text:
Mäskäw Könyaq Kuril utrawlarınıñ ikesen Yaponiägä birü mäs''äläsen kütärä
İnde xäbär itelgänçä, Rusiä üzeneñ Yaponiä belän araların bozıp torğan Könyaq Kuril utrawları problemasın xäl itü täqdimen yasadı. Mäskäw monı äle 1956-nçı yılda uq kileşengän urtaq deklaratsiä nigezendä eşlärgä cıyına. Anda isä Yaponiägä ike yaq ta däğwa itkän dürt utrawnıñ ikesen tapşıru qaralğan. Räsmi Tokyo bar dürt utrawnı da üzeneke dip sanıy häm şuşı qaraşınnan waz kiçmiäçägen belderä.
Audio, Sergey Lavrov
"Bu Sovetlar Berlegeneñ Yuğarı Sovetı tarafınnan xuplanğan deklaratsiä ide, anda Yaponiägä ike utrawnı birü, häm şulay itep çiklärne bilgeläp, bu qissağa noqta quyu häm solıx kileşüen imzalaw qaralğan. Törle säbäplär arqasında 50-nçe yıllarda moña ireşep bulmadı, ämma şul däwlätneñ warisı bularaq bez deklaratsiäneñ äle dä ğämäldä buluın tanıybız, gärçä anı tormışqa aşıru ike yaqnıñ da xezmättäşlegen taläp itä" di Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov. Düşämbedä anıñ şuşı belderüen prezident Putin dä rasladı. Kuril çılbırı Yaponiäneñ Hokkaido utrawınnan Rusiäneñ Kamçatqa yarımutrawına qädär suzılğan 56-lap waq utrawdan tora. Şul çılbırnıñ könyaqtağı dürt utrawı 1945-nçe yılda sovetlar tarafınnan basıp alındı häm ber yıldan soñ Mäskäw alarnı üzenä quşuı xaqında belderde. Tokyo monı berqayçan da tanımadı, ul şul 4 utrawnı - Kunaşir, Şikotan, Habomai häm İturupnı haman da üzeneñ "tönyaq cirläre" dip atap kilä. Nigezdä näq menä şuşı mäs''älä arqasında Mäskäw belän Tokyo arasında äle dä solıx kileşüe imzalanmağan. 1956-nçı yılda ike il diplomatik mönäsäbätlärne yañartırğa buldı, şul çaqta, solıx kileşüenä ireşelgännän soñ Sovetlar Yaponiägä dürt utrawnıñ ikesen kire qayataraçaq digän fikergä kilengän ide. Yäkşämbe könne yasağan belderüendä Sergey Lavrov näq menä şul kileşügä işarä itä. Läkin yaqlar monı, yäğni Yaponiä belän Sovetlar Berlege arasında ireşelgän bar kileşülärneñ dä köçtä qaluın äle 1993-nçe yılda uq raslağan ide. Xäzer Rusiä Yaponiägä birergä äzer bulğan ike utraw - Habomai häm Şikotan - asılda sudan çığıp torğan qialar ğına, anda keşe öçen yäşäw mömkinlege yuq, ä menä küpkä zurraq häm balıq totu yağınnan qarağanda ähämiatle İturup wä Kunaşirnı Mäskäw üzendä qaldırırğa cıyına. Tokyo isä qaytarılğan oçraqta bu bar dürt utrawğa da qararğa tieş dip belderä. Moñardan tış, solıx kileşüen qayçan imzalaw mäs''äläsendä dä yaqlar törle qaraşta tora. Rusiä monı utrawlar mäs''äläse xäl itelgänçe eşläw yağında bulsa, Yaponiä formal'' solıxqa ireşü barı tik "tönyaq cirlär", yäğni Könyaq Kuril utrawları dürtese dä qaytarılğaç qına bula ala dip belderä. Biredä şuşı mäs''äläseneñ kötelmägändä Rusiä tarafınnan kütärelüe iğtibarnı cälep itä, moña qädär bu Tokyo yağınnan ğına eşlänä ide. Ä Mäskäw isä kiresençä, problemanıñ cämäğätçelek iğtibarınnan mömkin qädär çittäräk toruı öçen tırıştı. Kiläse yılnıñ başında Vladimir Putin räsmi säfär belän Yaponiägä barırğa cıyına häm Mäskäw şunıñ aldınnan Könyaq Kuril utrawları xaqında fiker alışu başlarğa teli sıman.
Kärim Kamal


c: text/html

text: Mäskäw. Rusiäneñ Yaqın Könçığış eşläre belän şöğellängän maxsus wäkile Aleksandr Kalugin süzlärenä qarağanda, fälästinlelärneñ radikal' "Xämas" törkeme wäkilläre Rusiä citäkçeläre belän söyläşülär öçen Mäskäwgä şuşı ay azağında kilä ala. Kalugin, şuşı säfärneñ detallären bilgeläw öçen "Xämas" wäkilläre belän inde berençel elemtä urnaştırıldı dip beldergän. "Xämas"nı terror oyışması dip sanağan İzrail anıñ wäkillären Mäskäwgä çaqırunı kisken xökem itep çıqtı, İzrail üze "Xämas" belän nindi dä bulsa söyläşülär alıp barunı kire qağa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Putin ni öçen Ivanovnı Medvedev belän ber däräcägä kütärde?
Pänceşämbe könne Putin Çeçnä citäkçelegendä genä tügel, Rusiä xökümätendä dä üzgäreşlär ütkärde. Şularnıñ iñ zurısı saqlanu ministrı Sergey Ivanovnı premyer ministrnıñ berençe urınbasarı itep bilgeläw buldı. Bu inde anı Dmitriy Medvedev däräcäsenä kütärüne añlata. Ivanov belän Medvedev ikese dä ber yıldan ütäçäk prezident saylawlarında xakimiät yağınnan töp namzät bulırğa mömkin dip qarala.
"Min Sergey Ivanovnıñ Rusiä Federatsiäse xökümätendä cawaplılığın arttıru turında färman imzaladım. Aña saqlanu sänäğäte kompleksınnan tış iqtisadnıñ qayber sivil tarmaqların da koordinatsiäläw yöklänä. Anıñ däräcäse dä Rusiä xökümäte räiseneñ berençe urınbasarınıqa kütärelä" dide Putin.
Şunıñ belän Ivanov Medvedev däräcäsenä kütärelde. Kiñ taralğan imeş-mimeşlärgä qarağanda 2008 yılda ütäçäk prezident saylawlarında namzät bularaq qatnaşu öçen alar ber-berseneñ töp köndäşläre dä bulıp tora.
Küp kenä rusiälelär prezident alarnıñ bersen saylawlarğa üz warisı itep çığarır dip kötä. Xökümät qaramağındağı televidenielär xäzergä xäbärlärdä alarnıñ ikesen dä bik yış kürsätä. Alarnıñ yä awıl xucalığı, yä sänäğät qorılmaların qarap yörüe yä tup turı televidenie kameralarına qarap belderülär yasawı kürsätelä.
Ämma Mäskäw Kremleneñ eşen küzätüçelär Ivanov belän Medvedevnıñ däräcälären tigezläw Putinnıñ älegä ber yaqqa da qararı bulmawın kürsätä dilär.
Novaya Gazetanıñ säyäsi küzätüçese Sergey Mulin bu üzgäreş alarnıñ ikesen dä prezidentlıq yarışında bertigez däräcägä quydı di.
"Bu prezidentnıñ uzğan matbuğat oçraşuında äytkänenä tulısınça turı kilä. Ul ilebezne ike namzätneñ bersen irekle saylaw kötä digän ide. Ämma ul nazmätlärneñ ikeseneñ dä Kremlneke bulaçağın äytmäde" dide Mulin.
Rusiä konstitutsiäse Putinğa öçençe möddätkä xakimiättä qalu mömkinlege birmi. Häm ul saylawlar yaqınlaşqaç qaysı da bulsa namzätne yaqlıyaçağın äytte. Putinnıñ ildä abruyı zur buluın häm kiñküläm mäğlümät caralarınıñ Kreml qulında buluın isäpkä alğanda, Putin kemgä törtep kürsätsä saylawlarda şul ciñär dip kötärgä kiräk.
Ivanovnı Saqlanu ministrlığınnan alu belän ul ğäskärdäge küp kenä citeşsezleklärgä bäyle ğäyepläwlärdän dä citläşterelä.
Xärbi küzätüçe Aleksandr Golts Ivanovnı saqlanu ministrlığınnan alu Ivanovqa yaña mömkinlek birä di.
"Minemçä bu Ivanovqa yaña mömkinlek birä. Çönki saqlanu ministrı wazıyfasında ällä ni abruy qazanıp bulmawı açıqlandı. Bezneñ armiäneñ xäzerge xälendä Sergey Ivanovnıñ da öleşe bar. Şuña kürä bu şartlarda anıñ abruy qazanuına ömetlänü bik qıyın. Şuña kürä şundıy säyer qarar çığarıldı" dide Golts.
Comğa könne Rusiä matbuğatında Putinnıñ bu kötelmägän üzgäreşenä ällä ni ğäcäplänü kürenmäde.
Rossiyskaya Gazeta Putin warisı bulu öçen köräşneñ berençe öleşe başlandı dip yazıp çıqtı.
Izvestiä gazetı isä Şunıñ belän Putinnıñ 2008 yıl problemasına cawabı añlaşıla başladı. Prezident wazıyfasına warisnı bilgeläw bulmıyaçaq. Saylawçılar çın-çınlap ber-bersenä tiñ namzätlärneñ bersen saylarğa tieş bulaçaq dip yaza.
Ivanov belän Medevedev ikese dä Kreml keşeläre bulsa da ber-bersennän şaqtıy ayırıla. Ivanov Putin kebek ük 54 yäştä. Ul Putinnıñ KGBdağı elekke xezmättäşe. 41 yäşlek Medvedev elekke yurist häm uqıtuçı. Xökümättä ul küp kenä sotsial tärräqiät programmaların citäkli.
Saylaw aldı köräşe räsmi räweştä bu yıl axırında başlana.
Naif Aqmal.


text:
Bügenge matbuğat küzätüe İspaniäneñ Bask ilendä uzğan saylawlar turında, xörmätle tıñlawçılar. Mäğlüm ki, şuşı töbäk Madridtağı üzäk xökümät öçen zur ber problema bulıp tora - anda İspaniädän bäysezlek alu niäte bik köçle. Şuña kürä dä yäkşämbedä Basklar ilendä uzğan saylawlarğa iğtibar zur buldı, bu xaqta ispan mäğlümat çaraları ğına tügel, dönyadağı başqa basmalar da yazıp çıqtı.
Mul İspaniäneñ ber öleşe bulıp yäşäwgä qarağanda, bäysezlek alunı östenräk sanağan Basklar ile, andağı täräqqiat tatar-başqort tıñlawçılarında zur qızıqsınu uyatırlıq. İspan mädäniate häm tele tirälegendä üz milli üzençälegen saqlap qalu ölkäsendä basklar çınnan da Yevropanıñ başqa xalıqları belän çağıştırğanda ayırım urın alıp tora. Şul säbäpleder, dönya mäğlümat çaraları da Basklar ilendäge xällärne daimi yaqtırtıp kilä. Uzğan yäkşämbedä anda 75 urınlı cirle parlament öçen saylawlar uzdı. Moña qädär xakimiattä urtalıqnı totqan bask millätçeläre tora ide, soñğı tawış birüdä dä alar ciñde, ämma bu yulı alarnıñ deputatları parlamentta azraq - elekke 33 urınına 29 ğına bulaçaq. Kötelmägän uñışqa Bask ileneñ kompartiäse ireşte, ul barlığı 8 deputat ütkärä aldı. Britaniäneñ "Guardian" basması yazuınça, bask kommunistları turıdan-turı bäysezlekne yaqlıy, anıñ öçen tawış birügä bask ütä-millätçeläreneñ "Batasuna" partiäse çaqırğan ide. "Batasuna" üze isä, bäysezlekkä terror alımnarın qullanıp ireşüne yaqlağan ETA törkemeneñ säyäsi qanatı bularaq sanalu säbäple elegräk tıyıldı häm xäzerge saylawlarda qatnaşmadı. Şulay itep anıñ öçen birelgän tawışlar radikal'' kommunistlarğa kitte. "Guardian" bask kommunistları nämzäte Maite Aranburunıñ "äle saylawlarğa äzerlek barışında uq bez üzebezneñ kötelmägän uñışqa ireşäçägebezne äytkän idek häm xäzer menä üzegez dä şunı küräsez" digän süzlären kiterä. "Batasuna" wäkilläre monı Basklar ileneñ üzbilgelänüe öçen yaña mömkinlek tuu dip atıy, läkin ikençe yaqtan urtalıqtağı millätçelär öçen bu caysız ber mizgel. Alar İspaniädän kiñräk üzidarä alu, İspaniä belän "urtaq suverenlıq"qa ireşü planın äzerlägän ide, xäzer anı ğämälgä quyu qatlawlanaçaq, çönki alarnıñ deputatları azraq bulaçaq. Urtalıqtağı millätçelär bäysezlek mäs''äläsendä kommunistlar kebek ütä millätçelär belän xezmättäşlek itü aldında qala ala, soñğıları isä "urtaq suverenlıq" planı citärlek däräcädä radikal'' tügel dip belderä. Şuña kürä dä, "Wall Street Journal" basması bask saylawların andağı urtalıq millätçeläre öçen ciñelü dip bäyäli. "Alarnıñ citäkçese, Basklar ileneñ xäzerge prezidentı Juan Jose İbarretxe üz planın ğämälgä quyu ölkäsendä Madridtağı üzäk xökümät belän ayaq teräp söyläşü öçen cirle parlamentta küpçelekne yawlarğa telägän ide, tawış birü näticäläre şuşı plan öçen ciñelü bulıp tora" dip yaza "Wall Street Journal". İspan parlamentı bask xökümäteneñ "urtaq suverenlıq" planın uzğan sintäbrdä inde ber kire qaqqan ide. Anda basklarnıñ möstäqil mäxkämä sistemasın qoruı, Basklar ileneñ xalıqara oyışmalarda, misal öçen, Yevropa Berlegendä İspaniädän ayırım wäkillek itüe, häm iñ möhime, bu töbäkneñ İspaniädän ayırıla aluı qaralğan. Ä İspaniä konstitutsiäse isä monı turıdan-turı tıya.
Kärim Kamal


text:
Әlege qarar Çeçen respublikasında yәşәwçe Rusiә watandaşlarınıŋ konstitutsion xoquqların tormışqa aşıru, referendum yaqlı initsiativ torkemneŋ garizasın kabul itkәn Çeçen respublikasınıŋ sawlaw komissiәse mөrәcәğәte nigezendә barlıqqa kilde dielә. Anda şulay uk, Çeçen xakimiәtlәre sawlawlar hәm referendumnı oyıştıru hәm anıŋ өçen qaydan akça tabu turındağı tәqdimnәren ber ay eçendә eşlәp çığarırğa tieş ,dielә. Ber kon elek ütkәn Çeçen xalıqları qorıltayında Mәskәw yaqlı çeçen citәkçelәre Kontsitutsiә mәsәlәsendә referendumnı hәm sawlawlarnı kilәse yılnıŋ martında uzdıru turında plan raslağan ide.
Şul arada Mәskәwdә 100 yaqın keşe Çeçenәdәğe suğışqa qarata qarşılıq çarası ütkәrde. Әlege uram cienında çığış yağan Keşe xoquqları өçen diğәn xәrәkәt citәkçese Rusiә xaqimiәtlәren Alsan Masxadov belәn sөylәşülәr ütkәrerğә çaqırdı. Bu çaranı oyıştıruda Saxarov üzәge, soldat anaları komitetı hәm başqa berlәşmәlәr qatnaştı.


text: İran tışqı eşlär ministrı Manuçer Mottaqi, İran Amerika Quşma Ştatlar belän söyläşülärgä äzer, ämma üzeneñ uran bayıtu xoquqınnan baş tartmıy, dip belderde: "Bez üzebezneñ xoquqlarıbız turında söyläşmiäçäkbez. İslam Cömhüriäte häm İran xalqınıñ xalıqara kileşülärdä qaralğan xoquqları turında süz barmayaçaq. Bez urtaq mäsälälär turında söyläşergä äzer." Kiçä AQŞ däwlät sekretare Condoleezza Rice, ägär dä Tähran uran bayıtu eşçänlegen tuqtatsa, Waşingtonnıñ söyläşülärgä äzer bulğanın beldergän ide. Mottaqi, Rice, bu süzläre belän AQŞnıñ töbäktäge cinäyätlären yäşerergä tırışa, dide. Bügen kiç Avstriä başqalası Venada İrannıñ atom programması turında söyläşü bula. Anda BMO İminlek Şurasınıñ 5 daimi äğzase häm Germaniä diplomatları qatnaşa. Qıtay bügen Quşma Ştatlarnıñ täqdimen yaqlap çıqtı, ämma İranğa çikläwlär kertügä qarşı bulğanın belderde. Rusiä, nixayät nizaqqa çişeleş ixtimalı buluın belderde.


