text:
Qırımtatar faalleri cumaaqşamı künü, iyünniñ 13-nde, mart ayında Qırımda kütleviy tintüvler neticesinde tutulğan ve qomşu Rusiyege çıqarılğan Mecit Abdurahmanovnıñ ailesine kelip, ev qurmağa yardım etti. Abdurahmanovnıñ qorantası vagonçıqta yaşay. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Faaller qurucılıq malzemelerini ketirip, bir qaç saat devamında ev qurdılar. Olar cuma künü, iyünniñ 14-nde, kene kelip çalışmağa niyetlene.
«Halqımıznıñ bir ananesi bar – hayırseverlik. 90-ıncı yılları pek tarqalğan edi. Halq Qırımğa kelgende er kes biri-birine yardım etken edi. Bir-birine qoltuta ediler… Soñki vaqıtları bu anane zayıfladı, onı yañıdan başlatmaq kerekmiz. Biz, musulmanlar, çette qalmamaq kerekmiz, dindaşlarımızğa qıyın vaziyette yardım etmek kerekmiz», – dep ayttı faallerden biri Emin Aliyev.
Mecit Abdurahmanov apiske alınğanda ömür arqadaşı Elmira Abdurahmanova 9 aylıq yüklü edi. Aprelniñ 29-nda qızı doğdı – Sulbiye.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 insan tutuldı.
Mezkür dava boyunca 25 qırımtatarı qabaatlana, 23-ü Rostov-na-Donu, Taganrog ve Şahtı SİZOlarına çıqarıldı. Raim Ayvazov Aqmescit SİZOsında tutula, daa bir kişi – Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


c: text/html

text:
Qırım «parlamentiniñ» spikeri Vladimir Konstantinov icra akimiyet memurlarına avgust ayına qadar yarımadada ukrain ve ingliz tillerinde yol işareteriniñ sayısını azlaştırmağa teklif etti.
Bunı o salı künü Qırım nazirler Şurası toplaşuvında bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Bir ay devamında bütün yol işaretlerini bir nizamğa ketirmek kerek. Mesele nede? Mesele şunda ki, bizde ukrain ve ingliz tillerinde işaretlerniñ sayısı pek büyük. İngliterede bu kibi işaretni ingliz ve rus, ya da Lvovda rus ve ingliz tillerinde tapa bilirmiz dep tüşünmeyim. Öz-özümizni ürmet etmelimiz ve yazılarnı bir tertipke ketirmelimiz. Ukrain tiline qarşı degilmiz, amma inglizlerge mında yer yoq! Olarnıñ bizge olğan «sevgi»sini epimiz bilemiz», – dedi Konstantinov.
Qırım «baş naziri» Sergey Aksönov bu mesele boyunca avaleni azırlamağa rica etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Birinci kütleviy icretniñ ketişatı 1783 senesi Rusiye tarafından Qırım işğal etilgeninden soñ başlandı. Aqibetleri eñ miqyaslı ve facilı – qırımtatarlarnıñ XIX asırnıñ ortasında olğan icretidir: resmiy malümatqa köre, o vaqıt Qırımnı 193 biñge yaqın insan terk etti.
1883 senesi «Vestnik Yevropı» gazetasında basılğan publitsist M. Goldenbergniñ «Qırım ve qırımtatarlar» maqalesinde oquymız: «Qırım saipliginde kederli avdarma tatarlarnıñ Türkiyege tekrarlanıp kelgen icret etüviniñ tarihına sıqı bağlıdır».
Qırımtatarlarnıñ saiplik alına, dey müellif, diqqat ayırılmay edi; topraq aqqı körmemezlikke urula. Topraqlarını er istegen insan – mahkemeci, memur, mırzalar zapt ete edi…
«Qırımtatarlarnıñ topraqları diger, daa da qanunsız yollar ile tutıp alına edi: tatar avullarından büyük topraq damartaları qolaylıq ile ayırıla edi, çekingen qırımtatarı barıp şikâyet etmekni tüşünip te olamay edi». Tabiiy ki, neticede, «yeñilgen millet Rusiye çiftlik saipleriniñ toprağına tüşe, bunıñ ile öz yañı şorbacılarınıñ fadyasına ağır mecburiyetlerni körmek zorunda ediler», – yaza müellif.
Yalıñız topraqqa degil, suvğa bile köz taşlay ediler: temiz suv ayrı insanlarnıñ suv yedeklerine toldurıla, soñra ise yatağına muayyen ödev ile qaytarıla edi… Publitsist çorlanıp yaza: «Topraq saibi olğan tatarlardan bergi alınğanda, sıñırsız qanunsızlıq yüz bere edi; tatar hocalığında saip faydasına muayyen pay ayırılmağan bir şey yoq edi: sabancı oña aşlıq, meyva, şarap, quş, yımırta, yip, toban bere edi; yılda belli bir künlerde çiftlik saipleriniñ toprağında saban sürmek, çalmaq, ormaq, saçmaq kerek edi».
Qırım cenki qırımtatarlarnıñ vaziyetini kerginleştirdi
Qırım cenki qırımtatarlarnıñ vaziyetini kerginleştirdi. «Arbiy yolbaşçılıq, ne içündir, olarda duşmanlarnı köre ve daima olarnıñ tarafından isyan qopmasını bekley edi. Qırımtatarlar ise, esasen köy sakinleri, öz saban ve mecburiyetlerini bilgenler, nizamsızlıqqa mailiyetini iç bir vaqıt köstermey edi. Siyrek allarda ruslarğa meyil olmağanlarını köstere edi, esasen, türkler tüşken yerlerde». Amma böyle allarnıñ sayısı, dey Goldenberg, halqnı şeklemek içün yeterli olmadı. Tatarlarnı taqip etmek içün köylerde kazaklar yüre, yerli sakinlerni tutıp, qaba sürette aqça talap ete ediler…
Tatarlarnı taqip etmek içün köylerde kazaklar yüre, yerli sakinlerni tutıp, qaba sürette aqça talap ete ediler
«Köylerde tintüvler keçirile edi, çoqtan berli bir yerde yatqan qılıç ya tüfek tapılsa, işbu «silâ» saibi birden cinayetçi olaraq tanıla: ve Qırımdan iç güberniyalarğa quvula. Tevqifler o derecede saçmalı edi ki, apiske em 90 yaşında qartlar, em ufaq balalar tüşe bile edi. Bu yaşta olğanlarnıñ havfı yoq olıp körünse de, amma olarnı, zornen yürgenlerni, quvğunlıqqa yollay ediler».
Yoq, yerleşüv degil de, sürgünlik kerek edi, – icret etkenlerniñ topraqları kerek edi… Bunı nasıldır bir çare tapıp añlatmaq içün, dey Goldenberg, «tatarlarnıñ faaliyetini qaralamağa başladılar, olarnı ticaret ve ziraatqa uymağanını qayd etip, tam tersni aks etken tarihiy faktlarnı körmemezlikke urıp, olar aqqında nice olmağan şey ayta ediler, – Qımda ise keçken asırda ziraat inkişaf ete, tatarlar evel ezelden deñiz ve topraq ticareti ile oğraşa edi, hususan Yunanistan ile, Qırımdan kâğıt ve ipek basmaları, aşlıq ve ilhr çıqarıla edi… Böylece, dey müellif, Qırımnı tasvir etken Martin Bronevskiy Qırımnıñ çölü «işlengen, bereketli ve ot bolluğı ile ayırılğan»ını yaza edi. Aytqanı kibi, İnkerman yanında yüzüm bağları ve çeşit meyva bağçaları bar edi. Trahey yarımadası, ya da «Küçük Hersones»ni de Bronevskiy bereketli, ötmek ekilgen ve «soñsuz bağçalar» saçılğan yarımada olaraq tasvir ete. Bu XVI asırda edi.
Şimdi, qırımtatarlarnıñ sürgün etilmesinden soñ, mında ne koremiz? – dey Goldenberg ve cevap bere: «Qırım çölü… insansız ve suvsız. İnkerman bom-boş, Trahey yarımadası qayalı ve boş yüksekliktir. Qırımğa er zaman işten qorqmağan eller kerek edi, tatarlarnıñ quvğunlığından soñ bu ihtiyac daa da yüksek oldı. İcretçilerniñ taşlağan qocaman topraqlarnıñ yañı saipleri işbu qolay kelgen zenginlik ile ne yapacağını bilmey edi… Etrafta er şey susıp qaldı, sanki cansızlandı: ziraat, ticaret, ünerler. Yaqınları ayat qaynaşqan bir diyar ölüm havfına rastkeldi».
Goldenberg XIX asırda tamır halqınıñ kütleviy icretini yaşağan ve olarnıñ yerine, akimiyetniñ fikrine köre, «daa da istiqballi milletniñ kelgenini» körgen Qırım aqqında böyle yaza: «Qırımğa kelgenler er angi suvnı aqibetsiz içip olamay, yaqqan küneş nurları altında Qırım çöllerinde çalşımaq içün nice seneler devamında şekillenip kelgen alışqanlıq olmalı eken. Niayet, iklim hususiyetlerine alışqan tatarı dayanğan Qırım ummaları aç kelmeşeklerniñ sağlığına pek menfiy sürette tesir ete edi. O vaqıt Qırım, hususan onıñ çöl tarafı içün tatarlarnıñ ketkeni ne derecede emiyetli olğanı añlaşıldı».
Rusiyeniñ Qırımda yüz yıllıq ükümdarlığınıñ ve bunıñ Qırım tamır halqı – qırımtatarları içün neticeleri acınıqlı edi..
Qırımtatarlarnıñ icret neticelerine yekün çekerek Goldenberg böyle yaza: «Medeniy dünya hususiy bir ketişatnıñ şaatı oldı – abadanlıştırılğan hristian devletinden yüz biñlik halqınıñ ükümdarlarınıñ yalanı ve qanunsızlığı ile belli olğan memleketke köçip ketmesi.
1889 senesi icretiniñ miqyası pek büyük edi – o zaman Qırımnı 200 biñge yaqın qırımtatarı terk etmege mecbur oldı
1889 senesi icretiniñ miqyası pek büyük edi – o zaman Qırımnı 200 biñge yaqın qırımtatarı terk etmege mecbur oldı. Bundan evel, 1870 seneleriniñ ortalarında qırımtatarlar ögünde kene bu sual peyda ola – qalmaq yoqsa kene tuvğan topraqnı terk etmek. Bu sefer buña sebep – umumiy arbiy mecburiyetiniñ kirsetilmesi oldı. Qırımtatarlar içün bu neni belgiley edi – olar islâm dinine köre öz farzlarını yerine ketirip olamaycaq arbiy qısımlarında hızmet etmege mecbur ola. Başta bir 300 insan kete, seneniñ soñuna qadar olarnıñ miqdarı – 500 insan ola. İcret, esasen, qanunsız sürette keçe edi, pasportsız, gece Kezlev, Sudaq, Aqyar ve Gurzuftan deñizge çıqqan gemilerde. 1887-1878 seneleri Türkiye-Rusiye cenkiniñ başlağanınen toqtaldı.
Qırımtatarlarnıñ ağır iqtisadiy vaziyeti, topraqtan marum qalması, umumiy arbiy mecburiyetniñ kirsetilmesi 1893, 1901-1902 seneleri icret ketişatını canlandırdı. Bazı malümatlarğa köre, XIX asırnıñ 90-ncı seneleri Qırımnı 30 biñge yaqın qırımtatar terk etti. Akimiyet icret ketişatını nezaret ete edi, kütleviy neticesi olmasın dep, amma, olğanı kibi, akimiyet içün Qırımnıñ ileri müstemlekeleşüv ketişatı daa da emiyetli edi. 1902 senesi yazılğan Novorossiya valisi Maliye nazirine mektübinde qırımtatarlarnıñ çetelge ketmesine qarşı çıqmaq içün sebep olmağanı bildirile: «İmperiya sıñırında ve ruslarnıñ ükmü altında qırımtatarlarnı tutmağa manasız tanıp, olarnıñ qaldırğan topraqlarnı rus qollarına keçmesini lâyıq köre edim. Tatar topraqlarını öz esabına alğan ve soñra rus köylülerine satqan Köylü Topraq bankından rus işine ğayet büyük bir hızmeti olur edi».
İsmail Gasprinskiyniñ ve onıñ safdaşları sımasında qırımtatar ziyalıları qırımtatarlarnıñ yarımadadan icretine qarşı çıqa ediler
İsmail Gasprinskiyniñ ve onıñ safdaşları sımasında qırımtatar ziyalıları qırımtatarlarnıñ yarımadadan icretine qarşı çıqa ediler – «Terciman» gazetası vastası ile Ulu Maarifçi vatandaşlarını köçüv qararını aşıqmayıp almağa, ev ve mülkiyetini bedava satmamağa, eyi taqdirni ğurtbetlikte qıdırmamağa çağıra edi.
Böyleliknen, 1902 senesi mayıs ayında İsmail Gasprinskiyniñ «İcret aqqında» maqalesi basıla, şöyle yaza: «…De o, de bu köyde Türkiyege köçecek olğan tatarlar topraq ve malını satalar. Ciddiy olsa, yapqan areketlerini añlamağan bu insanlarnı acımaq kerek: Vatannı terk etmek içün buña emiyetli sebep olmalı. Aqılsız, negizsiz areketler fuqarelik, yıqıluv ve ölümge ketire. Qırımdan icretni aqlağan sebeplerni körmeymiz, insanlarnı Türkiyege celp etken bir şey körmeymiz. Andan biñlerce insan mında ve Qara deñiz yalısına para qazanmaq içün kele».
Amma bundan soñ da icret areketi toqtalmay ve Rusiye imperiyasınıñ sönmesine qadar devam ete. Böylece, bir buçuq asır devamında Qırım tahminen million qırımtatarnı coydı. Qırım Merkeziy İcraiy Komiteti ve Qırım ükümetiniñ 1925 senesi azırlağan maruzalarında aytılğanı kibi: «Buña Yaponiya imperialistik ve vatandaşlıq cenkleri vaqtında yaş nesilniñ kütleviy yoq etilmesini, 1921-1922 seneleri 80 biñ tatarnıñ açlıqtan ölmesini qoşsaq, Qırımnıñ diger eali miqdarından üstün olğan tatarlarnıñ azlıq olması añlayışlı ola».
Tarih muayyen suallerge cevap bermey ve bütün problemlerni al etmey… Amma fikir yürsetmek içün bir ğıda, zemaneviylik ile qıyaslamağa imkân bere. Nice asırlar evelsi Vatanını terk etken insanlar Qırımda qalsa, bugünki ayatımız, belki, başqa türlü olur edi…
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Yalta cemaat erbabı, qırımtatar faali Emir-Üsein Kuku «Sova» uquq qoruyıcı merkezine bildirgeni kibi, içtimaiy ağlarda aşkâr etken yazıları sebebinden sorğuğa çağırıldı. FSB hadimleri şu yazılarda milletlerara nefretniñ hususiyetlerini körgenler.
Aytqanı kibi, iş malümatlarında onıñ Facebooktaki yazıları (paylaşuvları da) ve izaatları qayd etilgen, şu sırada Qırım musulmanlarına farqlı tillerde video muracaat, Suriyede Rusiye silâlı quvetleriniñ telâfeti aqqında video, qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevniñ olacaq ayırımlar aqqında beyanatı ve diger yazılar.
Aprel ayında qırımtatar falini «Odnoklassniki» içtimaiy ağındaki yazıları sebebinden endi sorğuğa çekken ve evinde tintüvni keçirgen ediler.
Emir-Üsein Kuku Yaltada aprel 20-de işke ketkende yaqalandı. Onıñ evinde tintüv keçirildi, bilgisayarlar, telefon ve kitaplar alındı. Soñra onı, tahmin etilgeni ki, Yalta uquq qoruyıcı organlarınıñ idaresine alıp kettiler. Onı Rusiye Federatsiyası Cinaiy kodeksiniñ 282-nci maddesine köre «Duşmanlıq ya da nefret qozğalaması, insan itibarını tüşürüv» kibi cinayette şekleyler.
AзaT эTилюBиHдeH coHъ yquq qorçalayıcı özüni yahşı is etkenini bildirip, büyrek ağrısı olğanını aytqan edi.


