text:
Ğiraq şığıylarınıñ turı saylawlarnı yaqlawı uramnarğa çığa, Bremer bu xaqta Waşingtonda kiñäşläşülär ütkärä
Ğiraqtağı waqıtlı amerikan idaräse başlığı Paul Bremer bu atna azağın üz ilendä, Quşma Ştatlarda ütkäräçäk, xörmätle tıñlawçılar. Anda ul prezident George Bush belän oçraşıp, Waşingtonnıñ Ğiraqtağı xakimiatne niçek itep cirle xalıqqa tapşıru yulları xaqında fiker alışırğa tieş. Amerikannarnıñ bu ölkädäge planı soñğı könnärdä Ğiraqta zur qänäğätsezlek uyattı.
Audio, uram tawışları
İlneñ könyağında yäşäwçe şığıylar, baş ayatolla Ğäli äl-Sistani alğa sörgän täqdimne yaqlıylar. Ä ul amerikan yağı qorğan planğa qarşı kilä, çönki ayatolla ildä mömkin qädär tizräk saylawlar ütkärü kiräk digän taläp quya. Bagdadta, yäğni amerikannar yardämendä äzerlängän plan isä Ğiraqnıñ yaña xakimiaten älegä turıdan-turı xalıq saylawı belän tügel, ä ildäge törle säyäsi wä dini törkemnär wäkillärennän toruçı küçeş çorı mäclese tarafınnan bilgelänüen küz aldında tota. Şığıylarnıñ turı saylawlarnı yaqlawı isä, alarnıñ bügenge köndä Ğiraqtağı 25 million xalıqnıñ yaqınça 60-lap protsentın täşkil itüe belän añlatıla. Saylawlarnı tizräk ütkärep alar ilneñ yaña xakimiaten qoru öçen zarur küpçelekne yawlarğa omtıla. Ä amerikan planın şığıy citäkçeläre, üzlären xakimiattän çitläşterergä omtılu dip bäyäli. Basradağı cıyın şundıy säyäsi taläplär kütärelgän iñ zurısı ide, andağı britan xärbiläre mäğlümatına qarağanda, cıyında 30 meñläp keşe qatnaşqan. Ayatolla Sistanineñ yardämçese Mäxämmädbäkir äl-Mähri isä, ägär dä şığıylarnıñ turı saylawlar ütkärü taläbe ütälmäsä tağın da zurraq cıyınnar oyıştırıla ala dip kisätä. Moñardan tış ul, ayatolla Sistani, amerikan planı nigezendä qorılğan xökümätneñ qanunsızlığın iğlan itep maxsus fätwa çığara ala dip tä yanıy. Şığıylarnıñ ikençe ber yuğarı citäkçese Ğäbdelxäkim äl-Safi dä prezident Bush häm britan premyerı Tony Blairğa maxsus xat yazıp, alarnı Ğiraq eşläre belän barı tik, üz illärendäge säyäsi mänfäğättän çığıp qına şögellänüdä ğäyepli. Anıñ fikerençä, Bushqa berençe çiratta alda torğan prezident saylawları möhimräk. Şuşı atna azağında Quşma Ştatlar prezidentına Waşingtonğa qaytqan Paul Bremer belän şul ğäyepläwlärgä cawap tabası bula. Bremer moña qädär, ayatolla Sistanine bik xörmät itsä dä, anıñ saylawlarnı kiçekmästän ütkärü taläbe belän kileşmäwen äytkän ide. İldä älegä iminlek urnaştırılmağan, irekle tawış birü öçen şartlar buldırılmağan xäldä saylawlar totrıqlı xakimiat qoruğa kitermäyäçäk dip belderä Quşma Ştatlar wäkile. Anı bu mäs''älädä Ğiraqnıñ, amerikannar tarafınnan bilgelängän Waqıtlı idarä şurası citäkçese Ädnan Paçaçı da yaqlıy. Ul, misal öçen, turı saylawlar, älbättä, iñ qulay yul, läkin alarnıñ yaxşı itep äzerlänüe şart dip belderde.
Audio, Ädnan Paçaçı
"Bez barıbız da xakimiat buınnarın turıdan-turı ğomumi saylawlar aşa saylanuınıñ iñ qulay yul ikänen beläbez, ägär dä inde bez alarnı ütkärü öçen citärlek waqıt birelü häm yaxşı äzerlänüe belän kileşsäk" di Waqıtlı idarä şurasınıñ xäzerge räise Ädnan Paçaçı. Şunı da äytergä kiräk, ul Şurada sönni ğäräplärne wäkillek itä. Kilep tuğan säyäsi körçektän çığu yuların ezläw maqsatında Paul Bremernıñ kiläse düşämbedä New Yorkta Berläşkän Millätlärneñ general'' sekretare Kofi Annan belän dä oçraşuı qaralğan.
Kärim Kamal, Praga


c: text/html

text: Xalıqara iminlek mäsälälärenä bağışlanğan cıyınnıñ ikençe könendä, bügen AQŞ saqlanu ministrı Robert Gates, ägär dä Quşma Ştatlar Ğiraqta tınıçlıq urnaştıra almasa, monıñ täsiren NATOnıñ här äğzası üzendä sizäçäk, dip belderde. Ğiraqta idarä iterlek xökümät häm üz üzen saqlıy alırlıq däwlät bulmasa – bu Yaqın Könçığışta yaña nizaqlarğa kiterergä mömkin, dide Gates. Şulay uq AQŞ saqlanu ministrı NATOnı Rusiä belän iminlek mäsälälärendä xezmättäşlek itergä çaqırdı. "Ber salqın suğış citärlek buldı", dide Gates. Kiçä Münxenda yasağan çığışında, Rusiä prezidentı Vladimir Putin, Quşma Ştatlarnı, dönyadağı wazğiätne qurqınıç astına quyuda ğäyepläp çıqtı. Rusiä saqlanu ministrı Sergei İvanov bügen Rusiä häm NATOğa urtaq raketalardan saqlanu sistemın buldırırğa täqdim itte. NATO belän Rusiä arasındağı xezmättäşlek – Rusiä häm Yevropa illäre iminlegenä fayda kiteräçäk, dide İvanov.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Parlamentta yäşlär qanatı bulırmı?
«Berdäm Rusiä» firqäsennän saylanğan deputatlar, xalıqnıñ sotsial tormışın qayğırtqan bulıp, yätim balalar, minimal eş xaqı, toraq-komunal reforma turındağı mäs’älälärne kütärep, qanunnar qabul itärgä täqdim itte. Deputatlarnıñ eş tärtiben äle belep betermäw säbäple, reglament adım sayın bozılıp tordı, çığışlar ozınğa kitte.Utırışınıñ axırına deputatlar şaqtıy ardı häm «Yäşlär palatasın buldıru» turındağı möhim mäs’äläne tikşerep tormıyça, östän-östän genä qarap çıqtı. Şulay itep, komissiä Däwlät Şurasınıñ kiläse utırışına, «Yäşlär palatasın buldıru» turındağı qararnı kön tärtibenä kertergä täqdim itte. Däwlät Şurası yäşlär qanatın buldıru turında qararnı qabul itsä, şuşı «Yäşlär palatasın» oyıştıru eşläre başlanaçaq. Rayonnardan berär wäkil saylanaçaq häm ictimaği-säyäsi oyışmalardan da, berär keşe täqdim iteläçäk. «Yäşlär palatası»nıñ parlament aşa uza torğan qanunnarğa yäşlär küzlegennän qarap, bäyä birergä, iñ möhime, byudjet aqçasın bülgändä dä, üz fikerlären belderergä mömkinlege bulaçaq.
Bikä Timerova.


text:
Tönyaq Kafkaz okruğı xärbi mäxkämäse polkovnik Budanovnı 10 yılğa iregennän mäxrüm itü turında qarar çığarğan. Ul çeçen qızı Elza Kungayevanı urlawda häm üterüdä, şulay uq wäkälätlären kirägennän artıq faydalanuda ğäyeplängän ide. Bu yılnıñ iyülendäge soñğı tikşerülärdä Budanov ruxi yaqtan saw sälämät dip tabılğan.
Törmädä utıru möddäte anı qulğa alu waqıtınnan, yäğni 2000 yılnıñ martınnan sanalaçaq häm tağın altı yıl yarımnan, 2010 yılda tämamlanaçaq. Mäxkämä qararı belän Budanov üzeneñ xärbi däräcäsennän häm Batırlıq ordenınnan mäxrüm itelgän. Xökem itelgänneñ advokatı bu qarar belän riza bulmıyça, anı Yuğarı mäxkämädä tikşertergä niätli.


text:
III Bötendönya tatar kongressı yomğaqları
III Bötendönya tatar kongressı yomğaqları
Bezgä suverenitet närsä birde, digän sorawlarnı yış işetergä turı kilä. Bälki andıy sorawnı qaywaqıtta birergä dä kiräkter. Läkin iñ berençe çiratta härkem üzennän sorarğa tieş -- ä min üzem Tatarstan möstäqıllege öçen närsä eşlädem, nindi öleş kerttem. Qaysı yaqtan qarasañ da, millätebezneñ yazmışı, anıñ kiläçäge ayırım keşe faktorına kilep totaşa. Millätne saqlap qaluda härberebezneñ role ğayät zur. Yazmış bezne sınawnı däwam itä. Härkem cawaplılaq toyğan sürättä genä, bez millät bularaq saqlanıp qala alaçaqbız.
Zölfät Xäkimneñ III Bötendönya tatar kongressında yasağan çığışınnan özek tıñladığız. Ä xäzer iğtibarğa layıqlı tağın ber çığış, Amerika Quşma ştatlarınıñ New York şähärennän kilgän delegat İldar Agiş:
Härberebez, millätemä nindi fayda kiterä alam, digän sorawnı qabatlarğa tieş. Çönki köçle millätlär köçle, qüätle färtlärdän genä tora. Dimäk härkem üzeneñ saylağan eşendä yaxşı itep, tırışıp eşlärgä tieş. Ber-berebezne niçek kütärä alabız, şulay kütärik, üzara bulğan elemtälärne nığıtıyq.
Şulay itep, III Tatar kongressı inde tarixta qalıp bara. Läkin tormış däwam itä. Xäzer anıñ yomğaqları yasala, märtäbäle tatar cıyını nilärgä ireşte, närsälärne buldıra almadı digän sorawlarğa cawaplar ezlänä. Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetında da eşlär däwam itä. Älegä anda bernindi dä yañalıq yuq. Yaña saylanğan räis Rinat äfände Zakirov üzeneñ xezmätkärläre belän kilep tanışqan. Elekkege eşen taşlamıyça Rinat äfände ike wazıyfanı bergä başqarırğa cıyına. Başqarma komitetqa yaña räis kilü säbäple eşläwçelär isemlegendä älegä bernindi üzgäreşlär kürenmi, dip xäbär itä İntertat.ru agentlığı. Kiläçäktä alar bulırmı, Başqarma komitetnıñ eşçänlege üzgärerme häm ul üzgäreşlär nindi bulır -- monısın inde yaqın kiläçäk kürsäter.
«Azatlıq» radiosı öçen Tatarstan xäbärläre belän Qazannan Gölnaz İlgizär


text:
Ğiraq suğışınıñ 22-nçe köne: körd suğışçıları Kirkuk şähären aldı; Nacafta şiği ruxanie üterelde; Buş belän Blair Ğiraq xalqına möräcägät itte
Audio: “Ğiraq uramnarında bäyräm itülärgä qaramastan, suğış äle betmägän, alda küp bäreleşlär, küp qorbannar kötä.”
Saddamnıñ isänme-tügelme ikäne älegäçä bilgesez. Ğiraq räsmiläreneñ ber öleşe kürşe Süriägä qaçıp kitkän digän xäbärlär şulay uq älegä raslanmadı. Suğış bette digän süzlärne älegä ber genä keşe äytte, ul da bulsa Ğiraqnıñ Berläşkän Millätlär Oyışmasındağı wäkile Möxämmät Äl-Duri. Kiçä New Yorkta ul “uyın tämam” dip äytte, häm Ğiraqta tınıçlıq urnaşır digän ömet belderde:
Audio
Bügen Amerikan prezident George Buş häm Britan premier-ministrı Tony Blair yaña buldırılğan ğäräp televideniese aşa Ğiraq xalqına möräcäğät yasadı. Nahwa Äl-Hörriä, yağni Azatlıqqa taba dip atalğan bu televidenie üz signalların älegä Ğiraq östendä oçqan xärbi oçqıçtan tarata. Yaña kanalnıñ 5 sägätlek tapşıruları elekke Ğiraq televideiese yışlıqlarında da tapşırılaçaq. Bügenge çığışların Buş belän Blair berniçä kön elek Tönyaq İrlnadiädä ütkän oçraşu waqıtında yazdırğan bulğan. Bügen Ğiraqta Amerikan prezidentın belmägän keşe inde qalmağandır. Alay da Buş süzen üzen tanıştırudan başladı:
Audio: “Min – Quşma Ştatlar prezidentı George Buş. Şuşı mizgeldä Saddam rejimı xakimiättän alına, qurqu häm yırtqıçlıq çorı betä. Amerikan häm koalitsiä köçläre Bagdadta xäräkät itä. Saddamnıñ cinäyätçel törkeme kitmi torıp bez tuqtamayaçaqbız.”
Alga taba Buş Ğiraqlılarğa azatlıq wäğdä itte:
Audio: “Sez irekle bulaçaqsız. Saddam häm anıñ ullarına saraylar tözü urınğa, iqtisadi mullıq buldıraçaqsız, säyäxät itü, süz ireklegenä iä bulaçaqsız, Ğiraqnıñ säyäsi tormışın üzegez qoraçaqsız, bu eştä ilneñ bar xalıqları irekle qatnaşaçaq – Kördlär, Şiğilär, Törkmännär, Sönnilär.”
Britan premierı Tony Blair – nigezdä şul uq wäğdälärne qabatladı, häm dä 91-nçe xatasın qabatlamasqa süz birde:
Audio: “Min beläm, qäyberäwlär 91-nçe yıl qabatlanudan qurqa, ul çaqta Saddam xakimiäte kitä dip uyladığız, läkin ul qaldı, sezneñ integü däwam itte. Bu yulı alay bulmayaçaq, rejim kitäçäk häm betäçäk. ”
Frans Press xäbärçeläre äytüençä, Bagdadta elektr utı bulmaw säbäple ğiraqlılarnıñ kübese bu möräcägätne kürä almağan. Buş belän Blair wäğdä itkän tınıçlıq häm tatulıqnıñ Ğiraqqa tiz arada ğına kilmäyäçägenä işarä itkän xäbärlär pänceşämbe kiçendä ük kilä başladı. Bagdad üzägendä bulğan intihar-xöcüm näticäsendä berniçä amerikan xärbie xäläk buldı. Tänenä şartlatqıç bäylägän ber keşe Fälestin qunaqxanäse yanındağı tikşerü qapqasına kilep üzen şartlatqan. Amerikan ofitserı Matt Baker bu xälne raslasa da, xäläk bulğan xärbilär sanın äytä almadı. Tağın ber faciğäle xäbär bügen Nacaf şähärennän kilde. Şiği möselmannarnıñ izge urını sanalğan Ali mäçetendä şiği möselmannarnıñ ruxanie Äbdel Mäcit Äl-Xoi häm anıñ yärdämçese üterelgän. Bu xälneñ niçek bulğanı turında älegä citärlek mäglümät yuq. Şaxitlär äytüenä qarağanda Äl-Xoi tarafdarları häm ikençe ber şiği törkem arasnda talaş çıqqan, Äbdel Mäcit hawağamı-törkemgäme atqannan soñ köndäşlär aña pıçaqlar belän taşlanğan. Saddam tarafınnan öy sağı astına utırtılıp 1992dä wafat bulğan ayatolla Säet Äl-Xoineñ ulı bulğan Äbdel Mäcit Quşma Ştatlar tarafınnan tanılğan ruxanilärneñ berse ide. Kolaitsiä köçläre anı Nacafnıñ waqıtlı citäkçese itep bilgeläde häm ixtimal, ilneñ kiläçäk xakimiätendä kürgän. Küräseñ bu köndäş törkemnärgä oşap betmägän. Ğiraqnıñ sörgendäge opozitsiäse wäkilläre äytüençä, Äbdel Mäcitneñ üterelüwe Ğiraqnıñ 60 protsentın täşkil itkän şiği möselmannarı arasında kierenkelek tudıra ala. Amerikan prezidentı George Buş Äbdel Mäcit Äl-Xoineñ üterelüwenä kisken tänqit belderde.
Ali Gilmi, Praga


text:
Ğiraq politsiäse bügen başqaladan 50-läp çaqrım könyaqta Haswa şähäre yanında politsiäneñ tikşerü qapqası yanında bombalı maşina şartlap 7 sivil keşene üterde dip belderde.
Yörtüçe maşinanı tikşerü qapqası yanında yul qırında qaldırıp kitkän häm andağı bomba cittän totıp şartlatılğan.
Bağdadta AQŞ xärbiläre şimbä könne bulğan 2 şartlawda 5 amerikan soldatı ülde, ikäw yaralandı dip belderde.
Bügen Ğiraqnıñ yaña konstitutsiäsen yazuçı komitet üz eşen 15-nçe avgustqa tämamlarğa häm tawışqa quyu öçen ul dokumentnı parlamentqa tapşırırğa kileşte.
Qayber möhim mäs'älälär turında urtaq fikergä kilä almawçı komissiä äğzaları irtägägä qädär eşne 6 ayğa ozaytu-ozaytmaw turında qarar qabul itärgä tieş ide.


