text:
Dekabr 19-da Aqyarda rusiye nezaretindeki prokuratura binası yanında, ticaret merkezini açmaq talabınen“Musson”nıñ 200-ge qadar hadimi toplandı dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
İş adamları, o arada bina içinde olğan prokuror Mark Bolşedvorskiynen körüşmek istey.
Adamlar, şeer prokurorınen körüşüv keçmegence, müessise yanında er kün toplanmaq niyetlerini bildirdi.
İş adamlarnıñ aytqanına köre, ticaret merkezi açılır ve Yañı yıl bayramınace aqça qazanıp yetiştirirler dep ümüt eteler.
Dekar 18-de de insanlar “Musson”nı açmaq talabınen Aqyar prokuraturası yanında toplana edi.
Mayısnıñ 24-ünde Kreml nezareti altındaki Aqyar şeer mahkemesi, aynı - yanğın havfsızlığı qaideleri bozulğanı içün, “Musson” TM-niñ işini toqtattı. Qırım ve Aqyarda büyük sayıda adamlar toplanğan yerlerde itinanen yapılğan teşkerüvler martnıñ soñunda başlandı. Onıñ sebebi - Kemerovo rusiye şeerinde yüz bergen facia, anda yanğında, resmiy malümatqa köre, 64 adam elâk oldı.


c: text/html

text:
Fevralniñ 3-ünde apis etilgen "Taygan" arslanlar parkı ve "Skazka" ayvanat bağçasınıñ saibi Oleg Zubkov endi Aqmescit SİZOsında ve anda açlıqnı ilân etti. Bunı fevralniñ 4-ünde Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde "Tayğan" arslan;ar parkınıñ matbuat kâtibi Tatyana Aleksagina haber etti.
Onıñ aytqanına köre, Zubkovnı fevralniñ 3-ünde aqşam Aqmescit SİZOsından alıp kettiler.
"Onı endi kamerağa keçirdiler ve o anda. Oleg Alekseyeviç açlıqnı ilân etti ve aş aşamay. Şimdi advokatı onda", - dedi matbuat kâtibi.
O qoştı ki, Zubkovnıñ apis etilüvini kimse beklemedi.
"Oña tevqif aqqında ilân etkenlerinden soñ, birden aşnı inkâr etti. Oña aş ketirdiler, amma o vazgeçti. Er şey yahşı edi, Zubkov Qırım başınen añlaşıp başladı. Bu aktsiya nenen bağlı olğanını ve kim buna tesir etkenini bilmeymiz, mahkemeci bu qararnı öz başına qabul etkenine inanmaymız", - dedi Aleksagina.
Aqmescit SİZOsınıñ reberliginden Zubkovnıñ açlığı aqqında malümatnıñ tasdıqlavı yoq.
Fevralniñ 3-ünde Rusiye nezaretindeki Qarasuvbaza mahkemesi "Taygan" parkında tişlengen turist Olga Solominanıñ davası boyunca oturışta Qırım iş adamı Oleg Zubkovnı apis etti.
Advokat Arman Petrosan, ketmemezlik senetiniñ eki aylıq tevqifine deñiştirilgeni qanunsız, dedi.
2018 senesi iyülde “Taygan” parkında arslan turist Olga Solominanı tişlegen. Qadınıñ aytqanına köre, “Taygan” müdiri Oleg Zubkov o yerde edi, amma arslannı birden tınçlatıp olamadı.
Zubkov ise, Solomina sarğoş olıp, arslanğa qaşanğanğan ve bunıñ içün ayvan onı tişlegen, dep ayta.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Refat Çubarov ukrain ükümetinden Qırımğa elektrik energiyasınıñ berilmesini toqtatmağa talap etti. Böyleliknen o ATR telekanalınıñ saibi ve sabıq hadimleriniñ evlerinde keçirilgen tintüvlerge cevap bermege teklif ete. Bu aqta Çubarov noyabr 3 künü Kiyevde matbuat konferentsiyası devamında bildirdi.
Meclis başı degeni kibi, ukrain akimiyeti şimdilik işğal etilgen yarımadada memleket vatandaşlarınıñ aqlarını qorumaq içün bir şey yapmadı.
«Memleketniñ akimiyetinden Qırımnıñ işğalci ükümetine tenbiye olaraq, işğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşlarınıñ, insan aqlarınıñ qoruvı içün yekâne aletni qullanmağa talap etemiz – afta devamında eki-üç künge elektrika ile teminlevni toqtatmağa ve bu meseleni Qırımda insan aqlarınıñ qoruvı manasında muzakere etmege», – dey Çubarov.
O şunı da qayd etti ki, Rusiye Ukrainağa cevaplanıp, ukrain ve Rusiye energosistemalarından faydalana bile, böyle alda, dey Çubarov, Ukraina devamlı söndürüvlerni qullana bile.
«Küç olmasa, devlet mevamını köstermelimiz, vatandaşlarımıznı qorçalamağa çaremiz bar olğanını», – qayd etti Çubarov.
Aytqanı kibi, ukrain akimiyeti Qırımda böyle areketlerni amelge keçirmese, vatandaşlar bunı öz teşebbüsi ile ete bile.
«Kesen-kes areketlerge keçmelimiz, aks alda bunı insanlar etecek… Cemiyetimiz olduqça sabırsız olğanını bilemiz. Adalet-adaletsizlikni özcesine añlağan insanlar er vaqıt tapılacaq. Yaramay, böyle areketler er zaman qanuniy olamaz», – dey Çubarov.
Bunıñ ile Meclis reisi böyle insanlarnı takbih etmegenini bildire. Çubarov dey ki, prezident Petro Poroşenkonıñ noyabr 2 künü Yuqarı Radada Blok Petra Poroşenko firqası ile körüşüvi devamında Qırımğa elektrik energiyasınıñ berilmesini toqtatmaq kibi meselede añlaşma alındı.
Noyabr 2-de saba Qırımda ATR telekanalınıñ sabıq hadimleri Lilâ Bucurova, Elzara İslâmova ve telekanal saibi Lenur İslâmovnıñ ana-babası yaşağan evleri, em de Moskvadaki evinde tintüvler yapılmağa başladı.
Qırımnıñ Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti (FSB) idaresiniñ malümatına köre, tintüvler ATR saibine qarşı açılğan cinaiy iş çerçivesinde keçirile.
Noyabr 2-de saba Rusiyeniñ Merkeziy bankı İslâmovğa ait OOO «Cast Bank» müessisesiniñ litsenziyasını lâğu etti. Qırımtatar iş adamınıñQırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, bu tedbirlerni Qırım qamaçavı ile bağlay. O, onıñ teşkilâtçılarından biri ola.
Ukraina İçki işler nazirligi ATR qırımtatar telekanalınıñ müdiri Lenur İslâmov ve telekanalnıñ sabıq hadimleriniñ evlerinden keçirilgen tintüvler, em de Qırım işğaline qarşı çıqqan cemaat teşkilâtlarınıñ faaliyetine keder etüv kibi insan aqlarınıñ bozulması boyunca eki cinaiy taqiqatqa başladı.


text:
Qırımnıñ Qaeasuvbazar rayonında üç maşna çatıştı, eki adam elâk oldı daa beşi yaralandı.
Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi bildirgeni kibi, yol qazası, oktâbr 4 künü saba erte Kökey (Rusakovka) köyü yanında oldı.
"Krıminform" matbuatı, Renault Magnum maşnasının aydavcısı qarşı yolaqqa çıqıp, Chevrolet ve "Gazel" maşnalarınen çatıştı. Yaralanğanlarnı Qarasuvbazar merkeziy rayon hastahenesine alıp kettiler.
Matbuatqa köre, yol qazası neticesinde, "Gazel" alıp ketken mal-mahsulat yolğa töküldi. Adna olğan adamlar aytqanı kibi, asfaltta yüzlerce peçenye qutuları yata edi.
Sıq-sıq olğan qazalar içün, Qırımnıñ yañı "Tavrida" trassasına "ölüm yolu" deyler.


text:
AQŞ biligi Qazaqstannıñ Siriya men Iraktağı öz azamattarın repatriaciyalau boyınşa sayasatın joğarı bağalaydı. Bwl turalı Memlekettik departamenttiñ t..
AQŞ jurnalist Jamal Haşoggidiñ ölimine baylanıstı bayandamalıq qwjattı jariyalamaq. Boljam boyınşa, «jurnalisti öltiruge bwyrıq bergenderdiñ» qatarınd..
Qazaqstannıñ Densaulıq saqtau ministrligi QT redakciyasınıñ swrauınan keyin koronavirus statistikasına qatıstı tağı bir kemşiligin tüzetti. Ministrlik..
Keşe Armeniya Qarulı küşteri prem'er-ministrdiñ otstavkasına talap etti. Äskerilerdiñ bwl äreketin töñkeris degen Nikol Paşinyan bügin «eldegi jağday ..
Älemdik klassikanıñ twnığı, tamırı tereñde jatqan aytulı tregediya, Şekspir şığarmaşılığındağı kürdeli oy men auqımdı astardı arqau etken tragediya «M..


text:
5. Sınıf Türkçe Meb Yayınları
- Çiko30 Kasım 201615
Dük oldu hödük mektubu
Dük oldu hödük mektubu Dük oldu hödük mektup Sevgili Ahmet Amca, Dük adında çok mu çok tatlı bir köpek var.…Devamını Oku »
- Çiko31 Ekim 201611
5. Sınıf Meb Yayınları Türkçe Kitabı Ağaçlarımızı Takdim Ederim Cevapları
5. Sınıf Meb Yayınları Türkçe Kitabı Ağaçlarımızı Takdim Ederim Cevapları 5. Sınıf Türkçe Öğrenci Çalışma Kitabı Meb Yayınları 8. Tema…Devamını Oku »
- Çiko31 Ekim 201613
5. Sınıf Meb Yayınları Türkçe Kitabı Parbat Dağının Esrarı Cevapları
5. Sınıf Meb Yayınları Türkçe Kitabı Parbat Dağının Esrarı Cevapları 5. Sınıf Türkçe Öğrenci Çalışma Kitabı Meb Yayınları 8. Tema…Devamını Oku »
- Çiko31 Ekim 20163
5. Sınıf Meb Yayınları Türkçe Kitabı Bahar Şiiri Cevapları
5. Sınıf Meb Yayınları Türkçe Kitabı Bahar Şiiri Cevapları 5. Sınıf Türkçe Öğrenci Çalışma Kitabı Meb Yayınları 8. Tema Dünya…Devamını Oku »
- Çiko31 Ekim 20165
5. Sınıf Meb Yayınları Türkçe Kitabı Çöpler ve Geri Dönüşüm Cevapları
5. Sınıf Meb Yayınları Türkçe Kitabı Çöpler ve Geri Dönüşüm Cevapları 5. Sınıf Türkçe Öğrenci Çalışma Kitabı Meb Yayınları 8.…Devamını Oku »
- Çiko31 Ekim 20169
5. Sınıf Meb Yayınları Türkçe Kitabı Balık Adamlar Cevapları
5. Sınıf Meb Yayınları Türkçe Kitabı Balık Adamlar Cevapları 5. Sınıf Türkçe Öğrenci Çalışma Kitabı Meb Yayınları 8. Tema Dünya…Devamını Oku »
- Çiko31 Ekim 20164
5. Sınıf Meb Yayınları Türkçe Kitabı Keloğlan Akıllı Oğlan Cevapları
5. Sınıf Meb Yayınları Türkçe Kitabı Keloğlan Akıllı Oğlan Cevapları 5. Sınıf Türkçe Öğrenci Çalışma Kitabı Meb Yayınları 7. Tema…Devamını Oku »
- Çiko31 Ekim 20169
5. Sınıf Meb Yayınları Türkçe Kitabı Patates Metni Cevapları
5. Sınıf Meb Yayınları Türkçe Kitabı Patates Metni Cevapları 5. Sınıf Türkçe Öğrenci Çalışma Kitabı Meb Yayınları 7. Tema Sağlık,…Devamını Oku »
- Çiko31 Ekim 201615
5. Sınıf Meb Yayınları Türkçe Kitabı Babaannemin Soğanları Cevapları
5. Sınıf Meb Yayınları Türkçe Kitabı Babaannemin Soğanları Cevapları 5. Sınıf Türkçe Öğrenci Çalışma Kitabı Meb Yayınları 7. Tema Sağlık,…Devamını Oku »
- Çiko31 Ekim 20163
5. Sınıf Meb Yayınları Türkçe Kitabı Scooter ile Tornet Cevapları
5. Sınıf Meb Yayınları Türkçe Kitabı Scooter ile Tornet Cevapları 5. Sınıf Türkçe Öğrenci Çalışma Kitabı Meb Yayınları 7. Tema…Devamını Oku »


text:
Etiketler: CemileCemile Cengiz AytmatovCemile Cengiz Aytmatov kitap indirCemile Cengiz Aytmatov pdfCemile Cengiz Aytmatov pdf kitapCemile Cengiz Aytmatov pdf kitap indirCemile kitapCemile kitap indirCemile pdf kitap indirCengiz AytmatovCengiz Aytmatov kitap indirCengiz Aytmatov Kitapları İndirCengiz Aytmatov pdfCengiz Aytmatov pdf indirCengiz Aytmatov pdf kitap indir
- Sonraki yazı Toprak Ana – Cengiz Aytmatov – PDF Kitap İndir
- Önceki yazı Beyaz Gemi – Cengiz Aytmatov – PDF Kitap İndir
Bunlar da hoşunuza gidebilir...
-
İnsan ve Tabiat – Seyyid Hüseyin Nasr – PDF Kitap İndir
Yazar: Ahmet Arasan · Published 26 Mart 2022
-
Bir Kabus 1984 – George Orwell – Pdf Kitap İndir
Yazar: Ahmet Arasan · Published 8 Aralık 2021 · Last modified 30 Kasım 2021
-
Ahlaksızlık Üzerine – Afşar Timuçin – PDF Kitap İndir
Yazar: Ahmet Arasan · Published 3 Ekim 2022 · Last modified 2 Ekim 2022
Bir cevap yazın Cevabı iptal et
This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.


