text:
Rusiye matbuat vastalarınıñ Ukraina vaziyetine diqqatı zayıflaştı. Bunı «Telekritika» cemaat teşkilâtı tarafından 2014 senesiniñ soñunda keçirilgen tedqiqatnıñ neticeleri tasdiqlay. Aynı vaqıtta, neşirniñ malümatına köre, Ukraina informatsion alanında küreşinden vazgeçmemek kerek, çünki Rusiyeniñ arbiy istilâsı ep devam ete. Söz serbestligi boyunca parlament komitetinde bu kibi cenk jurnalistler tarafından alıp barılmaq kerekligini tüşüneler.
«Rossiya-1» Rusiye federal telekanalında seneniñ başında Ukraina aqqında haberler 45 daqiqanı qaplap alsa, şimdi 15 daqiqa oldı. Bu neticeni yıl boyu Rusiye matbuat vastalarınıñ teşviqatını nezaret etken «Telekritika» mütehassısları bildireler. Aynı vaziyet Rusiyeniñ matbaa neşirlerinde de yüz bere.
Diana Dutsik, «Telekritika» cemaat teşkilâtınıñ icraiy müdiri, aytqanı kibi, Rusiye akimiyeti özü de işbu suniy informatsion alanınıñ mabüsi oldı. Şimdi Rusiyede bir sıra mesele bar ve, bu sebepten, Ukraina mevzusından endi çetleşmege istese bile, bunı yapmağa qolay olmaz, çünki cemaatçılıqnıñ fikri bugün mütenasip bir şekilde pekitilgen. Rusiye akimiyeti birden öz menfaatını deñiştirse, ürmetini coyar. Şunıñ içün diqqatnı yavaş-yavaş azlaştıralar.
«Menimce, bu endi Rusiyeniñ siyasiy ketişatlarınıñ aksidir, faal teşviqat ise Rusiye akimiyeti ealige Qırım ve Ukrainanıñ Şarqında olayatqan vaziyetni añlatmaq kerekligi ile bağlı. Şunıñ içün bu kibi faal teşviqat alıp barıla edi»,– dey Dutsik.
Keyfiyetli çet yayınlav – teşiqat ile küreşniñ esas aleti
Rusiye teşviqatı ile küreşmek ve ileride dezinformatsiyadan saqınmaq içün Ukraina çetelge yapılacaq yayınlav tertibatını eyileştirmek kerektir, dep tüşüne «Telekritika» cemaat teşkilâtınıñ idare reisi ve esasçısı Natalya Ligaçeva.
«Memleketniñ vazifesi – Ukraina vaziyeti aqqında doğru malümatnı dünyanıñ er bir çetine dağıtmaq, amma, bugün, teessüf ki, böyle bir şey yoq. Bunı küçlü çet yayınlav yapmalı, fırsatımız da bar. Biz er vaqıt bunı aytamız da, amma ne içündir bugün olğan strukturanı pekitmege istemeymiz, bizde BTB, UTR, Ukraine Today bar. Bunıñ yerinde biz nazirlikni, memuriy tertibatnı teşkil etemiz, elimizde olğan imkânlarımıznı ise eyileştirmeymiz. Çet yayınlavnıñ daa bir maqsadı – Rusiyege añlı sürette qol tutqan Qırım sakinleriniñ añına yetmektir», – dedi o.
Ukrainliler informatsion siyasetniñ pekitilmesinde ihtiyac duya ve informatsion havfsızlıq ile bağlı qararlarğa qol tutmağa azır, bunı «Telekritika» tarafından keçirilgen sorav da tasdiqlay. Cevap bergenlerniñ 49% Ukrainada çetelge yayınlavnı keçirecek kontrteşviqatlı televizion kanalnıñ olmaq kerekligi aqqında ayta. İnformatsion siyaset nazirligi bunı BTB telekanalınıñ negizinde yapmağa teklif etken edi. Evel çetel vatandaşları içün Ukraine Today telekanalı açılğan edi.
Kontrteşviqat tek yayınlav vastası ile çalışmaycaq
Kontrteşviqat – yalıñız jurnalistlerniñ vazifesi degil, dep aytalar söz serbestligi boyunca parlament komitetinde.
Komitet reisiniñ muavini, deputat Sergey Vısotskiy qay ekeni kibi: «Kontrteşviqatta yalıñız jurnalistler degil de, Ukraina aqqında diger memleketlerde olğan malümatnı talil ete bilgen, regional hususiyetlerni añlağan ve devletniñ er bir vatandaşına muayyen bir malümatnı bergen memleketniñ
Kontrteşviqatta yalıñız jurnalistler degil de, memleketniñ bütün diplomatik ağı iştirak etmeliSergey Vısotskiy
bütün diplomatik ağı iştirak etmeli. Eger de biz bu kibi teşviqatnı tek yayınlav küçleri ile teşkil etsek – telekanallarda, çet yayınlavlarda o çalışmaz. Çoqusı allarda jurnalist faaliyeti degil de, mahsus devlet organları tarafından nezaret etilmesini talap etken bir arekettir», – dey o.
Deputatnıñ fikrine köre, kontrteşviqat aqqında tafsilâtlı malümatnı bermege mümkün degil, aks alda o çalışmaz.


c: text/html

text:
Bunı Avropa Birliginiñ AB Şurası tarafından cedvelge 13 adam ve 2 Qırım şirketini kirsetmek qararını derc etken mecmuası bildirdi.
Poklonskaya, AB Şurasında qabul etilgen qararğa köre, «Rusiyeniñ Qırım işğali yönelişinde faal adım ata». Onıñnen beraber cedvelde Slavânsk şeer yolbaşçısı Vâçeslav Ponomaröv, «Regionlar fiqası» firqasından prezident vazifesine sabıq namzet Oleg Tsaröv, Rusiye prezidenti memuriyetiniñ reber muavini Vâçeslav Volodin, anayasa qanun çıqarıcı duma komitetiniñ reisi Vladimir Pligin, Rusiye VDV komandanı Vladimir Şamanov, memurlar Pötr Yaroş, Oleg Kozüra, İgor Şevçenko, öz başına ilân etilgen Donetsk halq cumhuriyetiniñ reberlerinden biri İgor Kakicanov, Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde «referendum» keçirilmesi boyunca saylav komissiyasınıñ reisi Aleksandr Malıhin adları bar.
Böyleliknen, Ukraina buhranından sebep cezalanacaq şahıslarnıñ sayısı 61 adamnı teşkil etti. Olarğa AB memleketlerine kiriş yasaq etile. Bunıñnen beraber olarnıñ Avropa Birliginde olğan esapları ve olarğa bağlı teşkilât ve müessiselerniñ para esapları qapatıla.
AB tış işler nazirleri Qırım ve Aqyarda şirketler esaplarını qapatmaq içün uquqiy sebep taptılar. Bu – «Çernomorneftegaz» ve «Feodosiy» şirketleri. Bu eki şirket Qırım «parlamentiniñ» qararınen Rusiye devletiniñ mal-mülkine keçti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Moskvadaki Paдиo CBoбoдanıñ odasında ressam Boris Yefimovnıñ resimleri asılı tura. 2001 senesi, Sovet Birliginiñ yoq olğanına 10 yıl tolğandan soñ, o 60-80-nci yılları yapqan resimlerniñ bir qısımını bağışladı. Onıñ işlerinde sovet teşviqatınıñ, akimiyet seslerini tınçlandırmağa tırışqan, nefret etken eki Radio Svoboda ve Golos Ameriki radiostantsiyalarına nisbeten munasebeti kösterile. O vaqıt kommunistik firqasınıñ merkeziy komiteti (TSK KPSS) ealiniñ fikirlerini deñiştirmek içün para ve vaqıt acımadı. Amma, bu da çoqqa uzamadı.
Siyasiy karikatura sanaatnıñ bir dalı olara Avropada ta 18-nci asırda peyda oldı, Rusiyede ise 19-ncı asırda faal qullanıldı, hususan rus-yapon cenki devamında, 20-nci asırnıñ başında teşviq etildi. Sovet devirinde ise, gazeta, plakat, hayırlavnameler üstünde şaqalı resimler yapıldı. Resimler astında Vladimir Mayakovskiy, Samuil Marşak, Vasiliy Lebedev-Kumaç, Demyan Bednıynıñ eserleri derc etile edi.
Böyleliknen, Sovet Birliginde «nefret mektebi» teşkil olundı, soñra oña televideniye qoşuldı. O, gaztlerni artta qaldırıp eñ tesirli alet oldı. Teşviqat gece-kündüz alıp barıldı – saba haberlerden başlap, «Vesti» yayınına qadar nefret beslenildi. Er aftalıq «Halqara panoraması» yayını teşviqatnıñ tacı olıp, adamlarğa kapitalizmniñ yamanlığı ve sotsializmniñ eyiligi aqqında ikâye ete edi.
Sovet devirindeki siyasiy karikatura firqa faaliyetinde ğayet müim yer ala edi. Ressamlar vazifeler alıp, soñra nişan ve mukâfatlarnen taqdirlene yaşay ediler. Kommunistlerniñ fikirince, çetelge barıp olamağan müendis, oca ve sığır sağıcılarnıñ dünya bakışları tamam şu teşviqatçılarnıñ istidatınen bağlı edi. Bazıda qolaysızlıqlar yüz bere edi. Misal içün, Stalin Mao Dzedun ile dostlaşa edi, onıñ içün plakatlarda çin yetekçisi külerüznen resim etile edi. Mao Dzedun Hruşçövnen qavğalaştı – ressamlar da cenk ilân ettiler. Bu kibi vaziyetler İosip Broz Tito ve diger siyasetçilernen de yüz berdi.
Ealiniñ Sovet ükümeti reberlerini teñqid etip, resim etmek ıntıluvıları KGB birden toqtata edi. Bu qurumnıñ hadimleri bu matbaa vastalarını, aletlerni nezaret ete edi. Halq yalıñız şaqa ve teñqidni ağızdan-ağızğa yetkizip oldı. Amma, bunıñ içün de apiske ala ediler.
Zemaneviy Rusiyede siyasiy teşviqat kene de tesirli silâğa çevirildi. Putin mustaqil televideniyeni qapattı, qalğanları sovet devirindeki kibi, onı maqtap, qalğanlarnı acımay sögdile. «Kuklı» teleprogramması S-Peterburg universiteti ocalarnıñ mektübinden soñ, qapatıldı, birazdan kanalnı da yoq ettiler. Evelden mustaqil sayığan «İzvestiya» ve «Komsomolsaya pravda» neşirleri mündericesi ve maiyeti boyunca sovet devirine qayttılar.
Rusiye informatsion saası kene de sahte malümatlarnı qullanıp başladı. Bu da Putinniñ yeñişidir. Putin FSB müdiri vazifesinde bulunğan vaqıtta, 1999 senesi mart ayında, «Rossiya» kanalı devletniñ baş prokurorı Yuriy Skuratovğa oşağan adamnı faişeler ile bulunğanın kösterdi. O vaqıt videonıñ adliyeviy tarafından bir kimse tasdiqlamadı.
Putin prezident olğan soñ, duydurmadan diñlemek, malümatnı deñiştirmek adetke çevirildi. Tamam bu kibi usullarnen sovet cemiyetinde kelişmegen ziyalılarnen küreşe ediler. «Sovet ükümetniñ duşmanlarını» da yaqalap, mahkeme etip, qurşunğa tize ediler. Amma, o vaqıt Sovet ükümeti «demir qapuları» asında yaşay edi, ealiniñ tış dünyadan haberi yoq edi. Ceza almaq qorqusından halq firqa ve ükümetke daa çoq sarıla edi.
Taacipli bir al, amma Putin kene de sovet informatsion terrorizmni yañartıp başladı. Asılında, o belli bir neticelerge irişti – eali kene de etrafta duşmanlar olğanına işanıp başladı. Rusiyege belgisizlerden kelgen mektüpler, repressiv qanunlar qayttı. Cemaatçılıq Putinge o qadar işana ki, işte bu sebepten gazeta ve televideniye «halq duşmanlarını»ñ «aqiqiy yüzüni» kösterip başladı. Televideniye qanunsız yazılğan şahsiy ayattan levhalarnı, soqaqlarda «halq duşmanlarınıñ» resimleri asılı, adamlarnıñ evlerine Putinge kelişmegen cemaat erbapları ve siyasetçiler aqqında kâğıtlar kele.
Rusiye teşviqatı tek devletniñ içinde degil de, tış memleketlerge qarşı da qullanıldı. Televizion kanallarını baqıp, Putin kimge açuvlı olğanını añlamaq mümkün edi. Qırğızstanda bir qaç devirim devamında informatsion ayın-oyunları alıp barıldı. «Vremâ» ya da «NTV» nevbetteki prezidentni sögip başlasa, demek yañı devirim yaqınlaşa.
Qorquzuv ve diger usullar neticesiz qalğanda aqiqiy informatsion cenki başalana edi. Bu yerde Saakaşviliniñ misalini ketirmek mümkün. Muarrirler er haberler yayınında «gürci faşçizmi» ibaresini qullanıp, oña köre videonı da qoşıp qoya berdiler. Tezden, Gürcistan AQŞ-dan soñ ekinci duşman oldı.
2008 senesi Rusiye ordusı Gürcistannı bütünley zapt etip olamadı. Şimdi de Ukrainada olğanı kibi «faşizm ile küreşkenler» Donetsk ve Lugansk vilâyetleri arasında tıqalıp qaldılar. Tamam 6 yıl evelsi olğanı kibi, rusiyeliler endi ukrain siyasetçileri aqqında bir çoq şey ögrendiler – olar em «banderovets», «faşist» ve uydurmağa oşağan «pravıy sektornıñ» tarafdarları oldılar. Televideniye er kün Ukrainada çıqarılmağan ve atta bu seneg ait degil sahte videonı köstermekte.
Meraqlı şey, amma mühbirler endi keyfiyet ve mesüliet aqqında tüşünmeyler – istegen uydurmanı ayta bereler. Olar dünyada eñ çoq aylıq alğan yalancılarğa çevirildiler.
İşte bu yalanlar arasında apansızdan masalda kibi futbol mühlisiniñ sesi yañğıradı.
Rusiye askeriniñ çızmasını adımlağan er yerde ğaliba, Putinge çeşit lağaplar taqqandırlar. Amma, soñkisini er kes qabul etkenine oşay.
Rusiye teşviqatınen küreşmek imkânsızdır. Putin adamlarnı deli etmek içün çoq para sarf ete. Amma, teşviqatnıñ bir aciz tarafı bar – onıñ ömüri qısqa ola. Kimnidir öldüre, kimnidir deli ete, amma sağlam soyları ebediyen ondan vazgeçeler. Yalıñız, bir kimse çıqıp, yalanğa toyğan adamlarnı uyatmaq kerek.
İşte böyle etip, eski moğol sözü başından sögünç sayılğan, şimdi ise, zulum ile küreşniñ şiarı oldı ve bütün dünyağa tarqalmaqta…
Oleg Panfilov, İlii Devlet universitetiniñ professorı, Gürcistan
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Ukraina Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdan studentlerni qabul etmege azır, amma ukrain Tasil nazirliginde deyler ki, bunı yıl-yıldan etmege daa da qıyın ola.
Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Tasil ve ilim naziriniñ birinci muavini İnna Sovsun bildirdi.
Nazir muavini aytqanı kibi, Qırım studentleri Rusiye programması boyunca oquy ve qıtaiy Ukraina aliy oquv yurtlarına kelgende, bir sıra fenlerni tapşırmağa mecbur.
«Yuridik ceetten pek qıyın, çünki olar (studentler – QA) bir buçuq yıl diger şaraitlerde, diger programmalar boyunca oqudı ve ilâhre», – dedi Sovsun.
Sözlerine köre, qırımlılar ukrain aliy oquv yurtuna keçkende, aliy oquv yurtu olarğa fenlerni ekstern şeklinde tapşırmağa imkân bere. Böylece, Qırım studentleri bir oquv seneni qaçırmaylar.
«Çünki, olar, misal içün, işğal vaqtında üçünci kursta olsa, şimdi dörtünci kursta oquvını devam ete bileler», – dey o.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İşğal etilgen Qırımdaki qurğalıq iklimine tesir etmek içün, “Rusiyge tek dua etmege qala, başqa çare yoq”.
Bunı Dmitriy Medvedevniñ avalesini tefsir eterek, Ukraina prezidentiniñ Qırım MC-nde daimiy temsilcisi Boris Babin “5 kanal” efirinde beyan etti.
Rusiyeniñ baş naziri Dmitriy Medvedev sentâbr 10-unace Qırımdaki suv qıtlığı meselesini çezmege ve onı yoq etmege avale etti.
Babinniñ aytqanına köre, Şimal Qırım beketi qapatılğanı içün Qırımda ekologik felâket yoq ve olmaycaq, çünki beket – bu suniy, yapma inşaat.
“Qırımnıñ Şimalinde 1954 senesine qadar boş, tena yer edi, şimdi de yarımada o alına qayta. Mında iqtisadiy felâket olması mümkün, em de olacaq. Qırımnıñ tabiatına tesir etmek içün Rusiyege dua etmek kerek, başqa çare yoq. Şimal Qırım beketine suv sadece ukrain arbiyleri ve ukrain akimiyeti ile kelecek”, - dep beyan etti Boris Babin.
Qırımnıñ yerastı suvları sıñırlı olğanını da qayd etti. Sovet vaqtında da, ondan soñ da, tuzsız suvnı sanayıda büyük ölçülerde qullanmağa yasaq edi.
“Onı bir yerge toplasañ eger, terekler topnen qurıp başlar, tatlı suv olğan yerlerge tuzlı deñiz suvu tolması mümkün. Rusiye Qırımnı işğal etkende, bu vaziyetni pek yahşı añlay edi, ondan sebep - yarımadaki qurğanlıq içün tecavuzcı-memleket mesüliyet taşıy”, - dep qayd etti Babin.
“Qırımnıñ sahrağa çevirilecegi, yazıq ki, şübesiz”, - dep qoştı Babin.
“Rusiye ne yapacağını endi tüşünsin: anda suv keçirsin, suv ağlarını qursın. Bu işke para masraf etsin – ne qadar çoq etse, o qadar yahşı. Rusiye Qırımnı arbiy bazası kibi tuta, tamam bunıñ içün anda suv kerek, yerli sakinler içün degil. Rusiye içün bu gumanitar mesele degil. Rusiye akimiyeti öz halqını adam yerine saymasa, işğal etilgen topraqlarnıñ ise asla tüşünmez. Anda halqqa zarar ketirecek qurğanlıq olsa da, Rusiyeniñ bundan işi yoq”, - ayrıca qayd etti ekspert.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko hatırlata, yekâne devlet tili olaraq ukrain tili qala.
«Ukrainanıñ yekâne devlet tili ukrain tili edi, bar ve olacaq», – dep ayttı Kiyevde yerli idare organları ve devlet akimiyet organlarınıñ vekilleri toplaşuvında prezident, haber ete Azatlıq Radiosı.
Onıñ aytqanına köre, qararlarnı qabul etüv boyunca vekâlet ve mecburiyetlerni akimiyetniñ merkezinden diger teşkilâtlarğa avuştıruv til ve medeniyet saalarına da tesir etecek.
«Yerli cemiyetlerniñ ukrain tilinen bir derecede diger tillerni de, şu cümleden rus tilini qullanmaq aqqı bar», – dep qayd etti devlet yolbaşçısı.
Onıñ aytqanına köre, yarın Ukraina Yuqarı Radasında Avropa Şurasınıñ Venetsiya komissiyasına yollanılacaq akimiyetniñ vekâletlerni merkezden diger teşkilâtlarğa avuştıruvnen bağlı Anayasa deñişmelerini kirsetüv aqqında qanun leyhası qayd etilecek.
Onıñ qayd etkenine köre, Esas qanunğa deñişmelerni kirsetüv aqqında qanun leyhası vilâyet ve rayon devlet memuriyetlerini yoq etecek ve prezident temsilcileri vazifelerini kisretecek. Bunıñnen beraber, devlet akimiyetiniñ yerli işini alacaq yerli şuralarnıñ icra komitetleri meydanğa ketirilecektir.
Prezident Yuqarı Rada kelecek afta Anayasa deñişmelerini birinci oquvda qabul etecek degen ümütte.


