text:
Qıtaynıñ Wuhan şeerinde bir hastahaneniñ baş ekimi koronavirus sebepçi olğan pnevmoniyadan öldi, dep bildire Qıtay devlet televizionına atıf etip Reuters agentligi. Ekim salı kınü, fevralniñ 18-inde saba keçindi. Lui Jiming ülkede bu hastalıqtan ölgen ilk hastahane reberi oldı, dep qayd ete Qıtaynıñ Baş televizionı, haber ete "Nastoyaşçeye vremâ".
Ekimniñ ölüm haberi daa evvel Çin Kommunist Partiyasınıñ "Jenmin Jibao" gazetasında çıqtı, lâkin soñradan beyanat silindi.
Qıtayda koronavirusqa oğrağanlarnıñ sayısı 70 biñni aştı. Tasdıqlanğan hasta sayısı 70 548 ola, 1770 insan can berdi, fevralniñ 17-sinde 2048 yañı hasta qayd etildi, bu raqam keçken künden 39-ğa daa yüksek ola. Ölgen daa 105 kişi aqqında da haber etile.
Yaponiya akimiyeti memleketniñ yalısında karantinde turğan Diamond Princess gemisinde daa 70 kişi hastalanğanını ilân etti, gemide hastalarnıñ umumiy sayısı 355 oldı.
ABD Tokio elçihanesiniñ malümatına köre, fevralniñ 16-nda eki çarter uçağı Yaponiyadaki gemiden amerikalılarnı alıp, ABDge uçtı. Memleketine kelip 14 kün karantinde qalacaq 340 amerikalı gemiden alınğanını bildireler. Koronavirusnen hastalanğanlar Yaponiyada qala.
Şimdi Qıtaydan ğayrı, aman-aman 30 memlekette 500 insan hasta oldı. Frenkistan, Gonkong, Filippinler ve Yaponiyada dört kişi öldi.


c: text/html

text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ birinci muavini aytqanı kibi, qırımtatarlarnıñ temsiliy organı faaliyetiniñ Rusiye ve nezareti altında olğan Qırımda yasaq etilecegine azır.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«E, yasaq ete bileler, buña ruhiy ceetten azırmız. Qırımda yasaq etseler, qıtaiy Ukrainada Meclis işine devam etecek. Qırımtatarlarnıñ yetekçisi anda buluna, Meclis reisi andadır, Meclisniñ daa altı azası anda yaşay. Qırım aqqında aytacaq olsaq, bugün özlerini qırımtatar halqınıñ taqdiri içün mesuliyetli sayğan, qırımtatar halqı tarafından saylanılğan insanlar özlerini Meclis azaları olaraq adlamasa da, bu olarğa qırımtatar halqınıñ aqlarını, insan aqlarını qourmağa, qırımtatarlarnıñ medeniyetini saqlamağa keder etmeyceginden eminim», – dedi o.
Celâlnıñ sözlerine köre, Mecliste cemaat faaliyetiniñ diger şekillerini taparlar.
«Böyle qararnı alıp, olar Qırımda cemaat faaliyetiniñ, söz serbestliginiñ sıñırlanuvını tasdiqlarlar», – dey Celâl.
Oktâbr 23 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Cemaat palatası Rusiye Baş prokuraturasına muracaat etip, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini ekstremizmge teşkermege rica etti. Böyle muracaatnıñ sebeplerinden biri – Qırımnıñ Herson vilâyeti tarafından «ticariy» qamaçavı oldı. Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya Meclisniñ «ekstremist teşkilât» olaraq tanılacağını ve faaliyetiniñ yasaq etilecegini nazarda tutqanını bildirgen edi.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi baarde işğal etkeninden soñ, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımada kirişini beş yılğa yasaq ettiler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Osmaniye Meryem Madencilik, Meryem Madencilik Osmaniye, Osmaniye Madencilik, Osmaniye Madencilik Meryem, Osmaniye Mermer Meryem Madencilik, Mermer Madenciliği Osmaniye, Mermer Firmaları Osmaniye, Osmaniye Mermer Firmaları, Osmaniye Toptan Mermer, Toptan Mermer Osmaniye, Osmaniye Ucuz Mermer, Ucuz Mermer Osmaniye, Osmaniye Ucuz Mermer Satan Yerler, Meryem Madencilik Ucuz Mermer Osmaniye, Uygun Mermer Osmaniye, Osmaniye Uygun Mermer, Ucuz Toptan Mermer Osmaniye, Mermer Firmaları Osmaniye, Mermer Fabrikası Osmaniye, Osmaniye Mermer Fabrikası, Osmaniye Mermer Fabrikaları, Mermer Fabrikaları Osmaniye, Osmaniye Mermer Üreticileri, Mermer Üreticileri Osmaniye, Osmaniye Mermer İşletmecileri, Osmaniye Mermerci, Mermerci Osmaniye, Maden Ocakları Osmaniye, Osmaniye Maden Ocakları, Osmaniye İşlenmiş Mermer, İşlenmiş Mermer Osmaniye, Osmaniye Ham Mermer, Ham Mermer Osmaniye, Mermer Ocağı Osmaniye, Osmaniye Mermer Ocağı, Osmaniye Ebatlı Mermer, Ebatlı Mermer Osmaniye, Osmaniye Blok Mermer, Blok Mermer Osmaniye, Osmaniye Fior Di Bosco Mermer, Osmaniye Ocean Blue Mermer, Osmaniye Sarika Beige Mermer, Osmaniye Cream Pearl Mermer, Osmaniye Golden Beige Mermer, Osmaniye Emperador Mermer, Osmaniye Salmon Grey Mermer, Osmaniye Oasis Blue Mermer, Osmaniye Rosso Venato Mermer, Osmaniye Eagle Rosalia Mermer, Osmaniye Eagle Beige Mermer, Osmaniye Eagle Light Beige Mermer, Osmaniye Eagle Nouva Mermer, Osmaniye Eagle Pink Mermer, Osmaniye Emperador Dark Mermer, Osmaniye Emperador Kristal Dark Mermer, Osmaniye Emperador Light Mermer, Osmaniye Black Pearl Mermer, Osmaniye King Blue Mermer, Osmaniye Bella Rosa Mermer, Osmaniye Maroon Marinace Mermer, Osmaniye Olive Avantgarde Mermer, Osmaniye Prestige Brown Mermer, Osmaniye Star Jaguar Mermer, Osmaniye Iceberg Blue Mermer, Osmaniye Sofita Golden Mermer
MERYEM MADENCİLİK ÜRÜN ÇEŞİTLERİMİZ
NOT
Aradığınız Ürün Burada Olabilir, Yukarıdaki Resme Tıklayınız.


text:
Yaltada 9-11 sınıf mezunları devlet imtianlarını bereler. Qırımda attestatsiya ilk sefer devlet çıqış imtianı şeklinde keçecek: rus tili ve riyaziyat, – haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
On birinci sınıf talebeleriniñ imtian neticeleri aliy oquv yurtlarında közge alınmay, yalıñız devlet attestatsiyası olaraq sayıla ve orta tasil aqqında şeadetnameni elde etmege imkân bere.
On birinci sınıflar içün çıqış imtianlarınıñ keçirilmesinde video nezareti teşkil etildi. Yazılğan malümat tasil keyfiyetine qıymet kesüv regional merkezine berilecek.
Telefon ya da diger elektron ciyezlerniñ olması qaidelerniñ qaba bozuluvı olaraq sayıla.
Bugünge Yaltada çıqış imtianlarını 1037 doquzıncı sınıf talebesi ve 657 on birinci sınıf talebesi berdi.


text:
Qırımda insan aq-uquqları boyunca vekâletli institutı meydanğa ketirile. Böyle bir «qanun» bugün Qırım «parlamentiniñ» toplaşuvında ekinci oquvda qabul etildi.
Bunıñ aqqında malümat «Qırım Devlet şurasınıñ» saytında yerleştirildi.
Beyanatta aytılğanına köre, Qırımda insan aqları boyunca vekâletli vazifesi «insan ve vatandaşlarnıñ aqları ve serbestligini devlet imayesiniñ kefillerini teminlev ve olarğa Qırım Cumhuriyetiniñ devlet akimiyet organları, yerli idare organları ve memurlar tarafından riayet etüv ve ürmet etüv maqsadında» kirsetile.
Vekâletli Qırım «parlamenti» tarafından saylana, onıñ vazifede bulunuv müddeti 5 yılnı teşkil ete. Aynı şahıs eñ çoq eki kere biri-biri artında bu vazifege tayin etilmesi mümkün.
İnsan aqları boyunca vekâletli ve onıñ apparat faaliyeti Qırım bücetinden maliye etilecek.


text:
Aqyarnıñ agrar müessiseleri, 48,5% bereket bergen yüzümliklerniñ meydanlarından
10,3 biñ tonna tehnikiy ve sofralıq yüzümlerni cıydı.
Bunıñ aqqında Aqyarnıñ (Sevastopol) rusiye akimiyetiniñ matbuat hızmeti haber etmekte.
“Yüzüminiñ sofralıq çeşitiniñ cıyuvı 879 tonnağa qadar olıp çıqtı. Bereketlilik - gektardan 35,3 tsentner. Tehnikiy çeşitniñ bereketliligi ise, orta esapnen, gektardan 51,2 tsentner ve 9,4 biñ tonnanı teşkil etti”, - dep aytıla beyanatta.
Matbuat hızmeti, yüzüm cıyuvı 2018 senesiniñ oktâbr ayınce devam etecegini qayd ete.
Müessiseniñ malümatına köre, 2017 senesinde yüzümcilik saası şirketleri 18,3 biñ tonna yüzüm cıydı, ortalama bereketligi gektardan 41,8 tsentnerni teşkil etti.
Avgust ayında Qırımnıñ “Massandra” şarapçılıq şirketi haber etkeni kibi, olar 2018 senesi mevsiminde 15 biñ tonna yüzüm cıymağa niyetlene, bu, keçken yılğa köre, 2 tonnağa azca.
İyülniñ başında Qırımda olıp keçken burçaq, Seyitler rayonında 395 gektar meydanlıq yüzüm bereketine zarar ketirdi. Zarar miqdarı tahminen 54,5 million rubleni (22,5 mln grivna - QA) teşkil ete.


text:
188 yolcu bulunğan Air China Qıtay ava şirketiniñ uçağı bagajda çıqqan yanğın signalizatsiyası çalışıp başlağan soñ Anadır ava limanında acele qonmağa mecbur oldı, dep bildire martnıñ 5-nde Rusiyeniñ Çukotka muhtar okrugınıñ ükümet saytı.
«Ava limanınıñ bütün hızmetleri uçaqnıñ yahşı qonmasını temin etti. Ekipajnıñ malümatına köre, uçaqta 188 yolcu bar edi. Kimse zarar körmedi», – dep aytıla haberde.
Berilgen malümatqa köre, uçaq Pekinden Los Angeleske yol alğan edi. Mecburiy qonuvdan soñ yolcular şişirme merdivenlerden endi.
Çukotka valisi Roman Kopin yolcularnı yerleştirmege kerek olsa, musafirhane ve naqliyatnı azırlamağa vazife berdi. Region yolbaşçısınıñ emrinen valiniñ birinci muavini Leonid Nikolayev ava limanına keldi.
Çukotka ükümetiniñ malümatına köre, al-azırda bütün yolcular ava limanı binasında, halqara uçuş ve VIP salonı alanında yerleştirildi.
«İnterfaks» haber etkenine köre, uçaqta yanğın haberi yañlış çıqtı. Rusiye aviatsiyasınıñ Air China ile añlaşqanına köre, yedek uçağı Anadır ava limanında yerli saatnen saat 17:00-de (Qırım saatına köre saat 08:00) kelmeli.


text:
Qırımtatar yırcısı Camala halq ögünde Nadejda Savçenkoğa öz destegini bildirdi. Ukrain uçucığa mektüpni yırcı öz Feysbuk saifesinde yerleştirdi.
«Sen pek küçlü qadınsıñ, seniñ cesürligiñnen bütün alem airette qala! Biz pek seni evde bekleymiz! Ayatta qal! Sen bizge kereksiñ! », - dep yazdı Camala.
Bunıñnen bir sırada, Nadejda yırcınıñ «Yevrovideniye 2016» yarışına çıquvınen bağlı yapqan hayırlav sözlerine Camala büyük minetdarlıq bildirdi.
Mart 3 künü Nadejda Savçenko onı apis alınğanı ve Rusiyede üküm çıqarılğanına qarşı quru açılıqnı ilân etti.
Keçenlerde 2015 senesiniñ dekabr ayında Savçenko tabiy açlıqnı ilân etken edi. Soñki malümatlarğa binaen, sağlıq vaziyeti müşkülleşmekte. Savçenko ya ölüm astında, ya da saqat qala bile.
Nadejda Savçenko - Ukraina halq deputatı, Avropa Şurası parlament assambleyasınıñ Yuqarı Şura delegatı, Rusiyeniñ apisinde 2014 senesi yapılğan cinaiy iş boyunca bulunmaqta. Savçenkonı Ukrainada qanunsız bulunğan, rusiye devlet televideniyesınıñ eki hadiminiñ öldürmesinde, separatist gruppasınıñ suiqast öldürmesinde ve qanunsız Rusiye sıñırını keçmesinde qabaatlaylar. Rus prokurorları ukrain qadınnı 23 yılğa apiske atmağa talap eteler.
Nadejda Savçenko ve onıñ menfaatını qoruğan advokatlar makemege rus jurnalisterniñ elâk olğan vaqıtqa Savçenko separatistlerniñ esirinde bulunğanı, soñra ise isteksiz Rusiyege alıp çıqarılğanı aqqında bir çoq dalil ketirdiler. Amma makeme bu dalillerni qabul etmedi.


