text:
1944 senesi mayısnıñ 18-20-nde NKVD-NKGB mahsus tedbirleri vaqtında Qırımdan Orta Asiya, Sibir ve Urağa bütün qırımtatarlar sürgün etildi (resmiy malümatqa köre – 194 111 insan). 2004-2011 seneleri Qurultaynıñ Mahsus komissiyası «Unutma» umumhalq aktsiyasını keçirip, sürgünlik şaatlarınıñ 950-ge yaqın hatırlavını topladı. Qırım.Aqiqat arhivlerdeki hatıralarnı derc ete.
Men, Dilâra Ametova (Seydametova), 1932-nci yılda dekabr 18-inde Aqmescit rayonınıñ Beşüy köyünde çoq balalı qorantada doğdım. Qorantamızda yedi bala bar edi, sekizinci ana-babasınıñ ve ağalarınıñ ölüminden soñ biznen ösken Sedat edi.
Sürgünlikte biz Taşkentniñ çeşit-türlü rayonlarına tüştik, soñra "Dalverzin-2" sovhozınıñ 6-ncı bölüginde toplandıq. Sürgünlikniñ ilk aylarında yedi adamnı defn ettik. Dört oğlan - menim eki doğmuş ağa-qardaşlarım - Begovat ve Leninabad komendaturaları arasında ğayıp oldı.
Beşüy köyü Qırımda almanlar tarafından yaqılğan ilk köy edi, çünki sakinleri partizanlarğa yardım ete edi. Qartbabamnıñ Aqmescitte evi bar edi, biz anda köçtik, başqaları - soylarına, partizanlarğa. Evsiz olğanlar ve gizlenip yetiştirmegenlerni, gestapo tarafından qaravullanğan Kantarnaya ve Subhi soqaqlarındaki mekteplerge yerleştirdiler.
Qırım azat etilgeninden soñ sovet askerleri babamnıñ üç doğmuş ağa-qardaşını degerli eşyaları ile evden alıp ketti. Yedi künden soñ eki ağasınıñ cesetleri tapıldı, yigirmi üçünci künde başına kirsetilgen çuval ile üçüncisini Salğırdan çıqarıp aldılar. Mahkeme ve tahqiqat olmadan öldürdiler.
Böyle oldı ki, 1944-ünci senesi mayıs 18-inde ana-babamnı Aqmescitten, tatamnen bizni ise Besüy köyünden sürgün ettiler
Bütün bularnı ağır qabul etkenim içün, meni tatamnen ve qomşularnen beraber Beşüyge evlerni tiklemege yolladılar. Ve böyle oldı ki, 1944-ünci senesi mayıs 18-inde ana-babamnı Aqmescitten (adres: Krivoy aralıq, 3), tatamnen bizni ise Besüy köyünden sürgün ettiler.
Ana-babam Özbekistannıñ Begovat rayonına, "Dalverzin-2" sovhozına, 6-ncı bölükke tüşti, tatamnen men ise Pskentke, "Domkurgan" kolhozına, men 12 yaşında edim, tatam ise - 16 yaşında. Mirzaçul rayonındaki kolhozdan bitamnı, 6 yaşındaki bala ile sovet banditleri tarafından atılğan emcemniñ apayını ve başqa öldürilgen emcemniñ üç balası ile apayını ketirdiler.
Doğmuş alam aqayı ve dört balasınen Sverdlovsk vilâyetine, Nijniy Tagil şeerine tüşti. Anda sürgünlikniñ ilk aylarında onıñ aqayı ve bir balası elâk oldı. Onıñ eki balası - menim eki doğmuş ağam ve tatam - Samur ve Abdulla Abselâmovlar - ana-babamnen bir mahsus qasabağa tüşti.
1944 senesi sentânr 9-ında hastahanede dizenteriyadan bitam keçindi. 1944 senesi dekabr 3-ünde 37 yaşındaki tizem öldi. 1945 senesi yazda 36 yaşındaki üç bala anası yengem vefat etti.
Babam, doquz adam kömmek kerek olğan künleri olğanını ayta edi, amma ekseriyette er kün 3-5-7 adam defin etile edi
Altıncı bölükke kelgenden soñ babam bölük reberi - komendant olaraq tayin etildi. Ölgenler çoq olğanı içün, oña araba, eki ögüz ve eki işçini berdiler. Onıñ vazifesi ölülerni toplap kömmek edi. Bunı saba erte başlap aqşamğa qadar, raatlıq künlersiz, çoq ay devamında yapmağa mecbur edi. Babam, doquz adam kömmek kerek olğan künleri olğanını ayta edi, amma ekseriyette er kün 3-5-7 adam defin etile edi.
Qoranta-qoranta öle ediler, mıtlaq da yalı boyundaki Üsküt, Qapsihor, Otuz, Demirci, Mishor, Ğurzuf köylerden adamlar. Olar dizenteriya, malâriya, açlıq, sıcaqtan öle edi. Olarnıñ ayaqları, bedenleri şişe edi.
Suv arıqlardan ve havuzlarda kirli, bulançıq edi. Havuzlarda o keçken yıldan berli edi, içinde yaldağan bir şeyler bar edi. O künlerde qaynatmaq şey ve yer yoq edi! Ve başqa suvğa ve ilklimge alışqan adamlar suvsağanda yanlarında olğan suvnı içe edi.
Riza ve Zaur Leninabaddan çıqtılar, amma Begovatqa barıp çıqmadılar. Bu 1944-45 yılları - komendant rejimi vaqtında edi
Dört eki doğmuş ağa-qardaşım ğayıp oldı, yoq oldı ya da elâk oldı. Abdulla Abselâmovnı Taşkentke FZOğa aldılar: ondan soñ onı kimse körmedi, qıdıruv neticesiz oldı. Onıñ qardaşları Cebbar ve İbragim Abselâmovlarnı Pskentke bala evine berdiler, anda yanğın oldı, balalar türlü bala evlerine tüşti. İbragim qayttı, Cebbarnı alâ daa tapıp olamaymız. Başqa emcemniñ eki balası Riza ve Zaur (olar üç bala edi, küçügi bizde qaldı ve alâ daa sağ) bizim ve Leninabad (anda tizeleri yaşay edi) arasında yürgende ğayıp oldı. Leninabaddan çıqtılar, amma Begovatqa, emceme ve ağama barıp çıqmadılar. Bu 1944-45 yılları - komendant rejimi vaqtında edi.
Babam Seydamet Afuzovnıñ bütün müessise ve organlarda yapqan qıdıruvları neticesiz qaldı. Babam partizanlarnıñ faal yardımcısı edi. Onı partizanlarnıñ başlığı tanıy edi ve bunıñ aqqında vesiqalar daa Qırımda, sürgünlikte evel berilgen edi. Onıñ içün onıñ üç qardaşını öldurgen qatillerni daa 1944-te qıdırıp başladılar ve 1945-te olarnı tutıp, mahküm ettiler. Amma biz sovet urbasında askerlerni kördik de!
Bizni, tuvğanlarnı, aselet ayırdılar. Sürgünlikten bir ay evel aqaylarnıñ episini emek ordusına çağırttılar
Tasavvur etkeniñizni isteyim: bir azbarda yaşağan soylar çeşit-türlü yerlerge sürgün etildi: bir qoranta - Sverdlovsk vilâyetinde, başqaları - tatamnen men - Pskentte, üçüncileri - Mirzaçülde, dörtüncileri - "Dalverzin-2" sovhozında, 6-ncı bölükte, Sudaq ve Yalta sakinlerinen beraber. Bizni, tuvğanlarnı, aselet ayırdılar. Sürgünlikten bir ay evel aqaylarnıñ episini emek ordusına çağırttılar.
Men 16 yaşındaki tatamnen ketken vagonda qundaq balanen bir qadın bar edi. O, sürgünlikten evel, üç ve beş yaşındaki eki balasını qaldırıp, köyden ağasına ölecek anasını yoqlamağa keldi, o apayçıq vagonda aqıldan taydı. Ölgen balasını elinden almağa istegenler, bunı yapıp olamadı. Konvoir vagonğa kirdi, o balanı zornen elinden tutıp aldı ve alıp ketti.
Başqa ölgen qartnı vagondaki adamlar kömmege istediler, kim ne yapacağını añlaştılar, er turaqta kelişken yer qıdıra ediler. Er şeyni taptılar ve azırladılar: qumannı da, eki leskerni de, cesedini alıp çıqtılar. Bunı bilgen konvoirler er kesni aydadı ve eşelon tezden köçti. Cesedni almağa razı olmadılar. Bu nedir, ayvanlıq degilmi?
Pamuq tarlalarında aftanıñ yedi künü tañdan qaranlıqqace olğan işimizni tasvirlemeycegim. Bölügimizde Şuma köyünde eki oğulnıñ anası Fatma Bekirova degen bir qadın bar edi. Sürgünlikten evel mayıs 16-sında o Aqmescitke aqayı İbraim Ametovnı, Tamande yerleşken ordunıñ kapitanını, ozğarmağa keldi. Oña 1944 senesi mayıs 18-ine qadar altı künlük tatilni berdiler. O Şumağa qaynatalarına keldi, apayı, oğlunıkördi ve Sudaqqa ağasına ketti. 1944 senesi mayıs 16-sında Aqmescitke tatasına keldi, apayı ve tatası onı mayıs 17-sinde Keriç tarafına ozğardı. Balalar onıñ ana-babasınen beraber şimalge, Novaya Lâlâ şeerine tüşti. Bekirov ağa-qardaslar ise Samarqand vilâyetine tüşti ve soñra onı özüne çağırttı. O "Dalverzin-2" sovhozında bizim yanımızda yaşadı.
Aqayım yazıp qoyğan şeadetnamemni oqudım ve imzaladım.
(2009 senesi sentâbrniñ 5-inde yazılıp alınğan hatırlavlar)
Elvedin Çubarov, Qırım tarihçısı, Qurultaynıñ qırımtatar halqı genotsidini ögrenüv ve aqibetlerini yeñüv Mahsus komissiyasınıñ reis muavini azırladı


c: text/html

text:
Majar tili
Majar tili — (o'z atı: Magyar) majarlar tili. Fin-ugor tilleri toparının' ugor bo'limine kiredi. Ol ko'binshe Majarstannın' o'zinde ha'm ol menen shegaralas bolg'an Rumıniya, Chexiya, Slovakiya, Serbiya ha'm Ukrainanın' Zakarpate wa'layatlarında tarqalg'an. Majar tilinde 14,83 mln. adam so'ylesedi.
Majar tili fonetikası ushın u'nlilerdin' ha'm palatal, ha'm labial uyg'ınlasıwı gu'zetiledi. Bul ha'diyse so'z negizlerinde qosımsha arttırılg'anda gu'zetiledi. morfologik jaqtan qaralsa agglyutinativ. atlar san (birlik ha'm ko'plik), kelisim (20 g'a jaqın) menen tu'rlenedi. Olarda grammatik parıq joq. Spat ha'm sanlar basqa so'zler menen birlesiw arqalı birigedi. atlar suffiks ha'm negizler birigiwi arqalı jasaladı. Feller san (birlik ha'm ko'plik), u'sh shaxe, u'sh zaman, (anıqlıq, bu'yrıq, sha'rt) penen tu'slenedi. Ja'rdemshi so'zler — ko'mekshi, baylawshı, ju'klemeler, anıq ha'm gu'man artikllerinen ibarat. Leksikasında ko'pg'ana tu'rkiy ha'm nemis tillarinen o'zlesken so'zler bar.
Majar tili jazba estelikleri 14-a. dın' 2-yarmına tiyisli bolıp, qabir taslarında ushraydı. 17-a. den majar a'debiy tili rawajlana baslag'an. Jazıwı latın alifbesi tiykarında jazıladı.
Siltemeler[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
- BeHrepckий языk. KpyrocBeT.
- BeHrepckий языk. БCЭ
- Pyccko-BeHrepckий cлoBapb
- AHrлийcko-BeHrepckий cлoBapb

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/22 noyäber
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 22 noyäber biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1898 — Rodion Malinovskiy, Sovet ğäskär başlığı häm däwlät eşleklese.
- 1922 — Zöläyxa Xismätullina, tatar opera cırçısı, möğallim.
- 1942 — Ruslan Xäsbulatov, çiçän millätle Rusiä säyäsät eşleklese.
Wafatlar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1916 — Cek London, Amerika yazuçısı.
- 1924 — Cakomo Puççini, italian opera kompozitorı.
- 1963 — Con Kennedi, AQŞnıñ 35 nçe prezidentı.


text:
Qırımdan işğalinden soñ mecburen köçip kelgenlerniñ sayısı 50 biñni teşkil ete, dey «Qırım diasporası» cemaat teşkilâtınnı başı Anatoliy Zasoba.
Bu aqta o oktâbr 16 künü Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde bildirdi.
O dey ki, bu onıñ teşkilâtınıñ malümatıdır, resmiy esabatlarğa köre, Qırımdan bir 20 biñ insan köçti.
«Bizim malümatımızğa köre, bir 50 biñ insan, amma bunı şimdi kontrol etmege ve belgilemege qıyın, çünki qıtaiy Ukrainada bulunğan insanlarnıñ yekâne bir qayd etüv sisteması yoq», – dey Zasoba.
O bergen malümatında emindir ve bunı teşkilâtı insanlar ile faal iş alıp barğanı ile añlata.
«Faaliyetimiz, insanlar ile munasebetimizden körüne, biznen bağ qurğanlarğa baqıp, olardan qaç insan qayd etildi, ne qadarı – yoq, buña köre resmiy raqam aqiqatqa uymağanını añlamaq mümkün», – dey Zasoba.
Onıñ sözlerine köre, köçip kelgenlerniñ «yoqsul ve milliarder»ler kire bile. Esasen yarımadadan balalı qorantalar çıqa, esli başlılarnıñ sayısı daa da az.
Fevqulâde işler boyunca Ukraina Devlet hızmetiniñ malümatına köre, Qırım ve Aqyardan köçip kelgenlerniñ sayısı – 21 biñ 144 insandır.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi fevral 20 künü işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası bu tarihnı yarımada işğaliniñ başlanuvı künü olaraq ilân etti.


