text:
ABD Senatınıñ halqara munasebetler komitetiniñ reisi, demokrat Bob Menendes, «Ukraina halqı ile beraberlikte Qırımnıñ Rusiye tarafından devam etken qanunszı işğalini tanımaycaq», dep bildirdi.
«Kremlniñ aytqanından ya da yapqanında iç bir şey Qırımnıñ Ukraina qısmı olğanını deñiştirmeycek ve Kongress Birleşken Devletler Rusiye tarafından Ukrainanıñ suveren toprağını işğal etmege ıntıluvlarına qatiyen qarşı çıqmaq kerek olğanını defalarca bildirdi», – dep aytıla senatornıñ Qırım ve Aqyarnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü munasebeti ile yapqan beyanatında.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye Qırım sakinleriniñ aqlarını bozmağa devam ete.
«Rusiye iskenceler ve tevqif etüvler qullanıp, Qırım sakinleriniñ, hususan qırımtatarlarnıñ aqlarını pek boza. Keçken ayda qabul etilgen İnsan aqları Avropa mahkemesiniñ qararını alğışlayım. Birleşken Devletler Qırımda insan aqlarınıñ adden aşır bozuvlarına qarşı turmalı. Ümüt etem ki, bu yıldönüm ğaretlerimizni daa arttırmaq içün sebep olur», – dedi o.
ABD prezidenti Joe Biden, Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv kününe bağışlanğan bildirmesinde Vaşington Ukraina Qırımınıñ Rusiye tarafından işğaline iç bir vaqıt ray olmaz, dep bildirdi.
Amerikanıñ Devlet kâtibi Entoni Blinken, ABD Rusiyeni Qırımnıñ işğalini toqtatmağa çağırğanını bildirdi.
Prezident ofisi Ukraina devlet başınıñ ABD prezidenti Joseph Biden ile körüşüvini ve telefondan qonuşmasını azırlay. Kyiv Donbasta vaziyetniñ tınç çezilmesi ve Qırımnıñ işğalden azat etmesi ile bağlı aytışmalarğa ABD-ni daa ziyade celp etmek içün çalışacaq.
2020 senesi oktâbr ayında ABD diplomatları Qırımnı işğalden qurtaruv platformasını qurmaq içün Kyiv ile işbirligi yapmağa azır, dep bildirgen edi.
2018 senesi iyülniñ 25-nde o vaqıt ABD devlet kâtibi olğan Mike Pompeo Amerika Birleşken Devletleri Rusiyeniñ Qırım ilhaqını iç bir vaqıt qabul etmeycegi aytılğan «Qırım beyannamesini» çıqardı. Pompeo, ABD Ukraina topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenmesini kene israr etecek, dep bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


c: text/html

text:
Aqmescitte vaqialar aynı şekilde ola bilir edi. Amma mitingte iştirak etken Ukraina tarafdarları, Qırım parlamenti toplaşuvınıñ başqa künge qaldırılmasına iriştiler. Toplaşuv ertesi künü, fevralnıñ 27-nde olıp keçti. Rusiye arbiyleri tarafından zapt etilgen binada deputatlar neticede Qırımnıñ işğal etilmesi içün sebep olğan "referendum" keçirilmesine rey berdiler.
Qırım parlamenti yanında olıp keçken miting tarihqa Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüviniñ başlanması kibi kirdi. 2016 seneden başlap fevralnıñ 26 Ukrainanıñ resmiy tarihlar taqvimine "Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü" kibi kirsetilgen.
Kyivde işğalniñ yedinci yılına bağışlanğan sergi olıp keçecek. Bu sergide Qırım.Aqiqatnıñ materialları taqdim etilecek. Anda arhivden video ve foto materiallar olacaq.
Bu fotogalereyada biz Aqmescitte Rusiye işğaline qarşı büyük miting nasıl keçkenini hatırlaymız.
(Fotogalereya ilk sefer 2017 senesi fevralnıñ 26-nda taqdim etilgen edi)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Yazar: Cevdet AMET
QIRIM TATAR QALKINA YAPILAN EYİLİKLER![1]
Cevdet AMET[2]
Çok aytıldı, çok yazıldı, tekrarlamağa acet bar mı? degenler de tapılır. Yoq dostlar! O facia, o qadar künler, daa doğrusu yıllar aqqında endi aytıla, endi yazıla başladı. Yarım asır devamında, şu insafsız esken celde keçkenlernin ve keçalmay elâq olğanlarnın taktirleri de biri birine oşamay, biri birlerinden qorqunçludur.
Tarihte körülmegen cinayetliklernin üstünü açmaq, onu alemge belli etmek er birimizniñ borcudur. Küçler ne qadar müsavi olmasalar da cenositke qarşı, komunist rejimine qarşı müseltis mürekkep ağır şeraitlerde, aqiqat için, adaletni tiklemek için, alınıp barılğan küreş toqtatılmadı. Şu muqaddes uruşlarda qurban ketkenlernin adlarını bizler ebedileştirmek, yaşatmaq kerekmiz.
Yuqarıda qayıt etkenimiz kibi sürgünlük, ğurbetlik yıllarını er kim özünce başından ötkerdi. Er kim öz şekkenini özü bile. Em şu aqta kimlernen subetleşsen, insan balası ne qadar azaplarğa çıday eken degen aqiqatqa şaşasın. Bugün men de elli eki yıldan soñ, öz tuvğan yurduma kelip çıqqanım münasebetinen, özümnüñ taktiri, dönemleri, em de bazı yaşdaşlarım aqqında qısqadan ikâye etmek meramındam.
Bizim nesil, yani otuzuncu qırqıncı senelernin yigitleri, çoqusu komsomollar, bazıları ise yetiştirip partiya safına kirip terbiyelengenler ediler. Olar elbette, bizler dünyada en bahtlı insanlar, en adaletli devlet qurumunda yaşaymız dep yürekten inanalar. Em düşmanlarnen körüşmege azır olğanlarnı, bezmey, talmay tekrarlap turğanlar.
Men o yılları, yani otuz yedinci, qırq birinci yıllarda Qırım Devlet Pedagogia İnstitutunıñ Tatar Tili ve Edebiyat Fakültetinde tasil aldım. Belli olganı kibi, o yıllar kanlı represiyalarnen NKVD’nin[3] at oynatqan vaqtı olup tarihqa kirip qaldılar. Biz studentler, o devirde sanki er saba turğanımızda büyük devlet işlerinde çalışqan belli adamlarımız ya da alimlerimiz, yazıcılarımız, belli sanaat ustalarımızdan birde biri alınğanını eşitemiz. Soñradan olar, burjuva milletçileri, çet el ajentleri, Stalin’ni öldürmege qast etken terroristler olğanları aqqında matbuatta, radyoda aytıla ve olar qalq düşmanları dep umumiy adnen anlattırğanlar. Şay olsada bizim pek çoqlarımız o yalanlarğa inanmaymız. İnanacağımız da kelmiy. Lâkin laf aytmağa da qorqamız. Erkes biribirinden qorqa. Şu qorqudan sebep nasıl yerde NKVD cellâtlarnın qollarına tüşme dep bizim ocalarımız da, bizlerge şu esassız cinayetler aqqında olğanını bar küçlerinen ispat etmege tırışalar. Olar aqlı qapaldılar deyler.
Bizim İnstitutta o korkunçlı yıllarda belli profesırlarımız, medeniyet erbapları, namlı ocalar qapalıp ketken son, Tatar Tili Fakültetni yaşatmaq için ocapcemiz Mulina, ocalarımızdan Asan İslamov ve Ali Fetislamov’lar qalğan ediler. Olar şu tilkevden (tehlikeden) keçken son sağ qalıp İnstitutta ders bermek için İslamov’nen, Fetislamov’nu tez tez Moskva’ga cönelttiler. Olarda anda barıp kandidat disertatsiyalarını qorçalap keldiler. Asan İslamov tilden, Ali Fetislamov Kırım Tatar Edebiyatı’ndan bizlerge ders bere ediler. Sonundan Rus ve Tatar bölüklerni birleştirdiler.
Bölükniñ Dekanı olarak Asan İslamov tayin olundı. Bugünki kibi hatirimde, bizim sevimli klasik edibimiz Ümer İpçi, qalq düşmanı ilân etilgende, kapalıp ketkende biz studentler nege oğrağanımıznı bilmiy qaldıq. Çünkü qapalmazdan bir ay ögune İpçi’nin yubileyi pek tantanalı tarzda ötkerildi ve edibin saylama eserler, dülber bir kitabı olup neşir olunğan edi. O vaqıt yubiley künleri yazıcını qayırlap Respublikanın çeşit köşelerinden, zavot fabrikalardan, kolhoz sovhozlardan oğa pekçoq bahşışlar keldi. Öyle tantanalardan son halq düşmanı demek nasıl tilleri bardı Oğa. İpçi qapalğan ekinci künü Ocamız Fetislamov, bizlerge dersni başlamazdan ögüne;
— Ana şay! Burjuva milletçilerni, bizlerge yad unsurlarnı, ruhanilerni aramızdan yok etermiz. Bizler Komunistlermiz, kimseden qorqumuz yoq.
Dep, dillendirip yumruğunu stolğa urğanı qala (hâlâ) bugün közümin ögünde tura. Lâkin bu yerde şunu da aytıp keçmek yerinde dep sayam. Rametli Ocam, Alim Fetislamov cenkten son, Kırgızistan’da Oş şeerinde İnstitutta çalışa edi. Bizlernen sıq sıq körüşe, halqımıznıñ vaziyeti aqqında subetleşe edik. Ama bir vaqıt keçmiş aqqında laf kötermedik. Son, O, ağır astalıqqa oğradı. Ölecekke yaqın bizlerni çağırıp, cenazemni mutlaqa Andican şeerinde yaşağan Molla Mamut Efendi qılsın dep rica etken edi. Bizler de onun aytqanı kibi yaptıq. Aytmaq istegenim, o yılları pek çoqları şu qanlı rejimni kerçektende en adaletli devlet qurumu dep bile ediler. Yer yüzünde özlernin en bahtlı nesil olğanlarına inana ediler. Amma pek çoqları eki dünyada yaşay edi. Birisi özü şahsi ömürü, oyları, digeri cemaat arasında, işinde aytqanları, areketleri oldu. Ya ne yapsınlar, bu dünyada erkes yaşamaq istey. Tuzaqqa tüşmemege tırışa. Alemde aytılğanı kibi, ‘köpekge talanmaqdanse çalını dolan’ degenler. Şu aqiqatnı közde tutup, adamlar “Men de yerine köre birqaç kere ‘yaşasın’ dep baqırsam, tilim qurumaz” dep areket etkenler. Lâkin çoqluq ayvanat baqçasında doğup ösken kiyikler ya da qafeste doğup ösken quşcuqlar kibi dünyada qafesten başqa ayat yoq eken dep bilgenler. Biz de şu çubar, ayaqqapçı Cugaşvili’ni[4] kökte Alla, yerde de o bar dep bile edik. Em dünyada bizler kibi serbest nefes alğan insan yoq dep yırladıq. (Ya drugoy stranoy ne znayu / Gde tak volno dışit çelovek”- İnsanın böylesine rahat nefes aldı aldığı / Başka bir ülke bilmem ben” diyen bir yır vardı. / Emel)
‘Aydı, aydı, aydı düşman avına
Aydı bütün dünya inkilâbına’
Dep yırladıq.” Kapital kücüne şamarlar patlasın” dep yırladıq. Er adımımızda düşman qıdırdıq. Elbet oyle şeraitnen terbiyelengen nesil, bizler, cenk başlağanda, epimiz şu künü cepege ön safqa tüşüp uruşmağa tırıştıq. Bu serbest ömürümüznü, bahtlı kolhoz yaşayışını qorçalamaq içün ayaqqa turduq. O yılları yani qırq birnin yazında sınıfdaşlarımıznen sonki devlet imtiyanlarımıznı bergende cenk başladı. Diplomlarımıznı elimizge alıp cepege kettik. Em pek de aşığa edik. Vay vay, bizler yetip barğanda cenk biter de, bizler şu hain düşmannen uruşıp olmamız dep aşığamız. Şu afat qopqanda, arqadaşlarım Ariza Alil, soñunda Sovyet ordusunun polkovniki ve belli şairimiz, daa yakınlarda keçingen dostum, belli şairimiz Löman Süleyman, dostlarım Aziz Fazilov, Emirali Mustafayev, Abbas Zadeyov’larnen Perekoptan öteyatqanda, doğup ösken toprağımıznen sağlıklaşıp, aceba hangimizge qaytmaq qısmet olur eken dep hayallanğan edik. Ama yollarımız pek aylanğaçlı, yoquşlu, soñsuz oldu. Bizler o vakıt, epimiz yigirmi eki, yigirmi üçge kirgen yaşlar, candan aziz yarelerimiznin qaldırıp ketgen edik. Öyle ayrılıqlar yaşlılıqta ne qadar meşaqqatlı olğanını ispat etmek yersiz dep sayam. Şu insafsız cenklerden son sağ olup qaytqanlarnın çoqusu, sevdaları biribirilerinin tapalmadılar. Men özümnün bir şiirimde şay yazğan edim.
Çok yerlerni dolaştım Men Seni arap,
Cenk afatı yatışıp toqtağan soñ.
Körgenimden, bilgenimden Seni sorap,
Çok öqündim Seni izlep tapmağan soñ.
Belkim yıllar deñiştirdi nazik betin,
Men körsemde tanımay ötüp kettin.
Ya da Meni elâq oldu, kelmez dedin,
Yüregiñni başqasına teslim ettin.
Umut bizni qolaylıqnen bıraqmay.
Baht içün imkân çoqtan sönüp bitti de,
Eski yara tosat tosat qozğalğanday,
Ayalimni qalğan baş kötere.
Dep qozğalğan dertlerimni şu satırlarnen ifade etmege tırıştım.
Cenklerde uruşıp tesadüfen sağ qalğan semetdeşlerimizge, başqaları kibi öz yurtlarına, tuvğan, ösken yerlerine qaytmaq nasip olmadı. Erişilgen ğalebe bizlerge quvanç ketirmedi. Aksine yañı musibetlerge oğrattı. Ğarip anam eki oğlan östirip büyütti. Bizler ekimiz de cenkte olğanda, yaşı endi yetmişlerge yetgen anamnı Nemse[5] askerlerini toqtatmay Kırım’ğa kirsetkeni içün öz mekânından sürgün ettiler. O ğarip, kece kündüz dualar oqup, Tanrısından ne günası bar, işlegenini bilmek istedi. Aqlı birşeyni anlayamay bu dünyanı terk etti. Bundan da daa büyük cinayet olması mümkün mü? Ya bizler ne içün cenkleştik? Qanımıznı, canımıznı aramayıp, kimnen kimni qorçaladıq? Ya, şahsen maña, öz askerine şu SSR dep adlandırılğan imperia ne kibi eyilikler yaptı eken?
Mına eyilikleri:
Bizler daa bala ekende ailemizni qulaq dep gecenin bir maalinde töşeginden tursatıp, Yalta şeeri yanındaki Massandıra kazarmaları içine alıp barıp tıqqan ediler. O Massandıra kazarmalarına Yalta rayonunun bütün köylerinden alınğan, yad unsurlar, mollalar, kulaklar ve başka düşmanlar ediler. Er künü, qapatılğanlarnın soy aqrabaları olarğa aş ketirip, alları ne olğanını bilmek isteydiler. Kazarmanı sarıp alğan adsız esapsız saldatlar ise şu kelgenlerge tüfek tiklep quvalar. Bizler içeriden, kelgenler tışarıdan ökürip ökürip ağlaşamız. Şu zorbalıqlarğa çıdayalmay o yerde aqıllarını oynatqanlar da oldu. Soñradan teftiş komissiyası o yerde toplanğanlarnın bir qısmını boşatqan edi. Bizim ailemiz de o yerde qırq kün çekişip, eniştem, samnarkom reisi Abduraim Samedinov’nun yardımınen şu yerden, bitlenip, qurtlanıp çıqqan edik. Çoqqa barmay Babam vefat etti. Aradan bir ay keçmeden NKVD cellatları kene köyge kelip Babamnı araştırıp başladılar. Onun endi bu dünyada olmağanını añlağan son yazıqsındılar. Yoq, vaqitsiz ölgenine degil, öz qollarınen öldürmegenlerine yazıqsındılar. Bir dayım Petrokavas kalesinde on yıl oturup, yarı cannen qurtulup çıqqan son evine kelip bir afta yaşadı. Endi onu depocular davranıp alıp ketip attılar. Kene bir emcem, yad unsur olğanı içün Kolsk yarımadasında bir lagerde can teslim etti. Soñunda bizleri kazarmadan çıqarıp qurtarğan eniştem Abduraim Samedinov da qalq düşmanı olıp atıldı. Kene bir eniştem, kolhozğa ziyankârlıq yaptı dep Kolıma lagerlerinde elâq oldu.
Mına devletimiznin yapqan şu eyiliklerine baqmay cenk qopqanda asker olup safğa kirdik. Elbette şu dört yıl devam etken yigirmi yedi milyon qurban aşağan cenklerden son erkes vaziyet türlenir, represiyalar toqtalır, yaqşılıq olur dep ümit ettiler. Lâkin Komunist rejimi represiyasız, öz qalqına qılınmay yaşap olamay eken. Daa cenk bitmeden qalqımıznıñ yigit qızları cepede, partizan qatıratlarında gizli teşkilâtlarda, düşmanga qarşı kureşkenlerine baqmay, bütün qalqımıznın evlerini, mal mülkünü alıp, özleri de çekişip ölsünler dep Orta Asya sahralarına, Şimal dağlarına alıp ketip töktüler. Şu ğurbelikte elâq olğan adsiz esapsız semetdeşlerimiznin, esasen balalar, qadınlar, qartlar, şu ki Cizak çöllerinde aç, kolhozlar içinde qanlı devlet zulumuna dayanalmay ölgen sabiylernin, cenazesiz, kefinsiz çuqurlarğa taşlanğan mevtalarnıñ esabını bilgenler bar mı eken?
Men o insafsızlıqnı körüp yazğan bir şiirimde;
Kimler kelip, kim ziyaret eter eken,
Baştaşı yoq, esabı yoq mezarlarnı,
Bu dünyanın quvançına, ötmegine
Toymay ketken sabiylernin yatağını
Dep yazğan edim. Lâkin öyle eserler elbette o vaqıtlarda dünya yüzü körmey ediler. Bizler cepeden sağ olup qaytqan semetdeşlerimiznen, doğmuşlarımıznı, ailelerimizni qıdırıp nice nice emgekge qapılarını qaqıp cürgen edik. Yıllar boyu aq uquqsuz komindat rejimi altında çekişkenimiz yetmedi, şahsen maña, Sovyetlerge qarşı teşakkat körsetti dep, Stalin hapishanelerinde altı yıl qıynalmaq sıra keldi. lâkin insan ömürü de soñsuz degil de. Men qırq birnin yazında Qırım’dan çıqıp cenkler safına ketkende yigirmi dört yaşında yigit edim. O künden başlap qarsanbalı, enişli yoquşlu yollarnı keçip doqsan üç yazında yani elli eki yıl soñ, yetmiş altığa ayaq basqanda qaytıp tuvğan yurduma keldim. Endi şu dünyanı terk etmezden o küne yetip kelgenime quvanam. Kene de Özümnün bir şiirimde, men
‘Men bilmeyim, daa qaç baar maña qısmet körmege
Qaç basamaq da ki (daa) qaldı, Men çün küneş sönmege’
Dep yazğan edim. Soñunda merhum kompozitorımız Seyit Veliyev bu şiirime muzıka yazğan edi. Merhum yırcımız Sabriye Erecepova ise onu çok kereler radyoda yırlağan edi.
Penciremni qartlıq qaqa, yetip sağa keldim dey
İster sevin, ister öqün, o şay kele bildirmey.
Men bilmeyim daa qaç kere maña qısmet olacaq
Erılğanlar açılğanın körip gönlim çoşacaq.
Qaysı dönim soñki eken menim ömür yolumda,
Quvanç yoqsa, ğaflet çoq da şu beş onluq yolumda.
Men bilmeyim nice baar maña qısmet körmege
Qaç basamaq daa qalğan men çün küneş sönmege
Şay olsa da eger bir daa kaytsa menim yaşlığım
Başqa ilden baht aramam öz yoluma qaytarım.
Lâkin endi basamaklar da bitti. Erşeyniñ başı bar, soñu bar deyler. Şikâyet etmege de acet yok. Baş yazısını köz körecek. Besbelli bizim qafa taşımızda şay yazılğan eken. Endi bir istegim olsa o da Allah taala azretleri balalarımızğa, torunlarımızğa biz çekken musibetlerni köstermesin.[1] Çağdaş Kırım Tatar Edebiyatının önemli temsilcilerinden biri olan Cevdet Amet’in ses kaydından çözümlenen bu yazı aslına sadık kalınarak Tuncer Kalkay tarafından aktarılmış, yazının başlığı ise tarafımızdan konulmuştur. Vatan Kırım’a döndükten sonra Cevdet Amet’in konuşmasından elde edilen bu ses kaydının, Cevdet Amet’in ölüm tarihi dikkate alındığında 1993 ila 1995 yılları arasında yapıldığı anlaşılmaktadır. Değerli yazarımız rahmetli Cevdet Amet’in 1949 senesinde tutuklanması, sorgulanması, yargılanması ve hapishane hayatını anlattığı “Feleğin Çemberinden Geçip” adlı hatıralarını Emel Dergisinin Eylül Ekim 1988 Sayı 168’de s.8-15’de okuyabilirsiniz. (EMEL) [2] Cevdet Amet, 1917 yılında Kırım’ın yalı boyunda bulunan Limena köyünde doğmuştur. Yalta’daki yedi yıllık okulu bitirdikten sonra Kırım Tatar Pedagoji Enstitüsünün Tatar Dili ve Edebiyatı bölümünden mezun olmuştur. Yazıda da anlatıldığı gibi okulu bitirir bitirmez askere alınarak II. Dünya Savaşına katılmıştır. Savaştan sonra, sürgün edilen ailesini aramak için resmi makamlara müracaat ettiğnde ise bırakın mükâfatlandırılmayı, altı yıl hapise atılarak da cezalandırılmıştır. Şiirleri ve hikâyeleri bulunan Cevdet Amet’in, “Ateş Başında”, “Toplar Susqan Soñ”, “Erılğanlar Açqanda”, “Qurşunnen Toqtatılğan Yır” adlı eserleri basılmıştır. Elli iki yıl sonra döndüğü Vatanında ancak iki yıl yaşayarak 1995 yılında vefat etmiştir. [3] Sovyetler Birliğinin İstihbarat Teşkilatı olan KGB’nin o yıllardaki adı. [4] Sovyetler Birliği’nin kanlı diktatörü Josef Stalin [5] Alman Emel 235. Sf.27-33


