text:
Ukrain Helsinka insan aqları boyunca birlikniñ (UGSPL) uquqçıları, Kremlge boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi tarafından qabul etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetiniñ yasaqlanması aqqında qararğa qarşı Meclis adliyecileriniñ şikâyet arizasınıñ baqılmasını refaqat etecek. Rusiye Yuqarı mahkemesinde şikâyet baqılmasınıñ keçirilmesi sentâbr 29-ğa belgilendi. Bu aqta UGSPL matbuat hızmeti bildire.
Bunen beraber, Ukrain Helsinka birligi ukrain kütleviy haber vastalarını mahkeme toplaşuvı ceryanı aqqında malümat aydınlatmağa davet ete, ve akkreditatsiya boyunca yardım etecegi aqqında söz bere.
Aprel 26-da Rusiye kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi yarımadada Meclis faaliyetini yasaq etti. Dünya toplulığı Rusiye akimiyetiniñ böyle areketlerine qattı narazılıq bildirdi. Meclis imayesi Rusiye Yuqarı mahkemesine apellâtsion şikâyetini berdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


c: text/html

text:
(Qırımtatar milliy areketiniñ yetekçilerinden biri Ahtem Çiygoznıñ, 2017 senesi avgustnıñ 9-nda Rusiyege tabi olğan Qırım Yuqarı mahkemesinde aytqan soñ sözü)
Anamnıñ soñki künlerinde ondan afu sorağan edim, çünki oğlu olaraq soñki eñ ağır künlerinde yanında olamadım. Bar küçüni toplap, o dedi ki: «Böyle evlât terbiyelegenimden ğururlanam!»
Ne yapsam da, ne qadar qıyın olsa da, bu yerden sağ çıp çıqamaycağımı bilmeyip, daa büyük qorqum – menim areketlerim, fikirlerim, sözlerim meni insan olaraq, qırımtatarı olaraq masqara ete bileceklerinden qorqqanımdır, ve menim halqım, maña işanıp, meni Qırımtatar Milliy Meclisine saylağanı içün peşman eteceginden qorqqanımdır.
«Ant etkenmen, söz bergenmen millet içün ölmege...» Bu antnı men, Meclisniñ başqa azaları kibi, tiz çökip ve milliy bayrağımıznı öpüp Hanlar Sarayınıñ azbarında bergen edim – bu yer ise milletimizniñ, asırlar devamında üküm sürgen devletçiligimizniñ timsalidir.
Defalarca sürgün etilgenimizniñ, amelde ise genotsidniñ, kerçek sebebi – Rusiye İmperiyası, soñra ise SSCB, Qırımnı qırımtatarlardan temizlep, halqımıznıñ tarihını ve hatırasını yoq etmege istegenidir.
Er bir qırımtatarı bu sözlerni aytıp, ant ete ve öz milletiniñ kelecek nesilleri ögünde, Vatanı ögünde mesüliyetli olğanını iss ete.
Qırımtatarları içün, bir-çoq başqa milletler içün olğanı kibi, «vatandaşlıq borcu», «vatanperverlik», «milliy menlik» añlamları alelhusus degerge maliktir
Halq özü özüne yetekçi saylay. Nesilden nesilge miras etilgen Vatan sevgisini, ana-topraq sevgisini, milliy menlikni iç bir şey yoq etip olamadı, halqnıñ iradesini iç bir şey sındırmadı. Qırımtatarları içün, bir-çoq başqa milletler içün olğanı kibi, «vatandaşlıq borcu», «vatanperverlik», «milliy menlik» añlamları alelhusus degerge maliktir.
2014 senesi fevralniñ 26-nda qırımtatarları, Ukrainanıñ başqa vatandaşları kibi, nevbetteki kere Ukrainanıñ bütünligi içün havflı olğan telükege qarşı çıqtı ve akimiyetteki avantürist ve pezevenklerniñ cevapqa çekilmesini talap etti.
Bundan soñ Qırım işğali devamında qırımtatarlar Ukrainanıñ diger vatandaşlarınen birlikte, bu küçler tarafından yapılğan tahriklerge baqmadan, esirlik, öldürüv, tintüv, apis etüv, matem tedbileriniñ yasaq etilüvi, er angi faaliyet içün büyük para cezanıñ tayin etüvine baqmadan, keñiş sürette qullanılğan basqı usullarına baqmadan, öz vatandaşlıq borcunı eda etmege devam etti ve devam ete.
Bunıñ episi bu küçlerni siñirlete, açuvlandıra ve masüm adamlarnı mahküm etmege mecbur ete.
Tarihke endi «26 fevral davası» kibi kirgen bu siyasiy ceryan eki yıldan çoq devam etmekte. Bu ceryannıñ maqsadı, elbette, qırımtatarlarnı qorqutmaqtır, öz aqlarınıñ qorçalanuvı içün alıp barılğan faaliyetni boğmaq ve Qırım işğalini qanunsız dep tanığan Urainanıñ ve dünya cemaatçılığınıñ destegini eñ alçaq seviyege ketirmektir.
Mahkemeni istilâcı-devlet ötkere. Onıñ ise böyle bir aqqı yoq
Ahtem Çiygozğa qarşı iç bir cinaiy dava açılmağanını er kes köredir. Fevralniñ 26-nda 2014 senesi Qırımtatar Milliy Meclisi tarafından ilân etilgen barışıqlı miting devamında yer alğan qazalar – bundan soñ Qırımnıñ arbiy istilâsını destekleten şahıslar tarafından o vaqıt tahrik etilgen edi. Yani mahküm etilgenler – hainler degil, Ukrainanıñ topraq bütünligini deñiştirmek niyetinde olğanlar degil, idare ve mahkeme etmek aqqını qanunsız surette özlerine alğanlar degil. Devletniñ qanunlarını, halqara uquqnı, qaidelerni qorçalağanlar mahküm etile.
Mahkemeni istilâcı-devlet ötkere. Onıñ ise böyle bir aqqı yoq.
Olğan vaziyette, bu ceryannı sımarlağanlarnıñ kerçek niyetlerini bilip, mahkemeniñ obyektiv ve mustaqil olacaqı aqqında laf aytmaqnıñ yeri yoq.
Bu ükümni – Vatanımı işğal etken Rusiye Federatsiyası adından bütün qırımtatar halqına berilgen üküm olaraq qabul etmek zorundam.
Ahtem Çiygoz, qırımtatar halqınıñ yetekçilerinden biri, siyasiy mabus
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışlarınen aynı olmaması mümkün

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
YouTube qullanıcıları öz video-levhalarında, nasıl etip maşna saipleri Yaltada yol areket qaidelerini bozğanlarını, Aqmescitniñ merkezinde tamir işleriniñ aqibetlerini, ve Qırım yollarınıñ müşkül vaziyetini kösterdiler.
LIVE PETROVSKOGO kanalınıñ saibi, Yaltanıñ merkeziy soqaqlarında çekilgen videonı yerleştirdi. TV haberlerinde – şeerde arabalarnıñ yañlış park etilmesine qarşı küreş alıp barılğanı kösterilgen soñ, bu videonıñ müellifi yollardaki kerçek vaziyetni kösterdi.
«Park etmek ve toqtamaq yasaq etilgen, lâkin kimsege bu pek te yardım etmey: soldan da, sağdan da maşnalar tura, taksi», – dep çorlana aydayıcı.
Qullanıcı Yüliyanıñ yerleştirgen videosında, Aqmescitniñ merkezinde yañ tamir etilgen soqaqta «qığılçımlarnen fışqırğan» skemlelerni körmege mümkün.
«Qıyış qollı canavarlar merkezni o qadar tamirlegenler ki, tap ateş ve qığılçımlernen etraf tutaştı», – dep yazılğan videonıñ izaatında.
Qırımnıñ Tiklenüvi adlı kanalda Aqmescitniñ merkezinde – Kirov caddesinde çekilgen video derc etilgen. Küçlü yağanaqlardan soñ yolda pek çoq çuqurlar peyda oldı.
«Bizge öyle keldi, sanki yol hızmetleri olanıñ Aqmescitte pek çoq işi peya olğanı aqqında unutqanlar. Çuqur üstende çuqur!» – dep yazdı videonıñ müellifi.
Qullanıcı krayller777, Qarasuvbazarnıñ yollrı ne qadar müşkül alda olğanını köstergen videonı paylaştı. «Ne maşnada, ne de cayav keçalmazsıñ», – dep qayd ete videonıñ müellifi.
Qullanıcı Bütün Qırım ise yolda yüz bergen qazanıñ videosını yerleştirdi. Qurucılıq malzemelerini alıp ketken yük maşnası Aluşta civarında avdarıldı. Videoda yol çetine uçup ketken maşnanı körmege mümkün.


