text:
Qızılqum
Qızılqum shólistanı tiykarınan qumlı tegisliklerden turadı, bul qumlı tegislikler Qızılqum arqa-batıs bólegin óz ishine alıp maydanı 3,5 mln ga jerdi iyeleydi. Arqa-batıs Qızılqum keń tegislik bolıp (75—100 m) jaylasqan. Aral teńizi shól zonalar menen qorshalģan teńizdi arqa-batısın Qızılqum hám batısında Ámiwdarya deltası menen shegaralanģan. Qızılqumda tóbeshikli jerler ushırasıp olardıń biri Beltaw, onıń eni 1-2 km uzınlıģı batıstan-shıģısqa deyin 100 km di iyeleydi. Ortasha biyikligi 70—80 m (teńiz betinen) bálentlikte, al arqa tárepi teńizge qaray jıljımaqta. Keń maydandı iyeleytuģın Jańadarya úlken tegisliklerdi úz ishine aladı, ol jerde tiykarınan taqırlı taslandı jerler esaplanadı.
Shıģıs tárepinde Sultanuzdag tawı, ol Ámiwdaryanıń góne deltasınan baslap shıģıstan-batısqa deyin Xojakólge shekem sozılģan bolıp uzınlıģı 40 km, eni 10—15 km aralıqqa deyin sozılıp, onıń teńiz betinen 485 m bálentlikte jaylasqan. Taw shoqqılarınan Nurataw, Sultanuzdag hám olardıń arasınan áyyemgi tóbeshiklerinen paleozoydan qalģan porodaları ushırasadı. Topıraq quramı sazlı hám taslı jerlerden turadı. Suw deregi tiykarınan grunt suwları nátiyjesinen bolıp, onıń tereńligi 6—60 m tereńlikte jaylasqan. Qızılqumda mıńlaģan qudıqlar qurılģan, olardıń kópshiliginde dushshı suw bolıp onı mal sharwashılıģında shopanlar keńnen qollanadı.
KlimatRedaktorlaw
Klimatı júdá qurģaq bolıp, keskin kontinentallı, Chabazģan meteostantsiyası maģlıwmatı boyınsha ortasha jıllıq temperatura 10—12°C qa jetedi (maksimal +41,5—+45°C, minimal +22—+28°C), qısı suwıq bolıp arqadan arktika suwıq aģımı keledi. Qıs ayları qardıń qaplap jatıwı 8-22 kún. Birinshi qar oktyabrden túsip, eń sońı aprelde toqtaydı. Jıllı kúnler 157-191 kún dawam etedi. Atmosferalıq jawın-shashın jılına 67—136 mm di quraydı. Ulıwma jawın-shashın jıllıq muģdarı az jawadı.


c: text/html

text:
Donbasstaki zıddiyet beş biñden ziyade insannıñ ölüm sebebi oldı, on biñlernen insan yaralandı, aman-aman bir million kişi evini terk etmege mecbur oldı – bu raqamlarnı OSCE monitoring missiyasınıñ vekili Maykl Bokurçiv aydınlata.
BBC bildire ki, eki tarafnıñ malümatına köre, soñki kün içinde 34 insan öldürildi. Olarnıñ arasında yerli sakinler de bar – Donetskte yanvar 22-de açılğan ateş qurbanı, ve uruşlarda elâk olğan 10 ukrain askeri.
Öz başına ilân etilgen Donetsk halq cumhuriyetiniñ komandan muavini Eduard Basurinniñ bildirgenine köre, daa on kişi Gorlovkada öldürildi, bir qadın – Luganskta.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Törkiyäneñ çili borıç êksportı arttı
Törkiyädän bıyıl 6 ayda 96 ilgä 4 million 730 meñ dollarlıq çili borıç êksportı yasaldı
Kön’yaq-könçığış Anadolu êksportçı berlekläre mäğ’lümatlärenä kürä, uzğan yılda 107 ilgä 7 million 637 meñ dollar külämendä çili borıç êksportı başqarıldı.
Uzğan yılnıñ ğinwar’-iyün’ çorında 3 million 236 meñ dollar bulğan çili borıç êksportı küläme bıyıl şuşı uq çorda 46%qa artıp 4 million 730 meñ dollarğa kütärelde.
Berençe çirektä Germaniya, Niderland, Angliya, Ğıyraq, Amerika Quşma Ştatları, Franśiya, Rusiyä, Berläşkän Ğaräp Ämirlege, Nigeriya, Kuba, Paragvay, Liviya, Kanada, Oman, Yaponiya, Yordaniya, Êfiopiya, Misır, Mal’ta häm Keniya belän bergä 96 ilgä ber meñ 913 tonna çili borıç satıldı.
Çili borıç êksportında berençe urında 1 million 236 meñ dollar belän Germaniya tora.
Bu ildän soñ 869 meñ dollar belän Niderland häm 448 meñ dollar belän Angliya kilä.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyäneñ êksportı üseştä
İlneñ noyabr’dä çit illärgä satuı, uzğan yılnıñ şul uq çorı belän çağıştırğanda, 1,9%qa arttı häm 21 milliard 900 million dollarğa citte


text:
Rusiyege boysunğan Qırım akimiyetinde aprel 21-de qaza sebebinden yarıqsız qalğan Aqmeçit rayonındaki köyler aqqında bildireler.
«Elektrik ağlarında qaza yüz bergen sebebinden Camal, Qara Acı, Tarpançı, Can Baba köyleri yarıqsız qaldı. Tamir işleri alıp barıla», – dep bildirile rusiyeli Qırım akimiyetiniñ beyanatında.
Köylerde yarıq ne vaqıt peyda olacağı bildirilmey.
Saba Qırım Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ baş komitetinde kergin ava sebebinden yarıqsız qalğan Saq rayonındaki köyler aqqında bildirdiler. FVN-niñ malümatına binaen, 3757 insan yarıqsız qaldı.
Qırımğa qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyasınıñ berilmesi 2015 senesi noyabr ayından başlap toqtatıldı. Şimdi Qırım Rusiyeden ketirilgen generator aletleri ve Kubandan uzattırılğan energetik köprü vastası ile özüni yarıqnen teminley.
2016 senesi aprel 14-te Rusiye Federatsiyası Energetika naziri Aleksandr Novak Rusiyeden Qırımğa uzattırılğan energetik köprüniñ üçünci yipi işke tüşürilgenini bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Advokat Marina Dubrovina mayısnıñ 11-nde Rusiye quvetçileri tarafından atıp öldürilgen Özbekistan vatandaşı Nabi (Ayuba) Rahimovnıñ apayını Sohiba Burhanovanıñ memleketten çıqarımasına qararını temyiz etti.
Bunı «Qırım birdemligi» haber etti.
Advokatnıñ malümatına köre, mahkemeniñ qararı Rusiye prezidentiniñ 274 nomeralı fermanı ve Rusiye Anayasa mahkemesiniñ qararına zıt kele.
Mudafaa tarafı Özbekistan vatandaşı Sohiba Burhanova üzerinde memuriy mahkeme esnası zamanında yapılğan usul uquqınıñ bozuvları olğanında israr ete.
«Sohiba Burhanova aslında azatlıqtan marum etilgen, apiste qalma müddetini ve şartlarını bile bilmey. Maddiy ve usul uquq normaları bu qadar qaba tarzda bozulğanda, temyiz etilgen qarar mıtlaqa deñiştirilmeli», – dedi advokat.
Mayısnıñ 12-nde Rusiye nezaretinde olğan İçki rayon mahkemesi, mayısnıñ 11-nde Rusiye quvetçileri tarafından atıp öldürilgen Özbekistan vatandaşı Nabi (Ayuba) Rahimovnıñ apayını Sohiba Burhanovanıñ memleketten çıqarımasına qarar berdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımda keçirilgen tintüv ve tutuvlarnen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı.
Mayısnıñ 11-nde saba faaller Qırımda İçki rayonınıñ Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyünde Ayub Rahimovnıñ evinde keçirilgen tintüv aqqında bildirdi.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Aqmescit civarındaki Dubki köyünde daa bir tintüv başlandı. Tahminlerge köre, anda bu saba İçki rayonı Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyündeki evinde tahqiqat tedbirleri keçirilgenAyub Rahimov buluna bile.
İçki rayonındaki Rusiye İç işler nazirligi bölüginiñ migratsiya meseleleri bölügine alıp ketirilgen Sahiba Burhanovanıñ oğlu 15 yaşında Taqyuddin Yanış Taqıldaki evlerinde tedbirler yekünlendi, dep bildirdi.
Aqmescit civarındaki Dubki mikrorayonında keçirilgen tintüv vaqtında Özbekistan vatandaşı Nabi (Ayub) Rahimov öldürildi.
Qırım ve Aqyarda Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi «qanun qoruyıcı organlarnıñ hadimlerine ücüm etüvnen» şübeli sayılğan 49 yaşındaki Aqmecit sakinine qarşı cinayet davası açılğanı aqqında malümatnı tasdıqladı.


text:
Çarşenbe künü, dekabrniñ 9-nda, Rusiye quvetçileri bu sene sentâbr ayında qomşu Rusiyeniñ Rostov vilâyetindeki koloniyadan azat etilgen cemaat jurnalisti, qırımlı bloger, «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ media koordinatorı Nariman Memedeminovnıñ evine keldi. Memedeminovnıñ «Qırım birdemligine» bildirgenine köre, olar «subetleşmege» istedi.
«Eki insan keldi. Cedvel bar edi, onı köstermege rica ettim, çünki bu cedvelde apayım da bar edi, onıñ soyadını kördim. Subet qısqa oldı. «Siznen profilaktika subetini keçirmemizni istediler» dediler. Miting keçirmege, qanun bozmağa niyetiñiz yoqmı? Men inkâr ettim. Sağlıqlaştıq», – dep ayttı Memedeminov.
Nariman Memedeminov sentâbrniñ 21-nde Rostov vilâyetindeki Rusiye yaşav tarzı koloniyasından azatlıqqa çıqtı. Bütün apis cezasını çekti. Memedeminov Qırımğa qaytqan soñ qırımtatarlarnıñ mahkeme esnaslarını aydınlatmağa devam etecegini inkâr etmey.
Qırımlı advokat Edem Semedlâyevniñ qayd etkenine köre, Rusiye mahkemesiniñ ükmüne köre, Nariman Memedeminovğa azatlıqqa çıqqan soñ açıq faaliyetnen oğraşmaq yasaq degil. Ne de olsa, imayeciniñ aytqanına köre, uquqçılar Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet azırlay.
2019 senesi oktâbr ayında Rusiye mahkemesi Nariman Memedeminovnı «İnternet ağı vastasınen terror faaliyetini kerçekleştirmege açıq şekilde çağırğanında» qabaatlap, eki buçuq yıl yaşav tarzı koloniyasında qalmasına üküm etti. Mabüs qabaatını tanımadı.
Moskva vilâyetindeki Vlasiha Arbiy istinaf mahkemesi mayısnıñ 14-nde ükümni deñiştirmedi. Ukraina Tış işler nazirligi narazılıq bildirdi.
Nariman Memedeminov Rostov vilâyetindeki yaşav tarzı koloniyasında bütün apis cezasını çekti. «Memorial» Rusiye aq qorçalayıcı merkezi 2018 senesi onı siyasiy mabüs dep tanıdı.
Apiske alınmazdan evel Memedeminov bir sıra Ukraina kütleviy haber vastaları, hususan Qırım.Aqiqatnen işbirligi yaptı. 2019 senesi noyabr ayında Ukraina jurnalistleri milliy birligi Qırımda taqip etilgen qırımtatar cemaat jurnalistleri, şu cümleden Memedeminovnı, İgor Lubçenko söz serbestligini qoruv milliy mukâfatınıñ kollektiv laureatı olaraq tanıdı.
Nariman Memedeminov – qırımtatar blogeri, vatandaş jurnalisti. Rusiye quvetçileri onı 2018 senesi martnıñ soñunda tutıp aldı. Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatladılar.
Rusiye quvetçilerini Memedeminovnıñ 2013 senesinden 2015 senesine qadar alıp barğan YouTubedaki videoblogu açuvlandırdı. Anda siyasiy adise-vaqialarnıñ izaatları ve islâm normalarına riayet etmek çağıruvları, Rusiye devlet bayramları – Vatan imayecisi künü, Dünya qadınlar künü, Bala künü ve digerleri – aqqında fikirler mevcut.
2018 senesi martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Ukrainanıñ «Ukrzaliznıtsâ» demir yol müessisesi Qırım yolunda trenler qatnamasını ğayrıdan tiklemeycek.
Bunı müessiseniñ matbuat hızmeti Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Bizler Qırım ile alâqalarnıñ tiklenmesi aqqında malümatnı tasdıqlamayıq. Şimdilik böyle bir haber yoq», – dep bildirdi matbuat hızmeti.
Kurort mevsimi yaqınlaşqanınen Ukraina trenleriniñ Qırımğa qatnaması içtimaiy ağlarda faal muzakere etilip başladı.
Dekabr 27-den itibaren «Ukrzaliznıtsâ» vatandaşlarnıñ havfsızlığını tüşünip, Qırım ile demir yıl alâqalarını toqtattı. Qırım trenleri Novoalekseyevka ve Hersonğa qadar qatnaylar.


