text:
Yosif Stalin
Yosif Stalin (Orıssha, tolıq : Иocиф BиccapиoHoBич CTaлиH, tuwılg'anda ДжyraшBили (Dzhugashvili), Gruzinshe: იოსებ ჯუღაშვილი (Ioseb Jughashvili); (18 dekabr, 1878 – 5 mart, 1953) Kommunist diktator Ioseb Jugashvilidin' qabıl etken atı. Ol Vladimir Leninnen keyingi Sovet hu'kimetinin' ekinshi siyasiy basshısı bolg'an. Ol totalitar basshı bolg'an ha'm tariyxta ju'da' belgili. Ol millionlap adamlardın' o'ltiriliwine sebepshi bolg'an. Ol kommunizmnin' basqasha tu'ri Stalinizmdi baslag'an.
Stalin ekinshi du'nya ju'zlik urıstan aldın Gitler menen birge islesken ha'm 1939-jılı olar ekewi Polshanı basıp alıw ha'm o'zleri arasında ekige bo'lisiw haqqında pitim du'zgen. Usılay etip ekinshi du'nya ju'zlik urıs baslang'an.
Keyinirek, 1941-jılı, Gitler Stalinge qarsı shıg'adı ha'm SSSRdı basıp alıw ushın hu'jim jasag'an. Bunnan keyin, SSSR Germaniyanı qıyratıw ushın Antigitlerlik koalitsiya menen islese basladı. Aqırı Germaniya jen'iledi, biraq urıs dawamında SSSR basqa ma'mleketlerge salıstırg'anda adam sanı boyınsha en' ko'p jog'altıwg'a ushırag'an edi.
Ekinshi du'nya ju'zlik urıs juwmaqlang'anda, Sovet armiyası ko'plegen Evropa ma'mleketlerin: Polsha, Chexoslovakiya, Vengriya ha'm Germaniyanın' bir bo'limin iyelep, bul ma'mleketlerde kommunizm qura basladı.
Stalin o'limine shekem Sovet hu'kimetin basqarıwdı dawam ettirdi. Stalin ma'mlekettin' waqıt ha'm energiaysın qural jaraqqa, ko'likke ha'm qurallı ku'shke qaratıp, militarizatsiyanı baslag'an. Bug'an erisiwde Stalinnin' en' a'hmiyetli usılı bul Amerikadan yadro quralı jasırın mag'lıwmatların urlap, o'zlerinin' bombasın islep shıg'ıwı boldı. Usı sebepli Salqın urıs baslanadı ha'm ol 1990-jılı SSSRdın' ıdırawına shekem dawam etedi.
Stalin 1953-jılı insulttan qaytıs boldı. Onnan keyin Sovet hu'kimetin Nikita Xrushev dawam ettirdi.


c: text/html

text:
Böyek yefäk yulı
Böyek yefäk yulı (qıtayça 絲綢之路, qazaqça Жiбek жoлы, qırğızça yлyy жибek жoлy, üzbäkçä Buyuk Ipak Yo'li / Бyюk Ипak йўли, farsı جاده ابریشم, ğäräpçä طريق الحرير, hindi रेशम मार्ग) - borınğı zamanda häm urta ğasırlarda Könçığış Aziä häm Urta diñgez buyı illären totaştırğan kärwan yulı.
Berençe çiratta Qıtaydan yefäk çığaru maqsatı belän qullanılğan.
II ğasırda b.e.q. yul ütkärelgän, Sian töbägennän, Lançjou aşa Dünxuan' qädär, soñraq ayırıla: tönyaq yulı - Turfan, Pamir tawları, Färğana häm qazaqlar dalaları aşa, könyaq yulı - Taqla-Maqan çüle, Yarkend, Pamir, Baktriä, Parfiä, Hindstan, Yaqın Könçığış aşa Urta diñgezgä qädär barğan.
İstilax alman geografı Pixthofen tarafınnan 1977 yılda kertelgän.
VIII-X ğasırda Şäreq belän säwdä yaña säwdä-xärbi üzäklären buldırğan: İdel buyı Bolğarı, Xäzär Qağanlığı, Urıs Qağanlığı.
Tatar-mongol buysındıruları näticäsendä qüät Altın Urda däwläte barlıqqa kilgännän soñ tatar xannarı säwdä yulların yaqlıylar häm üsterälär.
Altın Urda bulğan çorda Könçığış belän säwdä çäçäk ata, zur säwdä tatar şähärläre tiz üsälär: Saray-Bärkä, Ükäk, Gölstan, Bolğar, Qazan, Xacitarxan, İske-Seber, Alabuğa, Baqçasaray, Qafa, Sarısu, Çallı, Solxat, Tömän (Çınğı Tura), Altın Urda könyaq öleşendä: Ürgäneç, Säwran, Utrar, Cänd, Sığnaq.
Böyek yefäk yulı zur ähämiätenä iä bulğan: yul aşa yaña texnologiälär taralğan.
Ädäbiät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- CTaHoBлeHиe Beлиkoro шëлkoBoro пyTи B cиcTeMe TpaHcциBилизaциoHHoro BзaиMoдeйcTBия HapoдoB EBpaзии
- ЭkoHoMичeckaя иcTopия: xpecToMaTия пoд peдakциeй A. Д. KyзbMичeBa и C. K. HиkиTиHoй
- MaMлeBa Л. A. CTaHoBлeHиe Beлиkoro шëлkoBoro пyTи B cиcTeMe TpaHcциBилизaциoHHoro BзaиMoдeйcTBия HapoдoB EBpaзии // Vita Antiqua. 1999. № 2. C. 53—61.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
İlhaq etilgen Qırımda koronavirus ile hasta dört adam ağır alda reanimatsiyada yata. Bunı mayıs 19-ında Rusiye nezaretindeki Qırım sağlıq naziriniñ müavini Anton Lâsovskiy COVID-19 ştabınıñ oturışında aytıp berdi.
"1013 adam evlerinde dinamik nezaret altındadır, hastahanelerde ise 258 adam yata. Observatorlarda 692 adam buluna. COVID-19 tedaviylemesi içün açılğan hastahanelerniñ bölüklerinde 178 adam buluna, olarnıñ dörtü reanimatsiyada ağır alda yata", - dedi Lâsovskiy.
Onıñ aytqanına köre, "ağır" hastalardan üçü 7-nci Aqmescit hastahanesindeler, daa birisi - Kezlev hastahanesinde.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov bildiregenine köre, işğal etilgen Qırımda keçken künü 4 yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Böylece, Qırımda 298 koronavirus hastası qayd etildi. 25-i çetelden, 31-i qomşu Rusiye regionlarından keldi, 9 adam vefat etti. Aqyarda - 139 COVID-19 adisesi qayd etildi, eki adam öldi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Oktâbrniñ 14-nde işğal altındaki Qırımda yarımadada rusiyeli küç hadimleriniñ repressiyalarına qarşı yapqan bir kişilik piketleri içün tutulıp alınğan iştirakçiler, politsiya tarafından serbest bıraqıldı. Bu aqta Facebook ta «Qırım birdemligi» bildirmekte.
Böylece, Aqmescit, Canköy, Kefe, İslâm-Terekte tutulıp alınğan piket iştirakçileri serbest bıraqılğanı aqqında belli oldı.
Faaller yañartqan malümatqa köre, bütün kün devamında rusiyeli küç hadimleri Qırımda bir kişilik pikette iştirak etken 34 kişini tutıp alğan. Bu arada da bu areketler qanunğa zıt kelgen şekilde yapılğan (tutlğan kişilerge olarnıñ aq uquqları aqqında malümat berilmegen, advokat qullanma aqqı tanılmağan, zorbalıqnen parmaq izleri alınğan), dep qayd ete«Qırım birdemligi»niñ temsilcileri.
Tutulğan faaller politsiya hadimleriniñ aqsız areketleri ve aq-uquqları bozulğanı aqqında şikâyetler yaza, dep bildire faaller ve qırımlı advokat Rustem Kâmilev.
Oktâbrniñ 14, cumaertesi künü, Rusiye işğal etken bütün Qırım boyunca, yarımadada rusiyeli küç hadimleriniñ, husussan qırımtatarları, Qırım musulmanlarına yapılğan repressiyalarına qarşı bir kişilik piketlerge onlarnen insan çıqqan edi. «Qırım birdemligi»niñ malümatına binaen, piketlerde 100-den ziyade insan iştirak etken, 30-dan ziyadesi tutulıp politiya idarelerine alıp ketilgen.
Rusiyeli küç idareleri bu hususta er angi bir açıq izaat bermedi.
Qırım Rusiye nezaretine keçkenden soñ, FSB yarımadada muntazam surette tintüvler keçire, jurnalist, faaller, cemaat erbapları sorğulay, qırımtatar vatandaşları tutulıp ala. Uquq qorçalayıcılar bunı «farqlı tüşüngenlerge qarşı küreş» dep tanıy.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımnıñ baş-nazirniñ birindij muavini Rustam Temirgaliyevniñ sözlerine köre, bu künleri 200 biñ Qırım ihtiyarı nefaqanı rusiye rublesinde almaqtalar. Belli ki, Qırım ve Aqyarda umumen 600 biñ nefaqacı yaşay.
Sermiya endi Rusiye Federatsiyasınıñ Nefaqa Fondu tarafından yarımada esabına keçirildi. Qırım.Aqiqat-ge Qırımnıñ Nefaqa Fondunda: «Qırımda nefaqalarnı martnıñ 24-nde berip başladılar. Qartlar mart içün para alalar. Para tolusınen berilecek», – dep añlattılar.
Nefaqanen bağlı mevzu etrafında daa tavsilâtlı izaatlardan bu yerde vazgeçip, trubkanı qoydılar.
Malüm ki, şimdiki vaqıtta nefaqalarnı qırım lılarğa «Ukrpoçta» vastasınen bereler. Evelden paranı bank kartalarından alğan ihtiyarlarğa poçta bölüklerine muracaat etmege rica eteler.
«Ukrpoçta»dan paranı evde alğan qartlar içün iç bir şey deñişmedi. Olarğa aqçanı öyle de evge ketireler. Amma, er keske degil. Ekseriyeti daa keçken aftadan berli beklep otura.
Rusiye Federatsiyasınıñ Nefaqa fondu yalıñız 200 biñ nefaqacı Obyasiçün paranı keçirgen olsa, bu vaziyetni añlatmaq qolay. Demek, daa 400 biñ nefaqacı parasını ekinci tranşnıñ keçirilüvini bekleycekler. Sermiyalarnı aprel 5 kününe qadar keçirmege vade eteler.
Ukrain banklarınıñ qabaatı yoq
Qayd etmeli ki, ukrain banklarınıñ kartlarından para alğan nefaqacılarğa bu sistema aqqında yaqın vaqıtta unutmkaq kerek olacaqtır. Mesele yalıñız ukrain banklarnıñ Qırımdaki işini toqtatğanlarınen bağlı degil. Krım.Realii mühbiri evelden nefaqalarnen oğraşqan birden bir qaç bank ile bağlandı. Qırımlılar kartlarında olğan nefaqa paralarını qullana bileceklermi sualni berdik. Er yerde aynı cevap yañğıradı: «Bank özünden özü nefaqalarnı bermey, o yalıñız Ukraina Nefaqa fondu taqsim etken paranı keçire. Er şey oña bağlı. Aqça kelse, biz elbette onı qırımlılarğa keçiredejkmiz».
Şimdi ise, Ukraina içtimaiy siyaseti naziri Lüdmila Denisovanıñ sözlerini hatırlayıq, keçken afta o, müessise Qırımğa içtimaiy ihtiyaclarğa belgilengen 27 biñ million grivnanı «Qırımda devlet hazine idaresiniñ esapları tehnik sebeplerden qapalı olğanı sebebinden» yollap olamağanını bildirdi.
Problema çezilmese, ukrain nefaqaları qırımlılarğa ne naqitnen, ne de bank kartlarınen kelip yetecek.
Böyleliknen, qırımlı nefaqacılar kartlarınen qullanmağa devam etmeleri içün Rusiye Nefaqa fonduna ukrain banklarınen añlaşmalar tizmek kerek. Ukrain tarfı bunen bağlı iç bir informatsiya almadı.
Rusiyeden «qoşma» para qayda?
Daa bir müim noqta, nefaqalarnıñ miqdarınen bağlı. Qırımnıñ Rusiyege qoşulması mevzusında «Referendum» arfesinde yerli memurlar Rusiye standartlarını Qırımda ömürge keçirmege vade etken ediler. Yani aylıq, nefaqa, içtimaiy yardım sermiyalar artmaq kerek edi. Amma, şimdilik bu sözde qalmaqta, bu ise, nefaqacılar arasında işançsızlıq doğura.
Ukrain nefaqalarını yalıñız rublege çevireler. Ve atta, Qırım işğalinden evel olğan kurstan daa az 1 grivnâ içün 3,8 ruble bereler.
Ukraina seviyesindeki nefaqalarnı, amma rusiye rublesindeki nefaqa paralarnı qırımlılar yılnıñ soñuna qadar alacağına oşay. Bunı Rusiye Federatsiyası Nefaqa fondunıñ idare yolbaşçısı Anton Drozdov bildirdi. Martnıñ 25-nde o, «Qırım Cumhuriyeti Devlet Şurasınıñ» reisi Vladimir Konstantinovnen Aqmescitte körüşken edi.
«Tahminen 500 biñ Qırım nefaqacılarnıñ parası ağımdaki seneniñ dekabr 1 kününe qadar ğayrıdan resmiyleştirilecek», – dedi Anton Drozdov.
Mezkür vaqıtqa qadar Qırımnıñ nefaqa sistemasını Rusiye qanunlarına ve tehnik hususiyetlerine uyğunlaştıracaqlar, bundan sebep kene de nefaqalarnıñ artmasını közde tutulmaydır.
Çarşembe künü üyleden soñ, Aqmescitniñ poçta bölükleriniñ ekseriyetinde ilânlar peyda oldı, nefaqa paralarnıñ vaqtınca keçirilüvi ve berilüvi «tehnik sebeplerden toqtatılacaq».