text:
Aqmescit – 83 yaşına kelgen Gülnara Mustafayeva Aqmescit civarındaki Boğurça qasabasında yaşay, amma tamırları Bağçarasay civarı Eski Yurt qasabasından. Tamam şu yerden diger köydeşlerinen beraber uzaq Orta Asiyağa sürgün etilgen edi.
Mustafayevlar qorantasında altı bala bar edi, Gülnaranıñ büyük ağasını Almaniyağa aydadılar, babası «emek ordusında» buluna edi. 1944 senesi mayıs 18 künü balalarnen tek anası ve bitası beraber oldılar.
«Mayıs 17 künü aqşamdan ev-evge yürip er kesni yazıp çıqtılar, mayısnıñ 18-nde sabadan üç asker qapumıznı qaqtı. Bizge 15 daqiqa berildi. Er kes ağlay edi, ne yapmağa bilmey ediler. Qardaşlarımıznı tınçlandırğance, bizni almağa keldiler, yanımızğa ne alacağımıznı bilmey edik», – dep hatırlay Gülnara qartana.
Mustafayevlar qorantasına kelgen askerlerden biri qorantağa yardım etecek oldı.
«Evimizde süt aylandırğan alet bar edi, aşhanede masa üstünde pekitilgen edi. Bu asker onı çıqarıp, anamnıñ torbasına tıqtı, sizge bu yardım eter, dedi. Öyle de oldı, bu separator olmasa edi, epimiz öler edik. Sağ olsun şu asker, adını bile soramadıq», – dep ayttı subetdeşimiz.
Bundan soñ, Eski Yurt sakinleriniñ episini maşinalarğa oturtıp, Bağçasaray stanuiyasına alıp kettiler, anda vagonlarğa yüklep başladılar.
«Bu vagonlar o qadar qorqunçlı, pis edi, amma ep bir bizni anda nıqtadılar. Kimi ağladı, kimi qıçırdı, kimi balalarını qıdırdı. Er kün kimdir öle edi. Kömip olamay edik, onıñ içün yurğanlarğa sarıp, yollar boyu qaldıra edik», – dep hatırlay Gülnara qartana.
18 kün yolda keçirip, aç, bitlep qalğan yolcular Özbekistannıñ Begovat (şimdiki Bekabad) stantsiyasına keldiler. Şu yerden episi qırımtatarlarnı baraqlarğa yerlşetirip başladılar.
«Biz – Dalverzin №3 adlı hucur sovhozğa kelip tüştik» – dey qadın.
Cemi qırımtatarlar tarlalarda çalışıp, pamuq cıydılar, künde 250-300 gramm ötmek qazana ediler. Gülnaranıñ babası «emek ordusından» qaytqan soñ, aileni Samarqandqa köçürdi. 1950 senesi Gülnara aqayğa çıqtı.
Tuvğan Qırımğa Gülnara Mustafayeva tek 1991 senesi qayttı.


text:
Bazarertesi künü, mayıs 25-de, Qırım Yuqarı mahkemesi Meclis reisini muavini Ahtem Çiygoznıñ itiraz arizasını baqacaq. Oña köre, Çiygoz apiste bulunuv müddetiniñ uzattırılmasını lâğu etmege talap ete. Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ matbuat hızmeti bildire.
Ahtem Çiygozoznı 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26 künü «kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etilmesi ve iştirak etmesinde» şeklep, taqiqat çerçivesinde yaqaladılar. Çiygoznı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da bu müddetni mayıs 19-ğa qadar arttırdılar. Mayıs 15 künü mahkemeniñ nevbetteki toplaşuvında apis müddetini iyül 29-na qadar uzattılar.
Ukraina Baş prokuraturası yanındaki QMC prokuraturası Çiygoznıñ qanunsız yaqalanuvı boyunca cinaiy işni açtı.


text:
Ukraina TİN birinci muavini Emine Ceppar, Ukrainanıñ Birleşüv künü ile hayırlap, ukrain diplomatları içün Qırım “prioritetli vazifelerden biri olğanını” qayd etti.
“Bugunde Ukrainanıñ birleşüvi ve Donbasnıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ qaytarıluvı ve Qırımnıñ işğalden azat etilüvi bizim prioritetli vazifemizdir. Ukraina TİN diplomatları bunıñ oğrunda er kün çalışalar! Eminim ki, tezden Birleşüv künü, Qırım ve Donbas ukrain topraqları Ukraina terkibine reintegratsiya etilgen zaman bizim içün yañı ve hususiy bir emiyet qazanacaq”, dep yadı o Facebook saifesinde.
Ukrainada Birleşüv kününe bağışlanğan Kyiv ve Aqmescit ukrainalerini virtual birleştirgen onlayn aktsiya keçe.
Ukrainanıñ Maneviy birleşüv Künü er yıl, Ukraina Halq Cumhuriyeti (UHC) ile Ğarbiy Ukraina Halq Cumhuriyetiniñ (ĞUHC) 1919 senesi yanvarniñ 22-nde ğayrıdan bir ukrain devletine birlişmesi Aktı ilân etilgen kününde qayd etile.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ bu bayram yarımadada qayd etilmey, lâkin Aqmescitte T.Şevçenko abidesi ögünde ukrain timsallerinen yaraştırılğan çeçekler peyda ola.
2017 senesi Qırımdan köçmege mecbur olğanlar ve diger faaller Kyivde «birleşüvniñ canlı zıncırını» yaptı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenovnı «Qırımdan almamaq» ricasına cevap berdi. Bunı Putinde Qırım müendislik-pedagogika universitetiniñ prezidenti Fevzi Yakubov rica etti, dep bildire Qırım kütleviy haber vastaları.
Yakubov şöyle dedi: «Endi yaşlı insanım. Qırımda Sergey Valeryeviçten evel 10 baş nazirni kördim. Mına ne aytacaq olam. Evelkisinden soñ kelgen er biri Qırım içün daa az çalışa edi. Aytacağım – Allah rizası içün Sergey Valeryeviçni bizden almañız. Qırımnı ise biz yaparmız», – dedi Yakubov Putinge Aqmescitte cemaatçılıq ile körüşüvinde.
Putin cevap berdi: «Allah rizası içün Qırımdan almaycaqmız».
Martnıñ 18-nde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Aqyarğa keldi. O, işğal etilgen Qırımda Siemensturbinalı eki elektrostantsiyasınıñ işke başlamasını buyurdı. Videoda onıñnen beraber Tavriya issilik elektrostantsiyası ve Tamandaki «Port» alt stantsiyasınıñ mütehassısları bar edi.
Daa soñra Putin Aqmescitteki kontsertte sözge çıqıp, Qırım işğali vaqtında qırımlılarnıñ areketlerini Ekinci cian cenki başında Qızıl ordu askerleriniñ areketlerinen qıyasladı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Cuma künü, avgust 28-inde yırcı Camala Kyiv Nebatat bağçasında open air kontsertinde çıqışta bulundı, bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
O, ukrain yırcı Dmitriy Şurov ("Pianoboy"nıñ lideri) ile yañı "Endorfinı" adlı türküsini taqdim etti.
Bundan ğayrı o "1944" ve "Evge yol" ("Şlâh dodomu") türküleri ile biske çıqtı.
Daa evel Jamala avgustnıñ 28-nde Kyivde doğğan künü munasebetinen olacaq kontsertine davet etti. Jamalanıñ bu open-air kontserti – ekinci oğlu Selim-Geray doğğan soñ ilk büyük çıqışıdır.
Kyivde avgustnıñ 22-nde, Devlet bayrağı künü munasebetinen, eñ büyük Ukraina bayrağı köterildi, merasim vaqtında qırımtatar asıllı yırcı Jamala devlet gimnini icra etti.
Onıñ fikirince, online rejimde kontsert artistlerge canlı kontsertler vaqtında insanlarnen olğan bağını berip olamaz. Qıyınlıqlarğa baqmadan, Jamala karantin vaqtında taqımından kimseni işten boşatmadı, dep bildire.
Karantin sebebinden çoqusı artistniñ muzıka faalligi İnternetke keçti. Martnıñ 24-nde Jamala online kontsertini berdi. Yırcınıñ resmiy Instagram ve Facebook saifelerinde canlı yayın oldı.


