text:
Qırım aydavcılarına eñ yaqın künlerde Keriç parom keçitinden barmamağa rica eteler. İyül 31-de «Deñiz müdirligi» saytında bildirilgen malümatqa köre, bu, paromnen keçmege istegenlerniñ sayısı çoq olğanınen bağlı, bunıñ içün elektron biletleri olğan yolcular ilk nevbette tura.
«Saylağanıñız tarihta biletler yoq olğan vaziyette ziyaretiñizni diger künge keçirmege tevsiye etemiz. Elektron bileti olmayıp keçitke kelgende paromğa keçüvniñ vaqtı uzana bile», – dep aytıla beyanatta.
Bundan evel Rusiye Federatsiyası Naqliye nazirligi Keriç parom keçitinde «töpe noqtası» mevsiminiñ başlanması aqqında bildirgen edi.
Keriç boğazında parom keçiti Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar ülkesinen bağlağan esas naqliye yolu ola.


c: text/html

text:
Bunı cumaaqşamı künü brifingde tış işler nazirliginiñ resmiy vekili Aleksandr Lukaşeviç bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Lukaşeviçniñ aytqanına köre, kütleviy haber vastaları bu malümatnı tarqatsa da, o, resmiy muracaat aqqında bir şey eşitmedi.
O, Rusiye tış işler naziri Sergey Lavrovnıñ al-azırda esas vazife «Ukrainadan vatandaşlarara cenk havfını» çetleştirmek kerek olğanı aqqında sözlerini tekrarladı.
Mayıs 12-de Donetsk separatistleri «referendumdan» soñ özüni mustaqil devlet olaraq ilân etip, Rusiye terkibine qoşulmasını istediler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonı Qırımnıñ teminatını toqtatmağa çağırdı.
Bunı o Buhraniy media-merkezinde keçirilgen konferentsiyada bildirdi, haber ete Ukrainskaya pravda.
«Rusiye Qırımnı zapt etse, onıñ iqtisadiy vaziyeti içün mesülietlidir, aşatmaq, aydınlatmaq kerektir», – dey Cemilev.
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi bunı Petro Poroşenkoğa şahsen bildirgenini ayttı: «Tarafdarım, bunı perzidentke bildirdim. Tam bir qamaçav olmalı».
«Rusiye Ukrainağa nisbeten köstergen nefret, istilâ şaraitlerinde «episi bir sizni temin etecekmiz, aşatacaqmız» demege – menimce, doğru degil», –dedi qırımtatarlarnıñ yetekçisi.
Onıñ sözlerine köre, Qırımda yaşağan Ukraina tarafdarları da qamaçavnı kirsetmege çağıralar.


text:
Azärbaycan yawdan azat itelgän töbäklärne minalardan çistarta
Bügengä qadär 16 meňnän kübräk mina häm şartlamağan snaryad yuq itelgän
Azärbaycan Ärmänstan urnaştırğan 16 meňnän kübräk mina häm şartlamağan snaryadnı yuq itkän.
Azärbaycan saqlanu ministrlığı xäbär itkänçä, yawdan azat itelgän töbäklärdä minalardan çistartu däwam itä.
Anda äytelgänçä, êzläw – çistartu êşçänleklärendä Törkiyä belgeçläre häm texnikası da qatnaşa.
Berençe çiratta yullar, igen basuları, toraq punktlar minalardan arındırıla, yawdan azat itelgän töbäklärdä xäzergä qadär 11 meň 900 gektar mäydan çistartılğan häm 16 meňnän kübräk mina häm şartlamağan snaryad yuq itelgän.
Bilgele bulğança, Azärbaycan azat itkän töbäklärgä basıp alğan çorda Ärmänstan yözlärçä meň mina urnaştırğan.
Bäyläneşle xäbärlär
Azärbaycan 48 meñnän kübräk minanı yuq itte
Azärbaycan yawdan azat itelgän töbäklärdä Ärmänstan ğaskäre quyğan 48 meñnän kübräk minanı häm şartlamağan qorallarnı täêsirsez xälgä kiterde
Qırğızstan Törkiyädän xärbi dron alaçaq
Qırğızstan - keşesez qorallı hawa apparatlarına iyä az sanlı däwlätlärneñ berse bulaçaq


text:
Qırımda çarşenbe künü, noyabr 2-de, az bulutlı ava olacaq, gece yağanaqlar beklenilmey, kündüz yağmur yağması mümkün. Bunı yarımadanıñ gidromettsentr hızmeti bildire.
Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, çarşenbe künü gece ava sıfırdan aşağı 2-7 dereceni, kündüz sıfırdan yuqarı 4-9 dereceni teşkil etecektir. Gece şimal-ğarp yeliniñ süratı saniyede 5-10, kündüz cenüp-ğarp yeli saniyede 7-12, bazı yerlerde 15-20 metrni teşkil etecektir.
Aqmescitte az bulutlı, yağanaqsız ava olması beklenile. Gece şimal-ğarp yeli saniyede 5-10, kündüz cenüp-ğarp yeli 7-12, bazı yerlerde 15-20 metrni teşkil etecektir. Gece ava sıfırdan aşağı 2-4 dereceni, kündüz sıfırdan yuqarı 6-8 dereceni dereceni teşkil etecektir.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ait olğan memleketniñ bayrağını asqanı içün apiske alınğan Ukraina vatanperverleri, tamır halqnıñ aqlarını qorçalağanı içün taqip etilgen qırımtatar faallerine Ukraina deñizcileri de qoşuldı. Olarnı Rusiye qanunları, Rusiye ile Ukrainanıñ añlaşmaları ve halqara deñiz uquqında olmağan devlet sıñırlarını bozğanında qabaatlaylar.
Bu insanlar – adiy mahkümler degil. Olar qanunğa uyğun olğanını ancaq Qırım apishanelerinde insanlarnı toplap isbatlamağa tırışqan işğalci rejimniñ reineleri ola. Başqaca olması mümkün degil – işğalci kim olğanını yahşı bile, tanılmağan ilhaqtan soñ kün-künden onıñ açuvı arta, mında – qarada ve deñizde – saip olğanını köstermek arzusı arta. Manasız küçni köstermekten ve basqı quvetleştirmekten başqa çaresi yoq, bunı daa nasıl isbatlay bile?
Qırım Perekopta nezaretçi ve qaravul köpekler yerine Qara deñiz flotunıñ gemileri ile büyük bir apishanege çevirildi
Amma, biraz tüşünsek, tek mahkümlermi reine ola? Qırım ealisi – siyasiy baqışlarına baqmadan – işğalcilerniñ reinesi degilmi? Tünevin içtimaiy ağlarda yazılğanlarğa, bugün qırımlılarnıñ Ukraina pasportlarına diqqat eteler, yarın ise arbiy bazağa ilâve olaraq alğan ve alâ daa işanmağan ve iç bir vaqıt işanmaycaq, çünki uzun vaqıt Putinnen degil, serbest memlekette yaşağan «ekinci sınıf vatandaşları» açuvınıñ ögüni almaq içün nege «diqqat etecekler»?
İlhaqnıñ eñ faal iştirakçileri – reine degilmi? İzolâtor ve apishanelerde habarcılıqta qabaatlanğan Qırım memurları azmı? Olar hainlik qalğan ömürlerinde günâhlarını afu ettirecek, dep tüşündiler, amma yabancınıñ habarcılığında olar tahqiqatçıdan ğayrı, kimsege kerekmey eken. Qırımnıñ şimdiki sevimlileri de öyle: bugün – ekranda, yarın – Sibir koloniyasında, çünki adiy bir qaravul saibinden Qırımnı istemesi mümkün.
Qırım Perekopta nezaretçi ve qaravul köpekler yerine Qara deñiz flotunıñ gemileri ile büyük bir apishanege çevirildi. Reineler yarımadası oldı.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Vitaliy Portnikov, Kyiv jurnalisti, Qırım.Aqiqat közeticisi


text:
Meclis reisi Refat Çubarovğa Qırımğa kelmege yasaq etilgeni sebebinden, qırımtatarlar narazılıq aktsiyalarına çıqmaycaqlar. Bunı Qırım.Aqiqat saytına Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl Meclis prezidiumnıñ toplaşuvından soñ bildirdi.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Meclisniñ iyül 4- 5 künleri Geniçsekte ötkergen toplaşuvda aprel 1 künü 2014 senesi Meclisniñ eki vekilini akimiyetten keri qaytarmaq qararı alınğan edi.«Bizim vazifemiz – Meclisniñ yarımadadan tış ötkerilgen toplaşuvda qabul etilgen qararlarnı eda etmektir», – dedi Nariman Celâl.
«Bu, akimiyet ile işbirligimiz qrulmağanını numayış etken siyasiy bir delil. Biz, Nazirler Şurası ve «parlament» ile yapmağa tırışqan añlaşmalar yapılmadı», – dedi Nariman Celâl.
Aynı zamanda, Meclis vekillerine vazifelerni terk etmege tevsiye etkenini qayd etti. Soñki qararnı memurlar özleri almaları kerekler.
Hatırlatamız, «baş nazir muavini» vazifesinden Lenur İslâmovnıñ işten boşatılğanından soñ, Meclis vekillerinden tek Cumhuriyet milletler komitetiniñ reisi Zaur Smirnov qalmaqta.
Bundan evel, bildirilgeni kibi, Geniçsekten qaytqan Meclis reisi Refat Çubarovnı Qırımğa yibermediler. Oña Rusiyege 5 yıl devamında kelmege yasaq etildi. Bundan evel, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevge yarımadağa 5 yılğa yol kesildi.


text:
Mart 28-de Moskva şeer mahkemesi Tverskoy rayon mahkemesiniñ qararını quvette qaldırdı. Daa evel Tverskoy rayon mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnıñ Rusiye prezidenti memuriyetine qarşı dava açuv boyunca arizalarınıñ qabul etilmesini red etti. Bunı mart 29-da Qırım.Aqiqatqa Rusiye advokatı Nikolay Polozov bildirdi.
Polozov: «Tünevin (mart 28-de – QA) kerçekten de mahkeme oturışuvı olıp keçti. Em de sadeleştirilgen şekilde, taraflar davet etilmeden. Olar, Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov tarafından Rusiye prezidenti memuriyetine qarşı davalarnıñ qabul etilmesini ve bu şikâyetlerni qanaatlendirüvniñ red etilmesi boyunca Tverskoy mahkemesiniñ eki ukmüni quvette qaldıruv aqqında qarar çıqardılar», – dedi.
Onıñ aytqanına köre, böyle qarar qanunsızdır.
Advokat: «Menim fikrimce, bu tam bir adliy sandıraqlama. Tverskoy rayon mahkemesiniñ akemi özüniñ qararında, prezident memuriyetiniñ hadimlerine mahkeme taqibinden immunitet kenişletile, dep işaret etti. Rusiye Anayasasınıñ 24-nci maddesi bozuldı. Muayen şahıslarnıñ aqları ve urriyetlerine dair devlet aktları tanışmaq içün taqdim etilmek kerekler. Bu yerde prezident memuriyetiniñ imaye altına alınması aqqında söz yürsetile. Bu, Rusiye akemleriniñ akimiyetke tolusınen tabi olğanlarını isbatlay», – dedi.
Polozov, Moskva mahkemesiniñ qararına qarşı «endi İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine şikâyet berilecek», dep ilâve etti.
Daa evel Polozov, Moskvadaki Tverskoy rayon mahkemesi tarafından Qırımtatar Milliy Meclisi reisleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnıñ davalarını baqmaq içün qabul etmegenine qarşı şikâyet berdi. Ayrıca, Çiygoz ve Umerovnıñ Rusiye prezidenti memuriyetine qarşı afu etüvge dair malümatnıñ berilmesi boyunca davalarınıñ qabul etilmesini red etüv aqqında söz yürsetile.
Yanvar 26-da Moskvadaki Tverskoy rayon mahkemesi davalarnı red etti.
2017 senesiniñ sentâbrinde Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi Ahtem Çiygoznı 8 yıl koloniyağa mahküm etti. 2015 senesinde Çiygoz, 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq içün ötkerilgen mitingde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. Onı, kütleviy qarışıqlıqlarnıñ teşkil etilmesinde qabaatlay ediler. Daa soñra Qırımdaki Rusiye mahkemesi İlmi Umerovnı eki yıl koloniya-qasabağa mahküm etti. Onı halq ögünde separatizmge davet etkeninde qabaatladılar. Oktâbr 25-te Rusiye ukümeti, Umerov ve Çiygoznı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra azat etilgen Qırım Milliy Meclisiniñ liderleri Kyivge keldiler.


text:
Ukraina halq deputatı ve qırımtatarlarnıñ yetekçisi Mustafa Cemilevni Sağlıq saqlav nazirliginiñ Yürek İnstitutı yanındaki qırımtatar bayrağı «eyecenlandırdı».
Bunı öz Facebook saifesinde Kiyevniñ Yürek İnstitutınıñ müdiri, kardiohirurg Boris Todurov bildirdi.
«Bugün Yürek İnstitutına Mustafa Cemilev keldi. Onı ayrette qaldırmağa qıyın, amma Meclis bayrağı onı «eyecanlandırdı»… Sabır etiñiz, arqadaşlar. Qırım mıtlaqa serbest olacaqtır», – yazdı ekim.
Todurov işğalden evel Qırımğa sıq kele, ekimler içün kardiologiya, diagnostika, yürek ve damar hastalıqlarınıñ tedaviylevi boyunca seminarlarnı keçire edi.
Yürek İnstitutınıñ mütehassısları Qırım şeerlerinde yürek hastalığı olğan balaçıqlarnı nezaret ete ediler.


text:
Boyondoroqhoź sotsioloğik tikşereüźär üźäge firqälärźeñ abruyın bildäläne. Feker beleşeüźä qatnaşıusılarğa ägär źä haylauźar irtägä bulha, qayhı firqä ösön tauış birer ineñ tigän horau birelde. Unda qatnaşıusılarźıñ 72,3 protsentı Berźäm Räsäy ösön, döröśöräge Vladimir Putin tauış birergä äźer bulıuın äytte. 11 protsent tauışqa kommunistar, 5 protsentqa Ğäźel Räsäy iśäp tota ala. Liberal demokratar yaqınsa ike lä tuğıź, uñ köstär ber yarım, başqa firqälär yaqınsa ber protsent tauış yıya ala. Xalıqtıñ 5,8 protsentı qayhı firqä ösön dä tauış birergä haman xäl itmägän. Feker beleşeüźä 3 meñ keşe qatnaşqan. Bıyıl haylauźarźa barlıq qandidattarğa la qarşı tigän yul yuq.
İnternet säxifälärendä Berźäm Räsäyźe asarbaqtar qotqarasaq tigän mäqälä lä elengän. Sönki bıyıl Duma haylauźarın waqıtında Başqortostandıñ barlıq qalalarında la asarbaqtar ösön haylau uçastkaları eşläyäsäk.


