text:
Qırım.Aqiqat müellifi, qırımlı jurnalist Mıkola Semena fevralniñ 18-nde Rusiye işğal etken Qırımdan esas Ukrainağa tibbiy teşkerüvge çıqtı. 2017 senesi küzde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Jeleznodorodnıy rayon mahkemesi jurnalistni eki buçuq yılğa şartlı olaraq üküm etip, üç yıl sınav müddetini belgiledi ve açıq faaliyetinen oğraşuvını yasaqladı, daa soñra yasaq müddeti eki yılğa qısqartıldı.
Rusiye tahqiqatçıları, Qırım.Aqiqat saytınıñ «Fikir» rubrikasında derc etilgen yarımadanıñ vatandaş qamaçavı aqqında aqaleni Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1 maddesine istinaden Rusiye topraq bütünligini bozmaq çağıruvı dep tanıdı. Mıkola Semena, yazğan maqalelerinde «fikirni serbest bildirüv» aqqından faydalandı, dep ayta, Ukraina Tış işler nazirligi, ABD Devlet departamenti, Avropa Birligi ve bir sıra halqara teşkilât jurnalistke çıqarılğan ükümni takbih etti. Mıkola Semena esas Ukrainada bulunğan ilk künü Qırım.Aqiqat Radiosınıñ musafiri oldı.
– Mıkola, Qırımnıñ Rusiye akimiyetine yaqın olğan «Krımskaya pravda» gazetasınıñ maqalelerinden birinde baş muarriri Mihail Baharev sizni «informatsion terrorist» dep adlandırıp, apiske alınmağanıñızğa yazıqsındı, dep bildirdi. Sizce, siznen beraber oquğan Qırım gazetasınıñ baş muarriri ne içün böyle dedi?
Şimdi bir çoq qırımlınıñ cemaat añlavınıñ yıquvı ola, ve Qırım kütleviy haber vastaları kerçekni «informatsion terrorizm» olaraq tanıta
– Aqmescitte mahkeme oturışuvlarından birinde İlmi Umerov bu mahkeme terroristler vatanperverlerni nasıl mahküm etkeniniñ örnegi ola, dep ayttı. Şimdi bir çoq qırımlınıñ cemaat añlavınıñ yıquvı ola, ve Qırım kütleviy haber vastaları kerçekni «informatsion terrorizm» olaraq tanıta. Mında büyük bir sual bar: kim terrorist ola? Qırım Yuqarı Şurası ve Qırım Nazirler Şurasınıñ binalarına, Aqmescit ava limanına ücüm etkenlermi? Ukraina arbiy bölüklerini blok etken ve istemegen kişilerni Qırımdan quvğanlarmı? Ya da bu aqta kerçek malümat yazğanlar? Er şeyniñ yeri deñişti. Kütleviy haber vastalarımıznıñ, hususan Qırım.Aqiqatnıñ vazifesi er şeyni yerine qoymaq ve terroristlerni terrorist dep adlandırmaqtan ibarettir.
– Qırımda davañız boyunca Rusiye mahkeme esnasından nasıl teessuratlarıñız bar?
Davam çoqtan berli Avropa insan aqları mahkemesinde buluna, onı qabul ettiler, faqat şahsiy davalar Ukrainanıñ Rusiyege qarşı Qırım davası baqılacaq vaqıtqa qaldırğanlar
– Mahkeme davası belgilengen kibi ketti, onı qadı degil, diger insanlar idare etti. O, imayeniñ delillerine qulaq asmadı ve tek qabaatlayıcı tarafnıñ teşebbüslerine qoltuttı. Amma menim fikirimce, biz halqara uquq ve BM söz serbestligi qararlarına esaslanıp, jurnalist, yani men, bir şeyni bozmağanımnı isbatlap oldıq. Birinciden, Qırım Rusiyege ait degil, onıñ statusını muzakere etmek ise – Rusiye topraq bütünligine qast etüv degil. Ekinciden, bu çıqarılğan añlav mında da köründi: aqiqatnı qorçalağan insanlar terrorist ve ekstremist olaraq tanıtıldı, asılında ise Rusiye halqara cinayet işlep, Ukrainanıñ bir qısmını qoparıp aldı. Davam çoqtan berli Avropa insan aqları mahkemesinde buluna, onı qabul ettiler, faqat şahsiy davalar Ukrainanıñ Rusiyege qarşı Qırım davası baqılacaq vaqıtqa qaldırğanlar. Amma Kyivdeki Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası esnasımdaki qadı Nadejda Şkolnayağa qarşı cinaiy dava açtırdı.
– Rusiye mahkemesiniñ qararına köre açıq faaliyetnen oğraşmañız yasaqlanğan edi. Buña nasıl dayandıñız?
İlhaqtan bir yıldan soñ Qırımda kiberordu peyda oldı, o, bütün internet provayderlerini ve ağlardaki malümatnı kontrol altına aldı
– Men zenaat boyunca jurnalist olam, başqa zenaatım yoq. İşğalci Rusiye akimiyetiniñ bu qararı meni yaşayış aqqından marum etti, çünki başqa iş yapıp, para qazanıp olamağan edim. Jurnalistikada olğan 50 yılımdan soñ bu ağır bir facia oldı. Men malümat toplamağa, foto yapmağa devam ettim, amma derc etkenlerim olmadı. Bunı kontrol etken ediler. Tahqiqat vaqtında meni közetken ediler, informatsion ağlarda ise bütünley nezaret altında bulunğan edim. İlhaqtan bir yıldan soñ Qırımda kiberordu peyda oldı, o, bütün internet provayderlerini ve ağlardaki malümatnı kontrol altına aldı. Bir kün İnternetim söndürildi ve olarnıñ mütehassısı bilgisayarımnı baqtı. Bir kişi yerine eki kişi keldi: birisi baqtı, ekincisi közetti – ve olar casus programmasını qoydı, er şeyni köre ediler. Bunı tahqiqat başlağanda ögrendim ve bilgisayarımnıñ skrinşotları kösterildi.
– Bu vaqıt devamında Qırımda ne kördiñiz?
Yarımada Ukraina, Rusiye, dünya vaziyetine baqqanda aqiqat kirip olamağan qapalı bir alan oldı
– Qırımğa Rusiyeden memur vazifelerini, reber vazifelerini alğan «missionerler» ketirildi. Brigadir yerini bile kelgen insanğa bereler, adiy qırımlılarnı adiy işçi olaraq qabul eteler – olarnı lafta Rusiye elitasınıñ ırğatlarına çevirgenler. Aqmescitte ve diger şeerlerde rusiyelilerni qabul etmek içün ayrı mesken rayonlarını quralar, Qırım ealisini deñiştirmege, Ukraina tarafdarı vatandaşlarınıñ sayısını eksiltmege ve saylavlarda Rusiyege rey berecek pensionerlerniñ sayısını arttırmağa isteyler. Yarımada Ukraina, Rusiye, dünya vaziyetine baqqanda aqiqat kirip olamağan qapalı bir alan oldı.
– Bu vaziyette Rusiye Qırımğa büyük para bere, dep itiraz bildireler.
Ukraina 23 yıl devamında Qırımda bir şey yapmadı, dep aytalar, amma anda olğan er şey 1954 senesinden soñ Ukraina tarafından ve onıñ parasına yapılğan edi
– E, anda bu paranıñ hırsızlanmasınen bağlı bir qaç cinaiy dava bar. Leyhalarnı «öz» teşkilâtlarına bereler, olar leyhanı soñuna qadar yapıp olamay, ve tış hızmetçiler leyhalarnı taşlap kete, er şeyni yañıdan yapmağa mecbur olalar, bu qurucılıqqa keder ete. Rusiyeniñ Qırımğa masraf etken parası semeresiz qullanıla. Ukraina vaqtında (Qırımnıñ Rusiye işğalinden evel – QA) Aqmescitteki Görkiy soqağını tamir etken ediler, olğanı kibi qaldı, tüzetmege bir şey kerekmey. Şimdi ise rusiyeliler Puşkin ve diger soqaqlarını tamir etip başladı – beş yıldan berli çini tola ya da daa bir şey qoyula. Qurucılıq bitmey, para toqtamayıp berile, amma bunıñ neticesi yoq. Ukraina 23 yıl devamında Qırımda bir şey yapmadı, dep aytalar, amma anda olğan er şey 1954 senesinden soñ Ukraina tarafından ve onıñ parasına yapılğan edi.
– Bu aqta Qırım kütleviy haber vastalarında oqumaq mümkünmi?
Qırım qoldan idare etile
– Qırımdaki kütleviy haber vastaları pek tertiplengen. Olarğa bir programma içinde reberlerni müsbet taraftan çoq añmağa memuriy vazife berile. Sıq-sıq böyle yayınlar sovetler zamanını añdıra, amma «KPSS toplaşuvınıñ qararınen» yerine «Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ emrini yerine ketirip» dep aytalar – ve yol qurucılığı aqqında tarif eteler ve ilâhre. Askenov olmasa, bir iş ne başlanır, ne bitirilir sanki. Qırım qoldan idare etile. 30 yıldan berli Qırımda yaşadım, bütün ukrain baş nazirleri, reberlerinden intervyü aldım – iç birisi şimdi Sergey Aksenov ve yarımadanıñ Rusiye parlamenti spikeri Vladimir Konstantinov kibi çalışmadı.
– Ne demek isteysiñiz?
– Olar sıcaq tavada bulunalar. Sağğa ketse – olmay, başqa işke başlaylar – anda da olmay, amma matbuat ve televideniye olarnı pek çeber teşkilâtçı ve reber olaraq maqtay. Keriç köprü de – tam bir propaganda leyhası. Onıñ açılışı Qırımnıñ iqtisadiy vaziyetine iç tesir etmedi: ne fiyatlar ucuzlaştı, ne mallar çoqlaştı. Bazı yerlerde qıtlıq olsa, öyle de qaldı. Bazı şeylerniñ fiyatı Rusiyeniñ Krasnodar ülkesinden ve atta Moskvadan daa paalı. Kütleviy haber vastaları qırımlılar şahsen Vladimir Putinge ve bütün Rusiyege minnetdar dep yazsa, olar Rusiye prezidenti aqqında maqtav metinlerinen bağlı emirni yerine ketire.
– Pensiya islâatından soñ Qırımda Putinniñ populârlığı tüşmedimi? Yaqında «Levada-tsentr» memlekette prezidentke işanç reytingini 35% seviyesinde berdi.
Qırımda insanlar biri-birine işanmay, qomşunı duşman saya ve fikrini açıq degil, işdeşleriniñ yanında bile bildirmege qorqa
– Şimdi Qırım boyunca iç bir içtimaiy malümatqa inanmağa olmay, olar mıtlaqa sahte olacaq. Memuriy sıñırdan keçkende Qırımda ve esas Ukrainada insanlarnıñ keyf farqlarını kördim. Mında olar açıq, quvana, biri-birini ürmet ete, yardım ete. Qırımdaki müit bam-başqa: insanlar biri-birine işanmay, qomşunı duşman saya ve fikrini açıq degil, işdeşleriniñ yanında bile bildirmege qorqa. Rusiyeniñ Qırım işğali ve ilhaqı siyasetine zıt bir fikir bildirgenlerni taqip, çaquvlar oldı.
– Keriçten radio diñleyicimiz telefon etti.
Tatyana: Mıkolağa sağlıq tilemege ister edim, çünki onıñ kibi insanlar bizim içün pek emiyetli ola. Bizim içün bir örnek. Avgust ayında Aqmescitte kontsertte edim, o qadar çoq fotoresimimni yaptı, kimse o qadar çıqarmadı meni.
– Sağ oluñız, kontsertiñiz aqlımda. Aqmescitteki bütün ukrainalılar muzıkañız ve yırlağanıñızdan ayrette qaldı.
– Qırımdan daa bir kişi telefon ete.
Radio diñleyicisi: Sizni diñleyim, Semena bey, ve siziñ kibi soyları yıl-yıldan azlaşa, dep quvanam.
– Yañlış tüşünesiñiz. Qırımda menim kibi soyları er kün, ay, yıl daa çoq ola, çünki insanlar yarımadada olğanlarnı köre, ve kün kelir, er kes öyle olacaq.
Mıkola Semena – qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi, Ukrainada nam qazanğan jurnalist. 2016 senesi aprel ayında Mıkola Semenanıñ evine FSB hadimleri kelip tintüv keçirdi. Daa soñra jurnalistniñ yarımadanıñ vatandaş qamaçavına dair maqalesi sebebinden cinaiy dava açıldı, dep bildirgenler. Qırım.Aqiqat saytınıñ «Fikir» rubrikasında derc etilgen maqaleni Rusiye tahqiqatçıları Rusiye topraq bütünligini bozmaq çağıruvı (Rusiye topraq bütünligini bozmaq açıq çağıruvları (Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1 maddesi) olaraq tanıdı.
2017 senesi sentâbrniñ 22-nde Aqmescitteki Rusiye mahkemesi Semenanı üç yıl sınav müddeti ve üç yıl açıq faaliyetnen oğraşmaq yasağı ile eki buçuq yılğa şartlı olaraq apiske almağa qarar berdi. Şu yılnıñ dekabr ayında Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Semenanıñ ükmüni qısmen yımşatıp, açıq faaliyet yasağını eki yılğa qısqarttı.
Mıkola Semenanıñ bildirgenine köre, öz maqalelerinde o, «fikirni serbest bildirüv» aqqını qullanğan edi.
Ukraina Tış işler nazirligi, ABD Devlet departamenti, Avropa Birligi ve bir sıra halqara teşkilât Semenağa çıqarılğan ükümni takbih ettiler.
Radio Free Europe/Radio Liberty sabıq prezidenti Tom Kent jurnalist Mıkola Semenağa qarşı qabaat delilsiz ola, dep aytqan edi. O, Kreml kontrolindeki Qırım mahkemesiniñ qararı lâğu etilmeli, dep qayd etken edi.
Mıkola Semenanıñ imaye tarafı Aqmescitteki Rusiye mahkemesiniñ qararını Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet etti. Lâkin Avropa mahkemesi Mıkola Semenanıñ şikâyetini prioritetli baqmağa razı olmadı.


