text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnıñ Aqmescit rayonınıñ Biy Tanış (Pervomayskoye) köyündeki evinde keçirilgen tintüv yekünlendi. Tintüv tahminen bir saat sürdi.
Şaatlarnıñ aytqanına köre, taqiqatçılar Celâlnıñ evinden bir şey almadılar, dep bildire Qırım.Aqiqatnıñ mühbiri. Aynı vaqıtta, Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyevniñ bildirgenine köre, Celâlnıñ telefonını aldılar.
Meclis reisiniñ birinci muavini taqiqat tedbirleri aqqında jurnalistlerge tarif etip olamaycağını bildirdi, çünki onıñ malümatnı tarqatmamaq sözü bar.
O, uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimlerine qarşı iddiaları olmağanını qayd etti.
Rusiye Taqiqat komitetiniñ taqiqatçıları Nariman Celâlnıñ evini terk ettiler. Al-azırda mında Meclis reisiniñ birinci muavininiñ soy-sopları ve tuvğanları buluna.
Malüm ki, cuma künü, mart 27-de, Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı «fevral 26 işi» boyunca sorğuğa çağırdılar. Sorğu beş saat devam etti. Soñra Celâl uquq qoruyıcılarnen beraber evge tintüv keçirilmesi içün yol aldı.
Mart 23 künü Taqiqat komitetinde Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerov sorğuğa çekilgen edi. Onı Ahtem Çiygoznıñ faaliyeti ve 2014 senesi fevral 26 künü mitingniñ teşkilâtçıları aqqında sorağan ediler.
2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Qırımnıñ Ukrainadan ayırıluvına qarşı çıqqan ve qol tutqanlarnıñ kütleviy mitingi keçti. Qırımtatarlarğa, Meclis temsilcileri ve Ukraina tarafdarlarına Rusiye tarafını tutqan vatandaşlar qarşılıq kösterdiler. Soñkilerni Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksönovnıñ reberliginde «Russkoye yedinstvo» yetekçileri topladılar.


c: text/html

text:
Qırımtatar Tarihçı Halil İnalcık 25 İyül 2016 da Vefat Etti
Halil İnalcık (1916 s. doğdı – 26 İyül 2016 s. vefat etti) – Qırımtatar tamırlı tarihçı.
Halil İnalcık 1916 senesinde İstanbulda doğdı. Babası Seyit Osman (Sitosman) Nuri 1905 senesinde Qırımdaki Bağçasaray şeerinden İstanbulğa köçken edi. Dedesi Bağçasarayda Hansaray camisiniñ müezzini edi. 8 yaşında ekende ailesinen beraber Ankarağa köçti. Bu yerde Gazi İlk mektebini tamamladı. Daa soñra Sivas ve Balıkesir muallim mekteplerinde oqudı, 1935 senesinde muallim olıp diplomını aldı. Ankarada Til Tarih Coğrafiya Fakultetine kirdi. Bu yerde Şemsettin Günaltay, Fuat Köprülü, Yusuf Hikmet Bayur kibi müim şahsiyetlerden dersler aldı. 1940 senesinde diplomını alğan soñ aynı fakultette oqumağa devam etti. 1942 senesinde “Tanzimat ve Bulğar meselesi” serlevalı doktorasını tamamladı. 1972 senesine qadar bu fakultte Osmanlı ve Avropa tarihından dersler berdi. Aynı sene AQŞda Çikago (Chicago) Universiteti Tarih Bölügine Osmanlı Tarihı Professorı olması içün çağırıldı. 1986 senesine qadar bu universitette dersler berdi. İnalcık 1986-da Amerika Akademiyasına, 1993-te Britan Akademiyasına aza oldı. Daa pek çoq namlı cian oquv yurtlarında fahriy azalıqları bar. Bundan başqa, müim yerlerden pek çoq taqdir ve mukâfat aldı. Bularnıñ eñ soñkisi Türkiye Büyük Millet Meclisiniñ bergen “Fahriy Mukâfat” (türkçe Onur Ödülü) oldı.
Halil İnalcık, tarihçılıq körüşin Fransız Annales eqolüne dayandıra. Sayısı yüzni keçken kitap ve maqaleleri bardır. Dört yardımcısınen beraber yazğan “Osmanlı Devletiniñ İqtisadiy ve İçtimaiy Tarihı” (“An Economic and Social History of Ottoman Empire – Osmanlı Devletinin İktisadi ve Sosyal Tarihi”) kitabı bütün cian universitelerinde el kitabı olğandır. İnalcık, bu kitabını Osmanlı tarihınıñ medeniy yaqın dünyağa añlatqanınen maqtanadır.
The Ottoman Empire, The Classical Age, 1300-1600, London, 1973
Studies in Ottoman social and economic history, London, 1985
The Middle East and the Balkans under the Ottoman Empire, Bloomington, 1993
Süleyman the second and his time, Istanbul, 1993
An Economic and Social History of the Ottoman Empire, Cambridge, 1994
From empire to republic: essays on Ottoman and Turkish social history, Istanbul, 1995
Sources and studies on the Ottoman Black Sea, Cambridge, 1995
History of Humanity (editor, Peter Burke ile beraber), 1999
Ottoman Civilization (Gunsel Renda ile beraber), Ankara, 2003
Essays in Ottoman History , Eren Yayıncılık
Makaleler 1: Doğu Batı, Doğu Batı Yayınları, 2005
Fatih devri üzerinde tetkikler ve vesikalar, Ankara, 1954
Osmanlı’da Devlet, Hukuk, Adalet, Eren Yayıncılık, 2000
Osmanlı İmparatorluğu’nun Ekonomik ve Sosyal Tarihi Cilt 1/1300-1600, Eren Yayıncılık, Prof. Dr. Donald Quataert ile, 2001
Osmanlı İmparatorluğu’nun Ekonomik ve Sosyal Tarihi Cilt 2 / 1600-1914, Eren Yayıncılık, 2004
Osmanlı İmparatorluğu – Toplum ve Ekonomi, Eren Yayıncılık
Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300-1600), Yapı Kredi Yayınları, 2003
Tanzimat ve Bulgar Meselesi, Eren Yayıncılık
ABD Tarihi, Allan Nevins/ Henry Steele Commager (tercüme) Doğu Batı Yayınları, 2005
Şair ve Patron, Doğu Batı Yayınları, 2003
Balkanlar, (Prof. Dr. Erol Manisalı ile)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cumaaqşamı künü, aprel 16-da, Aqyardaki Nahimov meydanında «Vladimir Putin ile doğru bağnı» kösterecekler, şeer sakinleri davet etile.
Bunı Aqyarnıñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
İlânğa binaen, Aqyarlılar cep telefon, ev telefonı, em de şeerniñ yedi taksofonı vastası ile telefon ete bileler. Taksofonlardan biri Nahimov meydanındaki ekrannıñ yanında, Şeref tahtası ve Moskva Eviniñ yanında, yerleşe.
Vladimir Putin cumaaqşamı künü rusiyeliler ile «Doğru bağ» ananeviy subetini keçirecek. Muracaat etken rusiyelilerniñ çoqusı içtimaiy-iqtisadiy, mesken-kommunal hocalığı saalarınen bağlı meseleler, halqara vaziyet, em de Ukraina vaziyetinen meraqlana. Prezidentniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskovnıñ aytqanına köre, bir çoq muracaat italât deñişmesi ile bağlı.
Çarşenbe künü, aprel 15-ke qadar, rusiyelilerden 1,7 million sual ve muracaat keldi.


text:
Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük maliye naziri Natalya Yareskoğa «Qırım Evi» bücet programmasınıñ pasporını imzalamağa ve onıñ qurulmasına, em de qırımtatarlarnıñ sürgünlik yıllığınen bağlı tedbirlerniñ keçirilmesine para berilmesini tezleştirmege avale etti.
Bunı Nazirler şurasınıñ matbuat hızmeti bildire.
Beyanatta qayd etile ki, Yatsenükniñ bildirgenine köre, Ukraina ükümeti Kiyevde «Qırım Evini» tiklemek qararını keçken sene qabul etti ve sermiya devlet bücetinden berilmek kerek.
Baş nazir baş nazir muavini, Ukraina medeniyet naziri Vâçeslav Kirilenkoğa muracaatta bulunıp, qırımtatar sürgünliginiñ yıllığına bağışlanğan tedbirler keçirilmesi boyunca teşkiliy komitetni qurmağa emir etti.
Ukraina ükümetiniñ reisi qayd etti ki, bu meseleni qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev ile muzakere etti.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Qırım meselesinen oğraşqan bir sıra cemaat faali, teşebbüs, areket ve teşkilâtlarnıñ vekilleri Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenükten bir yıl evelsi Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı azat etmek içün bir sıra meselege Nazirler şurası tarafından diqqat ayırılmağanını izaatlamağa talap ettiler.
Cemaat erbapları Ukraina ükümetiniñ «Qırım Evi» devlet müessisesiniñ qurulması aqqında» qararı yerine ketirilmegenini qayd ettiler.


text:
Qırımda ğıyabiy şekilde mahküm etilgen qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ evinde silâ saqlav talapları bozulmadı. Bu malümatnı Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesinde sentâbrniñ 24-nde sorğuğa çekilgen qabaatlav şaatları berdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Şaat Dilâver Suleymanov İç işler nazirliginiñ hadimi olğanını ve Cemilevniñ evinde silâ saqlav qaidelerini eki ya da üç kere teşkerdi, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, «bozuvlar qayd etilmegen edi». Berilgen malümatqa köre, parça-parça etilgen silâ mahsus demir qutusında, başqaları kirmegen ayrı odada saqlanğan edi.
Cemilevniñ ömür arqadaşı Safinar hanımnıñ soyu Aliye Selimovanıñ aytqanına köre, Cemilevlerniñ evinde sıq-sıq olıp, anda iç bir vaqıt silâ körmedi, bazı odalar ise er vaqıt kilitlengen edi.
Safinar Cemilevanıñ oğlu Eldar Ebubekirov da mahkemede bu malümatnı tasdıqlap, silâ olğan seyf anahtarı tek Mustafa Cemilevde bar edi, dep ayttı. Onıñ bildirgenine köre, insannı öldürgeninde qabaatlanğan ve Qırım işğalinden soñ Rusiye koloniyasına yollanğan Cemilevniñ oğlu Hayser oña «babasınıñ odasına pencereden kirip, oda anahtarını aldı ve silâ olğan seyfni açtı», dep ayttı. Şaat, daa evel Mustafa Cemilev «ancaq siyasiy sebeplerden cinaiy taqiplerge oğratıldı», dep qayd etti.
Nevbetteki oturışuvnıñ keçirilüvi sentâbrniñ 25-ne planlaştırıla.
Qırımda «Mustafa Cemilevniñ davası» boyunca mahkeme esnası yañıdan başladı.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine köre qabaatladı. Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, şimdi Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ ukrain davası qullanıla.
Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komiteti mayısnıñ 27-nde bu davanıñ tahqiqatını bitirdi.
Cemilevniñ fikirince, işğal etilgen Qırımda Rusiye FSBsi tarafından oña qarşı açılğan dava qırımtatarlarnı yarımadadan çıqarmaq içün qullanıla.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye tahqiqatçılarınıñ qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı cinaiy davasını siyasiy taqip dep saya.
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Sentâbr 17 künü qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen Bulğanaq köyüniñ 3 sakinini bir qaç ay evelsi olğan turmuş ziddiyetniñ sebebinden sorğuğa çektiler.
Bu malümatına Qırım.Aqiqat mühbirine sorğuda bulunğanlarnıñ soy-sopları bildirdi.
İşbu sakinler turmuş ziddiyetniñ (dögüşniñ – muar.) şaatları olaraq sorğudan keçeler.
Soy-soplarnıñ aytqanı kibi, işbu ziddiyette zarar körgen yerli sakin uquq qorçalayıcı organlarğa arizanı yazdı, oña köre, bugün Bulğanaq köyünde tintüvler keçirildi.
İnsanlar endi bir qaç saat devamında sorğuda bulunalar, olardan daa iç bir haber yoqtır. Ana-babaları bu vaqialardan şaştılar, evde bulunalar ve balalarını qorçalamaq içün adliyecilerge muracaat etmege tüşüneler.
Sentâbr 17 künü silâlı insanlar ile politsiya maşinaları Aqmescit civarında yerleşken Bulğanaq köyüne kelip, qırımtatarlarnıñ evlerini tintemege başladı. Köy sakinleriniñ aytqanı kibi, mayıs 3 künü Ermeni Bazarda qırımtatarlar öz lideri Mustafa Cemilevni qarşılamağa çıqqanı ile bağlı cinaiy iş çerçivesinde tintüvni dört evde keçirdiler. Tintüvniñ sebeplerinden daa biri – bir qaç ay evelsi yüz bergen turmuş ziddiyetidir.