text:
Yañı oquv yılında №5 I-III seviyeli qırımtatar Bağçasaray umumtasil mektebinde birinci sınıfta 82 talebe bilgi alacaq.
Bunı Bilgi kününe bağışlanğan tantanalı tedbirde mektep müdiri Dilâra Kurtumerova bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Tantanalı tedbirde mektep reberligi «Devlet şura» spikeri Vladimir Konstantinovnıñ mektübini ve Qırımğa kirişi 5 yılğa qadar yasaq etilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ hayırlav beyanatını seslendirdiler.
Başlanğıç sınıf ocası Aliye İbragimovanıñ Qırım.Aqiqat saytına bergen malümatına köre, Bağçasaraydaki milliy mektepniñ birinci yıllarına baqqanda, şimdi birinci sınıf talebeleriniñ sayısı on qat arttı.
«Men birinci sınıflarnı alğanda, masa üstünde dört ariza bar edi, sınıfta ise doquz talebe otura edi, – dep ayta oca. – Çoq olğanımız, ana-babalarnıñ milliy mektepke emiyet bergenleri quvandıra. Mında, kerçekten de, «qırımtatar müiti» em talebelerde, em ocalarda. Balalar yahşı şaraitlerde öseler, bizler – qırımtatarlarmız, Qırım – Vatanımız olğanını añlaylar».
Başlanğıç sınıflarınıñ programmasında, İbragimovanıñ aytqanına köre, ukrain tilini alıp taşladılar ve rus tili derslerini qoştılar.
Tantanalı tedbirde Bağçasaray regional meclisiniñ reisi Ahtem Çiygoz de çıqışta bulunıp, milliy terbiye ananelerini közde tutmağa ve ana tilini yañıdan yaşatmağa çağırdı.
Bağçasaray umumtasil mektebiniñ müdiri Dilâra Kurtumerova qırımtatar şairi Şakir Selimniñ «qırımtatarı bir köznen küle, ekincisinen ağlay» degen laflarını seslendirip, bu sene milliy mektepte talebeler sayısınıñ artqanına quvanmağa çağırdı.
«Birinci çañ» bayramında Rusiye Federatsiyası, «Qırım Cumhuriyeti» ve qırımtatar milliy gimnleri yanğıradılar. İlki derslerni Vatan ve vatanperverlik mevzusına bağışladılar.


text:
Yuqarı Rada deputatı, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev dey ki, milleti ve yaşağan memleketine baqmadan, er bir vatandaşnıñ borcu – «dünyağa telükeli olğan Rusiye faşizmine ile küreşke isse qoşmaq».
Bunı Cemilev Kiyevde, fevral 8 künü. Oña «Rusiyede faşizmge stop» Putinge qarşı halqara koalitsiyası tarafından «Rusiye faşimzi ile küreşte yararlıqları içün» nişanınıñ taqdimi vaqtında bildirdi.
Cemilev dey ki, 70 million insannıñ ölümi ve 40 million insanıñ yaralanuvı sebebi olğan Ekinci Cian cenkiniñ bitmesinden soñ «dünya nizamına telükeli olğan milletçilikniñ soñu olğanına ümüt peyda olğan edi».
«Böyle öptimizm içün sebep çoq degil edi, çünki Gitlerge qarşı koalitsiyanıñ azalarından biri SSCB edi, mında başqa tüşüngenlerge nisbetensabırsızlıq İtaliya faşizm ive Almaniya natsizminden uzaq ketmegen edi», – dedi qırımtatarlarnnı milliy lideri.
O SSCBde totalitar rejiminiñ cinayetleri aqqında hatırlattı: Ukraina ve Qazahistanda açlıq, sürgünlik ve genotsid, halqlarnıñ qavmiy temizlevi, ölüm lagerleri aqqında.
«SSCBniñ Afganistanda etken nevbetteki qanlı macerasından soñ Ğarbiy dünya SScBge qattı iqtisadiy cezalarnı ilân ettiler, neticede bütün kommunistik sisteması dağıtıldı. Halqlarnıñ çoqsı serbest ve mustaqil oldı, amma er bir halq ondan teñ faydalanmadı. Bazı memleketlerde sovet rejimini añdırğan rejim tiklendi, başqalarında – demokratiya seviyesi o qadar arttı ki, bunıñ neticesinde olar AB azaları oldı. Rusiyeniñ de demokratik devlet olacağına ümütler bar edi, amma… şovinist arbiy teşkilâtlarnıñ artması, başqace tüşüngenlerniñ taqibi, qanlı cenkler, Ukrainağa ücüm, – bu memlekette deñişken şey çoq olmağanını tasdiqlay», – dey Mustafa Cemilev.
Fevral 8 künü Rusiyede faşizmge stop» Putinge qarşı halqara koalitsiyası tarafından «Rusiye faşimzi ile küreşte yararlıqları içün» nişanını taqdim ettiler.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi işğal etilgeninden soñ Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovğa Rusiye ve Qırımğa kiriş beş yılğa yasaq etildi.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ Yedi Quyu (Leninskoye) rayonında avgustnıñ 3-ünde rus quvetçileri Yedi Quyu meclis reisi (2016 s.) Lenur Ablâzimovnıñ evinde tintüv keçire.
Bunıñ aqqında “Qırım birdemligi” birleşmesi öz Facebook saifesinde habet ete.
“Yedi Quyu rayonınıñ Qara Quyu (İliçövo) köyünde Lenur Ablâzimovnıñ evinde tahqiqiy merasimler keçirile. Tafsilâtlarnı ögrenemiz”, - haber etti faalciler.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalcileri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında qabaatlanğan musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirip başladı.


text:
QMC-nde Zelenskıynıñ vekili Anton Korineviç Ukrainanıñ tamır halqaları aqqında qanunnıñ qabul etilmesiniñ ne qadar müim olğanını qayd etti. Bunı o brifing vaqtında ayttı, bildirile Zelenskıy ofisiniñ saytında.
Hususan, Korineviç, Ukrainada Qırım yarımadasına alâqası olğan üç tamır halqnıñ bar olğanını qoştı, bu - qırımtatarlar, qaraylar ve qırımçaqlar.
"İş yapıla. İyül 8-inde Ukraina Yuqarı Radasında insan aqları ve işğalden boşatıluv meselesi boyunca diñlev olacaq. Menimce, bu meselede müsbet progress olmaq mümkün. Eminmiz ki, tamır halqlarnıñ aq-uquqlarınıñ qanuniy tertiplevi mıtlaq yapılmalı", - qayd etti o.
2014 senesi martnıñ 20-nde Ukraina Yuqarı Radası qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı dep tanıdı. Bu qararğa 283 halq deputat rey berdi. Ukraina qırımtatar halqınen diger milliy azlıqlarnıñ Ukrainanıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din kimliginiñ saqlap qalması ve inkişafını kefil olmaqta.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Kreml nezaretindeki Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesi, qırımtatar faali Edem Bekirovğa qarşı açılğan cinaiy davanıñ baqılışını oktâbr 7-sine deñiştirdi. Bekirovnıñ advokatı İslâm Velilâyev ise, müşterisi Kyivde tedaviylevde olğanını mahkemege bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Advokat, mahkeme oturışını eñ azından bir ayğa keççe yapmağa muracaat etti.
"Bizge, advokatlarğa belli olmağan devletlerara añlaşma neticesinde, müşterim şimdi Kyivde buluna. "Feofaniya" hastahanesinde oña yürek ameliyatı yapıldı. Menim malümat talabıma ekimler, reabilitatsiya devamlı olacaq, dep cevaplandılar. Onıñ içün diñlevlerni eñ azından bir ayğa keççe yapmağa rica etem. Kelecek sefer de o kelip olamasa, biz olmamazlıqnıñ sebebini añlatqan vesiqalarnı kösterirmiz", - dedi mahkemede Velilâyev.
Mahkemeciniñ, Bekirov mahkeme protsessinde iştirak etmege isteymi, sualine, advokat: "Elbette ki", dep cevaplandı.
"Müşterim oturışlarda iştirak etmege istey ve öz qabaatsızlığını tasdıqlamağa niyetlene. Biz, onıñ qabaatsız dep tanılğanını bekleymiz", - dedi Velillâyev.
Sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye arasında tutulğanlarnı deñişim kerçekleştirildi. 35 ukrainalı ile uçaq «Borıspil» Kyiv ava limanında qondı. Oleğ Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.