text:
Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Tofik Abdulgaziyev «№1 Qırım cumhuriyet psihiatrik hastahanesine» mecburiy psihiatrik ekspertizağa yatqızıldı. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi advokat Emil Kurbedinovnıñ malümatına esaslanıp bildire.
Advokatnıñ bildirgenine köre, dekabrniñ 19-nda sıñırlav tedbiriniñ uzatıluvınen bağlı istinaf oturışuvında müvekkili yoq edi.
«Dekabrniñ 19-nda belli olğanı kibi, onı psihiatrik hastahanege yatqızdılar. Men müvekkilim olmasa, oturışuv olmaz, dep ayttım», – dedi Kurbedinov.
Sentâbr ayında haber etilgenine köre, Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Ruslan Mesutov, Lenur Halilov, Ruslan Nagayev, Eldar Kantimirov ve Asan Yanikov statsionar mahkeme-psihiatrik ekspertizasında bulunalar.
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi dekabrniñ 19-nda Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» dört mabüsini apiste qaldırdı.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Mezkür dava boyunca 25 qırımtatarı qabaatlana, 23-ü Rostov-na-Donu, Taganrog ve Şahtı SİZOlarına çıqarıldı. Raim Ayvazov Aqmescit SİZOsında tutula, daa bir kişi – Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
38 OTUZ SEKİZİNCİ DERS
· 1944-ünci – yıllarnıñ eñ qarası
1944-ünci – yıllarnıñ eñ qarası,
Aqıllardan iç silinmez şu oğursız mayısı,
On sekizniñ sert tañında avtomatlar tiklene,
Halqımıznıñ yaşı-qartı vagonlarğa yüklene.
Fayda bermey yalvaruvlar, ağlavlar ve közyaşlar,
Öz közünen körgenine inanmaylar adamlar,
NKVD yaltağınıñ közlerini qan basqan,
Dersiñ cellât ömür boyu tek adam kesip asqan.
Parovoznıñ keskin sesi yüreklerni parçalay,
Burum-burum buv çıqarıp, sanki bir dev, o pışnay,
Birden köçe vagonları, yılan kibi uzana,
Ural dağı, Asiyağa pek aşıqıp yol ala.
Bu oğursız vaqianıñ halqımıznıñ başına kelgşenine 65 yıl oldı.
45 yıl devamında bütün halqımız sovet canavarınen küreşip, ahır-soñu yeñdi ve Vatanına yol açtı.
Lâkin daa körecegimiz bar eken. Nurlu evlerimizge kelip kelmeşekler toluşqan ve bizlerge, aqiqiy ev saiplerine, ep yol bermemege tırışa, ep bizni çekiştire. Demek küreş daa bitmedi, daa devam ete.
Biz kene de yeñermiz, çünki aqiqat bizim tarafımızda. Bu küreşte bizge birlik kerek. Birlikli olsaq, bir yaqadan baş çıqarsaq, biz mıtlaq maqsadımızğa irişirmiz.
Ögümizde matem künü – mayısnıñ 18-i. Şu künü sürgünlik devrinde vefat etken ana-babalarımıznı, ağa-qardaşlarımıznı, Vatan içün amansız küreşniñ qurbanı olğanlarnı añacaqmız, olarnıñ tutqan yolunı devam etmege söz berecekmiz, meydanlarğa çıqıp birligimizni kösterecekmiz.
Matem kününiñ ekinci künü Bütündünya qırımtatar kongressiniñ işi başlaycaq. Bu kongress bütün dünyağa sepilgen halqımıznıñ birligini kösterecek ve ileride Vatan içün, aq-uquqımız içün küreşni nasıl etip beraberlikte yapmaq kerek, nasıl yollarnen ketmek kerek olğanını belgileycek.
Alla halqımızğa qolay ketirsin!
· Şiirler, yırlar
Küçlüklerniñ ahır-soñu feraqtır!
Halqımıznıñ qaseveti ep arta,
Ev quralmay, yerleşamaylar Yurtta,
Qartı-yaşı çıbırışa yollarda,
Qorantalar bölüşken, müşkül alda.
Keliri yoq, olar yardımğa muhtac,
Hastasına tapmaq qıyın bir ilâç,
Devlet bunı körmemege tırışa,
Qol uzatmay, “öz işinen” oğraşa.
Lâkin millet adımnı bilip atar,
Öz çaresin, inşalla, özü tapar,
Ğayret eter, mıtlaq qısmeti yürer:
“Öksüz ölmez, örselenir – kün körer!”
Bilem, halqım urf-adetini kütter,
Bülbül kibi öz tilinde laf eter,
Mıtlaq olur onıñ toyu-dügüni,
Aşı-suvu Allanıñ vermiş künü.
Er yerde, er zaman birlikli olsaq,
İnsannıñ barında-yoqunda bulunsaq,
Közümiz açılır – bulurmız ünü,
Bol-serbest ömürniñ kelir bir künü.
Kelir bu kün – bala-çağa şeñ küler,
Qartlarımız cümlemiznen kün körer,
Ümmetimniñ tutqan yolu aqtır,
Küçlüklerniñ ahır-soñu feraqtır.
· Devlet tilini ana tili esasında ögreneyik
· Atalar sözleri
Bizim köyde de bayram olur. – БyдeT и y Hac B ceлe пpaздHиk.
Olur bizim toyumız. – БyдeT и y Hac cBaдbбa.
Dünyanıñ qavğası para üstündedir – Bce HeпpияTHocTи B жизHи из-зa дeHer.
Emek olmağance, yemek olmaz – He пopaбoTaeшb – He пoeшb
Aqçañnı (или parañnı) saqla qara künüñe. – Бeperи дeHeжkи пpo чëpHый дeHb.
Biri içün çuqur qazğan, evelâ özü tüşer – He poй дpyroMy яMy – caM B Heë пoпaдëшb
Sözüñniñ saibi ol. – Бyдb cBoeMy cлoBy rocпoдиH.
· Frazeologizmler
er meydanı – apeHa cMeлыx
er meydanına çıqmaq – BыxoдиTb Ha eдиHoбopcTBo
dört köznen beklemek – Bce rлaзa пporлядeTb, ждaTb c HeTepпeHиeM
dünyağa kelmek – пoяBиTbcя Ha cBeT, poдиTbcя
halqnıñ ağzını qapatamazsıñ – Ha чyжoй poTok He HakиHeш плaTok
aqlımnıñ ucuna bile kelmedi – a MHe и B roлoBy He пpишлo
saçma-sapan laf etmek – axиHeю HecTи
olmaycaq şey içün aleket qoparmaq – MHoro шyMa из Hичero
· Ösümliklerniñ adları
ocoka – sarı qamış – ocoka
ocoT – semizot – ocoT, Moлoчak
пaлaproHия – palargoniya – пaлaproHiя
пaлbMa – palma – пaлbMa
пaпopoTHиk – egerelti otu, dögmetamır, abağa, eski ağaç – пaпopoTb
пacлëH – köpek yüzümi – пacлiH
пaTиccoH – şamaha – пaTиcoH
· Geologiya terminleri
Boдoпaд – uçansuv, (çağlayan) – Boдocпaд, Boдoпaд
BopoHka – hasar – BopoHka
ByлkaH – yanardağ – ByлkaH
BыBeTpиBaHиe – yelden ipranuv – BиBiTpюBaHHя
raлbka – çaqıl – raлbka
reйзepы – geyzerler – reйзep
rидpocфepa – gidrosfera – riдpocфepa
rипc – gips – rипc


text:
Qırımdaki Rusiye İç işler nazirligi dümen başında sarhoş aydavcılarnı tapmaq içün tedbirler quvetleştirildi, dep bildire. Müessiseniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, yollardaki reydler insanlar toplanğan yerlerde keçirilecek: alış-veriş merkezleri ögünde, raatlıq ve eglence yerlerinde, naqliyat tıqanıqlıqları ve qazalar ola bilecek yerlerde.
«Yañı yıl bayramlarında yollarğa, hususan büyük şeerlerde, yol-patrul hızmetiniñ qoşma taqımları çıqtı. Bayram künleri mında qomşu vilâyetlerden ve mesken yerlerinden kelgen maşinalar çoq olğanı içün naqliyat tıqanıqlıqları ola», – dep aytıla haberde.
Berilgen malümatqa köre, sarhoş aydavcılarğa loyal munasebet «yoq ve olmaycaq».
«Er yerde bozuvlarnıñ ögüni almaq ve dümen başında sarhoş olğan aydavcılarnı tapmaq içün kütleviy teşkerüvler ve mahsus tedbirlerniñ keçirilüvi planlaştırıla».
Qırımdaki Rusiye İç işler nazirligi, dümen başınja sahroş olğanlarnı 30 000 ruble (11 400 ğrıvnâ – QA) para cezası ve 1,5 yıldan 2 yılğa qadar dümen başına oturmaq yasağı bekley.
Rusiye politsiya hadimleri Aqmescit-Kezlev yolunda yolcu avtobusınıñ sarhoş aydavcısını tutqan edi.
Qırımlı qurtarıcılar, Qırımda ciddiy yol qazalarınıñ sayısı arttı, dep qayd etti.


text:
Keriç parom keçitinde seferlerniñ sayısı qısqartıldı. Keçirici-şirketniñ resmiy saytındaki cedvelge binaen, endi paromlar saatte bir kere yüre.
Er sene Keriç keçitinde cedvelniñ eki türü bar – qış ve yaz cedvelleri. Turistik mevsim başlanğanınen seferlerniñ sayısı çoqlaşa, mevsim bitken soñ, qısqartıla.
Keriç boğazında parom keçiti Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar ülkesinen bağlağan esas naqliye yolu ola. Ukraina qanunlarına köre, işğal etilgen Qırımğa Keriç parom keçitinden kiriş yasaqtır ve devlet sıñırı keçüvine musaviydir.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımdaki rusiye akimiyeti, qırımtatarlar yarımadanıñ ilhaqını qabul etmegeni içün, olarnı ekstremist ve terrorist olaraq kstermege tırışa. Terrorcılıqta qabbatlav ise qolay basqı aleti oldı. Bu aqta halqara uquq qoruyıcı Human Rights Watch teşkilâtınıñ Avropa ve Merkeziy Asiya boyunca müdiri Hugh Williamson bildirdi.
"Rusiye akimiyeti, işğalni qabul etmegen qırımtatarlarnı "terrorcı" ve "ekstremist" kibi köstermege tırışa. Cinaiy terrorcılıq faaliyetinde qabaatlav ise qolay basqı aleti olıp qaldı", - dedi o.
Human Rights Watch iyül 12-sinde derc etken maruzasında, Qırımda terrorcılıqta qabaatlanıp mahkemelengen 24 qırımtatar bar, olarnıñ 20-si Rusiye quvetçileri yapqan tintüvlerden soñ tevqif etildi, dep yazıla.
Uquq qoruyıcılar qayd ete ki, apis etilgen qırımtatarlardan dörtü işkencege oğradı; tintüv ya da tevqif vaqtında advokatlarnıñ o yerde bulunmaqnı red etile edi; quvetçiler özleri tintüv vaqtında dedillerni ketirip taşlay ediler.
Uquq qoruyıcılar, Rusiye akimiyetini tutulğan faallerni yibermege çağırta.
Rusiye tarafı Human Rights Watch beyanatını şimdilik tefsir etmedi.


text:
BMT Baş kâtibi Antoniu Guterriş ve sabıq AQŞ prezidenti Cimmi Karter Suriyede olğan cenk üzerindeki kontrolni ğayıp etüv telükesinden saqındırdılar. Öz beyanatlarını olar, AQŞ prezidenti Donald Tramp Rusiyeni Suriyede kelecekte yapılacaq darbege azırlanmağa davet etken soñ derc ettiler. Bunı Azatlıq Radiosı bildire.
Antoniu Guterriş BMT Telükesizlik şurasına veto aqqı ile aza olğan devletlerniñ (yani Qoşma Ştatlar, Büyük Britaniya, Fransa, Rusiye ve Çinniñ) elçilerini «al-azırdaki çıqımsız kör soqaqnıñ telükesi munasebeti ile özleriniñ büyük endişelerini tekrar tasdiqlamağa» davet etti. BMT Baş kâtibi, «kontrol altından çıqayatqan vaziyetten çıqmaq kerekligini qayd ettim», dedi.
Cimmi Karter, AR agentligine bergen intervyüde Trampnı, «ülkeni (AQŞnı – QA) tınçlıq içinde qaldırmağa ve Şimaliy Koreya, Rusiye ya da Suriye ile munasebetlerde peyda olğan zıddiyetlerni abartmamağa ya da keskinleştirmemege davet etti.
Aprel 11-de Tramp Twitter içtimaiy ağında: «Azırlan, Rusiye, çünki olar (raketalar – QA) uçıp kelecek – yahşı, yañı ve aqıllı. İnsanlarnı öldürgeninden zevq alğan canavar qatil ile ortaqlıq yapmaq olmay», dep yazdı.
Aftanıñ başında Tramp, 24-48 saat içinde ihtimallı himiyeviy ucüm içün Suriyege qarşı cevap olaraq alınacaq tedbirler aqqında qarar berecegini bildirdi, lâkin, şimdilik, yapacaq areketlerini ilân etmedi.
Ukümetke muhalif olğan «Beyaz miğfer»niñ vekilleri ve diger gruppalarnıñ faaliyetçileri, aprel 7-de, qaranlıq çökken maalde Suriyedeki Duma şeerine helikopterlerden toksik gazlı bombalarnıñ atılğanını bildirdiler. Elâk olğan ve zararlanğanlar aqqında bildirilgen edi.
Ğarp devletleri, Suriye prezidenti Başar Asadnıñ rejimi, Rusiye ve İrannı ihtimallı himiyeviy ucüm içün mesuliyetli sayalar. Damask ve Moskva himiyeviy ucümniñ olğanını inkâr eteler.