c: text/html

text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy arbiy okrugınıñ mahkemesinde salı künü, aprelniñ 27-nde, Bağçasaraydaki üçünci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» toplaşuvında Seytumer Seytumerovnıñ tintüvinde şaat olğan qabaatlav şaatı sorğuğa çekildi. Bu aqta «Qırım birdemligi» haber ete.
«Şaat Vedernikov qabaatlayıcığa Seytumer Seytumerovnıñ tintüvinde daa bir şaat ve operativcilernen iştirak etkenini bildirdi. Onıñ aytqanına köre, hadimler boş odalarğa bir özleri kirmegen edi. Mabüs Seytumerovnıñ evinde keçirilgen tahqiqat tedbirleri vaqtında bütün tehnika alındı ve edebiyat tapıldı», – dep bildire «Qırım birdemligi».
İmaye tarafı sorğu vaqtında şaattan Seytumerovnıñ evinde keçirilgen tintüvde operativciler ve vatandaş qıyafetinde insanlar olğanını, terciman ise berilmegenini bildi.
«Vedernikovnıñ özüni saba saat 4-te Aqmescit şeerinde tedbirlerde iştirak etmege davet etkenler», – dep tarif etti advokat Nazim Şeyhmambetov.
Şaat Vedernikovnıñ Rusiye mahkemesine bildirgenine köre, FSB onı şaat olaraq celp etmege istegende o, bilgisayar klubında bulunğan edi.
Qayd etilgenine köre, ondan çoq insannı sığdırğan mahkemege vekiller tek üç diñleyicini kirsetti. Böylece, Qırımdan Rostov-na-Donuğa yüzlernen kilometr yol keçken bir çoq soy-sop mahkeme oturışuvına öyle de kirip olamadı.
2020 senesi martnıñ 11-nde Bağçasarayda bir qaç qırımtatarınıñ evi tintildi: Enver Mustafayev, Amet Suleymanov, ağa-qardaş Seytumer ve Osman Seytumerovlar ve emceleri Rustem Seytmemetovnıñ. Tintüv «Qırım birdemliginiñ» sabıq faali Seytumer Seytumerovnıñ evinde de keçirildi. O, bir qaç yıl evelsi Qırımnı terk etti.
Tutulğanlar Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ birinci qısmına (Terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ve bu teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv) istinaden qabaatlana.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası martnıñ 11-nde Bağçasarayda ve Bağçasaray rayonında Rusiye quvetçileri keçirgen tintüvlerden sebep cinaiy tahqiqat başlattı. Daa soñra müessise daa bir cinaiy tahqiqat başlatılğanını bildirdi – o, tintüvlerden soñ qırımtatarlarnıñ tutuluvınen bağlıdır.
Ukraina Tış işler nazirligi, martnıñ 11-nde olıp keçken tintüvlerge qarşı narazılıq bildirdi.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sankt-Peterburgda yanvarniñ 13-ünde tarihçı, professor, qırımtatar halqınıñ tarihiniñ tetqiq eserleriniñ müellifi, Qırımtatar halqı Qurultayınıñ II çağırışınıñ (1991-1996) delegatı Valeriy Vozgrinnen vedalaştılar.
O bu yıl yanvarniñ 9-ında gece vefat etti.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov haber etkeni kibi, vedalaşuvğa Peterburgğa qırımtatar milliy areketiniñ faalleri - Nariman Celâl, Bekir Mamutov, Lemmar Yunusov ve Ali Özenbaş barğanlarını qayd etti.
Valeriy Vozgrin - tarih ilimleriniñ doktorı, Sankt-Peterburg devlet universitetiniñ Yañı zaman tarihı kafedrasınıñ professorı, "Menşikov institutı" tetqiqat merkeziniñ müdiri, Qıral dan İlimler Akademiyasının azası, 187 ilmiy eserniñ müellifidir.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev, iyülniñ 9-nda Aqyarda çıqış yapqanda, «Qırımtatar Milliy Meclisi areketlerinden dolayı yarımadada iqrarsızlıq telükesi olabile» dep aytqan Rusiye Havsızlıq Şurasınıñ kâtibi Nikolay Patruşevniñ sözlerini izaatlar eken, ilhaq etilgen Qırımda Rusiye qırımtatarlarğa qarşı yañı provokatsiyalar azırlay bile dep ayttı.
TASS haber etkenine köre, Patruşev ayrıca, «Qırımdaki işbu iqrarsızlıq telükesi» Ukraina devletiniñ başında turğan siyasiy küçlerniñ, hususan, ukrain milletçileriniñıntıluvlarınen bağlı dep ayttı.
Ondan da ğayrı, onıñ sözlerine binaen, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ areketleri de ayrı bir qorqular yarata eken.
«Radikal niyetli Qırımtatar Milliy Meclisiniñ liderleri (...) provokatsion areketlerge, şu cumleden diversion-terroristik eylemlerge azır olğanılarını bildire», – dep ayttı Patruşev.
Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında Mustafa Cemilev bu qabaatlavlarnı inkâr etti.
«Qırımtatar Milliy Meclisi Qırımda «iqrarsızlıq berecek» iç bir eylem ötkermege planlaştırmadı ve planlaştırmay. Er alda olar (Kreml – QA) ilhaq etilgen Qırımda qırımtatarlarğa qarşı bir şey azırlaylar», – dedi Cemilev.
İyülniñ 9-nda Qırımğa Rusiye Havsızlıq Şurasınıñ kâtibi Nikolay Patruşev kelip çıqtı. Rusiye Havsızlıq Şurasınıñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, Aqyarda toplaşuv Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ avalesinen «regionlar, nazirlikler ve muessise yolbaşçılarınıñ» iştirakinen keçe.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqası olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirip başl