text:
14 yanvar – Watan qorǵawshıları kúni.
Ǵárezsiz Ózbekstanda usı bayram óz Qurallı Kúshlerin shólkemlestiriwge baqıshlanǵan. 1992-jıl 14-yanvarda Respublika parlamenti elimiz aymaǵındaǵı áskeriy oqıw orınları hám basqa da áskeriy mákemelerdiń barlıq bólimleri menen birlespeleriniń Ózbekstan Respublikası yurisdikciya qaramaǵına ótiwi haqqında qararı qabıl etildi. 1993-jıl 29-dekabrde 14-yanvar – Watan qorǵawshıları kúni dep járiyalandı.
8-mart – Xalıqaralıq Hayal-qızlar kúni. Ózbekstanda bull bayram muhabbat, mehribanlıq hám gózzallıq bayramı sıpatında belgilenedi. Sonday-aq, «Analar kúni» sıpatında da belgili. 8-mart Ózbekstanda dem alıs kúni dep belgilengen.
8-mart Xaliq aralıq Hayal-qızlar kúni.
Ózbekstanda bul bayram muhabbat, mehribanlıq hám gózzallıq bayramı sıpatında belgilenedi. Sonday-aq, «Analar kúni» sıpatında da belgili. 8-mart Ózbekstanda dem alıs kúni dep belgilengen.
21-mart – Nawrız milliy baramı.
Nawriz (parsı tilinen alınǵan bul sózdiń biziń tilimizdegi awdarması «jańa kún» degendi ańlatadı) Nawrız bayramı 21-mart kúni belgilenedi. Bul kún – kún menen túnniń teńlesken waqtına tuwra keledi.
Elimiz ǵárezsizlikke eriskennen soń Ózbek hám qaraqalpaq xalıqlarınıńáyyemgi úrp-ádetleri menen dástúrleri kúshke kirip, sonıń ishinde, Nawrız bayramın bayramlaw ózine tán túske iye boldı. Bul bayram Ózbekstanda jasap atırǵan barlıq xalıqlardıń doslıq hám awızbirshilik simvolına iye bolǵan ulıwmaxalıqlıq bayram bolıp tabıladı. Búgingi kúnde Nawrıs bayramı Ózbekstan Respublikasınıń barlıq aymaqlarında, sonıń ishinde, Qaraqalpaqstanda joqarı kóterińkilik ruwxında keń túrde belgilenedi.
9 -may – Eslew hám Qádirlew kúni.
1-sentyabr – Ǵárezsizlik kúni.
Bul bayram Ózbekstan Respublikasınıń tiykarǵı milliy bayramı – Ǵárezsizlikke erisken kúni bolıp tabıladı. Bayram elimiz boylap hár jılı saltanatlı ráń-báreń túrde belgilenedi. Milliy bayram doslıq, qayırqomlıq hám hár tárepleme húrmetke súyengen ózbek hám qaraqalpaq xalqınıń arzıw-niyetlerin hám maqtanıshın sáwlelendiretuǵın bayram bolıp tabıladı.
Ózbekstan jasap atırǵan barlıq millet wákilleri milleti, dini hám kelip shıǵıwına qaramastan Ózbekstannıń barlıq aymaqlarında usı bayramdı kóterińki ruwxta belgileydi.
1 - oktyabr – Ustazlar hám muǵállimler kúni.
Hár jılı bul bayram Ózbekstan Respublikasında keńnen belgilenip kelinbekte. Áyyemgi zamanlardan ustazlarǵa tereń húrmet hám itibar saqlanıp qalǵan. «Muǵállim», «Ustaz» hám «Jol kórsetiwshi» sıyaqlı sózler óz ustazlarınan tek ǵana bergen bilimlerin emes, al xalıqqa bolǵan húrmetin, Ana-Watanǵa muhabbatın oqıwshılar ásirler dawamında minnetdlarshılıq penen tilge alǵan.
Mektep hám sońǵı oqıw mákemeleriniń oqıwshıları turmıstıń dáslepki bilimlerin bergen ustazların tereń húrmet etedi.
8 - dekabr Konstituciya kúni.
Ózbekstan Respublikasınıń Konstituciyası 1992-jıl 8-dekabrde qabıl etilgen. Usı bayram hár jılı Ózbekstan Respublikası boylap keńnen belgilenedi.
Ramazan Hayıtı.
Bul bayram Oraza hayıtı sıpatında tanılǵan hám musılman (Hijriy) kalendardıń 9-ayına tuwra keledi. Bayram 30 kúnnen ibarat bolıp, ol ruwxıy pákleniw dástúri bolıp tabıladı. Onıń shártleri tómendegishe: tań atıwdan kún batqanǵa shekem awqat hám suw ishpew; jaman oylardan saqlanıw; átiraptaǵılarǵı húrmet penen qaraw hám olarǵa múmkinshiligi bolǵanınsha jaqsılıq etiwden ibarat.
Usı shártlerdi orınlaǵanan soń úsh kúnnen ibarat bolǵan Ramazan Hayıtı baslanadı. «Ramazan hayıtı»nıń birinshi kúni dem alıs kúni, dep belgilenedi.
Qurban Hayıtı.
Qurban Hayıtı. Musılmanlar tárepinen belgilenetuǵın dúnyadaǵı eń úlken bayramlardan biri bolıp tabıladı. Bul bayramnıń negizi óz ulın Alla jolına qurban etiwge tayar bolǵan Payǵambar Ibrahim (a.s) ǵa baylanıslı bolǵan tariyxıy waqıyaǵa barıp taqaladı. Sonda onıń bul háreketi
Alla tárepinen toqtatılıp, onıń ornına haywan (qoy, eshki, sıyır, túye hám basqa da)lardı qurban etiw buyırıladı. Bayram úsh kún dawam etedi hám musılmanlar usı kúnlerdi shańaraq hám tuwısqanları menen belgileydi. Bayram kúnleri adamlar jaqın-alısta jasaytuǵın jaqınlarınıń ¬halınan xabar aladı, mútáj insanlarǵa árdem beriledi. «Qurban hayıtı»nıń birinshi kúni dem alıs kúni bolıp tabıladı.


text:
İyül 26-da ukrain baykerler başlatqan «Ukraina ve Qırım birligi» motoyürüşi iyül 29-da işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırda, «Çonğar» kiriş/çıqış nezaret noqtası yanında yekünlendi.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, ukrain baykerler kolonnanen ukrain ve qırımtatar bayraqları ile yürip keçti, yarımada qamaçavı aktsiyası keçirilgen Çonğar köyü yanındaki territoriyasını ziyaret etti, o yerde qamaçav faalleri mototsiklistler içün üyle aşını azırladı.
Yerli qırımtatar milliy meclisleriniñ temsilcileri motoyürüş iştirakçileri ile körüşti ve olarnıñ qırımtatarlarğa bergen diqqatı içün teşekkür bildirdi.
«Ukraina ve Qırım birligi» motoyürüşi Ujgorod şeerinde başlandı. Merasimniñ Facebook saifesinde baykerler böyle aktsiya vastasınen devletniñ birligini köstermege istegeni qayd etile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Oktâbr 18-inde saba Aqyar ve Keriçte - duman tahmin etile, dep bildire Qırım Gidrometeomerkezi.
Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, Aqmescitte biraz bulutlı, yağanaqlarsız. Şarqiy yel, kündüz 7-12 m/s. Ava arareti kündüz 22…24º.
Aqyarda az bulutlı. Saba yalıda duman. Ğarbiy yel 5-10 m/s. Ava arareti kündüz 18…20º.
Qırımnıñ cenübiy yalısında biraz bulutlı, yağanaqlarsız. Şarqiy yel 7-12 m/s. Ava arareti kündüz 22…24º.
Keriçte biraz bulutlı. Yağanaqlarsız, saba bazı yerlerde duman. Kündüz şimal-şarqiy yel 3-8 m/s. Ava arareti kündüz 20…22º.
Gidrometeomerkez malümatına köre, Qırımda afta devamında sıcaq ava olacaq.


text:
Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisovanıñ bildirgenine köre, Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ sağlıq vaziyeti fenalaşmağa devam ete.
«Yürek ve içekler problemi olğan Şaban Umerovnıñ sağlıq vaziyeti fenalaştı. Rustem Seythalilov baş ağrıları ve siydik cınsiy sistemasınıñ problemleri bar, dep şikâyet ete. Bilâl Adilov ayaqları şişe ve eki aftadan berli keçmegen öksürik olğanını ayta. Boğucı küçlü öksürik Rustem Şeyhaliyev ve Enver Ametovnı da raatsızlay, ekincisiniñ aqciger veremi şübhesi bar. Cemil Gafarovnıñ hronik hastalıqları ağırlaştı, Alim Karimovnı küçlü mide astı ağrıları raatsızlay», – dep aytıla Denisovanıñ Facebook haberinde.
Denisovanıñ malümatına köre, Yaşar Muyedinov ve Raim Ayvazov mecburiy mahkeme-psihiatrik ekspertizasından keçkende psihiatrik hastahanesiniñ reberligi tarafından maneviy basqığa oğratıla.
Ukraina ombudsmeni Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovanı qanunsız tutulğan Ukraina vatandaşlarına tibbiy yardım kösterilüvini ve uyğun tutuv şaraitleriniñ temin etilüvi içün acele tedbir almasına çağıra.
«Halqara toplulıqnı Rusiyeniñ halqara uquqnı ve alâ daa Kreml esirleri olğan Ukraina vatandaşlarınıñ aq ve serbestliklerini sistematik körmemezlikke urğanına cevap bermesine ve esirlerniñ Vatanğa qaytması içün basqı quvetleştirmesine çağıram», – dep yazdı Denisova.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, onıñ bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil. Soñra daa bir şübheli Raim Ayvazov tutuldı.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlarnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Koronavirusnen hastalanğan Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko eki taraflı aqciger yanğısı ile hastahanege alındı, dep bildirdi ömür arqadaşı Marına Poroşenko. Bu aqta Azatlıq Radiosı «Avropa birldemligi» firqasınıñ matbuat hızmeti malümatına esaslanıp bildire.
«Bugün aqayım ve qızımız COVID-19 ile küreşeler. Petro Oleksiyovıç koronavirus hastaları içün Kyiv hastahanelerinden birine alındı. Aqayımnıñ eki taraflı aqciger yanğısı olsa da, küçlü iradesi bar ve onı hastalıq ile küreşinde köstere. Tedaviylev protokolına riayet ete», – dedi Marına Poroşenko.
Sentâbrniñ 29-nda «Avropa birdemligi» firqasınıñ lideri Petro Poroşenko koronavirusqa oğradı, dep bildirdi.
Pandemiya vaqtında Ukrainada 222 322 COVID-19 hastası qayd etildi. 4353 insan vefat etti, 98737 kişi tüzeldi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Tünevin Qırımda 14 yañı koronavirus adisesi qayd etildi. Bunı Facebook saifesinde Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov bildirdi.
"Olardan 10-u daa evel qayd etilgen hastalarda yapılğan qırğınlıq ile küreş tedbirleri vaqtında, 5-i tibbiy yardım içün muracaat etkende qayd etildi. Episi hastahanege qoyuldı, alâqa daireleri qayd etildi", - qayd etti Aksönov.
Qırımda, Rusiye akimiyetiniñ malümatına köre, 575 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Aqyarda 187 kişi hasta oldı. 152 insan tüzeldi, 3 kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ Kezlev şeerinde televideniye hızmetlerini köstergen «Elas» şirketi cuma künü, aprel 17-de, ukrain telekanallarını söndürdi. Bunı Qırım.Aqiqatnıñ mühbiri bildire.
Cuma künü beş kanal söndürildi: 2+2, «Perşıy natsionalnıy», «STB», «Ukraina» ve «Yenter-film».
Ekranda «Rusiyede qayd etilmegen telekanallar yayınlav cedvelinden çıqarıldı» yazısı bar.
«Ukraina ile soñki bağlarnı üzeler! İnsafsızlıq, bizim yerimizge saylaylar – ne baqacaqmız, ne baqmaycaqmız», – dep açuvlandı Kezlev sakini Yekaterina, soyadını aytmamağa rica etti.
Al-azırda Kezlevde ukrain telekanallarından «İnter+» kanalı qaldı. Ukrainanıñ diger kanalları bundan evel ğayıp olğan edi.
2015 senesiniñ başında Qırım memurları qırımlılarnı ukrain telekanallarından marum qaldırmaq imkânları barmı-yoqmı dep soramağa başladılar. Bunı yanvar 27-de Qırımnıñ mülümat siyaseti, bağ ve kütleviy alâqalar devlet komitetiniñ toplaşuvında muzakere etken ediler.


