text:
Vladimir Lenin
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Vladimir İl'ya ulı Lenin(çın familiäse Ul'yanov ; pyc. Bлaди́Mиp Илbи́ч ЛéHиH) (1870-1924, Rusiä imperiäse häm SSSR säyäsät häm däwlät eşleklese, revolyutsioner, bol'şeviklar firqäsen nigezläwçese. 1917 yılnıñ Böyek Oktäber inqıylabın oyıştıruçılardan berse. Fälsäfäçe, marksist, publitsist, Öçençe kommunistik internatsionalnı oyıştıruçı, SSSR nigezläwçese. Fälsäfä häm iqtisad ölkäsenä qarıy torğan fänni xezmätläre bar.
ЭчTәлek
Tärcemäi xäle[үзrәpTү]
Atası — kürenekle mäğrifätçe İl'ya Ul'yanov Sember gubernası däwlät mäktäpläre buyınça baş inspektor. Ulı Semberneñ gimnaziäsendä uqıy. 1887 yılnı Qazan universitetınıñ yüridik fakul'tetına uqırğa kerä. Biredä üzeneñ revolyutsion eşen başlıy. Şul uq yılnı studentlar arasında fetnädä qatnaşqanlıqtan, universitettan quıla. Mäxkämä anı xökem itep Qazan öyäzendäge Apaqay awılına «sörgen»gä cibärä.
1888 yılda aña Qazanğa qaytırğa röxsät itelä. 1888-89 yıllarda Fedoseyev tügäräkläre eşendä qatnaşa. Biredä Marks, Engel's, Plexanov äsärlären öyränä başlıy.
1891 yılda Peterburg universitetınıñ Yüridik Fakul'tetında ekstern räweşendä imtixan tapşıra, 1891-1896 yıllarda Samara belän Sankt-Peterburg şähärlärendä mäxkämädäge antlı wäkil yärdämçese wazıyfasın başqara.
1895 yılda Peterburgta Eşçelär sıynıfın azat itü öçen köräş berlegen (pyc. Soyuz bor'bı za oswobojdenie raboçeğo klassa) oyıştıruda qatnaşa.
1897 Yenisey gubernasına 3 yılğa sörgengä cibärelä. Şuşenskoyı awılında yäşi.
1900 yıldan emigratsiädä; Ğ. W. Plexanov h.b. belän berlektä «İsqra» gäziten näşer itä. RSDRPnıñ II qorıltayınnan başlap (1903) Lenin bol'şeviklar firqäsen citäkli. Emigratsiädä çaqta yäşeren firqäne saqlap qalu häm nığıtu belän şöğellänä.
1912 yılnıñ 5 mayında Peterburgta bol'şeviklarnıñ xakimiätlär röxsäte belän çıqqan «Pravda» gäzite çığa. Lenin gäzitneñ möxärriäte belän qänäğät bulmıy (möxärrire İ. Stalin bula). Lenin kön sayın diärlek kiñäşlären, kürsätmälären, xatalar tözätep xatlar cibärä. İke yıl eçendä anıñ avtorlığında 270 mäqälä çığa.
1917 yılğı Fevral' İnqıylabınnan soñ Petroğradqa qayta, Oktäber Qorallı Baş Kütäreleşenä citäkçelek itä. Sovetlarnıñ II Bötenräsäy qorıltayında (1917, Oktäber) XQS räise itep saylana. Ber ük waqıtta 1918 yıldan soñ Eşçe-İgençe Saqlaw Şurası (1919 yıldan Xezmät häm Saqlaw Şurası (Sovetı) räise; BÜBQ häm SSSR ÜBQ äğzası.
1922 yılnıñ Dekaberennän, awıruı käçäyep kitü säbäple, säyäsi eşçänlektän berqädär çitläşä. Lenin wafatınnan soñ SSSRda Lenin täğlimäten Stalin añlatmasındağı añlatu qanunlaştırıla.
1922 yılnıñ 24 dekaberendä häm yaña yılda 4 ğinwarda ul X VQP(b) Qorıltayına xat yaza. Xatta ul firqa belän itärgä däğwa itkän, dimäk añarğa almaş kiläçäk bol'şevik säyäsätçelärgä tänqidi sıyfatlama birä. Soñınnan bu xat «Lenin wasiyäte» isemen alğan.
İosif Stalinnı ul ğomumän yuğarı urınnarğa quyarğa quşmağan. Ul anı qabalanuçan häm äylänä-tiräsen tuqtawsız idärä itärgä mawığuçı ber byurokrat itep sürätli. Stalin alğa sörgän Tatarstan ASSR şikelle milli avtonomiälärneñ Sovetlar Berlegenä RSFSR «aradaşçılığı» belän kerüen ul tulısınça xaqsızğa çığara. Lenin bu başlanğıçnı Stalinnıñ «milli bol'şevik»larğa (respublikalardağı kommunistlar) qarata cıyılğan açuı belän, üç alu niäte belän añlata.[1]
Läkin, XI Qorıltay (aprel, 1923) Leninnıñ süzen ayaq astına salıp, VQP(b) berençe sekretare, dimäk il citäkçese itep Stalinnı saylıy.
Ul'yanov-Lenin wä Tatarstan Avtonomiäse[үзrәpTү]
TASSRnı oyıştıruda xälitkeç rol' uynıy: TaTapcTaH ABToHoMиялe CoBeT CoциaлиcTиk PecпyблиkacыH Tөзү TypыHдarы диkpeTkә qul quya (1920, 27 may).
Töp xezmätläre[үзrәpTү]
- Ni närsä ul "xalıq dusları" häm alar sotsial-demokratlarğa qarşı niçek suğışalar? (ЧTo Takoe "дpyзbя Hapoдa" и kak oHи BoююT пpoTиB coциaл-дeMokpaToB?), 1894),
- Räsäydä kapitalizm üseşe (PaзBиTиe kaпиTaлизMa B Poccии, 1899),
- «Nişlärgä?» (ЧTo дeлaTb?), 1902) h.b.
Küptomlı saylanma äsärläre (1-45 tomnar, 1954-1973) Tatarstan kitap näşriätında tatar telendä näşer itelä.
İskärmälär[үзrәpTү]
Çığanaqlar[үзrәpTү]


c: text/html

text:
Bahalı qag'az
Bahalı qag'az - bul hu'jjet iyesinin' mu'lklik huqıqın yamasa onın' emitentine mu'na'sibetin tastıyıqlawshı aqsha hu'jjet, yag'nıy bahalı qag'azdın' a'hmiyeti sonnan ibarat, bul usının' menen bir waqıtta ha'm menshik titulı, ha'm qarız minnetlemesi, ha'm da'ramat alıw huqıqı, ha'm da'ramattın' bir bo'legin to'lew minnetlemesi. Ol bo'leklengen hu'jjet yamasa schetlardag'ı jazıw formasında bolıwı mu'mkin.
Ha'r qanday ekonomikalıq kategoriya sıpatında bahalı qag'az tiyisli bazar sıpatlamalarına iye, olar iyelik etiw, shıg'arıw formasına, bahalı qag'azg'a qoyılmalar qa'wpi da'rejesin, da'ramattı to'lew formaların ha'm t.b. o'z ishine aladı.
Bahalı qag'az o'zin aqshag'a jaqınlastıratug'ın bir qatar sıpatlarg'a iye. Usınday tiykarg'ı sıpatlamalardın' biri – bul ha'r qıylı formalarda (o'tew, satıp alıw-satıw, aktsiyanı emitentke qaytarıw, iyelew huqıqın bir-birewge beriw jolı ha'm t.b.) aqshag'a almasıw imkaniyatı. Ol sonday-aq girew zatı bolıwı, miyrasxorlık boyınsha o'tkeriliwi ha'm ko'p jıl dawamında saqlanıwı mu'mkin.
Bahalı qag'azlar qayda bolıwına qaramastan waqıtsha bos kapitaldı qabıllaydı ha'm satıp alıw-satıw arqalı onı kerekli bag'darda o'tkeriwge ja'rdemlesedi, bul ja'miyetlik o'ndiristin' optimal strukturasın payda etedi ha'm ja'miyetlik talapqa sa'ykes keledi. Ka'rxanalardın' qosımsha finans (qarjı) resurslarına talabı tiykarınan o'nimnin' jan'a tu'rin jaratıw, eski tiykarg'ı fondlardı modernizatsiyalaw, texnikalıq jaqtan qayta qurallandırıw, rekonstruktsiyalaw ha'm aylanıs qarjıların tolıqtırıw menen baylanıslı boladı. Bul talaplar bazar konyunkturasınan g'a'rezli boladı, olardın' o'zgeriwi belgili waqıt ishinde ju'z beredi. Sonlıqtanda ka'rxanalar za'ru'rli finans (qarjı) resursların belgili mu'ddet dawamında, yag'nıy olardın islewi ushın qolaylı bazar konyunkturası bar bolıp turg'anda g'ana alıwı tiyis. O'ytkeni bahalı qag'azlar bazarı ka'rxananı qarjılandırıwdın' jaqsı ha'm qolaylı deregi bolıp tabıladı. Ol ekonomikanın' barlıq xojalıq ju'rgiziwshi subektlerine aqsha resuruların alıw jolın jen'illestiredi ha'm ken'eytedi. Aktsiyalardı shıg'arıw bul resurslardı mu'ddetsiz – aktsionerlik ja'miyettin' pu'tkil o'mir boyı ha'm banklerdin' kredit resurslarına qarag'anda a'dewir paydalı sha'rtler tiykarında alıw imkaniyatın beredi.
Bahalı qag'azlardın' tagı bir artıqmashlıg'ı sonnan ibarat, olardı nominalınan a'dewir joqarı bazar bahasında satıwg'a boladı. Bul sonın' menen tu'sindiriledi, bahalı qag'az o'z nominalına iye bolgan halda, ma'selen, sanaat ka'rxanasına qoyılg'an real kapitaldın' belgili mug'darın quraydı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
igne oyasi tulbent yazma yemeni ornekleri
tülbent oyaları, iğne oyası tülbent, iğne oyası tülbent örnekleri, iğne oyaları, tülbent iğne oyaları, iğne oyası tülbent oyaları, iğne oyası örnekleri, iğne oyası, tülbent iğne oyası örnekleri, ine oyası örnekleri, iğne oyası tülbent kenarı, ine oyası tülbent örnekleri, tülbent ine oyası örnekleri, ine oyası tülbent, tülbent oyası, iğne oyası örnekleri tülbent, tülbent iğne oyası, tülbent örnekleri, ine oyaları, iğne tülbent oyaları
iğne oyası tülbent yemeni örnekleri, iğne oyaları modelleri, tülbent yazma kenarı iğne oyaları, iğne oyası tülbent oyaları, iğne oyası örnekleri


text:
Polistirol
Polistirol — sızıqça strukturalı polimer. Anıñ molekulär massası 50 000 nän 300 000 gä qädär citä. Anı monomernı radikallı polimerlaştıru yulı belän initsiator qatnaşında tabalar.
Polistirolnıñ tözeleşe buyınça anıñ üzlekläre turında äytä alabız. Ul — bik yaxşı dielektrik üzlekle termoplastik material, seltelär tä'sirenä häm nitrat kislotasınnan qala barlıq kislotalarğa ximik bireşmäwçän.
Ütä termoplastik material bularaq, polistiroldan törle formadağı bik küp törle äyberlär yasıylar. Yaxşı dielektrik bularaq, anı elektr- häm radioapparatura detal'läre, kabel izolätsiäse citeşterü öçen totalar. Annan dekorativ bizäw äyberläre, törle panellär, tışlağıç plitalar häm bik küp başqa närsälär yasıylar. Ul könküreş äyberläre — yaqtırtu apparaturası, sawıt-sabalar, ğalantereyä äyberläre, balalarğa uyınçıqlar häm başqa närsälär eşläw öçen kiñ qullanıla.
Polistirolnıñ qullanu mömkinleklären çikläp kilgän kimçeleklärennän berse — bärelgändä çağıştırmaça tiz ualuçan buluı. Xäzerge waqıtta polimernı sintezlaw protsessında kauçuk qullanıp, bärelügä çıdamlı polistirol (bärelü üzlege zur bulğan) tabalar. Xäzer kübräk şundıy polistirol qullanalar. Polistirol polimerğa kübekländerüçe matdälär östäp penopolistirol tabalar.


text: Akçay Hafriyat, Akçay Hafriyatçılar, Akçay Hafriyat Firması, Akçay Hafriyat İhalesi, Akçay Hafriyat Firmaları, Akçay Kanal Hafriyatı, Akçay Hafriyat Kazı Çalışması, Akçay Kum Çakıl Malzemesi, Akçay Hafriyat Dolgu Çalışması, Akçay Hafriyat Dolgu Malzemesi, Akçay Hafriyat Dolgu Tesviye, Akçay Yol Hafriyat Çalışması, Akçay Kanalizasyon Hafriyat Çalışması, Akçay Dolgu Mıcır Taşı, Akçay Elenmiş Bahçe Toprağı, Akçay Kırıcı Bina Yıkımı, Akçay Temel Kazımı, Akçay Su Basman Dolgusu, Mert, Hafriyat, Akçay, Kum, Çakıl, Bahçe, Toprağı, Temel, Kazımı, Nakliye, MERT, HAFRİYAT, AKÇAY


text:
Yuriy Şevçuk
Yuriy Yulianoviç Şevçuk (pyc. Ю́pий ЮлиáHoBич ШeBчýk) (16 may 1957, Yagodnoye, Magadan ölkäse) - Sovet häm Räsäy cırçısı, muzıkantı, şağire, rässamı, prodüsere, "DDT"törkemen nigez saluçı häm citäkçese, Başqortostan respublikası Xalıq artistı (2005).
Üz berençe cırların Bulat Okudjava , Vladimir Vısotski Aleksandr Ğaliç icatı yoğıntısında yazğan. Şevçuk icatınıñ nigezläre - ictimaği, patriotik lirikası, äxlaqi süz-üzeñne kamilläşterügä öndämäse, köç qullanudan baş tartu, ictimaği satira häm protest bulıp tora.
ЭчTәлek
Ğailä[үзrәpTү]
Änise - Fäniä Aqram qızı Gäräyevä (tatar millätennän), "Böyek Watan suğışı yıllarında xezmät öçen" medal' belän büläklände, anıñ däw-ätise Murtazino awılında mulla bulıp xezmät itkän, şunıñ öçen ul 1937 yılda repressiälängän häm atıp üterelgän.
Yuriy Şevçuk bu turında şulay äytte:
" Minem qart babayım mulla bulğan, üz qaraşları arqasında atıp üterelgän. Ul çın mulla bulğan, yaxşı ğäräbçä söylägän, mädräsädä uqıtqan. Däw ätiem Aqram häm abiem Täligä da bik yaxşı ğäräb telen belgännär. Babayımda borınğı Qor'än buldı, ul miña bu kitap miras itep tapşırdı, häm xäzer bu Qor'än Täwrät yanında ber şürlektä tora. Menä närsä minem öçen möselmanlıq häm tatarlar digän süzlär, bu minem näsel başlığı, bik möhim minem öçen."
Ätise - Yulian Sosfenoviç Şevçuk, ukrain milläte, Böyek Watan suğışınıñ qatnaşuçı, 1942 yılda frontqa kitte, Venada suğışnı tämamladı.
Yuriy Şevçuk xatını Elmirä Bigbova (30 may 1967 - 13 mart 1992) 24 yäşlegendä şeş awırudan wafat bulğan. Yuriy Şevçuk xatınıñ istälegenä iñ yaxşı lirik cırları bağışladı: "Beda" (Bäla), "Na nebe voronı"(Qarğalar küktä), häm iñ tanılğan albom "Aktrisa vesna" (Yaz-aktrisa) Elmirägä bağışladı. Yuriy Şevçuk ulınnı (Pyotr) ber üze tärbiäläp üsterde.
Cır sänğäte[үзrәpTү]
1980 yılda "DDT" törkeme oyıştı.
1982 yılda "DDT" "Altın kommerton" konkursında "Ne strelyay" (Atma) cırı belän laureat bulıp çıqtı.
1984 yılda "Periferiä" albomı çıqqannan soñ Şevçuknı "KGB"ğa çaqırğannar häm Ufadan kitärgä täqdim itälär, gäcitlärdä ezärläwlär başlandı.
1985 yılda Şevçuk Leningradqa küçep kitte. Bu şähärdä ul iñ ähämiätle cırların icat itte: "Rodina" (Watan), "Kogda idet dojd'" (Yañğır yawğanda), "Osen' "(Köz), "Eto vsyo"(Bu barlığı), "Ona", "V poslednyuyu osen' " (Soñğı közen), "Beda"(Bäla), "Na nebe voronı"(Qarğalar küktä), "Pasxa".
Suğış waqıtında Yuriy Şevçuk Çeçnägä konsert belän bardı, Çeçen suğışı fäciğäsenä Şevçuk berniçä cırların bağışladı.
Şağir häm patşa[үзrәpTү]
Yuriy Şevçuk berniçä tapqır xäkimiät belän kileşmäwen kürsätä: "Marş nesoglasnıx" (Riza bulmağannar yöreşe) protest aksiäsendä qatnaşa, säxnädän xäkimiätne tänqitläde.
2010 yılnıñ May ayında artistlar häm muzıkantlar Vladimir Putin belän oçraşuda Yuriy Şevçuk demokratiä häm azatlıq turında Putinnı soradı, läkin "patşa" çiten sorawlarına anıq cawabın birmäde. İnternetta bu oçraşu "Şağir häm patşa" dip yörttelde. Bu äñgämädän soñ xakimiät Şevçuqnı oçraşularğa çaqırmıy, televideniedä anı häm DDT cırların kürsätmilär diärlek, berniçä şähärlärdä konsert öçen säxnälärne birmädelär. Yuriy Şevçuk säyäsi, ictimaği temalarğa küp cırların bağışladı: "Kapitan Kolesnikov", "Pravda na pravdu", "Putin yedet po strane", "Kogda zakonçitsya gaz", "Pesnya o svobode" (Azatlıq turında), "Rodina"(Watan).
2007 yılda Yuriy Şevçuk 500 seriäle tarixi proyektın "İstoriya gosudarstva Rossiyskogo" (Räsäy däwläte tarixı) tawışlandırdı.
Filmnär öçen muzıkası[үзrәpTү]
- «ДyxoB дeHb»
- «Aзaзeлb»
- «BoBoчka»
- «Гocпoдa oфицepы»
- «ЛeдHиkoBый пepиoд»
- «Pycckий TpaHзиT»
- «KTo, ecли He Mы (филbM, 1998)»
- «Пoцeлyй бaбoчkи»
- «AHToHиHa oбepHyлacb»
- «БaTюшka (Teлecepиaл)»
- «Generation П»
- «Kлюч caлaMaHдpы»
- «OдиHoчka (филbM, 2010»
Diskografiä[үзrәpTү]
- ДДT-1
- CBиHbя Ha paдyre
- KoMпpoMиcc
- Пepифepия
- BpeMя (ИBaH ИBaHoBич yMep)
- Я пoлyчил эTy poлb
- OTTeпeлb
- ПлacTyH
- AkTpиca BecHa
- ЭTo Bcë...
- ЛюбoBb
- PoждëHHый B CCCP
- Mиp HoMep Hoлb
- MeTeлb aBrycTa
- EдиHoчecTBo. ЧacTb I. MaMa эTo pok-H-poлл?
- EдиHoчecTBo. ЧacTb II. ЖиBoй
- ПecHи
- ПpoпaBший бeз BecTи
- ПpekpacHaя любoBb
- ИHaчe
Konsertlar häm cıyıntıqlar
- ЧëpHый пëc ПeTepбypr
- PoждëHHый B CCCP
- Гopoд бeз okoH. Bxoд
- Гopoд бeз okoH. Bыxoд
- ПpocBиcTeлa
- Гляди пeшkoM
- DDT—XXV PeBoлюция
- DDT—XXV HaпoлHиM Heбo дoбpoToй
- DDT Family
- He cTpeляй!
Kitaplar[үзrәpTү]
- ШeBчyk Ю. ЗaщиTHиkи Tpoи. KHиra cTиxoB и пeceH (издaHиe 2-e, дoпoлHeHHoe) — C.-Пб.: ИздaTeлbcTBo ФoHдa Pycckoй Пoэзии пpи yчacTии aлbMaHaxa “ПeTpoпoлb”, 2000.
- ШeBчyk Ю. CoлbHиk. AлbбoM cTиxoB. - MockBa: KHижHый kлyб 36.6, HoBaя raзeTa. 2009.
Tışqı sıltamalar[үзrәpTү]
- DDT räsmi saytı
- Юpий ШeBчyk: «Я пpeдлaraю пoжиTb дecяTb лeT cпokoйHo и пocTpoиTb HopMaлbHyю cTpaHy»
- ИcTopия rpyппы
- Hиkoлaй XapиToHoB «ИMпepия ДДT»
- Paдиo шaHcoH. ИHTepBbю жypHaлy Rolling Stone
- Юpий ШeBчyk: «Я B дyшe cпapTaHeц… Hac TpиcTa, a иx лerиoH»//Пepeдaчa paдиocTaHции «Эxo MockBы»
- ДДT «He cTpeляй»"//Пepeдaчa paдиocTaHции «Эxo MockBы»
- Юpий ШeBчyk: PoдиHa He иMeeT oTHoшeHия k «EдиHoй Poccии»
- Юpий ШeBчyk Ha caйTe «ГpaHи-TB»
- ИHTepBbю «ДBa cлoBa» Юpий ШeBчyk: «B пeчke xopoши яичHицa и блиHы, Ho pycckyю идeю TaM He иcпeчb»
- Юpий ШeBчyk, ПeTpoBич и MaHxэTTeH
- Юpий ШeBчyk: «pok-Myзыka — эTo korдa He Bcë xopoшo»
- Шkoлa злocлoBия c yчacTиeM Юpия ШeBчyka
- ШeBчyk Юpий ЮлиaHoBич — бyдyщий kaHдидaT B ПpeзидeHTы Poccийckoй Фeдepaции
- OHлaйH-пeTиция «Юpия ШeBчyka B пpeзидeHTы!» (ocHoBHaя)
- OHлaйH-пeTиция «Юpия ШeBчyka B пpeзидeHTы!»
- CTaTbя «ПeBцa Юpия ШeBчyka B ПpeзидeHTы!»
- KHиra Юpия ШeBчyka «CoлbHиk»


