text:
İyünniñ 1-nde bütün dünyada Balalarnı qoruv künü qayd etile. «Qırım balalığı» vatandaş teşebbüsiniñ statistikasına köre, yarımadada qırımlı musulmanlar taqip etilgeni içün eñ az 191 bala babasız yaşay. Bu balalarnıñ babaları apiske alındı, hususan «terror» maddeleri esasında – ekseriyeti «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlandı. Bu teşkilât Rusiyede yasaqlanğan, amma Ukrainada faaliyeti yasaq degil, halqara uquq işğal etilgen topraqta işğalci devletniñ qanunlarını kirsetmege yasaq ete.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgen qırımlılarnıñ imayecileri olarnıñ taqibini siyasiy sebepli saya. Advokatlarnıñ qayd etkenine köre, bu davalar boyunca Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından taqip etilgenlerniñ çoqusı qırımtatarlar ola, ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri bar.
Bazı aq qorçalayıcı teşkilâtlar, şu cümleden Ukraina Helsinki insan aqları birligi, bu insanlarnı siyasiy mabüs dep saya. Bu yıl mayıs ayında ZMINA insan aqları merkezi 97 qırımtatarı siyasiy sebepli cinaiy taqipke oğratıla, 80-i apiste yata, dep bildirdi. «Qırımtatar faalleri terror faaliyetinde iştirak etüv uydurılğan qabaatlavlar boyunca on yıllarnen apis cezalarına mahküm etile», – dep tüşüne ZMINA aq qorçalayıcıları. Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharova OSCE vekilleriniñ bu tarz beyanatlarına cevap berdi: tutulğan musulmanlarnı azat etüv çağıruvına o, «laf cinayet işlegeninden ve terror teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etkeninden şübheli sayılıp tutulğanlar aqqında kete», dep bildirdi. «OSCE böyle faaliyetni bir şekilde aqlağanına inanmağa istemeymiz», – dep qoştı Zaharova.
«Hizb ut-Tahrirde» iştirak etüv qabaatlavınen tintüv keçirilgen ve ilk kişiniñ apiske alınğanından (Aqyardaki birinci «Hizb ut-Tahrir davası») aman-aman yedi buçuq yıl keçti. Böyle qabaatlavlar esasında apiske alınğan bazı insanlar endi azatlıqqa çıqtı. Faqat çoqusı daa koloniyada ve SİZOda qala.
Qırımlı siyasiy mabüslerniñ balaları babasız nasıl yaşay – fotoresimlerde baqıñız.


c: text/html

text:
Rusiye Federatsiyasını temsil etken qırımlı-sabıq ukrain çempionı Emin Seferşayev Sarayevoda kadetler arasında yunan-roma küreşi boyunca Dünya çempionatınıñ finalına keçti, haber ete Qırım.Aqiqat.
Dünya çempionatı saytında bildirilgeni kibi, Emin Seferşayev 50 kg qadar yük kategoriyasında küreşti ve finalda İtalyadan kelgen Giovani Frenige yutquzdı.
Evel Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Emin Seferşayev Sırbistanda keçirilgen Avropa birinciliginde Rusiyeni temsil etip, altın medalni elde etken edi.
Emin Seferşayev Qırım işğalinden evel halqara yarışlarda Ukrainanı temsil ete edi. 2013 senesinde Seferşayev yunan-roma küreşi boyunca Dünya ve Avropa çempionatlarında ğalebe qazanğan edi. Bu ğalebeleri tuvğan şeerinde qayd etilgen edi: Keriçte «Altın grifon» şeer reytinginiñ taqdirlev merasiminde 15 yaşında Emin Seferşayev «Yıl insanı» unvanını aldı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mayıs 14-te Kremlniñ kontorli altında olğan Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesinde «fevral 26 işi» figurantları soñki söz ile çıqışta bulundılar. Aynı zamanda Volodımır Baluh, 2018 senesi mart 19-da adaletsizce taqip etilgenine qarşı ilân etken mudetsiz açlıqnı tutmağa devam ete.
Qabaatlav tarafı «fevral 26 işi» figurantları Ali Asanov ve Mustafa Degermenci içün 3 yıl ve 6 ay sınav muddeti ile şartlı olaraq 5 yılğa azatlıqtan marum etüv ve işniñ diger figurantları içün aynı sınav muddeti ile şartlı olaraq 3 yıl ve 6 ayğa azatlıqtan marum etüv şeklinde cezanı talap etti.
Aynı zamanda advokatlar ve aq-uquq qorçalayıcıları Volodımır Baluhnıñ vaziyetine diqqat çekmek isteyler. Olar, onıñ Ukraina vatanperveri olğanı sebebinden – eviniñ azbarında Ukraina bayrağı olğanı içün repressiyalar qurbanı olğanını iddia eteler. Baluhnı, şeklen, arbiy yedeklerniñ qanunsız olaraq saqlanması içün mahküm ettiler..
Ukraina TİNi Qırımda bütün siyasiy mabüslerniñ azat etilmesini talap ete.
Qırım advokatı Edem Semedlâyev, «fevral 26 işi» boyunca soñki mahkemeniñ nasıl keçkenini ikâye ete ve qabaatlavnıñ maiyetini hatırlata.
«Fevral 26 işi»nde ğaliplerni muhakeme etmeyler, bu sebepten muhakeme etilgenler skemlesinde yalıñız qırımtatarlar oturaEdem Semedlâyev
– Yigitler bu mahkeme oturışuvlarından pek boldurdı, mahkemege işançları qalmadı, deseñ olur. İşleri endi eki yıl qadar baqıla. İmayem altında olğan Ali Asanov üç yılğa yaqın muddet içinde apiste buluna. Eki yıl o, tahqiqat izolâtorında oturdı ve endi bir yıldan berli ev apisinde buluna. Özüniñ soñki sözünde o, bu vaziyetke lâqayd qalmağan bütün halqqa minnetdarlığını bildirdi. «Fevral 26 işi»nde ğaliplerni muhakeme etmeyler, bu sebepten muhakeme etilgenler skemlesinde yalıñız 2014 senesindeki Ukrainağa qol tutuv mitinginiñ iştirakçileri olğan qırımtatarlar otura. Yigitlerni kütleviy qarışıqlıqlarda iştirak etkenlerinde qabaatlaylar. Anda 7 yılğa qadar ceza muddeti bar. Ali Asanovğa qarşı delillerden – yalıñız onıñ sorğulanması: ebet, o kerçekten de mitingde iştirak etti. Sanki o, zarar körgenlerden birine bir qaç darbe endirdi, amma o zat, imayem altında olğan şahıs aqqında bir şey aytmadı, tanıma tedbiri yapılmadı. Mahkeme, narazılıqlarımızğa rağmen, bu ifadelerni oqudı, vesselâm.
Edem Semedlâyev «fevral 26 işi»niñ siyasiy maqsatnen başlatılğanını iddia ete, ve bu sebepten yalınıñ qabaatlayıcı ukümni beklemek mümkün, dey.
«Fevral 26 işi» figurantı Mustafa Degermenciniñ anası Aliye Degermenci de, mahkemede işniñ baqılması ketişatını köz ögüne alıp, aqlayıcı ukümni beklemey.
Bu, qırımtatarlarğa qarşı evelden alınğan qarar boyunca yanaşuv, halqımıznı qorqutuvdırAliye Degermenci
– Mustafa endi üç yıldan berli apiste bulunğan soñ prokuror beş yıl istey. Men buña iç bir türlü razı olamam, çünki olar bizge iç bir cinayetniñ delilini oyle de köstermedi. Maña köre, akem başqa bir qarar çıqarmaq kerek, amma İlmi Umerov içün prokuror eki yıl istegende akem oña üç yıl bergen edi. Bu sebepten, er şey daa deñişe bileceginden qorqu duyğusı bar. Bütün bu muddet içinde Mustafa, bütün olıp keçkenlerniñ Ukraina akimiyeti vaqtında olğanını, ve Rusiye yurisdiktsiyasınıñ bu yerde çalışmağanını isbatlaycaq ola. İhtimal ile, rusiyeliler özlerine, yigitlerni qapatmaq maqsadını qoydı ve bütün qalğan şeyler olarnı meraqlandırmay. Adaletsizlik yalıñız bizge qarşı degil, 2014 senesinden berli bütün yaqalanğanlarğa qarşı yapıla. Zanımca, bu, qırımtatarlarğa qarşı evelden alınğan qarar boyunca yanaşuv, halqımıznı qorqutuvdır.
Öz nevbetinde, Qırım insan aqlarını qorçalav gruppasınıñ koordinatorı Olga Skripnik, yarımadada mahküm etilgen ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluhnıñ sağlıq vaziyeti kün-künden fenalaşa, dep qayd ete.
Volodımır Baluhnıñ tahqiqat izolâtorında bulunması qabul etilmez, o, iç olmazsa, ev apisine çıqarılmaq kerekOlga Skripnik
– Volodımır özüni yaramay is ete. Mahkeme oturışuvı ile faydalanıp o, ukrainler içün mektübini yollay bildi. Onda o, bir arada kisel ve az miqdarda peksimet qullanıp başlağanını bildirdi, lâkin bu, onıñ sağlığına qol tutmağa yardım etmez. Volodımırnı körgenlerniñ episi, qollarınıñ körünişi eñ qorqunçlı, deyler: siyarğanları körüne, bu ise, damarlarda problemalar olğanını köstere bile. Ondan ğayrı er kes, onıñ soñki eki afta içinde daa ziyade azğanını ayta. Bu sebepten, elbette, bizim fikrimizce, onıñ tahqiqat izolâtorında bulunması qabul etilmez. O, er angi ihtisaslı tibbiy yardım almaq içün, iç olmazsa, ev apisine çıqarılmaq kerek. Tahqiqat izolâtorında bunıñ içün imkânlar yoq. Kamerada ondan ğayrı daa bir kişi bar, daima videoközetüv yapıla, Volodımır Baluhqa qarşı tazyiq devam ete.
Olga Skripnik, Volodımır Baluhqa qarşı nevbettek mahkeme işiniñ ne yerden peyda olğanını hatırlata.
– Bu, asılında, Volodımır Baluhqa qarşı endi üçünci cinaiy iş. O, arbiy yedeklerni saqlav işi boyunca tahqiqat izolâtorında bulunğanda oña qarşı bu iş uydurıldı. Aqşeyh (Razdolnoye) Muvaqqat tutuluv izolâtorınıñ (MTİ) rehberi Valeriy Tkaçenko Volodımırnı kötekledi, lâkin ondan soñ onı aynı şeyde qabaatladı, Tahqiqat komiteti ise imayeniñ arizasına yol bermeyip, bu arizağa yol berdi. Bundan evelki oturışuvlarnıñ ketişatında Tkaçenkonıñ, FSB hadimleri tarafından mecbur etilip, Baluhqa qarşı raport yazğanı tayin etildi. Bunıñ daa bir uydurılğan iş olğanı aqqında versiya böyle etip tasdiqlana, şaatlar ise MTİ rehberiniñ Baluhqa qarşı şahsiy nefret is etkenini bildirdiler.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
BMO ğomum särqätibe açılış çığışın yasadı
BMO ğomumi assambleyasınıñ 73 nçe utırışları başlandı
Berläşkän Millätlär Oyışması ğomumi assambleyasınıñ 73 nçe utırışları başlandı.
New-Yorkta 140 tan kübräk däwlät häm xökümät başlığı qatnaşında başlanğan ğomumi assambleyanıñ açılış çığışın BMO ğomum särqätibe Antonio Guterres yasadı.
Guterres üz çığışında “Süriyädäge,Yämändäge suğışlarnı tuqtata almawıbızğa näfrät köçle. Arakanlılar sörgendä,awır xäldä häm ğadellek teli.Terror qurqınıçı arta bara. Atom-töş yanawı betmäde.Barlıq tıyularğa qaramastan haman da ximik qorallar qullanıla.Qaçaqlarğa qarata ayırıp qaraw däwam itä. Klimat üzgäreşe bik tiz alğa bara”dide.
Guterres bu däwerdä dönya liderlarına bik moxtac buluların belderde ,xalıqara xezmättäşlekkä häm Berläşkän Millätlär Oyışmasında reformağa çaqırdı.
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan da ğomumi assambleyada çığış yasayaçaq.
BMO ğomumi assambleyasınıñ bıyılğı teması “Berläşkän Millätlär Oyışmasın barlıq keşelär belän bäyläneşle qılu:tınıç,ğadel häm däwam itterelä ala torğan cämğiyät’lär öçen global’ liderlıq häm urtaq cawaplılıqlar “dip atala.
Bäyläneşle xäbärlär
İzrail köçläre 3 ayda 1 meň 282 fälästinlene qulğa alğan
Bu xaqta Fälästindäge oyışmalar äzerlägän urtaq xisapta citkerelä


text:
Rusiye Sağlıq saqlav nazirligi Qırım sakinleri içün federal oquv yurtlarında devlet büceti parasına tasil aluv kvotalarını belgiledi. Bu aqta Kremlge boysunğan Qırım Sağlıq saqlav nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Müessiseniñ bildirgenine köre, umumen olaraq 20 kvota berilecek, olardan 17 dane ordinatura programmasından, 3 tane internatura programmasından olacaq.
Ordinaturanı Kuban devlet tıp universiteti, Rostov devlet tıp universiteti, Pirogov adına Rusiye milliy tedqiqiy tıp universiteti, Vreden adına Emek Qırmızı Sancaq ordeni Rusiye ilmiy-tedqiqiy travmatologiya ve ortopediya institutı ve Serbskiy adına Federal tıbbiy tedqiqiy psihiatriya ve narkologiya merkezinde keçmek mümkün olacaq.
İnternaturanı Kuban devlet tıp universitetinde keçmek mümkün olacaq, dep qayd ettiler Qırım nazirliginde.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırım Yuqarı mahkemesi Qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarını qorçalav komiteti koordinatorı Sinaver Kadırovnıñ sürgünligi boyunca mahkeme qararını deñiştirmedi.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl bildirdi.
Mahkeme toplaşuvı Aqmescitte fevral 6 künü keçti.
Şu cümleden, Ermeni Bazar şeer mahkemesiniñ Sinaver Kadırovğa para cezasını belgilemek ve Rusiye nezareti altında olğan Qırım yarımadasından sürgün etmek qararına şikâyet arizası baqılğan edi. İşbu qararnıñ sebebi – «Rusiye migratsion qanuniyetiniñ bozuluvı»dır.
Sinaver Kadırovnıñ özü ise Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, o, başqa türlü qararnı beklemey edi.
«Vaziyetni çoqtan çezdiler, buña azırlıq körip, özleri içün muayyen bir noqtaiy nazarnı çıqarğanlar», – dey Kadırov.
O, mahkemenin soñki qararını elde etip, Avropa mahkemelerine muracaat etmek niyetindedir.
«Böyleliknen narazılığımnı kösterecem, ya da, eñ azından, olarnı mesüliyetke çekmege tırışacağım», – dedi uquq qoruyıcı.
Sinaver Kadırov yanvar 23 künü «Ermeni Bazar» nezaret kiriş noqtasında Federal havfsızlıq hızmeti ve Rusiye sıñır hızmetiniñ hadimleri tarafından yaqalanğan ve yarımadadan sürgün etilgen edi.


