text:
HSN: Ukrainanıñ şarqiy regionları jurnalistler qoruvından qanuniyet qullanılması adetlerini zenginleştirdiler
2017 senesi sentâbrniñ 22-de İvano-Frankivsk şeerinde Avropa Şurasınıñ “Ukrainada cemaat yayınlavı sistemasınıñ yaratılması ve media serbestliginiñ quvetleşmesi” Leyhası desteginen “Ukrainada jurnalistlerniñ professional faaliyetini ve söz serbestligini qoruv: cezasızlıqqa qarşılıq” oquv seminarı olıp keçti. Seminarğa İvano-Frankivsk, Ternopil, Çernivtsi ve Hmelnitsk vilâyetlerinden 247 iştirakçi qatnaştı.
Bu, uquqqorçalayıcı organlarınıñ, mahkeme korpusınıñ hadimleri, jurnalistika ve grajdan cemiyetiniñ vekilleri edi.
Ukraina haber siyaseti Nazirligi jurnalistlerniñ qoruvı ve olarnıñ telükesizligi içün Avropa Şurasınıñ Platformasında taqdim etilgen, malümatqa cevap berüv mehanizmini taqdim etti.
Prezentatsiya vaqtında avropa integratsiyası meselelerinden sektor başlığı Lüdmıla Vasılenko haber etkenine köre, HSN, jurnalistlerniñ aqq-uquqları qoruvı boyunca Ukrainada vaziyetni daima nezaret ete.
“Biz, jurnalist zenaatına aqnı qoruv ve söz serbestligi içün halqara teşkilâtlarnen, meraqlanğan devlet organlarınen, jurnalistler vekillerinen sistema oalraq birlikte çalışamız. Bu manada, Avropa Şurası Avropada umumen ve Ukrainada, hususan, jurnalistler qoruvından avropa standartları ileriletilmesinde büyük rolni oynay”.
Semnâbrniñ 22-de platformada Ukraina boyunca 26 keys yerleştirilgen edi.
Hatırlatamız, HSN, Milliy Politsiya, Ukraina Baş Prokuraturası, Ukraina telükesizligi Hızmeti, İç işler Nazirligi kibi silalı strukturalardan tefsirler cıyıp, o, ya da bu bozuvlar boyunca Ukrainadan yekâne noqta-i-nazarnı işlepçıqara. HSN bergen malümatqa binaen, Ukraina tış işleri Nazirligi Platformada yerleşken er bir keys boyunca devletniñ resmiy noqta nazarını yerleştire.
Cedvel


c: text/html

text:
Qazaqstan biligi Qıtay territoriyasınan şığuğa tıyım salınğan 625 qazaqqa kömek qolın sozuğa dayın. Bwl turalı QR Sırtqı ister ministri Qayrat Äbdrahmanov habarlağan.
Aqparat közderiniñ mälimetinşe, qazirgi tañda QR SİM men şet eldegi mekemelerine arızdanğan 19 adamnıñ 14-ine Qıtay şekarasınan ketuge rwqsat berilgen. Olarğa qos azamattıqtarı bolğandığı üşin Qazaqstanğa şığuğa tıyım salınğan. «Sonımen qatar, 2018 jıldıñ mausım ayınan bastap 1870 etnikalıq qazaqtıñ QHR jeñildetilgen tärtippen azamattığınan şığuına qatıstı kelisimge qol qoyıldı», - deen sırtqı sayasat vedomostvasınıñ basşısı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
B cиMфepoпoлbckoM xpaMe CBяTыx PaBHoaпocToлbHыx kHязeй BлaдиMиpa и Oлbrи, coбopHoM xpaMe KpыMckoй eпapxии ykpaиHckoй пpaBocлaBHoй цepkBи KиeBckoro пaTpиapxaTa пpoшлo BceHoчHoe ПacxaлbHoe бorocлyжeHиe.
Ateşniñ toqtatuv rejimi aqta añlaşmağa baqmadan, Rusiye Donbass separatistlerine destek köstere, böyleliknen, Minsk añlaşmalarını boza. NATOda bu kibi fikirdeler.
«Ukraina ile sıñırdan Rusiye tehnikasınıñ keçmesini köremiz. Silâlanuv Donbass separatistlerine ketirile, ğaliba», – dep yaza Frankfurter Allgemeine Zeitung, haber ete Kommersant.
Fevral soñunda Avropada AQŞ ve NATO silâlı quvetleriniñ baş komandanı general Filip Bridlav, Kongresste çıqışta bulunıp, Ukrainağa arbiy yardımnıñ çeşit saaları muzakere etilgenini bildirdi. Onıñ aytqanı kibi, Ukrainağa tek silâ degil de, arbiy hızmetçilerniñ azırlanuvı ceetinden de yardım köstermege kerek olğanı boyunca Amerika ve Ukraina noqtaiy nazarları birdir.


text:
Mehmet Özbek - Kalk Gidelim Şıh Bağına
Sanatçı : Mehmet Özbek
Türkü : Kalk Gidelim Şıh Bağına
Etiketler : Mehmet Özbek - Kalk Gidelim Şıh Bağına türkü indir, Mehmet Özbek - Kalk Gidelim Şıh Bağına türkü dinle, Mehmet Özbek türküleri, Kalk Gidelim Şıh Bağına mp3 indir, Mehmet Özbek türküleri Kalk Gidelim Şıh Bağına türküsü, Kalk Gidelim Şıh Bağına sözleri, Mehmet Özbek mp3 dinle, Mehmet Özbek download, Kalk Gidelim Şıh Bağına bedava mp3, Mehmet Özbek türkü sözleri, Mehmet Özbek türkü dinle, Mehmet Özbek son albüm indir
Mehmet Özbek Türküleri
Mehmet Özbek - Gitme Garip Gitme
Mehmet Özbek - Kalenin Dibinde Bir Daş Olaydım
Mehmet Özbek - Kerkük Divanı 2
Mehmet Özbek - Güzele Bak Güzele
Mehmet Özbek - Keram
mehmet özbek - çimeni su gögertmiş çimeni (kerkük)
mehmet özbek - gülüm di gel men seni seveli-kerkük divanı (kerkük)
Mehmet Özbek - Muradı Böyle
Mehmet Özbek - Altın Hızma
Mehmet Özbek - Yola Çıktım Mardin e
Mehmet Özbek - Öllem Öllem
Mehmet Özbek - Evlerinin Önü Kavak
mehmet özbek - kalenin dibinde bir daş olaydım (kerkük)
Mehmet Özbek - Bakar Kapı Zarınnan
Mehmet Özbek - Dön Beri


text:
Cumaaqşamı künü, oktâbr 13-de, Rusiye kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ apiste tutma müddetini arttırma qararından berilgen şikâyet arizasını baqacaq. Bunı Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov Twitterde bildirdi.
«Bugün apansızdan Çiygoznıñ işi boyunca daa bir mahkeme toplaşuvınıñ keçirilmesi – şikâyet arizası boyunca – belgilendi. Vaqtında haber etilmedi», – dep yazdı Polozov.
Oktâbr 13-de mahkeme «Çiygoznıñ işi» boyunca zarar körgenlerni de sorğuğa çekti.
«Birinci zarar körgen kişi – Pogorelov Vladimir Vasilyeviç, ekincisi – Yernev Sergey Valentinoviç, «halq göñüllileriniñ» 2-nci rota komandanı», – dep bildirdi Twitterde Polozov.
Polozov tahmin etkenine köre, oktâbr soñuna qadar mahkeme zarar körgenlerni sorğuğa çeker, soñra ise qabaat şaatlarınıñ sorğuları başlaycaqtır.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.
Ukrainı Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy çareler ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarnen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.


text:
Märxämätle Tölke
Märxämätle Tölke
Gabdulla Tukay
Awçı yaz könendä Qarlığaçnı atıp ülterde. Bu bäxetsezlek Qarlığaçnıñ ülüe ilä genä betmäyençä, biçaranıñ artında ike-öç baş yaña ğına yomırqadan çıqqan Balaları qaldı.
Mesken Balaçıqlar ayanıçlı wä can awırttıra torğan tawışları ilä çereldäp, uyanmas yoqığa kitkän analarını uyatırğa tırışalar ide.
Bu xälne, bu küreneşne qarağan Keşeneñ, niqadär taş yöräk bulsa da, canı açır wä şäfqat qannarı qaynarlıq ide.
Berzaman Tölke, bu yätimnärneñ oyasına yaqın kilep, şul oya yanınnan ütkän härber Qoştan bu üksezlärgä märxämät itülären sorap, sufilanıp utıra ide.
Yuğarı, kürener-kürenmäs äylänep oçqan Turğayğa qarap: «İ sin, Turğay! Yuqqa buş hawalarda qanat taldırıp äylängänçe, bu atasız-anasız Balalarğa igenleklärdän, qırlardan ber-ike börtek orlıq bulsa da kiterep birsäñ, nindi sawap bulır ide!» — diä ide.
Şul tirädä genä yörgän ber Çäwkägä dä: «İ Çäwkä dus! Sineñ balalarıñ ällä qayçan üsep zur buldılar, inde alar üzläre dä üzlärenä citärlek azıq taba alırlar. Sin inde menä bu tärbiäçeläre bulmağan Qarlığaç balalarına ana bul, alarnı cılı mamığıñ ilä cılıt».
Şunnan pırxıldap oçqan Çıpçıqqa da: «Yuqqa çırıldap, pırxıldap yörgänçe, küz aldındağı bäxetsez Qoşçıqlarğa Çeben, Çikertkä awlap aşatsañ, xisapsız äcerlär alır ideñ. Anasızlarğa ana bulıp torsañ, bolarnıñ anasızlıq qayğıların onıttırır ideñ», — diä ide.
Älxasıyl’, könnär ütä. Belmim, Tölkeneñ näsıyxätlären tıñlawçı buldımı, yuqmı? Ämma bayağı yätim Qoşçıqlar, açlıq, susızlıqta tınıç utıra almıyça, berzaman Tölkeneñ awız töbenä ük yeğılıp töştelär. Xäzer bez qarıyk: Tölkeneñ süze ilä fiğıle arasında nindi mönäsäbät bar ikän? Tölke üzeneñ awızına töşkän biçara Qoşçıqlarnı qıçqırtıp, çereldätep aşadı da kitte.
***
Uquçı! İseñ kitmäsen, kem ki yaxşılıq xaqında söyläp, Keşelärneñ qolağın tondırsa, bel ki, ul Keşe ikençe beräwneñ kesäsennän genä yaxşılıq itärgä yaratuçı buladır.
Ul yaxşı belä ki: anıñ üzenä ul yaxşılıqtan ber tien dä zarar kilmi, ämma üz öleşenä ber izgelek itärgä tuğrı kilsä, ul bötenläy uşbu Tölke kebi buladır.
Qaynaq:


text:
Qırım Rusiye içün yalıñız topraq degil, maneviylik çoqrağıdır, – dep ayttı Rusiye prezidenti Vladimir Putin çarşenbe künü Moskvadaki «Berabermiz» miting-kontsertinde. Tedbir Qırımnıñ Rusiye terkibine qabul etilmesi aqqında añlaşma imzalamasınıñ yıllığına bağışlandı.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, Putin toplaşqanlarnıñ «Rusiye! Rusiye!» şiarları altında sanağa çıqtı.
«Tam bir yıl evelsi bu künleri Rusiye, Rusiye halqı qırımlılar ve aqyarlılarnıñ tuvğan yerlerine qaytmaq yolunda birlik ve acayip vatanperverlikni kösterdi. Bizler beraber, baş ve yüregimiznen, nesiller ve zamanlar arasında bağını añladıq ve is ettik, memleketimiz içün qaraman ecdatlarımıznıñ ne qadar çoq yapqanını añladıq. Añladıq ki, Qırım meselesinde yalıñız strategik müim olğan topraq aqqında degil, yardım ve qoltutuvımızğa muhtac olğan millionlarnen rus adamı, millionlarnen semetdeşimiz aqqında laf kete. Añladıq ki, öyle de çoq olğan topraqlar degil, tarihiy bağ, maneviylik ve devletçilikniñ başı, bizni bir halq ve bir millet yapqan şey aqqında laf kete», – dep ayttı Putin.
Rusiye prezidenti bildirdi ki, «eskisi kibi rus ve ukrainlerni bir halq olaraq saya». Onıñ qayd etkenine köre, «milletçilik zararlı ve telükelidir». Rusiye prezidenti ukrainler «memleketni bu vaziyetke ketirgen adamlarğa» qıymet keseceklerine emin olğanını bildirdi.
«Bizler kendi tarafımızdan elimizden kelgenini yapacaqmız, Ukrainağa inkişafnıñ bu qıyın vaqıtnı keçmege ve devletler arasında bağlarnı ğayrıdan tiklemek içün er şey yapacaqmız», – dedi Putin.
O, rusiyelilerge teşekkürler bildirip, «Yaşasın Rusiye!» sözlerinen çıqışını yekünledi. Rusiye prezidentiniñ çıqışından soñ adamlar «Putin! Putin!» dep qıçırdılar. Soñra Rusiye gimni icra etildi. Sanada Rusiye lideriniñ yanında Qırım ve Aqyar şeeriniñ qanun çıqarıcı ve icra akimiyet reberleri turğan edi.
Malüm ki, Moskvada Qırımnıñ Rusiyege qoşulması aqqında añlaşma imzalamasınıñ yıllığına bağışlanğan «Berabermiz» miting-kontserti başlandı.


text:
Roskomnadzor tarafından çalışuv iznini alıp olamağan ATR qırımtatar telekanalınıñ yolbaşçılığına telekanalnı satmağa teklifler kele edi. Bunı Aqmescitte matbuat konferentsiyası devamında telekanal tesisçisi Lenur İslâmov bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Ebet (teklifler – muar.) bar edi. Bu kibi: «Ya satarsıñ, ya küçnen alırımız. Onı aldıq, şunı aldıq, bunı da alırmız. Seni birev qorumağa kelir dep belleysiñmi? Alırmız, oldı ketti». Ana, canlı efirde bunı aytam. Neticede: qapılarımız açıq, keleceklerni bekleymiz. Telekanalnı, server, qıtlıq, er şeyni almaq mümkün. Amma kollektivni tutıp almağa mümkünmi? Kollektivni satmaycam. Satuv aqta söz ketmey. Noqtaiy-nazarımızdır, biz böylemiz. Öylemiz, mında, evdemiz – biz ile işleñiz. Ne içün şu akimiyet biznen iç bir leyha da yapmadı?», – dey İslâmov.
O şunı da bildirdi ki, ATR telekanalınıñ yolbaşçılığı yarımadada öz seyircileri içün çalışmağa areket etecektir.
Aprel 1 kününden ATR yayınlavı toqtaldı. Buña sebep – Roskomnadzor tarafından yayınlav izniniñ berilmemesidir.
Teleşirket bir qaç kere Roskomnadzorğa vesiqalarını bere edi, amma çeşit sebeplerden olarnı qaytara ediler. ATR şirketine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radiosı, «15 minut» internet neşiri de şimdi aynı vaziyettedir.


text:
slider
Twğır
Aqparat
Trening – dağdı qalıptastıru täsili
15.10.2018
Qarağandı oblısınıñ tilderdi damıtu jönindegi basqarması janınan aşılğan Resurstıq til ortalığı qazaq jazuın...
Aqparat
«Latınşa jazamız» aktsiyası jürude
15.10.2018
Elbasınıñ «Bolaşaqqa bağdar: ruhani jañğıru» maqalasın iske asıru şeñberinde elimizde 2025 jılğa deyin...
Ädiskerge kömek
Arab, parsı kisi esimderiniñ emlesi
15.10.2018
Dwrıs aytasız. Bügingi tañda ruhani jañğıruımızdıñ bastı belgileriniñ biri – atı-jönimizdi wlttıq twrpatta...
Ädiskerge kömek
Jağdayattıq oqıtu – STEM-di oqıtudıñ bir ülgisi
02.05.2018
Qazirgi uaqıtta älemde törtinşi tehnologiyalıq revolyutsiya qarqındı jürip jatır. Aqparat ağını, joğarı tehnologiyalıq...
Ğalımnan keñes
Qazaq tili emle erejesiniñ qalıptasuı jaylı jäne jaña älipbiimizge qatıstı mäsele
15.10.2018
A.Baytwrsınwlı atındağı Til bilimi institutınıñ Ğılımi keñesinde maqwldanğan, Ş.Şayahmetov atındağı «Til-Qazına» wlttıq ğılımi-praktikalıq...
Ğalımnan keñes
ŞETTILDIK SÖZDERDI İGERIP JAZU MÄSELESI JÖNINDE
03.10.2018
Elbası N.Ä.Nazarbaevtıñ «Bolaşaqqa bağdar: ruhani jañğıru» attı bağdarlamalıq maqalasında (12.04.2017 j.): «Men 2012...
Til rayı
"Şonjı" atauın "Älmerek" dep özgertuge bolmaydı
15.10.2018
QR Prem’er-ministriBaqıtjan Äbdirwlı SağıntaevtıñnazarınaQwrmetti Baqıtjan Äbdirwlı!Sizdiñ atıñızğa "Qazaqstan Zamanı" gazettiniñ 19 şildedegi ...
Til rayı
Üştildiliktiñ maqsatı – memlekettik tildi qajet etpeu me?
28.09.2018
24 qırküyek küni Parlamentte ötken Ükimet sağatına qatısqan Astana men Almatı, Soltüstik...
Til rayı
Ärip tanımaytın baladan Afrikanı swrağan...
26.09.2018
Eñ bastısı, qazirgi oqulıqta ötken ğasır bastauındağı wlt ziyalıları Ibıray Altınsarin, Ahmet Baytwrsınov,...