text:
Tatar-inform agentlığı 12 aprildä Bötendönya Tatar Kongressı Başqarma Komitetı (BTK BK) respublikalar, ölkälär häm töbäklärneñ tatar ictimağıy berläşmäläre citäkçeläre belän kiñäşmä ütkärä, dip xäbär itä. Kiñäşmä qısalarında “Tatarlarnıñ milli-mädäni problemaları” digän temağa “tügäräk östäl” ütkärgän waqıtta xalıq sanın alu mäsäläläre dä tikşereläsäk, dielä. Şulay uq kiñäşmädä qatnaşuçılar III Bötendönya tatar kongressı oyıştıru häm ütkärü problemaların da tikşeräçäklär. Ä sişämbe könne Qazanda BTK BK binasında Qazanğa gastrollärgä kilgän Başqort akademiä teatrı artistların qabul ittelär.
“Azatlıq” radiosı öçen Qazannan Yunıs Ätnäle


text:
Razil Wäliev:«Şartnämäne xuplamıça başqa yulıbız yuq»
Şartnamäneñ soñğı ölkäsendä bäxäsle mäsällär niçek xäl itelgän? Tatar telen kem bilgeli bulıp çıqa? Şartnamäneñ ölgesen, jurnalistlardan äle ber kem kürmägän. Barı deputatlar ğına uqıp çıqqan. Däwlät Şurasınıñ fän, mäğärif, milli mäs’älälär komissiäse başlığı Razil Wäliev qına bezgä, şartnamä turındağı sorawlarğa cawap birergä rizalaştı.
R.W. Min bügen, irtän genä şartnamäneñ soñğı proyektın uqıp çıqtım. Min turıdan-turı bu şartnämäne eşläwdä qatnaştım. Bezgä Mäskäw belän, küp mäs’älälärdä qılıqça-qılıç kiseşergä turı kilde. Min küñelemnän, bälkem, bu şartnamä belän kileşmimder dä, läkin, bezgä kileşmiçä dä mömkin tügel. Çönki bu şartnamä bezgä bik kiräk. Bu proyektta, aqqa qara belän, Tatarstan prezidentı ike däwlät telen belergä tieş, dip yazılğan. Nihayät, Rossiä yağı da, anıñ belän rizalaşırğa buldı. Tatarstanda - ike däwlät tele, tatar häm urıs telläre. Alarnıñ statusı häm qullanu tärtibe Rusiä konstitutsiäse, Rusiä qanunnarı, Tatarstan konstitutsiäse häm Tatarstan qanunnarı nigezendä ğämälgä aşırıla, dip yazdıq bez. Rusiä yağı monda, hiç kenä Tatarstan konstitutsiäse, dip yazuğa qarşı ide. Belgänegezçä, latin yazuınıñ yazmışı Rusiä qanunnarı belän bilgelänä, menä sez şundıy xäylä yulı belän, latinığıznı kertergä telisez, didelär alar. B.T. Telneñ statusın Tatarstan xäzer üze bilgeli alamı? R.W. Monda ike törle añlarğa bula. Rusiä qanunnarı belän genä tügel, Tatarstan qanunnarı belän dä xäl itelä, dip yazıp quydıq. Bu mäsälägä, bez ale noqta quymıbız. Şartnamäneñ bu variantı, bezgä bu mäsäläne Rusiä külämendä kütärep çığarğa mömkinlek birä. B.T.Belem birü ölkäsendä, şartnamädä respublikanıñ xoquqları qısılamı, kiñäyäme? R.W. Yuğarı belemne birü tärtibe Rusiä qanunnarı nigezendä tormışqa aşırıla, ämma anda milli komponentqa şaqtıy urın birelä. 20% qädär. Ul az tügel. Bezdä ale birelgän mömkinlek tä qullanmıy. Xäzer şartnamäneñ proyektına östämä dä kertä almıybız, anı üzgärtä dä almıybız. Barı xuplıy, yäki inqar ğına itä alabız. Xäzer şartnamägä qarşı tawış birü, utırğan botağıbıznı çabu bulır ide.»
B.T. Telneñ statusın Tatarstan xäzer üze bilgeli alamı?
R.W. Monda ike törle añlarğa bula. Rusiä qanunnarı belän genä tügel, Tatarstan qanunnarı belän dä xäl itelä, dip yazıp quydıq. Bu mäsälägä, bez ale noqta quymıbız. Şartnamäneñ bu variantı, bezgä bu mäsäläne Rusiä külämendä kütärep çığarğa mömkinlek birä.
B.T.Belem birü ölkäsendä, şartnamädä respublikanıñ xoquqları qısılamı, kiñäyäme?
R.W. Yuğarı belemne birü tärtibe Rusiä qanunnarı nigezendä tormışqa aşırıla, ämma anda milli komponentqa şaqtıy urın birelä. 20% qädär. Ul az tügel. Bezdä ale birelgän mömkinlek tä qullanmıy. Xäzer şartnamäneñ proyektına östämä dä kertä almıybız, anı üzgärtä dä almıybız. Barı xuplıy, yäki inqar ğına itä alabız. Xäzer şartnamägä qarşı tawış birü, utırğan botağıbıznı çabu bulır ide.»Razil Wälievıñ äytüenä qarağanda, Şartnamädä, Tatarstannıñ statusı, federatsiä subyektı itep kürsätelgän, ämma cäyälärdä, «däwlät», digän süz dä bar ikän. Älege ike yaqlı dokumetnıñ Rusiä qanunnarına ğına tügel, Tatarstannıñ konstitutsiäsenä, respublika qanunnarına da tayana, digän cömläne kertü, bik möhim närsä. Çönki, Federal Üzäk yağı Tatarstannıñ konstitutsiäsen tanırğa telämägän häm xäzerge konstitutsiäneñ 40tan artıq matdäsenä prokuror qarşılıq beldergän, dip xäbär itte Razil Wäliev. Ul şulay uq, şartnamägä «Tatarstan çittäge millättäşlärgä yärdäm itä» digän cömläne dä kertä aldıq, dide. Bu xaqta Tatarstannıñ konstitusiäsendä dä yazılğan häm şartnamä nigezdä, älege yärdäm, Rusiä xökümäte belän kileşterep başqarılaçaq, dide Razil Wäkiev.
Bikä Timerova.


text:
Pop mädäniät köç qullanu telägen tudırmıymı?
İnde xäbär itüebezçä, Quşma Ştatlardağı Virginiä texnik universitetında düşämbe könne 32 keşene atıp ütergän yeget, şul cinayätläre arasında mäğlümät çaralarına üzeneñ fotoräsemnären dä cibärep ölgergän ide. Ruxiäte qaqşagan dip sanalğan bu adämneñ şul ğämälläre, yäşlär mädäniätendä köç qullanuğa yatışlı elementlar buluın kürsätte. Dönya buylap küp kenä videouyınnarnı, multfilmlar, kinolarnı basıp alğan köç qullanu sürätläre zararsız mikän? Yäisä ul ruxiäte qaqşağan keşelärgä nindider köç qullanu fantaziälären başqaruda alarğa etärgeç bula mikän? Bu sorawnı Azatliq, Britaniädäge Birmingham universitetı, psixolog professor Kewin Brownğa birde. Ul soñğı waqıtta mäğlümät çaralarında kürsätelgän köç qullanunıñ yäşüsmerlärdäge tä’sire xaqında ezlänülär ütkärgän ide.
Brown: "Andıy tä’sirlär törle bula, häm monı yäşüsmerlärneñ berençe tormış täcribälärenä nigezlänep äytergä mömkin. Äytik, ägär yäşüsmer köç qullanu ğädäti ber xäl bulğan möxittä yaki ğailädä üskän ikän, ul inde mediadağı köç qullanu oçraqlarına künekkän bula. Ul kübräk köç qullanu säxnälärenä tartıla, häm köndälek yäşäyeştä dä anı kübräk köç qullanu filmnäre yäisä köç qullanulı sanaq uyınnarı cälep itä. Bu xäl mäxäbbät häm märxämät belän üskän balalarda isä başqaça bara, alar köç qullanu filmnären kürsä dä, alarga bik ise kitmi häm alar kübräk komediä, multfilmnär yäisä ölkännär öçen töşerelgän sex filmnär qararğa yarata. Yäğni ixtiaçları çağıştırmaça törleräk bula. Balaçağında köç qullanunı kürep häm tatıp öskän yäşlär isä, kübräk köçqullanuğa tartıla häm anı niçekter üz itä başlıy."
Sez äytep ütkän berençe törkem, yäğni köç qullanu oçraqların kürep, sizep üskän yäşlär, balig yäşkä citä başlağaç, alarnıñ agresivliğı da arta baru qurıqınıçı barmı?"Alar bolay da agresiv inde. Köç qullanılgan möxit keşene üzennän-üze agresivläşterä, häm monı nindider maxsus däwalaw yäisä cäzalaw çaraları kürmiçä üzgärtep bulmıy. Elekke köç qullanu oçraqları, tora bara üz tiräñdäge bar möxitne kontrol itügä omtılış tudıra, anı qabat qullanu ixtimalı arta. Şäxesneñ ruxiäte qaqşıy. Köç qullanunı sürätlägän media şundıy keşelär uyına ‘başta qıynap al, soñınnan sora’ digän töşençäne häm anı niçek başqarıp bula ikän digän ideanı urnaştıra. Mediadağı köç qullanunıñ iñ zur yoğıntısı şul - köç qullanuğa tartılğan, omtılğan keşelärne ul tağın da oçındıra, qıyulandıra, anı qullanu ixtimalın häm köç qullanudağı bäğersezlek däräcäsen arttıra."
"Qaysı yäştäge keşelär turında süz bara? Kübräk yäş balalar yäisä yäşüsmerlär turındamı?Barlıq yäştäge keşelär turında da. Yäş balalar älbättä qoral qullanu kebek äyberlär turında uylamıyaçaq äle, alarnıñ köçe häm köç qullanunı başqaru säläte çiklängän bulaçaq. Läkin bez beläbez ki, berençe mäktäptäge bala, öydä qarağan mediada niçek kürsätelgän bulsa aña nigezlänep şul däräcädä bütän balalarnı qıstıyaçaq. "
Virginiädäge atuda cawaplı Cho Seung-hui turında bik az beläbez. Sez bu waqiğä belän mediadağı köç qullanu säxnäläre arasında nindider ber bäyläneş küräsezme?
Älbättä, ul cibärgän qaysıber fotosürätlärgä qarağanda, bik tanılğan film qaharmannarı Arnold Schwartzeneger, Sylvester Stallone, Steven Seagal sürätläre küz aldına kilä.
Mondıy köç qullangan qaharmannarnıñ tä’sire yäş tamaşaçılarğa bik köçle. Bezneñ ezlänülärebezneñ qızıq näticälärennän berse - ägär dä köç qullanğan keşe uñay qaharman rolen başqarmıy ikän, anıñ yoğıntısı ğädättä bik tübän bula. Chonıñ kesäle xärbi bişmät kiep, ike qulına da qoral alıp töşkän süräte, anıñ monı şul filmnardan yäisä video uyınnarınnan aluına işarä itä. Anıñ ayırım ber qaharmanğa oşarğa teläwe bu oçraqta möhim tügel. Keşelär bu säxnälärne turıdan-turı kiterep çağıldırmıy, alar anı üz fikerläw prosesı häm uyları aşaütkärä. Mediada kürgän säxnäne ul älbättä üzençä yurap, üzenä turı kiterep, üz stilendä başqara. Minem imanım kamil - anıñ bu süräte elek kürgän filmnärneñ ber näticäse bulıp tora.


text:
Qorban bäyräme aldınnan räsmi tanılmağan möfti Fatıyx xäzrät Aliullovnı Ölkä Yustitsiä idäräsenä çaqırğannar. Fatıyx xäzrät Mäskäw häm Tatarstan möftiätläre belän elemtädä tora, alar belän xezmättäşlek itä. Läkin anı Tälğät Tacetdin yurisdiksiäsenä qarağan mäçet mäxälläläre dä çaqıra ikän. Şuña rizasızlıq belderep şiqäyätlär yazğannar. Yustitsiä idäräsendä mondıy ğämälgä çik quyunı taläp itkännär. Läkin Fatıyx Aliullov menä ni dip cawap birgän: “Min törmälärdä, xärbi çast''lärdä dä bulğalıym, alar da bezneñ Din idäräsendä terkälmägännär. Min qayda möselman qärdäşlärebez wäğäzlärgä moxtac, şunda yörim. Ä mäçetlärgä yörü, anda wäğäzlär totu – minem töp wazifam.”
Şundıy uq söyläşü ölkä üzägeneñ İdel aryağı rayonı xakimiäte binasında da bulğan. Fatıyx xäzrät mondıy ğämällärneñ Qorban bäyräme aldında buluın bäyrämneñ yämen kimetü, nindider ızğış çığaru tırışlığı dip bäyäläde. Şulay da şöker, Qorban bäyräme Ul''yan ölkäsendä bik kürkäm uzdı. Şähärlärdä dä, awıllarda da. İmamnar, mäxällälär räisläre äytüençä, bıyıl qorban çaluçılar sanı da küpkä artqan. Şähärneñ Timeryul rayonı mäxälläse mäçetendä yañalıq – ğadi pensioner Mäğsüm Şihapov üz aqçasına küp itep imän taqtaları kitergän. Maqsatı – märxümnärne cirläw qıyınlıqların kimetü. Keşe wafat bulsa, anıñ yaqınnarına bik küp wazifalar yöklänelä. Şähär cirendä qäbergä imän taqtalar tabu bik qıyın. Aldan äzerläp quyar ideñ – saqlaw urını yuq. Mäğsüm Şihapov şundıy oçraqlarğa sädäqa äzerlägän. Häm mondıy ğämäl daimi baraçaq, di.
Ayrat, İbrahim, Sember


text:
Tatarstan näşriäte Mäskäw kürgäzmäsendä qatnaştı
Bu oçraşuğa xalıq bik küp kilgän ide. Alar tägdir itü başlanğançı, stenalarğa elengän küp sanlı şämaillär häm isem tuğraları belän tanıştılar. Şämaillär xaqındağı kitapnı täğdir itüdä rässämnär Näcip Näkqaş, Ruşan Şämsetdinov häm kitapnıñ avtorı, rässam Röstäm Şämsutov, şulay uq Tatarstan kitap näşriäte direktorı Damir Şakirov ta qatnaştı. Mäskäwdä ütkän kitap kürgäzmäse, yaña kitapnı tägdir itü, Häm küptän tügel genä Mäskäwdä açılğan tatar kitabı kibete xaqında sorap, Tatarstan kitap näşriäte direktorı Damir äfände Şakirovqa berniçä soraw belän möräcäğät ittem.
Ul bu kürgäzmäneñ maqsatı uquçılarğa yaqınayu, üzebezne tanışu dide. Mäskäwdä kitap kibetendä açılğan bülek äkrenläp eşläp kilä, bez alarnı yaña kitaplar belän täämin itep torabız dide ul.
Kilgän xalıqqa kitapnı avtor Rustäm Şamsutov täğdim itte. Şulay kürgäzmädä qatnaşqan rässämnär Näcip Näkqaş häm Ruşan Şämsetdinov şamaillär, alarnıñ tarixı, büğenge köndä bu sänğätneñ torışı turında söylädelär. Näcip Näkqaş üzeneñ çığışında, sovetlar çorında şämail sänğäte betü aldında bulğanın barı tik möxtäräm Baqi Urmançenıñ eşläre genä borınğı şämail sänğäte belän bügenge könne bäyläwdä ber küper buldı dip belderde. Şulay uq kürgäzmägä quyılğan eşlär belän tanıştırdı. Şulay kürgäzmägä kilüçelär Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev häm Qazan merı Qamil İsxakovnıñ ğailä tuğraları belän tanıştılar.
Rässäm Näcip Näkqac kürgäzmä zalında uq buyaw, käğäz kälämnär belän qorallanıp, tiz arada ğına telägännnärgä tuğrasın da yazıp birde. Teläwçelär bik küp ide. Häm ul radio tıñlawçılarğa şamail sänğateneñ üzençälekle yaqları xaqında da söyläde.
Şulay itep Mäskäwdä ütkän kitap kürgäzmäse qısalarında şämaillär xaqındağı yaña kitapnı täqdir itü dä uzdı. Häm ul kitaplar satıldı da. Qayberäwlär kitaplarnı ğına tügel, rässämnärneñ şämaillären dä satıp aldılar.
Näzifä Kärimova, Mäskäw


text:
“Sember” klubı utırışı: iğtibar üzägendä – zıyalılarnı, maltabarlarnı berläşterü
Küptän tügel Ul'yanovsk ölkäsendä uñışlı ğına eşläp kilüçe «Sember» tatar maltabarları klubı çirattağı sezonnı başlap cibärde. Berençe utırışta alar ütkän yılnı başqarılğan eşläreneñ uñışlı häm citeşsez yaqları turında, kiläse yılda başqarılası eşlär turında süz alıp bardılar. Äytergä kiräk, «Sember» klubı öçençe yıl eşläp kilä häm şuşı öç yıl däwamında ul baytaq qına eşlär başqardı, şul isäptän, Sabantuy bäyrämen oyıştıruda qatnaştı häm matdi yaqtan bulıştı (mäsälän, bıyıl ğına şuşı matur bäyrämne tieşle däräcädä uzdıru öçen «Sember» isemennän yöz meñnän artıq aqça küçerelde). Şulay uq bu oyışma Dimitrovgrad şähärendä küptän tügel genä açılğan Tatar mäktäbenä matdi yärdäm kürsätte, daimi räweştä ölkäbezneñ şağirlärenä, üzeşçän artistlarına bulışıp tora. Kiläçäktä «Sember» klubınıñ planında ölkä külämendä tatar köräşen oyıştıru häm traditsiägä kertü, «Sember cırı» festivalen oyıştıru, Tatar avtonomiäse belän bergäläşep Böyek Watan suğışı qırlarında batırlarça hәlak bulğan millättäşlärebezgä häykäl quyu, ölkädä sibelgän tatar maltabarların, zıyalıların berläşterü öçen törle çaralar oyıştıru küzdä totıla…
Äye, utırışta tatar maltabarların berläşterü mäs’äläsenä ayıruça zur iğtibar birelde. Ölkä gubernatorı Sergey Morozovnıñ ekonomika buyınça kiñäşçese, «Sember» klubınıñ prezidentı Färit Şakir ulı Ayupovnıñ fikerençä, bu mäs’älägä ayıruça zur iğtibar birergä kiräk, çönki ölkä tatarları arasında berdämlek artqan sayın, zurraq eşlär başqarırğa mömkinleklär tua. Häm tatar maltabarlarınıñ qaraşların ölkä administratsiäse külämendä yaqlarğa kiräk.
Tatar eşmäkärlären bügenge köndä biznes problemalanırınnan qala nindi mäs'älälär borçıy digän sorawğa «Sember» oyışmasınıñ tağın ber wäkile, Ul'yan ölkä zakonnar çığaru cıyılışı deputatı Rasix Mäwlet ulı Ğatawillin cawap birde. Rasix ağa ölkädä tatar telen saqlap qalu, şuşı maqsat belän balalar baqçalarında, mäktäplärdä tatar milli gruppaların açu, Qazan şähäreneñ uqu yortları belän xezmättäşlek itü turında süz alıp bardı.
Tatar maltabarlarınıñ milli añğa iä bulıp, telebezneñ, mädäniätebezneñ bügenge xalätenä borçıluı, alarnı öyränügä häm saqlap qaluğa qorılğan eşlär başqaruı – bik quanıçlı küreneş. Mäktäplärdä milli sıynıflar ber-ber artlı yabılıp torğanda, tatar telen belüçelär sanı könnän-kön kimi barğanda «Sember» tarafınnan oyıştırılğan çaralar yaqın kiläçäktä näticä birer diep ışanası kilä.
Çulpan Firğalieva, Sember.