text:
Raphael
Raffaello Sanzio, a'dette Raphael atı menen belgili bolıp (aytılıwı: Rafael; 6 aprel, 1483 - 6 aprel, 1520) Renessans da'wiri su'wretshisi ha'm arxitektorı bolg'an. Ol Leonardo da Vinci ha'm Michelangelo menen bir qatarda Joqarı Renessans da'wirinin' ullı su'wretshilerinin' biri esaplanadı.
Ol o'zinin' Madonna, Christ Child ha'm Vatikandag'ı su'wretleri menen ju'da' belgili.
Mazmunı
Perudjia[o'zgertiw]
Jaslıg'ı[o'zgertiw]
Raphael İtaliyadag'ı Umbria rayonının' Urbino qalasıda tuwılg'an. Onın' a'kesı Giovanni Santi (1494) ha'm su'wretshi bolg'an al anası Magia di Battista Ciarla (1491). Giovanni Santi Raphaeldin' birinshi ustazı esaplanadı, biraq ol Raphael 11 jasında qaytıs boladı.
15 jasınan baslap Raphael Pietro Perugino atlı su'wretshinin' ustaxanasında sha'kirt boladı. Perugino tek Umbiada g'ana emes, al Leonardo da Vinci ha'm Michelangelolardın' watanı bolg'an Rim ha'm Florentsiyada da ataqlı bolg'an. Ol Vatikandag'ı Sistine kapellasında su'wret salıw huqıqına iye bolg'an su'wretshilerdin' biri.
Perugino su'wret salıwdın' joqarı usıllarina iye bolıwı ha'm su'wretlerdi waqtında pitkere alıwı menen basshilar arasinda belgili bolg'an. Ol bir neshe portretlerdi jaratqan, biraq onın' su'wretlerinin' ko'pshiligi dinge tiykarlang'an. Ol ta'repinen jaratılg'an Madonna ha'm balanın' kishkene su'wretleri shan'araq kapellasında jeke sıyınıw ushın qollanılg'an. Perugino belgili bolg'anlıg'ı sebepli bay basshılardan ha'm shirkewlerden ko'plegen buyrıtpalar alg'an, sonlıqtan ol shirkewde altar u'stinde su'wretler jaratqan. Bulardi islewi ushın og'an sha'kirtlerinin' ja'rdemi kerek bolg'an.
Raphael Peruginodan ko'p na'rse u'yrengen, yag'nıy su'wret salıwdı, adam denesinin' anatomiyasın, boyaw ximiyasın ha'm su'wretke boyawdı tegis qabatta jayıw usılında u'yrengen. Peruginonın' salg'an su'wretlerinde ko'pshilik jag'dayda adamlardın' betleri su'ykimli ha'm jumsaq ko'ringen. Raphaeldin' salg'an su'wretlerinde de bunday belgilerdi ko'riwimizge boladı. Leonardog'a usag'an geybir su'wretshiler o'z stillerin tez o'zgertken ha'm su'wretleri arqalı o'zlerinin' jeke oyın ko'rsetken. Biraq Raphael Perugino uyretken stilde su'wret salıwdı dawam etedi. Ol bug'an basqa su'wretshilerdin' jumısların ko'riwi arqalı u'yrengen jan'a ideyalardı g'ana qosqan. Leonardo ha'm Michelangelolardan ayirmashılıg'ı, Raphael du'nyanın' su'wret salıw sanaatına hesh qanday jan'alıq kiritpegen. Ol tek o'z isinin' sheberligi ha'm adamlar onın' su'wretlerin jaqsı ko'rgenligi ushın g'ana ataqlı bolg'an.
Birinshi jumısları[o'zgertiw]
Onın' en' birinshi belgili jumıslarının' biri bul Rıtsardın' tu'si kishi su'wreti sanaladı. Bunda uyqlap atırg'an rıtsar su'wretlengen. Onın' tu'sinde eki sulıw hayal ko'ringen. Birewi jen'il tegis kiyim kiygen ha'm og'an gu'l usınıs etpekte. Ekinshisi qara kiyim kiygen bolıp, rıtsarg'a qılısh ha'm kitap usınıs etpekte. Sulıw hayaldın' artında da'rya ta'repke ketken soqpaq ko'ringen. Ekinshisi tik tawlarg'a alıp barıwshı soqpaq. Raphael tan'law haqqında oylang'an edi. Rıtsar jen'il joldan barıwı kerek pe, yamasa o'zgerisler kiritiwge ha'reket etiwi tiyis pe?
Raphaeldin' basqa erte su'wretleri bular Three Graces ha'm A'wliye Maykl.
Raphaeldin' birinshi a'hmiyetli do'retpesi 1504-jılı salıng'an The Marriage of the Virgin bolg'an. Bul su'wret Peruginonın' Sistine Chapel ushın jaratqan İsa Ma'six a'wliye Mayklg'a gilt bermekte su'wretinin' ta'siri astında payda bolg'an. Ha'zir bul su'wret İtaliyanın' Milan qalasında Brera gallereyasında jaylasqan.
Florentsiya[o'zgertiw]
Shama menen 1504-jılı Raphael İtaliyanın' Florentsiya qalasına Pinturicchio atlı su'wretshi menen ketedi. Florentsiya o'zinin' sanaat jumısları, su'wretshilerdin' ustaxanaları, jan'a Renessans da'wiri imaratları ha'm u'lken shirkewi menen belgili bolg'an. Raphael Michelangelo, Leonardo da Vinci ha'm basqa da ko'rnekli su'wretshilerdin' ha'm skulptorlardın' jumısların ko'riwdi qa'legen.
Madonnalar[o'zgertiw]
Florentsiya qalası A'wliye Mariyag'a bag'ıshlang'an bolg'anlıg'ı sebepli, ol jerde Madonna ha'm balanın' ko'rinislerin jasaw da'stu'rge aylang'an edi. Derlik ha'r bir ko'shenin' mu'yeshinde Madonna ha'm balanın' suwreti yamasa aqshıl ren'li ha'ykeli jaylasqan edi.[1]
Florentsiyada bolg'an waqtında Raphael o'zinin' ko'plegen belgili Madonna su'wretlerin salg'an. Onın' en' belgili su'wretleri to'mendegiler:
- Madonna of the Goldfinch (1505), ha'zir Uffizi gallereyasında, Florentsiya, İtaliya.
- Madonna del Prato (1505), ha'zir Kunsthistorisches muzeyinde, Vena, Avstriya.
- Esterházy Madonna (1505-1507), ha'zir Ko'rkem sanaat muzeyinde, Budapesht, Vengriya.
- La Belle Jardiniere (Shıraylı bag' Madonnası) (1507), ha'zirgi waqıtta Luvr muzeyinde, Parij, Fransiya.
Rim[o'zgertiw]
1508-jılı Raphael Julius II papası ta'repinen Rimge shaqırıladı. Ol Rimde waqtında onın' atag'ı ku'sheyedi ha'm "Su'wretshiler Printsi" sıpatında belgili boladı. Ol o'mirinin' aqırgı 12 jılın Rimde o'tkeredi ha'm o'zinin' ko'plegen belgili su'wretlerin jaratadı.
Ol Rimde waqtında og'an Sant'Agostino shirkewinde Isaiah payg'ambardın' freskosın salıw jumısı tapsırıladı. Su'wret u'stinde jumısı dawamında ol o'zinin' dostı arxitektor Donato Bramanteni ko'riwge baradı. Bramante Michelangelo Sistine kapellasının' joqarg'ı betine su'wret salıp atırg'an waqıtları Vatikanda edi. A'lbette, Raphael ataqlı usta ne islep atırga'nın ko'riwdi qa'leydi ha'm Michelangelo joq waqtında, Bramante Raphaeldi kapellag'a alıp baradı. Raphael Michelangelonın' payg'ambarlardı su'wretlegen usılın ko'rip qattı ta'sirlengenligi sonshelli Sant'Agostino shirkewine qaytıp, o'zinin' salg'an su'wretin diywaldan qırshıp taslaydı. Raphaeldin' su'wreti Michelangelonın' stilinde salıng'anlıg'ın ko'riw an'sat. Raphael bunnan uyalmag'an. Bul arqalı ol ullı ustag'a hu'rmetin bildirgen.[2]
Stanze[o'zgertiw]
Raphaeldin' en' belgili su'wretlerine Stanze atı menen belgili bolg'an Vatikan sarayında Julius II nin' bo'lmeleri diywallarına salıng'an freskolar kiredi. Stanza della Segnatura ha'm Stanza d'Eliodoro su'wretler Raphaeldin' o'zi ta'repinen jaratılg'an, al Stanza dell'Incendio Raphael ta'repinen dizaynlang'an bolıp, onın' ja'rdemshileri ta'repinen salıng'an.
Stanza della Segnaturadag'ı freskolardın' birewi ullı a'hmiyetlilikke iye. Bul Afina mektebi dep atalatug'ın su'wret. Bunda A'yyemgi Gretsiyadan bir topar sawatlı adamlar: filosoflar, shayırlar, dramaturglar, matematikler ha'm basqalar su'wretlengen. Olar ortadag'ı adamdı - filosof Platondı tın'lamaqta. Su'wret sol waqıtları, yag'nıy erte 1500-jılları, Rim adamları arasında A'yyemgi Afinanın' ilimi menen ten' bolg'an pikir ha'm oqıwdın' jan'a oyanıwı bolg'anlıg'ın an'latadı.
Bul ko'rinisti anıq ashıp beriw ushın, Raphael o'zi tanıg'an adamlardın' ju'zlerinen paydalang'an. Sınıq murınlı Michelangelo iyegin qolına tirep otır. Uzın shashlı ha'm tegis saqallı uzın boylı Platon bul Leonardo da Vincidin' portreti.
Su'wrettin' en' bir ta'sirlendiriwshi ta'repi bul Raphaeldin' adamlar turg'an imarattı salıw usılı. Arxitektura tap real bo'lmeni ashıp turg'anday ko'rinis beredi.
Arxitektura[o'zgertiw]
1500-jılları su'wretshilerden a'dette arxitekturanı dizaynı menen shug'ıllanıw soralg'an. Raphaeldin' arxitektor sıpatında birinshi jumısı bul Santa Maria del Popolo shirkewindegi jerlew kapellası bolg'an. Leo X papası A'wliye Peter sarayın dizayn qılıwg'a ja'rdem beriw ushın Donato Bramante menen Raphaeldi tan'lag'an. Bramante qaytıs bolg'annan keyin, Raphael saraydı dizaynlawdı o'z qolına alg'an ha'm birinshi qabat rejesin Grek krestinen Latın krestine o'zgertken. Michelangelo Bramantenin' rejesin a'piwayılastırg'an halda qayta paydalang'an. Keyingi arxitektor Maderna Raphael rejelestirgenindey, imarattı uzaytırg'an.
Transfiguratsiya[o'zgertiw]
Raphaeldin' en' keyingi sanaat jumısı Transfiguratsiya su'wreti bolg'an, biraq Raphael onı pitkeriwinen aldın qaytis boladı. Bul jumıs Raphaeldin' ko'mekshilerinin' biri bolg'an Giulio Romano ta'repinen keyinshelik pitkerilgen.
O'limi[o'zgertiw]
Raphael o'zinin' 37-tuwılg'an ku'ninde qaytıs boladı ha'm Rim Panteonında jerlenedi. Onın' jerleniwi Vatikanda o'tkeriledi ha'm Transfiguratsiya su'wreti onın' jerlew arbasının' basına qoyılg'an.