text:
Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Rostov-na-Donu (Rusiye) Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi salonında iyülniñ 7-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvler ve insanlarnıñ tutulmasına qarşı narazılıq bildirdi.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber ete.
Mabüslerniñ qollarında yazuvlı şiarlar bar edi: «Soqur terrorist – çaresizligiñizniñ işaretidir», «Sahte qabaatlarnı toqtatıñız», «Qırımtatarlardan terrorist yapmağa yeter», «İmanımız parmaqlığıñızdan küçlüdir», «Bizni repressiyalarnen yıqamazsıñız», «RF apishanelerine sürgünlik bitsin», «Halqımız – terrorist degildir».
Hatırlatamız, ABD OSCE missiyası qomşu Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ devam etken askeriyleştirilüvi sebebinden «qasevetlengenini bildire». Rusiye iyülniñ 7-nde «kütleviy tintüvler» keçirip, 7 qırımlı musulmannı tuttı.
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi yañı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» bütün mabüslerini sentâbrniñ 2-ne qadar apiske almağa qarar berdi. Altı mabüs SİZOda, «Hizb ut-Tahrir» faaliyetini teşkil etkeninden şübheli sayılğan birinci derece körme saqatı, qırımlı musulman Aleksandr Sizikov ise ev apsinde olacaq.
İyülniñ 7-nde saba erte qırımlılarnıñ evlerinde tintüvler keçirildi: Emil Ziyadinov, İsmet İbragimov, Alim Sufyanov, Seyran Hayretdinov, Aleksandr Sizikov, Vadim Bektemirov, Zekirya Muratov ve Aluştada Dilâver Memetov. Memetov tintüv vaqtında evde degil edi, onı qıdırmağa devam eteler, dep bildire «Qırım birdemliginiñ» faalleri.
Rusiye FSBsiniñ malümatına köre, mahsus hızmetniñ hadimleri Qırımda «Hizb ut-Tahrirni» teşkil etkeninden ve iştirak etkeninden şübheli sayılğan yedi insannı tuttı.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye quvetçileriniñ areketlerini takbih etti, Milliy politsiyanıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar Baş idaresi ise Ukraina Ceza kodeksiniñ 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (mesken tiyilmemezligini bozuv) cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina Tış işler nazirligi beyanatını derc etip, «qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen yañı qanunsız tintüvler ve tutuvlarnen bağlı narazılığını» bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Milliy medeniyetimizniñ zemaneviy vaziyeti. Medeniyetimiz ilerile, inkişaf ete dep ayta bilemizmi? Yoqsa qırımtatarlar alâ daa künümizde keçmişni tüşünip otura. Avdet bu suallerge qırımtatar cemiyetinde belli olğan şahslarğa cevap bermege rica etti.
Qırımtatar medeniyetine icadiy ustalıqnı mukkkemelleştirmek kerek. Lâkin maddiy destekniñ zarurlığını da qayd etmek kerek. Bularnı inkişafnıñ esasları kibi körem.
Halqımız ziyadesinen keçmişke baqqanı yañlış olğanını tüşünem. Çalğıcılarımıznıñ üyken nesili eñ zor vaqıtta bile medeniyetimizni saqlay bildiler, lâkin bunıñ ile toqtalmaq kerekmey.
Olarınıñ saqlap qaldırğanlarından başqa, bizge de iş tüşe. Çoq şey yapmamız mümkün. İnkişaf degeni – özüni acımaqtan vazgeçmek demek. Bu qadar zengin medeniyetimiz elimizde bar eken, oña yol açmaq yeterli olur. İcadiy yolda serbest olmaq kerek. Sizni ve sanatıñıznı konserva qutasına oturtacaq insanlardan saqınıñ. Özüñiz içün mabut yaratmañız, Allahnıñ idaresinen öz üstüñizden çalışıñız. Er kes begensin, er kes añlasın dep areket etmeñiz. Özgünligiñizni coymañız. Bir-biriñizni seviñiz ve özüñizge keder etmeñiz.
Qırımtatar medeniyetiniñ eñ güzel tarafı – onıñ maneviy temeli – imanı. Onsız inkişafımızğa yönetilgen bütün işimiz – deñiz köpügi dayın.
Elvira Sarıhalil


text:
Keriçte mühbirlerniñ episi saylav bölüklerinde çalışıp olamadılar. «Argumentı nedeli – Kerç» haber etkeni kibi, matbuat vastalarınıñ Keriç saylav bölüklerinde çalışuv qaidelerni tek tünevin aqşam yolladılar.
Berilgen malümatqa köre, kirişte mühbirlerden qoşma vesiqalarnı soraylar: pasport, kâğıtta müür ile tasdiqlanğan muarririyetniñ vazifesini talap eteler. Bu vesiqlar olmasa, saylav bölükke yibermeyler.
«Evelden saylav komitetiniñ reberi Svâtoslav Brusakov bildirgeni kibi, mühbirler saylav bölüklerine şeadetname ile keçe bilecek»,– dep bildirile.
Bazar künü, sentâbrniñ 14-nde işğal etilgen Qırımda birinci kere Rusiye qanunlarına köre, «Devlet şurası», Aqyarda ise, «Şeerniñ qanun çıqarıcı toplaşuvı» akimiyet organlarına saylavlar başlana. Bunen beraber yerli akimiyet organlarna da saylavlar ötkerilecek.


text:
Qırım musulmanları diniy idaresi haber etkeni kibi, politsiya noyabr 14-ne keçer gecesi Canköy rayonı Küçük Alqalı (Zavet-Leninskiy) köyünde yerleşken camige belgisiz şahıslar tarafından atılğan bir qaç tolanı cıydı.
Bu aqta Qırım Müftiyliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Taşlarnıñ bir qısmı divarlarğa, başqası – damğa, daa bir qısmı – pencerelerni qırıp, camige tüşti. Tolalar öyle bir küç ile atılğan edi ki, camlarnı qırıp, qarşıdaki divarğa uruldı ve namaz zalındaki örtülerni yırtıp qoydı. Camige atılğan aman-aman bütün taşlar politsiya tarafından cıyıldı. Bir çuval oldı – bir 40-50 taş», – tarif etti Canköy regionınıñ baş imamınıñ yardımcısı Lenur Yagyayev.
Malümatqa köre, cami imamı Rustem Ahmetşayev politsiyağa ariza yazdı, uquq qouryıcı organlar zaruriy taqiqat tedbirlerini keçirdi, köy sakinleri ve imamnı soraştırdılar, haber eteler QMDİde.
Uquq qoruyıcı organlarınıñ resmiy saytlarında bu aqta malümat şimdilk yoqtır.
Qırımda belgisiz şahıslar Canköy rayonı Küçük Alqalı (Zavet-Leninskiy) köyünde yerleşken caminiñ eki penceresini qırdı. Vaqia noyabr 14-ne keçer gecesi yüz bergendir.
Bu sene sentâbr ayında Aqmescitte Cuma cami qurucılığı yerinde belgisiz şahıslar bina isarında asılğan bir qaç levhanı boya ile lekeledi ve yırtıp qoydılar.


text:
Kefe yolbaşçılığınıñ yaqalanuvı ve Rusiye matbuat vastalarında Qırım akimiyetiniñ yaramdada maliye yetişmemezligi aqqında yüzleviden sebep köterilgen şamata – yarımada başı Sergey Aksenovğa Kremlden ihtardır, dep tüşüne ukrain siyasetşınası Taras Berezovets.
Bu aqta o Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde bildirdi.
«Kreml Aksenovğa «qara nişan»nı yollay. O (Aksenov – QA) susmasa, özüni böyle alıp barmağa toqtamasa, daa da ciddy qararlarnıñ olacağı aqqında tenbiye», – dep tüşüne Berezovets.
Şunı da qayd etti ki, Rusiye akimiyeti Qırımnınıñ yerli akimiyetini başqa yerlerden kelgen şahıslarğa deñiştirecek ola. Siyasetşınasnıñ fikrine köre, yaqında yarımadada Aksenovğa yaqın olğan insanlarnıñ yaqalanuvı mümkün.
Federal matbuat vastaları Rusiye ükümeti Qırım yolbaşçılığınıñ işinden ve Aksenovnıñ yarımadağa ayırılğan para yetişmegeni aqqında beyanatından memnün olmağanı ile bağlı beyanatlarnı aşkâr etti. Rusiye baş nazir muavini Dmitriy Kozak dey ki, şimdi cumhuriyetniñ birinci şahıslarından bir kimse istifağa çıqmaycaq, amma Qırım memurlarınıñ tarafından maliye vastaları nege masraf etilgeni ögrenilecek.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyeti Aqmescitniñ büyük qısmı kelecek afta suvsız qalacaq, dep tenbiley. Bu aqta oktâbrniñ 2-nde Aqmescit, Bağçasaray ve Aqmescit rayonlarında suv meselesinen bağlı toplaşuvında aytıldı.
«Aqmescit sakinlerini tenbileymiz, kelecek afta, cumaaqşamı künü, «Krım TETs» profilaktika işleri yapılacaq. Şunıñ içün cumaaqşamı künü aqşam üstü suv berüv cedveline riayet etilmeycek», – dep ayttı Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ reisi Yuriy Gotsanük.
Aqmescitniñ bir sıra qasaba sakinlerinde oktâbrniñ 1-nden oktâbrniñ 2-i sabasına qadar «Krım TETs» tehnologik suv temini sistemasında qazaiy-tamir işleri keçirilgeni içün» suv kesildi. Akimiyet, suv ketirilecek cedvel tizildi, dep haber etti.
Gidromettsentr, sentâbr yağmurları yarımadanıñ suv anbarlarını toldurmadı, dep bildirdi.
Rusiye kontrolindeki Aqmescit memuriyeti şeerlilerni suvnen teminlev vaziyetini «stabil» dep saya.
Rosgidromet sentâbrniñ 30-nda yağanaqlarnı arttırmaq içün Aqmescitke uçaq keldi, dep bildirdi.
Sentâbrniñ 7-nden itibaren Aqmescitte, Bağçasaray ve Aqmescit rayonlarında qurğaqlıq ve suv anbarlarında suv azlaşqanı sebebinden suv berüv sıñırlarınıñ üçünci, eñ sert etapı başlatıldı.
Qırımnıñ Rusiye ükümeti bildirgenine köre, yarımadanıñ suv teminatı ile «eñ yaramay stsenariyge» azırlanalar. Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, Rusiye Qırımnıñ suv teminatı vaziyeti fevqulâde olğanını tanıy. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Brahmannar
Brahmannar yä braminnar (sanskrit ब्राह्मण, Brāhmaṇa) şulay uq Vipra, Dvica, Dvicotama, Bhusura - Hinduist cämğiäteneñ yuğarı kastası (varna) dip bilgeli.
Brahmannar - Hindstannıñ härber ştatında toruçı ictimäği törkeme yä varna. Awrupa ruxaniları analogı.
Brahmannar kastasınnan ozaq waqıt däwamında yazuçılar, küçerüçelär, ruxanilar, uqıtuçılar, ğalimnär, türälär çıqqannar.
XX ğasırnıñ berençe yartısında brahmannar däwlät xezmäte urınnarınıñ 75% ın bilägän.
hindstannan tış braminnarYзrәpTү
Qayber braminnar Birma Buddaçılıq patşalıqlarında 18-ençe häm 19-ınçı ğasırlarda yoğıntı yasıy torğan törköm formalaştırğannar. Asaba saray yanı braminnarı Punna dip atalğan. Konbaung dinastiyäse waqıtında Buddaçılıq tarafdarları patshaları patshalıqqa izgeläştergändä neçkä lekle tseremonijälärdä häm säjäsi soraularn ıçişü öçen saraj braminnarına tajanğan. Leyder äfände raslağança, hindu braminnarnıñ Budda çı lıq patşalığında bu role hindu tekstlarda şundıy ictimağıy rituallar häm säjäsi tseremonijälär turında kürsätmälär bulğanğa kürä.
Braminnar şulay uq hindstannan tış zakonnı tapşıruda, üseştä häm täemin itüdä kiñäş itkän. hindu Dharmaşastralar, ajeruça bramin Manu tarafinnan yazılğan Manu zakonnarı, Reyd Entoni äfände raslağança “Birmada (Mjanma), Siamda (Tailand), Kambodcada häm Yava-Balida (Indoneziya) patşalar yaqlarğa tijeş zakon häm tärtip bilgelәüçe dokumentlar bularaq bik ihtiram itelgän. Alarnı küçergännär, tärcemä itkä nnär häm asaba zakon kodeksına kertkännär, Birmada häm Siamda original' tekstqa bik yaqın itep häm Yavada (Indoneziya) asaba ixtiyaclarğa caylaştırıp.
Kambodcanıñ mifik kilep çıgışı braminnardan çıqqan Kaundinjağa qarıy, ul diñgez aşa kilgän häm su basqan cirlärdä Naga printsessasına öjlä ngän. Kaudin'ya Kambudja-deşanı nigezlägän, yäki Kambudjanı (ul Kampuçea jäki Kambodia dip transliteratsijälänä). Kaundin'ja hind dinen kertkän, bigräk tä Brahmanı, Vişnunı, Şivanı häm hariharanı (yarım Vişnu, yarım Şiva) häm bu fikerlär bezneñ eraniñ berenç e meñ'jıllıqta kөnjaq-könçığış Azijädä üskän.
Çam xalqınıñ Balamon (hindu Bramin Çamnarı) Vjetnamda Çam xalqınıñ küpçelegen täşkil itä. Tailandta braminnar patşa tradisijäneñ ölöşö bulğan, aeruça Buddaçılıq patşalarnıñ jıl sajın cir mullılığı ritualların bilgeläü häm izgelä shterü öçön. 1784 yılda Tailandnıñ patşası Rama I nigezlägän keçkenä brahmanik Devasthan ğıjbadäthanäsendä şunnan birle etnik Tai braminnar idarä itkän. Ğıjbadäthanädä Phra Phikanesuan (Ganeşa), Phra Narai (Narajana, Vişnu), Phra Itsuan (Şiva), Uma, Brahma, Indra (Sakka) häm başqa hind dine Ilahları bar. Tradision räweştä Tai braminnarı Varanasi izge şähärennän häm könjaq Tamil Nadu ştatınnan, alarn ıñ titulları Pandita häm alar başqarğan törlö yıl sajın rituallar häm däülät tseremonijaläre Buddaçılıq häm hind dine ritualları quşılmas ı bulıp tora. Tai patşasınıñ tac kijü tseremonijäsen tulısınça patşa braminnarı başqara.
ÄdäbiätYзrәpTү
- Swami Sahajanand Saraswati Rachnawali (Selected works of Swami Sahajanand Saraswati), Prakashan Sansthan, Delhi, 2003.
- Baldev Upadhyaya, Kashi Ki Panditya Parampara, Sharda Sansthan, Varanasi, 1985.
- Christopher Alan Bayly, Rulers, Townsmen, and Bazaars: North Indian Society in the Age of British Expansion, 1770–1870, Cambridge University Press, 1983.
- Anand A. Yang, Bazaar India: Markets, Society, and the Colonial State in Bihar, University of California Press, 1999.
- Bibha Jha, Bhumihar Brahmins: A Sociological Study, PhD thesis submitted to the Patna University.
- M. N. Srinivas, Social Change in Modern India, Orient Longman, Delhi, 1995.
- Mahavir Prasad Dwivedi essays.


text:
Bu aqta QHA bildire.
Milliy Meclis azası Eskender Bariyev bildirgenine köre, şimdi adamlarnı saylâvlarğa alıp barmaq meselesi baqıla. O, eger qayd etilme protsedura olmasa, Qırımdan saylâvlarda iştirak etken insanlarnıñ miqdarı daa qat-qat artacağını qayd etti.
«Bügünki qanunlarğa köre, Mayısnıñ 19-da saylavlarda iştirak etmek içün qayd etilmesiniñ soñki künüdir. Qayd olmaq içün qıtadaki Ukrainağa çıqmaq kerek edi. Men bilgenime köre, saylâvlarda iştirak etecek adamlar pek çoq edi, lâkin qayd etilmek maddesine baqsaq, bu Qırım sakinleri içün paalığa tüşe. Qırımda iqtisadiy vaziyet onsız da ağır», – dedi Bariyev.
Meclis azası çoqusı qayd etilmeyip baracağını tahmin ete.
«Menim firkirimce, bu oğursızlıqlarnı biz saylâvlarnıñ ekinci turında doğurlatarıq. Biz MSKğa, Yuqarı Şurağa bu protseduranı sadeleştirmesi içün mektüpler yazğan edik, lâkin bir cevap almadıq. Bu sebepten saylâvlarda iştirak etecek qırımtatarlarnıñ sayısı eksilecek», – dep bildirdi Eskender Bariyev.
Ondan da ğayrı o saylâvlarda iştirak etmege istegenlerini Qırımdan çıqarmacaqlarından saqına. Bu rus akimiyet içün bir sınav olacaqtır.
«Dünyanıñ medeniyetli devletinde çetel grajdanlarğa öz Prezidentnı saylâmağa yasaq etmezler. Eger bir de bir ağırlıqlar olsa, bu eñ evelâ Qırımda öz akimiyetini yayğan Rusiyege menfiy neticeleri olur», – dep yekünleri Eksneder Bariyev.
Ukrainanıñ resmiy malümatlarına köre, Qırım sakinleriniñ arasından Ukrainadaki prezident saylâvlarında 6 biñ kişiden ziyade iştirak etecek.