text:
Qırımtatar halqınıñ sürgünligi 71 yıllığına mayıs 18 künü Ukraina Haber siyaseti Nazirligi mahsus içtimaiy kampaniyanı azırlay.
Bunı haber siyaseti naziriniñ Qırım meseleleri boyunca keñeşçisi Sergiy Kostınskıy Kiyevde mayıs 5 künü keçirilgen birifingde bildirdi.
«Mayıs ayında qırımtatar halqınıñ sürgünligi 71 yıllığına biz mahsus içtimaiy kapmaniyanı azırlaymız. Serlevası – «Mayıs 18 künü epimiz – qırımtatarlarmız». Kampaniya tış rekalama aletleri ile matbuat, radio ve televideniyede keçirilecek», – dedi Kostınskıy.
Sürgünlik qurbanları hatıra Kününe bağışlanğan bediiy tedbirler çerçivesinde – Rustem Eminovnıñ «Sürgünlik» toplamından eserleriniñ sergisi ve Taras Şevçenko adına Opera ve balet milliy akademik teatrinde «Unutma» leyhası kösterilecek, Ukraina milliy tarih müzeyinde fotoresim sergisi ve memleket boyunca «Haytarma» filmi kösterilecek.
Mayıs 18 künü Mustaqillik Meydanında qırımtatar halqınıñ sürgünligi qurbanları hatırasına mitingniñ keçirilmesi planlaştırıla.
Mayıs 18 künü – Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgünligi qurbanlarınıñ hatıra künüdir. Bu künü 1944 senesi Orta Asiyağa yarımadadan qırımtatarlarnıñ ilk eşelonı yollanıldı.
Qırım işğalinden evel Aqmescitte sürgünlik yıllığına er sene Bütünqırım matem mitingi keçirile edi. Mında on biñlerce insan iştirak ete edi.


text:
Ukrainanıñ sabıq prezidenti Leonid Kravçuk, yaqın zamanda Rusiyeniñ geosiyasiy problemaları işğal altındaki Qırımnı ekinci sırağa çeker dep saya. Bu aqat o ukrain «Apostrof» neşirine bergen intervyusında söz yürsetti.
«Bügünki künde Qırım aqqında em optimistik, em pissimistik şekilde laf etmek mümkün. Lâkin men optimistim. Men bellesem, yaqın zamanda Rusiyeniñ Qırımnen oğraşmağa alı qalmaz. Aynı şekilde Donbassqa da qulaq asmaz. O yalıñız şimdi qopaymaqta. Kün keçken sayın onıñ alı ep fenalaşa. Ve bu tışqı siyasiy ekvilibristikasınıñ iç bir manası yoq», – dep qayd etti Kravçuk.
Onıñ sözlerina köre, halq köterilip, «tarih yaratış meselesini eline alğanda, siyasetniñ dinamizm derecesiniñ şiddetini, farz etmek bile pek qıyın».
«Halq köterilgende o, pek tez deñişmesi mümkün. Onıñ içün şimdi tış faktorlar, tış ekvilibristika ve anda, Kremlde solovyovlar, vorobyovlar kibi siyasetni ağızğa alıp ötken bir sürü «quşlar», bir tış perdedir dep ümit etem. Amma aslında vaziyet olar tüşüngeni kibi, pek basit degil. Er şey pek tez aylânıp ketmesi mümkün. O da, bizim tarafımızğa (Ukraina tarafına - QA) aylânacağına ümit etem», – dep yekünledi siyasetçi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Mart 18-de Kyivde, Nezalejnosti (Mustaqillik) meydanında, ilhaq etilgen Qırımda teşkil etilgen Rusiye prezidenti saylavına qarşı eki tedbir keçe. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Tedbirlerden birinde faaliyetçiler çeşitli tillerde yazılğan «Qırım içün yüregim yana» yazısı ile veraqalar dağıttı.
«Ukraina liderlik akademiyası» cemiyet teşkilâtınıñ faaliyetçisi Krıstına Yaremçuk: «Biz Qırımda Rusiye saylavınıñ keçmesine qarşımız. Bu tedbirge çıqmaq içün bir qaç cemiyet teşkilâtı birleşti. Saat 11.30-tan 12.30-qa qadar biz türlü tillerde yazılğan «Qırım içün yüregim yana» yani bugün qırımtatarlarğa qarşı yapılğanlarğa ve Qırımda olğanına yüregim yana manasına yazısı olğan veraqalar dağıtacaqmız», – dedi.
Ekinci tedbir Mustaqillik eykeli yanında keçe. Anda faaliyetçiler «Qırım – Ukrainadır», «Ukrainada tecavuzkârnıñ saylavı olmaz», «İlhaq etilgen saylavğa narazılıq bildiremiz!» plakatlarınen çıqtılar.
Ondan ğayrı, Kyivniñ merkezinde XX-XXI asırlarda Rusiye ukümetiniñ qırımtatarlar ve diger Qırım saknlerine qarşı cinayetlerine bağışlanğan «Tarih küzgüsi» installâtsiyası açıldı. İnstallâtsiya içün, 2014 senesiniñ baarindeki vaqialarnı ve ondan soñki Qırım sakinlerine qarşı repressiyalarnı aks etken Qırım.Aqiqatnıñ fotosuretleri qullanıldı.
Yanvar ayında Çubarov, er bir milletten olğan Qırım sakinlerini Rusiye prezidenti saylavını boykot etmege davet etti.
Kreml tarafından tayin etilgen Qırım başlığı Sergey Aksönov, qolu astında çalışqanlarnı Rusiye prezidenti saylavına barmamağa çağırğan memurlarnı, işten çıqarılacaqları ile qorquza edi.
Fevral 16-da Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya toplulığını ilhaq etilgen Qırımda kelecekteki Rusiye prezidenti saylavınıñ neticelerini tanımamağa davet etti.
İlhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidenti saylavınıñ tanılmaması aqqında ABniñ tış işleri ve telükesizlik siyaseti boyunca Yüksek temsilcisi Federika Mogerininiñ beyannamesinde bildirile.
Rusiye prezidenti saylavını 2018 senesi mart 18-de – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaq etilgeniniñ yıllığında ötkereler. Onda sekiz namzet iştirak ete – Sergey Baburin, Pavel Grudinin, Vladimir Jirinovskiy, Vladimir Putin, Kseniya Sobçak, Maksim Suraykin, Boris Titov ve Grigoriy Yavlinskiy.


text:
Şu künleri «Viki alemni seve» üçünci ukrain foto yarışı soñuna yetti – qoruq, tabiat qoruv territoriyalarnıñ, Ukrainanıñ unikal yerleriniñ foto yarışı. Foto yarışına yollanılğan 14770 foto resimden 582 foto Qırım aqqında ve Qırımdan edi.
Yarış «Vikipediya» – «Vikimedia Ukraina» ukrain temsilciligi tarafından teşkil etildi.
Qırım.Aqiqat mühbirine «Vikimedia Ukraina» icraiy müdiri Natalya Tımkiv aytqanı kibi, er sene yarışqa Qırımdan yüzlerce, atta biñlerce foto yollanıla.
2015 senesi qırımlılar, evel olğanından, daa da az foto yolladı. Eger de 2013 senesi Qırımdan yarışqa 79 iştirakçiden 1877 foto kelse, 2015 senesi Qırımdan 30 insan 582 foto yolladı. Aqyardan Vikipediyağa fotolarnı 9 insan yolladı.
«Vikimediya Ukraina» malümatına köre, QMC cedvelinde – 198 tabiat qoruv obyekti bar. Yarış devam etken yılları olardan 139 fotoğa çekildi ve Vikipediya yarışları içün yüklenildi.
Bıltır yarış ğalibi – Qırımdan Vitaliy Başkatovnıñ «Demerci qayaları» foto resimi oldı.
Qırımıñ eñ populâr obyektleri: Ayuv dağ, Demerci, Qaradağ tabiat qourğı, Ay-Petri, Livadiya bağçası.
Yarışnıñ milliy basamaq jürisi iyün 15 künü işke başlaycaq, halqara – iyül 15. Ğaliplerni avgust başında ilân etecekler.


text:
Qazaqstan Qırğızstanğa ïmporttıñ kürt artwına taldaw jürgizdi
ASTANA. QazAqparat - Qazaqstan Qırğızstanğa ïmporttıñ kürt artwına taldaw jürgizdi. Bul twralı bügin Ortalıq kommwnïkacïyalar qızmetindegi brïfïngte QR QM Memlekettik kirister komïtetiniñ törağası Ardaq Teñgebaev ayttı, dep xabarlaydı QazAqparat.
«2016 jılğı kedendik derekterge säykes, QXR-dan Qırğızstanğa tawarlardıñ ïmportı 2016 jılmen salıstırğanda 42 payızğa artıp, 1,5 mlrd AQŞ dolların quradı. Bul rette Qazaqstan awmağı arqılı Qırğızstanğa ötkiziletin tawarlardıñ tranzïti 67 payızğa köbeydi. Biz Qırğızstanğa ïmporttıñ osınday kürt artwına taldaw jürgizdik», - dedi ol.
Komïtet basşısınıñ atap ötwinşe, taldaw nätïjesinde Qırğızstandağı kedendik qun Qazaqstanmen salıstırğanda 2 jäne odan da köp esege elewli tömendegeni anıqtalğan.
«Tawarlardıñ qunın tömendetw mıñ payızdı quraytın jekelegen jağdaylar da bar. Mısalğa er adamnıñ bir jeydesiniñ kedendik qunı Qazaqstan Respwblïkasında bir danası üşin 5,45 AQŞ dolların quraydı. Al däl sol jeyde Qırğız Respwblïkasınıñ köleminde 0,44 AQŞ dollarına teñ. Sonda 5,08 esege tömen bolıp otır. Tağı bir aytıp ketetin jağday, äyelder etiginiñ bir danası Qazaqstanda 28,85 AQŞ dolların, Qırğızstanda däl osı etik 2,74 AQŞ dolarrın quraydı. Yağnï, bağa 100,5 ese tömen körsetilip otır», - dedi Teñgebaev.


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/25 dekäber
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 25 dekäber biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1873 — Musa Bigiev, tatar yazuçısı, din ğalime.
- 1902 — Ğabdraxman Xäbibullin, BASSRnıñ opera cırçısı.
- 1925 — Xänif Ğabdraxmanov, Dan ordenınıñ tulı kavalerı.
- 1961 — Rafail Nasibullov, klassik köräş buyınça Ievropa çempionı, dönya çempionatında ikençe urın aluçı.
Wafatlar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1883 — Aleksandr Loman, arxitektor.
- 1965 — Xösni Kärim, yazuçı.
- 1972 — Mansur Abdraxmanov, tatar fälsäfäçese häm cämäğät eşleklese.
- 2009 — Midxät Minşin, yazuçı häm jurnalist.


text:
Janar Duğalova Bayan Esentaevanıñ qaramağınan ketetin boldı. Prodyuserdiñ aytwınşa, etek-jeñin jïıp, oñ-solın tanığan eresek, esti qızğa jetekşiniñ keregi şamalı.
“Men Janardı swretşige teñeymin jəne onı belgili şeñberde ustawğa bolmaydı. Sondıqtan onı da kelisim şartta körsetilgen birer jumıstarı orındalğannan soñ öner aydınında erkin jüzwge jiberemin”,-degen bolatın Esentaeva. Sol waqıtta kelip jetti. 1 qazan küni Janardıñ «Shine Production» prodyuserlik ortalığımen jasağan kelisimşartınıñ waqıtı ayaqtaladı. Endi ənşi jeke şığarmaşılığımen tolıqtay özi aynalısadı.
Al prodyuser köp uzamay jaña esimderdi tanıstırwğa wäde etti.
Esteriñizge sala keteyik osıdan 2 ay burın bul ortalıqtan Kämşat Joldıbaeva da jeke bölinip şıqqan bolatın. Qazirgi tañda ol şığarmaşılığın damıtw üşin ayanbastan eñbek etwde. Endeşe qızdarğa sättilik tileymiz!
Derekközi: baistars.kz
Kommentarïï


text:
Rusiye Federatsiyası mudafaa naziri Sergey Şoygu cumaaqşamı künü işğal etilgen Qırımğa keldi, dep bildire TASS agentligi.
Rusiyeli haber agentliginiñ malümatına binaen, Rusiye arbiy müessisesiniñ yolbaşçısı arbiy infrastruktura qurucılığı aqqında maruzalarnı diñleycek ve Saq şeerinde arbiy sanatoriyni teşkerecek. Bu aqta mühbirlerge Mudafaa nazirliginiñ resmiy temsilcisi İgor Konaşenkov bildirdi.
«Rusiyeli arbiy müessisesiniñ yolbaşçısı Cenübiy arbiy okrug ve Qara deñiz flotunıñ komandanlığını arbiy infrastruktura obyektleriniñ quruvı boyunca planlarnıñ ömürge keçirilmesi aqqında diñleycek», – dep ayttı Konaşenkov.
Bundan da ğayrı, onıñ sözlerine binaen, nazir Aqyarnı ziyaret etecek, o yerde Qara deñiz flotunıñ deñiz piyade askerleri ayırı brigadasına mükâfatnı taqdim etecek.
Planğa köre, Şoygu 2014 senesi Mudafaa nazirliginiñ mülkiyetine keçken Saqtaki şifahaneni de ziyaret etecek.
Rusiye Mudafaa nazirligi saytında Sergey Şoygunıñ yarımadağa ziyareti aqqında malümat yoq.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Yuriy Stets Halqara pressa serbestligi künü dünyanı Suşçenko ve Semena işlerine diqqatını celp etmege çağırdı
Ukraina haber siyaseti Nazirligi jurnalistler telükesizligi ve olarnıñ aqqları qoruvı tarafında qattı tura – biz içün bu bir de-bir “namus kodeksi”.
Nazir Yuriy Stetsniñ sözlerine köre, bugün Mıkola Semenanıñ ve roman Suşçenkonıñ işleri – RF tarafından jurnalist zenaatına ve söz serbestligine aqqlar bozuluvınıñ misalleridir.
“Bu künde men dünya toplulığını bizim siyasiy mabus olğan jurnalistlerimizge diqqat ayırmağa çağıram. Halqara teşkilâtlarınıñ destegi, Avropa memleketleri liderleriniñ fikirleri olmasa, olarnı tez azat etip olamazmız”, - Y.Stets.
Nazir zenaatdaşlarına muracaatında qayd etkenine köre, serbestlikniñbaşqa tarafı – mesüliyetlik. Onıñ içün jurnalistlerni cemiyet aldında mesüliyetini añlamağa, jurnalistika standartlarını ve aytqanlarınıñ doñrulığını becermege, bunen beraberlikte serbestlikni ve devlet destegini duyıp, rica etemiz!
“Zemaneviy dünya içün alışıq olmağan cezasızlıq allarına baqıp ve jurnalistler telükesizligi aqqında qasevetlenip, yaqın zamanda HSN sigorta qısmında qanunğa deñişmeler teşebbüs etecek – dep bildire Haber siyaseti Naziri Yuriy Stets, - Bu mevzunı Avropa Şurası ve Ukraina jurnalistleriniñ Milliy toplulığı, media ve sigorta hadimleri ile köterecekmiz”.
Böyleliknen, HSN mecburiy sigortanıñ qanuniy doğurlanuvı vastasınen, professional faaliyette qoşma garantiyalar bermege planlaştıra.
Cedvel


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ Yedi Quyu (Leninskoye) rayonında avgustnıñ 3-ünde rus quvetçileri Yedi Quyu meclis reisi (2016 s.) Lenur Ablâzimovnıñ evinde tintüv keçire.
Bunıñ aqqında “Qırım birdemligi” birleşmesi öz Facebook saifesinde habet ete.
“Yedi Quyu rayonınıñ Qara Quyu (İliçövo) köyünde Lenur Ablâzimovnıñ evinde tahqiqiy merasimler keçirile. Tafsilâtlarnı ögrenemiz”, - haber etti faalciler.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalcileri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında qabaatlanğan musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirip başladı.