text:
Bağçasaray-Aqmescit yolunda dört naqliyat vastası büyük yol qazasını yaptı.
Mayısnıñ 15-nde Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi idaresiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, qazağa «Ford Transit», «Audi», «Mercedes-Benz» ve «Scania» yük maşinası oğradılar.
Yol qazası neticesinde «Scania» maşinasında aydavcı sıqıştı. Qurtarıcılar zarar körgen kişi çıqarıldı ve «acele yardım» maşinasına ketirildi, dep bildire. 1983 senesi doğma erkek Rusiyeniñ Ulyanovsk vilâyetiniñ sakini ola.
Bundan evel «Tavrida» yolunda yük ve yengil maşinalarnıñ çatışması neticesinde üç insan elâk oldı.
2018 senesi dekabr ayında qırımlı qurtarıcılar Qırımda ciddiy yol qazalarınıñ sayısı arttı, dep bildirgen edi. Qırımda 2019 senesiniñ ilk üç ayı devamında keçken seneniñ aynı müddetine köre bir buçuq qat çoq aydavcı mesüliyetke çekildi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ fikrine köre, Ukrainada «Qırımtatar halqınıñ statusı aqqında» qanun leyhasınıñ qabul etilmesinden temsiliy organ kârnı qazana bilir.
Bu aqta Meclis matbuat hızmetiniñ beyanatında aytıla.
Qırımtatar Milliy Meclisi, Qırım şimdilik ukrain akimiyetiniñ nezaretinde olmasa da, işbu qanun leyhasınıñ qabul etilmesine qol tuta.
«Bazıda keçikken ketişatlar bile faydalıdır», – dey Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl.
Onıñ sözlerine binayen, Qırımda qırımtatarlarnıñ idare organları akimiyet tarafından taqip etile ve qıtaiy Ukrainada Meclis ve Qurultaynıñ serbest faaliyeti bir nümüne ola bilir.
«Şimdi qanun leyhasınıñ ameliy emiyeti aqqında aytmağa qıyın, amma qırımtatar halqınıñ aqlarını temin etmek meselesinde Ukrainanıñ ciddiy niyetlerini tasdiqlay», – dey Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerov.
Bıltır dekabr ayında qırımtatarlarnıñ statusınıñ qanuniy sürette qayl etilmesi boyunca iş komisiyası teşkil etildi, mında merkeziy akimiyeti organlarınıñ 35 temsilcisi ve mustaqil ekspert kirdi. Bu işnin başına Refat Çubarov keçti. Dört aydan soñ iş komissiyasınıñ temsilcileri eki qanun leyhasınıñ azırlanılması aqta bildirdiler: qırımtatarlarnıñ statusı aqqında ve Ukraina tamır halqları – qaray ve qırımçaqlar aqqında qanun leyhalarıdır.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnıñ qanunsız yaqalanması ile bağlı cinaiy taqiqat başladı.
Bunı Ukraina Baş prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildire.
Haberde aytıla ki, qıtaiy Ukrainada yerleşken Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası İnternet monitoringiniñ neticelerine köre aprel 24-te Aqmescitte Qırımtatar Milliy Meclisiniñ toplaşuvında işbu teşkilâtnıñ reis muavini Nariman Celâl qanunsız alda yaqalanğanını ögrendi.
«Onı Rusiye Federatsiyası Taqiqat komitetiniñ Qırım Cumhuriyeti boyunca Baş taqiqat idaresi qanunsız alda yaqaladı. Bu Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen topraqta insannı azatlıqtan qanunsız alda marum qaldıruv, qorqutuv, zorbalıq, qanunsız qurulğan akimiyet organları tarafından qırımtatarlarğa nisbeten basqı yapılğanını tasdıqlay», – aytıla beyanatta.
Böylece, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 1-inci qısmı belgilegen cinayet (İnsannı qanunsız alda azatlıqtan marum qaldıruv ya da qaçıruv) unsurları boyunca mahkemeden aldın taqiqatqa başladı.
Mezkür cinayetniñ malümatları Ukraina Baş prokuraturasına berildi.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, aprel 24-te Qırımda uquq qoruyıcılar Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı sorğuğa alıp kettiler. Bu kün Meclis toplaşuvı ötkerilecek edi. Sorğu kene de 2014 senesi fevral 26da olıp keçken adise-vaqialarnen bağlı oldı.


text:
Aqmescitte mart 11-de Qırım alimi, fizika-matematika ilimleri doktorı, cemiyet ve siyaset erbabı Lenur Arifov vefat etti.
Bunı özüniñ Facebooktaki saifesinde Crimean Tatars internet-portalı bildire.
Bildirüvde: «1990-ncı yıllarda Lenur bey Qırımtatar halqınıñ qurultayına delegat ve Qırım MC Yuqarı Radasına deputat olaraq saylanğan edi. Ondan soñ biraz vaqıt Qırım ükümeti reisiniñ muavini vazifesinde çalıştı. Soñki yıllarda Lenur Arifov özüni tolusınen ilimge ve ocalıq işine bergen edi», – denile.
Arifov 1938 senesi dekabr 10-da Yaltada doğdı. 1961 senesinde A. Navoi adına Samarqand devlet universitetini bitirdi. Fizika-matematika ilimleri doktorı, professor edi. Uzbekistan SSC İlimler akademiyası Nükleer fizika institutında, Aqmescit devlet universitetinde, Qırım MC Yuqarı Radasında, Qırım ukümetinde çalıştı. Oña QMCde nam qazanğan tasil hadimi unvanı berilgen edi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi bu yılnıñ soñuna qadar qayd etilmesi mümkün. Rusiye qanunları boyunca qayd etilmek içün vaqıt daa bar, dep ayttı Qırım «Devlet şurasınıñ» reis muavini Remzi İlyasov, haber ete Qırımnıñ öz başına ilân etilgen ükümet «ruporı» Krıminform saytı.
«Mence, 2015 senesi yanvar birine qadar, keçici müddet yekünlenmegenine qadar, bu organnı saqlamaq ve oña semereli çalışmağa imkân bermek içün tüşünmege ve doğru bir qarar almağa vaqıt daa bar», – dedi o.
İlyasovnıñ aytqanına köre, Meclis vekilleri ve Qırım akimiyeti teşkilât qayd etilmesi içün yılnıñ soñuna qadar er şey yapmalılar.
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov bildirdi ki, Meclis resmiy şekilde qayd etilmese, olarnıñ arasında dialog olmaycaq. Qırımtatarlarnıñ liderleri – Mustafa Cemilev ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa Qırımğa beş yıl devamında kelmege yasaq ettiler.


text:
Köktöbel
Köktöbel (ukraince KokTeбeлb, rusça KokTeбeлb) — şarqiy Qırımnıñ Kefeden cenüp-ğarpqa taba 20 km qadar uzaqlıqta Kefe-Aluşta avtoyolunda bulunğan bir qasaba. Qara deñiz yalı boyunda Köktöbel körfezi yalısında Qara Dağ yanındaki şeer.
Eali[deñiştir | kodunı deñiştir]
Ealiniñ sayısı — 2841 kişi (2001): rus — 50 %, ukrain — 36 %, bulardan da ğayrı qırımtatarlar, yunanlar, bulğarlar, almanlar ve başqa milletler yaşaylar.
Naqliyat[deñiştir | kodunı deñiştir]
Avtostantsiya Aqmescit, Sudaq, Keriç ve Kefe şeerleri arasında köçürüvler eda ete. Marşrut taksiler toqtamadan qatnap tura.
Tarih[deñiştir | kodunı deñiştir]
Köktöbel qurulğan doğru tarihı belgisiz. Qasaba yanındaki Tepsen platosında Erte Orta asırlardan berli belli olğan qadimiy meskün yer edi. XIX asırnıñ soñunda Köktöbel ealisi qırımtatarlar ve Qırımğa icret etken bulğarlardan ibaret edi. Şimdiki Köktöbel qasabası Köktöbel köyü, bulğar Baraq Göl, yunan Armutluq, rus Kordon hutorları ve körfez yalısındaki yazlıq evler qasabası birleşkeni neticesinde quruldı.
XIX asırnıñ soñundan berli Köktöbel yazlıq raatlanuv populâr yerine çevirildi. Yazlıq evli Köktöbel temel qoyucı — Eduard Andreyeviç Yunge edi. Köktöbelde başqa-başqa zamanlarda Maksimilian Voloşin, Aleksey Tolstoy, Vikentiy Veresayev ve başqa medeniyet erbapları otura ediler. 1930 seneleri bu künge qadar saqlanıp qalğan Köktöbel adlı yazıcılar yaratıcılığı evi qurulğan edi.
Şimdiki Köktöbel[deñiştir | kodunı deñiştir]
Şimdiki Köktöbel — deñiz yanındaki populâr kurort.
Voloşin yaşağan evinde şimdi şair müzeyi çalışa.
Köktöbel yanında Qara Dağ qoruğı buluna.
Galereya[deñiştir | kodunı deñiştir]
Bağlantılar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- "Bizim Köktöbel" adlı Köktöbel internet resursı
- Köktöbel fotoları ve yañılıqları
- Welcome to Coctebel
- Köktöbel haritası
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ https://www.webcitation.org/6bKnaJmPV?url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis_krim/tab-krim/pub-01-03.xlsx


text:
Krasnodar diyar mahkemesi aprel 8 künü qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayser Cemilevniñ işi boyunca itiraz arizasını qabul etmedi.
Bunı adliyeci Nikolay Polozov bildirdi.
«Krasnodar diyar mahkemesiniñ Apellâtsion kollegiyası Cemilevni apiste qaldırdı», – dep yazdı o twitterde.
Onıñ malümatına köre, itiraz arizası lâğu etilgeninden soñ, Hayser Cemilevniñ işi boyunca mahkemeci olmağanlarnıñ eyyeti teşkil etilmege başlandı.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi.
Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı.
Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler.


text:
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti Aqmescitte Qırım energetik qamaçavına qarşı çoq biñlik qırımtatar mitingini keçirecek ola. Amma keçirilecek künü daa belli degil, dedi Qırım rusiyeli Devlet şurası reisiniñ muavini, «Qırım» regionlarara qırımtatar cemaat areketiniñ reisi Remzi İlyasov bildirdi, haber etti «Krımiform» haber agentligi.
«İnsanlar regionlardan kelmege azır, tek qırımtatarlar degil. Bunıñ ile fevqulâde vaziyet sebebinden keççe toplanmağa daa da yahşı olur edi, mitingni keçirmemek istegimiz ile bağlı degil. Şunıñ içün, vaqtınıñ avuştırıluvı aqqında qarar alındı, dekabr 4-den soñ oturırmız, fevqulâde vaziyet bitkende, qarar alır ve mitingni keçirirmiz», – dey o.
«Qırım birligi» cumhuriyet cemaat teşkilâtınıñ reisi Seytumer Nimetullayevniñ malümatına köre, «mitingde endi 20 biñlen ziyade insan iştirak etmek istegini bildirdi». Şu cümleden, onıñ sözlerine köre, İçki rayonında bir 200 iş adamı insanlarnı aktsiyağa alıp barmaq içün maşinalarnı bermege azır. Nimetullayevniñ sözlerine köre, mitingde kazaklar, halq imayesi ve «Yekâne Rusiyeniñ Yaş gvardiyası» teşkilâtınıñ vekilleri iştirak etmege azır.
Evel Qırım qamaçavı boyunca aktsiyasınıñ idarecisi Lenur İslâmov Facebookta yazğanı kibi, dekabr 1 künü mitingniñ keçirilmesi planlaştırıla, mında «içtimaiy ve devlet saasınıñ qırımtatar hadimlerini mecburen toplaycaq olalar».
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.


text:
Bunı Qırım.Aqiqat keçit memuriyetinde bildirdiler.
Onıñ malümatına köre, bugünki künde yük maşinalarınıñ aqını bayağı arttı. Aynı vaqıtta yengil maşinalar nevbetleri yoq.
Keriç iş adamlarınıñ aytqanına köre, bir qaç kün evelsi o, bir qaç kilometrni teşkil etken keçitte maşinalar nevbetinde tura edi.
Bugün Krasnodardan Qırımğa kelmek zordır. Qırım.Aqiqat malümatına köre, Krasnodar avtovokzalınıñ kassalarında Qırım yönelişinde ketken avtobus biletleri künniñ birinci yarısında bitti.
«Bugün bir qaç bilet qaldı, saat 22:30», – dedi dispetçer.
Onıñ aytqanına köre, mayıs bayramları arfesinde Qırımğa ketecek olğanlarnıñ sayısı ep arta.


text:
Embargo ve iqtisadiy cezalarğa baqmadan, Qırımda aşlıqnıñ ihracı ile problemler yoq, dedi Qırımnıñ «köy hocalığı naziri» Nikolay Polüşkin, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Evel, ebet, aşlıq kombayn astından alına edi, çünki milletlerara şirketler çalışa edi ve biz aşlıqnı Keriç ve Aqyardaki liman terminallarından ihrac ete edik, şimdi ise olarğa nisbeten cezalar kirsetildi, – dedi «nazir». – Buña baqmadan, bizde içki çarşımız çalışa, raps Ukraina çarşısına kete, mında aşayt boğdaynıñ bir qısmı da yollanıla».
Polüşkinniñ sözlerine köre, qırım boğdayını, daima olğanı kibi, Afrika, Asiya ve yaqın çetel memleketleri ala.
Qırımda aşlıqnıñ bereketi keçken sene olğanından 2,5 qat yüksektir, dey yerli «akimiyet».
Evel «Rosselhoznadzor» Qırım iyün 23 kününden 2014 senesiniñ aşlıq bereketini Saudiy Arabistan (22 biñ 648 tonna) ve Qıbrızğa (603 tonna) ihrac etmege başlağanını bildire edi.


text:
Rusiye nezaretindeki Yalta şeer tasil idaresiniñ başı Renard Kutkovskiy, karantin vaqtında mezun albomları içün mektep talebeleriniñ suret yapması yasaq olmalı, dep ayta. Bunı "Krıminform" matbuatı haber ete.
"Nasıldır Yalta fotografı karantin vaqtında mezun albomları içün foto çekmesinen oğraşmağa teklif ete. Karantin vaqtında bölye şey olmamalı!", - dedi o.
Kutkovskiy, ana-babalarğa muracaat etip, balalarnıñ cemaat toplanmalarında bulunmalarını yol bermemege çağırttı.
Daa evel Yaltada yalı kenarında kezinmesini ve üçten ziyade adam toplanmasını yasaq ettiler.
Qırımda 20 koronavirus adisesi qayd etildi.


text:
Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya dey ki, qırımtatarlar onıñ müessise hadimleriniñ dörtte bir qısmını teşkil ete.
Bu aqta o Komsomolskaya pravdağa bildire.
«Mında insanlar soqaqlarğa çıqıp: akimiyetni yoq etiñ, – dep qıçırmay. Mında öyle şey yoq. Er kes işke kire. Prokuraturanı alayıq: hadimlerniñ dörtte biri – qırımtatarlardır», – dey Poklonskaya.
Poklonskaya emindir, qırımtatar meselesinde suniy mühtekirlik bar.
Poklonskayanıñ prokuratura hadimleriniñ sayısı aqqında malümatınıñ diger qaynaqlardan tasdiqlavı yoqtır. Qırımtatar Milliy Meclisinde işbu malümatnı izaatlamaylar.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğalinden soñ Mecliste ve diger uquq qoruyıcı teşkilâtlarda yarımadada yaşağan qırımtatarlarğa nisbeten basqı yapılğanını bildireler. Qırımtatar faalleri yarımadanı terk etmege mecburlar, qırımtatarlarnıñ yetekçileri – Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovğa Rusiye akimiyeti Qırım kirişini beş yılğa yasaq etti. Qırımtatar matbuat vastaları qapatıla, bazıları qıtaiy Ukrainağa avuştı.