text:
Qırımnıñ Rusiye Kurort ve turizm Nazirliginiñ reberleri yarımadada kurort saasını inkişaf etmek kerekligi aqta bildireler.
«Qırımda kurort saasını inkişaf etmege kerek. Mında buña bütün imkânlar bar. İşbu yönelişte çalışmağa kerek», – dedi Turizm boyunca Qırım agentliginiñ başı muavini Aleksey Konüşkov, haber ete Nazirlikniñ matbuat hızmeti.
Malüm ki, Qırımnıñ yañı kurort naziri Sergey Strelbitskiy diger memleketlerden turistlerni yarımadağa çekecek ola. Onıñ aytqanı kibi, yarımadada ilk evelâ «çeşit taraflama Rusiye kurortını» qurmağa kerek.
2014 senesi aprel ayında Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırımnı fuqareler içün raatlıq yeri olaraq adladı ve «qoşulğan» yarımada Soçige raqip olmağanını qayd etti.


text:
Cumaertesi künü, aprel 19-da, Aqyar körfezi ve Donuzlav körfezinden Ukraina arbiy-deñiz quvetleriniñ bütün gemileri, şu cümleden, «Kirovograd» zembil gemisi, «Vinnitsa» arbiy gemisi, «Zolotonoşa» gemisi ve digerleri çıqtılar. Bunı Ukraina prezidenti vazifelerini eda etken Oleksandr Turçinovnıñ matbuat hızmeti bildire.
Onıñ mudafaa nazirine bergen emirine binaen, Ukrainanıñ «iç bir arbiy gemisi esir qalmamaq kerek».
Al-azırda gemiler Ukraina arbiy-deñiz quvetleriniñ bazası yerleşken Odessağa yol aldılar.
Bunıñnen beraber, Qırımdan diger arbiy tehnika, şu cümleden arbiy uçaqlar da çıqarıla.


text:
İşğal etilgen Keriçte yerli sakinlerni qanunsız «DHC» tibbiy müessiselerine yardım etmege çağırdılar. Mütenasip ilân yanvarniñ 12-de, bazarertesi künü, Keriç şeer şurasınıñ resmiy saytında aşkâr etildi.
Haber etilgeni kibi, gumanitar yardım Makeyevka, Hartsızsk, Amrosiyevka şeerleriniñ psihonevrologiya internatlarına kerektir.
«Milât bayramları vaqtında evel-ezelden hayriyet ile oğaraşıp, yardımğa muhtac olğanlarğa qol uzata ediler. Lâqayt qalmağan keriçlilerni «Vatanperver Donbass» Cumhuriyet cemaat areketi seslenmege çağıra», – denile beyanatta.
Keriçniñ şeer akimiyeti qayd etkeni kibi, Donbass internatlarına «aşayt malları, ilâc, yuvucı ve temizleyici vastalar kerek» eken.


text:
Ukraina qıtaiy territoriyasında Qırım sakinleri içün doğma şeadetnamesi aluvını qolaylaştırmaq kerek: Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım sakinleriniñ vesiqalarınen mahkemeler degil de, memurlar oğraşmalı. Böyle fikirni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqşam yayınında «Qırım-SOS» cemaat teşkilâtınıñ idarecisi Tamila Taşeva bildirdi.
«Mesele tek (köçüci – QA) malümat kâğıtında degil de, meselâ, bala işğal etilgen territoriyada doğğan olsa, añlaşıla ki, onı o yerden alıp ketirmek içün oña ukrain vesiqalarını almaq kerek. Bu mesele şimdiki vaqıtta tek mahkemede çezile, biz ise aytamız ki, adamlarğa yardım etmege isteseñiz, memuriy protseduranı qolaylaştırıñız», – dep qayd etti Taşeva.
Cemaat faaliniñ aytqanına köre, Qırım sakinleri içün Ukrainanıñ tek maneviy destegi yeterli degil: devlet, işğal etilgen yarımada sakinlerinen çalışma sistemasını zemaneviyleştirmek kerek.
«Bu, biznes açması, vesiqa alması, mahkeme qararlarını almanen bağlı çeşit protseduralarnıñ qolaylaştırılması meseleleridir, çünki bazı şeyler bar ki, hususan Qırım sakinleri içün bu ğayet ağır ve problematiktir», – dedi Taşeva.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımnıñ uquq-qoruyıcı areketiniñ temsilcisi Enver Kadırovnıñ fikirince, «dağılı şekilde yerleşüv iç ümüt etilmegen assimilâtsiya ile yekülene bile». «Medeniyet, etnik, diniy menlikniñ saqlap qaluvı meselesi bar. Ukrainliler ve atta ruslar, qıtağa ketkende, er alda yaqın müitke dalalar. Qırımtatarlarnıñ ise, ayırı hususiyetleri bar, onıñ içün toplu yerleşüv ile bağlı mesele açıq tura», – dep qayd etti, Qırım.Aqiqatqa Enver Kadırov.
Kadırovnıñ fikirince, qırımtatarlar köçken er regionda yerleşüv probleması çıqa. Hususan, Herson vilâyeti, eñ yaqın region olıp, «andan Qırımğa toplu şekilde qaytmaq mümkün olacaq».
Uquq qoruyıcınıñ aytqanına köre, Herson vilâyeti akimiyeti köçkenler içün biñge yaqın topraq damartasını ayırmağa vade etti. Amma, adamlarnı toplu yerleştirmek içün çetten yatırımcılarnı celp etmek kerek, ve bu mesele al etildi dep, aytmağa daa erte.
Qırımtatar halqı lideri Mustafa Cemilev emin, Qırımdan köçmege mecbur olğan qırımtatarlar, yarımadağa yaqın bir yerde yaşamaq kerekler. Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında, «yarımada azat olunğandan soñ, adamlarğa Vatanlarına qaytmağa qolayca olur» dep, qırımtatarlarnıñ yerleşüvi ve abadanlaştıruvına belgilengen devlet paraları, Herson vilâyetine köçkenlerniñ ihtiyaclarına qullanacağına işanç bildirdi,
Mecburen Aqmescitten köçken Ruslan, Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, o, eki ay evelsi Kiyevge keldi ve şimdilik qaytamağa niyeti yoq. «Halqımız sürgün etilgen edi, amma avdet etti. Şimdi ise, kene de… er şeyni sıfırdan başlamağa mecburmız, öz aqlarımıznı qorçalamalımız. Eminim, medeniyetni saqlap qalmaq içün qırımtatarlar toplu bir şekilde yerleşmeliler» – dedi Ruslan.
Qırımtatarlar menligini saqlap, birlikte azat etilgen Qırımğa qayta bileler – ekspert
Yaqın şarqiy taqiqatlar Merkeziniñ müdiri İgor Semivolos Qırımdan köçken çeşit gruppalar arasındaki farqnı qayd etti.
«Qırımtatarlarnıñ ayırı bir ihtiyacı bar – öz menligini saqlap qalmalılar», – dep qayd etti ekspert. Aytqanına köre, qırımtatarlar ileride menliginiñ hususiyetlerini saqlap, «azat olunğan Qırımda deñişmelerni keçirecek eñ çoq birleşken ve tesir etici cemiyet olaraq avdet olurlar».
Bundan evel, Herson vilâyeti memuriyetiniñ reisi Yuriy Odarçenko, vilâyette 18 biñ topraq damartasını yani 9 biñ ga topraqnı qırımtatarlar içün ayırğanını bildirgen edi. Bunen beraber, qırımtatarlar topraqnı qolay şekilde elde etecekleri qayd etilgen edi.
Ukraina Prezidenti Memuriyeti yanında vaqtınca işğal etilgen topraqlar ve içtimaiy alışqanlıq meseleleri boyunca bölükniñ reberi Andrey İvanets, Qırım.Aqiqat ile bu meselege dair öz fikirini bildirdi: «Bu kergin vaziyette, topraqlarına yaqın bir yerde yaşaycaq ve bağ tutacaq qırımtatarlarğa bu kerçek yardımdır. Herson vilâyeti olar içün işğal devam etkenine qadar vaqtınca bir sığınaq ola bile».


text:
Konçita Vurst 290 ball qazandı. Ekinci yerni 238 ball qazanğan Felemenk The Common Linnets taqımı elde etti. Üçünci yerde Sanna Nilsen İsveçiya yırcısı tura – 218 ball.
Bu sene yarışqa Ukraina buhranı ve Rusiyeniñ bu memlketke nisbeten etilgen areketleri tesir etti.
Rusiyeni 17 yaşında olğan apte-qardaş Tolmaçövlar taqdim etti. Olar Shine yırı ile çıqışta bulunıp, 7-nci yerni qazandılar. Ukraina temsilcisi Mariya Yaremçuk Tick-Tock yırı ile 6-nci yerde tura.
«Yevrovideniye» yır yarışı keçken sene ğalip çıqqan iştirakçiniñ memleketinde ötkerile.


text:
Atomstroiexport urtaq şirkäte belderüendä berençe yağulıq taşuçı köymäneñ yäkşämbe könne yulğa çığıu äytelä. Rusiä tışqı eşlär ministrlığı İrannañ, Buşehrgä cibärelgän atom yağulığınıñ başqa maqsatlarda qullanılmayaçağın wäğdä itkän xat qabul itülären belderä.
Rusiä, yağulıqnıñ İranğa cibärelüe belän yaña şartlar tua. İrannıñ atom yağulığı ixtiyacın tä'min itü, Tährannıñ qarşılıqlı uran bayıtu programın tuqtuına yärdäm itäçäk dip belderä.
Buşehr Rusiä tarafınnañ tözelä, läkin kiçekterelü arqasında äle proyekt tämamlanmağan. AQŞ, İrannıñ anı atom qoralları citeşterü maqsatında qullanır diyep, proyektkä qarşı çığa.


text:
Aqyarnıñ qomşu Rusiye mudafaa nazirligine bağlı «13 tersane»siniñ (13 sudoremontnıy zavod) Birleşken gemiqurucılıq korporatsiyasına berilmesine qarar berildi.
İşhaneniñ baş muendisi Aleksandr Yuryev «RİA KRIM»ğa bildirgenine köre, şimdiki vaqıtta Rusiye prezidenti tarafından işhaneniñ şahsiyleştirilüvi hususındaki qararnıñ uyğunlaştırılması yapılmaqta.
Şahsiyleştirilgen ve BGKğa (OSK) keçirilgen soñ zavod, devlet programması mucibi yañartuv ve fondlarınıñ deñiştirilmesinen bağlı maddiy tardım alabilecek. İşhane ayrıca sade gemilerniñ temiri ve qurulmasına da celp etilebilecek, - dep bildire Yuryev.
Onıñ bergen malümatına istinaden, zavodnıñ tolusınen yañartılması içün tahminen 5,5-8 milliard ruble kerek olacaq.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Yaqın arada Qırımğa qasırğalı yel yaqınlaşqanını Qırımda Rusiye FVN idaresi haber etti.
“Qırımnıñ gidrometeomerkeziniñ malümatına köre, yaqın 2-3 saatta ve oktâbr 4 kününiñ soñuna qadar Qırımda şimal-ğarp yelniñ 20-25 metr saniyege qadar artacağı beklenile”, - deñile beyanatta.
Qırımnıñ şimal ve dağ rayonlarında eki kün devamında suvuqlar olacaq, dep işğal altındaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresi bildire.
Oktâbrniñ 4-nde Qırımda 19 derece sıcaq olması beklenile. Yarımadanıñ bazı yerlerinde yağmur yağacaq.


text:
Rusiye işğal etilgen Qırımda sıñırda havfsızlıq teminleme vastalarını sınap baqmaq içün poligon teşkil etecek. Bu aqta sentâbr 23-te Qırımda keçirilgen Rusiye Devlet sıñır komissiyasınıñ toplaşuvında söz yürsetildi.
TASS agentliginiñ bildirgenine binaen, rusiyeli baş nazir muavini Dmitriy Rogozinniñ sözlerine köre, Rusiye FSB sıñır hızmetiniñ mütenasip razılığı endi alındı.
«Razılıqnen, bu yerde testler keçirmek, sıñırda havfsızlıq teminleme eñ yañı tehnika aletleriniñ, er angi optika aletleriniñ tecribiy qullanuvğa tüşürmek emir berilecek», – dep ayttı Rogozin.
Onıñ sözlerine binaen, mütenasip emirler Rusiye mudafaa-sanayı kompleksiniñ sanayı işhanelerge de berilecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi 25 yaşındaki Arsen Cepparovnıñ apiste qaldırmaq qararını lâğu etmek muracaatını qanaatlendirmedi. Arsen Cepparov «Hizb ut-Tahrir» ile bağ tutqanında şeklenilip uquq qoruyıcılar tarafından yaqalandı.
Bunı «Mühbir taqiqatları merkezi» («Tsentr jurnalistskih rassledovaniy») agentligi bildire.
Yigitniñ soy-sopları neşirge bildirgen malümatqa binaen, mahkeme qararına onıñ kiçik qızı bar olğanı tesir etmedi.
Aynı böyle qarar dava boyunca qabaatlanğan diger kişi Refat Alimovğa qarşı da alındı. Ekisi de iyün 18-ge qadar apiste bulunacaq.
Aprel 17-de Yaltadaki Qızıltaş köyünde rusiyeli uquq qoruyıcılar tintüvler keçirdi, neticede eki qırımtatarnı – Refat Alimov ve Arsen Cepparovnı yaqaladılar.
Bundan soñ işğal etilgen Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya eki yaqalanğan Qırım sakini Rusiyede terroristik teşkilâtı olaraq tanılğan ve yasaq olğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ tarafdarları olğanını bildirdi.
Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Cepparov ve Alimovnı eki ayğa apiste qaldırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İyünniñ 30-ından soñ Keriç köpründen yük poyezdleriniñ yürmesini başlatacaq olalar. Bundan evel ondan tek yolcu poyezdleri yüre edi. Bunı "Qırım köprü" haber merkezi bildire.
TASS agentliginiñ malümatına köre, eki poyezd biri-birisiniñ qarşısına çıqacaq, birisinde Qırım müessiseleriniñ mahsulatı olacaq, ekincisinde ise Krasnodar ülkesi tarafından yaqıt, kübre ve relsler alıp ketilecek. Er sostavnıñ kütlesi 7,1 biñ tonna olacaq.
Daa evel koronavirus pandemiyasın sebebinden eki Sankt-Peterburg - Aqyar poyezdiniñ yürüşi aprelniñ soñuna qadar lâğu etilgen edi.
Rusiyeniñ "Yujnaya" taşıyıcısı şirketi, aprel ayında Qırımda "Aqyar - Aqmescit - Kezlev" ekspress poyezdiniñ yürip başlaycağını ilân etken edi.
Martnıñ 7-sinde ilhaq etilgen Qırımnıñ Keriç şeerinden qomşu Rusiyeniñ Krasnodar ülkesiniñ Anapa şeerine elektrik poyezdni yiberdiler.
Dekabrniñ 23-ünde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Keriç boğazından keçken köpründe poyetlerniñ yürmesini başladı.
Keriç köpründen keçken ilk 100 rusiye poyezdi 85 biñ yolcunı taşıdı.
QMC prokuraturası Keriç köpründen ilhaq etilgen Qırımğa Ukraina devlet sıñrından adamlarnıñ qanunusız keçirilmesi sebebinden cinaiy dava açtı.