text:
Aqtöbede Älïya Moldağulova atındağı köpir aşıldı
AQTÖBE. QazAqparat - Aqtöbe qalasında qazaqtıñ batır qızı Älïya Moldağulovanıñ esimi berilgen köpir aşıldı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
«Qırküyek ayında üşinşi köpir paydalanwğa berilip otır. Xalıq surawın eskerip, 5 ay burın qurılıs jumıstarı bastaldı. Köpir qurılısı 2,5 ayda ayaqtaldı. Aqtöbeniñ Almatı men Astana awdanın qosatın köpirge Älïya Moldağulovanıñ esimi beriledi», - dedi saltanattı şara barısında oblıs äkimi Berdibek Saparbaev.
Aqtöbe qalasında kölik keptelisin azaytw üşin köpirge qosımşa eki ötpejol salındı. Qurılıs jumıstarına byudjetten 1,2 mïllïard teñge jumsaldı.
Qurılıs jumıstarın tolığımen 2019 jıldıñ tamız ayında ayaqtaw josparlanğan.
Ayta keteyik, iri jobanı iske asırw kezinde twnnel qabırğaların nığaytw jäne bekitw, kommwnaldıq jäne baylanıs jelilerin qosw, asfalt tösew jumıstarı jürgizildi. Jaña ötpejoldı astanalıq «Progress KZ» JŞS saldı.


text:
Keşe, 5 säwirde Memlekettik Ortalıq mwzeyi men Qıtay Xalıq Respwblïkasınıñ Almatı qalasındağı Bas konswldığı birlesip uyımdastırğan «Ulı Jibek jolınıñ jaña beynesi men jetistikteri» attı fotokörme aşıldı, dep xabarlaydı Egemen.kz.
Birtutas kommwnïkacïyalıq transewrazïyalıq jüye retinde ülken mañızğa ïe bolğan Ulı Jibek jolı qazir de türli memleketter, onıñ işinde Qazaqstan men Qıtay elderi arasındağı qazirgi zamanğı mädenï jäne ekonomïkalıq baylanıstardıñ damwında da ülken röl atqarıp otır.
«Jaña beyne», «Birlesken qurılıs jäne paydalanılwı», «Birlesip ömir sürw men ortaqtasa örkendew» attı 3 bölimnen turatın körmege Ulı Jibek jolınıñ tarïxı ğana emes, sonımen birge sayasat, ekonomïka, qurılıs, bïznes, bilim berw, mädenïet, twrïzm jäne sport salaları boyınşa Qazaqstan-Qıtay qarım-qatınastarınıñ jetistikteri beynelengen 70-ten astam fotojumıs qoyılğan. Fotoswretşiler jumısında sonday-aq, Qıtaydağı säwlet eskertkişteri, körkem tabïğï orındarı, körikti jerleri körinis tawıptı.
Körmeniñ birinşi bölimi xalıqtarğa öz tarïxï-mädenï murasın saqtawğa, beybitşilik, kelisim, dostıq, jarïyalılıq pen tözimdilikti saqtay otırıp, ömir sürwge mümkindik bergen kezeñnen, yağnï Ulı Jibek jolınıñ eki mıñ jıldıq tarïxın qamtığan 26 fotoswretten turadı. Fotoswretter arasında: «Jiayu – Ulı köş», «Bwdda üñgirindegi kün säwlesi», «Yongtai köne qalası», «Tüngi qayıqtar sayısı», «Tïbettik Jaña jıl», «Tüyeşi», «Köne awıldağı qağaz öndirw», «Jürdek poyızdar däwiri», «Aspalı köpir» sïyaqtı köptegen jumıstardı tamaşalawğa boladı.
Körmeniñ 25 fotoswret qoyılğan ekinşi bölimi ekonomïka jäne zawıttar men qayta öñdew kombïnattarınıñ qurılısı, energetïkalıq, farmacevtïkalıq kompanïyalar, bankter men sawda ortalıqtarın aşw salaları boyınşa ortaq jobalardı iske asırw maqsatındağı Qazaqstan-Qıtay özara tïimdi ıntımaqtastıqtağı qarım-qatınasın beyneleydi. Jambıl jäne Oñtüstik Qazaqstan oblıstarındağı cement zawıttarı, «Taw-ken» Aqtoğay zawıtı, «SINOPEC» munay öñdew zawıtı, «Moynaq Sw» elektrostansınıñ aşılw sätteri, Qazaqstan Prezïdenti N.Ä.Nazarbaevtıñ «CNPCS» kompanïyasınıñ Aqtöbedegi fïlïalınıñ dïrektorın gramotamen marapattaw säti beynelengen fotoswretter erekşe qızığwşılıq twdırdı.
Qıtay fotoswretşileriniñ Almatıda tüsirgen 19 fotoswretinen turatın körmeniñ üşinşi bölimi: Qıtaydıñ salt-dästürleri, ädet-ğurıptarı, merekeleri, qazirgi damwı, «Şensï provïncïyasınan Almatığa deyin kelgen 100-den astam adam men tüyeler kerweni» jumısı, QXR Almatı qalasındağı Bas konswldığı ötkizgen «Qıtay tağamdarınıñ merekesi», «Qıtay mädenïetiniñ küni», Qazaq Memlekettik qızdar pedagogïkalıq wnïversïtetinde ötken «Til dostastıqtıñ köpiri» bayqawı, «Qıtay sportşılar quramasınıñ Konfwcïy mektebiniñ oqwşılarımen birge Qıtay Jaña jılın qarsı alwı», «Qazaqstan-Qıtay dïplomatïyalıq qarım-qatınasınıñ 25 jıldığına arnalğan Gala-koncert», «Nawrız meyramı» sïyaqtı Qazaqstan men Qıtay arasındağı mädenïet pen öner salalarındağı qarım-qatınastı qamtığan. Körme säwir ayınıñ 11-ine deyin jalğaspaq.
Derekközi: egemen.kz
Kommentarïï


text:
Horvatiya – Angliya 1:1 (qosımşa taymda 2:1)
Alğaşqı taymnıñ besinşi minutında-aq Angliya Horvatiyanıñ ayıp alañı sırtınan dop soqtı. Jas jartılay qorğauşı Tripp'erdiñ wlttıq qwraması üşin soqqan alğaşqı golı. Ayıp dobın şeber orındap, oñ jaq toğızdıqtı ala top etkizdi. Erte goldan soñ Angliya aldıñğı şepte arqasın bosatıp, ötkir kontrşabuıldarğa köşti. Jan salıp, ter sorğalatıp jügirudi azayttı. Keyn men Lingard birneşe oñtaylı sätte qapı qaldı. Sterling sol bayağışa dalañdap bos şaptı. Maguayr men YAng tas qamal bolıp twrdı, Pikford öte senimdi oynadı. Şarşañqı Horvatiya qattı pressingke jaramadı, dörekileu oynadı, jii ereje bwzdı. Ädettegidey Modriç, Rakitiç pen Perişiç şeber oynap, erekşe közge tüsti. Birinşi taymda köñilimde üş swraq tudı: 1. Nege tottenhemdik Keyn-Alli dueti ÄÇ-te müldem körinbeydi? 2. Nege Sterlingtiñ


text:
Amerika Qoşma Ştatları Mudafaa naziri Eşton Karter mayıs 3-te almaniyalı Ştutgartta, AQŞ avropalı komandanlığı yerleşken yerde, Avropada yañı NATO baş komandanını – general Kertis Skaparrottini taqdim etti.
Bu vazifeni Kertis Skaparrotti AQŞ Arbiy ava quvetleri generalı Filip Bridlavdan aldı, o ise istifağa çıqtı.
Skaparrotti Ukrainağa silânı, hususan Javelin adlı köçürme tanklarğa qarşı raketa komplekslerini bermek teklifte bulunğan edi. O, Rusiye tecavuzına qarşı turmaq içün Avropada NATO quvetleriniñ bulunmasına qol tuta. Kertis Skaparrottiniñ fikirince, Rusiye alyansnı bozmağa tırışa.
Skaparrottini Avropada NATO Birleşken quvetleri komandanlığınıñ yolbaşçısı vazifesine namzet olaraq AQŞ prezidenti Barak Obama teklif etti. Onıñ namzetini Şimaliy Atlantik Alyansnıñ (NATO) Şurası ve Amerika Qoşma Ştatları Senatı tasdıqladı.
Bundan evel Kertis Skaparrotti Cenübiy Koreyada AQŞ birleşken komandalığınıñ yolbaşçısı edi.


text:
SpN GRU 22 brigadasınıñ arbiyleriniñ şahsiyetleri belli oldı RF, Luganskta arbiy vazifesini eda etkenleri
Kiyevde Mıhaylovska meydanında olğan sergiden fotoreportaj
Donbassta Rusiye bulunuvınıñ 10 delili
Debaltsevo uruşında RF İçki quvetleriniñ 5-nci tank brigadası
Luganskta «Ranjır» Rusiye mobil emir noqtası tapıldı
Keriç boğazından vade etilgen köpür yerinde – Siverskiy Donetskten gizli köpür
Ukraina ile devlet sıñırından 10 km uzaqlığında, Rostov vilâyeti Kamensk-Şahtınsk civarı
«Donbass-arena» stadionında RF Mudafaa Nazirligi Silâlı Quvetleriniñ 99-ncı brigadasından «Şahtar» mühlisleri»
Ukrainada Rusiye Arbiy deñiz quvetleri / Ava qarşılıq mudafaasınıñ radiotehnikiy orduları
Krasnodon demir yol stantsiyasında silâlanuv ile Rusiyeniñ demir yol anbarları
Perevalsk. ORSS arbiy tehnikasınıñ üyüri qayd etilgen


text:
Bunı Rusiyeniñ Qırım işleri boyunca naziri Oleg Savelyev bildirdi, dep haber ete «Praym» Rusiye neşiri.
«Variantlardan birisi: Qırımda «Krımtelekom» (tahminiy serleva) operatorı peyda ola bile, o LTE-de çalışacaqtır. Mütehassıslar ile subetleşmege kerek», – dedi o.
Savelyevniñ aytqanı kibi, yarımada territoriyasında 4-nci nesil mobil ağlarnı (LTE) açmağa imkân bar.
Al-azırda Qırımda operatorlar esasen ekinci nesil ağlarda (GSM) çalışa.
Nazir operatorlarda LTE ağlarnıñ açılması içün dalğalarnıñ qullanuvı ile problemler olmamaq kerekligini aytıp keçti.


text:
Bunı o, muzakerelerden soñ brifingde bildirdi, dep yaza Ukrainskaya pravda.
«Bizler iyünniñ 27-si saba saat 10-ğa qadar eki taraflı ateş toqtatılması aqqında añlaştıq», – dep ayttı Kuçma.
Körüşüvde bulunğan OSCE vekilleri Donetsk vilâyetinde ğayıp olğan adamlarnı beraber qıdıracaqlarını bildirdiler.
«OSCE zıddiyetniñ barışıq al etilmesine qol tuta, lâkin bizim missiyamız havfsızlıqta olacağında emin olmaq kerekmiz», – dep bildirdi OSCE missiyasınıñ vekili.
Hatırlatamız, bazarertesi künü Donetskte Ukraina, Rusiye vekilleri ve separatistler arasında Ukrainanıñ şarqiy regionlarında vaziyetni al etüv muzakereleri başlandı.
Mesleatlarnıñ maqsadı – Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ barışıq planını yerine ketirüv basamaqlarını belgilemektir, dep bildire onıñ matbuat hızmeti.
Poroşenkonıñ avalesi ile Donetskteki muzakerelerde Ukrainanıñ sabıq prezidenti Leonid Kuçma iştirak ete. Moskvanı Kiyevdeki Rusiye elçisi Mihail Zurabov temsil ete.
Qırım.Aqiqat bergen malümatlarğa köre, iyün 27-de Ukraina Avropa Birligi ile assotsiatsiya Añlaşmasını imzalamaq kerek.


text:
Qırımtatar milliy Meclisi Ukrainada Donetsk vilâyetiniñ Torez şeeri civarında urıp tüşürilgen uçaqta olğan yolcu ve eyyet azalarınıñ tuvğanlarına taziyelerni bildirdi.
Meclisniñ resmiy saytındaki beyanatında: «Qırımtatar milliy Meclisi terroristik ücüminiñ qurbanı olğan «Malaysia Airlines» ava şirketi uçağınıñ yolcu ve eyyet azalarınıñ tuvğanlarına taziyelerini bildire», – denile.
«295 insannıñ ölümine ketirgen facia kene de terrorizm, devlet, topraq bütünligine, millionlarce insan ve halqlarnıñ ömür ve havfsızlığına zarar ketirgenini tasdiqladı», – denile taziyede.
Qırımtatar milliy Meclisi halqara toplulıqnı tahminen 300 insan ile uçaqnı tüşürgen terroristlerni mesülietke çekmege ve «işbu cinayetke yol bergen taraflarğa nisbeten halqara uquqnıñ eñ ciddiy qararlarnı kirsetmege» çağırdı.
Amsterdamdan Kuala-Lumpurğa uçqan Malaziya şirketiniñ Boeing 777 uçağı iyül 17 künü Ukraina şarqındaki Donetsk vilâyetiniñ Torez şeeriniñ civarında urıp tüşürildi. 295 yolcu arasında çoq bala bar edi. Er kes elâk oldı.
Ukraina havfsızlıq hızmeti separatistlerniñ laflarını aşkâr etti. Olar tüşürilgen uçaq aqqında Moskvadaki kuratorına haber ete ediler.
Yolcularnıñ yarısı – 154 insan – Niderlandı vatandaşı ola. Bunıñ ile uçaqta 27 Avstraliya, 23 Malaziya, 11 İndoneziya ve Büyük Britaniya, Almaniya, Belçika, Fillippinı, Kanada vatandaşı bar edi.


text:
Şejire – Abaq Kerey
Abaq Kerey 12 atağa bölinedi. Bwl bölinis Qıtay qaramağına ötken kezden bastaladı. Abaq kereydiñ qaydan, qalay taratılatını turalı şejireler köp jäne olarda birizdilik joq, yağni «ärkimdiki özine jön» degenge sayadı. Oyğırlıq Mäsäli, Döyten, Sahariya qariyalardıñ maqwldauı negizindegi atam Janattıñ (A.J) jazıp qaldırğan şejiresinde Abaqtan Izen, Jusan. Izennen Mağınalı, Sidalı, Jabaydı taratadı. Mağanalıdan Qoylau, Baylau delinedi. Qoylaudan-Iteli. Abaq Kereydiñ işinde iteli ruı «noqta ağa» ataladı. “Alaş aynası” internet-gazeti halqımızdıñ şığu tegin, taraluın bayandaytın tarmağı – qazaq şejiresi turalı aqparattardı kezeñ-kezeñimen jariyalamaq. Osı arqılı üş jüzdiñ är ruı turalı mälimetterdi toptastırıp, qazaqtıñ ortaq şejire qorın jasap şığarmaq. Eger sizdiñ qolıñızda öz ruıñız jayında mälimetter bolsa, bizdiñ mına: info@alashainasy.kz elektrondı poştamızğa jiberuiñizge boladı. Noqta