text:
Parlament Mäjilisiniñ 107 deputatı anıqtaldı. «Eski üşem» partiyanıñ frakciyalıq jaña qwramı turalı mälimet belgili boldı. «Estuşi memleket» qwrudıñ ..
Osı jolğı mäjilis jäne mäslihat saylauın häl-qadirinşe baqılağan «Erkindik Qanatı» wymı jeksenbidegi sayasi oqiğanı tarihtağı «eñ qiın jäne ädiletsiz ..
AQŞ Resey men Qıtaydı köptegen jıldardan beri aşıq teñiz erkindigin bwzıp, özge elderdiñ egemendigine qauip töndirude dep ayıptap keledi. Soğan say ke..
Almatı qalasınıñ aumaqtıq saylau komissiyası qalalıq mäslihat deputattarın saylau qorıtındısın şığarıp, deputattıq mandattardı böldi. Qala äkimdigini..
Almatı oblısınıñ Taldıqorğan, Köksu jäne Eskeldi audandarında epidemiologiyalıq jağdaydıñ şielenisuine baylanıstı demalıs künderi lokdaun engiziledi. ..


text:
Kiyev – Rusiye paytahtında Halqara insan aqları künü arfesinde İnsan aqlarını qoruv saasında Moskva Helsing gruppasınıñ (MHG) er yıllıq mukâfatınıñ namzetleri belli oldı. Bu mukâfatnı elde etkenlerniñ sırasına soñki vaqıtları Qırımda vatandaşlarına nisbeten etilgen basım aqqında nice fikrlerini aşkâr etken aslı qırımtatar Rusiye jurnalisti – Ayder Mujdabayev da kirdi. Qırım.Aqiqat içün bergen intervyüde Ayder bu mukâfatnı qırım jurnalistlerge bağışlağanını ayttı ve Kreml yarımada tamır halqına basım etkeniniñ sebeplerini bildirdi.
– Ayder, ilk nevbette, sizni mukâfatnı elde etkeniñiz ile hayırlamağa isteyimiz. MHG mukâfatına namzetligiñiz siz içün tesadüf oldımı?
– Beklenilmegen bir şey oldı. Namzet olğanımnı qarar alınğanından soñ ögrendim.
– Siz «Moskovskiy komsomolets» gazetasınıñ baş muarrir muavini olıp çalışasıñız. Añlağanıma köre, sizge mukâfatnı vazifeñiz sebebinden degil, qırımtatarlarğa qol tutqanıñız içün bergenler, öleymi?
– Jurnalist mukâfatı degil, uquq qoruyıcılarğa berilgen mukâfat. Lüdmila Mihaylovna Alekseyeva aytqanı kibi, bu mukâfat maña içtimaiy ağlarda qırımtatarlarnıñ aqları boyunca yazılğan fikirlerim içün berildi. Evelleri içtimaiy ağlarda aşkâr olunğan fikirler içün insanlarnı uquq qoruyıcı olaraq adlağan edilermi, bilmeyim. Mende böyle oldı.
– Siz mukâfatıñıznı ATR telekanalına bağışlağadıñız. Ne içün?
Rusiye Federatsiyasında qırımtatarlarnıñ aqları esas gumanitar mesele olaAyder Mujdabayev
– Menimce, olarğa şu ayları anda areket etmege, maña köre, daa da qıyn edi. Olar qırımtatarlarnıñ aqlarını bu qıyın devirde qorçalamaq içün elinden kelgenini yapmağa tırıştılar. Amma men yalıñız ATR telekanalı aqqında degil de, qırımtatarlar aqqına ayttım. Çünki olarğa şimdi qıyın. Ve şimdi qırımtatarlarnıñ aqları Rusiye Federatsiyasında esas gumanitar mesele olaraq belgilenmeli.
Bunı sizler, ağır vaziyette iş körmege çalışqan Qırım.Aqiqat saytınıñ hadimleri aqqında da ayta bilem. İşbu mukâfat sizge da aittir. Bu mukâfat maña berilmedi, o Qırım tamır halqınıñ aqlarını qorçalağan jurnalistlerge berilgen bir mukâfattır. Jurnalistikanıñ emiyetini belgilegen bir qıymettir.
– Siz Moskva qırımtatarları Birliginiñ azası olasıñız. Yüz bergen vaziyette teşkilâtıñız Qırımda bulunğan vatandaşlarğa nasıl yardım ete bile?
– Bu teşkilât iç bir zaman resmiy şekilde qayd etilmegen edi, şunıñ içün bu ceetten o ğayet güzeldir. Daa doğrusı, teşkilât degil, bir-biri ile qonuşmağa, balalarını tanıştırmağa, Moskvada medeniy tedbirlerni azırlamağa öz borcu olaraq sayğan insanlarnıñ bir taqımıdır. Bu endi soñki on-on beş yıl devam etken bir arekettir. Şimdi Moskvada olduqça arektçen qırımtatarlar vatandaşlarına imkâniyetlerine köre yardım etmege tırışalar. Yardım, misal içün, iş tapuv ile bağlı, hastalarğa aqça toplamaq meselesi ile ve ilâhre. Yani, siyasiy olmağan bir teşkilât olğanını qayd etmek isteyim.
– Qırımtatar milliy areketiniñ faalleri Aqmescit merkezinden er yıl Halqara insan aqları künü munasebeti ile keçirilgen mitingni teşkil etmege çalıştılar. Faqat akimiyet bu mitingniñ keçirilmesine yol bermemek içün çeşit vastalarnı qullandı. Numayışnı mahkeme qararı ile yasaqladılar, merkeziy meydannı uquq qorçalayıcı ve demir qoruları ile sarıp aldılar. Siziñ fikriñizce, akimiyet özüni ne sebepten öyle alıp bara?
Qırım akimiyetine, añlağanıma köre, aqiqat kerekmey. Bunıñ ile olarğa aqlarnıñ qorçalavı boyunca qırımtatar birdemliginiñ numayışı da kerekmeyAyder Mujdabayev
– Men bellesem, bu – aqiqat ögünde bir qorqudır. Bu qadar. Qırım akimiyetine, añlağanıma köre, aqiqat kerekmey. Bunıñ ile olarğa aqlarnıñ qorçalavı boyunca qırımtatar birdemliginiñ numayışı da kerekmey. Olar er vaqıt vertolötlar ve politsiya vatsası ile halqnıñ teşebbüslerini red ete. Men olarğa ne ayta billem? Bir kimsege zarar ketirmegen halqqa qarşı bu kibi vastalarnı qullanmaq ayıp olmalı.
Kendilerine zarar ketireler. Çünki olarnıñ milliy mensüplik boyunca olğan ayırımları aqqında bütün dünya bile. Men bellesem, böyleliknen olar öz quvetsizligini köstereler. Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına köre, tınç toplaşuv, numayış, mitinglerniñ keçirilmesi mümkün. Bunıñ yerinde olar er şeyni yasaq eteler. Elbette ki, bu qanunsız bir şey. Rusiye Federatsiyasınıñ Anayasa ve qanunları akimiyet ile evelden uyğunlaştırılğan mitinglerni keçirmege izin bere. Amma men insan aqlarınıñ qoruvı boyunca mitingniñ keçirilmesini akimiyet ile evelden uyğunlaştırmamaq içün sebeplerni körmeyim.
– Siziñce, bu yasaqlar Qırım akimiyetinden, yoqsa yuqarı turğan yolbaşçılıqtan kele?
– Bunı bilmeyim. Bilmegen şeyler aqqında aytmağa azır degilim. Amma er alda, yasaq aqqında avalelerni yerli akimiyet imzalay. Yolbaşçılıq ögünde özüni köstermege tırışalarmı ya da ne derecede quvetli akimiyet olğanını bildirmege isteylermi, bunı bilmeyim.
Areketleri başqa bir semereni meydanğa ketire, bu da olarğa qarşı çevirile. Çünki tınç narazılıq numayışlarnı keçirilmesi yasaq etilgende, küç aqqında degil de, olarnı yasaq etken insanlarnıñ quvetsizligi aqqında aytmaq kerek.
– Qırım akimiyetiniñ kendi siyasiy raqiplerini ve qırımtatar milliy areket azalarını yoq etmek yerinde, bütün halqnı qorquzmağa qararı nege bağlı?
– Menimce, mında eki taktika bar. Meclis azaları ve fallerde bugün Qırımdan sürgün etilmesi ile bağlı qorqu bardır. Qırımda içtimaiy ve uquq qoruyıcı areket ile oğraşaycaq er bir insan içün şahsiy telüke bar. Cemilev ile Çubarovğa ve daa bir qaç insanğa nisbeten bu havf endi amelge keçirildi. Qırımtatarlar içün bu aqiqiy bir telükedir – yarım asır devamında bu mesele oğrunda küreşip keldiler.
Qorqu müiti aqqında bunı ayta bilem. Er bir istidatlı yırcı sevgi müitini, istidatlı sportçu mühlisleri içün şeñlik müitini, istidatlı siyasetçi ise yolbaşçılıq etken yerde oñaytlıq müitini meydanğa ketire. İstidatsız bir siyasetçi ise qorqu müitini yaşarta, çünki başqa iç bir şey yapıp olamay.
– Qırımtatar areketiniñ yetekçileri taqip etilgenini nazarğa alsaq, bu al sizge de, qırımtatarlarnı faal sürette qorçalağan insanğa da tesir eteceginden qorqmaysızmı?
– Fikirlerim açıq-aydın. Olar gizli ya da qanunsız bir faaliyet olmay. Öz tüşüncelerimni Rusiye Federatsiyasınıñ Anayasa ve qanunları boyunca ifade etem. Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşı olam. Elbette ki, er şeyni tahmin etmek mümkün. Amma bunı eminliknen ayta bilem, birinciden, qanunlar çerçivesinde areket etem. Ekinciden ise, insanlar aqiqiy vaziyetni bilmeli. Teessüf ki, Rusiyede Qırımda qırımtatarlarnıñ meseleleri aqqında Rusiye toplulığına aqiqatnı aydınlatacaq insan pek az.
Buña ıntılmadım, amma, rusiyelilerge qırımtatarlar ile bağlı vaziyetni añlata
Rusiye Federatsiyasınıñ qırımtatarlarğa nisbeten siyaseti ve şimdiki Qırım akimiyetiniñ areketleri birinciden Rusiye Federatsiyasınıñ menfaatına zarar ketireAyder Mujdabayev
bilecek insanlardan biri olam. Menimce, Rusiye Federatsiyasınıñ qırımtatarlarğa nisbeten siyaseti ve şimdiki Qırım akimiyetiniñ areketleri birinciden Rusiye Federatsiyasınıñ menfaatına zarar ketire.
– Şimdi Qırımda siyasiy muhalifetniñ olması mümkün degil, çünki onıñ peyda ola bilecek imkânları yañı akimiyet tarafından birden yoq etile. Rusiye muhalifeti, Moskvada bulunğan yetekçileri qırımtatarlarğa nisbeten Kremlniñ siyasetine tesir ete bilemi?
– Rusiye muhalifetiniñ özünde de problemalar çoq. Qırımtatarlarnıñ meseleri olar içün eñ soñ yerdedir. Muhalifetni mında bütünley bastılar, saylavlarda iştirak etmek aqqı bile yoq. Oña kendi noqtaiy-nazarını bildirmege pek ağır. Şunıñ içün, teessüf ki, Rusiye muhalifleriniñ çoqusı qırımtatar ealiniñ meselelerini bütünley körmemezlikke ura. Vladimir Rıjkov, Lüdmila Alekseyeva, Boris Vişnevskiy ve daa bir qaç insan bundan istisna olalar. İtibarlı insanlardır ve qırımtatarlarnıñ meselelerini qorçalamağa areket etkenleri de güzel bir şey. Amma Rusiye muhalifetiniñ bu meseleler ile oğraşmağa vaqtı yoq, em de o tam olaraq muhalifet süretinde teşkil etilmegen. Şimdiki Rusiye akimiyetine qarşı çıqqan farqlı dünya baqışları olğan insanlardır.
Bilgenimiz kibi, muhaliflerniñ çoqusı Qırım boyunca farqlı siyasiy baqışlarını bildire. Siyaset siyasettir. Rusiyede qırımtatarlarğa qol tutmaq, belki de, elverişli degil.
– Çünki buña Rusiye ealisi qol tutmaz ve siyasiy yeñişleri yoq ola bilir?
– Rusiyede insanlar içün qırımtatarlarnıñ menfiy mecalı yaratılğan. Bunı çoqtan yapalar ve bu ketişat toqtalmay. Ealiniñ büyük bir qısmı qırımtatarlarnıñ kim olğanını bilmey. Qırımtatarlar aqqında söz ketkende, çoqusı Ulu Vatan cenki vaqtında Vatanını satqan halqnı tüşüne. Menim vazifem bu efsanelerni yoq etmek. Olar endi eskirgen ve yalandır. Stalin vaqtından alâ daa saqlanılğan ikâyeler, olarnı, elbette ki, yoq etmek kerek.