text:
O, delicesine eyecanlana ve duyğularını ne matbuat, ne de zalnı az qala toldurğan seyirciler ögünde gizlemey. Jamala fevralniñ 24-den soñ ilk defa Kıyivde kontsert programması ile çıqışta bulundı. Bundan evel qırımtatar asıllı ukrayin yırcısı Qırım.Aqiqatqa eksklüziv intervyüde Qırımğa barmaq niyetleri ve qırımlı dostları ile alâqası aqqında aytıp berdi.
Yañı "Poklık" mini albomınıñ tanıtılması oktâbrniñ 10-nda rusiye ateşinden zarar körgen Hanenko adına Milliy sanat müzeyinde olıp keçti. Müzey reberliginiñ aytqanldarına köre, atta Ekinci Dünya cenki yıllarında bina bu qadar zarar körmegen. Olar Jamalağa hayriye kontsert keçirip, arbiyler içün para toplağa teklif ettiler. Böylece, biletlerniñ satıluvından kelgen bütün para şimdi Herson civarında bulunğan 57-nci brigadağa berilecek. Jamala sanadan arbiylerniñ ihtiyacları içün para toplamasına qoşulmağa çağırdı.
Kontsertniñ başlamasına qadar bir qaç daqqa qala. Jamala memleketinde çıqış etmezden evel pek eyecanlanğanını ayta. Episi bu yırcınıñ icadiy teneffüsi olmamağana baqmadan. Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı büyük istilâsı başlağandan çoq keçmeden Jamala Avropa televizion kanallarınıñ yayınlarında yırlap, Ukrayina içün millionlarnen dollar toplamağa başladı.
Soñra Poloniya televizionında "Yıldızlarnen oyunlar" şousında iştirak edi. Maqsat aynı - memleketi içün para tlplamaq.
Bütün bu aylar devamında yolda. "Poklık" mini albomı böyle tarzda yazıldı.
Bir şey uçaqta, bir şey yolda yazılğanını hatırlayım
Jamala: "Poklık" ğaliba doğğan yeri olmağan ilk mini albomıdır. Çünki o, fevralniñ 24-den soñ (Rusiyeniñ Ukrayinağa) büyük istilâsı başlağandan soñ menim bulunğanım er yerde doğıp keldi. Men daima arekette edim, dünyanıñ 20-den çoq memleketinde oldım. Ve "Take me to a place", ya da "Zakohana", ya da "Sınu", ya da "Be brave, be different" türküleriniñ sözleri ne yerde doğğanını hatırlamam bile. Bir şey uçaqta, bir şey yolda yazılğanını hatırlayım".
"Bu evimni sağınğanım aqqındadır". Sekiz yıldan ziyade Jamala vatanı Qırımğa barmadı, şimdi ise balalarınıñ telükesizligi içün Ukrayina tışında yaşamaq mecburdır. Türkülerine ise evelki kibi teren manalar qoya.
Er bir türkümniñ büyük manası bar, o sadece keyf ve menim duyğularımnı köstermey, o bizlerni daa bir şeyge ögretmek kerek
Jamala: "Türkü aqqında, onıñ küçü aqqında pek müim bir şey. "1944" türküsi 2017 senesi ğalebe qazanğanından ğayrı daa ne qadar çoq yapıp oldı. Atta özümni bu türküden ayıram. Çünki o artıq menim ögbmdedir. O bugün aqqındadır: "When strangers are coming, They come to your house. They kill you all and say: We’re not guilty". "Poklık" albomı bütün elektron muzıkanıñ parçalarındaki yönelişlerden ibaret, atta dare qırımtatar aleti de qullanılğan. Soñra daa folklor bek-vlkal bar. Men folklor ukrayin tarzında yazdım. Er bir türkimniñ büyük manası bar, o sadece keyf ve menim duyğularımnı köstermey, o bizlerni daa bir şeyge ögretmek kerek. Böyle bir hususiyetim bar".
Qırımdaki dostlarınen aslında bağ tutmağanını dey. Olar oña yazmaylar. Sebepler ne olğanını tam olaraq bilmey, amma özü de tanışlarına yazmay, çünki onen qonuşacaqları olar içün telükeli ola bile.
Asla yazmaylar. İnanasızmı? Kimse yazmay
Jamala: "Asla yazmaylar. İnanasızmı? Kimse yazmay. Eki sebep bardır dep tüşünem: ya ja olar içün bu kerçekten telükeli ola bile, ya da olarnıñ fikri başqadır. Vesselâm. Tek bu eki variant aqlıma kele. EKisini de qabul etem. Tamam. Olar qorqsalar men de yazmayım. İşleri nasıl olğanını soramağa istesem de yazmayım."
Er alda Jamala iç birine darğın degil. Eñ qısqa zamanda evge ketmege azır. Diger siyasiy baqışlarınen olğan adamlarnen körüşmege de azır. Amma buña baqmadan, kimerde birisinen qavğalaşmamaq içün içün kendisini tutmaq mucbur ola eken.
Yanımda rusça laf etkenlerde, men ukrayince laf etip başlayım, añlasınlar dep
Jamala: "Seyaat etip türlü şeylerge rastkeldim. Misal olaraq, uçaqnen ketmek içün bilet satın alğanda, yanında kim oturacağını bilmeysiñ. Kimerde, "soñ, ne anda şu Ukrayina" kibi laflar eşitesiñ. Ve yanında oturğan kişçi dostuñ olmağanını birden añlaysıñ. Ve "Çervona kalına! türküsini, ya da biz ğalebeler elde etkenimiz aqqında haberlerni diñlep başlaysıñ. Soñra olar ağızların qapatalar. Men ise.. İçiñde öyle bir oğlan uyana ki, çağına yandırmaq isteysiñ. Soñra 6-7 saat devamında ketecegiñizni hatırlaysıñ ve tınçlanasıñ. Yanımda rusça laf etkenlerde, men ukrayince laf etip başlayım, añlasınlar dep".
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qazaqstanda Toqayıvneñ ciñüe töğäyın bilgele buldı
Qazaqstanda xäzerge İlbaşı Qasıym Cumart Toqayıv waqıtınnan êlek Däwlät başlığı saylawında, tawışlarnıñ 81,31%ın alıp, wazıyfasına yañadan saylandı
Qazaqstan Üzäk saylaw komissiyası 20nçe noyabr’dä ütkärelgän waqıtınnan êlek ilbaşı saylawınıñ töğäyın näticälären açıqladı.
Monıñ nigezendä 6 namzät yarışqan saylawnı tawışlarnıñ 81,31%ın alğan Toqayıv ciñde.
Yaqınça 12 million terkälgän saylawçınıñ 8 million 300 meñe qatnaşqan saylawda wazıyfadağı İlbaşı Toqayıvqa 6 million 456 meñ 393 keşe tawış birde.
Başqa kandidatlar Jiguli Dayrabeyav 3,42% (271 meñ 641 keşe), Karakat Abden 2,60% (206 meñ 206 keşe), Meiram Kajıken 2,53% (200 meñ 907 keşe), Nurlan Auesbayıv 2,22% (176 meñ 116 keşe) häm Saltanat Turısbekova 2,12% (168 meñ 731 keşe) tawış külämenä iyä buldı.
Saylawçılarnıñ 5,8%ı (460 meñ 484 keşe) şuşı saylawda tawış byulletenendä täwge tapqır yazılğan “barısına da qarşı” variantın saylağan.
Toqayıv 26nçı noyabr’dä başqala Astanada ütkäreläçäk tantanada ant itäçäk.
Bäyläneşle xäbärlär
Naxçıvan tamğaxanäse Azärbaycanğa bäylände
Naxçıvan üzidaräle cömhüriyäteneñ Däwlät tamğaxanä komitetı Azärbaycan Üzäk tamğaxanä (tamojnya) komitetına bäylände
Bügen Tatarstan bayrağı köne
Monnan 31 yıl êlek Tatarstan cömhüriyäte parlamentı älege däwlät simvolın qabul itte


text:
Wlttıq banktiñ bwrınğı törağası, qazirgi "Astana" Halıqaralıq qarjı ortalığınıñ basşısı Qayrat Kelimbetov Birıñğay jinaqtauşı zeynetaqı qorınıñ direkt..
Qazaqstan Halıq banki AQChina CITIC Bank Corporation Limited-pen (odan arı - «SITIK-Bank») tolıqtay Qazaqstan Halıq bankiniñ ieligine jatatın enşiles..
Auıldıq jerde şağın käsipkerlik üşin qarjılıq resurstarğa qol jetkizu qiın. Bwl turalı Soltüstik Qazaqstan oblısınıñ käsipkerleri «Atameken» QR WKP t..
Türkiyanıñ Istambwl qalasında osı wyımnıñ qwrıluına jiırma bes jıl toluına oray Qara teñiz ekonomikalıq seriktestik wyımınıñ sammiti bastaldı dep haba..
Bügin tüsten bwrın Europalıq Komissiya amerikalıq keñ taralğan Facebook äleumettik jelisine 110 million euro ayıppwl saldı. Sebebi, atalğan kompaniya ..


text:
Keçken künü Qırımda 15 hasta koronavirustan vefat etti, bir kün evelsi 9 kişi vefat etken edi, dep haber ete Qırımnıñ Rusiye Sağlıq nazirligi. Müessise malümatına köre, umumen pandemiya vaqtında 2583 hasta vefat etti.
Qırımda COVID-19 hastalarınıñ sayısı artmağa devam ete – keçken künü 389 yañı hasta qayd etildi, bir kün evelsi hasta sayısı 11 kişi az edi.
«Umumen (pandemiya vaqtında – muar.) 79 259 COVID-19 hastası qayd etildi. Bir künde 375 insan tüzeldi, bütün müddet devamında 68 156 kişi yahşı oldı», – dep haber etile.
Hatırlatamız, tünevin Qırımda 378 yañı COVID-19 hastası qayd etilgen edi, bir kün evelsi daa az hasta bar edi.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Äxmäd Zäki Wälidi: tatar da, başqort ta tügel, törki xalıqlarnıñ ğalime
Törek häm tatar xäzinäläre - 4/2022
Törek häm tatar xäzinäläre 04/2022
Oluğ şäxes Äxmäd Zäki Wälidineñ “Qısqaça Törek wä Tatar tarixı” cıyıntığına bağışlanğan qısqaça küzätüneñ yomğaqlaw öleşe.
Bügenge yazmabıznı ,”Tatar-inform” mäğ’lümatlarına, “İntertat” xäbärlärenä, tarix fännäre doktorları Rawil Ämirxanov häm Radik İsxaqovnıñ, Törkiyädä yäşäwçe millättäşebez, filologiyä fännäre kandidatı ğalimä- İlsöyär Rämiyevanıñ xezmätlärenä nigezlänep äzerlädek.
“Zäki Wälidi - böyek ğalim häm böyek şäxes, ämma bu ike sıyfatı östenä anıñ şäxesen tögäl bilgeli torğan tağın ber sıyfatı bar: ul – böyek törek. Häm bu soñğı sıyfatı anıñ fänni êşçänlegenä ayırım mäğ’nä, tösmer östi… Törek tarixın tikşerüçelärneñ alğı saflarında barır öçen isemenä layıq bulıp tuğan törek ul” - dip yaza üzeneñ xezmätendä Rawil Ämirxanov.
“Äxmäd Zäki Wälidineñ ata-babaları tatar-tiptärlärdän buluwı turında süz bara. Çığışı belän ul tatar bulğan. Älbättä, bu anıñ üzen tatar dip tanuwı turında söylämi…”,dip añlata tarix fännäre doktorı Radik İsxaqov oluğ ğalim Wälidi turında.
Qısqası,”Äxmäd Zäki Wälidi başqort ta, tatar da tügel, ul, ğomumän, törki xalıqnıñ ğalime. Böten törki xalıqlarğa zur êş êşläp qaldırğan olı ğalim, dön’yaküläm zur ähämiyätkä iyä bulğan, üzeneñ oluğ äsärläre belän tanılğan böyek şäxes ul.
Ozaq yıllarğa suzılğan bäräkätle häm igelekle êşçänlege däwerendä Zäki Wälidi küp kenä fänni cämğıyät’lärneñ oyıştıruçısı häm äğ’zası bula. Ğomereneñ soñğı yıllarında ul şärqıyät’çelärneñ Törek assoŝiaŝiyäsen tözi häm anıñ aktiv êşleklese bulıp tanıla. Ğalim İran Mäğarif cämğıyäteneñ Berençe Däräcä Kavalerı, Avstriyäneñ Xammer-Purgştal’ cämğıyäte äğ’zası, Mançester universitetınıñ maqtawlı doktorı bulıp tora häm başqa küp sanlı büläklärgä layıq bula.
Avstriyädä belemen kamilläşterüwen 1935nçe yılnıñ 7nçe iyünendä tögälläp, berniçä könnän inde Wälidi maqtawlı professor sıyfatında Boni universitetında möselman fännäre buyınça lekŝiyälär uqıy başlıy. 1938nçe yılnıñ azağında ul Gëttingen universitetına küçä. Törkiyägä Wälidi mäğarif ministrı çaqıruwı buyınça 1939nçı yılnıñ mayında ğına qayta häm 1nçe sentyabr’dän İstanbulda lekŝiyälär uquwın yañadan başlap cibärä. 1940nçı yılnıñ 8nçe aprelendä ul rumınlı noğay tatarı Ğomärneñ Näcmiyä isemle qızına öylänä. Tizdän alarnıñ İsänbikä isemle qızları, annarı Subuday isemle ulları tuwa.
İldän ilgä, şähärdän şähärgä küçep, xätsez mäşäqat’lär kürüwenä qaramastan, ğalim üzeneñ kiñqırlı êzlänülären däwam itterä. İstanbulğa kilü belän ük ul kitapxanälärdä êşkä çuma. Mondıy tınğısız häm bäräkätle êşçänlek berniçä bik qıymmätle kitap häm mäqalä basılu belän tögällänä.
Zäki Wälidi änä şundıy qıymmätle êşçänlekläreneñ berse bulğan “Qısqaça törek wä tatar tarixı” kitabında Qazan xanlığınıñ mäşhür xanbikäse Söyembikä şäxesenä dä berqadär tuqtalıp kitä, anıñ säyäsi ziräklege, ruxi batırlığı turında soqlanu belän yaza. Ul Söyembikäne “ğayät’ aqıllı häm êşlekle xatın” dip atap, anıñ bu sıyfatlarına qat-qat basım yasıy. İdaräçe bularaq ziräklege häm aqıllılığı buyınça anı Qazan xanlığınıñ iñ mäşhür xanı Oluğ Möxämmäd belän tiñli. “Oluğ Möxämmädtän qala bu sıyfatlar ber xanğa da nasıyp bulmağan ide”,-di avtor.
Oluğ ğalim Äxmäd Zäki Wälidi turında şärqıyätçe ğalim Yanski: “Belem nigezenä niqadär genä tirän çummasın, ul tormışqa ayıq qaraşın berqayçan da yuğaltmadı, anıñ belän turıdan-turı bäyläneşlären özmäde…Ul yomıq, tar dairäle, keşelärgä qarata masayuçan yuğarılıq kürsätmäde… Kiresençä, härwaqıt üze bulıp qaldı häm tamırları belän ğorurlandı. Ul üzeneñ tuğan cire, üz awılı, üz cäyläwläre, tauları häm bolınnarı balası bulıp qaldı. Häm bu anıñ keşeleğeneñ iñ oluğ’ üzençälege…”,- dip añlata Yanski.
Şulay itep bez, “Törek-Tatar Häzinäläre” programmasında qısqaça ğına bulsa da, böyek tarixçıbız Äxmäd Zäki Wälidineñ tärcemäi xälen häm icat yulın küzdän kiçerdek, anıñ “Qısqaça Törek wä tatar tarixı” äsärenä qısqaça tuqtalıp kittek, anıñ fän ölkäsendäge urının, rolen bilgelärgä tırıştıq.
Çığanaqlar:
1)Äxmät-Zäki Wälidi. >.1nçe Cöz’e.Qazan.Tatarstan Kitap Näşriyatı.1992.(Kitapnı tözüçe,töp tekstnıñ transkripŝiyäsen äzerläwçe,iskärmä-añlatmalar,bibliografik isemlek häm axır süz avtorı tarix fännäre doktorı Rawil Ämirxan).
>. 04.01.2021
3)https://intertat.tatar/news/ilsoyar-...
İlsöyär Rämiyeva: >. >. >.16.07.2022
4)https://tatar-inform.tatar>news>ba...
Batulla: >. >.16.11.2021
Törle Çığanaqlardan tuplap äzerläwçe: Kadriyä Meyvacı.