text:
"Ahäd Tamimi bala ğına, anıñ urınına mine alığız"
Keşe xoquqların yaqlawçı advokat Güldän Sönmäz İzrail’gä açıq möräcäğat’ yasadı
Keşe xoquqların yaqlawçı advokat Güldän Sönmäz “Ahäd Tamimi bala ğına, anıñ urınına mine alığız” isemle açıq xat belän urtaqlaştı. Sönmäz bu möräcäğat’tä fälästinle qıznıñ mäxkämägä boğawlar belän kiterelüen tänqıyt’läde. Ul barlıq dinnärdä häm ideologiyälärdä xätta suğışnıñ xoquqıy häm äxlaqıy yaqları buluına basım yasıy. “Suğış waqıtında da balalar qağılğısız häm saqlanır. Balalarnı mäxküm itep keşelekkä qarşı cinayät’ êşlisez,”-di ul.
İZRAİL İLÇELEGENÄ AÇIQ MÖRÄCÄĞAT’
Ahäd Tamimi bala ğına, anıñ urınına mine alığız
Fälästinle qız bala Ahäd ät-Tamimi 18.12.2017 tönendä İzrail’ iminlek köçläre tarafınnan änise belän bergä saq astına alındı. Ul könnän başlap qabat-qabat İzrail’ xärbi mäxkämäsenä çığarıldı. Ahäd ät-Tamimi bala häm grajdanlı. Dön’yada kürelmägän şäkeldä xärbi mäxkämädä xökem itelä. Dön’yanıñ här tarafınnan Ahäd ät-Tamimineñ häm başqa fälästinle balalarnıñ saq astında totıluına qarşı barlıq keşe xoquqları oyışmaları berlşäşep küp tapqırlar çaralar oyıştırdıq häm yazdıq. Ämma ücätlänep çığarmadılar häm bügen 8 ayğa iregennän mäxrüm ittelär. Ähäd ät-Tamimi, bala buluına qaramastan, mäxkämägä ayaq-qulları boğawlı kiterelde. Bu xäl qıznıñ törmädä nindi möğamälä kürüen añlarğa yärdäm itä.
Balalarğa qağılmağız. Suğışığızda balalarnı qullanmağız. Barlıq dinnärdä häm ideologiyälärdä suğışnıñ xoquqıy hän äxlaqıy tarafı bar. Barlıq dinnärdä suğış waqıtında da balalar qagılgısız bulır häm saqlanır. Keçkenä balalarnı totıp böten keşelekkä qarşı cinayät’ êşlisez.
Sezgä açıqtan-açıq täq’dim itam. Ahädne çığarığız, mine alığız.
Min İzrail’neñ basıp aluçı buluına ışanuçı häm Fälästinneñ azatlığın teläwçe, Zäñgär Märmär köymäsendä bulğan, İzrail’neñ qanunsızlığına qarşı ütkärelgän barlıq çaralarda qatnaşqan häm şiğar’lär qıçqırğan, İzrail’ tarafınnan “terrorçı” iğ’lan itelgän keşe xoquqları yaqlawçısı. Beläm – sez keşe xoquqların yaqlawçılarnı yaratmıysız häm terrorçı şikelle küräsez. Terrorçı süze minem isememä kileşmi. Min ğomeremne keşe xoquqları häm xaqları öçen köräşügä bağışladım. Ämma sezneñ qanunığız miña “terrorçı” di. Şuña kürä mine totu sezneñ öçen Ahädne totudan qazanışlıraq bulır.
Sezgä açıq möräcäğatem şul: xäzer ük barlıq fälästinle häm säyäsi säbäp belän totılğan yäxüd balaların irekkä cibäregez. Ägär riza bulmasağız, Ähäd ät-Tamimine çığaru häm qabat qulğa almaw şartı belän min täslim bulırğa xäzer. Ul – bala. Alarnıñ yaqlawsız buluınnan faydalanıp suğış qoralı itep faydalanmağız. Dön’yanıñ 4 tarafında barlıq keşelek sezneñ ğamälläregezdän oyala häm sezgä läğ’nät uqıy. Moña êçegez poşarğa tiyeş dip ışanam.
Täq’dimemne qabul itsägez minem belän êlemtägä kerä alasız.
21.03.2018
Advokat Güldän Sönmäz
Keşe xoquqların yaqlawçı


text:
Lañkestikke qatıstı qazaqstandıq Türkïyadan ekstradïcïyalandı ASTANA. QazAqparat - Bügin QR Bas prokwratwrası jäne Ulttıq qawipsizdik komïtetiniñ qızmetkerleri qılmıstıq jawaptılıqqa tartw üşin Eldos Künşığarovtı Türkïyadan ekstradïcïyaladı, dep xabarlaydı QazAqparat vedomstvonıñ baspasöz qızmetine silteme jasap.
Ïnvestïcïyalıq rezïdenttik bağdarlaması şeteldikterge azamattıq bermeydi – AXQO ASTANA. QazAqparat - Şeteldikter 150 mıñ dollarğa Qazaqstan Respwblïkasınıñ azamattığın ala alatını jaylı aqparat şındıqqa säykes kelmeydi. BAQ pen älewmettik jelini şarlap ketken sıbısqa qatıstı «AXQO Äkimşiligi» AQ basqarma törağasınıñ orınbasarı Marat Äytenov osılay jawap berdi, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Zañger: Xalıqtıñ qawipsizdigi - turmıs sapasınıñ quramdas böligi JARKENT. QazAqparat - Quqıq qorğaw organdarına, onıñ işinde eñ aldımen polïcïya jumısına sonı serpilis jasaw qajettigi qoğamda biraz talqılanğan, pisip-jetilgen mäsele. Elbasınıñ bïılğı Joldawı osı mäseleni serpindi ete aladı. Bul twralı Almatı oblısı Panfïlov awdandıq Ädilet basqarmasınıñ basşısı, Qazaqstan Respwblïkası Zañgerler odağınıñ müşesi Marat Sağımbek ayttı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Änşi Töreğalïdiñ uşaqqa bïletsiz ötwine baylanıstı tergew jürwde ASTANA. QazAqparat - «Almatı-Gonkong» reysine bïleti joq adamnıñ äwejaydıñ uşw aymağına ruqsatsız ötw faktisine qatıstı sotqa deyingi tergew amaldarı jürip jatır. Bul twralı Köliktegi Işki ister departamenti baspasöz qızmetinen mälim boldı, dep xabarlaydı QazAqparat.
Elbası tapsırması boyınşa IIM polïcïyanı jañğırtw jönindegi jol kartasın äzirlewge kiristi ASTANA. QazAqparat - Mïnïstrliktiñ ştattıq birligi, basqarwşılıq bwını qısqartıladı, polïcïyağa tän emes fwnkcïyalar alınıp tastaladı. Bul twralı QR Işki ister mïnïstri Qalmuxanbet Qasımov qatısqan mïnïstrliktiñ alqa mäjilisinde mälim etildi. dep xabarlaydı QazAqparat.
Memlekettik satıp alw salasındağı zañ buzwşılıqtar eki esege artqan ASTANA. QazAqparat - Memlekettik satıp alw salasında zañ buzwşılıqtar eki esege artqan. Bul twralı «Atameken» UKP janındağı käsipkerler quqığın qorğaw jäne sıbaylas jemqorlıqqa qarsı is-qïmıl jönindegi keñes törağası Qayırbek Süleymenov mälim etti, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
JŞS basşısı Şwçïnsk turğındarınıñ 5 mïllïon teñgesin kazïnoda uttırıp jibergen KÖKŞETAW. QazAqparat - Şwçïnsk qalası turğındarınıñ üylerine kürdeli jöndew jürgizw üşin awdarılğan 8 mïllïon teñgeden astam aqşanı jımqırıp, bul somanıñ birazın kazïnoda uttırıp jibergen seriktestiñ burınğı dïrektorı 2,6 jılğa bas bostandığınan ayırıldı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi Bwrabay awdandıq sotınıñ ükimine silteme jasap.
Elbası EAEQ elderindegi qazaqstandıqtardıñ quqığın qorğaytın Zañğa qol qoydı ASTANA. QazAqparat - Elbası Nursultan Nazarbaev Ewrazïyalıq ekonomïkalıq qoğamdastıqqa müşe memleketterdiñ azamattarı ekinşi memlekettiñ awmağında öndiriste zardap şekken jağdayda, oqïğanı tergep-tekserwdiñ tärtibi twralı Zañğa qol qoydı, dep xabarlaydı QazAqparat Aqordağa silteme jasap.
arı qaray
Murağat
Joğarı qaray


text:
GOBankingRates xalıqaralıq agenttigi ömir sürw üşin eñ arzan elderdiñ tizimin qurastırdı. Kütpegen jerden bizdiñ elimizge bul reytïngtegi 5-şi orın buyırdı.
«Besinşi orın, Qazaqstan. Resey jäne Qıtaymen şekaralas. Munay, kömir, temir keni sïyaqtı eldiñ tabïğï reswrstarınıñ arqasında ekonomïkası damıp keledi. Azıq-tülik jäne tutınwşılıq tawarlardıñ qunı reytïngtegi özge elderdiñ köpşiligimen salıstırğanda tömendew», - delingen materïalda.
Törtinşi orın. Sawd Arabïyası. Üşinşi orın - Kosovo. Ekinşi orın - Ündistan. Reytïngtiñ köş basında Oñtüstik Afrïka Respwblïkası tur. Jumıs isteytin jäne zeynetke şıqqandar üşin eñ arzan el. Eñ soñğı, 50-şi orındı agenttik Belorwssïyağa berdi. Wkraïna 24-orında bolsa, Resey 39-orında.
Kommentarïï


