text:
Amnesty International Ukraina teşkilâtınıñ icraiy mudiri Oksana Pokalçuk, Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir işi»nde qabaatlav, «asılında bir şey isbatlap olamağan Rusiye FSBsi şaatınıñ ifadelerinde qurulğan», dep saya. Bu fikirni o, martnıñ 7-sinde Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde ifade etti.
Aq-uquq qorçalayıcısı: «Mahkemeni közetip, qabaatlavda yeterli deliller olğanını aytıp olamayım. Aynı zamanda SBUnıñ sabıq hadimi olğan FSB hadimi Kompaneytsev tosat-tosat ifadelerini qarıştıra ve bütün tafsilâtlarını bir arağa qoşıp olamay edi. O, pek çoq vaqıt «Hizb ut-Tahrir»niñ ne olğanını, onıñ sturkturasını ve diger tafsilâtlarnı añlattı. Lâkin yaqalanğanlarnıñ bu teşkilâtnen alâqalarına kelgende, Kompneytsev açıqtan qarışıp başlay ve iç bir şeyni isbatlap olamay edi… Sanki altı kişi plansız, bağsız, silâsız akimiyetni devirecek edi», – dep qayd etti.
Advokat Aleksey Ladin, telükesizlik hadimlerine böyle ciddiy qabaatlavlar «başından soñuna qadar ameliy maqsatlar» içün kerek, dep ilâve etti.
Advokat: «Menim fikrimce, «Hizb ut-Tahrir işi» siyasiy maqsat ile başlandı. Mahkeme qorçalavnıñ iç bir delillerini diñlemey ve avtomatik surette tevqif muddetlerini uzata… Maña köre, qabaatlanğanlarnı böyle ağır cinayetlerde qabaatlav, olarnı bir yıldan ziyade tahqiqat izolâtorında tuta bilmek içün yapıladır», – dep hulâsa çıqardı
Martnıñ 5-nde Rusiyeniñ kontroli altında olğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ üç figurantı: Timur İbragimov, Ernes Ametov ve Server Zekiryayevniñ azatlıqnı sıñırlav tedbirini iyünniñ 9-na qadar uzattı. Daa evel aynı tevqif muddetini Seyran Saliyev, Memet Belâlov ve Suleyman Asanov içün tayin etildi. Advokat Ayder Azamatov mahkemeniñ qararına, esassız ve adden aşırı sert dedi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetine köre yapılğanını tüşüneler. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd ete. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


c: text/html

text:
Rusiye kontrolindeki Yalta şeer mahkemesi martnıñ 3-nde patlayıcı maddelerni qanunsız azırlağanında ve saqlağanında qabaatlanğan siyasiy mabüs Yunus Maşaripovnı diqqatlı közetüv olacaq psihiatrik hastahanesine yatqızmağa qarar aldı.
Bu aqta advokat Aleksey Ladin Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Mahkeme qararında müvekkilime qarşı mecburiy tibbiy tedbirler aqqında aytıla. Mahkeme Yunus Maşaripovnı psihiatrik hastahanege ve intensiv közetüv altına yatqızmağa qarar aldı», – dep ayttı advokat.
Ladinniñ bildirgenine köre, imaye bu qararğa razı degil ve onı şikâyet etmege niyetlene.
«Şübhesiz şikâyet etecekmiz. İstinaf instantsiyası soñki qararnı çıqarğanına qadar Yunus Maşaripov SİZOda bulunacaq», – dep qoştı Ladin.
Hatırlatamız, yanvarniñ 16-nda Rusiye kontrolindeki Yalta şeer mahkemesiniñ oturışuvında Yunus Maşaripov işkencege oğratılğanını bildirdi.
Maşaripov 2017 senesi sentâbr ayında tutulıp apiske alındı. Aq qorçalayıcılarnıñ aytqanına köre, Rusiye FSBsiniñ hadimleri onı kötekledi ve aqımnen eziyetlediler, şunıñ içün özüne iftira atmağa mecbur edi. O, 2014 senesinden berli «bala ve pensiyalılarnıñ aqları bozulğanını teşkilâtlarğa bildirip», aq qorçalayıcı faaliyetinen oğraşqan edi.
«Krım 24» akimiyetke qoltutqan Qırım telekanalı FSBniñ aq qorçalayıcını çekken sorğu videosını derc etti. Sorğu vaqtında Maşaripov, «Yaltada içtimaiy-siyasiy vaziyetke dair malümat toplağanını, turistik mevsimni bozmaq içün plâjlarda ine atqanını, ormannı ateşke bergenini ve Rusiyege qarşı risalelerni tarqatqanını» tarif etti. Videoda aytılğanı kibi, Maşaripov bunı «Qırımtatar Milliy Meclisiniñ teşebbüsinen yaptı, onı ise Ukraina telükesizlik hızmetiniñ hadimleri idare etti».
Meclis reisi Refat Çubarov Qırım.Aqiqatqa bu malümatnı red etti.
Rusiye kontrolindeki Yalta şeer mahkemesi Maşaripovnı patlayıcı maddelerni yapqanında ve saqlağanında qabaatlap, 4 yıl koloniyada qalmasına ve 110 000 para cezası (tahminen 41 biñ ğrıvnâ) tölemesine üküm etti.
Qırımnıñ Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ Temyiz instantsiyası Maşaripovnıñ şikâyet arizasını qabul etti.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Yunus Maşaripovnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qaraçay-Balqar tili
Qaraçay-Balqar tili (öz adı: kъapaчaй-Maлkъap Tил / qaraçay-malqar til) - Kavkazda yaşağan Qaraçaylılar ve Balqarlarnıñ tilidir, Türkiy tillerniñ Qıpçaq gruppasına mensüp Qırımtatar tiline pek oşağan tildir. Qaraçay ve Balqar şiveleri bir-birine pek yaqın şiveler olğanı içün ortaq bir adnen de adlandırıla.
Elifbesi[deñiştir | kodunı deñiştir]
Qaraçay-Balqar elifbesi
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Chodiyor Doniyorov and Saodat Doniyorova. Parlons Karatchay-Balkar. Paris: Harmattan, 2005. ISBN 2-7475-9577-3.


text:
Qırımda mektep talebesi içün minimal komplektniñ fiyatı 10 biñden 20 biñge qadar ruble teşkil eti. Keyfiyetli arqa çanta, sport ve deñiştirilecek ayaqqap, bundan da ğayrı, deñiştirilecek kölmek satın almaq kerek olsa, fiyat eki qat yüksele, dep bildire RİA Krım agentligi.
Neşir Qırım sakini Svetlananıñ sözlerini aytıp bere, o, Aqmescit bazarlarında adiy bir arqa çantanıñ fiyatı 2,6 biñ ruble olğanını bildirdi.
«Fistan, sarafan ve kölmekni 3,5 biñ rublege aldıq. Bu da deñiştirilecek forma almadan. Sport urbası – şort ve fotbolka tahminen 800-1000 ruble, kedler 350-500 ruble, sport ayaqqabı 1-1,5 biñ, adiy sport kostümi 2-2,5 biñ ruble. Bunen beraber, tufli, kolgotki, emekler içün urba, kantselâriya. Umumen olaraq, yavaş-yavaş satın almasañ, birden tahminen 20 biñ ruble kerek olacaq», – dep añlattı qadın.
Oğlan balanı mektepke azırlamaq içün aynı bu qadar para sarf etmek kerek. Picak fiyatları 1 biñ rubleden başlana, ştan – 350 rubleden başlap, kölmek – 350 rubleden 1,2 biñ rublege qadar. Kostüm olaraq alınsa, bu eñ azdan 1,5 biñ ruble olacaq, amma kölmek ve boyunbağ içün ayrı tölemek kerek olur.
Kremlge boysunğan Qırım ükümetiniñ Sanayı nazirliginiñ malümatına binaen, yarımadada 17 mahsus bazar ve eki yarmalıq çalışa. Bundan da ğayrı, mektep mahsulatı satılması içün yarımada bazarlarında 436 ticaret yeri ayırıldı.
2015 senesi mektep bazarında satıcılar qayd etken edi ki, keçken senege köre, mahsulat fiyatları 50 fayızğa, bazı şeylerniñ fiyatları ise 70 fayızğa arttı. Qırım sakinleriniñ sözlerine binaen, balanı bücet variantınen (sport kostümini almadan) mektepke azırlamaq içün tahminen 20 biñ ruble kerek edi.


text:
«Hizb ut-Tahrir davasınıñ» eki iştirakçisi Arsen Cepparov ve Refat Alimov noyabr 24-de mecburiy ekspertizadan keçmeleri içün psihiatrik hastahanege avuştırılacaqtır. Bunı noyabr 24-de advokat Emil Kürbedinov Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Bugün Cepparov ve Alimovnı Müslim Aliyev olğan yerge alıp ketecekler – Aqmescitniñ 15 sanlı psihiatrik bölügine. Mecburiy ekspertizadan keçken er kes anda ketirile», – dep izaatladı Kürbedinov.
Noyabr 17-de belli oldı ki, yaqalanğan Müslim Aliyev mecburiy psihiatrik ekspertizağa yollanıldı.
«Hizb ut-Tahrir» davasınıñ Yaltalı iştirakçileri yarım yıldan ziyade apiste yata. Birinci dört kişi 2016 senesi fevral 11-de yaqalanğan edi. Olarnıñ arasında İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku da bar. Ondan ğayrı qurucılıqnen oğraşqan Aluşta sakini Müslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, ve Yaltalı çeçek satıcısı Vadim Siruk da yaqalanğan edi.
Uquq qorçalayıcılar apiske alınğan Yalta sakinlerini siyasiy mabus olaraq tanıy.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Memet Nıyazi ayı ve ebedî anılması – Güner Akmolla
Bayırlar koterılmeden dağlar kokke qavuşmazlar, ırmaqlar ağıp kelmeden taşmazlar okeanoslar, qasabalar koterılmeden koyler zamanğa dayanmazlar, efsaneler aytılmadan şiirler yazılıp bolmazlar, şeyitler qara cerge qavuşmadan gaziler tuvmazlar, milletlerın tarihıne epımız kırmeden devırler ilerı ketalmazlar…degen tuşuncelernı bo beyitten anladım men: „Qalmasaydı, Ya Rabbi, Cürt kenede camanğa” (Oz cürtımda ğaripmen, Olımsız Şiirler, 2007, s.95)
QASIM AYI ULU ȘAIR MEMET NIYAZI’GE
Dünyada qalğan Dobruca Qara Denız kenarında
Tarih onı canlandırğan bızım bay Tatarlıqta!
Memet Niyazi Vatan degen alaysı tatarlarğa
Şiirlerı soz tatlısı, durkı bolıp koylerge yazılğanda!
Bar bol bızge ULU ŞAİR, yuqularnı dağıttın sen
Kuneş kıbı AY-YILDIZNI dünyamızğa tıktın ken!
Yüz qırq ekı sene senmen barlığımıznı caydıq
Senın bergen can-ruhınman Tatarlıqnı tanıttıq!


text:
Rusiye kütleviy haber vastaları Qırımdaki FSB idaresiniñ malümatına esaslanıp, Qırımnıñ esas Ukraina ile memuriy sıñırda «Asker» teşkilâtınıñ iştirakçisi Seit-İbraim Zaytullayevniñ yaqalanması aqqında bildire.
«Zaytullayevniñ eşyaları baqılğanda «Asker» vatandaş birleşmesiniñ iştirakçisine ait şeadetnamesi tapıldı. Soraştırılğanda bir yıldan ziyade Noman Çelebicihan qırımtatar batalyonınıñ erkânına kirgeni belli oldı. Zaytullayev Qırımda, şu cümleden devlet sıñırındaki Rusiye kiriş noqtalarında, diversion-terroristik areketlerni yapacaq mütehassıslar azırlanğanını tarif etti», – dep bildire İnterfaks.
RİA Novosti Krım malümatına köre, taqiqat organları yaqalanğan kişige qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 1-inci qısmında qayd etilgen cinayet alâmetleri (Rusiye Federatsiyasınıñ devlet sıñırından qanunsız keçüv) boyunca cinaiy iş açtı.
Rusiye FSB resmiy saytında buña dair bir malümat yoq.
Rossiya 24 kanalı yaqalanğan Zaytullayevniñ sorğu videosını derc etti.
Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat ögrenmege tırışa.
Lenur İslâmov qurulayatqan Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonına» arbiy bölük nomerasını bermege talap ete.
Ukraina uquq qoruyıcı organları keçken yıldan berli qırımtatar batalyonınıñ meydanğa ketirilmesini muzakere ete. Qırımtatar Milliy Meclisi bunıñnen bağlı bütün malümat Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve İçki işler naziri Arsen Avakovğa berildi, dep bildirgen edi.