text:
Közüme bir resim tüşti: cemaat arasında ukrain milliy urba kiygen eki erkek buluna, er kes kibi uzaqqa baqalar. Aqmescitte olıp keçken vaqia, nasıldır devlet bayramı. Meni ne şaşırttı: bu insanlarnı körip, qasevet etip başladım. Adamlarnıñ yüzleri tınç, amma, olarnıñ Aqmescitte vışivanka kiyip yürgenleri qasevetke daldıra.
Bu ukrainler Gitler zamanında yeudiylerni añdıralar, qollarında şeritler olğan soyları. Pek oşaylar. Tamam böyle.
Ukrain milliy urbası David yıldızına teñ kele. Bu timsaller taqip etilgen, quvulğan kimseniñ alâmetidir. Onı ille taqip etmek kerek. Em de ayırmaq qolay – üstünde işaret bar.
Ukrainanı añdırğan er şey Qırım işğalcilerniñ açuvını çıqara, tamam faşistlerni yeudiyler açuvlandırğan kibi. Bese-belli şey. Şimdiki Qırım-Rusiye ve o vaqıttaki nemselerniñ nefreti biri-birine beñzey.
Şimdi Aqmescit soqaqlarında vışivanka kiyip yürmege, sanki yeudiy içün Berlinde 30-ncı seneleri dolanmaq kibidir.
Öylemi? Ebet, böyle. Siz, qıtada vışivanka kiygen adamnı soqaq ya da tükânda rast ketirseñiz ne duyasıñız? Ya Qırımda? Tek qasevet çekseñiz, eyi. Amma, #Qırımbizimki ğayeniñ tarafdarları, ya imayeciler, ne duyalar, aceba? Tek qasevetmi? Ya da, 30-ncı seneleri yeudiyni rast ketirgen natsist is etkenleri içinde qaynaymı?
İvan Ampilogov, Qırımdan rus yazıcı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahem Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov dekabr 13 künü Kyivde, eliçiler ve çeşit halqara teşkilât vekilleri ile ötkerilgen körüşüv devamında, öz müşterisiniñ muracaatını seslendirdi. Öz mektübinde Çiygoz, 2014 senesi fevral-mart aylarında Qırımda olıp keçken vaqialarnı «Rusiye tarafından yapılğan arbiy istlâ» olaraq adlandıra.
«Bu vaqialarnı er kes farqlı qabul etti: birileri olğan şeylerni añlamay edi, digerleri – bunı deli kibi destekley edi. Qırımtatarları, çoq yıllar devamında Qırımda rus ayrımcılıq ğayesiniñ küçlenmesine qarşı çıqıp, Qırımnıñ Rusiye tarafandan işğal etilmesine çorlanıp, qarşı çıqtı. Ve er bir gruppa ne yapacağını özü belgiley edi: birileri – otura ediler ya da Qırımnı terk etip, qıtaiy Ukrainağa kete edi, digerleri – öz tabiy davranışını devam ete edi, yani çeşit şekillerde narazılıq kösere edi, ve bu, tabiiy ki, bir sıra basqılarğa ketirdi – birilerni – esir etip öldüre ediler, digerlerini – para cazalarınen ya da apishane müddetlerinen cezalay ediler...», – dep aytıla muracaatta.
Çiygoznıñ fikirine köre, Qırımnıñ işğal etilmesinde, temel aqlar aqıında unutqan, can aqqı, azatlıq, söz serbestligi, saylav serbestligi ve insan aqları ile miletlerniñ teñ uquqlarnen yaşamalarını teminlegen diger halqara normalarnı unutqan insanlar qabaatlılar.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemlevniñ apayı Safinarnıñ aydavcısı Ahtem Mustafayev, iyün 28 sabasında yaqalandı ve belli olmağan tarafqa alıp ketildi. Bunı «Qırım birdemligi» Facebooktaki saifesinde bildire.
Qırım advokatı Emil Kurbedinovniñ aytqanına köre, onıñ zenaatdaşı Edem Semedlâyev, Mustafayevniñ ailesine uquqiy yardım bermek içün Bağçasaraydaki tintüvge ketti.
Al-azırda yarımadadaki Rusiye uquqqoruyıcıları vaziyetni izalamaylar.
Daa evel qırımtatar faaliyetçisi Zair Smedlâyev, iyün 28-de Bağçasarayda qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemlevniñ apayı Safinarnıñ aydavcısı Ahtem Mustafayevniñ evi tintilgenini bildirdi.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Saray Säyif
Töreklär häm tatarlar: urtaq qıymmätlär 31/19
Törki-tatar ädäbiyatı yazuçısı Saray Säyif turında yazma
Säyif Saray törki-tatar ädäbiyatın, ayıruça şiğ’riyätne üsterügä, yazma telne qamilläşterügä üzennän zur öleş kertä. Şağıyr’neñ qayçan tuuı tögäl bilgele tügel. Ayırım mäğ’lümatlarğa tayanıp, Säyif Saraynıñ tuğan yılı 1321nçe yıl dip faraz qılına. Ul – Altın Urda çorında Saray şähärendä yäşäp icat itkän tatar şağıyre,ädäbi quşamatı da şul şähärgä bäyle.
Şiğır’ yullarınnan kürengänçä,şağıyr’ üzeneñ tuğan yortı Qamışlını qaldırıp, Sarayğa kilä. Töp maqsatı - belem alu. Biredä möselman dönyasınıñ zur däräcäle keşeläre yäşägän häm icat itkän.
Yazuçı Säyif Saray ”Gölistan bit - törki” häm “Yädkärnamä” äsärläreneñ avtorı. Saray äl’-Cädid şähärendä uqığan. 1380nçe yıllarda Misırğa küçengän häm Soltan sarayınıñ kanŝelyariyäsendä êşlägän.Bilgelärgä kürä,1396nçı yılda wafat bulğan.
Säyef Saray-14nçe törki-tatar ädäbiyatınıñ “iñ diq’qat’kä layıq” ädiplärennän berse. Urta ğasırnıñ küp kenä ğalim häm şağıyr’läre belän berlektä, ul da “ğıylem-mäğ’rifätne, kul’turalıqnı”yaqlıy, üz icatında “progressiv ideyälär” ütkärä, äytep ütkänebezçä ,törki ädäbiyatnı häm yazma telne üsterügä zur öleş kertä. Ğalimnär anıñ äsärlären 14nçe ğasır “qıpçaq teleneñ iñ güzäl ürnäklärennän” sanıylar. Ädipneñ şiğ’ri talantı üz zamandaşları tarafınnan uq xaqlı räwestä yuğarı bäyälänä.
“Saray Säyif tik ğarif cihan êçrä kürüñ qanı?!
Sıyfatın äytmägä belmäy yöräkdän aqtırur qanı…
Anıñ şiğ’rineñ inşasın bigänmäs kem bulur isä,
Mägär ğaqlı anıñ yuqtur,yaxud tänidä häm canı,-“
di anıñ turında bilgesez törek şağıyre.
Alda äytep ütkänebezçä,Säyef Saray äsärläre bezneñ zamanğa “Kitabe “Gölstan bit-törki” häm “Yadkärnamä” dip isemlängän ike qul’yazmada kilep citkän. Alarnıñ berençese Gollandiyäneñ Leyden universitetı kitapxanäsendä saqlana.Başlap ul Dozinıñ tasfirlamalar kitabında (1851nçe yıl) telgä alına.Qul’yazmanıñ fotoküçermäse 1954nçe yılda törek professorı Färidün Üzlük tarafınnan Änkarada bastırıp çığarıla.Leyden nösxäsendäge tekstlar 1968,1973nçe yıllarda üzbäk,1969nçı yılda Latin,1980nçe yılda Qazanda ğaräp şriftında näşer itelälär. 373 bittän ğıybarät bulğan “Kitabe “Gölstan bit-törki” qul’yazmasınıñ töp öleşen Säyef Saraynıñ “Gölstan bit-törki”äsäre alıp tora.Başqa bitlärdä sigez törki şağıyr’neñ parçaları häm Säyif Saraynıñ alarğa şiğ’ri cawapları birelgän.Bolardan tış avtornıñ dürt güzäle,”Şağıyr’lär xaqında”ğı mäsnäwiye,ber bäyetlek xikmätle süze, biş robağıyı urnaştırılğan.Tekstlar bilgesez “kyätib” tarafınnan Misırda küçerelgän.Üzeneñ orfografiyäse belän qul’yazma 14nçe yözneñ ikençe yartısında Altın Urdada häm Misırda,Süriyädä yazılğan törki yädkärlärne xäterlätä.
Säyif Saray äsärlären tuplağan ikençe qul’yazma-“Yadkyärnamä” 60nçı yıllarda Üzbäkstannıñ Kokand rayonında tabılğan. Anı kitap iyäseneñ 18nçe ğasırda yäşägän yıraq babasına Ğaräbstanğa xac säfärenä barğanda ber säüdägär büläk itkän.”Yadkyärnamä”-distädän artıq bitle cıyıntıq.
Säyif Saraynıñ xäzergä mäğ’lüm icat mirası şuşı ike cıyıntıqtağı äsärlärdän ğıybarät.Şağıyr’ üz ğomereneñ küpçelek öleşen İdel buyında uzdırğan.Qızğanıçqa qarşı,şağıyr’neñ başlanğıç icat çorında yazğan äsärläre xäzergä mäğ’lüm tügel.Säyif Saraynıñ tormışı xaqında mäğ’lümatlar bik az.
Ädipneñ icatı xäzer dä iğ’tibar üzägendä.Äsärläreneñ törle illärdä basıluı,şağıyr’ xaqında törek,tatar,üzbäk,rus,vengr filologları häm başqalar tarafınnan fänni xezmätlär häm mäqalälär yazıluı-monıñ açıq misalı.
Tatarstannıñ atqazanğan fän êşleklese, maqtaulı professorı,küp sanlı däresleklär avtorı,tänqıyt’çe Xatıyp Miñnegulov 1972nçe yılda 14nçe ğasır törki-tatar şağıyre Säyif Saray turında kandidatlıq yaqlıy.
Säyif Saray ul ädäbiyatnı keşeleklelek ideyäläre, yaña şiğ’ri alımnar, fälsäfi yullar isäbenä bayıta.
Törle çığanaqlardan tuplap äzerläwçe Kädriyä Mäyvacı
Çığanaqlar:
1)Miñnegulov X.,”Tatarskaya êlektronnaya biblioteka”.
kitap.net.ru>minnegulov
2)12.Säyif Saray…-StudFiles
https://studfiles.net>preview>pade:3
3)Miñnegulov X.-intertat
www.intertat.ru>event
4)mognovse.ru>xxw-obrazovatelena…
5)Saray Säyif/Matbuğat.ru
https://matbugat.ru>sarai-syf-1925


text:
Mekke
Mekke (Arabsha: مكّة المكرمة Makkah Al-Mukarramah) — Musulmanlardın' muqaddes qalası. Saudiya Arabıstanının' batısında, Qızıl ten'iz qırg'ag'ınan 70 km uzaqlıqda tawlar arasında jaylasqan bul qalanı arablar Umm ul-Qurro, Umm ul-Madoin, ya'ki qalalar anası dep ju'ritediler. Quranda „Bakka“ atı menen atalg'an. Ol Hijazdın' administrativ ha'm sawda orayı, musulmanlar haj qılatug'ın — musulmanshılıqdın' besinshi sha'rti orınlanatug'ın jer. Quranı karim 114 su'resinin' 86 tısı Mekkeda nazil bo'lgan. Mekkeda Kaba menen bosh masjid — Haram masjidi bar. Mekke — islam dininin' Muxammed payg'ambarı (sav)dın' watanları, arablardın' qa'dimgi ziyaratga'hi. Musulman ra'wayatlarına ko're, Mekkeda adamata ha'm Mamahawa ha'mde Shis, Ibrahim, Ismail ha'm Hojar jasaganlar. Mekke qalasına qashan tiykar salıng'anı belgili emes.
Mekkenın' ta'riyxı[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Tolıq atı Mekke al-Mukarrama bolg'an qala Saudiya arabıstanı patshallıg'ının' batısında Ma'dina ha'm Taif qalaları arasında jaylasqan. Arab tilinde oray mag'anasın bildiriwshi qala Ummul Qura, Beyt ul-a'min, Bakka dep atalg'an.
Mekke en' birinshi suwsız sho'l bolg'an son'ınan İbrahim payg'ambardın' o'mir joldası Ha'jar xanım ulı İsmayıl payg'ambar menen ol jerge kelip ha'm Allahg'a duwa etip og'an suw beriliwin soraptı. Allah Taala da duwasın qabul etip ha'm bu'gin Zam-zam atlang'an bulaq qalada payda bolg'an. Mekke sonınan basqa arab qalifalıqlarına da qosıla basladı. Mekke orta a'sirlerde ma'mleket qalifalarına boysınıwshı bolsa da son'ınan Allah Taala ta'repinnen elshi bolg'an Muxammed a'leyhissalam keledi ha'm İslam dininin' so'nip qalıwınan sonınan jaralg'an ilk Musılman Xilafatinın' paytaxtı bolg'an. Mekkenı belgili etken orada jaylasqan Kaba esaplanadı. Quranı Karimde Allah Taalanın u'yi atalıwshı Kaba İbrahim payg'ambar ta'repinnen en' birinshi tigilgeni aytıladı. Bul ku'n pu'tin du'nyada namaz oqıg'an ha'm duwa tutqan musılmanlar o'zlerin nag'ız Qublag'a ya'ki Mekke qalasında jaylasqan Kaba u'yine (Bakka) qarap oqıydılar.
Mekke qalasında 1,700,000 adam jasaydı. Ha'j ziyaratı waqtında qalanın' xalqı keskin artadı. Saudiya Arabıstanı patshası Mekka ha'm Ma'dina qalalarının' ha'kimi esaplanadı.
Galleriya[redaktorlaw | derekti jańalaw]
- Makkah (Mecca) (2).jpg