text:
2018 senesiniñ baardeki askerlikke çağırıluv kampaniyası esnasında qomşu Rusiye arbiy quvetleri saflarına ilhaq etilgen Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonından 110 kişi çağırıldı. Olarnıñ 30%-ni teşkil etken uruşmacılar arbiy hizmetini yarımadanıñ tışında keçecekler. Bunı Qırım.Aqiqat muhbirine Qarasuvbazardaki Rusiye arbiy komissariatında bildirdiler.
2017 senesiniñ küzdeki askerlikke çağırıluvı esnasında da Qarasuvbazar rayonından Rusiyeniñ elit Arbiy desant, İçki işler nazirligi ordusı ve Milliy gvardiyada hizmet etmek içün 110 genç askerlikke çağırıldı.
İlhaq etilgen Qırımdaki Rusiyeniñ arbiy komissariatları, qomşu Rusiyeniñ arbiy oquv yurtlarına kirmek daveti ile teşviqat kampaniyasını keçireler.
Ukraina Rusiyeden, ilhaq etilgen Qırım sakinleriniñ arbiy quvetlerine askerlikke alınmasını toqtatmaqnı talap ete. Bunı BMT Telükesizlik Şurasındaki gençlik, barışıq ve telükesizlik meseleleri boyunca açıq munaqaşalar esnasında Ukraina TİNi başlığınıñ muavini Serhiy Kıslıtsâ bildirdi.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko munasip qanunnı imzaladı.


text:
Rusiye uquq qoruyıcıları Aqmescit sakinleri Farhad Bazarov, Riza İzzetov ve Şaban Umerovnı Qırımdaki Rusiye FSBsiniñ idaresine alıp ketti, dep bildire «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi.
Bavurçıda keçirilgen tintüv vaqtında semetdeşlerine qoltutmağa kelgenlerden eki kişi Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov da tutuldı. Bunıñ sebebi Rusiye uquq qoruyıcıları ve Bavurçı qasabasınıñ sakinleri arasında çıqqan qavğa oldı.
FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri işğal etilgen Qırımda eñ az 25 qırımtatarınıñ evini tinte. Bunıñ sebebi Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etüvden şübheli sayılğan bir qaç kişige qarşı açılğan cinaiy iş oldı.
Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqlap, şübhelilerniñ sayısını ve olarnıñ soyadlarını aydınlatmadı.
Daa evel haber etilgeni kibi, tintüvler Aqmescit rayonınıñ Mamaq (Strogonovka) köyü, Aqmescitniñ Bavurçı qasabası, Qarasuvbazar rayonınıñ Köneçi (Vladimirovka) köyünde keçirile.
Faallerniñ bildirgenine köre, Bavurçı qasabasında tintüvler keçirilgen maalleni Rusiye gvardiyası qapattı. Yerli sakinlerni evlerine yibermeyler.
Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bu aqta Rusiyeniñ daimiy temsilciliginiñ beyanatında bildirile.
«Rusiyeniñ subyektlerinde, şu cümlede Qırımda insan aqqları ve matbuat serbestliginen bağlı olğan vaziyet Havfsızlıq Şurasınıñ mesülitligi çerçivesine kirmey ve böyle muzakerelerni keçirmek içün sebepçi degildir», – qayd eteler beyanatta.
Vesiqada «böyle körüşüvler Havfsızlıq Şurasınıñ memleket-azalarınıñ itibarına ve BMT HŞ-nıñ şerefine zarar ketire» dep aytıla.
Körüşüv Litvaniya teşebbüsi ile «Arria formulası boyunca toplaşuv» (The Arria Formula Meeting) şekilinde keçti. Bu körüşüv Havfsızlıq Şurasınıñ tedbirlerine ait degildir.
«Arria formulası»nıñ qullanuv suistimalını qayd etemiz. Mürekkep sualleriniñ muzakeresi içün peyda olğan formula matbuat vastaları ve NUO ögünde reklama usulı kibi qullanıla. Böyleliknen BMT HF-nıñ itibarına zarar ketirile», – qayd etti Rusiye missiyası.
Bugün (mart 31 künü) Litvaniya tarafından soñ dereje nahoş şahıslarınıñ davetinen teşkil etilgen teşviqat tedbirini Hafvsızılq Şurasınen qıyaslamağa qatiyen razı degilmiz. Böyle körüşüv Qırımda – Rusiye Federatsiyasınıñ subyektinde yüz bergen vaziyeti aqqında kerçek malümatnı bere bilmez. Tabiiy ki, Rusiye eyyeti böyle alçaq keyfiyetli tedbirni diqqatqa almaycaq, – dep aytıla beyanatta.
Rusiye missiyasınıñ fikrince, Litvaniye teşebbüsinen ötkerilgen körüşüv yalıñız «Ukrainada yüz bergen qıyın vaziyetinden diqqatını bölmek içün bir sebeptir».
«Añlaşıla ki, şu körüşüv regionda üküm sürgen adise-vaqialarğa qıymet kesmek içün degil de, teşviqat tedbirni keçirmek içün teşkil etildi», – dep saya Rusiye daimiy temsilciligi.
Qırımtatar milliy Meclisniñ birinci reisi Mustafa Cemilev New-Yorkta BMT Havfsızlıq Şurasında çıqışta bulunıp, Qırım statusını belgilemek içün keçirilgen sahte referendumnı saçmalıq olaraq tanıy.


text:
Bunı Odessa şeer şurasınıñ cemaatçılıqnen alâqalar boyunca Departamenti bildire.
Qırımdan qıtaviy Ukrainağa köçken arbiy hızmetçileriniñ yerleştirüvinde birinciler sırasında Odessa şeer akimiyeti yardım etmege başladı.
2014 senesi martnıñ 27 kününe «Arkadiya» Odessa şifahanesinde Devlet sıñır hızmetiniñ 73 arbiy hızmetçisi qorantalarınen beraber yerleştirildi.
Kelecekte sıñırcılar öz ailelerinen beraber arbiyleriniñ daimiy hızmet etken yerlerine ketecekler.
Ukraina Mudaafa Nazirliginde arbiy hızmetçiler ve olarnıñ qorantaları, umumen 6,5 biñ insan olıp, Qırımdan ketmege niyet etkenlerini qayd ettiler.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları, milliy azlıqlar ve milletlerara munasebetler boyunca komitetiniñ başı Grigoriy Nemırâ ATR telekanalınıñ hadimleri ve saibiniñ evlerinde tintüvlerni keçirgen Rusiye mahsus hızmetleriniñ areketlerini takbih etti ve ukrain tarafından «açıq-aydın» siyasetniñ olmaq kerekligini qayd etti.
Bu aqta Grigoriy Nemırâ Kiyevde bazarertesi künü noyabr 2 künü keçirilgen matbuat konferentsiyasında bildirdi.
«Ukraina tarafından açıq-aydın mevam olmağanından sebep ola. Nasıl mevam olmalı? Böyle qanunsız areketlerni etkenlerge qarşı Ukraina qanuniyeti ve halqara uquq çerçivesinde er angi usul qullanmalı. Olarnı şahsiy sanktsiyalarğa oğrağan insanlarnıñ cedveline qoşmaq içün (prokuror, işğal etilgen Qırımnıñ vekâletli şahısları) – reaktsiyanıñ usullarından biri, o taraf böyle areketlerge diqqat etkenimizni bilsin» , – qayd etti Nemırâ.
Noyabr 2-de saba Qırımda ATR telekanalınıñ sabıq hadimleri Lilâ Bucurova, Elzara İslâmova ve telekanal saibi Lenur İslâmovnıñ ana-babası yaşağan evleri, em de Moskvadaki evinde tintüvler yapılmağa başladı.
Qırımnıñ Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti (FSB) idaresiniñ malümatına köre, tintüvler ATR saibine qarşı açılğan cinaiy iş çerçivesinde keçirile.
Noyabr 2-de saba Rusiyeniñ Merkeziy bankı İslâmovğa ait OOO «Cast Bank» müessisesiniñ litsenziyasını lâğu etti. Qırımtatar iş adamınıñQırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, bu tedbirlerni Qırım qamaçavı ile bağlay. O, onıñ teşkilâtçılarından biri ola.
Ukraina İçki işler nazirligi ATR qırımtatar telekanalınıñ müdiri Lenur İslâmov ve telekanalnıñ sabıq hadimleriniñ evlerinden keçirilgen tintüvler, em de Qırım işğaline qarşı çıqqan cemaat teşkilâtlarınıñ faaliyetine keder etüv kibi insan aqlarınıñ bozulması boyunca eki cinaiy taqiqatqa başladı.
Ukrain nazirliginde berilgen malümatqa köre, cinayet malümatları mahsus bazağa kirsetildi. Sentâbr 20-de qırımtatar liderleriniñ teşebbüsi ile Qırımğa aşayt mahsulatı ve mallarını alıp ketken yük naqliyatını blok etüv aktsiyası başladı.


text:
Cumaertesi künü, noyabr 7-de, Bağçasaraynıñ Han sarayını Qırım akimiyeti ziyaret etti. Sarayğa Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov, Qırım ükümetiniñ şimdiki baş nazir muavini Ruslan Balbek, Qırım musulmanlarınıñ müftisi hacı Emirali Ablayev kelgen edi, dep bildire QHA.
Olarnen birlikte «Rossiya1» çıqaruv taqımı keldi. Belli olğanı kibi, telekanal yarımadada «Vatan neden başlana» serlevalı vesiqalı filmni çıqara.
Han sarayından Aksenov ve Qırımda rusiyeli akimiyetnin diger temsilcileri yarımadada, olarnıñ fikrine köre, yaşayış nasıl deñişkeni ve olarnıñ qırımtatarlar ile munasebetleri aqqında tarif ettiler.
Bunıñ ile sarayğa bir qaç qırımtatarı kelip, Qırımnıñ şimdiki yolbaşçılığına sual qoydı. Şu cümleden, Büyük Han Camisi ne zaman tamirlene ve işke açılacağı aqqında soradılar.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Rostov-na-Donudaki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini daa 2 ayğa apiste qaldırdı. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Qadı Anatoliy Kolesnik Muslim Aliyev, İnver Bekirov, Vadim Siruk, Emir-Usein Kuku, Refat Alimov ve Arsen Cepparovnıñ temyiz arizalarını red etti. Olar avgustnıñ 18-ne qadar tahqiqat izolâtorında tutulacaq.
İmaye, mabüslerniñ üç yıldan berli SİZOda tutulğanını qayd etip, sıñırlav tedbirini er angi başqasına deñiştirmege muracaat etti.
Prokuror imayeniñ muracaatına qarşı çıqıp, mabüsler mahkemeden saqlana, şaatlarnı qorquza bile, dep bildirdi.
«Temyiz arizaları qanaatlendirilmedi. Mabüslerniñ er biri sıñırlav tedbiri qanunsız uzatılğanını delillernen isbatlağanı içün apis müddetini uzatuv üç saat devam etti», – dedi advokat Edem Semedlâyev.
Müslim Aliyev qabaatlav tarafınıñ sıñırlav tedbirini uzatmaq muracaatını dava temelini baqqan qadı baqa, dep qayd etti. Qabaatlanğanlarnıñ fikirince, bu adil qararnıñ çıqarılmasına keder ete.
Aprelniñ 4-nde Rostov-na-Donudaki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi «Yaltadaki Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini ekinci kere baqmağa başladı.
Dava boyunca qabaatlanğan Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Usein Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan ediler. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatladılar.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyeden Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini azat etmesini talap ete.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımnıñ memuriy sıñırında, Çonğar kiriş noqtasınıñ yanında, politsiya maşinaları ve silâlı adamlar ile blokpost tiklenildi. Bunı «Krım Media» neşiri mühbiriniñ malümatına esaslanıp bildire.
«Qırım çıqışında, «Çonğar» kiriş noqtasından 1 km mesafede, blokpost peyda oldı. Yol politsiya maşinaları ile qısmen qapatıldı, mında «İçki işler nazirliginiñ politsiyası» işareti ile onğa yaqın uquq qoruyıcı buluna, olardan ekisinde silâ bar», – dep haber ete neşir.
Blokpostnıñ yanına kelgen naqliyat vatslarını toqtatıp teşkereler. Avtobus aydavcısınıñ aytqanına köre, tünevin mında yolcularnıñ vesiqalarını teşkergen ediler, cuma künü, aprel 3-te, yalıñız aydavcınıñ pasportını istediler.
«Bunıñ kibi areketlerniñ sebebi añlatılmadı. Qırım Cumhuriyetindeki Rusiye FSB sıñır idaresiniñ matbuat kâtibi Yekaterina Tarasova Krım Media agentligine bundan haberi olmağanını ayttı», – aytıla beyanatta.
Malüm olğanı kibi, aprel 2-de Kezlev, Canköy ve Aqmescitte qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerde tintüvler keçirilgen edi.
Rusiye İçki işler nazirligi bildire ki, aprel 2-de Rusiye İçki işler nazirligininh içki ordularınıñ «Zaslon-2015» talimleri başladı. Talimler aprel 10-ğa qadar devam etecek.


text:
Rusiye advokatı Dmitriy Dinze Ukraina rejissöri Oleg Sentsovnı koloniyada cuma künü, oktâbrniñ 5-nde, ziyaret etecek ola.
Onıñ Qırım.Aqiqat mühbirine bildirgenine köre, Sentsovnıñ alı ket-kete fenalaşa ve «stabil yaramay» ola.
«Soñki kere kelgenimde (Sentsovnıñ – QA) oksigen yetmesizligi bar edi, çünki müçeleri ve qanına az oksigen kele. O, bir şey aşamay. Koloniya, elbette, alından pek qasevetlene», – dedi Dinze.
Onıñ aytqanına köre, koloniyada Sentsovnıñ alı fenalaşsa, onı zornen aşatacaqlar.
Sentâbrniñ 28-nde Sentsov «planlaştırılğan teşkerüv içün» şeer hastahanesine çıqarılğan edi. Neticede Rusiye ekimleri «tedaviylevini tüzetti», dep bildirdi Rusiyeniñ cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti.
Sentâbrniñ 11-nde Sentsovnıñ eki doğmuş qardaşı Natalya Kaplan rejissörniñ alı ket-kete fenalaşa, dep bildirgen edi Qırım.Aqiqatqa. Onıñ aytqanına köre, Sentsovnıñ qan sisteması «müim müçelerge oksigen taşımasını yapamay». Sentsovnıñ advokatı Dmitriy Dinzeniñ bildirgenine köre, açlıq tutqan rejissör töşekten zornen tura. Onıñ aytqanına köre, ukrainalınıñ sağlığına «büyük zarar ketirildi».
Oleg Sentsov mayısnıñ 14-nde Rusiye apishanelerinde yatqan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi talabınen muddetsiz açlıq ilan etken edi.
Sentsov ve Aleksandr Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına qalmağa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya cezası berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımay.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti. Rusiyede mahküm etilgen Oleg Sentsovnı qurtarmaq çağıruvı ile petitsiya Beyaz Saraynıñ saytında 100 biñden ziyade insan tarafından imzalandı.


text:
PAO «Ukrtelekomnıñ» Qırım bölügi dekabr 29-dan itibaren telefon bağ hızmetleriniñ ödevlerini qabul etmey. Bu aqqında Keriç merkezindeki şirket ofisiniñ qapusında asılğan ilânda aytıla. Bölük de qapalı.
«29.12.2014 itibaren telekommunikatsion hızmetleriniñ parası vaqtınca qabul etilmey. Ödev qabul etilmesiniñ ğayrıdan tiklenmesi aqqında qoşma olaraq haber etecekmiz», – aytıla ilânda.
Bir çoq keriçli bunı beklemedi. Yañı yılğa qadar borclarnı qapatmağa istegen müşteriler Furmanov soqağındaki şirketniñ merkeziy ofisinde hızmetlerni ödemege ümüt eteler. Lâkin anda da ödevlerni qabul etmeyler.
Şirket hadimi Qırım.Aqiqat mühbirine bergen malümatqa köre, mında yanvar 12, Rusiyede tatil bitmegenine qadar, müşterilerni qabul etmeycekler.
Aqmescitteki PAO «Ukrtelekom» ofisinde deyler, hızmet ödevleri qabul etile.