text:
Ankara Ukrainağa informatsion ceetinde yardım etmege azır, şu cümleden ATR telekanalına tehnikiy destekni kösterip, dedi qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilev.
Bu aqta o, Türkiye yetekçileri ile körüşüvi neticeleri aqqında tarif etip, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, qırımtatar telekanalınıñ işğalden soñ vaziyeti Türkiye baş naziri ve tış işler naziri – Ahmet Davutoğlu ve Mevlüt Çavuşoğlu ile muzakere etildi.
«Telekanal saibi Lenur İslâmovnıñ bütün mülkiyeti (Qırımda – QA) zapt etildi. Telekanal ağır vaziyetke oğradı. Qırım halqı telekanalğa yardım köstermek içün birer kapik topladı. Ukrainanıñ da şimdiki vaziyeti büyük yardım köstermege imkân bermey. Şunıñ içün nasıldır bir tehnikiy yardımnıñ türklerniñ tarafından kösterilmesi aqta laf yürütildi. Olar dediler: «İtiraz yoq, bu meseleni ögrenirmiz», – dedi Cemilev.
2015 senesi aprel 1-den dünyada yekâne ATR qırımtatar telekanalı, «Lâle» bala telekanalı, «Meydan» radiosı Roskomnadzor litsenziyasını alalmayıp, işğal etilgen Qırımda yayınlavını toqtatmaq mecbur oldı. İyün 17-den ATR ve «Lâle» Kiyevden yayınlavına devam etti, «Meydan» internette çalışmağa başladı.
Lenur İslâmov Qrımınıñ Rusiye akimiyeti takbih etken Qırım vatandaşlıq qamaçavınıñ teşebbüsçisi ola, yerli prokuratura oña qarşı cinaiy işni açtı. Mında Lenur İslâmovnıñ mülkiyetiniñ apis etilmesi aqqında da bildirgen ediler.


text:
Lvivde fevral 26-27 künleri Rusiyeniñ Qırım işğaliniñ ekinci yıllığına bağışlanğan bir sıra tedbir keçirilecektir.
Bunı teşkilâtçılar – «KrımSOS» cemaat teşkilâtı, «Lvivdeki Qırım evi» qırımtatar medeniyet merkezi, Birinci Lviv kütüphanesiniñ yardımı ile Qırımtatar Milliy Meclisi ve MO «Dzıga» bildireler.
Fevral 26-da Birinci Lviv mediatekasında fotoressam Emine Ziyatdinovanıñ «Başqa ev yoq» ve Maksim Skaçkovnıñ «Qırım hatıraları» fotosergileri açılacaq. Belli Lviv rekordsmeni Öleg Skavış tramvaynı tişnen çeküv boyunca Ukraina rekordını qoyacaq ola.
«Böyle etip Oleg Qırım işğali meselesine diqqat celp etmek istey», – dep aytalar teşkilâtçılar.
Fevral 27-de Taras Şevçenko eykeli yanında Svoboda caddesinde «yarımadada insan aqlarınıñ bozulmasına» bağışlanğan «Krım» performansı keçirilecek.
Performansta 50 kişi iştirak etecek, olar yarımadada üküm sürgen vaziyetni ve siyasiy mabus, qaçırılğan ve öldürilgen insanlarnı añlatacaqlar.
«Dzıga» bediiy galereyasında Lugansktan köçip kelgen Yekaterina Pikunnıñ «Köçip kelgenniñ közlerinde Ukraina» fotosergisi açılacaq.
«Qırım – Ukrainadır» haber kampaniyası fevral 22-de – Rusiyeniñ yarımada işğaliniñ ekinci yıllığı munasebetinen başlandı. Belli ukrain jurnalistleri ve oyuncıları «öz Qırımını» tarif eteler. Kampaniya çerçivesinde levhalar azırlandı, meşur ve adiy ukrainler Qırım sakinlerine qoltutqanlarını bildireler. Ukrainanıñ teleradioyayın milliy şurası levhalarğa içtimaiy reklama statusını berdi. Böylece levhalarnıñ Ukrainanıñ merkeziy ve vilâyet telekanallarında kösterilmesi tevsiye etile.
Qırımnıñ kütleviy haber vastaları, şu cümleden ATR qırımtatar telekanalı ve Çernomorskaya teleradiokompaniyası kampaniyağa qoltuttı.
Qırım işğali ve Qırımdaki ukrainlerge qarşı yapığan siyasiy basqı aqqında vesiqalı film kelecek afta kösterilecektir. O da «Qırım – Ukrainadır» kampaniyasınıñ bir qısmı olacaq.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bağçasaray rayonınıñ Kökköz (Sokolinoye) köyüniñ civarında eki turist Boyko dağından tüşip yaralandı, dep bildire iyün 20-de Rusiyege boysunğan Fevqulade vaziyetler nazirligi Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti.
«Alpinist aletleri vastasınen qurtarıcılar zararlanğanlarnı Bağatır köyüne tüşürdi, o yerde olarnı acele yardım hadimlerine teslim ettiler», – dep aytıla beyanatta.
Daa bir zararlanğan qadın tıbbiy yardımğa muhtac oldı. Qurtarıcılar onı Arap-Hane deresinde taptı ve tıp hadimlerine teslim etti.
Qırım qurtarıcıları yarımada sakinlerini ve musafirlerini qayalarda havsızlıq qaidelerine köre özüni alıp barmağa çağıra.


text:
Qırımda Rusiye politsiyası Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Rustem Emiruseinovnıñ anası Zureniñ bir kişilik narazılıq aktsiyasını toqtattı. Bu aqta «Qırım birdemligi» haber ete.
O, Moskva yolundaki Büyük Onlar qasabasında «Oğlum – terrorist degil» yazuvlı şiarını tuttı.
Yanında Rusiye politsiyasınıñ maşinası toqtaldı.
Quvetçiler, «bozuvnı qayd ete», dep bildirdi. Olarnıñ fikirince, bu bir kişilik aktsiyası degil edi.
«Biznen politsiya bölügine kelmege mecbursıñız. Yolda qanunsız şekilde turasıñız», – dep bildirdi politsiya hadimi. O, özüni «politsiya yolbaşçısınıñ cemaat nizamını qoruv muavini» olaraq tanıttı.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi noyabrniñ 3-nde Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Rustem Emiruseinov, Arsen Abhairov ve Eskender Abdulganiyevniñ ükmüni çıqarmağa planlaştıra. Prokuror qırımtatarlarnı qabaatlı tanıp, sert rejimli koloniyada qalmalarına üküm etmege talap etti: Rustem Emiruseinov içün 1,5 yıl nezaret ile 18 yıl apis, Arsen Abhairov içün 15 yıl, Eskender Abdulganiyev içün 16 yıl.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Kreml kontrol etken işğal etilgen Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi iyülniñ 7-de bağçasaraylı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» daa eki mabüsi Zevri Abseitov ve Enver Mamutovnıñ apiste yatma müddetini sentâbrniñ 12-ne qadar uzatmağa qarar aldı. Bunı Qırımdaki Radio Svoboda mühbiri Anton Naumlük Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Bundan evel mahkeme davanıñ eki diger mabüsi Remzi Memetov ve Rustem Abiltarovğa qarşı aynı qarar aldı.
Mahkeme oturışı ve qarar seslendirilmesi qapalı şekilde keçirildi. Aman-aman 30 insan nezaret altında tutulğan bağçasaraylılarğa qoltutmaq içün mahkeme binası ögünde toplaştı, dep bildirdi Facebookta Qırım faali Osman Arifm.
Mayısnıñ başında mahkeme bağçasaraylı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» dört mabüsiniñ apiste yatma müddetini 2017 senesi iyülniñ 11-ne qadar uzatqan edi.
2016 senesi mayısnıñ 12-de Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede tintüvler keçirgen edi. Neticede 4 Bağçasaray sakini yaqalandı ve terrorizm ile qabaatlandı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov i Enver Mamutov. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmesinde şeklenip FSB hadimleri tarafından yaqalanğan ediler.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukrainanıñ işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiya meseleleri nazirligi bildire ki, «cemaatçılıq ile elektron mesleat» keçirmek içün qırımtatar tilini inkişaf ve populârlaştıruv kontseptsiyasınıñ leyhasını aydınlattı.
«Merkeziy ve yerli akimiyet organlarınen keliştirip bitirilgen soñ leyha Ukraina Nazirler şurasına siyasiy teklif olaraq berilecek», – dep aytıla nazirlikniñ haberinde.
Müessise yolbaşçısı Oleksiy Reznikovnıñ bildirgenine köre, kontseptsiya üzerindeki iş vaqtında «mütehassıslarnen onlarnen mesleat keçirildi».
«Qırımtatar tiline tek unikal mirasnı saqlav kerekligi ceetinden legil, nesil-nesilden keçecek ve zemaneviy dünyada bildirme vazifelerini al etecek canlı tilge olaraq yanaşmağa tırıştıq», – dep bildire Reznikovnıñ aytqanlarını nazirlikniñ matbuat hızmeti.
Haberde aytılğanına köre, elektron mesleatlar aman-aman bir ay sürecek. Yazma teklif ve tüzetüvler 2021 senesi fevralniñ 22-ne qadar qabul etile: yakymenko@mtot.gov.ua. kontseptsiya leyhası mında bar.
2023 senesine qadar Qırımtatar tilini inkişaf ve populârlaştıruv kontseptsiyası azırlanğanını Reznikov daa evel de bildirgen edi. Onıñ hatırlatqanına köre, Ukraina reintegratsiya nazirligi Google LLC korporatsiyasına muracaat etip, qırımtatar tilini Google Translate servisine kirsetmege rica etti. Nazirlik Duolingo şirketine – çetel tillerini ögrenüv platformasına muracaat etip, olarnıñ servisi esasında qırımtatar tili kursını başlatmağa teklif etti.