text:
Qarasuvbazardaki "Taygan" safari parkında eki tilki sığındı, olarnıñ anasını maşna urdı, bunı parknıñ müdiri Oleg Zubkov aytıp berdi.
Oña köre, tilkini urğan aqay yol çetinde eki tilkiçikni körip, olarnı "Taygan"ğa ketirmege istedi.
"Veterinarlar olarnıñ nezaret altına karantinge alır. Tilkiçikler sağlam, tendirist, bir aylıqlardır. Olar semiz, baqımlı ve şevqatlılar. Kimse qarşı olmasa, belki de adlarını Korona ve Virus qoyarmız", - dedi Zubkov.
Aprelniñ 22-sinde "Taygan" parkına beş qaşqır balasını ketirdiler. Olarnıñ anasını avcılar öldürdi.
"Taygan" arslanlar parkı Qarasuvbazarda 32 gektarlıq topraqta yerleşken. Mında arslanlar ve qaplanlar toplamı tutula, olarda ğayrı parkta 2 binden ziyade başqa ayvan yaşay.


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ yetekçilerinden biri İlmi Umerov, Qırımnıñ Ukraina nezaretine qaytarılması içün SSCB dağılğanda qabul etilgen Rusiyeniñ sıñırları ğayırlan tiklenilmek kerek olğanını tüşüne. Bunı Umerov mayısnıñ 29-nda öz Facebook saifesinde yazdı.
«Mayısnıñ 31-nde Aqmescit rayon mahkemesinde saat 11.00 menim cinaiy davamnıñ mahkeme ceryanı başlatılacaq. Men 2014 senesiniñ referendumını ve soñraki qoşuluvnı qabul etmeyim. Qırımnı vaqıtınca işğal etilgen topraq, Rusiyeni ise Ukrainağa nisbeten istilâcı-devlet olaraq qabul etken BM Baş Assamlesınıñ rezolütsiyasına qol tutam. Zanımca, şimdiki vaqıtta meseleniñ tek bir çezüv yolu bardır – SSCB dağılğanda 1991 senesi Ukraina ve Rusiye arasında qabul etilgen sıñırlar ğayırdan tiklenilmeli», – dep yazdı Umerov.
İlmi Umerovğa qarşı ekstremizm maddesi boyunca FSB tarafından cinaiy iş açılğanını 2016 senesi mayıs 12 künü Qırımnıñ sabıq prokurorı Natalya Poklonskaya beyan etken edi.
Meclis reisi muavininiñ yaqalanuvı, tintüvi ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
Meclis reisi Refat Çubarov, İlmi Umerovnıñ taqip etilmesini Rusiye taradından istilâ etilgen Qırımda qırımtatar halqına qarşı yapılğan aqsızlıq ve zulumnıñ bir qısımı olaraq tanıy.
Kreml nezaretindeki Aqmescit raon mahkemesiniñ resmiy sitesinde yerleştirilgen malümatqa köre, İlmi Umerovğa qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 280.1 maddesi boyunca açılğan cinaiy dava eki kün evelsi mahkemeci Andrey Kulişovğa teslim etildi.
«Mirotvorets» sitesiniñ malümatına köre, Andrey Kulişov, mahkemeci şeadetini bozğanı içün ve Ukraina CK 111 maddesini bozağanı («devlet hainligi») içün, Ukraina uquq qoruyıcı olrganları tarafından qıdırılmaqta.
Bunen beraber Ukraina Yuqarı adalet şurası tarafından işten boşatılğan qırımlı mahkemeciler sırasında Andrey Kulişovnıñ adı keçmey.


text:
Avgustnıñ 24, cumaaqşamı künü, Ukraina Mustaqillik Kününi qayd ete. Devletniñ er yerinde bayram tedbirleri ötkerilecek.
Kyivde Kreşatik soqağında arbiy parad keçirilmesi planlaştırıla.
Bayram çerçivesinde «Qırım evi» muessisesi devletniñ çeşit şeerlerinde bazı tedbirler keçirecek. Kyivde qırımlı Zlata Ogneviç, Elzara Batalova, Azize İbragimova kibi çalğıcı ve oyuncılarnıñ jazz piyanisti ve bestekâr Usein Bekirov, «Shatur-Gudur» pank-gruppası kelmesi beklenile. Ayrıca çeşit türlü master-klass ve dekorativ-ameliy yarmalıqlar keçirilmesi planlaştırıla.
Bunıñ arfesinde Ukrainada milliy bayraq Künü qayd etildi.
Bu künlerde Milliy politsiya, Milliy gvardiya, Devlet sıñır hızmeti ve fevqulâde vaziyetler Devlet hızmetiniñ hadimleri olaraq 15 biñ kişi soqaqlardaki tertipni qorçalaycaq.
Rusiye işğal etkeni sebebinden Qırımda Ukraina Mustaqillik künü qayd etelmeycek. Keçken yıllar devamında Kreml nezaretindeki yarımada akimiyeti cemaat faalleriniñ Ukrainanıñ doğğan kününe bağışlanğan tedbirler keçirmelerine ruhset bermegen edi. Buña baqmadan, Qırımnıñ çeşit şeerlerinde adet üzre ukrain abideleri tübüne çiçek qoyma ananesi devam ettirilmekte.
Uquq qoruyıcılar qayd etkenine köre, yarımadada ukrain faalleri toqtamadan taqip etilmekte.
1991 senesi avgustnıñ 24-nde Ukraina mustaqilligini ilân etken edi (bu vaqıtqace o SSCB terkibindeki Ukraina Sovet Sotsialist Cumhuriyetine kirmekte edi). Ukrainanıñ 1991 senesi avgustnıñ 24-nde mustaqilliq ilân etmesinen bağlı akt 1991 senesi dekabrniñ 1-nde halqnıñ rey berüvinen tasdıqlanğan edi.
Bu vaqia ancaq 1992 senesi iyün ayında, Yuqarı Şura avgustnıñ 24 Ukraina Mustaqilligi Künü dep sayılacağını ilân etkenden soñ devlet bayramına çevirilgen edi.


text:
Rusiye maliye nazirligi devlet Rezerv fondınıñ bütün paralarını masraf etip bitirgen. Bu aqta yanvarniñ 10-nda nazirlikniñ matbuat hızmeti haber etmekte.
Derc etilgen vesiqağa binaen, bücet qıtlığını qapatmaq içün 420 million ruble masraf etilgeni içün, esaplar tekmil sıfırlanğan.
Daa evel haber etilgeni kibi, 2018 senesi fevralniñ 1-nde Rezerv fondı lâğu etilgen soñ, Rusiye bücetiniñ ilâve keliri milliy abadanlıq Fondına yollanacaq. Eki fond da doquz yıl evelsi Tüzleştirilüv fondı bölünüvi neticesinde meydanğa ketirilgen edi.


text:
“Akvarium” Rusiye rok-taqımı Ukrainada dekabrde keçecek kontsertlerini lâğu etti.
“Yazıq, amma fors-major sebebinden Ukraina turnemizni şimdi keçirip olamaymız”, - yazdı Facebook saifesinde taqım lideri Boris Grebenşçikov. “Fors-mojor unutılır” ve “Akvarium”nıñ Ukrainda kontsertleri kelecek yılda keçer” dep ümüt etkenini yazdı o.
Ukraina Yuqarı Radası Keriç boğazında Rusiye arbiyleri tarafından Ukraina gemilerine açılğan ateş sebebinden bir qaç vilâyette cenk vaziyetini ilân etti. Cenk vaziyeti devam etkence Ukrainağa 16 yaşından 60 yaşına qadar Rusiye erkek vatandaşları kirsetilmecek. Devlet sıñır hızmetinde, olarnı sübet ve vesiqa teşkerüvinden soñ ayrı allarda keçire bileceklerini qayd ettiler. Sıñır keçken adamlarnıñ aytqanına köre, atta qadınlarnı da er vaqıt sıñırdan keçirmeyler.
Ukraina Devlet Sıñır hızmeti, bir künde sıñırdan 100-ge qadar kişi keçirilmegenini bildirdi. Ne qadarı keçirildi - haber etilmey. Bundan ğayrı, Rusiye 40-qa qadar ukrainalını kirsetmegeni aqqında malümat bar, amma Rusiye resmiy sıñırlayıcı tedbirlerni kirsetmegen edi.
Boris Grebenşçikov yaqında 65 yaşını toldurdı. 2014 senesi Rusiye-Ukraina çatışuvından soñ, o bir qaç kere Kyiv ve başqa ukrain şeerlerine kontsertlernen kele edi. “Akvarium” lideri, ukrain siyasiy mabüsleri Oleg Sentsiv ve Aleksandr Kolçenkonı azat etmege çağırtıp, Amnesty International teşkilâtınıñ uquq qoruyıcı marafonında iştirak etti.


text:
"Söyläşü eş turında häm yabıq ber cirdä bulsa – söyläşüçelär kübräk irlär bula."
Häm, bu älbättä, xatın-qızlarnıñ eş turında söyläşä almawın añlatmıy, dip östi ul. Tikşerü 98nçe yıldan alıp 2004nçe yılğa qadär alıp barılğan, irlär häm xatın-qızlarnı ayırıp törkemnärgä bülep alarnıñ täwlek buyına söyläşülären yazıp barğannar.
Tikşerüdä qatnaşqannarnıñ 15%tı yoqlawdan qalğan başqa waqıtta ber dä awızların yapmağannar, alarnıñ yartısı irlär – yartısı xatın-qızlar bulğan, di Arizona ğalime:
"Xatın-qızlar küp söyläşä digän äyberne bälki bez – nizaqlarnı çişü ısulınnan alğanbızdır. Mönäsäbärlär kierenke bula başlağanda ğadättä irlär söyläşmi başlıy, xatınnar kiresençä söyläşü häm açıqlawnı taläp itä. Berse taläp itä, ikençese çigenä. Nizaq çişelmi qalsa ul bezneñ öçen bik möhim bula başlıy, häm bez anı ğömümiläşterep – xatınnar küp söyläşä dip äytäbez."
Älbättä bolar barısı da farazlar ğına, här törle fänni tikşerenü kebek anıñ näticäläre tulısınça qabul itelä almıy. Alay da – xalıq arasında kiñ taralğan – irlär belän xatın-qızlar törle äyberlär turında söyläşä digän fiker çınbarlıqqa turı kilä, di professor yardämçese:
"Xatın-qızlar kübräk mönäsäbätlär, moda turında söyläşä. Elek tä şulay uylıy idek. "
İrlär sport häm texnologiälär turında söyläşergä yarata. Amerikan ğalimnäre uzdırğan tikşerüdä 29 yäşkä qadärge keşelär qatnaşqan, törle yäştä söyläşü teläge üzgärergä mömkin. Ämma monnan soñ – xatın-qızlar irlärdän kübräk söyläşä digän süzgä ışanmağız!
Azatlıqnıñ xatın-qızlar säxifäse här atnanıñ sişämbesendä efirğa çığa. Qazanda bezneñ qısqa çığarılışnı kiçke 10 tulğanda Yaña Ğasır dulqınnarında tıñlağız. Azatlıq här kön qısqa dulqınnarda häm internetta!


text:
Nevbetçiniñ malümatına köre, Keriç parom keçitinde sentâbr 2-de aqşam 270 maşina nevbetini bekley.
Al-azırda «Kavkaz» limanında nevbet 230 maşinadan ibaret, – dep bildirdirler «Yekâne naqliye müdirliginiñ» matbuat hızmetinde.
«Aqşam üstü maşinalar sayısınıñ artqanı tabiiy bir aldır, çünki turistler üylede musafirhanelerden çıqalar ve bir qaç saatten keçitke kelip çıqalar. «Qadife» mevsimi başlanğanınen Qırımğa kirgen naqliyatnıñ sayısı da arttı», – dep tefsir eteler naqliye müdirliginde.
Taşıyıcılarnıñ malümatına köre, keçit işini devam ete, lâkin bugün yelniñ süratı saniyede 8-10 metrni teşkil ete edi. Buña baqmadan, paromlar çalışalar.