text:
Köruğlı
Köruğlı
Begäli sınşı xanğa at sınap beretin sınşı eken. Birneşe ret at sınap beredi. Tağı bir küni at sınawğa ketedi. Ol ketkende äyeli jükti eken, jükti äyeli Begäli ketken soñ, dünïeden ötedi. Bir künderi: «Äyeliniñ qabırınan bala şığıp jür»,— degen söz boladı. Begäli äyeliniñ qabırınan bala şığıp jür degendi estip: «Ne isteymin?» — dep xanğa baradı.
Sonda xan Begälige bılay dep aqıl qosadı: «Sen barıp er jasat, onıñ üstine şırış jaqtır, qwırşaq jasat, asıq alıp, bärin de alıp barıp kördiñ awzına qoy. Äyel bala bolsa qwırşaq oynar. Er bala bolsa, erge minip alıp jerdi sabalap otırar. Er körge sıymaydı ğoy, balanı şırış ustap alıp jibermes, sosın ustap alwğa boladı», — dedi.
Osı zattardı qoyıp, özi molanıñ tübine barıp, buğıp jata qaladı. Bir mezgilde bala körden şığıp, erge minip alıp, «şw-şwlep» jerdi sabalay bastaydı, qwırşaqtardı laqtırıp tastaydı. Bunı körip Begäli balanı ustay aladı, bala baqırıp jılaydı:
«Meniñ emip jatqan aq mamam bar, şeşem de, äkem de sen emes»,— deydi. Jılap qoymağan soñ balanı qaytadan qoya beredi. Bala körge kirip qayta şığıp: «Aq mamam bar edi, şeşem bar edi, birewi de joq, qw süyek bolıp jatır, äkem sen ekensiñ»,— dedi.
Balanı ertip, üyine alıp barıp, balanıñ atın körden şıqqan Köruğlı dep qoydı. Toğız kün toyın, on eki kün oyın jasaydı. Bir-eki jıldan keyin, balası ösken soñ, xan Begälige tağı at izdetip jiberedi. Sol ketkennen üş ay jürip, üş at arıtıp, bir Ğïrat degen attı alıp keledi, onı xanğa aparıp beredi. Ol at toqsan urğanda ayağın toğız basadı. «Sınşınıñ közi ağarğan eken, közin oyıp alıp, atın özine aparıp beriñder»,— deydi xan.
Begäliniñ közin oyıp alıp attı özine äkelip beredi.
Begäli balasına aytadı: «Bir julım üy tigip, attı sonıñ işine qoy, eki jağına eki şelek sw qoyıp, üydiñ esigin jap, öziñ qaytıp kelip qarama»,— deydi.
Köruğlı: «Qarağanda, bunıñ nesi bar, men bir qarayınşı»,— dep oylaydı, qaytıp kelip qarasa, attıñ eki qanatı bar eken, onı samawırdağı swğa salıp tur eken.
«Qanatı bar attı jaman dep äkemniñ közin oyıp aldı»,— dep Köruğlı köşege şığıp alıp, xannıñ ata-babasın qoymay sökken. Üyge qaytıp kelip;
— Äke, attıñ qanatı bar eken ğoy, — deydi.
— Balam, birewge ayttıñ ba? — dep suradı äkesi.
— Aytqanım joq, köşege şığıp xannıñ ata-babasın qoymay sögip qayttım, — depti.
Begäli:
— Oybay, balam attı alıp kele gör, — depti. Köruğlı attı alıp kelip, sol atqa minip ekewi qaşadı, ol kezde Köruğlı segiz jasta eken. Qaşıp kele jatıp:
— Apırmay, äke, mına bir qasqa at bizge jetti ğoy.
— Balam, ol käri ayğırdıñ balası-dı, äri-beri şapqan soñ bwını talıp, jete almay qaladı, — depti.
Bir zamanda:
— Äke, mına bir sur at jetti ğoy, — depti.
— Ol jetip eş närse qılmaydı, ol bir qwlıqtıñ balası edi, — depti.
— Äke, mına bir qara at jetti ğoy, — depti.
— Äy, käpir, üş qwlıqtıñ balası edi, bir köziniñ sası bar edi, qalıñ bozdıñ işimen twra künniñ astına qaray jür, közine kün şağılıp, ter quyılğasın qalar, — depti, aytqanınday qara at jüre almay qalıptı.
Sonda türıp Begäli sınşı balasına:
— Ä, balam, künniñ batısında ne kördiñ?— depti.
Sonda bala:
— Bir qara qoyu bult körinedi,— depti.
— Ol bult emes, Jämbilbeldiñ tawı, onıñ Temirqazıq jağında jalğız ayaq jolı bar-dı, sol jolmen jür, sol taw bizdiñ mekenimiz bolar,—depti. Sol tawdıñ künşığıs jağınan barıp üstine şıqsañ, üstinde keñ üy bar, tawdıñ etegine barıp tüs, — depti. — Künbatıs jağında bir äwlïe bar, soğan bar, äwlïe ne berer eken, — depti.
Erteñine bala barıp tünep qaytıp kelipti.
— E, balam, ne qıl dedi,— depti.
— Ana kewekte bir kisiniñ kïer kïimi, qarw-jarağı bar, sonı barıp al, dedi, — depti.
— E, quday bergen eken, barıp alıp kel, — depti. Barıp alıp keldi.
Bir künderde tawdıñ astınan kireşi jürdi. Äkesi balasına:
— Kireşige barıp otın al, otın jaq ta, öziñ tamaq iş, mağan tamaq ala kel,— depti.
Tünde tamaqtanıp, jatıp qalğan soñ, bekterin öltirip, qaraşasın tüye-müyesimen aydap tawdıñ üstine şığardı. Tawdıñ üstine şıqqan soñ, birewin ağa, birewin ini qılıp ağayın-twmalastay bolıp otıra beredi.
Bir küni Köruğlı otırıp äkesinen:
— Kegiñ ketken jer bar ma?— dep suradı. Sonda äkesi:
— Şırağım, bayağıda Besbatır degen batır meniñ qarındasımdı tartıp alıp ketti, — depti.
Köruğlı Besbatırdıñ elin izdep ketedi. Bir künderde Köruğlı Besbatırdıñ elin tawıp, üy sırtınan kelip, söyles degende, bir kempir şığadı.
— E, balam, kimdi izdep kelesiñ? — depti.
— Meniñ izdep kele jatqanım Besbatırdıñ eli, — depti.
— Şırağım, onda seniñ ne isiñ bar edi? — depti.
— Iqtïyarsız tartıp alıp ketken bir apayım bar edi, — deydi.
— Ol apañ men, biraq meni ne qılasıñ, alıp jürwiñe jaramaymın, aljıp ölwge qaldım, onan da Besbatırdıñ Aqdinäs attı sulw qızı bar, oğan men «sırttağı kisige şalap aparıp ber» deyin şalaptı ustap turıp, bir qolınan tart, men köterip jibereyin, atıña mingestir de qaş, äne, süytseñ seniñ kegiñ qaytadı,— deydi.
— Sırttağı kisige qımız apar,— deydi.
Qız qımız alıp şığadı. Köruğlı qımızdı ustay turıp, qızdı bir qolınan tartıp edi, kempir artınan köterip jibe- redi.
— Besbatırdıñ bes kün uyıqtaytın uyqısı bar, biraq oyansa, jetedi, sen qapı bolma, — dedi de qala berdi kempir.
Ol ketken soñ Besbatır oyandı, qara ayğırğa minip tura qwdı, Besbatır Köruğlığa jaqındağanda bir darïyağa tap boladı. Köruğlı Ğïrattı darïyağa salıp jiberip edi, Ğïrat ar jağına barıp dürs ete tüsti. Qara ayğır qarğıp edi, bir ayağı swğa malına tüsti, sonda Besbatır:
— Köruğlı tura tur, men sağan bata bereyin, — deydi. «Qara at zärin Ğïrattıñ şeşesine berip edi, Ğïrattıñ zärin basqağa bermegeysiñ, jolıñ bolsın jüre ber, joldasıñ qayırlı bolsın», — dedi de, Besbatır qala berdi. Aqdinästi alıp Köruğlı äkesine qaytıp keldi.
Bir küni Köruğlı Aqdinäske:
— Osı qara jerdiñ üstinde meniñ qayratıma şaq keletin kisi bar ma eken? — deydi.
Sonda Aq Dinäs:
— Meniñ äkem Besbatır seni taqımına qısıp alıp keter edi, — deydi.
Sonda Köruğlı:
— Men seniñ äkeñniñ basın äkelip bereyin, — dep kete berdi.
Aqdinäs:
— Äkem Täşkent pen Qoqannıñ arasında jalğız özi kire salıp jüredi, bara ğoy, — dedi. Aytqanınday Täşkent pen Qoqannıñ arasında kire salıp ketip baradı eken. Köruğlı jaqınday barğanda, Besbatır:
— Köruğlımısıñ, qonaq bol, tüs beri, — deydi.
Sonda Köruğlı:
— Men tüspeymin, — deydi.
— Olay bolsa, keyin tura tur, — deydi Besbatır.
Sonan soñ Besbatır atına minip, Köruğlığa qarsı barıp Köruğlınıñ jelkesinen ustap alıp, taqımına qısıp, attan tüsiredi. Onıñ atın alıp:
— Bul attı Aqdinäs kelip alıp ketsin, — deydi. Bir küni Köruğlı Besbatırdı añdıp jürip, qol oqpen atadı, ol oğı ötpeydi. Besbatır «qonıp jürgen masa men sona bolar» dep jüre beredi.
Bir mezgilde Besbatırdıñ tañ uyqısı kelip ketkende Köruğlı onı atıp qaladı, oq jılp ötip ketedi.
Besbatır Köruğlığa: «Meniñ işigimdi alıp beliñe orap qoy, meniñ arwağım sağan qonadı», — deydi. Sonda işikti sınayın dep ağaşqa orap qarap edi, ağaştı qïıp tüsedi, Besbatırdıñ oyı «Köruğlını söytip qïıp tüssin» degeni eken.
Köruğlı Besbatırdıñ basın kesip alıp, eline kelip, Aqdinäsqa:
— Mine äkeñniñ bası,— deydi.
— Ä, Köruğlı, sen meniñ äkemniñ arwağın uyıqtatıp attıñ ğoy, bolmasa, sen öltire almaytın ediñ, — dedi. Sen mağan äkemniñ qara atın ber, qonağına soydırıp, üstine jay saldırıp keleyin, —dedi Aqdinäs. Söytip eline barıp äkesiniñ basına jay saldırıp qayttı.
* * *
Künderde bir kün qalmaqtıñ xanı Şıntemir xalqına jar saladı:
— Köruğlınıñ Ğïratı men qarw-jarağın äkelip bergen kisiniñ töbesinen quyğan altındı eteginen tüsirer edim, — deydi.
Sonda bir mıstan kempir:
— Ä, Şıntemir, meni jelmayamen aparıp tastasañ, men äkelip berer edim, — deydi. Sonda onı Jämbilbeldiñ tawınıñ astına äkelip tastaydı. Kempir moyınına dorba salıp, qayırşı bolıp kelip, Köruğlınıñ üyine tüsedi.
Sonda Köruğlı:
— Şeşeme qımız ber,— deydi. Aqdinäs kempirge qımız quyıp beredi.
— Oybay, qarağım, tamaqtı kelistirip jasay almaydı ekensiñ,— deydi kempir.
— Ä, şeşe, tamaqtı sen jasay ğoy,—deydi Köruğlı.
Sonda mıstan:
— Qoy, qarağım, meniñ üyimde jetim balam bar ğoy, soğan barwım kerek qoy,— dedi.
— Eşteme etpes,— dedi Köruğlı.
— Bes kün qımız işpey otırasıñ,— dedi kempir.
Qımızdı äbden araq qılıp aşıtıp, Köruğlığa beredi. Ol mas bolıp jığılıp qaldı. Aqdinäske berip edi, ol da jığılıp qaldı. Qımızdı Ğïratqa da berip mas etedi.
Endi kempir Köruğlınıñ Ğïratına minip, qaraw-jarağın alıp Şıntemirge tarta beredi.
Bir mezgilderde Köruğlı esin jïıp, atın joqtap äyeli Aqdinäske aytqanı:
Kök Ğïratımnan ayrılıp,
Qanatım qaldı qayrılıp.
Basıma qayğı salındı,
Qarw-jaraq aldırıp,
Belim qaldı mayrılıp.
Er atınan ayrılsa,
Ölgeni bolar dünïede,
Men bir izdep keteyin,
Turıp munda ne eteyin?
Kök Ğïrattıñ jolına
Janımdı qurban eteyin.
Şamam kelse Ğïrattıñ
Artınan qwıp keteyin.
Qw tayağın tayanıp,
Öksip-öksip jıladı,
Köziniñ jasın buladı.
Közinen aqtı qandı jas,
Işinde qanı aralas.
Aqdinäs:
— Qoy taqsır, jılama, jılamaq sizge buyrıq emes, bizge buyrıq, sizge izdemek buyrıq,— deydi.— Men sağan qos judırıq, toqsan qurt jasap bereyin, sonsın künine bir qurt jeseñ de, qarnındı aşırmas. Izdegen jeriñe toqsan künde jetersiñ, tulpardıñ basqan izi oşaqtıñ ornınday bolıp oyılıp qalatın, sonıñ soñınan jürip tabarsıñ,— dedi. Köruğlınıñ qolına temir tayaq, basına temir telpek, üstine şekpen, ayağına temir kebis, qolına qos judırıq, toqsan qurt berip jolğa saladı. Köruğlı keterinde Aqdinäske qoştasıp aytqanı:
Aqdinästey alğanım,
Dünïeniñ bildim jalğanın.
Kök Ğïrattan ayrılıp,
Basıma qayğı salğanım.
Barısı seksen kün eken,
Jolı jürer mol eken,
Qïındığı sol eken,
Qapalanıp qayğırma,
Bir jıldardıñ işinde,
Aman bolsam kelermin,
Duşpanıña aldırma.
Duşpandıq etken kisini
Aman bolsam körermin,
Sazasın onıñ berermin,—
dep qırıq inisiniñ biri Asandı şaqırıp alıp, Köruğlı söyley bastaydı:
Asandayın inisiñ,
Osınday qïın jerlerde,
Jaqsılıq isiñ bilinsin.
Mınaw turğan Aqdinäs,
Qaldı jeñgeñ qolıñda,
Sırtınan qarap torırsıñ.
Malım meniñ jïnağan
Seniñ qaldı qolıña,
Duşpanğa bermey qorırsıñ.
Osılay dep tapsırıp, Köruğlı atın izdep jürip ketedi. Seksen kün degende Şıntemirdiñ eline jetedi. Köruğlınıñ atınıñ tört ayağı tört qızıqta, bası bir qazıqta, jemdi laqtırıp berip turadı eken. Ğïrat Köruğlını körip, qazıqtı sındırıp tastadı da; Köruğlınıñ qasına erip jüre beredi. Munı körgen qalmaqtar xanğa barıp aytadı. Sonda xan:
— Ol kisini şaqırıp alıp kel,—deydi. Köruğlını alıp keledi. Sonda xan turıp:
— Sen Köruğlınıñ atın tanïsıñ ba?— deydi.
— Ya, tanïmın, munı men bes jıl baqqanmın,— deydi.
— Onda sen onı bağa ber,— deydi.
— Qoy, oybay, meniñ şeşem ölgen, bes balam jetim qalıp otır, onı qayda tastap ketemin, öledi ğoy,— deydi.
— Ölse de jaldan, baq degen soñ, baq,— deydi.
Sodan Köruğlı, özin qalmaqtarğa tanıtpay, Ğïrattı bağa beredi, attı äbden semirtedi.
Xan bir küni at bağwşını şaqırtıp alıp odan:
— Kök Ğïrattı oynata bilemisiñ?— dep suraydı.
— Köruğlınıñ qarw-jarağı, kïimi bolsa, oynawğa boladı,— deydi at bağwşı.
— E, onda kïim-keşegi tabıladı,— deydi.
— Olay bolsa men oynatayın,— deydi. Şarbaqtıñ işine jatqızıp ta, şawıp jürip te, kölbetip te oynatadı. Köruğlı batır: «Osı attı şarşatıp alarmın, jıldamıraq keteyin»,— dep oylaydı. Endi xanğa aytadı: «Bunıñ oyını jetti, belgi şanşıp oq qoyıp, sonı atıp oq ötkizw kerek, onan basqağa toqtamaydı»,— deydi. Jeti belgi şanıştı da:
Köruğlı bek bola bilmedim,
Jeti belden oq ketire bilmedim,—
dep atıp qalıp edi, oq jılp ete tüsti.
— Ustay köriñder, darbazanı jaba kör, mınaw Köruğlı eken ğoy,— deydi xan. Darbazanı japqanşa jıldam şığıp ketti. Qalmaqtar jabılıp qwıp, soğıs sala beredi. Köruğlı da qaşa urıs salıp kete beredi, on bes kün degende attıñ silesi qatıp äbden şarşaydı, üş qatar qalmaqtar qamap aladı, Köruğlı sosın atına söyley bastaydı:
Ay, Ğïrat at, Ğïrat at,
Jämbilbeldiñ tawınan,
Jayaw izdep jetkenim.
Ayamadım men sen üşin
Kökirekte şıbın janımdı,
Jawğa tastap ketpegin.
Äzireyildey ayañdap,
Ajaldıñ bildim jetkenin.
Twğan birge ağa joq
Aldıma qorğan eterge,
Ne bolmasa inim joq,
Ne bolmasa bala joq,
Ata menen ana joq,
Jalğızdıqtan basqa
Dünïede meniñ minim joq.
Mäyi jasap bal bergen
Elde qaldı qarasam,
Aqdinästey anañız,
Jarıq jüzin körwge,
Qayrat etip qarañız.
Üş qatardan qamağan
Qalmaqtı qarğıp asadı,
Ğïrattıñ pısı basadı.
Munı körgen qalmaqtar: «Biz bosqa qırılatın şığarmız, kaytalıq»,— dep keyin qaytıp ketti. Töbeden asqanşa Ğïrat qırlap-qırlap jeledi, töbeden asqan soñ at jürmey qaladı. Köruğlı attı jetelep özi jayaw kete beredi.
Köruğlı qalmaqqa ketkennen soñ, onıñ asırap alğan qırıq inisi Aqdinäske:
— Köruğlı ketti, endi sen bizge tï,— deydi. Aqdinäs «Köruğlı erteñ kelgende men ne betimdi aytam»,— deydi. Ol sözdi inileri tıñdamaydı, sonda turıp Aqdinästiñ aytqanı:
Jarattıñ Alla keterge,
Men jolıqtım bederge.
Munan artıq jamandıq
Dünïede öter me?
Qor bolıp büytip jürgenşe,
Qorlıqtı munday körgenşe,
Emes pe jaqsı ölgenim,
Qurısın büytip jürgenim.
Äwelinde, Jasağan,
Birewge qoydıñ bende ğıp,
Uşpadan uşıp keteyin
Qurısın däwren sürgenim.
Köruğlıday batırmen
Birge erip ketpedim.
Äwelinde men sorlı
Boların bılay bilmedim.
Twısqanday bola alar dep,
Qulağıma ilmedim,—
dep Jämbilbeldiñ tawınan uşıp kelip ketip edi, köyleginiñ etegi kewlep barıp, tübiri bir, bası bölek bir töbeniñ üstine äkelip tüsiredi. Sol töbeniñ bawırına Köruğlınıñ qoyşısı kelip, qoy bağıp, Aqdinäspen söylesip, es bolıp otıradı.
Bir künderi bolğanda azığı tawsılıp, özi şarşap atı arıp Köruğlı eldiñ şetine kelgende, qoydı qayırıp jürgen qoyşığa kezdesip, qoyşını şaqıradı. Qoyşı:
— Mazamdı almaşı, Aqdinästey jeñgem tawdıñ basında otırğanda,—dedi de kete berdi. Köruğlı tağı şaqıradı. Qoyşı jügirip kelip tal tayaqpen Köruğlınıñ basına tastap kelip jiberedi. Köruğlı esi awıp barıp jığıladı, qoyşı Aqdinäske qaytıp keldi.
— Anaw kim, şıraq?— dedi. Sonda ol:
— Äy, bilmeymin, bir kök at jetektegen birew, uqsatıp turıp taldırıp jıqtım,— dedi.
— Oybay, ol ağañ ğoy,— dedi. Qoyşı Köruğlı jatqan jerge jügirip kelip, Köruğlını arqalap, Ğïrattı jetektep Aqdinäske qaytıp keledi.
Aqdinäs Köruğlını eki-üş kün bağadı, adam qılıp aladı, Ğïrat ta demaladı. Qoyşı Ğïrattıñ üstine Köruğlını tañıp, «şw» degen eken, at qarğıp tawdıñ basına şığadı. Qoyşı men Aqdinäs tağı da: «şw» dep edi, at tömen qarğıp tüse qaldı. Aqdinäs arw Köruğlığa basınan ötkeniniñ bärin ayttı. Onda Köruğlı: «Körermiz»,— dedi de elge bardı. Köruğlı keldi degendi esitip qırıq inisi qırıq tesikke kirip ketedi. Köruğlı otırıp toy jasaydı, inilerin şaqırıp aladı.
— E, inilerim, men ketken soñ jeñgeñe köz salıpsıñdar, «ağa ölse — jeñge mura, at ölse — sawır» degen ğoy, qaşpay-aq qoyıñdar,— deydi.
Söytip, Köruğlı Jämbilbeldiñ tawın jaylap otıra beredi.
qaynaq:
http://argymaq.kz/


text:
Yaltada mart 9-da ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ doğğan kününiñ yıllığı munasebeti ile Qırım sakinleri eykeli yanına çeçekler ketirdiler. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Eykel Taras Şevçenko adına skverde tura. Ukrainanıñ devlet bayrağı tüsündeki taze çeçek desteleri eykelniñ temel taşına qoyuldı, bir qaç çeçekni onıñ qoluna tutturdılar, dep bildire muhbir.
Onıñ malümatına köre, Yaltada Ukrainanıñ aman-aman bütün emiyetli baylarmlarına Taras Şevçenkonıñ eykeline çeçekler ketireler. Şeer sakinleri eykelge sayğı köstere – Şevçenko skveri, o yerde muntazam surette öz mitinglerini toplağan içkicilerniñ sevgen yeri olğanına baqmadan, vandalizm ya da eykelni aramlama adiseleri olmadı, dep qayd ete muhbir.
Daa evel, Qırımda 2018 senesi mart 9-da Aqmescitte, Keriçte ve Aqyarda Taras Şevçenko eykelleri yanına çeçekler qoyulğanı aqqında bildirilgen edi.
2016 senesinde Şevçenkonıñ doğğan künü yıllığını Keriç, Aqmescit, Aqyar ve diger şeerlerde qayd ettiler. Kobzarnıñ eykelleri yanında şiirler oqudı ve ukrain türkülerini yırladılar.
B 2015 senesinde Aqmescitte Şevçenko eykeline çeçekler qoyğanda Ukraina tarafdarı olğan faaliyetçilerni polis yaqalay edi.
Mart 9-da Kobzar olaraq da belli olğan Ukraina yazıcısı ve ressamı Taras Şevçenkonıñ doğğan künü qayd etile. O, 1814 senesinde doğdı. Onıñ istidatı rus ve ukrain tilinde şiirler ve nesir yazğanında, bediiy ve grafik icadında, cemiyet faaliyetinde ve beñzer faaliyetlerde öz ifadesini taptı. Ukrainler içün Şevcenko, özlerini bir millet olaraq tanuv elementlerinden biridir.


text:
İşğal etilgen Qırımda tasil, ilim ve gençlik «nazirligi» «Qırımtatar tili» ve «Qırımtatar edebiyatı» fenleri boyunca farqlı seviyeli bir qaç oquş programmalarınıñ leyhalarını azırlay.
Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildire ki, böyle bir leyha ilk sefer azırlanacaq. Berilgen malümatqa köre, «qırımtatar tili ana tili ve ana tili olmağan til olaraq mektepten aldın teşkilâtlar ve Qırımnıñ umumtasil teşkilâtlarındaki 1-11-inci sınıflarında ögrenilecek».
Programmalarnı mektepten aldın, başlanğıç, esas ve orta tasilniñ Federal devlet tasil standartlarına köre azırlaylar, – dep qayd ettiler Qırım tasil «nazirliginde».
2014 senesi mart 16-da Qırım ve Aqyar şeerinde yarımada statusı aqqında «referendum» olıp keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qabul etti. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne de Amerika Qoşma Ştatları işbu rey berüvni tanımadılar.