text:
Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev ve Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresi Aqmeçit rayonınıñ baş imamı Löman Abduramanovğa babası Mecit Abduramanovnıñ ölümi sebebinden taziyesini bildireler.
Mecit Abduramanov 1940 senesi Qırımnıñ Aqşeyh rayonınıñ Atay köyünde dünyağa keldi. 1944 senesi qoranta zorbalıqnen Özbekistannıñ Cizaq vilâyetine sürgün etildi. Mecit Abduramanovnıñ qorantası vatanğa 1990 senesi qaytıp keldi.
Mecit Abduramanov 2021 senesi yanvar 08 künü faniy dünyanı terk etti. Aqmeçit rayonınıñ Severnoye köyünde defin etildi.
Biz Mecit ağanıñ tuvğanları ve yaqınlarınıñ acısı ve ğayıbını olarnen beraber yaşaymız.
Allahqa samimiy dualarımızda Oña qaytqan cannı qabul etmege ve oña Öz rahmeti ve merhametini köstermesini soraymız.
“Şübesiz, biz Allahtan keldik ve qaytuvımız Oñadır”.
Allah rahmet eylesin.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Rusiye tankları Lugansk vilâyetiniñ Krasnodon rayonınlaki Novosvetlovka mesken yerini bütünley yoq ettiler.
Bunı RNBO spikeri Adnriy Lısenko «Şuster Live» yayınında bildirdi, dep haber ete Ukrinform.
«Novosvetlovka mesken yeri. Al-azırda anda ne olğanını bilesiñizmi? Şimdi anda bir kimse yoq. Çetelden tanklar kirdi ve er bir evge qarşı ateş açtılar, biri-biri artından. Anda bir kimse qalmadı», – dep ayttı o.
Qırım.Aqiqat malümatına köre, Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ muvafaqiyetli muzakereleri sayesinde Donetsk vilâyetiniñ İlovaysk şeeri civarında bulunğan arbiy adamlar ve «Donbass» batalyonınıñ askerlerini azat ettiler.


text:
Kyivde dekabrniñ 13-ünde "Qırım inciri" ekinci edebiyat yarışınıñ ğalipleriniñ mükâfatlandıruvı merasimi ötkerilecek.
Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, tedbirde qırımtatar ve ukrain meşurları ve fikir reberleri iştirak etecek.
Mukâfatlandıruv merasiminden soñ kontsert keçirilecek.
2019 senesi ekinci "Qırım inciri" edebiy yarışında iştirak etken 125 müellif arasında eki siyasiy mabüsniñ eserleri bar.
Ekinci "Qırım inciri" edebiy yarışına 300-den çoq metin yolladı, olarnıñ arasında: ukrain tilinde - 165 eser, qırımtatar tilinde - 83, qırımtatar tilinden ukrain tiline tercimeler -35, ukrain tilinden qırımatatar tiline tercime - 21. Teskilcilerniñ malümatına köre, bu yıl yarışta Ukrainanıñ 20 vilâyetinden, bundan ğayrı, Türkiye, Poloniya, Bulğaristan ve Ürdünden müellifler iştirak etti.
“Qırım inciri” yazıcılar yarışı 2018 senesi yazda ilân etildi, konkurs eserleriniñ qabul etüvi oktâbrniñ 31-inde bitti. Bu vaqıt devamında jüri azaları, “Ukrain tilinde Qırım aqqında nesir”, “Qırımtatar tilinde nesir”, “Ukrain tilinde Qırım aqqında şiiriyet”, “Qırımtatar tilinde şiiriyet”, “Qadın nazarı”, “Qırımtatar tilinden ukrain tiline tercime”, “Ukrain tilinden qırımtatar tiline tercime” nominatsiyalarında 135 müelliften 244 iş aldı.
Sentabrde Lvivde 26-ncı Neşirciler forumı çerçivesinde "Qırım incirini cıyaraq" şiiriyet ve nesir oqumaları keçirildi.


text:
Rusiyeli jurnalist Arkadiy Babçenko Kyivde elâk olğan. Bu aqta mayısnıñ 29-nda paytahtnıñ politsiyası haber ete.
«Qurşundan yaralanğan şahıs «acele yardım» maşnasında vefat etti. 102 telefonına ekimlerden haber kelgen: olarğa bir qadın telefon açıp, evde qocası qanlar içinde yatqanını haber etken. Tahminen sırtından yaralanğan bu adam vefat etti», – denilmekte politsiyanıñ haberinde.
Uquqqorçalav organları, vaqia Kyivniñ Dneprovskiy rayonınıñ Mıkolsko-Slobodska soqağında olıp keçken.
Babçenkonıñ yaralanğanı aqqında daa evel jurnalist, qırımtatar ATR kanalı baş müdiriniñ muavini Ayder Mujdabayev haber ete.
Babçenko Rusiyeni 2017 senesi fevral ayında terk ete. O, öz qararını oña qarşı cinaiy iş açılma ihtimali bar dep izah ete.
Bundan bir qaç ay evelsi, 2016 dekabr ayında, o TU-154 uçağında, öz arbiylerini Suriyege Yañı yılnen hayırlamağa ketken Rusiye arbiyleri, jurnalistleri ve Aleksandrov adına ansambl artistleri uçaq qazasından ölgenlerine iç acınmağanını bildirgen edi. Bundan soñ Rusiyede Babçenkonı vatandaşlıqtan marum etmek içün imzalar toplanıp başlandı.
Soñki zamanlarda jurnalist Kyivde qırımtatar ATR telekanalında çalışa edi.


text:
Albert Kangiyev fevralniñ 18-nde Rusiye kontrolindeki Qırım milletlerara munasebetler meseleleri komitetiniñ yolbaşçısı vazifesinden ayırıldı. Resmiy şekilde bunı öz isteginen yaptı. Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov buyruq imzalap, memur «akimiyet organlarında çalışmağa devam etecek», dep qayd etti.
Bulunğan vazifesinde Kangiyevniñ bir taraftan qırımtatar faalleri, «Hizb ut-Tahrir davaları» boyunca apiske alınğanlarnıñ tuvğanları ve ekinci taraftan Qırımnıñ Rusiye reberligi ile munasebetlerni qurmaq muvafaqiyetsiz ıntıluvları oldı. Kangiyevniñ yerini Ayder Tippa aldı, bundan evel Curçı rayonınıñ Rusiye memuriyeti yolbaşçısınıñ birinci muavini edi. Bu istifa qırımtatarlar içün ne ifadeley, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında aytıldı.
2014 senesine qadar Albert Kangiyev Qarasuvbazar şeer yolbaşçısı olıp, Qırımtatar Milliy Meclisine qol tutuqan ve Rusiyeniñ Qırım işğali başlağan soñ istifağa ketti. 2014 senesi mart ayında Qırım Muhtar Cumhuriyeti regionlarınıñ tek eki reberi Qırım «referendumını» tanımağan edi – Bağçasaray rayon devlet memuriyetiniñ yolbaşçısı İlmi Umerov ve Qarasuvbazar şeer yolbaşçısı Albert Kangiyev. O, «bunıñ referendumnen tek bir beñzerligi bar, o da adı», dep aytqan edi. Faqat 2019 senesi Kangiyev Qarasuvbazardaki saylavlarda «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ saylav ştabınıñ yolbaşçısı oldı, firqa azalarına onı Devlet Dumasınıñ işğal etilgen Qırım deputatı Ruslan Balbek taqdim etti.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerov Rusiye kontrolindeki Qırım milletlerara munasebetler işleri komitetiniñ er angi yolbaşçısınıñ işine qıymet kesmekniñ manası yoq, dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa.
İşğalci akimiyetnen ve daa beteri onıñ içinde çalışmağa razı olğan er kes printsipsiz ve ardı-sıra areket etmegen insanlardırİlmi Umerov
– Albertke qıymet kesmege kerekmey. Ondan evel olğanğa qıymet kesmegenimiz kibi, onıñ yerine kelgenge de qıymet kesmeycekmiz. Özüni nasıl kösterecek edi? İşğalci akimiyetnen ve daa beteri onıñ içinde çalışmağa razı olğan er kes printsipsiz ve ardı-sıra areket etmegen insanlardır. Bu vazifede kim olğanınıñ ne farqı bar? Ayder Tippa da Albert kibi – o, da hocalıqnen oğraşqan, bir vaqıtları kolhoz reisi edi. Soñra rayon devlet memuriyetiniñ reis muavini oldı. Rusiye işğalci akimiyeti kelgeninen işsiz qaldı. Vaqıt keçken soñ boysunıp, bütün şartlarğa razı olğan ve bu akimiyetnen çalışıp başlağandır. O, da Albert kibi printsipsiz insan. Milletlerara munasebetler komitetiniñ meselelerini añlap olamaz, dep tüşünem, çünki bu hocalıq adamı, kolhoznıñ eski reisi.
İlmi Umerovnıñ aytqanına köre, Rusiyeniñ qırımtatarlarğa qarşı siyaseti yarımadada olarnıñ vaziyetini daa yaramay yapa.
– Rusiye qırımtatarlar istegen bütün qararlar qabul etse, o, kene de qırımtatarlarnıñ vatanı olmaycaq. Çoqumız Ukraina tarafdarımız. Rusiye reabilitatsiya fermanı tek perde oldı, anayasada ise qırımtatar tili olğan üç devlet tiliniñ yazılması yahşı bir şey olmadı, daa beter yaptı. Qırımtatar tilinde tasil bergen 15 mektebimiz bar edi, şimdi olar adi y mektep oldı, qırımtatar tili fen olaraq ögrenile. Rusiye akimiyeti qırımtatarlarnı telüke olaraq köre, çünki bu Qırımda bir fikirnen yaşamağa devam etken yekâne milliy tasildir. Şunıñ içün onlarnen insanımız apiske alına, yüzden çoq siyasiy mabüsimiz bar, eki yüzden çoq bala babasız qaldı.
Rusiye akimiyetiniñ taqiplerine narazılıq olaraq 2020 senesi iyülniñ 9-nda Aqmescitniñ merkezinde Rusiye kontrolindeki Qırım ükümetiniñ binası ögüne 30-ğa yaqın qırımtatar milliy areketiniñ veteranı ve siyasiy mabüslerniñ tuvğanları çıqtı. Faaller, Facebook saifesinde «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca musulmanlarnıñ tutuluvını «terrorizm ve ekstremizm ile küreş» dep adlandırğan Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnen körüşmege istedi. Qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Usein Velihayev Sergey Aksenovdan cevap almağa kelgenlerden biri edi. Albert Kangiyev faallerniñ açuvını bürokratik meselelerge çevirmege istegenini hatırlay.
Kangiyevge bu qollarda qoqla olğanını, bir şey çezmegenini ve çezip olamağanını ayttıq ve Aksenovnen laf etmege isteymiz, dep israr ettikUsein Velihayev
– Milletlerara munasebetler işleri komitetine qartlar kelgen edi. Aksenov çıqmadı, tek Kangiyev çıqtı. O, bunı baqacaq bağ gruppasını qurmağa teklif etti, ve bundan soñ Aksenovnen körüşmege imkânımız olur dedi. Bir vaqıtları böyle bağ gruppası bar edi, dep hatırlattıq – Abdureşit Cepparovnıñ oğlu ve torunı hırsızlanğan edi. Soñra gruppağa Aksenov da kirdi, amma bir neticesi olmadı. Kangiyevge bu qollarda qoqla olğanını, bir şey çezmegenini ve çezip olamağanını ayttıq ve Aksenovnen laf etmege isteymiz, dep israr ettik. Bizge beş-altı kişi kire bile dep teklif etildi, amma biz razı olmadıq ve Aksenovnıñ halqqa çıqmasını talap ettik.
Usein Velihayevniñ fikirince, faaller altı kişi olaraq Sergey Aksenovnen körüşmege razı olsa edi, Rusiye kontrolindeki kütleviy haber vastaları bunı olarğa kelişken propaganda tarzında kösterip, subetniñ kerçek mündericesini saqlar edi.
Qırımtatarlarnıñ Milletlerara munasebetler işleri komiteti ile alâqaları yoq, halqımız ondan bir yahşılıq beklemeyUsein Velihayev
– Kangiyevnen körüşip añlaşmaq bir sıfır edi, bir neticesi olmaycaq edi. Qırımtatarlarnıñ Milletlerara munasebetler işleri komiteti ile alâqaları yoq, halqımız ondan bir yahşılıq beklemey. Biz qırımtatar halqına qarşı repressiya yapılğanını köremiz, Milletlerara munasebetler komiteti bir şey yapıp olamay.
Ukraina mustaqil siyasiy tedqiqatlar merkeziniñ reberi Yuliya Tişçenko Milletlerara munasebetler komitetiniñ yañı reberliginden qırımtatarlarğa qarşı siyasette bir deñişme yapacağını beklemey.
– Qırımda Rusiye Federatsiyası tarafından kün tertibi deñiştirilecek dep aytmaq içün bir sebep körmeyim – bir işaret bile yoq. Kangiyev ketti, amma qayda kelecegine baqayıq. Bu deñişmelerniñ mantığı belli degil. Rusiye Federatsiyası qırımtatarlarnen, tamır halqlarnıñ degil, milliy azlıqlarnıñ vekillerinen fasad munasebetlerini qura. Loyal teşkilâtlarğa qol tuta, leyha, forum ve digerlerine para bere. Yani körünişi, resmiy köstergiçleri güzel, memnüniyetsizlikni ise duşmanlarnıñ ayneciliginen bağlaylar. Rusiye halqara toplulıqnı terrorizm, ekstremist teşkilâtları ile küreşkenine işandırmağa tırışıp, tintüv ve tutuvlarnı böyle aqlay. İş deñişmeleri Rusiye siyasetinen bağlı ilâve vazifeler olğanınıñ işareti ola bile.
Qırım.Aqiqat jurnalistleri Albert Kangiyev ve muavini Remzi İlyasovğa üç kere muracaat etti, lâkin maqale derc etilgende cevap daa yoq edi. Muarririyet, olarnıñ ve Ayder Tippanıñ qırımtatar faalleriniñ aytqanlarını izaatlav aqqını saqlamaqta.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqmescitte 30-ğa yaqın kişi qırımtatar sürgünliginiñ qurbanlarını sessizlik daqqası ve duanen añdı. İnsanlar hatıra taşı olğan tren vokzalında toplaştı.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri toplaşqanlarğa keder etmedi, amma operativ video çıqardı.
Hatıra taşı etrafında on beş politsiya hadimi tura edi, daa beş kişi adiy urbada yaqında tura edi.
Toplaşqanlarnıñ aytqanına köre, bir çoq insan sürgünlik qurbanlarını añmaq içün saat 12:00-dan evel kelip ketti, bunı hatıra taşı yanında qoyulğan çeçekler de isbatlay. Eñ az eki demet sarı-mavı renklerde yapılğan.
Qırımnıñ Qurman qasabasında mayısnıñ 18-nde qırımtatar milliy areketiniñ faalleri genotsid qurbanlarını añdı: hatıra taşına çeçek qoyıp, dua oqudılar. Tedbir Rusiye quvetçileriniñ nezareti altında keçti.
Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ milletlerara munasebetler Devlet komiteti bildirgenine köre, qırımtatar sürgünliginiñ yılına bağışlanğan er yıllıq «Qalbiñde ateş yaq» aktsiyası bu yıl koronavirus pandemiyası sebebinde online yapılacaq. Qırımnıñ Rusiye akimiyeti, COVID-19 sebebinden bütün sanitar normalarına riayet etip, hatıra abidelerine çeçekler qoyulacaq, dep bildirdi.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada qırımtatar halqı ile birdemlik aftası başlana – «Bir acı. Bir tarih». O, qırımtatar halqı genotsidiniñ yılına bağışlanğan bir sıra aq qorçalayıcı ve media leyhasından ibarettir.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Qırımatatar milliy lideri, Ukraina halq mebusı Mustafa Cemilev, avgust 7-8-inde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ Türkiye Cumhuriyeti ziyaretine qoşulacaq. Ziyaret devamında Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannen, ukrain ve qırımatatar cemiyetlerinen körüşüvler keçirilecek ola, dep aytıp berdi Qırım.Aqiqatqa Cemilev.
"Körüşüv programmasını prezident ofisi azırlay, men sadece mevzularnı tevsiye ete bilem. Ortaqlıqnıñ ilerletüvini, memleketlerimiz arasında ticaretniñ arttıruluvını muzakere etecekmiz. Erdoğan Qırım ilhaqını qabul etmegeni içün minnetdarlıqnı bildirmek kerek. Belki de, Türkiye gemileri çeşit-türlü bayraqlarnı yaydırıp, (Qırım limanları ve suvlarına - QA) kirgenlerini muzakere etermiz", - dep qayd etti Cemilev.
Bundan ğayrı, o, Ukraina siyasiy mabüslerniñ meselesini ve olarnıñ Qırımda ve qomşu Rusiyede vaziyetini laf etmek kerek olğanını, qoştı, amma bu meselelerde Cemilev perspektivalarnı körmey.
"Putin tek deñişüvge razı ola bile, amma bizim deñiştirecegimiz az. Mında dünya cemiyetiniñ basqısı kerek", - dep qoştı o.
Zelenskıynıñ Türkiye ziyareti prezidentniñ resmiy saytında ilân etildi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarovnıñ fikirince, işğal etilgen Qırımda «qırımtatarlarğa qarşı total tarama devam ete».
O, iyünniñ 19-nda Qırımda Qarasuvbazar rayonınıñ Sarı-Su qasabasında eki evde keçirilgen tintüvlerni izaatladı.
«Bugün saba olğan adiselerden soñ, Rusiye işğalcileri Qarasuvbazar rayonında tintüv keçirmege kelgende… Qırımda qırımtatarlarğa qarşı total, kütleviy av başlağanını tanımaq kerek. Qırımtatarlarğa qarşı tarama yapıla. Rusiyeniñ maqsadı – qırımtatarlarnı basıp quvmaqtır», – dedi o Facebooktaki video izaatında.
Qırımdaki müessiseler Sarı-Sudaki tintüvlerni daa izaatlamadı. Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Mart 11-de Qırımda «fevral 26 işi» boyunca yaqalanğan Talât Yunusovnıñ evinde tintüv keçirilmekte. Bunı Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi, qırımtatar areketiniñ faali Zair Smedlâyev Facebookta bildirdi.
«Bugün saba Aqmescit şeerine sorğu içün alıp ketirilgen Talât Yunusovnıñ evinde tintüv keçirilmekte. Añlaşıla ki, Talât apske alınacaq, yañılmaq ister edim», – dep ayttı Smedlâyev.
Qırım.Aqiqat neşiri bildirgeni kibi, çarşenbe künü, mart 11-de, saba Qurman rayonınıñ Temir köyünde (Yastrebovka) 1984 senesi doğma Talât Yunusov yaqalandı. Babasınıñ aytqanına köre, saba saat 7-de evlerine silâlı adamlar kirdi.
Keçken afta, mart 6-da, bu iş boyunca Asan Çaruhov yaqalanğan edi. Bir qaç saat devam etken sorğudan soñ onı azat ettiler.
Bundan evel Rusiye Taqiqat komiteti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznı yanvar 29 künü «kütleviy nizamsızlıqnı teşkil etüvde» şeklep, oña 2015 senesi fevral 19-na qadar, soñra mayıs 19-na qadar apis müddetini belgilediler.
«Fevral 26 künü» işi çerçivesinde uquq qoruyıcılar mitingniñ daa bir iştirakçisi Eskender Kantemirovnı da yaqaladılar. Oña eki aylıq apis cezası belgilendi.
2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Qırımtatar Milliy Meclis ve «Rusiye birligi» tarafdarları ile kütleviy miting keçti.