text:
Rusiye işğal etken Qırım bütün dünyanen beraber COVID-19 koronavirus yuqunçı pandemiyasınıñ zayıflamasını bekley. Berilgen malümat güzel haberlernen quvandırmay: dünyada hastalanğanlarnıñ sayısı kün-künden arta.
Karantin şaraitlerinde insan angi telükege oğraması mümkün, emotsional sağlıq nasıl qorunacaq ve maneviy al ve immunitet arasında bağ barmı – Qırım.Aqiqat Radiosınıñ intervyüsında içtimaiy psiholog, «Novoye vremâ» jurnalisti Olga Duhniç tarif etti.
– Er vaqıt yañı haberler kele: hasta sayısı, vefat sayısı… Böyle haberler olğanda emotsional muvazeneti nasıl saqlanmalı?
Er bir sağlam insan belli bir müddet devamında telâşlanacaqOlga Duhniç
– İlk evelâ şunı añlamaq kerek ki, menfiy aqibetleri olacaq beklenmegen bir vaziyetke ruhiye alışacaq. Uyğunlaşuv – bir kereklik esnas degil. Bir şey bilgende, bu fikirge birden alışmayıq. Meselâ, evge keldik, televizor baqtıq ya da saytta oqudıq, koronavirus peyda olğanını ögrendik ve ayttıq: «Koronavirus yaramay bir şey. Endi bilem, raatım». Ruhiye böyle çalışmay. Er bir sağlam insan belli bir müddet devamında telâşlanacaq, emin olmaycaq, bir şey añlap olamaycaq. Normal bir şey. Böyle vaziyetlerde başqaca tüşünmemiz mümkün degil. İnsannıñ ruhiyesi pek uyğundır. Bir qaç kün keçer, bu fikirge alışırmız.
– Bunı nasıl doğru yapmalımız?
– Telâşnı yeñmege yardım etken ilk şey – malümat almaqtır. Telâşlanğanda bir malümat saibi olğanımıznı er vaqıt is etmeymiz. Bir şeyni tez yapmağa, çapmağa, bir şekilde areket etmege isteymiz. Bu çoqtan berli içimizde bar: insan areket etip cevap bermege alıştı. Amma iç olmağanda bir saniyege tınçlanmasaq, ne yapacağımıznı añlamasaq, pek çoq qıymıldaycaqmız. Qorqu, telâş, duyğu, qasevet normal bir şey olğanını qabul etmelimiz.
Er bir insannıñ yahşı malümat menbasını saylaması pek müimdirOlga Duhniç
Ekinciden, olıp keçkenler aqqında malümatnı nasıl alacağımıznı añlamalımız. Er bir insannıñ yahşı malümat menbasını saylaması pek müimdir. Bu belli olmağan linkler yollanılğan Viberdeki «qomşu gruppası» ve Viberdeki «mektep sınıfı» ya da «bala bağçasındaki ana-babalar gruppası» olmamalı. Bu malümat menbaları doğru degil. Teşkerilgen saytlarnı baqıñız: malümat agentlikleri, haber agentlikleri, yahşı tefsirleri olğan cemaat-siyasiy saytları. Ukrainanıñ baş sanitar ekimi er kün matbuat brifingini keçire. Ukrainadaki vaziyetni raat ve uyğun bir şekilde añlata. Rusiyede de aynısı bardır.
Algoritm belli olmalı: «Özüni yaramay is etsem, ne yapa bilem?». Koronavirus yuqunçınıñ alâmetlerini bilip, plan tizmeli. İnsan oğrağan vaziyetke köre plan yapmalı. Angi telefonlar vastasınen bağlanacaq, özüniñ ve yaqınlarınıñ angi alâmetlerine diqqat ayıracaq, koronavirusnen hastalansam, meni nasıl berecekler. Böyle malümatnı qıdırmaq müim ola.
Üçünciden, profilaktika degen şey. Dünya memleketleriniñ çoqusı ihtiyac olmağanda evden çıqmamağa tevsiye ete. Evde olsañız, telükesizliktesiñiz. Bu şeylerden özüni tınçlandırıp başlamaq kerek. Bular uyğunlaşmağa yardım ete. Beklenmegen bir vaziyette özüñiz ve qorantañıznen bağlı neni kontrol etmege çareñiz bar, angilerini ise kontrol etip olamağanıñıznı añlamaq müimdir. Dünyadaki pandemiya toqtatıluvını kontrol etmege çareñiz barmı? Yoq. Özüni izolâtsiya etseñiz, qararnıñ bir parçası ola bilesiñiz. Ana-babañız, qartlarıñıznı tüşünip, azıq, ilâc almağa yardım ete bilesiñiz. Yani bütün konstruktiv areketler telâşnı eksilte. Ruhiyeñiz dünyada olğanlarğa uyğunlaşqance neler kontroliñiz altında, neler olmağanını ayırmaq pek müim.
– Psihologik keyf ve immunitet arasında bağ barmı?
Uzviyet ruhiyeniñ büyük qasevetlerine cevap bere, hastalandıq dep tüşüne bilemizOlga Duhniç
– Ruhiye, ne yazıq ki, ya da kene yahşı, uzviyetimizniñ işine tesir ete bile. Pek çoq tüşüngen insan belli alâmetlerni is etip başlar. Meselâ, psihologik edebiyatta yalan hamilelik kibi bir şey bar. Qadın ağır ayaqlı olğanını tüşünse, bunı pek istese, qarnı ösip başlay. Bu hucur bir şey, amma fiziologik faaliyetniñ psihologik determinatsiyası dep adlandırıla. Qadın yüklü olmasa da, ağır ayaqlı kibi körüne. Uzviyet ruhiyeniñ büyük qasevetlerine cevap bere, hastalandıq dep tüşüne bilemiz. Bu isbatlanğan şeyler. Şunıñ içün telâşlanıp, alâmetlerni tapmaq, buña inanmaq – yaramay bir şey, kimsege tevsiye etmeyim.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.
– Alğan malümatnı ayırmaq kerekmi?
– Er bir insannıñ öz, şahsiy, malümat ihtiyacı bardır. Unutmamaq kerek ki, bu malümatnı ayırmaq kerek. 24/7 rejiminde informatsion alanda olsañız, sıñırlarnı coyarsıñız: inanğan malümatıñız ve aqlıñız yeriñizde olsañız, şübheñizni doğuracaq malümatnı ayırıp olamazsıñız. Aqşam üstü malümat haritasını baqmaq mümkün, aqşam üstü baş sanitar ekiminiñ aytqanlarını baqmaq mümkün, prezident sıfatı tınçlandırsa, onı diñlemek mümkün. Amma jurnalist olmasañız ve toqtamayıp malümat alsañız, «nişanıñız bozula bile».
(Metinni Artem Laptiyev azırladı)
Katerina Nekreçaya, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ prodüseri, alıp barıcı ve mahsus leyhalarnıñ müellifi


text:
Vasiliy II
Vasiliy II Tyomnıy (Suqır) - (10.3.1415, Mäskäw - 27.3.1462, şunda uq), Mäskäw böyek kenäze (1425 yıldan). Kenäz Vasiliy I neñ ulı. 1417 yılda, abıyları wafatınnan soñ, Mäskäw kenäzlege täxetenä waris bulıp qala.
TarixYзrәpTү
Vasiliy II baliğ bulğançı, däwlät belän anası Sofia, mitropolit Fotiy, boyar İ.D. Vsevolojskiy h.b. idärä itä.
Täxet öçen köräşYзrәpTү
Vasiliy II täxetkä utırğannan soñ ozaq yıllar däwamında (1425-53) böyek kenäz täxete öçen üzara köräş bara: Galitsiä kenäze Yüriy Dmitrieviç, anıñ ulları Vasiliy Kosoy häm Dmitriy Şemyaqa üz östenleklären däğwalıylar. Vasiliy II gä ber ük waqıtta Litva häm Altın Urda basımına qarşı da köräşergä turı kilä.
Suğış ciñelüläreYзrәpTү
1437 yılda Altın Urda täxetennän quılğan Oluğ Möxämmäd xan kenäzlekneñ çik buyındağı Biläw qalasında tuqtalğaç, Vasiliy II aña qarşı 40 meñlek ğäskär cibärä, ul ğäskär tar-mar itelä ( Biläw yanındağı suğış ).
Oluğ Möxämmäd ulı Mäxmüd xan köçlärenä qarşı toru da uñışsız tämamlana - Suzdal' yanındağı suğışta (1445) Vasiliy II ğäskäre ciñelä, kenäz üze yaralana häm qulğa alına (Suzdal' yanındağı suğış).
Zur külämdä yolım aqçası tüläw häm Tuqtamış xan zamanında atasına birelgän Xankirmän bilämäsen qaytaru şartı belän azat itelä. Mondıy kileşü boyarlar arasında qänäğätsezlek tudıra.
Fetnä häm suqıraytuYзrәpTү
Şunnan faydalanıp, kenäz D. Şemyaka 1446 yılda fetnä oyıştıra, Vasiliy II ne äsir itä häm suqırayta (Vasiliy IIneñ «Tyomnıy» quşamatı şul waqiğağa bäyle).
Şul yılnıñ dekaberendä Vasiliy II, Mäskäw boyarlarına häm Qazan xanlığı yärdämenä tayanıp, qabat üz täxetenä utıra, D. Şemyaka yaqlı köçlärne tar-mar itä.
Eçke säyäsätYзrәpTү
Üz idäräçelegen nığıtu çaraların kürä başlıy, kenäzlekneñ wağraq udel bilämälären yuqqa çığara, berläşterä. Tübän Novgorod kenäzlegen häm öleşçä Yarıslaw kenäzlege bilämäsen üz kenäzlegenä quşuğa ireşä. Könçığıştağı Vyatka, Perm häm Tönyaq-könçığış Peçora cirbilämälären yawlaw suğışları alıp bara.
Salım tüläw tärtiben barlıq kenäzlek bilämälärendä bertörle itep üzgärtä, salım tüläwçelärneñ san isäben, ixtimal, cir bilämäläreneñ külämen dä, sanawnı ütkärtä. Vasiliy II idärä itkändä feodallarğa cir bilämäläre büläk itep birü oçraqları kimetelä.
Cirne berketü, krästiännärneñ küçenep yörüen çikläw çaraları kürelä. Tatar feodallarına rus kenäzlegendä ayırım cir bilämälär (udel cirläre) birelä. Vasiliy II idärä itkändä Qasıym xanlığı barlıqqa kiterelä. Vasiliy II Novgorodqa berniçä märtäbä yaw belän bara (1441, 1456, 1460 h.b.), 1458 yılda Noqrat ciren, şul isäptän Noqrat tatarların (Ar yağı bäkläre bilämäsen) Mäskäwgä buysındıra.
Monı da qarağızYзrәpTү
Tışqı sıltamalarYзrәpTү
- Bolğar däwläte
- tatarile.org. Vasiliy II(үлe cылTaMa)
- ЗиMиH A.A. BиTязb Ha pacпyTbe. ФeoдaлbHaя BoйHa B Poccии XV B. M.,1991.


text:
Rusiye nezaretindeki Yalta memuriyetiniñ qurulışında deñişmeler oldı, olarğa köre, şeer başınıñ qabarcılıqqa qarşı cinayetlerge qarşı yardımcıları bölügi yaratıldı. Bundan ğayrı şeer memuriyetiniñ başınıñ matbuat kâtibi vazifesi peyda oldı. Bu deñişmelerni fevralniñ 12-sinde Yalta şeer şurası qabul etti, dep bildirile şeer memuriyetiniñ saytında.
"Kurort ve turizm boyunca bölük yerine departament yaratılacaq, sanayı, naqliyat ve alâqa bölüginiñ adını naqliyat ve alâqa bölügine deñiştirecekler", - dedi sessiyada Yalta başı İvan Imgrunt.
Daa evel Yaltada kurort ve turizm boyunca bölükniñ yañı reberi tayinlengeni aqqında bildirildi. Bu vazifeni Krasnodar ülkesinden Maksim Drovetskiy becere.
Keçken yıl mayıs ayında Yalta şeeriniñ rusiyeli şurası İvan İmrguntnı Yalta memuriyet başınıñ muavini rutbesine tayinledi.
Şeer memuriyetiniñ başı Aleksey Çelpanov bildirgeni kibi, İmgrunt sekiz yıl Rusiye prokuraturasında çalıştı ve 17 yıl devamında qomşu Rusiyede Krasnodar ülkesinde idareciliknen oğraştı.
Çelpanov, namzetniñ yuridik tasili bar olğanını da qayd etti.
İmgrunt özü şeer şurasınıñ toplaşuvında, 2018 senesi fevralde oña qarşı cinaiy dava açılğanını aytıp berdi, amma 2018 senesi dekabrde cinayetçilik olmağanından sebep o qapatıldı.


text:
İşğal etilgen Qırımda sağlıq saqlav «naziri» Aleksandr Baharev istifağa çıqtı.
Bunı cumaaqşamı künü, noyabr 6-da, Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov bildirdi, – dep haber ete Qırımnıñ öz başına ilân etilgen ükümet «ruporı» Krıminform saytı.
İstifa sebepleri aydınlatılmay.
Bundan evel Aksönov işğal etilgen Qırımda sağlıq saqlav saasındaki işlernen memnün olmağanını bildirgen edi. «Teşkerüvler» neticesinde «baş nazir» Semaşko adına hastahanesiniñ baş ekimini işten boşatmağa talap etti.
Aksönovnıñ zanınca, Qırımdaki devlet hastahaneleriniñ reberleri «donatma ve ilâclarnıñ satın alınmasını suniy alda toqtatalar».
2014 senesi mart 16-da Qırımda ve Aqyar şeerinde yarımada statusı aqqında «referendum» olıp keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qabul etti. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne de Amerika Qoşma Ştatları işbu rey berüvni tanıp, Qırım Rusiye işğaliniñ altında olğanını aytalar.