text:
Avgustnıñ 21-inde bütün yarımadada yağmur ve sağanaq olacaq. Bunı Qırım gidrometeomerkezi bildire.
Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, Aqmescitte deñişici bulutlılıq. Bazı yerlerde qısqa vaqıt yağmur, bora. Şimal-şarqiy yel 7-12 m/s, bazıda 15 m/s. Ava arareti kündüz 29…31º.
Aqyarda deñişici bulutlılıq. Saba ve kündüz yağmur, bora. Şimal-şarqiy yel 9-14 m/s. Ava arareti kündüz 28…30º.
Qırımnıñ cenübiy yalısında deñişici bulutlılıq. Kimerde bora ve küçük yağmur yağacaq. Cenüp-ğarbiy yel 7-12 m/s. Ava arareti kündüz 29…31º.
Keriçte deñişici bulutlılıq. Kimerde azçıq yağmur yağacaq, bora olacaq. Şimal-şarqiy yel 9-14 m/s. Ava arareti kündüz 28…30º.
Qırımda avgust 23-üne qadar bora ve yağmur yağacaq.
Daa evel Qırımda avgustnıñ 22-sine qadar yüksek yanğın telükesi vaziyetini ilân ettiler.


text:
Prinston universitetı
Princeton universitetı (ПpиHcToH yHиBepcиTeTы). AQŞnıñ Nyu Cersi ştatınıñ Prinston şähärendä urnaşqan xosusıy universitet, Ürmäle göl ligası äğzası.
Başlıça Elizabeth, Nyu Cersi ştatında açılğan bu uqu yortı, 1756 yılda Prinston şähärenä küçerelä häm xäzerge isemen ala. Prinstonnıñ berqayçan dingä tirän qatnaşı bulmıy, bu şul zamandağı universitetlar arasında siräk sanala.
Ozaq yıllar däwamında Prinston üzeneñ eşçänlegen başlıça bakalavr studentlarına belem birügä häm fänni ezlänlärgä yünältä. Läkin soñğı waqıtta magistr studentarına da iğtibar arta bara.
TarixYзrәpTү
İñbaşta Prinston Presbeterian din ähellären äzerläw öçen oyıştırılsa da, yaña urınğa küçkäç, bu maqsat üzgärä. Amerika inqıylabı waqıtında universitet ike yaq tarafdarları qulında bulıp ala. Prinston suğışı Corc Waşington yaqlı keşelär öçen iñ zur ciñülärneñ berse bula. Prinston şähäreneñ ike iñ mäşhür yäşäwçese Azatlıq turında Deklarasiägä qul quya. 1783 yılda Kontinental Kongress Prinston universitetı binalarınıñ bersendä cıyıla.
1969 yılda Prinston universitetı berençe tapqır xatın-qızlarnı qabul itä.
Prinston universitetınıñ devizı — Dei sub numine viget (Allahı Täğälä qulı astında ul çäçäk ata).
KampusYзrәpTү
Princeton universitetınıñ töp binaları neo-gotika stilendä eşlängän häm kübesençä 19nçı -20nçe ğasırlar başına qarıy. Berençe bina Nassau Hall, Kampusnıñ tönyaq noqtasındla urnaşa.
Universitet cirendä urın alağan Prinston Sänğät muzeyı tarixi yädkärlärgä bay häm 60,000 yaqın eksponatnı tuplıy. Şul isäptän, Qıtay sänğäte ürnäkläre iñ köçläyelärdän sanala. Muzeyda Clod Mone häm Endy Warhol äsärlären dä tabıp bula.
OyışmaYзrәpTү
Princeton 14.2 milliard dollar endowmentı belän dönyanıñ iñ bay universitetlarınnan sanala.
Barlığı altı kolledj eşli. Härber collegeda berniçä toraq korpusları, aşxanälär, kitapxanälär h.b. urnaşqan. Şulay itep bu kolledjlar ayırım yuğarı uqu yortı strukturasın xäterlätä.
- Wilson College
- Forbes College
- Rockefeller College
- Mathey College
- Butler College
- Whitman College (tözelü etabında)
Bakalavriat studentları, härber ekzamen aldınnan Akademik tuğrılıq antın yaza häm qul quya. Bu ant süzläre tübändägedän ğıybarät: «Min bu ekzamen waqıtında Namuslıq Kodeksın bozmawıma ant itäm». Ekzamen tämamlanğaç, studentlar maxsus qömietqa aldaw oçraqları turında xäbär itärgä tieş dip sanala. Şulay itep, uqıtuçılar studentlarnıñ ekzamen waqıtında küçerü-küçermäwen küzätmi. Akademik yalğan Princetonda iñ qatı tärtip bozu bulıp sanala, häm anıñ öçen studentlar uqu yortınnan quılırğa mömkin.
Universitet kitapxänäse 8 millionğa yaqın kitapqa iä
Universitet rangları, däräcälär
US News & World Report gäzite isäpläwençä, sigezençe yıl rättän 1nçe urın (2001-2008) Washington Monthly buyınça, Amerika millätenä kitergän fayda buyınça yuğarı belem birü yortları arasında 43nçe.
KeşelärYзrәpTү
Universitetnı törle yıllarda tämmlawçılar arasında Wudro Wilson häm Ceyms Medison, Bangladeşnıñ xäzerge prezidentı Faxruddin Ahmed, Con F. Kennedi (awırtu säbäple Harvardqa kühärgä mäcbür bula), Google prezidentı Erik E. Şmidt, korporativ rayder Karl Aykan, Nobel büläge laureatları Con Neş, Stiven Wainberg, Gari Bekker h.b.


