text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye Viktor Yanukoviçke «muhalifet tarafından olğan taqipten saqlanmaq içün» Qırımğa köçmege yardım etkenini tasdiqladı. Bunı o cuma künü, oktâbr 24-de, «Valday» klubınıñ toplaşuvında bildirdi.
«Gizlemecem, biz oña (Yanukoviçke) Qırımğa köçmege yardım etken edik, o, Qırımda bir qaç kün yaşadı, o vaqıt Qırım Ukrainanıñ qısmı edi», – dedi Putin.
Evel qayd etilgeni kibi, Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye Federatsiyası «referendum»dan evel Qırım yarımadasına askerlerini kirsetkenini bildirgen edi.


c: text/html

text:
Bazarertesi künü, mayıs 18 – Qırımdan qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını hatıra künü. Bugün Ukraina ve tışında bu facianıñ 71 yıllığına bağışlanğan bir sıra hatıra tedbiri keçirilecektir.
Şu künleri Kiyev, Harkov, Herson, Lviv ve diger şeerlerde de bu kibi tedbirler keçirildi.
Bazar künü hatıra tedbirleri Almaniya, Poloniya, Çehiya, Romaniya, Türkiye ve diger memleketlerde keçirilgen edi.
Ukraina prezidentiniñ Facebook saifesinde SaveCrimeanTatars #QirimSurgunu hashtagi ile fotoresim aşkâr etildi.
Sürgünlik qurbanlarıñ hatırasını añmaq ve qırımtatarlarğa qol tutmaq maqsadı ile çetelde Ukraina elçihaneleri ve Ukraina Tış işler Nazirligi de içtimaiy ağlarda bu mevzuda resimlerni paylaştı.
Aqmescitte qırımtatarlarnıñ çoqusı akimiyet tarafından azırlanılğan ve qırımtatar halqınıñ sürgünligine bağışlanğan tedbirlerde iştirak etmekten vazgeçtiler. Şu cümleden mayıs 17 künü keçirilgen «Yüregiñde ateş yaq» aktsiyası vaqtında Nazirler şurası binası üzerinde seyirciler ateş kürrelerini kördi. Böylece, akimiyet tarafından azırlanılğan tedbirde iştirak etmegenler 1944 senesi sürgünlik qurbanlarınıñ hatırasını añdılar.
Er sene Qırımda sürgünlik yıllığı munasebeti ile kütleviy tedbirler, şu cümleden Aqmescit merkezinde matem mitingi keçirile edi. Amma Rusiyeniñ Qırımnı zapt etkeninden soñ Aqmescit merkezinde bu kibi tedbirlerni keçirmege yasaq ettiler.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Golbol xatın-qız cıyılma taqımı altın medal’ yawladı
2020 Tokio Paralimpiya uyınnarında Golbol xatın-qız cıyılma taqımı finaldä Amerika Quşma Ştatların 9-2 isäbe belän ciñep, ber-ber artlı ikençe tapqır olimpiada çempionı buldı
Makuhari Messe sport zalında uynalğan final matçında soñğı paralimpiya uyınnarı çempionı Törkiyä belän Amerika Quşma Ştatları oçraştı.
Sävda Altunoluk törek cıyılma komandasınıñ böten gollären kertep ciñügä ireşterde.
Kadär Çälik, Şäydanur Kaplan, Sävda Altunoluk, Sävtap Altunoluk, Räyhan Yılmaz häm Fatma Gül Gülärdän torğan cıyılma komanda “Rio 2016”dan soñ Törkiyägä ber-ber artlı ikençe paralimpiya çempionlığın qazandırdı.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyädä 12 meñ yıllıq ğıybadätxanä tabıldı
Törkiyädä Mardinnıñ Dargäçit ilçäseneñ Ilısu mäxälläsendäge Boncuklu Tarlada 12 meñ yıllıq buluı isäplänelgän ğıybadätxanä tabıldı
TRT WORLD FORUM 2021: Klimat krizisı belän köräş yulları
Angliya wäkile Bridge: “Törkiyä bik möhim iq’tisad. Tübän häm nul’ uglerod citeşterä aluı cähätennän dä möhim il”


text:
Beyaz ev ABD prezidenti Joseph Biden ve Ukraina devlet başı Volodımır Zelenskıy telefondan laf etkenlerini resmiy tasdıqladı ve Amerika devlet başı «Rusiyeniñ Qırım ve Donbastaki devam etken tecavuzı qarşısında Ukrainağa» destegini tasdıqlağanını bildirdi.
«Prezident Zelenskıynıñ qabarcılıqqa qarşı küreşüv ve Ukraina halqı içün adaletni ve telükesizlikni temin etken ortaq demokratik degerliklerimizge esaslanğan bir islâat programmasını amelge keçirüv planını desteklemek içün memuriyetiniñ strategik işbirlikni canlandırmaq tarafdarlığını bildirdi», – dep yazıla bildirmede.
Liderler bu islâatlarnıñ Ukrainanıñ Avropaatlantik istekleri içün «esas olğanı» ile razı oldılar. COVID-19 pandemiyasına tarqalmağa yol bermemek ve bölgede demokratiyanı pekitmek içün ABD ve Ukraina arasında sıq işbirlikniñ müimligini de muzakere ettiler.
ABD prezidenti Joseph Biden ve Ukraina devlet başı Volodımır Zelenskıy telefondan laf ettiler. Bu laqırdı 30-40 daqqa devam etti, esas mevzu Donbasta Rusiye ordusınıñ toplanuvı oldı. Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy öz Twitter saifesinde, Amerika devlet başı ile «laf etmege memnün olğanını» ve Amerikanıñ destegine büyük qıymet bergenini haber etti.
«Demokratiyamıznıñ qoruvı aqqında söz ketkende, omuz omuzğa berip ketemiz. Ukrainanınıñ şeklini deñiştirmek, şeffaflıqnı eyilleştirmek ve barışıqqa irişmek istegim o qadar küçlü ki. Amerika ortaqlığı Ukraina içün pek müimdir», – dep yazdı o.
ABD Mudafaa naziri Lloyd Ostin, Rusiye tecavuzı kerginleşken taqdirde Birleşken Devletler Ukrainağa qoltutmağa azır olğanı bildirdi.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, «Rusiyeniñ vaziyetni kerginleştirüvi soñki yıllarda eñ büyük ola», dep bildirdi. Onıñ qayd etkenine köre, «Rusiye Federatsiyası ateşsiz rejimge sadıq olğanını isbatlamağa istemeyip», Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde ve Qırımda vaziyetni muntazam sürette kerginleştire.
Budan ğayrı o, OSCE baş kâtibi Helga Schmid telefonda laf etip, «Rusiye, Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde ve Qırımda telükesizlik vaziyetini muntazam sürette kerginleştire», dep haber etti.
Bu afta Ukraina Silâlı Quvetleri Baş ştabınıñ yolbaşçısı Ruslan Homçak bildirdi ki, martnıñ başında Novorossiysk ve Stavropolden işğal etilgen Qırımğa talimler içün avuştırılğan Rusiye ordusı yarımadada qalmağa devam ete.
Onıñ qayd etkenine köre, Rusiye Ukraina sıñırına ordusını çeke.
Ukraina Silâlı quvetleri Arbiy deñiz küçleriniñ komandanı Oleksiy Neijpapa, yedi yıl devam etken Qırım işğali vaqtında Rusiye Qara deñiz flotunıñ gemi ve suvastı gemi erkânı 45% arttı, dep bildirdi.
Mart ayında yarımadada Rusiye arbiyleriniñ muntazam talimleri keçirildi. Rusiye Mudafaa nazirligi martnıñ 16-nda Qırımda Opuk poligonında başlağan Ava desant ordularınıñ taqım ştab talimleri aqqında bildirgen edi.
2014 senesinde Qırım ilhaq etilgen soñ Rusiye yarımadada muntazam surette arbiy talimlerni yaptıra. Ukrainanıñ Baş ştabında, Rusiyeniñ Qırımdaki areketlerine qanunsız deyler.
2018 senesi yanvar ayında Fiolent burnunda S-400 Rusiye uçaqquvar-raketa kompleksleri arbiy nevbetçilikke başladı. Sentâbr ayında bunıñ kibi kompleksler Kezlevde de yerleştirildi. 2018 senesi noyabrniñ soñunda Canköyde S-400 uçaqquvar-raketa kompleksiniñ dörtünci divizionı arbiy nevbetçilikke başladı.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko sentâbrniñ 17-nde Milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ qararını işke tüşürip, Ukraina ve Rusiye arasındaki dostluq, işbirligi ve ortaqlıq añlaşmasınıñ işini toqtattı. Bunı prezident Facebook saifesinde haber etti.
«Milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ Ukraina ve Rusiye arasındaki dostluq, işbirligi ve ortaqlıq añlaşması işiniñ toqtatılmasına dair qararını işke tüşürdim», – dep aytıla haberde.
Bundan evel Poroşenkonıñ matbuat hızmeti sentâbrniñ 30-na qadar Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyege 1997 senesi imzalanğan Ukraina ve Rusiye arasındaki dostluq, işbirligi ve ortaqlıq añlaşmasınıñ işi toqtatılğanını bildirmek kerek, dep haber etken edi.
Ukraina devlet yolbaşçısı qayd etti ki, bütün halqara teşkilâtlar, şu cümleden BM, bu meseleden haberdar etilecek.
Avgustnıñ 28-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Ukraina ve Rusiye arasındaki dostluq, işbirligi ve ortaqlıq añlaşmasınıñ işini toqtatmaq içün Tış işler nazirliginden kerekli vesiqalar yollamalarını beklengeni aqqında bildirgen edi.
Buña cevap olaraq Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov Ukraina ve Rusiye arasındaki eki taraflı munasebetler «daa beter olamaz», dep bildirgen edi. Onıñ fikirince, «bu teren buhran şaraitlerinde bile eki memleketniñ halqlarına zarar ketirecek adım atmaq doğru olmaz».
Ukraina ve Rusiye arasında dostluq añlaşması 1997 senesi imzalanğan edi. Oña binaen, taraflar «biri-biriniñ topraq bütünligini ürmet ete ve aralarındaki sıñırlar deñişmeycegini kefil ete», em de «qurğan munasebetlerinde biri-biriniñ devlet sıñırlarını tanımağa, davalarnı barışıq bir şekilde bitirmege, küç qullanmamamağa» söz bereler.
Vesiqa on yılğa tizildi – 2008 senesi ise avtomatik bir şekilde uzatıldı. Añlaşmanıñ işini toqtatmaq içün Ukraina Rusiyeni eñ az sekiz ay ögüne haberdar etmeli.


text:
Qırım territoriyasında erzaq qıtlığı yoq, çarşıda vaziyet stabildir, dedi Qırım rusiyeli ükümetiniñ sanayı siyasetiniñ naziri Andrey Skrınnik noyabr 10 künü Nazirler şurasınıñ toplaşuvında.
Onıñ sözlerine köre, ealiniñ istimal ihtiyacı tam şekilde yerine ketirile.
Memurnıñ degeni kibi, yarımadada mal fiyatı Krasnodarğa köre ücüzcadır.
«Şuña diqqat ayrmağa isteyim ki, Qırımğa erzaqnıñ büyük bir qısmı Krasnodar diyarından ketirilse bile, aşayt mallarınıñ fiyatı episi bir ücüzcadır. Böylece, misal içün, Qırımda eñ kerekli aşayt mallarınıñ sepeti 3 645 ruble turacaq. Krasnodarda – 3 661, Moskvada – 4 200, Moskva vilâyetinde – 3 500 ruble», – dey Skrınnik.
İstimal çarşını ve Qırımda «fiyat stabilligini» teminlemek içün Qırımda er afta «raatlıq künü» yarmalığı keçe. Qırım «mal qamaçavı»nıñ başlanmasından berli yarımadada yarmalıqlar daimiy sürette keçirile.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.


text:
Rusiyege boysunğan Aqmescit şeer memuriyetiniñ saytında, Rusiyeniñ Yamal-Nenetsk muhtar okrugında epizootik vaziyeti olğanı sebebinden, ev ayvanlarınıñ Sibir qoturınen hastalanma havfı astında bulunğanı aqqında bildirile.
Bu yerde soñki 75 yıl devamında ilk sefer Sibir qoturınıñ peyda olıp tez tarqaluvı qayd etildi. Okrugnıñ Yamal rayonında iyül 25-te karantin ilân etildi. O vaqıt ayvanlarnıñ kütleviy ölümi aqqında belli oldı: Sibir qoturından 2 biñden ziyade sığın öldi.
Aqmescit memuriyetiniñ beyanatında hastalıqnıñ hususiyetleri, hastalanma yolları ve profilaktika usulları añlatıla.
Aqmescit sakinlerine elinde mal ekimlerinden alınğan şeadetnameleri olmağan, satuv aqqında kerekli vesiqaları olmağan şahsiy insanlardan ayvan etini satın almamağa tevsiye etile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İlhaq etilgen Qırımda raatlanğan ukrainalılar içün turistik alım tatbiq etmekni teklif etile. Munasip arzual Ukraina prezidentiniñ saytında aprel 27-de qayd etildi.
Arzualnıñ muellifi, Qırımda iqamet qaydı olmağan Ukraina vatandaşlarına Qırımnı ziyaret etkenleri içün mahsus turistik alım töletmekni teklif ete.
Al-azırda baqılması içün kerek olğan 25000-den 13 kişi arzualğa qol tuttı.
Ukrainanıñ cariy olğan qanunlarına binaen, turistik alımlardan kelgen paralar yerli bücetlerge yollanıla.
Alımlarnı, memuriy-territorial birlemge kelgen ve üzerlerine turistik alım aqqında qararnıñ işlemesi kenişletilgen Ukraina vatandaşları, ecnebiyler ve vatandaşlıqları olmağan şahıslar töleyler.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Kreml kontrolündeki Aqmescit şeer şurasınıñ deputatı, RF Kommunistler fırqasınıñ vekili Stepan Kiskin, Rusiyedeki, Qırımdaki ve Aqyardaki akimiet organlarına muracaat etip, prezident Vladimir Putinge Rusiye Qaramanı unvanını bermek içün teşebbüs köstermege çağırdı. Bunı deputatnıñ matbuat-hızmeti bildire.
«Zanımca, Vladimir Vladimiroviç Putin, devlet va halq ögünde yapqan yararlıqları içün berilmesi mümkün olğan eñ yüksek unvanğa lâyıqtır. Qırımda 2014 senesi keçirilgen ve neticede Qırımnı Rusiyege qavuştırğan referendum devamında, onıñ tutqan nazar noqtası, devlet lideri Rusiye Federatsiyasınıñ Qaramanı unvanına lâyıq olğanını köstere», – dep buyurıla açıq muracaatta.
Deputatnıñ sözlerine köre, Qırım sakinleri, yarımadanıñ energetik bloladasınıñ problemlerini çezmege yardım etkeni içün, Putinge minnetdarlar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
KP UPK-niñ saytında numayış etilgen muracaata bu şey aqta haber bar.
İlânda qayd olunğanı kibi, Qırım yeparhiyası Aqyardaki Ukraina Arbiy-deñiz küçleriniñ oquv otrâdınıñ territoriyasında yerleşken Muqaddes cefakeş Rimli Klimentniñ haramı üzerinde nezaretçiligini tamam ile ğayıp etti.
«Saqçılıq yapqan rusiyeli arbiyler ibadethanege, milleti rus olğan, Arbiy-deñiz flotınıñ sabıq askeri, ruhaniy arhimandrit Makariyge (Şçipakov) ve din kütken cemaatqa yol bermeyler», – dep, bildireler KP UPK-de.
Bundan da ğayrı, Aqmescit rayonı, Perevalnoye köyünde «Pokrova Böjiyey Materi» ibadethanesinde de kerginlik peyda oldı.
«Ruhaniy protoiyerey İvan Katkalo ve yerli KP UPK din cemaatına Moskva Patriarhatı Ukraina Pravoslaviye kilsesiniñ vekilleri maneviy tazıyıq köstereler. «Vhod Gospoden v İyerusalim (Verbnoye voskresenye)» diniy bayramı ötkerilgende, kamuflâj kiygen yaşlar kerginlik peyda etmege areket ettiler», – dep, KP UPK-niñ ilânında bildirile.
Yeparhiya hatırlata ki, akimiyet KP UPK-niñ faaliyetine keder etmeycegini beyan etken edi.
«Yuqarıda qayd etilgenlerni közge alaraq, Simferopol ve qırım boyunca arhiyepiskopı Kliment bütün KP UPK-niñ Qırım yeparhiyası adından Rusiye Federatsiyası prezidenti Vladimir Pütinge Kiyev patriarhatına sadıq olğan ukrainlerge Qırımda ibadet ve kilse faaliyetini serbest keçirilmesine ve pravoslaviye dininiñ ve milliy-medeniy ananelerniñ serbest kütmesine başqalarnen teñ aq-uquğını temin etmekniñ talabınen muracaat etti», – dep, qayd eteler KP UPK-de.
Evelde, arhiyepiskop Kliment Qırımda ukrain ruhaniylerine tazıyıq köstermesine MP UPK Qırım yeparhiyasınıñ vekilleri qoltutqanını bildirgen edi.
Bundan da ğayrı, o, eger de din hızmetçilerini Qırım ibadethanelerden quvsalar, o haramlarnıñ ğayıp etilmesi yerine Ukrainanıñ qıta qısımında yerleşken MP UPK-niñ parafiyalarından cöremeni bütünley tölemekni talap etmege mecbur olacağını ilân etti.