text:
Qırımdaki Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimi Qırım advokatları Emil Kürbedinov ve Edem Semedlâyevniñ ofisinden çıqarılğan tehnikalarını qaytarmağa vade etti. Advokatlarnıñ sorğusı ötkerilmeycektir. Bunı Radio Svoboda jurnalisti Anton Naumlük Facebook saifesinde bildirdi.
«Edem Semedlâyev ve Emil Kürbedinovnıñ sorğusı bugün olmaycaq. E Merkeziniñ hadimi ofislerinden alınğan tehnika mevzusında soraştıracağını bildirip, onı qaytarmağa vade etti. Yarın», – dep yazdı Naumlük.
Fevral 15-de Emil Kürbedinov ve Edem Semedlâyev Qırımdaki Rusiye Ekstremizm ile küreş merkezinden celpname aldılar.
Advokatlar «E Merkezine» angi iş boyunca çağırılğanını bilmey edi. Yanvar 26 künü Rusiye silâlı hızmetleri Emil Kürbedinovnıñ ofisi ve evinde tintüv keçirdiler. Tintüv devamında bütün tehnika alınğan edi.
Advokat Emil Kürbedinov yanvar 26 künü Bağçasarayda Rusiyeniñ silâlı hızmetleri tarafından yaqalandı. O qırımtatar faali Seyran Saliyevniñ evine, adliyeviy yardım bermek içün kete edi. Aqmescitniñ Demiryol rayon mahkemesi advokat Emil Kürbedinovnı Memuriy qanun bozuvları Kodeksiniñ 20.3 maddesi (Natsist timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayışı) boyunca qabaatlı olaraq tanıdı ve 10 künge apis etti. Bunıñ sebebi – Kürbedinov «Vkontakte» saifesinde 2013 senesi Aqmescitte «Hizb ut-Tahrir» mitingi aqqında yazını paylaşqanı oldı.
Kürbedinov siyasiy davalarnı baqqan eñ eyi Qırım advokatlarından birisidir. O ve zenaatdaşları apiske alınmasını advokat faaliyetine keder etmek ıntıluvı olaraq tanıylar.


text:
Sudaqta Rusiye mahsus hızmetleri rayon meclisiniñ reisi İlver Ametovnıñ evinde tintüv keçirdiler. Bu aqta o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Özüm yanıqlarnen hastahanede yatam. Telefon ettiler, tintüv ile kelgenlerini bildirdiler. Saba saat yedilerde edi ve şimdi, ğaliba, bitirgenler», – dey o.
Tintüv tafsilâtlarını Ametov şimdilik bilmey, amma kelgenler ziyaret maqsadını bildirmediler.
«Rayon Meclisiniñ reisi olam, işimden memnün degiller, ğaliba», – dep şaqa etti o.
Ametovnıñ sözlerine köre, qadınlar ve dört ufaq balası olğan evine tintüv vaqtında bir kimseni kirsetmediler. «İnsanlar evniñ yanında toplandı, turıp bekley ediler, kimseni kirsetmediler. Ne qıdırğanlarını bilmeyim», – dey Sudaq rayon meclisiniñ başı.
İlver Ametov evinde gaz qazannıñ patlavı neticesinde olğan yanıqları ile hastahenede yata. Patlav yarımada yarıqsız qalğanından soñ yüz berdi.
Qırım uquq qoruyıcı organlarınıñ tintüv aqqında izaatları daa yoq.
Noyabr 30 künü Qırımda İçki rayon regional meclisiniñ reisi Rustem Mennanov, İslâm-Terek regional meclisiniñ reisi Ekrem Abdulvatovnıñ evlerinde tintüv keçirildi.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Nariman Celâl Abdulvatovnıñ evinde tintüv Herson vilâyetinde elektrik tiremeleriniñ patlavı ile bağlı olğanını qayd eti.
Bu aqta da Qırım uquq qoruyıcı organları bir şey aytmay.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qazan ayında basqa öñirlerge qarağanda eñ köp sırqat tirkelgen Almatıda 9 mıñğa juıq adamnıñ taldauınan koronavirus anıqtalğan, tağı 170 şaqtı adamğa ..
Qazaqstanda koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı tağı 1,9 mıñğa artıp, jalpı esebi 1 mln 15 mıñnan astı. Qazan ayında 52,5 mıñ na..
Qazaqstanda koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı tağı 1,8 mıñğa artıp, jalpı esebi 1 mln 13 mıñnan astı. Qazan ayında 50 mıñnan a..
Qazaqstan azamattarın mamır ayında jetkizilui tiis bolğan Pfizer vakcinasımen uaqıtında qamtamasız ete almay, jospardıñ bwzıluına jauaptı şeneunik tä..
Braziliya prezidenti Jari Bolsonaru pandemiyağa qarsı küres jauapkerşiline tartıluı mümkin. Mwnday wsınıstı Senattıñ arnay komiteti alğa qoydı. 11 ad..


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev Kiyevde Almaniya kantsleri Angela Merkel ile körüşti. O, Qırımda üküm sürgen vaziyet ve qırımtatarlarnıñ alı aqqında laf etti. Bunı Qırım haber agentligi bildire.
Körüşüv 45 daqqa devam etti. Cemilevniñ sözlerine köre, o, Qırım meselesi unutıla bile kibi fikirni seslendirdi. Amma kantsler bu mesele müim olğanında işandırdı.
Cemilevniñ aytqanına köre, körüşüvde Ukrainağa 500 million yevro miqdarında berilecek yardım aqqında da söz yürsetildi. Bu sermiya Donetsk ve Lugansknıñ ğayrıdan tiklenüvinesarf etilecek.
Angela Merkelniñ Petro Poroşenko ve 5 ukrain şeerleriniñ yolbaşçıları ile körüşüvi Kiyevde avgustnıñ 23-de olıp keçti.


text:
Rusiye Tış işler nazirligi Qırımğa halqara işbirlikniñ inkişafına yardım etmege söz bere. Bu aqta Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov ile körüşüvde bildirdi.
Nazirlikniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, cumaaqşamı künü, oktâbr 8-de, Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov ile körüşüvi keçti.
«Subet devamında Qırım Cumhuriyetiniñ halqara ve tış iqtisadiy alâqaları boyunca fikirleri ile paylaştılar. Sergey Lavrov dey ki, Tış işler nazirligi ileride de cumhuriyetke ecnebiy şerikleri ile işbirlik inkişafına qol tutacaqtır», – denile beyanatta.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi fevral 20 künü işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası bu tarihnı yarımada işğaliniñ başlanuvı künü olaraq ilân etti.


text:
Rusiye işğal etken Qırımda Docudays halqara insan aqları vesiqalı kino festivaliniñ programmasından vesiqalı levhalar kösterilmekte. Bunı Kreml kontrol etken Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırım Cumhuriyetindeki festival programmasında GBU RK «Krımskiy kinomediatsentr» 14 levhanı numayış ete. Festival programmasınıñ levhaları Aqmescit, Ermeni Bazar, Saq, Kezlev, Bağçasaray, Yalta şeerleri, Or Qapı, Canköy, Seyitler, Saq, Bağçasaray, Aqmescit ve Curçı rayonlarınıñ medeniyet müessiselerinde ve oquv yurtlarında kösterilmektedir», – dep aytıla haberde.
Bu sene aprel ayında Kyivde Docudays UA insan aqları aqqında 13-ünci halqara vesiqalı kino festivaliniñ qapanış merasiminde Qırımnıñ siyasiy mabusı, Rusiyede mahküm etilgen kinorejissör Oleg Sentsovğa qoltutuv aktsiyası olıp keçti. Seyirciler ve jüri aktsiya vaqtında «Free Sentsov» levhalarını köterdi.
Qırım işğalinden soñ yarımadada insanlar, hususan, qırımtatarlar qaçırılmağa başladı. Rusiye kontrol etken Qırım Taqiqat komiteti «yarımadada qırımtatarlarnıñ kütleviy ğayıp olması yoq», dep israr ete.
Qırım uquq qorçalayıcı gruppası insanları Rusiye akimiyeti ve oña hızmet etkenler qaçıra bile, dep tahmin ete. Qırım akimiyeti insanlarnıñ ğayıp olmasını tanısa da, öz alâqalarını inkâr ete.


text:
Kyivniñ «Mıstetskıy arsenal» medeniyet merkezinde fevralniñ 26-ndan mayısnıñ 5-ne qadar «Qırımnıñ acayip ikâyeleri» sergisi keçecek.
Sergi fevralniñ 26-nda saat 19:00-da açılacaq, dep haber ete teşkilâtçıları.
«Kimmer, tavr, skit, yunan, got, sarmat, vizans, hazar, polovets, ceneviz ve venedikliler, osmanlı türkleri ve qırımtatarlar. Bizler yarımada ealisini şekillendirgen qadimiy halqlarnıñ izlerinden adım-adım ketmek içün sergi teşkil ettik. Hususan, Qırımnıñ Tamır qavmi qırımtatarlar aqqında daa çoq tarif etecekmiz. 15 ukrain müzeyiniñ kollektsiyasından alınğan ayrı eşyalar – skit altını, silâdan başlap zemaneviy sanat eserlerine qadar, farqlı devirlerden qalma acayip ikâyelerni tarif etecek», – dep qayd ete teşkilâtçılar.
Kefede 2018 senesi oktâbr ayında «Kefe Gülleri» qırımtatar medeniyet festivali keçirilgen edi.
Kyivde 2018 senesi oktâbrniñ 23-nde «Qırım evi yüreklerni birleştire» qırımtatar etnocazınıñ hayriye kontserti olıp keçti.


text:
Anna Axmatova
Anna Andrey qızı Axmatova, (pyc. AHHa AHдpeeBHa AxMaToBa; 1889-1966) - Urıs şiğriätneñ "Kömeş Ğasırı" şağiräse. Urıs lirik ğöref-ğädätlären däwam itterüçelärneñ berse. Lev Gumilöv anası.
Şağiräneñ yazmışı faciğäle bulğan, ul üze sörgenlektä bulmasa da, anıñ öç tuğanı: ire - böyek şağir N. Gumilev atıp üterelgän, soñğı watandaşlı ire - Punin törmädä öç tapqır utırğan, anda da ülgän, ulı - böyek tarixçı Lev Gumilöv 10 yıl artıq törmädä utırğan.
Tol xatınınıñ xäsräte Axmatovanıñ iñ mäşhür äsärendä - "Rekviem" poemasında taswirlanğan.
Axmatovanıñ änise - borınğı tatar - Äxmät xanı näselennän çıqqan. Ätise qızına üz familiä astında äsärläre imzalarğa tıyğan, şuña kürä yäş Anna söygän äbiseneñ - Axmatova familiäsen alğan häm soñraq danlağan.
Tormıştan faktlar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 17 yäşendä ata-babalarınıñ familiäsen alğan
- Böyek Watan suğışı waqıtında Çistay şähärendä yäşi
- Ğabdulla Tuqay, Musa Cälil äsärlären Urıs telenä tärcemä itä.
- Әлифбa бyeHчa шәxecләp
- 23 июHb kөHHe TyraHHap
- 1889 eлдa TyraHHap
- Oдeccaдa TyraHHap
- Pycия иMпepияceHдә TyraHHap
- 5 MapT kөHHe BaфaTлap
- 1966 eлдa BaфaTлap
- Mәckәү өлkәceHдә BaфaTлap
- CCPБдa BaфaTлap
- Pyc шarыйpbләpe
- Tapac ШeBчeHko иceMeHдәre KиeB Mилли yHиBepcиTeTыH TәMaMлayчылap
- XaTыH-kыз шarыйpbләp
- XaTыH-kыз TәpҗeMәчeләp


text:
Tünevin Qırımda 15 yanğın oldı, olardan üçü - mesken yerlerde. Bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi bildirdi.
"Tünevin Qırım Cumhuriyetinde 15 yanğın söndürildi, olardan 3-ü - mesken yerlerde, 2-si mesken olmağan yerlerde ve daa 10-u - bu çöplük ve quru ösümliklerniñ yanmasıdır. FVN-niñ malümatına köre, yılnıñ başından berli 2156 yanğın oldı, olardan 1400-ü - quru ösümlik ve çöplük yanmasınen bağlı yanğınlar", - denile beyanatta.
Hatırlatamız, Qırımda iyül 13-14 Qırımnıñ ğarbiy ve şarqiy rayonlarında fevqulâde yanğın telükesi qalacaq.
İyülniñ 3-nde Rusiye kontrolindeki Aqyar şeer yolbaşçısı vazifelerini eda etken Mihail Razvojayev orman ziyaretleri yasağını 21 künge uzattı.
Daa evel Qırımda iyülniñ 5-nden 8-ne qadar fevqulâde yanğın telükesi aqqında tenbilegen ediler.


text:
Dünya sağlıq teşkilâtı Qıtaydan tarqalğan koronavirusnı dünya miqyasındaki fevqulâde vaziyet dep ilân etti, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Dünya sağlıq teşkilâtınıñ baş müdiri Tedros Adganom Gebreyesusnıñ aytqanına köre, Qıtay tışında 18 memlekette 98 koronavirus hastası qayd etildi. Aynı vaqıtta, Qıtaydan ğayrı, koronavirustan ölgenler aqqında malümat yoq.
Yanvarniñ 30-nda saba virusqa oğrağan 170 insannıñ ölüm aqqında malümat tasdıqlandı.
Yaqında qayd etilgen virus büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.
Daa evel Moğolistan ve Qırğızistan Qıtay sıñırını qapattı, dep bildirdi. Özbekistan, Qazahistan ve Turkmenistan sıñırdaki kontrolni quvetleştirdi. Rusiye işğal etken Qırım ve Aqyarda koronavirus telükesi tarqalğanı içün tevsiyeler çıqarıldı.


text:
Taqiqat neticeleri OBSEge bildirilecek, denile prezident saytında.
Devlet başı İgor Kornelükniñ ölümi sebebinden öz taziyelerini bildirdi.
«Olğan malümatqa köre, iyün 17 künü Lugansk civarında Metallist qasabasınıñ rayonında terroristler ukrain askerlerine ücüm ete ediler. Arbiyler qarşılıqnı kösterdi. Neticede 10-dan ziyade terrorist elâk oldı», – denile beyanatta.
Umumrusiye devlet tele ve radioyayınlav şirketi mühbiri İgor Kornelük Lugansk vilâyetiniñ Metallist qasabasınıñ rayonında minaatıcı atış neticesinde elâk olğanı aqqında haber bergen edi. Kornelükniñ çıqaruv taqımına kirgen ses operatorı Anton Voloşinniñ taqdiri belgisiz. Olğan malümatkh köre, jurnalist boyeviklerniñ blokpostı yanında elâk oldı.
Arbiy-siyasiy taqiqat merkeziniñ yolbaşçısı Dmıtro Tımçuk Rusiye jurnalistleri Ukrainağa qanunsız sürette kirgenini ve terroristik taqımlarınıñ birisine yardım köstergenini qayd etti.
Rusiye taqiqat komiteti Kornelükniñ vefatı boyunca iş açtı.


