c: application/epub+zip

text:
20Son'ınan Amos ulı İyshaya payg'ambar Xizkiyag'a mınaday xabar jiberdi: «İzraildın' Qudayı Jaratqan İye bılay deydi: Assiriya patshası Sanxerib haqqında Mag'an etken duwan'dı esittim. 21Ol tuwralı Men, Jaratqan İye bılay deymen:
35Sol ku'ni tu'nde Jaratqan İyenin' perishtesi assiriyalılardın' ordasına barıp, bir ju'z seksen bes mın' adamdı qırıp tasladı. Azanda oyanıp qarag'anlar ha'mme jerdin' o'liklerge tolıp ketkenin ko'rdi+. 36Sonda Assiriya patshası Sanxerib ordanı taslap, izine qayttı. Ol Nineviyag'a qaytıp kelip, sol jerde jasap qaldı+. 37Bir ku'ni ol o'z qudayı Nisroxtın' butxanasında tabınıp atırg'anda, ulları Adrammelex penen Sareser onı qılısh penen o'ltirdi ha'm o'zleri Ararat u'lkesine qashıp ketti. Sanxeribtin' ornına ulı Esar-Xaddon patsha boldı+.
201•Sol ku'nleri Xizkiya awırıp, o'lim to'seginde jattı. Sonda Amos ulı İyshaya payg'ambar og'an kelip bılay dedi: «Jaratqan İye bılay deydi: „U'y-ishin'e wa'siyatnaman'dı qaldırıp, ırzalasa ber, sebebi ta'wir bolmaysan', o'lesen'“».
2Xizkiya ju'zin diywalg'a qaratıp, Jaratqan İyege duwa etip: 3«O, Jaratqan İye! Aldın'da menin' shın ju'rekten sadıqlıq penen jasag'anımdı ha'm na'zerin'de tuwrı islerdi islep ju'rgenimdi esley go'r!» – dedi ha'm o'ksip-o'ksip jıladı+.
4İyshaya ele saraydın' ortang'ı ha'wlisinen shıg'ıp ketpey atırıp, og'an Jaratqan İyeden mınaday so'z tu'sti: 5«İzin'e qaytıp, Menin' xalqımnın' hu'kimdarı Xizkiyag'a mına xabardı jetkiz: „Baban' Dawıttın' Qudayı Jaratqan İye bılay deydi: Duwan'dı esittim, ko'z jasların'dı ko'rdim. Mine, Men seni shıpalayman. Sen u'shinshi ku'ni Jaratqan İyenin' İbadatxanasına barasan'+. 6O'mirin'di on bes jılg'a uzaytaman. O'zin'di de, bul qalanı da Assiriya patshasının' qolınan qutqaraman. O'zim ushın ha'm qulım Dawıttın' hu'rmeti ushın bul qalanı qorg'ayman“»+.
7İyshaya patshanın' adamlarına: «Keptirip nıg'ızlang'an a'njir alıp kelin'ler», – dedi. Onı a'kelip, jarag'a qoyg'anda, ol sawalıp ketti.
8Xizkiya İyshayadan:
– Jaratqan İyenin' meni sawaltatug'ının ha'm u'shinshi ku'ni Jaratqan İyenin' İbadatxanasına baratug'ınımdı qanday belgi arqalı bilemen? – dep soradı+. 9İyshaya og'an:
– Jaratqan İyenin' O'z so'zin orınlaytug'ının bildiretug'ın belgi mınaw: tekshege tu'sip turg'an saya on adım aldıg'a jıljısın ba yamasa on adım artqa jıljısın ba? – dedi. 10Xizkiya İyshayag'a:
– Sayanın' aldıg'a on adım jıljıwı an'sat. Saya on adım artqa jıljısın, – dedi. 11İyshaya payg'ambar Jaratqan İyege jalbarındı. Sonda Jaratqan İye patsha Axaz soqtırg'an tekshenin' u'stine tu'sip turg'an sayanı on adım artqa jıljıttı+.
12•Sol arada Xizkiyanın' awırıp qalg'anın esitken Babilon patshası Baladan ulı Merodax-Baladan Xizkiyag'a xatlar ha'm sawg'alar jiberdi. 13Xizkiya elshilerdi qabıl etti ha'm olarg'a o'z qaznasındag'ı zatlardın' ha'mmesin: gu'mis ha'm altınların, xosh iyisli zatların, qımbatbaha mayların, qural-jaraq saqlanatug'ın bo'lmesin ko'rsetti. Xizkiyanın' sarayında da, patshalıg'ında da olarg'a ko'rsetilmegen hesh na'rse qalmadı+.
14Sonda payg'ambar İyshaya patsha Xizkiyanın' janına kelip, og'an:
– Bul adamlar sizge ne dedi? Olar qay jaqtan kelipti? – dep soradı. Xizkiya og'an:
– Olar uzaq elden, Babilonnan kelgen, – dep juwap berdi.
15İyshaya:
– Olar sarayın'ızda ne ko'rdi? – dep soradı. Xizkiya:
– Sarayımdag'ı ha'mme na'rseni ko'rdi. Qaznamda olarg'a ko'rsetpegen hesh na'rsem qalmadı, – dep juwap berdi. 16Sonda İyshaya Xizkiyag'a bılay dedi:
– Onda Jaratqan İyenin' so'zin esitin': 17«Jaratqan İye bılay deydi: „Sarayın'dag'ı ha'mme na'rse ha'm ata-babaların'nın' usı ku'nge shekem jıynag'an ha'mme na'rsesi Babilong'a alıp ketiletug'ın ku'n keledi, hesh na'rse qalmaydı+. 18Senin' na'silin'nen bolg'an ayırım urpaqların' da alıp ketilip, Babilon patshasının' sarayında xızmetshi boladı“»+. 19Xizkiya İyshayag'a:
– Jaratqan İyenin' siz arqalı aytqan so'zleri jaqsı so'zler, – dedi. Sebebi ol ishinen: «Hesh bolmag'anda menin' zamanımda tınıshlıq ha'm abadanshılıq boladı», – dep oyladı.
20Xizkiyanın' basqa isleri, barlıq qaharmanlıqları, ol qurg'ızg'an hawız, suw o'tkelleri ha'm qalag'a qalay suw aparg'anları Yahuda patshalarının' jılnama kitabında jazılg'an+. 21Xizkiya o'lip, ata-babalarına qosıldı. Onın' ornına ulı Menashshe patsha boldı.
211•Menashshe on eki jasında patsha boldı ha'm Erusalimde eliw bes jıl patshalıq etti. Onın' anasının' atı Xefsiba edi. 2Ol Jaratqan İyenin' İzrail xalqının' aldınan quwıp jibergen xalıqlarının' jerkenishli jaman islerine eliklep, Jaratqan İyenin' na'zerinde jaman bolg'an islerdi isledi. 3A'kesi Xizkiya joq qılg'an sıyınıw orınların qayta tikledi. İzrail patshası Axabqa uqsap, Baalg'a arnap qurbanlıq orınlar qurdı, kiyeli ag'ashın ornattı ha'm pu'tkil aspan denelerine tabınıp, olarg'a xızmet etti+. 4Menashshe Jaratqan İyenin' İbadatxanasına, yag'nıy Jaratqan İyenin': «Men Erusalimde O'z atımdı ornataman», – degen İbadatxanasına basqa qudaylarg'a arnap, qurbanlıq orınlar qurdırdı+. 5Ol Jaratqan İyenin' İbadatxanasının' eki ha'wlisine de barlıq aspan denelerine arnap qurbanlıq orınlar qurdı+. 6Ol o'z ulın otta jandırıp qurbanlıqqa berdi, pal ashtı, belgilerdi jorıdı, a'rwaq ha'm ruwxlardı shaqırıwshılarg'a ma'sla'ha't saldı. Ol Jaratqan İyenin' na'zerinde jaman bolg'an islerdi islep, Onı g'a'zeplendirdi+. 7Menashshe o'zi isletken Ashera butın Jaratqan İyenin' İbadatxanasına qoydı. Jaratqan İye Dawıtqa ha'm onın' ulı Sulaymang'a: «Bul İbadatxanada ha'm İzrail urıwları arasınan tan'lap alg'an qalam Erusalimde atımdı ma'n'gige ornataman. 8Eger olar Menin' buyrıqlarıma ha'm qulım Muwsa buyırg'an barlıq Nızamlardı muqıyatlı tu'rde orınlap jasasa, onda İzrail xalqın o'zlerinin' ata-babalarına bergen jerden quwıp shıg'armayman», – degen edi+. 9Biraq xalıq qulaq aspadı. Menashshenin' xalıqtı joldan azg'ırg'anı sonshelli, Jaratqan İyenin' İzrail xalqının' aldınan joq qılg'an xalıqlarınan da ko'birek jamanlıqlar isledi.
10Jaratqan İye O'z qulları bolg'an payg'ambarlar arqalı bılay dedi: 11«Yahuda patshası Menashshe o'zinen burın sol jerde jasag'an amor xalqınan da jamanıraq jerkenishli islerdi islegeni, o'z butları menen yahudalılardı gu'nag'a baslag'anı ushın,+ 12İzraildın' Qudayı Jaratqan İye bılay deydi: „Men Yahuda elinin' ha'm onın' bas qalası Erusalimnin' basına esitken adamnın' ju'regin suwlalatug'ın bir apatshılıq jawdıraman+. 13Samariyag'a qollang'an o'lshew jibin ha'm Axabtın' u'y-ishine qollang'an o'lshemdi Erusalimge de qollanaman. Tabaqtı sıpırıp, to'n'kerip qoyg'anı sıyaqlı, Erusalimdi de solay sıpırıp tazalayman+. 14Xalqımnın' qalg'anlarınan ju'z buraman, olardı dushpanlarının' qolına tapsıraman. Dushpanları olardı tonap, talan-taraj etedi. 15Sebebi olar Menin' na'zerimde jaman islerdi isledi ha'm ata-babaları Mısırdan shıqqan ku'nnen usı ku'nge deyin Menin' g'a'zebimdi keltirdi“».
16Menashshe Jaratqan İyenin' na'zerinde jaman bolg'an islerdi islep, yahudalılarg'a isletken gu'nasına qosa, ju'da' ko'p ayıpsız qan to'gip, Erusalimdi basınan ayag'ına shekem qang'a batırdı+. 17Menashshenin' basqa isleri, ol islegen barlıq isler ha'm ol islegen gu'nalar haqqında Yahuda patshalarının' jılnama kitabında jazılg'an+. 18Menashshe o'lip, ata-babalarına qosıldı ha'm saraydın' Uzza dep atalatug'ın bag'ına jerlendi. Onın' ornına ulı Amon patsha boldı+.
19•Amon jigirma eki jasında patsha bolıp, Erusalimde eki jıl patshalıq etti. Anasının' atı Meshullemet bolıp, ol iotbalı Xarustın' qızı edi. 20Amon da a'kesi Menashshege uqsap, Jaratqan İyenin' na'zerinde jaman bolg'an islerdi isledi. 21Ol a'kesinin' jolınan ju'rdi, a'kesi tabıng'an butlarg'a xızmet etip, olarg'a tabındı+. 22Amon ata-babalarının' Qudayı Jaratqan İyeni ta'rk etti, Onın' jolınan ju'rmedi.
23Patsha Amonnın' xızmetshileri og'an qarsı til biriktirip, onı o'z sarayında o'ltirdi. 24Biraq u'lke xalqı Among'a qarsı til biriktirgenlerdin' ha'mmesin o'ltirdi ha'm onın' ornına ulı İoshiyanı patsha etip qoydı.
25Amon islegen basqa isler Yahuda patshalarının' jılnama kitabında jazılg'an. 26Amon Uzza bag'ındag'ı o'z qa'birine jerlendi. Onın' ornına ulı İoshiya patsha boldı+.
221•İoshiya segiz jasında patsha bolıp, Erusalimde otız bir jıl patshalıq etti. Onın' anasının' atı Edida bolıp, ol bosqatlı Adayanın' qızı edi+. 2İoshiya Jaratqan İyenin' na'zerinde tuwrı bolg'an islerdi isledi. Ol on'g'a da solg'a da burılmay, babası Dawıttın' jolınan ju'rdi+.
3Patsha İoshiya o'z patshalıg'ının' on segizinshi jılında, Meshullamnın' aqlıg'ı Asaliyanın' ulı xatker Shafandı Jaratqan İyenin' İbadatxanasına jiberip, og'an bılay dedi: 4«Bas ruwxaniy Xilkiyag'a bar. Ol bosag'adag'ı qadag'alawshı ruwxaniyler xalıqtan jıynap, Jaratqan İyenin' İbadatxanasına alıp kelgen gu'mislerdi esaplap shıqsın+. 5Keyin onı Jaratqan İyenin' İbadatxanasının' ishindegi islerdi baqlaw ushın tayınlang'an adamlarg'a bersin. Olar bunı Jaratqan İyenin' İbadatxanasının' buzılg'an jerlerin du'zetiwshilerge, 6ustalarg'a, qurılısshılarg'a, tas qalawshılarg'a to'lesin ha'm İbadatxananı du'zetiwge kerekli bolg'an ag'ashlardı ha'm jonılg'an taslardı satıp alıwg'a jumsasın. 7Degen menen, olarg'a berilgen gu'mistin' esabı talap etilmesin, o'ytkeni olar hadal isleydi»+.
8•Bas ruwxaniy Xilkiya xatker Shafang'a: «Men Jaratqan İyenin' İbadatxanasınan Nızam kitabın taptım», – dep, kitaptı Shafang'a berdi. Shafan kitaptı oqıdı+. 9Son'ınan xatker Shafan patshag'a: «Qulların'ız İbadatxanadan tabılg'an gu'mislerdi alıp, onı Jaratqan İyenin' İbadatxanasındag'ı islerdi alıp barıwshılarg'a tapsırdı», – degen xabar alıp keldi. 10Son'ınan ol: «Ruwxaniy Xilkiya mag'an bir kitap berdi», – dedi ha'm kitaptı patshag'a oqıp berdi. 11Patsha Nızam kitabındag'ı so'zlerdi esitkende, kiyimlerin jırttı. 12Ol ruwxaniy Xilkiyag'a, Shafan ulı Axiqamg'a, Mixaya ulı Axborg'a, xatker Shafang'a ha'm o'z xızmetshisi Asayag'a bılay dep buyırdı:+ 13«Barıp, tabılg'an bul kitaptın' so'zleri haqqında men ushın, xalıq ushın ha'm pu'tkil Yahuda ushın Jaratqan İyenin' erkin soran'lar. Ata-babalarımızdın' bul kitaptın' so'zlerine qulaq aspag'anı ha'm onda bizler ushın jazılg'an bul so'zlerge say jasamag'anı sebepli, Jaratqan İyenin' bizlerge qarsı lawlag'an g'a'zebi ullı»+.
14Ruwxaniy Xilkiya, Axiqam, Axbor, Shafan ha'm Asaya barıp, Xarxastın' aqlıg'ı Tiqwanın' ulı bolg'an muxaddes kiyimlerge qarawshı Shallumnın' hayalı payg'ambar Xulda menen so'ylesti. Xulda Erusalimnin' taza bo'liminde jasaytug'ın edi+.
15Hayal olarg'a bılay dedi: «İzraildın' Qudayı Jaratqan İye sizlerdi mag'an jibergen adamg'a bılay dep aytın'lar dep atır: 16Jaratqan İye bılay deydi: „Yahuda patshasının' oqıg'an kitabında jazılg'anınday, bul jerge de, bul jerde jasaytug'ın xalıqtın' basına da apatshılıq jawdıraman. 17Olar meni ta'rk etti ha'm basqa qudaylarg'a tu'tetki tu'tetip, pu'tkil isleri menen Menin' g'a'zebimdi keltirdi. Sonlıqtan bul jerge qarsı g'a'zebim lawladı ha'm ol so'nbeydi+. 18Jaratqan İyeden soraw ushın sizlerdi jibergen Yahuda patshasına bılay dep aytın'lar: sen esitken so'zler tuwralı İzraildın' Qudayı Jaratqan İye bılay deydi: 19Bul jer ha'm bul jerde jasaytug'ınlardın' wayran etiliwge ha'm na'letke hu'kim etilgeni haqqında Menin' so'zlerimdi esitkende, ju'regin' ezildi ha'm Mag'an boysındın'. Sen kiyimlerin'di jırtıp, Menin' aldımda jılag'anlıqtan, Men de seni esittim+. 20Sonlıqtan Men seni ata-babaların'a qosaman, tınıshlıq penen qa'birge qoyılasan'. Men bul jerge jawdıratug'ın hesh bir apatshılıqtı senin' ko'zin' ko'rmeydi“». Olar bul xabardı patshag'a jetkizdi+.
231•Patsha İoshiya adam jiberip, Yahuda ha'm Erusalimnin' barlıq aqsaqalların o'z janına topladı. 2Son'ınan ol pu'tkil Yahuda menen pu'tkil Erusalim turg'ınların, ruwxaniylerdi, payg'ambarlardı, u'lkeninen kishkenesine deyingi pu'tkil xalıqtı ertip, Jaratqan İyenin' İbadatxanasına bardı. Patsha Jaratqan İyenin' İbadatxanasınan tabılg'an Kelisim kitabın basınan ayag'ına deyin olarg'a dawıslap oqıp berdi+. 3Keyin patsha su'tinnin' janındag'ı arnawlı ornında turıp, Jaratqan İyenin' aldında kelisim du'zdi. Ol Jaratqan İyenin' jolı menen ju'rip, Onın' buyrıqların, qararların, qag'ıydaların shın ju'rekten, jan-ta'ni menen orınlawg'a, bul kitapta jazılg'an kelisim so'zlerine a'mel qılıwg'a ant ishti. Pu'tkil xalıq ta kelisimge qosıldı+.
4Sonnan son', patsha bas ruwxaniy Xilkiyag'a, ekinshi da'rejeli ruwxaniylerge ha'm bosag'adag'ı qadag'alawshı ruwxaniylerge Baalg'a, Asherag'a ha'm pu'tkil aspan denelerine arnap islengen ha'mme na'rselerdi Jaratqan İyenin' İbadatxanasınan alıp shıg'ıwdı buyırdı. Olardı Erusalimnin' sırtındag'ı Kidron oypatlıg'ında o'rtetip, ku'lin Beyt-Elge aparg'ızdı+. 5Patsha Yahuda qalalarında ha'm Erusalim a'tirapındag'ı sıyınıw orınlarında tu'tetki tu'tetiw ushın Yahuda patshaları ta'repinen tayınlang'an butqa xızmet etiwshi ruwxaniylerdi, Baalg'a, quyashqa, ayg'a, juldızlarg'a ha'm pu'tkil aspan denelerine arnap tu'tetki tu'tetkenlerdi joq qıldı+. 6Kiyeli ag'ashın Jaratqan İyenin' İbadatxanasınan Erusalimnin' sırtına, Kidron sayına shıg'ardı. Onı sol jerde jag'ıp, ku'l-talqan etti ha'm ku'lin ulıwma xalıqlıq qa'birlerdin' u'stine shashtı+. 7Buzıqshılıq islewshi erkeklerdin' Jaratqan İyenin' İbadatxanasındag'ı u'ylerin buzıp tasladı. Ol jerde hayallar Ashera butına arnap, kiyimler toqıytug'ın edi+.
8İoshiya Yahuda qalalarındag'ı Jaratqan İyenin' ha'mme ruwxaniylerin jıynap, Erusalimge alıp keldi. Keyin Gebadan Beer-Shebag'a shekemgi ruwxaniyler tu'tetki tu'tetip, sıyınatug'ın orınlardı haramladı. Qala ha'kimi bolg'an Eshuanın' da'rwazasına kirer awızdag'ı sıyınıw orınların da joq qıldı. Bul da'rwaza qala da'rwazasının' shep ta'repinde edi. 9Sıyınıw orınlarının' ruwxaniyleri Erusalimdegi Jaratqan İyenin' qurbanlıq ornında qurbanlıq bere almasa da, olar o'z ka'siplesleri bolg'an ruwxaniyler menen ashıtqısız nan jeytug'ın edi+.
10İoshiya hesh kimnin' quday Moloxqa arnap o'z ulın yaki qızın otta jandırmawı ushın, Ben-Hinnom oypatlıg'ındag'ı Tofetti* de haramlap, jaramsız awhalg'a keltirdi+. 11Ol Jaratqan İyenin' İbadatxanasının' kirer aldına, saray xızmetshisi Natan-Melextin' bo'lmesinin' qasına Yahudanın' burıng'ı patshalarının' quyashqa arnap qoydırg'an atlarının' mu'sinlerin alıp taslap, olardın' arbaların otta jandırdı.
12İoshiya Axazdın' joqarıdag'ı bo'lmesinin' tambasındag'ı Yahudanın' burıng'ı patshaları qurdırg'an qurbanlıq orınların da, Jaratqan İyenin' İbadatxanasının' eki ha'wlisindegi Menashshenin' qurdırg'an qurbanlıq orınların da buzdırdı. Olardı maydalap ezip, Kidron sayına shashıp jiberdi+. 13Ja'ne ol Erusalimnin' shıg'ısına, Za'ytu'n tawının'* qublasına İzrail patshası Sulaymannın' sidonlılardın' jerkenishli butı Ashtarta, moablılardın' jerkenishli butı Kemosh ha'm ammonlardın' jerkenishli butı Milkomg'a arnap qurdırg'an sıyınıw orınların haramladı+. 14İoshiya kiyeli taslardı ku'l-talqan etip, kiyeli ag'ashların kesip tasladı ha'm olardın' orınların adam su'yegine toltırdı+.