text:
«Kiyevo-Mogilânskaya akademiya» Milliy universitetinde dekabr 22-de «Ukrainanıñ tamır halqı qırımtatarlarnıñ aqlarını temin etüvde Ukrainanıñ yolu» adlı konferentsiya keçirilecek. Bunı Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisiniñ resmiy Facebook saifesinde bildireler.
İlândaki malümatqa köre, konferentsiyanıñ maqsadı Ukraina Yuqarı Radasınıñ yañı çağırılışınıñ qanun çıqarıcı faaliyeti içün qırımtatar meselesini aktual etmektir.
«2014 senesi mart 20-de Ukraina Yuqarı Radasınıñ «Qırımtatar halqınıñ Ukraina devleti terkibinde aq-uquqlarını kefil etüv aqqında Ukraina Yuqarı Radasınıñ beyanatı aqqında» qararı qabul etildi. Oña em qırımtatarlar, em de ekspertler yüksek qıymet kestirler. Maalesef, 2014 senesiniñ soñunda ğayet az yapılğanını ayta bilemiz. Bu qarar muzakere mevzularından biri olacaq», – aytıla ilânda.
Uquq qorçalayıcı teşkilâtlar yarımada işğalinden soñ qırımtatar ealisiniñ vekillerine basqı yapılğanını toqtamayıp bildireler. Ukraina Tışqı işler nazirligi bu vaziyetni qırımtatarlarnıñ ekinci sürgüni dep adladı.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Yaltada qanunsız migratsiya yolunı açmaqta şeklengen, şeerniñ rusiye politsiyası hadimleri yaqalandı. Operatsiyanı sentâbr 18-inde gece keçirdiler.
Bunı Qırım Tahqiqat komitetiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
"Cinayet gruppasınıñ teşkilcisi, Yalta şeerinde Rusiye İİN idaresiniñ vatandaşlıq bölüginiñ başı olağanı tayin etildi. Öz planını amelge keçirmek içün o, öz müavinini, "Massandrovskiy" politsiyasınıñ migratsiya bölüginiñ başlığını ve üç yerli adamnı celp etti. Olar, Rusiye vatandaşlığını tezce ve maniasız resmiyleştirmege istegenlerden qabar olmaqta aracı ediler", - denile beyanatta.
Qayd etile ki, şeklengen adamlarnıñ evlerinde ve iş yerlerinde tintüv yapıldı, tahqiqat içün meraqlı ola bilecek bütün kerekli vesiqalar tutulıp alındı. Şimdi dava iştierakçileri sorğularğa çekile. Rusiye tahqiqatı, olarğa qarşı sıñırlayıcı tedbirlerni saylamaq içün mahkemede muracaat etmege azır.
Cinaiy davanıñ tahqiqatını, Qırımda Tahqiqat komitetiniñ Baş tahqiqat idaresiniñ başı vazifesini becergen Vladimir Terentyev nezaret ete.
Tutulğan memurlarnıñ ya da advokatlarınıñ açıq tefsirleri yoq.


text:
Ukraina havfsızlıq hızmeti (SBU) al-azırda ukrain mahkemeleri Rusiyeniñ altı vatandaşına apis cezası belgilengeni aqqında bildire. Bunı cumaaqşamı künü, aprel 23-de, SBU başınıñ keñeşçisi Markiyan Lubkivskiy bildire.
Onıñ sözlerine köre, ekisi casuslıq sebebinden yaqalanğan.
Rusiyelilerge qarşı on eki qabaatlayıcı senet mahkemelerge yollanıldı, – dey Lubkivskiy.
Bundan da ğayrı, aytqanı kibi, SBU Rusiyeniñ 47 vatandaşınıñ «DHC» ve «LHC» teşkilâtlarınıñ tarafında olğanı aqta delillerni topladı.
Yaqınlarda Ukraina Baş prokuraturası Donetsk vilâyetiniñ Apellâtsion mahkemesi «DHC» teşkilâtına alâqası olğan Rusiye vatandaşına sekiz yıllıq apis cezasınıñ berilmesini bildirgen edi.


text:
Bunı bugün Sudaqta Rusiye medeniyet naziri Vladimir Medinskiy bildirdi, dep haber ete Qırım «akimiyeti»niñ ruporı Krıminform saytı.
«Er bir memleket ve halqnıñ tarihını insanlar yarata. Qırım tarihı – şübesiz, qırımtatar halqınıñ tarihıdır. Amet Han Sultan – qırımtatarlarnıñ parlaq temsilcisidir, onıñ aqqında yazmağa kerek. Onıñ ve Qırımnıñ diger insanları aqqında», – dedi Medinskiy.
Hatırlatamız, Ukraina Yuqarı Şurası Qırım paytahtınıñ «Aqmescit» ava limanına qırımtatar uçucı-sınavcı, Sovet Birliginiñ eki defa qaramanı Amet Han Sultan adınıñ berilmesi aqqında meseleni baqacaqtır. Bunı «Vatan qanatları» teşebbüs gruppasınıñ reisi Nuri Beytulayev bildirdi.
İşbu leyha Ukraina parlamentiniñ toplaşuvında tekrar baqılacaq.


text:
Salı künü, mart 31-de, saat 15:00 ATR qırımtatar telekanalınıñ binasında «ATRniñ soñki iş künü» adlı matbuat konferentsiyası ötkerilecek.
Bunı telekanal Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Mında hatırlatalar, 2015 senesi aprel 1-den itibaren ATR işini toqtata bile. Telekanal Rusiye qanunlarına köre qayd olıp olamay.
«Telekompaniya Roskomnadzorğa bir qaç kere vesiqalarını teslim etken edi, lâkin olarnı farqlı sebeplerden keri qaytaralar. ATR mediaholdingine kirgen diger kütleviy haber vastaları – «Lâle» qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radioları, «15 minut» saytı da aynı vaziyetke oğradılar», – dep bildireler telekompaniyada.
Mart 25-ten itibaren ATRde «ATRni öldürmeñiz!» telemarafonı başlandı. Er kes oña qoşula bile.
Matbuat konferentsiyası Aqmescitteki Mamedi Emir-Üsein soq., 14 adresi boyunca keçirilecektir. Qırımtatar kütleviy haber vastalarınıñ qapatılmasını Kiyevdeki Qırımda insan aqlarını qorçalav halqara konferentsiyasında da baqılmaqta.


text:
Yalta ve Aqyarda oktâbr 23-noyabr 1 künleri «Qırımnıñ inkişafı ve ilerilemesi içün yañı imkânlar – 2015-2026 ss istiqbali» adlı forum keçirilecek, mında avropalı mütehassıslarnıñ kelmesini bekleyler, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Tedbirniñ iştirakçileri aytqanı kibi, forum çerçivesinde çetel yatırımcılarnıñ celp etilmesine yol tapılacaqtır.
Matbuat konferentsiyası devamında spikerler «Eko-2 – Eko-3» (ekonomika – ekologiya – ekonometriya) teşebbüsi aqqında tarif etecekler.
Forumda SWISSTEAMS GROUP (İsveçre) şirketniñ perzidenti, COFIPAG-AG yatırım birliginiñ prezidenti Tyerri Jan Sipyer, TSARR Cindynics Institute yetekçisi, filologiya, ticaret, iqtisadiyat ve maliye magistri Erik Godbill (Frenkistan), Yalta şeer şurasınıñ reisi Valeriy Kocarev, Milliy havfsızlıq institutınıñ reisi Aleksandr Şçurik, «Eko-2 Tsindiniks» forumnıñ teşkil komiteti reisi Yevgeniy Pohilük (Qırım), SWISSTEAMS GROUP halqara alâqalarnıñ inkişaf bölüginiñ başı Yakov Slutskiy ve «Eko-2» cemaat teşkilâtınıñ prezidenti Nadejda Levçenko iştirak etecekler.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusınen bağlı referendum ötkerildi, onıñ neticelerine köre, Rusiye Qırımnı kendi terkibine kirsetti. Ukraina, Avropa birligi, AQŞ bu saylav neticelerni qabul etmediler, Rusiye Qırımnı işğal etti, dep sayalar.


text:
Kezlevniñ (Yevpatoriya) bir qısmı fevralniñ 16-sında tamir işleri sebebinden suvsız qalacaq. Bunı "Voda Krıma" müessisesi haber ete.
"Saat 9:30-dan saat 17:00-gece Mirnıy qasabasında Şkolnaya, 2 soqağında suv ağında yapılacaq tamir işleri sebebinden böyle adresler boyunca suv olmaycaq: Şkolyanaya soq., 2, Sirnikova soq., 6,7", - denile beyanatta.
Bundan ğayrı müessisede haber ettiler ki, Mirnıy qasabasında Sırnikova soq., 22 adresi boyunca saat 17:00-gece böyle adresler boyunca suv olmaycaq: Sırnikova soq., 23, 24, 25, 25a, 26, 28, 28a, 29, 30, 31.
Bundan evel Aluştanıñ bir qısmı cumaaqşamı künü, fevralniñ 6-sında, saba saat 9-dan aqşam saat 16-ğace suvsız qaldı.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti bildire ki, işğal etilgen Qırımda «Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi tarafından azırlanılğan» terroristik eylemlerniñ yapılmasına yol berilmedi, «onıñ esas obyektleri olaraq yarımadanıñ pek müim infrastruktura ve ayat teminleme elementleri belgilendi». Bu aqta rusiyeli FSB matbuat hızmeti bildire.
«Diversiya ve terroristik eylemlerniñ maqsadı, federal ve regional ükümet organları saylavlarınıñ azırlanma ve keçirilme vaqtında regionda içtimaiy-siyasiy vaziyetni kerginleştirmektir», – dep aytıla beyanatta.
Elde etilgen malümatqa köre, 2016 senesi avgust 6-dan 7-ge keçer gecesi Ermeni Bazar şeeri rayonında keçirilgen operativ-qıdıruv tedbirleri neticesinde diversant taqımı tapıldı.
«Terroristlerni yaqalağanda atışma neticesinde Rusiye FSB hadimi elâk oldı», – dep aytıla beyanatta.
FSB-de qayd ettiler ki, atışma yüz bergen yerde bular tapıldı: 40 kilogramm trotil umumiy küçünde 20 qolnen yasalğan patlatıcı alet, silâ, minalar, granatalar ve mahsus silâ, qaysı birleri «Ukraina silâlı quvetler mahsus bölükleriniñ silânuvı ola».
«Tedbirlerniñ keçirilmesi vastasınen Qırım yarımadasında Ukraina Silâlı quvetler Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresiniñ haberalma ağı yoq etildi. Ukraina ve Rusiye vatandaşları olğan şahıslar yaqalandı, olar terroristik eylemlerniñ azırlanılmasında iştirak etken ve itiraf ete», – dep qayd eteler müessisede.
FSB-nıñ malümatına köre, azırlanılğan teraktlar teşkilâtçılarından biri 1977 senesi doğğan Panov Yevgeniy Aleksandroviç ola, o, Zaporojye vilâyetiniñ sakini, Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresiniñ hadimi ola, o da yaqalandı ve itiraf ete.
Bundan da ğayrı, rusiyeli müessisede bildireler ki, «2016 senesi avgust 8-ge keçer gecesi Ukraina Mudafaa nazirliginiñ mahsus bölükleri tarafından diversiya-terroristik taqımlarınıñ keçmesi daa eki ıntıluvı yapıldı, olarnıñ ögüni Rusiye FSB uquq qoruyıcı bölükleri ve işbirlik tutqan müessiseler aldı».
«Atışma neticesinde Rusiye Federatsiyası Mudafaa nazirliginiñ arbiy adamı elâk oldı», – dep aytıla matbuat hızmetiniñ beyanatında.
Operativ-qıdıruv ve arbiy tedbirler neticelerine esaslanıp, Qırım ve Aqyar boyunca Rusiye FSB idaresi tarafından cinaiy iş açıldı.
Ukraina Mudafaa nazirliginde rusiyeli FSB-nıñ malümatına izaat berilmedi.
Qırım.Aqiqat ukrain tarafından izaat almağa tırışa.
Tünevin Ukraina halq deputatı Anton Geraşenko tahmin etti ki, rusiyeli taraf avgust 7-den işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırda areketni dezertirlerge qaçmağa yol bermemek içün blok etti.
Bir sıra Qırım kütleviy haber vastaları yarımada territoriyasında kamuflâj urbalı beş insannı qıdırmaq içün «Qale» planınıñ işke tüşürilmesi aqqında malümat tarqattı.
Yolcularnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgen malümatına köre, GİBDD ve silâlı OMON hadimleri avtobuslarnı toqtata, aydavcılar ve yolcularnıñ vesiqalarını baqıp çıqa.
Avgust 10-ğa keçer gecesi, saba saat 4:30-da rusiyeli taraf Ermeni Bazar yanındaki «Kalançak» keçirüv noqtasını bloktan azat etti, bu noqta avgust 7-den başlap çalışmadı.
Qırım yarımadası ile memuriy sıñırda kritik vaziyet avgust 7-de saba başlandı, o vaqıttan berli rusiyeli taraf üç keçirüv noqtasında bir qaç sefer keçirüv rejimini deñiştire edi, de olarnı blok etip, de açıp. Evel olğanı kibi, rusiyeli taraf bunıñ sebebini añlatmay.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye energetika nazirligi qıtaiy Ukrainadan Qırımğa elektrikniñ berilmesi ğayrıdan tiklengeni aqqında malümatnı tasdiqladılar.
Rusiye nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, Ukraina umumiy energetik tertibatından dört elektrik yolağından Qırımğa teminlevni «Kahovka – Titan» yolağı boyunca keçirdiler, ceryannıñ azamiy miqdarı 160 MVt.
Qıtaiy Ukrainadan işğal etilgen Qırımğa elektrik energiyasını bergen yolaqlardan biri «Kahovka – Titan» yolağı elektrik energiyasına bağlandı.
Yaqında Qırım qamaçavı ştabınıñ reberi Lenur İslâmov ştab «Ukrenergo»ğa «Kahovka-Titan» elektrik yolağını Qırımğa ceryannı bermek içün tamamınen azırlamağa ruhset bergenini bildirdi. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Refat Çubarovnıñ sözlerine köre, faaller tamirlengen elektrik yolağını qullanmağa fırsat berirler. Dekabr 7 künü «Pravıy sektor» ve «Aydar» temsilcileri bunıñ ile razı olmağanlarını ve aktsiyada artıq iştirak etmeycegini bildirdiler.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım qamaçavı teşebbüsçileri dekabr 6 künü qıtaiy Ukrainadan yarımadağa elektrikniñ bir yolaq vastası ile berile bilecegi aqqında bildirgen ediler. Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko tasdiqaldı.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayser Astrahanniñ №10 apishanesinde yatmağa devam etecek. Rusiye onı Ukrainağa bermek talabını tekrar red etti.
Bunı Rusiyede mahküm etilgen Hayser Cemilevniñ adliyecisi Nikolay Polozov Twitterde bildirdi.
«Rusiye müvekkilim Hayser Cemilevniñ Ukrainağa teslim talabını tekrar red etti. Bundan soñra şartlı azat etüv qararını bekleycekmiz», – dep yazdı Polozov.
2015 senesi dekabr ayınıñ ortasında Astrahanniñ Sovet rayonı mahkemesine Hayser Cemilevni şartlı olaraq vaqtından evel azat etmek muracaatı berildi.
Rusiye Federatsiyasınıñ Yüksek mahkemesi Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi Hayser Cemilevge bergen 5 yıl apis cezasını üç buçuq yılğa qadar qısqarttı. Aynı vaqıtta Kiyevniñ Dnepr mahkemesi 2015 senesi aprel ayında onı 3 yıl ve 8 ayğa qadar azatlıqtan marum qaldırdı.
Keçken sene iyül 10 künü İnsan aqları Avropa mahkemesi Hayser Cemilevni SİZOdan azat etmek qararını çıqardı. Rusiye bu qararğa emiyet bermedi
Hayser Cemilev 2013 senesi mayıs 27-de Bağçasaraydaki evinde yaqalanğan edi. O, babasınıñ silâsını alıp, qorantasınıñ tanışı 44 yaşında Fevzi Edemovnıñ öldürüvi ile qabaatlana. Qırım işğalinden soñ Rusiye taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar aldı. Hayserni Aqmescit apishanesinden Krasnodar ülkesine alıp kettiler.
Keçken sene iyül 10 künü İnsan aqları Avropa mahkemesi Hayser Cemilevni SİZOdan azat etmek qararını çıqardı. Rusiye bu qararğa emiyet bermedi.