text:
«Çonğar» nezaret kiriş noqtasınıñ qarşısında Rusiye Silâlı Quvetleri öz mevzilerini pekite.
Bunı 112 telekanalınıñ efirinde Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat vastaları ile bağ bölüginiñ reberi Oleg Slobodân bildirdi.
«Al-azırda tarik etici areketler yoqtır. «Çonğar» kiriş noqtasınıñ qarşısında Rusiye tarafı yolaqnı müendis ceetten pekite. Bunı Rusiye Silâlı Quvetleri mevzileriniñ pekitilüvi ile bağlaymız. Ekinciden, işbu yönelişte nezaret noqtasınıñ qurucılığına azırlıq», – dedi o.
Onıñ malümatına köre, Rusiye tarafı naqliyat vastalarını pek yavaş resmiyleştire. Şunıñ içün kiriş ve nezaret noqtalarında kene de nevbetler peyda olmağa başladı.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönovnıñ bergen malümatına köre, ilk neticeler ealini cedvelge aluv tedbirlerinde ealiniñ aman-aman 100% iştirak etkenini ifadeley. Bu aqqında Aksönov «Rossiya 1» telekanalına bergen intervyüsında bildirdi, dep haber ete Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti.
«Ealini cedvel aluv tedbirleri raat keçti, belgilengen terkipke köre. Ealini cedvelge aluv tedbirlerinde Qırım Cumhuriyeti ealisiniñ aman-aman 100% iştirak etti. Tahminen 9 biñ kişi çalıştı, mahsus bölükler açılğan edi, telükesizlik talaplarına riayet etildi. İşbu tedbirler devamında bir de bir bozuvlar olmadı. Dekabr ayına qadar bizler ealini cedvelge aluvnıñ ilk neticelerini alacaqmız, mayıs 1-ne qadar ise olarnıñ resmiy neticeleri aydınlatılacaq», – dep ayttı Aksönov.
Oktâbr 14-25 künleri Rusiye işğal etilgen Qırım ealisini cedvelge aldı. Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ aytqanına köre, işbu tedqiq formal degil, lâkin onıñ neticeleri «yarımada inkişafı» içün müimdir.
Ukraina tışqı işler nazirligi Rusiye tışqı işler nazirligine mezkür tedbirlerge narazılıq köstergenini mektüp şeklinde bildirdi.
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev emin ki, ealini cedvelge aluv tedbirleri qırımtatarlarnı yarımadadan sürgün etme planınıñ bir parçasıdır, plannıñ ekinci qısmı – qırımtatar gençlerini Rusiye ordusına askerlikke çağırmaqtır.


text:
«Qırım platforması» sammitinde Qırımnıñ işğalden azat etüv strategiyasını ABD, Avropa Birliginiñ memleketleri, NATO ve halqra teşkilâtlarnıñ temsilcileri muzakere etmek niyetindeler, dep bildirdi Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba. Çoqmı bu, azmı, kim sammitte olacaq, kim ise olmaycaq bunıñ aqqında Qırım.Aqiqat aytıp bere.
Qırım platforması – Ukraina tarafından başlatılğan yañı halqara mesleatlaşma ve koordinatsiya formatı. Platformanıñ resmiy faaliyetiniñ temeli 2021 senesi armanıñ ayınıñ 23-nde Kyivde tesis Sammitinde qoyulacaq. Sammitte, Qırım ile bağlı halqara siyasetiniñ esas parametrlerini belgileycek Ortaq beyanname qabul etilecek.
Tış işler nazirliginde qayd etkenlerine köre, sammitniñ kelecek iştirakçileri ile muzakerelerni gizli keçirgenler. Rusiyeniñ tazyığı ve atta tehditleri sebebinden, sammitte iştirak etmege razı olğa memleketelrniñ cedveli uzun müddet ilân etilmedi.
İştirakçilerni soñuna qadar gizlediler
İlk künlerden başlap, Rusiye, bu onıñ topraq bütünliigne qast etüv olğanını bildirip, «Qırım platforması»na qarşılıq kösterip başladı.
Rusiye temsilcileri sammitni itibardan tüşürmek içün açıq bir malümat kampaniyasını keçireler. Ukraina TİN bildirgenine köre, Rusiye TİN başlığında Avropa memleketleriniñ temsilcilerine "tehdit tilini" qullanıp, olarnı tedbirge qatılmaqtan çekindirgen «Qırım platforması»na qarşılıq gruppaları teşkil etilgen.
«Onıñ diplomatik temsilcilikleri vastasınen «Qırım platformasını» itibardan tüşürmege tırışalar. Bu malümatnı ortaqlarımızdan da alamız. Olar Rusiye elçilerinen yapılğan körüşüvler, bu körüşüvlerde «Qırım platforması» aqqında ne aytalar ve oña qoşulacaq memleketlerge nasıl yanaşaqlarını aytalar. Bu telüke tilidir. Er bir memleketniñ bu telükelerni körmemezlikke uracaq imkânı yoq. Rusiye ile işbirligi iqtisadiya ya da arbiy işbirligi ceetinden tenqidiy olğan bir sıra memleket bar. Buña da doğru yanaşmalımız.», – dedi Ukraina TİN birinci muavini Emine Ceppar.
Rusiyeniñ tazyığı sebebinden Qırım platforması iştirakçileriniñ cedvelini soñuna qadar gilediler. Ve tek avgustnıñ 19-nda tam cedvelni ilân ettiler.
Ukraina TİN Dmıtro Kuleba avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilecek «Qırım platforması»sammiti iştirakçileriniñ tolu cedvelini ilân etti. Onıñ malümatına köre, sammitte 44 memleket ve halqara teşkilât iştirak etecek, olarnıñ arasında 14 devlet, ükümet ve AB başları.
Avgustnıñ 20-nde memleketlerniñ sayısı 45 oldı. Olarğa daa İslandiya qoşuldı.
Qırım platforması iştirakçileri arasında Avropa Şurası, GUAM, NATO, Avropa komissiyası.
Sammitke Avropa Birligi (şu cümleden prezidenti), G7 ve NATO memleketlerniñ temsilcileri kelecek.
Evel Qırımtatar haklı lideri Mustafa Cemilev, Yaponiya elçisi Kurai Takaşi ile körüşken soñ, bu memleketniñ başlıqları sammitte iştirak etip olamacaqlarını, amma beyannameni imzalaycaqlarını bildirdi. Yaponiyanı avgustnıñ 23-nde elçi temsil etecek.
Ukraina öz strategik ortağı adlandırğan memleketler arasında sammitte Azercaycan ve Çin temsiljileri olmaycaq. Qırım platformasında iştirak etmekten red etken memleketlerniñ açıq mevamı şimdilik yoq.
«Bütün qabaatnı Rusiyeniñ tazyığına atmaq kerekmey»
Ukraina prezidentiniñ Qırım MC-deki Temsilciligi, Qırım platforması iştirakçileriniñ terkibini yarımadanıñ işğalden azat etilmesinde Ukrainağa büyük destek kibi qıymetlendire. muavini Tamila Taşeva
«Pandemiya, iqtisadiy buhran ve diger global telükeler şaraitinde bu qadar iştirakçi, Qırımnıñ işğalden azat etilmesi meselesinde devletimizge büyük destek olğanını köstere. Uzun müddet Ukraina yarımadanıñ qatarılması ile bağlı faal mevam bildirmedi, amma şimdi vaziyet bam-başqa. Bütün esas ortaqlarımız Qırım platforması sammitinde iştirak etecek», – dedi Ukraina prezidentiniñ Qırım MC-deki temsilcisiniñ muavini Tamila Taşeva.
Öz nevbetinde Halqara munasebetlerniñ araştırılması merkeziniñ müdiri Nikolay Kapitonenko, Qırım platforması iştirakçileriniñ cedveli halqara kün tertibinde Qırım meselesiniñ seviyesini pek yahşı köstermey, dep saya.
«Devlet ve ükümet seviyelerinde temsil olunğan memleketler çoq degil. Tış işler nazirleri seviyesinde Ğarbiy Avropa memleketleri temsil etilgen. Olar bizim içün müim, çünki telükesizlik saasında Avropanıñ siyasetini köstereler. Nazirler seviyesinde Büyük Britaniya ve ABD, elçiler seviyesinde bir qaya diger memleket temsil etilgen. Olarnıñ çoqusı bizim qomşularımz. Bu, Qırım global seviyeli meseleden, yalıñız qomşularnı raatsızlağan tar mıntaqaviy meselege çevirilgenini köstere. Ukraina yahşı etip tüşünmei: kerçeklik doğru qabul etilemi?», – dedi o.
Onıñ fikrince, Ukraina TİN aytqanı kibi Rusiyeniñ tazyığı memleketlerniñ Qırım platforması sammitinde iştirak etmek qararını global tesir etip oladı.
«Rusiye Qırım platforması sammitine qarşılıq köstergeni mantıqlıdır. Bir şey yapmasa edi, hucur olur edi. Amma menim fikrimce, bütün qabaatnı Rusiyeniñ tazyığına atmaq kerekmey. Qırım platformasına kelmecek ya da devlet başları yerine elçilreni yollaycaq bütün memleketlerniñ bunı Rusiye tazyığı altında yapqanlarını tüşünmek yañlıştır. Bunıñ sebebi, Qırım meselesi bu yıllar içinde dünyanıñ kün tertibiyeden yoq olğanıdır», – dep saya Kapitonenko.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Koronavirus sebebinden közetüv altında bulunğan qırımlılarnıñ sayısı 2,2 biñden çoq oldı. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye sağlıq naziri İgor Çemodanov Qırımda koronavirus tarqaluvına qarşı tedbirler maruzası vaqtında ayttı.
«2230 insan közetüv altında buluna. 2169 insan dinamik közetüv altında qala. İnsanlarnıñ sayısı arta. Amma mında belli etüv de arta2, – dep qayd etti o.
Onıñ aytqanına köre, diagnozı qayd etilgen qırımlılarnıñ alı «belli bir telüke» taşımay.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskayanıñ bildirgenine köre, Qırımda martnıñ 27-nde saba yedi yañı koronavirus hastası qayd etildi. Böylece hastalanğanlarnıñ sayısı 14 oldı.
Berilgen malümatqa köre, Qırımda koronavirus vaziyeti eyileşkenine qadar ekimler qabul etmeycek ve ameliyatlar yapılmaycaq.
Qırımda yedi koronavirus hastası resmiy şekilde tasdıqlandı. 1500 insan ekimlerniñ közetüvi altında buluna. Aqyarda COVID-19 telükesi sebebinden 1767 insan közetüv altında edi.
Moskva kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov, koronavirus tarqalğan memleketlerge barıp, bunı gizlegen insanlarğa qarşı cinaiy dava açılmasını talap etmege azır. O, yarımadağa Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırından kirgen qırımlılar üzerinde monitoringni quvetleştirmege talap etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Antaliyada turizm xäräkäte başlana
Yaña sezon öçen äzerleklär tämamlandı
Antaliyada turizm xäräkäteneñ aprel’ ayında başlanuı kötelä.
Diñgeze, qomı, qoyaşı, borınğı şähärläre häm tabiğıy maturlıqları belän turistlarnıñ yaratqan yal itü urınnarı arasında bulğan Antaliyada yaña sezon öçen äzerleklär tämamlandı.
Mädäniyät häm turizm ministrlığı koordinaŝiyasendä koronavirus barışında başlatılğan “İmin turizm sertifikat programması” qısalarında şähärgä kilgän turistlarğa ışanıçlı häm yaxşı yal itü mömkinlege tudırıla.
Kizügä qaramastan uzğan yılnı 3 million 512 meñ 910 turist kilgän Antaliyada bıyıl kübräk qunaqnıñ yal itüe häm sezonnıñ Rusiyä turistları belän başlanuı kötelä.
Uzğan yılda Antaliyada 1 million 509 meñ 648 Rusiyä turistı yal itkän ide.


text:
İnsan aqları boyunca Qırım alan eyyeti Aqmescitniñ SİZOsında bulunğan Yevromaydan Qırım faali Aleksandr Kostenko babasınıñ bulunuv yeri aqqında alâ daa bir şey bilmey.
Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine İnsan aqları boyunca Qırım alan eyyetiniñ reis muavini Olga Skripnik bildirdi.
«Onıñ ile bağ peyda olğanı aqqında delil yoq, bilgenime köre, al-azırda anda faali babasınıñ ğayıp oluvını ögrenmege tırışqan İnsan aqları boyunca Qırım alan eyyetiniñ nezaretçileri buluna», – dedi o.
Yevromaydan faali Alekandr Kostenkonı 2015 senesi fevral 8 künü yaqaladılar. O şimdi Aqmescitniñ SİZO-1 buluna. Rusiye uquq qoruyıcı organaları onı Kiyevde 2014 senesi fevral 18 künü ukrain içki işler nazirliginde taş atqanında qabaatlaylar.
Tevqif ve tintüvlen soñ, babası Kiyevge ketti, amma nevbetteki tintüv aqqında haberni bilip, acele qayttı. Qırımğa kirgende, tuvğanları ile bağı üzüldi.


