text: Pekin. Bügen Qıtay başqalasındağı ike universitet binasında bulğan şartlawlar näticäsendä 9 keşe törle cäräxätlär aldı. Politsiä mäğlümatına qarağanda, älege şartlawlarğa öydä eşlängän dinamit säbäp bulğan. Pekinneñ tönyaq-könbatış öleşendä urnaşqan şuşı ike universitettağı şartlawlar töşke aş waqıtına turı kilgän, Pekin Universitetı aşxanäsendä 6 keşe yaralanğan, zian kürgännärneñ qalğanı Tsinghua Universitetınnan. Pekinneñ Cämäğät İminlege idaräse wäkile Liu Wei, berençel tikşerenü ike oçraqta da öydä eşlängän şartlatqıçnıñ qullanıluwın kürsätä dip belderde. Şartlawlarnı oyıştıru öçen cawaplılıqnı älegä berkem dä üz östenä almadı.


c: text/html

text:
London politsiäse yaña qulğa alular ütkärä häm xalıqnı uyaw bulırğa çaqıra
Mäğlüm ki, Londondağı soñğı terror ğämälläre näq menä pänceşämbe könne yasalğan ide. Andağı politsiä başlığı İan Blair yaña terror ğämälläre äle dä bik mömkin dip kisätä. Ul arada politsiä şikle keşelärne qulğa aluın däwam itä.
Audio, Sky News
SkyNews telekanalınıñ töp xäbäre dä näq menä şul xaqta - terrorğa qarşı köräş qanunnarına nigezlänep britan politsiäse Londonnıñ könyağında 9 keşene totqarlağan. Aña qädär başqalanıñ ikençe ber öleşendä uzğan tikşerü barışında, terror qıluçalarğa sıyınu birüdä şiklänelgän öç xatın qulğa alındı dip xäbär itelgän ide. Şulay itep, uzğan pänceşämbedä bulğan terror omtılışına bäyle barlığı 17-läp keşe totqarlandı. Ämma şular arasınnan iñ ähämiatlese bulıp çärşämbe könne Birmingham şähärendä 21-nçe yül höcümen oyıştıruda şiklänelgän ber ädämne qulğa alu tora. Ul Somalidä tuğan Yäsin Xäsän Ğömär häm anıñ aşa britan politsiäse mömkin qädär tizräk başqa oyıştıruçılarnıñ da ezenä töşergä ömetlänä. Aşığu urınlı - Zur London politsiäse başlığı İan Blair pänceşämbe könne, äle dä irektä yörgän şul keşelär yaña höcümnär äzerli ala dip kisätte:
Audio, İan Blair
"Totqarlanmağannarnıñ yañadan höcüm yasawı bik mömkin bulıp qala birä, annarı, şundıy höcüm oyıştıru niäte häm säläte bulğan başqa törkemnärneñ dä buluı ixtimal" di Zur Londonıñ politsiä başlığı. London şähäre üze haman da xäwef xälendä - bigräk tä pänceşämbene anda şomlanıp kötälär. Cämäğät transportında bulğan elekke terror ğämälläre atnanıñ näq menä dürtençe könenä turı kilgän ide. Politsiä, yaña höcümnär bulu ixtimalı belän kisätsä dä, berük waqıtta cämäğätçelekne tınıçlandırırğa da tırışa. Transport politsiäse Londonnıñ timer yul häm metro çeltärenä älegä qädär kürelmägän sanda üz xezmätkärlären çığardı, anıñ wäkile monı atnakiçkä arta töşkän eçke kierenkelek belän añlattı:
Audio, Lubin
"Maqsat - ışanıçnı arttıru häm berük waqıtta kisätü dä. Bu höcümnär yasalğan häm yasaw tırışlığı bulğan kön, şuña da yuğarıraq kierenkelek çorı. Ämma bu nindi dä bulsa konkret yanawğa cawap tügel", di Londonnıñ transport politsiäse wäkile, metro häm timer yulda üz xezmätkärläreneñ artuı turında. İnde çığışınnan özek kiterelgän İan Blair, Zur London politsiäse başlığı, britan başqalasındağı höcümnärne oyıştıruçılarnı häm alar artında toruçılarnı barıber totaçaqlarına ışanuın äytte. Uzğan pänceşämbedä höcümnärneñ bulmıy qaluın ul oçraqlı ber närsä dip kenä atıy, "bu höcümçelärneñ köçsezlänüen añlatmıy, alar ber dä üzeşçän tügel" dip belderä İan Blair.
Kärim Kamal

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
İnde tuğan könnärgä äylänep qaytıp, tıñlawçılarıbızğa şunı citkeräse kilä. Düşämbe kiçendä Kamal teatrında İldar Yuzievnıñ kiçäse eçkersez, ixlaslıq şartlarında uzdı. Şağirneñ tuğan yağınnan Başqortstannıñ Yañawıl rayonınnan yaqtaşları, ğädättägeçä, küp kilgän ide. Läkin Başqortstan qunaqları arasında bu yulı räsmi xakimiät wäkilläre kürenmäde. Monısı inde säyäsät çağılışı. Xalıq sanın isäpkä alu aksiäsendä Başqortostanda tatarlarnı başqortlaştıru säyäsäten tänqitläw räsmi xakimiätkä oşamadı. Başqortstannıñ çın tatar töbägendä tuıp üskän, küptän tügel Başqortstanda, “Tatarstanda yäşäp icat itüçe başqort yazuçısı” dip iğlan itelgän Yuziev monıñ xaqında närsä uylıy soñ? Yubiley kiçäse barışında şağirneñ “Azatlıq” radiosına birgän intervyusınnan ber özek.
Audio: (İldar Yuziev tuğan yağı Başqortstannıñ Yañawl rayonınıñ tatarlar küpläp yäşägän töbäk buluı turında söyli. Läkin soñğı waqıtta räsmi xakimiät bu töbäktä tatarlarnı qısrıqlaw säyäsäte alıp bara. Tatarça belem birü, uqıtu qısqartıla. Çığışı belän Başqortostannan bulğan tatar yazuçıların başqort yazuçıları, şağirläre dip iğlan itü ğälämätläre bar.)
Yunıs Ätnäle, Qazan


text:
“Büre toqımı” qayda da bireşmi
Mäğlüm bulğança, 2006Hчы yıl Tatarstanda ädäbiät häm sänğät yılı dip iğlan itelde. Böyek tatar ädipläreneñ häm sänğät ostalarınıñ yubileyları yılında Ural töbägendä yäşäwçe küp kenä kürenekle tatar keşeläre dä üzläreneñ tügäräk ğömer bäyrämnären bilgeläp ütälär. Çittä yäşäwçe tatarlar arasında millätneñ yöze bulıp sanalğan, keşe arasında bik abruylı millättäşlärebez bu yıl yubileyların bäyräm itä.
Yıl başınnan uq Yekaterinburg şähärendä andıy bäyrämnärne benefis konsertlar belän Tatarstannıñ atqazanğan artistı Xäydär Gıyyl'fanov häm Ural töbägeneñ tanılğan cırçısı Zölfiä Möbäräkşina bilgeläp üttelär. Ä küptän tügel Sverdlovski ölkäseneñ Tübän Sırğa rayonı Aqbaş awılı keşeläre xörmätle aqsaqal Gäräy abıy Färxetdinovnıñ 70Hчe tuğan könen uzdırdılar.
Awıl klubı ul könne xalıq belän şığrım tulı ide. Gäräy abıynı ğömer bäyräme belän qotlarğa dip Sverdlovski ölkä xökümäte wäkile, rayon xakimiäte citäkçese, deputatlar, Tatarstannıñ häm Başqortstannıñ Ural töbägendäge daimi wäkilläre, Yekaterinburg şähärennän ölkä tatar milli oyışmaları citäkçeläre, tatar cırı ostaları, jurnalistlar kildelär.
Mondıy zurlawlarğa Gäräy abıy bik layıq keşe.
Här awılnıñ üzeneñ yözek qaşı bulırday keşese bula. Şunıñ kebek, Aqbaşnı da Gäräy abıysız küz aldına kiterü mömkin tügel. Yäştän ük tınğısız xolıqlı bulğan Gäräy, dustı Färğät belän bergä, balaçaqları awır suğış yıllarına turı kilsä dä, uqular, bu yaqlarda berençelärdän bulıp yuğarı belem aluğa ireşälär. Bar ğömerlären tuğan awılları Aqbaşqa bağışlağan bu ike aqsaqalnı awıldaşları bik xörmät itälär.
Uqıtuçı, mäktäp direktorı bulıp bik küp yıllar eşli Gäräy abıy. Awılnıñ här keşese diärlek anda tärbiälänep çıqqan disäñ dä bula. Ber ük waqıtta partiä eşlärennän dä baş tartmıy, partkom sekretare wazifasın başqara. Awıldağı ber genä çara da Gäräy abıy qatnaşınnan başqa ütmi. Soñraq anı awıl sovetı räise itep saylıylar. Olısı da, keçese dä bik ixtiram itälär anı. Färxetdinovlarnıñ ğailä tormışı da başqalarğa ürnäk bulıp torırlıq. Laçınday öç ul üsterep, alarnıñ barısına da yuğarı belem birgännär. Bügen ulları, kilennäre, onıqları tormıştağı uñışları belän quandırıp toralar. Ätilären-änilären bik xörmät itep yäşilär.
- “Bu näseldä yalqawlar bula almıy, - dilär awılda, - Gäräynekelär - ataqlı näsel - büre toqımınnan”. Gäräy abıynıñ tuğannan tuğan señlese, uqıtuçı Miläwşä ğabdraxmanova üzeneñ qotlaw süzendä bu toqımnı bik döres taswirladı. “Bez, borınğı büre toqımı, küpbez, - dide ul, - Aqbaşta, kürşe awıllarda ğına tügel, Mäskäwdä dä, Peterburgta da, Vladivostok yağında da, çit ildä dä bez küp. Sin, Gäräy abıy, dala östendä oçqan börket kebek, barıbıznı da küzätteñ, yalğışsaq, tözätteñ, aşıqsaq, tuqtattıñ. Sine tıñlap, uqırğa, keşe bulırğa tırıştıq. Sin qarlığaçtan könne, sanduğaçtan tönne soramıyça eşlädeñ dä eşlädeñ. Bez barıbız da sinnän ürnäk alabız”.
Eşe belän, ğädellege, turı süzle, nıqlı ixtıyarlı bula belüe belän ixtiram qazanğan ğadi awıl keşese Gäräy abıy Färxetdinovnıñ ğömer bäyrämen şundıy yuğarı däräcädä bilgeläp ütü tatar awılı Aqbaşta yäşäwçelär öçen zur ğorurlıq uyattı.
Fäwiä Safiullina,Yekaterinburg


text:
Çeçnәdә respublikanıŋ Konstitutsiә hәm saylaw qanunnarınıŋ өlgelәre basılıp çıqtı
Şul arada Çeçnәdә, Kurçaloy rayonında, çeçen suğışçıları eşke ğәskәrlәr kollonasına hөcüm yasadı. 2 xәrbi hәlәk buldı, 7-se yaralandı. Groznıŋ rayonında da millitsiә xezmәtkәrlәrenә hөcüm yasaldı. Ber millitsә xezmәtkәre – ülğәn. Hөcüm yasawçılardan 6 keşe – qulğa alınğan. Groznıy hәm Iske Atagi avılında tağın ber tәrtip saqlawçısı hәm ike xәrbi yaralandı. Ütkәn tөndә, Işerskaya awılında idarә balğığı urınbassarı Nikolay Lojkin urlandı.


text:
Gaz krizisı: ''bitaraf Törkmänstan'' öçen sınau
Törkmänstan bloklarğa quşılmağan, bitaraf säyäsät alıp baruın iğlan itkän il. Rusiä belän Ukraina arasındağı gaz nizağı Aşqabatnıñ bu säyäsätenä äle sınaw bulıp tora. Törkmänstan Ukrainanıñ kübräk gaz taläbenä uñay cawap biräçäkme, ällä ul Mäskäwgä quşılıp Rusiä belän bergäläp Kievqa basımnımı arttıraçaq ?
2003nçe yılda Törkmän prezidentı Niazov V.Putin belän 25yıllıq gaz kontraktı tözep quydı Kiläşügä kürä 2007.nçe yılnıñ ğıynuarınnan başlap Rusiä Törkmänstannan 7 belän 10 milliard kuba meter gaz satıp alırğa tieş. Ütkän ayda 29.dikäberdä Gazpromnnan Alexey Miller Aşqabatta yaña konttrakt tözede.Bu kileşügä kürä Rusiä 2006nçe yılda meñ kubametrı 65 dollardan 30 milliard kuba meter gaz satıp alaçaq ..Kupçinski qaraşınça Rusiä Ukrainağa berençe gaz embargosın quyğan. Analitik bolay di:
İke mömkinçelek bar.Bereneçse alar citärlek gaz satıp alıp Rusiäneñ bolay da kontrol itkän üzäk aziä ütkärgeçe aşa Ukraina satıp alğan gaznıñ şul ütkärgeçkä kerüen tuqtatu. Kiçä gazprom süzçese Sergey Kuprianov ütkärgeçtä ukraina gazı öçen urın yuq dip äytte
Analitik süzlärenä däwam itep ikençe mömkinçelek di: produksiäse kimegän Gazprom öydäge defitsitnı qaplarğa tırışa.
Kupçinski fikernçä Gazpromnıñ strategik pozitsiäsenä qaramastan , Törkmänstan Ukrainağa gaz tapşıruınıñ tuqtatıluın küreregä telämi. Çönki ike arasındağı mönäsäbätlär bik yaxşı Kiev Aşqabatqa gaz burıçın 15yıl cünläp tüli almasa da Niyazov 1993 belän 99 nçe yıllar arasındağı yöz millionnarça dollarlıq gaz burıçın gafu itte Ul älege gaz tapşıruları öçen tüläwneñ tovar häm törle xezmätlär şäklendä buluın da qabul itte. 2005nçe yıldağı söyläşülärdän soñ noyäberdä Niyazov Törkmänstan 2006nçe yılnıñ ğıynuarınnan başlap barlıq aluçılarğa gaznı meñ kubameternı 60dollar bäyädän sataçaq dip beldergän ide. Dikäber azaqlarında Ukraina citäkçese Viktor Yuşçenko Aşqabat belän ireşelgän kileşügä kürä: Törkmänstan Ukrainanı 40milliard kuba meter gaz belän tämin itäçäk meñkuba meter öçen 50 dollar tülänäçäk digän ide Kileşü ğıynuar ayında köçkä kerergä tieş. Şunnan soñ wazğiät qatmarlanıp kitte Aşqabat ütkän atnada Kiev meñ kuba metrı 65 dollardan 40 milliard kuba meter gaz alırğa kileşte dip belderde .Bu inde Mäskäw belän Kiev arasında bäyälär suğışı baruına işarä bula ala . Taraflar älbättä üzläreneñ törle iqtisadi häm säyäsi mönfäğätlären ülçiäçäk, ä Törkmänstannıñ pozitsiäse könnän kön qıyınlaşa bara färidä xämit


text:
AQŞ xärbiläre äytüençä, uzğan atna axırında Äfğänstannıñ könçığışnda amerikan ğäskärläre utqa totılğannan soñ cawap utı açılğan häm yardämgä hawa köçläre çaqırılğan.
Xärbilär wäkile mayor Richard Sater bu bäreleş şimbä könne Asadabadtağı AQŞ bazası yanında buldı dide.
Mazari-Şäriftä ike üzara doşman äfğän xärbi citäkçese Atta Möxämmät belän Abdul Räşit Dostum uzara atışlarnı tuqtatu turında kileşkännän soñ şähärgä tınıçlıqnı saqlaw öçen Qabuldan 300-läp politsiä xezmätkäre kiterelde.
Älege ike törkem arasındağı qatı atışlar näticäsendä küp keşe hälak bulğan.
Soñğı aylarda xärbi xezmättän cibärelgän yözläp äfğän ofitserı üzlären kire eşkä alunı taläp itep bügen Qabulda protest çarası ütkärde.
Kandahar törmäsennän uzğan şimbädä 41 totqın qaçqannan soñ törmä başlığı häm 25-30-lap xezmätkär eştän quıldı.
Totqınnar Kandaharnıñ iñ imin törmäsennän 30 metrlı cir astı yulı qazıp qaçqan.
Xäzer törmä xezmätkärlärennän totqınnarnıñ niçek itep iminlek çaralarına qaramastan qaçıp kitä aluı turında soraw alına.
Törmädä 54 taliban totqınınıñ 13-e genä qalğan.
Älegä qaçqınnarnıñ berse dä totılmağan.