text:
Aqmescit tarafına doğru qırqqa yaqın yük maşinasından ibaret arbiy tehnikanıñ büyük kolonnası keçe. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Berilgen malümatqa köre, tehnika Kefe-Aqmescit yolundan keçe.. Kolonnada onlarnen yük maşinası, eki «Tigr» zırhlı taşıyıcısı ve bir zırhlı taşıyıcı bar. Arbiy avtoinspektsiya kolonnanıñ areket etkenini közete.
Rusiye Mudafaa nazirligi arbiy tehnikanıñ areketleri nenen bağlı olğanını aydınlatmay.
2014 senesi Qırım işğalinden soñ Rusiye yarımadada arbiy talimlerni muntazam sürette keçire. Ukraina Baş ştabı Rusiye arbiyleriniñ Qırımda yapqanlarını qanunsız dep adlandıra.
2018 senesi mayısta Aqmescit yaqınlarında bozulğan zırhlı taşıyıcını tartqan Rusiye arbiy zırhlı taşıyıcısı Yalta yolundaki çitniñ bir qaç on metrni kesip keçti.


text:
Cumaaqşamı, oktâbr 2 künü, Canköyde «Novıy den» herson gazetasınıñ mühbiri, Ukraina Mustaqil media-birliginiñ azası Oleg Baturinni yaqaladılar.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Ukraina Mustaqil media-birligi bildirdi.
«Canköy vokzalında, jurnalist iş ziyaretinden evge qaytqanda, oña Rusiye politsiyanıñ hadimleri kelip, vesiqalarnı taqdim etmege talap ettiler. Bundan soñ, vesiqalarını teşkermek içün onı yaqaladılar», – dep añlattılar mında.
Onıñ tuvğanları aytqanı kibi, Baturinni çoq saat devamında sorğudan keçire ediler, soñra yolladılar, ama vesiqa ve cep telefonnı qaytarmadılar.
Olğan malümatqa köre, şimdi jurnalist qırım dostlarında buluna. Bir künden «politsiya»ğa baracaq, mında oña vesiqalarnı qaytarmağa vade etken ediler.


text:
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov yarımada ükümeti tarafından Türkiyege qarşı kirsetilecek cezalar aqqında bildirdi.
«Türkiye vatandaşları Qırım territoriyasında çalışmaycaq, bütün yatırım añlaşmaları bozulır, Türkiye mahsulatınıñ Qırım Cumhuriyetine ketirilmesi yasaqlanır. Bunıñ ile şunı qayd eteyim ki, Qırımğa ketirilgen Türkiye mahsulatınıñ miqdarı büyük degil edi ve region inkişafına tesiri büyük olmaz. Eminim, Türkiye sakinleri memleket yolbaşçısınıñ areketlerine qıymet keser, iç şübem yoq ki, qıymeti – «satqın» olacaqtır», – yazdı Aksenov Facebookta.
Aqmescite merkezinde noyabr 27 künü Türkiniñ Rusiyege qarşı siyasetine narazılığını bildirgen «Sırtqa darbe» aktsiyasınıñ iştirakçileri Türkiye prezidentiniñ süreti ile qorquqlıqnı ateşke berdiler.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin noyabr 28 künü Türkiye Cumhuriyetine qarşı sanktsiyalarnı kirsetecek fermannı imzaladı. Bunıñ ile yanvar 1-den Rusiye ve Türkiye arasında vizasız rejim lâğu etile, Rusiye Federatsiyası vatandaşlarına ise Türkiye Cumhuriyetiniñ ziyaretinden vazgeçmege tevsiye etilgen.
Moskva ve Ankara arasında munasebet Rusiyeniñ Suriye cenkine qarışmasından soñ bozulmağa başladı. Noyabr 24 künü Rusiye arbiy uçağı Türkiye ava boşluğına kirgeni vaqtında urıp tüşürilgeninden soñ işbu munasebetler daa da kergin oldı.


text:
Qırımtatar asıllı ukrain yırcısı Jamala çarşenbe künü, mayısnıñ 22-nde, Solo yırınıñ yañı video klipini taqdim etti.
Yırcınıñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, video klipiniñ rejissöri Anna Burâçkova oldı, o, Jamalanıñ The Great Pretender video klipini çıqarğan edi. Çekimler Kyivdeki grafinâ Uvarovanıñ kâşanesinde keçti.
«Video ğayesi yırlarımnıñ mevzularınen bağlı. Büllür kermen timsali olaraq açıq kub, anda bizler kerçeklikten ve diger insanlardan saqlanamız, üç farqlı sımada aks etilgen iç qaraman qıdıruvı», – dep tarif etti Jamala.
Solonıñ relizi fevralniñ 1-nde oldı. Aprelniñ başında yır eki britaniya çartınıñ birinci onuna kirdi: Upfront Club TOP 30 (7-inci yer) ve Commercial Pop TOP 30 (8-inci yır).
Qırımtatar asıllı ukrainalı yırcı Jamala 2016 senesi İsveçiyada «Eurovisionda» ğalip çıqtı. O, qırımtatar halqınıñ sürgünligini tarif etken «1944» yırını icra etti. Ukrainalı yırcı ğalebe qazanğan soñ 2017 senesi yarış Kyivde keçirilgen edi.


text:
İşğal etilgen Qırımda üç yüzge yaqın qoranta ve eki camige Qurban bayramı munasebeti ile Sakarya Derneginden (Türkiye) 71 qoy berildi.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, qurbannı Aqmescit rayonınıñ Qulçuq köyünde çaldılar.
«Qırımtatarlar Türkiyede yaşağan arqadaşlarına teşekkürlerini bildireler», – deyler qırımlılar.
Hatırlatamız, oktâbr 4 künü bütün dünya musulmanları Qurban bayramını qayd eteler. Qırımnıñ bütün camilerinde bayram namazı keçirildi. Eñ büyük namaz Aqmescitte Zenaat birligi evinde Qırım musulmanları diniy yetekçisi Emirali Ablayev imamlığında keçirildi.


text:
Dünya sağlıq teşkilâtı Pfizer ve BioNTech şirketleriniñ aşısını acele qullanmağa izin berdi. Aşı telükesizlik ve semerelik talaplarına riayet ete. Onıñ müsbet tarafları menfiy taraflarından çoq, dep bildirdi Dünya sağlıq teşkilâtı.
Dünya sağlıq teşkilâtı sınav neticeleri daa belli olmağan ilâclar içün acele izin bere. Bundan soñ dünya memleketleri iç litsenziya esnaslarını tezleştire bile, BM ise ihtiyacı olğan memleketler içün aşı satın ala bile.
Pfizer/BioNTech aşısı Amerika Birleşken Devletleri ve Avropa Birliginiñ memleketlerinde COVID-19 ile küreş içün qullanıla. Rusiyede «Sputnik V» aşısı yapıla.
Dünyada koronavirus pandemiyası başlağanından aman-aman 84 million koronavirus hastası qayd etti. Hasta sayısı eki millionğa yaqınlaşa. Hasta sayısına köre ABD lider ola. Pandemiya başlağanından anda 20,5 mln hasta qayd etildi. 350 biñ hasta vefat etti.


text:
Dekabr 1, cumaaqşamı künü Rusiyede Vladimir Putinniñ Federal Meclis ögünde er yıllıq çıqışı olacaqtır. Rusiye prezidentiniñ resmiy sitesinde haber etilgeni kibi, merasim Moskvada Kreml sarayınıñ Büyük Georgiy salonında keçirilecek.
Putinniñ çıqışı «Rossiya» ve «Pervıy» telekanallarında, Rusiye cemiyet TV efirinde canlı yayında kösterilecek.
Jurnalistlerniñ merasimge qoşulmaları içün qayd etilmeleri endi yekünlendi, episi olıp yiberileceklerniñ cedveline kütleviy haber vastalarınıñ 616 vekili kirsetilgen, cedvelniñ tolusı Rusiye prezidentiniñ sitesinde yerleştirile.
2015 senesi dekabr ayında Rusiye prezidenti Vladimir Putin öz er yıllıq Federal Meclis ögündeki çıqışında Qırım tek bir cümlede añğan edi. O Qırımnıñ işğal etilmesini – memleketniñ inkişafında «nevbetteki sıñır» olaraq tanıtqan edi.