text:
Aqyarda oktâbrniñ 8-nde 32 yañı COVID-19 hastası qayd etildi, bir hasta vefat etti. Bu aqta şeerniñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti haber ete.
Qayd etilgenine köre, hastalar – altı aylıq baladan 83 yaşına qadar, episi – yerli sakin. 79 yaşında er adamı vefat etti, hronik hastalıqlarınen beraber eki taraflı virus pnevmoniyası oldı.
Yılnıñ başından Aqyarda 1253 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. Şimdi 311 kişi hastahanede buluna. 829 insan tüzeldi, 36 kişi vefat etti. 273 insan yuqunç hastahanesinde, 234 kişi №9 şeer hastahanesinde buluna. 411 insan yaşağan yerde közetile. «İzumrud» ve «Solnışko» pansionatları observator rejiminde çalışa.
Hatırlatamız, oktâbrniñ 8-nde Aqyarda 30 koronavirus hastası qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bunı Rusiye tasil ve ilim Nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Berilgen malümatqa köre, Ukrainada tasil alğan Qırım sakinleri içün çetel tasil ve çetel ihtisas tanılmasınıñ umumiy tertibi bar. Rusiye ve Ukraina arasında qarşılıqlı tanuv aqqında bir sıra añlaşmalar mevcut. Bu añlaşmalar devlet tasil vesiqaları, ilmiy unvanlarğa mensüp. Lâkin 1992 senesi mayısnıñ 16-dan 2000 senesi mayısnıñ 26-na qadar alınğan tasil vesiqaları bu añlaşmalarğa riayet etmey.
Böyle etip, 1992 senesinden başlap 2000 senesine qadar elde etilgen vesiqalarnı ğayrıdan resmiyleştirmek kerek. Vesiqalarnıñ tanılması içün tasil nezareti hızmetine ariza ve tasil almañıznı tasdıqlağan vesiqalarnı yollamaq kerek. Müsbet qıymet kesilse, vatandaşlarğa tanuv aqqında şeadetname berilecek.
Qırımlılar bu meselenen bağlı tafsilâtlı malümatlarnı FGBNU «Glaveksperttsentr» telefonları boyunca ögrene bileler: 8 (495) 317-17-10)(Operatornıñ fiyatları boyunca; İş künleri Moskva vaqtı boyunca saat 9:00 başlap saat 18:00 qadar).


text:
Qırımtatar rejissörı ve aktörı Ahtem Seytablayev, Qırımda elâk olğan Reşat Ametovnı «Qırım ve Ukraina mustaqilligi içün ölgen ilk askeri» olaraq körgen. Bu aqta, Qırım.Aqiqat agentligine Seytablayev, mart 16 künü Kiyev şeeriniñ Sofiya Meydanında Reşat Ametovnıñ añına keçirilgen sessiz fleşmobı devamında bildirdi.
«O, Qırım ve Ukraina mustaqilligi içün canını feda etken ilk askeridir. O, şahıs, adam, üç balasınıñ babası. Menim içün, bugün mında bulunmaq şereftir», - dep ayttı Seytablayev.
Mart 16 künü, qırımtatar rejissörı başqa faallernen birlikte, Reşat Ametovnı ürmetnen añmaq maqsadı ile Kiyev merkezinde ötkerilgen sessiz fleşmobğa teşrif buyurğan.
«Men ukrain halqına minetdarlığımnı bildirmek isteyim. Qırım meselesi informatsion ceryanından yoq olmaması içün, ukrain cemaatçılığı pek çoq areket yapmaqta. Men eminim, eger epimiz, birinci nevbette qırımtatarlar, yarımadanı qurtarmaq kerekligi aqqında unutmasaq, halqara cemaatçılıq ta buñı unutmaz», - dep ayttı Seytablayev.
2014 senesiniñ mart 3 künü, Reşat Ametovnı tutıp esir ettiler. Mart 15 - nde Ametovnıñ cesedi bir çoq qıynav izleri ile Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonınıñ dağında tapıldı.
Moskva nezareti astında bulunğan Qırım akimiyeti, qırımtatar faaliniñ öldürüvinen bağlı işiniñ açılması içün mukâfat vade etken edi. Amma faalniñ qatiyi bu künge qadar tapılmadı.
Kiyevde mart 16 künü Reşat Ametovnıñ añına sessiz fleşmob ötkerildi.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanesinde tutulğan daa bir qırımlığa tibbiy yardım kösterilmey, dep bildirdi.
«Rostov vilâyetindeki Rusiye cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ SİZO 1-nde» tutulğan qırımtatarı Alim Karimovnıñ yüksek sıcağı köterildi, amma tibbiy yardım kösterilmey. Alim Karimovnıñ anginası oldı, üç künden berli sıcağı 39,5 derece», – dep yazdı Denisova Facebookta.
Onıñ aytqanına köre, SİZO memuriyeti qırımlığa kerekli tibbiy yardım köstermey ve ilâc bermey.
Ukraina ombudsmeni Rusiye İnsan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa kene muracaat etip, «acele tedbir almasına» ve «tolu tibbiy tedqiq ve ihtisasiy tedaviylev yapılmasını temin etmesine» çağırdı.
Moskalkova ve apishane reberligi Denisovanıñ muracaatına daa cevap bermedi.
Bundan evel Denisova Rusiye apishanesinde tutulğan qırımlı Ayder Cepparovnıñ betinde şişik çıqtı, Aqmescit SİZOsında tutulğan Tofik Abdulgaziyevniñ qanı zeerlendi, dep bildirdi.
Alim Karimov – Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi. Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Aqmescit rayonınıñ Trudovoye köyünde Ernest Seytosmanovnıñ evini Rusiye quvetçileri tintti, onı ise FSB idaresine sorğuğa alıp ketkenler. Bu aqta «Qırım birdemligi» Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Faallerniñ aytqanına köre, Ernest «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca 17 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etilgen aqyarlı Enver Seytosmanovnıñ qardaşı ola.
«Qırımtatarınıñ evinde üçünci tintüv keçirile. Oña saba 6-da saba namazından soñ kelgenler, Ernest sabağace oturdı, çünki Ramazan ayında musulmanlar oraza tuta. Başta evde sesler eşitti, soñra bir kereden oda qapusı açıldı, ve odağa şaatlarnen beraber tahminen sekiz kişi kirdi. Telefon etmege ya da advokatqa tintüv aqqında bildirip yetiştirmedi. Seytosmanov bir özü yaşay», – dep bildire faaller Ernestniñ aytqanlarına esaslanıp.
Erkekniñ bildirgenine köre, «quvetçiler qollarını arqasında birleştirdi, üçü ayaqlarını tuttı, birisi boğucı şeklinde tuttı, şu sebepten yaramadı».
«Tahqiqatçı «endi bem-beyaz olğanını» aytıp, onı yibermege emir etti. Tahqiqat tedbirleri tahminen bir saat devam etti. Oña Rusiyede yasaqlanğan şeylerni çıqarmağa teklif etildi, Ernestniñ aytqanına köre, böyle bir şeyi yoq edi. Soñra quvetçiler protokolnı imzalamağa teklif etti, erkek buña razı olmadı», – dep haber ete «Qırım birdemligi».
Olarnıñ malümatına köre, tintüvden soñ Aqyardaki FSB binasında sorğu oldı, 6 saattan ziyade devam etti.
«Ernest özüne ve yaqınlarına qarşı şaatlıq etmemege imkân bergen Rusiye Anayasasınıñ 51-inci maddesine esaslandı. Sorğu mündericesini aydınlatmaycağına dair kâğıtnı imzalağan soñ onı yibergenler», – dep ayttı faallerge advokat Emil Kurbedinov.
Qırımdaki Rusiye uquq qoruyıcı organlarınıñ vekilleri bu tintüv ve sorğunı açıq sürette izaatlamay.
2019 senesi dekabrniñ 5-nde Rostov-na-Donu Cenübiy okrugı arbiy mahkemesiniñ qadıları Enver Seytosmanovğa üküm çıqardı. Onı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar olğanında qabaatlap, 17 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına ve azatlığınıñ bir yılğa sıñırlanmasına üküm etkenler.
2020 senesi aprelniñ 16-nda Moskva vilâyeti Vlasiha şeeriniñ Arbiy istinaf mahkemesiniñ qadısı Anatoliy Solin Seytosmanovnıñ ükmüni deñiştirmedi. Ukraina Tış işler nazirligi narazılıq bildirdi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Seytosmanovnı siyasiy mabüs dep tanıdı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Awrupa Berlegendä sänäğät’ citeşterüe kisken räweştä töşkän
Mondıy kimü koronavirus belän köräş qısasında kürelgän saqlıq çaraları belän bäyle
Awrupa statistika ofisı Awrupa Berlege häm Yevro töbägendä aprel’ ayınıň yıl fasılı täêsirlärennän arındırılğan sänäğät’ citeşterüe kürsätkeçlären açıqlağan.
Älege mäğ’lümatlardan kürengänçä, 19 äğ’zalı Yevro töbägendä sänäğät’ citeşterüe aprel’ ayında annan êlekke ay belän çağıştırğanda 17,1%qa, uzğan yılnıň şul uq ayına kürä 28%qa kimegän.
Awrupa Berlegendä isä sänäğät’ citeşterüe bıyılnıň aprel’ ayında martqa kürä 17,3%qa, 2019 nçı yılnıň aprele belän çağıştırğanda 27,2%qa töşkän.
Älege däwerdä Awrupa Berlege illäre arasında aylıq bazada sänäğät’ citeşterüendä iň yuğarı kimü 30,5% belän Vengriyädä, 27,7% belän Rumıniyädä häm 26,7% belän Slovakiyädä küzätelgän.
Yıllıq bazadağı sänäğät’ citeşterüendä iň küp kimü Lyuksemburgta (43,9%),İtaliyädä (42,5%) häm Slovakiyädä (42%) terkälgän.
Bäyläneşle xäbärlär
“İstanbul – möhim finans üzäklärennän berse buluğa layıq”
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan İstanbul finans üzäge belän dönyadağı möhim üzäklärdän berse buluğa layıq buluın äytte
"Törkiyä-Afrika säwdä küläme 25,3 milliard dollarğa citte"
Säwdä ministrı Mäxmät Muş Törkiyä belän Afrika arasındağı iq’tisadi êlemtälärneñ 2003nçe yılda "Afrika illäre belän säwdä häm iq’tisad mönäsäbätläreneñ üsterelüe strategiyalarınıñ” ğamälgä kerüennän birle tiz üseş aluın belderde
Könküreş texnikası êksportı arttı
U bıyılnıñ 9 ayında uzğan yılnıň şul uq çorı belän çağıştırğanda 28 %qa arttı


text:
Axäd Tämimi Törkiyägä räxmäten belderde
Fälästinneñ İzrail basıp alularına qarşılığınıñ simvolına äwerelgän 17 yäş’lek Axäd Tämimi Törkiyägä räxmäten belderde
Fälästinneñ İzrail basıp alularına qarşılığınıñ simvolına äwerelgän 17 yäş’lek Axäd Tämimi Törkiyägä räxmäten belderde. Törek jurnalistlarına interv’yuda ul 8 ay törmädä utırğan waqıtta daimi räweştä mısqıllawlarğa häm soraw alularğa duçar buluın söyläde. Anıñ äytüençä, irekkä çıqqannan soñ iñ berençe şaltıratuçılardan berse ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan bulğan. “Ärdoğannıñ şaltıratuına bik şatlandım. Aña räxmät äyttem,”-di Tämimi. Ul töreklärne yaratuın, alarnıñ härwaqıt yannarında buluına söyenüen dä söyläde. “Barısına da bik zur räxmät. Fälästinneñ bäysezlege öçen bezgä tağın da nığraq yärdäm itülären telim,”-di qıyu qız.
Tämimi 2012nçe yılda yodrığın qısıp İzrail xärbiyenä qarşılıq kürsätkändä barı tik 11 yäşendä ide. Änisen qulğa alırğa mataşuçılarnıñ qarşına çığıp qurıqmıyça basıp tordı. Bu waqıyğa kameralarğa da êläkte häm video böten dön’yanıñ iğ’tibarın cälep itte. 3 yıldan soñ anı abıysın cibärmiçä toruçı xärbineñ qulın barlıq köçe belän teşlägändä töşerep aldılar. Yordannıñ könbatış yarındağı Näbi salix awılındağı batır qız Axäd Tämimi uzğan yıl, İzrail xärbiyeneñ yañağına suğuda ğayeplänep, qulğa alındı häm 8 ay törmädä utırdı.


text:
Mayıs 13-te Qırımda 1944 senesinde qırımtatarlarnıñ sürgün etilmesi esnasında elâk olğanarnıñ hatırasına Çatırdağğa ananeviy çıquv yapıldı. Qırım.Aqiqat muhbiriniñ bildirgenine köre, çıquvda qararnen bir buçuq biñ kişi iştirak etti.
Tedbir iştirakleriniñ fikrine köre, olarnıñ baş maqsadı – dağğa köterilmek ve böylelikle sürgün etilüv vaqtında elâk olğanlarğa sayğı köstermektir. Bir çoqlarnıñ qolunda, üstüne qara şeritler bağlanğan qırımtatar bayraqları bar edi.
Dağnıñ töpesinde dua keçirilip, namaz qılındı.
Mayıs 18-de Ukrainada Qırımtatar halqınıñ sürgün etilüvi kününe bağışlanğan hatıra tedbirleri planlaştırıldı. Er yıl bu künde 1944 senesiniñ facialı vaqialarını hatırlaylar. O vaqıt tamır halqı yarımadadan Orta Asiyağa sürgün etildi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi. Ukrainada qırımtatar halqınıñ sürgün etilmesi genotsid olaraq tanıldı.