text:
Múrájátti jiberiw ushın barlıq maydanlardı toltırıw sha'rt.
ǴALABALÍQ OFERTA
Húrmetli paydalanıwshı!
Sizge Qaraqalpaq mámleketlik universiteti rektorına elektron tárizde múrájátler jiberiw imkániyatı usınıs etilmekte. Usınıń menen birge, Siziń jiberip atirǵan múrájátińiz rásmiy statusqa iye ekenligin esletip ótpekshimiz.
Sol sebep, Sizden tómendegilerdi umıtpawıńızdı soranamız:
1. Fizikalıq shaxs sıpatında múráját etseńiz familiyańız (ismińiz, ákeńizdiń ismi), jasaw mánzilińiz haqqındaǵı maǵlıwmatlar hám múráját mazmunı kórsetilgen bolıwı shárt. Yuridikalıq shaxs sıpatında múráját etseńiz yuridikalıq shaxstıń tolıq atı, onıń jaylasqan jeri (pochta mánzili) haqqındaǵı maǵlıwmatlar hám múráját mazmunı kórsetilgen bolıwı talap etiledi.
2. Ayrıqsha itibar beriń! Jala, jaman sózler paydalanılǵan hám jalǵan xabar beriwshi múrájátler jiberiw múmkin emes.
3. Sonday-aq, tómendegi jaǵdaylarda múrájátlerińiz biykar etiliwi múmkinligin esletip ótpekshimiz:
• ádepsizlik mazmundaǵı múrájátler (uyatsız yamasa jaman sózler, qorqıtıw, logika hám mánisi bolmaǵan usınıslar hám usıǵan uqsaǵan múrájátler);
• múráját tekstinde túsinersiz qısqartıwlar yamasa reklama materialları bar bolǵan, ishinde anıq arza, shaǵım yáki usınıs bolmaǵan múrájátler
4. Sonday-aq, paydalanıwshınıń bir neshe mártebe bir másele boyınsha juwap berilgen múrájátin qayta jiberilgende eger onda jańa kórsetpeler yamasa jaǵdaylar keltirilmegen bolsa, kórip shıǵılmaydı.
Usı shártlerdiń barlıǵı Ózbekistan Respublikasınıń ámeldegi nızamshılıǵınan kelip shıǵıp belgilengen.


text:
III Bötendönya Tatar Kongressına sanawlı könnär qala
III Bötendönya Tatar Kongressı bulası kön yaqınlaşqan sayın Tatarstannan yıraqta yäşäwçe millättäşlärebezdän sorawlar, möräcäğätlär arta. Älbättä, berençe çiratta Kongressqa delegat bulıp saylanu tärtibe. Böten dönyağa sibelep yäşägän iñ az digändä, 6-7 million tatar ulları häm qızları III Qorıltayğa 500-dän artıq delegat saylarğa tieşlär. Şuña kürä monda taläplär, qağidälär tögäl häm ğädel ütälergä tieş. Şunı da äytergä kiräk, III qorıltay barışı Tatarstan radiosı, “Tatarstan yaña ğasır” televideniese aşa turıdan-turı tapşırılaçaq. Şuña kürä Kongress könnärendä Qazanğa qunaq bulıp kilgän millättäşlärebez üzlären, hiçşiksez, qorıltaynıñ üzägendä, eçendä itep xis itärlär.
Yunıs Ätnäle


text: Törkiädä bugen bik küplär 4yıl elek 17meñ keşeneñ häläk buluın ziratlarda doğa qılıp iskä aldı.1999nçe yılnıñ 17nçe augustındağı zilzelädä ilneñ tönyaq könbatışında 285meñ yort cimerelde, unmeñnnärçä keşe öysez qaldı. Alarnıñ qayberläre äle dä zilzele zonasında waqıtlı yortlarda yäşi.İstanbuldan 110çaqırım yıraqtağı Gölcüktä ütkän töndä urta mäktäpkä cıyılğan ğailälär häläk bulğan 57 student häm ike uqutuçını iskä alıp , alarnıñ isemnäre yazılğan aq hava tupların oçırdı. Yalovada cimerelgän yortlar urınına , açılğan zur parkta halıq ğıybadätkä cıyıldı, ikençeläre ziratqa barıp çäçäk bäylämnäre quydı, qor'än uqıdı.


text: Havana. Kubanıñ kommunistik yulbaşçısı Fidel Castro äytüwençä, küptän tügel genä ber paromnı Quşma Ştatlarğa alıp kitärgä mataşqan 3 keşene cäzalaw turındağı qarar, amerikannarnıñ Kubağa qarşı höcümen buldırmaw maqsatında çığarılğan “ğädättän tış çara” bulıp tora. Şimbägä qarşı töndä televideniä aşa 4 säğät buyı yasağan çığışında Castro, şul öç keşe kiläçäktä andıy närsä qabatlanmasın digän maqsattan çığıp cäzalandı dip belderde. Anıñ süzlärenä qarağanda, Amerikağa şulay itep qaçu oçraqları arta töşsä bu Qwuşma Ştatlarnı utrawğa qarşı xärbi höcüm başlawğa etärä ala. April başında şul 3 keşene cäzalaw belän bergä Kubanıñ kommunistik xakimiate 75-läp dissidentnı qulğa alıp alarnı qırıs törmä cäzasına xökem itte.


text:
Ul Rusiä prezidentı Putin belän xalıqara mäs'älälär turında söyläşäçäk.
Oçraşuda xalıqara terrorçılıqqa qarşı suğış häm Yewropa Berlege belän Rusiä arasındağı xezmättäşlek turında süz barır dip kötelä.
Berlusconi Berlek belän Rusiä arasında tığız mönäsäbätlärne yaqlıy häm Rusiä Zur Yewropanıñ ber öleşe bula alır ide di.
Putin-Berlusconi oçraşuında Yaqın Könçığış, Ğiraq, Äfğänstan häm Balkandağı wäzğiät tä qaralaçaq.
İke könlek säfär barışında alarnıñ Lipetskiğa barıp İtaliä şirkäteneñ ker yuu maşinaları yasaw qorılmasın açu tantanasında qatnaşuı da planlaştırılğan.


text:
Başqortstan tatarların qısu däwam itä.
(Audio)Başqortstanda 1июHbдә uzğan aksiä milli front tözü turında qarar qabul itkän ikän, ul tatarlarnıñ mänfäğätlären qayğırtıp eşlängän närsä, tatar telen yaqlaw häm anıñ statusın kütärü. Anda Başqortstannıñ küpçelek rayonnarınnan 150ләп delegat qatnaştı. Alar barda ictimaği oyışmalar saylap cibärgän keşelär.
Bez kürep torabız, Başqortstanda tatarlarnı qısu däwam itä.Ä milli front ul qoral kütärep çığu tügel, bu milli köräşneñ ber ısulı ğına.Çınlap ta alar berençe tapqır bik nıq oyışıp çıqtılar,berdäm front belän şuşı alıp barılğan säyäsätkä qarşı. Ägär dä grajdanlıq xoquqların faydalanıp eşli torğan legal' oyışmalarnı törle-törle yaqlap qısalar ikän, tatar milli xäräkäte podpol'yeğa kitäçäk . Ä podpol'yeğa kitkän oyışmalarnı qarap toru bik qıyın bulaçaq.5 yüldä Başqortstanda ütäçäk tatarlarnıñ cıyılışına cirle xakimiätlärdän täğäyenläp cibärelgän delegatlardan torğan cıyılış legitim bulmayaçaq. Häm anı Qazanda urnaşqan BTK da tanımayaçaq.
Tarix fännäre doktorı Damir İsxakov belän Mälikä Basıyr söyläşte.


text:
Könçığış häm Üzäk Yevropa illäre BMOnı reformalawğa qatnaşa ämma telägänçä tiz tügel
Bıyıl BMO üzeneñ 60 yıllığın bilgeli. Oyışma 1945nçe yılnıñ 24 üktäber könendä räsmi eşçänlegen başladı. Bıyıl köntärtibendä oyışmanı reformalaw tora, häm yaña demokratik könçığış häm üzäk Yevropa illäre – reformalarnı tizlätügä öleş kerter digän ömet bar. Şul uq waqıtta bu illär üzläre – qayber mäs''älälärdä, äytik, keşe xoquqların yaqlaw mäs''äläsendä kileşä almıy.
Älege bäysez berläşmä 2000nçe yılda demokratiäne üsterü maqsatı belän Warşawda oyıştı. Çärşämbe könne Çili bu illärne wäkillek itkän 10 däwlätne, şul sanda Çexiä häm Polşanı, üzenä cıyıp, berlektä May ayında ütäçäk zurraq cıyınğa kemnärneñ qatnaşuın bilgelärgä cıyına. Älege berläşmä belän Macarstan da xezmättäşlek itä. Budapeşta "demokratik küçeş" isemle üzäk bulaçaq, anıñ maqsatı – säyäsi oyışmalar tözü häm cirle xökümätlärneñ köçen arttıru eşendä täcribä urtaqlaşu bulır dip bilgelände. Küp yıllar basım astında yäşägän Macarstan , demokratiäne üsterügä üz öleşen kertergä tieş dip sanıy, dide AQŞtağı Macarstan ilçese Andras Simanyi: "Qayber illär demokratiäläre belän bik qanäğät, alar inde aña künekkän, şulay bulırğa tieş dip sanıy. Ämma bez äle küptän tügel genä bulğan tarixıbıznı onıta almıybız. Moña äle 15 kenä yıl bit. Häm bez dönyağa - demokratiä mäs''äläsendä nilär eşli alğanıbıznı kürsätergä telibez," dide Macarstan ilçese. Berläşkän Millätlär oyışmasınıñ demokratik berläşmäsen yaqlawçılar, uñışqa ireşer öçen – älege eşkä kübräk illärne qatnaştırırğa kiräk, dip sanıy. Äytik, Hindstan, Könyaq Afrika häm Könyaq Korea, Könçığış Yevropa belän Atlantiknıñ qarşı yağındağı illär reformalarnı üsterer öçen bergä eşlärgä tieş bula.
Ni öçen Könçığış Yevropa illärenä şundıy zur ömetlär bağlıylar soñ? Quşma Ştatlardağı xökümättän bäysez Demokratiä Koalisiäse Proyektı isemle oyışmanıñ citäkçese Ted Piccone, bu illärneñ – yaña berläşmälär tözergä häm demokratiäne üsterergä energiäläre bar, dip sanıy: "Ul illärneñ citäkçeläre üzläre diktatorlıq rejimnar aşa uzğan yä ğömerlären çit illärdä uzdırğan, şuña da alar demokratik reformalarnıñ qimmäten añlıy, alarnı uzdıru kiräklegen añlıy, çittän nilär eşläp bulğanın kürä. Äydäp baruçı köç ber dä Amerika Quşma Ştatları, Kanada , Awstraliä yä Yevropa Berlege tügel, äydäp baruçı köç – näq şul illär", dide Ted Piccone. Demokratik reformalar turında Berläşkän Millätlär Oyışması General Assambleyasınıñ uzğan sintäberdä bulğan cıyınında da süz bardı, Ämma oyışmada şunnan birle tärräqiät sizelmi. Amerikan prezidentı George Bush küçeş çorı kiçergän illär xökümätlärenä yardämgä BMO qısalarında demokratik fond tözü niäten dä iğlan itkän ide. Ämma anıñ niçek eşliäçäge turında äle ber mäğlümat tä yuq.
Alsu Qormaş


text:
Bügen Yevropa Berlegeneñ yuğarı däräcäle wäkilläre Waşingtonğa kilä. Söyläşülärneñ köntärtibendä AQŞnıñ bäxäsle proyektı tora.Bu proyekt Morokkodan alıp Äfganstan Pakstanğa qädär (zur) yaqınkönçığışnı modernlaştırunı küzdä tota.Berlek räsmiläre bu plan üzläreneñ törle proyektları belän kileşep citmi digän şik belderä.
Mätbuğat xabärlärenä qarağanda AQŞ Morokkodan alıp Äfganstan, Pakstanğa qädär ğäräb häm möselman dönyasında ambitsiäle säyäsi,iqtisadi häm mädäni reformalar ütkärüne küzdä tota. AQŞ şul proyektınıñ Yevropa Berlege tarafınnan yaqlanuın teli.
Waşingtonğa kiläçäk Yevropa Berlege wäkilläre arasında Berlekneñ tışqı säyäsät koordinatorı J.Solana, İrlandiä tışqı eşlär ministırı Brian Cowen häm Berlekneñ tışqı mäsälälär komisarı Chris Patten bar. Berlek räsmiläre blok AQŞ inisiativasın bu basqıçta tulısınça yaqlamıyaçaq dip işarä itte.Patten süzçese Diego de Ojeda comğa könne Brüsseldä Berlekneñ töbäk öçen üz planı bar , añı täräqi itterü belän mäşğül,kiläse ayda tışqı eşlär ministırları cıyılışında bu plan töğäl formasın alaçaq ,bez başta ğäräb dönyası wäkilläre belän kiñäşläşü niätendäbez dide.Berlek inisiativası älegä anıq açıq tügel ämma xabärlärgä qarağanda Berlek AQŞnıñ yaqın könçığış proyektına Äfganstan häm Pakstannı da kertüenä tınıçsızlana. De Ojeda Berlek delegatsiäse AQŞ räsmilärenä 3puktnı açıqlayaçaq dide (audio) berençedän, ğäräb-İzrael konfliktı älbättä bu möhim. İkençedän. ireşelgän närsälärne şulsanda Barcelona protsesın dewam itterü.Här närsäne baştan başlarğa telämisen bit,häm 3dän xucalıq xisse, bu inde bez çittän ber närsä dä köçläp tağırğa tırışmıybız, bez ilneñ üzendä başlanğan eşne genä yaqlıybız digän närsä.
De Ojeda bu AQŞnıñ cawabınnan bağlı, Berlek bu eşne bergäläpme ällä üz başınamı başqaraçaq qarar biräçäk dide. AQŞ räsmiläre Amerika- Yevropa Berlege proyektın iyün ayında G-8lärneñ cıyınında iğlan itergä äzerlänä dip işarä itä.Comğada prezident G.Bush Germaniä kanslerı Schroeder belän oçraşu waqtında AQŞ inisiativasın nıq yaqlap bolay dide(audio)Qayberäwlär yaqın könçığış xalıqlarınıñ üz üzläre belän idarä itü sälätenä şiklänep qarıy.Min bu qaraşnı kire qağıp añı ike yözlelek dip atıym.Min ireklek här keşedä tabiğıy räweştä bar dip ışanam , ägär dä cünle struktura, cünle oyışmalar bulsa keşelär üz üzläre belän idarä itä ala dip äytte G.Bush
Yevropa Berlegendä yaqın könçığışta progress buluı öçen İzrael-fälästin konfliktın çişü şart digän kiñ taralğan fiker bar.De Ojeda da Berlek wäkilçelege quartet dip yöretelgän AQŞ,BMO Russiä häm Berlekneñ yañadan yul xaritası (dip isemländerelgän tınıçlıq planı )turında oçraşuı öçen basım yasıyaçaq dip äytte..Yevropa Komissiäse plannıñ kiñräk yevropa inisiativası buluı öçen tırışlıq kürsätä. Berlek belän AQŞ arasındağı söyläşülärdä Ğıraq, Äfganstan, qorallarnı cäyeldermäw, NATOnıñ Bosniada tınıçlıq saqlawnı kiläse yıl başında Berlek xärbilärenä tapşıru , Russiä häm anıñ kürşeläre kebek mäsälälär dä toraçaq.Ämma Russiä Yevropa Berlegeneñ üzeneñ işek aldındağı eşlärgä tıqşınuın yaratmıy, qarşı çığa
färidä xämit,praga


text:
Polşa xalqınınıñ 77.5%tı Yevropa Berlegenä kerüne xuplap tawış birde. Saylaw Komissiäse başlığı Ferdynand Rymarz, tawış birüdä xalıqnıñ 58.9 %tı qatnaştı, dip belderde. Yevropa citäkçeläre, şul sanda Berlek komissiäse prezidentı Romano Prodi häm Germaniä kanslerı Gerhard Sröder, Polşağa-älege "tarixi waqiğa" uñayınnan qotlaw yulladı. Polşa prezidentı Alexandr Kvasnievski "Polşa Yevropa Berlege yardämen ber qayçan da onıtmayaçaq" dide.
Kiläse yallarda 13 häm 14nçe iün könnärendä Yevropa Berlegenä kerü-kermäw mäs'äläsen Çexiä xäl itäçäk, Estoniä häm Latviädä tawış birü sintäbr ayında uzaçaq.


