text: Biredä bügen açılğan cıyında Berläşkän Millätlär Oyışması general sekretare Kofi Annan, xalıqara cämäğätçelekne aşığıç räweştä Paqstandağı cir teträw qorbannarına aqça cıyunı sorap möräcäğät itte. "Bez bügen ülemnärneñ ikençe dulqının buldırmas öçen oçraştıq. Cir teträwne tuqtatu köçenä äle ber kem dä iä tügel, ämma bez salqınnardan häm çirlärdän, açlıq häm susızlıqtan bula alğan ülemnärne tuqtatu köçenä iä," dide Annan. Bügenge utırışta BMO 550 million dollar sorarğa cıyına. Oyışmanıñ matbuğat wäkile Elisabeth Byrs, Azatlıq radiosına, faciğaneñ küläme – başta bilgelängännän küpkä zurraq, dip belderde. Cir teträwdä kimendä 54 meñ keşe häläk buldı, 75 meñ keşe yaralandı. 3 millionğa yaqın keşe yortsız qaldı.


c: text/html

text:
Norlat rayonında säyäsi oyışmalarğa 14 yäştän qabul itälär
22 fevraldä yäşlär eşläre häm sport ministrlığı yıllıq utırışın ütkärde. 2004 yılda ministrlıq yäşlärne toraq häm eş belän tä’min itü, festival, KVN, sport yarışlarnı oyıştıruğa zur iğtibar birde, dip iğlan itelde. Yäşlär eşläre häm sport ministrı Marat Bariev eşlägän eşlär turında xisap tottı. Ütkän yılda, toraq aluda yäş ğailälärgä däwlät yärdämen kürsätü programmasına zur iğtibar birelgän. Xisapta niçä ğailäneñ 2004 yılda toraq ala aluı turında sannar kürsätelmäde, anıñ qarawı, finanslaw kirägennän 4 tapqırğa kimräk buldı, dip äytelde. Yäş ğailälärgä toraq aluğa däwlät programması qısalarında 20 meñ yäş ğailä tora, dip xäbär itelä. Yäş ğailälärne toraq belän tä’min itü digän federal programma da Tatarstanda eşli ikän, anıñ nigezendä 2 yıl eçendä 395 ğailä toraq öçen kreditnı tülärgä subsidiä alğan. Awıl cirendä yäş ğailälärgä rayon xakimiäte tözeleş materialları, 10-20 meñlek kredit birep, yortlarnı tözep beterergä yärdäm itä. Finans yärdäm bik az külämdä birelä, ämma alay eşlägändä kübräk ğailälärgä yärdäm birergä mömkinlek tua, statistik sannar da kübräk kilep çığa. Baltaç rayonında şulay eşlänä.
Baltaç häm başqa rayon wäkilläre, cıyılışta bulğan xökümät räise Röstäm Miñnxanovqa möräcäğät itep, yäşlär toraq programmasın betermäskä ütende. Xökümät räise, sotsial ipoteka üz urınında, bu programa uz urınnda qala, dip cawap birde. Norlat rayonı başlığı Fatix Sibğatullin, yıllıq utırışta yalqınlı çığış yasap, yäşlärne tärbiäläw häm sportnı üsterü yulları turında fikerläre belän büleşte. Yäşe 18gä citmägän balalarnı, yäşlärneñ säyäsi-ictimaği oyışmalarına almıylar. Bu mäs’äläne Fatix Sibğatullin üz rayonında xäl itkän. Anda xakimiät firqäseneñ yäşlär qanatına, «Yäşlär berdämlege» oyışmasına 14 yäştäge balalar da kerä, barlığı anda 2000 meñ yäş keşe tora.Cıyılışta massaküläm sportnı üsterü turında da süz bardı. Täcribäle trenerlarğa citärlek eş xaqı tüli almıybız, şuña bıyılğı Olimpiadada Tatarstan sportçıları ällä ni zur uñışqa ireşä almadı, digän fiker yañğıradı ministr çığışında. Xisapqa qarağanda ütkän 2004 yılda Aznakayda häm Saba rayonında boz sarayları, Älmät häm Quqmarada qaplanğan basseyn, Yuğarı Oslan rayonıda gol’f qırı, Qazanda 5 futbol qırı häm «Rubin» sport klubınıñ binası açılğan. Yäşlärne tärbiäläwçe sport trenerlar1ına tüläwne arttıru öçen, ministrlıq ciñel yul uylap tapkan. Däwlät qaramağında bulğan sport belän şöğellänü üzäklärendä tüläwle xezmätlär küpläp kürsätelgän. 2005 yılda da bu eş däwam iteläçäk.
Bikä Timerova.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Anıñ berençe kön tärtibendä Milli-mädäni moxtäriätlär tözü mäsäläse qaraldı.Älege kön tärtibe buyınça çığış yasağan şura räise urınbasarı Mäcit Xucin rayon xakímít başlıqları belän qarşılıqlar buluın söyläde.Ul şulay uq rayonnarda moxtäriät tözü qorıltayların ütkärü turında belderülärne rayon gäzitläre baş tartuın da belderde.Älege qarşılıqlar turında republík Prokurorı Zelepuqinğa xäbär itergä kileşende.Cíılışta tatar mäktäplärendä başqortça uqıtuğa borçılu belderep , republík Prezidentı Mortaza Räximovqa möräcäğät qabul itelde.Şura utırışında tatar balalarına tarix häm mädäniät däreslekläre buldırırğa kileşende.“Başqortstan tatarları taríxı“ häm “Başqortstan tatarları mädäniäte taríxı“ kitapların äzerläw öçen autorlar törkeme raslandı.


text:
Bäysez jurnalistlarğa qarata mäxkämä utırışı ütte
Başqortstandağı bäysez jurnalistlar Viktor Şmakov belän Ayrat Dilmöxämätov östennän atnakiç könne çirattağı mäxkämä utırışı bulıp ütte. Anda şulay uq mäxkämäneñ kiläse utırışınıñ 2 mayda ütäçäge xaqında da äytelde. Elegräk tä xäbär itelüençä, Başqortstanda näşer itelep taratılğan bäysez “Provinsial'nıye vesti” gäzite möxärrire Viktor Şmakov östennän mäxkämä tämämlanğan kebek ide. Läkin ul yañadan başlandı.
Daimi radiotıñlauçılarıbızğa mäğlüm ki, Başqortstan oppozitsiäse wäkilläreneñ berse, räsmi terkälmägän Başqort milli frontı citäkçese Ayrat Dilmöxämätovqa qarata Ufanıñ Kirov rayonı mäxkämäse uzğan yılnıñ may ayında xökem qararı çığarğan ide. Anda Ayrat äfände Viktor Şmakov näşer itkän gäzittä ekstremizmda, respublika xakimiätlären naxaq ğayıpläwdä häm alarnı köç qullanıp bärep töşerügä çaqıruda ğayıplände. Mirovoy sud'ya Räsimä Nasıyrovanıñ qararına yaraşlı, Ayrat Dilmöxämätov şartlı räweştä ber yılğa iregennän mäxrüm itelgän ide ul çaqta. Ämma öç yıl sınaw möddäte şartı belän genä şundıy yomşaq xökem qararı çığarıluı äytelde ul qararda.
Törmä cäzası birelmäsä dä, Ayrat Dilmöxämätov ul mäxkämä qararınnan soñ da üzen bötenläy dä ğayıpsez sanawın belderde häm anı kassatsiä yulı belän kire qarawnı taläp itäçägen äytkän ide. Ul çınlap ta üz telägenä ireşte - Başqortstan Yuğarı mäxkämäse Ayrat Dilmöxämätovnıñ kassatsiä şiqayäten qänäğätländerde häm, bu eşne kire qaraw öçen, Ufanıñ Kirov rayonı mäxkämäsenä kire qaytaru turında qarar qabul itte. Bu eşne yaña sud'yalar tikşerä başlağaç, alar yañadan da Viktor Şmakovqa häm Ayrat Dilmöxämätovqa nıqlap yabırıldı häm törmä cäzası kötelüenä işaräläde.
Atnakiç könne bulğan çirattağı mäxkämä utırışı xaqında Viktor Şmakov “Azatlıq”qa äytkänçä, mäxkämä çınlap ta 2 mayda däwam itäçäk
Ufadağı bäysez jurnalist Viktor Şmakov buldı. Jurnalistlarnıñ iregen yaqlawnıñ Rusiä häm qayber xalıqara oyışmaları Viktor Şmakovqa qarşı tağın da mäxkämälär başlanuına borçılu belderep, küptän tügel berlektäge belderü dä qabul itkän ide. Ul belderüdä älege xällär Viktor Şmakov säyäsi säbäplärdän ezärleklänügä duçar itelä dip belderelde.


text:
Aziä häm Tın okean töbägendäge xezmättäşlek forumı illäreneñ yıllıq oçraşuwında Amerika Quşma Ştatları prezidentı George Bush Tönyaq Koreäneñ atom programması tiräsendäge kierenkelekne kimetü maqsatında yaña täqdim belän çıqtı. Waşington kommunistik Tönyaqnıñ iminlek qurquların beterü öçen aña tieşle garantiälär birgän kupyaqlı kileşü täqdim itärgä riza.
Tönyaq Koreäneñ atom programması tiräsendäge wäzğiatne tikşerü Thailand başqalası Bangkokta barğan cıyınnıñ kön tärtibendä turıdan-turı tormasa da, şul cıyın qısalarında barğan ikeyaqlı söyläşülärdä bu problemağa zur iğtibar birelä. Quşma Ştatlar prezidentı George Bush Bangkokta Qıtay citäkçese Xu Cintao belän 45 minutlıq oçraşu ütkärde häm şunda Waşingtonnıñ Tönyaq Koreägä küpmeder däräcädä iminlek garantiäläre birgän maxsus kileşü imzalarğa riza buluwın äytte. Eş şunda ki, üzeneñ atom qoralına iä bulırğa tırışuwın kommunistik Tönyaq Koreä, Quşma Ştatlar yağınnan yanağan höcüm qurqınıçı belän añlata häm programmasınnan waz kiçüweneñ şartı itep, ber-bereñä höcüm itmäw turında ikeyaqlı kileşügä ireşüne quya. Yäğni ul älege mäs''äläne üzeneñ barı tik Quşma Ştatlar belän genä xäl itärgä teläwen kürsätä. Waşington isä monıñ ikeyaqlı mönäsäbätlärgä bernindi qatnaşı bulmawın, qatlawlı xalıqara problemağa äylänüwen alğa sörä häm çişeleş tabu eşenä töbäktäge başqa däwlätlärne dä cälep itärgä omtıla. Bigräk tä Qıtaynı, häm Bushnıñ soñğı täqdimen näq menä Qıtay prezidentı belän oçraşuwında äytüwe dä yuqqa tügel. Beryaqtan Pekinneñ kommunistik Tönyaq Koreä belän araları yaxşı ğına, ä ikençe yaqtan, Tönyaq Koreäneñ atom qoralına iä buluwı Qıtayğa faydağa tügel häm ul da, amerikannar tösle, monı xalıqara kontrol'' astına quyu yağında. Pekin Pxenyannıñ atom programması turındağı soñğı söyläşülärdä aktiv qatnaşıp kilde, axırğı çiktä alar Qıtay başqalasında ütte. Şuña da Waşington belän Pekin arasında Tönyaq Koreä mäs''äläsendä qızu kiñäşläşülär bara dip farazlarğa bula. Amerikannar täqdim itkän iminlek garantiäläre kileşüwe xaqında täfsille mäğlümat älegä yuq, prezident Bush barı tik, andıy ixtimal bula ala, ämma bu hiç kenä dä ikeyaqlı tügel, ä söyläşülärdä qatnaşqan bar taraflar da quşılğan ber kileşü bulırğa tieş dip belderde. Mäğlüm ki, Tönyaq Koreä, Amerika Quşma Ştatları häm Qıtaydan tış şul söyläşülärdä Rusiä, Könyaq Koreä häm Yaponiä dä qatnaşa. Dimäk, prezident Bush fikerençä, iminlek garantiälären dä Pxenyanğa şul illär birergä tieş bulaçaq. Ä inde Waşingtonnıñ Tönyaq Koreä belän ikeyaqlı kileşügä barmawın ul, bu oçraqta anıñ senatta raslanuwı kiräk bulaçaq dip añlattı. Älege eş ciñellärdän tügel - Quşma Ştatlar formal'' räweştä genä bulsa da Tönyaq Koreä belän suğış xälendä. Amerikannar, kileşüneñ nindi buluwı tügel, ä anıñ eçtälege, yäğni Tönyaq Koreä qurquların betergän garantiälärne birü möhim dip isäpli. Alarnı bu mäs''älädä Könyaq Koreä dä xuplıy. Ägär dä Tönyaq monıñ belän kileşmi, elekkeçä ikeyaqlı kileşü dawlawın däwam itsä, bu bar dönyağa anıñ krizisqa çişeleş tabarğa telämäwen kürsätäçäk dip belderä, misal öçen, Könyaq Koreäneñ tışqı eşlär ministrı urınbasarı Kim Jae Sup. Amerikan prezidentı Bangkokta düşämbe könne näq şuşı mäs''äläne Könyaqnıñ prezidentı Noh Moon-Hyun belän dä tikşerde. Xäzer inde Pxenyannıñ moña nindi möğämälä kürsätüwen kötäse qala. Küptän tügel genä Tönyaq Koreä xökümäte ğomumän, Quşma Ştatlar belän ikeyaqlı kileşü tözelmi torıp, "altılıq" söyläşülären däwam itärgä cıyınmawın beldergän ide.
Kärim Kamal, Praga


text:
Bügin Qazaqstannıñ Ulttıq brendin anıqtaw jönindegi bay`qawdıñ kelesi kezeñine ötetin ümitkerlerdi anıqtaw üşin SMS dawıs berw bastaladı. Bul twralı QR Aqparat jäne kommwnïkacïyalar mïnïstri Däwren Abaev fey`sbwk paraqşasına jazdı, dep xabarlay`dı Baq.kz.
«15 qazanda biz elimizdiñ Ulttıq brendin anıqtaw jönindegi bay`qawğa ötiniş qabıldawdı ayaqtadıq. Jalpı, tamızdıñ 31-nen bastap 966 ötinim kelgen bolsa, solardıñ 794-i dawıs berw kezeñine jiberilip otır. Meniñ oy`ımşa, bul azamattarımızdıñ eldik mäselege bey`-jay` qaramay`tının körsetti. Bay`qawğa käsibï mamandarmen birge elimizdiñ tükpir-tükpirinen jäne körşiles memleketterden äwesqoy` bezendirwşiler qatıstı. Al bügin bay`qawdıñ kelesi kezeñine ötetin jumıstardı anıqtaw üşin SMS dawıs berw bastaladı. SMS joldaw tegin. Ol arqılı öziñiz qalağan bir ğana jumısqa dawıs bere alasız. Atap ötw kerek, bay`qawdıñ jumıs tobı dawıs berwdiñ köptegen nusqasın qarastırdı. Öy`tkeni, 800-ge jwıq ötinimniñ barlığın jurt nazarına teñ därejede usınw oñay`ğa tüsken joq.
Sondıqtan da, biz barlıq 794 jumıstı olardıñ rettiligi ärbir qoldanwşı üşin ärtürli bolatın tärtippen ornalastırğandı jön kördik», - dey`di mïnïstr.
Köñiliñizden şıqqan jumısqa mına silteme arqılı ötip dawıs bere alasız
Esteriñizge sala ketey`ik, mïnïstrlik osı jobanıñ jeñimpazına 5 mln teñge köleminde sıy`aqı tağay`ındağanın xabarlağan bolatın.