text:
Dekabr 5-inde Rusiye kontrolindeki Qarasuvbazar rayon mahkemesi, «Taygan» arslanlar parkınıñ işini 30 künge toqtattı, şimdilik parknıñ kirişi müürlengen.
Bunı Qırım.Aqiqatqa parknıñ saibi Qırım iş adamı Oleg Zubkov haber etti.
"Mahkeme, satlıqtan çıqarılğan ve ayvanat bağçasına yollanılğan turna balığı ve daa 600 gramm suvutılğan balıqnı ayuvlarğa aşatqanımız içün, parknıñ işini 30 künge toqtatmağa qarar berdi. Ekinci sebep - Krasnodardan kelgen 1 tonna 200 kilogramm tuvar eti - onıñ da satlıq müddeti bitken edi ve veterinar şeadetnamesi bar edi. Etni ayuvlarğa aşattıq - er şey yahşı. Kimse zarar körmedi. Amma veterinarlar, bu ciddiy bozma dep, bizni qabaatladı. Biz ayvanlarnıñ sağlığını telüke astına qoyğan ekenmiz, bundan memuriy dava yapıp, parknı bir ayğa qapattılar", - dep haber etti Zubkov.
Onıñ aytqanına köre, mahkeme icracıları "Taygan" arslanlar parkını endi müürledi.
«Qarar birden işke tüşürildi. Daa parkqa kelmedim, vekiller qapı, kassa, kirişlerni endi müürledi. Er şey qapalı», – dedi Zubkov.
"Krıminform" Qırım haber agentligine Qırım veterinariya komitetiniñ reisi Valeriy İvanov bildirgeni kibi, qarar, Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 19.3 maddesiniñ 1-inci qısmına köre tizilgen protokolnıñ baqılğanından soñ qabul etildi.
Noyabrniñ 14-nde Zubkov, mahkeme park işini toqtatsa, 30 ayuvnı öldürmege mecbur olacaq, dep bildirdi. Qırımnıñ rusiyeli Tabiat Nazirligi, Zubkovnıñ ayuvlarnıñ ihtimallı "atuvı ya da evtanaziyası" aqqında aytqanı içün, qanun bozmasında saqındırdı.
Kreml kontrolindeki Yalta mahkemesi noyabrniñ 21-nde Oleg Zubkovdan ayvanlarnı musadere etüv davasını baqmağa başladı.
2014 senesi Rusiyeniñ yarımada ilhaqına qoltutqan qırımlı iş adamı Oleg Zubkovnıñ Qırımnıñ Rusiye akimiyetinen zıddiyeti bar. Oleg Zubkov, mal-mülki bulunğan topraq damartılarınıñ vesiqalarını beş yıldan berli resmiyleştirip olamay, dep bildire.
Qırım işğali devamında Zubkov Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti tarafından oña nisbeten para cezaları ve qabaatlavlarnen bağlı tahminen 500 mahkeme oturışuvına bardı.