text:
Moskvanıñ Meşçanskiy politsiya bölüginden memuriy protokollar tizilgen soñ iyülniñ 11-nde Moskvadaki Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ binası ögünde tutulğan 27 qırımtatar faali yiberildi.
Bu aqta rusiyeli advokat Leonid Kozak Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, tutulğanlarnıñ çoqusı «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca oturışuvğa kirmek içün mahkeme binası ögünde nevbette tura edi.
«Bu insanlarnıñ bir qısmı çeşit yazısı olğan beyaz kölmekte edi. Politsiya hadimleri sebeplerini ve qabaatlarını añlatmayıp, olarnı tutmağa qarar aldı», – dedi advokat.
Faallerni tutuv ve memuriy protokollarnı tizüv sebeplerini advokat «añlayışlı» dep saymay.
«Politsiya hadimleri mahkemege nevbette turğan ve üstüne çeşit yazılar ile beyaz kölmek kiygenlerni ayırmağa istemedi. Amma kene de şiarlarnı aytmayıp, kölmek kiyilüvine qaytsaq, tutmaq içün añlaşılacaq bir sebep degil», – dep tüşüne o.
Kozaknıñ aytqanına köre, bütün memuriy protokollar «aynı şekilde tizildi».
«Politsiyanıñ versiyasına köre, 50-den ibaret bir gruppa bar edi, biri-birinden yarım metrden az mesafede tura ediler, üstlerinde yazılar ile beyaz kölmekleri bar edi, böylece cemaat nizamı içün telükeli ediler», – dep ayttı advokat.
Onıñ bildirgenine köre, tutulğan faallerniñ mahkeme oturışuvları Moskvada keçirile bile.
«Memuriy davalarnıñ yaşağan yerlerinde, yani Qırımda baqılması rica etildi. Böyle muracaatnıñ qanaatlendirüv imkânı 30%, bütün bu davalarnı Moskvanıñ Meşçanskiy rayon mahkemesi baqacaq. Bugün (iyülniñ 11-nde – QA) tutulğanlarnıñ anayasa aqqı bozulacaq», – dep qayd etti advokat.
Tış işler nazirliginiñ qayd etkenine köre, «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ çoq yıllıq apis cezalarını bir qaç ayğa yımşatqan Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ qararı «ukrainalı siyasiy mabüslerge nisbeten tsinik mısqıl» ola.
«Rusiyede adaletli ve mustaqil mahkemeler olmağanını tasdıqlay. Halqara toplulıqnı Rusiyeniñ bu qanunsız areketlerini takbih etmesine ve insan aqlarınıñ bozuluvını ve qırımtatar halqınıñ taqip etilüvini toqtatmaq içün istilâcı devletke qarşı siyasiy-diplomatik ve sanktsion basqını quvetleştirmesine çağıramız, Rusiyeni ise Rusiyede qanunsız tutulğan Ukraina vatandaşlarını azat etmesine çağıramız», – dep qayd etti matbuat hızmeti.
Rusiye müesseseleri şimdilik bu malümatnı tasdıqlamay.
Ukraina Tış işler nazirligi iyülniñ 11-nde Moskvadaki Rusiye Yuqarı mahkemesinde «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen semetdeşlerine qoltutmaq içün toplaşqan «45 qırımtatarınıñ Rusiye quvetçileri tarafından qanunsız tutulmasına qarşı» narazılıq bildirdi.
Bugün Rusiye politsiyası Moskvadaki Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ binası ögüne Bağçasaraydaki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qoltutmağa kelgen 45 insannı tuttı. Faaller mahkeme binası ögünde «Balalarımız terrorist degil», «Qırımdaki repressiyalarnı toqtatıñız» yazuvlı şiarlarınen tura edi.
2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede Bağçasaraynıñ dört sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov tutulıp, terrorizmde qabaatlandı. Olar, Rusiyede terroristik dep tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şübeli dep sayıla.
2018 senesi dekabr ayında Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Enver Mamutovnı 17 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti, Ruslan Abiltarov, Remzi Memetov ve Zevri Abseitov 9 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etildi.
Mabüslerden iç birisi qabaatını tanımadı. Olar cinaiy işniñ «siyasiy sebepleri bar», dep qayd etti.
İyülniñ 11-nde Rusiye Yuqarı mahkemesi dava mabüsleriniñ ükmüni deñiştirdi. Enver Mamutovğa 16 yıl ve 9 ay apis cezası berildi, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov, Zevri Abseitovğa – 8 yıl ve 9 ay.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Ukraina Rusiye işğal etken Qırım ve Donbas topraqlarını öz kontroli altına qaytaracaq, dep bildirdi.
İnsanlarımıznı ve topraqlarımıznı mıtlaqa qaytaracaqmızVolodımır Zelenskıy
Bu aqta Volodımır Zelenskıy dekabrniñ 6-nda qayd etilgen Ukraina Silâlı quvetleriniñ Künü munasebetinen çıqarğan video levhasında ayttı.
«İnsanlarımıznı ve topraqlarımıznı mıtlaqa qaytaracaqmız. Donbas – Ukrainadır. Lugansk – Ukrainadır. Qırım – Ukrainadır», – dedi Zelenskıy.
Ukraina prezidentiniñ qayd etkenine köre, al-azırda Ukraina «beş yıl evelsi olğanından daa küçlüdir».
Zelenskıy ğarbiy kütleviy haber vastaları, hususan Gazeta Wyborcza Poloniya neşirine intervyü berip, Qırımnıñ keleceginen bağlı muzakereler Ukraina-ABD-Rusiye formatında keçirile bile, dep ayttı.
Qırım meselesinde ABD yardım ete bile, dep tüşünemVolodımır Zelenskıy
«Qırım meselesinde ABD yardım ete bile, dep tüşünem. Muzakerelerniñ bu formatında Ukraina, Rusiye, ABD ola bile», – dep qayd etti Zelenskıy.
O, dekabrniñ 9-nda olacaq «normand sammitinde» diger liderlerde böyle formatnıñ ihtimali aqqında sorar, dep bildirdi. Bu imkânsız olsa ise, Ukraina prezidenti Qırımnen bağlı muzakerelerniñ diger formatını belgilemege ister edi.
Zelenskıynıñ aytqanına köre, Qırım meselesi «şimdi bir yerde laf etilmey, Ukraina halqara ortaqlarınıñ yalıñız beyanatları bar».
«Minsk» formatına farqlı qıymet kesmek mümkün, amma bu, eñ azından, muzakere içün bir yer ola. Qırım meselesi soñki beş yıl devamında halqara formatta muzakere etilmegen edi», – dep bildirdi Zelenskıy.
Dekabrniñ 2-nde Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, Putin Qırımnıñ aitlik meselesini Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ile muzakere etmeycek, dep bildirdi.
«Mında bir cevap olamaz. Qırım meselesiniñ muzakere etilmesi imkânsız. Bu aqta çeşit seviyelerde çoq aytılğan edi», – dep bildire Peskovnıñ aytqanlarını «İnterfaks» Rusiye agentligi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Qırım.Aqiqatqa intervyü berip, «Qırım içün «Ştaynmayyer formulası yoq» ve halqara ortaqlar olmasa, yarımadanı işğalden qurtarmaq imkânsız olacaq, dedi.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Zelenskıynı Qırım meselesini dekabrniñ 9-nda «normand formatındaki» körüşüv vaqtında kötermege çağırdı.
Meclis reisi, Ukraina prezidentini «Ukraina topraq bütünliginiñ halqara seviyede tanılğan sıñırlarda, Qırım Muhtar Cumhuriyeti, Aqyar şeeri ve Qara ve Azaq deñizlerinen beraber ğayrıdan tiklenmesini» talap etmesine çağırdı.
«Normand formatındaki» körüşüv dekabrniñ 9-nda Parijde ötkerilmeli. Böyle muzakereler soñki sefer 2016 senesi oktâbr ayında keçirilgen edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Moskova şeer mahkemesi, iyül 11-inde Rusiye Yuqarı mahkemesi yanında keçirilgen aktsiya içün cöremelengen qırımtatarlarnıñ apellâtsiya şikâyetlerini baqmasını devam etti.
Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Konstantin Andreyev haber etti.
Onıñ aytqanına köre, sentâbr 18-inde apellatsiya mahkemesi, aktsiyanıñ 12 iştirakçisini cöremeletmek Moskovanıñ Meşçanskiy rayon mahkemesiniñ qararını amelde qaldırdı.
"Protokollarda, tutulğan adamlarnıñ ne transporantları, ne plakatları olmağanı ve adamlar sadece turıp öz grajdalıq noqta-i nazarını ifade etkeni belgilense de, imayeniñ delilleri mahkemeni qandırmadı. Demek, qarar evelden alınğandır. İleride kimse ıntılmasın dep, cezalamaq maqsadı qoyulğan edi", - aytıp berdi advokat.
O, mahkeme, qalğan 13 şikâyetni sentâbrniñ soñunda baqacaq olğanını qoştı.
"Qalğan 13 şikâyetniñ baqılması sentâbrniñ soñunda - oktâbrniñ başında olacaq. Biz bütün malümatnı toplaymız, ve zenaatdaşlarım, Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet bermek içün endi çalışıp başladı", - añlattı Andreyev.
Moskovada iyülniñ 11-nde Rusiye politsiyası Bağçasaraydaki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qoltutmaq içün Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ binasına kelgen 45 insannı tuttı. Faallerniñ qollarında yazuvlı şiarlar bar edi: «Qırımda milliy ve diniy sebeplerden repressiyalarnı toqtatıñız», «Qırımda «terrorizm» ile küreş – farqlı fikirlernen küreştir», «Bizim balalarımız terrorist degil» ve ilâhre.
Uquq qorçalayıcı Lutfiye Zudiyeva, Qırımda cezalanğan faalleriniñ cöremelerini ödemek içün «Qırım marafonı» cemaat teşebbüsi çerçivesinde para toplamağa başladılar, dep bildirgen edi.


text:
Ukraina tarafı mart ayında alacaq gaz parasını ödemedi, bu sebepten gazsız qala bile.
Bunı «Gazprom» Rusiye şirketiniñ idare reisi Aleksey Miller bildirdi.
«Ukraina gaz parasını vaqtında ödemedi. Berilgen para gaznıñ yalıñız 219 million kubometrine yete», – dep qayd etti o.
Millerniñ aytqanına köre, aynıñ başlanmasına qalğan künler ve para ödememesi «gaznıñ Avropağa berilmesi içün ciddiy problemler doğurmaqta».
Fevral 23-te NAK «Naftogaz Ukrainı» «Gazpromğa» muracaatta bulunıp, parası ödengen gaznıñ berilmegenini añlatmağa rica etti: añlaşma çerçivesinde sımarlanğan 114 million kubometr yerine «Gazprom» gaznıñ yalıñız 47 million kubometrini berdi. «Naftogaz» bunı añlaşmanıñ bozulması, em de üç taraflı Brüssel añlaşmasınıñ bozulması olaraq tanıy.


text:
Ukraina Tış işler nazirliginde yanvar 29 künü Rusiye akimiyeti tarafından siyasiy sebeplerden yaqalanğan ukrainlerniñ süretleri ile serginiñ devamını taqdim ettiler. Leyha Qırımtatar Milily Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ «fevral 26 işi» boyunca yaqalanmasına bağışlana.
Leyha maqsadı - Ukraina Tış işler nazirliginiñ çetel musafirleriniñ diqqatını ukrain mabüsleriniñ problemasına celp etmek ve «maznunlarnıñ ruhunı kötermek». Bunı serginiñ açılışında Meclis azası Eskender Bariyev bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Birinci maqsat – halqara cemaatçılıq ve çeşit memleketlerniñ nazirlikleriniñ temsilcilerini bu problema, «işğalci akimiyetiniñ qanunsızlığı» altında bulunğan maznunlar aqqında haberdar etmek. Ve, bu aktsiya aqqında bilip, maznunlarnıñ, tuvğanlarınıñ, qırımtatar halqı ve işğal etilgen territoriyada bulunğan Ukraina vatandaşlarınıñ ruhu köterinir», – dedi Bariyev.
Tedbirde qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve qırımtatarlarnıñ timsaliy organınıñ diger azaları, Ukraina Tış işler nazirliginiñ temsilcileri ve cemaat erbaplarınıñ iştiraki beklenile.
Tedbir teşkilâtçıları – Qırımtatar Resurs Merkezi, «Yevromaydan SOS», Qırımtatar Milliy Meclisi ve Ukraina Tış işler nazirligi, Eroupean Endowment for Democracy. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, leyha #LetMyPeopleGo kampaniyasınıñ qısmıdır. Taqdimi saat 11:00 başlanacaq.


text:
2017 senesiniñ yedi ayı içindeki Qırımnıñ birleştirilgen bücet masrafı keçken seneniñ aynı müddetine nisbeten 15,3 mlrd rublege arttı. Bunı Rusiye maliye Nazirliginiñ matbuat hızmetiniñ malümatına tayanğan RİA Novosti bidirmekte.
Maliye nazirliginiñ yolbaşçısı İrina Kivikonıñ sözleriine köre, 2017 senesi paralarnıñ büyük bir qısmı yani 36,8 mlrd ruble, ictimaiy saa masraflarına yollanğan. Hususan, tasilge 15,7 mlrd ruble, bu ise keçken yılğa nazaran 2 mlrd rublege ziyadedir. Ayrıca Qırım sakinleriniñ ictimaiy siyaseti ve sağlıq saasına yapılğan masraflar da arttı.
Haber etilgenine köre, ictimaiy siyasetke 2017 senesiniñ ilk yarısında 12,6 mlrd ruble yollanılğan ve bu, keçken sene köstergiçlerine baqqanda, 5,3 mlrd rublege ziyadedir. Sağlıq saasına keçken 2016 seneniñ aynı müddetine nisbeten masraf 5,5 mlrd rublege artqan. Yarım yıl içindeki masraflarnıñ eñ az 0,1 % bir qısmı, kütleviy haber vastaları ve 0,3% milliy mudafaa, milliy telükesizlik ve uquqqoruma küçlerine yollanılğan.
Maliye naziri ikâye etkenine köre, 2017 senesi yanvar-iyül arasında Qırımnıñ birleştirilgen bücetiniñ 40% işletilgen.Keçken yıl köstergiçlerine köre, bu 31,4%ge ziyade. Federal bücetten cumhuriyet bücetine 44,5 mlrd rublelik bücetlerara transferler yollanılğan, bu ise planlaştırılğan yıllıq masraflarnıñ 41,9 %ni teşkil etmekte.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Soñki vaqıtları Qırımda Federal havfsızlıq hızmeti (FSB) adamlarnı sıq-sı çağırıp başladı. İnsanlarnı esasen telefon vastası ile subetlerge davet eteler. İnsan aqları Qırım alan missiyasınıñ uquq qorçalayıcıları (KPM) böyle vaziyetlerde yapılacaq areketler cedvelini tizdiler.
FSB hadimleri ile qonuşmanıñ esas çeşitleri – ya sorğu, ya da adiy bir subet.
1. FSB sorğuğa yalıñız celpname ile çağıra bile (Rusiye Federatsiyası Cinaiy-protsessual kodeksiniñ 188-inci maddesi). Celpnamede bular qayd etilmeli: kim ve kim olaraq çağıra (taqiqatçı ya da zarar körgen insan), kimge ve angi adres boyunca, sorğu sanı ve vaqtı, sebepsiz kelmemesiniñ aqibetleri (ekseriy allarda bu zornen yapıla). Bu malümat sizge telefon vastası ile yetkizilse, celpname berildi kibi sayılmaqta.
Bu vaziyette adliyecini alıp kelmek aqqını qullanıñız (RF CPK 189-ıncı maddesi 5-inci qısmı).
Siziñ kendine ve tuvğanlarına qarşı malümat bermemek aqqıñız bar (RF CPK 56-ncı maddesi 4-ünci maddesiniñ 1-inci noqtası).
Siziñ ana tilinde ya da bilgen tiliñizde cevap bermek aqqıñız bar. Şaat olaraq cinaiy iş içün müim olğan malümatnı bermek kereksiñiz, lâkin er şeyni hatırlamay bilesiñiz. Sorğu toqtamayıp dört saatten ziyade devam etemez. Kün devamında sekiz saatten ziyade sorğuğa çekmek aqqları yoq (RF CPK 187-nci maddesi). Sorğu protokolınıñ mündericesini ögrenmeyip, onı imzalamañız. Protokolğa bir şey ilâve etecek ya da deñiştirecek olsañız – vesiqanınıñ tüzetilmesini talap etiñiz (RF CPK 190-ıncı maddesi). Protokolda siziñ adıñızdan malümat qoşulacaq yer olmağanından emin oluñız.
2. Sizge telefon etip, yalıñız «subetleşmege» davet etseler, buña «yalıñız davetke» kibi yanaşıñız. Barmaycaq olsañız – barmañız. Bir kimse sizni subetleşmege zorlayamaz. FSB hadimleri sizni futbol ya da moda dünyası aqqında subetleşmege çağırmazlardır. Olar ya siziñ, ya da etrafıñızdaki insanlar aqqında malümat alaycaq olalar. Bu malümatnı sizge ya da tuvğanlarıñızğa qarşı qullanacaqlar. Bu sebepten bunıñ kibi subetlerden uzaq turıñız.
Şunıñ içün FSB ile subetke barmağa qarar alğan olsañız, mıtlaqa üçünci şahıslarğa (dost, soy, adliyecige) ne vaqıt ve qayda, angi iş çerçivesinde ve nasıl bir statusta çağırılğanıñıznı haber etiñiz
Belli sebeplerden körüşüvden vazgeçmek imkânıñız olmasa, «subet» yerini ve vaqtını kendiñiz belgileñiz. Körüşüv içün adam çoq olğan yerni saylañız. Elbet de, bir özüñiz kelmeseñiz de olur – dostlarıñıznı yanına alıñız. Ne aytacağıñıznı özüñiz belgilemelisiñiz.
Siz FSBnıñ «adiy subetine» ketmege qarar berdiñiz (bunı taqiqatqa yardım etmek istegi ile añlatmaq mümkün), lâkin statusıñıznı ve angi iş çerçivesinde sualler berilgenini añlatmadılar. Siz yalıñız cevap bermekten degil, subetten de vazgeçe bilesiñiz. Subet ya da sorğu vaqtında sizge «Cinayet yapılmasında şeklenüv aqqında haber» bere bileler. Neticede sizge şeklengen şahıs statusını bereler. Şunıñ içün FSB ile subetke barmağa qarar alğan olsañız, mıtlaqa üçünci şahıslarğa (dost, soy, adliyecige) ne vaqıt ve qayda, angi iş çerçivesinde ve nasıl bir statusta çağırılğanıñıznı haber etiñiz.
İrina Sedova, İnsan aqları Qırım alan missiyasınıñ matbuat koordinatorı
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyet ile aynı olmaması mümkün