text:
Omskilılarnıñ Törkiägä säfärläre
Tıñlawçılar xäterläsä, uzğan ğasır başında Omski ölkäsennän Törkiägä barıp urnaşqan ber törkem tatarlar turında “Azatlıq” radiosı söylägän ide. Bıyıl avgust ayında Törkiäneñ Kon'ya şähärendä yäşäwçe Yıldırıymnar ğailäseneñ äbi-babaylarınıñ tarixi Watannarında – Omski ölkäsendä bulıp kitüläre turında da xäbär itkän ide. “Qunaq aşı qara – qarşı” digändäy, üktäber ayında Yıldırıymnarnıñ Omskida yäşäwçe tuğannarı Törkiägä barıp qayttılar. Miña da bu säyäxättä qatnaşırğa nasıyp buldı. “Azatlıq” tıñlawçılarına bügen elege säfär waqıtında eşlägän yılyazmalarnı täqdim itäm.
Törkiädä bez ilneñ tarixi urınnarı buylap säyäxät qıldıq, törle şähärlärdä yäşäwçe tuğannar belän küreştek, andağı tatarlar belän oçraştıq, alarnıñ tormışları, könküreşläre belän tanıştıq häm, älbättä, Seber yağınnan kilgän tatarlarnı sıyındırğan Bögredelik awılında da buldıq. Tögälräk äytkändä, bezneñ säyäxät näq şuşı awıldan başlanıp kitte.
Bögredelik awılı Kon'ya şähärennän 150 çaqrım yıraqlıqta urnaşqan. Anda tatarlar häm töreklär aralaşıp yäşi. Awılda 300 gä yaqın yort bar. Ämma, qızğanıç, xäzerge köndä awıl tarqalu xälenä kilgän diärgä mömkin. Qayçandır ber meñnän artıq xalqı bulğan awılda xäzer 100 - 150 genä kenä keşe yäşi. Alar da asılda ölkän yäştägelär. Yäşlär, eş ezläp, Törkiäneñ törle şähärlärenä, çit illärgä çığıp kitkännär. Şähärlärgä kitüçelär anda yäşäp ük qalğannar. Çit illärgä kitüçelär, pensiä stajı eşlägännän soñ, Törkiägä äylänep qaytqannar, ämma kübese zur şähärlärdä fatirlar satıp alıp, şunda yäşäp qalğan. Mondıy xäl dä älbättä awıl xalqınıñ kimüenä säbäp bulğan. Döres, awıldan kitkännär tuğan-üskän cirläre belän bäyläneşlären özmägännär, yäşägän yortların da, eşkärtkän qırların da saqlap qalğannar. Küpçelek cäy könnären awılda ütkärä. Bötenläygä awılğa äylänep qaytuçılar da bar. Bögredelik belän tanışıp yörgändä bezgä şundıylarnıñ berse oçradı. Ul çığışları belän äbi-babayları Omski ölkäseneñ Yälankül awılınnan bulğan Cälil äfände Üzbäk. Cälil äfände dä aqçalı eş ezläp Almaniägä kitkän bulğan. Anda 20 yıl eşlägännän soñ, kire ilenä qaytqan. Kon'yada fatir satıp alğan. Ämma awılın, andağı tınıçlıqnı, saf xavanı sağınıp, kire awılına qaytqan. “Şähärdä tawış, keşe küp, hawa naçar, awılımnı yaratam ,” - di ul. Cälil äfände awılda pensiäsenä genä ömetlänep yatmıy. Üzeneñ ciren eşkärtä, boday, arpa, borçaq çäçä. Yañğır bulmasa, su da sibä. Cir suğarırğa şähärdä yäşäp qalğan ulı da bulışa.
Bögredelikta bez cäy köne awılda, qışın Kon'ya şähärenä kitep yäşäwçelärne dä oçrattıq. Andıylarnıñ berse - Mönciä xanım Uzbay. “Awılnıñ tarqala başlawında mäktäpläreñ yabıluı da säbäp buldı, - di ul. Yäşlär balalarına töple belem birü öçen dä şähärlärgä küçep kitälär. Nänilären 15-20 çaqrım yıraqlıqtağı törek awıllarına yörtergä telämilär. Bezneñ awılda uquçılar bulmaw säbäple, mäktäp yabıq tora. Awılda mäktäp yäşendäge ber genä bala da yuq”,- di Mönciä xanım.
Annan soñ, ul äti-änilär üz cirlären balalarına bülep birgännän soñ, küp balalı ğailälärdä yäşlärgä cirneñ az tiyuenä, tormış alıp barırğa citmäwenä dä iğtibar itkän. Bulğan cire tuyındırmıy başlğaç, awılda eş qalmağaç, küplär mäcbüri diärlek çitkä kitä başlağannar. Bu da awıl xalqının sanın kimetügä kitergän.
Bögredelik awılına tatarlar Seber yağınnan küçep kilgän bulsalar, Törkiägä tatarlar İdel, Ural yaqlarınnan da küçep kilgän. İskeşähär tatarlarınıñ mädäni häm yärdämläşü üzäge citäkçese Färxad äfände Aqtaş ta şular toqımınnan. “Bezneñ äbi – babaylarıbız bu yaqlarğa 1889 -95Hчe yıllarda Tatarstan, Irınbur, Ural tawı yaqlarınnan küçep kilgännär. Qazan yağınnan kilüçelär ayıruça küp bulğan. Şuña kürä küçep kilüçelärneñ barsın da Qazan tatarları dip yörtä başlağannar. Alar Törkiäneñ tön'yak-könbatışındağı İskeşähär yanındağı awıllarda töplänep qalğannar, - di Färxad äfände. Äñgämä barışında ul qazan tatarları yäşägän awıllarnıñ da tarqalıp baruına borçıluın belderde. Biredäge awıllardan da xalıq eş ezläp zur şähärlärgä - İstambulğa, Anqarağa, Aqşähärgä, İskeşähärgä barıp urnaşqan. Bu älbättä, awıl xalqınıñ kimüenä säbäp bula,” - di Färxad Aqtaş.
Ber uñaydan Färxad äfände oyışmalarınıñ başqarğan eşläre, alda torğan burıçları belän dä tanıştırdı, 1992 yıldan birle yıl sayın Sabantuy bäyräme ütkärüläre turında söyläde. 1995 yılda Tatarstanda buluı, anda İldus Sadıykov, Säydäş Ğarifullin, Rimzil Wäli, Robert Minnullin belän tanışuı turında söyläde. Soñğı yıllarda Tatarstan belän mönäsäbätlärneñ kimi baruına borçıluın belderde. Üzläreneñ saytları buluı turında da äytte, tatar keşeläre belän bäyläneşlärne nığıtırğa teläge barlığına basım yasadı. Saytları adresın tatar xalqına citkerüebezne dä ütende.
Menä bu adres: www.kuruhoyuk.com.
Saniä Mirxaleeva, Omski


text:
AQŞ xärbiläre äytüençä, bügen Bağdadtağı totqarlaw üzägenä minaatqıçlar höcüme näticäsendä 21 totqın hälak bulğan, yözläp totqın yaralanğan. AQŞ xärbiläre wäkile general Mark Kimmett 18 mina atıldı dide.
Ğiraqnıñ Falluca şähärendä AQŞ xärbiläre belän ğisynaçılarnıñ atışlarnı tuqtatırğa kileşüe iğlan itelgännän soñ 50-läp ğailä kire şähärgä qayttı.
AQŞ xärbiläre şähärne haman da çolğanışta tota. Ämma anda ğömümän alğanda tınıçlıq urnaşqan, AQŞ xärbiläre häm cirle citäkçelär ğisyançılarnı qoral taşlarğa çaqıra dielä.
Bügen BMOnıñ Ğiraqtağı wäkile Laxdar Brahim yaqın arada Ğiraq turında BMOnıñ yaña rezolütsiäse qabul itelü mömkinlege bik nıq zur dide.
İspaniädän soñ kiçä Honduras ta Ğiraqtağı ğäskärlären tizdän çığaraçağın belderde.
Bügen Rumıniä belän Bolğarstan üz ğäskärläreneñ Ğiraqta AQŞ citäkçelegendäge koalitsiädä qalaçağın rasladı.


text:
Äxmät Räşitneñ 70 yıllıq yubiley kiçäse ütte
13 noyäber könne Qazannıñ S.Säydäşev isemendäge Zur konsertlar zalında Tatarstannıñ atqazanğan sänğät eşleklese, Ğayaz İsxaqi isemendäge premiä lawreatı şağir Äxmät Räşitneñ 70 yäşlek yübileye uñayınnan ädäbi-muzıkal'' kiçä uzdı. Tanılğan şağirne Mädäniät ministrı urınbasarı Aydar Ğaynetdinov, Tatarstan Yazuçılar berlege citäkçese İlfaq İbrahimov , şağir Renat Xaris, qälämdäşläre, dusları, yaqtaşları qotladılar.
Kiçä Qamal teatrı artistları tarafınnan Äxmät Räşitneñ “Qolşärif” poemasınnan özeklär uquı belän başlanıp kitte. Annan “Qazan yegetläre” törkeme anıñ Qolşärif isemle cırın başqardı. Şağirneñ “Qoyaşlı il – bäxet ile” kitabınnan balalar üzläre öçen yazılğan şiğerlär uqıdı. Ä kiçäneñ ikençe yartısında şağirneñ mäxäbbätkä bağışlanğan cırları başqarıldı. Alar arasında “Minem mäxäbbätem” dip atalğan şiğere şağirneñ tormış iptäşe , yazuçı Mädinä Malikovağa bağışlağanı da buldı. Tanılğan artistlar, kürenekle cırçılar anıñ şiğerlären häm cırların başqardı.
Yubiley kiçäse bik kütärenke ruxta bardı. Kiçädä tamaşaçı şağirneñ millät turındağı şiğerlären avtornıñ üze başqaruında tıñladı.
Ä böten tatarlar da belgän häm yaratıp başqarğan “Berençe mäxäbbät” cırın anıñ awıldaşı Fäniä İsxaqi başqaruında tamaşaçı bik cılı qarşı aldı. “Zäñgär külmäk” cırın Näcip Bädretdinov bayanda uynap cibärügä cırçı çıqmağaç, şağirneñ awıldaşı mäktäp direktorı Räis Näğimullin zaldan säxnägä menep başqardı. Bu küreneş Äxmät Räşitneñ şiğerläreneñ xalıqçan buluına tağın ber dälil buldı. Tamaşaçı fikeren dä tıñlap kitik äle audio
Şağirgä 70 yäş bulsa da, ül äle bik kör küñelle, köçle ixtiarlı .
Bua rayonınıñ Çäçqap awılında tuıp üskän Räşit Äxmätovnıñ yäştän ük ätisez -änisez yätim qalıp, ämma çınığıp üsep citkän yeget Qazan däwlät universitetında belem ala. Küp yıllar buyı ul radio komitetta eşli, televideniedä xezmäten quya. Äxmät Räşitneñ yazmışı awır bulsa da, anıñ talantı küpqırlı, şiğerläre bik tirän häm fälsäfi eçtälekle. Şağir poeziäneñ här janrında da bik üzen irken tota. Ul 13 poema, 12 kitap avtorı. Anıñ kitapları törle tellärgä tärcemä itelgän.
Mälikä Basıyr


text:
Rice häm Gates Mäskäwdä Rusiä räsmiläre belän kileşä almadı
Quşma Ştatlarnıñ däwlät sekretare Condoleezza Rice häm saqlanu ministrı Robert Gates comğa könne Mäskäwdä Rusiä räsmiläre belän Yewropada raketa qalqanı urnaştıru planı turında söyläşülär ütkärde. Söyläşülärdän soñ Rusiäneñ tışqı eşlär ministrı Sergei Lavrov taraflar kileşügä ireşä almadı dip belderde.
"Üzäk Yewropada urnaştırılası raketa qalqanı Rusiägä qarşı tügel. Rusiäneñ strategik qüätenä anıñ yoğıntısı bulmayaçaq. Bez Rusiä belän açıq häm tulı xezmättäşlek öçen. Bez Rusiä yağına törle täqdimnär yasadıq" dide Pentagon başlığı Robert Gates.
Küräseñ, amerikan räsmiläre Rusiä yağın bu yulı da ışandıra almağan. Rusiäneñ tışqı eşlär ministrı Sergei Lavrov säyläşülärdän soñ bolay dide:
"Amerikan räsmiläre bu 3nçe rayon Rusiägä qarşı tügel, dip ışandıra. Läkin Gates äfände üze dä, küpmeder yanaw buluın tanıdı. Älbättä bez moña qarşı çaralar kürergä tieş. Gärçä monı telämäsäk tä. Bezneñçä, iñ möxime – dönyadağı çın yanawlarnı açıqlaw" dide Rusiä ministrı.
Amerikan häm Rusiä belgeçläreneñ xezmättäşlege näticäle bulsın öçen, Lavrov Yewropada qalqan tözü planın tuñdırıp torırğa täqdim itte.
Rusiä prezidentı Vladimir Putin Quşma Ştatlarğa Yewroada yaña radar tözegänçe Äzärbaycandağı Ğabala radarın bergäläp qullanırğa täqdim itkän ide. Ämmä amerikan belgeçläre, sovet çorında tözelgän bu qorılmanı amerikan sistemasına yaraqlaştırıp bulmıy dip belderä.
Mäskäwdä ütkän "2x2" söyläşülärendä İrannıñ atom programması dä tikşerelde. Bu mäsälädä dä taraflar ber-bersemneñ eşçänlege belän qänäğät tügel.
"İranğa çikläwlär kertü maqsatı belän beryaqlı adımnar yasalmasa, bezneñ urtaq eşebez küpkä näticäleräk bulır ide. İranğa qarşı köç qullanu öndäwlären inde äytep tä torası yuq. Mondıy beryaqlı adımnar urtaq eşebezne yuqqa çığara" dide Rusiä ministrı.
Quşma Ştatlar däwlät sekretare Condoleezza Rice bez İrannıñ qoral yasaw niätenä yul quymayaçaqbız, häm Amerika qanunnarı nigezendä, monıñ öçen qulanılğan xisaplarğa, andıy keçelärgä çikläwlär kertäçäkbez dide.
Rice xanım şulay uq Rusiägä kilgän sayın keşe xoquqları mäsälsäen kütärüen häm bu yulı da sibil cämğiät wäkilläre belän oçraşıağa cıyınuın äytte.
ali ğilmi


text: Bügen Söğüd Ğäräpstanda Hacnıñ iñ soñğı ğämälläreneñ berse, şäytanğa taş atu waqıtında 100dän artıq haci taptalıp ülgän. Eçke eşlär ministrlığınıñ matbuğat wäkile general mayor Mansur ät-Türki, häläk buluçılar küp, dide, ämma tögälräk sanın äytä almadı. Bu faciğa distälägän meñ möselman Mäkkä yanındağı Mina tigezlegendäge 3 bağanağa taş atırğa barğanda bulğan. Bu ğibädät waqıtında elekke yıllarda da keşelär ülä ide. 2004nçe yılda 250 haci taptalıp ülgän ide. Bıyıl Hacğa 2 million yarımğa yaqın möselman cıyılğan.


text:
Qazan utları - Tälğat Nasıyrov: “Üktäber häm ezärleklängän tatar matbuğatı”
100 yıl elek 1905 yılnıñ 29 oktäberendä Qazanda “Qazan möxbire” , yäki, (“Qazan xäbärçese”) digän tatarça gazeta çığa başlıy. Ul gäzit “Nur”dan soñ Qazanda oyışqan berençe tatar gazetası bula. Gäzit 1911 yılnıñ 22 dekaberenä qädär basılıp, anıñ 416 sanı çığıp qala. Naşirläre häm möxärrirläre – törle waqıtlarda S.Alkin , bertuğan Şäräflär, M.Säydaşev, Ğ.Sainov bula. Şaqtıy waqıt faktik yaqtan möxärrire bulıp publitsist , ataqlı säyäsät eşleklese Yosıf Aqçura tora . Gäzittä yazışuçılar arasında Ğ.İsxaqi, F.Tuqtarov, Ğ.Qamal bulğan.
Ä 30 oktäber köne - säyäsi repressiä qorbannarın iskä alu köne . Şul säbäple bez bu waqiğağa bağışlanğan matbuğatta basılıp çıqqan basmalarğa küz salırğa buldıq.
“Qazan utları” jurnalınıñ 10 sanında tarixçı- ğalim, Tälğät Nasıyrovnıñ :
“Oktäber häm ezärleklängän tatar matbuğatı”dip isemlängän zur külämle yazması bastırılğan. Bu yazmada avtor “1917 yılğı oktäber revolyutsiäse waqıtında, qısqa ğına waqıt eçendä Rossiäneñ törle töbäklärendä küp sanlı gazeta- jurnallarnıñ yabıluı, alarnıñ naşirläre häm möxärrirläre qulğa alınuı, basmaxanäläre , käğäz häm aqça zapasları konfiskatsiälänüe” turında yaza.
Tälğät Nasıyrov tarixçı-ğalim keşe. Ul “Oktäber häm Tatarstan matbuğatı”, “Xäsän Urmanov”, isemle kitaplar , häm “Qazan utları”jurnalında basılğan küpsanlı yazmalar avtorı. Ul inde bıyıl 80 yäşen tutırdı. Bu yazması basılıp çığu säbäple, bez Tälğät Nasıyrovnı Qazan byurosına üzen çaqırdıq. Ölkän yäştä bulsa da, ul bezgä bik teläp kilde. Mikrofon aldında Tälğät äfände Nasıyrov
“Oktäber revolyutsiäsennän soñğı berençe aylarda Sovet orğannarı tarafınnan bol'şevistik bulmağan 4 0 tan artıq çığıp kilgän tatar telendäge gäzit jurnalları çığarudan tuqtatılğan. Alar arasında Orenburgta çığıp kilgän kürenekle tatar millionerları altın priisklar xucaları Möxämmät Şakir häm Möxämmät Zakir (Därdmän), näşirlegendäge “Waqıt” gäzite, Mäskäwdäge Ğayaz İsxaqi möxärrirlegendäge “İl” gäzite, Qazanda -Foat Tuqtarov citäklägän “Qorıltay”gäzite , Ğabdelbari Battal möxärrirlegendäge “Altay” gäzite, Ufada çığıp kilgän “Tormış”, Qazandağı Ğalimcan Barudi çığarğan “Äd-din wä äl- ädäb”, Yaqub Xälilli möxärrirlegendä “Söyembikä” häm “Balalar dönyası” , Orenburgtağı Rizaetdin Fäxretdin citäklägän mäşhur “Şura” jurnalı häm başqa waqıtlı matbuğat basmaları bulğan. Älbättä , bol'şevistik bulmağan gäzitlärne nigezdä köçläp tuqtatu , demokratik cämäğätçelektä qänäğätsezlek tudırğan. Bu basmalarnıñ eşçänlegen bäyäläp, gäzitlärdä törle materiallar çığa başlağan. Qazanda çığa torğan “Altay” gazetası üzeneñ 1918 yıl 22 aprel' sanında quştırnaq eçenä alınğan “Xalıq doşmanı” digän redaksion mäqälä bastırğan . Anda “İl” gazetasınıñ tuqtaluı turında xäbär alınğanın beldergännän soñ, tübändäge yullar yazılğan: “Dimäk, “İl” ne yaptılar. Kem yapqan, älbättä , möselman komissariatı yapqandır”. Anda “İl” gazetasın çığaruda Ğayaz İsxaqinıñ role kürsätelgän bulğan. “İl” gazetası patşa zamanında da bik nıq ezärleklärgä duçar bulğan. “İl” gäziten yaptırğaç, Ğayaz İsxaqi qulğa alınudan şiklänep , Mäskäwdän çığıp kitärgä mäcbür bula. Yabılğan “İl” gäziteneñ käğäzen, näşriäten faydalanıp bolşeviklar tatar telendä üzläreneñ “Qızıl armiä” häm törek telendä kommunistik gäzitlären çığaralar.
Älbättä , bol'şevistik bulmağan gäzitlärne nigezdä köçläp tuqtatu , demokratik cämäğätçelektä qänäğätsezlek tudırğan. Bu basmalarnıñ eşçänlegen bäyäläp, gäzitlärdä törle materiallar çığa başlağan. Qazanda çığa torğan “Altay” gazetası üzeneñ 1918 yıl 22 aprel' sanında quştırnaq eçenä alınğan “Xalıq doşmanı” digän redaksion mäqälä bastırğan . Anda “İl” gazetasınıñ tuqtaluı turında xäbär alınğanın beldergännän soñ, tübändäge yullar yazılğan: “Dimäk, “İl” ne yaptılar. Kem yapqan, älbättä , möselman komissariatı yapqandır”. Anda “İl” gazetasın çığaruda Ğayaz İsxaqinıñ role kürsätelgän bulğan. “İl” gazetası patşa zamanında da bik nıq ezärleklärgä duçar bulğan. “İl” gäziten yaptırğaç, Ğayaz İsxaqi qulğa alınudan şiklänep , Mäskäwdän çığıp kitärgä mäcbür bula. Yabılğan “İl” gäziteneñ käğäzen, näşriäten faydalanıp bolşeviklar tatar telendä üzläreneñ “Qızıl armiä” häm törek telendä kommunistik gäzitlären çığaralar.17-19 yıllarda Rossiädä ezärlekläwgä duçar bulğan tatar telendäge gäzitläreneñ küp kenä möxärrirläre häm näşirläre säyäsi repressiälärgä duçar itelgännär. Alar arasında Ğismäti Ğabdulla , Kärimi Fatix“Yaña waqıt” gäzite möxärrire, Maksudi Äxmithadi- Qazandağı “Yoldız” gäziteneñ möxärrire, Ğabdelkärim Säğıydov -S.Peterburgtağı “Çimal yağı”gäzite möxärrire, Sälilov Bikbulat, Fäxertdinov Gabdraxman, “Ufa xäbärläre”, Xälil Yaqub-“Söyembikä”häm “Balalar dönyası” jurnallarınıñ möxärrire , Şärif Burxan, Bikkulov İbrahim - Sember dä çığıp kilgän “Cömhüriät” gäziteneñ möxärrire, Ğasri Näcip- Ästerxandağı “Saray”gäziteneñ möxärrire häm başqalar repressiälärgä duçar itelgännär”, - dide tarixçı-ğalim Tälğät Nasıyrov.
Mälikä Basıyr.