text:
Qanun Ukraina tamır halqlarınıñ uquqiy mevamını tertipley ve Ukraina tamır halqlarından olğan şahıslarğa bütün insan aqlarına ve esas serbestliklerine tolu şekilde saip olacaqlarına dair kefaletler belgiley; tamır halqlarınıñ medeniy, informatsion ve başqa aqlarını, devlet ile munasebetler qurmaları içün lâzim olğan vastalarnı ve aletlerni, şu cümleden, olarnı temsil etken organlarnı maksimal derecede qorçalay.
Bu, qırımtatar halqı vekilleriniñ ve diger Ukraina tamır halqlarınıñ aq-uquqlarını ğayrıdan tiklev ve temin etüv oğrunda yapılıp, Vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri topraqlarını işğalden azat etüv ve ğayrıdan integratsiya etüv strategiyasını yerine ketirilmesini maqsat etip qoyğan ilk adımlarımızdan biridir.
Qanunğa binaen, ”Ukraina tamır halqı” – Ukraina topraqlarında şekillengen, özüne has til, medeniyet ve adetlerine, içtimaiy, medeniy ya da temsiliy organlarına saip olğan, özüni Ukrainanıñ tamır halqı olaraq qabul etken, eali arasında etnik azlıq olaraq sayılğan ve Ukraina sıñırı tışında öz devletçiligine saip olmağan avtohton etnik toplulıqtır.
Tamır halqlar Ukraina devleti terkibinde özüni belgilemek aqqına ve Ukraina Esas qanunı ve diger qanunları sıñırlarında siyasiy mevamğa maliktir. Olarnıñ ferdiy ve ortaq şekilde bütün insan aqlarına ve esas serbestliklerge saip olmaq aqları bardır. Ruhiy, diniy ve medeniy adet ve ananelerine riayet etüv, olarnı ğayrıdan tiklev, maddiy ve maddiy olmağan medeniy miraslarını qorçalav; diniy ve medeniy qıymetleri olğan yerleriniñ cedvelini belgilev; tarihiy toponimik adlarını qaytaruv; til, tarih, medeniyetiniñ ögrenilmesini temin etüv maqsadınen oquv yurtlarınen işbirlik aqlarına saipler.
Qanun Ukraina tamır halqlarınıñ etnik mensübiyetini ya da etnik özgünligini tanımamaqnı yasaq etmektedir.
Ukraina Prezidenti Volodımır Zelenskıy ile bu müim qanun üzerinde çalışqan er keske minnetdarlığımıznı bildiremiz. Qanunnıñ küçke kirmesi içün onıñ resmiy şekilde derc etilmesine bekleymiz ve amelge keçirilmesi üzerinde çalışmağa azırlanamız.


text:
İdlibtä soñğı wazğıyät'
Könüzäk mäs'älälär 3/2021
Äsäd rejimına bäyle köçlär Rusiyäneñ hawadan yärdäme belän soñğı könnärdä qabat İdlin töbägen maqsat itep ala başladı. Süriyäle oppoziŝiyaçelär qulında bulğan häm yaqınça 4 million keşe yäşägän töbäkneñ maqsat itep alına başlanuı humanitar krizis işaräte. Törkiyä qurqınıçnı sizep, xärbi yaqtan çigenderüçe adımnar yasarğa tırışa, xalıqara cämäğat’çelekneñ tawış-tınsız qaluı Äsäd rejimı häm berlektäşlärenä qıyulıq östi.
Süriyädäge xärbi täraqqıyät’lär häm bäreleşlär soñğı aylarda tınıç barğanda Äsäd rejimı Rusiyäneñ hawa köçläre yärdäme belän qabat İdlibkä höcüm itä başladı. Monnan alda Soçida uzğan liderlar oçraşuınnan soñ Törkiyä häm Rusiyä arasında töbäk belän bäyle ütkärelgän kiñäşmälär belän bäreleşlär zur ülçämdä azağına yaqınlaşqan ide. Läkin berniçä atnada höcümnär arttı. Rejimğa bäyle köçlärneñ ciröstennän, ruslarnıñ isä hawadan ayıruça M4 liniyase kön’yağında Cebeli Zaviye töbägen maqsat itep aluları kürenä. Töp xäräkät törlärenä küz salsaq, Süriyäle oppoziŝiyaçel’lär häm Törkiyä armiyaseneñ tön’yaqqa taba çigenüen täêmin itäçäk räweştä xärbi basım qorırğa niyätlänülären kürep bula.
Cebeli Zaviye töbäge topografik bularaq İdlibneñ qalğanı belän çağıştırğanda bik biyek, şul räweşle strategik urın. Rejim köçläre bu töbäkkä urnaşıp, İdlibneñ tön’yağına taba suzıluçı liniyalarda ut köçen qulğa töşerep, äkrenläp kontrol’ urnaştırırğa teli. Yänä M4 logistik liniyasenä dä xaqim bulıp, könçığış-könbatış küçärendä Xälebtän Lazkiye-Tartuska taba töp yullarda kontrol’ urnaştıru niyätendä
Rejim häm berlektäşläreneñ bu plannarı arqasında härwaqıt watandaşlar integä. Xäzerge waqıtta 10 meñnärçä grajdan tön’yaqqa taba küçenep kitte. İxtimallı xärbi xäräkättä tağın 100 meñnärçä watandaş yortsız qala ala. Törkiyä ixtimallı humanitar krizisnı qüz aldında totıp, qabat xärbi köçen arttırıp, rejim häm berlektäşlären çigenderergä tırışa. Xalıqara cämäğat’çelekneñ AQŞ belän ber rättän ayıruça Rusiyägä qarşı basım yasap, yaña xärbi xäräkät kereşüeneñ üzqıymmäte bulaçağın kürsätüe kiräk. Çönki Süriyädä qabat bäreleş nigezläre salına.


text:
Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya Rusiyede faaliyeti yasaq olğan din teşkilâtlarnıñ qayd etüvine ayırıca diqqat etmege çağırdı.
Bunı o bugün toplaşuv vaqtında bildirdi, dep haber ete öz başına tayin etilgen «akimiyet»ke yaqın olğan Krıminform saytı.
«Prokuratura adliye organlarnıñ, merkeziy apparatnıñ ve yerli prokurorlarnıñ diqqatını Qırımdaki radikal yönelişi olğan «Hizb ut-Tahrir», «Bratya musulmane» ve diger teşkilâtlarnıñ qayd etüv yasaqlığına celp ete», – dedi prokuror.
O, bu kibi teşkilâtlar Rusiyede yasaq olğanı ve olarnıñ sırasına «Pravıy sektor»nıñ kirgenini de qayd etti.


text:
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba emin ki, Qırım ve Lugansk ve Donetsk vilâyetleriniñ işğal altındaki rayonlarını işğalden qurtaruv meseleleri ayrı baqılmalı, yoqsa esnas zorlaşacaq.
Bu aqta o, «Ukraina 24» kanalınıñ yayınında ayttı.
«Şübhesiz, diplomatiyada imkânsız bir şey yoq, amma şimdi, mence, Qırım ve Lugansk ve Donetsk vilâyetleriniñ işğal altındaki rayonlarını işğalden qurtaruv meseleleri eki ayrı mesele olmalı. Muzakere planında bir yerde olmamalı, çünki olarnı bir yerde baqsañ, em Donbasnı, em Qırımnı qaytarmaq daa zor olur», – dedi Kuleba ekisiniñ bir sıra uquqiy farqlarını qayd etip.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 21-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Azerbaycan Yuqarı mahkemesi Azatlıq Radiosınıñ mühbiri Hadica İsmailovanı, onıñ mahkeme ükmü yedi yarımdan üç yarım yılğa qadar qıstartılğan soñ, apisten azat etmege qararını qabul etti. Mahkeme bu qararnı mayıs 25-te mühbirniñ şikâyet arizasını diñlegen soñ qabul etti, dep bildire Azatlıq Radiosı.
«Bu Hadica ve bütün mühbirler içün ve bütün dünyada söz serbestligi içün büyük bir kündir. Biz Hadica ve onıñ qorantası içün pek quvanamız, ve onıñ işke qaytacağını pek bekleymiz», – dep ayttı Azatlıq Radiosı/ Azat Avropa Radiosınıñ baş muarriri Nenad Peiç.
İsmailova 2014 senesi dekabr ayında yaqalandı ve 2015 senesi sentâbr ayında bergi tölemegeni ve masraf etkeni içün mahkeme ükmüni aldı. Ğarbiy ükümetler ve neşir serbestligi boyunca halqara gruppalar onıñ azat etilmesine çağırdılar.
Cemaat teşkilâtları İsmailovanıñ Azerbaycan prezidenti İlham Aliyevniñ qorantasını qabarcılıqta qabaatlağan mühbir taqiqatları sebebinden qabaatlanğanını tüşüne.
2016 senesi mayıs 3-te Azerbaycanda yaqalanğan mühbir Hadica İsmailova «Ağır şaraitte neşir serbestligine büyük isse qoşqanı içün» UNESCO/Guillermo Cano mükâfatına nail oldı. Taqdim merasimi Helsinki şeerinde (Finlandiya) keçirildi. Mükâfatnı mühbirniñ anası Elmira İsmailova aldı.


text:
«Facebookta çaldır ve yaz» – Rustem Emiruseinovnıñ azatlıqta aytqan soñki sözleridir. O, apayı Aliyeden evlerinde tintüv başlağanını böyle haber etmesini rica etken edi. Onı 2019 senesi fevralniñ 14-nde SİZOğa alıp ketkenler, onıñnen beraber Qurman rayonınıñ eki sakini Arsen Abhairov ve Eskender Abdulganiyev bar edi. 2020 senesi noyabrniñ 3-nde üç qırımtatarı Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi binasında umumen 42 yıl apis cezasını aldı.
Faal, jurnalist, aq qorçalayıcılar olarnıñ esnasını Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davası» dep adlandıra. Rusiye tahqiqatı ve prokuraturası olarnı terrorizmde qabaatlay. Yarımada işğalinden soñ bu dava altıncı Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir» davası oldı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
Qırım.Aqiqat Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ ikâyelerini fotoresimler vastasınen tarif ete.


text:
Nariman Celãlğa nisbeten qabaatlama sertleştirildi
10 sentãbr künü işğal etilgen Qırımda FSB idaresi evelden Nariman Celãlnı cinayet yapılmasına yardım etkeninde qabaatlasa, şimdi diversiyada qabaatladı. Böyle etip, qabaatlanması daha sert oldı. Bu aqta öz Facebook sahifesinde advokat Nikolay Polozov haber ete.
Mezkür madde boyunca Nariman Celãl 10-15 yıl hapiske mahküm etilebilir.
Hatırlatamız ki, 3-4 sentãbr künleri işğal etilgen Qırımda Eldar Odamanov, Aziz Ahtemov, Şevket Useinov, Asan Ahtemov ve Nariman Celãlnıñ evlerinde tintüvler keçti. Silãhlı küçler tehnikanı çıqarıp, erkeklerni özlerinen alıp kettiler.
4 sentãbr künü, rusiye silãhlı küçler işğal etilgen Qırımda 5 alıp ketilgen qırımtatarnıñ alını ögrenmek içün toplanğan 40 adamnı tutuqladılar. Olarnı 30000 ruble para cezasına mahküm ettiler.
Soñra belli olğanı kibi, Nariman Celãl ve Aziz ve Asan Ahtemovlar eki doğmuş ağa-qardaşnı diversiyada iştirak etkenlerinde qabaatlaylar. İşğalcılarnıñ aytqanlarına köre, olarnıñ Angara köyünde gaz borusınıñ bozulmasına alãqası bar.
Eldar Odamanov ve Şevket Useinov tintüvden soñra azat etilseler de, birazdan ‘poliske tabi olmağanları’ içün tekrar tutuqlandılar. Rusiye mahkemesi olarnı 14-15 künge hapisledi.
6 sentãbr künü işğal etilgen Qırımda rusiye ‘mahkemesi’ qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celãl ve Ahtemovlar Aziz ve Asannı eki ayğa, yani 2021 senesi 4 noyabrge qadar hapiske aldı.


text:
İranda yanvarniñ 8-inde qazağa oğrağan ukrain "Boeing" uçağınıñ köçüricilerinden birisi yanıp başladı. Bunı İran naqliyat nazirliginiñ matbuat kâtibi Gasem Biniaz haber ete, dep bildire IRNA İran haber agentligine atıf etip Azatlıq Radiosı.
O, yanğın çıqqanından soñ pilot uçaqnı idare etip olamayıp, yerge urulğanını qoştı.
Biniaznıñ aytqanına köre, Kyivge ketken uçaqta 167 yolcu ve doquz ekipaj azası bar edi.
Yanvarniñ 8-inde Ukraina "Boeing"i Tegeran ava limanı yanında qazağa oğradı. Uçaqnıñ köterilüvinden soñra birden olğan qazanınıñ sebebi tehnikiy problemalar oldı. Kimse sağ qalmadı.