text:
Rusiye advokatı Nikolay Polozov Kyivde bir sıra körüşüv keçirdi. Qırımda Ukraina vatandaşlarınıñ aq-uquqlarını qorçalav meselesi noyabr 6-da Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqlarından vekâletlisi Valeriya Lutkovskaya ile muzakere etildi. «Çiygoz davasını» da baqtılar.
«Muzakere etilecek bir çoq usul aqqında añlaştıq. Mence, vekâletli ile işbirligimiz semereli olur. Şimdilik, maalesef, Ukraina akimiyeti ve Qırım toprağı boyunca vekâletli organlar tarafından qoltutuv ceetinden büyük bir boşluq bar, ümü etem ki, bu körüşüv meseleniñ müsbet neticelerine ketiriri», – dep ayttı Polozov Qırım.Aqiqatqa.
Cumaertesi künü, noyabr 5-de, Rusiye advokatı Nikolay Polozov Kyivge keldi. Bir sıra körüşüv keçirip, «Ahtem Çiygoz davasınıñ» delillerini topladı.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisova Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda tutulğan qırımtatarlarnıñ advokatları Lilâ Gemeci ve Emil Kurbedinovnen körüşti.
Bu aqta ombudsmenniñ matbuat hızmeti haber ete. Denisovanıñ aytqanına köre, kün tertibiniñ esas meselesi – ukrainalı siyasiy mabüslerniñ sağlıq vaziyeti.
«Tofik Abdulgaziyevniñ advokatı Emil Kurbedinovnıñ bildirgenine köre, müvekkili qandalay, pire ve furun böcekleri olğan kamerağa qaytqan soñ Tofikniñ eki yañı tiş yarası peyda oldı. Lilâ Gemeci, Rusiye mahkemeleri «Hizb ut-Tahrir» davalarını baqqanda mahkeme esnasını cep telefonlarına ya da diger cihazlarğa qayd etmege yasaq etip, İnsan aqları ve esas serbestliklerni qoruv şartnamesiniñ «Adaletli mahkeme aqqı» 6-ncı maddesini boza, dep tarif etti», – dep aytıla haberde.
Bundan ğayrı, Denisova «işğalci akimiyetniñ qolunda» olğan qırımtatar qorantalarınıñ içtimaiy-turmuş meselelerini olarnı al etmek içün advokatlarnen muzakere etti.
O, Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, «kerekli tutuv şaraitlerini temin etmege ve tolu tibbiy tedqiq keçirip, onıñ neticeleri esasında Ukraina vatandaşı Tofik Abdulgaziyevni tedaviylemege talap etti».
Denisova, Rusiye ve vaqtınca işğal etilgen Qırım apishanelerinde tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ aqlarını bozmağa imkân bermemek içün halqara toplulıq, diplomat ve aq qorçalayıcılarnı mahkeme oturışuvlarında iştirak etmelerine çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısı aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoq – qırımtatarıdır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
Deñişimni beklegen qırımlılarnıñ ekseriyeti – qırımtatarlar, olar bir sıra davalarnıñ, hususan «Hizb ut-Tahrir», «Tebliğ Cemaatı» davalarınıñ (Rusiyede yasaqlanğan, amma Ukrainada yasağı olmağan teşkilâtlar) mabüsleri ola.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ vefatına aydınlıq kirsetecek videokamera qaydlarını rusiyeli bellisiz küç idare organları tutıp alğan. Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde, vaqianen bağlı mustaqil taqiqat ötkergen rusiyeli adliyeci Nikolay Polozov aytıp berdi.
«Meraqlı bir incelik: Veciye Kaşka tüşmesi mumkün olğan bütün videokamera qaydlarını aynı künü yani nayabrniñ 23-nde bellisiz küç idaresi iç bir vesiqasız tutıp alğan. Şimdilik olarnıñ ne yerde olğanı ya da asılda bar olğanı hususında iç bir şey belli degil.Men artıq bu material köleminen tanışmaq, ve o zaman onıñ mundericesine köre nevbetteki adımlarnı atmaq içün, teşkerilgen material prokuraturadan taqiqatqa keri qaytqanını bekleyim», – dep qayd etti adliyeci.
Rusiye küç idaresi hadimleriniñ bu hususnen bağlı daa bir açıq izaatı yoq.
Fevralniñ başında Polozov, 2017 senesinde Qırımda Veciye Kaşkanıñ vefatını mustaqil surette taqiq etmege başladı. Onıñ aytqanına köre, Veciye Kaşkanıñ ölümi – «onı qanunsız olaraq tutqan Rusiye küç idaresi hadimleri tarafından quvetniñ adden aşırı ve ğayrı-mutenasip derecede qullanılmasınıñ neticesidir».
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye kiç idaresiniñ hadimleri bir gruppa qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldılar. Olar Türkiye vatandaşından para talap etüvde qabaatlandı. Olar Rusiye küç idaresi hadimleri tarafından tutulğan maalde Veciye Kaşka yaramayıp, vefat etti.
Ukrainada yerleşken Qırım MC prokuraturası qanunsız tintüvler, insanlarnıñ tutulıp alınuvı ve qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka vefatı sebebinden cinaiy iş açqan edi.
Veciye Kaşka – qırımtatar milliy areketiniñ veteranı. O, 1934 senesinde Aluştanıñ civarındaki Üsküt (şimdi Privetnoye) köyünde doğa. 1944 senesinde qırımtatar halqı sürgün etilgen soñ Veciye Kaşka qorantasınen Özbekistanda yaşay. 50-nci yıllarda o, aqayı Bekir ile beraber qırımtatar milliy areketine qoşula.


text:
Terrorizmge qarşı tedbirler keçirilgen yerler ve işğal etilgen Qırım ile demiryol ve maşina alâqaları Ukraina vatandaşlarınıñ telükesizligi içün toqtatılğan edi ve Ukraina milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ (RNBO) qararı ile ğayrıdan tiklenecek.
Bunı Ukraina infrastruktura naziri Andrey Pivovarskiy cuma künü, fevral 6-da, matbuat konferentsiyasında bildirdi.
«Bu Ukraina vatandaşlarınıñ havfsızlığı meselesidir. RNBO bunıñnen bağlı bir qarar qabul etse, İnfrastruktura nazirligi de aynısını yapacaq», – dep qayd etti nazir.
Andrey Pivovarskiyniñ aytqanına köre, işğal etilgen Qırım ile alâqalar qararı da aynı bu şekilde qabul etilecek.
«Şimdilik böyle bir avale yoq», – dep qayd etti nazir.
Malüm ki, 2014 senesi dekabr 26-dan itibaren Ukraina Qırım ile avtobus alâqalarını toqtattı. 2015 senesi yanvar 6-dan itibaren terrorizmge qarşı tedbirler keçirilgen yerler ile naqliyat alâqaları toqtatıldı.


text:
Cenk vaqtı devamında Ükümet 340tan ziyade gumanitar kordironı teklif etti. İşğalciler tahminen 300ni tasdıqladılar, faktik olaraq 176 açıldı. Sebebi - duşmannıñ tınç rejimini muntazam tarzda bozması ve tahliye avtobuslarınıñ, gumanitar yüklerniñ toqtatması ve tutması vb.
Böylece, şu anda şiddetli ateşler sebebinden Donbasta gumanitar koridorlar işelmedi. Ukrain akimiyetiniñ tünevin yapqanı muracaatına baqmadan işğalciler, em de Mariupoldan, hususan qadınlar, balalar ve başqa grajdan kişiler içün "Azovstal" kombinatından gumanitar koridornı açmağa red ettiler.
İşğalciler, ukrain ealini esirliginde tutmağa devam eteler ve bu arbiy cinayet içün alâqası olğan er kes mesüliyetke çekecektir.
Aynı zamanda gumanitar kordorlarnı açmaq içün iş toqtamay. Şu anda, Ukraina vitse baş naziri İrına Vereşçuknıñ habedar etkeni kibi, olarnıñ Herson ve Harkiv vilâyetlerine açılması mavzusında aytışmalar devam ete.


text:
Bunı diplomatlar bildirdi, haber ete Reuters agentligi.
Bazarertesi künü tış işler nazirleriniñ toplaşuvında qol tutuvnı talap etken qarar Avropa Birligine Rusiye şirketlerini cezalamağa imkân berecek. O, AQŞ baqqanda böyle adımlar atmağan edi.
«Bizde siyasiy razılıq bar, oña endi resmiy qol tutuv kerek, – dep ayttı diplomatlardan biri. – Yañı cezalar, belki de, bazarertesi künü qabul etilecek».
AB Rusiye ve Ukrainanıñ 48 vatandaşınıñ esabını qapattı ve olarğa birlik memleket-azalarına kirişni yasaq etti.
«Gazprom» ya da «Rosneft» kibi büyük şirketlerge qarşı cezalar kirsetilecekmi-yoqmı belli degil.
Bundan evel, AB fikirince, Ukrainanıñ topraq bütünligini bozğan şahıslar cezalandı.


text:
Yeudilik
Yeudilik (ibranice יהודה - Yehudah) - bir tañrılı İbraimiy dinlerniñ ilkidir. Yeudilik peyğamberi Musa. Yeudilikiñ muqaddes kitabı Tevrattır. 2007 senesi tahminiy yeudi ealisi 13,2 million kişi edi. Bularnıñ 41% İsrailde yaşay edi.
Yeudilik, temelleri Tanahta ve Talmud ve diger diniy metinlerde añlatılğan ahlâq ve ilkeleri olğan bir tañrılı bir dindir. Künümizde şimdi barlığını devam ettirgen eñ eski dinlerden birevidir. Yeudilikke keçmek içün mahsus bir merasim kerekmey.
TarihDeñiştir
Yeudi inançına köre tañrı Yeudi halqınen eki aht yasağan emir ve yasaqlarını Tevratta bildirgendir.
Pek Yeudige köre İbraim nebi ilk İbraniydir. Nuh nebiden soñ putperestlikni ilk qabul etmey tek bir ilâhqa inanğan kişi olğanına inanırlar. Tañrı İbraimge oğulları olacağını müjdeler (Yaratılış 15:5). İsmail ve İshaq isimli eki oğlu olur. İshaq tañrınıñ bildirgeni dayın atasınıñ missiyasını devam eter. Kenan Diyarı İshaq nebige tañrı tarafından vade etilgendir. İshaqnıñ oğlu Yaqup Mısırğa köçe. Zamannen Yaqup nebiniñ halqı Mısırlılarğa qul ola. Yakupnıñ evlâtlarından birevi, Musa, halqını Mısırdan qaçırıp Sina Dağına ketire. Mında tañrınıñ oña bergen Tevratnı halqına bere (M.E. 1313 ya da Yeudi taqvimine köre 2448). Olarnı Kenan Diyarına alıp kete. Musanıñ qardaşı Arun ve onıñ soyundan kelgen aqaylarnı tañrı oğlu din adamları olaraq ata (Çıqış 28:1, 2–4).
Yeudiler Kenan Diyarına yerleşeler ve Şiloh (İbranice: Siloh) ibadethanesini yasaylar. Bu ibadethanesiniñ tikili qalğanı 300 yıl boyunca Yeudiler tañrı tarafından çeşit müsibetler ve işğallernen sınalalar. Sapqınlıqları töpege yetkende tañrı Kenan Diyarınıñ şarq-cenüp yalılarında yaşağan Filistinlilerniñ Şiloh İbadethanesini elge keçirmelerine musaade ete. Yeudiler diger milletler dayın bir devlet qurmağa isteyler. Vilâyette zaman içinde küçlengen Yeudiler akimler vaqtından soñra bir Yeudi qırallıqnı quralar ve başına Yeudilerniñ qıralı olaraq Şaul keçe. Şaulnıñ ölüminden soñ, Yeudi Qırallığınıñ başına Davud (David Ha-Meleh) keçe. Davudnıñ ölmesinen Yeudi Qırallığınıñ başına Davudnıñ oğlu Suleyman (İbranice: Şlomo Ha-Meleh) keçe. Suleyman vaqtında Yeudi Qırallığı altın çağlarını yaşay. Qudus şeeri Yeudilerniñ eñ balaban şeeri alına kele. Suleyman Qudusqa (Yeruşalayim) Suleyman Mabedi (Beth Hamikdaş) denilgen balaban bir mabet yasata. Beth Hamikdaşnıñ bugün tek Ğarbiy Divarı sağlam qalğandır. Bu divarğa Ağlama Divarı denile.


text:
3-Nöwetlik dunya qazaqliri qurultiyi resmi bashlandi
2005.09.30
-Ayning 29-küni, 3-nöwetlik dunya qazaqliri qurultiyi qazaqistanning paytexti astanada resmi bashlan'ghan bolup, qurultayning échilish nutqini qazaqistan dölet bashliqi nursultan nazarbayéf qilghan. Bu qurultaygha 32 dölettin kelgen köp sanda siyasetchiler, ilmiy xadimlar we awam xelqtin terkip tapqan qazaq wekiller shundaqla her qaysi türkiy milletlerdin wekiller qatnashqan.
Qurultay heqqide tepsili melumat élish üchün, türkiyidiki ixtiyari muxbirimiz erkin tarim qurultaygha türkiyidiki qazaqlargha wakaliten bérip qatnishiwatqan proféssor zeynesh isma'il ependi bilen téléfon ziyariti élip bardi.


text:
“Veciye Kaşka davası”nıñ mabüsleri Ruslan Trubaç ve Kazim Ametovnı Aqmescit SİZOsınıñ mahsus blokına avustırdılar dep bildire öz Facebook saifesinde jurnalist Anton Naumlük.
Onıñ aytqanına köre, mabüsniñ ekisi de bütün kün devamında video çekken kameraları olğan odalarğa oturttılar.
Aynı vaqıtta, Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygöz, Ruslan Trubaçnı yaqında tevfiq etilgen Edem Bekirovnıñ kamerasına “yardım etmek içün” oturtılğanını bildirdi.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri, Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Sentâbrniñ 11-nde Rusiye nezaretindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi, "Veciye Kaşka davası"nıñ iştirakçilerini eki ayğa daa apiste qaldırdı. Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye telükesizlik hadimleri olarnı tutqan maalde qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramay. Daa soñra qadın vefat ete.
Qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâl, Türkiye vatandaşı, Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızlağan edi, dep bildire.
İşbu dava iştirakçileriniñ sağlıq problemleri bar. Degermenci – astma hastasıdır, Çapuh SİZOda mikroinsult keçirdi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Qırımda mart 20 künü furtuna havfı ilân etilgen.
Bunı Gidrometeorologiya boyunca Qırım idaresi bildire.
Tahminge köre, Qırımda şiddetli yağmur ve qarnıñ yaqması, bazı yerlerde tumannıñ olması beklenile. Şimaliy-şarqiy yel 5-10 m/s, bazı yerlerde 15 m/s. Ava arareti kündüz sıfırdan yuqarı 4-6 derece.
Yarımadada furtuna havfı keçken raatlıq künleri ilân etilip, mart 18-ne qadar saqlana edi. Afta başında Qırmnı qar sarıp aldı. 20 meskün yer ışıqsız qaldı. Üç kün devamında Keriç parom keçiti işleyemey edi.