text:
New York tatarları üzlären tanıta
Tatarstanda qır eşläre häm yallar teması aktual bulğanda, Amerikadağı millättäşlärebez, üzlären cirle xalıqqa tanıtu çarasın ütkärde. Ber niçä yıl rättän, New York şähärendä «Töreklär paradı» ütkärelep kilä. Töreklär yanında, soñınnan başqa törki xalıqlar da quşıla. Şul isäptän, tatarlar da. Bıyıl berençe tapqır, Amerikada uquçı tatar yäşläre şuşı paradta qatnaşıp, üzlären amerika xalqı aldında kürsätergä tırıştı. Paradqa ber niçä atna qala, Amerikadağı tatar yäşläreneñ internet säxifäsendä, canlı söyläşülär başlandı. Törki-xalıqlar belän bergä barabızmı, östebezgä milli kiemnärne qaydan alabız, nindi şiğarlär kütäräbez dip söyläşte alar. Qazanda tanışları bulğannar, Tatarstannan keçkenä bayraqlar, gerblarnı kitertüne soradılar, başqaları, üz qızları belän qalfaqlar tekte häm kiemnärenä milli bizäklär töşerde. «İdel-Ural tatarları», digän taqta, Qazannıñ zuraytılğan räsemnären dä yäşlär üz aqçaların yasatqan. İnde parad köne kilep citkän. New Yorkta häm yaqındağı şähärlärdä yäşäwçe yäşlär parad bulası urınğa cıyılğan. Bez, şuşı paradta qatnaşqan yäşlär belän, alar uramnan barğan mizgellärdä, mobil telefon aşa elemtägä çıqtıq. El’vira Xälil belän söyläşäbez.
«Kön bik yaxşı, qoyaşlı. 20 gä yaqın tatar yäşläre cıyıldı. Ölkän buyınnan, barı 2 gene keşe bar. Milli kiemnärne kiyep çıqtıq. Bayraqlar kütärep. Ber 10 uram üttek. Manhettanğa kilep cittek.»
Şul arada söyläşüebezgä Marat häm Dilärä Hafizovlar da quşıldı. Marat:
«Monda törki xalıqlar cıyıldı, töreklär, azerbaycannar, qırım tatarları, keşe küp cıyıldı. Bez qırım tatarları artınnan barabız. Üzebezne İdel-Ural tatarları itep tanıtabız.» Dilärä: « Manhettanda barabız. Çat sayın maşinalar tuqtağan. Alar bayraqlar kütärgän tatarlarnı ütkärälär. Kiemnäregez matur, dip cıyılğan xalıqnı bezne sälämli. Bik küñelle.»
New-Yorknıñ Manhettan digän ataqlı rayonınnan barğanda, Amerikadağı tatar yäşläre turında Elvira Xälil belän söyläşüne däwam itäbez. « Bezneñ keçkenä üpkäbez bez. Tatar kongressınnan yärdäm sorağan idek, Tatarstan bayrağın cibäregez, dip. Bezgä cawap ta birmädelär. Bez üzebez tanışlardan ezläp taptıq. Bu çığunı www.tatar-usa.org.ru saytına kerep yörüçe, aralaşuçı yäşlär oyışma oyıştırdı.»- ,dide New Yorkta yäşäwçe El’vira Xälil. Soñınnan xäbär itkänçä, yäşlär kiläse yılda da, şundıy uq çarada qatnaşırğa uylıy. Nıqlabraq äzerlänep, milli kiemnärdän kienep, Tatarstan bayraqların kütärep, tatar muzıkasın yañğıratıp barırğa cıyına alar. Bu eştä alarğa Tatarstan da yärdäm kürsäter, digän ömet belderde yäşlär. Ä Amerika tatar yäşläre bu törki xalıqları paradınnan soñ, küp tä ütmi yañadan oçraşaçaq. Yaqın könnärdä Saban tuyın ütkärü planlaştırılğan.
Bikä Timerova


text: Jerusalem -- İzrail premier-ministrı Ariel Şaron bügen xastäxanädän çıqtı. 77 yäşlek Şaron yäkşämbedä keçkenä öyänäk kiçergäç, xastäxanägä salınğan ide. Mart ayında ütäçäk saylawlarda Şaron elekke premier Benyamin Netanyahu belän köräşer dip kötelä. Uzğan töndä Likud partiäse Netanyahunı citäkçe itep sayladı. "Min sezgä bügen Likud citäkçelekne üz qulına alu yulın başlıy dip äytergä kildem," di Benyamin Netanyahu. Uzğan ayda Şaron Likudtan çığıp, Kadima isemle urta yünäleştäge yaña partiä tözede. İzrail ğäskärlären Gazadan çığarğan öçen Netanyahu Şaronnı çigenüdä ğäyepläde.


text:
Ufada “Tuğan tel” cır bäygesenä äzerlek bara
Ufada kiläse atna azağında “Tuğan tel - 2007” tatar cırı bäygeseneñ yomğaqlaw öleşe ütäçäk. Äle bu bäygegä rayonnarda häm şähärlärdä saylap alu turları ütkän. Bäygeneñ Ufada ütäçäk yomğaqlaw öleşenä illedän artıq yäş başqaruçı ğariza birgän. “Tuğan tel” tatar başqaruçıları bäygesendä, härwaqıttağıça, üzeşçän cırçılar qatnaşaçaq. Alar 16 yäştän 35 yäşkä qädär aralıqta bulırğa tieş.
Şuşı bäygegä äzerlekne oyıştıru komitetı räise, Bötendönya Tatar kongressınıñ Başqortstandağı daimi wäkile, tanılğan kompozitor Alik Lokmanov comğa könne şuşı bäygegä äzerlek mäs’älälären tikşergän utırış ütkärde. Anda tatar cırı bäygesendä qatnaşuçılarğa bäya biräçäk jyuri äğzaları qatnaştı.
Alik Lokmanov “Tuğan tel – 2007” tatar cırı bäygesenä äzerlekneñ bik awır baruın äytte. Anıñ säbäbe aqça citmäw ikän. Alik äfände äytüençä, Başqortstan Mädäniät häm milli säyäsät ministrlığı bu sänğät yarışmasın uzdırırğa başta 75 meñ sum aqça bülgän bulğan. “Ämma şuşı bik küp bulmağan aqçanı da oyıştıru komitetı ala almadı, - di Alik äfände. – Çönki anıñ yartısın respublikadağı başqa mädäni çaralarğa bülgäläp betergännär. Xäzer tatar cırı bäygesenä nibarı 32 meñ aqça torıp qalğan”, - dip ärneşte Alik Lokmanov.
Şul uq waqıtta Alik Lokmanov äytüençä, yañaraq Mäçetle rayonında başqort milli oyışmaları äzerläp ütkärgän Qubız bäyräme öçen Mädäniät ministrlığı 600 meñ sum aqça bülgän bulğan. “Haman da millät ayıralar, tatarnı niçek kenä bulsa da , qısalar, - dide Alik Lokmanov. - Xäzer tatar cırı bäygesen oyıştıruçılar bu matur bäyrämne özmäs öçen, tatar eşquarlarına möräcäğät itep, az bulsa da aqça tuplarğa tırışa”.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Törek armiäse Tönyaq Ğiraqqa ütep kerä almıy axrı
Yaqın Könçığışta mondıy täräqqiätlär bulğanda Törkidä bu atnada idän astı Körd patrtizan oyışması PKK probleması da kön tärtibennän töşmäde. Ankara Bagdatta ğömerlekkä törmägä yabılğan PKK liderı Abdullah Öcalan ismenä ber insitutnıñ açıluwına protest belderde. Törek cämağätçelegendä xärbilär Tönyaq Ğıyraqqa ütep kerep anda urnaşqan 17 PKK bazasın yuq itäçäk mikän digän soraw da kön tärtibennän töşmäde. Ankara “Ğıyraqta PKK-nıñ eşçänlekläre tuqtılmasa Tönyaq Ğıraqqa xärbi köçlär cibäräçäkbez” dip kisätä. Tönyaq Ğıyraqtağı Körd väkilläre dä Ankarağa vizit yasap toralar. Ğıraq Tışqı Eşlär Ministere Hoşyar Zebari Amerikan gazetası ‘The Washington Times’qa birgän intervjusendä PKKnıñ Bagdat, Süleymaniyä häm Erbildäge buroların yabaçaqbız dip beldergän ide. AQŞ ta üz nävbätendä xärbi ber operatsiä rayondağı balansnı bozar dip Törkiäne kisätte. Läkin Ankara şuşı ixtimalnı da küz aldında totuwın yäşermi. Tışqı Eşlär Ministerelege süzçese Namık Tan ber jurnalistnıñ “Törek däwläteneñ PKK-nı tawlardağı aktiflıqların beterü buyınça ber nindi dä planı bar mı?” digän sorawına “Bulsa da bu informatsiäne sezlär belän urataqlaşuwım mömkin tügel. Bolar yäşren aktiflıqlar” dip cavap qaytardı. Ul şulay itep ni yuq, ni dä bar dip äytkän buldı. Körd partiälärennän berenneñ citäkçese häm ber ük waqıtta Ğıraq däwläte prezident vazıyfası ütägän Talabani press konferensiädä “Ğıraq PKK-nıñ üz territorilärenän Törkiägä xöcem itülären buldırmas öçen qulınnan kilgänen eşläyäçäge “ turında belderde häm süzlärenä östäp “bez Kördlär dä AQŞ-ta Törkiä xärbiläreneñ ütep kerüwenä qarşıbız” dide. Inde Talabani AQŞ isemnän dä süz söyli ikän, alar ikese bu mäsälädä kileşkännär digän näticä çığa. AQŞ Tışqı Eşlär Ministerlege süzçese Sean McCormack Ğıraq Törek xökümäte belän bik tığız eşlärgä väğdä itte dip belderde. Ul ayruça Törek xökümäte xärbi operatsiä turında söylämi, barlıq taraflar probelmanı çişärgä telilär dip süzlärenä östäde. Tege yaqtan Premier Erdoğannıñ Malezyadağı İslam Konferentsiäse cıyılışına oçudan elek oçqıçlar maydanında jurnalistlarnıñ törle sorawlarına cawap birgändä PKK turında soralğannarğa zur açuwı kilde. Ul, PKK-ğa qarata xärbi operatsiä bulaçaq mı dign ber sorawğa “bolar watanğa xıyanät itü” bulıp tora dide. Anıñ fikrençä däwlät serläre soralmasqa tiyeş ikän. Asılda anıñ şul xätle açılu buluwına ildä ber närsälärneñ yaxşı kitmäwe säbäpçeder.
Çınnan da Generalştab başlığına Armiä generalı Yaşar Büyükanıtnıñ saylanğan buluwınıñ ğädättägennän elegräk iğlan itelüwe, Orduda 80 meñ arex citeşterüçeneñ protest demonstratsiäläre uzdırıp şose yulın 7-8 säğätkä yabuları, ä inflatsiäneñ dä üsä baruwı bolar hämmäse xökümätneñ qayber närsälärne inde üz kontroläre astından ıçqındırğan buluwına işarä itä. İlneñ kürşesendä qanlı bäreleşlär däwam itkändä Törkiädä här närsäneneñ alda göl kitüwen kötep tä bulmıy.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text:
Tatarstannıñ räsmi gäzitläre sişämbe könne elekke respublika citäkçeläreneñ berse Fiqrät Tabievneñ tuğan könen bilgeläp ütüen, aña 75 yäş tuluın xäbär itte. Neft çığaru, neft ximiäse tarmağı üseşeneñ, KamAZ, Tübän Kama Neftexim, Qazan Orgsintez häm başqa zur şirkätläşlärgä nigez Fiqrät Tabiev respublika belän citäkçelek itkän çorda salınğan. Bügenge küzlektän qarağanda, ul zur säyäsätçe bulğan. Anıñ abruyın Tatarstanda ğına tügel SSSR däräcäsendä dä tanığannar. 1979 yılda ul SSSRnıñ Afğanstandağı wäkile bulıp eşli bağlıy, annan soñ RSFSR ministrlar şurasınıñ räis urınbasarı wazifaların başqara, SSSR tarqalğançı Yuğarı Şura deputatı bulıp eşlägän. Xäzerge köndä Fikrät Tabiev Mäskäwdä yäşi, säyäsätçelär isemlegendä bik kürenmäsä dä, ara-tirä anıñ biznes ölkäsendä aktiv eşläwe xaqında xäbärlär işetelep kitä.
Yubilärnı anıñ elekke xezmättäşläre Tatarstan Avtonomiä respublikasınıñ citäkçese bulğan Ğömär Usmanov, xäzerge Fännär Akademiäse Prezidentı Mansur Xäsänov häm Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev qotladı.
Bikä Timerova, Qazan


text:
Xalıqara Qızıl Xac Komitetı , Ğiraqta humanitar krizis bulmağaç-böten köçne iminlek buldıruğa salırğa çaqırdı. Komitet başlığı Jakob Kellenberger, tınıçlıq buldıru-berençe maqsat, dip belderde. “Humanitar faciğa yuq. Wazğiät naçarlarnmas dip ber qayçan da äytep bulmıy läkin xäzerge waqıtta töp burıç-iminlek buldıru”, dide Kellenberger. Qızıl Xac komitetı wäkile bügen alğa taba plannar turında söyläşer öçen Ğiraqnıñ waqıtlı xakimiäte başlığı Jay Garner belän oçraşa.
Bügen Bağdadqa kilgän Yevropa Berlegeneñ humanitar yardäm eşläre öçen cawaplı wäkile, üseş komissiäse başlığı Poul Nielson, Ğiraqta yardämne taratu öçen cawaplılıqnı Berläşkän Millätlär Oyışması üz östenä alırğa tieş, dip belderde. Nielson bügen Oyışma häm xalıqara qızıl xac komitetınıñ yuğarı wäkilläre belän Ğiraqnı tözekländerü turında söyläşülär alıp bara.
Bügen şulay uq Yevropa Berlegeneñ Ğiraq öçen äzerlängän 100 million yevrolıq humanitar yardäme Bağdadqa cibärelde.
Polşa saqlanu ministrı Ğiraqta ber töbäktä tınıçlıq buldıru öçen Polşa, Germaniä häm Daniä xärbi köçlären berläşterüne täqdim itte. Bu xaqta ministr Jerzy ЦMaйдзиHckий, Quşma Ştatlardan, Ğiraqnı 4 sektorğa bülü turındağı belderüdän soñ äytte. Germaniä häm Daniä älege täqdim turında irtägä fiker alışaçaq. ЦMaйдзиHckий süzlärençä Polşa iminlek saqlaw köçlärenä 1500 xärbien cibärä ala, läkin bu çara öçen Quşma Ştatlarnıñ finans yardäme kiräk bulaçaq.