text:
Rusiye Qırımnı ilhaq etkeni sebebinden Ukraina telekommukatsion astyapı obyektleri, radio, telezizion frekans ve tehnikasından marum qaldı. Rusiye Qırımdaki Ukraina frekanslarında kütleviy aşalayıcı informatsion kampaniya keçirmekte. Bu aqta Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar martniñ 23-nde Jenevada keçken informatsion cemiyet Halqara sammitinde söz yürsetti.
«Onıñ çıqışı işğal etilgen Qırım ve Donbassnen alâqalı olıp, o yerde topraqlarnen beraber Ukrainanıñ teleyayın ve radioeşittirüv aqqı da hırsızlanınen bağlı edi. Telekommunikatsion infratertip obyektleri, radio ve televizion frekansları, radioeşittirüv binaları ve tehnikası işğalci tarafından bir çoq halqara vesiqalarnı bozıp hırsızlandı, – dep haber ete Ceppar özüniñ Facebook saifesinde.
Onıñ sözlerine binaen, al-azırda Halqara elektrikbağ çemiyetine binaen, Ukrainağa ait olğan ukrain frekanslarında yayın yapqan onlarnen rusiyeli kanal,«Qırım ve Donbasstaki Ukraina vatandaşlarına «radikallar, qatiller, vatandaşlar cenki ve milletçiler» aqqında ikâye ete.
«Utanmadan, Ukrainağa ait olğan ukrain frekanslarında, Rusiye kütleviy aşalayıcı informatsion kampaniyasını, işğal etilgen topraqlarda yaşağan ukrainlerni, hususan Qırım ve Donbassta yaşağan Ukraina vatandaşlarından uzaqlaştırmaq maqsadınen yapa», – denilmekte haberde.
Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırım, Azerbaycan, Cuba, Ekvator Gvinayası, Eritreya, İran, Şimal Koreya, Suriye, Türkmenistan ve Özbekstan bir sırada KHV-nda söz serbestligi eñ yaramay reytingke saip olğan onlarnen devlet ve territoriyalar sırasına kirdi. Bu aqta Freedom House halqara uquqimaye teşkilâtınıñ ananeviy «Matbuat serbestligi -2017» adlı esabatında söz yürsetilmekte, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin sovyetler yetekçisi İosif Stalinniñ «qarardan ziyade şeytanlaştıırılmasını», «Sovyetler Birligi ve Rusiyege qarşı yönelgen ücümdir», dep saya.
Bu aqta o, amerikalı rejissör Oliver Stone tarafından çekilgen «Putinden alınğan intervyu» adlı vesiqalı qısqa serialda söz yürsete. İyünniñ 17-nde amerikan televizionunda işbu tsklniñ soñki parçası numayış etildi.
«Zemanevity Rusiye üzerinde bir soy stalinizm beñleri bar dep köstermege ıntılalar. Epimizniñ üstümizde bir çeşit beñler bar. Soñ ne yapayıq?» – dey Putin.
Rusiye prezidenti aytqanına köre, dünya tarihında çeşit türlü qıymet kesilgen ve Stalinge oşağan pek çoq şahsiyetler bar. O, hususan İngilteredeki Oliver Cromwell ve Frenkistandaki Napoleonnen muqayese etti.
Fevral ayında rusiyeli «Levada-tsentr» ictimaiy merkezi bergen malümatqa köre, rusiyeliler İosif Stalinniñ şahsiyetini taqdir etkenlerniñ sayısı tarihiy zirvege yetken, çünki onı hoş dep körgenlerniñ sayısı 46% yetken.


text:
Bu plan Izrailneñ 1967 yılda basıp alğan barlıq cirlärdän, şul isäptän könçığış Yewrusalimnan çigenüen küzdä tota. Anda şulay uq fälestin qaçaqların häm alarnıñ warisların Izrailgä qaytaru kiräklege turında äytelä.
Berniçä yıl elek Izrail bu täqdimne kire qaqqan ide. Ämma küptän tügel ul bu täqdim nigezendä söyläşülär ütkärü mömkinlege turında belderde.
Monnan tış Yaqın Konçığışta xäzer başqa diplomatik eşçänleklär dä bara. BMO, Yewropa Berlege, AQŞ häm Rusiä tözegän Yaqın Könçığış Dürtlegeneñ Yaqın Könçığıştağı yaña maxsus wäkile Tony Blair da bu töbäktä yöri.
Sişämbe könne Könbatış Yardağı Fälestin şähäre Ramallada çığış yasap elekke Britan premyer minsitrı Blair "Minemçä, xäzer mömkinlek açılu sizelä. Minemçä bu mömkinlek mizgele. Ämma xäzer minem öçen iñ möhime tıñlaw häm öyränü häm şunı çaqıldıru" dide.
Çärşämbe irtän Izrail prezidentı Şimon Peres belän oçraşqan Mısır tışqı eşlär ministrı Äxmät Äbül Ğayt dä mömkinlek mizgele açıldı digän ömet belderde.
Sişämbe könne Ürdün patşası Ğabdulla isä Waşingtonda AQŞ prezidentı George Bushnıñ şäxsi kiçke aşında buldı.
Ä şul uq könne AQŞ däwlät sekretare Condoleezza Rice yülneñ 30-ınnan 2 avgustqa qädär Yaqın Könçığışta bulıp söyläşülärne canlandırırğa tırışaçağın belderde.
Bu tırışlıqlar Yaqın Könçığış nizağınıñ çişelüenä ömetne arttırsa da London Iqtisad Mäktäbeneñ Yaqın Könçığış belgeçe Yahia Säit ällä ni ömet bağlamıy.
"Qatnaşuçı taraflarnıñ bu mäsälälärne çişü öçen kiräkle qıyın qararlar qabul itärlek xäldä buluına ışanu bik tä awır. Teläk bik zur. Bigräk tä Quşma Ştatlar, Ğiraq sazlığına kompensatsiä bularaq Yaqın Könçığış krizisında çınnan da berqädär tärräqiätkä ireşergä teli. Ämma fälestin citäkçese Ğabbas belän Izrail citäkçese Olmertnıñ kiräkle awır qararlar qabul itä alaçağına ışanu bik qıyın. Alar ikese dä köçsez citäkçe. Üz illärendä alarnıñ xoquqıy nigezle buluına şik belderelä. Şuña kürä alarğa tärräqiätkä ireşü öçen zarur bulğan bertörle çigeneş yasaw bik tä qıyın bulaçaq" dide Säit.
Säit Olmertnı Izraildä bıltır Libanda Xizbullağa bäyle ğämälläre öçen öçen tänqitläsälär, Ğabbastan köndäşe suğışçan Xämas Ğäzzä Sızığın tartıp aldı di. Näticädä alarnıñ ikeseneñ dä alğa taba xäräkät irege şaqtıy çiklänergä mömkin.
Naif Aqmal


text:
1944 senesi mayısnıñ 18-20-nde NKVD-NKGB mahsus tedbirleri vaqtında Qırımdan Orta Asiya, Sibir ve Urağa bütün qırımtatarlar sürgün etildi (resmiy malümatqa köre – 194 111 insan). 2004-2011 seneleri Qurultaynıñ Mahsus komissiyası «Unutma» umumhalq aktsiyasını keçirip, sürgünlik şaatlarınıñ 950-ge yaqın hatırlavını topladı. Qırım.Aqiqat arhivlerdeki hatıralarnı derc ete.
Men, Levaye Arslanova (doğma Asanova), qırımtatarım, 1933 yılda Qırım ASSRnıñ Kuybışev rayonınıñ Yuqarı Kermençik köyünde doğdım. Men, sabıq SSSR stalin kommunist rejimini yapqan qırımtatar halqınıñ sürgünliginiñ şaatı olam.
1944 senesi mayıs 18-inde NKVD ordularınıñ mahsus operatsiyası vaqtında meni, anam Zemine Asanovanı (doğğan yılı 1914), qız qardaşım Sefaye Asanovanı (doğğan yılı 1936), dayım Ennan Osmanovnı (doğğan yılı 1916), onıñ qadını Müsemma Ennanovanı (doğğan yılı 1918) ve olarnıñ oğlu Linaver Ennanovnı (doğğan yılı 1937) Qırımdan zorbalıqnen çıqardılar. Yük maşnalarına bir qaçar qorantanı oturttılar ve Bağçasaray şeeriniñ demiryol vokzalına alıp kettiler. Bizni mal vagonlarına qoyıp, tuvarlarnı kibi Ural tarafına alıp kettiler. Ve bunıñ iç bir añlatması olmadı. Azırlanmaq içün 15 daqqa berildi.
Men o zaman tatar mektebiniñ dörtünci sınfında oqudım. Bizim atımız, sığırımız, eki qatlı evimiz, balaban azbarımız, köy çetinde bostanımız bar edi. Anamnıñ tikiş maşnası, patefonı, babamnıñ kemanesi bar edi. Siyasiy türküler içün babam Asan Memetovnı emek ordusına aldılar. Biz başqalardan yahşıca yaşağanımız içün, bizge geceleri yardım ve aş-suv sorap partizanlar kele edi, biz olarğa yardım ete edik. Evimizde ocam bar edi, o partizanlarğa gizli malümatnı aytıp bere edi.
Soldatlarnıñ üçü bizde oturıp, bir şeyler ayta edi, bir şeyden saqındıra ediler. Amma biz olarnı añlamadıq, çünki rus tilini bilmey edik
1944 senesi mayıs 15-inde eki başqa askernen beraber dayım ordudan yaralı keldi. Olar üçü bizde oturıp, bir şeyler ayta edi, bir şeyden saqındıra ediler. Amma biz olarnı añlamadıq, çünki rus tilini bilmey edik. Saba erte ise qapımız qaqıldı ve eki soldat, 3 künge aş almağa ve 15 daqqada azırlanmağa buyurdı. Yanımızğa iç bir vesiqa alıp yetiştirmedik.
Yolda 85 yaşındaki bitam vefat etti, onı bir turaqta bir çalı tübünde kömdiler, bir yılda qartbabam can berdi (ekisi de babamnıñ ana-babası).
Bir qaç künden soñ bizni Kostromağa ketirdiler. Soñra Kostroma özenindeki barjağa oturttılar. Er kes barjadan tüşken soñ, bizni üçke böldiler. Birevlerni Mariysk ASSRge, bizni - Kologriv rayonınıñ Ujuga qasabasına, üçunci taqımnı - Pongo qasabasına yolladılar.
Bizden qorqa edi ve evlerine yibermey edi, amma biz emeksever halq olğanımıznı añlağanda, qartop qazmağa ve azbarda yardım etmege çağıra ediler
Bizni mektepniñ ekinci qatına yerleştirdiler. Biz ayrı oturmağa rica ettik ve bizni - dört qorantanı - atbaqarnen beraber at aranına yerleştirdiler. Başqa köylerde adamlar bizden qorqa edi ve evlerine yibermey edi, amma biz emeksever halq olğanımıznı añlağanda, qartop qazmağa ve azbarda yardım etmege çağıra ediler. Devletten iç bir yardım almadıq, tek dağda ahudut, çernika cıyıp, olarnı mahsulat ve qartopqa deñiştire edik. Anam dağ yıqa edi, men gecelemek içün çalaş qurmaq içün pıtaq ve terek qabuqlarını cıya edim. Yazda sıcaq edi, anam çalışqan dağda yaşay edik.
Soñra dayım Özbekistandan çağırışnı yolladı. Anam, men ve qardaşım Özbekistanğa, Andican vilâyetiniñ Şahrihan şeerine kettik. Meni 20-nci bala evine yerleştirdiler, anam ise boya tsehine işke kirdi. Anda pek sıcaq edi. Dayım, ayağı yaralı olğanı içün, sıcaqtan yaramay edi. Soñra o Samarqand şeerine köçmek içün razılıq aldı. 1946-ncı yılda biz de Samanqardğa köçtik. Er ay NKVDge özümizni qayd etmek içün bara edik.
Men mektepke kirdim, sekiz sınıf bitirdim ve aqayğa çıqtım. Babam bizfe 1948-inci yılda keldi, o da çıqmamasını tasdıqlap özüni qayd ete edi, akis alda apis etmek mümkün ediler. Anam ve babam Kaganoviç adına kolhozda çalıştı, men ise mektep tatili vaqtında "Serp i Molot" konserva zavodında çalıştım.
1967-nci yılda bitam vefat etti, babam 1984-ünci yılda can berdi, anam 1985-inci yılda.
1996-ncı yılda men Qırımğa - Vatanıma qayttım. Onıñ içün çoq küreştim: miting ve toplaşuvlarğa bardım, Moskovağa mektüp yolladım.
Şimdi pensiyadan, dinni ögrenem, arapça oqumağa ögrendim, Qırım musulmanları Qurultaynıñ delegatı olam. Kebir Camide balalarnı ve büyüklerni arapça oqumağa ögretem.
2000-inci yılda meni Kebir Camiden Mekkege yolladılar. Mekkeni ziyaret etip olğanıma pek quvanam.
(2009 senesi sentâbrniñ 20-sinde yazıp alınğan hatırlavlar)
Elvedin Çubarov, Qırım tarihçısı, Qurultaynıñ qırımtatar halqı genotsidini ögrenüv ve aqibetlerini yeñüv Mahsus komissiyasınıñ reis muavini azırladı