text:
Cuma künü, dekabr 5-de, Kiyevde Qırım ve Şarqiy Ukrainadan köçip kelgenlerniñ ekinci bütün ukrain forumı keçe.
İşğal etilgen Qırımdan köçip kelgenlerniñ meseleleri ile oğraşqan Qırım diasporası cemaat teşkilâtı qayd etkeni kibi, forum bütün dünya göñüllilerniñ kününe ve Budapeşt memorandumı imzalanuvınıñ 20 yıllığına bağışlana.
Forumda mecburen köçip kelgen insanlar ve toplu yaşav yerlerniñ idarecileri, cemaat ve halqara teşkilâtlarınıñ fallileri, uquq qoruyıcı ve göñülliler, devlet tertibat ve yerli idare organlarınıñ vekilleri, Ukraina halq deputatları, jurnalistler ve digerleri iştirak etecek.
Tedbir çerçivesinde köçip kelgenlerge muvafaqiyetli milliy ve regional yardım leyhalarınıñ numayışı olıp keçecektir.
Birinci bütün ükrain forum Kiyevde mayıs ayında keçirilgen edi. O vaqıt mında esasen Qırımdan köçip kelgenler iştirak etti.
2014 senesi fevralniñ soñunda, martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Ukrainada «Qırımnıñ birleşüv fondunı» meydanğa ketirmege teklif etti. Onıñ sermiyası Qırım işğalden azat etilgen soñ yarımadanıñ ğayrıdan tiklenmesine sarf etilecek. Bu ğayeni o Kiyevde «Qırımnıñ işğal şaraitlerinde mal-mülk ve topraq meseleleri» tögerek masasında seslendirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«Anda (Qırımda – müel.) işğalden evel talap etken paradan daa ziyadesini talap etecek meseleler daa çoq olacaq. Mence, bunıñ kibi fond Ukraina qanunlarına köre meydanğa ketirilmeli. Menim fikirimce, devlet sermiyası bu fondnı maliye ete bile, çoq olmasın, belki de, memuriy işlerge berilsin yeter. Ekinciden halqara donorlar para bere bile ve bu sermiyanıñ bir qısmı Qırımda işğalden sebep peyda olğan menfiy aqibetlerniñ yoq etilmesine sarf etilecek», – dep ayta Çubarov.
Çubarovnıñ fikirince, halqara toplulıq bunıñ kibi bir fondqa maddiy yardım köstermeli, çünki Qırım ve onıñ sakinlerini işğalden qoruyamadı.
Meclis reisi dey ki, fondnıñ maliye etüv yollarından biri Rusiye Federatsiyası tarafından berilgen zarar içün ödenecek sermiya ve Qırımnı ğayrıdan tiklemek istegi olğan iş adamlarınıñ şahsiy parası ola bile.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
«Qırım qazaqları»nıñ hatmanı Sergey Akimov, Qırımnıñ ilhaqından soñ Rusiyeniñ yerli qazaqlarğa ihtiyacı qalmadı, Ukraina ise birleşmege daa çoq diqqat ayıra edi, dep tüşüne. Bu fikirni Akimov, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde Rusiyeniñ göñülli polis yardımcıları («drujinnikler») aqqında yañı qanınını izalarken söyledi.
Hatman: «Qırımda daa 2014 senesinde, maliye ve imtiyazlar bermek maqsadınen bir-birinden ayrı olğan qazaqlar ve cemiyetçiler cedvellerini meydanğa ketirecek ediler, lâkin bu niyet boş olıp çıqtı. Bir çoqu hayal qırıqlığı yaşadı, çünki Ukraina zamanında qazaqlarğa daa çoq diqqat ayırıla edi. Demek, Rusiyege biz kerekmeymiz: kadet korpusları meydanğa ketirilmedi, mahsus qazaq köyleriniñ qurulması içün vesiqalar bile berilmedi, iç bir kilseniñ temeli qoyulmadı», – dep qayd etti.
2017 senesi dekabrniñ 31-nde Rusiye prezidenti Vladimir Putin drujinniklerge qabul etüv aqqında qanunnı imzaladı. Bu göñülliler poliske cemiyet tertibini nezaret etmek kerek, lâkin insannı soqaqta yaqalamağa ve rayon polis bölügine alıp ketmege aqları yoq. – Olar yalıñız tertip qorçalayıcılarını çağıra bileler.
Qırımda 2014 senesinden başlap bir çoq Rusiye tarafını tutqan cemiyet teşkilâtları ve şu cümleden qazaqlarnıñ otrâdları ve «özüni mudaffa» adı ile bilingen birleşme faaliyet köstereler.


text:
Sürgün etilgenler içün evler qurmasına bu sene ayırılğan bücet parası qullanılmayıp qala bile, dep saya Kremlge boysunğan Qırım parlamenti yolbaşçısınıñ muavini Remzi İlyasov.
«Keçken sene Bağçasaray şeerinde ve Borçoqraq qasabasında (Aqmescit – QA) evler işke tüşürildi. Amma bu yeterli degil, vatandaşlarnı qabul etkende bir çoq muracaat hususan bu meselenen bağlı. Onı mecbüriy şekilde ve ilk sırada çezmek kerek, çünki evlerniñ quruvına milliard rubleden ziyade miqdarında ayırılğan para bu seneniñ soñuna qadar bütünley qullanılmaz» – dep bildire İlyasovnıñ sözlerini yarımada parlamentiniñ matbuat hızmeti.
Müessisede qayd etilgenine köre, İlyasov, kelecek sene sürgün etilgenler içün iç bir obyekt qurulmaycaq, dep qorqa.
Keçken sene Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda sürgün etilgenlerniñ teminlenmesi programması boyunca bücet parasını qullanmağa yetiştirmegen ediler. 2015 senesi vatanğa qaytqanlarnıñ teminlenmesine ayırılğan paradan 8%-dan biraz ziyade qullanıldı.
Yarımadanıñ ameldeki ükümeti Qırım bücet parasını qullanmağa yetiştirmegenini bildirgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukrain kütleviy haber vastalarında Qırım meseleleri boyunca muarrir vazifesi kirsetilse, işğal etilgen Qırımnıñ adise-vaqiaları da aydınlatılır edi. Bunıñ aqqında «Qırım meseleleri: añlayış, al etüv yolları, kelecegi» analitik esabatında aytıla. Esabat «Qırım evi» devlet müessisesi tarafından ekspertlerniñ soravı esasında azırlandı.
«Qırım meselesini aydınlatmaq içün Qırım muarririyeti ya da bir muarrir olmalı. Meselâ, «Ukrinform», UNİAN, meşur haber agentliklerinde Qırım muarrir ya da muarririyet terkibinde bölükniñ Qırım müdiri olmalı», – dep aytıla esabatta.
Böylece, ekspertlerniñ fikirince, Qırım vaqiaları er kün ukrain matbuat vastalarında aydınlatılır edi, çetel kütleviy haber vastaları da bu malümattan faydalanır ediler.
Malüm olğanı kibi, bu vaqıtqa qadar, Ukraina ükümeti kirsetken işğal etilgen yarımadağa kiriş qaidelerinden sebep çetel jurnalistleri anda kiremezler. Sentâbr ayından itibaren Ukraina haber siyaseti nazirligi çetel kütleviy haber vastaları içün bu qaidelerniñ qolaylaştırılmasını ilân etti.
2014 senesi mart ayında Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen edi.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Bağçasaray rayon mahkemesi mayıs 24-teki oturışuvında «Salaçıq» kervan-sarayı faaliyetiniñ toqtatılmasına dair qarar aldı.
«Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesiniñ bildirgenine köre, muessise «prokuror teşkerüvi esnasında tayin etilgen bozuluvlarnıñ def etilmesine qadar» qapalmaq kerek.
Aprel 27-de qavehaneniñ memuriyeti, «Rusiye mahkemesiniñ qararınen» «Salaçıq» öz işini vaqtınca toqtata, dep bildirdi. 2017 senesiniñ oktâbrinde Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif etilgen Marlen Asanov muessiseniñ saibi ola.
2017 senesiniñ oktâbrinde Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakinini yaqaladı. Bular – Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametov. FSB olarnı Rusiye ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesi, dep köstereler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
04 Ramazan Qurannıñ ayıdır | Ramazan Nefesi
Çoq insanlar özlerini azırlarken soraylâr: ocam, bu ayda tamam da oraza tutamız, amma da ne yapa biliriz, ne tavsiye etersiñiz? İşte, Allahu Taalâ Yüce Kitabında ayta ki… Ondan da ğayrı eveldeki milletlerniñ Kitapları tüm olmassa, çoqusı Ramazan ayında yiberildi. Yani Ramazan – vahi ayıdır ResulüLLah (aleyhi-s-selâm) buyura ki… Ayrıca Peyğamberimiz (aleyhi-s-selâm) Qurannı Ramazan ayında Cibrilnen (aleyhi-s-selâm) beraberlikte tekişere edi. Qurannı kim terk ete? Kim onu oqumasa, oqulğan manalarını añlamağa ğayret köstermese, kim onu tatbiq ayatında yapmasa. Allah epimizni Oña şükür etkenlerden olmağa nasip eylesin! Onuñ Kitabına bu düñyada sarılmağa nasip eylesin! Ehli al-Qurandan eylesin!


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ fikirince, 2014 senesi martnıñ 19-da Qurultaynıñ «Qırımtatar halqınıñ kendi Vatanı – Qırımda öz kelecegini belgilemek aqqı aqqında» qararı qabul etilgende, hata yapıldı: angi bir devlet terkibinde qayd etilmegen?
Bunı o, Qırım.Aqiqatqa Herson vilâyetindeki Geniçeskte ötkerilgen Meclis toplaşuvı ögüne bildirdi. Bundan ğayrı, halq deputatınıñ aytqanına köre, cumhuriyet «akimiyeti» Meclisniñ şimdiki reisini deñiştirmege tırışacaq, em de Refat Çubarovğa Qırımğa kelmege yasaq ete bileler. Cemilevniñ cevaplarından bir-eki parçasını diqqatıñızğa taqdim etemiz:
– Meclis toplaşuvında nasıl meseleler muzakere etilecek?
Esas mesele – Qırımtatar halqı Qurultayınıñ halqnıñ öz tarihiy vatanında milliy-territorial cumhuriyetiniñ ğayrıdan tiklenmesi aqqında qararıdır. Menimce, mart 29 künü ötkerilgen Qurultayda bir hata yapıldı. Halqnıñ evelki yılları kibi özüniñ milliy-territorial muhtariyetniñ tiklenmesine ıntılacağı aqqında söylegende, qaysı devletniñ terkibinde de aytmaq kerek edi, işte bu, çeşit ayın-oyunlarğa yol berdi. Şu cümleden, qırımtatarlar kollaboratsionizmge azırlar, işğalcilernen beraber milliy-territorial cumhuriyet meselelerini çezmege azırlar kibi laflar. Belki de, bazı delegatlarnıñ fikirince, Rusiye şartlarımıznı qabul etse, biz buña razı ola bilemiz. Men o vaqıt Qoşma Ştatlarda buluna edim ve Qurultayğa kelip olamağan edi, lâkin bu büyük bir hata olğanını birden ayttım. Bizler keçken yılları olğanı kibi, birden aytqanımız kibi, ukrain devleti terkibinde kendi milliy-territorial cumhuriyet olmasına irişemiz, dep aytmaq kerek edi ve noqta. Başqa bir de bir variantlar baqılmamaq kerek, Rusiye ya da başqa devletniñ vadelerini aytsaq – biz Vatanımıznı satmadıq ve bizge berileceklerge köre devletni saylaymaycağımıznı aytmaycaqmız.
Bu toplaşuvda bizler qırımtatar halqınıñ Qırım işğali vaqtında aq-uquqlarını qoruv meseleni baqacaqmız. Meslekdeşlerimizniñ aq-uquqlarını tiklemek içün angi halqara teşkilâtlarnı celp etecekmiz, neler yapacaqmız.
– Herson vilâyetine kelgenlerniñ Qırımğa qaytqan soñ telükesi ne derecede ola bile?
– Başında Rusiye akimiyetiniñ maqsadı Qırımtatar Milliy Meclisinen añlaşmaqtan ibaret edi. Tamır halqnıñ temsil organı işğalni qabul eter ve işğalci akimiyetniñ şartlarını qabul etecek, dep tüşüne ediler. Böyle bir şey olmadı, onıñ içün şimdi qırımtatar halqını bölecek olalar. Qırımtatarlardan kollaboratsionizmge razı olğanlarnı qıdıracaqlar, bazılarınıñ cinayetlerini ögrenip, işbirlik tutmağa zorlaycaqlar – bir söznen, eski sovet usulları.
Qorquzuvlar aqqında. Bizde olğan tam malümatqa köre, qırımtatarlar arasında kendi halqınıñ menfaatlarını qoruycaq ve işğal rejimini tanımağan liderlerini repressiyalarğa oğratacaqlar ya da eñ azından Qırım yarımadasından quvacaqlar. Menim tam bir malümatıma köre, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı Qırımğa keri kirsetmemek meselesi baqılğan edi. Lâkin bugünde-bugün bu qararnı qabul etmediler ve bunı yapmaycaqlar, başta kollaboratsionist olmağa azır olğanlarnı toplap, içinden devrim yapacaq olalar, yani Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yañı reisi saylansın, ve Refat Çubarovnıñ yerine qoqla kelmesini isteyler. Şunı aytmaq kerek ki, bu yañlış bir ümüt, çünki temsil organ temsil organ olıp qala, ve anda bir qoqla olsa, Meclis işini toqtatacaq ya da faaliyetni başqa bir şekilde alıp baracaq.
– Meclisniñ bazı azaları, şu cümleden, siziñ sabıq muaviniñiz (Remzi İlyasov – muarrir) akimiyette çalışmağa kete, buña nasıl munasebetiñiz bar?
– Yazıq ki, mında men aqlı oldım: olardan bir fayda olmadı. Aksine, qırımtatarlar akimiyetnen işbirlik tutacaqlar degen fikirler peyda olıp başladı. Menimce, şimdi Meclis bu adamlarnı işten boşatuv qararını qabul etmeli, lâkin añlaymız ki, bu şey imkânsız, onıñ içün eñ azından Meclis bu adamlardan çetleşmek kerek. Olar qırımtatar halqınıñ temsilcileri olaraq qabul etilmemek kerekler.
– Rusiye prezidenti sizge körüşmege teklif etmedimi, bir de bir muzakereler olmadımı?
– Muzakereler olmadı. Lâkin onıñ elçileri şimdi Moskvağa keleler. Daa bir kere körüşmege azır olğanları aqqında laflar oldı, ve bu körüşüvniñ neticelerine köre, maña Qırımğa kelmege ruhset bereceklermi-yoqmı qarar alınacaq eken. Men ayttım: Kremlde beklenilgen cevap menden olmaycaq, onıñ içün körüşmege acet yoq.
Qırım.Aqiqat bergen malümatqa köre, Geniçeskte Cemilevni oyun, alğış, milliy bayraqlar, imaye ve «Mustafa!» şiarlarınen qarşıladılar.


text:
Dünyada aprelniñ 22-nde koronavirus hastalarınıñ sayısı 2,5 milliondan çoq oldı. Bu aqta Johns Hopkins Universitetiniñ malümatında aytıla, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
177 445 insan COVID-19 hastalığından vefat etti, aman-aman 682 biñ kişi tüzelip yahşı oldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Herson vilâyetinde «Kahovka – Titan» yolağınıñ tamiri içün tek üç saat kerek, amma faaller mütehassıslarnı keçirmey, dedi Ukraina energetika naziri Ukrainı Vladimir Demçişin.
O şunı hatırlattı ki, Herson vilâyetinde elektrik tiremeleriniñ patlavından soñ eki ştab teşkil etildi: biri «Ukrenergoda» ve daa biri Herson vilâyet devlet memuriyeti yanında.
«Vaqia yeriniñ yanında, Çaplinka ve Çonğar rayonında» «Ukrenergonıñ» altı iş taqımı bar. İşlemege azır, amma faaller olarnı keçirmey. Faallerniñ mevamını nazarğa alıp, «Kahovka – Titan» ava yolağında tek iş yapıldı. İşni soñunace bitirmek içün üç saat kerek», – dedi Demçişin.
Nazir şunı da qayd etti ki, cuma künü energetik ştabınıñ baş nazir muavini ile toplaşuvı keçirilecek.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey.