text:
Aqmescit – Rusiye Federatsiyası Mustafa Cemilevge qarşı. Ukraina halq deputatı, Meclisniñ sabıq reisine yarımadağa kiriş ale daa yasaqtır. Qırımda qalğan Cemilevniñ qorantası Rusiye mahsus hızmetlerniñ nezareti altında buluna. Mustafa Cemilevniñ qorantasına basqı yapıp ta, mevamını deñiştirmek maqsadında çeşit türlü usullar qullanıla. Soñki «yañılıq» – öldürüvde qabaatlanıp, taqiqat altında bulunğan Cemilevniñ oğlu – Hayserge qarşı yapılğan informatsion ücümi oldı.
Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevniñ oğlu – Hayser, Rusiye Federatsiyasınıñ pasportını elde etkeni aqqında davalı malümatnı Facebook-ta qullanıcı Yuriy Fetiyev «Qırım Cumhuriyeti» boyunca Rusiye Federal Migratsion Hızmetiniñ bildirmesine esaslanıp yazdı. Qullanıcı, onı müessisede çalışıp, «lâqayd qalmağan» hadimlerden alğanını haber etti. Delil olaraq, aprel 26 künü qoluna tüşken Cemilev Hayser Mustafa öglu adına vesiqalar fotoresimini de yerleştirdi.
Adliyeci küçük-Cemilevniñ Rusiye vatandaşlığı aqqında malümatnı red etti.
Hayserniñ özü şimdiki vaqıtta taqiqat izolâtorında buluna, şimdiki vaqıtta onıñ işi baqıla. Belgisiz, amma ğayet haberdar olğan internet qullanıcınıñ tahminlerine köre, Rsiye pasportı oña mesülietlikten qaçmağa yardım eter.
«Camilov (Cemilev – müel.) Rusiye vatandaşlığını yapqan cinayetligi içün mesülietsiz qalmaq maqsadınen adliyecisi Aleksandr Lesovoynıñ tevsiyesi ile aldı, çünki aprel 14 künü 2014 senesi Rusiye Baş prokuraturası qırımlı mabüslerge qarar almağa imkân berdi – rusiyeli vatandaşlıqnı alıp ta Qırımda qalmaq ya da Ukrainağa ketip, anda cezasını körmek. Aynı zamanda, Rusiye pasportlarını alğanlar, devlet anayasasınıñ 20 yıllığı munasebetinen 2013 senesi dekabr ayında ilân etilgen amnistiyağa oğray bileler», – dep yazdı Yuriy Fetiyev.
Küçük-Cemilevniñ adliyecisi Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Hayser resmiy olraq Rusiye vatandaşlığını red etti.
«Cemilev Hayser Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına köre, vesiqalarnı Aqmescit ve Moskva migratsion hızmetine vaqtında berdi, vesiqalarda Ukraina vatandaşlığında qalması ve Rusiye Federatsiyası vatandaşlığından vazgeçkeni aqqında beyan etile. Bunen beraber, Kiyev şeerinde qayd etilgen ve yaşağanı bildirildi», – dep qayd etti adliyeci.
Lesovoy, Hayser Cemilev Rusiye grajdanlığını qabul etmege istemegenini vesiqalar nushalarınen tasdiqladı ve Qırım.Aqiqatqa taqdim etti.
Aynı zamanda, adliyeciniñ fikirince, Hayser Cemilevniñ red etkenine baqmadan, Rusiye pasportı kerçekten de mevcut olğanını tahmin ete.
Lesovoy, bu kibi müim vesiqalar aqqında o ve Hayser Cemilev içtimaiy ağlardan haber alğanından şaşıp qaldı.
«Eñ taacip etici fakt – cinaiy işniñ taqiqatında iştirak etmegen, amma, şahsiy malümat ve vesiqalarğa irişe bilgen adiy şahıs bu vesiqalarnı internette yerleştirdi», – dep qayd etti adliyeci.
Mustafa Cemilevge tesir etmek içün yapılğan daa bir adım – mütehassıs
Yaqın şarqiy taqiqatlar Merkeziniñ müdiri İgor Semivolosnıñ bildirgenine köre, bu informatsiyaon ücümi Mustafa Cemilevge basqı tesir etmek içün daa bir ıntıluvdır.
«Şimdiki vaqıtta Rusiye akimiyeti Mustafa beyge «basqı etmek» ya da qaralmaq içün er türlü imkânlarnı qullanacaq. Onı küçsüz ve ümütsizlikke qapılğanını isteyler. Oğlunı qayğırğanı açıqtan-açıq körüne, onıñ içün de bu oña qarşı yapılğan doğrudan-doğru basqıdır», – dedi ekspert.
Onıñ fikirince, Cemilevniñ qorantasını sıqırcaqları mümkün. «Mustafa-bey cesür insan, bir çoq qıyınlıqlar kördi ve bu kibi «ayın-oyunlar» qatiyligini deñiştirmez ve yıqmaz», – dedi İgor Semivolos.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi Qırımnıñ şimdiki «akimiyeti» insan aqlarını ve qırımtatar halqınıñ aqlarını boza, dep bildire. Bundan sebep qırımlılarnı kene de 2014 senesi sentâbr 14-ke keçirilmesi belgilengen Qırım «parlamenti» ve yerli idare organları saylavlarında iştirak etmemege çağırdılar. Bu aqqında qırımtatarlar temsil organınıñ resmiy saytında yerleştirilgen Meclis beyanatında aytıla.
Vesiqada aytıla ki, 2014 senesi mart 3-te Aqmescit merkezinde yaqalanğan, soñra ise horlav izlerinen cesedi tapılğan Reşat Ametovnıñ qatili alâ daa tapılmadı. Bundan ğayrı, 2014 senesi mayıs ayında ğayıp olğan cemaat faalleri Leonid Korj, Timur Şaymardanov ve Seyran Zinetdinov aqqında bir de bir malümat yoq. Beyanatta mayıs ayında Mustafa Cemilevni sıñırda qarşılağan qırımtatarlarğa nisbeten devam etken mahkeme taqipleri qayd etile.
«FSB hadimleri ve silâlı adamlarnıñ Aqmescit rayonınıñ Bulğanaq (Kölçugino) köyündeki medresede babalarğa ücüm etüvniñ teşkilâtçıları ve eda etken adamları öyle de ceza almadılar. Daa doğrusı, medrese ve camilerge ücümler «teşkerüv» olaraq sıq-sıq ötkerilip başladı», – aytıla beyanatta.
FSB hadimleri cemaat faallerini qorquzmaq maqsadında subetler keçirmege devam eteler, dep aytalar Mecliste.
Aynı vaqıtta, temsil organınıñ malümatına köre, qırımtatarlarnı bölecek olalar. Böylece, «akimiyet» nezaret altında olacaq «cemaat» teşkilâtları ve parallel «müftiyatlarnı» meydanğa ketire.
«Qırımnıñ yañı akimiyeti qırımtatarlarnı bölmek maqsadında Meclisniñ üç azası Remzi İlyasov, Zaur Smirnov ve Teyfuk Gafarovnı kendi tarafına çekip, Qırım akimiyet organlarında Meclis razılığı olmasa da, belli bir vazifelerge tayinledi. Ondan sebep qırımtatarlarnıñ temsil organı olarnı Meclisteki vazifelerinden boşatmaq ve prezidium erkânından çıqarmaq qararına keldi», – aytıla beyanatta.
Meclisniñ vesiqasında aytıla ki, sentâbr 14-te saylavlarda iştirak etmege qarar alğan milliy idare organlarınıñ azaları qarar almaq kerekler.
Qırımtatar halqı Qurultayı ve Meclisiniñ qararına binaen, olar milliy idare organlarından çıqmaq niyetleri bar olğanını ariza yazıp, bildirmeleri kerek.
Meclis saylavlarda namzet köstermemek ve Qırım sakinlerine millet mensüpligine baqmadan, keçirilmesi sentâbr 14-ke belgilengen saylavlarnı boykot etmek qararını daa bir kere tasdıqladı.
Hatırlatamız, Remzi İlyasov Qırım Cumhuriyeti Devlet Şurasınıñ reis muavini, Teyfuk Gafarov Aqmescit şeer reisiniñ muavini, Zaur Smirnov ise Milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca Qırım Devlet komitetiniñ yolbaşçısı oldı.


text:
Bunı veteranlarnıñ Aqyar şeer teşkilâtınıñ prezidenti Sergey Rıbak bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, Aqyar «gübernatorı vazifelerini eda etken» Sergey Menâylo Asker ve Deñizci abidesini nizamğa ketirmek içün ve Ulu Vatan Cenki müzeyiniñ qurulıp bitirilmegen eski binasını yoq etmek içün para ayırmağa qarar aldı.
Mında Aqyarlılar içün raatlanuv bağçasını meydanğa ketirmege planlaştırıla.
«Novıy Sevastopol» yerli neşirniñ malümatına köre, evelleri veteranlar Sovet vaqtında qurulışı başlanğan Ulu Vatan Cenki müzeyini soñunaca qurmaq içün muracaat ete edi, faqat muvafaqiyetsiz.


text:
Qırım tasil «naziri» Natalya Gonçarovanıñ sözlerine köre, Qırım mezunları aqqında malümat kiyevli «İnforesurs»qa berilgen edi – Ukrainada aliy oquv yurtları içün diplomlarnıñ yekâne basılğan yeri. Şunıñ içün diplomlarnı şahsiyetni tasdiqlağan vesiqalarnı taqdim etip, Kiyevde elde etmek mümkün.
Ukraina tasil ve ilim naziriniñ muaivni İnna Sovsun qayd etken edi ki, qıtada diplomnıñ Rusiye şeklini taqdim etip, ukrain variantnı almaq mümkün, amma bu ketişatnıñ tafsilâtı daa belli degil.
V.Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetiniñ rektor muavni Aleksandr Timohin ukrain diplomlarnı elde etmege istegenlerge Qırım aliy oquv yurtından ketip, Ukraian universitetlerinde oquvnı devam etmege ya da Rusiye dimlomnı elde etip, qıtada çalışmağa tevsiye etti.


text:
Bağçasaraydaki Han sarayı – 16 asırğa ait unikal mimari abidesi, dünyada qırımtatar saray mimarisiniñ yekâne nümünesidir. Mında han kabineti ile baş bina, resmiy qabul etüv zalı, harem, eki mescit, mufti evi, quleler, iç azbarları, bağçalar, çeşmeler bar.
Ekskursiya rehberleri: «Bu yerde musulmanlarnıñ yer yüzündeki cennet aqqında tasavurları cisimlendirildi», – demege seveler.
Lâkin şimdi qadimiy caminiñ territoriyasına kimseni yibermeyler – rekonstruktsiya yapıla emiş. Onıñ güzelligini iskeleler qapata.
Qırım faaliyetçileri, Bağçasaray tarih ve medeniyet qoruğınıñ territoriyasında bulunğan Han sarayındaki rekonstruktsiyasını resimge çıqardılar. Fotosuretlerde, tarihiy binağa ait konstruktsiya elementleriniñ alınıp mahv etilgeni körüne. 300 yıllıq kerişler pıçılğan, lâkin kesilgen yerlerinde olarnıñ sağlam olğanı körünip tura – eski mıh bile totlanmadı.
Qırımtatar faaliyetçisi Edem Dudakov: «Kerişler mahv etildi – bir qısmı pıçıldı, digeri alıp ketildi. Olar medeniyet mirası olğanına baqmadan, biz olarnı endi qaytarıp olamaycaqmız. Olarnı saqlamaq kerek edi. Em de «UkrNİİrestavratsiyi»niñ malümatına köre, yalıñız dört kerişni deñiştirmek kerek edi. Olar ise 100 faizini deñiştirdiler. Bunı artıq tüzetmege çare yoq. Han sarayını şimdi daa köre bilgeniñiz vaziyette biz endiden soñ iç bir vaqıt körip olamamız», – dey. O, bu işlerge «vandalizm» dey.
Restavratsiya… restavratorlarsız
Restavratsiyanıñ leyhasını Aqmescitteki «Kiramet» şirketi azırladı, podrâdcı – Moskvadaki «Atta-group» şirketidir. Bundan evel olar restavratsiya yapmadılar. Aynı vaqıtta leyha gizli tutula.
Ukraina Medeniy mirasnı qorçalav departamenti yanındaki restavratsiya komitetiniñ sabıq rehberi Yakov Dihtâr: «İş nasıldır ilân etilmegen leyha boyunca yapıla. Leyha grubunıñ erkânına bir baqılsa, yeter – içinde restavratsiya boyunca mutehassıslar yoq», – dep qayd ete.
Leyha grubunıñ erkânına bir baqılsa, yeter – içinde restavratsiya boyunca mutehassıslar yoqYakov Dihtâr
Restavratorlar eski kirametni, İspaniyadan ketirilgen, eski tarzğa beñzetip yapılğan zemaneviy kirametke deñiştireler.
Bağçasaray tarih ve medeniyet qoruğınıñ mudiri Vadim Martınük: «Ögümizde büyük han camisiniñ damına qoyulacaq kiramet nümüneleri», – dep köstere.
Mutehassıslar buña, añlı olaraq yapılğan autentiklikniñ yoq etilmesi deyler. Böyle şeyge yol bermemek kerek. Er bir yetmegen kirametni ise qolnen, eski tehnologiya boyunca yasamaq kerek. Yakov Dihtâr: «Tatar kirameti örneginde onlarnen ya da bir biñlernen kiramet yapılmasını teşkil etmek – qıyın iş degil! Türkiyede tarihiy kiramet çıqarılmasında ihtisaslaşqan işhaneler bar», – dep qayd ete.
Bağçasaray sarayı UNESCOnıñ dünya medeniyeti mirası obyektleri cedveline kirip yetiştiremedi. Amma restavratsiyası içün zemaneviy kiramet qullanılsa, o, bu imkânnı ğayıp etecek.
Divarlar ve örnekli boyamalarnıñ yoq etilmesi
Bağçasaray tarih ve medeniyet qoruğınıñ sabıq yolbaşçısı Elmira Ablâlimova, rekonstruktsiya çıqarılğan fotosuretlerde caminiñ damı tübünde 16-ncı asırğa ait divar parçalarınıñ tüşkeni körüne, qadimiy taşlar ise çöplük kibi atılıp, etrafqa yatalar, dey.
Ablâlimova: «Fotosurette divar taşları yerge atılıp yata. Restavratsiyanıñ esas qaidesi – abidege zarar ketirmemektir. Böyle obyektlerniñ restavratsiyası büyük itina ile yapılmaq kerek. Şimdi körgen şeyimiz ise cinayettir», – dey.
Restavratsiyanıñ qaidelerine köre, işçiler, Büyük han camisiniñ divarları tübünde turğan mezar taşları içün qoruyıcı çerçiveler yapmaq kerek ediler. Bunıñ yerine olarnıñ üstünü yalıñız tsellofannen örttiler. 18-nci asırda yazılğan divardaki güzel yazılar da zarardan bir türlü qorçalanmadılar. Qadimiy ağaç pekitmeleri üstüne beton tökeler. Bu da tehnologiyalarnıñ ciddiy bozuluvıdır. Bu artıq rekonstruktsiya degil de, yañı qurucılıq, dep qayd ete faaliyetçiler.
Qırım faaliyetçisi Dudakov: «Şimdi er şeyni armaturalap, yañıdan yapacaq olğanları kibi betondan degil de, ağaçtan yapılmaq kerek. Eger divarlarnı pekitmek isteseler – aslında böyle tehnologiya de bar – bunıñ içün mahsus konstruktsiyalar bar: talrepler qoyula ve bağlanalar, lâkin olar yapqan kibi degil. Bu, tezden yañıdan qurulğan bir bina elde etecegimizni köstere», – dedi.
İşni becergen firmalar Qırım sakinleriniñ muracaatlarına cevap bermeyler. Aynı zamanda işniñ yapılmasını rekonstruktsiyadan memnun olğan Qırım musulmanlarınıñ Diniy İdaresi nezaret ete.
Qırım musulmanlarınıñ Diniy İdaresi muftisi Emirali Ablayev yerli KHVde: «Ümüt etemiz ki, daa çoq vaqıt mevcut olacaq, ve bütün halq, Rusiyeniñ bütün halqları bizge kelip, bu zenginliklerge taaciplenecekler. Er ay, belki ayda eki-üç kere Diniy idare tarafından kontrol etile. Bugün viran etile dep aytılğanı ise – bu endi siyaset ve onıñ bizge alâqası yoq», – dedi.
Saray üstünde qorçalav damı – qurtulışmı, yoqsa telükemi?
Rusiye işçileri saraynıñ baş binası etrafında ağır demir karkas qura, onı üstünden qorçalav damınen qapatacaq olalar. Bu dam, rekonstruktsiya devam etkence, beş yıl turmaq kerek. Mutehassıslar, konstruktsiyanıñ ağırlığından topraq çöker, dep qorqalar. Saray üzerinde 15 yıl devamında çalışqan restavratorlar, içinde qurucılıqnıñ toqtatılması talap etilgen arizanı resmen qayd ettiler.
Faaliyetçiler: «1 080 tonna ağırlığında qorçalav damınıñ konstruktsiyası divarlarnıñ yanında yerleştirilgen 6 direk üstünde tura. Er bir direkniñ tayanma meydanlığı – 16 kvadrat metr. Qorçalav damınıñ yapılması esnasında Havuz, Harem ve Elçi azbarlarınıñ mevcüt olğan abadanlığı mahv etilecek, saray territoriyasında suv drenajı sisteması bozulacaq. Aynı zamanda böyle bir konstruktsiya binanı dımdan ve ayazdan qorçalamaz», – dep qayd eteler.
UNESCOğa muracaat
Elmira Ablâlimovanıñ fikrine köre, bu işler yalıñız mimari abidesini mahv etmeyip, aynı zamanda qırımtatarlarnıñ variyetini de yoq eteler.
Bu medeniy baylıqnıñ yoq etilmesi, milliy hatıranıñ silinmesidirElmira Ablâlimova
Bağçasaray tarih ve medeniyet qoruğınıñ sabıq rehberi: «Bu bir cinayet, bu medeniy baylıqnıñ yoq etilmesi, milliy hatıranıñ silinmesidir. Men qorqam ki, mesele yalıñız bu obyektniñ yoq etilmesinde degil de, daa keniştir. Buña halqara teşkilâtlarnıñ diqqatını çekmek pek muimdir», – dey.
Ukraina UNESCOğa, rusiyelilerge tesir etmek ve Bağçasaraydaki han sarayınıñ territoriyasında işlerni toqtatmaq ricasınen muracaat etti. Çünki böyle faaliyet onı tek mahv ete bile.