text:
Oyın
Oyınlar ku'lki ha'm waqıttı jaqsı o'tkeriw ushın oynaladı. Oyın bir yamasa ko'p adamlar ta'repinen oynalıwı mu'mkin.
Oyın a'dette qatnasıwshılar ne islewi ha'm ne islemewi kerekligi haqqında qag'ıydalarg'a iye. Oyın dawamında qatnasıwshılar usı qag'ıydalarg'a boysınadı. Geybir oyınlar ko'p qag'ıydalarg'a iye ha'm quramalı bolsa, geybir oyınlarda qag'ıydalar az ha'm an'sat. Oyında bir adam utıwı ha'm ekinshisi utılıwı mu'mkin. Yamasa olar ekewide utıwı yamasa utılıwı mu'mkin. Hesh jen'impaz ha'm jen'iliwshiler bolmag'an oyınlar ten' juwmaqlı oyın dep ataladı. Oyınlar kompyuterde oynalıwı yamasa top yamasa taxta ja'rdeminde oynalıwı mu'mkin. Geybir oyınlar, ma'selen "Ko'z baqlawı" tek g'ana zatlarg'a qaraw arqalı oynalıwı mu'mkin.
Oyınlarg'a mısallar:


text:
Antarktika
Antarktika bul jer sharının' en' to'meninde jaylasqan materik. Hawa-rayı ol jerde ju'da' suwıq. Antarktikanın' 98% ke shamalası muz benen qaplang'an. Jag'ada jaylasqan McMurdo ha'm Palmer kishkene qalaların esaplamag'anda, ol jerde ju'da' az adam jasaydı. Qubla polyuste ilim stantsiyası jaylasqan bolıp, ol jerde tiykarınan hawa-rayı ha'm kosmos izertlewleri menen baylanıslı ta'jiriybeler alıp barıladı. Antarktikag'a barıwdı qa'legen adamlar tek g'ana hawa arqalı barıwına boladı. Antarktika maydanı jag'ınan Evropadan u'lken.
Antarktika hesh qanday ma'mleketler jaylaspag'an jalg'ız materik esaplanadı. Xalıq aralıq pitimge tiykarlanıp, Antarktika jerinin' hesh biri hesh ma'mleketke tiyisli emes.
Antarktikada o'simlikler ju'da' az; hawa menen dem alıwshı haywanlardan tek pingvin, tyulen ha'm kitler bar.
Antarktika Tınısh okeanı, Atlantika okeanı ha'm the Hind okeanı menen qorshalg'an, biraq keyingi waqıtları onı qorshag'an ten'izler bir at penen yag'nıy "Qubla okeanı" dep atalmaqta. Antarktikag'a en' jaqın materik bul Qubla Amerika.
Antarktikada a'dette qısta qarang'ı, jazda jaqtı.
Antarktikada ot ha'm taslar atıwshı bir vulkan bar. Ol Erebus dep ataladı.
Basqa web-saytlar[o'zgertiw]
- Antarctic Place-names Commission of Bulgaria
- L.L. Ivanov et al, Topographic map of Livingston Island and Greenwich Island


text:
Haywanlar sistematikası
Haywanlar sistematikası - biologiya ilimi o'z-ara uqsaslıgı ha'm tuwısqanlıg'ına tiykarlang'an tiykarda organizmlerdi ayırım toparlar - taksonlarg'a ajıratıp u'yrenedi.
Haywanlardı taksonlarg'a ajıratıw menen sistematika ilimi shug'ıllanadı. Haywanlar sistematikasında tiykarg'ı taksonlar tip, klass, tuqımlas, tuwıs ha'm tu'rden ibarat. Bir tu'rge kiriwshi haywanlardın' du'zilisi ha'm o'mir keshiriw ta'rizi bir-birine uqsas bolıp, ulıwma arealdı iyeleydi. Belgili tur ozinin' morfologiyalıq, fiziologiyalıq, ekologiyalıq ha'm na'sillik qa'siyetleri menen basqa tu'rlerden parq qıladı. Bir turdin' individleri bir-biri menen erkin shag'ılısadı ha'm olardın' a'wladı ko'beygish boladı.
Bir qansha ulıwma belgileri menen bir-birine usas bolg'an tu'rler bir tuwısqa, tuwıslar tuqımlasqa, tuqımlaslar toparlarg'a, toparlar bolsa klasslarg'a, klasslar tiplerge birlestiriledi. Ha'zir 24 tip bar.
Haywanatlar du'nyası bir kletkalılar ha'm ko'p kletkalılar genje du'nyalarına ajıratıladı. Bunnan tısqarı tu'rli taksonlar ushın aralıq taksonlarda kirgizgen. Olar takson atamasınan aldın "ulken" yamasa "genje" sozlerin qosıp isletiledi. Mısalı genje tip, genje tur h.t.b.
No'menklatura qag'ıydaları. Tu'rlerdin' atı binar no'menklaturag'a muwapıq latın imlasında eki atama menen belgilenedi. Olardan birinshisi tuwıs ataması bas ha'rip penen, ekinshisi turdin' atı kishi ha'rip penen jazıladı. Tu'rler adamlardın' familiyası menen atalatug'ın bolsa, er adam familiyasınan keyin "i", xayal kisi familiyasınan "e" qosımshası (mısalı: ivanovi yaki ivanovae dep) jazıladı.
Turden joqarı taksonlar ataması tek bir soz benen korsetiledi. Mısalı: Diptera, Insecta h.b.
Eger tuwısı belgili, biraq tu'ri belgisiz bolsa, tuwıstan keyin sp. (species-tu'r) dep jazıp qoyıladı. Tekserilip atırg'an haywan usı tuwısqa kiriwshi barlıq tu'rlerden parq qılsa tuwıs atamasınan keyin sp.n. (species-nova - taza tu'r) belgisi jazıladı.


text:
Karacorce
Karacorce (serbça Karađorđe, Kapaђopђe; 1768, 3 noyäber? – 1817, 13 iyül) ul Ğosman İmperiäsenä qarşı Berençe Serb Fetnäse citäkçese, Serbiäneñ Karacorceviç näselenä nigez saluçı bulğan. Corce Petroviç (Đorđe Petrović, Ђopђe ПeTpoBић) bulıp tua. Qoñğırt çäçle buluı säbäple, Corceğa Qara (Törekçä Kara) quşamatı birelä.
Karacorce Vişevtsi (Viševci) awılında tua häm balaçağında kötüçe bulıp eşli. 1787 yılda Törekne üterüdän soñ ul Habsburglar Avstriäsenä qaça häm Fraykorpsqa kerep, 1787-1791. yıllardağı Avstro-Törek Suğışında qatnaşa. Sistova solıxınnan soñ, ul Serbiägä qayta häm Topolada urnaşıp, mal kötep, säwdä belän şöğellänep, görlep yäşi häm oçraqlı räweştä Hayduklarğa quşa.
XIX yöz başlarında Serbiägä qarşı Ğosman repressiäläre köçäyälär häm 1804 yılnıñ Ğıynwarında iñ yuğarı däräcäsenä ütep citälär. Yanıçarlar başlıqları, dahilar, xakimiät üz qullarına alalar, aqsöyäklärne, ataqaylarnı, ğıysyançılarnı, yoğıntılı säwdägärlärne cäzalap üterälär. Dahilar Karacorcenı üterergä tırışalar, läkin ul üterergä cibärelgän ike keşeneñ maqsatın tanıp häm alarnı üterep, uñışlı saw qala. Şuña cawap itep, Serblar Oraşatsta 1804-nıñ 14 fevrälendä (Yulian täqwimendäge 2 fevrälendä) qorıltay ütkärälär, häm Karacorcenı başlıq bulıp saylıylar. Ğıysyançılarğa fetnäne qabızıp cibärergä uñıy, baştan Karacorce suğışçıları dahilar zolımına qarşı, läkin 1805-täge İvankovats suğışınnan soñ soltanğa qarğı köräşällär.
Berniçä möhim suğışlardan, mäsälän Mişar (1805), Deligrad häm Belgrad (1806) suğışlarınnan, ğıysyançılar ciñep çığalar, annan Serblar häm Ğosmannar solıx yazarğa qarar itälär. Ämmä, 1807-dä Karacorce Räsäy İmperiäsenä Töreklärgä qarşı koalisiä tözep quşıla. 1812 yılda, Napoleonnıñ Fransuz İmperiäse qurqınıçında, Räsäy Ğosmannar belän tizräk solıx tözi. 1813-dä Ğosman İmperiäse Serbiägä zur yaw oyıştıra, häm 21 sentäberdä Karacorce, başqa ğıysyan başlıqları belän Avstriä İmperiäsenä qaça, annan soñ Bessarabiägä küçä, anda Filiki Eteriagä, Ğosmannardan barlıq Xristiannarnı azat itergä cıyınuçı yäşeren Yunan cämğiätenä quşıla. Eteria yärdämendä, Karacorce yalğan pasport belän 1817-neñ 28 iyülendä Serbiägä qayta. 1817 24 iyülendä Karacorce Ğosmannarğa buysınğan Miloş Obrenoviçneñ keşeläre tarafınnan üterelä.


text:
Sosionika
Sosionika - ğämäli psixologiädäge yünäleş. Ul Litua sosiologı Auşra Augustinaviçüte (Augusta pseudonimı astında yazılğan) hipotezasına nigezlängän. Bu hipoteza buyınça keşelär arasındağı psixologik täñgällek, alarnıñ nindi psixologik törgä qarawına bäyle. Augusta tör-ara mönäsäbätlär modelen Şweytsariä psixologı Karl Yung taswirlawınnan çığıp tözegän.
Sosionikanın köçle yağı - anıñ belän köndäş bulırday başqa yünäleşnen bulmawında. Psixologiädä älege başqa berkemneñ dä psixologik täñgällek teoriäsen täqdim itkäne yuq. Şul uq waqıtta, sosionika artıq küp küreneşlärne Karl Yung psixologiäse qısalarında anlatırğa tırışa, şul isäptän, anda fänni elementlardan tış, fänni bulmağannarı da küp.


text:
Salqın urıs
Salqın urıs ekinshi jer-ju'zlik urıstan keyingi da'slepki jıllardın' ahmiyetli o'zgesheligi bolıp tabıladı. "Salqın urıs" tın' kelip shıg'ıwına Sovetler Soyuzı ha'm AQSh ortasındag'ı uzaq dawam etken kelispewshilikler sebep boldı. AQSh tın' Sovetler Soyuzında 1917-jıl rus revolyutsiyası na'tiyjesinde ornatılg'an bolsheviklik du'zimin diplomatiyalıq tu'rde tek g'ana 1933-jılı ta'n aldı. Ha'tteki bunnan keyinde SSSR g'a gu'man menen qarap keldi. Biraqta ekinshi jer ju'zlik urıs waqtında bul eki ma'mleket bir-biri menen awqamlas bolıp "Berlin og'ı" ma'mleketleri menen tabıslı gu'resiw ushın o'z kelispewshiligin jasırdı. Urıstan keyin olar ortasındag'ı qarama-qarsılıq jan'adan birinshi orıng'a shıqtı. AQSh du'nyanın' basqa ma'mleketleri menen o'zinin' erkinlik ten'lik ha'm demokratiya kontseptsiyasın iske asırıwg'a shaqırdı. Puxaralıq urıslar ha'm imperiyanın' qulawınan keyingi tınıshsız du'nyag'a Amerika turaqlılıqtı ornatıwg'a onı tek g'ana paraxat jol menen iske asırıwg'a umtıldı. 1929-1940 jıllardag'ı "Ullı depressiya" (Tu'skinlik) sabaqların tu'singen AQSh o'zinin' awıl xojalıq ha'm sanaat o'nimlerin emes, pu'tkil ekonomikada g'a'rezsizlik ornatıw ushın eksportqa za'ru'r bolg'an Batıs Evropa elleri o'nimlerine jan'a bazarlardı du'ziwde bajıxana tosqınlıqların qısqırtıwg'a ha'reket etti. Xalıq aralıq sawda erkinligi AQSh tın' ekonomikalıq o'siwinin' stimulı ha'm basqada AQSh penen awqamlas ma'mleketlerde turaqlılıq ha'm doslıq qatnasıqlardın' deregi sıpatında ko'zge tu'sti.
Al SSSR dın' o'z programması boldı. Ku'shli Oraylasqan Rus tariyxıy da'stu'ri, Patshashılıq hu'kimi Amerikalıq demokratiyadan ku'shli o'zgeshelendi. Klasslıq gu'res ha'm Kommunistlik idieologiyag'a tiykarlang'an qudiretli ma'mleket II jer ju'zilik urıs waqtında ha'm urıstan keyingi da'wirde de Sovetlik siyasattı dawam etti. Basqınshılıq urıs 20 mln Ruslardın' o'mirin qurban etti. Sovetler Soyuzı o'z ekonomikasın tiklewge ha'm qıyın jag'daydan shıg'ıwg'a ha'reket etti. Sovet ma'mleketi ko'binese batıs shegaralardan qa'wiplendi. Germaniyanın' basqınshılıg'ın saplastırg'annan keyin, bunday basqınshılıqtı boldırmawg'a qarar etti. Sonlıqtan Shıg'ıs Evropada Sovet ma'mleketi talap etken siyasiy rejimlerdin' ha'm jabıq shegaralardın' bolıwı talap etildi. Biraqta Amerika Qurama Shtatı urıs barasında Polsha Chexoslovakiya ha'm basqada Oraylıq ha'm shıg'ıs Evropa ma'mleketlerinin' g'a'rezsizligin ha'm suverenitetin talap etti.


text:
7. sınıf Meb Yayınları Türkçe çalışma kitabi cevapları, 2012-2013 yılı Türkçe Meb yayınları çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe dersi çalışma kitabı cevapları, meb yayınları çk cevapları, 7. sınıf Türkçe meb çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe 6.tema Toplum hayatı meb çalışma kitabı cevapları,7.sınıf Türkçe meb yay çk cevapları,Osmanlı dürüstlüğü metni cevapları,7.sınıf türkçe cevapları
Etiket arşivi: 7. sınıf Meb Yayınları Türkçe çalışma kitabi cevapları
7.Sınıf Turkce Calisma Kitabi Sayfa 164’Ün Cevaplari Meb Yayınlari
Etiketler: 2012-2013 yılı Türkçe meb yayınları çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Meb Yayınları Türkçe çalışma kitabi cevapları, 7. sınıf Türkçe 6.tema Toplum hayatı meb çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe dersi çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe meb çalışma kitabı cevapları, 7.sınıf türkçe cevapları, 7.sınıf Türkçe meb yay çk cevapları, 7.Sınıf Turkce Calisma Kitabi Sayfa 164'Ün Cevaplari Meb Yayınlari, meb yayınları çk cevapları, Osmanlı dürüstlüğü metni cevapları
7.Sınıf Turkce Calisma Kitabi Sayfa 165’in Cevaplari Meb Yayınlari
7. sınıf Meb Yayınları Türkçe çalışma kitabi cevapları, 2012-2013 yılı Türkçe Meb yayınları çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe dersi çalışma kitabı cevapları, meb yayınları çk cevapları, 7. sınıf Türkçe meb çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe 6.tema Toplum hayatı meb çalışma kitabı cevapları,7.sınıf Türkçe meb yay çk cevapları,Osmanlı dürüstlüğü metni cevapları,7.sınıf türkçe cevapları
Etiketler: 2012-2013 yılı Türkçe meb yayınları çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Meb Yayınları Türkçe çalışma kitabi cevapları, 7. sınıf Türkçe 6.tema Toplum hayatı meb çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe dersi çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe meb çalışma kitabı cevapları, 7.sınıf türkçe cevapları, 7.sınıf Türkçe meb yay çk cevapları, 7.Sınıf Turkce Calisma Kitabi Sayfa 165'in Cevaplari Meb Yayınlari, meb yayınları çk cevapları, Osmanlı dürüstlüğü metni cevapları
7.Sınıf Turkce Calisma Kitabi Sayfa 166’nın Cevaplari Meb Yayınlari
7. sınıf Meb Yayınları Türkçe çalışma kitabi cevapları, 2012-2013 yılı Türkçe Meb yayınları çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe dersi çalışma kitabı cevapları, meb yayınları çk cevapları, 7. sınıf Türkçe meb çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe 6.tema Toplum hayatı meb çalışma kitabı cevapları,7.sınıf Türkçe meb yay çk cevapları,Osmanlı dürüstlüğü metni cevapları,7.sınıf türkçe cevapları
Etiketler: 2012-2013 yılı Türkçe meb yayınları çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Meb Yayınları Türkçe çalışma kitabi cevapları, 7. sınıf Türkçe 6.tema Toplum hayatı meb çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe dersi çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe meb çalışma kitabı cevapları, 7.sınıf türkçe cevapları, 7.sınıf Türkçe meb yay çk cevapları, 7.Sınıf Turkce Calisma Kitabi Sayfa 166'nın Cevaplari Meb Yayınlari, meb yayınları çk cevapları, Osmanlı dürüstlüğü metni cevapları
7.Sınıf Turkce Calisma Kitabi Sayfa 167’nin Cevaplari Meb Yayınlari
7. sınıf Meb Yayınları Türkçe çalışma kitabi cevapları, 2012-2013 yılı Türkçe Meb yayınları çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe dersi çalışma kitabı cevapları, meb yayınları çk cevapları, 7. sınıf Türkçe meb çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe 6.tema Toplum hayatı meb çalışma kitabı cevapları,7.sınıf Türkçe meb yay çk cevapları,Osmanlı dürüstlüğü metni cevapları,7.sınıf türkçe cevapları
Etiketler: 2012-2013 yılı Türkçe meb yayınları çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Meb Yayınları Türkçe çalışma kitabi cevapları, 7. sınıf Türkçe 6.tema Toplum hayatı meb çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe dersi çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe meb çalışma kitabı cevapları, 7.sınıf türkçe cevapları, 7.sınıf Türkçe meb yay çk cevapları, 7.Sınıf Turkce Calisma Kitabi Sayfa 167'nin Cevaplari Meb Yayınlari, meb yayınları çk cevapları, Osmanlı dürüstlüğü metni cevapları
7.Sınıf Turkce Calisma Kitabi Sayfa 168’İn Cevaplari Meb Yayınlari
7. sınıf Meb Yayınları Türkçe çalışma kitabi cevapları, 2012-2013 yılı Türkçe Meb yayınları çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe dersi çalışma kitabı cevapları, meb yayınları çk cevapları, 7. sınıf Türkçe meb çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe 6.tema Toplum hayatı meb çalışma kitabı cevapları,7.sınıf Türkçe meb yay çk cevapları,Osmanlı dürüstlüğü metni cevapları,7.sınıf türkçe cevapları
Etiketler: 2012-2013 yılı Türkçe meb yayınları çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Meb Yayınları Türkçe çalışma kitabi cevapları, 7. sınıf Türkçe 6.tema Toplum hayatı meb çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe dersi çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe meb çalışma kitabı cevapları, 7.sınıf türkçe cevapları, 7.sınıf Türkçe meb yay çk cevapları, 7.Sınıf Turkce Calisma Kitabi Sayfa 168'İn Cevaplari Meb Yayınlari, meb yayınları çk cevapları, Osmanlı dürüstlüğü metni cevapları
7.Sınıf Turkce Calisma Kitabi Sayfa 169’un Cevaplari Meb Yayınlari
7. sınıf Meb Yayınları Türkçe çalışma kitabi cevapları, 2012-2013 yılı Türkçe Meb yayınları çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe dersi çalışma kitabı cevapları, meb yayınları çk cevapları, 7. sınıf Türkçe meb çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe 6.tema Toplum hayatı meb çalışma kitabı cevapları,7.sınıf Türkçe meb yay çk cevapları,Osmanlı dürüstlüğü metni cevapları,7.sınıf türkçe cevapları
Etiketler: 2012-2013 yılı Türkçe meb yayınları çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Meb Yayınları Türkçe çalışma kitabi cevapları, 7. sınıf Türkçe 6.tema Toplum hayatı meb çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe dersi çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe meb çalışma kitabı cevapları, 7.sınıf türkçe cevapları, 7.sınıf Türkçe meb yay çk cevapları, 7.Sınıf Turkce Calisma Kitabi Sayfa 169'un Cevaplari Meb Yayınlari, meb yayınları çk cevapları, Osmanlı dürüstlüğü metni cevapları
7.Sınıf Turkce Calisma Kitabi Sayfa 170’in Cevaplari Meb Yayınlari
7. sınıf Meb Yayınları Türkçe çalışma kitabi cevapları, 2012-2013 yılı Türkçe Meb yayınları çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe dersi çalışma kitabı cevapları, meb yayınları çk cevapları, 7. sınıf Türkçe meb çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe 6.tema Toplum hayatı meb çalışma kitabı cevapları,7.sınıf Türkçe meb yay çk cevapları,Odcu Haftası şenlikleri metni cevapları,7.sınıf türkçe cevapları
CEVAPLARI GÖRMEK İÇİN TIKLAYINIZ
Etiketler: 2012-2013 yılı Türkçe meb yayınları çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Meb Yayınları Türkçe çalışma kitabi cevapları, 7. sınıf Türkçe 6.tema Toplum hayatı meb çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe dersi çalışma kitabı cevapları, 7. sınıf Türkçe meb çalışma kitabı cevapları, 7.sınıf türkçe cevapları, 7.sınıf Türkçe meb yay çk cevapları, 7.Sınıf Turkce Calisma Kitabi Sayfa 170'in Cevaplari Meb Yayınlari, meb yayınları çk cevapları, Odcu Haftası şenlikleri metni cevapları


text:
Leonard Euler
Leonard Euler (aytılıwı: Leonard Oiler; 15 aprel, 1707 - 7 sentyabr, 1783) Shveytsariya matematigi ha'm fizigi. Ol o'mirinin' ko'p bo'legin Rossiya ha'm Germaniyada o'tkergen.
Euler differentsiyal esaplawlar ha'm topologiya sıyaqlı tarawlarda a'hmiyetli ashılıwlar jasag'an. Ol bu'gingi ku'ni matematikada qollanılıp atırg'an ko'plegen so'zlerdi kiritken. Ol matematikalıq funktsiya tu'sinigin kiritken. Ol o'zinin' mexanika, optika ha'm astronomiyadag'ı jumısları menen de belgili.
Euler 18-a'sirdin' en' a'hmiyetli ha'm barlıq da'wirdin' en' ullı matematiklerinin' biri esaplanadı. Ja'nede ol en' ko'p jazg'an matematiklerdin' biri. Onın' jumıslarının' toplamı 60-80-tomdı quraydı. Matematik Pierre-Simon Laplace aytqan: "Eulerdi oqın', ol bizlerdin' ha'mmemiz ushın ustaz".
Euler Shveytsariyanın' 10 franklıq pul birliginin' altınshı seriyasında ha'm ko'plegen Shvetsiya, Germaniya ha'm Rossiya pochta markalarında sa'wlelengen. 2002 Euler asteroidi onın' hu'rmetine atalg'an.