text:
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov ve yarımada sakinleri içün teşkil etilecek teleköpürniñ merkeziy meydançıqları Aqmescitte ve Kezlev civarındaki Zaozörnoyede olacaq. Yañılıqlardan daa birisi, efirge imkânları sıñırlı olğan insanlarnıñ qoşulması içün yayınnı surdo tercime ile keçirecekler.
Bunı Qırım «akimiyeti»niñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırım Cumhuriyeti başına suallerni tek «Qırım» teleradiokompaniyasınıñ studiyasına davet etilgen musafirler ve matduat vastalarınıñ temsilcileri degil de, Sergey Aksönov canlı yayında subetleşecek insanlar da qoya bilecekler», – denile deyanatta.
Teleköpürni iyül 30 künü saat 19:30 «Qırım» telekanalınıñ studiyasında keçirecekler. Mında Aksönov ilk sefer qırımlılarnıñ suallerine canlı yayında cevap berecek.
Suallerni red@c-inform.info adresi boyunca ya da «Krımskoye vremya», «Krımskiye izvestiya », «Krımskaya pravda», « Krımskaya gazeta», «Krımskiy telegraf», «Argumentı i faktı. Krım», «Rossiyskaya Gazeta» neşirlerine, em: «RİA Novosti», «İnterfaks», İTAR-TASS haber agentliklerine yollamağa teklif eteler.
Neticede eñ meraqlı ve aktual sualler Sergey Aksönovğa «Canlı subet» yayınınıñ efirinde berilecek.
«Nazirler şurası»nda Aksönovnıñ qırımlılar ile bu kibi subeti ileride adetiy olacağını bildirdiler.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ apiste qaluv müddetini üç ayğa uzattı. Arsen Abhairov, Eskender Abdulganiyev ve Rustem Emiruseinov dekabrniñ 13-ne qadar tahqiqat izolâtorında qalacaqlar, dep bildire «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi.
İmaye tarafı IV Jeneva şartnamesine esaslandı, çünki «halqara uquq devlet uquqından üstündir». Bundan ğayrı, mabüslerniñ qabaatını isbatlaycaq deliller kösterilmedi. Faqat mahkeme dava mabüslerini SİZOda qaldırmağa qarar aldı, çünki «azatlıqta mabüsler dava delillerini yoq ete, şaatlarnı qorquza ve saqalana bile».
«İmayeniñ Jeneva şartnamesiniñ üstün olması aqqında lafları qanunımızğa zıt kele», – dep oqudı qararnı reis qadı Roman Plisko.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi (Rusiye) yanvarniñ 29-nda Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Rustem Emirüseinov, Arsen Abhairov ve Eskender Abdulganiyevniñ davası temelden baqılıp başlandı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko oktâbrniñ 27-nde Kyivde, azat etilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ muavini İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznen körüşe. Bu aqta Ukraina devleti yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti bildirmekte.
Körüşüv saat 16da Bankovaya soqağı, 11de adresinde yerleşken Ukraina prezidentiniñ memuriyeti binasında keçirilmesi planlaştırıla edi, lâkin biraz keççe başlandı.
İşğal altındaki Qırımda mahküm etilgen qırımtatar milliy areketiniñ liderleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov oktâbrniñ 25-nde teslim etildi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko oktâbrniñ 25-nde, Türkiye Cunhuriyetiniñ prezidenti Recep Tayyip Erdoğannı Qırımda mahküm etilgen qırımtatar milliy areketiniñ liderleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnıñ azat etilmesinde ğayret köstergeni içün teşekkür bildirdi.
Bunıñ arfesinde Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan Ankarada, azat etilgen qırımtatar halqınıñ liderleri olğan İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznen körüşti.
Oktâbrniñ 27-si künü, saba azat etilgen qırımtatar milliy areketiniñ liderleri olğan İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoz uçaqnen Ukrainağa uçmaları içün Ankara ava limanından ozğarıldı.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi sentâbrniñ 27-nde Umerovnı eki yıllıq yaşav tarzındaki koloniyada qalmasına üküm etip, eki yıl devamında açıq faaliyetnen oğraşması ve kütleviy haber vastalarında çıqış yapmasını yasaqlanğan edi. Umerov kutleviy surette separatizmge çağırmaqta qabaatlanğan edi. Onıñ özü oña qarşı qozğatılğan cinaiy iş siyasiy renk taşığanını aytqan edi.
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygoznı 8 yıllık koloniya cezasına mahküm etken edi. O, 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqaru Şurası binasınıñ ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulıp alınğan edi. Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti Çiygoznı kutleviy nizamsızlıqlar teşkil etmekte qabaatlay.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi dekabrniñ 16-nda Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» eki mabüsi Bilâl Adilov ve Raim Ayvazovnıñ imayesi bergen şikâyetlerini qanaatlendirmedi.
Böylece olar 2020 senesi fevralniñ 15-ne qadar Aqmescit SİZOsında qalacaqlar, dep bildire «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi.
Qayd etilgenine köre, mahkeme oturışuvında mahkümler olarğa qarşı IV Jeneva şartnamesi qullanılmasını talap etti. Advokat Rustem Kâmilev bu davanıñ siyasiy sebepleri bar, dep bildirdi.
«Bu oyunnı köstermek içün mındasıñız. Yiplerinden tartılğan qoqla kibisiñiz. Qararıñız endi azır. Sizden bir şey istemeyim, maña qarşı bu davanı qanunsız dep sayam», – dep ayttı oturışuvda Raim Ayvazov.
Bilâl Adilov aytqan sözünde Ukraina vatandaşı olğanına ve Rusiye pasportını 2014 senesiniñ adise-vaqialarından soñ almağa mecbur olğanına esaslandı. İmaye tarafınıñ delillerine baqmadan, muracaat red etildi, dep bildire aq qorçalayıcılar.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Mezkür dava boyunca 25 qırımtatarı qabaatlana, 23-ü Rostov-na-Donu, Taganrog ve Şahtı SİZOlarına çıqarıldı. Raim Ayvazov Aqmescit SİZOsında tutula, daa bir kişi – Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi işğal altındaki Qırımda Rusiye silâsını esaplav ve talil işi bite, dep bildire.
Bu aqta müessise reberi Anton Korınevıç LB.ua intervyüsında ayttı.
«Eñ yaqın vaqıtta bu malümatnı derc etip, bu meseleni devlet akimiyeti organlarınen ve halqara ortaqlarımıznen laf etecekmiz, dep tüşünem. Meselâ, (Rusiye – QA) Qara deñiz flotunıñ gemilerinde «Kalibr» qanat raketaları bar, yarımadada «Bal», «Bastion» yalı raketa kompleksleri tura, «İskanderler» aqqında aytıla. Bu malümat halqara ortaqlarımızğa berilgen soñ sanktsiyalar ve basqı erte ya da keç fayda ketirecek, dep ümüt etecekmiz», – dedi Korınevıç.
2019 senesi küzde işğal etilgen Qırımda Rusiye arbiyleriniñ sayısı 31,5 biñ oldı, biñge yaqın tehnika, hususan tank, zırhlı maşina, küçlü top, aviatsiya ve flot vastaları, dep bildirdi Ukraina Tış işler naziriniñ muavini Yegor Bojok. Onıñ aytqanına köre, Rusiye ordusı ve silâsınıñ sayısı 2025 senesine qadar 1,5 qat artacaq, dep beklenile.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiyeniñ insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskaltsova, açlıq tutqan ukrain rejissörı Oleg Sentsovnıñ alı “stabil”, onıñ “tedaviylev programmasını doğurttılar” dep iddia ete. Bunı Moskaltsova oktâbr 4-yünde, Sentsovnıñ baqıluv neticelerini tefsir eterek aytıp berdi.
“Sentsovnıñ alı aqqında aytqanda - o daima Yamalo-Nenetsk bölgesi koloniyasınıñ apis ekimleri ve sade ekimlerniñ nezareti astında bulunmaqta. Soñki baqıluv bir qaç kün evel yapıldı, tedaviylev programması biraz doğurtılğan edi”, - Moskaltsovanıñ sözlerinden yaza “İnterfaks”.
Rusiye ombudsmeniniñ malümatına köre, “Sentsov ğıdalı qarışmalarnı damar içine ve toz sıfatında başqa ğıdalı qarışmalarnı da ala”.
“Ekimler, onıñ alı stabil dep sayalar. Men bu malümatnı Yamalo-Nenetsk muhtar bölgesindeki vekâletlimizden, koloniya başlığından er kün alam”, - dep qayd etti o.
Rusiye advokatı Dmitriy Dinze Ukraina rejissöri Oleg Sentsovnı koloniyada cuma künü, oktâbrniñ 5-nde, ziyaret etecek ola.
Sentâbrniñ 28-nde Sentsov «planlaştırılğan teşkerüv içün» şeer hastahanesine çıqarılğan edi. Neticede Rusiye ekimleri «tedaviylevini tüzetti», dep bildirdi Rusiyeniñ cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti.
Sentâbrniñ 11-nde Sentsovnıñ eki doğmuş qardaşı Natalya Kaplan rejissörniñ alı ket-kete fenalaşa, dep Qırım.Aqiqatqa bildirgen edi. Onıñ aytqanına köre, Sentsovnıñ qan sisteması «müim müçelerge oksigen taşımasını yapamay».
Sentsovnıñ advokatı Dmitriy Dinzeniñ bildirgenine köre, açlıq tutqan rejissör töşekten zornen tura. Onıñ aytqanına köre, ukrainalınıñ sağlığına «büyük zarar ketirildi».
Siyasiy mabüs Oleg Sentsov aqqında daa çoq malümat Qırım.Aqiqat saytında tapa bilesiñiz.
Oleg Sentsov mayısnıñ 14-nde Rusiye apishanelerinde yatqan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi talabınen müddetsiz açlıq ilan etken edi.
Sentsov ve Aleksandr Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına qalmağa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya cezası berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımay.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti. Rusiyede mahküm etilgen Oleg Sentsovnı qurtarmaq çağıruvı ile petitsiya Beyaz Saraynıñ saytında 100 biñden ziyade insan tarafından imzalandı.


text:
İstanbul-Qazan oçışları başlana
Törek hawa yulları İstanbul-Qazan oçışların qabat başlata
Turktatar.com Törek hawa yulları Rusiyäneñ qayber şähärlärenä oçqıç säfärlären qabat başlata. Alar arasında Tatarstan başqalası Qazan da bar.
Törek hawa yulları 1avgusttan başlap Rusiyä belän oçışlarnı däwam itterergä niyätläwen belderde.
Şirkätneñ internet säxifäsendä urın aluçı mäğlümatqa kürä Törek hawa yullarınıñ berençe säfärläre Mäskäw, Sankt-Peterburg, Qazan, Krasnodar, Rostov häm Soçiğa yasalaçaq.
Şul räweşle Qazan Xalıqara aêroportınıñ 3 avgusttan başlap atnada 3 säfärne qabul itüe kötelä.
Bäyläneşle xäbärlär
Çavuşoğlu qurqınıçsız transport yullarınıñ möhimlegenä basım yasadı
Törkiyä Tışqı êşlär ministrı Mäwlüt Çavuşoğlu Rusiyä-Ukraina suğışı arqasında aşlıq töyälgän tankerlarnıñ portlardan kitä almawı belän bäyle bularaq: "Daimi häm qurqınıçsız transport liniyalarınıñ ni qadär möhim buluın şuşı krizista tağın ber qat kürdek”
Şäntop: “Dönyanıñ törki däwlätlärneñ tawışına ixtıyacı bar”
Törkiyä Böyık Millät Mäclese Başlığı Mostafa Şäntop dönyanıñ törki däwlätlärneñ tawışına ixtıyac toyuın äytte
Törkiyä parlamentı başlığı Qırğızstan İlbaşı belän oçraştı
Törkiyä Böyık Millät Mäclese Başlığı Mostafa Şäntop TÜRKPA Törki telle illär parlamentariy assambleyasınıñ 11nçe ğomum şura cıyılışı öçen kitkän Qırğızstannıñ Çolpon-Ata şähärendä İlbaşı Sadır Caparov tarafınnan qabul itelde