text:
Bunı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ matbuat-hızmeti bildire.
Komendnatura endiden Kirovogradnıñ arbiy uçaq alanında yerleşecek. Mında antqa sadıq qalğan Qırım arbiy hızmetçilerini Ukraina delvet bayrağınıñ köterilüvi ile qarşıladılar.
General-leytenant Volodımır Şatov aytqanı kibi, oktâbr ayına qadar aviatsion komendaturanıñ uçucı ve tehnik hadimleriniñ sayısı 200 insan olacaqtır.
Onıñ sözlerine köre, Kirovogradda uçaq köterilüv yolağını tamir etecekler, dispetçer hızmetini ve arbiy uçaq alanınıñ esas obyektleriniñ işini ğayrıdan pekitecekler.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini nezaret altında qaldırdı. Olar fevralniñ 28-ne qadar nezarethanede qalacaqlar. Bu aqta advokat Sergey Loktev bildirdi, dep haber ete «Qırım birdemligi» birleşmesi.
«Mabüsler 2 yıl 9 ay 11 kün nezaret altında tutula, aman-aman 3 yıl oldı. İnsan aqları konventsiyası bozula. İnsanlar ceza çeke, demek mümkün. Mahkeme qabaatlamağa tırışa, bugünki qarar da bunı isbatlay», – dedi advokat.
Daa evel haber etilgeni kibi, noyabrniñ 22-nde Rostov-na-Donudaki mahkeme Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasını» Qırımdaki prokurorğa tekrar baqmasına yollamağa qarar aldı.
Bu dava boyunca qabaatlanğan Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada tutuldı. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» siyasiy İslâm teşkilâtına alâqadar olğanında qabaatlana.
Rusiye arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» ni Aqmescitte ötkerilgen köçüci oturışuvlarında baqa edi. Ondan soñ tevqif etilgen Qırım sakinleri Rostov-na-Donu şeerine yollanıldı.
Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantlarınıñ azat etilmesini talap ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Ukrainanıñ Jeneva BM daimiy vekili Yuriy Klımenko BM tamır halqlar meseleleri mahsus maruzacısı H.F.Kali Tsay ile interaktiv dialog vaqtında Rusiye işğal etilgen Qırımda insan aqlarını boza, dep tarif etti.
Onıñ qayd etkenine köre, yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyeti yasaqlandı, qırımtatar tili ise aqsımlana. Klımenkonıñ aytqanına köre, Qırımda ealini qorquzmağa, qırımlılarnı söz ve toplaşuv serbestligi aqqından marum etmege devam eteler.
«Ukraina eyyeti Rusiyeniñ Qırımnıñ yañı müstemlekeleştirüv siyasetini qayd etti, onıñ maqsadı yarımada ealiniñ terkibini deñiştirmektir ve asılında arbiy bir cinayet ola», – dep aytıla Ukrainanıñ BM missiyası haberinde.
Klımenko Qırımdaki vaziyetniñ halqara monitoringi müim olğanını qayd etip, BM Tamır halqlar meseleleri mahsus maruzacısını Ukrainağa davet etti.
Rusiye temsilciligi Ukraina elçisiniñ çıqışına açıq sürette daa cevap bermedi.
Ukrainanıñ BM daimiy vekili Serğiy Kıslıtsâ Rusiye işğal etken Qırımdaki demografik deñişmelerni «büyük problem» dep adlandırdı. Emin ki, Rusiye Ukrainağa qol tutqan ealini yarımadanı terk ettirmege tırışa, bunı BM de bile.
2016 senesi Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi, soñra da Rusiye Yuqarı mahkemesi qırımtatarlarnıñ temsiliy organı olğan Meclisni yasaqlamağa qarar aldı. Onı Rusiye topraq bütünligini bozmağa tırışa ve insanlarnı qorquza dep, ekstremist teşkilât dep sayğanlar.
Meclis yasağı teklifi işğal etilgen Qırımnıñ sabıq prokurorı Natalya Poklonskayağa aittir.
2017 senesi Ukraina BM halqara mahkemesinde Rusiyeni Ukrainadaki terrorizm tedbirlerine para bergeni ve qol tutqanı, em de Ukrainağa qarşı istilâ yapıp, ırqiy ayırımda iştirak etkeni sebebinden mesüliyetke çektirmek içün oña qarşı dava açtırdı.
Ukraina, BM Halqara mahkemesine muracaat etip, vaziyetniñ acele olğanına emiyet berip, vaqtınca tedbir almağa rica etti. 2017 senesi aprelniñ 19-nda mahkeme Ukraina talaplarınen bağlı Rusiyege qarşı muvaqqat tedbirlerini kirsetmege qarar aldı.
Vesiqada Rusiyeden Meclis faaliyetini yasaq etmek qararı ile qırımtatar halqınıñ menfaatlarını temsil etmesi mevzusında aq-uquqlarınıñ bozulmasını toqtatmağa ve işğal etilgen yarımadada ukrain ve qırımtatar tillerinde tasil berilmesini temin etmekni talap etti.


text:
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskayanıñ bildirgenine köre, Qırımda epidemiologik vaziyet fenalaşa – koronavirus hastalarınıñ sayısı arta, ORVİ, gripp ve pnevmoniya hastaları artmaqta.
Bu aqta o, oktâbrniñ 14-nde koronavirus yuqunçı ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında ayttı.
«Vaziyet stabil degil ve hasta sayısı artmağa devam ete. Gripp ve ORVİ hastaları keçken aftağa baqqanda arta. Qırımda epidemiologik seviye 26% çoq, Aqmescitte 50%», – dep bildirdi Penkovskaya.
Onıñ malümatına köre, hastahaneden tış pnevmoniya hastalarınıñ sayısı da arta.
«Bugün olarnıñ sayısı 37% ola, keçken aftağa baqqanda daa az. Amma keçken afta Qırımda 1693 hastahaneden tış pnevmoniya qayd etildi. Keçken afta 1213 hasta bar edi, yani hasta sayısı arta ve 39,5% ola», – dep qayd etti Qırımnıñ baş sanitar ekimi.
Eñ çoq Aqmescitte, Canköy ve Qurman rayonlarında hastalanalar.
Keçken künü Qırımda 163 koronavirus hastası qayd etildi. Umumen Qırımda 6331 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 107-si çetelden keldi, 128-i qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar. 3533 insan tüzeldi. Bütün müddet devamında 3639 insan tüzeldi, 93 hasta koronavirustan vefat etti. Aqyarda 1385 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı, 911 kişi tüzeldi, 41 hasta koronavirustan vefat etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
O, eger de Ukrainağa nisbeten Moskva böyle areketlerge devam etse, o vaqıt oña qoşma cezalarnı ödemege kerek olğanını da qayd etti. Obama ukrain ükümeti bu vaziyette «mükemmel sabırnı» köstergenini aytıp, Putinni üküm sürgen kerginlikni azlaştırmaq maqsadınen Ukraina sıñırlarından rusiye ordularnı qaytarmağa çağırdı.
Evelleri rusiye tarafı şunı qayd etti ki, Amerika prezidenti subetinde Vladimir Putin Ukraina şarqındaki adiselerge alâqası olmağanını aytqan edi.
Ukraina ve ğarbiy memleketler Ukrainadaki separatist areketlerni Moskva teşkil etkenini ve temsiliy binalarnı zapt etken insanlar arasında keçken sene Qırımnı basıp alğan arbiyler kibi areket etkenler bar olğanını tüşüneler.