text:
İvano-Frankovsk vilâyetinde tükânlarda Rusiye mahsulatında mahsus işaretlev olacaq ve olarnı diger mallardan ayrı tizecekler. Bu aqta İvano-Frankovsk vilâyet şurasınıñ bugünki toplaşuvında söz kete edi, dep bildire Azatlıq Radiosı.
İşbu sualni bakıp çıqmaq teşebbüsi ile vilâyet şurasınıñ deputatı Vasiliy Popoviç çıqışta bulundı. O, Menlik İnqilâbı vaqtında milliy qarşılıq ştabınıñ yolbaşçısı edi.
Onıñ sözlerine köre, «cemaatqa eger de Rusiye hızmetini, mahsulatını satın alsañ, demek Ukrainada terrorizmge qol tutasıñ degen fikirni aşlamaq kerek».
Deputatlar Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı istilâsına qol tutqan çalğıcı, aktörlarnıñ faaliyetine de yol bermemek qarar aldılar.
Aynı zamanda yañı oquv yılında vilâyetniñ oquv yurtlarında «Ukrainağa qarşı istilâ – Rusiye faşizm ve şovinizmniñ numayşı» mevzusı boyunca terbiyeviy tedbirlerni keçirmege planlaştıralar. Yerli matbuat vastalarında «Rusiye işğalcileri yoq olsun» rubrikalar olacaq.
Bu qararğa vilâyet memuriyetiniñ deputatlarından çoqusı qol tuttı.


text:
Ukraina içki işler nazirligi ve Ukraina havfsızlıq hızmeti Donetsk ava limanında ukrain arbiylerine qarşı ateş açqan belli Rusiye oyuncısı Mihail Poreçenkovğa qarşı cinaiy taqiqatqa başladılar.
Ukrainlilerni internette qoyulğan «Mihail Poreçenkov na boyevıh pozitsiyah opolçentsev v donetskom aeroportu» adlı video açuvlandırdı.
Videoda körüne ki, oyuncı «DNR» terroristlerinen beraber bulunıp, pülemöttan ukrain arbiylerine qarşı ateş aça.
Poreçenkov terroristlerniñ «Utös» pülemötından ateş açmaq teklifine razı oldı. Bundan soñra oyuncı ava limanınıñ viranelerinde terroristlernen bir sıra foto çıqardı.
SBU matbuat hızmeti bildire ki, «DNR» terroristik faaliyetinde iştirak etüv sebebinden Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 258-3 maddesi boyunca cinaiy taqiqat başlandı.
Bundan evel Ukraina içki işler nazirliginiñ taqiqat idaresi Cinaiy kodeksniñ 260 maddesi 4-ünci qısmı boyunca cinaiy taqiqatqa başlağan edi.


text:
Siyasetşınas, Ukraina Tış işler nazirliginiñ haber departamentiniñ sabıq müdiri Oleg Voloşin dey ki, qırımtatar muhtariyeti olmadan Qırımnıñ Ukrainağa qaytaruv stsenariyi, imkânsızdır. O emindir, Ukraina «yarımadadan Rusiyeni quvacaq olsa», qırımtatarlarğa qol tutmalı.
Bunı o Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde bildirdi.
«Anda işğalden kim çekişe, bu topraqqa tarihiy aqları olğan muayyen halq, onıñ içün bu topraq ömür şaraitidir. Qırımtatarlarğa qol tutmalımız, Rusiyeni Qırımdan quvmağa istesek, amma bunıñ ile Qırımnıñ mustaqilligi ve qırımtatar cumhuriyeti aqqında aytmamalımız. Ebet, bu da bir variant degil. Eñ azından, keñ muhtariyet olmalı», – dey Voloşin.
Qırımtatarlarnıñ yetekçileri yañı Anayasada Qırımnıñ milliy-territorial muhtariyeti statusınıñ olmasını talap eteler.


text:
Xarumida koronavirus oçrağı
Tokio 2020 Paralimpiya uyınnarı şähärçegendä berençe kovid oçrağı kürelde
Başqala Tokionıñ Xarumi töbägendä 17nçe avgustta açılğan şähärçektä turnir qısalarında xezmät kürsätüçe ber räsmi zatnıñ Kovid-19 testı pozitiv çıqtı.
44 gektarlık cirlektä urnaşqan olimpiada şähärçegendä turnirda köç sınaşaçaq sportçılar belän çit il räsmi zatları toraçaq.
160 il häm töbäktän yaqınça 4400 sportçı yarışaçaq 2020 Tokio Paralimpiya uyınnarı 24nçe avgust - 5nçe sentäbr’ könnärendä oyıştırılaçaq.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyädä 12 meñ yıllıq ğıybadätxanä tabıldı
Törkiyädä Mardinnıñ Dargäçit ilçäseneñ Ilısu mäxälläsendäge Boncuklu Tarlada 12 meñ yıllıq buluı isäplänelgän ğıybadätxanä tabıldı
TRT WORLD FORUM 2021: Klimat krizisı belän köräş yulları
Angliya wäkile Bridge: “Törkiyä bik möhim iq’tisad. Tübän häm nul’ uglerod citeşterä aluı cähätennän dä möhim il”


text:
Qırım «akimiyetiniñ» yaqında qabul etilgen «qanunınıñ» bazı maddeleri Qırımtatar Milliy Meclisine açıq tedbirlerni yasaq etmek içün aselet qayd etildi.
Bunıñ kibi fikirni Meclis Kâtibiyetiniñ yolbaşçısı Dilâver Akiyev Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
Meclis vekiliniñ qayd etkenine köre, cumhuriyet «qanunında», aynı rusiyeli qanunına köre, tedbir teşkilâtçıları içün bir talap bar – yuridik şahısnıñ qayd etilmesi aqqında şeadetnameni köstermektir.
«Añlağanıma köre, bu şey aselet yapıldı, Qırımtatar Milliy Meclisine açıq tedbirlerni – barışıq miting ve ilâhre – keçirmege imkân bermemek içün yapıldı, çünki onıñ böyle bir şeadetnamesi yoq», – dep ayttı Akiyev.
Bunıñnen beraber, o, ukrain ve yañı qanunları arasında farqlarnı qayd etti, onıñ fikirince, yañı qanunlar barışıq toplaşuv aqqlarınıñ yerine ketirilmesini qıyınlaştıra.
İşğal etilgen Qırımda Qırımtatar bayraq künü munasebetinen tedbir keçirilmesini yasaq etken ediler. Bundan evel mayısnıñ 18-de Sürgünlik künü munasebetinen matem tedbir keçirilmesini yasaq etken ediler.
İyülniñ 9-da «şeer şurasınıñ» nevbetten tış sessiyasınıñ birinci oquvında «Qırım Cumhuriyetinde toplaşuv, miting, numayış ve piketler aqqında» qanun qabul etildi.
Mütehassıslarnıñ fikirince, işbu vesiqa qırımlılarnıñ aq-uquqlarını sıñırlay.


text:
«Artek» halqara bala merkeziniñ bir elli hadimi Qırımdan qıtaiy Ukrainağa köçti, amma yarımadada Ukrainağa sadıq qalğan hadimler daa bar.
Bunı Kiyevde matbuat konferentsiyası vaqtında Andrey Dovjenko añlattı – «Artek» halqara bala merkezi» Ukraina devlet şirketiniñ baş müdiri bildirdi.
«Artek – büyük strukturadır: 218 ga topraq, yüzlerce bina, avtobaza, tibbiy hızmet ve ilâhre. Qırım işğalinden evel «Artek» kollektivini pedagogik ve pedagogik olmağanğa bölmek mümkün. Daima çalışqan insanlarnıñ umumiy sayısı – 2200 insandır. Qıtaiy Ukrainağa köçkenler – esasen ocalar, yaşlar – 50 insan», – dey Dovjenko.
«Artek» halqara bala merkezi» Ukraina devlet şirketi bu yazda işine devam ete ve Qırım işğali vaqtına Kiyev vilâyetine köçe. Şimdilik lager «Puşça-Ozörnaya» şifahanesinde olacaq.
Malüm ki, 2014 senesi qıtaiy Ukrainağa köçken «Artek» hadimleri «Artek-Karpatı» lagerini teşkil ettiler. Mında qıtaiy Ukrainağa Qırım «Artek» lagerinden köçken ocalar çalışa.
Sergey Berezenkonıñ aytqanına köre, şimdi «Puşça-Ozörnaya» kompleksiniñ bala merkezine uyğunlaştıruvı kete.
Berezenko qayd etkeni kibi, iyün 16 künü «Artek»niñ 90 yıllığı qayd etile. Lager tarihında bu kibi köçüvler endi olğan edi. Ekinci cian cenki vaqtında lagerni Altay taraflarına keçirgen ediler.
Ukraina Baş prokuraturası yanındaki QMC prokuraturaı Qırımda «Artek» halqara bala merkeziniñ «milliyleştirüvi» boyunca cinaiy iş açtı.
Ukraina Tış işler nazirligi UNESKO, halqara teşkilâtlarnı, dünya toplulığını Qırımnıñ şimdiki akimiyeti tarafından «Artek»niñ Rusiye federal müliketine berilmesini takbih etmege çağırdı.
Nazirlikte şunı qayd eteler ki, 2006 senesi Ukraina ükümeti ve UNESKO arasında Ukraina devlet şirketi – «Artek» halqara bala merkezine UNESKO imayesi altındaki merkez statusınıñ berilmesi aqta añlaşma tizildi.


text:
Böyle teklifni bügün «parlament» toplaşuvında Rustam Temirgaliyev bildirdi, ayta KİA.
«Bügün ögümizge olğan eñ esas problemlerinden birisi 700 biñ rubleden çoq olğan emanetlerini bank muşterelerine nasıl etip qaytarmalı? Bu tahminen 20 biñ dollardır. Bizde Maliye nazirligi ve Rusiyedeki merkeziy bank ile muzakereler kete. Qrımdaki Ukraina Milliy banknıñ bölügünde qalğan 3,8 milliard griavnanı mahsus fond yaratıp bu tazminler içün qullanmağa isteymiz», – dedi o.
Onıñ sözlerine köre, qarar daa alınmadı, lâkin Mayısnıñ 26-na qadar «ükümet» bu meseleni çezmek içün uquqıiy bir yol tapacağında işandırdı.
Ukraina Milliy banknıñ malümatına köre, Mayıs 8-de 2014 senesi bir guppa silâlı adamlar Qırımdaki bölügine kirip, mahkeme qararına esaslanıp onı blok ettiler. Blok etilgen paralarnıñ miqdarı 4,6 milliard grivnadır, olarnıñ arasında 3,9 milliard giravna naqıt parasıdır.
Mayısnıñ 20-ne qadar «Emanetçilerniñ qoruması fondı»Qırımdan endi çalışmağan ukrain banklarınıñ muşterelerinden paralarını qaytarmaq içün 100,4 ariza qabul etip endi 600 million ruble paranı qaytardı.


text:
Qırımda kiçik sınıf talebelerine IŞİD aqqında tarif eteler ve, patlavlar vaqıtında nasıl davqranmağa kerek olğanlanları aqqında sızma film köstereler. Bunı Facebookta Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl haber etti.
«Bügün ömür arqadaşımnen şaşıp qaldıq. Ekinci sınıfqa barğan qızımız qayğısız ve tüşünmeyip dey ki, bügün mektemte olarğa ve birinci sınıf talebelerine IŞİD aqqında tarif ettiler ve sızma film kösterdiler, o filmde FVN hadimi maşna ya da uçaq patlağanda ne yapmağa kerek olğanını añlata. Ders böyle sözlernen yekünlengen: «Kim ölümni seçse, o IŞİD-ke kere, kim ayat seçse – anda barmay», – dep yazdı Celâl.
Celâl qayd etti ki, «IŞİD aqqında ikâyeler – kiçik sınıf talebeleri içün olmaz».
«Maña ömür arqadaşımnen sekiz yaş olğanda, bizge IŞİD aqqında tarif etmediler (o yoq edi), lâkin biz mahlüqnı melundan ayıra bilemiz. Beyler, ya siz birden Halep (Aleppo) resimlerini köstermeysiñizmi?! Suriye balları bizim ballarımıznen tecribe paylaşır ediler. Bizim qorantamız zorbalıqnıñ ve öldürüvniñ er çeşitini tenqid ete, onı terroristler yapsa da, üniformalı insanlar da», – dep beyan etti Celâl.