text:
Başqortlar baş kütärä
Comğa könne Başqortstandağı başqort milli oyışmaları tağın ber tapqır Mäskäw Kremlenä, federal' üzäkkä yodrıq kürsätte. Başqort milli säyäsäten ütkärüdä başlap yörüçelär bulğan “Ural” başqort xalıq üzäge, Başqort yäşläre berlege häm “Aq tirmä” başqort milli-mädäni üzäge Rusiä Prezidentı Vladimir Putinğa açıq xat qabul itte häm tarattı. Putin äfände isemenä yazılsa da, andağı taläplär häm täqdimnär küpçelektä Başqortstan citäkçelegenä yünälderelgän. İl Prezidentına yazılğan xatta başqort milli oyışmaları Başqortstan citäkçelegenä Rusiä federal' byudjetına barlıq tör salımnarnı tüläwne kiçekmästän tuqtatunı taläp itä. Monı başqort milli xäräkäte wäkilläre Rusiä citäkçeläreneñ Başqortstanğa aldan kileşmiçä Salım idaräse başlığı itep Qazannan Aynur Äydeldinovnı kiterep quyu belän bäyläp añlata.
“Bez moña qadär dä federal' byudjetqa 70 protsentqa yaqın salımnarnı ozata idek, xäzer bötenläy dä soñğısın tartıp alaçaqlar Başqortstannan”, - dip äytelä ul Xatta.
Elegräk tä xäbär itelüençä, Ufada 29 ğinwar könne Rusiä xakimiätläreneñ säyäsätenä qarşı rizasızlıq çaraları bulıp ütkän ide inde. Başqalanıñ ike urınında “Federativ Rusiä öçen” isemle xäräkät oyıştırğan qarşılıq piketlarında älläni küp keşe qatnaşmasa da, alarda yañğırağan çaqırular Mäskäw Kremlenä şaqtıy kisken kisätülärne üz eçenä alğan ide.
İke piketnı da, nigezdä, “Federativ Rusiä öçen” xäräkäteneñ nigezen täşkil itüçe başqort milli oyışmaları wäkilläre oyıştırdı.
Ufadı ike piketnıñ berse Fedaral' Salım xezmäteneñ Başqortstan idäräse binası qarşında ütte. Andağı ber çaqıruda yañaraq şuşı idäräneñ başlığı itep täğäyenlängän Aynur Äydeldinovnı Qazanğa qaytıp kitärgä çaqırğan yazu da bar ide. Elegräk xäbär itelüençä, Aynur äfände bu urınğa Tatarstandağı yuğarı wazıyfasınnan alıp küçerelgän ide. Yuğisä, Aynur Äydeldinov bu wazıyfağa üz beldege belän genä kilep utırmağan da inde. Mäskäwdän quşqannar ikän – kilgän inde.
Annan qayber säyäsätçelär fikerençä, başqort milli oyışmaları wäkillärenä berençe çiratta salım idäräse citäkçese itep Qazannan kilgän tatar keşeseneñ quyıluı oşamadı. “Ägär dä Äydeldinov äfände urınına Ryazan yä Kostroma ölkäsennän berär rus keşese kiterep quyılsa, başqort millätçeläre moña iğtibar da itmäs ide, bälki, - di respublikadağı etnologiä ğalime İldar Gabdrafıykov. – Annan monıñ ikençe säbäbe dä bar – respublika xakimiätläre öçen üzlärenä buysınuçı Salım idäräse başlığı qulayraq ide. Ni öçen digändä, alarnıñ qubızına biemägän keşe respublikadağı neft' şirkätlärenä bäyle urlaşularnı açıqlarğa mömkin”.
İldar äfände fikerençä, başqort milli oyışmalarınıñ Putin isemenä Xat yazuı artında da, Ufada piketlar oyıştıruı artında da Başqortstannıñ räsmi citäkçelege tora. “Şulay bulmasa, räsmi televidenie häm radio kanallarında alarnıñ çığışların yaqtırtu öçen şul qädär küp waqıt bülener idemeni”, - di İldar Gabdrafıykov.


text:
Los Angeles Times: Tönyaq Amerika möselmannarınıñ yaña citäkçese möselmannarğa qarata mönäsäbätne uñayğa üzgärtä alırmı?
Quşma Ştatlarnıñ 6 millionlap möselmanı öçen xäzer ciñel çaq tügel. USA Today gäzite belän Gallup törkeme ütkärgän soñğı fiker beleşügä qarağanda, amerikannarnıñ 40%tı möselmannarğa qarşı al-fiker tota. Şul uq sanda xalıq möselmannar öçen mäcbüri İD card kertüne xuplıy. Här 5nçe amerikan kürşeseneñ möselman buluın telämi.
İngrid Mattson şuşı tiskäre mönäsäbätne yaxşığa üzgärter digän ömetlär bar. Ul aksentsız söyläşä, xicap kimi, fäqät başına yuqa yawlıq bäyläp yöri. Ciñel söyläşä, yılmaya, ulı futbol uynağanda anıñ öçen can ata, kollejda uqığan qızına yärdäm itä, baqçada qazına, säyäxät itä, New Yorker uqıy.
"Moñarçı möselmannar amerikada çitläşep yäşäde, 11 sintäberdän soñ bolay yäşäp bulmıy, di İngrid xanım. Bezgä küreşlär belän yaxşı mönäsäbät qorırğa kitäk. Bez Amerikada ni barı 2%, başqalar belän berläşmäsäk, bezne tanımayaçaqlar, di Tönyaq Amerika İslam cämğiäteneñ yaña citäkçese.
* * *
İnliz telendä çığa torğan Moscow Times gäzite bügenge sanında Mäskäwneñ elekke sovet illärendä separatist töbäklärne xuplawı turında yaza. Çärşämbedä Rusiäneñ Tışqı eşlär ministrlığı "Kosovo töbäge üz-bilgelänergä telägän başqa töbäklärgä ürnäk bulırğa tieş" digän belderü yasadı. Gäzit fikerençä, Mäskäwneñ Dnestr buyın, Abxaziä, Könyaq Osetiäne xuplaw säyäsäte New Yorkta barğan Berläşkän Millätlärneñ Ğömüm Cıyınında tänqitkä tartılığırğa mömkin. Atnakiç könne anda Rusiäneñ Tışqı eşlär ministrı Sergei Lavrov çığış yasıy.
* * *
Britaniäneñ Guardian gäzite pänceşämbe sanında Tailandağı xällärgä urın birgän. İldä qansız fetnä oyıştırğan general Sondhi, çärşämbe ütkän matbuğat oçraşuında, yaña konstitutsiä yazılğançı, xärbilär ber yılğa xakimiättä qalaçaq dip belderde. İke atna eçendä ul premier wazifasına yaña keşe bilgelänäçägen äytte.
Bärep töşerelgän premier Thaksin Çinavata fetnä waqıtında BMOnıñ Ğömüm Cıyınında New Yorkta ide. Kiçä ul Londonğa kilgän, hawa alanında ber belderü dä yasamağan.
General Sondhi, elekke premier Tailandqa qaytırğa teläsä, räxim itsen dide, läkin tikşerüçelärneñ millarderğa sorawları bulırğa mömkin, dip kisätte.
Şuşı temanı däwam itep Britaniäneñ Financial Times gäzite, Tailandnıñ elekke premierı Thaksin awıldağı xäyerçelärne şähärdäge xalıqqa qarşı qotırtıp ilne ikegä bülde, Könyaqtağı möselmannarnı bastırıp büleneşne tağı da köçäytte, dip yaza.
Şul uq waqıtta gäzit fikerençä, xärbi fetnä ul çişeleş tügel. Şul uq Paqstan, yä Birmanı ğına alığız. General Sondhi ike atnadan waqıtlı xökümät bilgelärgä, ber yıldan yaña konstitutsiä nigezendä yaña saylawlar ütkärergä wäğdä itä. Läkin xakimiätkä ber kilgäç, annan kitüe bik awır. Anıñ süzlären çınğa alğan xäldä dä, Tailandqa barıber artqa çigenep, nindi xäldä qalğanın utırıp uylarğa kiräk bulaçaq, di Financial Times.
Ali Ğilmi


text:
Ukrainada ütkäreläçäk prezident saylawlarında oppozitsion namzät Viktor Yuşçenkonıñ saylaw köräşen oyıştıruçılarnıñ berse Oleksandr Zinçşenko Yuşçenkonı ağulağan bulırğa mömkinnär dide.
Zinçşenko äytüençä, Yuşçenko uzğan atnada qatı awırıp kitep saylaw aldı köräşen tuqtatırğa mäcbür bulğannan soñ Vienada meditsina tikşerüe aşa ütkän.
Zinçşenko äytüençä, tikşerü Yuşçenkonıñ awıruına virus infeksiäse häm ğädättä azıqta bulmıy torğan ximik matdälär säbäp buluın kürsätkän.
Zinçenko bu waqıyğa kemneñder yaqınlaşıp kilüçe saylawlarda Yuşçenkonı saylaw köräşennän çitläşterergä teläwen kürsätä dide.
Urkainada prezident saylawları 31-nçe üktäberdä ütäçäk. Fiker beleşülär Yuşçenkonıñ töp köndäşe premyer-ministr Viktor Yanukoviçtan 5-10 protsent kübräk tawış cıyu mömkinlegen kürsätä. Ukraina prezidentı Leonid Kuçma Yanukoviçnı yaqlıy.


text:
Qorban bäyräme balalar belän ütte
Uzğan şimbädä Pervoural''ski mäçetendä irtädän ük bäyrämçä kütärenke rux xökem sörde. Qorban bäyrämeneñ öçençe köne biredä balalarnıñ şat awazı, küñelle, därtle uyınnar belän başlanıp kitte. Sverdlov ölkäse möselmannarınıñ Qazıylat idäräse oluğ bäyrämne bergäläp bäyräm itärgä dip ölkäneñ şähär häm awıllarınnan balalar çaqırıp kiterde.
İdärä räise Danis xäzrät Däwlätov äytüençä, biregä Raxmanğul, Şäkür, Qantuğan, Äräkäy awıllarınnan, Mixaylovski häm Pervoural''ski şähärlärennän barısı 150 bala cıyılğan.
Raxmanğul awılı mäktäbeneñ tatar tele uqıtuçısı Sämiä xanım söyläwençä, mäktäp balaları arasınnan biregä kilergä teläwçelär küp bulsa da, avtobusqa sıyğança, 25 kenä bala alıp kilä alğannar. Monda kilü xoquqına kübräk qışqı kanikulda seminarğa yörgän balalar iä bulğan. Dini seminarlar turında süz çıqqaç, Sämiä xanım islam dinen öyränüneñ balalarnıñ tärtibenä, uqunıñ sıyfatı yaxşıruğa bik uñay yoğıntı yasawın äytep ütte.
- “Äxlaq däreslärendä alarnı uqıtuçılar belän, äti-änilär belän möğämälägä, ölkännärne xörmät itärgä öyrätälär, - di ul, - Ğomumän, balalarnıñ tärtibe uñay yaqqa bik üzgärde. Ata-analar da bik qänäğät. Yalğış tawışnı kütärep cibärep, axırdan ğafu ütenü oçraqları da bar. Annan soñ islam dine quşqança, bişektän alıp, qäber taqtasına qädär keşe belemgä omtılırğa tieş. Balalarnıñ uquğa mönäsäbäte dä üzgärä”.
Bäyräm uramda şaw-şulı, küñelle uyınnardan başlanıp kitte. Köräk belän qar astınnan “xäzinä” ezläw diseñme, qapçıq kiep yögerü diseñme – berse dä qalmadı. Bit oçları alsulanıp, küzläre ut bulıp yanğan balalar annan soñ mäçet eçenä kerdelär. Biredä dä alarnı citezlektä, tapqırlıqta sınıy torğan törle uyınnar kötä ide.
Şaw-gör kilep törle uyınnar uynağannan soñ, barısı da ber bulıp öylä namazına bastılar. Namazdan soñ balalarğa möselman xatın-qızlarınıñ kiem ürnäklären kürsättelär. Kiemnärne Pervoural''ski mäçetenä gel bulışıp tora torğan “Yevraziä” fondı xisabına tekkännär. Yäş möslimälär älege kiem ürnäklären bik kileşterep, matur itep kürsätä dä beldelär.
Annan soñ barısın da tabın yanına, qorban aşınnan awız itärgä çaqırdılar.
Bäyräm kiçäse dini viktorina belän tämamlandı. İslam dinenä bağışlanğan sorawlarğa cawap birü yarışlarında balalar üzlären küp yaqtan belemle itep tanıttılar. Tapqırlıq buyınça mäktäplär arasındağı yarışta Raxmanğul awılı balaları ciñep çıqtı. Viktorinada ciñüçelärne büläkläw tantanasınnan soñ, tağın şulay oçraşıp torırğa süz quyışıp, qunaqlarnı ozatıp qaldılar.
Fäwiä Safiullina, Yekaterinburg


text:
Pakstan: "mäğrifätçel islam" belän dini ekstremizm arasında
Soñğı waqıtta Pakstan räsmiläre ekstremizmğa qarşı köräş nisbätennän "mäğrifätçel islam" digän fälsäfäne alğa sörergä tırışa. Ämmä qadimçelär şaqtıy urın alıp torğan, İran häm Äfğanstan belän urtaq çikläre bulğan ildä bu eş ciñel barmıy.
"Prezident Möşärräf "mäğrifätçel islam" ul taktika ğına tügel, strategiä, dip äytergä yarata, läkin anıñ süzläre çınbarlıqqa turı kilmi. Çınbarlıqta dinçelär xärbilär belän berläşä, 2002 saylawlarında alarğa şaqtıy küp urın birelde, xäzer alar ike vilayättä idarä itä" di Pakstan jurnalistı.
Qayber küzätüçelär, Amerikağa qarşı belderülär esktremizmnıñ köçäyenä kiterä di. Başqaları – prezident Möşäräfneñ qaraşları xalıqnıqına turı kilmi digän fikerdä. Pakstannıñ Federal ministrı Şäyx Räşit süzlärençä, "mäğrifätçel islam" ekstremizmğa qarşı köräşergä yärdäm itä:
"Mäğrifätçel islam" ekstremizmğa qarşı. Mädräsädä başqa däreslär kerä başlıy, keşelär dingä nığraq awışa, alar Amerikanıñ östenlege möselmannarğa faydağa tügel digän fikerdä" di Pakstan ministrı.
Pakstannıñ tağın ber baş bäläse – kürşedäge Äfğanstan, Taliban xäräkäte. Tährik Äl-İnsaf xäräkäte citäkçese, Parlament wäkile İmran Xan süzlärençä, çik buyındağı vilayätlärdä xökümät ğäskärläre artqan sayın, ğisyan köçäyä genä bara:
"Kem ul Taliban? Belüebezgä kürä, alar – Pakstan armiäsennän üç alırğa teläwçelär. Xökümät köçläre, amerikannar taläbe belän, Wäziristanda xärbi operatsiä başqardı, näticädä vilayätneñ bar xalqı xäzer Pakstan armiäsenä qarşı. Keşelär kübräk ülgän sayın. Näq Ğiraq, yä Fälestindä şikelle" di Pakstan deputatı.
Pakstan-Äfğanstan çigendäge viläytlärdä wağziät äle dä kierenke bulıp qala. Monıñ öçen cawaplılıqnı İslambad häm Kabul ber-bersenä awdara.
Deputat İmran Xan süzlärençä, "Mäğrifätçel islam" digän bulıp xökümät süzlär genä uynata, general Möşärräfne xakimiätkä kitergän xärbi fetnä belän demokratiä arasında ber urtaqlıq ta yuq:
"Mäğrifätçel islam" digän süzlär belän xärbi xäkümät amerikannarnı tınıçlandırırğa tırışa. Yänäse bu ğisyançılarnı Möşärräf kenä tıyıp tora. Terrorğa qarşı köräşkän diktatorlar, barısı da salmaq, liberal bulıp kürenä, läkin bu propaganda ğına. Xärbi diktator niçek salmaq, liberalbulsın inde" di İmran Xan.
Däwlät ministrı häm senator Änisä Tahir-xäli bu ğäyepläwlärne kire qağa:
"Mäğrifätçel islam" ul Könbatışnı qänäğätländerü öçen genä tügel. Ul çın-çınlap ilne tärtipkä salu, anıñ dönyadağı abruyın yaxşırtu tırışlığı" di Pakstannıñ Däwlät ministrı.
Şulay itep, Pakstan xökümäte "Mäğrifätçel islam" täğlimäten alğa sörergä tırışa. Cirle şartlarnı iskä alğanda ber dä ciñel eş tügel.
ali ğilmi