text:
Aqmescitniñ rusiyeli akimiyet elektrik energiyasınıñ söndürilmesi sebebinden çoq qatlı evlerde liftlerni söndürmege qarar aldı. Bu aqta şeerniñ rusiyeli memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Böylece, «Jilservisniñ» şirketlerine ve idareci teşkilâtlarğa «25.11.2015 senesi çoq daireli mesken evlerde liftlerni söndürmege» avale etildi.
Aqmescitniñ rusiyeli memuriyeti fevqulâde vaziyet rejiminiñ lâğu etilmesine qadar energiya qullanuvını sıñırladı.
Aynı böyle rejim Aqyarda da ilân etilgen.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tiremesini tamirlediler.


text:
Bir zamanda zengin, lâkin merametsiz bir adam yaşay eken. Onıñ qadını ve oğlu bar eken. Qarı-qoca öyle bir saran ekenler ki, balasına bile bir qapım ötmek qızğanalar. Bala hor ösken.
Zenginniñ evinde bülbül yaşay eken. Zengin qadınınen beraber aş aşamağa oturğanda, bülbülçik toqtamayıp yırlay eken.
Bir kün olar sofra başında aşay, balaçıq da qapı tübünde qatqan-quruğan ötmek parçasını kemire eken. Bülbül öyle bir sesli ötmege başlağan ki, zengin qadınına:
– Eger şu quşnıñ aytqanını kim de añlap, maña bildirse, oña büyük eyilikler yapar edim, – degen.
Bala babasınıñ bu sözlerine:
– Baba, quşnıñ tilinden men añlayım. Lâkin sizge aytmağa qorqam, – dey.
Anasınen babası balanı pek sögeler ve quşnıñ ne aytqanını mıtlaqa söylemesini emir eteler. Quş şöyle dey eken:
– Öyle zaman kelecek ki, siz hor baqqan bu balanıñ eline babası suv tökecek, anası ise yüzbez tutacaq.
Baynen qadını balanıñ bu sözünden qorqalar ve onı başlarından atqarmağa qarar bereler.
Bir gece, bala tatlı yuquda ekende, onı bir qayıqqa qoyıp, deñizge yibereler. Tamam şu vaqıtta bülbül de qafesten uçıp kete de, barıp, balanıñ qayığına qona. Bala ise sallana-sallanğan qayıqta yuqlay. Saba uyanğanda o, özüni deñiz ortasında körip, ağlamağa başlay. Şu yerde bülbül oña söz qata:
– Ağlama. Uzaqtan bir gemi keleyata. O seni qurtaracaq.
Çoqqa barmay, ufuqta gemi peyda ola. Balanı gemige alalar.
Geminiñ saibi pek yahşı adam eken. O balanı evlâtlıqqa ala ve öz balasıday baqa.
Bir kün bala babalığına şay dey:
– Baba, bülbulim yaqında büyük furtuna çıqacaq, dey. Şunıñ içün acele sürette bütün yelkenlerni açıp, yalığa yaqın tınç yerde turmağa aşıqayıq.
Gemi saibi balanıñ sözüne emiyet bermey. Lâkin bir qaç saatten soñ öyle furtuna köterile ki, geminiñ yelkenlerini parça-kesek ete, az qala gemini batırayaza. Kene hayırlısı olıp, gemi de, adamları da sağ qalalar.
Biraz vaqıttan soñ bala kene babalığına muracaat etip:
– Baba, bülbulimniñ aytqanına köre, yanımızda on eki geminde aydutlar dolaşa ekenler, – dey.
Geminiñ saibi balanıñ bu sözüni diñley ve gemini yaqın adalardan birisine aydap, saqlana. Çoq keçmeden, olar avlaqta on eki gemide deñiz aydutlarınıñ ötip ketkenlerini köreler.
Gemi yolunı devam etip, az kete, uz kete, derya-deñiz tüz kete, tap soñu, Yeşil yurt degen bir memleketke barıp çıqa. Yeşil yurt padişasınıñ sarayı ögünde üç yıldan berli üç qarğa gece-kündüz bağırıp-çağırıp tura ekenler. Padişa pek raatsızlanıp, onı qarğalardan qurtarğan adamğa qızını ve padişalıqnıñ yarısını aday.
Endi yigit çağına kirgen oğlan padişağa yardımını teklif ete. Padişa razı ola. Soñ yigit qarğalarnı kösterip:
– Padişam, bu üç qarğanıñ biri anası, ekincisi babası, üçüncisi ise olarnıñ balasıdır. Babanen ana bu bala içün davalaşalar. Babası bala menim dey, anası – bala menim dey. Sizge davalarınıñ adaletçe baqılması içün ricada bulunalar. Padişam! Bu bala angisiniñdir? – dep soray.
Padişa: “Bala babanıñdır”, – dey.
Padişa sözüni bitirir-bitirmez, baba balasınen bir tarafqa, ana qarğa diger tarafqa uçıp keteler.
Padişa sözüni tuta, küçük qızını ve memleketiniñ yarısını yigitke bere.
Biraz vaqıttan yigit yaş kelinnen beraber seyaatqa çıqa ve çeşit yerlerni ziyaret eteler. Şeerlerniñ birisinde bir evde musafir olıp qalalar. Pahıl kibi, bu ev yigitniñ babasınıñ evi olmasınmı! Saba yigit betini yuvğanda, babası onıñ eline suv töke, anası oña yüzbez tuta. Olar ösip büyügen öz balasını tanımaylar. Yigit ise olarnı tanıy ve özüni de tanıttıra. Eki qart bir vaqıtta yapqan fenalıqlarına pek peşman olalar.
Yigit ise olarnı acıp: “Siz menim ana-babamsıñız”, – dep, olarnı özünen beraber alıp kete ve ömürleriniñ soñuna qadar baqa.


text:
Ärdoğan: “Ğayrätebez - Kipr törek däwläteneñ kiñ tanıluı”
Törkiyä İlbaşı: “Kipr törek däwläteneñ iñ qısqa waqıtta kiñ tanıluğa iyä buluı öçen härtörle ğayrätne kürsätäçäkbez”
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Ğomum başlığı bulğan “Ğadälät häm qalqınu” partiyası oyışmaları belän video konferenśiya aşa bäyrämläşü programmasında çığış yasadı.
Çığışında Kipr mäs’äläsenä tuqtalıp uzğan Ärdoğan: "Kiçä häm annan aldağı könne (19-20 iyül’) Kiprdağı programmabız şaqtıy yaqtan möhim ide. Monnan arı Kipr törekläreneñ xalıqara söyläşülärdä östäldäge berdänber taläbe möstäqil däwlät statusınıñ tanıluı. Monıñ tışındağı böten täq’dimnärneñ waqıtı bette”, - dip äytte.
"Kıb Kipr törek däwläteneñ iñ qısqa waqıtta kiñ tanıluğa iyä buluı öçen härtörle ğayrätne kürsätäçäkbez", - dip belderüçe Ärdoğan: "Utrawdağı 2 könlek oçraşularıbız waqıtında Kipr qardäşlärebezne bu mäs’älädä täwäkkäl kürdek”, - dip äytte.
Ärdoğan yaña tör koronavirus (Kovid-19) kizüe törle illärdä yaña variantlar belän kübäyä başlasa da, Törkiyädä älegä bu qurqınıçnıñ bulmawın citkerde.
Ärdoğan ayıruça: "Yäş’lärebez belän bergä ilebezneñ keşe çığanağın iñ näticäle räweştä bäyäläw öçen böten oyışmalarıbız belän tığız ğayrät êçendä bez”, - dip äytte.
Bäyläneşle xäbärlär
Şveśiyä terrorçını Türkiyägä kiterde
Törmägä xökem itelgän Mäxmüt Tat 2015nçe yılda Şveśiyägä qaçqan bula


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Washingtonda «Ukrainanıñ azatlıq oğrunda küreşi devam ete» forumında çıqışta bulunıp, Rusiye istilâsına qarşılıq kösterilmesinde AQŞ qoltutuvı ve liderligi ğayet müim olğanını qayd etti. Bunı Ukraina devlet yolbaşçısınıñ resmiy saytı bildire.
«Bu zor zamanlarda Amerikanı küçlü olıp özüne işanmağa çağıram – bütün dünya Amerikağa işanmağa devam etkeni kibi. Pragmatizm eñ müim şey azatlıq olğan qıymetlerni unuttırmasın. Amerikağa alçaq olmağa imkân bermeñiz», – dep ayttı Poroşenko çıqışında.
Prezident qayd etti ki, Ukraina ve AQŞ arasında dialog qaviyleştirilmek kerek, şu cümleden memleketler arasındaki strategik işbirligi, eki taraflı havfsızlıq añlaşmaları tizilecek.
Poroşenko aynı bu çıqışında qayd etti ki, Ukraina eki yıl içinde ordusını tikledi ve «qabarcılıq ile küreş sistemasını tolusınen» tamir etti.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mart 30-da Amerika Qoşma Ştatlarına iş ziyaretinen keldi. Ukraina prezidenti Washingtondaki nükleer havfsızlığı sammitinde ve «Ukrainanıñ azatlıq oğrunda küreşi» forumında iştirak etecek.
Mart 31-de ve aprel 1-de Washingtonda keçirilecek nükleer havfsızlığı sammitinde 50 devletniñ yolbaşçısı iştirak etecektir. Forumnıñ esas mevzusı – bölüne bilir malzemelerni ekstremistlerden nasıl etip uzaqlaştırmaq mümkün. Rusiye tedbirde iştirak etmek, Washington Moskvanıñ bu adımına «imkânnı qaçıruv» dedi.


text:
«QaraDeniz Production» Qırım studiyasınıñ «Lâle» bala muarririyetiniñ kollektivi işiniñ toqtatılması aqqında bildire. Kollektivniñ muracaat metnini dekabr 16 künü Qırımda işiniñ toqtatılması aqqında bildirgen «15 minut» saytı aşkâr etti.
«Lenur İslâmov – Kiyevge avuştırılğan ve terkibinde «Lâle» bala telekanalı olğan ATR media-holdinginiñ saibi mezkür brandge aqqını bildirgeni sebebinden işbu qarar alındı», – denile kollektivniñ beyanatında.
Qırımda ATR qırımtatar telekanalı ile bir media-holdingge kirgen «15 minut» haber saytınıñ hadimleri yarımadada işiniñ toqtatılması aqqında bildireler. Bu aqta dekabr 16-da, çarşenbe künü, aşkâr etilgen beyanatta söz kete.
Aytılğanı kibi, soñ vaqıtları sayt ATR qırımtatar telekanalınıñ sabıq baş müdiri Elzara İslâmova ve onıñ sabıq muavini Lilâ Bucurova meydanğa ketirgen «QaraDeniz Production» studiyasınıñ terkibinde çalışa edi.
«15 minut» saytınıñ hadimleri «yap-yañı internet-leyhasınıñ meydanğa ketirilmesi üzerinde çalışmağa» niyetini bildirdi.
ATR media-holdinginiñ saibi Lenur İslâmov Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, «15 minut» saytını qıtaiy Ukrainağa avuştırmağa ve bu maqsadı ile Qırımdan hadimlerniñ köçip kelmesini teşkil etmege planlaştıra. İslâmov şunı qayd etti ki, saytnıñ hadimlerinden bar qısmı yarımadanı terk etmege istemey.
2015 senesi aprel 1-den dünyada yekâne ATR qırımtatar telekanalı, «Lâle» bala telekanalı, «Meydan» radiosı Roskomnadzor litsenziyasını alalmayıp, işğal etilgen Qırımda yayınlavını toqtatmaq mecbur oldı. İyün 17-den ATR ve «Lâle» Kiyevden yayınlavına devam etti, «Meydan» internette çalışmağa başladı.
Dekabr 8 künü Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov «Tatlı ses» bala istidat yarışınıñ teşkilâtçıları ve ğalipleri ile körüşüvde «Lâle» telekanalına litsenziyanı bermege vade etti.
«Lâle» telekanalınıñ saibi Lenur İslâmov oña Qırımda telekanalnıñ çalışmasına litsenziya kerek olmağanını bildirdi.
Lenur İslâmov Qrımınıñ Rusiye akimiyeti takbih etken Qırım vatandaşlıq qamaçavınıñ teşebbüsçisi ola, yerli prokuratura oña qarşı cinaiy işni açtı. Mında Lenur İslâmovnıñ mülkiyetiniñ apis etilmesi aqqında da bildirgen ediler.