text:
Keçenlerde Ükümet, cenk vaziyeti vaqtında işlerini ğayıp etken ukrainalılarnıñ Devlet istihdam hızmetine qayd etilmesi sadeleştirgen bir qarar çıqardı. Şu andan itibaren, sadeleştirilgen bir protsedura çerçivesinde işsizlik bir sicilinde qayd etmek mümkün. Bunı yapmaq içün tasil vesiqası, istihdam qay ddefteri, askeriy qayd vesiqası vb. almadan, Diia qullanımı ya da portalı vastasınen elektron şeklinde arizanı bermek kerek.
Cenk vaziyeti ilân etilgen soñ bir iş añlaşması, gig-añlaşma ya da diger grajdan-uquqiy añlaşma çerçivesinde çalışqan, faqat işini ğayıp etken vatandaşlar resmiy işsiz statusını ala bilirler. Ükümet, qanunlarda tesbit etilgen şekilde qayd etilgen er keske yardım ödenmesini kefil ola.
Hatırlatamız ki, devlet içinde alınğan kişilerniñ Diia portalı ya da mobil qullanımı ve elektron hızmtleri vastasınen işsizlik statusını, işsizlik yardımını nasıl ala bileceklerini ya da qaydnı naıl toqtata bileceklerini keçenlerde haberdar ettik.


text:
İçki rayonında dekabrniñ 2-sinde aqşam Vortex Corda avtomobili, PRUE Hauf arabasınen MAN 23 maşnasınen çatışqanından sebep, Rusiye polisi teşkerüvni başladı.
Bunı Rusiye İİN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Müessise malümatına köre, yengil maşnanıñ aydavcısı burulğanda, vaziyetniñ havfsızlığında emin olmayıp, MAN 23 maşnasına uruldı.
İİN bildirgeni kibi, yol qazasında Vortex Corda avtomobiliniñ aydavcısı ve yolcusı yaralandı, olarnı hastahanege qoydılar.
"Yol qazasınen bağlı teşkerüv yapıla, onıñ neticesinde bir usul qararı çıqarılacaq", - dep qayd ettiler İİN-nde.
Qırımda dekabrniñ 3-ne telükeli gidrometeorologik adiselerine dair furtuna ihtarı ilân etildi.
Rusiye kontrolindeki Qırım ükümetiniñ Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ küç ve vastaları ava bozulğanı içün fevqulâde vaziyetler olacağına azırlıq köre.


text:
İşğal etilgen Qırımda Rusiye quvetçileri yarımada ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında tutulğan Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Muslim Aliyevniñ qızı Gülsum Aliyevanı yiberdi.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, quvetçiler onı Ermeni Bazar politsiya bölüginde beş saattan çoq tuttı.
«Bu adiy bir resmiyetçiliktir. Gülsum Aliyeva alâ daa cinaiy qıdıruvda buluna eken. Olar (politsiya – QA) FSB ile bağlanğan ve bu müessiseniñ hadimlerinden biri kelip, Aliyeva olarğa artıq meraqlı degil, dep aytqan soñ, Gülsumnıñ izaları alındı ve onı yiberdiler. Adiy bir resmiyetçilik sebebinden insannıñ bütün planları bozuldı, çünki o, alâ daa qıdırılğan şahıslar arasında bar», – dep tarif etti advokat Edem Semedlâyev Qırım.Aqiqatqa.
Advokatnıñ bildirgenine köre, «onı qıdırılğan şahıslar ve Rosfinmonitoring cedvelinden çıqarsınlar dep, şikâyet mıtlaqa berilecek».
«Ya birden mahkemege, ya da oña qarşı dava açılmasınıñ teşebbüsçisi olğan organlarğa baracaqmız, çünki bunıñ kibi problemler memuriy keçiş noqtalarında ya da şeerde sistematik ola bile», – dep qayd etti Semedlâyev.
Rosfinmonitoring saytına köre, Gülsum Aliyeva ekstremist faaliyeti ya da terrorizm ile alâqaları bar olğanına dair malümat olğan teşkilât ve şahıslar cedvelinde 766 nomera altında buluna.
Gülsum Aliyeva Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında tutulğan soñ Ermeni Bazardaki Rusiye politsiyasınıñ bölügine alıp ketirildi. Advokatnıñ aytqanına köre, Gülsumnıñ yanında oña qarşı cinaiy dava qapatılğanına dair bütün vesiqaları bar edi.
«Qırım birdemligi» birleşmesiniñ malümatına köre, Aliyeva tibbiy vesiqalarnı resmiyleştirmek ve ihtisasiy tibbiy mesleat almaq içün Hersonğa kete edi.
Rusiye quvet müessiseleriniñ izaatları şimdilik yoq.
Qırım.Aqiqat, vaziyetni közetip, tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
2018 senesi iyül ayında Rusiye telükesizlik organlarınıñ hadimleri Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» iştirakçisi Muslim Aliyevniñ evinde «tahqiqat tedbirler» keçirgeni aqqında haber etilgen edi. Daa soñra belli olğanına köre, onıñ üyken qızı Gülsum Aliyevağa protokol tizilgen. O, Facebookta paylaşqanları içün Rusiye CK (milletlerara zıddiyet çıqaruv) 282-nci maddesine köre qabaatlanğan edi.
2019 senesi yanvar ayında Aluştadaki Tahqiqat bölügi Gülsum Aliyevağa qarşı cinaiy davanı qapattı.
2019 senesi iyünniñ 12-nde Gülsum Aliyeva Facebookta paylaşqanları içün «nefret ya da duşmanlıq doğurğanında» (Rusiye MCK 20.3.1 maddesi) qabaatlanıp, memuriy sıñırda Rusiye quvetçileri tarafından tutuldı. Bir qaç künden soñ Aluştanıñ Rusiye prokuraturası Gülsum Aliyevanıñ memuriy davasını toqtatıp, mesüliyetke çeküv müddeti bitti, dep bildirdi.


text:
Axämenid Däwläte
Axämenid Däwläte yä Borınğı Farsı İle yä Borınğı İran yä Axämenid mämläkäte yä Axämenid imperiäse (borınğı farsı telendä: Ariyānām Xšaçam — Arilär Däwläte)- VI-IV b.e.q. ğasırda bulğan Axämenid farsı dinastiäse buldırğan borınğı däwlät. Aziädä urnaşqan.
Farsı çığışı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Farsı xalqı — XV ğasırda b.e.q. Könçığış İranğa Üzäk Aziädän kilgän ariy küçmä qäbiläläre. İranlı borınğı ezläre Tuwada tabılğan. Farsılar-ariylär II-I meñ b.e.q. Zagros, Persida cirendä utırğannar. Farsı basımı yoğıntısında Ässiriälelär, elamit, xaldey qäbiläläre kitärgä mäcbür bulğan. Zaratustra zamanında farsılar turanlı qäbilälärennän ayırılıp çıqqannar. Şul waqıtta farsı xalqında taralğan töp din — Zoroastrizm.
İran iseme çığışı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Bügenge İran ataması (farsı ايراﻥ) urta farsı telendä Erān avesta telendä Airyāna süzennän kilep çıqqan. Airyāna süze borınğı iranlılar üzisemennän Arya häm avesta telendä airyanam dahyunam — Arilär İle isemennän kilep çıqqan. Axämenid idärä itkän çorda borınğı İran töşençäse «Aryānam Dahyunam» borınğı farsı töşençesenä «Aryānam Xšaθram» — Ariylär Däwläte üzgärtelä. Arşakid idärä itkän çorda (250 — 224 b.e.q.) il iseme — Aryānšaθr / Aryānšahr — Ariylär Patşalığı. Sasanidlar däwläte (224—651 b.e.q.) üziseme — Erānšahr — Ariylär Patşalığı. İranlılar üziseme — irani. 1935 yılğa qädär dönyada Farsı İle (Persiä) dip yörtelä. 1935 yılda Reza şah idärä itkän waqıttan dönyada il — İran dip yörtelä.
Däülät tarixına qağılışlı çığanaqlar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Babil çığanaqlarında (Kir manifesı, Babilneñ qolayı yılyazması) Kir II patşa çorondağı waqiyğalar sürätlänä. Kirnıñ Pasargad yanında ğı yazmalarınıñ borınğı täüge çığanaq bulıp tora. Dariy patşanıñ Behistun şına yazıuzarı iñ külämle häm qıymmätle sanala. Persepol, Suza saraylarınıñ diwarlarında, Wan küle yanında, Misırdağı Suets yanında, Naqş -Röstämdä qıyağa uyılğan Dariy I törb äsendä başqa yazıuzar da bar. Ğädättä Ähämänidlär yazıuzarı öç teldä: B orınğı farsı, elam häm babil tellärendä bulğan. Meñnärçä balçıq taqtadan torğan arxiv 1933—1934 yıllarda Persepoldä tabıla. Tab ılğan arxiv dokumentlarınıñ kübese — elam telendä, Ähämänidlär Däwerendä ük xalıq-ara aralaşu tele bulıp yörgän aramey telendägeläre dä bar. Elefant papirusları Ähämändlärneñ Mısırdağı xärbi koloniyaları turında söyläüçe qızıqlı dokumentlar bulıp tora. Farsı xalqı turında möhim mäğlümätlärne grek tarix ç ılar qaldırğan. Räsmi farsı çığanaqlarınnan, grek-farsı suğışı qatnaşuçıları yazmalarınnan häm farsılarnıñ üzläre söylägännärdän mäğlümät alğan Gerodotnıñ xezmäte ayıruça zur ähämiyätkä iyä. Däülätneñ törlö ölkälären sürätlägän häm bu ölkälär turında etnografik, geografik beleşmälär yazıp qaldırğan Ksenofontnıñ mäğlümätläre dä ifrat qıymmätle sanala.
Farsılarnıñ kilep çığışı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Farsılar — Iranğa b.e.q. XV ğasırlarda Kawkaz aşa yä, Urta Aziya aşa kilgän iran telle qäbilälärneñ berse. B .e. q. IX ğasır azağında farsı qäbiläläre törkömö Elam çigenDä torğan, annan soñ Kermandağı häm Farstağı kiñ bilämälärdä töplängän.
İdärä büleneşe[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Axämenidlar idärä itkän çorda Farsı İmperiäse bilämäläre Yunanstannan (Grek İle) häm Liviä Hindstanğa qädär cäyelgän, 20 satrapiägä bülengän. Ähämäni imperiyasınıñ xalqı sanı 25 millionnan çama belän 50 millionğa qadär bulğan, bu b.e. q. V—IV ğasırlarda Cir yözöndä yäşägän keşelärneñ yartısın täşkil itkän. B. e. q. 521 yılda däülät 20 xärbi-administrativ okrugqa (satraplıqqa— B or. fars. xšaθra) bülengän, härberseneñ başında satraplar (B or. fars. xšaθrapāvan) torğan. Farsılar buysındırğan patşalcqlar (Midiya, Lidiya, Yaña Babil, Misır, Baktriya) töp satraplıq statusın alğan. Alarnıñ eçke bülekläre keçe satraplıq statusında bulğan. Satraplıqlar isemlege (yıl sayın tülängän yasaq külämen kürsätep) tübändäge tablitsada birelä
Ähämänidlär armiyası[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ähämänidlär Derƶawasınıñ barlıqqa kilüendä häm yäşäwendä Kir II tözögän ğäskär ifrat zur ähämiyätkä iyä bula. Il xärbi toparxiyalarğa bülengän bula. Ğäskär kawaleriyadan (asabara) häm pexotadan (pasti) tora. Xärbi yau arbaları maxsus täğäyenläneştäge zur bulmağan podrazdeleniyelär räweşendä faydalanıla. Armiyanıñ üzägen «ülemsezlär» otryadı belän patşanıñ atlı gvardiyası täşkil itä. Meñ «ülemsez» Patşanıñ şäxsi yänsaqçısı bulıp tora. Unlı sistema buyınça tözölgän armiya podrazdeleniyeları kawaleristlarğa, söñgöçölärgä häm uqçılarğa bülenä.
Ähämänidlärneñ mädäniyäte[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ähämänidlär imperiyası bik zur bulğanlıqtan, mädänijät tä törlö bula. Farsı aqsöyäkläre zärdöştlek (zoroastrizm) dinendä bula häm küp räweşle zramnarda (m. Zärdüşt qäğbäse) utqa tabına. Borınğı Qoyaş kultı da yäşi (Mitrağa tabınu). Gerodot xäbär iteüençä, farsılarnıñ İlah sınnarına tabınu yä bulmasa küp sanlı xramnar tözü ğädäte bulmıy. Urındağı xalıqlarğa tüzemle mönäsäbät xököm sörä. Farsı aqsöyäkläre, elamnardan kürep, monumental qorolmalar belän mawığa. Arxitekturada bareljeflar häm kolonnalarğa östönlök birelä. Berdäm räsmi tel bulmıy (Behistun yazuzarı). Borınğı farsı telennän tış (ul şına yazuı belän yazılğan) finiki yazmalı aramey tele taralğan bula.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
884 b.e.q. — Assiriä patşası Salmanasar III Parsa turında telgä ala.
674 b.e.q skiflar Yaqın Könçığışqa höcüm itälär. Skif höcüme yärdämendä Deyok Midiä däwlätenä nigezli. Ekbatana — il başqalası.
Dinastiä tarixı Axämen idäräsennän başlana. Anıñ näselennän Böyek Kir (558-530 b.e.q.) çıqqan, Parsa häm Anşana tiräsendä ere Farsı İmperiäsenä nigez sala.
550-549 b.e.q. — Midiä ilen basıp alu.
545-539 b.e.q. — Üzäk Aziäne basıp alu.
539 b.e.q. — Vavilon şähären basıp alu.
521-486 b.e.q. — Dariy I idärä itkän çor. Parsa şähäre tözelü.
519-512 b.e.q. — Frakiä, Makedoniä, Hindstan illären basıp alu.
500-496 b.e.q. — Grek (Milet) kütäreleşe.
480 b.e.q. — Kserks ğäskäre Grek İlenä höcüm itä.
490 b.e.q. — Marafon suğışı. Miltiad citäklägän grek ğäskäre ciñä.
334 b.e.q. — Aleksandr Makedoniäle Axämenid mämläkätenä höcüm itä.
331 b.e.q. — Gavgamela suğışında İskändär Zölqarnäyn ciñgännän soñ Farsı mämläkäten Böyek Aleksandr buysındırğan.
Mäşhür patşaları[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Kir I (640-580 b.e.q.)
- Kir II (559-530 b.e.q.) — Farsı İmperiäsenä nigez saluçı
- Dariy I (552-486 b.e.q.)
- Artakserks I (464-424 b.e.q.)
- Kserks II (424 b.e.q.)
- Dariy II (423-404 b.e.q.)
Ädäbiät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- KeMбpиджckaя иcTopия дpeBHero Mиpa. T. IV: Пepcия, Гpeция и ЗaпaдHoe CpeдизeMHoMopbe ok. 525—479 rr. дo H. э. Пoд peд. Дж. БopдMэHa и дp. Пep. c aHrл. A. B. ЗaйkoBa. M.: ЛaдoMиp, 2011. 1112 cTp. — ISBN 978-5-86218-496-9
- «Пepcидckaя дepжaBa» — пocBящeHa AxeMeHидaM:
- ГлaBa 1. PaHHяя иcTopия MидийцeB и пepcoB и AxeMeHидckaя дepжaBa дo cMepTи KaMбиca (T. Kaйлep ЯHr-Mл.)
- ГлaBa 2. ykpeплeHиe дepжaBы и дocTижeHиe пpeдeлoB eë pocTa пpи Дapии и Kcepkce (T. Kaйлep ЯHr-Mл.)
- ГлaBa 3. OcHoBHыe perиoHы Пepcидckoй дepжaBы
- ГлaBa 3a. BaBилoHия oT Kиpa дo Kcepkca (AMeли KypT)
- ГлaBa 3b. Cиpия-ПaлecTиHa пoд BлacTbю AxeMeHидoB (И. Эф‘Aлb)
- ГлaBa 3c. ЦeHTpaлbHaя Aзия и BocToчHый ИpaH (AHpи-Пoлb ФpaHkфop)
- ГлaBa 3d. CTpaHы ИHдa (A.-Д.-X. БиBap)
- ГлaBa 3e. AHaToлия (M. MeллиHk)
- ГлaBa 3f. Пepcия B EBpoпe (пoMиMo Гpeции) (A. Фoл и H.-Дж.-Л. XэMMoHд)
- ГлaBa 3g. ErипeT B пepиoд c 525 дo 404 r. дo H. э. (Дж. Д. Pэй)