text:
Ukraina halq deputatı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov degeni kibi, onı «ğıyabiy sürette apis etken» mahkeme toplaşuvnıñ keçirilmesinden haberdar degil edi ve ukrain uquq qoruyıcılarını «mahkemeniñ böyle qararına» seslenmege çağıra.
Meclisniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, çarşenbe künü, oktâbr 28-de, Çubarov ne mahkeme toplaşuvınıñ keçirilecek künü ve yeri aqqında, ne oña berilgen qabaatlar aqqında bile, ne taqiqat malümatları ile tanış edi.
«Refat Çubarov Ukraina uquq qoruyıcı organlarını Ukraina vatandaşına qarşı cinayet etken muayyen şahıslarğa (Rusiye FSB idaresiniñ taqiqatçısı, mahkemeci, prokurorlarğa) qarşı cinaiy işlerni açmağa çağıra», – denile beyanatta.
«Rusiye Federatsiyası tarafından onıñ işğal etken Qırımda Ukraina vatandaşlarına ve maña qarşı areketleri uquqiy nizamsızlıq olğanını tasdiqlağan işğalci akimiyetniñ vesiqaları İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine yollanılacaq», – dey Çubarov.
Ukraina uquq qoruyıcı organlarınıñ Çubarovnıñ aytqanına cevapları daa yoq.
Çarşenbe künü Refat Çubarov öz Facebook saifesinde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ qararını aşkâr etti, oña köre Meclis azası ğıyabiy sürette apis etile.
«Aqmescit şeeriniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ 2015 senesi oktâbr altısında qabul etken qararına binayen, men «RF CK 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca qabaatlanğan şahıs olaraq, 2 aylıq apis cezasına oğrayım». Buña sebep Qırım ve Aqyar boyunca Rusiyeniñ FSB idaresiniñ taqiqat bölüginiñ mahkemesine muracaat oldı», – yazdı Çubarov.
Evel Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya bildirgeni kibi, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa Qırım kirişi açıq ve onı Qırımda taqiqat organları onı endi bekley.
Qırımda rusiyeli FSB idaresiniñ taqiqat komiteti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy işni açqan eken. Onıñ sözlerine köre, cinaiy işni devletniñ topraq bütünliginiñ bozuluvına çağıruvlar iyun açtılar.
Evel Çubarovğa Rusiye territoriyasına ve onıñ tarafından işğal etilgen Qırımğa kirişni 5 yılğa yasaq ettiler.
Çubarovğa Qırım kirişi açıq olğanı aqqında resmiy vesiqa şimdilik yoq.


text:
Kiyevde aprel 11-de köçip kelgenler içün daa bir «Qırımnı sevemiz!» aktsiyası keçirilecektir. Körüşüv teşkilâtçısı olğan «Qırım diasporası» cemaat teşkilâtı Qırım.Aqiqatqa bildirdi ki, körüşüv Yalta şeerine bağışlanacaq.
«Yalta sakinleri tarihnıñ belli olmağan tarafları, Yalta tabiatı – şeer etrafında olğan dağ ve ormanlar aqqında tarif etecekler. Sizler Yalta aqqında yañı şeyler ögrenirsiñiz ve «Ukrainanıñ yaz paytahtı» aqqında viktorinada iştira etersiñiz. Körüşüvde tabiat güzelligi, Yaltanıñ tarihiy ve medeniy yerleri, yalıñız Kiyevde yaşağan qırımlılarnen degil de, diger şeerlerde oturğan vatandaşlarnen de Skype vastasınen laf etmege imkânıñız olacaq», – dep bildireler teşkilâtçılar.
«Qırım diasporası» cemaat teşkilâtı Kiyevde «Qırımnı sevemiz!» körüşüvlerini teşkil etti. Olardan biri 2015 senesi fevral başında ötkerilgen edi.
Bunıñ kibi körüşüvler yıl devamında er ay keçirilip, Qırımnıñ şeerlerine bağışlanacaqtır. Aluşta, Ermeni Bazar, Bağçasaray ve Qarasuvbazarğa bağışlanğan körüşüvler endi olıp keçti. Körüşüvlerni tarihçılar ve Qırım işğalinden soñ qıtaiy Ukrainağa köçip kelgen şeerniñ sakinleri azırlaylar.


text:
Bağçasaraydaki Han sarayı – 16 asırğa ait unikal mimari abidesi, dünyada qırımtatar saray mimarisiniñ yekâne nümünesidir. Mında han kabineti ile baş bina, resmiy qabul etüv zalı, harem, eki mescit, mufti evi, quleler, iç azbarları, bağçalar, çeşmeler bar.
Ekskursiya rehberleri: «Bu yerde musulmanlarnıñ yer yüzündeki cennet aqqında tasavurları cisimlendirildi», – demege seveler.
Lâkin şimdi qadimiy caminiñ territoriyasına kimseni yibermeyler – rekonstruktsiya yapıla emiş. Onıñ güzelligini iskeleler qapata.
Qırım faaliyetçileri, Bağçasaray tarih ve medeniyet qoruğınıñ territoriyasında bulunğan Han sarayındaki rekonstruktsiyasını resimge çıqardılar. Fotosuretlerde, tarihiy binağa ait konstruktsiya elementleriniñ alınıp mahv etilgeni körüne. 300 yıllıq kerişler pıçılğan, lâkin kesilgen yerlerinde olarnıñ sağlam olğanı körünip tura – eski mıh bile totlanmadı.
Qırımtatar faaliyetçisi Edem Dudakov: «Kerişler mahv etildi – bir qısmı pıçıldı, digeri alıp ketildi. Olar medeniyet mirası olğanına baqmadan, biz olarnı endi qaytarıp olamaycaqmız. Olarnı saqlamaq kerek edi. Em de «UkrNİİrestavratsiyi»niñ malümatına köre, yalıñız dört kerişni deñiştirmek kerek edi. Olar ise 100 faizini deñiştirdiler. Bunı artıq tüzetmege çare yoq. Han sarayını şimdi daa köre bilgeniñiz vaziyette biz endiden soñ iç bir vaqıt körip olamamız», – dey. O, bu işlerge «vandalizm» dey.
Restavratsiya… restavratorlarsız
Restavratsiyanıñ leyhasını Aqmescitteki «Kiramet» şirketi azırladı, podrâdcı – Moskvadaki «Atta-group» şirketidir. Bundan evel olar restavratsiya yapmadılar. Aynı vaqıtta leyha gizli tutula.
Ukraina Medeniy mirasnı qorçalav departamenti yanındaki restavratsiya komitetiniñ sabıq rehberi Yakov Dihtâr: «İş nasıldır ilân etilmegen leyha boyunca yapıla. Leyha grubunıñ erkânına bir baqılsa, yeter – içinde restavratsiya boyunca mutehassıslar yoq», – dep qayd ete.
Leyha grubunıñ erkânına bir baqılsa, yeter – içinde restavratsiya boyunca mutehassıslar yoqYakov Dihtâr
Restavratorlar eski kirametni, İspaniyadan ketirilgen, eski tarzğa beñzetip yapılğan zemaneviy kirametke deñiştireler.
Bağçasaray tarih ve medeniyet qoruğınıñ mudiri Vadim Martınük: «Ögümizde büyük han camisiniñ damına qoyulacaq kiramet nümüneleri», – dep köstere.
Mutehassıslar buña, añlı olaraq yapılğan autentiklikniñ yoq etilmesi deyler. Böyle şeyge yol bermemek kerek. Er bir yetmegen kirametni ise qolnen, eski tehnologiya boyunca yasamaq kerek. Yakov Dihtâr: «Tatar kirameti örneginde onlarnen ya da bir biñlernen kiramet yapılmasını teşkil etmek – qıyın iş degil! Türkiyede tarihiy kiramet çıqarılmasında ihtisaslaşqan işhaneler bar», – dep qayd ete.
Bağçasaray sarayı UNESCOnıñ dünya medeniyeti mirası obyektleri cedveline kirip yetiştiremedi. Amma restavratsiyası içün zemaneviy kiramet qullanılsa, o, bu imkânnı ğayıp etecek.
Divarlar ve örnekli boyamalarnıñ yoq etilmesi
Bağçasaray tarih ve medeniyet qoruğınıñ sabıq yolbaşçısı Elmira Ablâlimova, rekonstruktsiya çıqarılğan fotosuretlerde caminiñ damı tübünde 16-ncı asırğa ait divar parçalarınıñ tüşkeni körüne, qadimiy taşlar ise çöplük kibi atılıp, etrafqa yatalar, dey.
Ablâlimova: «Fotosurette divar taşları yerge atılıp yata. Restavratsiyanıñ esas qaidesi – abidege zarar ketirmemektir. Böyle obyektlerniñ restavratsiyası büyük itina ile yapılmaq kerek. Şimdi körgen şeyimiz ise cinayettir», – dey.
Restavratsiyanıñ qaidelerine köre, işçiler, Büyük han camisiniñ divarları tübünde turğan mezar taşları içün qoruyıcı çerçiveler yapmaq kerek ediler. Bunıñ yerine olarnıñ üstünü yalıñız tsellofannen örttiler. 18-nci asırda yazılğan divardaki güzel yazılar da zarardan bir türlü qorçalanmadılar. Qadimiy ağaç pekitmeleri üstüne beton tökeler. Bu da tehnologiyalarnıñ ciddiy bozuluvıdır. Bu artıq rekonstruktsiya degil de, yañı qurucılıq, dep qayd ete faaliyetçiler.
Qırım faaliyetçisi Dudakov: «Şimdi er şeyni armaturalap, yañıdan yapacaq olğanları kibi betondan degil de, ağaçtan yapılmaq kerek. Eger divarlarnı pekitmek isteseler – aslında böyle tehnologiya de bar – bunıñ içün mahsus konstruktsiyalar bar: talrepler qoyula ve bağlanalar, lâkin olar yapqan kibi degil. Bu, tezden yañıdan qurulğan bir bina elde etecegimizni köstere», – dedi.
İşni becergen firmalar Qırım sakinleriniñ muracaatlarına cevap bermeyler. Aynı zamanda işniñ yapılmasını rekonstruktsiyadan memnun olğan Qırım musulmanlarınıñ Diniy İdaresi nezaret ete.
Qırım musulmanlarınıñ Diniy İdaresi muftisi Emirali Ablayev yerli KHVde: «Ümüt etemiz ki, daa çoq vaqıt mevcut olacaq, ve bütün halq, Rusiyeniñ bütün halqları bizge kelip, bu zenginliklerge taaciplenecekler. Er ay, belki ayda eki-üç kere Diniy idare tarafından kontrol etile. Bugün viran etile dep aytılğanı ise – bu endi siyaset ve onıñ bizge alâqası yoq», – dedi.
Saray üstünde qorçalav damı – qurtulışmı, yoqsa telükemi?
Rusiye işçileri saraynıñ baş binası etrafında ağır demir karkas qura, onı üstünden qorçalav damınen qapatacaq olalar. Bu dam, rekonstruktsiya devam etkence, beş yıl turmaq kerek. Mutehassıslar, konstruktsiyanıñ ağırlığından topraq çöker, dep qorqalar. Saray üzerinde 15 yıl devamında çalışqan restavratorlar, içinde qurucılıqnıñ toqtatılması talap etilgen arizanı resmen qayd ettiler.
Faaliyetçiler: «1 080 tonna ağırlığında qorçalav damınıñ konstruktsiyası divarlarnıñ yanında yerleştirilgen 6 direk üstünde tura. Er bir direkniñ tayanma meydanlığı – 16 kvadrat metr. Qorçalav damınıñ yapılması esnasında Havuz, Harem ve Elçi azbarlarınıñ mevcüt olğan abadanlığı mahv etilecek, saray territoriyasında suv drenajı sisteması bozulacaq. Aynı zamanda böyle bir konstruktsiya binanı dımdan ve ayazdan qorçalamaz», – dep qayd eteler.
UNESCOğa muracaat
Elmira Ablâlimovanıñ fikrine köre, bu işler yalıñız mimari abidesini mahv etmeyip, aynı zamanda qırımtatarlarnıñ variyetini de yoq eteler.
Bu medeniy baylıqnıñ yoq etilmesi, milliy hatıranıñ silinmesidirElmira Ablâlimova
Bağçasaray tarih ve medeniyet qoruğınıñ sabıq rehberi: «Bu bir cinayet, bu medeniy baylıqnıñ yoq etilmesi, milliy hatıranıñ silinmesidir. Men qorqam ki, mesele yalıñız bu obyektniñ yoq etilmesinde degil de, daa keniştir. Buña halqara teşkilâtlarnıñ diqqatını çekmek pek muimdir», – dey.
Ukraina UNESCOğa, rusiyelilerge tesir etmek ve Bağçasaraydaki han sarayınıñ territoriyasında işlerni toqtatmaq ricasınen muracaat etti. Çünki böyle faaliyet onı tek mahv ete bile.


text:
Ewropalıq odaq qazaqstandıqtarğa şengen vïzasın berw statïstïkasın jürgizwdi bastaydı. Bul twralı QazAqparat tilişisimen äñgimesinde EO-nıñ Qazaqstandağı ökildiginiñ basşısı, elşi Trayan Xrïstï (Traian Hristea) ayttı.
«Bizde munday şoğırlandırılğan statïstïka jürgizilip jatqan joq, öytkeni Ewropalıq odaq müşe-memleketteri özderiniñ vïza sayasatın tikeley özderi jüzege asıradı. Biraq ta biz qazir Ewroodaqtıñ jaña Vïza kodeksi boyınşa vïzalardı berw mäselelerine ämbebap turğını praktïkada jüzege asırwdı bastadıq. Kezi kelgende, bul barlıq müşe-memleketterde şengen vïzasın berwdiñ birıñğay qağïdalarınan basqa, mümkin, munday jïnaqtalğan statïstïka payda bolwına soqtıradı, dep senemin», - dep atap ötti ol, Ewroodaq qazaqstandıqtarğa vïza berw statïstïkasın jürgize me, degen suraqqa jawap qaytara otırıp.
Eske sala keteyik, ötken jıldıñ jeltoqsan ayında Qazaqstan EO-men jäne onıñ müşe-memleketterimen keñeytilgen äriptestik pen ıntımaqtastıq twralı Kelisimge qol qoydı. Qazaqstanda kelisimdi jüzege asırw ekijaqtı kün tärtibindegi köptegen şeşilmegen mäselelerdi alğa jıljıtwğa serpin beretin boladı, dep payımdaydı. Solardıñ biri - qazaqstandıqtar üşin vïzalıq rejïmdi jeñildetw bolmaq.
«Biz vïzalıq rejïmdi alıp tastaw jöninde äñgime köterip otırğan joqpız, biz buğan müddeli emespiz. Bizdiñ azamattarımız şengen vïzasın räsimdewde elewli qïındıqtarğa dwşar bolıp otırğanı da, jasırın emes. Bul vïzanı berw jäne alw üderisi jeñildetiletin boladı, sonıñ işinde şengen vïzasın alwda bizdiñ azamattardan talap etiletin qujattar tizimi qısqartıladı jäne jäne basqa da mäseleler şeşiledi», dep tüsindirdi QR sırtqı ister vïce-mïnïtstri Roman Vasïlenko osı jılğı nawrızda Parlament Senatınıñ Xalıqaralıq qatınastar, qorğanıs jäne qawipsizdik jönindegi komïtetiniñ keñeytilgen otırısında.
Kommentarïï


text:
BMOnıñ Fälästin xalqın yaqlawnı taläp itüçe qararı
AQŞ tarafınnan İminlek şurasında veto quyılğan proyıkt qabat urrtağa çığarıldı
BMO ğomum assambleyasında Fälästin xalqın yaqlawnı taläp itüçe qarar proyıktı qabul itelde. Törkiyäneñ aktiv êşçänlegennän soñ, Aljirnıñ da yärdäme belän, Fälästin dokumentı xaqında söyläşü öçen oyışmanıñ yuğarı dairäläre maxsus utırışqa cıyıldı. Anda AQŞ tarafınnan İminlek şurasında veto quyılğan proyıkt qabat urrtağa çığarıldı. Cıyılıştağılar Fälästin xalqı öçen yaqlaw taläp itüçe qararnı tawış birü yulı belän qabul itte. Proyıkt 120 uñay cawap aldı. 8 däwlät qarşı çıqtı. 45 il isä tarafsız qaldı. Qararğa qarşı çığuçı däwlätlär: AQŞ, İzrail’, Avstraliya, Marşall utrawları, Nauru, Togo, Solomon utrawları, Mikroneziya federativ ştatları.
Amerika Quşma Ştatları proyıktqa Xamasqa qarşı ber üzgäreş kertergä telägän ide – anı kire qaqtılar.
Fälästin däwlät başlığı Mäxmüt Abbas bu dokumentnıñ qabul itelüen “Ğadellek häm xalıqara xoquqta ber ciñü” dip bäyäläde.
Qararda äytelgänçä, BMO ğomum särqatibe 60 kön êçendä Fälästin xalqınıñ iminlege öçen kiräkle bulğan çaralar turında xisap xäzerlärgä tiyeş. Anda, şulay uq, İzrail’neñ çamasız köç qullanuın tuqtatuı häm Ğazzädäge qamalışnı beterüe taläp itelä. Fälästindä 30nçı marttan başlap artqan räximsez waqıyğalar da iskä alına. Balalar, mediśina xezmätkärläre häm jurnalistlarnıñ da İzrail’ räximsezlegenä duçar buluı assızıqlana.
Gomum assambleya qararlarınıñ yuridik köçe yuq, ämma ul däwlätlärneñ fikeren çağıldıra.
Keşe xoquqların küzätü oyışması da İzrail’gä citdi kisätü yasadı. Ul Ğazzädäge rizasızlıq kürsätüçelärneñ ülemenä kitergän çamasız köç qullanunıñ suğış cinayät’läre bularaq qaralırğa mömkinlegen assızıqladı.