text:
Ukraina sabıq prezidenti Viktor Yuşçenko Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım ve Donbassnıñ bir qısmını, Ukrainanıñ diger regionlarına köre, ukrain hususiyetlerine az saip olğan territoriyalar olaraq tanıy.
Bunı o Ukrainskaya pravda neşirine bildirdi.
«İşğalci, Putinni, sanki o, aqıldan tayğan kibi, açuvlatmağa mümkün, amma, başqa taraftan, öyle bir fikrim bar ki, ukrain menligi az olğan, tilimiz, hatıramız, kilse ve medeniyetimiz az olğan yerlerge kelgendir, sanki», – dedi o.
Yuşçenko şunı da qoştı ki, anda «Lenin abideleri tura, ğurbetlik, yekâne ve bölünmez milletke has olğan er şey coyulğan».
Bunıñ ile Yuşçenko bu territoriyalar Ukrainanıñ olğanını bildirdi ve olar mıtlaqa qaytarılacaq, dep işandırdı.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Noyabrniñ 19-nda saba 59 yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Olardan 17 hasta yuqunç ve doquzıncı şeer hastahanelerine alındı, qalğanları ambulator tedaviylevde buluna, dep bildiredi şeerniñ Rusiye başlıqları.
“Hastalar – 2 yaşından 80 yaşına qadar yerli sakinler. 123 kişi tedaviylengen soñ hastahaneden çıqarıldı. Şeerde yılnıñ başından 3695 adam yañı koronavirus yuqunçına oğrağan, 99 ölgen”, –dep yazıla bildirmede.
Akimiyetniñ malümatına köre, bugünki künde COVID-19 diagnozı tasdıqlanğan 277 kişi hastahanede, 255 insan ambulator tedaviylevde buluna, 580 kişi közetile.
Tünevin Qırımda 214 yañı koronavirus hastası qayd etilgen edi. Pandemiya başlağanından episi olıp 12947 Covid-19 hastası qayd etilgen, 228 ölgen.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı


text:
Törkiyä Tatarstanda bulğan oçqıç qazası uñayınnan qayğınamä yulladı
Minzälä şähäre yanında paraşyutçılar utırğan L-410 oçqıçı kilep töşte
Törkiyä Tatarstanda 16 keşeneñ ğomeren özgän oçqıç hälakäte nisbätennän qayğı urtaqlaştı. Tışqı êşlär ministrlığınnan yasalğan belderüdä bolay diyelä: “Rusiyä federaśiyäse Tatarstan cömhüriyätendä kilep töşkän oçqıç qazasında 16 keşeneñ hälaq buluı häm 6 keşeneñ yaralanuı ärnetüçe. Ğomere özelüçelärneñ ğailäläreneñ häm xökümätneñ qayğısın urtaqlaşabız, yaralanuçılarnıñ tizräk terel&...
-
18.10.2021
-
18.10.2021
-
18.10.2021
-
18.10.2021
-
18.10.2021

seg_langs: crh_Latn crh_Latn crh_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
Litvaniya Cumhuriyetiniñ prezidenti Dalâ Gribauskayte Vilniuasta qırımtatarlarnıñ liderleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovnen körüşip, Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadada qırımtatarlarnıñ vaziyetini ve demokratik serbestlikniñ bozulmasını muzakere etti.
Bunı Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire.
Dalâ Gribauskayteniñ aytqanına köre, Litvaniya «Qırımnıñ qanunsız işğali ve Rusiyege qoşulmasını sert bir şekilde takbih ete».
«Litvaniya Qırımnıñ qanunsız işğali ve Rusiyege qoşulmasını sert bir şekilde takbih ete. Al-azırda zor bir problemlernen qarşılaşqan qırımtatarlar ve Ukrainanıñ bütün sakinlerine qoltutamız. Rusiyege qarşı cezalar boyunca ardı-sıra adımlarğa qoşulamız, Minsk añlaşmalarına bütünley riayet etilgenine qadar ve Qırım işğalden azat etilgenine qadar cezalar lâğu etilmemeli», – dep ayttı Dalâ Gribauskayte.
Litvaniya prezidentiniñ bildirgenine köre, Qırımnıñ silânen teminlenmesi de telükeli bir şey. Onıñ zanınca, yarımada Rusiye arbiy alanına çevirildi. Onıñ malümatına köre, Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada 24,5 biñ arbiy ve aman-aman bütün Qara deñiz regionını qaplap alğan silâ bar.
Dalâ Gribauskayteniñ fikirince, Qırım «fitne merkezi ve regiondaki ateş noqtasına çevirile bile».
Vilniusta aprel 11-13 künleri Dünya qırımtatar kongressi İdare şurasınıñ toplaşuvı keçirilmekte. Tedbir «İşğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı» halqara konferentsiyasından başlandı. Konferentsiya devamında Rusiyeniñ Qırım işğali ve yarımadada qırımtatarlarnıñ vaziyetine dair bir qaç muracaat ve beyanname seslendirildi.
Rusiye akimiyeti işğal etilgen Qırımda insan aqları bozulğanını red ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Alınğan ilk malümatqa köre, Saq rayonında yol qazasınıñ sebebi - aydayıcınıñ dümende yuqlap qalğanı oldı. Qaza neticesinde 6 bala zararlandı.
Bu aqta Devlet avtomobil teftişiniñ matbuat hızmeti haber ete.
Bu malümatqa köre, sekiz azalı qoranta, şu sıradan altı bala, bulunğan “Reno” maşnası Aqyar tarafına yol tuta edi. Aydayıcı, dümen başında yuqlap qaıp, yoldan tış çıqtı ve qorağa uruldı.
Yol qazası neticesinde 6 adam zararlandı, episi - balalar.
Noyabrniñ 8-inde saba Saq rayonında, Hersondan Aqyarğa yol tutqan mikroavtobus iştiraginen yol qazası yüz berdi.


text:
Bashqurtıstan
Bashqurtıstan (Bashkortostan), Bashkurtıstan Respublikası — Rossiya Federatsiyası subyektı eseplengen respublika, Qaraqalpaqstanmen salıstırg'anda referendum islep G'arersız bo'lıp shıg'uwg'a Haqısı jo'k respublika. Rossiyanın' Evropa bo'leginde ham Azia bo'leginde birdey ornalasqan, qubla Uralda, ha'm Ural artındag'ı tekisliklerde jaylasqan. Mayd. 143,6 mın' km². Xalqı sanı 4 mln. 110,3 mın' adam (1999). Bashqurtıstanda 54 rayon, 20 qala ha'm 41 qalasha bar. Paytaxtı — Ufa qalası. Respublikanını basqaratug'un organ: Respublika Baslığı, RBWA, Radiy Habirov


text:
Qırımda afta «mahkeme künü»nden başlandı. Dekabr 18 bazarertesi künü türlü rayonlarda aynı vaqıtta oktâbrniñ 14-nde bir kişilik piketlerde iştirak etken qırımtatarlarğa qarşı onlarca mahkeme oturışuvları ötkerildi. İnternet cemaatçılığı bunda Qırımdaki Rusiye akimiyetiniñ serbest fikirlevniñ bastırılmasına doğrultılğan qastını köreler.
Mahkemeler tarafından alınğan bütün qararlar sanki episi aynı bir nushadan köçürildi. Er bir faaliyetçige 10 biñ ruble (qararnen 4700 hrivna – QA) ve yalıñız bir qaçına 15 biñ ruble (7100 hrivna – QA) miqdarında cöremeler tayin etildi. Buña izaat bergenler, cöremelerniñ umumiy miqdarı million rublege (475 biñ hrivnağa – QA) yaqınlaşqanını saydılar.
Qomşu Rusiyesiniñ qanunlarında bir kişilik piketler ruhset etilgen. Lâkin Qırım telükesizlik hadimleri, oktâbrniñ 14-nde çıqqan piketçilerde umumiy niyet ve umumiy teşkilât bar edi, dep iddia eteler. İçtimaiy ağlardaki muzakereniñ iştirakçileri böyle mantıqnen razı degil
…Adamlarnı, Qırımda telükesizlik hadimleriniñ qanunsız areketleri aqqında öz fikirni ifade etmek maqsadınen çıqqanları içün muhakeme eteler. Bunı qanunğa «sozup kiysetmek», o künki bir kişilik piketlerniñ umumiy niyet ve umumiy teşkil etilüv ile yapılğanını, yani olarnıñ izinsiz yapılğan kütleviy tedbir olğanını «isbatlamaq» isteyler. Bir künde bütün Qırımda seksenden ziyade mahkeme tayin etildi – işte aqiqiy umumiy niyet ve teşkilâtçı. Bu normal şey degil. Yalıñız, «senariy muellifleri» bunıñ ile ne kösterecek edi? O qadar adliyeci ve advokatnıñ tapılmaycağını ve adamlarnıñ qorçalavsız qalacağını, ya da qol tutmaq içün kelgenlerniñ olmaycağanı istey edilermi?! Bunıñ emiyeti yoq. Piket kününde olğanı kibi, taqipler halqnı kene birleştirdi, ve bir künde yapılğan o qadar mahkeme, belki, yañı bir aq-uquq qoruyıcıları areketi – «86 grubu»nıñ meydanğa kelmesine sebep olacaq. Bugün barışıqlı şekilde öz fikrini ifade etkenleri içün 86 kişini muhakeme eteler! 86 kişi birlikte appelâtsiya berecek ve, belki de, nezaret etici maqamğa şikâyetlerini bermek içün Moskvadaki Yuqarı mahkemege beraber baracaqtırlar! Siz, halqnıñ areketini bastırmaq ve er kesni köşe-köşe etip dağıtmaq isteysiz! Lâkin quruntılarıñız boş olıp çıqtı! Bugün bunu 86 kişi isbatlaycaq, ve evelden olğanı kibi biz bu cöremelerni bütün halqnen birleşip tölermiz! Qırım marafonı devam ete! Mucadele devam ete! Allah Tealânıñ izni ile!
…Akimiyet, qırımtatarlarnıñ taqibine narazılığını köstergen adamlar, bir kişilik piket içün olğan ruhsetni yaman maqsatnen qullandı, dep iddia ete.
Men, akimiyet narazılıq ve serbest fikirlevni bastırmaq istegini bugün yaman maqsatnen qullana, dep iddia etem.
…Moskva ve Piterde adamlar iç problemsiz toplana, topnen ketirilgen plakatlarnı bir yerden ala ve, biri-birinden 50 metr uzaqlıqta turıp, piket ötkereler. Ve bu – normadır. Qırımda ise adamlar bir-birinden onlarca kilometr uzaqlıqta turdı. Ve bu – bir kişilik piket keçirüviniñ bozuluvıdır…
…Akimiyet, bir kişilik piketler yapılğanda umumiy niyet ve umumiy teşkil etilüv bar edi, dep saya. Bunı, akimiyet tarafından izin berilmegen tedbirniñ toplu şekilde keçirilmesi köstere, dey. Faqat başqa bir şey iç şübhesizdir: akimiyetniñ, fikirni serbest şekilde ifade etüv ile barışıqlı toplaşuvlarnıñ ürriyetini bastırmaq ve Qırımnıñ tamır halqınıñ aqlarını bozmaq içün yapqan areketlerinde umumiy teşkil etilüv ve umumiy niyet körünip tura. Aksi alda tarafsız ve mustaqil olması kerek olğan mahkemelerniñ areketlerinde böyle uyğunlıqnı nasıl añlatmaq mümkün?..
Umumiy temelniñ yoqluğı, bütün saalarda bir-birine zıt kelgen, lâkin tayin etilgen yönelişten farqlı er angi fikirniñ qabul etilmemesi ile birleştirilgen aynı qanunlar – işte Qırımda peyda olğan hayaliy bir canavar budır…
…«Aq-uquq qoruyıcı» organlarınıñ vekilleri bir-birine oşağan işler boyunca, bir mahkeme protsessi çerçivesinde mahkemelerni bir maqsatnen aynı künge tayin etkende – işte BU, bir tedbirniñ umumiy niyet ve umumiy teşkil etilüv ile yapılması. Lâkin BU, cinayet degil.
O zaman bu nedir? Meydan oqumamı? Nevbetteki bir bastırmaq teşebbüsimi? Yoqsa susturmaq? Ya da «18» raqamlı kününi hatırlatmaq?
Men, bir kişilik piketlerniñ bütün iştirakçilerine qol tutam! Menim aqiqat sesim, siziñkinen beraberdir!
…Olarnıñ bunı ne içün yapqanlarını, er kes añlay
Qorqutmaq, Qırımda narazılıq areketini ayaq astında qaldırmaq niyeti…
Moskva, BMTniñ Baş assambleyasıda Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda insan aqları boyunca qararnıñ baqılması arfesinde qırımtatarlarğa qarşı kütleviy mahkemelerni tayin etip, işğalcilerge boyun egmegen qırımtatar halqınıñ iradesini qırmaq maqsadından ğayrı, içine BMT de kirgen bütün halqara teşkilâtlar sistemasınıñ faaliyetine qarşı halqara uquqındaki elementar normalarnıñ esamesini oqumağanını numayiş ete…
İzaat bergenlerniñ fikrine köre, Rusiye akimiyeti öz areketlerinen yalıñız narazılıq faaliyetine daa çoq adamnıñ qatılmasına yardım ete. Mahküm etilgen faaliyetçilerge tayin etilgen cöremelerniñ tölenmesi içün paralarnı ise artıq «talaqa etip», doğru mahkemelerniñ ögünde toplap başladılar.
…Akimiyet ve aq-uquq qoruyıcı organları öz areketlerinen adamlarnı mitinglerge çıqmağa mecbur eteler. Ve eger akimiyet ile aq-uquq qoruyıcı organları qırımtatar halqına qarşı siyasetini deñiştirmeseler, yarın 1000 kişiniñ çıqacağına eminim.
Çette qalmayıp, bugün belâğa oğrağanlarğa yardım etkenlerniñ episine minnetdarım.


text:
İyül 24-ünde, çarşenbe künü, ilhaq etilgen Qırımnıñ yalısı yanında Rusiye tarafından zapt etilgen Volodımır Tereşçenko ve Serğiy Tsıbizov ukrain deñizcilerniñ doğğan künü. Uyken matros Tereşçenko 25 yaşını toldurdı, matros Tsıbizov ise - 22 yaşını. Olar alâ daa Rusiye esirligindeler.
"2018 senesi noyabr 25-inden berli qanunsız Rusiye esirliginde tutulğan arqadaşlarımıznı - üyken matros Volodımır Tereşçenkonı ve matros Serğiy Tsıbizovnı doğğan künlerinen hayırlaymız. İç bir provokatsiya ukrain deñizcilerniñ Ukrainağa ve arbiy yeminge inançını haraplap olamadı, ukrain halqını ise - olarnıñ episiniñ cesareti ve vatanperverliginde iç şübetletmedi", - dep yazılğan Ukraina Deñiz Arbiy Quvetleriniñ Facebook saifesindeki hayırlavda.
Moskova mahkemesi iyül 17-sinde bütün ukrain deñizcilerniñ apis müddetini uzattı.


text:
İlhaq etilgen Qırımda rusiyeli ükümet ve onıñ tarafdarları qarşılıq köstergeni sebebinden qırımtatar bayrağı Kününe insanlarnı aşkâre olaraq toplamaq imkânsız olıp qaldı. Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde qırımtatar halqı Qurultayınıñ MSK başı Zair Smedlâyev ayttı.
«Evelki zamanlarda bayram Aqmescitniñ merkeziy meydanında tantanalı şekilde, milliy bayrağımıznı tiklenerek, muzika, kontsert programması ve eglenceli çıqışlarnen qayd etile edi. Afsus ki, Qırımda er angi bir tedbirni ilân etmek imkânsız – yerli akimiyet ve onı sevgenler qarşılıq köstereler», – dep qayd ete Smedlâyev.
Bu şartlarda qırımtatarlar öz bayraqlarını iş yerlerinde, ev ve maşnaları üzerine dalğalandıracaqtır dep ilâve etti o.
İyünniñ 26-nda qırımtatarlar Milliy bayraq Kününi qayd ete. Bayram künü olaraq 1991 senesi iyünniñ 26-27-nde Aqmescitte ötkerilgen ekinci qırımtatar halqı Qurultaynıñ birinci künü saylânğan edi.
Bu yıl Ukraina informatsion nazirligi qırımtatar bayrağı Kününe bağışlanğan umummilliy ictimaiy reklam kampaniyası taqdim etti.