text:
Qazaqstanda memlekettik tildi (qazaq tilin) erkin meńgerý memlekettik qyzmetkerler úshin mindetti bolýy múmkin dep habarlaıdy “Adyrna” ulttyq portaly.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik qyzmet isteri agenttigi Open NLA portalynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine memlekettik qyzmet máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyna normatıvtik -quqyqtyq keńesshi qujattyń jobasyn daıyndap, ornalastyrdy.
«Memlekettik organdarda qazaq tiliniń qoldanylýyn keńeıtý úshin biz memlekettik qyzmetke qabyldaý úshin memlekettik tildi bilýdiń shekti deńgeıin ornatý kerek dep esepteımiz», - delingen qujat mátininde.
Qujatta memlekettik qyzmet júıesiniń damýy qoǵamdyq qatynastardy transformaııalaý proesterimen tyǵyz baılanysty ekeni aıtylǵan.
Qoǵamdaǵy qazaq-orys bılıngvızminiń damý dınamıkasy memlekettik qyzmetkerlerge qoıylatyn talaptarǵa áser etpeı qoımaıdy.
Búginde elimizde 90 myńǵa jýyq memlekettik qyzmetker jumys isteıdi, olardyń qyzmeti Qazaqstannyń kópultty qoǵamynyń ómiriniń barlyq salalaryn qamtıdy.
Sonymen qatar, memlekettik qyzmetkerlerdiń belgili bir tildi belsendi qoldanýy kóbine qyzmet salasyna jáne olar jumys isteıtin aımaqqa baılanysty.
Sonymen qatar, halyqtyń memlekettik apparatqa degen kózqarasy kóp jaǵdaıda memlekettik qyzmetterdiń sapasy men qoljetimdiligine jáne bılik organdarynan alynǵan aqparatqa baılanysty.
Anyqtama úshin:
memlekettik qyzmet kórsetý sapasyna júrgizilgen qoǵamdyq monıtorıng nátıjeleri boıynsha qyzmet alýshylardyń 8% -y tildik kedergige baılanysty qanaǵattanbaǵan.
«Joǵaryda aıtylǵandardy eskere otyryp, memlekettik qyzmetkerlerge tildi erkin meńgerýge qoıylatyn talaptardy engizý máselesi qoǵam men ýaqyttyń qajettiliginen týyndady.
Qoldanystaǵy zańnamada memlekettik qyzmetkerlerge memlekettik tildi erkin meńgerýge qoıylatyn talaptar qarastyrylmaǵandyqtan, biz «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik qyzmeti týraly» jáne «Memlekettik til týraly» zańdarda qarastyrýdy qajet dep sanaımyz,-delingen qujatta.
Sonymen qatar, «Quqyqtyq aktiler týraly» zańǵa sáıkes, buǵan deıin óz jumys istep júrgenderge qoldanylmaıtynyn atady. Iaǵnı, talaptar tek jumys isteıtin qyzmetkerlerge emes, jańadan kelgenderge qoldanylady.
Sondaı -aq, qujat joǵaryda atalǵan bastamany júzege asyrýdyń halyqaralyq tájirıbesin usynady.
Atap aıtqanda, nemis tilin bilý Germanııada memlekettik qyzmetke kirýdiń mindetti sharty.
Reseı zańnamasyna sáıkes, 18 jasqa tolǵan, memlekettik tildi biletin, kásibı bilimi bar jáne memlekettik qyzmetkerlerge federaldy zańmen belgilengen talaptarǵa saı keletin Reseı Federaııasynyń azamattary memlekettik qyzmetke kirýge quqyly.


text:
“Daily Sabah”gazetındağı İbrahim Kalın mäqaläse
Törkiyä däwlat başlığı idaräseneñ süzçese Kalın İrekle Süriyä Armiyäseneñ Cerablusqa uñışlı räweştä kerüe häm şähärneñ terror oyışması DEAŞtan çistartıluı belän YPGnıñ DEAŞqa qarşı suğışqan barı tik ber täêsirle köç bulu uylawınıñ yuqqa çığarıluın söyläde
Törkiyä däwlat başlığı idaräseneñ süzçese Kalın İrekle Süriyä Armiyäseneñ Cerablusqa uñışlı räweştä kerüe häm şähärneñ terror oyışması DEAŞtan çistartıluı belän YPGnıñ DEAŞqa qarşı suğışqan barı tik ber täêsirle köç bulu uylawınıñ yuqqa çığarıluın söyläde.
Kalın Fetullahçı terror oyışması “parallel däwät qorılışı”(FETÖ/PDY)neñ 15nçe iyul köndäge qanlı tüntäreleş kereşüeneñ Törkiyäne zäğiflätü urınına nığıtqanın belderde.
Kalın “Daily Sabah”gazetı öçen yazğan “Törkiyäneñ tüntäreleştän soñ qarşılıq kürsatüe” başlıqlı mäkaläsendä tüntäreleş kereşüeneñ totqarlawınnan soñ 6 atnadan soñ Törkiyäneñ Süriyäneñ Cerablus şähären DEAŞ terror oyışmasınnan çistartu öçen “Fırat Qalqanı xäräkäte”n başlatqanına işarät itte.
Xäräkätneñ Törkiyä çik buyı sızığın DEAŞ häm PKKnıñ Süriyä berämlege PYDnıñ qorallı berämlege YPGnıñ dä aralarında bulğan böten terror êlementlarınnan çistartırğa maqsat itep alınğanın citkergän Kalın YPGnıñ Münbiç şähären taşlap kitep Fırat Yılğasınıñ könçığışına çigenäçäge belän bäyle buluın iskä töşerde.
PYD terror oyışmasınıñ häm qorallı berämlege YPGnıñ DEAŞnıñ buşaltqan alannarğa urnaşu häm tağın da kübräk cirne qulğa töşerü öçen şartlar tudırğanın citkergän Kalın:
“Törkiyä PKK propagandasına häm anıñ Könbatışındağı xuplawçılarına qarşı Süriyäneñ cir bötenlegen yaqlıy häm çik buyınça PKKnıñ idarä itkän ber keçkenä däwlätkä röxsät birmiyäçäk”,digän süzlärne qullandı.
Törkiyäneñ üz körd watandaşları belän Ğiraqtağı kördläre belän ber mäsäläneñ bulmawı kebek Süriyäle kördlär belän dä ber problemanıñ bulmawın assızıqlağan däwlät başlığı idaräseneñ süzçese Kalın mäkaläsendä şuşılay däwam itte:
“Fäqat barıbıznıñ Törek tınıç xalqı häm iminlek köçlarenä höcüm yasalğan qadär kördlärgä dä zolım itkän häm alarnı da ütergän PKK belän mäsäläläre bar.PKK häm PYD Süriyädä xaqıqı ber terrorçı däwlät barlıqqa kiterü öçen Süriyädäge suğışnı oyalmıyça qullana. Törkiyä moña röxsät birmiyäçäk”.
İrekle Süriyä Armiyäseneñ Cerablusqa uñışlı räweştä kerüe häm şähärneñ DEAŞ terror oyışmasınıñ suğışçılarınnan çistartıluı belän YPGnıñ DEAŞqa qarşı suğışqan barı tik ber täêsirle köç bulu uylawı bötenläy yuqqa çıqtı. Fırat Qalqanı xäräkäte başqa êşlärneñ yanında İrekle Süriyä Armiyäse kebek tınıç Süriyäle oppoziśiyaçel törkemnärneñ döres räweştä xuplanğan täqdirdä Äsäd rejimı belän bergä DEAŞqa qarşı da suğışırğa mömkin buluın häm Süriyä cirlären terrorçılıqtan qotqaraçaqların kürsätte”.
Törkiyä däwlät başlığı idaräseneñ süzçese Kalın AQŞnı Cerablus operaśiyäsennän soñ PYD/YPGne yärdäm itü säyäsätennän waz kiçerğä möräcäğät itep: “AQŞ YPGgä yärdäm itüneñ Süriyäneñ sośial häm êtnik ahäñenä yasağan zıyanın kürergä tiyeş”,digän süzlärenä urın birde.
Törkiyäneñ monnan soñ tüntäreleş kereşüdän soñ tağın da köçle buluın häm törek xalqınıñ Gülänçe tüntäreleşçelärdän üç alırğa telämägänen, barı tik ğadalät taläp itkänenä iğtibarnı caläp itkän Kalın şularnı citkerde:
“Xalıq Gülänçelärneñ däwlätne qulğa töşerü öçen qanunsız başqarğan êşlär, qımmätläre bulğan idarä häm däwlät-tınıç xalıq mönäsäbätlärendä kürsätkän xezmät,cawap birä alu säläte, ütä kürenmälek häm ışanıçnıñ qabat tözelergä kiräk buluın. Bu çaralar kiläçäktäge mömkin bulğan tüntäreleş kereşüen dä buldırmas için kiräkle. Nindi bulsa da ber tüntäreleş kereşüdän soñ här ilne totrıqsızlaştırırğa mömkin, iqtisadnı da yığırğa mömkin häm cämğiyätne dä bülergä mömkin bulır ide.
Törkiyädä isä monıñ tiskärese buldı häm Törkiyä ber böten bularaq qarşılığın kürsätte. Törek xalqı monı ber köç häm canlılıq çığanağı bularaq qotladı häm monda Törkiyäneñ dönyanıñ här poçmağındağı duslar qatnaşırğa tiyeş”.


text:
Martnıñ 1-nde Kyivdeki Rusiye elçihanesi ögünde «FIND&FREE» informatsion kampaniyası çerçivesinde «Qırım baariniñ» anti qaramanı nezaketli insanlarnıñ keskinleşmesine nasıl sebep oldı» aktsiyası olıp keçti.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, bu «KrımSOS» cemaat teşebbüsiniñ faalleri er ay keçirgen 32-nci aktsiya ola. Onı 2014 senesi martnıñ 3-nde hırsızlanğan qırımlı Reşat Ametovğa bağışladılar.
«Qırımda ilk ölüm Reşat Ametov olğanını epimiz hatırlaymız. İşğal etilgen Qırım tarihında ilk sefer insan hırsızlanğan edi. Amma o vaqıttan berli bir tahqiqat keçirilmey», – dep ayttı aktsiya vaqtında «KrımSOS» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Tamila Taşeva.
Aktsiya vaqtında faaller Reşat Ametovnı hırsızlağanlarnıñ betleri körüngen levhalarnı bilgisayarda kösterdi.
Qırım ilhaqından soñ, yarımadada hususan qırımtatarları ğayıp olıp başladı. Bu arada Rusiye nezaretindeki Qırım Tahqiqat Komiteti «yarımadada qırımtatarları kütleviy bir şekilde ğayıp olmay» dey.
Faallerniñ malümatına köre, Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, Qırımnıñ 44 sakini coyulğan, 15-i aqqında alâ daa iç bir malümat yoq.


text:
Ukraina halq deputatı, qırımtatarlarnıñ yetekçisi Mustafa Cemilev oğlu Hayser Cemilevge nisbeten çıqarılğan Krasnodar mahkemesiniñ qararı qanunsız olğanını ve Rusiye Hayserni beş yıl reine olaraq tutmağa istegeni aqta bildire. Bunı Cemilev Qırım.Aqiqat mühbirine ayttı.
«Üküm, tabiiy ki, qanunsızdır, çünki Rusiye territoriyasında ve Rusiye qanunlarına köre üküm çıqarmaq içün aqları yoqtır. Cinayet Ukrainada, ukraina vatandaşı tarafından, Ukraina vatandaşına nisbeten yapılğan edi. Mahkemeci olmağanlarğa iddialarım yoq, reineniñ taqdirini qurtamaq içün bütün zaruriy areketlerni etkenler. Amma Rusiye oğlumnı beş yıl reine olaraq tutmağa qarar aldı. Rusiye qanuniyetine de ters kele», – dey Mustafa Cemilev.
Bundan da ğayrı, Rusiyede çıqarılğan üküm İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesi qararına ters kelgenini de qayd etti. Qararğa köre, mabüsni Ukrainağa teslim etmek kerekler.
«Tış işler Nazirligine onıñ qaytarılması aqta mektüp yollanılğan edi, amma Rusiye bunı red etti», – dey qırımtatarlarnıñ yetekçisi.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi çarşenbe künü, iyün 10-da, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayserni beş yılğa qadar umumiy nizam apishanesine almaq qararını qabul etti.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi. Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı.


text:
Dünyada yekâne «Armançıq» qırımtatar bala mecmuasınıñ baş muarriri Ediye Muslimova 2017 senesi birinci sannıñ neşir etilgeni aqqında haber etti.
«Bu sene «Armançıq» bala mecmuasınıñ birinci (umumen olaraq, 31-ci) sanı dünya yüzüni kördi», – dep yazdı o mecmuanıñ Facebook ağındaki resmiy saifesinde.
Avdetniñ elde etken malümatına binaen, «Armançıq» mecmuasına abune olğanlarnıñ sayısı bayağı azlaştı. Bugünki künde cemi 3142 nushadan ibarettir.
«Tiraj 1400 nushağa azca oldı. Biz şaştıq!» – dep şikâyet etti baş muarrir.
Bundan evel Avdetke izaat bergen Ediye Muslimova qayd etti ki, bala edebiyatı, em de coyayatqanımız ana tili vaziyeti facialıdır.
«Yardım alınacaq yer yoq. Tek özüñe işanacaqsıñ!» – dep emin olğanını bildirdi o.
«Armançıq» mecmuası 2011 senesinden başlap neşir etile.
Mecmuanıñ abune indeksi – 68309. Bir sene abune fiyatı 877 ruble 56 kapiktir.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve onıñ etrafında olğan insanlar Qırım ile bağlı sert muzakerelerge azırlıq köreler. Olar işğal etilgen yarımadadan kete bileler. Aynı vaqıtta, şübesiz, Rusiye Federatsiyası Qırımsız qalacaq. Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Yuqarı Rada deputatı Refat Çubarov «Apostrof» neşirine bildirdi.
«Eminim, Putin ve onıñ etrafından olğan insanlar Qırım boyunca sert bir muzakerelerge azırlanalar, olar yarımadadan kete bileler, lâkin olar içün yeñilme olmasını istemeyler. Olar yüzüni saqlamağa tırışacaqlar. Qırımnı global halqara munasebetler içün de zemaneviy silâ ile donatalar. Olar bu silânen NATOnıñ aman-aman bütün cenüp qısmını qorquzacaqlar: Türkiye, Romaniya, Bulğaristannı. Silâ meselesinde ekspert degilim, amma arbiy mütehassıslarnıñ bergen malümatına köre, bugünde-bugün Rusiye mezkür devletler içün silâ ceetinden telükeli, olar mudafaasını quvetleştirmege mecburlar», – dep ayttı Refat Çubarov.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
365 künden berli Qırım Rusiye akimiyetiniñ nezareti altında qalmaqta. İşğalge yol bermemek imkânı bar edimi? Ne sebepten ukrain askerleri silâlı qarşılıq köstermediler? Qırım işğali halqara havfsızlıq sistemasını yoq ettimi? Ukraina şarqındaki zıddiyet al etilgende Qırım meselesi çezilecekmi?
Programma cumaertesi künü saat 18:30 (Aqmescit saatine köre saat 19:30) ve bazar künü saat 11:30 (Aqmescit saatine köre saat 12:30) efirge çıqa
Rusiyeniñ Qırım işğalinden sebep qırımlılar, Rusiye, Ukraina ve bütün dünya körgen zararı aqqında – «24»haber telekanalında «Qırım.Aqiqat» teleleyhasında.
Studiya musafirleri – Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, «Yevromaydan-Krım» koordinatorı Andriy Şçekun ve siyasiy ekspert Konstantin Matviyenko. Programma alıp barıcısı Qırım jurnalisti Aleksandr Yankovskiy.
Programma cumaertesi künü saat 18:30 (Aqmescit saatine köre saat 19:30) ve bazar künü saat 11:30 (Aqmescit saatine köre saat 12:30) efirge çıqa. Radio Svoboda ve Qırım.Aqiqat saytlarında saat 18:30 (Aqmescit saatine köre saat 19:30) seyir etmek mümkün.
Radio Svobodanıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegen insanlar içün azırlandı.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım parlamenti ükümet reisi vazifesine Yuriy Gotsanükni tayin etti. Qarar oktâbrniñ 1-nde nevbetten tış parlament sassiyasında qabul etildi.
Gotsanükniñ namzetine bir ağızdan qoltutqanlar.
Bazarertesi künü, sentâbrniñ 30-nda, Aksenov Qırım yolbaşçısı ve ükümet reisi vazifelerini birleştirmekten vazgeçip, Qırım parlamentine vekâletlerni ayırmağa teklif etti.
Sentâbrniñ 20-nde Qırım parlamentiniñ sessiyasında Aksenov beş yılğa Qırımnıñ yolbaşçısı olaraq tekrar saylanğan edi.
Gotsanük 2016 senesinden berli Qırım Nazirler şurasınıñ reis muavini vazifesinde edi. Rusiyeniñ Qırım işğalinden evel o, Seyitler ve Curçı rayon devlet memuriyetleriniñ reisi olğan edi. «Ukrainada nam qazanğan köy hocalığı işçisi» ve «Qırım Muhtar Cumhuriyetinde nam qazanğan yerli idare hadimi» unvanlarına nail olğan edi.