text:
Qırım energetik qamaçavınıñ teşebbüsçilerinden biri – Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev dey ki, Rusiye Kiyevniñ işğal etilgen Qırımğa qıtaiy Ukrainadan elektrikniñ berüv şartları ile razı olmaz, şunıñ içün añlaşmanıñ qabul etüv meselesini qapalı dep saymağa mümkün.
Bu aqta o Qırım.Aqiqatqa ayttı.
«Menimce, muzakere etilmemeli. Çünki bizim tarafımızdan şart qoyulğan, añlaşma qabul etilse, energiyanı Rusiye Federatsiyası tarafından vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti territoriyasına bergenimiz qayd etilmeli», – dedi halq deputatı.
Muqaveleniñ imzalanuv istiqbalini «Strategiya XXI» merkeziniñ müdiri Mihail Gonçar da körmey. Şunı hatırlattı ki, bıltır Qırımğa elektrik energiyasınıñ berilmesine añlaşmalarnı qabul etilmesi neticesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko tenqit etilgen edi. Ve bu sene memleket reberligi, ekspertniñ fikrine köre, bu kibi vaziyetniñ tekrarlanmasını istemez.
Gonçar dey ki, Rusiye Qırım içün ukrain elektrik energiyasını almaq ve bücetinden paranı iqtisat emtek içün siyasiy kerilemelerge razı olmaz.
Rusiye Federatsiyası Energetika Nazirliginde Qırımğa elektrik energiyasınıñ berilmesine yañı muqaveleniñ imzalanuvı izaatlamaylar. Ukraina akimiyetiniñ de Qırım boyunca energetik muqaveleniñ ilerideki taqdiri ile bağlı sorav boyunca da izaatı yoq. Qırım.Aqiqat Ukraina Energetika ve komür sanayı nazirliginden tefsirni bekley.
Qırım 2014 senesi Rusiye tarafından işğal etildi.


text:
QHA qırımtatar neşiriniñ baş muarriri Gayana Yüksel bildire ki, 10 ukrain ve qırımtatar matbuat vastası Qırımdan esas Ukrainağa köçti. Bunı o aprel 8-de Kyivdeki matbuat konferentsiyasında bildirdi.
«İşğalci akimiyetni tanımaq, alıp barılğan siyasetke razı olmaq, ifade serbestligini unutmaq, tenqit etmemek, sözde Qırım akimiyetiniñ talaplarına uyğun bir şekilde vaqialarnı aydınlatmaq. Bu haber siyaseti neticesinde mezkür deñişmelerge razı olmağan kütleviy haber vastaları yarımadadan quvuldı. Qırımdan on matbuat vastası çıqtı – qırımtatar ve ukrain – olar esas Ukrainada işine devam eteler», – dedi Gayana Yüksel.
O, Rusiyege boysunğan yarımada akimiyetiniñ Qırımda çalışqan onlarnen qırımtatar matbuat vastası aqqında malümatını oyun dep adladı.
«Yalan bu, litsenziya arizasındaki yedinci noqtada yayın tili qayd etile, mında bir çoq matbuat vastası qırımtatar tilini de yaza, Qırım Roskomnadzor hızmeti ise yarımadada qırımtatar matbuat vastaları çalışa, dep bildire. Yani, 65 kütleviy haber vastası qırımtatar tilini qayd etti ve Roskomnadzor olarnı qırımtatar matbuat vastası saya. Vaziyetni iç bir şekilde aks ettirmegen bir oyun», – dedi o.
Matbuat konferentsiyası aprel 10-da qayd etilgen Qırımtatar jurnalistikası kününe bağışlana.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ uquq qorçalayıcı teşkilâtlar Qırımda ifade serbestligi bozulğanını qayd etmege başladılar.
2015 senesi aprel 1-den başlap yarımadada ATR qırımtatar telekanalı, «Lâle» telekanalı, «Meydan» radiosı qapatıldı. Bu adımnı AQŞ, Avropa birligi, OSCE, Amnesty International takbih etip, oña yarımadada qırımtatarlarğa qarşı basqı dediler.
2015 senesi avgust 10-da Roskomnadzor «Millet» telekanalı ve «Vatan sedası» radiosını kütleviy haber vastaları olaraq qayd etti. Akimiyetke qoltutqan «Millet» Kremlge boysunğan TRK «Krım» («Pervıy krımskiy») telekanalınıñ qırımtatar ve milliy yayın departamenti esasında quruldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Yaqında Ukrainada Qırım tarihı boyunca çıqqan kitap «metnlerniñ ğayeviy ceetten yañlış olğanı» sebebinden Rusiye tarihiy cemiyetiniñ temsilcilerinde suallerni doğura. Bunı dekabr 1 künü Rusiye ilimler akademiyasınıñ Rusiye tarihı İnstitutınıñ müdiri Yuriy Petrov bildirdi.
Krıminform haber etkeni kibi, bu kibi bildirüvni Petrov Rusiye Federatsiyasınıñ devlet duması reisi Rusiye tarihiy cemiyetiniñ Qırım bölügi vekilleri ile körüşüvinde seslendirdi. Mında yarımadanıñ tarihı boyunca büyük bir monografiyanıñ neşir etilmesi muzakere etilgen edi.
«Yaqında Qırımnıñ ukrain tarihı çıqtı ve oña bayağı sualimiz bar. Ğayeviy basımnıñ izleri olğan bir tarihtır», – dedi tarihçı.
Rusiye tarihınıñ institutı, müdirniñ sözlerine köre, bam başqa bir işni yapmağa istey.
Olacaq monografiya, onıñ aytqanı kibi, «Qırımnıñ moskva tarihı» olmamalı, şunıñ içün qırım tarihçıları ile yazılacaq.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunda olğan askerler Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Öşek hastalığı
İslâm dini içtimaiy munasebetler, ahlâqiy areketler, insanlıq aqlarınıñ qorçalanuvı, işanç, raatlıq ve muabbetlik müitini yoq etecek qavğa, tartışma ve küskünliklerge sebep olacaq areketlerden uzaq turmasına büyük emiyet bere. Bu sebepten içtimaiy munasebetlerge zarar ketirgen, temel aqlarnı bozğan ve ahlâqiy zayıflıqqa sebepçi olğan öşek, beftan, yalan, munafıq, fesat, casuslıq, hased kibi söz, fiil ve areketlerni yasaq etti. Bu maqalede eñ büyük hastalıqlardan ekisini baqıp çıqacamız:
1. Öşek
“Öşek” bir insannı özü olmağanda yamanlamaq ve onıñ begenmeycek sözler aytmaqtır. İnsannıñ bedeni, soyu, ahlâqı, işi, urbası, evi, kibi şeyler öşekniñ sebebi ola bile. Közleriniñ qıyışlığı, saçlarınıñ tökülmesi, uzun ya da qısqa böylü, qara ya da sarı teñli olması, kibi sıfatlar aqqında aşağılap laf etilse, öşek olur. Peyğamberimiz (s.a.s.) sahabelerinden: “Öşek nedir bilesiñizmi?”, – dep soradı, sahabeler: “Allah ve Resuli daa yahşı bile”, – dep cevabını berdiler. Peyğamberimiz (s.a.s.): “Qardaşıñnı o, begenmegen bir sıfat ile añmañdır”, – dep tarif etti. Oña: “Ya qardaşımda aytqan sıfat olsa, ne aytarsız?”, – dep sorulğan soñ, “Eger aytılğan sıfat qardaşıñda olsa, işte, o vaqıt öşek olur. Eger olmasa, oña beftan ve iftira etken olursıñ”, – dep buyurdı (Müslim).
Körgenimiz kibi, laf etilgen sıfat o insanda olmasa, buña ğıybet degil de, “beftan”, dep aytıla. Beftan öşekten daa yaramay bir arekettir. Çünki öşekte laf etilgen şeyler adamda bar, beftanda ise yoq.
Peyğamberimizniñ (s.a.s.) hanımı Hazreti Ayşe anamız añlata: “Bir kün Hazreti Peyğamberge: “Ey, Allahnıñ Rasulü! (Qısqa böylü olğanına işaret etip) böyle- böyle olğan Safiye saña yeter”, – dedim. Bunıñ üstüne maña “Ey, Ayşe! Öyle bir söz ayttıñ ki, eger o söz deñizniñ suvunen qarışsa, er alda onı bozar, dadını ve qoqusını bozar edi”, – dep buyurdı. “Bir kün Hazreti Peyğamberge bir insannı areketlerini taqlit etip añlattım. Bunıñ üstüne Allahnıñ Resuli “Qarşılığıñda maña dünyanı berseler bile, bir insannı begenmeycegi bir şeynen taqlit ve sıfatlandırmağa kesen-kes sevmem”, – dep buyurdı (Ebu Davud).
Peyğamberimiz (s.a.s.) bu sözlerinen bizge öşekniñ yaman bir areket olğanını bildire. Yüce Allah Quranda bu ayetnen ğıybetni kesen-kes olaraq yasaq etti: “Ey, iman etkenler! Zannıñ çoqusından saqınıñız. Çünki zannıñ bir qısmı günahtır. Biri-biriñizniñ qusurlarıñıznı araştırmañız. Biri-biriñizniñ ğıybetini yapmañız. Angi biriñiz ölü qardaşıñıznıñ etini aşamağa ister? İşte, bundan igrendiñiz! Allahqa qarşı kelmekten saqınıñız. Şübesiz, Allah tövbeni qabul eticidir, pek merhametlidir” (“Hucurat” suresi, 49/12 ayet). Bu ayet-i kerimede Yüce Allah, insanlıq aqlarını bozğan üç davranuvdan saqınılmasını emir ete. Bular: “yaman zan etmek”, “insanlarnıñ gizli allarını araştırmaq” ve “öşek yapmaq”tır. Bu üçü aqlarnı bozğan, cemiyetniñ raatlıq ve sağlamlığını yoq etken areketlerdir. Er üçü de insan ve toplum ayatında tedavisi pek qıyın olğan yaralarnı açqan hastalıqlardır. Hususan, öşek, pek çirkin bir arekettir. Bu çirkinlikni Allah ölgen bir insannıñ etini aşamaqnen qıyaslay. Ölü bir insannıñ etini aşamaq ne qadar çirkin olsa, öşek de o qadar çirkin bir arekettir. Bu beñzetüv müminlerni işbu areketten uzaqlaştırmaq ve öşek günahınıñ büyüklügini köstermek içündir.
Sahabeden Sufyan b. Abdullah (r.a.) añlata: “Ey, Allahnıñ Resuli! Maña sım-sıqı sarılacağım bir amel söyle”, – dedim. Peyğamber Efendimiz: “Rabbim Allah de, soñra dos-doğru ol!”, – dep buyurdı. Oña “Ey, Allahnıñ Resuli! Aqqımda qorqacağım şeylerniñ eñ telükelisi nedir?”, – dedim. Tilini (elinen) tuttı ve soñra “İşte, budır”, – dep buyurdı (Tirmizi).
Öşek, söz, yazı ve fiil ile yani el, qol, köz, qaş işaretlerinen de yapıla bile. Öşekçi içindeki yaman tüşüncesini işaretlernen köstergen ola.
Öşek yapqan insanğa qarşı ne yapmaq kerek?
Bir insannıñ onıñ aqqında öşek yapqanlarını eşitse, men de olar aqqında laf etecem, dep aytmaq aqqı yoq. Çünki eger böyle yapsa, özü de öşek yapqan insanlarnıñ alına tüşer, büyük günah işler.
Bir insannıñ yanında öşek yapılsa, iç bir şey aytmayıp, öşekni diñlemek, dinimizge köre, yañlıştır. Mümin qardaşımıznıñ arqasından laf etilmesine, öşek yapılmasına ruhset bermemek kerek. Bunıñ eki yolu bar.
1) Bunı söznen toqtatmağa tırışır. Ğıybet etmekniñ haram ve büyük günah olğanını aytar. Bu – müminniñ, eyilikni emir etip, yamanlıqtan uzaqlaştırmaq vazifesidir. Qurannıñ pek çoq ayetinde bu mevzu müminlerge vazife olaraq yüklendi. Allahu Tealâ: “Mümin erkek ve mümin qadınlar biri-birileriniñ dostudır, eyilikni emir eter, yamanlıqtan uzaqlaştırırlar…” (“Tövbe” suresi, 9/71 ayet). Peyğamberimiz (a.s.) ise: “Sizden kim bir yamanlıq körse, onı elinen deñiştirsin, elinen deñiştirmege küçü yetmese, tilinen deñiştirsin, til ile deñiştirmege küçü yetmese, qalbinen (fikirnen oña qarşı çıqsın). Bu imannıñ eñ zayıf olğanıdır”, dep buyura (Müslim). Körgenimiz kibi, mümin bu emirlerge boysunıp, bir haram işlenmesine izin bermemek kerek, mania olmalı.
2) Sözlerinen öşek yapılmasını toqtatıp olamasa, iç olmadım, öşekke ortaq olmamalı, öşek sözlerini diñlememeli, öşek yapılğan yerni terk etmelidir.
Öşek etmekniñ cezası nedir?
Öşek aqqında ayet ve hadislerde dünyada körülecek bir ceza bildirilmegen. Ancaq tövbe etilmese, ya da afu sorulmasa, ahirette cezasını çeker. Onıñ içün mümin öşek etmemeli. Yapqan olsa, günahına tövbe etmeli, öşek yapqan insandan afu ve elâllıq soramaq kerek. Aks alda ahirette “Müflis” (bankrotqa oğrağan) vaziyetine tüşecek, sevaplarından öşek etken kimsege bermek mecbur olacaq (Tirmizi). Tabiin alimlerden Hasan Basri onıñ aqqında öşek yapqan birisine bir tabaq hurma yollağan ve: “Eşitkenime köre, amelleriñden bir miqdar maña ediye etkensiñ, men de hurma yollap, qarşılıq berdim, ediyemni qabul et”, – degen edi.
Buña köre, aqılnı qullanğan, ayet ve hadislerni tüşüngen, ahiretke iman etken musulman özüni ğıybet belâsından qorçalamalı.
Allah cümlemizni em dünyada, em de ahirette zarar bergen bu hastalıqtan qorçalasın!