text:
Putin akimiyetten çetleşken soñ, çoq yıllar surecek mecburiy raatlıq devamında, mart 18-ndeki Qırım numayışı içün «eyi Gitlerniñ» sudet nutuğını yazıp alğan dolandırıcı spiçrayterni qarğap oturacaqtır. Bu kibi ölülerniñ mezarlarını qazıp açmaq mümkün degil. Almaniyanıñ natsizmini yeñip, ğalebeni putlaştırğan halq, şeytan ibarelerine köz yumdı – dağılğan halq, alman (rus) topraqlarnıñ birleşüvi, Üçünci reyh (Rus dünyası, 5-nci İmperiya), Ein Volk ein Reich ein Fuhrer, bir avuç milletçi-satqınlar.
Sanki dersiñ, 1914 senesi avgust 2 künü kibi, bütün halq bayraqlar, ikona, çarnıñ süretleri, Georgiy şeritlerni alıp, Novo-Ögarevodaki rezidentsiya ögüne secde eter. Padişanıñ resmiy olaraq vazifesine keçken künü «isyan» kötergenleri içün mahkeme etilgen, sert proleter yetekçileri, sadıq qullar kibi qara parmaqlılar artından muracaat ete ediler: «Rus topraqlarını birleştirgen biñ yaşasıñ!». Muhalifetteki burjua hanımları Ğalipniñ ayaqları tübüne iltifat güldestelerini atqanlar. Yalıñız, klassik «aqiqiy aryan(ariyets), Rus dünyasınıñ duşmanlrını iç acımağan soyu» sözleri yetişmey edi. Bu kelimelerni bir qaç künden soñ, özüni ve epimizni Karpatı dağlarından eñgen ve barışıq sürette Avrasiyanı ta Tınç okeanustaki Ross qalesine qadar toldurğan, aryan qabilesiniñ mirasçıları olaraq acayıp rus vatanpereveri Vâçeslav Nikonov adlandırdı.
Daiy, aytqan sözleri o qadar tesirli olacağına ümüt etmeyip, ve atta, başından niyetlenmegendir. Onıñ konkret ve ameliy bir maqsadı bar edi: tata-qardaş Ukrainanı sıqıştırıp, avrasiyalı cinayetçiler bezilerinden yibermemek ve avorpalı iqtisadiy ve siyasiy yaşayışını seçip aluv yolunda mania olmaqtır. Çünki, bu yol, rus cemiyeti içün bir misal olıp, Rusiye maneviy temellerini yıqa bilecek edi. Qırımnıñ işğali, Rus dünyasını birleştirmek degil, yalıñız, ukrain meselesiniñ çezüvi olaraq közde tutula edi. Martnıñ 18-ne qadar Putin – Vladimir Tavriyalınıñ tarihiy missiyasını aqılınıñ çetine bile ketirmedi. O, cinayetçilerge qarşı ukrain iñqilâbını yoq etip, memnün qalır edi.
Amma, Putin eyecanlı rusiyelilerniñ yañı coğrafik hayalı ile yürek yağlarını iritti, em de, añlarında bulunıp, endi tarqalğan «Putin-qırsız» ibaresini tekmilnen silip taşladı. 1999 senesi ruhlarnı kötergen, amma çoqtan bezdirgen «boqqa batırmaq» şiarından soñ, birinci kere, ve daiy içün kerekli, «topraqlarnı birleştirmek» yañı efsanesi uydurıldı. Endiden soñ, Putin – bizim er şeyimmizdir. Qırımbizim. Rus dünyası. Bu canlandırıcı efsane ükümdar içün daa bir hususiyeti ile kelişiklidir, çünki tıştan duşmanlarnı ve milletçi-satqınlarnı belgilep, razı olmağanlarnıñ yoq etilüvini ve iqtisadiyatnıñ ğayıp olğanını aqlay. Yani, Kreml akimiyetini desteklegen diger daa eyi ğayeni uydurmağa acet yoq. Aynı zamanda, efsane havflı olması mümkün, çünki Rus dünyası haritasnıñ daimiy sürette deñişip turğanını talap ete. Turğunlıq, ve ya tış duşmandan qorqıp, bir adım bile artqa yapılsa, ükümdar içün öldürici ola bile ve atta, eñ coşqun tarafdarları arasında qorqunçlı şübe doğurmaq mümkün: «Kerçek çar degil!».
Endiden soñ, akimiyette olacaq soñki kününe qadar, o Kerçek Vladimir olıp qalması mecbur olacaq, dağlarnıñ töpesinden eñgen aryan qabilesi ögünde yaltaqlanıp yürecek. Bir çoq asır devamında bu qabileniñ aryanlı çekik közlerinde - toq, bürrokrat, tembel, qorqaq, eki yüzlü, yalancı kibi körüngen Ğarp Putinge Münhen-Jeneva añlaşmasını tizmege teklif etti: Qırımnı keçip kettik, amma qalğan Ukraina, Sovet devirinde Finlândiya kibi mustaqil, bloktan tış siz idare etken zonada qalacaq. Martnıñ 18-ne qadar Putin, uzun añlaşmalar neticesinde, Ukraina ile idare etüvniñ eñ sert şartlarını belgilep, memnüniyet ile mevzunı qapatır edi. Amma, 18 mart kününden soñ, Putin bayağı deñişti!
Aprel 17 künü semetdeşleri ile «canlı bağda» bulunıp, prezident, unikal kodunıñ saipleri olğanımıznı beyan etip, epimizni ruhlandırdı. Oña ait merhametlik ile, diger hakl ve milletlerniñ ayırı degerlikleri (meselâ, esapkârlıq, ticariy kibi hususiyetler) olğanını ayttı, amma, digerlerge baqqanda, bizim üstünligimiz bar, çünki olarnıñ maneviyatı zayıf. Neticede, qabile ögüne qızışqan qabile ögüne yañı maqsad qoydı – işte bu, Novorossiya: Ukrainağa qanunsız şekilde berilgen altı rus vilâyetlerniñ qaytarıluvı oldı.
İlâhsız, maneviyatsız Ğarp biraz şaşmalap qaldı. Aslında Ğarpta Ukrainanı teslim etmege daima azır ediler. Ukrainadaki kerginlikke Obama ve Rasmussenniñ birinci cevabı olaraq, AQŞ ve NATO cenkke qarışmacaqları oldı, çünki Ukraina, Şimaliy-atlantik alyansnıñ azası degil. Kerçekten, bir kimseniñ qorçalamağa boyun borcu olmağan memleket içün, özek silâsı olğan devlet ile kim küreşecek? Budapeşt memorandumı yalıñız bir kâğıt parçası olğanını bilip, unutmaq kerek.
Ukraina vaziyetinde Putinniñ özek silâsı ile gizli qorquzuvları öz işini yaptı. Amma, bizim duşmanlarımıznı diqqatlıca olmasına sebep oldı. Qırım, Novorossiya, yigirmi yıldan berli ayaqqa turıp olamağan qabileniñ ayaqları astında daa neni bastırmaq mümkün? Şimaliy Qazahistanmı? Bu topraqlar aqqında laf bile açılsa, Putin pek yahşı añlay: Semireçye, birden «Sarı adamçıqlarnen» tolacağı, Transsibir magistrali kesilip, Uzaq Şarq ve Sibiriyada yerli halqlarnıñ tarihiy vatanarınen, Yuan sülâlesiniñ imperatorlığınen birleşmek maqsadında, kendi keleceklerini belgilemeleri içün destek kösterilecektir. Ve, insan ömürine iç qıymet bermegen halq ile küreşte, özek silâsına tayanmaq manasızdır.
Rus topraqlarını toplamaq ğesiniñ yaşaması içün ne qala? Narva. Rus Narvası. Rus arbiy şerefinini şeeri, dat qalesi, İvan Groznıy tarafından yaqılğan, ve añlaşılmağan bir vaziyette istilâcı NATO-ğa kirgen devletniñ terkibinde qalğan şeer. Ebet, NATO devlettleri ve Rus dünyasınıñ küçüni teñeştirsek, şeerni vatanğa qaytarmaq içün referendumnıñ keçirilüvi teminlemege kelgen yeşil adamçıqlarnıñ sayısı ve er angi naqliye vastalarına baqmadan, istilâcı blok olarnı yarım saat içinde yoq eter.
Yoq ete bileler, amma, yapmazlar. Çünki, olarnıñ artında Rus dünyasınıñ ükümdarı tura, onıñ qolunda ise, Kim Çen Innıñ özek çöplügi degil de, dünyada eñ küçlü özek silâsı bar. Ordusınıñ ğayıp oluvına kederlengen Putin, birden AQŞ öldürici cenk alıp barmaz, birinciden, bir qaç avropalı şeerni yernen-yeqsan eter. AQŞ-nıñ özünde ise, itibarlı ekspert ve siyasetşınaslar sorav keçirip, «Siz Narvanı qorçalap, ölmege razısıñızmı?» kibi sualni berirler. Onıñ içün, Ğarp Ukrainanı qorçalamağanı kibi, iç bir vaqıt Estoniya (ya da Latviyanı) qorçalamaq maqsadında Rusiyenen cenkleşmez. Kremlde bunı añlap, açılğan fursatlarnı muzakere eteler.
Amma, Kremlde Ğarp içün ğayet pıtraqlı olğan meseleniñ digger tarafını közge almaylar. Ğarp iç bir zaman, NATOğa kirgen devletniñ qorçalanuvından vazgeçmez. Aksi alda, Narva içün küreşmemek, demek, NATOnı ğayıp etmek olur, ve AQŞ dünya yetekçisi olaraq yoq olur. Rus dünyası içün pek istenilgen bir arzu. Bu vaziyette Ğarp ne yapa bile? Çezim yolu bar, ve ğaliba, Ğarp onı endi taptı. Tek bir yol, Narva meselesini asıl çıqarmamaq. Bunıñ içün, Pütinniñ keçmişten alınğan tarihiy rus topraqlarnıñ birleşüvi ğayesi, Ukraina misalinde bile, boş olğanı numayış etilmek kerek.
Birleşken Putin, aqiqaten iqtisadiy sanktsiyalarnıñ artmasından, bu cümleden ayırı şahıslarğa qarşı kirsetilgen yasaqlardan şaşıp qaldı. İşte Ğarpnıñ yapa bilecek bir qaç adımını o közge almadı. Elbette, sanktsiyalar yalıñız Rusiyege degil, bütün dünya iqtisadiyatına zarar ketirirler. Amma, 2014 senesi mart 18-nden başlap, Putin, bütün Ğarp içün mevcut olğan problemağa çevirildi, onı çezmek içün ise, paalığa tüşe bile. İqtisadiy sanktsiyalarından ğayrı, rusiyeli ve dünya cemaatçılığını Putin ve tarafdarlarınıñ maddiy servetleri aqqında haberdar etilecektir. Rusiye yolbaşçılarınıñ esaplarını aydınlatacaqlar – siyasiy cietinden, esaplarnıñ toqtatılmasından daa da ciddiy telüke. Rus dünya közünde bu kibi tercimei alnen daiy vazifesini eda etmek ğayet küç olur. Amerikanlı hızmetleri tarafında pütinniñ $40 mlrd dolları aqqında malümatnıñ bile-bile tarqatuvı – bu birinci haber ve soñki tenbiyelev. Mr. Putin, ekisinden birisini saylap alıñız. Ya trusik kiyiñiz, ya da haçnı alıp taşlañız. Ya rus topraqlarını birleştiriñiz, ya da amerikanlı dollarnı toplañız.
Andrey Piontkovskiy – moskvalı siyasiy ekspert
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Eki aftadan berli işğal altındaki Qırımda yağğan boranlı yağmur ve sağanaqlar yerli sakinlerge bir sıra problem çıqara. Yağanaqlar köylerni basa, insanlarnı bağsız qaldıra ve yol qazalarınıñ sebebi ola. Zarar körgen qırımlılar yarımadanıñ Rusiye akimiyetinden yardım bekley, amma o da er keske vade etilmey.
Rusiye kontrolindeki Qırım ükümeti iyünniñ 23-nde bir qaç kün evelsi 50 ev zarar körgen Aqmescit rayonınıñ Biy Tanış (Pervomayskoye) köyüniñ sakinlerine körgen zararları içün ivaz töleycek, dep vade etti. Yağanaqlar köylülerniñ evlerini ve azbarlarını bastı. Alacaq paralarınıñ miqdarı şimdilik belli degil – memurlar zararnı daa esaplamadı.
Biy Tanışta sağanaq aqibetleri şimdi Qırımnıñ diger regionlarına baqqanda daa çoq körüne, amma diger regionlarda da akimiyetniñ yardımını bekleyler – yağmurlar sebebinden insanlar evsiz qaldı.
Yağmur elli evni bastı
Yarımadada bir qaç künden berli toqtamayıp yağğan küçlü yağmurlar neticesinde topraqta toplanğan suv sebebinden Biy Tanış köyüni suv bastı. Yağanaqlar köylülerniñ evine ve bostanlarına kirdi. Qurtarıcılarğa muracaat etmege mecbur oldılar.
«Akimiyetniñ belediye organları, rayonnıñ kommunal hızmetleri ve Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ mütehassıslarınıñ işi ve vastaları sayesinde suv çıqarıldı, çöplük toplandı, suvnı çekken kanal qoyuldı», – dep aytıla Qırımnıñ Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ yolbaşçılığında.
İyünniñ 23-nde Qırımnıñ Rusiye ükümeti zarar körgenler tazminat alacaq, dep söz berdi. Qırımnıñ Rusiye baş nazir muavini İrina Kivikonıñ aytqanına köre, al-azırda zarar ve ivaz miqdarı esaplana.
Qırımnıñ yedek fondundan zarar körgen er bir kişige tazminat ödenecekİrina Kiviko
«(Suv basuvından zarar körgen – QA) elli ev. Biy Tanış köy qasabasınıñ sessiya qararı esasında eñ çoq, orta ve eñ az zarar körgenlerge bölemiz. Qırımnıñ yedek fondundan zarar körgen er bir kişige tazminat ödenecek», – dep ayttı o.
Zarar körgen evlerniñ derecesi ve ev saipleriniñ zarar miqdarı qararını iyünniñ 25-nde olacaq sessiyada qabul etmege vade eteler, kelecek aftadan başlap ise ödemege söz bereler.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov «bürokratiya olmasın ve bazarertesine qadar (iyünniñ 29-na – QA) para berilsin», dep emir etti.
«İnsanlar oğrağan problemlerinen bir özleri qaldı»
Qırımda yağğan yağmurlardan tek Biy Tanış zarar körmedi, Aqmescit, Aqşeyh, Canköy ve Bağçasaray rayonlarınıñ bir qısmı zarar kördi. Yerli sakinlerniñ evlerinden suvnı qurtarıcılar çıqardı.
Bazı yerlerde suv ev, aran, issihanelerge kirdi, anda olğan er şey zarar kördiZair Akadırov
Qırımlı Zair Akadırov «Qırım aqqında» blogunda Bağçasaray rayonınıñ Bürlük (Vilino) köyünde şahsiy evlerni suv bastı, dep bildire. Onıñ aytqanına köre, köy sakinleri bir qaç künden berli akimiyetten yardım bekley.
«Bazı yerlerde suv ev, aran, issihanelerge kirdi, anda olğan er şey zarar kördi. Kederli bir şey. Afattan zarar körgen er keske sebatlı ve sabırlı olmalarını, bütün meselelerniñ tezden çezilmesini tilemek qaldı. İnsanlar oğrağan problemlerinen bir özleri qaldı», – dep ayta o.
Yağmurlar bir qaç kün evelsi köyde yağdı. Köy sakinleri aqibetlerini alâ daa yoq etip olamay. Sağanaq neticesinde köy töpesindeki tarlalardan suv ev ve bostanlarğa aqıp keldi. Dört evni ve 19 bostannı bastı.
«Evimizniñ alını baqıñız. Aşhaneni suv bastı, bala odasına da kelip başladı», – dep ayta evlerden biriniñ saibi ve yağmur suvı basqan yerlerni köstere.
Bazı köylülerniñ suv altında qalğan aranlarında tavuqlar öldi, insanlar para qazanğan bereketleri olğan issihaneler zarar kördi. Bürlük sakinleriniñ «Crimean Tatars» leyhasına tarif etkenine köre, bir qaç daqqa içinde mülksiz qalğanlar. Akimiyet olarğa emiyet berip, problemni al etmege yardım eter, dep ümüt eteler. Şimdilik tek suvnı çıqarğan qurtarıcılarnıñ yardımını körgenler.
Bürlük yolbaşçısı Aleksandr Şabalov akimiyetniñ «havuz olmağan töpelerden, tarlalardan suv kelecegine azır olmağanını» qabul etti.
Soñki künleri Qırımda böyle ikâyeler daa çoq ola.
Sağanaq qurbanları
İyünniñ 16-nda Canköy rayonınıñ Toy Tobe (Kovılnoye) köyünde 15 azbar ve Aqşeyh rayonınıñ Büyten köyünde dört azbar suv altında qaldı, dep haber etilgen edi.
İyünniñ 21-nde Aqmescit rayonınıñ Anğara köyünde küçlü yağmurlar neticesinde suv insanlar olğan eki maşinanı alıp ketti. Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ hadimleri maşinalarnı aqımdan çıqarıp oldı. Kimse zararlanmadı.
Aqmescitte bir kün evelsi yağmur vaqtında suv qurucılarnıñ vagonçığını Salğır özenine alıp ketti, içinde er adam bar edi.
Adise şaatları oña çıqmağa yardım etti. Kelgen qurtarıcılar ise onı «acele yardım» hadimlerine berdi.
Kezlev civarındaki Terekli Qoñrat (Moloçnoye) köyünde afat tereklerni ve şahsiy evniñ qorasını yıqtı, gaz borusını da alıp ketti, dep bildire şaatlar.
Aqyarda iyünniñ 18-nde yağmur sebebinden soqaqlardan birinde maşina qaldı. Aman-aman yarısı suv altında qaldı.
Şeerde yağmur sebebinden, yerli akimiyetniñ malümatına köre, yigirmi ev zarar kördi.
İyünniñ 20-nde yağanaqlar sebebinden Aqyardaki Kazaçya körfeziniñ resmiy olmağan plâjlarından birinde tahminen beş yüz tonna topraq eşildi. Ekologlar Fiolentteki Tsarskoye köyü rayonında eşilüv telükesi bar, dep haber eteler.
Bu zararlar daa bitmegendir. Qurtarıcılar iyünniñ 23, 24 ve 25-nde olacaq boranlı yağmur, iri burçaq aqqında tenbiley. Keriç, Aqmescit ve Aqyarda Ekinci cian cenkinde qazanılğan ğalebeniñ 75 yılına bağışlanğan arbiy paradalr keçirile. Koronavirus ve yaramay avağa baqmadan, olarnıñ keçirilüvi lâğu etilmedi.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov iyünniñ 23-nde veteranlarnı şemsiyelernen temin etmege emir etti: «Yarın ava arbiy parad vaqtında yahşı olacaq, dep ümüt etemiz».
Qırım sinoptikleri Qırımda boranlı yağmurlar iyünniñ soñunace yağacaq, dep tahmin ete.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukrain uquq qoruyıcıları Qırımdaki bütun insan ğayıp olmalarını taqiq ete, dep bildirdi QMC Prokuraturasınıñ analitik bölüginiñ başlığı Andrey Androsov.
“Çernomorskaya teleradiokompaniya” efirinde, “Avtomaydan” faali Vasiliy Çernışnıñ yarımadadağayıp olğanınıñ taqiqatını tefsir etip, Androsov, Qırım Muhtar Cumhuriyetinde Ukraina Milliy polisi böyle adiselerni taqiq ete, qanuniy yolbaşçılıqnı ise QMC Prokuraturası becere.
“Bütün ğayıp oluv adiseleri taqiq etile, şu cümleden zorbalıqnen yapılğan alıp qaçuvlarnı da. Prokuratura böyle taqiqatlarnıñ qanuniy yolbaşçılıqnı yapa”, - dedi Androsov.
Aqyar “Avtomaydan” faali Vasiliy Çernış, 2014 senesi mart 15-inde soñki sefer tuvğanlarınenbağlanğan edi. Ondan soñ aqaydan iç bir haber kelmedi.
“Avtomaydan” yolbaşçılarından birisi Aleksey Gritsenko, Yevromaydan vaqtında Vasiliy Kyivde olğanını bildirdi, ondan soñ Aqyarğa qayttı, anda onıñ kvartirası bar. Faalniñ aytqanına köre, Çernışnı evinden militsiya hadimleri alıp ketkenini bilip oldılar. 2014 senesi baarde Çernışnıñ qıdıruvlarında faal iştirak etkenlerden biri kino rejissörı Oleg Sentsov edi, biraz soñra onı FSB tevfiq etip terrorizmde qabaarladı.
Kyiv şeeriniñ Goloseyevskiy rayon militsiya idaresi, Aqyarda faal Vasiy Çernış ğayıp olğanı aqqında malümatnı Mahkemeden Evel Taqiqatnıñ Birleştirilgen Cedveline 2014 senesi iyün 14-nde kirsetti.i.
Qırım.Aqiqatnıñ malümatına köre, faalniñ qorantası Qırım polisine muracaat etmedi.
2017 senesi fevralde Radio Svoboda Ukraina Milliy Polisine bergen muracaatqa, Çernış Qırımdan ATO mıntaqasına ketkenini ve ondan soñ bağı üzülgenini cevabı keldi.