text:
Qırım ve terrorizmge qarşı tedbirler keçirilgen Donetsk vilâyetinde yolcularnıñ taşımalarını toqtatmaq qararı vaqtınca qabul etilip, bütün naqliyat qanunlarına riayet ete, dep qayd etti yerustü naqliyatında havfsızlıq devlet inspektsiyası (Ukrtransinspektsiya) reisiniñ birinci muavini Vladimir Balin OSCE közeticileri ile körüşüvde.
Bunı Ukrtransinspektsiyanıñ matbuat hızmeti bildire.
«Ukraina iç bir vaqıt Qırım işğalini tanımayıp, onı qaytarmaq içün elinden kelgenini yapacaq, lâkin şimdilik taşıyıcılarnı nezaret etip olamayıq ve yarımadada yolcularnıñ havfsızlığını temin etip olamayıq, onıñ içün taşımalarnı toqtatmaq qararına keldik. Bu yasaqlar adamlarğa bir sıra qıyınlıqlar çıqara ve taşıyıcılarğa da zarar ketire, lâkin şimdilik, maalesef, başqa çaremiz yoq», – dedi Balin.
2014 senesi dekabr 26-da Ukraina Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım ile naqliyat alâqalarını toqtattı.
Bu afta kütleviy haber vastaları Aqmescit avtovokzalınıñ hadimine esaslanıp, qıtaiy Ukraina ile avtobus alâqaları qısmen ğayrıdan tiklenildi, dep bildirdi. Lâkin Ukrtransinspektsiya bu malümatnı red etti.


text:
Avgust 24-te Ukraina Mustaqillik Künü Berlin sakinleri – alman, ukrain, belçikalı, israilli ve ruslar – Brandenburg qapuları yanında 24 ukrain müellifiniñ eserlerini almanca ve inglizce oqudılar. Oqulğan eserler arasında – Rusiyede teraktlarnıñ azırlamasında qabaatlanğan ve avgust 25-te mahkeme ükmü çıqarılacaq ukrain rejissöri Oleg Sentsovnıñ pyesası.
Bunı Qırım.Aqiqatqa tedbir teşkilâtçıları olğan «Berlin ukrainleri» teşebbüs gruppası bildirdi.
Sentsovnıñ «Nomera» pyesasınıñ bir parçasını onıñ tercimanı İrina Bondas oqudı. Qapularnıñ yanında Yaroslav Gritsak, Taras Prohasko, Lesâ Ukrainka, Taras Şevçenko, Paul Tselan, Pavlo Tıçına, Lina Köstenko, İvan Franko, Yuriy Andruhoviç, Sergey Jadan, Andrey Bondar, Mıkola Hvılovıy ve digerlerniñ eserleri oquldı. Aktsiyada qırımtatar müellifleriniñ eserleri de oquldı.
Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, rejissör Marina Vroda ve rok-çalğıcı Yuriy Gürjiy oquyıcılar olaraq çıqışta bulundılar.
Ellige yaqın kişi aktsiyağa keldi, olarnıñ arasında dissident ve yazıcı Volfgang Templin, Kiyevdeki Gete-İnstitutınıñ çoq yıllıq müdiri Vera Bagalyants ve digerleri bar edi.
Keçkenler meraqlana edi, dep qayd eteler teşkilâtçılar.
«Bazıları apansızdan flash mobımızğa qoşula ediler, olar ukrain müelliflerini oquğan seslerni eşitip toqtala ediler», – dep aytalar teşkilâtçılar.
Malüm ki, Berlin faalleri Sentsovnıñ «Nomera» spektakliniñ parçalarını oqup, Rusiyede bulunğan ukrain siyasiy mabüsleriniñ taqdirine diqqat celp etecek ediler.
Oleg Sentsov – ukrain rejissöri ve faal, 2014 senesi mayıs ayında Qırımda Rusiye mahsus hızmetleri tarafından yaqalandı ve yarımadadan Rusiyege çıqarılıp, anda SİZOda buluna. Onı Qırımda teraktlar azırlamasında qabaatlaylar.
Avgust 25-te üyleden soñ Sentsovnıñ işi boyunca mahkeme qararı seslendirilmek kerek. Bu kün Ukraina Rusiye Federatsiyası elçihanesiniñ binası yanında «Qırım reinelerini» azat etmek talabı ile miting ötkerilmek kerek.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Rusiye apishanesinden ukrain uçucısı Nadejda Sevçenkonıñ azat etilmesinden soñ Ukraina şimdiki vaqıtta Rusiye tarafını tutqan separatistlerniñ nezaretinde olğan işğal etilgen Qırımnı ve Donbassnıñ qısmını qaytarıp olur, dep ümüt besley.
Bu aqta Poroşenko mayıs 25-te Kiyevde Ukraina prezidentiniñ memuriyetinde Nadejda Savçenko ile beraberlikte keçirilgen brifingte bildirdi.
«Nadejdanı qaytarğanımız kibi, Qırım ve Donbassnı da qaytaracaqmız», – dedi Ukraina prezidenti.
Bundan da ğayrı, ukrain devletiniñ reisi endi Soloşenko, Afanasyev, Sentsov, Kolçenko ve diger siyasiy mabüslerniñ evge qaytmasını beklegenini bildirdi.
Rusiye apishanesinde bulunğan Nadejda Savçenko mayıs 25-te, rusiyeli askerler Aleksandrov ve Yerofeyevge deñiştirüvden soñ, Ukrainağa qayttı.
Nadejda Savçenkonı Rusiyede 22 yılğa apiske qapattılar, onı Donbassta rusiyeli mühbirlerniñ öldürüvinde qabaatladılar. Savçenko ve imayeciler bütün qabaatlarnı red ete. Nadejda Savçenko bir qaç kere açlıq, bu cümleden quru açlıqnı ilân etken edi, böyle etip azatlıq ve Ukrainağa qaytuvnı talap ete edi.
Aprel 18-de Kiyevdeki Goloseev rayon mahkemesi keçken sene Ukraina şarqıy tarafında dava territoriyasında yaqalanğan Yerofeyev ve Aleksandrovnı tecavuziy arbiy areketler yapqanlarında, terroristik teşkilâtında iştirak etkenlerinde ve adam ölümine yol bergen terroristik eylem yapqanlarında qabaatladı. Mahkeme olarğa 14 yıl apiste bulunma cezasını belgiledi. Mayıs 23-te rusiyeli askerlerine qarşı mahkeme ükmü işke tüşürildi.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev tahmin ete ki, 15 noyabrde Qırımda insan aqları boyunca BM rezolütsiyası qabul etilgen soñ, Rusiye onıñ bütün maddelerini körmemezlikke urmaq mumkün. Bunı Cemilev noyabr 14 künü New-Yorkta matbuat konferentsiyasında beyan etti.
«Rusiye bizim topraqlarımıznı terk etecegini beklemeymiz, ve, belki de, butün maddeler körmemezlikke urulacaqtır. Lâkin bu rezolütsiya Qırımdaki insanlar içün ğayet emiyetlidir», – dedi Cemilev.
Onıñ qayd etkenine köre, rezolütsiyada bir sıra talaplar seslendirile. Eñ müyimlerden biri – işğal etilgen yarımada insan aqlarınıñ bozuvlarını qayd etecek halqara nezaret eyyetini yiberilmisidir.
İşğalden soñ Qırımda mustaqil mühbirlerde, qırımtatar faallerinde ve Meclis azalarında kütleviy tintüvler sıq-sıq keçirilip başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevet çekkenini bildirdi ve basqıncılıqnı toqtatmağa çağırdı. TİN halqara toplulıqqa muracaat etip, Rusiye insan aqları ve ifade serbestligini bozmasın, ukrain siyasiy mabusları ve esirlerini azat etsin dep, oña qarşı bütün uquqiy ve siyasiy basqı usullarını qullansın istedi.


text:
Malayziyädä su basular
20 meñnän artıq keşe êvakuaśiyälände
Malayziyädä su basularda 3 keşeneñ ğomere özelde. İldä tropik yañğırlar zur taşularğa kiterde. Öylärennän êvakuaśiyälänüçelärneñ sanı 20 meñnän arttı. Alarnı imin urınnarğa küçerdelär.
Malayziyäneñ bik küp töbäklärendä tropik yañğırlar 1nçe ğıynvardan birle tuqtamıy. Meteorologlar anıñ Borneo utrawına da barıp citäçägen belderde. Cirlektä yäşäwçelärgä kisätülar yasaldı.
Bäyläneşle xäbärlär
AQŞ Rusiyädäge Äfğanstan cıyılışında qatnaşmayaçaq
Amerika Quşma Ştatları Rusiyäneñ çärşämbe könne ütkäräçäk “Äfğanstan" temalı cıyılışta qatnaşmayaçaq


text:
Peterburg halqara iqtisadiy forumı çerçivesinde «inkişafnıñ perspektiv yönelişlerinde büyük yatırım leyhalarını taqdim etmek maqsadınen» ilk sefer Qırım stendi taqdim etildi. Bu aqta Kremlge boysunğan Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov bildirdi.
Ükümet matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, Qırım yatırım portalınıñ taqdimi de teşkil etildi.
«Yatırımcılardan er biri, stendimizniñ yanına kelip, interaktiv levhada malümat ala bile, bu yerde iqtisadiy bölük içün mesüliyetli olğan resmiy şahıslarnen qonuşa bile. Bu saada esas muvafaqiyetlerden biri, yatırım añlaşmalarınıñ imzalanmasınen bağlı bütün vesiqalarnıñ uyğunlaştırılması müddetini maksimum qısqartqanımız oldı, dep sayamız, o 30 künden ibaret. Aynı bu müddet devamında tehnikiy şartlarnıñ berilmesinen bağlı meseleler uyğunlaştırılacaq. Biznes faaliyetini alıp barmaq içün maksimum yahşı şarait qurmağa tırışamız», – dep ayttı Aksönov.
Peterburg halqara iqtisadiy forumı Rusiyede endi 20-ci kere keçirile. 2006 senesinden başlap forum Rusiye Federatsiyası prezidenti Vladimir Putinniñ iştiragi ile keçirile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Narazılıq aktsiyasınıñ iştirakçileri qollarına Ukraina bayraqları, sızılğan trezubets ile sarı toplar ve rus yazılarını aldılar: «Putin – menim balalığımnı bozdıñ», «Putin – balalığımızdan marum qaldırma», «Men – rusım ve menim Vatanım – Ukraina», «Rus alemi – cenktir».
«Men Lvovda doğdım, mında mektepke qatnadım, anam Rusiyeden. Bizler etnik ruslarnı temsil etemiz ve bu konsullıq bizni qorumaq kerek. Bizler olarğa aydut ve banderovcı olmağanlarımıznı aytamız. Rusiye – istilâcı, menim memleketime kelip, Ukraina vatandaşlarınıñ qanını tökecek ola. Rusiye televideniyesi bizni mında, Lvovda ruslarnı, çöküçlernen öldüreler, dep bildire, bizler ise yarın Ukrainanı ve balalarımıznı imaye etmege ve qoluna silâ alıp, Rusiye arbiylerine qarşı çıqmağa azır olğanımıznı aytamız», – dep qayd etti Sergey Köstenko.
Aktsiya iştirakçileri Qırımdan dostları bergen Rusiye bayrağını qırmızı boyanen kirlettiler. Ve Lvovtaki Rusiye baş konsullığı binasınıñ araba qapusı altına taşlağan oyuncaqlarnı boyaladılar. Konsullıq hadimlerinnden iç bir kimse Lvov rusiyelileri ögüne çıqmadı.


text:
Qırım tadebeleri bazarertesi künü, iyül 7-de, №8 Aqyar mektebinde rus tili boyunca Yekâne devlet imtianını tapşıralar: ariza bergen 289 insandan imtianğa 100-den az talebe keldi, dep bildirdiler Aqyar tasil idaresinde, bunı Qırımnıñ öz başına ilân etilgen akimiyetiniñ ruporı Krıminform saytı haber ete.
Buña oşağan adise iyün 25 künü rus tili boyunca deñeme testinde de oldı: ariza bergen 250 insandan 57 keldi.
Bunı Qırım telebeleri içün bu sene Rusiye aliy oquv yurtlarına kirmek içün Yekâne devlet imtianını tapşırmağa şart olmağanı ile bağlaylar, dep bildire tasil idaresiniñ başı muavini Natalya Juravlöva.
Abituriyentler subetten keçip, testlerni ya da aliy oquv yurtında belgilengen eki fen boyunca imtianlarnı tapşırıp, universitetke kire bilecekler.
İşğal etilgen Qırımdan VNOnı tapşırmaq istegen abituriyentlerni qıtaiy Ukrainağa davet eteler. Qırımlalar VNOnı Herson vilâyetinde tapşıra bile. Ukraina tasil nazirliginiñ malümatına köre, bu sene VNOğa Qırımdan yalıñız 600 talebe yazıldı. Umumen ise Qırımda 17 biñ 290 abituriyent bar.