text:
Keriçte, anaları tükânğa ketkende ev içinde kilitlengen balalarnı qurtardılar. Bunı, Rusiye FVN-niñ malümatına atıf etip, RİA Novosti Krım rusiye matbuatı haber ete.
Müessisege köre, eki yaşında ve sekiz aylıq olğan balalar evde özleri qaldı, anaları qaytqanda ise, qapını açıp olamadı.
Qurtarıcılar, FVN-niñ hadimleri mahsus aletnen qapını kesip, balalarnı boşatqanını haber etti. Vaqia yerine politsiya hadimlerini de çağırttılar.
Keçken afta devamında qurtarıcılar 11 yol qazası yerine çağırıldı, doquz adamnı qurtardı, olarnıñ arasında bir bala, eki adam elâk oldı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ fikirince, yarımadanıñ Rusiye akimiyeti tamır halqqa Qırımda sürgünlik yıllığında matem tedbirlerini keçirmege yasaq etip, sovetler deviriniñ tarihı ve cinayetlerini hatırlamağa imkân bermege istemey.
Bunı o Qırım.Aqiqat teleleyhasınıñ yayınında ayttı.
Onıñ bildirgenine köre, çoq yıllar evelsi Rusiyede sürgün olunğan halqlarğa böyle yanaşmağa başladılar. Çubarovnıñ zanınca, toplaşıp keçmişni hatırlamağa imkân berilmegen Çeçenistan, Kalmıkiyada hatıra kibi bir şey yoq.
«Amma Rusiye devletçiligi ile bağlı er angi şeyni qayd eteler. Amma halqlar aqqında, Rusiyeniñ halqı ya da al-azırda işğal etilgen topraqta yaşağan qırımtatar halqı aqqında laf ketse, olarğa hatırlamağa imkân bermeyler, çünki hatıra – totalitar rejimlerine qarşı qorqunç bir silâ, tanklardan küçlü», – dep qayd etti Meclis reisi.
Tafsilâtlıca Qırım.Aqiqat teleleyhasınıñ yañı yayınında seyir etiñiz – Qırımnıñ «yañı» akimiyeti sürgünlik arfesinde kimden qorqa.
Qırımda Aqmescitniñ Rusiye şeer memuriyeti Qırımtatar Milliy Meclisine sürgünlik yıllığına bağışlanğan matem mitingini keçirmege resmiy şekilde yasaq etti. Qırım akimiyeti sürgünlik qurbanlarınıñ hatıra kününiñ «yañı formatını» belgiledi. Meclisniñ bir sıra vekili mayıs 18 aktsiyalarınıñ keçirilmesi yasaq olğanı aqqında tenbi aldı.
Qırım işğalinden evel sürgünlik yıllığında Aqmescitte Bütünqırım matem mitingi keçirile edi, tedbirde onlarnen biñ insan iştirak ete edi.
Kiyevde qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añma tedbirleri mayıs 14-te başlaycaq. Ukrainanıñ diger şeerleri, Varşava, Berlinde ve Türkiyede de qırımtatarlarğa qoltutv aktsiyaları keçirilecektir.


text:
Jurnalistlar häm teatr tänqitçeläre belän berençe tapqır şulay açıqtan- açıq söyläşü küp närsälärgä etärgeç yasadı. Teatrlar tormışında üzgäreşlär bulsın öçen tänqitçelär dä, xäbärçelär dä yoğıntı yasarğa tieş. Ministrlıq ta monı qüätli. Zölfirä Salixova äytüençä, iyül ayında uq inde Qazan urıs yäş tamaşaçılar teatrınıñ premyerasın, moña qädär bulmağan xäl, jurnalistlar, tänqitçelär, belgeçlär bergä utırıp qarağannan soñ açıqtan- açıq söyläşü bulaçaq. Bu oçraşuda säxnägä quyılğan äsär turında ğına tügel, ä teatrnıñ bügenge xälen dä urtağa açıp salırğa mömkin bit.
Ministrlıq wäkile äytüençä, soñğı waqıtta säxnägä quyılğan äsärlär turında Respublika mäğlümlät çığanaqlarında tänqitçelärneñ mäqäläläre bötenläy kürenmi başladı. Bu xäl bigräk tä tatar teatrlarına qarıy. Uñışlar häm problemalarnı yıllar buyına cıyıp kilep, anı ber oçraşuda ğına sibep cibärep kenä xäl itep bulmıy.
Beläsez bit inde, tamaşaçı ayağı belän tawış birä, dip äytälär. Qaysı teatrğa keşe kübebräk yöri, şul teatr uñışlı eşli, dip äytergä bula. Misal öçen, iyün, iyül cäy aylarında opera- balet teatrında här könne anşlag. Ber genä bilet ta yuq. Tatarstan mädäniät ministrlığınıñ sänğätne üsterü bülege başlığı äytüençä, teatrlar tormışındağı uzğan sezonnıñ iñ zur uñışı näq şuşı teatrda “Şağir mäxäbbäte” operasınıñ quyıluı bulğan. Ul zamana taläplärenä dä turı kilä. Yaña texnologiälär qullanu da äsärneñ abruyın arttıra ğına. Teatrlar tormışında, ministrlıq wäkile äytüençä, kemneñ alda, kemneñ artta ikänen açıqlaw, yäğni reytingnı bilgeläw yulları da xäl itelmägän. İñ küp tamaşaçı cıyğan spektakl', bu ayda, yäki bu sezonda iñ yaxşı uynağan artist häm başqa yullar belän dä monı açıqlarğa mömkin. Teatrlarğa üz qazannarınnan çığarğa waqıt citkän.
28 iyün könne bulğan oçraşu waqıtında teatr belgeçläre artistlarnıñ torır urınnarı bulmaw turında äytep uzğan ide. Xätta teatrda yoqlap yörüçe artist ta telgä alındı. Zölfirä Salixova bu xaqta da üz fikeren belderde. Anıñ äytüençä, tänqitçelär ber yaqlı ğına fiker yörtä häm wäzğıyätne bik ük añlap ta betermi. Ämma soñğı yıllarda sänğät keşelären fatirlı itü öçen ministrlıq qulınnan kilgänneñ barsın da eşli. Urınnardağı xakimiät başlıqlarına ipotekada berençe çiratta artistlarnıñ teläge qaralsın ide digän xatlar cibärä, törle şirkät başlıqlarınnan yärdämnär sorıy.
Zamana taläplärenä turı kilgän dramaturgiäneñ bulmawı mäs’äläsendä, bu soraw da oçraşuda kütärelgän ide, Zölfirä Salixova andıy problema yuq digän fikerdä. Ämma şul uq waqıtta ul tatar teatrları tarafınnan dönya teatrları tormışına, qaya taba häm niçek baruına iğtibar citep betmi, dide. Nail Alan


text:
Jayıq (dárya)
Jayıq da'ryası – Rossiya Federatsiyası (Bashqurtıstan, Chelyabinsk, Orenburg wa'layatları) menen Qazaqstan Respublikası (Atıraw, Batıs Qazaqstan wa'layatları) aymag'ında jaylasqan da'rya.
Da'rya Evropa menen Aziya du'nya bo'liklerin bo'liwshi Ural tawları menen birge shegara bolıp esaplanadı.
Qubla Ural tawı ha'm Kaspiy oypatı, Rossiya Federatsiyasının' Bashqurtıstan Respublikası, Chelyabinsk, Orenburg ha'm Qazaqstanın' Batıs Qazaqstan, Atıraw wa'layatları aymag'ınan ag'ıp, Atıraw qalasına jaqın ornalasqan Ka'spiy ten'izinın' bo'ligine quyadı. Ulıwma uzınlıg'ı 2428 km, suw jiynalatug'ın alabının' aymag'ı 237 mın' km², Qazaqstan aymag'ındag'ı uzınlıg'ı 1084 km. Jayıq ko'binese qar suwı menen (80%) tolısadı. Suw tasqını gezinde orta ag'ısı tusında arnası 10 km-ge, al a'tirapında birneshe onlag'an km-ge deyin jayıladı. Da'rya joqarg'ı ag'ısında – noyabrdın' basında, orta, to'mengi bo'leginde noyabrdın' ayag'ında muz qatıp, muzdın' eriwi to'mengi bo'leginde martdın' ayag'ında baslanıp, joqarg'ı bo'leginde apreldın' ortasına deyin sozıladı. Da'ryadan bekire, choqır, mayshabaq, ko'kserke, Ka'spiy qarako'zi, taban balıq, sazan, awlanadı. Jayıqtın' boyında jaylasqan Rossiya qalaları: Verxneuralsk, Magnıtogorsk, Orsk, Novotroysk, Orenburg, Qazaqstan qalaları: Oral (keme qatnawı baslanatın jer), Atırawdan. Evropa menen Aziyanın' sha'rtli shegarası jayıq da'ryası boyı menen o'tedi.