text:
Fevral 25, cumaertesi künü Kyivde «Qırım işğal altında: Ukraina ve dünyağa olğan tesiri» adı ile eki künlük Halqara forum başlandı. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Kiriş sözüni seslendirgeni vaqıtta Ukraina Haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar, bu forumnıñ esas maqsadı – Qırımnıñ qaytarılması içün aletletlerniñ azırlanılaması olğanını ayttı.
Emine Ceppar: «İşbu forumnıñ maqsadı – Qırım meselesini daa bir kere kötermek, ve Qırımnı nasıl etip qaytaracağımıznı tüşünmek. Nasıl aletlerni qullana bilemiz. Rusiyeni, Ukraina ve ukrain vatandaşlarına qarşı yapqan cinayetleri içün, mesuliyetlikke çekmek içün ne yapmal?», – dedi.
Ukraina Tışqı işler naziri Pavlo Klimkin öz muracaatında Qırım meselesiniñ diplomatik usulda çezilmesiniñ emiyetini qayd etti. Klimkinniñ fikirine köre, halqara uquqiy aletler, yarımadanıñ siyasiy ve iqtisadiy sıñırlamaları, işğalci devletke qarşı siyasiy ve iqtisadiy sanktsiyalar, faal arekkete olğan şahıslarğa qarşı yaptırımlar – bu aletlerni Ukraina ve saire halqara ortaqlarımız qulana bile.
Onıñ sözlerine köre, Ukraina Tışqı işler nazirligi, Qırımnıñ qaytarılması içün halqara ğayretni küçlendirmek içün, elinden kelgenini yapa.
Fevral 26 künü Ukrainada «Qırımnıñ Rus işğaline qarşı küreş Künü» qayd etile, bütün Ukrainada Qırımğa destek bildirmek içün aktsiyalar keçirilecek. Bu künü Qırım Yuqarı Şurası binası qarşısında Ukrainanıñ topraq bütünligine destek olaraq miting keçirilgen edi. O vaqıt mitin iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarları, şu cümleden «Russkoye yedinstvo» virqasınıñ vekilleri çıqqan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov Rusiye TİN başı Sergey Lavrovnıñ Qırım platforması ile bağlı bildirmesini Rusiyeniñ çaresiziligi dep sayğanını ayttı.
«Lavrovnıñ aytqanlarına kelgende, Rusiye reberligi çaresizliktedir, çünki Qırım platforması sayesinde, dünyada yüz bergen diger vaqialarğa baqmadan, şu cümleden Afğanistandaki vaziyet de, Qırımnıñ işğal azat etilüv meselesi kün tertipniñ yuqarısında», – «Ukrinform» Çubarovnıñ aytqanlarından alıntı ketire.
Onıñ sözlerine köre, Rusiye bunı pek begenmey. Çünki Qırımnı ilhaq etme ıntılıvına dünya yavaş-yavaş alışıp, qabul etecegi ve soñra da tanıp bunı başlaycağı ile bağlı taktikası doğru çıqmadı.
Evel, Rusiye TİN başı Sergey Lavrov, Kyivde olıp keçken «Qırım platforması»nıñ ilk sammitine «suniy şekilde yaratığan rusofob aktsiya» dedi.
Frenkistan Tış işler naziri Jan-İv Le Drian keçende Kyivde olıp keçken "Qırım platforması"na "ğayet müim diplomatik vaqia" dedi ve Frenkistan Qırım MC ve Aqyar şeeriniñ qanunsız ilhaqını iç bir vaqıt tanımağanını ve tanımacağını bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Avropa Şurasınıñ prezidenti Şarl Mişelile soñ maqsadı Qırımnı Kyivniñ nezareti astına qaytarmaq olğan «Qırım platformasınıñ» ilerideki işi çerçivesinde diger halqara ortaqlar ile küçlerniñ koordinatsiyasını muzakere etti.
Kyivde avgustnıñ 23-nde «Qırım platformasınıñ» birinci sammitinde iştirak etken 43 memleket ve halqara teşkilât Ukraina topraq bütünligini halqara seviyede tanılğan sıñırlarda ğayrıdan tiklemege çağırğan ortaq Beyannameni imzaladı.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba sammitte qabul etilecek beyannamağa temsilcileri Kyivge kelmegen devletler qoşula bile, dep bildirgen edi.
Rusiye sammit keçirilüvine qarşı naralızıq bildirgen edi. Moskva tedbirni «şabaş» dep adlandırdı ve iştirakçilerini aqibetler bekley, dep qorquza. Forum başlamazdan evel Rusiye akimiyeti Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba ve Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtibi Oleksiy Danilovğa qarşı şahsiy sanktsiyalar kirsetti.
Rusiye kontrolindeki «Qırım platformasını» ve avgustnıñ 23-nde Kyivde olıp keçken sammitini «Ukraina sakinlerine Qırımnı işğalden qurtaruv faaliyetini köstermek» içün «informatsion fon» dep adlandırdı.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Ukraina havfsızlıq hızmeti 2014 senesi mayıs 2-de Odessada yüz bergen vaqıalarnen bağlı olğan vatandaşlarnı Rusiyede yaqalanğan Qırım faali Gennadiy Afanasyev ve «Znamâ» işhanesiniñ sabıq müdiri Yuriy Soloşenkoğa deñiştirmeni azırlay. Bu malümatnı iyün 10-da Kiyevde Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ reisi Vasiliy Gritsak tasdıqladı, dep bildire Azatlıq Radiosı.
«Men bunı tasdıqlamağa isteyim – bu deñiştirmeniñ azırlanması boyunca iş alıp baramız», – dedi o. Tafsilâtlı malümatnı Gritsak bermedi.
Bundan evel böyle deñiştirme aqqında «Ukrainskiy vıbor» («Ukrain saylavı») areketiniñ lideri Viktor Medvedçuk bildirgen edi, o, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ qudası ola.
İyün 1-de Ukraina havfsızlıq hızmeti reisiniñ mesleatçısı Yuriy Tanditniñ Azatlıq Radiosına bildirgen malümatına köre, Rusiyede apiste bulunğan 31 Ukraina vatandaşından ğayrı, Donbassta Moskva tarafından desteklengen separatistler daa 100-den ziyade ukrainni tuta, 665 kişi belgisiz ğayıp olğan sayıla.
Rusiyede 26 yaşındaki Gennadiy Afanasyev Qırım territoriyasında terroristik birligini teşkil etkeninde qabaatlandı ve 2015 senesi 7 yılğa apiske qaldırıldı, 74 yaşındaki Yuriy Soloşenko ise, casuslıqta qabaatlanıp 6 yılğa apiske qapatıldı.


text:
Qırım energetik qamaçavı toqtatılmasına qarşı çıqqanlar salı künü, dekabr 8-de, Kiyevde Ukraina prezidenti memuriyeti yanında narazılıq numayışını keçirip, «Qırım meselesini» Minsk añlaşmalarına qoşmağa talap etecek olalar.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa aktsiya teşkilâtçısı Gayde Rizayeva bildirdi.
«Muayyen talaplarımnı bildirerim. Bu tedbirniñ teşkilâtçısı olam… Prezident ile körüşüvde israr etecegim, çünki bunı er alda etmek kerek. Prezidentten ğayrı, bunı kimse etmez. Qırım Minsk añlaşmalarına qoşulğanında bu er şeyni yapmağa daa da qolay olur. Biznen o vaqıt oynmaycaqlar», – dedi o.
Rizayevanıñ aytqanına köre, aktsiya iştirakçileriniñ tam miqdarı daa belgisiz. Qayd etkeni kibi, «Pravıy sektor», «Aydar»dan balalar olacaq, Maydan iştirakçileri, «Avtomaydan».
Faali dey ki, insanlarnıñ siyasetçilerden közü qaytqan, «bizden de közleriniñ qaytmasına» yol bermemek kerek. «Fikrim – siyasetçi ve halq, aytılğanı kibi, farqlı aqımlardır», – qayd etti Rizayeva.
Meclis yetekçileriniñ ve devlet başınıñ elektrik yolağınıñ işlettirilmesi aqqında añlaşmalarını izaatlap, buña qatiyen qarşı olğanını bildirdi. «Menimce, kerçekten de bir, eki, atta bütün pıtaqlarnı işlettirmege mümkün edi, amma biz bir şeyge kelse ve onıñ (Rusiye – QA) aqiqiy areketlerini körse edik. Şimdi ise irade kösterilmesi kibi ola», – dedi aktsiya iştirakçisi.
Sözlerine köre, Meclis reisi Refat Çubarov ve qamaçav idarecisi Lenur İslâmovğa prezident memuriyeti yanında keçirilecek narazılıq numayışı aqqında bildirdi.
Qırım qamaçavınıñ diger temsilcileri ve ukrain akimiyetiniñ izaatı şimdilik daa yoqtır.
Gayde Rizayeva – Qırımdan mecburen köçip kelgen Yevromaydan faali. Qırım işğalinden evel 10 yıl devamında mahkemede çalıştı ve «Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ nam qazanğan adliyecisi» unvanını elde etti. Bıltır iyün ayında «LHC» blokpostında yaqalandı ve üç buçuq ay devamında esirlikte yaşadı. Reinelerniñ deñişmesi ile oğraşa ve Donbassqa yardımnı alıp bara.
Yaqında Qırım qamaçavı ştabınıñ reberi Lenur İslâmov ştab «Ukrenergo»ğa «Kahovka-Titan» elektrik yolağını Qırımğa ceryannı bermek içün tamamınen azırlamağa ruhset bergenini bildirdi. Qırımtatar Milliy Mecelisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Refat Çubarovnıñ sözlerine köre, faaller tamirlengen elektrik yolağını qullanmağa fırsat berirler. Dekabr 7 künü «Pravıy sektor» ve «Aydar» temsilcileri bunıñ ile razı olmağanlarını bildirdiler.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım qamaçavı teşebbüsçileri dekabr 6 künü qıtaiy Ukrainadan yarımadağa elektrikniñ bir yolaq vastası ile berile bilecegi aqqında bildirgen ediler. Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko tasdiqaldı.


text:
Cuma künü, yanvarniñ 17-nde, işğal etilgen Qırımda 79 yaşında Qarasuvbazar sakini, qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Eldar Şabanov vefat etti. Bu aqta aq qorçalayıcı Abdureşit Cepparov Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Eldar ağa Şabanov Aqmescitniñ 7-inci şeer hastahanesinde reanimatsiyada vefat etti. Bir qaç kün evelsi onı anda yüregi tutulğan soñ ketirgenler. Bizler, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri içün o efsane olıp qalacaq. Bayağı yaşta olıp, yüregi hasta olğanına baqmadan, faal bir insan olmağa devam etken edi», – dep tarif etti aq qorçalayıcı.
Şabanovnıñ vefatı aqqında qırımtatar faali Nariman Celâl, qırımlı jurnalist Lilâ Bucurova, «Qırım ailesi» cemaat teşkilâtınıñ reisi Anife Kurtseitova ve digerleri bildire.
Cenaze bugün üyleden soñ Qarasuvbazar rayonında qılınacaq.
Eldar Şabanov 1940 senesi mayısnıñ 24-nde vefat etti. Anasınen beraber Qırımdan Orta Asiyağa sürgün etilgende dört yaşında edi. Sürgünlik yerlerinde qırımtatar milliy areketine qoşuldı. 1969 senesi Şabanov Qırımğa qayttı. 2 aydan soñ onı pasport rejimini bozğanı içün apiske aldılar. Qırımnı terk etmege mecbur olıp, Abinskte (Krasnodar ülkesi) yerleşti. Mında qırımtatar halqınıñ evine qaytması içün aktsiyalar teşkil etti. 1970 senesi faal kene Qırımğa qayttı. Onı kene apiske aldılar. 1990 senesi faal Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı oldı.
İşğalden soñ Şabanov qırımtatar halqınıñ menfaatlarını qorçalav aktsiyalarında iştirak etti.


text:
İyülniñ birisinden başlap Aqmescit (Simferopol), Yalta ve Aluştada şeer trolleybuslerniñ ücreti 17 rüblege qadar paalılaştı. Qırım fiyat ve tarifleri Devlet Komitetinde haber etkenleri kibi, yol ücretini deñiştirmek muracaatı "Krımtrolleybus" müessisesinden keldi.
Qırım fiyat ve tarifleri Devlet Komitetiniñ reis muavini Aleksandr Ponomaröv, tarif köterilgenini tefsir etip, "fiyat paalılaşqanı, yol ücretini iqtisadiyat tarafından kerekli seviyege ketirmeknen bağlı", dep ayttı.
"Tarif tayininde közde tutulğan tedbirler, müessiseniñ donatmasınıñ yañartmasınen ve trolleybuslarnıñ aqşam ve gece vaqtında yürmesinen bağlı", - dep qoştı o.
Aqmescit, Aluşta ve Yalta şeer trolleybuslarında yol ücreti 14 rüble edi.
2019 senesi aprel 1-inden Qırımda şeer avtobuslarınıñ fiyatı paalılaştı.
2019 senesi yanvar 1-inden Kezlev tramvaylarında yol ücreti bir rublege paalılaştı.


text:
İşğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvler vaqtında Rusiye uquq qoruyıcıları eñ az 10 insannı tuttı, dep bildire «Qırım birdemligi».
Berilgen malümatqa köre, Rustem Seythalilov, Tofik Abdulgaziyev, Cemil Gafarov, Seyran Murtaza, Alim Kerimovnıñ evlerinde tintüvler bitti. Olarnı Aqmescitteki Rusiye FSBsiniñ idaresine alıp ketkenler.
Bundan evel Rusiye uquq qoruyıcıları Aqmescit sakinleri Farhad Bazarov, Riza İzzetov ve Şaban Umerovnı Qırımdaki Rusiye FSBsiniñ idaresine alıp ketti.
Bavurçıda keçirilgen tintüv vaqtında semetdeşlerine qoltutmağa kelgenlerden eki kişi Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov da tutuldı. Bunıñ sebebi Rusiye uquq qoruyıcıları ve Bavurçı qasabasınıñ sakinleri arasında çıqqan qavğa oldı.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ haber etkenine köre, Aqmescitniñ Bavurçı qasabasındaki Memet Appazov soqağında semetdeşlerine qoltutmağa kelgen 5 kişi tutuldı. Olarnıñ soyadları qayd etilmey.
Martnıñ 27-nde saba FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayılğan eñ az 25 insannıñ evinde tintüv keçire. «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ haber etkenine köre, tahqiqat tedbirleri qırımtatarlar yaşağan evlerde keçirile.
Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqlap, şübhelilerniñ sayısını ve olarnıñ soyadlarını aydınlatmadı.
Daa evel haber etilgeni kibi, tintüvler Aqmescit rayonınıñ Mamaq (Strogonovka) köyü, Aqmescitniñ Bavurçı qasabası, Qarasuvbazar rayonınıñ Köneçi (Vladimirovka) köyünde keçirile.
Faallerniñ bildirgenine köre, Bavurçı qasabasında tintüvler keçirilgen maalleni Rusiye gvardiyası qapattı. Yerli sakinlerni evlerine yibermeyler.
Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Halqara havfsızlıqnıñ yañı mevamını ufaq halqlarnıñ, şu cümleden, qırımtatar halqınıñ menfaatını köz ögüne alıp, inkişaf etmek kerek.
Bunı Qırım.Aqiqatqa qırımtatar milliy Meclisniñ tış alâqalar idaresiniñ başı Ali Hamzin bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, Rusiye ve Ğarpnıñ arasında qarşılıq kerginleşe, şunıñ içün dünyanıñ ileri memleketlerine dialog yoluna adım atıp, «bütündünya buhranından çıquv yollarını» qıdırmağa kerek.
Birinci adım, dep tüşüne Hamzin - «1994 senesi Ukrainanıñ topraq bütünligi boyunca Budapeşt memorandumınıñ kefil devletleriniñ mecburiyet ve mevamı negizine qaytmalı».
«Ekinciden – dünyanıñ ileri memleketleriniñ 1945 senesi olğan №2 Yalta konferentsiyası kibi meydançıqta körüşüvi. Mında ufaq halqlarnıñ, şu cümleden, qırımtatar halqınıñ menfaatını köz ogüne alıp, halqara havfsızlıqnıñ yañı mevamını inkişaf etmek kerek», – dedi o.
Şimdi, dedi Hamzin, er şey belgisiz bir neticege ketmekte.
«Biz, belki de, ekinci cian cenkinden soñ pekitilgen nizam bozuluvınıñ şaatları olurmız. Onıñ yerine içtimaiy sarsıntılar, qanlı milletlerara ziddiyetler, cenkler kele bile»,– dep tüşüne Hamzin.
Meclis temsilcisi emindir ki, Rusiye ve Ğarbiy memleketler «kendi istilâiy mevamlarından vazgeçmeli».