text:
Aqmescitte, Gorkogo soqağında, Apple mahsulatını satqan iCom tükânı qapatıldı.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, tükânnıñ kiriş qapısında ilân asılğan: «Sayğılı müşteriler! «iCom» tükânı vaqtınca çalışmay». Aşada muracaatlar içün telefon nomerası yazılğan.
Tükânda müşterilerden muvaqqat oñaytsızlıq içün afu soraylar.
Evel Aqmescitte iCom tükânlarınıñ saibi qırımtatar iş adamı, ATR telekanalınıñ saibi, Qırım qamaçavı boyunca aktsiyanıñ idareceisi kibi belli olğan Lenur İslâmov edi. Amma birazdan, işdeşleriniñ malümatına köre, tükânlarnıñ saibi deñişti.
Yaqında Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya mahkeme İslâmovnıñ mülkini apis etkeni aqqında bildirgen edi.
Qırımda noyabr 2 künü ATR qırımtatar telekanalınıñ sabıq hadimleriniñ – Elzara İslâmova, Lilâ Bucurovanıñ evlerinde ve telekanal saibi Lenur İslâmovnıñ ana-babasınıñ ve Moskvadaki onıñ şahsiy evinde tintüvlerni keçirdiler.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin içün yaqında olacaq saylâvlarda Qırım nasıl rey berecegi pek muim, çünki bu oña ne derece qol tutulğanınıñ köstergiçi olacaqtır. Bunı Rusiyeli «Eho Moskvı» radiostantsiyasınıñ baş muarriri Aleksey Venediktov «Golos Ameriki»ge bergen intervyusında beyan etti.
Onıñ sözlerine köre, bundan evel keçken Rusiye prezidentiniñ saylâvları Qırımnıñ ilhaqından evel yani 2012 senesi, «Vladimir Putinniñ avdeti» şiarı altında keçken edi.
«Vladimir Vladimiroviç reyler içün küreşmey: o, oña qol tutulacağını pek yahşı bile. O, başqa bir şey içün küreşe. Başqa şeyde qanuniyleştirilmesi içün küreşe. Menim fikrime köre, «Qırım meselesi» onıñ halq sevgisi ğırdabına kömülmesine alıp keldi. Saylâvlar qaysı künge tayin etildi? Doğru – martnıñ 18-ne, Qırımnıñ qoşulğan kününe. İşte o Qırımnı qaytarır da, ondan soñ büyük bayram olur. Onıñ içün, «faizler» aqqında aytacaq olsaq, men bilgenime köre, Qırım nasıl rey berecegi pek muim. Onıñ añlayışına köre, bu ekinci bir referendum olacaq», – dep qayd etti Aleksey Venediktov.
O, Vladimir Putinniñ Rusiye prezidenti vazifesinde bulunğan nevbetteki müddeti içindeki siyaseti evelkisine köre «daa da sert ve reaktsion» olacaq dep ilâve etti. Jurnalistniñ sözlerine köre, Rusiye prezidenti 2024 senesinden soñra da devlet idaresinde qalacaq, faqat bunıñ içün Rusiye Anayasası deñiştirlmesi zarur.
Rusiye prezidenti saylâvları 2018 senesi martnıñ 18-ne yani- Qırım ilhaq etilgen künge tayin etildi. Saylâvlar kününi deñiştirgen mütenasip qanunnı Rusiye Devlet duması ve Federatsiya Şurası maqul dep körgen soñ, onı Rusiye prezidenti Vladimir Putin imzaladı.
Putinden ğayrı saylâvlarda televizyon alıp barıcısı Kseniya Sobçak, işadamları aq-uquqları boyunca vekâletli temsilci Boris Titov, LDPR lideri Vladimir Jirinovskiy, «Yabloko» esasçısı Grigoriy Yavlinskiy, işadamı Sergey Polonskiy,KPRF adından «Lenin adına sovhoz» müdiri Pavel Grudinin iştirak etmek niyetindeler.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Ukraina pasportlarını saqlap qalğan genç Qırım sakinleri yarımadada Rusiye ordusına çağırılmamaq içün mahkemege muracaat ete bileler. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Rusiye prezidenti yanındaki İnsan aqları boyunca şurasınıñ arbiy hadimlerniñ aqları boyunca daimiy komissiyanıñ rehberi ve «Vatandaş ve ordu» areketiniñ koordinatorı Sergey Krivenko söyledi.
Aq-uquq qorçalayıcısı: «Rusiye ordusına yalıñız Rusiye vatandaşları çağırıla. Bir genç Ukraina vatandaşı olıp qalsa ve Rusiye pasportını almağan olsa, onı qanun boyunca askerlikke çağırmaq mumkün degil. Qırımda insanlarğa Rusiye vatandaşlığı avtomatik surette berildi. Aks-alda red etüv protsedurasını keçmek kerek edi. Böylelikle, genç bu protseduranı keçip yetiştiremedi, o, Ukraina vatandaşı olıp qala, dep mahkemege ariza ile muracaat etmek mumkün, ve bu taqdirde onı qanun boyunca askerlikke çağırmaq mumkün olmaycaq. Amma eki pasportı olsa, onı askerlikke çağırılması şart olğan Rusiye vatandaşı sayacaqlar», – dep qayd etti.
Daa evel «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ oturışuvında Qırım adliyecisi Lilâ Gemeci, Rusiye ordusına çağırılğan Qırım gençlerini Ukraina vatandaşlığından vazgeçmege davet etkenlerini bildirdi. Onıñ aytqanına köre, vatandaşlar endi bu munasebet ile aq-uquq qorçalayıcılarına muracaat eteler.
Qırım aq-uquq qorçalayıcıları gruppasınıñ malümatına köre, üç yıl zarfında Rusiye ordusına 10 biñge yaqın Qırım sakini çağırıldı. 2018 senesiniñ yanvarinde Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası Qırım sakinlerini, Rusiye ordusında hizmet etmek içün povestka alsalar, telefon ya da elektron poçta vastasınen muracaat etmege rica etti.


text:
Qayd etmeli ki, Petro Poroşenkonıñ inauguratsiyası iyün 7-ne belgilendi.
«Saylanğan Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ inauguratsiyası ötkerilecek. Bu sebepten şimdi tedbirde Rusiye temsilcisiniñ iştiragi ile meraqlanalar. Poroşenkonıñ Ukraina Yuqarı Şurasında inauguratsiya merasiminde Rusiye Federatsiyasınıñ elçisi Mihail Zurabov iştirak etecek. O Ukrainağa qayta», – dedi Rusiye çetel işler nazirliginiñ başı muavini, devlet kâtibi Grigoriy Karasin.
Hatırlatamız, Mihail Zurabov 3 ay devamında memlekette bulunmay edi: fevralniñ soñunda Ukrainada yüz bergen vaziyet sebebinden onı Kiyevden Moskvağa çağırdılar.


text:
Avropa parlamenti Osmanlı devletinde ermenilerniñ kütleviy öldürüvlerini ve sürgünligini «genotsid» dep adlandırğan rezolütsiyanı qabul etti.
Avropa parlamenti «Avropa birdemligi ve adaleti şeklinde Ermenilerniñ genotsidini añmaqta», aytıla Avropa parlamentiniñ eñ büyük siyasiy gruppaları qabul etken rezolütsiyasında.
Rezolütsiya zemaneviy Türkiyeni arhivlerni açıp, «keçmiş ile razı olmağa ve ermenilerniñ genotsidini tanımağa» çağıra.
Türkiye rey berüvden evel rezolütsiya metnini takbih etti. Prezident Recpe Tayip Erdoğan dedi ki, «Avropa parlamenti angi bir rezolütsiyanı qabul etse de, bir qulaqqa kirer ekinci qulağımızdan çıqar».
Onıñ aytqanına köre, Türkiyeni «genotsid» cinayetinde qabaatlamazlar.
Avropa parlamenti 1987 senesi o adiselerni «genotsid» dep adlamağa başladı.
Bu ay Osmanlı devletindeki adise-vaqialarnıñ yüz yılı tola. 1915 senesi sürgünlik neticesinde bir buçuq million ermeni sürgünlik neticesinde elâk olğan edi.
Ermeniler bunı genotsid olaraq qabul eteler, ve yıl-yıldan aprel 24-te bu künni añalar.
Zemaneviy Türkiye bunı genotsid olaraq qabul etmeyip, o adiseler vatandaşlarara cenk olğanını ayta ve anda türkler de elâk olğanını bildire.


text:
Qırım yırcısı Yuliya Kaçula ve Krapka; KOMA Lviv dueti beraber ukrain tilinde «Tviy Spokiy - Tvoya Svoboda» yañı yırnı taqdim etti. Yırnıñ klipi de bar. Anda Aqmescit ve Lvivden kadrlarnı körmek mümkün.
Video Yuliya Kaçulanıñ Youtube kanalından yayınlanğan.
«Birlik – er taraftan deñiştirmege tırışılğan degerliklerni birlikte qorumaqtır. Yamanlıq daa ziyade olmadı, o, sadece daa ziyade birdem oldı. Biz Krapka; KOMA ile beraber yalıñız bir trek ve video yapmadıq, biz birleştirdik ve birleştirildik. Qalğanını er kes özü bile...», – dep yazdı Kaçula video tübünde.
Krapka; KOMA – Lvivdeki elektron taqım. Leyhanıñ muzıka janrı downtempo, trip-hop, indie electronica ve experimentaldan ibaret, kimerde caz elementleri de bar.
Yuliya Kaçula ve ukrain reperi Mixa ukrain şairi ve yazıcısı Taras Şevçenkonıñ «Gogolge» şiiriniñ sözlerine yır yazıp, video çıqardılar.
Qırım yırcısı Yuliya Kaçula "Tilkı nam" ("Tek bizge") adlı türküniñ Aqmescitte çıqarılğan muzıkalı klipini taqdim etti.
Daa evel Kaçula "Druğovi" ("Dostuma") türküsiniñ Aqmescit soqaqlarında çıqarılğan muzıkalı klipini numayış etti.
Keçken yılnıñ oktâbr ayında çeşit millet vekilleri olğan balalar, "Güzel Qırım" qırımtatar halq yırını ukrain tilinde yırlap, klip çıqardı.
Yuliya Kaçula - Qırımda yaşağan ukrain yırcı, türkü müellifi, jurnalist, terciman, yır ocası. "Ukraince diñle!" leyhasınıñ müellifi.


text:
Kiyevdeki «Pulsarı» neşriyatı Televideniye ve radio yayını devlet komitetine Qırımnıñ üç esas tilinde çıqacaq «Sevgenimiz Qırım» şiir ve nesir cıyıntığını «Ukrainskaya kniga» («Ukrain kitabı») programmasına kirsetmege teklif etti.
«Ukrain kitabı» – memlekette kitap çıqarılmasına qoltutqan yekâne devlet programmasıdır. Yıl-yıldan neşriyatlar Teleradio komitetine bücet parasına derc olunacaq elyazmalar cedvelini teklif eteler. Ekspertler komissiyasına kirgen yazıcı, edebiyatşınas, tenqitçiler belli bir qaidelerge esaslanıp, olardan bazılarını saylaylar. Talaplardan biri – devlet haber siyaseti içün müim olması.
Bücet parasına belli olmağan tarih saifeleri, ukrain klassikası ve bala edebiyatı neşir etile bile
Bücet parasına belli olmağan tarih saifeleri, ukrain klassikası ve bala edebiyatı neşir etile bile. İlk evelâ bundan evel neşir etilmegen eserler tevsiye etile. Soñra Teleradio kollegiyası teklif etilgen cedvelni tüzetip tasdıqlay. Tender komissiyası teklif etilgen elyazmalarnı berilgen bücet paralarına keliştirmek kerek. Yıl-yıldan para miqdarı deñişe, er şey devletniñ maliye imkânlarına bağlı. 2016 senesi ne qadar para ayırılacaq, Teleradio komitetiniñ hadimleri aytıp olamaylar. Amma berilgen malümatqa köre, neşriyatlar 3,5 mln grivnalıq 1,5 biñ eser adını teklif etkenler. Şimdiden añlaşıla, o qadar para berilmeycek.
Qırımtatarlarnıñ kitapları qayda?
2015 senesi ders kitaplarından ğayrı, başqa qırımtatar kitapları devlet büceti parasına neşir etilmedi. Ekspertler «yoq olmaq telükesi» altında bulunğanını aytqan qırımtatar tilinden tercime de yapılmadı. Keçken sene ekspertler qırımtatarlarnıñ 1944 senesi Orta Asiyağa sürgün etilmesini añlatqan kitapnı bücet parasına neşir etmege qarar aldılar.
Qırımda qalğan müellifler adlarını derc etmege istemeyip, elyazma içün büyük bir mania olalar. Keçken sene qırımtatar sürgünligi tedqiqi müellifleri ile añlaşma imzalamaq imkân olmağanından neşir etilmedi. Olar FSB adlarını ögrense, Rusiye akimiyeti olarğa basqı yapacağından qorqtılar. Memurlar resmiy olmağan subetlerde deyler – bir çare bar: neşriyat müelliflerden biri ya da müellif aqqı saibi ile añlaşma imzalap, başqalarnı «çaqmaz».
2016 senesi teklif etilgen elyazmalar arasında – qırımtatar şairleriniñ şiirleri kirgen «Sevgenimiz Qırım». Tertipçi – Kiyev edebiyatşınası Lüdmila Tarnaşinskaya.
Onıñ aytqanına köre, başta elyazma eki tilde olacaq edi – rusça ve ukraince. Amma Qırımğa bağışlanğan kitap qırımtatarlarsız boş kibi köründi, ve o 6 qırımtatar şiirini ve olarnıñ ukrain tercimesini ilâve etti. «Qırımtatar şairleri antologiyasından aldım, meşur tedqiqçi Nikolay Miroşniçenkonıñ büyük bir antologiyası bar», – dep aytta Taraşinskaya Qırım.Aqiqatqa.
«Pulsarı» neşriyatı Teleradio komitetinden «Sevgenimiz Qırımnı» «Ukrain kitabı» programmasına kirsetmege rica etti, bundan evel medeniy leyhalarğa qoltutqan hayriye fondlarından yardım istegen ediler, amma bir netice olmadı
Onıñ bildirgenine köre, cıyıntıq keçken sene azır edi, «Pulsarı» neşriyatı Teleradio komitetinden «Sevgenimiz Qırımnı» «Ukrain kitabı» programmasına kirsetmege rica etti, bundan evel medeniy leyhalarğa qoltutqan hayriye fondlarından yardım istegen ediler, amma bir netice olmadı. «Pulsarı» neşriyatınıñ baş muarriri Larisa Kopanniñ aytqanına köre, Yuqarı Radanıñ medeniyet ve din komiteti elzâmanıñ bücet parasına neşir etilmesine qoltuttı, amma 2015 senesi Teleradio komiteti Qırımğa bağışlanğan kitapnı devlet yardımı programmasına qoşmadı. «Er kes añlay, siyasiy bir mesele, qırımlı, qırımtatarlarğa qoltutmaq kerek. Kimniñ toprağı olğanını hatırlatmaq isteymiz, bu qırımtatarlarnıñ toprağıdır», – dep ayttı o Qırım.Aqiqatqa.
Memurlar yardım etmege vade eteler
2016 senesi Teleradio komitetiniñ ekspertleri «Sevgenimiz Qırımğa» qulaq asmadılar. Netice toplaşuvında komitet yolbaşçısınıñ birinci muavini Bogdan Çervak talap etken soñ vaziyet deñişti – elyazma «Ukrain kitabı» programması boyunca teklif etilgenler cedveine kirsetildi. Nevbetteki baryer – tenden komissiyası, o, elyazmanıñ neşir etilmesine sarf etilecek para miqdarını ögrene. «Qırımdaki vaziyetni köz ögüne alsaq, «Ukrain kitabı» programması boyunca bunıñ kibi kitaplar neşir etilmek kerek. Bu kitapnıñ neşir etilmesinen bağlı tehnik meseleler tender tedbirlerinden evel al etilsin dep, elimizden kelgenini yapacaqmız, tender tedbirlerinde de bu kitapqa dünya yüzüni körmege imkân bermege tırışacaqmız», – dep ayttı Bogdan Çervak Qırım.Aqiqatqa.
Anda bir sıra müellif bar, bu problemdir. Bizni teşkereler, er bir müellifnen añlaşma tizmelimiz. Naşir maña telefon etip ayta – añlaşma tizecekmizAleksey Kononenko
Aynı vaqıtta, al etilmegen meseleler de bar, dep ayta Teleradio komitetiniñ neşir bölügi yolbaşçısı Aleksey Kononenko. «Anda bir sıra müellif bar, bu problemdir. Bizni teşkereler, er bir müellifnen añlaşma tizmelimiz. Naşir maña telefon etip ayta – añlaşma tizecekmiz», – dep ayttı o Qırım.Aqiqatqa. Müellif vefat etken olsa, neşirci müellif aqqı saibini tapmaq kerek, bu qolay bir iş degil, işğal etilgen Qırım sakinlerinen daa zor. Neşriyat müellif ya da varisleri ile añlaşma azırlamasını izaatlamay.
Ukraina qırımtatar tilinden yapılacaq tercimelerni bekley
«Ukrain kitabı» programması – qırımtatar yazıcılarına qoltutmaq içün yekâne imkân degildir, dep tüşüne Ukraina Yazıcıları milliy birligi (NSPU) reisi Mihail Sidorjevskiy. Onıñ fikirince, memleketniñ neşriyatları Qırım yazıcılarına emiyet bermey ve qırımtatar tilinden ukraincege keyfiyetli tercimeler çoq degil, bu sebepten «Ukrain kitabı» programmasında qırımtatar müellifleriniñ elyazmaları pek az.
Sidorjevskiy Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, bir qaç ay evelsi qırımtatar yazıcılarınen körüşken edi, amma adlarını aytmadı. NSPU yolbaşçısı qayd etti ki, esas Ukrainada neşir etmek planları aqqında söz yürsetildi. «Qırımtatar yazıcıları bar, biz NSPUda körüşken edik, kontaktları bar, planlarımız bar. Qırımnıñ bugünki vaziyetini köz ögüne alıp, böyle bir teklif olsa, «Ukrain kitabı» formatında birlik olaraq qırımtatar yazıcılarına qoltutmağa azırmız», – dedi o.
Sidorjevskiyniñ zanınca, Rusiye akimiyeti «Yıldız» edebiyat mecmuası ve «Yañı dünya» gazetasını qapatqan soñ Qırımdaki zenaatdaşları yardımğa muhtac.
Eminliknen aytam, Ukraina yazıcıları birligine ait «Edebiy Ukraina», «Kiyev» mecmuası, muarrirlik yapqanım «Ukrain edebiyat gazetası» qırımtatar müelliflerini derc etmege azırlarMihail Sidorjevskiy
«Eminliknen aytam, Ukraina yazıcıları birligine ait «Edebiy Ukraina», «Kiyev» mecmuası, muarrirlik yapqanım «Ukrain edebiyat gazetası» qırımtatar müelliflerini derc etmege azırlar», – dep aytta Sidorjevskiy. NSPU reisi qayd etti ki, bugünde-bugün qırımtatar müellifleriniñ ukrain mecmuaları ile işbirliginde tek bir probler bar – tercimeler yetişmey. Sidorjevskiyniñ fikirince, bu meseleni ukrain edebiy tilini bilgen Qırım zenaatdaşları al ete bile.
Milliy yazıcılar birliginiñ tercimanlar bölüginde qırımtatar tili mütehassısları yoq, dep ayttı Sidorjevskiy.
Teleradio komitetiniñ ekspertler komissiyası azası, Ukraina Milliy alimler akademiyası edebiyat institutınıñ müdiri Nikolay Julinskiy dey ki, qırımtatar edebiyat eserleriniñ tercimelerinen sıñırlanmaq kerekmey.
«Er angi edebiyatqa qoltutmaq kerekmiz, devlet siyaseti olmaq kerek – Qırım, qırımtatarlar, Qırımdaki vaziyetnen bağlı er angi bediiy, ilmiy, publitsistik edebiyat neşir etilip tarqatılmaq kerek», – dep ayttı Julinskiy Qırım.Aqiqatqa.
Kiyevdeki yazıcı ve filologlar deyler: Qırım işğalinden soñ qırımtatar edebiyatı getto vaziyetine oğradı ve oña yardım etilmese, yoq olacaq.