text:
AQŞ däwlät sekretare Colin Powell Qähirädä Misır prezidentı Xösni Möbäräk belän oçraştı
AWDİO: Bez ğíraqtağı xälne tikşerdek. Min, Ğíraq iminlek köçlären äzerläwdä bulışlıq kürsätergä äzer bulğan öçen, Misırğa räxmät belderdem.
Bu ğämäl, Ğíraq xalqınıñ tınıç tormışqa ömeten beterergä tırışqan köçlärgä qarşı torırğa yärdäm itü protsessınıñ ber öleşe”, dip äytte Quşma Ştatlar däwlät sekretare. Şulay uq, oçraşuda Misırnıñ kürşese bulğan Sudandağı humanítar krizis häm fälästin izrail nizağı da tikşerelde. Söyläşülär waqıtında Möbäräk telefonnan Fälästin autonomiäse başlığı Yäsir Arafatqa çıltırattı. Ul anı premier minister Äxmät Qorí belän tizräk urtaq tel tabarğa çaqırdı. Fälästinlelärneñ xakímíttağı rişwätçelek häm ğısyançı törkemnärneñ aktíflaşuı belän kileşmäwennän autonomiädä säyäsi krizis tudı.


text:
Bügen Ğiraq başqalasında eçke eşlär ministrlığınıñ brigada generalı İbrahim Xamas üz öyennän çıqqaç atıp üterelgän.
Ministrlıqnıñ kriminal küzläw bülegendä eşlägän Xamasnıñ üterelüe öçen cawaplılıqnı Äl-Qaidäneñ Ğiraqtağı qanatı üz östenä alğan.
Elegräk Fällücä şähäre yanındağı yäşeren höcüm waqıtında totıq itep alınğan 7 Ğiraq törkmäneneñ mäyete tabıldı. Politsiä äytüençä, alarnıñ qulları bäyläp, başlarına atıp ütergännär. Politsiä şulay uq dokumentlarına qarağanda alar ber iminlek şirkäte öçen eşläwçe Kirkük şähäre törkmännäre bulğan di.
Ğiraqnıñ Baici şähärendä intixarçı bomba şartlarıp ike politsiä xezmätkären ütergän. Şulay uq Baquba şähärendä maşinağa quyılğan bomba şartlap 14 keşene yaralağan.
Uzğan ay axırında Ğiraqta yaña xökümät tözelgännän soñ ğisyançılarnıñ höcümnäre arttı häm 500 çaması keşe üterelde.


text:
Rusiädä keşe xoquqların yaqlawçı Memorial isemle mäğlüm törkem Çeçnä başqalası Groznıyda totqınnarnı qanunsız räweştä yabıp totu, qurqıtu häm azaplawlar öçen röxsätsez yäşeren törmä buluı turında dokumentlar tuplağanlığın belderde.
Memorial aktivistları bu törmäne Groznıynıñ könyağındağı Üktäber rayonında uzğan atnada taptıq dip belderä. Alar törmä diwarların fotoğa häm videoğa töşergän. Anda totqınnar üz isemnären häm yabıp totu könnären yazıp qaldırğan.
Memorial citäkçese Yuriy Orlov bu totqarlaw üzäge berniçä yıl elek ük yabılğan bulırğa tieş ide, ämma ul uzğan ayğa qädär eşlägän bulırğa oxşağan dide.
Çeçnäneñ baş prokurorı Valeriy Kuznetsov bu xäbärne berençel tikşerü başlandı dide. Ämma Çeçnä ombud-smanı Nurdi Nuxajiev bernindi yäşeren törmä dä yuq dip bu xäbärne kire qaqtı.


text:
Duma saylawları Rusiädäge säyäsi firqälär öçen zur sınaw bulaçaq
August axırında Rusiäneñ Vladimir Jirinovskiy citäkçelegendäge Liberal Demokratik Partiä LDPRnıñ räis urınbasarı Aleksey Mitrofanov prezident Putin yaqlı Ğädel Rusiä firqäsenä küçte. Kötelmägän bu adım Mäskäw Kremle LDPRnı Dumağa kertmäw öçen tırışa digän imeş-mimeşlärgä säbäp buldı. Mäğlüm bulğança yaña saylaw qanunnarı nigezendä 7 protsenttan kimräk tawış cıyğan firqälär parlamennıñ tübän pulatına kerä almıyaçaq. Soñğı fiker beleşülär näticälärenä qarağanda Dikäberdä ütkäçäk saylawlarda Dumağa 4 firqä kerä alır dip kötelä.
Bu yulı tübän pulatqa saylawlar şaqtıy üzgärtelgän yaña qanun nigezendä ütäçäk. Barlıq 450 deputat ta partiä isemlekläre nigezendä genä saylana. Saylaw blokları röxsät itelmi. Firqälär parlamentqa elägü öçen kimendä 7 protsent tawış cıyarğa tieş. Saylawlar ğämäli sanalsın öçen iñ azında niçä protsent saylawçınıñ qatnaşırğa tieşlege bilgeläwçe kirtä inde yuq. Barısına da qarşı tawış birü mömkinlege dä beterelde.
Saylawlarda qatnaşu öçen firqälär yä üz namzätlär isemlegen yaqlawçı 200 meñ imza cıyıp tapşırırğa yä Üzäk Saylaw Komissiäsendä 60 million sum aqça qaldırıp torırğa tieşlär. Kimendä 4 protsent tawış cıyğan firqälärgä ul aqça kire qaytarıla. Cıya almasalar qaytarılmıy.
Xäzerge Däwlät Dumasında bulğan firqälär, Berdäm Rusiä, Komunistlar, LDPR häm Ğädel Rusiä-Rodinadan imzalar cıyu yäki aqça qaldıru taläp itelmi.
Putin yaqlı 2 firqä Berdäm Rusiä häm Ğädel Rusiä saylaw aldı köräşen bik zur östenlek belän başlap cibärde. Vedomosti yazuınça Barlıq partiälärneñ cıyğan aqçalarınıñ 45 protsentı Berdäm Rusiägä, 20 protsetnı Ğädel Rusiägä turı kilä. Bu ike partiä dä ul aqçalarnıñ küp öleşen üz positsiälären köçäytü öçen qullandı inde. Çönki räsmi saylaw aldı köräşe başlanğannan soñ saylawlarğa çiklängän külämdä genä aqça totarğa yarıy.
Östäwenä bu ike firqä ilküläm häm cirle däräcädä nıqlı yardäm toyıp kilä, kiñküläm mäğlümät çaraları kübräk alar turında söyli. Gazeta.ru säxifäse ütkärgän tikşerenügä qarağanda, yül ayında Berdäm Rusiä kiñküläm mäğlümät çaralarına Kommunistlar häm Ğädel Rusiä belän çağıştırğanda 2 märtäbä kübräk çıqqan.
Ämma şul uq tikşerenügä qarağanda, mäğlümät çaralarında iñ zur iğtibar Ğädel Rusiä citäkçese Sergey Mironovqa birelgän. Ul 1100 märtäbä telgä alınğan. Annan soñ ikençe urında Berdäm Rusiä citäkçese Boris Grızlov. Televideniedä bu çağıştırma ayıruça köçle. Anda ay buyına Yabloko häm Uñ Köçlär Berlege turında ber genä xäbär dä bulmağan.
Älbättä bu östenleklär Putin yaqlı firqälärgä fiker beleşülärdä dä nıq yardäm itä.
Avgust ayında Levada fiker beleşü üzäge ütkärgän tikşerenüdä qatnaşqannarnıñ 59 protsentı Berdäm Rusiägä tawış biräçäkbez dip äytkän, 18 protsentı kommunistlarnı, 9 protsent Ğädel Rusiäne häm 7 protsentı LDPRnı yaqlarğa cıyına.
Kiläse yılda ütäçäk prezident saylawlarına namzät bularaq çığarğa cıyınuçı elekke premyer-ministr Mixail Kasyanov avgust axırında oppozitsiäne Duma saylawlarına boykot iğlan itärgä çaqırdı. Kasyanov Xäzerge sistemada saylawlar xalıqnıñ irekle fiker belderüe buludan bigräk demokratik protsessnı ütkärgän sıman qılanu ğına bulaçaq dide.
Yabloko belän Uñ Köçlär Berlege Kasyanovnıñ boykotqa çaqıruın kire qağıp saylawlarda qatnaşırğa cıyınuların belderde.
Saylawlar ğämäli bulsın öçen iñ azında niçä protsent qatnaşırğa tieşlegen bilgeläwçe kirtä bulmasa da xakimiät öçen saylawçılarnıñ kübräk qatnaşuı faydalı bulaçaq. Älegä fiker beleşülär saylawçılarnıñ tawış birügä bik citdi qarawın kürsätä. Rusiä Däwlät Xezmäte Akademiäse ütkärgän tikşerenü näticälärenä qarağanda dikäberdä tawış birügä barlıq saylawçılarnıñ 50-60lap protsentı hiçşiksez yä bälki baraçaq ikän. Şul uq tikşerenüdä qatnaşqannarnıñ 30-lap protsentı äle kem öçen tawış birü turında qarar itmägän.
Naif Aqmal


text:
Aysädora Dunkan
Isadora Duncan /aysädora dankan/ (26 may, 1878 - 14 sentäber, 1927) Amerikan biüçe xatın ide.
Dora Angela Duncanon isemle Kaliforniädäge San-Frantsisko şähärendä tua. Zamança biü änise bulıp tanılğan. Quşma Ştatlarda bik populár bulmağaç, ul 1900. yılda Parij'ğa küçä. Isadora Montparnasse'dağı no. 9, rue Delambre isemle qunaqxanäsendä artist cämğiät üzägendä yäşi. Ğädättä ul Paris'ta iñ populár kürşe Luxemburg Baqçasında, ul säğät 5tä açqanda, bii.
Şäxsi häm professional tormışta ul ädäpne häm qäğidälären boza. Anıñ ber söyärkäse teater rässamı Gordon Craig bula; ikençese tegü maşinnar magnartı Isaac Singer'neñ ulı Paris Singer bula; alardan härkemdän Isadora bala taba. İsadora'nıñ şäxsi tormışı şaqtí zur cäncälneñ sıltawı bula, ayıruça anıñ balalarınıñ 1913. yılda bulğan Sena yılğasında hälâqättä batuınnan soñ. 1922-23 yıllarda bulğan Quşma Ştatlarğa soñğı vizitendä Boston säxnäsendä qızıl şarf belän seltäp, imçäk açıp, "Ul qızıl! Min dä şundí!" möräçäğät itä.
Montparnasse'dağı Bohemalıq cämğiäte Isadora'nı qänäğätländermä, 1909.da ul 5 Rue Danton qunaqxanädäge ike zur apartmentqa küçä, monda berençe qatta yäşi, ikençesen biü mäktäbe öçen qullana. Balet biep, ul bik küp şäkertlär qazana, bu Isadora'ğa üz balet mäktäbendä uqıtırğa mömkinlek birä. Ul rässamnarnı sınnar, zärkän äyberlär, şiğerlär, räsemnär yasarğa ilhamlandıra. Théâtre des Champs-Elysées 1913.tä açqanda, anıñ yöze barelieftä skulptor Antoine Bourdelle çoqıp yasí häm díwarlrda Maurice Denis räsem yasí.
1922. yılda ul 17 yäşkä yäşräk Urıs şağire Sergey Yeseningä kiäwgä bara. Yesenin Duncan belän Awrupağa kitep bara, lâkin anıñ yış isereklärçä ğawğalar alarğa naçar cämäğätçelek fikere kiterä. Kiläse yılda ul Duncan'nan ayırıla, Mäskäwgä qayta häm monda aqıldan şaşa. Xastaxanädän çıqqaç, ul 1925.neñ 28 dekäberdä üz-üzenä qullar sala.
Isadora'nıñ Frantsiädağı Nitsa'tä bulğan faciğäle ülem säbäbe anıñ cilferdäwçe zur şarf bula. Nitsa, Frantsiä. Isadora dustı Ivan Franchetto'nıñ Amilcar maşinasında barğanda, anıñ şarfı tägärmäçkä elägä häm küçärgä çornala. Ms. Duncan muyın sındırıp ülä.
Isadora Duncan Ma Vie isemle tärcemäi xäle yazdı, bu kitap 1968 yılda Isadora isemle filmendä ékranlaşqan.
Isadora Duncan'nı kremasílandılar, anıñ köle Parisdağı Père Lachaise qäberlegendä kolumbaríğa mäñgelek yoqığa tala.