text:
Strasburgda Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Rusiyeniñ muhalif Halq serbestligi firqasınıñ yetekçisi Mihail Kasyanov ile körüşti, o, milliy liderni Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ Ukrainağa qaytarılacağına işandırdı.
Bunı vekâletliniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Kasânov Boris Nemtsovnıñ hatırasına bağışlanğan Avropa Şurasınıñ Parlament Assambleyasınıñ toplaşuvında iştirak etti. Beyanatta bildirilgeni kibi, Kasyanov Rusiyede siyasiy ve iqtisadiy vaziyetniñ beterleşmesini qayd etti.
«Qırım eñ soñunda azat etilip, Ukrainağa qaytarılacağında emin oluñız», – dep bildire Kasyanovnıñ sözlerini Cemilevniñ matbuat hızmeti.
Evel Rusiye muhalifi qırımtatarlarnıñ BMT beyannamesine köre yarımadanıñ özüni belgilev aqqı aqqında meseleni kötermege imkânı bar olğanını qayd etken edi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Kreml nezaretindeki Qırımnıñ rusiyeli akimiyetine bağlı millitlerara munasebetler komitetiniñ reisi Zaur Smirnov bir kişilik piketler zıncırı ve öz saasını tertipke qoymağa qabiliyeti olmağanı sebebinden istifağa yollandı. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde qırımtatar halqı Meclisiniñ azası Gayana Yüksel bildirdi.
«Büyük ihtimal, onıñ istifası keçken afta yarımadada keçken bir sıra piketlernen bağlı. Daa da teren baqacaq olsaq – rusiyeli akimiyetniñ olarğa sadıq olıp devlet vazifelerinde çalışqan qırımtatarlarınıñ işinden memnün olmamasındadır. Olarnıñ vazifesi bütün halqnı öz tarafına çekip, işğalni qabul ettirmeknen bağlı edi ve alâ daa devam etmekte. Bir sürü piketler, repressiya ve tintüvler aqqındaki laflar – işğalciler içün imkânsız ve istenilmegen şeylerdir. Zaur Smirnov bunıñ başına çıqamadı», – dep qayd ete Yüksel.
Zaur Smirnov oktâbrniñ 16, bazaertesi künü istifa etti.
Ondan soñ, Qırımnıñ rusiyeli yolbaşçısı Sergey Aksönov, Smirnov semeresiz çalışmaları sebebinden onıñ talabınen istifa etti, dep bildirgen edi.
1999-2013 seneleri arasında Smirnov Yalta şeer şurasında milletlerara munasebetler ve migratsiya idaresiniñ başlığı olıp çalışqan edi.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, 2014 senesi aprel ayından itibaren o, Qırımnıñ rusiyeli akimiyetine bağlı millitlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlar komitetiniñ reisi vazifesine tayin etilgen edi.


text:
Rusiye Mudafaa nazirliginiñ arbiy politsiya baş idaresiniñ yolbaşçısı polkovnik İgor Sidorkeviç aytqanı kibi, Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye Federatsiyasınınh Silâlı Quvetleriniñ faalligini temin etken qanunnı fevral ayında imzaladı.
«Bugün şunı qayd etmek mumkün ki, Mudafaa nazirliginiñ arbiy politsiyası Qırım yarımadasında meselelerniñ eda etilmesine başladı   Eminim ki, arbiy politsiya bütün qoyulğan meselelrni al eter», – dedi Sidorkeviç.
Onıñ aytqanı kibi, organ arbiy hızmetçi, grajdan hadimleriniñ aqlarını qorçalamaq, silâlı quvetlerde qanuniyetni, uquqiy nizamnı, arbiy tertipni, yol areketniñ havfsızlığını ve ordu obyektlerniñ qoruvını temin etmek içün çalışacaq.
O şunı da qayd etti ki, iyün 1-den Aqyarda arbiy komendatura ve arbiy avto inspektsiyası ğayrıdan teşkil etilecek, Aqmescit ve Kefede ise peyda olacaq.
İşbu bölüklerni teşkil etmek içün, dey Rusiye memurı, ilk evelâ Ukraina Silâlı quvetleriniñ bölüklerinde hızmet etken arbiyler baqıla edi.
O qayd etti ki, 120 arbiy hızmetçiden 60 saylandı.


text:
Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesinde mayısnıñ 20-nde Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» çerçivesinde daa bir oturışuv olıp keçti, davanıñ esli-başlı mabüslerinden biri Servet Gaziyev kene yaramadı, acele tibbiy yardım kerek oldı.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Pensioner Servet Gaziyevniñ qursağı çoqtan ağıra. Şimdi tahqiqat izolâtorına ve mahkemege kene acele yardım çağırılacaq, emşireler tek ağrısını kesecek ine urmağa teklif etecektir. Mahkeme binası ögünde acele yardım maşinası endi tura», – dep bildirdi birleşme.
Servet Gaziyevniñ qız qardaşı kâtipke muracaat etip, ağasınıñ alı «kritik olğanından» hastahanege yollamağa talap etti. O, ekim olğanını aytıp, «ağrı kesken ineler erkekniñ zaten şişken qara cigerine yaramay tesir ete, başqa hastalıqlarnı ise tedaviylemey», dep qoştı.
Rusiyeniñ Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti bu malümatnı resmiy şekilde izaatlamadı.
Hatırlatamız, mayısnıñ 13-nde Rostov-na-Donu mahkeme oturışuvında Servet Gaziyev yaramağan edi. «Acele yardım» feldşeri bir qaç ağrı kesici ine urdı, amma Gaziyev mahkeme soñuna qadar raatsızlanğan edi. Martnıñ 30-nda Gaziyevniñ aşqazan ağrıları sebebinden de mahkemege «acele yardım» çağırılğan edi.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Tutulğanlar arasında qırımtatar cemaat jurnalistleri Rustem Şeyhaliyev, Osman Arifmemetov ve Remzi Bekirov bar ediler.
2019 senesi martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi bütün tutulğanlarnı apiske aldı.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi 2019 senesi martnıñ 27-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan 24 qırımtatar faalini siyasiy mabüs dep tanıdı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
13 YÜREK TAŞTAN DAA QATTI OLA BİLİR! | RAMAZAN NEFESI
Allah qorusın bazı yürekler taştan daa qattı ola bilir! Bunı Allahu Subhanu va Taalâ Yüce Kitabında İsrail oğullarınıñ aqqında ayta… Musulman yüregi, hususan Quranı Kerimni oquğanda yımşamaq kerektir. Allahu Taalâ bunı Yüce Kitabında böyle vasıf ete… Yani yımşaqlıq imannıñ, taqvanıñ işaretidir! Ve tam aksine eger insan öz özünden sert, qattı yürekli, ve Qurannı oquğanda iç bir şey deñişmey demek bu insan büyük bir musıbette, belâdadır. Allah bizim musıbitlerimizni ve belâlarımıznı dinimizde qılmasın! Sayğılı vatandaşlar, dindaşlar! Musulman Qurannı oquğanda yüregi deñişmesi kerek, yımşaması kerek. Baqınız Peyğamberimiz (sallâ-LLahu aleyhi ve-s-sellâm) ne ayta…


text:
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba ve Litvaniya zenaatdaşı Gabrielius Landsbergis fevralniñ 23-nde Kyivdeki matbuat konferentsiyasında Vilnüs ve Kyiv «Qırım platformasını» ve Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı uzatuv imkânlarını muzakere ettiler, dep bildirdi.
«Ukraina vaqtınca işğal etilgen Qırımda ve Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ şarqiy qısımlarında insan aqları bozulğanını isbatlasa, Avropa Birligi tarafından sanktsiyalarnı uzatuv meseleleri baqıldı», – dep ayttı Litvaniya Tış işler naziri.
Landsbergis qayd etkenine köre, Litvaniya, Avropa Birligine «Avropa qıtasınıñ bir qısmı zaten işğal altında bulunğanını» hatırlatmağa devam ete.
Ukrainanıñ Çeh Cumhuriyeti elçisi Yevğen Perebiynis, Ukraina akimiyetiniñ teşebbüsinen Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığınıñ quruluvı «dünyağa Avropanıñ merkezinde topraqnıñ bir qısmı işğal etilgenini» hatırlatacaq, dep qayd etti.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 21-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Ukraina baş prokuraturası «Muhalifet blokundan» halq deputatı Natalya Korolevskaya ve «Regionlar firqasından» sabıq deputat Aleksandr Yefremovnıñ Donbass boyeviklerini maliye etüv ile alâqalarını teşkermek içün mahkemeden aldın taqiqatnı keçirmege teklif etti.
Bunı Ukraina baş prokurorınıñ ğayet müim avaleler boyunca yardımcısı Valeriy Karpuntsov Facebookta yazdı, – dep haber ete RBK-Ukraina.
Onıñ aytqanına köre, mesele Ukraina Baş prokurorı Vitaliy Yaremanıñ şahsiy nezareti altında buluna.
Kütleviy haber vastaları bergen malümatqa köre, prezidentniñ Donbass zıddiyetini barışıq al etüvden vekâletlisi, halq deputatı İrina Geraşçenko Baş prokuraturağa muracaatta bulunıp, Korolevskaya ve Yefremovnıñ Donbass boyeviklerini maliye etüv ile alâqalarını teşkermege rica etti.