text:
Dekabrniñ 18-nde aqşam Rusiyeniñ Sankt-Peterburg şeerinde «Strategiya-18» faaliyetçileri daa evel ilhaq etilgen yarımadada cöremeler ile cezalanğan qırımtatarlarğa qol tutmaq içün «Qırımtatarlar terroristler degil» plakatlarınen bir kişilik piketlerge çıqtılar. Bunı Azatlıq Radiosı bildire.
Faaliyetçilerden bir hanım: «Qırımda adamlar nasıl plakatlarnen çıqqan olsa, biz de aynı plakatlarnen çıqamız. Olar tamam bunı – terroristler olmağanlarını söylemege istegen qırımtatarlar edi… Bugün 70 kişini muhakeme ettiler. –Qırımda qanunlar işte böyle etip eda etile… Olarğa qarşı toqtamağan repressiyalar devam ete. Men olarnı (repressiyalarnı – QA) yalıñız bir manada añlayım – olarnı yarımadadan sıqıştırıp çıqarmaq isteyler», – dedi.
Dekabrniñ 18-nde Qırımda, daa evel tintüvler ve tevqiflerge cevaben bir kişilik piketlerge çıqqan qırımtatarlarğa qarşı 70-ke yaqın mahkeme oturışuvı ötkerildi.
Faaliyetçilerge qarşı, tayin etilgen piket ötkerüv tertibiniñ bozulması munasebeti ile (Rusiyeniñ Memuriy tertip bozuv aqqında kodeksi, madde 20.2, 5-nci qısım) memuriy protokollar tizildi. Olarğa 10 biñden 20 biñ rublege qadar (4700-den 9400 hrivnağa qadar – QA) cöreme ya da mecburiy iş cezası tayin etilmek mümkün. Tizilgen protokollarğa köre, polis hadimleri bir kişilik piketlerge, akimiyet ile uyğunlaştırılmağan kütleviy tedbir deye qıymet kestiler.
Mahkeme oturışuvları, cümleden, Aqmescit, Canköy, Aluşta, Suvdağ ve bunıñ kibi de İçki, İslâm-Terek, Qarasuvbazar ve Qurman rayonlarında ötkerildi. İçki işler nazirliginiñ Qırım boyunca ekspertiza merkezi tarafından «piketler bir maqsat, bir niyet ve umumiy teşkil etilüv ile birleştirileler» şeklinde çıqarılğan hulâsa, qabaatlav tarafınıñ esas delili olaraq qabul etildi.
Qırımda oktâbrniñ 14-nde, Rusiye tarafından ilhaq etilgen yarımadada telükesizlik hadimleriniñ qırımtatarlarğa, musulmanlarğa qarşı repressiyalarına narazılıq köstermek maqsadınen bir sıra bir kişilik piketler ötkerildi.
Rusiyeniñ muhalif faaliyetçileri muntazam surette siyasiy mabüslerni azat etmek, Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı tecavüzini toqtatmaq, Qırımnıñ işğaline soñ qoymaq talaplarınen barışıqlı piketler ve tedbirlerge çıqalar.
Sankt-Peterburg ve Moskvanıñ faaliyetçileri, qırımtatarlarnıñ 1944 senesi mayıs 18-nde sürgün etilüvi hatırasına «Strategiya-18» dep adlandırılğan muddetsiz areket içün birleştiler. İlhaq etilgen Qırımdaki vaziyetni tanıtmaq, Rusiye cemaatçılığına insan aq-uquqları ve ürriyetleriniñ bozuluvı vaqiaları aqqında haber bermek içün faaliyetçiler er aynıñ 18-nci künü şeerniñ soqağına çıqalar.


text:
Aqmescit - İyün 28-ne keçer gecesi Qırım musulmanları Ramazan ayını qarşıladılar. 30 kün devamında musulmanlar orazasını tutıp, maneviy temizlikke ıntılacaqlar. İslamnı kütkenler içün bu ay nasıl hususiyetler ile belgilengenini ögrenmege teklif etemiz.
Ramazannıñ eñ müim qısımı – orazadır, o bir ay devam etip, kündüzleri suv ve yemekten vazgeçmek ile keçirile. Yemek tek belli bir zamanda aşala. Belli ki, insannıñ eñ adiy ve kerekli ihtiyacalarından vazgeçip, musulmanlar sabırlarını pekiteler.
Maneviy temizlik ve faqır-fuqarelerge yardım
Oraza devamında sögünmek, yalan söylemek, açuvlanmaq ve ğıybet etmege yasaqtır. Tıştan temiz olıp, iç dünyanıñ temizligi üzerinde çalışmalı, adamnı lekelegen er türlü tüşünce ve areketlerden özüni qorumalı. Yapqan işi ve fikirleri qara olğan musulmannıñ orazası kerçek degil, dep aytalar. Musulmanlar eminler, Ramazan ayında tolusınen tutılğan oraza göñüllerine eyi tesir ete.
Ramazanda musulmanlar eyi areketler yapıp, hasta, ihtiyaclarğa yardım qolunı uzatmalılar, sadaqa tarqatmalılar. Fitr, bu ayda mutlaqa berilgen paranıñ bir qısımıdır.
Şimdiki vaqıtta, bu paranı hayriye işlerinen oğraşqan mahsus fondlarğa bermek mümkün. Fitrniñ miqdarı yerli diniy idare tarafından, ealiniñ yaşayış seviyesine köre belgilene. Qırım musulmanları diniy idaresi bildirgeni kibi, bu sene er musulman içün fitr miqdarı 100 rubleni teşkil etecek.
Bundan da ğayrı, imkânları olğanlar digerler içün iftarlarnı teşkil ete bileler.
Oraza borcundan kim boşatıla bile
Orazanı çağına yetken er musulman tutmalı. Onı tek qart adamlar, daimiy sürette hasta olğanlar, balalar, yüklü qadınlar, emizdirgen analar tutmay bileler. Yolda-izde olğanlar ve orazanı tutmağa şartları olmağanlar orazadan boşatılalar. Bir qaç künni qaçırğanlar, başqa ayda tuta bileler.
Orazanı bütün qaidelerge köre tutulması, em maneviy taraftan, em sağlıq taraftan eyi tesir ete. Bir yıl içinde aşap-içken adamnıñ vucudı bu ay içinde raatlana ve toksinlerden boşana. Oraza immunitetni pekite, hafızanı çalıştırta, bedenniñ içinde olğan ceryanlarnı eyileştire.
Qırım musulmanları Ramazan ayı aqqında fikirlerinen paylaşalar
Sudaqnıñ sakini Lenora Dülberniñ fikirince, Ramazan ayında orazanı tutmaqtan ğayrı, kendi aciz taraflarını ögrenmek mümkün. «Kendi-kendinen bir qalıp, özüni aldatıp, ayın-oyunlar yapıp, ajizligini kösterip olmazsıñ. Bazıda, tamam bu ay biz maneviy temizlik çoqrağına soñsuz derecede dala bilmemizni tüşünem. Bütün ömür devamında Rabbimizniñ közü altında bulunamız, bu künleri ise, bağımız daa ziyade qaviyleşkenini tüşünem. Ve elbette ki, bu ümüt ve dua zamanıdır», – dey Lenora.
Aqmescit sakini İbraim Ümerovnıñ qorantasında Ramazan büyük bayram deviri sayıla. «Men, yahşılıqqa ümüt etip, günâhlarımnıñ afu etilmesine işanğanım içün orazanı tutam», – dey o. – Er yıl bu adden tış ay menim hatıramda yañı duyğular qaldıra. Amma, birinci kere orazanı nasıl etip tutqanımnı hatırlamayım. Demek, ana-babam bu mubarek ayı sayesinde peyda olğan quvançnı ta balalıqta is ettirdiler. Onıñ içün, Allaha ve olarğa minnetdarım».
Aqmescitli Dilâra Karikova orazanı endi onuncı kere tutacaq. «Er yıl Ramazannıñ arfesinde men daa bahtlı ve eyi niyetli olam! Bu sene Ramazannıñ başlanuvı sevimli memleketimniñ Anayasa Kününen bir kele. Ayatımda olğan imtianlar eyilikke çevirilgenine işanam. Bütün musulmanları hayırlap, epimizge küçlü iman, sabır ve eyilikler tileyim».
Oraza bayramı
Ramazan bitkeninen, cemi musulmanlar üç kün devam etken Oraza bayramını qayd eteler. Musulmanlar biri-birine musafirlikke barıp, bayramlaşıp, qartnı-yaşnı hayırlap, balalarğa ediyeler bağışlaylar.


text:
İşğal etilgen Aqyarnıñ «qanun çıqarıcı toplaşuvı»nıñ deputatları şeerni qapalı etmege razı olmadılar. Buña 42 deputattan tek 10 qol tuttı.
İşbu qararnıñ teşebbüsçisi İvan Yermakov degeni kibi, şeer kirişiniñ yasaqlığı cinayetçilikni eksiltmek içün hızmet ete bilir, dep yaza «Sevastopolskiye novosti» neşiri.
Leyhanıñ müellifdeşi Vasiliy Parhomenko söz şeerniñ bütünley qapatıluvı aqqında degil de, bazı insanlarnıñ kirişi yasaqlığı aqqında ketkenini qayd ete.
Faqat bu ğaye ve delillerge qol tutmadılar.
Hatırlatamız, Aqyarnı tariklerniñ ve «ğarbiy cemaatçılıq istilâsınıñ» ögüni almaq içün qapatmaq istey ediler.


text:
Qırımtatar milliy Meclisi, «Qırım» Fondı» hayriye teşkilâtı, «Avdet» gazetası bir kün içinde Aqmescit merkezinde Şmidta soqağı boyunca yerleşken binanı terk etmeli.
Bu mahkeme qararnı sentâbr 17 künü «Qırım» Fondı» teşkilâtınıñ reisi Riza Şevkiyevge Qırım Cumhuriyeti boyunca mahkemecilerniñ federal hızmeti İdaresiniñ mahsus icraiy işlerniñ amelge keçirilüvi boyunca mahkemecilerniñ Rayonara bölüginiñ hadimi oqudı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Aks alda, binada qalğan mülkni yaqalap, içeri ise iç kimseni kirsetmecekler, deyler mahkeme hadimleri.
Şevkiyevge taqdim etilgen vesiqalarda aytılğanı kibi, bu qararğa sentâbr 15 künü Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesiniñ icraiy kâğıtı oldı eken.
Onıñ rezolütiv qısmında qayd etilgeni kibi, «Qırım» Fondı» teşkilâtına «Aqmescitte Jıdkov 40/Krılov soq, 117; 8 Marta soq, 34; Yaltinskaya soq, 155, kv. 3; Krımskih partizan, 23, kv. 44; Kiyevskaya soq, 92-a, kv. 34; Jelâbova soq, 37/8, kv. 88; Şmidta soq, 2 adresi boyunca yerleşken mülkniñ qullanuvında saip vekâletlerini becermege, binanı kirağa bermege, işbu mülk ile bağlı nasıldır añlaşmalarnı qabul etmege» yasaq etile.
Mahkemeniñ qararı amelge keçirilmegen olsa, Fondnıñ başı cinaiy mesülietke çekilecek.
Bunıñ ile, Qırım «prokurorı»nıñ qararı ile «Qırım» Fondı»nıñ «Vladikombank»ta olğan esapları qapatıldı. Yañı esaplarnı açmağa ise yasaqtır.
Qırım.Aqiqat neşiriniñ «Qırım» Fondı» binanı terk etecekmi degen ualine Şevkiyev cevap berip olamadı.
«Adliyeciler bu qarar üzerinde tüşüneler ve ileride yapılacaq areketler boyunca muzakerelerni keçirecekler. Binanı boşatmaq mümkün olmağan bir şeydir. Boşatmasaq, demek olarğa binamıznı işğal etmege izin berermiz»,– dedi o.
«Qırım» Fondı» ve Meclisniñ etrafında olayatqan adiselerni Riza Şevkiyev sentâbr 14 künü «Devlet şurası»na olğan saylavlarda vatandaşlarnıñ iştirak etmegeni ile bağlay.
«Şimdi qırımtatar halqını Qırım ealisiniñ amanlığına keder etken duşman olaraq kösterecekler ve bizni faal sürette sıqacaqlar. Böyleliknen, olardan yüz çevirgen saylayıcılarnıñ közlerinde öz şüretini kötermege çalışacaqlar», – dey Şevkiyev.
Sentâbr 17 künü Qırımtatar milliy Meclis binasına FSB ve mahkeme hadimleri keldiler. Olar «Qırım» Fondı» hayriye teşkilâtınıñ reisi Riza Şevkiyege mahkeme qararını oqudı ve mülkni müürlemege azırlanalar.
Sentâbrniñ 16-da Aqmescitte qırımtatar milliy Meclisiniñ binasını silâlı insanlar sarıp aldı, mında tintüv keçirildi.
Tintüv neticesinde qırımtatar milliy Meclis toplaşuvlarınıñ protokolları, bir qaç diniy kitap, bilgisayarlar ve Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevniñ şahsiy şeyleri tutıp alındı. Qırımnıñ içki işler nazirliginde ve Taqiqat komitetinde izaatlarnı bermekten vazgeçtiler.
Meclis vekilleri bunı «içtimaiy ceetten faal olğan insanlarnıñ qorquzuvı» olaraq tanıylar.


text:
Avropa birliginde Rusiye tarafından Qırımnıñ qanunsız areketini alâ daa tanımaylar ve yarımadağa yüksek seviyeli ziyaretlerni Ukraina ile uyğunlaştırmaq kerek olğanını tüşüneler, haber ete UNİAN.
«Avropa birligi Qırım ve Aqyarnıñ qanunsız işğalini defalarca takbih etti ve tanımay. Yarımadağa yüksek seviyeli ziyaretler mıtlaqa ukrain akimiyeti ile uyğunlaştırılmaq kerek», – dedi agentlikke AB Tış hızmetiniñ temsilcisi Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve baş naziri Dmitriy Medvedevniñ Qırım ziyaretini izaatlap.
Bazarertesi künü, avgust 17-de, Yaltada Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye Devlet şurası prezidiumınıñ turizm inkişafı boyunca toplaşuvını keçirdi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Rusiye prezidenti Vladimir Putinninniñ Ukraina tarafı ile uyğunlaştırılmağan Qırım ziyaretini – medeniy dünyağa qarşı areket olaraq adladı. Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve baş naziri Dmitriy Medvedevniñ işğal etilgen Qırım ziyaretine narazılığını bildirdi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar. Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Ukraina şarqındaki cenk uruşları alanında bulunğan ukrain askerleri 8 mart Dünya qadınlar künü munasebetinen video hayırlavını azırladılar.
Hayırlav Ukraina Arbiy televideniyesiniñ YouTube kanalında yerleştirildi.
Askerlerden biri Belaya Tserkov şeerinden Aleksey ömür arqadaşı, ana ve qızlarğa erkeklerni beklegenleri içün minnetdarlığını bildirdi.
«Biz qaytacaqmız, biliñiz», – dep ayta Aleksey qolunda avtomatnı tutıp.
Malüm olğanı kibi, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko 8 mart bayramı munasebetinen göñülli, ekim, qurtarıcı ve uquq qoruyıcı qadınlarnı mukâfatlarnen taqdirledi.