text:
AQŞ terrorğa qarşı alıp barğan suğışta ike xoquqi cinelügä duçar buldı.Çönki, 11nçe sintäber höcümnärenä qatnaşuçılarğa yardäm itüdä şiklänelgän 2keşe östennän Germaniädä barğan mäxkämä protsesında Waşington al Qaida agentınıñ şaxitlek itüen kire qaqtı.. Şul ike keşedän bersä irekkä çığarıldı, ikençese 15yıl törmä cazasına xökem itelsä dä , yuğarı mäxkämä protsess ğädel bulmadı dip mäsäläne yañadan tikşerergä quştı. Bu turıda xoquq belgeçläre närsä äytä?
Atnakiçtä Germaniä yuğarı mäxkämäse 11nçe sintäber höcümenä qatnaşuçı oçqıç urlawçılarğa yardäm itte digän ğäyepläw belän xökem itelgän Mönir äl Mutassadıq mäsäläse yañadan qaralsın dip belderde Anıñ qararında Hamburg mäxkämäse töp şaxit itep çaqırılğan Ramzi Binalşibnıñ qatnaşmawına citärlek iqtibar kürsätelmägän dip äytelä.Äl Mutasadıqnıñ advokatları äytüenä qarağanda , Binalşib, Mutasadıqnıñ Hamburgta yäşägän oçqıç urlawçılarnı tanuın , ämma ul alarnıñ närsä planlaştırğanın belmäwen äyter ide. Binalşib Yemennän häm ul al Qaidanıñ hamburg bülege belän elemtädä torğan dip ışanıla. Ütkän ayda Hambugta oçqıç urlawçılarğa yardäm itüdä ğäyeplängän Abdelgani Mzoudi irekkä çığarıldı. Çönki iseme äytelmägän çığanaq( ul bälkim dä Binalşib) Mzoudi oçqıç urlawçılarnı tanıy ide ämma alarnıñ närsä eşlärgä cıyınuın belmi ide dip beldergän ide. 15yıl törmägä xökem itelgän Mutasadıqnıñ 3advokatınnan berse Gerhard Strate kiçä Karlsruhede yaña protses turında bolay dide:(audio) Hamburg mäxkämäse yaña xakimnär belän mäsäläne qararğa tieş. Yaña dälillär tuplanırğa häm aña Binalşibnıñ şaxitlege dä östälergä tieş. Ütkändä ul bulmadı. Yaqlawçılar qulğa alu qararınıñ köçtän çığarıluın sorıyaçaq Min Mutasadıq kiläse atnada törmädän çığarılır dip uylıym.
Yuğarı mäxkämä advokatı Rolf Hannich yaña protses niçek barır dip äytü öçen waqıt irtä(audio) bez qararnı tikşerergä häm bu kiläçäktä moña oxşaş cinayätlärgä niçek täsir itär kürergä tieşbez , ber närsä bilgele xakimnärgä quyılaçaq kirtälär yuğarıraq bulaçaq.
Radiobız xabärçeläre möräcäğät itkän analitiklar Binalşib şaxitlegenä AQŞ yustitsiä ministırı Ashcroft qına qarar birä ala dip söyli.Konservativ yänäleştäge Tikşerü üzäge Heritage Fondationda iminlek mäsäläläre belgeçe Jim Phillips Mzoudinıñ irekkä çığarıluına häm Mutassadıq östennän yaña protsessnıñ ütkäreläçägenä şaqqattım di . Ul ber yıl elek Binalşib şaxitlege mömkin bulmasa da beräw dä Mutasadqnıñ oçqıç urlawçılarğa bulışlıq kürsätüenä şiklänmi ide,Binalşibnıñ terror belän bäyläneşe buluı säbäple ul ışanıçlı şaxit tügel dip äytä.Phillips süzlärençä(audio)
Min amerikannar Binalşibnı oçqıçqa utırtıp Germaniägä cibärerlär dip uylamim , anı bälkim qotqarırğa tırışaçaqlar yäisä ul kem belän bulsa elemtägä kerergä tırışır.Minemçä alar Binalşibnıñ başqa xökem protseslarına yasıy alaçaq ziannı kimetergä teli.Min anı şaxit körsesenä bastıru yaqlawçılarğa yardäm itär dip qaramim, şunlıqtan almannarnıñ qararı eşne üzgärtäçäk digän fikergä qarşı çığam .
Kiçäge mäxkämä qararın küzdä totqanda Binalşibnı Motassadıq protsesında şaxitlek ittermäw AQŞ öçen hevefle bulır ide dip äytä Phillips. Ämma George Town Universitetı xoquq profesorı Sean Murphy qaraşınça bu ameriknnar öçen ğädäti praktika. AQŞlarında törle däräcädäge yustitsiä wäkilläre qayber cinayät waqıyğälärendä möhimräk eşne saqlap qalu öçen informatsiä, mäğlümätne totqarlıy.Murphy süzlärençä(audio)
protses öçen bik qimmetle dip uylanılğan beräwne alar mäxkämä aldına çığarırğa telämi, çönki ul soraw alu häm bu tör eşlärdä kompromisqa säbäp bulır dip qarala Başqa ber wazğiättä isä mäsälä turında çığanaqlar häm mäğlümät tuplaw metodları üzäk urında tora häm sin bu informatsiäne mäxkämädä açıqlarğa telämisen älbättä..
Murphy moña ürnäk itep narkotika protsesların kiterä. Prokurorlar zurıraq xucalarnı, taratuçılarnı tabu sonğı çiktä narkotik çeltären taratu öçen keçkenä satuçılarnıñ eşenä tıqşınmıy . Murhy AQŞ xökümäte bälkim dä Binalşibqa saxitlek itü mömkinçelegen birer häm ul Mutassadıq oçqıç urlawçılarnı tanıy ide ämma ul alarnıñ plannarınnan bi xabär ide dip kötelgäneçä äytsä dä, prokurorlar törle yaqlap soraw aluda anıñ ışanıçlığın kimetä ala dip söyli. Küp yaqlap soraw alu bik tä faydalı bula ala ämma terror ölkäse tipik protsess tügel. Mürphy qaraşınça, Waşington Binalşip häm äl Qaidanıñ ölkän äğzaların saqlap qalır ä Motasadeq kebek azıraq qurqınıçlı keşelärneñ irekkä çığarıluına qarşılıq kürsätmäs dip belderde.
färidä xämit,praga


text:
Açıq mikrofon: Yal itep tuymadığızmı?
-Yuq, ber dä tuymadıq! Dürt yäşlek qızım bar, bik küñelle yal itäbez.
-Yaldan tuyalar di meni? Öydä televizor, video bar. Tatarçasın da, rusçasın da qarap barabız. Bez keräşennär, balalar kübräk rusçanı qarata inde.
-Yal itü bik räxät inde ul. Ämma tuydırdı inde. Eşkä çığası kilä!
-Öydä tik yatqannan fayda yuq, eşlärgä kiräk.
-Andıy un könlek kanikullarnı may ayında oyıştırsalar, küpkä äybäträk bulır ide dip uylıym. Keşe baqçasında yatar ide. Ä äle närsägä inde ul? Elek ğömerdä dä mondıy ozın qışqı yallar bulmıy ide.
-Yal itep tuyğan inde! Bezneñ äle imtixannar başlandı. Bez biş kenä kön yal ittek. Anda da tormış tuqtağan sıman toyıldı.
Al'bina Zäynulla


text:
Yekaterinburg möselmannarın ni borçıy?
Mäclestä möselmannarnı borçığan bik küp problemalar kütärelde. Şularnıñ berse – nadanlıq. Bügenge köndä din-islam asılların öyränü kiräk bulğança kiñ masştabta alıp barılmıy. Mäçetlärgä xalıq comğa könnärdä häm bäyrämnärdä genä küp yöri. Här mäçet dini mäğärif üzägenä äwerelergä tieş. Din däreslären alıp baruda cirle mäğärif ministrlıqları belän tığız elemtädä eşläw bik möhim.Möselmannarnı borçığan mäs'älälär arasında tağın ber bik möhime – möselman jurnalistikasınıñ bügenge xäle, anı üsterü yulları buldı. Çınlap ta, islam dinenä, möselmannarğa bulğan qaraş küp oçraqta massaküläm mäğlumat çaraları arqılı formalaşa. Qızğanıç, bügenge köndä möselman jurnalistikasında üz eşläreneñ çın ostaları bik az eşli, hönärmänlek citeşmi. Siräk çığarıla torğan möselman gazetalarınıñ kübese uqu öçen iğtibarnı cälep itärlek qızıqlı tügel, tele-radiotapşırular bik az. Bulğannarı da iqtisadi nigez bulmağanlıqtan betä bara. Äytik, Sverdlov ölkäsendä tatarlarnıñ ölkä milli-mädäni moxtäriäte tarafınnan ayğa ike tapqır çığarıla torğan, rus telendäge “Bügenge islam” tapşıruı, finans çığanağı belän tä'min itüçelärneñ bütän bulışırğa telämägänlege arqasında yuqqa çığıp bara. Televizion tapşırularnı yasaw häm efirğa çığaru, bilgele inde, bik küp çığımnar taläp itä torğan äyber. Tatar telendäge tapşırularnı saqlap qalu, dini tapşırularnı çığarudan tuqtatmaw kebek bik cawaplı yökne teläp üz cilkälärenä aluçı biznesmennar az. Mäclestä qatnaşuçılar, xökümät yağınnan yärdäm itülären sorap ölkä gubernatorı isemenä xat yazarğa, häm şulay uq tatar eşmäkärlärenä möräcäğät itärgä qarar qıldılar.
Fäwiä Safiullina. Yekaterinburg.


text:
Putin prezidentlıqtan kitkäç kem bulır digän sorawğa, nixayät, açıqlıq kerde diärgä bula. Uğzan ayda Berdäm Rusiä firqäse qorıltayında Vladimir Putin, prezident urınına layıqlı keşe tabılsa, üzeneñ premier bulıp qalu ixtimalın äytkän ide. Dimäk, andıy keşe tabıldımı?
42 yäşlek Dmitriy Medvedev – Putinnıñ iñ yaqın yärdämçeläreneñ berse sanala ide. Tawışın berqayçan da kütärmi, şaw-şulı belderülär yasamıy, armıy-talmıy eşli, Kremldä anıñ "wäzir" digän quşamatı bulğan.
Putinnıñ yaqtaşı ğına tügel, Peterburnıñ, şul uq yuridik fakultetında uqığan. Uqıtuçıları äytüenä qarağanda, ul student çaqta uq bik tırış bulğan.
Sovet çorında sudentlarnı kolxozğa bäräñge alırğa cibärü ğädäte bar ide. Başqa studentlar eşlämiçä, käyef-safa qılıp yatqanda, Medvedev qulına köräk alıp, bäräñge qazıy torğan bulğan.
Uquın betergäç, äti-änise - uqıtuçılar yulın saylap, disrtatsiä yaqlağan, universitetta xoquq uqıtqan. Läkin soñnan şähär idaräseneñ tışqı bäyläneşlär komitetına kiñäşçe itep alınğan. Bu komitetnıñ citäkçese – Vladmir Putin isemle keşe bulğan. Şunnan birle alar 17 yıl bergä.
"Putin aña abıy kebek, anı üzeneñ enese dip qarıy, aña ilne tapşırıp bula dip sanıy. Ul baş tormışı öçen Putinğa räxmätle" di Heritage Foundation üzägeneñ Mäskäw citäkçese Yevgeniy Volk.
1999 yılda Medvedev Mäskäwgä kilä. Putinnıñ saylaw-aldı kompaniäsen citäkli. Perzident bulğaç Putin anı prezident idaräse başlığınıñ urınbasarı itä. Gazpromda direktiorlar şurası räise urının birä. Bügenge köndä ul däwlätküläm programmalar öçen cawpalı berençe vitse-premier. Putinnıñ yaqın tirälegendä KGB belän bäyläneşe bulmağan berdän-ber keşe sanala. Üzen Yewropa qaraşlı, bazar iqtisadı tarafdarı, dip tanıta.
Eşlär Kreml telägänçä barsa, 3 aydan Medvedev prezident bulaçaq, häm anıñ wäkälätläre premier Putinnıqınnan küpkä zurraq bualaçaq:
"Konstitutsiä nigezendä Rusiä prezidentınıñ wäkälätläre bik zur. Gubernator saylawların beterep, mäğlümät çaraların buysındırıp, Putin alarnı tağı da arttırdı. Medevedev prezidentlıq belän bergä ğayät zur xakimiät alaçaq" di säyäsät belgeçe Yevgeniy Volk.
Şul säbäple, Yevgeniy Volk süzlärençä, 17 yıllıq duslıqlarna qaramastan, Medvedev, axır çiktä, abıysı sızğan yuldan taypılırğa da mömkin. Çönki säyäsättä tulı buysınu bulalmıy, wazğiät alışına, wäğdälär onıtıla, keşelär üzgärä, di ul.
Läkin küzläw belgeçe bulğan Putin mondıy ixtimalnı ğına küz allağan bulırğa tieş. Xäzer anıñ Dumada konstitusion küpçelege bar. Qanunnarnı niçek kiräk, şulay üzgärtep bula. Rusiädä xakimiät tözeleşe - başqa illärdäge şikelle - köçle premier, zäğif prezident räweşendä üzgärtelergä mömkin.


text:
Çärşämbe könne, Däwlät Şurası binasında Prezidium utırışı buldı. Anda Däwlät Şurasınıñ kön tärtibenä çığarılaçaq mäs’älälär qaraldı. Anıñ kön tärtibenä 52 mäs’älä quyaldı. Prezidium deputatlar xozurına tağın berniçä mäs’äläne çığarırğa täqdim itte. Mäsälän, Tatarstan prokurorı federal qanunnar, ayırım alğanda mäşğüllek turındağı qanunnarnı bozu oçraqların beterüne taläp itä. Şunıñ belän bergä, Prezidium Prezident yullamasında äytelgän qayber täqdimnär turında da deputatlar belän fiker alışırğa teli. Ber Qazan gäziteneñ xäbärenä qarağanda, şuşı Däwlät Şurası utırışında, yäğni comğa könne, Prezident känäfie öçen sawlaw aldı köräşe başlanıp kitärgä tieş. Läkin Däwlät Şurasınıñ kön tärtibenä qarağanda, ber dä alay uylarğa nigez tapmassıñ. Anda mir sudyaların sawlaw, milli-mädäni berläşmälär xaqındağı qanunnar, federal qanunnarğa tözätmälär kertü turında täqdimnär häm başqa küp sanlı mäsälälär qaralırğa tieş bula. «Bäyräm häm istälekle könnär turında»ğı qanun 3nçe uqılışta qaralaçaq. Xäteregezdä bulsa, ul qanunda Ğabdulla Tuqaynıñ tuğan könendä tuğan tel bäyrämen bilgeläw turında süz bara. 26 aprilgä qädär ul qanun köçenä kerer dip kötelä. Ğomum alğanda, Däwlät Şurası kön tärtibendä, kübesençä elekke Tatarstan qanunnarına tözätmälär kertü, Xanti-Mansi, Yakutia, İvanovo töbäge, Krasnoyarskiy yağı, Komi respublikası qanun çığaru oyışmalarınıñ qanunı initsiativaların qaraw kebek mäsälälär urın alğan. Tatarstannıñ möstäqil eşe turında söylägändä, eşmäkärlekne üsterü turındağı däwlät programmasın telgä alırğa mömkin. Bu eşlekle qäğäzlär sessiädä qaralaçaq häm Tatarstanda 2001dan alıp 2004 yılğa qädär ğämäldä bulaçaq programmağa qayber üzgäreşlär kerteläçäk. Şulay uq «Tatarstan respublikasında iñ möhim mäsälälärne xalıq belän bergä tikşerü turındağı qanun-proektı» da utırışqa çığarıla.
Şulay itep, kön tärtibendä sawlaw aldı köräşenä işärälär yuq. Ämmä, İntertat.ru agentlığı taratqan xäbärdän, alda äytelgän faraznıñ çınğa aşu mömkinlege zur bulıp kürenä. Däwlät Şurası Prezidiumına Tatarstannıñ Rusiä Federatsiä Şurasındağı wäkile Räfqät Altınbayevnı çaqırtıp alu turındağı Prezident qararı kilgän. İntertat.ru xäbär itkänçä, anıñ urınına Mintimer Şäymiev iqtisadıy mäsällärne bağuçı kiñäşçesen Filzä Xämidullinnı täqdim itärgä uylıy. Comğa köne Prezident Däwlät Şurasınıñ utırışında çığış yasap, şuşı mäsäläne kön tärtibenä quyaçaq dip kötelä. Prezident qararı qanunı bulsın öçen, anı deputatlarnıñ öçtän ike öleşe yaqlarğa tieş. Bu xäbärne Qazanda iñ berençe bulıp taratqan gäzitneñ yazuınça, deputatlar Prezidentnıñ täqdimen hiçşiksez yaqlayaçaq.