text:
Nikita nebatat bağçası, kollektsiya sergisinde kün zanbağı çeçeginiñ 100-den ziyade çeşitini numayış etti, olar iyülniñ başında açıp başlaycaq. Bu aqta nebatat bağçasınıñ matbuat hızmeti bildirmekte.
"Kün zanbağı çaçeginiñ numayışı Nikita nebatat bağçasında birinci yıllardan berli yapıla. Birden 110 çeşitni köstermek içün, bayağı zamet kerek - ilmiy hadimlerniñ de, bahçivanlarnıñ da. Kollektsiyamızda er bağça gruppasından örnek bar: cüce ve küçük çeçekli soylarından - yüksek ve "gigant" soylarınace", - dey Nikita nebatat bağçasınıñ müdiri Yuriy Plugatar.
Kün zanbağınıñ sergisi avgustnıñ ortasınace yapılacaq, dep bildirile.
Nikita nebatat bağçası 1812 senesinde cenübiy yalıdaki Nikita köyünde tesis etilgen edi. Onıñ territoriyasında türlü ösümliklerniñ yüzlerce çeşiti öse, kaktuslar oranjereyası ve küçük bir bambuk ormanı bulunalar. Bağçanıñ territoriyasında er yıl küz çiçeginiñ oyun aqşamı, lâleler, güller, susamlar, kün güzeli çiçekleri ve sarmaşıqlarnıñ sergileri ötkerile.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi «Veciye Kaşka işi» figurantlarınıñ tahqiqat izolâtorında tutuluv müddetiniñ uzatılmasına qarşı apellâtsiyalarını red etti. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildirdi.
Böylelikle, Bekir Degirmenci, Asan Çapuh, Kâzim Ametov ve Ruslan Trubaç izolâtorda sentâbr 14-ke qadar qalacaqlar.
Asan Çapuhnıñ advokatı Aleksandr Lesovoy, imayesi altında olğan şahısnıñ apellâtsiyasınıñ baqılmasını belli bir müddetke toqtatmaqnı rica etti, çünki o, oturışuvdan evel yaramadı ve bu sebepten onda iştirak etip olamaycaq edi.
Tahqiqat izolâtorınıñ feldşeri, Çapuhta arterial basımınıñ köstergiçleri, oña tıbbiy yardım kösterilgen soñ da 190-ğa 110 olğanını bildirdi. Lâkin akem Aleksey Kozırev advokat Lesovoynıñ muracaatını red etti.
Muhakeme etilgenler oturışuvda video alâqa vastasınen iştirak etti ve onıñ esnasında defalarca alâqanıñ yaramay keyfiyetine Kozırevniñ diqqatını çektiler. Bu münasebet ile Degermenciniñ advokatı Edem Semedlâyev iş figurantlarınıñ mahkemege ketirilmesine dair muracaat etti.
Oturışuvda aynı bunıñ kibi tahqiqat izolâtorından video alâqa vastasınen iştirak etken Semedlâyev: «Alâqa pek yaramay, protsessniñ 60%-ini biz asıl da eşitmeymiz», – dep añlattı.
Akem advokatnıñ muracaatını red etti. Buña cevaben Semedlâyev akemniñ davadan çetleştirilmesini talap etti. Mahkeme çetleştirüvni de red etti.
2017 senesi noyabr 23-te Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri bir gruppa qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar.
Olarnı, Türkiye vatandaşından aqsız yerde para talap ettiler, dep şübheli tanıdılar. Yaqalanuvları esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Daa soñra qadın vefat etti.
Bundan evel, bu işniñ figurantlarında sağlıq ile ciddiy problemalar olğanı bildirilgen edi. Bekir Degermencide sürekli astma bar. Çapuh tahqiqat izolâtorında mikroinsult keçirdi.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqası bar dep şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvlerni teşkil ete.


text:
Kiyevde baar saçuv işleriniñ başlanmasını ifadelegen «Hıdırlez» qırımtatar milliy bayramını qayd ettiler. Tedbirni Qırımtatar yaşlar merkezi teşkil etti.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, bazar künü, mayıs 10-da, sabadan berli «Nivki» Kiyev bağçasında «Hıdırlez» bayramına azırlıq körmege başladılar. Üylege yaqın mında qırımtatar qorantaları, yerli sakinler ve Qırımdan mecburen köçip kelgenler kelmege başladılar. Bayramğa bir qaç yüz insan keldi. Bayram ananelerge köre keçirildi.
Toplaşqanlar «Haytarma» oynadı, milliy yırlarnı yırladı ve pilâvni pişirdiler. Sport yarışları da teşkil etilgen edi, olarnıñ arasında – Küreş. Balalar Küreşte iştirak ettiler, büyükler ise esas bahşış – qoy – içün küreştiler. Bayram keçirilgen yerde aileler piknik içün sofralarnı donattı, milliy bayraqlarnı açtı, eski tanışlarını kördi ve yañı dostlarnen tanış oldılar.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bayramda çıqışta bulunıp, «işğalde neticesinde tahminen 10 biñ qırımtatarı Qırımnı terk etmege mecbur olğanını» ayttı. O, bu sene mayıs 3-te Qırımda Rusiye akimiyeti «Hıdırlezni» teşkil etkenini ve adamlarnı bayramğa kelmege zorlağanını hatırlattı.
«Anda sovetler zamanına qayttılar – er bir devlet müessisesine yerler berildi – ekişer-üçer adam, er bir bölük yollamaq kerek edi», – dep ayttı Çubarov.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bildire ki, mayıs 3-te Bağçasaray rayonında olıp keçken «Hıdırlezde» on biñlernen adam iştirak etti, Refat Çubarov ise iştirakçilerniñ sayısı beş biñden ziyade olmağanını qayd etti.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, bir çoq qırımtatarı cumhuriyetniñ akimiyetinen razı olmayıp, Qırım akimiyetiniñ teşebbüsi ile Bağçasaray rayonında keçirilgen «Hıdırlez» bayramına barmadı.


text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesi martnıñ 2-sinde qırımtatarlarğa qol tutmaq içün yapılğan bir kişilik piketniñ iştirakçisi Rustem Mustafayev bergen istinaf şikâyeti boyunca musbet qarar çıqardı. Bu «Qırım birdemligi»niñ Facebookında bildirile.
Aynı zamanda aq-uquq qorçalayıcıları, Yuqarı mahkeme bir kişilik piketlerniñ diger iştirakçisi, Enver Mustafayev içün birinci maqam mahkemesiniñ qararını, yani 10000 ruble (4800 hrivna – QA) cöremeni deñiştirmeyip qaldırdı, dep qayd ettiler.
2017 senesi oktâbrniñ 14-nde yarımadada telükesizlik hadimleriniñ qırımtatarlar, musulmanlarğa qarşı repressiyalarına narazılıq köstermek maqsadınen bir sıra bir kişilik piketler yapıldı. Daa soñra Rusiye mahkemeleri bu piketlerniñ iştirakçilerine cöremeler tayin etti.
Piket iştirakçilerine qarşı, tayin etilgen piket ötkerüv tertibini bozğanları içün (Rusiyeniñ Memuriy tertip bozuv aqqında kodeksi, 20.2 maddesi, 5-nci qısım) memuriy protokollar tizildi.
Daa soñra Aqmescit, Canköy, Aluşta, Suvdağ şeerlerinde ve bunıñ kibi de İçki, İslâm-Terek, Qarasuvbazar ve Qurman rayonlarında mahkeme oturışuvları keçti. Qırım boyunca İçki işler nazirliginiñ ekspertiza merkezi tarafından «piketlerni umumiy maqsat, ğaye ve teşkil etüv birleştire» şeklinde berilgen hulâsa, qabaatlav tarafı içün esas delil oldı.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqalı deye şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Qomşu Rusiyeniñ Federatsiya Şurası halqara işler komitetiniñ yolbaşçısı Konstantin Kosaçev, New-Yorkta Qırımnen bağlı qarar rezolütsiyası içün rey berilüvini Ukrainanıñ «intiqamı»i dep saya ve BMT’na (OON) «ğarp ve Kyivniñ yarımadağa qarşı yapqan areketlerini» közden keçirmesini teklif ete.
Bu aqta o noyabrniñ 15-nde, BMT (OON) Baş Assambleyasınıñ Üçünci komitetinde Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda insan aqları qararına izaat bergende Facebookta yazmaqta.
«BMT (OON) Baş Assambleyasınıñ Üçünci komiteti içün Ukraina ve Ğarpnıñ Qırımğa qarşı yapqan areketlerini ayrı bir dosye şeklinde azırlamaqnıñ vaqtı kelmedimi, aceba? İşte anda uydurma olmağan ve kerçek olğan bir sürü faktlar mevcut», – dep yaza Kosaçev.
Senatornıñ fikrine köre, New-Yorkta keçken rey berüv «Ğarpnıñ zemaneviy rusofob areketleriniñ yansıması olaraq, yalıñız Qırım sakinlerine yardım etmeme degil de, Rusiyeden intiqam alma ıntıluvlarınıñ bir aksidir».
İşğal altındaki Qırım adından Devlet Duması deputatı olğan Ruslan Balbek de bu fikirge qol tutaraq, BMT (OON)Baş Assambleyası Üçünci komitetiniñ qararı dersin, Ğarpnıñ «Rusiyege qarşı olğan fikirlernen» bağlı emiş.
«BMT (OON) Baş Assambleyası öz qararlarını delillerge degil de, «qabaatı bar dep sayılmaqta» printsipine esaslanıp qabul ete. BMT memurları kütleviy sürette Rusiye aleyhdarları tarafına keçtiler demek mümkün ve onıñ obyektivligini ancaq büyütici cam vastasınen körmek mümkün. İşbu siyasiy strategiya, ilk baştan bile Qırımda yahşılıq olması imkânsız degen mananı bilidire, çünki anda Rusiye bar», – deyerek TASS, Balbekniñ sözlerini misal etip ketire.
Noyabrniñ 14-nde New-Yorkta keçken BMT (OON) Baş Assambleyası Üçünci komitetiniñ toplaşuvında işğal altındaki Qırımda insan aqlarınen bağlıqararınıñ yañartılğan leyhası qabul etilgen edi.
Qarar leyhasını Ukraina BMT (OON) Baş Assambleyası Üçünci komitetiniñ kâtibiyetine 2017 senesi oktâbr ayındataqdim etken edi. Anda Rusiyeden BMT (OON) Halqara Adalet Mahkemesiniñ Qırımda qırımtatar halqınıñ Milliy Meclisi yasağınıñ lâğu etilmesi, yarımadada ukrain ve qırımtatar tillerinde tasil alınuvı teşkil etmesinen bağlı muvaqqat tevsiyeler yerine ketirilmesi talap etilgen edi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, BMT Baş Assambleyasınıñ Üçünci kömütet toplaşuvında qabul etilgen Qırımda insan aqlarınıñ vaziyetinen bağlı qarar leyhasını alğışlap, Qırımnıñ azat etilmesi meselesinde Rusiye akimiyetine kösterilgen halqara birdemlik signalı olğanını qayd etken edi.