text:
BMO Tatarstanğa narkomaniä belän köräşügä 113 meñ dollar biräçäk
Düşämbedä Qazanda Berläşkän millätlär oyışmasınıñ äf'yun häm cinayätçelek buyınça idäräseneñ Rusiä häm Belorussiädäge wäkillege buldı. BMO törkeme Tatarstanda äf'yungä qarşı İminlek Şurasınıñ tarmakara komissiäse citäkçese Zilä Wälieva belän oçraştı. Älege oçraşu näticäsendä respublikada narkomaniä belän köräşne arttıruğa yunälderelgän xezmättäşlek kileşüe tözelde.
Tatarstanda tözelgän BMO wäkillege törkeme belän respublika arasındağı kileşü nigezendä xalıqara oyışma tarafınnan Tatarstanğa narkomaniä belän köräşügä aqçalar bülenep bireläçäk. Äytergä kiräk mondıy xalıqara yärdämne respublika berençe tapqır alaçaq. Bu proyektta fäqät Tatarstan ğına qatnaşa. Ni öçen Berläşkän millätlär oyışması Tatarstannı saylağan soñ? Xalıqara oyışma däwlät däräcäsendä narkomaniä belän zur köräş alıp baruçı illär, töbäklär belän xezmättäşlek itä. Tatarstan şundıy töbäklärneñ berse.
Respublikada äf'yungä qarşı İminlek Şurasınıñ tarmakara komissiäse citäkçese Zilä Wälieva belderüençä, älege proyekt qısalarında Tatarstanda bernindi yaña oyışmalar da tözelmäyäçäk. Proyektnıñ maqsatı - bulğan strukturalarnı effektiv eşlätü. Töp eşçänlek xalıqnı konsul'tativ häm mäğlümatı yaqtan tä'min itügä yunäldereläçäk. Bu eştä narkomaniä belän turıdan turı köräşüçe meditsina oyışmaların sotsial' uçrejdenielär belän xezmättäşlekkä kertü küzdä totıla. Şunıñ nigezendä awırularğa konsul'tativ yärdäm, eş belän tä'min itü häm şulay uq yuridik mäs'älälärdä dä yärdäm kürsätü oyıştırılaçaq. BMO wäkile Yevgeniy Oçkovskiy belderüençä, äf'yun qullanuçılarnıñ şaqtıyı problemanıñ ähämiäte turında xäbärdar tügel. Monnan tış älege proyekt irektän mäxrüm itü urınnarında bulğan narkomannarğa da yärdäm kürsätäçäk dip planlaştırıla. Bu keşelärgä narkomaniädän däwalawçı respublikadağı üzäklär, WİÇ awıruına tikşerüçe testlar turında mäğlümat bireläçäk, alarğa eşkä urnaşuda, belem aluda yärdäm kürsäteläçäk, dielde cıyılışta.
Älege mä'älälärgä BMO tarafınnan 100 meñnän artıq dollar aqça bireläçäk. Berläşkän millätlär oyışmasınıñ äf'yun häm cinayätçelek buyınça idäräseneñ Rusiä häm Belorussiädäge wäkillegeneñ citäkçese Flavio Mirella süzlärenä qarağanda, Tatarstanğa bu aqçalar ber ay çaması uzğaç kiläçäk. Şunısın da äytergä kiräk, älege proyekt respublikağa çit illärdäge eşçänlekneñ täcribäse belän dä tanışırğa mömkinçelek birä.
Keşene äf'yunnän saqlap qaluda ğöref-ğadätlär, din şaqtıy möhim urında tora. Bilgele bulğança, tatar mäktäplärendä, mädräsälärdä narkomannar bik siräk oçrıy. Bu xaqta Xalıqara oyışma wäkilläre ni uylıy ikän? BMO wäkile İlze Yekabone bolay dide:
Milli häm dini oyışmalarnıñ role profilaktik çaralarda, ä bigräk tä narkomaniäne däwalawda zur. Monı onıtırğa yaramıy. Bu mäs'älädä din bik ähämiätle urında. Bu dönya täcribäse.Al'bina Zäynulla


text:
Pensionerlar fäqirlekkä qarşı
Sişämbe könne kiçke säğät 4 lärdä Tatarstan däwlät Sovetı häm ministrlar kabinetı qarşındağı mäydanda berniçä yöz keşe qatnaşlığında uram cıyını uzdı. Qoyaşlı yazğı salqınça kön kiçkä taba awışqanda uramda 10 minutta basıp torıp bulmıy. Qarlarnı eretep yörüçe cil qoyaşqa nigä qarap tormıy qışqıdan da xätärleräk öşetä. Ber dä uram säyäsäte öçen caylı waqıt tügel. Däwlät Sovetı basqıçı qarşıdağı mäydanda maşinalar yanına kilüçelär kötelmägän keşelär ağımına oçradı. Qızıl, zäñgär bayraqlar, yuğarı pensiä häm eş xaqları taläp itkän berniçä yöz keşe tiz genä parlament qarşına bastılar. Küzläre Däwlät Sovetınıñ komitet räisläre häm Färit Möxämmätşin utırğan bülmälärneñ täräzälärenä yünälgän. Bötenrusiädä pensiälärneñ 2-3 meñ buluın, eş xaqlarınıñ tübän buluın iskä alğanda näq şuşı könne Tatarstan deputatlarınnan närsä taläp itkännären añlıymı soñ bolar? Ul waqıtta deputatlar häm parlament citäkçeläre üz bülmälärendä dä tügel. Kem öçen mitinglar oyıştırıla disäñ, ul Bötenrusiä profsoyuzlar aksiäse bulıp çıqtı. Aktivislar oyışqan räweştä tiz genä kilep bastılar, yazuları usal häm döres itep yazılğannar. Ni disäñ dä profsoyuz, ul küptännän täcribä tuplağan oyışma. Tatarstan profsoyuzları citäkçese Tat'yana Vodom'yanova Berdäm Rusiä firqäse isemlegendä ikençe bulıp bardı, üze dä deputat bulıp yöri.
Şunda taratılğan käğäzlärdä añlaşılğança, taläplär federal' xakimiätkä yünälderelgän. Berençe, berdäm sotsial' salımnı yuqqa çığarırğa. Pensiä waqıfına aqça küçerüne döres şkala buyınça alıp barırğa, kiläse yılnıñ 1 dekaberennän minimal' eş xaqın yäşäw minimumına turı kiterergä. Barsı da pensionerlar faydasına, ğadi eşçelärgä häm däwlät xezmätkärlärenä dä ber ük standartlar buyınça pensiä tülärgä. Sotsial' pensiälärne yäşäw minimumına tigezlärgä. Bik ğädel häm kiräk taläplär bu. Ütäwçese kem ikän? Mäydanda taratılğan xatta federal' xakimiät orğannarına möräcäğät bar. Ä Tatarstan däwlät Sovetına häm ministrlar kabinetına şuşı taläplärne yaqlarğa häm federal' däräcädä alırğa ütätergä tırışırğa täqdim itelä.
Parlament binasın urap İrek mäydanına çıqsam, xökümät qarşında da näq şundıy uq şiğar'lär belän 500 läp keşe basıp tora. Alay qıçqırmıylar, çığış yasawçı da yuq. Çönki bu miting tügel, ä piket qına ikän. Şulay da söyläşergä çığuçı çinovniklar buldı Alarğa qarşı profsoyuz piketçıları ber keçeräk kenä kärzin kütärep kildelär. BU kärzingä salınğan produktlar, näq däwlät tarafınnan sanap çığarılğan minimal' qullanu kärzine tügel. Bu pensionernıñ könlek minimal' kärzine. Bu kärzinne ber genä çinovnik ta qulına alırğa telämäde. Sizälär yünlegä iltmi, bu kärzinne büläk itü. Çönki anda salınğan ber qıyırçıq ipi, 2 -3 şaqmaq şikär, çänçi barmaq qädär sır kisäge, stakan yarım söt häm 2-3 millimetr ozınlıqtağı tämäke yançığı. Yäğni pensiägä yäşäsäñ menä şul kärzinnän sıyınalasıñ. Piketqa kilgän ber ağay üze zatlı ğına kiengän, ämma çırayı küñelsez. Bügen 30 -40 meñ sum eş xaqı alğan keşelärneñ pensiäläre dä 3-4 meñnän artmıy. Ä qayberäwlär xäzer ük şul 2-4 meñ eş xaqına yäşi. Kemnän taläp itärgä? Profsoyuzlar aksiäse küpçelek xalıqnıñ küñelenä xuş kilsä dä, mäydanda planlaştırılğan 1 säğätlek piket urınına 30 minut qına basıp tordılar. Kön salqın, şiğar'lär küñelsez, tıñlawçı häm işetüçe buluına ömetlär zur tügel. Tege xurlıqlı kärzinne Tatarstannıñ xezmät häm eş belän tä'min itü ministrı Boris Zaxarovqa tottırdılar. Ni äkämät bu ministrnıñ älege minimal' kärzingä bernindi dä mönäsäbäte yuq. Ul keşelärgä eş tabıp birä häm eş xaqları yuğarıraq bulsın dip tırışa. Ä aqçalarnı bülgändä annan soramıylar. Şunda torğan ber profsoyuz çinovnigı minimal' kärzinne xisaplawçı bötenläy başqa keşe buluın äytte. Bu kärzinne iqtisat ministrı urınbasarı Alevtina Niqolayıwnağa birergä ide dä bit dip uftandı ul. Kem belä ministr Zaxarov Alevtina xanımnı ezläp tabıp kärzinne tapşırırmı yuqmı. Şeşädäge söt, barmaq başı qädär sır kisäge bozılıp betkänçe qabul itärlek keşe tabılmas möğayın. Ä Mäskäw yıraq. Anda kärzinne sanawçılar da, şundıy uq aksiäne oyıştıruçılar da utıra. Xäyer bu mäğlümatlar berkemgä dä ser tügel. Tik minimal' kärzinne tapşırır keşe genä yuq.
Rimzil Väli


text:
Ufağa Rusiä däwlät dumasınıñ energetika, transport häm elemtä idaräse başı Valeriy Yazev kilde. Ul 23 awgust uzğan Rusiäneñ gaz cämägätçelegeneñ Bötenrusiä kiñäşmäse eşendä qatnaştı. Çarada çığış yasağan respublikanıñ premier-ministrı Rafael Baydäwlätov respublikada gaz kertü 80% täşkil itä dip belderde. Anıñ süzlärençä, gaz 2009 yılğa barlıq toraq urınnarğa kertelep betäçäk, anıñ öçen 2 milliard sum aqça kiräk.
Kiñäşmädän soñ Duma wäkile Başqortstan Prezidentı Mortaza Räximovnı älege mäsälälärdä mäğlümatlı buluın bilgeläp, anıñ belän bu temağa söyläşü ciñel, ul bik aqıllı keşe dip belderde.


text:
Mintimer Şäymiev ğäräp illärenä säfären başladı
Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev ğäräp illärenä eş säfären başladı. 4 aprel'gä qädär däwam itäçäk bu säfärdä, Mintimer Şäymiev Süriä, Berläşkän Ğäräp ämirleklärendä, Söğüd Ğäräpstanında bulaçaq. Säfär turında älegä xäbärlär yuq. Şulayda, qayber küzätüçelär bu säfärne sensatsion dip yazalar. Mäsälän, Zvezda Povolj'ya gäzite şulay dip yazğan ide. Mintimer Şäymievnı, qayber mäğlümatlarğa qarağanda, ğäräp illäreneñ başlıqları, patşaları da qabul itäçäk häm ul keçe xac da qılaçaq. Bu mäğlümatlar niqädär döreslekkä turı kilä- raslap yäki inqär itärlek mäğlümatlar yuq.


text:
Tatarstanda İslam sänğatenä bağışlanğan olı çaralar ütä
Tatarstanda İslam sänğatenä bağışlanğan olı çaralar ütä
Kürep torabız, möselman bulmağan keşelär kilep monda, bezneñ cömhüriätebezdä, bezneñ başqalabızda İslamnıñ tarixın häm dä İslamnıñ Auropağa häm başqa illärgä nindi sivilizatsiäne kertkäne xaqında söylilär. Bu bit xaqlıqnıñ östen çığuı. Bezgä ällä närsä uylap çığarırğa kiräkmi, bezgä İslamnı öyränergä, anıñ güzällegen, anıñ kürkämlegen ğamälgä aşırırğa — şul ğına bezneñ burıç.
Kürgäzmä açu tantanasında qatnaşqan Tarix institutı direktorı Rafail Xäkimov Ermitaj belän Tatarstan arasında İslam sänğaten öyränü ölkäsendä xezmättäşlek däwam itäçäk, dide. Kiläçäktä Qazanda Ermitajnıñ kürgäzmä üzägen buldıru proektı barlığın da äytte. Pänceşämbe könne Qazan milli-mädäni üzägendä «İslam sänğate İdel-Ural töbägendä» digän fänni simpozium bardı.