text:
Advokat Ayder Azamatov müvekkili Ernes Ametovnı Rostov-na-Donu SİZOsında ziyaret etti. İmayeci Aleksey Ladin ise Server Zekiryayevni ziyaret etti.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi bildirgenine köre, koronavirus hastalığı pandemiyası sebebinden Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» diger mabüslerini ziyaret etip olamadılar.
«Ernes bir qarar. Elbette, pandemiya pek qasevetlendire. Apiske alınmazdan evel on eki parmaq içek problemleri bar edi. Süt mallarını aşaması kerek: qatıq, süt ve digerleri. Faqat SİZOğa bu mallarnı belli olmağan sebeplerden bermeyler», – dep tarif etti Azamatov.
İmayeciniñ aytqanına köre, Ernes Ametov esnasqa azırlanmağa devam ete ve qabaatsız olğanını mahkemede qorçalamağa niyetlene. Apis cezasını siyasiy ve diniy sebeplerden taqip dep saya.
Advokat Ladinniñ bildirgenine köre, Zekiryayevniñ «boyun ahlat tüyümleri yanğısı bar edi, amma diagnozı qoyulmadı».
«İmaye tarafı Zekiryayevniñ tibbiy tedqiqi yapılsın dep, bir qaç kere ariza yazğan edi. Ultrases talili yapıldı, Ukraina konsulı bu mesele sebebinden ziyaret etken edi», – dep bildirdi Ladin.
Server Zekiryayev onı ekim çağırıp, şimdi koronavirus yuqunçına oğrav telükesi bar olğanından bir qoşma tedqiq yapılmaycaq, dep bildirdi.
Martnıñ 19-nda İstinaf arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» yedi mabüsini apiste qaldırdı. Sekizinci mabüs Server Mustafayevniñ oturışuvı sağlıq vaziyetinden başqa vaqıtqa qaldırıldı.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
2019 senesi noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqıp başladı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımnıñ Rusiye parlamenti yerli tibbiyet hadimleri ve Rospotrebnadzor hadimleri içün iyünniñ 1-ne qadar yol imtiyazlarınıñ kirsetilüvine dair qanun leyhasını qabul etti.
Vesiqağa köre, şeer ve şeer civarındaki avtobus, trolleybus, tramvaylar bedava olacaq.
«İçtimaiy yardım iş bergenniñ vesiqası esasında kösterile», – dep aytıla haberde.
Qırımda soñki künde yañı koronavirus hastası qayd etildi, aman-aman üç biñ insan tibbiy közetüv altında buluna, beş kişi tüzeldi. Aqyarnıñ Rusiye akimiyeti, aprelniñ 6-na qadar şeerde yañı koronavirus hastaları qayd etilmedi, 1800-den çoq insan közetüv altında buluna, dep bildire.
Qırımda aprelniñ 3-nden 6-na qadar acele bir şey olmasa, evden çıqmağa yasaq etildi. Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırımda ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi kirsetildi.
Qırımda özüni tecrit etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 12-ne qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiyeniñ Rostov vilâyeti boyunca cemaat közetüv komissiyası başınıñ muavini Natalya Merkulova Rostov-na-Donudaki 5-nci SİZO-da "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ mabüsi 63 yaşındaki Servet Gaziyevni yoqlağanını bildirdi. Sağlıq alını "yaramay" kibi qıymetlendirdi ve köteklev ile bağlı vaziyet aqqında Tahqiqat komitetine muracaat etmege tevsiye etti.
Bunı Qırım.Aqiqatqa "Qırım birdemligi" cemaat birleşmesi haber etti.
Servet Gaziyevniñ tatası Svetlana Ablâmitova faallerge bildirgenine köre, o SİZO-da ağasınen laf etken ve olar ilerideki adımlarnı muzakere etkenler.
"Vaziyetni er taraflama yahşı etip baqacaqmız, çünki vaziyetni ögrenmek kerek. Men bunıñ aqqında ariza yazarım, konsul ile telefonlaşırım. Belki de beraberlikte bir şey yaparmız" dedi Merkulova.
Közetici ekspertizalar ve Tahqiqat komitetine ariza yazacaq advokatnı tapmağa tevsiye etti.
«Hizb ut-Tahrir davası» mabüsi Servet Gaziyevniñ advokatı Edem SemedlâyevTahqiqat komitetine ve Rostov vilâyetiniñ prokuraturasına (Rusiye) şikâyet ve cismaniy ve maneviy iskence faktına köre SİZO-ğa ariza yolladı.
Advokat Lilâ Gemeciniñ haber etkenine köre, Rostov-na-Donudaki 19-ncı vilâyetlerara verem hastahanesinde 61 yaşındaki qırımtatar sisâsiy mabüsi Servet Gaziyev cısmaniy zorbalıqqa oğratılğan.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu tahqiqat izolâtorında mikroinsult keçirgen Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi 61 yaşında Servet Gaziyevniñ alı eyileşmedi.
Rostov vilâyeti Rusiye İnsan aqları vekâletlisiniñ apparat reberi Vladimir NekrasovAqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Servet Gaziyevniñ sağlıq vaziyeti fenalaşqanı içün tibbiy teşkerüv keçirmek talabınen muracaat yolladı. Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Gaziyevniñ aqlarını ğayrıdan tiklemege, oña kerekli tibbiy yardım köstermege ve sağlıq vaziyeti sebebinden sıñırlav tedbirini deñiştirmege talap etti.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi bütün tutulğanlarnı apiske aldı.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi 2019 senesi martnıñ 27-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan 24 qırımtatar faalini siyasiy mabüs dep tanıdı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Napoleon Franecki | 412 Followersصورة Türkçe Ders Kitabı 4. Sınıf özgün Yayınları
| إطلع على كل التحديثات 14 صور عن türkçe ders kitabı 4. sınıf özgün yayınları
من عند 14 .المستخدمين 2021 - 2022 Yılı 4.Sınıf Türkçe Ders Kitabı (Özgün Yayınlar) pdf, 4. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Özgün Matbaacılık Yayınları, 4. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Özgün Yayınları 2022 – Forum, 4. Sınıf Özgün Yayınları Türkçe Ders Kitabı Cevapları Sayfa 48-49, 4. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Sayfa 10-11-12-13-14 Cevapları Özgün, 4. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Sayfa 206-207-208-209-210-211-212-213, Özgün Yayınları 4. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Ve Çalışma Kitabı, 4. Sınıf Özgün Yayınları Türkçe Ders Kitabı Cevapları Sayfa 161, 5. Değerlendirme Çalışmaları Etkinlik Cevapları (4. Sınıf Türkçe, 4. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Sayfa 84-85-86-87-88 Cevapları Özgün. نقوم بجمع أفضل الصور من مصادر مختلفة نشرها العديد من المستخدمين حول türkçe ders kitabı 4. sınıf özgün yayınları.


text:
Oñtüstik Qazaqstan oblıstıq «A.Qattani» meşiti wşaq apatınan qaza tapqan jauıngerlerimizdiñ otbasıları men jaqındarına qayğırıp köñil aytadı.
Üstimizdegi jıldıñ 25-jeltoqsan küni keşke uaqıt 18.55 şamamında Şımkent äuejayına 20 şaqırım jerde An-72 Wşaq atapqa wşradı. Atap saldarınan AN-72 äue kemesi ekipajınıñ 7 müşesi, 20 äskeri qızmetşi, sonıñ işinde QR WQK Şekara qızmeti direktorınıñ mindetin uaqıtşa atqaruşı, polkovnik Twrğanbek Stambekov şeyit boldı.
Osı qayğılı oqiğağa baylanıstı oblıstıq «Abdul Hamid Qattani» meşiti şeyit bolğan äskeri qızmetkerlerdiñ otbasına köñil aytıp, qayğısına ortaqtasadı.
Qazaqstan mwsılmandarı dini basqarmasınıñ
OQO boyınşa ökildiginiñ baspasöz qızmeti


text:
Energetik strategiyalar institutınıñ eksperti Yuriy Korolçuk degeni kibi, qıtaiy Ukrainadan Qırımğa elektrikniñ berilmesi toqtatılğanından soñ Rusiye yarımadanı Kubanden elektrik energiyası ile teminlemege mecbur oldı.
Bu fikirni o dekabr 16 künü Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde bildirdi.
«Areketlerimiz ile, teessüf ki, mevamım bu, tezleştirdik, Rusiyede Qırım meselelerinde radikal adımlarnıñ tarafdarı olğanlarğa pekişmege imkân berdik. Qırımnıñ muhtar elektrik teminlevine paranıñ ayırılmasını istegenlerge», – dedi o.
Salı künü, dekabr 15-de, Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kremlden Qırımğa Krasnodar diyarından energetik köpürniñ ekinci yolağınıñ berilmesi aqqında bildirdi, o yarımadağa qoşma 220 MVt energiyasını berecektir.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Dekabr 8 künü Ukraina energetik tertibatından Qırımğa bir elektrik yolağı boyunca elektrikniñ berilmesi ğayrıdan tiklendi. Amma Qırımda alâ daa ağ qazaları yüz bere.


text:
Qırım.Aqiqat radiosı «Rusiye Qırımda. 6 yıl devam etken tirenüv» marafonını başlata. O, saat 8:00-dan (Qırım saatınen 9:00-da) saat 14:00-ğa (qırımlı diñleyiciler içün 15:00-ğa qadar» devam eteldek.
Marafon Ukrainada fevralniñ 26-nda qayd etilgen Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv kününe bağışlana.
2014 senesi şu künü Qırımnıñ Yuqarı Şurası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitingi ötkerilgen edi. Miting iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarları, hususan «Rus birligi» firqasınıñ faalleri qarşı çıqtı.
Qırımda işareti olmağan Rusiye arbiyleri peyda olmazdan evel müit nasıl edi? Aqmescitte fevralniñ 26-nda neler oldı? Qırımlılar «yeşil adamçıqlarğa» nasıl yanaştı? Esas Ukrainadaki Qırım prokuraturası yarımada işğalinen bağlı adiselerni nasıl tahqiq ete? Bugün Qırımğa kimler ve ne maqsadnen bara? İşğal etilgen Qırımnıñ «halqara bağları» neden ibaret?
Bu ve diger meselelerni marafon alıp barıcıları Ukraina siyasetçileri ve memurları, jurnalist ve siyasetşınasları, aq qorçalayıcıları ve faallerinen laf etecek.
Marafon çerçivesinde fevralniñ 26-nda Kyivde olacaq ve Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy iştirak etecek Age of Crimea forumından canlı yayın da olacaq.
Yarımadada marafonnı 648 AM orta dalğalarında, Qırımnıñ şimalinda 105.9 dalğasında diñlemek mümkün, Qırım.Aqiqat saytında canlı yayın olacaq. Video Qırım.Aqiqatnıñ Facebook ve YouTube saifelerinde olacaq.


text:
Aqmescitte Salğır özeniniñ yatağında qurğaqlıq sebebinden suv qalıp başladı, «ösümlikler çoq» oldı. Bu aqta Rusiye kontrolindeki memuriyetniñ şeer hocalığı departamentiniñ yolbaşçısı Yaqub Zeytulayev «Krıminform» akimiyet tarafdarı Qırım haber resursına bildirdi.
«Suv anbarında suv az olğanı içün baqa yipek tez ve bol peyda olıp başladı, sanitar suv özenge tüşürilmey. Suv qala, ve çeçeklene», – dep ayttı Zeytulayev.
Onıñ bildirgenine köre, bu sebepten yalı kenarını ve özen yatağını temizlemek içün cedvelni tüzetmege qarar alındı.
«Aftada beş kere «Gorod» müessisesiniñ hadimleri yalı kenarından çöplük qutularını temizley, aftada üç kere yalı kenarındaki çöplük temizlene, ayda eki-üç kere yataq ösümliklerden temizlenecek», – dep qoştı Zeytulayev.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildire.
Soñki ayda Qırımnıñ suv anbarlarınıñ tolması 7,1 mln kubometr az oldı, dep qabul etti Suv hocalığı devlet komiteti.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi, Rusiye işğal etken Qırım ve Aqyarğa Şimaliy-Qırım kanalından suv berilüvi tek yarımada işğalden qurtarılğan soñ ola bile, dep hatırlattı.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Bağçasaray şeer şurası yanvar 27 künü keçirilgen toplaşuvda Bağçasaray şeer şurasınıñ reisi Sergey Kutayev, muavini Oleg Daperko, şeer memuriyetiniñ başı Yuriy Gulâyevniñ istifasını qabul etti, dep bildire Qırım akimiyetine yaqın olğan Krıminform saytı.
Neşirniñ malümatına köre, memurlar vazifelerinden öz istegi ile çıqmaq içün ariza yazğanlar.
Memurlarnıñ istifası qabul etilgeninden soñ, toplaşuvda teneffüs ilân etildi. Beklenilgeni kibi, yaqın zamanları Bağçasaray şeeriniñ yañı yolbaşçılığı teşkil etilecek.
Sergey Kutayev Bağçasaray şeer şurasınıñ reisi vazifesine sentâbr 27 künü tayinlendi. Aynı şu künü deputatlar onıñ muavini yerine Oleg Daperkonı ve Bağçasaray memuriyetiniñ başı vazifesine Yuriy Gulâyevni sayladılar.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Qırım ve Donbass işğalden azat etileceginden emin. Bunı o, Kiyevde Ulu Vatan cenkiniñ Milliy tarih müzeyinde mayıs 8-de aqşam Hatıra ve barışıq Kününe bağışlanğan tantanalı merasimlerde çıqışta bulunıp ayttı.
«Ukrainada kene barışıq olacaq. Bunıñ içün elimden kelgeni qadar yapmağa söz berem. Ve imkânsız olğan şeylerni de yapacam. Eminim, yeñermiz, çünki bizler tuvğan ukrain toprağını imaye etemiz. Donbass da işğalcilerden azat etilecek. Qırım da azat etilecek», – dep tekrarlay Poroşenkonıñ sözlerini onıñ matbuat hızmeti.
Bundan evel, Avropada natsizmni yeñüvniñ 70 yıllığına bağışlanğan Ukraina Yuqarı Radasınıñ tantanalı toplaşuvında Poroşenko Ukraina tarihnıñ sert derslerini aldı, dep qayd etti.
«Bizge Çehoslovakiyanıñ işğali ne olğanını añlatmaq kerekmey, bizde eki vilâyet qısmen işğal etildi – Donetsk ve Lugansk. Bizge Avstriyanıñ işğali ne olğanını hatırlatmaq kerekmey. Bunı bizler Qırım işğalinde kördik», – dedi o.
Bizge Avstriyanıñ işğali ne olğanını hatırlatmaq kerekmey. Bunı bizler Qırım işğalinde kördikPetro Poroşenko
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ Qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ onıñ neticelerini tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar. Ğarp Qırım Ukraina olğanını aytmağa devam ete.
Ukraina ve Ğarp Rusiyeni Donbass separatistlerine silâ ve adamlarnen yardım etkeninde qabaatlay. Moskva bu qabaatlarnı red etip, Ukraina şarqında «göñülliler» cenkleşkenini bildire.
AQŞ, Avropa Birligi ve bir sıra biger memleket Qırım işğali ve Moskvanıñ Donbass zıddiyetinde rolünden sebep Rusiyege qarşı cezalar kirsettiler.


text:
Qırım işleri boyunca Nazirlikniñ yoq etilmesi aqta mesele üç künde çezilir. TACC bildirgeni kibi, müessiseniñ şimdiki başı içün Rusiye ükümetiniñ apparatında yer azırlanılğan. «Kommersant FM» haber etkenine köre, Nazirlikni cumhuriyet memurları arasında qaparcılıq ile bağlı işlerniñ peyda oluvından sebep yoq etmege qarar aldılar.
«Qırım işleri boyunca Nazirlik bazarertesi künü yoq etile bile. Bu aqta TACC agentligine yarımada nazirler şurasında olğan qaynaq bildirdi. Agentlikniñ qaynağı şunı da qayd etti ki, Qırım işleri boyunca Nazir Oleg Savelyev Rusiye ükümeti apparatınıñ başı muavini ola bile», – denile beyanatta.
Qırımda ortağa çıqqan qaparcılıq davası yerli akimiyet ve uquq qoruyıcılar arasında açıq qarşılıqqa çevirindi. Qırım Rusiye akimiyetiniñ başı Aksenov aytqanı kibi, Qırım memurlarına qarşı cinaiy işler «Qırım itibarını tüşürmek» maqsadı ile «mahsus sımarlanğan».
Qırım işleri boyunca nazirlik 2014 senesi mart ayında Rusiye ükümeti terkibinde teşkil etildi. Nazirlik işiniñ esas neticesi – 2020 senesine qadar Qırım ve Aqyar inkişafınıñ yekâne federal programmasınıñ işlep çıqarılmasıdır.