text:
Räsmi säfär belän İtaliägä kitär aldınnan Rusiä prezidentı Vladimir Putin italyan xäbärçeläre belän oçraşıp, alarnı üzeneñ YUKOS tiräsendäge xällärgä niçek qarawı belän tanıştırıp kitte. Anıñ şul qaraşların küplär zur diqqät belän kötte diärgä bula, ere eşmäkärlär häm çit il investorları xäzer, Mixail Xodorkovski tiräsendäge xällärdän soñ Mäskäw Kremlennän kilgän här belderüne yotlığıp tıñlıy.
Rusiäneñ genä tügel, bar Könçığış Yevropanıñ iñ bay keşese sanalğan Mixail Xodorkovskine qulğa alu, ul citäklägän YUKOS şirkäte aksiäläreneñ şaqtıy öleşen tuñdıru häm nihayät elekke oligarxlar Gusinski häm Berezovski kebek ük Xodorkovskineñ üzen dä biznestan quu berkemdä dä şik qaldırmadı sıman - bu eşlär barısı da Rusiädä iñ yuğarı fatixa, prezident Putin xuplawı belän alıp barıla. Sişämbedä Vladimir Putinneñ italyan xäbärçeläre belän ütkärgän äñgämäse monı yaxşı kürsätä. Aldan prezidentnıñ YUKOS tiräsendäge xällärgä ğomumi bäyä birüwe genä qaralğan bulsa kiräk, ul üzen bik tınıç tottı häm xätta aldan äzerlängän dälilen dä bik osta qullandı. Däwlät belän biznes arasında qıtırşılıqnıñ ber Rusiädä genä tügel, Könbatış illärendä dä buluwın kürsätep ul Quşma Ştatlardağı "Enron" şirkäte misalın kiterde. Yänäse anda da xakimiat şikle eş alıp barğan eşmäkärlärgä qarşı cinayät eşläre açtı, anda da idarä binalarında tentülär ütkärelde, anda da qulğa alular buldı. Alay ğına da tügel, ğäeplängännärneñ berse üz-üzenä qul da saldı dip belderde Rusiä prezidentı italyan xäbärçelärenä Quşma Ştatlardağı xällär turında. Alar monı, Rusiädä älegä barısı da äybät, Xodorkovski isän digän mäğnädä añlarğa tieş ide bulsa kiräk. Läkin italyannar andıy çağıtıru belän genä çiklänmäde, soraw birülären, töpçenülären däwam itte, häm elekke täcribä dä kürsätkänçä, bu Putinneñ qızıbraq söyli başlawına kiterde. Ğädättägeçä, keşeneñ törle äğzaları turında da süz buldı. Eşmäkärlärneñ däwlät belän satulaşuwına yul quyılmayaçağına işarä itep prezident Putin, "barısı da şunı añlarğa tieş, qanunnı berär cireñnän totıp alğanda ğına tügel, härzaman ütärgä kiräk" dip belderde. Kremlneñ berär cirennän totuwın telämägän biznes xäzer Mäskäwdäge yuğarı citäkçelek süzlären bigräk tä zur iğtibar belän tıñlıy. Prezident idaräseneñ yaña citäkçese Dmitri Medvedev xoquq saqlaw oyışmalarınıñ qayber şirkätlärne ezärlekläw ölkäsendä çamadan tış tırışıp eşläwen tänqitlägännän soñ YUKOS aksiäläre yañadan üz qimmäten qaytara başladı. Moña Mixail Xodorkovskineñ eşennän kitüwe turında belderü yasawı da uñay tä''sir itte. Bazarnı tınıçlandıru tırışlığın Vladimir Putin dä yasap qaradı. Şul uq italyan xäbärçeläre belän äñgämäsendä ul bolay dip belderde.
Audio, Vladimir Putin
"Min xosusilaştıru näticälären, alar ideal bulmağan oçraqta da, yañadan küzdän kiçerügä qatği qarşı, çönki minemçä bu iqtisad öçen, soñraq sotsial sfera öçen dä ğäyät tiskäre näticälärgä kiterä ala, şuña kürä xosusilaştıru näticälären üzgärtü bulmayaçaq" di Rusiä prezidentı. Çit il investorların bu tınıçlandıra alırmı, äytäse qıyın, çönki alar öçen, Rusiä prokuraturasınıñ näq menä YUKOSnı ezärlekli başlawı zur tetränü buldı. Bar ere şirkätlär arasınnan barı tik YUKOS qına Könbatıştağı biznes standartlarına azmı-küpme yaqınlaşqan berdänbere ide. Mäskäwdä urnaşqan Aton Capital İnvestment Group belgeçe Peter Westin süzläre menä şul teränüne çağıldıra.
Audio, Peter Westin
"Minemçä problem biredä şunda ki, Kreml investorlar üz balası itep kürgän şirkätne ezärlekli başladı. YUKOS şirkät belän idarä itüwen yaxşırtuda alda baruçı ide" di Peter Westin. Sişämbedä YUKOSnıñ yaña citäkçese itep Semen Kukesnıñ bilgelänüwe iğlan itelde. 90-nçı yıllarda YUKOSta eşläp kitkän, annarı Quşma Ştatlarda täcribä tuplağan häm "Tyumenskaya Neftyanaya Kompaniä"gä qaytqan Kukes investorlar ışanıçınıñ çın bäyäsen, anı yuğaltunıñ qibatqa töşüwen belä kebek, ul şunda uq mondıy belderü yasadı:
Audio, Semen Kukes
"Şirkätneñ eşen alıp baru yulın üzgärtü planlaştırılmıy, minemçä, ul älegä qädär äybät kenä eşläp kilde häm şuña da biredä bulğannı saqlarğa kiräk" di YUKOSnıñ yaña citäkçese Semen Kukes.
Kärim Kamal, Praga


text:
Irandağı islam änsarları: qadimi ruxanilär qulındağı qoral
Dönya xällärenä bağışlanğan öleşne bügen dä İrandağı wäzğiattän başlıybız, xörmätle tıñlawçılar. Andağı xakimiatneñ soñğı könnärdä barğan qarşılıq cıyınnarında qatnaşuçılarğa qarata qırıs çaralar kürüwe xaqında "Azatlıq" radiosı inde söylägän ide. Politsiägä bu eştä, İrandağı ütä dini xakimiatneñ tarafdarları da yardäm itä, alar maxsus törkemnärgä berläşep ildä demokratiä taläp itkän xalıqnı qıynawda qatnaşa.
Audio, Ali Änsari
"Tınğısızlıqnıñ töp çığanağı bulıp "Hezbollah änsarları" tiräsendäge islamçı yardämçelär tora, alar çın mäğnäsendä, mafia törkemnäre şikelle yallanğan başkisärlär, ayatollanıñ şundıylardan torğan üz bandası bar häm alar Kalaşnikovların kütärep keşelärne qıynap yöri" di İran belgeçe Ali Änsari. Öç yıl elek studentlar baş kütärüwe waqıtında Tähran universitetı tulay torağın näq menä şul islamçı änsarlar yawlap alğan ide, ul çaqta ber yäş student hälak buldı. Änsarlar dini xakimiatkä qarşı oyıştırılğan, üzgäreşlär taläp itkän cıyınnarnı bastıru öçen genä qullanılmıy. Alar üzlärençä çın islam qimmätlären yaqlawda suğışçan eşçänlek alıp bara. Quşma Ştatlar Kongressınıñ tikşerenü xezmätendä Yaqın Könçığış belgeçe sanalğan Kenneth Katzman bolay di.
Audio, Kenneth Katzman
"Alar, yäğni islam änsarları, Könbatışça küñel açularğa, xosusi tormışında islam ğädätlären bik saqlamağan keşelärgä, möselman dinenä turı kilmägän tasmalar, videolar satqan kibetlärgä qarşı üz beldege belän höcümnär oyıştıru eşçänlegen alıp bara, alar andıy cirlärne yawlap ala häm tentülär ütkärä, xätta, alar fikerençä, döres itep kienmägän xatın-qızlarnı da ezärlekli, İrandağı xakimiatkä qarşı çığuçılarğa yanıy häm ruxu ezärlekläw alıp bara" di Kenneth Katzman, şulay uq İran belgeçe.
Audio, Kenneth Katzman
İrandağı qadimi ruxanilär xakimiate sağında toruçı şul änsarlarnıñ yamanatı kiñ taralsa da, alar sanı berniçä meñ genä dip isäplänä. Diqqätne şul cälep itä, änsarlar finans awırlıqlar kiçermi sıman, gärçä İran xökümäte alar belän turıdan-turı bäyle buluwın tanımıy. Mäğlüm ki, xökümät nigezdä reformaçıl prezident Möxämmäd Xatami keşelärennän tora, ä islamçı änsarlar, inde äytelgänçä, üzläreneñ barı tik qadimi ruxanilärne citäklägän ayatolla Xameneigä genä tuğrı buluwın belderä.
Kärim Kamal, Praga


text:
Ğiraq premyer-ministrı İyad Allawi bügen İtaliädä xökümät başlığı Silvio Berlusconi häm İoann Paul ikençe belän oçraştı. Quşma Ştatlar koalisiäsendä Ğiraqqa basıp kerüne yaqlawçılarnıñ berse bulğan İtaliä üzeneñ 3 meñgä yaqın ğaskärien Ğiraqta kiräk qadär qaldırırğa cıyına. Bu xaqta Berlusconi belderde. Allawi, moñarçı Ğiraqta barğan suğışqa çittän genä qarap torğan illärne xäzer anı tözekländerügä qatnaşırğa çaqırdı: "Moñarçı küzätep toriçılarnı min xäzer Ğiraqnıñ kiläçägen tözergä yardäm itergä çaqıram. Bez xalıqara cämäğätçelek belän tığız elemtä buldırırğa ömetlänäbez" dide Allawi. Vatikanda Allawi belän bulğan oçraşuda İoann Paul, Ğiraqnıñ demokratik cämğiät tözü tırışlıqların xupladı, bu oçraqta milli häm dini irekleklär xörmät iteläçäk, dide ruxani.
İrtägä Allawi Brüsseldä Yevropa Berlege illäre citäkçeläre belän oçraşa.


text:
Tatarstan saylawlarğa tulısınça äzer
Xakimiätlär saylawlarğa äzer buluları turında xäbär itte inde. Tatarstanda barlığı 2932 saylaw komissiäse eşli, alarnıñ barısında da eş öçen şartlar tudırılğan, dip iğlan itelde xökümättä bulğan matbuğat oçraşuında. Saylawlar könne 6 meñ militsiä xezmätkäre tärtip saqlayaçaq, ayıruça möhim urınnarda da saq köçäyteläçäk ikän.Respublikağa Rusiäneñ tışqı eşlär ministrlığınnan, Üzäk saylaw kommissiäsennän küzätüçelärneñ kilüe kötelä. Şuña östäp, saylawlarnıñ niçek ütüen küzätergä dip, här firqä diärlek üz wäkilen cibärä. Mäsälän, «Yabloko» firqäse wäkilläre beldergänçä, «alma»çılar küzätüçese inde Qazanğa kilep, saylaw urınnarın qarap yöri ikän.
Evropada iminlek häm xezmättäşlek oyışması küzätüçeläreneñ kilüen xäbär itkän idek inde. Britaniädän Jordan Clive häm Qırğızstannan Baysarov Ädil xäzerge waqıtta saylaw kommissiälären qarap yöri, nämzätlär, firqälär, ictimaği oyışma wäkilläre belän oçraşa. Räsmi xäbärdä äytelgänçä, bu xalıqara küzätüçelär däwlät oyışmaları häm nämzätlär birgän transporttan qatğıy räweştä baş tarta, üzläre, taksi totıp, yörüne xup kürä. Qazanda häm respublikanıñ başqa şähärlärendä çıqqan mäğlümatlar belän küzätüçelär älegä büleşergä telämi. Saylaw aldı çorında eşlägän eş turında alar Evropada iminlek häm xezmättäşlek oyımasınıñ keşe xoquqları byurosına xisap tapşıraçaq.Atna başınnan alıp bügengäçä, saylaw aldı bäygesennän 6 nämzät töşerelde. Mäsälän Mäskäw okrugınnan Anatoliy Perov üze ğariza yazıp, saylawlarğa qatnaşmasqa buldı. Ul «Eşmäkärlekkä yärdäm itü» firqäsennän ide. Çallı okrugında «Rus» firqäsennän Valeriy Kubasov töşep qalğan, İdel Buyı okrugında familiäsen isemlektän alu turında Ramzan Xafizov möräcäğät itkän. Şuşı uq okrugta «Uñ köçlär berlege» firqäse wäkile - Aleksandr Ştanin da saylaw aldı köräşendä qatnaşmasqa buldı. 1nçe dekaberdä mäxkämä nämzät Sergey Şaşurunnıñ terkälüen yuq itte. Ul xäzerge waqıtta, Mäskäwdä mäxkämäläşep yöri.
«Xalıq partiäse»neñ isemlegennän Danilov Viniamin äfände dä töşep qaldı.Üzäk saylaw kommissiäse xäbär itkänçä, saylawlarğa bäyle sorawlar bulsa, härkemneñ (8432)924030 telefonı belän möräcäğät itep, cawap tabu mömkinlege bar.
Bikä Timerova.


text:
Elekke Sovet illäre watandaşları Törkiägä inde vizasız yöri ala
Törkiä, 30 köngä qunaqqa kilgän, Urta Azialı säfärçelärgä viza alu zarurlığın qaldırdı. Küpçelege törki illär bulğan Üzbäkstan, Törekmänstan, Azärbaycan häm Tacikstan belän Mongoliä watandaşları xäzer inde Törkiyägä vizasız yöri alaçaq. Bu qararğa ni etärde, närsäne añlata bu adım? Häm monıñ säfärçelärgä täsere niçek?
Törkiyäneñ Tışqı Eşlär Ministrlığı süzçese Mehmet Günay, 30nçı yüldän köçenä kergän, Mongoliä belän 4 Urta Aziä ileñ qısqa säfärlärdä viza mäcburiyäteñ betergän qanun turında Azatlıq radiobızğa bolay añlatma birde.
Ministrlar şurası qararı Räsmi Gazetada bastırıldı häm üz köçenä kerde. Ministrlar Şurası qararında añlatılğança: Üzbäkstan, Törekmänstan, Azärbaycan häm Tacikstan belän Mongoliä ğommumi pasoport bulğan säfärçelär, iñ kübe 30 kön touristik säfärlärendä vizasız kirä alaçaqlar.
Törkiä soñğı arada ike taraflı bularaq, Söğüd Ğarapstanı häm Küwäyt belän vizanı beterde. Bu arada Qazaxstan, Qırğızstan häm Gruriziädä bu mömkinçelektäñ faydalana başladı.
Elekke 4 sovet ile häm Mongaliägä vizanı beterü täqdime berençe tapqır yül başlarında yañgırağan ide. Tışqı Eşlär ministrı Abdullah Gül, Zaman gazetasına, Törkiyä, törki häm möselman xalıqlar öçen 2nçe watan bulaçaq dip äytkän ide.
Bu qararnı, bu xoquqtañ faydalanaçaq illär häm ike arada säwdä itkän il wäkilläre dä xuplap çıqtı.
Törkiyä, Sovetlär Berlege tarqalğannañ soñ 90nçı yıllar başında bäysezlekläreñ iğlan itkän Urta Azia häm Kavkaz illären berençelärdäñ bulıp tanıdı.
Töreklär, törki qardäşläre belän qawuşuğa bik söyende.
Törek eş-quarları bu illärgä zur investetsiä salıp eşlär başladı, töbäkneñ törle illärendä mäktäplär açtı. Şul uq waqıtta bu illärdäñ Törkiyägä ğiylem östärgä dip bik küp uqıçılar kitte.
Törkiyä tiz arada, elekke sovet illärendäge urtaça yäşägän xalıq öçen qapçıq säwdäse üzägenä äylänsä, bayları öçen Antalya iñ yaratılğan yal urnı buldı.
Läkin ike aradağı mönäsäbätlärgä külägä sala torğan waqiğalar da buldı . Törkiyä bik küp faxişä xatınnar häm qanunsuz qaçaqlar öçen transit ilgä äylände.
Bäysezlekne alu şawşu-şatlıqları basıla töşkändä, Üzäk Azia säyäsätçeläre Törkiyäneñ bu illärdä Zur Tuğan, urıslarnıñ urnıñ alıştıraçaq digän qaraşqa iğtibarnı arttırğanda qaysı ber belgeçlär pan-törkizm yañadañ qabınaçaq digän borçularıñ äytä başladı.
İke aradağı bäyläneşlär basıldı häm xäzer inde tağın da pragmatik adımlar yasala başlandı.
Şulay da Anqäranıñ vizalarnı beterü qararı, Törkiyäneñ östenlegen arttırırırğa tırışu ixtimalına qarşı borçılunı arttıra, di Baqıda urnaşqan iqtisadi tikşerenülär üzäge başlığı Kubat İbadoğlu:
"Törkiyäneñ möhim maqsatlarınnañ berse, Törki teldä söyläşkän illärne äydäp baruçı bulu häm alar arasında östenlek mömkinçeleklären arttıru. Bu maqsatlar arasında tışqı säwdä ölkäsendä iqtisadi xezmättäşlekne, aqça alışunı häm mal satunı arttıru tora. Bu qanun isä moña berençe adım buldı."
Vizasız kerü mömkinçelege alğan yaña törki-cömhüriyätlärennäñ berse, Törkiyä belän bäyläneşne iñ küp säyäsiläştergän il - Üzbäkstan.
Üzbäkstan Prezidentı Islam Kärimov, Törkiyä citäkçelegenä, Törkiädä sıyınu tapqan Üzbäk oppozitsiä äğzäläreñ yaqlağanı öçen qatı tänqiyt beldergän ide. Aradağı kierenkelek 1999nçı yılda Taşkänttä bulğan bomba-höcüme waqıtında tağın da artqan ide
2003nçı yılğa qadär, Russiä watandaşları kebek, Üzbäk watadaşları başta çik buyında, 10 Dollar tüläp Törkiyä vizası ala ide. Läkin Törek säwdägärlärgä Üzbäk vizasın aluda qıyınlıqlar kürsätelä başlağaç, Törkiyä dä Üzbäkstanğa tulı viza rejimen başlatqan ide. Yaña tärtip bolay da Üzbäklärne Törkiyägä barudañ tuqta ta almadı. Alar törkiyäneñ törle şähärlärendä qapçıq säwdälären däwam itterde häm şul uq waqıtta qanunsız eşlärgä kilgännär sanı da kimemäde. İstanbuldağı Muhsin isemle ber üzbäk keşese Azatlıqqa bolay dip äytte:
"Äye, alar bik küp. İstanbul, Änqara häm Antaliä kebek zur şähärlärdä bik küp üzbäk yäşlären oçratıp bula. Alarnıñ bik azı ğına monda uqırğa kilä. Qalğannar aqça eşlär öçen kilgän"
Bu qarardañ soñ, räsmi häm qanunsız räweştä säfärgä häm eşlärgä barğannarnıñ sanı artır dip farazlana.
Uzğan yılnı Antalyanıñ yal urınnarına 4mennäñ artıq qazax, yaqınça 2 meñ qadär üzbäk kilgän.
Änqara, elekke sovet illärenä vizanı betersä dä, ikençe yaqtañ Üzbäkstan häm Tacikstanğa barırğa telägän Törek watandaşları çirat torıp viza alırğa tieş. . Alğa taba alar da mondiy dustanä qararğa küçärme? Bu alarnıñ ixtiyarı di Törkiyä Tışqı eşlär ministrı süzçese Günay.