text:
«Qırım» regionlarara cemaat areketiniñ temsilcisi Murat Yazıciyevniñ qırımtatarlar içün milliy devletçilikten vazgeçmek kibi ğayesi şaşıracaq bir şey degil. Sovet zamanları bu aqta qırımtatar halqınıñ duşmanları defalarca aytqan edi.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Tış alâqalar bölüginiñ reberi Ali Hamzin bildirdi.
«Qırımtatarlarğa sürgünlikten evel milliy muhtariyet şeklinde olğan qırımtatar devletçiliginden vazgeçmek ğayesi aqqında aytacaq olsaq, halqımıznıñ duşmanlarında daima bar edi. Bu ğaye şaşırtacaq bir şey degil», – dey o.
Hamzin dey ki, «Rusiye I Petr yolbaşçılığında daa ayaqqa turmağan vaqıtta, ukrainlerde o iç te olmağanda», qırımtatarlarnıñ devletçiligi endi bar edi.
Meclis temsilcisi aytqanı kibi, Yazıciyevniñ beyanatı açıq-aydın degil ve aqiqaten «bu şaraitlerde milliy devletçilik ğayesi manasız» olğanını bildire. «Müellif Rusiye şaraitlerini nazarda tuta», – dey Hamzin.
«Aqlı olğanını tanımaq kerek. Rusiyede qırımtatarlarnıñ milliy problemasına böyle yanaşuv olğanda, Rusiye Federatsiyası prezidentiniñ Qırımdan sürgün olunğan bir de bir beş halqnıñ aqlavı aqqında añlaşılmağan fermanını nazarğa alsaq, kerçekten de milliy devletçilikniñ ğayrıdan tiklenüv ğayesi imkânsız ola. Bildirüviniñ esas manası budır, bayraq altında birleşmek ğayesi, sanki, biz rusiyelimiz, şeytandandır», – dey o.
«Qırım» regionlarara cemaat areketiniñ prezidium azası Murat Yazıciyev qırımtatarlarğa milliy devletçilik ğayesinden vazgeçmege ve özlerini Rusiye vatandaşları sayıp, bundan ğururlanmağa teklif etti.
«Qırım» cemaat areketiniñ reberi – Qırım Devlet şurasınıñ reis muavini Remzi İlyasov.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi “terorcılıq propagandası”nda qabaatlanğan Qırım cemaat jurnalisti, bloger Nariman Memedeminovnı SİZOdan quvetleştirilgen nezaret kamerasına avuştırdılar.
Bu aqta onıñ advakatı Emil Kurbedinov bildirgeni aqqında “Qırım birdemligi” cemaat birleşmesiniñ saifesinde haber etile.
Qayd etile ki, Narimanğa, ekstremist edebiyatınıñ tartatılmasında, ögrenmesinde, ekstremist idealogiyasınıñ propagandasında qabaatlap, oña raport berildi ve ekstremist idealogiysını ögrengen, tarqatqan ve prodaganda etken şahıs kibi esapqa alındı.
Memedeminov quvetleştirilgen nezaret kamerasına avuştırıldı.
“Bundan ğayrı, advokatı, Nariman sağlığı yaramaylaşqanına şikâyet etkenini qoştı. Bir aydan çoq o tibbiy yardım aqqında muracaat ete, amma SİZO ekimleri buña diqqat etmey. Kurbedinov, müşterisi hastahanege baqıluv ve tedaviylev içün alıp barılmasa, sağlığı fenalaşa bile, dedi”, - dep qayd ete uquq qoruyıcılar.
Martnıñ 22-nde Bağçasaray rayonında Rusiye telükesizlik hadimleri ve uquq qoruyıcıları Nariman Memedeminovnıñ evini tinttiler. Ondan soñ faaliyetçi Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine alıp ketildi. Martnıñ 23-nde mahkeme Memedeminovnı tevqif etti.
Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatlaylar.
Martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Qırımda mahkeme ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ hatırasına keçirilgen aktsiyanıñ iştirakçisi Veldar Şukurciyevniñ mahkemeniñ mecburiy işler aqqında qararına apellâtsion şikâyetini baqın, yañı ceza olaraq 10 000 rublelik para cezasını belgiledi.
Bunı Şukurciyev mahkeme toplaşuvından soñ Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Qırım faali bu qararnen razı degil ve onı şikâyet etmek niyetinde.
«Mahkeme birligine oşay, birisini illâ ki cezalamaq kerek. Olar 10 000 ruble eyi kibi keliştiler. Men mahkemeden afu soramasını, bir de bir taqip toqtatılmasını ve yasaq etilmegen devlet bayrağını qolumda tutmaq menim qanun aqqım olğanını tanılmasını talap etmek isteyim», – dep ayttı Veldar Şukurciyev.
Malüm olğanı kibi, faalller Aleksandr Kravçenko, Leonid Kuzmin ve Veldar Şukurciyev mart 9-da ukrain şairi Taras Şevçenkonı añma tedbirinde yaqalanğan ediler.
Mart 12-de mahkeme olıp keçti, faallerniñ ukrain timsallerini qullanğanlarından sebep cezası belgilendi. Mahkeme er bir faalni 40 saatlik mecburiy işler ile cezaladı.


text:
Talil ve tahminler ukrain bürosınıñ reisi Sergey Dâçenko Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde aytqanı kibi, Qırımnıñ energetik qamaçavı aqqında laf yürsetmege vaqıtsızdır, çünki Ukraina şimdi Rusiyege tabidir.
Ekspert dey ki, Qırımnıñ energetik teminlevini sıñırlap, Ukraina «tenazuriy cevapnı elde ete bile».
«Ukraina yañı şaraitlerde öz energetik mustaqilligini teminlemegence, Rusiyege ve energetika saasında ola bilecek sanktsiyalarğa tabidir», – dedi Dâçenko.
Onıñ sözlerine köre, Donbassnıñ bir qısmı şimdi ukrain akimiyetiniñ nezareti altında olmağanı sebebinden vaziyet daa da zorlaştırıla.
«Bir qaç yıl evelsi özümiz öyle tabi degil edik. Amma resurslarnıñ büyük bir qısmı Ukraina nezareti altında olmağan territoriyada qalması sebebinden problemler başlandı», – dep añlattı Dâçenko.
Ekspert dey ki, devlet energetik havsızlığı ile vaziyetni eyileştirmek içün areket etmedi. Neticede Ukraina «kene de energiyanı ital etmege mecbur».
Herson vilâyetinde oktâbr 20 künü kene bir kene «Melitopol-Canköy» yolağınıñ tiremelerini bozdılar. Biriniñ tübüne mina qoyulğan edi. Militsiyanıñ bildirgenine köre, 3 mina ve 2 trotil qılıçı tapıldı. «Elektroenergetika obyektlerniñ aselet bozulması» maddesi boyunca cinaiy ketişat başlanıldı.
Oktâbr 6-na keçer gecesi belgisiz şahıslar Canköy-Melitopol yolağınıñ eletktrotiremesini bozdılar.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya iştirakçileri «mal» qamaçavından soñ Qırımnıñ «energetik» qurşavınıñ ola bilecegini bildirgen ediler.


text:
Qırım «baş naziriniñ birinci muavini» Rustam Temirgaliyev jurnalistlerge bergen malümatqa köre, bugünde-bugün içilgen suvnen temin etüv işi üç yönelişte alıp barıla. Onıñ aytqanına köre, suvnı Şimaliy-Qırım kanalına özenlerden alalar, al-azırda Qarasuvbazar suv anbarından suv almaq içün azırlıq köreler.
«Eñ problemli regionlar – Sudaq, Kefe, Keriç – mayıs ayında Qırımnıñ dağ eteginden suv alacaqlar, – dep bildirdi Temirgaliyev. – Bugün Qırım Ukrainadan suv berilmesi ceetinden bağlı degil».
Qırım işğalinden soñ yarımadada bazı şeerlerde suv temini ve suvaruvnen bağlı problemler peyda oldı. Yerli «akimiyetniñ» malümatına köre, Ukraina akimiyeti Qırımğa suv berilmesini qısqarttı. Lâkin Kiyevde bu malümatnı inkâr ettiler. Bundan ğayrı, suv resursları Devlet agentligi işğal olunğan Qırımda Şimaliy-Qırım kanalından qanunsız alda suv alına.
Mütehassıslarnıñ aytqanına köre, Qırımda suv qıtlığı sebebinden pirniç bereketi olmaycaq.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov Frenkistandaki Nitstsa şeerinde yüz bergen terakt neticesinde adamlarnıñ elâk olması munasebetinen taziye bildirdi.
«Nitstsada yüz bergen terroristik eylem neticesinde 84 alınğan adam ayatı... Bir an içinde yüzlerce qorantalarğa belâ keldi, olarnıñ yaqınları, çeşit millet ve din adamları, terakt qurbanları oldı», – dep yazdı Çubarov Facebook saifesinde.
O, halqara terrorizm aqqında aytıp, Qırımnı işğal etken Rusiye aqqında da hatırlattı, rusiyeli ükümet tarafından öldürilgen, hırsızlanğan ve yaqalanğan qırımtatarlarnı hatırladı.
«Öz içki problemalarını çezmek ve tışqı maqsatlarğa irişmek içün cenkni saylağan ayrı devletlerniñ terroristik faaliyetini toqtatmayıp, ayrı, em de kollektiv terrornıñ yoq etilmesi imkânsızdır. Elbet, men Rusiye ve Ukrainağa ücüm etken, Vatanımnı, ukrain Qırımnı işğal etken onıñ yolbaşçıları aqqında aytam... Nitstsada teraktnıñ qurbanları olğanlarnıñ yaqınlarınen beraber qayğıram, amma olarğa soñsuz belâdan ve yaqınlarını coyğanından keçmege nasıl etip, yardım eteyim?», – dep qayd etti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi.
Nitstsada Bastiliyanı alma künü qayd etilgen vaqıtta yüz bergen terakt neticesinde 84 insan elâk oldı, daa 100-ge yaqın kişi yaralandı. Dünya Frenkistannen onıñ terrorizmge qarşı küreşinde birdemlik olğanını bildire.
Elâk olğanlar arasında bir Ukraina vatandaşı bar, daa eki ukrain yaralandı.
Frenkistanda iyül 16, 17 ve 18 künleri milliy matem künleri olaraq ilân etildi.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, keçken künü doquz yañı koronavirus hastası qayd etildi.
«Üç kişi – Saq rayonı, Saq hastahanesi, tibbiyet hadimleri, bu yaramay bir tendentsiya. Üç insan Aqmescitte hastalandı, eki kişi – Yalta ve Aluştada – 95 yaşında hastanen alâqada olğan bir kişi bar», – dedi Aksenov mayısnıñ 8-nde koronavirus yuqunçı ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında.
Onıñ malümatına köre, hastalar yuqunç hastahanesine alındı.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ mütehassısları epidemiologik tahqiqat keçire, alâqada olğanlar belli, profilaktika tedbirleri kerçekleştirile.
Al-azırda Qırımda 177 koronavirus hastası bar. 22-si çetelden keldi, 18-i – Rusiyeden. 23 insan Rusiyeden kelgenlernen alâqada edi, 114-ü laboratoriyada tasdıqlanğan hastalarnen alâqada oldı. 44 insan tüzeldi. Bir koronavirus hastası vefat etti. Aqyarda 110 COVID-19 hastası bar, eki kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Barışıq, yatırım, keyfiyetli infrastruktura – Ukraina prezidentiniñ fikirince, Ukraina içün «kelecek formulasını» şekillendirecek faktorlarnıñ bir qısmı.
Bu aqta Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy «Novoye vremâ. Mir v 2020» («Yañı zaman. 2020-de barışıq» – QA) içün sutunda yaza. O, beş şeyni ayta, dep yazıla dekabrniñ 12-nde «Novoye vremâ» internet saytında.
Barışıq olmasa, inkişaf olamaz. Bizim şartlarımıznen barışıq olmasını isteymiz. Yani Ukrainağa topraqlar ve insanlarımız qaytarılmalıVolodımır Zelenskıy
Birincisi – barışıq. «Barışıq olmasa, inkişaf olamaz. Bizim şartlarımıznen barışıq olmasını isteymiz. Yani Ukrainağa topraqlar ve insanlarımız qaytarılmalı», – dep qayd ete Volodımır Zelenskıy.
Ekinci faktor olaraq «semereli institut ve er kes içün mecburiy olğan temiz oyun qaideleri», qabarcılıqqa qarşı ğalebe ve adaletli mahkemeler, qanun ögünde er kesniñ aynı olması, mülk aqlarınıñ qoruvını ayta.
«Biznes inkişafını toqtatqan baryer ve kereksiz regulâtsiyalarnı yoq etmege kerek olacaq», – dep añlata Zelenskıy üçünci faktornıñ şartları – yatırımlarnı.
Onıñ aytqanına köre, dördüncisi «keyfiyet olaraq bam-başqa infrastruktura», tek yollar degil, amma olar da – ilk nevbette.
«Bular insanğa Ukrainada yaşamağa ve muvaffaq olmağa yardım ete. Tibbiyet ve tasil, raqamiy ve energetik, maliye ve kommunal infrastruktura», – dep yaza prezident «Novoye vremâ» (NV) sutunında.
Beşinci faktor – halqnıñ akimiyeti. «Deklarativ degil, kerçek. İnsanlarğa akimiyetniñ qararlarına tesir etmege imkân berecek mehanizm – cemiyet seviyesinden prezident seviyesine qadar», – dep tüşüne Volodımır Zelenskıy.
Ukraina prezidenti, al-azırda memleket topraq, arbiy küç ve faydalı qızıntılar ya da «tehnologiya ve sanayı potentsialğa» köre lider ola bile. Faqat Ukraina «dünyanıñ eñ dinamik inkişaf etken memleket olması» mümkün.
NV baş muarriri Vitaliy Sıç, mahsus sannıñ ukrain qısmındaki kiriş sözünde prezidentniñ sutunını izaatladı. «Ümüt etem ki, kelecek yılnıñ dekabr ayında «Mir v 2021» sanında prezidentniñ sutunında tek planlar aqqında degil, endi yapılğan ve yapılacaq işler aqqında oqurmız», – dep qayd etti Vitaliy Sıç.
Prezident taqımınıñ içtimaiy missiyası
Volodımır Zelenskıy «1+1» telekanalınıñ «Pravo na vlast» («Akimiyet aqqı» – QA) programmasınıñ yayınında yoqsullıq devri o prezident olğanda bitecek, dep ayttı.
«Men daa prezident olğanda olacaq. Bunı adım-adım yapamız. İqtisadiyatnıñ «kölgeden çıqarılması», demonopolizatsiya, deoligarhizatsiyanen bağlı çoq qanunı qabul ettik. Bu bücetni tolduracaq. Bu memlekette er kes bergi tölemeli. Pensiya, aylıq qaydan alınacaq? Aylıq arta. Şimdi taqımımız içün içtimaiy missiya müim – para olmağanda azğariy aylıq arttırılmalı», – dep bildire dekabrniñ 12-nde Ukraina prezidentiniñ ofisi Volodımır Zelenskıynıñ aytqanlarını.
Memleketniñ inkişaf planı ya da reklama?
Siyasetşınas Oleg Pasternaknıñ fikirince, bunıñ kibi «kelecek formulasına» dair beyanatlarnı memleket lideriniñ «piar menfaatlarınıñ inkişafı» üzerinden baqmaq mümkün.
«Bu, Donald Trump impiçmentiniñ esnası başlağan ve «normand formatındaki» sammit keçken soñ Volodımır Zelenskıy etrafında olğan diqqatnıñ qullanılmasıdır. Ukraina prezidenti matbuatta tanıluv seviyesini arttırmaq içün bunı muvafaqiyetli şekilde qullana», – dep ayta Oleg Pasternak «Amerikanıñ Sesi» Rus hızmetiniñ mühbirine.
Vatandaşlar barışıq olsun dep, uzlaşuvğa azır, amma er şeyni feda etmege azır degiller. Memleket lideriniñ areketleri ukrain cemiyetiniñ içtimaiy beklevlerine uyğun olacaqOleg Pasternak
Aynı vaqıtta, Ukrainada yaşayışnıñ arttırıluvı prezident Zelenskıynıñ saylavaldı vadelerinden biri ola ve onıñ şahsiy maqsadlarına uymaq kerek.
«Onıñ sözleri iç dünya, iqtisadiyat, içtimaiy inkişaf baqışlarına uysa, memleket keleceginiñ idraqı içün memleket lideriniñ esas olğan qaideleri bar olsa, bu yahşı bir şey», – dep qayd ete Oleg Pasternak.
Siyasetşınasnıñ qayd etkenine köre, ukrainalılar içün barışıq mevzusı esas mevzulardan biri ola, amma vatandaşlarnıñ ekseriyeti şarqta barışıq olması içün er şeyni feda etmege azır degil.
«E, vatandaşlar barışıq olsun dep, uzlaşuvğa azır, amma er şeyni feda etmege azır degiller. Memleket lideriniñ areketleri ukrain cemiyetiniñ içtimaiy beklevlerine uyğun olacaq», – dep tüşüne Oleg Pasternak.
Avropa memleketleriniñ tecribesi ve ABD yardımı
Ukrainanıñ «kelecek formulasına» siyasetşınas Aleksey Luponosov ciddiy yanaşmağa çağıra. Onıñ fikirince, cemaatçılıqqa mücerret yapılar degil, memleket inkişafınıñ strategik planı taqdim etildi.
Zelenskıy strategiyasınıñ aslı – Ğarbiy ve Şarqiy Berlinde olğan strategiyanıñ yerine ketirilüvi, şeerniñ şarqiy qısmından insanlar divarnı yıqıp, ğarbiy dünyadaki yaşayışnıñ üstünligini kördAleksey Luponosov
«Çatışuvnıñ kerginleşmesine yol berilmese, bu daa çoq Rusiyege bağlı, – suvuq stadiyağa ketirilse. Zelenskıy strategiyasınıñ aslı – Ğarbiy ve Şarqiy Berlinde olğan strategiyanıñ yerine ketirilüvi, şeerniñ şarqiy qısmından insanlar divarnı yıqıp, ğarbiy dünyadaki yaşayışnıñ üstünligini kördi. Bunı Ukrainada yapmaq mümkünmi? Mümkün», – dep ayta Aleksey Luponosov «Amerikanıñ Sesiniñ» Rus hızmeti mühbirine.
Onıñ fikirince, Ukrainadaki ilerilev bir qaç yolnen kerçekleştirile bile: halqara yardım vastasınen – ABD ve Avropa Birligi, ve qomşu Avropa memleketleriniñ içtimaiy ve iqtisadiy inkişaf modellerini yerine ketirilse.
«Ekinci İoann Pavelniñ muvafaqiyeti sayesinde Avropa Birliginde desteklengen Poloniyanıñ tecribesi ve inkişaf modelini almaq kerek. Ukraina, yaqın beş yılnıñ «kelecek formulasını» yerine ketirmek içün Birleşken Devletlerniñ böyle yardımına işana bile», – dep qayd ete Aleksey Luponosov.
Onıñ aytqanına köre, Gürcistannıñ tecribesi inkişaf planı ve dünyanıñ ilerilegen memleketleri – ABD ve Avropa Birligi – ile olğan sıqı işbirligi olğan memleketniñ nasıl deñişe bilecegini köstere.
«Gürcistanda ABD yardımınen o qadar mücize oldı! Gürcistan şeerleri quruldı, gürci oligarhları birden özleri er şey berdi. Ukrainanıñ da memleketniñ uzun inkişaf kelecegi bar. Eñ eyileri memleketten qaçqanda – çatışuv kerginleşse, ateş açılsa, yatırımlar aqqında laf olurmı? Cenkniñ suvuq devri başlasa, Gürcistan ve Türkiye arasında olğanı kibi, o vaqıt yatırımlarnıñ celp etilmesi, emek köçüniñ sıñırlanması aqqında aytmaq mümkün», – dep qayd ete Aleksey Luponosov.
Onıñ fikirince, Ukrainanıñ büyük iqtisadiyat imkânlarınıñ yerine ketirilmesi devlet bütünligini quvetleştire.
«Bunı siyasiy irade ve vatandaşlarnıñ avropalı sistemada yaşamaq istegi yardımınen yerine ketirmek mümkün», – dep ayta siyasetşınas.
(«Amerikanıñ Sesinden» alındı)