15Bunnan tısqarı, İzraildı gu'nag'a baslag'an Nabat ulı Yarobam qurdırg'an Beyt-Eldegi sıyınıw ornın ha'm qurbanlıq ornın joq qıldı. Ol sıyınıw ornın jag'ıp jiberip, ku'lin ko'kke suwırdı, kiyeli ag'ashın da jag'ıp jiberdi+. 16İoshiya aynalasına qarap, taw u'stindegi qa'birlerdi ko'rdi. Ol adamların jiberip, qa'birdegi su'yeklerdi aldırttı ha'm olardı qurbanlıq orınnın' u'stinde jag'ıp jiberip, qurbanlıq orındı haramladı. Bul Jaratqan İyenin' Qudaydın' adamı arqalı aldın ala aytqan so'zleri boyınsha boldı+.
17İoshiya:
– Ana jerdegi qulpı tas kimdiki? – dep soradı.
Qala turg'ınları og'an:
– Yahudadan kelgen Qudaydın' adamının' qa'biri. Ol Beyt-Eldegi qurbanlıq orında ha'zir siz islegen isler tuwralı aldın ala ja'riyalag'an edi, – dep juwap berdi+.
18Sonda patsha:
– Og'an tiymen'ler, hesh kim onın' su'yeklerinin' tınıshın almasın, – dedi. Solay etip, onın' su'yeklerine de, Samariyadan kelgen payg'ambardın' su'yeklerine de hesh kim tiymedi.
19İzrail patshaları Jaratqan İyenin' g'a'zebin keltirip, Samariya qalalarındag'ı sıyınıw orınlarına butxanalar qurdırg'an edi. İoshiya Beyt-Elde islegenlerin bul jerde de islep, bul butxanalardı da qıyratıp tasladı. 20Ol sol jerdegi sıyınıw orınlarının' ruwxaniylerin qurbanlıq orın u'stinde bawızlap, sol jerde adam su'yeklerin jandırdı ha'm son'ınan Erusalimge qaytıp keldi+.
21•Patsha İoshiya pu'tkil xalıqqa: «Qudayın'ız Jaratqan İyege arnap Qutqarılıw bayramın mına Kelisim kitabında jazılg'anı boyınsha bayramlan'lar», – dep buyrıq berdi+. 22Sebebi İzrailda biyler basqarg'an da'wirden baslap, İzrail ha'm Yahuda patshaları basqarg'an da'wir boyı Qutqarılıw bayramı usılay bayramlanbag'an edi. 23Jaratqan İyege arnalg'an bul Qutqarılıw bayramı İoshiyanın' patshalıg'ının' on segizinshi jılında, Erusalimde bolıp o'tti.
24Bunnan basqa, İoshiya ruwxaniy Xilkiyanın' Jaratqan İyenin' İbadatxanasınan tapqan kitabında jazılg'an nızam so'zlerin orınlaw ushın, Erusalimde ha'm Yahuda jerinde payda bolg'an barlıq jerkenishli islerdi: a'rwaqlardı ha'm ruwxlardı shaqırıwshılardı, u'y qudaylarının' mu'sinlerin ha'm butlardı joq qıldı+. 25İoshiyadan aldın da, onnan keyin de og'an uqsap Muwsanın' ha'mme Nızamlarına boysınıp, pu'tkil jan-ta'ni ha'm bar ku'shi menen Jaratqan İyege ju'z burg'an patsha bolmadı+.
26Biraq Menashshe o'z isleri arqalı Jaratqan İyenin' g'a'zebin keltirgeni ushın, Ol O'zinin' Yahudag'a qarsı lawlag'an g'a'zebinen waz keshpedi+. 27Jaratqan İye bılay dedi: «İzraildı da'rgayımnan qalay quwıp shıg'arg'an bolsam, Yahudanı da solay quwıp shıg'araman. Tan'lap alg'an qalam Erusalimnen ha'm „atım sol jerde boladı“ degen İbadatxanadan ju'z buraman»+.
28•İoshiyanın' basqa isleri, ol islegen barlıq isler Yahuda patshalarının' jılnama kitabında jazılg'an.
29İoshiyanın' hu'kimdarlıg'ı waqtında, Mısır faraonı Nexo Assiriya patshasına ja'rdem beriw ushın, Evfrat da'ryasına qaray jolg'a shıqtı. Patsha İoshiya da Nexog'a qarsı ju'ris qıldı ha'm olar Megiddoda duslasqanda Nexo İoshiyanı o'ltirdi+. 30Xızmetshileri İoshiyanın' denesin arbag'a salıp, Megiddodan Erusalimge alıp keldi ha'm o'z qa'birine jerledi. U'lke xalqı İoshiyanın' ulı Ehoaxazdı maylap, a'kesinin' ornına patsha etip qoydı+.
31•Ehoaxaz jigirma u'sh jasında patsha bolıp, Erusalimde u'sh ay patshalıq etti. Onın' anasının' atı Xamutal bolıp, ol libnalı Eremiyanın' qızı edi+. 32Ehoaxaz ata-babaları sıyaqlı Jaratqan İyenin' na'zerinde jaman bolg'an islerdi isledi. 33Ehoaxazdın' Erusalimde patshalıq etpewi ushın, faraon Nexo onı Xamat u'lkesinde, Riblada tutqıng'a aldı ha'm u'lke xalqına ju'z talant gu'mis ha'm bir talant altın salıq saldı+. 34Faraon Nexo İoshiyanın' ulı Elyakimdi a'kesinin' ornına patsha etip qoydı ha'm atın o'zgertip, Ehoyakim dep qoydı. Al Ehoaxazdı Mısırg'a alıp keldi ha'm ol sol jerde qaytıs boldı+. 35Ehoyakim faraon talap etken gu'mis ha'm altındı berdi. Bunın' ushın ol u'lke xalqına ha'r birinin' mal-mu'lkine say salıq salıp, xalıqtan gu'mis ha'm altın o'ndirip aldı.
36•Ehoyakim jigirma bes jasında patsha bolıp, Erusalimde on bir jıl patshalıq etti. Onın' anasının' atı Zebuda bolıp, ol rumalı Pedayanın' qızı edi. 37Ehoyakim ata-babaları sıyaqlı, Jaratqan İyenin' na'zerinde jaman bolg'an islerdi isledi.
241Yahuda patshası Ehoyakimnin' patshalıg'ı da'wirinde Babilon patshası Nabuxodonosor Yahudag'a hu'jim jasadı. Ehoyakim u'sh jıl og'an bag'ınıshlı bolıp, son'ınan og'an qarsı bas ko'terdi+. 2Jaratqan İye O'z qulları bolg'an payg'ambarlar arqalı aytqan so'zleri boyınsha, Yahudanı joq etiw ushın Babiloniya*, Aram, Moab ha'm Ammon ellerinin' basqınshı toparların Yahudag'a jiberdi+. 3Bulardın' ha'mmesi Jaratqan İyenin' buyrıg'ı boyınsha Yahudanın' basına tu'sti. Menashshe islegen barlıq gu'nalar sebepli, Jaratqan İye onı O'z da'rgayınan quwıp shıg'armaqshı boldı+. 4Sebebi Jaratqan İye Menashshenin' ayıpsız qan to'gip, Erusalimdi ayıpsızlardın' qanına toltırg'anın keshiriwdi qa'lemedi.
5Ehoyakimnin' basqa isleri ha'm ol islegen barlıq isler Yahuda patshalarının' jılnama kitabında jazılg'an. 6Ehoyakim o'lip, ata-babalarına qosıldı, ornına ulı Ehoyakin patsha boldı.
7Mısır patshası endi o'z jerinen sırtqa shıqpadı. Sebebi Babilon patshası Mısır shegarasındag'ı saydan Evfrat da'ryasına shekemgi Mısır patshasına tiyisli barlıq jerlerdi basıp alg'an edi.
8•Ehoyakin on segiz jasında patsha bolıp, Erusalimde u'sh ay patshalıq etti. Onın' anası erusalimli Elnatannın' qızı Nexushta edi. 9Ehoyakin de a'kesi sıyaqlı Jaratqan İyenin' na'zerinde jaman bolg'an islerdi isledi.
10Sol waqıtları Babilon patshası Nabuxodonosordın' a'skerleri Erusalimge qarsı ju'ris qılıp, qalanı qamal qıldı. 11A'skerleri qalanı qamal qılg'anda, Babilon patshası Nabuxodonosordın' o'zi de qalag'a keldi. 12Sonda Yahuda patshası Ehoyakin anası, wa'zirleri, basshıları ha'm saray xızmetshileri menen birge Babilon patshasına ta'slim boldı. Babilon patshası o'z patshalıg'ının' segizinshi jılında, Ehoyakindi tutqıng'a aldı+. 13Jaratqan İyenin' aldın ala aytqan so'zi boyınsha, Nabuxodonosor Jaratqan İyenin' İbadatxanasındag'ı ha'm patsha sarayındag'ı g'a'ziynelerdi alıp ketti. İzrail patshası Sulaymannın' Jaratqan İyenin' İbadatxanası ushın isletken altın buyımlarının' ha'mmesin sındırdı+. 14Ol ja'ne pu'tkil Erusalim turg'ınların: basshılardın', ma'rt jawıngerlerdin', ustalardın' ha'm temirshilerdin' barlıg'ın, ulıwma on mın' adamdı su'rgin etip alıp ketti. U'lkede jarlı xalıqtan basqa hesh kim qalmadı.
15Babilon patshası Nabuxodonosor Ehoyakindi Babilong'a su'rgin etti. Onın' anasın, hayalların, saray xızmetshilerin ha'm u'lkenin' elbasshıların da Erusalimnen Babilong'a su'rgin etti+. 16Bunnan tısqarı Babilon patshası jeti mın' saylandı a'skerdi, mın' usta ha'm temirshini Babilong'a su'rgin etti. Olardın' ha'mmesi urısqa jaramlı ha'm ma'rt jawıngerler edi. 17Babilon patshası Ehoyakinnin' ornına Ehoyakinnin' a'kesinin' inisi Mattaniyanı patsha etip qoydı ha'm atın Sedekiya dep o'zgertti+.
18•Sedekiya jigirma bir jasında patsha bolıp, Erusalimde on bir jıl patshalıq etti. Onın' anasının' atı Xamutal bolıp, ol libnalı Eremiyanın' qızı edi+. 19Ehoyakimge uqsap, Sedekiya da Jaratqan İyenin' na'zerinde jaman bolg'an islerdi isledi. 20Jaratqan İyenin' Erusalim menen Yahudag'a g'a'zebi kelgeni sonshelli, olardı Ol O'z da'rgayınan shıg'arıp tasladı.
Sedekiya Babilon patshasına qarsı bas ko'terdi+.
251Sedekiyanın' patshalıg'ının' tog'ızınshı jılının' onınshı ayının' onınshı ku'ni* Babilon patshası Nabuxodonosor pu'tkil a'skerleri menen Erusalimnin' a'tirapına kelip, orda qurdı ha'm qalanın' do'geregine topıraq u'ydi+. 2Qala Sedekiyanın' patshalıg'ının' on birinshi jılına deyin qamalda boldı. 3Sol jılg'ı to'rtinshi aydın' tog'ızınshı ku'ni* qalada ashlıqtın' ha'wij alg'anı sonshelli, xalıqta bir tislem nan da qalmadı. 4Sol waqıtta qala diywalının' bir jeri buzıldı. Babiloniya a'skerlerinin' qalanı qamal qılıp turg'anına qaramastan, barlıq a'skerler tu'nde patshanın' bag'ının' janındag'ı eki diywal arasındag'ı da'rwaza arqalı shıg'ıp, İordan tegisligine qaray qashıp ketti. 5Biraq Babiloniya a'skerleri patshanı quwıp ketip, Erixo tegisliginde og'an jetip aldı. Ha'mme a'skerler patsha Sedekiyanı taslap, qashıp ketti. 6Patshanı tutqıng'a alıp, onı Riblag'a, Babilon patshasına apardı ha'm sol jerde og'an hu'kim shıg'arıldı+. 7Babilonlılar Sedekiyanın' ko'z aldında ulların bawızladı, al o'zinin' ko'zlerin oyıp aldı. Son'ınan kisenlep, Babilong'a alıp ketti+.
8Babilon patshası Nabuxodonosordın' patshalıg'ının' on tog'ızınshı jılının' besinshi ayının' jetinshi ku'ni Babilon patshasının' xızmetshisi, saqshılar baslıg'ı Nabuzaradan Erusalimge keldi+. 9Ol Jaratqan İyenin' İbadatxanasına, patsha sarayına ha'm Erusalimdegi ha'mme u'ylerge ot berip, barlıq a'hmiyetli imaratlardı jag'ıp jiberdi+. 10Saqshılar basshısı menen birge kelgen Babiloniya a'skerleri Erusalim do'geregindegi diywallardı qulatıp tasladı+. 11Saqshılardın' basshısı Nabuzaradan qalada qalg'anlardı, Babilon patshası ta'repine o'tken qashqınlardı ha'm basqa a'piwayı xalıqtı su'rgin etti. 12Nabuzaradan ju'zimgershilik ha'm diyxanshılıq penen shug'ıllanıwı ushın u'lkedegi jarlı xalıqtın' bir qanshasın taslap ketti.
13Babilonlılar Jaratqan İyenin' İbadatxanasındag'ı qola o'relerdi, tu'beldiriklerdi, qola hawızdı bo'leklep, qolanı Babiloniyag'a alıp ketti+. 14Sonın' menen birge, olar xızmet etiw waqtında qollanılatug'ın ku'l salınatug'ın ıdıslar, ku'l alatug'ın belsheler, pilik keskishlerdi, tu'tetki salatug'ın tostag'anlardı ha'm qoladan islengen ha'mme na'rselerdi alıp ketti+. 15Saqshılar basshısı altın ha'm gu'misten islengen buyımlardın' ha'mmesin, shoq salınatug'ın ıdıslardı ha'm qan sebetug'ın tabaqlardı alıp ketti.
16Jaratqan İyenin' İbadatxanası ushın Sulayman isletken eki o're, hawız ha'm tu'beldirikler ushın ketken qolanın' esabı joq edi+. 17Ha'r bir o'renin' biyikligi on segiz shıg'anaq bolıp, u'stinde qoladan islengen to'belik bar edi. Ha'r bir to'beliktin' biyikligi u'sh shıg'anaq bolıp, olar aylandırıp qoladan islengen shınjırlı torlar ha'm quyma anarlar menen bezelgen edi+.
18Saqshılar basshısı Nabuzaradan bas ruwxaniy Serayanı, ekinshi da'rejeli ruwxaniy Sefaniyanı ha'm İbadatxana bosag'asındag'ı u'sh qadag'alawshı ruwxaniydi tutqıng'a aldı+. 19Ja'ne de, ol Erusalimde qalg'an a'skerlerdin' a'skerbasısın, patshanın' bes wa'zirin, u'lke xalqın a'skerlikke shaqırıw isi menen shug'ıllanatug'ın a'skerbasının' xatkerin ha'm u'lke xalqının' alpısın tutqıng'a aldı. 20Saqshılar baslıg'ı Nabuzaradan olardı Riblag'a, Babilon patshasına alıp bardı. 21Babilon patshası Xamat jerinde, Riblada olardı o'ltirtti.
Solay etip, Yahuda xalqı o'z u'lkesinen su'rgin etildi.
22•Babilon patshası Nabuxodonosor Shafannın' aqlıg'ı Axiqamnın' ulı Gedaliyanı Yahudada qalg'an xalıq u'stinen ha'kim etip tayınladı+. 23Ha'mme a'skerbasılar ha'm olardın' adamları Babilon patshasının' Gedaliyanı ha'kim etip qoyg'anın esitkende, Mispa qalasına, Gedaliyanın' janına keldi. Kelgenler Netaniya ulı İsmayıl, Qareax ulı Yuxanan, netofalı Tanxumet ulı Seraya, maaxalının' ulı Yazaniya ha'm olardın' adamları edi+. 24Gedaliya olarg'a ha'm olardın' adamlarına ant iship: «Babilonlı xızmetkerlerdin' qol astında bolıwdan qorqpan'lar. U'lkege ornalasıp, Babilon patshasına xızmet etin'ler. Sonda sizler ushın jaqsı boladı», – dedi.
25Biraq usı jıldın' jetinshi ayında patsha na'silinen bolg'an Elishamanın' aqlıg'ı Netaniyanın' ulı İsmayıl on adamı menen Mispag'a barıp, Gedaliyanı o'ltirdi. Olar Mispada Gedaliyanın' janında bolg'an Yahuda xalqın da kaldeyliler menen birge qılıshtan o'tkerdi+. 26Sonda u'lkeninen kishkenesine deyin pu'tkil xalıq kaldeylilerden qorqqanınan a'skerbasılar menen birge Mısırg'a qashtı+.
27•Yahuda patshası Ehoyakinnin' su'rgin etilgenine otız jeti jıl bolg'anda, Ewil-Merodax Babilong'a patsha boldı. Ol sol jıldın' on ekinshi ayının' jigirma jetinshi ku'ni* Yahuda patshası Ehoyakindi zindannan shıg'ardı+. 28Patsha og'an jaqsı qatnasta boldı ha'm og'an Babilong'a su'rgin etilgen basqa patshalardan joqarıraq bolg'an ma'rtebe berdi. 29Solay etip, Ehoyakin zindandag'ı kiyimlerin sheship, taza kiyimler kiydi ha'm o'mirinin' aqırına shekem patsha dasturxanınan awqat jedi. 30Ja'ne de, o'mirinin' aqırına shekem og'an ku'ndelikli kerek-jarag'ı patsha ta'repinen berildi.
141•İzrail patshası Ehoaxazdın' ulı Ehoashtın' patshalıg'ının' ekinshi jılında Yahuda patshası İoashtın' ulı Amasiya Yahuda taxtına otırdı+. 2Amasiya patsha bolg'anda, jigirma bes jasında edi, ol Erusalimde jigirma tog'ız jıl patshalıq etti. Onın' anası erusalimli bolıp, atı Ehoaddan edi. 3Amasiya Jaratqan İyenin' na'zerinde tuwrı bolg'an islerdi islese de, babası Dawıtqa uqsamadı. Al ha'r bir iste ol a'kesi İoashtan o'rnek aldı. 4Ol da sıyınıw orınların joq qılmadı. Xalıq sol jerlerde qurbanlıqlar berip, tu'tetkiler tu'tetiwin dawam etti+.
5Amasiya o'zinin' patshalıq biyligin bekkemlep alg'annan son', a'kesi İoash patshanı o'ltirgen xızmetshilerdi o'ltirdi+. 6Biraq Muwsanın' Nızam kitabında jazılg'anına say is tutıp, jınayatshılardın' balaların o'ltirmedi. Onda Jaratqan İye: «Balalar ushın a'keler, a'keler ushın balalar o'ltirilmesin. Ha'r bir adam o'z gu'nası ushın o'ltirilsin», – dep buyırg'an edi+.
7Amasiya Duz oypatlıg'ında on mın' edomlını o'ltirip, Sela qalasın basıp aldı ha'm og'an İoqteel dep at qoydı. Bul qala ha'zir de sol at penen ataladı+.
8Keyin Amasiya Ehudın' aqlıg'ı Ehoaxazdın' ulı İzrail patshası Ehoashqa xabarshılar jiberip: «Kel, jekpe-jek alısayıq», – dep shaqırıq tasladı.
9İzrail patshası Ehoash ta Yahuda patshası Amasiyag'a mınaday juwap jiberdi: «Lebanon tawlarındag'ı shat tiken sol jerdegi kedrge: „Qızın'dı menin' ulıma hayallıqqa ber“, – dep xabar jiberipti. Biraq Lebanon tawlarındag'ı bir jabayı haywan sol jerden o'tip baratırıp, shat tikendi jenship ketipti+. 10Sen edomlılardı jen'din', sonlıqtan ko'kiregin' a'laspanda. Usı jen'isin'di juwıp, u'yin'de otır. Ja'njel baslawdın' ne keregi bar? O'zin'nin' de, Yahudanın' da basın ba'lege qaldırajaqsan'».
11Degen menen, Amasiya qulaq aspadı. İzrail patshası Ehoash Yahuda patshası Amasiyag'a qarsı ju'ris qılıp, olar Yahudanın' Beyt-Shemesh qalasında ju'zbe-ju'z keldi+. 12Yahudalılar izraillılar ta'repinen qıyratılıp, u'ylerine qaray qashtı. 13İzrail patshası Ehoash Axaziyanın' aqlıg'ı İoashtın' ulı Yahuda patshası Amasiyanı Beyt-Shemeshte tutqıng'a aldı. Son'ınan Erusalimge kelip, qala diywalının' Efrayım da'rwazasınan Mu'yesh da'rwazasına shekemgi to'rt ju'z shıg'anaq aralıg'ın qulatıp tasladı+. 14Ol Jaratqan İyenin' İbadatxanasındag'ı ha'm patsha sarayındag'ı qaznadan tabılg'an ha'mme altın ha'm gu'mislerdi, ha'mme zatlardı, ja'ne de, kepilge qoyılatug'ın tutqınlardı alıp Samariyag'a qaytıp ketti+.
15Ehoashtın' basqa isleri, onın' qaharmanlıqları ha'm Yahuda patshası Amasiya menen qalay urısqanı İzrail patshalarının' jılnama kitabında jazılg'an+. 16Ehoash o'lip, ata-babalarına qosıldı ha'm Samariyag'a, İzrail patshalarının' janına jerlendi. Onın' ornına ulı Yarobam patsha boldı.