text:
Ukraina TİN Rusiyeden quvulğan Avropa diplomatlarına birdemlik bildire.
“Ukraina TİN, Rusiye uydurılğan sebeplerden quvğan AFC, İsveçiya ve Poloniya diplomatlarına birdemlik bildire. RF-nıñ qararı Viyana şartnamesine zıt kele ve Rusiyeniñ halqara uquqqa köre mecburiyetlerini kene qaba şekilde boza”, – dep yazdı nazirlik Twitterde.
Evel haber etilgeni kibi, Rusiye Avropa Birliginiñ üç diplomatını persona non grata, dep ilân etti. Yanvarnıñ 23-nde narazılıq aktsiyalarda iştirak etkenleri içün olarğa narazalıq bildirildi. Olar eñ yaqın vaqıtta RF territriyasını terk etmek kerekler.
Şimdiki vaqıtta Moskvada Avropa Birliginiñ Tış işler ve telükesizlik siyasetinden Yuqarı temsilcisi, Avropa komissiyasınıñ vitse-prezidenti Josep Borrell bulunmaqta. Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov ile laf etkende o, Minsk añlaşmalarınıñ tam şekilde amelge keçirilmesini talap etti.
Evel, Avropa Birliginiñ Tışı işler ve telükesizlik siyasetinden Yuqarı temsilcisi, Avropa komissiyasınıñ vitse-prezidenti Josep Borrell, Avropa Birligi ve Rusiye arasında munasebetler soñki on yıl içinde fenalaştı, Qırım işğal etilgen soñ ise daa ziyade muşkulleşti, dep bildirgen edi.
Fevralnıñ 2-nde, Josep Borrell Rusiyege ziyareti arfesinde Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba ile telefonnen laf etken edi.


text:
Qırımnıñ rus Devlet şurasınıñ başı Vladimir Konstantinov dey ki, yarımada sakinleriniñ kündelik meseleleri ile meşğul olğan tınç bir subyekttir.
«Bugün Qırım Avropada qozğaltıcı faktor degildir. Yarımada – tınç bir territoriya olğanı bellidir artıq, insanlar añlı sürette saylavını ete ve ondan közleri qaytmay. Rusiye Federatsiyasınıñ barışıq subyekti, sakinleriniñ kündelik problemalarınıñ al etilmesi ile meşğuldir», – yazdı o Facebookta.
Konstantinov kene şunı qayd etti ki, onıñ saylayıcılar ile körüşüvi vaqtında «Ukraina aqqında kimse hatırlamay, sanki iç bir vaqıt anda yaşamay ediler».
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq ilân etti. 2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ Qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Sudaq yanında qadın ve üç bala ile yengil maşna endekke avdarıldı. Bu aqta Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmetine esaslanıp, "RİA Krım" haber agentligi bildirmekte.
Müessisede aytıp bergenlerine köre, yol qazası tünevin kündüz Sudaq - Qoz (Solneçnaya Dolina) maşna yolunda oldı. FİAT maşnasınıñ aydavcısı dümen kontrolini baş etip olamadı.
Acele yardım taqımı aydavcını Sudaq şeer hastahenesine alıp ketti, altı, doquz ve on bir yaşındaki balalarnı ve olarnıñ anasını ise yerli travmatologok bölugine ketirdiler, denile beyanatta.
Bağçasaray rayonınıñ Bazarçıq (Poçtovoye) köyünde iyül 25-inde demiryol üzerindeki köpürde üç yengil maşna çatıştı. Yaralanğanlarnıñ arasında balalar bar edi.
Qırımlı qurtarıcılarnıñ bildirgenine köre, Qırımda ciddiy yol qazalarınıñ sayısı arttı. Qırımda 2019 senesiniñ birinci üç ayında keçken yılğa baqqanda bir buçuq qat ziyade aydavcı mesüliyetke çekildi.


text:
Bugünge Ukrainada tahminen 83 biñ köçken insan bar, dep bildirdi içtimaiy siyaset naziri Lüdmila Denisova.
«Köçip ketkenlerniñ ekseriyeti Harkov ve Kiyev vilâyetlerine kele, olarnıñ sayısı – tahminen 83 biñ insan», – dedi Denisova.
Nazir şunı da qayd etti ki, bu sıradan 15 000 – Qırımdan, digerleri – Lugansk ve Donetsk vilâyetlerinden köçti.
Bundan da ğayrı, Denisova Donetsk ve Lugansk hazine idaresinden bütünley ayırılğanını bildirdi. Şunıñ içün Ukraina içtimaiy siyaset Nazirligi maaş ve içtimaiy ödevlerni berip olamay.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Rusiyeden Qırım yalısı yanında zapt etilgen Ukraina deñizcileri ve gemilerini acele azat etmesini talap ete. Bu aqta o, Kyivde keçirilgen «İnsan aqları beyannamesiniñ 70 yılı: Ukrainanıñ kün tertibi» forumında bildirdi.
«Al-azırda men, prezident olaraq, insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Yuqarı Rada, Ukraina ükümeti bütün dünyanı bu mesele etrafında birleştirip, Ukraina askerleriniñ azat etilmesi içün elimizden kelgenini yapamız», – dedi Poroşenko.
Onıñ qayd etkenine köre, Avropa insan aqları mahkemesi «acele ve müim qararnı» tez çıqardı.
«O, Rusiyeden deñizcilerniñ zapt etilmesi, tutmaq içün olğan uquqiy sebepler, tutulğan yerleri, yaraları, tibbiy yardım kösterilmesine dair malümat bermesini talap etti», – dep ayttı Ukraina prezidenti.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Daa soñra belli oldı ki, FSB Qara deñizde Ukraina gemilerine qarşı silâ qullandı. Kyivniñ malümatına köre, FSB açqan ateş neticesinde altı Ukraina askeri yaralandı. Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanılğanını tasdıqlap, yaralanğan üç Ukraina deñizcisi aqqında haber etti. Ukraina telükesizlik hızmeti bildirdi ki, gemilerde Ukraina deñizcilerinen beraber Ukraina telükesizlik hızmetiniñ eki hadimi bar edi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen Ukraina deñizcilerini cenk esiri dep tanıdı.
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri Keriç hastahanesinde bulunğan 3 yaralanğan askernen beraber 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile.
Noyabrniñ 29-nda aqşam zapt etilgen Ukraina deñizcileriniñ Aqmescit SİZOsından çıqarılğanı aqqında belli oldı. Advokat Nikolay Polozov bildirdi ki, 21 Ukraina deñiz askeri «Lefortovo» SİZOsında, üç yaralanğan asker ise Moskvadaki «Matrosskaya tişina» SİZOsınıñ lazaretinde buluna.
Noyabrniñ 26-nda Ukraina Yuqarı Radası Keriç boğazında Rusiye arbiyleri tarafından Ukraina gemilerine açılğan ateş sebebinden bir qaç vilâyette cenk vaziyetini ilân etti.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenükniñ fikrine köre, Herson vilâyetinde elektrik yolaqlarınıñ patlavına rusiyelilerniñ alâqası bar olğanını tüşüne.
«Rusiyelilerniñ bir sıra istihbarat-diversion taqımları bar, buña alâqasınıñ bar olğanı mümkün», – dedi ukrain baş naziri yerli telekanallarğa.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil.
Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Yanvarnıñ 12-nde, salı künü, Rostov-na-Donudaki Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesi Qarasuvbazar “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ mabüslerine üküm çıqardı.
“Qırım birdemligi”niñ haber etkenine köre, üçü de sert apis cezasına mahküm etilgen. Enver Ömerovğa 18 yılğa, Ayder Cepparovğa 17 yılğa, Riza Ömerovğa 13 yılğa üküm çıqarıldı.
Dava iştirakçileri Rusiye CQ 205.5 maddesinen qabaatlanıla edi (“Terroristik teşkilâtını quruv ya da anda iştirak etüv”). Biraz soñra daa bir qabaatlav qoşulğan edi, Rusiye CQ 30 maddeniñ 1 qısmı ve 278 madde (Akimiyetniñ quvet yolunen zapt etüv).
“Qırım birdemligi” dava materiallarına atfı etip, “suçlanğanlarda silâ, patlayıcı maddeler, arbiy yedekler yoq edi, olar terror eylemini yapmağa niyetinde degil ediler ve digerlerni de bunı yapmağa çağırmağan ediler”, dep haber ete.
Rostovda, üküm ilân etilgen mahkeme binası yanında ve Aqmescitte, Rusiye nezaretinde olğan Qırım garnizon mahkemesi yanında qırımtatarlar toplaştı.
Keçenlerde qırımtatar faalleri Qırımdan Rostov-na-Donuğa yolğa çıqtılar. Amma yanvarnıñ 11-nde Keriç köpründe Rusiye polisiniñ hadimleri vesiqalarnı teşkermek içün qırımtatarlarnı toqtatıp başladı. Saba er kes Qırımğa qaytmağa mecbur oldı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Advokat Nikolay Polozov haber etkenine köre, Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım Yuqarı Makemesi, mart 29 künü mabüsleriniñ menfaatını qoruğan itiraz arizalarını baqacaq edi, faqat oturış tenefüsini aprel 6 kününe qadar uzatmağa qarar aldı. Aynısını advokatlar da muracaat ettiler.
«Makeme oturışını 06.04 kününe keçirdi, bu vaqıt mudafaa da kelip olur. Yahşı», - dep yazdı Polozov twitterde.
Bundan evel makemeciler tenefüsni mart 31 qadar ilân etken edi.
Bunıñnen bir sırada, ekinci appelâtsiyanen bağlı Makemeniñ daa bir oturışı başlandı, amma o da aprel 6 kününe keçirildi.
Mart 29 künü, Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım Yuqarı Makemesi «fevral 26» işi boyunca appelâtsiyalarnı mabüsler olmağanda baqıp başladılar. Makemeciler, oturışnı video konferentsiya rejiminde keçirmege qarar aldılar. Cinaiy işiniñ mabüsleri narazlıq bildirdi.
Bundan evel, Advokat Nikolay Polozov, mart 29 künü Qırımda keçirilecek eki makeme oturışı aqqında bildirdi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksyonov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar.
Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Mart 24 künü Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım Yuqarı Makemesi, Qırım prokuraturasınıñ appelâtsiyasını qabul etmedi. Belli ki, prokuratura, mabüslerge qabaatlayıcı ükümni çıqarmaq içün, cinaiy işni makemege qaytarmağa talap etti. Bunıñnen bir sırada, Qırımdaki makeme «fevral 26» işiniñ mabüslerini aprel 24 kününe qadar apiste qaldırdı.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Çärşämbedä NATO sammitı başlanır aldınnan amerikan häm Rusiä räsmiläre, tağın ber tapqır, Ukraina belän Gruziäneñ NATOğa quşılu mäsäläsenä qarata üzläreneñ qapma-qarşı qaraşların yañğırattı.
Amerikan prezidentı Georeg Buş, Romania başqalasına kilgäç, ber kön elek Kievta äytkän fikeren qabatladı.
"Bez Buxarestta Gruziä belän Ukrainanıñ NATOğa kerü omtılışın xuplarğa, alarğa bu maqsatqa ireşü öçen yul kürsätergä tieş. Minem ilneñ qaraşı açıq, - dide Buş. - NATO Gruziä belän Ukrainağa Äğzalıq planın birergä tieş".
Kiev belän Tiflis sorağan Äğazlıq planı NATOğa kerü yulında berençe adım sanala. Rusiäneñ qarşı çığuına qaramastan, Buş Ukraina belän Gruziägä bu forsatnı birergä çaqırdı.
Rusiä tışqı eşlär minsitrı Sergei Lavrov Buşqa Mäskwädän, Däwlät duması mönbärennän cawap qaytardı.
"Bu cawapsız qalmayaçaq, min sezgä wäğdä itäm. Läkin bez üpkäçe malaylar tügel, bezneñ cawap pragmatik bulaçaq. –dide Lavrov. - Bez üzebezneñ iqtisadi, saqlanu quätebezne köçäytäçäkbez. Bez här törle täräqqıyätkä äzer".
NATOnıñ üzendä bu mäsälädä fiker qarşılığı saqlana. Äytik, Germaniä belän Fransiä, bu ike il älegä äzer tügel dip, alarğa Äğzalıq planın birügä qarşı çığa. Misal itep, Gruziädäge separatist töbäklär, Ukrainadağı xalıq fikere häm Rusiäneñ qarşı çığuı kiterelä.
"Nindi genä qarar qabul itelsä dä, ul uñay häm tögäl bulaçaq, - dide çärşämbedä NATO başlığı Jaap de Hoop Scheffer. – İke ilgä dä alyansta urın bar. Bezneñ işeklär açıq. Ägär alar tieşle şartlarğa cawap birsä, teläsälär, berär könne ul işektän uza alaçaq."
Ukraina belän Gruziä mäsäläsennän tış sammitta Äfğanstan mäsäläse dä tikşereläçäk. Buş bügenge çığışında tağın ber tapqır NATO äğzaların anda östämä ğaskär cibärergä çaqırdı.
Monnan tış Buş Yewropada raketa qalqanın urnaştıru niäten dä telgä aldı. Bu mäsälädä ul Rusiä prezidentı Putinnı tağın ber tapqır künderep qararğa tırışaçaq, dip kötelä.
Sammittan soñ, Buşnıñ Xorvatiä, annarı Rusiägä baruı qaralğan. Putin belän ul anıñ Soçi utırmasında oçraşa.