text:
Ufa tatarları milli-mädäni moxtäriäte utırışı bulıp ütte.Anda 27nçe noyäber Mäskäwdä bulaçaq qorıltayğa äzerlek mäsäläläre qaraldı.Baruçılar isemlege , tözeläçäk oyışmanıñ şura häm idarä äğzaları isemlege qaraldı.Qabul iteläçäk doqumentlarnıñ ölgeläre tikşerelde. Moxtäriät oyıştıru qorıltayı uzası könne Mäskäwdä “Berdäm Rusiä“ firqäse qorıltayı da bula.Moxtäriät tözergä baruçılar eşlären “Berdäm Rusiä“ firqäse qorıltayı bulaçaq bina qarşında piket ütkärü belän başlarğa cıyına.“Berdäm Rusiä“ citäkçelege isä anı ütkärmäwne sorağan. Başqortstan tatar cämägätçelege oyışmaları şurası räise urınbasarı Mäcit Xucin Mäskäwdä bulaçaq matbuğat oçraşuında üzeneñ “Berdäm Rusiä“ firqäse safınnan çığaçağın belderergä cıyına.Ul Mäskäwgä barışlıy qarşılıq tudırsalar üzeneñ açlıq iğlan itäçägen dä ireşterde.Aña tağın ike keşe quşılırğa riza buluların belderdelär. Alar : iqtisad fännäre doktorı Rinat Ğatawllin häm kompozitor Alik Loqmanov.
Moxtäriät tözü qorıltayına respublika xakimiäte tiskäre qaraşta.Başqortstan Prezidentınıñ cämägätçelek belän eşläw bülege başı Ämir Yuldaşbayıv monı “pıçraq aqçalar yärdämendä oyıştırılğan qara piar“ dip bäyäläde.Bu xaqta “Başinform“ ağentlığı xäbär itte. Başqortstan tatarları kongressı başqarma komitetınıñ bertörkem äğzaları tatar cämägätçelege oyışmalarına möräcägät belän çıqtı.Anda qorıltay cıyu öçen säbäplär bulmawı häm yaña oyışma tözü moxtaclığı yuqlığı äytelgän.
Tatar cämägätçelege oyışmaları wäkilläreneñ tatar gäzite belän mäxkämäläşüye däwam itä.Ufa tatarları milli-mädäni moxtäriäte räise Zahir Xäkimov üzen pıçratqan mäqälä öçen “Qızıl tañ“ gäziten mäxkämägä birgän ide.Ul ağımdağı yılnıñ cäyendä Ufanıñ Sowet rayonı mäxkämäse tarafınnan qaralıp , Xäkimov faydasına qarar çığardı , läkin gäzit anıñ belän rizalaşmıy respubliknıñ yuğarı mäxkämäsenä birde.Yuğarı mäxkämä anı qabat Sowet rayonına qaytardı.Älege eş 23nçe noyäber qaralıp , qabat Xäkimov faydasına qarar çığardı.Qararda “Qızıl tañ“da ul yazmanıñ döres tügellegen faşlap mäqälä birergä häm kürelgän ruxıy zıyan öçen Xäkimovqa 10000 sum aqça tülätergä dielgän.Cäyen uzğan mäxkämä ruxi zıyan külämen 50000 sum dip bäyälägän ide.
Mönir Wafin , Ufa


text: xabärlärgä qarağanda Xorvatiäneñ yaña premier ministırı İvo Sanader irtägä yaña xökümätne parlamentqa täğdim itäçäk. Sanaderneñ millätçe Xorvat Demokratik Berlege HDZ, Sentrist Demokratik Üzäk belän xökümät oyıştırğan. Demokratik Üzäk partiäse citäkçese Oxbolt yustitsiä minisitırı bulaçaq qalğan 13 ministırlıqnı HDZ üze arasında büleşä.Xorvatiäneñ tışqı eşlär ministırı itep 1990nçe yılda AQŞta ilçe bulıp torğan Miomir Zuzul saylanğan.Ütkän ayda ütkärelgän saylawlarda HDZ parlamenttağı 152 urınnın 66 alğan ide.


text:
Üzbäkstanda bäysez xäbärçelärne häm keşe xoquqların yaqlawçılarnı ezärlekläw köçäyä
Ändicandağı çualışlardan soñ bar Üzbäkstanda keşe xoquqların yaqlawçılarnı häm bäysez xäbärçelärne ezärlekläw däwam itä. Atna azağında Qarşı şähärendä Tulqın Qorayev qulğa alındı, ul Londonda urnaşqan Suğış wä solıx xäbärläre institutı öçen mäğlümat birep tora ide. Üzbäkstan xökümäte berük waqıtta matbuğat aşa, üzeneñ Ändicandağı kütäreleşne bastıruda qullanğan alımnarın yaqlaw eşen däwam itä.
Audio, Qorayev
"Ul eçke eşlär ministrlığınıñ xezmätkärläre tarafınnan totqarlanıp, şunda uq mäxkämädä xökem dä itelde. Şuşı yala öçen xakimiat ber xatınnı qullanğan, şunıñ kürsätmälärenä nigezlänep anı tärtip bozuda ğäyeplägännär, min başqasın älegä belmim" dip söyli Tulqın Qorayevneñ qärdäşe. Üzbäkstannıñ bäysez Keşe xoquqları cämğiate birgän mäğlümatqa qarağanda, autabus tuqtalışında Qorayevka häm anıñ belän bulğan dustına ber xatın taşlanğan häm ul soñraq xäbärçene xuliganlıqta ğäyepläp militsiägä möräcäğät itkän. Keşe xoquqları cämğiate üz äğzalarına qarata kürelgän qırıs çaralar turında da xäbär itä. Qolayev totqarlanğan könne, yäğni şimbädä cämğiatneñ Sämarqandtağı äğzası Nurbay Qolcegetev tä qulğa alınğan. Monıñ niçek buluın radiobızğa Qolcegetevneñ ulı Xäyätulla belderde:
Audio, Xäyätulla Qolcegetev
"4-nçe yün könne, tönge 11-lär-12-lär tiräsendä bezneñ öygä mäxällä başlığı kilde, häm ätiem belän alar ikese kürşe awılğa dip çığıp kitte. Andağı çäyxanädä utırğanda Üzbäkstannıñ iminlek xezmäte keşeläre aña boğaw salıp qulğa alğannar, anıñ belän bergä cirle mäktäpneñ uqıtuçısı Ğabdelsattar Erzayev tä totqarlanğan" dip xäbär itä Nurbay Qolcegetevneñ ulı, atasınıñ qulğa alınuı turında. Tuğannarı äytüenä qarağanda, alar anıñ xäzer qayda buluın belmi. Üzbäkstannıñ Keşe xoquqları cämğiate wäkile Äbcälil Boymatov, şuşı qırıs çaraları belän xakimiat üzen tänqitläwçelärneñ awızın qaplarğa tırışa, Qolcegetev şundıy aktivistlarnıñ berse ide dip belderä.
Audio, Äbcälil Boymatov
"Qolcegetev üze dekxan, igençe, häm ul igençelärneñ xoquqların yaqlağan keşe. Ul küp kenä qarşılıq çaralarında qatnaştı, alarnı oyıştıru öçen Taşkentqa da bardı, yäğni xökümät belän yış qına çäkäläşte" di keşe xoquqları aktivistı Äbcälil Boymatov. Räsmi xakimiatne tänqitläwçelär küpläp uzğan şimbägä qädär ük yuğala başlağan ide - bu xaqta xäbärlär Üzbäkstannıñ Ändican, Cizzaq şähärlärennän alındı. Ğomumän, Ändican waqiğälärennän soñ ildä 100-gä yaqın keşe totqarlandı digän farazlar belderelä.
Kärim Kamal


text:
Tönyaq Koreä üzendäge şartlaw turında mäğlümat birmäsä dä, yardäm itüne ütenä
Bügenge küzätülärne Tönyaq Koreädäge zur timer yul qazası, anda bulğan şartlaw turında söyläwdän başlıybız, xörmätle tıñlawçılar. Şuşı kommunistik ilneñ inde yartı ğasırdan artıq dönyadan yabılıp yäşäwe säbäple, andağı faciğä turında mäğlümat bik yuq. Xalıqara yardäm oyışmaları, Tönyaq Koreä räsmilärenä tayanıp, 50-dän artıq keşeneñ hälak buluı, 1200-dän artığınıñ cäräxätlär aluı xaqında belderä. İldäge Könbatış diplomatları bu sannarnıñ tağın da yuğarı buluı turında xäbär itä.
Audio, John Sparrow
"Hälak buluçılarnıñ räsmi sanı 54, bu waqıtlı ber san. Cäräxätlänüçelär 1249, ämma bu da üsär tösle, çönki bezgä äle tağın 1850 yortnıñ tulısınça häm 6350-seneñ öleşçä cimerelüe xaqında da äyttelär" di Qızıl Xac cämğiate wäkile. Şuşı oyışmanıñ Tönyaq Koreädäge wäkilläre bügen faciğä urınında, ilneñ Qıtay çigennän 20 çaqrım yıraqlıqta yatqan Rençxon şähärendä bulğan. Alardan häm Pxenyandağı diplomatik çığanaqlardan alınğan mäğlümatqa qarağanda, şartlaw, xakimiat äytüençä, suğaru häm cir astı eşlärendä qullanıla torğan şartlatqıç töyälgän ber poyezdnıñ ikençesenä bärelüe näticäsendä bulğan. Anısı benzin häm neft sıyıqçaları alıp barğan. Şuşı bäreleş 100 meñ keşe yäşägän şähärneñ töp vokzalında buluı säbäple anıñ binası häm tirädäge yortlar tulısınça yuq itelgän. Xalıqara Qızıl Xac/Qızıl Ay cämğiateneñ Pxenyandağı wäkile Mäsğüt Xäydär soñraq, Tönyaq Koreä räsmiläre bäreleş bulunı kire qaqtı, poyezdlar çittäge yulğa küçerelgändä elektr bağanasına bärelgän dip kenä añlattı dide. İğtibarnı tağın şul da cälep itä - Rençxondağı şartlaw, Tönyaqnıñ kommunistik citäkçese Kim Çen İr timer yul belän Qıtaydan qaytqanda şuşı şähärne uzıp kitkännän soñ 9 säğät ütü belän bula. Könyaq Koreäneñ berläşü ministrı alayda, "bu maxsus oyıştırılğanğa oxşamıy, monı raslawçı dälillär yuq, qaywaqıt oçraqlı ğına närsälär dä kötmägändä zur faciğägä kiterä" dip belderä:
Audio, Jeong Se Hyun
Könyaqnıñ küzläw xezmätläre mäğlümatına qarağanda, qazağa, Kim Çen İr poyezdı ütü arqasında kilep tuğan butalçılıq säbäp bulğan. Tönyaq yağı şartlaw turında mäğlümatnı bötenläy birmi diärlek. Xalıqara Qızıl Xac cämğiate wäkillärenä qaza urınına barunı da ul bügen genä röxsät itte. Xäzer inde kommunistik Pxenyan faciğä uñayınnan üzenä yardäm itüne ütenä. Andıy möräcäğät belän ul Qıtayğa, Berläşkän Millätlärneñ Azıq-tölek fondına, başqa xalıqara oyışmalarğa çıqqan.
Kärim Kamal, Praga


text:
Sevdiğiniz kişiyle evlenmek için aşağıdaki esmayı hergün okuyunuz. Etkili bir kerimelerdir. Okunuşu şöyledir:
Yâ Allâhü yâ ehadü yâ evvelü yâ âhıru yâ latıyfü mîm yâ mâlikel mülki yâ mâlike yevmid dîni yâ muhyî yâ mümiytü sâd yâ samedü râ yâ rabbel erbâbi yâ rahmânü yâ rahıymü kef yâ keriymü he yâ hâdî ente hüve lâ ilâhe illâ ente ye yeveh âhiyyen şerâhiyyen heyâ dûğ yâ aliyyü yâ azıymü tı yâ tâlibü yâ tâlibü yâ tâhiru sin yâ semiy’u yâ sübbûhu yâ hayyü yâ kayyûmü nûn yâ nûras semâvâti vel erdı ve nûral envâri küllihâ ve münevvirihâ yâ nâfiu* Es’elükel hüdâ vel afâfe vel ğınâ vettükâ ve es’elükel afve vel âfiyete ve es’elüke rizkan dêran ve ıyşen kâran ve amelen bâran ve ilhâkan bi ıbâdıkes sâlihiyn* Ve es’elüke en tüsalliye alâ seyyidinâ muhammedin abdike ve nebiyyike ve habîbike ve rasûlike ve alâ seyyidinâ ibrâhîme haliylike ve en tüsellime aleyhimâ ve alâ âlihimâ ve alel enbiyâi vel mürseliyne veş şühedâi ves sâlihıyne ve en tu’tıyenî sü’lî min hayrid dünyâ vel âhırati hattâ elkâke ve ente râdın annî ve an cemiy’ıl müslimiyne vel mü’miniyn* Vel hamdü lillâhi rabbil âlemiyn*


text:
Tatar-başqortlar suğış qırlarında: Prof. Dr. Nadir Däwlät (V öleş)
Tatar-Başqortlarnıñ baytağı meŋ yıldan artıq tarixlarında suğış qırlarında qorban buldı. 16-nçı yөzneŋ ikençe yartısınnan soŋ ber niçә iskәrmәdәn tış bigrәktә Rus mәnfәğәtlәre öçen xezmәt itәrgә mәcbur buldı alar. Berençe dөnya suğışında Ğosmanlı dәwlәte safında kөrәşkәn Tatar-Başqort Aziә Batalionı yaki ikençe dөnya suğışı waqıtında Germannar safında kөrәşkәn İdel-Ural Legionı şuşı iskәrmәlәrgә ürnәk bula ala.
SSSR kөçle german höcümenә duçar qalğac, 1941-nçe yılnıŋ Noyaberendä 1938-nçe yılda taratılğan milli otryadlarnı yaŋadan torğızu qararı bire. Ber sovet çığanagına kürә, yaŋadan 80-nәn artıq milli yaki qatnaş xәrbi bülek tөzelde. Başqa ber sovet çıganağında isä 42 milli diviziä belän 20-dәn artıq brigada turında süz bara. Misal өçen 1942-nçe yılda Çkalovski ölkäsendä tөzelgen 195-nçe cәyәwle diviziäneŋ tөrki ğәskәrlәre yaqınça 50 %-nı teşkil itä, şularnıŋ 4129-ı Qazaq, 1945-e Tatar bula. 1942-nçe yıl başında Başqorstanda 124-nçe maxsus Başqort brigadası tözelә. 1942-nçe yılnıŋ avgustında 40-nçı armiәdä Tөrkilär 35 %-nı teşkil itälär. Üzbәklәr 12, Tatarlar 11, Qazaqlar 7 hәm Çuvaşlar 5 %-nı tәşkil itә. 21-nçe armiәde de tөrki soldatlarının protsentı cağıştırmaça şundıyraq bula. 1943-nçe yılnıŋ 1-nçe ğıynwarında kөnbatış frontında ber million tirәsendәge soldat arasında 131.059 tөrki ğәskәr bula. Sannarğa qarağanda, iñ küp sanlı qazaqlar bula, annarı tatarlar, başqortlar altınçı urında bula.
Tөrkiler şul isәptәn Tatar-Başqortlarnıŋ sovet armiәse safında bik zur fidaqәrleklәr, qaharmanlıq kürsәtülәre, küplәp hälaq buluları sovet çıganaqları da telgä alına. Misalğa 1943-nce yılda Ukraina frontında kürsәtken qaharmanlıqlar sәbәple tulayım 37, ayrım alğanda 15 Tatar, 6 Üzbәk, 6 Qazaq, 4 Çuvaş, 2 Başqort, 2 Hakas, 1 Azәri belen 1 Qırğız ğәskәreenә SSSR qaharmanı digen medallәr birelә. 2-nçe dөnya suğışı çorında sovet armiәlәrendә niçä tөrki generalnıŋ buluı turında mәğlümәt yuq kebek, tik Tatarlardan Ğani Safiullin belen Yakup Çanişevneŋ - general leytenant, Ravşanov, Aziz Aslanov belen Fatix Bulatovlar - general mayorlıq däräcäsenä kütәrelgәn buluları mәğlüm. Lәkin SSSR-da tulayım alganda tөrkiler, ayrım alğanda tatar-başqortlarnıŋ xezmәtlәren sanğa suğu ğadәte bik bulmaw sәbәple, şuşı mәğlümәtlәrne çüplәp kenә tabarğa mөmkin. Misal өçen 1983-nçe yılda nәşer itelgen “ Xärbi Ensiklopedik Süzlek” 864 bittәn tora, biredä ike säyäsätçe, Haydar Aliev belen Dinmuhammed Kunayev, dürt xәrbi keşe Soltan Әxmәt Xan, Tәlgat Bәgәldinov, Musa Gәrәyev hәm Gabdulla Yarmөxәmmәdlәrneŋ genә isemnәre bar. Başqa ber sovet çığanagına kürә, 1947-nçe yılnıŋ 1-nçe Noyәberendә bilgelәngәn sannarğa kürә, sovet armiәse ağzalarına birelgәn medal hәm bülәklәr 9 milionnan artıq bula. Şularnıŋ 500 meñgä yaqını Tөrki soldatlarğa birelä. Alarnı millәtlәrenә küre ayırıp әytsәk, tatarlar – iñ küp büläk aluçılar bula, başqortlar 6nçı urında, iñ az xärbi medal aluçılar – qırğızlar bula.
SSSR Qaharmanı digen iŋ yuğarı qaharmanlıq medalın isä 485 tөrki soldat aluğa ireşä. Şularnıŋ 161-e Tatar, 39-ı Başqort bula.
Başqa tөrkiler belәn cağıştırğanda şul xәtle yuğarı xәrbi bülәk alğan Tatar-Başqort belen Çuvaşlarnıŋ Sovet ile өçen bik küp qorban da birgän buluwı aŋlaşıla. Şuşı faktqa keçkenә genә ber ürnәk birü dә üzlegenәn façiğәneŋ dәrәcәsen kürsәtergә citәr dip uylıybız. İkençe dөnya suğışı yıllarında Çuvaşstannıŋ küpçelek Çuvaş belen Tatarlar yәşәgәn Batır rayonınnan 8 meŋ yeget suğışqa alına, şularnıŋ yartısınnan artrığı hälaq bula. SSSR-da Stalinnıŋ bәğersez çitәkçelege, ğәskәrlәrne tiyeşençә künektermiçә, äzerlämiçä, naçar qorallar belen frontlarğa cibәrüwe, “әsirlekkә tөşkän xain” digәn kürsәtmәlәre arqılı 50 million keşe ülә. İnde Stalin çorında yә frontta yә isә tazartular waqıtında ğailә ağzalarınan iŋ kimendә beren yuğaltmağan ğailәgә oçraw mөmkin bulmauwı da şuşı façiğәne yaxşı surәtli. bu xәtle keşe nigә qorban buldı? Moŋa çawap birerlek keşe yuq.
İkençe dөnya suğışı orında Tatar-Başqortlarnıñ xäle şundıy ide, alarnıñ zur ber өleşe xәrbi әsirlekkä tөşte.