text:
Ukraina haber siyaseti naziriniñ Qırım işlerinden keñeşçisi Emine Ceppar bildirgeni kibi, fevral 26 kününden ukrain mekteplerinde Qırımda 2014 senesi fevral-mart ayları olğan adiselerge bağışlanğan desrlerni keçirecekler.
«Yuqarı sınıflarda ders maqsadı – Qırım işğaline vatandaşlıq qarşılığı aqqında tarif etmek ve Qırım Rusiye islâatına ve ukrain toprağınıñ zaptına qol tutqanı aqqında efsaneni yoq etmek», – dedi Ceppar.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Sentâbr 7-sinde Ukraina-Rusiye almaşuvında azat etilgen qırımtatar faali Edem Bekirov, Qırım.Aqiqatqa intervyü bergende, Rusiye akimiyetiniñ oña munasebeti aqqında aytıp berdi. O, onıñ davası ve Avropa İnsan aqları mahkemesiniñ qararı (mahkeme Bekirovnı hastahanege qoymağa üküm etti - QA), olar içün "tamaqtaki qılçıq" kibi edi, dep ayta.
"Bekirov olarda tamaqtaki qılçıq kibi edi. Ladin ve İslâmnen beraber (Aleksey Ladin ve İslâm Velillâyev – Edem Bekirovnıñ advokatları – QA). Olar: "Ne bizge siziñ mahkemeñiz, siziñ talaplarıñız. Bir şeyden işimiz yoq", deseler de. Aynı vaqıtta, men hastahanede olğanım aqqında esabat tapşırmaq kerek edi. Soñ meni Semaşkoğa (Semaşko adına Aqmescit hastahanesi - QA) alıp çıqa ediler, acele-acele. FSB hadimleri - ekimler - netice çıqara ediler. Olarnıñ neticelerine köre, men SİZOda eñ sağlam edim. Sportsmen, işte", – ikâye etti Bekirov.
O, öz noqta-i nazarını daima ifade etkenini ve qırımtatar halqınen beraber olğanını da aytıp qoştı.
"Men adiy adamım. Men qaraman degilim. Men sadece öz Vatanımnı sevem... Menim siyasiy noqta-i nazarım böyle: halqımnen ne olsa bile... Men artqa qaçmay edim. Men daima ög sıralarda edim. Bundan qorqmay edim. Menim fikrim: kimsege yaramaylıq tilemeyim, amma aynı vaqıtta, adalet olmaq kerek, dep tüşünem. Menim Vatanım azat olmaq kerek. Qayda olsam da, balalarım ve torunlarım qayda olsa da, olar, Qırım bar olğanını bilmeliler, o olarnıñ Vatanı olğanını bilmeliler. Ve olar istegen daqqada anda qaytıp, raat yaşap olacaqlarını bilmeliler. Vatan – budır...", – qoştı Bekirov.
Tünevin, sentâbr 10-unda, Edem Bekirovğa ameliyat yapıldı.
Sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye arasında tutulğanlarnı deñişim kerçekleştirildi. 35 ukrainalı ile uçaq «Borıspil» Kyiv ava limanında qondı. Deñişim çerçivesinde Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sızonovıç ve 2018 senesi noyabr ayında zapt etilgen ukrainalı deñizciler azat etildi.


text:
Dekabr 25-inde saba Aqyarnıñ demiryol vokzalına "Tavriya" rusiye passajir poyezdi kelip çıqtı. Bunı Qırım matbuatı haber ete.
"RİA Novosti Krım"nıñ malümatına köre, Rusiye Qara deñiz flotunıñ asker orkestriniñ refaqatınen beraber poyezdni jurnalistler, cemaatçılar, rusiye akimiyetniñ vekilleri ve yerli sakinler qarşılay edi.
Qırım vaqtınen qararnen saat 2:00 Sankt-Peterburgdan ilhaq etilgen Aqyarğa ketken "Tavriya" poyezdi Keriç köprüni ötti.
«Grand Servis Ekspress» naqliyat şirketi noyabrniñ 8-nde saba Keriç köprüden ketecek Qırımnıñ yolcu trenlerine bilet satıp başladı.


text:
«Rusiye Federatsiyasınıñ Qırım Cumhuriyeti boyunca Taqiqat komitetiniñ» baş taqiqat idaresi sentâbr 27-de Qarasuvbazar civarında ğayıp olğan Cevdet İslâmov ve İslâm Cepparovnıñ fotoresimleri ve belgiler malümatlarını aydınlattı.
İslâmovnıñ qara sport ştanları, boz kurtkası, kirli yeşil renkte beysbolka, «Adidas» boz krossovkaları bar edi. Yanında qara renkli «SONY» sensorlı cep telefonı bar edi. «Taqiqat komitetiniñ» saytında aytıla ki, ekinci ğayıp olğan insan İslâm Cepparovnıñ yeşil ştanları, qara payta, qara kurtkası, qara sport ayaqqabı bar edi.
Fotoresimleri «Taqiqat komiteti» resmiy saytınıñ «Ğayıp olğanlar» bölüginde derc etildi. Malüm olğanı kibi, oktâbr 6-da Ukraina Baş prokuraturası işğal etilgen Qırımda eki genç qırımtatarını esir aluv boyunca cinaiy taqiqatqa başladı.


text:
Aqmescit hastahanesinde bina kirişine qurulğan merdiven tüşti. Neticede doquz yaşında qızçıq zarar kördi.
Fevral 18 künü Kremlge tabi olğan Qırım sağlıq saqlav nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, №5 şeer hastahanesiniñ filialı binasında merdivenniñ tüşmesi fevral 17 künü yüz berdi.
«Qaza neticesinde 9 yaşında qızçıq zarar kördi. Ayaq parmaqları qırılıdı. Oña ilk tibbiy yardım kösterildi, gips qoydılar, balanı evge yolladılar»,– denile beyanatta.
«İlk malümatqa köre, buña sebep merdivenniñ içerideki yapısınıñ bozuluvı oldı», – dep qoştılar matbuat hızmetinde.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Qomşu Rusiyeniñ Qırım işğali «Rusiyeniñ regiondaki maqsadları içün bir deñev poligonı ola», çünki onı em Suriyede, em Libiyada körmek mümkün. Bu aqta Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Daily Sabah intervyüsında ayttı.
Onıñ qayd etkenine köre, Qırım «Ukraina topraq bütünligi ğayrıdan tiklengenine qadar halqara toplulıqnıñ kün tertibinde qalmalı».
«Rusiye – Ukrainağa qarşı cinayet yapqan devlet, işğalden mesüliyetli olğan memleket ve Qırımnı işğalden azat etecek memleket ola, dep tüşünemiz», – dep qayd etti Ceppar.
Rusiyeniñ Qırım platformasında iştirak etüv ihtimalinen bağlı sualge diplomat bu memleketke resmiy davet yollanılacaq, amma onı qabul etecek, dep beklemeyler, dep ayttı.
«Ebet, bugün Rusiyeniñ kerçek yüzünen bağlı bir hayalımız yoq, ve, ne yazıq ki, Rusiyeniñ şimdiki akimiyeti medeniy bir baqış köstermegen ve insanlıqqa qarşı cinayet yapqan bir akimiyet olğanını aytmağa mecburmız», – dedi o.
Daa evel qırımlı deputat Türkiyeniñ yarımadanı işğalden qurtaruv platformasına qol tutmaq niyetini tenqit etti: «Türkiye, aslında Qırımğa qarşı bir ittifaq olğan, qırımlılarğa qarşı duşmanlıq yapqan Kyivniñ «Qırım platforması» degen leyhasına qoşulsa, ciddiy bir strategik hata yapar», – dedi Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ halq diplomatiyası ve milletlerara munasebetler komitetiniñ yolbaşçısı Yuriy Gempel «RİA Novosti» neşirine.
Onıñ aytqanına köre, Türkiye «Rusiye kibi sadıq bir ittifaqdaşını ve Rusiye turistlerini coya bile».
Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan, memleket Yarımadanı işğalden qurtaruv Qırım platforması çerçivesinde Ukraina ile işbirligi yapmağa azır, dep bildirdi. Kyiv ve Ankara Qırımda insan aqlarını qorçalav ve «qanunsız tutulğan Ukraina vatandaşlarını» azat ettirüv meselelerinde ğayretlerini birleştirmege devam etmek niyetleri bar olğanını tasdıqladılar.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Demirören türk haber agentligine intervyü berip, Qırımtatar Milliy Meclisi ve Türkiye Qırımnı işğalden qurtaruv platformasınıñ işinde iştirak eterler dep ümüt etkenini bildirdi.
Meclis reisi Refat Çubarov Qırım.Aqiqatqa izaat berip, qırımtatarlarnıñ temsiliy organı yarımadanı işğalden qurtaruv platformasında iştirak etmege azır, dep bildirdi.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiyeniñ onı halqara muzakerelerde kötermege niyeti yoq, dep qayd etken edi.


text:
Qırımdaki Rusiye FSB idaresiniñ hadimleri bildirgenine köre, semetdeşine Rusiye vatandaşlığını 10 biñ dollarğa yapmağa vade etken 27 yaşında Ukraina vatandaşı tutuldı. Qırım kütleviy haber vastalarınıñ FSB idaresiniñ matbuat hızmeti bergen malümatqa esaslanıp bildirgenine köre, erkek büyük miqdarda dolandırıcılıqta qabaatlana.
Haberde aytılğanına köre, yaqalanğan kişi Rusiye İç işler nazirliginiñ hadimi olmayıp, 49 yaşında Ukraina vatandaşına «qısqa müddet içinde» Rusiye vatandaşlığını resmiyleştirmege teklif etti.
Rusiye FSBsiniñ bildirgenine köre, yaqalanğan kişiniñ «ileride vadelerini yerine ketirmege» niyeti ve imkânları yoq edi.
Rusiye uquq qoruyıcıları cinaiy iş açtı, şübheli sayılğan kişi ev apsine alındı.
Rusiye FSBsiniñ haber etkenine köre, «qabaatlanğan insan qabaatını tanıdı ve tahqiqat ile işbirligi yapa».
Yaqalanğan kişiniñ izaatları yoq.
Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ malümatını tasdıqlaycaq mustaqil menbalar yoq. Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa.


text:
Martnıñ 21-inde Aqmescitte tamir işleri sebebinden suv qapatılacaq.
“Vodı Krıma” müessisesi bildirgeni kibi, saat 10:00-dan başlap saat 15:00-ğa qadar Novaya soqağında suv olmaycaq, saat 10:00-dan başlap saat 12:00-ğa qadar B. Hohlova, Golubtsa, Z. Ruhadze, S. Tülenina, L. Şevtsovoy, Turkeniça, Kudrâşova soqaqlarında ve Livadki köyünde suv qapatılacaq.
Bundan ğayrı, saat 10:30-dan saat 17:00-ğace Molodöjnoye köyüniñ Şkolnaya soqağında suv olmaycaq.
Keriçte martnıñ 25-inde bir kün devamında suv teminatında aqsav olacaq.
Ukraina Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminley edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.