text: İran, könbatış belän atom nizağın çişergä teläk belderde, ämma monıñ öçen atom eşçänlegennän baş tartırğa cıyınmawın äytte. Bügen Tähranda yasağan çığışında, prezident Mähmüd Äxmädinecad, Xalıqara Atom Energiäse İdaräse belän xezmättäşlek itäçäklären belderde. İdarä Natanztağı atom qorılmasında küzätü kameraları quyırğa röxsät aldı inde. Münxenda İminlek cıyınında qatnaşqan İran aradaşçısı Ali Larijani, Atom İdaräse belän Tähran arasında böten qarşılıqlar ber-niçä atna eçendä xäl iteläçäk, dide. Fransiä tışqı eşlär ministrı Philippe Douste-Blazy, Ähmädinecadnıñ, uran bayıtunı tuqtatmıyça söyläşülär däwam itü täqdime – "qabul itelerlek tügel" dip belderde.


text:
Kamallılar Londonnan kütärenke käyef belän qayttı
Çärşämbe könne Mädäniät ministrlıysında uzğan matbuğat utırışında G.Kamal teatrınıñ Londonğa gastrol''lär belän barıp qaytuına yomğaq yasaldı. Anda teatr citäkçese Şamil Zakirov, baş rejisser Färit Bikçäntäev, aldınğı artistlar İrek Bahman, Äshär Şakirov, İskändär Xayrullin, İldus Äxmätcan qatnaştı.
Böyekbritaniäneñ iñ yaxşılardan sanalğan «Riverside Studios» säxnäsendä qamallılar G.Kamalnıñ "Berençe teatr", Zölfät Xäkimneñ "Telsez küke" p''yesa-romanı häm Rawil Boharayıvnıñ "Timer borçaq" äsäre täqdim ittelär. Riversayd Studios wäkile cäy aylarında Qazanğa kilep, ingliz tamaşaçısı öçen Kamal repertuarındağı äsärlärne üze saylap alğan ide.
Teatr citäkçese Şamil Zakirov süzlärenä qarağanda, tamaşa zur uñış belän uzğan, London tamaşaçıları tatar artistlarınıñ çığışın bik cılı häm qızıqsınu belän qabul itkän.
“Bu gostrol''lärdän bik qanatlanıp, kütärenke käyef belän qayttıq. Tamaşaçı bezneñ spektakl''lärne kütärenke qabul itte, tamaşa zalları tulı buldı. Häm bez uylıybız kiläçäktä bezneñ çit illärgä gostrol''lär yışraq bulaçaq. ”Teatrğa zur qızıqsınuların cirle tatar diaspora wäkilläre dä beldergän. Londonda yäşäwçe tatarlarnıñ berläşterü üzäge älegä yuq. Häm bu gastrol''lär tatar milli mädäniäte ölkäsendä xalıqara xezmättäşlek yulında berençe adım bulıp toraçaq, dide Şamil'' Zakirov.
London tamaşaçısı ayıruça Zölfät Xäkim äsäre buyınça quyılğan spektakl''gä mökibbän qalğan. Artistlar äytüençä, zal tulı xalıq, tın da almıy qarap, yäşle küzlär belän qaytıp kitkän. Tamaşaçılarnı şulay G.kamal artistlarınıñ berniçä kön däwamında öç törle janrda uynaw säläte soqlandırğan. Tatarstannıñ Tuqay büläge lawreatı Äzhär Şakirov gastrol'' tä''sirläre belän urtaqlaşqanda, tamaşaçınıñ spektakl''lärne añlamawınnan qurıqqanın äytte.
“Min uylağan idem inde, bu tamaşaçı bezneñ spektakl''lärne añlar mikän dip. Bigräk tä “Telsez kükene” añlamaslar, çönki bu milli tema. Cırlıylar, tatarnıñ bäxetsez yazmışı turında bara. Yuq. Menä küzlärenä qarap toram, şaqqattım, betkäç tä taralmadılar. Çıqqaç urap aldılar bezne, çäçäkkä kümdelär. Min aptırap qaldım. Küräseñ alarğa añlaşıldı tatar yazmışı, böten qatlawlığı belän. Tatarlar zalda küp tügel ide. Alar inde meskennär mine qoçaqlap aldılar da yılap uq cibärdelär.”Şunı äytergä kiräk, G.Kamal teatr Böyekbritaniädä uzuçı möselman mädäniäte festival''dä Rusiä islamın täqdim itüçe berdänber teatr. G.Kamal teatrınıñ Londonğa gastrol''lär belän kilüe turında Londonda näşer itelüçe "Times" gäzite yazıp çıqqan häm tatar teatrın "Öç yoldız"ğa bäyälägän. Teatrnıñ baş rejisserı Färit Bikçäntäev äytüençä, Böyekbritaniädä teatrlarğa birelä torğan iñ zur bäyä - biş yoldız. Rusiäneñ Mariin teatrı da zamanında "Dürt yoldız"lı bulğan.
Qısqası, tatar teatrınıñ xalıqara mädäni, iqtisadi elemtälär üzäge bulğan Londonda çığış yasap milli sänğät tarixın dönyağa çığuı bik zur waqiğa. Monı añlaw häm añlatu kiräklegen matbuğat oçraşuında çıqqan ber bäxäs kürsätte. Sergey Savvin isemle jurnalist tatarlarnı Londonğa baruın kürsätü nigä häm ni öçen kemgäder dälillärgä, isbatlap torırğa kiräk dip soraw birde.
Sänğat''kärlär isä milli teatrnı häm ğomumän tatar milläteneñ ruxi yözen çit illärgä kürsätü nindider kompleks nepolnotsennosti, tatarnıñ üz köçenä ışanmaw bilgese tügel. Tarixi säbäplär milli mädäniätne bastırıp kürsätmi toru omtılışı nindi komplekstan kilä dide dramaturg Zölfät Xäkim.
Menä bu bäxäs üze dä mondıy säyäxätlärneñ häm ul turıda jurnalistlarğa täfsille mäğlümat birüe niqädär kiräklegen kürsätä.
Kem belä bälki kiläçäktä İdel- Uralnıñ başqa xalıqları da dönyanıñ tanılğan säxnälärendä çığış yasayaçaq.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
» Şairler
A. Kadir Bilgin şiirleri, Abdurrahim Karakoç şiirleri, Adnan Özer şiirleri, Adnan Yücel şiirleri, Ahmed Arif şiirleri, Ahmet Ada şiirleri, Ahmet Erhan şiirleri, Ahmet Hamdi Tanpınar şiirleri, Ahmet Kutsi Tecer şiirleri, Ahmet Muhip Dıranas şiirleri, Ahmet Oktay şiirleri, Ahmet Selçuk İlkan şiirleri, Ahmet Telli şiirleri, Ahmet Uysal şiirleri, Akgün Akova şiirleri, Ali Cengizkan şiirleri, Ali Püsküllüoğlu şiirleri, Aragon şiirleri, Arif Nihat Asya şiirleri, Arthur Rımbaud şiirleri, Aşık Veysel şiirleri, Ataol Behramoğlu şiirleri, Attila İlhan şiirleri, Aydın Hatipoğlu şiirleri, Aziz Nesin şiirleri, Bedri Rahmi Eyüboğlu şiirleri, Behçet Necatigil şiirleri, Behçet Aysan şiirleri, Bekir Sıtkı Erdoğan şiirleri, Bertolt Brecht şiirleri, Bülent Ecevit şiirleri, Cahit Irgat şiirleri, Cahit Külebi şiirleri, Cahit Sıtkı Tarancı şiirleri, Can Yücel şiirleri, Cemal Süreya şiirleri, Cemal Safi şiirleri, Cenap Şehabettin şiirleri, Cevat Çapan şiirleri, Cevdet Kudret Solok şiirleri, Cezmi Ersöz şiirleri, Charles Baudelaire şiirleri, Dadaloğlu şiirleri, Ece Arabul Günel şiirleri, Ece Ayhan şiirleri, Edgar Allan Poe şiirleri, Edip Cansever şiirleri, Enis Batur şiirleri, Enis Behiç Koryürek şiirleri, Enver Gökçe şiirleri, Eray Canberk şiirleri, Ercişli Emrah şiirleri, Erdem Beyazıt şiirleri, Erhan Güleryüz şiirleri, Ezra Pound şiirleri, Faruk Nafiz Çamlıbel şiirleri, Fazıl Hüsnü Dağlarca şiirleri, Fuat Edip Baksı şiirleri, Fuzuli şiirleri, Garcia Lorca şiirleri, Gönül Duranoğlu şiirleri, Gülten Akın şiirleri, Halide Nusret Zorlutuna şiirleri, Halit Fahri Ozansoy şiirleri, Hasan Hüseyin Korkmazgil şiirleri, Hilmi Yavuz şiirleri, Hüseyin Nihal Atsız şiirleri, Hüseyin Yurttaş şiirleri, İbrahim Sadri şiirleri, İlhan Berk şiirleri, İsmail Uyaroğlu şiirleri, Kaan İnce şiirleri, Karacaoğlan şiirleri, Kemal Özer şiirleri, Kemalettin Kamu şiirleri, K.halil Gibran şiirleri, Köroğlu şiirleri, Küçük İskender şiirleri, Lale Müldür şiirleri, Levni şiirleri, Mehmet Akif Ersoy şiirleri, ...


text:
Mäskäwneñ Basmannıy mäxkämäse Mäskäw äçke äşlär ministrlığınıñ oyıştırılğan cinayätçelek törkemenä kerüdä ğäyeplängän dürt xezmätkärenä qarata çikläw çarası itep qulğa alunı saylağan. Häm tağı irektä qalğan altı militsiä xezmätkären qulğa alırğa digän röxsät birgän. Räsmi xäbärlärgä qarağanda, mäxkämä şulay uq, prokuratura sorawı belän Russiäneñ ğädättän tış ministrlığı iminlek idaräse citäkçese Vladimir Ğänievnı saq astına alu mäs'äläsen dä tikşeräçäk.
Tikşerüçelär mäğlümätenä qarağanda, bu törkemgä kerüçelär yalğan cinayät eşläre açıp, üzläre saylağan qorbannarğa qoral, narkotiklarnı yäşeren kiterep taşlap, soñınnan aqça taläp itkännär.


text:
New York Times: Tallinndağı Sovet soldatı häykäle tiräsendä kierenkelek arta
Bu qarar, ul soñğısı bulmasqa da mömkin, Rusiä yaginnan achulı reaksiägä säbäp buldı, xätta çikläwlär kertü qurqınıçın tudırdı. Estonoäneñ iñ zur kürşese, Ciz soldat häykäleneñ yazmışın xäl itüne üz eşe itep qabul itä.
Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov, Estoniäneñ häykälne alu qararın, Natsi Germanisäen ciñgän soldatlarnı masqıl itü dip bäyäläde. Rusiä parlametnı isä, annan da uzıp, Estnoniä xokümäten natsizimnı batırlıq itep kürsätüdä gäyepläde. Parlametnıñ yuğarı pulatı citäkçese Sergey Mironov, sişämbe köne çığış asağanda, Estoniä 21nçe ğasırda fashizm häm neo-natsizmnı xuplaw yunäleşendä berençe adımnı yasadı, dip belderde.
Estonnar öçen Rusiäneñ şuşı açulı reaksiäse başqa ber totalitar däwlätne - sovetlar berlegen danlawnı gäwdäländerä. Estoniä sovetlar berlege tarafınnan, ikençe dönya siğışı aldınnan häm natsi armiäse kitkännän soñ ikençe tapqır 1944 yılda basıp alınğan ide.
Estoniä Justitsiä ministrı häm häykälne küçerü öçen tawış birgän Refromalar firkäse ägzäse Rein Lang, Rusiäneñ räsmi mäğlümat çaraları alıp barğan propaganda miña 1930nçı yılılardağı Germaniäne xäterlätä, di. Mr. Lang bu häykäl 1947 yılda Rusiäneñ bäyeklege häm Estoniädäge xakimlege bilgese bularaq tözelgän, dip äytä. Şuña kürä aña, NATO häm Yewropa Berlege ägzäse bulğan bäysez eston däwlättendä urın yuq, dip belderä ul.
Estoniä prezidentı Toomas Hendrik İlves fikerençä, Ciz soldatnı küçerüne ildäge urıslar, şuña protest çaraları oyıştırıp Estoniäneñ säyäsi kursın şik astına alu öçen faydalanırğa tırışa, -- häm bu Rusiäneñ Tallinndäge ilçelege yardämdnä häm ruxlandıruı belän alıp barıla, di eston prezidentı.
Saqlanu mäs''älälären öyränü üzäge başlığı Kadri Liik, Rusiäneñ reaksisäse, anıñ üz kürşeläre belän tarix ölkäsendä talaşuı säyäsätenä bik turı kilä, di. Anıñ fikerençä, bu Rusiä prezidentı Vladimir Putin öçen bigräk tä möhim, çönki ul Rusiä xalqınıñ milli üzañın sovet tarixına, ayırım alğanda, anıñ ikençe dönya suğışına qarağan öleşenä nigezlänep tärbiäläw yulların ezli.
Kem bulsa da tarixqa qaraşların üzgärtsä, alar üzlären bik mısqıllangan itep xis itä, alar mäsäläneñ başqa yağı xaqında da uylarğa tieş, dip äytä Kadri Liik.