text:
Keriçte ğayıp olğan qırımtatarlarnıñ qıdıruvına uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimleri qoşuldı. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi.
Aytqanı kibi, tünevin ğayıp olğan Ruslan Ganiyev ve Arlen Terehov alâ daa tapılmağanlar. Mütenasip ariza politsiyağa yazılğan endi, Ruslan Ganiyevniñ evinde endi yerli uquq qoruyıcılar bulundılar.
«Cinaiy qıdıruvdan keldiler, sanki yardım etecek şahsiy şeylerni aldılar… FSB, bilgenimizge köre, haberdar. Malümatımızğa binayen, esas fikir – dindar musulman olıp, bu adamlarnıñ göñülli sürette Suriyege ketmesi mümkün, yani, kimse olarnı esir almadı, özleri kettiler», – dey o.
Nariman Celâl şunı qayd etti ki, evelleri Qırım musulmanlarınıñ Yaqın Şarqqa ketmesi ile bağlı vaqialar olsa bile, 2014 senesi sentâbr ayında belgisiz şahıslar eki qırımtatarını maşinağa itep, hırsızlığan ediler, onıñ içün neticelerniñ çıqaruvında aşıqmamağa çağırdı.
«Bu insanlarnıñ kim olğanını, ne tüşüngeni ve aytqanını ögrenmege tırışamız. Olarnen tanış olğan insanlar aytqanı kibi, bir yerge barmağa istekleri sanki yoq edi», – dedi Celâl.
Qırım uquq qoruyıcı organlarından bu aqta resmiy bildirüvleri yoq.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Keriç regional meclisniñ reisine esaslanıp, dekabr 15 künü Keriçte eki insannıñ ğayıp oluvı aqqında bildirgen edi – Ruslan Ganiyev ve dostu Arlen Terehov.
Qırımda insanlarnıñ ğayıp oluvı ile bağlı ilk vaqia degildir. 2014 senesinden, Rusiye Qırımnı işğal etkeninden soñ, yarımadada insanlar, şu cümleden qırımtatarlar ğayıp olmağa başladı. Bu aqta halqara uquq qoruyıcılar, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yolbaşçılığı bildire edi. Ukraina Milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasından yarımadada 21 yaşında qırımtatarnıñ ğayıp oluvı aqqında bildirgen ediler. Qırımda işbu vaqialarnıñ taqiqatı neticesizdir.
Qırımda İnsan aqları boyunca Rusiye vekâletlisi Lüdmila Lubina qırımtatarlarnıñ ğayıp oluvı aqta malümatnı tenqit ete ve aqiqatqa uymağanını bildire edi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov, Noelni yanvarniñ 7-sinde qayd etken ukrainlerni tebrikledi ve, Ukraina halqı Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımnı azat etecek ve Ukrainanıñ topraq bütünligini tikleycek, dep qayd etti.
Bunı Çuvarov yanvarniñ 6-sında özüniñ Facebookında yazdı.
O: «Bizge ecdatlarımızdan miras olıp qalğan din ile er birimizniñ öz toprağı, medeniyeti, tili ve ananelerine sevgi mustaqil Ukraina devletiniñ saqlanıp qalması ve quvetlenmesi içün eñ muim faktorlardır. Bu hasiyetler sayesinde biz mutlaqa Qırımnı rusiyeli işğalcilerden azat eter ve Ukrainanıñ topraq bütünligini tiklermiz. Barsın, bu künlerde er evge ve er insannıñ göñlüne tınçlıq, merhamet ve sevgi ensin», – deye qayd etti.
Ukrainada Noel Yulian taqvimine köre endi bir qaç yıldan berli devlet bayramıdır. Eki afta evel Ukraina Noelni, devlet bayramı olaraq, hristian dünyasınıñ büyük qısmı kibi Grigorian taqvimi boyunca da qayd etti.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescitteki Merkeziy rayonı mahkemesi «fevral 26 işi» figurantları Ali Asanov ve Mustafa Degermencige ev apisi muddetini iyül 7-ge qadar uzattı. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Nevbetteki oturışuv aprel 24-ke planlaştırıldı.
Martnıñ soñunda Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi «fevral 26 işi» figurantları Ali Asanov ve Mustafa Degermencini mayıs 7-ge qadar ev apisinde qaldırdı.
2015 senesinde, Qırım Yuqarı Radası binasınıñ divarları yanında 2014 senesi fevral 26-da Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq maqsadınen yapılğan mitingde iştirak etkenleri içün bir gruppa qırımtatar faaliyetçilerine qarşı mahkeme başlandı. Olar kütleviy qarışıqlıqlarda iştirak etkenlerinde qabaatlana.
Daa soñra mahkeme «Fevral 26 işi»ni ekige böldi: qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ işi, davanıñ diger figurantları olğan Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nabiyevniñ işinden ayırıldı.
2017 senesi oktâbrniñ 25-nde Rusiye akimiyeti Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra Umeriv ve Çiygoz Kyivge keldiler.


text:
Bir kün içinde terrorizmge qarşı tedbirler keçirilgen yerde ava istihbarat izleri sekiz kere qayd etildi, işğal etilgen Qırımdan da vertolört istihbaratı keçirile.
Bunı cuma künü, yanvar 9-da, terrorizmge qarşı tedbirler ştabınıñ spikeri Andriy Lısenko bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, bespilotnikler Lugansk vilâyetiniñ Denejnikovo, Çmırovka ve Sçastye şeeri yanında, Donetsk vilâyetiniñ Glinka, Şçerbak, Kramatorsk şeeri ve Panteleymonovka qasabası yanında qayd etildi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Gamburgda mayısnıñ 10-nda Halqara deñiz uquqı mahkemesiniñ üç ukrain arbiy gemisi ve 24 deñizciniñ zapt etilüvi boyunca Rusiyege qarşı vaqtınca tedbir alınuvına dair dava baqılmaqta. Bu aqta Ukraina Tış işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Diñlevlerniñ online yayını mahkemeniñ saytında bar.
Kyivni Ukraina eyyetiniñ reberi, Ukraina Tış işler naziriniñ Avropa integratsiyası meseleleri muavini Olena Zerkal temsil ete.
Tedbir mahkemeniñ esas zalında açıq sürette keçirile. Diñlevler üç saat devam etecek.
Ukraina, Halqara deñiz uquqı mahkemesine muracaat etip, Qırım yalısında zapt etilgen ukrainalı deñizci ve gemilerni azat ettirmek içün Rusiyege qarşı vaqtınca tedbir almağa rica etti. Rusiye bu diñlevlerde iştirak etmekten vazgeçti.
2018 senesi noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
«Bizler bunıñ kibi referendumlarnı tanıymız, – dep ayttı Aksönov. – Bu territorial cemiyetniñ fikiridir, onı qanun boyunca amelge keçirmek kerek. Olar şimdi qarar alalar, idare strukturasını tizeler. Tizgen olsalar, biz kimlernen muzakereler keçirilecek añlaycaqmız, ve bu işke başlaycaqmız».
Qırım «spikeri» Vladimir Konstantinov ise Qırım sakinlerine belli olğan Ukraina devleti artıq yoq olğanını ayttı.
Mayıs 11-de Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde region statusı aqqında referendum keçirildi. Teşkilâtçılarnıñ bildirgenine köre, vatandaşlarnıñ aman-aman 90% regionlar mustaqil olmasına qol tuttı.
Merkeziy saylav komissiyası Donbasstaki «referendumnıñ» qanunlarğa iç bir alâqası olmağanını bildirdi. Halqnıñ bu «saylavını» em Avropa, em de AQŞ qabul etmediler.


text:
Ukrainanıñ Ministrler Kabineti Wlttıq qauipsizdik jäne qorğanıs keñesine (WQK) Belarus'tiñ 52 azamatına sankciya engizudi wsındı.
Qara tizimge engender qatarında prezidenttiñ ülken wlı yağni Lukaşenkonıñ wlttıq qauipsizdik mäseleleri jönindegi keñesşisi jäne Belarus' Qauipsizdik Keñesiniñ müşesi, prezidenttiñ baspasöz hatşısı Natal'ya Eymont, KGB basşısı Ivan Tertel', işki ister ministri Ivan Kubrakov bar. Tizim Ukraina ükimetiniñ saytında jariyalandı.
Ministrler Kabinetiniñ bwyrığına säykes, bir ay işinde sankciyalar tizimi WQKD qarauına jiberiledi. Sankciyalar 3 jıl boyına küşin joymaydı. Qarar jobasında ukrain tarabı Europalıq keñestiñ 2020 jılğı 2 qazandağı jäne 6 qaraşadağı şeşimderin eskere otırıp sankciyalar dayındap jatqanın habarladı.
Bıltır 9 tamızda Belarus'te prezidenttik saylau ötip, Aleksandr Lukaşenko kezekti märte prezident atandı. Saylaudan keyin elde iri narazılıq şeruleri ötti. Europanıñ birqatar elderi men AQŞ saylau nätijelerin moyındamağan joq. Sol kezden beri «Europanıñ soñğı diktatorı» atanğan Lukaşenko rejimi sankciya qwrsauında qaldı.
Mausımnıñ soñınan bastap Europalıq odaqtıñ Belarus'ke qarsı ekonomikalıq salalıq sankciyaları küşine endi. Mwnday ekonomikalıq şekteu şaraları Minskke alğaş ret engizildi.
22 mausımda Belarus'te 78 adam men segiz mekeme Europalıq odaqtıñ ekonomikalıq sankciyasına ilikti. Qara tizimge engender qatarında deputattar, prokurorlar, sud'yalar jäne Lukaşenkonıñ wlı Dmitriy men kelini Liliya bar. Sankciyalıq tizimge engenderdiñ esepşottarı bwğattalıp, viza berilmeydi. Euroodaq sankciyası ötken ayda Belarus' rejiminiñ Ryanair wşağın mäjbürlep Minskige qondırıp, oppoziciyalıq jurnalist Roman Protaseviçti wstağanına qarsı şara.
Resmi Minsk halıqaralıq wyımdar men Batıs elderi wstanğan sayasattı «Belarus'tiñ işki isine aralasu, iritki salu» dep sanaydı.