text:
Rusiye saylavlarında qazaqlar Qırım yerli şuralarına namzet kösterecek olğanlarını oqudım.
Qazaq adetlerine köre bu alğışlanmay, amma olar neden idarege urunmağa qarar alğanlarınen meraqlandım. Qırım qazaqları “ğalipler taqımı”ndan ayırılmasına sebep olğan şeyler aqqında tanış-bilişlerimden sorap baqtım.
Qazaqlar “Qırım baari” degen şeyde faal iştirak etti. Tamam, NATOğa qarşı ilân etilgen sanktsiyalarınen belli olğan, Kefe qazaqları, “yeşil adamçıqlar”nıñ Qırımğa kelmesi içün bloklanğan paromnı boşatqan edi. Bundan soñ qazaqlar ukrain arbiy qısımlarını qapatıp, “yeşil adamçıqlar”ğa Qırımnı zapt etmege faal yardım etti.
Sergey Aksönovnıñ dostu Mihail Şeremet reber olğan “Qırım samooboronası” denilgen taqımda bayağı qazaqlar bar edi, rotalarnıñ birisi aman-aman bütün qazaqlardan ibaret edi. “Ğalipler taqımı” qazaqlarğa medal da qızğanmadı. Amma soñra bir şeyler ters ketti, araları bozuldı.
Qazaqlar “ğalipler taqımı”nı qabaatlı dep köre, çünki olar qazaqlarnı “öz” ve “yat”larğa böldi. Özünkileri içün Aksönov akimiyette qazaqlıqnen iş körmesi içün mesüliyetli olğan mahsus bölük ayırdı. Qazaqlar sicilini - reyestrini - tizdi. Secil qazaqları “ğalipler taqımı”na qol tutmağa devam etti. Amma Qırım qazaqlığında çoqluq olğan, cemaatçı qazaqlarnı sicil qazaqları da, akimiyet de körmegen kibi areket ete.
Cemaatçı qazaqlar serbest areket etip olamağanına şikâyet ete
Cemaatçı qazaqlar serbest areket etip olamağanına şikâyet ete. Misal içün, bütün yarımadada balalarnen çalışmağa yasaqlandı, çünki qazaqlar bunı becerecek muallimlik tasiline saip degil. Bundan ğayrı, Qırımda yekâne qazaq litseyi qapalğanına şikâyet eteler ve Qırım mekteplerinde açılğan qazaq sınıflarına kösteriş deyler, çünki kiyim ve aftada eki saatlıq mahsus derslerden başqa, sade sınıflardan farqı yoq. Cemaatçı qazaqlar, olarnıñ yaş qazaqları Rusiye qazaq qısımlarında hızmet etmeyceginden de memnün degiller. Bunda ğayrı, “ğalipler taqımı”na daa bayağı iddiaları bar.
Qazaqlar arasından akimiyetke qarşı çıqqan, silâlı isyan yapqan qazaq yolbaşçıları tarihte rastkele edi, meselâ, Yemelyan Pugaçov ve Stepen Razin ve başqa çoq bilinmegen qazaq isyancılarnıñ bir misalidir. Qırımda da hoş olmağan qazaqlarnıñ öz reberi peyda oldı - “Qırım qazaqlığınıñ” atamanı Sergey Akimov. O da “Qırım baari”ne qol tuttı, amma soñra “Qırım baari” sıfatında Qırım adaresine yüzsiz siyasetçiler kelgenini añladı. Akimov “Aldatılğan Qırım” narazılıq areketini ötkerdi, adamlarnıñ soqaqlarğa çıqarmağa tırıştı, amma polis yaqalaması ve mahkeme davalarında başqa bir şeyge irişmedi. Ne ise, eñ azından, “Qırım qırallığı”nda er şey yahşı olmağanını açıq ayttı.
Endi, ğaliba, Akimov “ğalipler taqımı”nı küçnen alıp olamacağını añlap, siyasiy muhalefetni yaratmağa niyetlene. O, “Qırım halq cebesi” yañı areketni tizdi. Tamam bu areketniñ bayraqları altında Akimov, saylavlarda öz tarafdarlarını - olarnıñ arasında çoqusı qazaqlar, muhalefet cemaatçıları ve blogerleri - idarege kirsetecek ola. Ataman Qırımda keçirgen bir kişilik piketlerde onen “ğalipler taqımı”nı tenqit etken belli Qırım blogerleri İlya Bolşedvorov ve Oleg Koçerov körünip tura.
Qazaq Akimovnı nevbetteki polis “ziyaretleri”, para cezaları ve mahkemeler bekley
Sergey Akimov, Ukraina vaqtında Qırimda qazaqlar serbestçe olğanını gizlemey, tedbirleri sıqça ötkerile edi, o tedbirlerge qazaqlarda da çoqça toplana edi. Ve asıl Ukraina azatlığı vaqtında qazaqlar raatça edi, “Rusiye nezaretindeki Qırımda” ise qazaqlarnıñ yaşayışınıñ dadı qaçtı.
Akimov, sentâbr saylavlarında öz adamlarını idarege kirsetip olur ekenmi? Menimce, yoq. Qırımda qazaqlarğa qol tutqan az ve qırımlılarnıñ çoqu “saylav” dep adlandırılğan merasimde iştirak etmeycek. Bunıñ içün, qazaq Akimovnı ğalebeler degil de, nevbetteki polis “ziyaretleri”, para cezaları ve mahkemeler bekley. Amma, nasıl olsa da, bu qazaq itibarğa lâyıq, çünki Ukraina vaqtında Qırımda yaşayış serbestçe olğanını açıq-aydın aytqan az sayıda olğan Qırım cemaatçılardan birisidir.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Ukraina Rusiyeniñ işğal altındaki Qırımda insan aqlarına qarşı yapqan zulumına cevap bermeli, dep ayttı Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba fevralniñ 23-nde BM insan aqları şurasınıñ yüksek seviyesi segmentiniñ çerçivesinde nazirler tedbirinde.
«İşğalniñ yedi yılı devamında Qırım insan itibarına sayğısızlıq ve insan aqlarınıñ sert bozuluvı toprağına çevirildi. Sebepsiz tutuvlar, qanunsız apis cezaları ve sahte qabaatlavlar yarımada sakinleri içün qayğılı kerçek oldı. Qırımtatar halqı taqip etile», – dep bildire Dmıtro Kulebanıñ aytqanlarını nazirlikniñ matbuat hızmeti.
Ukraina Tış işler naziri qırımlılar Mahamadaminov Abdulbori, Eyupov Azamat, Yalkabov Timur, İbragimov Ernest, Fedorov Oleg, Seydametov Lenur ve Şihametov Yaşarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerni takbih etti.
Dmıtro Kuleba qayd etkenine köre, Rusiyeniñ insan aqlarına qarşı zulumına halqara cevap berilmeli, hususan, «qanunsız Rusiye işğalini halqara kün tertibinde prioritetli meseleler arasında tutacaq ve Qırımnı işğalden qurtaruv halqara ğayretleriniñ sinergiyasını temir etecek» «Qırım platforması» qurulmalı.
«Diplomat, Qırım platformasınıñ maqsadlarında irişüvde BM insan aqları Yuqarı komissarı idaresiniñ ameliy issesi ne qadar müim olğanını qayd etti», – dep aytıla matbuat hızmetiniñ haberinde.
Qayd etilgenine köre, yarımadadaki vaziyet aqqında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl, vatandaş jurnalisti Lutfiye Zudiyeva ve «Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ» reberi Olga Skripnik tafsilâtlıca tarif ettiler.
Fevralniñ 17-nde saba erte yarımadanıñ bir qaç rayonında Rusiye quvetçileri musulmanlarnıñ evlerine tintüv keçirmege keldi. «Qırım birdemliginiñ» faali Lutfiye Zudiyevanıñ aytqanına köre, tutulğanlar «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları olğanından şübhelene ve Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesine istinaden qabaatlana. Aynı künü Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan altı qırımlını 2021 senesi aprelniñ 15-ne qadar apiske aldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası fevralniñ 17-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvler sebebinden cinaiy tahqiqat başlatıldı, dep bildirdi.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi Rusiye quvetçileriniñ Qırımda musulmanlarnıñ (ekseriyeti qırımtatarı ola) evlerinde keçirgen tintüvleri aqqında malümat Ukraina uquq qoruyıcılarına berile ve «milliy ve halqara seviyedeki işte» qullanılacaq, dep bildire.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye quvetçileriniñ fevralniñ 17-nde işğal etilgen Qırımda keçirgen tintüv ve tutuvlarğa qarşı narazılıq bildirdi. Müessise, halqara institutlarnı bu areketlerge qıymet kesmege çağırıp, soñki tutuv ve tintüvler aqqında malümatnı BM Baş Assambleyasınıñ sessiya baqıluvına çıqarmağa planlaştıra.
Ukraina Reintegratsiya nazirligi halqara toplulıqnı Qırımdaki tutuvlarğa cevap bermesine çağırdı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Qırım ve Astrahan arasında uçaq seferleri açıldı. «Yamal» ava şirketiniñ birinci seferi bazarertesi künü, iyün 8-de, kerçekleştirildi, – dep haber ete TASS.
Birinci uçuş Qırım tarafına daa populâr oldı: Aqmescitten Astrahanğa 18 kişi keldi, Qırımğa ise 41 insan keldi.
Vilâyetniñ sanayı, naqliyat ve tabiat resursları nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire ki, uçaq seferleri sentâbr 7-ge qadar olacaq. Uçaq seferleri aftada üç kere 50 insannı sığdırğan CRJ-200 uçağında kerçekleştirile.
«Astrahandan Aqmescitke bilet fiyatı 5,5 biñ rubleden başlay, imtiyazlı bilet – 3 385 ruble. İmtiyazlı biletler bir qaç kün içinde bütün yazğa satın alındı», – dep aytıla haberde.
Rusiye naqliyat nazirligi 2015 senesi Qırımda uçaq seferlerinden faydalanğan üç million turist olmasını beklegenini bildirgen edi.
2014 senesi mart ayında Rusiye yarımadanı işğal etken soñ Qırım ava limanları Ukraina ükümetiniñ qararı ile qapatıldı. Anda kerçekleştirilgen ava seferleri Ukraina qanunlarını ve halqara qaidelerni bozmaqta, böylece ava şirketleri Ukraina ve ICAO halqara cezalarına oğray bile.
Al-azırda yalıñız Rusiye ava şirketleri Qırımğa uçaq seferlerini kerçekleştire.


text:
Ağda Bağçasaray han sarayınıñ «restavratsiya» adı altında mahv etilmesine qarşı narazılıq kampaniyası başlandı. İnternet cemaatı: Qırım hanlarınıñ sabıq rezidentsiyasında işler deral toqtatılmalı, dep israr ete.
Qırım faaliyetçileri içtimaiy ağlarınıñ qullanıcılarını, Facebooktaki han sarayınıñ saifesinde Rusiye restovratorlarınıñ işlerine şikâyet qaldırmağa davet eteler. Olarnıñ esas talabı: Bağçasarayğa UNESCOdan ekspertler kelmegence iç bir «restavratsiya» işleri yapılmamalı.
Han Sarayınıñ iç de professional olmağan restavratsiyasına soñ derecede çorlanam. Bu restavratsiya degil de, yalıñız qırımtatarlarnıñ degil de, dünya toplulığınıñ mirasını mahv etüvdir!!! Buña yol bergenler utansın!
Men böyle bir «restavratsiyağa» qarşım. Saraynı raat bıraqıñız. Sissiz turdı ve daa da turacaq.
Qırımnıñ bu tarihiy abidesi etrafında olğanlar aqqında oquğanımda ve dostlar ile soylarımdan eşitkenimde yüregim dayanmay. Bu, halqımnıñ ayırılmaz qısmıdır. Bolşevikler 1917 senesinde yoq etip olamağanlarnı şimdi yoq eteler…
Menim tarihımı «hırsızlamañız». Ecdatlarımnıñ ve nesillerimniñ tarihını!!! Olıp keçeyatqanından soñ derecede çorlanam. Hadimler, aşıqıñız…, professionallar olğanıñıznı, zenaatqa hainlik etmek olmağanını unutmañız…
Saray içün pek qasevet çekem. Han sarayınıñ restavratsiyası nege ketirecek? Menim içün bu, Qırımda eñ qıymetli tarihiy yerdir. Mence, bütün qırımtatarlar içün de aynen
Sözde tamirler ve restavratsiyalar adları altında yapılğan Bağçasaray qoruğınıñ mahv etilmesine pek çorlanam! Asılında medeniy-tarihiy mirasnıñ mahv etilmesi aşkârdır!
varvarlar! restavratsiya adı altında halqımıznıñ, tarihımıznıñ medeniy-tarihiy abidesini bunıñ kibi edepsiz ve alçaqça mahv etmek – insaniyetsizliktir. bunıñ kibi binalarnı professional seviyede restavratsiya yapıp olamasañız, bare yapmañız. bu, abideniñ restavratsiyasına ayırılğan paranıñ adiy bir çalınmasıdır. ümüt etem ki, siz erte-keç bu varvarlıq içün qanun boyunca cevap bereceksiñiz
Böyle abidelerni mahv etken insanlar, varvarlardır. Biz beraberlikte olarnı toqtatmaq kerekmiz
Cemaatçılarnıñ ğazabını qozğatqan, Qırım faaliyetçileri tarafından yapılğan foto ve video materialları oldı. Faaliyetçilerniñ fikrine köre, han sarayında, onıñ için aqiqaten kerek olğan restavratsiya işleri yerine keniş mıqyaslı tamir işleri yapıla. Neticede dünyada misli olmağan tarih ve mimari abidesi yerine demir ve betondan yañıdan yapılğan bina peyda olmaq mümkün.
Ukraina Medeniyet nazirligi de han sarayınıñ taqdirine dair qasevetlerini bildirdi. O, mevcut vaziyetke halqara teşkilâtlar ve şu cümleden UNESCOnıñ diqqatını çekmek niyetinde.
Kreml tarafından tayin etilfen Qırım akimiyeti, tabiiy ki, er şeyni red ete ve atta sarayda işler bitirilgen soñ Ukraina Medeniyet naziriniñ vekillerini ekskursiyağa davet ete.
Lâkin bir çoq ekspertler, han sarayındaki işler qırımtatar tarihı ve medeniyetiniñ dünyada misli olmağan bu abidesine tüzetilmez zarar ketirecekler, dep qorqalar. Şu cümleden Bağçasaray tarih ve medeniyet qoruğınıñ sabıq rehberi Elmira Ablâlimova ve QMCniñ Halqara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlarınıñ işleri boyunca komitetiniñ sabıq rehberi Edem Dudakov aynı fikirdeler.
BU AQILDAN EKSİKLERGE DAA NASIL AÑLATMAQ MÜMKÜN?
Pek toqal olğanlar içün böyle misaller: Ne içün bir ressam tarafından sızılğan resim millionlarnen ve aynı zamanda onıñ zemaneviy (atta adiy bir adamnıñ noqtai-nazarından «eyileştirilgen») kopiyası yalıñız bir qaç biñ para tura. Çünki originalde ressamnıñ fikirleri, o devirniñ boyaları, ustalıq qıymetliler.
Raritet olğan avtomobillerde de aynen – original parçalar qıymetli ola. Köçürici, yaqarlıq sistemasını zemaneviylerge deñiştirmek ya da eskiler örneginde yañılarnı yapmaq mümkün. Lâkin bu yañılıqlardan soñ raritet avtomobiliniñ bazardaki fiyatı bir çöplük fiyatınıñ seviyesinece tüşecek. Bunı men memuriy planktondan olğan toqallar içün böyle etip çaynap berem, afu etiñiz.
Mimari abidelerinde de bunıñ kibi – malzemelerniñ ve tehnologiyalarnıñ originalligi qıymetli ola.
Hansarayğa er kün kelip, işlerni nezaret etmege acet yoq. Miyni çalıştırıp, anda sizge halturanı satacaq olğanlarını añlamaq kerek.
Eki eviñizge de veba olsun – HALTURANI.
İSPANKA KİRAMETİ – HALTURA. Tehnologiyanıñ deñiştirilmesi – Haltura. 17-nci asır abidesinde beton – Halturadır.
Abide ise bu yañılıqlardan soñ uslübi keliştirilip yañıdan yapılğan KOPİYA ola.
Ve bu sebepten UNESKOnıñ cedveline kirsetilmeycek…
Meseleden pek uzaq olğan adamlar Ukraina zamanında bir şey yapılmağanını söyley bileler. Meselâ, 2013 senesinde UNESCOğa taqdim etilmek içün Han-Saray boyunca dosye azırlanğan edi. Restavratsiya işleri içün 23 million hrivnalıq restavratsiya işleri içün vesiqalar işlep çıqıldı. Ondan soñ 14-nci oldı. İş yapqanlarnıñ professionalligi aqqında bir şey aytamam; lâkin medeniy miras obyektini tayin etken esas miyarı olğan autentiklikniñ ğayıp etilgenini soyley bilemiz. Turistler içün güzel bir resim olacaq. Faqat tehnologiyalar, qurucılıq malzemeleri. Olar kerçek keçmişniñ parçalarıdır. Şimdiki kibi ise – sadece «plastmassa dünyası yeñdi»
İzalağanlarnıñ bazıları, han sarayında yapılğanını, iç de boşuna yapılmay, dep tahmin eteler.
İşğalci utanmayıp, maqsatkârlıq ile halqım içün eñ muqaddes olğan degerliklerge darbeler endirmege devam ete!
Maqsatları em primitiv, em de aynı zamanda varvarcadır. Qırımnıñ eñ eski abidesi UNOSCOnıñ cedveline kirse ne olacağını tasavur etesizmi?
İmperiyada olğan müddeti içinde ep maalliy emiyetke malik abide edi. 1944-ten soñ ise bundan ğayrı kelgen-ketken ruslarnı hain milletnen qorquzuv yeri oldı. Şimdi ise UNESCO. Olarnıñ abideleri kirmedi, Geraylarnıñ sarayı ise kirdi. Bu, bütün SKREPAlarnı bozğan bir şey olıp çıqa da.
2014 senesiniñ başında olar, tüşünmeyip, Ukrainadan oç almaq içün Hansaraynı federal milliy emiyetke malik cedvelge keçirgenlerini bildirdiler. Lâkin siyasetşınaslar tamam vaqtında eslerini başına topladı – öyle olsa, ruslarnıñki Qırım, skrepalar ile ne yapmalı...? Ve ileride saray UNESCOnıñ cedveline kirse, bu ne manağa kelecek? Siyasetçilerge añlattılar, olar, öz nevbette, ögüni aldı. Ve işte, neticede abide kene yerlilerniñ qoluna keçti. Bundan soñ ise tehnika meselesi – MEDENİY MİRAS elementlerini – Qadimiy tehnologiyanı, 300 yıllıq kerişlerni mahv etmek, 17-nci asırğa ait abide üstüne beton tökmek ve eñ soñunda TATAR KİRAMETİ yerine zemaneviy çetel kirameti ile qaplamaq. Netice deral özüni aşkâr etecek, MEDENİY MİRASNIÑ ELEMENTLERİ olmasa, medeniy miras olğan abideniñ özü de olmaz. UNESCO böyle obyektni özüniñ cedveline kirsetmez. Buña eski uslüpke beñzetip yañıdan yapığan KOPİYA deyler. Noqta.
Böylelikle, azat eticiler bir oqnen eki tavşannı öldürdi – em bir parça tamir yapqan kibi oldılar, em de Qırım mirası boyunca raqiplerini yollarından alıp taşladılar. Ve aynı zamanda, YİGİRMİ ÜÇ YIL BİR ŞEY YAPMADILAR, BİZ İSE YAPA BİLDİK kibi şeyler beyan etmek içün bir manaçıq ortağa çıqardılar. Çünki Qırım, Rusiyeniñ rivyerası dep, boşuna ilân etilmedi. Er şeyni rusça yaparlar… Ve bundan da ğayrı, aborigenler ecdatlarınıñ mahv etilgen mirası yanında bir oyun da töşep bağışlarlar.
İşte sizge bütün güzelligi ile işğalci. Varvarlar. Drezdende cenkten soñ Frauenskirheniñ restavratsiyası içün para yoq edi, ve o 50 yıl devamında ep viran etilgen alda turdı. Ondan soñ tiklediler, em de original taşlarını öz yerlerine qoydılar. İşke iç de keçmegen soylarını deñiştirdiler. Googlda zemaneviy fotosuretini qıdırıp tapsañız, mıqyasını añlarsıñız. İşte restavratsiyanı böyle etip yapmaq kerek. Bu ayvanlar ise 300 yıllıq kerişlerni pıçıp taşladılar. İspaniyada zavodda yapılğan kirametni isteyler.
Sebebi belli – qırımtatarlarnı sındırmaq. Olar içün saray – o devletten qalğan yekâne parçadır. Onıñ ğayıp olması, emiyetine köre, Kyiv Sofiyasınıñ ğayıp olmasına teñ kele bile. Atta daa emiyetlidir, çünki ukrainlerde ondan ğayrı daa lavra, Kamenets-Podolskiy ve Lvivniñ merkezi bar…