text:
2018 senesi mayısnıñ yigirminci sanlarında Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonındaki Qışlav (Kurskoye) köyünde Rusiye bayraqları ğayıp olmağa başladı. Umumen üç bayraq yoq oldı: köy şurası, yerli klub ve köy mektebi yanındaki «Ulu Vatan cenkiniñ iştirakçileri olğan köydeşlerniñ hatırasına» abideden. Bayraqlarnıñ ğayıp olğanından gençler şübheli sayıldı: Aziz S., Azizmuhammed A., Rustem ve Edem K. ve Abduraman Abduveliyev.
Dostları – qabaatlav şaatları
2018 senesi mayıs ayında eki genç 14 yaşında edi, qalğanları 16 yaşında. Abduraman Abduveliyevden ğayrı er kes bu davanıñ şaatları oldı, on altı yaşında Abduramannıñ azatlığı ise Rusiye Ceza kodeksiniñ 329-ıncı maddesine («Rusiye Federatsiyasınıñ devlet alemi ya da Rusiye Federatsiyasınıñ devlet bayrağını aqaretlev») istinaden 6 ayğa sıñırlandı. Çağına yetmegen Edem K. aytqanlarınıñ bir parçası: «Klub divarınıñ köşesinde tayaqta, topraqtan tahminen üç metr yükseklikte, Rusiye Federatsiyasınıñ bayrağı bar edi. Abduveliyev bayraqnı körip şöyle dedi: «Bayraqnı alıp taşlayıq», qardaşı Rustem K. ise böyle bir şey yapmağa olmaz dedi». Edemniñ aytqanına köre, dostu olarnı diñlemeyip, bayraqqa taba ketti, olar ise çetke çekildi.
Abduraman ise kimse oña bir şey demedi ve bayraqlarnı beraber çıqarğanlar, dep bildire: «Birinci bayraqnı klubda çıqardıq, o künü dostlarnen kezgen edik, añlaşmağan edik. Klub yanında keçip qarar aldıq. «Ne içün» sualine cevap bermek zor, istedik, bu qadar. Soñra, mayısnıñ 27-nde, daa eki bayraqnı alıp çıqardıq».
Aytqan sözlerini tekrarlamağa bile istemeyim. Manası şu ki, Abduraman yapqanlarını aytmasa, onı bir künge qapatıp, öyle bir alğa ketirecekler ki, er şeyni qabul etmege azır olacaqYelena Abduveliyeva
Abduraman qabaatını qısmen tanıdı: bayraqlarnı alıp çıqarğanını inkâr etmey, amma, dava malümatlarında aytılğanı kibi, olarnı yaqmadı ve umumiy kenefke taşlamadı, dep bildire. Mahkemege çağırılacaq şahıslar cedveliniñ protokollarında, «qabaatlav şaatları» arasında mektep talebelerinden ğayrı, köy klubınıñ müdiri Nataliya Kiyik, köy şurasınıñ reisi Oksana Krutova ve Qışlav köyüniñ veteranlar şurasınıñ reisi Nina Esaulenko qayd etilmekte. Onıñ bildirgenine köre, bayraqnıñ abideden çıqarılğanını o körgen edi. O, mektep azbarındaki çöplük qutusında edi, daa bir bayraq birazdan umumiy kenefte tapıldı.
Qarasuvbazardaki Rusiye politsiyasınıñ bölüginde keçirilgen birinci sorğunda Abduramannıñ anası Yelena Abduveliyeva bar edi. «Olar (uquq qoruyıcılar – QA) qarşılarında bala olğanına baqmadan, biznen pek qaba laf ettiler. Aytqan sözlerini tekrarlamağa bile istemeyim. Manası şu ki, Abduraman yapqanlarını aytmasa, onı bir künge qapatıp, öyle bir alğa ketirirler ki, er şeyni qabul etmege azır olur», – dep tarif ete qadın.
Abduveliyevler qorantasınen aprelniñ 4-nde seslendirilgen ükümden eki ay ögüne laf etken edik. O vaqıt Abduraman bu davanıñ qabaatlav şaatları olğan dostlardan aman-aman iç kimsenen bağ tutmağanını aytqan edi: «O dostlardan iç kimsenen laf etmeyim, tek anda olğan üç doğmuş qardaşım (Azizmuhammed A. – QA) ile dostlaşam. Soñki yüzleştirüvde bir qaç şey olğan edi, şu sebepten bazı balalarnen şimdilik dost olmağa istemeyim».
Soñki yüzleştirüvde bir qaç şey olğan edi, şu sebepten bazı balalarnen şimdilik dost olmağa istemeyimAbduraman Abduveliyev
Abduraman Sudaqtaki qırımtatar mektebinde oquy. Yerli oquv yurtundan bayraqlar adisesinden evel anda keçken edi: «Til dersleri yüksek seviyede berilecek qırımtatar mektebinde oqumağa istegen edim».
Qarasuvbazar rayonınıñ qadısı Aleksandr Oleynikovnıñ çıqarğan ükmüne binaen, Abduraman yarım yıl devamında köyden çıqmamalı, çıqqan er seferinde ise evelden haber etmeli. Tatası Esma üküm mektepke qatnamağa keder ete bile dep qorqa: «Mektep ne olacaq daa añlamaymız. Onıñ mektebi başqa rayonda yerleşe – Sudaqta, bizler Qarasuvbazarda yaşaymız. Yaqın vaqıtta bu meseleni ve mahkeme qararına qarşı temyiz berilüvini çezermiz, dep tüşünem».
«Seniñ politsiyañ ne yapar»: Abduveliyevlerniñ evinde tintüv
Abduraman Abduveliyevniñ babası Umer Abduveliyevniñ aytqanına köre, 2018 senesi iyülniñ 28-nde olarnıñ evinde tintüv keçirilgen edi, patronlar, baqılmağan çardaqta ise, tahminlerge köre, narkotik maddeleri tapılğan edi. Abduveliyevniñ babası emin ki, olarnı Rusiye uquq qoruyıcıları gizliden qoydı. Onıñ aytqanına köre: bu – «intiqam ikâyesidir». Mayısnıñ başında tarlasında odun tolu UAZ maşinasını körgen edi, dep ayta: «Qara baltacılar» edi. Yollarını traktornen qapattım: ketken tarlaları şahsiy mülk ola dedim. Qavğalaşmağa başladıq, men politsiyanı çağıracam, dedim. «Seniñ politsiyañ ne yapar», – dep cevap bergenler. Maña daa kösterirler, dep tenbiyelegenler. Soñra üçü de (Umer Abduveliyevniñ aytqanına köre, maşinada üç kişi bar edi – QA) ketti».
Umer Abduveliyev maşina nomeralarını yazıp, politsiyağa ve yerli orman müdirine telefon etti, ormannı qanunsız keseler ve bürtükli aşlıqlar saçılğan şahsiy tarlalardan taşıylar, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, politsiya tek beş künden soñ bergen malümatına seslendi. Erkekniñ bildirgenine köre, Rusiye uquq qoruyıcıları baltacılarnı tapmadı, bir qaç aydan soñ ise, Abduraman Abduveliyev bayraqlarnı alıp çıqarğanında qabaatlanğanda, evlerinde tintüv keçirildi. «Maña silâ, narkotik ve edebiyat qıdıramız, dep aytqanlar. Ev darma-dağın etildi, soñra garajda baqarmız, degenler», – dep hatırlay Umer Abduveliyev. Abduveliyevlerniñ evinde garaj azbar kirişinde tura, içine soqaqtan kirmek mümkün. Garaj qazaiy alda buluna, çardaqı ise qapatılmay.
«Olar (Rusiye uquq qoruyıcıları – QA) çardaqqa çıqıp, qolçaq tapqanlar. Men raat edim, çardaqta ayvanlar içün piçen saqlaymız, iş qolçaqları anda qalğandır, dedim. Olarnen beraber apayım da anda çıqtı ve qıçırıp başladı: «Bu bizim qolçaqlarımız degil». Olar tüşkende hadimlerniñ qollarında eski kirli çardaqtan çıqarılğan beyaz, temiz, yañı qolçaqlarnı kördim. Birinde narkotikke oşağan yeşil bir şey olğan sernik sarğılıqlarını kördim. Ekincisinde ise – elli beş patron: elli danesi tüfek içün, daa beşi pıştav içün», – dep tarif ete Umer ağa.
Bir daqqada közlerime inanmadım. Menim evimde böyle bir şey olmaycağını bile edimUmer Abduveliyev
«Doğrusını aytayımmı? Bir daqqada közlerime inanmadım. Menim evimde böyle bir şey olmaycağını bile edim, olar ise çardaqımdan öyle bir şey çıqaralar», – dep hatırlay Umer Abduveliyev. Onıñ aytqanına köre, tapılğan qolçaqlarnı alğan Rusiye uquq qoruyıcıları silâ qayda olğanını çoq soray edi. «Babamnıñ medallernen kitelini körip, arbiy olğanını tüşündiler. İç bir vaqıt arbiy degil edi ve evimizde iç bir zaman silâ yoq edi. Bu işindeki muvafaqiyetleri içün medaller», – dep ayta Umer ağa.
Patronlar ve, tahminlerge köre, narkotik tapılğan garaj ve çardaqnı köstergende onıñ artından er vaqıt beyaz eçki yüre.
– Köpek yerine yoqsamı?
– Öyle bir şey, – dep küle Umer ağa. – Er yerge artımdan yüre, çoq yıllar Sudaqta veterinar olıp çalıştım. Oğlumnıñ adisesinden soñ meni işten boşatqanlar. Alâqası barmı-yoqmı bilmeyim, amma öyle oldı: 29 yıllıq tecribem bar, er vaqıt çalışa edim. Şimdi ise tek ev hocalığını baqam.
«Uçucı olmağa isteyim»
Abduraman Abduveliyevniñ fahriy yarlıqları ve mukâfatları çoq. O, olimpiada ve yarışlarda ğalebe qazana, konferentsiyalarda iştirak ete. Çoqusı allarda ülkeşınaslıq ve tarih mevzularında yaza, dep ayta.
Eñ büyük ve eski arzum – pilot olmaqtır. Amma nasıl olacaq bilmeyimAbduraman Abduveliyev
Bu intervyü Abduraman ükmüni eşitmezden evel yazılğan edi. İmkânı olsa, Qırımdan ketecem, dep aytqan edi: «Üküm bekleyim. Menim içün er şey güzel bitse, keterim, belki».
Abduveliyev soñki sınıfta oquy, bir aydan 17 yaşını tolduracaq. «Eñ büyük ve eski arzum – pilot olmaqtır. Amma nasıl olacaq daa bilmeyim», – dep ayta mektep talebesi.
– Cinaiy mahkümiyetim olsa, mında ne işim bar?
– Ya qabaatsız tanılsañız?
– Olmasa, kene de ketecem, amma temelli degil.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Rusiyeniñ mahsus hızmetleri Qırım musmanlarını taqip etkenleri arada, Qırım musulmanlarınıñ diniy idaresi ve şahsen müfti Emirali Ablayev, sözsüz razılıq ile indemey, bazıda ise – gizliden bunı destekley. Yarımadada nevbetteki tintüv ve yaqalav tolqunı keçti, muftiyatta isse gür sesnen sustılar.
İşğalniñ başlanmasınen diniy idare «evrimden» keçti: taqip etilgen dindaşlarğa destek olaraq seslendirilgen soluq beyanatlar aşkâr olğan işbirlikçilikke çevirildi. Bundan evel, qanunsız tintüvlerge ve uydurılğan cinaiy işlerge seslenip, QMDİ vekilleri iç olmadı bir de bir şekilde cevap bere ediler. Daa keçken sene fevral ayında muftiyatta resmiy şekilde yarımada musulmanlarınıñ menfaatlarını qorçalamağa niyetli olğanlarını beyan etken ediler. Atta «Hizb ut-Tahrir» diniy-siyasiy teşkilâtnıñ azalığında şekli olğanlarnı qorçalamağa azır ediler.
İdarede böyle beyan etilgen edi: «Uquq qoruyıcı organlarınıñ areketlerinde qanun bozuvları olsa, zarar körgenlerniñ muracaatı ile, Qırım musulmanlarınıñ qanuniy aqlarını ve menfaatlarını qorçalamaq içün Qırım Müftiligi er türlü destek bermege azır». Adaletli olmaq içün qayd etmelimiz ki, muayyen areketler bundan soñ yapılmadı.
Destek berilmesi aqqında işandırmalar, artıq «hizblernen» bağlı olğanında şeklengen musulmanlardan yüz çevirmek çağıruvlarına çevirildi
Doquz ay soñra Müftilikniñ balâğatı bayağı deñişti. Nevbetteki tintüvlerni izaatlap, müfti muavini Esadullah Bairov «Hizb ut-Tahrirni» «terroristik teşkilât» olaraq adlandırdı. «Bundan sebep bu fırqa bölükleriniñ teşkil etilmesi qanun tarafından taqip etile. Bizler bütün musulmanlarnı bu areketke qarşı diqqatlı olmağa, özüni ve aileni qorumaq içün kerekli tedbir almağa çağıramız», – dedi Bairov. Destek berilmesi aqqında işandırmalar, artıq «hizblernen» bağlı olğanında şeklengen musulmanlardan yüz çevirmek çağıruvlarına çevirildi.
Endi faaller açıqtan deyler ki, keçende yüz bergen tintüvlenen müfti Ablayevniñ doğrudan-doğru alâqası bar. «Elimizde olğan malümatqa köre, Qırım musulmanları diniy idaresiniñ vekilleri Qırım musulmanlarınıñ tintüvleri ve apiske alınmalarına yardım ete. Olar Qırım musulmanlarını terrorizm ve ekstremizm ile qabaatlaylar. 2014 senesi mart ayında Emirali Ablayev qırımtatarlardan iç birini ıncıtmağa bermez, dep aytqan edi», – dep qayd etti Enver Şerfiyev. Faalniñ fikirine köre, QMDİ desteginen Qırımda muhalifetke qarşı küreş başlatıdı.
Advokat Emil Kurbedinovnıñ, «eksremistik» malümatlarınıñ tarqaluvında qabaatlanıp, apis etilmesine Diniy idare hadimleri de qarışmaq mümlünler. Çünki Emil, Emirali Ablayevniñ öz dindaşlarını FSB-ge «çaqqanı» aqqında birincilerden olıp beyan etken edi. Bundan soñ, müftiniñ imzalağan vesiqaları aşkâr etildi. Müfti efendi, Qırımdaki FSB idaresiniñ yolbaşçısı Viktor Palaginge muracaat etip, bazı dindaşlarınıñ adlarını ketirip, kendilerini «Hizb ut-Tahrir» ve «habaşiler sektasınıñ» azaları olğanında qabaatlağan eken.
Ukrain ükümdarlığı vaqıtında müftiyatqa keder etkenlerni Emirali Ablayev rus silâlı hızmetleriniñ qollarınen yoq ete
Vaqialarnıñ çerçivesinde añlaşıla ki, QMDİ yolbaşçıları sadece Moskva ve onıñ uşaqları ögünde hızmetini eda etmek mecburiyetinden sebep böyle areket etmey. İlk evelâ, ukrain ükümdarlığı vaqıtında müftiyatqa keder etkenlerni Emirali Ablayev rus silâlı hızmetleriniñ qollarınen yoq ete. Hizb ut-Tahrir tarafdarları müftini keskin şekilde tenqid ete, onıñ diniy yetekçiligini red ete, camilerde tain etilgen imamlarğa narazılıq bildire ediler. İslâmğa köre, camini idare etecek din adamı yerli cemiyet tarafından saylanılmaq kerek. Ablayev ise, aksine, diniy idare ve yerli imamlar arasında qattı itaat bağını qurdı, bu ise islamnıñ farqlı aqım vekillerni qozğalata edi.
İşğalden ögüne, diniy muhalifet onı akimiyetniñ zapt etilüvinde qabaatlay edi. Şimdiki müfti vaqıtında öyle bir sistema quruldı ki, o yaşayışınıñ soñuna qadar vazifesinde bulunmaq mümkün edi: QMDİ imamlarnı tainley edi, olar ise öz nevbetinde qırımtatarlarnıñ diniy liderini saylay ediler. Böyle siyasetniñ eñ yüksek derecesi 2013 senesi Qırım Musulmanları Qurultayında körüngen edi, o toplaşuvda Emirali Ablayev müfti vazifesine yekâne namzet olaraq kösterilgen edi, ve onı bir ağızdan nevbetteki müddetke sayladılar.
Müftiyatnıñ qoqlağa çevirilmesi ve diniy idarelernen camiler içün davalaşuv muhalifetçilerni siñirlete edi. Bazı vaqıtları tartışma tarafları şahsiyetlerge keçe edi, ve Ablayevke «haçlı müfti» dey edi. Prezident Viktor Yüşenko onı «Yararlıqları içün» III derece orden ile taqdirlegen edi, ve bu mükâfat, çoqusı ukrain ordenleri kibi, haç şekilinde yapılğan edi. Bu beyan olunğan soñ, müftini mısqıllap başladılar.
Vazifesinde qalmaq içün müfti efendi, dindaşları eziyet körgenleri vaqıtta, gür süküneti ile ödemeli
Ekinciden, «referendum» keçirilgen soñ Rusiye akimiyeti, Ablayevniñ taqımı ve Kyivdeki müfti Ahmet Tamimniñ yarımadadaki tarafdarları arasında yer alğan davanı qullanıp başladı. Rus «akimiyeti» kelip, «Tavriya muftiyatını» teşkil etti. Bu teşkilâtnıñ yolbaşçıları daima Ablayevni tenqid ete edi, sanki o «ekstremistlernen» keregi kibi küreş alıp barmay edi. Olar er daim «Tavriya muftayatı» Kreml içün daa faydalı olacağını, Emirali Ablayev ise Milliy Meclis azası olmaqnen özüni «lekelegenini» aytıp tura ediler.
QMDİ yolbaşçılığı borçlı qalmadı. Ablayevniñ tarafdarları qarşı tarafta «sektant» ve «habaşiler» olğanını aytalar. «Tavriya muftiyatı», areketiniñ başında bazı bir şeyler elde etip olğan edi. 2014 senesi küzde olar, onğa yaqın camini öz nezaretine keçirgenlerini aytqan ediler. Lâkin soñra böyle faaliyet eksildi. «Akimiyet» tarafından destek berilecegine işanç kerçekleşmedi. Faqat raqipleriniñ areketi Ablayevni daa itaatlı olmağa mecbur etti. Akis alda onıñ teşkilâtını, qolaylıq ile, riayetkâr «Rusiye vatanperverleri» musulmanlarına deñiştirecekler. Ket-kete manevra meydanı daa ziyede sıñırlana. Endi Emirali Ablayev, taqlit şekilinde olsa da, amma semetdeşlerini qorçalamaç içün iç bir şey yapıp olamay. Vazifesinde qalmaq içün müfti efendi, dindaşları eziyet körgenleri vaqıtta, gür süküneti ile ödemeli.
Sergey Stelmah, siyasiy közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
SİZOda bulunğan «fevral 26» işi iştirakçisi, dört çağına yetmegen balanıñ babası Ali Asanovnıñ ailesi Rusiye prezidenti Vladimir Putinge murcaat etip, qırımlınıñ azat etilmesinde yardım köstermege rica ete. Şu cümleden, bunı Asanovnıñ qaynanası Zarema Hasanova rica etti.
«Sayğılı Vladimir Vladimiroviç Putin, lütfen, bizge yardım etiñ, balalar qıynala, qızıma ağır, er şey oña qaldı: hocalıq, ev. Balalarımıznı tüşüniñiz. Torunlarım pek qıynala. Ana közyaşlarını añlañız. Kiyevim balalarsız yaşap olamay. Balalar er kün babasını bekleyler. Yaqında qış kele, qızım bir özü dört balanı nasıl baqacaq? Ali qoranta başı da. Lütfen, yardım etiñ», – dey Zarema Hasanova.
Aprelde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Ali Asanovnı apiske aldı. Bu qararnı Asanov qabaatını tanımay, Ukraina vatandaşı ola ve Ukraina qıtasına qaça bile dep añlata ediler. Bundan da ğayrı, mahkeme Asanovnıñ diger cinayetlerge alâqasını teşkerecek oldı.Asanovnıñ üç çağına yetmegen balası ve saqat babası olğanı aqta deliller nazarğa alınmadı. İyünde Asanovnıñ dörtünci balası doğdı.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.