text:
«Dinimizge köre, eyilikni üç türlü usul ile yapmalımız: emek, söz ve sadaqa ile, – Allah em birinci, em ekinci, em üçüncisini de begene: fuqare insan arqadaşına emegi ile yardım ete, alim – söz ile, zengin – sadaqa ile». Bu ulu qırımtatar maarifçi, cemaat erbabı, naşir İsmail Gasprinskiyniñ sözleridir.
İsmail Gasprinskiy (Gaspralı) 1851 senesi mart 21 künü Bağçasaray civarı Avciköy köyünde, praporşçik Mustafa Gasprinskiyniñ ailesinde dünyağa kele. Başlanğıç tasilini evde ala, soñra – köy musulman mektebi, Aqmescit erkek gimnaziyası ve Voronej kadet korpusı. 1864-1867 seneleri Moskva arbiy gimnaziyasında oquy. Böyle şerefli aliy oquv yurtunda tasilni Gasprinskiyniñ babası devlet hızmetçisi ve Qırım mırzalarından olğanı sayesinde alıp ola. Moskvada genç «Moskva haberleri» gazetasınıñ neşircisi Mihail Katkovnıñ oğlu ile tanış ola ve bir vaqıtları onıñ ailesinde yaşay.
Birazdan İsmail Vatanına qayta. 1867 senesinden Bağçasarayda Zıncırlı medresede muallim ola. Üç yıldan soñ Pariske yol ala, mında Sorbonnada keçirilgen derslerge qatnay, İvan Sergeyeviç Turgenevniñ tercimanı ve şahsiy kâtibi olaraq çalışa. Soñra tahminen bir yıl devamında Türkiye, İstanbulda, yaşay, bir sıra rus gazetaları içün maqaleler yaza.
Gasprinskiyniñ yaşlığı – tasil aluv vaqtı, medeniyet ve dünya baqışı farqlı olğan insanlar ile munasebet zamanı, çeşit ileri ğayeleriniñ menimsev devri
Gasprinskiyniñ yaşlığı – tasil aluv vaqtı, medeniyet ve dünya baqışı farqlı olğan insanlar ile munasebet zamanı, çeşit ileri ğayeleriniñ menimsev devri. Çetelde o, başlanğıç lâdiniy mektebiniñ frenk printsiplerini, ğarbiy avropalı liberal inkişaf ve anayasa rejimlerniñ teşkil etüv nazariyesini menimsedi. Neticebe bu bilgilerni o, şahsiy – tüzgün ve, eñ esası, ameliy mefküresinde işlete, böylece, birazdan türk dünyasınıñ belli islâatçısı ola.
Qırımğa qaytır eken, Gasprinskiy oca olıp çalışa. Amma endi 1879 senesi Bağçasaray şeeriniñ başı vazifesine saylanıla, mında 1884 senesine qadar çalışa.
1881 senesi Gasprinskiyniñ yazğan «Rus musulmanlığı. Müslmannıñ fikir, tezkere ve közetüvi» öçergi yalıñız müellifi içün aqıl beyannamesi olmay.
Bu işinde Gasprinskiy zemaneviy ayatnıñ «lânet sualleri»ni tüşüne – tatar ve ruslar arasında munasebet nasıl olmalı? Tatar, rus musulmanları ruslarğa kim olmalı ve aksine? Rus akimiyeti musulmanlarğa nisbeten nasıl maqsatlarğa ıntıla (ve ıntılamı)?
Gasprinksiy yazıqsınıp, «Rusiye devletiniñ musulmanlarğa nisbeten yüksek medeniyet ğayeleri» ile ilhamlandırılğan nizamlı siyasetniñ olmaması aqqında yaza
Gasprinksiy yazıqsınıp, «Rusiye devletiniñ musulmanlarğa nisbeten yüksek medeniyet ğayeleri» ile ilhamlandırılğan nizamlı siyasetniñ olmaması aqqında yaza. Bundan sebep «em bizge, rus müslmanlarına, em vatanımızğa çoq accı aqibet oldı»: «Mümkün olğanda, aziz yerlerni, vatannı bıraqıp, belgisizlikke ketek edik (qırımlı, bessarablar, kavkazlar), mümkün olmağanda, öz tar dünyaçığımızğa kete ve oña alâqası olmağan iç bir şeynen haberdar olmamağa tırışa edik (iç vilâyet musulmanları)».
Rus musulmanlığı, dey Gasprinskiy, rus yurtunıñ menfaatını is etmey; o, onıñ ğam ve quvançı aqqında bir şey bilmey, umumdevlet ğaye ve ıntıluvlarını añlamay. «Rus tilini bilmegeninden rus ğaye ve edebiyatı müitinden ayırıla, umuminsaniyetlik medeniyetke nisbeten izolâtsiya aqqında endi aytmaymız. Rus musulmanlığı öz eski añlam ve adetleriniñ tınçıq alanında, kalğan insaniyetlikten çette turıp, sıqılıp qalır».
Gasprinskiy böyle vaziyetniñ sebebini ögrenmege tırışa. Sebebi rus insanlarda degil – olar, müellfiniñ fikrine köre, olduqça insaflıdır. Publitsistlerden çoqusı, dey o, bunı islâmnıñ duşmanlığı ile añlatmağa tırışa. «Musulmanım, bu mesele maña pek tanıştır, şunıñ içün eminliknen deyim, buña dinniñ alâqası yoqtır. Yemek bergen topraqqa sevgi, qoruğan ükümdarğa sadaqat – böyle maqsatları olğan talimat siyasiy yabancılaşma, ayırılma, nahoşnutlıqqa yer qaldırmay… Rusiye boyunca meyhanede çalışqan musulmannı tapmazsıñız».
Dini ve milleti başqa olğan ealige nisbeten muayyen siyasetniñ olmaması – belâlarnıñ sebebi budır.
«Rus musulmanlığına nisbeten akimiyetniñ ayrı bir yolu ve mevamı yoq edi, işbu vaqıtta, işbu yerde kelişken usullardan faydalana edi. Böylece, misal içün, qırımtatarlarnıñ icretine ükümetniñ, soñra yerli memuriyetniñ de, aydın muayyen baqışı yoq edi, şunıñ içün icret de alğışlana, de yasaqlana edi. Musulmanlarnıñ halq maarifçiligi saasında da mahsus maqsatnıñ yoq olması sezile: olar içün mektepler açıla, amma, yañlış saçılğan ösümlikler kibi, mekteplerniñ meyvaları yoq edi ve birazdan soñ olar solıp kete ediler».
Maqalede aks etilgen fikirlerge yekün çeker eken, müellif böyle dey: caillik, bundan doğğan işançsızlıq rus musulmanlarınıñ Rusiye ile göñülli birleşüvine keder ete; rus oquv yurtları yüz musulmandan birini bile qabul etmey.
Böyle hoşsuz vaziyetten çıqış barmı, aceba?
«Küçük medrese programmasına tatar tilinde ögretüvniñ kirsetilmesi, – musulmanlar arasına bilginiñ irişmesine fırsat yaratır, bundan devletke zarar da olmaz, aqıl seviyesi köterinir ve çeşit hurafatları yoq olur».
Daa bir qarar – «tatar tilinde matbaa şaraitlerniñ qolaylaştıruvı».
Tezkerelerniñ soñunda Gasprinskiy aqıllı musulman gençlerine muracaatta buluna: «Qardaşlarım, milliy tasil üzerinde ciddiy tüşüniñiz… Özüñ ögrenseñ – itibar, amma bilgisi olmağannı ögretmek daa da itibarlı ve aziz bir şeydir».
Dindar musulman Gasprinskiy islâm dinini kütken halqlarnıñ islâ toplulığınıñ meydanğa ketirilmesini birinci yapılacaq vazife olaraq tanıy
Dindar musulman Gasprinskiy islâm dinini kütken halqlarnıñ islâ toplulığınıñ meydanğa ketirilmesini birinci yapılacaq vazife olaraq tanıy.
Maarifçini raatsız etken suallerge cevap cedid islâatı ola («usul-i cadid» – «yañı usul»). Gasprinskiyniñ sayesinde işbu islâat Rusiye musulmanları arasında tarqala. Yañı usulnıñ esas yönelişleri – maarifçilik çerçivesinde olğan islâatlarnıñ keñ programması edi. Bu – musulmanlarnıñ tasil sualleriniñ ileri avropa standartlarına uyğunlaştırılması, yekâne türk edebiy tilniñ meydanğa ketirilmesi, musulman qadınnıñ vatandaşlıq mevamınıñ ve umumiy alınıñ eyiliştirüvi, Rusiyeniñ türk-musulman halqları arasında munasebetniñ pekitilüvidir.
İşbu alicenap printsiplerge riayet etip, Gasprinskiy aktiv sürette maarifçilik faaliyeti ile oğraşa…
Bağçasarayda 1883 senesi aprel ayında Rusiyede uzun vaqıt devamında yekâne türk gazetası olğan «Terciman» gazetasını neşir etmege başlay. İnsan ayatınıñ eñ müim mevzularını kötergen gazeta qırımtatar ve rus tillerinde çıqa edi. Başta er afta, soñra aftada üç kere ve er kün çıqa edi. 1914 senesi Gasprinskiniñ olümine qadar, soñra daa 4 yıl devamında oğlu Refatnıñ muarririyeti altında çıqa. Bundan da ğayrı, er künlük «Millet» gazetası, qızı Şefika Gasprinskayanıñ muarririyeti altında «Alemi nisvan» qadın mecmuası derc etile edi. O, balalar içün qırımtatar tilinde «Alemi subyan» ve «Ha-ha-ha!» mizah basmanı çıqara.
Gasprinskiy Rusiye türk halqlarını umumtürk edebiy tilniñ negizinde birleştirmege tırışa
Gasprinskiy Rusiye türk halqlarını umumtürk edebiy tilniñ negizinde birleştirmege tırışa. Tilni umumtürk birdemliginiñ negizi olaraq sayğan Gasprinskiy til islâatını keçirmege tırışa. «Tilde birlik» öz başına teşkil olunmaz edi, çünki türk tilleriniñ söz luğatları bir-birine oşap kelse de, umumen olduqça farqlı edi. Zemaneviy qırımtatar tiliniñ negizinde teşkil etilgen hususiy türk tiliniñ meydanğa ketirilmesi umumtürk birleşüvi içün müim bir adım edi.
Gasprinskiyniñ fikrine köre, islâ etilecek daa bir saa, tasil tertibatıdır. Gasprinskiy mektep tasiliniñ «yañı usulını» işlep çıqardı. İlk sefer bu usul 1884 senesi Bağçasaray mektebinde qullanıldı. Onıñ esas hususiyeti – fenlerniñ añlı sürette ögrenilmesi (añlaşılmağan metnlerniñ ezberlenüvi yerinde), oqutuv ketişatında tuvğan tillerniñ faal qullanuvı (arap, rus ve avropa tillerniñ ögrenüvi ile bir sırada).
Yañı usul mekteplerniñ sayesinde XX asırnıñ başında qırımtatar ziyallılarnıñ yañı nesili şekillene, avropa usulı boyunca tasil alğan, amma bunıñ ile musulmanlığını coymağan nesil.
«Tercimannıñ» 1903 senesi qayd etilgen 20 yıllığı umummilliy forum şeklinde keçe ve Gasprinskiyni «Rusiye musulmanları milletiniñ babası» olaraq tanıttıra. Türk-islâm birdemlik ğayesini musulman toplaşuvları vastası ile amelge keçireler.
1905 senesi İsmail Gasprinskiy Rusiye musulmanlarınıñ 1-nci toplaşuvınıñ reisi ola. Bundan soñ Rusiye musulmanlarınıñ teşkiliy birleşüvi başlana. 1906 senesi yanvar 13-23 künleri Peterburgda keçirilgen 2-nci musulman tolpaşuvında Rusiye musulmanları Birliginiñ teşkil etilmesi aqta qarar alına. 1906 senesi avgust 16-20 seneleri Nijniy Novgorod civarında ötkerilgen üçünci toplaşuv Musulman birliginiñ siyasiy firqağa çevirilmesi aqta qarar qabul etile.
Şusı müim ki, bu tedbirlerniñ maqsadı ealiniñ rus-hristian qısmına qarşı çıqmaq degil de, aksine rus halqı ve akimiyet ile işbirlik qurmaqtan ibaret edi. Amma Gasprinskiyniñ faaliyeti episi bir akimitte şübe doğura edi
Araştırmacı Dmitriy Arapov aytqanı kibi, İçki işler nazirligi Gasprinskiyni Rusiyede islâm teşviqatçısı olaraq tanıy edi. Amma onıñ cazibesi sayesinde ğayelerine atta onı begenmegen şahıslar qol tuta edi. 1908 senesi Mısırda Rusiye baş konsulı Aleksey Smirnovdan Rusiye Tış işler nazirine yollanılğan siyasiy haberi saqlanıldı – Gasprinskiy Kair şeerine lektsiyaları ve halqara musulmanlarnıñ toplaşuvını çağırmaq niyeti aqta bildirgen çıqışları ile keldi: «Şu künleri maña İsmail bey Gasprinskiy kelgen edi… Yerli musulmanlar arasında İsmail bey büyük ürmetke lâyıqtır; aman-aman bütün yerli gazetalar onıñ ziyaretine ve faaliyetine ayrı maqalelelrni bağışladı. İlk sefer Gasprinskiy ile körüştim: oqumışlı, er şeynen meraqlanğan, yaşına baqmadan, qırımtatarı özüni samimiy ve qatiy işanğan insan olaraq tanıttıra. Ebet, bu toplaşuv onıñ bütün arzularını, belki de, ayatqa keçirmedi, amma İsmail beyniñ öz dindaşlarınıñ medeniyet seviyesini kötermek ıntıluvları, şübesiz, ürmetke lâyıq»…
Gasprinskiy istidatlı yazıcı olaraq belli. Bir sıra özgün bediiy eseri bar. «Molla Abbas», «Arslan-qız», «Yüz yıldan soñ» roman ve eserleri «Terciman» gazetasında basılğan edi
Gasprinskiy istidatlı yazıcı olaraq belli. Bir sıra özgün bediiy eseri bar. «Molla Abbas», «Arslan-qız», «Yüz yıldan soñ» roman ve eserleri «Terciman» gazetasında basılğan edi.
Çoq şükür, bugün İsmail Gasprinskiyniñ keñ mirası cemaat içün açıqtır.
Onıñ işlerini zemaneviy qırımtatar ziyalılları ögrenmeli. Onıñ er keske belli «Tilde, fikirde, işte birlik» şiarı bugün ğayet aktualdir.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Ukraina halq deputatı, uçucı Nadejda Savçenkonıñ hırsızlavı ve mahkeme taqibi içün mesülietli şahıslarnıñ cevdelinde birinci yerni Rusiye prezidenti Vladimir Putin aldı. Radio Svoboda bildirgeni kibi, soyadlarınıñ cedveli «Batkivşçina» firqasınıñ saytında aşkâr etildi.
Birinci beşlikte – Federal havfsızlıq hızmetiniñ, Rusiye prezidenti memuriyetiniñ ve Taqiqat komitetiniñ yolbaşçılığı. Cedvelde «LHC» teşkilâtınıñ yetekçisi İgor Plotnitskiy de bar, Nadejda Savçenkonıñ imayesi onı uçucınıñ hırsızlavı ve Rusiyege ketirüvinde qabaatlay.
«Savçenko cedveli» – uçucınıñ tutıp alınması, Rusiye Federatsiyasına ketirilmesi, qanunsız sürette tutılması, oña qarşı işniñ qalplıq etilmesine bağlı olğan 35 insan cedvelidir. Bu insanlar mesüliyetke çekilmeli. Dünya olarğa qarşı şahsiy cezalarnı kirsetmeli», – dep añlattı «Batkivşçina» firqasından halq deputatı İvan Krulko.
«Cпиcok CaBчeHko» – 35 ociб, пpичeTHиx дo cпpaBи пpoTи Haдiï CaBчeHko: http://t.co/gxZHdzw8qN #FreeSavchenkopic.twitter.com/d2tT0D1LVu
— BO БaTbkiBщиHa (@Batkivshchyna) 24 ЛюTий 2015
Rusiye akimiyeti Savçenkonı iyün 17 künü Lugansk civarında Rusiye jurnalistleriniñ ölüminde qabaatlay. Ukrain uçucısı qabaatnı red ete ve bundan evel separatistler tarafından zapt etilip, Rusiyege ketirilgenini bildire. Yanvarniñ soñunda Savçenkoğa nisbeten – sıñırdan qanunsız keçüv boyunca cinaiy iş açıldı. Moskva Basman mahkemesi fevral 10 künü uçucı Nadejda Savçenkonıñ tevqifini mayıs 13-ne qadar uzatqan edi.
2014 senesi dekabr 13-de Savçenko açlıqnı ilân etti ve onı alâ daa tuta.
«Batkivşçina»da «Savçenko cedveli» «Magnitskiy cedveli»ne köre teşkil etilgenini bildireler.
Sergey Magnitskiy – Rusiye adliyecisi, Moskva SİZOsında elâk oldı. Bundan soñ AQŞ onıñ ölümine alâqası olğan şahıslarğa nisbeten sanktsiyalarnı kirsetti.