text:
Qırımtatar resurs merkezi idaresiniñ yolbaşçısı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev ilhaq etilgen Qırımda aqrabalarınıñ Rusiye Federal telükesizlik hizmeti tarafından sorğulanğanını bildire.
Yanvarniñ 4-nde Bariyev Facebookta: «Sorğuda eki qız qardaşım ile qaynatam iştirak ettiler (anamnen babam, sağlıq vaziyetleri sebebinden barmadılar). Olarnı sorğuğa menim aq-uquqnı qorçalav saasındaki faaliyetlerim ve bir vatandaş olaraq ifade etken noqtai-nazarım içün çağırdılar. Sorğunıñ tafsilâtlarını bilmeyim, çünki maña bildirmediler. Büyük ihtimal ile olardan malümatnı aşkâr etmeyceklerine dair imzalı aht alındı.
O, sorğularğa, özüne tazyıq etmek teşebbüsi olaraq qıymet kese. Onıñ aytqanına köre, FSB onıñ yaqınlarını «rehin» yapmaq istey.
Rusiye telükesizlik hadimleri şimdilik bu malümatnı izalamadılar.
Dekabrniñ 21-nde Bariyev, aqrabalarınıñ Rusiye Federal telükesizlik hizmetiniñ ilhaq etilgen Qırımdaki idaresine sorğuğa çağırılğanlarını bildirdi.
Qırımtatar resurs merkezi – cemiyet platformasıdır. Onıñ maqsadları – Qırımda aq-uquq bozuluvları boyunca malümatnı toplamaq ve közetmek, aq-uquqnı qorçalav, qanunlar çıqaruv ve adiselerni talil etüv saalarında faaliyet köstermektir. 2015 senesiniñ noyabrinde bu merkez Ukrainada bir cemiyet teşkilâtı olaraq qayd etildi.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
«Areketlerimiz qanuniydir. Şimdi tintüv keçirile. Olğan malümatqa köre, Gujvannı kabinetinde 1,5 million grn tapıldı. Onıñ şahsiy esabında 313 biñ, «Vesti Mas-media» esaplarında 97 biñ grivna tevqif etildi», – dedi Ukraina kelir ve bergi naziri muavini Vladimir Homenko Kiyevde olıp keçken brifing devamında, dep haber ete İnterfaks-Ukraina.
Radio Svoboda efirinde milliy havfsızlıq ve mudaafa şurasınıñ kâtibi muavini Viktoriya Sümar, «Vesti» gazetasınıñ bank esapları maliye suistimalı sebebinden qapatılğanını bildirdi.
Bugün uquq qoruyıcı organlarnıñ tahminen 15 hadimi «Vesti» gazetasınıñ muarririyetini blok ettiler.
Neşirniñ baş muarriri İgor Gujva Radio Svobodağa bergen izaatında böyle areketlerni matbuat vastalarğa etilgen «siyasiy ücüm» olaraq adladı ve maliye suistimalda olğan qabaatını red etti.


text:
Qırımda Belâl Adilovnıñ qaçırılmasını körgen Rustem Muyedinov bildirdi ki, politsiyanıñ Jeleznodorojnıy rayon bölüginde insan qaçırılğanına dair arizasını qabul etmek yerine onı sorğuğa çektiler. Bunı Adilov mart 29-da Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Bir qaç insan Jeleznodorojnıy rayon bölügine barıp, olğanlarnı añlatacaq edik. Anda kelgende dediler ki: bir kişi kirip ariza yazsın. Odada maña sualler berilmege başladı, olıp keçken adisenen iç bir alâqaları yoq edi, aksine, anda ne içün kelgenimizni soramağa başladılar. Şahsiy malümatlarım alındı: qaydan olam, qayda yaşayım, qaç yaşındam, qayda çalışam. Olarnıñ aytqanına köre, bu «levhanı toldurmaq» içün yapıldı. Yaqalav aqqında bir-eki söz yazdılar», – dedi Muyedinov.
Muyedinovnıñ aytqanına köre, rayon bölüginde parmaq izlerini alacaq ve telefondaki nomeralarnı yazıp alacaq ediler.
«Telefonımdaki nomeralarnı yazıp alacaq ediler. Nege kerek sualime tam bir cevap berilmedi. Qoşma malümat alacaq ekenler. Men uquqçınen bağlandım, qanunğa uyamı-yoqmı soradım. Uquqçı böyle bir aqları olmağanını ayttı. Men razı olmadım, olar ise parmaq izlerimni ve tükürçigimni alacaq insannı çağırdılar. Men buña razılıq bermedim», – dep ayttı o.
Qaçıruv şaatı sorğu vaqtında Adilov oña telefon etip olğan yerini bildirdi, dep qoştı. Bundan soñ Muyedinov yaqalanmağanını tasdıqlap binanı terk etti.
Çarşenbe künü, mart 29-da, Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı şurasınıñ binası ögünde belgisiz maskalı insanlar Belâl Adilovnı yaqaladı.
Adiseni videoğa çıqarğan şaatnıñ telefonını atıp, Adilovnıñ özüni mikroavtobusqa mindirip alıp kettiler. Soñki malümatlarğa köre, yaqalanğan insan Qırımdaki Taqiqat komitetiniñ Rusiye idaresinde buluna. Advokat Emil Kürbedinovnıñ bildirgenine köre, Adilov Rusiye Ceza kodeksiniñ 318-inci maddesi boyunca qabaatlana – akimiyet vekiline qarşı zorbalıq ya da telüke qullanması.
Qırım Rusiye kontroli altına keçken soñ yarımadada FSB jurnalist, advokat, cemaat erbabı ve qırımtatarlarnı sorğuğa çekip, evlerinde tintüvler keçire.
Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevetlengenini bildirip, basqı kösterilmesini toqtatmağa çağırdı.


text:
Bunı Kreml saytı bildire.
Kazakov Rusiye devlet yolbaşçısına «Qırımda qol tutqanı içün» minnetdarlıq bildirdi.
«Soñki daqqağa qadar qıyın edi, lâkin Siz soñuna qadar bizlernen beraber ediñiz. Bilesiñizmi, halq kerçekten de soñuna qadar bizlernen olğanıñıznı is etti, bu qıyın daqqaları qorqudan titremediñiz», – dedi sportçı.
Olimpik çempionı Qırım sportçılarına Rusiye çempionatlarında ve halqara yarışlarda iştirak etmege imkân berilmesini istedi.
«Vladimir Vladimiroviç, doğrusını aytqanda, epimiz Sizge işanamız, unutmañız, bizler daima Siznen olacaqmız», – dep ayttı Kazakov.
Putin Qırım ve Aqyarnıñ sport ayatı aqqında söz yürütip, bunıñnen bağlı er bir şey Rusiye sport ayatınen bağlanacaq, dep bildirdi.
«Sizde yahşı, yüksek dereceli sportçılar bar», – qayd etti Rusiye prezidenti.
Hatırlatamız, olimpik çempionı Rustem Kazakov «Bütünrusiye halq frontu» Bütünrusiye cemaat areketiniñ reislerinden biri ola.


text:
Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efiriniñ mevzusı olacaq. Programma musafirleri – cemaat erbabı, Meclis azası Eskender Bariyev ve Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ başı Zair Smedlâyev.
Qırım.Aqiqat radiosı – Radio Svoboda ve Ukrainske radio Birinci kanalınıñ umumiy leyhasıdır. Programmanıñ birinci efiri bazarertesi künü, sentâbr 21-de, çıqtı. Programma er kün saat 8:35 ve 18:30 orta dalğalarda 549 kgts sıqlığında çıqacaq.
Efirge (044) 490-29-05 nomerası boyunca telefon etmege mümkün, ve diñleyiciler crimea.reality@gmail.com elektron adresine mektüplerini yollay bileler. Qırım.Aqiqat Radiosını Qırım.Aqiqat saytında diñlemege mümkün.
Qırım.Aqiqat Radiosı Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ Qırımda radio yayınlavınıñ teklinmesi boyunca leyhasınıñ ekinci basamağı çerçivesinde işlep çıqarıldı.


text:
Qarasuvbazar "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçisi Enver Ömerovnı Qırımdan Rostov-na-Donu şeeriniñ 1-inci SİZOsına etap etken soñ 15 künge kartserge qoydılar. Bunı Qırım.Aqiqatqa Rostov-na-Donudaki Ukrainanıñ baş konsulı Taras Malışevskiy aytıp berdi.
Пo cлoBaM MaлышeBckoro, korдa 19 Maя oH пoceTил OMepoBa B cлeдcTBeHHoM изoляTope, ToT был B cпeцoдeждe для зakлючeHHыx, koTopыx пepeBeли B kapцep. ГeHkoHcyл yToчHил, чTo OMepoBa пoMecTили B kapцep 12 Maя, cpaзy пocлe эTaпиpoBaHия из CИЗO CиMфepoпoля.
«C ЭHBepoM Mы зHakoMы co BpeMeH, korдa oH пoceщaл cyдeбHыe зaceдaHия B CeBepo-KaBkaзckoM okpyжHoM BoeHHoM cyдe (ceйчac ЮжHый okpyжHoй BoeHHый cyд – KP). Teпepb Mы BMecTe cидиM He B чиcлe cлyшaTeлeй Ha oчepeдHoM зaceдaHии, a B CИЗO HaпpoTиB дpyr дpyra, BoT Toлbko oH, ko BceM HeпpияTHocTяM, eщe и B cпeцoдeждe пpeбыBaющero B kapцepe Ha 15 cyTok, HaчиHaя c 12 Maя. HaM былo o чeM пoroBopиTb. ПocTapaeMcя Bcячeckи пoMoчb, Beдb пpoблeMы co здopoBbeM He дaюT eMy пokoя. Haдeюcb, жecTkиe ycлoBия пpeбыBaHия B kapцepe He ckaжyTcя Ha ero и Tak ocлaблeHHoM здopoBbe», – pacckaзaл MaлышeBckий.
Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ añma kününde Ukrainanıñ Rostov-na-Donudaku Baş konsullığınıñ konsulları Ukraina vatandaşlarını - Rosstov-na-Donu, Taganrog ve Şahtı şeerlerinde tutulğan qırımtatarlarnı, musulmanlarnı ziyaret etti.
Hususan, SİZO-1-de tutulğan Emir-Üsein Kuku, Enver Ömerov, Ayder Capparovnen, SİZO-2-deki Muslim Aliyevnen ve SİZO-4-teki Arsen Cepparovnen körüştiler.
Aprelniñ 29-ında Qarasuvbazar "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçileri Ayder Capparov, Enver ve Riza Ömerovlarnı Aqmescitten Rostov-na-Donu SİZOsına etap ettiler.
2019 senesi iyünniñ 10-nda Aluşta, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarında keçirilgen tintüvlerden soñ 8 kişi tutuldı: Ruslan Nagayev, Eldar Kantimirov, Ruslan Mesutov, Lenur Halilov, Riza Ömerov, Enver Ömerov, Ayder Cepparov ve Eskender Suleymanov.
Rusiye FSBsi, tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtını quruv ya da anda iştirak etüv) açılğan cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Ukraina uquq qoruyıcı organları Rusiye quvetçileriniñ Qırımda keçirgen tintüvleri sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina Tış işler nazirligi, Qırımdaki apiske aluvlarğa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı siyasiy, iqtisadiy ve sanktsiyalar basqısını quvetleştirmege çağırdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Hár jılı elimizde 18-may-Xalıqaralıq muzeyler kúni keń túrde belgilenip kiyatır. Tiykarınan Xalıqaralıq muzeyler keńesi XII Bas assambliyasınıń 1977-jılda qabıl etilgen qararına tiykarlanıp ótkerilip kelinbekte. Qaraqalpaqstan Respublikasında da bir qatar muzeyler bolıp, olardıń hár biri shet elli miymanlarımızdı jıl sayın qızıqtırıp kelmekte. Paytaxtımızdaǵı Qaraqalpaqstan Respublikası tariyxı hám mádeniyatı mámleketlik muzeyi de búgingi kúnde sayaxatshılar menen tolı.
Muzey bul xalıqtıń ómir bayanı, ótmishten búgingi kúnge shekem saqlanıp kelgen shejiresi. Solay eken, muzey arqalı sol úlkede ómir súriwshi xalıqtıń tariyxın, dáwir ruwxın kóriwge boladı. Qay jerde mádeniyat, ruwxıyat, aǵartıwshılıq qádirlense, kózdiń qarashıǵınday qásterlese, sol el perzentleri kámil insanlar bolıp jetilisedi.
Usınday aǵla pazıyletlerdi ózinde jámley alǵan dárgaylardıń biri bolıp xalqımızǵa óziniń iygilikli isleri menen kózge tanılıp kelgen, óziniń san-sanaqsız bay eksponatlarına iye Qaraqalpaq mámleketlik úlketanıw muzeyi Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń qararı menen Qaraqalpaqstan Respublikası tariyxı hám mádeniyatı mámleketlik muzeyi degen jańa atamaǵa iye bolıp, onıń quramına Moynaq rayonındaǵı ekologiya hám Ellikqala rayonındaǵı tariyx hám arxeologiya muzeyleri biriktirildi.
Elimizdiń ǵárezsizlikke erisiwiniń sharapatı menen biziń tariyxımızǵa, qádiriyatlarımızǵa ayrıqsha itibar qaratılıp, bul isler nátiyjeli ámelge asırılıp kelinbekte. Ásirese, milliy miyraslardı saqlaw, qádirlep-qásterlew, úyrenip izertlew, olardı keń jámiyetshilikke úgit-násiyatlaw jumısların alıp barıp atırǵan muzeylerge úlken dıqqat awdarılmaqta. Bıyıl Qaraqalpaqstan Respublikası mádeniyatı hám tariyxı mámleketlik muzeyiniń dúzilgenligine 90 jıl toladı. Bul muzey Oraylıq Aziyadaǵı eń eski ilimiy-aǵartıw mákemeleriniń biri bolıp, ol eń dáslep Qaraqalpaqstannıń birinshi paytaxtı Tórtkúl qalasında 1929-jılı bir neshe onlaǵan eksponat penen óz jumısın baslaydı. 1932-jılı Respublikamız paytaxtı Nókis qalasına kóshiriliwine baylanıslı muzey jańa orayǵa kóshirildi. Bul muzeydiń ashılıwında onıń dáslepki shólkemlestiriwshileri N.A.Baskakov, N.B.Torchinckaya, folklorist alım Qallı Ayımbetovlardıń basshılıǵında muzeyimiz keń jurtshılıqqa tanıldı. Xalıq mádeniyatınıń ajıralmas bir bólegi bolıp, muzey hám onda toplanǵan miyraslar xalıqtıń ózgesheligin kórsetiwde joqarı ruwxıy dárejede xızmet atqardı.
Házirgi waqıtta muzeyimizdiń jańa imaratı pitkerilip, ekspoziciya qoyıw jumısları alıp barılmaqta. Sonday-aq, muzeydiń Moynaq Ekologiya muzeyi hám Ellikqala arxeologiya muzeyi filialları óz ekspoziciyası menen xalıqqa xızmet etip atır.
Muzeyimizde házirge shekem 80 mıńnan zıyat eksponatlar jıynalǵan bolıp, xalqımızdıń kelip shıǵıw tariyxı, tábiyatı, arxeologiyalıq estelikleri hám oǵada bay milliy mádeniy miyrasların ózinde sáwlelendirgen bul eksponatlar muzeyimizdi pútkil dúnyaǵa tanıtıwda úlken áhmiyetke iye.
Shınında da, muzeylerimiz ótmishimizden sóylewshi ayna. Hár bir insan qaysı bir xalıqtıń turmısı menen jaqınnan tanıspaqshı bolsa, sol eldiń muzeyin sayaxat etse, kóplegen maǵlıwmatlarǵa iye boladı. Minekey, jazǵı dem alıs ta jaqınlap qaldı. Álbette, oqıwshılar dem alıs waqıtlarında muzeylerge barıp ruwxıy hám mádeniy dem aladı degen niyettemiz.
Indira AYNAZAROVA
Qaraqalpaqstan Respublikası tariyxı hám mádeniyatı mámleketlik muzeyiniń xızmetkeri