text:
Keriçte kommunal hızmet hadimleri bozuq salıncaqlarnı boyalay. Bunı Keriç şeer memuriyetiniñ başı Sergey Pisarev bildirdi.
Sergey Pisarev şunı qayd etti ki, bazı yerlerde kommnual hızmet hadimleri, salıncaqlarnı tüzetmeyip, boyalap qoydılar.
«Boyanı boşuna sarf etmeñiz. «Alönka»da tabanı olmağan salıncaqnı boyalamağa – saçmalıqtır. Şeerniñ diger obyektleri ile de aynı vaziyet», – dedi şeer memuriyetiniñ başı.
Pisarev şu künleri bala meydançıqlarında tamir işlerni keçirip, esabat bermege avale etti.
Keriç şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, şeerde 166 bala meydançığı bar.


text:
Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi Ukraina halq deputatı, qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevniñ memleketke beş yıllıq kiriş yasağıın qanunğa uyğun dep tanıdı.
Böylece, mahkeme Cemilevniñ advokatı Mark Feyginniñ şikâyetini red etti. Moskva şeer mahkemesiniñ Cemilevniñ kiriş yasağı aqqında qararı işke tüşürildi.
Advokat Feyginniñ Twitterde yazğanına köre, imaye tarafı Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etecek.
2014 senesi Rusiye uquq qoruyıcıları Mustafa Cemilevge işğal olunğan yarımadağa kiriş yasağı aqqında haber etkenler. Aynı yasaq Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa da ilân etilgen edi.
Bu sene Qırımnıñ Rusiye akimiyeti işğal etilgen yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini estremizm ile qabaatlap yasaq etti. AQŞ, Avropa birligi, Ukraina ve Türkiye bu yasaqnı takbih ettiler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresinde Qarasuvbazarda çalışqan iş adamı Muzaffarov Zeynur Aliyeviçke elâllıq sertifikatı taqdim etildi. İnsanlarnıñ eyiligi oğrunda muvafaqiyetli çalışmalar tilep, vesiqanı Qırım ve Sevastopol Müftisiniñ muavini Raim Ğafarov taqdim etti.
Qayd etmeli ki, iş adamı Muzaffarov Zeynur Aliyeviç kiçik baş ve büyük baş ayvanlarnı soyıp, etlerini sata.
İhtar: Elâllıq sertifikatını almağa istegen iş adamları QMDİ “Elâl” sertifikatsiyası merkeziniñ başlığı Remzi Qurtdedege nevbetteki telefon boyunca muracaat ete bile: +7 978 074 18 47, ya da el.adres: halal@qmdi.ru
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Rusiye baş nazir muavini Marat Husnullin Qırımda iş ziyaretinen bulunıp, yarımada «yaqın yıllarğa suvnen temimn etildi», dep işandırdı.
«Yapqan işlerimiz bu yıl ve yaqın yıllar içün problemni yoq eter, dep tüşünemiz. Amma suv qıdırmağa mıtlaqa kerek», – dep bildire Husnullinniñ aytqanlarını TASS agentligi.
Husnullin mayısnıñ 3-nden berli Qırımda buluna. Yarımadada olıp, o, yaznıñ başında yarımadanı tehnik suvnen temin etmek içün quyular qazılacaq, dep ilân etti. Mayısnıñ 5-nde o, Aqmescit sakinlerini suvnen temin etmek içün devam etken Beşterek-Zuya suv borusınıñ qurucılığını baqtı.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırımğa yaqın Azaq deñizi altındaki suvlarnıñ yeterli yedekleri bar, dep aytqan edi. Bundan soñ Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov mütehassıslar Azaq deñizi altındaki içme suvunı çıqaruv imkânlarını baqmaq içün işke başladı, dep bildirgen edi.
Ukraina agrar ilimleri milliy akademiyasınıñ suv ve melioratsiya meseleleri institutınıñ müdir muavini Mihail Yatsük Qırımda içme suvu qıtlığı bu yıl daa beter ola bile, dep qayd etti.
Qırımnıñ suv teminlevi
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Qırımtatar faali, Kefe regional meclisiniñ azası Suleyman Kadırov dey ki, yarımadada onı Ukrainağa qoltutqanından sebep taqip eteler. O, FSB hadimleri ekspertizağa yollağan videonı izaatlağanını hatırlamay, dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa.
«2016 senesi mart 29-da «Qırım – Ukrainadır» izaatını yazğanım ile qabaatlaylar. Amma bunı yazğanımnı hatırlamayım. Men Ukrainağa qoltuttım ve qoltutam, amma bunı yazğanımnı hatırlamayım. Mence, mahsus hızmetler meni yerime oturtmaq içün manaçıq uydurdılar», – dep ayttı Kadırov.
Kadırovğa ekspertiza vaqtında ögrenilecek video muracaatını Demyan Demyançenko adında biri yazğanını ögrendi. Anda «Qırım» göñülliler taqımı batalyonına maddiy yardım köstermek çağıruvları mevcuttır.
Salı künü, oktâbr 18-de, FSB hadimleri Suleyman Kadırovnı lingvistik ekspertiza keçirilecegine dair qarar ile tanış ettiler.
Hatırlatam, oktâbr 5-de Rusiye uquq qoruyıcıları qırımtatar faali Suleyman Kadırovnıñ evine tintüv keçirmege keldi. Tintüv vaqtında bilgisayar ve telefon alındı. Tintüv mahkemeci Rodionov İgor İvanoviçniñ Rusiye Federatsiyası sıñırlarını tanımamaq ve «Asker» qırımtatar batalyonına qoltutmaq çağıruvlarını ögrenme Qararı esasında keçirildi.
Oktâbr 11-de Suleyman Kadırovğa qarşı separatizm içün cinaiy iş açıldı.
İşğalden soñ Qırımda mustaqil mühbirlerde, qırımtatar faallerinde ve Meclis azalarında kütleviy tintüvler sıq-sıq keçirilip başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevet çekkenini bildirdi ve basqıncılıqnı toqtatmağa çağırdı. TİN halqara toplulıqqa muracaat etip, Rusiye insan aqları ve ifade serbestligini bozmasın, ukrain siyasiy mabusları ve esirlerini azat etsin dep, oña qarşı bütün uquqiy ve siyasiy basqı usullarını qullansın istedi.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesinde iyülniñ 16-nda qırımtatar vatandaş jurnalisti Nariman Memedeminovnıñ davası boyunca Rusiye FSBsiniñ Qırım idaresiniñ eki hadimi sorğuğa çekildi. Olardan biri Aleksandr Kojemâkov Memedeminov «mahkeme binaları ögünde «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ tarafdarlarını toplağan» ve «mahkeme oturışuvlarına keder etmege tırışqan edi», dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti vatandaş jurnalistini qomşu Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlay. Taqip sebebi 2014 senesinden evel çıqarılğan eki YouTube levhası oldı. Bundan evel mahkemede çıqışta bulunğan Nariman Memedeminov tahqiqat onı Ukraina vatandaşı olaraq tanımağa razı olmay ve milliy, diniy ve iş sebeplerinden taqip ete, dep ayttı.
Qırımlı advokat Edem Semedlâyev İnternetteki levhalar Nariman Memedeminovnı taqip etmek içün tek manaçıq oldı, dep tüşüne.
O, vatandaş jurnalisti, bloger, strimer, yani qırımtatarlarnıñ mahkemelerine barmağa ve bu vaqialarnı aydınlatmağa başlağan birincilerden biridirEdem Semedlâyev
– Narimanğa qarşı cinaiy dava açılğanınıñ esas sebebi, em onıñ, em imayesiniñ fikirince, elbette, onıñ faal vatandaş areketleri, faaliyeti ola. O, vatandaş jurnalisti, bloger, strimer, yani qırımtatarlarnıñ mahkemelerine barmağa ve bu vaqialarnı aydınlatmağa başlağan birincilerden biridir. O vaqıt – 2014-2015 seneleri – mahsus hızmetler içün bu zor edi, çünki Qırımdaki bütün informatsion alanını temizlemek kerek edi, bunı olar Qırımda olıp keçkenler aqqında kerçek malümatnı yazmağa tırışqan jurnalistlerniñ evlerinde tintüvler keçirip, muvafaqiyetnen yaptılar. Soñra bu vaqialarnı aydınlatqan vatandaş jurnalistleri peyda olıp başladı. Manaçıq tapıp, cinaiy dava açqanlar.
Edem Semedlâyevniñ qayd etkenine köre, Rostov-na-Donuda Nariman Memedeminov umumiy kameradan mahsus blokqa avuştırıldı.
– Nariman özüni faal qoruğanı içün onı anda tutalar, o, qabaatlavğa razı olmadı – terror maddesi, yani terror faaliyetine çağıruv ya da terrorizmni açıq aqlav. Onıñ mahsus blokqa avuştırılması tek bunıñnen bağlı.
Apiske alınğan Nariman Memedeminovnıñ ömür arqadaşı Lemara Memedeminova Rusiye quvetçileriniñ evlerinde keçirgen eki tintüvni hatırlay.
Nariman çıqqan soñ eki saniye keçti, endi yerde yata edi. Ellerini birden bağlağanlar, eki hadim üstüne oturıp tuta ediLemara Memedeminova
– 2018 senesi martnıñ 22-nde keçirilgen tintüv vaqtında pek qaba areket ettiler – araba qapusından tırmaşıp çıqıp keçtiler ve birden qapumıznı sındırıp başladılar. Ses yoq edi, bir şey yoq edi, Nariman çıqqan soñ eki saniye keçti, endi yerde yata edi. Ellerini birden bağlağanlar, eki hadim üstüne oturıp tuta edi. Ne advokatqa telefon etmege çare bar edi, ne başqa bir şey. 2016 senesi fevralniñ 11-nde olğan tintüv vaqtında hadimler pek nezaketli edi, qapumıznı qaqqanlar. Kitaplarnı gizliden qoyacaq ediler. Men bunı körip qıçırmağa başladım – bir şey olmadı kibi yapqanlar. Olmadı… Qırımda faal, vatandaş jurnalisti olsaq, er daim nezaret altında bulunğanını añlamaq kereksiñ. 2016 senesi olğan tintüvni resmiy ihtar olaraq saymaq mümkün.
Lemara Memedeminovanıñ aytqanına köre, apiste aqayınıñ sağlıq problemleri başladı, ve 2019 senesi martnıñ 14-ne ameliyat belgilengen edi.
Nariman ameliyat oldı, ve eki afta hastahanede qaldı, çünki ameliyattan soñ yarası uzun zamandır keçmey ediLemara Memedeminova
– Buña ümütimiz büyük edi, çünki sağlıq vaziyeti ket-kete fenalaşa edi. Amma martnıñ 14-nde eki mahkeme oturışuvı olacaq, dep aytqanlar. Birincisinde bar edi, ekincisinde ise ameliyat olmaq kerek dep muracaat berdi. Bundan soñ Narimannı SİZOğa alıp ketkenler, biz ise onı hastahanede bekley edik. Bu esnasnı tezleştirmek içün elinden kelgenini yapqan ve yardım etken insanlar sağ olsun. Neticede Nariman ameliyat oldı, ve eki afta hastahanede qaldı, çünki ameliyattan soñ yarası uzun zamandır keçmey edi. Onı SİZOğa keri alğan soñ baqmadılar bile, bütün sarğılavlarnı özü yaptı, ilâc içti.
Ukrainalı jurnalist Taras İbragimov apiske alınmazdan evel Nariman Memedeminovnı nasıl bilgenini Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında tarif etti:
«Közlükli ziyalı adam, pek nezaketli. Mahkeme ögünde körüşkende ya da iş körüşüvlerini yapqanda er daim jurnalistikanen meraqlana edi, haberler nasız yazıla, yayınlar nasıl olmalı, dep soray edi, adiy tehnik sualler. O, işini daa güzel yapmağa tırışqan edi. Biz bunı vatandaş jurnalistikası dep adlandırmağa alıştıq, amma menim içün o, özü ögrengen, içinden jurnalist olğan biridir. Nariman – mahkemelerden, şu cümleden «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» mahkemelerinden yayın yapmağa başlağan birincilerden biridir. Daa «Qırım birdemligi» yoq edi – o, Facebookta bu esnaslarnı aydınlatqan saifeni açmaq ğayesi peyda olğan birincilerden biri edi. «Qırım birdemliginde» mediadan mesüliyetli edi – haber yaza, yayın yapa edi. Bu iş içün onı taqip eteler».
Qırımdaki Rusiye aq qorçalayıcı alan merkeziniñ koordinatorı Aleksandra Krılenkovanıñ fikirince, Rusiye tahqiqatı Nariman Memedeminovnıñ Ukraina vatandaşlığını belli sebeplerden tanımay.
– İnsannıñ çetel vatandaşlığı olsa, onıñ konsul ziyaretleri, cezasını vatanda çeküv ve bir çoq diger aqqı bar. Davada Ukraina vatandaşlığı qayd etilmese, mahkemeniñ problemleri çoq degil. Ekinci taraf – siyasiydir, olar qırımlılarnıñ Ukraina vatandaşlığı aqqını tanımamağa tırışa ve olarnı Rusiye vatandaşları dep saya.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası bölük yolbaşçısınıñ muavini Kirill Kopiyka 2018 senesi martnıñ 23-nde müessise Memedeminovnıñ tintüvi ve apiske alınmasınen bağlı cinaiy iş açtı, dep hatırlata. Dava azatlıqtan qanunsız marum etüv ve meskenge qanunsız kirüv alâmetleri boyunca açıldı.
Bugünki künde Qırımda jurnalistlerniñ qanunsız taqip etilüvinen bağlı 20-den ziyade dava barKirill Kopiyka
– Al-azırda davanıñ mahkemeden evelki tahqiqatı devam ete, şübhelilerniñ şahısları ögrenilmekte. Nariman Memedeminovğa qarşı yapılğanlarğa alâqası olğanlarnıñ kimligi belli olğan soñ cinaiy dava mahkemege yollanılacaq. Qırımlı faallerniñ mahkeme esnasları aytılsa, bu cinayetler adaletli mahkeme aqqınıñ bozuluvına dair davalar çerçivesinde baqıla. İnsanlarnıñ muracaatları qanunsız şekilde red etilse, diger aqları bozulsa, bunı böyle baqamız. Cemaat teşkilâtları, advokatlar, yaqın tuvğanlarnen olğan bağlarımız sayesinde bu malümatnı elde etemiz. Bugünki künde Qırımda jurnalistlerniñ qanunsız taqip etilüvinen bağlı 20-den ziyade dava bar.
Ukraina jurnalistleri milliy birliginiñ yolbaşçısı Serğiy Tomilenkonıñ qayd etkenine köre, böyle davalarda ukrain jurnalistlerine halqara teşkilâtlar qoltuta.
Avropa jurnalistleri federatsiyası seviyesinde Qırımda taqip etilgen vatandaş jurnalistlerine qoltutalarSerğiy Tomilenko
– Avropa jurnalistleri federatsiyası seviyesinde Qırımda taqip etilgen vatandaş jurnalistlerine qoltutalar. Birligimizniñ ğayretlerine mayıs ayında Tallinnde keçirilgen federatsiya kongressiniñ Rusiyede, Rusiye tarafından ve işğal etilgen topraqlarda taqip etilgen jurnalistler ile birdemlik aqqında resmiy beyanatınıñ qabul etilmesi vastasınen qoltutalar. Qırımda serbast malümatnıñ yekâne menbası olğan zenaatdaşlarımız, hususan Nariman Memedeminov ve diger vatandaş jurnalistleri ile birdemlik kösterilüvine diqqat ayırıldı.
Serğiy Tomilenko 2017 senesi Qırımda eki buçuq yıl şartlı apis cezasına ve üç yıl açıq faaliyetnen oğraşmaq yasağına üküm etilgen ukrainalı jurnalist Mıkola Semenanıñ taqip etilüvi aqqında da hatırlata. Semena, ilhaq etilgen Qırım aqqında maqale yazıp, «Rusiye topraq bütünligini bozmağa çağırğan» eken.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Qırımda doğuv seviyesi eksile, ölüm seviyesi ise yüksele, böyle malümatnı Aqmescitniñ rusiyeli memuriyetiniñ saytında derc etilgen "2019 senesi yanvar-mayıs aylarında Qırımnıñ içtimaiy ve iqtisadiy alı" marusazı taqdim etti.
Vesiqağa köre, 2019 senesiniñ yanvar-aprel aylarında yarımadada 6019 doğdı, 9601 adam öldi. Ealiniñ tabiiy eksilmesi, keçken yılnıñ aynı müddetinde olğanına köre, 20,2%-ğa arttı. Mayısnıñ 1-inde Qırımda 1 million 910 biñ 400 kişi yaşay edi.
Qırım siyasetşınası Dmitriy Ömelçük, nufusnıñ eksilmesi - Qırım sağlıq müessiselerinde olğan meselelerge ve qıyınlıqlarğa bağlıdır, dep saya.
Qırımda daima pansiyalılar çoqluq edi. Adamlar tabiiy sebeplerden kete. Amma muzakere eticelek başqa bir müim mesele - bu tibbiyet
- Ölüm içün eali azlaşa, dep taaciplenmege kerekmey - Qırımda daima pansiyalılar çoqluq edi. Adamlar tabiiy sebeplerden kete. Amma muzakere eticelek başqa bir müim mesele - bu tibbiyet. Bir taraftan, sanki er şey yahşı, amma kerçekten ise, mediklerniñ meseleleri aqqında bayağı laf etile, çünki mütehassıs olğan ekimler kapiklik aylıq içün çalışmağa azır degiller ve Rusiyege keteler. Şahsiy klinikalarda çalışqan tanışlarım, soñki bir-bir yarım yılda, bu müessiselerge muracaat etken adamlarnıñ sayısı eksildi, dep ayta. Sağlamca olğanları içün degil - Rusiyeniñ eñ büyük meselelerinden birisi olğan fuqarelik bir yerge coyulmağanı içün. O, adamlar öz sağlığına diqqat etmelerine de tesir ete.
Dmitriy Omelçük, bundan ğayrı, yarımada aylıqlarına köre, özüne daa yahşı qazanç qıdırğan yaş, işke yarağan gençler Qırımdan ketkenini de qayd ete.
İçtimaiyat professorı, demografiya ilimlerniñ doktorı, Ukraina Milliy ilimler akademiyasınıñ İçtimaiyat İnstitutınıñ hadimi İrina Pribıtkova, böyle vaziyette Qırımnıñ demografik köstergiçleri daa beter olmaq mümkün edi, dep saya.
Yaşayış keyfiyetiniñ yaramaylaşmasınıñ alâmetleri - nufusnıñ eksilmesi ve onıñ belli yerden ketmesidir. Bu, Qırımda körgenimizdir
- Bu maruzağa köre, Qırımnıñ nufsu 2019 senesiniñ yanvar ayından mayısqace 1465 kişige eksildi. Bu çoq degil. Aynı vaqıtta müsbet migratsiya balansı 2117 adam oldı, bundan sebep, Qırımnıñ sekiz bölgesinde eali çoqlaştı. Qorqunçlı şey mında körmeyim, menn daa ciddiy raqamlar olur, dep belledim. Buña - yaşayış keyfiyetiniñ yaramaylaşması deyler - ealiniñ şahsiy, gruppa ya kütleviy qıymet kesüvi, yani o özü nasıl körgenidir. Yaşayış keyfiyetiniñ yaramaylaşmasınıñ alâmetleri - nufusnıñ eksilmesi ve onıñ belli yerden ketmesidir. Bu Qırımda körgenimizdir, tek şimdi o arbiy ve deñiz bazası oldı, ve daima kontingen deñişmesi ola. Çoqusı qorantalarnen kelip, mınta bala tapa, böylece nufus arta.
Qırım tarihçisi Aleksandr Sevastyanov, yarımada, Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen toprağı kibi oğrağan sanktsiyalarnı da qayd ete.
Qırımlılarnıñ ketmesi - soñki 5 yılnıñ köstergiçleridir. Böyle yerler daima er taraftan depressiv ola
- Bugün Qırımda olğan vaziyette genç, işke yarağan, faal adamlar, yarımdada özleri içün perspektiva körmey. Soñki beş yılda Qırımda alınğan tasil diplomlarını bir yerde qullanıp olacaqlarına kefalet yoq, çünki Qırım diplomları pek şübeli. Olar biznes inkişafı perspektivalarını körmey, çünki "boz zona" şaraitinde onı inkişaf ettirmesinde perspektiva yoq. Bunıñ içün, içtimaiy ilerlevge qabiliyeti olğanlar, başqa yerde inkişaf etmek ve bala doğurmaq içün, Qırımnı terk ete. Bundan ğayrı, Rusiyeniñ başqa bölgeleriniñ arasında, Qırım, kelir seviyesi köre 76 yerni aldı degen malümat bar. İşte, bu da, adamlar özleri içün, qazanmaq ve inkişaf etmek içün daa yahşı şarait qıdırğanını tasdıqlar. Qırımlılarnıñ ketmesi - soñki 5 yılnıñ köstergiçleridir. Böyle yerler daima er taraftan depressiv ola.
"Qırım Statistikası"nıñ reberi Olda Baldina ise, 2019 senesi martta "Rossiya segodnâ" mediasında matbuat konferentsiyasında, soñki beş yıl içinde Rusiye nezareti altında ve, hususan, migratsiyadan sebep, Qırım ealisi 70 biñ adamğa arttı, dep bildirdi.
"Soñki beş yıl içinde Qırım cumhuriyetiniñ nufsu 20,4 biñ adamğa arttı ve 2019 senesi yanvar 1-inde 1,9 million adam oldı, Aqyarnıñ - 49,9 biñge ve 443,2 adam oldı... Qırım cumhuriyetinde müsbet migratsiya balansı 56,8 biñ adamdır, Aqyarda - 60,9 biñ. Qırımğa, ekseriyette, Aqyar, Moskova, Moskova vilâyeti, Sankt-Peterburg ve Krasnodardan kele ediler. Aqyarğa çoqusı Krasnodar, Sankt-Peterburg ve Moskovadan köçe ediler".
Baldina, resmiy malümatqa köre, soñki beş yıl içinde Qırım ve Aqyarda orta yaşayış devamlığı arrtı, dep bildirdi: Qırımda 70,7-den 72-gece, Aqyarda - 72,2-den 73,3-kece.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Halqara uquq qorçalayıcılar, işğal etilgen Qırımda nezaret vazifesiniñ tafsilâtlarını aytıp berdi. Belarus İnsan Aqları Evininiñ vekili Tatyana Revâko qayd etkenine köre, uquq qoruyıcılar 50-ge qadar adamnı soraştırıp, 20 intervyü keçirdi.
“Biz 20-den ziyade körüşüv ötkerdik, azatlıqtan marum etmegen cinayet mahkeme ükmü olğan jurnalist ve faalcilernen, memuriy mesülietke çekilgen faalcilernen, siyasiy mabüslerniñ soylar, apaylar, analar ve balalarınen qonuştıq. Men, Qırımda qullanılğan qabaatlavlar ve müthiş usullarnıñ seviyesi ve kölemine şaştım”, - dedi Revâko.
Uquq qoruyıcı missiyasınıñ esas vazifesi - Qırımda söz, silâsız toplaşuv ve birleşüvlerniñ serbestligi, bundan ğayrı, uquq qoruyıcılar ve faalcilerniñ taqibatınen bağlı meselelerniñ ögrenüvi edi dep qoştı Çernigov İnsan Aqları Eviniñ vekili Kirill Yekimov.
İnsañ aqları haber merkeziniñ başı Tatyana Peçonçik matbuat konferentsiyasında aytqanına köre, nezaret neticeleri aqqında tafsilâtlı esabat bu yıl oktâbr ayında yayınlanacaq.
Evel haber etilgeni kibi, Azerbaycan, Belarus ve Ukraina insan aqları Evleriniñ vekilleri Qırımnı ziyaret etti. Olar işğal etilgen yarımadada sentâbrniñ 14-nden 18-ne qadar bulundı.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ andaki akimiyet mustaqil jurnalist, cemaat faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Milliy Meclis azaları ve Rusiyede yasaqlanğan "Hizb ut-Tahrir" teşkilâtınen alâqaları bar olğanında şeklengen Qırım musulmanlarınıñ evlerinde sıq-sıq tintüv keçire.