text:
Qırım qamaçavında iştirak etken «Pravıy sektor» vekilleri «Ukrenergo» işçilerine Qırımğa yetken elektrik yolaqlarını işlettirmege imkân bermey. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa devlet şirketinde bildirdiler.
«Şimdi blok eteler. Tamir brigadalarımız işke başlap olamay», – deyler «Ukrenergo» matbuat hızmetinde.
«Pravıy sektor» saytında teşkilâtnıñ Herson vilâyetinde bir elektrik yolağınıñ işlettirilmesi aqqında añlaşma boyunca beyanatı aşkâr etilgen.
«Bugün gece oligarh Firtaşnıñ «Titan» zavodına yetken energetik ağlarınıñ birini tamirleycek ediler. İçki İşler Nazirligi ve Ukraina havfsızlıq hızmeti temsilcileri ile kelgen işçiler Poroşenko ile Qırım qamaçavı iştirakçileriniñ bir qısmı arasında olğan añlaşmalarğa köre elektrik yolağını işlettirecek ediler. «PS» üç acele gruppası «Hammer» – «PS» ekinci yedek batalyonınıñ komandanı – yolbaşçılığı altında «Aydar» faalleri ile birlikte cinaiy areketlerge ve işğal etilgen territoriyağa elektrik energiyasınıñ berilmesine keder etti», – denile beyanatta.
«İlân etemiz: elektrik energiyasınıñ berilmesi ğayrıdan tiklense, «Pravıy sektor» «Qırım qamaçavı» cemaat aktsiyasında iştirakini toqtatır, çünki böyle «qurşav»nıñ manasını körmey», – qayd ettiler teşkilâtta.
«Pravıy sektor» nezaretni «başqa şekilde» keçirmek ve Qırımğa yük ve resurslarnıñ kirsetilmesine imkân bermemek niyeti aqqında bildire.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko yaqın vaqıtta Qırım ile memuriy sıñırda tamirlengen elektrik yolaqlarında energiyanıñ berilmesi ğayrıdan başlaycağına ümüt besley.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil.
Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Türkiyeniñ paytahtı Ankarada 1944 senesi qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilgeniniñ 75-inci yılına bağışlanğan resmiy devlet tedbiri keçirildi, dep haber ete Qırım.Aqiqat muhbiri.
Hatıra tedbiri çerçivesinde 1944 senesi qırımtatar sürgünligine bağışlanğan resim sergisi, sürgünlik şaatınıñ çıqışı, qırımtatar genotsidi aqqında vesiqalı film taqdimi, qırımtatar sanatkârlarınıñ çıqışları oldı.
Tedbirge Çetel türkler ve Aqraba toplulıqlar nazirliginiñ naziri Abdullah Eren, Qırımtatar Milliy Meclisi ve Dünya Qırımtatar Kongressiniñ reisi Refat Çubarov, Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar, Türkiye medeniyet ve turizm naziriniñ muavini Serdar Çam, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Gayana Yüksel ve Ukrainanıñ Türkiye Vekâletli elçisi Andriy Sıbiğa teşrif buyurdı.
Merasim Türkiye Cumhuriyeti Çetel türkler ve Aqraba toplulıqlar nazirliginiñ Qırımtatar Medeniyet ve Yardımlaşma Dernegi ile işbirliginde yapıldı.
Mayısnıñ 18-nde Ankarada qırımtatar sürgünliginiñ 75-inci yılına bağışlanğan hatıra mitingi keçirildi.
Mayısnıñ 18-de Ukraina ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını hatırlaylar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Şu künü qırımtatarlar halqınıñ Qırımdan sürgün etilüviniñ qurbanları hatırasına çeşit añma tedbirleri keçirile.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayıs 18 künü Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Rusiyege qarşı yapılğan halqara basqı Qırımnı ve Donbas topraqlarını işğalden azat etmege yardım eter, dep ümüt ete. Bu aqta o, iyünniñ 14-nde çetel kütleviy haber vastalarına bergen intervyüsında ayttı. İntervyü metni iyünniñ 16-nda Prezident ofisiniñ saytında derc etildi.
Jurnalistniñ Donbas ve Qırımnıñ qaytarılması içün Ğarptan Rusiyege basqı yapacağını bekleymi sualine Zelenskıy böyle cevap berdi: «Ebet, bir meselenen aytqan bütün meselelerni çezip olamaycağımıznı añlaymız (Şimaliy aqım-2 telükesi, Donbastaki cenk ve ilâhre). Bu sistematik mesele».
Martnıñ 24-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Qırımnı işğalden qurtaruv ve reintegratsiya strategiyasını işletti. Strategiyada Ukraina Qırımnıñ qanunsız ilhaqı neticesinde devletke ketirilgen zarar cedveli üzerinde çalışa, dep aytıla.
Martnıñ 15-nde ise Rusiye Tış işler nazirliginiñ matbuat kâtibi Mariya Zaharova Kyivniñ Qırım işğalini toqtatmaq ıntıluvları qanunsız ola ve Rusiyeniñ eki subyekti olğan Qırım ve Aqyarğa qarşı istilâ telükesi olaraq qabul etile, dep bildirdi.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Lvovda hristian-musulman dialogına ve işğal etilgen Qırımdan köçip kelgen musulmanlarnıñ meselelerine bağışlanğan dinlerara tögerek masası keçirildi.
Bu aqta qırımtatarlarnıñ meselelri boyunca Ukraina prezidenti yanında vekâletli Mustafa Cemilevniñ matbuat hızmeti bildirdi. Tedbirge ve müim meselelerniñ muzakeresine Qırımtatar Milily Meclis vekilleri de qoşulacaq.
«Bu kibi tedbirler dialognıñ pekitilmesine ve vatandaşlıq cemiyetiniñ muvafaqiyetli inkişafına yol berecek», – deyler müessisede.
Evel Meclis reisi Refat Çubarov qayd etkeni kibi, işğal etilgen Qırımdan tahminen 20 biñ insan çıqtı, olardan 8 biñ – qırımtatarları.
Lvovda «Qırımtatarlar kimlerdir?» lektsiyalarnıñ çerçivesinde muzakereler keçirile. Lektsiya maqsadı – Lviv sakinlerini ve şeer musafirlerini qırımtatar halqınıñ tarihı, dini, medeniyeti ile tanış etmege ve medeniyetlerara dialogına yol açmaqtır.


text:
Oraza bayramınıñ ekinci künü Aqmescit civarındaki Levadki köyündeki Qadir camisinde yerli sakinler içün bayram merasimi teşkil etildi.
Yañı camide qayd etilgen birinci bayramnı yerli sakinler büyük eyecannen qarşılap aldılar. Bayram yüksek seviyede olıp keçti: “Nefes” ve “Nesil” taqımlarınıñ icrasında milliy oyunlar, “Emanet” icadiy gruppasınıñ çıqışları, İslâm dininiñ güzelligini aydınlatqan yarış ve viktorinalar bir kimseni lâqayd qaldırmadı.
Balalar büyük isteknen iştirak ettiler, eñ faal iştirakçiler bahşışlar qazandılar. Bayramnıñ soñunda kâğıttan şou kösterildi. Musafirlerni lezzetli pilâvnen sıyladılar.
Bayramda Qırım Müftisiniñ muavini Ayder İsmailov iştirak etti. O, dindaşlarğa quvanç tilep, yañı cami maneviy ve medeniy merkezge çevirilecegine ümüt besledi. Bu bayram er kesniñ hatırasında qalacağı iç şübe yoq, dep ayttı.
“Büllür” cemaat teşkilâtı “Emanet” gruppasınıñ reberi Reyane Mustafayeva, “İlham” ansmblniñ reberi Bekir Adilov, Boğurça qasabası Medeniyet Eviniñ müdiri Marlen Osmanov, “Nefes” ansamblniñ reberi Elvira Beşhadem, “Nesil” ansmablniñ ocası Ernest Prtıhov, balalar ve olarnıñ ana-babalarına teşekkürler bildire.
Destek köstrgen sponsorlar, yerli din cemiyeti, Qadir camisiniñ imamı Nişan ocağa ayrı minnetdarlıq bildirile.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Ukraina Tış işler nazirliginiñ başı Dmıtro Kuleba, Keriç köprüniñ quruluvına alâqalı Rusiyeniñ hususiy ve uquqiy şahıslarına qarşı sanktsiyalarnıñ arttırıluvı içün Kanada ve Avstraliya akimiyetine minnetdarlıq bildirdi.
«Kanada ve Avstraliyağa Qırımnıñ devamlı işğali ve yarımadada insan aqlarınıñ bozulmasına köre Rusiye Federatsiyası içün fiyatnıñ qoşma arttırıluvı içün minnetdarım», – dep yazdı Kuleba Twitter saifesinde.
Ukraina TİN başı qayd etti ki, «Kremlge qarşı sanktsiyalar tayzyığı arttırılma kampaniyası Ukraina topraq bütünligi ğayrıdan tiklenmegece devam etecek».
Martnıñ 29-nda Kanada Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilmesi sebebinden qoyulğan sanktsiyalar cedveline daa eki husisiy ve dört uquqiy şahısnı qoştı.
Avstraliya akimiyeti Keriç köprüniñ quruluvına alâqası olğan bir hususiy şahıs ve dört Rusiye şirketine qarşı sanktsiyalar qoylması aqqında qarar aldı.
AB elçileri Keriç köprüniñ qurucılığı içün eki şahıs ve dört şirketke qarşı sanktsiyalarnı tasdıqladı.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar AB daimiy vekiller komitetine Ukraina topraq bütünligini ve suverenitetini bozuv, hususan Keriç köprü qurucılığı ile bağlı şahıs ve teşkilâtlar cedvelini kenişletmek qararını qabul etkeni içün teşekkürler bildirdi.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Qıbrız Keriç köprü qurucılığı sebebinden kirsetilgen Avropa Birligi sanktsiyalarını blok ete. AB, bu köpürni qurğan şirketlerge qarşı sanktsiyalarnı 2018 senesi iyül ayında kirsetti.
İyünniñ 18-nde Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba bildirgenine köre, Avropa Birligi Şurası Qırım işğali sebebinden Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı bir yılğa uzattı.
Sanktsiyalar 2014 senesi Rusiyeniñ yarımada işğaline cevap olaraq kirsetildi. O vaqıttan berli bir qaç kere uzatılıp kenişletilgen edi.
Keriç boğazındaki köpürniñ maşina qısmı 2018 senesi mayıs ayında yengil maşinalar içün açılğan edi, daa soñra yük maşinalarınıñ areketi başlatıldı. Köpürniñ demiryol qısmı daa azır degil.
2019 senesi dekabr ayında Rusiye prezidenti Vladimir Putin köpürniñ tren areketini başlattı.
Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko Rusiye işğal etken Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurucılığı Kremlniñ halqara uquqqa emiyet bermegeniniñ daa bir delili ola, dep bildirgen edi.