text:
Rusiye nezareti astındaki Sudaq şeer mahkemesi dekabrniñ 22-nde silânı qanunsız alıp saqlağanınen qabaatlanğan Sudaq regional meclisiniñ reisi İlver Ametovnıñ davasını qoşma tahqiq etüvge qaytarmamağa qarar aldı. Bu aqta Qırım. Aqiqat mühbiri haber etti.
Ametovnıñ advokatı Aleksey Rostovets aytıp bergenine köre, bugünki mahkeme oturışı vaqtında devlet qabaatınıñ vekili muracaatnıñ qanaatlendirüvine qarşı çıqıp, davanı qaytarmaq içün sebepler yoq, dep bildigen.
Bundan soñ mahkemeci Yelena Bosi qarar çıqarmaq içün mesleatlaşuv odasına ketken ve anda bir buçuq saat bulunğan. Muşavere odasından çıqıp qaranı ilân etti – muracaatnıñ qanaatlendirüvnde red etmek.
Aleksey Rostovetsniñ sözlerine köre, dekabrniñ 25-ne planlaştırılğan nevbetteki mahkeme oturışında mahkeme eşyaviy delilniñ tekrar ekspertizağa yollanmasını isteycek.
Rusiye kontrolindeki Sudaq şeer mahkemesi oktâbrniñ 29-nda silânı qanunsız alıp saqlağanında qabaatlanğan Sudaq regional meclisiniñ reisi İlver Ametovnıñ davası boyunca oturışuvnı «tehnik sebeplerden» başqa künge qaldırdı.
Oktâbr ayında Ametovnıñ dava oturışuvında ekspert-ballist sorğuğa çekilgen edi.
2019 senesi sentâbrniñ 27-nde Sudaqta Rusiye quvetçileri İlver Ametovnıñ evini tintti. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aza şeadetnamesi, müzey eşyaları, bazı vesiqalar «ekspertizağa» alındı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası İlver Ametovğa ait binalarda keçirilgen «qanunsız tintüvler» sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Advokat Nazim Şeyhmambetovnıñ Qırım.Aqiqat mühbirine bildirgenine köre, Rusiye quvetçileri tintüvlerni Rusiye Ceza kodeksiniñ 280, 282 ve 238 maddelerine istinaden cinayetlerden şübhe bar olğanı içün «tahqiqattan evel teşkerüvi çerçivesinde» keçirdi.
Bu sene mayıs ayında berilgen malümatqa köre, Kreml kontrolindeki Sudaqnıñ Mirovoy mahkemesi İlver Ametovğa 150 biñ ruble para cezasını bermege qarar aldı. Para cezası onıñ iş adamı olaraq köstergen faaliyetinen bağlıdır.
2014 senesiniñ Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ mustaqil jurnalist, vatandaş faali, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Ukrainada Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ ekinci yıllığına bağışlanğan «Qırım – Ukraina!» haber kampaniyası başlandı.
Ukraina haber siyaseti naziriniñ keñeşçisi Emine Ceppar dey ki, kampaniya vazifesi – Qırımğa nisbeten ukrainlerniñ cemaat fikriniñ birleşüvi.
«Bu sene kampaniyasınıñ esas ğayelerinden biri – Qırım ile bağ, roliklerde adiy ukrainler ve belli insanlar Qırımğa, qırımtatarlarğa, ukrainlerge destek ile muracaat ete, çoqusı qırımtatar tilinde!» – yaza Ceppar Facebookta.
Levhalar içtimaiy reklama statusını taşıy.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ qadısı Roman Saprunov Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davası» oturışuvında teneffüsni ilân etip, esnasnı bir aftağa qaldırdı. Bunıñ sebebi diger qadı Rizvan Zubairovnıñ «sağlıq vaziyeti sebebinden kelip olamağanı» ola, dep bildirdi.
Bu aqta «Qırım birdemligi» birleşmesi haber ete.
Saprunov, Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» da oturışuvı başqa vaqıtqa qaldırılacaq, çünki Zubairov bu esnasta reis qadı ola, dep bildirdi.
Eldar Kantimirov, Ruslan Mesutov, Ruslan Nagayev ve Lenur Halilov – Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleridir. Rusiye quvetçileri qırımlılarnı 2019 senesi iyünniñ 10-nda keçirilgen tintüvlerden soñ tuttı.
Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasını» Rusiye mahkemesi 2019 senesi noyabr ayında baqıp başladı. 2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay. «Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Oñtüstik Koreya ötken ayda Soltüstik Koreyağa BWW-nıñ sankciyalarına qaramastan, jasırın türde mwnay tasımaldağan kemeniñ qolğa tüskeni turalı habarladı. Resmi mälimdemege säykes, Lighthouse Winmore kemesi Soltüstik Koreyağa tiesili kemege 600 tonna mwnaydı tiegeni anıqtalğan. AQŞ Prezidenti Donal'd Tramp osığan deyin Qıtaydıñ Phen'yanğa tauar tasımalın toqtatpağanı turalı küdigimen birneşe ret bölisken edi. Qıtay öziniñ bwl oqiğağa qatısı barın tolıqtay joqqa şığarıp otır. Gon-Kongta tirkelgen kemeni Tayvan'nıñ Billions Bunker Group Corp kompaniyası jalğa alğandıqtan, Pekinniñ kinäsin däleldeu äzirge mümkin bolmay otır.
Yonhap aqparattıq agenttiginiñ mälimetinşe, keme Yosu (Oñtüstik Koreya) portına 11 qaraşada toqtap, osı jerden tazartılğan may tiegen soñ, 4 künnen keyin Tayvan' bağıtına bet alğan. Degenmen keme halıqaralıq sularda 19 qaraşa küni Soltüstik Koreya kemesimen kezdesip, jükti tapsırğan. The New York Times basılımı AQŞ-tıñ ğarıştağı jer seriginen alınğan suretterde qos kemeniñ kezdesken twsı beynelengenin jazdı.
Qıtay Ükimeti memlekettegi fizikalıq ne zañdı twlğalardıñ eşbirine BWW engizgen sankciyalardı bwzuğa eşqaşan jol bermeytinin habarladı. AQŞ Prezidenti Donal'd Tramp öziniñ tvitter paraqşasına: "Qıtay ıstıq qoldarımen wstaldı. Qıtaydıñ Soltüstik Koreyağa mwnay tasımaldağanına öte narazımın. Eger bwlay jalğasa berse, biz Soltüstik Koreya mäselesiniñ beybit şeşimine qol jetkize almaymız", - dep jazdı. Ol The New York Times basılımına bergen swhbatında Amerika Qıtaydıñ Phen'yannıñ yadrolıq qaru bağdarlamasın toqtatuğa baylanıstı kömegine ümit artıp, aradağı sauda kelisimderimderine barınşa jwmsaq qarap kelgenin, soñğı oqiğa AQŞ pen Qıtaydıñ äriptestik baylanıstarına zardabın tigizetinin ayttı.


text:
Aqmescitteki mektep talebeleri ve studentlerni Rusiyedeki Ğalebe kününde yapılğan arbiy paradğa kelmege mecbur ettiler. Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası, Qırımtatar resurs merkezi idaresiniñ başlığı Eskender Bariyev özüniñ Facebooktaki saifesinde bildirdi.
Bariyev: «Evelden bildirgenim kibi, bazarertesi künü Aqmescit mektepleriniñ balalarına Georgiy şeritlerini ketirmege vazife berdiler. İşançlı menbadan alğan malümatıma köre, esas olaraq qırımtatar qorantalarından olğan balalar bu şeritlerni ketirmedi. Bunıñ cezası olaraq (qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerde bulunğan) 42 ve 44-sanlı mekteplerniñ 4-nci – 10-ncı sınıf balalarını ve bunıñ kibi de (Ukrainanıñ bücetinden paralar ayırılıp meydanğa ketirilgen aliy oquv yurtu olğan) QMPU studentlerini mayıs 9 paradına kelmege mecbur ettiler», – dep yazdı.
Qırımnıñ Rusiyege tabi ukümeti tarafından bu hususta açıq menbalarda berilgen izaatlar yoq.
Ukraina aq-uquq qorçalayıcıları ilhaq etilgen Qırımda balalarnıñ askeriyleştirilgen şekilde terbiye etilgenine defalarca diqqat çekti. Psihologlar Rusiyeniñ zemaneviy tasilinde balalarnıñ şuurına tazyiq etilgenini qayd eteler.
Mayıs 9-da Aqmescitte, Aqyarda ve Keriçte arbiy paradlar ve «ölümsiz polk» tedbirleri keçti. Olarda cümleden mektep talabeleri ve studentler iştirak etti.
Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda mayıs 9-da sovet bayramı olğan Ğalebe künü qayd etile. Bu kün Qızıl ordu ve sovet halqınıñ natsist Almaniyası üzerinde ğalebe bayramı sayıla.


text:
Ukraina Baş prokuraturası yanındaki QMC prokuraturası QMC Yuqarı şurasınıñ sabıq deputatı Safure Kacametovağa nisbeten devlet hainligi tömetini lâğu etti.
Bunı Kiyevde avgust 20 künü keçirilgen matbuat konferentsiyasında QMC prokurorınıñ birinci muavini Nazar Holodnitskiy bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
Onıñ aytqanı kibi, devlet hainligi tömeti sabıq deputattan avgust 19 künü alındı.
«Taqiqat areketlerini keçirdik, bu vatandaşlarnıñ (Safure Kacametova, Enver Abduraimov – Q.A) devlet hainligine alâqasını teşkerdik ve tünevin Kacametovağa nisbeten cinaiy iş, qabaatı tasdiqlanılmağanı sebebinden, qapatıldı», – añlata Holodnitskiy.
Bunıñ ile Holodnitskiy Qırımnıñ sabıq deputatı Enver Abduraimovğa nisbeten tömet lâğu etilmegenini qayd ete.
Bunıñ ile o şunı aytıp keçti ki, böyle cedvellerniñ tizilüvi devam etecek. «İnsanlar öz qaramanlarını bilmek kerek», – dey Holodnitskiy.
Yaqında matbuat vastalarında Ukrainada devlet hainliginde şeklengen Qırım Yuqarı Şurasınıñ sabıq deputatlarınıñ adları peyda oldı. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yolbaşçılığı bildirgeni kibi, qıdıruvğa ilân etilgen deputatlar sırasına Ukrainağa qarşı areketlerge qoşlumağan soyları da kirdi. Meclis reisi Refat Çubarovnıñ fikrine köre, «satqınlar cedveline» «Qırım regionları» firqasınıñ sabıq deputatı Enver Abduraimov ve «Qurultay-Ruh» firqasınıñ temsilcisi Safure Kacametova sebepsiz kirdi.


text:
Keçende, aprel 12 künü Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ hadimleri «Çaplınka» kiriş-çıqış kontrol noqtasında işğal olunğan Qırımğa ruhsetsiz kirgen maşna saibini cezaladılar. Bu aqta Herson VDM sitesinde, Ukraina Devlet sıñır müessisesine atıf etip, haber berile.
«Çaplınka» kiriş-çıqış kontrol noqtasında «VAZ» maşnasında eki Ukraina vatandaşı keldi, olar yarımadadan Hersonğa yol tuta ediler. Naqliyat baqılğanda sıñırcılar, Devlet Maliye hızmetiniñ vekillerinen beraber bu vatandaşlar vaqıtınce işini toqtatqan «Keriç» kiriş noqtasından işğal olunğan Qırımğa ruhsetsiz barğanlarını belgilediler», – dep haber etile.
Müessisede haber etkenleri kibi, erkeklerni vaqıtınce işğal olunğan Qırımğa kiriş qaidelerni bozğanları içün MUB UK 204-2 maddege köre memuriy mesuliyetke celp ettiler, Devler Maliye hızmetiniñ vekilleri ise Ukraina sıñır qanunlarınıñ 477 maddesini bozğanları içün 17 biñ grivna para cezasını berdi.
Qırım 2014 senesiniñ başında Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Ukainanıñ qıtaiy qısımı ve yarımda arasında asılında memuriy, lâkin fakt olaraq kerçek «sıñır» keçirildi. Memuriy sıñırda «Kalançak», «Çongar» ve «Çaplınka» kiriş-çıqış kontrol noqtaları çalışmaqta.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Törmädän qaçuçılarnıñ 200e êläkterelde
Alar Êkvadorda törmädäge fetnä waqıtında qaçqan ide
Êkvadorda kiçä törmädä çıqqan fetnä häm bäreleşlär waqıtında qaçqan mäxkümnärneñ 200en êläktergännär.
Poliśiyä başlığı Djovanni Ponse: “Kiçä tulayım 220 keşe qaçtı häm xäzerge waqıtta 200en qabat qulğa aldıq,”-dide. Ul qalğan 20 mäxküm turında mäğ’lümat birüçelärgä 3 meñ dollar aqçalata büläk tapşırılaçağın äytte.
İlneñ Santa-Domingo-de-los-Tsaçilas şähärendäge Bellavista törmäsendä kiçä irtänge säğat’lärdä köndäş bandalar arasında başlanğan fetnä häm bäreleşlär waqıtında 44 mäxküm hälaq buldı. Soñınnan şaqtıy totıqlınıñ qaçqan buluı açıqlandı.
Êkvadorda uzğan yıldan birle törmälärdäge bäreleşlärdä 400dän artıq mäxkümneñ ğomere özelä.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ «baş nazir muavini» Nikolay Yanaki iyül 30 künü toplaşuvda Rusiyede Ukraina süt mahsulatınıñ ketirüv yasaqlığı Qırımğa tarqatılmaycağını bildirdi. Bunı Qırımnıñ öz başına ilân etilgen akimiyetiniñ «ruporı» «Krıminform» saytı bildire.
«Sıñırlav bizge tiymecek. Ukrainada süt mahsulatını istisal etken 11 büyük şirket mahsulatını ketirmege devam etecek», – dedi o.
Qırımğa Ukraina süt mahsulatınıñ ketirilüvi aqqında añlaşma Rospotrebnadzor ile birlikte alındı, – dedi Yanaki.
«Şimdi tranitke yol bermemek kerekmiz. Çünki bazı iş adamları Qırımdan süt mahsulatını tranit ile Krasnodar diyarına ketirmege tırışalar», – dedi «baş nazir muavini».
İyül 28 künü Rusiyege Ukrainadan süt ve süt mahsulatınıñ ketirüv yasaqlığı alındı.


text:
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Aqmescitte Kozlov soqağındaki çarşıda çalışqan iş adamlarına tazminatnı ödemege söz bere. Bunı Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksenov bugün, iyül 7 künü, brifingde bildirdi, – haber ete Qırım.Aqiqat.
Aksenovnıñ sözlerine köre, şimdi Aqmescitte Kozlov soqağındaki çarşıda çalışqan iş adamlarına destek programması daa azırlanıla, tazminatnıñ planlaştırılğan miqdarı «bir 100 biñ rubleni teşkil etecek»’.
«Aqmescitniñ Merkeziy çarşı rayonında qanunsız qurulışlarnıñ yıqıluvı boyunca ketişat devam etecek. Ticaret muayyen territoriyalar içerisinde alıp barılmalı. Bütün ayat «ne yerde istesem, anda quracam» ümdesine köre yaşap olamamız. Vaziyetke doğru qıymet kesken iş adamlarına minnetdarım. Yardım programması azırlanıla, iş adamlarına bir 100 biñ ruble miqdarında tazminatnıñ olması planlaştırıla», – dey Aksenov .
Aqmescit memuriyetiniñ başı Gennadiy Baharev çarşınıñ yıqılması afta soñuna qadar bitirilecegini bildirdi.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, saba iyül 6 künü Aqmescitte politsiya Kozlov soqağında yerleşken çarşını sarıp aldı, mında ticaret noqtalarını yıqmağa başladılar. Aqmescitniñ şeer memuriyetiniñ başı Gennadiy Baharev dey ki, «tedbirler Nazirler Şurasınıñ RK№465 «Topraq damartılarınıñ kapital qurucılıq obyektleri olmağan obyektlerden temizlevi ile bağlı sualler aqta» ve şeer memuriyetiniñ №25 «Topraq damartılarınıñ kapital qurucılıq obyektleri olmağan obyektlerden temizlevi ile bağlı sualler aqta» qararları negizinde keçirile».
Aqmescitniñ Kozlov soqağındaki yıqılayatqan çarşınıñ satıcıları Qırım Nazirler Şurası binasınıñ yanında numayış keçirgen ediler.
Evel şeer memuriyetinde aytılğanı kibi, mında ticaret qanunsız sürette keçirile eken. Aqmescitniñ Kozlov soqağındaki çarşını endi bir qaç sene devamında yıqacaq olalar, amma iş adamlarınıñ narazılığı keder ete edi.