text:
Yaqalanğan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ evinde 2015 senesi yanvar 30 künü sabadan berli tintüv keçirile. Rusiye arbiyleri tintüv maqsadını ne yaqalanğannıñ tuvğanlarına, ne de ev saiplerine ayta.
«Evge eki beyaz mikroavtobus keldi, silâlı, maskalı insanlar çıqıp, azbarğa kirdiler. Köpek avuldamağa ve olarnıñ üstüne atılmağa başladı. Köpekni atıp öldürecek ediler, amma men vaqtında çıqıp, köpekni olardan çekip aldım»,– dedi Qırım.Aqiqat mühbirine Çiygoznıñ kiyevi İlyas.
Onıñ aytqanına köre, uquq qoruyıcılar evge kirip, tintüvge olğan orderni oqudı ve Ahtem Çiygoznıñ apayından ğayrı er kesni evden çıqmağa mecbur ettiler.
«Ahtemniñ ömür arqadaşı – Elmira anda bir özü qaldı. Olar özlerini pek qaba alıp baralar. Kendileri ile şaatlarnı da ketirdiler. Ne qıdırğanlarını aytmaylar, amma, menimce, er şey adet üzre – silâ, afyon, yasaqlanğan edebiyat. Soñra ise, tintüv devamında, istegen şeyni tutıp alacaqlar, ğaliba», – dedi İlyas.
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, Çiygoznıñ eviniñ etrafını sarıp alğan silâlı insanlar azbarğa yaqın artıq kimseni qoymay, keleyatqan insanlarnı çette turmağa çağıralar.
Facebook qullanıcıları tintüv keçirilgen yerden video yüklemege başladılar.
Taqiqat tedbirleri Rusiye Federatsiyası Cinaiy Kodeksiniñ 212-nci madde, 1-nci qısmı («kütleviy numayışnı teşkil etüv») boyunca keçirile.
Ahtem Çiygoznıñ evi yanında onıñ özü yolbaşçılıq etken Bağçasaray regional meclisiniñ vekilleri toplaştı.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ cezasını belgilep, onı 2015 senesi fevral 19-na qadar apiske almağa qarar aldı.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Onıñ aytqanına köre, 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen narazılıq aktsiyası aqqında laf kete.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Çiygoznı 2015 senesi fevral 19-na qadar apiste qaldırdı.
Bunıñnen beraber tünevin «Sebat» cemaat teşkilâtı idaresiniñ azası, «narazılıq meydanlarınıñ» faali Seydamet Gemeci yaqalandı. Cumaaqşamı künü, yanvar 29-da, mahkeme onı eki ayğa qadar apiske aldı.
Qırım kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, Seydamet Gemeci uquq qoruyıcılarnıñ qanunsız areketlerine narazılıq bildirip, açlıqnı ilân etti. Qırımtatar
Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Çiygoznıñ yaqalanmasını izaatlap, Qırımda qırımtatar milliy areketiniñ faallerine yapılğan basqınıñ yañı basamağı başlanğanını ayttı.


text:
Avgust 5-te Aqmescitte silâlı uquq qoruyıcılar «Divan» qırımtatar qavehanesine keldi. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov Facebook saifesinde bildirdi.
«Bu daqqalar Aqmescitte şeer merkezindeki populâr qırımtatar «Divan» qavehanesine maski-şou keldi. Olar içki azbarçıqta toplaşa... Demek ki, olıp keçken vaqia Gorkogo soqağında kezgenlerden saqlanıla», – dep ayttı Çubarov.
Rusiyeli uquq qoruyıcılarnıñ resmiy saytlarında Aqmescitte keçirilgen er angi operativ tedbirler aqqında malümat yoq.
İşğal etilgen Qırımda silâlı insanlarnıñ tarafından keçirilgen tintüvler sıq ola. Mayıs 12-de Bağçasarayda rusiyeli uquq qoruyıcılar musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede, dört Bağçasaray sakini yaqalandı ve terrorizmde qabaatlandı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abeltarov ve Enver Mamutov. Olar FSB hadimleri tarafından Rusiyede terroristik teşkilâtı olaraq tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şeklenilip yaqalandı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina işğal etilgen Qırımnı bir vaqıt Rusiye toprağı dep tanımaycaq. Bu aqta baş nazir muavini, Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri naziri İrına Vereşçuk GB News Britaniya kanalınıñ yayınında ayttı.
«Bu (Qırımnıñ «Rusiye» olaraq tanıluvı – QA) bir vaqıt olmaycaq. Biz 2014 senesi tanımağanımız kibi, Qırımda Rusiye akimiyetini tanımaycaqmız. Ukraina halqı buña izin bermez. Ukraina toprağı tam ve bölünmez qalsın dep, pek çoq can ketti ve çoq qan töküldi», – dep ayttı Vereşçuk.
Qırımtatar Milliy Meclisi, Qırımnıñ Kyiv kontroli altına qaytarıluvı Rusiye ile muzakerelerde bir şart olmalı, dep bildirdi.
Martnıñ 7-nde Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı cenk toqatıluv şartlarından biri Kyivniñ Qırımnı Rusiye olaraq tanıması ola, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Kremlniñ işğal altındaki Qırımnı «Rusiye» olaraq tanımaq talabını izaatlap, Kyiv ultimatumlarğa azır degil, amma Kremlniñ talaplarınen bağlı «belli bir qararları» ola bile, dep ayttı.
Ukraina akimiyeti Qırım ve işğal etilgen Donbas topraqlarını diplomatik yollarnen kontrol altına almağa tırışacaq, dep çoq aytqan edi.
Ukrainağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Mesken rayonlarğa top, çoqlu ateş sistemaları ve ballistik raketalar vastasınen ateş açıla. Rusiye ordusınıñ zırhlı tehnikası Kyiv ve Rusiye sıñırına yaqın bir qaç vilâyet merkezini sarıp almağa tırışa.
Rusiye Ukrainağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: rukrymr.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
«Memorial» uquq qoruyıcı merkez Çeçenistanda Groznıy şeerine dekabr 4 künü ücüm etken boyeviklerniñ tuvğanlarınıñ daa 5 evi yıqtırılğanı aqqında haber ete. Böyleliknen, uquq qoruyıcılarnıñ malümatına köre, yıqtırılğan evlerniñ umumiy sayısı – 15 oldı, dep haber ete Radio Svoboda.
Güdermeste, Koşkeldı, İşhoy-Yurt, Geldagan ve Alpatovo köylerinde evlerni yıqtılar. Geldagande atta ağır tehnika qullanıldı, «evniñ yerinde qurucılıq çöplüginiñ obası qaldı», denile «Memorial»nıñ beyanatında.
Groznıy şeerine dekabr 4 künü olğan ücümden soñra Çeçenistan başı anna-babalar balalarnıñ areketleri içün mesülietli olğanını bildirdi. Onıñ aytqanı kibi, boyeviklerniñ qorantalarını Çeçenistandan quvıp, evlerini yoq etecekler.
«Azaplarğa qarşı komitet»niñ reisi İgor Kalâpin Kadırovnıñ bu kibi sözlerini vazife salâhiyetleirnden üstün çıquvı olaraq tanıdı ve Çeçenistan başına nisbeten cinaiy işni açmağa talabı ile Baş prokuratura ve Taqiqat komitetine muracaat etti.
Soñra Kadırov ücüm etken boyeviklerge aqça bir Kalâpin tarafından berilgeni aqqında aytıp, şimdi ise «nasıldır bir Kalâpin bandit ve olarnıñ tuvğanlarını qorumağa turğanı» sebebinden öz tüşüncelerini bildirdi.
Bunıñ ile, dekabr 18 künü Rusiye prezidenti Vladimir Putin jurnalistlerniñ Çeçenistan vaziyeti aqqında sualine cevap berir eken, Kadırov, Rusiye vatandaşları kibi, memleketniñ qanunlarına riayet etmek kerekligini bildirdi.


text:
Halqara para fondınıñ matbuat-hızmetinde olğan malümatqa köre, Ukraina ükümetiniñ iqtisadiy programması Fondnıñ destegi ile makroekonomik stabilliginiñ pekitilmesi, iqtisadiy idareniñ qaviyleşmesi içün olacaq ve ealiniñ eñ zayıf qatlamlarınıñ qoruvında turğun iqtisadiy ilerimesine ketirmek kerektir.
HPF qararı Ukrainağa deral 3,19 milliard dollar bermege musaade ete. Bundan da ğayrı, 1,29 milliard dollar bücetniñ destegine ayırılacaqtır. Ekinci ve üçünci ödevler Halqara para fondınıñ semereligine köre, eki aylıq nezareti neticesinde berilecek.
Halqara para fondınıñ tarafından ödünçniñ berilmesi Ukrainağa Bütündünya bankından, AB ve diger maliyeviy donorlardan ödünç almağa imkân yarata.


text:
Sentâbr 14-ne keçirilmesi belgilengen saylavlarğa qırımtatarlarnıñ 20-30 fayızı baracaq.
Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl Qırımnıñ öz başına ilân etilgen akimiyet vekilleriniñ qırımtatarlarnıñ faal sürette Rusiye pasportlarını aluv ve saylavlarda iştirak etmek niyetleri bar olğanı aqqında aytqanlarını izaatlap, Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, Qırım akimiyeti qırımtatar saylayıcılarınıñ faal iştiragine ümüt etmemek kerek.
«Men taqdim etilgen statistikanı red etmeycem, 100% Rusiye pasportını alsa da. Mence, yalıñız tecribesiz insanlar berilgen pasportlarnıñ sayısını saylav bölüklerinde qırımtatarlarnıñ iştiragi ile qıyaslay bileler. Bu külkünçli ve tecribesizdir. Adamlar pasport alğanlarını añlaymız, bunıñ bam-başqa sebepleri bar, mal-mülk, qoranta munasebetleri, lâkin saylavlarda iştirak etüv degil. Ekinciden, men keçken saylavlarda iştirak etken qırımtatarlarnıñ sayısı saylav bölüklerine keleceginen razı degilim. Saylavlarğa, belki de, 20-30% kelir», – dep ayttı Celâl.
Onıñ qayd etkenine köre, Qırımtatar Milliy Meclisi saylavlarda iştirak etmese de, semetdeşlerine rey bermekten vazgeçmege aytmağan edi.
«Biz er daim inandırmağa tırışamız. Lâkin bu sefer bizler yalıñız açıq sürette qararımıznı aytıp, semetdeşlerimiznen ananeviy subet usullarını qullanmayıq. Bizler bu sefer saylavlarda iştirak etmemek kerekligini ve bunıñ sebebini añlattıq. Qalğanı, er kesniñ şahsiy qararıdır», – dep qayd etti Celâl.
Lâkin, Meclis reisiniñ muavini emin ki, qırımtatarlarnıñ ekseriyeti Meclis qararına qulaq asacaq, daa bir qısım ise saylavlarğa barıp, yalıñız yerli şura içün rey berecek, «Devlet şurası» deputatlarını ise saylamaycaq.
Qırım saylav komissiyasınıñ reisi Mihail Malışevniñ qırımtatarlarnıñ vaqtından evel rey bermek istekleri aqqında aytqanlarını Celâl külkünçli dep adladı.
«Qırımtatarlarnıñ belli bir sayısı bara bile, kerçekten. Lâkin saylavlar künü olarğa bir şey yapacaqlar, qorquzacaq ve ilâhre kibi şeyler külkünçlidir», – dep ayttı Meclis reisiniñ muavini.
Bunıñnen beraber, Qırımnıñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca «Devlet komitetiniñ» reis muavini Nadir Nomanov bildirdi ki, qırımtatarlarnıñ 90% ziyade Rusiye vatandaşını pasportını elde etti, qalğanları – pasport almaq içün vesiqalarını teslim ettiler.
Qırım saylav komissiyasınıñ reisi Mihail Malışev bildirdi ki, qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerde vaqtından evel rey bermek içün bayağı ariza bar. Böyle añlatalar – bazıları olarnı saylav bölüklerinde körmelerini istemeyler. Olar keleler ve şimdi bile aqqını qullanalar.