text:
Spartak Abdullin: Qazaqlarnıñ tamırları Çıñğızxan waqıtınnan kilä /BocToчHый эkcпpecc/
22 fevral' könne böten dönya möselmannarı Qorban bäyrämen bilgeläp üttelär. Bu izge köndä mö’min möselmannar irtänge namaz uqırğa cıynaldılar, xac ğämälläre qılıp, qorban çaldılar. Tatarstan Respublikasında näşer itelä torğan mäğlümat çaralarında älege waqığa ayıruça möhim urın aldı häm yaqtırtıldı.
Gazetalar köndälek waqığalardan häm könüzäk mäs'älälärdän dä çittä qalmadılar. Tatarstan yäşläre gazetasınıñ 19 fevral' sanında suğış çorı balası, «çabatasın stansiädä taşlap qaldırıp» Uralğa aqça eşlärgä çığıp kitkän, tormışta baytaq mixnätlär kürergä turı kilgän avtor – Tatarstannıñ Baltaç rayonınnan Färidä Şakirovanıñ «Tatarnıñ tamğası nindi?» digän bik tä ğibrätle yazması näşer itelgän. Avtor älege yazmasında millät, qatnaş nikaxta yäşägän tatarlarnıñ yazmışına qağılışlı misallar kiterä. Küpne kürgän Färidä Şakirova ğömümän tatarlar turında tübändäge fikerdä:
Tatar çista-pöxtä, tırış häm ücät, eşkä çıdam buluı, tözergä-yañartırğa, tormış-könküreşen adäm rätle alıp barırğa tabiğı säläte belän ayırılıp torğan xalıq.
Ämma uz millätennän çitensengän, anı yäşerergä omtılğan tatarnı añlıy almıyça baş wata. Anı iñ ğäcäplärnergäne, iñ ärnetkäne şul – ni öçen tatar balası başqa çit möxitkä elägü belän üz millätennän waz kiçä, başqalarğa yaraqlaşa başlıy?
Çın faktlarğa tayanıp äytäm, urıs arasında yäşäp qalğan tatar ğailäläreneñ kübesendä şul uq xäl: tatarça söyläşü bötenläy onıtılğan, balalar iseme urısçağa köylängän, üzeneñ millät tamırı belän elemtäse özelgän. Dönya quıp arğaç, qartayğaç qına keşe üzeneñ milläten isenä töşerä, aldanıp yäşägän canı nindi olı ruxi qimmätlärne yuğaltqanın şäyläp, azmı-küpme dini ğöref-ğädätlärgä tartıla başlıy ikän ul.
Udar komsomol tözeleşlärenä kitep, küpme tatar millättäşlärebez tuğan yağınnan ayırıldı, telen onıttı, ruslaşıp bette. Millätebezneñ çın asılın, anıñ iñ kürkäm sıyfatların töşenderü, milli ğorurlıqnı nığıtu, millätneñ sälätle keşelären üsterü, yäşlärgä yul açu, imanğa qaytu – menä Färidä Şaqirova fikerençä xäzer iñ töp burıçlar.
Älege yazmadan soñ, qärdäşlärebez uylansın dip Watanım Tatarstan gazetasınıñ 20 fevral' sanında kiterelgän ber misal. Ul'yanovsk ölkäseneñ ПpиBoлжckaя пpaBдa gazetası xäbär itüençä, dip yaza gazeta, Ulyanovsk ölkäse Çardaqlı rayonında tatarlar xalıq sanı buyınça ikençe urında. Uzğan yılnıñ soñğı ayında rayon üzägendä 15 par niqaxlaşqan. Şularnıñ 7-se yarımtatar: yä kiäw, yä käläş möselman familiäle. Bu ğailälärdä tatar traditsiäläre saqlanuına ber nindi ışanıç ta yuq.
Ä menä Samaranıñ «Tuğan tel» oyışması 6-nçı tapqır balalar icatı festivale uzdırğan, dip xäbär itä şul uq Watanım Tatarstan gazetası. Älege tamaşada milli uyınnar, cırlıy-cırlıy eşläw, eşli-eşli cırlawlar, mönäcätlär, qapqalı uyın, yözek salu, tabışmaqlar äyteşü, tuqmaq äyländerü kebek, küñel açu ğına tügel, tärbiä çaraları da iskä töşerelgän.
Bu atnada BocToчHый эkcпpecc gazetasında da şaqtıy qızıqlı mäqälälär basıldı. Mäsälän, «Ataman Spartak» isemle mäqälädä, qazaq ğäskärläreneñ genaral-mayorı Spartak Abdullinnıñ tatarlardan qazaq seber gvardiäsen oyıştıruı turında yazılğan. Spartak äfände fikerençä, qazaqlarnıñ tamırları Çıñğızxan waqıtınnan kilä häm qazaqlarnı — çın rus töşençäse dip uylaw ber dä döres tügel. Ul citäklägän seber gvardiäsendä dä tatar bulmağan familiäle keşelär küp buluına karamastan, alarnıñ şaqtıy öleşe urıslar tügel, ä isemnären alıştırğan, läkin zamanında tatar bulğan keşelär ikän. Bez — üzebezneñ Watanıbızğa häm anıñ küpmillätle xalqına xezmät itüçe qazaqlar partiäse. Bezneñ saflarda — tatarlar häm çuaşlar, başqortlar häm ruslar, tağın küp kenä millät wäkilläre bar, dip beldergän general-mayor Abdullin. Häm üzläreneñ kiläçäktä törle xaqimiät idarälärenä saylanırğa omtıluları turında xäbär itkän. Gazeta xäbärçeseneñ, ni öçen sez, irek yaratuçı keşelär, xaqimiätkä omtılasız, digän sorawına, tatar qazaqı Spartak Abdullin, bez xaqimiätkä Rusiäneñ küpmillätle xalqınıñ mänfäğätlären yaqlarğa barabız, dip cawap birgän.
BocToчHый эkcпpecc jurnalistları tarafınnan daimi ütkärelä torğan soraşu bu yulı keşelärneñ tamırlarına, ğailä tarixlarına bağışlanğan ide. «Sez üzegezneñ şäcärägez belän ğorurlanasızmı?» — digän sorawğa 71 protsent qazanlılar «Äyye» dip cawap birgän. Cawap birüçelärneñ 9 protsentı «Yuq», ä 20 protsentı — «Min anı belmim», — dip äytkän. Jurnalistlar fikerençä, üzläreneñ şäcäräläre belän qızıqsınuçılarnıñ sanı şundıy yuğarı bulu şaqtıy gäcäp, läkin quanıçlı xäl.
21 fevral' Xalıqara tuğan tel köne. Älege kön tellärne saqlaw häm üsterü maqsatınnan UNESCO tarafınnan iğlan itelgän. Cir şarında yäşäwçe xalıqlar 6000- nän artıq teldä aralaşa. Alarnıñ härqaysınıñ üzeneñ tarixı, ähämiäte, üzençälege bar häm härqaysı üzençä unikal'. Xalıqara tuğan tel köne uñayınnan UNESCO general' direktorı möräcäğät belän belän çıqqan. Älege möräcäğättä ber-berebezne añlarğa häm tellärebezne xörmät itärgä çaqırıla. Bu turıda 21 fevral' könne Pecпyблиka TaTapcTaH gazetası yazıp çıqqan ide.
Rusiädä isä, tellärgä qarata säyäsät başqa. 14 fevral' könne Rusiä Federatsiäseneñ Däwlät Dumasında «Rusiä Federatsiäseneñ tellär turında Qanunınıñ 3 nçe matdäsenä östämälär kertü turında» «tügäräk östäl» bulıp uzdı dip xäbär itte pänceşämbe sanında ЗBeздa ПoBoлжbя gazetası. Qaramaqqa ike proekt çığarılğan. Berençese Rusiä Federatsiäse prezidentı apparatı täqdime belän eşlänelsä, ikençesen – al'ternativ proektnı, Fändäs Säfiullin täqdim itkän. Tatarstan wäkilläre nindi yazma alfavit kiräklegen xalıqlar üzläre saylarğa tieş digän fikerne alğa sörgännär häm üz pozitsiälären yaqlağannar. Älege «tügäräk östäldä» qatnaşqan Damir İsxakov fikerençä, bu östämälär Tatarstan parlamentlarınıñ tatar yazmasın latin grafikasına küçü turında qarar qabul itelgännän soñ täqdim itelgän. Ägär bü östämälär qabul itelsä, di ğalim, ul berençe çiratta Tatarstanğa qarşı yunältelgän bulaçaq. Ämma bu säyäsät xalıqara normalar qısasına turı kilmi. Bu oçraqta respublika parlamentı bötendönya cämäğätçelegenä möräcäğät itä alaçaq. Damir İsxakov fikerençä, bu qanun proektı nigezendä tatarlarnı köçläp Rusiä mädäni-mäğrifät kiñlegendä qaldıruğa omtılış yata häm bu säyäsätne ul mädäni-tel imperializmı dip atıy. Gazetanıñ şuşı uq sanında uquçılar tarix fännäre doktorı Damir İsxaqovnıñ «tügäräk östäldäge» çığışı belän tanışa alalar.
Uzğan yıl Tahir-Zöhrä gazetası «Cännät änilärneñ ayaq basqan urınında» isemle bik mäğnäle, bik cılı säxifä açıp cibärgän ide. Bu säxifädä Mintimer Şäymiev, Robert Miñnullin, Tufan Miñnullin häm başqalar üzläreneñ äniläre turında yaqtı istäleklären büleşkännär ide. Gazetanıñ soñğı sanında respublika däwlät yul xäräkäte iminlegen saqlaw xezmäte citäkçese Rifqät Miñnexanov änise Wäsiğä xanım turında söyli. Bilgele, här keşegä dä üz änise, ä anağa üz balası qäderle. Rifqät Miñnexanov ta bäxetle, tigez ğailädä tuıp üsüenä, äti-änisennän töple, yaxşı tärbiä aluına räxmätlären äytep, baş iä. Rifqät Miñnexanov enese, Tatarstan Respublikası Premyer-ministrı Röstäm Miñnexanov turında anıñ naçal'nik bulası keçkenädän bilgele buldı di häm tormışınnan ber misal kiterä: Tawdan şuğanda da, şuıp töşäbez, annan min anı tawğa tartıp mengänem isemdä.
Şulay uq Tahir-Zöhrä gazetasınıñ ğınwar sanında uquçılar şağir, däwlät eşleklese Razil Wälievneñ ğailä serlären häm şağır Rawil Fäyzullin belän qızıqlı äñgämä uqıp tanışa alalar.
Atnalıq mätbuğatqa küzätüneñ azağında, radiotıñlawçılarnı Tatarstan yäşläre gazetasınıñ sişämbe sanında dönya kürgän İlfaq Şihapovnıñ «Gazeta süze» dip isemlängän yazmasına iğtibar itäsem kilä. Avtor Möxämmät Mähdievneñ «Bäxilläşü» povestendä tile sanalğan kötüçe Möbäräkşä awızınnan çıqqan «Dönyada keşene iñ nıq adaştıruçı – gäzit keşeläre» digän süzlärenä iğtibar itep, uylanırğa mäcbür. Äyye, uquçı gäzeta süzlärenä ışana häm xörmät belän qarıy. Anı şunıñ öçen xäläl aqçaların tüläp yazdıra, uqıy. Gäzit xezmätkärläre uquçılarnıñ älege ışanuçanlıqları belän döres faydalanıp, alarnıñ ışanıçların ixtiram itep här yazmalarında barı tik xaq, döreslekne genä yazırğa tieş.
Azatlıq radiosı öçen atnalıq matbuğatqa küzätüne Rawil Saqmarov äzerläde.


text:
Açıq mikrofon: araqı küpme torırğa tieş?
Rusiä xökümäte yalğan araqı belän nıqlap köräşergä cıyına. Bu könnärdä finans ministrlığı xezmätkärläre araqığa minimal' bäyäne bilgeläw turında qarar äzerli. Anıñ bäyäse 70 sumnan da kim bulmayaçaq. Araqını kimräk bäyägä satuçılar isä alkogol'ne satu litsenziäsennän mäxrüm qalaçaq. Xalıq fikerençä, araqı iñ kim digändä küpme torırğa tieş? Bügenge “Açıq mikrofon” säxifäsendä bez qazanlılardan şul xaqta soraşırğa buldıq.
- Minemçä, şul 50 sum tiräse bulsa yarıy. Çönki keşe arzan dip törle şaqşı äyberlär eçä. Şunıñ öçen sıyfatlı araqınıñ bäyäsen töşersennär ide.
- Niçek bar şulay qalsın, normal' bäyä.
- Döresen genä äytkändä, ğomumän spirtlı eçemleklärne satmasalar yaxşıraq bulır ide. Çönki näq menä şuşı araqı arqasında küp kenä ğailälär tarqala. Ä inde bäyäsenä kilgändä, minem ul turıda uylağanım da yuq. Anıñ belän qızıqsınmıym. Niçä sum bulırğa tieş dip tä äytä almıym, çönki bügenge köndä anıñ niçä sum torğanın da belmim.
- Niqädär arzanraq bulsa, şulqädär yaxşıraq. Çönki kilde-kitte äyberlär eçep xalıq ağulanmas ide. Ä sıyfatlı araqı eçär ide.
- Min ğomumän araqığa qarşı, araqı eçü yaxşığa kitermi. Anı eçärgä kiräkmi.
- sıyfatına qarap araqı törle bäyädä bulırğa mömkin. Urtaça 50-60 sum bulsa şulay yarıy.
- Araqınıñ bäyäsen kütärergä sayın anıñ belän ağulanuçılar sanı arta. Bäyäne arzanraq quyıp, yäğni eçkeçelärgä alırlıq bäyä bulsa yarıy. Niqädär arzanraq bulsa, şu qädär yaxşıraq.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Armiä wäkilläre äytüençä, bu çistartular Hamas suğışçan törkeme äğzalarına häm alarnı yaqlawçılarğa qarşı oyıştırılğan.
Fälestin xökümäte äğzası Yassir Abed Rabbo Reuters xäbär agentlığına bu çaralar tınıçlıq urnaştıru eşen däwam itügä taba xäräkätne totqarlaw öçen oyıştırılğan dide.
Fälestin premyer-ministrı Mäxmüt Abbas Hamasnıñ İzrail'gä qarşı höcümnären tuqtatu turında Hamas citäkçeläre belän söyläşülär alıp bara.
Bügen Hamas citäkçese Abdul Aziz Rantisi İzrail'neñ höcümnäre däwam itkändä Hamas atışlarnı tuqtatu çaqıruına cawap birä almıy dip äytte.
Bügen İordaniä patşası Abdulla İordaniä İzrail' häm Fälestin törkemnäre arasında atışlarnıñ tuqtaluı öçen aradaşlıq itä ala, ämma monıñ öçen İzrail' fälestin yortların cimerü häm suğışçan törkem citäkçese dip şiklänelgännärne üterü säyäsätennän baş tartırğa tieş dide.


text:
Belarus prezidentı Lukaşenko Belarusta tösle inqıylablar bulmıyapaq di
AUDİO: Barlıq ul tösle inqıylablar çınlıqta hiç tä inqıylab tügellär. Alar barı tik demokratiä bitlege kigän banditlıqlar ğına. Mondıy inqıylablar uzğan ğasırda Belarusta inde citärlek buldı.
Könbatış oyışmaları, şul isäptän BMOnıñ keşe xoquqları komissiäse, Yewropa Berlege häm çiklärne tanımawçı xäbäçelär oyışması uzğan atnalarda Lukaşenkoğa tänqit yawdırdı. Alar Lukaşenkonı üz köndäşlären häm matbuğatnı bastıruda ğäyepli. Lukaşenko uram cıyınnarınıñ Belarusnı totrıqsızlandıruına yul quymas öçen qatı häm tieşle çaralar küräçägen belderde.


text:
«Bïznestiñ jol kartası 2020» bağdarlaması arqılı aşılğan käsipkerlik nısan 1 jıl işinde 100 tonna önim öndirdi. Endi körsetkişti 300 tonnağa jetkizwdi közdep otır. Qızılordalıqtar profnastïl önimderin, qañıltır qorşawlar men şatırlardı negizinen özge öñirlerden äkeledi, dep jazadı 24.kz say`tı.
Sondıqtan jergilikti narıqta oğan suranıs köp jäne bağası da qımbattaw. Osı rette cement satwmen ay`nalısıp jürgen Aleksandr Kïm metallprofïl bağıtında cex aşwğa bel bwadı. Käsipker bïznes-josparın jüzege asırw üşin memlekettik qoldawğa ïek arttı.
Aleksandr Kïm, käsipker:
- Jobamdı qarjılandırw üşin «Damw» qorı arqılı 92 mln teñge jeñildetilgen nesïe aldım. Qazir cexta özimnen bölek 3 jumısşı bar. Qızılordada qurılıs qarqındı jürip jatır jäne önimimiz sapalı bolğandıqtan oğan suranıs köp. Endi jwırda tağı 2 öndiristik jelini iske qoswdı közdep otırmız. Jañabay` Rısbaev jeke bïznesin 55 jasında bastap otır. 30 jıl memlekettik awrwxanada jürek aqawların emdegen däriger bïıl kardïologïyalıq klïnïka aştı. Ay`maqtağı jalğız jeke kardïo-medïcïnalıq nısan ozıq ülgidegi qondırğılarmen jabdıqtalğan. Bul rette de «BJK-2020» bağdarlaması ayasında medïcïnalıq qurılğılardı alwğa qajet bolğan nesïeniñ 85 pay`ızı kepildendirildi. Jalpı kepil mülki jetispewşiligi mäselesin «Damw» qorı arqılı şeşken käsipkerler qatarı köp. Sonıñ arqasında jwırda nan men kondïterlik jäne jartılay` day`ın azıq-tülik önimderin şığaratın käsiporın iske qosıldı.
- Qazirgi tañda öndiristik jelilerdi iske qostıq. Qajetti nawbay`xanaşı, kondïter, et qaqtawşı sındı mamandardı burınğı mamandıqtarına qaramay` özimiz qay`ta dayarlap jatırmız. Azıq-tülik önimderi eşqanday` sïntetïkalıq talşıqtarsız, dämdewiş qospalarsız day`ındaladı. Sondıqtan bolar, kün sanap tutınwşı qatarı köbey`ip keledi. «Bïznestiñ jol kartası 2020» bağdarlaması ayasında jıl basınan beri jalpı 50 swbsïdïyalaw kelisim-şart jasaldı. Kepildendirw quralın pay`dalanğan 30 jeke käsipkerlik qurılımnıñ isi örge bastı, - dey`di bas texnolog Alyona Rey`vax.
- 6 jıl işinde «BJK-2020» bağdarlama ayasında Qızılorda oblısı boy`ınşa 373 käsipkerlik swbʺektisi qoldaw alıp, sonıñ işinde 131 käsipker «Damw» qorınıñ kepildendirw ïnstrwmentterin qoldandı. Memleket qoldaw arqasında Sır boy`ınıñ bas şaharı ïnvestïcïya tartw, qurılıs qarqını jäne ay`maq qazınasına tüsetin salıq tölemderi jöninen oñ körsetkişterge ïe. Bir kezderi tek awıl şarwaşılığına negizdelgen öñir büginde käsipkerliktiñ tür-türin jandandırıp otır, – dey`di «Damw» käsipkerlikti damıtw qorı» AQ ay`maqtıq fïlïalınıñ bas menedjeri Anar Qojanïyazova.
kyzylorda-news.kz


text:
Tatar nigä ürçemi?
Küptän tügel min 4-5 kön däwamında ber awılda bulıp qayttım. İñ teträndergäne şul – awıl xalqı eçügä sabışqan. Yäşe dä, qartı da şuşı xämer diñgezendä bata! Dönya kötügä, bala-çağa tärbiäläwgä, ruxi üseşkä, barlıq tormışqa qul seltäp, ber stakan araqı öçen böten dönyasın satarğa äzer bit alar! Ä qayda eçkeçelek, şunda bäla dä iärep yöri. Äxlaq, tärbiä turında uylağan da yuq. Şundıy moxittä tuğan balalar da nindi ğailä cılısı kürep üsä inde şulay bulğaç? Dönyağa kilü belän şuşındıy ğazaplarda integep üskäç. Şöker, andıy bulmasa. Ä ätieñ dä, änieñ dä iserep yöresä, bala keşe, dimäk, şulay yäşärgä kiräk, diep üsäçäk bit.
Awılda şundıy xällär, ämma şähär xalqı da xäräm eçemlekne çitkä quymıy. Xätta kolxozçılardan arttırmasalar äle! Ğomumän qalada da, awılda da eçüçelärneñ küplege cannı öşetä. Bu afätneñ awırlığı kemgä töşä soñ? Xatın-qız. Ul başın kütärmiçä eşli. Awırlıq iñ nazlı zatnıñ cilkäsendä. Bälki aña ğına kiräkter bu dönya?
Menä şul awılda yäşäwçe ber xanımnıñ tormışı. Xömäyrä apa uqıtuçı bulıp eşli. Bik tırış xatın, äle üz balaları öçen, äle uquçıları öçen özgälänep tora. Anıñ ire inde baytaq yıllar alkogolizm belän çirli. Citmäsä irneñ ata-anası da zaboyğa kitä. Şulay bulğaç mäktäp, üz bala-çağası, iserek ir häm xucalıqtan başqa anıñ cilkäsendä tağın ike döm iserek pensioner utıra. Xömäyrä apanıñ ire dä eşkä yöri , ämma tapqan ber tiene dä xatınına eläkmi bit anıñ. Citmäsä, ir keşe öydäge şikärgä qädär satıp eçä häm öygä qızmaça qiäfättä qayta. Xatınğa yort tiräsendä bulışu, balağa däres äzerläşü - qayan inde! Köt sin mondıy irdän! Barı tik tizräk yoqlap kitsen ul, eş eşlärgä qomaçawlamasın, dip uylıy inde mesken xatın. Ul kön sayın eşli dä eşli. Änä nindi matur baqça, ciläk-cimeş üsterä! Ä balalarnı üsterü mondıy tormışta bik qıyın. Pıyaladay bala küñele küptännän inde çatnağan, imgängän.
Xömäyrä xanım närsägäder ömetlänä, kiläçäkkä haman ışana. Işanmasa bu qädär tırışmas ide häm iren taşlap çığıp kitär ide. Balalar üsep kilä. Alarnı ayaqqa bastırıru, texnikum, institutqa kertü uqıtırğa mömkinçelege bulmağan ana öçen, qara bolıt kebek yaqınlaşa. Ämma bu xatında bulğan citezlek, tüzemlelek belän bar qıyınlıqlar da ciñeler kebek.
Ä bit qayber xatınnar awırlıqlarğa tüzä almıyça, irlärenä quşılıp eçä. Äye, parlap eçä başlıylar. Bu inde çın çir xronik awıru belän kümäkläp çirläw digän süz. Anı däwalaw bik awır. Xätta şifaxanädä dä.
Av`lda mäçet yuq. Mäktäptä tuğan tel, ädäbiät, sänğät belän mawıqtıru sizelmi. Klubta matur kiçälär, konsertlar onıtılğan.
Eçkeçelekneñ zur ber säbäbe aqçasızlıq. Ser tügel, kolxozda, mäktäptä, kitapxanädä eşläwçelär aylar-yıllar buyı eş xaqı kürmi. Şuşı integülär, moxtaclıq arqasında ayıq ir-zatları Sebergä aqça eşlärgä kitä. Anda eşlägäç, tormış beraz caylana da, ämma, älbättä, şul uq araqığa tartılu qurqınıçı kimemi.
Döres, awılda eçmäwçelär dä bar. Ämma alar siräk oçrıy.
İñ teträndergäne - awıl äbiseneñ, paqleq häm pöxtälektä genä yäşi torğan tatar äbiläreneñ eçep, araqıda yözülärenä künegep tä, ışanıp ta bulmıy. Millät inqiyrazı awıldağı şundıy xällärdän başlanadır ul.
Bu tä'sirlär Başqortstandağı ber awılnı kürep qaytqannan soñ tudı. Ämma kem belä, Tatarstanda da, Kurgan, Samara kebek başqa töbäklärdä dä şundıy tatar yäki başqort awılları bardır.
Möxämmät Minaçevnıñ millät nigä ürçemi digän sorawına cawapnıñ iñ berençese menä şuşı surätlämädän añlaşıladır. İserek ğailä ürçemi, eçkän xalıq ta näq şundıy xäldä.
Al'bina Zäynulla, Qazan.