text:
Tatar däwlät humanitar pedagogika universitetı studentları belem birü belän qänäğät
Tatar däwlät gumanitar- pedagogika universitetı bıyılnıñ 12 avgustında açılğan ide. Ağımdağı yılnıñ 6 sentäberendä deputatlar ike säğättän artıq 1994 yılnıñ 20 iyülendä Tatarstan Yuğarı Şurası qararı belän raslanğan Tatarstan Respublikası xalıqları tellären saqlaw, öyränü häm üsterü buyınça däwlät programmasında kürsätelgän Milli universitet belän yaña oyışqan universitetnıñ ber ük uqu yortımı – yuqmı ikänlegen tikşerde. Häm yuq digän fikergä kilde.
İnde xäzer tatar däwlät gumanitar pedagogik universitet studentlarınıñ berençe yartı yıllıq uquları da tämamlanıp kilä, alda yaña uqu yortındağı berençe imtixannar. Bezgä bilgele bulğança, nigezdä uqıtuçılar äzerläp çığaruçı bu universitetta, studentlar inde 3 aylıq stipendiälären ala almıylar. Räsmi bulmağan mäğlümatlarğa qarağanda alarnıñ kübese şäxsi fatirlarda tüläp tora. Bik azına ğına tulay toraqta urın tabılğan. Alarğa, sezgä tieşle tulay toraqlarda remont bara dip äytkännär. Stipendiä mäs’äläsenä kilgändä bez TDGPUdağı studentlar profkomınıñ buxgalterı Yılena Vladimirovna möräcäğät ittek. Ni öçen studentlarğa stipendiä birelmäde digän sorawğa ul bolay dip cawap birde:
“Anda çınnan da yaña quşılğan studentlarğa stipendiä birelmäde. Mäsälän tarix fakul'tetına stipendiä birelü turında yaña ğına prikazğa qul quyıldı. Şul nigezdä alarğa 9-10 dekaberdä barlıq stipendiäläre dä bireläçäk. Çönki KDPU ğa quşılırğa tieşle uqu yortlarında uquçı studentlarğa Rusiä byudjetınnan tügel, ä respublika byudjetınnan aqça bülep birelä. Tatarstan aqça bülep birmägäç stipendiä birelmi tordı. Xäzer inde bu mäs’älä xäl itelde diärgä bula. Studentlar da möräcäğät ittelär. Bu xaqta min işettem”. Dimäk, studentlarğa stipendiä bireläçäk. Ä menä alarğa toru urınnarı buldırılırmı? Ällä inde alar tuğan-tumaçalarında, tanış-beleşlärendä, şäxsi fatirlarda qalırlarmı? Niçek kenä bulmasın küp kenä studentlar universitetta belem birü belän qanäğät häm uqu yortınıñ kiläçägenä ışana.
“- Min universitetnıñ kiläçägen zur dip sanıym, çönki kümäk xezmät yaxşıraq xezmät. Tamçıdan kül cıyıla dip äytälär bit. - Bez çınnan da bu universitetnı tämamlağaç milli elita buluıbızğa ışanam, çönki bezne monda bik täcribäle häm üz eşlären başqara torğan uqıtuçılar uqıta. Häm alar bezne kiläçäkkä yaxşı uqıtuçılar bulırlıq itep äzerlilär. Milli elita digäç, ul bit inde şäxes bularaq ta formalaşqan bulırğa tieş. Häm bez toyabız üzebezdä yaxşı şäxes formalaşqanın. - Bez ul universitetnı milli universitet statusında kötkän idek. Şulay uq Bolaq buyınnan menügä kompozitorıbız Salix Säydäşevnıñ häykäleneñ anda toruı küñelgä yatıp betmi. Berär böyek fiker iäsen Riza Fäxretdin, Qayum Nasıriylar urnaşsa bezgä ikençeräk bulır ide. Çönki bez bit konservatoriädä uqımıybız. Minemçä, zaman taläplärenä turı kilüçe uqıtuçılarnı barı tik tatar däwlät gumanitar pedagogika universitetında ğına äzerlänergä tieşlär. - Min üzem bezneñ universitetnıñ yaqtı kiläçägenä ışanam, çönki menä bügenge köndä tatar mädäniäten, ädäbiäten, dönya mäydanına alıp çığu digän protsess barğanda, älbättä şuşı universitetnıñ barlıqqa kilüe häm anıñ kiläçäge bulu, tatar xalqı kiläçäge öçen bik äybät bulır ide. - Bu universitetnıñ milli elitanı tärbiäläp çığaruına min ışanam. Milli elita – minemçä, ul tatar xalqın dönya külämendä tanıttıruçı keşelär”.
- Bez çınnan da bu universitetnı tämamlağaç milli elita buluıbızğa ışanam, çönki bezne monda bik täcribäle häm üz eşlären başqara torğan uqıtuçılar uqıta. Häm alar bezne kiläçäkkä yaxşı uqıtuçılar bulırlıq itep äzerlilär. Milli elita digäç, ul bit inde şäxes bularaq ta formalaşqan bulırğa tieş. Häm bez toyabız üzebezdä yaxşı şäxes formalaşqanın.
- Bez ul universitetnı milli universitet statusında kötkän idek. Şulay uq Bolaq buyınnan menügä kompozitorıbız Salix Säydäşevnıñ häykäleneñ anda toruı küñelgä yatıp betmi. Berär böyek fiker iäsen Riza Fäxretdin, Qayum Nasıriylar urnaşsa bezgä ikençeräk bulır ide. Çönki bez bit konservatoriädä uqımıybız. Minemçä, zaman taläplärenä turı kilüçe uqıtuçılarnı barı tik tatar däwlät gumanitar pedagogika universitetında ğına äzerlänergä tieşlär.
- Min üzem bezneñ universitetnıñ yaqtı kiläçägenä ışanam, çönki menä bügenge köndä tatar mädäniäten, ädäbiäten, dönya mäydanına alıp çığu digän protsess barğanda, älbättä şuşı universitetnıñ barlıqqa kilüe häm anıñ kiläçäge bulu, tatar xalqı kiläçäge öçen bik äybät bulır ide.
- Bu universitetnıñ milli elitanı tärbiäläp çığaruına min ışanam. Milli elita – minemçä, ul tatar xalqın dönya külämendä tanıttıruçı keşelär”.Gölnaz Şäyxetdin


text:
1nçe avgusttan başlap «Şähri Qazan» gäziteneñ baş möxärrire itep Ähletdionov Mirsil Mägiz ulı eşli başlıy. Ul «Tatarstan yaña ğasır» televidenieseneñ ädäbi-näfis tapşırular direksiäse başlığı känäfien şähär gäzite citäkçeseneñ urınına şähär başlığı Kamil İsxaqovnıñ üteneçe belän alıştırğan. Mirsil Ähletdinov 1973 yılda, Aqtanışta tuğan. Pedagogika universitetın häm aspiranturasın tämamlağan. Televideniedä, mädäniät ministrlığında eşläw täcribäse bar. Soñğı eşläw urını– «Tatarstan yaña ğasır» televidenie kanalı. «Azatlıq» radiosı xäbärçese belän bulğan äñgämädä, Mirsil Ähletdinov 1 aydan soñ, «Şähri Qazan» gäziteneñ kiläçäge, eş yünäleşläre, kerteläçäk üzgäreşlär xaqında añlatmalar birergä wäğdä itte.
Bikä Timerova


text:
Semberdä İdelbuyı kiñäşmäse uzdı
Palnamuç Konovalov ekstremizmnıñ cäyelüe turında räsmi sannar kiterde. Uzğan yılda ğına ekstremizm ğälämätläre 35 protsentqa artqan. Dini ekstremizm buyınça 17 cinayät eşe açılğan. İlebezdä 150 ekstremistik oyışma bar. Moña İnternetta üz öleşen kertä – anda 180 meñ ekstremistik yüunäleştäge säxifälär bar ikän. Häm alarnıñ sanı uzğan yılda ğına 40 protsentqa artqan. Räsäydä borın zamannardan uq kilgän üzara yaxşı möğämäläne yaña şartlarda da saqlap qalırğa tieşbez. Dini häm milli mäs älälärne yaqtırtqanda saq bulırğa kiräk. Möselmannar öçen izge şäxeslärgä karikaturalar yasaw utqa may sipkändäy kilep çıqtı.
Konovalov, çığış yasağaç uq Mäskäwgä kitkängä, utırışnı anıñ urınbasarı Pıykov alıp bardı. Häm berençe süzne “xucağa” – Sember gubernatorı Morozovqa birde. Anıñ çığışınıñ töp eçtälege – ölkädä urıs bulmağan xalıqlarnıñ milli-mädäni ixtıyacların qayğırtu. Sergey İvanoviçnıñ wäğdäläre dä matur yañğıradılar. Dimitrovgradtağı kebek ük, ölkä üzägendä dä ayırım tatar mäktäbe açılaçaq. Tatar Mädäni üzägenä, elek birelep tä, soñnan tartıp alınğan “Oktäber” kinoteatrı binası qaytarılaçaq. “Bu – minem namus eşem” dip tä östäde Sergey Morozov.
Ul şulay uq Mäskäwneñ qayber ğämällärenä kisken tiskäre mönäsäbät belderde.“Poduşevnoe finansirovanie” turındağı qanun milli sıynıflarnı yabuğa kiterde. Bu qanun bezgä hiç tä yaramıy. Morozov şulay uq Mäskäwneñ milli tellärdäge televizion tapşırularnı qısqartuın qatı tänqitkä tottı.
Bötendönya Tatar kongressı räise Rinat Zakirov ta efirda urıs bulmağan tellärgä urın kiräklegenä tuqtaldı. Bu – üzara añlaşıp yäşärgä nıqlı nigez birer ide, dide ul.
Ğädelsezleklärneñ ekstremizmğa etärgeç birüenä başqalar da tuqtalıp ütkängäder inde, Pıykov äfände mäs’äläne yuğarığaraq citkeräçägen belderde.
Ä ekstremizmnıñ üzenä kilsäk, süz, nigezdä, dini ekstremizm turında bardı, diärgä bula. Häm tel töbendä ekstremizmnı näq İslam dine belän bäylärgä omtılışlar sizelerlek buldı. Bu cähättän pravoslav ruxaniları awızınnan şomlı süzlär yañğıradı. Saranskidağı Duxovnıy uçilişçe rektorı ayıruça zur borçılu belderde. Xäyer, pravoslav ruxaniların İslam ğına tügel, başqa tä''sirlär dä borçıy ikän. Mäsälän, Mari ile ataqayın Estoniä täesire xafağa salğan.
Sember ataqayı Vladıqa Prokl isä dini tärbiä belgeçlär citmäwenä zarlandı. Xristian dinenä dä, İslamğa da. Häm anıñ süze işetelde: Sember ölkäse başlığı Pravoslavie gimnaziäse açarğa wäğdä itte.
Möselman ruxaniları isä kiñäşmädä yuq däräsendä az ide. Ufadan Möxämmät xäzrät Tacetdin, Sarıtawdan Mökatdäs xäzrät Bibarsov, Çuaşstannan Al''bert xäzrät Krğanov häm Sember ölkäseneñ ike möftie Fatıyx häm Säwbän xäzrätlär. Alar arasınnan barı tik Al''bert Krğanov qına süz tottı. “Töbäklärdä ber genä möfti bulırğa tieş”, digännän başqa anıñ notığında anıq fikerlär yañğıramadı kebek.
Xäyer, çığışlarnıñ kübese şundıyraq buldı: ğomum süzlär, yaxşı teläklär...
Yomğaq utırışında da anıq ğämällär turında qarar işetelmäde. Mondıy oçraşularnı tağın da oyıştırırğa, ekstremizmğa qarşı propaganda alıp barırğa kiräk, didelär.
Çara keçkenä tantana belän tämamlandı: ölkäneñ törle rayonnarınnan saylap alınğan törle millätle yäşlärgä berençe pasportlar tapşırdılar. Monı millätlärneñ dustanä tigez xoquqlı yäşäyeşe küreneşe dip qabul itärgä kiräkter inde. Häm tolerantlıqnı nığıtu ısulı dip tä.
Ayrat İbrahim, Sember


text:
Ämirxan Yenikineñ 95 yıllığına bağışlanğan çaralar başlana
Tantanalı çaralar şimbä könne Blağowar rayonınıñ Qarğalı awılında başlanıp kitä. Ämirxan Yenikineñ tuğan awılı bu. İñ täwdä oluğ ädipne iskä alu märäsime Qarğalı awılı urta mäktäbe qarşında ütäçäk. Biredä ädipneñ yaqtaşlarınıñ da, Tatarstannan kilgän qunaqlarnıñ da, Başqortstan yazuçılarınıñ da çığış yasawları qaralğan. Ämirxan ağanıñ qızları Flürä belän Rezedä xanımnar da ätiläre xaqında istälekläre belän urtaqlaşaçaq. Annan mäktäp uquçılarınıñ çığışları bula. Soñınnan qunaqlar awıl belän tanışaçaq häm urındağı ziratqa barıp Yenikilär näsel – näsäpläre qäberlärenä çäçkälär salaçaq.
4 iyül könne xäter çaraları Däwläkän şähärendä häm rayonında däwam itä. Anda qayçandır xalıq yazuçısı Ämirxan Yeniki ğäiläse yäşägän yort diwarına xäter taqtası urnaştıru häm başqa mädäni çaralar oyıştıru küzdä totıla.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Tag: DNS, Kurma, Wifi, Windows Mobile, Windows Mobile 8 Apn Ayarları, Windows Mobile 8 İnternet, Windows Mobile 8 İnternet Apn Ayarları, Windows Mobile 8 İnternet Ayarları, Windows Mobile 8 WiFi Bağlantı, Windows Mobile 8 WiFi Bağlantı Kurulum Ayarları, Windows Mobile 8 WiFi Bağlantı Kurulumu, Windows Mobile 8 WiFi Bağlantı Kurulumu Nasıl Yapılır, Windows Mobile İnternet Apn Ayarları
Windows Mobile 8 WiFi Bağlantı Kurulum Ayarları
Windows Mobile 8 WiFi Bağlantı Kurma Not: Bağlantınız var ama internet’de sorun yaşıyorsanız DNS ayarlarını yapabilirsiniz....


text:
Yaña yılğa totaşıp kitkän bixisap bäyrämnärdän soñ Başqortstanda da ğädäti eş – mäşaqätlär, xästärleklär başlandı. Atnaqiç, Däwlät Cıyılışı – Qorıltay utırışında deputatlar prezident Mortaza Räximovnıñ täqdimen xuplap, yañadan Rafael Baydäwlätovnı premer – ministr itep täğayınlägäç, respublik xökümäte dä üz wäqälätlären räsmi üti başladı. Qorıltay utırışı tämamlanuğa, Ufağa Rusiä vitse – premyerı Boris Aleşin ike könlek eş säfäre belän kilep töşte. Kiçen ul respublik citäkçelege belän oçraşıp üzeneñ Başqortstanğa kilüye maqsatları turında söyläde. Aleşin äfändeneñ bu kilüye küpmeder däräcädä Başqortstan citäkçelege çaqıruı buyınça da ikän. İnde 80 nçe yıllardan birle Başqortstannıñ Blağoveçen şähärendä Rusiädä şul tördäge berdänber «Polief» isemle bik zur şirkät tözelep yata. Ämma federäl däräcädä sanalğan bik qolaçlı bu ob'yektqa Mäskäw finanslar bülmäw säbäple, tözeleş bik aqrın bardı, «saqallı» tözeleşkä äylände ul. Başqortstanğa moña qädär kilgän başqa vitse – premyerlar bu problemnı xäl itäbez dip ışandırıp kitä dä, bik tiz genä onıta ide. Äle Ufağa kilgän Boris Aleşin bu mäsäläne tikşerügä nıqlap totınu omtılışı kürsätä. Comğa kön irtän ük ul Başqortstan prezidentı Mortaza Räximov, premyer – ministr Rafael Baydäwlätov häm başqa citäkçelär ozatuında Blağoweşçen şähärendäge şuşı «Polief» şirkäte tözeleşenä kilde häm andağı xällär belän tanıştı. Tözeleş suzılğan ike distä yıl eçendä biregä çit illärdän qaytarılğan ällä küpme millionnarça sumlıq cihazlar açıq hawada torıp tutığıp – çerep betkän inde. Ozaq qına yörep, tözeleşne qarap çıqqannan soñ, yuğarı citäkçelär kiñäşmägä cıyıldı häm anda Rusiä witse – premerı tiz arada uq bu tözeleşneñ berençe çiratın faydalanuğa tapşıru öçen yärdäm bülenäçägen äytte. Tağın wäğdä bulıp qına qalmasa yarıy inde.
Comğa kön töştän soñ Mäskäw qunağı Ufadağı motorlar eşläw berläşmäsendä häm «Gidravlika» dip atalğan ağreğat şirkätendä dä buldı häm alardağı xällär belän dä tanıştı.
Motorlar eşläw berläşmäsendä awiatsiä öçen dwiğätellär citeşterüne arttıru mömkinlekläre turında söyläşülärdän Başqortstan citäkçelege qänägät qaldı. Bu eştä dä Mäskäw yärdäm qulın suzaçaq kebek kürenä.