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov, Beyazrusiye BMT Baş Assambleyasınıñ Qırımda insan aqları boyunca qararına qarşı rey bergeni içün Minskte bulunğan Donbasstaki çatışmanıñ çezilmesi boyunca meydançıqtan vazgeçmege davet ete.
Bunı o, dekabrniñ 20-sindeki oturışuvda Yuqarı Radanıñ minberinden çıqış yapqanda söyledi.
O: «Biz, işğalci devlet olğan Rusiye etrafında birleşken ve (BMT Baş Assambleyasında reyge qoyulğan – QA) qararğa qarşı ses berip, yüzüni qarartqan Beyazrusiye Cumhuriyeti, Ermenistan, Qazahıstan, Qırğızıstan, Özbekistan ve Tacikistan ile munasebetlerimizni hususiy bir diqqatnen ğayrıdan közden keçirmek kerekmiz», – dep qayd etti.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina akimiyeti, «Ukrainanıñ topraq bütünligini temin etüv ve Rusiye tecavuzını toqtatuv boyunca muzakereler ötkermek içün yañı bir devlet teklif etmek kerek».
Daa evel Ukraina Yuqarı Radasınıñ reis muavini İrına Heraşçenko Beyazrusiye tarafından BMTniñ Qırımda insan aqları boyunca vaziyeti aqqında qararına qarşı rey berilmesine «sayğısız areket» dedi.
Beyazrusiye tarafından açıq menbalarda bu hususta izaat berilmedi.
Dekabrniñ 19-nda BMT Baş Assambleyası «Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinde (Ukraina) insan aqları saasında vaziyet» serlevalı qararnı soñ şekilde qabul etti.
Rey berüv neticesinde 70 ülke vesiqanıñ qabul etilmesine ses berdi, 26 ülke qarşı çıqtı ve 76 ülke rey berüvde iştirak etüvden vazgeçti. Ermenistan, Beyazrusiye, Rusiye, Suriye, Zimbabve ve diger ülkeler bu qararğa qarşı rey berdiler.
Vesiqada Rusiyeden, BMT Halqara mahkemesiniñ Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesini lâğu etüv ve yarımadada ukrain ve qırımtatar tillerinde tasil alınmasını temin etüv boyunca tevsiyelerindeki muvaqqat tedbirlerniñ amelge keçirilmesi talap etile.
Ukraina Tış işleri nazirligi BMT Baş Assambleyası tarafından Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında yañartılğan qararnıñ qabul etilmesini selâmlay ve bundan söñki adım, yarımadanıñ işğalden azat etilmesi olmalı, dep bildire.
Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye mayıs 14-ke qadar BMTniñ Halqara mahkemesine, mahkeme tarafından berilgen ara emirniñ ilhaq etilgen Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetine izinniñ berilmesi ve yarımadada ukrain tilinde tasil almasına irişüvniñ temin etilmesi qısmında yerine ketirilmesine dair añlatmalarını taqdim etmek kerek.
Bunı «5-nci kanal» efirinde Ukraina tış işleri naziriniñ muavini Olena Zerkal bildirdi.
«Bizim (BMT makemesi tarafından berilgen – QA) bu emirniñ izalanmana ve yerine ketirilmesi boyunca neler yapılğanına dair malümatnıñ talap etkenimizge qarşı rusiyeliler mayıs 14-ke qadar yazılı şekilde cevap bermek kerekler. Bundan soñ mahkeme qaysı bir protsedura boyunca areket etecegine – ondan soñ yapılacağını tayin etmek içün ağzaviy denilgen diñlemelerniñ olacağı ya da olmaycağına dair qarar berecek», – dedi o.
O, mahkemeniñ Rusiyege qarşı açılğan iş boyunca bergen ara emri Rusiye tarafından yerine ketirilmegeni, Ukrainanıñ BMTniñ Halqara mahkemesine muracaat etkenine sebep oldı, dep hatırlattı.
Aprel 24-te Ukrainanıñ, Rusiyege qarşı 2017 senesinde qabul etilgen muvaqqat çareler körüv emrine binaen onıñ Qırımtatar Milliy Meclisini yasaq etkenini lâğu etmek kerek olğanını tasdiqlamaq ricası ile BMTniñ Halqara mahkemesine muracaat etkeni belli oldı.
Ondan ğayrı Ukraina Tış işleri nazirliginde, BMTniñ Halqara mahkemesi tarafından berilgen emir Rusiyeniñ Qırım sakinleri içün ukrain tilinde tasilniñ alınmasına irişüvni temin etmek mecbur olğanını tayin ete, ve eki tarafnı da, em Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ territoriyasında diskriminatsion areketlerni yapuv, em de Ukrainanıñ şarqında terrorizm aktlarına qol tutuv kibi mahkemedeki davanı keskinleştire bilecek çareler körmesinden vazgeçmege davet ete, dep hatırlattılar.
Ukraina Rusiyeniñ Halqara mahkeme tarafından qabul etilgen muvaqqat çarelerniñ tatbiq etilmesi boyunca qararnıñ izalanmasına yanaşuvından dolayı nevbetteki kere teren endişesini ifade etti ve, Rusiyeniñ areketleri halqara uquqnıñ normalarına uymaylar, dep bildirdi.
2017 senesinde Ukraina BMTniñ Halqara mahkemesinde Rusiyege qarşı dava açtı. Onıñ maqsadı, Ukrainada terrorizm aktlarına para ayırğanı ve qol tutqanı, em de Ukrainağa qarşı tecavuz aktlarınıñ yapılması çerçivesnde ırqiy diskriminatsiya aktlarında iştirak etkeni içün Rusiyeni mesüliyetke çekmektir.
Ondan ğayrı Ukraina, vaziyetniñ acele areketler talap etkenini köz ögünde tutıp, BMTniñ Halqara mahkemesine, munasip muvaqqat çarelerni qabul etmek ricası ile muracaat yolladı. 2017 senesi aprel 19-da mahkeme, Ukrainanıñ talabına cevaben, Rusiyege qarşı muvaqqat çarelerni körmek qararını aldı.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aynı adlı özenniñ ağızında yerleşken Qaçı qasabası, Aqyarnıñ Nahimov rayonınıñ bir parçasıdır, ondan şeergece 20 daqqalıq yol. Qasabanıñ büyük qısmı - arbiy şeerçik, mında Rusiye aviatsion bölügi yerleşe. 1910 senesinden 1998 senesine qadar Qaçıda arbiy uçucılar oquv yurtu bar edi. Mezunlarnıñ arasında Sovet Birliginiñ üç kerelik Qaramanı Aleksandr Pokrışkin, aviatsiya marşalları, 170-den ziyade general, aman-aman 300 Sover Birliginiñ Qaramanı bar.
Qırım.Aqiqat mühbiri qasabanı kezindi.
Qırım.Aqiqat mühbiri qasabanı kezindi.


text:
İşğal etilgen Qırım akimiyeti Ukrainadan dekabr 24 künü elektroenergiyanıñ berilmemesinden ziyannı belgilep, Kiyevge iddialarını bildirecek ola, – dep bildirdi jurnalistlerge Qırım «baş nazir muavini» Dmitriy Polonskiy.
«Belediyelerde şimdi esabatnı alıp baralar, olardan statistikanı elde etip, onı Qırım nazirler Şurası yanında açılğan mahsus bölükke beremiz. Muzakereler ketişatı çerçivesinde bunı iddia olaraq taqdim etecekmiz», – dedi Polonskiy.
Neticede nasıl esabat olacağı aqqında memur aytmadı.
Çarşenbe künü, dekabr 24-de, Qırım kene ışıqsız qaldı. Svetoforlar çalışmağanı sebebinden soqaqlarda tıqanıqlıqlar, qazalar yüz bere. Qırım «Minergoda» Ukraina yarımadanı eletkrik ceryandan ayırğanı aqqında bildireler.
Dekabr 23 künü «Krımenergo» şirketi kene de qazaiy söndürüv cedvelini işletti.
Aynı vaqıtta, Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov Rusiye ve Ukraina arasında Qırım yarımadasına eletroenergiyanıñ berilüvi aqqında añlaşmanıñ qabul etilgenini bildirdi.


text:
Ukrainada Litvaniya elçisi Marius Yanukonis qırımtatarlarnıñ timsaliy temsilciliklerini dünya paytahtlarında – Washington, Berlin ve digerlerinde – tesis etmege teklif etti. Bunı o, mayısnıñ 29-nda, Litvaniya seyminde keçirilgen «Qırımtatarlar 3 yıllıq işğalden soñ» adlı halqara konferentsiyada iştirak etip ayttı, dep bildirdi konferentsiya iştirakçisi, jurnalist Yuriy Lukanov Qırım.Aqiqatqa.
ABD Litvaniyanıñ sabıq elçisi Zigmantas Pavilyonis konferentsiyada bu teklifke qoltutıp, «Qırımda qırımtatarlarnıñ vaziyetini añlatacaq haber merkezleri» olmalı, dep qayd etti.
Onıñ aytqanına köre, noyabrniñ 7-nde Amerika Birleşken Devletlerinde kommunizm qurbanlarına bağışlanğan tedbirler keçirilmeli. O, qırımtatarlarnı «kommunizm qurbanları» olaraq adlandırıp, «böyle bir fursattan faydalanıp, anda prezentatsiyanı keçirmek kerekler», dep qayd etti.
Bazarertesi künü Litvaniya tışqı işler naziri Linas Linkeviçus Vilnüste keçirilgen «Qırımtatarlar Qırım işğalinden üç yıl keçken soñ: şimdiki vaziyet ve halqara toplulıq içün ilerideki strategiya» halqara konferentsiyasında çıqışta bulunıp, Litvaniya Rusiye işğal etken Qırım sakinlerine qoltutmağa devam etip, Rusiye Federatsiyasından yarımadada insan aqlarınıñ bozulmasını toqtatmağa talap etkenini bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov PACEniñ sanktsiyalarnı kirsetüv, hususan Rusiyege qarşı, tertibini qıyınlaştıruv qararı sebebinden Mustaqillik Meydanında umummilliy toplaşuv keçirmege çağıra.
«Ukraina siyasiy milletiniñ Rusiye istilâsına tirenüv ve Ukraina topraq bütünligininiñ Qırım ile ğayrıdan tiklenüvi meselesinde qararlı olğanını bütün dünyağa köstermek kerek. Böylece, vatandaş cemiyeti iç zıddiyet ve qavğalarnı çette qaldırıp, yaqın künlerde, belki, iyünniñ 28-nde – Ukraina Anayasası kününde – millionlarnen vatandaşnı Mustaqillik Meydanında umummilliy toplaşuvğa çağıra bile», – dep yazdı Çubarov Facebookta.
Onıñ aytqanına köre, bugün «Ukrainağa hainlik yapqan, Qırım ve sakinlerini Rusiyege parçalamağa bergenler azimkârlığımız ve sarsızlağımıznı körmeli».
Avropa Şurası Parlament assambleyası iyünniñ 25-ne keçer gecesi keçirilgen toplaşuvında PACE qaidelerini deñiştirgen ve sanktsiyalarnı qullanuv tertibini, hususan Rusiyege qarşı, qıyınlaştırğan qararğa qoltuttı. Buña 118 PACE azası rey berdi, 62-si qarşı çıqtı, 10-u bitaraf qaldı.
Rusiye eyyeti Assambleya sessiyalarında 2015 senesi yanvar ayından itibaren, eyyetniñ vekâletleri ciddiy şekilde sıñırlanğan soñ, iştirak etmey.
Ukraina aq qorçalayıcılarınıñ fikirince, Rusiye eyyeti Avropa Şurası Parlament assambleyasına qaytsa, Rusiyeniñ teşkilât talaplarına riayet etmegen taqdirde bu devletlerara teşkilâtnıñ «ahlâqiy teslimiyeti» olacaq. Bu aqta aq qorçalayıcı teşkilâtlarınıñ PACE tertip, immunitet ve qurulış işleri komitetine, Avropa Şurası iştirakçi memleketleriniñ milliy eyyetlerine yapqan açıq muracaatında aytıla.
Muracaatqa 12 ukrain aq qorçalayıcı teşkilâtı, şu cümleden «Vatandaş serbestligi merkezi», «Kreml siyasiy mabüsleri soy-soplarınıñ birleşmesi», «KrımSOS», «Qırım aq qorçalayıcı gruppası», «İnsan aqları media teşebbüsi» qoltuttı.