text:
Yaqın zamanda ind iş adamlarnıñ taqımı işğal etilgen Qırımnı ziyaret etecek – bu netice Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönovnıñ İndistan iş adamları ile körüşüvinden soñ peyda oldı. Bu aqta Qırımnıñ «baş nazir muavini», Qırımnıñ Rusiye prezidenti yanında daimiy temsilcisi Georgiy Muradov bilidirdi, – haber ete TASS.
«Qırımda İndistan ticaretine büyük meraq, yatırım leyhalarnıñ amelge keçirilmesine azırlıq bar. Şunıñ içün Qırımğa iş adamlarnıñ kelecegi aqqında añlaşma bar»,– dedi o.
Bundan da ğayrı, Muradov aytqanı kibi, Qırımğa yaqın zamanları ind jurnalistleri de kelecektir.
«İndistannıñ eñ büyük matbuat vastalarınıñ temsilcileri olacaq, bir qaç insan. Olar indistanlılarğa Qırım aqqında tarif etecekler», – dedi o.
Evel aytılğanı kibi, Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov dekabr 11 künü Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti Vladimir Putinniñ İndistan ziyaretinde iştirak ete.
Aksönovnıñ ziyareti çerçivsinde Qırım ve «İndistan-Qırım ortaqlığı» arasında işbirlik aqqında Memorandum imzalanıldı.
Belli olğanı kibi, Amerika Qoşma Ştatları Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönovnıñ İndistan ziyareti sebebinden qasevet çeke. Bunı AQŞ Devlet Departamenti matbuat hızmetiniñ yolbaşçısı Jen Psaki bildirdi. Onıñ sözlerine köre, AQŞ İndistanda bulunğan Rusiye eyyeti arasında «Aksönovnıñ ola bilecegi» aqqında «bildirüvler sebebinden qasevet çeke».


text:
Aqmescitniñ qırımtatarlarnıñ toplu yaşağan Aq-Meçet qasabası uquq qoruyıcılar tarafından sarıp alınğan, soqaqlarda politsiya ve OMON hadimleri tura.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, sabadan uquq qoruyıcılar ev-evge yüre, malümatlarnı yazıp ala, telefon nomeralarını qayd ete, vesiqalarnı teşkerler.
Sakinler dey ki, evel bu areketler Qırım tibbiyet adamlarınıñ öldürüvinde şeklengen şahısnıñ qıdıruvı ile bağlay ediler. Şimdi ise bu areketlerni iç te añlatmaylar.
«Rayonımızda eki kündir yerli tükânlar çalışmay, ötmek bile satmaylar, şeerge barmağa mecburmız. İş adamları politsiyağa rastkelmege istemey. Bu, ğaliba, tatarlarğa qamaçav ve Rusiyege nefreti içün intiqamdır», – dedi Qırım.Aqiqatqa yerli sakinlerden biri.
İnsanlar deyler ki, qasabada kergin vaziyet üküm süre.
Bu aqta Qırımnıñ uquq qoruyıcı organlarından resmiy izaat yoq.
Aqmescitte acele yardım stantsiyasınıñ hadimlerine ücüm etken şahısnı qıdırğan uquq qoruyıcılar «Yağmurça» («Fontanı») qasabasında teşkerüvlerni keçirgen edi.
Sentâbr 26-da, av tüfegi ile silâlanğan erkek Aqmescitte Sevastopolskaya soqağında yerleşken «acele» yardım binasına kirip, hastahaneniñ dört hadimine ateş açtı. Eki hadim elâk oldı. Yaralanğan feldşer bazar kününe keçer gecesi ameliyattan keçti, alı ağır. Ücüm etici vaqia yerinden maşinağa oturıp qaçtı. Birazdan uquq qoruyıcıları bildirgeni kibi, ücüm etken – Aqmescit sakini 1960 senesi doğğan Bekir Nebiyevdir. Qıdıruv alıp barıla.
Qırım boyunca Rusiye Federatsiyasınıñ Taqiqat komitetiniñ baş idaresi Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ 105 maddesi 2-nci qısmına binayen cinaiy işni açtı (eki ve ziyade insannıñ öldürilmesi).
Sentâbr 29 künü Rusiye İçki işler nazirligi şeklengen insannıñ bulunuv yeri aqqında bildirgen insanğa 500 biñ ruble vade etti.


text:
Qırımda qırımtatarlarnıñ sürgünligi müzeyi olmalı. Bunı, Qarasuvbazar (Belogorsk) cemiyetinen icadiy körüşüvde belli Özbekistan ve Rusiye nesircisi Timur Pulatov ayttı, dep bildire Qırım.Aqiqat.
Öz Qarasuvbazar ziyaretini o, qırımtatar şairi ve alimi Bekir Çoban-zade eykeline çiçek qoymaqnen başladı, soñ ise yerli ülkeşınaslıq müzeyine qarasuvlılarnen icadiy körüşüvge ketti.
"Qırımda sürgünlik müzeyi olmalı. Faaler, bu meseleni cemiyette yayratmalı. Bunı mediada aytmaq. Bellesem, adım-adım bu ğayeni kerçekleştirmek mümkün. Nesiller, sürgünlikni bilip, onıñ deşetlerini unutmamalı", - dedi körüşüvde Pulatov.
Qırımtatar faali Eskender İlyasov, qırımatatar milliy areketiniñ veteranı Nuriye Biyazovanıñ "Akis" ("Otrajeniye") qırımtatar halqının sürgünligi aqqında kitabını taqdim etti.
Qarasuvbazar musulman cemiyetiniñ reisi Talât İlyasov, musafirge meşur qırımtatar ressamı Ramiz Netovkinniñ resminiñ kopiyasını bağısaladı.
Yazıcı, Qarasuvbazarnı sentâbr 20-sinde iş seferi çerçivesinde ziyaret etti. Bundan evel o, Aqmescitte birinci qırımtatar kitap yarmalığında iştirak etti.


text:
Qazaqstannıñ ekinşi prezidenti Toqaev alğaşqı ret Mañğıstau oblısında örşip twrğan eñbek dauı jöninde mälimdeme jasadı. Ol sözinde QazMwnaygaz kompaniyasın sınap, jwmısşı tabınıñ jäne jwmıssız azamattarğa jağday-mümkindik jasauğa tapsırma berdi.
Mañğıstau ölkesine is-saparmen barğan Toqaev 22 qırküyek küni oblıstıñ äleumettik-ekonomikalıq damuına arnalğan keñeste «aymaqta eñbek dauı örşip twr, eldegi eñbek dauınıñ 80%-ı osı öñirde boladı» dep mälimdedi.
– Elimizde eñbek daularınıñ 80%-ı Mañğıstau oblısında boladı. Jıl basınan beri öñirde osınday 150 dau tuındadı. Onıñ 130-dan astamı mwnay-gaz sektorında. 8 iri käsiporın dağdarıs aldında twr. Qazir jwmıs azayıp jatır. Sonıñ saldarınan 1,5 mıñ adam jwmıssız qaluı mümkin. Bwlardıñ barlığı mwnay salasında qızmet körsetetin kompaniyalarda isteydi. Biz bıltır birdey qızmet atqaratın jwmısşılarğa tölenetin jalaqı da birdey boluın zañ jüzinde mindettedik. Olarğa öndiriste jäne twrmısta teñ jağday jasaluın talap ettik. Äkimdik qwzırlı organmen birlesip, eñbek zañnamasınıñ saqtaluına qatañ baqılau jasauı kerek, – dedi prezident Ükimet qwramı qaşıqtan qosılğan jiında.
Ol auqımdı merdigerlik jwmıstardıñ köp jağdayda «birkündik jalğan kompaniyalarğa» beriluin «özekti mäsele» dep atadı. Atalğan kompaniyalardıñ qwral-jabdığı, qajetti mamandarı da joq, tapsırıstı alu üşin bağanı ädeyi tömendetip, esesine jalaqığa jwmsalatın qarjıdan paydasın öndiretini aytıldı. Toqaev qosalqı merdigerlik jwmıstıñ auqımın şektep, är kompaniyağa beriletin tapsırıstıñ kölemi 25%-dan asırmaudı wsındı. Jalğan kompaniyalardıñ jolın kesu üşin tenderge qatısuşılarğa qoyılatın biliktilik talabın qataytıp, tapsırıs alatındarğa jalaqınıñ tömengi şegin bekitip beru kerek. Prezident sözinşe, satıp alu erejeleri özgeredi, sonday-aq jwmısşılarına joğarı eñbekaqı töleytin firmalarğa qosımşa jeñildikter qarastırıladı.
Toqaev eñbek daularınıñ basım böligi «Qazmwnaygazğa» enşiles kompaniyalardan şığıp jatqanın aytıp, «Samwrıq-Qazına» men «Qazmwnaygaz» bwl mäselemen mıqtap aynalısuı tiis dedi.
«Keybir jeke kompaniya basşıları jwmısşıların ereuilge ädeyi itermeleydi. Bwl kompaniyalardıñ tizimi mende bar. Maqsatı halıqtı qalqan etip, memleketten aqşa alu. Biz mwnı bilemiz. Olar bölingen qarjını jwmısşılarğa bermey, öz qaltasına basadı. Mwnday qitwrqı ärekettiñ jolın kesu kerek. Osınday kompaniyalarğa auditorlıq jäne tağı basqa tekseris jürgizu kerek. Jwrttı arandatıp, memleketke qoqan-loqı körsetuge bolmaydı. Bäri zañ ayasında jasaluğa tiis» dedi Aqorda basşısı.
Ol Jañaözende twraqtı jwmıs isteytin vedomstvoaralıq ştab qwru qajettigin, oğan memlekettik organdar men «Camwrıq-Qazına» belsene qatısuı kerek dedi. Prezident oblıstağı «jwmıssızdıq mäselesi uşığıp twrğanın» moyındadı. Onıñ aytuınşa, jwmıssızdar sanı 17,1 mıñ adamğa jetken. Ol «jergilikti jwrt jwmıs tappay jürse, merdigerler basqa jaqtan jwmıs küşin tartıp jatır» dep jergilikti kompaniyalardı sınadı. Ol äkimdik pen «Samwrıq-Qazınağa»birinşi kezekte jwmıssızdıq mäselesin şeşuge köñil böludi tapsırdı. «Jwmıs beruşilerdiñ 40%-ı ğana qızmetkerleriniñ zeynetaqı salımın tölep otır, basqası qayda?» dep şüylikti. Qwzırlı organdar adamdardıñ şınımen jwmısqa twrğan ya twrmağanın, qağaz jüzinde esepte ğana ornalastırılğanı jaylı «ülken swraqtı» anıqtauğa mindetteldi. Toqaev juırda özi tağayındağan öñir äkimi Noğaevqa biıl «Eñbek» bağdarlaması boyınşa bilim alğan azamattardıñ birde-biri jwmısqa ornalasa almağanın eskertip, osı mäseleni jeke baqılauğa aludı tapsırdı.
Ol jartı sağattan asa uaqıtqa sozılğan bayandamasında Jañaözende «jağday kürdeli» ekenin, qımbatşılıq beleñ alğanın aşıq ayttı. Jwrttı jwmıspen qamtuğa arnayı jospar nemese jol kartası jasalu qajet dedi. Toqaev bayandamasında ol moyındağan mäseleler men olardı şeşuge arnalğan tapsırma-wsınıstar az aytılmadı. Söziniñ soñına qaray ol Ükimet pen äkimdikke eki aptada oblıstı damıtuğa arnalğan keşendi jospardı bekitudi tapsırdı. Redakciya aldağı uaqıtta jağdaydıñ özgeru barısın baqılaytın boladı.
2021 jılı Mañğıstau oblısındağı jwmısşılar ereuili ädettegiden jiilep, narazılıq şaraları aytarlıqtay köbeydi. Jazdıñ özinde jiırmağa tarta käsiporın jwmısşıları jalaqı ösirudi jäne eñbek jağdayın jaqsartudı talap etti. Talabı eskerilmegen soñ aptalap jatuğa mäjbür bolğan jwmısşılar ädette prezident Toqaev pen prem'er-ministr Maminniñ atına äleumettik jeliler men internet platformaları arqılı aşıq ündeu jasaydı. Köp jağdayda jwmıs beruşiler ereuilşilermen kelissöz ötkizip, olardıñ talaptarın tolıq jäne köbine işinara orındadı.
Täuelsizdiktiñ 30 jılında öñirge 7 trillion teñgeden astam investiciya tartılsa da jergilikti twrğındarğa jwmıs tapşı, jwrttıñ twrmısı naşar.