text:
Kreml nezaretindeki Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov, istilâ altında bulunğan Qırımdaki rusiyeli memurlarnıñ evleri ögüne çöplük tökülmesini teşkil etkeni içün paranen cezalandı. Bu aqta mayısnıñ 30-nda Aksönov Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ öz binası tışında keçirgen toplaşuvında ikâye etti, dep bildire «RİA Novosti».
«Sizlerge paranen cezalanğanım aqqında haber etem. Cezanen razım», — dey Aksönov. Qırımnıñ rusiyeli yolbaşçısı para cezasınıñ miqdarı aqqında iç bir şey aytmadı.
Martnıñ 13-nde Kreml nezaretindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov, Aqmescit memuriyetiniñ rusiyeli yolbaşçısı olğan Gennadiy Baharevnen yapqan körüşüvi esnasında Aqmescitten ve ruhsetsiz tökülgen çöplük alanlarından bir afta zarfında çöplükniñ çıqarılmasını talap etken edi.
Aprelniñ 28-nde temizlik içün mesül olğan eki dane Qırım memurınıñ qapısı ögüne bayağı bir çöplük tökülgen edi. Rusiye nezaretindeki ekologiya ve tabiat menbaları naziri Gennadiy Narayevniñ aytqan sözlerine köre,böyleliknen Qırımnıñ rusiyeli yolbaşçısı olğan Sergey Aksönovnıñ, öz vazifelerini eda etip olamağan memurlarını cezalaycağınen bağlı sözü yerine ketirilgen olıp çıqtı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Keriç köpüri Qırım sakinlerine nasıl fayda ketirir? Vladimir Putin bu qurucılıqnı propaganda maqsadınen nasıl qullandı? Rusiyeniñ dört yıllıq ilhaqından soñ yarımadada yaşayış deñiştimi?
Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde «Kündüz şou»sında siyasiy yazıcı, televizon alıp barıcısı Matvey Ganapolskiynen subet keçirile.
– Aqyarda Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaq etilgeniniñ dört yıllığı munasebetinen Putin: «Men epiñizge sarılıp quçaqlayım. Sağ olunız», - dedi. O, samimiyetnen quçaqlağandırmı, aceba, ne dep belleysiñiz ve bunıñ manası nedir?
– Ebet, o bunı samimiyetnen yapqandır. Rusiye buña Qırımnıñ tuvğan limanına «qaytuvı» dep ayta, olarnıñ özüne has ibareleri bar. O, kerçekten de Qırım sakinlerine minnetdar. Ne içün? Çünki Qırımdan, Suriyedeki cenkten, Rusiye vatandaşlarınıñ umumiy arbiyleştirilüvi ve Rusiye KHVdan dolayı o saylâvlarda elde etken reylerini elde etmege nail oldı. Belki közleri de yaşlanğandır. Onıñ, bazen apansızdan tesirlengen vaqıtları da ola. 2007 senesi o Kreml ögünde turaraq, «Moskvanıñ eteginde olürmiz» şiirini oquğan edi. Közyaşlarını toqtamağa bilmegen edi. Ancaq bu közyaşlarına başqalar qıymet kessin.
Köpür quruldı, Allah bersin. Bu meseleniñ eki tarafı bar: Qırım sakinleri içün qolaylıq ve umumsiyasiy meseleler. Köpürniñ qurucılığı, Putinniñ közyaşları ve «ura-ura» qıçıruvları – ancaq bu problemağa nisbeten halqara munasebetni deñiştirmey. Bular biri-birine bağlı olmağan cereyan. Birinci cereyan – köpür üzerinden maşnanen keçmege imkân olğanıdır. Ekincisi- ilhaq etilgen topraq olğan Qırımğa munasebet. Rusiye özüni ne qadar çoq qursam, Qırım sakinlerini özüne o qadar bağlarım dep iqna etmege areket ete. Albu ki, olar «bravo» ve «ura» qıçuruvlarınen birleikte bu yasaq territoriyada yaşamaqnı qabul eteler.
– Dört yıl içinde Rusiyede «yüzyıllıq inşaatı» denilgen qurucılıq boyunca fikriñiz deñiştimi? Bular olacağına inana ediñizmi?
Eger bu köpür uzun yıllar ya da asırlar boyunca ayaqta qalsa, demek rusiyeli müendisler, keçmişteki tedqiqatlarnı silip taşladı degen manağa kelir. O zaman alimler – iç bir şey añlamağan sersem ve ayvan demektir
– Bu qurucılıq qıyın olğanını köstergen roliklerini men daa evel seyir etken edim, çünki Rusiye bu köpürni qurmağa qarar bergeninen, mutehassıslarğa sual berip başladılar. Men de geolog degilim, bu haberni düñlep baqqan soñ, men ictimaiy ağlardaki saifemde farqlı bir versiya olaraq derc ettim. Men jurnalistim, añlaysıñızmı, jurnalist ise alternativ noqta-i nazarlarnı kösterir. Qırım sakinleri menim sözlerimni biriniñ oğursızlığına içinden quvanğan biri olaraq qabul etebilirler. Lâkin menim içim iç bir vaqıt qara degil. «Firqa – kerek dep aytqan soñ, komsomol – yahşı dep cevap berdi!» - köpür de qurulıp çıqtı. Eger bu köpür uzun yıllar ya da asırlar boyunca ayaqta qalsa, demek rusiyeli müendisler, keçmişteki tedqiqatlarnı silip taşladı degen manağa kelir. O zaman alimler – iç bir şey añlamağan sersem ve ayvan demektir. Men iç bir şeyge qarşı degilim – yeter ki, iç bir şey yıqılıp ketmesin. Menimce, rusiyeliler bu leyha tübünde kimniñ imzası turğanını, kim tasdıqlağanınen meraqlanıp baqmaq kerekler. Men bellesem, ister Ukraina, ister Rusiyedeki er bir işke – akimiyetniñ areketlerine nisbeten tenqidiy ceetten yanaşmalı.
– Yani, üzerinden keçmek havfsız demek?
– Ebet. Bu köpürnen bağlı propaganda da bar, Qırım sakinleriniñ quvançı da mevcut. Aynı zamanda müendislik fikriniñ kerçek barlıqlılığı bar.
Şimdilik, şubesiz ki, köpürnen bağlı pek büyük quvanç üküm sürecek, lâkin bu çoqqa barmaz. Artından turist sezonı kelir, bundan soñ, köpür aqqında er kes unutır. Ne içün? Çünki o turğanı kibi turmağa devam etecek.Ya ne, anda er kün nefesli aletler orkestrinen qatnamaq kerekmi sanki? Ancaq Qırım ve Rusiye sanktsiyalar altında qalır. «Elva» degeniñnen ağzıñnı içi tatlı olıp qalmaycağını er kes pek yahşı bile.
– Qırım.Aqiqat saytında Qırım sakini bir qadın Keriç parom keçiti yanında balıq satqanını köstergen bir video bar. O, Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, yaşayış daa ziyade fenalaşqanı aqqında ayta.
Şimdilik,şubesiz ki, köpürnen bağlı pek büyük quvanç üküm sürecek, lâkin bu çoqqa barmaz
– Çeşit türlü fikirler bar. Bir qadın: kim olğanını aytıp oturmayıq amma, o tezce geberip ketsin dey. Başqa birisi ise, raat nefes alıp başladıq dep saya. Ukraina zamanında bazılar yahşı, digerleri yaramay yaşay ediler. Meselâ, becerikli insan Ukraina zamanında ziyade fursatı olmadan, Rusiye zamanında- daa ziyade imkânğa saip olğandır. Men bu meseleni muzakere etip oturmağa da istemeyim. Şevçenko aytqanı kibi: «Er kesnin öz taqdiri, özüniñ keniş yolu bar»...
Meni daima umumsiyasiy meseleler meraqlandıra. Bilesiñizmi, men meseleni Türkiyege beñzetem. Öz devleti olmağan soñki milletler arasında – kürtler bar. Türkiye prezidenti Recep Erdoğan,bu mesele ömürlik çezilmez dep ayta. Oña beñzep Putin de, Qırım aqqında bergen bir çoq intyervyüsında bu mesele qapaldı, dep ayta. İnsannıñ mesele qapaldı demege aqqı yoq.Bu hucur bir şey. Meselâ, sen qadınıña, bu mesele qapaldı deseñ, o senden ayırılıp keter. Sen balağa, bu mesele qapaldı dep aytsañ, o ise, on sekiz yaşını toldurğan olsa, o da saña «dört tarafıñ qıbla» dep aytır.Men meselege biraz uzaqtan baqam. Rusiyelilerniñ ayatı – rusiyelilerniñ ayatı sayıla, olar özleri çezmek kerekler.
(Metin üzerinde Mariya İyülskaya ve Katerina Kovalenko çalıştı)


text:
Ukrainada keçecek «Caz Köktebel» halqara muzıka festivali ilk iştirakçileriniñ adlarını bildirdi – britaniyalı Get the Blessing ve Nadine Shah.
Festivalniñ matbuat hızmeti bergen malümatına köre, Get the Blessing – leyhasınıñ teşkilâtçıları Portishead taqımınıñ çalğıcılarıdır – davulcı Clive Deamer ve bas çalğıcısı Jim Barr.
Nadine Shah – mustaqil britaniyalı sanasınıñ eñ istidatlı yırcılarından biridir. Yırcınıñ «Love you Dum and Mad» ilk albomı üzerinde Blur ve Depeche Mode işbirligi ile belli olğan Ben Hiller çalışqan edi, – dep bildireler festivalniñ iştirakçileri.
«Caz Köktebel-2014» halqara muzıka festivali işğal etilgen Qırımdan Ukrainağa köçip keldi. Festival sentâbr 11-14 künleri keçecek.


text:
Qırım ve Sevastopol musulmanları diniy idaresi (QMDİ) Aqmescit kirişinde, qırımtatarlar toplu yaşağan qasaba yanında ibadet etilecek haçnıñ tiklenilmesine qarşı narazılıq bildire. Bu aqta malümat QMDİ beyanatında bildirile.
«Öz isteginen cemaat toplağan yerlerde diniy timsallerniñ tiklenilmesi narazılıqqa, bu cümleden Boğurça (Kamenka) qasabasınıñ musulman cemiyetiniñ narazılığına yol berdi, o QMDİ-ge muracaat etti», – dep aytıla beyanatta.
Bundan evel kazak cemiyetleriniñ teşebbüsi ile yarımadada onlarca ibadet etilecek haçlar tiklenildi. Farqlı yıllarda, 2000 senesinden başlap, bu, diger dinler temsilcileri tarafından narazılıqnıñ peyda olmasına sebep olğan.
Qırım Müftiyatında hatırlatqanlarına köre, vaziyetniñ eyileşmesi içün «Dünya Allahnıñ ediyesidir» dinlerara şurasında bu kibi areketlerniñ Qırımnıñ yetekçi konfessiyalarınıñ temsilcileri tarafından uyğunlaştırılmaq kerek olğanı aqqında qarar alındı.
«Qırım musulmanları diniy idaresi «Ukrain haç yıqmaları» teşebbüsleriniñ yañıdan peyda olmasından qasevet çeke, bu, Qırım müftisiniñ «Dünya Allahnıñ ediyesidir» dinlerara şurasınıñ terkibinden çıqmasınıñ, onıñ bu strukturada nominal şahıs olmağa red etkeniniñ sebebi oldı», – dep qayd etile beyanatta.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ Muftiyatı ameldeki yarımada ükümetine ve Qırım diniy müessiselerine «nasıldır siyasiy quvetlerniñ» areketlerine obyektiv qıymet kesmege ve milletlerara ve dinlerara munasebetlerniñ kerginleşmesiniñ ögüni almağa çağırdı.
Ukrain Ortodoks Kilsesi (Moskva patriarhatı) Qırım yeparhiyasında bu vaziyetke izaat bermeyler.
2014 senesi avgust ayında, işğalden yarım yıl keçken soñ, haç Bağçasaray rayonındaki Tav Badraq (Skalistoye) köyünde yol kenarında peyda oldı, evel o yerde, qırımtatarlarnıñ fikrince, eski qırımtatar mezarlığı bar edi.
2015 senesi oktabr ayında eñ büyük, yüksekligi 7 metr, ağırlığı 6 tonna olğan haç Nikolayevka kirişinde qoyuldı. 2016 senesi aprel ayında ibadet etilecek haç Sudaqta, mayıs ayında ise, birden üç haç Aqmescitniñ Yalta tarafından kirişinde, Eski Orda (Lozovoye) ve Anğarada (Perevalnoye) tiklenildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqmescitte Rusiye politsiyası mikro kredit bölügine ücüm etkeninden şübheli sayılğan kişini yaqaladı. Qırımdaki Rusiye İç işler nazirliginiñ idaresi bildirgenine köre, kimligi belli olmağan kişi kündüz ofiske kirip, hadimlerge şingenlik tökti ve yaqmağa vade etti. Böylece, 4 biñ ruble para elde etti.
«İşbu cinayet işlegeninden şübheli sayılğan daa evel mülkiyet cinayetleri sebebinden mahküm etilgen 39 yaşında yerli sakin yaqalandı. Yaqalanğan kişi cinayet işlegenini tanıdı. Onıñ aytqanına köre, çoqtan avtomatlarda oynay. Para bitken soñ başqa bir şey uydurıp olamadı, kredit teşkilâtınıñ bölügine ücüm etmege qarar aldı», – dep aytıla haberde.
Rusiye kontrolindeki Aqmescit mahkemesi şübhelini apiske almağa qarar aldı.
Haber etilgenine köre, Rusiye Ceza kodeksiniñ 162-nci maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (aydutlıq) cinaiy iş açıldı. İşbu madde sekiz yılğa qadar apis cezasınıñ berilmesini belgilemekte.
Daa evel haber etilgenine köre, Qırımda Rusiye politsiya hadimleri 2018 senesi noyabr ayında Alupkada benzin stantsiyasına ücüm etken üç silâlı erkekni dört ay devamında qıdırdı.