text:
Qırımda meyva, tehnikiy ve aşlıq ekinlerniñ berekitine menfiy tahminler bar. Böylece, Kreml nezaretindeki köy hocalığı naziri, Qırım baş naziriniñ müavini Andrey Rümşinniñ malümatına köre, martnıñ 15-inden soñ ava şaraitiniñ keskin bozulması, -10°C derecege qadar ava suvunması artıq tehnikiy ve aşlıq ekinlerge, meyva bağçalarına tesir etti. Bir qac rayonda qış ve yaz arpa, koriandr, hardal, keten ekinleri zarar kördi.
"Canköy, İslâm Terek, Qurman, Yañı Qapı, Yedi Quyu, Aqşeyh, Seyitler, Aqmeçit rayonlarında şeftali, kiraz, vişne, erik, qaysı, alma tereklerinde meyva ekinlerinde çeçeklerniñ ve meyva gönceleriniñ buzlaması da qayd etildi. Qış ekinlerniñ 29%-ı zayıf ve siyrektir. Cumhuriyette umumiy ekin mıntaqası 791 biñ gektardan çoq, qış ekinleri 508 biñ gektarda öse", - haber etti memur.
Rümşin bildirdi ki, onıñ müessisesi er kün Qırımda top ve parçalap mal satuvınıñ fiyatlarını teşkere. "Qayd etem ki, Qırım Köy hocalığı nazirliginiñ esas vazifesi - ealini kerekli miqdarda mahsulatnen temin etmektir".
Qırım cemaat faali Dmitriy Demçükniñ fikrince, şimdiki vaziyette Qırımda erzaq malları mıtlaq paalılaşacaq.
"Baş nazirniñ müavini tarafından, tamamınen qıta teminatına bağlı olğan yarımadada mahsulat telükesizligi aqqında aytmağa eñ azından doğru degil. Bunı yarımadada ösip turğan erzaq mallarnıñ fiyatları tasdıqlay! Şübesiz, epidemiya fiyatlarğa tesir etti", - dedi Qırım.Aqiqatqa faal.
Limon, qara boğday, zencefil - yaqınlaşqan burhannıñ, fiyat köterilüviniñ ve giperinflâtsiyanıñ ilk alâmetleridirDmitriy Demçuk
Bundan ğayrı, Dmitriy Demçuk qomşu Rusiyeniñ iqtisadiyatınıñ yaramaylaşması Qırımda fiyatlarnıñ köterilüvine tesir etkenini qayd ete.
"Amma fiyat köterilüviniñ ve iqtisadiyatnıñ çökmesiniñ esas sebebi - cermay mahsulatlarınıñ dünya fiyat bazarında Rusiye reberliginiñ yutquzmasıdır! Endi ise yaramay oyunda güzel çereni saqlamaq içün, Kreml reberleri bütün hatalarını ve hırsızlavlarında epidemiyanı qabaatlaycaq. Limon, qara boğday, zencefil - yaqınlaşqan burhannıñ, fiyat köterilüviniñ ve giperinflâtsiyanıñ ilk alâmetleridir", - dedi faal.
Qırım faali Natalya Kiriçenko Qırım.Aqiqatqa tefsir bergende, fikrince qırımlılar fiyat ösmesine azır, lâkin kiseleri azır degil, dep ayttı.
"Erzaq yedekleri ve Qırım ükümetiniñ planları aqqında malümatım yoq. Aytqanarına inanmaq mecburmız. Burhan keçmesiniñ tecribesi, fiyatlarnıñ oşecegini köstere. Zencefilnen limon artıq rekord ura. Bundan soñ et paalılaşacaq. Bellesem, fikrince qırımlılar fiyat ösmesine azır, lâkin çoqusılarnıñ kiseleri azır degil", - dedi faal.
"Azat Qırım" areketiniñ faali Emine İbraimovanıñ fikrince, qırımlılar yarımadada fiyatlarnıñ daima köterilgenine alıştı.
Epidemiyasız da Qırımda fiyatlar tek köterilgenini kördik. Sebepleriniñ birisi - yük taşımasıdır, bu iş öyle tizilgen ki, kimsege zarar tiymesinEmine İbraimova
"Erzaq belki de em yeter, amma qırımlılarnıñ olar içün parası - yoq. Epidemiyasız da Qırımda fiyatlar tek köterilgenini kördik. Sebepleriniñ birisi - yük taşımasıdır, bu iş öyle tizilgen ki, kimsege zarar tiymesin. Yani poyezd ve furalar tolu kelip, tolu ketmeli. Yarımadağa er şeyni ketireler. Ya biz ne teklif ete bilemiz? Deyerli bir şey. Onıñ içün fiyatlar paalılaşa. Ve olar qıta fiyatlarında da paalı olacaq. Demiryol qurulışı ile macera başlağanda belli edi ki, o iç bir vaqıt öz fiyatını qaytarmaz. Qırım ekologiyası ise ocaqlardan ebediy olaraq zarar kördi!", - dedi Qırım.Aqiqatqa faal.
Aqmescit faali İrina Vronskaya, şimdilik yarımadada mahsulat qıtlığı olmağanını Qırım.Aqiqatqa aytıp berdi.
"Tahmin etmek qıyındır. Şahsen men bugün erzaq qıtlığını körmeyim. Aşayt tükânlarında ve supermarketlerde qorantamız qullanğan bütün mal ve erzaq bar. Kelecekte e olacaq - baqarıq", - dedi faal.
Ebet, pandemiya uzansa, mahsulat qıtlılığı olacaq, fiyatlar ise toqtamay ösecek. Ve yalıñız qırımda degilOlga Veçer
Rusiye cemaat palatasında çalışqan mimar ve cemaatçı Olga Veçer, Qırım.Aqiqat ile fikir paylaşqanda, pandemiya çoqqa uzanması vaqıtta mahsulat qıtlılığı ola bile, dep ayttı.
"Cevabım oldukça sade - ebet, pandemiya uzansa, mahsulat qıtlılığı olacaq, fiyatlar ise toqtamay ösecek. Ve yalıñız qırımda degil", - dep saya cemaatçı.
Qırımda özüni tecrit etüv rejimi sertleşmekte. Qırımda yañı koronavirus infektsiyasınıñ yayılmasınıñ ögüni almaq içün operativ ştabınıñ oturışında, Qırım başı Sergey Aksönov, aprelniñ 11-inden başlap özüni izolâtsiya etmek rejiminiñ bozuluvı içün patrul taqımları cöreme berecegini haber etti.