text:
Rusiyeniñ ukrain süt mahsulatınıñ ketirüv yasaqlığı sebebinden Qırım tükânlarnda raflar kene boş tura. Em de aynı sırada Rusiye süt mahsulatı da yoqtır, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Keriçte «Selpo» tükânınıñ temsilcisi bunı «temin etici yoq, şunıñ içün süt mahsulatını yaqın zamanda beklemege kerekmey» dep añlattı.
«Olmaycaq», – dedi o.
Keriçniñ diger tükânlarında da aynı böyle vaziyet üküm süre.
«Freş» tükânında, misal içün, şekerleme mahsulatı ile raflar yarı boştır.
«ATB» tükânlarında ise ukrain mahsulatı daa bardır.
İyül 28 kününden Rosselhoznadzor ukrain süt ve süt mahsulatınıñ ketirüvini yasaq etti. Qırım tükânlarında boş raflar ilk sefer bir qaç ay evelsi peyda oldı. O vaqıt ukrain mahsulatı ile maşinalar saatlernen qıtaiy Ukraina ile sıñırda tura edi.


text:
Rusiyeli adliyeci Mark Feygin Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ taqip etilmesi Amerika Qoşma Ştatları Kongressinde baqılmaq ve mütenasip rezolütsiya qabul etilmek kerek, dep saya.
Bu aqta o, Facebook saifesinde yazdı.
«Amerikalı Kongressni ve bir sıra avropalı müessiselerni qırımtatarlarnıñ taqip etilmesi boyunca mütenasip rezolütsiyalar ve muracaatlarnı qabul ettirecek olamız. Bu pek mürekkep bir iştir, amma biz tırışacaqmız...», – dep yazdı adliyeci.
Bundan evel Mark Feygin rusiyeli uquq qoruyıcıları cinaiy işler açqan qırımtatarlarnıñ imayesine qoşulğanını bildirgen edi. Hususan, şimdilik Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerov aqqında söz yürsetile, onı işğal etilgen Qırımda «separatizmde» qabaatlaylar.
Yarımadada Ukraina tarafdarları ve qırımtatarlarnıñ taqip etilmesi Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ daa ziyade oldı. Bu aqta uquq qoruyıcılar bir çoq sefer aytqan edi. Olar Kremlni insan aqları bozulmasını toqtatmağa çağıra. Amma Moskvada ve Qırım rusiyeli ükümeti repressyalarnı red ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bunı Rusiye demir yolunıñ matbuat hızmeti bildire.
Onıñ malümatına köre, OAO «FPK» Anapa ve Krasnodar yolunda çalışacaq. Soñra Keriç boğazından Yalta, Keriç, Kefe, Köktebel, Sudaq, Aqmescit, Aluşta, Saq, Kezlev, Aqyar yönelişinde avtomobil ve deñiz naqliyat vastaları çalışacaq.
Qırımğa kelmek içün yolcu OAO «FPK» kassalarında tren ve diger naqliyat vastalarına bilet ve talonnı almaq kerek.
Anapa ve Krasnodardan işğal etilgen Qırım şeerlerine biletler 150 rubleden başlap 830 rublege qadar satıla.
Moskvadan Anapağa platskartnen kelmek içün 2797,6 ruble tölemek kerek, Aqmescitke qadar bilet fiyatı 350 rubleni teşkil ete. Böyle etip, yolcu 3147,6 ruble ödeycek, dep qayd ete matbuat hızmeti.


text:
Böyle malümat Rusiye ombudsmenniñ saytında yerleştirilgen.
"Rusiye Federatsiyasınıñ İnsan aq-uquqları boyunca vekili adına, şu sırada, diger memleketler devlet hızmetçileri adından yapılğan, Ukraina Yuqarı Şurası deputatı Mustafa Cemilev Rusiye Federatsiyasına kirmesine red etilüvi boyunca olğan muracaatlar şu adiseniñ ögrenilmesine esas yarattılar", - dep aytıla resmiy malümatta.
İnsan aq-uquqları boyunca vekili Rusiye Federatsiyasınıñ mahsus organlarına malümat soratmalarını yolladı. Al-azırda M. Cemilev Rusiyege kirmesine red etüv içün kösterilgen esaslar ögrenile.
"Vekilniñ nevbetteki areketler bu teşkerüvniñ neticelerine sıq bağda olmaqtalar", - dep, aytıla haberde.
Mayısnıñ 3-nde Mustafa Cemilevni Qırımğa kirsetmediler. Bu sebepten qırımtatarlar Ermeni-Bazarda (Armânsk), sıñırda, narazlıq aktsiyasını keçirdiler.
Birazdan Qırımnıñ Baş prokurorı Natalya Poklonskaya Milliy Meclis reisi Refat Çubarovğa "ekstremizm faaliyetiniñ musaade etilmegeni" boyunca ihtarnı beyan ettirdi, böyle etip, Meclis itaat köstermese, teşkilâtnıñ faaliyeti yasaq etilecek ve Meclis yoq etilecegini bildirdi. Bundan soñra aktsiya iştirakçileri mahkeme olundı ve neticede 10 biñ rublelik cöremeler tayin etildi.
Mustafa Cemilev öz aq-uquqlarını Avropa mahkemesinde qorçalaycağını bildirdi.


text:
«Qırım birdemligi»cemaat birleşmesi, Rusiye İİN Bağçasaray rayon idaresi taarfından eayel Rusiyede «terrorcılıqqa çağıruvlar» sebebinden apis cezasına makhküm etilgen vatandaş jurnalisti Nariman Memedeminovnı memuriy nezaret asıtana almaq içün yerli rayon mahkemesine bir talap yollağanını bildirdi.
«İİN saat 22:00-den saat 06:00-ğace evden çıqmasını yasaq etmege, ayda eki kere qanun qoruyıcı organlarnı ziyaret etmesini mecbur etmege ve memuriy rayonnıñ tışına çıqıp ketmesinri yasaq etmege talap ete. Bu dava boyuncv mahkeme bugün Bağçaray rayon mahkemesinde baqıladajq. Narisan keç haber etilgeni ve yaqı aqrabasınıñ ölümi sebebinden davanıñ tarihınıñ deñiştirilmyesi ile bağlı ariza yazğanını bildirdi», – dep haber ettiler birleşmede.
Memedeminov, bu kibi areketlerni onıñ qanuniy aqlarınıñ bozuluvı kibi sayğanını bilidri.
Polis hadimleriniñ buña dair resmiy tefsirleri yoq.
Nariman Memedeminov sentâbrniñ 21-nde Rostov vilâyetindeki Rusiye yaşav tarzı koloniyasından azatlıqqa çıqtı. Bütün apis cezasını çekti. Memedeminov Qırımğa qaytqan soñ qırımtatarlarnıñ mahkeme esnaslarını aydınlatmağa devam etecegini inkâr etmey.
Qırımlı advokat Edem Semedlâyevniñ qayd etkenine köre, Rusiye mahkemesiniñ ükmüne köre, Nariman Memedeminovğa azatlıqqa çıqqan soñ açıq faaliyetnen oğraşmaq yasaq degil. Ne de olsa, imayeciniñ aytqanına köre, uquqçılar Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet azırlay.
2019 senesi oktâbr ayında Rusiye mahkemesi Nariman Memedeminovnı «İnternet ağı vastasınen terror faaliyetini kerçekleştirmege açıq şekilde çağırğanında» qabaatlap, eki buçuq yıl yaşav tarzı koloniyasında qalmasına üküm etti. Mabüs qabaatını tanımadı.
Moskva vilâyetindeki Vlasiha Arbiy istinaf mahkemesi mayısnıñ 14-nde ükümni deñiştirmedi. Ukraina Tış işler nazirligi narazılıq bildirdi.
Nariman Memedeminov Rostov vilâyetindeki yaşav tarzı koloniyasında bütün apis cezasını çekti. «Memorial» Rusiye aq qorçalayıcı merkezi 2018 senesi onı siyasiy mabüs dep tanıdı.
Apiske alınmazdan evel Memedeminov bir sıra Ukraina kütleviy haber vastaları, hususan Qırım.Aqiqatnen işbirligi yaptı. 2019 senesi noyabr ayında Ukraina jurnalistleri milliy birligi Qırımda taqip etilgen qırımtatar cemaat jurnalistleri, şu cümleden Memedeminovnı, İgor Lubçenko söz serbestligini qoruv milliy mukâfatınıñ kollektiv laureatı olaraq tanıdı.
Nariman Memedeminov – qırımtatar blogeri, vatandaş jurnalisti. Rusiye quvetçileri onı 2018 senesi martnıñ soñunda tutıp aldı. Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatladılar.
Rusiye quvetçilerini Memedeminovnıñ 2013 senesinden 2015 senesine qadar alıp barğan YouTubedaki videoblogu açuvlandırdı. Anda siyasiy adise-vaqialarnıñ izaatları ve islâm normalarına riayet etmek çağıruvları, Rusiye devlet bayramları – Vatan imayecisi künü, Dünya qadınlar künü, Bala künü ve digerleri – aqqında fikirler mevcut.
2018 senesi martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Qırım yarımadasında yılnıñbaşından 101 qızamıq çıquvı qay etildi, dep bildire Rospotrebnadzornıñ Qırım matbuat hızmeti.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, 101 qızamıq adisesinden 5-i Aqyarda qayd etildi.
Rospotrebnadzorda, qızamıq çıqarmağan ve aşılanmağan adamlar, hastanen rastkelişse, 100% hastalanacaq.
Qırımda aprelniñ 1-nden başlap ealige qızamıqqa qarşı qoşma aşı yapılıp başladı. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi.
2018 senesi Dünya sağlıq teşkilâtı Avropada qızamıq hastalığınıñ rekord seviyesine çıqqanını qayd etti. Birinci 6 ayda 41 biñ insan qızamıq oldı, soñki 10 yılda er yıl olğanından daa ziyade.
Qızamıq adamdan-adamğa qolaylıqnen keçe, öksürik, yaqın toqunuvlarnen keçe. Virus eki saat devamında faal qalıp, avada ya da ten üstünde yaşay. Hasta başta sade suvuqlanuv alâmetlerini duya: tımav, sıcaqlıq, öksürik, tahminen bir aftadan eşken peyda ola (evelâ başta, soñ - bedenniñ yuqarı ve tüpteki qısımlarında). Qızamıq sebep olğan ağırlaşuvlarnıñ arasında - siñir sistemasınıñ zararlanuvı (entsefalit), pnevmoniya, otit, körüv qabiliyetiniñ ğayıp oluvı bar.