text:
Keriçniñ Rusiye memuriyeti yerli sakinlerni kiralıq evler aqqında bildirmelerine çağırdı, çünki Qırımda ev ayırtuvı yasaqlana. Şeer akimiyeti park, skver, cemaat alanları ve meydançıqlarını ziyaret etmek yasaq olğanını bildirdi, dep aytıla memuriyetniñ saytında.
«Bala ve sport meydançıqları, raatlıq yerleri eñ yaqın vaqıtta signal şeritlerinen sarılacaq, böylece keriçliler ve şeer musafirleriniñ ziyareti sıñırlanacaq. Quvetleştirilgen tedbirler koronavirusnıñ şeerde tarqaluvına yol bermemek içün alındı», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgenine köre, pandemiya vaqtında oda, daire ve evlerni kirağa bermege yasaqlana, çünki koronavirus yuqunçınıñ tarqaluv telükesi bar – em de künlik kira olsa. Akimiyet, qaidelerge riayet etmegelerni memuriy mesüliyet bekley, dep hatırlata.
Hatırlatamız, Aqyarda yahta ve katerlernen deñiz kezintileri yasaqlandı.
Martnıñ 31-nde saba Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov koronavirus yuqunçına oğrağan ekinci yerli insan tasdıqlandı, dep bildirdi. Böylece, Qırımda 16 kişi qayd etildi. Olardan 14-ü kelgenlerde, ekisi – yerli. Aqyarda 5 kişi koronavirusnen hastalandı.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırım ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi ilân etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye FSBsiniñ hadimleri Aqmescit sakini Denis Kaşuknı silânı qanunsız satın alğanından ve saqlağanından şübheli sayıp tuttı. Bu aqta advokat Nazim Şeyhmambetov dekabrniñ 19-nda bildirdi. Rusiye kontrolindeki Aqmescit mahkemesi dekabrniñ 20-nde Kaşuknı eki ayğa apiske aldı. Qırım.Aqiqat tutulğan kişi aqqında neler belli olğanını bildi.
«İşkence olğanını tahmin etemiz»
Qırımlınıñ ömür arqadaşı Olga Kaşuknıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, dekabrniñ 17-nde saba aqayı işke ketti, soñra bağğa çıqmadı. O, aqayı ğayıp olğanını politsiyağa bildirdi.
«102-ge telefon ettim, operativ gruppa evime kelip, menden malümat ve aqayım ğayıp olğanına dair ariza aldı. Onıñ fotoresimini ve tiş fırçısını aldılar. Añlağanıma köre – biomateriallar», – dep tarif etti Olga.
Özüne iftira atması içün oña qarşı işkence qullanıldı, dep tüşünemizOlga Kaşuk
Ertesi künü, dekabrniñ 18-nde, onıñ aytqanına köre, FSB hadimleri evini tintti. Tehnika ve vesiqalar alındı. «Aqayım nasıl, dep soradıq. Onıñ aqqında bir şey bilmey edik. Patlayıcı maddelerni işlep çıqarğanından şübheli sayılğanını ayttılar. Özüne iftira atması içün oña qarşı işkence qullanıldı, dep tüşünemiz», – dep ayta o.
Denis Kaşuknıñ advokatı Nazim Şeyhmambetovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, onı Rusiye Ceza kodeksiniñ eki maddesine istinaden qabaatlaylar – 222 (silâ, onıñ esas parçalarını qanunsız satın aluv, berüv, satuv, saqlav ya da taşuv) ve 222.1 (patlayıcı maddelerni qanunsız satın aluv, berüv, satuv, saqlav ya da taşuv).
Advokatnıñ aytqanına köre, Denis Kaşuk ağır ruhiy alda bulunıp, qabaatını tanıdı. Qırımlınıñ tuvğanları qabaatlı olğanına inanmayıp, tahqiqat oña basqı yaptı, dep bildire.
FSBniñ bu davadaki fikrini ögrenip olamadıq.
«İç bir patlayıcı madde aqqında laf olmaz»
40 yaşında Denis Kaşuk – Krasnoperekopskta doğğan qırımlı. Aqmescitte yaşay. Zenaatı – siyasetşınas, Taras Şevçenko Kyiv milliy universitetiniñ mezunı.
«O – siyasetşınas, amma zenaat boyunca çalışmağa istemedi, tabiatı başqa. Pek yımşaq ve merametli adam. Bütün eyilikni aldı, dep aytam er vaqıt. Arıq oğlan edi, ilimnen meraqlanğan edi. Balalığında bala mikroskopı ve santıraçnen oynağan edi. Ösken soñ da merametli qaldı. Er vaqıt er kesni qoruğan edi. Kimsenen talaşqanı yoq. Pek merametli insan: iş – ev, ev – iş. Boş vaqtı olğanda qorantasınıñ yanında edi. Küçük oğlu ve ömür arqadaşına er vaqıt aşıqa edi. Onı tanığan er bir insan bunı ayta bile», – dep tarif etti Denis Kaşuknıñ qız qardaşı Tatyana İvanük Qırım.Aqiqatqa.
Denis Kaşuknıñ ömür arqadaşı aytqanına köre, o, reklam faaliyetinen oğraşıp, onıñnen beraber eki yaşında oğlunı östüre edi.
Qırım.Aqiqat alğan malümatqa köre, Denis Kaşuk reklama saasında resmiy şekilde 2011 senesinden berli çalıştı. O, kütleviy haber vastalarında reklama yerleştirüv işinde aracı olğan edi. Onıñ iş adamı şeadetnamesi Ukraina sicilinde alâ daa bar.
2014 senesi Denis Kaşuk Rusiye uquq alanında iş adamı olaraq qayd olıp, reklam faaliyetinen oğraşmağa devam etti. İçtimaiy ağlarda Qırımdaki «A-5 Krım» reklam gruppasında çalışqanını yaza. Tış reklam azırlanması ve yerleştirilmesi, naqliyattaki reklam, em de reklam hatıralıqlarında hızmetlerini teklif ete.
«Başqa bir işi yoq edi. Şübheli ya da qanunğa uymağan bir şey yapmadı. O – pek yahşı aqay, qoranta başı. O – pek yahşı baba. Eki yaşında küçük balamız bar, onı evde beklep, «Babam qayda?» dep soray. Onı er kes pek seve. Qomşular onıñ aqqında tek yahşı şeyler ayta», – dep tarif ete Olga Kaşuk aqayı tutulğan soñ aydınlatılğan video muracaatında.
Denis Kaşuknıñ qabaatlarını inkâr ete: «O – pek samimiy ve merametli insan. İç bir patlayıcı madde aqqında laf olmaz. Yüksek gumanitar tasili bar. Bu (silâ – QA) ne olğanını ve ne aqta olğanını añlamay bile».
«Qardaşım – adiy bir insan»
Denis Kaşuknıñ qız qardaşları dey ki, 2014 senesi ailesi Qırımdan ketmege tüşüngen edi, amma neticede qalmağa qarar aldı. Şimdi FSB tarafından ne içün taqip etilgenini tuvğanları bilmey. Siyasiy baqışlarını seslendirmegen edi, qırımlı faallernen alâqası yoq, dep ayta Yelena Güseynova: «Qardaşım – adiy bir insan. Yahşı bilgen işni yapa, apayı ve oğlunı seve. İnsanlarnı seve, olarnen laf etmege ve şaqalaşmağa seve. Sevgen şeerde onıñ içün oñaytlı olğan yaşayışı bar. Er kes telükesizlikte olmaq içün Qırımdan ketip olamay».
İlhaq etilgen Qırımda ukrain olmaq terrorizm olaValentin Gladkih
Alınğan malümatqa köre, Denis Kaşuk ukrain siyasetşınası, «Söz ve iş» cemaat teşkilâtınıñ eksperti Valentin Gladkihniñ yaqın dostu ola. Onıñ fikirince, onı milliy mensüpligine köre taqip eteler. «İlhaq etilgen Qırımda Putinniñ repressiv rejiminiñ daa bir mabüsi eski yaqın dostum olğanını ögrenip şaştım. Bugünki künde ilhaq etilgen Qırımda ukrain olmaq terrorizm olğanına daa bir kere şaat oldım, seni tutıp, işkencege oğrata bileler, sert ceza bere bileler. Lâqayt olmağan er kesni Putin rejiminiñ daa bir cinayetini faş etmege ve Kremlniñ repressiv maşinasına işğal şaraitlerinde menligini coymağan daa bir ukrainni yoq etmesine çare bermemege çağıram», – dep bildirdi Valentin Gladkih Facebookta.
Silâ saqlağanına iç bir vaqıt inanmamVolodımır Buğrov
Şevçenko Kyiv milliy universitetiniñ rektor muavini Volodımır Buğrov, Denis Kaşuknı «insanlarnı özüne celp etken ve yahşı oquğan müsbet bir kişi olaraq» hatırlağanını Qırım.Aqiqatqa tarif etti. O, eski talebesiniñ Rusiye mahsus hızmetleriniñ qabaatlavlarına inanmay: «Mence, Qırımnıñ işğalci akimiyeti Kyivde oquğanı ve mında bayağı belli olğan dostları olğanı içün onı taqip etmesi mümkün. Bu sahte qabaatlavlar içün bular sebep ola bile. Amma silâ saqlağanına iç bir vaqıt inanmam. Ukrainanıñ azatlığını qorçalamaq içün eline silâ ala bilgen insanlarnı bilem. Denis daa çoq talilci, jurnalist, siyasetşınas, o, bunı söz ve fikirnen yapa bile. Amma silâ ya da daa beteri patlayıcı maddenen bir terror areketini kerçekleştire bilecegini tüşünmeyim».
«Vaziyet ciddiy qorqunıñ sebebi oldı»
Rusiye kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 20-nde Denis Kaşuknı eki ayğa apiske aldı. Mahkeme qararına köre, o, 2020 senesi fevralniñ 18-ne qadar Aqmescit SİZOsında bulunacaq. Mahkeme oturışuvı apiske alınğan kişiniñ muracaatı esasında qapalı oldı.
Basqı bar olğanı belliYelena Guseynova
Yelena Güseynova bu qardaşına yapılğan basqınıñ daa bir delili ola, dep tüşüne. «Bu basqı olğanını köstere. Çünki basqı altında olmağan kişi özüni imayesiz qaldırmaz. O, ise özüne iftira ata ve imayesiz qaldıra. Eki ayğa apiske alındı. Bu müddet içinde işkence izleri yoq ola bile. Demek ki, aytqan sözlerini inkâr etmege, basqı altında imzalağan vesiqalarnı red etmege imkân olmaycaq», – dep ayta o.
Denis Kaşuknıñ qız qardaşı, FSBde onı işkencege oğrattılar, bundan soñ o, tuvğanları tutqan advokat İslâm Velilâyevden vazgeçti, dep ayta. «İslâm Velilâyev Deniske kirip oldı. Amma advokat kelgence Denis adını bilmeyip bile, ondan vazgeçüv arizasını yazdı. İslâm Velilâyevni kirsetkenler, amma bildirmemezlik seneti imzalandı. Tek bir şey aytıp oldı: «Sağım, amma sağlam olğanımnı aytıp olamayım». Bilgenime köre, Denisniñ bu areketleri añlaşıla. Çünki bilgenlerim kerçek olsa, buña dayanmaq imkânsızdır», – dep ayta o.
Ruhiy alı pek ağırNazim Şeyhmambetov
Al-azırda Denis Kaşuknıñ menfaatlarını qırımlı advokat Nazim Şeyhmambetov temsil ete. O, qız qardaşınıñ qorqularını tasdıqlay. «Denis qabaatını tanıy. İşkence aqqında malümatnı tasdıqlap olamayım, çünki müvekkilimnen raat laf etmege imkânım olmadı. Amma ruhiy alı pek ağır. Bunı qapalı mahkeme keçirmek muracaatı isbatlay, tuvğanları ve kütleviy haber vastaları kirsetilmedi. O, toqtamayıp tekrarlay edi: «Er şey yahşı, meni tiymediler». Pek ağır ruhiy alda bulunğanını tüşünmek içün bütün sebeplerimiz bar. Bunıñ sebebini aytıp olamayım. Amma oğrağan vaziyeti ve mahkemedeki areketleri ciddiy şübhe ve qorqu doğurmaqta», – dep ayttı advokat.
FSBniñ Denis Kaşukqa qarşı qullanğan maddeleri büyük para cezası ya da üç yıl azatlıq sıñırlanması, ya da beş yılğa qadar apis cezası berilmesini belgilemekte.


text:
İyünniñ 6-sı, çarşenbe künü, Eski Qırımda tintüv yapıla. «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber etkenine köre, Stamova soqağı qapalı ve anda avtozak turmaqta.
Rusiye telükesizlik hızmetleriniñ saytlarında bu hususnen bağlı izaat berilmedi.
Qırım.Aqiqat bu meseleni taqip etmekte.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilip başladı.


text:
Aqrusiyeniñ şimdiki prezidenti Aleksandr Lukaşenko bazar künü olıp keçken prezident saylavlarında beşinci kere ğalebe qazandı. Merkeziy saylav komissiyasınıñ ilk malümatlarına köre, saylayıcılarnıñ 83,49% Lukaşenkoğa rey berdi.
Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Lidiya Yermoşinanıñ bildirgenine köre, namzet kösterilgen Tatyana Korotkeviç, «Govori pravdu!» kampaniyasınıñ faaline saylayıcılarnıñ 4,42% qoltuttı, Aqrusiyeniñ Liberal-demokratik firqasınıñ yolbaşçısı Sergey Gaydukeviçke – 3,32%, Aqrusiye vatanperver firqasınıñ yolbaşçısı, «Aqrusiye kazaklarınıñ» atamanı Nikolay Ulahoviçke – saylayıcılarnıñ 1,67%.
Saylayıcılarnıñ 6,4% er keske qarşı rey berdi. Umumen saylayıcılarnıñ 86,75% rey berüv aqqını qullandı. Aqrusiye muhalifetiiñ liderleri Nikolay Statkeviç, Vladimir Neklâyev ve Anatoliy Lebedko Aqrusiye prezidentiniñ saylavlarını «oyun» dep adladılar ve rey berüv neticelerini qabul etmeyceklerini bildirdiler.
Aqşam üstü Minsk merkezinde saylavlarnıñ neticeleri ile razı olmağanlar narazılıqqa çıqtılar. Bir qaç yüz insan Oktâbr meydanında toplaşıp, rey berüv qalplığına qarşı çıqtı. Faaller beyaz-qırmızı-beyaz bayraqlarnı açıp, diktaturağa qarşı levhalarnı köterdiler. Narazılıq bildirgenler Mustaqillik meydanına barıp, aktsiyanı dua ile yekünlediler.
İlk malümatlarğa köre, politsiya üç insanğa nisbeten memuriy bozuv aqqında protokol tizdi. Aqrusiye MSK prezident saylavlarınıñ neticelerini oktâbr 16-da ilân etmege planlaştıra.


text:
Ukraina ifratertibi naziri Vladıslav Krıkliy, Rusiye poyezdlerniñ Keriç köpründen qatnaması qanunsızdır, dep ayttı. O, "Rusiye nevbetteki sefer Ukrainanıñ territorial bütünligini ve halqara uquqnı boza", dep qayd etti.
"43 saatlıq yol ve Rusiyeniñ ilhaq etilgen Qırımnıñ sakinlerine nevbetteki tesir etüv usulı, böyle poyezd - tıpqı idealogik arekettir", - yazdı Krıkliy Facebookta.
O, Ukraina akimiyeti Rusiye amellerini tenqit etkenini ve halqara meydanlıqta "infrastruktura ücümlerine qarşı" küreşkenini qayd ete.
Qırım vaqtınen qararnen saat 2:00 Sankt-Peterburgdan ilhaq etilgen Aqyarğa ketken "Tavriya" poyezdi Keriç köprüni ötti. Dekabr 25-inde saba saat 9:25 Aqyarnıñ demiryol vokzalına "Tavriya" rusiye passajir poyezdi kelip çıqtı. Dekabrniñ 26-sında Aqyar demiryol vokzalından poyezd Rusiyeniñ Sankt-Peterburg şeerine ketti.
Dekabrniñ 23-ünde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Keriç boğazından keçken köpründe poyetlerniñ yürmesini başladı.
QMC prokuraturası Keriç köpründen ilhaq etilgen Qırımğa Ukraina devlet sıñrından adamlarnıñ qanunusız keçirilmesi sebebinden cinaiy dava açtı.
Ukraina TİN Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Qırımnı ziyaret etkeni ve Keriç köprüniñ demiryol qısmını açqanından sebep keskin narazılıqnı bildirdi.
Avropa Birligi Keriç köpründen demiryol naqliya areketiniñ açılmaşına Ukrainanın territorial bütünliginiñ bozması dedi.


text:
Aqmescitte Rusiye Kününe bağışlanğan tedbirlerniñ keçirileceginden sebep iyün 12 künü şeer merkezinde naqliyat areketi sıñırlanacaq.
Bu aqta Aqmescitniñ şeer memuriyeti saytında bildirile.
«15:00-23:00 saatleri arasında Sovetskaya meydanından Gogolâ soq./Kirova caddesine qadar marşrutka, trolleybus ve maşinalarnıñ areketi sıñırlanacaq», – denile beyanatta.
İşbu soqaqlarnıñ qapatıluvı vaqtında cemaat naqliyatınıñ areketi Proletarskaya, Kavkazskaya, Karaimskaya soqaqlarından keçecek, deyler şeer memuriyetinde.
Rusiye Künü ya da Rusiye devlet mustaqilligi aqta Beyannameniñ qabul etüv künü iyün 12-de qayd etile. Qırım işbu künni Rusiye yarımadanı işğal etkeninden soñ, yani 2014 senesinden qayd ete.


