777, Braunşweyg, / Braunşweyg hertsoglığı, / İzge Rim imperiäse - 23.02.1855, Göttingen, / Hannover patşalığı, / Alman berlege) — Alman matematika ğälime.
Fäqir eşçe sıynıf ğailädä tua. Berençe açışların üsmer çağında yasıy, töp äsären 21 yäştä yaza.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
İran “Taliban”nıñ höcümnären gäyepläde
İran, Äfğanstanda “Taliban”nıñ başqala Qabulnıñ tön’yağındağı Päncşir vilayätenä yasağan höcümnärne gäyepläp, bäreleşkän taraflarnı problemalarnıñ çişeleşe öçen dialog urnaştırırğa çaqırdı
İran tışqı êşlär ministrlığı süzçese Said Hatibzadä başqala Tähranda oyıştırğan matbuğat oçraşuında “Taliban”nıñ Päncşir üzänlegendäge höcümnären kisken räweştä gäyepläwen belderde.
Päncşirdäge wazğiyätne "borçılırlıq” bularaq bäyäläwçe Hatibzadä: "Här ike taraf ta qardäş ütereşenä röxsät birmäskä tiyeş. Päncşir xalqı açlıqtan ülä, su häm êlektr özelep qamawğa duçar itelä. “Taliban” xalıqara xoquq qısalarındağı yöklämälären ütärgä mäcbür”, - dip äytte.
Hatibzadä bu ildä berdänber çişeleş yulınıñ Äfğanstandağı böten taraflar arasında dialognıñ täêmin itelüe häm kiñ qırlı xökümätneñ tözelüe buluına basım yasadı.
Bäyläneşle xäbärlär
İspaniyada poyızdlar bäreleşte
Ber ük yünäleştä xäräkät itüçe ike poyızd bäreleşü arqasında 155 keşe yaralana


text:
RIA Novosti agenttiginiñ habarlauınşa, Astana qalasına Süriya mäselesin talqılauğa irandıq delegaciya men sırtqı ister ministriniñ orınbasarı Hoseyn A..
«Men üşin Kim Çen Inmen kezdesu ülken qwrmet» dedi Donal'd Tramp Blumberg basılımına bergen swhbatında. Bir kün bwrın Si-bi-es tele arnasına bergen s..
BWW-nıñ adam qwqıqtarı jönindegi Joğarğı komissarı Zeyd Raad äl-Huseyn Türkiyadağı jappay qudalaularğa baylanıstı alañdauşılıq bildirdi. Onıñ pikirinş..
Türiktiñ aqparat közderi Wlıbritaniyanıñ «Brexit» kelissözderin ötkizu qarsañında Bel'giyanıñ Bryussel' qalasında basqosqan Euroodaq basşıları Türik p..
Resey SİM senbi küngi mälimdemesinde AQŞ ükimetin Rumıniyağa ballistikalıq zımıran qwrılğısın ornalastıru jäne soğan wqsas qwrılğını Pol'şağa ornalast..


text:
Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından patlayıcı madde ve silâ saqlağanında qabaatlanğan qırımtatar faali Edem Bekirov Semaşko Cumhuriyet hastahanesine tibbiy teşkerüv içün yatqızılmadı. Bu aqta «Agora» halqara aq qorçalayıcı gruppasınıñ advokatı Aleksey Ladin Qırım.Aqiqat mühbirine tarif etti.
«SİZO tibbiy bölüginiñ yolbaşçısınen laf ettim, Bekirovnı tibbiy teşkerüvge alıp ketmediler, konvoy toplanmadı. Bekirovnı yarın üylege qadar alıp ketmege planlaştıralar», – dedi Ladin.
Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkova bildirdi ki, Qırımda apiske alınğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ SİZO kamerasında «ihtiyacı olğan er şeyi bar».
Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisovanıñ qayd etkenine köre, Moskalkova Qırımdaki Rusiye cezalarnı yerine ketirüv Federal hızmetiniñ yolbaşçısınen laf etti, ve o, yanvarniñ 14-nde Edem Bekirov kerekli tibbiy teşkerüvler içün hastahanege baracaq ve oña tibbiy yardım kösterilecek, dep vade etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi yanvarniñ 10-nda Edem Bekirovnıñ apiske alınmasına qarşı itiraz arizalarını baqmağa planlaştıra.
Bekirovnıñ tuvğanları ayatı telükede olğanını bildirgen edi. Malüm ki, apiske alınğan faal şeker hastası ola. Ayağı kesilgen, muntazam sürette sarğılav yapılmalı.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 13-nde Bekirovnı eki ayğa apiske aldı. O, 2019 senesi fevralniñ 11-ne qadar nezaret altında qalacaq. Ukraina Tış işler nazirligi mahkemeniñ qararına qarşı «sert narazılıq» bildirdi.