text:
Möselman ziratında wäxşilek
Mäskäwdä qorban bäyräme könnärendä Danilov monastırendä urnaşqan möselman ziratında wäxşilek ğälämätläre bulğan. 21nçe ğinwardan 22 senä qarşı töndä tatar ziratında 10 qäber taşı qubarılıp alınğan , qayberäwläre watılıp taşlanğan. Bu zirat Mäskäwneñ urtasına urnaşqan iske ziratlardan sanala. Xäzer inde ul Mäskäwdä äle yaña ğına tözelgän öçençe transport bocrası dip atalğan olı yul östendä qaldı. «Moskovskiy komsomoles» gazetası yazuına qarağanda, zirat qarawılçıları bu qäber taşların cimerüne ber keşe eşlägän bulırğa tieş. Qäber taşları Mäxmüt Esambaev qäbere yanındağı qäberlär östennän alıp taşlanğan.
Zirat qarawılçıları qäber taşları watılğannarnıñ ğailälärenä xäbär itkän. Bügenge köndä ul taşlar torğızıla. Çönki alarnıñ kübesen bötenläy watılıp betmägän. Barı tik berketelgän timer çıbıqtan ayırıp qına alıp taşlanğan. Ä menä zirat wäxşiläre berdänber , äle ike yıl elek kenä wafat bulğan, tatarlarğa bilgele şäxes. eşquar, üzençälekle tärtibe belän istä qalğan Fuat Yusupovnıñ qäber taşı qatı zıyan kürgän.
Wäxşi Fuat Yusupovnıñ qäber taşın ğına awdarıp qalmağan, xätta qäber räşätkäse berketelgän çılbırnı da özgän. Fuat Yusupovnıñ qızı Dinaranıñ äytüenä qarağanda dip yaza gazeta. Fuat Yusupov qäbere belän mondıy wäxşilek berençe tapqır ğına tügel ikän inde. Xätta anıñ qäberennän ğailäse alıp kilgän çäçäklärne urlap, wäxşileklär yasap toralar ikän dip yaza “Moskovskiy komsomoles» gazetası.
Xäzerge waqıtta bu wäxşilekne tikşerü bara. Danilov ziratındağı bu wäxşilek Qorban bäyräme könnärendä eşlänğene öçen, tikşerüçelär bu xälne, biredä kümelgännärneñ tuğannarınnan üç alu dip kenä qaramıy, bälki, möselman bäyräme könnärendä maxsus eşlängän wäxşilek dip tä farazlıy.Häm bu faraz döreslekkä yaqın kilergä oxşıy da. Bu tatar ziratındağı wäxşilek xaqında barlıq mäğlümat çaraları da xäbär itte inde. Ä menä yaña ğına internettağı “Grani.ru” gazetası bu wäxşilekne başqaruçılar totılğan, läkin şunda uq azat itelgän dip xäbär itä. Çönki alar 14-15 yäşendäge ike yäşüsmerlär bulıp çıqqan. Alar çınlap ta möselman ziratında qäber taşların awdarunı tanığannar, läkin yäşläre cinayät eşe açu öçen citärlek bulmağanğa alarnı irekkä cibärgännär dip yaza gazeta. Menä şulay. Qorban bäyrämendä möselman ziratında wäxşilek yasalğan, ğäyeplelär tabılğan, läkin alarnıñ wäxşilege öçen berkem dä cawap birmäyäçäk.
Näzifä Kärimova, Mäskäw.


text:
Mustafa Küçük - Çoban Kayası
Sanatçı : Mustafa Küçük
Türkü : Çoban Kayası
Etiketler : Mustafa Küçük - Çoban Kayası türkü indir, Mustafa Küçük - Çoban Kayası türkü dinle, Mustafa Küçük türküleri, Çoban Kayası mp3 indir, Mustafa Küçük türküleri Çoban Kayası türküsü, Çoban Kayası sözleri, Mustafa Küçük mp3 dinle, Mustafa Küçük download, Çoban Kayası bedava mp3, Mustafa Küçük türkü sözleri, Mustafa Küçük türkü dinle, Mustafa Küçük son albüm indir
Mustafa Küçük Türküleri
Mustafa Küçük - Köyüm Ne Tanda
Mustafa Küçük - Kul Yabancıdır
Mustafa Küçük - Dokunma Keyfine
Mustafa Küçük - Şu Sazıma Bir Düzen Ver
Mustafa Küçük - Buğday Yıkıyor
Mustafa Küçük - Bana Ne (U.H.)
Mustafa Küçük - Namaz Kıl Da Öyle Git


text:
Bashkortostanda küptär 9-źan huñ uqıuın texnikum- uçiliçelarźa dauam itergä teläy
Räsäy mäğarif häm fän ministrlığınıñ kilähe yıldan barıhı la motlaq 11-se sinıftı tamamlağansı uqıyasaq tigän hüźźäre urındarźa qapma- qarşı toyğolar uyata. Öfö qalahı xakimiäte başlığı urınbaśarı Miźxät Mämbätov äyteüensä, küptär 9-źan huñ uqıuın texnikum- uçiliçelarźa dauam itergä teläy. Bığa ğailä xäle lä, başqa säbäptär źä etärä. Unan kilep 9-źan huñ älege keüek yartıhı la kitmähä uqıtıu, tuqlandırıu, başqa mäşäqättär nisek xäl itelä huñ. Şuğa kürä qanundı uylap aşıqmay eşlärgä käräkter.


text:
AQŞnıñ terrorğa qarşı suğış näticäläre: ğäriplängän xärbilär
AQŞnıñ dönya buylap terrorğa qarşı suğış iğlan itkännän soñ suğışta ğäriplänep qaytqan xärbilär sanı kön sayın arta bara. Alarnıñ kübese qalğan ğömerlären invalid arbasında uzdırırğa mäcbür. Medetsina yardämenä moxtaclar bürokratiä häm sälämätlek saqlaw sistemasındağı citeşsezleklär arqasında tieşle yardämne ala almıy.
Steven Schulz kebek AQŞta tağın 25 meñläp keşe bar. Alar – 2001nçe yılda George Bush iğlan itkän terrorğa qarşı global suğış veterannarı. Ğiraq, Äfğanstan, Afrika, Yaqın Könçığış häm Üzäk Aziädä yaralanıp ğäriplänep qaytqan keşelär.
Sälämätlek saqlaw sistemasınıñ suğış veterannarına qarağan öleşe monıñ qadär keşene qararğa äzer tügel. Ğiraq suğışında ike ayağın yuğaltqan John Fernandez, "Yaralanğan Suğışçılar Proyektın" wäkillek itä:
"Yaralanğan keşelärgä kürsätelgän medetsina yardäme – bik yaxşı. Bu iñ möhime. Keşelär azraq ülä, bu bik yaxşı. Ämma qatı cärähätlär arttı, bigräk tä baş mie cärähätläre. Sistema suğışnıñ mondıy näticälärenä kürä üzgärergä tieş."
Qatı cärähätlär aluçılar Quşma Ştatlarnıñ kileşü nigezendä cıyılğan xärbi köçlärennän kitergä mäcbür bula. Häm alar üzläreneñ tormışın – xärbi bulmağan, sivil keşelär bularaq däwam itä, alarnıñ kübese xäräkätsez, suqır yä çuqraq, ayaqları-qulları yuq, yäisä tağın da naçarrağı – baş miläre zararlanğan. Alarğa yardäm ezläw - Steven isemle xärbineñ änise Debra äytmeşli – sazlıqqa kerep batu belän ber:
"Xärbi sistema, veterannar idaräse sistemasında sosial xezmätkärlär bik äybät. Ämma alar nişlärgä belmi, saqlanu ministrlığı häm veterannar eşläre ministrlığınnan närsä sorarğa belmi. Şuña kürä köräşergä turı kilä. "
Veterannar idaräse Amerikadağı veterennarnı qayğırta, oyışmanıñ 157 xastaxanäse, meñgä yaqın klinikası häm däwalaw üzäge bar. Ämma soñğı waqıtlarda oyışmanı bürokratiägä kerep batuda ğäyeplilär. Waşingtondağı ber hospitaldä çıqqan cäncaldan soñ xärbi köçlärneñ ike yuğarı başlığı urınnarınnan alındı, Kongressta maxsus tıñlawlar uzdı. Veterannar idaräsen xärbilär turında mäğlümatlärne yuğaltuda, alarnıñ möräcäğätlären kire qağuda ğäyeplädelär.
Steven yaralanıp qaytqaç anıñ änise Debra mäktäptä uqıtuçı eşen taşlap tulısınça ulın qarawğa küçte. Ämma här ğailädä andıy mömkinlek yuq. Ulın yaqınraq xastaxanägä küçerer öçen ana keşegä aylarça waqıt häm bik zur köç kiräk bulğan. Veterannar idaräsendä äybät belgeçlär bar, ämma anda baş mie zararlanğan keşelärne qaraw täcribäse yuq, dide Debra. Nixäyät ulın Texas ştatına küçergäç, Veterannar idaräsennän atnasına ber tapqır bulsa da keşe kilep aña yardäm itä almas mikän digäç, keşene cibärgännär, ämma ul keşe Stevennı uramğa da alıp çıqmağan, çönki Steven yığıla qalsa, anıñ ğailäse Veterannar idaräsen monıñ öçen mäxkämägä birä ala, Debra mondıy yardämnän baş tartqan:
"Alar Stevenğa – qartlar yortında tormağan olı keşelär öçen bulğan programmanı yöklärgä tırıştılar. Ul programma baş mie zararlanğan keşelär öçen tügel. Min räxmät, yuq, dip äyttem."
Sistema qayçan kamilläşer? Äytüe qıyın, ul arada amerikan prezidentı George Bush Ğiraqqa östämä 30 meñ xärbi cibärärgä quştı. Belgeçlär fikerençä, anda amerikan ğaskärläre tağın berniçä yılğa qalaçaq, dimäk ğäriplänep qaytuçılar sanı da arta baraçaq.
Alsu Qormaş


text:
Quşma Ştatlar Tönyaq Koreağa qarşı köç qullanu ixtimalı belän kisätte
Tönyaq Koreanıñ 1994-nçe yılda tuñdırılğan atom reaktorın stansiäsen eşkä cigü niäte bar dönyada borçılu uyattı. BMO belgeçläre äytüençä, Yongbyon atom reaktorın eşkä cigü öçen ike ay waqıt citä. Şunnan soñ anda bayıtılğan plutoniy citeşterep bulaçaq.
İnde xäbär itkänebezçä, qarşılıqnıñ töp säbäbe - Yongbyon şähärendä urnaşqan atom stansiäse. Sovetlar yärdäme belän tözelgän 5 megawatlı reaktorda bayıtılğan plutoni yasap bula. Bu isä atom qoralın yasaw öçen çimal bula ala. 8 yıl elek Quşma Ştatlar häm başqa illär basımı näticäsendä Pxenyan reaktornı tuñdırırğa kileşkän ide. Moña almaşqa bu illär Koreaga neft birä, ciñel suda eşli torğan qurqınıçsız reaktor tözergä tieş ide.
Şuşı yıl başında Koreanıñ ul kileşüne bozıp bayıtılğan uran yasap yatuwı açıqlandı. Quşma Ştatlar yärdäm birüwen tuqtattı. Korealılar, alay bulğaç, bezgä energiä citmi dip reaktornı eşkä cigärgä buldı. Şuşı könnärdä alar yağulıq qaldıqları saqlanğan bülmädän möherlärne aldı, Berläşkän Millätlär Oyışması urnaştırğan küzläw äsbapların sütte. Xalıqara Atom Energiäse Agentlığı başlığı Möxämmät Äl-Baradei, bu äsbaplar sütelgännän soñ, bez Tönyaq Korea qoral citeştermi digän garantiä birä almıybız dide. Sişämbe kiçendä, BMO wäkile Mark Gwozdecky, reaktornı eşkä cigep cibärü öçen küp digändä ike ay waqıt kiräk, dip äytte.
Kilep tuğan wazğiätne belgeçlär şaqtıy qurqınıç dip bäyäli. Tönyaq Korea äle dä yabıq il bulıp qala, andağı xällär turında mäglümät bik az. Xäzer törle däräcädä räsmilär törle yaqtan ügetläw çaraları kürergä cıyına. Çärşämbedä Rusiäneñ tışqı eşlär ministrı urınbasarı Aleksandr Losyukov Tönyaq Koreanı Xalıqara Atom Energiäse Agentlığı belän xezmättäşlek itärgä çaqırdı. Pxenyannıñ atom programması Rusiäne dä borçıy, çönki ul bar Korea yarımutrawına tiskäre yoğıntı yasarğa mömkin, dide ul. Berük waqıtta Rusiä diplomatı Tönyaq Koreağa sanksiälär kertmäskä çaqırdı.
Xäyer, älegä Waşington sanksiälär mäsäläsen kütärmi, wazğiätne diplomatik yullar belän xäl itep qararğa cıyına. Şul isäptän üzeneñ tarafdarı, Könyaq Korea aşa. Uzğan atnada amerikan prezidentı George Buş telefon aşa Könyaq Koreanıñ yaña saylanğan prezidentı Roh Moo Hen belän söyläşte. Kiläse ayda Buş Seulğa üzeneñ maxsus wäkilen cibärä. Ul – däwlät sekretarenıñ Könçığış Azia häm Tın Okean illäre öçen cawaplı yärdämçese James Kelly bulır dip kötelä. Äytkändäy, Tönyaq Koreanıñ kileşüne bozıp, yäşeren räweştä bayıtılğan uran citeşterep yatuwı turında dönyağa näq menä şul James Kelly citkergän ide.
Amerikan belgeçe William Drennan fikerençä, Quşma Ştatlar beryaqtan Könyaq Korea, Rusiä, Qıtau aşa xäräkät itep qarasa, ikençe yaqtan Tönyaq Korenıñ üzenä berär tanılğan şäxes cibärä ala. Äytik, 1994-nçe yılda Pxenyanğa elekke prezident Jimmy Carter kilep basım yasağan ide. Näticädä kileşü imzalandı. Buş administratsiäse dä Pxenyanğa berär törle kileşü täqdim itep qarıy ala. Strategik tikşerenülär üzäge belgeçe Robert Einhorn fikerençä, Waşington atom programmasınnan waz kiçü bäräbärenä Pxenyanğa berär qızıqlı täqdim yasrğa tieş. Läkin Wlliam üze xäzerge administratsiäneñ mondıy adımğa baruwına şiklänä. Anda xäzer köç belän eş itüçelär kübräk di ul. Düşämbedä däwlät departamentı süzçese Lou Fintor Quşma Ştatlar xalıqara yöklämälären bozğan Tönyaq Koreağa başqa taşlamalar yasarğa cıyınmıy dip äytte.
Ali Gilmi, Praga


text:
Yewropa Kommissiäse Berlekneñ kiñäyü mömkinleklären bilgeläde
Yewropa Kommissiäse bügen Berlekneñ ömetläre turında yıllıq xisapların iğlan itte. Anda Xorvatia, Makedonia, Törkiä, Albania, Bosnia-Hercegovina, Albaniä, Serbiä, Kosovo kebek quşıluğa nämzät illär turında, Yevropa Berlegeneñ alarnı qabul itärgä teläge häm şuşı illärneñ quşıluğa äzerlek däräcäse xaqında süz bara.
Bar Balkan illärenä Yevropa Berlegenä kerü 2003 yılda uq wäğdä itelgän ide. Alar aldında öçen xäzer töğäl quşılu waqıtı ğına bilgeläw mäsäläse tora. Xorvatiä, 3-5 yılda quşıla ala, Makedoniä Balkandağı illär arasında Yewropa Berlegenä quşılırğa äzer tügel, dip äytelde. Törkiä - quşılırğa teläwçe nämzätlärneñ tağın berse. Yewropa berlegeneñ xisabında, Törkiäneñ cinayät kodeksındağı 301 mätdäsenä tänqit belderelä. Bu mätdä törek millätenä qarşı cinäyätlärne ğäyepli. Misal öçen, 1915 yıldağı ärmän genodsidı turında yazğan yazuçı Orxan Pamuk şuşı mätdä nigezendä ğäyeplängän ide. İlneñ zurlığı häm ildäge xalıqnıñ küpçelege möseleman buluı, Törkiäneñ Yevropa Berlegenä quşılu şansların kimetä.
Ber kemgä ser tügel, Fransiä başlanğıçı belän alıp barılğan aqıl iyäläre törkeme, üzenä kürä “Aqsaqallar şurası”, fiker alışular näticäsendä Törkiä nämzätlär isemlegennän töşep qalır, digän qaraştan çığıp tözelgän ide. Älege Aqsaqallar şurası Yevropa Berlegeneñ dekaberdä bulası samitına çaqıralaçaq. Fransiä häm anı teläktäşlek kürsätü illär, Törkiäğä Berlektä tulı xoquqlı äğzä bulu urınına almaşqa başqa yul täqdim itelü mömkinlegen kötä ala. Ankara, bu täqdim Törkiä tarafınnan qabul itelmäyäçäk, dip äytep kilä.