text:
«Bu künleri Uquq qorçalayıcı alan merkeziniñ koordinatorı Aleksandra Krılenkova ile beraber oktâbr 12-de Boğurçada yaqalanğan Emil Cemadenovnıñ qorantasını ziyaret ettik. Emilniñ ömür arqadaşı Liana ve tezden üçünci balasını tapacaq qızına qoltutmağa kelgen anası ile subetleştik», – dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa Qırım insan aqları bağ gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov.
Uquq qorçalayıcınıñ Qırım.Aqiqatqa bergen malümatına köre, oktâbr 12-de saba saat altıda Liana ve Emil saba namazını qılmağa turğanda tışarıda ışıq yanğanını kördiler. Emil qapunı açtı ve birden Rusiye uquq qoruyıcıları köründi. Evge Emil olarnen beraber ve bağlı elleri ile kirdi. Liananıñ anası Ramilâ kiyeviniñ elleri çezilmesini talap etti, uquq qoruyıcılar razı oldı.
Gruppa yolbaşçısı özüni tanıttı, FSB idaresiniñ baş taqiqatçısı Sergey Vladimiroviç Kulanov edi. Yanında yigirmige yaqın uquq qoruyıcı bar edi, amma evge er kes kirmedi.
Qararnı kösterip, ekinci qattan tintüv keçirmege başladılar. Ekinci qattan bir şey almadılar. Soñra birinci qat baqıldı. Neticede Emilniñ telefonı, Quran-ı Kerimniñ tercimesi ve «Ahret pasportı» risalesini alıp kettiler.
Bizde bayağı nezaketli ediler. Bahil kiydiler, bazılarğa paket kiymege berdim. Tintüv sessiz keçirildi, balalar bile uyanmadıLiana Cemadenova
«Diger musulman qorantalarında keçirilgen tintüvlerni eşittim ve, doğrusını aytqanda, bizimkinen qıyaslap şaştım. Bizde bayağı nezaketli ediler. Bahil kiydiler, bazılarğa paket kiymege berdim. Tintüv sessiz keçirildi, balalar bile uyanmadı», – dep ayta Liana.
Tezden evniñ yanında Emilniñ qomşuları ve dostları toplaşmağa başladı, tahminen yigirmi kişi keldi. Advokatı Edem Semedlâyev de keldi, onı içeri almadılar. Emilniñ anası da keldi, amma onı da kirgizmediler.
«Oktâbr 12-de saat 6-da tanışım telefon etip, beş qırımtatar qorantasınıñ evinde tintüv keçirilgenini ayttı. Saat 6.40 Cemadenov Emilge keldim, FSB hadimlerine advokat şeadetnamesini kösterip, añlaşqan müşterime tintüvge kirmege rica ettim. Ricam yerine ketirilmedi, eki saat böyler devam etti. Soñra birden kirmege izin berildi. Taqiqatçı taaciplenip, o qadar vaqıt qapunıñ ögünde beklegenimni bilmey edi, dep ayttı. Tintüv endi bitken edi, tintüv protokolını imzalamağa qaldı. Protokolda tenbilerimizni yazdıq», – dep izaatladı vaziyetni Qırım.Aqiqatqa advokat Edem Semedlâyev. O künü yaqalanğan dört musulman kibi Emil de Rusiyede terrorist sayılıp yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» firqasına ait olması ile qabaatlandı.
Liana ömür arqadaşını müsbet taraftan tasvirley. Emil eki aliy tasil aldı. Qırımda «siyasetşınaslıq» bölüginde, Türkiyede «musafirhane işini» oqudı. Bankta aydavcı-inkassator olıp çalışa, bu işke qusursız insanlar alına.
Liana – zenaat boyunca tiş ekimi. Çiftniñ eki balası bar (2011 senesi doğma Yusuf ve 2013 senesi doğma Yunus oğulları), tezden üçünci balaları olacaq.
Aynı künü saat üçlerde uquq qoruyıcılar Emilniñ Boğurçada oturğan ana-babasında da tintün keçirdiler. Anda bayağı sert yanaştılarLiana Cemadenova
«Aynı künü saat üçlerde uquq qoruyıcılar Emilniñ Boğurçada oturğan ana-babasında da tintün keçirdiler. Anda bayağı sert yanaştılar. Araba qapunı yıqtılar. Emilniñ qardaşlarını yerge yatqızdılar. Er yerni baqıp çıqtılar», – dep bildirdi uquq qorçalayıcılarğa Liana.
Emilniñ anası 62 yaşında. Liananıñ aytqanına köre, o, körgenlerine baqmadan, özüni toplap, diger yaqın soyları ile beraber oğlunı qorçalamağa, onıñ azatlıq aqqını talap etmege azır. Liana da bunı yapa.
Siyasiy mabuslarnıñ soy-soplarını birleştirgen «Qırım birdemligi» de qorantanı ziyaret etip, olarğa qoşulmağa teklif etti.


text:
Dünyanıñ tam çempionı Aleksandr Usik kelecek Yañı yıl bayramına hayırlav videosını yazdı.
“Bir biriñizni seviñiz, bir biriñizni afu etiñiz, bir biriñizniñ qıymetini biliñiz, siznen olıp keçkenge quvanıñız, külüñiz, balalarıñıznı nazlatıñız, egleniñiz. Yañı yılıñız hayırlı olsun! Dünya küçlü olğanlarnı seve”, - dedi Usik.
Noyabr 11-de Aleksandr Usik Manchesterde britaniyalı Tony Bellewni nokautqa yolladı.
İyülniñ 22-sinde gecesi bitken Murat Gassiyev ile uruşnıñ neticesinde, Usik WBO ve WBC dünya çempionı kuşaqlarını saqladı, ve olarğa WBA Super ve İBF (evel Gassiyevde olğan) qulaşqları ve, eñ küçlü boksçılarnıñ uruşında yeñgenlerge berilgen, The Ring jurnalınıñ quşağını qoştı. Bundan da ğayrı, Mohammad Aliniñ Kubogını qazandı.
Aqmescitte, Qırımdan doğma ukrain boksçusı Aleksandr Usikniñ süretinen meşrebeler satlıqta peyda oldı.


text:
Şevçenko adına Kyiv Milliy Universitetinde oktâbr 21, cuma künü Qırımtatar til ve edebiyat Merkezi ve ağzaviy tercimeniñ zemaneviy tehnologiyalar laboratoriyası açıldı.
Bunı universitetniñ matbuat-hızmeti bildire.
Bildirüvde Tilşınaslıq Merkezi ve tercime laboratoriyası Türk İşbirligi ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) destegi ile tehnikiy tarafean donatılğanı aytıla.
Açılış merasiminde türk eyyetinden ğayrı qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev te iştirak etti.
«Qırımtatarlar içün Ukraina olarnı çeşit şekillerde maneviy cetten desteklegeni ğaye emiyetli. Qırımtatar ve ğağauz tilleriniñ ögrenilmesi boyunca tasil programmalarınıñ açılması –böyle destekniñ delili», – dedi Cemilev.
Matbuat-hızmetiniñ bildirgenine köre, Şevçenko adına Kyiv Milliy Universitetiniñ tilşınaslıq institutı «şimdilik Ukrainada devlet müessiseleri arasında tek onda zemaneviy tercime laboratoriyası bar».


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovnıñ davası boyunca istinaf şikâyeti avgutsnıñ 16-nda saba saat 10-da baqılacaq. Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Nikolay Polozov bildirdi.
Onıñ qayd etkenine köre, şikâyet Rusiyeniñ Soçi üçünci İstinaf mahkemesinde baqılacaq.
«Dava baqıluvında menim iştiragime kelgende, Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi meni eki şikâyetimni de qabul etti. Şunıñ içün ekinci mahkemege men imayeci olaraq iştirak etecegim», – dedi Polozov.
Aqmescitteki Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi iyünniñ 1-nde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım parlamentiniñ binası ögünde «qalabalıqlarnı teşkil etkeninde» qabaatlap, ğıyabiy üküm çıqardı. Mahkeme Çubarovnı altı yıl apis cezasına ve 200 biñ rublege üküm etti.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ imayesi iyünniñ 1-nde Rusiye akimiyeti kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi çıqarğan ğıyabiy ükümni şikâyet etmege niyetlene.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar işğal etilgen Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı esnasnı ve iyünniñ 1-nde Aqmescitte çıqarılğan ğıyabiy ükümni «ayıp mahkeme» dep adlandırdı.
İyünniñ 1-nde Aqmescitte Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa çıqarğan ükmü Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar Prokuraturası tarafından «qanun ve cenk adetleriniñ bozuluvı» olaraq tasnif etile. Bu aqta nezaret müessisesiniñ matbuat hızmetibildirdi.
2020 senesi martnıñ soñunda Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı. Cinaiy davalar Rusiye Ceza kodeksiniñ 212-nci maddesiniñ 1-inci maddesine (qalabalıqlarnı teşkil etüv), 280.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Rusiye topraq bütünligini bozacaq areketlerge çağıruv) açıldı.
Bıltır iyül ayında Aqmescitteki mahkeme Çubarovğa qarşı cinaiy davanı temelden baqıp başladı. Tayin etilgen advokat Aleksandr Osokin Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisine qarşı mahkemeni şikâyet etti.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti «qırımtatar halqına qarşı yañı repressiya dalğasını başlattı».
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova bu davanı qanunsız dep adlandırdı.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Rusiye tahqiqatçılarınıñ Çubarovğa qarşı açqan cinaiy dava sebebinden tahqiqat başlatqan edi.


text:
İlhaq etilgen Qırımda aprelniñ 6-sında üç biñge yaqın adam koronavirus infektsiyası sebebinden tibbiy nezaret altında buluna, observatorlarda yigirmiden ziyade adam buluna. COVID-19 hastalığı olğan 5 adamnı hastahaneden çıqardılar.
Bunı Rusiye nezaretindeki Qırım Sağlıq Nazirligi bildirdi.
"Tibbiy nezaret altında 2936 adam buluna, olardan 2849 evlerindedir. Hastahanede 65 adam yata, observatorlarda - 22 adam. Rospotrebnadzornıñ malümatına köre, umumen 21 COVID-19 hsatası qayd etildi. Olardan 5-ini hastahanelerden çıqardılar", - denile beyanatta.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-ınace uzatıldı, Aqyarda - aprelniñ 12-sinece.