text:
Sentâbrniñ 19-nda Aqmescitte «Qırım birdemliginiñ» faali Osman Belâlov 5 kün devam etken memuriy tevqif cezasından soñ azatlıqqa çıqtı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Belâlovnı tuvğanları, dostları ve faaller qarşıladı. O, nezaret altında tutulması «uquqiy qanunsızlıq» ve «razı olmağanlarğa qarşı küreş» olğanını tüşüne.
«Bir devlet başqa devletniñ uquqiy alanında olğanlar içün bizni ilk sefer mahküm etmey. Olar bunı ekstremizm ile küreş dep adlandıralar, amma asılında akimiyet istemegen insanlarnı çetleştireler», – dep ayttı Belâlov.
Faal toplaşqanlarğa minnetdarlığını bildirip, izolâtorda suvuqlansa da, umumen özüni yahşı is etkenini ayttı.
Kreml kontrol etken Bağçasaray şeer mahkemesi «Qırım birdemliginiñ» faali Osman Belâlovğa memuriy ceza berip, onı 5 künge nezaret altına aldı. Belâlov «yasaqlanğan teşkilâtnıñ timsallerini numayış etmesinde ve ekstremist malümatlarını kütleviy tarqatmasında» qabaatlandı.
Bundan evel Rusiye uquq qoruyıcıları «Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtınıñ faali Osman Belâlovnıñ evinde tintüv ötkerdi. O, evde degil edi. Aqmescitke ketti, amma baralmadı. Faalniñ tuvğanları bulunğan yerini bilmey edi. Soñra olarnen bağlanıp oldı.
Tintüvden soñ Belâlovlarnıñ babası tutuldı ve soñra çıqarılıp yiberildi.
Ukraina Tış işler nazirligi «Qırım birdemligi» faaliniñ evinde ötkerilgen tintüvni takbih etti.
2016 senesi Qırımnıñ rus mahkemesi Osman Belâlovqa 10 biñ ruble para cezasını tayin etken edi. O, 2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasaraydaki «Salaçıq» kafesi yanında «ruhsetsiz mitingte» iştirak etüvde qabaatlanğan edi. O künü faaller Rusiye telükesizlik hadimleri qırımtatarlarda tintüv yapqanını eşitip, kafe yanında toplaşqan edi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Kreml tayin etken Qırım prokurorı Natalya Poklonskayanıñ Meclis faaliyetini toqtatmaq qararını «olmaycaq bir şey» dep adladı. Refat Çubarovnıñ Facebookta yazğanına köre, bu qarar Kremlniñ emri ile qabul etildi.
«Şübemiz yoq, bu «qarar» kesen-kes Kremlniñ emri ile qabul etildi, Putin ve yanında olğan insanlar halqara dünya ile çatışmacı munasebet yollarını quvetleştireler», – dep qayd etti Meclis reisi.
Onıñ aytqanına köre, halqara toplulıqnıñ Qırımnıñ tamır halqı – qırımtatarlarnıñ temsil organına basqı yapmamaq çağıruvlarına «masqara» ve «sert» bir cevap berildi.
«Yarımadanı işğal etken Rusiye Qırımnıñ tamır halqını doğrudan-doğru yoq etmesin dep, Ukraina prezidenti Birleşken Milletler teşkilâtınıñ Baş kâtibi, Avropa parlamenti ve Avropa Şurasına muracaat etip, BMT Havsfzlıq şurası, Avropa Birligi ve Avropa Şurasınıñ icra organlarını acele sürette toplamağa talap etmek kerek», – dep qayd etti Refat Çubarov.
Onıñ qayd etkenine köre, Natalya Poklonskayanıñ mezkür areketi oña qarşı qabaat, şu cümleden devlet hainliginiñ temeli olacaqtır.
«İşğal etilgen Qırımda «prokuror» vazifelerini eda etken Poklonskayanıñ «Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini toqtatmaq» qararı, şübesiz, olmaycaq bir şey, faqat Qırımnı işğal etken Rusiye Federatsiyasınıñ ceza organları tarafından teminlenecek», – dedi Refat Çubarov.
Resmiy Kyiv Qırımda Meclis faaliyetiniñ toqtatılması qararını şimdilik izaatlamadı.
Meclisniñ adliyecileri bu qarardan şikâyet eteceklerini bildirdiler.
Çarşenbe künü, aprel 13-te, Moskva tayin etken Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyeti aqqında mahkeme qararı olmasa da, Meclis çalışmaycaq, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, Meclis şeer ve belediye kütleviy haber vastalarından faydalanamaz, er angi kütleviy tedbirni keçiremez, bank ödemelerini qullanamaz ve asılında iç bir işnen oğraşamaz.
2015 senesi fevral ayında Natalya Poklonskaya Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesine muracaat etip, Meclis faaliyetini yasaq etmege talap etti. Mart başında işbu dava boyunca mahkeme esnası başlandı. Nevbetteki mahkemeniñ keçirilmesi aprel 15 kününe planlaştırıla.
Meclis reberleri mahkeme prokuraturanıñ talaplarını yerine ketirecek, dep tahmin eteler.
Ukraina Tışqı işler nazirligi Meclis faaliyetini yasaq etecek olğan Rusiye akimiyetiniñ areketlerine qarşı narazılıq bildirdi. Birleşken Milletler Teşkilâtı Rusiye Federatsiyasını Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesine yol bermemege çağırdı. Avropa birligi de Meclis faaliyetini yasaq etmek niyetlerinden qasevetlengenini bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina havfsızlıq hızmeti 2014 senesi mayıs 2-de Odessada yüz bergen vaqıalarnen bağlı olğan vatandaşlarnı Rusiyede yaqalanğan Qırım faali Gennadiy Afanasyev ve «Znamâ» işhanesiniñ sabıq müdiri Yuriy Soloşenkoğa deñiştirmeni azırlay. Bu malümatnı iyün 10-da Kiyevde Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ reisi Vasiliy Gritsak tasdıqladı, dep bildire Azatlıq Radiosı.
«Men bunı tasdıqlamağa isteyim – bu deñiştirmeniñ azırlanması boyunca iş alıp baramız», – dedi o. Tafsilâtlı malümatnı Gritsak bermedi.
Bundan evel böyle deñiştirme aqqında «Ukrainskiy vıbor» («Ukrain saylavı») areketiniñ lideri Viktor Medvedçuk bildirgen edi, o, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ qudası ola.
İyün 1-de Ukraina havfsızlıq hızmeti reisiniñ mesleatçısı Yuriy Tanditniñ Azatlıq Radiosına bildirgen malümatına köre, Rusiyede apiste bulunğan 31 Ukraina vatandaşından ğayrı, Donbassta Moskva tarafından desteklengen separatistler daa 100-den ziyade ukrainni tuta, 665 kişi belgisiz ğayıp olğan sayıla.
Rusiyede 26 yaşındaki Gennadiy Afanasyev Qırım territoriyasında terroristik birligini teşkil etkeninde qabaatlandı ve 2015 senesi 7 yılğa apiske qaldırıldı, 74 yaşındaki Yuriy Soloşenko ise, casuslıqta qabaatlanıp 6 yılğa apiske qapatıldı.


text:
Kiläse yıl 2 martta ütäçäk prezident saylawlarında namzät bulıp premyer-ministrnıñ berençe urınbasarı Dmitriy Medvedev, kommunistlar yulbaşçısı Gennady Zyuganov, liberal-demokratlar başlığı Vladimir Jirinovsky, elekke premyer Mixail Kasyanov, Uñ köçlär berlege räise Boris Nemtsov häm demokratik partiä yulbaşçısı Andrei Bogdanov qatnaşaçaq, dip xäbär itte üzäk saylaw komissiäse.
Medvedevnı Berdäm Rusiä häm Ğadel Rusiä firqaläre, Zyuganov belän Jirinovskynı – üz partiäläre täqdim itte. Bu 4 firqadän tış Rusiäneñ Däwlät Dumasında başqa säyäsi köç yuq, şuña kürä Üzäk saylaw komissiäsendä alarnıñ namzätläre avtomatik räweştä terkälde.
Qalğan 3 namzät 16 ğinwarğa qadär 2 million imza cıyıp alarnı komissiägä tapşırırğa tieş. Uñ köçlär berlege mäğlümatlärenä qarağanda, bu mömkin tügel, ölgerer öçen könenä yaqınça 100 meñ imza cıyarğa kiräk.
Ul soñğı 10 yılnı Rusiädä yäşämägän, namzät isä Rusiädä yäşägän keşe bulırğa tieş. Bukovsky – Rusiä watandaşı tügel, ä Britaniä watandaşı, häm öçençe säbäp – Bukovsky üzeneñ yazuçı bulğanın dälilli almağan. Bu säbäplär Bukovskynıñ internettağı säxifäsendä kiterelgän.
Yazuçı üze bu qararnı – säyäsi qarar dip atadı, dip yaza Moscow Times basması. Yabloko firqase saylawlarda Bukovskynı yaqlayaçağın xäbär itkän ide. Komissiäneñ anı yarıştan töşerü qararınnan soñ Yabloko üz tarafdarların saylawlarda qatnaşmasqa çaqırırğa mömkin.
Ni genä bulmasın, 2 mart saylawlarında Dmitriy Medvedev ciñär dip farazlana, dip däwam itä mäqäläsen Moscow Times basması.
Comğa könne saylaw komissiäseneñ üzendä bulğan ber üzgäreş tä mäğlümat çaraları iğtibarınnan çittä qalmadı. Putin komissiägä yaña äğzä bilgeläde. İgor Federov urınına ul üz administrasiäseneñ eçke säyäsät bülege başlığı urınbasarı Leonid İlvevnı quydı. Kommersant gazetası yazuınça bu Kremlneñ komissiä östennän kontrolen tağın ta arttıraçaq.
Matbuğat bu könnärdä Putin häm anıñ warisı sanalğan Medvedevnıñ säyäsättän tış şöğelläre turında da yazdı.
Dzüdo köräşendä qara bilbaw däräcäsenä iä bulğan Putin dzüdo turında DVD çığarğan. Döresräge bu künegülärne dönya häm Olimpiä uyınnarı çempionı Yasuhiro Yamaşita häm Vladimir Putin bergä äzerläp töşerep DVD yasağan.
İke yıl elek Putin häm Yamaşita Piterburda, elek Putin uqığan mäktätä dzüdo däresen birgän ide. Soñğı tapqır ul Yamaşita belän küptän tügel Yaponiägä bulğan säfäre waqıtında küreşkän bulğan. Dzüdo öyränüçelär öçen DVD däresen alar berniçä yıl elek äzerlägän bulğan.
Dmitriy Medvedev yoga belän şöğellänä ikän. Piterburdağı yoga üzäge räise Borodayenko süzlärenä qarağanda, "anıñ yoga belän şöğellänüe şunda uq kürenä – ul töz gäwdäle, yöze tınıç. Aña yal iter öçen 15-20 minutlıq künegü dä citä," di yoga üzäge başlığı.


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/18 dekäber
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 18 dekäber biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1863 — Ertsgertsog Frants-Ferdinand, / Avstro-Vengriä imperiäse ertsgertsogı.
Wafatlar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1966 — Äbübäker Tereğulov, xirurg, meditsina professorı.
- 1980 — Aleksey Kosıgin, sovet däwlät häm firqä eşleklese.
- 1991 — Albert Safin, tatar yazuçısı.
- 2011 — Vatslav Hawel, çex däwlät eşleklese, yazuçı, dramaturg, dissident, xoquq yaqlawçı.


text:
Qırımda kütleviy aktsiyalarnıñ keçirilmesi bütünley yasaq etilgen soñ dualar sıq-sıq yapılmağa başladı. Rusiye akimiyeti ibadet etkenlerni nasıl taqip etecegini daa bilmey.
Belgisiz şahıslar tarafından qaçırılğan Dünya qırımtatar kongressiniñ azası Ervin İbragimovnıñ doğğan kününde ana-babasınıñ evinde musulmanlar duağa toplaştı. Allahtan Ervinniñ sağ-selâmet evge qaytmasını istediler. İbragimovnıñ özü qırımtatar sürgünliginiñ 71 yıllığına bağışlanğan dua merasiminde iştirak etken edi. Nevbetteki yıllıq kününde genotsid neticesinde can bergenlerni onsız añdılar. Eki aydan berli İbragimov aqqında iç bir malümat yoq.
Dua – Allahqa yalvarmaq
Arapçada «dua» sözü ibadet olaraq Yüce Rabbimizge yalvarmaq manasına kele
Arapçada «dua» sözü ibadet olaraq Yüce Rabbimizge yalvarmaq manasına kele. Dua, namazdan farqlı olıp, serbest şekilde yapıla bile, arapça degil, ana tilinde de yapıla bile. Allahqa özüñ, halqıñ, qorantaq, bütün musulmanlar içün dua etmek mümkün. İslâm alimleri dua ananesi Muhammed peyğamberiniñ zamanlarına ait, dep aytalar. Bulğanaq (Kolçugino) medresesiniñ sabıq müdiri Seyran Arifov dey ki, ilk dua merasimleri (namazdan ğayrı) peyğamber yolbaşçılığında yapılğan edi.
«Peyğamberimiz, Aleyhisselam, uruşlardan evel ve uruş vaqtında, diger qıyınlıqlar vaqtında da dua etken edi, bundan evel illâ namaz qılmağa kerekmey», – dep ayttı o, Qırım.Aqiqatqa. Aynı vaqıtta Arifov Qırım musulmanlarınıñ dua merasimini keçirmek adeti ne vaqıt peyda olğanını aytıp olamadı.
Allahqa dua etmek şekli serbest olsa da, onıñ da belli bir şartları bar, dep qayd etti Dagestan alimi ve din vaizi Abdulhalim Abdulkarimov Qırım.Aqiqatqa. «Allah dualarnı qabul etken belli saatler bar. Cuma namazınıñ soñunda – hutbe vaqtı, em de ekindi namazına qalğan soñki saat. Qıyınlıq ve sınavlar zamanında musulmanlar içün namazda «Kunut» duasını (zulum ve qıyınlıqlarğa oğrağanlar içün – QA) oqumaq sunnettir ve Muhammed Peyğamberimizniñ amelinden keledir», – dep ayttı Abdulkarimov Qırım.Aqiqatqa. Onıñ qayd etkenine köre, İslâm dininiñ birinci bir qaç asrı devamında duanı namazdan tış oqumağan ediler – dua merasimlerini keçirmek adeti daa soñra peyda oldı.
Bazı qırımtatarlar da dua merasimleri sovetlerniñ repressiyaları vaqtında keçirmelmege başladı, dep aytalar
Qayd etmeli ki, bazı qırımtatarlar da dua merasimleri sovetlerniñ repressiyaları vaqtında keçirmelmege başladı, dep aytalar. Esas sebep bir de bir musulmannıñ ölümi olğan edi, dua cenaze namazından soñ yapılğan edi. Adet üzre yedisi ve qırqı olaraq dua yapıla. Faqat Geniçesk rayonınıñ sakini Asan sağ olğan 85 yaşında anasınıñ aytqanlarına esaslanıp, Qırım.Aqiqatqa şunı ayttı ki, daa 80 yıl evelsi qırımtatarlar kütleviy dua merasimlerini keçirmegen edi. «Anamnıñ aytqanına köre, qartbabam keçingen soñ evdeki fırın söndürildi ve üç kün boyunca aş pişirilmedi. Bunı qomşular yapıp, bizge ketire ediler. Bu Muhammed Peyğamberniñ sunnetidir», – dey Asan.
Dua başqa sebeplerden de yapıla: bala doğğanda, oğlanlar sunnet olsa, qorantanıñ müim işleri bitkende. Yıllar devamında islâm kitaplarını arapçadan rusçağa çevirgen qırımlı Ayder bu anane yañı olğanını ayta. «Qartlarımız sürgünlik vaqtında dinni saqlap qalmaq içün dualarğa toplaşqan ediler. Bu yañılıqtır, amma niyetleri eyi edi», – dep ayttı o, Qırım.Aqiqatqa. Ayderniñ aytqanına köre, dua merasimleri mümkün olğanı qadar hristianlarnıñ merasimlerine yaqınlaştırılğan edi – adamlar diqqat celp etmek istemegen ediler. Qırımtatarlar sürgünlikten avdet etken soñ mayıs 18-de sürgünlikte can bergenlerni añmaq içün dua merasimlerine toplaşqan ediler. Bu anane şimdi de yaşamanmaqta. Qırımnıñ Rusiye akimiyeti soqaq aktsiyalarınıñ keçirilmesini yasaq etken soñ dua merasimleriniñ yañı emiyeti peyda oldı.
İşğal şaraitlerinde dua
Arap memleketlerinde dua merasimleri vaqtında cemaat baqışları bildirile. «Arap baariniñ» bazı inqilâpları bu şekilde başlağan edi
Arap memleketlerinde dua merasimleri vaqtında cemaat baqışları bildirile. «Arap baariniñ» bazı inqilâpları bu şekilde başlağan edi. «Meydanlarda. Filistin, Mısır, Suriye, Yemen», – dep hatırlattı qırımtatar vaizi Seyran Arifov. Qırımda dua tecribesini narazılıq olaraq qullanmaq imkânı yoq. Rusiye akimiyeti qırımtatarlarğa sürgünlik qurbanlarını añmaq ya da başqa bir sebep ile cemaat yerlerinde toplaşmağa izin bermey. Başta uydurılğan sebeplerden yasaq ete ediler, 2016 senesi Qırımtatar Milliy Meclisi «ekstremist teşkilât» olğan soñ ise Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ icra organınıñ vekilleri olğan er angi aktsiyanıñ keçirilmesi avtomatik olaraq yasaq etile. Musulmanlar şahsiy topraqlarda toplaşa bileler.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnıñ aytqanına köre, işğal şaraitlerinde dua musulmanlarnı birleştire. «Bugünki künde dua merasimleri – ibadet merasiminden ğayrı, Rusiyeniñ repressiv areketlerinen qarşılaşqan insanlarğa büyük sayıda toplaşmağa imkân bergen tedbirlerdir», – dep ayttı o, Qırım.Aqiqatqa.
Genç insanlar qaçırılmağa başlağan soñ qırımtatarlar, sürgünlikte yapqanı kibi, dualarğa toplaşmağa başladılar. Ğayıp olğanlarnıñ azbarlarında soy-sopları ve yaqınları toplaşa
Genç insanlar qaçırılmağa başlağan soñ qırımtatarlar, sürgünlikte yapqanı kibi, dualarğa toplaşmağa başladılar. Ğayıp olğanlarnıñ azbarlarında soy-sopları ve yaqınları toplaşa. Rusiye mahsus hızmetleri bu tedbirlerge büyük diqqat ayıra, bazı vaqıtları keçirilmesine keder etmege tırışalar. Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerovnıñ aytqanına köre, qaçırılğan Ervin İbragimovnıñ doğğan künü munasebetinen keçirilgen dua merasimini de nezaret ettiler. «Üç yüz – dört yüz kişi keldi, olar (mahsus hızmetlerniñ vekilleri – QA) nezaret ettiler. Adamlar dağılğan soñ – kettiler», – dep ayttı Ümerov Qırım.Aqiqatqa.
Aqmescitte apiste yatıp, «fevral 26 işi» boyunca üküm beklengen Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ ömür arqadaşı Elmira Ablâlimovağa aqayınıñ azat etilmesi içün keçirecek olğan dua merasimini yasaq etecek oldılar.
«Rayon militsiya bölüginiñ eki hadimi kelip tenbiyeleycek oldı (ekstremist faaliyet alıp barılmaz dep – QA). Amma birden ayttım, bir şey almayım, em de imzalamaycam, çünki öz evime istegenimni davet ete bilem», – dep ayttı Ablâlimova Qırım.Aqiqatqa. Onıñ bildirgenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organlarınıñ vekilleri evini terk ettiler, amma dua vaqtında azbarında olğan er şeyni qayd ete ediler.
Dua merasiminiñ keçirilgen yerine baqmadan, Rusiye mahsus hızmetleri onı rejimge qarşı çıquv şekli olaraq köre. Kyivdeki Yaqın şarq tedqiqleri merkeziniñ müdiri İgor Semivolosnıñ fikirince, uquq qoruyıcılar kütleviy dua merasimleriniñ keçirilmesine yol bermemek içün qırımlılarnıñ şahsiy topraqlarına kirmezler. «Bu tayğalaq bir yol. Agentler üzerinden közetecekler», – dep ayttı Semivolos Qırım.Aqiqatqa. Qayd etmeli ki, 90-ıncı yılları Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ musulmanlarnıñ er angi içtimaiy faaliyeti ile küreş alanına çevirilgen Şimaliy Kavkazda mahsus hızmetler islâm dinini kütken ve faal olğan insanlarnıñ şahsiy topraqlarına da kire. Bunı Çeçenistan, İnguşetiya ve Dagestanda körmek mümkün.
Vaiz Abdulhalim Abdulkarimovnıñ aytqanına köre, camilerge kireler. «Cinayette şeklengen birini qıdırmağa başlap, camige kireler. Qırımda dua «ekstremist areketler» olaraq tanılacaq edi – bizde böyle bir şey yoq, em de şahsiy topraqta», – dep qayd etti Abdulkarimov. O, musulmanlar içün dua maneviy silâ olğanını hatırlatıp, Muhammed peyğamberniñ «mazlumnıñ duası ve Allah arasında perde yoqtır» hadisini delil olaraq ketirdi.