text:
Mäcüsilek
Mäcüsilek, ber allağa ışanunı qabul itmägän tradition dini ışanular ataması (küp allalarğa ışanu h.b.).
Íslamğa qädär Bolğarlarda utqa, qoyaşqa, suğa, kükkä, izgelärgä häm başqalar tabınu yäşäp kilgän. Mäcüsile başqa mädäni tradisílar belän bergä Tatar xalqınıñ ruxí dönyası üseşenä yoğıntı yasí. Bolğarlar Íslam dine qabul itkäç, Mäcüsilek aqrınlap rolen yuğalta barsa da, yaña formalar ala häm bügen dä Möselman mädäniäte öleşe bularaq yäşi. İdel-Ural töbäge Fin-Uğır xalıqlarınıñ Xristianlıqnı çağıştırmaça soñ qabul itüe säbäple (16. yöz urtaları – 20. yöz başı), Mäcüsilek alarnıñ ruxí dönyalarında, mädäniätlärendä Tatarnıqına qarağanda kübräk urın alıp tora. 1990. yıllar başınnan borınğı dinnären-ışanuların yağartu Mari, Udmurt, Çuaş, küpmeder däräcädä Mordwalar küzätelä.


text:
Codex Cumanicus
Codex Cumanicus (Kodeks Kumanikus), Karadeniz’in kuzeyindeki Kıpçak Türklerinden (Kumanlar) İtalyanlar ve Almanlar tarafından 14. yüzyılda derlenmiş iki bölümlük bir eserdir.[1]
Sözlük-metinler derlemesi olarak sayılabilecek eserin adı Latincedir ve Kuman Kitabı olarak Türkçeye çevrilebilir.
Konu başlıkları
El Yazması[değiştir | kaynağı değiştir]
El yazması özgün örnek İtalya-Venedik San Marko Kütüphanesi'nde, Biblioteca Divi Marci – Biblioteca Nazionale di S. Marco – Biblioteca ad templum Divi Marci Venetiarum, Venezia, Mss. latini, Fondo antico, Collocazione 1597, Codex DXLIX / № 549 sayı ile saklanmaktadır.
Kuman (Kıpçak) Kitabı, birçok kişi tarafından yazılmış parçaların bir araya getirilmesi sureti ile oluşmuş bir çalışmadır. Günümüzdeki hâlini alması 13. yüzyıl ortalarından 14. yüzyıl ortalarına kadar yaklaşık 100 yıl kadar zaman almıştır.
Bölümler[değiştir | kaynağı değiştir]
İtalyan Bölümü[değiştir | kaynağı değiştir]
İtalyan bölümü 55 yapraktır (110 sayfa) ve iki sözlük listesinden oluşur. Sözlükler Latince-Farsça-Kıpçakçadır. İlk liste alfabetik, ikinci liste tematiktir.[1]
Eserin İtalyanca Kodeks (İtalyan Kitabı) denen ilk 110 sayfalık bölümü Latin alfabesine göre dizilmiş 1560 sözcük içeren, Latince-Farsça-Kıpçakça sözlükle başlar. Ardından sözcüklerin anlamlarına göre öbeklere ayrıldığı 1220 sözcük içeren ikinci bir sözlük yer alır. Buradaki 2680 sözcükten 200'ünün Farsça ve Kıpçakça karşılıkları verilmemiştir.
Alman Bölümü[değiştir | kaynağı değiştir]
Alman bölümü 27 yapraktır (54 sayfa). İki karışık sözlük listesi ve bazı metinlerden oluşur. Birinci liste Kıpçakça-Almanca, ikinci liste Kıpçakça-Latince sözlüktür.[1]
Bu dizinlerde bazı sözcüklere örnek cümleler de mevcuttur. Ardından Kıpçakçaya çevrilmiş dualar, ilahiler, 47 Kıpçak bilmecesi ve Kıpçakça eklere ilişkin bazı dil bilgisi kuralları yer alır.
Metinler[değiştir | kaynağı değiştir]
- 11: 13-14
- Kim maYa berse, men de aYar bereyim; kim maYa bermese, men de aYar bermen.
- "Kim bana verse, ben de ona vereyim; kim bana vermezse, ben de ona vermem." (Türkiye Türkçesi)
- 57: 22-23
- Emgenip, terlep, qın alıp, andan tamaYıŋ beslegil! Kaçan boYday saçarsen, aar qovra biter, alabota, tigenek daYi kükel biter.
- "..." (Türkiye Türkçesi)
- 59: 8-12
- Bilge, tetik kişiler
- menim sözim eşitingler
- eki yolnı ayrınglar
- "Bilge, akıllı kişiler"
- "benim sözümü işitsinler"
- "iki yolu ayırsınlar" (Türkiye Türkçesi)
- Yarlı , miskin kişiler
- yahşı bitig bilmezler
- talaşman sözin inanırlar
- örtlik tamukka tüşerler
- yekning tuzakna ilnirler
- "Yoksul, miskin kişiler"
- "iyi yazılmışı bilmezler"
- "dalaşanların sözüne inanırlar"
- "ateşli cehenneme düşerler"
- "şeytanca tuzaklara ilişirler" (Türkiye Türkçesi)
- Anda yılap asov yox
- neçe çaYırsa, eşitmex yox
- her gez daYi qutılmax yox.
- 59: 24-25
- Men Teŋriniŋ işine osai boldum.:
- Menim helal katunımdır.
- "Ben Tanrının işine osay oldum"
- "Benim helal hatunumdur" (Türkiye Türkçesi)
- 59: 26-28
- Eger toz-topraq quyaştan miŋ miŋ qurla yarıq bolsa edi, hanuz Teŋriniŋ yarıxlıqına köre qaraŋYı-dır.
- Bilmeceler
- [1] Tap, tap: tamızıq,
- tama-dırYan tamızıq,
- kölegesi bar
- köye-dirgen tamızıq. (Ol, köbelek).
- [2] Biti-biti-bitidim,
- beş aYaçYa bitidim,
- könesuvum yuvurdım,
- kök yibekim çırmadım. (Ol, qına-dıŋ).
- [3] Qaşta qara-qula uvşap-dır. (Ol, ışlıq-dıŋ).
- [4] Itip-itip ırYalmas,
- içindegi çayxalmas. (Ol, uru).
- [5] Silevsin yaYı silkip bolmas,
- sırma tonum bügüp bolmas. (Ol, yulduz).
- [6] Aq küymening avuzı yoq. Ol yumurtqa.
- "Ak at arabasının ağızı yok. O yumurta."
- [7] Alan-qulan buv [=tuv] turur -
- ayrı aYaçtan yav tamar;
- qulan-alan tuv turur -
- quv aYaçtan yav tamar. ([…]).
- [8] Kün altundan elçi keliyir [keliyrir] -
- kümiş bırYı tarta keliyir [keliyr];
- ay altundan elçi keliyir -
- altun bırYı tarta keliyir. (Ol, a[ydınlıq?].)
- [9] Butu-butu uzun,
- butumdan arıq ol, uzun. ([*Ol, üçayaq-dır]).
- [10] Al paçali, yabovlı, altun başlı, çoxmarlı. (Ol, turna-dıŋ).
- [11] Sende, mende yox,
- seŋgir tavda yox, ütlü taşta yox,
- kıpçaqta [Qıpçaqta?] yox. (Ol, quş süt-diŋ).
- [12] koçqar müüzi qoyurmaq,
- qoyurmaqtan qoyurmaq. (koçqar müüzi - qud[..?] ~ küd[..?]).
- Tege müüzi tıyırmaq,
- tıyırmaqtan tıyırmaq. (Tege müüzi - teŋ[...]i).
- [13] Uzun aYaç başında
- urYuvul atlı quş olturur;
- anı atma er kerek,
- eki uçuna > yüregine taş kerek. (Ol, tın).
- [14] Uzun aYaç başında
- ulu bitiv bitidim;
- kemsen ovlu kelgey dep,
- kemsen turup saxladım. (Ol, qarmaq bile balıq).
- [15] Axça qayda qışlamış?
- kanlı yerde qışlamış.
- kanı neçik yuxmamış?
- Xap ortada qışlamış. (Ol, qarın yav-dıŋ).
- [16] Beş başlı elçi keliyir. (Ol, etikten beş barmaq baYaŋ).
- [17] Tav üstinde talaşman,
- tayaYı bar beş batman. (Ol, tülküçiginiŋ/[=tülküçikniŋ] tüpegi).
- [18] Araba - şaq! -
- taş araba şaq ete tüşti. (Ol, töve).
- [19] Tüvü yer keleşim -
- qarnım aç. (Ol, keregi-diŋ).
- [20] Sıyır sırtı,
- qoy qoŋaçı. (Ol, [etik]).
- [21] Kökçe ulaxım kögende semirir. (Ol, xavun, xuun).
- "Gökçe oğlağım köstekte semirir. O kavun"
- [22] Keçe kelir qara ulax,
- erte barır qara ulax
- [B pykoпиcи HaoбopoT:
- Keçe barır qara ulax,
- erte kelir qara ulax]. ([Ol], tüŋlik).
- [23] Bir uçu qış qışlar,
- bir uçu yay yaylar. (Ol, sırıx).
- [24] Olturganım oba yer, basqanım bagır canaq. Ol üzengi.
- "Oturağım oba yer, bastığım bakır çanak. O üzengi."
- [25] Çapçaçıq üstünde çapçaçıq. (Ol, kamış-dır).
- "Fıçı üstünde fıçı . (O, kamış-dır)."
- [26] Yazda yaŋı kelin yügüne-dir. (Ol, xamış başı-dıŋ).
- [27] Yazda yavlı toqmaq yatır. (Ol, kirpi-dir).
- "Yazda yağlı tokmak yatar. (O, kirpi-dir)."
- [28] Yazda yavlı kayış yatır. (Ol, yılan-dır).
- "Yazda yağlı kayış yatar. (O, yılan-dır)."
- [29] lçer, yer, inine kirer. (Ol, bıçaq-dıŋ).
- [30] Salp keşim,
- sansız oxum. (Ol, kök bile yulduz-dıŋ).
- [31] Burunsız buz teşer. (Ol, qoy boYu).
- [32] Oŋlu-sollu ayırYan
- otuz tümen öney-dir. (Ol, quyaş, ay, yulduz, taŋ).
- [33] Altun ayırYan tura tüşer,
- al torxam yayılı tüşer. (Ol, biye qulunlaYan-dıŋ).
- [34] Ol ötemiş, ötemiş,
- yıyı kölde qışlamış. (Ol, it-dir, avzun artına soxup uyuŋ).
- [35] Tüyme tüydim,
- tütkenge > tütgenge saldım. (Ol, us-dıŋ).
- [36] Kesertkiçe qan tammış,
- qara ulusqa yayılmış. (Ol, ot-dıŋ).
- [36 bis] Kesertkiçe sarı altun a[qmış].
- [37] Uzun-uzun sırYalaq,
- uçuna deyri sırYalaq;
- qısxa- qısxa sırYalaq,
- qırıvına deyri sırYalaq. (Ol, bıçaq bile bilegü).
- [38] Bu bardı - izi yox. (Ol, keme-diŋ).
- [39] Tap: artıŋda - qarp! (Ol, eşik-diŋ).
- [40] Avzum açsam, öpkem körünir. (Ol: eşik açsa, ot körüngen-diŋ).
- [41] Al savrı yançıYım,
- altın tovram aşqınam. (Ol, xoz).
- [42] Seŋseŋ ayrı başında
- segiz qoyan ini bar.
- Sen anı tapmasaŋ,
- sınıq iyin yılaYıl.
- Avluŋ bile tapmasaŋ,
- avruv iyin yılaYıl. (Ol, quymıç).
- [43] Teŋriden tüşken toqmaçıq -
- dört ayaqlı maymaçıq. (Ol, kirpi).
- Tengriden tüşgen toqmacık, dört ayaqlı maymaçıq. Ol kirpi.
- "Gökten düşen tokmakçık, dört ayaklı maymaçıq. O kirpi."
- [44] Bügenekli çert terek. (Ol, tutYan kişi-dir, buYovlı).
- BuYa, toŋuz qışlamış. (Ol: qış qata kilegen-diŋ).
- Küç buYası kürlemiş. (Ol: atası soxranYan-dıŋ).
- Küçmen qara çıŋlamış. (Ol: anası yılaYan-diŋ).
- Eki sete seteler,
- sete tübü bürkülder. (Ol: eki siŋli yılaYan-dıŋ).
- [45] YoYartın kelgen ne kiyik?
- Yolabars kiyik, - deşirler;
- yotasınce su yinçi
- tama kelir, - deşirler.
- kuyurtın kelgen ne kiyik?
- kula bars kiyik, - deşirler;
- quyruxunça su yinçi
- tama kelir, - deşirler. (Ol, bezergen-diŋ).
- [46] Beltirdegi beş quvluq > xuvluq
- beşi bile qulunlamış. (BBepxy HaдпиcaHo: Ol: yıl kelgen-diŋ).
- [47] SaraydaYı sarı ayYır
- savlavlatıp kişnemiş. (Ol, qaz-dıŋ).
- 61: 1-10
- Yügünŋiz, oYlanlarım, aytıŋız kensi yazıqıŋıznı.
- Yazuqlımen Bey Teŋrige, arı Mariam qatunYa, arı Franasqa, arı Petrus arı Paulusqa, daYi barça arılarga, saa, tın ata.
- Yazuqlitırımen körgenimden, eşitgenimden, tutYanımdan, artux yegenimden, artux içganimden.
- Astru ulu yazuqluturmen menim yaman işlerimden, yaman sayınçımdan, sözümden, yaman erkimden, yaman tilemekimden.
- Neçik ki men yazıq ettim, alay aytırmen Bey Teŋrige.
- Yalbarurmen Mariam katunYa, arı Franasqa, barça arılarYa, menim üçün yalbarsınlar Bey Teŋrige, menim yazuqımdan yarlıYyasın.
- Sen, tın atam, Bey Teŋri erki bile menim yazuqımdan boşatqıl!
- 61: 11-28
- Kim egi köŋül bile bizim yıxövge kelse, ulukün aYırlap, aŋa bolYay altı yıl boşaq.
- Kim egi köŋül bile eşitse taŋış sözün, aŋa bolYay altmış kün boşaq; kim kim egi köŋül bile eşitmese, aŋa heç neme yuvuq boşaq.
- Kim ansızım kelse bizim yıxövge, ulukündan başqa, yazuq üçün açırYansa, neçe kelip Teŋrige yalbarsa yemese sadaYasından bizge berse, ança aŋa papdan yuvuq boşaq. Ol boşaq, kim men aytım, saYınmaŋız, kim bu zehanda bolYay, ol boşaq bolYay sizge arı tirövten.
- Men söyünüp aytır edim sizge Teŋri sözin – til bilmen, tolmaç yox. Yalbaruŋız Teŋrige menim üçün, Teŋri maŋa bersın andı köŋül, kim men terçe daYi yaqşı til üyrengeymen, sizge yaqşı Teŋri söz aytqaymen ne kimese boşaq üçün.
- Tilermen sizge biraz Teŋri söz aytmaYa.
- Yügünüŋiz, burun aytıŋız bir «Pater nosfer», bir «Ave Maria!».
- 61 oб.: 1-11
- Arı Lukas aytır Evangelim içinde, neçik bügün, kaçan Kristus toYdi, keldi frişte yışda [yesdæ], ayttı kütövçige, kim qoylar küter [edi]:
- «Men tanıqlatırmen sizge ulu sövünç, kim bükün toYdi barça elni kutqardaçı. Ol bolgay sizge nişan: barıŋız Betlemge, anda tapYaYsiz toYıryan oYlan çüprekke çulYanmış daYi biçenlikke qoyulmış».
- kaçan ol sözni ayttı frişte kütövçige, Teŋriniŋ yarıqlıxı yarıttı alarnı. Anda ulu çeri köründi. Frişteler yırlarlar, överler ~ ögerler [edi] Teŋrini, alay aytırlar [edi]
- «Şükür barçadan beyik Teŋrige, daYi yerde bazlıx, egi köŋülni kişige!».
- Kim egi köŋül, egi erk qunda tutsaq, ol boluşsun bizge Ata dayı OYul daYi Arı Tın!
- 61 oб.: 12-21
- Biz oqurbiz arï Stefandan, kim köp tözdi Teŋri üčün daYï köp taŋlar etti Teŋriniŋ bolušmaxï bile.
- kačan köp qïn tözdi, soŋrasïnda taš bile tašlap öldürdiler.
- kačan ani taš bile tašlar idi, ol aytïr idi, yoxarï baxïp:
- «Körüŋiz! Men körärmen, kim kök barča ačïluptur daYi Kristus turur Atasïnïŋ sav qolïnda».
- kačan anï ayttï, andan qattï ura bašladïlar.
- Tizin čöküp, yügündi daYïn ayttï:
- «Beyim Teŋri, sen bošatxïl alarYa: bilmezler, ne-dirler!».
- DaYi ayttï:
- «Beyim Teŋri, menim tïnim alYïl!».
- Ol sözni ayttï da zanïn Teŋri eline berdi.
- 61 oб.: 22-30
- Bügün sekizinči kün aYïrlalïq, nečik Beyimiz Teŋri arï qïz Mariamdan [Mariandan] toYdï. Bügün aytïldï anïŋ alYïšlï ati, barčadan üstün, barčadan küčli, barčadan tatli.
- Yesus Kristus bitik tilinče, tatarčâ Qutqardačï: ol kertirir barča elni qutqardačï.
- Kim ol atïnï köŋülde tutar, kerti köŋül bile söver, bizim tügenmes tirilik, bizim tügenmes egilik ol at ičinde taparbiz. Kim ol atïnï biz aYïrlasaq, sövsäk, köŋülde tutsaq, nečik Teŋri söver daYi bizim dzanïmïzYa yakšï, ol bolušsun bizgä Ata!
- Amen!
- Teŋri bersin kensi bazlïxïn!
- 61 oб.: 31 - 62: 12
Bügün aYïrlalïq ol ulu künni, nečik ol yulduz köründi kün toYušï ol üč xanYa. Ol yulduz nečik bir oYlan bigev edi. Baš üstündä altun xač astrï yarïq bar edi. Ol oYlan alay ayttï alarYa: «Keliŋiz terče menim artumča zuhut yerinä! Anda tapYaysiz yaŋï han toYurmïš, kimni siz izdersiz». Andan yulduz ilgäri bardï, alar artunča Yerosolimgä degri bardï. Ol üč xan alay sordular Herodes xannï: "Xayda-tur ol, kim toYdï, zuhutlar hanï? Biz anïŋ yulduzun kördük ol kün toYušï. Anïŋ üčün keldik ol xanYa teyišmägä». Körgüzdilär alarYa, kim Kristus Betlemdä toYYay: burun alay aytïldï päyYambärdän. kačan čïqtïlar Yerusalemdän, ol yulduz ekinči köründi, bardï ilgäri aŋa degri, ol övgä, qayda Kristus yatïr [edi], turdu ol öv üstünde. kačan kördilär ol yulduznï, ulu sövünč sövündilär. Kirdilär ol evgä, taptïlar ol oYlan kensi anasï bile, arï qïz Mariam, yügündilär YesusYa, baš urdïlar, teyišdilär altun, miron, timean. Bergey idik zanïmuzni daYi tïnïmïznï Teŋrigä, ol bolušsun!
- 62: 13-29
Beyimiz Teŋri Yesus Kristus buyurur, üyretir bizgä Evangelim ičindä, alay aytïr: «Söygil Teŋrini, seniŋ Beyiŋni, kerti köŋlüŋden, barča zanïŋdan, barča küčüŋden, daYi tïnïŋdan!». Teŋri bizgä körgüzür Evangelim ičindä nišanïn kerti söymäkiniŋ, ol-tur: «Kim eter menim buyruhum, ol meni söver». Kristusnuŋ tanïqï bar-dïr. Arï Augustin, ol alley aytïr: «Anča söverbiz Teŋrini, neče biz anïŋ buyruxïn tutarbiz, ne artïx, ne eksik». Arï Gregor alay aytïr: "Tilerseŋ bilmägä, söversen Teŋrini ye sovmessen, sorYïl seniŋ köŋlüŋni, söver mi Teŋrini. Eger seniŋ köŋlüŋ aytsa: «Severmen», – inanmaYïl, kačan tapmassen seniŋ tirlikiŋ, išiŋ, söziŋ, saYïnčïŋ, nečik Teŋri buyurdu. Ol-tur kerti nišan, kim sen Teŋrini söversen, kačan sen qayYïrsaŋ anïŋ üčün, qaysïn Teŋri sövmes, daYï kačan sen sövinsäŋ anïŋ üčün, qaysïn Teŋri söver, kim bu buyuruq tutar. Kim Teŋrini söver barčadan artux daYi «qoŋšuŋnï, nečik kensiŋni», ol tutar Teŋriniŋ barča buyruxun. Nečik kiši yolsuz bara bilmes qayda tiler, alay Teŋriniŋ sövmekindän bašqa, ne kim bar köktägi hanlïqta, baralmasbiz Teŋri qatïnda». Kim biz ol yol bile barsaq!
- 62: 30-37
AlYïšlï-tur alar, kim yazuqsuz kertilik üčün tözer, egi köŋül bile saburluh eter. Ne üčün alar alYïšlï-dïr, anïŋ üčün köktägi xanlïq alarnïŋ-dïr. Neme yox yerde, nečik Teŋri söver kökte daYi barča arïlar, nečik sabïrluq-tur. Neče köp sabur eter Teŋri üčün, anča köp ülüšü bolYay Teŋri qatïnda, anča Teŋri anï artux sövgey. Anïŋ üčün sövünüp tözmä kerek: ol tözmelüx bu zehanda qïsxa-dur. Anïŋ üčün bizgä Teŋri berir hörmät, sövünč, egilik, qaysï tügenmes.
- 62 oб.: 1-24
Kristus alay ayttï kelepenlergä: «Baruŋïz, körünüŋiz papazlarga». Ol sözni Kristus bügün aytïr barča yazuqlïlarya, kim kerti kelepenler Teŋri alïnda. Igrenmedi kiši kelependen, nečik Teŋri igrenir daYi frišteler yazuqlï kišiden. Neme yox dünyä üstinde, nečik yaman sasïr, nečik sasïr yazuqlï zan Teŋri alïnda. Ol nišan taparbiz bitik ičindä. Bir kez bir alYïšlï kiši yolYa bardï. Bir frište anïŋ bile bardï adam bolup. kačan yoldan barïrlar idi, utru bir kiši yoluxtu, yigit daYi astrï körkli kiši. kačan frište anï ïraxtïn kördi, burnun tumaladï, yoldan ïrax qačtï. kačan ol kiši aštï, ol frište ekinči keldi ol kiši qatïnda. Andan soŋra bir kelepen kiši keldi, astrï niurdar sasïdï. Ol alYïšlï kiši, kačan kördi ol kelepenni, yoldan qačtï. Ol frište sövünüp qaršï bardï, öpti, qučtu > qučtï ol kelepenni, aštï. Ol alYïšlï kiši ekinči keldi yolYa frište qatïnda. Ol kiši sözlädi frištägä: «Ne kišisen? Burun keldi körkli yegit kiši – sen burnuŋ tumaladïŋ, yoldan qačtïŋ. kačan bir murdar sasï kiši, kelepen keldi, sen qaršï bardïŋ, öptüŋ > öptiŋ, qučtuŋ > qučtïŋ». Andan frište ayttï ol alYïšlï kišigä: «Ol körkli kiši, kim sen kördiŋ, ol kensi yazuqïndan astrï yaman sasïr, anïŋ zanï Teŋri alïnda köpten öldi. Ol et üstündä kelepen, anïŋ dzanï astrï arï-tur daYï yakšï yïyïr Teŋri alïnda. Men azam de döülmen, men frištämen. Anïŋ üčün keldim körgüzmä saYa, nečik sasïr yazuqlï dzan Teŋri alïnda». kačan frištä ol sözni ayttï, ančaq körünmädi.
- 62 oб.: 25 - 63: 25
Arï Paulus alay aytïr: «kačan kiši aYïzï bile yazuxïn aytsa, andan zanï arï daYï alYïšlï bolYay».
Tetik Solomon alay aytïr: «Kim öz yazuxïn yašïrsa, alay biliŋiz, kim ol Teŋri yoluna ayïnïqlanmas. Kim kensi yazuxïn aytsa, aytxandan soŋra qoysa, Teŋri anï yarïlYaYay».
Yohannes: «Eger biz aytsaq: «Yazuqsuzbiz», – kensimizni aldarbiz, daYï kertilik bizdä yoq-tur. Eger biz yazuqïmïznï kerti köŋül bile aytsaq, kim Teŋri önündä öltürür, Teŋri küčlü-dür daYï yarlïYančlu-dur bizim yazuqumuz bošatma daYi barča yamandan arïtma».
Yeronimus: «Yazuxïn aytmasa daYï yuvuq tutmasa, kimese bolmaYay arï».
Arï Ambrosius aytïr: «Nečik yara yaxši bolmas ičindän temeri čïqmayïnča, alay yazuqlï zan sav bolmas, arïnmas, yazuqï čïqmayïnča. Vay sen, yazuqlï kiši, kim sen yazuquŋnï bu dünyada bir kišiden yašïrïrsen! Yaqšï bilirsen, kim ol zehanda yašïnmassen. Uyalïrsen bir kišigä kensi yazuqïn aytmaYa. Anda ne uyat bolYay saŋa ol könü > köni yarïčï alïnda, qayda yazuxïŋ ešitkäyler köktägiler, tamuxdaYïlar! Anda bolYay saŋa ulu uyat, daYï kerti uyat, daYï ölüm uyat. Ol uyat neme dä bolušmaYay saŋa: erkli-erksiz tamuqqa barYaysiz».
Arï Augustin alay aytïr: «Yazuqlï kiši, kim tiler kensi yazuxïn aytma, nečik Teŋri tiler daYi seniŋ dzanïŋ arïnYay, aŋar kerek tört neme: burun qayYïrmax kerek kerti köŋül bile kensi yazuxuŋ üčün; ekinči, tiliŋ bile aytmaYa; üčünči, erkiŋ bile yazuxni qoymaYa; törtünči, ne kim ata aytïr yuvuqun tutmaYa».
Ambrosius: «Yaxšïrax-tur bu dünyada erki bilä yazuxïn aytmaYa, tamuxta daYïn kerti yarYuda küč bile aytqïnča. Kim bu zehanda yazuxïn kečiktirse, tamuxta höküm urmax bile ayttïrYay. Ol aŋa neme dä bolušmaYay. Sen, aYïrïx kiši, kačan yaraŋnï häkimgä aytmasaŋ, nečik sav bolYaysen? Anïŋ üčün aytxïl ataYa, kim seniŋ dzanïŋa hakim, seniŋ aYrïxïŋ, seniŋ yazuxïn». Uyalmaŋïz maŋa yazuxïŋïz aytma tolmač bile, kačan men til bilmen: ol tolmač andï borčlutur ol yazuxnï yašïrma, nečik ata. Kim Teŋriden qorxsa daYï kim köŋül bile burun saYïšlasa, nečik uyat bolYay?! Kim anï burun saYïšlasa, ol uyalmas tolmač bile yazuxun aytmaYa. Kelir aynada aytïŋïz kensi yazuxuŋïznï! Kim aytmasa, birsi aynada men tilemen ešitmä. Barča kiši borčlu-tur oručta yazuxïn aytma daYi turn alma. Kim här yïlda anï etmes, ol Teŋriden daYi papdan qarYïšlu-dur.
- 63: 26-35
Kim yazuxsuz kerti köŋül bile Teŋirniŋ yetesin alsa, aŋa bolYay kökdägi tügenmes tirilik.
Paulus: «Kim yazux bile daYi arïqsuz köŋül bile Teŋirniŋ yetesin alsa, ol saYïnïr: «Emdi men arïmen». Ol bilmes, kim tamuxnuŋ otun aldï daYi tügenmes ölümün aldï. Anïŋ üčün yaqčï keŋešiŋiz köŋlüŋiz bile, eger daYi barïsï yazuxuŋuz. Aytïŋïz, yašïrmaŋïz! Kim, bilip bir yazuxun, Teŋirniŋ yetesin alsa, aŋa yaqsirax-tur yïlan alsa kensi aYïzïna: ol yïlan boyïna yamanlïx etse, zanïna ete almas, basa Teŋri yetesi boyïn, zanïn öldürür».
- 63: 36 - 63 oб.: 26
«O siz barïŋïz, yoldan barïrsiz-kelirsiz! tanïŋïz da körüŋiz, bar mu andï qïn, nečik menim qïnïm?» – ol sözni Kristus bükün qïčqïrïr daYi aytïr xačdan barča kristianlarYa. Anïŋ üčün kerekirbiz Kristus bile tözme. Kim Kristus bile tözmese, ol Teŋirniŋ kütövünden köpden kemišildi.
Anïŋ üčün bügün daYi bu ayda bizgä saYïnmax kerek Kristusnuŋ qïnlarïn daYïn ölümün. Kim ol qïnnï, ol ölümni yaqšï saYïnma tilese, ol Kristusnuŋ saYïtïn, nedän Kristus tözdi, kerek kim biz köŋül közi bile baqqaybiz, yïYYaybiz, čöplegäybiz birge, kültebegni baYla-Yaybiz dayï köŋlümize qoyYaybiz. Ol saYïttan köŋlümiz yanYay Teŋirniŋ sövmäklikinä, daYi ol saYït bolYay anïŋ qalqanï barča yekler alïnda. Ol sayïtlar, kim Kristusnu tuttïlar, qïnadïlar daYï öldürtiler, ol saYït ol-tur: qïlïčlar, bulovlar, süŋgülär, suruqlar. Özge saYït – ne bile tuttular: isi fänärlär bile, čïraqlar bile, ne bile anï izdediler baxčada. Daïï kensi qayYïsï, qorqusu, titremeki, kensi yalbarmaxï bile ol sïrt üstünde ol yuqtï. DaYi kensiniŋ qanlï teri tüšti yergä, frište kelip övütti. DaYi kerek bizgä saYïšlamaYa, nečik ol düšmanlarïna utru bardï daYi bir söz bile barčasïn yergä urdï; ekinči berdi alarYa küč, alar anï tuttïlar; nečik Yudas öpti dayï zuhutlar anï tuttular, daYï baYladïlar, daYï yaŋaYïna, boyuna urdïlar; nečik elttiler anï tört yarYïčï alïnda: Annas, Kaifas, Pilatus daYï Herodes; daYï nečik anï tikmägä baYladïlar daYï čïbuxlar, qamčïlar anï qattï urdïlar, nečik päyYambär aytïr. Tabanïndan tebesinä degri heč bütün yox edi [iochadi] teni, barča yaraydï. Tükürmäk, qamïšlar, örkenler, xač, xadaqlar, süŋgü, tigenek tadzï, qaysïnï bašïna urdïlar. CovYučlar nečik söktiler, eliklädiler. Nečik xač üstündä kerdiler daYï öldürdiler, et caetera.
- 63 oб.: 27-32
- Atamız kim köktesiñ.
- Alğışlı bolsun seniñ atıñ, kelsin seniñ xanlığıñ, bolsun seniñ tilemekiñ – neçikkim kökte, alay da yerde.
- Kündeki ötmegimizni bizge bugün bergil.
- Dağı yazuqlarımıznı bizge boşatqıl – neçik biz boşatırbiz bizge yaman etkenlerge.
- Dağı yekniñ sınamaqına bizni quurmağıl.
- Basa barça yamandan bizni qutxarğıl. Amen!
- "Atamız sen göktesin."
- "Alkışlı (kutlu) olsun senin adın, gelsin senin hanlığın, olsun senin dileğin– nasıl ki gökte, ve yerde."
- "Gündelik ekmeğimizi bize bugün ver."