text:
Avropa komissiyası Avropa parlamenti ve Avropa birligi Şurasına Ukraina vatandaşları içün vizalarnı lâğu etmege teklif ete. Bunı Avropa komissiyasınıñ matbuat hızmeti bildire.
Avropa Komissiyası Ukrainanı vatandaşları Şengen zonasını vizasız ziyaret ete bilgen memleketler sırasına qoşmağa teklif ete.
Avropa komissiyası keçken sene dekabr ayında Ukrainanıñ viza liberalizatsiyası areketleriniñ planları çerçivesinde bütün qaidelerge uyğanına müsbet qıymet kesken edi.
Avropa komissiyasınıñ fikirince, bu teklif Avropa parlamenti ve Avropa Birligi Şurasında qabul etilgen soñ biometrik pasportı olğan Ukraina vatandaşları Şengen zonasını 90 kün devamında ziyaret etmek içün viza almaycaqlar.
Aprel 19-da Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bildirdi ki, Avropa komissiyası Ukraina içün Avropa Birligi ile viza rejiminiñ liberalizatsiyası boyunca tekliflerini Avropa parlamenti ve Avropa Birligi şurasına eñ yaqın «künleri, belki de, atta saatlerde» berecek.
Mart ayında Ukraina viza liberalizatsiyası boyunca areketler planlarınıñ talaplarını yerine ketirdi. Avropa komissiyası aprel ayınıñ soñuna qadar Ukraina vatandaşlarına «şengen» memleketlerine qısqa müddetli ziyaretler içün vizalarnı qanun derecesinde lâğu etmege teklif etmeli. Bundan soñ teklifni Avropa parlamenti ve Avropa Birliginiñ 28 memleket azası tasdıqlamalı.


text:
Bunı bugün Ukraina Yuqarı Radasında baş nazir Arseniy Yatsenük bildirdi.
«Bizden mülkimizni hırsızladıar – bu bizim Qırım, bizim Yalta, bizim deñizimiz, bizim toprağımız, Vladimir Vladimiroviç!», – dep ayttı ükümet yolbaşçısı.
Onıñ bildirgenine köre, Ukraina halqara toplulıqnen beraber «Qırımnı siyasiy ve diplomatik manada adım-adım qaytaracaq».
Jenevada Ukrainadaki buhranğa bağışlanğan dört taraflı körüşüvniñ iştirakçileri vaziyetni eyileştirüv aqqında añlaştılar. Rusiye tış işler naziri dedi ki, taraflar Ukrainada olğan qanunsız silâlı birleşmelerni dağıtmağa, em de zapt etilgen memuriy binalarnı boşatmağa añlaştılar.


text:
Ukrainada Rusiye telekanalınen planlaştırılğan teleyayın boyunca HSN bildirmesi
Ukraina haber siyaseti Nazirligi Ukrainanıñ NewsOne kanalı ve tecavuzcı memleketniñ teşviqatçı kanalınen keçirecek telekopür keçirilmesini qabul etilmez dep tüşüne.
"Rossiya 1" telekanalı 2018 senesi mayısnıñ 14-nde çıqarılğan Prezidentniñ buyruğınen Ukrainada yasaq etildi. Tecavuzcı memleketniñ sanktsiyalar altında olğan taleradioyayınlayıcısınen telekopür keçirilmesi Ukraina qanunlarınıñ bozulmasıdır.
Rusiyeniñ teşviqatçı matbuat vastalarınen teleyayın Ukrainada vaziyet kerginleşmesine baqtırılğan Rusiye Federatsiyasınıñ informatsion operatsiyasıdır. Ve bu areket Ukrainanıñ milliy telükesizligi ve informatsion meydanı içün büyük havf doğura bile.
Bütün uyğun organlarına, hususan Televizion ve radiyayınlav meselelerinden Milliy Şura ve Ukraina telükesizlik hızmetine muracaat etip, kerekli sıñırlav tedbirlerini belgilemelerini ve Ukraina territoriyasında telekanallar yayınında yasaq etilgen kanallarnıñ peyda olmasına yol bermemege rica etemiz. Bundan ğayrı, NewsOne telekanalınıñ reberlerine areketleri içün ceza belgilemelerini isteymiz.
Bu şaraitte bütün vekâletli devlet organlarınıñ işke kirmesi lâzim. Olar Ukrainanıñ informatsion meydanında teşviqatnıñ tesir etmesine yol bermemeli. Böyle provokatsiyalarnıñ arttırılması ihtimalini közge alıp, HSN devletimizniñ informatsion havfsızlığı içün telüke peyda olması boyunca Ukraina milliy telükesizlik ve mudafaa Şurasının toplaşuvı keçirilmesi kerek dep sayamız.
Cedvel


text:
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi qanunsız şekilde ilhaq etilgen soñ yarımadanı 50 biñ insan terk etti, olarnıñ yarısı – qırımtatarları. Böyle malümatnı Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov dimlomatik elçilikler, Ukrainadaki halqara struktura ve teşkilâtlar vekillerinen er sene ötkerilgen körüşüv devamında beyan etti, dep haber ete UNN.
Qurım 2014 senesi mart ayında Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, çoqusı insanlar yarımadanı terk etti ve qıtaiy Ukrainağa çıqtı. Ukraina İçtimaiy siyaset nazirligi 18 yülge qadar Rusiye işğali astında qalğan Qırımdan ve Donbasnıñ bölgeleinden köçip kelgen 1 million 774 biñ 627 insannı esapqa aldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukrainadaki cenkte iştirak etken 120 biñ Rusiye askeriniñ adları «Mudafaa strategiyaları merkezi» cemaat teşkilâtına belli oldı.
«Cedveldeki malümat – rusiyelilerniñ adları, tabel nomeri, askerlik yapqan yeri», – dep bildirdi cemaat teşkilâtı Facebookta.
«Mudafaa strategiyaları merkeziniñ» cedveli «Ukrayınska pravda» neşirine berildi. Qayd etilgenine köre, «MSM» malümatı işançlı menbalardan keldi.
Rusiye bu malümatnı daa izaatlamadı.
Ukraina Baş ştabınıñ malümatına köre, 5710 Rusiye askeri elâk oldı, 200 kişi esir alındı. İç işler naziriniñ mesleatçısı Vadim Denisenko martnıñ 1-nde Rusiyege Ukrainada elâk olğan askerlerniñ cesedleri kelip başladı, dep bildirdi.
Ukraina silâlı quvetleriniñ ğayıpları aqqında umumiy malümat yoq. Sumı vilâyetiniñ arbiy memuriyet yolbaşçısı Dmitriy Jivitskiy, Ohtırkada Rusiye top ateşi neticesinde onlarnen Ukraina askeri elâk oldı, dep bildirdi: «Şimdi mezarlıqlarda yer azırlaylar – elâk olğan 70 Ukraina askeri içün».
Elâk olğan vatandaşlarnıñ sayısı tam belli degil. Fevralniñ 28-nde Ukraina prezidenti elâk olğan 16 bala aqqında bildirdi. Fevralniñ 27-nde aqşam ükümet Ukrainada 352 yerli sakin elâk oldı, dep bildirgen edi.
Fevralniñ 24-nde saba saat 5-te Rusiye prezidenti Vladimir Putin «DNR» ve «LNR» gruppirovkalarınıñ «muracaatından» soñ Donbasta «mahsus operatsiya» başlatqanını ilân etti.
Prezident Volodımır Zelenskıy umumiy seferberlik buyruğını imzaladı. Ğarp memleketleri Ukrainağa yapılğan ücüm sebebinden Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalarnı qullanıp başladı.
Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire. Başta Rusiye arbiyleri ölgenini inkâr ettiler. Amma fevralniñ 27-nde Rusiye Federatsiyası Mudafaa nazirliginiñ resmiy vekili İgor Konaşenkov Ukrainada ölgen ve yaralanğan Rusiye askerleri bar, dep ayttı. Sayısını aytmadı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: rukrymr.azureedge.net.


text:
«Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir» gruppasınıñ» mabüsi olğan vatandaş jurnalisti Marlen Asanov Mordoviyanıñ (Rusiye Federatsiyası) Sosnovka qasabasındaki İK-7 koloniyasına etap etildi. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi ömür arqadaşı Ayşe Asanovanıñ malümatına esaslanıp bildire.
Onıñ aytqanına köre, o, aqayınıñ bulunğan yerini bir aydan berli bilmey edi. Yaqında Marlen Asanov apayınen bağlanıp, Mordoviyadaki Sosnovki qasabasınıñ İK-7 koloniyasında bulunğanını bildirdi.
«Qırım birdemligi» qayd etkenine köre, bu sert rejimli koloniyadı Asanov qalğan apis cezasını keçirecek.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutıp alğan edi.
FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatladı.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi 2020 senesi sentâbrniñ 16-nda Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca üküm çıqardı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ tahminen 5000 sakini Rusiye prezidenti ilân etken qısmiy seferberlikten soñ arbiy komissarlıqqa celpname aldı. Bu aqta «Krım SOS» cemaat teşkilâtınıñ talilcisi Yevğen Yaroşenko bildirdi.
«Elimizdeki malümatqa köre, sentâbrniñ 22-nde tahminen 5000 insan, şu cümleden qadınlar Rusiye ordusına celpnameler aldı. «Krım SOS» alğan malümatqa köre, işğal altındaki Qırım sakinlerine celpnameler cemaat yerlerinde bile berile: bazarda, blokpostlarda ve iş yerlerinde», – dep tarif etti Yaroşenko.
«Krım SOS» malümatına köre, Keriç, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında Rusiye arbiy komissarlıqlarınıñ ve polisiniñ hadimleri «evlerge barıp, erkeklerni birden arbiy komissarlıqqa ala ediler».
«Krım – kray partizansköy slavı» Telegram kanalı bildirgenine köre, Qırımda Rusiye quvetçileri «celpnamelerni daa faal berip başladı».
«Aqmescit rayonınıñ Acı Qal (Çistenkoye) köyünden qırımlılar yaza, bugün köyde celpnamelerni bermeknen beraber erkeklerni birden avtobusqa mindire ediler. Menbalarnıñ malümatına köre: Acı Qal köyünde erkeklerni 3 avtobusqa mindirip alıp ketkenler», – dep aytıla Telegram kanalınıñ haberinde.
Sentâbrniñ 22-nde Aqmescitniñ Rusiye arbiy komissarı Aleksandr Çepurenko Qırımda Rusiye ordusı «bütün mütehassıslarğa muhtac», şunıñ içün «er kesni alalar», dep bildirdi.
Sentâbrniñ 21-nde Rusiyede ilân etilgen qısmiy seferberlik sebebinden Qırım ve Aqyarnıñ Rusiye akimiyeti askerlikke aluv komissiyalarını quruv aqqında bildirdi. Sergey Aksenov esas Ukrayınağa 1200 «göñüllini» yolladı ve daa eki batalyon azırlay, dep bildirdi. Qırımdaki Rusiye kütleviy haber vastaları «añlaşmalı arbiy hızmetniñ» reklamasını yapa. Daa evel berilgen malümatqa köre, Qırım ve Aqyarda Rusiyeniñ Ukrayınağa qarşı cenkinde ölgen Rusiye arbiylerini defin etmege devam eteler.
Ukrayına prokuraturasınıñ malümatına köre, 2015 senesinden başlap Rusiye Qırımda Rusiye Federatsiyasınıñ silâlı quvetlerine askerlikke aluv qanunsız kampaniyasını 15 kere keçirdi. Aq qorçalayıcılar Qırım ve Aqyar sakinleriniñ Rusiye ordusına aluvını halqara uquq bozuluvı dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Kefe şeer mahkemesi azırlıq oturışuvında, Suleyman Kadırovnıñ imayesi tarafından resmen berilgen ricanı qabul etip, işke qabaatlav tarafınıñ lingvistik ekspertizasına dair mutehassıslarnıñ fikrini ilâve etti. Bunı dekabrniñ 11-nde Qırım.Aqiqat muhbiri bildirdi.
«İmaye tarafı işke qabaatlav tarafınıñ lingvistik ekspertizasına dair mutehassıs fikriniñ ilâve etilmesi içün resmiy surette rica etti. – Bu, qabaatlav tarafınıñ esas delillerinden biri olıp, tahqiqat ve prokuror onıñ yardımınen qabaatnı isbatlaycaq olalar. İlimler namzeti ve doktorı derecelerinde olğan mutehassıslar bu ekspertizanı tetqiq etip, onıñ ilmiy ceetten esassız olğanını tayin ettiler. Bundan soñ ekspertiza mahkemede tetqiq etilecek. Bu, qabaatlavnıñ ekspertizasını qabul etilmez bir delil olaraq tanımağa yardım etecek, dep ümüt etem», – dedi advokat Aleksey Ladin.
Öz nevbette Suleyman Kadırov oturışuvdan soñ, özüni qabaatlı tanımağanını söyledi.
Kadırov mahkemeden soñ: «Göñlüm temiz, lâkin olarda (akemlerde – QA) daa soñra göñülleri ne olacaq, baqarmız. Faalligim ve Qırımda olıp keçken adiseler boyunca açıqtan bildrgen fikirlerim içün taqip etilgenime eminim. Men mahkemede de öz fikrimi gizlemeycem. Dünya cemaatçılığı Qırımda neler olıp keçkenini bilmek kerek», – dedi.
Bundan soñki mahkeme oturışuvı dekabrniñ 20-sine tayin etildi.
2016 senesi oktâbrniñ 5-nde Rusiye telükesizlik hadimleri qırımtatar faaliyetçisi Suleyman Kadırovnıñ evine tintüv etmek içün keldiler. Tintüv, Radionov soyadlı akem tarafından, Rusiyeniñ sıñırlarını tanımamağa davet ve «Asker» cemiyet birleşmesine qol tutuv sebebi ile şübhe altına bulunğanı içün evni közden keçirilmesine dair alınğan qarar esasında yapılğan edi.
2016 senesi oktâbrniñ 11-nde Suleyman Kadırovğa qarşı «separatizm» şübhesi ile cinaiy iş açıldı.
2017 senesi aprelinde Rusiyeniñ maliye monitoringi boyunca hizmeti Suleyman Kadırovnı ekstremistler ve terroristler cedveline kirsetti.
Rusiye tarafından ilhaqından soñra Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Lviv vilâyetiniñ arbiy memuriyetiniñ yolbaşçısı Maksım Kozıtskıy Lviv vilâyetine endirilgen raketa darbeleri aqqında bildirdi.
«İlk malümatqa köre, Lviv vilâyetine raketa darbeleri endirildi», – dep yazdı o, Telegram kanalında.
O, insanlarnı sığınaqlarda qalmağa çağırdı.
Lviv şeer yolbaşçısı Andriy Sadovıy da şeerde patlavlar eşitile, dep bildirdi. Onıñ malümatına köre, şeerniñ bir qısmında elektrik problemleri bar.
İçtimaiy ağlarda Lvivde patlav sesleri eşitile, dep haber etildi.
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Aprelniñ başında Moskva Ukrayina şimalinde faal olğanını toqtattı, dep bildirdi. Tezden Ukrayina akimiyeti Kıyiv, Çerniğiv ve Sumı vilâyetinde Rusiye arbiyleri qalmadı, dep ayttı.
Rusiye ordusı çekilgen soñ azat etilgen köy ve şeerlerde kütleviy öldürüv adiseleri aqqında belli oldı. Bazı ğarbiy liderler Rusiyeni cenk cinayetlerinde qabaatladı. Rusiye akimiyeti arbiyleriniñ öldürüvlerge alâqası bar olğanını inkâr etip, olarnı «uyduruv» dep adlandıra.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qarjılıq monitoring agenttigi Qazaqstannıñ eks-densaulıq saqtau ministri Eljan Birtanov isine baylanıstı tüsinikteme berdi. 29 qırküyek küni vedomstvonıñ resmi saytında arnayı habarlama jariyalandı.
Agenttik taratqan aqparatqa qarağanda, vedomstvo Birtanov pen onıñ orınbasarı Oljas Äbişevke qatıstı sotqa deyingi tergep-tekserudi şilde ayında ayaqtağan. Biraq agenttik Qılmıstıq-procestik kodekstiñ 201-babına säykes sotqa deyingi tergep-tekseru derekteri jariya etuge jatpaytının habarlağan.
Birtanov densaulıq saqtau ministrliginiñ aqparattandıru platformasın jaramsız bolsa da qabıldap, "iske qosqanı üşin" ayıptalğan.
"Platforma densaulıq saqtau jüyesindegi mäselelerdi jedel şeşu üşin nauqastar, däri-därmekter jäne medicinalıq bwyımdar turalı barlıq aqparattı biriktirui tiis edi. Biraq platforma eşqaşan jwmıs istemegen jäne onı medicinalıq mekemeler paydalanbaydı. Bwl jinalğan dälelder boyınşa rastaladı. Orındalmağan jwmıs qwnı 4,1 mln AQŞ dolların nemese 1,5 mlrd teñgeni qwraydı" delingen agenttiktiñ 29 qırküyektegi habarlamasında.
Agenttik mälimetinşe, Birtanov sanitarlıq aviaciyanıñ äue kemesin 2020 jıldıñ mausım ayında jeke maqsatta paydalanu kezinde "ökilettikterin asıra paydalandı" degen küdikke de ilingen.
Azattıq radiosınıñ jazuınşa, 28 qırküyek küni Eljan Birtanovtıñ ağası Erjan Birtanov prezident Qasım-Jomart Toqaevqa ündeu jasap, "zañsızdıqtı toqtatuğa" şaqırğan. Ol prezidentke joldağan ündeuinde bauırına tağılğan ayıp jalğan twjırımdarğa negizdelgenin aytıp, qılmıstıq isti toqtatudı swrağan. Qorğau tarabınıñ aytuınşa, "aqparattıq tehnologiya salasında jetekşi orınğa ie iri kompaniya äzirlegen platforma" jwmıs istep twr jäne onı engizu procesi äli tolıq ayaqtalmağan.
50 jastağı Eljan Birtanov "asa kölemdegi byudjet qarjısın jımqırdı" degen küdikpen 2020 jıldın 7 qaraşasınan beri üyqamaqta otır. Onıñ üyqamaq merzimi bwğan deyin birneşe ret wzartılğan. Ol özine tağılğan ayıptardı joqqa şığaradı.
Birtanov 2017 jıldıñ qañtarınan 2020 jıldıñ mausımnıñ soñına deyin densaulıq saqtau ministri qızmetin atqarğan. Ol koronaviruspen auırğandar sanı kürt köbeyip, auruhanalarda orın jetpey qalğan twsta otstavkağa ketken. Onıñ ornına Aleksey Coy qızmetke keldi.