c: application/epub+zip

text:
11Payg'ambarshılıq so'zi. Jaratqan İye Malaxiya arqalı İzrail xalqına mına so'zlerdi xabarladı:
2Jaratqan İye:
«Men sizlerdi su'yip kelemen», – deydi. Al sizler bolsan'ız: «Bizlerge bolg'an su'yispenshiligin'di qalayınsha ko'rsetken edin'?» – dep soraysız.
Jaratqan İye:
«Esaw Yaqıptın' ag'ası emes pe edi? Sonday bolsa da, Men Yaqıptı su'ydim,+ 3al Esawdı bolsa, jek ko'rdim. Esawdın' tawlı u'lkelerin wayran qılıp, elin sho'ldin' sag'allarına tapsırdım», – dep juwap beredi+.
4Eger Esawdın' urpag'ı edomlılar: «Bizler bu'lginshilikke ushıradıq, biraq wayran bolg'an jerlerimizdi qayta tiklep alamız», – dep aytsa, A'lemnin' Jaratqan İyesi bılay dep juwap beredi:
«Olar qayta qursa da, Men ja'ne wayran qılaman. Sonda olardın' u'lkesi Jawızlıq u'lkesi dep atalıp, al o'zleri Jaratqan İyenin' qa'ha'rine ma'n'gi ushırag'an xalıq boladı+. 5Bunı o'z ko'zlerin'iz benen ko'rip, sizler: „Jaratqan İye İzrail shegaralarının' sırtında da dan'qqa iye!“ – dep aytatug'ın bolasız».
6– Ruwxaniyler! Ul a'kesine, qul xojayınına hu'rmet ko'rsetedi. Eger Men sizlerdin' a'ken'iz bolsam, sizlerdin' Mag'an ko'rsetken hu'rmetin'iz qayaqta? Eger xojayının'ız bolsam, Mennen qorqqanın'ız qayaqta? – dedi A'lemnin' Jaratqan İyesi. – Ha'y, ruwxaniyler, sizler Menin' atımdı hu'rmetlemey qoydın'ız.
Degen menen, sizler: «Senin' atın'a qalayınsha hu'rmet ko'rsetpedik?» – dep soraysız+.
7Sizler qurbanlıq ornıma haram sadaqalar alıp kelesizler. Solay islesen'iz de, «Bizler Senin' qurbanlıq ornın'dı qalay haramladıq?» – dep soraysızlar. Biraq «Jaratqan İyenin' dasturxanın qa'dirlemesek te boladı», – dep aytasız+. 8Soqır maldı qurbanlıq qılıw nadurıs emes pe? Mayıp yamasa awırıw haywandı qurbanlıq qılıw nadurıs emes pe? Usınday bir haywandı o'z ha'kimin'izge aparıp ko'rin'! Onın' sennen kewli tolar ma eken yamasa ol seni jaqsı qabıllay ma eken? – deydi A'lemnin' Jaratqan İyesi+.
9– Endi sizlerge O'z miyrim-sha'pa'a'timdi ko'rsetiwim ushın, Mag'an, Qudayg'a jalbarının'. Biraq sizler Mag'an sonday qurbanlıqlardı usınsan'ız, onda Men sizlerge miyrimimdi tu'sirip, qabıl eter me edim? – deydi A'lemnin' Jaratqan İyesi.
10– Qa'ne endi, aran'ızdag'ı birin'iz biykarg'a qurbanlıq orında ot jag'ılmasın, dep İbadatxananın' esigin jawıp taslasa, jaqsı bolar edi! Menin' kewlim sizlerden toq emes, – deydi A'lemnin' Jaratqan İyesi. – Sizlerdin' sadaqaların'ızdı qabıl etpeymen+. 11O'ytkeni shıg'ıstan batısqa deyingi xalıqlardın' arasında Menin' atım ullı boladı! Ha'mme jerde Menin' atıma arnap, tu'tetki tu'tetiledi, taza qurbanlıqlar beriledi. Sebebi xalıqlar arasında Menin' atım ullı boladı! – deydi A'lemnin' Jaratqan İyesi+.
12– Al sizler bolsan'ız: «Jaratqan İyenin' dasturxanı qa'dirsiz, ondag'ı sadaqalar arzımas», – dep Menin' atıma til tiygizesiz. 13Sonın' menen birge, «Qanday awır ju'k!» – dep Mag'an murınların'ızdı girjiytesiz, – deydi A'lemnin' Jaratqan İyesi.
– Qurbanlıq ushın urlang'an, mayıp ha'm awırıw haywanlardı alıp kelgenin'izde, Men solardı sizlerdin' qolın'ızdan qabıl etiwim kerek pe? – deydi Jaratqan İye. 14– O'z su'riwin'izden Mag'an, Jaratqan İyege bag'ıshlap usınıwg'a wa'de berip qoyg'an erkek haywannın' ornına kemshiligi bar haywandı qurbanlıq qılg'an o'tirikshige na'let bolsın! Sebebi Men ullı Patshaman. Xalıqlar Menin' atımnan qorqadı, – deydi A'lemnin' Jaratqan İyesi+.
21– Ha'y ruwxaniyler, endi bul buyrıq sizlerge arnaladı+. 2Eger Mag'an qulaq salmasan'ız ha'm atımdı hu'rmet etpesen'iz, – deydi A'lemnin' Jaratqan İyesi, – sizlerge na'let jawdırıp, sizlerdin' pa'tiyaların'ızdı na'letke aylandıraman. A'lle qashan na'letledim, sebebi sizler Meni hu'rmetlewdi qa'lemedin'ler+.
3– Men sizlerdin' a'wladların'ızdı jazalayman. Bayramların'ızda qurbanlıq qılg'an malların'ızdın' taslandıların ju'zlerin'izge ılaqtıraman. Sizlerdi usılar menen birge taslap jiberemen+. 4Lebiyliler menen du'zgen kelisimimnin' dawam etiwi ushın, usı buyrıqtı Menin' bergenimdi bilip alasızlar, – deydi A'lemnin' Jaratqan İyesi+. 5– Lebiyliler menen du'zgen kelisimim o'mir ha'm tınıshlıq beretug'ın kelisim edi. Mag'an hu'rmet ko'rsetsin dep, Men olarg'a usılardı bergen edim. Olar Mennen qorqıp, atımdı hu'rmet etetug'ın edi. 6Olardın' awzında durıs ko'rsetpe bar edi ha'm tillerinde hesh qanday a'dalatsızlıq joq edi. Olar Menin' menen birge bolıp, tınıshlıq ha'm tuwrı jolda ju'retug'ın edi ha'm ko'p adamlardı gu'na jolınan qaytaratug'ın edi+.
7– Ruwxaniydin' tilindegi so'zler bilimdi saqlaydı ha'm adamlar onın' awzınan durıs ko'rsetpe izleydi. O'ytkeni ol A'lemnin' Jaratqan İyesinin' xabarshısı+. 8Degen menen, sizler joldan azg'ırılıp kettin'iz ha'm o'z u'git-na'siyatların'ız benen ko'p adamlardı gu'nag'a jeteledin'iz. Menin' lebiyliler menen du'zgen kelisimimdi buzdın'ız, – deydi A'lemnin' Jaratqan İyesi+. 9– Sizler Menin' jollarımdı izlemedin'ler, Nızamg'a baylanıslı ma'selelerde adamına qaray is tuttın'lar. Sol sebepten Men de barlıq xalıqtın' aldında sizlerdin' abırayın'ızdı tu'sirip, jerge urdım+.
10Bizlerdin' ha'mmemizdin' A'kemiz bir emes pe? Bizlerdi Quday jaratqan joq pa? Onday bolsa, ne ushın ha'r birimiz o'z tuwısqanımızg'a qıyanet etip, Qudaydın' ata-babalarımız benen du'zgen kelisimin buzıp atırmız+?
11Yahuda xalqı opasızlıq qıldı. Olar İzrailda ha'm Erusalimde jerkenishli isler isledi: Yahuda basqa qudaylarg'a tabınatug'ın qızlarg'a u'ylenip, Jaratqan İyenin' su'ygen muxaddes İbadatxanasın haramladı+. 12Bunı islegen adam kim bolıwına qaramastan, ol A'lemnin' Jaratqan İyesine qurbanlıqlar alıp kelse, Jaratqan İye onı Yaqıptın' shatırlarınan joq qılsın!
13Sizler islep atırg'an ja'ne bir is bar: Jaratqan İyenin' qurbanlıq ornın ko'z jaslar menen toltırıp jibergensiz, dad salıp, ha'siret shegip atırsız. Sebebi Jaratqan İye sizlerdin' alıp kelgen qurbanlıqların'ızdı qabıl etpey atır, Ol bulardan ırazı emes. 14«Ne ushın?» – dep soraysızlar. Sebebi sizler jas waqtın'ızda u'ylengen hayalın'ızg'a qıyanet ettin'ler. Ol sizlerdin' o'mirlik joldasın'ız, nekeli hayalın'ız edi. Jaratqan İyenin' O'zi ekewin'izdin' aran'ızda gu'wa bolg'an edi.
15Quday sizlerdi bir dene ha'm bir ruwx qılıp jaratpadı ma? Ne ushın bir qıldı? O'ytkeni Ol O'zine ayrıqsha bolg'an bir urpaq izlegen edi. Sonlıqtan o'zlerin'izge ıqtıyat bolın', hesh birin'iz jaslıqta u'ylengen hayalın'ızg'a qıyanet etpen'.
16– Men nekenin' buzılıwın jek ko'remen, – deydi İzraildın' Qudayı, Jaratqan İye. – Hayalına usınday jawızlıq islegen adamnan jerkenemen, – deydi A'lemnin' Jaratqan İyesi. Sonlıqtan abaylı bolın'lar ha'm qıyanet etpen'ler, – dedi+.
17Sizler so'zlerin'iz benen Jaratqan İyeni sharshatıp jiberdin'ler.
Sizler: «Bizler Onı qalay sharshattıq?» – dep soraysız. Al sizler Onı: «Jamanlıq qılg'an ha'r bir adam Jaratqan İyenin' aldında jaqsıdur, Onın' kewli olardan tolıdur», – dep sharshattın'ız. Ja'ne de: «Qa'ne, a'dillikti saqlaytug'ın Quday qayda o'zi?» – dep soraysız+.
31– Mine, Men O'z xabarshımdı jiberip atırman. Ol Menin' aldımda jol tayarlaydı. Sizler ko'riwdi an'sap ju'rgen kelisimnin' xabarshısı kiyatır. Sizler izlep atırg'an İye tosattan O'z İbadatxanasına keledi, – deydi A'lemnin' Jaratqan İyesi+.
2– Biraq Ol kelgende, kim shıday aladı? Ol payda bolg'anda, kim tura aladı? Sebebi Ol taplap tazalaytug'ın ot sıyaqlı, kir juwıwshının' sabını sıyaqlı boladı+. 3Ol gu'misti eritip tazalap alatug'ın adam sıyaqlı hu'kim taxtına otırıp, lebiylilerdi pa'kleydi. Awa, altın ha'm gu'misti tazalag'anday etip, tazalaydı. Sonda olar Jaratqan İyege tuwrı jol menen qurbanlıqlar usınatug'ın boladı+. 4Keyin o'tken ku'nlerdegidey, burıng'ı jıllardag'ı sıyaqlı, Yahuda ha'm Erusalimde usınılg'an sadaqalar Jaratqan İyege maqul boladı.
5– Sonda sizlerdi hu'kim qılıw ushın baraman. Mennen qorqpag'anlarg'a: juldız izertlewshilerge, buzıqlıq qılg'anlarg'a, jalg'an ant ishkenlerge, jumısshının' is haqısın bermegenlerge, jetim-jesirlerdi eziwshilerge ha'm kelgindilerdin' huqıqın sheklegenlerge qarsı shıg'ıp, olardı tezlik penen a'shkaralayman, – deydi A'lemnin' Jaratqan İyesi+.
6– Men Jaratqan İyemen, Men hesh waqıtta o'zgermeymen. Sonın' ushın, sizler joq bolıp ketpedin'ler, ha'y, Yaqıp urpaqları!+ 7Sizler ata-babaların'ızdın' da'wirinen baslap, Menin' qag'ıydalarımnan ju'z burıp, og'an a'mel qılmay kiyatırsız. Endi ta'wbe qılıp, Menin' aldıma kelin'ler. Sonda Men de sizlerge qaytıp baraman, – deydi A'lemnin' Jaratqan İyesi.
– Biraq sizler: «Ne sebepten ta'wbe qılıwımız kerek?» – dep soraysızlar.
8Adamzat Qudaydan bir na'rse urlawı mu'mkin be? Al sizler bolsa, Mennen urlap atırsızlar. «Sennen ne urlappız?» – dep soraysız.
Sizler u'sirler ha'm sadaqalardı urlap atırsızlar! 9Sizler g'arg'ısqa ushıradın'lar. Sebebi sizler – pu'tkil xalıq Mennen urlap atırsız+. 10İbadatxanamda azıq-awqat bolıwı ushın, barlıq onnan birlerin'izdi zatlar saqlanatug'ın bo'lmege alıp kelin'ler. Meni usılayınsha sınap ko'rin'ler, – deydi A'lemnin' Jaratqan İyesi. – Sonda aspan qaqpaqların ashaman, sizlerdin' u'stin'izge bereket jawdırıp, tolıp-tastıraman+. 11Eginlerin'izdi shegirtkelerdin' jep ketiwine jol qoymayman ha'm ju'zim bag'ların'ız jemissiz qalmaydı, – deydi A'lemnin' Jaratqan İyesi. 12– Sonda barlıq xalıqlar sizlerdi: «Qanday baxıtlı xalıq» – dep ataydı. Sebebi sizlerdin' elin'iz a'jayıp bir jer boladı, – deydi A'lemnin' Jaratqan İyesi.
13Sizler Mag'an qarsı jaman so'zler so'yledin'iz, – deydi Jaratqan İye. – Sonda da sizler: «Bizler Sag'an qarsı ne aytıp edik?» – dep soraysız. 14Sizler bılay dep aytqan edin'iz: «Qudayg'a xızmet etiwdin' paydası joq. A'lemnin' Jaratqan İyesinin' talapların orınlawdın', Onın' aldında aza tutqan adamday bolıp ju'riwdin' bizlerge ne keregi bar+? 15Al endi bizler menmenlerdi baxıtlı dep esaplaymız. Jawızlıq qılıwshılar tabısqa erisip atır. Mine, Qudaydı sınag'anlar jazadan aman qalıp atır»+.
16Biraq Jaratqan İyeden qorqatug'ınlar o'z ara sa'wbetlesti. Jaratqan İye olardın' sa'wbetine qulaq salıp, tın'ladı. Jaratqan İyeden qorqıp, Onın' atın sıylag'anlar ushın, Onın' aldında bir estelik kitabı jazıldı+.
17– Men belgilegen sol ku'nde, olar Menin' g'a'ziynem boladı, – deydi A'lemnin' Jaratqan İyesi, – A'ke o'zine boysıng'an ulına qanday miyrim ko'rsetse, Men de olarg'a sonday miyrim ko'rsetemen+. 18Sol waqıtta sizler a'dil adam menen jawız adamnın', Qudayg'a xızmet etken adam menen xızmet etpegen adamnın' arasındag'ı ayırmashılıqtı ja'ne ko'resiz+.
41– Mine, sol ku'n jaqınlap qaldı. Ol lawlap janıp turg'an tandırg'a megzeydi. Sonda menmenler menen jawızlıq qılıwshılar saban sıyaqlı bolıp qaladı. Sol ku'ni olardın' ha'mmesi jag'ıp jiberiledi, – deydi Jaratqan İye. – Olardın' tamırı da, shaqası da qalmaydı+. 2Al sizler, Menin' atıma hu'rmet ko'rsetetug'ınlar ushın, nurları menen shıpa beretug'ın a'dillik quyashı shıg'adı. Sonda sizler qoradan shıqqan buzawday sekirip oynap, shadlanasızlar+. 3Jawızlardı basqılap taslaysızlar. Awa, Men usılardı a'melge asırg'an ku'ni, olar ayag'ın'ızdın' astındag'ı topıraq sıyaqlı bolıp qaladı, – deydi A'lemnin' Jaratqan İyesi.
4– Qulım Muwsanın' Nızamın, pu'tkil İzrail xalqı ushın Xoreb tawında Muwsag'a bergen qag'ıydalardı ha'm ko'rsetpelerdi esin'izge alın'+.
5Jaratqan İyenin' ullı ha'm qorqınıshlı ku'ni kelmesinen aldın, Men sizlerge payg'ambar İliyastı jiberemen+. 6Men kelip, pu'tkil eldi g'arg'ap, joq qılmawım ushın, ol a'kelerdin' ju'reklerin balalarına, balalardın' ju'reklerin a'kelerine qaratıp, jarastıradı+.