text:
Kanada tarafından Rusiyege qarşı ceza cedveliniñ kenişletilmesi dostluqqa zıt kelgen bir adım, oña cevap berilecektir. Bunı noyabr 29-da Ottawadaki Rusiye diplomatik missiyasınıñ matbuat kâtibi Kirill Kalinin bildirdi, dep haber ete TASS.
«Kanada akimiyetiniñ Rusiyeniñ resmiy şahısları ve deputatlarına qarşı ceza cedvelini kenişletmek qararından kederlendik. Bu, şübesiz, soñki vaqıtları endi-endi eyilişmege başlağan Rusiye-Kanada munasebetlerine menfiy tesir eter», – dep ayttı diplomat.
Kalinin qayd etti ki, «Rusiye tarafı bu dostsız adımğa emiyet berip, lâyıq bir şekilde cevap berecek».
Tünevin Kanada ükümeti Rusiyege qarşı ceza cedvelini kenişletti. Kanada Tışqı işler nazirliginiñ malümatına köre, onıñ içine 15 insan, şu cümleden Qırımda saylanğan Devlet dumasınıñ 6 deputatı kirdi.
Noyabr ayında AQŞ, Avropa Birligi ve İsviçre Qırım deputatlarına qarşı cezalar kirsetken edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye advokatı Nikolay Polozov, noyabr 25-inde Rusiye Keriç boğazında gemilernen beraber zapt etken, üç yaralı ukrain arbiyi Moskovada, “Matrosskaya tişina” SİZO arbiy hastahanesinde bulunğanını bildirdi.
Bu aqta noyabr 30-ında advokat öz Facebook saifesinde yazdi.
“Elimizde olğan malümatqa köre, 21 ukrain cenk esiri Moskovada “Lefortovo” SİZOsında” tutulmaqta dep qoştı o. Daa evel bunı Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova haber etken edi.
Daa evel Tış İşler naziri Pavlo Klimkim, ukrain diplomatları zapt etilgen ukrain deñizcilerine kiris ruhsetini almağa tırışqanını bildirdi.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi 21 Ukraina deñizcisini 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiske aldı. Keriç hastahanesinde bulunğan daa üç deñizcini Keriç şeer mahkemesi apiske aldı. Olar da 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Daa soñra belli oldı ki, FSB Qara deñizde Ukraina gemilerine qarşı silâ qullandı. Kyivniñ malümatına köre, FSB açqan ateş neticesinde altı Ukraina askeri yaralandı. Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanılğanını tasdıqlap, yaralanğan üç Ukraina deñizcisi aqqında haber etti.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiyeniñ FSBsi tarafından tutılğan Ukraina deñizcilerini cenk esiri olaraq tanıdı.
Noyabrniñ 26-nda Ukraina Yuqarı Radası Keriç boğazında Rusiye arbiyleri tarafından Ukraina gemilerine açılğan ateş sebebinden bir qaç vilâyette cenk vaziyetini ilân etti.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
OSCE Parlament assambleyasınıñ bürosı fevral 18-de Rusiye Federatsiyasınıñ Olga Kovitidini OSCE PA azası olaraq tayin etmek qararını bir ağızdan lâğu etti. Kovitidi Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen Qırım ükümetini temsil etken Federatsiya Şurasınıñ azası olaraq tayinlengen edi.
Berilgen malümatqa köre, Vekâletlerni baquv Büro ve Komiteti Rusiye ve Ukraina eyyetleriniñ muracaatlarını OSCE Parlament assambleyasında diñlep, işni baqmağa başladı.
Vekâletlerni baquv komiteti Rusiye Federatsiyasınıñ Olga Kovitidini tayin etmek qararını 1.1 qaidesi ve «PACE PA terkibinde erkânı ve azalığı qaideleriniñ» 3-ünci qaidesine esaslanıp, lâğu etmege tevsiye ete.
Kovitidi Qırım baş naziri Sergey Aksenovnıñ buyruğı ile aprel 15-te senator olaraq tayinlendi. Onıñ soyadı Avropa Birliginiñ cezalarına oğrağan 15 Rusiye vatandaşı arasında bar. Olarğa viza berilmesi yasaq etile ve esapları qapatılmaq kerek.


text:
Özüni ilân etken Cenübiy Osetiya cumhuriyetinde yerleşken, Cenübiy arbiy okrugnıñ bazasında arbiy infrastruktura binalarınıñ qurulışı yekünlendi. Bunı, CAO matbuat hızmetine atıf etip, Eho Kavkaza haber ete.
«Dekabrniñ ortasında üç 16-daireli 2-qatlı mesken ev, 90 balalıq mektep ve 70 balalıq bala bağçası. Park bölügi ve yeşillikler abadanlaştırıldı», – dediler matbuat hızmetinde.
Qayd itile ki, Rusiye bazasında, episi olıp, arbiy infrastrukturağa ait 43 obyekt qurulması beklenile. Olar arasında mesken evler, asker ve ofitser yataqhaneleri, bala bağçaları, mektepler, oqutuv sınıfları, bekçi odaları, kiriş-çıqış noqtaları, amamlar, anbarlar ve arbiy tehnika içün meydan ve angarlar.
Rusiye ile Gürcistan arasında 2008 senesi arbiy dava yüz bergen soñ Rusiye özlerini vumhuriyet olaraq ilân etken Abhaziya ve Cenübiy Osetiyanıñ «mustaqilligini» qabul etti. Tbilisi ve Ğarp bu regionlarnı Gürcistannıñ topraqları olaraq tanıy. Moskva o yerlerde biñlerce askerlerini tuta.


text:
Kiyevde bu raatlıq künleri qırımtatar medeniyetine bağışlanğan sergi keçirildi. Mında resimler, keramika, qırımtatar halqına bağışlanğan video taqdim etildi, haber ete 5 kanal.
Sergide yarımadada işğalci akimiyet tarafından yasaq etilgen şeyler kösterildi.
Şu cümleden, mında evelleri ATR qırımtatar telekanalında kösterilgen «Qırım hanlığınıñ altın devri» leyhalarıdan alınğan video taqdim etildi. Rusiye Qırımnı işğal etkeninden soñ, siyasiy sebeplerden bu malümatnı köstermege imkân yoq oldı, dep añlata müellif Gülnara Abdullayeva.
Yarımadadan Rusiye mahsus hızmetleri tarafından sürgün etilgen qırımtatar faali Sinaver Kadırov bu kibi tedbirlerniñ emiyetli olğanını qayd etti.
2014 senesi fevralniñ soñunda – martnıñ başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden ordular Qırım yarımadanı zapt ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
►Qazan Rusiäneñ Soğud Ğäräbstanı belän araların nığıtmaqçı
Miñtimer Şäymiev 3 könlek säfär belän Soğud Ğäräbstanında buldı. Häm anda ul, möselman häm xristian mädäniätläre arasındağı bügenge nizaq yasalma, dip belderde.
Räsmi Qazan Tatarstannı tatar häm urıslar, möselman häm xristiannarnıñ duslığı çäçäk atqan dönyaküläm ürnäk bularaq kürsätergä teli.
Miñtimer Şäymiev bu yulı Soğud Ğäräbstanında Fäysal patşa bülägen aluçılarnıñ cıyılışına bardı. Bu büläk Şäymievkä uzğan yılnı Rusiädä häm ayırım alğanda Tatarstanda milli häm dini tatulıqqa üz öleşen kertkän öçen birelgän ide. Älege büläkneñ aqçasın Şäymiev xäyriägä tottı. Ber öleşen Mäskäw cämiğ mäçete tözeleşenä, ä ikençesen Rusiä Islam universitetına birde.
Şäymiev bıyılğı çarada qatnaşu belän genä çiklänmäde. Ul Riäd gubernatorı Salman ibn Ğabdelğäziz Äl Soğud belän oçraştı. Şulay uq Islam tikşerenü üzägendä çığış yasadı. Anda ul 2009nçı yılnı Qazanda xalıqara islam konferensiasen uzdırunı täqdim itte.
Çığışında Miñtimer Şäymiev Könçığış häm Könbatış arasındağı nizağnı dinnär tügel, ä säyäsätçelär tudıra dide. Tatarstan prezidentı härwaqıttağıça dinnär arasındağı tatulıq turında söyläde. Rusiäneñ Şäymievne islam illäre belän küper tözü öçen wäkil itüe dä şundıy härkem öçen «caylı» süzlär söyläwe belän bäyle di, qayber belgeçlär. Xätta Rusiä Tatarstan prezidentın möselman dönyası belän elemtälären nığıtu öçen qullanmıy mikän dip şiklänüçelär dä bar.
Tatarstan prezidentınıñ säyäsät kinäşçese Rafail Xäkimov bu alay tügel, di.
«Şäymievne qullanu digän süz turı kilmi. Rusiäneñ başlanğıç sovet çorında bu il belän üz tarixı bar ide. Soñraq ul yuğala başladı. Bez isä anı Tatarstan aşa nığıtıp bula dip uylıybız. Fäysal bülägenä iä buluçılar küp tügel, äle Yewropadan berkem dä yuq häm Şäymievneñ anda baruı bik kiräk ide. Çönki ul Rusiäne kürsätte, ä Tatarstan öçen bu däräcä”, - dide Xäkimov.
Äytergä kiräk, Sovetlar berlegeneñ Soğud Ğäräbstanındağı berençe ilçese dä tatar keşese bulğan – ul Kärim Xäkimov. 71 yıl elek ul Stalin tarafınnan atıp üterelde. Häm şunnan soñ ozaq yıllar Mäskäw belän Soğud Ğäräbstanı arasında elemtälär özelgän xäldä ide.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Qazan 2013 yılğı cäyge universiadanı ütkärergä däğwalawçı şähär buldı
Tatarstan premyer-ministrı Röstäm Miñnexanov bu könnärdä Brüssel şähärenä säfär yasadı. Anda 10 mart könne FISU -Xalıqara universitet sportı federasiase başqarma komitetına Qazannı tanıtu kitabı täqdim itelde.
Bu çaradan soñ Qazan räsmi räweştä 2013 yılğı cäyge universiadanı ütkärergä däğwalawçı nämzät şähär buldı.
Tatarstan başqalası belän bergä bu universiadanı Polşanıñ Poznan, Könyaq Koreanıñ Guang Joo, İspanianeñ Mursia häm Vigo, Kanadanıñ Edmonton häm Quebec şähärläre däğwalıy. FISU - Xalıqara universitet sportı federasiase başqarma komitetı reglamentı buyınça ğärizalar 15 martqa qädär qabul itelä.
2013 yılda Universiada ütkäreläçäk şähär isä 31 may könne bilgelänäçäk.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Qazan Kirmänenä "qurqınıç yanıy"
“Vsemirnıy sledopıt” jurnalı iğlan itkän “Rusiäneñ 7 moğcizası” bäygesendä Qol Şärif mäçete häm Blagöveşçenie çirkäwe belän Qazan kirmäne älegä 12 urında.
Köndäşlär citdi! Bu bäygedä Rusiädäge kirmännär genä dä Qazannıqınnan qala 5 - anda Ästerxan, Mäskäw, Tübän Novğorod, Tubıl häm Arxangelski ölkäsendäge Soloveski kirmännäre qatnaşa. Änä Tubıl kirmäne öçen böten Tömän ölkäse ayaqqa basqan dip äytergä bula.
Däwlät telekanalında maxsus tapşıru açqannar, xökümät gazetası “Tumenskaya oblast segodnya”nıñ internet säxifäsendä bu bäygedä tawış birergä çaqırğan banner iñ östä tora. Bäyge turında maxsus säxifä dä eşli. Näticäse - ul Piterburdağı Qışqı saray häm Saray mäydanı ansamblen genä alğa ütkärep bügenge köndä ikençe urında.
“Qazan kirmäne” däwlät tarixi-arxitektura häm sänğät muzey-tıyulığı mödire urınbasarı Ayrat Sitdiqov äytüençä, alar bu ğämälgä quşılunı sorap Tatarstannıñ mädäniät, fän wä mäğärif; yäşlär eşläre, sport häm turizm ministrlıqlarına möräcäğät itkän bulğan inde. Ämma yığılıp kitüçelär kürenmi ikän.
“Älegä bügenge köndä Kirmän üze başqara torğan eşlär genä bara. Televideniälärgä möräcäğät ittek. İrtänge programmalarda mäğlümatnı citkeräbez. Rayon xakimiatlärenä möräcäğät itkän idek. Menä xäzer alar şaltırata başladı”, - di Sitdiqov.
Älegä Tatarstannıñ berniçä rayonında ğına şuşı aksiagä Qazan Kirmänen “Rusiäneñ 7 moğcizası” itep tanıtu çarası ütkärergä teläk beldergännär.
www.vsled.ru säxifäsendä iñ küp tawış cıyğan 7 tarixi urın “Rusiäneñ 7 moğcizası” isemlegenä keräçäk. Häm alar kiläçäktä “Rusiäneñ altın marşrutı”n täşkil itäçäk. Qazan Kirmäne şuşı "cidelek"kä eläkkän oçraqta, bu üz çiratında Qazanğa kilüçe turistlarnıñ berniçä tapqır artuı häm respublika kesäsenä dä xäyran ğına aqça kerü digän süz. Bilgele bulğança, keşe yalda aqçasın qızğanmıy.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Açıq mikrofon: Kirmän, Käcä bistäse - tağın nilär işetäse?
İnde küp kenä mäğlümat çaraları yazğança, şuşı könnärdä Kirmännän "İdel-Press" näşriätına taba Qazansu astınnan metro yulı salınıp bette. Tizdän yaña tuqtalış açılaçaq – anı älegä “Käcä bistäse” dip atıylar.
Ämma küplär mondıy isemgä qarata qarşılıq belderä. Qayber belgeçlär mondıy isem birüne Qazannıñ elekke başlığı Qämil İsxaqov belän bäyli. İmeş, ul waqıtta anıñ belän bergä eşläwçelär başlıqqa yararğa dip bu tuqtalışnı anıñ tuğan bistäseneñ iseme belän atarğa telägän.
Ämma niçek kenä bulmasın, bügen küplärgä metroda barğanda “Qazan Kirmäne, kiläse tuqtalış “Käcä bistäse” digänne işetü aldan uq säyer toyıla.
- Bezdä “Yaña bistä” bar, anı beläm min. “Käcä bistäse” qaya ul? Belmim min Qazanda andıy tuqtalışnı. “Aq bars” bank, yäki “Näşriät” digän isem qulayraq bulır ide.
- “Yäşlär üzäge”, yäki “Şüräle” dip atar idem, çönki anda “Şüräle” parqı bar.
- Bez anıñ qayçandır “Käcä bistäse” bulğan çağın belmibez dä.
- “(Biş)Balta bistäse”n işetkänem bar, “Tatar bistäse”n işetkänem bar Qazanda, ä “Käcä bistäse”n işetkänem yuq.
- Käcä belän çağıştırmas idem, älbättä, nindider yäşräk, yañaraq isem birülären telär idem. “Yañalıq”, “Nurlıq”, “Yaqtılıq” kebek isem birergä bulır ide. Qolşärif iñ borınğı yazuçı bezneñ, Qayum Nasıyri, Ğäliäsğar Kamal bezneñ yazuçı ostazlarıbız. Berär bäyge oyıştırsalar, uylap tabırğa bulır ide matur isem.
- “Aq bars”, çönki anda bezneñ şundıy isemle bank bar.
- “Aq bars”, ul bezneñ şähärneñ xokkey komandası, äybät uynıylar. Ataqlı cir, böten keşe anı belä. Şundıy tuqtalış yuq, “Aq bars” tuqtalışı bulsın.
- “Yäşlär üzäge” bik äybät isem, matur isem.
- “İdel-Press” yağı bulğaç, berär gazeta, jurnal iseme belän atarğa mömkin, mäsälän, “Tatarstan yäşläre”, “Söyembikä”. Min üzem şulay eşlär idem.
- “Käcä bistäse” dip atamas idem, başqaça atar idem. “Yäşlär üzäge” digän isem qolaqqa bik matur işetelä .
- “Şüräle” dip äytergä bula. Anda şundıy isemle park bar.
- “İdel” dip isem quşar idem. Anda bit İdel yılğası ağa.
- 50nçe yıllarda anda käcä totqan keşelär bik küp ide. İdel suı kütärelä başlağanda, “Käcä bistäse” dip atalğan tuqtalış barlıqqa kilde.
- Käcä bik yaxşı cänlek bit.
- Anda elek qızıl kirpeçtän tözelgän monastır' bulğan, watırğa kilgän tanklar da wata almağan anı.
- Nindider yañalıq bulırğa tieş. Anda elek nindi sazlıq ide. Ä xäzer anda nindi zur tözeleş bara, zur yortlar tözilär.
- Stansa “Şäymiev №2” - minem täqdim şul.
- Başqa isem quşar idem. “İdel-Press” äybäträk bula, monda bik küp gäzit-jurnallar bastıralar, häm böten dönyağa taratalar.