text:
Bizni bek süygen adamıbız; iş adamı, akılman (entellektüel), şayir (nazmuçu), cırçı, kobuzçu, makamçı (besteci) Batçalanı (Çalkulanı) Fehmi Berk avuşhandı. Kesi parkinson degen avruvlu bolub edi. Ol aman avruvu anı art eki cılda tamam ahırına cetdirib, bek savsuz koyğan edi da; kesi nazmusunda aythança "Uçhan Çıpçık" bolub kerti duniyasına uçub ketgendi. Cathan ceri da, barğan ceri da candetli bolsun inşallah.
UÇHAN ÇIPÇIK : BATÇALANI FEHMİ BERK
Adilhan Adiloğlu
Bizni bek süygen adamıbız; iş adamı, akılman (entellektüel), şayir (nazmuçu), cırçı, kobuzçu, makamçı (besteci) Batçalanı (Çalkulanı) Fehmi Berk avuşhandı. Kesi parkinson degen avruvlu bolub edi. Ol aman avruvu anı art eki cılda tamam ahırına cetdirib, bek savsuz koyğan edi da; kesi nazmusunda aythança "Uçhan Çıpçık" bolub kerti duniyasına uçub ketgendi. Cathan ceri da, barğan ceri da candetli bolsun inşallah.
Fehmi Berk bla üybiyçesi Aysel Berk (meni kayın atamı egeçidi), dağıda gitçe kızları Sara; 2006'nçı cıl kelib bir ıyıhnı Ankarada bizde konak bolğan edile. Men arı deri da, Fehmi Berkni atın, etgen işlerin da eşitgenley turğan edim. Bizge kelgenlerinda va bek igi şohla bolub kalgan edik. Ol a tüz meni kesi atam bla bir cılda tuvğan adamla edile. Harkim da bilirge bollukdu; Fehmi Berk kartla bla kart, sabiyle bla sabiy bola bilgen, alanı süygen zatlarına söleşirge ustalığı bolğan adam edi. Biz a, ekibizni süygen zatları da birça bolğanı sebebli, birbiribizni bek ertdeden tanığan adamlaça, tamam bek katı şohla bolub kalğanek.
Fehmi Berkni caşavunu üsünden kısha hapar aytayım. Fehmi Berk, 1940'nçı cıl Ertuğrul (Yakapınar) elde tuvğandı. Kesi bek ertde oğuna, gitçe sabiyçik bolğan zamanında anasından öksüz kalğandı. Ol zamanda caşağan ellerinde cukğan avruv bolğandı. Anı sebebli, alanı üylerinden; tuvğan anası Padima, kesini gitçe karnaşçığı Selami, dağıda kart atası Seyit avruvlu bolub avuşhandıla. Atası Haydar ekinçige Zuhriya bla üydegili bolğandı. Fehmini, Zuhriya anasından karnaşları bla egeçleri bılaydı; Sapiya, Akif, Hacı Murat, İslam, Maryam, Sevilay, Naime, Ayhan.
Fehmi Berkni caşavunda köb türlü sınamları bolğandı. Okuv cılları Türkiyada, Almanyada ötgendi. İşlerge va Amerikanı saylağandı. Anda harkim da bilgençe Ertex atlı ullu tekstil fabrikanı kurağandı. Ol iş bla anı köb adamğa hayırı tiygendi. Fehmi Berk, başın kuru da işlerge atıb koymay, camağat işlege da tiri katışhandı. Fehmi Berk milletin bek süygen bir adam edi. Artık da bek millet kulturanı ösdürür üçün kıyın salırğa küreşe edi. Amerikada Karaçaylılanı camagat birligi AKBA'nı kurağan adamladan biri da ol edi. Fehmi Berk nazmula caza, nazmularına makam salıb cırla ete da turgandı. Anı nazmuları Karaçayda gazetde da basmalangandıla. Fehmi Berk ata curtha, Karaçayğa da barıb, cıyırma künnü anda aylanıb kelgendi. Kesi ahsınıb bılay ayta edi manga: "Men bu duniyada bütev da cıyırma künnü caşaganma, ol da kayda deb sorsang Kafkazda!.." Fehmi Berkni nazmuların okuğan zamanda, anı milletine, ata curtuna teren süymekligin angılaysa.
Fehmi Berk, bizde konak bolğan zamanda neni üsünden söleşgen esek da alanı barın, kesi avuzundan cazıb alğan edim. Anı bla etgen uşağıbıznı barın da ma bılayda bereme da, kesi tavuşu bla kesigiz tıngılağız anı seyir caşav colunu üsünden haparlarına, nazmularına, cırlarına.
* * *
yЧXAH ЧЫПЧЫK : БATЧAЛAHЫ ФEXMИ БEPK
AппaлaHы AдилxaH
БизHи бek cюйreH aдaMыбыз; бизHecMeH, akылMaH, шaйиp (HaзMyчy), джыpчы, koбyзчy, MakaMчы БaTчaлaHы (ЧaлkyлaHы) ФexMи Бepk ayyшxaHды. Kecи пapkиHcoH дereH aypyyлy бoлyб eди. Oл aMaH aypyy aHы apT ekи джылдa TaMaM axыpыHa джeTдиpиб, бek caycyз koйrъaH eди дa; kecи HaзMycyHдa aйTxaHчa "yчxaH Чыпчыk" бoлyб kepTи дyHияcыHa yчyб keTreHди. ДжaTxaH джepи дa, бaprъaH джepи дa джaHдeTли бoлcyH иHшaллax.
ФexMи Бepk блa юйбийчecи Aйceл Бepk (MeHи kaйыH aTaMы ereчиди), дarъыдa rиTчe kызлapы Capa; 2006-Hчы джыл keлиб биp ыйыxHы AHkapaдa биздe koHak бoлrъaH eдилe. MeH apы дepи дa, ФexMи БepkHи aTыH, eTreH ишлepиH дa eшиTreHлeй TyprъaH eдиM. Бизre keлreHлepиHдa ya бek иrи шoxлa бoлyб kaлraH eдиk. Oл a Tюз MeHи kecи aTaM блa биp джылдa TyyrъaH aдaMлa eдилe. XapkиM дa билиpre бoллykдy; ФexMи Бepk kapTлa блa kapT, caбийлe блa caбий бoлa билreH, aлaHы cюйreH зaTлapыHa cëлeшиpre ycTaлыrъы бoлrъaH aдaM eди. Биз a, ekибизHи cюйreH зaTлapы дa биpчa бoлrъaHы ceбeбли, биpбиpибизHи бek epTдeдeH TaHыrъaH aдaMлaчa, TaMaM бek kaTы шoxлa бoлyб kaлrъaHek.
ФexMи БepkHи джaшayyHy юcюHдeH kыcxa xaпap aйTaйыM. ФexMи Бepk, 1940-Hчы джыл EpTyrъpyл (ЯkaпыHap) eлдe TyyrъaHды. Kecи бek epTдe orъyHa, rиTчe caбийчиk бoлrъaH зaMaHыHдa aHacыHдaH ëkcюз kaлrъaHды. Oл зaMaHдa джaшarъaH eллepиHдe джykrъaH aypyy бoлrъaHды. AHы ceбeбли, aлaHы юйлepиHдeH; TyyrъaH aHacы ПaдиMa, kecиHи rиTчe kapHaщыrъы CeлaMи, дarъыдa kapT aTacы CeйиT aypyyлy бoлyб ayyшxaHдылa. ATacы Xaйдap ekиHчиre Зyxpия блa юйдerили бoлrъaHды. ФexMиHи, Зyxpия aHacыHдaH kapHaшлapы блa ereчлepи былaйды; Caпия, Akиф, Xaджы MypaT, ИcлaM, MapяM, Ceyилaй, HaиMe, AйxaH.
ФexMи БepkHи джaшayyHдa këб Tюpлю cыHaMлapы бoлrъaHды. Okyy джыллapы Tybpkиядa, ГepMaHиядa ëTreHди. Ишлepre ya AMepиkaHы caйлarъaHды. AHдa xapkиM дa билreHчe EpTekc aTлы yллy TekcTил фaбpиkaHы kyparъaHды. Oл иш блa aHы këб aдaMrъa xaйыpы TийreHди. ФexMи Бepk, бaшыH kypy дa ишлepre aTыб koйMaй, джaMarъaT ишлere дa Tиpи kaTышxaHды. ФexMи Бepk MиллeTиH бek cюйreH биp aдaM eди. ApTыk дa бek MиллeT kyлTypaHы ëcдюpюp ючюH kыйыH caлыprъa kюpeшe eди. AMepиkaдa KapaчaйлылaHы джaMaraT биpлиrи AKБA-Hы kyparъaH aдaMлaдaH биpи дa oл eди. ФexMи Бepk HaзMyлa джaзa, HaзMyлapыHa MakaM caлыб джыpлa eTe дa TypraHды. AHы HaзMyлapы Kapaчaйдa raзeTдe дa бacMaлaHraHдылa. ФexMи Бepk aTa джypTxa, Kapaчaйrъa дa бapыб, джыйыpMa kюHHю aHдa aйлaHыб keлreHди. Kecи axcыHыб былaй aйTa eди MaHra: \"MeH бy дyHиядa бюTey дa джыйыpMa kюHHю джaшaraHMa, oл дa kaйдa дeб copcaHr Kaфkaздa!..\" ФexMи БepkHи HaзMyлapыH okyrъaH зaMaHдa, aHы MиллeTиHe, aTa джypTyHa TepeH cюйMekлиrиH aHrылaйca.
ФexMи Бepk, биздe koHak бoлrъaH зaMaHдa HeHи юcюHдeH cëлeшreH ecek дa aлaHы бapыH, kecи ayyзyHдaH джaзыб aлrъaH eдиM. AHы блa eTreH yшarъыбызHы бapыH дa Ma былaйдa бepeMe дa, kecи Tayyшy блa kecиrиз TыHrылarъыз aHы ceйиp джaшay джoлyHy юcюHдeH xaпapлapыHa, HaзMyлapыHa, джыpлapыHa…
{gallery}haber/galeri/fehmi_berk{/gallery}
Ata Yurdum
Dedem canını verdi uğruna
Akıttı kanını kana kana
Bir ömür hasretim sana
Ey, ata yurdum Kafkasya
Revamı tanrım bu hasret
Şamil torunlarına
Her karış toprağın
Ecdadımın kanıyla sulanan
Ruhum Kafkasya
Seni nasıl bırakırım
Kızıl, barbar Moskof’a
Ata yurdum, ey ata yurdum
Uğrunda sellerce aksın kanım
Şamil torunuyum
En büyük arzum
Dedemin kanına karışsın
Her damla kanım.
1965


text:
İlhaq etilgen Qırımda bazarertesi künü, mayıs 25-inde, fevqulâde yanğın telükesi beklenile. Bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
"Qırım cumhuriyetinde telükeli adiseler aqqında furtuna ihtarı: mayıs 25-inde Qırımda fevqulâde yanğın telükesi beklenile", - denile beyanatta.
Mayısnıñ 23-ünde aqşam Aqyarda Bolşaya Morskaya soqağında üç qatlı evniñ damında yanğın oldı, onı beş saat söndüre ediler. Yerli qurtarıcılarnıñ malümatına köre, 23 adam, şu sıradan 8 bala, tahliye etildi.
Mayısnıñ 24-ünde gece Kezlevde yanğın oldı, onıñ sebebinden evniñ sakonleri tahliye etildi.


text:
Yanvarniñ 12-sinde Brüsselde başlaycaq Avropa şurasınıñ oturışında Rusiyege qarşı sanktsiyalarnıñ daa yarım yılğa uzatılacağı beklenile. Bunı, gizli avropa memurına atıf etip, Azatlıq Radiosınıñ mühbiri bildirdi.
Dekabr 12-13-ünde ötkerilecek Avropa şurası oturışınıñ kün tertibinde, Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Frenkistan prezidenti Emmanuel Macron, dekabrniñ 9-ında Parisde keçirilgen "Normandiya dördü"niñ körüşüvinden soñ, Minsk añlaşmalarınıñ yerine ketirilmesi aqqında liderlerge malümat berecek.
Avropa Birligi cumaaqşamı künü, iyünniñ 27-nde, Rusiyege qarşı iqtisadiy sanktsiyalarnıñ 2020 senesi yanvarniñ 31-ne qadar uzatılğanını resmiy şekilde ilân etti.
Avropa Birliginiñ aza memleketleri liderleri iyünniñ 20-nde Ukrainağa qarşı istilâ sebebinden Rusiyege qarşı sektoral iqtisadiy sanktsiyalarnı daa yarım yılğa uzatmağa qarar aldı.
Sektoral iqtisadiy sanktsiyalar Rusiye bankları ve şirketleriniñ Avropa Birligindeki sermiyanıñ birinci ve ekinci bazarları ile bağlarını sıñırlamaqta, silâ satışında ihrac ve italni yasaqlamaqta, arbiy qullanuv ya da Rusiyede arbiy alıcılar içün ekili qullanuv mallarınıñ ihracını yasaqlamaqta, em de cermaynı qazıp çıqaruv ve qıdıruvda qullanıla bilgen tehnologiya ve hızmetlerde Rusiyeni sıñırlamaqta.
İlk sefer bu sanktsiyalar 2014 senesi iyülniñ 31-nde Rusiyeniñ Ukrainadaki vaziyetni kerginleştirüv areketlerine qarşı cevap olaraq kirsetilgen ve 2014 senesi sentâbr ayında quvetleştirilgen edi.


text:
Keçken afta devamında Qırım qurtarıcıları 133 yanığnnı söndürdi. Bunı Rusiye Fevqulâde Vaziyetler Nazirliginiñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
"Esabat müddeti devamında 133 yanğın söndürildi, olarda 107-si - çöplük ve quru ösümliklerniñ yanmasınen bağlı yanğınlar. Bie afta içinde 15 adam qurtarıldı, olardan 4-ü - balalar, yazıq ki, 2 adam elâk oldı. Bundan ğayrı 2 orman yanığnı söndürildi", - haber etti Rusiye nezaretindkei Qırım FVN-niñ başı Sergey Şahov.
Müessise başı aytqanına köre, FVN hadimleri yanğınlarda adamlarnıñ elâk olmasına qarşı profilaktika işlerini keçire, ayrı diqqat balalı qorantalarğa, yañğız esli adamlarğa, saqatlarğa etile.
Martnıñ 2-nde saba saat 10-nda Qurman rayonında yanğın çıqtı.
Fevralniñ 27-nde Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi Qırımda yanğın telükeli mevsim başlağanını ilân etti.