text:
Noyabrniñ 18-nde Qırımnıñ rusiyeli prokuraturası qırımtatar falli Abdullah Yakubovğa tenbiyelev kâğıtı taqdim etti. Avvokat Emil Kurbedinov haber etkenine köre, faal kütleviy tedbirler keçirüvnen bağlı qanunnı bozmaması boyunca tenbiyelene.
«Tenbiyelev kâğıtı, namusnen çalışmağa, özü yaşağan şeerni kötermege istegen ve namuslı temiz biznes içün küreşken insanğa berile! Abdullah yerli cemaat faali. Sizler onıñ tintüv ve tutıp alınğan insanlar, mahkeme ve piketlernen bağlı pek çoq video-strimlerini körgen olmañız mümkün», – dep yaza Kurbedinov.
Qırım prokuraturasınıñ saytında faalge taqdim etilgen tenbiyelev kâğıtı aqqında iç bir malümat yoq.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, FSB yarımadada muntazam surette insanlarnı tutıp ala, tintüvler keçire, mustaqil jurnalist, qırırmtatar faalleri, muallefet ve Ukraina tarafdarı olğan cemaat erbapları ve diniy azınlıqlarnı teşkil etkenlerni sorğulay. Uquq qorçalayıcılar rusiyeli küç hadimleriniñ işbu areketlerini siyasiy ceetke esaslı dep tanıy.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
►Başqala Çallığa küçmägäye
Tatarstannıñ iqtisad ministrlığı Çallı, Tübän Kama, Älmät, Alabuğa kebek alğa kitkän rayonnar belän berrättän Ägerce, Çirmeşän, Spas, Balıq bistäse häm başqa rayonnarnı da iqtisadıy uñışlı buluın teli.
Bügenge köndä Tatarstan iqtisadı digändä berençe çiratta küz aldına neft, KamAz digän töşençälär kilep basa. Nik digändä çönki respublika iqtisadı küp oçraqta alarğa tayana. Ämma Tatarstannıñ iqtisad ministrlığı Çallı, Tübän Kama, Älmät, Alabuğa kebek alğa kitkän rayonnar belän berrättän Ägerce, Çirmeşän, Spas, Balıq bistäse häm başqa rayonnarnı da iqtisadıy uñışlı buluın teli. Qısqası här rayon üz-üzen tuyındıra alırğa tiyeş. Yaña ministr Marat Safiullin moña ireşer öçen Tatarstannı 7 iqtisadıy bülgegä bülergä täqdim itä. Bu – Kama, Başqala, Neft, Könyaq, Tönyaq, Könçığış häm Könbatış rayonnar. Tatarstan xökümäte bu täqdimne xuplıy, ämma citäkçelek fikerençä, mondıy bülü bulğan oçraqta iqtisadıy cirlekkä berläşkän rayonnar arasında härwaqıttağıça köräş başlanaçaq. Marat Safiullin isä, Tatarstan iqtisadı üseştä bulsın öçen, kiresençä berläşergä kiräk di.
Marat Safiullin küp oçraqta artta qalğan rayonnarda zur iqtisadıy üzäklär tözärgä kiräk disä dä, älegä respublikada tözärgä niätlängän zur qorılmalar, äytik federal' däräcädäge loğistik üzäk, etanol zawodı haman da şul Qazan tiräsendä, Layış rayonında tözeläçäk. Anıñ qarawı, İdel artı Täteş, Çüpräle rayonnarında bügenge köngä qädär äle bernindi sänäğät qorılmaları yuq.
Oçraşuda ministr Marat Safiullin berniçä kön elek Tübän Novğorodqa yasağan säfäre näticäläre belän tanıştırdı. İskä töşerik biredä Tatarstan wäkilçelege respublikanıñ Kama iqtisadıy bülgesen täqdim itärgä bardı.
Bälki tizdän Çallı, Tübän Kama, Minzälä şähärläre kergän Kama iqtisadıy bülgese Tatarstan danın Rusiägä tanıtır. Bilgele Başqala iqtisadıy rayonı, şul isäptän Qazan da tanılğan tarixi märkäz, ämma zamana üzgärü belän berençe urınğa iqtisad çığa, monnan soñ başqala da Çallı, yä bulmasa Tübän Kamağa küçmägäye digän fiker tua.
--------------------------------------------------------------------------------------------
Tatar kongressınıñ Tatartarstandağı cirle oyışma başlıqlarınıñ cıyılışı milli-mädäniät säyäsätkä bağışlanğan “tügäräk östäl” söyläşüe belän tämamlandı.
Bu çaranı Tatarstan Däwlät Şurası deputatı Razil Wäliev alıp bardı. Tatarstan prezidentı bulırğa omtılu öçen alşartlarnıñ, Rusiä alıp barğan säyäsät arqasında, könnän-kön qısıla baruın da äytep uzdı ul.
Tatar östenä “yaw kilä”
Damir İsxaqovĞälim Damir İsxaqov isä, tarixnı çağıldırğan kitaplar häm bügenge kön säyäsäte arqılı tatarğa qabat “zur yaw”nıñ kilä başlawın iskärtte. “Xäzer Rusiädä barğan säyäsät nigezendä Rusiäneñ ayırım ber sivilizasia häm anıñ dönyada üz urını buluı turında qaraş formalaşa başladı. Ä ul bezneñ küz aldında provaslav sivilizasia dip iğlan itelä. Kitaplarğa yaza da başladılar. Şunnan soraw kilep tua. Ul provaslav sivilizasiase bulsa, tatar-möselman bu sivilizasia eçenä niçek kilep kerä?”, - di Damir İsxaqov. Annan da qala, älege tügäräk östäl söyläşüendä tatar islamı häm Tatarstanda açılğan 1300 mäçetneñ ber öleşeneñ küp oçraqta yabıq toruı turında da süz bardı.
Kitap kibetläre açılırmı?
Damir Şaqirov Tatarstan kitap näşriätı başlığı Damir Şaqirov äytüençä, rayonnardağı kitap kibetläre dä yabılıp betkän. Saqlağıçlarda 40 million sumğa yaqın kitap satılmıy yata. “Äydägez, härberebez dä üz rayonnarıbızda keçkenä genä, ber 50 kv/m ğına bulsa da, kitap kibetläre buldırıyq. Rayon başlıqlarınnan sorıyq”, - dip möräcäğät itte Damir Şaqirov.
Milli mäktäp belän tatar awılına urın tabılırmı?
Bu tügäräk östäl söyläşüendä täqdimnär dä, kütärelgän temalar da küp buldı. Tatar estradasınıñ bügenge xäle, Qazandağı elmä taqtalar mäsäläse, “Yaña ğasırda” tatar telendäge tapşırularnıñ äz buluı, Rusiä töbäklärendä yäşäwçe tatarlarnı Saban tuylarında ğına iskä töşermiçä Tatarstan rayonnarı belän daimi elemtä urnaştıru, töbäklärdä, misal öçen Qurğan ölkäsendä, prawaslaw dinen mäktäplärdä uqıta başlawları häm başqalar, häm başqalar.
Tatar kongressınıñ Tatarstannıñ 45 rayonındağı bülek başlıqları bu ike könlek oçraşunı rezolusia qabul itep häm yışraq, kimendä kvartalğa ber tapqır, küreşep torırğa kiräklegen äytep taralıştı.
--------------------------------------------------------------------------------------------
Şuşı könnärdä Tatarstannıñ häm Rusiäneñ xalıq artistqası Näcibä İxsanovağa 70 yäş tula.
Bu uñaydan şimbä kiçendä Kamal teatrı binasında Näcibä İxsanovanıñ icat kiçäse bulaçaq. Yübiley uñayınnan Tatarstan kitap näşriätendä Näcibä xanımnıñ “Uynap uzan ğömer” digän kitabı basılıp çıqtı.
Soñğı 3 yılda zur yübiley uñayınnan ädäbiät - sänğät klassikları, xäzerge ädiplär tormışnı çağıldırğan zatlı kitaplar çıqtı. Hadi Taqtaş, Baqıy Urmançı, Kärim Tinçurin kebek klassiklarnıñ tormışın çağıldırğan albomnardan başqa, äle dä icat mäydanınıñ urtasında qaynağan ädiplärneñ qızıqlı ğömer yulı matur kitaplarda çağıldırılğan.
Sänğät yoldızları Şäwkät Biktimerov häm İlham Şaqirov albomnarı üzenä kürä ber milli häykäl bulırlıq. Mondıy basmalar häm andağı tarixi doqumentlar, çordaşlarnıñ xatiräläre, yäş buınnı tärbiäläw öçen bäyäläp betergesez. Häm menä qulıbızda Näcibä İxsanova kitabı. “Uynap uzğan ğömer” dip atalğan basma Ğäliäsğar Kamal isemendäge teatrınıñ 100 yıllığına bağışlana. Bu basma tatar teatrınıñ ğäcäyep talantlı, xalıqçan ruxlı artistqasın gäwdäländerä.
Başqa basmalardan ayırmalı bularaq, bu kitap qulğa canlı zat, millät qoşı bulıp kilep kerä. 343 bitle bu kitapnıñ yartısınnan kübräge Näcibä xanımnıñ şäxsi yazmalarınnan häm soqlandırğıç foto räsemnärdän tora. Menä qayda ul tatar teatrınıñ xalıqçanlığı häm cor tellelege. Näcibä İxsanova üze häm ütkän yulı turında 100 bitlek xatirä yaza. Bu xatirälärdä şäxsi tormıştan bigräk, Kamal teatrındağı şäxeslär häm waqıyğalar turında. Ä annan soñ yazğan distä yarım oçerk Xösäyen Uraziqov, Ğabdulla Yosıpov, Xäkim Sälimcanov, Marsel Sälimcanov, Dilüs İlyäsov, İrkä Saqayeva, Ayaz Ğıyläcev, Soltan Ğäbäşi häm başqa ostazları häm zamandaşları turında.
Säxnädä 338 rol uynağan bu xanım yäş qızlar kebek oçıp yöri häm säxnädä şpagat yasıy. Bernindi 60 - 70 yäşlär kürenmi dä, işetelmi dä. Cılı, yaqtı energia yomğağı. Ğäcäp xäl, üze ber moğciza. Xäyer, teatr häm çın sänğätkär şulay bulırğa da tieş. Ä Näcibä İxsanova iskermi dä, tuzmıy da, keşelärdän tuymıy häm tuydırmıy torğan şäxes. Kartayu turında äytep tä torası yuq. Busı inde kalendar'da terkälgän faqt qına. Işanmasağız teatrğa barıp qarağız yäki kitabın tabıp uqığız.


text:
Tunç devri
Tunç devri - taş devrinden soñ eneolit (baqır devri) keçici devirniñ yerine kelgen insaniyet tarihında medeniy-tarihiy devir. Özüniñ tunçtan iş ve silâ aletlerini işlep çıqaruv ve qullanuv, köçebe tuvarcılıq, suvarma ziraatçılıq, yazı, qulculıq devletleri (milâttan evel III biñyıllıqnıñ soñu - I biñyıllıqnıñ başı) hususiyetlerine has. Tunç devri, milâttan evel I biñyıllıqta demir devirine deñişken. Umumen, tunç devriniñ hronologik çerçiveleri böyledir: milâttan evel 35/33 — 13/11 as., lâkin diger medeniyetlerde olar farq eter.
Asırlarnıñ üçlük shemasını (taş, baqır, maden) 1836 senesi dan atiqiyatçı, Köpengagen atiqiyatçı müzeydeki toplamınıñ saqlayıcısı H. Tomsen teklif etip, nazariy tarzda esaslağan.
Istılanıñ etimologiyası[deñiştir | kodunı deñiştir]
Tunç devri ıstılası, ilk sefer Gesiodnıñ “İşler ve künler” (daa “İnsaniyetlikniñ devirleri” kibi belli) kitabında rastkele. Bu kitapta insaniyetlik tarihı 5 qısmına bölüne: altın, kümüş, tunç, qaramanlar ve demir devrine.
Atiqiyatnıñ mustaqil ilimge inkişafı ile, dan atiqiyatçı Hristiyan Yürgens Tomsen, iş aletleri yapılğan malzemesine köre artefaktlarnıñ tasnif esasında tarihtan evel zamannıñ devrimini teklif etken. Tunç devrindeki artefaktlarnıñ bu tasnifi, Aq deñiz ve Yaqın Şarqnıñ atiqiyat tapılmalar içün eñ çoq kelişe. Bunen beraber, Qadimiy Qıtaynıñ atiqiyat medeniyetlerinde tunç ve demir devirlerini ayırmağa biraz zor kele.


text:
Bunı tanılmağan Qırım Cumhuriyetiniñ birinci baş nazir muavini Rustam Temirgaliyev öz Facebook saifesinde bildirdi.
«Qırım Cumhuriyeti toprağınıñ inkişafı boyunca esas plannıñ tasdıqlanuvına qadar bu qarar öz küçüni coymaycaq. Onıñ azırlanuvınen Qırım müessiselerinen birlikte RF regional inkişafı Nazirligi ve qurucılıq Nazirligi de oğraşaycaq», – dep yazdı o.
Temirgaliyevniñ bergen malümatlarına köre, Qırımda olimpik Soçiniñ inkişafınen oğraşqan mütehassıslar çalışalar. Tanılmağan Qırım Cumhuriyetiniñ topraq inkişafı boyunca kontseptsiya aprel 25 kününe qadar azırlanmalı.
Qırım referendumnıñ neticesinde mart 16 künü Qırım RF terkibine kirdi. Mart 21 künü Rusiye prezidenti Volodımır Putin Qırım ve Aqyarnıñ Rusiyege federatsiya subyektleri olaraq qoşuluvı aqqında qararnı imzaladı. Faqat Ukraina ve memleketlerniñ ekseriyeti, şu cümlede AQŞ ve Avropa Birligi Qırım referendumnıñ neticelerinen razı olmağanlarını bildireler.