text:
Elimizdiñ soltüstiginde jarısqa bara jatqan mektep oqwşıları men deneşınıqtırw päniniñ muğalimi jol apatına uşıradı.
Apattan oqwşılardıñ ustazı oqïğa ornında birden köz jumdı. Al tört oqwşınıñ ekewi alğan jaraqattardan awır xalde awrwxanağa tüsken.
Jol apatı Zareçnıy` jäne Yavlenka awıldarı arasındağı tas jolda bolğan. Bul awdan ortalığınan 1-2 şaqırımda. Oqïğa ornında kölikterdiñ bir-birimen soqtığısqanı bay`qaladı.Öy`tkeni eki köliktiñ bölşekteri ay`nalağa şaşılıp jatır.
Birinşi köliktegi tört oqwşı men dene şınıqtırw päniniñ muğalimi qazaq küresinen oblıstıq jarısqa bara jatadı. Qattı köktay`ğaqtan kölik qarsı bağıtqa şığıp ketken. Kölik rölinde bolğan jattıqtırwşı Rwslan Örkeşov sol jerde qay`tıs boladı. Al tört oqwşınıñ ekewi awır jaraqat aladı
«Ekewi öte köp jaraqat alğan. Jambas süy`ekteri sınıptı. Oğan qosa qattı şoşınıp qalğan», - dey`di Esil awdandıq ortalıq awrwxanasınıñ bas därigeri Aleksandr Barabaş.
Jol apatınan qattı zardap şekken eki oqwşını aman alıp qalw üşin aq xalattılar üş sağatqa dey`in ota jasağan. Al awrwxanağa jetkizilgende es-tüssiz bolğan ekewi endi öz-özine kelip jatır dey`di därigerler. Kölikte bolğan 15 pen 17 jas aralığındağı üş jasöspirim Lenïn orta mektebiniñ oqwşısı, birewi oblıstıq sport ïnternattıñ tärbïelenwşisi ekeni belgili boldı. Qay`tıs bolğan Rwslan Örkeşov te Lenïn orta mektebinde ustazdıq etken.
«Muğalim öz köligimen nege jolğa şıqqanın özimiz de bilmey`miz. Buy`rıq boy`ınşa awdandıq sportşılar birigip, bir avtobwspen şığw kerek edi. Mümkin barlığı jeñil kölikke sïyatın bolğandıqtan muğalim özi jeke aparw twralı şeşim qabıldağan bolar», - dey`di Lenïn orta mektebiniñ dïrektorı Aslan Tilewbergenov.
Mektepke tïesili şağın avtobws bolğan. Biraq nege ekeni belgisiz jattıqtırwşı oqwşıların alıp jarısqa öziniñ jeke köligimen şıqqan. Al buy`rıq boy`ınşa arnay`ı kölik te, eritip jüretin arnay`ı organdar da bolwı tïis edi, - dey`di mamandar.
«Olar o basta «Gazelʹ» köligimen jäne jol-patwrlʹdik polïcïya qızmetkerlerimen birge jolğa şığwı kerek edi. Olay` bolmağanın apat bolğan soñ ğana bilip otırmız», - dep tüsindirdi SQO bilim basqarmasınıñ bölim basşısı Svetlana Letwçaya.
Qazaq küresinen ötwi tïis bolğan jarısqa deneşınıqtırw jäne sport basqarması murındıq bolğan. Yağnï, uy`ımdastırw is şaralarına da olar jawaptı eken. Degenmen qazir arnay`ı komïssïya qay` mekemeniñ kinäli ekenin anıqtap jatır.
31.kz


text:
Rusiä mäğlümat çaraları atna azağında Kamçatqa yarları buyında uzğan qotqaru eşlären yaqtırtuğa zur urın birä. Su astında qazağa oçrağan 7 xärbi diñgezçeneñ ğömeren bu yulı saqlap qalu yuğarı bäyälänsä dä, qayber basmalar yuğarı citäkçelekneñ üzen niçek totuı mäs''äläsen tikşerä. Mäskäwdä näşer itelgän "Moscow Times" basması üzeneñ baş mäqäläsendä "çın citäkçe mondıy ğädättän tış oçraqlarda däşmi qala almıy" dip belderä.
Prezident Vladimir Putinneñ atna azağındağı qotqaru eşläre barışında däşmi genä utıruı, üzen bik qüwätle itep kürsätkän xakimiatneñ yäşerergä tırışqan köçsezlegen açıp saldı, dip başlıy mäqäläsen "Moscow Times". Comğa häm şimbä köne buyı, yäğni qazağa oçrağan su astı çihazınıñ çın xäle turında qarşılıqlı xäbärlär kilep torğanda häm "Kurski" su astı köymäse kebek ük inde soñaru qurqınıçı yanağanda, Putinnän ber genä süz dä işetelmäde. Anıñ krizislar çorında şulay däşmi şıpırt qına utıruı, üzeneñ mömkin faciğälär belän bäylänüennän qurqunı kürsätä. Prezidentnıñ şuşı ğädäte berençe märtäbä 2000-nçe yılnıñ augustında "Kurski" köymäse batqannan soñ sınalğan ide. Kisken räweştä tänqitlänüenä qaramastan, ul monı uzğan yılda, Beslan mäktäbe yawlap alınğannan soñ da qabatladı. Başqa şartlarda Putin kötelmägändä bik tiz süz däşä, bu misal öçen, uzğan atnada Warşawda urıs diplomatları malayların qıynaw häm talaw oçrağınnan soñ kürende. Krizislar çorında yuğalıp torıp Rusiä prezidentı üzeneñ ministrlarına da tieşle ürnäk birä. Beslanda, mäsälän, andağı wäzğiatne xäl itü öçen Mäskäwdän Federal'' İminlek xezmäte başlığı Nikolay Patruşev cibärelgän ide, ämma şuşı mäğlümattan tış kiñ cämäğätçelek anıñ Beslandağı eşe xaqında inde başqa berni dä işetmäde. Axırğı çiktä, ul anda bötenläy bulmağan da kebek kilep çıqtı. Uzğan atna azağında Kamçatkağa saqlanu ministrı Sergey İvanov cibärelgän ide. Ul anda amerikan häm britan qotqaru törkemnäre belän ber waqıtta diärlek kilep citte, ämma uñışqa ireşelgänçe İvanov cämäğät aldında kürenüdän totrılıp qaldı. Mäskäw Kremle şunı añlıy kebek, di "Moscow Times", - ägär dä prezident, yä bulmasa saqlanu ministrı, nindi dä bulsa da qurqınıç wäzğiat turında belderü yasıy ikän, ul anıñ näticäläre öçen cawaplılıqnı üzenä ala bulıp çığa. Ämma Kreml'' berük waqıtta şunı añlamıy kebek - krizis çorında cawaplılıqnı üz östeñä alu citäkçelekneñ nıq buluın kürsätkän ber bilge. Çın citäkçelek ul tırışa-tırışa cawaplılıqtan qaçu tügel, ä qurquğa sabışqan xalıqnı tınıçlandıru zaruriate tuğan mizgeldä şul cawaplılıqnı üz östeñä aluğa sälätle bulu. Kreml''gä bäyle Gleb Pavlovski Putinneñ inde şaqtıy ozaqqa suzılğan populärlege, anıñ soñğı yıllardağı sotsial'' tetränülär häm terror höcümnärennän östä toruına barıp totaşa dip isäpli. Läkin cawaplılıqtan qaçu ul abruynı arttıru yulı tügel, ul üzeñneñ bu eşlärgä qatnaşıñ bulmawıñnı kürsätü, dip tämamlıy baş mäqäläsen "Moscow Times" basması.
Kärim Kamal


text:
Kosovo premyer-ministrı Ramuş Haradinaj bügen xökümätne çirattan tış utırışqa cıyıp üzeneñ wazifadan kitüe turında belderde. Säbäbe – Berläşkän Millätlär Oyışması mäxkämäseneñ aña suğış cinäyätlärdä ğayepläw belderüe. Haradinaj üzeneñ ğayepsez bulğanın äytte.
Suğış cinäyätläre mäxkämäseneñ matbuğat wäkile Florence Hartmann Azatlıq radiosına telefon aşa ğayepläw belderelgänen rasladı:
"Prokurornıñ matbuğat xezmäte, Ramuş Haradinaj'ğa Xalıqara siğış cinäyätläre mäxkämäse tarafınnan ğayepläw belderelgänen raslıy. Bu xaqta belderü äle yasalmağan, aldağı könnärdä anıñ eşe Hague'qa tapşırılğaç, ğayepläw iğlan iteler" dide matbuğat wäkile.
Serbiä mäxkämäläre Haradinajğa barlığı inde 100dän artıq maddädä ğayepläw beldergän ide, alar arasında terror, keşe üterü häm köçläw turındağıları da bar.
Haradinaj 1998-99nçı yıllarda Kosovo alban ğısyançıları köçlären citäkläde. Säyäsätkä Haradinaj 2001nçe yılda, Kosovonıñ Kiläçäge İttifağı başlığı bularaq kilde. Uzğan yılnıñ dikaber ayınnan birle xökümätne citäkläde.
Haradinajnıñ wazifasınnan kitüe säbäple nindi dä bulsa tärtipsezleklär yä köç qullanunı buldırmas öçen Kosovoğa östämä NATO ğaskärläre cibärelde.


text:
Ğiraqnıñ Nacaf şähärendä ildäge iñ tä'sirle şiği säyäsätçelärneñ berse, Ğiraqta İslam İnqilabı öçen Yuğarı Şura başlığı Ayatulla Möxämmät Baqer äl-Häkim üterelde.
Äl-Häkim şiğilarnıñ iñ izge ğibadätxanäse - İmam ali mäçetendä comğa wäğäze söylägännän soñ, maşinağa quyılğan bomba şartlaw näticäsendä ber törkem keşelär belän bergä hälak buldı dielä.
Ğiraqta İslam İnqilabı öçen Yuğarı Şura wäkile Reuters agentlığına bu höcüm näticäsendä 20-läp keşe ülde dip äytkän. Başqa xäbär agentlıqları isä 10-nan alıp 17-gä qädär keşe ülde, disätälärçä keşe yaralandı dip belderä. Ğiraqtağı AQŞ waqıtlı idaräse başlığı Paul Bremer älege höcümne ğäyepläp, bu waqıyğa yaña Ğiraq doşmannarınıñ berni aldında da tuqtalıp qalmıyaçağın kürsätä dide.
Uzğan yäkşämbedä genä Nacafta äl-Häkimneñ abzıysı, Ğiraqtağı iñ tä'sirle şiği din ähelläreneñ berse, Möxämmät Säid äl-Häkimneñ öye yanında bomba şartlatıldı. Ämma din ähele isän qaldı, anıñ muyını ğına sıdırıldı.


text:
Qazaqstan Respwblïkası Täwelsizdiginiñ 25 jıldığında Astanada 46 balabaqşa iske qosıldı, dep xabarlay`dı astana.gov.kz.
Ïlʹïnka turğın alabında 240 orınğa eseptelgen №92 «Jawqazın» balabaqşasınıñ qurılısı ayaqtaldı. Jalpı awdanı- 5 mıñ şarşı metrge jwıq.Eki qabattı ğïmarat memlekettik tilde bilim alatın 12 topqa eseptelgen. Balalardı qabıldaw 2017 jıldıñ 1 qañtarında bastaladı.
Elordada mektepke dey`ingi mekemelerdiñ jetspewşiligi probleması jaña balabaqşalardı pay`dalanwğa berw, sonıñ işinde MJS arqılı şeşiledi. Üstimizdegi jılı 46 balabaqşa aşıldı. Sonıñ işinde – 8859 orınğa eseptelgen 44 jeke menşik (onda memlekettik tapsırıs engizilgen) jəne byudjet esebinen 440 orındıq 2 balabaqşa aşıldı.
Buğan qosa, MJS ayasında 2480 orındıq 10 balabaqşanıñ qurılısı bastaldı. Al «Bïznestiñ jol kartası» bağdarlaması şeñberinde balabaqşa aşw boy`ınşa 31 jobağa qoldaw körsetildi, sonıñ işinde besewi bïıl salındı.
2017 jıldıñ birinşi jartıjıldığında 480 orındıq 2 balabaqşa aşılmaq.
Ay`ta ketey`ik, qazirgi kezde Astanada türli tïptegi 261 mektepke dey`ingi mekeme jumıs istewde, oğan 48 mıñ 154 bala baradı.
Sonıñ işinde 95 memlekettik, 2 vedomstvolıq, 116 jeke menşik, 48 şağın ortalıq bar. Astanadağı 0-den 6 jasqa dey`ingi balalar sanı – 87 947. 3-ten 6 jasqa dey`ingi 25 550 bala kezekte tur.


text:
AQŞ prezïdenti Barak Obama Aq üy basşılığındağı soñğı resmï sözin söyledi.
Çïkagoda xalıq aldına şıqqan Obama aldımen amerïkalıqtardı demokratïyanı qorğawğa şaqırdı.
«Qay jağınan alıp qarasaq ta, Amerïka segiz jıl burınğıdan äldeqayda jaqsı jäne qwattı el. Eger biz demokratïyanıñ qadirin tüsine almaytın bolsaq, bul qundılığımızdan ayırılıp qalwımız mümkin» dedi Aq üydiñ qazirgi basşısı.
Ayta keteyik, endi 2008 jıldan beri bïlikte bolğan Aq üydiñ alğaşqı qara näsildi 55 jasar prezïdentiniñ ornına 20 qañtar küni resmï türde Donal’d Tramp keledi. Basılımnıñ xabarlawınşa, respwblïkaşıl prezïdent Obamanıñ sayasatınıñ köptegen tusın özgertpek.
Obama bïliktiñ awısw kezinde el işinde beybitşiliktiñ saqtalwı Amerïkalıq demokratïyanıñ tağı bir erekşeligi ekenin ayttı.
Sonımen qatar Barak Obama Amerïkalıq demokratïyağa qawip töndirwi mümkin üş närseni atadı: älewmettik teñsizdik, näsildik bölinw jäne qanday da bir erekşelikterdi alğa tarta otırıp qoğamnıñ jik-jikke bölinwi.
AQŞ prezïdenti bügingi jastardıñ jigerli ekenin, al Çïkago öziniñ de jastıq şağı ötken qala ekenin ayttı.


text:
İjawnıñ tatar gimnaziäsendä balalar öçen tuğan teldä belem alu ğına tügel, üzeñne icatta sınap qarau, şiğer-xikayälär yazırğa öyränü mömkinlege dä tudırılğan. 4nçe sıynıf balaları belän yaña yıl aldınnan ğına bezneñ xäbärçebez dä oçraşıp söyläşkän. Yıl da törle millät balaları öçen ayırım uzdırılğan çırşı bäyräme bıyıl berläşterelgän. Anıñ qarawı Udmurtiä Tatar İctimaği Üzäge tatar balaları öçen Yaña Yılğa bağışlap tatar bäyräme äzerlängän. Respublikanıñ Milli Säyäsät ministrlığı açqalata yardäm kürsätkän.
Xamidä Ğayfullina, İjaw


text:
[ xikmätle xällär ] Qiblasız zaman
İldäge fäqirleklär, qıyınlıqlar öçen kemne ğäyepliseñ? Deputatlar küp. Berse bolay uylıy, ikençese tegeläy. Härqaysı döres söyli kebek. Tatarstanğa da möstäqillek kiräk, Rusiäne cimerep tarqatu da kileşep betmäs ide. Baylar da buldıqlı keşelär bit alar. Alar bulmasa, gel stansız fäqirlär genä qalır ide dä häm bu meskennär dä xäyer birüçelär dä qalmas ide.
Äytik, çit illärdä millionerlar bulıp ta, bezdä ber millioner da bulmasa, kileşmi bit. Fäqirlär küp bit äle. Bik küplär yartı yılğa almaş çalbar satıp alırğa ğına sälätle. Ä deputat kemgä xezmät itsen? Ay-hay eşläre yaman alarnıñ. Saylaw waqıtında kürşe Ömmecihan äbi fälän-fälän üteneçlär, zakazlar äytte dip çabıp kitär ideñ, firqä niçek äytä bit äle.
Menä fatir bäyäsen tüli torğan käğäz kitergännär. Poçti ike meñ täñkä. Bu inde uzğan yıldan ikelätä-öçlätä arttı digän süz. Ğadi keşeneñ ber aylıq pensiäse. Uram seberü, lift, basqıçlar, çüp tartmaları elekke xäldä, pensiälär dä artıq tekä sikermäde. Ämma kommunal'' tüläwlär sikergän. Kemne sügärgä, kemne tirgärgä? Kem ğäyeple? Andıylar yuq. Ä käpitänsä – tüläü käğäze bar.
Uzğan atnada “Tatarstan yäşläre” gäcitendä şundıy iğlan yazılğan ide. Menä şundıy belderü: “Ägercedäge ber bülmäle fatirımnı Mäskäw kreml''däge ütäli yöreşle fatirğa alıştıram”, digän. Bu iğlannı birgän keşe yä santıy , yä ul şayara. Çönki Kreml''däge fatirlar härwaqıt cil östendä häm ütäli yöreşle. Anda yäşärgä xoday yazmasın. Bik caylı bulsa zur türälär üz fatirnı şunda caylarlar ide.
Döresen genä äytkändä, Mäskäwdä fatirıñ bulğançı, canıñ tınıç, östäleñdä söteñ-qatığıñ bulsa äybäträk. Menä bezne- Şaşurin digän deputat bar ide. Öç tapqır sayladıq bez anı. Mäskäwdä fatirı bar. Deputatlıq srogı betkäç, Qazan militsionerları Mäskäwgä barıp, anıñ qulına timer beläzeklär kiderep alıp qayttılar da, timer işekle kamerağa yabıp ta quydılar. Xäzer inde ul bötenläy buşlay fatirda torıp, yaqtı kön sayın räşätkäle täräzägä qarıy. Kiräkme andıy deputatlıq ta , andıy baylıq?
Şulay itep qarşılıqlı uylar zamanı citte. Säyäsi uyınnar belän ğadi tormış ber-berse belän siräk oçraşadır. Üzebez saylap quyğan deputatlar häm citäkçelär bezne qayda alıp kitäsen kisterep äytep bulmıy. Şul uq “Tatarstan yäşläre” bik köldergeç bäyän itte “Opera teatrına yaña cırçı kilgän di. Şul cırçı xanım orkestrğa quşılıp ariä başqara. Direktor dirijerğa soraw birä. Bu nindi köy? - di ul. Qaysısın äytäsez, di yarsuına çıdaşa almağan dirijer. Bu xanım cırlağanınmı, ällä orkestr uynağanımı? Çamalıysızdır cırçı belän orkestr ikese ike köy başqarğanın sizü bik qıyın. Säyäsi tormışta da şul uq xäl. Ber ük ildä ber ük firqäneñ yäki idärä oyışmasınıñ ike törle köy başqaruın sizüçelär az.
Milli eşlärdä dä şulay uq. Beräw äytä: “Millätne saqlarğa kiräk”-di. “Tel, mädäniät üssen”. Häm bu eştä üzeneñ xälitkeç rolen qalqıta. İkençese äytä: “Yuq”-di-“Millätne, telne saqlarğa kiräk”-di. Kitä bäxäs, uzış, milli berdämlekne nığıtuçılar, ber-berseneñ çäçen yolqı yäki yaqasın yırta, annarı bötenläy bersenä dä säläm birmi yöri. Şul waqıtta milli-mädäniätneñ xälen belergä, kipkän irenenä ber tamçı su salırğa keşe qalmasqa mömkin.
Bügenge comğa wäğäze konkret misalsız, ğomumi töstäräk kilep çıqtı. Şulay da ber misal kiterik äle. 5nçe martta Kurgan ölkäseneñ Safaqül rayonınıñ yubileena Ufadan da, Qazannan da abruylı qunaqlar qatnaştı. Bik yämle kiçäneñ axırında Çallıdan kilgän cırçı Göldaniä Xäyrullina kiçäne «Tuğan tel» cırı belän tämamlarğa täqdim itkän. Üze başlap cırlap ta cibärgän anı. Şul mizgeldä Ufa qunaqları, Başqortstan xökümäte başlığı urınbasarı citäkçelegendäge delegatsiä zaldan çığıp kitkän. Yänäse, tatarlarnıñ cırına quşılıp, üz millätlärenä xıyänät itmilär. Ämma Tuqay şiğereneñ töp fikere tatar tele turında tügel, tuğan tel turında. Häm tatar belän başqort telläre urtaq diärlek. Bersen belsäk, ikençese şunda tora. YUNESQO däräcäsendä ütkärelä torğan ana tellär köne dä ğomumi, barlıq xalıqlarnıñ telen saqlaw, zurlaw öçen bilgelängän. Barlıq törki xalıqlarnıñ da tele, mädäniäte urtaq tamırlı.
Nindider säyäsät qağidäläre tuğannarnı bayğa häm yarlığa, aqqa yäki qızılğa, tatarğa yäki başqortqa, qazaxqa, qırğızğa, çuaş, mariğa ayırıp qararğa tırışa kebek. Läkin alla häm tarix qarşında, tuu häm äcäl xökemendä bez barıbız da bik yaqın. Barıbıznıñ da tuğan tele, ğäziz anası qäderle. Urtaq cırlarıbıznı yışraq cırlasaq, yışraq tıñlasaq, hiç zıyan bulmas.
Rimzil Wäli, Qazan.