text:
Amerika Qoşma Ştatları Rusiyege qarşı prezident kampaniyası vaqtında yapqan kiber ücümlerinden sebep yañı cezalar aqqında bildire. Bunı Radio Svoboda haber ete.
AQŞ Maliye nazirligi bildire ki, cezalar altı insan ve beş rusiye teşkilâtı, şu cümleden FSBge de tesir etecektir. Ceza cedveline Devlet istihbarat idaresiniñ reberi İgor Korobov ve üç muavini de kirsetildi.
Amerikanıñ cumhuriyetçi senatorı Lindsey Graham Moskva ve Rusiye prezidenti Vladimir Pütin AQŞ prezident kampaniyası vaqtında kerçekleştirgen kiber ücümlerinden sebep cezalarğa oğraycağını aytqan edi. Graham bildirdi ki, Kongress Moskvanıñ AQŞ prezidentiniñ saylavlarına Moskvanıñ kirişmesini taqiq etecek.
Rusiye cumhuriyetçi Donald Trump ğalip çıqqan AQŞ prezident saylavlarına er angi kirişmesi olğanını inkâr ete.
Rusiye Tışqı işler nazirliginiñ vekili Mariya Zaharova Moskvağa qarşı yañı iqtisadiy cezalar kirsetilse, Rusiye Amerikağa cevap bermege vade ete, dep bildirdi.


text:
Ukraina Nazirler kabineti yanında Qırım ve Aqyar meselelerinden sabıq vekâletlisi Aslan Ömer Qırımlı AQŞda Qırımtatar Milliy Meclisi temsilciliginde işleycek, dedi Qırım.Aqiqatqa Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev.
«Bu vazife (Qırım ve Aqyar meselelerinden vekâletlisi – QA) öyle, muvaqqat edi. Baş nazirge Aslan Ömernı Amerika Qoşma Ştatlarına yollaycağımıznı bildirdik, çünki anda Meclis bölügini açamız. Elçihanemiz anda Qırım ile bağlı teşviqatnen yetiştirmey, şunıñ içün Tış işler nazirligine yardım etmek içün AQŞda temsilciligimizni açmağa qarar aldıq. O vaqıt Yatsenük oña Nazirler Kabinetinden vekâlet bermege teklif etti…Soñra bunı tek prezidentke etmege mümkün olğanı belli oldı, uyğunlaştırılmağan bir şey oldı. Bundan soñ Aslannıñ öz istegi ile vazifeden boşatılması ve vazifeniñ yoq etilmesi aqta qarar alındı. Böyle añlaştıq», – dedi Mustafa Cemilev.
O şunı da qayd etti ki, Aslan Ömer Qırımlı AQŞ Qırımtatar Milliy Meclisi temsilciliginde işine devam eter.
Qırımlınıñ işten boşatılması aqqında dekabr 1 künü belli oldı, o vaqıtta Ukraina Nazirler kabineti saytında mütenasip avale aşkâr etildi.
QMC ve Aqyar meseleleri boyunca ükümet vekâletlisiniñ vazifesi 2015 senesi yazda peyda oldı, bu vazifege bundan evel Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ peyda olğan Qırım meseleleri boyunca Devlet hızmetiniñ reberi Aslan Ömer Qırımlı keçti.
Qırımlı ükümet vekâletlisi vazifesinde Qırımnıñ Rusiye işğali ile bağlı halqara davalarnen oğraşmaq kerek edi. Onı temsilcilik maqsadı ile AQŞ-na yolladılar. Ukrainada Qırım meselelerinden Devlet hızmetiniñ Qırımlınıñ idaresi vaqtında işsizligi boyunca mahkeme taqiqatı ketmekte.


text:
Düniejüzilik densaulıq saqtau wyımınıñ basşısı Tedros Gebreyesustıñ mälimdeuinşe, älemde koronavirustıñ taraluı qayta küşeyip keledi. Bloomberg saytın..
Almatı men astana qalalarında karantin şaralarınıñ küşeytilui jaylı elimizdiñ bas sanitarlıq därigeri Ayjan Esmağambetova mälimdeme jasadı. QR Memleke..
Astanada köpbalalı analar ünsiz narazılıq akciyasın ötkizdi. Eñbek jäne halıqtı äleumettik qorğau ministrliginiñ aldına kelgen 15 şaqtı äyel öz şağımı..
Koronavirus pandemiyası turalı dezinformaciya negizinde qwrılğan aqparattar ekiwştı pikir qalıptastırıp, oqırmandı jañılıstıratın jalğan mälimetter jı..
G20 elderi koronavirus pandemiyasımen küreske $21 mlrd-tan astam qarjı bölmek. Naurızda beynekonferenciya formatında ötken G20-nıñ birinşi sammitinde..