text:
AQŞ Devlet departamentiniñ Ukraina işleri boyunca mahsus vekili Kurt Volker, AQŞ Rusiye akimiyetiniñ, Qırım ilhaqı meselesi qapalı ve müzakere etilmemeli şeklindeki beyanatlarına razı degil, dedi.
Bunı o, POLITICO neşirine bergen intervyusında söyledi.
«Men Qırım meselesini ortağa qoyam ve rusiyeliler buña qarşı: «Biz Qırım aqqında laf etmek istemeymiz», deyler. Bizim buña razı olmağanımıznı qayd etmek pek müimdir», – dedi Volker.
Onıñ aytqanına köre, AQŞ «Rusiyeniñ ücümini ve Qırımnıñ ilhaqını qanuniy tanımay» ve Ukrainanıñ şarqında barış elde etilgen soñ yarımadanıñ ilhaqı meselesinde inkişaf ola bilecek.
Noyabrniñ başında Volker, Donbasstaki vaziyetiniñ ihtimallı al etilmesi Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqını tanımama siyasetiniñ deñişmesine ketirmez, dedi.
Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyetniñ qırımtatar halqı Meclisiniñ dağıtuvı aqqında qorquzuvları soyqırım ve adliye, insan aqlarınıñ bozuluvıdır.
UNİAN bildirgeni kibi, bunı Ukraina adliye naziri Pavel Petrenko Qırımdda insan aqları mevzusına bağışlanğan brifing devamında söyledi.
«Ukraina Arbiy Küçleriniñ hadimi öldürgeni, qırımtatar erkegi çekiştirilip, öldürilgeni, mühbirniñ ğayıp oluvı aqqında haberlerni oquğanda, atta, (Qırım işğalinden) ketirilgen zarar ekinci derecege keçe. Bu kibi şeyler pek tesirlidir….bu insafsız bir davranış, Almaniya faşistleri yapqan kibi cinayettir ve bu istilânı başlağan Rusiyeniñ ayırı memurlarına qarşı ayırı mahkeme işlerniñ açılmasına sebepçi olmalı», - qayd etti Petrenko.
Bundan evel, Ukraina Adliye nazirliginde, halqara cemaatçılığı iç bir zaman Qırımnıñ Rusiye Federatsiyasına aitligini qabul etmez, dep bildirilgen edi. Ve uquq qorçalayıcı teşkilâtlar ile birlikte adaletni tiklemek içün qolundan kelgenini qayd etken ediler.
Petrenko emin, Meclis reisi Refat Çubarovğa Qırımğa kelmek yasağı da insan aqları boyunca Avropa mahkemesinde baqılacaq.
İyül 5 künü Herson vilâyetinde ötkerilgen Meclis toplaşuvından qaytqan Refat Çubarovnı yarımadağa yibermediler. «Çongar» kiriş yerinde Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya oña «ekstremistik faaliyeti» aqqında tenbiyelevni oqudı. Ve 5 yılğa kelmekni yasaq etken bildirmeni tuttırdı. Bunen beraber, Meclis de ekstremistik teşkilât olaraq tanılması mümkünligi ayttı.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev aytqanı kibi, Ukraina Qırımnıñ işğalci rejimini teminlememeli. Bunı o Kiyevde keçirilgen matbuat konferentsiyasında bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
Cemilevniñ malümatına köre, Qırımğa aşayt malınıñ 80% qıtaiy Ukrainadan kele, elektrik energiyasınıñ 85% Ukrainadan Qırımğa berile, Qırımda bostan suvınıñ bir 80% – ukrain suvu. Amma «böyle al işğalcilerniñ vaziyetini tek qaviyleştire». İlân etilgen aktsiya qıtaiy Ukrainadan Qırımğa aşayt malınıñ ketirilmesini toqtatmalı.
«Anda vatandaşlarımız yaşay, şunıñ içün olarnı elektrik energiyası, suv ve aşayt mallarından marum qaldırıp olamaymız degen laf – saçmalıq, çünki, halqara qaidelerge köre, işğalci territoriyalarnıñ uquqiy, maliyeviy, içtimaiy vaziyeti içün işğal etken memleket mesüliyetlidir. Toprağı işğal etilgen memleket degil», – dep añlata Cemilev.
O şunı da bildirdi ki, yarımadağa Ukraina tarafından ketirilgen malnıñ 80% parom keçitinden Rusiye territoriyasına kete, «qalğan qısmı işğalcilerniñ arbiy bölüklerine, vatandaşlarımıznı qıynağan samooborona otrâdlarına yollanıla».
Böyleliknen, ukrain mallarınıñ yarımadağa ketirilmesi, Cemilevniñ sözlerine köre, manasızdır. Aynı zamanda, Ukrainağa sadıq qalğan Qırım vatandaşlarınıñ mahsulatnı satın almaq imkâniyetini saqlamaq kerek. Bu maqsat ile qırımtatarlar Herson vilâyetinde bu kibi tükânlarınıñ ağını açmağa teklif eteler.
«Satqın olmağan er namuslı insan Herson vilâyetine kelip, qıtaiy Ukrainada olğan fiyatlar boyunca özüne kerekli şeylerni alsın dep, şaraitlerni meydanğa ketirmek kerek. Satqınlar ve kollaborantlar Krasnodar diyarına barsın, olarnıñ problemleridir», – dep qoştı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov.
Hatırlatamız, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Qırım ile memuriy sıñırnı blok etip, işğalci yarımadağa ukrain malınıñ ketirilmesini toqtatmaq niyetindeler.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yetekçileri insanlarnı 2014 senesi fevral 26 künü Qırım Yuqarı Radasına mitingge çağırğanda, Qırım Yuqarı Radasınıñ o vaqıttaki spikeri Vladimir Konstantinovğa «Rusiye ile siyasiy alış-verişke başlamağa» imkân bermemege tırıştılar. Mitingden soñ Mecliste «vaziyetni qurtarğanlarını tüşüne» ediler. Bunı Qrımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «Qırım meselesi» leyhasınıñ çerçivesinde keçirilgen marafon devamında bildirdi.
«Biñlerce – em qırımtatarlar, em ukrainler, em digerleri… Andan özümizni, Qırımnı, Ukrainanı qorçalap olğanımıznı tüşünip kettik», – dedi Çubarov.
Refat Çubarovnıñ fikrine köre, fevral 26 künü Qırımnıñ vatandaşlıq cemaatı öz vazifesini becerdi, Rusiye ögünde «qanuniy» qapılarnı açmadılar. Şunıñ içün bir qaç saatten soñ Moskva diger planını işletti, ve sabağace Qırımnıñ memuriy binaları zapt etildi.
Qırım meselesinen oğraşqan onlarnen kütleviy haber vastaları «Qırım meselesi» leyhası çerçivesinde Qırımda işğalge qarşı çıquv künü munasebetinen marafon keçirdiler. Yayınnı UA: Perşiy, ATR, Çernomorskaya TRK telekanallarında, Hromadske.TV, Qırım.Aqiqatta, «Ukrainskaya pravda», «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy», QHA, «Golos Krıma», Obşçestvennoye Radio saytlarında seyir etmek mümkün edi.
2014 senesi fevral 26-da QMC Yuqarı Radası yanında Ukrainanıñ topraq bütünliginiñ tarafdarları ve olarğa qarşı çıqqan Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov reberliginde «Rus birligi» firqası faalleriniñ mitingi olıp keçti. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi.
Ukrainada fevral 26-27 künleri Qırım Muhtar Cumhuriyeti işğaliniñ ekinci yıllığına bağışlanğan tedbirler keçirilmekte. «Qırım – Ukrainadır!» haber-bağ kampaniyası devam ete.
Ukraina Yuqarı Radası fevral başında «2016 senesi hatıra künleri ve yubileylerni qayd etüv» qararını qabul etti. Oña binaen fevral 26 künü devlet seviyesinde qayd etilecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Cumaaqşamı künü, dekabr 1-de, ukrain arbiyleri Qara deñiz suvları üzerinde raketa ateşiniñ talimlerine başladı. Bunı Rusiye Qara deñiz flotunıñ matbuat hızmeti bildire.
«Rusiye Qara deñiz Flotunıñ gemilerini deñizge çıqardı, olar Qırımnıñ ğarbiy yalısında yer alıp, yarımadanıñ ava mudafaasını temin eteler», – dep aytıla haberde.
Ukraina silâlı quvetleriniñ «Cenüp» ava komandanlığınıñ matbuat merkezi talimler başlağanını tasdıqladı.
«Ateş başladı, er şey planğa köre keçirile», – dep ayttı «Cenüp» ava komandanlığınıñ matbuat zabiti Vladimir Krıjanovskiy.
Ukraina Arbiy-ava quvetleri komandanlığı merkeziniñ yolbaşçısı Roman Yurçilo qayd etti ki, raketalar Qırımnıñ ava boşluğından 30 kilometr mesafede buluna. Onıñ aytqanına köre, ukrain arbiyleri öz toprağı üzerinde talimlerni keçire.
Noyabr 30-da «Zerkalo nedeli» neşiri Ukraina Mudafaa nazirligindeki qaynaqlarına esaslanıp, Rusiye tarafı ukrain raketalarını tüşürecegini bildirdi, dep yazğan edi. Bu malümat resmiy şekilde daa tasdıqlanmadı.
Neticede Rusiye Tışqı işler nazirligi Ukraina akimiyeti işğal olunğan Qırım ile sıñırında planlaştırğan raketa ateşleri «provokatsiya» ola dep, Moskva «sert bir şekilde cevap berecegini» aydınlattı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bunı prezident memuriyetiniñ başı vazifelerini eda etken Andriy Sençenko «Pervıy natsionalnıy» telekanalınıñ efirinide bildirdi.
«Bizde bugün Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ sayısı tahminen 9,5 biñ insandır, Putinniñ rejimi olarnı andan basıp çıqara, Donetsk vilâyetinden, elimde olğan malümatqa köre, bugün 530-550 insan çıqtı, Lugansk vilâyetinden tahminen 150 insan çıqtı», – dedi o.
Sençenko qaçaqlarnıñ sayısı artqanını ayttı. Onıñ sözlerine köre, köçip kelgenlerniñ Ukraina çeşit vilâyetlerinde vaqtınca yerleşüvi içün 42000 yer ayırılğandır.