text:
Deputatlar respublika xalıqları telläre yazmışın tikşerde
Sişämbe könne Däwlät Şurasında tikşerelgän qanun proyektı Tatarstan xalıqları telläre turındağı qanunğa nindi östämälär kertü soñ? Anda zur üzgäreşlär barmı? Bu sorawlarğa Ministrlar Kabinetınıñ respublika xalıqları tellären üsterü bülege citäkçese Kim Miñnullin cawap birä.Qanunnıñ nigezenä qarağan zur, prinsipial’ üzgäreşlär yuq monda, çönki 90 yıllar başında uq Tellär turındağı qanun bik centekläp eşlänelde. Östämälär soñğı 11 yıl eçendä qabul itelgän yäki üzgärtelgän Rusiä häm Tatarstan Konstitutsiäläre, başqa normativ aktlarğa bäyle, qanunnıñ ayırım östenlek momentları bilgelänä. Şulay uq bu proyektta qanunnı ütämägän oçraqlarda cawaplılıq turında qayber konkretlaştırular bar
Utırışta şulay uq 2004-2013nçe yıllarğa Tatarstan xalıqları tellären saqlaw, öyränü häm üsterü buyınça däwlät programması da tikşerelde. Älege dokument 1994nçe yılda qabul itelgän däwlät programmasınıñ däwamı. Anıñ töp maqsatları – respublika xalıqları tellären saqlaw, öyränü häm üsterü öçen şartlar tudıru, Tatarstannıñ däwlät telläre bulğan tatar häm rus telläreneñ optimal’ ğämäldä yörüen tä’min itü, Tellär turındağı qanunnı ezlekle räweştä ğämälgä aşıru bulıp tora. Programmada şulay uq respublikada küpläp yäşäwçe xalıqlarnıñ tellären üsterü häm Tatarstannan çittä tatar telen saqlaw häm üsterü kebek büleklär dä bar. Soñğısında, mäsälän, çittä yäşäwçe millättäşlärebezgä däresleklär häm kitaplar cibärergä, tatar telendä belem birüçe uqu yortların uqıtuçılar belän tä’min itüdä bulışlıq kürsätü, çittäge tatarlarğa respublika tele häm radiokanalların tıñlarğa mömkinlekne tä’min itü kebek punktlar da bar. Söyläşü waqıtında da çittäge millättäşlärebezgä yärdäm itü turında süzlär buldı. Xäyer, monda eş ğädättägeçä aqça citmäwgä kilep terälä. Ä menä ğomumän alğanda, Tellär turındağı qanunnı ğämälgä aşırğanda finans, aqça mäs’äläläre genä möhim tügel ikän. Bu xaqta Kim Miñnullin fikerläre.Bu ölkädä küp yıllar buyı eşlägän keşe bularaq min şunı äytä alam. Bügenge köndä normativ-xoquqıy bazanı konkretlaştırırğa, tieşle strukturalar buldırırğa kiräk. Bu yaña strukturalar tözü digän süz tügel, bulğannarnı tärtipkä salırğa, üzgäreşlär kertergä kiräk bezgä. Birelä torğan aqçalarnı toru mexanizmı da bügenge köndä qänäğätländererlek tügel. Bulğan aqçanı näticäle itep faydalanırğa kiräk
Problemalar şaqtıy buluğa da qaramastan, Kim Miñnullin fikerençä, Tatarstanda Tellär mäs’äläsenä qaraş äle başqa töbäklärgä qarağanda küpkä äybäträk. Bezdä inde 95nçe yıldan birle bu tarmaqnı däwlät finanslıy, qayber ölkälärdä bu turıda xıyallanmıylar da, dide ul.
Şuşı mäğlümatlarnı alğaç, utırışqa cıyılğan deputatlar qanun töple, äybät eşlängän dip näticä yasadılar häm Däwlät Şurasınıñ kiläse sessiäsenä berençe uqılışta çığarırğa niät qıldılar.Gölnaz İlgizär


text:
Gaza sızığındağı çualışlar fälästin xakimiateneñ krizis kiçerüen kürsätä
Gaza sızığındağı iminlek xäleneñ tağın da kiskenläşüenä yul quymaw maqsatında fälästin citäkçese Yäsir Arafat düşämbe könne, üzeneñ tuğannan tuğanın iminlek başlığı itep bilgeläw qararın köçtän çığarırğa buldı. Gazadağı çualışlar näq menä şul säbäple, Arafatnıñ iminlek başlığı urının üzeneñ qärdäşenä birüe arqasında başlanıp kitkän ide. Yäkşämbedä qorallı törkem xätta Rafah şähärendä xärbi küzläw bülekçäse binasına höcüm yasadı.
Audio
Bolarnıñ barısına da, Yäsir Arafatnıñ Gaza sızığındağı iminlek öçen cawaplı töp citäkçe itep üzeneñ tuğannan tuğanın Musa Arafatnı bilgeläwe säbäp buldı. France Press agentlığına yullağan belderüendä äl-Aqsa fidailäre törkeme, üz höcümnäre belän Arafatnıñ şuşı qararına qarşı buluın kürsätergä teläwen belderde. Şuşı suğışçan törkem, Arafatnıñ üz Fatax xäräkätenä yaqın torsa da, andağı fälästin radikalları 60 yäşlek Musa Arafatnı Gaza sızığınıñ iminlek başlığı itep bilgeläw İzrail säyäsätenä qarşı toru eşenä yardäm itmiäçäk digän fiker belderä. Alar anı ğomumän, fälästin idaräsendä çäçäk atqan rişwätçelek häm qodaçılıq simvolı itep kürä. Arafatnıñ üz tuğanın şundıy yuğarı urınğa bilgeläwe belän kileşmi, yäkşämbedä fälästin idaräseneñ yar buyı sağı başlığı Cuma Ğäli dä üz urınınnan kitüen belderde. Şulay itep, Arafat xakimiateneñ nigeze qaqşıy başlap, bu anda tirän ber krizis çığuğa säbäp buldı. Üz eşen barı tik uzğan noyäbrdän birle genä başqarıp kilgän premyer-ministr Äxmät Qıray da Arafatqa, bu eşennän kitü üteneçe belän ğariza tapşırdı, läkin fälästin citäkçese älegä monı kire qaqtı. Düşämbedä premyer-ministr üzeneñ şul telägen yänä qabatladı.
Audio, Äxmät Qıray
"Min premyer bularaq üzemneñ eştän kitüem xaqında ğariza birdem, min monı, räis Arafatqa mäğlüm säbäplär arqasında yazma ğariza yullawımnı yänä ber qabatlıym häm raslıym, ä ul säbäplär şul - fälästin cirlärendä xaos häm qanunsızlıqnıñ cäyelüe" dip añlata üz qararın fälästin premyer-ministrı Äxmäd Qıray. Anıñ süzlärençä, şul ğarizağa älegä yazma cawap alınmağan.
Audio, Äxmät Qıray
Düşämbedä Yäsir Arafat kierenkelekne beraz yomşartu maqsatında, tuğanın bilgeläw turındağı bäxäsle qararın ğämäldän çığardı häm Gazadağı ğomumi iminlek öçen cawaplı başlıq itep yañadan general Ğäbdelrazaq Mäcäyde rasladı. Ä ul isä şunda uq üzeneñ Arafatqa tuğrılığın belderep bolay dide.
Audio, Ğäbdelrazaq Mäcäyde
"Qorallı köçlärebezneñ şaqtıy ğına tarixı bar, Fälästin häm anıñ xalqı öçen bez küp närsä eşlädek häm eşlibez dä. Xäzer dä, ütkändäge tösle ük bez Arafat ğalicanäpläre citäkçelegendä eşlibez häm bu kiläçäktä şulay däwam itäçäk" di Gazadağı ğomumi iminlek başlığı general Ğäbdelrazaq Mäcäyde.
Kärim Kamal


text:
Tarixi häm mädäni häykällärne saqlawçılarnıñ üz bülekläre buldırıla
Jurnalistlar bigräk tä Qazandağı tarixi binalar öçen borçıla. Qorıltay näticäläre belän çağıştırğan waqıtta, alar öçen bu binalarnıñ yazmışı kön qadağı bulıp tora. Qamal teatrı qarşındağı Tuqay yäşägän “Bolğar nomerları” bulğan qunaqxanäneñ yazmışı ni xäldä? Karl Fuks öe belän närsä bulaçaq? Bauman uramındağı “Qazan” qunaqxanäse tözekländerelerme? Häm başqalar, häm başqalar.
Qazan qunaqxanäsenä kilgändä, anıñ yazmışı bügen ayanıç xäldä. Bu binanıñ 2-3 investorı bar ide. Alarnıñ berse dä aldan quyılğan şartlarnı ütämäde. Ul bit federal' däräcädä ähämiätkä iä bina. Bälki anı qabat üz xälenä qaytaru mäs’äläse dä quyılırğa mömkin. Älegä yazmışı bilgele tügel, dide mädäniät ministrlığınıñ tarixi häm mädäni häykällärne küzätep toru idäräse başlığı Nesterenko. Anıñ äytüençä, Karl Fuks yäşägän öygä investorlar äzlänä, ä “Bolğar nomerları”na kilgändä isä, bu bina xäzer idärägä qaramıy. Şuña kürä yazmışı da bilgele tügel. Üz xälenä qaytaru kiräk bulğan tarixi häm mädäni häykällärneñ sanına kilgän waqıtta, qızğanıçqa qarşı bügenge köndä isemlektä bulğan tarixi häm mädäni binalarnıñ 90 protsentı restavratsiä taläp itä. Qazanda uzğan qorıltayda da Rusiä külämendäge näq menä mondıy binalarnı saqlap qalu turında zur bäxäslär, qızıq-qızıq fikerlär äytelgän. Täqdimnär rezolyutsiägä kertelgän. Bügenge köndä isä, bu dokument tärtipkä kiterelä. Annan soñ Rusiä xökümätenä häm töbäklärdäge xakimiätlärgä cibäreläçäk. Bu qorıltaynıñ töp teması da mädäni mirasqa iä binalarnı saqlaw oyışmalarınıñ urtaq tarmağın buldıru ide. 2008 yılnıñ berençe ğinwarınnan urınnarda näq şuşı eş belän şöğellänä torğan ayırım büleklär buldırılaçaq.
Jurnalistlarnı borçığan, bügen telgä alınğan häm telgä alınmağan här binanıñ yazmışı da ber yaqtan Rusiäneñ bu xaqtağı qanunnarına bäylänsä, ikençe yaqtan härberse dä ayırım ber iğtibar taläp itä. Bu binanıñ bügenge köndä kem qulına kilep elägüe dä Federal' däräcädäge mirasmı, ällä respublika däräcäsendägeme, ällä şäxsi qullarğa tapşırılamı zur ähämiätkä iä. Federal' qanun nigezendä 2004 yıldan birle tarixi häm mädäni ähämiätkä binalar xosusıylaştırıla başladı. Däwlätneñ barlıq mädäni mirasnı da saqlap, qarap torırğa xälennän kilmi. Aña qaralağan aqçası da citärlek tügel. Bu ölkädä üzara xezmättäşlek, aqça almıyça qullanuğa tapşıru, subsidiäneñ törle yulları qarala. Qazanda häm Alabuğada şäxsi qullarğa 60 lap bina tapşırılğan inde. Alar byudjetqa kübräk aqça alu öçen tügel, ä saqlap qalu öçen şulay eşlängän. İñ zur maqsat bu binalarnı saqlap qalu. Ägär dä bez alarnı saqlap qala alsaq, xosusıylaştıru aqlanaçaq, dide Kuz'mina. Respublikada xosusıylaştırılmıy torğan 400- läp bina bar. Aña xakimiätlär utırğan binalar, muzey, kitapxanälär häm başqa qorılmalar kerä.
Ni öçen bu zur çara näq Tatarstan başqalasında ütte soñ? Mädäniät ministrlığı wäkilläre äytüençä, Qazan başqa şähärlär belän çağıştırğanda üzeneñ uñay eşläre belän dä, citeşmägän yaqları belän dä ayırılıp tora häm meñ yıllıq tarixı bulu da ezsez tügel. Çirattağı qorıltay Vologda şähärendä uzaçaq. 2009 yıldağısın Yekaterinburda ütkärü turında da süzlär bulğan.
Nail Alan.


text:
Ğinwar axırına qädär Tatarstan pensionerları transportta buşlay yöriäçäk
Aldağı könnärdä xakimiät wäkilläre awız yomıp utırsa, 19 ğinwarda Tatarstan Prezidentı üz süzen äytergä buldı. Jurnalistlar belän oçraşu köndezge säğät 3-kä bilgelängän ide. Aña qädär Kreml’dä rayon başlıqları belän kiñäşmä bulğan. Ä aña qädär, respublika häm ere şähär citäkçeläre oçraşqan. Tatarstan Prezidentı, Mintimer Şäymiev, matbuğat oçraşuın başlağançı, bez bu könnärdä ber tuqtamıy şul taşlamalar turında uylanabız, dide. Küp sanlı kiñäşmälärneñ näticäsen xäbär itkändä Mintimer Şäymiev bolay dide:
«1nçe fevral’dän başlap taşlama urınına pensionerlarğa 200 sumlıq aylıq bilet alırğa täqdim itäbez. Barlıq pensionerlarğa. Federal qaramaqta bulğan pensionerlarğa da birelgän aqça xisabına şundıy uq bilet biräbez. Şähär başlıqlarına tiz arada aylıq biletlarnı buldırırğa quşıldı. Alarnı alu öçen tieşle käğäzlär cıyılu tärtibe ciñeläytelä. Militsiä xezmätkärlärenä dä şundıy uq taşlamalı aylıq bilet satıp alırğa täqdim itäbez. »
Prezident äytüençä, 200 sumlıq aylıq yul biletların här pensionerğa alırğa mömkinlek bula. Xezmät veteranı häm Suğışta qatnaşqan keşelärgä genä tügel. Federal qaramaqta bulğan pensionerlar da çit yat itep qaldırılmıy, alarğa federal byudjettan kilä torğan aqçadan, şuşı uq, yul yörü biletların alırğa täqdim itelä. Şähär transportına siräk utıra torğan ölkännärgä bilet urınına açqa da alıp bula, ämma ul oçraqta tramvay xaqın üzlärenä tülärgä turı kiläçäk. Mäktäp balaları häm studentlar öçen yul biletlarınıñ bäyäläre iskeçä 120 häm 150 sum däräcäsendä qala. Militsiä xezmätkärlärenä dä şundıy uq 200 sumlıq aylıq biletnı satıp alırğa täqdim itelä. Taşlamalı aylıq biletlarnıñ häm yul yörüneñ çın bäyäse arasındağı ayırmanı Tatarstan xökümäte respublika byudjetınnan qaplayaçaq. Ä federal qaramaqta bulğan pensionerlar öçen aqçanı Mäskäwdän sorayaçaqbız, dide Tatarstan Prezidentı. Transport mäs’äläsen xäl itü öçen 600 million sum totılırğa mömkin, dip xäbär itte Mintimer Şäymiev. Ä 20 ğinwardan başlap, 1nçe fevralgä ölkännär häm militsiä xezmätkärläre iskeçä, pensiä häm xezmät kenägäläre belän buşlay yöri ala.


text:
Omskida millätara festival
Uzğan şimbä-yakşämbe könnärendä Omski ölkäseneñ İselkül rayonında çiktäş territoriälärneñ II xalıqara festivale ütte. Anıñ töp oyıştıruçısı ölkä külämendä eşläwçe “Duslıq yortı” yortı buldı. Älege festival' “Yedinenie” milli mädäniätlär festivale qısalarında oyıştırıla torğan çirattağı maqsatlı çara ide. Anda Omskinıñ Qazaqstan belän çiktäş bulğan 9 häm başqa rayonnarınnan cämğısı 35 kollektiv qatnaştı. Qunaqlar Qazaqstannıñ Pawlodar häm Tön'yak Qazaqstan ölkälärennän buldılar. Festival' ike kön däwamında bardı: berençe könne açılu serremoniäse häm törle milli kollektivlar qatnaşqan zur konsert rayon üzägendä ütte, ikençe könne milli uyınnar, sport yarışları belän älege rayonnıñ Margenaw awılı yanındağı alanlıqta däwam itte. Annan tış ayırım mäydançıqlarda rus, tatar, qazaq, ukrain, belorus, ärmän, yähüd, nemes, latış häm başqa xalıqlarnıñ milli rizıqları quyılğan, qul eşläre, yort-cir kiräk-yaraqları, milli kiemnäre kürsätelgän kürgäzmälär eşläde, ber ük waqıtta säxnädä Omski ölkäse häm Qazaqstan kollektivlarınıñ çığışları bardı.
Älege çarada tatar kollektivları aktiv qatnaştı. Omskidan “Umırzaya” ansamble, “Ömet” balalar törkeme, Kolosovka rayonınnan “Mäxäbbät” kollektivı buldı. Ä Qazaqstan yağınnan Pavlodar şähärennän “Miras” häm “Yalqın” kollektivları kilgän idelär. Bu kollektivlar urtaq tatar mäydançığı yasap, kürgäzmä, milli rizıqlar östäle häm uyınnar oyıştırdılar. Anda kön buyına tatar cırları yañğıradı.
Tatar mäydançığınıñ töp xucaları “Umırzaya” ansamble üzeşçännäre buldı. Festival' barışında alar ölkä häm rayon citäkçelegennän torğan delegatsiäne qabul ittelär, räsmi qunaqlarnı milli rizıqlar, sötle çäy belän sıyladılar. Alar arasında Omskinıñ qanunnar çığaru cıyılışı deputatı Rawil Bikbavov ta bar ide. Ul: “Bäyräm bik oşıy, çın küñeldän eşlängäne kürenep tora,”- dide
Tatar mäydançığında barğan uyınnarda başqa millät wäkilläre dä küpläp qatnaştı. Margenaw awılı qızları, tatar kiemnäre, iyülläre oşıy didelär.
Qazaqstannıñ Pawlodar şähärendä yäşäwçe millättäşlärebez tormışı belän berniqädär tanıştırıp kitü dä urınlı bulır. Citäkçeläre Venera xanım İvanova süzlärençä, “Miras” vokal' ansamble küptän tügel 15 yıllığın bäyräm itkän. Şähärdä yäşlärneñ “Yalqın” biyu törkeme eşli, 50 balanı berläştergän östämä belem mäktäpläre bar, anda balalar atnağa ike märtäbä uqıylar, ğäräp imlasen, tatar telen öyränälär, konsert programmaları äzerlilär, teatr tügärägendä şöğellänälär. Venera xanımnıñ 10-12 yäşlek ike qızı da bu mäktäptä uqıy, äniläre alarnı tatarça söyläşergä öyrätkän, qızlar tatar cırların da yaratıp başqaralar. Festival'gä isä ul iñ näni qıznı alıp kilgän ide. 5 yäşlek Rawilä İbrahimova ansambl'gä cırlarğa yöri.
Tatar mädäniät üzägen Pawlodarda Mönir Xamit ulı Galiev citäkli. Eşlekle häm buldıqlı citäkçe di Venera xanım anıñ turında. 2 iyüldä Pawlodar ölkäsendä Sabantuy bäyräme ütkärelä, anda ölkäneñ 5 rayonında yäşäwçe tatarlar qatnaşaçaq.
Omski ölkäsendä oyıştırılğan festival'dä Pawlodarlılarnıñ çığışı kürkäm buldı: “Miras” ansambleneñ moñlı cırları da, “Yalqın” törkemeneñ yalqınlı iyülläre dä tamaşaçılar küñelenä xuş kilde.
Çiktäş territoriälärneñ xalıqara festivale dip isemlängän çara milli bäygelärdä, sport yarışlarında berençe urınnarnı yawlawçılarnı büläkläw belän tämamlandı.
Rozaliä Sayganova, Omski


text: Fälestin xakimiäte citäkçese Mahmud Abbas fälestin suğışçıları belän söyläşülärne däwam itärgä cıyınuın belderde. Kiçä Abbas Gazada Hamas citäkçeläre belän oçraştı, bügen başqa suğışçan oyışmalar, alar arasında İslam Cihadı belän dä oçraşıp söyläşüe qaralğan. Kiçä Gazadağı tikşerü noqtasında Hamasnıñ intixar terrorçısı İzraelneñ Şin Bet iminlek xezmäte agentın ütergän. Abbas fälestin suğışçıların İzraelgä qarşı höcümnärne tuqtatırğa çaqırdı. İzrael Abbasnı, köç qullanunı tuqtatu öçen ber ni eşlämäwdä ğayepli. Fälestin iminlek xezmäte başlığı general-mayor Abdel Razeq al-Majadeh, Gaza sızığına İzrael belän çik buyına iminlek köçläre cibärelä, dip belderde.