text:
Qırğızstan prezidenti Sadır Japarov Täjikstanğa eki kündik saparın ayaqtap, Türkimenstanğa jol aldı. Birer ay bwrın ğana qırğız-täjik ortasında şekara..
Türkiyada Bosfor bwğazına balama jol jasau XVI ğasırda Osmanlı imperatorlığı twsında josparlanğan. Arağa birneşe ğasır salıp, biıl Qara teñiz ben Märm..
AQŞ-tıñ Auğanstandağı äskeri qolbasşısı eldegi qauipsizdik jağdayına alañdauşılıq bildirdi. Azamattıq soğıs qaupine qaramastan NATO men AQŞ elden äske..
Özbekstanda Ğılım akademiyasına qaraytın Seysmologiya institutınıñ direktorı, geografiya ğılımdarınıñ doktorı Vahob Rafikov ölkede şölge aynalğan jerl..
Qazaqstanda ötken täulikte 2016 adamnıñ analizinen koronavirus anıqtaldı. Bwl 22 mamırdan beri tirkelgen eñ joğarı körsetkiş. Ötken täulikte astanada..


text:
foto: http://bit.ly/2i8oFkm Abaydıñ äkesi arğınnıñ Tobıqtı ruınan şıqqan Qwnanbay ekenin jwrttıñ bäri biledi. Qazaq tağı «tübin bilmegen tügin bilmeyd..
Soltüstik polyus Teñiz -qwrlıqtıñ ıqpalı: Oñtüstik polyus – töñiregi teñiz-mwhitpen qorşalğan wlı qwrlıq. Al soltüstik polyus jan-jağı qwrlıqpen qorş..
Qazaqta Ş. Ualihanov alğaş estelikke alğan, este joq eski zamannan kele jatqan mınaday bir añız bar – «Älem jaraludan bwrın äuen jaralğan eken. Ol bas..
Bal'tasar Grasian – Ispandıq oyşıl, jazuşı jäne hristan din qayratkeri. Saragosada din oquın oqıqan. Keyin hristan din uağızşısı bolğan. Onıñ ömiri qwdayşıldıq, din taratuşı, pop, jazuşı sındı sipattamalarğa tolı
Aziyanıñ şığısındağı Japoniya men Qıtay älem ekonomikası men damu qarqınına belsendi qatısuşı elder. Qıtay men japon qarım-qatınası ejelden şieleniske..


text:
Qırımnıñ İslâm Terek rayonınıñ Eski Qırım şeerinde qırımtatar milliy areketiniñ veteranı, faal Server Karametovnıñ cenazesi keçe.
Bu aqta Qırım.Aqiqat muhbiri haber etmekte.
Karametovnen vedalaşmaq içün bütün yarımdadadan qırımtatarlar keldi. Al-azırda cenazede 400ge yaqın insan bar.
Olar arasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranları ve faalleri Adile Ametova, Fera ve Enver Muslâdinovlar, Nariman Celâl, Zair Smedlâ ve digerleri bar.
Köydeşler Karametov ailesinen beraber yas tutqanı ve birdemligi adına qara şerit bağlanğan qırımtatar milliy bayrağını asıp qoydılar.
Qırımlı faal Server Karametov iyünniñ 23-nde Eski Qırımdaki yol qazasındsan soñ hastahanede vefat etkeni aqqındsa haber etken ediler. Yol qazasında ayrıca qırımtatar Enver Arabaciyev de zarar körgen edi.
Qırımtatar faali Server Karametov 2017 senesi avgustnıñ 8-nde Aqmescitte qırımtatarlarnıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygozğa qol tutmaq maqsadınen keçirilgen bir kişilik piket sebebinden tutulğan edi.Oña qarşı eki dane memuriy protokol tüzüldi. Biri – «bir kişilik piket keçirüv qaideleri bozğanı», ekincisi – «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün edi.
Daa soñra Kreml nezareti altındaki Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon mahkemesi «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün Karametovğa 10 künlük memuriy tevqif cezası bergen edi.


text:
Canada Rusiyeni işğal altındaki Qırımda 8 yıllıq apiske mahküm etilgen qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygoznen beraber diger siyasiy mabüslerni azat etmesine çağırdı. Bu aqta Canada MİDiniñ Twitter saifesinde bildirilmekte.
Avropa mahkemesi ve bir sıra diger devletler, hususan Büyük Britaniya, sentâbrniñ 11-nde Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygoznen bağlı qararını takbih etti.
Sentâbrniñ 11-nde Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygoznı 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde kütleviy nizamsızlıqlar teşkil etmesinde qabaatlap, 8 yılğa azatlıqtan marum etti.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko işbu davanı «Rusiye içün çıqarılğan daa bir üküm» dep adlandırdı.
Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyalar nazirligi İnsan aqları Avropa mahkemesine ükümnen bağlı şikayet bermek niyetinde.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda - qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Ukraina Milliy bankı avgustnıñ 28, Qırım işğalinden soñ Kıyivge avuşqan V. İ. Vernadskiy adına Tavriya milliy universiteti resminen, yañı monetanı qullanıp başlacaq.
Avgustnıñ 27 Milliy banknıñ resmiy saytında haber etilgeni kibi, Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetiniñ yüz yıllığı munasebetinen 2 grivnalı moneta 30 biñlik tirajında çıqacaq.
Kapikniñ ög tarafında Tavriya milliy universiteniñ logotipi yerleştirilgen. Onıñ eki yanında - universitetniñ temel qoyuv yılı (1918) ve kapikniñ darp etilgen yılı kösterilgen.
Art tarafında ise, 1918 senesi oktâbr 14 universitetniñ tantanalı açılışı keçirilgen yer - Aqmescit şeer teatri binasınıñ resmi ve Vladimir Vernadskiyniñ süreti yerleştirilgen.
Aprel ayında Ukraina Milliy bankı Qırımnıñ belli abideleri: Ayuv Dağ, Bağçasaraydaki Han Saray, Hersonesteki köşük resimlerinen moneta çıqarğan edi.
2015 senesiniñ başında Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetini lâğı etti. Aynı yılı yarımadada «federal universitet» meydanğa ketirildi, onıñ terkibine bir qaç aliy oquv yurtu ve şu cümleden TMU, Georgiyevskiy adına Qırım devlet tibbiyet universiteti ve bir qaç diger ilmiy müessise kirsetildi. «Qırım federal universiteti»niñ strukturasına 13 umum tasil ve ilmiy muessise kire.
Vernadskiy adına TMU 2016 senesi Ukrainanıñ qıta qısmına köçti.Universitet esasında ilhaq etilgen Qırım talebeleri ve abituriyentlerniñ oquvğa kirmesi içün qısqartılğan programmalar çalışa.


text:
Milât gecesi boyevikler ukrain arbiylerine qarşı 15 kere ateş açtılar. Ateş saat 18-den saba saat 6-ğa qadar devam etti. Bunı ATO matbuat merkezi bildire.
«Boyeviklerniñ provokatsiyaları ukrain arbiylerine Muqaddes Milâtnı qarşılamağa keder etmedi. Bazı bölüklerge papazlar bile keldi», – dep bildirdi matbuat merkezi.
Donetsk yolunda Granitnoye ateş altında qaldı. Peski köyü yedi kere minaatıcı ve toplarnıñ ateşi astında qaldı.
Taramçuk, Petrovskoye, Vodânoye, Opitnov ve Donetsk ava limanınıñ meteoqulesi minaatıcıdan zarar kördi.
Debaltsev yolunda toplar Çernuhinoğa zarar ketirdi, minaatıcılardan ise Olhovatka ve Redkodub zarar kördi.