text:
Millättäşlärebezne yuristlar yaqlıy
İnde xäbär itkänebezçä, ul törkem belän Çiläbegä tanılğan yazuçı Fäwziä Bäyramova da säfär qılğan ide. Jurnalistlar belän oçraşuda Fäwziä xanım radiatsiä belän pıçranğan tatar awıllarınıñ tragediäse turında açınıp söyläde. Anıñ süzlärenä qarağanda, räsmi käğäzlärdä nurlanışqa eläkkän tatar awılları ul zonadan küçerelgän dip kürsätelä, keşe xoquqların sanğa suqmağan ildä mondıy afätlär qabatlanmas digän garantiä yuq. Bu säfäre xaqında Fäwziä xanım “Azatlıq” radiosına menä närsälär äytte:
AUDİO: (Bäyramova nurlanışqa eläkkän tatar awılların ul cirlärdän küçermäwne belgeçlärneñ täcribä ütkärüenä bäyle dip sanıy. Karabolağı awılı radiatsiägä bötenläy eläkmägän dip sanala. Anda yäşägän 600 keşeneñ 500e yaman şeş awıruınan integä.)
İlle yıl elek bulğan bu qotoçqıç waqiğanı kütärep çığu häläkätkä duçar bulğan millättäşlärne cälläp yılaw, tawış quptaru, gäcit bitlärendä şawlawğa ğına qaytıp qalmayaçaq. Tatar kongressı mondıy igelekle aksiäne başlap cibärep, anı axırına xätle citkerergä niätlänä. Ägär dä Rusiä cirlegendä bu faciğä öçen ğäyeple “Maяk” kombinatı, Atom ministrlığı citäkçelegen cawapqa tartu mömkin bulmasa, köçle nurlanışqa eläkkän biçaralarğa tieşle yärdäm kürsätelmäsä, BTKnıñ Başqarma Komitetı qarşındağı yuristlar, hiçşiksez, xalıqara mäxkämälärgä möräcäğät itärgä cıyınalar.


text:
Törkiä kürenekle körd aktivistların irekkä çığardı häm körd telendä televidenie häm radio tapşıruların başlap cibärde
Törkiä 4 kürenekle körd aktivistın törmädän çığardı. Alar arasında Nobel Tınıçlıq bülägenä täqdim itelgän elekke parlament äğzası Läylä Zana da bar. Ankaranıñ bu ğämälen Ewropa Berlege demokratiä häm keşe xoquqları ölkäsendäge reformalarnıñ zur adımı dp bäyäläde. Bu adımnıñ Törkiä däwlät televideniesendä Körd telendäge tapşırular başlanuı belän bergä turı kilüe Törkiäneñ Yewropa Berlegenä quşıluı turında söyläşülärgä keşerü öçen yardäm itä ala.
AUDİO: Bu çınnan da möhim. Çönki bu keşe xoquqları mäs''äläsendä açıq işarä. Bu Törkiäneñ Yewropa Berlegenä quşılu öçen zarur bulğan säyäsätne tormışqa aşıru turındağı wäğdäsen ütäwen kürsätä.
2001-nçe yılda Yewropa keşe xoquqları mäxkamäse Zananıñ häm başqa totqınnarnıñ ğädel xökem xoquqı bozılğan digän qarar çığarğan ide. Näticädä Törkiä alarnı yañadan xökem itärgä tieş bulaçaq. Ul mäxkamä tıñlawlarnı 8-nçe iyüldä başlıyaçaq.
Alarnıñ irekkä çığarıluına berniçä säğät kenä qala Törkiä däwlät televideniese TRT kört telendä berençe tapşıruın başlap cibärde. 1991-nçe yılğa qädär Törkiädä ğömümät körd tele tıyılğan ide. Tapşırular körd telendä genä tügel ildä yäşäwçe qayber başqa milli azçılıqlar telendä dä çığa. Bu tapşırular turında t täfsilleräm mäğlümät alu öçen min Ankaradağı xäbärçebez Säğit Xäyri belän telefon aşa elemtägä kerdem.
(AUDİO)
Bu Ankaradan Säğit Xäyri buldı. Älege tapşırularnıñ başlanuı häm körd aktivistlarınıñ irekkä çığarıluı körd ğisyançılarınıñ 15 yıl buyı däwam itkän qorallı köräşe näticäsendä 37 meñ keşesen yuğaltqan Törkiä öçen bik zur adım dip bäyälänä. Törkiä xakimätläre moñarçı körd telendä tapşırular başlaw, yäki mäktäplärdä körd telen uqıtu separatizmnı arttırır ğına dip qurqa ide.
Törkiäneñ Yewropa Berlegenä quşılu omtılışına äylänep qaytqanda, Darnis fikerençä Yewropa Berlege Törkiä belän bu turıda söyläşülär başlarğa rizalaşaçaq. Ämma Törkiäne barıber qabul itmiäçäskä mömkinnär. Berençedän äle haman da bik kiñkülämle reformalar kiräk, ikençedän Yewropada Törkiägä qarata sketisizm bik kiñ taralğan. Ämma Darnis şäxsän üze Törkiäne qabul itmäwe Yewropanıñ xatası bulaçaq dip isäpli:
AUDİO: Minemçä bu bik zur fayda kiterer ide, bigräk tä säyäsi ölkädä. Bu Yewropanıñ monnan arı aq xristiannar klubı bulıp qalmawın ä möhim sekular-dönyawi qaraşlarğa iä buluın bik näticäle itep kürsäter ide. Şulay uq iqtisadıy, säyäsi häm demokratik integratsiäne Yaqın Könçığışqa dä cäyelderer ide häm Yewropanı kiñäytü aşa ul töbäktäge törle nizağlarnı çişü yulları tabıla başlar ide. Ägär dä Törkiä keşe xoquqları, yustitsiä, xärbilärneñ xakimiäte mäs''äläsendä üz yöklämälären ütäsä bu bik yaxşı bulır ide.
Xäzergä analitiklar körd aktivistlarınıñ ikekkä çığarıluı häm körd telendä tapşırular başlanu Ankaranıñ körd separatistlarına qarşı köräşenä niçek tä''sir itär dip zur qızıqsınu belän küzätä. Qorallı ğisyançıları citäkçese Abdulla Öçalan qulğa alınğannan soñ 1999-nçı yılda höcümnärne tuqtatğan ğisyançılar küptän tügel höcümnärne yañadan başlıyaçaqların iğlan itte.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Aşık Nuri Çırağı - Gökyüzünde Bölük Bölük Turnalar
Sanatçı : Aşık Nuri Çırağı
Türkü : Gökyüzünde Bölük Bölük Turnalar
Etiketler : Aşık Nuri Çırağı - Gökyüzünde Bölük Bölük Turnalar türkü indir, Aşık Nuri Çırağı - Gökyüzünde Bölük Bölük Turnalar türkü dinle, Aşık Nuri Çırağı türküleri, Gökyüzünde Bölük Bölük Turnalar mp3 indir, Aşık Nuri Çırağı türküleri Gökyüzünde Bölük Bölük Turnalar türküsü, Gökyüzünde Bölük Bölük Turnalar sözleri, Aşık Nuri Çırağı mp3 dinle, Aşık Nuri Çırağı download, Gökyüzünde Bölük Bölük Turnalar bedava mp3, Aşık Nuri Çırağı türkü sözleri, Aşık Nuri Çırağı türkü dinle, Aşık Nuri Çırağı son albüm indir
Aşık Nuri Çırağı Türküleri
Aşık Nuri Çırağı - Gine Bahar Geldi Bülbül Ötecek
Aşık Nuri Çırağı - Mihnet İle Bir Bağ Becerdim
Aşık Nuri Çırağı - Yıllar Oldu Gurbet Eli Gezerim
Aşık Nuri Çırağı - Kerem Eyle Yüzün Dönder Bana
Aşık Nuri Çırağı - Gökyüzünde Bölük Bölük Turnalar


text:
Gäzit bitlärendä - xalqıbız suräte
15-19-ğinwarda ber törkem jurnalistlar hem ğalimnär Törkiägä barıp qaytqannar. Miläwşä Aytuğanova, Damir İsxakov, Räşit Äxmätov häm başqalar belän bergä säfärgä barğan Räşit Minhac Watanım Tatarstan gäzitendä “Törkiägä barıp ğibrät al” digän yılyazma bastırğan. Bu säyäxät waqıtında törek litseyları niçek, nindi maqsat belän kem tarafınnan oyıştırıluı turında yaxşıraq añlarğa mömkinlek tuğan. Ber dä zıyanlı eş tügel ikän ul litseylar, gärçä qayçağında alarnı Rusiädän qısırıqlap çığarsalar da. Tatarstan delegatsiäse İstanbuldağı Fatıyx universitetında, “Dialog-Avraziä” jurnalı, “Zaman” gäcite redaksiälärendä, “Saman yulı” telekompaniäsendä bulıp, barısın da täfsilläp öyrängän, ğibrät alğan.
Tatarstan yäşläreneñ şimbä sanında Mintimer Şäymievnıñ “Xalqıbız süräle” rubrikasına möräcäğäte basılğan. Bu rubrikada ğädättä teläsä nindi ğadi keşe prezidentqa xat häm üz räsemen bastıra, üzeneñ fiker täqdimnären äytä. Mintimer Şäymievnıñ redaksiägä cawap yazğan. Närsä yaza soñ monda prezident? Sitata: “Üzegezneñ xatlarığızda sez miña bik yaqın itep, cılı häm dustanä möräcäğät itäsez, isemdä qalğan menä: Mintimer ulım, enem, ağa, abıy, äfände, babay, yäşti, dusqayım... Aqsaqal, ilbaşı, soltan, padişah, xätta höcümçe-bombardir dip atawçılar da bar». Prezident xatlarda quyılğan mäs'älälär turında yaza. «Sezneñ xatlarnı uqığanda miña hämmägez belän qara-qarşı söyläşep utıram sıman toyıldı», dip cawap birä prezident.
Tatarstan yäşläreneñ bu sanında şulay uq İskändär Siracinıñ «Xıyaldağı milli teatr» mäqäläse bar. Ul Bua tatar teatrınıñ professional' däräcädä çığış yasawın bilgeli.
“Şähri Qazan”da Ence Yaqupovanıñ “Qullarınnan göllär tama” isemle mäqäläsendä bik osta itep itek oltanı saluçı Zıyatdinov İbrahim turında yazıla, itekläre tuzsa da İbrahim ağanıñ oltannarı şul kileş matur saqlana. Ayaq kiemnärennän tış ul şulay uq osta ipi sawıtları, orçıqlar, narda uyınnarı, xätta öç qatlı şkatulkalar yasarğa da bik osta keşe ikän.
Bezneñ gäcitneñ soñğı sanında “Yaña ğasır” telekanalınıñ“Äybät ğäybät” tapşıruı turında anıñ alıp baruçısı Läysirä Fazlıyeva, rejisserı Rifat Yusupov belän äñgämä basılğan.
Cırçı Ğabdelfät Safin oyıştırğan Aqçarlaq gäzitendä Aydar Ğälimov belän äñgämä ütkärelgän: Aydar üzeneñ ber cawabında “Antipoklonniklarım küp”- dip äytkän. Şul uq gäzittä Zöhrä Säxäbieva turında da xäbär bar. “Çınlap ta kiäwgä çıqtıñmı ällä?”-dip sorağaç, Zöhrä xanım “Yuq, min Xäydärne xäterläp yäşim” dip cawaplağan. Ul Xäydär Bigiçevnıñ lazer tälinkäse çığaru östendä eşli ikän. “Aqçarlaq” gäziteneñ bu sanında “Yaña ğasır”radiosı jurnalistlar Timur Urazbaxtin, Gölnaz häm İl'nur Fäyzraxmanovlar, Dilbär Fäezova turında qızıqlı yazmalar bar.
Al'bina Zäynulla. Qazan.


text:
Qırğızstandağı waqığälärgä AQŞ häm kürşe illärneñ reaksiäse
AQŞ Däwlät Departamantı Qırğızstanda xakimiät almaşuına qarata , başqa illär kebek Amerika da Qırğızstanda totrıqlılıq urnaşuı belän qızıqsına häm andağı protestlar öçen Waşington cawaplı digän raportlarnı kire qağa dip belderde.Üzäk Aziädä Qırğızstanğa kürşe illärdä opozitsiädäge partiä, xäräkätlär qırğız inqilabına qarata şatlıq , söyeneç beldersä , räsmilär ciñüçelärne töbrikläw öçen aşıqmıy.
Ereli(audio)
Qırğız xalqı säyäsi,milli kiläçäklären bilgelägändä tınıç fiker belderügä qarata xörmät, törle qaraşlarğa çıdamlıq kürsätergä häm fiker ayırmalıqların dialog , qanun qağıydälär aşa çışergä çaqırdı.
Süzçe Ereli AQŞları Qırğızstandağı totrıqlılıq mäsäläse turında Bişkäktäge ilçese, Rusiä räsmiläre häm Yevropada iminlek wä Xezmättäşlek Oyışması belän söyläşülär alıp bara dide. Ul qırğız aktivistlarına xalıqara cämäğätçelek sezne zur qızıqsınu belän küzätep bara dip xäterlätte. Adam Ereli Däwlät Departamentı brifingında Quşma Ştatları opozitsiä citäkçeläre arasında bersen dä östenräk kürmi , bez xalıq Qırğızstannıñ kiläçägen tınıç räweştä bilgelärgä tieş digän qaraştabız dide. Brifingta ber jurnalistnıñ Rusiä mätbuğatında Qırğızstandağı waqıyğälär artında AQŞ tora digän yazmalar kürenä digän sorawına qarata
Ereli(audio)
Bu eşneñ artında bez tormıybız , Bez xalıqara cämäğätçelek kebek Qırğızstanda stabillıq häm demokratiäneñ uñışqa ireşüe belän nıq qızıqsınabız. Bez qırğız xalqınıñ moña ireşüe öçen Yevropa häm Üzäk Aziädäge duslarıbız häm xalıqara oyışmalar belän eşlibez.
Guatemalada vizit belän yöregän saqlanu minsitrı Rumsfeld Bişkäk tiräsendä Manas xärbi bazasında torğan meñ çaması AQŞ ğäskärien qurqınıç yanamıy digän. Bu xärbilär Äfganstandağı tınıçlıq saqlaw tırışlıqlarına qatnaşa. Prezident Asqar Akayevnıñ bik tizlektä xakimiättän çitlätelüenä qarata kürşe illär citäkçeläre endäşmi tora. Rusiä prezidentı V.Putin comğada Ärmänstanğa yasağan säfäre waqıtnda qırğız xökümäten bärep töşergän legitim bulmağan tırışlıqnı xökem itsä dä ul Mäskäw qırğız opozitsiäsen yaxşı belä häm Bişkäk belän mönäsbätlären däwam iterergä teli dide
Putin (audio)
Bez bu keşelärne yaxşı beläbez. Alar yıllarça xökümät posların biläp torğanda Qırğızstan belän Rusiä Federatsiäse arasında mönäsäbätlärneñ täräqi itüenä yardäm itte .İkele mönäsäbätläreneñ bügenge däräcägä citüe öçen alar küp eşläde.
Eleke Sovet İmperiäseneñ üzägendä torğan Rusiäneñ Üzäk Aziedä täsire bik zur. Qazaxstan, Üzbäkstan Törkmänstannıñ räsmi reaksiäläre saqlıqlı buludan alıp endäşmi qaluğa qädär. Qazaxstan prezidentı N.Nazarbayev Astanada eşquarlar aldında yasağan çığışında Qırğız prezidentı Akayev un yıldan artıq däwam itkän xakimiäte waqıtnda ekonomik häm sotsial faktorlarğa ähämiät birmäde, opozitsiä xäyerçelektä yäşäde ,iminlek çaralarınıñ citärlek bulmawı başkütärügä mömkinlek birde dip söyläde. Törkmänstanda kiñ küläm mätbuğat çaraları Qırğızstandağı waqıyğälär turıda xabär dä itmäde. Üzbäkstan belän Tadcikistan çiklären yabıp, tärtipsezleklärneñ üzlärenä çäçräven tuqtatırğa tırışa , räsmi reaksiä dä yuq. Kafkazdan alıp Üzäk Aziägä qädär opozitsiä şatlıq , söyeneç belderä.Qazaxstan Ak Zhol partiä se citäkçese
Bolat Abilov (audio)
Bu şaqqattırğıç xäl. Bu başqa diktatorlarğa üzgäreşlär kiräk , xalıq ğädel saylawlar teli digän kündermä bulıp tora. Bu töp mäsälä
Ğädel Qazaxstan isemle opozitsiä partiäse ğırğız xalqına açıq xatında , qazaxlar kürşeläre ğırğızlar belän ğorurlana, bez qabilä, ğailä mönäsäbätlärenä tayanğan avtoritar rejimnı cimergän qırğızlarnı täbriklibez dielgän. Azerbaycanda da opozitsiä Qırğızstandağı üzgäreşlärne xuplıy. Opozitsiädäge Ümid partiäsennän İqbal Agazadä (audio) Qırğızstandağı täräqiätneñ Azärbaycan yäki Ärmänstanğa şunduq täsire bulır dip äytmäs idem Ämma ul bigräk tä azärilärge psixologik täsir yasıyaçaq . Töbäktäge Üzbäkstan, Törkmänstan häm Tacikstanğa täsire şunduq bulaçaq Xalıqara küzätüçelär 2003 yılda Azärbaycanda ütkärelgän saylawlarda xärämläşülär buldı dip belderde färidä xämit