17•Yahuda patshası İoash ulı Amasiya İzrail patshası Ehoaxaz ulı Ehoashtın' o'liminen son', on bes jıl o'mir su'rdi. 18Amasiyanın' basqa isleri Yahuda patshalarının' jılnama kitabında jazılg'an.
19Erusalimde Amasiyag'a qarsı til biriktirilgenlikten, ol Laxishke qashtı. Biraq til biriktiriwshiler Amasiyanın' izinen Laxishke adam jiberip, onı sol jerde o'ltirtti+. 20Olar Amasiyanın' denesin atqa artıp, Erusalimge alıp keldi ha'm ol Dawıttın' qalasına, ata-babalarının' janına jerlendi.
21Yahuda xalqı on altı jasar Azariyanı* a'kesi Amasiyanın' ornına patsha etip qoydı. 22A'kesi Amasiyanın' o'liminen keyin, Azariya Elat qalasın Yahudag'a qaytarıp alıp, onı qaytadan qurdı+.
23Yahuda patshası İoash ulı Amasiyanın' patshalıg'ının' on besinshi jılında, Ehoash ulı Yarobam Samariyada İzrailg'a patsha boldı ha'm qırıq bir jıl patshalıq etti. 24Yarobam Jaratqan İyenin' na'zerinde jaman bolg'an islerdi isledi ha'm Nabat ulı Yarobamnın' İzraildı baslag'an gu'nalarınan waz keshpedi+. 25İzraildın' Qudayı Jaratqan İyenin' O'z qulı gat-xeferli payg'ambar Amittay ulı Yunus arqalı aytqan so'zleri boyınsha, Yarobam Lebo-Xamattan O'li ten'izge* shekemgi İzrail jerlerin qayta tikledi+. 26Sebebi Jaratqan İye İzrail xalqı tartıp atırg'an ku'shli azaptı ko'rdi. Qul da, azat adam da, ha'mmesi azap ishinde bolıp, olarg'a ja'rdem bergendey hesh kim joq edi+. 27Jaratqan İye İzraildın' atın jer betinen joq qılıp jiberiwdi qa'lemegenlikten, Ehoash ulı Yarobam arqalı olardı qutqardı.
28Yarobamnın' basqa isleri, ol islegen barlıq isler, onın' qaharmanlıqları, qalay urısqanları ha'm Yahudag'a tiyisli bolg'an Damask penen Xamattı İzrailg'a qalay qaytarıp alg'anı haqqında İzrail patshalarının' jılnama kitabında jazılg'an+. 29Yarobam o'lip, ata-babaları bolg'an İzrail patshalarına qosıldı. Onın' ornına ulı Zexariya patsha boldı.
151•İzrail patshası Yarobamnın' patshalıg'ının' jigirma jetinshi jılında, Yahuda patshası Amasiyanın' ulı Azariya* Yahudag'a patsha boldı+. 2Azariya on altı jasında taxtqa otırıp, Erusalimde eliw eki jıl patshalıq etti. Onın' anası erusalimli bolıp, atı Exoliya edi. 3Azariya da a'kesi Amasiyag'a uqsap, Jaratqan İyenin' na'zerinde tuwrı bolg'an islerdi isledi+. 4Biraq sıyınıw orınları alıp taslanbadı ha'm xalıq sol jerlerde qurbanlıqlar berip, tu'tetkiler tu'tetiwin dawam etti+.
5Jaratqan İye patsha Azariyanı jazaladı. Ol bir o'mir jaman teri keselligine shalınıp, bo'lek bir u'yde jasadı. Saraydı ha'm u'lke xalqın onın' ulı İotam basqardı+.
6Azariyanın' basqa isleri ha'm ol islegen barlıq isler Yahuda patshalarının' jılnama kitabında jazılg'an. 7Azariya o'lip, ata-babalarına qosıldı ha'm Dawıttın' qalasındag'ı ata-babalarının' janına jerlendi. Onın' ornına ulı İotam patsha boldı.
8Yahuda patshası Azariyanın' patshalıg'ının' otız segizinshi jılında, Yarobam ulı Zexariya Samariyada İzrailg'a patsha boldı ha'm altı ay patshalıq etti. 9Ata-babaları sıyaqlı, ol Jaratqan İyenin' na'zerinde jaman bolg'an islerdi isledi ha'm Nabat ulı Yarobamnın' İzraildı baslag'an gu'nalarınan bas tartpadı+. 10Yabesh ulı Shallum Zexariyag'a qarsı til biriktirip, onı xalıqtın' aldında o'ltirdi ha'm ornına o'zi patsha boldı.
11Zexariyanın' basqa isleri İzrail patshalarının' jılnama kitabında jazılg'an. 12Solay etip, Jaratqan İyenin' Ehug'a: «Senin' na'silin' to'rtinshi a'wladqa deyin İzrail taxtında otıradı», – dep aytqan so'zi orınlandı+.
13Yahuda patshası Uzziyanın'* patshalıg'ının' otız tog'ızınshı jılında, Yabesh ulı Shallum İzrailg'a patsha boldı ha'm Samariyada bir ay patshalıq etti. 14Gad ulı Menaxem Tirsadan Samariyag'a kelip, sol jerde Yabesh ulı Shallumdı o'ltirdi ha'm onın' ornına o'zi patsha bolıp aldı+.
15Shallumnın' basqa isleri ha'm ol du'zgen qastıyanshılıq İzrail patshalarının' jılnama kitabında jazılg'an.
16Sol waqıtta Menaxem Tirsadan shıg'ıp, o'zine da'rwazaların ashpag'anı ushın, Tifsax qalasın ha'm onın' a'tirapındag'ı awıllardın' ha'mmesin qırdı ha'm ha'miledar hayallardın' qarınların jarıp tasladı.
17Yahuda patshası Azariyanın' patshalıg'ının' otız tog'ızınshı jılında, Gad ulı Menaxem İzrailg'a patsha bolıp, Samariyada on jıl patshalıq etti. 18Ol Jaratqan İyenin' na'zerinde jaman bolg'an islerdi isledi ha'm o'miri boyı Nabat ulı Yarobamnın' İzraildı baslag'an gu'nalarınan ju'z burmadı+.
19Assiriya patshası Pul İzrailg'a hu'jim etti. Biraq Menaxem Puldın' qollap-quwatlawına erisiw arqalı o'z patshalıg'ın bekkemlew ushın, Pulg'a mın' talant gu'mis berdi+. 20Menaxem Assiriya patshasına beriw ushın, İzraildag'ı bay adamlardın' ha'r birine eliw shekel gu'misten salıq saldı. Solay etip, Assiriya patshası elden sheginip, o'z u'lkesine qaytıp ketti.
21Menaxemnin' basqa isleri ha'm ol islegen barlıq isler İzrail patshalarının' jılnama kitabında jazılg'an. 22Menaxem o'lip, ata-babalarına qosıldı ha'm onın' ornına ulı Peqaxiya patsha boldı.
23Yahuda patshası Azariyanın' patshalıg'ının' eliwinshi jılında, Menaxem ulı Peqaxiya Samariyada İzrailg'a patsha boldı ha'm eki jıl patshalıq etti. 24Peqaxiya Jaratqan İyenin' na'zerinde jaman bolg'an islerdi isledi ha'm Nabat ulı Yarobamnın' İzraildı baslag'an gu'nalarınan bas tartpadı+. 25Peqaxiyanın' a'skerbasılarınan biri Remaliya ulı Peqax og'an qarsı til biriktirdi. Ol janına giladlı eliw adamdı alıp, Argob ha'm Arye degen adamlar menen birikti de, Samariyadag'ı saraydın' qorg'anında Peqaxiyanı o'ltirip, ornına o'zi patsha boldı.
26Peqaxiyanın' basqa isleri ha'm ol islegen barlıq isler İzrail patshalarının' jılnama kitabında jazılg'an.
27Yahuda patshası Azariyanın' patshalıg'ının' eliw ekinshi jılında, Remaliya ulı Peqax Samariyada İzrailg'a patsha boldı ha'm jigirma jıl patshalıq etti. 28Ol Jaratqan İyenin' na'zerinde jaman bolg'an islerdi isledi ha'm Nabat ulı Yarobamnın' İzraildı baslag'an gu'nalarınan ju'z burmadı+.
29İzrail patshası Peqaxtın' da'wirinde, Assiriya patshası Tiglat-Pileser İzraildın' İyyon, Abel-Beyt-Maaxa, Yanoax, Kedesh, Xasor qalaların ha'm Gilad, Galila, Naftaliy u'lkelerin basıp alıp, xalqın Assiriyag'a aydap ketti. 30Yahuda patshası Uzziya ulı İotamnın' patshalıg'ının' jigirmalanshı jılında, Ela ulı Hoshea Remaliya ulı Peqaxqa qarsı til biriktirip, onı o'ltirdi ha'm ornına o'zi patsha boldı. 31Peqaxtın' basqa isleri ha'm ol islegen barlıq isler İzrail patshalarının' jılnama kitabında jazılg'an.
32•İzrail patshası Remaliya ulı Peqaxtın' patshalıg'ının' ekinshi jılında, Uzziya ulı İotam Yahudag'a patsha boldı+. 33İotam jigirma bes jasında patsha boldı ha'm Erusalimde on altı jıl patshalıq etti. Onın' anasının' atı Erusha bolıp, ol Sadoq degen adamnın' qızı edi. 34İotam da a'kesi Uzziyag'a uqsap, Jaratqan İyenin' na'zerinde tuwrı bolg'an islerdi isledi+. 35Biraq sıyınıw orınları joq qılınbay, xalıq ol jerlerde ele qurbanlıqlar berip, tu'tetkiler tu'tetetug'ın edi. İotam Jaratqan İyenin' İbadatxanasının' joqarg'ı da'rwazasın saldırdı+.
36İotamnın' basqa isleri ha'm ol islegen barlıq isler Yahuda patshalarının' jılnama kitabında jazılg'an. 37Sol ku'nlerde Jaratqan İye Aram patshası Resin menen İzrail patshası Remaliya ulı Peqaxtı Yahudag'a hu'jimge jibere basladı+. 38İotam o'lip, ata-babalarına qosıldı ha'm babası Dawıttın' qalasına, ata-babalarının' janına jerlendi. Onın' ornına ulı Axaz patsha boldı.
161•İzrail patshası Remaliya ulı Peqaxtın' patshalıg'ının' on jetinshi jılında, İotam ulı Axaz Yahudag'a patsha boldı. 2Axaz jigirma jasında patsha bolıp, Erusalimde on altı jıl patshalıq etti. Ol Qudayı Jaratqan İyenin' na'zerinde tuwrı bolg'an islerdi islegen babası Dawıtqa uqsamadı. 3Axaz İzrail patshalarının' jolınan ju'rdi. Ha'tte, Jaratqan İye İzrail xalqının' aldınan quwıp jibergen milletlerdin' jerkenishli da'stu'rlerine eliklep, o'z ulın otqa jag'ıp, qurban etti+. 4Ol sıyınıw orınlarında, ha'r bir biyiklikte ha'm qoyıw japıraqlı terektin' astında qurbanlıqlar berip, tu'tetkiler tu'tetti+.
5Sonda Aram patshası Resin ha'm İzrail patshası Remaliya ulı Peqax Erusalimdi basıp alıw ushın hu'jim etti. Olar qalanı qamal qılıp tursa da, Axazdı jen'e almadı+. 6Sol arada Aram patshası Resin Elat qalasın qaytarıp alıp, ol jerdegi Yahuda xalqın quwıp jiberdi. Son'ınan edomlılar Elatqa qonıs bastı, olar ha'zir de sol jerde jasaydı+.
7Axaz Assiriya patshası Tiglat-Pileserge elshilerin jiberip: «Men sizin' qulın'ız ha'm xızmetshin'izben. Kelip, mag'an hu'jim etip atırg'an Aram ha'm İzrail patshalarının' qolınan meni qutqarın'», – dedi+. 8Axaz Jaratqan İyenin' İbadatxanasınan ha'm saraydın' qaznasınan tabılg'an gu'mis ha'm altınlardı alıp, Assiriya patshasına sawg'ag'a berip jiberdi+. 9Assiriya patshası Axazdın' tilegin orınlap, Damaskke hu'jim etip, onı qolg'a kirgizdi. Qala xalqın Kirge su'rgin qılıp, Resindi o'ltirdi+.
10Patsha Axaz Assiriya patshası Tiglat-Pileserdi qarsı alıw ushın Damaskke barg'anda, sol jerdegi qurbanlıq orındı ko'rdi. Ol qurbanlıq orınnın' su'wretin ha'm qurılısının' sızılmasın ruwxaniy Uriyag'a jiberdi+. 11Ruwxaniy Uriya patsha Axaz Damaskten kelgenshe, Damaskten ol jibergen u'lgi boyınsha, qurbanlıq orın qurdırıp qoydı. 12Patsha Damaskten qaytıp kelgende, qurbanlıq orındı ko'rdi ha'm og'an jaqınlap, u'stinde qurbanlıqlar berdi. 13Ol qurbanlıq orında jandırılatug'ın qurbanlıg'ın ha'm g'a'lle sadaqasın tu'tetip jandırdı, og'an ishimlik sadaqasın quyıp, tatıwlıq qurbanlıg'ının' qanın septi. 14Al Jaratqan İyenin' aldındag'ı qoladan islengen qurbanlıq orındı İbadatxananın' aldınan, yag'nıy taza qurbanlıq orın menen İbadatxana ortasında turg'an ornınan jıljıtıp, onı jan'a qurbanlıq orınnın' arqa ta'repine qoydı+.
15Son'ınan patsha Axaz ruwxaniy Uriyag'a mınaday buyrıq berdi: «Azang'ı jandırılatug'ın qurbanlıqtı ha'm keshki g'a'lle sadaqasın, patsha bergen jandırılatug'ın qurbanlıqtı ha'm g'a'lle sadaqasın, u'lke xalqı bergen jandırılatug'ın qurbanlıqtı, g'a'lle sadaqasın ha'm ishimlik sadaqasın u'lken qurbanlıq orında usın. Jandırılatug'ın qurbanlıqlardın' ha'm basqa qurbanlıqlardın' ha'mmesinin' qanın og'an sep. Al qoladan islengen qurbanlıq orındı men keleshekti biliw ushın qollanaman»+. 16Ruwxaniy Uriya patsha Axazdın' buyrıqların tolıq orınladı.
17Patsha Axaz tu'beldiriklerdin' taxtaların kestirip, u'stindegi la'genlerdi aldırıp tasladı. Hawızdı da qola bug'alardın' u'stinen tu'sirip, to'selgen tastın' u'stine qoydı+. 18Assiriya patshasına jag'ınıw ushın, ol Shabbat ku'nleri Jaratqan İyenin' İbadatxanasına kiretug'ın u'sti jabıq joldı ha'm patsha kiretug'ın qapını jawıp tasladı+.
19Axazdın' basqa isleri haqqında Yahuda patshalarının' jılnama kitabında jazılg'an. 20Axaz o'lip, ata-babalarına qosıldı ha'm Dawıttın' qalasına, ata-babalarının' janına jerlendi. Onın' ornına ulı Xizkiya patsha boldı.
171Yahuda patshası Axazdın' patshalıg'ının' on ekinshi jılında, Ela ulı Hoshea Samariyada İzrailg'a patsha bolıp, tog'ız jıl patshalıq etti+. 2Ol Jaratqan İyenin' na'zerinde jaman bolg'an islerdi isledi. Biraq o'zinen aldıng'ı İzrail patshalarınan ta'wirirek edi.
3Assiriya patshası Shalmanasar Hosheag'a qarsı sawash ashtı. Hoshea ta'slim bolıp, og'an salıq to'ley basladı+. 4Biraq Assiriya patshası Hosheanın' satqınlıq etkenin bilip qaldı. Sebebi Hoshea Mısır patshası Sog'a xabarshılar jibergen edi ha'm Assiriya patshasına ha'r jılı to'leytug'ın salıg'ın to'lemey qoyg'an edi. Sonlıqtan Assiriya patshası onı tutıp alıp, zindang'a tasladı.
5Assiriya patshası pu'tkil İzrail jerlerine hu'jim qılıp, Samariyanı u'sh jıl qamal etip turdı+. 6Hosheanın' patshalıg'ının' tog'ızınshı jılında, Assiriya patshası Samariyanı qolg'a kirgizip, İzrail xalqın Assiriyag'a su'rgin etti. Olardı Xalaxqa, Gozan da'ryası boyındag'ı Xaborg'a ha'm Midiya qalalarına ornalastırdı+. 7Bulardın' ha'mmesi izraillılardın' o'zlerin Mısır patshası faraonnın' qol astınan, Mısır jerinen alıp shıqqan Qudayı Jaratqan İyege qarsı gu'na islegeni sebepli ju'z berdi. Olar basqa qudaylarg'a tabına basladı+. 8Olar o'zlerinin' aldınan Jaratqan İye quwıp shıg'arg'an xalıqlardın' da'stu'rleri ha'm İzrail patshalarının' shıg'arg'an da'stu'rleri boyınsha jasadı+. 9İzraillılar o'zlerinin' Qudayı Jaratqan İyege unamaytug'ın bul islerdi jasırın isleytug'ın edi. Olar awıllardan baslap, qorg'anlı qalalarg'a shekem ha'mme jerde o'zleri ushın sıyınıw orınların qurdı+. 10Ha'r bir biyiklikke ha'm qoyıw japıraqlı terektin' astına kiyeli taslar ha'm kiyeli ag'ashların ornattı+. 11Olar Jaratqan İyenin' o'zlerinin' aldınan quwıp shıg'arg'an xalıqları sıyaqlı, barlıq sıyınıw orınlarında tu'tetkiler tu'tetti ha'm islegen jaman isleri menen Jaratqan İyeni g'a'zeplendirdi. 12Jaratqan İyenin' o'zlerine: «Bulay islemen'ler», – degenine qaramastan, olar butlarg'a tabındı+. 13Sonda Jaratqan İye O'zinin' barlıq payg'ambarları ha'm wa'liyleri arqalı İzrail ha'm Yahudag'a bılay dep eskertti: «Jaman jolın'ızdan qaytın'lar. Ata-babaların'ızg'a buyırg'an ha'm qullarım bolg'an payg'ambarlarım arqalı sizlerge jibergen Nızamdag'ı barlıq buyrıqlarıma ha'm qag'ıydalarıma boysının'lar»+. 14Biraq olar qulaq salmay, Qudayı Jaratqan İyege isenbegen ata-babalarına uqsap qaysarlıq qıldı+. 15Olar Onın' qag'ıydalarınan, ata-babaları menen du'zgen kelisiminen ha'm o'zlerine berilgen eskertiwlerinen ju'z burıp, ma'nissiz butlarg'a tabındı ha'm o'zleri de ma'nissiz o'mir su'rdi. Jaratqan İye: «A'tirapın'ızdag'ı xalıqlarg'a uqsap jasaman'lar», – dep buyırsa da, olar sol xalıqlardın' a'detlerine go're jasay berdi+. 16Olar o'zlerinin' Qudayı Jaratqan İyenin' barlıq buyrıqlarınan ju'z burıp, tananın' eki mu'sini menen kiyeli ag'ashın isledi ha'm pu'tkil aspan denelerine tabınıp, Baalg'a xızmet etti+. 17Ulların ha'm qızların otta qurbanlıqqa berdi, palkerlik etti ha'm belgilerdi jorıdı. Jaratqan İyenin' na'zerinde jaman bolg'an islerdi islewge berilip ketip, Onın' g'a'zebin keltirdi+. 18Sonlıqtan Jaratqan İyenin' izraillılarg'a qattı g'a'zebi keldi ha'm Yahuda urıwınan basqasının' ha'mmesin O'z da'rgayınan quwdı. 19Biraq Yahuda da O'z Qudayı Jaratqan İyenin' buyrıqlarına boysınbay, olar da izraillılar islegen da'stu'rlerdi isledi+. 20Aqıbette, Jaratqan İye pu'tkil İzrail urpaqlarınan ju'z burıp, olardı jazaladı ha'm basqınshılardın' qolına ta'slim etip, ha'mmesin O'z da'rgayınan shıg'arıp jiberdi+.
21Burın Jaratqan İye izraillılardı Dawıttın' urpag'ının' qolınan tartıp alg'annan son', izraillılar Nabat ulı Yarobamdı patsha etip qoyg'an edi. Yarobam olardı Jaratqan İyenin' jolınan shıg'arıp, ullı gu'nag'a basladı+. 22İzrail urpaqları Yarobam islegen barlıq gu'nalarg'a qosıldı, bul gu'nalardan bas tartpadı. 23Aqırında, Jaratqan İye O'z qulları bolg'an payg'ambarlar arqalı aytqanı sıyaqlı, izraillılardı O'z da'rgayınan quwıp jiberdi. Olar o'z jerinen Assiriyag'a su'rgin etildi. Bu'gin de olar sol jerde jasaydı.
24Assiriya patshası Babilon, Kuta, Awwa, Xamat ha'm Sefarwayım qalalarınan adamlardı ko'shirip a'kelip, izraillılardın' ornına Samariya jerine qonıslandırdı. Olar Samariyanı iyelep, onın' qalalarında jasay basladı+. 25Olar sol jerde jasay baslag'an waqıtları Jaratqan İyege sıyınbadı. Sonlıqtan Jaratqan İye olarg'a arıslanlardı jiberdi, arıslanlar olardın' ayırımların o'ltire basladı. 26Sonda Assiriya patshasına mınaday xabar jetti: «Siz Samariya qalalarına ko'shirip a'kelip qonıslandırg'an xalıqlar sol jerdin' qudayına qalay sıyınıwdı bilmeydi. Xalıq u'lke qudayının' nızamların bilmegeni ushın, u'lke qudayı u'lkege arıslanlar jiberip atır, arıslanlar da adamlardı o'ltirip atır». 27Assiriya patshası: «Samariyadan su'rgin etip a'kelingen ruwxaniylerden birin izge qaytarın'. Ol barıp, sol jerde jasasın ha'm olarg'a sol jerdin' qudayının' nızamların u'yretsin», – dep buyırdı. 28Samariyadan su'rgin etilgen ruwxaniylerden biri kelip, Beyt-Elde jasadı ha'm Jaratqan İyege qalay sıyınıwdı olarg'a u'yretti+.