text:
Aqmescit – Resmiy Kiyev okkupatsion dep adlandırılğan akimiyetnen işbirlikke Meclis razı olğan soñ, Qırımda qırımtatar cemiyetiniñ vekilleri tez vaqıtta Devlet duması ya da Rusiye Federatsiya Şurasında yer almaq mümkün, degen fikir peyda oldı. Yerli közeticilerniñ tüşüncesine köre, Rusiye parlamentiniñ işinde yarımada tamır halqnıñ iştiragı milletniñ Rusiye siyasiy sistemasına integratsiya olmaqnı tezleştirmek ve Meclisniñ Ukraina tarafdarlığı pozitsiyasını bütünley dağıtmaq mümkündir. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bu malümatnı inkâr etkenine baqmadan, yerli siyasetçiler ve ekspertler şimdi aqiqaten Rusiyeniñ Qanunçıqarıcı Toplaşmasında qırımtatarlarnıñ vekilleri taqdim olunuv meselesi boyunca muzakereler yüz bergenini isbat eteler.
Bir azeri neşiriniñ bildirgenine köre, Milliy Meclis reisi Refat Çubarov Rusiye Devlet Dumasında qırımtatarlar taqdim etilmesiniñ ihtimalını istisna etmey, emiş. Lâkin, Çubarovnıñ özü böyle malümatnı inkâr ete. O, böyle söylemegenini ilân etti ve qırımtatarlarnıñ kelecekteki taqdiri daa belgilenmegenini qayd etti.
Şunıñle beraber, onıñ safdaşı, Meclisniñ tış bağlantıları idaresiniñ başlığı Ali Hamzin Devlet Dumasında qırımtatarlarnıñ taqdim olmasınıñ ihtimalını: «Ne içün yoq eken?» - dep, izaatladı. Onıñ fikirine köre, bu qırımtatarlarnıñ meseleleri çezilmesinde bir vasta olmaq mümkün.
«Bu künlerde, halqımızğa satqınlıq çizgisi ait emiş, degen çeşit fikirler ifade oluna. Kim kimni sata? – Sualler doğa. Qırımtatarlarnı sattılar. Şimdiki yevromaydan akimiyeti sattı», – dep, qayd etti Hamzin.
Aynı zamanda, ekspertler Meclis vekilleri endi Rusiyege baqqan akimiyetnen işbirlikke başladılar ve legitim olmağan Qırım ükümetinde rutbeler aldılar, dep, qayd eteler. Şu sebepten, Moskvadan munasip teklif kelse, qırımtatarlarnıñ Rusiye parlamentine kirmesi yüz bermek mümkün.
Evellerde Regionlar Fırqasına yaqın olğan aqmescitli politolog Aleksandr Formançuk Rusiye merkez akimiyetiniñ organlarında qırımtatarlarnıñ iştirak etmesini emiyetli esap ete, amma olarnıñ taqdimi Meclis ve Qurultaydan olmamalı, dey.
Onıñ aytqanına köre, bu iş içün Moskvada, namzetler kösterüv mehanizmni azırlap, mahsus areketler tertipini işlep çıqarmaq kerekler. O, eminliknen bildire ki, bulardan da ğayrı, böyle suallerniñ çezilmesi «cumhuriyet anayasasında» yazılmaq lâzim.
«Şimdilik, siyasiy momentiniñ husuiyetleri ve emiyetini közge alaraq, tam ile senatorlar boyunca areketler yapılğanı kibi, mahsus qarar olmalı», - qırımtatarlardan ğayrı başqa milletler de taqdim etilip, «Qırım Cumhuriyeti»niñ vekilleri şekilinde Devlet Dumasına saylavlarnı beklemezden kirmek mümkün, dep qayd etti o.
İntegratsiya tamam ile yüz bermektemi?
Strategiya konsaltingi fondunıñ müdiri, politolog Sergey Kostinskiyniñ sözüne köre ise, şimdi, belki de, Devlet Duması boyunca degil de, Rusiye Federal Toplaşmasınıñ yuqarı palatası – Federatsiya Şurası üzerinde mesele çezile. Konstinskiy qayd etti ki, böyle tarzda, Formançuk inkâr etken kvota prinitspiniñ şartlı olmasında ihtimal bar.
«Öyle olmaq mümkün ki, bu printsip Qırımnıñ yañı konstitutsiyasında pekine bile. Onıñ manası şunda olmalı ki, Qırımdan kösterilgen eki senatordan birisi daima qırımtatarı olmaq lâzimdir (nazir, Nazirler Şurasında vitse-premyer ya da Devlet Şurasınıñ vekili).
Bu künlerde Qırımdan taqdim olunğan senatorlar – bu Tsekov ve Kövitidi. Bugün, misal içün, kvota printsipi binaen, Qırımdan taqdim etilgen senator rolüne eñ uyğun namzet olaraq yañı vitse-premyer İslâmov kelişe. Böyle kvotanıñ ayatqa keçirilmesi Rusiye akimiyeti yarımadada qırımtatarlar meselesine ğayet ciddiy munasebette olğanını isbat eter», – esap ete Köstinskiy.
Onıñ fikirine köre, Qırım ükümeti taqdim etecek figuraları közge alınsa, o rusiyeli media-magnat Lenur İslâmov olmaq kerek. «Belleyim ki, bu insan yañı qırımtatar lideri yerine iddia etmektedir. İslâmov – ideal figuradır», – dey Kostinskiy.
Bundan da ğayrı, onıñ söylegenine köre, partiyalarnıñ özleri de saylav cedvellerine qırımtatarlarnı qoşa bile, amma Meclis bu protsedurağa qoltutmamaq mümkün.
Bu künlerde Rusiye parlamentine qırımtatarlar taqdim etilmesi aqqında diskussiyalar ötkerilmesini «Devlet Şurası»nıñ deputatı, Ukraina Prezidenti yanındaki Kırımtatar halqı şurasınıñ yolbaşçısı Lentun Bezaziyev isbatlay.
«Devlet Dumasında qırımtatar vekilleri meselesi bu künlerde muzakere etile, amma neticesi ne olacağını şimdi belgilemege daa ertedir. Bu tek Devlet Şurası reisiniñ ya da ükümetiniñ qararı degildir, bu sual fraktsiyada, cemaat vekilleri arasında muzakere etilecektir. Amma halqtan vekiller, zan etsem, olacaq», – eminliknen dedi Lentun Bezaziyev.
Aynı zamanda, Bezaziyev özü böyle vekil vazifesini eda etecegini de inkâr etmey. «Eger de cemiyet ve safdaşlarım buyursa, yaşıma baqmadan, yapmağa kerek. Yoq deseler, demek, yoq», – dep, ayttı o.
Bu ilânnı izaatlap, politolog Kostinskiy qayd etti ki, Bezaziyev kibi personalarnıñ taqdim etilüvi Mecliste Ukraina tarafdarlıq pozitsiyalarını daa da pekindirecek.
Yerli közeticiler arasında da vitse-premyerniñ vazifelerini eda etici yerine tayinlegen Lenur İslâmov özüni köstergenine köre, onıñ senator rutbesini alacağı-almaycağı bağlıdır, degen fikirler beyan oluna. Ekspertler qayd eteler ki, İslâmov Meclisni anneksiya ve Qırım Rusiye meydanlığı olğanını red etmesinden vazgeçmege qandırsa, o, böyle «bahşış»nı ala bile.
«Cemiyet sorğusı»na binaen közeticiler Qırımtatar milliy küreşi «Küreş» Federatsiyasınıñ şüretli prezidenti Rustem Kazakov «Narodnıy front «Za Rossiyu» umumrusiye cemaat areketiniñ meydanğa ketirilgen regional bölüginiñ işbirlik reisi olğanını da qayd eteler, Qurultay delegatlar saylavında iştirak etken addaş saylav blokuna ise Lenur İslâmov kire.
Böyle etip, qırımtatarlarnıñ Rusiye parlamentinde taqdim olunmasına azırlıq aqta fikirler endi ifade oluna, amma aqibeti ne olacağını vaqıt kösterir.
Bundan evel Ukraina parlamentinde qırımtatarlarnıñ eki halq vekili bar edi – üç kere Yuqarı Radağa saylanğan Refat Çubarov em de Ukraina vekilligine beş kere tayinlengen, ve şimdilik de bu statusta bulunğan, Mustafa Cemilev.
Rusiye imperatorlığı devirinde Devlet Dumasında tek bir qırımtatar vekili – Abdureşid Mediyev bar edi. O vaqıtta o qırımtatar halqından taqdim etilmedi de, tamam ile Tavriya güberniyasından yollanılğan edi. Bıltır Qarasuvbazarnıñ bir meydanına onıñ adı berilgen edi.
Lana Dollenberg, mühbir, Aqmescit
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Yazar: Server MUSTAFAYEV
TARİHNİ BİLMEĞENNİÑ KELECEĞİ ŞÜBELİ*
Server MUSTAFAYEV**
“Tarihni bilmegenniñ – keleceği şubeli, ğayıp”. Bu sözler ve buna oşağan atalar sözleri çoq halqlarda bar.
Assalamu aleyküm ve Rahmatullahi ve barâkâtuhu, büyük Musülman qorantasınıñ, cesur yürek, boysunmağan Qırımtatar halqım.
Mektupnıñ başında aytqanım kibi, balalıqtan başlap çoq kere aynı sözler, fikirler, em evde qartlarnıñ, analarnıñ ağzılarından eşittik, em mektep, kitaplardan… Elbet, siyaset ve tarih bu sözlerge daima öz deñişme manalarını kirsete, lâkin kerçek ve haq manasını, aqılı yerinde olğan insan er vaqit doğru körer añlar.
2014 senesinde Qırımğa yañı işğalciler ve zalimler keldi. Soñra 2018 senesi, menim evimde (qorantamda) keçken tentüv ve neticesinde apishane ve 2019 senesinde ise Rostov-Na-Don şeerine arbiyler mahkemesine haqsız, zemaneviy sürgünlik. Butün bu vaqialar, kerçektende şahsiy olaraq maña, menim qorantama, soy-tanışlarıma, balalıqtan eşitken tarihten ikâyelerni kene köstere, közlerimiz kene köre ve tekrarlanğan haqsızlıqqa, basqığa pek yarıq açıqlağanını añlaymız
Soñki 6 sene devamında olğan vaqialar butün dunyağa açıqça kösterdi:
- Dünya siyasetiniñ usûlları, añlaşmalarınıñ netiçesiz ve zayıf olğanını,
- Qırımtatar halqnıñ boysunmağan durumını (satqınlarnı saymayıq),
- Rus devletniñ asırlar devamında halqımazğa yapqanların bugün de kösterğenin,
- Dinimizge, örf-adet ve tarihimizge haqsızlıq ve zulümi (dinge yol tek satqın muftiyattan köstere)
- Abidelerimizni ğayıp ete,
- faal yaşlarnı, evelki kibi, apiske ala, öldüre (Reşat Ametov), ğayıp ete (Ervin İbragimov ve digerleni),
- Tarihimizni ise yañıdan, yalan etip, yaza,
- Til, medeniyet ve diger hayat deñişmelerniñ sayısı, lafı bitmez.
- Halqımıznı “satqın” lağabından (1944 s.), “terrorist”, “ekstremist” lağabınen (2014 s.) adlandırdı…
Amma dünyadan ğayrı, ve birinciden, bu şeylerni bizler özümiz körip añlamağa kerekmiz. Soñra ise, elbette, buna qarşı küreş areketlerimizni tizmek ve ne qadar sozulsa da bugünki imtianlar, boysunmayıp, ellerimizni tüşürmeyip, eslerimizni ve yüreklerimizni yerinde tutıp, temiz niyet, qattı sabır, küçlü ahlák ve din-iman iş doğru tevekkülnen bu yañı tarih saifelerini ecdatlarımızğa yazıp, yaşap qaldırayıq.
Ep bir iş, areketni başlağanda, yapqanda dinimiz ve sevimli Peyğamberimiz (s.a.v) ögretkeni kibi, temelini özegeni körip, añlamağa ve eñ güzel (elâl) şekilde yapmamız lázım. Elbet, er zamannıñ öz farqlı tabiatı, durumı bar. Lákin bugünki vaziyetlimizniñ tamırları uzaqta qalğan tarihimizden başlay. Bizim baqışımız andan başlamasa, menimce, bugünki vaqialarnı zaif añlarıq. Biriñiz, belki, matem vaqialarını ve 1944 senesindeki sürgünlikni tüşünip. Amma 19 aprel (8 aprel eski taqvim) 1783 senesindeki II.Yekaterina’nın yapqan işğali, Şagin Gereyniñ satqınlığı – bu ise büyük ve birinci basqı, zulümler Qırım toprağımızğa oldı.
Ondan ğayrı, elbet, daa çoq türlü vaqialar tarihte olıp keçti (cenkler, açlıqlar, Sovetler deviri ve diger), lákin Rus devletiniñ halq-dinimizge qarşı siyasetini köstergen ameller – bu 1783-1944-2014 senelerinde olgan basqılardır. Bu seneleri olgan haqsızlıq, yalan, satqınlıq ve diger aram, çirkin areketlerini daa güzel añladım, ögrenmege istedim ve diqqatıñıznı almağa kerek dep, saydım.
İnsan, tabiatı buyunca, özüni, öz qorantasınıñ, yaqınlarınıñ raatlığını qorçalaması müim. Bugünki dünya ve devletlerniñ siyaseti bu insannıñ tabiatına ep yardım ete. Çevri-çetimizde olğan haqsız zulüm, işğal ve cenklerden suvundıra. “Onların episi çet, digerlerniñ zorluğı, cenki” – dep. Tasil programmaları ve siyaset tarihni çoq yalannen toldurıp, kerçekten olğan vaqialarını tapmasını, bilmesini qıyın etti (amma istegen mutlaqqa er zaman, er şeyni tapa bile).
Ondan ğayrı, insan tek yahşılıqnı tüşünmek istep, tarihni ve tarihteki olğan dere, örnek hata ögrenilmey. “Bir daa öyle şeyler olmaz”, dep. Eger mübarek Quran’ı Kerimni oqusaq ve insanlar halqlar – tabiat, tarihını Adem (aleyhi selam) vaqıtından başlap ögrensek, körermiz tarih ve haqsız, zulüm ve insanlıqqa zaif ameller, basqılar, laflar tekrarlanıp daima devam ete. Rabbimiz ise buna çoq qıymet kesip, dikkatımıznı ala. Amma itibar etken adam pek az… (Allah’a şükürler olsun, dinimizni qorçalağan, ğayıp ettirmegen bita-qartbabalarımızğa ve bugün camilerni toldurğan, dinge yaqınlaşqan ve kün-künden sayısı artqan insanlarımızğa.)
Halqımıznıñ kerçektende müim olğan açıqlağanım tarihiy vaqialarnı, ondan çıqqan derslerni ögrenip, bilip qullanmağa ve keçken hatalarını açıqlap tekrarlamamaq mutlaq lazım. Bu mektubimde temelinden olarnı açıqlamağa maqsadım yoq ve sizni uzun sözümnen çekiştirmek istemeyim. Sizin diqqatıñıznı bu senelerğe ve tarihteki derslerge çekmek istedim. Tavsilatlı malûmatnı bugün tapmanın iç bir zorluğı yoq, tek istek kerek! Er bir işte ya da teşebbüste olğanı kibi.
Men ise, qısqadan olsun dep, bu tarihten koögen añlağan ders, neticelerni aqqında aytmaq ister edim:
- Zalimlerniñ, işğalcilerniñ basqıları, niyetleri aynı ve tekrarlanıp devam ete,
- Halqnı boysundırmaq niyetinen , cesur yürekli eñ bilgili, qaraman insanlarımıznı, faalcilerimizni ğayıp ete, öldüre, uydurma cinaiy işler açıp apiske ala,
- Evelleri epimizni “satqın” dep adlandırdı, bugün ise “terrorist”, “ekstremist” dep, lağaplar qoya,
- Din, tarih, til, medeniyetni deñiştire, yalan uydura ve özüne kerekli şekiline aylandıra,
- Satqınlıqnı mod etip, halq arasında ep arttıra,
- Bir beden, bir vücud birligimizni yoq etmek niyetinde – aramızda fitne peyda ete, destek yolunı qapata, qomşu-soyu munasebetlerini suvuttıra.
Bunlar, elbet, episi degil, amma olarnıñ esası. Bunı añlap, doğru baqsaq, közümiz çoq şeyni körecek, qulağımız eşitecek. Tarih bizge bir ders olsun, zamanımız qaramanlarnen tolsun, hayatımız ğururlandırğan, ornek şekilde keçsin.
İslam dini, onıñ dersi bizim halqnı peyda etti; devamında tarihimizde olğan sıqıntı, imtianlarını keçmege küç berdi; bugün ise, boysunmayıp, ğayıp olmamağa – aynı tek muqaddes dinimiz yüreklerimizge raatlıq ve zafer yolunı berecek.
Keleyatqan mübarek on bir aynıñ sultanı – Ramazan ayı, hayırlı ve bereketli olsun. Güzel amel, dülber sabır, yüksek insafqa qoranta ve evlerini toldursın. Hastalıqlardan Rabbimiz sizni ve butün dünya müsülman ve insanlarnı saqlasın. Zalimlerni yoq etsin, satqınlıqqa ve fitnege yol bermesin. Bizler asret, sürgün olğanımızğa – soñki Ramazan olsun. Tez vaqıtta topraqlarımız işğalcilerden, basqından boşasın, qorantalar birleşsin, yürekler imanğa, betlerimiz din nuruna tolsun. Amin. Keçmişler Allah’ın rahmetinde olsun.
Sevgi ve sayğılarımnen Server Rüstem oğlu Mustafayev Bahçisaraylı
#freeMustafayevServer
* Kiril harfleriyle Qırımtatarca yazılan bu açık mektup, Kırım Dayanışması’nın (Krımskaya Solidarnost)
⚡ПИCbMA ИЗ HEBOЛИ«ИCTOPИЯ ПOBTOPЯETCЯ», – пoлиTзakлючëHHый CepBep MycTaфaeB«Hapoд, He зHaющий cBoero пpoшлoro, He…KpыMckaя coлидapHocTb paylaştı: 19 Nisan 2020 Pazar
adresindeki Facebook sayfasında 19 Nisan 2020 tarihinde yayınlanmıştır. Latin harflerine Özge Kandemir Temizel tarafından aktarılmıştır.
** Rusya’nın Vatan Kırım’ı işgal etmesinden sonra Kırım Tatarlarına yapılan baskınları haber verme ve hapse atılan aileler ile dayanışma amacıyla kurulan Kırım Dayanışması’nın koordinatörü. Server Mustafayev, 21 Mayıs 2018 günü Bahçesaray’daki evine işgalci Rusya zorbalarının yaptığı baskında tutuklanmıştı. “Hizbut Tahrir” davasına dahil edilerek illegal olarak Rostov’daki özel askeri cezaevinde götürülmüş olup orada yargılanması devam etmektedir. Server Mustafayev, Akmescit hapishanesinde iken, işgalcilerin tutukladığı, şeker hastası ve ayağı protezli, özel bakım isteyen Edem Bekirov ile gönüllü olarak aynı hücrede kalmış ve bakımına yardımcı olmuştu. Server Mustafayev evli ve 4 çocuk babasıdır.