text:
Kyivde halqara festivalde kösterilgen mecburen köçkenlerniñ taqdiri aqqında qısqa metrli «Mıqlar» filmi nasıl yaratıldı? İcadiy gruppa qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev aqqında «Mustafa» filmi üstünde çalışqanda nasıl qıyınlıqlarnen qarşılaştı? Qısqa metrli kino janrında özüne çekken ne?
Bu hususta Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde qırımtatar rejissörı Ahmed Sarıhalil ile suhbetleşemiz.
Özüñiz aqqında ikâye etiñiz: qayerlisiñiz? Kinematografqa nasıl keldiñiz?
– Men Aqmescitte östim. Altı yaşımda olğanda ailemiz Özbekistandan Qırımğa keldi. Bunı ale daa hatırlayım. Başta babam Qırımğa ketti, bizler yaşay bilecek ev taptı ve ondan soñ bizni almaq içün keldi. O evni birinci kere körgen gecemni hatırlayım. Maşina yolundan yol qapısına qadar bütün aralıqnı yüksek ot bastı – menim boyum qadar ya da daa yüksek edi. Ve babam, evge kirmege çaremiz olsun dep, otnı yulqaraq yol açmağa mecbur oldı. Ne içündir bu an aqlımda qaldı.
Zenaatıma pervasız qalamadım, kinokamerağa çıqarmağa ögrengen soñ öz qaramanlarımnıñ iç dünyasını açıp köstermek istedim
Men, birinci tasilime köre, bünyeci muendisim. Bir kün maña ATR kanalında video operator olaraq çalışmaqnı teklif ettiler. Razı oldım, çünki bu işni icadiy, romantik bir iş olaraq tasavur ete edim ve onı pek begendim. Biz, çekimlerge baruv, qartlar, yürek çertken ikâyeler kibi tiri bir malzeme ile çalışa edik. Zenaatıma pervasız qalamadım, kinokamerağa çıqarmağa ögrengen soñ öz qaramanlarımnıñ iç dünyasını açıp köstermek istedim. Meni temel, icadnıñ neniñ esasında qurulğanı meraqlandırıp başladı. Şay etip Galina Cikayevanıñ rehberligi altında çalışqan «Biz» («Mı») teatr-studiyağa keldim. Anda özümni aktör sıfatında sınadım ve özüm içün pek çoq meraqlı şey aldım. Parallel olaraq ATRdeki çekim işlerine devam ete edim.
Ondan soñ televideniyeden kettim, amma çekim işlerine devam ettim. Öyle bir anler oldı ki, yalıñız operatorlıq yapmaq degil de, bütün çekim ketişatını idare etmek kerek oldı. Bu, rejissör zenaatına daa yaqın edi. Men Kyiv milliy Karpenko-Karogo universitetine rejissura ve televideniye bölügine kirdim ve parallel olaraq maña «Mustafa» filmi üstünde çalışmaqnı teklif ettiler.
– Kyivdeki «Gençlik» («Molodist») halqara kinofestivalinde siziñ «Mıqlar» qısqa metrli filmiñizni kösterdiler. Bu film aqqında ikâye etiñiz.
– Başta peyda olğanı aqqında. Men fikirdeşlerime ayatımnıñ bir ikâyesini, balalığımızda, qurucılıqta qullanmaq içün mıhlarnı doğurtqanımız aqqında ikâye ettim. Babam, eski razan ağaçlarını ketirip, menden olarnıñ mıhlarını, ğayrıdan işletmek içün, çekip alıp, doğurtmaqnı rica ete edi. Bu ikâyeni aytıp berdim, ve maña, bunıñ pek «iliştirgenini», yahşı bir süjet doğurıcı element olğanınnı söylediler. Stsenariy yazdım, maña «QırımSOS» teşkilâtından Tamila Taşeva qol tuttı, biz prezident grantı yarışına vesiqa berdik ve onı qazandıq.
– Filmiñiz, ayatında büyüklerge has problemalar ile qarşılaşqan olğan oğlan aqqında ikâye ete. Onıñ ayat ikâyesi, mecaz yolunen yaşayışını ğayrıdan qurmağa tırışqan mecburen köçkenlerni köstere. Mecburen köçkenler ve olarnıñ ğayıpları – pek murekkep bir mevzu, bunı seyircilerge nasıl añlatıp oldıñız?
Yañı bir toplulıq içine integratsiya etüv – pek ağır şey. Ğayrıdan başlamaq, ve aynı zamanda qurban olmamaq kerek
– Bu öz ayatımnıñ ikâyesi: men Qırımdanım, şimdi Kyivde oturam. Bütün mecburen köçkenlerniñ problemalarınen oğraşmayıp, bu vaziyette özüm neler is etkenimni, onı yapam. Alışılğan yaşayış tarzındaki alâqaları, yaqınları, belli bir qılıqları olğan bir insannıñ, bütün bularnı bir ande özünden kestirip, temiz bir kâğıt yapraqta çır-çıplaq qalğanı kibi. Bir devletniñ sıñırları içünde olsa bile yañı bir toplulıq içine integratsiya etüv, aqiqatta pek ağır bir şey eken – er şeyni ğayrıdan başlamaq, insanlarnen añlaşmaq, kim olğanıñnı añlasınlar dep, areket etmek ve aynı zamanda qurban olmamaq. Bu, yahşı bir vaziyet degil, o, daima saña nasıldır imtiyazlar berilmesini talap ete. Ebet, mecburen köçkenlerge qol tutuv, devlet programması olmaq kerek. Lakin qurban oluv vaziyeti – bu, biraz başqa vaziyet, bu, er vaqıt içün yahşı bir şey degil.
– Bu film içün aktörnı nasıl sayladıñız?
– Men özüme aktörnıñ milletine, laf etken tiline köre sıñırlar qoymadım. Misal içün, biz afğanistanlılarnı çıqarıp baqtıq. Biz aktörnı qıdırmadıq, çünki on yaşlı bala aktör olamaz. Ondan başqa bir kişini canlandıraraq oynamaqnı talap etmek zor. Menim içün o balanıñ bekgraundı meraqlı edi. Onıñ bunı menim içün kadrğa ketirmesini istey edim. Rezümeler çoq edi, pek çoq balada kinoda rol oynama tecribesi bar edi. Bir bala bir suriyeli mecburen köçkenni bile oynadı. Lâkin olarnıñ iç birisi kelişmey edi. Biz atta çekimlerni başqa vaqıtqa keçirdik. Ondan soñ maña daa bir rezüme keldi. Biz deñev çekimlerini yaptıq, oğlannıñ babası da icadiy insan eken, o, oğluna vazifeler bere, ve oğlan pek çabik türlü allarğa kire edi. Ve biz onı aldıq. Oğlannıñ adı Cemil Emirsaliyev, o qırımtatar, qorantası şimdi Kyivde yaşay.
– Siz, rejissör sıfatında, qırımtatar halqınıñ lideri, aq-uquq qorçalayıcısı Mustafa Cemilev aqqında «Mustafa» vesiqalı filmi üzerinde çalıştıñız. Bir kere siz, bu film üzerinde çalışmaq teklifini başta red etkeniñizni ayttıñız. Ne içün?
– Çünki men Mustafa Cemilevniñ şahsiyeti ne qadar mıqyaslı olğanını añlay edim ve onı bir şahsiyet olaraq köstermekni beceremeycegimni zan ete edim. Yaş rejissör içün be, pek ciddiy sınav.
– Film üzerinde iş nasıl kete edi?
Ögümizde, publitsistika, oyun kinosı, rekonstruktsiyalar ve vesiqalı kino kibi türlü janrlarnı birleştirmek maqsadı tura edi
– Biz filmniñ şeklini – publitsistika, vesiqalı flm ya da bediiy sanalar olacaqmı, dep tüşüne edik. İkâyeni nasıl etip tizmekni: Mustafa Cemilevniñ ayatından ayrı bir parça üstünde toqlamaq ya da bütün tercimei-alını kösterip, bu künge qadar ketirmek kerekmi, dep tüşüne edik. Yahşı da aramızda jurnalist Vahtang Kipiani bar edi. Onıñ tarihiy filmler üzerinde çalışma tecribesi bar. Biz, filmniñ seyircler içün ağır olmamaq kereginde toqtap, oña sana oyunı parçalarını qoşmağa qarar berdik. 2014 senesi mayıs 3-te Mustafa Cemilevni Qırımğa yibermegenlerini köstergen hronikalarnı qoştıq. Ögümizde, publitsistika, oyun kinosı, rekonstruktsiyalar ve vesiqalı kino kibi türlü janrlarnı birleştirmek maqsadı tura edi. İşniñ mürekkep tarafı da bu edi.
Biz aq-uquq qorçalayıcıları, sovet dissidentleri ile 25 qadar intervyü yazıp aldıq. Bu, bugün ile parallerler doğurğan pek meraqlı ikâyeler. Men bugünki adiselerni olarnıñ aytıp bergenlerinen teñeştire edim, ve bu, bütün ikâyeni nasıl qurmaq keregine dair añlayışnı bere edi. 2014 senesine qadar bu ikâyeni nasıl qurmaq keregini añlap olamaz edim. Olar pek meraqlı şeylerni: Mustafa Cemilevnen gizli kvartiralarda körüşkenlerini, ne aqqında laqırdı etkenlerini ikâye ete ediler.
– Film üstünde çalışqanda Cemilev aqqında çoq yañı şeyler bildiñizmi?
– Asılında çoq şey bile edim, amma bir çoq tafsilâtlarnı yañı ögrendim. Misal içün, onıñ, açlıq tutqanda, kerek olsa damarlarını kesmek, lâkin teslim olmamaq içün yanında er vaqıt ustranı tutqanı kibi. Böyle tafsilâtlarnı elbette bilmey edim. Olar şaşırta.
– Yaqın vaqıtta neniñ üstünde çalışmaqnı planlaştırasıñız?
– Men Qırım, qırımtatarlar aqqında qısqa metrli filmniñ stsenariyini yazdım. Onı «QırımSOS» teşkilâtınen beraber «Derjkino»nıñ (Ukrainanıñ kino meseleri boyunca devlet agentliginiñ) pitçingine (yatırımcılarnı tapmaq maqsadınen kino leyhasını taqdim etüv – QA) berdik, üç basamaqnı keçtik ve qazandıq. Bizge bu filmniñ çekimine para berildi. Şimdi men azırlanam, operatorlar, aktörlar ile muzakereler etem.
– Aceba, qısqa metrniñ celp etken tarafı ne?
– Evelâ, mence, ilk adımlar atqan rejissör içün qısqa adımlar atıp ilerilemek daa yahşıdır. Bu format pek güzel kelişe. Amma daa bir muim şey – bu janr rejissörniñ içki sezgisini inkişaf ettirmege imkân bere. Lâkin qısqa ikâye içine belli bir mıqyasnıñ sığdırılmasında zorluq bar. Büyük kinodan farqlı olaraq bunıñ içün boşluq ve vaqıt azlıq ete. «Qısqa metr»niñ murekkepligi işte bundan ibaret.
Qısqa metrli filmler festivaller içün meraqlı. Ukrainada olar çoq peyda oldı, kinofestivallerde «qısqa metr» ile iştirak etmek meraqlı. Misal içün, «Gençlik»te, öz filmge başqa filmlerniñ kontekstinde baqqanımnı esledim. Filmler blok-blok kösterile, ve festivalge kelgende, menim filmim diger mevzularnıñ kontekstinde nasıl çalışqanını körem. İkâyem seyircige nasıl tesir etkenini körmek, yahşı bir tecribedir.


text:
Rusiye Devlet duması akimiyet organları, devlet timsalleri ve cemiyetke nisbeten ürmetsiz ifadeler içün mesüliyet qanun leyhasını ekinci oquvda tasdıqladı. Bunıñnen beraber, «yañlış» haber paylaşqanından sebep para cezalarına dair da qanun leyhası ekinci oquvda tasdıqlandı. 327 deputat qoltuttı, 42 – qarşı çıqtı. Bu aqta Azatlıq Radiosınıñ rus bürosı haber ete.
İşbu qanun leyhalarını Devlet dumasına Rusiye Federatsiya Şurasınıñ qanunlar komitetiniñ reisi Andrey Klişas, deputatlar Lüdmila Bokova ve Dmitriy Vâtkin tarafından kirsetilgen edi. Olar akimiyetni ve devlet timsallerini aqaretlegen vatandaşlarnı 5 biñ ruble para cezasına ve 15 kün memuriy apis cezasına üküm etmege teklif etken ediler. Qanun metnine köre, ceza berilecek malümat sayğısızlıq ifadelemeknen beraber «insan itibarını ve cemaat ahlâqını aqaretlemeli».
«Yañlış» malümat paylaşqan vatandaşlarnı 100 biñ ruble, memurlarnı 200 biñ rublege qadar, şirketlerni ise yarım million rublege qadar para cezalarına üküm etmege teklif etile. Tekrar bozuv ya da yaşav destegi, sanayı ya da banklarnıñ işine keder etken «yañlış» malümat paylaşuvı içün şirketlerge berilecek para cezası bir buçuq million rublege qadar yete bile.
Ekinci oquvda yımşatqan tüzetüvler qabul etildi. Olar resmiy şekilde qayd olğan kütleviy haber vastalarına yañlış malümatnı tez silip, para cezasını almamağa imkâye bere.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Sağlıq nazirligi koronavirustan vefat etken daa bir insan aqqında bildire.
Böylece, Qırımda iyülniñ 24-ne qadar 14 kişi COVID-19-dan vefat etti. Müessise yañı ölüm aqqında tafsilâtlı malümat bermey.
Umumen, Qırım akimiyetiniñ malümatına köre, 1854 insan tibbiy közetüv altında buluna, 1239 kişi evde dinamik közetüv altında qala, 493 kişi hastahanede yata, 122 insan observatorlarğa alındı. 230 insan hastahanede tedaviylene, yahşı olğan 794 kişi hastahaneden çıqarıldı.
Keçken künü Qırımda 18 yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep bildirdi Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov.
Umumen Qırımda 1056 koronavirus hastası qayd etildi. 67-si çetelden keldi, 106-sı qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar. 794 insan yahşı oldı. Aqyarda 306 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı, 245 kişi yahşı oldı, 6 insan vefat etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımda Rusiye Tahqiqat Komiteti idaresiniñ tahqiqatçısı Dmitriy Kosyakin, Zello internet ağı vastasınen ekstermizmge çağıruvda qabaatlanğan Novıy Mir köyüniñ sakini İsmail Ramazanovnıñ üç aqrabası sorğulandı.
Ramazanovnıñ babası –Seitnebi, anası Aliye ve qardaşı Enver sorğulanuvı cinaiy iş çerçivesinde yapıldı dep haber ete Qırım.Aqiqat muhbiri.
“Tahqiqatçı, İsmailden ğayrı soy-sopları arasından onıñ telefonını kim qullandı ve odasına kimler kirip ola edi, ondan ğayrı evde kimler yaşay edi degen sualler bergen. Ayrıca tahqiqatçı tintüv esnasında onıñ evine ketirilip taşlanğan patronlar aqqında sorağan. Rusiye Anayasasınıñ 51-nce maddesine dayanaraq, aqrabalarnıñ epsi subetleşmekni red etken”, - dep ayttı Qırım.Aqiqatqa uquqçı Edem Semedlâyev.
İsmail Ramazanov yanvarniñ 23-nde tevqif etilgen edi. Aynı künü onıñ Novıy Mirdeki evinde tintüv ötkerildi. Rusiye Tahqiqat komiteti onı Zello internet-radio vastasınen ekstremzim propagandası yapqanında qabaatlağan edi.
Ekstremzim propagandası yapqanında qabaatlanğan İsmail Ramazanov iyülniñ 14-nde SİZOdan çıqtı, çünki bu cinaiy iş boyunca qabaatlanğanlarnı yarım yıldan ziyade apiste tutmaq yasaqtır.
Avgustnıñ 2-nde, Ramazanovnen alâqalı cinaiy iş ilâve tahqiqat içün keri qaytarılğanı aqqında belli oldı.


text:
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov 2019 senesiniñ baar ve yaz aylarında bayram tatillerini tasdıqladı. Buyruq Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ resmiy portalında derc etildi.
«Tatil bayram künleri olaraq ilân etmek: 2019 senesi aprelniñ 29-zı – Pasha bayramı; 2019 senesi iyünniñ 4-ü – Oraza bayramı; 2019 senesi iyünniñ 17-si – Aziz Üçlü künü; 2019 senesi avgustnıñ 12-si – Qurban bayramı», – dep aytıla vesiqada.
Bundan evel Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda 2018 senesi dekabrniñ 30-ı – 2019 senesi yanvarniñ 8-i, fevralniñ 23-24-ü, martnıñ 8-10-u, mayısnıñ 1-5-i, noyabrniñ 2-4-ü (Halq birligi künü) raatlıq künleri olaraq ilân etilgen edi. Bundan ğayrı, iyünniñ 12-si – Rusiye künü – tatil olacaq.