- "Dahi günahlarımızdan bizi bağışla– nasıl biz bağışlarız bize yaman (kötülük) edenleri."
- "Dahi şeytanın sınamasından bizi koru."
- "Tüm yamandan (kötülükten) bizi kurtar. Amin!"
- 63 oб.: 33-35
Sövünčlü bolYïl, Maria, soyurYamax bile tolusen! Bey Teŋri seniŋ bile; barča katunlar arasïnda alYïšlïsen, daYi alYïšlï yemiš seniŋ köksüŋde, Yesus Kristus. Amen.
- 66 oб.: 1-10 л.
[1-2] Teŋrini sövgil barča üstündä! [3] Teŋriniŋ atïn bile ant ičmägil! [4] Ulukünni avurlaYïl! [5] Ataŋnï, anaŋnï hörmätlägil! [6] Kišini öldürmägil! [7] Ersek bolmaYïl! [8] OYur bolmayïl! [9] YalYan tanïxlïq bermägil! [10] Özgä kišiniŋ nemäsi suxlanmaYïl! [+] Sevgil seniŋ qarïndašïn, seniŋ kibi!
- 66 oб.: 11 -21 л.
[1] Küčlü bolmaYïl. [2] Künüči [kvnvči] bolmaYïl. [3] Öpkelemekči bolmaYïl. [4] Erinček bolmaYïl. [5] kïzYanči, boYuzYur, ersekči bolmaYïl. [6] Čaquči bolmaYïl. [7] Ušakči, künüči [küvnči = künči?] bolmaYïl. Erseklik. Muratlïq.
- 69:1-72 oб.: 10
1.Ave, učmaqnïŋ qabaYï, tirilikniŋ aYačï! Yemišiŋ bizgä teyirdiŋ, Yesusnï kačan tuvurdïŋ. 2.Ave, Maria, kim bizgä tuvurdïŋ bu dzehanda anï, kim Teŋri tuvurur, psalmos nečik aytïp turur. 3.Ave, qïz, kim küsänč özä qïčqïrïpsen Teŋrigä! SoyurYatïp išittirdiŋ, sözin tengä biriktirdiŋ. 4.Ave, Maria! zanïgnï yarïttï Ata nurï; yüzüniŋ yarïqrïxïndan bizgä teyir oŋlïq nišan. 5.Ave, Teŋriniŋ sen övi, yazuqlïnïŋ sïYïnčï: saga kertlep kim sïYïnïr, yek tušmandan ol qutulur. 6.Ave, Kristusnïŋ anasï, aYrïqïmïznïŋ tïmarï! AYrïYïmïznï oŋaltYïl, qayYïmïznï sen tarYatYïl! 7.Ave, Maria! Ičrixiŋ Teŋri tintti äsä häm boyïŋ, barčalardan artuq arï seni tabub-tur häm sili. 8.Ave, qïz, kimniŋ oYulï bizni tiley yarlï boldï, kökni-yerni yarattačï, barčalarnï erksindäči. 9.Ave, bizni čïYarïp turYan ölümniŋ qabaqïndan! Sionda biz kim turalïm, ögünč yïrïn saa aytalïm! 10.Ave, Arï Tïnnïŋ övi, qayda Beyimiz Kristus qondï! YarlïlarYa andan baYmïš, yarïlYamaqYa yöpsinmiš. 11.Ave, kimniŋ sözlemäki erür kümišniŋ avazï, yeti otda čïnïYïp turYan, matellerni barča ačYan. 12.Ave, qïz, kimniŋ tuvYanï, ič közimizniŋ yarïYï erip, azamnï qutqardï, ölüminde uyutmadï. 13.Ave, Maria, kim bizgä urux tuvrupsen azïxqa, barčamïzča andan bašqa teyišli edik tas bolmaYa > bolmaqYa. 14.Ave, kimniŋ termäsindä yalYïz qonup-tur Mišixa, ayïpsïz anda kimni qïldï, meŋi tavYa aYïndïrdï. 15.Ave, qïz, kimniŋ miräti kökdän kelip xačqa mindi: alay bizni ilindirdi sövmäklikniŋ tuzaYï. 16.Ave saa, kimniŋ tili meŋü sözdän bilik aldï anča čaqlï, kim frištälär saa yetmeyin taŋlarlar. 17.Ave, Maria, kim ačtïŋ kökni daYïn endirdiŋ qutqaručïmïz Yesusnï, kim tušmanïmiznï yeŋdi. 18.Ave, qyz, kimniŋ kertegi kündey yarïx-tïr häm isi: Kristus küyövni qondurdïŋ, barčalarnï sövündürdiŋ. 19.Ave, kimniŋ qurbanïnï yavlï körüp yarïlYadï: tïŋ u kös-könü öpkäsin qoyup berip-tir alYïšïn. 20.Ave, Maria, anamïz! Seni sövüp čïn xanïmiz barčadan üstün kötürdi, xanlïq dačïnï keydirdi. 21.Ave, qïz, kimdän atasïz qurtley tuvup Beyimiz Yesus, burulïp turYan yïlannï basïp yančtï daYïn öltürdi > erksiz qïldï. 22.Ave, Yesseniŋ čïbuYï! Tayaq bizgä sendän bitti: egrimizni ol könderir, küčsizimizni kötürir. 23.Ave sen, qïz, kim zanïŋnï almayïpsen bolmačï; čïn xan büsrep seni sevdi, kim barčadan-tïr haybatlï. 24.Ave, qïz, kim soyurYattïŋ, učmaq yolïn bizgä ačtïŋ! Bizni yürgän yollarïŋa küvürüp yetkirgil YesusYa! 25.Ave, kimgä altarïnï - Yesus Kristus boyïnï Teŋri tutturïp-tïr, sövüp, qollarïŋnï arov körüp. 26.Ave, kim atïŋa körä bu zähannïŋ teŋizinä batmaz yulduznï tuvurdïŋ, könülük yolïn körgüzdiŋ. 27.Ave, qïz, kimniŋ qovatï erdi arï tïn mihiri; boyïŋ anda čičeklenmiš, Teŋri sendän kačan tuvmïš. 28.Ave, üniŋ orYananï, körkiŋ yeŋip-tir Libannï; kim bizim üčün öltürüldi buzovley, anïŋ anasï. 29. Ave saa, kim yïYladïŋ xačda ölgendä oYulïŋ; sövünčgä ačuvïŋ töndi, ölümindän kačan qoptï. Ave, quae nosti plangere pro impiorum scelere, cuius planctus in gaudium con versus est per Filium. Paдyйcя, koTopaя pыдaлa, korдa CыH TBoй yMиpaл Ha kpecTe; TBoя ckopбb oбpaTилacb B paдocTb, korдa oH Bockpec из MepTBыx. 30. Ave, sendä kim yašïndï baldan tatlï Teŋri sözi: anï bizgä sen tatïrYïl, yüz yarqïnïnda yašïrYïl! Ave, cui iam dulcescit quod gustatum non decrescit, quae ab omni iam tumultu in Divino lates vultu. Paдyйcя, B koTopoй Taилocb CлoBo Бoжиe, чTo cлaщe Meдa: дaй HaM BkycиTb ero, ykpoй Hac B cияHии лицa Ero! 31. Ave, Maria! Usïŋnï Teŋri tamam tügel qïldï, kačan sendän anïŋ sözi ten išisiz tenli boldï. Ave, cuius intellectum tune instruxit ad perfectum Verbum Dei, quando carnem ex te sumpsit non per carnem. Paдyйcя, Mapия! Toй paзyM Бor cдeлaл aбcoлюTHo coBepшeHHыM, korдa oT Teбя CлoBo Ero BoплoTилocb бeз TeлecHoro дeйcTBия. 32. Ave, dünyä bolmadïqda seni taŋlap-tïr qonušYa; Teŋri saa nečik tüšti, bizgä baxïp yarïlYadï. 33.Ave saa, kim ačïqtïŋ, azïx tiley kökgä kirdiŋ; andan bizgä sen yavdïrdïŋ kök ötmäkin häm tatïrdïŋ. 34.Ave, kim yalYïz Teŋrigä bilip-tirsen qovanmaYa; baxtlï dzanïŋ andan tïndï tolu qïlï häm sövündi. 35.Ave, qïz, elbekligiŋdän, kim tilesä, alïr rayYan susun, dzannï kim esirtir, häm aš, tïnni kim toydïrïr. 36.Ave, kim tïn uruxlarïŋ muxtač devül bu dünyäniŋ ötmekinä: Teŋri asrar, tïn ašïnï berür aar. 37.Ave saa, kim köterdiŋ barča tügel küsänčleriŋ Teŋrigä; anda sen sïzdïŋ yavleyin, aar oq sindiŋ. 38.Ave saa, kim tözlikiŋ yöpsinip yaratqanïŋ birikip-tir oYluŋa, birikgänni berdi saa. 39.Ave Kristus anasïna! OYluŋ qurban boldï äsä, qurban barča andan qaldï, töräniŋ tügeli yetti. 40.Ave! Yazïqsïzlïqïŋnï arzulap Teŋri köčürdi haziz boyïŋ meŋülükgä, olturttï öz öz oŋïnda. 41.Ave, Maria, kim Teŋriŋ körüvsäp sen susadïŋ: muradïŋa emdi teydiŋ - yüzün körä olturup turdïŋ. 42.Ave, yarïxnïŋ anasï, kim tuvurur Ata Teŋri; yollarïŋnï ol bašladï, meŋülük tavYa yetkirdi. 43.Ave, qïz, xannï tuvurYan, šaytannï erksiz etkän! asrovïŋ bizgä teyirgil, meŋülik oŋYa yetkirgil! 44.Ave, xatunlarnïŋ dačï! OYuluŋ saa keydirdi türlü-türlü keyitlerni, öz oŋïnda olturYuzdï. 45.Ave, qïz, kim erdeŋlikiŋ erür kermen meŋü xannïŋ: tiri bulax andan aYar, Teŋri öz kensi alYïšlar. 46.Ave sen, qïz, kim qollarïŋ, avuzïŋ daYïn saYïnčiŋ barča birgä qopsap turur, ögünč tekši berip turur. 47.Ave, alYïšnïŋ yïxövi, yarlïYamaqnïŋ anasï! Saa yïYlap kim yügünür, maYat-tïr, kim yarïlYatïr. 48.Ave, kimniŋ sözlägäni häm köŋüldägi saYïnčï barča teŋrilik us erür, barča haqïl, bilik turur. 49.Ave saa, qïz, kim övdiŋ Teŋrini daYïn körgüzdiŋ! Bu yoluŋa kim-kim kirer, Yesusïŋa maYat yeter. 50.Ave, kimniŋ totaqlarï bal-šekerdän-tir köp tatlï! Anlardan bizgä tögüldi tïn azïxï, Teŋri sözi. 51.Ave, erdeŋ tuvurdačï! Zeytin aYačYa ovšadï boyïŋ, bizgä kačan tökti mirronïmïznï - Kristusnï. 52.Ave, körümlisen Sion! Sendän čïxtï kerti Aaron, ulu papaz; ol ölgendä bošov teydi tutYunlarYa. 53.Ave, kim enč köŋüliŋdän Teŋrigä kötürdiŋ qurban öz bavursaqïŋ Yesusnï: bizni tirgizmekgä öldi. 54.Ave saa, kim kügürčinley munduz egeč sen učmïšley yürüp barčalarnï ozdïŋ, söygen > sövgen eminčdä sen qondïŋ. 55.Ave, könülük äväli! Könü egeč oYluŋ öldi; sövüngäysen soŋï kündä, oYulïŋ > oYuluŋ öčin kačan alsa. 56.Ave, kimgä, kačan köčti bu dzähandan, utru turdï Kristus, meŋi xannïŋ ovlï, tïn Israhelniŋ Teŋrisi. 57. Ave, baxtlï, kimniŋ oYulï xačda kačan kim asïldï, tözmey yer tïnčï titredi, künniŋ yarïxï qarardï. 58. Ave! Meŋü tïnč qonušïŋ erür yeri arïlarnïŋ; bu qaravnï saa berdi, toYuz ay kim sendä qondi. 59.Ave, kim bolmïšsen aar ana, kim Teŋridän tuvar sözley; alay bizgä teydi, ten keyinip, Teŋri sözi. 60.Ave saa, kim Teŋrigä dzanïŋ häm teniŋ hämäšä susap turup ičip-tirsen, etezgä siŋirip-tirsen. 61.Ave, sïrïn barča bilgen, kim Teŋriniŋ sendä bolYan išlerini ayta bildiŋ, apostellergä bildirdiŋ. 62.Ave sen, qïz, arïlarnïŋ qovančï häm frištälerniŋ! Kökgä seni uzattïlar, yïrlap Teŋrini ögdiler + övdiler. Ave, Virgo, spes sanctorum septa choris angelorum te assumptam super caelos dulcis decet hymni melos. Paдyйcя, ДeBa, paдocTb cBяTыx и aHreлoB! OHи пpoBoдили Teбя Ha Heбeca, BocпeBaя xBaлy Бory. 63. Ave saa, Teŋri kimni otdan kečirip sïnadï; sïzYan kümüšley balqïdïŋ, Yesusnï kačan törädiŋ. Ave, Virgo, quam probavit igne Deus et purgavit, ut argentum splenduisti quando Christum genuisti. ПokлoH Teбe, koro Бor иcпыTaл, пpoпycTиB чepeз oroHb; Tы зacBepkaлa, kak pacплaBлeHHoe cepeбpo, korдa poдилa Ииcyca. 64. Ave! Yersen yemiš bergän, Hava sïYïtïn kätirgän. Aŋar kimler kim inanYay, Teŋrini körüp qovanYay. Ave, terra, ferens Fructum, qui deter sit Evae luctum, quod qui pie confitentur, vultu Dei perfruentur. [103] Paдyйcя! Tы - зeMля, дaBшaя Плoд, KoTopый yHял ckopбb EBы. Te, kTo yBepyюT B Hero, yBидяT Бora и BoзpaдyюTcя. 65. Ave sen! Tavlarnïŋ tavï sendän kiši kesmeyin sïndï, tavYa taš ~ taš tavYa kim bitip östi, kök-yerni barča toldurdï. Ave, de qua mons montium sine manu caedentium, primo lapis, mons postea mundi crevit in area. Paдyйcя Tы! Гopa rop oTлoMилacb oT Teбя, xoTя люди He oTcekaли, kaMeHb, koTopый Bыpoc B ropy, зaпoлHил Bce Heбo и зeMлю. 66. Ave, kim tatlï ovlïŋa öz öziŋ körüp turYanda ötli sirkä ičirdiler, xačqa kerip öltürdiler. Ave, Mater, cuius Natus a ludaeis est potatus felle simul et aceto, te vidente datus letho. Paдyйcя, cлaдkoMy CыHy koTopoй, korдa Tы caMa cToялa и cMoTpeлa, дaли иcпиTb ykcyca c жeлчbю, pacпяли Ha kpecTe и yбили. 67. Ave, yarlï, yoxsïl bolYan, soyurYamaq bizgä tapYan! Teŋri saa boldï boluš: anda bizgä bar qutuluš. Ave, pauper et egena gratiarum vere plena, est adiutor tuus Deus, quo salvatur homo reus. Paдyйcя, koTopaя былa yбoroй, HeиMyщeй и oбpeлa пoMилoBaHиe для Hac! Бor был Teбe B пoMoщb: B HeM cпaceHиe для Hac. 68. Ave, kimgä yaš yašïndan us övretmiš Teŋri tuvYan söz, kim anïŋ köp taŋlarïn ayta bilipsen barčasïn. Ave, quam Deus aluit, quam Verbum Patris docuit, ut eius mirabilia pronunciares omnia. Paдyйcя, koTopyю c Moлoдыx лeT yчил MyдpocTи poждeHHый БoroM Глaroл, koTopaя cMorлa пoBeдaTb Bce MHoroчиcлeHHыe Ero TaиHcTBa (чyдeca). 69. Ave, kimgä yamYurleyin soyurYal yavdï Teŋridin anča čaqlï, kim bu zähan toldï barča sarxïtïŋdan. Ave, perfusa gratia, ut solet vellus pluvia, cuius exuberantia mundi complevit spatia. Paдyйcя, Ha koTopyю дoждeM излилacb MилocTb oT Бora B Takoй Mepe, чTo эToT Mиp Becb HaпoлHилcя ee ocTaTkaMи. 70. Ave, kimniŋ oŋ qolïnï tutturYanda yaratqanï köktägiler barča saptï, üstüŋgü orun saa teydi. Ave, quae nihil perperem gessisti, cuius dexteram Christo tenente pervia caeli tibi sunt atria. Paдyйcя Tы, чeй TBopeц korдa пoзBoлил cTaTb oдecHyю Ceбя, Bce Haxoдящиecя Ha Heбecax oTcTyпили, caMoe пoчeTHoe MecTo дocTaлocb Teбe. [104] 71. Ave saa, kökniŋ körki, dünyäniŋ sen tireki, öktemniŋ müüzin sïndïrYan, miskinni baxtYa teyirgän. Ave, prima columnarum, orbem portant quae terrarum, cornu frangens sublimium et exaltans humilium. ПokлoH Teбe, kpacoTa Heбa, Tы - пoдпopa (koлoHHa) Mиpa, блaroдapя koTopoй cлoMлeH por ropдeцa, a yбorиe yдocToилиcb блaжeHcTBa. 72. Ave! Ölümniŋ bavlarïnï üzdi bizgä kok-yer xanï, kačan senden, alyïš yeri, yemiš bolup bizgä teydi. Ave, qua mortis vincula solvit Rex ante saecula, salutem operatus est nostram, cum de te Natus est. Paдyйcя! ПyTa cMepTи paзopBaл для Hac Цapb Heбa и зeMли, korдa oT Teбя, зeMля блarocлoBeHия, дocTaлcя HaM B Bидe Плoдa! 73. Ave, eminč yeri bolYan, er yüzüni heč körinägän, kerti Sion kögisiŋ boldï: Yesus bizgä andan čïqtï. Ave, cuius locus pacis dat quietem, fac, quod facis, ora pro his, quos impugnat caro, menti quae repugnat. [105] Paдyйcя, cTaBшaя MecToM пokoя, xoTя Tы Hиkorдa He Bидeлa лицa Myжa, лoHo TBoe cTaлo HacToящиM CиoHoM: из Hero paди Hac Bышeл Ииcyc. 74. Ave saa, qïz, saYïnYan Bey Teŋrini häm tilegän meŋü yïllarnï, kim ertmes meŋülükgä ne tügenmes. Ave, Virgo, quae cogitas, quae sit Dei antiquitas, cuius finis nullus erit, ubi nihil prorsus perit. ПokлoH Teбe, ДeBa, дyMaBшaя o Гocпoдe Бore и жeлaBшaя (HaM) BeчHыx лeT, koTopыe He пpoxoдяT BoBek и He koHчaюTcя. 75. Ave, Teŋriniŋ qaznasï, mannasïn kimgä asrattï ötmekley kökdän yavdïra, klisiasïnï toydura. Ave, manna candidior de qua fit melle dulcior panis, quo caeli curia vivit nee non ecclesia. Paдyйcя, cokpoBищHицa Бora, koTopoй OH дaл oбpecTи cBoю MaHHy, излиBaя ee дoждeM c Heбa, kak xлeб, HaпoлHяя eю CBoю ЦepkoBb. 76***. Ave Yesusnïŋ anasïna, ave ananiŋ oYluna! AlYïš bizgä ol kim bersin, övdürgän ana yalbarsïn! Alay bolsun! Ave Fili, salve Mater, ave summe Deus Pater, quern sanctorum exercitus omnisque laudat spiritus. ПokлoH MaTepи Ииcyca, пokлoH CыHy MaTepи! ПycTb дocToxBaлbHaя MaTb yMoляeT, чToбы OH дaл HaM блarocлoBeHиe! Дa бyдeT Tak! 76'. Ave, oYul! Ave, ana! Ave sen, üstüngi Ata, kinini köktägi hazizlär över, barča frištälär ~ učmaqlï tïnlar!
ПokлoH Teбe, CыH! ПokлoH Teбe, MaTb! ПokлoH Teбe, BceBышHий OTeц, KoToporo cBяTыe Ha Heбecax BocxBaляюT и Bce aHreлы ~ paйckиe дyxи! [106]
- 72 oб.: 11 - 73: 5
1.Yesus, bizim yuluYmamïz, söymeklikniŋ > söyüšlixniŋ tutturuqïmïz! Kökni-yerni sen yarattïŋ, soŋ zämanädä kiši boldïŋ. Iesu, nostra redemptio, amor et desiderium, Deus, creator omnium, homo in fine temporum. Ииcyce, Haш Bыkyп, cBязyющaя cилa (kлeй) Haшeй любBи! Tы coздaл Heбo и зeMлю, HakoHeц cTaл чeлoBekoM. 2. Mürvätiriä sen yeŋdirip, yazïxïnïiznï kötirdiŋ; qattï ölinigä kirip, ölimdän bizni čïxardïŋ. Quae te vicit dementia, ut ferres nostra crimina crudelem mortem patiens, ut nos a morte tolleres? ПoддaBшиcb дoбpoTe CBoeй, Tы Haши пoHec rpexи; пpиHяB жecTokyю cMepTb, избaBил oT cMepTи Hac. 3. Tamux qabaqïnï buzup, tutYunlarnï sen qutqardïŋ; tušmannï yeŋdäči bolup, Ataŋa teŋdeš olturdïŋ. Inferni claustra penetrans, tuos captives redimens, Victor triumpho nobili ad dextram Patris residens. [107] CokpyшиB BpaTa aдa, Tы cпac yзHиkoB; cTaB пoбeдиTeлeM cyпocTaTa, Bocceл kak paBHый CBoeMy OTцy. 4. Oš ol rahiniiŋä körä yanianïmïznï kečirgil! Muradïnïzya teyirä yüziŋ körgüzüp toydïrYïl! Ipsa te cogat pietas, ut mala nostra superes parcendo et voti compotes nos tuo vultu saties. BoT пo эToй MилocTи TBoeй пpocTи HaM Haшe злoe! ПoзBoлb HaM дocTичb BoждeлeHHoro - BдoBoлb лицeзpeTb лиk TBoй! 5. Senden, Yesus, sövünčimiz bolsun, kini sen qarovïmïz ol zehanda; meŋilükkä qovanalïm dideriŋä! Tu esto nostrum gaudium, qui es futurum praemium; sit nostra in te gloria per cuncta semper saecula. Дa бyдeT oT Teбя, Ииcyc, Haшa paдocTb, ибo Tы Haшa Harpaдa Ha ToM cBeTe; BoBek бyдeM paдoBaTbcя лиky TBoeMy! 6. Kökgä aYïnYan YesusYa övdü teydi. Teŋri Ata, saŋa, aŋa, Arï TïnYa bir yügünč teysin siz üčövgä! Gloria tibi, Domine, qui scandis super sidera, cum Patre et Sancto Spiritu in sempiterna saecula. Ииcyca, BoзHecшerocя Ha Heбeca, дocTиrлo cлaBocлoBиe. Бor-OTeц, дo Teбя, дo Hero, дo CBяToro Дyxa - дo Bac Tpoиx пycTb дoйдeT eдиHый пokлoH! [108]
ЛиcT 73:6-19
ABTop rиMHa – пoэT BeHaHций ФopTyHaT, eпиckoп из ПyaTbe (ПyaTbepckий): Venantius Fortunatus (530/540-600). ГиMH иcпoлHялcя Bo BpeMя BeчepHeй cлyжбы Ha ПacxaлbHoй Heдeлe. ЛaTиHckий opиrиHaл rиMHa пo BилbяMy БaHry.
Kыпчakckий BapиaHT ЛaTиHckий BapиaHT
1. Söz etiz bolup turur arï qïz Mariamdan. Sövünc bizgä bolup turur, dünyägä tirilik berilip turur. Kristus bizgä bolup > toYup turur arï qïz Mariamdan. Verbum caro f actum est ex Virgine Maria. In hoc anni circulo vita datur saeculo nobis nato parvulo de Virgine Maria. CлoBo cTaлo плoTbю чepeз CBяTyю ДeBy Mapию. PaдocTb пpишлa k HaM, Mиpy дaHa жизHb. XpиcToc яBилcя ~ poдилcя для Hac oT CBяToй ДeBы Mapии. 2. Čoxrax öz özindän > özenindän el üčün axa durur > turur, yazuxïn buza durur > turur arï qïz Mariamdan. Fons in suo rivulo nascitur pro populo, fracto mortis vinculo a Virgine Maria. ИcToчHиk caM из ceбя caMoro ~ caM из cBoeй pekи TeчeT для людeй, yHичToжaeT иx rpexи блaroдapя CBяToй ДeBe Mapиe. 3. Yulduz quyašnï toYurdï, quyaš tirilikni keltirdi; erdeŋ eksik bolmadï. Stella solem protulit, sol salutem contulit, nihil tamen abstulit a Virgine Maria. ЗBeздa poдилa coлHцe, coлHцe пpиHecлo жизHb; дeBcTBeHHocTb He yMaлилacb. 4.Er yazuxïn bilmäyin, börlendi quru čïbux, bitti alYïšlï oYul arï qïz Mariamdan. 5.Adam yazuxï üčün ölümlüx boldux edi; Kristus yarïlYap medet etti arï qïz Mariamdan. 6.E, ol alYïšlï xatun, kimdän Beyimiz toYdï: dünyä yazuxïn yuldï. 7.Bu Beyimizni ölelim ~ övelim, sïy tabuxnï qïlalïm: "Bahadursen!" - degälim! 8.Kristusnïŋ alYïšlï xanï > qanï yazuxïmïznï yuldï, barčaYa taŋlančïx boldï arï qïz Mariamdan.
- 73 oб.: 1-2
Arïlarnïŋ [arixlarniŋ] küsänči, barčaYa medet bolYul! Tušman yekni sen sürgül, sen bizni yarïlYaYïl! Amen!
- 74:1-16
1.Xannïŋ alämläri čïqsïn, xačnïŋ yarïqï balqïsïn! Tenniŋ tenni kim yarattï, xačqa temir mïx qadadï. 2.Sarp süŋgü kövüsin sančïp, su qan bilä ayïsdïrdi; yuluv dep anlarnï tögüp, yazïqlarïmïznï yuvdï. 3.Teŋri kim dzinslerni bilsin, anlar aŋar kim tabunsïn, tolsun Baud qopsaYanï: aYač bolYay dep sebebi. 4.kutlu tüpdän terek bitti, körki ingän-tür haybatlï: xannïŋ qanï - čičekleri, Teŋri-tur anïŋ yemiši. 5.Xač alYïšlï qollarinda kör qïymätsiz ulu baha: dünyä yetmes barča aŋa, kim layïx bolYay utrusuna. 6.Täräzüdek, bir bašïnï endirip, birin kötürdi, Yesus alay, bek tamuqnï buzup, oldza köp čïYardï. 7.Ä xač, eynek umunčïmïz, teysin saŋa yügünčimiz! Bu qutlu qïn čaqlarïnda bošov teysin yašlï közgä! 8.Üčlüksen sen, bir Teŋrimiz; övsin seni dzanlarïmïz! YulunYanlarnï xač özä bašlap yetkir meŋülükkä! Amen!
- 74 oб.: 1-19
1. Inanïrmen barčaλa erkli Ata Teŋrigä, kökni-yerni, barča körünür-körünmeznï yaratti dey. 2. DaYï bir Beyimiz Yesus KristusYa, Teŋriniŋ yalYuz tuvYan ovlu dep, kim barča zämanä-lärdän burun Atadan tuvup turur, Teŋri Teŋridän, Yarïx Yarïxtan, čïn Teŋri čïn Teŋridän, etilmey AtaYa tözdeš tuvup turur; andan ulam bar barča bolYan turur. 3. Kim biz azamlar üčün daYïn bizim oŋïmïz üčün kökdän enip, Arï Tïndan ulam erdeŋ ana Mariamdan ten alïp, kiši bolup turur. 4. Pont Pilat yarYulap hačqa kerilmiš, qïn körüp, kömülüp turur. Basa üčünči kündä ölümdän qoptï bitüvlär aytqanča. Kökkä aYïnmïš, Atanïŋ oŋïnda olturup turur. 5. Yenä haybat bilä kelmek turur tirilerni, ölülerni yarYulama; xanlïxïnïŋ uču bolmaYay. 6. Basa inanïrmen tirgiziči Bey Arï TïnYa, kim Ata-Ovuldan önä durur. 7. Aŋar Ata, Ovul bilä bir meŋüdeš Teŋri dep övünčlü ~ övünčli tabunmaqïmïz kerek turur; bügülärden ulam ol sözlep turur. 8. Basa inanïrmen bir arï katolik daYï apostolik kliseaga. 9. Künermen bir baptisma dep yazïqlarnïŋ bošatmaYïna. Küyüp turupmen ölülerniŋ qopmaqlïYïn > qopmaqlïqïn daYï meŋü tirilikni. Amin!
- 75 - 75 oб.
1.SaYïnsam men bahasïz qanïnï, kim Xrïstoz töktü, sövüp qulunï, tïyalman yašïmnï. Kim unutYay munča yigilikni? Kim, ičip tatlï čoqraq suvunï, toydïrdï dzanïnï? 2.Yezuz tatlï, äč yamansïz ägäč, nä qïynarsen, äč yazïqsïz ägäč, öz nazik boyuŋnï? Män qaraqčï, sän kök xanï ägäč, män yamanlï, sän ayïpsïz ägäč, ältirsän xačïmnï! 3.Äč bolmačï nämägä näk berdiŋ munča ulu baha, näk tölädiŋ, ä dzömärt xanYïnam? Anča mï köp sövmäkdän äsirdiŋ, kim xačqa minmägä uyalmadïŋ, ä tatlï Beyginäm? 4.Mindiŋ xačqa, kim biz dä minäli; sövdiŋ bizni, kim säni söväli, dünyäni unutup; qanïŋ töktüŋ, kim biz yuvunalï; ämgäk tarttïŋ, kim bizlär arïnalï, yazïqlarnï qoyup. 5.Yürüp-yügrüp armayïn yätmägä uämaqtaYï älbäk mäŋü toyYa, boluš, kim baralï! Amen!
- 76: 1-20
1.Kün tuvušnïŋ bučYaqïndan batïšdaYï kirivgä deyin erkli Kristusnï öväli, qïz-anadan dep törädi. 2.Gabriel frišta ïdïrdï, MariamYa sövünčlädi: "Teŋri seni soyurYadï: "Ovluma bol, - dep, - anasï". 3.Meŋü Teŋriniŋ öz sözi keydi quluniŋ tenini, ten ten bile qutqaruvsap, itlänmišlärni tabuvsap. 4.Tuvurdačï qïz köksünä kökniŋ čïYï tüšüp kirä, tuvurniaYannï tuvurdï, bilinniägänni bildirdi. 5.Sili oYlannïŋ kövüsi boldï Teŋriniŋ qonušï: erniŋ yüzün heč körmägän aylï boldï yalaŋ sözdän. 6.Anasïnda baqlï Yohan, ulu sövünč alïp andan, eki qarïn öte kördi meŋü yarïxlïq Teŋrini. 7.Utru beyinip tabunmïš; andan Elizabet aytmïš: "Kop egilik niaa teymiš, ovluni Beyini tanïmïš". 8.Yüsüp, qïznïŋ bollašmïšï sezdi äsä, saarYa tüšti, alniazlïqYa saYïš etti. Andan kelip frištä ayttï: 9."QorqmaYïl, Daud uruyï! Arï Tïndan aylï boldï profet aytYanča: "Kötürdi qïz, qïz ägäč, Enianuelni". 10.Munïŋdey taŋïs kini kördi? Quru čïbux yemiš berdi: qïzdan Atasï törädi, törättäči yaŋla tuvdï. 11.Kökniŋ nurï etiz keydi, kir yuqturmay sazYa tüšti, biz čïYardï sasïlarnï, öz yarïqïnï eksitmädi. 12.Kertek ačmay ešikini, küyöv čïqtï; sövünäli, biz barčalarnï ündetti toyYa - yürüp yügüräli! 13.Tuvurur AtaYa ögünč, tuvYan Ovuluna beyenč, Arï Tïnya sövünč bolsun - teŋ tabux üč teŋdäšgä teysin! 14.Kristus bizni alYïšlasïn, töräsinä bütün etsin, köp egilikdä yašatsïn, hörmät, düvlät daYïn baxt bersin! Amen!
- 80: 1-9
Bir erkli yarlïYančlï Teŋri, yazuqsïz [...sis], biz miskin azam üčün, öz Arï Tïn erkinden ulam arï qïz Mariamdan boy yaratup kensinä, azam boldï, ämgäk ölümgä azam yolunča tilep kirdi. Ölümden yänä erkli čïYup kökkä bardï. Soŋra kelip inanmaYanlar örtli tamuxqa tüšürgergeč, inanYanlar alYač meŋü učmaqnïŋ tïnčïna yänä qaytqay. Yesus Kristus čïn Teŋri, meŋü biziŋ qutqardači. Alley-ox Teŋrigä inanYanïmïz, kim kensi čïn Teŋri bizni üyretti. Amen!
Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]
- ^ a b c Ahmet Bican Ercilasun, Türk Dili Tarihi, Akçağ Yayınları, Ankara 2010, s. 382. ISBN 978-975-338-589-3