text:
Lviv – Qırım hanlığı boyunca mütehassıs, tarihçı ve ATR telekanalınıñ alıp barıcısı Oleksa Gayvoronskiy Ukraina ve Qırımnıñ umumiy tarihiy bağları aqqında tarif etti. İlk Lvov kütüphanesiniñ divarlarında keçken körüşüv devamında alim qırımtatarlarnıñ Ukraina devletiniñ tarihında olğan rolü ile bağlı öz hususiy noqtaiy-nazarını bildirdi.
Oleksa Gayvoronskiy lektsiyanı böyle bir malümattan başladı: Ukraina şimdi añlaşılmağan bir vaziyette buluna ve Qırım ile ne yamaq kerekligini añlamağa tırışa. «Qırım şimdi anayasa sıñırlarımızda degil, Ukraina şimdi bir saqattır. Hoşsuz bir al. Faciadır», – dedi alim.
Qırımnıñ ğayıp etilüvi, Gayvoronskiyniñ fikrine köre, – ukrainliler içün yarımadağa olğan munasebetini ğayrıdan tüşünmek ve facia yalıñız territoriyanıñ ğayıp etilmesinde olmağanını añlamaq içün bir imkândır. «Ukraina eki tamır halqından birini coydı. Esas zenglinlik – topraq degildir. Zenginlik – insanlardır. Ukrainanıñ faciası şundadır ki, o kendi sıñırlarında bir halqnı ğayıp etti», – dedi tarihçı.
Oleksa Gayvoronskiyni Qırımnıñ ğayıp etilmesine onıñ, aytqanı kibi, ziyalılarnı teslim etken ve fikirleri içtimaiy ketişatqa tesir etken ukrain dost ve tanışlarınıñ munasebeti pek ıncıttı. «Lvivde yaşağanlar maña: «Ne olsa-olsun, Qırım iç bir zaman bizimki degil edi. Anda işanmağa mümkün olmağan tatarlar ve er vaqıt Ukraina terkibinden çıqmağa istegen rusiyeliler yaşay edi. Bizge elektoral vaziyetni ep beter etken diyar nege kerek. Er vaqıt anda Rusiye ve kommunistik küçlerine rey bere ediler, Qırımnıñ özü ise daima devlet yardımına muhtac edi» kibi laflarnı aytqanda, men ep şaşam,– tarihçı öz ukrain tanışınıñ sözlerini aytıp berdi.
Böyle bir fikir, Gayvoronskiyniñ aytqanı kibi, qıtaiy Ukraina sakinlerinde Qırımnı bilmegenleri içün bardır. Yarımadanıñ qıtada Qırımnıñ menfaatını añlata bilgen şahsiy «elçileri» az sayıda olğanı sebebindendir. «Qırımnı Ukraina ile tek gaz, ışıq, suv keçken borular ile bağlamamaq içün faal sürette çalışmaq kerek edi. İnsaniy munasebet ağlarını teşkil etmek kerek edi»,– dey tarihçı.
O emindir ki, Qırımdan vazgeçmek – devlet hainligi ile bir kele. «Topraq bütünligi olmağan devlet iç bir vaqıt tam uquqlı olamaz», – dedi Gayvoronskiy.
Tarihçı şuña da qayd etti ki, Ukrainağa Qırımnı añlatmaq ve Ukraina neniñ oğrunda küreşecegini köstermek içün farqlı mütehassıslarnıñ areketleri olmalı. Gayvoronskiyniñ özü ise, Qırım hanlığı boyunca mütehassıs olıp, Ukraina ve Qırım hanlığınıñ üzülmez alâqası aqqında ayttıp berdi.
Altın Ordu devri
Özüne ukrain knâzlıqlarnı alğan Ulu Litvan Knâzlığınıñ ve Qırım menfaatı Altın Ordunı devirmek meselesinde bir edi. O vaqıt Qırımda tamır qavim teşkil etilmege başladı. Ukraina ise, Litvan knâzlığı sayesinde ordu üküminden azat olundı.
Litvan knâzi Vitovt Altın Ordu çöl padişaqlığına «destek taqımını» teşkil etmege başladı ve Qırımğa öz adamını – Lidede (şimdi Aqrusiye) doğğan Hacı Geraynı yolladı. Litvan knâzi yardımı ile Haci Geray öz ğalebe yolunı Kiyevden Qırımğa başladı. Kiyevde qırım ziyalılarnıñ temsilcileri ile Haci Geray yarımadağa keldi ve bir qaç ay devam etken mucadeleden soñra tahtqa turdı. Bundan soñ Ordu leh-litvan sıñırlarını artıq tiymedi, çünki han, sıñırlarını qorup, Leh-Litvan devletini qorçalay edi. Bunıñ sayesinde leh vaqanuvislerden ukrain topraqlarnıñ bekçisi unvanını qazandı.
Menfaatlarını qorçalap, Haci Geray ukrain topraqlarını da qoruy edi. Şunıñ içün Qırımda mustaqil devlet qurulmasınıñ leyhası çalıştı – Şarqiy Avropanıñ ayatı sakin oldıOleksa Gayvoronskiy.
Menfaatlarını qorçalap, Haci Geray ukrain topraqlarını da qoruy edi. Şunıñ içün Qırımda mustaqil devlet qurulmasınıñ leyhası çalıştı – Şarqiy Avropanıñ ayatı sakin oldı,– dey Oleksa Gayvoronskiy.
Faqat Ordunıñ zevalı müsbet neticelerni tek Qırımğa degil, Moskva knâzlığına da ketirdi. Bunıñ ile Moskoviya Qırımnıñ Altın Orduğa qarşılığında şerigi edi ve Litva ve Poloniyadan daa da faydalı edi. Çünki o vaqıtları Ordu bulunğan topraqlar ile sıñırdaş edi.
Moskva ve Qırım öz işbirligini pekitkende, Litva ve Poloniya ile qırım munasebetleri beterleşmege başladı. Ulu Litvan Knâzlığı ve Moskva knâzlığı şimaliy ukrain topraqları mevzusında territorial davanı başladı. Moskva Ordudan azat olğanı sebebinden bu davada ğalebe qazanmaqta edi. 1482 senesi Qırım hanı Moskvanıñ sımarışı ile Kiyevni yaqtı.
«Qırım hanlığınıñ süreti ğayet havflı edi. Ukrain ve qırım halqlarnıñ munasebetleri uzlaşuvsız olğanı kibi korüne edi. Amma mesele qomşularnıñ ahlâqiy printsiplerinde degil edi. Mesele yarımadanıñ menfaatlarını qorçalağan muayyen qanunlarda edi»,– dep añlata alim.
Qırımnı havflı bir devlet olaraq tanıy ediler, amma o ğayet zayıf ediOleksa Gayvoronskiy
Esas meraq Qırımnıñ öz devletliginiñ saqlanması edi. «Qırımnı havflı bir devlet olaraq tanıy ediler, amma o ğayet zayıf edi. Altın Ordu ile mucadele vaqtında yarımada bir qaç kün içinde bütünley bozula edi. Qırım qıtada areket etken ve er ande oña tüşe bilgen küçlerden qorqa edi»,– dey tarihçı.
Bu şaraitlerde, Oleksanıñ sözlerine köre, qırım hanları küçlerni öz sıñırlarında tutmağa tırışa ediler. Ve hanlarnıñ Ukraina ile munasebetleri de bu qaidege riayet ete edi. «XVI asırda Selimniñ qanunı bar edi. Qırım hanı de Moskva, de Poloniya yönelişini saylap alğanını añlatqan bir qanun edi. Mesele şunda ki, han Moskvanıñ ğalebesini körse, Qırım Moskvağa ücüm ete. Eger Poloniya ğalebe qazansa, han küreş yolu ile Poloniyağa kete. Qıtada küçlerniñ zayıflaşuvı Qırımnıñ özüne telükeli edi», – dep añlata Gayvoronskiy.
XVII asırda bu qaide bozuldı. İslâm III Geray han Bogdan Hmelnitskiy ile Reç Pospolitayağa qarşı muvafaqiyetli seferlerni yapa edi. «Ne sebepten öyle oldı degen sualge – han hain edi kibi cevapnı bermek mümkün. Amma hannıñ iç bir areketi mündericesiz degil edi. O vaqıt Poloniyada Qırımnı zapt etmege ciddiy bir niyeti bar edi, şunıñ içün han Hmelnitskiy ile ittifaqnı qurdı. Poloniya zayıflaştı ve, belki de, han, maqsadına irişkenini belledi. Amma Poloniya buhranı fonunda Moskva küçüni qaviyleştirdi ve balans bozuldı. Moskva özüne Ukrainanı qoştı ve daa da küçlü olmağa başladı. Neticede em Qırım, em de Poloniyanı yuttı. İşte, bu – küçler balansınıñ tüşürilüvi demektir», – dep yekün çeke tarihçı.
Qırımda qul satuvı. Kârnıñ sekiz fayızı
Oleksa Gayvoronskiy şunı da qayd ete ki, ucmler em Qırımdan qıtağa, em kazaklar tarafından yarımadağa etile edi. O vaqıt insanlarnı qulluqqa yollay ediler. Bugün qul satuvı meselesini Qırımda hanlıqnı «iqtisadiyatı qul satuvında şekillengen zararlı bir devlet» olaraq köstermege tırışqan Rusiye tarihçıları qullanıla. Faqat Gayvoronskiy Qırım hanlığı aqqında bu kibi teessuratlarnı red ete. «Kefede Qırımdaki eñ büyük qul satuv çarşısı yerleşe edi. Mında bergi qaydlarında qul satuvından kârnıñ fayızı 8% teşkil ete edi. Şunıñ içün Qırım aqqında tek qul satuvı ile yaşağan bir devlet aqqında aytmağa mümkün degil», – dey Gayvoronskiy.
Tarihçı böyle sual bere: slav halqları daima tatarlarğa, şu cümleden, qırımtatarlarğa nefret duyğanı aqqında aytqan rusiyeli tarihçılar ile razı olmaq kerekmizmi? «Bunı afu etmek ve unutmaq mümkün degil. Bu duşmanlıq qanımızdadır ve barışmaq, bir-birimizni quçaqlamaq ıntıluvlar ola bilmez, çünki bu kibi tarihiy keçmişimiz bar. Bu tarihçılar aqlılarmı?», – dep soray alim.
Ve kendi sualine cevap bere: «Qırım – yağmacılarnıñ kelgen yeridir, eger de kazaklar olarğa keder etmese, olar kerçekten de abrap keterler. Qırım – kazak ve lehler qorçalap olamağan insanlarnıñ esirge tüşken yeridir. Amma Qırım – insanğa kârnı ketire bilgen bir yerdir. Qırımğa etilgen kazak ücümleri da yarımada içün ğayet ağır edi», – dey alim.
Amma bu eki halqnıñ munasebetleriniñ yalıñız bir tarafıdır. Ukrainliler Qırımğa ticariy ücümlernen de kelgen edi. «Misal içün, Çumatskiy şlâh – tuz seferi. Satuv çarşıları, Dnepr otlağı, mında em qırım, em ukrain çobanları ayvanlarını otlata edi, hırsızlıq da olur edi»,– dedi tarihçı.
Gayvoronskiy qırımlı ukrainliler içün er vaqıt yeñilmez ve belgisiz bir yerden kelgen bir deşet kibi edi. İşte, mında Rusiye tarihiy tercribesi ile farqlılıq saqlıdır. «Rusiye Qırım ile sıñırdaş degildir. Yani Rusiye çoq asır devamında sabır etip, qırımlılarnı öz halq ağız yaratıcılığında yeñilmez bir deşet olaraq köstere edi», – dedi alim.
Ukrainlilireniñ qırımlılarğa olğan nefretini Gayvoronskiy Qırım arbiy areketçinliginden eñ çoq Galiçina ve Podolye zarar körgenini tasdiqladı. «Biz şimdi qırımlılarğa qanda aqqan nefretni köremizmi? Bu qırımtatarlar içün eñ lütüfkâr regiondır», – dey tarihçı.
Neticede Gayvoronskiy Qırım ve Ukrainanıñ umumiy tarihınıñ başlanuv vaqtını añlattı. «O uzaq 1954 senesinde başlandı. Nikolayev vilâyetiniñ cenübinde Ölviya qadimiy antik polisi bar. İşte, mından çıqqanlar Hersonesni meydanğa ketirdiler. Bu şimdi antik devirinden bir misaldir»,– dedi Gayvoronskiy.
«Qırım hanlığı ve Ukraina: taqdirniñ umumiyligi» serlevalı lektsiya «Qırımtatarlar kimlerdir?» mevzusında keçirilgen dörtünci lektsiya edi. Lektsiyalarınıñ teşkilâtçıları – «Krım SOS» cemaat teşkilâtı ve Ukrainada Avropa Şurasınıñ ofisi.


text:
Tamır halqları ve uquq qorçalayıcı teşkilâtlar Rusiyeni ve Ukrainanı Qırımdaki tamır halqalrınıñ öz taqdirlerine dair iradelerini ürmet etmege ve olarnıñ tabiiy aqlarını desteklemege çağırdı. Bu aqta muracaatname Tamır halqlarınıñ aqlarına bağışlanğan BMT sessiyası devamında qabul etildi, dep haber ete Qırımtatar Maaliy Merkezi.
«Eki tarafnıñ basqısı astında qalğan Qırımnıñ tamır halqlarına: qırımtatarlarına, qaraylarğa ve qırımçaqlarğa – diqqat celp etilmek kerek», – dep aytıla beyanatta.
Bunen beraber qayd etile ki, Qırımtatar Milliy Meclisi kibi tamır halqınıñ temsil organı «alelhusus basqığa oğratıla ve imaye, ürmet ve destekke muhtac» qala.
«Biz Rusiye ve Ukrainanı Qırım tamır halqlarınıñ iradesini ürmet etmege, olarnıñ söz serbestligini desteklemege rica etemiz», – dep buyurıla petitsiyanıñ metininde.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket failleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Uquq qoruyıcılar qırımtatar faali Asan Çaruhovnı bir qaç saat devam etken sorğudan soñ azat ettiler. Bunı cuma künü, mart 6-da, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl Facebook saifesinde bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, faalni daa bir sorğuğa çeke bileler.
«Asan Çaruhov taqiqat komitetiniñ hadimleri tarafından azat etildi. Amma keyfinden körüne ki, iş devam etecek ve ileride de «davet etecekler», – aytıla haberde.
Asan Çaruhovnıñ yaqalanması mart 6-da saba belli oldı. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl bildirdi ki, Asannı «fevral 26 işi» boyunca sorğuğa alıp kettiler. Onı Keriç hastahanesinden işten aldılar.
Rusiye Taqiqat komiteti Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznı yanvar 29 künü «kütleviy nizamsızlıqnı teşkil etüvde» şeklep, oña 2015 senesi fevral 19-na qadar, soñra mayıs 19-na qadar apis müddetini belgiledi.
Qırım Taqiqat komitetiniñ malümatına köre, fevral 26 künü vaqiaları çerçivesinde şaat olaraq 150 insan sorğudan keçti, zarar körgen 40 insan belgilendi ve 2 şahıs mesüliyetke çekildi.
2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti yanında Qırımnıñ Ukrainadan ayırılmasına qarşı çıqqanlarnıñ ve bunıñ tarafdarları olğanlarnıñ büyük mitingi olıp keçken edi. Birinciler saflarında qırımtatarlar, Meclis vekilleri ve Ukrainağa qoltutqan faaller bar edi, olarğa qarşı Sergey Aksenov yolbaşçılıgında «Rus birligi» («Russkoye yedinstvo») teşkil etken Rusiyege qoltutqan faaller çıqtılar.


text:
Zagrebde (Hırvatistan) «Tavriya» ve «Sevastopol» Qırım futbol taqımlarınıñ mühlisleri Rusiye elçihanesi ögünde aktsiya keçirgeninden sebep tutıldı. Bunı mühlislerden biri, faal Maksim Kitsük Facebook saifesinde yaza.
Berilgen malümatqa köre, futbol mühlisleri bir qaç Ukraina bayrağını açıp, «Qırım – Ukrainadır» şiarlarını seslendirdi.
«Tavriya » ve «Sevastopol» Qırım futbol taqımlarınıñ mühlisleri Zagreb şeerinde mart 24-de Dünya çempionatı-2018 Avropa tasnifinde Ukraina cıyma taqımına Hırvatistan ile kerçekleştirecek oyunda qoltutmağa keldi.
2016 senesi avgust ayında esas Ukrainada Qırım futbolı federatsiyasınıñ işi yañıdan başlatıldı.
Aqmescitteki «Tavriya» futbol klubı 2016 senesi aveskârlar arasında Ukraina Çempionatına alındı. Taqımnıñ baş idmancısı Sergey (Yakovleviç) Şevçenko, klub prezidenti Sergey Künitsın oldı.