text:
Qırımtatar Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Ukraina Cinaiy Kodeksine, "ilhaq etilgen Qırımğa qanunsız köçkenler"ni cezalaycaq deñişmelerni kirsetmege teklif ete. O adamlar yarımadanıñ tamır sakinleriniñ - qırımtatarlar ve ukrainlerniñ - yerini ala.
Bunı fevralniñ 12-sinde "Çonğar" kiriş-çıqış noqtasında Vaqtınca ilhaq etilgen topraqlarında insan aqları, işğalden qurtaruv ve ğayrıda integratsiya etüvi boyunca Yuqarı Radanıñ komitetiniñ köçme oturışında ayttı.
"Biz qanun leyhaları üzerinde çalışmalımız. Men tek bir saanı alacağım - bu sadece repressiyalar degil. Bu qırımtatarlarnıñ ve ukrainlerniñ sıqıştırıp çıqarmasıdır. Onıñnen beraber anda Rusiye vatandaşlarını köçtireler. Böyleliknen, Ukraina qanunlarına baqmadan, Qırımğa köçken adamlarnı mesüliyetke çekken deñişmelerni kirsetmege bizge ne keder ete? Keliñiz Cinaiy Kodekske olarnı kirseteyik. Bu sadece Ukraina sıñırlarınıñ bozulması degil, bu topraqlarımıznıñ kolonizatsiyasıdır", - saya Çubarov.
Ukraina akimiyeti bu teklifke daa cevaplanmadı.
Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisovanıñ malümatına köre, Qırım ilhaqından soñ yarımadağa 140 biñge yaqın rusiyeli köçti.


text:
Ukrain boksçu Oleksandr Usik Dünya Boks Birleşmesiniñ (WBA) dünya çempionı unvanını inkâr etip, rusiyeli Denis Lebedevnen uruştan vazgeçti. Bu aqta sportçu öz Facebook saifesinde yazdı.
“WBA teşkilâtı meni Lebedevnen uruş keçirmege mecburlay. Bu uruş olmaycaq, çünki biz taqımımız ile super ağır çekige keçmege qarar aldıq, bu sebepten biz Denisnen boks yapıp olamacaqmız. Men quşaqnı red etem, o mende boştan-boş olğanını istemeyim, başqa yigitler onıñ içün boks etsin. Deniske ve bu quşaq içün dögüşecek balalarğa muvafaqiyet tilleyim, uruşıñız, qazanıñız”, - dep yazdı Usik.
2018 senesi noyabrniñ 11-nde Usik britaniyalı Toni Bellyüni Mançesterde nokaut etip, 90,7 kilogrammğa qadarki çekide mutlaq dünya çempionı unvanını qorçaladı. Usik WBC, WBA, WBO, IBF versiyalarına köre çempion quşağını ve The Ring mecmuasınıñ unvanını qorçaladı.
Daa evel Aleksandr Usik 90,7 kilogrammğa qadar çekide dünyanıñ mutlaq çempionı oldı. Ukrainalılarnıñ dünya boks superseriyasınıñ final uruşında rusiyeli Murat Gassiyev ile yarışlaştı. 12 raund neticelerine köre Aleksandr Usik akemlerniñ qararı ile ğalebe qazandı.


text:
Cumaaqşamı künü, dekabr 4-te, ATO quvetleri duşmannıñ mevzilerine 20 kere darbe endirdi. Bunı ATO matbuat merkezi bildire.
«Duşman toplarından zarar körgen mesken yerler: Krımskoye, Nijneye, Staniçno-Luganskoye, Sokolniki, Starıy Aydar, Olhovoye, Sçastye, Slavnoye, Tonenkoye, Novokalinovo, Krasnogorovka, Avdeyevka, Debaltsevo, Uglegorsk, Orlovo-İvanovka, Kamışevaha, Novolaspa, Bogdanovka, Olginka, Novotroitskoye», – aytıla beyanatta.
Ukrinform malümatına köre, boyevikler ukrain askerlerine qarşı ateş açmağa devam eteler. Mariupol tarafında Çermalik mesken yeri ateşke oğratıldı. Kün devamında olar raketa top, minaatıcı ve diger silânı qullanıp, ukrain arbiyleriniñ mevzilerine 31 kere ateş açtılar.


text:
Qırımdaki Rusiye FSBsiniñ sıñır idaresi Qırım ve Aqyarnıñ memuriy sıñırında Poltava vilâyetiniñ sakininden qomşu Rusiyede «yasaqlanğan» edebiyatnı alğanını bildirdi.
Bu aqta müessiseniñ matbuat hızmeti haber ete.
Berilgen malümatqa köre, Ukraina vatandaşınıñ bir qaç kitabı alındı, «olarnıñ tış körünişi ve mündericesi ekstremist ola».
Haberge köre, er adam qırımlı sıñırcılarğa «yük ve yolcularnı taşıy», dep bildirdi. Edebiyat olğan cemidannı erkek para alıp ketirgen edi, «kitaplarnıñ mündericesine ise qulaq asmadı».
Müessiseniñ qayd etkenine köre, sıñırcılar kitaptı ekspertizağa yolladı. Ukrainalınıñ adı ve soyadı haberde aytılmay, ne olacağı da belli degil.
Bu afta ilhaq etilgen Qırımnıñ memuriy sıñırındaki Rusiye keçiş noqtasında eki Ukraina vatandaşınıñ tutulması aqqında endi haber etilgen edi. Rusiye FSBsiniñ sıñır müessisesiniñ malümatına köre, tutulğanlar «federal ve devletlerara qıdıruvda» bulunğan edi.
Ukraina Devlet sıñır hızmeti Qırımnıñ memuriy sıñırında FSB tarafından tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ kim olğanını belgilemek imkânsız, dep bildirgen edi. Rusiye tarafı olarnıñ şahsiy malümatını aydınlatmay. Ukrainalı sıñırcılar «işğalcilernen bağ tutmağanını» qayd ete.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Human Rights Watch uquq qoruyıcı teşkilâtınıñ hadimi Yuliya Gorbunova dey ki, Qırım Yuqarı mahkemesiniñ Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ apiste bulunuv müddetiniñ qısqarttırılması aqta qararı – Rusiyege ukrain rejissörı Oleg Sentsov ve Qırım faali Aleksandr Kolçenkonıñ mahkeme ketişatlarından sebep etilgen basqı neticesidir.
Bu aqta Gorbunova Qırım.Aqiqatqa ayttı.
«Şimdi Sentsov ve Kolçenko işlerinden sebep Rusiyegeye hoş kelmegen şamata çoqtır. Belki de, Rusiye akimiyeti basqı duya, esasen halqara toplulıqnıñ tarafından, ve bu kibi adımlar buña bağlı ola bile. Köstermeli bir adım, belki, Qırımda er şey yahşı ve ayırım yoq olğanını köstermek içün», – dey Gorbunova.
Bunıñ ile, Gorbunovanıñ fikrine köre, işbu al vaziyetniñ deñişip kelmesini aks ete bile. «Bu haberge, elbette ki, eyi haberge köre «ava yımşaması» aqqında aytmağa mümkünmi, emin degilim. Çiygoz ve fevral 26 boyunca keçken diger şahıslar ile bağlı adiselerni taqip etmek kerek», – dedi Human Rights Watch tedqiqatçısı.
Avgust 10 künü Qırımnıñ Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi muavininiñ imayesi tarafından berilgen şikâyet arizası boyunca toplaşuvı keçti. Arizada Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ Çiygoznı noyabr 19-na qadar apiste qaldırmaq qararını lâğu etmege talap eteler.
Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerov aytqanı kibi, Yuqarı mahkeme ilk sefer prokuraturanıñ talabı ile bütünley ve advokatnıñ ricası ile qısmen razı oldı. Neticede apiste bulunuv müddetini avgust 19-na qısqarttılar.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar. Mayıs 15 künü keçirilgen mahkeme toplaşuvı neticesinde Çiygoznı iyül 29-na qadar apiste qaldırdılar.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde iyül 28 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Taqiqat komiteti taqiqatçısınıñ Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ apis müddetini uzatmaq aqqında şefaatı boyunca toplaşuv keçti. Mahkeme kene Çiygoznı üç ay ve 21 künge, yani 2015 senesi noyabr 19-na qadar apiste qaldırmağa qarar aldı.


text:
Qırımtatarlarnıñ Milliy areket veteranı Kemal Kuku cumaertesi künü saba Qırımnıñ Koreiz qasabasında vefat etti, haber ete QHA.
«Bugün saba, iyün 27-de, Qırımtatarlarnıñ milliy areket veteranı, 83 yaşında Kemal Kuku vefat etti. Cenaze bugün saat 13:00 Koreiz qasabası, Petrovskogo, 27 adresi boyunca keçirilecek», – denile beyanatta.
K. Kuku ailesi 1944 senesi Samarkand şeerine sürgün etildi. 1976 senesi mayıs ayından Novorossiyskte yaşay edi. O, aytılğanı kibi, «turğun vaqıtta», Kuku çetke çekilmedi. Halqnıñ aqları oğrunda küreşke devam etkenler ile bağ qurdı. Qırımtatar milliy areketiniñ teşebbüs gruppası Novorossiyskte büyük teşviqat ve siyasiy işni keçire edi.
Qırımğa Kemal ağanıñ ailesi 1990 senelerniñ başında, anasınıñ toprağı – Yalta civarındaki Koreiz qasabasına qayttı. Tuvğan toprağında yaşağan on yıl devamında o nice regional körüşüvlerge, iş toplaşuvlarına qatnadı. Vatandaşları ile bağnı saqlamaq içün Krasnodar diyarına barıp kele edi.


text:
Fevral 15-inde Kefede (Feodosiya) şeer memuriyeti başı rutbesine konkurs keçe. “Kafa” Kefe gazetasi bildirgeni kibi, komissiya terkibine Qırımnıñ rusiyeli memuriyetiniñ vekilleri, şu sıradan Larisa Opanasük, Kefe şeer şurası reis muavini Pötr Poltavskiy ve şeer şurasınıñ ve yerli cemaat şurasınıñ hadumleri kirdi.
Kefe şeer memuriyeti vazifesine dört namzet bar: Sergey Bovtunenko, Vitaliy Mişunin, Andrey Verbov ve İgor Gonçarenko.
Yanvar 15-inde şeer başı memuriyetiniñ Sergey Fomiç ve şeer şurasınıñ başı Vladimir Titarenko istifa arizasını yazğabları belli oldı. Keççe Segey Aksönov bu vazifege Sergey Bovtunenkonı vaqtınca tayin etti.


text:
Respublikanıñ üźäk haylau komissiyahı bögön 2-se dekabrgä täğäyenlängän haylauźarğa äźerlek mäsäläläre buyınsa täüge ultırışın ütkärźe. Žaylau komissiyahı räyese Barıy Kinyäğolov bıl haylauźarźı la oyoşqan ütkäreü käräklegen bildäläne.Barıy Kinyäğolov mäğlümättärenä qarağanda, respublikala äle 2 million 863 meñ 105 keşe haylau xoquğına eyä. Ularğa watandaşlıq burısın ütäü ösön 3 meñ yarımdan aşıu haylau uçastkahı oyoştorolasaq. Berense tapqır haylau uçastkaları aeroporta häm timer yul voqzalında la asılasaq.
Barıy Kinyäğolov haylau üźensälektäre lä tuqtaldı. Bıl üźensälektärźe haylau komissiyahı belgestäre Evropa ölgöhöndä qabul itelgän aźım tip bahalanı. Barıy Kinyäğolov Däülät Dumahına haylauźar yuıl yulı la Başqortostanda tınıs şarttarźa üter tigän ışanıs belderźe.