text:
Martnıñ 11-inde bazarertesi künü Qırımda küçlü furtunalı yel beklenile, dep bildire yarımada gidromettsentri.
Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, Aqmescitte (Simferopol) deñişici bulutlılıq, gece yağanaqlarsız. Kündüz yağmur. Ava arareti kündüz +14° derecege qadar.
Bildirilgenine köre, Aqyarda (Sevastopol) deñişici bulutlılıq. Gece yağanaqlarsız, saba ve kündüz yağmur. Yel 10-15 m/s. Ava arareti kündüz +11…+13° derecede.
Qırımnıñ şimalinde kündüz deñişici bulutlılıq. Gece hafif yağmur, kündüz yağmur.. Şimal-ğarbiy yel 8-13 m/s, bazı yerlerde 15 m/s-ge qadar. Ava arareti kündüz +14° derecege qadar.
Keriçte kündüz deñişici bulutlılıq. Gece yağanaqlarsız, kündüz bazı yerlerde yağmur. Şimal-ğarbiy yel 5-10 m/s. Ava arareti kündüz +11…+13°.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ mahkeme işinde maddiy delillerniñ daa bir qısımı şaat ve zarar körgenlerniñ ifadelerine ters keldi. Bunı fevral 16 künü Qırım.Aqıqatqa bergen izaatında Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov bildirdi.
Advokatnıñ malümatına köre, mahkemeniñ 82-ci toplaşuvında prokuror şaat Veliyevten alınğan video delilerni numaiş etmege devam ete. O videolarda saat 13-14-lerde (2014 senesi fevral 26 künü – QA) yüz bergen adiseler qayd olunğan.
«Kamera insan boyuna köterilse, ilk sıralarda turğan insanlarnıñ areetlerini körmege mümkün degil. Çiygozdan onlar metr uzaqlığında olıp bir sürü adam içinde onıñ ne yapqanını ve ne aytqanını bilgenlerini aytqan zarar körgen ve şaatlıq yapqanlarnıñ ifadesine bu vaziyet ters kele», – dedi Polozov.
Advokatnıñ sözlerine köre, bazı videolarda Qırım Yuqarı Şurasınıñ merkeziy kiriş bosağasında bir sıra insanlar toplaşqanı körüne, olarnıñ arasında Refat Çubarov ve Sergey Aksönov ta.
Plozov: «Eki video faylda Ahtem Çiygoz bar. Qabaatlanğan iç bir areketini o yapmay. Nutuq devamında bosağada olğan isnanlar sırasında o yoq. Bir arada Refat Çbarovnıñ yanına Zaur Smirnov kele ve miting iştirakçilerine emirler berip başlay. Yani, taqiqat Ahtem Çiygoznı qabatlağan areketlerni Smirnov yapa», – dep qoştı.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, şu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi iyül 20-de qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
İşğal etilgen Qırımda özen, deñiz ve göl yalısında naqliyat ile yürüv içün insanlarğa cöreme belgileyler. Yanvar 16 künü «Sobıtiya Krıma» neşiri haber etkeni kibi, deñiz yalısından 500 metr, göl yalısından – 50 metr ve özen yalısından – 200 metr «yasaq etilgen zona» sayıla.
Qırımlılarnıñ aytqanı kibi, para cezası, işbu yasaq etilgen zona aqqında işaret olğanına-olmağanına baqmadan, belgilene.
Neşirniñ malümatına köre, Rusiye Suv kodeksiniñ 65-nci maddesine binayen, suv qoruv zonasında naqliyat vastalarınıñ turağı ve yürüvi yasaq etile.
İşbu qaideniñ bozuluvı içün para cezası 3-4,5 biñ rubleni teşkil ete. Para cezası balıq inspektsiyası ve tabiat qoruv prokuratura tarafından belgilenecek.
«Taqım, bir-eki inspektor ve eki şaat kelip, resmiyleştire. Demek, yalığa ya da balıq avına barmaq içün suv yanındaki topraqta turmağa ve yürmege yasaq, para cezasını ala bilesiñ. Cezalar boyunca plannı toldurmağa kerek olğanda, inspektorlar «avğa» çıqa ve yol boyu birinci rastkelgen insannı cezalaylar. Yazda ise bu alğa er bir avto, moto ve ayaqmaşina sevdası qala bile, çünki Suv kodeksinde farqlı naqliyat vastalarınıñ turağı ve areketi yasaqlana», – deyler şaatlar.
Neşirniñ malümatına köre, böyle cezalarnıñ belgilenmesi endi Kezlevde yüz bergen edi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Avgustnıñ 20-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerinde «Otkrıtaya Rossiya» (Açıq Rusiye) cemaat areketiniñ yerli bölügi tarafından teşkil etilgen «Biz –Rusiyeniñ vatanperverleri olamız!» adı altında bir miting ötkerildi. Azatlıq Radiosı bildirgenine köre, tedbir iştirakçileri vatanperverlik şiarlarını seslendirerek, Rusiyeniñ şimdiki akimiyetini tenqit etti.
Mitingte muhalefetçi Aleksey Navalnıynıñ regional ştabı, PARNAS ve «Grajdanskaya oborona» (Vatandaşlıq mudafaası) siyasiy firqalarnıñ faalleri iştirak etti. Teşkilâtçılar mitingni 1991 senesi avgust ayında Moskvada demokratik deñişmelerge qarşı çıqqan GKÇP (Fevqulâde vaziyet boyunca devlet komiteti) teşkil etken nevbetteki yıllığına bağışladı.
Lenin meydanındaki miting politsiya hadimleri nezareti altında keçti. Tedbir eki saat qadar devam etti.


text:
Tutulğan şahıslarnı daa bir deñişim eñ yaqın vaqıtta olacaq, cedvel ve logistikanen bağlı soñki muzakereler keçirile, dep bildire aprelniñ 15-nde Ukraina prezidentiniñ ofisi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Jurnalistlerniñ malümatına köre, deñişim keçe. Bu kerçek degil. Ne yazıq ki, qarşılıqlı deñişim qıyın ve qoşma añlaşmalarnı talap ete. Bu sefer azat etilüvi karantin vaziyetinde keçkeni içün esnas zorlaştırıla ve alğan vatandaşlarımız içün observatsiyanıñ evelden teşkil etilüvini talap ete», – dep aytıla Prezident ofisiniñ Facebook haberinde.
Deñişimniñ tam künü daa yoq, «er daim muzakere etile», dep qoşmı müessise.
Daa evel deñişim Pashağa yaqın, aprelniñ 19-ı, arfesinde olacaq, dep haber etilgen edi.
Ukraina ve «LDNR» gruppirovkaları arasında tutulğanlarnı soñki deñişim 2019 senesi dekabrniñ 29-nda oldı. Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ işğal altındaki rayonlarından 81 ukrainalı azat etildi: 76-sı Ukraina ükümetiniñ kontroli altındaki topraqqa qayttı, daa beşi Rusiye gibrid quvetleri kontrol etken yerlerde qalmağa istedi. 76-dan 12-si endi sabıq cenk esirleri ola, 64-ü – vatandaştır. Ekinci tarafqa 124 insan teslim etildi.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi Ukraina tarafından azat etilgenlerniñ fotoresimini derc etti, amma anda aytılğan 35 insandan tek 24-ü bar. Rusiyege teslim etilgenlerniñ resmiy cedveli alâ daa yoq. Rusiyege MH17 uçaq seferiniñ davasında şübheli Vladimir Tsemah ve «RİA Novosti Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiy teslim etilgeni belli.


text:
Bunı Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Onıñ aytqanına köre, Poroşenko Ukraina şarqında vaziyetni barışıq yollar vastasınen al tüv planı aqqında Putinge tarif etti. Bir de bir tafsilâtlı malümat yoq.
Bundan evel Poroşenko ateşni bu aftanıñ soñuna qadar toqtatmaq kerek, dep bildirgen edi.
Hatırlatamız, Ukraina tış işler Nazirligi Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ körüşüvine azırlanmay.
Bunı tış işler nazir vazifelerini eda etken Andriy Deşçitsa bildirdi.
Energetika meseleleri boyunca Avropa komissarı Günter Ettinger bildirdi ki, Ukraina ve Rusiye arasında gaz muzakereleriniñ şekli prezident derecesine qadar kenişletilecek. Lâkin Rusiye tış işler Nazirligi bu malümatnı tasdıqlamadı.


text:
Rusiye kontrolindeki Sudaq şeer mahkemesiniñ silânı qanunsız alıp saqlağanında qabaatlanğan qırımtatar faali İlver Ametovnıñ dava oturışuvında ekspert-ballist Alâdinov (oturışuvda adı aytılmadı – QA) kene sorğuğa çekildi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Onıñ aytqanına köre, Ametovdan tintüvden soñ tutıp alınğan silâdan ancaq yetmegen parçalarnı qoşqan soñ ateş açmaq mümkün.
Ekspertniñ aytqanına köre, tedqiq etilgen eşyada mandal qutusı ve tetik yoq edi. Ekspert namluğa kelişken mandalnı özü qoydı. Tetikke basılsa, ateş açılmadı, dep añlattı. Ateş açılması içün burğuçnen basmağa mecbur oldı.
İmaye, ekspertten tedqiq etilgen eşyanıñ işine kirişüvniñ qanunğa uyğun olıp olmağanını añlatmasını rica etti. Ekspert, müim olmağan defektlerni tüzetmege imkân bergen usullarğa esaslandı. Bir sıra parçanıñ olmamasını kiçik defekt sayıp, devlet qabaatlayıcısınıñ sualine eşyalar silâ parçaları ola, dep tasdıqladı.
2019 senesi sentâbrniñ 27-nde Sudaqta Rusiye quvetçileri İlver Ametovnıñ evini tintti. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aza şeadetnamesi, müzey eşyaları, bazı vesiqalar «ekspertizağa» alındı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası İlver Ametovğa ait binalarda keçirilgen «qanunsız tintüvler» sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Advokat Nazim Şeyhmambetovnıñ Qırım.Aqiqat mühbirine bildirgenine köre, Rusiye quvetçileri tintüvlerni Rusiye Ceza kodeksiniñ 280, 282 ve 238 maddelerine istinaden cinayetlerden şübhe bar olğanı içün «tahqiqattan evel teşkerüvi çerçivesinde» keçirdi.
Bu sene mayıs ayında berilgen malümatqa köre, Kreml kontrolindeki Sudaqnıñ Mirovoy mahkemesi İlver Ametovğa 150 biñ ruble para cezasını bermege qarar aldı. Para cezası onıñ iş adamı olaraq köstergen faaliyetinen bağlıdır.
2014 senesiniñ Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ mustaqil jurnalist, vatandaş faali, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Tünevin Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan qırımtatar faali Edem Bekirov 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda şeklene. Bu aqta uquqçı Lilâ Gemeci Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Şaatnıñ aytqanına köre, 2018 senesi mayısta Bekirov patronlarnı ve patlayıcını şaat Memetovğa (adı ögrenile – QA) berdi, o, ise olarnı Yañı Qapudaki (Krasnoperekopsk – QA) saqlav yerine qoydı. 2018 senesi avgust ayında ise mahsus hızmetlerniñ hadimlerine saqlav yerini bildirip, Edem Bekirovğa qarşı şaatlıq etti», – dedi uquqçı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene.
Herson vilâyetindeki Novoalekseyevka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutuldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler.


text:
Rusiye Rostov vilâyetiniñ Taganrog şeer mahkemesi mayıs 13-ünde, mart 27-sinde kütleviy tuntüv vaqtında tutulğan qırımtatar faalleri - Seyran Murtaza, Enver Ametov, Mecit Abdurahmanov ve Rüstem Seythalilovnıñ - davasını qapalı şekilde keçire.
Ne tuvğanlar, ne diñleycilerni mahkeme odasına yibermediler. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbirine mahkeme yanında olğan faaller bildirdi.
“Faaller, daa sabadan berli foto ve video çıqaruvı aqqında muracaat ete edi. Amma mahkemeciniñ kâtibi, bu mahkemeniñ bütün oturışları qapalı şekilde keçirilecek, dep ayttı”, - aytıp berdi imayeci Ruslan Abduraşitov.
Onıñ aytqanına köre, tışarıda 20-ge qadar adam toplandı, zalğa kimseni yibermeyler. Faaller ve soylar mahkeme odasına yiberilmegenlerine şikâyet yaza.
Mayısnıñ 13-nde Rostov-na-Donu Lenin rayon mahkemesinde dört oturışuv (saat 14:00-dan başlap) ve Taganrog şeer mahkemesinde dört oturışuv (saat 10:30-dan) keçirilecek. Mayısnıñ 14-nde Şahtinskiy şeer mahkemesinde dört oturışuv (saat 9:00-dan), Oktâbrskiy rayon mahkemesinde üç oturışuv (saat 10:30-dan) ve Rostov-na-Donu Kirov rayon mahkemesinde sekiz oturışuv (saat 9:30-dan) olacaq.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan faallerni apiske aldı.
Martnıñ 29-nda Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımdaki tintüvlerden soñ qıdırılğan qırımtatar faali Edem Yayaçikovnı tutıp aldı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban UmerovRusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Martnıñ 29-nda Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina Qırım.Aqiqatqabildirgenine köre, Qırımda tevqif etilgen 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler.


text:
Mayıs 29-ında Kefede şahsiy evde yanğın oldı, onda beş yaşındaki bala elâk oldı.
Bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi bildire.
"Qaza yerine kelgende, üç qatlı evniñ üçünci qatında yanğın olğanı belli oldı. İlk alınğan malümatqa köre evde üç adam bar edi: qadın ve eki bala. Saat 11:06 ateş tarqalması toqtatıldı. O 50 kvadrat metr mıntaqasını qapladı. Yazıq ki, amma yanğın neticesinde beş yaşındaki oğlançıq elâk oldı", - dedi müessise başı Sergey Şahov.
Onıñ malümatına köre, qaza yerinde 30 qurtarıcı çalıştı. Yanğınnıñ sebepleri aydınlatılmadı.
Mayısnıñ 23-ünde aqşam Aqyarda Bolşaya Morskaya soqağında üç qatlı evniñ damında yanğın oldı, onı beş saat söndüre ediler. Yerli qurtarıcılarnıñ malümatına köre, 23 adam, şu sıradan 8 bala, tahliye etildi.
Mayısnıñ 24-ünde gece Kezlevde yanğın oldı, onıñ sebebinden evniñ sakonleri tahliye etildi.