29Degen menen, Samariya qalalarına qonıs basqan ha'r bir xalıq o'z qudaylarının' mu'sinlerin isledi. Olardı izraillılar Samariyada jasag'an waqtında qurg'an sıyınıw orınlarına qoydı. 30Babilonnan kelgenler Sukkot-Benot degen, Kuttan kelgenler Nergal degen, Xamattan kelgenler Ashima degen, 31Awwadan kelgenler Nibxaz ha'm Tartaq degen butlardı isledi. Al Sefarwayımnan kelgenler Sefarwayım qudayları Adrammelex penen Anammelexke arnap ulların otta jandırdı+. 32Bir ta'repten olar Jaratqan İyege sıyınsa, ekinshi ta'repten sıyınıw orınlarındag'ı butxanalarda xızmet etiw ushın, aralarınan ruwxaniyler saylap qoydı+. 33Sol jerge ko'ship kelgen ha'r bir xalıq Jaratqan İyege sıyınıw menen birge, o'z xalıqlarının' da'stu'rleri boyınsha o'z qudaylarına da tabındı+. 34Ha'zir de olar sol eski da'stu'rleri boyınsha jasap keledi. Olar Jaratqan İyeden qorqpaydı, Jaratqan İye İzrail dep at bergen Yaqıptın' balalarına buyırg'an qag'ıydalarg'a, pa'rmanlarg'a, nızamlarg'a ha'm buyrıqlarg'a boysınbaydı+. 35Jaratqan İye Yaqıptın' urpag'ı menen kelisim du'zip, olarg'a bılay dep buyırg'an edi: «Basqa qudaylardan qorqıp, olarg'a tabınban'lar ha'm olarg'a xızmet etip, qurbanlıq bermen'ler+. 36Tek ullı qu'direti menen qol sozıp, sizlerdi Mısır jerinen alıp shıqqan Jaratqan İyeden qorqın'lar, Og'an sıyınıp, qurbanlıq berin'ler+. 37Sizler ushın jazg'an qag'ıydaların, pa'rmanların, nızamların ha'm buyrıqların ba'rha muqıyatlı tu'rde orınlan'lar ha'm basqa qudaylardan qorqpan'lar+. 38Menin' sizler menen du'zgen kelisimimdi umıtpan'lar, basqa qudaylardan qorqpan'lar. 39Tek Qudayın'ız Jaratqan İyeden qorqın'lar. Ol sizlerdi barlıq dushpanların'ızdın' qolınan qutqaradı».
40Biraq Samariyag'a qonıs basqan xalıqlar bul so'zlerge qulaq aspay, o'zlerinin' burıng'ı a'detleri boyınsha jasay berdi. 41Sol xalıqlar ha'm Jaratqan İyege, ha'm o'zleri jondırıp isletken mu'sinlerge sıyındı. Olardın' balaları da, balalarının' balaları da o'zlerinin' ata-babaları islegen isti bu'ginge deyin dawam etpekte+.
181•İzrail patshası Ela ulı Hosheanın' patshalıg'ının' u'shinshi jılında, Axaz ulı Xizkiya Yahudag'a patsha boldı. 2Xizkiya jigirma bes jasında patsha bolıp, Erusalimde jigirma tog'ız jıl patshalıq etti. Onın' anasının' atı Abiya* bolıp, ol Zexariyanın' qızı edi. 3Ol da atası Dawıtqa uqsap, Jaratqan İyenin' na'zerinde tuwrı bolg'an islerdi isledi. 4Ol sıyınıw orınların joq qıldı, kiyeli taslardı maydalap, kiyeli ag'ashın kesip tasladı, Muwsa islegen mıs jılandı da bo'lip, maydaladı. Sebebi izraillılar onı Nexushtan dep atap, sol ku'nge deyin og'an arnap tu'tetki tu'tetetug'ın edi+.
5Patsha Xizkiya İzraildın' Qudayı Jaratqan İyege u'mit bayladı. Onnan burın da, onnan keyin de, Yahuda patshaları arasında og'an uqsag'anı bolmadı+. 6Ol Jaratqan İyege sadıq bolıp, Onnan ju'z burmadı ha'm Jaratqan İyenin' Muwsa arqalı bergen buyrıqların orınladı. 7Sonlıqtan Jaratqan İye onın' menen birge edi. Xizkiya ne islese de, tabısqa eristi. Ol Assiriya patshasına qarsı bas ko'terip, og'an boysınıwdan bas tarttı. 8Ol Gaza ha'm onın' a'tirapına shekem, awıllardan baslap, qorg'anlı qalalarg'a shekemgi ha'mme jerlerdegi filistlerdi qırıp tasladı+.
9Xizkiyanın' patshalıg'ının' to'rtinshi jılında, İzrail patshası Ela ulı Hosheanın' patshalıg'ının' jetinshi jılında, Assiriya patshası Shalmanasar Samariyag'a hu'jim jasap, qalanı qamal etti+. 10Ol u'sh jıldan son', Samariyanı qolg'a kirgizdi. Solay etip, Xizkiyanın' patshalıg'ının' altınshı, İzrail patshası Hosheanın' patshalıg'ının' tog'ızınshı jılında, Samariya basıp alındı. 11Assiriya patshası izraillılardı Assiriyag'a su'rgin etip, olardı Xalaxqa, Xabor da'ryasının' boyındag'ı Gozang'a ha'm Midiya qalalarına ornalastırdı+. 12Bul waqıya izraillılardın' Qudayı Jaratqan İyenin' so'zine qulaq aspag'anı, Onın' kelisimin buzg'anı sebepli ju'z berdi. Sebebi izraillılar Qudayı Jaratqan İyenin' qulı Muwsa arqalı bergen buyrıqlarına boysınbadı. Olardı tın'lamadı da, orınlamadı da+.
13•Xizkiyanın' patshalıg'ının' on to'rtinshi jılında, Assiriya patshası Sanxerib Yahudanın' barlıq qorg'anlı qalalarına hu'jim jasap, olardı basıp aldı. 14Sonda Yahuda patshası Xizkiya Laxish qalasındag'ı Assiriya patshasına: «Men ayıplıman, menin' jerimnen ketsen'iz. Ne talap etsen'iz de, to'leymen», – dep xabar jiberdi. So'ytip, Assiriya patshası Yahuda patshası Xizkiyag'a u'sh ju'z talant gu'mis ha'm otız talant altın salıq saldı+. 15Xizkiya Jaratqan İyenin' İbadatxanasınan ha'm saraydın' qaznasınan tabılg'an gu'mistin' ha'mmesin og'an berdi+. 16Sonday-aq Yahuda patshası Xizkiya Jaratqan İyenin' İbadatxanasının' esiklerin ha'm jaqlawların altın menen qaplatqan edi. Ol o'zi qaplatqan usı altınlardı qırshıp alıp, olardı da Assiriya patshasına berdi.
17Degen menen, Assiriya patshası bas sa'rka'rdasın, a'skeriy wa'kilin ha'm bas wa'zirin u'lken armiya menen Laxishten Erusalimge, patsha Xizkiyag'a jiberdi. Olar Erusalimge kelip, kir juwıwshının' atızına baratug'ın joldag'ı, Joqarg'ı hawızg'a suw quyılatug'ın jerde toqtadı+. 18Olar patshanı shaqırttı. Saray basqarıwshısı Xilkiya ulı Elyakim, xatker Shebna ha'm jılnamashı Asaf ulı İoax assiriyalılarg'a bardı+.
19Sonda Assiriya patshasının' bas wa'ziri olarg'a bılay dedi:
– Ullı patsha, Assiriya patshasının' mına so'zlerin Xizkiyag'a jetkizin': «Nen'e u'mit baylap tursan'? 20Urıs ushın joba ha'm ku'sh bar dep aytasan', biraq sen tek bos so'zlerdi aytıp tursan'. Sen kimge su'yenip, mag'an qarsı bas ko'terip tursan'? 21Mine, sen o'zine su'yengennin' alaqanın tesetug'ın sınıq qamıs hasag'a uqsag'an Mısırg'a su'yenip tursan'. Mısır patshası faraon o'zine isengenlerdin' ha'mmesine usınday+. 22Ba'lkim mag'an: Bizler Qudayımız Jaratqan İyege u'mit baylaymız, – dersizler. Yahuda ha'm Erusalim xalqına: Tek Erusalimde, mına qurbanlıq orında sıyının'lar, – dep sıyınıw orınların ha'm qurbanlıq orınların joq qılg'an Xizkiya emes pe edi?»+
23Endi sen, menin' mırzam Assiriya patshası menen mawasag'a kel. Eger men sag'an eki mın' bas at bersem, olarg'a minetug'ın sonsha adam taba alar ma edin'? 24Solay eken, mırzamnın' en' ha'lsiz a'skerbasısın da jen'e almaysan'-g'o. Yamasa Mısırdın' sawash arbaları menen atlılarına isenip tursan' ba? 25«Qala berse, men bul jerdi wayran etiw ushın Jaratqan İyenin' erkisiz keldim be? Jaratqan İye mag'an: Sol u'lkege hu'jim qılıp, onı wayran et, – dedi».
26Xilkiya ulı Elyakim, Shebna ha'm İoax bas wa'zirge bılay dep juwap berdi: «Bul qulların'ız benen arameyshe so'ylese berin', tu'sinemiz. Diywal u'stindegi xalıqqa esittirip, bizler menen evrey tilinde so'ylespen'iz»+.
27Bas wa'zir olarg'a: «Mırzam meni bul so'zlerdi tek mırzan'a ha'm sag'an aytıw ushın emes, al sizler menen birge o'z da'retin jep, sidigin ishiwge duwshar bolatug'ın diywal u'stinde otırg'an adamlarg'a da jetkeriw ushın jiberdi», – dedi.
28Son'ınan bas wa'zir ornınan turıp, evrey tilinde bılay dep baqırdı: «Ullı patshanın', Assiriya patshasının' so'zlerine qulaq salın'lar! 29Patsha bılay deydi: „Xizkiya sizlerdi aldamay-aq qoysın. Ol sizlerdi menin' qolımnan qutqara almaydı. 30Ol: Jaratqan İye bizlerdi qutqaradı, qala Assiriya patshasının' qolına berilmeydi, – dep sizlerdi Jaratqan İyeden u'mitlendirmesin“.
31Xizkiyag'a qulaq salman'lar. Sebebi Assiriya patshası bılay deydi: „Menin' menen jarasıp, mag'an kelin'ler. Sonda ha'r bir adam o'z ju'ziminin' ha'm a'njir ag'ashının' miywesinen jep, o'z suw saqlag'ıshınan suw ishedi+. 32Son'ınan men kelip, sizlerdi biydayı, sharabı, nanı, ju'zimzarları, za'ytu'n mayı ha'm palı mol bolg'an, o'z u'lken'izge uqsag'an bir u'lkege ko'shiremen. Sonda o'lmey, tiri qalasızlar. Xizkiyanın': Jaratqan İye bizlerdi qutqaradı, – dep aldag'anına qulaq salman'lar+. 33Qaysı xalıqtın' qudayı o'z u'lkesin Assiriya patshasının' qolınan qutqara alg'an? 34Xamat ha'm Arpadtın' qudayları qayda? Sefarwayım, Hena ha'm İwwanın' qudayları qayda? Samariya qudayları qayda? Olar Samariyanı menin' qolımnan qutqara aldı ma+? 35Usı ellerdin' qudaylarının' qaysı biri o'z jerin menin' qolımnan qutqara aldı? Solay eken, Jaratqan İye Erusalimdi menin' qolımnan qalay qutqaradı?“»+
36Xalıq u'ndemedi, juwap ta qaytarmadı. O'ytkeni patsha Xizkiya xalıqqa og'an juwap bermewdi buyırg'an edi.
37Saray basqarıwshısı Xilkiya ulı Elyakim, xatker Shebna ha'm jılnamashı Asaf ulı İoax kiyimlerin jırtıp, Xizkiyanın' aldına keldi ha'm Assiriya patshasının' bas wa'zirinin' so'zlerin og'an aytıp berdi.
191•Patsha Xizkiya bulardı esitkende, kiyimlerin jırttı ha'm aza kiyimlerin kiyip, Jaratqan İyenin' İbadatxanasına bardı. 2Ol aza kiyimin kiygen saray basqarıwshısı Elyakimdi, xatker Shebnanı ha'm jası u'lken ruwxaniylerdi Amos ulı payg'ambar İyshayag'a jiberdi+. 3Olar İyshayag'a bılay dedi: «Xizkiya bılay deydi: „Bu'gingi ku'n azap, jaza ha'm masqarashılıq ku'ni. Sebebi bala shıg'ayın dep awızg'a taqalıp turg'anı menen, tuwıwg'a ku'shi joq hayalg'a uqsaymız+. 4Ba'lkim, tiri Qudaydı xorlaw ushın mırzası, Assiriya patshası jibergen bas wa'zirinin' barlıq so'zlerin Qudayın' Jaratqan İye esitken shıg'ar ha'm usı esitken so'zleri ushın olardı jazalar. Sonlıqtan tiri qalg'anlar ushın duwa et“»+.
5Patsha Xizkiyanın' xızmetshileri patshanın' so'zlerin İyshayag'a jetkizgende, 6İyshaya olarg'a bılay dedi: «Mırzan'ızg'a bılay dep aytın'lar: Jaratqan İye bılay deydi: „Assiriya patshasının' xızmetshilerinin' Meni masqaralap aytqan so'zlerinen, yag'nıy o'zin' esitken so'zlerden qorqpa+. 7Mine, Men og'an bir ruwx jiberemen. Sonda ol bir xabar esitip, o'z eline qaytıp ketedi. Men onı o'z elinde qılısh penen o'ltirtemen“».
8Assiriya patshasının' bas wa'ziri izine qaytıp, o'z patshasın Libna qalasına qarsı urısıp atırg'an jerinen taptı. Sebebi ol Assiriya patshasının' Laxishten shegingenin esitken edi+. 9Assiriya patshası Kush patshası Tirhaqanın' o'zine qarsı urısqa atlang'anın esitip, Xizkiyag'a ja'ne elshilerin jiberip bılay dedi: 10«Yahuda patshası Xizkiyag'a bılay dep aytın'lar: „Su'yengen Qudayın' seni: „Erusalim Assiriya patshasına ta'slim bolmaydı“, – dep aldamasın. 11Assiriya patshalarının' barlıq ellerdi jer menen jeksen etip, neler islegenin esitken shıg'arsan'?! Endi sen qutılıp qalmaqshımısan'? 12Ata-babalarım wayran etken Gozan, Xaran, Resef ha'm Telassardag'ı Edende jasag'an xalıqlardın' qudayları olardı qutqara aldı ma+? 13Xamat ha'm Arpad patshaları qa'ne? Sefarwayım, Hena ha'm İwwa qalalarının' patshaları qa'ne?“»+
14Xizkiya xattı elshilerdin' qolınan alıp oqıg'annan son', Jaratqan İyenin' İbadatxanasına bardı ha'm xattı Jaratqan İyenin' aldına jayıp qoydı. 15Keyin Jaratqan İyenin' aldında duwa etip, bılay dedi: «Kerublar ortasındag'ı taxtta otırg'an İzraildın' Qudayı Jaratqan İye! Sen pu'tkil du'nya patshalıqlarının' jalg'ız Qudayısan'! Aspan ha'm jerdi Sen jaratqansan'+. 16Jaratqan İye, qulaq salıp, esit, ko'zlerin'di ashıp, ko'r. Tiri Qudaydı masqaralaw ushın Sanxeribtin' aytıp jibergen so'zlerin esit+.
17Jaratqan İye, ırasında da, Assiriya patshaları xalıqlardı ha'm olardın' jerlerin wayranladı. 18Olardın' qudayların otqa taslap, joq qıldı. Biraq olar haqıyqatında qudaylar emes, al ag'ashtan ha'm tastan adam qolı menen islengen na'rseler edi+. 19Qudayımız Jaratqan İye, bizlerdi Sanxeribtin' qolınan qutqara go'r. Sonda pu'tkil du'nya patshalıqları Senin' jalg'ız Quday ekenin'di biledi»+.
11İzrail patshası Axabtın' o'liminen son', moablılar İzrailg'a qarsı bas ko'terdi+.
2İzrail patshası Axaziya Samariyadag'ı sarayının' joqarg'ı bo'lmesinin' balkonınan jıg'ılıp, jaraqatlandı. Sonda ol adamların jiberip, olarg'a: «Filistlerdin' Ekron qalasındag'ı qudayı Baal-Zebubqa barıp, onnan menin' ta'wir bolatug'ın yaki bolmaytug'ınımdı sorap bilin'ler», – dedi+.
3Biraq Jaratqan İyenin' perishtesi tishbeli İliyasqa bılay dedi: «Barıp, Samariya patshası jibergen adamlardın' aldınan shıg'ıp, olarg'a bılay dep ayt: „Ekron qudayı Baal-Zebubtan soraw ushın baratug'ınday, İzrailda Quday joq pa edi+? 4Sonlıqtan Jaratqan İye patshan'ızg'a bılay deydi: Jatqan to'segin'nen turmay, so'zsiz o'lesen'“». Solay etip, İliyas tapsırmanı orınlaw ushın ketti.
5Adamlar patshanın' janına qaytıp keldi. Patsha olardan:
– Nege bunsha tez qaytıp keldin'ler? – dep soradı.
6Olar patshag'a bılay dep juwap berdi:
– Bir adam aldımızdan shıg'ıp, bizlerge bılay dedi: «O'zlerin'izdi jibergen patshag'a qaytıp barıp, og'an bılay dep aytın'lar: Jaratqan İye bılay deydi: „Ekron qudayı Baal-Zebubtan soraw ushın adamların'dı jiberetug'ınday, İzrailda Quday joq pa edi? Usı isin' ushın jatqan to'segin'nen turmay, so'zsiz o'lesen'“».
7Patsha o'zi jibergen adamlardan:
– Sizlerdi qarsı alıp, usı so'zlerdi aytqan adamnın' tu'r-tu'si qanday edi? – dep soradı. 8Olar patshag'a:
– Ol ju'nnen toqılg'an shapan kiyip, beline teri qayıs baylag'an edi, – dep juwap berdi.
Patsha:
– Bul tishbeli İliyas, – dedi+.
9Patsha bir eliwbasını eliw a'skeri menen birge İliyastı alıp keliwge jiberdi. Eliwbası bir to'beshiktin' basında otırg'an İliyastın' janına barıp, og'an:
– Ha'y, Qudaydın' adamı, patsha seni to'menge tu'ssin, – dep atır, – dedi.
10Biraq İliyas eliwbasıg'a:
– Eger men Qudaydın' adamı bolsam, onda aspannan ot tu'sip, seni ha'm eliw adamın'dı jalmap ketsin, – dep juwap berdi. Sonda aspannan ot tu'sip, eliwbasını ha'm onın' eliw adamın jalmap ketti+.
11Keyin patsha basqa bir eliwbasını eliw a'skeri menen İliyasqa jiberdi. Eliwbası İliyasqa:
– Ha'y, Qudaydın' adamı, patsha sag'an: «Tez to'menge tu's», – dep atır, – dedi.
12İliyas og'an:
– Eger men Qudaydın' adamı bolsam, onda aspannan ot tu'sip, seni ha'm eliw adamın'dı jalmap ketsin, – dep juwap berdi. Sonda aspannan Qudaydın' otı tu'sip, eliwbasını ha'm onın' eliw adamın jalmap ketti.
13Patsha u'shinshi ret bir eliwbasını eliw adamı menen İliyasqa jiberdi. Bul eliwbası to'bege shıg'ıp, İliyastın' aldında diz sho'kti ha'm jalbarınıp bılay dedi: «Qudaydın' adamı, menin' ha'm mına eliw qulın'nın' janına rehimin'iz kelsin. 14Aspannan ot tu'sip, mennen aldın kelgen eki eliwbasını ha'm olardın' ha'r birinin' eliw adamın jalmap ketken edi. Endi menin' janıma rehimin'iz kelsin».
15Sonda Jaratqan İyenin' perishtesi İliyasqa: «Onın' menen birge to'menge tu's, onnan qorqpa», – dedi. İliyas ornınan turıp, eliwbası menen birge patshag'a ketti. 16İliyas patshag'a bılay dedi: «Jaratqan İye bılay deydi: „Ekronnın' qudayı Baal-Zebubtan soraw ushın adamların'dı jiberetug'ınday, İzrailda Quday joq pa edi? Usılay islegenin' ushın jatqan to'segin'nen turmay, so'zsiz o'lesen'“».
17Jaratqan İyenin' İliyas arqalı aytqan so'zi boyınsha, Axaziya o'ldi. Axaziyanın' ulı bolmag'anlıqtan, onın' ornına inisi İoram patsha boldı. Bul waqıya Yahuda patshası Ehoshafat ulı İoramnın' patshalıg'ının' ekinshi jılında boldı.
18Axaziya islegen basqa isler İzrail patshalarının' jılnama kitabında jazılg'an.