text:
8 Nawrız – xalıqaralıq äyelder künimen şın jürekten quttıqtay otırıp, şınayı köñilden şıqqan eñ izgi tilekterimizdi joldaymız. Osınaw jarqın merekeniñ bizdiñ barlıq ümitterimiz ben armandarımızdı tığız baylanıstıratın köktemniñ alğaşqı ayınıñ basında kelwi, jaqsılıqtıñ nışanı bolsa kerek. Qaşannan bergi dästürimiz boyınşa biz bul küni Sizderge – analarımız ben apa-qarındastarımızğa, qızdarımızğa eñ ıstıq quttıqtawlarımız ben eñ izgi tilekterimizdi joldaymız. Sizderge şınayı köñilden zor densawlıq, bayandı baqıt, otbasılarıñızğa bereke-birlik, eñbekteriñizge tabıs tileymiz!
Izgi nïetpen: S. Qojanov atındağı jalpı orta mektebi ujımı!


text:
Kyivde Ukrainanıñ insan aqları vekâletlisiniñ ofisi binasına sentâbrniñ 7-nde saba yolcu avtobusları keldi. Anda Rusiyede tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ tuvğanları mindirile. Azatlıq Radiosı ve Qırım.Aqiqat canlı yayın köstere.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, birinci avtobus ombudsmen ofisinden çıqtı.
Tuvğanlarnı qayda alıp keteler belli degil. İnsan aqları vekâletlisi ofisiniñ matbuat hızmetiniñ reberi İrina Zakriniçnaya Qırım.Aqiqatqa izaat berip, tuvğanlarnı qayda alıp ketkenlerini aytmadı.
«Tuvğanlarğa er taraflama maneviy yardım ve destek kösteremiz. Er biriniñ ikâyesi ve vaziyeti farqlı. Er kes kibi haber bekleymiz», – dedi o.
Onıñ aytqanına köre, insan aqları vekâletlisiniñ ofisine mabüslerniñ tuvğanları mahsus davet etilmegen edi.
«Olar toplaşıp, ofiske kelgenler, kelgenler bar», – dedi Zakriniçnaya.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, birinci avtobus qomşu soqaqqa ketip toqtadı.
Daa evel haber etilgeni kibi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisiniñ ofisine cumaertesi künü, sentâbrniñ 7-nde, saba Rusiyede tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ tuvğanları kele.
Bundan evel «İnterfaks» politsiya ve mahsus hızmetler refaqatında eki büyük turist avtobusı Moskva merkezinden Kiyev şossesi boyunca pek tez keçip, «Vnukovo-2» ükümet terminalına kirdi, dep bildirdi. «Vnukovo-2» ükümet terminalı ögünde GİBDD ve politsiya yoq.
Bundan evel avtobuslar «Lefortovo» SİZOsını terk etti. Advokatlar gruppasınıñ reberi Nikolay Polozov apiske alınğan ukrainalı deñizciler cumaertesi künü Moskvadaki «Lefortovo» SİZOsını terk etti, dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa.
Avgustnıñ 30-nda gece Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnıñ deñişüvi olacağına dair ilk haberler peyda oldı. Bu aqta keçken çağırılış halq deputatı Artur Palatnıynıñ yardımcısı Anna İslamova yazdı, onıñ malümatını Ukrainanıñ yañı baş prokurorı Ruslan Râboşapko paylaştı. Daa soñra bu yazı yoq oldı.
Ukraina telükesizlik hızmetiniñ spikeri Olena Ğitlânska avgustnıñ 30-nda saba bildirdi ki, «reinelerni deñişüv boyunca zor muzakereler esnası devam ete». O, jurnalistlerni «yañlış malümat tarqatmamalarına» çağırdı. Aynısını Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ ofisi de yazdı.
Daa soñra Ukraina telükesizlik hızmeti Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüv künü belgilengen soñ onı kütleviy haber vastalarına bildirmege vade etti.
Soñki aftaları kütleviy haber vastaları Rusiye ve Ukraina «33-ke 33» deñişüv (Rusiye Deñiz uquqı boyunca halqara mahkemeniñ qararı esasında azat etilecek Qara deñizde zapt etilgen ukrainalı deñizcilerni de bu formulağa kirsete) aqqında añlaştı, dep bildire. Avgustnıñ 23-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüvniñ «birinci neticeleri» eñ yaqın vaqıtta olacağına ümüt etkenini bildirgen edi.


text:
Tasil keyfiyetine qıymet kesüv Ukraina merkeziniñ müdiri İğor Likarçuk bildire ki, qırımlılar Tışqı mustaqil imtianını Ukrainada berecekler.
«Bizler Qırım mezunlarına iyülniñ 16-na qadar qayd etilmege imkân berdik», – dep bildirdi o.
Onıñ aytqanına köre, Qırım mezunları Ukrainanıñ imtian keçirilecek er angi şeerinde ğayrıdan qayd etile bileler.
Bundan ğayrı Merkez müdiri tışqı imtiannıñ 3 sessiyası ötkerilecegini bildirdi. Birinci ve esas basamaq iyün ayında ötkerilecek, onıñ iştirakçileri aprelniñ 30-na qadar qayd etilmeli. Ekinci sessiya iyül ayında keçirilecek, mezunlar mayısnıñ 1-den başlap iyünniñ 15-ne qadar ğayrıdan qayd etilmeli. Üçünci sessiyağa ğayrıdan qayd etüv iyünniñ 16-dan başlap iyülniñ 16-na qadar sürecek.
Bundan evel Likarçuk 2014 senesi tanılmağan Qırım Cumhuriyetinde tışqı mustaqil imtianını keçirmek imkân olmaycağını bildirgen edi.


text:
İlhaq etilgen Qırımda tünevin yañı koronavirus adisesi qayd etildi. Bunı aprelniñ 6-sında rusiyeli Qırım başı Sergey Aksönov haber etti.
Onıñ aytqanına köre, aqay Meksikadan qaytıp keldi. "Moskovadan keçip kele edi. Onen bütün qonuşqan adamlar tayinlene, özü Yaltada buluna. Onı observatorğa yerleştirdiler", - dedi Aksönov.
Aprelniñ 5-nde saba işğal edilgen Qırımda 2974 insan tibbiy közetüv altında, 2886-sı dinamik közetüvde qala. 66 insan hastahanede, 22 insan observatorda buluna. Qırımda 20 koronavirus yuqunçı hastası qayd etildi, 6 tüzelgen hasta hastahaneden çıkarıldı. Aqyarda 5 kişi koronavirusqa oğradı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Frenkistan prezidenti François Hollande Moskvada Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile Ukrainanıñ şarqında barışıq olmasını beş saat muzakere ettiler, dep haber ete Radio Svoboda.
Qısqa beyanatı ile Rusiye yolbaşçısınıñ temsilcisi Dmitriy Peskov çıqışta bulunıp, muzakerler neticesinde alınğan qararğa binayen, em Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ, em munaqaşa devamında Rusiye prezidentiniñ aytqanlarına riayet etecek Minsk añlaşmaları boyunca umumiy vesiqanıñ azırlanacağı aqqında bildirdi.
Spikerniñ aytqanı kibi, bazar künü devlet başları işbu vesiqanıñ azırlanuv neticelerini telefon vastası ile bildirecekler, işbu subette Ukraina, Rusiye, Almaniya ve Frenkistan memleketleri iştirak etecek eken.
Merkel ve Hollande Putinge ziddiyetniñ toqtatılması boyunca Kiyevde Poroşenko ile uyğunlaştırılğan tekliflerini aytıp berdiler. O körüşüvden soñ tış işler naziri Pavlo Klimkin körüşüv «yahşı keçkeni» aqqında bildirdi. Onıñ aytqanına köre, üç devletniñ reberleri «Minsk añlaşmalarını tolusınen çalıştıracaq adımlarnı muzakere ettiler».


text:
Bunı mudaafa nazarliginiñ matbuat-merkeziniñ yolbaşçısı Vladislav Seleznöv öz Facebook saifesinde bildirdi.
«Bütün zaruriy meselelerni şimdi Stanislav Karaçevskiy hızmet etken Saq aviabazanıñ komandanlığı al ete», – dep yazdı Seleznöv.
Aprel 6 künü 23:40 (kiyev vaqtı) Saq rayonnıñ Novofedorovka qasabasında Rusiye Federatsiyasınıñ arbiy hızmetçisi küçük serjant Zaytsev YE.S. AK-74 avtomatından Ukraina Silâlı Quvetleriniñ zabiti – silâsız olğan mayor Karaçevskiy Stanislav Volodımırovıçnı atıp öldürdi.
Onıñ arqadaşını Ukraina Silâlı Quvetleriniñ arbiy qısımınıñ operativ ştabınıñ zabiti Yermolenko Artem Volodımırovıçnı canavarcasına köteklep, rusiyeli orduları qısımına alıp kettiler.


text:
Qırımda qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyasınıñ söndürilmesi neticesinde içtimaiy vaziyet beterleşecektir. Bunı Radio Svoboda efirinde «Vostok-SOS» hayriye fondunıñ reberi Aleksandra Dvoretskaya bildirdi.
«Qırımda, aqiqaten, ağır itçimaiy vaziyet, ileride de tek beterleşecek», – qayd etti Dvoretskaya.
Onıñ sözlerine köre, energetik qamaçavından eñ çoq ufaq meskün yerler zarar köre, anda bir qaç kün içinde elektrik energiyasını tek eki-üç saatke bere ediler.
«Bağ, yarıq, suv ve ilâhre büyük şeerlerde olsa, Aqmescitten 10-15 km civarında yerleşken bazı meskün yerlerde bu künleri elektrik energiyası bir-eki saatke berile edi. Ufaq balalı qorantalar vaziyetke pek ağır dayana», – dey o.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tiremesini tamirlediler.


text:
NATO memleketleri migrantlarnı Avropa Birligine alıp ketken cinayetçi gruppalarğa qarşı çıqacaq Türkiye ve Yunanistanğa yardım etmek içün Ege deñizindeki gemileriniñ planını belgilediler.
Brusselde olıp keçken gece muzakerelerinden soñ NATO baş kâtibi Jens Stoltenberg bilbdirdi ki, Yunanistan ve Türkiye quvetleri bir-biriniñ deñiz ve ava boşluğında çalışmaycaqlar, lâkin NATOnıñ diger gemileri Yunanistan ve Türkiye deñizlerinde olacaq.
Stoltenberg qayd etti ki, NATO tedbirleri neticesinde tapılğan qanunsız migrantlar Türkiyege qaytacaq. Qaçaqlar içün lager qurucılığına 3 milliard euro ayırılacaqtır.
NATO azaları olğan Türkiye ve Yunanistan munasebetleri qıyındır. Fevral 11-de alyansnıñ memleket-azalarınıñ mudafaa nazirleri körüşüvinde Yunanistan mudafaa naziri Türkiyeni planlaştırılğan tedbirlerni bozmaq ıntıluvları ile qabaatladı.


text:
Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba işğal etilgen Qırım meselesi sırf Ukrainanıñ degil, global meseledir, dep bildirdi. Bunı Kuleba «Ukrinform» neşriniñ saytındaki blogunda yazdı.
«Qırımnıñ işğali sırf Ukraina meselesi degil, global meseledir. BMT ve dünya içün halqara barışıq ve telükesizlik, sıñırlarnıñ bozulmaması, navigatsiya serbestligi, insan ve tamır halqları aqlarınıñ qorunması ve ekologiya telükesizligi kibi esas printsipleri içün havflıdır. Ukraina prezidenti aytqanı kibi, bugünde Qırımda flora ve fauna yerine flot ve soldatlardır», – Zelenskıynıñ BMT BA çıqışını tefsir etip dedi Kuleba.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy New Yorktaki BM Baş Assambleyasınıñ 76-ncı sessiyasında çıqışta bulunıp, işğal etilgen Qırımdaki vaziyet aqqında tarif etti.
Zelenskıy BM Baş kâtibi Antonio Guterres ile körüшип, Qırımda, Donbasta ve Rusiyede tevqif etilgen 450 ukrainniñ azat etilmesinde yardım etmesini istep cedvel berdi.
BM Baş Assambleyası Donbas ve Qırım meseleleri çezilecek meydançıqlardan biri ola, dep tüşüne Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Volodımır Zelenskıynıñ BM Baş Assambleyasınıñ sessiyasında iştirak etmek içün ABDge kerçekleştirecek ziyareti vaqtında «bütün muzakerelerde Qırım qırmızı yip» olacaq, dep bildirgen edi.
BM Baş Assambleyası yetmiş altıncı sessiyasını sentâbrniñ 14-nde açtı. BM Baş Assambleyasınıñ umumiy munaqaşaları sentâbrniñ 21-nden sentâbrniñ 27-ne qadar keçirilecek.