text:
Qurman rayonı Büyük Onlar qasabasınıñ ve İslâm Terek rayonı Tamğacı köy camisinde yüz bergen hırsızlıq boyunca cinaiy işler açıldı.
Bunı Qırım Musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, Qırım İçki işler nazirliginde bildirile ki, cinaiy işler RF Cinaiy Kodeksiniñ 158 maddesi, 2-nci qısmı boyunca açılğan.
İşbu maddege köre, eki biñ ruble ya da yaqalanğannıñ 18 aylıq qazançı miqdarında para cezası, ya da 480 saatke qadar mecburiy işlerniñ, ya da eki yıllıq tüzetüv işlerniñ, beş yıllıq mecburiy işlerniñ belgilenmesi nazarda tutula.
Aqmescit rayonı Mamaq köyündeki «Yeşil Cami» abravı boyunca cinaiy iş daa açılmadı, deyler QMDİ-de.
Büyük Onlar ve Mamaq camilerinde hırsızlıq fevral 9 künü, İslâm Terek rayonında ise fevral 10-na keçer gecesi yüz berdi.


text:
Saba, dekabr 3 künü, bir sıra şeerlerde ışıq ğayıp oldı. Şu cümleden, Aqmescit ve Kezlev yarıqsız qaldı.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına yerli sakinler bildirdi.
Böyleliknen, Aqmescitte saba Zalleskaya, Aq-meçet, Merkeziy çarşı ve Mata Zalka rayonlarında ışıq yoq. Svoboda rayonında da söndürüvler yüz bergen edi. Bu kibi malümatnı Kezlev sakinleri de bildirdi.
Qırım.Aqiqatqa Krımenergoda añlatqanları kibi, söndürüvder qazaiy vaziyet ile bağlı.
«Ukraina tarafından olğan qazaiy vaziyet ile bağlı. Anda deyler ki, şimdi bu plan boyunca olmağan söndürüv, mesele limitlerniñ sıñırlı olğanından kelip çıqtı», – deyler şirketniñ mesleat merkezinde.
Yarımada limitke kirgende, o vaqıt Qırımda elektroteminlevni ğayrıdan pekitirler.
Evel Ukraina energetika ve kömür sanayi naziri Yuriy Prodan aytqanı kibi, Kiyev Ukrainada energoteminlevniñ qıtlığı artqan olsa, o vaqıt işğal etilgen Qırımğa da energiya sıñırlavını kirsete bile.


text:
Kremlniñ eski siyasiy mabüsi, qırımlı ukrain rejissöri Oleg Sentsov Aqmescitte apiske alınğan qırımtatar faali Nariman Celâlğa qarşı qabaatlav sertleştirilgenini tefsir etti. Sentsov Rusiye tahqiqatınıñ qabaatlavını «tipik», Celâlğa berilmesi mümkün olğan apis cezasını ise «qorqunç bir raqam» dep adlandırdı.
«Nariman Celâl 20 yılğa azatlıqqa alına bile. Qabaatlav tipik: işğalcilerniñ akimiyetine boysunmadı. Bu tek qorqunç bir raqam degil. Bu müddetke bütün ömür sığdırıla bile. O suvuq ışıqsız boz divarlarda bir kün bile ebediylik kibi ola. 20 yılnı endi aytmayım. Ve Nariman bir şey imzalamadı. Teslim olmay. Çünki aqiqat onıñ yanında. Dayan, dostum! Yanıñdamız», – dep yazdı Sentsov Facebookta.
Qırımda apiske alınğan qırımtatar faali Nariman Celâlnıñ Anğara köyünde «gaz borusındaki diversiya» davası boyunca qabaatlavı sertleştirildi. Celâl 12 yıldan 20 yılğa qadar apiske alına bile.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Aqyarda iyülniñ 28-nde saba üç yañı COVID-19 hastası qayd etildi, dep bildire şeerniñ Rusiye akimiyeti.
«Ekisi daa evel hastalanğanlarnen alâqada edi, biri diger regiondan keldi», – dep aytıla haberde.
Akimiyetniñ malümatına köre, al-azırda 55 insan hastahanelerde buluna. 276 kişi tüzeldi, 6 insan vefat etti. Bugünki künde 144 insan yuqunç hastahanesinde közetile, 152 insan №9 şeer hastahanesinde buluna.
595 insan yaşağan yerinde közetile.
«İzumrud» ve «Solnışko» pansionatları observator rejiminde çalışa.
Yılnıñ başından Aqyarda 339 insan koronavirus yuqunçına oğradı.
Daa evel Qırımda 23 yañı COVID-19 hastası qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımtatar faali Nariman İbraimovğa iyül ayında Moskvada keçirilgen aktsiyalar sebebinden berilgen para cezasını ödemek içün «Qırım marafonı» aktsiyası çerçivesinde 20 000 ruble (7450 ğrıvnâ – QA) toplandı. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Facebookta haber ete.
«2019 senesi noyabrniñ 28-nde Bağçasaray şeerinde «Qırım marafonınıñ» parasınen Nariman İbraimovnıñ 20 000 ruble miqdarında para cezası ödeldi», – dep aytıla haberde.
Oktâbrniñ soñunda belli olğanı kibi, iyül ayında Moskvada aktsiya keçirgen qırımtatar faalleriniñ para cezalarını ödemek içün «Qırım marafonı» çerçivesinde 1 161 000 ruble toplandı.
«Qırım birdemligi» birleşmesiniñ koordinatorlarından biri Server Çolakçikniñ aytqanına köre, «Qırım marafonında» yarımada sakinlerinden ğayrı, Türkiye, ABD ve Avropadan insanlar iştirak etti.
İyülniñ 11-nde Moskvada Rusiye politsiyası Bağçasaraydaki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qoltutmaq içün Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ binasına kelgen 45 insannı tuttı. Faallerniñ qollarında yazuvlı şiarlar bar edi: «Qırımda milliy ve diniy sebeplerden repressiyalarnı toqtatıñız», «Qırımda «terrorizm» ile küreş – farqlı fikirlernen küreştir», «Bizim balalarımız terrorist degil» ve ilâhre. Rusiye mahkemesi olarğa para cezalarını berdi.
İyülniñ 10-nda Moskvanıñ Qızıl meydanında narazılıq aktsiyasında iştirak etken yedi qırımtatar faali tutulıp, Kitay-gorod politsiya bölügine alıp ketirildi. Rusiye aq qorçalayıcısı Aleksandra Krılenkovanıñ aytqanına köre, Fevzi Abduramanov, Eskender Lümanov, Sinaver Nimetullayev, Reşat Emirüseinov, Siyar Gafarov, Enver Seytumerov ve Seyran Cemilev tutulğan edi. Yedisini de miting keçirüv tertibini (Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.2 maddesi) bozğanında qabaatladılar.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bu aqqında Tış işler nazirliginiñ bazarertesi künü tarqatılğan beyanatında aytıla.
Tış işler Nazirligi Avropa Birligi memleket-azalarınıñ tış işler nazirleri Tış işler naziri Pavlo Klimkin iştirak etken Luxembourg toplaşuvında prezident Petro Poroşenkonıñ barışıq planına qol tutqanlarını bildirgenlerini qayd etti.
«Terroristler mekteplerni yoq ete, şeer infrastrukturasını boza, demir yollarını patlatalar. Boyeviklerniñ Donetsk vilâyetindeki İlovaysk-Küteynikovo aralığında yapılğan diversion areketi neticesinde yük treniniñ 14 vagonı çıtadan tüşti», – dep qoştı o.
Onıñ aytqanına köre, soñki eki sutka devamında, küç qullanması toqtatılğan soñ, boyevikler otuzdan ziyade kere barışıqnı bozğanlar.
Klimkin bildirdi ki, Rusiyeniñ Ukrainadaki vaziyetni al etüv boyunca ıntılışları yeterli olmasa, Avropa Birliginiñ devlet ve ükümet yolbaşçıları yañı cezalar aqqında qarar alacaqlar.


text:
Fevral 23-den martnıñ 15-ne qadar köçip kelgenler yarımadanıñ Rusiye tarafından işğali yllığı munasebeti ile «Qırım – Ukrainadır» aktsiyasını keçirecekler. Bu sebepten bazarertesi künü Kiyevde Rusiye elçihanesi yanında mitingniñ keçirilmesi planlaştırala.
Bunı «Almenda» vatandaşlıq maarifi merkezinde bildireler.
«Almenda» ve «Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ teşkilâtlarını idare şurası» fevral 23 künü saat 11:00 Vozduhoflotskiy caddesi, 27 adresi boyunca yerleşken Rusiye elçihanesini yanında keçirilecek numayışqa qoşulmağa çağıralar.
Teşkilâtçılarnıñ aytqanı kibi, numayışta Rusiye istilâsınıñ foto-faktlarınıñ sergisi taqdim etilecek.
2014 senesi fevralniñ soñunda – martnıñ başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden ordular Qırım yarımadanı zapt ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Tış işleri nazirligi Ukraina vatandaşlarına 14 iyünden 15 iyülgece Rusiyede ötkerilecek dünya futbol çempionatına barmamaqnı tevsiye ete.
Nazirlikniñ bayanatında ukrainalılarnıñ Rusiyede barması olarnıñ hususiy havfsızlığına ciddiy telüke teşkil etebilecegi qayd etilmekte.
«Rusiye uquq-tertip idareleri ve ceza uyğulav organları casuslıq, terrorizmde qabaatlav qullanuv vastasınen tutıp alaraq, ukrainalılarğa nisbeten başqa provakatsion areketler amel etmekte.... Rusiye tevqif etilgen Ukraina vatandaşlarına konsul ya da adliyecileriniñ kirişini sıñırlay ya da tamamileyasaq ete. Şimdiki vaqıtta Ukraina vatandaşları içün tecavuzcı devlet sıñırları içinde konsul imayesi imkânları - sıñırlıdır», – denilmekte nazirlikniñ beyanatında.
Ukraina TİN ayrıca, ukrainalılarğa qarşı duşmanlıq doğurulğanı ukrainalılarnıñ Rusiyede bulunması içün ilâve risk unsurını teşkil etmekte.
Aprel ayında Avropa parlamentiniñ onlarnen deputatları Rusiye ötkerilecek dünya futbol çempionatını diplomatik boykot etilmesine davet etken ediler.
2018 dünya çempionatı Rusiyeniñ 11 şeerinde keçecek. İlk matç iyünniñ 14-nde keçirilmesi planlaştırıla. Final iyülniñ 15-nde keçecek.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putinninniñ Ukraina tarafı ile uyğunlaştırılmağan Qırım ziyareti – medeniy dünyağa qarşı arekettir, dey Ukraina prezidenti Petro Poroşenko.
«Putinniñ Ukraina akimiyeti ile uyğunlaştırılmağan Qırım ziyareti – medeniy dünyağa qarşı arekettir ve Rusiye arbiyleri tarafından Donbassta amelge keçirilgen ziddiyetniñ devamıdır», – dey Poroşenko.
Ukraina devletiniñ başı aytqanı kibi, «Qırımnıñ kelecegi, şu cümleden, turistik kelecegi de, tek Ukraina terkibinde ola bile».
Qırımda bazarertesi künü Rusiye Federatsiyasında turizm inkişafına bağışlanğan Devlet şurası prezidiumınıñ toplaşuvı keçe. Kremlniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, Putin Qırımnıñ milliy cemaat teşkilâtlarınıñ temsilcileri ile körüşecektir.
Rusiye ekspertleriniñ fikrine köre, Putinniñ yarımada ziyareti vatanperverlikniñ arttırılmasına yol berip, dünyağa Rusiye Qırım ile bağlı muzakere keçirmeycegini añlatacaqtır.


text:
Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetinde usı atamada Saǵındıq Nietullaevtıń 70 jıllıǵına baǵıshlanǵan Respublikalıq ilimiy konferenciya bolıp ótti.
Oǵan Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń wákilleri, S.Nietullaev penen birge islesken dosları, kásiplesleri, ilimpazlar, joqarı oqıw orınlarınıń professor-oqıtıwshıları, student-jaslar qatnastı.
Ilajda Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutınıń rektorı, filologiya ilimleriniń doktorı, professor Q.Orazımbetov, yuridika ilimleriniń doktorı, professor L.Qutıbaeva, filologiya ilimleriniń kandidatı J.Esenov hám basqalar ilimiy bayanatlar menen shıǵıp sóylep, S.Nietullaevtıń ómir jolı, dóretiwshiligi, siyasiy iskerligi tuwralı keń túrde maǵlıwmat berdi. Onıń mámleketlik ǵayratker, ilimpaz hám shayır, huqıqtanıwshı ilimpaz-professor sıpatındaǵı miynetleri, ilimiy jumısları, dóretiwshiligi talqılanıp, úlgi etip kórsetildi.
Sonday-aq, ilajda respublikamızǵa belgili mámleketlik ǵayratker, nuranıy Q.Kamalov, akademik J.Bazarbaev, Sh.Usnatdinov hám basqalar shıǵıp sóylep, S.Nietullaevtı hám onıń ámelge asırǵan jumısların eske túsirdi.
Onıń xızmetleri mámleket tárepinen ılayıqlı bahalanıp «Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen ilim ǵayratkeri» húrmetli ataǵı, sonday-aq, bir neshe medal hám kókirek belgileri menen sıylıqlanǵan.
Atap ótilgenindey, Saǵındıq Nietullaev qaraqalpaq xalqınıń sociallıq, jámiyetlik, siyasiy rawajlanıw tariyxındaǵı belgili iri ǵayratkerlerdiń – el basshılarınıń arasındaǵı iri tulǵalardıń biri sıpatında ayrıqsha tilge alınadı. Onıń respublikamızdıń sociallıq-ekonomikalıq, ilimniń, mádeniyattıń rawajlanıwına qosqan úlesi ayrıqsha.
Ilajǵa Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń komitet baslıǵı D.Qurbaniyazov qatnastı.
Á.Jiemuratov,
Qaraqalpaqstan xabar agentliginiń xabarshısı.
(B.Ibragimovtıń túsirgen súwretleri).