text:
Ha'disler
Ha'disler - o'z da'rejesi boyınsha Qurannan son'g'ı muqaddes kitaplardın' biri.
Diniy alımlardın' pikirinshe, Ha'dis kitapları ko'p jıllar ha'm a'sirler dawamında jazılg'an. Tolıqtırılıp ken'eytilgen. En' tolıq jazılg'an Ha'dis Muxammed payg'ambar o'liminen bir a'sir son', VII a'sirde payda bolg'an degen mag'lıwmatlar da ushırasadı. İslam dini hu'kimranlıq etken ma'mleketlerde Quranı Ka'rimge tiykarlana otırıp, musılmanshılıq nızam-qa'deleri ken'eytiw ha'm teren'lestiriw maqsetinde Quran su'relerinin' mazmunın ko'pshilikke ele de aydınlastırıp beriw za'rirligi payda bolg'an. Sonlıqtan Ha'dislerdin' mazmunı payg'ambarlardın' o'miri menen baylanıslı.
Muxammed payg'ambar o'zi tiri waqtında sahabalarına mol-du'nyadan alınatug'ınlıg'ın jazıp barıwdı tapsırg'an. Usıg'an baylanıslı Ha'dislerdin' da'slepki nusqaları payda bolg'an. Geypara sahabalar Ha'dislerdi yadqa bilgen eken. Ha'dislerdi en' birinshilerden toplawshı sahabalardın' qatarına Abdulla ibn A'mir ibn Anas, Ali ibn Abu Ta'lib kiredi.
Qa'nige alımlardın' ko'rsetiwinshe, Ha'dislerdi toplawda arab hu'kimdarlarının' biri xalıfa Omar ibn Abula'ziz qolg'a alıptı. Al en' birishi Ha'dis jazıwdı İbn Shixab az Zahariy jolg'a tu'siripti. Ha'dis jazıwda u'sh jo'nelis bar eken.
- "Musnad". Bul jo'nelistegi Ha'disler o'z mazmunı boyınsha a'lipbe ta'rtibinde jaylastırılıptı. Bul bag'dardı Abdulla ibn Muwsa, imam Axmet ibn Xanbal jolg'a salıptı.
- "Saxix". Bul jo'neliske imam Buxariy tiykar salaptı. Ol Ha'dislerdin' en' za'ru'r , en' isenimli dep esaplanılg'anların saylap kitap halına tu'siripti.
- "Sunan". Bul jo'nelistegi Ha'diste isenimli ha'm isenimsiz Ha'disler aralasıp ketgen. Qa'nigelerdin' jazıwınsha İysa at Termeziy, an Nasaniy, İbn Majaniy Ha'disleri usınday bag'darda eken.
"Saxix" bag'darında jazılg'an "Ha'dis" tin' tiykarın salg'an A'biw Abdulla Muxammed ibn İsmayıl al Buxariy xijriy 194-jılı Buxarada tuwılg'an. Mag'lıwmatlarg'a qarag'anda ol 600 mın' ha'dis jıynap, usılardın' tek 100 mın' g'ana toplamg'a kirgizgen ha'm og'an "Hadis" (Al Jami as Saxix) dep atalg'an to'rt kitap 1991-jılı Tashkentte "Entsiklopediya (Qamus) baspasında basılıp shıqtı. Kitap bir neshe bo'limlerge bo'linedi: İyman kitabı, İlim kitabı, Haj kitabı, Namaz kitabı, Hayat kitabı, Ku'nnin' tutılıwı kitabı, Oraza kitabı h.t.b.
Bunday ha'disler ko'plep ushırasadı. Ma'selen, "Qırıq ha'dis" (Qırıq namaz). Ha'distin' en' kerekli dep tabılg'an qırqın o'z aldına toplam etip shıg'arg'an.
XV a'sirde jasag'an shayır A'bdiraxman Ja'miydin' parsı-ta'jik tilinde jazılg'an "Chil Ha'dis" (Qırıq ha'dis), A'liysher Nawayının' tu'rkiy tilinde jazılg'an "Qırıq ha'dis" kitapları solardın' qatarına kiredi.


text:
«Qırım birdemligi» birleşmesi oktâbr 29-da Aqmescitte er ay olğanı kibi toplaşuv keçirdi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Toplaşuvda Skype vastasınen iştirak etken «Qırım birdemliginiñ» koordinatorı Dilâver Memetov «Qırım birdemliginiñ» haber alanında bulunması müim olğanını qayd etip, ukrain matbuat vastalarını birleşmeniñ faaliyetini aydınlatmağa çağırdı.
«Bu mevzu Qırım.Aqiqattan ve «ATR» kanalından ğayrı başqa kimsege kerekmey sanki. Sayımız arta, amma farqlı matbuat vastaları buña diqqat etmey. Ukrain kütleviy haber vastalarını faaliyetimizni daa çoq aydınlatmağa çağıram», – dep qayd etti körüşüvde Dilâver Memetov.
Uquq qorçalayıcı «Qırım birdemliginiñ» faallerine farqlı yayınlarda iştirak etip faaliyetlerini aydınlatmağa teklif etti.
Aprel 9-da Aqyarda Qırım insan aqları bağ gruppası Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları yaqalağan musulmanlarnıñ körüşüvini teşkil etti. Mında qabaatlanğanlarnıñ advokatları da oldı. Körüşüvde çıqışta bulunğan advokat, Qırım insan aqları bağ gruppasınıñ azası Emil Kürbedinov bu kün Qırımda apiske alınğan musulmanlarnıñ qorantalarını birleştirecek meydançıq qurulğanını bildirdi.
Tezden «Qırım birdemligi» birleşmesi yalıñız «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile iş tutmasınen qabaatlanğanlarnıñ soy-soplarını degil de, Qırımnıñ diger siyasiy mabusları ve qaçırılğan ve ğayıp olğan insanlarnıñ ailelerini birleştirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Ïnterfaks» portalınıñ jazwınşa, ğalımdar XX ğasırdıñ basında mıñ dana bötelkeni Soltüstik teñizge ağızıp jibergen. Olar osılayşa teñiz ağısınıñ bağıtın anıqtap almaqşı boladı. Al şını işindegi sälemdemede munı tapqan adamnan onı Ulıbrïtanïya teñiz bïologïyalıq assocïacïyasına ötkizw ötinilgen eken. Sonımen birge, tapqan kisige bir şïllïng köleminde aqı tölenetini de aytılıptı.
«Biz qattı tolqıp turmız. Sebebi, bötelkeden osınday sälemdeme alamız dep oylağan joq edik», – dedi osığan oray assocïacïya ökili Gay Beyker. Ol buğan XX ğasırdıñ basında teñizge jiberilgen bul bötelkeler partïyasınıñ basım böligi budan onşaqtı jıl burın jïnap alınğanın qostı.
Assocïacïya endi Gïnness rekordtar kitabına Amrwm aralınan tabılğan bötelkeni eñ köne osınday sälemdeme retinde tirkewdi ötiniş etkeli otır. Buğan deyingi eñ bayırğı bötelke 1914 jılı jiberilip, 99 jıldan keyin tabılğan eken.
Derekközi: ras.kz
Kommentarïï


text:
Türkiye Anayasa mahkemesi baş muhalifet gazetasınıñ eki jurnalistiniñ apiste tutulması olarnıñ aq-uquqlarını boza kibi qarar çıqarğan soñ olarnı azat ettiler.
Cumhuriyet gazetasınıñ baş muarriri Can Dündan ve bu neşriyatnıñ Ankara bürosınıñ reisi 2015 senesi noyabr 26-da casuslıq qabaatı ile yaqalanğan ediler. Olarnıñ apiske alınması halqara seviyede takbih etildi.
Erkekler devlet istihbarat hızmeti Suriyege silâ yollamağa yardım etkenini köstergen video derc etilgen soñ yaqalandı. Ekisini de milliy havfsızlıq içün telükeli ola bilecek malümatnıñ derc etilmesi ve silâlı terroristik teşkilâtqa yardım etüv ile qabaatladılar.
Cumhuriyet gazetası keçken sene mayıs ayında, neşirde aytqanları kibi, 2014 senesi yanvar 19-da çıqarılğan video levhalarını saytında yerleştirdi. Levhalarda körüne ki, politsiya hadimleri Türkiye Milliy İstihbarat Hızmetine ait olğan üç yük maşinasında qutularnı açalar. Gazetanıñ malümatına köre, qutularda silâ bar edi.
Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan gazetanıñ tarqatqan malümatını Türkiyeniñ vaziyetini kerginleştirmek ıntıluvı dep adladı.
Can Dündar ve Erdem Gül azat etilgen olsa da, olarnı ömür boyu apis cezası ile cezalandıra bileler. Mahkeme mart 25-te başlaycaq. Erkeklerge memleketni terk etmege yasaq etile.


text:
Aqtavda bäş Kaspiy dšliti rähbärliriniŋ sammiti štküzülüp, uniŋda Kaspiy deŋiziniŋ hoquq märtivisi maqullandi, şundaqla ihtisat, transport vä behätärlik sahaliridiki altä muhim häliqara şärtnamä qobul qilindi.Aqtav sammitiğa qatnişiş üçün Qazaqstanniŋ deŋiz paytähtigä Äzärbäyҗan, İran, Rossiya, Türkmänstan Prezidentliri – İlham Äliev, hasan Ruhani, Vladimir Putin, Gurbangulı Berdımuhamedov käldi.
Täräplär Kaspiy deŋiziniŋ hoquq märtivisi, ihtisat, transport, ekologiya, behätärlik, turizm, şundaqla uyuşqan җinayätçilikkä qarşi kürişiş sahaliridiki hämkarliq mäsililirini muhakimä qildi.
Kaspiy deŋiziniŋ hoquq märtivisi toğriliq konventsiya sammitniŋ asasiy hulasä hšҗҗiti boldi – bu jigirmä jildin oşuq jürgüzülgän muzakirilärniŋ nätiҗisi. Konventsiyadä täräplärniŋ Kaspiy deŋizidiki paaliyitiniŋ asas selip bärgüçi printsipliri äkis ätti. Uniŋdin taşqiri sammitniŋ yäküni boyiçä Terrorizmğa qarşi kürişiş sahasidiki hämkarliq toğriliq protokol, Uyuşqan җinayätçilikkä qarşi kürişiş sahasidiki hämkarliq toğriliq protokol, Kaspiy dšlätliriniŋ hškümätliri otturisidiki soda-ihtisadiy hämkarliq toğriliq, transport sahasidiki hämkarliq toğriliq, Kaspiy deŋizida maҗralarniŋ aldini eliş toğriliq kelişimlär, şundaqla Çegara idariliriniŋ hämkarliq vä šzara härikät toğriliq protokol imzalandi.
Nursultan Nazarbaev Aqtav sammitini eçip, Kaspiy künigä toğra kälgän uçrişişniŋ rämzgä egä ekänligini täkitlidi vä qarap çiqişqa täklip qilinğan asasiy mavzularni otturiğa qoydi. Birinçi – muhim mäsilä boyiçä uzaq jilliq muzakirilär җäriyaniniŋ yäkünini çiqiridiğan Kaspiy deŋiziniŋ hoquq märtivisi. İkkinçi – Kaspiy deŋizida transport, ihtisat, ekologiya, resurslarni qoğdaş, behätärlik ohşaş sahalardiki hämkarliq. Üçinçi – regionluq häliqara kün tärtivi, şundaqla taşqi säyasät mäsililiri boyiçä pikirlişiş.
Qazaqstan Prezidenti asasiy doklad bilän sšzgä çiqip, muzakirä җäriyanliriğa zšrür säyasiy küç-quvät bärgän vä mävqälärdä moҗut bolğan ihtilaplar boyiçä konsensusniŋ qolğa kältürülüşigä yardäm bärgän ilgärki Kaspiy sammitliriniŋ rolini atap štti.
Nursultan Nazarbaevniŋ täkitlişiçä, Kaspiy regioni nadir tarihqa egä. Bu yärgä çoŋ insan resursi vä bay täbiät zapasi җämlängän. Deŋizmu šziniŋ qolayliq orunlişişi tüpäyli muhim geosäyasiy ähmiyätkä egä. Region arqiliq strategiyalik transport kommunikatsiyaliri štidu.
– Bügünki kündä Kaspiy mämlikätliri çoŋ iqtidarğa egä vä җoşqun täräqqiy etivatidu. Dšlätlirimiz ahalisiniŋ umumiy sani 240 million adämgä yeqin. Bu Kaspiyğa bağliq mäsililärniŋ barliq kompleksini birlişip häl qiliş zšrüriyitini tuğdurdi, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Dšlät rähbiriniŋ täkitlişiçä, bäzibir ekspertlar “bäşlik” mämlikätliriniŋ kelişidiğanliğiğa şübhä bilän qariğan edi.
– Amma hazir biz pütkül duniya aldida Aqtavda birläşkän iş nätiҗisidä umumiy çüşänçigä keläligänligimizni eytalaymiz. Bügün biz tarihiy vaqiäniŋ qatnaşquçiliridin bolup hesaplinimiz, – däp bildürdi Qazaqstan Prezidenti.
Täkitlinişiçä, konsensus därhalla qolğa kältürülmidi. Biraq muräkkäp mavzuni muhakimä qiliş härqaçan yahşi hoşnidarçiliq rohida štti.
– Bügün çaräk äsir degidäk vaqit štkändin keyin biz Kaspiyni dostluq deŋiziğa aylanduraliduq, däp işäşlik eytimiz, – däp täkitlidi Nursultan Nazarbaev.
Dšlät rähbiriniŋ çüşändürüşiçä, konventsiya Kaspiy deŋiziniŋ süyini, tegini, yär asti bayliqlirini, täbiät resurslirini vä hava boşluğini qoşup hesapliğanda, täräplärniŋ deŋizğa munasivätlik hoquqliri bilän mäҗburiyätlirini täŋşäydiğan, hämmini šz içigä alidiğan asasiy hšҗҗät bolup hesaplinidu. Nursultan Nazarbaev bu yosunda behätärlikni täminläş, pävquladdä väziyätlärniŋ aldini eliş häm ularniŋ aqivätlirini yoqitiş vä Kaspiy dšlätliriniŋ härbiy paaliyiti mäsilisigä alahidä diqqät bšlüngänligini täkitlidi. hšҗҗät Kaspiy dšlätliriniŋ yeŋi şaraittiki kooperatsiyasini başlaydiğan nätiҗidarliq hoquq tärtivini vuҗutqa kältüridu, šzara härikätniŋ yeŋi sähipisini açidu.
Nursultan Nazarbaev konventsiyagä qatnaşquçi mämlikätlär paaliyitiniŋ asas selip bärgüçi printsipliriğa ayrim tohtaldi. Ularniŋ arisida – Kaspiy deŋizini teçliq, yahşi hoşnidarçiliq vä dostluq zonisiğa aylanduruş; uni teçliq mähsätlärdä paydiliniş; suverenitetni häm territoriyalik pütünlükni hšrmät qiliş; Kaspiy deŋizida täräplärgä täälluq ämäs quralliq küçlärniŋ bolmasliği ohşaş printsiplar bar.
Qazaqstan Prezidenti konventsiyaniŋ Kaspiyda teçliq hämkarliqni mustähkämläş üçün käŋ istiqbalni açidiğanliğini täkitlidi vä moşu yšniliştiki birqatar qoşumçä çarilärgä tohtaldi.
Sšziniŋ ahirida Nursultan Nazarbaev konventsiyaniŋ vä birqatar ikkitäräplimilik hšҗҗätlärniŋ imzalinişiniŋ Kaspiy dšlätliriniŋ dostluq munasivätliriniŋ vä qoyuq hämkarlişişqa häm Kaspiy deŋiziğa ehtiyat bilän munasivät qiliş intilişiniŋ ispati bolğanliğini täkitlidi.
– Män käsipdaşlirimğa – dšlät rähbärlirigä, şundaqla konventsiyani işläp çiqiş boyiçä mähsus iş topiğa ämälgä aşurulğan iş üçün minnätdarliq bildürimän. Silärniŋ härbiriŋlarniŋ qatnişişisiz bügünki utuqlarni qolğa kältürüş mümkin ämäs edi. Aqtav sammiti yäküniniŋ bizniŋ Kaspiy deŋizidiki kšpqirliq šzara härikitimizni ilgirilitişkä munasip hässä qoşidiğanliğiğa işinimän, – däp hulasilidi Qazaqstan Prezidenti.
Sammitta sšzgä çiqqan Rossiya, Äzärbäyҗan, İran, Türkmänstan Prezidentliri Vladimir Putin, İlham Äliev, hasan Ruhani, Gurbangulı Berdımuhamedov bäş mämlikätniŋ mänpiyätlirini toluq hesapqa alğan Konventsiyaniŋ imzalinişiniŋ muhim tarihiy qarar bolğanliğini, şundaqla Kaspiy deŋiziniŋ päqät šzila ämäs, bälki mäsililiriniŋmu, behätärliginiŋmu umumiy ekänligini, şundaqla qirğaq boyidiki hoşnilarniŋ šzara dostluq munasivätlärni tehimu küçäytip, deŋizğa munasivätlik mäsililärni muräkkäpligigä qarimay häl qilişqa qol yätküzgänligini qanaätliniş bilän tilğa aldi vä Aqtav sammitini juquri däriҗidä uyuşturğan qazaqstanliqlarğa, Dšlät rähbirigä minnätdarliğini bildürdi.
Kšrüp turuptimizki, “Kaspiy bäşligi” dšlätliriniŋ rähbärliri kelişäläydiğanliğini vä kelişişni halaydiğanliğini novättiki qetim ispatlidi. Nursultan Nazarbaev Kaspiyniŋ hoquq märtivisi toğriliq konventsiyani imzalaş yäküni boyiçä jurnalistlarğa muraҗiät qilip, muzakirilärniŋ utuqluq štkänligini täkitlidi. hšҗҗätni täyyarlaş җäriyanida barliq mämlikätlärniŋ säyasiy turaqliqni, Kaspiy regioniniŋ täräqqiyatini täminläş, uniŋ täbiät bayliqlirini saqlap qeliş vä kšpäytiş mänpiyätlirigä asaslanğanliğini qäyt qildi.
– Konventsiya šzigä has “Kaspiy deŋiziniŋ konstitutsiyasi” bolup hesaplinidu. U qirğaq boyidiki dšlätlärniŋ hoquqliri vä mäҗburiyätlirigä bağliq mäsililärniŋ pütünsürük kompleksini tärtipkä kältürüşkä, şundaqla regiondiki behätärlik, turaqliqliq gülliniş kapaliti boluşqa qaritilğan, – däp bildürdi Qazaqstan Prezidenti.
Ahirida Nursultan Nazarbaev pütünsürük hšҗҗätlärniŋ imzalinişiniŋ Kaspiy dšlätliriniŋ dostluq munasivätliriniŋ ispati bolup hesaplinidiğanliğini, Aqtav sammiti yäküniniŋ bolsa, Kaspiy deŋizidiki kšpqirliq šzara härikätni ilgirilitişkä munasip hässä qoşidiğanliğini täkitlidi. Buniŋ üçün zšrür bolğan barliq şarait bar.
Novättiki Kaspiy sammiti Türkmänstanda štküzülidu.
***
BMT Baş kativi Antoniu Guterriş Birläşkän Millätlär Täşkilatiniŋ Kativati tarqatqan šz bildürüşidä Qazaqstan, Äzärbäyҗan, İran, Rossiya vä Türkmänstan otturisida Kaspiy deŋiziniŋ hoquq märtivisi toğriliq konventsiyaniŋ imzalinişini alqişlidi.
“Mäzkür tarihiy hšҗҗät häliqara teçliq vä behätärlikni saqlaş üçün hayatiy muhim bolğan regionluq hämkarliqniŋ ähmiyätkä egä ekänligini namayiş qilidu”, deyilidu bildürüştä.
BMT Baş kativi konventsiya Kaspiy deŋiziniŋ ätrapidiki dšlätlär otturisida uzundin moҗut boluvatqan problemilarniŋ käŋ dairisini birtäräp qilişta muhim rol' oynişi keräk vä u regionluq käskinlikni tšvänlitiştä çoŋ qädäm boldi, däp hesaplaydu.
Antoniu Guterriş şundaqla konventsiyani imzaliğan barliq mämlikätlärni regionluq hämkarliq vä kšpqirliq diplomatiyaniŋ moşu şanliq utuği bilän täbriklidi.
***
Bäşinçi Aqtav sammiti dairisidä Nursultan Nazarbaev İran İslam Җumhuriyitiniŋ Prezidenti hasan Ruhani, Rossiya Federatsiyasiniŋ Prezidenti Vladimir Putin, Äzärbäyҗan Җumhuriyitiniŋ Prezidenti İlham Äliev, Türkmänstan Prezidenti Gurbangulı Berdımuhamedov bilän uçrişip, bolup štkän sammit vä uniŋ yäküni boyiçä pikir elişti, regionluq vä ikkitäräplimä hämkarliqqa munasivätlik başqimu mäsililärni muhakimä qildi.
Prezidentlar şundaqla osetr näsillik beliqlarni täbiiy muhitqa çiqiriş märasimiğa qatnaşti vä şäriq çšçäkliri boyiçä sähniläştürülgän ussul-teatr qoyulumlirini ziyarät qildi.