text: Ğiraqnıñ töp şiği partiäläre kiläse ayda ütäçäk saylawlarda berdäm köç bulıp qatnaşırğa kileşkän. Atom ökäsendä eşlägän ğalim Xösäyen Äl-Şahristani süzlärençä, şiğilarnıñ ruxanie Ayatolla Ali Äl-Sistani aña 240 keşedän torğan isemlek tözergä quşqan. Äl-Şahristani süzlärençä, Ğiraqnıñ Berläşkän Alliansı dip atalğan oyışmağa 20läp säyäsi törkem, xäräkät, firqälär, şul isäptän, şiği bulmağan partiälär dä keräçäk. Namzätlärneñ 30ğa yaqını Quşma Ştatlarğa qarşı köräşkän Moqtada Äs-Sadr tarafdarları, ämmä Äs-Sadr üze häm anıñ yaqın yärdämçeläre isemlektä yuq. 30 Ğinwarğa bilgelängän saylawlarda saylawçılar 275 keşedän torğan Milli Mäcles saylarğa tieş bulaçaq. Bu Mäcles yaña xökümät häm ilneñ yaña konstitutsiäsen yazaçaq törkem bilgelärgä tieş bulaçaq.


text: Könbatış Yarda düşämbe könne mäyete tabılğan ber İzrail keşesen urlap soñınnan üterü öçen cawaplılıqnı üz östenä fälestinnärneñ Hamas suğışçıları oyışması aldı. Hamasnıñ suğışçan qanatı, Ezzedine al-Qassam Brigadaları mäğlümatenä qarağanda, başta Sasson Nouriel adlı bu keşene fälestin totqınnarına almaştıru planı bulğan, ämma Könbatış Yarda İzrailneñ qulğa alu kampaniäse başlanğaç, fälestin suğışçıları anı ütergän. Uzğan töndä Könbatış Yarda tağın 82 suğışçı qulğa alındı. İzrail Gaza sızığında fälestin suğışçılarına qarşı xärbi çaralarnı däwam itäçägen belderde. Hamasnıñ raketa höcümnären tuqtatuı turındağı belderüenä qaramastan, İzrail saqlanu ministrı Şaul Mofaz moña ışanmağanın, häm xärbi çaralarnı däwam itäçäklären äytte.


text:
Berläşkän Millätlär Oyışması 2006 yılda Ğiraqtağı köç qullanularda 34 meñnän artıq sivil hälak buldı dip belderde.
BMOnıñ Ğiraqtağı baş keşe xoquqları wäkile Gianni Magazzeni şul çorda tağın 36 meñnän artıq sivil yaralandı dide.
Matbuğat oçraşuında Magazzeni noyäber-dikäber aylarında
ildä 6400-läp sivil hälak buldı, şularnıñ 4700-läbe Bağdadta dip belderde.
Londonda Britan premyer ministrı Tony Blair Magazzeni iğlan itkän sannar tragik, ämma monıñ öçen terrorçılar ğäyeple dide.
"Älbättä Ğiraqta ğäyepsez sivillärneñ ülüe faciğä. Belüegezçä Säddam çorında anda yözlärçä meñ keşe, ğäyepsez keşelär üterelde. Xäzer meñnärçä keşe üterelä. Ämma alarnı terrorçılar, tışqı ekstremistlar belän bäyle bulğan eçke ekstremistlar üterä. Britan häm Amerikan xärbiläre ğäyepsez keşelärne ütermi. Bez ğäyepsez keşelärne saqlarğa tırışabız" dide Blair.


text:
Boris Jordan Gazprom Media başlığı postınnan quıldı. Monda Kremlneŋ barmağı barmı?
Monnan ike yıl elek Gazprom Media bәysez NTVnı qulğa elәktergәnnәn soŋ, anıŋ belәn citәklәv eşe AQŞ vatandaşı Boris Jordanğa birelgәn ide. Xәzer ul Gazprom Media başlığı postınan quıldı. Monda Kremlneŋ barmağı bar digәn şik belderelә. Kreml parlamentqa saylaular yılında media өstennәn kontrolen nığıtırğa teli bulsa kirәk.
Audio
Jordan süz ireklege өçen kөrәşçe tügel. Şulay da anıŋ postın yuğaltuı Kremlneŋ oppozitsion tauışnı auızlıqlau tırışlığı belәn bәylәngәn digәn fiker bar. Liberal Uŋ Kөçlәr Berlege citәkçese Boris Nemtsov Kreml әfirne hәr tөrle potansial tәnqittәn tazartırğa teli dip belderde.
Audio
Jordan citәkçelegendә NTV oppozitsion televideniә buludan tutqalsa da, ul bareber nindider ber dәrәcәdә bәysez bulırğa tırıştı. NTVnıŋ soŋğı aylardağı tapşıruları, bigrәk tә Mәskәvdәge totıq alu vaqiğәse vaqıtındağı tapşıruları anıŋ abruyın kütәrde. Putin isә totıq alu vaqiğәsennәn soŋ, Kremldә saylanıp alınğan media vәkilәre belәn oşraşqanda, NTVnı iseme belәn telgә almasa da, anıŋ tapşıruların tәnqitlәde, alar fәciәgә kiterә alır ide dip tә belderde.
Audio
Rәsmi şәxeslәr NTVnı Kremlneŋ tauışsız ğına birgәn video tasmada Putinneŋ әytkәnnәren belü өçen irennәn uquçı spetsialist yallauın hәm totıqlarnıŋ yaqınnarınıŋ Çeçnәdә suğışnı tuqtatırğa çaqırğan әngәmәlәren tapşıruın da tәnqitlәgәn idelәr. Mәtbuğat ireklegen yaqlauçı Mәskәvdәge ğәdәttәntış xәllәrdә jurnalizm üzәge başlığı Oleg Panfilov Jordan monan ike yıl elek kergәm kәsepneŋ üzençәlegen aŋlamadı dip belderde.
Audio
Panfilov Kremlgә qolaq salmasaŋ sin eşli almıysıŋ digөn fiker dә әytte.
Audio
Boris Jordan bügen press-konferensiәdә yasağan çığışında NTV citәkçese postınnan kitәrgә niәtlәnüen, bu turıdağı xatnı Gazprom başlığı Aleksey Millerge cibәrgәnen belderde. Qısqası, Gazprom Media hәm NTVda Jordan çorı da ütep kitte. Bu sabaqtan soŋ, NTVnıŋ yaŋa citәkçese Kremlne aculandırmau yağın ğına qarıyaçaq dip kөtәrgә kirәk.
Fәrit Idelle, Praga


text:
Transparency International: Rusiä – korrupsiä çäçäk atqan illärneñ berse
Sişämbedä Transparency İnternational oyışması dönyada korrupsiä turında yıllıq xisabın bäyän itte. Bu xisapqa kürä elekke sovet illäre rişwätçelek mäsäläsendä iñ naçarları arasında. Rusiä, uzğan yıl belän çağıştırğanda tağı da artqaraq tägäräp, bıyıl 159 il arasında 126 urınnı alğan.
Rusiägä kilgändä, uzğan yıl 2.8 ball belän ul 90nçı urında bulsa, bıyıl anıñ kürsätkeçe 2.4 ballğa töşkän, näticädä ul isemlektä tağı da artqa tägärägän, häm xäzer Albaniä, Niger, Sierra-Leonne kebek illär belän bergä 126-129nçı urınnarnı biläp tora.
Monıñ säbäplären Transparency İnternational oyışması wäkile David Nussbaum radiobızğa bolay añlattı:
"Korrupsiägä birelü indeksı Rusiädä çınlap ta 2.8dän 2.4kä, 0.4kä töşkän. Bu Rusiädäge citdi üzgäreşne kürsätä. Minemçä, monıñ säbäbe – qayber uñay täräqqiätkä qaramastan, bu ildä xökümätneñ ütä-kürenmälelege kimi bara. Bäysez oyışmalar, mäglümät çaraları ezärleklänä, näticädä xökümätne küzäterlek, aña basım yasarlıq oyışmalar betep kilä, balans-ülçäw sisteması yuqqa çığa, korrupsiä arta digän täesir qala."
David Nussbaum süzlärençä, oyışmanıñ isemendä Transparency süze yuqqa tügel. Ütä-kürenmälelek belän korrupsiä arasında bäyläneñ turıdan-turı. Berençese kimegändä, ikençese arta, häm kiresençä. Bäysez oyışmalar, mäglümät çaraları, cämğıyät institutları zäğif bulğanda, millionlağan dollar rişwätlär ğädäti küreneşkä äylänä.
Kürsätkeçläre beraz yaxşırğan illärneñ berse – Ukraina. David Nussbaum monı äflisün inqilabı, xökümättäge üzgäreşlär belän añlata. Ukrainağa alğa atlarğa yärdäm itkän berär konkret misal kiterä alasızmı digän sorawğa ul bolay ddie:
"Minemçä bu Ukrainada yaña xökümät alıp kilgän üzgäreşlärneñ cämğısı belän bäyle. Qayber illärdä ütä kisken adımnar yasaldı, äytik, Gruziädä politsiäneñ zur öleşe alıştırıldı. Ukrainda isä ul ayırım ber ğämäl tügel, ä kiñ-küläm üzgäreşlär ide. İkese dä möxim. Läkin simvolik adımnardan soñ, qatı, ezlekle, däwamlı çaralar bulırğa tieş, här ölkädä, mäxkämä, militsiä, xezmät kürsätü, sälämätlek, mäğärif häm başqa ölkälärdä."
Elekke sovet illäre arasında korrupsiä mäsäläsendä iñ naçarı – Törkmänstan. Dönya illäre isemlegendä ul iñ axırda urnaşqan. Annan soñ tağın 2 genä il bar, Bangladeş belän Çad.
-Ali Gilmi


text:
Komi respublikasınıñ keşe xoquqları aktivistları üzläreneñ ber xezmättäşeneñ üterelüe turında belderde.
Memorial xoquq yaqlaw oyışması wäkile İgor Sajin Azatlıq radiosına Lüdmila Jarovlya pänceşämbe könne üz öyendä atıp üterelgän dide.
AUDİO: Kemder şaltıratqan, ul açqan häm aña töbäp atqannar. Anıñ ulı Konstantin da öydä bulğan, anı da şahit bularaq atıp ütergännär. Bu üterüneñ berniçek tä käsepçelek belän bäyle bulmawına, ä xoquq yaqlaw eşçänlege belän bäyle buluına ber şigebez dä yuq.
Sajin äytüençä, Jarovlya cirle räsmilär arasında häm şirkätlärdä korrupsiäne tikşergän bulğan, häm aña elegräk tä yanawlar bulğan.


text:
Waşington Ğiraq mäs''äläsendä dönya öçen xaqiqät mizgele citte dip belderä häm Ğiraqtan qoral inspektorların çığarırğa öndi
Atna azağında Quşma Ştatlar, Britaniä häm İspaniä citäkçelärneñ Atlantikadağı Azor utrawlarında uzğan yuğarı däräcäle oçraşuwı dönyanı tağın da Ğiraq suğışına yaqınayttı kebek. Anda qatnaşqan Bush, Blair häm ispan premyerı Aznar, Ğiraq tiräsendäge wäzğiatne diplomatik yullar aşa çişü mömkinlekläre betep kilä, dönya cämäğätçelege Saddamnan arınu öçen xärbi köç qullanuğa äzer torırğa tieş dip belderde. Düşämbedä amerikan wäkilläre Berläşkän Millätlärneñ Ğiraqtağı inspektorların ilne taşlap kitügä çaqırdı.
Audio
“Bez irtägä, yäğni düşämbedä, dönya öçen xaqiqät mizgele bulaçaq dip kileştek. Şaqtıy ğına illär üzläreneñ tınıçlıq wä iminlekkä tuğrılığın beldergän ide, xäzer alar, Saddam Xösäyenne kiçekmästän häm bernindi şartlarsız qoralsızlandırıp şul tuğrılığın ğämäldä raslarğa tieş” dip belderä Quşma Ştatlar prezidentı George Bush. Waşington London häm Madrid belän bergä İminlek Şurasına, Ğiraqqa qarşı kiräk oçraqta köç qullanuğa açıq fatixa biräçäk yaña qarar ölgese täqdim itkän ide. Läkin Şuradağı qarşılıqlar anıñ tiz arada qabul itelüwen şik astına quya. Amerikannar asılda suğışqa İminlek Şurası rizalığınnan başqa da kereşä ala, alarnıñ räsmi wäkilläre inde küptän, Saddamğa qarşı xärbi çaralar kürü öçen qanuni yulnı elekke 1441-nçe qarar da aça dip belderep torğan ide. Britan premyerı isä, üz ilendä häm bigräk tä üzeneñ Xezmät partiäsendä suğışqa qarşı käyeflär nığıy baruwı säbäple Saddamğa yaña ultimatum quyunı alğa sörä. Bu nigezdä Waşington qaraşlarına da turı kilä, häm Blairnıñ belderüläre eçtälege yağınnan Bushnıqına bik oxşıy.
Audio
“Xäzer bez qarar qabul itü noqtasına cittek, häm bez moña soñğı öndämä belän çığabız, xalıqara cämäğätçelek isemennän, Saddam 1441-nçe qararnı ütämi şul cämäğätçelekneñ taläben kire qağa ikän, aña qarşı köç qullanunı röxsät itkän berdäm wä köçle ultimatum bulırğa tieş di Tony Blair. Berläşkän Millätlärneñ İminlek Şurası düşämbedä yänä Ğiraq wäzğiaten qararğa cıyıldı, läkin andağı taraflarnıñ qaraşları haman da ber-bersennän şaqtıy yıraq tora. Rusiä prezidentı Vladimir Putin misal öçen, Ğiraqqa qarşı suğış zur xata bulaçaq dip Mäskäwneñ tınıç yullar belän eş itüne yaqlawın qabatladı.
Audio
Elegräk Rusiä tışqı eşlär ministrı urınbasarı Yuri Fedotov ta, suğışqa yul açırlıq qararnıñ Şura aşa ütü ixtimalı bötenläy yuq dip beldergän ide. Şulay itep, Berläşkän Millätlär Ğiraq mäs’äläsen xäl itüdän äkrenläp çitläşä kebek. Rusiä genä tügel, Fransiä dä üzeneñ suğışqa qarşı buluwınnan waz kiçmi, anıñ tışqı eşlär ministrı düşämbedä, Bush suğışnı, Berläşkän Millätlär ni eşläsä dä barıber başlarğa teli dip belderde. Häm monı raslawçı xäbärlär inde kilde dä. Xalıqara atom energiäse idaräse başlığı Möxämmäd äl-Baradei “amerikan yağı bezneñ Ğiraqtağı inspektorlarnı ildän çığara başlaw täqdimen yasadı” dip äytte.
Audio
Baradei süzlärenä qarağanda, mondıy täqdim Ğiraqtağı qalğan inspektorlarğa da yasalğan. Moñardan tış Quşma Ştatlar üzeneñ Küwäyt, İzrail häm Süriädäge ilçeleklärennän bik ük möhim bulmağan xezmätkärlären çığara başladı, Germaniä häm Qıtay Bagdadtağı ilçeleklären yaptı. Aq yorttan alınğan mäğlümatqa qarağanda, prezident Bush amerikan xalqına möräcäğät yasarğa äzerlänä, bu sişämbegä qarşı töndä yä irtänge çaqlarda kötelä.
Kärim Kamal, Praga.