text:
Bazar künü, mart 14-te, Kiyevde «Sofiya Kiyevskaya» milliy qoruğında köçip kelgen qırımlılarnıñ körüşüvi ötkerilecek. Tedbirde Bağçasaray rayonınıñ meşur yerlerini kösterecekler ve Qırım halqlarınıñ medeniyetleri aqqında tarif etecekler. Bunı «Qırım diasporası» göñülliler cemaat teşkilâtı Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, «Qırımnı sevem» adlı körüşüvde yarımadanıñ qadimiy ve zemaneviy ealisi (alan, got, ermeni, yunan, qaray, qırımtatar, rom, rus, ukrainler ve digerler) aqqında meraqlı şeyler aytacaqlar.
«Körüşüv çerçivesinde musafirimiz Elnara Halilova bala ve büyükler içün qırımtatar haytarması dersini berecek, em de viktorinada iştirak etmek imkânı olacaq», – dep haber ete «Qırım diasporası».
Kiyev saatine köre saat 16-da başlanacaq tedbirni ziyaret etecek adamlarğa elektron şekilni toldurmağa tevsiye etile.
Cemaat teşkilâtı qayd ete ki, bunıñ kibi körüşüvler yıl devamında er ay keçirilecektir.
Fevral ayında körüşüv Aluşta ve Ermeni Bazarğa bağışlanğan edi, aprelde Yaltağa bağışlanacaq. Bu tedbirlerni Qırım işğalinden soñ qıtaiy Ukrainaga köçip kelgen tarihçılar ve bu sakinlerniñ sakinleri azırlaylar.


text:
Sudaqta toqtamadan çalışacaq "Tavrida" gençler forumınıñ qurulışı aqqında haber sudaqlılarnı başta quvandırdı. Olar, yanlarında öyle obyekt olacağı kârlı ve prestijlidir, dep tüşündiler. Şimdi ise "Tavrida" forumını daa çoq Sudaqtan Meganomğa qadar unikal tabiyatnı yutqan, ösip turğan şişikke oşatalar.
Forumnıñ şiarı: "Barışıq. Sevgi. Sanat". Bu sözlerni gece yarıqlanğan, büyük-büyük ariflernen yazıp, bayır üstüne tiklediler. Amma forum bu yerlerge barışıq ve tınçlıqnı ketirmedi.
Forumnıñ teşkilcileri endi, böyle büyük obyekt içün kelişmegen bir yer saylağanlarını añladılar. Amma buña baqmadan, olar keri qaytmaycaqlar, bu "monstr"nıñ meydanını ise ep keñleştirecekler. Olarnıñ planlarına köre, bu forum 20-30 bin adamnı qabul ete bilecek.
Forumnıñ büyük probleması - yerli arıtuv inşaatıdır
Amma başından başlayıq. Şimdi forumnıñ büyük probleması - yerli arıtuv inşaatıdır. Olar tamam yançığında yerleşip, ortalıqnı sasıta. Amma mesele şunda ki, olar daa altmışıncı yılları qurulğan edi, o vaqıt ise yüklenmeleri azca edi. Em de o yerni nafile saylamadılar. O yılları Sudaqtan Meganomğa taraf qapalı ve adamsız bir yer edi. Mında bir qaç arbiy qısım yerleşken edi. Deñizge sadece yerli sakinlerni keçire ediler, o da - pasportlarını teşkerip.
Demek, arıtuv inşaatınıñ yerini yel gülüne köre saylağan ediler, qoqular, şimdi forum yerleşken, o boş yerlerge ketecek edi. Arıtuv inşaatından qoqular forum musafirleriniñ yaşayışını bayağı boza, olar daima reberlerge şikâyet ete. Amma bu meseleni çezmege imkân yoq.
Arıtuv inşaatınıñ yerini yel gülüne köre saylağan ediler, qoqular, şimdi forum yerleşken, o boş yerlerge ketecek edi
Şimdi arıtuv ve kanalizatsiya ağları, çürügenine baqmadan, eki qat çoqça iş becermeli. Bu yıl iyülniñ soñunda, arıtuv inşaatını kollektorı aqıp başladı. Endi ise deñizge aqıp ketken kanalizatsiya, rotovirus infektsiyalarınen hastalıqlarnı arttıra. Yahşı, forumnıñ deñişleri altı künlük, ve hastalanğan forumlılar o vaqıtqa qadar endi evge qaytalar, ve, sanki bir mesele yoq, dep körüne.
Avgustnıñ soñunda forumda Rusiye artistleriniñ iştiraginen büyük deñişler keçirilecek. Bunı yapmaq içün küçlü tehnikanen donatılğan büyük sana quruldı.
Forum sebepçi olğan daa çoq problemalar bar. Olarnıñ arasında em suv teminatı, em "Tavrida"nıñ Meganomğa qadar keñleştirilmesine qarşı faallerniñ narazılıqları
Amma bu kanalizatsiya meselelerinden ğayrı, forum sebepçi olğan daa çoq problemalar bar. Olarnıñ arasında em, öyle de suvu yetmegen bölgeniñ, suv teminatı, em "Tavrida"nıñ Meganomğa qadar keñleştirilmesine qarşı faallerniñ narazılıqları.
Sovet vaqtında bir büyük devlet teşkilâtı Sudaqta yañı arıtuv inşaatını quracaq edi, amma Sovetlet dağılması buña mania oldı. Neticede - yañı inşaat öyle de bitirilmegen tura.
Amma bu "Tavrida"nıñ ösmesini toqtatmay. Onıñ teşkilcileri, şimdi yüzlerce maşna turistleri raatlanğan, Kapsel körfeziniñ acayip plâjlarına köz taşladı.
Qurulıp qalmaq telükesine unikal Meganom burnu da oğradı. Yerli faaller qasevetlene ve bayırda "#Meganom SOS" yazısını tikledi. Burunnı qorumaq içün istidaname yazdılar, amma faydası yoq. Forumnıñ Kreml başlığınen küreşmege fayda yoq.
Yazıq ki, Qırım alimleri - ekologlar ve coğrafiyacılar öz emiyetini ep coymaqta. Aysa Meganom ve Kapsel körfezleriniñ problemaları aqqında olarnıñ susqunlığını nasıl añlamalı? Tirenmege sadece faaller ve blogerler tırışa, amma rusiye akimiyeti, olarnı birden "beşinci kolonna"ğa, Amerika "agentleri"ne bağlap, "rusiyeli Qırımnıñ duşmaları", degen lağap taqalar.
Amma Qırımnıñ aqiqiy duşmanları kim olğanını ket-kete daa çoq qırımlı añlay.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Devlet hainligi tömeti lâğu etilgen Qırım Yuqarı Şurasınıñ sabıq deputatı Safure Kacametova Ukraina Baş prokuraturası yanındaki QMC prokuraturası oña maneviy zarar ketirgenini bildirdi.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında ayttı.
«Başta çorlandım. Namus ve şerefime maneviy zarar ketirdiler. Mında, Qırımda öşeklerge sebep oldı. Bunı men bir kerginlikte yaşadım», – dedi Kacametova.
O şunı da dedi ki, QMC oña qarşı cinaiy işni qapatmağa borclu edi, çünki «Qurultay-Ruh» firqası 2014 senesi fevral 26-dan soñ Qırım parlamentiniñ toplaşuvlarında iştirak etmey edi.
Ukraina Baş prokuraturası yanındaki QMC prokuraturası QMC Yuqarı şurasınıñ sabıq deputatı Safure Kacametovağa nisbeten devlet hainligi tömetini lâğu etti. Bunı Kiyevde avgust 20 künü keçirilgen matbuat konferentsiyasında QMC prokurorınıñ birinci muavini Nazar Holodnitskiy bildirdi
Yaqında matbuat vastalarında Ukrainada devlet hainliginde şeklengen Qırım Yuqarı Şurasınıñ sabıq deputatlarınıñ adları peyda oldı. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yolbaşçılığı bildirgeni kibi, qıdıruvğa ilân etilgen deputatlar sırasına Ukrainağa qarşı areketlerge qoşlumağan soyları da kirdi. Meclis reisi Refat Çubarovnıñ fikrine köre, «satqınlar cedveline» «Qırım regionları» firqasınıñ sabıq deputatı Enver Abduraimov ve «Qurultay-Ruh» firqasınıñ temsilcisi Safure Kacametova sebepsiz kirdi.