text:
Berlinde yanvar 12-de Almaniya, Frenkistan, Ukraina ve Rusiyeniñ tış işler nazirleri Ukraina şarqında zıddiyet toqtatılmasınıñ yollarını muzakere etmege başladılar. Bunı Deutsche Welle neşiri bildire.
Almaniya tış işler naziri Frank-Walter Steinmeier davetinen bazarertesi künü, yanvar 12-de, Berlinge Frenkistan, Rusiye ve Ukraina zenaatdaşları teşrif buyurdılar.
Neşirniñ malümatına köre, «norman formatındaki» muzakereler Almaniya tış işler nazirliginiñ kâşanesinde keçirilmekte.
Steinmeier toplaşuvdan evel «bugün aqşam bir qararğa keleceklermi-yoqmı» bilmegenini ayttı.
Aynı vaqıtta onıñ fikirince, «şimdi, yılnıñ başında, böyle bir fursattan faydalanmamaq hata olur edi».
Ukraina tış işler naziri Pavlo Klimkin yanvar 12-de Berlinge kelip, Ukraina, Almaniya, Frenkistan ve Rusiye tış işler nazirleri körüşüvinde iştirak etecek.


text:
Bunı Azatlıq Radiosı bildire.
«Cinayetçiler pencereni parlap, bina odasına «Molotov qarışması» ile şişeni attılar. Ofiste bulunğan bekçi parlanğan cam davuşını eşitip, yanğıncılarnı tez-tez çağırdı. Yanğınnı söndürdiler – ofisniñ tek bir odası yandı. İlki malümatlarğa köre, zararlanğan adam yoq», – dep bildirdi matbuat hızmeti.
İşbu ofis (rayon saylavaldı ştabı) doquz qatlı mesken evniñ birinci qatında yerleşe, bu sebepten ştab yanğını yüzlernen adamnıñ ömürini havf altında qaldırdı.
Ştabnı ekinci sefer yaqacaq olalar – ilki sefer belgisiz adamlar üç afta evelsi binanı ateşke berdiler.


text:
AQŞ prezïdentiniñ ülken qızı Malïya üşin beriletin qalıñ maldıñ qunı anıqtaldı. Oğan ğaşıq bolıp qalğan kenïyalıq zañger Obamalar otbası kelisken jağdayda, qız üşin 50 sïır, 70 qoy men 30 eşkisin berwge dayın ekendigin ayttı, dep jazadı epochtimes.ru. Felïks Kïprono Malïyanı sonaw 2008 jıldan beri közdep keledi eken. Ol tipti «Aq üy xanşayımın» özge eşkimge awıstırmaw jöninen özine ant berip qoyğan. Jigit Malïyağa üylenw twralı usınıstı Barak Obamanıñ Kenïyağa şilde ayındağı saparı barısında jasamaq. Ol qazir prezïdenttiñ özimen birge qızın ala kelwi twralı xat jazwda eken.
Derekközi:24.kz
Kommentarïï


text:
Qazaqstandıq şow bïzneste köñil jarastırıp, artınşa ayırılısqan juldızdar öte köp. Qos ğaşıqtıñ ekewi de tanımal bolğandıqtan, ädette bul ayırılwswlar jurt nazarında boladı. Olay bolsa, maxabbattarınıñ ğumırı qısqa bolğan juldızdı juptardı eske alıp köreyik.
Asxat Sadırbay men Erke Esmaxan
Telejürgizwşi Asxat Sadırbay men änşi Erke Esmaxan 2011 jılı nekelerin zañdastırıp, otbasın qurğan bolatın. Jastar Erke “Iñkär” tobınıñ quramında än salıp jürgende-aq tanısqan. Arağa bir ay salıp Asxat Eskege usınıs jasaydı. Juldızdı jup üylenw toyların dürkiretip atap ötedi. Biraz waqıttan keyin dünïege Müslim esimdi uldarı keledi. Tağı da biraz waqıt ötken soñ ekewi de ayırılısw twralı şeşim qabıldaydı.
“Asxat ajırasqan kezimizde bar sıylığın tügendep alıp qaldı. Sırğa, saqïna mende onıñ eşqanday zatı qalmadı. Minezi sonday. Menen keyin bir üylenip ajırastı. Sol kezde qayta qosılwğa da kelgen. Men eşteñe şıqpaytının tüsinip kelispedim. Endi oğan “maydalıqtı” qoyu kerek dep keñes beremin. Er minezdi, iri bolsa osı otbası saqtaladı dep oylaymın”, – deydi Erke Esmaxan “Sırlasw” bağdarlamasına bergen suxbatında.
Jandos Aybasov pen Aysulw Äzimbaeva
Akterler Jandos Aybasov pen Aysulw Äzimbaeva qazaqstandıq şow bïznestiñ eñ jarasımdı juptarınıñ biri bolğan. Olardıñ tañdawlarında ğana emes, sırtqı kelbetterinde de uqsastıq bolatın. Tipti Mysterions tobınıñ beynebayanına birge tüsken bolatın. Jurt toy bolatınına senimdi jürdi.
Bul jağday twralı Jandos suxbattarınıñ birinde aytıp ötken bolatın. “Aramızda tüsinbestik ornadı. Biz arı qaray qarım-qatınasımızdıñ durıs örbimeytinin tüsindik. Ökinişti. Sebebi, bizdi köp närse baylanıstırğan edi”, – deydi ol. Däl qazir akter swretşi Marïna Karpıkovamen kezdesip jür. Al Aysulw jeke ömiri jaylı aytpawdı jön köredi. Dese de, jurt onı äriptesi Şıñğıs Kapïnge qosıp jür.
Bïbigül Aqtan men Şeräli
Olar “Artıq äñgimesiz” attı telexïkayada ğaşıqtardıñ rölin somdağan bolatın. Osıdan keyin köñil jarastırıp, şetelde birge demaldı. Ïnstagram jelisindegi paraqşalarında kündelikti jañalıqtarın bölisip otırdı. Bir-birlerin qalay jaqsı köretinderi twralı da türli jazba jazdı. Alayda waqıt öte kele juldızdı jup ayırılısw twralı şeşim qabıldaydı.
Buğan ne närse sebep bolğanı osı künge deyin belgisiz. “Menen “Bïbigül ekewiñ kezdesip jürsiñder me?” dep suraydı. Men aramızda sezim bolğanın jasırmaymın. Biraq däl qazir biz kezdesip jürgen joqpız”, – deydi Şeräli. Köp adam Bïbïgüldiñ şataq minezi sebep boldı dep boljawda. Munımen qatar, aktrïsa birneşe jıl burın Ïvan Bwrmïstrov esimdi reseylik azamatqa turmısqa şıqqan bolatın. Zañdı türde ayırılısıp ketse kerek, büginde ol jalğız jür.
Nurjan Kermenbaev pen Janar Xamïtova
Otandıq SuperStar jobası ayaqtalğan soñ Nurjan Kermenbaev pen Janar Xamïtova “Arnaw” tobınıñ quramında öner körsetti. Bastapqıda prodyuser dwettiñ arasındağı maxabbat otı jaqsı pïar boladı dep oylağan. Artınşa eki änşi de şın ğaşıq bolğandarın sezip, köñil jarastırğan. Xalıq toy boladı dep kütken-di. Alayda juldızdı jup köp uzamay ayırılısıp ketedi. Janar Xamïtova toptan ketip, onı Saltanat Baqaeva almastıradı. Büginde Janar şow bïznes äleminen ketken, al Nurjan bıltır üylenip, otbasın qurdı. Bir ulı bar.
Ïvan Brewsov pen Dilnaz Axmadïeva
Olar köp jıl burın kezdesken. Qarım-qatınastarı 4 jılğa sozılıp, üylenw toyların josparlağan bolatın. Biraz waqıt ötken soñ ekewi de bir-birlerine say kelmeytinin tüsingen. “Ïä, Ïvan ekewimiz ayırılıstıq. Alayda osı künge deyin jaqsı dos bolıp sırlasamız” deydi Dilnaz Axmadïeva suxbattarınıñ birinde. Ïvan Brewsov “Bïonïk” tobınıñ eks solïsimen köñil jarastırıp, bıltır äke atanıp ülgerdi.
Al Dilnaz küyewimen ajırastı. Äzirge jaña süyiktisin eşkimge körsetpey jür. Jurt bir kezderi Ïvan men Maqpal Ïsabekovanı da qosqan bolatın. Alayda büginde üşewi de dos bolıp qalwdı uyğarğan.
Twral Everest pen Kärïma Mutırğanova
Änşi Twral men Murat Mutırğanovtıñ qarım-qatınası uzaqqa sozılmadı. Dese de, jurt olardı jiti baqılap jürdi. Qos ğaşıq denelerine birdey tatwïrovka da saldırıp ülgergen bolatın. Ayırılısqan soñ Kärïma tatwrovkasınıñ jan-jağına oyular qostırıp, onı bayqatpawğa tırısqan. Olardıñ ne sebepti ayırılısqanı belgisiz. Däl qazir Twral Altyn Girls tobınıñ burınğı änşisimen kezdesip jür. Munımen qatar, Murat Mutırğanovpen de qarım-qatınası oydağıday.
Aygül – Säbït – Altınay
Jur äli künge deyin Aygül men Säbïttiñ nekelesip, artınşa ajırasıp ketkenderi twralı jïi aytadı. Säbït köp jıl boyı öziniñ Aygülden twğan balasımen aralaspağan eken. Artınşa Aygül balasına äkesi twralı aytıp, aralaswlarına ruqsat bergen. Tipti, aktrïsa otandıq bağdarlamalardıñ birinde äkesiniñ ulın maqtap, onıñ tekti jerdiñ urpağı ekenin aytqan bolatın.
Endi jurt Aygül men Säbït twralı emes, keyingisi men Altınay ekewiniñ qarım-qatınası twralı aytıp jatır. Jeli qoldanwşıları olardı ajırasıp ketti dep boljağan. Sebebi, Altınay bala-şağasımen birge Astanada, al Säbït Almatıda turıp jatsa kerek. Ekewi de bul twralı äzirge aşıp aytağandıqtan, naqtı aytw qïın.
Derekközi: http://stan.kz
Kommentarïï


text:
Avropa parlamentiniñ halqara ticaret boyunca komitetinde cemaatçılıqnıñ çorlanuvı ve Qırım qamaçavını añlamağa mümkün olğanını tüşüneler.
«Cemaatçılıqnıñ işbe vaziyetteki çorlanuvını añlamağa mümkün. Qırım işğaliden sebep bayağı insan, hususan qırımtatarı köçip keldi. Amma, fikrimce, devamlı al etüv uquq alanındadır. Ukrain ükümeti bütün olğan yollarnı qullanmalı – BMT, uquqiy baqış ve fikirler, ve, niayet, BMT Başassambleyası çerçivesinde ketişatka başlamaq. Onıñ vastası ile BMT Halqara mahemesine muracaat etmek ve bu sualge izaat almaq. Qırım, ne ise, bir kün Ukrainağa qaytsın dep», – dedi komitetniñ azası Gabriyelius Landsbergis.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri «erzaq qamaçavı»nıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
Dollar
Aqşa ayırbastaw orındarında qaraşa ayında amerïkalıq valyutanıñ satılımı qısqarğan. Sonımen qazan ayında 1,18 mlrd dollar satılsa, qaraşa ayında 1,09 mlrd dollar satılğan.
Dollardıñ eñ köp kölemi 2015 jıldıñ säwir ayında ($2,1 mlrd) satılğan. Al mamır ayında dollar satılımı soñğı jıldarda bolmağan rekordtıq mïnïmwmğa jetti. Dollar satılımı bar bolğanı 976,2 mln dollardı quradı.
Rwbl
Qaraşa ayında satıp alınğan rwbl kölemi — 10 mlrd. Bul qazan ayımen salıstırğanda 2,33 mlrd rwbl satılğan.
2015 jılı aqşa ayırbastaw pwnkteri arqılı 207,2 mlrd rwbl satılğan. Al maksïmaldı satılım 29,5 mlrd rwbldi (aqpan, 2015) quradı.
Evro
Ewropalıq valyuta qazaqstandıqtar arasında asa suranısa ïe emes. Qaraşa ayında ayırbas orındarı 90,5 mln ewro satqan. Al qazan ayında satılğan ewro kölemi — 93,2 mln.
2015 jıldıñ basında qazaqstandıqtar 1 mlrd ewro satıp alğan. Maksïmaldı satılım şilde ayında (127,4 mln ewro) boldı. Al tamız ayında bul körsetkiş 79,5 mln ewroğa tömendedi.
Derekközi: 7kun.kz
Kommentarïï