text:
Tönyaq Korea häm Qıtay räsmi mäğlümät çaraları Pxenyan belän Pekiñ Tönyaq Koreanıñ atom programması turında 6 yaqlı söyläşülärne yañartu kiräklege turında nigezdä kileşte dip xäbär itä.
Qıtay däwlät televideniese, Qıtay parlamentı räise Wu Bañguo bügen Tönyaq Korea citäkçese Kim Joñ-il belän oçraşıp söyläşte dide.
Tönyaq Koreanıñ räsmi xäbär agentlığı da "taraflar 6 yaqlı söyläşülär yulın däwam itü turında nigezdä kileşte" diep bu xäbärne rasladı.
Ämma nigezdä kileşte digänneñ närsä añlatuı açıq itep äytelmi.
Küptän tügel Tönyaq Korea atom programmasınnan baş tartqan oçraqta almaşqa Quşma Ştatlarnıñ uzara iminlek garantiäläre täqdimen qarala ala dip belderdän ide.


text:
İran tışqı eşlär ministrı Manuçehri Mottaqi, atom programması mäsäläsendä könbatış belän kileşügä ireşü mömkinlege bar äle, dip belderde. Anıñ süzlärenä qarağanda, älege mäsäläne – BMO İminlek Şurasına tapşıru belän könbatış xata yasağan. İran nizaqnı tınıç yul belän çişüne yaqlıy häm yaña täqdimnärgä äzer, dip, Mottaqi Yevropanı Tähran belän söyläşülärdä ğädelsezlek kürsätüdä ğäyepläde:
"Yevropa belän mönäsäbätlärdä bez härwaqıt ğädel buldıq, bez tieşlesen eşläp kildek. Ämma alar tarafınnan şundıy uq mönäsäbät bulmadı."
Bügen Mottaqi Brüsseldä Belgiä tışqı eşlär ministrı Karel de Gucht belän oçraştı.


text:
Başqortstandağı prezident saylawlarındağı namzätlärneñ berse Rälif Safin Rusiä Prezidentı Vladimir Putin belän oçraşıp bu saylawlar turında söyläşte dip xäbär itelä. Başqortstannan Rusiä Däwlät Dumasına saylanğan deputatlar dumadağı törle komitetlarğa kersä dä, alarğı citäkçe wazıyfalar birelmäde. Bötendönya başqort qorıltayı başqarma komitetınıñ kiñäytelgän utırışında respublikada tatar tele statusı turında da süz buldı. Komitet räise Äxmät Söläymanov resbublikada başqortlar belän başqa xalıqlarnıñ xoquqları tigez bulırğa tieş tügel dip belderde.
Mönir Wafin, Ufa.


text:
İzrael premier ministırı A.Sharon ütkän atnada fälästinnärne tınıçlıq planında progress yasamasağız , üzeneñ ber yaqlı planın ğämälgä quyu belän yanağan ide.Aradaşçılıq mäqsatında Yärusalemgä kilgän Misır tışqı eşlär ministırı Axmäd Maherğa kiçä Äl Aqsa meçitendä fundalemntalist fälästinnär ''xıyanetçe'' dip höcüm itte. İzrael tankları irtänge säğätlärdä Gaza Sızığında Rafah legerına bärep kerde.
Kiçä yähud-fälästin konfliktında aradaşçılıq itü öçen Yerusalemgä kilgän Misır tışqı eşlär minsitırı Axmäd maher namaz uqu öçen kergän al Aqsa mäçetendä funadamentalist fälästinnärneñ xiyanetçe digän qıçqıruları etep törtüläre häm ırğıtqan başmaqları astında xäle naçarlanıp xastaxanägä salındı. Ämma 68yäşlek minsitırı ber niçä säğättän soñ isän saw öyenä qaytıp kitte. Bugen Gaza Sızığında Rafah legarena 20läp izrael tankı belän kergän xärbilär 4 fälästinlene ütergän. Armiä Misırdan qoral kiterü öçen qullanılğan yäşren tünellärne cimerü mäqsatında kerüen belderde. Fälästin tışqı eşlär ministırı Nabil Şaath süzlärençä (audio) Sharon äfände tınıçılq turında söyläp yul xaritası xaqında belderülär yasağanda, Rafahqa höcüm tupas agressiä , cinayät bulıp tora,
A:Sharonnıñ ölkän kiñäşçese Dore Gold Rafah höcüme turında bolay dip söyläde(audio) ägär dä fälästinnär köç qullanunı tuqtatsa, İzrael nindi cawap qaytaralaçağın beler. Ämma İzrael Rafahtağı yäşren tünellärneñ , İzrael sivillärenä qarşı qullanılaçaq qorallarnıñ Gazağa sızığına kertelüe öçen tiz yul itep qullanıluına röxsät itmiäçäk
Ütkän atnada İzrael premiere yul xaritası dip yöretelgän tınıçlıq planı söyläşülärendä täräqiät bulmasa, üz planın ğämälgä quyaçaq digän çığışı fälästin xakimiätendä krizis xasıyl itte.Sharon fälästinnär ber niçä ay eçendä terror törkemnären taratıp, yul xaritasında bilgelängän başqa yöklämärne ütämäsä, ike xalıqnı ayırğan üz planımnı ğämälgä quyaçaqmım . Bu plan fälästin häcümnärenä qarşı izrealneñ iminlegen maximum däräcägä arttırunı küzdä totqan iminlek divarına nigezlänäçäk , häm älbättä fälästinnär yul xaritasına qarağanda , izraelneñ ayıru planında küpkä azıraq cirlärgä xuca bulaçaq dip söylägän ide. Fälästin däwlät ministırı Qadura Fares Sharon bezgä şantaj yasıy dip äytte. Fälästin räsmiläre Şharon ultimatumı turında fikerlären beyan itkändä premier Axmed Qureya söyläşülärne canlandıru öçen soña qalğan summitnı niçek qayda ütkärergä dip baş wata. Sharonnıñ yaña strategiäsenä kürä, ägär dä protsess ber niçä ay eçendä ber nindi näticä kitermäsä, izrael köçläre yañadan okupatsiälängän territoriälärgä urnaştırılaçaq, fälästinnärner tözelep yatqan iminlek divari artında qaldırılaçaq.Y.Arfatnıñ iminlek mäsäläsendäge kiñäşçese Jibril Rajub, Sharon AQŞ yaqlağan yul xaritasın üzgärtergä tırışa, ul xalıqara tırışlıqnı sanğa suqmıy , üz qaraşın ğämälgä quymaqçı dip äytä. Rajub süzlärençä AQŞ,Yevropa Berlege,BMO häm Rusiä , İzraelneñ planğa turılıqlı bulıp qaluı öçen protsessnı küzätergä tieş.Rajub Sharon-Qureya oçraşuının uñay näticälärgä alıp baruı öçen aldan garantiälär kiräk disä .Fares şartlar bilgeläw öçen waqıt yuq , in möhime fälästin xalqı belän citäkçelege arasında ışanıç buldıru dip söyli.Fälästin saylaw komisiäseneñ başlığı akademik Ali Jarbawi fälästin xakimiäte bez 1967nçe yılğı çiklärgä genä nigezlängän däwlätne qabul itäbez digän üz ultamatumın quyarğa tieş digän fikerdä. Jarbawi süzlärençä ägär dä 6 ay eçendä divar, häm utarlar tözeleşe tuqtalmasa bez fälästin xakimiäten taratıp, ike däwlät turındağı söyläşülärne tuqtatıp ber däwlät turında ğına söyläşergä tieşbez. Jarbawineñ strategiäse fälästin zialıları arasında arta barğan yaqlaw taba.
färidä xämit,praga


text:
At çabışı yulında keşelär çabışı
Qazannıñ meñ yıllığına äzerlekneñ mäşäqätläre küp törle formada ikän. Şimbä irtäsendä xökümät citäkçese Röstäm Minnexanov häm ministrlardan, belgeçlärdän torğan delegatsiä Parijdan Qazanğa urap qayttı. Citäkçelär häm belgeçlär ber yarım täwlek eçendä Parij, Dovil, Qaburg şähärlärendä bulıp at çabıştıru tärtibe häm ippodrom tözü üzençäleklären öyrängän. Bu ğäcäp tä tügel. Çönki ber aydan Qazanda xalıqara däräcädäge ippodrom açılıp, anda Rusiä häm Tatarstan prezidentları büläklärenä at çabıştıruları bulaçaq. Xätta Parijğa kilep töşkän könne dä delegatsiä Parij vinset ippodromın qarağan, ä kiçen Fransiäneñ milli bäyräme Bastiliä alu köne xörmätenä oyıştırılğan at çabışların qarağannra. Şulay uq Atlantik okeanı yanındağı Dovil şähäre ippodromın häm at zavodın qaraw, Qaburg dip atalğan qaladağı tönge at çabışın öyrängännän soñ tiz genä Qazanğa qaytu turında ayırım söylärgä kiräkter. Küräseñ, xäzer Biyektaw avtodromında xalıqara maşina çabışı çabışınnan da zurraq bäygelär bulaçaq. 21 ğasırda Qazan dönya at sportı märkäzläreneñ bersenä äylänäçäk. Qazannıñ elekke hawa mäydanında yurtaq häm çapqın atlar cilderü buşlay tügel. Totalizatorda uynaw da dönyanıñ teläsä nindi poçmağınnan internet aşa qatnaşu mömkinlege tä'min itelä. Mäsälän Fransiä byudjetı 4 protsentı at çabışındağı totalizatorlar aşa kilgän aqçadan tora. Atlarnıñ da, keşelärneñ da çabasıları alda. Xäzergä can färmanğa 1.5 milliard sumlıq ippodrom tözelep yata.
Rimzil Wäli


text:
Tatarlar qabat cıyın cıydı
Çarada 44 rayon häm şähärdän kilgän 718 deleğät qatnaştı. Kön tärtibenä ike mäsälä quyıldı. “Başqortstan tatarlarınıñ milli-mädäni üseş proğramması ölgese” häm Mäskäwdä uzğan cıyında qabul itelgän qararlarnı tormışqa aşıru torışı. Älege här ike mäsälä buyınça da töp çığışnı moxtäriät citäkçese Ramil Bignov yasadı. Ul oyışma strukturası tözelüen häm eşläwen belderde. Anıñ süzlärenä qarağanda, töp eş yünäleşläre buyınça komissiälär tözelgän häm eşli. “Xalıq ixtıyarı” isemle gäzit çığarıla, näşriät buldıru eşläre başlanğan. Artaban çığış yasawçı iqtisad fännäre doktorı Rinat Ğataullin başqortlaştıru säyäsäte, Bäläbäy tatar gimnaziäse direktorı Nurmöxämmät Xösäyenov Qazanda yasağan bilgele çığışınnan soñ ezärleklänüe turında söyläde. Möxtäriät räise urınbasarı, Başqortstan tatarları kongressı başqarma komitetı räise Ruşan Ğallämov kilep tuğan wäzğiättän üzäkneñ subyektlarnı ereländerü uñayınnan başlanğıçı yärdäm itmäs mikän digän soraw quydı. Bu iñ qızu tikşerelgän mäsälä buldı. Ul xuplaw tapmadı, aldağı qorıltayğa tikşerügä qaldırıldı. Qorıltay axırında rezolyutsiä häm qararlar qabul itelde. Alarda milli-mädäni üseşne täemin itü yulları turında süz bara. Qararda Başqortstan Prezidentı Mortaza Räximovqa ışanıç kürsätmäw turında da yullar bar. Moxtäriät aldağı qorıltayın közge aylarda cıyarğa qarar itte.
Mönir Wafin, Ufa


text:
Qazanda yuğarı uqu yortlarında tatar telendä belem birü mäsäläläre qaraldı
Qazan däwlät arxitektura-tözeleş universitetında ütkän konferensiä Yuğarı hönäri belem birü sistemasında iketellelek: fännärne tatarça uqıtu dip ataldı. Älege fänni cıyılış universitetta tatarça uqıta başlawnıñ 15 yıllığına häm tatar telendä yuğarı texnik belem birüne oyıştıruçı professor Wäğiz Fätxullin istälegenä bağışlandı. Yuğarı uqu yortlarında tatar telendä uqıtunı nigezdä bik siräk oçrıy torğan milli canlı , fidaqär uqıtuçılar alıp baru säbäple, konferensiägä xalıq ällä ni küp kilmägän ide. Zalda böten respublikadan kilgän berniçä distä ğalim, belgeç kenä ide. Şuşı fänni cıyılışta qatnaşırğa çaqırılğan küp kenä citäkçelär dä konferensiä häm anda qarala torğan temağa bik açıq kürsättelär - alar monda bötenläy kilmägän idelär. Tatarstannıñ Fän häm mäğärif ministrı Finländiägä kitkäne, anıñ berençe urınbasarı Danil Mostafin häm Däwlät Şurasınıñ Mädäniät, fän, mäğärif häm milli mäs’älälär komitetı räise Räzil Wäliev prezidium utırışında qatnaşu säbäple cıyılışqa kilmäwe açıqlandı. Alarnıñ barısı öçen dä cawapnı respublika Ministrlar kabinetınıñ Tatarstan xalıqları mädäniäten häm tellären üsterü bülege başlığı Kim Miñnullinğa totarğa turı kilde. Xäyer, bu xaqta beraz soñraq.
Konferensiäneñ eşen qunaqlarnı sälämläwdän Qazan däwlät arxitektura-tözeleş universitetı rektorı Vladimir Kupriyanov başlap cibärde. Annarı üze häm kollegası öçen süzne deputat Tufan Miñnullin aldı. Milli belem birü probleması xaqında söylägändä, Tufan Miñnullin şundıy ber misal da kiterde. Deputatlar tatar teleneñ torışın tikşerergä dip ber balalar baqçasına barğannar. Anda balalar alarğa bik matur itep tatarça cırlap, biep kürsätkän. Läkin soñınnan açıqlanğan, älege balalarnı deputatlar kilgän töşkä kürşe balalar baqçasınnan alıp torğannar ikän. Milli mäs’älälärdä menä şundıy küz buyawlıqqa qarşı torırğa kiräk, dide deputat. Häm milli mäğärifneñ başqa problemaları xaqında da söyläde.
Annarı süzne Kim Miñnullinğa birdelär. Ul milli mäğärif ölkäsendä xökümät şaqtıy ğına eşläsä dä, xäl iteläse mäs’älälärneñ küplegen äytte, finans yärdämneñ dä az buluın tanıdı. Ä üzeneñ çığışınnan soñ, inde äytelgänçä, aña nigä tatar mäktäpläre açılmaw, açılğannarı da yabıla baruı, xätta nigä Tatarstanda törle sport komandalarına yoldızlar satıp alu öçen aqçalar milli mäğärifkä qarağanda bik küp märtäbälärgä artığraq totıtuı turında sorawlar yawdırdılar. Bu sorawlar, älbättä inde, cawapsız qaldı.
Annarı respublikanıñ törle yuğarı uqu yortlarında tatar telendä belem birüçelär çiratı citte. Alar üzläreneñ täcribäläre belän urtaqlaştı, problemaları xaqında zarlandı, alarnı çişü yulları xaqında uylandı. Älege yullarnıñ berse – berläşü kiräklege äytelde.
Gölnaz İlgizär


text:
Rusiä Tın okeanda nindi urın tota? Belgeç fikere
Uzğan atna axırında Rusiä prezidentı Vladimir Putin Sidneyda Aziä Tın okean xezmättäşlek oyışması sammitında qatnaştı. Sammitqa qädär ul İndoneziä häm Avstraliä belän ike yaqlı kileşülär tözede. Qayber xalıqara häm Rusiäneñ mäğlümät çaraları monı zurlap, Rusiäneñ Tın okean töbägenä qaytuı, dip bäyäläde. Bu çınlap ta şulaymı?
İkençe köngä Sidneyda Avstraliä premier-ministrı John Howard belän Putin Avstraliädän uran satıp alu turında kileşü imzaladı.
Şul uq könne amerikan prezidentı George Buş belän oçraşıp anı Sebergä balıq totırğa çaqırdı.
Sentäberneñ 8ndä Qıtay citäkçese Hu Jintao belän oşraşuda ike il arasındağı mönäsäbätlärdä yaña tañ atqanı raslandı.
Sentäberneñ 9nda Putin Aziä Tın okean töbägen irekle säwdä zonası itergä täqdim itte häm 2012 yılda bu sammitnı Vladivistok şähärendä ütkärü qararı öçen oyışma citäkçelärenä räxmät belderde.
Utkän sammitqa yomğaq yasap, xalıqara häm Rusiäneñ qayber mäğlümät çaraları, Rusiä Tın okean töbägenä köçle uyınçı bularaq qayttı, digän näticä yasadı.
Raidobıznıñ küzätüçese Patrick Moore bu näticägä şik belderä. Berençedän, Rusiäneñ bu töbäkkä yoğıntısı nigezdä energetika häm qoral belän çiklänä. Läkin energetikanı ğına alğanda da, Rusiäneñ Qıtay, Yaponiä, Könyaq Korea kebek illärne yağulq belän täemin itä alırlıq eşkärtelgän yatmaları da, äzer ütkärgeçläre dä citeşmi.
Rusiäneñ bu töbäktä köçle uyınçığa äylänüenä kilgändä, Patrick Moore şunı iskä alu citä di: Qıtaynıñ iqtisadı Rusiänekennän 2.5 tapqır zurraq häm dä küpkä tizräk üseş kiçerä.
Döresen äytkändä, Tın okean töbäge Mäskäwneñ üzeneñ dä kön üzägendä tügel, di belgeç. Äytik, Qıtay belän Rusiäneñ säwdä äyläneşe, "yaña tañ atuğa" qaramastan, Qıtaynıñ bar tışqı säwdäseneñ ni barı 2 protsentın täşkil itä. Qıtaynıñ Quşma Ştatlar belän alış-bireşe kimendä 10 tapqır zurraq.
Çınbarlıqta Qıtaylarnıñ ürçüen Rusiäneñ yıraq könçığışında şöbxälänep küzätälär. Çik buyındağı 7 million Rusiälegä çikneñ ikençe yağındağı 3 provinsiädä 77 million qıtaylı turı kilä. 7 yıl elel prezident Putin şuşı töbäkkä kilgäç, çaralar kürmäsäk mondağı xalıq qıtayça söyläşä başlayaçaq, digän ide.
Nixayät, Rusiäneñ Tın okeanda qoral satuçı abruyına kilgändä, Patrick Moore, bu da soraw astında di. Sovet çorınıñ ğorurlığı bulğan häm soñraq Qıtayğa satılğan 3 oçqıç köymäseneñ 2se xäzer turistlarnıñ küñelen açu urını bularaq qullanıla. İxtimal, öçençesen dä şul uq yazmış kötä, di belgeç.
ali ğilmi