text:
Karolus Magnus
Karolus Magnus (latınsha: Carolus Magnus, ingl.: Charles the Great, nem.: Karl der Große, goll.: Karel de Grote) (742 yamasa 747 - 28 yanvar, 814) Awliye Rim İmperiyasına tiykar salg'an Franklar patshası bolg'an.
O'miri[o'zgertiw]
Franklar — nemis xalqının' biri bolıp olardın' u'ylerin Reyn da'ryasının' arg'ı shetine Rim İmperiyasına ıdırap atırg'anlıg'ı sebepli ko'shirgen - olar 700-jıllarg'a kelip Galliya ha'm Reyn da'ryasının' shıg'ısın basqarg'an. Olar Papalıqti ha'm Rim Katolik dinin qorg'ag'an. Olardın' patshası Kelte Pepin o'lgennen keyin, onın' balaları Karolus Magnus ha'm Karloman patshalıqtı bo'lisiwi kerek bolg'an. Olar onı eki bo'limge bo'lgen: yarımı Karolus Magnus ushın ha'm ekinshi yarımı Karloman ushın. Karloman 771-jılı 4-dekabrde qaytıs bolg'an ha'm Ullı Karl pu'tkil Frank patshalıg'ının' basshısına aylang'an.
Ol 786-jıldan baslap Franklardın' patshası ha'm 774-jıldan baslap Lombardlardın' patshası bolg'an. Ol Leo III papası ta'repinen 800-jılı Christmas ku'ni taqtqa otırg'ızılg'an ha'm A'wliye Rim İmperiyasın basqarıp baslag'an. Ko'plegen urıslardan keyin, ol o'z İmeriyasın Batıs Evropa boylap jayıwg'a erisken.
Charles patshalıg'ı da'wirinde barlıq waqıt urısqan. Ol o'zinin' "Joyeuse" dep atalg'an qılıshın qatnasqan otız jıl urısta ha'm 18 gu'reste qollang'anlıg'ı menen belgili. Ol aqırında Rim İmperatorı Oktavian Avgust onnan 800 jıl aldın erise almag'an jetiskenlik, yag'nıy Saksonlardı basıp alıwg'a erisedi. Ol Saksonlardı sonday-aq Katolik dinine qaratıwg'a miyassar boladı. Ol xalqı bilim beriw ushın ko'plegen mekteplerdi salg'an.
Ullı Karl 814-jılı qaytıs boladı, patshalıq onın' jalg'ız balası Lyudovik I ge qaladı.