text:
Amerikan xärbiläre Bağdad tiräsendäge olı yullarnı yaptı
Ğiraq başqalası tiräsendä bäreleşlär däwam itüe säbäple amerikan xärbiläre Bağdadnıñ tönyaq häm könyağındağı olı yullarnı yabuların xäbär itte.
Bügen Bağdadta çärşämbe könne totıq itep alınğan ike yapon jurnalistı azat itelde. Comğa könne Äl-Cäzirä televideniäsendä kürsätelgän amerikan xärbie Keith Matthew Maupin turında östämä xäbärlär yuq. Anı ğiraq ğısyançıları totıq itep alğan. Najaf şähärendä koalisiä köçläre häm radikal ruxani Moqtada as-Sadr arasında qarşı toru däwam itä.


text:
Bügen İzrail' köçläre Gazanıñ tönyağındağı iñ zur fälestin qaçaq lagerı Cabalyağa kerde. Anda kimendä 10 fälestinle häm 3 izrail'le hälak buldı.
Qorbannar arasında qoralsız fälestin üsmere dä bar. Anıñ başına atqannar. Qoralsız ber yähüd xatın yögerergä çıqqaç atıp üterelgän.
İzraillelärneñ küzätü urınına höcüm waqıtında 2 fälestinle häm ber İsrail' soldate hälak bulğan. İzrail' tankı ber törkem fälestinlelärgä atıp kimendä 7 keşene ütergän. Qorallı fälestinlelär belän İzrail' xärbiläre arasında atış bulğan tirädäge älege tank höcüme näticäsendä tağın 20 keşe yaralanğan.
İzrail' xärbiläre Gazanıñ tönyağına kerüneñ maqsatı annan İzrail'gä raketalar oçırunı tuqtatu dide. Kiçä kiç annan raketa atılu näticäsendä İzrail'neñ könyağında 2 bala hälak buldı.


text:
Tatarça kitap uqu – wahhapçılıq ğälämäteme?
Qazanğa inde ber atna Rusiä töbäklärennän militsiä xezmätkärläre ağıla. Ul-bu yuq, allağa şöker. Maqsatları Qazan meñ yıllığı waqıtında şähär iminlegen buldıru. Barlığı 7 meñ militsioner çittän kiterelä. Ä iminlekne 15 meñ militsioner, dürt meñ kursant häm xärbilär tä'min itäçäk. Läkin, säyer xällär bula tora bit. Menä, Tatarstanğa kilgän, tulısınça urıs qına yäşägän töbäk militsionerına tatarça kitap ul wahhapçıl ädäbiät tügel dip ışandırıp qara!
Ä şundıy xäl buldı. Qazanda tuıp-üskän, student Ruslan Aysin söyli
Berniçä kön elek min üzemneñ enekäşlärem belän Qazannıñ Azino bistäsennän Üzäk yünäleşänä taba maşinada qaytıp bar idek. Şunda bezne OMON xezmätkärläre tuqtattı. Alar bezneñ maşinanı, dokumentlarnı tikşerdelär. Minem sumkadan ber kitap taptılar. Tatarça. Ul kitapnıñ iseme “Ğorur bulsaq yäşärbez”. Şul kitapqa bäylänergä totındılar. İmeş ul wahhapçıl kitap. Ul OMONçılarnıñ berse dä tatarça belmi. İkese Kavkaz yağınnan, qalğannarı urıs keşeläre. Tatarstanğa çittän kilgännär. Kitap tatarça bulğaç, üzläreneñ maşina yörtüçelärenä birdelär. Ul qaraqlap aldı da, bu wahhabi kitap tügel dip belderdeMenä şulay, yal itärgä barğanda, buş waqıtta tatarça kitap uqıym äle dip biştäregezgä salsağız, añ bulırğa kiräk, qulğa aluları da bar. Ruslan däwam itä
Bez şunda ber OMON keşese belän söyläşep aldıq. Min äyttem, ägär min tatarça kitap yöretsäm, yä bulmasa, möselmannarnıñ izge Kitap bulsa yanımda, mine turıdan-turı wahhhapçılar isemlegenä kertergäme? Alar isä, sez xäzerge waqıtta keşelärne şundıy kitaplar belän qotırtasız, xakimiätkä qarşı kütäräsez, meñ yıllıq aldınnan ğawğa çığarırğa teliseñ dip belderdelär. Çittän kilgän militsionerlarğa cirle qanunnar, monda ike däwlät tele ikänlegen añlatıp tormıylardır inde. Eçke eşlär ministrlığında eş qızu çağında mondıy ğına ğämällär bul inde dip aqlanalar. Alay ğına da tügel, köçle iğtibar bula här närsägä dilär. Ä ni öçen ğadi qazanlı mondıy waqıtta keçkenä genä bulsa da awırlıq kiçerergä tieş soñ äle.
Küptän tügel, Azatlıqta şundıy tağın ber oçraq turında xäbär bulğan ide. Filologiä fännäre kandidatın, saqallı bulğanı öçen genä totqarlap, FSBdan anıñ turında mäğlümatlar taläp itep, kiräkle urınğa ütkärmäwläre turında söylägän idek. Saqalsızlar, urıs telle mäxäbbät romannarı yazılğan kitap yörtüçelär terrakt yasıy almıymı. Şaytan adäm yanına adäm bulıp kilä bit. Terrakt yasawçı da, saqal üsterep, kitap tığıp üzen satıp yörime inde. Qayandır başqa cillär isä monda.
Räfis Cämdixan


text:
Gruziä başqalasınnan könbatışqa taba 80 çaqrımda urnaşqan Gori şähärendä polisiä binasında şartlaw buldı. Kimendä 3 keşe hälak bulğan, 15e yaralanğan.
Eçke eşlär ministrlığınıñ matbuğat wäkile Guran Gonadze süzlärenä qarağanda şartlawda bina tulısınça diärlek cimerelgän.
Gruziäneñ Gori şähärendä bulğan şartlawnıñ – terror ğamäle buluına dälillär bar. Eçke eşlär ministrı İvane Mirabişvili süzlärenä qarağanda, şartlağan VAZ 21011 maşinasında 80 -100 kilogramlıq trotil häm plastik bulğan. İminlek räsmiläre terrorğa Könyaq Ossetiäneñ qatnaşı buluı ixtimal dip sanıy. Gori şähäre Könyaq Ossetiädän ber niçä çaqrım ğına yıraqlıqta urnaşqan. Ämma Könyaq Ossetiä räsmiläre moña qatnaşı buluların kire qaqtı. Häm Könyaq Ossetiä köçläreneñ moña qadär ber qayçan da Gruziä cirendä höcümnär oyıştırğanı bulmadı.


text:
Qırğızstanda ber partiäle parlament bulırğa oxşıy
Qırğızstanda ütkän parlament saylawlarınıñ berençel näticälärenä qarağanda, barlıq urınnarnı da prezident Qurmanbäk Baqiev firqäse ala kebek
Qırğızstan oppozitsiäse protest çaraları ütkärgändä, saylaw komissiäse berençel näticälärne iğlan itte. Prezident Qurmanbek Baqievnıñ Aq Yul firqäse 48-läp protsent tawış belän alda bara.
Älegä bu parlamenttağı 90 urınnıñ barısı da Baqiev firqäse qulına elägä digänne añlata. Çönki elekke parlament räise Omurbäk Täkäbayevnıñ Ata-Watan firqäsennän qala başqa ber genä oppozitsion partiä dä parlamentqa kerü öçen zarur bulğan 5 protsent kirtäsen uza almıy.
Ata-Watan isä 9 protsent tawış cıyğan. Ämma Qırğızstanda parlamentqa kerüçe firqälär ildäge 7 ölkäneñ härbersendä häm ike iñ zur şähärdä kimendä yartı protsetn tawış cıyarğa tieş. Häm Baqievnı nıq yaqlağan urınnarda Ata-Watan ul qädär tawış cıya almadı.
Oppozitsion firqälär saylaw näticälärenä protest belderä. Sotsial-demokratik firqä citäkçelärennän berse Roza Otunbayeva Azatlıq radiosına xakimiätlär qanun bozdı dide.
"Qanun bozular çäçlärne ürä torğızırlıq buldı. Mäsälän Oş häm Calalabad ölkälärendä cirle xakimiätlär tawış birü näticälären äweş-täweş kiterde, administrativ resursnı, maxsus köçlärne açıqtan-açıq, tupas qullandı. Qatı eşlädelär" dide Otunbayeva.
Ämma Qırğızstan ber partiäle ilgä äwerelä dip äytergä dä äle irtäräk kebek. Sişämbe könne Yuğarı Mäxkamä härber töbäktä yartı protsent tawış cıyu şartınıñ qanuni nigezle bulu-bulmawı turında qarar çığaraçaq.
Saylawlarnı küzätep barğan Yewropada Iminlek wä Xezmättäşlek Oyışması bu saylawlarda ütä kürenmälelek bulmadı dide. Oyışmanıñ qısqa möddätle küzätüçeläreneñ maxsus koordinatorı, Bişkäkkä kilgän küzätüçelär törkeme citäkçese Kimmo Kiljunen matbuğat oçraşuında "Qırğızstanda elegräk ütkän 2 saylawdağı küzätüçelär törkeme citäkçese bularaq, min şäxsän saylaw protsessındağı artqa kiteşkä bik borçılam. Min kürgän säyäsi pluralizm bu yulı yuqqa çığarıla" dide.
Aq Yul partiäse Rusiäne ürnäk itep aluın äytte. 2 atna elek ütkän Duma saylawlarında Rusiä parlamentındağı urınnarnıñ öçtän ike öleşennän artığı prezident Vladimir Putin firqäsenä birelde. Kürşe Qazaxstanda da ber partiäle sistema urnaştı.
Qırğızstan oppozitsiäse parlamentqa kertelmäsä çaralar kürü belän yanıy.
2005 yılda parlament saylawlarındağı xärämläşülär turındağı ğäyepläwlär zur protest çaralarına häm ul çaqtağı prezident Äskar Aqayevnıñ xakimiättän töşerelüenä kiterde.
Ata-Watan firqäse citäkçeläreneñ berse Kubatbek Baybolov Azatlıq radiosına bu saylawlarnıñ berençel näticälären tanımıybız dide.
Naif Aqmal.


text:
Ekrem Çelebi - Mihriban
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Mihriban
Etiketler : Ekrem Çelebi - Mihriban türkü indir, Ekrem Çelebi - Mihriban türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Mihriban mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Mihriban türküsü, Mihriban sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Mihriban bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Kınaman Komşular
Ekrem Çelebi - Al Gonca Gül Deremedim
Ekrem Çelebi - Kahveyi Kavuranlar
Ekrem Çelebi - Ankara da Yedim Taze Meyvayı
Ekrem Çelebi - Küstürdün Gönlümü
Ekrem Çelebi - Boz Bulanık Nehir
Ekrem Çelebi - Bülbüller Öttüğü Zaman
Ekrem Çelebi - Yaralandım Ey Can
Ekrem Çelebi - Gerçek Mi Serap Mı Bilemem
Ekrem Çelebi - Bu Ne Güzel Bir Düğün


text:
Aq yort prezident Bushnıñ Ğiraq suğışın aqlaw maqsatında yalğış mäğlümat qullanuwın tanıdı
Aq yort berençe märtäbä, Ğiraq suğışı aldınnan anıñ kiräklegen aqlaw maqsatında üzeneñ uydırma mäğlümat qullanuwın tanıdı, xörmätle tıñlawçılar. Ayırım alğanda şundıy mäğlümat ğinwar ayında prezident Bushnıñ Kongress qarşında yasağan yıllıq yullamasında faydalanğan dip xäbär itelä. Şulay itep Waşingtonda xäzer amerikan citäkçelegeneñ dä Ğiraq mäs''äläsendä şikle alımnar qullanuwı tiräsendä ğawğa qubarğa tora.
Audio, George Bush
"Britan xökümäte, Saddam Xösäyenneñ küptän tügel genä Afrikadan şaqtıy külämdä uran ezläwen açıqladı" digän ide prezident Bush yıllıq yullamasında. Läkin sişämbedä Quşma Ştatlarnıñ Däwlät İminlege Şurası wäkile Michael Anton, şuşı süzlären äytkändä prezident monı raslağan dälillärneñ bik şikle buluwın äle belmi ide dip belderde. Xäzer räsmi säfär belän Könyaq Afrikada yörgän Bush üze, aña şuşı qarşılıq turında maxsus soraw birelgäç, turı cawaptan totılıp qaldı häm Saddamnı bärep töşerü qararın yaqlıy başladı.
Audio, George Bush
"Saddam Xösäyenneñ bar dönyadağı tınıçlıqqa qurqınıç tudıruwına min şiklänmim häm Quşma Ştatlarnıñ berektäşläre wä dusları belän anı xakimiattän alıp taşlap döres eş eşläwenä dä min hiç şiklänmim" dip belderä amerikan prezidentı. Şulay itep ul turı cawaptan qaça häm şikle mäğlümatkä nigezlänep qabul itelgän şul qararın ğına yaqlarğa mäcbür qala. Aq yortnıñ xäzer Ğiraq omtılışları mäs''äläsendä xata cibärüwen tanuwı, oppozitsiädäge demokratlarnıñ älege mäs''äläne tulısınça tikşerü taläbe belän çığuwına kiterde. Senattağı demokratlar citäkçese Tom Daschle bu uñaydan bolay dip belderde.
Audio, Tom Daschle
"Monı tanu bik möhim, bu bezgä yalğış mäğlümat birelgänne tanu bulıp tora häm minemçä, älege wäzğiat tiräsendäge faktlarnı tulısınça tikşerü öçen bu yaxşı ber säbäp" di senattağı oppozitsiä citäkçese. Andağı respublikannar isä, niçek kenä bulmasın, Saddamnı bärep töşerü ğomumän alğanda uñay ber küreneş buldı digän fikerne alğa sörä. Quşma Ştatlar Kongressınıñ ike palatası da bügenge köndä näq menä respublikannar tarafınnan kontrol itelä. Wäkillär palatasındağı respublikan citäkçese Tom DeLay, prezidentnıñ üz säyäsäten aqlaw maqsatında şikle mäğlümat qullanuwı turında süzlär çıqqaç, Quşma Ştatlarnıñ Ğiraqqa qarşı suğış başlawı ber şuşı "xata" belän genä aqlanmadı, Waşingtonnıñ moña äxlaqi yaqtan nigezlängän häm töple säbäpläre bar ide dip belderde. Yäğni respublikan citäkçelege bu oçraqta üz prezidentın yaqlaw öçen mäğlüm "ciñüçegä xökem yuq" digän äytemne qullana.
Kärim Kamal, Praga.