text:
Aleksandr Konovalov Öfögä yañı baş federal inspektor alıp kilep urındağı etäkselär menän tanıştırźı. Xäźer Başqortstan buyınsa baş federal inspektor eşen Petr Kapişnikov başqara. Ul tıumışı menän Irımburźan. Zapastağı polkovnik, tıuğan ilgä bulğan burısın Afğanstanda qaplağan. Bığa tiklem Petr Kapişnikov Irımbur ölkähe buyınsa baş federal inspektor wazifahın bilägän.
Respublika buyınsa bığa tiklem baş federal inspektor bulıp eşlägän Engels Qolmöxämätov, mäğlüm bulıuınsa säyäsi yuldan kitte. Ul xäźer Berźäm Räsäy firqäheneñ Başqortostandağı büleksäheneñ säyäsi sovetı särkätibe. Şulay uq Mortaza Räximov unı prezident käñäşsehe itep täğäyenläü turahındağı ukazdı imzalayasağın da äytte.
Qayhı ber sığanaqtarźan işetelep qalıuınsa, Petr Kapişniqovtı Başqortostanğa täğäyenläüźe prezident Mortaza Räximov menän kileşmäyensä xäl itkändär. Añlaşıla ki, Mortaza Räximovqa bınday mönäsäbät oqşamauı la ixtimal. Yañı inspektor menän tanıştırğanda ul, yaray äle kürşe Irımburźan, üźebeźźeñ tarixi erebeźźän, Çuqotka yäki Seberźän tügel tip uyınlı- ısınlı törttöröp aldı.
Xäbärselärźeñ nişläp ildeñ ber töbägendäge etäksene bötönläy tanış bulmağan ikense töbäkkä küserähegeź, artaban da şulay bulasaqmı tigän horauźarına Tulı xoquqlı wäkil Aleksandr Konovalov artaban da şulay eşläyäsäkbeź tip yauaplanı. Bıl tine ul urındağı waqiğalarğa yañı qaraş menän qararğa yarźam itä. Sittän bulğas tege yäki bıl törköm mänfäğätten genä lä qayğırta almay, barıhına la berźäy tiñ qaray. Konovalov Irımbur keşehen Öfögä täğäyenläüźe täü sirata oşonoñ menän añlattı. Yäğni, egettär, ağay- enelek bulmayasaq.
Şul uq waqıtta Başqortostandağı berźäm Räsäy firqähe yäşeren yıyılış ütkärep, haylauźarğa qandidattarźı anıqlay. Räsmi mäğlümättär buyınsa kandidattar haylau qoroltayı sentyabrźä ütäsäk. Ämmä firqäğä yaqın sığanaqtarźan işetelep qalıuınsa, teüäl isemdär äle ük bildäle. Berense nomer ber hüźheź prezidentta. Başqortstandan qayta belmägän, aźna hayın kilgän Pawel Kraşenninikov ta Başqortostan aşa ütäsäk, tıuğan Siläbehendä ul uźğan haylauźarźa la ber mandat buyınsa ütä almağaynı. İsemlektä şulay uq prezident xaqimiäte başlığı Radiy Xäbirov, haulıq haqlau ministrı urınbaśarı Säliä Mırźabaevanıñ bulıuı bildäle.


text:
«Fikir» rubrikası
Fevral başında Ukraina infrastruktura naziri Andriy Pivovarskiy Qırım ve memleket şarqı ile naqliyat alâqası yalıñız Milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ izni ile pekitile bilecegi aqqında bildirgen edi, çünki bu – vatandaşlarnıñ telükesizligine bağlı bir meseledir.
Bunı nasıl añlamaq? Yani, naqliyat alâqasınıñ peyda oluvını yalıñız Donbassta cenkniñ bitmesi ile beklemek kerek, çünki ukrain akimiyetiniñ mantığına köre,Qırım ve ATO zonasınıñ meseleleri ayırılmaz.
Eger de Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde ziddiyet toqtatılsa, amma çezilmese, muhtariyet ile vaziyet de deñişmez.
Aqiqatnı sadeleştirmege çalışqan Ukraina yolbaşçılığınıñ Qırım boyunca alğan qararları manasızdır
Mesele şunda ki, aqiqatnı sadeleştirmege çalışqan Ukraina yolbaşçılığınıñ Qırım boyunca alğan qararları manasız olmağa başladı. Neticede Kiyev akimiyetiniñ intizarı ve yarımada sakinleri arasında muazzam bir dere peyda oldı.
Ukraina ükümeti Rusiye pasportlarını elde etken 2 million qırımlılarğa nisbeten öz hoşnutsızlığını gizlemey. Petro Poroşenkonıñ 2014 senesi soñunda bergen matbuat konferentsiyasındaki çıqışını hatırlayıq. O vaqıt prezident Rusiye vatandaşlığını qabul etken insanlarğa nisbeten «diger qararlar» (yani menfiy) alınacağı aqqında qayd etken edi.
Amma Kiyev ne içündir şunı unuta ki, Rusiye pasportından ğayrı, qırımlılarnıñ aman-aman er biri ukrain pasportını da saqlay. Muhtariyetniñ eki millionlıq ealisi bipatrid ola – Ukraina ve Rusiye arasında davalı topraq içün siyasiy reğabetniñ şartlarını belgilegen bir kerçektir.
Kiyev ne içündir şunı unuta ki, Rusiye pasportından ğayrı, qırımlılarnıñ aman-aman er biri ukrain pasportını da saqlay
Demek, Kiyev diqqatını qırımlılarnıñ Rusiye pasportını elde etmesine degil de, yarımada sakinleriniñ Ukraina pasportından vazgeçmege istemegenine ayırmaq kerek. Ne içün?
Çünki qırımlılar Ukraina ile munasebetniñ saqlanılmasından olğan kârnı ğayet eyi añlay. Ve memleketimizge bunı añlatmağa tırışa. Amma o özüni öyle alıp bar ki, sanki açıq-aydın imalarnı añlamağa istemey ve qırımlılarnıñ kelecegini qıtaiy Ukraina ile qurmağa istegini yoq etmege tırışa.
İstenmez qırımlılar
Keçken sene baarden başlap, yarımada ve qıtaiy Ukraina arasında sıñır peyda oldı (sıñırcılarnıñ teşkerüvi ve naqliyatnıñ 30 daqiqadan bir qaç saatke qadar tutulması ile), onı 2014 senesi avgust ayında «Qırım» serbest iqtisadiy zonası aqqında qanunnıñ qabul etilmesi resmiy şekilde tasdiqladı.
Soñra noyabr ayında Ukraina Milliy bankı muhtariyet sakinlerini rezidentler sırasından çıqardı. Bundan soñ olarnıñ esapları çetel vatandaşlarınıñ esapları olaraq sayılmağa başlana.
Dekabr soñunda Kiyev yarımadanı qıtadan bütünley ayırdı – naqliyat sıñırlavını kirsetti, sanki havfsızlıq sebebinden tren ve avtobuslarnıñ qatnavını lâğu etti.
İşbu resimniñ soñki çizgisi – fevral 9 künü Nazirler Kabinetiniñ cebe zonasında ve Qırımğa yaqın olğan rayonlarda sıñır rejiminiñ kirsetilmesi aqta qararı oldı. Yani endi pasportlarnı tek sıñırda degil de, ukrain meskün yerlerinde de teşkerecekler.
Amma bu kibi areketler devletniñ havfsızlığına tesir etemez. Faqat qırımlalarınñ siyasiy vatanlarına olğan munasebetine böyle qararlarnıñ tesiri eyi degildir.
Yarımadanı Ukraina ile aileviy, dostluq, oquv ve iş munasebetlerinden, Donbassqa köre, daa da faal ayıralar
Memleket şarqında ukrain sıñırcılarınıñ nezaretinde olmağan 200 kilometrlik bir sıñır damartısı bar. Diger taraftan, ukrain sıñır bekçileriniñ nezareti altında olğan ve maniasız yolcu areketine şaraitlerni saqlağan muhtariyet ile sıñır bar. Aysa, ne içün yarımadanı Ukraina ile aileviy, dostluq, oquv ve iş munasebetlerinden, Donbassqa köre, daa da faal ayıralar?
Bunıñ ile ukrain şirketleriniñ mahsulatı Qırım tükânlarınıñ raflarından yoq olmay. Demek, er kün muhtariyetke mal ile maşinalarnı yollağan qıtaiy ticariy strukturaları içün ticaretniñ eski şartları saqlanıla. Adiy qırımlılar ise, qıtaiy Ukrainağa barıp çıqmaq imkânları olmağanına alışmaq kerekler, ğaliba.
Böylece, yanvar soñunda 6 çift tren içün 2 demir yol yönelişi lâğu etildi (Kiyevden ve Dnepropetrovsktan sıñırğa eñ yaqın olğan Novoalekseyevkağa qadar). Müim bir şey degil, sanki, amma siyasiy vaziyetke baqmadan, oquvnı Ukrainada devam etmege istegen Qırım studentleri içün ev ziyareti maliyeviy ve ruhiy sınavğa çevirile.
Mahsus saytlarda Kiyevden Aqmescitke yürgen naqliyatqa bilet fiyatları 500-1200 grivna miqdarındadır (maşina ve aydavcınıñ israrına köre). Şahsiy maşina ile degil de, tren vastası ile ketmege bile paalı – studentler içün kelişmegen bir variant.
Demek, yarımadanıñ sıñırlav siyaseti, etrafında cezalav-qanuniy degil de, fizikiy divarnıñ qurulması, ukrain vatandaşları olğan qırımlılarğa tesir ete
Demek, yarımadanıñ sıñırlav siyaseti, etrafında cezalav-qanuniy degil de, fizikiy divarnıñ qurulması, ukrain vatandaşları olğan qırımlılarğa tesir ete ve olarnı 20 yıl devamında birlikte yaşağan halqtan uzaqlaştıra.
Mında mantıqiy bir sual bermek kerek: muhtariyetni quvğunlıqtan qaytarmaq içün ne yapmalı (bu al Kiyevniñ menfaatında olğanını tüşünsek)?
Qırım retsepti
Birinciden, Ukraina ükümeti yarımada ile tasil ve iqtisadiy alâqalarınıñ saqlanılması Qırım meselesi boyunca kelecek siyasiy oyunda müim bir şart olacağını añlamaq kerek. Muhtariyet sakinleri ile informatsion munasebetiniñ devlet strategiyası olmağanı ise şimdiki akimiyetniñ birinci şahıslarınıñ vadelerine ters kele.
Ekinciden, yarımadada yaşağan qırımlılarda şeadetnamelerni almaq, pasportalarnı deñiştirmek, evlenüv ve doğuvnı qolaylaştırğan yollar ile resmiyleştirmek içün imkânları olmalı. Eyisi, birden – «mında ve şimdi» printsipi boyunca, Herson vilâyetiniñ memuriy hızmetler merkezinde.
Amma bu eki meseleniñ keyfiyetli olması içün icraiy akimiyet terkibinde ayırı bölükniñ olması şart. Başında Qırım qaydı ile qırımlı biri olğan muhtariyet işleri boyunca ufaq bir nazirlik.
Böyle seviyeli teşkilât akimiyetke vaziyetni sadeleştirmek ve cenkleşken regionlar ile Rusiye Federatsiyası idaresinde olğan muhtariyet arasında teñlik işaretini qoymağa izin bermez.
Qırımnıñ saqlanılması boyunca tertipli iş alıp barılmasa, yarımada sakinlerinden eyi munasebet beklemek kerekmey.
Andrey Sambros, Qırım siyasetşınası, mahsus Qırım.Aqiqat içün
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Pakistan musulmanlar içün muqaddes Ramadan ayı devamında idamlarnı toqtattılar. Memleketniñ baş naziri Navaz Şarif «aynıñ muqaddesiligini» saqlamaq içün böyle qararnı qabul etti.
Pakistan rayonlarından çoqusında Ramadan iyün 19 künü başlaycaq.
2014 senesi dekabr ayında Pakistan ölüm cezalarınıñ amelge keçirilmesine yasaqnı qısmen lâğu etti. Bu qarar Peşavara mektebinde taliblerniñ ücüminden soñ alındı, neticede 150 insan qurban oldı.
Neticede Şarif bütünley idam yasağını lâğu etti, o vaqıttan Pakistanda bir 150 insan öldürildi.
Ramadan muqaddes ayı devamında musulmanlar oraza tutmalı, yani kündüz aş ve suvdan vazgeçmeli. Orazadan ağırayaqlı ve emizdirgen qadınlar, yedi yaşqa yetmegen balalar, hasta ve qart insanlar, seyahatçılar boşatıla.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırımda medeniyetniñ inkişafına federal bücetten ayırılğan 1,6 mlrd ruble bu sene yarımadağa öyle de yetip kelmegeninden ayrette qala.
Bunı avgust 17 künü Qırımda turizm boyunca Devlet şurası preizidumınıñ toplaşuvı vaqtında ögrendiler, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Avgustnıñ ortası… Amma aqça qayda? Aqça qayda? Olar ne içün işhanelerde degil, Qırım bücetinde degil? Avgustnıñ 17 künü endi», – dep soray Putin Rusiye Federatsiyasınıñ medeniyet naziri Vladimir Medinskiyden.
«Aqça Medeniyet nazirliginiñ planında», – dey nazir.
Toplaşuvda bulunğan Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov işbu meseleni Qırım işleri boyunca Rusiye Nazirliginiñ yoq etilmesi ve Rusiye ükümeti tarafından regionnıñ inkişafı boyunca yekâne federal programmasınıñ keç imzalanuvı ile añlattı.
«Afta soñuna qadar cedvel uyğunlaştırılır», – dep vade etti Aksenov.
Qırımda bazarertesi künü Rusiye Federatsiyasında turizm inkişafına bağışlanğan Devlet şurası prezidiumınıñ toplaşuvı keçe. Kremlniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, Putin Qırımnıñ milliy cemaat teşkilâtlarınıñ temsilcileri ile körüşecektir.
Rusiye ekspertleriniñ fikrine köre, Putinniñ yarımada ziyareti vatanperverlikniñ arttırılmasına yol berip, dünyağa Rusiye Qırım ile bağlı muzakere keçirmeycegini añlatacaqtır.
Rusiye prezidenti Vladimir Putinninniñ Ukraina tarafı ile uyğunlaştırılmağan Qırım ziyareti – medeniy dünyağa qarşı arekettir, dey Ukraina prezidenti Petro Poroşenko.


text:
Qırımda salı künü, sentâbr 1-de, «Millet» cemaat qırımtatar teleradiokompaniyası işke başladı.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, yañı qırımtatar telekanalı Qırımda 2014 senesi işğal vaqtında peyda olğan «TNV-Planeta» medeniy-maarif kanalınıñ sıqlıqlarında işlemege başladı.
Öz nevbetinde, «TNV-Planeta» kanalı, bir buçuq yıl evelsi Ukraina qanuniyetine ve Ukrainanıñ telekorüv ve radioyayınlav boyunca Milliy şurasınıñ qararına qarşı, Qırımda yayınlanğan ukrain telekanalınıñ sıqlıqlarını aldı.
«Millet» Seyran Mambetov yolbaşçılığında çalışqan TRK «Krım» («Pervıy krımskiy») telekanalınıñ qırımtatar ve milliy programmalarınıñ negizinde teşkil etildi.
Bildirilgeni kibi, «Cemaat qırımtatar teleradiokompaniyası» 2015 senesi iyün 9 künü Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ avalesi boyunca teşkil etildi. Telekanalnıñ tesisçisi – Qırım Cumhuriyeti milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca Devlet komitetidir.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırımda Rusiye akimiyeti tarafından teşkil etilgen yañı qırımtatar teleradiokompaniyası «yarımada işğalcileriniñ teşviqat aleti» olacağını qayd etken edi.
ATR qırımtatar telekanalı 2015 senesi aprel 1-den Qırımda işini toqtatmağa mecbur edi. 2015 senesi iyün 17-den kanal Kiyevde işlemege başladı.