text:
Ukraina oppozitsiäse citäkçese häm prezidentlıqqa namzät Viktor Yuşçenko bügen Kievqa qaytıp üzeneñ isän-saw buluın ämma tulısınça sälamätlänü öçen berniçä kön kiräklegen belderde.
Yuşçenko Austriädä säyer awırudan däwalandı. Elgeräk ul bu awırunı 31-nçe üktäberdä ütäçäk prezident saylawlarındağı säyäsi köndäşläreneñ üzen maxsus räweştä ağulawı belän añlatqan ide. Çınlıqta Yuşçenkoğa ni buluı äle tögäl mäğlüm tügel, ämma Ukraina räsmiläre xakimiälärneñ moña qatnaşı buluın kire qağa.
Austriädäge tabiblar bernindi täğäyen mäğlümät birmi. Ämma uzğan atna axırında Austriä politsiäse Yuşçenkonıñ xastaxanä dokumentların qulğa aldı. Dokumentlarnıñ ni öçen qulğa alınuı äytelmäde.
Yuşçenko Ukraina televidenisenä interviewda üzen yaxşıraq xis itüe turında belderde. Ul üzeneñ nindi awırudan däwalanuı turında berni dä äytmäde, şul uq waqıtta üzen ağulawları turındağı elekke ğäyepläwlärne dä qabatlamadı.


text:
Putin Duma saylawların 2 dikäbergä bilgeläde
Rusiä prezidentı Vladimir Putin Rusiä Däwlät Duması saylawların 2 dikäbergä bilgeläde. Mäskäw Kremle belderüençä, Putin saylawlar könen bilgeläwçe qararnı imzalağan. Bu qarar räsmi gazetlarda basılıp çıqqanan soñ 450 urınlı Dumağa saylaw aldı kampaniäse başlanıp kitäçäk.
Däwlät duması äğzaları partiä isemlekläre nigezendä saylanaçaq. Parlamentqa ütep kerü öçen firqälär kimendä 7 protsent tawış cıyarğa tieş.
Bıltır parlamentqa ütep kerü öçen zarur bulğan tawışlar kirtäse elekke 5 protsenttan 7 protsentqa kütärelde. Şulay uq iñ kimendä küpme saylawçınıñ qatnaşırğa tieşlegen bilgeläwçe kirtä dä beterelde.
Bu üzgäreşlär xakimiät yaqlı firqälär öçen qulay dip sanala.
Çurov xäzergä Rusiä Federatsiäsendä 15 firqä bar dip belderde.
Küptän tügel ütkärelgän fiker beleşülär näticälärenä qarağanda, yaña saylaw qağidäläre nigezendä parlamentqa barı 4 kenä firqä kerä alır kebek.
Alarnıñ ikese Putin yaqlı Berdäm Rusiä häm Ğädel Rusiä firqäläre. Dumağa şulay uq komunistlar belän Vladimir Jirinovskiynıñ Liberal Demokratik Partiäse dä kerer dip kötelä.
Rusiädä barlığı 107 millionnan artıq saylawçı terkälgän. Kiläse yılnıñ 9 martında isä prezident saylawları kötelä.


text:
Qazanda “İslam häm sälämät yäşäw räweşe” digän seminar ütte
Bu bik üzençälekle seminar bulıp çıqtı. Çönki anda dönyawi keşelär- tabiplar, fälsäfä ğalimnäre, xätta zavod direktorı belän bergä mullalar, din eşlekleläre qatnaştılar. Seminarnıñ teması “İslam häm sälämät yäşäw räweşe” bulğaç, şuşı mäs''älä törle tarmaq wäkillären qızıqsındırğan. Anı “Watanım”dip atalğan cämäğät oyışmasın bilgele kardio-xirurg Rinat Aqçurin citäklägäç, bu söyläşügä iğtibar arta töşkän. Şul uq “Watanım” oyışmasınıñ Tatarstan bülekçäsen Qazan medik instrumentlar zavodı direktorı Nur Şakirov citäklägäç, süzneñ sawlıq, iktisad, tärbiä belän bäyläp alıp barıluı tabiği. Nur äfände üzeneñ çığışında sälämät yäşäw räweşen din yärdämendä cayğa salu turında äytte. Ataqlı xirurg Rinat Aqçurinnıñ din turında, islam qağidälären ütäwneñ, xämer eçmäwneñ sawlıq üçen faydası turında söyläwen tıñlaw qızıq buldı. Söyläşüdä Tatarstannıñ sälämätlek saqlaw ministrı Kamil Ziyätdinov, islam belgeçe Rafiq Möxämmätşin, respublikanıñ diniä nazäräte citäkçese urınbasarı Waliulla xäzrät, möftiätneñ näsixät bülege mödire İl''dus xäzrät häm Mäskäwneñ Poklonnıy tawındağı mäçet imamı Şamil xäzrät qatnaştılar.
Seminarda qatnaşuçılar xäzerge zaman keşeseneñ şaqtıy tübänäygän äxlağın nığıtu, mädäniäten tieşle däräcägä kütärü öçen keşeneñ ruxi baylıqların torğızuğa basım yasadılar. Ä äxlaq, ruxi baylıq islam dine belän bäyle. İslam dine ul çistalıq, gigiena digän süz. Sälämätlekne saqlaw ministrı Kamil'' Zıyätdinov yöräk-qan tamırları häm bütän xronik awırular, narkomaniä çirläreneñ soñğı yıllarda dönyanı basuları turında äytte. Meditsina bu çirlärne tereltüdä köçsez. Barı tik sälämät yäşäw räweşen ütäw iñ yaxşı däwa bulıp tora. Ä bu din qağidälären ütäw digän süz.
Şamil xäzrät narkomaniä häm bütän çirlärne ciñär öçen allağa ışanunı iñ möhim çara dip kürä. Loxotron kebegräk törle azart uyınnarı kübäyep kitte, xätta soñğı aqçalarnı şul uyınnarğa salıp kitüçelär dä siräk tügel. Şamil xäzrät beldergänçä, keşe üzen üzgärtsä genä, anıñ dönyası da üzgäräçäk. Monda kilüçelär üzläre bulsa da eçmäsälär, alarnıñ balaları da eçmäs ide, dip belderde Mäskäwdän kilgän mulla.
Seminarda qatnaşuçılar “Tatarski mir” gäciteneñ tirän fikerle qızıqlı buluın äytep, bu basmanı çığaruçılarğa räxmät belderdelär.
Qısqası, tabiplar, mullalar, ğalimnär qatnaşqan bu cıyılış bik faydalı buldı. Qızğanıç, küpläp araqı eçüçelär, narkotik qullanuçılar mondıy cirgä siräk yöri.
Albina Zäynulla, Qazan.


text:
Öfölä enäyätsel törkömgä xököm qararı sığarıldı
Respubikanıñ yuğarı mäxkämähendä xalıq-ra kimäldä oyoşqan enäyätsel törkömdöñ ete ağzahına qarata enäyät eşen qarau tamamlandı. Mäxkämä ultırışı bıltır noyabrźä başlanğaynı. Xökömgä tarttırılıusılarźıñ barıhı la barlıq punkttar buyınsa la-enäyätsel törköm oyoştorouźa,źur külämdä narkotiktar hatıuźa, ularźı kontrabanda yulı menän Başqortostanğa alıp ineüźä ğäyeple tip tabıldı häm 10 yıldan 21 yılğa tiklem irkenän mäxrüm itelde. Törkömdä tik Tajikstan watandaştarı ğına bulğan. Tikşereüselär enäyätsel törkömdöñ Räsäy buyınsa bik etdi kriminal häm eşlekle bäyläneştäre bulıuın da asıqlağan. Ularźan 225 kiloğramm geroin, 65 kiloğramm äfiun, 9 kiloğramm ğaşiş tartıp alınğan. Enäyätselärgä urtasa 28 yäş tirähe. ömümän huñğı arala enäyätselär yäşärä bara. Bıl turala Öfö eske eştär idaralığı etäksehe Ural Aqqösököv belderźe. Rämzit Äbüläev


text:
Dönya irkenläp sulıy ala - Serbiädä Tadiç ciñde
Şulay itep, Serbiäne aldağı yıllarda da elekke prezident Boris Tadiç citäkläyäçäk. Prezident saylawınıñ ikençe turında näq menä ul ciñep çıqtı. Ämma Tadiçne yaqlaw, ütä-millätçel qaraşları belän tanılğan ikençe nämzät - Tomislav Nikoliçne yaqlaw belän çağıştırğanda küpkä artıq tügel. Alarnı barı tik berniçä protsent qına ayıra.
Çirattağı prezidentnıñ isemen anıñ ciñelgän köndäşe, bu oçraqta Tomislav Nikoliç üze äytte:
"Älegä sanalğan näticälärgä nigezlänep min 2 protsent ayırma belän Boris Tadiç ciñde dip uylıym, ägär dä inde bu näticä raslana ikän, min anı täbrikläw öçen şuşı mömkinlektän faydalanam", dide düşämbegä qarşı töndä Nikoliç.
Soñraq ciñüneñ bu yulı da yänä Tadiç yağında buluı tulısınça açıqlandı häm tantanalar inde Belgrad uramnarına da cäyelde.
Ser tügel - prezident öçen tawış birüne, bigräk tä anıñ ikençe turın Serbiädä küplär ilneñ Yewropa belän qaluı turındağı ber referendumğa tiñläde. Saylawda köräş açıqtan-açıq Nikoliçneñ il kiläçägen Rusiä belän, ä Tadiçneñ isä Yewropa belän bäyläwe arasında bardı. Häm üz ciñüen Boris Tadiç, Serbiädäge demokratik potensialnı kürsätüneñ ber bilgese bularaq bäyäläde:
"Min Serbiäneñ bar xalqın täbriklärgä telär idem, şuşı saylawda qatnaşıp alar Serbiädä nıq demokratiä buluın, Yewropa demokratiäse buluın kürsätte. Şulay itep bez Yewropa illärenä üzebezneñ Serbiädä nindi demokratik qüät barlığın kürsättek. Min ilebezneñ bar xalqı, bar Serbiä öçen alqışlar ütener idem", dide yañadan serb prezidentı itep saylanğan Boris Tadiç.
Serbiädäge köräşneñ näticäläre Yewropa öçen dä ber buşanu buldı. Millätçe Nikoliçneñ ciñü ixtimalı anda Balkan üzägendä yatqan Serbiäne Yewropa qırınnan alıp Rusiägä tağıp quyuğa tiñlängän ide. Soñğı aralarda Mäskäw çınnan da üzeneñ Balkan häm könyaq Yewropadağı täsiren bermä-ber arttırdı, bigräk tä energetika ölkäsendä.
Fivralneñ 7-senä qädär Belgrad Yewropa Berlege belän mönäsäbätlären bilgeli torğan waqıtlı, ämma ütä möhim kileşü imzalarğa tieş. Boris Tadiç asılda Serbiäneñ töbäktäge başqa illär kebek ük Yewropağa quşıluın teli, häm moña xätta Kosovonıñ bäysezlegen iğlan itüe dä kirtä bulmasqa tieş, dip sanıy.
Gärçä Tadiç tä, Nikoliç tä Kosovodağı albannarnıñ Serbiädän ayırılıp bäysez däwlät iğlan itüenä kisken qarşı çığa.


text:
Xatın-qızlar: fiker belderü ireklege häm integrasiä
Niderland xökümäte möselman xatın-qızlarnıñ cämäğätçelek urınnarında baştan ayaqqa qadär törenep yörülären tıyğan qanun äzerli. Germaniä deputatları uqıtuçı bulırğa telägän xatın-qızlarğa möselman kiemnärennän baş tartırğa çaqırdı. Britaniädä, elekke tışqı eşlär ministrı Jack Straw, möselman xatınnarınıñ xicap kiüläre – keşelär arasında zur upqın tudıra dip belderde. Aralaşqan yaqlar ber berseneñ yözlären kürergä tieş, digän ide Straw. Möselman xatın-qızları kieme tiräsendä küptän inde mondıy bäxäslärneñ çıqqanı yuq ide. Kiem mäsäläse Yevropa illärendä säyäsi tösmer aldı. Dikaber ayında Azatlıq dulqınnarında sezne möselman xatın-qızları, kienü ğöref-ğadätläre turında 4 tapşıru kötä. Här atnanıñ sişämbe könendä sezneñ iğtibarğa şulay uq din belgeçläre fikerlären dä täqdim itärbez.
Könbatış cämğiätlärendä bügenge köndä köntärtibendä zur ber mäsälä tora. Niçek itep fiker belderü ireklege häm integrasiäne ber arbağa salırğa? Möslimälär kiemendä dä bik zur üzgäreşlär buldı. Xicaplar kiyü ämer itelde, annarı alar tıyıldı, annarı – här xatın-qıznıñ qaramağına qaldırıldı. Tarixtan kürengänçä anıñ mäğnäse dä üzgärä bardı, waqıtı waqıtı belän möselman xatın-qızlarnıñ kieme dini bilgelänü genä tügel, ä säyäsi häm sosial mäğnägä dä iä buldı. Qatar Universitetınıñ antropologiä professorı Fädwa äl-Gindi, Newsweek jurnalına birgän äñgämäsendä, "xatın-qızlarğa xicap kiergä quşılsa alar protest belderä, salırğa quşılsa, - alar tağın protest belderä." digän ide.
Baştan ayaqqa qadär törenü – İslam ğädäte tügel
Xatınnarnıñ baştan ayaqqa qadär törenü ğadäte İslam dinennän başlanmağan. İslamğa qadär çorda yuğarı sıynıf ğäräp, Bizans häm Farsı imperiäläre xatınnarı üzlären xäyerçe sıynıftan ayırıp kürsätü öçen çäçlärenä yawlıq bäylägän bulğan. Xatın-qızlarnı ğına tügel, irlärne dä tıynaqlıqqa çaqırğan Qor''ändä möslimälär törenep yörergä tieş, digän süzlär yuq. Qazandağı änilär mäçete imamı Şäwkät xäzrät Äbübäkerev:
"Nur" süräsendä Allahı Täğälä xatın-qızlarğa ğäwrät cirlären qaplasınnar häm üzläreneñ ğäwrät cirlären açmasınnar digän. Häm dä 31 ayättä alar üzläreneñ kükräklären qaplasınnar dielä. Ämma irlärenä, ätilärenä, ir tuğannarına häm xatın-qızlar arasında ğäwrätlären açsalar da bula. Xatın-qızlarnıñ ğäwrätläre ike törle bula."
Qor''änne rus telenä tärcemä itkän Valeriya Poroxova, täfsilleräk mäğlümat birä:
"Anda möhim ber äyber yazılğan – kükräkläregezne qaplağız, dip. Yağni ir-atlarnıñ censi qızıqsınuın cälep itmäs öçen, qaysı cirlärne qaplarğa dip yazılğan anda."
İslam ber ük waqıtta maturlıqqa çaqıra, di Poroxova:
"Yalğışmasam, 30 sürädä, matur itep kienegez, mäçetkä barğanda märcännär tağıp barığız, dielgän. Alla maturlıqnı yarata. Qor''ändä kiemneñ maturlığı mäsäläsendä çikläw yuq."
Söğüd Ğäräpstanğa da xatınnarnıñ qaradan kienüe 18nçe ğasırda ğına kilep citkän. Töbäktä xakimiätne söğüdi ğailäse üz qulına alğaç, şeix Möxämmäd binm Abdul Wahhab ruxi yulbaşçı bulğaç qına, İslam päyğämbäre Möxämmädneñ xatınnarı kigän kiemne böten möslimälär kiergä tieş digän färman çıqqaç qına, söğüd ğäräpstan xatınnarı – küzlären genä qaldırıp qara çadralar kiä başladı. Bügenge köndä alay kienmägän xatın-qızlarnı söğüd ğäräpstan polisiäse qulğa ala ala.
Kiläse atnada sişämbe könne Azatlıq dulqınnarında bu söyläşüne däwam itäçäkbez.
Alsu Qormaş


text:
Tatarstannıñ Yuğarı mäxqämäse möselman xatın-qızlarnıñ däğwäsen kire qaqtı
Möselman xatın-qızlar oyışması citäkçese Älmira Ädiätullina şatltıratıp bezgä şularnı xäbär itte. Pasport fotosına xicab kiep töşü xoquqına däğwä itep başlanğan mäxqämä eşe, düşämbe könne Tatarstannıñ Yuğarı mäxqämäsendä qaralğan. Tatarstannıñ Yuğarı mäxqamäse, Vaxitov rayonı mäxqamäse çığarğan qararnı üz köçendä qaldırğan. Yäğni möselman xatın-qızları qabattan tiskäre cawap alğan. Möslimälär, monıñ belän genä çiklänergä cienmıy, tağı da yuğarıraq mäxqamägä möräcäğät itärgä uylıy.