text:
Yewropa Berlege - Rusiä söyläşüe energiä ölkäsendäge kileşmäwçänleklärne betermäde
Yewropa Berlege räsmiläre Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov belän söyläşü öçen düşämbe könne Mäskäwgä kilde. Anda töp mäsälälär energiä mäsäläläre buldı.
Lavrov Mäskäw Energiä Xartiäsen xuplamıyaçaq dip belderde. Bu Xartiä Rusiäneñ neft häm gaz yatmaları, exportlawçı ütkärgeç torbaları belän eş itüçe çit il investorların arttırunı küzdä tota.
"Bez däwlättän yuğarıraq oyışma zarurlığın kürmibez" dide Lavrov.
Ul monı Yewropa Berlegeneñ 3 yuğarı wäkile belän oçraşudan soñ äytte. Mäskäwgä kilgän ul törkemdä Berlekneñ tışqı eşlär komissionerı Benita Ferrero-Waldner, Tışqı häm iminlek säyäsätläre komissionerı Javier Solana, şulay uq Berlektä xäzerge waqıtta räislek itüçe Germaniäneñ tışqı eşlär ministı Frank-Walter Steinmeier bar.
Lavrov Rusiäneñ Yewropa belän energiä xezmättäşlege şartları yül ayında Piterburda ütkän Sigezlek oçraşuında bilgelängän ide inde dide.
"Bezneñ Yewropa Berlege belän xezmättäşlek Piterburda Sigezlek sammitında energiä iminlege mäsäläläre turında ireşelgän kileşülärdäge nıqlı nigezgä tayanaçaq" dide.
Rusiä räsmiläre Mäskäw Energiä Xartiäseneñ xäzer täqdim itelgän ölgesen raslamayaçaq dip belderep kilä. Yewropa illäre isä Rusiäneñ neft häm gaz yatmaları, ütkärgeç torbaları belän eş itüdä qatnaşırğa teli. Rusiä Yewropağa mondıy mömkinlek birelgän oçraqta Brüssel dä almaşqa üz yağınnan Mäskäwgä şuña tiñ mömkinleklär birergä tieş di.
Brüssel şulay uq Yewropa Berlege belän Rusiä arasındağı yaña Partnerlıq Kileşüendä energiä ölkäsendäge ğädel säwdä qağidälären dä bilgelik di. Bu kileşü turındağı söyläşülär bıltır Polşa taläbe belän tuqtalğannan birle ul yünäleştä xäräkät küzätelmi.
Ul çaqta Warşaw Mäskäw başqa Polşadan it kertü tıyuın ğämäldän çığarırğa häm Energiä Xartiäsen ratifikatsiälärgä tieş digän taläp quyğan ide.
27 ildän torğan Yewropa Berlege Energiä çığanaqlarınıñ yaqınça çiregen Rusiädän ala.
Ukraina häm Belarus belän tüläw turında kileşä almaw säbäple Rusiädän Yewropağa gaz häm neft qudırunıñ waqıtlıça tuqtalıp toruı Mäskäw energiä ölkäsendä ışanıçlı täeminätçe bula alamı digän soraw kütärelügä säbäp buldı.
Lavrov şulay uq täeminatnıñ özelüenä kitergän tranzit illärenä qarata cäzalaw ısulları qullanu mömkinlege turında äytte.
"Bügenge söyläşülär barışında bu mäsäläne qarağanda bez şulay uq Rusiädän energiä çığanaqların Yewropağa tapşıruda problemalar çığarğan tranzit illäreneñ qayberläre Energiä Xartiäse kileşüe äğzaları buluın da bilgeläp üttek. Şuña kürä älbättä andıy tranzit illären tärtipkä öyrätü öçen kileşü äğzalarına qarata anda qaralğan ısullar qullanıla ala" dide Lavrov.
Xäzerge waqıtta Ukraina Energiä Xartiäse äğzası. Belarus bu kileşüne imzalasa da älegä ratifikatsiälämägän.
Naif Aqmal.


text:
cишәMбe, 17 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 03:55
6nçı uktäbr' Tatarstan respublikası konstitutsiäse köne Qazan uramnarı tınıp qaldı. Yal könnäre ozın bit äle. Xättä awıl-xucalığı produktsiäse yärminkälärenä dä xalıqnıñ älläni ise kitmi xäzer. Pensionerlar ğına beraz qaynaşıp ala. Aqçalı keşegä härwaqıt satıp alırğa bar da bar xäzer allağa şöker. Tatarstan Konstitutsiäseneñ 11 yıllığına mönäsäbäten belderergä teläwçelär Qazannıñ İrek mäydanına çıqtılar. “EдиHaя Poccия” firqäse wäkilläre mitingların “Konstitutsiä tınıçlıq garantı” digän şiğär belän ütkärdelär. Tatarstan Däwlät Şurası Räise häm ber ük waqıtta “EдиHaя Poccия” firqäseneñ regional' bülege citäkçese Färit Möxämmätşinnıñ qotlawında da konstitutsiä kitergän qazanışlarnı täqrarlağan öleşendä-“Tatarstan Respublikasınıñ totrıqlı üseşeneñ ışanıçlı zalogı bulğan millätara häm dini tatulıq häm grajdannar arasındağı tınıçlıq qimmätlärenä bez tağın ber qat tieşle bäyä biräbez” dielä. Konstitutsiä könendä İrek mäydanına piketqa çıqqan Bötentatar ictimaği üzäge wäkilläre dä 11 yıl elek qabul itelgän konstitutsiäneñ qazanışların inqar itmilär. Äye “möstäqil däwlät” , “xalıqara xoquq” töşençäläre kertelgän konstitutsiäne referendumğa çığarıp eyforiä xälendä yörgändä dä Tatarstan xalqı tınıçlığın saqlap qala aldı. Millätara tatulıq 1552nçe yıldan birle bozılmıy disäñ dä bula. Federal' üzäk basımı astında konstitutsiäne sütep eçke yağın tışqa qaytarıp tekkändä dä älläni kütärelep bärelüçe bulmadı. Bügenge piketqa da ictimaği üzäk “Çın federalizm ul –möstäqil respublikalar berlege” digän şiğär belän çıqtı. Pikettan soñ Bötentatar ictimaği üzäge liderlarınıñ berse Yunıs Kamaletdinov İrek mäydanına kem nindi säbäplärdä häm maqsatlarda çıqtı digän temağa äñgämädä bolay dide.
Anıñ fikerençä däwlät, xökümät citäkçelege, türälär tözegän bu firqäğä ışanıç yuq. Çönki türälärgä dä xalıq ışanıçın yuğalttı. Ğadi xalıq üzençä yäşi, türälär üzençä. Alarnıñ tormış däräcäseneñ ayırması bik zur. Türälär xalıqnıñ xälenä kermilär. Xalıqqa tağı da baylıq cıyu çığanağı bularaq qına qarıylar.
Yunıs Ätnäle.


text: Rusiä prezidentı Vladimir Putin, Xalıqara Valüta Fondı başlığı Rodrigo Rato belän Mäskäwdä bulğan oçraşu waqıtında, Rusiä xalıqara burıçlarınıñ ber öleşen waqıtınnan alda tüli alaçaq, dip belderde. Kileşü nigezendä Rusiä fondqa 2008nçe yılğa 5 milliard dollar kire qaytarırğa tieş, Putin süzlärençä bu inde 2006nçı yılda mömkin bulaçaq. Rusiäneñ finans ministrlığı tışqı burıçnı ilneñ ğadättän tış fondınnan alırğa täqdim itte. Başqa xäbärlärgä kilgändä, Rusiä aradaşçıları, yaqın arada Yaponiä häm tağın qayber başqa illär belän Dönya Säwdä Üzägenä Rusiäneñ äğzalığın yaqlaw turında kileşü tözergä ömetlänä. Rusiäneñ 3 üzäk televidenie kanalına birgän äñgämäsendä prezident Putin küptän tügel iğlan itelgän säyäsi reformalarğa üz añlatmaların birde. Bu xaqta tulıraq mäğlümat Azatlıqnıñ xalıqara küzätülärendä bulaçaq.


text: Qorí fälästin cirlärendä xaos häm qanunsızlıq xökem sörä dip belderde. Fälästin autonomiäse citäkçese Yäser Arafat, yaña ğına iminlek başlığı itep quyılğan tuğanı Musa Arafatnı wazífasınnan aldı. General briğädir Ğabdel Räzäk Mäcäydä, Arafatnıñ üteneçen tıñlap, uz wazífalarına kire qayttı. Uzğan atnada Arafat anı wazífasınnan töşergän ide. Citäkçelekkä oppozísída torğan köçlär Musa Arafatnıñ rişwätçelekkä bäyle buluın häm bu wazífanı başqara almí dip äytte. Ğaza sızığındağı Şati qaçaqlar lağerenda şartlaw buldı. Kimendä öç keşe yaralandı.


text:
Süriä Livannan üz ğäskärlären çığara, läkin qayçan - älegä bilgesez...
Livandağı Süriä ğäskärläre mart azağına başta Livannıñ Süriä çigenä tuplanıp, axırğı çiktä kire üz illärenä qaytarılaçaq - ike däwlätneñ prezidentı düşämbedä Süriä başqalası Dimäşqtä ütkän oçraşuda şundıy qararğa kilde. Ämma ğäskärlärne nindi waqıtqa çığaru xaqında yaqlar nindi dä bulsa mäğlümat birmäde. Şuña kürä dä Süriäneñ Livannan kitüen yaqlağan Quşma Ştatlar prezident Başar äl-Asädneñ wäğdäse yarımçara ğına bulıp tora, bu äle Dimäşqneñ Berläşkän Millätlär taläbenä buysınuın añlatmıy dip belderä.
Audio, Dan Bartlett
"Prezident Asädneñ şimbä könge süzläre, İminlek Şurası qararına qarşı kilgän yarımçaralar ğına bulıp tora. Xalıqara cämäğätçelek Süriädän üz ğäskärlären, häm bigräk tä yäşeren xezmätlären çığarunı taläp itüdä Livan xalqı belän ber fikerdä. Bez şuşı basımnı xalıqara cämäğätçelek belän bergä açıqtan-açıq häm bertawıştan däwam itäçäkbez" di Quşma Ştatlar prezidentı kiñäşçese Bartlett. Bäyruttağı oppozitsiä dä prezident äl-Asädneñ ğäskärlärne küçerü planı anıñ Süriä köçlären Livanda kiläçäktä dä bilgesez ber waqıtqa qaldırırğa tırışuın kürsätä dip şürli. Livannıñ elekke prezidentı Ämin Camail şundıy fikerne belderüçelärneñ berse.
Audio, Ämin Camail
"Bez prezident Asädtän, ğäskärlärne Süriägä tügel, ä Süriä-Livan çigenä küçerüe turında äytüen işettek, şuña da bez Süriä köçläre Livan çigeneñ bu yağında, Livan eçendä, Livan cirendä qaluınnan qurqabız" di elekke prezident Ämin Camail. İkençe yaqtan, Süriäneñ Livandağı töp berektäşe, şığıy "Hezbollah" xäräkäte, Livannan Süriä ğäskärlären tulısınça çığaru ildä xaosqa kiterä ala dip kisätä. Ä elekke premyer-ministr Sälim Xos, näq menä Süriäneñ Livanğa ğäskär kertüe anda 15 yıl barğan watandaşlar suğışın tuqtata aldı häm Quşma Ştatlar wä Fransiäneñ Dimäşqkä xäzer basım yasap, Livannan Süriä ğäskärlären çığaru yaña suğışqa kiterä ala dip belderä.
Audio, Sälim Xos
"Zinhar bezne yaña suğışqa taşlamağız. Ägär dä ul çığa qalsa, Alla saqlasın, sez bezgä yardäm itä almayaçaqsız" di Livannıñ elekke premyer-ministrı Sälim Xos, Süriägä basım yasağan Quşma Ştatlar häm Fransiägä möräcäğät itep.
Kärim Kamal


text:
Tatarstannan çittäge yäş millättäşlärebez yañaça belem ala
Bıyıldan çit ildäge tatar yäşläre öçen distansion räweştä uqıtu oyıştırılğan - Tatarstan yuğarı uqu yortlarına kerügä äzerlek nisbätennän. Monda TR Prezidentı Apparatınıñ tışqı eşlär departamentı, Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetı, Tatarstan mäğärif häm fän ministrlığı häm Qazan däwlät universitetı qatnaşa.
Distansion uqıtu 200 yäş millättäşebezgä qarala, yäğni şul xätle keşegä Tatarstan Xökümäte aqça bülärgä tieş.
Distansion uqıtu Qazan däwlät universitetınıñ uqıtu-metodik üzägendä oyıştırılğan. Marttan iyüngä qädär çit ildäge tatar uquçıları öçen Berdäm däwlät imtixanı isemlegenä kergän 8 fän buyınça distansion räweştä belem alu qarala. Çönki çit ildäge belem birü ürnäkläre Rusiänekennän küpkä ayırıla. Bilgele bulğança, Tatarstannan çittäge yäş millättäşlärebezne Qazan yuğarı uqu yortlarına kertü inde 3 yıl oyıştırılıp kilä. Şul däwerdä törle awırlıqlar çıqqan. Bu xaqta Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetınıñ çit ildäge tatar oyışmaları belän eşläw bülege citäkçese Röstäm Ğaynetdinov:
Ber näticägä kildek, çit ildäge uqıtu Rusiä belem birü standartlarına turı kilmi. Anda rus tele dä naçar uqıtıla, Rusiä tarixı, cämğit beleme fännäre bötenläy kermi. Matematika, fizikalar anda da bar. Ämma bulmağan fännärne äzerläw öçen distansion uqıtu kerttek.Tatar kongressı xezmätkäre Röstäm Ğaynetdinov belderüençä, çit ildäge tatar yäşlären uqıtu Tatarstan Xökümäte tarafınnan xuplanğan, läkin äle aqça küçmägän. Röstäm Ğaynetdinov:
Çit ildäge wäkilleklärne, milli üzäklärne komp'yuterlar belän tä'min itü qarala.Röstäm Gaynetdinov äytüençä, Tatarstan xisabına barlığı 55 komp'yuter alınıp çittäge wäkilleklärgä häm tatar üzäklärenä quyılaçaq. Tatar tele buyınça uqırğa kerergä teşläwçelär öçen isä cäy könne lager'lar oyıştırılaçaq. Röstäm Ğaynetdinov:
Tatar tele belän bäyle fakul'tetlarğa kerergä teşläwçelär öçen cäy könne ana telebezne öyrätü öçen lager' oyıştıraçaqbız. 2-3 atna däwamında anda tatar telenä äzerlek kursları bulaçaq.
Röstäm Ğaynetdinov äytüençä, xäzer distansion räweştä uqırğa 31 keşe teläk beldergän. Alarnıñ sanı arta bara ikän. Ğariza birüçelärgä berençe çiratta ber uqıtuçı berketelä häm alarğa maxsus biremnär cibärelä. Bu programma tulı köçkä kiläse yılğa eşli başlar dip kötelä. Bilgele bulğança, 2009Hчы yıldan yuğarı uqu yortlarına barı Berdäm däwlät imtixanı näticäläre buyınça ğına kerep bulaçaq. Şul waqıtqa bu distansion uqıtunı tulı köçkä eşlätü küzdä totıla. Çönki andağı biremnärneñ kübese Berdäm däwlät imtixanı belän täñgäl kiterelä.
Landış Xarrasova