text:
HTML
HTML (inglis Hypertext Markup Language) - gipertekstli hu'jjetler jaratıw ushın arnawlı til. Bul til teg (tag) dep atalıwshı arnawlı kodlardan ibarat. Bul kodlar web-bette ko'rinbeydi, biraq olardın' ja'rdeminde avtor brauzer aynasında web-bet qanday suwretleniwi kerekligin ta'ripleydi. Hu'jjettegi tekst parametrleri, grafikalıq obektlerdin' jaylasıwı, ren'ler, gipersiltemeler h.t.b. sol tegler ja'rdeminde beriledi. Demek, tegler – bul brauzer tu'sinetug'ın kodlar, xızmetshi so'zler.
HTML hu'jjeti
ha'm
tegleri arasındag'ı tekst bolıp tabıladı. Bul ashıwshı (
) ha'm jabıwshı (
) tegler ju'plıg'ı bolıp, bul hu'jjet HTML tilinde jazılg'anlıg'ın bildiredi. HTML hu'jjeti
... ,   …  ,  …   bo'limlerden ibarat boladı. Olardın' ishinde hu'jjettin' bası, atı ha'm denesi beriledi. Odan basqa shrift o'lshemin, bette jaylasıwın, ren'in, abzats, suwret parametrlerin belgilew, gipersiltemeler jaratıw, ha'r qıylı kesteler, formalar, freymler qoyıw ushın arnalg'an tegler ham bar.