text:
Ukrainanıñ Almaniya elçisi Andrey Melnik bir qaç alman siyasetçisiniñ Rusiye ilhaq etken Qırım seyahatını «mesuliyetsiz seyahat» dep ayta.
Diplomat fevralniñ 3-nde Twitterde, «Almaniya içün alternatif» firqasınıñ temsilcileri içün bu areketler «acınıqlı uquqiy neticenen» bitebilir, dep yaza.
«Yerli miqyastaki «Almaniya içün alternatif» firqasınıñ temsilcileri olğan bir qaç alman siyasetçisiniñ qanunsız işğal etilgen Ukrainağa bağlı Qırımğa seyahat etkeni, işbu deputatlar içün pek, amma pek acınıqlı uquqiy neticenen bite bile. Afsus ki, bizim tenbihlerimiz alâ daa ciddiy qabul etilmey», – dep yaza Melnik.
Bir kün evel Rusiye KHV, devletniñ yerli parlament temsilcisi olğan «Almaniya içün alternatif» firqasınıñ üç alman siyasetçisi ilhaq etilgen Qırımğa kelgeni aqqında haber etken edi.
Qırımğa çetel vatandaşlarını davet eterek, yarımadanıñ rusiyeli akimiyeti ilhaqnı qanuniyleştirmek istey.
Ukraina tış işleri nazirligi daima çetel vatandaşları ve vatandaşlığı olmağan şahıslarnı Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımğa faqat Ukraina qanunları ve halqara qanunlarğa uyaraq kermege çağıra.
Ukraina MİDi daa evel, çetel siyasetçileriniñ Qırımğa kirişleri resmiy olmağanını beyan etken edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Rusiye rublesiniñ soñunı ifade etken yañı raqamlar ile para bozduruv noqtaları yanında toqtalğan qırımlılar, daa doğrusı, Rusiyede yaşap ölmege arz etkenler, bu soñnıñ sebepçileri olğanını añlaylarmı, bilmeyim. Yekaterina quvetleriniñ işğalinden soñra yañı tsivilizatsiyağa öyle de çevirilmegen, arbiy baza ve şeerniñ aqlarını qullanğan, lâkin memuriy merkez olamağan bir şey arasında tam orta yerni alğan küçük bir yarımada üçünci sefer kendi küçüni ve büyükligini isbatlamaq peşinden yürgen ulu bir memleket soñunıñ sebebi ola.
Mistik, bu – işğalcilerniñ Qırım kerçegini yoq etüv, hanlıq ölümi, tamır halqnı çıqaruv, Stalinniñ genotsidi ve köçip kelgenlerniñ lâqaytlıq cezası olğanını aytar edi. Lâkin Qırım – Levant tsivilizatsiyasıdır, bu sebepten qırımtatarı, ermeni, yunan, ukrain, qaray, qırımçaq içün farqlıdır. Ve bu acayip accı topraq yazlıq ev ya da kolhoz olğanını tüşüngen rusnıñ bile kendi Qırımı bardır. Onıñ içün cezanen iç bir alâqa yoq. Mesele – imkânlarğa ğayrıdan qıymet kesüvdir. Rusiye tsivilizatsiya çetine tüşken sırada onıñ tam merkezi olğanını tüşünip başlay, ve bunı Qırım vastasınen isbatlaycaq ola. O, dünyanıñ tsivilizatsion tuzlarını Qırım cökerinen uracaq arada, boks çempionı ile küreş meydanına çıqqan genç kibi çekişe ve öle.
Nikolay zamanlarınıñ Rusiyesi yoq oldı, çünki «eski dünya nizamını» «yañısına» deñiştirecek edi, Ğarp ile Qırım cenkine kirişip, o zamanlarnıñ ulu devleti statusından marum qaldı. I Nikolaynıñ oyunından soñ II Aleksandr Aqyarda suvğa batqan devletni qorçalaycaq oldı, islâatlar keçirmege tırıştı, qullıqnı bile lâğu etti – lâkin onıñ mirasçıları tam bir mezarcılar olıp, kendi areketleriniñ aqibetlerini iç tüşünmediler. İmperatorlıq yoq oldı.
Bunıñ kibi zamansız territoriyalar er devirde ola – hırsızlamay, çeşit taraflarğa ve kökke ateş açmay ve onıñ alelhusus bir vazifesi olğanını aytıp başlamağanına qadar kimsege keder etmey.
Faqat yoq olğan devletniñ boş yerinde peyda olğan iblis deşetinden Rusiyeni qorçalamaq ümüti qala edi. Yazıq! «Rusiye bitken qara ve sessiz deñiz üzerinde» yer yalıñız bolşevikler ile degil de, imperatorlıqnıñ serbest olmağa istegen halqlar ile küreşmege başlağan beyaz areketniñ sıñır, zemanesizlik ve areketsizlikniñ bir timsali oldı.
Şovinist soñki rus askerlerinde vatanperverni yeñdi – ve elâk olğan Rusiye yerini daimiy olaraq rus tilli Sovetler Birligi aldı.
Bugünde-bugün Qırımda onıñ bir parçası – Lenin meydanğa ketirgen, Yeltsin mustaqil olmağa yardım etken ve Putin apishanege çevirgen Rusiye Federatsiyası ölip qala. Elbet de, onıñ cenazesinde Qırımnıñ iç bir alâqası olmağanını aytarlar. Cermay fiyatı Qırımsız da ucuzlaşacağını derler. Rusiye reberligini qırımlılar saylamadı, çünki olarnıñ memleket prezidentiniñ saylavlarında iştirak etmege imkânları olmağanını aytarlar. Qırım bu sefer muvafaqiyetsiz oldı – Rusiyeniñ «qalın cermay yıllarına» tüşse edi, onıñ sakinleri yañı semetdeşlernen beraber toq bir işsizliknen keyflenecegini aytarlar. Rusiye ile yalıñız ölmek degil, yaşamaq bile fursatları olur edi.
Lâkin er şey bam-başqa oldı. Qırımnı kendine qoşmağan, ceza almağan, er şey mümkün olğanını tüşünmegen, adamlar tarafından «Avrasiyanıñ hasta adamı olaraq» tanılmağan Rusiye kendi soñunda kredit, yardım, birdemlik ve yatırımlarğa ümüt besler edi. Bir kimse onı yoq etmek, iqtisadiyatını ve rubleni öldürmek ve Putinni devirmege istemez edi. Bir kimse bunıñ soñu olacaqmı, dep tüşünmez edi.
Tsivilizatsiyalarnıñ yol kenarında olmaq – bu tsivilizatsiyalarnı qorquzmaq manasına kelmey. Bu yalıñız çette yaşamaq demektir – Rusiyeniñ soñki yıllarına qadar yaşaması kibi, bir kimsege bir şey teklif etmeyip, inkişaf etmeyip, bir şeyni icat etmedi – lâkin bir kimseni qorquzmadı. Bunıñ kibi zamansız territoriyalar er devirde ola – hırsızlamay, çeşit taraflarğa ve kökke ateş açmay ve onıñ alelhusus bir vazifesi olğanını aytıp başlamağanına qadar kimsege keder etmey. Böylece zamansızlıq inkişaf devrine keçecek ümüti deşetke ve iç bir yerde qalmağan ve andan Qırımnıñ toplarından etraftaki dünyağa ateş açqan territoriyasınıñ soñunı beklemekke çevirile.
Vitaliy Portnikov, Kiyev jurnalisti, Qırım.Aqiqatnıñ közeticisi
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Azatlıq Radiosınıñ leyhası olğan Donbass.Realii Radiosı işğal altındaki Qırımda ve Beyazrusiyede Rusiye orduları toplaşqan bir qaç yerni qayd etti. Brestniñ cenübinde bir lager, Obuz-Lesna (Beyazrusiye) poligonı, Bağçasaraydaki arbiy baza ve Qırımdaki Anğara poligonı aqqında aytıla.
Episi Ukraina sıñırında ve işğal etilgen topraqlarında Rusiye arbiy bulunuvınıñ interaktiv haritasında qayd etildi.
Haritada 2021 senesi noyabr ayından berli ğarbiy media tarafından aydınlatılğan sıñırdaki Rusiye bölükleri ve soñki bir qaç yıl devamında Donbas.Realii Radiosı tarafından tapılğan işğal etilgen Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde talim ve silâ saqlav yerleri toplandı.
Harita aşağıdakilerge keçmege imkân bere:
- Saqlanğan tehnika ve silâ çeşitleri aqqında malümat olğan poligonlar aqqında maqaleler;
- Maxar Technologies şirketinden ğarbiy media alğan yoldaş çeküvleri;
- İnsanlar içtimaiy ağlarda derc etken tehnika areketleriniñ videoları.
Ukraina, ABD ve BM diger aza memleketleri Rusiye Ukraina sıñırları yaqınlarında, işğal etilgen Qırımda, Beyazrusiyede tahminen 130 biñ arbiyni tuta ve Donbasnıñ işğal etilgen topraqlarında arbiy bölükni arttıra, dep bildireler. Rusiye Ukrainağa tecavuz etüv niyetlerini ve tecavuz siyaseti qabaatlavlarını inkâr ete.


text:
Qırım musulmanlarınıñ müftisi hacı Emirali Ablayev Rusiye musulmanları merkeziy diniy idaresiniñ reisi, müfti Talgat Tacuddinge muracaat etip, matbuat vastalarında onıñ Qırım musulmanları merkeziy diniy idaresiniñ («Tavriya müftiyatı») tesis etilmesine alâqası bar olğanı aqqında haberni añlatmağa rica etti.
Mektüp metni Qırım Müftiyatınıñ saytında derc etildi.
Emirali Ablayev öz muracaatında qayd ete ki, kütleviy haber vastalarında tarqalğan malümatqa köre, Qırımda Talgat Tacuddin yardımı ile Qırım musulmanlarınıñ tarihiy diniy idaresi – «Tavriya müftiyatı» – «ğayrıdan tiklenile». Qırım musulmanlarınıñ müftisi bildire ki, bu malümatnı red etken birisi olmadı.
«Tavriya Müftiyatınıñ meydanğa ketirilmesine munasebetiñizni aydınlatmağa, matbuat vastalarında tarqalğan malümat yañlış olğan olsa ise, onı resmiyen red etmege rica etemiz», – dep aytıla muracaatta.
Emirali Ablayev hatırlattı ki, doqsanıncı seneleriniñ başında qırımtatarlar sürgünlik yerlerinden kütleviy şekilde Vatanğa keri qaytmağa başlağan soñ, musulmanlarnıñ yekâne idaresi aqqında mesele peyda oldı.
«1995 senesi noyabr 18-de Qırım musulmanlarınıñ I Qurultayı olıp keçti, tedbirde musulman cemiyetleriniñ 233 delegatı iştirak etti, em de Qırım musulmanları Diniy idaresi şekillendirildi, onıñ nizamnamesi belgilendi ve müfti saylandı», – dep hatırlattı Qırım musulmanlarınıñ müftisi.
Malüm olğanı kibi, Qırımda Qırım musulmanları merkeziy diniy idaresi tesis etilgen edi – Tavriya müftiyatı.
İşbu qarar Aqmescitte yarımadanıñ farqlı rayonlarından 100 delegatnı toplağan musulman qurultayında qabul etildi
Müfti olaraq Ruslan Saitvaliyev saylandı, reis vazifesine Enver Ahtemov tayin etildi. Rusiye musulmanlarınıñ merkeziy diniy idaresiniñ yolbaşçısı müfti Talgat Tacuddin Müftiyat tiklenmesine yardım etti.


text:
Regensburg, Heidelberg ve Leinfelden-Echterdingen alman şeerçikleri bu sene köçip kelgen balaçıqlarnı tatillerge qabul eter. Bunı Münchende Ukraina baş konsulı Vadim Kostük bildirdi.
Facebookta yazğanı kibi, 2015 senesi Bayern ve Baden-Württemberg şeerlerine kiçkene ukrainlerniñ altı gruppası kelgen edi. Ziyaretler Bayern Qızıl Haç, Bayern devlet kantselâriyası, UkraineKinderHilfe Augsburg e.V., DMP Development Group (Ukraina) ve JK Development (İsveçre) şirketleri tarafından teşkil etildi.
«Yılnıñ soñuna qadar daa üç gruppanıñ (20-30 bala) kelmesi beklenile», – dey Kostük.
2015 senesi avgust 31-ne Ukraina İçtimaiy siyaseti nazirliginiñ malümatına köre, Qırım ve Donbasstan kelgen 1 million 459 biñ 226 insan ve 1 million 145 biñ 645 qoranta qayd etilgendir.


text:
Ukrainanıñ Amerika Qoşma Ştatlarındaki elçisi Valeriy Çalıy, AQŞ saylanılğan prezidenti Donald Trumpnıñ milliy telükesizlik meselesinde mesleatçısı Michael Flynn ile yaqın şlbirlikniñ planlarını muzakere etti. Bunı Çalıy öz Facebook saifesinde yazdı.
«Amerikanıñ bu ananesini, fikirimce, Ukraina da özüne ala bile: Barışıq institutında, akimiyetniñ bir taqımından diger taqımına estfetanıñ teslim etilmesi. AQŞ prezidenti Barack Obamanıñ milliy telükesizlik mesleatçısı, kendisine işbirlik içün teşekkür bildirgenim, Susan Rice ve AQŞ saylanılğan prezidenti Donald Trumpnıñ milliy telükesizlik mesleatçısı general Michael Flynn, onnen yaqın kelecekteki işbirlik planlarını muzakere etemiz», – dep yazdı Ukraina elçisi.
Yanvar 20 künü AQŞ saylanılğan prezidenti Donald Trump iqtidarğa keçecek. Prezident vazifesine başlamazdan ögüne o kelecek bütün taqımını tizip bitire.


text:
Birincisi, yırcı Edip Asanovnıñ müellifliginde Elzara Batalovanıñ icrasında «Balalar yaşasın!» video klipi ve ekincisi Qırımtatar milliy bayrağınıñ tarihına bağışlanğan «Bayraq» animatsion filmi.
«Bayraq» plastilin animatsion filmniñ müellifi 10 yaşında İbraim Abduramanov, seslendirgen 3 yaşında Meryem Abduramanova.
Studiya reberi Zarema Hayredinovanıñ aytqanına köre, yarın saat 16-00 festivalge yekün çekilecek ve ğalipler belgilenecek. Amma, endi bugün içtimaiy ağlarda filmni begengenler onı özara paylaşıp başladılar.
«Tılsımlı ekran –XXI asır» balalarnıñ ekran icadı festivaline keçken yılları Ukrainanıñ çeşit şeerlerinden tögerek ve studiyalar qoşula edi, bu sene ise, onda tek yarımadada faaliyet etken bala merkezleri iştirak etmekteler.