21Jaratqan İye İliyastı quyın ishinde aspang'a ko'terip alıp ketpesten aldın, İliyas penen Elisha Gilgaldan jolg'a shıqqan edi+. 2Sonda İliyas Elishag'a:
– O'tinemen, usı jerde qal, Jaratqan İye meni Beyt-Elge jiberip atır, – dedi.
Elisha og'an:
– Tiri Jaratqan İye haqı ha'm sizin' tiriligin'iz haqı ant ishemen: sizden ayırılmayman, – dep juwap berdi. So'ytip olar birge Beyt-Elge ketti.
3Beyt-Eldegi payg'ambarlar toparı Elishanın' aldınan shıg'ıp, onnan:
– Jaratqan İye bu'gin mırzan'dı qasın'nan alıp ketedi, bunı bilesen' be? – dep soradı. Elisha olarg'a:
– Awa, bilemen, u'ndemen'ler, – dedi.
4İliyas Elishag'a:
– Elisha, o'tinemen, usı jerde qal, Jaratqan İye meni Erixog'a jiberip atır, – dedi. Elisha og'an:
– Tiri Jaratqan İye haqı ha'm sizin' tiriligin'iz haqı ant ishemen: sizden ayırılmayman, – dedi. So'ytip olar Erixog'a keldi+.
5Sonda Erixodag'ı payg'ambarlar toparı Elishag'a kelip:
– Jaratqan İye bu'gin mırzan'dı qasın'nan alıp ketedi, bunı bilesen' be? – dep soradı. Elisha olarg'a:
– Awa, bilemen, u'ndemen'ler, – dedi.
6Keyin İliyas Elishag'a:
– O'tinemen, sen usı jerde qal, sebebi Jaratqan İye meni İordan da'ryasına jiberip atır, – dedi.
Elisha og'an:
– Tiri Jaratqan İye haqı ha'm sizin' tiriligin'iz haqı ant ishemen: sizden ayırılmayman, – dedi. Solay etip, ekewi jolın dawam etti.
7Payg'ambarlar toparınan eliwi kelip, uzag'ıraqtan olarg'a qarap turdı. Al olar ekewi İordan da'ryasının' jag'asında turdı. 8İliyas shapanın alıp, aylandırıp, suwg'a urıp jibergende, suw ekige ayırıldı. Olar ekewi qurg'aq jer arqalı arg'ı jag'ag'a o'tti+. 9Da'ryadan o'tip bolg'annan son', İliyas Elishadan:
– Meni janın'nan alıp ketpesten burın ayt, mennen qanday tilegin' bar? – dep soradı. Sonda Elisha:
– Mende sizdegi ruwxtın' eki esesi bolsın, – dedi+. 10İliyas og'an:
– Qıyın na'rseni soradın'. Eger janın'nan menin' qalay alıp ketilgenimdi ko'rsen', onda solay boladı. Eger ko'rmesen', olay bolmaydı, – dedi.
11Olar jolda so'ylesip ketip baratırg'anda, tosattan otlı arbag'a jegilgen otlı atlar ko'rindi ha'm olardı bir-birinen ayırdı. İliyas quyın ishinde aspang'a ko'terilip ketti. 12Elisha bunı ko'rip: «A'kem, a'kem, İzraildın' arbası ha'm atlıları!» – dep qıshqırıp qala berdi. Elisha İliyastı qaytıp ko're almaytug'ın bolg'anlıqtan, kiyimlerin jırtıp, ekige ayırdı+. 13Son'ınan İliyastan tu'sip qalg'an shapandı alıp, izine qayttı ha'm İordan da'ryasının' jag'asına kelip turdı. 14Ol İliyastan tu'sip qalg'an shapan menen suwdı urıp: «İliyastın' Qudayı, Jaratqan İye qay jerdesen'?» – dedi. Keyin ol suwdı qaytadan urg'anda, suw qaq ayırılıp, Elisha sol jerden kesip o'tti.
15Erixodag'ı payg'ambarlar toparı uzaqtan Elishanı ko'rgende: «İliyastın' ruwxı Elishag'a tu'sti», – desti. Olar barıp, Elishanı ku'tip aldı ha'm basları jerge tiygenshe iyilip og'an ta'jim etti. 16Keyin olar Elishag'a:
– Janımızda eliw ku'shli adam bar. Ruxsat berin', olar barıp, mırzan'ızdı izlep kelsin. Ba'lkim, Jaratqan İyenin' Ruwxı onı ko'terip a'ketip, qanday da bir tawg'a yamasa oypatlıqqa aparıp taslag'an shıg'ar, – dedi. Biraq Elisha olarg'a:
– Yaq, olardı izlewge jibermen'ler, – dedi+. 17Degen menen, payg'ambarlar jalınıp qoymay, biyzar qılg'annan son', Elisha izlewge ruxsat berdi. Payg'ambarlar eliw adamdı jiberdi. Olar u'sh ku'n izlep, İliyastı taba almadı. 18Keyin Erixog'a, Elishanın' qasına qaytıp keldi. Elisha olarg'a: «Men sizlerge onı izlemen'ler degen joq pa edim?» – dedi.
19Erixolılar Elishag'a:
– Mırzamız, o'zin'iz ko'rip turg'anday, qalanın' turg'an jeri jaqsı, biraq suwı jaman, jeri de o'nimsiz, – dedi. 20Elisha olarg'a:
– Taza bir kesege duz salıp, mag'an alıp kelin'ler, – dedi. Olar solay isledi. 21Elisha bulaq basına barıp, duzdı suwg'a tasladı da, bılay dedi: «Jaratqan İye bılay deydi: „Men bul suwdı taza qıldım, onnan endi o'lim de, o'nimsizlik te kelip shıqpaydı“». 22Elishanın' aytqan so'zi boyınsha, suw ha'zirge deyin ishiwge jaramlı.
23Elisha sol jerden Beyt-Elge ketti. Ol jolda ketip baratırg'anda, qaladan kishkene balalar shıg'ıp: «Joq bol, taz, joq bol!» – dep masqaralay basladı+. 24Ol artına qarap, balalardı ko'rdi ha'm olardı Jaratqan İyenin' atı menen g'arg'adı. Sonda tog'aydan eki urg'ashı ayıw shıg'ıp, qırıq eki balanı tilkimlep tasladı.
25Elisha ol jerden Karmel tawına, Karmel tawınan Samariyag'a qayttı+.
31Yahuda patshası Ehoshafattın' patshalıg'ının' on segizinshi jılında, Axab ulı İoram Samariyada İzrailg'a patsha boldı ha'm on eki jıl patshalıq etti. 2İoram Jaratqan İyenin' na'zerinde jaman bolg'an islerdi islewdi dawam etse de, onın' isleri o'z ata-anasının' islerindey ju'da' jaman bolmadı. Ol a'kesinin' Baalg'a arnap soqtırg'an kiyeli tasların alıp tasladı+. 3Degen menen, ol Nabat ulı Yarobamnın' İzraildı baslag'an gu'nalarına erip, olardan waz keshpedi+.
4Moab patshası Mesha sharwashılıq penen shug'ıllanatug'ın edi. Ol İzrail patshasına jılına ju'z mın' qozı ha'm ju'z mın' qoshqardın' ju'nin beretug'ın edi. 5Biraq patsha Axabtın' o'liminen son', Moab patshası İzrail patshasına qarsı bas ko'terdi+. 6Sol waqıtta patsha İoram Samariyadan shıg'ıp, pu'tkil izraillılardı bir jerge topladı. 7Ol Yahuda patshası Ehoshafatqa: «Moab patshası mag'an qarsı bas ko'terdi. Moablılarg'a qarsı urısıw ushın menin' menen birge barasız ba?» – degen xabar jiberdi.
Ehoshafat og'an: «Awa, baraman, meni o'zin'izdey, xalqımdı o'z xalqın'ızday, atlarımdı o'z atların'ızday ko'rin'», – dedi+.
8Son'ınan ol: «Bizler qaysı joldan barayıq?» – dep soradı.
İoram og'an: «Edom sho'li arqalı», – dep juwap berdi.
9Solay etip, İzrail, Yahuda ha'm Edom patshaları birge jolg'a shıqtı. Olar aylanba jollar arqalı jeti ku'n ju'rgennen keyin, suwları tawısılıp, a'skerler de, janındag'ı haywanlar da suwsız qaldı+. 10Sonda İzrail patshası:
– Wah, Jaratqan İye bizlerdi, u'sh patshanı moablılarg'a ta'slim etiw ushın bir jerge jıynag'an eken-da'! – dep baqırdı+.
11Biraq Ehoshafat:
– Bul jerde Jaratqan İyenin' payg'ambarı joq pa? Ol arqalı Jaratqan İyenin' erkin sorap biler edik, – dedi.
Sonda İzrail patshasının' xızmetkerlerinen biri:
– Bul jerde Shafat ulı Elisha bar, ol burın İliyastın' qolına suw quyg'an sha'kirti bolg'an, – dep juwap berdi+.
12Ehoshafat:
– Ol Jaratqan İyenin' ne aytajag'ın biledi, – dedi. Solay etip, İzrail patshası, Ehoshafat ha'm Edom patshası Elishag'a ketti.
13Elisha İzrail patshasına:
– Sen nege mag'an kiyatırsan'? A'ken' menen anan'nın' payg'ambarlarına bar, – dedi.
İzrail patshası og'an:
– Yaq, sebebi bul u'sh patshanı moablılarg'a ta'slim etiw ushın bir jerge toplag'an – Jaratqan İye, – dep juwap berdi+.
14Elisha og'an:
– O'zim xızmetinde bolg'an A'lemnin' Jaratqan İyesinin' tiriligi haqı aytaman: eger Yahuda patshası Ehoshafattı hu'rmet etpegenimde, sag'an qaramag'an da, na'zer de salmag'an bolar edim. 15Endi mag'an lira shertetug'ın bir sazendeni alıp kelin', – dedi.
Sazende kelip, lira shertkende, Jaratqan İyenin' ku'shi Elishanın' u'stine tu'sti+. 16Sonda Elisha bılay dedi: «Jaratqan İye bılay deydi: „Bul oypatlıqtın' basınan ayag'ına deyin orlar qazın'lar. 17Sizler samal da, jawın da ko'rmeysizler. Biraq mına oypatlıq suwg'a tolıp, o'zlerin'iz de, malların'ız ha'm haywanların'ız da onnan suw ishesizler“.
18Jaratqan İye ushın bunı islew an'sat. Ol moablılardı da sizlerge ta'slim etedi. 19Sonda sizler olardın' barlıq qorg'anlı qalaların ha'm bas qalaların qıyratıp, olardag'ı ha'r bir miywe ag'ashın kesip taslaysızlar, barlıq bulaqlarının' ko'zlerin bekitip, o'nimdar atızlarının' ha'mmesin taslaqqa aylandırıp, jaramsız qılasızlar»+.
20Erten'ine azanda qurbanlıq beriletug'ın waqıtta, birden Edom ta'repten suw ag'ıp kelip, jerdi basıp ketti+.
21Moablılar patshalardın' o'zleri menen urısıw ushın kiyatırg'anın esitkende, urısqa jaramlı u'lken-kishini toplap, shegarag'a kelip turdı. 22Olar azanda erte turdı. Quyash ko'terilip, suw betine tu'skende, bul suwlar arg'ı jaqtag'ı moablılarg'a qang'a uqsap qızarıp ko'rindi. 23Sonda olar: «Mınaw qan-g'o. Patshalar o'z ara urısıp, bir-birin qırıp taslag'an eken. Qa'ne, moablılar, oljag'a!» – dep baqırıstı. 24Biraq moablılar İzrail ordasına kelgende, izraillılar moablılarg'a hu'jim jasap, olardı qıra basladı. Sonda moablılar qasha basladı, al izraillılar olardı quwıwın ha'm qırıwın dawam etti. 25Olar qalalardı qıyrattı, o'nimdar atızlarg'a ha'r biri bir tastan ılaqtırıp, olardı tasqa toltırdı. Suw bulaqlarının' ko'zlerin bekitip, miywe ag'ashların kesip tasladı. Tek Kir-Xaresettin' tas diywalları g'ana o'z ornında qaldı. Biraq saqpanshılar qorshap alıp, onı da qıyrattı+.
26Moab patshası o'zinin' jen'ilip atırg'anın ko'rgende, janına jeti ju'z qılıshpazın alıp, Edom patshasının' a'skerlerin jarıp o'tpekshi boldı. Biraq jarıp o'te almadı. 27Sonda ol o'z taxtının' miyrasxorı bolg'an tun'g'ısh ulın shalıp, diywal u'stinde jandırılatug'ın qurbanlıq etip berdi. Bul izraillılarda ku'shli g'a'zep oyattı ha'm olar qalanı ta'rk etip, o'z ellerine qaytıp ketti+.
41Bir ku'ni payg'ambarlar toparınan birinin' hayalı dad salıp kelip, Elishag'a:
– Qulın'ız bolg'an ku'yewim o'ldi. Siz onın' Jaratqan İyeden qorqıp jasag'anın bilesiz. Endi bolsa, bizge qarız bergen adam eki ulımdı qul qılıp alıp ketiwge kelip tur, – dedi+.
2Elisha og'an:
– Sag'an qanday ja'rdem bersem eken? Aytshı, u'yin'de ne bar? – dedi.
Hayal:
– Shorın'ızdın' u'yinde kishkene bir gu'ze za'ytu'n mayınan basqa hesh na'rse joq, – dedi. 3Elisha hayalg'a bılay dedi:
– Barıp, ha'mme qon'sıların'nan bos ıdısların sorap al. İlajı bolg'ansha ko'p ıdıs jıyna. 4Keyin ulların' menen u'yge kir de, qapını ildirip alıp, ıdıslardın' ha'mmesine za'ytu'n mayın quy. Tolg'an ıdıslardı shetke alıp qoya ber.
5Hayal Elishanın' janınan ketti. Son'ınan ol ulları menen birge u'yge kirip, esikti ildirdi. Ulları ıdıslardı alıp berip turdı, al hayal maydı quyıp turdı. 6Ha'mme ıdıslar tolg'anda, ol ullarının' birine:
– Ja'ne bir ıdıs alıp ber, – dedi.
Ulı og'an:
– Basqa ıdıs qalmadı, – dep juwap berdi. Sonda maydın' ag'ıwı da toqtadı.
7Hayal kelip, Qudaydın' adamına bolg'an waqıyanı aytıp berdi. Ol hayalg'a: «Barıp, maydı sat ta, qarızın'dı to'le. Qalg'anın ulların' menen birge ku'n ko'risin' ushın paydalan», – dedi.
8Bir ku'ni Elisha Shunemge keldi. Ol jerde jasaytug'ın bir abıraylı hayal Elishanı u'yine mira't etip, awqatlanıwg'a ko'ndirdi. Son'ın ala Elisha Shunemnen ha'r o'tkende, awqatlanıw ushın sol u'yge baratug'ın boldı+. 9Aradan biraz waqıt o'tkennen keyin hayal ku'yewine: «Bul jerden tez-tez o'tip turatug'ın sol adamnın' Qudaydın' muxaddes adamı ekenin bildim. 10Kel, u'yimizdin' u'stine kishkene bir bo'lme salıp, ishine ko'rpe-to'sek, stol, otırg'ısh ha'm shıra qoyayıq. Ol bizlerge kelgende, sol jerde boladı», – dedi.
11Bir ku'ni Elisha kelip, joqarg'ı bo'lmege shıg'ıp jattı. 12Ol xızmetshisi Gexaziyge: «Shunemli hayaldı shaqır», – dedi. Ol hayaldı shaqırdı, hayal Elishanın' aldına kelgende,+ 13Elisha Gexaziyge bılay dedi: «Hayalg'a bılay dep ayt: „Bizlerge ko'rsetip atırg'an g'amxorlıg'ın'dı sag'an ne menen qaytarayıq? Sen haqqında patsha menen yamasa sa'rka'rda menen so'yleseyin be?“»
Hayal og'an: «Yaq, raxmet. Men o'z xalqımnın' arasında kemshiliksiz jasap atırman, ha'mme na'rsem bar», – dedi.
14Son'ınan Elisha Gexaziyge:
– Onda, bul hayal ushın ne islesem eken? – dedi.
Gexaziy:
– Onın' ulı joq eken, ku'yewi de qartayıp qalıptı, – dedi. 15Elisha:
– Hayaldı shaqır, – dedi. Gexaziy hayaldı shaqırdı. Ol kelip, qapının' awzında turdı. 16Elisha hayalg'a:
– Kelesi jılı usı waqıtta bawırın'da bir ulın' boladı, – dedi.
Hayal og'an:
– Yaq mırzam, Qudaydın' adamı, shorın'ızdı aldaman', – dedi+.
17Biraq Elishanın' aytqanınday, hayal ha'miledar bolıp, kelesi jılı sonday waqıtta bir ul tuwdı. 18Bala o'sti. Ol bir ku'ni oraqshılardın' basında bolıp atırg'an a'kesinin' janına bardı. 19Sol jerde bala birden a'kesine: «Way, basım awırıp tur, way basım!» – dep baqıra basladı.
A'kesi xızmetshisine: «Balanı anasına alıp bar», – dedi. 20Xızmetshi balanı ko'terip, anasına alıp keldi. Bala tu'ske deyin anasının' dizesinde otırıp, keyin qaytıs boldı. 21Hayal joqarg'ı bo'lmege shıg'ıp, balanı Qudaydın' adamının' to'segine jatqızdı da, esikti jawıp, sırtqa shıqtı. 22Ol ku'yewin shaqırıp:
– İltimas, mag'an bir xızmetshi menen bir eshek jibersen'. Men tez Qudaydın' adamına barıp kelemen, – dedi. 23Ku'yewi og'an:
– Ne ushın og'an bu'gin barg'ın' kelip qaldı? Bu'gin Jan'a ay bayramı da, Shabbat ku'ni de emes g'oy, – dedi.
Biraq hayal:
– Zıyanı joq, – dedi+.
24Hayal eshekti ertlep, xızmetshisine: «Eshekti ayda, men aytpag'anımsha ju'risti pa'seytpe», – dedi.
25Hayal ketip, Karmel tawına, Qudaydın' adamının' janına jaqınladı. Qudaydın' adamı hayaldı uzaqtan ko'rgende, xızmetshisi Gexaziyge: «Qara, shunemli hayal kiyatır! 26Tez aldınan shıg'ıp onnan: „Qalaysan', ku'yewin' ha'm balan' qalay?“ – dep sora», – dedi. Hayal Gexaziyge: «Ha'mmesi jaqsı», – dep juwap berdi.
27Hayal tawg'a shıg'ıp, Qudaydın' adamının' janına keldi de, onın' ayaqlarına jabıstı. Gexaziy hayaldı shetke shıg'armaqshı bolg'anda, Qudaydın' adamı og'an: «Og'an tiyme, onın' kewli qabarg'an, al Jaratqan İye bunı mennen jasırıp, aytpadı», – dedi+.
28Hayal og'an: «Mırzam, men sizden ul sorap pa edim? „Meni aldaman'ız“, – degen joq pa edim?» – dedi.
29Sonda Elisha Gexaziyge: «Belin'di buwıp, menin' tayag'ımdı qolın'a al da, jolg'a shıq. Eger birewdi ushıratsan', sa'lem berme, eger birew sag'an sa'lem berse, sa'lemin alma. Barıp, tayag'ımdı balanın' betine qoy», – dedi+.
30Balanın' anası Elishag'a: «Tiri Jaratqan İye haqı ha'm sizin' tiriligin'iz haqı ant ishemen: sizsiz hesh jaqqa ketpeymen», – dedi. Sonlıqtan Elisha da hayalg'a erip jolg'a shıqtı. 31Gexaziy olardan aldınıraq barıp, tayaqtı balanın' betine qoydı. Biraq ses te, tirilik belgisi de bolmag'annan son', Gexaziy olardın' aldınan shıg'ıp: «Bala tirilmedi», – dep xabarladı+.
32U'yge kirgende, Elisha o'zinin' to'seginde o'lgen balanın' jatırg'anın ko'rdi. 33Ol bo'lmege kirip, esikti jawdı ha'm Jaratqan İyege duwa etti+. 34Keyin ol to'sekke shıg'ıp, balanın' u'stine jattı. Awzın balanın' awzına, ko'zlerin ko'zlerine, alaqanların alaqanlarına qoyıp, balanın' u'stine sozılıp jatqanda, balanın' denesi ısıy basladı+. 35Ol turıp, bo'lmenin' ishinde oyaqtan-buyaqqa ju'rdi, son'ınan ja'ne barıp, balanın' u'stine sozılıp jattı. Bala jeti ret tu'shkirdi de, ko'zlerin ashtı. 36Elisha Gexaziydi shaqırıp og'an: «Shunemli hayaldı shaqır», – dedi. Ol hayaldı shaqırdı. Hayal kelgende, Elisha og'an: «Ulın'dı al», – dedi. 37Hayal Elishanın' ayaqlarına jıg'ılıp, bası jerge tiygenshe iyilip ta'jim etti. Son'ınan ulın alıp, shıg'ıp ketti+.