text:
Qırımdaki Rusiye quvetçileri «Hizb ut-Tahrir davaları» mabüsleriniñ eñ az üç ömür arqadaşını diniy baqışlarınen bağlı sorğuğa çekti. Bu aqta «Qırım birdemligi» areketi advokat Lilâ Gemecige esaslanıp bildire. Laf Anna Bogaçeva, Zarina Cepparova ve Natalya Bekirova aqqında kete. Olar Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ apayları ola.
Rostov-na-Donudaki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi 2019 senesi bu dava boyunca qabaatlanğanlarnı üküm etti: Muslim Aliyevni – 19 yılğa, İnver Bekirovnı – 18 yılğa, Emir-Usein Kuku ve Vadim Siruknı – 12 yılğa, Arsen Cepparovnı – 7 yılğa ve Refat Alimovnı – 8 yılğa. «Memorial» Rusiye aq qorçalayıcı merkezi ve resmiy Kyiv «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» mabüsleri olğan qırımlılarnı siyasiy mabüs dep saya. Rusiye quvetçileri endi mahküm etilgen insanlarnıñ tuvğanları kütken dinlerinen ne içün meraqlana, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında laf etildi.
Qırımlı advokat Lilâ Gemeciniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Rusiye quvetçileriniñ qırımlı qadınlarnıñ diniy baqışlarınen bağlı sualleri ileride yañı qabaatlavlarnıñ sebebi ola bile.
Toplağan malümatları ileride bir de bir insanlarğa qarşı qullanılacaqLilâ Gemeci
– Din kütme serbestligi – em Rusiye Anayasasında, em halqara uquq normalarında pekitilgen esas serbestliklerden biridir. Bu soravlarnı quvet qurulışları profilaktika cedvellerini tizmek içün keçirildi, dep tüşünem. Kavkazda böyle usullar olğanını endi eşitken edik. Cedvelge kirüv kriteriyleri gizli qala, amma olar quvetçilerniñ daimiy nezareti altında qala. Mence, toplağan malümatları ileride bir de bir insanlarğa qarşı qullanılacaq. Ne yazıq ki, uquq qoruyıcı organlarına ve iş usullarınıñ qanunğa uymasına işanç qalmadı. Şimdi olar bu soravlarnı keçire ve «Neofit» tedbirleri çerçivesinde malümat ala. Politsiya hadimleri bunı özleri haber etip, siyasiy mabüslerden biriniñ ömür arqadaşına reberlikniñ emrinen keldi, dep qayd etti.
Lilâ Gemeciniñ fikirince, Rusiye quvetçilerini ilk evelâ islâm dinini yaqında kütip başlağan musulman qadınları meraqlandıra, tedbirlerniñ adı da bunıñnen bağlı.
Bunı aydınlatmaq kerek, dep tüşünem – bu Qırımda diniy sebeplerden zulum ve islâm dinini kütken insanlarğa basqı yapılğanını isbatlayLilâ Gemeci
– Böyle soravlarnıñ tek üç danesi belli oldı6 amma qırımtatarı olmağan bir qaç yarımada sakini maña muracaat etti – islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Bu insanlar Qırımnıñ farqlı regionlarında yaşay, sorav olsa, politsiya hadimleri ile subet strategiyasını belgilemek içün menden mesleat istediler. Daa belli olmağan vaqialar bar, dep tahmin etemiz. Bunı aydınlatmaq kerek, dep tüşünem – bu Qırımda diniy sebeplerden zulum ve islâm dinini kütken insanlarğa basqı yapılğanını isbatlay. Quvetçiler başqa din insanlarına da kele, belki, amma bunıñnen bağlı malümatımız yoq. İşğal etilgen Qırımnıñ Rusiye uquq qoruyıcı organlarınıñ temsilcileri «Neofit» tedbirlerini ve soravlarnı şimdilik izaatlamay.
«SOVA» haber-analitik merkeziniñ moskvalı temsilcisi Mariya Kravçenko qayd ete ki, Rusiye quvetçileri çeşit profilaktika subetlerini ve farqlı manaçıqlarnen aktsiyalarnı muntazam sürette keçire.
«Hizb ut-Tahrir davaları» boyunca mahküm etilgenlerniñ tuvğanlarını sorğularğa çoq çağırğanlarını bilemizMariya Kravçenko
– Diger regionlardan dinnen bağlı böyle soravlar aqqında malümat kelmedi. «Hizb ut-Tahrir davaları» boyunca mahküm etilgenlerniñ tuvğanlarını sorğularğa çoq çağırğanlarını bilemiz. Mahküm etilgenniñ bir ömür arqadaşını – Sankt-Peterburglı Anna Bespalovanı – beş yılğa apiske alğanlar. Quvetçiler bütün memlekette profilaktika subetlerini keçire – farqlı sebeplerden mesüliyetke çekilgen insanlarnen laf eteler. Meselâ, «Neformal» profilaktika reydi bar. Onı bir vaqıt cedvelge alınğan ya da ana-babası memuriy mesüliyetke çekilgen gençlerge qarşı keçireler. Çoq yıllar devamında izin almayıp keçirilgen mitinglerde iştirak etken insanlarnı kütleviy tedbirler ögüne dolaşıp keçe ediler. Hususan İslâmğa diqqat ayırılması region ve yerli akimiyetniñ emirlerine bağlı.
Mariya Kravçenko qayd ete ki, vatandaşnıñ profilaktika subetinden iştirak etmekten vazgeçmege aqqı bar, uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri israr etse, advokatqa muracaat etmege tevsiye ete. Bundan ğayrı, özüne ve soy-soplarına qarşı şaatlıq etmemege imkân bergen Rusiye Anayasasınıñ 51-inci maddesine esaslanmaq mümkün.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Anton Korınevıçnıñ fikirince, Ukraina akimiyeti bunıñ kibi adiselerni qayd etip, Qırımda insan aqları bozuluvınıñ delillerine qoşmalı.
Ukraina bularnı qayd etip, böyle bozuvlarnı toplamalıAnton Korınevıç
– Bu vaqtınca işğal etilgen Qırımda diniy taqipler quvetleştirilecegine ya da işğalci devletniñ sahte quvetçileriniñ areketleri içün malümat toplanmasına ketken azırlıq alâmeti ola bile. Körgenimiz kibi, birinciden olarnı yaqında islâmnı qabul etken insanlar meraqlandıra. Er angi söz insannıñ belli bir teşkilâtqa ait olğanınıñ delili olaraq tanıla bile, bu da cinaiy taqip içün sebep ola bile. Ebet, bu vaziyette Rusiyege tesir etmek pek zor, amma Ukraina bularnı qayd etip, halqara alanda şaatlıq etmek ve milliy cinaiy işler çerçivesinde qullanmaq içün böyle bozuvlarnı toplamalı.
Anton Korınevıç, bu sene BM Baş Assambleyasınıñ qış sessiyasına Qırımda insan aqları bozuluvına dair yañı, Ukraina teşebbüsinen quvetleştirilgen qarar azırlanıla.
– Anda qırımlı siyasiy mabüslerniñ adları – Emir-Usein Kuku ve Server Mustafayev bar. Tamır halq ve çeşit din teşkilâtları vekilleriniñ Qırımda basqığa oğratuv meselesi bütün halqara meydançıqlarda, şübhesiz, köterile. Ukrainanıñ özünde siyasiy mabüslerge ve qorantalarına yardım etüv halqara komissiyasınıñ işi başlatıldı. O, er vaqıt toplaşa, em de semereli, ve siyasiy mabüslerniñ bir çoq ailesi maddiy yardım aldı.
Qırımtatar resurs merkeziniñ yolbaşçısı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev emin ki, Rusiye tarafından taqip etilgen qırımlılarnıñ vaziyetini ancaq halqara qurulışlar qolaylaştıra bile.
Quvetçiler tek camilerde ibadetlerni degil, evlerni de diñleyEskender Bariyev
– Bir taraftan, işğalciler semetdeşlerimizni sorğularğa davet etip ve apiske alın basqı yapa. Diger taraftan, soy-soplarınıñ dinini sorap, dos-doğru basqı yapmaylar. Quvetçiler tek camilerde ibadetlerni degil, evlerni de diñley – istilâcı memleketniñ mahsus hızmetleri insanlarnıñ şahsiy ayatlarına kirişe. Böyle insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında yalıñız aytmaq yeterli degildir – Avropa insan aqları mahkemesi, BM mahsus maruzacıları, tamır halqlarnıñ aqları ekspert mehanizmleri boyunca şikâyetler yollanılmalı. Mahkeme qararlarını yıllarnen bekleycek olsaq da, halqara teşkilâtlarnıñ er angi cevabı siyasiy mabüslerimizni eñ azından işkencelerden qorumağa yardım ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Buña baqmadan, teşkilât Rusiyede terror teşkilâtı sayılıp yasaqlandı. Ukraina ve çoqusı memleketlerde «Hizb ut-Tahrir» faaliyetine izin berildi.
Bu davalar boyunca qabaatlanğanlarnıñ imayecileri dava malümatında akimiyetni zapt etüv ve terakt planları ya da bunıñ içün qullanıla bilecek silâ ya da diger telükeli şeyler yoq, dep qayd ete.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
OKUNUŞU
Allâhümme innî es-elüke minel hayri küllihî âcilihî ve âcilihî mâ alimtü minhü ve mâ lem a'lem. Ve eûzü bike mineşşerri küllihî âcilihî ve âcilihî mâ alimtü minhü ve mâ lem a'lem. Ve es-elükel cennete ve mâ qarrabe ileyhâ min qavlin ev amel. Ve eûzü bike minennâri ve mâ qarrabe ileyhâ min qavlin ev amel. Ve es-elüke minel hayri mâ se-eleke abdüke ve rasûlüke Muhammedün sallallâhu aleyhi ve sellem. Ve esteîzüke mimmesteâzeke minhü abdüke ve rasûlüke Muhammedün sallallâhu aleyhi ve sellem. Ve es-elüke mâ qadaytelî min emrin en tec-ale âqibetehû raşedâ.
Cübbeli Hoca


text:
Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov devlet vazifelerini, devlet hızmeti ve belediye hızmeti vazifelerini eda etken şahıslarnıñ qoruvı boyunca mahsus komissiyanıñ teşkil etilmesi boyunca avalesini lâğu etti.
Bu aqta o Qırım telekanalında bazarertesi künü olğan canlı efirde bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Rusiye federal qanuniyetine ters kelgeni qararıma tesir etti (qararnı lâğu etmege)», – dey Aksenov.
O dey ki, memurlarnıñ taqdirlerini parlamentariyler çezecektir: «Komissiya lâğu etilmedi, qarar alındı endi, Qırım Cumhuriyeti Devlet şurasına şikâyet kelgende, deputatlardan iş gruppalarını teşkil etip, vaziyetni ögrenmek kibi avale endi aşkâr etilmeli».
Qırımda memurlarnıñ bir sıra yaqalanuvı neticesinde Aksenov iyül 8 künü memurlar aqlarınıñ qoruvı boyunca mahsus komissiyanı teşkil etti. İyül 11 kününden bu aqta vesiqa Qırım ükümeti saytında yoqtır. İyül 13 künü Nazirler şurası resmiy şekilde avaleniñ lâğu etilmesi aqta bildirdi.


text:
Cuma künü, noyabr 21-de, Ankaradaki Qırımtatar medeniyet ve yardımlaşma Derneginde «Qırımtatar şiir ve edebiyat» aqşamları yañıdan başladı. Tedbirde qırımtatar edebiyat tarihınıñ çeşit devirleri aqqında malümat berildi, em de olarğa ait olğan şiirler oquldı.
Dernekniñ Gençlik komissiyası tarafından teşkil etilgen merasimge Ankarada bulunğan Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov da qoşuldı.
Meclis reisi Refat Çubarov çıqışta bulunır eken, Qırımda olıp keçken soñki vaqialar ve Ukraina ve diger memleketlerniñ işğal etilgen Qırımnıñ Ukrainağa keri qaytarılmasınen bağlı yapqanları aqqında söz yürsetti. Bunıñnen beraber, Refat Çubarov bu künleri Ankarada ükümet vekilleri ile mezkür mevzularda körüşüvler ötkerilecegini ayttı.
Qayd etmeli ki, Ankaradaki Qırım dernegi bunıñ kibi şiir ve edebiyat aqşamlarını yıl boyunca ayda bir kere cuma künleri teşkil etmege planlaştıra.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ «ananeviy dinlerge» has olmağan din teşkilâtları qayd etilgende Rusiye adalet nazirliginde teşkerilecek.
Bunı cumhuriyet medeniyet nazirliginiñ din ve milliy-medeniy cemiyetler işleri boyunca bölük reisi Aleksandr Selevko dekabr 5-te Qırım «Devlet şurasınıñ» medeniyet ve medeniy miras qoruma komitetiniñ toplaşuvında bildirdi, – dep haber ete Krıminform.
Selevkonıñ qayd etkenine köre, teşkerüvni Rusiye adalet nazirligi keçirecek, çünki Qırımda din mütehassısları yoq.
2014 senesi fevralniñ soñunda, martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Kiyev – Kiyevde dekabr 17-de «Qırımtatar tarih ve medeniyet yadikârlıqları» mevzusında tögerek masa ötkerildi. Munaqaşa iştirakçileriniñ fikirince, yarımada işğali şaraitlerinde yoq olmaq havfı altında qalğan Qırım tamır halqınıñ medeniyet yadikârlıqlarını qoruv meselesi baqıldı. Tögerek masa Ukrainanıñ eñ eski musulman inşaatı – Eski Qırımdaki Özbek han camisiniñ 700 yıllığına bağışlandı.
Tögerek masada tarihçı, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, em de akimiyet temsilcileri iştirak ettiler.
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Aslan Ömer Qırımlı munaqaşanı açar eken, Qırımdaki adise-vaqialar XVIII asırnıñ soñunda Rusiye imperatorlığı yapqan Qırım işğaliniñ devamı olğanını ayttı.
«Bu devir bizim içün medeniy ve maneviy qıymetlerniñ yoq etilmesi olaraq belgilendi. Bugün bizler medeniyet qıymetlerimizni ğayrıdan tiklemek ve canlandırmaq içün toplaştıq», – dedi Meclis reisiniñ muavini.
O, bu sene 700 yıllığı olğan Özbek han camisi yaqın zamanda ğayrıdan tiklenecegine ümüt beslegenini bildirdi.
Tarihçı Gülnara Abdullayeva iştirakçilerge bu inşaatnıñ tarihını hatırlattı. Onıñ aytqanına köre, 1314 senesi açılğan Özbek han camisiniñ taqdiri pek zor oldı.
«1944 senesi qırımtatarlarnıñ sürgünliginden soñ cami baqılmadı ve zornen yoq etilmedi. 1979 senesi atiqiyatı Mark Kramarovskiy tamir işlerini başladı. Aynı bu adam anbar yerine qullanğan binanı boşattı», – dep ayttı tedqiqçi.
Abdullayevanıñ fikirince, bugünki künde Özbek han camisi, qırımtatarlarnıñ diger yadikârlıqları kibi, Rusiye akimiyeti tarafından iddia etile bile.
«Eki sene evelsi Eski Qırım civarında belgisiz işçiler qabristannı açtılar. Bu yerni yerli sakinler izzet eteler. Bir vaqıtları anda eski Kemal-ata dürbesi yerleşe edi – bu adam XIII asırda islâm derslerini bergen edi. Bugün bu qurğan aman-aman yoq etildi», – dep qayd etti tarihçı.
«Qırımtatarlarnıñ cemiyeti» teşkilâtınıñ koordinatorı Elvina Kadırovanıñ zanınca, al-azırda qıtaiy Ukrainada yerleşken qırımtatar medeniy yadikârlıqlarınıñ ğayrıdan tiklenmesine diqqat ayırmalı.
«Bir şeyni añlamaq kerekmiz ki, Qırımda yaramay bir şey olsa, halqımıznıñ elinde yalıñız qıtaiy Ukrainada yerleşken medeniy obyektler qala bile. Çünki bizim atalarımız mında da yaşadılar», – dedi Kadırova.
Lâkin, onıñ aytqanına köre, memleketniñ qıtaiy qısmında qurucılığına qırımtatarlarnıñ alâqası olğan yalıñız bir cami qaldı. O, Dnepropetrovskta yerleşe, onı ğayrıdan tiklemege başladılar.
«Onıñ qırımtatar tamırlarını tasdıqlağan tarihiy vesiqalar bar. Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ teşebbüsinen onıñ ğayrıdan tiklenmesinde ilk adımlar atıldı», – dep ayttı Kiyevdeki qırımtatar cemiyetiniñ vekili.
Tögerek masada bulunğan Kiyevdeki Türkiye elçihanesiniñ birinci kâtibi Fatih Öztürk Qırım işğali ve qırımtatarlar meselesi onıñ memleketiniñ tışqı siyasetiniñ müim bir mevzusı olğanını ayttı.
«Türkiye Qırımda ve ondan tış yerlerde qırımtatarlarnıñ medeniy-tarihiy mirasınıñ ğayrıdan tiklenmesi ve qorumasına qoltutmağa devam ete. Tarih – müim bir şey. Bugünki künde bu daa da müim oldı», – dedi diplomat.
Tögerek masa neticesinde onıñ iştirakçileri bütün maruzalarnı toplap, bir mecmua şekline ketirmege qarar aldılar.