text:
İyül burçağınıñ Qırım çiftçilerine 500 million rublelik zararı tiydi, dep ayttı Qırımnıñ Köy hocalığınıñ rusiyeli naziri Andrey Rümşin.
"Burçaqtan köy hocalığınına umumen 500 million rublelik zarar tiydi. 1 biñ gektar saçuv meydanı, 100 gektarğa yaqın yüzümlik ve 12 gektarğa yaqın teplitsalar ziyan oldı. "Qırım meyva şirketi"nde büyük bağça hocalıqlarınıñ 2,6 gektar yerlerini burçaq urdı, zararnı onlarce million ruble, dep saydılar. Bağçasaray rayonında tereklerge zarar tiydi, teplitsa kombinatınıñ ziyanı ise 120 million ruble oldı", - dep yaza nazirniñ sözlerinden TASS.
Daa evel, 7,6 biñ gektarlıq köy hocalığı topraqları iyünde burçağından zarar körgen, dep bildirilgen edi.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım başı Sergey Aksönov, Qırımda sakinlerniñ "yaşayışnı yahşılaştırğan" Rusiye leyhaları, Kyivde isteriya reaktsiyasına ve Avropada memnüniyetsizlikke sebep ola, dep saya.
Böyle o QMC prokuraturasınıñ Rusiyeniñ ilhaq etilgen Qırımğa poyezd yibermesi sebebinden cinaiy dava açqanını tefsir etti.
"Bellesem, bütün bu adisede eñ azından bir müsbet taraf bar: Ukraina akimiyeti köpürniñ "Mosfilm" dekoratsiyaları degil, amma kerçekten bar olmasını ve ondan kerçek poyezdler yürgenini qabul etti, olar bunı çoq vaqıt devamında red ette edi", yazdı dekabrniñ 26-sında Facebookta Aksönov.
Dekabrniñ 23-ünde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Keriç boğazından keçken köpründe poyetlerniñ yürmesini başladı. Qırım vaqtınen qararnen saat 2:00 Sankt-Peterburgdan ilhaq etilgen Aqyarğa ketken "Tavriya" poyezdi Keriç köprüni ötti. Dekabr 25-inde saba saat 9:25 Aqyarnıñ demiryol vokzalına "Tavriya" rusiye passajir poyezdi kelip çıqtı. Dekabrniñ 26-sında Aqyar demiryol vokzalından poyezd Rusiyeniñ Sankt-Peterburg şeerine ketti.
QMC prokuraturası Keriç köpründen ilhaq etilgen Qırımğa Ukraina devlet sıñrından adamlarnıñ qanunusız keçirilmesi sebebinden cinaiy dava açtı.
Ukraina TİN Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Qırımnı ziyaret etkeni ve Keriç köprüniñ demiryol qısmını açqanından sebep keskin narazılıqnı bildirdi.
Avropa Birligi Keriç köpründen demiryol naqliya areketiniñ açılmaşına Ukrainanın territorial bütünliginiñ bozması dedi.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Keriç Boğazında Rusiye tarafından zapt etilgen Ukraina deñiz askerleriniñ ailelerinen körüşti.
Bu aqta Poroşenko salı künü, dekabrniñ 4-nde, Facebookta bildirdi.
«Deñizcilerimizniñ qorantalarına bugünki körüşüvimiz içün minnetdarım. Oğlanlarımıznı Rusiye adaletsiz mahkemesinde mahküm etemezsiñiz! Olar, Jeneva şartnamesine köre, cenk esiri ola ve iç bir Kreml mahkemesi olarnı mahküm etemez. Ne içünmi? Anda ne aqiqat, ne adalet, ne de qanun bar. Rusiye deñizcilerimizni azat etmeli. Bu esas talabımızdır. Bugün bütün dünya Putinden Ukraina qaramanlarını azat etmesini ve istilâsını toqtatmasını talap ete», – dep aytıla Ukraina prezidentinini mesacında.
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri Keriç hastahanesinde bulunğan 3 yaralanğan askernen beraber 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti, adları ilân etilmegen «çetel mahsus hızmetler» tarafından Rusiyeniñ maliye sistemasını bozmaq ve banklarnıñ işlerine keder etmek maqsadınen kibernetik ücümlar azırlanılğanını beyan etti. Bunı dekabr 2 künü Radio Svoboda haber ete.
FSB matbuat-hızmetinde deyler ki, ücüm dekabr 5 künü başlanmaq kerek edi, onıñ keçirilmesi içün qullanılacaq serverler Felemenkte yerleşe, saibi ise – BlazingFast ukrain hosting şirketi ola.
Aytıla ki, sanki internet ücümnen beraber içtimaiy ağlarda ve SMS-mesajlarında, rusiyeli banklarnıñ litsenziyaları lâğu etilgeni bildirilecek edi.
Bundan evel «Komersant» mecmuası, Ruyedeki banklardan biri haker-ücümi neticesinde 100 million ruble coyğanını bildirdi.


text:
7600 yıllıq skelet tabıldı
Domuztäpä tawında xatın-qız skeletı tabıldı
Kahramanmaraşnıñ Türkoğlu rayonındağı Domuztäpä tawında alıp barıluçı qazularda 7600 yıllıq buluı äytelgän xatın-qız skeletı tabıldı.
Soñ neolit çorında iñ kiñ toraq punktlarınnan berse bulğan Domuztäpädäge ziratta skelet tabıldı.
Skelet qazu törkemendäge belgeçlär tarafınnan tikşerelä başladı.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyägä küpme turist kilä?
Törkiyägä bu yılnıñ 8 ayında 29 million 334 meñ 652 çit il keşese kilde
Göbäklitäpä xäräbälärenä küpme turist kilde?
Qızıqsındıruçı tarixi urın här yıl meñnärçä cirle häm çit il turistın qabul itä


text:
Ukrainada köçip kelgenlerniñ biznes ğayelerini ömürge keçirmek içün «Yañı esabat» programması başladı. Teşebbüs çerçivesinde köçip kelgenlerni biznesni alıp barmağa ögretecekler, programma soñunda Kiyevde 1 million grivnalıq yardımnı alacaq 20 biznes ğayesini saylaycaqlar.
Leyhanı qıtaiy Ukrainada köçip kelgenlerge yardım etken «Qırım diasporası» cemaat teşkilâtı taqdim etecek.
Bunı «Qırım diasporasınıñ» idare reisi Anatoliy Zasoba Kiyevdeki matbuat konferentsiyasında bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«Leyha sekiz ay devam etecek, bir sıra teşebbüs ömürge keçirilecek, olarnıñ çerçivesinde eñ esası – Kiyev ve Kiyev vilâyetine köçip kelgenlerge biznes işine başlamaq içün biznes grantlarınıñ berilmesidir. Million grivna biznes teşebbüsleri arasında paylaşacaq ve 10-dan 100 biñge qadar grivnalıq grantlar köçip kelgenlerniñ biznes teşebbüslerine berilecek», – dep ayttı Zasoba.
Grant namzetleri arasına kirmek içün Kiyev ve vilâyetke köçip kelgenler iyün 25-ke qadar OO «Qırım diasporasına» ariza bermek kerekler, bundan soñra teşkiliy komitet iştirakçilerni saylaycaq, eki ay devamında ders alacaq tahminen 100 insan qabul etilecektir.
«Tasil programmasına uquq mesleatları kirsetildi: biznesni nasıl resmiyleştirmek, nasıl bir şekilni saylamaq, muasebe mesleatları – angi bergi tölevni saylamaq ve biznes planını nasıl yazmaq. Bizge çoqtan ve muvafaqiyet ile biznesnen oğraşqan adamlar davet etildi», – dep ayttı uquqçı Natalya Babenko.
Programmanıñ soñunda koip kelgenler öz biznes planını yazıp, grantnı qazana bileler. Yigirmi leyha 2016 senesiniñ yanvar ayına qadar maliye, mesleat, uquq yardımını körecek, dep ayttılar matbuat konferentsiyasında.
2014 senesi mart ayında Rusiyeniñ Qırım işğalinden sebep bir çoq insan yarımadadan qıtaiy Ukrainağa köçip keldi. Ukraina fevqulâde vaziyetler devlet hızmetiniñ malümatına köre, mayıs 11-ge qadar Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinden Ukrainanıñ diger regionlarına 20 biñ 593 insan köçip keldi.


text:
Qırımda aprelniñ 17-nde yağmur yağacaq, yağmur yağması tek Aqyarda beklenilmey. Bu aqta yarımadanıñ gidromettsentri bildire.
Sinoptiklerniñ malümatına köre, Aqmescitte bulutlı ava ara-sıra açılacaq. Gece yağanaqlar olmaycaq; kündüz bazı yerlerde yağmur sepeleycek. Şimaliy-şarqiy yel süratı saniyede 7-12 metr olacaq. Ava arareti kündüz +11…+13 derece olacaq.
Aqyarda ise az bulutlı ava olacaq. Yağanaqlar beklenilmey. Şimaliy-ğarbiy yel süratı saniyede 6-11 metr olacaq. Kündüz +11…+13 derece sıcaq olacaq.
Qırımnıñ cenübiy yalısında bulutlı ava açılacaq. Gece yağanaqlar olmaycaq; kündüz ara-sıra yağmur sepeleycek. Şimaliy-şarqiy yel süratı saniyede 7-12 metr olacaq. Ava arareti kündüz +12…+14 derece olacaq.
Tahminlerge köre, Keriçte az bulutlı ava olacaq. Yağanaqlar beklenilmey, aqşam yağmur yağacaq. Gece şimaliy yel süratı saniyede 5 metr, saba ve kündüz saniyede 9-14 metr, aqşam şimaliy-şarqiy yel saniyede 10-15 metr olacaq. Kündüz ava arareti +12…+14 derece olacaq.


text:
Fevralniñ 23-nde Qırımtatar halqınıñ milliy qaramanı Noman Çelebicihan añıla. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Facebookta yazdı.
«104 yıl evelsi, 1918 senesi fevralniñ 23-nde, Aqyarda bölşevikler tarafından kontrol etilgen Qara deñiz Flotunıñ matrosları Noman Çelebicihannı – Qırım Halq Cumhuriyeti ükümetiniñ birinci reisi, I Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ teşkilâtçılarından biri, Qırım, Beyazrusiye, Litvaniya ve Poloniyanıñ müftisi, qırımtatar milliy gimni olğan «Ant etkenmen» şiiriniñ müellifi – çekiştirilip öldürildi. Moskvanıñ emrinen yapılğan bu deşetli öldirüvniñ maqsadı qırımtatar halqınıñ o vaqıt Qırımda yaşağan er kesni birleştirecek devletni quruv ğayretlerini bastırmaq edi», – dep yazdı Çubarov.
O, aynı künde çeçen ve inğuş halqları genotsidiniñ qurbanları añıla, dep qayd etti.
«78 yıl evelsi, 1944 senesi fevralniñ 23-nde, Sovetler Birliginiñ NKVD askerleri inğuş ve çeçen halqlarını tuvğan topraqlarından sürgün etip başladı, 500 biñden 650 biñge qadar çeçen ve inğuş Vatanından quvuldı. Eki aydan soñ deşetli facia Qırım toprağına da keldi. 1944 senesi mayısnıñ 18-nde qırımtatar halqı Vatanından sürgün etildi. Qırımtatar Milliy Meclisi adından ve şahsen men halqınıñ tarihını unutmağan, qaramanlarını ve sovetler rejiminiñ millionlarnen qabaatsız qurbanını añğan, qomşularınıñ facialarına qayğıdaş olğan er kesnen birdemligini bildirem», – dep qayd etti Meclis reisi.
Çarşenbe künü, fevralniñ 23-nde, Kyivdeki «Qırım evinde» Noman Çelebicihanğa bağışlanğan edebiyat aqşamı keçirilecek. Tedbir saat 19:00-da başlanacaq.


text:
Çin tili
Çin tili ya da Qıtay tili (çince: 汉语 / 漢語, pinyin: hàn yǔ) – Çinde ve etrafında yaşağan 1 milliarddan ziyade kişi tarafından laf etilgen biñlerce kiçik tillerniñ cümlesine birden berilgen addır ve bular tek bir til sayılsa, dünyada eñ çoq qullanıcısı olğan tildir. Bu til Çin-Tibet til ailesine mensüp. Yazuv sisteminiñ eki türü bar Esas Çince (Tayvan) ve Qolaylaştırılğan Çince (ÇHC).
Dünyadaki er beş kişiden bireviniñ tuvğan tili olaraq laf etkeni çince, tamamen ayrı birer til olaraq qabul etile bilecek qadar farqlı "tilçik"lerden ibaret. Onıñ içün çinceniñ bir til degil, bir til ailesi olğanı iddia etile. Eñ çoq laf etilgeni Mandarindir, faqat Çinden tış yaşağan çinliler arasında eñ çoq Kanton şivesi qullanıla. Bunıñ sebebi, köçmen çinlilerniñ esasen cenübiy kesimlerden olmasıdır.
Çin yazuvı bu tilge has bir yazı sistemasıdır. Bu sistemanıñ 3500 yılğa barğan bir tarihı bardır.
Şiveler ("Tilçikler")[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Mandarin
- Jin
- Wu
- Hui
- Gan
- Xiang
- Hakka
- Yue
- Ping
Tış bağlantılar[deñiştir | kodunı deñiştir]
Luğatlar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- MDBG free online Chinese-English dictionary
- Chinese Characters Dictionary 14 mayısnıñ 2007 s. arhivlengen.
- Chinese - English Dictionary: from Webster's Online Dictionary - the Rosetta Edition
- CEDICT Chinese-English Dictionary Project
- English-Chinese Translation Dictionary
- CantoDict: Cantonese-English Dictionary Project
- Chinese-English dictionary
- Deutsch - Chinesisch Almanca - Çince Sözlük