text:
2019 senesiniñ birinci yarımyılında Rusiye, 44 898 ukrainge vatandaşlıqnı berdi. Bu aqta Ruisye İç İşler Nazirliginiñ statistikası bildire.
Aynı müddet devamında Rusiye İİN, bildirilgeni kibi, 30 772 ukrainge yaşama izinini berdi, daa 29 biñden çoq ukrain muvaqqat yaşama izinini aldı, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Hatırlatamız ki, bundan evel Rusiye prezidenti Vladimir Putin, qolaylaştırılğan protsedura boyunca Rusiye vatandaşlığını ala bilecek ukrain grajdanlarnıñ cedvelini keñleştirdi. Putinniñ bu fermanı iyül 17-sinde Rusiye uquq malümatınıñ resmiy internet-portalında derc etilgen edi.
Aprel 24-ünde Putin, Ukrainanıñ, Rusiye desteklegen boyevikler tarafından işğal etilgen, şarqiy rayonlarında yaşağan adamlarğa qolaylaştırılğan protseduranen vatandaşlıqnı almağa imkân bergen fermannı imzaladı.


text:
Mart ayından aprelniñ 26-sınace 874 Rusiye askerinde koronavirus hastalığı tasdıqlandı, bildire Mudafaa nazirligi. Olardan dörtü ağır alda, 15-i - orta qarar aldalar. Em de episiniñ sadece 320-si hastahanege qoyuldı, qalğanlarnıñ ihtiyacı yoq, bildire Azatlıq Radiosı.
Bu, Rsuiye ordusındaki COVID-19 hastaları aqında müessise seslendirgen ilk malümattır.
Ayrıca Mudafaa nazirligi, koronavirus 779 kursant ve arbiy aliy oquv yurtlarınıñ diñleyicilerinde, 192 arbiy orta tasil oquv yurtlarınıñ oca ve talebelerinde ve Rusiye Silâlı quvetlerniñ 245 grajdan işcisinde tapılğanını qoşa.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Eki ösmür Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ Bağçasaray rayonındaki tarlada tapılğan belli olmağan aletniñ patlavı neticesinde zararlandı. Vaqia iyül 31-de, bazar künü aqşam Kokluz (Bogatoye Uşelye) köyü rayonında yüz berdi. Bu aqta «RİA Krım» agentligi, rusiyeli uquq qoruyıcı organlarındaki menbağa esaslanıp, bildire.
Qayd etilgenine köre, patlav neticesinde 10 yaşındaki ve 14 yaşındaki yerli sakinler yaralandı. Olar Aqmescitteki bala hastahanesine alıp ketirildi.
Rusiye Fevqulade vaziyetler nazirligi ve İçki işler nazirliginiñ Kremlge boysunğan Qırım idareleri saytlarında vaqia boyunca malümat daa bildirilmedi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Moskva nezareti astında bulunğan Qırım akimiyetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov bildirgenine köre, Qırımda kurort mevsimi muvafaqiyetli olması içün, «turistik saasında yüksek dereceli nezaketni köstermek kerek».
«Qırımlılar nezaket ve dostane munasebetlerini köstermegence, bizim regionımız tursitler içün iç bir vaqıt özüne çekici olmaz. Biz ise, yahşıdan yahşısı olmaq kerekmiz...Bizim biznesimiz aynı bu yönelişte çalışmaq kerek. Elbette, avalimanına kelgen turistni külerüzlü ve samimiy adamlar qarşılasa, onıñ bam - başqa munasebet ve fikirleri olur. Bazıda, insanğa aytılğan bir güzel söz, onıñ noqta-i nazarını tolusnen deñiştire bile. Hususan, bu aqta devlet müessiselerinde çalışqanlar unutmamaq kerekler», - dep ayttı Aksönov «Krımskiy jurnal» neşirine.
Aksönovnıñ sözlerine köre, «Qırım kurort, diagnostika, tıb, kezinti kibi hızmet saalarında birincilikni elde etmek kerek». «Qırımda er bir turistniñ qazanması içün küreş etecekler», - dep qoştı o.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Bunı Kiyev ve Kiyev vilâyetinde Devlet penitentsiar hızmeti matbuat hızmetiniñ yolbaşçısı Oleksandr Naumenko bildirdi, yaza «Segodnâ».
Onıñ aytqanına köre, işğal etilgen Qırımdan aman-aman 3000 Ukraina mabusı apshanede buluna. Rusiye Federatsiyası ile añlaşqan soñ, olarnı tahliye etip başlaycaqlar. Mabuslarnıñ bir qısmını paytahtqa alıp kelecekler.
Mabuslarnıñ bir qısmını Kiyev ve Kiyev vilâyetinde yerleştirmege azırlar.
Mahkümlerni Qırımdan Kiyevge avuştırmaq içün 3 kün ve 4 tonna benzin kerek olacaq, dep qayd etti Naumenko.


text:
«Yaltadaki Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif etilgen Vadim Siruknı Krasnodar muvaqqat izolâtorında aşalağanları aqqında haber alınğan soñ Cemiyet közetüv komissiyasınıñ (CKK) azaları onı ziyaret etti. Bunı dekabrniñ 29-nda Facebooktarki saifesinde Rusiye advokatı Aleksandr Popkov bildirdi.
Popkov: «O (Siruk – QA) bir yoruq, beden travmaları yoq, sağlığı yerinde. Vadimni ne içündir etaptan alıp, ağızlıqlı köpekler ile umumiy tintüv şeklinde «plan boyunca yapılğan» mahsus tedbirler ötkerdiler. «Qaba davranğan» saqçı ile bir adise sudur oldı. Vadimden elektroustra ve namazlıqnı tutıp aldılar. Olarğa ruhset yoq emiş. Lâkin soñundan qaytaracaqlar. Şimdi bütün malümat bu», – dep bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, «Yaltadaki Hizb ut-Tahrir işi»niñ ekinci figurantı Emir-Useyin Kuku «endi ğaliba Rostovda, onı da CKK ziyaret etecek».
Daa evel Popkov Qırım.Aqiqatqa, Krasnodar ve Rostov cemiyet közetüv komissiyalarına (CKK) apis yerlerinde «Yaltadaki Hizb ut-Tahrir işi» figurantları Emir-Useyin Kuku ve Vadim Siruknı ziyaret etmek ricasınen muracaat etkenini bildirdi.
Dekabrniñ 4-nde Aqmescitte Rostov okrugınıñ arbiy mahkemesi seyyar oturışuvında «Yaltadaki Hizb ut-Tahrir işi»niñ figurantları Muslim Aliyev, Emir-Useyin Kuku, Vadim Siruk, Enver Bekirov, Refat Alimov ve Arsen Cepparovnıñ apis muddetini 2018 senesi mayısnıñ 27-sine qadar uzattı.
«Yalta altılığı»nıñ işi boyunca tahqiqat bitirildi. Qabaatlanğanlarnı Rostov-na-Donu şeerine yollaylar.
Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir (Rusiye ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaq etilgen teşkilât) işi»niñ fiqurantları Arsen Cepparov ve Refat Alimov 2016 senesi aprelniñ 18-nde Qızıltaşta (Krasnokamenkada) tevqif etilgen soñ apiste bulunalar. Bu iş boyunca qabaatlanğanlarnıñ ilk dörtü 2016 senesi fevralniñ 11-nde tevqif etildi. Bular: İnsan aqları boyunca alâqa grubunıñ azası Emir-Useyin Kuku, qurucılar olıp çalışqan Aluşta sakini Muslim Aliyev ile Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov ve Yaltada yaşağan çeçek satıcısı Vadim Siruk.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ taqip etilüvi din alâmetine köre yapıla, dep sayalar. Advokat Emil Kurbedinov, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca esas olaraq qırımtatarlar taqip etilip, olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruplarğa ait Qırım sakinleriniñ de taqip etilgenini qayd ete.
Halqara siyasiy İslâm teşkilâtı «Hizb ut-Tahrir»niñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.


text:
Keriçteki ücüm neticesinde elâk olğanlarnıñ sayısı 21-ge arttı. Bu aqta tibbiy hızmetler TASS agentligine bildirdi.
«Tahliye vaqtında uçaqta daa bir qızçıq can berdi. Elâk olğanlarnıñ sayısı – 21 insan», – dep bildirdi «Krıminform» agentligine Qırımnıñ felâket tibbiyeti cumhuriyet merkeziniñ müdiri Sergey Astankin.
Daa evel Keriçteki kütleviy öldürüvde elâk olğanlarnıñ cedveli aydınlatılğan edi. Şeerniñ Rusiye memuriyeti facia neticesinde 20 kişi elâk olğanını bildirgen edi.
Patlav çarşenbe künü Keriç politehnik kollecinde oldı. Rusiyeniñ terrorizmge qarşı milliy komiteti, kollecde bomba patlağanını bildire.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Keriç politehnik köllecinde olğan patlavnı terror ücümi olaraq tasnif ete.
Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi».


text:
Başta Mäskäw çaqırular cibärmi waqıtnı suzdı, ä annarı inde vizalar birmi tilmertte, di oyışmanıñ demokratik institutlar häm keşe xoquqları idaräse wäkile Urdur Gunnarsdittir.
Vizalarnı waqıtında ala almağaç şuşı idarä üzeneñ Rusiägä küzätüçelär cibärü niätennän waz kiçärgä bulğan, comğa könne näq menä şul iğlan itelde. Oyışma tarixında mondıy xäl ber genä, 1996-nçı yılda ğına bulğan ide, ul çaqta anıñ küzätüçeläre Albaniägä bara almadı.
Bügenge, küpmeder däräcädä kötelmägän häm qırıs belderü, Yewropada iminlek wä xezmättäşlek oyışması belän räsmi Mäskäw arasında urnaşqan kierenke mönäsäbätlärne çağıldıra. Durt yıl elek oyışma Rusiägä 450 küzätüçe cibärgän ide. Bıyıl isä Mäskäwdäge üzäk saylaw komissiäse, ilgä barı tik 70 şundıy küzätüçe genä kilä alaçaq, dip belderde.
Ämma Gunnarsdittir süzlärenä qarağanda, xätta şul 70 keşegä dä Rusiä vizalar birmägän.
"Bezneñ küzätüçelär Yewropanıñ törle illärendäge Rusiä ilçeleklärenä viza sorap barğaç, alarğa "bez äle Mäskäwdän bernindi dä kürsätmälär almadıq, şuña kürä sezgä vizalar birä almıybız" digännär", dip sürätli wäzğiätne Urdur Gunnarsdittir, Yewropada iminlek wä xezmättäşlek oyışmasınıñ saylaw küzätü eşlären bağuçı wäkile.
Eşlärneñ çamadan tış qatlawlanıp kitüenä yul quymaw, häm küzätüçelär mäs''äläsen uñay xäl itü öçen oyışma Mäskäwgä keckenä genä ber wäkillek tä cibärep qarağan.
"Alarnıñ berse diplomat ide, şul säbäple aña viza kiräk bulmadı, ä ikençese BDB ilennän, yäğni aña da viza alu motlaq tügel ide", di Gunnarsdittir. "Alar barın da eşläp qaradı, ämma uñışqa ireşmäde".
Rusiäneñ tışqı eşlär ministrlığı wäkile Mixail Kamınin, Yewropada iminlek wä xezmättäşlek oyışmasınıñ comğa kön yasağan belderüen kire qağıp, alar älbättä teläsä nindi qarar çığara ala, dip belderde. Uzğan ayda Rusiä ğomumän, berniçä elekke sovet respublikası - Belarus, Ärmänstan, Qazaqstan, Qırğızstan, Taciqstan häm Üzbäkstan belän bergä, andıy xalıqara küzätüçelär sanın kiläçäktä 50-gä genä qaldırunı täqdim itkän ide.
Yewropa küzätüçeläreneñ bıyılğı Duma saylawlarına barmawına borçıluın comğada Yewropa komissiäse dä belderde.
Kärim Kamal