38Elisha Gilgalg'a qaytıp keldi. Ol jerdi ashlıq jaylag'an bolıp, payg'ambarlar toparındag'ılar onın' aldında otırg'an edi. Ol xızmetshisine: «U'lken qazandı otqa qoyıp, payg'ambarlar toparındag'ılarg'a sorpa pisirip ber», – dedi+. 39Sonda olardın' biri ko'k sho'p terip keliw ushın atızg'a ketti ha'm iyt tu'ynekti tawıp, onın' jemisine etegin toltırıp keldi. Awqat pisirip atırg'anlar onın' ne ekenin bilmey, maydalap tuwrap qazang'a salıp jiberdi. 40Awqat ha'mmege quyıp berildi. Biraq adamlar awqattı tatıp ko'riwden: «Ha'y, Qudaydın' adamı! Mına awqat za'ha'r-g'o», – dep baqırısa basladı. Hesh kim onı ishe almadı. 41Sonda Elisha: «Un alıp kelin'ler», – dedi. Ol undı qazang'a saldı da: «Endi adamlarg'a quyıp berin'ler, ishsin», – dedi. Qazanda zıyanlı hesh na'rse qalmadı.
42Bir ku'ni Baal-Shalishadan bir adam Qudaydın' adamına o'zinin' arpasının' birinshi zu'ra'a'tinen jabılg'an jigirma nan ha'm taza jıynalg'an biydaydın' masaqlarınan dorbasına salıp alıp keldi. Elisha xızmetshisine:
– Adamlarg'a u'lestirip ber, jesin, – dedi+.
43Xızmetshisi og'an:
– Bul ju'z adamg'a ne boladı? – dedi.
Elisha og'an:
– Adamlarg'a u'lestirip ber, jesin. Sebebi Jaratqan İye bılay deydi: „Jep toyadı, awısıp ta qaladı“, – dedi.
44Sonda xızmetshi olardı adamlardın' aldına qoydı. Jaratqan İyenin' aytqanınday, olar jep toydı ha'm awısıp ta qaldı.
51Aram patshasının' sa'rka'rdası Naaman o'z mırzası ushın ullı ha'm hu'rmetli adam edi. Sebebi Jaratqan İye aramlılarg'a ol arqalı jen'is sıylag'an edi. Naaman ma'rt jawınger edi, biraq ol jaman teri keselligine jolıqqan edi+. 2Burın aramlılar bir shabıwıl jasag'anında, İzraildan bir kishkene qızdı tutqın etip alıp kelgen edi. Bul qız Naamannın' hayalına xızmet etetug'ın edi. 3Bir ku'ni ol o'z biykesine: «Qa'nekey, mırzam Samariyadag'ı payg'ambarg'a barg'anda ma edi, ol onı teri keselliginen azat etken bolar edi», – dedi.
4Bunı esitkende, Naaman barıp, izraillı qızdın' aytqanların o'z mırzasına, patshag'a aytıp berdi. 5Aram patshası Naamang'a: «Jolg'a atlan, men İzrail patshasına xat jazıp beremen», – dedi. Ol on talant gu'mis, altı mın' shekel altın ha'm on qatar kiyim alıp, jolg'a shıqtı. 6Ol xattı İzrail patshasına a'kelip berdi. Xatta bılay dep jazılg'an edi: «Bul xat penen birge qulım Naamandı sizge jiberip atırman. Onı teri keselliginen azat etiwin'izdi qa'leymen».
7İzrail patshası xattı oqıp ko'rdi de, kiyimlerin jırtıp: «Adamnın' teri keselligin jazıw ushın mag'an adam jiberetug'ınday, men ne jan alıp jan beretug'ın Quday ma edim? Mine, ko'rin'ler ha'm bilip qoyın'lar, ol menin' menen urısıw ushın sebep izlep atır», – dep baqırdı+.
8İzrail patshasının' kiyimlerin jırtqanın esitken Qudaydın' adamı Elisha patshag'a: «Nege kiyimlerin'izdi jırttın'ız? Ol adamdı mag'an jiberin', İzrailda bir payg'ambar bar ekenin bilip qoysın», – degen xabar jiberdi. 9Solay etip, Naaman atları ha'm arbaları menen Elishanın' u'yinin' esiginin' aldına kelip turdı. 10Sonda Elisha xabarshısın jiberip, ol arqalı Naamang'a bılay dedi: «Barıp, İordan da'ryasına jeti ret juwın, sonda terin' jan'arıp, pa'k bolasan'»+.
11Naaman bug'an qattı ashıwlanıp: «Men, ol aldımnan shıg'ıp, o'z Qudayı Jaratqan İyenin' atın aytıp shaqıradı ha'm kesellengen jerime qolın qoyıp, onı jazadı dep oylag'an edim. 12Damasktegi Abana ha'm Parpar da'ryaları İzraildag'ı barlıq da'ryalardın' suwlarınan artıq emes pe? Men olarda-aq juwınıp, pa'klenip almas pa edim?» – dedi de, ashıwg'a buwlıg'ıwı menen burılıp ketti.
13Biraq Naamannın' xızmetshileri janına kelip: «Mırzam, eger payg'ambar sizge qıyınıraq bir isti isle degende, islemes pe edin'iz? Ol sizge tek: „Barıp juwın, tazalanasan'“, – dedi-g'o», – dedi. 14Bunnan son', Naaman Qudaydın' adamının' so'zi boyınsha İordan da'ryasına barıp, jeti ret su'n'gidi. Sonda onın' denesi na'restenin' denesindey tap-taza boldı ha'm ol pa'klendi.
15Naaman barlıq adamları menen birge Qudaydın' adamına qaytıp keldi ha'm onın' aldında turıp bılay dedi:
– Mine, endi pu'tkil jer betinde İzraildın' Qudayınan basqa qudaydın' joq ekenin bildim. O'tinemen, qulın'ızdın' mına sawg'asın qabıl etin', – dedi+.
16Biraq Elisha og'an:
– O'zim xızmetinde bolg'an tiri Jaratqan İye haqı ant ishemen: hesh na'rse almayman, – dedi.
Naaman Elishanı alıwg'a ko'ndirmekshi boldı, biraq ol almadı+. 17Sonda Naaman bılay dedi:
– Onda mag'an usı jerdin' topırag'ınan eki g'ashırım ko'tere alg'anday topıraq alıwg'a ruxsat berin'. O'ytkeni qulın'ız bolg'an men endigiden bılay Jaratqan İyeden basqa hesh bir qudayg'a jandırılatug'ın qurbanlıqlar ha'm basqa qurbanlıqlar bermeymen. 18Biraq mına jag'dayda Jaratqan İye qulın keshiriwin o'tinemen: mırzam Rimmonnın' butxanasına tabınıw ushın barg'anda, ol menin' qolıma su'yenedi. Sol waqıtta, Rimmonnın' butxanasında men de onın' menen birge ta'jim qılaman. Sonda Jaratqan İye meni keshirsin.
19Elisha og'an:
– Aman-esen kete ber, – dedi. Naaman sol jerden shıg'ıp, biraz uzaqlasqanda, 20Qudaydın' adamı bolg'an Elishanın' xızmetshisi Gexaziy ishinen bılay dedi: «Mırzam bul aramlı Naamannın' a'kelgen sawg'aların alıwdan bas tarttı. Tiri Jaratqan İye haqı ant ishemen: men onın' izinen quwıp jetip, onnan bir na'rseler alaman»+.
21Solay etip, Gexaziy Naamandı quwıp ketti. Naaman izinen birewdin' quwıp kiyatırg'anın ko'rgende, arbadan tu'sti de, onı qarsı alıp:
– Amanlıq pa? – dep soradı.
22Gexaziy og'an:
– Amanlıq, – dep juwap berdi. – Mırzam meni: «Jan'a g'ana Efrayımnın' tawlı u'lkesindegi payg'ambarlar toparınan eki jigit kelip qaldı. Olarg'a bir talant gu'mis ha'm eki qatar kiyim bersin», – degen xabar menen jiberdi.
23Naaman:
– O'tinemen, eki talant gu'mis al, – dedi. Onı ko'ndirip, eki talant gu'misti eki dorbag'a salıp bayladı ha'm eki qatar kiyim qosıp berip, olardı o'zinin' eki xızmetshisine ko'tertti. Olar Gexaziydin' aldında ju'rdi. 24To'beshikke jetkende, Gexaziy zatlardı olardın' qolınan alıp, u'yge jasırdı ha'm adamlardı izine qaytarıp jiberdi. 25Keyin o'zi Elishanın' aldına keldi. Elisha onnan:
– Gexaziy qay jaqtan kiyatırsan'? – dep soradı.
Gexaziy:
– Qulın'ız hesh jaqqa barmadı, – dep juwap berdi.
26Sonda Elisha og'an:
– Sol adam arbasınan tu'sip, seni qarsı alg'anda ruwxım senin' menen birge emes pe edi? Ha'zir gu'mis, kiyim, za'ytu'n ha'm ju'zim bag'ların, mayda ha'm iri mallar, qul ha'm shorılar alatug'ın waqıt pa? 27Usı isin' ushın Naamannın' jaman teri keselligi ma'n'gige sag'an ha'm senin' urpag'ın'a jabıssın, – dedi. Gexaziy Elishanın' aldınan shıqqanda, onın' jaman teri keselligine shalıng'an denesi tu'lep ketken edi+.
61Bir ku'ni payg'ambarlar toparındag'ılar Elishag'a:
– Qaran', sizin' janın'ızdag'ı bizler jasaytug'ın jer ju'da' tar. 2Sonlıqtan İordan da'ryasının' boyına barayıq ha'm ha'r qaysısımız bir ag'ashtan kesip alıp, sol jerge baspana qurayıq, – dedi.
Elisha olarg'a:
– Barın'lar, – dedi. 3Olardan biri:
– İltimas, siz de bizler menen birge ju'rin', – dedi.
Elisha og'an:
– Yaqshı, baraman, – dedi de, 4olar menen birge ketti. Olar İordang'a kelip, ag'ash kese basladı. 5Olardan biri ag'ash shawıp atırg'anda, baltasının' bası suwg'a tu'sip ketti. Sonda ol:
– Way, mırzam, baltanı az-maz waqıtqa sorap alg'an edim! – dep shırlap qoya berdi.
6Qudaydın' adamı onnan:
– Ol qay jerge tu'sti? – dep soradı. Sol adam baltanın' bası tu'sken jerdi ko'rsetti. Elisha bir shaqanı kesip alıp, sol jerge ılaqtırıp jibergende, baltanın' bası suwdın' betine qalqıp shıqtı. 7Elisha: «Onı al», – dedi. Adam qolın sozıp, baltanın' basın aldı.
8Aram patshası İzrailg'a qarsı urısqa atlandı. Ol o'z xızmetshileri menen ma'sla'ha'tleskennen son': «Men mına ha'm mına jerlerge orda quraman», – dedi.
9Qudaydın' adamı İzrail patshasına: «Ol jerden o'tpen', sebebi aramlılar sol jerge buqqı taslap jatır», – degen xabar jiberdi. 10Sonda İzrail patshası Qudaydın' adamının' aytqan jerin tekserip ko'rdi. Bir emes, bir neshe ma'rte Elisha patshag'a aldın ala eskertti. Solay etip, patsha sol jerlerge barg'anda saq boldı. 11Bug'an Aram patshasının' qattı ashıwı keldi ha'm xızmetshilerin shaqırıp, olarg'a:
– Mag'an aytın'lar, qaysı birin'iz İzrail patshasının' jansızısız? – dedi. 12Sonda xızmetshilerden biri:
– Taqsır, hesh birimiz. Bulardı İzrail patshasına bildirip turatug'ın İzrailda jasaytug'ın payg'ambar Elisha boladı. Ol ha'tte, jatatug'ın bo'lmen'izde aytılg'anlardı da og'an jetkizip turadı, – dedi.
13Patsha:
– Onda barıp, onın' qay jerde ekenin bilin'ler. Adam jiberip, onı qolg'a tu'sireyin, – dedi. Patshag'a: «Elisha Dotanda eken», – dep xabarladı+. 14Patsha ol jerge atlar, sawash arbaların ha'm la'shkerler toparın jiberdi. Olar tu'nde kelip, qalanı qorshap aldı.
15Qudaydın' adamının' xızmetshisi azanda erte turıp, sırtqa shıqsa, qala a'tirapının' la'shkerler, atlar ha'm sawash arbaları menen qorshalg'anın ko'rdi. Ol Elishag'a:
– Way mırzam, endi ne qılamız? – dedi.
16Elisha og'an:
– Qorqpa, sebebi bizlerdin' ta'repdarlarımız olardikinen ko'p, – dedi+. 17Son'ınan Elisha: «Jaratqan İye, ol ko'riwi ushın, onın' ko'zlerin asha go'r», – dep duwa etti. Jaratqan İye xızmetshinin' ko'zlerin ashtı. Sonda ol Elishanın' do'geregindegi tawlardın' otlı atlar menen sawash arbalarına tolıp turg'anın ko'rdi+.
18Aramlılar Elishag'a hu'jim qıla baslag'anda, Elisha Jaratqan İyege duwa etip: «Bul adamlardı soqır qılıp taslay go'r», – dedi. Elishanın' so'zine go're, Jaratqan İye olardı soqır qılıp tasladı+.
19Keyin Elisha olarg'a: «Joldan adasıpsız, sizler izlegen qala bul emes. Mag'an erin'ler, sizlerdi izlegen adamın'ızdın' aldına alıp baraman», – dedi de, olardı Samariyag'a baslap keldi. 20Olar Samariyag'a kelgende, Elisha: «Jaratqan İye! Olar ko'riwi ushın olardın' ko'zlerin asha go'r», – dedi. Jaratqan İye olardın' ko'zlerin ashtı ha'm olar o'zlerinin' Samariyanın' ortasında turg'anın ko'rdi.
21İzrail patshası olardı ko'rgende Elishag'a:
– Mırzam, olardı qırıp taslayın ba? – dedi.
22Elisha patshag'a:
– Yaq, qırıp taslaman'. Olardı o'ltiretug'ınday, siz olardı o'z qılıshın'ız ha'm o'z oq jayın'ız benen qolg'a alıp pa edin'iz? Olarg'a nan ha'm suw berin', iship-jesin ha'm o'z hu'kimdarına qaytsın, – dedi+.
23Patsha aramlılar ushın u'lken zıyapat berdi ha'm iship-jep bolg'annan keyin, olardı o'z hu'kimdarına qaytarıp jiberdi. Bunnan son', aramlı basqınshılar İzrail jerine qaytıp kelmedi.
24Keyinirek Aram patshası Ben-Hadad o'zinin' barlıq a'skerlerin jıynap kelip, Samariyanı qamal qıldı+. 25Olar qalanı qamal qılıp turg'anda, onda qattı ashlıq boldı. Solay etip bir eshektin' gellesi seksen shekel gu'miske, bir uwıs kepter qıyı* bes shekel gu'miske satıldı.
26Bir ku'ni İzrail patshası qala diywalı u'sti menen ketip baratırg'anda, bir hayal:
– Taqsır, ja'rdem berin', – dep dad saldı+.
27Patsha og'an:
– Eger Jaratqan İye sag'an ja'rdem bermese, men qalay ja'rdem bere alaman? Biyday da, sharap ta bere almayman, – dedi de, 28son'ınan: – Ne demekshisen'? – dedi.
Hayal bılay dedi:
– Mına hayal mag'an: «Ulın'dı ber, onı bu'gin jeyik, al menikin erten' jeymiz», – degen edi. 29So'ytip bizler ulımdı pisirip jedik. Erten'ine men og'an: «Ulın'dı ber, jeyik», – desem, ol ulın jasırıp tasladı+.
30Patsha hayaldın' so'zin esitkende, kiyimlerin jırtıp, diywaldın' u'sti boylap ju'rdi. Sonda xalıq onın' ishten aza kiyimin kiyip ju'rgenin ko'rdi. 31Patsha: «Eger usı bu'gin Shafat ulı Elishanın' bası denesinen juda qılınbasa, Quday meni jazalag'an u'stine jazalasın», – dedi.
32Elisha aqsaqallar menen o'z u'yinde otırg'an edi. Patsha bir adamdı Elishag'a jiberdi. Sol adam ele Elishag'a jetip kelmesten aldın Elisha aqsaqallarg'a: «Bul qanxordın' menin' basımdı kestiriw ushın adam jiberip atırg'anın ko'rip tursız ba? Sol adam kelgende, qapını ilip taslan', onı ishke kirgizben'. Onın' izinde mırzasının' da ayaq sesleri esitilip tur», – dedi.
33Elisha ele olar menen so'ylesip otırg'anda, patsha onın' aldına kelip: «Mine, Jaratqan İye qanday apatshılıq jiberdi! Endi Jaratqan İyeden ne ku'te alaman?» – dedi.
71Elisha bug'an bılay dep juwap berdi:
– Jaratqan İyenin' so'zin tın'lan'lar! Jaratqan İye bılay deydi: «Erten' usı waqıtta Samariya da'rwazasındag'ı bazarda bir sea* sapalı un da, eki sea arpa da bir shekelge satıladı».
2Sonda patsha su'yenip ju'retug'ın a'skerbası Qudaydın' adamına:
– Eger Jaratqan İye aspan qaqpaqların ashsa da, bulay bola qoymas, – dedi.
Elisha og'an:
– Sen ha'mmesin o'z ko'zin' menen ko'resen', biraq onnan jew sag'an nesip etpeydi, – dedi+.
3Qala da'rwazasının' sırtında jaman teri keselligine shalıng'an to'rt adam bar edi. Olar bir-birine: «O'limimizdi ku'tip bul jerde otıra berip ne qılamız? 4Qalag'a kireyik desek, ol jerde ashlıq bolıp atır, ashlıqtan o'lemiz. Al bul jerde otıra bersek te, o'lemiz. Jaqsısı, aramlılardın' ordasına barayıq. Eger o'ltirmese, tiri qalarmız, o'ltirse o'lip ketermiz», – dedi.
5Olar aramlılardın' ordasına barıw ushın tan' qaran'g'ısında turıp, ordanın' shetine kelse, ol jerde birde bir adam joq eken. 6Sebebi İyemiz Aram ordasına sawash arbalarının' taqır-tuqırlısın, atlardın' kisnewin ha'm ko'p a'skerlerdin' shawqım-su'renin esittirgen edi. Sonda aramlılar bir-birine: «İzrail patshası bizlerge hu'jim jasaw ushın Xett ha'm Mısır patshaların jallap alg'an qusaydı», – desti+. 7Olar tan' qaran'g'ısında shatırların, atların, esheklerin yag'nıy pu'tkil ordasın taslap, bas sawg'alap qashıp ketken edi+.
8Jaman teri keselligi bolg'an adamlar ordanın' shetine kelip, bir shatırg'a kirdi ha'm iship-jedi. Ol jerden gu'mis, altın ha'm kiyimler alıp, olardı jasırıp qayttı. Keyin qaytıp kelip, basqa shatırg'a kirdi ha'm ol jerden alg'anların da aparıp jasırıp qoydı.
9Son'ınan bir-birine: «Bizlerdin' bul isimiz durıs emes. Bu'gin quwanıshlı xabarlar ku'ni. Eger bizler aytıwg'a asıqpay, erten' ku'n shıqqang'a deyin ku'tsek, onda jazag'a tartılamız. Ju'rin', patsha sarayına barıp, xabar bereyik», – dedi.
10Solay etip, olar kelip, qala da'rwazasının' qarawılların shaqırıp, olarg'a bılay dedi: «Bizler aramlılardın' ordasına barıp edik. Ol jerde bir de bir adam joq, adamnın' dawısı da esitilmeydi. Tek baylang'an atlar menen eshekler ha'm qalay bolg'an bolsa solay qalg'an shatırlar bar eken». 11Da'rwaza qarawılları jar salıp, xabardı patsha sarayına jetkizdi. 12Patsha tu'n ortasında to'seginen turıp, xızmetshilerine:
– Aramlılardın' qanday joba du'zip atırg'anın sizlerge aytıp qoyayın: olar bizlerdin' asharshılıqtı bastan keshirip atırg'anımızdı biledi. Olar: «İzraillılar qaladan shıqqanda, olardı tiriley qolg'a tu'sirip, qalag'a kirip alamız», – dep oylap, atızlarg'a jasırınıw ushın, shatırların taslap ketken, – dedi.
13Sonda xızmetshilerinen biri patshag'a:
– Qalada qalg'an bes attı alıp, jag'daydı bilip keliw ushın bir neshe adam jibereyik. Ol jerge barg'anlar da, qalada qalg'anlar da ba'ri bir o'ledi, – dedi.
14Olar ha'r birine jup attan jegilgen eki sawash arbasın aldı. Patsha: «Barıp, ko'rin'ler», – dep olardı aram a'skerlerinin' izinen jiberdi. 15Olar aramlılardın' izi menen İordan da'ryasına deyin bardı. Pu'tkil jol boyı aramlılardın' asıg'ıp qashıp baratırıp ılaqtırıp ketken kiyim ha'm zatlarına tolı edi. Jiberilgen adamlar qaytıp kelip, jag'daydı patshag'a jetkizdi. 16Sonda xalıq qaladan shıg'ıp, Aram ordasın talan-taraj qıldı. Jaratqan İyenin' so'zi boyınsha, bir sea sapalı un da, eki sea arpa da bir shekelge satıldı.
17Patsha o'zi su'yenip ju'retug'ın a'skerbasını da'rwaza awzına qoyg'an edi. Ol da'rwazanın' aldında adamlardın' ayag'ının' astında qalıp, o'ldi. Patsha Qudaydın' adamının' aldına barg'anda, ol patshag'a usılay bolatug'ının aytqan edi+. 18Ha'mmesi Qudaydın' adamının' patshag'a aytqanınday boldı. Ol patshag'a: «Erten' usı waqıtlarda Samariya da'rwazasındag'ı bazardın' aldında eki sea arpa da, bir sea sapalı un da bir shekelge satıladı», – degende, 19usı a'skerbası Qudaydın' adamına: «Jaratqan İye aspan qaqpaqların ashsa da, bunday bola qoymas», – dep juwap bergen edi. Sonda Elisha og'an: «Sen bunı o'z ko'zlerin' menen ko'resen', biraq onnan jew sag'an nesip etpeydi», – degen edi. 20Solay boldı da. Ol da'rwazanın' aldında adamlardın' ayag'ının' astında qalıp, o'ldi.