text:
Ukraina Yuqarı Radası noyabr 12 künü keçirilecek toplaşuvda qırımtatar halqı genotsidiniñ tanılması aqqında qarar leyhasını (№2493) baqacaq. Bunı Ukraina Yuqarı Radasınıñ üçünci sessiyasınıñ kün tertibi belgiley.
Qarar leyhasına köre, 1944 senesi Qırımdan qırımtatarlarnıñ sürgünligi qırımtatar halqınıñ genotsidi olaraq tanılmalı.
Qırımtatar halqınıñ genotsid qurbanlarını hatıra künü – mayıs 18 olacaqtır.
Tabir tezkeresinde bildirilgeni kibi, Ukraina Yuqarı Radası halqara toplulıqqa muracaat etip, qırımtatarlarnıñ sürgünligini takbih etmege çağırdı. Tarihiy adaletniñ tiklenmesi ve ileride qırımtatar halqına ya da başqa bir halqqa nisbeten böyle areketlerniñ olmasına yol bermemek içün, genotsid cinayetiniñ tenbiyesi ve cezalandıruvı aqta BMT Beyannamesine köre, 1944 senesi Qırımdan qırımtatarlarnıñ sürgünligi qırımtatar halqınıñ genotsidi olaraq tanılmalı ve Ukraina ve halqara toplulıq tarafından mütenasip cevap olmalı.
Qırımtatar halqı 1944 senesi mayıs 18 künü yarımadadan mecburen sürgün etildi. Sovet akimiyeti bunı «qırımtatarlarnıñ Ekinci cian cenki vaqtında natsist Almaniya ile işbirlikte buluması» ile añlattı. 1989 senesi SSCB Yuqarı Şurası sürgünlikni qanunsız ve cinaiy tanıdı.


text:
Qırımlı adliyeci Lenura Yengulatova Qırımnıñ Rusiye tasil nazirligine muracaat etip, 10-uncı sınıflar içün S. V. Yürçenko muarririyetinde çıqqan «Qırım tarihı» dersligini mündericesinde qırımtatarlar aqqında bulunğan provokatsion ibareler sebebinden onı qullanuvdan çıqarmağa rica etti. Bu aqta adliyeci Facebookta yazdı.
Onıñ qayd etkenine köre, derslik milletlerara çatışmağa yol aça ve yarımadanıñ Tasil nazirligi tarafından tevsiye etilmemek kerek.
«Alman komandanlığı, Qırım ealisiniñ milliy erkânınıñ hususiyetlerine emiyet berip, işğalcilerni «qurtarıcı» dep sayğan ve «bazı şeer ve köylerde demetlernen qarşılağan, meyva ve şarapnen sıylağan qırımtatarlarnı işbirligine çekmek içün acele tedbir ala edi. Tatar ealisiniñ ekseriyeti almanlarğa yahşı yanaşqan, bir çoqu faal sürette yardım etken edi», – dep yaza derslik cümlelerini Yengulatova.
Adliyeci Qırım Tasil nazirligine muracaat etip, derslikni ekstremist edebiyatı olaraq tanımağa ve yarımadanıñ bütün umumtasil müessiseleriniñ oquv planlarından derslikni çıqarmağa rica etti.
Qırım Tasil nazirliginiñ vekilleri adiseni şimdilik izaatlamadı.


text:
Advokatlar Emil Kurbedinov ve Edem Semedlâyev, noyabr 30 künü aqşam Qırımnıñ memuriy sıñırında rus sıñırcıları tarafından bir «operatsiya» keçirilgeni sebebinden tutılğanlarını bildirdiler. Bunı Kurbedinov Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında haber etti.
«Bizni tahminen bir-buçuq saat tuttılar. Pasportlar teşkerilgen yerden bizni ayrı odağa alıp kettiler ve soñra meni ve menim şideşimi (Edem Semedlâyevni – QA) sorğudan keçirdiler. Olar dediler ki, olarda bir operatsiya ötkerile ve tertip deñişti. Bu sebepten olar yerinde degil de, ayrı odada sorğu keçireler», – dedi Kurbedinov.
Advokatnıñ sözlerine köre, Rusiye sıñırcıları olarnı memuriy sıñırdan yiberdiler ve şişeler Kyivke yol tutalar.
Bundan evel Qırımlı advokat Emil Kurbedinov, Rusiye sıñır hızmetiniñ hadimleri Qırımnıñ memuriy sıñırında onı eki kere tutqanını beyan etken edi. Onı sözlerine köre, ilk kere böyle bir şey 22 sentâbrde, qitaiy Ukrainağa çıqqanları vaqıtta olğan edi, o vaqıt advokatlarnı bir saatten ziyade tutqan ediler. Böyle adiselerniñ sebebini Emil Kurbedinov ve Edem Semedlâyev öz zenaatınen ve faaliyetinen bağlaylar.
Qırım2014 senesiniñ başında Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Ukainanıñ qıtaiy qısımı ve yarımda arasında asılında memuriy, lâkiv fakt olaraq kerçek «sıñır» keçirildi. Memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Mevlânâ Celâleddin Rûmî
Gösterilen sonuç sayısı: 4
- Edebiyat / Öykü, Edebiyat / Türk Edebiyatı, İslam / Tasavvuf - Mezhepler - Tarikatlar, Kitap, Mevlânâ Celâleddin Rûmî, Sufi Kitap
Ben Sağırım Efendim-20%
- Edebiyat / Divan Edebiyatı - Halk Edebiyatı, Kitap, Mevlânâ Celâleddin Rûmî, Sufi Kitap
Fihi Ma Fih-20%
- İslam / Tasavvuf - Mezhepler - Tarikatlar, Kitap, Mevlânâ Celâleddin Rûmî, Sufi Kitap
Mesnevi Şerif (Sufi)-20%
- İslam / Tasavvuf - Mezhepler - Tarikatlar, Kitap, Mevlânâ Celâleddin Rûmî, Sufi Kitap
Mesneviden Hikayeler-20%
Gösterilen sonuç sayısı: 4