text:
Krasnoperekopsk rayonı Voinka köyüniñ din cemiyeti reisi Şaib Suleymanovnıñ fikirince, rusiyeniñ mahsus hızmeti tarafından yapılğan tintüv - qırımtatarlar adına yollanılğan nevbetteki qorqutuv aktsiyasıdır.
Bu aqta o, Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Belki de, adamlarnı qorquzmaq içün meni obyekt olaraq seçip aldılar. Bizim köyümiz Krasnoperekopsk rayonında eñ büyüktir. Mında tahminen 400 aile yaşamaqta. Añlaşılğanına köre, bu belli bir usuldır. Başqa iç bir şeynen bağlap olamayım», - dep ayttı Suleymanov
Bunıñnen bir sırada Krasnoperekopsk rayonıñ yerli meclis reisi Saniye Ametovanıñ fikirince, tintüvniñ sebepleri Suleymanov tarafından Qırım müftisi Haci Emirali Ablayevke qarşı yapılğan izaatlar ola bile. Amma Suleymanovnıñ özü DUMKS ya da onıñ yolbaşçılarını iç bir vaqıt tenqit etmegenini bildire.
Tintüvden soñ Qırım diniy idaresiniñ müftisi Suleymanovnı körüşüvge davet etti. Körüşüv devamında oña qol tutuvnı vade etti.
Bu vaqia aqqında Qırımnıñ rus uquq qoruyıcılarnıñ bir de bir resmiy izzatı yoq.
Omon askerleri ve başqa hızmetler müslüman din cemiyeti reisi Şaib Suleymanovnıñ evine tintüv keçirmek içün mart 3 künü keldiler. Öz areketlerini olar elde etilgen malümatlarğa esaslanğanlarını añlattılar. Olarğa köre Suleymanov öz evinde terakt azırlağan 10 adamnı saqlamaqta edi.
Nevbetteki künü, mart 4 künü, Qırım müslüman idaresi rusiye uquq qoruyıcılardan böyle areketlerniñ añlatmasını rica etti.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Qıtaydıñ «Bir beldeu, bir jol» dep atalatın auqımdı jobası Aziya, Afrika, Ündi-Tınıq mwhit elderinen tartıp Europalıq Odaqqa müşe elderge deyin jetip ülgirdi. Qıtaydıñ ıqpalın arttıruğa tikeley äser etetin bwl jobağa qarsı twru üşin EO tarabı 340 milliard AQŞ dolların bölip, globaldıq investiciya jobasın qwratının mälimdedi.
Jol, temir jol, port sekildi infraqwrılımdardı jetildiruge investiciya salatın qıtaylıq joba Batıs Balqan tübegindegi Horvatiya, Grekiya sekildi EO müşeleriniñ infraqwrılımdarına aralasıp ketti. Aytalıq, Pireydegi (Grekiya) mañızdı porttıñ üşten eki böligine Cosco attı qıtaylıq kompaniya ielik etse, China Road and Bridge Corporationdep atalatın Qıtay kompaniyası Horvatiyadağı asa mañızdı köpir qwrılısın salıp şıqtı.
Osı jağdaylarğa baylanıstı EO tarabı Qıtaydıñ jahandıq jobasına balama joba äzirleuge kiristi. Qazirşe Global Gateway atalatın jobağa bölinetin qarjı kölemi twraqtandı, infraqwrılımdar men özge de nısandarğa grant negizinde emes, kepildik nemese nesie türinde berilmek. Jobanı tolıqtay senimdi brendke aynaldıru EO-nıñ bastı maqsatı bolğalı otır.
Atalmış jobamen EO demokratiyalıq mämileni, jahandıq jılınuğa qarsı küresti, sonday-aq, jahandıq densaulıq saqtau salasın damıtudı, damıp kele jatqan elderdiñ damuın twraqtandıru sekildi mañızdı nısanalardı orınday alamız dep sanaydı.
Qazir Europa Odağı jobanı jüzege asıratın «senimdi serikter» izdestirip jatır jäne kemeldi jüyesin qwru üstinde. Jemqorlıqqa, paraqorlıqqa, qarjı jılıstatu sekildi köldeneñ suıq qoldarğa qoldı bolmas üşin qarjını igerudiñ jüyesi kemel jäne talabı da qatañ boluı mümkin.
EO elderinen köri Qıtay investiciyasın alu köptegen damuşı elderge oñay, tartılğan investiiya, alğan qarjı boyınşa soñınan tüsip jatqan swrağı az. Alayda, qarız qaytpağan jağdayda Qıtay özi investiciya salğan infaqwrılımğa ielik etetin kelisimder kezdesedi. Osı arqılı Qıtay keybir elderdi qarızğa batırdı dep ayıptaluda.


text:
Ukrainağa 20 däwlät qoral cibäräçäk
Bu xaqta Amerika Quşma Ştatları saqlanu ministrı Lloyd Ostin xäbär itte
Amerika Quşma Ştatları saqlanu ministrı Lloyd Ostin 20 däwlätneñ Ukrainağa yaña qoral cibäräçägen belderüen citkerde. Ul häm AQŞ ğomumştab başlığı Mark Milley 47 ilneñ xärbi häm saqlanu wäqalätleläre belän Ukraina mäs’äläse turında söyläşü törkeme cıyılışında qatnaştı.
İke wäqalätle onlayn uzğan utırıştan soñ matbuğat ähelläre belän aralaştı.
Ministr Ostin bu cıyılışta Avstriyä, Bosniya-Gerśegovina, Kosova, Kolumbiya häm İrlandiyäneñ dä qatnaşuın äytte. Ul däwlätlärneñ Ukrainağa yärdäm mäs’äläsendä nıqlı qararda buluların assızıqladı.
“Ukrainağa östämä yärdämnär öçen şaqtıy qanäğat’länderüçe belderülär buldı. 20 däwlät aña qoral cibäräçägen xäbär itte. Bik küp il kritik däräcädä kiräkle artilleriyä yädräse, yar buyı saqlanu sistemaları, tank häm başqa köbäle texnika cibärä,”-dip söyläde Lloyd Ostin.
Ministr Ukrainanıñ yarların saqlaw öçen bu ilgä Garpun raketaları häm alarnı oçırtuçılarnı biräçägen citkergän Daniyägä, tank, raketa häm boralaq ışandırğan Çexiyägä ayırım räxmät äytte.
AQŞlı wäqalätle cıyılışta Norvegiyä, Greśiyä, Pol’şa häm İtaliyäneñ dä Ukrainağa yaña artilleriyä sistemaları häm başqa suğış kiräk-yaraqları biräçägen belderüen citkerde.
Bäyläneşle xäbärlär
Wäkillär palatası qoral qanunın qabul itte
Qanun ölgese däwlät başlığı Djo Bayden imzasına täqdim itelde


text:
Qırım paytahtında Zenaat birligi medeniyet evinde Oraza bayram munasebeti ile bayram namazı keçirildi.
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, bayram namazı saat 7:11 başlandı ve tahminen biñ insannı topladı.
Qırım musulmanları diniy idaresinde Qırımda Büyük cami olmağanı sebebinden Oraza bayram namazı er Zenaat birligi medeniyet evinde, meydanlarda ve diger binalarda keçirilgenini qayd eteler.
Bu sene bayram bazarertesi kününe keldi ve qırımlılar içün resmiy şekilde raatlıq künü oldı.
Oraza Bayram – İslâm taqviminde eki eñ büyük ve müim bayramlarından biridir. Mubarek Ramazan ayı bitkeninen Oraza Bayram qayd etile.
Bayram künü musulmanlar bayram namazına toplaşalar, eñ yahşı urba kiyeler, ananeviy yemekler pişireler, namazdan soñ bayram sofraları donatıla, er kes bir-birini hayırlay, adamlar qomşu, soy-soplarnı ziyaret eteler.
Muminler bir-birini «İd mubarak!» sözleri ile hayırlaylar. Bayram künü ve onıñ arfesinde zakât-al-fitr cıyıla. Toplanılğan para onda muhtac olğanlarğa tarqatıla.


text:
Mırza Ulug'bek
Mırza Ulıǵbek (Shaǵataysha/Parsısha: (میرزا محمد طارق بن شاه رخ (الغبیگ Mīrzā Mohammad Tāregh bin Shāhrokh (Ulugh Beg) - XV-ásirdiń kózge kóringen alımlarınan hám patshalarınan biri. Ol Temuriylerden bolǵan sháwketli patshalardıń biri Shaxruq Mırzanıń ulı Ámir Temurdiń aqlıg'ı. Haqıyqıy atı Muxammed Tarag'ay bolıp Temurdiń shıǵıs ellerine bolǵan sawashlarınıń birinde 1394-jılı 22 martta İrannıń Sultakiya qalasında tuwılǵan.
Temur sarayındag'ı da'stu'rlerge baylanıslı jas Ulıǵbek Temurdiń báybishe Saray múlk-analıqtıń tárbiyasına berilgen. Aradan bir jıl ótkennen keyin 1395-jılı óz aqlıǵın áke-sheshesine qosıp Samarqandqa jibergen.
Aradan tórt jıl ótkennen keyin 1398-jılı Samarqandtın' belgili alımı ha'm shayırı Shayx Azariy Ulug'bektin' mug'allimi sıpatında belgilenedi. Ulug'bek onnan til, a'debiyat ha'm tariyx ta'limin u'yrengen. Ol Temuriylar da'stu'rine ko're altı jasınan baslap-aq bir neshe sawashlarda qatnasqan. Yag'nıy jas ballar sawashlarda qaharmanlıq ko'rsetpese de, a'sker qorshawındag'ı arbalarda ju'rip o'z atalarının' qaharmanlıq ha'reketlerin baqlap barıwı tiyis bolg'an. Sebebi patsha bolatug'ın adamg'a o'zinin' jas waqıtlarınan baslap-aq sawash maydanların ko'zden keshiriw za'ru'r ekenligi uqtırılg'an. Usınday sebepler menen Ulug'bek altı jasınan on jas aralıg'ında Siriya (1400-1404), Qıtay (1404-1405) sawashlarında qatnasqan.
Bul arada A'mir Temur qazalanıp Maveranaxrdin' taxtın onın' aqlıqlarının' biri Xalil Sultan iyelegen edi. Bul jag'day shaxzadanın' o'z basımshılıg'ı menen bolg'anı ushında Temur a'wladları arasında u'lken kelispewshiliklerge alıp keldi.
Sonın' ushında Ulug'bek babası A'mir Temur qazalang'an ku'n 1403-jıldın' 18 fevralınan baslap tap 1409-jılı Xalil Sultan Shaxruq a'mirleri ta'repinen tutqıng'a alıng'ang'a shekem Xiratta o'z a'kesinin' panasında boldı. Xalil Sultan ha'kimliginen keyin Maveranaxr taxtı 1409-jıldın' aqırınan baslap Ulug'bekke na'sip etken edi. Bul waqıtta ol on u'sh jasar bala bolıp, sonda da A'mir Temurdin' aqlıg'ı bolg'anı ushın g'ana ma'mleketti basqarıwı kerek edi. Sonın' ushında ol ma'mleketti a'kesinin' en' jaqın adamlarının' ja'rdeminde basqardı. Sol tiykarda ol tap 1449-jıl 25-oktyabrge shekem qırıq jıl dawamında ma'mleketti basqaradı. En' son'ında o'z perzentinin' qaslıq etiwinen ashınarlı jag'dayda qaytıs bolg'an.
Ulug'bek qırıq jıl patsha bolıwına n'aramastan urıs qag'ısqa onshama kewli shappaytug'ın adam bolg'an. Sonın' ushında tariyxshılar ol haqqında orta da'rejedegi ha'kim ha'm a'wmeti onsha kelispegen sarkarda sıpatında ta'riypleydi. Biraq og'ada talantlı alım bolg'an. Sonın' ushın tariyxta onın' patshalıg'ınan ko're alımlıg'ı ko'birek tilge alınadı. O'zi patshalıq etken da'wirde ko'birek ilim ha'm pa'nge itibar bergen. Samarqandqa bir neshe ilim orayları ha'm medreseler qurg'ızg'an. Bunnan tısqarı ol talantlı astronom alım edi. Sonın' ushında Shıg'ıstag'ı en' eski astronomiyalıq observatoriyalardın' biri Samarqand qalasında sol da'wirde Ulug'bek ta'repinen saldırılg'an.
Astronomiya tarawındag'ı onın' en' ko'lemli miyneti 'Zichi jadidi Kuraganiy' (Ko'raganiydin' jan'a astronomiyalıq kestesi) 1437-jılı jazılg'an. Ekinshi en' ko'lemli miyneti tariyx ilimine bag'ıshlang'an bolıp XIII-XIV a'sirdegi mon'g'ol imperiyasın so'z etetug'ın 'Ulusiy arbayi Chingiziy' (Chingiziylardın' to'rt ulısının' tariyxı). Bul tu'rki mong'ol tariyxına bag'ıshlang'an og'ada a'jayıp kitaplardan biri bolıp, kiris bo'limi payg'ambarlar tariyxınan baslanıp, tu'rklerdin' an'ızg'a aylang'an babaları Efas ha'm Nux payg'ambarlardan baslanıp, son'ınan Tu'rk xan ha'm Shıg'ıs xan haqqında so'z baslaydı.
Birinshi bo'lim, ullı jurt, yag'nıy Mon'g'olstan menen arqa-qıtay tariyxına bag'ıshlang'an bolıp Ugedey xan (1227-1241) jıllardan baslanıp, son'ı Orday xan zamanı menen tamamlanadı.
Ekinshi bo'lim, Joshı ulısınan baslang'an Altın Orda tariyxı. Bul Orda Edil ha'm Jayıq boylarınan baslanıp Xorezm, Tu'rkstan u'lkenlerin o'z ishine alg'an. Kitaptag'ı bul ellerdin' tariyxı tap XV a'sirge shekemgi waqıyalardı so'z etedi.
U'shinshi bo'limde Elxaniylar hu'kimranlıg'ı so'z etilip eki a'sir aralıg'ındag'ı İran ha'm A'zerbayjan arasındag'ı tariyxıy waqıyalar so'z etiledi.
To'rtinshi bo'lim Shıg'atay ulısının' tariyxına bag'ıshlanıp (Qashqar, Jeti suw, Mavarunaxr ha'm Arqa Awg'anstan) xalıqlarının' mon'g'ollar qol astında bolg'an da'wirindegi tariyxı bayanlanadı.
Ulug'bek bul xanlıqlardın' tariyxın a'dewir jetik bilgen. Sonın' ushında tariyxshılar bul kitaptın' o'mir haqıyqatlıg'ınan jazılg'anlıg'ın da ta'n aladı. Mırza Ulug'bek o'z da'wirinin' ko'rnekli patshalarının' biri bolıwı menen birlikte ko'p ellerge atı jayılıp ketken alım da edi.