81Elisha o'zi o'limnen tiriltken balanın' anasına: «U'y-ishin' menen ko'ship ketip, jasay alg'anday jerde jasap tur. Sebebi Jaratqan İye elge jeti jıllıq ashlıq jiberiwdi qarar etti», – dedi+. 2Hayal Qudaydın' adamının' so'zi boyınsha, u'y-ishi menen birge ko'ship ketip, jeti jıl filistlerdin' jerinde jasadı.
3Aradan jeti jıl o'tkennen son', hayal filistlerdin' jerinen qaytıp keldi ha'm u'yi menen jerlerinin' qaytarıp beriliwin soraw ushın patshanın' aldına keldi. 4Sol waqıtta patsha Qudaydın' adamının' xızmetshisi Gexaziy menen so'ylesip otırg'an bolıp, og'an: «Mag'an Elisha islegen ha'mme ullı isler haqqında aytıp ber», – degen edi+. 5Ol Elishanın' o'lgen adamdı tiriltkeni haqqında aytıp berip atırg'an waqıtta, Elisha ulın tiriltken hayal u'yi menen jerlerinin' qaytıp beriliwin sorap patshag'a keldi. Sonda Gexaziy patshag'a: «Taqsır, men aytqan hayal mınaw, al qasındag'ı bala sol Elisha tiriltken bala», – dedi. 6Patsha hayaldan sorag'anda, ol ha'mmesin aytıp berdi. Patsha hayalg'a bir saray xızmetshisin qosıp jiberip: «Og'an tiyisli ha'mme na'rse, elden ketken ku'nnen baslap, usı ku'nge shekemgi jerinen alıng'an ha'mme paydası menen birge qaytarıp berilsin», – dedi.
7Bir ku'ni Elisha Damaskke keldi. Sol waqıtta Aram patshası Ben-Hadad awırıp atırg'an edi. Patshag'a: «Qudaydın' adamı usı jerge keldi», – dep xabarladı+. 8Sonda patsha Xazael degen xızmetshisine: «Sawg'ag'a bir na'rseler al da, Qudaydın' adamının' aldınan shıq ha'm menin' bul awırıwdan jazılatug'ın yaki jazılmaytug'ınımdı ol arqalı Jaratqan İyeden sora», – dedi+.
9Xazael sawg'ag'a Damasktegi en' jaqsı zatlardan qırıq tu'yege artıp, Qudaydın' adamın ku'tip alıwg'a ketti. Ol Elishanın' aldına kelip, og'an:
– Qulın'ız, Aram patshası Ben-Hadad awırıwınan jazılatug'ın yaki jazılmaytug'ının soraw ushın meni sizge jiberdi, – dedi.
10Elisha og'an:
– Barıp og'an: «Pu'tkilley sawalıp ketedi ekensiz», – dep ayt. Biraq Jaratqan İye mag'an onın' so'zsiz o'letug'ının ayan qıldı, – dedi. 11Xazael uyattan qızarıp ketkenshe, Qudaydın' adamı og'an tigilip qarap turdı, son'ınan jılap jiberdi.
12Xazael onnan:
– Mırzam, nege jılaysız? – dep soradı.
Elisha og'an:
– Sebebi men senin' İzrail xalqına isleytug'ın jawızlıqların'dı bilemen. Sen olardın' qorg'anlı qalaların o'rtep, jigitlerin qılıshtan o'tkizesen', emiziwli na'restelerdi jerge urıp o'ltiresen', ju'kli hayallardın' qarınların jarıp taslaysan', – dep juwap berdi+.
13Sonda Xazael:
– Bunday u'lken islerdi isley alatug'ınday, ko'pekten parqı bolmag'an bul qulın'ız kim bolıptı? – dedi.
Elisha og'an:
– Jaratqan İye mag'an senin' Aram patshası bolatug'ının'dı ko'rsetti, – dedi+.
14Xazael Elishanın' qasınan ketip, o'z hu'kimdarına keldi. Ben-Hadad onnan:
– Elisha sag'an ne dedi? – dep soradı.
Ol:
– Elisha mag'an sizin' pu'tkilley sawalıp ketetug'ının'ızdı ayttı, – dep juwap berdi. 15Biraq erten'ine Xazael bir ko'rpeni suwg'a malıp alıp, onı patshanın' betine basıp, patshanı tunshıqtırıp o'ltirdi. Solay etip onın' ornına o'zi patsha boldı.
16•İzrail patshası Axab ulı İoramnın' patshalıg'ının' besinshi jılında Ehoshafat ele Yahudag'a patsha bolıp turg'an waqıtta, Ehoshafattın' ulı İoram da Yahudag'a patsha boldı. 17İoram patsha bolg'an waqıtta otız eki jasta edi. Ol Erusalimde segiz jıl patshalıq etti. 18Onın' hayalı Axabtın' qızı bolg'anlıqtan, ol da Axabtın' u'y-ishi sıyaqlı İzrail patshalarının' jolınan ju'rip, Jaratqan İyenin' na'zerinde jaman bolg'an islerdi isledi+. 19Biraq Jaratqan İye qulı Dawıttın' hu'rmeti ushın Yahudanı joq qılg'ısı kelmedi. Sebebi Ol Dawıtqa ha'm onın' urpag'ına ma'n'gige so'nbeytug'ın shıraq beriwdi wa'de etken edi+.
20İoramnın' patshalıg'ı da'wirinde edomlılar Yahuda hu'kimdarlıg'ına qarsı bas ko'terip, o'zlerine patsha qoyıp aldı+. 21İoram pu'tkil sawash arbaları menen birge Sairge ketti. Ol jerde edomlılar onı ha'm onın' sawash arbalarının' sa'rdarların qorshap aldı. Biraq İoram tu'nde turıp, qamaldı jarıp shıqtı. Onın' a'skerleri de o'z u'ylerine qaray qashtı. 22Sonnan baslap usı ku'nge deyin edomlılar Yahudanın' hu'kimdarlıg'ına boysınbay keledi. Sol waqıtta Libna qalası da qozg'alan' ko'tergen edi.
23İoramnın' basqa isleri ha'm ol islegen barlıq isler Yahuda patshalarının' jılnama kitabında jazılg'an. 24İoram o'lip, ata-babalarına qosıldı ha'm Dawıttın' qalasına, ata-babalarının' qasına jerlendi. Onın' ornına ulı Axaziya patsha boldı.
25•İzrail patshası Axab ulı İoramnın' patshalıg'ının' on ekinshi jılında, İoram ulı Axaziya Yahudag'a patsha boldı. 26Axaziya jigirma eki jasında patsha bolıp, Erusalimde bir jıl patshalıq etti. Onın' anası İzrail patshası Omriydin' aqlıg'ı* bolıp, atı Ataliya edi+. 27Axaziya Axabqa quda-tamır bolg'anlıg'ı sebepli, Axabtın' urpag'ının' jolınan ju'rdi ha'm olarg'a uqsap, Jaratqan İyenin' na'zerinde jaman bolg'an islerdi isledi.
28Axaziya Aram patshası Xazaelge qarsı urısıw ushın, Axab ulı İoram menen birge Giladtag'ı Ramotqa ketti. Aramlılar İoramdı jaradar etti+. 29Patsha İoram Ramada, Aram patshası Xazael menen urısqanda, aramlılardan alg'an jaraqatın emletiw ushın İzreelge qayttı. Yahuda patshası İoram ulı Axaziya da jaradar bolg'an Axab ulı İoramdı ko'riw ushın İzreelge keldi.
91Sol ku'nleri payg'ambar Elisha payg'ambarlar toparındag'ılardan birin shaqırıp, og'an bılay dedi: «Belin'di buwıp, mına za'ytu'n mayı quyılg'an ıdıstı al da, Giladtag'ı Ramotqa bar+. 2Sol jerge barıwdan Nimshiydin' aqlıg'ı Ehoshafattın' ulı Ehudı tap. Onı joldaslarının' arasınan shaqırıp alıp, ishki bo'lmege alıp bar+. 3Keyin za'ytu'n mayı quyılg'an ıdıstı alıp, maydı onın' basına quy ha'm og'an bılay dep ayt: Jaratqan İye bılay deydi: „Seni maylap, İzrail u'stinen patsha etip qoydım“. Son'ınan irkilmey, qapını ash ta qash»+.
4Solay etip, payg'ambardın' xızmetshi jigiti Giladtag'ı Ramotqa ketti. 5Jigit sol jerge jetip barg'anda, a'skerbasılardın' bir jerge jıynalıp otırg'anın ko'rdi. Ol:
– Ha'y a'skerbası, sizge aytar ga'pim bar, – dedi.
Ehu onnan:
– Qaysı birimizge? – dep soradı.
Jigit og'an:
– Sizge, a'skerbası, – dedi.
6Ehu ornınan turıp, u'yge kirdi. Jigit za'ytu'n mayın Ehudın' basına quydı da bılay dedi: «İzraildın' Qudayı Jaratqan İye bılay deydi: „Seni maylap, xalqım İzrail u'stinen patsha etip qoydım. 7Sen mırzan' Axabtın' urpag'ın qırıp taslaysan'. Menin' qullarım bolg'an payg'ambarlarımnın' ha'm barlıq qullarımnın' to'gilgen qanı ushın Men İzabelden o'sh alaman+. 8Axabtın' pu'tkil urpag'ı joq boladı. İzrailda Axabtın' urpag'ınan bolg'an ha'r bir erkek zatın, azat bolsın, qul bolsın ha'mmesin joq qılaman+. 9Nabat ulı Yarobam menen Axiya ulı Baashanın' urpag'ına ne qılg'an bolsam, Axabtın' urpag'ına da sonı isleymen+. 10İzabeldin' denesin İzreel jerinde iytlerge jem qılaman ha'm onın' denesi ko'miwsiz qaladı“».
Jigit usılardı aytıp bola sala, qapını ashıp, qashıp ketti+.
11Ehu shıg'ıp, patshanın' a'skerbasılarının' janına kelgende, olardan biri Ehudan:
– Tınıshlıq pa? Ana telbe sag'an nege kelipti? – dep soradı.
Ehu og'an:
– Sizler onın' kim ekenin de, ne aytatug'ının da bilesiz-g'o, – dep juwap berdi+.
12Olar:
– Sen aldap tursan', bizlerge de aytshı, – dedi.
Ehu olarg'a bılay dedi:
– Ol mag'an mına na'rselerdi ayttı: «Jaratqan İye bılay deydi: „Seni maylap, İzrail u'stinen patsha etip qoydım“».
13Sonda olar asıg'ıs tu'rde shapanların sheship, olardı Ehu turg'an tekshege to'sedi ha'm ka'rnay shalıp: «Ehu patsha boldı!» – dep jar sala basladı+.
14Solay etip, Nimshiydin' aqlıg'ı Ehoshafat ulı Ehu İoramg'a qarsı til biriktirdi. Sol waqıtları İoram İzrail xalqı menen birge Giladtag'ı Ramottı Aram patshası Xazaelden qorg'ap turg'an edi+. 15Biraq patsha İoram Aram patshası Xazael menen bolg'an urısta jaraqatlanıp, emleniw ushın İzreelge qaytqan edi. Ehu qasındag'ılarg'a bılay dedi: «Eger sizler men ta'repte bolsan'ız, onda hesh bir adamnın' bul qaladan shıg'ıp ketip, İzreelge xabar jetkeriwine jol qoyman'lar». 16Son'ınan Ehu sawash arbasına minip, İoram jatırg'an jerge, İzreelge keldi. Yahuda patshası Axaziya da İoramdı ko'riw ushın sol jerge kelgen edi.
17İzreeldegi minara u'stinde turg'an gu'zetshi Ehudın' a'skerleri menen jaqınlasıp kiyatırg'anın ko'rip: «A'skerler toparın ko'rip turman», – dep baqırdı. İoram: «Olardı qarsı alıp, ne ushın kiyatırg'anın bilip keliw ushın bir atlını jiber», – dedi.
18Atlı Ehudı qarsı alıw ushın ketti ha'm og'an:
– Patshamız: «Tınıshlıq pa?» – dep sorap atır, – dedi.
Ehu og'an:
– Tınıshlıq pa, joq pa, sag'an ne? Onnansha menin' izime er, – dedi.
Gu'zetshi: «Atlı olardın' janına jetip bardı, biraq izine qaytpadı», – dep xabarladı.
19Sonda ekinshi bir atlı jiberildi. Atlı olarg'a barıp:
– Patshamız: «Tınıshlıq pa?» – dep sorap atır, – dedi.
Ehu og'an:
– Tınıshlıq pa, joq pa, sag'an ne? Onnansha menin' izime er, – dedi.
20Gu'zetshi: «Atlı olardın' janına jetip bardı, biraq izine qaytpadı. Kiyatırg'an adamnın' arbasının' ju'risi Nimshiy ulı Ehudikine uqsaydı. Sebebi ol qutırıp shawıp kiyatır», – dep xabarladı.
21Sonda İoram: «Arbanı jegin'ler!» – dep buyırdı. Onın' arbasın jekti. İzrail patshası İoram ha'm Yahuda patshası Axaziya ha'r biri o'z arbasına minip, Ehudı qarsı alıwg'a shıqtı ha'm olar izreelli Nabottın' atızında ushırastı+. 22İoram Ehudı ko'rgende, onnan:
– Ehu, tınıshlıq pa? – dep soradı.
Ehu og'an:
– Anan' İzabel baslag'an butparazlıq ha'm sıyqırshılıqlar dawam eter eken, qalay tınıshlıq bolsın? – dep juwap berdi.
23Sonda İoram Axaziyag'a: «Satqınlıq bul, Axaziya, satqınlıq!» – dep baqırıwı menen arbasının' dizginin burıp, qasha jo'neldi.
24Al Ehu oq jayın bar ku'shi menen kerip, İoramnın' jawırınına attı ha'm oq onın' ju'regin tesip o'tti. İoram arbasının' ishine quladı. 25Sonda Ehu a'skerbası Bidqarg'a: «Onı alıp, izreelli Nabottın' atızına ılaqtırıp jiber. Sebebi yadın'a tu'sir, bizler ekewimiz birge İoramnın' a'kesi Axabtın' izinen barg'anımızda, Jaratqan İye Axabqa qarsı mına so'zlerdi aytqan edi: 26„Keshe Nabottın' ha'm onın' ullarının' qanın ko'rdim. Sennen usı atızda o'sh alaman“. Endi Jaratqan İyenin' so'zi boyınsha onın' denesin alıp, atızg'a ılaqtır», – dedi+.
27Yahuda patshası Axaziya bunı ko'rgende, Beyt-Haggang'a qaray qashtı. Ehu onı quwıp baratırıp: «Onı da o'ltirin'», – dep baqırdı. Axaziyanı İbleam janındag'ı Gur jolında, arbasında turg'an jerinde oq jay menen attı. Ol Megiddog'a qashıp barıp, sol jerde jan tapsırdı+. 28Adamları onın' denesin arba menen Erusalimge alıp keldi ha'm Dawıttın' qalasındag'ı ata-babalarının' qasına, o'z qa'birine qoydı+.
29Axaziya Axab ulı İoramnın' patshalıg'ının' on birinshi jılında Yahudag'a patsha bolg'an edi.
30Keyin Ehu İzreelge keldi. İzabel bolg'an waqıyalardı esitip, ko'zlerine su'rme jag'ıp, shashların sulıwlap, terezeden qarap turg'an edi. 31Ehu da'rwazadan kirgende, İzabel og'an: «Ha'y, o'z hu'kimdarın o'ltirgen Zimriy, tınıshlıq pa?» – dedi+.
32Ehu terezege qarap: «Kim men ta'repte, kim?» – dedi. Sonda eki-u'sh saray xızmetshisi Ehug'a boy ko'rsetti. 33Ehu olarg'a: «Onı to'menge ılaqtırın'lar!» – dedi. Xızmetshiler İzabeldi jerge ılaqtırdı. Onın' qanı diywalg'a ha'm atlarg'a shashırap, atlar onın' denesin basqılap tasladı.
34Ehu ishke kirip iship-jedi ha'm son'ınan: «Bul g'arg'ıs urg'an hayaldı tawıp, jerlen'ler. O'ytkeni ol patsha tuqımınan g'oy», – dedi+. 35Biraq İzabeldi jerlew ushın ketkenler onın' bas su'yegi ha'm ayaq-qollarınan basqa hesh na'rsesin tappadı. 36Olar qaytıp kelip, bunı Ehug'a xabarladı. Sonda Ehu bılay dedi: «Jaratqan İyenin' qulı tishbeli İliyas arqalı aytqan so'zi orınlandı. Jaratqan İye: „İzabeldin' denesi İzreel atızlarında iytlerge jem boladı+. 37Awa, İzabeldin' denesi İzreel atızlarına to'gilgen to'ginge uqsap qaladı ha'm hesh kim onı bul İzabel-g'o dep aytpaydı“, – degen edi».
101Samariyada Axabtın' jetpis ulı bar edi. Sol sebepli Ehu xat jazıp, onı Samariyadag'ı İzreel basshılarına, aqsaqallarg'a ha'm Axabtın' ullarının' ta'rbiyashılarına jiberdi. Onda bılay dep jazılg'an edi:+ 2«Mırzan'ızdın' ulları sizler menen birge. Sizlerde sawash arbaları, atlar, qural-jaraqlar bar ha'm sizler qorg'anlı qalada jasaysız. Sonlıqtan bul xat sizlerge jetip barıwdan, 3o'z hu'kimdarın'ızdın' ullarınan en' jaqsısın ha'm en' ılayıqlısın saylap, onı a'kesinin' taxtına otırg'ızın' ha'm hu'kimdarın'ızdın' u'y-ishi ushın gu'resin'».
4Biraq olar qattı qorqıp ketip: «Ehug'a eki patsha bas kele almag'anda, bizler qalay bas kele alamız?» – desti.
5Keyin saray basqarıwshısı, qala ha'kimi, aqsaqallar ha'm Axabtın' ulların ta'rbiyalawshılar Ehug'a mına xabardı jiberdi: «Bizler sizin' qulların'bız, ne buyırsan'ız, sonı isleymiz. Bizler hesh kimdi patsha etip qoymaymız, o'zin'izge ne maqul bolsa, sonı islen'».
6Ehu olarg'a ekinshi ret mına mazmunda xat jazdı: «Eger sizler men ta'repte bolsan'ız ha'm menin' so'zime boysınsan'ız, onda o'z hu'kimdarın'ızdın' ullarının' basın alıp, erten' usı waqıtta İzreelge, menin' aldıma kelin'ler».
Patshanın' jetpis ulı bolıp, olardı qalanın' hu'rmetli adamları ta'rbiyalap atırg'an edi.
7Xat olarg'a jetip kelgende, olar patshanın' jetpis ulın o'ltirip, basların sebetke saldı ha'm İzreelge, Ehug'a jiberdi+. 8Xabarshı kelip, Ehug'a: «Patshanın' ullarının' basların alıp keldi», – dep bildirgende, Ehu og'an: «Olardı eki u'yinshik etip, qala da'rwazasının' kirer awzına qoyın', azang'a deyin sol jerde tursın», – dedi.
9Erten'ine azanda Ehu sırtqa shıg'ıp, pu'tkil xalıqqa bılay dedi: «Sizlerdin' ayıbın'ız joq. Hu'kimdarıma qarsı men bas ko'terdim ha'm onı men o'ltirdim. Al mınalardın' ba'rin kim o'ltirdi? 10Endi bilip qoyın'lar, Jaratqan İyenin' Axabtın' u'y-ishine qarsı aytqan so'zlerinin' birde birewi orınlanbay qalmaydı. Jaratqan İye O'z qulı İliyas arqalı aytqanların ju'zege asırdı»+. 11Ehu İzreelde Axabtın' u'y-ishinen qalg'an adamlardın' ha'mmesin, wa'zirlerin, jaqınların, ruwxaniylerin o'ltirdi. Onın' birde bir adamın tiri qaldırmadı.
12Son'ınan Ehu Samariyag'a qaray jolg'a shıqtı. Jolda shopanlarg'a tiyisli bolg'an Beyt-Eked degen jerden o'tip baratırıp, 13Yahuda patshası Axaziyanın' tuwısqanların ushırattı. Olardan: «Sizler kimsizler?» – dep soradı. Olar: «Bizler Axaziyanın' tuwısqanlarımız. Patshanın' ha'm xanbiyke İzabeldin' ullarınan xabar alıwg'a baratırmız», – dedi.
14Ehu adamlarına: «Bulardı tiriley uslap alın'lar», – dedi. Olardı tiriley uslap alıp, Beyt-Eked suw saqlag'ıshının' janında qılıshtan o'tkizdi. Olar qırıq eki adam edi. Olardan birde biri aman qalmadı+.
15Ehu sol jerden ketkennen son', o'zin ku'tip alıwg'a kiyatırg'an Rexab ulı İonadabtı ushırattı ha'm onın' menen sa'lemlesip atırıp:
– Menin' sag'an degen niyetim qalıs bolg'anı sıyaqlı, senin' de mag'an degen niyetin' qalıs pa? – dedi.
İonadab og'an:
– Awa, – dedi.