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
İşğal etilgen yarımadada mustaqil milliy birleşmeler yasaq altında buluna. Qırımtatarlar ve ukrainlerni ana tili, tasil ve medeniyet aqqından marum ettiler. Bu sefer bürokratik basqığa Qırımtatar muzıkalı drama teatriniñ sabıq hadimleri qurğan mustaqil qırımtatar teatri oğradı.
Canköyde «Altın beşik» yañı mustaqil qırımtatar teatriniñ dekabrniñ 8-nde olacaq spektakliniñ premyerası lâğu etildi. Teatrniñ bediiy reberi Bilâl Bilâlovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, yerli medeniyet evi spektal içün yer ayırmağa razı olmadı. Memurlar «Altın beşikniñ» premyerasına yol bermemek içün er seferinde çeşit manaçıqlar uydura edi.
«Başta spektakl şeadetnamesini bermek kerek dediler, o yoq. Soñra medeniyet nazirliginden izin talap ettiler. Bizler – nazirliknen iç bir alâqası olmağan mustaqil teatrmiz. Olmaycaq şey. Bizni sanağa kirsetmemek içün çeşit türlü manaçıqlar uyduralar», – dep haber etti Bilâl Bilâlov.
Ruslan Balbekniñ emri ile bu şaraitlerde bile çalışmağa imkânımız olmasın dep, er şey yapılaBilâl Bilâlov
Bediiy reber işbu qararnı teatrniñ faaliyetini blok etmege istegen yarımadanıñ Rusiye akimiyeti tarafından yapılğan basqı dep adlandırdı. «Rayon ve medeniyet evleriniñ reberleri «yuqarıdan» emir alalar. Olar Balbekten (Rusiye Devlet dumasınıñ Qırım deputatı Ruslan Balbekten – QA) kelgenini ögrendik. Onıñ emri ile bu şaraitlerde bile çalışmağa imkânımız olmasın dep, er şey yapıla. Onıñ tarafından bu çirkinlik devam ete», – eminliknen ayta rejissör.
Truppa bir qaç ay azırlağan «Beş daqqa nefes» spektaklini taqdim etmege istey edi. Bilâlovnıñ aytqanına köre, aman-aman bütün biletler satıldı. Rejissör, seyircilerden afu sorap, eñ yaqın vaqıtta spektakl köstermek içün elinden kelgenini yapmağa vade etti.
Bilâl Bilâlov Qırımtatar akademik muzıkalı drama teatriniñ bediiy reberi ve rejissöri vazifesinden aqımdaki sene avgust ayında çıqarıldı. Memurlar onı bücet parasını yañlış qullanğanında qabaatladı. Rejissör qabaatını red etip, onıñ işten boşatılması arqasında Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı tura, dey. «Devlet dumasınıñ deputatı Ruslan Balbek bar, o, er yerge öz adamlarını qoya. Bizim teatrimiz oña boysunmağan soñki bastion edi. O, bütün emirlerini yerine ketirecek qulnı tayin etmek içün vaziyetni qullandı», – dedi Bilâl Bilâlov Rusiye jurnalistlerine.
Ruslan Balbek iddialarğa razı olmayıp, teatrdeki deñişmelerge iç bir alâqası olmağanını ayttı ve Bilâl Bilâlovnı siyasiy oyunlarda yüzledi. Deputat kene de Ukraina aqqında hatırlamaq imkânını qaçırmadı. «Çoqusı allarda iş cinayetleri ya da vazifelerni yerine ketirüv ile bağlı problemler birden milliy meselelernen örtüle. Ukraina zamanlarınıñ mirası. İnsan işten boşatılmasını qanunsız dep saysa, bunı mahkemede şikâyet etmege aqqı bar», – dep qayd etti Balbek. Faqat, olğan tecribege köre, Qırımda memurlarnen davalaşmaq manasızdır. Rusiye mahkemeleri, adet üzre, akimiyet tarafını tuta.
Qırımnıñ Rusiye medeniyet nazirligi teatrniñ yañı müdiri olaraq Mecede Melgaziyevanı tayin etti, bundan evel o, müdirniñ hocalıq meseleleri muavini edi. Hadimler bu qararnıñ siyasiy sebepleri bar dedi. Malüm ki, yañı müdirniñ oğlu Dilâver Melgaziyev Keriç Rusiye memuriyetiniñ yolbaşçı muavini ola. Ükümetniñ qararına razı olmağan aman-aman 20 oyuncı Bilâl Bilâlovnen beraber ayrı teatr qurdı. Premyerası Canköyde olacaq edi.
Qırımtatar oyuncılarına yapılğan basqı ve teatr truppasınıñ işine keder etmek ıntıluvları çoq şeyni köstere. Birinciden, Balbekniñ cumhuriyetteki tayin meselelerine dos-doğru alâqası bar: memuriy apparat, tasil teşkilâtları, kütleviy haber vastaları, tasil ve medeniyet müessiseleri.
Biriniñ Balbek ile meselesi çıqsa, memur işten boşatılacaqtır
Onıñ ortaqlarından biri Eyvaz Umerov Sudaq Rusiye memuriyetiniñ yolbaşçı muavini oldı. Bundan ğayrı, Umerov Kreml kontrolindeki qırımtatar «milliy-medeniy muhtariyetinde» reberlik yapa. Devlet dumasınıñ deputatı yarımadada Rusiye akimiyetinde çalışqan qırımtatarlarnı idare ete. Biriniñ Balbek ile meselesi çıqsa, memur işten boşatılacaqtır. Misal olaraq – Aluşta Rusiye yolbaşçısınıñ sabıq muavini Enver Arpatlı, o, 2015 senesi avgust ayında vazifesinden ayırıldı. Soñra jurnalistlerge bildirdi ki, Ruslan Balbek ve Qırımnıñ milletlerara meseleleri Rusiye Devlet komitetiniñ sabıq reisi Zaur Smirnov ile añlaşıp olamadı.
Mesele şu ki, Ruslan Balbek kütleviy haber vastalarında çıqışta bulunmağa, Rusiyeni maqtamağa, Kyivni ve onıñ ğarbiy ortaqlarını tenqit etmege talap ete. Eyvaz Umerov – akimiyetke qoltutqan «Millet» telekanalında sıq-sıq körüngen musafirdir. Onı esasen Ukraina siyaseti aqqında söz yürsetilgen yayınlarğa davet eteler. Belki de, Bilâl Bilâlov, ondan evel ise Enver Arpatlı siyasetni «laf etkenke baş» olmağa istemedi.
Ekinciden, işğal etilgen Qırımda akimiyetniñ emri ya da kontroli olmayıp qurulğan bir-de-bir milliy birleşmeler yasaq etile. Hususan qırımtatarlar ve ukrainler zarar köre, olarnı Kreml ana tili, tasil ve medeniyet aqqından marum ete. Yerli yolbaşçılıqnıñ fikirince, memurlarğa bağlı olmağan mustaqil qırımtatar teatriniñ qurulması Bilâl Bilâlov ve oña qoltutqan oyuncılarnıñ «ters areketi» ola.
Yerli yolbaşçılıqnıñ fikirince, memurlarğa bağlı olmağan mustaqil qırımtatar teatriniñ qurulması Bilâl Bilâlov ve oña qoltutqan oyuncılarnıñ «ters areketi» ola
Üçünciden, mustaqil milliy teatr ne qadar medeniyetnen bağlı olsa da, vatandaş cemiyetini köstere. Ruslan Balbekni ve işdeşlerini eñ çoq bu raatsızlay bile, çünki olar beş yıldan berli memur ve qoltutqan bazı ziyalılardan ibaret cep «milliy areketini» qurıp olamaylar.
Rusiye memurları açuvlana, çünki qurulğan «şura» ve «cemaat teşkilâtları» karton körüne, rejissör ise truppanı meydanğa ketirip, oyuncı ve seyircilerni celp etip oldı.
Yañı teatrniñ adı timsaliy oldı. «Altın beşik» – belli qırımtatar efsanesidir. Onıñ bir qaç manası bar, amma er birinde qırımtatarlar, qaray ve qırımçaqlar içün beşik olğan Qırım ve milliy servet ğayesi mevcut. Halq ağır taqdiri ve duşmanlarnıñ yapqanlarına baqmadan, bu «beşikte» canlana. Rivayette siyasiy münderice de körmek mümkün. «Altın beşik» – tamır halqnıñ çar Rusiyesine, Stalinniñ 1944 senesi sürgünligine dayanıp, Kremlniñ daa bir işğaline dayanacağınıñ timsalidir. Ne yazıq ki, böyle adı olğan mustaqil milliy teatrniñ yarımadadaki Rusiye akimiyetiniñ problemleri bitmeycek.
Sergey Stelmah, qırımlı közetici (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Keriç şeer şurasınıñ kâtibi Vladimir İdtniñ fikirince, bu Rusiye qanunlarına riayet ete, dep haber ete Qırım «akimiyetiniñ» ruporı Krıminform.
«Sessiyanıñ bütün qararları Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına ters kelmey ve keçici devirge belgilengen qanunlarğa köre qabul etile. Qarar leyhaları uquqçılar tarafından tasdıqlanıla. Qalğanı – izaatsız. Men bunı siyasiy bir sual dep sayam», – dedi İdt.
Onıñ aytqanına köre, farqlı qoşmalar ola, lâkin 200% «aylıqqa qoşulması mümkün eñ çoq para».
Bunıñnen beraber, «Argumentı nedeli – Krım» saytınıñ malümatına köre, Qırımnıñ öz başına ilân etilgen «baş naziri» Sergey Aksönovnı Keriç şeer yolbaşçısı aylığınıñ bir qaç kere arttırılması açuvlandırdı. O, bunıñnen bağlı teşkerüvler olacağını bildirdi.
Aksönov qayd etti ki, keçici devir vaziyetinde memurlar aylıqnı tek 50%-ğa arttıra bileleler.
Aynı vaqıtta o, şunı bildirdi ki, aylıqnı üç qat arttırmaq «ne bugünki, ne de bir de bir diger vaziyette» olmamaq kerek.


text:
Foto: Ali Memetov
Qırımtatar bayrağı kününe bağışlanğan merasimler bu sene açıq avada Aq Qaya dağınıñ eteginde yerleşken «Kovboy» at bazasında keçirildi.
Faaller yaşlar içün kvestni teşkil etti. Gençler nevbetteki basamaqlarğa keçmek içün qırımtatar bayrağı aqqında şiirler ayta, tapmacalarğa cevap tapa, ev qurma leyhalarını ve diger şeylerni yapa edi.
Bundan da ğayrı, teşkiliy komitet «Bayraq-ring» aqıl oyunını azırladı, oyunda yaşlar qırımtatar halqınıñ tarihı, medeniyeti, adetleri saasındaki bilgilerini taqdim etti.
Elbet, bayramnıñ baş timsali qırımtatar bayrağı oldı.
Merasim musafirleriniñ aytqanlarına köre, olar, yaşlarnı bir bayraq tübünde birleştire bilgen bu kibi kütleviy bayramlarğa muhtac.
«Çoqtan böyle toplaşmağan edik. Böyle merasimler, şübesiz, birleştire. Bu bayramda çeşit qırımtatar birleşmeleriniñ gençleri bulunğanı quvandıra. Biz çaptıq, oynadıq, küldik, bilgi aldıq, iç mefküreviy, siyasiy noqta-i nazarlarnı qarışmadan. Yeter ki, bizden episi öz halqı içün bir şeyler yapa. Bu bayramda farqlı gençler bar: kimse balalarımızğa terbiye bere, kimse qırımtatar tilinde ilâveler işlep çıqara, kimse şiir ve eserler yaza, kimse milliy küreşnen oğraşa, kimse hayriye faaliyetini alıp bara, kimse milliy kütleviy haber vastalarını inkişaf ettire, kimse milliy hand-made yapa ve digerler… Er kesten bir tamçı, bu ise deñizge çevirile. Bu pek güzel. Er kes elinden kelgenini yapa. Bu, vatanperverliktir», – dep bayram musafirlerinden biri Avdetnen fikir paylaştı.
Bayram merasimi soñunda faaller pilâv pişirdi.
Avdetniñ evel bildirgenine köre, bu sene Bayraq kününe bağışlanğan merasimlerni Aq Qaya eteginde MİLLET! VETAN! QIRIM!, Qardaşlıq gençler teşebbüs taqımları ve diger qırımtatar faalleri teşkil etti.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Birleşken milletler teşkilâtı (BMT) Ukraina şarqında üküm sürgen zıddiyetniñ qurbanlar sayısı 5358 insanğa qadar artqanını bildirip, taraflarnı vaziyet kerginleşmesini toqtatmağa çağıra.
Teşkilâtnıñ malümatına köre, 12 000 insan yaralandı.
BMT bildire ki, raqamlar «daa yüksek» ola bile.
BMT insan aqları yuqarı komissarı Zeyd Raad al-Huseyn bildirdi ki, eñ azından 224 adiy insan elâk oldı, 545 kişi uruşlar neticesinde yaralandı.
Keçken sene aprel ayından berli Donbassnıñ bir qısmında Rusiyege qoltutqan silâlı separatistler ve olarğa qoltutqan Rusiye ordularına qarşı terrorizm ile küreş tedbirleri devam etmekte. Resmiy olmağan şekilde Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı cenki aqqında aytalar. Soñki aftalar devamında, boyevkilerniñ ukrain askerlerine kütleviy ücüm yapmağa başlağan soñ, Ukraina şarqındaki cebede vaziyet ğayet kergin oldı.


text:
Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev işğal etilgen Qırım yarımadasınıñ köy hocalığınıñ inkişafına 1,7 milliard ruble ayırılması aqqında fermannı imzaladı. Bu aqta malümat Rusiye Nazirler kabinetiniñ saytında bildirile.
«İmzalanğan fermanda 2016 senesi federal bücetinden Federatsiyanıñ 18 subyektiniñ bücetine iqtisadiy taraftan müim olğan ösümlik yetiştirme saasındaki köy hocalığınıñ regional inkişaf programmalarına detseknen bağlı masraflarğa 2574,8 million ruble miqdarında subsidiyalar belgilendi, bu cümleden, Qırım cumhuriyeti ve Aqyar köy hocalığınıñ regional inkişaf programmaları çerçivesinde kerekli tedbirlerniñ ömürge keçirilmesi içün 1700 million ruble ve 288 million ruble ayırıldı», – dep bildirdi Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Para 2013-2020 seneleri köy hocalığı inkişafı ve köy hocalığı mahsulatı, aşayt bazarlarınıñ idare etilmesi devlet programması çerçivesinde ayırıla.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.