text:
Vladimir Putin milli säyäsätkä iğtibarnı arttırunı taläp itä
Rusiä prezidentı Vladimir Putinnıñ avgust axırında Qazanğa kilep milli zıyalılarıbız belän oçraşuı ezsez qalmadı dip äytergä bula. Mäskäw matbuğatı bu xaqta beryäqlıraq qına yazsa da, şunısı mäğlüm buldı. Rusiä prezidentı Bötendönya tatar kongressınıñ III qorıltayınnan soñ federal' xökümätkä «qimmätle» kürsätmälären birgän.Berençedän, Rusiäneñ milli säyäsät konsepsiäsenä waqıt uzu häm üzgäreşlär bulu säbäple tözätmälär, östämälär kertelergä tieş.
İkençese: gomumrusiä «KyлbTypa» telekanalında Rusiä xalıqları turında daimi programmalar buldırılırğa tieş. Tağın ber kürsätmä: Mäskäwdä Tatar milli-mädäniäte üzäge açu turında. Monısın prezident apparatı Mäskäw xökümäte belän berlektä 2003 yılnıñ 1 ğıynvarenä xätle başqarırğa tieş.Putinnıñ tağın ber boyırığı mäğärif ministrlığına qağıla: urta ğomum belem alu sistemasında Rusiä xalıqlarınıñ tellären häm mädäniätlären öyränüne ğamälgä quyarğa. Älbättä, monısı uquçılarnıñ ixtiärlarına bäyle bulaçaq.
Şulay itep, iñ yuğarı däräcädä milllätlärgä iğtibarnı arttıru turında äytelde.Rusiä xökümäte berençe adımnarın ozaq köttermäde. 29-30 oktäberdä Perm şähärendä törle millät wäkillären cıyıp, Bötenrusiä fänni-ğamäli konferensiäsen uzdırdı. Ul «XX-XXI ğasırda däwlätneñ milli säyäsäte: töbäqära aspekt» dip atalğan ide. Älege märtäbäle çarada Perm ölkäse gubernatorı Yuri Trutnev, Rusiäneñ millätlär ministrı Vladimir Zorin, Dumanıñ millätlär eşe buyınça komitet räise Valentin Nikitin häm başqalar qatnaştı. Tatarstannan kilgän Bötendönya tatar kongressı räise urınbasarı İlsur Џadiullin häm Xalıqlar yortı direktorı Säğit Djaksıbaev konferensiädä häm anıñ «tügäräk öställärendä» çığışlar yasadı.Äytergä kiräk, konferensiädäge söyläşü dä, anda qabul itelgän täqdimnär dä iğtibarğa layıq.
Milli säyäsätneñ küp yıllar deklaratsiä räweşendä genä bulıp, millätlär yazmışına tä'sir itmäwe alardan yıraq toruı, soñğı waqıtta här kemgä dä açıq kürenä başladı. Nihayät aña xökümät tä iğtibar itärgä mäcbür. Birsen xoday. Läkin ber qarlığaç qına yaz kitermi digändäy, berençe adımnar äle ul problemanı tulayım xäl itü tügel. Monda inde yäşärbez-kürerbez diärgä qala. Häm Mäskäw byurokratiäsenä härdaim basıp torırğa kiräk ikänen dä onıtmasaq döres bulır ide.


text:
Könyaq Aziädäge köçle su basular yoğışlı awırular çığu qurqınıçın arttıra
Aziädä inde öç atna däwamında barğan köçle yañğırlar millionlağan keşene yort-cirsez qaldırğannan soñ xäzer inde şul qaza töbäklärendä törle yoğışlı awırular çığuğa kiterde. Hindstan, Bangladeş, Nepal, Vietnam häm Qıtaynıñ su basqan töbäklärendä eç kitü häm dizenteriä kebek awırular tarala başladı.
Audio, Bangladeş
Su basu qorbannarı Bangladeş başqalasında üzlärenä azıq-tölek häm başqa törle yardäm sorıy. Bu il taşularğa här yılnı duçar bula, läkin bıyılğısı soñğı yıllarda iñ dähşätlese. Näq şundıy uq qatlawlı wäzğiat bar könyaq Aziädä, uzğan ayda başlanğan monsoon yañğırları bar qitğada yaqınça 24 million keşene torğan cirennän kitärgä mäcbür itte. Alarğa xäzer aşığıç yardäm - azıq-tölek, çista su, çatırlar kiräk, läkin taşularnıñ yullarnı yuwıp kitüe säbäple qaza töbäklärenä ütep kerü xäzer şaqtıy qatlawlandı. Hindstannıñ tönyaq-könçığış Assam ştatında yardämgä xärbilärne cälep itälär, alar boralaqlardan azıq-tölek taşlap, köymälär belän sudan qaçıp qalqulıqlarda tuplanğan xalıqnı cıyıp yöri.
Audio, Singh
"Bez inde 3 meñnän artıq keşene qotqardıq, häm şuşı eşebezne bez monda däwam itäçäkbez, härber keşeneñ ğömeren saqlap qalaçaqbız" di hind ğäskäre mayorı Singh. Läkin keşelärne qotqaru ğına citmi, alarnı azıq-tölek wä su, waqıtlı toraq belän tä''min itü zarur. Näq menä bu ölkädä problemalar älegä citärlek. Qotqarılğannarnıñ berse menä närsä di.
Audio, Bolu Bharalai
"Ğäskär keşeläre bezne qotqardı-qotqaruın, tik bez üzebez belän berni dä ala almadıq, üzebezne saqlap qaldıq, läkin älegä qädär bernindi dä yardäm almadıq" dip zarlana Assam ştatında su basudan qotqarılğan ber adäm. Meteorologlar bu könnärdä könçığış Hindstan häm Bangladeşta tağın da köçleräk yañğırlar bulaçaq dip kisätä. Ä Vietnamnıñ tönyağında yañğırlar inde atna buyı bertuqtamıy bara, andağı su basu qorbannarı sanı şimbä könne 50-dän artıp kitte dip xäbär itelä.
Kärim Kamal


text: Fälestinne Azat İtü isemle sulçılarnıñ xalıq frontı, suğışçan Xamas citäklägän xökümätkä kerergä rizalıq birde. İslam Cihadı suğışçıları xökümätkä qatnaşudan baş tarttı, ämma Xamasqa xalıq mänfäğätlären yaqlawda teläktäşlek belderde. Xamas bügen şulay uq Fälestinne Azat İtü demokratik frontı wäkilläre belän oçraşa. Yaña fälestin parlamentı räise, uzğan aydan birle fälestin qanun çığaru şurasında qabul itelgän barlıq qararlarnı ğämäldän çığarırğa quştı. Alar arasında prezident Mahmud Abbas tarafınnan bilgelänäçäk mäxkämä xäkimnäre turındağı qarar da bar ide. Abbas bügen Xamasnıñ premyer-ministr urınına namzäte İsmail Haniya belän oçraşa. İrannıñ yuğarı ruxi citäkçese Ayatolla Ali Xamenei dönya möselmannarın fälestinnärgä aqça cıyarğa çaqırdı. Bügen Xamasnıñ säyäsi yulbaşçısı Xaled Maşaal belän bulğan oçraşu waqıtında, Xamenei, Hamasnıñ ciñüe – şulay uq İran öçen dä ciñü bulıp tora, iranlılarnı da qotlarğa kiräk, digän. İzrail, üzen tanımağan Xamas xökümätenä çikläwlär kertü çaraların başladı.


text:
İldä nilär bulıp yata? - 25.III.2008
►“Min tatarça söyläşäm!” buşqa eşläwçelärne kötä ►“Vodokanal” İdelgä 6 meñ tonna alyuminiy taşlağan ►Roald Säğdiev Qazan universitetınıñ xörmätle ğälime buldı
►“Min tatarça söyläşäm!” buşqa eşläwçelärne kötä
Sişämbe könne Qazanda “Min tatarça söyläşäm!” aksiaseneñ oyıştıru komitetı utırışı uza. Oyıştıruçılar tuğan telne saqlaw yäki üsterü eşenä däwlät oyışmaları, şäxsi xezmät kürsätü firmaları da qatnaştırırğa teli. Şulay uq ğämälne oyıştıruda buşqa eşläwçelärne dä kötep qalalar.
Bıyılğı aksia programması Bauman uramında uzaçaq muzıkalı çığış belän tämamlanaçaq. Tatar telendä söyläşüçelärgä tüştamğa, keçkenä süzleklär taratılaçaq. Bu eşlär yañalıq tügel. Şulay uq uzğan yılnı bäyge formasında da yasala başladı. Bıyıl da oyıştıruçılar däwlät, äytik mäğärif ministrlığı yärdämenä ömet itälär. Aksianeñ başqa üzençälekläre dä bar. “Üzebez” xäräkäteneñ qoordinatorı Rezidä Safiullina şul turıda “Azatlıq”qa söyläde.
“Min tatarça söyläşäm!” aksiasen Oyıştıru komitetınnan Ruslan Aysin, Aksia kiñäyep bara. Oyıştıru komitetınnan Ruslan Aysin da şul turıda söyli. Qazannan tış Tatarstannıñ küp kenä rayon-şähär mäktäplärendä dä “Min tatarça söyläşäm!” ütkärelä. Ä Tübän Kama uquçıları aksiane mäktäptän çittä, şähär kibetlärendä uzdırğan bulğan. Tik eşlägän yäki eşlise eşlärgä matbuğati yärdäm citep betmi, di. Däwlätneke sanaluçı yäki anı imep yatuçı mäğlümat taratuçılar üzlärendä “Min tatarça söyläşäm!” turında belderü yäki, tuğan tel turında xalıqqa añlatu öçen aqça sorıy di.
“TNV” teleqänälı küp itep aqça sorıy. Bez bit bank tügel”, - di Ruslan Aysin. Rezidä Safiullina da, aqça sorawnı, mantıyqqa sıymawçı ğämäl, dip añlata.
Şulay uq ictimağıy başlanğıçqa quşıluçıdan, yärdäm itüçedän bitär öyrätüçe küberäk ikän. Ruslan Aysin häm Rezidä Safiullina da şunı iskärtä.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Roald Säğdiev Qazan universitetınıñ xörmätle ğälime buldı
Roald Säğdiev 1932 yılda Mäskäwdä tusa da, 4 yäşennän Qazanda üskän, monda 19nçı mäktäptä uqığan. Yuğarı belemne Mäskäw däwlät universitetında, fizika belgeçlege buyınça ala. Bügenge köndä ul Germania, Amerika, Britan, Şvesia, Çexiä, Vatikan, Fransia, Austria illäre fännär akademiaseneñ xörmätle äğzası bulıp tora. 36 yäşendä ul Rusiä fännär akademiaseneñ iñ yäş akademigı bula. Anıñ dönyaqüläm tanılğan xezmätläre plazma fizikası ölkäsendä başqarılğan. Rusiädä Säğdiev nigez salğan fizika mäktäbe isä ilgä distädän artıq ğälim kitergän inde. Böyek fiziknıñ iñ yuğarı qazanışı - 15 yıl buyı Rusiä fännär akademiaseneñ qosmik tikşerülär institutı citäkçese buluı di bu ölkädä eşläwçelär.
Bügenge köndä bu ğälimgä qarata härkemneñ mönäsäbäte törle, kemnärder anı, ğädättägeçä, Rusiädän çit illärgä çığıp kitkän aqıllı başlarnıñ berse di, ikençelär anı millätkä ällä ni iğtibar birmägän demokratik keşe itep kürä. Rusiä belän Ğorbaçev idarä itkän waqıtta, Roald Säğdiev SSSRnıñ xalıq deputatı, ilbaşınıñ kiñäşçese bulıp tanıla. Bu ğälimgä qarata nindi genä qaraşlar bulmasın, bügen Roald Säğdiev dönyaqüläm tanılğan tatar ğälime häm Tatarstan respublikasında aña mömkin qädär xörmät kürsätälär. Şunı da äytergä kiräk Roald Säğdievneñ enese Rinat Säğdiev ximik fizika ölkäsendä küp kenä fänni açışlar başqarğan böyek ğälim. Bügen ul Novosibirskida yäşi häm bu töbäktä fän üseşenä bik zur yoğıntı yasıy. Sişämbe Qazan kirmänendä uzğan oçraşuda Prezident Mintimer Şäymiev tä Roald häm anıñ enese Rinat Säğdievqa zur xörmät belderde, alarnıñ eşlären bik yuğarı bäyäläde.
Roald Säğdiev Tatarstan turında söyläşkändä, üzeneñ tarixi watanı belän härwaqıt qızıqsınıp baruın äytte. Anıñ fikerençä, bügenge köndä Rusiäneñ başqa töbäkläre belän çağıştırğanda, Tatarstan iqtisad häm fän yağınnan da şaqtıy alğa kitkän. Respublikağa kilüneñ maqsatın ğälim bolay dide:
Qazan däwlät universitetı mine inde küptännän Tatarstanğa çaqırıp kilde. Töp säbäbe şunda: alar mine bu universitetnıñ xörmätle doktorı itergä uyladılar. Bu xaqta qarar 2007 yılnıñ cäyendä ük buldırılğan ide inde. Säfär barışında şulay uq min Qazan däwlät universitetı studentları belän oçraşıp “Plazma fizikası”, “Kosmik tikşerenülär”temalarına söyläşülär alıp baraçaqmın, Tatarstan fännär akademiasendä “Kosmik fännärgä 50 yıl” digän temağa leksia uqıyaçaqmın
Älege oçraşuda bu soraw da qaraldı. Könbatış illärdä, bigräk tä Amerikada şundıy täcribä bar. Ägär çit ildän kilgän ğälim 6 yıl uqıta ikän 7 yılğa aña xezmät xaqı tülänä, ä ul törle şähärlärgä säyäxät qılıp yöri ala. Minem Amerikadağı xezmättäşläremneñ kübese şulay uqıtıp qayta. Ägärdä mondıy sistema Qazanda da bulsa, minemçä, monda küp kenä çit il ğälimnäre uqıtırğa kiler ide, şul isäptän min dä, - dide Roald Säğdiev.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►“Vodokanal” İdelgä 6 meñ tonna alyuminiy taşlağan
Qazan häm rayonara tabiğätne saqlaw prokuraturası “Vodokanal”nıñ İdelgä taşlandıq sıyıqlıq ağızu eşen tikşerüne tämamlap mäxkämägä tapşırdı.
Ramil Äxmätcanov Tikşerü kürsätkänçä, qayber matdälär röxsät itelgängä qarağanda berniçä tapqır artıq. Ramil Äxmätcanov äytüençä, “Vodokanal” täwlegenä 300 meñnän alıp 1 million kubikmetrğa qädär çistartuda qullanılğan sıyıqlıqnı kire İdelgä ağıza. Uzğan yıl, misal öçen, şuşı sıyıqlıq eçendä 6 meñ tonna alyuminiy da taşlanğan. Belgeçlär äytüençä, alyuminiy törle matdälär belän reaksiagä kerep suğa häm anda yäşäwçelärgä citdi qurqınıç tudırırğa mömkin.
“Bezneñ prokuratura “Vodokanal” oyışmasınıñ qanun bozuı buyınça üzeneñ tikşerüen ütkärde. Şunıñ näticäsendä “Vodokanal” administrativ cawaplılıqqa tartıla. Xäzerge waqıtta aña ştraf tülärgä turı kiläçäk”,- di Ramil Äxmätcanov. Ä ştraf küpme bulaçaq soñ? “Prokuratura çığarğan qarar nigezendä “Vodokanal”ğa 100 meñ sum ştraf salınaçaq”,- di Äxmätcanov häm bu ştrafnıñ bik az ikänlegen dä äytep uzdı. Älege tikşerü näticäsendä Rusiäneñ tabiğätne küzätü oyışması kilgän zıyan öçen dä ”Vodokanal”nı cawaplılıqqa tartaçaq. İsäpläre tirä-yüngä küpme zıyan kilgänne isäpläp tülätü. “Bu san ber million ğına bulmasqa mömkin”,- di Äxmätcanov.
Älege tikşerü näticälärenä “Vodokanal”nıñ da cawabın işetergä telägän idek. Ämma oyışmanıñ ekologia üzägennän, älege üzäkneñ başlığı awırunı sıltaw itep häm mätbuğat çaraları belän bäyläneştä toruçı keşeneñ yalda buluın äytep, añlatmalar birüdän baş tarttılar. Barı tik “ğädäti tikşerü buldı, bezdä barsı da normäl” didelär.
Bilgele bulğança, “Vodokanal” Qazan xakimiateneke. Şähär qaznası aqçasına yäşi. Ä bu aqça küktän yawmıy bit. Qazan xalqı häm törle oyışma-sänäğät şirkätlärneñ salımnarınnan häm tüläwlärennän barlıqqa kilä. Ämma soñğı waqıtta su öçen tüläw bäyäläreneñ, yäğni tariflarnıñ tübän buluı turında süzlärne dä işetkälärgä turı kilä. Bu bälki döreslekkä dä turı kiläder. Bälki “tuzğa yazmağan” süzlärder. Qazan häm rayonara tabiğätne saqlaw prokurorınıñ ölkän yärdämçese Ramil Äxmätcanov äytüençä, kürsätelgän xezmätneñ üzbäyäsen açıqlaw öçen finans tikşerüläre daimi bulıp torırğa tieş. Ämma mondıy analizlar bulmıy, küräseñ. Bulsa da sannarnıñ xalıqqa citkerelgäne yuq.
Belgeçlär äytüençä, İdel suı soñğı berniçä yıl eçendä bik pıçranğan. Ä Ramil Äxmätcanov: Tatarstanda bu yılğağa naçar çistartılğan häm bötenläy çistartılmağan taşlandıq su ağızuçı 28 sänäğät şirkäte häm oyışma bar. Alarnıñ eşçänlegen prokuratura 1 yıl eçendä tikşerep beterergä cıyına”,-di.