Ehu:
– Onda qolın'dı ber, – dedi. İonadab qolın sozdı. Ehu onı arbasına mingizip:+
16– Menin' menen birge ju'r ha'm menin' Jaratqan İye ushın qanshelli jan ku'ydiretug'ınımdı ko'r, – dedi de, onı arbasına mingizip alıp ketti.
17Son'ınan Ehu Samariyag'a bardı ha'm Jaratqan İyenin' İliyas arqalı aytqan so'zleri boyınsha Axabtın' Samariyada qalg'an barlıq adamların tu'p-tamırı menen joq qıldı+.
18Ehu pu'tkil xalıqtı jıynap, olarg'a bılay dedi: «Axab Baalg'a az xızmet etti, al men og'an ko'birek xızmet etejaqpan+. 19Baaldın' barlıq payg'ambarların, ruwxaniylerin ha'm og'an tabınatug'ınlardın' ha'mmesin menin' aldıma shaqırın'lar, hesh kim kelmey qalmasın. Sebebi Baalg'a arnap ullı bir qurbanlıq berejaqpan. Kim de kim kelmey qalsa, ol o'ltiriledi». Ehu bul jerde Baalg'a tabınatug'ınlardı joq qılıw ushın hiyle isletken edi+.
20Son'ınan Ehu: «Baalg'a arnap saltanatlı jıynalıs qılın'», – dedi. Jıyın ja'riyalandı. 21Ehu pu'tkil İzrailg'a xabarshılar jiberdi ha'm Baalg'a tabınatug'ınlardın' ha'mmesi keldi, birde bir adam kelmey qalmadı. Olar Baaldın' butxanasına kirdi, butxana awzına deyin lıqqa toldı+. 22Ehu muxaddes kiyimlerdi qorg'aytug'ın adamg'a: «Baalg'a tabınatug'ınlardın' ha'mmesine kiyim a'kelip ber», – dedi. Ol olarg'a kiyim a'kelip berdi. 23Ehu Rexab ulı İonadab penen Baaldın' butxanasına kirip, Baalg'a tabınatug'ınlarg'a: «A'tirapın'ızg'a jaqsılap qaran', aran'ızda Jaratqan İyege sıyınatug'ınlardan hesh kim bolmasın, bul jerde tek Baalg'a tabınatug'ınlar bolsın», – dedi. 24Son'ınan Ehu ha'm İonadab jandırılatug'ın qurbanlıqtı ha'm basqa qurbanlıqlardı beriwdi basladı. Ehu butxananın' sırtına seksen adamdı qoyıp, olarg'a bılay dep eskertken edi: «Qolın'ızg'a bergen adamlardan birewi qashıp ketse, janın'ız benen to'leysiz»+.
25Jandırılatug'ın qurbanlıq beriw juwmaqlang'anda, Ehu saqshılarg'a ha'm a'skerbasılarg'a: «İshke kirip, olardı o'ltirin', birde birewi qashıp ketpesin», – dedi. Olar ha'mmeni qılıshtan o'tkizip, denelerin sırtqa ılaqtırdı. Keyin Baaldın' butxanasının' ishki bo'lmesine kirdi+. 26Butxanadan Baalg'a arnalg'an kiyeli taslardı alıp shıg'ıp, olardı o'rtep jiberdi+. 27Olar Baalg'a arnalg'an kiyeli tastı da, Baaldın' butxanasın da buzıp tasladı. Xalıq ol jerdi ha'zirgi ku'nge shekem ha'jetxana retinde paydalanıp kelmekte+.
28Solay etip, Ehu İzraildag'ı Baalg'a tabınıwshılıqtı joq qıldı. 29Degen menen, ol Nabat ulı Yarobamnın' İzraildı baslag'an gu'nalarınan, yag'nıy Beyt-El ha'm Dandag'ı altın tanalarg'a tabınıwdan bas keshpedi+.
30Jaratqan İye Ehug'a: «Menin' na'zerimde tuwrı bolg'an islerdi islegenin', Axabtın' u'y-ishine Menin' ju'regimde bolg'an ha'mme na'rseni islegenin' ushın, senin' na'silin' to'rtinshi a'wladqa deyin İzrail taxtında otıradı», – dedi+. 31Biraq Ehu İzraildın' Qudayı Jaratqan İyenin' nızamı boyınsha ju'riwge shın ju'rekten ha'reket etpedi. Ol İzraildı gu'nag'a baslag'an Yarobamnın' gu'nalarınan waz keshpedi.
32Sol ku'nleri Jaratqan İye İzrail jerlerin bo'leklep, qısqarta basladı. Aram patshası Xazael barlıq İzrail aymaqlarında izraillılardı jen'ip bardı+. 33Ol İordan da'ryasının' shıg'ısındag'ı Gad, Ruben ha'm Menashshe urıwlarına tiyisli bolg'an pu'tkil Gilad jerin, Arnon sayının' boyındag'ı Aroerden Giladqa ha'm Bashang'a deyingi jerlerdi basıp aldı+.
34Ehudın' qalg'an isleri ha'm ol islegen barlıq isler, onın' erlikleri İzrail patshalarının' jılnama kitabında jazılg'an.
35Ehu o'lip, ata-babalarına qosıldı ha'm onı Samariyada jerledi. Onın' ornına ulı Ehoaxaz patsha boldı. 36Ehu Samariyada İzrail u'stinen jigirma segiz jıl patshalıq etken edi.
111•Yahuda patshası Axaziyanın' anası Ataliya ulının' o'ltirilgenin esitkende, patsha tuqımınan bolg'anlardın' ha'mmesin qırıp taslawdı sheshti+. 2Biraq patsha İoramnın' qızı, Axaziyanın' qarındası Ehosheba Axaziya ulı İoashtı patshanın' o'ltiriliwi kerek bolg'an ulları arasınan alıp qashıp, ta'rbiyashısı menen birge jatatug'ın bo'lmege jasırıp tasladı. Onı Ataliyadan jasırıp, o'limnen aman alıp qaldı. 3Ataliya el u'stinen patshalıq etip turg'anda, bala Jaratqan İyenin' İbadatxanasında o'z ta'rbiyashısı menen altı jıl jasırın tu'rde jasadı.
4Jetinshi jılı ruwxaniy Ehoyada karlı saqshılar* menen saray saqshılarının' ju'zbasılarına adam jiberip, olardı o'z janına, Jaratqan İyenin' İbadatxanasına aldırdı. Sol jerde bul adamlar menen kelisim du'zip, olarg'a ant ishkizgennen son', olarg'a patshanın' ulın ko'rsetti. 5Keyin Ehoyada olarg'a buyrıq berip, bılay dedi: «Sizler bılay isleysizler: Shabbat ku'ni xızmetke kelgenin'izde, u'shten birin'iz patshanın' sarayın qorg'aysız+. 6U'shten birin'iz Sur da'rwazasın, al qalg'an u'shten birin'iz saray saqshılarının' artındag'ı da'rwazanı qorg'aysız. Usılayınsha saraydı qorg'aysız. 7Shabbat ku'ni xızmetten shıqqan basqa eki topar saqshıların'ızdın' ha'mmesi Jaratqan İyenin' İbadatxanasının' janında patshanı qorg'aydı.
8Ha'r bir adam quralların qolg'a alıp, patshanı qorshap tursın, kim de kim sapqa jaqınlassa, ol o'ltirilsin. Patsha ishke kirgende de, shıqqanda da onın' janında bolın'lar».
9Ju'zbasılar ruwxaniy Ehoyadanın' ha'mme buyrıqların orınladı. Ha'r bir ju'zbası Shabbat ku'ni xızmetke tu'setug'ın ha'm xızmetten shıg'atug'ın o'zinin' qol astındag'ı adamların alıp, ruwxaniy Ehoyadag'a keldi. 10Ruwxaniy Jaratqan İyenin' İbadatxanasındag'ı patsha Dawıttan qalg'an nayza ha'm qalqanlardı ju'zbasılarg'a tarattı+. 11Patshanı qorg'aw ushın İbadatxananın' qublasınan arqasına deyin, qurbanlıq orınnın' ha'm İbadatxananın' a'tirapına qurallı saqshılar qoyıldı. 12Ehoyada patshanın' ulı İoashtı sırtqa alıp shıg'ıp, basına taj kiygizdi, qolına patshalıq nızamların berip, onı patsha dep ja'riyaladı. Onı maylap, patsha etip qoydı, al xalıq qol shappatlap: «Jasasın patsha!» – dep qıshqırıstı+.
13Ataliya saqshılardın' ha'm xalıqtın' baqırısqan dawısların esitip, Jaratqan İyenin' İbadatxanasındag'ı jıynalg'an xalıqtın' janına keldi. 14Qarasa, da'stu'r boyınsha patsha Jaratqan İyenin' İbadatxanasının' kireberisindegi o'renin' janında, al a'skerbasılar ha'm ka'rnayshılar onın' a'tirapında turg'an eken. Al pu'tkil u'lke xalqı bolsa, quwanısh penen ka'rnay shalıp turg'an eken. Sonda Ataliya kiyimlerin jırtıp: «Qıyanet, qıyanet!» – dep baqırdı+.
15Ruwxaniy Ehoyada Ataliyanın' Jaratqan İyenin' İbadatxanasında o'ltiriliwin qa'lemedi. Sonlıqtan ju'zbasılarg'a: «Mına hayaldı bul jerden alıp shıg'ın'lar. Og'an ergenlerdi qılıshtan o'tkizin'ler», – dep buwrıq berdi. 16Ataliya tutıp alındı ha'm saraydın' At da'rwazasına* a'kelinip, sol jerde o'ltirildi+.
17Xalıqtın' Jaratqan İyenin' xalqı bolıwı ushın, Ehoyada patsha, xalıq ha'm Jaratqan İye arasında kelisim du'zdi. Ol patsha menen xalıq arasında da kelisim du'zdi. 18U'lke xalqı Baaldın' butxanasına barıp, onı qıyrattı. Ondag'ı qurbanlıq orındı ha'm mu'sinlerdi buzıp tasladı, al Baaldın' ruwxaniyi Mattandı qurbanlıq orınlardın' aldında o'ltirdi. Ruwxaniy Ehoyada Jaratqan İyenin' İbadatxanasına qarawıllar qoydı+. 19Keyin ol ju'zbasılardı, karlı saqshılardı, saray saqshıların ha'm pu'tkil u'lke xalqın ertip, patshanı Jaratqan İyenin' İbadatxanasınan alıp shıqtı. Onı saqshılar da'rwazasının' jolı arqalı sarayg'a alıp keldi ha'm ol patshalar taxtına otırdı. 20Pu'tkil u'lke xalqı shadlıqqa bo'lenip, qala tınıshlanıp qaldı. Sebebi Ataliya patsha sarayında qılısh penen o'ltirilgen edi. 21İoash taxtqa otırg'anda jeti jasta edi.
121•İzrail patshası Ehudın' patshalıg'ının' jetinshi jılında, İoash Yahudag'a patsha boldı ha'm Erusalimde qırıq jıl patshalıq etti. Onın' anası beer-shebalı bolıp, atı Sibiya edi. 2İoash ruwxaniy Ehoyadanın' ko'zinin' tirisinde Jaratqan İyenin' na'zerinde tuwrı bolg'an islerdi isledi. O'ytkeni ruwxaniy Ehoyada og'an jol ko'rsetetug'ın edi. 3Biraq sıyınıw orınları joq qılınbadı ha'm xalıq ele sol orınlarda qurbanlıqlar berip, tu'tetkiler tu'tetetug'ın edi+.
4Sonda İoash ruwxaniylerge bılay dedi: «Jaratqan İyenin' İbadatxanasına arnap alıp kelingen barlıq gu'misti: dizim boyınsha jıynalg'an jan salıg'ın ha'm Jaratqan İyenin' İbadatxanasına wa'de boyınsha berilgen yamasa erkli tu'rde berilgen gu'mislerdi toplan'. 5Bul gu'mislerdi ruwxaniyler qaznashılardan qabıl etip alsın ha'm olardı İbadatxananın' buzılg'an jerleri bolsa, sol jerlerdi on'lawg'a sarplasın».
6Biraq İoashtın' patshalıg'ının' jigirma u'shinshi jılında da ruwxaniyler İbadatxananın' buzılg'an jerlerin ele on'lamag'an edi. 7Sonlıqtan patsha İoash ruwxaniy Ehoyadanı ha'm basqa ruwxaniylerdi shaqırıp, olarg'a bılay dedi: «Ne ushın İbadatxananın' buzılg'an jerlerin on'lamay atırsızlar? Endigiden bılay qaznashılardan gu'mis almay, olardı İbadatxananın' buzılg'an jerlerin on'law ushın berin'ler». 8Ruwxaniyler xalıqtan gu'mis almawg'a ha'm İbadatxananın' buzılg'an jerlerin on'lawg'a qatnaspawg'a ırazı boldı.
9Ruwxaniy Ehoyada bir qutı alıp, onın' qaqpag'ının' u'stin testi de, qutını Jaratqan İyenin' İbadatxanasının' kirer awzındag'ı qurbanlıq orınnın' on' jag'ına qoydı. Bosag'adag'ı qadag'alawshı ruwxaniyler Jaratqan İyenin' İbadatxanasına alıp kelingen ha'mme gu'mislerdi qutıg'a salıp turdı+. 10Qutıg'a ko'p gu'mis jıyılg'anın ko'rgende, patshanın' xatkeri menen bas ruwxaniy kelip, Jaratqan İyenin' İbadatxanasına tu'sken gu'mislerdi qaltalap, ta'rezige tartıp o'lshedi. 11O'lshengen gu'mislerdi Jaratqan İyenin' İbadatxanasının' islerin ju'rgiziw ushın qoyılg'an adamlarg'a berdi. Olar bul gu'mislerdi Jaratqan İyenin' İbadatxanasında islep atırg'an ustalarg'a, qurılısshılarg'a, 12o'riwshilerge ha'm tas jonıwshılarg'a to'ledi. Ja'ne de, Jaratqan İyenin' İbadatxanasın on'law ushın ag'ash, jonılg'an taslar satıp alıwg'a ha'm on'law ushın kerek bolg'an basqa da zatlarg'a sarplandı. 13Biraq Jaratqan İyenin' İbadatxanasında jıynalg'an gu'misten İbadatxana ushın gu'mis qırmalar, pilik keskishler, qan sebetug'ın tabaqlar, ka'rnaylar ha'm altın yamasa gu'mis buyımlar islewde jumsalmadı. 14Sebebi bul gu'misler tek jumısshılarg'a to'lenip, İbadatxana du'zetiwge sarplandı. 15Jumısshılarg'a to'lew ushın gu'mis berilgen adamlardan hesh qanday esap talap etilmedi. Sebebi olar hadal isleytug'ın edi+. 16Ayıp ha'm gu'na qurbanlıg'ı ushın berilgen gu'misler Jaratqan İyenin' İbadatxanasına alıp kelinbedi, olar ruwxaniylerge tiyisli edi+.
17Sol waqıtta Aram patshası Xazael Gat qalasına hu'jim jasap, onı basıp aldı. Keyin ol Erusalimge hu'jim jasawg'a qarar etti+. 18Biraq Yahuda patshası İoash o'z ata-babaları bolg'an Yahuda patshaları Ehoshafattın', İoramnın', Axaziyanın' ha'm o'zinin' Jaratqan İyege atag'an muxaddes sıylarının' ha'mmesin, Jaratqan İyenin' İbadatxanasınan ha'm patsha sarayının' qaznasınan tabılg'an barlıq altınlardı Aram patshası Xazaelge jiberdi. Sonda Xazael de Erusalimnen shegindi+.
19İoashtın' basqa isleri ha'm ol islegen barlıq isler Yahuda patshalarının' jılnama kitabında jazılg'an. 20İoashtın' xızmetshileri qozg'alan' ko'terip, og'an qarsı til biriktirdi ha'm onı Sillag'a baratug'ın jolda, Beyt-Milloda o'ltirdi+. 21İoashtı o'ltirgen xızmetshileri Shimeat ulı İozabad ha'm Shomer ulı Ehozabad edi. İoash o'lip, ol Dawıttın' qalasına, ata-babalarının' janına qoyıldı. Onın' ornına ulı Amasiya patsha boldı.
131Yahuda patshası Axaziya ulı İoashtın' patshalıg'ının' jigirma u'shinshi jılında, Ehu ulı Ehoaxaz Samariyada İzrailg'a patsha boldı ha'm on jeti jıl patshalıq etti+. 2Ehoaxaz Jaratqan İyenin' na'zerinde jaman bolg'an islerdi isledi ha'm İzraildı gu'nag'a baslag'an Nabat ulı Yarobamnın' gu'naların dawam etip, olardan bas tartpadı+. 3Sol sebepli Jaratqan İyenin' İzrailg'a g'a'zebi qaynap, olardı uzaq waqıt Aram patshası Xazaeldin' ha'm onın' ulı Ben-Hadadtın' qolına berip qoydı+. 4Sonda Ehoaxaz Jaratqan İyege jalbarındı ha'm Jaratqan İye onı esitti. Sebebi Ol Aram patshasının' izraillılardı qalay ayawsız ezip atırg'anın ko'rip turg'an edi+. 5Solay etip Jaratqan İye izraillılarg'a bir qutqarıwshını jiberdi ha'm izraillılar aram xalqının' qol astınan qutılıp, burıng'ıday o'z u'ylerinde qa'wipsiz jasay basladı+. 6Degen menen, olar Yarobamnın' u'y-ishinin' İzraildı baslag'an gu'nalarınan bas tartpay, onı dawam etti ha'm kiyeli ag'ashı da Samariyada tura berdi+.
7Ehoaxazdın' eliw atlısı, on sawash arbası ha'm on mın' piyada a'skeri qaldı. O'ytkeni Aram patshası olardı qırıp, ku'lin ko'kke suwırg'an edi. 8Ehoaxazdın' qalg'an isleri, ol islegen barlıq isler ha'm onın' qaharmanlıqları İzrail patshalarının' jılnama kitabında jazılg'an. 9Ehoaxaz o'lip, ata-babalarına qosıldı ha'm onı Samariyag'a jerledi. Onın' ornına ulı Ehoash patsha boldı.
10Yahuda patshası İoashtın' patshalıg'ının' otız jetinshi jılında, Ehoaxaz ulı Ehoash Samariyada İzrailg'a patsha boldı ha'm on altı jıl patshalıq etti. 11Ol Jaratqan İyenin' na'zerinde jaman bolg'an islerdi islep, Nabat ulı Yarobamnın' İzraildı baslag'an gu'nalarınan ju'z burmay, sol gu'nalardı dawam etti+. 12Ehoashtın' basqa isleri, ol islegen barlıq isler ha'm Yahuda patshası Amasiya menen urısqanda ko'rsetken qaharmanlıqları İzrail patshalarının' jılnama kitabında jazılg'an+. 13Ehoash o'lip, ata-babalarına qosıldı ha'm Samariyada İzrail patshalarının' janına jerlendi. Onın' taxtına ulı Yarobam otırdı.
14Elisha dawasız kesellikke shalındı. İzrail patshası Ehoash onı ko'riwge barıp: «A'kem, a'kem, İzraildın' arbası ha'm atlıları!» – dep jıladı+. 15Elisha og'an: «Qolın'a oq jay menen oqlardı al», – dedi. Patsha oq jay menen oqlardı aldı. 16Elisha: «Oq jaydı ker», – dedi. Patsha oq jaydı kerdi. Sonda Elisha qolların patshanın' qolları u'stine qoyıp: 17«Shıg'ıs ta'reptegi aynanı ash», – dedi. Patsha aynanı ashtı. Elisha: «Oqtı at», – dedi. Ol attı. Elisha og'an: «Bul oq – Aram u'stinen seni jen'iske eristiretug'ın Jaratqan İyenin' jen'is og'ı. Sen Afekte olardı tolıg'ı menen joq qılasan'», – dedi+. 18Son'ınan: «Oqlardı al», – dedi. Patsha oqlardı alg'anda, Elisha og'an: «Oqlardı jerge ur», – dedi. Patsha oqlardı u'sh ret jerge urdı da, toqtap qaldı. 19Qudaydın' adamının' bug'an ashıwı kelip: «Bes-altı ret urıwın' kerek edi. Sonda aramlılardı tolıg'ı menen jen'gen bolar edin'. Endi aramlılardı tek u'sh ret g'ana jen'e alasan'», – dedi.
20Elisha o'lip, jerlendi. Ha'r jılı ba'ha'rde Moab basqınshıları İzrailg'a keletug'ın edi. 21Bir ku'ni izraillılar bir o'lini jerlep atırg'anda basqınshılardı ko'rip qaldı ha'm o'lini Elishanın' go'rine ılaqtırıp qashtı. O'li dene Elishanın' su'yeklerine tiygende tirilip, ayaqqa turdı.
22Aram patshası Xazael Ehoaxazdın' patshalıg'ı da'wirinde izraillılarg'a zulımlıq etip keldi+. 23Biraq Jaratqan İye İbrayım, Isaq ha'm Yaqıp penen du'zgen kelisimine go're, izraillılarg'a miyrim-sha'pa'a't ko'rsetti ha'm rehim etip, olarg'a ju'z burdı. Olardı joq qılıwdı qa'lemedi ha'm bu'ginge deyin O'z da'rgayınan quwıp jibermedi.
24Aram patshası Xazael o'lip, ornına ulı Ben-Hadad patsha boldı. 25İzrail patshası Ehoash a'kesi Ehoaxazdın' patshalıg'ı da'wirinde qoldan bergen qalalardı Xazaeldin' ulı Ben-Hadadtan qaytarıp aldı. Ehoash onı u'sh ret jen'iliske ushıratıp, İzrail qalalarına qayta iyelik etti+.