text:
Vaqıtınca işğal etilgen topraqlar boyunca ukrain nazirligi Qırımğa dair nasıl plan azırladı? Nasıl adımlar atılacaq? Qırımnen bağlı angi qanun leyhaları şimdi eñ kerekli?
Bu ve diger suallerge Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde vaqıtınca işğal etilgen topraqlar boyunca nazirniñ birinci muavini Yusuf Kurkçi ve Ukrain mustaqil siyasiy tedqiqatlar merkeziniñ demokratik ceryanlarğa destek programmasınıñ reberi Yüliya Tişçenko cevap berdiler.
– Azırlanılğan plannıñ esas mebdeleri nedir, Yusuf bey?
Kurkçi: Onıñ maqsadı – ukrain devletini işğal etilgen topraqlardaki vatandaşlarğa yaqınlaştırmaqtır. Akimiyet organlarınıñ bütün ğayretlerini öz vekâletleri çerçivesinde tertipledik, ve vazifelerni, mesuliyetli kişilerni, kerçekleştirüv müddetlerini yazıp alğan vesiqa tizdik. Bunıñ sayesinde vatandaşlarımıznıñ imkânları artmalı – vesiqalarnı azıramaq ve memuriy sıñırnı keçmek meselelerinden başlap, elektron şekilde tibbiy yardım körmek, uzaqtan tasil almaqqa qadar ve saire. Meselâ, bir qırımlı Hersonda ekimge evelden yazılıp, öz vaqıtında kele bilir.
– Qırımdan bizge telefon açqan diñleyicimiz bar. Buyurıñız.
Radio diñleyicisi: Lütfen, aytarsıñızmı, Ukraina öz elçihanesini Aqmescitte ya da Aqyarda açacaq olmaymı?
Kurkçi: Men hatırlatayım da, Qırım ve Aqyar – Ukraina topraqlarıdır. Devlet öz topraqlarında bir de bir diplomatik vekâlethaneler açmaz. Ancaq ukrain yurisdiktsiyası astında başqa devletlerniñ elçilikleri, konsullıqları açılmaq mümkün.
– Qırım sakinerini qıtada tam olaraq neler meraqlandırğanını siz qaydan bilesiñiz?
Vazifemiz – qırımlılarnıñ bu yerde olmalarını mümkün olğanı qadar qolaylaştırmaqtırYusuf Kurkçi
Kurkçi: Memuriy sıñırnı keçken adamlarnıñ maqsatlarını talil etemiz. Soñki tedqiqatımıznıñ neticeleri MinTOT saytında derc etilgen. Körine ki, qırımlılarnıñ büyük qısımı qıtağa vesiqalarnı azırlamaq içün kele. Soñra tasil, sağlıq kete, soy-sopnı ziyaret etmek ise – ancaq dörtünci yerde. Vazifemiz – qırımlılarnıñ bu yerde olmalarını, bürokratik ceetten, mümkün olğanı qadar qolaylaştırmaqtır. Memuriy hızmetlerni olar keçit noqtasına eñ yaqın yerde körmeliler. Elbet, Memuriy hızmetler Merkezlerini açmaq niyetlerimiz aqqında aytam.
– Ukrain akimiyetiniñ Qırımğa dair yañı planı aqqında siz ne dersiñiz, Yüliya hanım?
Tişçenko: Teklif etilgen plannı strategiya olaraq adlamaz edim, çünki MinTOT öz salâhiyetine köre çalıştı. Anda tasil, sağlıq saqlav ile, siyasiy mabuslarğa destek bermeknen bağlı esas içtimaiy-gumanitar körünişler qayd etilgen. Bilgenim qadar, plannıñ azırlanılmasına cemaat teşkilâtları celp etilgen edi, olarnıñ teklifleri bir-de-bir şekilde vesiqada akis etilgendir. Şübesiz, ukrain akimiyetiniñ strukturaları arasında pek doğru koordinatsiya etüv, paranen temin etilüv ve ilâve olacaq qanun çerçiveleri kerek olacaq. Meselâ, biz siyasiy mabuslarğa yardım etsek, olarnı nasıl tesbit etmelimiz? Yuqarı Rada cevap bermeli.
– İşğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiyası aqqında ise tüşünmege bügün vaqıt daa keledimi?
Tişçenko: Ebet, lâkin, başqa devletlerniñ tecribesine köre, bunen ayrı nazirlik degil de, akimiyet sistemesinıñ tik sızığı oğraşmalı. Çeşit saalarda, çeşit strukturalarda siyasiy irade olmalı. Meselâ, yol qurucılığı – bu da reintegratsiya mevzusı. Şimdilik o Ukrainada pek tar surette baqıla.
Kurkçi: Qayd etmelim ki, Memuriy hızmetler Merkezleri leyhasını bizler İnfraterkip nazirligi ile sıqı işbirlikte bulunıp azırlay edik. Para ayırılğanda, leyhanı tamam o amelge keçirecek. Bu hususta ayrı nazirliklernen bizim işbirligimiz güzel tizilgen, biz neticeni közlemektemiz.
(MetinniVladislav Lentsev azırladı)


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Aqyar şerefli vatandaşı oldı, böyle qarar Kremlge boysunğan Aqyar parlamentiniñ deputatları mayıs 31-de keçirilgen nevbetteki sessiyada qabul ettiler.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, qarar leyhası parlament spikeri vazifesini vaqtınca eda etken Yekaterina Altabayeva tarafından kirsetildi.
Resmiy beyanatqa köre, Rusiye prezidentine fahriy unvan «Aqyar şeeri ve Rusiye Federatsiyası içün yapqan yararlıqları içün» berildi.
Altabayeva minberden Vladimir Putinniñ Aqyar içün yapqan tahminen on dane yararlıqnı ilân etti, bu cümleden onıñ «demokratiya ve insan aqlarını qorçalav saasında alıp barğan faaliyeti» da qayd etildi.
«Bellesem, Rusiye Federatsiyasına qaytqanımız bizim inkişafımıznı ve yahşı yaşayşımıznı teminledi. Bellesem, bu yerde bulunğanlardan ve Aqyar sakinlerinden iç kimseniñ şübesi yoq ki, mesele böyle çezilmese edi, Qırım ve Aqyarnıñ taqdiri Ukraina cenübiy şarqında kibi facialı ola bilir edi», – dep ayttı Altabayeva.
Putinge şerefli vatandaş unvanı berilmesiniñ daa bir sebebi Aqyarnıñ rolü ve itibarı Rusiyede ve tış memleketlerde daa yüksek olğanı oldı.
Vladimir Putinge Aqyar şerefli vatandaşı unvanını berüv qararı içün bir ağızdan 21 deputat rey berdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Batırlardıñ ömiri batıp bara jatqan künmen teñ». Osı sözdiñ rastığın däleldeudiñ qajeti joq bolar. Batırlar halqına jaña kün, jarqın kün şığarıp, ar..
Liviyanıñ äuskeri teñiz küşteri öz aumağında Ukrainalıq «Ruta» tankerin wstadı dep habarlaydı Reuters aqparat agenttigi Liviya äskeri teñiz küşetirini..
AQŞ prezidenti Donal'd Tramp AQŞ – Oñtüstik Koreya erkin sauda sattıq kelisimin qayta talqılaudı ümit etetinin bildirdi, äri AQŞ Oñtüstik Koreyadan z..
Soltüstik Koreya ballistikalıq zımıranın sätsiz sınaqtan ötkizdi dep habarlaydı VVS aqparattar qımeti. KHDR Phenan-Namdo provinciyasındağı Pukçan äske..
Osını oqığan soñ arman-mwratqa qalay jetuge bolatının anıq tüsinesiz. 1. Joğarı belsendilik. Bastamaşıl bolıñız. Qajettilikten bwrın qimıldañız. Bwl ..


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev salı künü, mart 10-da, Vilniuste keçirilgen demokratiya meseleleriniñ Parlament forumında iştirak etti. Bunı QHA agentligi bildire.
«Men Litvaniya devletine Ukrainanıñ mustaqilligi ve topraq bütünligine qoltutqanı içün minnetdarım. Men Qırımda Rusiye rejimi tarafından aqları bozulğan qırımtatar halqına destek olğanı içün teşekkürlerimni bildirem. Qırımnıñ Litvaniya ile alâqaları uzun tarih tamırlarına saiptir. Bugünki künde olarnı pekitmek kerek», – dedi Mustafa Cemilev.
Malüm ki, «Freedom House» uquq qorçalayıcı teşkilâtı Qırım yarımadasında insan aqlarınıñ bozulması aqqında yañı esabatnı aydınlattı. Esabatta aytıla ki, ukrain yarımadası işğal etilgen soñ Qırım sakinleriniñ vatandaş, siyaset ve insan aqları bozulmaqta.
«Freedom House» malümatına köre, eñ çoq zarar qırımtatarlar köre – mal-mülk aqlarınıñ bozulmasından başlap zorbalıq ve qanunlarnıñ ayrı bir şekilde qullanmasına qadar.


text:
Türkiyeniñ resmiy şahısları bildirdgeni kibi, Türkiye sailleri yanında qayıqnıñ bitmesi neticesinde 12 icretçi battı, 25 – qurtarıldı.
Memurlar dey ki, oktâbr 17 künü qayıq Türkiyeniñ Ayvalık şeerinden Lesbos yunan adasına yol alğan edi.
İcretçilerniñ milleti belli degil.
Yunan yalı imayesiniñ malümatına köre, dört icretçi – üç bala, şu cümleden – oktâbr 17 künü saba Egey deñizinde yüz bergen ziddiyet neticesinde vefat etti.
Bu sene Suriye, Afganistan, Afrikadan Yevropağa barıp yetmege tırışqan 3000 ziyade icretçi elâk oldı.


text:
QR Senatı Mäjilis maqwldağan üş birdey zañ jobasın qarastırıp jatır. Resmi mälimetter boyınşa, jobalardıñ biri – Qazaqstan Respublikasınıñ Wlttıq qor..
Qaraşanıñ 27-si el prezidenti Qasım-Jomart Toqaev Qırğızstanğa jwmıs saparımen barmaq. Aqorda baspasöz hatşısı Berik Uälidiñ habarlauınşa, bürsigüni ..
Japoniya ükimeti AQŞ-tıñ äskeri äleuetin, yadrolıq qaruğa qatıstı mälimdemelerin qoldaydı. 24 qaraşada Rim Papası Francisk Hirosimadağı älem parkine b..
Qazaqstan men GFR sırtqı ister ministrlikteri prezident Qasım-Jomart Toqaevtıñ Germaniyağa saparınıñ kün tärtibin äzirleuge kiristi. Qazaqstan sırtqı..
Qazaqstannıñ eks-prezidenti Nwrswltan Nazarbaevtıñ qatısuımen Nwr Otan partiyasınıñ öñirlik filialdarı köleminde keñes ötip jatır. Nazarbaevtıñ qaza..


text:
Ärdoğan: “Bez döres yuldan baruıbıznı isbatladıq”
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan: "Kizü belän (“Kovid-19” belän) başlap (Rusiyä-Ukraina) suğışı belän kiñäygän global’ iq’tisadi krizis qarşısında bez kürsätkän çıdamlılıq belän döres yuldan baruıbıznı isbatladıq”, - dip äytte
Ärdoğan İstanbul Dolmabahçä ofisında İq’tisadi üzgäreş häm yaña paradigmalar sammitında qatnaştı.
İlbaşı Ärdoğan biredä yasağan çığışında:
"“Kovid-19” kizüe belän başlap suğış belän kiñäygän global’ iq’tisadi krizis qarşısında bez kürsätkän çıdamlılıq belän döres yuldan baruıbıznı isbatladıq. Älbättä, bu barışta bez alğan yaralar da bar. Valyuta kursı operaśiyäläre yul açqan awırlıqlarnı al’ternativ ısullar belän xäl ittik”, - dide.
Ärdoğan: "Êş belän täêmin itüne tarixıbıznıñ iñ yuğarı däräcäsenä citkerep, inflyaśiya yul açqan mullıq yuğaltuların qaplaw öçen härtörle çaranı küräbez”, - dip äytte.
Bäyläneşle xäbärlär
Çavuşoğlu - Gallager oçraşuı
Türkiyä tışqı êşlär ministrı Awrupa iminlek häm xezmättäşlek oyışmasınıñ ministrlar şurası cıyılışı qısalarında Vatikan tışqı êşlär ministrı belän oçraşıp söyläşte


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov emin ki, Qırımda Ukraina devlet bayrağı ve yanında qırımtatar milliy muhtariyetiniñ bayrağı olaraq qırımtatar bayrağı köterilecek. Bu aqta o, iyünniñ 26-nda Kyivde Ukraina Tış işler nazirliginiñ binası ögünde bayraqlarnı köterüv merasiminde çıqışta bulunıp ayttı.
«Qırımnıñ işğaline yol açqan ve onı ilhaq etüv ıntıluvı olğan Rusiye istilâsı sebebinden Ukraina ögünde olğan telükeler, bu istilâğa qarşı tirenüv çeşit milletten olğan ve farqlı dinlerni kütken Ukraina vatandaşlarını birleştire, Ukrainanıñ siyasiy milletini şekillendirmege yardım ete», – dedi Çubarov.
Onıñ qayd etkenine köre, «Ukraina devleti ve Ukraina cemiyeti tarafından qırımtatar milliy bayrağı şerefini qutlama Qırımnıñ tamır halqınıñ tarihına ürmetlerini köstere ve Qırımda yaşağan Ukraina vatandaşlarına Qırımda Ukraina devletiniñ suvereniteti ğayrıdan tiklenecegine işandıra».
«Bugünde-bugün qırımtatar milliy bayrağını bütün dünyada bileler. O, qırımtatarlar, Qırım ve Ukrainanı añdıra. Qırım üzerinde Ukraina devlet bayrağı köterilecek, yanında ise Ukraina terkibindeki qırımtatar milliy muhtariyetiniñ bayrağı olacaq, dep eminliknen bildirem», – dedi Çubarov.
Herson vilâyetiniñ akimiyeti iyünniñ 26-nda memuriyetiniñ binasında Ukraina bayrağınen beraber qırımtatar bayrağını köterip, işğal etilgen Qırımnıñ tamır halqına Ukraina olarnı unutmağanını kösterecek ola, dep bildirdi.
Ukraina prezidentiniñ ofisinde iyünniñ 26-nda qırımtatarlarnı milliy bayraq kününen tebriklep, Rusiye apsinde tutulğan faaller aqqında hatırlattılar.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ bildirgenine köre, Ukraina Tış işler nazirligi dünya boyunca memleket elçihanelerine Qırımtatar bayraq kününde, iyünniñ 26-nda, Ukraina devlet bayrağınen beraber qırımtatarlarnıñ bayrağını kötermege vazife berdi.
Kyivde avtoyürüş ve aqşam üstü tantanalı yürüş ve büyük qırımtatar bayrağınıñ çıqarıluvı planlaştırıla.
Qırımtatar resurs merkeziniñ reberi Eskender Bariyevniñ qayd etkenine köre, Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti qırımtatar faallerine qarşı çift standartlarnı qullana. Böylece, iyünniñ 26-nda Qırımtatar bayraq künü munasebetinen aktsiyalarnıñ keçirilüvine keder etmege tırışa.
Er yıl iyünniñ 26-nda qırımtatarlar Milliy bayraq kününi qayd ete. Bayram künü olaraq 1991 senesi iyünniñ 26-27-nde Aqmescitte ötkerilgen ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ birinci künü saylânğan edi.
Qırımtatar bayrağı üzerinde altın tamğa tasvir etilgen kök bayraqtır. Tantanalı tedbirler em Qırımda, em esas Ukrainada, em çetele ötkerile.