text:
Condoleezza Rice yaña trans-atlantik mönäsäbätlär başlarğa çaqıra
Condoleezza Rice, AQŞ Dävlät Sekretarı bularaq Yevropağa berençe vizitı vaqıtında cılı qarşı alındı. Ul üzeneñ çığışlarında Washington trans-atlantik mönäsäbätlärdä bäxäsne beterep, Yevropa Berlege belän partnerlıqta yaña inisiativa başlarğa teli dip işarä itte. Yevropa illäre citäkçeläre monı xuplap qarşı alsalar da urtaq nigez tabu ciñel bulmayaçaq. Monda Riceneñ Yevropa häm AQŞ töp ähämiätne global ireklek buldıruğa birergä tieşlär digän belderüe zur rol uynıy. Küpkenä Yevropalılar AQŞnı monı beryaqlı tışqı säyäsäten ğämälgä quyu öçen argument itep faydalanuda ğäyeplilär.
Audio
"Xanımnar häm äfändelär xäzer trans atlantik berektäşlek öçen çiksez mömkinlek bar. Ägär dä bez global ireklekne 21-nçe ğasırnıñ töp prinsibı dip qabul itsäk, ğadellek, mullıq, ireklek häm tınçılıq öçen tarixi östenlekkä ireşäçäkbez."
Ul Parijdağı abruylı politik öyrätülär buyınça institut zalında 500-gä yaqın student häm zialı aldında yasağan çığışında professional ruxta söyläde, yış qına yevropalılar belän amerikannarnıñ urtaq mirasqa iä buluların telgä aldı. Anıñ bu çığışın Parijda yasauı oçraqlı bulmadı. Fransiä xökümäte Washingtonnı trans atlantik partnerlarınıñ fikerlären sanğa suqmıyça ber yaqlı ğına tışqı säyäsät alıp baruda yış qına ğäyepläp kilde. Rice Washington soñğı dürt yıldağı ayırmalıqlarnı betergä teli dip beldersä dä ike yaq ta nindi däräcädä yaña başlanğıçnı başlıy alalar? Xalıqara Mönäsäbätlär buyınça Fransuz İnstitutınıñ AQŞ buyınça fransuz üzäge mödire Giyyom Parmentierneñ belderüenä qarağanda, fransuz räsmiläre kierenkelekneñ betüen xuplıylar.
Audio
"Anı cılı qabul ittelär, Ul yaña şäxes , anıñ kündermäse açıq häm çılı buldı. Fransuzlar kebek amerikannar da bäxäsne tuqtatu taraftarı. Bu äle bezneñ barlıq mäsälälärdä kileşüebezne añlatmıy. Läkin, ike yaq ta Ğıraqnıñ başbaştaqlıqqa batuın telämi. Çönki bu regiondağı iminlekkä qurqınıç tudırır ide. Şul säbäple yaña başlanğıç kiräk."
Läkin Pamentierneñ süzlärençä, Parij Rice çınnan da yaña partnerlıqnıñ başlanuım, ällä AQŞ säyäsäteneñ uñayıraq sürättä dävamı turındamı söyli digän mäsäläne açıqlarğa teli. Yevropalılar AQŞnıñ İranğa qarata strategiäse turında küberäk belergä telilär. Yevropa illäre sävdö ölkäsendäge taşlamalarğa cavap itep, üzeneñ atom qoralları eşläp çığaru tırışlığın tuqtatuı öçen Teherannı künderergä tırışalar. Berniçä 10 yıldan birle İrannı ekonomik izolätsiägä kertergä tırışqan Washington bu inisiativanı yaqlasa da, anıñ uñışlı bulaçağına şiklänep qarıy. Küzätüçelärneñ fikerençä, Yevropalı säyäsmännär Buş administratsiäse Ğıraq belän bulğanı kebek İranğa qarşı da beryaqlı ğına xäräkät itäçäk dip borçılalar. Rice Buş administratsiäse alarnıñ bu borçıluın belä dip belderüe belän Yevropalılarnı tınıçlandıra töşte.
Färit İdelle, Praga.


text:
Afğanstanda ber cirle politsiä xezmätkäre Gardez şähärendä Amerika xärbi törmäsendä utırğanda, törle mısqıllawlarğa duçar buluın bederde. Bu belderü säbäple Amerika xärbiläre Afğanıstanda tikşerülär başladı. “New York Times” gazetasına birgän äñgämäsendä afğan keşese, politsiädä korrupsiä turında xisap birgännän soñ, anı taliblar törkemenä kerüdä gäyepläp, 40 köngä törmägä yapqannar, qıynağannar, şärä köye fotoräsemgä töşergännär häm yoqlarğa birmägännär, dip belderde. Quşma Ştatlarnıñ xärbi wäkile Tucker Mansager bu cähättän bolay dide:
Audio (Tucker Mansager)
«Andıy ğäyepläwlär bula ikän, bez anı tikşeräçäkbez. Elek tä tikşerä idek. Älbättä, Ğiraqtağı xällär säbäple xäzer bu mäsälägä kübräk iğtibar bulaçaq»


text:
- [15] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 77.Sayfa Cevapları
- [15] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 76.Sayfa Cevapları
- [15] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 75.Sayfa Cevapları
- [15] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 74.Sayfa Cevapları
- [15] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 72.Sayfa Cevapları
- [15] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 70.Sayfa Cevapları
- [15] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 69.Sayfa Cevapları
- [15] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 68.Sayfa Cevapları
- [15] 5.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cem Veb Ofset Yayınları 67.Sayfa Cevapları
0 yorum
LÜTFEN YORUMLARINIZI YAZINIZ


text:
Tatarstan prezidentı başqort qorıltayına bara
Tatarstan üze dä qunaqlar qabul itärgä cıyına. Mäsälän, respublikanıñ Çallı häm Tübän Kama şähärlärendä Rusiä xökümäte räise Mixail Kasyanov häm İdel buyı federal okrug citäkçese Sergey Kiriyenkonı kötälär. Mixail Kasyanov säfäre ay axırında bulır dip farazlansa, Sergey Kirienko 13 yündä kiler dip uylanıla. Ul, Tubän Kama şähärendä oyıştırılğan «Mädäni başqala» digän icat bäygesendä qatnaşırğa tieş. Ä Mixail Kasyanov Tatarstanğa kilä qalsa, Çallıda KamAz şirkäteneñ eşe belän tanışaçak ikän.
Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev häm yuğarı däräcädä berniçä türä pänceşämbe, 13 yündä başqort qorıltayına yulğa çığaçak. Älege ciyenda «Azatlıq» radiosı xezmätkärläre dä qatnaşa. Qorıltay barışı xaqında tulıraq mäğlümätne alğa taba citkererbez.


text:
Enver Demirbağ - Bu Dere Buz Bağlamış
Sanatçı : Enver Demirbağ
Türkü : Bu Dere Buz Bağlamış
Etiketler : Enver Demirbağ - Bu Dere Buz Bağlamış türkü indir, Enver Demirbağ - Bu Dere Buz Bağlamış türkü dinle, Enver Demirbağ türküleri, Bu Dere Buz Bağlamış mp3 indir, Enver Demirbağ türküleri Bu Dere Buz Bağlamış türküsü, Bu Dere Buz Bağlamış sözleri, Enver Demirbağ mp3 dinle, Enver Demirbağ download, Bu Dere Buz Bağlamış bedava mp3, Enver Demirbağ türkü sözleri, Enver Demirbağ türkü dinle, Enver Demirbağ son albüm indir
Enver Demirbağ Türküleri
Enver Demirbağ - Yüksek Ayvanlarda
Enver Demirbağ - Yüksek Minarede Kandiller Yanar
Enver Demirbağ - Hüseynikten Çıktım Şeher Yoluna
Enver Demirbağ - Bülbülün Kanadı Sarı
Enver Demirbağ - Muhalif Hoyrat
Enver Demirbağ - Bahçeye İndim Ki
Enver Demirbağ - Dağlar Dağımdır Benim
Enver Demirbağ - Kar Mı Yağmış
Enver Demirbağ - Bu Dere Buz Bağlamış


text:
Başqortstannıñ Dürtöyle rayonındağı «Tañ» dip atalğan xosusıy şirkät tiräsendäge ğawğalı xällär haman da bulsa däwam itä. Elegräk tä xäbär itelüençä, cämğıse 120 keşelek bu kollektivnıñ berniçä eşçese, rayon xaqimiätläreneñ bu şirkätneñ eşenä ayaq çalularına qarşılıq yözennän, iyün urtasında açlıq iğlan itep tä alğan ide. Piketlar da oyıştırdı «Tañ» xezmätkärläre.
Älege şirkätneñ rayon xaqimiätläre belän tartqalaşuları xaqında soñğı aylarda qayber bäysez mäğlümat çaralarında xäbärlär kürengälägän ide. Ämma anda xälneñ açlıq iğlan itügä barıp citärlek citdi bulaçağın berkem dä uylamağandır da. Ni säbäple kilep çıqqan soñ älege ğawğa? Ni öçen rayon xaqime Rawil Däwlätov uñışlı eşläp kilgän bu şirkätkä qanığa ikän? Qayber xäbärlärgä kürä, awıl xucalığı produksiäse eşkärtüçe häm säwdä belän şöğellänüçe, yäşlärgä yal itü urınnarı buldıruçı bu kompleksta bügenge köndä eş öçen barlıq şartlar buldırılğan. Şirkät moñarçı barlıq salımnarnı häm başqa çığımnarnı däwlät qaznasına üz waqıtında küçerä barğan. «Tañ» direktorı Rinat Säxibzadin rayon xaqimiätläreneñ yuq cirdän şuşı uñışlı eşlägän kollektivqa qanığuın şäxsi säbäplärdän dip bäyäli. «Şirkät yanındağı ber gektarğa yaqın cirne rayon türäläre, ayırım alğanda xaqimiät başlığı Rawil Däwlätov tartıp alırğa küptän inde xıyallana ide, – di R. Säxibzadin. – Ğädellek öçen küpme mäxkämälärdä ciñsäk tä, haman da bezgä eşlärgä irek birmilär. Soñğı tapqır arbitraj mäxkämädä ciñgännän soñ bezneñ binalarğa elektrnı totaştırırğa tieşlär ide. Ämma rayon xaqimiätläre mäxkämä qararın sanğa suqmıy. Şuña da bezneñ kolbasa citeşterü sexı da, peqarnya da älegä eşli almıy, eşçelär üz ixtıyarınnan tış eşsez torırğa mäcbür».
Dürtöyle rayonındağı bu ğawğanıñ başqa säbäpläre dä bar dilär. Rinat Säxibzadin Başqortstanda bıltır prezident saylawları çorında Ralif Safinğa ruxi teläktäşlek kürsätkän bulğan ikän. İmeş şuña da rayon türäläreneñ saruı nıq qına qaynağan. Älbättä, rayon xaqime R. Däwlätov üze monıñ şulay buluın kire qağa.
Soñğı ber – ike yılda bu rayonda törle cäncallar, ğawğalar, törle ğädelsezleklär turında iskitmäle xäbärlär gel genä bulıp tora. Räsmi matbuğatta alar xaqında läm – mim bulsa da, xalıq awızın yabıp bulmıy. Häm rayondağı ğädelsezleklär, xaqimiätlärneñ başbaştaqlığı xaqında mäğlümatlar barıber irekle matbuğat bitlärendä çığıp tora. Rayonda barlıq idarä itüneñ xalıqnı fäqät qurqıtuğa ğına qorılğan buluı xaqında da süzlär buş cirdän çıqmıydır. Ämma respublika xaqimiätläre ni öçender Dürtöyledäge xällärgä hiç kenä dä iğtibar itmi.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Xatın-qızlar irlärdän azraq aqça ala
Xäzerge zamanda xatın-qızlar başqara almağan eş yuq. Ämma Bügen süz ul xaqta tügel. İrlär belän ber tigez eşlägän xatın-qızlar alardan azraq aqça ala. 8 mart xatın-qızlar könenä Berläşkän Millätlärneñ Xalıqara Xezmät Oyışmasınıñ yaña xisabı dönya kürde. Anda xanımnarğa aqça az tülänä, dielgän.
"Uñay xäbärlär bar, ämma upqınnı beterü äle yıraq. Dönyanıñ qaysıber poçmaqlarında xatın-qızlarnıñ eş şartları äle dä bik naçar. Häm problema – alarnıñ ir-atlar belän ber tigez eşläp azraq aqça aluında ğına tügel. Ğailä belän eşlägändä xatın-qızlar qaywaqıt bötenläy aqça almıy."
Uñay xäbärlär digännän, aqça küp tülängän daimi eşlärdä torğan sayın kübräk xatın-qızlarnı kürep bula. 10 yıl elek misal öçen, xatın-qızlar kübräk üz käsepläre belän şöğellängän bulğan, ä bu – mäğlüm bulğança här waqıt aqça kiterä torğan eş tügel. Ämma Schmidt süzlärençä, bu küreneş älegä alğa kitkän illärendä genä küzätelä.
"Dönyada eşläwçe xatın-qızlarnıñ yartısı – xezmät xaqı alıp daimi eştä eşli. Bu inde alğa taba zur adım. Ämma bu – alğa kitkän illärgä genä xas küreneş. Könyaq Aziä häm Afrika illärendä dä xällär yaxşıra, ämma äle dä daimi aqça alıp eşläwçelär az."
Rusiädä iñ awır iñ cawaplı eşlärdä xatın-qızlar da eşli. Jurnalist Şämsiä Cihangorova fikerençä, mondıy xälne xatın-qızlar üzläre genä saylamağan, cämğiät şuña etärgän:
"Bezdä bit ir-atlar xäzer yomşaq qına itep äytkändä ir-yegetleklären yuğaltıp beterdelär. Min küz aldıma kiteräm, xatın-qızlar ciñelleräk eşlärdä eşlärlär ide, käyefen cibärmiçä genä, qiäfäten tözätep öylärenä qaytıp kerergä riza bulırlar ide. Ägär dä bez bügen xatın-qıznı ul cawaplı eşlärdän azat itäbez disäk, anı xatın-qızlıqqa qaytarabız, tormışın ciñeläyätäbez disäk – bezneñ ilebez ğömümän yäşäyeştän, üseştän tuqtap qalaçaq. İñ cawaplı urınnarda bezneñ xatın-qızlar utıra. Xäzer citäkçelär xatın-qızlarnı alırğa telämäsälär dä, eşkä alırğa mäcbürlär, çönki alar eşkä cawaplıraq (qarıy)."
Şağirä häm jurnalist Şämsiä Cihangirova, Söyembikä jurnalınıñ baş möxarrire Firaya Bädretdinova Azatlıqnıñ Qazan studiäsendä tügäräk östäl söyläşüenä çaqırılğan. Xatın-qızlar xäle häm cämğiättäge role turında söyläşüne 10 mart yäkşämbe könne Azatlıq dulqınnarında tıñlağız.
Alsu Qormaş


text:
Şwitsariedä Dönya Ekonomik Forumına kilgän däwlät sekretarı Colin Powell başqaları qatnaşırğa telämäsä dä , AQŞ bu suğışqa baraçaq dip äytte. Powell Ğıraqnıñ qoralsızlanu yöklämälären bozuın isbatlau öçen qoral inspektorlarınıñ küpläp üterü qoralları tabuı şart tügel , Ğıraq suğış buldırmas öçen qoralsızlanğan buluın isbatlarğa tieş dip söyläde .
Powell süzlärencä( audio)
6atna däwam itkän inspeksielärdän soñ da , xalıqara cämäğätçelek töp soraularğa cawap alalmağan.Ğıraq inspektorlarnı quup çığarğançı bezgä mäğlüm bulğan unmeñnnäçä litr antrax häm botulinumnı yuq itkäne turında dälillär qayda? Xisabı qayda? Moñı inpektorlar raslarğa tieş. Ximik qorallar belän tutırıluı mömkin 30meñ çaması raketa başlığına närsä buldı? İnspektorlar alarnıñ 16sın ğına taptı . Qalğannarı qayda? Ğıraq import itkän bik tizlektä biologik qorallar eşläp çığarırğa yaraqlı 3 tonna materialğa ni buldı? Ni öçen Ğıraq äle dä uran eşkärtergä häm anı atom qoralına yaraqlı materialgä äyländerü öçen kiräkle mäxsus cixazlarğa iä bulırğa tırışa?
Powell Waşington irtägä inspektorlarnıñ iminlek şurasına täqdim itäçäk xisabnı sabır belän bäyäliäçäk dip äytsä dä, ul Ğıraqnıñ kileşle xäräkät itüe öçen waqıt betep kilä dide.