text:
Qırım iş adamı Oleg Zubkov, şimdi onıñ yarımadada yañı leyhalarnı yaratmaq ğayeleri Qırım memurlarınıñ yanaşması deñişti. Bunı o, yañı "Suvorovskiy" parkınıñ yaratması planlarını tefsir eterek öz video blogında ayttı.
Onıñ aytqanına köre, şimdi Qarasuvbazar rayonında "Aq qaya" eglence parkı qurulıp bite.
"Topraq meseleleri çezilgen soñ, bu parknıñ turğunlığı bar olğanını duyacağım... Leyhalarımnen bağlı memurlarnıñ da fikirleri deñişti. Memurlar kene yañı leyhalarnıyaratmağa ve qurmağa razılıq bere", - qayd etti o.
Fevralniñ 3-nde Rusiye kontrolindeki Qarasuvbazar rayon mahkemesi «Taygan» parkında tişlengen turist Olga Solominanıñ davası boyunca qırımlı iş adamı Oleg Zubkovnı apiske aldı.
Advokat Arman Petrosân Zubkovnıñ ketmeme seneti yerine eki ay apis müddetiniñ belgilenmesini «qanunsız» dep adlandırdı. İmaye mahkemeniñ tevqif qararını şikâyet etecek ola.
2014 senesi Rusiyeniñ yarımada ilhaqına qoltutqan qırımlı iş adamı Oleg Zubkovnıñ Qırımnıñ Rusiye akimiyetinen zıddiyeti bar. Oleg Zubkov, mal-mülki bulunğan topraq damartılarınıñ vesiqalarını beş yıldan berli resmiyleştirip olamay, dep bildire.
Qırım işğali devamında Zubkov Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti tarafından oña nisbeten para cezaları ve qabaatlavlarnen bağlı tahminen 500 mahkeme oturışuvına bardı.
2014 senesi Rusiyeniñ yarımada ilhaqına qoltutqan qırımlı iş adamı Oleg Zubkovnıñ Qırımnıñ Rusiye akimiyetinen zıddiyeti bar. Oleg Zubkov, mal-mülki bulunğan topraq damartılarınıñ vesiqalarını beş yıldan berli resmiyleştirip olamay, dep bildire.
Qırım işğali devamında Zubkov Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti tarafından oña nisbeten para cezaları ve qabaatlavlarnen bağlı tahminen 500 mahkeme oturışuvına bardı.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım ükümetindeki Milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov bildirdi ki, Qırımtatar Milliy Meclisini yasaq etmek mahkemesinde onıñ hızmeti qabaat tarafına qoltutacaq.
Bunı Smirnov Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovğa cumaaqşaım künü ayttı, dep haber ete komitetniñ matbuat hızmeti.
«Aprel 7-de komitet Meclisni estremist teşkilâtı olaraq yasaq etüv mahkemesine celp etildi. Qabaat tarafına qoltutacaqmız, vesiqalar azırlana. Mence, Meclis qırımtatar adını taşımaz artıq», – dedi Zaur Smirnov.
Mart 3 sabası Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisniñ qapatılmasınen bağlı mahkemeniñ ilk oturışı keçti. Belli ki Rusiye nezaret astında bulunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya mezkür teşkilâtnı yasaq etip, ekstrimistik teşkilâtı olaraq tanımaq işinde davacı olaraq çıqtı. Qırımtatarlarnıñ temsil organında böyle ariza özünde bir sıra uquqiy añlaşılmamazlıqlar taşığanı aqqında aytmaqtalar, böyle dava peyda oluvınıñ siyaset sebepleri bar ve maneviy ceetten olar bu yasaqqa endi azırlanalar.
Rusiye nezaret astında bulunğan Qırım prokuraturası mart 3 künü keçirilgen mahkeme oturuşında «delil» olaraq 630 saife ve 10 disk malümat teslim etti. Meclis menfaatını qoruğanlarğa vesiqalarnen tanış olmaq içün 7 kün berildi.
Makemeniñ yañı oturışı mart 10 kününe belgilengen.
Qırım uquq qorçalayıcı gruppası halqara teşkilâtlarğa Qırımdaki Milliy Meclisniñ qapatılmasına izin bermemek arizası ile muracaatta bulundılar. Mezkür arizada uquq qoruyıcılar halqara teşkilâtlarnı qırımtatarlarğa ve Milliy Mecliske qarşı yapılğan siyaset sebebinden taqip etilmesine yol bermemek ve mümkün olğanı qadar buña tesir etmege çağıralar.
Avropa birligi qırımtatar milliy meclisniñ qapatılmasınen bağlı öz raatsızlıqnı endi bildirdi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qırımtatar liderleri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımadağa 5 yıl devamında kirmege yasaq ettiler.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Konskovolâ
Konskovolâ (lehçe Końskowola) — cenüp-şarqiy Lehistandaki bir köydir. O Lüblin voyevodalığında Lüblin (Lublin) ve Pulavı (Puławy) şeerleri arasında, Kuruvka (Kurówka) özeni boyunda buluna. Konskovolâ köyü Konskovolâ gminasınıñ (yani köy şurası) merkezidir. Ealisi - 2188 adam (2004 s.).
Köy XIV asırda qurulğan edi. 1532 - 1870 senelerinde şeer statusı bar oldı.
Meşur leh yazıcı Henrık Senkeviç "Ateş ve Qılıçnen" romanında Konskovolânı añdı:
— "(…)Şu Konskovolâda ne de yaramay bira bar! — Zagloba ayttı.(…)"


text:
Ukrainanıñ qıta qısmındaki universitetler esasında qısqartılğan şekilge köre oquvğa kirmek içün açılğan «Qırım – Ukraina» tasil merkezlerinde iyünniñ 1-nde abituriyentler içün açıq qapu künleri ötkerilecek. Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosınıñ «Kündüz şou»sı efirinde Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territorialar mesleleri boyunca nazir muavini Yusuf Kürkçi ikâye etip berdi.
«Bugünki künde qıta qısmında işğal etilgen territoriyalardan kelgen 10 biñge yaqın talebe oqumaqta. Bu talebeler evlerini ziyaret etmek ve ana-babalarını körmek içün bütün memuriy sıñırlarnı raaatlıqnen kesip keçeler. Olar devamlı migratsiya alında, yılda 3-4 kere olar ille ki memuriy sıñırlarnı kesip keçeler. Bu balalar bir kere de olsun problema körmediler. Lâkin musnet tarafı şu ki, bu diplomlar bütün dünyada tanıla ve biz işğal etilgen territoriyalar aqqında aytacaq olsaq, belli ki, bu diplomlar pek şubeli sayılacaq», – dey Kürkçi.
Mevzu boyunca: «Qırım diplomı – bir kâğıt»: yarımadadan kelgen abituriyentler Ukraina qıta qısmındaki aliy oquv yurtlarına nasıl etip oqumağa kirmeli
Ukraina Tasil ve ilim nazirliginiñ malümatına köre, hususan Qırım sakinleriniñ Ukraina aliy oquv yurtlarına qısqartılğan yolnen – yani VNO keçmeden kirmesi içün – 35 dane «Qırım – Ukraina» tasil merkezi çalışacaq.
Ukraina Tasil ve ilim nazirligi daa evel qayd etkeni kibi, vaqtınca işğal etilgen Donbass ve Qırımda berilgen diplom ve tasilnen alâqalı diger vesiqalar Ukrainada ve dünyanıñ başqa devletlerinde uquqiy olaraq tanılmamaqta.


text:
Ekinci Aqmescit “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ iştirakçileri – Seytveli Seytabdiyev, Akim Bekirov, Rustem Seythalilov, Asan Yanikov ve Eskender Suleymanov – fevralnıñ 3-nde Vlasiha şeyeriniñ İstinaf arbiy mahkemesinde olıp keçken mahkeme oturışı vaqtında Rusiye mahkemecilerini ve prokurorını red ettiler.
Bunı “Qırım birdemligi” cemaat birleşmesi advokat Rustem Kâmilevge atfı etip bildire.
Qayd etilgenine köre, imaye tarafı mahkeme esnasında Rusiye nezaretinde olğan Qırım garnizon arbiy makemesinden iştirak etken.
“Bizim şikâyetlerimiz qanaatlendirilmedi, mahkemelengenler mahkemeniñ bütün erkânını red etti. Bundan ğayrı prokuror da red etildi, çünki olarnıñ davanıñ neticesinde menfaatı bar. Bu müşterelerimizniñ delili edi”, – aytıp berdi Rustem Kâmilev.
Advokatnıñ sözlerine köre, imayesi astında olğanlarnıñ “alı umumen bir qarardır”.
“Muşterilerimden biri – bu Bekirov Akim alâ daa Krasnodardadır ve ne zaman Rostov-na-Donuğa etap etilecegi belli degil”, – dep qoştı Kâmilev.
Davanıñ esası boyunca nevbetteki mahkeme oturışı fevralnıñ 25-nde Rusiyede Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesinde keçirilecek.
Ekinci Aqmescit “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ mabsüleri Asan Yanikov ve Seytveli Seytabdiyevni yanvarnıñ 18-nde Aqmescitten Rostov-na-Donudaki 1-nci tahqiqat tevqifhanesine etap etildi.
Soçiniñ Üçünci istinaf mahkemesi yanvarniñ 14-nde Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Cemil Gafarov, Remzi Bekirov, Enver Ametov, Alim Karimov ve Tofik Abdulgaziyevniñ apiste tutuv müddetlerini uzatuv qararına qarşı advokatlarnıñ şikâyetini red etti.
Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Cemil Gafarov, Servet Gaziyev, Alim Karimov, Seyran Murtaza ve Erfan Osmanovnıñ apiste qaluv müddetini yarım yılğa uzattı. Olar Aqmescit SİZOsından Rostovğa avuştırılacaq.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Tutulğanlar arasında qırımtatar cemaat jurnalistleri Rustem Şeyhaliyev, Osman Arifmemetov ve Remzi Bekirov bar ediler.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımda mahküm etilgen ukrainalı faal Vladimir Baluh №2 Keriç koloniyasında bulunıp, açlıqnı yañıdan daa başlamadı. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz noyabrniñ 5-nde Qırım.Aqiqat bildirdi.
Noyabrniñ 2-nde advokat Dmitriy Dinze ve Aqmescit arhiyepiskopı Kliment Baluhnı ziyaret etip olamadılar, çünki №2 Keriç koloniyası karantinde buluna.
Daa evel Baluhnıñ açlıqnı vaqtınca toqtatmaq qararı aqqında belli olğan edi. Advokat Dmitriy Dinzeniñ aytqanına köre, Baluh 200 kün açlıq tutqan soñ ülser ve pankreatit şübesi bar.
Bundan evel Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi 5 yılğa mahküm etilgen Vladimir Baluhnıñ ükmüni qısmen yımşatıp, onı 4 yıl ve 11 ay umumiy rejim koloniyasında qalmasına ve 10 biñ ruble (tahminen 4 biñ ğrıvnâ) para cezasını ödemesine üküm etti. Faal eki cinaiy iş boyunca tevqif etildi.
Qırımda apiste tutulğan ukrain faali Vladimir Baluh 2018 senesi martnıñ 19-nda başlağan müddetsiz açlıqnı devam ete. Bir aydan berli bir şey aşamağan Baluh Arhiyepiskop Klimentni diñlep, kisel içmege, peksimet aşamağa razı olğan edi.
FSB Vladimir Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Vladimir Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.


text:
Dünya sağlıq teşkilâtı (DST) koronavirus yuqunçınıñ peyda oluv farzlarınıñ episini aktual saya. Bu aqta teşkilât yolbaşçısı Tedros Ghebreyesus bildirdi, dep yaza Azatlıq Radiosı.
«Bazı gipotezalar red etilgenine bağlı sualler peyda oldı. Bütün versiyalar ileride talil ve tedqiq içün açıq qalğanını tasdıqlamağa isteyim», – dedi Ghebreyesus Qıtayğa yollanılğan DST mütehassıslarınen keçirilgen subetlerge esaslanıp.
Bu afta Qıtayda DST yolbaşçılığındaki missiya virusnıñ laboratoriyada peyda oluv tahminlerini az ihtimalli sayıp, bir daa baqmaycaq, dep bildirdi. Mütehassıslar esas gipotezalar virusnıñ yelqanatlardan peyda olğanını ve başqa ayvanlardan insanğa keçkenini bağlay, dep ayta.
«Bu missiya bütün cevaplarnı tapmaycağını aytqan edik, amma o, COVID-19 sebebi olğan koronavirusnı añlamamızğa yaqın olmamız içün müim malümat qoşacaq», – dep qayd etti Ghebreyesus.
Amerika Birleşken Devletleri DST mütehassısları bergen hulâsalarnı tedqiq etecek, dep bildirdi.
Prezident Donald Trumpnıñ sabıq Amerika memuriyeti yañı koronavirus Qıtaynıñ Uhan şeerindeki laboratoriyadan tarqalması mümkün edi, dep bildirgen edi. Qıtay Halq Cumhuriyetiniñ akimiyeti bunı inkâr etip, Uhan virusologiya institutı soy viruslarnı tedqiq etmey, dep qayd etken edi.


text:
«Asker» cemaat birleşmesiniñ vekili Evelina Arifovanıñ fikirince, Qırımda ana-babasınıñ evinde keçirilgen tintüv onıñ vatandaş baqışlarınen bağlı. Bu aqta o, yanvarniñ 23-nde Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Tintüvler aqqında kütleviy haber vastalarından eşittim. Elbette, ana-babamnı tüşünem, amma olarnıñ menim faaliyetime iç bir alâqası yoq. Olar (FSB – QA) saba sürip kirdi, tintüv keçirdi. Kütleviy haber vastalarında oquğanlarıma köre, olar celpname bergenler, meni cinayet işlegenimde, qanunsız silâlı birleşmede iştira etkenimde qabaatlaylar. Men cemaat birleşmesiniñ azası olam ve silânen iç bir alâqam yoq. Ukraina vatandaşım ve memleketimni qorçalayım. Ana-babamnıñ bunıñnen iç bir alâqası yoq. FSB qırımtatarlarnı «qorquzıp», Qırımdan «çıqartacaq ola», – dedi Arifova.
Onıñ aytqanına köre, o, 2014 senesinden soñ Qırımdan esas Ukrainağa ketip, ana-babasınen bağ tutmay.
Saba haber etilgenine köre, Aqmescitteki Borçoqraq (Fontanı) mikrorayonınıñ Emel soqağında tintüv keçirilgen edi. Daa soñra belli oldı ki, Qırımdaki Rusiye FSBsi hadimleri «Asker» cemaat birleşmesiniñ komandan vekili Evelina Arifovanıñ ana-babası yaşağan evde tintüv keçirdi.
Rusiye FSBsiniñ hadimleri Qırımda «Noman Çelebicihan qanunsız ukrain batalyonınıñ» eki iştirakçisiniñ evinde tintüv keçire, dep bildirdi Rusiye kütleviy haber vastaları yanvarniñ 23-nde saba.
2018 senesi noyabr ayında advokat İslâm Velilâyev bildirdi ki, Qırımda «qanunsız silâlı birleşmelerde» iştirak etüv içün cinaiy taqipler çoqlaşa bile.
Ukraina uquq qoruyıcı organları erkânında qırımtatar batalyonını quruv munaqaşası 2016 senesinden berli devam ete. Qırımtatar Milliy Meclisi, bu meselenen bağlı bütün malümat Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve İç işler naziri Arsen Avakovğa berildi, dep qayd etken edi.
Ukraina İç işler nazirligine ait Ukraina Milliy gvardiyası, olarnıñ qurulışında «qırımtatar batalyonınıñ» qurulması aqqında beyanatlar şimdilik qanun seviyesinde tasdıqlanmağan beyanatlar olıp qla, dep qayd etken edi.
«Asker» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonına» arbiy bölük nomerasını bermege talap etken edi.