text:
Ufa şähär sovetına namzätlär saylaw aldı eşçänlegen başladı
Respublikta urınnardağı üzidärä orğannarına saylawlar köräşeneñ iñ kierenkese möğayın da Ufa şähäre sowetına saylawlarda bulır. Anda äle 35 deputat urını öçen däğwa itüçe 194 keşe terkälgän. Törle säbäplär belän terkälä almağan tağın da illegä yaqın keşe bügenge köndä saylaw qomissiäse belän mäxkämäläşü östendä, dilär. Alarnıñ utızdan artığı respubliknıñ yağulıq-energetiqä tarmağına qarağan şirkätlärneñ törle däräcä citäkçeläre, dip xäbär itelä. Elegräk tä äytelgänçä, Ufa şähär sowetına saylawlar asılda respublik prezidentı Mortaza Räximov tarafdarları belän anıñ ulı Ural Räximov yaqlılarnıñ köräşen xäterlätä. Härxäldä, matbuğat basmalarında barğan propağanda şundıy fikergä kiterä. Mäğlüm buluınça, respublik prezidentı üzeneñ ulı qaramağındağı neft häm energetiqä tarmağı şirkätlären yañadan däwlät qaramağına qaytarırğa bulğaç, ata belän ulı arasında tartqalaş tağın da nığraq köçäyep kitkän ide.
Respublik xaqimiätläre Ural Räximov tarafdarların Ufa şähäre sowetına deputatlıqqa ütkärmäs öçen, alarnı qandidat itep terkätmäskä dä boyırğan digän imeş-mimeşlär dä kiñ taraldı. Moña cawap itep, iyün başında änä şul namzät itep terkälä almawçılar Mäskäwdä piket ütkärergä cıyına ikän. Bu xaqta Başqortstan Berläşkän oppozitsiäse wäkilläreneñ atnaqiç könne ütkän utırışında äytelde. Şulay itep oppozitsiä dairäse tağın da kiñräk qolaç ala kebek.


text:
Qazaxstannıñ käsepçelek başqalası bulğan Almatıda oppozitsion atnalıq Respublika gazetın yabu turında xökümät qararına protest belderep meñyarımlap keşe demonstratsiägä çıqtı.
Demonstratsiälär arasında oppozitsion partiälär tarafdarları da gazeta xezmätkärläre tarafdarları da bar ide.
Bu uram cıyınında qatnaşuçılar ber ük waqıtta xökümättän korrupsiägä qarşı qatıraq çaraları kürüne taläp itte.
Jurnalistlarnı yuğarı dairälärdäge korrupsiä turında kübräk yazarğa häm söylärgä çaqırular buldı.
Mäğlümät ministrlığı Respublika gazetın bu ayda bernindi añlatularsız yabu turında qarar çığardı.


text:
Qazanda häykällär citärlekme?
Respublikada Qazannıñ meñyıllığına äzerlek däwam itä. Anıñ qısalarında şähärne maturlatu, yullarnı tözekländerü kebek eşlär genä eşlänmi. Bäyräm uñayınnan başqalanı törle häykällär belän bizäw täqdimnäre dä yañğırıy. Qazannıñ olı yubileyına şähärdä berniçä häykäl quyarğa cıyınular turında süzlär inde küptän yöri. Qazannı saluğa meñ yıl tulu uñayınnan häykäl buldıru eşläre däwam itä. Xäzerge köndä iñ yaxşı proyektqa bäyge bara. Ul yül urtalarında tämamlanırğa da tieş ide. Läkin, ällä äybät proyektlar bulmağanğa, ällä başqa säbäplärdän, bäyge oktäber ayına qädär ozınaytıldı. Sankt-Peterburg şähäre tarafınnan başqalabızğa Petr I häykäle büläk iteläçäge xaqında da süzlär buldı. Läkin qayberäwlär älege sınnar belän genä çiklänergä telämilär. Şuşı könnärdä genä Tatar-inform agentlığı xäbär itüençä, ğalimnär, eşmäkärlärdän torğan ber törkem Qazanda ğäräp-izrail suğışı faciğäsenä bağışlanğan häykäl proyektına bäyge iğlan itte. Ul da şähärneñ meñyıllığın bäyräm itkän könnärdä quyılırğa tieş. Älege bäygegä kilgän eşlärne qarawçı komissiä dä tözelgän. Häykälne buldıru belän Qazanda eş itüçe Ekonomiçeskiy prorıv – İqtisadi urğılış iqtiasadi-säyäsi oyışması şöğellänä. İzrail’dän dä, Fälestinnän dä şaqtıy yıraqta urnaşqan Qazanda bu ideyä qaydan tuğan soñ. Bu xaqta İqtisadi urğılış oyışmasınıñ räise Kamil Zartdinov menä närsälär äytte.
Bez älege häykälne ğäräp-izrail konfliktında qatnaşqan ike böyek xalıqqa teläktäşlek yözennän quyarğa telibez. Qazannıñ meñyıllığı citä, anda törle illärdän küpsanlı qunaqlar kiläçäk. Kilüçelär barısı da respublikada dus, tatu yäşäwçe tatar häm rus xalıqlarınıñ bu xalıqlarğa izge teläklärdä genä buluın kürergä tieş
Kamil äfände süzlärenä qarağanda, bäygedä qatnaşır öçen inde 4 ğariza da birelgän ikän. Ciñüçelärne isä şuşı uq oyışma wäkilläre biräçäk aqçalata büläk kötä. Berençe urınnı yawlawçığa 1 meñ dollar, ä ikençe, öçençe urınnar öçen 500 dollar külämendä priz tapşırılaçaq. Häykälneñ üzen yasarğa aqça älegä yuq, läkin bäygene oyıştıruçılar anı finanslaw belän dä problem bulmas, kiräkle aqçanı bez üzebez tababız, barı tik bik äybät, ber kürüdä istä qalırlıq häykäl proyektı bulsın ğına, dip ışandıra.Gölnaz İlgizär


text: Äfğanstannıñ saylaw komissiäse Talibannan soñğı çornıñ berençe prezidentı urnı öçen köräşäçäk 18 namzätneñ isemnären iğlan itte. İsemlekneñ başında ilneñ waqıtlı prezidentı Hamid Qarzai häm anıñ töp köndäşe, elekke mäğärif ministrı Yunus Qanuni bar. Şulay uq Berläşkän Millätlär yardämendä qorılğan äfğan saylaw komissiäse – tönyaq Äfğanstandağı berniçä yulbaşçı kandidatlığın da rasladı, alar arasında üzbäk generalı Abdul Räşid Dostum bar. Äfğanstan prezidentı urını öçen köräşergä 23 namzät teläk beldergän bulğan. Alarnıñ 3se saylawaldı kampaniäsennän üz teläkläre belän töşep qalırğa qarar qabul itkän. Tağın ike namzät kiräkle 10 meñ tawış cıya almawı säbäple töşep qalğan. 40 äfğan qaçağınnan torğan törkem bügen İndonesiädä açlıq iğlan itte. Berläşkän Millätlär Oyışması alarğa qaçaq statusı birüdän baş tartıp äfğannarnıñ öçençe ber ilgä cibärelüen taläp itä. Xalıqara Migrasiä Oyışmasınıñ İndonesiädäge wäkile törkemdäge kimendä 18 keşe açlıq iğlan itte, dip belderde. Bu törkem Awstraliägä barışlıy totqarlanğan. Qaçaqlar ike yıl Migrasiä Oyışması qaramağında Jakartadağı oteldä yäşägän bulğan.


text:
Dollarğa yasaq rubl däräcäsen kütärerme?
Rusiä Däwlät Duması uzğan atna axırında moña qädär kürenmägän ğäcäyep tä, şaqqatmalı da qanun qabul itte. Äle döres ul ğämälgä kermäde, läkin, Rusiä parlamentında kemnär utırğannı küz aldında totqanda, bu qanunnıñ zur tizlek belän gämälgä kerüe dä bar. Tağın ber mäs’älän, bu qanun ğadi xalıqqa qağılmıy, ä barı tik däwlä türälärenä genä. Dollar süzen, yevro, uslovnaya yedinitsa, yäğni şartlı berämlek digän süzlärne alar qullana almıy. Barı tik rubl' dip kenä söylärgä tieşlär. Çit il aqçaları belän, ber genä dä äyberne alar äytmäskä tieş. Älegä qadär, nifet inäsendä utırğan Rusiä, tege qanun ikençe, öçençe uqılışlarnı ütep, prezident Putin da imzalasa, nifetneñ ber barrelen, böten dönyada qabul itelgänçä, fälän dollar dip äytä almıy türälär. Rubl'gä küçerergä tieşlär. Ä ul bäy üsä tora. Nifetkä mäs’älän. Dollarlarda üsä tora. Ä bez Rusiä türälären beläbez, matematika belän bik dus tügel bit ul xalıq. İ ğazaplanaçaqlar inde annarı , här kön dollarnı rubl'gä äyländerep. Bu ütä dä mäzäk qanunğa qarata, beraz uylap eş itkännär dä kölep qarıy. Rock cırçı İsmail şundıylardan.
Bu deputatlarnıñ cülärlege inde. Rusiädä, dollar süzen qullanunı tıysalar, yaña sleng barlıqqa kiläçäk. Mäsälän, qıyar digän, käbestä digän. Mäsälän, bu maşina biş yöz qıyar tora dip söyli başlarlar. Annarı, bezneñ türälärneñ matematika belän duslığı niçegräk ikän äle. Anı bit härkön dollardan rubl'gä küçerep, sanap utırası da bar. Rusiädä bank xezmätkärläre bu dollar , yevro süzenä yasaqnı inde aptırap qabul ittelär. Matbuğatta, qıçıtmağan cirne qaşu, yuqtan problim tudırıp utıru digän fikerlär dä basıldı. Ä qanun avtorları isä anı Rusiä aqçası, rubl'gä xörmätne kütäräbez dip añlatalar. Döres, ğadi awıl xalqına bu qanun älä bar, ällä yuq. Çönki, alar bit yäşel dollar tügel, ä xäläl xezmät xaqların da yıllar buyı alalmıy integälär. Rusiä törä wä deputatları bu xaqta uylarğa waqıtları citmi küräseñ. Eş küp bit, xäzer, qanun qabul itelgän oçraqta, tuğan-tumaça aşa türä bulğannar dollarnı kön sayın rubl'gä äyländerep utıru belän mäşğül bulaçaq.Räfis Cämdixan


text:
Qazanda pensionerlar mitingı däwam itä
Sişämbedä Qazannıñ Kamal teatrı qarşındağı mäydanda pensionerlar miting ütkärüne däwam ittelär. İsegezgä töşeräbez, taşlamalarnı kire qaytarunı taläp itkän öndämälär belän mäydanğa çığu ütkän atnanıñ şimbäsendä başlanğan ide. Ul düşämbedä dä däwam itte. Mitingta qatnaşuçılar xökümät wäkilläre belän söyläşülär alıp baru öçen üz wäkillären dä saylap quydılar. Atna başında Tatarstan xökümäte wäkilläre, şähär başlığı qatnaşında berençe söyläşülär dä ütkärdelär. Pensionerlarnıñ ike öndäre barlıqqa kilde. Berse, älegä qädär beräwgä dä bilgele bulmağan, Eşçe komitet isemle oyışma başlığı sıyfatında yörüçe Zaxarov familiäle keşe bulsa, ikençese, yazuçı Zäki Zäynullin. Zaxarov, qayber mäğlümatlarğa qarağanda RNE – Urıs milli oyışması belän bäyle. Taşlamalarnı aqçağa äyländerü turındağı qanun Mäskäwdä qabul itelgän buluına qaramastan, Tatarstan citäkçelegen ğäyepli. Zäki Zäynullin isä, respublika xakimiäte ike ut arasında qaldı dip belderde. Yäğni, Mäskäw qanun qabul itä, qayberäwlär xalıqnı Tatarstan xakimiätenä qarşı qotırta. Bu düşämbe yañalıqları bulsa, sişämbedä isä, pensionerlar wäkilläre Tatarstan Däwlät Şurasında parlament citäkçeläre belän oçraşuda buldılar. Bu xäbär äzerlängändä oçraşu näticäläre bilgele tügel ide. Monnan tış, mäydanğa çärşämbedä könne dä cıyılırğa qarar qılınğan. Zaxarovnıñ täqdime qazandağı timer yullarnı tomalarğa bulsa, Zäki Zäynullin, pensionerlarnı Däwlät şurası qarşında piket quyarğa çaqıra.
Şul uq waqıtta, Mäskäwdä yazılğan, imzalanğan qanunnı kamilläşterü, kilep tuğan wäzğıätne xäl itü maqsatında Tatarstan prezidentı Rusiä xökümäte eşendä qatnaştı.
Räfis Cämdixan


text:
Törkiä parlamentı kiçä xökümätneñ 10meñ xärbine Ğıraqqa cibärü qararın rasladı. Ğıraqnı totrıqlandıru öçen çit il yaqlauına nıq moxtaç bulğan Quşma Ştatları bu xabärne xuplap qarşı alsa, PKK suğışçıları ber dä şatlanmadı.
AQŞlarınnan soñ NATOda in zur xärbi köçkä iä Törkiä Ğıraqqa ğäskär cibärgän berençe möselman ile bulaçaq.Bush administratsiäseneñ xuplap qarşı alğan qarar Ğıraq idarä şurası , kördlär şulayuq törek cämäğätçelegeneñ törle qatlaularında protestlar belän qarşı alındı. Däwlät Departamentı süzçese R.Boucher kiçäge brifingtä ( audio) bez törek xökümäteneñ Ğıraqqa ğäskär cibärü inisiativasınıñ parlamentta raslanuın xuplıybız. AQŞları törek xärbiläre Ğıraqnı totrıqlandıruda öleş kertäçäk dip ışana.Bez törek xökümäte belän mäs''äläneñ detalläre turında söyläşäçäkbez.
Törkiä kiñ küläm mäğlümät çaraları , üktäberneñ 9da Waşingtonnan Ankarağa kiläçäk xärbi häm kongresmennärdän torğan törkem , cibäreläçäk xärbilär sanı, alarnıñ urnaşaçaq urın, logistik häm çığımnar mäsäläsen törek räsmiläre belän söyläşäçägen belderä.Parlamentnıñ sişämbedä raslağan rezolutsiädä Ğıraqqa cibäreläçäk ğäskärlär turında ber nindi mäğlümät yuq, anda tik xärbilär ber yıl öçen genä cibärelä dip äytelgän. Yustitsiä ministırı häm xökümät süzçese Cemil Çiçek rezolutsiäneñ ütüe törek xärbiläreneñ şunduq Ğıraqqa cibäreläçägen añlatmıy dide. Çiçek süzlärençä(audio) röxsät aluıbız ,äle ğäskärilärebezneñ irtägä ük Ğıraqqa kitäçägen añlatmıy.AQŞ belän söyläşülär törle ölkälärdä bara.Xökümät röxsät yäki raslau alğaç bu turıda söyläşülär alıp baru qulayraq bulaçaq.Opozitsiädäge Cömxöriät xalıq partiäse citäkçse Deniz Baykal xökümät qararın tänqitläp, bu operatsieneñ xalıqara legitimlığı yuq,anı törek xalqı da ğıraqlılar da telämi dip äytte. Bugen İstanbulnıñ törle urınnarında yözlärçä keşe xärbilärneñ Ğıraqqa cibärelüenä protest belderde.Fiker belüşelär xalıqnıñ 60%nıñ qarşı buluın kürsätä.Mätbuğatqa kilgän dä, xätta premier Erdoğannı yaqlauçı VATAN gazetası da Erdoğan Ğıraqta qumar uynıy , Ğıraqta törek xärbiläreneñ wazğiäte qıyınlaşsa , öydä anıñ xäle dä naçaqlanaçaq dip yaza. Comxöriät gazetası isä kiçäge tawış birü belän Törkiä okupatsion köçlärgä quşıldı ,Erdoğan Törkiäne Bush administratsiäsenä sattı dip beyan itä.Erdoğan kiçä kiç xökümätneñ ğäskär cibärü qararın yaqlap televidiniädä yasağan çığışında xärbilärneñ anda okupatsion köç tügel ä ğıraqlılarnıñ dustı, tuğanı bularaq kilüen häm annan tizlektä çığıp kitäçäklären äytte. Premier älbättä ilneñ könyağında iminlek mäsäläseneñ xökümät öçen zur borçılu tudıruına da basım yasarğa onıtmadı.Ul 15yıldan birle aftonomie öçen suğışqan PKK partizannarı belän köräşü zarur dip tä belderde. Ankara ğäskär cibärüenä cawap itep Waşingtonnıñ Qandil taularında sıyınğan 5meñ PKK suğışçısına qarata çaralar kürüen taläp itte.PKK yäki Kadeknı terroristlar isemlegenä kertkän AQŞ andıy wağdä birde birüen. Kiçä Däwlät sekeratrı Powel kollegası Gülgä räxmät äytep şaltıratqanda, Gül şunduq Ankara xärbilären cibärgänçe Waşingtonnan PKK mäsäläsendä konkret adımnar atlauın kötä dip äytkän. AQŞ körd partizannarına qarşı nindi çaralar kürä ala ,açıq bilgele tügel.Sonğı atnalarda xärbi çaralar turında fikerlär işetelsä dä, Quşma Ştatları partizannar belän suğışıp, Ğıraqnı tağı totrıqsızlandırır dip kötep bulmıy. Körd mätbuğatına qarağanda prezident şurası äğzası Murat Qarayılan PKKğa qarşı xärbi aksiä Törkiä belän suğış başlataçaq dip yanağan.PKK 5yıl elek iğlan itkän ber yaqlı atışlarnı tuqtatu kileşüen küptän tügel genä köçtän çığardı, Ankara bezneñ belän tınıçlıq söyläşüelärenä başlamasa , yıl azağında doşmanlıqnı yañartaçaqbız dip kisätte.
färidä xämit,praga