text:
Hawa rayı
Hawa rayı aspanda ne bolıp atırg'anlıg'ı haqqında aytadı. Hawa rayı degende samal, shaqmaq, dawıl, du'beley, jawın, burshaq ha'm qar tu'siniledi. Ku'nnin' energiyası hawa rayına ta'sir ko'rsetedi. Klimat jıldın' ha'r qıylı waqıtlarında belgili bir territoriyada qanday hawa rayı ku'tiletug'ının ko'rsetedi. Ha'r qıylı ma'wsimlerde ha'r qıylı azıq-awqattan paydalanıladı.
Du'nya boylap hawa-rayı stantsiyalarında hawa-rayı tu'rleri o'lshenedi. O'lshew usılları bular samal tezligi, samal bag'darı, temperatura, hawa basımı ha'm ıg'allıq. Keleshekte hawa rayı qanday bolıwın anıqlaw ushın adamlar usı o'lshemlerden paydalanadı. Bul adamlar meteorologlar dep ataladı.
Jaman hawa-rayı o'mirdin' ha'm xojalıqtın' buzılıwına sebep bolıwı mu'mkin. Ol ku'ndelikli turmısqa da jaman ta'sir ko'rsetiwi mu'mkin. Jaman hawa rayına mısallar:


text:
Tatar älifbası
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bügen Tatar telendä yazu öçen Kirill älifbası (Tatarstanda räsmi räweştä) häm Latin älifbasınıñ berniçä variantı qullanıla - Tatarstandağı räsmiläşterelgäne öçen Tatarstanda tatar telen däwlät tele bularaq qullanu turında qanunı mäqäläsen qara.
ЭчTәлek
Zamanalif[үзrәpTү]
Tatar telendä yazu öçen täqdim itelgän älifbalarnıñ berse «Zamanalif» dip atala.
Zamanalif mondi xäreflärdän tora:
- A, Ä, B, C, Ç, D, E, F, G, Ğ, H, I, İ, Í, J, K, Q, L, M, N, Ñ, O, Ö, P, R, S, Ş, T, U, Ü, V, W, X, Y, Z.
Tögäl bulğanda, Tatarçada J, V xärefle awazlar yuq, alar yat süzlär öçen genä. F xärefle awaz da Farsí/Ğäräp süzläre aça kergän ide.
Tatar telendä bulğan 10 suzıq kiläse 10 xäref belän bilgelänä: a/ä, o/ö, u/ü, í/i, ı/e.
İskä totarğa kiräk, e xärefe Awrupı tellärendäge awazın tügel, [ı] suzığınıñ yomşaq tören bilgeli, yäğni anı [ï] itebräk uqırğa kiräk. Mäsälän elek süze [ïlïk], yäğni [ilik] äytüenä yaqın äytelergä tieş.
Bu «'» (öske öter) bilgese Ğäräp süzlärdä bulğan hämza awazın bilgeləw öçen qullanıla: Qör'än, tä'sir, tä'min… Monnan tış çit atamadan soñ quşımta aldınınnan da quyıla: Microsoft'tan inde.
Kitap bastıru eşendä Ä xärefe urınına Ə, Ö urınına Ɵ wə Ñ urınına Ƞ xəreflərne qullanırğa yari. Sanaqlı eştä isä qanun belän bu xäreflär genä berketelgän ide: Ää, Öö, Ññ.
Tatar bulmağan süzlärne yazu öçen kiläse xäreflärne dä qullanırğa bula: Á, Â, É, Ó, Ú.
Latínälifle bulğan çit isemnərne (keşe, säwdä, sähär isemen) yazğanda, anı çığanaqta kebek, üzgärtmiçä, bar bulğan xäräkälär belän yazası.
İQTElif[үзrәpTү]
İQTElif, İdíl-Ural-Qırım Tatar Elifbası dimek (ASCII'de: IQTElif). Başqalardan ayırmalı bularaq, bu elifba versiyesí Qırım Tatar Latin elifbası bílen yazılış qaraş poçmağınnan yaraşlı (bírdenbír ayırması Qırım Tatarçada Ww xerífleríníñ bulmawı we İQTElif'tegí Íí urınına İi xerífleríníñ qullanıluwı) we monda tirentín delillene):
Aa Ää Bb Cc Çç Dd Ee Ff Gg Ğğ Hh Iı İi Íí Jj Kk Ll Mm Nn Ññ Oo Öö Pp Qq Rr Ss Şş Tt Uu Üü Vv Ww Xx Yy Zz
Bu elifbada Tatarstan xökümetí tarafınnan "qabul itílgen" elifbadan ayırmalı bírniçe xeríf bar:
Östtegí Yañalif dip isímlendírílgen elifbada Í í xeríflerí bílen bilgílengen suzıqlar, İQTElif'te ğayrí-zaruri Î î xeríflerí bílen bilgílene we alar, bügíngí Törkçede de bulğanı kíbík, İi xerífleríne ğadileştíríle ala. Meselen, xoquqî-xoquqi (İdíl-Ural (Qazan) Tatarçası), hukukî-hukuki (Törkçe).
Könbatış alınmalardağı Ee xeríflerí İQTElif'te saqlana, çönki alar Tatarçada İQTElif'tegí Íí awazınnan temamen başqa bír awaznı bilgíli, ki bu awaz 20nçí ğasırdağı elifba üzgertüleríne möxtemelen seyesi sebepler bílen Ee bularaq tírkeldí. Meselen: modemneríbízníñ.
İQTElif'tegí EE we Íí awazları Tatarça'da iñ yış qullanılğan suzıqlar we şuña küre alarnı bilgílegen xerífler böyök ehemiyetke iye.
2012 yılnıñ “Tatarstanda tatar telen däwlät tele bularaq qullanu turında” qanunı[үзrәpTү]
2012 yılnıñ 24 dekaberendä Tatarstan däwlät şurası deputatları “Tatarstanda tatar telen däwlät tele bularaq qullanu turında” qanun ölgesen qabul itä.
Kiril älifbäsı:
Latin älifbäsı:
Ğäräp älifbäsı:


text:
Karmen
Karmen (Kirill: KapMeH), Corc Bize (äyteleş: [Corc Bizé]) tarafınnan yazılğan iñ tanılğan operalarnıñ berse.
Romantik yıllardan başlap küpsanlı yazuçılar, kompozitorlar häm sänğät ähellären ispaniä üzenä tartqan. Şularnıñ berse fransuz yazuçısı Prosper Mérimée (äyteleş: [Prosper Merime]). Ğailäse Romantik çor belän bäylänmägän bulsa da, Mérimée şul stildä dä äsärlär icat itügä ireşä. İñ tanılğan äsärläre arasında Kolomba häm Karmen.
ЭчTәлek
Yazılu tarixı[үзrәpTү]
Karmen sujetın dönyaküläm tanıtqan daxi isä - Bizet bula. Ul Prosper Mérimée'nıñ romanın muzıkağa küçerä, häm opera formasında säxnäläşterä. Bizet Karmen äsären yazunı 1873 yılda başlıy, häm berençe repetisialär şul uq yılnıñ oqtyaberenä täğäyenlängän bula. 1873 yılnıñ cäyendä avtor berençe aqtnı tämamlıy, opera quyılışı Opéra-Comique teatrında kiçekterelä, häm Bizet ikençe opera yazuğa küçä. 1873 yılnıñ öktäbrendä Opéra yana häm Bizetnıñ äsäre kön tärtibennän töşep qala.
Berniçä aydan soñ Opéra citäkçelege Karmennı 1874 yılnıñ avgustına quyırğa dip täqdim yasıy. Şunnan Bizet operanı tiz arada, ike ay eçendä orkestrlaştıra. Repetisialär 1874 yılnıñ oqtyabrendä başlanıp kitä häm berniçä ayğa suzıla. Karmennıñ berençe säxnä quyılışı Opéra-Comique teatrında 1875 yılnıñ 3 martında ütä. Tänqitçelär operanı oşap betermäsälär dä, xalıq arasında ul dan qazana. Berse artınnan berse postanovqalar başlança: Viennada, Brüsseldä, Sankt-Peterburgta, Londonda häm New-Yorkta. Şulay itep Carmen Pótr Ilyiç Çaykovski süzlärençä, dönyanıñ iñ popular operasına äwerelä.
Sujet[үзrәpTү]
Propser Mériméenıñ äsärläre ğädättä berençe zattan, yağni avtor isemennän yazılalar. Mérimée da, xikäyäläwçe dä äsärneñ töp heroylarına moräl yaqtan bäyä birmi, neyträl pozisiadä toralar. Karmen äsärendä xikäyätçe – arxeolog bula. Ul 1830 yılda Caesarnıñ İspan suğışı qırın öyränü öçen İspaniagä kilä. Başta arxeolog Andalusianıñ dalasında küpne kürgän bandit José Navarro (äyteleş: [Xose Navarro]) belän oçraşa häm anı soldatlar tarafınnan qulğa alınudan qotqarıp qala. Tizdän, Cordoba (äyteleş: [Kordoba]) qalasında ul çegän qızı Karmennı oçrata, häm bu qız anı yazmışın küzallap birü öçen öyenä çaqıra. Seans qıznıñ xucası, José Navarro tarafınnan tuqatıla. Läkin, soñınnan arxeoloğ qunaqxanägä qaytqaç, altın säğäteneñ yuğalğanlığın sizep ala, häm Karmennı urlawda şikli.
Ikençe könne xikäyätçe Seville şähärenä säyäxät itä, häm berniçä aydan Kordoba'ğa kire äylänep qayta. Şunda ul José Navarronıñ zindanda keşe ütergäne öçen ülem cäzasın kötkänen belä. Räsmilärdän säğäten taptırğaç, xikäyätçe José Navarro yanına kilä. José Navarro aña üzeneñ tormış yulın, törmägä niçek kilep eläkkänen söyläp birä. José Basq provinsiaseneñ Navarro şähärendä tuan bula, läkin bilgele säbaplär arqasında şähärdän qaçarğa mäcbür bula. José drağunnan otryadına quşıla häm qapral däräcäsenä kütärelep, Seville (äyteleş: [Sevilyä]) qalasına bilgelänä.
Könnärneñ berendä, 400-500 läp xatın-qız eşlägän tämäke fabrikası yanında kizü torğanda, José Navarro tılsımlı kölü tawışın işetep ala. Bu irennärendä al çäçäk totqan çegän qızı bulıp çığa. İseme - Karmen. Soñınnan fabrikada cäncal quba, anıñ säbapçese bulıp, Karmennı çegän ikänlegen mısqıllap äytüçe ber xanım bula. Qızlar suğışıp kitä. José Navarroğa Karmennı törmägä alıp kilärgä ämer birälär, läkin ul Karmenğa qaçarğa mömkinlek birä, häm üze zindanğa yabıla. Zindannan çıqqaç anıñ däräcäsen ğädi soldat däräcäsenä töşerälär, läkin ul çegän qızın yezläwne tuqtatmıy.
Kiçlärneñ bersendä, polkovniknıñ ştabınıñ tışında kizü torğanda, Karmen häm berniçä sçegän qızı ofitserlarnıñ küñelen açarğa dip kilälär. Näfrät utında yanğan José alarnıñ östäl ästendä biülären patio işege arqılı küzätä. Binadan çıqqanda Karmen Joséğa ber kafeda bik yaxşı balıq äzerlänüwen şıpırt itep äytep qala. Kizü toru waqıtı ütkäç tä, José Navarro şul kafeğa omtıla häm anda Karmennı taba. Alar aşap alalar, Karmen, watılğan tälinkä kisäklären castaneta kebek qullanıp biep kürsätä. Kire komendaturağa qaytu kiçekterep, José Navarro tönne Karmen yanında ütkärergä bula. Yeget çegän qızına mäxäbbätennän şaşqan bulsa da, şul tönnän soñ qız yuğala.
Mönäsäbätlär, Karmen başqa cinayätçelär Gibraltar kontrabandaçın José Navarro saqlağan diwar qapqası arqılı alıp kergännän soñ, dörläp qabınıp kitä. José Navarro Kamrennı ber ofitser yanında kürgäç, ofitsernı üterä häm urmanğa qaça. Şunnan soñ José Navarro kontrabanidstlar törkemenä quşıla. Berse artınnan berse üterülär kitä. Başta yeget Karmennıñ çegän iren ütersä, ikençesendä, Gibraltarnıñ ingliz ofitserın. Tizdän Karmen toreador Lucas'qa (äyteleş: [lukas]) ğaşıyq bula, häm José Navarro, näfrätenä tüzä almıyça, qıznı tawlarğa iltep üterä. İkençe könne, ul polisiagä birelergä qarar qıla.
Tözeleş[үзrәpTү]
- Prelude
Berençe aqt[үзrәpTү]
- Sur la place chacun passe
- Regardez donc cette petite
- Avec la garde montante
- Filez, filez, vite, vite
- La cloce a sonné
- Mais nous ne voyons pas la Commencita ?
- L’amour est un oiseau rebelle
- Carmen ! sur tes pas nous nous pressons tous !
- Quelle enfronterie !
- Parle-moi de ma mère
- Attends un peu maintenante
- Au secours ! Au secours !
- Voyons, brigadier...
- Tra la la la
- Où me conduirez-vous ?
- Près des remparts de Séville
- Voici l’ordre : partez
İkençe aqt[үзrәpTү]
- Entr’acte
- Les tringles des sistres tintaient
- Allons, messieurs, messieurs
- Vivat ! vivat le torero
- Votre toast, je peux vous le rendre
- Allons, messieurs, messieurs, il commence à se faire tard
- Toréador, en garde !
- Porquoi étais-tu si pressé de les voir partir ?
- Nous avons en tête une affaire !
- Amoreuse.. ce n’est pas une raison cela
- Halte-là ! Qui va là ?
- Enfin... te voilà !
- Je vais danser en votre honneur
- La fleur que tu m’avais jetée
- Non ! tu ne m’aimes pas !
- Holà ! Carmen ! Holà !
Öçençe aqt[үзrәpTү]
- Écoute, compagnon, écoute
- Nous allons nous arrêter ici
- Mêlons ! – Coupons !
- Voyons, que j’essaie à mon tour... En vain, pour éviter les réponses amères
- Eh bien, nous avons aperçu
- Quant au douanier, c’est notre affaire
- Noys y sommes
- Je dis que rien ne m’éouvante
- Mais... c’est Don José
- Je suis Escamillo, torero de Grenade
- Holà ! José !
- Entr’acte
Dürtençe aqt[үзrәpTү]
- A deux cuartos
- Les voici, voici la quadrille
- Su tu m’aimes, Carmen
- C’est toi ? - C’est moi !


text:
Mähär
Mähär isä ğäräp süze, kiäw tarafınnan qız yağına birelä torğan mal yäki aqçanı belderä. Bu töşençä törki xalıqlardağı birnä-qalımğa öleşçä turı kilä. Mähärneñ küläme tögäl qaralmağan, läkin qayber möselman illärendä añıñ iñ zur çige bilgelängän.
Mähär ğädättä ike öleşkä bülenä: xäzer qulğa birelä torğan mähär — näqıd häm kiçekterelgän mähär — nasiä. Berençese — kiäw tarafınnan käläşkä niqaxlaşqanda birelä torğan bilgele bur summa yäki mölkät, ikençese — ire ülgän oçraqta yäki anıñ teläge belän niqax tarqalğanda xatınğa birelä torğan aqça yäki mölkät. Ğomumän, ägär ir belän xatın niqaxtan soñ yaqın mönäsäbätlärgä kermägän bulsalar, ir ğayıbe belän niqax tarqalğanda, xatın mähärneñ yartısına xaqlı bula. Ägär niqax xatın ğayıbe belän özelsä, mähär tülänmi, tülängän bulsa, irgä kire qaytarıla.


text:
İsmail Otar
İsmail Otar (1911 - 2005) - belli Türkiyedeki qırımtatar milliy areket erbabı.
İsmail Otar 1911-de Bursada dünyağa keldi. Babası Ali Otar 1880-de Bağçasaray civarında Otarköyde doğğan edi. Anası Emine Otar Bağçasaraylı olğan ve 1880-de Aqmescitke köçken Mustafanıñ qızı olıp 1890-da Aqmescitte dünyağa kelgen edi.
İlk mektepni Bursada oquğan Otar 1935 senesinde İstanbulda Yüksek İqtisat ve Ticaret Mektebinden diplom aldı. Masebecilik ve masebe uzmanlığı yaptı, mesleki bazı eserler ve pek çoq maqale yazdı.
İsmail Otar Qırım Milliy Davasınıñ muaceretteki eñ müim adamlarından birevi edi. Qırım Milliy Davasında yetişmesinde Cafer Seydamet Qırımerniñ tesiri oldı.
Emel ve Qırım mecmualarında pek çoq maqalesi çıqqan Otar, Bekir Sıdqiy Çoban-zade aqqında bir kitap yazdı. "Çarlıq Akimiyetinde Qırım Faciası" (Dr. Amet Özenbaşlı) ve "Tevarih-i Tatar Han" (Kefeli İbraim Efendi) kibi qıymetli eserlerni Türk tiline tercime etti.
Şübesiz, şiirleri arasında Çibörek isimli eseri halq tarafından eñ çoq begenilgen ve meşurdır. "Emel Türk Kültürünü Araştırma ve Tanıma Vakfı"nıñ da temelci azası olğan İsmail Otar ilerlegen yaşına rağmen ğayretle eser bermege devam ete ve tırışıvnıñ sürdüre ekende 2005 senesinde vefat etti. Arqasında qırımtatarlarnen alâqalı çoq keniş bir arhiv taşladı.


text:
Çağatay tele
Çağatay tele(جغتای) ul elek Üzäk Asía Törkilär aralaşuında qullanılğan urtaq Törki söyläm.
Bu telneñ Ğäräp älifbasına nigezlängän yazu baríı. Teldä Ğäräp wä Farsí telennän süzlär küp ide.
Sovet çorında, Törki xalıqlarnı ber bersennän ayıru öçen, Üzäk Asíada yäşägän xalıqlar öçen ayırım “möstäqil” tellärne yasap birgännär. “Möstäqil” tellärne yasağanda, İlminski isemle çuqınmış tärcibäse kiñ qullanıldı, ul Qazaq telen Tatar telennän ayıru belän nıq şöğellände. Şunnan soñ urtaq Çağatay tele yuqqa çıqtı.
Tışqı läñkerlär[үзrәpTү]
- Russian imperial policies in Central Asia (H.B.Paksoy eşe, İnglizçä)