text:
Halıqtıñ köptigi, köp bolğanda da milliardqa jetui ülken qasiret. Iä, maldıñ, özge de jabayı hayuannıñ köp boluınan adam sanınıñ köp boluı ülken qorqınış. Sebebi, adam şekten tıs köbeygen jerde sanalı da örkenietti äreket emes, jabayı hayuannan da tömen tobırlıq, jirkenişti tirlikter jasaladı. Öytkeni, olar «men adammın, meniñ ortam adamzat qoğamı» degen gumani tüsinikti wmıtıp ketken. Olardıñ bar oyı tiri qalu üşin jantalas, qu qwlqını üşin ömir süru.
Bizdiñ negizgi maqsatımız giganttıq därejedegi tobırlıq ortanıñ psihologiyası men ömir süru formulasın zertteu emes, solar jasağan keybir öte keleñsiz is-qılıqtardı arqılı özimizdiñ kim ekenimizdi jäne kim bolu kerektigimiz jaylı özimizşe oy añdatu.
Qazir ğalamtorda qıtaylardıñ qolda baqqan itterdi basınan toqpaqtap, qılqındırıp, saqıldan qaynağan suğa salıp, toqqa soqtırıp degendey jantürşigerlik täsildermen öltirip jatqan körinisteri tarap ketti. Şala jansar itterdiñ qızıl şaqa etip, terisin sıpırğan beynesi, arı qaray tau bolıp üyilgen qızıl ala it ölikteri de körsetildi. Qızıl şaqa ölikterdiñ işinde közderin qinala aşıp, azaptanıp jatqan tirileri de bar eken. Odan soñ tışqan asırıp otırğan qıtaylardı kördik. Qolına ülken pışaq wstağan bir äyel, tordağı köp tışqannıñ işinen kez-kelgenin aladı da, ayağı men basın şauıp qana, üyip tastap jatır. Ärine, onı et ornında twtınatın bolar. Özi jey me, joq ashana arqılı klientterine jegizeme ol jağı jwmbaq...
Ündistanda Gang degen özen barın bilesizder. Düniejüzindegi eñ las özenderdiñ biri. Oğan Jaña Deli qalasınıñ 60 payızğa juıq juındı-şayındısı tögilip, qoqıstarı tastaladı. Gang özeni sol aymaqtağı ündisterdiñ auız su közi. Bir sözben aytqanda osı halıq Gangke oylarına kelgenin isteydi, siırların suaradı, özderi işedi, ölgen adamdarın örtep külin şaşadı, tipti mäyitterdi sol küyi suğa tastay saladı. Ol ol ma, osı özendi qasietti sanaytın ündister ölikter jüzip jürgen suğa top-tobımen juınadı, auızdarın şayadı t.b. (Ğalamtor jelisindegi Gang özeniniñ suretin köreñizder barlıq jayğa qanıq bolasızdar) Al, biz mümkindiginşe oqırmannıñ közin qorqıtpaytın fotolardı salıp otırmız.
Iä, qıtaylarğa it pen tışqan jeu tük emes bolar. Sebebi, olar köp, tamaq jetpeydi. Ündisterge las özendi qasietti sanau zañdı şığar, öytkeni tobır köp jerde talğam az, olarıñ nanım-senim deñgeyi de özderine say bolmaq. Biz bwl sözimiz arqılı eşbir halıqtı jamandap, senimine, tirşilik keşu jolına til tigizeyik dep otırğan joqpız. Biraq şındıq osı. Olar köp, qorşağan ortası, memleketi olardı asırauğa, basqaruğa, qadağalauğa şarasız. Jäne de, osınşa tömen deñgeyde boluı olardıñ köptiginde de emes, sol halıqqa tän tabiğatında, jaratılısında. Jaratuşı Täñir iemiz jer betindegi är halıqtı är aluan näsilmen, türmen, wltpen, tekpen, minezben, bolmıspen jaratqan.
Joğarıdağı jaylardı köñil eleginen ötkize otırıp, «qazaq patşa halıq eken ğoy, ärbir qazaq patşa eken» deysiñ eriksiz. Ärine, bwl sözde emociyalıq asıra silteu de jatqan bolar, biraq qisın osı. Täñir bizdi tabiğattıñ erkesi, serisi, tekti de taza qılıp jaratıptı. Bizdiñ özimiz ğana emes, astımızğa mingen jılqımız da ağındı sudı örley, twnığın tañdap işedi. Doñız jürip ötken jerge twlparın şaldırmaytın Han Kene babamızdıñ tektiligi qazaq halqınıñ kim ekenin däleldep twr. Bizdiñ twrmıs-saltımız, dästürimiz, tuğan-ösken ortamız taza. Bizdiñ senimimiz de aspani senim, bir Allağa, köktegi wlı jaratuşı – Täñirge senemiz. Qaydağı bir suğa, bwt pen balşıqqa tabınbaymız.
Älbette, biz özimizdi qıtaylarğa, ündisterge salıstırmaymız. Europadağı özderin örkenietti sanaytın jwrt ta bizdiñ köşpendiler örkenietiniñ janında bir päs tömen twr. Bwl ärine basqa taqırıp. Ökinişke oray, jerimizde jat el jaulauşılarınıñ tabanı tigen uaqıtta, qazaqtıñ tektik qasietine qara köleñke tüsti. Biraq, ötken iske opıq jep otıra berudiñ eş paydası joq. Biz özge eldi ğana örkenietti sanaytın jigersiz, älsiz sanadan arıluımız tiis. Biz eñ aldımen Täñir sıylağan taza ömir-saltımızdı, tektilik qasietimizdi, patşa bolmısımızdı joğalıtpauımız tiis. Bizdiñşe wlt damuınıñ, wlt biiktiginiñ, wlt tazalığınıñ kepili — onıñ jaratuşı boyına darıtqan özgeşe tabiğatı, erekşe jaratılısı. Al, ğılım-tehnika qosımşa faktor. Taza qandı, sergek oylı, mığım ruhtı halıq ğılım-tehnikanıñ şıñın qaşan da bağındıra aladı…
Iä, birdi aytıp, birge ketpey äñgimeni osı arada tüyindeyik. Qısqası, jaña Qazaqstannıñ jas wrpağı ortadan kirgen äldebireulerdiñ qwnsız, teksiz ädetterine äues bolatın wrpaq emes. Olar basqa halıqtan özgeşe, özine ğana tän taza bolmısın, patşa bolmısın izdeytini anıq. Bizdiñ wlt köp ötpey öz tamırın, tüp qazığın qayta tabadı. Sol jolğa endi tüsip kelemiz...
«The Qazaq Times»


text:
Bügin Aqordada ötken Tötenşe jağday jönindegi memlekettik komissiyanıñ otırısında prezident Toqaev birqatar mañızdı mäseleler jöninde mälimdeme jasadı..
23 naurız tüste Qazaqstannıñ densaulıq saqtau ministrligi Almatı men astanada tağı eki adamnan koronavirus anıqtalğanın habarladı. Soñğı derekti qosa ..
Jeksenbidegi mälimetter boyınşa älemde Covid-19 virusın jwqtırğandarsanı 300 mınan astı, olardıñ 13 mıñnan astamı qaza taptı. Al, aurudan ayıqqandarın..
Qırğızstanda koronavirusqa baylanıstı jeksenbiden bastap tötenşe jağday engizildi. Şeşim ötken aptada prezident Sooronbay Jeenbekovtiñ qatısuımen ötke..
22 naurızdağı jağday boyınşa, elde indet jwqtırğan 60 jağday belgili boldı. Almatı qalasında – 25 adam; Astanada – 31 adam; Qarağandı qalasında – 2 a..


text:
Fidji utrawlarında citeträw
Anıñ zurlığı - 6,1 ball
Fidji utrawlarınıñ kön’yağında 6,1 ball zurlığında cirteträw bulğan.
Amerika Quşma Ştatlarınıñ geologik tikşerenülär oyışması mäğ’lümatlarına qarağanda, zilzilä cir östennän 581 çaqrım 8 metr tiränlektä terkälgän.
Cirteträwdä ülüçelär bulıp bulmawı yäki matdi zıyan xaqında älegä mäğ’lümat yuq.
Bäyläneşle xäbärlär
Rusiyädän 25 AQŞ watandaşına sankśiya
Alar arasında AQŞ ilbaşı Djo Baydennıñ xäläl cefete häm qızı da bar
Melillada migrant kiçüendä rekordlı ülem
İspaniyanıñ Melilla şähärendä migrant kiçüe rekordlı ülemgä kiterde


text:
İnkerman ocağındaki göl şeerniñ eñ körümli yerlerinden biridir ve yerli sakinler ve turistler içün istiraat yeridir. Şaşılacaq manzaralar, temiz suv, balıqçılq ve qısqaç avı.
Ocaqnı Ekinci cian cenkinden soñra işlep çıqrıp başladılar. 1978-nci yılğa qadar uçurımnıñ qarşı tarafında yerleşken Muqaddes-Kliment manastırında, efsanege köre Muqaddes Kliment özü tarafından tapılğan bir menba bar edi. Patlatuv çalışmaları vaqtında yerastı suv aqıntıları zarar kördi, çoqraq qurudı ve ocaq tez-tez suv ile tolıp başladı. Suv seviyesi daimiydir. Şeerde suv anbarına Muqaddes Kliment ya da İnkerman gölü deyler.
Keçken sene qurğaqlıq olması sebebinden 2020 senesi noyabrniñ soñunda İnkerman ocağındaki gölden suv tulumbalap çıqarıp başladılar ve 2021 senesiniñ başında işçiler borularnı sökti. Rusiyeniñ nezaretinde olğan Aqyar şeer tasarrufat departamenti, bütün vaqıt içinde İnkerman ocağından tahminen 130 biñ metr kub suvnıñ qullanılğanını bildirdi. Bu ise Aqyarnıñ künlük qararına nisbeten az. Vodokanal işçileriniñ aytqanına köre, Qırımdaki qurğaqlıq bitken taqdirde göldeki suv seviyesi tahminen eki yıldan soñ eski alına kelecek.
Yerli sakinlerniñ, istiraat yerlerinden marum qalğanlarına dair şikâyetlerinden soñ, Aqyarnıñ Rusiye valisi Mihail Razvodayev, ocaqnıñ Qara özeninden borular ile gönderilgen suv ile toldurılacağını bildirdi.
Qırım.Aqiqat mühbiri bugün ocaq gölü nasıl körüngenini baqtı.
Aqyarnıñ suv teminatı: İnkerman ocağındaki gölden qalğanı (fotogalereya)
İnkerman ocağındaki göl şeerniñ eñ körümli yerlerinden biridir ve yerli sakinler ve turistler içün istiraat yeridir. Şaşılacaq manzaralar, temiz suv, balıqçılq ve qısqaç avı.


text:
Qazaqstan halqınıń birligi kúni merekesi búgingi tańda beybit ómir men ıntımaqqa turmıs keśip otırǵan el turǵındarı úśin ıstıq ıqılas pen dostıq nıettiń dástúri, asıǵa kúter meyramı. Bul kún — árbir qazaqstandıq úśin Otanǵa degen súyispenśilik pen patrıottıq sezimniń, azamattıq borıś pen jalpı ulttıq kelisimniń merekesi.
Jubanov ýnıversıtetiniń Stýdentter sarayında 1 mamır — Qazaqstan halıqtarınıń birligi kúnine oray «Bir śańıraq astında» merekelik śara ótti. Merekelik śara ayasında ár túrli ulttıń taǵamdarı usınıldı
Saltanattı jıındı ýnıversıtet rektorı Baýırjan Erdembekov aśıp, bilim ordasınıń ustazdarı men stýdentterin aytýlı merekemen quttıqtadı. Ýnıversıtet rektorı óz kezeginde ulttar arasındaǵı dostıqtıń qadir-qasıeti ıntımaq pen birlikte ekenin atap ótti.
Quttıqtaý rásiminen keyin halıqtar dostıǵınıń ulı meyramı merekelik koncertke ulastı. Koncert barısında ýnıversıtet stýdentteriniń orındaýlarında túrli ulttar men ulıstardıń ulttıq bıleri orındalıp, ásem ánder śırqaldı. Kórermender koncerttik baǵdarlamada ýkraın, tatar-baśqurt, korey, qazaq, ózbek, orıs ulttarınıń ónerine tánti boldı.
Sonday-aq, merekelik śara ayasında áleýmettik máseleler jáne jastar sayasatı departamentiniń jáne śetel tilderi fakýlbtetiniń uyımdastırýımen ulttıq taǵamdar kórmesi ótti.