text: Fälästin xakimiätläre İordannıñ Könbatış yarında İzrailneñ yaña yortlar tözüenä Quşma Ştatlarnıñ qarşı kilmäwenä borçılu belderä. Fälästin autonomiäse premier-ministrı Äxmät Qorıy süzlärençä, tözeleş “yul xaritası” dip atalğan Yaqın Könçığıştağı xälne cayğa salunıñ xalıqara planın boza. Autonomiä citäkçelege äğzası Sayıb Erekat bolay dip belderde: “Bu xäl tınıçlıqnı boza. Bu ike yaqlı kileşüne boza. Ägär dä bezneñ cirlär basıp alınsa, ğömumän Fälästin xökümäte qayda urnaşır soñ digän soraw tua”. Amerikan räsmiläre raslawınça, plan formäl yaqtan bozılmıy. Yortlar moña qädär bulğan toraq urınnar belän çiktäş cirdä tözelä. Şunlıqtan fälästinneñ nindi dä bulsa cirlären basıp alu turında süz barmıy.


text:
Piterbur xärbi-diñgez institutı kursantı Norlatta cirlände
Comğa könne Tatarstannıñ Norlat rayonında tuıp üskän 19 yäşlek Fail Qaweevnı cirlädelär. Fail Sankt-Peterburgnıñ xärbi-diñgez institutında belem alğan häm älege uqu yortı cirlegendä asılınıp ülgän. Qazandağı keşe xoquqların yaqlaw üzäge xäbär itkänçä, faciğä 23 mart könne ük bulğan. Failneñ änise äytüenä qarağanda, bu könne irtän Fail yörgän qızına “Minem üläsem kilä, tüzär çamam qalmadı” dip sms xäbär cibärä. Bu xäbärne alğan qız köne buyı yegetkä şaltırata, ämma ul telefonına cawap birmi. Faciğä bulası köngä qädär barsı da äybät bulğan, yäşlär ärläşmägän, caylap qına söyläşkännär. 23 könne ulınıñ wafat buluı turında anağa Fail belän bergä uquçı Rostov ölkäsennän ber yegetneñ änise xäbär itä. Şunnan son inde ana üze xärbi uqu yortına şaltıra. Anda çınnan da malayınıñ ülgän buluın raslıylar. Faciğädän soñ ata-analar, malayları uqığan uqu yortına baralar. Monda alarğa, inde berniçä kön däwamında Failneñ däreslärdä azat itelüen äytälär. Yeget böyerlärendäge awırtuğa zarlanğan bulğan. Failneñ änise isä, Qazandağı keşe xoquqların yaqlaw üzägenä yärdäm sorap möräcäğät itkän. Ayırım alğanda, bu oçraqta da yegetne üze-üzenä qul saluğa kitergän säbäplär bar dip farazlana.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Tatarstan Altın täñkäle buldı
Tatarstan Rusiä külämendäge törle bäygelärdä şaqtıy yış ciñülär yawlıy. Menä tağın ber şundıy yañğıraşlı ciñü turında bilgele buldı. Bu yulı Mäskäwdä ütkän Zolotoy rubl’ – Altın täñkä bäygesendä.
Zolotoy rubl’ – Altin täñkä bäygese Rusiädä bıyıl inde 5 märtäbä uzdı. Bäygene Rusiäneñ İqtisadi üseş milli korporatsiäse ütkärä. Oyıştıruçılar süzlärenä qarağanda, anıñ maqsatları – Federatsiäne nığıtu, töbäk iqtisadi häm säyäsäteneñ nıqlığın kürsätü, Rusiä töbäkläre, şähärläre häm şirkätlärenä investitsiälär cälep itü ikän. Älege bäygene ütkärep, bez Rusiä töbäklärendä sotsial’-iqtsadi üseşne kürsätep, älege eştä iñ aldınğı ölkälärne, sänäğät şirkätlären tabıp, alarnı därtländerer cibärep, iqtisadi üseşkä zur öleş kertkän belgeçlärne büläklärgä telädek, di Altın täñkäne ütkärüçelär. Bäygedä Rusiäneñ barlıq töbäkläre qatnaşa ala. Ul nigezdä näq menä törle ölkä, respublikalarnıñ, keçe şähärlärneñ sotsial’, iqtisadi, sänäği üseşen tanıtu öçen uzdırıla da. Bäygedä 9 nominatsiädä ciñüçelärne bilgelilär.
Tatarstan Altın täñkädä berençe genä qatnaşmıy, respublika bäygeneñ daimi qatnaşuçısı bulıp tora. Ciñüne dä beznekelär inde ike märtäbä yawlağan ide. Bıyıl da respublika küplärne uzdırıp berençelekne yawlıy aldı. İqtisat üseşeneñ iñ äybät kürsätkeçläre nominatsiäsendä İdelbuyı federal’ okrugında Tatarstan berençelekne aldı. Älege nominatsiädä töbäklärneñ xälen 23 kürsätkeç buyınça bäyälilär. Monda toraq mäydannarın kertü, här keşegä urtaça kerem häm yäşäwneñ minimal’ kürsätkeçe däräcäse, balalar üleme sanı, salımnar, byudjet keremnäre, xalıqqa tüläwle xezmät kürsätü, respublika xalqınıñ ürçüe häm başqa kürsätkeçlär bar. Menä şularnıñ barısın da bergä xisaplap qarağaç, İdelbuyı okrugında Tatarstanğa tiñnär yuq bulıp çıqqan. Älege bäygedä respublikadan tağı ber ciñüçe bar. İñ äybät üseş kürsätkeçlärenä iä şirkät bülegendä Tübän Kamadan Kamenergostroyprom berläşmäse berençelekne alğan.
28 noyäber könne Altın täñkä bäygesendä ciñüçelärne büläkläw çarası uzdı. Tantana Mäskäwneñ Prezident-hotelendä Rusiä töbäkläreneñ sotsial’-iqtisadı üseşenä bağışlanğan IV böten Rusiä konferensiä qısalarında ütte. Çarada töbäk citäkçeläre, däwlät xezmätkärläre, federal’ xökümät wäkilläre, Rusiäneñ Däwlät Duması deputatları, Federatsiä Şurası äğzäläre qatnaştı. Büläklärne tanılğan artistlar belän bergä Altın täñkä bäygeseneñ Bağuçılar Şurası citäkçese deputat Valeriy Bogomolov, Rusiä prezidentı kiñäşçese Aslambek Aslaxanov tapşırdı. Äytergä kiräk, bu bäygedä ciñüçelärgä nindider aqçalata büläk birelmi. Alarğa barı tik Altın täñkä sını tapşırıla. Häm, älbättä inde, bäygedä ciñü şaqtıy zur däräcä bulıp tora. Büläklärne alırğa Tatarstannan respublikanıñ İqtisat häm sänäğät ministrı urınbasarı Raşat Fattaxov bardı. Ul Tatarstanğa ciñü yawlawda säbäp bulğan qayber mäğlümätlär belän dä tanıştırdı. Respublika sänäğät üseşe buyınça Rusiädä 5 urında tora. Bezdä investitsiälärne kertü kimemi, xalıqnıñ tormış däräcäse yıldan-yıl üsä bara, urtaça xezmät xaqı respublikada 9200 sumnı täşkil itä, kiläse yılda ul 10 meñnän dä artaçaq, dide Raşat Fattaxov jurnalistlarğa.
Çınlap ta, soñğı aralarda Tatarstan üzen iqtisat yağınnan nıq üskän töbäk bularaq kürsätep kilä. Respublikada tözelä torğan yaña neft’ eşkärtü şirkäte, Alabuğadağı maxsus iqtisadi töbäk, nefteximiä tarmağın üsterü moña dälil bulıp tora. Tatarstan citäkçelege Rusiädä tanılu belän genä dä çiklänmi. Xäzer respublika üzen çit illärdä dä täqdim itä başladı. Londonda bezneñ sänäğät, iqtisat mömkinleklären zur täqdim itü çarası da şular rätennän. Çit il eşmäkärläre, investorlar älege ğämällärne iğtibarsız qaldırmıy. Kön sayın diärlek tege yäki bu ilneñ eşmäkärläre, törle zur, xalıqara bilgele kompaniä wäkilläre Qazanğa kilep, respublika belän xezmättäşlekne buldıru yäki üsterü xaqında söyläşülär alıp bara.
Rusiä däräcäsendä dä Tatarstannıñ iqtisat häm sänäğätne üsterü tırışlıqları sizelmi qalmadı. Altın täñkä bäygesendä ciñü dä şunı dälilläp tora. Xäyer, belgeçlär fikerençä, Tatarstannıñ üzen iqtisat yağınnan köçle, zur üseşkä ireşkän töbäk bulıp tanıtırğa tırışuı anıñ säyäsi statusın nığıtu teläge belän dä bäyle. Tatarstan belän federal’ üzäk arasındağı wäkälätlärne büleşü turındağı şartnamä ğämälgä kerergä torğanda bu bigräk tä aktual’. Bilgele bulğança, yaqın arada Mintimer Şäymiev häm Vladimir Putin imzalağan älege şartnamä Rusiä Däwlät Dumasında raslanırğa tieş. Häm anıñ Rusiä deputatları tarafınnan raslanuı säyäsät belgeçlärendä ällä ni şik tä uyatmıy. Dumanıñ berençe vitse-spikerı Oleg Morozovnıñ süzlärenä qarağanda da, şartnamä buyınça tawış birü Rusiä parlamentında şoma ütärgä tieş. Çönki älege dokument bik ozaq häm citdi itep äzerlände, dide Morozov. Şunısın da äytergä kiräk, töbäk belän federal’ üzäk arasında wäkälätlärne büleşü buyınça mondıy kileşü barı tik Tatarstan belän genä buldırılğan. Başqa Rusiä töbäkläreneñ isä anı buldıru mömkinlekläre xıyalda ğına qala, dip sanıy Oleg Morozov.
Gölnaz İlgizär


text:
Qazanda Yewropa tözekländerü häm üseş bankı idäräçeläre utırışı uzdı
Yevropa tözekländerü häm üseş bankı çaralarınıñ berençe könendä häm ikençe könneñ yartısında, süz kübräk Rusiä häm Tatarstan iqtisadın üsterü turında bardı. Annan soñ inde banknıñ eçke mäs’älälärenä küçtelär. Berençe näticälär, 20 may könne, töşke aştan soñ yasaldı. Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev:
Kiçä bez uñışlı kön uzdırdıq. Tatarstannıñ iqtisadın täqdim ittek. Minem näticä şul: respublika döres yunäleştä bara, ämma tizlekne häm xalıqnıñ belemen arttıru taläp itelä. Xalıq kreditlar belän qullanırğa öyränergä häm moña cawaplı qararğa tieş. Ul şul oçraqta üz eşen aça alaçaq. Bu isä xalıqta kiläçäkkä ışanıç uyataçaq. Demokratiägä, yaña grajdanlıq cämğiäten tözügä yul bulıp tora.Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev söylägän mäs'älär küp kenä Yevropa illärendä inde xäl itelgän, şuña Yevropa bankı prezidentı häm bu mäclestä qatnaşuçılar kübräk tormışçanraq mä’sälälärgä tuqtaldılar. Yevropa tözekländerü häm üseş bankı prezidentı Jean Lemierre:
Bez urtaq qimmätlär turında söyläşü alıp bardıq. Ayırım alğanda, Rusiäneñ soñğı yıllardağı üzgäreşe, xalıqqa eş urınnarın buldıru, şulay uq Yıraq Könçığıştağı mäs'älär, energiäne saqlaw, iktisadnıñ köndäşlekkä sälätle buluı turında fiker alıştıq. Bezgä kübräk xalıq belän bäyle mäsällärgä iğtibar itärgä kiräk. Qıyınlıqlardan çığu öçen xalıqqa yunäleş, çığanaqlar birü zarur. Häm bezgä Yevropa bankına - närsägä basım yasarğa kiräklege äytelde.Ber cirdä zur cıyılışlar däwam itkändä, xalıqnı borçığan mäs'älär “Korston”dağı “tügäräk östäl”lärdä dä alıp barıldı. Anda xatın-qızlar mäs’äläse, xalıqnıñ bügenge Rusiägä qaraşı, keşelärneñ xoquqın yaqlaw turında şaqtıy qızu fiker alışular buldı.
20 may könne töştän soñ “Piramida” üzägendä bank wäkilläreneñ iñ zur çarası - idäräçelär Şurasınıñ 16Hчы yıllıq utırışı başlanıp kitte. Anda artıq keşelär kertelmäde. Xätta 250дәH artıq jurnalistnıñ da 28eH genä terkädelär älege çarağa.
Berençe öleşe – açılu tantanasında Yevropa tözekländerü häm üseş bankı citäkçese Jean Lemierre, general' särqatibe Paavo Vayrynen, Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev Rusiä iqtisad üseşe häm säwdä ministrı German Gref çığış yasadılar.
Mintimer Şäymiev kübräk Tatarstandağı banklar eşçänlegenä, alarnıñ xalıqqa xezmät kürsätüenä tuqtaldı. BMO tikşerenüläre buyınça, Rusiädä Mäskäw belän Sankt-Peterburgtan soñ, Tatarstan xalqı bank xezmäten qullanu buyınça öçençe urında tora ikän. Şäymiev äytüençä, kreditnı kübräk keçe häm urta eşmäkärlekne üsterü öçen häm toraqlı bulu öçen alalar. M. Şäymiev:
İpotekağa kreditlar birü 2006Hчы yılda ğına da 4 tapqırğa arttı.Mintimer Şäymiev Tatarstan bankları dönya bankları belän xezmättäşlek itäçägenä basım yasadı.
Rusiä iqtisad üseşe häm säwdä ministrı German Gref Rusiädäge yaña proyektlar belän tanıştırdı.
Bank prezidentı Jean Lemierre ağımdağı yılda tabışlarnı qaysı proyektlarğa totarğa kiräklegen açıqlayaçaqların belderde. Soñı waqıtta Rusiä iqtisatınıñ totrıqlı üseşen assızıqladı. Jean Lemierre:
Rusiä dönya iqtisadı belän bäyläneşlärgä kerügä moxtac. Yevropa bankı tözeleşlärgä investitsiälär biräçäk. Şulay uq Bötendönya Säwdä Oyışmasına kerüe dä Rusiäne yuğarıraq kütärä. Bu global' iqtisadqa kerüneñ ber alımı. Bezneñ maqsat – urtaq xezmättäşlek aşa Rusiägä ğomumi küçeşkä - dönya iqtisadına kerergä yärdäm itüYevropa tözekländerü häm üseş bankı citäkçese Jean Lemierre isä bank üzeneñ tabışın arttıru öçen yaña programmalar buldıraçağın äytte. Bu mäs'älär ikençe utırışta qaraldı. Anda barı bank wäkilläre genä kertelde.
Landış Xarrasova


text:
İke elekke Xorvatiä generalı 1995nçe yılda serblarğa qarşı çaraları öçen bügen Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ suğış cinäyätläre mäxkämäse aldına bastı. Mladen Markaç häm İvan Çermak tribunalğa üz teläge belän birelgän. Alarğa uzğan atnada 7 törle ğayepläw belderelde – alar arasında keşelärne ezärlekläw, küpläp üterü, urlaşu häm keşelärneñ milken tar-mar itü turındağıları da bar. İrtägä alar mäxkämä aldına basaçaq.
Bügen tribunal 1992-95nçe yıllarda Luka lagerendäge waxşileklär öçen cawaplı bulğan elekke Bosniä Serb politsiä xezmätkäre, 37 yäşlek Ranko Çesiç'nı 18 yıl törmä cäzasına xökem itte. Çesiç üz ğayeben tanıdı.
Xökem qararın uqıp birgän xakim Alphons Orie, Çesiç kimendä 10 totqınnı üterüdä häm ike ber tuğannı kimsetü öçen başqaları aldında ber berse belän censi mönäsäbätkä kerergä mäcbür itüdä ğayeplänä, dide. Ämma Çesiçnıñ üz ğayeben tanuı häm ükeneç belderüe – xökem cäzasın yomğartqan. Anı ğömerlek törmä cäzasına da xökem itü ixtimalı bulğan.