text:
Bugı maş prokuror muavini Mıkola Golomşa bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, Baş prokuratura Adliye nazirligi ile şimdilik Qırım işğali sebebinden ketirilgen ziyanlar ile oğraşqan iş gruppasını teşkil etkenler.
«Yani, biz, o vaqialarnıñ şaraitlerini ögrenip, Ukrainada yüksek vazifelerde turğan vekâletli insanlar tarafından etilgen cinayet alâmetlerini köremiz. Şu insanlar arasında sabıq prezident, Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ sabıq başı, içki işler sabıq naziri ve digerler, olar, añlağanımızğa köre Rusiyeniñ Qırım işğaline evelden azırlıq köre ediler», – dedi Golomşa.
Onıñ sözlerine köre, işbu şahıslarğa nisbeten Ukraina havfsızlıq hızmetinde cinaiy işler açıldı.
«Taqiqatlar neticesinde ziyanlarnıñ miqdarı, cinayetlerniñ çeşitleri ögrenile ve mahkemeden evel taqiqatlar reyestrine kirsetile», – dedi Golomşa.
Ukraina baş prokuraturası Ukraina sabıq memurları Qırım işğaliniñ teşkil etilüvine bağlı olğanını tüşüne, bunı baş prokurorınıñ birinci muavini Mıloka Golomşa matbuat konferentsiyada bildirdi.
«İşbu adisler artında, em teşkilâtçılar, em müelifdeşler olaraq aynı bu memurlar turmaqta, olarğa nisbeten cinaiy işler açıldı»,– dedi Golomşa.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Aqmescitte qırımtatar milliy areketiniñ dört faali Asan Çapuh, Bekir Degermenci, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaçnıñ «Veciye Kaşka davası» adını alğan mahkeme esnası soñuna kelmekte. Taraflar mahkeme munaqaşalarında ne aqta ayttı ve mabüslerden birine soñki söz aqqı ne içün berilmedi – maqalede tarif etile.
Qabaatlı dep tanımaq
Üyken prokuror Alina Logvinenko sıfatında qabaatlav tarafı Rusiye kontrolindeki mahkemeden bütün mabüslerni qabaatlı dep tanımasını rica etti. Olarnıñ qabaatı «ilk evelâ zarar körgen kişiniñ malümatınen, onıñ aytqanları bütün basamaqlarda ardı-sıra olıp, biri-birine ters kelmegen eken» ve mahkemede ögrenilgen diger delillernen isbatlandı, dep ayta qabaatlayıcı. Prokuror deliller sırasına mabüslerniñ zarar körgen kişinen laf etkenini qayd etken nezaret kamerasınıñ videolarını, operativ eksperiment neticelerini ve Veciye Kaşkadan alınğan «işaretlengen» paralarnı, diñlengen telefon subetleriniñ qaydlarını (qabaatnı isbatlaycaq belli parçalar aytılmadı) qoştı.
Para talap etüvden ğayrı, davada Asan Çapuhnıñ evinde tintüv keçirilgende tapılğan kibi tanıtılğan üç Kalaşnikov avtomatı ve silâ qayd etile. Qayd etmeli ki, qabaatlayıcı bunı da isbatlanğan bir şey kibi tanıttı, lâkin mabüsniñ evinde tapılğanından ğayrı, başqa bir delil yoq.
Neticede qabaatlayıcı mahkemeden Kazim Ametov, Bekir Degermenci ve Ruslan Trubaç içün üç yıl sınav müddeti olacaq üç yıl şartlı apis cezası, Asan Çapuhqa ise aynı sınav müddeti ile üç buçuq yıl şartlı apis cezası bermesini rica etti. Qabaatlayıcınıñ fikirince, böyle bir üküm içün bir sıra yımşatuv sebebi bar – qabaat qısmen tanıldı, mabüslerniñ sağlıq vaziyeti ve daa evel mahküm etilmegenleri. Ağırlaştıracaq sebepler aytılmadı.
Diger madde
Mabüslerniñ advokatları munaqaşalarda davanıñ para talap etüv kibi tanılması yañlış oldı, dep israr etti, çünki mabüslerniñ kâr qazanmaq kibi bir niyeti yoq edi, olar tek esli-başlı Veciye Kaşkağa yardım etmege istedi.
Advokat Taras Omelçenko (Kazim Ametovnıñ menfaatlarını qorçalay): «Müvekkilim yapqan areketlerini tanıy. Amma tasnifine razı degil. İlk tahqiqatta belli olğanı kibi, evelden bir añlaşma olğanını aytmağa mümkün degil. Bundan ğayrı, mahkeme tahqiqatı devamında Aytannıñ («Veciye Kaşka davasında» zarar körgen kişi olaraq qayd etilgen Yusuf Aytan – QA) senet bergeni ve tek borc miqdarına razı olmağanı belli oldı. Yani borc bar edi».
Kazim Ametov esli-başlı insannı qorçalamaq içün yañlış bir usul saylağanında qabaatlıEmil Kurbedinov
Advokat Emil Kurbedinov (Kazim Ametovnıñ menfaatlarını qorçalay): «Dava malümatlarından iç birisi Kazim Ametovnıñ kâr qazanmaq niyeti olğanını ya da özüne bir mal aqqı talap etkenini isbatlamay. Esli-başlı insannı qorçalamaq içün yañlış bir usul saylağanında qabaatlı. Yusuf Aytannıñ tek senet berüvine mecbur etilgenine dair aytqanları bar. Bu sözlerni zarar körgen kişiniñ borcdan çekilmek ıntıluvıları olaraq körem».
Advokat Aleksandr Solodkov (Bekir Degermenciniñ menfaatlarını qorçalay): «Müvekkilim qabaatlanğan cinayet tasnifinen razı degilim, Rusiye Federatsiyasınıñ Ceza kodeksiniñ 330-ıncı maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden tasnif olmalı (meseleni öz başına çezüv), dep tüşünem…Vatandaş-uquq munasebetleri bar edi. Aqmescit rayon mahkemesinde Veciye Kaşkanıñ Yusuf Aytağa qarşı açtırğan borc qaytarıluvınen bağlı dava baqılmaqta. Bu malümatnı talap etip almaq içün muracaat ettim, faqat mahkeme red etip, imaye aqqını bozdı… 330-ıncı maddesinde qanunğa köre paranı talap etip aluv tertibi bar. Bu areketler bu maddeniñ ekinci qısmına istinaden tasnif etilmeli, dep tüşünem».
Mabüsler bir şey talap etken olsa da, özüne talap etmegenlerEdem Semedlâyev
Advokat Edem Semedlâyev (Bekir Degermenciniñ menfaatlarını qorçalay): «Qabaatlav zarar körgen kişiniñ müvekkilimizden telüke körgenine dair malümatına esaslana. Esli-başlı insanlardan nasıl telüke ola bile? Bütün bular mabüsler bir şey talap etse de, özüne talap etmegenlerini isbatlay. Videoda körüngeni kibi, zarar körgen kişi paranı başqa birine degil de, Veciye Kaşkağa bere».
Advokat İslâm Velilâyev (Ruslan Trubaçnıñ menfaatlarını qorçalay): «Mahkemede belli olğan bütün malümatlar ğayrıdan tasnif etilmeli, çünki malümat mahkemede isbatlanmadı. Kâr maqsadı bile ğayrıdan tasnif etilmesine yol aça».
Para talap etilse edi, tutuluv yerinde Veciye Kaşkanıñ olmasına kerek qalmaycaq ediAleksandr Lesovoy
Advokat Aleksandr Lesovoy (Asan Çapuhnıñ menfaatlarını qorçalay): «Para talap etüv tasnifinen razı degilim, çünki iç birisi qaytarılğan paranıñ bir qısmını almaycaq edi. Para talap etilse edi, tutuluv yerinde Veciye Kaşkanıñ olmasına kerek qalmaycaq edi. Mabüs esli-başlı qadınnıñ menfaatlarını qorçalamaq içün areket etti. Mahkeme bu malümatqa, zarar körgen kişiniñ ahlâqiy areketlerine kibi emiyet bermeli, çünki zarar körgen kişi o vaqıt üç farqlı qadınnen yaşay edi. 222-nci maddesine istinaden qabaatlav boyunca aqlamağa rica etem, çünki şahısnıñ silânı qanunsız alğanına ve saqlağanına dair yeterli deliller yoq. Çapuhnı qayd etilgen silâğa saip olğan ve onı qullanğan şahıs olaraq belgileycek bir iz yoq».
Mabüslerniñ tek bir hatası bar, olar borc qaytarılmasını talap etmek içün qanunğa köre bir yol saylamaq kerek edilerAyder Azamatov
Advokat Ayder Azamatov (Asan Çapuhnıñ menfaatlarını qorçalay): «Zarar körgen kişi işanğan qadınlardan fayda köre edi, olardan biri Aliye Kaşka oldı. Asan Çapuhnıñ parağa ihtiyacı yoq, o, esli-başlı qadınğa yardım etmege istedi. Veciye Kaşka sağ olsa edi, mabüslerden oña yardım etmelerini rica etkenini özü aytar edi. Neticede bugün tek zarar körgen kişi fayda kördi, çünki mesüliyetten çekildi ve borcnı qaytarmaycaq. Mabüslerniñ tek bir hatası bar, olar borc qaytarılmasını talap etmek içün qanunğa köre bir yol saylamaq kerek ediler. Bundan ğayrı, mahkemede Çapuhnıñ silânı alıp, evinde saqlağanını isbatlaycaq deliller kösterilmedi».
«Öyle terbiye kördim»
Munaqaşalarda mabüsler de sözge çıqtı. Asan Çapuh mahkemede adaletli bir qarar almasını rica etti. Kazim Ametov tek esli-başlı qadınğa yardım etip, özü içün bir şey talap etmegenini ve özüni qabaatlı dep saymağanını qısqadan ayttı. Ruslan Trubaç da kimseniñ haris maqsadları yoq edi, dep qayd etti. Bekir Degermenci öyle terbiye körgenini bildirdi – insannıñ belâsına ve yardım istegine lâqayt qalmamaq kerek. «Hatamız şu ki, biz adamcasına olsun istedik», – dep qayd etti o.
Munaqaşalar bitken soñ mabüslerge soñki söz aqqı berildi, Çapuh ve Ametov daa bir kere adaletli bir qarar olacağını beklegenini ayttı, Degermenci ise mabüslerge adiy insanlarnıñ köstergen yardımına diqqat etmege rica etti. «Qabaatlı olsa edik, er oturışuvğa bizge qoltutmaq içün mahkemege o qadar insan kelir edimi?», – dedi o soñki sözünde.
Qayd etmeli ki, qadı Mihail Belousov Ruslan Trubaçqa söz bermeyip, onıñ çıqışını aprelniñ 17-ne sabağa qaldırdı. Üyle vaqtında ise bu davanıñ ükmüni çıqarmağa vade etti. Advokatlarnıñ aytqanına köre, Rusiye qadıları diger davalarnıñ baqılmasını toqtatıp, mesleat odasına çoqqa ketmemek içün bu tehnik usulnı qullana.
Mahkeme tahqiqatı resmiy şekilde daa devam ete, çünki Ruslan Trubaç soñki sözüni aytmalı. Amma qadı ükümni azırlamağa ketti.
İgor Vorotnikov, qırımlı bloger
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
«Veciye Kaşka davası»
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
Yanvarniñ 27-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsleri Bekir Degermenci, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaçnıñ sıñırlav tedbirini deñiştirip, olarnı ev apsine aldı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
ÖABT Türkçe Ders Notları pdf, ÖABT Türkçe Notları pdf
ÖABT Türkçe Ders Notları pdf, ÖABT Türkçe Notları pdf, Türkçe konu anlatımı pdf indir, Türkçe dilbilgisi pdf, YGS Türkçe konu anlatımı pdf 2018, Türkçe
ÖABT Türkçe Ders Notları pdf, ÖABT Türkçe Ders Notları pdf, ÖABT Türkçe Notları pdf
ÖABT Türkçe Ders Notları pdf
ÖABT Türkçe Notları 120 Sayfa
harezm türkçesi grameri, harezm türkçesi üzerine yapılan çalışmalar, harezm türkçesi ses özellikleri, nehcü'l feradis günümüz türkçesi pdf, nehcü'l feradis metin çeviri, kıpçak dönemi eserleri, nehcü'l feradis transkripsiyon metni, kıpçak türkçesi, harezm türkçesi ses özellikleri, harezm türkçesi pdf, harezm türkçesi grameri, harezm türkçesi grameri pdf, nehcü'l feradis metin çeviri, nehcü'l feradis günümüz türkçesi pdf, nehcü'l feradis transkripsiyon metni, nehcü'l feradis pdf indir, Harezm Kıpçak Türkçesi pdf, Harezm Kıpçak Türkçesi pdf indir, talat tekin orhon türkçesi grameri kitabı, talat tekin orhon yazıtları kitabı pdf, orhun türkçesi ders notları pdf, orhun türkçesi kelime tahlilleri, orhun yazıtları pdf, orhun yazıtları grameri, orhun türkçesi ekler, orhun yazıtları tam metin pdf, CÜMLENİN ÖĞELERİ PDF, CÜMLENİN ÖĞELERİ PDF İNDİR, KPSS Türkçe Deneme Sınavı PDF,
harezm türkçesi grameri, harezm türkçesi üzerine yapılan çalışmalar, harezm türkçesi ses özellikleri, nehcü'l feradis günümüz türkçesi pdf, nehcü'l feradis metin çeviri, kıpçak dönemi eserleri, nehcü'l feradis transkripsiyon metni, kıpçak türkçesi, harezm türkçesi ses özellikleri, harezm türkçesi pdf, harezm türkçesi grameri, harezm türkçesi grameri pdf, nehcü'l feradis metin çeviri, nehcü'l feradis günümüz türkçesi pdf, nehcü'l feradis transkripsiyon metni, nehcü'l feradis pdf indir, Harezm Kıpçak Türkçesi pdf, Harezm Kıpçak Türkçesi pdf indir, talat tekin orhon türkçesi grameri kitabı, talat tekin orhon yazıtları kitabı pdf, orhun türkçesi ders notları pdf, orhun türkçesi kelime tahlilleri, orhun yazıtları pdf, orhun yazıtları grameri, orhun türkçesi ekler, orhun yazıtları tam metin pdf,
Pdf-Doc-Ppt-Zip Dosyaları: Türkçe konu anlatımı pdf indir, Türkçe dilbilgisi pdf, YGS Türkçe konu anlatımı pdf 2018, Türkçe dilbilgisi soruları pdf, Türkçe pdf soru bankası, Türkçe dilbilgisi ders notları indir, KPSS Türkçe özet notlar, KPSS Türkçe pdf, sınavlar, denemeler, sorular, test, testler, soru bankaları, Türkçe zip dosyaları, Türkçe sunumlar, ppt dosyaları, Pdf-Doc-Ppt Dosyaları, pdf, zip, doc, ppt


text:
Qırım toprağına qanuniy ceetten eñ çoq qırımtatarlarnı iddiada bulunmaq aqları bar.
Böyle fikirni rusiye jurnalisti, RF erkânında Cemiyet vatandaşlarınıñ inkişafı ve insan aqları boyunca şura azası Maksim Şevçenko bildirdi.
“Olarnı (qırımtatarlarnı) kesen-kes qorqutmaq, ruhtan tüşertmek içün Qırımnıñ kriminal-bürokratiçeskaya töpeligi aralarında çoqluqnı sabıq FSB hadimleri çoq olğan yerli küç strukturalarnıñ yardımınen, Qırım toprağına öz aqlarını bildirmesinler dep, qırımtatarlarnı mahv etmek planlaştıralar. Zanımca, közetkenimiz bu deşetli vaqialarnı tek sebebi budır”, – emin Şevçenko.
Uquq qorçalayıcınıñ fikirince, qırımtatarlarnı qorqutmaq isteyler.
“2014 seneniñ zıddiyetinden soñra, Qırım Rusiye Federatsiyasıniñ erkânına kirdi ve prezident Putin Tatarstan prezidentine qırımtatarlarnen munasebetlerni tüzetmek emir berdi. Ve eñ başında er şey, sankim, yahşı edi. Lâkin soñra Qırım idaresi qırımtatarlar daa evel Sovet ükümetinden, Ukrainadan, Rusiyeden alamadıqlarını şimdi ala bileceklerini añlap qırımtatar cemiyet areketine nisbeten farqlı sebeplerni ortağa çıqarıp kütleviy repressiyalarnı eda eteler”, – qayd etti Şevçenko, bildire “Qırım.Aqiqat”.
Avdet haber etkeni kibi, Maksim Şevçenko “Hizb ut-Tahrir” mahkeme işi bünca Aqyar dörtlügi işinde şaat olaraq bulundı.


text:
Yaqında qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilevniñ Türkiye baş naziri Ahmet Davutoğlu ile körüşüvi keçecek, mında yarımadada yaşağan qırımtatarlarğa kösterilgen basım da muzakere etilecek.
Bunı Cemilev Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
«Maña baş nazir adından telefon açıp, biznen körüşmek istegeni aqqında bildirdiler, amma vaqtını daa aytmadılar. Barsaq, muzakere etecekmiz. Şimdi yalıñız ayırımlar ile bağlı meseleler degil de, diger problemler de bar», – dedi Cemilev.
Meclisniñ sabıq reisi Qırımda Tair Smedlâyevniñ yaqalanuvını da izaatladı. O, Smedlâyevge olğan qabaatlarnı «saçmalıq» olaraq adladı.
«Kimse iç bir kimsege beden zararlarnı ketirmegen edi. Birinciden, olar (uquq qoruycı organlarnıñ hadimleri – muar.) anda – bizim toprağımızda qanunsız sürette buluna ediler.Biz olarnı cezalay bilemiz, çünki olar insanlarğa Ukrainanıñ qıtaiy qısmına keçmege yasaq ete ediler», – dedi Cemilev.
O, «sıñırnıñ keçüvi» ile bağlı qabaat da temelsiz olğanını tüşüne.
«Aqiqaten, sıñır yoqtır. Qırım yarımadası bölünmez Ukrainanıñ qısmıdır. Şunıñ içün olarnıñ er angi qararlarına insan aqları boyunca Avropa mahkemesinde itiraz köstermek mümkün ve Rusiyege qarşı mıtlaqa cezalar olacaqtır», – qayd etti Cemilev.
Çarşenbe künü, oktâbr 22-de, Eski Qırımda politsiya hadimleri Qurultaynıñ Merkeziy saylav komissiya reisi, qırımtatar faaliyetçi Zair Smedlâyevniñ qardaşını Tair Smedlâyevni yaqaladılar. Maşinasını politsiya hadimleri taqip ete edi, oña toqtatmağa emir ettiler, soñra ise blok etip, özlerini tanıttılar. Soñra onı Aqmescitte Franko caddesinde vaqtınca bulunuv izolâtorına ketirdiler.
Cuma künü, oktâbr 24-de, Tair Smedlâyevge mahkeme tarafından ceza belgilenmeli.