text:
İzrail xärbiläre Lebanğa ütep kerep Hizbolla suğışçıların eläktergän
Çärşämbedä İzrail desantçıları Lebanğa 100 çaqırım çaması ütep kerep Hizbollanıñ berniçä suğışçısın eläkterüen xäbär itte. Hizbolla törkeme distälägän raketa belän cawap qaytardı. 2 täwlek waqıtlıça tınlıqtan soñ İzrail hawa höcümnären yañarttı.
Borıñğı Baalbäk qalası İzrail-Leban çigennän 100 çaqırım çaması tönyaqqa urnaşqan. Dimäk, äytelgännär xaq bulsa, bu İzrailneñ soñğı 3 atnada Lebanğa iñ tirän ütep kerüe digän süz.
İzrail üz höcümnären 3 atna elek 2 İzrail keşeseneñ Hizbolla tarafınnan qulğa alınuına cawap itep başlağan ide. Qayber mäglümätlärgä qarağanda, bäreleşlär näticäsendä qorbannar sanı Lebanda 7 yözgä citkän, İzraildä - 50 çaması.
Sişämbedä Europa Berlege tışqı eşlär ministrları Lebannı da, İzrailne dä bäreleşlärne kiçekmästän tuqtatırğa çaqırdı. Quşma Ştatlar däwlät sekretare Condoleezza Rice solıx berniçä könnän ireşelergä mömkin digän ömeten äytte:
"Ägär bez ciñ sızğanıp kereşsäk, solıx bu atnada uq ixtimal. Härxäldä bez atnalar tügel, könnär dip söyläşäbez. Köç qullanunı tuqtatırğa waqıt" di AQŞ däwlät sekretare.
Ämmä çärşämbedä İzrail premier-ministrı Yäxüd Olmert Hizbollağa qarşı höcümnär töbäkkä xalıqara köçlär kilgänçegä qädär däwam itäçäk dip belderde.
Bu köçlärneñ qayçan kiläse äle dä bilgesez. BMO räsmiläre bu mäsäläne atnakiç tikşerergä cıyına.
Ul arada Olmert süzlärençä, 3 atna eçendä İzrail armiäse Hizbollağa inde şaqtıy zur zıyan kiterep ölgergän:
"İzrailneñ xärbi ğämälläre näticäsendä Hizbollağa şaqtıy zur zıyan kiterelde. Bu alarda qalğan raketalar sanı belän genä isäplänmi. Törkemneñ infrastrukturası tar-mar itelde. 700dän artıq nığıtması, idarä üzäkläre yuqqa çığarıldı" di İzrail premierı.
Yäxüd Olmert şuşı süzlären söylägän arada İzrailgä raketa yañğırı qoya tordı. Ber kön eçendä genä Hizbolla İzrailgä 100dän artıq raketasın cibärde. Berse şaqtıy eşkä ütep kerep, çik buyınnan 70 çaqırım çaması urnaşqan Beit Şean awılına kilep töşkän. Ber keşe häläk bulğan, distälägäne yaralanğan.
ali ğilmi


text:
Sudannıñ Afrika Berlegendäge ilçese Osman Al Said , bügen Sudan BMO rezolutsiäsen qulınnan kilgän in yaxşı räweştä ütiäçäk dip belderde.
Sudan başta resolutsiäne kire qaqqan ide.
Kiçä İminlek Şurasında qabul itelgän rezolutsiä Darfurdağı krizis 30kön eçendä xäl qılınmasa sanksiälär belän kisätä. Fransiä xärbi transport oçqıçları häm boralaqları Darfurdan könçığış Çadqa qaçqan xalıqqa yardäm kiterä başladı. Çiktä 200 fransuz xärbie urınaştırldı. Darfurda qorallı ğäräb ğıysyançıları –cancavidlar qara afrikalılarnı annan quarğa tırışa. 17ay eçendä 1 million keşe öyen taşlap kitte 30meñ çaması keşe üterelde.


text:
Amerika Tatarları Assotsiätsiäsendä - Bötendönya Tatar Kongressı wäkilläre
Amerika Tatarları Assotsiätsiäsendä - Bötendönya Tatar Kongressı wäkilläre
Şimbä 4 mayda isä, şul uq Tatar Assotsiätsiäse binasında, Qazannan kilgän qunaqlar häm Ameriqa tatarları ütken mäsälälärgä qaraşların belderep, tügäräk östäl artında söyläşü ütkäräçäk, dip xäbär itä New York şähärennän Saidä Xasi.
1 häm 2 mayda Tatar kongressı wäkilläre Washington şähärendä bilgele tatar ğalimnäre belän oçraşular ütkärä. Şunıñ belän bergä, alarnıñ kön tärtibenä Tatarstannıñ Amerikadağı wäkile belän küreşü dä kertelgän. Quşma Ştatlarda ütkän bu oçraşular xaqında tulıraq mäğlümätnı aldağı xäbärlärdä citkererbez.


text:
İzge Bolğar cıyınında Rusiä töbäklärendäge millättäşlärebez qorban ite belän sıyladı
İzge Bolğar cıyını täkbir äytü belän başlandı. Yäğni meñlägän xalıq Tälğät Tacetdin artınnan Keçe manarağa taba yul aldı - Täwbä qılır öçen.. Keçe manara yanında da inde şaqtıy möselmannar cıyılıp Tälğät Tacetdinnı kötep toralar ide. Täwbä qılınu belän bergä Tälğät Tacetdin wäğäz dä uqıdı.
Şul uq waqıtta ikençe cirdä säxnä buldırılğan ide. Anda da wäğäz uqular başlandı.
Cıyınnıñ räsmi açılu tantanası başlanğançı Rusiä töbäklärennän kilgän millättäşlärebez çatırların qorıp, pılaw, aş peşerü, östäl äzerläw belän mäşgul' ide. Qayberläre qorban çalır öçen kiçtän ük kilep qunğannar. Küpläre qorbannarnı üzlärendä çalıp kilep, mondağı xalıqnı da sıyladılar. Çuaşiädän kilgän millättäşlärebez 25 qorban çalıp kilgännär.
Bez bu urınğa unikençe tapqır kiläbez. Monı kübese tamaşa kebek qarıy. Bu bit qorban çala, doğa qıla torğan urın.
Cıyında şulay uq säwdä noqtaları eşläde. Anda qazılıq, möselman kalendar'läre, kiemnär, bötilär, kitaplar satıldı.
İzge Bolğar cıyınınıñ räsmi açılu tantanasında möftilär Tälğät Tacetdin, Ğosman İsxaqi, Näfiğulla Aşirov belän berrättän Bötendönya tatar kongressı başqarma komitetı räise Rinat Zakirov, deputatlar Tufan Miñnullin, Razil Wäliev häm yazuçılar bar ide. Çığış yasawçı din ähelläreneñ küpçelege kiläçäktä monda Tatarstan Xökümäte mäçet buldırsın ide digän teläk belän çıqtı.
Berniçä yıl elek älege cıyınğa qarşı bulğan Tatarstan möselmannarı Diniä Näzaräte räise Ğosman İsxaqi
Bu cıyın möftilär tarafınnan ğına oyıştırılsa min xäzer dä qarşı bulır idem. Bu möftilär öçen genä tügel, ä böten xalıq öçen bulırğa tieş. Bıyıl anı kongress ta oyıştıra. Däwlät işette. Şuña min kildem.
Räsmi çığışlardan soñ bergäläp öylä namazı uqıldı. Töştän soñ cıyın cır-iyüllär belän däwam itte. Çığışlar arasında salyut ta buldı. Konsert säğät dürtlärgä tögällände.
Landış Xarrasova


text:
Ekrem Çelebi - At Üstüme Toprağı
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : At Üstüme Toprağı
Etiketler : Ekrem Çelebi - At Üstüme Toprağı türkü indir, Ekrem Çelebi - At Üstüme Toprağı türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, At Üstüme Toprağı mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri At Üstüme Toprağı türküsü, At Üstüme Toprağı sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, At Üstüme Toprağı bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Dünya (Neyleyim Seni)
Ekrem Çelebi - Gel Kaçma Gel Gel
Ekrem Çelebi - Sevsem Öldürürler
Ekrem Çelebi - Sarı Yazma Yakışmaz Mı Güzele
Ekrem Çelebi - Bizim Elin Yayla Zamanı
Ekrem Çelebi - Gayrı Dayanamam
Ekrem Çelebi - Zülüf Dökülmüş Yüze
Ekrem Çelebi - Yardan Ayrı Düşeli
Ekrem Çelebi - Ahlatta Yeşil Kovan
Ekrem Çelebi - Yiğit Gurbet Elde Sağ Mı Olur
Ekrem Çelebi - Ben Ne Biçim Serseriyim


text:
Yewropa Berlege Rusiäneñ Yewropa Berlegendäge wäkile Mixail Fradkovnıñ prezident Vladimir Putin tarafınnan premyer ministr wazıyfasına täqdim itelüen xuplap çıqtı.
Yewropa Komissiäse wäkile Reijo Kemppinen bu qarar Russiäneñ Yewropa Berlege belän mönäsäbätlärgä zur ähämiät birüen kürsätä dide. Kemppinen şulay uq, Fradkov Brüssel'dä eşlägän ber yıl eçendä Berlek räsmiläre belän nıqlı mönäsäbätlär urnaştırdı dip belderde:
AUDİO: Fradkov äfände monda Rusiäneñ ilçese bulıp torğan aylarda anıñ belän Yewropa Komissionerları häm Berlek prezidentı Prodi arasındağı mönäsäbätlär bik yaxşı buldı.
Duma Fradkovnı raslaw mäs'äläsen 5-nçe martta qarıy başlıyaçaq.


text:
Omski ölkäseneñ Tara şähärendäge balalar yortında 20läp tatar balası tärbiälänä. Alarnıñ küptän tügel genä ğailädän ayrılıp äle ana telen onıtıp ölgermägännäre uzğan yal könnärendä Omskidan kilgän Umırzaya häm Ömet icat törkemnäreneñ çığışların bik yaratıp tıñlağan. Ğömümän, tatar sänğatkärläreneñ ölkä üzägennän 300 çaqrım yıraqlıqta urnaşqan tatar awıllarına barıp tamaşa kürsätüläre – birdä yäşäwçelärneñ küñelenä xuş kilgän. Balalar häm olılar belän bergä Tarağa Azatlıq xäbärçese dä barıp qayttı. Yazmalarnı Azatlıqnıñ sişämbe tapşıruında tıñlağız.
Rozalia Sayganova, Omsk


text: Mitrovica, Kosovo. Töbäkneñ tönyağındağı şuşı şähärdä bulğan millätara bäreleşlärdän soñ anda ike alban häm ber serb qulğa alınğan. Alınğan xäbärgä qarağanda, çualışlar, Mitrovica serbları albannar utırğan maşinağa taşlar atqannan soñ başlanıp kitkän, albannar moña ike serb maşinasına taşlar atıp cawap qaytarğan. Şunnan soñ Berläşkän Millätlär politsiäse tıqşınırğa mäcbür bulğan. Cäräxät aluçılar xaqında mäğlümat yuq. Mitrovica aşa aqqan yılğa şähärne ike öleşkä - serblar yäşägänenä häm albannarnıqına bülä. Düşämbedä Berläşkän Millätlär anda ike öleşne totaştırğan küperne ğadi xalıq maşinaları öçen dä açqan ide. Serblar albannarnıñ üz öleşenä kilüen bik telämi.


text:
Yaña eş urınnarına kapital kertü - krizistan qotılu çarası
4 iyüldä Törkiädä “Yaña eş urınnarına kapital saluğa xökümätneñ yärdäm paketı” iğlan itelde. Ämmä bu proyektnı xuplamawçılar da bar.
Ämmä krizisqa qädär ük, Törkiäneñ burıçları küp ide. 2008 yıl axırında başlanğan ekonomik krizis Törkiäne tağın da «bärde». Eksportı 40 %-qa töşte, eşsezlär sanı bik küpkä arttı. Statistik mäğlümatlarğa qarağanda, yaş'lärnej 25 %-nan artığı eşsez. Xalıqnıñ satıp alu mömkinlege kimü säbäple, inflyatsiä üsmi kebek kürensä dä, keşeneñ här kön qullanğan azıq-tölek, darü, yäki transport çığamnarı üsä bara. Monı bazarğa yörgän xatın-qızlar yaxşı belä.
Krizisnı çişüdä Ärdoğan xökümäte Putin çaraların kürergä batırçılıq itmi. Putin yazmış şuqlığı digändäy, Ärdoğan belän ber ük köne krizisqa üz cawabın birgän, Pikolavağa çaqırtqan eşmäkärlärne köçläp, yä şuşı kileşügä qul quyasız, yäisä sezneñ fabrik-zavodlarnı däwlät qaramağına alam dip kisätep, alarnı berniçä ay tülänmägän eş xaqların tülärgä mäcbür itkän ide. Ämmä irekle bazar şartlarında mondıy metodlarnı qullanıp bulmağanlıqtan, Ärdoğan da başqaçaraq yullar ezli başladı.
Xökümät tä şuşı krizistan intekkän eşmäkärlärne, eşsez qalğannarnı tınıçlandıru öçen başta öy cihazları, avtomaşinalardan alınğan östämä salımnı waqıtlıça töşerde.
4 iyüldä isä “Yaña investitsiälärgä, yaña eş urınnarına kapital saluğa xökümätneñ yärdäm paketı” iğlan itelde. Şuña kürä, Törkiä täräkqıät yağınnan dürt rayonğa bülenä. Berençe rayonğa İstanbul, Anqara, İzmir, Bursa, Äskişähir kebek şähärlär kerä. Şuşı şähärlär İzmirdän qala barısı da ilneñ tön'yak-könçığışında, İzmir isä Ägäy diñgeze yarında urnaşqan. 4-nçe rayon isä ilneñ könçığışında, yäğni ilneñ iñ artta qalğan öleşe.
Yärdäm paketınıñ mäksatı - yaña eş urınnarı buldıru, yäğni eşsezlek belän köräşü. Berençe rayondağı illärdä başlıça yuğarı texnologiä kiräk bulğan avtomaşina, elektronik, daru, maşina tözü häm optik cihazlar eşläp çığarğannarğa ber milliard lira tiräsendä investitsiä yärdäme bireläçäk. Östämä xezmät iäsen eşkä alğan öçen eşmäkär eşçe öçen tülägän sotsial iminiät salımınnan yıl azağına qadär azat iteläçäk.
Berençe häm ikençe rayon şähärlärendäge tekstil' zavodların öçençe häm dürtençe rayonnarğa küçergän xucalar aldağı berniçä yıl däwamında 20 % urnına, 5 % qına salım tüläyäçäk.
Xökümätneñ yärdäm paketı iğlan itelgäç ük, İstanbul industriä oyışması, İzmir säwdä oyışması, Törkiä eksportçıylar mäclese bu çarağa uñay bäya birgändä, Çinovniklar hönär berlekläre konfederatsiäse monı xalıqnıñ aqçasın baylarğa taratu dip bäyäläde.
Törkiäneñ iñ bay eşmäkärlären üzendä cıyğan Törkiä industriä eşmäkärläre oyışmasınıñ citäkçese Arzuxan Doğan Yalçındağ: “Bu yärdämnär bik yaxşı. Läkin ğamälgä aşırıla alır mikän? Däwlätneñ defitsitların 90-nçı yıllarda bulğan kebek bankalar finanslayäçäkmı? Ul çaqta eşmäkärlär qaydan kredit tabaçaq?”, dip mondıy çaralarnı gämälgä aşıru öçen aqça kiräklegenä işarä itte.
Qısqası, xökümätneñ niäte yaxşı, ämmä bu proyekt aqçasızlıq säbäple, matur süzlär bulıp qalmağayı digän borçılu häm qurqu bar. Şuşı qurqu öçen isä baytaq säbäp tä bar. Çönki krizis waqıtında säyäsätçelär çınbarlıqnı mömkin bulğan qadär yäşerergä tırışa.