text:
Törek köymäläreneň kod iminlek däräcäse yaňartıldı
Rusiyä häm Ukraina tiräsendäge portlarğa baraçaq Törkiyä köymäläreneň kod iminlek däräcäse yaňartıldı
Törkiyä diňgezçelek ğomum mödirlegeneň “Twitter” akkauntınnan urtaqlaşılğan yazmada: "Qara diňgezdäge könüzäk xällär iğ’tibarğa alınıp, Azov diňgeze portları belän Ukraina häm Rusiyä Federaśiyasınıň Qara diňgez portlarına barıp tuqtayaçaq häm şuşı portlarnıň su kiňlegendä xäräkät itäçäk Törkiyä bayraqlı köymälärneň ISPS kod iminlek däräcäse 2gä kütärelde”, - dip äytelde.
Bäyläneşle xäbärlär
Terrorçılarğa qarşı yaña operaŝiya başlatıldı
Türkiyäneñ Siirt vilayätendä “Êren Blokada Köz-Qış operaŝiyase” başladı
Ärdoğan: “Xıyal yulında yasalma kirtälär bulmağan atmosferanı östen qıldıq”
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan berkem dä ışanuına, qaraşına, kilep çığışına qarap çitläşterelmägän, diskriminaśiyälänmägän, xıyallarına baruçı yulda yasalma kirtälär belän oçraşmağan atmosferanı il külämendä östen itülären belderde
Aşlıq koridorınnan küpme aşlıq çığarıldı?
Bu xaqta Milli saqlanu ministrlığı yazma açıqlawında citkerelde


text:
«Kavkaz» limanında paromnı, aydavcılarnıñ aytqanı kibi, bir yedi saat beklemek kerek. Aydavcılar deyler ki, parom deñizge çıqıp, daa bir vaqıt devamında deñizde tura, neticede yol vaqtı eñ azından yarım saatke uzana.
«Keçitke gece saat üçte keldik. Paromğa yüklev saat 10-da başlandı. Biz deñizge çıqtıq, amma ne içündir yarım saat boğazda areketsiz turdıq», – tarif eteler Qırım.Aqiqat mühbirine Rostov vilâyetinden kelgen turistler
Keriç keçitiniñ işini nezaret etken «Deñiz müdirligi»niñ malümatına köre, Keriç keçitinde beklev vaqtı – bir dört saattır. Saba, avgust 12-de, «Kavkaz» limanında nevbette 400 maşina tura.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonı Üç Köz köyündeki Rus silâlı hızmetleri saba başlatqan tintüvi yekünlendi. Facebookta Qırım sakini Lilâ Osmanova bildirgenine köre, silâlı hızmet vekilleri tintüv keçirilgen evniñ erkelerini tutıp alğan.
Onıñ sözlerine binaen, silâlı hızmet vekilleri pek qaba davranğan, evdeki balalarnı pek qorqutqanlar.
«Qarasuvbazar rayonında tintüv bitti. Bu aileniñ bütün erkeklerini toplap alıp kettiler. Bir qız qardaşını da alıp ketecek olıp, soñundan vazgeçtiler. Sorğuğa çağıracaqlarını ayttılar. Balalar pek qorqtı. Pek qaba davranıp, qadınlarnı da qorquttılar. Atta kimsege iç bir türlü malümat bermesinler dep, cep telefonında laf etmekni bile yasaqladılar», – dep qayd ete Osmanova.
Bu saba Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonı Üç Köz köyünde rus silâlı quvvetleri soqaqlarnıñ birini qapatqanları aqqında belli oldı. Köyniñ bir evinde tintüv keçirilgeni aqqında qırımtatar Meclisiniñ reisi Refat Çubarov haber etken edi.
Qırımda Kremlniñ nezaretindeki silâlı hızmetlerniñ saytlarında Qarasuvbazar rayonında er angi bir areketler yapılğanı aqqında iç bir şey bildirilmey.
Bir kün evel Rus silâlı hızmetleri İslâm Terek qasabasınıñ sakini, qırımtatarı Umer Emiramzayevniñ evinde tintüv ötkergen ediler. Tintüv esnasında o yaramağanı içün hastahanege alıp ketile. Şimdilik bu adam nede qabaatlanacağı aqqında bildirilmey.
Qırım Rusiye tarafından isğal etilgen soñ, mustaqil jurnalist, qırımlı faaller, qırımtatar halqı Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen “Hizb ut Tahrir” teşkilâtınen bağlı olmasında şeklengen Qırım musulmanlarınıñ evlerinde pek sıq şekilde kütleviy tintüvler keçirilip başladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.