text:
BMO komitetı AQŞnıñ terrorğa qarşı köräş metodların tikşerä
BMO 2001-nçe yılnıñ 11-nçe Sintäberendä bulğan terrordan soñ Washingtonnıñ terrorğa qarşı köräş çaraların tikşerä başladı. BMOnıñ Jenevadağı Cäberläv buyınça komitetı AQŞ räsmilärenä törle mäsälälärdä, şul sanda totıqlarğa möğämälä häm cäberlävgä nindi añlatma birelä digän soraular quya.
"Minemçä, bu xalıqara cämağätçellekkä AQŞnıñ terrorğa qarşı suğışındağı qayber praktikasın açıqlau öçen möhim mömkinlek birä."
Washington bu tıñlaularğa 25 keşelek törkem cibärde. Anıñ belän Dävlät Departamentınıñ xoquq buyınça kiñäşçese John Bellinger citäkli. Ul yäşeren CİA oçışları turndağı ğäyeplävlärne qätği kire qaqtı. Bellinger meñärlägän şikle şäxes cäberläv maqsäte belän öçençe illärgä alıp barıldı digän ğäyeplävlär döreslekkä turı kilmi dip belderde. Läkin, BMOnıñ cäberläv buyınça mäxsus räsmise Manfred Novak ta Washington qayber şiklelärdän sorau alır öçen yäşeren urınnardan faydala dip ışanuın belderde.
"Qayber şöxeslärneñ AQŞ qulında buluı xaqında bezdä dälillär bar. Tik alarnıñ qayda buluın ber kem dä belmi. Bu inde yäşeren totu urınarı buluın ispat itä. Bu andıy şäxeslärneñ ezsez yuğalğan buluın kürsätä häm bu keşe xoquqların citdi räveştä bozu bulıp tora."
BMOsı komitetı tıñlaularnıñ nätiäcäsen 19-nçe Mayda iğlan itäçäk. Cäberlävgä qarşı komitetnıñ nindi dä bulsa ilne cazalandıru xoquqı bulmasa da, Ferstmannıñ süzlärençä, anıñ täqdimnäre ul illärne uñaysız xäldä qaldıra.
Färit İdelle, Praga.


text: Uzğan yal könnäre Haiti''da ber meñgä yaqın keşeneñ ülemenä säbäp bulğan "Jeanne" dawılı säğatenä 160 çaqrım tizlektä Florida ştatına kilä, dip xäbär itelä. Annan xäzer 800 meñgä yaqın keşe küçerelgän. Komputer farazları, ştatnıñ 17 million xalqınıñ 4,7 millionına ziyan kilä alaçağın, 1,2 million binanıñ cimeräläçäge turında äytkän. Köçle dawıl Florida ştatına yäkşämbe könne kilep citer dip farazlana. Ägär çınnan da şulay bulsa – ber cäy eçendä Florida ştatına inde 4nçe köçle dawıl kilgän bula. Ğasırdan artıq waqıt mondıy tabiğat qazalarınıñ monda bulğanı yuq ide. Böten dawıllar bıyıl milliardlağan dollar ziyan kiterde, Florida ştatında kimendä 70 keşe hälak buldı.


text:
Tatarstan möselmannarı Mäkkägä barırğa cıyına
Mäkkädä ütä torğan Dönya İslam konferensiäse oyışmasınıñ qorıltayında Kamil İsxaqov citäkçelegendäge Rusiä deleğatsiäse dä qatnaşa. Elekke Qazan başlığı, Kamil İsxaqovqa Rusiä isemnän bara torğan törkemne üzenä formalaştıru xoquqı birelgän bulğan. 10 keşeneñ berse itep ul Tatarstan möftie Gösman İsxaqovnı da çaqırğan. Mäkkädäge islam illäre konferensiäsendä islam ara xezmättäşlek mäsälläre tikşerelergä tieş. Ä şul arada, Tatarstan möselmannarınıñ ber öleşe Mäkkägä xacğa barırğa cıyına. Mäkkädä säfärlär oyıştıru belän şöğellänüçe «İdel – Xac» şirkätendä eş qaynıy. Şuña äzerlek çaraları da, küp waqıt taläp itä. Suriä häm Gäräpstan ilçelekläre belän söyläşülär bara, ber niçä il aşa uzarğa tieşle säfärçelärgä vizalar alına. Bıyıl, säfärgä avtobus belän baruçılar berniçä tapqırğa kübräk buluı, oyıştıruçılar öçen yañalıq bulğan. Mäsälän, şirkätneñ xezmätkäre Aygöl Fäyzieva äytkänçä, 2 avtobus urınına bişne yulğa äzerlägännär. Monı avtobus yullamasınıñ arzanraq buluı belän genä tügel, ä yulnıñ qızığraq häm ğazaplıraq buluı belän añlatıp bula, di şirkätneñ xezmätkäre Ayğel tutaş. Säfärçelär, ber atna buyı yulda bulalar häm täräzädän ber niçä il aşa uzalar. Avtobus Tatarstan, Äzerbäycan, İran, Suriä, Törkiä, İordaniä aşa Ğäräbstanğa kilep citä.
Bıyl 600läp ğariza qabul itelgän, alarnıñ ber öleşe avtobus belän bara, qalğannarı oçqıç belän oça. Kemnär alar xacilar digän sorawğa, şirkätkä, dokumentların döreslärgä kilgän ber abzıyğa qarap çamalap bula ide. Ul xacğa barır aldınnan şaqtıy dulqınlanğan. «Azatlıq» xäbärçese belän söyläşkändä, küzläre yäşlände. Äzhär abıy, 3 yıl äzerlänüen, aqçalar cıyuın, aqçalar eşläwen, niätläp baruın äytte.
Xacğa baruçılarnıñ berençe törkeme, avtobuslılar, 20 dekaber könne, Qazannan çığıp kitä. 40 meñlek yullamadan tış, alarğa yulda aşaw häm qorban çalu bäyäsen östämä tülärgä turı kiläçäk. 28 dekaber tirälärendä, oçqıç häm öleşçä avtobus belän baruçılar Qazan ayeroportınnan yulğa çığarğa äzerlänep tora. Ä, Mäskäw häm Misırnıñ ber şähäre aşa Djidağa oçuçılar, ğinwar başında ğına yulğa çığa. Oçqıç belän xacğa baru, säfärläreneñ iñ qıybatı sanalsa da, säfärlär oyıştıru belän şöğellänüçelär, oçqıçta urınnar az qaldı, dip belderä.
Bikä Timerova.


text:
Samaranıñ “Yaqtılıq” mäktäbe Sarıtawda ciñügä ireşte
Menä inde cidençe märtäbä Sarıtaw şähärendä mäktäp uquçıları arasında fänni konferensiä uzdırıldı. Bu cıyınğa İdel buyı şähärlärennän: Qazan, Balakovo, Pugaçev, Samara, Sarıtaw häm başqalardan distälägän uquçılar kilä. Samarnıñ “Yaqtılıq” mäktäbe balaları bu fänni bäygedä öçençe yıl qatnaşuları. Häm äytergä kiräk här yılnı yaqtılıqlar maqtawlı urınnarnı yaulıylar. Uquçılar üz töbäklärendäge ğöref- ğädätne öyränep, tarixi şäxeslärne barlap oluğ Watanğa mäxäbbät wä xörmät belän qararğa öyränälär. Şul konferensiädä qatnaşqan “Yaqtılıq” mäktäbe uqıtuçısı belän äñgämä totabız:
Bu fänni cıyın nindi bieklektä oyıştırılğan ide?
Fänni konferensiä Sarıtaw ölkäseneñ mäğärif ministrlığı, İdel buyı däwlät xezmäte akademiäse häm Sarıtawnıñ tatar gimnaziäse oyıştırğannar ide.
“Yaqtılıq” mäktäbe uquçılarınıñ uñışı nindiräk buldı, tağın kemnär çığış yasadı?
Konferensiä ike bülektän tordı. Berençesendä töp tema bulıp: “Rusiä xalıqlarınıñ berdämlege” tordı. Bu tema buyınça töp dokladnı däwlät xezmäte akademiäse citäkçese yasadı. Şulay uq tatar milli xäräkäte citäkçese Zöfär Xäkimov häm Mokatdäs xäzrät Bibarsov çığış yasadılar. Mäğärif ministrlığınıñ baş belgeçe Nina Graçeva istälekle notıq tottı. Çeçen milli xäräkäte yulbaşçısı Räis Dakaev süzläre dä tä'sirle buldı.
Plenar utırışta konferensiädäge iñ yaxşı xezmätlär tıñlandı. İñ yaxşılar isemlegenä bezneñ mäktäpneñ uquçısı Yuliä Safina da kerde. Anıñ: “Qol Şärif- aqın, şağir, mäğrifätçe” isemle xezmäte yuğarı bäyälände. Yuliä Safinanıñ fänni xezmät citäkçese Fäniä Ğilacewa uquçısın bik yaxşı äzerlägän ide.
Konferensiäneñ ikençe bülege Sarıtaw şähäreneñ tatar gimnaziäse binasında uzdı. Gimnaziä direktorı Zäkiä xanım Salaskina fänni forum uñışlı ütsen öçen zur köç quyğan hönärmänd. Monda uquçılar tuğız seksiägä bülenep eşlädelär. Tuğız yünäleştäge fänni tikşerenülärne törle- törle illyustratsiälär, muzıka aşa, milli kiemnär aşa yöräkkä ütkärerlek itep kürsätä beldelär.
Samarnıñ “Yaqtılıq” uquçıları öç seksiädä üzläreneñ zihenleklären kürsättelär. “Watan tarixı” bülegendä Aysılu Kıyämova “İdel buyı bolğarlarınıñ tarixına” tuqtaldı.
Fol'klor häm etnografiä seksiäsendä “Yaqtılıq”tan ike uquçı qatnaştı.
“Samar töbägendä tuquçılıq” isemle xezmätne Fänis Alyuşev yaqladı, ä borınğı bolğarlarnıñ cirläw yolaları turında Güzäl Xösnetdinova söyläde.
Kıyämova Aysılu, Alyuşev Fänis üz seksiälärendä ikençe urınnı aldılar. Güzäl Xösnetdinova da qızıqsındıru prizına layıq buldı. Bezneñ balalarnıñ fänni xezmätläre konferensiäneñ cıyentıqlarında basılıp kilä.
Min şunı äytäsem kilä. “Yaqtılıq” mäktäbeneñ uquçıları eşli dä belälär, eşlärgä teläkläre dä bar.
Fol'klor häm etnografiä seksiäsendä berençe urınnı Sarıtaw şähäreneñ tatar gimnaziäse aldı. Alar kürsätkän “Tatar tuyı” soqlanırlıq ide.
Şamil Bahautdin, Samar.


text:
Wağay rayonınıñ Qazanlı urta mäktäbendä tatar telen raspisaniädän sızıp taşlağannar. Bu xaqta 11 nçe sıynıfta uquçı Gölnara Musina äytte. Gölnara tatar telennän häm ädäbiätınnan uza torğan ölkä olipiadasına üzlegennän äzerlängän.Gölnara:Mäktäbebezdä tatar telen bötenläy uqımıybız.
-Bötenläy uqımıysız?! Nişläp?
-Qısqartular bara xäzer.
-Niçänçe sıynıfqa qädär uqıdığız inde tatar telen?
-10 nçı klassqa qädär tege yılnı bar ide. Bıyıl 10-11 lärdä bötenläy yuq.
Olimpiadağa kilülär bik tä awır buldı. Çönki möstäqil genä äzerlärgä kiräk kiçen dä däreslärdän soñ. Apa yärdäm itä.
Wağay rayonı Qazanlı urta mäktäbeneñ tatar tele häm ädäbiätı uqıtuçısı Asiä Zimağulowa: “Yuğarı- 10 nçı 11 nçe sıynıflarda tatar telen beterep, barı tik 2 säğät tatar ädäbiätı ğına qaldırğaç awırudan başım çıqmıy”,- di.
-Bıyıldan başlap mäktäp administratsiäse qaramağına qalğaç, tatar tele yazmışı, bezneñ Qazanlı urta mäktäbendä qarşı tordı. Şulay itep min bik tä yılıym bu xälgä, tüzä almıy yörägem. Ber yıl buyı awırıym inde. Çönki, telebez betsä, millätebez dä betä bezneñ. Telebezne saqlap qalu bezneñ izge burıçıbız. Qızğanıçqa qarşı Wağay rayonınıñ Qarağay mäktäbendä, Qazanlı mäktäbendä mäktäp administratsiäse monı añlamıylar.
Menä Tuğız mäktäben äyter idem min, İkençe Wağay mäktäben, Yurmı mäktäben äyter idem. Bu mäktäplärdä mäktäp direktorları böten köçlären quyıp tatar telen saqlap qalırğa tırışılar.
-Awıl xalqı närsä dip äytä soñ? Alar riza meni mäktäpneñ şundıy qararı belän?
-Awıl xalqı qurqa xäzer. Ata analar cıyılışlarğa kilmilär. Menä üzebezneñ mäktäbebez turında äytäm min. Teräk mäktäp bulıp torsaq ta, üzem MO (metodik berläşmä) citäkçese ber närsä eşlätä almadım. Mäktäp administratsiäse belän eşläp qaradım, eşlämädem tügel. Törleçä añlatırğa tırıştım. Läkin näticäse bulmadı. Rayono bezneñ metodkabinet podderjiwät itä. Añlıylar minem xälne. Şulay uq kürsätmä birä almıy.
Wağay rayonınıñ barlıq tatar tele häm ädäbiätı uqıtuçıları üzläreneñ metodik berläşmälärendä xaqimiät başlığı Ramay Sönğatullinğa xat yazğannar. Niçek kenä bulsa da yuğarı sıynıflarda 3 säğätne saqlap qaluda yärdämen sorağannar. Ämma Asiä Zimağulowa süzlärençä, älegä qädär cawap ala almağannar.
Bu problem turında bez Wağay rayon xaqimiäte başlığı Ramay Sönğatullin belän telefon aşa söyläştek. Ul säğätlärneñ qısqaruı turında belä ikän. Ämma xäzerge köndä, nindi fänne niçä säğät uqıtunı mäktäp citäkçelege häm äti-änilär xäl itkängä kürä, östän kürsätmä birüneñ urınlı bulmawın da añlıy. Qazanlı urta mäktäbendäge xälgä kilgändä, säğätlär bülü şäxsi mönäsäbätkä qorılğan buluwın da yäşermäde.
Tatar tele häm ädäbiätı uqıtuçısı belän mäktäp citäkçelegeneñ urtaq tel tapmawı arqasında uqıtuçınıñ säğätläre qısqara, di rayon başlığı. Telefonnan söyläşkän waqıtta ul bu mäsäläne rayon mäğärif qomitetı belän centekläp tikşerergä süz birde. “Ämma 1 nçe sentäbrgä qädär mäktäp raspisaniäsenä barıber üzgäreş kertep bulmayaçaq. Raslanğan bit ul”,- dide.
Äytkänemçä, Wağay rayonı Qazanlı awılınnan kilgän 11 nçe sıynıf uquçısı Gölnara Musina belän bez ölkä olimpiadasında oçraşıp söyläştek. Anıñ teläge mäktäpne betergäç yuğarı uqu yortına kerep tatar tele häm ädäbiätı uqıtuçısı belgeçlege alu. 2 nçe fevräldän 4 senä qädär Tömän şähärendä uzğan bu olimpiadada Gölnara ikençe urınnı aldı. Berençe urınnı 11 nçe sıynıflar arasında Aromaş rayonı Yaña Aptulla awılınnan kilgän Gölüsä Dautowağa birdelär.
Nail Alan,Tömän


text:
Russiäneñ elekke kommunistik illärdä saylawlarnı küzätügä qarata tänqitläre qarala.
Pänceşämbe häm comğa könne üzaçaq bu oçraşunı Yewropa İminlek wä Xezmättäşlek Oyışması ütkärä. Russiä bu oyışmanı Belarustağı, Ukrainadağı häm başqa elekke kommunistik illärdäge saylawlarğa qarata tänqit belderüläre öçen tänqitlägän ide.
Rusiä bu oyışmadan saylawlarnı küzätü sistemasın üzgärtüne, saylawlarnıñ ni däräcädä ğädel häm demokratik buluın BDB standardları belän ülçäwne taläp itä. Rusiä saylawlarnı küzätü standardların üzgärtergä rizalaşqançığa qädär bu oyışmanıñ büdjetına kirtä quydı.
Oyışmanıñ saylawlarnı küzätü bülege wäkile Urdur Gunnars-dottir oçraşuda qatnaşaçaq Rusiä törkemendä üzäk saylaw komissiäse räise Aleksandr Veşnyakov ta bulaçaq dide.


text:
Germaniä kanslerı Angela Merkel Yewropa Berlegeneñ konstitutsiä ölgese turında tuqtalıp qalğan söyläşülärne yañartırğa wäğdä birep, bu turıda kileşä almaw tarixi xata bulaçaq dide.
Yewropa Berlegendä citäkçelek yıl başınnan Germaniägä küçkännän soñ Merkel bügen berençe märtäbä Strassburgta Yewropa Parlamentına möräcäğät itte.
"Yewropa öçen äğzä illärneñ häm alarnıñ watandaşlarınıñ bu protsessnı 2009-nçı yılnıñ yazında ütäçäk kiläçäk parlament saylawlarına qädär uñışlı näticägä kiterüe kiräk" dide Merkel.
Fransiä häm Niderland saylawçıları 2005 yılda konstitutsiä ölgesen kire qaqqan ide.