text:
Bunı müessiseniñ matbuat hızmeti bildire.
Ukraina havfsızılq hızmetiniñ malümatına köre, yanvar ayında bu adamlar Kiyevge Qırımdan keldi, mında olar Avromaydan tarafdarları kibi kendilerini tanıtıp, Kiyev şeer devlet memuriyetiniñ aktivistlerine qoşuldılar.
«O» ve «S» Ukrainağa qarşı bir sıra diversion-patlav numayışlarnı azırlay, öz Rusiye yolbaşçılarına adiselerniñ ketişatı aqqında haber ete edi. Cemaat havfı şundan ibaret edi ki – işbu şahıslar sabıq milis hadimleridir», – dep aytalar Ukraina havsfzlfq şurasında.
Mında şunı da qayd ettiler ki, diversantlar Rusiye vatandaşı M.Koledağa silânı taqdim ettiler. Bundan soñ soñkisini de yaqaladılar. Milis hadimleri olarnıñ evlerinde silâ, patlav aletlerni taptılar.
Bundan da ğayrı, sabıq militsionerlerde patlav aletlerni yapmaq içün şeylerni tapqanlar.
Aynı zamanda diversantlar hırsız da olıp çıqtı: olarda KGGAdan yoq olğan qıymetli şeyler de tapıldı, şu cümleden devlet mukâfatları, mefruşat, seyf, kompyüterler.


text:
Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif etilgen Emir-Usein Kukunıñ ömür arqadaşı martnıñ 27-nde Rostov na-Donu şeeri SİZOsında oturğan qocasından birinci mektüpni alğan. Uquimayecisi ailesine muracaat eterek, sualler bere, öz vaziyeti aqqında pek az şey yaza, dep ikâye etti Qırım.Aqiqatqa Meryem Kuku.
«O, bizler, balalar ve olarnıñ oquvı aqqında soray. Oğlunı qasevet ete, çünki şimdi o tamam ösmürlik çağında. Ozü aqqında ise, er şey bir yoruq dep yaza. Şimdi №4-nci SİZOda eken, o yerniñ şartları fena degil emiş: yarıq, temiz, üceyresi quru eken», – dep ikâye ete qadını.
2016 senesi fevral-mart ayları arasında Yaltada Arsen Cepparov ve Refat Alimov, Emir-Üsein Kuku, Muslim Aliyev, Enver Bekirov ve Vadim Sirük tutulıp alınğan edi. Olar Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqası olğanındsa qabaatlanğan edi.
Daa evel Rusiye arbiy mahkemesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» mahkemelerini Aqmescitte köçme oturışuvda keçire edi. Ondan soñ tevqif etilgen qırımlılar Rostov-na-Donu şeerine yollanıldı.
Martnıñ 28-nde soñki oturışuv esnasında Aqmescit Arbiy garnizon mahkemesinde Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca qabaatlağan tarafnıñ şaatı Aleksandr Aslanovnı sorğulanğan soñ, mahkeme oturışuvını aprelniñ 12-ne avustırğan edi. Mahkeme oturışuvı qapalı tarzda keçkeni aqqında aytılmaqta. Adliyecilerden ğayrı mahkemege kimse kirsetilmegen.
Ukraina tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» altı iştirakçisiniñ azat etilmesi talap etken edi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara aq-uquqqa binaen işğal etilgen topraqlarda işğalci devşetniñ qanunları kirsetilmesi yasaq.


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ veteranları, faaller ve apiske alınğan ve tutulğan qırımtatarlarnıñ soy-sopları olğan yüzge yaqın qırımlı Kreml kontrolindeki Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi ögünde toplaşıp, Qırımnıñ Rusiye müftisi Emirali Ablayevniñ qırımtatarlarnıñ Keriç köpründe tutulmasınen ve Moskva kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ aytqanlarınen bağlı fikrini bilmege istedi.
«Bundan soñ (Qırımnıñ Rusiye ükümeti ögündeki toplaşuvdan soñ – QA) cemaat müftinen körüşmege istedi. Noyabrniñ 2-nden 3-ne keçer gecesi Keriç köpründe neler olğanını bilemi dep soramağa istedik. Müfti yoq edi, cuma namazından soñ muavini Raim ocanen körüştik. Bizge müftilik Rostov-na-Donuğa ketkende tutulğan yüzlernen qırımtatarınıñ Qırımdan çıqarılmağanını bilmey, dep aytıldı», – dep ayttı Bağçasaray sakini Enver Seytmemetov «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesine.
Qayd etilgenine köre, qırımlı musulmanlarnıñ menfaatlarını temsil etmek içün boynuna mesüliyet alğan organ asılında «vazifelerini yapmay», dep tüşüne qırımtatarlar.
«Balalarımızğa qarşı quvetçilerniñ zulumına cinaiy indememeleri aqqında yüzlerine aytmağa keldik. Balalarımıznıñ zorbalıq ve terrorizmnen iç bir alâqası olmağanını bilmeyler sanki! Amma bir şey yoq kibi yapalar. Aynı vaqıtta bütün dünya içün dekoratsiya rolü olacaq Cuma Cami qurula. Musulmanlar yapmağan cinayetleri içün 15 yıldan 20 yılğa qadar apiske alınğanda olar musulmanlarnı çaqmağa ve qabaatlav şaatları olmaqtan igrenmeyler», – dedi adı aytılmağan qırımtatar faali.
Bundan evel Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Aqmescitte Nazirler şurası binası ögünde toplaşqan ve terrorizmde qabaatlağan lafları içün afu soramasını talap etken qırımtatar milliy areketiniñ veteranları, apiske alınğan ve mahküm etilgen qırımtatarlarnıñ soy-sopları yanına çıqmadı.
Laf Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısınıñ Facebookta yazğanları aqqında kete. O, Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi çıqarğan üküm arfesinde Keriç köpründe Rusiye uquq qoruyıcıları dava mabüslerine «qol tutmağa» istegen vatandaşlarnı tuttı, dep bildirdi. Soñra ise «Hizb ut-Tahrir ile alâqalar» ve terrorizmni desteklev» Rusiye qanunlarını boza, dep qayd etti.
Mahküm etilgen Seyran Saliyevniñ ömür arqadaşı Mumine Saliyevanıñ fikirince, Qırım yolbaşçısı soy-soplarına mahkemede qol tutmağa istegen insanlarnı ne içün «terrorist» dep sayğanını añlatmaq kerek.
Noyabrniñ 2-nde aqşam Qırımdan Rostov-na-Donuğa Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleriniñ ükmü çıqarılğanına ketken yüzlernen qırımtatarı Keriç köpründe Rusiye yol patrul hızmetiniñ hadimleri tarafından tutuldı. On saat beklegen soñ insanlar Qırımğa qayttı. Advokat Nikolay Polozovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye quvetçileri qırımtatar faallerine qarşı «areket serbestligi aqqını» bozdı.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi noyabrniñ 3-nde Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» üç mabüsini 42 yılğa apiske üküm etti. Rustem Emiruseinovğa 17 yıl apis cezası berildi, ilk eki yılı apishanede, qalğanı sert rejimde keçecek. Arsen Abhairov 13 yılğa üküm etildi, ilk eki yılı apishanede keçecek. Eskender Abdulganiyev 12 yılğa üküm etildi, ilk eki yılını apishanede keçirecek.
Bu sene yazda qırımtatar milliy areketiniñ veteranları Qırım Nazirler şurasına kelip, Aksenovdan afu soramasını talap etti. Olar Qırım yolbaşçısı qırımtatar halqını terrorizmde qabaatladı, dep ayttı. Laf Aksenovnıñ Facebookta yazğanları aqqında kete. O, yañı «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca musulmanlarnıñ tutulğanını izaatlağan edi. FSB areketlerini ise «terrorizm ve ekstremizm ile küreş» dep adlandırdı. Sergey Aksenov qırımtatarlarnen öyle de körüşmedi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Ukraina tiş işleri nazirligi Rusiye FSB İdaresiniñ ilhaq etilgen Qırımda, casuslıqta qabaatlanıp tutulğan ukrainalınen alâqalı malümatnı teşkermekte.Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Ukraina MİDiniñ matbuat kâtibi Maryana Betsa haber etti.
Ukraina tış siyaset muessisesi başqa bir tafsilâtlı malümat bermey.
Ukraina telikesizlik hızmeti casuslıqta qabaatlanıp Rusiye FSBsi tarafından Qırımda tutulğan ukrainalı boyunca bir izaat bermegen edi.
Daa evel Qırım.Aqiqatqa Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ spikeri Oleg Slobodyan, Rusiye FSBsi hadimleri tarafından Aqmescitte, casuslıqta qabaatlanıp tutulğan Ukraina vatandaşınıñ Qırım memuriy sıñırını keçken olması mümkünatınen alâqalı malümat teşkerilgeni aqqında haber etken edi.
Fevralniñ 12-nde Rusiye FSBsi ictimaiy bağlar Merkezi Aqmescitte, casusulıqta şeklengen Ukraina vatandaşını tutıp alğanı aqqında haber etken edi.
«2018 senesi fevralniñ 11-nde Rusiye Federatsiyası Federeal telükesizlik hızmeti tarafından Aqmescitte Ukraina vatandaşı Davıdenko Konstantin Aleksandroviç tutulıp alındı», – dep bildire matbuat hızmeti.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ, FSB yarımadada muntazam surette tintüvler keçire, jurnalist, faaller, cemaat erbapları sorğulay. Uquq qorçalayıcılar bunı farqlı tüşüngenlerge qarşı küreş dep tanıy.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün, «Fikir» rubrikası
Vladimir Putinniñ Federal mecliste ve davet etilgen musafirler ögünde çıqışı Rusiyede müim bir vaqia olaraq tanıtıla. Çetel agentlikleri de Rusiye daiysiniñ lafları, onıñ «ikmetli fikirleri» ve sözlerinen tolu. On beş yıl içinde ilk sefer Putin o qadar vaqıtnı keçken sene olğanı kibi Ukrainağa, bundan evel ise Gürcistanğa yapqanı kibi «yaqın çetelge» ayırmadı. Bu sefer esas mevzu Türkiye oldı. Putin böyle bir şeyni soqaqta aytsa edi, iftiracını köteklemeycek raat türk tapılmaz edi. Amma Putin bile ki – onıñ yüksek minberinden çıqışı bir şeyge mecbur etmey, em de o Rusiyelilerge muracaat etken edi.
Noyabr 24-te Rusiye daa bir informatsion cenkine başladı, amma bu sefer Türkiye ile. Adet üzre malümat cenkleri azırlana, Ukraina ve Gürcistan ile olğanı kibi, amma bu sefer ateş apansızdan açıldı, Putin Erdoğan ile quçaqlaşqanını, tebessüm ve muabbet yaşamaq vadelerini unutıp, azırlanmayıp cenkke başladı. Su-24 tüşürilgen soñ Putinniñ ilk sözleri küçük balanıñ ağlağanını añdıra edi – Türkiye prezidentini birden bütün gunâlarda qabaatlap, İGİLden cermay satın alğanından başlap ve kürtlerge qoltutmaq qorquzuvlarına qadar. Putin bunı çoqtan tüşüngendir, şimdi ise manaçıq taptı – qaçaq türkmenlerni bombalağan cenk uçağı tüşürildi.
Yayğara toqtamay ve yaqın vaqıtta toqtamaz. Aksine, yayğara arta, Putin ayağı tayğan buzğa basıp, ayaqlarını kötere sanki, toqtap olamay. Oña alâ daa inanğan Rusiyeliler diñley, amma içtimaiy ağlardaki tefsirlerge köre, Kreml yayğarasını acığanlar kün-künden eksile. Putin kimler içün laf ete ve Rusiye kütleviy haber vastaları onı kimge köstereler? Tek oña.
Soñki 15 yıl içinde olğan bütün Rusiye informatsion cenkleri arasında Türkiye cenki eñ kereksizdir
Soñki 15 yıl içinde olğan bütün Rusiye informatsion cenkleri arasında Türkiye cenki eñ kereksizdir. Ekinci çeçen cenki başlağanda teşviqat yeñilgen birinci cenk içün çeçenlerden intiqam almağa azır edi, Putinniñ intiqamına qadar üç yıl devamında azırlıq kete edi. O müddet içinde Rusiye mahsus hızmetleri jurnalist ve halqara teşkilâtlarnıñ hadimlerini qaçırıp, qatil ve terrorist çeçen sımasını yarattılar. Ekinci cenkni başlağan Putin Çeçenistannı jurnalistler içün qapattı, bombardıman, çeçenlerni qaçıruv ve öldürüvler aqqında iç kimse bilmegen edi. 2000 senesinden başlap televideniye Kreml istegenini aytqan edi.
Ekinci informatsion cenki – Gürcistanğa qarşı – faydasız oldı: o vaqıt Rusiye telekanalını baqqan insanlar az qaldı, Rusiye gazetaları ise yoq edi. Matbuat vastalarınıñ tesiri qalmadı, rus tili ise o qadar çoq qullanmağan edi. Cenkniñ birinci kününden başlap Gürcistan akimiyeti Rusiye haber kanallarını söndürmege talap etti, beş yıl içinde gürcilerniñ evlerinde rusça bilmegen ve Rusiyenen meraqlanmağan gençler ösip yetişti. Gürcistanğa qarşı informatsion cenki daa çoq ruslar içün yapılğan edi, olarnıñ çoqusı 2008 senesi avgust ayına qadar gürcilerge ve gürci medeniyetine yahşı yanaşa, «Mimino» ve Nani Bregvadzeni seve, gürci şarapını ve «Borjomi» içken edi. Rusiye teşviqatı esas informatsion darbesini Saakaşvilige endirdi, belli olğanı kibi, o vaqıt Putinniñ birinci duşmanı o edi. Zararı bir çoquna tiydi: Vahtang Kikabidzeniñ mühlisleri telefon etmey ediler, qavehanelerde gürci muzıkasını yasaq etken ediler.
Ukrainadaki Rusiye cenki raat keçe edi, manialar yoq edi: ukrain akimiyeti Rusiye telekanallarını bir yıldan soñ söndürmege başladı. Kreml teşviqatınıñ işi oñ keldi – Ukraina ealisi rusça bile, Şarqiy ve Cenübiy Ukrainanıñ büyük qısmı tesir altında qaldı. İşğalden evel aman-aman bütün Qırım, milleti ukrain ve qırımtatar olğanlardan ğayrı, Moskva haberlerini Kiyev haberlerinden çoq bile edi. Qırım zapt etilgende Rusiye telekanallarını söndürmek fikri Ukraina akimiyetiniñ aqlına kelmedi. Birazdan halqara teşkilâtlar da Rusiye informatsion cenki ve teşviqatınıñ telükesini añladılar. Al-azırda Ukrainada teşviqatqa muhtac olğanlar az, bir-eki yıldan daa eksilir, çoqusı ne qadar çoq yalan olğanını añlar.
Rusiye teşviqatı türklerge tesir etip olamay – anda rusça bilgenler çoq degil, «nataşalar» ise siyasetnen oğraşmay
Türkiye ile munasebetlerde Kreml böyle bir şey olacağını beklemedi. Rusiye teşviqatı türklerge tesir etip olamay – anda rusça bilgenler çoq degil, «nataşalar» ise siyasetnen oğraşmay. Farqlı menbalarnıñ malümatına köre, Türkiyede 50 biñ Rusiye vatandaşı buluna, yarısı – «türklernen evli», olar da siyasetnen meraqlanmaydır. Türkiye zenaatdaşını qaç künden berli aqaretlegen Rusiye prezidenti kimler içün bunı yapa? Eñ evelâ, Putinniñ soñki on beş yıl devamında başlatqan cenklerni ve şimdiki cenkni añlaycaq Rusiyeli içün. Ramzan Kadırov qaydan para ala ve Çeçenistanda olğanlar Rusiyege degil, İGİL areketlerine ne sebepten oşap kete – añlatmaq kerek. Gürcistan ile ne içün cenkleştiler, yañı akimiyet Avropa Birligi ve NATO yolundan bir daqqağa bile toqtamadı, Kreml yanına tekrar kelecekler kibi ümütler bar edimi? Niayet, «Novorossiya» ne içün yoq, «DNR» ve «LNR» ise «gumanitar yardımnen» beraber er şey hırsızlanğan yerge nasıl çevirildi? Bir qaç qırımtatarı 3 million insan yaşağan regionnı ukrain elektriklerine bağlağan soñ Qırım meraqlı bir Rusiye regionı nasıl oldı?
Putin bunı kim içün yapa? Men bir şey aytayım – yalıñız kendisi içün. Putin oğrağan vaziyette özüni tınçlandıracaq ola – türklerni qorqutıp, özüni tınçlandıra, eskiden Saakaşvilige yapqanı kibi Erdoğannı aqaretley, çünki özüni olardan üstün köre. Putin Rusiye vatandaşlarına keyfiyetli mallarnı aşamağa yasaq etip, olar oña olğan sevgini gizleyler, dep tüşüne. Putin Rusiye ealisini meraqlı ve qorqunçlı bir şekilde sınap baqa. O, rusiyeliler onı bir vaqıtları Stalinni kibi seveceklerine ümüt ete – basqı ve öldürüvler, tükânlardaki nevbetler ve cinayetler içün. Putin olarnı keçmişke qaytaramaycağını añlap açuvlana, açuvı da başqalarğa tesir ete, o, kene de dünya lideri olmaq istey. Amma olamay.
Yedi yıl evelsi Gürcistan ile cenkte olğan daa bir meraqlı şey Türkiye ile informatsion cenkinde de qayd etile. Saakaşvili genç biri edi, tasil alğan ve, eñ esası, zemaneviy devletni qurmağa tırışqan edi. Bu sebepten Rusiye informatsion cenkiniñ areketleri şahsen Saakaşvilige qarşı yapılğan edi: Rusiye telekanallarında tarif etilgen öşekler toplana, ikâyeler uydurıla edi. Al-azırda Erdoğanğa qarşı aynısı yapıla. Öşek, «uçqan küllükler» aqqında ikâyeler olmasa da, Türkiye prezidentini «halq açuvı» ile qorquzacaq olalar. Putin Federal meclis ögünde çıqışta bulunıp, «qırmızı çizgini» keçti, bundan soñ munasebetlerni pekitmek zor olacaq. Putin «Allah Türkiye ükümetini cezalandırıp, aqılsız qaldırdı» dedi. Elbet de, Rusiye prezidentiniñ bu sözlerini Türkiye kanalları kösterecek, Putin Erdoğannı aşalağanını tüşünse, yañıla – bu vaziyette memleketniñ ealisi oña birdemlik köstere. 2008 senesi Gürcistanda olğanı kibi.
Putin bir vaqıtları soqaqta olsa da, adamlarnı boş yerde aqaretlemege alışqan biri olğandır
Putin keçenlerde balalıq çağını ve soqaqlarnı hatırlağan edi. «Birinci olıp urğanını» aytqan oğlançıqnıñ balalıq fotoresimlerine baqsañ, bir çoq insan külip başlaycaq. Putin bir vaqıtları soqaqta olsa da, adamlarnı boş yerde aqaretlemege alışqan biri olğandır. Rusiyeniñ Türkiyege qarşı informatsion cenki o qadar faydasız ve külkünçli ki, bir kişilik apishane odasında deliniñ sandıraqlağanını añdıra.
Oleg Panfilov, Gürcistandaki İlii Devlet universitetiniñ professorı, Moskvadaki ekstremal jurnalistika merkeziniñ esasçısı ve müdiri (2000-2010)
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Ukrainanıñ medeniyet nazirligi, Qırımda Bağçasaraydaki Hanlar sarayında keçirilgen tamirat işlerini toqtatılmasında yardım etmek ricasınen YÜNESKOğa muracaat etti.
«Medeniyet nazirligi UNESCO i ICCROMğa, Rusiye halqara qanunlarnı becerip, Qırımda yerleşken Ukraina medeniyet asabalığına zarar ketirgen, ya da ketire bilecek areketlerden vazgeçmesi emirini yapmasını, isteginen muracaat ete», – dep haber etile nazirliginiñ matbuat hızmetinde.
Ukraina tarafı «milliy degerligi olğan abidede keçirilgen qanunsız işlerge» pek açuvlana. Bu abide Bağçasaraydaki Qırım hanlarınıñ tarihiy paytahtında yerleşe ve YÜNESKOnıñ ögünden tizilgen cedveline kirmektedir. Nazirlik Rusiye temsilcilerine muracaat etip, «halqara aqlarını bozmalarını deral toqtatmaları»nı talap etti.
Avdet haber etkeni kibi, Bağçasarayda yerleşken Hansarayınıñ 16 binasınıñ tamirine 1, 7 million ruble masraf etilecek.
Hatırlataız, Qırım sakinleri, Hansaraynıñ berbad alı aqqında, endi çoqtan haber ete ediler. Mimarcılıq abidesinde çoqtan berli elektrik ağı söndürilgen, binalarda sers ve qaranlıq, saraynıñ damları tökülip başlağandır. Bina endi, çoqtan berli tamiratqa muhtac, kiriş fiyatları ise, er sene paalılaşa. Keçken seneniñ dekabr ayında, fotograf İldar İbragimov, Han saraynıñ alına diqqat etme talabınen Qırım müftiyatına, müzey memuriyetine ve Cumhuriyet akimiyetine muracaat etken edi.
Han saraynıñ eñ degerli ve qıymetli odalarından biri olğan Qırım Giraynıñ altın odası, yıqılğan alda bulunmaqta. Divarlardaki resimler eşilgen, tavanı tökülgen, tabanları alıp taşlanılğandır.
Böyle alda em elçiler, em de qave odaları bulunmaqta. Sıvaması tarihiy töşemege qadar alınğandır. Mındaki töşeme kerpiç, qaburçaq taşı ve kireç taşlarından yapılğandır. Ağaçtan yasalğan esas tiremelerini ise, ağaç qurtı yoq etkendir.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
2017 senesiniñ ilk yarısında Aqyarda 35 kişi öz özüni öldürgeni, 2016 senesine nazaran 46% artqanını köstere. Bunı Sevastolopolstat esabatına esaslanaraq «İhtarlar» neşiri bildirmekte.
Aynı zamanda neşirniñ malümatına köre, 2016 senesi birisiniñ zorbalığından 7 insan öldürilgen olsa, 2017 senesiniñ ilk yarısında, artıq 10 kişi öldürilgen, yani öldirilüv sayısı 43% artqan.
Ayrıca «İhtarlar» yazğanına köre, infektsion ve parazit hastalıqlar sebebinden ölgenlerniñ sayısı 5% artqan (2016 ve 2017 seneleri sirasınen 60 ve 63 ölüm).
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov salı künü, noyabrniñ 12-nde, Rostov mahkemesinde Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine çıqarılacaq üküm sebebinden Ukraina ve işğal etilgen Qırım sakinlerine muracaat etti.
O, yarımada sakinlerinden er biri bunıñ kibi esnasqa oğraması mümkün, dep qayd etti.
«Özüni aldatmañız. Olar sizge, bugün evde tınç oturıp, evleriniñ tintüvi, apis cezalarından qorunğanını tüşüngenlerge, mıtlaq kelecekler. Rus işğalciler insanlarnı qabaatlı olğanları içün degil, qırımtatarları olğanı içün mahküm ete. Olar qalğan qırımtatarlarnı ve etnik ukrainlerni, Rusiye işğalini qabul etmegenlerni qorquzmaq içün mahkeme ete», – dep ayttı Çubarov video muracaatında.
Onıñ fikirince, bunıñ kibi mahkeme esnasları «insanlarnı ileride Qırımnı terk etmeleri içün qorquza».
Çubarov, qırımlılarnı mahkümlerniñ tuvğanlarına yardım etmelerine çağırdı.
Rusiye prokurorları Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsi içün umumen 98,8 yıl apis cezası berilmesini istedi. Muslim Aliyev 20 yılğa, İnver Bekirov 20,6 yılğa, Emir-Usein Kuku 15 yılğa, Vadim Siruk 15 yılğa, Arsen Cepparov 13,6 yılğa, Refat Alimov 14,6 yılğa apiske alına bile.
Rostov-na-Donu şeeriniñ Cenübiy okrug arbiy mahkemesinde noyabrniñ 8-nde mabüsler soñki sözüni ayttı.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatlaylar.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyeden Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini azat etmesini talap ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Rusiye Devlet Dumasına, Rusiyede yoq etilmek kerek olğan sanktsiya altındaki mahsulatnıñ muhtaclarğa bedava berilmesi aqqında qanun leyhası kirsetildi.
Vesiqa müellifi, Federatsiya Şurası azası Anton Belâkov ola. O, añlatma mektübinde bildirdi ki, Rusiye vatandaşlarınıñ kerçek aylıqları seviyesi eksile, er altıncı vatandaş ise fuqarelerden ola, bundan sebep sanitar-epidemiologik talaplarğa uyğan mahsulatnıñ yoq etilmesi mantıqsızdır.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin sanktsiya altındaki mahsulatnıñ yoq etilmesi aqqında fermannı 2015 senesi iyül ayında imzaladı.
Cemaatçılıq temsilcileri ve uquq qoruyıcılar bu qararğa qarşı çıqtı. Olar alınğan mahsulatnı fuqare ealige teslim etmek teklifinen çıqqan edi. Lâkin, devlet ükümeti bu teklifke diqqat etmedi.
Rosselhoznadzornıñ malümatına binaen, bir yıl içinde Rusiyede devletke mahsulat embargosını taraftan keçken tahminen yedi yarım tonna aşayt mahsulatı yoq etildi.