text:
Tünevin Qırımda koronavirustan sekiz adam ölgen. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye sağlıq saqlav nazirligi haber etti.
Berilgen malümatına köre, umumen pandemiya vaqtında Qırımda bu hastalıqtan 415 adam ölgen.
"2883 adam (covid) ambulator tedaviylevde, 2831 – hastahanelerde (kovid ile pnevmoniya), 41 – observatorlarda buluna. Umumen 20 339 COVID-19 hastası qayd etildi. Qırım ve Aqyar şeerinde Rospotrebnadzornıñ bölgelerara idaresi 21 049 koranavirus hastasını qayd etti", – dep yazıla malümatta.
Dekabrniñ 19-nda, Qırımnıñ Rusiye reberi Sergey Aksönov 354 yañı koronavirus vaqiyası aqqında haber etti.
Rospotrebnadzor, Qırımda koronavirustan vefat etkenlerniñ sayısı arta, hususan 50-60 yaşlarında insanlar arasında, dep qayd ete. Vefat sayısı artmasınıñ esas menfiy sebebi – tibbiy yardım içün vaqtında muracaat etmeme ola, dep bildire müessise.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qarasuvbazarda aprel 26-da ötkerilgen tintüvlerden soñ yaqalanğan ve ilhaq etilgen Qırımdan alıp ketilgen qırımtatar iş adamı Resul Velilâyevni Moskvadaki Lefortovo tahqiqat izolâtorına (SİZO) yolladılar.
Bunı «Bizim balalar» Qırım hayriye vaqfınıñ vekili Lilâ Bucurova Facebookta yazdı.
Bucurova: «Telükesizlik hadimleri Resul Velilâyevni, aprel 26-da evinde ve bütün aqrabalarınıñ evlerinde yapılğan tintüvlerden soñ birden yanlarına alıp kettiler. Ve aynı şu gece Moskvağa, Lefortovo apishanesine yolladılar. Qırım içün bile iç de standart bir vaziyet degil. Misal içün, prokuraturanıñ sabıq Qırım vitse-premyeri Rustam Temirgaliyevni, «Oşçadbank»nıñ Qırımdaki şubesinden 100 mln hrivna ile 300-den ziyade kg altınnı hırsızlağanında nasıl etip qabaatlağanını er kes hatırlay, lâkin onı degil yalıñız tevqif etmediler, atta Qazaqstandaki Tatarstan temsilciliginiñ başlığı olmağa izin berdiler», – dep yazdı.
Onıñ aytqanına köre, Resul Velilâyev yarımadada iş adamı ve Qarasuvbazarda Cuma camini qurğan hayriyeci olaraq belli.
Lilâ Bucurova: «Ne içün (Velilâyevni Lefortovoğa yolladılar – QA)?. İnanmazsıñız! Oña ait olğan tükânda muddeti keçken azıqlar (güya) tapılğan içün. Ve er bir supermarkette, er bir yarı yertöledeki gastronomda top-top olğan bu çeşit cinayetlerni (eger olar kerçekten de olğan olsa?) baqmağa, yalıñız Moskvadaki mahkemeniñ salâhiyeti bar emiş! Resul Velilâyev içün sıñırlav tedbiri tayin etildi – 2 ay muddetine tevqif. O, Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 238-nci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca berilgen bu cezanı Lefortovoda ödeycek», – dep bildirdi.
Aprel 26 sabasında Qarasuvbazarda «Güzel» ticaret ağı ve «KrımOpt» şirketinniñ tükânlarında Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından tintüvler yapılğanı belli oldı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov qırımtatar iş adamları, hayriyeciler ve qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçileri Ali Bariyev, Asan Bariyev, Remzi Velilâyev, Resül Velilâyev, Ekrem Velilâyev, Zera Velilâyeva ve olardan ayrı yaşağan yetişken balalarınıñ evlerine Rusiye telükesizlik hadirmleriniñ tintüvler ile kelgenini bildirdi.
Çubarovnıñ malümatına köre, Rusiye telükesizlik hadimleri Resul Velilâyev ve Ali Bariyevni Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım boyunca idaresine alıp kettiler. Olarnı üç saattan ziyade sorğulağan soñ Rusiye territoriyasına alıp kettiler.
«RİA Krım»nıñ bildirgenine köre, Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım boyunca idaresinde, «al-azırda adresleri boyunca tintüvler yapılğan iş adamları ya da şirketlerge qarşı idare tarafından alıp barılğan işler yoq», dediler. Rusiyedeki «Kommersant» neşiriniñ malümatına köre, tintüvni OMON uruşmacılarnıñ yardımı ile FSB hadimleri keçirdi.
«Güzel» ticaret ağı ve «KrımOpt» şirketi iri bir iş adamı ve hayriyeci Resül Velilâyevge aitler.
İlhaqtan soñ Qırımnı aqiqatta idare etken Rusiye ukümet organları muntazam surette mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerini kütleviy şekilde tinteler.


text:
Onıñ aytqanı kibi, bayramnıñ, adet üzre, bazar künü keçirilgenine baqmadan, bu sene Hıdırlezni cumaertesi künü qayd etecekler.
«Adetimizge köre, bayramnı mayıs birinci bazar kününde qayd eteler. Amma bu sene bu kün mayıs dörtü ve ondan soñ iş künü olacağından sebep, biz Meclisniñ teşkiliy komitetiniñ toplaşuvında onı cumaertesi künü keçirmege qarar aldıq», — dep bildirdi o.
Onıñ bergen malümatına köre, tebdir saat 10-dan 18-gece devam etecektir.
«Menimce, azırlav, teşkiliy qısımlar deñişmeyip qalır», - dep işandırdı o.
Hatırlatamız, Hıdırlez tedbiri adet üzre Aqmescit-Bağçasaray yol boyundaki meydanında keçirile. Er yıl mında Qırımnıñ çeşit köşelerinden biñlerce qırımtatarlar kele.


text:
Saqlar
Saqlar (bor. farsı Sakā, yunança Eάkaι) — BEQ I meñyıllıqta Üzäk Aziädä torğan küçmä häm yarımküçmä iran telle qäbilälärneñ urtaq ataması.
Saqlar häm massagetlar skif xalıqlarınıñ könçığış törkemenä qarağannar dip sanala.
Saqlar qäbiläläre Herodot häm farsı kitaplarında telgä alına, läkin saq törkemnäre törleçä yörtelä:
- saqlar-haomavarga
- saqlar-tigrahauda (Dariy I yazması) - Tän-Şän taw itägendä yäşägännär, yış qına massagetlar belän tiñläşä.
- saqlar-paradaraya - "diñgez (yılğa) artında torğan"
- saqlar-parasugudam - "Sogdiana artında" - Sırdäryä, Amudärya yılğaları tübän ağımında torğan.
Yunannar saqlarnı "Aziä skifları" dip yörtä. Farsılar saqlarnı "qüätle ir-atlar" dip ata.
Taswir[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Fänni ädäbiät buyınça Seber, Qazaqstan, Üzäk Aziädä torğan qäbilälär saqlarğa qarağan.
Qara diñgez tönyaq yarı buyı skiflarınnan ayırmalı bularaq saqlarğa yunan yoğıntısı bulmağan.
Saqlar utraq-küçmä tormış räweşen alıp barğannar, Qazaqstanda döyä ürçetkännär.
Tarixta saqlar ike patşabikäse iseme - Zarina häm Tomiris qalğan.
İssıq qurğanında tabılğan "altın adäm" - saq patşası tantanalı kieme bulğan dip sanala.
BEQ VI-V ğasırda saqlar ber öleşe Axämenid näselennän farsı patşaları tarafınnan yawlap alınğan, xättä Marafon bäreleşendä qatnaşqan.
Saqlar Parfiä patşalığın buldıruda rol uynağan.
BEQ II ğasırda saqlar ber öleşe Hindstanğa küçengän.
Törki xalıqlar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Törki xalıqlarnıñ qayber belgeçläre qaraşları buyınça saqlar - törki xalıqlarnıñ babaları bulğannar.
Urıs belgeçläre bu qaraşqa qarşı çığa. Urıs qaraşına qarağanda eftalitlar - aq hunnar häm saqlar törki xalıqlar basımı arqasında İranğa häm Hindstanğa küçep kitkänder.
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- ГepoдoT. ИcTopия. I 153; III 93; VI 113; VII 9, 64, 96, 184; VIII 113; IX 31, 71, 113.
- Бoлbшaя CoBeTckaя ЭHциkлoпeдия
- Ckифckиe ropoдищa 1975 T. H. Bыcoцkaя
- Ckифы. ИcTopия.
- Scythian mummy shown in Germany
- Ckифckий paздeл B «Eщe oдHoй OCR-библиoTeke» 2010 eлHың 24 ceHTябpb kөHeHдә apxиBлaHraH.
- Kyлb-Oбa B пpoekTe «PekoHcTpykция» «HoBoro ГepoдoTa» 2015 eлHың 29 ceHTябpb kөHeHдә apxиBлaHraH.
- ИcTopия и kyлbTypa ckифoB.
- B. MypзиH KpaTkaя иcTopия ckифoB(үлe cылTaMa)
- BecTи.py: Ha AлTae oбHapyжeHы дpeBHeйшиe ckифckиe зaxopoHeHия, koTopыM okoлo дByx Tыcяч лeT (20.07.2011)


text:
İşğal altındaki Qırımda mahküm etilgen ve Türkiyege teslim etilgen qırımtatar milliy areketiniñ liderleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov, Rusiye prezidenti Vladimir Putinden afu etilmesini istemegen ediler. Qırım.Aqiqatqa bu aqta advokat Nikolay Polozov bildirdi.
«Ne Ahtem Çiygoz, ne de İlmi Umerov, afu etilmeleri içün rica etmegen ve bir ariza yazmağan, ya da basqa bir vesiqa imzalamağan ediler. Olar - ahlâqiy printsip ve namus uriyetlerinden de ziyade üstün olğan qırımtatar halqınıñ qaramanları, ukrain siyasiy mabüslarıdır. Olar Rusiye devletinden afu soramaq içün tiz çöktürilebilecek bir insan degiller», – dedi advokat.
İşğal altındaki Qırımda mahküm etilgen qırımtatar milliy areketiniñ liderleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov oktâbrniñ 25-nde teslim etildi.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi sentâbrniñ 27-nde Umerovnı eki yıllıq yaşav tarzındaki koloniyada qalmasına üküm etken edi. Bunıñnen beraber, Umerovğa eki yıl devamında açıq faaliyet ile oğraşması ve kütleviy haber vastalarında çıqış yapması yasaqlanğan edi. Rusiyeli prokuror İlmi Umerovnı 3 yıl ve 6 ay müddetlik şartlı surette azatlıqtan marum etilmesini, oña 3 yıllıq sınav müddeti tayin etilmesini ve üç yıl devamında cemaat faaliyetinen beraber ocalıq yapmasınıñ yasaqlamasını talap etken edi.Umerov kutleviy surette separatizmge çağırmaqta qabaatlanğan edi. Onıñ özü oña qarşı qozğatılğan cinaiy iş siyasiy renk taşığanını aytqan edi.
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygoznı 8 yıllık koloniya cezasına mahküm etken edi. Çiygoznıñ özü çıqarılğan ükümni Aqmescit SİZOsında bulunaraq videobağ vastasınen diñlegen edi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqaru Şurası binasınıñ ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulıp alınğan edi. O zaman miting iştirakçilerine qarşı Rusiye, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqası tarafdarları olğan faaller qarşı çıqqan edi. Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti Çiygoznı kutleviy nizamsızlıqlar teşkil etmekte qabaatlay.
Rusiyeli mahkeme «Çiygoznıñ davası» iyülniñ 20-nde keçirilgen qapalı mahkeme toplaşuvından soñ, bu dava – qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini Ahtem Çiygoz ve davanıñ diger iştirakçileri olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci olaraq ekige bölüngen - «26 fevral davası» çerçivesinde baqqan edi.


text:
Ukraina häm Rusiyä watandaşları Antaliyada öyläneşte
Rusiyä vatandaşı Tat’yana Iançenko belän Ukraina watandaşı Andrii Polıtskiy Antaliyanıñ Kämär ilçäsendä öylände
Pol’şada tözeleş firmasında êşläwçe Ukrainalı Andrii Polıtskiy belän Rusiyädä muzıka uqıtuçısı bulğan Tat’yana Iançenko öyläneşergä bula.
Rusiyä häm Ukraina arasında 24nçe fevral’dä başlanğan suğış Polıtskiy belän Iançenkonıñ öyläneşüenä kirtä bula almadı.
Suğış arqasında illärendä öyläneşä almağan par Kämärdä yazılışırğa teläde.
Par Kämärdä bal ayın üt...
-
27.06.2022
-
-
27.06.2022
-
27.06.2022
-


text:
Aprelniñ 6-sında saba Aqmescit ava limanınıñ aman-aman bütün uçuşları lâğu etilgen edi. Ava limanınıñ onlayn cedveline köre, kelüvde sadece bir Moskova uçağı bar, qalğanları qarşısında lâğu etilüv qaydı bar.
Daa evel ava limanınıñ matbuat hızmeti, koronavirusnen bağlı vaziyet sebebinden uçaq seferleriniñ sayısı eksiltile, kelgen yolcularnıñ «sağlıq vaziyeti teşkerilecek ve mahsus anketalar toldurılacaq», dep bildirgen edi.
Qırımda aprel ayında keçken senege köre yolcu aqınınıñ 60% eksilmesini bekleyler. Qayd etile ki, daa evel planlaştırılğan uçaq seferleriniñ 55%-ı aprelniñ 1-nden 5-ne qadar lâğu etilecek.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırımnıñ Rusiye medeniyet nazirligine koronavirus telükesi sebebinden aprel ayında yolcularnıñ sayısını arttırmaqtan vazgeçmesine çağırdı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.
2018 senesi aprelniñ 16-nda Aqmescitte Rusiye akimiyeti ava limanınıñ yañı terminalını açtı. Onı 22 ay içinde aman-aman 32 mlrd ruble (13 mlrd ğrıvnâ – QA) sarf etip qurğanlar.
Ukraina Qırım üzerindeki ava boşluğından mesüliyetli olğan devlet olaraq Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ onıñ uçaq areketlerini ve ava limanlarını qapattı. Anda ve andan kerçekleştirilgen uçaq seferleri Ukraina ve halqara qaidelerini boza. Daa soñra Qara deñiz üzerindeki bazı yollar vatandaş aviatsiyası içün kene açılğan edi. Rusiye ava şirketleri yasaqqa baqmadan, halqara uquqnı bozıp, ilhaq etilgen Qırımğa uçmağa devam ete.


text:
Rusiye uquq qoruyıcıları Qarasuvbazarda tintüvden soñ qırımlı Akim Kurtdedeniñ qoranta azaları evge yiberildi, dep bildire «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi.
«Belli oldı ki, Kurtdede qorantası yiberildi ve olar evlerine qayta. Faaller olarğa yol aldı», – dep aytıla Facebooktaki haberde.
Daa evel haber etilgeni kibi, Qarasuvbazarda keçirilgen tintüvden soñ Akimniñ ana-babası Seviye Kurtdede ve Tair Kurtdede, Akimniñ qız qardaşı Alime tutuldı. Akim Kurtdede ise Avropada çalışa.
Tair Kurtdede tintüv qararı kösterildi, dep bildirdi, amma Rusiye uquq qoruyıcıları ne qıdırğan ve ne sebepten kelgen bilmey. Kurtdede qorantasını iş maşinasınen Qarasuvbazar iç işler nazirligi rayon bölügine alıp ketken ediler.
«Qırım birdemliginiñ» bildirgenine köre, Qarasuvbazarda iç işler nazirligi rayon bölügi ögünde toplaşqan insanlarğa idare yolbaşçısı çıqıp, Kurtdede qorantasınıñ azaları Ekstremizm ile küreş merkezine ve Rusiye FSBsiniñ yerli idaresine ketirilmegen edi, dep ayttı. Onıñ bildirgenine köre, olar Aqmescitteki Rusiye FSBsiniñ merkeziy idaresinde buluna bile.
Al-azırda bu malümat Qırımdaki Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ saytlarında yoq. Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.