text:
Qırımdaki etraf müitiniñ qorunması «Qırım platformasınıñ» sammitinde muzakere etilecek müim meselelerden biri olacaq.Bunı «Qırımda etraftaki müit: işğal devamında deñişmeler ve ğayıplar» tetqiqatınıñ onlayn taqdimatı vaqtında Ukraina prezidentiniñ Qırım MC-deki daimiy temsilcisi Anton Korineviç bildirdi.
«Etraf müiti meseleleriniñ «Qırım platofrması» içün kün tertibiniñ müim bir qısmına çevirilecegine inanamız. «Qırım platforması», Qırım ile bağlı türlü müimi meseleler muzakere etilecek bir platformı olaraq qurula. Elbette, etraf müiti meseleleri de», – dedi Korineviç.
Yarımadanıñ ekologiyasına eñ çoq tesir etken amiller arasında Körineviç, «Titan» Qırım zavodınıñ faaliyetini, kimiya sanayısınıñ diger obyektlerini, yerastı suvlarınıñ çekip alınmasını, Qara deñiz suvlarınıñ kirlenmesini qayd etti.
Qırımda Rusiye işğalinden soñ etraf kirlenmesinin altı esas ekologik meselesi bar. Bunı «Qırımda etraftaki müit: işğal devamında deñişmeler ve ğayıplar» tetqiqatınıñ onlayn taqdimatı vaqtında tabiat qoruvı meselelerinden ukrain eksperti, Ukraina tabiat qoruv gruppasnıñ reberi Aleksey Vasilük aytıp berdi.
Mayısnıñ 20-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy «Qırım platforması» sammitine 30 memleketniñ vekilleri kelecek, dep ayttı. Onıñ bildirgenine köre, Rusiye «Qırım platformasını» pek ağır yanaşa.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar «Dom»telekanalınıñ yayınında Ukraina Tış işler nazirligi avgustnıñ 23-nde olacaq «Qırım platformasında» iştirak etecegini tasdıqlağan memleket sayısını aydınlatmağa daa planlaştırmay, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, bu qarar Rusiye tirengeni içün qabul etildi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Avropa Birligi Ukrainada üküm sürgen vaziyetten sebep aqımdaki seneniñ soñunda ya da kelecek seneniñ başında qoşma cezalar kirsete bile. Bunı çarşenbe künü, noyabr 26-da, Rusiyeniñ Avropa Birliginde daimiy temsilcisi Vladimir Çijov «Rossiya 24» telekanalınıñ efirinde bildirdi.
Diplomatnıñ aytqanına köre, «Qırımnıñ saylanğan akimiyeti» cezalana bile, – dep haber ete Qırımnıñ öz başına ilân etilgen ükümet «ruporı» Krıminform saytı.
«Cezalar – dialog olmağanınıñ neticesidir. Cezalar qala, olarnıñ belli bir müddeti bar», – dep qayd etti o.
Vladimir Çijovnıñ bildirgenine köre, mart ayında cezalar «ğayrıdan baqıla bile».
Berilgen malümatqa köre, cumaaqşamı künü, noyabr 27-de, Avropa Birliginiñ daimiy temsilciler komiteti öz başına ilân etilgen «DNR» ve «LNR» vekillerini «qara cedvelge» kirsetmek teklifini baqacaq.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunda olğan askerler Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Bötendönya kileşterelgän waqıtı
Bötendönya kileşterelgän waqıtı yä UTC (inglizçä Coordinated Universal Time) - bötendönya tärtipkä saluçı standartı.
Atom waqıtınnan berniçä böten sekunda häm bötendönya UT1 waqıtınnan waqlanma sekunda sanı belän ayırıla.
UTC sisteması Grinviç buyınça urtaça waqıt - GMT urınına kertelgän. GMT waqıtı Cir äylänüe säbäple tögäl bulmadı.
UTC waqıtı atom waqıtı tigez şkalası nigezendä yasalğan.
UTC häm UT1 arasında ayırma 0,9 sekundağa tigez, ägär zurraq tögällek kiräk bulmasa Bötendönya waqıtı - UT töşençäse qullanıla.
Köndälek tormışında sekundalar waqlanma öleşe kiräkmägän oçraqta Grinviç urtaça GMT - waqıtı UTC häm UT1 ekvivalentı bulıp sanala.
Säğät zonaları UTC buyınça uñay häm tiskäre küçeş belän buldırılalar.
UTC cäyen häm qışın üzgärtelmi, tik qayber illärdä UTC waqıtına qarata küçeş üzgärä.
UTC häm bütän waqıt ülçäw sistemalarıYзrәpTү
Bötendönya waqıtı UT - zamança Grinviç buyınça urtaça waqıtı versiäse.
- Grinviç buyınça urtaça waqıtı yä GMT - Grinviç meridianında urtaça qoyaş waqıtı. Cir bertörle bulmağan äylänüe säbäple Grinviç meridianı üze törleçä äylänä, şuña kürä bu waqıt tögäl tügel.
- UT0 - ber mizgeldä ülçängän Grinviç meridianında waqıt, astronomiä küzätüläre yärdämendä ülçänä.
- UT1 - urta Grinviç meridianında waqıt, Cir qotıpları xäräkäten isäpkä ala.
- UT1 = UT0 + Aλ
- UT2 - sezonlı Cir äylänüe törlelegen isäpkä ala.
- UT2 = UT1 + ATs.
Şuşı şkala tigez bulmıy häm uñaysız, şuña kürä qullanılmıy.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekiliniñ birinci muavini İzet Gdanov istifağa ariza berdi.
«İstifa arizasını bermege qarar aldım, amma Rusiye işğalcilerinden serbest olacaq Qırımnıñ qaytarıluvı oğrunda küreşimni iç bir vaqıt bitirmeycem! Temsilcilikniñ işi cemaatnıñ diqqatı altında edi, qala ve olacaq. Yarımada azat etilgenine qadar yarımadağa suv berilmemesi, işğalcilernen er angi işbirligi, sanktsiyalar ve bir sıra diger meseleler – er daim kontrol altında olacaq, cevap berecek mehanizmlerimiz bar», – dep yazdı Gdanov Facebook saifesinde.
Onıñ qayd etkenine köre, Qırımnıñ yañı statusınen (Qırımnıñ azat etilmesine doğru yol) bağlı deñişmelerniñ Ukraina Anayasasınıñ X bölügine kirsetilüvi üzerinde iş Ukraina Yuqarı Radası yañartılğan soñ er aylıq açıq esabatqa muhtac.
Hatırlatamız, iyünniñ 25-nde Anton Korineviç Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili vazifesine tayin etildi. Prezident temsilciliginiñ resmiy saytında buña dair buyruq derc etildi.
Anton Korineviç – uquq ilimleri namzeti, dotsent, Taras Şevçenko Kyiv milliy universiteti Halqara munasebetler institutınıñ halqara uquq kafedrasınıñ dotsentidir. Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınlarında iştirak etken edi.
Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko 2018 senesi dekabrniñ 2-nde Boris Babinni Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili vazifesinden boşatuv fermanını imzaladı. Vesiqada aytılğanı kibi, Babin «bergen istifa arizası esasında» işten boşatıldı. Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki daimiy vekiliniñ birinci muavini İzet Gdanov vazifelerini yapmağa devam etti.
İzet Gdanov 1983 senesi Özbekistannıñ Ferğana şeerinde dünyağa keldi. 2006 senesi Ukraina devlet bergi hızmetiniñ milliy akademiyasında «Müessise iqtisadiyatı» bölügini bitirip, iqtisatçı ihtisasını aldı. 2006 senesinden 2009 senesine qadar Aqmescitteki ticaret müessisesiniñ reberlik vazifelerinde bulundı.
2009 senesinden 2017 senesine qadar Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Rada yardımcısı, Aqyar şeer devlet memuriyetiniñ reis mesleatçısı, Qırım Muhtar Cumhuriyeti sanayı siyaseti, naqliyat, bağ ve yaqıt-energetika kompleksiniñ nazir muavini, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Naqliyat ve bağ nazirliginiñ maşina taşımacılığı ve bağ idaresiniñ yolbaşçı muavini, Ukraina halq deputatınıñ yardımcısı olğan edi.
2017 senesi avgust ayından berli Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekiliniñ birinci muavini oldı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
İyülniñ 10-11-nde Moskvanıñ Qızıl meydanına Bağçasaraydaki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qoltutmağa çıqqan qırımtatar faallerini Qırımda Rusiye politsiyasınıñ bölügine çağıralar.
Bu aqta «Qırım birdemligi» qırımlı advokat Nazim Şeyhmambetovnıñ malümatına esaslanıp bildire.
«Bu haberlerge köre, Moskvadaki aktsiyalarnıñ bazı iştirakçilerine uquq qoruyıcı organları telefon etip, olarnı politsiyağa «subetke» çağırdı. Tafsilâtlı malümatımız şimdilik yoq», – dep ayta advokat.
Onıñ bildirgenine köre, Moskvada tutulğan qırımlılarğa qarşı memuriy protokollar endi tizildi. Advokat bunı «fikrini bildirgen insanlarğa qarşı basqı» olaraq tanıy.
«Al-azırda olarnı davet etmek içün uquqiy sebepler yoq. Bir teşkerüv teşkil etildi, onıñ çerçivesinde insanlar soraştırıla bile. Bizler operativ-qıdıruv tedbirleriniñ keçirilmesi içün Qırımda böyle bir teşkerüv teşkil etilgenini tahmin etemiz», – dep tüşüne Nazim Şeyhmambetov.
Qırımdaki Rusiye uquq qoruyıcı müessiseleriniñ bunıñnen bağlı açıq izaatları yoq.
Moskvada iyülniñ 10-11-nde Rusiye politsiyası Bağçasaraydaki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qoltutmaq içün Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ binasına kelgen 50-den ziyade insannı tuttı. Qızıl meydanda tutulğan qırımtatarlarnıñ qollarında yazuvlı şiarlar bar edi: «Qırımda milliy ve diniy sebeplerden repressiyalarnı toqtatıñız», «Qırımda «terrorizm» ile küreş – farqlı fikirlernen küreştir», «Bizim balalarımız terrorist degil» ve ilâhre.
İyülniñ 11-nde mahkemesi dört qırımtatarı Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutovnıñ ükmüne qarşı berilgen temyiz arizasını baqtı.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Kreml tarafından tayin etilgen Sergey Aksönov Qırım sakinlerine Ukrainanıñ qıta qısmına memuriy sıñır üzerinden qatnamamaqnı tevsiye eterek, Ukrainanı, qanunlar asla işlemegen «pirat devleti» dep adlandırdı. Ancaq Aksönovnıñ mantığı, işğalci ükümet yolbaşçısınıñ er zamanki halq ögündeki beyanatları kibi, ters çevirilgen manada aytıla. Çünki Aksönov Ukraina qanunlarını pek yahşı bilgen ve añlağanını kösterecek ola. Lâkin bu arada cinayetdeşlerine olarnı nasıl aylânıp keçmek mumkün olacağını tevsiye ete.
Aksönovnıñ beyanatı Qırım sakinleriniñ epsine degil de, Ukraina qanunlarını bozğanlarını tahmin etken – hususan, kvazidevlet strukturaları hadimlerine yöneltilmekte. Ve Aksönov olarğa ür Ukraina territoriyasına barmañız demey. Yoq, o yalıñız memuriy sıñırdan qaçınıñız ve devlet sıñırı üzerinden qatnañız dey. O yerde qanun bozğanlarnı tanımaq qıyınca olur dep ümüt ete.
Bu bir pirat mantığı degil ise – o zaman ne olabilir? Eger insan özüni devlet hadimi dep saysa, halq ögünde – deyik ki, öz devleti dep esaplamağan devletni nasıl aldatılacağına dair tevsiyeler berse -bu insan pirat olmay da, kim olacaq? Em de bu uquqiy nigilizmni, iç bir devletni saymamaq, ürmet etmemekten ğayrı ne şekilde izah etmek mumkün?
Devlet olar içün– deger degil de, zenginleşme vastası sayıla. Olar hainlik yapmağa aqqı bar dep sayalar
Bir qaç künlük işğal zarfında Rusiye vatanperverlerine çevirilgen Aksönov ve Qırım ükümetiniñ temsilcileri, dersiñ, devletni bir aşlav dep köreler. Qırımda Ukraina suvereniteti olğanda, olar yarımadanıñ «muqaddesligi» aqqında tüşünmege bile istemey ediler, onıñ Rusiye qoşulması aqqında bir söz aytmay ediler – yani, kerçek manada «Rusiye vatanperverleri» yapmaq kerek olğan iç bir şey yapmay ediler. «Vatanperverlikleri» ise, fursat peyda olğanında degil de, emir kelgen maalde türtip çıqtı.Rusiye işğali bitkenden soñ, eminim ki, halq ögünde özüni kirletip yetiştiralmağan soylârı Ukraina vatanperverligi, ukrain tili ve qanunlarını bilgeniniñ alâ derecesini kösterir – aşlav «vatanperverleriniñ» taqdiri böyledir, işte.
Hususan bu sebepten olar bütün samimiyetinen bugün Qırımdaki «devlet struktuıralarına» kirip çalışmaq, yarın ise – ukrain biometrik pasportları almaq mumkün olğanından eminler. Bugün – Qırım parlamentinde yarımadanıñ Rusiyege «bağlanması» içün rey bere, yarın ise – Ukrainanıñ qıta qısmına tibbiy yardım almağa baralar. Bugün – Rusiye saylâv spektaklinde Putin ve diger iştirakçiler içün teşviqat yapıp, yarın – memuriy sıñırda asla çorlanmadan ukrain pasportını köstereler. Devlet olar içün – deger degil de, zenginleşüv vastası sayıla. Olar hainlik yapmağa aqqı bar dep sayalar.
Çünki Qırımda hainlik yapmaq – oñaytlı şeydir.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mümkün