text:
Soñki on yıl içinde keçken sene dünyadaki azatlıq içün eñ qıyın yıl oldı. Dünya zıddiyetleri demokratik dünyada bile «yabancı duşmanlığı baqışlarınıñ» sebebi oldı. Azatlıqnı eñ çoq bozğanlardan Rusiye ve Qıtay oldılar, olar «içtimaiy narazılıqlarnı» toqtatmağa tırışalar. Er yıllıq esabatnı azırlağan Freedom House malümatına köre, Turkmenistan, Özbekistan, İran, Tacikistan, Azerbaycan ve Aqrusiyede de azatlıqqa basqı yapıla. Tedqiqçilerniñ fikirince, Ukrainada «İtibar inqilâbınıñ» yeñişlerini şimdilik qurtarmağa imkân bar, lâkin işğal etilgen Qırım ve Donbassta olğan vatandaşlar eñ çoq zarar kördiler.
Soñki on yıl içinde dünyadaki azatlıqlar içün eñ qıyın zamanlar keldi, dep tüşüneler Freedom House amerikan ükümetten tış teşkilâtınıñ tedqiqçileri. Olarnıñ malümatına köre, dünyanıñ 72 memleketinde azatlıq seviyesi tüşti, 43 memlekette ise arttı. Tedqiqçilerniñ esas hulâsası şu ki, Rusiye ve Qıtay kibi avtoritar memleketler «içtimaiy narazılıqlardan» qorqalar, şu sebepten dissidentlerni daa çoq sıqıştırmağa tırışalar.
«Eñ yaramaylardan» biri adet üzre Turkmenistan ve Özbekistan oldılar. Amma halqara alanda çirkin areket etken Rusiye tedqiqçilerniñ eñ büyük diqqatını çekti. O, Ukraina topraqlarında azatlıqqa basqı yapa, dep qayd ete tedqiqler bölüginiñ müdiri Jennifer Dunham.
Keçken sene Rusiyeniñ Ukrainadaki areketleri, şu cümleden Qırım ve Ukrainanıñ şarqiy qısımlarınıñ zaptına büyük diqqat ayırğan edikJennifer Dunham
«Keçken sene Rusiyeniñ Ukrainadaki areketleri, şu cümleden Qırım ve Ukrainanıñ şarqiy qısımlarınıñ zaptına büyük diqqat ayırğan edik. Bu sene de mezkür mevzular tedqiqlerimizde müim bir yer alğan, amma soñra da Rusiyeniñ Suriyedeki areketleri qoşuldı, Rusiye Ukrainada yapqanlarını kimse körmesin istedi. Ukraina etrafında yapqanları bizni qasevetlendirmege devam ete, çünki Moskva içki ve tışqı alanda yapqan teşviqatı sayesinde basqı yapa. Rusiye faallerni, uquq qorçalayıcılarnı, mustaqil kütleviy haber vastalarını sıqıştırmağa devam ete», – dep ayta tedqiqçi.
Onıñ qayd etkenine köre, keçken sene Qırımdaki dissidentler ve hususan qırımtatarlar içün, mustaqil matbuat vastaları ve vatandaş cemiyetleri içün pek zor oldı. Rusiye işğaline qarşı çıqqan bir çoq insan yaqalandı, bir sıra adamnı yarımadanı terk etmege zorladılar.
Jennifer Dunhamnıñ zanınca, demokratik inqilâpnıñ çoqusı yeñişleri «saqlandı», amma Donbass cenki, detsentralizatsiya üzerindeki davalar ve ukrain siyasetçileri ve zenginleri arasındaki raqiplik memleketniñ ileri liberalizatsiyasını yavaşlattı.
Metnniñ asıl nushası – Radio Svoboda saytında