text:
Ukraina Tışqı işler nazirligi bildire ki, Deutsche Welle almaniyalı halqara cemaat teleradio şirketiniñ mühbiri Yuriy Reşeto Twitter içtimaiy ağında yazğan beyanatlarında #crimeaisrussian («Qırım – bu Rusiye») heştegi (işaret) içün afu soradı.
«Qattı ilân etmege isteyim ki, mühbir işimde Rusiye tarafından Qırım işğalini takbih etken edim, bu, halqara uquqnı boza. Yazıq ki, iyül ayında ziyaretim vaqtında RT-nen (rusiyeli telekanal – QA) yapqanım intervyu bütünley taqdim etilmedi ve bunıñ içün beyanatlarımnıñ manasını başqa köstere», – dep bildire Ukraina Tışqı işler nazirligi Reşetonıñ beyanatını Facebook saifesinde.
«#crimeaisrussian heştegini qullanğanım içün afu sorayım, bu hata oldı. Bu menim hatam, buna pek yazıqsınam», – dep qayd etti mühbir.
«Böyle etip, Deutsche Welle qattı ilân ete ki, Qırım ukrain toprağı ola, qaysı biri qanunsız Rusiye tarafından işğal etildi. Ve bu, şübesiz, Deutsche Welle çoq reportaj ve maqalesinde körüne», – dep ayta ukrain tışqı siyaset müessisesi.
Almaniya, Avropa Birligi azası olaraq, ukrain Qırımı işğali içün Rusiyege qarşı sanktsiyalarğa qol tuta.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukrayınada Rusiye gruppirovkasını idare etken general Sergey Surovikin Rusiye Mudafaa naziri Sergey Şoyguğa Herson vilâyetinde ordunı Dnipronıñ sol tarafına çekmege teklif etti. Bu Hersonnıñ teslim etilüvi sayılacaq. Şoygu bu teklifke razı oldı. Bu aqta noyabrniñ 9-nda TASS Rusiye devlet haber agentligi bildire.
Surovikin Şoyguğa yapqan maruzasında Dnipronıñ sağ yalısında Rusiye gruppirovkasını temin etüv qıyınlıqları bar olğanına razı oldı. O, ordunıñ bir qısmı diger yönelişlerde qullanılacaq, dep tahmin ete. Surovikinniñ aytqanına köre, Dnipro boyu mudafaa bar.
Herson vilâyet şurasınıñ deputatı Sergey Hlan Rusiye arbiyleri Ukrayına Silâlı quvetleriniñ qarşı ücümini yavaşlatmaq içün noyabrniñ 9-nda Herson vilâyetinde bir qaç köpürni patlattı, dep bildirdi.
Noyabrniñ 3-nde Rusiye işğalci quvetleri Hersondaki blokpostlarnı alıp taşladı. Herson vilâyetiniñ arbiy memuriyet yolbaşçısı Yaroslav Yanuşeviçniñ fikirince, bunı şeerden çıquvnı köstermek içün yapqanlar.
O künü haber etilgenine köre, işğal etilgen Hersonda Herson vilâyetiniñ devlet memuriyeti binasından Rusiye bayrağı alındı. Aynı vaqıtta, Ukrayına cenübi Mudafaa quvetleriniñ birleşken koordinatsion matbuat hızmetiniñ yolbaşçısı Natalâ Ğumenük bu provokatsiya ola bile, dep ayttı.
Noyabrniñ 7-nde Ukrayına Silâlı quvetleriniñ Baş ştabı bildirgenine köre, vatandaş urbasına kiyingen Rusiye arbiyleri Hersonda barışıqsever vatandaşlarnıñ evlerine kire ve soqaq uruşları içün yer pekiştire.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Audio
"Min näticä belän bäxetle tügelmen. Xäqiqättä, kötelgän bulsa da, minem küñelem qayttı. Üzgäreşlärneñ keçkenäme, zurme bulaçağına qaramastan min Kerryneñ ciñüen telär idem. Minem fikeremçä, Buş –fäciğä."
Bu Fransuz gazetası Le Parisianda bügen basılıp çıqqan xalıq fikeren beleşüdä dä çağıldı. Fikere soralğan fransuzlarnıñ 65 prostentı Buşnıñ yañadan saylanuın naçar dip bäyälägän. Läkin, citäkçelärneñ reaksiäse başqaçaraq buldı. Fransiä prezientı Jak Şiraq Buş prezidentlığınıñ ikençe möddätendä fransuz-amerikan duslığın çanlandırır digän ömet belderde. Germaniä kanslerı Şröder Germaniä AQŞ belän yaxşı xezmättäşlegen dävam itteräçäk dip äytte. AQŞnñ Ğıraqta alıp barğan suğışındağı berektäşe Britaniä premiere Blair Buşnı cılı qotladı, läkin, ber ük vaqıtta Yaqın Könçığışta kierenkelekneñ üsüe kiläse dürt yılda dönyanı borçığan töp politik mäsälä bula ala dip tä kisätte.
Audio
"Yaqın Könçığışta tınıçlıq protsesın canlandıru bügenge dönyada iñ möhim politik problemma bulp tora. Şul säbäple bez terrorğa qarşı häm moña kitergän problemmalarnı xäl qılu östendä armıy-talmıy eşlärgä tieşbez."
Yaqın Könçığışta reaksiä törle buldı. İzrael häm AQŞ yaqlağan Ğıraq citäkçeläre optemistik fiker belderdelär. Fälästinnär, Buş üzeneñ İzrailneñ säyäsäten şartsız yaqlau eşen dävam itteräçäk digän borçılu belderdelär. Fälsätinnärneñ citäkçese Yasir Arafat dävalanıp yatqan Fransiädän Buşnı täbrikläde häm anı Yaqın Könıçığıştağı tınıçlıq urnaştıru protsesında küberäk qatnaşırğa çaqırdı. İrannıñ İSNA xäbär agentlığı parlamentnıñ tışqı mönäsäbätlär komitetı süzçeseneñ urınbasarı Mohammed Mohammadinıñ Buş küberäk saqlıq kürsätmäsä, AQŞ xalıqara häm ekonomik bölgenlekkä baraçaq digän kisätüen tarattı. Ğäräp dönyasında küzätüçelär Buşnıñ yaña mandatı köç qullanunıñ Ğıraqtan Sudan, İran häm Siräigä cäyelüenä kiteräçäk digän fiker belderdelär. Baştan uq Buşnı yaqlap çıqqan Russiä prezidentı Putin Russiä televideniäsendä yasağan çığışında, Buşnı nıq xarakterle şäxes dip maqtadı , ber ük vaqıtta Mäskäv belän Washington arasındağı mönäsäbätlär qıyın bulıp qalaçaq dip äytte.
Audio
"Kem gene saylanmasın AQŞ belän dialogı ciñel bulmayaçaq. Üzara urtaq mänfäğätläre küp bulğan AQŞ häm Russiä kebek illär arasında problemmalar här vaqıt çığa."
Buşnıñ prezidentığı çorında AQŞ belän bäyläneşläre nığığan Üzäk Aziä illäre optemistik fikerdälär.Üzbäk kommentatorı Kabulbek Karimbekov Kerry ciñelgän buluın iqrar itär aldınnan televideniä aşa yasağan çığışında Buşnıñ prezidentlığın yaqlauın belderde.
Audio
"Buş bezgä küberäk yaraqlı. Buş AQŞnıñ saylanğan prezidentı. Buşnıñ Üzäk Aziä säyäsäte totrıqlı. Buş häm respublikannar BDB iläreneñ eçke eşlärenä tıqşınmadılar. Buş belengän at, Kerryneñ närsä eşliäçägen ber Allah ğına belä. Ul belenmägän at. Ul Buşnı Ğıraq öçen tänqitläde. Ägär dä ul Afğanistannan ğäskärlärebezne çigenderik , Üzbäkstan üz arabasın üze tartsın disä ni eşlärbez? Buş prezident bulaçaq dip uylıym."
Aziä illärenä kilgändä, küzätüçelär Buşnıñ yañadan saylanuın saqlıq belän xuplasalar da, unilatarismnı betergä dä çaqırdılar. Hindostanan alıp Avstraliä, Yaponiägä qädäre törle illärneñ citäkçeläre, Buşnıñ yañadan saylanuı suğışqa qarşı terrorğa, Qıtay belän mönäsäbätlärgä häm Tönyaq Koreadan atom tış qurqınıçına nindi täsire bulır dip borçılalar. Buşnıñ yaqlauçısı Avstraliä premiere John Howard , Buşnıñ ciñüe, anti-terror suğışında alğa taba atlanan adım bulde dip belderde.
Audio
"Bu dönyada terrorğa qarşı köräştä AQŞ citäkçelegen nıq raslau bulıp tora. Bu anti-terrornıñ ciñüe. Bu dönyanıñ qalğan öleşenä barçabızğa qurqınıç kilgän terrorğa qarşı berläşep , tırışlıqnı ikelätä arttırırğa kiräklegen küsätkän işarä bulıp tora."
Qıtaynıñ tışqı eşlär ministerlege süzçese, Buş çorında ike il arasındağı mönäsäbätlär şaqtıy yaxşırdı dip äytte häm üzara xezmättäşlek täräqqi itär digän ömet belderde. Könyaq Korea prezientınıñ süzçese Buşnıñ yañadan saylanuın xupladı häm Könyaq Korea xökümäte Pyonyañnıñ atom ambitsiäse belän bäyläneşle problemmalarnı tınıç yullar belän çişü öçen Washington belän yaqınnan torıp eşliäçäk dip belderde.
Färit İdelle, Praga.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ fikirince, Rusiyeniñ «Qırım cemaat palatası» «tanılacaq duşmanlarnı» meydanğa ketire. O, Milliy Meclis azalarınıñ «Qırımdan nefret etkenler» cedveline kirsetilmesini izaatladı.
«İoffe (Grigoriy İoffe, «Qırım cemaat palatasınıñ» yolbaşçısı – QA) yerli ealige duşmanlar bar olğanını añlatmaq kerekligini yahşı añlay. Qırımda duşmanlar tanılmalı, Amerika, Avropa degil. Buña endi alışqanlar, eali bezip, Aksenov, Konstantinov, İoffe kibi soylarına iddiada buluna. Şimdi ise şunı kösterecek olalar – mına baqıñız, ayttıq da, normal yaşayışımızğa Meclis keder ete», – dedi Çiygoz Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında.
Daa evel «Qırımnıñ cemaat palatası» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reberleri ve «Qırımnıñ vatandaş qamaçavı» aktsiyasınıñ teşebbüsçileriniñ adlarını Rusiyeniñ yarımada işğalini tanımağan ve Rusiyege qoltutqanlar tarafından «qırımlılarnıñ aqlarını bozğanında» qabaatlağan Ukraina ve Rusiye erbaplarınıñ cedveline kirsetti.
Kreml nezaretindeki «Qırım cemaat palatası», Rusiyeniñ Qırım işğalini tanımağan Rusiye ve Ukraina erbaplarınıñ adlarını toplay, dep bildirgen edi.
Vesiqada Ukraina Yuqarı Radasınıñ sabıq deputatı Andrey Sençenko, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ükümetiniñ sabıq reisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Sergey Kunitsın, Ukraina insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, jurnalist Pavel Kazarin, Vernadskiy Tavriya Milliy universitetiniñ rektorı Vladimir Kazarin, Ukraina Arbiy-deñiz quvetleriniñ sabıq komandanı Sergey Gayduk, Qırımnıñ sabıq iqtisadiyatçısı Andrey Klimenko, jurnalist Aleksandr Yankovskiy, jurnalist tedqiqatları merkeziniñ muarriri Valentina Samar qayd etile. Cedvelge QMC prokuraturasınıñ yolbaşçısı Günduz Mamedov, Qırım ve Aqyardaki Ukraina telükesizlik hızmeti baş idaresiniñ yolbaşçısı Aleksandr Şmitko, QMC ve Aqyardaki Milliy politsiya baş idaresiniñ yolbaşçısı Anatoliy Bahçivanji ve Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki daimiy vekili Boris Babin, em de bir sıra Rusiye erbabı, şu cümleden yırcı Andrey Makareviç ve oyuncı Liya Ahecakova da kirsetildi.


text:
Cumaertesi künü, oktâbr 3-de, saat 18:10 Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde «Krımskiy.Parmezan» («Qırım.Parmezanı») programması başlana.
Alıp barıcılar – Aleksandr Yankovskiy ve Pavel Kazarin, musafirleri – Qırım jurnalisti Sergey Mokruşin, keçken aftannıñ eñ müim mevzularını muzakere etereler. Şu cümleden, jurnalistler Qırımda Rusiye memurlarını ne içün sevmeyler? Yarımada vatandaşlıq qamaçavınıñ nasıl istiqbali bar? Polonskiy Varşavada ne etken edi, kibi suallerni muzakere eter.
Efirni Qırım.Aqiqat saytında, em de 549 kgts sıqlığında diñlemege mümkün.
Qırım.Aqiqat Radiosı Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ Qırımda radio yayınlavınıñ teklinmesi boyunca leyhasınıñ ekinci basamağı çerçivesinde işlep çıqarıldı.


text:
Aqmescitte martnıñ 15-nde Rusiyeniñ Qırım işğaliniñ beşinci yılına bağışlanğan resmiy tedbirler keçirile.
Tedbirde Qırım ükümetiniñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov, Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinov, Rusiye Devlet dumasınıñ spikeri Vâçeslav Volodin, Rusiye Devlet dumasınıñ deputatları iştirak etti.
Tedbirler çerçivesinde bayram yürüşi ve miting keçirildi.
Martnıñ 15-nde Devlet dumasınıñ Şurası Qırımnıñ Rusiye parlamenti ve Aqyar ükümeti ile toplaşuv keçirdi. Devlet dumasınıñ spikeri Volodin Rusiye Ukrainadan 25 yıl devamında erkânında Qırım olğanı içün ivaz istemeli, dep bildirdi.
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye ükümetine ve memleket prezidenti Vladimir Putinge 2014 senesi Rusiyege Qırımnı ilhaq etmege yardım etken areketleri içün Facebookta teşekkürler bildirdi. O, Qırımnıñ «samooborona» vekilleri ve Qırım ve Kuban qazaqlığına da teşekkürler bildirdi.
Aqmescitke alt palatanıñ reisi Vâçeslav Volodin yolbaşçılığında Rusiye Devlet dumasınıñ deputatlar gruppası keldi. Olar Rusiyeniñ Qırım işğaliniñ beşinci yılına bağışlanğan tedbirlerde iştirak etmege niyetleneler.
Martnıñ 15-nde Aqmescitte Qırım ilhaqınıñ beşinci yılına bağışlanğan avtoyürüşni Rusiye bayraqlarınen keçirmege planlaştırıla.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.