text:
Qıtay belän Qırğızstan arasında strategik xezmättäşlek
Qıtay belän Qırğızstan arasında bağ’lanışlarnı arttırunı maqsat itep quyğan Komplekslı strategik xezmättäşlek turında deklaraśiya imzalandı
Qıtay belän Qırğızstan arasında bağ’lanışlarnı arttırunı maqsat itep quyğan Komplekslı strategik xezmättäşlek turında deklaraśiya imzalandı.
Qırğızstan ilbaşı matbuğat üzägennän xäbär itülärençä, ilbaşı Sooronbay Cäänbäkov Qıtay başqalası Pekinğa räsmi säfäre waqıtında Qıtay xalıq cömhüriyäte däwlät başlığı Si Śzin’pin belän oçraştı. Alar küzgä küz häm delegaśiyälär arasında söyläşülär alıp bardı. Anda ike däwlätneñ mönäsäbätläre xaqında süz bardı. Cäänbäkov bu säfär xaqında bolay dide: “Qırğızstan Qıtaynı ışanıçlı kürşe, urtaq häm dus bularaq kürä. İlebez dä Qıtay öçen dus, ışanıçlı, kiläçäkkä qarawçı xezmättäş buldı häm şulay bulıp qalaçaq. Qıtayğa säfärem tışqı säyäsätebezneñ üzgärmäwçänlegen kürsätä”.
Cäänbäkov ilbaşı bularaq Qıtayğa täwge tapqır säfär yasadı.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyä-Azärbaycan arasında tabiğıy gaz kileşüe
Azärbaycan ilçese Ärdoğanğa ışanıç xatın tapşırdı
Azärbaycannıñ Änkara ilçese Mammadov Ärdoğanğa ışanıç xatın tapşırdı


text:
İlhaq etilgen Qırımda Rusiye Tahqiqat komiteti idaresiniñ başı Mihail Nazarovnı pensiyağa yiberdiler. Bunı müessise saytı bildire.
Beyanatqa köre, Nazarov, 2014 yılı mart 24-ünde Qırımda Rusiye Tahqiqat komiteti idaresiniñ başlığı oldı. Bundan evel o, Mordoviya Cumhuriyetinde Rusiye Tahqiqat komiteti idaresiniñ başı edi.
Bildirüvde, Nazarov "Qırım qaytarılması içün" rusiye medalinen mukâfatlanğanı bildirile.
юcTиции BлaдиMиp TepeHTbeB. AппapaT бyдeT pacпoлaraTbcя B CиMфepoпoлe.
Daa evel bildirile edi ki, ilhaq etilgen Qırımda, Qırım ve Aqyar idarelerini başqadan teşkil etip, Qırım ve Aqyarda Rusiye Tahqiqat komiteti idaresi yaratılacaq. Birleştirilgen idareniñ reberi vazifesini yustitsiya polkovnigi Vladimir Terentyev vaqtınca becerecek. Müessise Aqmescitte yerleşecek.
Qırım ve Aqyarda Rusiye Tahqiqat komiteti idareleri, Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ yaratılğan edi.


text:
Qarasuvbazar rayonında Aqmescit – Keriç yolunıñ 53 kilomertinde yol qazası yüz berdi, VAZ 2110 ve Mercedes Sprinter çatıştılar, dep bildire boysunğan Qırım fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ saytı.
4 insan zararlandı, birisi VAZ 2110 aydavcısı can berdi. Yol qazasında zararlanğanlarnı Qarasuvbazar şeeriniñ hastahanesine cerrahiy ve reanimatsiya bölüklerine çeşit türlü ağırlıq derecede travmalarnen ketirdiler, dep bildire müessise.
Yol qazasınıñ sebeplerini ekspertler ögreneler.
Rusiyege boysunğan Aqmescit akimiyeti şeerde yol qazalarınıñ arttırmasını ve yol vaziyetiniñ mürekkepleşmesini qayd eteler. Yol qazalarınıñ arttırması «yol keyfiyetiniñ yahşılaştıruvınen» bağlaylar.
Rusiye içtimaiy içki işler nazirliginiñ «Meselesiz yollar» leyhasına köre, keçken sene Qırım eñ yolsuz regionlarınıñ üçüne kirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımnın rusiye akimiyeti, 2019 senesine pensiyalılarnıñ yaşayış azğarınıñ kölemini 8560 ruble miqdarında tasdıqladı, bu yılğa köre, o 30 rublege atqan. Böyle qarar, oktâbr 31-inde Qırım akimiyetiniñ oturışında qabul olundı.
“RİA Krım” haber etkeni kibi, akimiyet başı Vladimir Konstantinov, şimdi Qırımda yaşayış azğarına teñ kelsin dep pensiyasına qoşma para alğan 85 biñ 484 adam bar.
Qırım parlamentiniñ qarına binaen, 2018 senesinde pensiyalılarnıñ yaşayış azğarı 8530 ruble.
Oktâbr 3-te Rusiye prezidenti Vladimir Putin pensiya islâatı aqqında qanun toplamını imzaladı. Qomşu Rusiyede aqaylarnıñ pensiya yaşı adım-adım 65 yaşınace köterilecek, qadınlarnıñ ise - 60 yaşınace. Müddetten evel pensiyağa çıqamaq içün aqaylarğa 42 yıllıq iş stajı kerek, qadınlarğa - 37 yıllıq.
Daa evel Kreml nezareti altındaki Qırım ve Aqyar akimiyetleri pensiya islâatı aqqında rusiye qanun leyhasına qol tuttı.
Yarımadanıñ çeşit köşelerinde Rusiye Kommunist fırqası pensiya islâatına qarşı miting ve piketler keçire, imza cıya. Çoqusı qasabalarnıñ akimiyeti böyle toplaşuvlarğa izin bermey.


text:
«Fevral 20 uquq qoruyıcı gruppası» adlı cemaat teşkilâtınıñ icra reisi Dmitriy Nezviskiy, Qırım Prokuraturasına ve Qırımdaki Ukraina Milliy Politsiyasınıñ baş komitetine muracaat yolladı. O, Nazirler Şurasınıñ №1035 Qararı, Qırımğa ve Qırımdan mallarnıñ keçirilmesi yasağı ile bağlıdır.
Nezviskiy, mezkür qararnı işlep çıqarğan ve qabul etken Nazirler Şurasınıñ resmiy şahıslarını cinaiy mesülietke çekmege muracaat ete.
«Ukraina Nazirler Şurasınıñ resmiy şahıslarına qarşı ariza yazdım. Olarnıñ tarafından yapılğan areketler, mında №1035 qararnıñ işlenmesi ve qabul etilmesi aqqında söz yürütilmekte, Ukraina Qanunmesiniñ 161, 367 ve 367 maddelerine köre, cinayet olaraq sayıla bile. Qabul etilgen qarar sade qırımlılarnıñ sıñırdan keçmesini zorlaştırdı», - dep yazdı o, Feysbuk saifesinde.
Yanvar ayında Nezviskiy, Kiyev şeheriniñ memuriy makemesine №1035 qararı qanunsız olaraq qabul etilmesi ve onıñ yasaq etilmesi içün, ariza yazıp, dava açtı. Makeme qararı şimdilik yoq.
Ukraina Nazirler Şurasınıñ tarafından qabul etilgen, Qırım yarımadasına mallarnıñ keçirilmesiniñ yasağı boyunca qarar, 2016 senesiniñ yanvar ayından başlap ömürge keçirildi. Qararğa köre, Qırımğa aşayt ya da başqa şahsiy şeylerniñ keçirilmesi yasaq etilgen. Umumen alğanda, şahsiy eşyalar arasında yasaq etilgen 23 tane mal bardır.
Qırım blokadasınıñ iştirakçileri, Qırımğa er angi mallarnıñ keçirmemesini talap ettiler. Blokada, 2015 senesiniñ sentâbr 20 kününden başlap çalışıp başladı.


text:
Rusiye işğal etken Qırımda qırımlılarnıñ evlerinde yañı tintüvler keçirilgenini haber eteler. Bunı noyabr 17-de Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerov Facebook saifesinde bildirdi.
«Şerif Ganiyevniñ evinde tintüv keçirilgenini haber ettiler, yaşağan yeri: – Bağçasaray rayonı, Mağaraç (Hanışköy) k. Şerif qaynaqçı olıp çalışa, 40-45 yaşlarında, tintüv sebebini şimdilik bilmeymiz. Barıp olamayım», – dep yazdı Ümerov.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi ki, «Aqmescit rayonınıñ Sofiyevka köyünde yerli iş adamı Yusuf ağanıñ evinde de tintüv keçirile. Sebebi şimdilik belli degil».
İşğalden soñ Qırımda mustaqil mühbirlerde, qırımtatar faallerinde ve Meclis azalarında kütleviy tintüvler sıq-sıq keçirilip başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevet çekkenini bildirdi ve basqıncılıqnı toqtatmağa çağırdı. TİN halqara toplulıqqa muracaat etip, Rusiye insan aqları ve ifade serbestligini bozmasın, ukrain siyasiy mabusları ve esirlerini azat etsin dep, oña qarşı bütün uquqiy ve siyasiy basqı usullarını qullansın istedi.


text:
Ukraina ükümeti Qırımdaki ukrainalılarnen bağ tutulması boyunca müessiselerara tedbirler planını tasdıqladı. İşbu planğa istinaden Qırım meseleleri boyunca butün nazirlik ve müessiseler ortaqlaşıp çalışacaqlar.
Vaqtınca işğal etilgen territoriyalar ve devlet içinde mecburen köçken şahıslarnıñ meseleleri boyunca naziri Vadim Çernış Ukraina yarımadanıñ azat etilüvine kerek dercedei azır olmağanını beyan etti.
«Qırımnıñ yarın keri qaytqasına azırmızmı? Yoq, yüz faiz degil. Ukrain memurları keçüv devrinde çalışmağa azırmı? Yarın – yoq, lâkin biz bunıñ üzerinde çalışamız. Nazirlik ve akimiyetniñ diger organları Kyiv politehnika institutında mahsus mütehassıslar içün programma azırladı, olar anda oquylar. Bir qaç kün evelsi bizler Ukraina prrezidentine bağlı devlet idaresi Milliy akademiyesınen Qırımğa azır mütehassıslar yollamaq maqsadınen memurlar içün yañıdan azırlav ve talebelerniñ oquması boyunca memorandum imzaladıq. O kün kelgence, biz işğal altında bulunğan ealinen maksimum alâqada olmaq kerekmiz. Qırım problemasını sıq-sıq territoriya probleması dep köreler. Bizler, memurlar işğal altında yaşağan insannı körgenini isteymiz».
Vaqtınca işğal etilgen territoriyalar meseleleri naziriniñ birinci muavini Yusuf Kürkçi, ükümet planı adiy Qırım sakinleri yöneltilgenini ayta.
Bütün ğayretlerimiz bizim vatandaşlarımız memuriy ve ictimaiy hızmetlerden faydalanmasına imkân yaratmaqnen bağlıYusuf Kürkçi
– Bu plannıñ amelge keçmesiniñ yekâne koordinatorı – bizim nazirliktir. Bu işni yapacaq olğanlarğa baqacaq olsaq, vesiqada akimiyetniñ tek bir dane organı cevapkâr olacaq bir maddesi yoq. Bu – içinde er şey qanun tarafından belgilengen muayyen çerçeveler içinde areket etilecek, kerçek manada kompleksli vazifeler qoyğan kompleksli bir plan sayıla. Şunıñ içün «yedi bala baqıcısınıñ balalrınıñ közü yoq» degen vaziyet olmaz. Bütün ğayretlerimiz işğal etilgen territoriyalarda yaşağan bizim vatandaşlarımıznıñ: tasil, sağlıq ve doğğanı aqqında şeadetnamesinden başlap, ölüm şeadetnemesine qadar olğan uquqiy statusnıñ resmiyleştirilüvi içün kerek memuriy ve ictimaiy hızmetlerden faydalanmasına imkân yaratmaqnen bağlı. Biz Qırım sakinleriniñ bütün ihtiyaclarını esapqa almağa tırıştıq – şunıñ içün bir fikirge kelgence bir yılımız ketti.
Ukrain siyasiy talilcisi Yuliya Tişenko, ukrain ükümetiniñ planı Qırım sakinlerine kerçekten de akimiyet organlarınen işbirlik yapmağa yardım eter dep saya.
Qabul etilgen plan akimiyet organlarınıñ koordinatsiya etüvine ve problemalarnıñ çezilmesine yardım eter dep ümit etemizYuliya Tişenko
– Anda, mesela, 2014 senesinden soñ, Qırımda doğğan balalar içün vesiqa alınmasını tezleştirecek protseduranen bağlı real areketler aqqında yazılğan. Bugünki künde rusiyeli organlar tarafından berilgen doğğanı aqqındaki şeadetnameler ukrain mahkemeleri tarafından qanuniyleştirile ve başqa bir yol yoq. Uquqimayecileriniñ malümatına köre, çeşit sebeplerden dolayı, Ukraina Qırımda doğğanı ve ölgeni aqqındaki şeadetnamelerniñ 20%ni esapqa alıp olamay. Bazı insanlar bürokratik sedlerni çezmek için, qıta qısmına kelip olamaylar. Lâkin bizler, hızmetlernen bağlı insanperverlik teşebbüsleri, qabul etilgen plan akimiyet organlarınıñ koordinatsiya etüvine ve problemalarnıñ çezilmesine yardım eter dep ümit etemiz.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Rusiye prezidenti işleri idaresi yañı yıl munasebeti ile keçirilecek merasimlerge endi azırlıq körmege başladı. Bu sene umumrusiye naratqa ilk sefer işğal etilgen Qırımdan balalarnı davet etecekler.
«Bayram dekabr 26 kününe belgilendi, – dedi o. Bu sene Kremlde endi 14-nci kere keçirilecek umumrusiye naratqa Qırım balaları da davet olunacaq», – dep bildire Rusiye prezidenti işlerini idare etkenniñ matbuat kâtibi Viktor Hrekovnıñ sözlerini Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyetiniñ ruporı Krıminform agentligi.
Onıñ sözlerine köre, «teşkiliy komitet şimdi numayışnıñ stsenariy yazıcısını ve rejissörlarnı qıdıra».
Adet üzre, umumrusiye naratqa bütün memleketten balalar davet olunacaq – alâ oquğanlar, ilmiy olimpiada ğalipleri, çoq balalı qorantalardan ve bala evlerinden balalar.