text:
Iran revolyuciyalıq gvardiyası BAÄ men Saud Arabiyasına «qızıl şekarada şabuıl jasağan jağdayda» baylanıstıñ älsireytinin aytıp, qatañ eskertti. Bwl turalı Fars agenttigi habarlaydı.
Ötken aptada Tehran şekarasında qarulanğan bes arab äskeri 25 adamğa oq jaudırğan. Saldarınan barlığı qaza taptı. Iran gvardiyalıq brigadasınıñ generalı Hosseyna Salami: «Eger sender bizge osınday qastandıq jasaytın bolsañdar, eş jaqsılıq kütpeñder. Biz de senderdiñ şekaralarıñdı qanğa boyaymız!», – dedi.
Äzirşe, BAÄ men Saud Arabiyası bwl ayıptı joqqa şığarıp otır.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, Aqmescit sakinleri musluqtan aqqan kirli suvnı şikâyet etmege devam ete.
«Aqmescitte Pervomayskaya soqağında kirli suv aqa ve ilk sefer degil. Er bir qazadan soñ kil kele, bulançıq suv aqa», – dedi Aksenov noyabrniñ 30-nda suv teminlev problemlerinen bağlı toplaşuvda.
«Voda Krıma» müessisesiniñ vekili Maksim Novik, suv berüv ağlarında qazalar arttı dep bildirip, bunı «mevsimnen» bağladı.
«Bu suv borusını teşkerdik, bozuqlıqlarnı taptıq ve taqımlarımız endi çalışa. Bu aftanıñ soñuna qadar er şey tüzelecek, dep eminmiz», – dedi Novik.
Noyabrniñ başında Qırım akimiyeti Aqmescit sakinlerini ilâve tulumbalar qoyulacağı içün musluqlardan kene bulançıq suv aqacaq, dep tenbilegen edi.
Noyabrniñ 2-nde Aksenov bildirgenine köre, Aqmescit etrafında büyük suv yedekleri yoq, şunıñ içün akimiyet «daa beterine azır». Onıñ tahminlerine köre, ealige suv berüv cedveli daa eñ az bir yıl olacaq.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Arsen Abhairovnıñ anası Zeliha Abhairovağa qarşı memuriy dava açıldı ve Rusiye Memuriy bozuv kodeksiniñ 20.2 maddesiniñ 5-nci qısmına istinaden bozuv alâmetleri boyunca memuriy tahqiqat keçirile.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi qırımlı advokat Lilâ Gemeciniñ malümatına esaslanıp haber ete.
Qayd etilgenine köre, tahqiqatnı Qurman rayonındaki Rusiye İç işler nazirligi bölüginiñ politsiya vekâletlisi, politsiya kapitanı Oleg Şerigov kontrol ete. «Qırım birdemliginde» olğan vesiqa kopiyasında aynı qarar bir kişilik narazılıq aktsiyasınıñ diger iştirakçisi Zure Emiruseinovağa qarşı da çıqarıldı. Siyasiy mabüslerniñ anaları keçirgen bir kişilik narazılıq aktsiyalarınıñ yeri ve vaqtı farqlı oldı.
Vesiqada haber etilgenine köre, Emiruseinova Alabaş Qoñrat (Amurskoye) köyü yanında «Ukrainskaya–Aqmescit–Aluşta–Yalta sıñırınıñ» yol çetinde turğan edi. Şerigovnıñ aytqanına köre, piket künü birisi telefonda haber etti. Ekinci qadınnıñ narazılıq aktsiyası aqqında politsiya hadimleri Facebooktan haber aldı.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ Facebook içtimaiy ağındaki monitoringi vaqtında Abhairova Zelihanıñ bir kişilik narazılıq aktsiyası qayd etildi», – dep aytıla qararda.
Qurman rayonındaki Rusiye İç işler nazirliginiñ bölügi «bayağı vaqıt talap etken Rusiye Memuriy bozuv kodeksiniñ 26-ncı maddesine istinaden protsessual areketlerniñ keçirilüvi, hususan şaatlarnı belgilemek» içün vaqıt kerek.
«Bunı izaatlamaq zor. Eki farqlı bir kişilik narazılıq aktsiyalarını bir mitingge nasıl birleştirecekler, bilmeyim. Malümatnı ögrenecekmiz», – dedi Gemeci.
Hatırlatamız, oktâbrniñ 31-nde Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsiniñ anası Zeliha Abhairova oğlu Arsenniñ taqip etilüvine qarşı bir kişilik narazılıq aktsiyasına çıqtı.
Noyabrniñ 3-nde saba Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» üç mabüsi Rustem Emiruseinov, Arsen Abhairov ve Eskender Abdulganiyevni 17, 13 ve 12 yılğa üküm etti. Olar qabaatlarını tanımadı. Mahküm etilgen qırımlılarnıñ advokatları ükümni şikâyet etip, Avropa insan aqları mahkemesine barmağa niyetlene.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Qırımda Bağçasaray rayonı Kokluz köy camisinde sadaqa aqçasını hırsızladılar.
Bunı Qırım Musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Camide fevral 25 künü abrav keçti. QMDİde bildirilgeni kibi, eki afta içinde bu endi beşinci abrav oldı.
Cami imamı Dilâver Türinniñ sözlerine köre, cinayetçi, belki de, aqçanı üyle namazından soñ hırsızladı. 9 biñ ruble miqdarında hayriye aqçası hırsızlandı.
Vaqia yerine uquq qoruyıcı organları çağırıldı, olar zaruriy tedbirlerni keçirip, protokol tizdiler.
Qırım Musulmanları Diniy idaresi kene de cami imamlarını, musulman cemiyetleriniñ reislerini camilerde aqça ve qıymetli şeylerni qaldırmamağa çağıra.
Malüm olğanı kibi, Qırımda eki kün içinde üç camide hırsızlıq oldı. Fevral 9-dan fevral 10-na keçer gecesi Aqmescit rayonınıñ Mamaq köyündeki «Yeşil camide» hırsızlıq oldı. Fevral 9-da aqşam Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında belgisiz şahıslar camige kirip, sadaqa parasınıñ qutusından para aldılar. Fevral 9-dan 10-na keçer gecesi İslâm Terek rayonı Tamğacı (İzümovka) köy camisinde hırsızılq yüz berdi. Gece, fevral 19-da, belgisiz insanlar Bağçasaray rayonı Büyük Süyren köyüniñ ibadet evine kirdiler.


text:
İşğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırda ve terrorizmge qarşı tedbirler keçirilgen yerlerde uçucısız apparatlarnıñ uçuşları sıq-sıq ötkerilip başladı. Bunı cuma künü, yanvar 9-da, brifingde ATO spikeri, polkovnik Andriy Lısenko bildirdi, – dep haber ete UNN.
«İlk malümatlarğa köre, terroristler uçucısız apparatlarnı sıq-sıq qullanıp başladılar. Böylece, keçken sutka içinde Denejnikove, Şçerbak, Panteleymonovka, Sçastye, Çmirovka. Kramatorsk ve Glinka mesken yerleri üzerinde 8 uçuş qayd etildi», – dedi Lısenko.
Onıñ bildirgenine köre, Berdânsk bölüginiñ «Çongar» ve «Blagoveşçenka» sıñırcıları ve Herson bölüginiñ «Krasnıy Çaban» sıñırcıları vaqtınca işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñır boyu uçqan dört vertolötni qayd ettiler.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Ukraina prezidentiniñ Ofis reberi Andriy Yermak ve Rusiye prezidenti memuriyetiniñ reber muavini Dmitriy Kozak tutulğan şahıslarnı «er kesni er keske» formatında azat etüv meselesini muzakere ettiler. Körüşüv Minskte olıp keçti, bu aqta Ukraina prezidentiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Muzakerelerde Ukraina ve Rusiye eyyetleriniñ vekilleri de iştirak etti.
«Körüşüvde taraflar «normand dördü» liderleri 2019 senesi dekabr ayında Parijdeki sammitte añlaşqan tutulğan şahıslarnı «er kesni er keske» formatında azat etüv meselesini muzakere ettiler», – dep qayd etile haberde.
Andriy Yermak deñişimniñ nevbetteki basamağını martta keçirmek niyetini qayd etti. Körüşüv iştirakçileri, «normand formatındaki» sammitte tizilgen añlaşmalarnı tolusınen yerine ketirmek içün muzakerelerni devam ettirmeli, dep qayd etti.
2019 senesi dekabr ayında Parijde olıp keçken sammit arfesinde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Ukraina içün «kelecek formulasını» tizecek bir sıra faktornı aydınlattı.
«Novoye vremâ. Mir v 2020 godu» («Yañı devir. 2020 senesiniñ alemi») mecmuasınıñ mahsus sanındaki maqalesinde «barışıq olmasa, inkişaf olamaz», dep qayd etti.
«Bizim şartlarımız esasında barışıq olmasını isteymiz. Yani topraqlarımız ve insanlarımız Ukrainağa qaytarılacaq», – dep qayd ete Volodımır Zelenskıy.
Ekinci faktor «semereli institutlar ve er kes içün mecburiy olacaq açıq oyun qaideleri», qabarcılıq ile küreşte ğalebe ve adaletli mahkemeler, er kesniñ qanun ögünde musaviyligi, mal-mülk aqlarınıñ qorçalanması ola, dep qayd etti.
Ğayret, neticeleri ve Minsk esnası
Ukraina siyasetşınası Aleksandr Paliy, Minsk esnasında neticege irişmege tırışqan Ukraina akimiyetiniñ ğayretini qayd ete.
Şimdilik Andriy Yermaknıñ kelmesi Ukrainağa bir fayda ketirmegenini köremizAleksandr Paliy
«Volodımır Zelenskıy bu muzakerelerni keçirmege tırışa, olarnı er vaqıt keçire edi, em akimiyetke kelmezden evel, ve añlağanıma köre, muzakerelerniñ bir neticesi olmadı. Köremiz ki, Rusiye yalçılarınıñ cenk faaligi devam ete, Rusiye tamamen teslimiyet olmasını istey, ve şimdi mesele Ukraina reberligi nasıl küreşecekte degil, cemiyetke Kremlden teslimiyet nasıl tanıtılacaqnen bağlı», – dep ayta Aleksandr Paliy «Amerikanıñ sesi» rus hızmetiniñ hızmetine.
Aleksandr Paliyniñ qayd etkenine köre, Ukraina akimiyetiniñ areketleri – «Ştaynmayyer formulasınıñ» imzalanması, sıñır çizgisinden toplarnıñ çekilüvi – Minsk añlaşmalarını yerine ketirüv esnası olaraq degil, ilâve olaraq baqılmalı.
Siyasetşınasnıñ fikirince, bugün Andriy Yermak Ukraina tarafınıñ Kreml ile esas muzakerecilerinden biri ola, dep aytmaq mümkün.
«Yermaknıñ «Ştaynmayyer formulasını» imzalaması – Minsk añlaşmalarında yoq. Ordunıñ sıñır çizgisinden çekilüvi de «Minsk-2-de» yoq. Anda ağır toplarnıñ çekilüvi aqqında aytıla. Şimdilik Andriy Yermaknıñ kelmesi Ukrainağa bir fayda ketirmegenini köremiz», – dep qayd ete Aleksandr Paliy.
Kremlniñ Ukrainağa qarşı siyaseti, onıñ aytqanına köre, Vladislav Surkovnıñ intervyüsında yahşı aks etilgen, «Ukraina yoq, ukrainlik bar» dey.
Kremlniñ vegetarian olıp, Ukrainanı yoq etmege istemeycegine inanmaq – hayaliy ümütlerdirAleksandr Paliy
«Surkov, Rusiye uzun zamandır yapqan siyasetni aks etti. Amma Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ yardımcısı Vladislav Surkov aytqan siyaset Kremlniñ siyaseti olıp qala, ve bu vaziyette Ukraina reberligi Kremlnen nasıl laf etecegini ögrenmek kerek edi. Kremlniñ vegetarian olıp, Ukrainanı yoq etmege istemeycegine inanmaq – hayaliy ümütlerdir», – dep qayd ete Aleksandr Paliy.
Küçük uzlaşuvlarnıñ strategiyası aqqında
Ukraina siyasiy eksperti Yaroslav Pavlovskiyniñ fikirince, bugünki künde Ukraina ve Rusiye arasında Donbas dialogınıñ «vaziyeti belli degil».
bugünki Donbastaki vaziyetni al etüv esnası ve Qırımnıñ reintegratsiyasını yapmaq arzusı «pauzada» bulunaYaroslav Pavlovskiy
«Zelenskıynıñ taqımı olar qarşılıqlı küçük uzlaşuv yolunen areket etecek dep tüşündi, Putinnen bağda olacaq, laf etecek insanlarnı deñiştirmek esas şey olğanını tüşündi. Olar arbiy esirlerni deñişim şeklinde bir netice kördi, amma muzakereler devam etkende – Donbasnen bağı dialog kerçekleşemedi», – dep ayta Yaroslav Pavlovskiy.
Onıñ aytqanına köre, Andriy Yermak ve Dmitriy Kozaknıñ körüşüvi resmiy beyanatlarda umumiy laflarnen tanıtılğan, amma eki tarafnı da Donbas meselelerinen oğraşqan muzakereciler temsil etti.
«Körüşüv neticelerine baqsaq, Donbasnen bağlı bir netice olğanını aytıp olamaymız. Sebebini tek tahmin ete bilemiz. Amma Surkovnıñ intervyüda aytqan Ukrainağa munasebet paradigması Kremlniñ beyanatında qala ve resmiy Kyiv tarafından qabul etilmeycek», – dep qayd ete Yaroslav Pavlovskiy.
Onıñ fikirince, bugünki Donbastaki vaziyetni al etüv esnası ve Qırımnıñ reintegratsiyasını yapmaq arzusı «pauzada» buluna.
«Añlaşılğanına köre, Yermak Rusiye ile muzakerelerde yañı kün tertibini teklif etmege ister edi, Zelenskıynıñ belli bir planı bar edi, amma Kreml onı qabul etmege istemeydir», – dep ayta Yaroslav Pavlovskiy.
Malümat: Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ malümatına köre, Rusiye apishanelerinde 113-ten 115-ke qadar insan tutula, 80-den çoq – qırımtatarıdır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
İşğal etilgen Qırımnıñ Rusiye kontrolindeki insan aqları vekâletlisi Larisa Opanasük, Ukraina uquq qoruyıcıları 41 qırımlını apiste tuta, dep bildirdi.
Amerikanıñ sesi
«Amerikanıñ Sesinden» alındı


text:
Bunı Azatlıq Radiosına «Batkivşçına» deputatı Andriy Pavlovskiy bildirdi.
«Yerli sakinlerniñ malümatına köre, Krivoy Rog şeerinde Ukrainağa qarşı narazılıq aktsiyaları, ve akimiyet organlarını zapt etüv azırlanıla. Adamlarğa künde 500 grivnadan ziyade bere bileler», – dep qayd etti Pavlovskiy. Onıñ bildirgenine köre, teşkilâtçı ve para bergen adam Dnepropetrovsk vilâyetiniñ sabıq reberlerinden biri ola. Pavlovskiyniñ aytqanına köre, akimiyetni zapt etüv provokatsiyaları Zaporojye vilâyetiniñ Berdânskta olması mümkün. O, Azaq deñiziniñ yalısında, Mariupolniñ yanında, yerleşe.
Bugün Zaporojye vilâyet devlet memuriyetiniñ reisi Valeriy Baranov Berdânsk şeer icra komitetine telefon açıp, aynı haberni aydınlattı. Oña bunı mahsus hızmetler bildirdi eken.
Al-azırda Berdânskta uquq qoruyıcılar ve yerli halq imayesi şeerde nevbetçilik yapıp, separatistlerni toqtatacaq olalar, dep bildireler yerli kütleviy haber vastaları.
Raatlıq künleri Krivoy Rog ve Berdânskta olacaq narazılıqlar ve binalar zaptı aqqında malümatnı «İnformatsion qarşılıq» gruppasınıñ reberi Dmıtro Tımçuk da bildirdi.
Ukraina havfsızlıq hızmetinde ise Pasha ve Jenevadaki dört taraflı añlaşmalar olğanından sebep terrorizmge qarşı faal tedbirlerniñ toqtatılması aqqında bildireler.
Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ matbuat kâtibi Marina Ostapenkonıñ aytqanına köre, operatsiyanıñ esas vazifeleri deñişmey qala.