text:
Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında eki ay içinde ilk sefer küçlü yağmur yağdı. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, yerli sakinler bu sebepten quvanıp yetiştirmedi, çünki sağanaq burçaq ile bostan ve bağçalarına büyük zarar ketirdi.
Eki aylıq qurğaqlıq rayonda bütün tarlalarnı quruttı. Qarasuvbazar suv anbarı da bayağı quruğan edi. Köylüler deyler ki, sığırları otlaqlardan aç qayta, çünki ot tamamınen yanğandır.
Regionda yanğın havfı da arttı. Onıñ içün yağmur bu problemlerden qurtarır edi.
Yerli sakinler yağmurdan ava arareti de biraz tüşer dep ümüt eteler. Çünki bundan evel eki afta devamında ava arareti sıfırdan yuqarı 30 dereceni teşkil ete edi.


text:
Ukraina yolbaşçıları prezident Petro Poroşenko ve baş - nazir Arseniy Yatsenük, Türkiyeniñ paytahtı Ankara şeherinde mart 13 yüz bergen terakt sebebinden öz taziyelerini bildirdiler.
«Ankaradaki ucum haberi meni şok alına ketirdi. Terror aqlanmaq degil, maküm etilmek kerek. Ukraina Türkiye ve onıñ halqı ile beraberdir», - dep yazdı Poroşenko Twitterde.
Yatsenük, Ukraina akimiyeti adından «elâk olğan ve yaralanğanlarnıñ ailelerine teren taziyelerini bildirip, türk akimiyetine terrorizm ve tışqı havfınen mucadelede qattı destek kösterdi».
Ukraina iç işler nazirligi, ölgen ya da yaralanğanlar arasında ukrain vatandaşları olğanı malümatını teşkermekteler.
Berilgen soñki resmiy malümatlarğa binaen, bazar künü Ankarada olıp keçken ucumnıñ qurbanları arasında eñ azı 34 kişi elâk oldı, 125 - şi yaralandı, olardan 19 - zı kritik alda qalmaqta. Büyük ihtimal, bombalarnen toldurılğan araba patlağan soñ, yanında olğan daa bir qaç naqliyat yanıp başladı. Mesülietni boynuna daa kimse almadı.


text:
Tavrlar
Tavrlar (yunanca Taῦpoι) - Qırım yarımadasınıñ dağlarında ve cenübiy yalı boyunda yerleşken olğan qadimiy bir halqtır. Olarnıñ yaşağan zamanlarında bu regionğa Tavriya (Tavrida, Tavrika, Tauris) şeklinde isimler berilgen.
Gerodot Tarihında tavrlar cenk ve yağmacılıqnen keçingen adamlar olaraq tarif etilgen. Oña köre tavrlar "Qız tañrıça"ğa tapınğan, yolunı şaşırğan yunanlarnı ve gemisi topraqqa oturğan, qaza keçirgen seyaatçılarnı tañrıçağa qurban etkenler. Herodot tavrlarnıñ coğrafiy olaraq skitlerniñ yaşağan yerlerinde yaşağanlarını, amma skit olmağanlarını bildire.
Soñunda Qırım yalıları, hususan Hersones civarları yunan (ve artından romalı) koloniyalarnıñ akimiyeti astına kirdi. Kene de tavrlar bu yerlerde yunan küçlerine qarşı bayağı küreşken. Esas merkezi olğan Simbolondan (şimdiki Balıqlava) Qara deñizdeki gemilerge qarşı basqın, yağma ve korsanlıq yapqan. M. e. II asırda skit çarı Skilurnıñ ittifaqdaşı oldılar.


text:
Dimäşq
Dimäşq yäki Dämäşq (ğäräpçä: دمشق (Dimäşq), الشام (Äş-şäm), farsıça:Demeşgeh), Süriäneñ ikençe iñ zur şähäre häm başqalası.
Dönya tarixındağı berençe cinayät bulğan Kabilneñ Habilne üterüe Dimäşqneñ tönyağındağı Kasyun tawında urın alğanına ışanalar.
İñ tanılğan tarixi urınnarınnan berse - Ämäwi mäçete. Qayber möselmannar bu mäçettä Ğaysä häm Mähdi Päyğämbärläre kümelgän dip uylıylar.
1516 yılda Sälim soltan ğäskärläre tarafınnan qulğa alınuınnan soñ möhimlege arta bara.
Berençe dönya suğışınnan soñ başta Böyek Britaniä, annarı, 1920 yıldan başlap Fransiä idaräse astında.
1946 yılda bäysezlek alğan Suriäneñ başqalası bula.
Arxitektura üzençelekläreYзrәpTү
Ämäwilär çorında mädäni üzäk buluı säbäple, Damask arxitektura yağınnan bik alğa kitä. Arxitekturasında ğäräp, grek häm Rim yoğıntıları kürenä. Dönyanıñ berençe modern park ürnäkläre monda qorıla, annarı İspaniä aşa böten Awrupağa tarala. Mongol basuı säbäple binalarnıñ kübese yuq bula.
Ğosmanlılar, şähärne qulğa alğannan soñ küp tarixi bina töziler. Alarnıñ iñ maturlarınıñ berse bulıp Damask timer yul vokzalı sanala.
İsemYзrәpTү
Şähärneñ tulı iseme Dimäşk-äş-Şäm. Dimäşq iseme Aramey telendäge דרמשק (Darmeśeq) süzennän kilä, "suı küp bulğan urın" digänne añlata. Ğäräplär häm Töreklär şähärne qısqaça Şäm dip yörtälär.


text:
Trampnıñ üz sośial’ media platforması bulaçaq
Anıñ Twitter häm Facebooktağı akkauntları yabıldı
AQŞnıñ monnan aldağı ilbaşı Donal’d Tramp berniçä aydan üzeneñ sośial’ media platformasın täq’dim itäçäk. Bu xaqta anıñ 2020nçe yılğı saylawdağı süzçese häm kiñäşçese bulğan Djeyson Miller belderde. Ul Fox kanalına interv’yusında älege sośial’ media platformasınıñ Trampnıqı bulaçağın äytte. “Bu uyınnıñ qağıydälären tulısınça üzgärtäçäk häm här keşe ilbaşı Trampnıñ nişläwen kürü öçen anı küzätäçäk,”-dide Miller.
Süzçe äytüençä, Tramp yaña sośial’ media platforması öçen berniçä şirkättän täq’dim alğan häm üz komandasın cıya başlağan. “Bik zur platforma bulaçaq häm distälägän million keşene üzenä tartaçaq,”-dide ul.
AQŞta urnaşqan sośial’ urtaqlaşu platformaları Twitter häm Facebook 6nçı ğıynvarda bulğan häm 5 keşeneñ ülemenä kitergän Kongress basqınınnan soñ Trampnıñ akkauntların başta waqıtlıça, annarı bötenläygä yapqan ide.
Bäyläneşle xäbärlär
Ukrainada xastaxanägä höcüm
Kupyansk şähärendäge xastaxanägä oyıştırğan raketalı höcümdä ber anesteziolog ülde


text:
Aqyar sakini yaşağan dairesine mahkeme vekilleri kelgen soñ özüni yaqmağa tırıştı. Aqyarnıñ Rusiye prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildire ki, qadın dairede qanunsız alda yaşadı.
«Aqyarnıñ Gagarin rayonı mahkemesi qabul etken qararına binaen, vatandaş Proletarskaya soqağındaki evni boşatmaq kerek edi. Mahkeme vekilleri kelgen soñ qadın üstüne yanğın qarışmasını tökip, eline çaqmaq aldı ve özüni yaqacam dep, qorquzmağa başladı», – dep aytıla beyanatta.
Matbuat hızmeti bildire ki, qadın em özüniñ, em oğlunıñ, em de mahkeme vekilleriniñ ayatını telükege oğrattı.
Prokuraturanıñ malümatına köre, qadınnıñ qollarından çaqmaqnı tutıp aldılar.
Aqyarnıñ Rusiye Federatsiyasınıñ Taqiqat komiteti taqiqat idaresi Aqyar sakinine qarşı 318-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca cinaiy iş açtı (akimiyet vekiline nisbeten zorbalıq).
Bunı tasdıqlağan bir de bir malümat yoq, özüni yaqmağa tırışqan qadınnıñ izaatları da yoq.


text:
Twitter jeke jarnamalar üşin paydalanuşınıñ jeke derekterin rwqsatsız paydalanğan.
Bwl turalı Twitter Inc ötken seysenbide habarladı. Kompaniya bwl mäseleni jaqında anıqtağanın jäne düysenbi küni atalğan mäseleniñ şeşeligendigin jazadı. Alayda, naqtı qanday qoldanuşılarğa äser etkendigi turalı aqparat joq.
Jalpı, twtınuşınıñ derekteri kompaniyalar üşin quattı qwral. Sebebi, olar jarnamanı qoldanuşınıñ jeke derekterine säykes beruge tırısadı. Sol sekildi Twitter paydalanğan jeke derekter qatarına qoldanuşı eliniñ kodı, paydalanuşılardıñ belgili bir jarnamağa közqarası jäne olardıñ qoldanatın qwrılğılar turalı jasağan twjırımdarı kirgen.
Twitter resmi saytında qoldanuşılardan keşirim swrap, bolaşaqta mwnday qatelikterdiñ qaytalanbaytının jazıp, uäde berdi.
Ayta keteyik, ötken jıldıñ basında Facebook-tiñ 87 million qoldanuşısınıñ jeke derekterin Kembridj Analitika zañsız paydalanğanı anıqtalğan edi. Keyin ol mälimetter Donal'd Tramptıñ 2016 jılğı saylaualdı nauqanında paydalanılğandığı belgili boldı. Al, sol jıldıñ kökteminde Facebook-tiñ negizin qalauşı Mark Cukerberg AQŞ Kongresinde jäne Europarlamentte qatesin moyındap, derekterdiñ qoldı bolğanı üşin keşirim swradı.


text:
AQŞ-pen qatar Britaniya da Ukrainağa alıstan soqqı beretin qarular jetkizbek. Ağılşın memleketiniñ qorğanıs ministri Ben Uollestin Ukrainağa M270 reaktivti jüyesin beretinderin jetkizdi. Bwl onsız da naşar küydegi ağılşın-orıs mämilesin tipti de şielenistirip jiberui mümkin. Bwnıñ aldında AQŞ ta Ukrainağa alıs aralıqtı soqqı beruşi zımıran qaruların bergen bolatın.
Britaniya beretin M270 reaktivti jüyesi Reseydiñ agressiyalıq äreketterinen qorğanuda Ukrainağa zor qolğabıs etetinin Uollestin mälimdemesinde aytqan edi. Alayda, atalmış qarudan qanşauı Ukrainağa jetkizileri anıq emes. BBC öz aqparat közderine süyne otırıp alğaşqı adımda 3 dana M270 jüyesi jetkiziletinin jazdı.
Atalmış reaktivti soqqı jüyesi 80 şaqırım alısqa deyingi nısanağa däl soqqı jibere aladı. Bir rette 12 zımıran wşıruğa qabiletti. Bwnday alıs jäne däl soqqı jasaytın artilleriya qazirgi Ukraina armiyasında kem de kem.
Soñğı uaqıtta Resey Donbass aymağında birqatar jetistikke jetkendey boldı. Severodoneck qalasın ieleude Resey öziniñ auır artilleriyasınıñ küşine köbirek süyengenin äskeri ekspertter aytıp jatır. Al, Batıs elderiniñ Ukrainağa alıs aralıqtı soqqı beruşi qaruların beruin Mäskeu elemey qalğan joq. Ötken aptada ğana Putin Batıs elderi mwnday alıstan soqqı beruge qabiletti qarular beretin bolsa, onda Resey soqqı nısandarın keñeytetin boladı dep qorqıttı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi Qırımda ya da Rusiyede qanunsız areketlerni etmey, dedi Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl.
Böyleliknen o Qırım.Aqiqatqa Rusiye Federatsiyası Cemaat palatasınıñ Rusiye baş prokurorına Qırım Meclisini ekstremizmge teşkermege ricasını izaatladı.
Muracaatta Qırım qamaçavında iştirak etken «Pravıy sektor» temsilcileriniñ Qırım ile memuriy sıñırda yük naqliyatına etken «ücümleri» ve yarımadanıñ «energetik» qamaçavı boyunca olğan niyetleri qayd etile.
«Meclisniñ Qırım azalarınıñ Qırım qamaçavına alâqası yoq. Qamaçavnı bugün qıtaiy Ukrainada bulunmağa mecbur olğan Meclisniñ qısmı teşkil etti. Qamaçav da Ukraina toprağında keçirile», – dey Celâl.
Bunıñ ile o şunı da qayd etti ki, şimdilik Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda «qanun bozuluvları yüz bergenini» kimse tasdiqlamadı.
Meclis reisiniñ muavini Qırımtatar Milliy Meclisi tarafına Rusiye akimiyetiniñ «qabaatı» qanunsız olğanını qayd etti.
«Fevral 26» işiniñ taqiqatı bile şunı tasdiqlay ki, yani Rusiye akimiyetine bir şey keder etmey, insanlarnı diger devletlerde yapılğan adise, areketler sebebinden cezalamağa isteseler, cezalaylar. Mında da aynı şusı. Qamaçav Rusiye içün zarar ketirmeycegini aytsalar, oña öyle diqqat ayırmağa kerekmi?», – dey o.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Oktâbr ayında, faallerniñ aytqanı kibi, yarımadanıñ «energetik» qamaçavı da başlandı.