text:
İşğal etilgen Qırımda musulman aileleriniñ evlerinde tintüvler devam ete. QHA malümatına köre, Bağçasaray rayonında yaşağan Muslâdinovlar qorantasınıñ evinde tintüv keçirildi.
Neşirniñ malümatına köre, tintüv avgustnıñ 19-da keçirildi, lâkin bunıñnen bağlı malümat yalıñız avgustnıñ 21-de peyda oldı.
Qırımlı Nariman Memedeminovnıñ aytqanına köre, evge betni qapatqan ve bronejilet kiygen 5-6 insan kirdi. Memedeminovnıñ bildirgenine köre, tintüv sebebi 'yarım yıl evelsi hırsızlanğan maşina magnitofonı» oldı.
«Söz sırası, magnitolanı 12 yıl devamında İslâm dinini kütken ve bir ay evelsi babasız qalğan üç balalı qorantağa keldiler», – dep qayd etti Memedeminov.
Onıñ aytqanına köre, tintüv devamında «yasaq etilgen kitaplar» ve yañı yağda qaldırılğan pıştav tapılğan eken. Memediminovnıñ qayd etkenine köre, «hadim aranğa kirip, bir şey qıdırmadı bile, kirip birden qıdırğanını tapıp çıqardı».
Musulmanlarnıñ evine qomşular ve yerli meclis reisi keldiler. Bir kimseni azbarğa bile kirgizmediler, – dep yaza neşir.
Qırımda musulmanlarnıñ evlerinde ve medreselerde tintüvler endi keçirilgen edi. Böyle etip, iyün soñunda FSB hadimleri ve arbiyler Bulğanaq köyündeki medresede, aynı bu künniñ sabası aynı köyde yaşağan musulman qorantasınıñ evinde tintüv keçirdiler. Mayıs ayınıñ başında İslâm Terek ve Eski Qırımda musulmanlarnı soraştıra ediler, bazılarınıñ parmaq izlerini alıp qaldırğan ediler.
Neşirniñ malümatına köre, Qırımdaki medreselerni teşkereler – yasaq etilgen edebiyatnı qıdıra ekenler. Avgustnıñ 13-de Aqmescitteki üç musulman oquv yurtında tintüvler keçirildi.


text:
BM Havfsızlıq şurasında martnıñ 15-nde Rusiyeniñ Qırım işğaliniñ beşinci yılına bağışlanğan mahsus toplaşuvı keçirildi. Toplaşuvda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz çıqışta bulundı. Qırım.Aqiqat çıqışınıñ tolu metnini derc ete.
Hanımlar ve efendiler, bizni davet etkeniñiz içün pek memnünmiz! Bu tedbir bizim içün Qırımdaki yüz biñlernen Ukraina vatandaşınıñ oğrağan faciağa diqqatıñıznı celp etecek bir fırsat.
Beş yıl evelsi Rusiye Qırımğa, vatanıma, ordusını haince, aydutça kirsetip, onı işğal etti. On biñlernen insan, Keriçten Aqmescitke qadar, Aqmescitten Aqyarğa qadar – qadın, bala, qartlar – bu arbiy maşina, «yeşil adamçıqlar», Qırımnıñ yollarında dolaşqan terroristlerge qarşı narazılıq şiarlarınen çıqtı. Miting iştirakçileri üç tilde ayttı – qırımtatarca, rusça, ukraince: «Putin, def ol! Kerekmeysiñ, bizni qorçalamağa kerekmey!».
Rusiyeniñ bu yoldan ketkeni Qırımda serbest ve barışıq içinde yaşamağa istegen vatandaşlarımızdan intiqam oldı. Ukrainanen beraber olmağa istegenleri içün intiqam. Bütün medeniy memleketlernen beraber olmağa, kelecegi içün küreşmege ve serbest yaşamağa istegen Ukrainadan intiqam alalar.
Beş yıl evelsi Rusiye Qırımğa, vatanıma, ordusını haince, aydutça kirsetip, onı işğal etti
Rusça aytam ve Rusiye vekilleriniñ külümsiregenini körem. Ve hatırlatmağa ve eminliknen aytmağa isteyim, bugünde-bugün Ukraina ve Qırımda yapqan cinayetleriñiz içün cevap bereceksiñiz. Yüz biñlernen ananıñ közyaşını sizge iç bir vaqıt afu etmeycekmiz. Balalarımıznıñ yetim qalğanını ve bugünde-bugün vatanımda barışıqsever sakinlerge qarşı yapqan terror intiqamını iç bir vaqıt afu etmeycekmiz. Sizni iç bir vaqıt afu etmeycekmiz. Ne qadar vaqıt keçse keçsin, cevap bereceksiñiz.
İnsanlarnı nasıl boysundırmağa tırışqanıñıznıñ şaatı olam. Yüzlernen insan apishanelerde qala ve sizge qarşı çıqa, çünki olarnıñ şeref ve itibarları bar, siziñ ise yoq.
Sizni iç bir vaqıt afu etmeycekmiz. Ne qadar vaqıt keçse keçsin, cevap bereceksiñiz
Hanımlar ve efendiler! Bugün, mında oturğanda bile, Qırımdaki facia devam ete. Qırımdaki Ukraina vatandaşlarımızdan iç birisi raat yaşamay ve yarınki künni tüşünemey. Qırımnı onı güzelleştirmek içün zapt etmediler, insan aqlarına riayet etmek içün de zapt etmediler. Bugünki künde Qırım – qorqu yeridir. Qırım – bütün Qara deñiz havzasında, Avropa Birliginde vaziyetni kerginleştirüv yeridir.
Qırım – bütün Qara deñiz havzasında, Avropa Birliginde vaziyetni kerginleştirüv yeridir
Biz ümüt etemiz. Bizler – Qırımda bulunğan yüz biñlernen Ukraina vatandaşımız, XXI asırnıñ cinayetçisi Putinge (Rusiye prezidenti Vladimir Putin – QA) onıñ barışıqsever insanlarğa qarşı yapqan zulumını unuttırmañız, barışıqsever vatandaşlarnı qorçalamaq içün – halqara toplulıqnıñ yeterli qadar imkânı bar – bütün usullarnı qullanırsıñız, dep ümüt etemiz.
Barışıq küreşimizde em Ukraina şarqında, em Qırımda canlarımıznı feda etip, bu facia tezden biter, dep ümüt etemiz. Tezden serbest olıp, sizlernen beraber medeniy dünyanı quracağımızğa ümüt etemiz.
Malümat: Martnıñ 15-nde BM Havfsızlıq şurasında «Timsaliy san: Rusiyeniñ Qırım işğaliniñ başlanğıç yıllığı: halqara uquqnıñ bozuluvı» mahsus toplaşuvı keçirildi.
Halqara toplulıq Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.
Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Kyivde Koktebel Jazz Festival muzıka festivali açıla. Qırımda başlatılğan festival altıncı kere yarımada tışında keçirile. Faqat teşkilâtçılar Qırım müitini «Qırım adasında» yaratmağa vade ete. Saat 18:30-dan 19:30-ğa qadar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ mahsus canlı yayınını Truhanov adasından diñleñiz. Alıp barıcılar Stas Yürçenko ve Katerina Nekreça Kyivde Koktebel Jazz Festival açılışınıñ birinci kününi kösterip tarif etecekler.
«Qırım aqşamı» – Qırım.Aqiqat Radiosında iş künleri saat 18:30-dan 20:00 qadar çıqqan tok şou. Yayın Qırım.Aqiqatnıñ YouTube ve Facebook kanallarında da kösterile. Bizni Qırım de diñley bile. Qırım.Aqiqat Radiosı 24 saat devamında 105.9 FM dalğasında Şimaliy Qırımda yayınlana. Qırımlılar 8 800 100 69 26 telefonı vastasınen yayınğa telefon ete bile ya da yaza bile: Krym_radio@rferl.org.


text:
Rusiye esirliginden azat etilgen qırımlı ukrain rejissör Oleğ Sentsovnıñ "avropalı körüşleri bar" ve o "Rusiyede kibi yaşamağa" istemey. Bunı o, sentâbr 18-inde "Ğromadske" ukrain haber resursına intervyü bergende ayttı.
"Şübesiz, menim avropalı körüşlerim bar. Ne içün Maydanğa barğanımnı çoq adamğa endi aytqan edim: men, adamlar Avropada yaşağanları kibi yaşamağa isteyim. Avropa memleketi olğanımıznı, olarnıñ printsipleri boyunca yaşağanımını, soñ ise olarnıñ yaşayış standartlarınen ve ilâhre. Rusiyede (o ise Sovet Birligine yol tuta) yaşağanları kibi ise - yaşamağa istemeyim. Men Sovet Biriginde doğdım, az buçuq onı kördim. Dağılması ve bütün bu vaziyet aqlımda yahşı qaldı. Daa tutulğanımdan evel Rusiyeni bayağı dolandım ve bugünki Rusiye ne olğanını yahşı añlayım. Ve men bunı begenmeyim", - dedi Sentsov.
Daa evel Oleğ Sentsov, Qırımnı Rusiye qısmı olaraq iç bir vaqıt tanımaycağını ve bu mesele "atta muzakere de etilmey", dedi.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi.
Oleğ Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, 90 yaşında vefat etken qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçisi Nuriye Biyazovanıñ hatırasını ürmetnen añdı.
Ukraina devletiniñ başlığı özüniñ Facebooktaki saifesinde: «Bugün qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçisi, aqiqat ve adalet oğrunda küreşçi Nuriye Biyazova ebediy dünyağa ketti. 1944 senesinde Nuriye sürgün etüvni başından keçirdi, yıllar keçken soñ tuvğan Qırımına qaytıp, dünyağa facialı vaqialar aqqında ikâye etti», – dep yazdı.
Mayıs 20-de Qırımdaki Qarasuvbazar şeerinde 90 yaşında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Nuriye Biyazova keçindi.
Bu seneniñ baarinde Nuriye Biyazova 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ sürgün etilmesi aqqında «Akis» («Otrajeniye») adlı avtobiografik kitap çıqardı.
Nuriye Biyazova 1928 senesi fevral 21-de Bağçasarayda doğdı. 1944 senesi mayıs 18-de Özbekistanğa sürgün etildi. Daa soñra anda ana-babasını ve eki qız qardaşını defin etti. 1989 senesinde Qırımğa qaytıp, o yerde qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçisi oldı.


text:
Taybey
Taybey yäki Taipei (qıtayça 臺北, pinyin Táiběi) - Qıtay Cömhüriäteneñ başqalası. Qıtay Xalıq Cömhüriäte qaraşı buyınça Taybey - QXC eçendäge Taywan töbäge.
Xalıq sanı - 2 625 756 (2006).
2003 yılda Taybey şähärendä dönyanıñ iñ biek küktırnawları berse tözelä.
Taybey - ilneñ iñ möhim belem birüçe üzäge.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
XVIII ğasırğa qädär Taybey urınında ketagalan qäbiläläre torğannar.
1709 yıldan qıtaylılar Funzen töbägennän şuşı urınğa kilä başlıy.
1875 yılda Taybey Taywan prefekturasınnan ayırıla.
1886 yılda Taywan Taybey başqalası belän Qıtaynıñ töbäge itep iğlan itelä.
1895 yılda Şimonoseki şärtnämäse buyınça Taywan Yapunstanğa kitä.
Yapunstan idärä itkän çorda Taywan Tayxoku isemle.
Qıtay Watandaşlar suğışı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Watandaşlar suğışı näticäsendä Kuomintang xökümäte Çan Kayşı citäkçelegendä qıytğalı Qıtaydan qaça häm Taybey şähären - waqıtlı Qıtay başqalası itep raslıy, räsmi başqala - Nankin bulğan.
Qıtay häm Rusiä Taywan bäysezlegen tanımıylar.
Şähär klimatı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Küreneş[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Yañı Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ile muzakerede Almaniya kantsleri Angela Merkel, Qırım ilhaqı içün Rusiyege qarşı kirsetilgen sanktsiyalar Ukraina bütünligi tiklenmesine qadar devam etecek, dedi.
İlk baqışta, bu ümüt berici ve açıq signal: halqara cemiyet uquq bozuvına qatlanmaycaq, Moskova ne yapsa da, Kreml siyasetini deñiştirmegence, sanktsiyalar qalacaq.
Amma, başqa taraftan, Ğarpta başqa sanktsiyalarnıñ eksiltmesi aqqında ep laflar etile - PACEde Rusiyege qarşı kirsetilgen sanktsiyalardan başlap. Volodımır Zelenskıy Parijni ziyaret etkende, Emmanuel Makron bunı açıqtan-açıq ayttı, Angela Merkel de böyle imkâniyetni inkâr etmedi.
İşte, onıñ içün sual peyda ola: “Qırım sanktsiyaları” - aletmi, timsalmi?
Biz yahşı bilemiz ki, Qırım ilhaqından soñ kirsetilgen sanktsiyalar Rusiye iqtisadiyatına pek zarar ketirmedi. Ğarpnıñ sanktsiya siyasetiniñ maqsadı - Kremlge devamlı ve ep artıp turğan basqı yapmaqtır. Rusiye başlığı añlasıñ ki, onıñ tecavuziy areketleri devam etse, bu basqı kerginleşecek ve Rusiye iqtisadiyatına em Vladimir Putinniñ özüne zarar ketirecek.
Tek böylece Kremlde siyaset deniştirmesi aqqında iç olmadan tüşünirler. Amma sanktsiyalar eksiltse, o zaman Moskovada doğru yönelişte areket etkenlerini nevbetteki sefer añlarlar. Sanktsiyalarnıñ toplanğıç effektine ümüt etken Amerika sabıq prezidenti Barak Obama degil de, Ğarp teslim olacağında emin olğan şimdiki Rusiye prezidenti Vladimir Putin aqlı olğanını añlarlar.
Ve, körünip tura ki, sanktsiyalardan vazgeçüvniñ tamam böyle aqibetleri olacaq. Ğarbiy siyasetçiler, PACEde kirsetilgen sanktsiyalar Rusiye iqtisadiyatında bir şey deñiştirmez, dep özüni ve bizni ne qadar qandırmağa tırışsa da, Moskovada bu signalnı tam başqace qabul eterler, dep eminim.
Çünki Avropa Şurası sanktsiya siyasetiniñ mehanizminde bir şey deñiştirse, Rusiye parlamentçileri öz delegatsiyasına istegen adamlarnı qoşa bilecek, şu cümleden “Qırım Cumhuriyeti mebusları”nı da. Ve ebet, o adamlar Stratsburgge kelip, Qırım ilhaqını tanımağan devletlerniñ mebuslerinen, misal içün Bundestag mebuslerinen, bir odada çalışacaqlar.
Böyle adiseler, Angela Merkelniñ “Rusiyege qarşı Qırım sanktsiyaları er alda qalacaq” sözleriniñ mısqılavı olmazmı?
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Yedi Quyu (Leninskiy) rayonınıñ Bagerovo qasabasında Ekinci cian cenkinden qalğan 50 kilogrammlıq avia bombasını taptılar, dep bildire Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi.
"Bombanı muvafaqiyetnen köterip çıqardılar ve mahsus maşnağa yüklep, poligonğa alıp kettiler. Anda, bütün telükesizlik qaidelerine uyıp, onı patlattılar. Patlavdan soñ, patlayıcı cihazlarnıñ parçaları olmasın dep, yerni tekrar teşkerdiler", - denile beyanatta.
Mayıs ayında Keriçte bir bala bağçasınıñ memuriyeti azbarında Ekinci cian cenkinden qalğan bombanı tapqan edi. Qurtarıcılar bombanı poligonğa alıp ketip, anda patlattı.
Qırım ve Aqyarda Ekinci Cian Cenkinden soñ topraqta qalğan mermiler ara-sıra tapıla. Yarımadada minasızlaştıruv taqımları çalışa.


text:
Bügen amerikan prezidentınıñ töbäkkä säfäreneñ ikençe köne ide. Ramallada ul fälestin xakimiäte prezidentı Mäxmüd Ğabbas belän oçraşqannan soñ, ike citäkçe jurnalistlar aldına çıqtı. Yaqın kiläçäktä İzrail belän kürşedä fälestin däwläte tözeläçägenä Bush şiklänmi:
"Tieşle yardäm belän fälestin däwläteneñ tözeläçägenä min ışanam. Däwlät tözelü - tınıçlıq buldırunıñ möhim adımı bulaçaq."
Fälestin däwläte – fälestin xalqı häm İzrailgä genä tügel, böten dönyağa kiräk, dip östäde amerikan prezidentı. Ämma moña ireşü äle bik yıraq, ike yaqnıñ da eşlise eşläre küp.
Fälestin cire yähüd awılları, tözeleşläre belän bülenmäskä, ber böten bulırğa tieş, dide Bush. Fälestinnär terror höcümnären tuqtatırğa tieş.
İzrail cirlärenä Ğäzzädän raketalar atunı tuqtatuğa ireşü – Ğabbas xökümäte öçen zur sınaw bulıp tora. Ğäzzä xäzer Hämäs kontrolendä.Ğabbasnıñ Fatah xäräkäte wäkillärennän torğan xökümäte belän suğışçan Hämäs törkeme arasında nizaq qayçan çişeler – moña Bush cawap birä almıy.
İke arada kirtä bulıp torğan tağın ber möhim mäsälä bar – Yerusalim şähäre. Yähüdlär dä, fälestinnär dä anı üz başqalası itep kürä.
Çärşämbe könne Bush İzrail citäkçelege belän oçraştı. Premyer-ministr Ehüd Olmert, İzrail fälestinnär belän kileşügä ireşergä teli, dide:
"İzrail yağı bu söyläşülärgä bik citdi qarıy häm kileşügä ireşü öçen kiräk bulğannı barısın da eşlärgä äzer."
Dönya matbuğatında İzraildä bulğan oçraşular bügen töp temalarnıñ berse. Newsweek basması, Bushnıñ Yaqın Könçığış säfäreneñ uñışlı buluına şik belderä. Bill Clinton da, Bushnıñ ätise Geroge Bush ta prezidentlıqlarınıñ soñğı yıllarında yaña söyläşülär başlap qarağan ide, dip yaza Newsweek xäbärçese. Häm säfärneñ tağın ber zur maqsatın iskä töşerä. İzrail, fälestin cirlärennän soñ Bush ğaräp illärenä kitäçäk. Anda ul däwlät başlıqlarınnan İranğa basımnı arttırunı sorayaçaq.
NYT basması – Olmert belän Bush arasındağı yaqın mönäsäbätlär turında yaza. Häm ul mönäsäbätlärneñ här çaq andıy yaqın bulmawı, xäzer genä alarnıñ ber bersenä teläktäşlek kürsätüläre turında yaza. Alar ikese dä sport, sälämät yäşäw räweşe, siräk kenä sigara tartıp quyarğa yarata, dip başlıy mäqäläsen NYT jurnalistı.
Şimbä könne AQŞ prezidentı Quwäit häm Bahrainğa baraçaq. Şunnan ul säfären Söğüd Ğaräpstanı, Mısırğa däwam itäçäk.


text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım mahkemeleri dekabrniñ 18-nde yapılğan oturışuvlarında, Qırımda Rusiye telükesizlik hadimleriniñ repressiyalarına narazılıq köstermek içün bir kişilik piketlerge çıqqan qırımtatar faaliyetçilerine qarşı birinci cöremelerni tayin ettiler.
«Qırım birdemligi» birleşmesi bildirgeni kibi, Qarasuvbazar rayon mahkemesi Ayder Abibullayev ve Eldar Emir-Useyinovğa qarşı 10-ar biñ ruble (4700-ge yaqın hrivna – QA) miqdarında cöremeler tayin ettiler.
İçki rayon mahkemesinde 10 biñ rublelik cöreme Server Seytibramovğa, aynı miqdardaki cöreme İslâm-Terek rayon mahkemesinde Tair Umerovğa qarşı tayin etildi. Aqmescit rayon mahkemesi Rustem Emir-Useyinovnıñ işi boyunca oturışuvnı dekabrniñ 26-sına avuştırdı.
Dekabrniñ 18-nde Qırımda, daa evel tintüvler ve tevqiflerge cevaben bir kişilik piketlerge çıqqan qırımtatarlarğa qarşı 70-ke yaqın mahkeme oturışuvı ötkerilmekte.
Faaliyetçilerge, tayin etilgen piket ötkerüv tertibiniñ bozulması munasebeti ile (Rusiyeniñ Memuriy tertip bozuv aqqında kodeksi, madde 20.2, 5-nci qısım) memuriy protokollar tizildi. Olarğa qarşı 10 biñden 20 biñge qadar ruble (4700-den 9400-ge qadar hrivna – QA) miqdarında cöreme ya da mecburiy işler cezası tayin etile bileler.
Mahkeme oturışuvları, cümleden, Aqmescit, Canköy, Aluşta, Suvdağ ve bunıñ kibi de İçki, İslâm-Terek, Qarasuvbazar ve Qurman rayonlarında ötkerilmekte. İçki işler nazirliginiñ Qırım boyunca ekspertiza merkezi tarafından «piketler bir maqsat, bir niyet ve umumiy teşkil etilüv ile birleştirileler» şeklinde çıqarılğan hulâsa, qabaatlav tarafınıñ esas delili olaraq qabul etilmekte.
Qırımda oktâbrniñ 14-nde, Rusiye tarafından ilhaq etilgen yarımadada telükesizlik hadimleriniñ qırımtatarlarğa, musulmanlarğa qarşı repressiyalarına narazılıq köstermek maqsadınen bir sıra bir kişilik piketler ötkerildi.


text:
Bunı Aqmescit şeer şurasınıñ matbuat hızmeti şeer şurasındaki naqliyat ve alâqa idaresiniñ yolbaşçısı vazifelerini eda etken Yuriy İvaşçenkoğa esaslanıp bildirdi.
Onıñ malümatına köre, saat 9:00 saat 12:00 qadar Jukovskiy soqağı (Gogol soqağından Aleksandr Nevskiy soqağına qadar), Gagarin soqağı (Kim soqağındaki köpürden başlap),
Suvorov enişi ve Pavlenko soqağı (Gogol soqağından başlap Gagarin bağçasına qadar) ve Lenin bulvarında marşrutka, trolleybus ve avtomobil naqliyatınıñ areketi toqtatılacaq.
Böyleliknen, şeerniñ merkezi, onıñ civarındaki soqaqlar ve demir yol vokzalı yanındaki soqaqlar qapatılacaq.
Bu sene Aqmescitte Ğalebe Kününiñ qayd etilmesi çerçivesinde «Qırımnıñ ebediy polkı» yürüşi ötkerilecek.


text:
Suv astında çalışqan atiqiyatçılar Qara deñizniñ tübünde qırqtan ziyade gemi taptılar. Olar Bizans ve Osmanlı devirlerine ait olasalar da, yahşı alda saqlanılğanlar.
Radio Svoboda, britaniyalı «Daily Mail» gazetine atıf etip, haber ete ki, Bulğaristan yalısında Qara deñiz astında 1800 metr terenlikte eñ zemaneviy 3D çekimler vastasınen harita taqiqatları alıp barılğan vaqıtta gemiler tapıldı. Olar, ne oksigen, ne de ışıq tüşmegen «cansız alanda» bulunğanları içün, pek yahşı saqlanılğanlar.
Atiqiyatçılar çoqtan berli o yerlerde gemiler mezarı olğanını tahminley ediler. Ekspeditsiya yolbaşçısı, Southampton universitetiniñ professorı John Adams dey ki, tapılğan qalımtılar Qara deñiz yalısında eski zamanlardaki yaşayış aqqında çoq bilgi bermek mumkünler.
Adamsnıñ sözlerine köre, ekspeditsiyanıñ maqsadı – geofizik taqiqatlar vastasnen, ne zaman ve ne qadar qısqa muddet içinde suv seviyesi köterilgen edi, ve insanlanıñ yaşayışına bu nasıl tesir etken edi.


text:
Bramante Donato
Bramante Donato (1444, MonteAzdrualdo, Urbino jaqınındag'ı ha'zirgi Ferminyano — 1514.11.3, Rim) — italiyalıq arxitektur. Oyanıw da'wri arxitektorlıg'ının' iri wa'kili. Da'stlep rassom spatında ijad qılg'an. B. 1477 jıldan Milanda jasap, SanSatiro (1479—83), Santa Mariya della Gratsiye (1492 jıldan) ha'm b. Shirkewlerdi qayta qurg'an. 1499 jılda. Rimge ko'ship, bul jerde oyanıw da'wri ushın belgili bolg'an en' kerekli su'wretlerdi jaratqan: 1500—04 jıllarda Santa Mariya della Pache monastiri ha'wlisindegi SanPyetro in Montorio (Tempyetto) butxanasın qurg'an. 1514 jılg'a shekem A'wliye Pyotr soborı proyekti u'stinde islegen. 1503 jılda Vatikan sarayın qayta qurıwda qatnasqan (Belveder ha'm SanDamazo imaratları saqlanıp qalg'an). B. O'neri Evropa arxitekturlıg'ının' rawajına u'lken ta'sir ko'rsetken.
A'debiyatlar[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
- OʻzME. Birinshi tom. Tashkent, 2000-jıl


text:
Daa 5 qırımtatar, ekinci Aqmescit “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ iştirakçileri Qırımdan Rusiyege Rostov-na-Donuğa etap etildi. Bu aqta Qırım. Aqiqatqa “Qırım birdemligi” cemaat birleşmesi haber etti.
“Terrorcılıqnen qabaatlanğan daa beş qırımtatar etap etildi. Bu Bekirov Akim, Seytabdiyev Seytveli, Seythalilov Rustem, Suleymanov Eskender ve Yanikov Asan. Şimdi olar yoldalar”, – dep haber etti “Qırım birdemligi”ne advokat Edem Semedlâyev.
O, Qırım sakinleriniñ işğal etilgen yarımadadan qomşu memleketke avuştırılması IV Jeneva şartnamesine binaen qanunsız sayğanını ve mahkeme qararını temyiz etecegini bildirdi.
Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Cemil Gafarov, Servet Gaziyev, Alim Karimov, Seyran Murtaza ve Erfan Osmanovnıñ apiste qaluv müddetini yarım yılğa uzattı. Olar Aqmescit SİZOsından Rostovğa avuştırılacaq.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Tutulğanlar arasında qırımtatar cemaat jurnalistleri Rustem Şeyhaliyev, Osman Arifmemetov ve Remzi Bekirov bar ediler.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qıtay akimiyetiniñ fevralniñ 3-nde bildirgenine köre, yañı koronavirus neticesinde memlekette 361 insan öldi, 57 yañı hasta olğan kişi telüke merkezi olğan Hubey vilâyetinde qayd etildi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Keçken aftanıñ soñunda hastalıqtan olğan ilk ölüm Qıtay tışında qayd etildi: Filippinlerde Uhandan kelgen er adam vefat etti.
Umumen dünyada 17 biñden çoq kişi hastalandı.
Hubey vilâyetinde akimiyeti 11 biñden çoq hastanı qayd etti.
Hubeyniñ vilâyeti Uhan şeerinde 1000 kişilik mahsus hastahane 10 kün içinde ve 1500 kişilik ekinci hastahane qurula, dep bildire AP.
Qıtay alimleri 2019 senesi dekabrniñ 31-nde adiy olmağan pnevmoniya aqqında ilk sefer bildirdi. Olar yañı koronavirusnı ayırıp, tolu genomını derc etti.
Ekimlerniñ bildirgenine köre, yañı koronavirus ağır pnevmoniyanıñ sebebi ola bile. Ayrı bir tedaviylevi yoq, tek alâmetleri yımşatıla bile. Ağır hastalıq immuniteti zayıf olğan insanlarda ve esli-başlılarda ola.
Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirusnı dünya seviyesinde fevqulâde vaziyet dep adlandırdı.