text:
Türkiye Aqmescitteki Cuma Camisiniñ qurucılığına para bermek niyetini tasdıqladı. Bunı Qırım müftisi acı Emirali Ablayev noyabr 25-te olıp keçken Ankarağa iş ziyareti neticesinde cumaaqşamı künü, noyabr 27-de, bildirdi.
QMDİ matbuat hızmeti bildire ki, Qırım musulmanları müftisi acı Emirali Ablayev Ankarada Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan, Türkiye baş naziri Ahmet Davutoğlu, Türkiye tışqı işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu ve Din işleri idaresiniñ reisi, professor, doktor Mehmet Görmez ile körüşti.
Taraflar Qırımdaki qırımtatar halqınıñ vaziyetinen bağlı meselelerni muzakere ettiler.
«Körüşüvniñ esas mevzulardan biri Aqmescitte Cuma Cami qurucılığı oldı, Türkiye tarafı işbu leyhağa para berecegini tasdıqladı», – aytıla beyanatta.
Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğannıñ qayd etkenine köre, «cami mıtlaqa qurulmaq kerek» ve Türkiye, vade etkeni kibi, leyhanı maliye etmeli.
Recep Tayip Erdoğan Cuma Camisi meselesi Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti Vladimir Putin ile körüşüvde baqılacağını bildirdi.
Qırım musulmanları müftisi hacı Emirali Ablayev Din işleri idaresiniñ reisi, professor, doktor Mehmet Görmez ile körüşüvde Qırım Türkiye din ocalarınıñ derslerine muhtac olğanını ayttı.
Türkiye Cumhuriyetiniñ reberleri ile körüşüvlerde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz, Mustafa Cemilevniñ mesleatçısı, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Rustem Ümerov, Meclis reisiniñ Türkiye meseleleri boyunca mesleatçısı İsmet Yüksel ile iştirak ettiler.


text:
Ukrainanıñ Yuqarı Rada deputatları dekabr 21 künü aman-aman saat 5:00 saba 2017 senesi içün devlet bücetini qabul etti. Oña 274 millet vekili rey berdi, dep haber ete Radio Svoboda.
Bücet leyhasını «Petro Poroşenko Blokı», «Narodnıy Front», «Vidrodjennâ», «Radikal fırqa» ve «Volâ narodu» fraktsiyalatı destekledi. Öz nevbetinde, «Rodina», «Samopomiç» ve «Muhalifet blokı», evel beyan etkenleri kibi, leyhanı red ettiler.
Rey berüvden soñra spiker Andriy Parubiy öz işdeşlerini hayırladı.
«Bu murekkep ve yuqusız gece buña lâyıq edi. Biz kelecek sene içün bücetni qabul ettik. Qayd etmege isteyim ki: bu sadece inkişaf büceti degil. Bu Ukrainanıñ mudafaa büceti. Bu bütün serbest dünyanıñ mudafaa büceti. Ve biz, oña rey berip, destegimizge muhtac olğan, cebedeki bizim yigitlerimiz içün rey berdik», – dedi Parubiy.
Bücet komiteti devlet bücetiniñ soñ şekilini tek saat 4:00 saba azırlap berdi. Bundan ögüne parlament vekilleri Bücet ve Bergi kodekslerine kerekli deñişmelerni kirsete ediler.
Kelece yılnıñ büceti qabul etilmezden ögüne, Yuqarı Radada bir-qaç kere teneffüs ilân etile edi.
Bundan ögüne salı künü deputatlar, dekabr 20 künü aqşam toplaşuvında, kün mevzularınıñ episi soñuna qadar baqılğance çalışmağa qarar alğan ediler.
Yıl evelsi 2016 senesiniñ devlet büceti te 2015 senesi 25 dekabr gecesi qabu etilgen edi, 2015 senesi de kelecek yılnıñ büceti gece qabul etilgen edi.


text:
Tehran civarında tüşken «Ukraina ava yollarınıñ» uçağı İran arbiyleri tarafından «istemeyip tüşürildi». Bu aqta İran akimiyetiniñ beyanatında aytıla, onı BBC ve Associated Press bildire.
Resmiy Tehran malümatına köre, uçaq İslâm inqilâbı qaravul korpusınıñ müim obyektlerinden biri tarafına aylanğanda «duşman nişanı» olaraq köründi. Arbiyler, ABD ile kerginleşken munasebetler sebebinden «eñ yüksek seviyede azır edi», bu «insan hatasına» yol açtı.
İran Tış işler naziri Mohammad Cavad Zarif felâket içün afu soradı.
«Pek yazıqsınamız, halqımızdan, qurbanlarnıñ qorantalarından ve diger zarar körgen memleketlerden afu soraymız ve taziye bildiremiz», – dep aytıla nazirlik yolbaşçısınıñ Twitter haberinde.
Ukraina akimiyeti İrannıñ beyanatını daa izaatlamadı.
«Ukraina halqara ava yolları» ava şirketiniñ PS752 seferli Boeing 737-800NG uçağı yanvarniñ 8-nde saba Tehrandan Kyivge yol alıp, İran paytahtınıñ halqara ava limanından çıqıp tüşti. 176 insan elâk oldı, 167-si yolcu ve 9 ekipaj azası edi. Elâk olğanlar arasında – 11 Ukraina vatandaşı (ekipaj azaları ve 2 yolcu).
Uçaq 2016 senesi yapıldı. Şirketniñ bildirgenine köre, bir problemi yoq edi ve yanvarniñ 6-nda uçuştan evel tehnik teşkerüvi yapıldı.
Ukraina Tış işler naziri Vadım Prıstayko, İrannen Ukraina uçağınıñ qazasını tahqiq etüv ve onıñ sebeplerini ögrenüvde eki memleketniñ tahqiqat gruppalarınıñ koordinatsiyası aqqında añlaştı, dep bildirdi.
Daa evel bir sıra kütleviy haber vastası ABD ve diger memleketlerniñ istihbarat menbalarına esaslanıp, Ukraina halqara ava yolları ava şirketiniñ «Boeing» uçağı İran raketasınen tüşürildi, dep bildirdi, daa soñra bunı Kanada ve Büyük Britaniya liderleri de ayttı. İran akimiyeti 176 insan elâk olğan Ukraina uçağı tüşürilgenine dair versiyanı inkâr etken edi.


text:
Kokköz (Sokolinoye) köyü yaqında Bağçasaray rayonında olğan küçlü sağanaq ve sellerden zarar körgenlerden biri edi. İyülniñ başında taşqan Kokköz özeni ve Boyka ve Ay-Petriden kelgen seller bazı köy soqaqlarınıñ asfaltını alıp ketti, mındaki psihonevrologik internatnıñ bina mağazını, köy azbarlarını bastı.
Qomşu Foti Sala (Golubinka) ya da Albat (Kuybışevo) qasabasında olğan ciddiy aqibetler olmadı. Ne de olsa, Kokközniñ bazı sakinleri azbar ve bostanlarını alâ daa özleri ya da göñüllilerniñ yardımınen taş, çöplük ve çamurdan temizley, qoralarnı yañıdan qoya.
Kokköz (Sokolinoye) qorqunç afattan eki afta keçken soñ nasıl alda – Qırım.Aqiqat fotoresimlerinde.
Qırım.Aqiqatnıñ yañı qullanımını bu bağlantılardan keçip qurmaq mümkün: smartfon ve planşetler içün iOS ve Android platformalarında.


text:
Kreml nezaretindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi, avgustnıñ 1-inde "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ Aluşta taqımı iştirakçileriniñ apis müddetini uzattı. Ruslan Mesutov, Ruslan Nagayev, Eldar Kantemirov ve Lenur Halilov noyabr 5-ine qadar tevqif astında tutulacaq. Mahkeme oturışı açıq şekilde keçirildi. Bu aqta Facebook saifesinde "Qırım birdemligi" cemiyet birleşmesi yazdı.
"Advokatlar ve qabaatlanğanlar bu qararnı qanunsız saya", - denile beyanatta.
Aluştada Ruslan Nagayev ve Eldar Kantemirov, Büyük Lambat (Malıy Mayak) köyünde Ruslan Mesutov, Körbek (İzobilnoye) köyünde Lenur Halilov, yerli din cemiyetiniñ reisi tutuldı.
Halilov Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir» bölügini qurğanında (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmı) qabaatlana. Tahqiqatnıñ malümatına köre, bu bölükke Kantemirov ve Nagayev kire.
Keççe Kreml nezaretindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi, iyün 10-unda tutılıp alınğanlarnıñ episi - Ruslan Nagayev, Eldar Kantemirov, Ruslan Mesutov, Lenur Halilov, Riza Ömerova, Enver Ömerov, Ayder Cepparov ve Eskender Süleymanovniñ - apis müddetini avgustnıñ 5-ine qadar uzattı.
Ukraina Tış İşler Nazirligi, Qırımdaki tevqifler içün, Rusiyege siyasiy, iqtisadiy ve sanktsiya basqısını arttırmağa davet etti.


text:
Çıñğız xan
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Çıñğız xan (Temüçin, Temücin) (1155. yıl tiräse-1227), Mongol imperiäsenä nigez saluçı, anıñ berençe böyek xanı (1206 yıldan), cihangir.
Mongol häm Törki qäbilälär östennän xakimlek itü öçen barğan suğıçlarında (1183-1204) küp köndäşlären, ıruğ häm qäbilä berläşmäse başlıqların (Merkitlär qäbiläse citäkçese Tolhol bäk, Naymannar berläşmäse başlığı Tayan xan h.b.) ciñä. Tönyaq-Könçığış Mongoliä häm Bayqal küle tiräsendäge irken qır-dalalarda yäşäwçe qäbilä berläşmäläreneñ barısın da üzenä buysındıruğa ireşä. 1206 yılda Monğol aqsöyäkläre qorıltayında şul qäbilä beläşmäläreneñ "Böyek Xanı" dip iğlan itelä ("çıñğız" ataması Törkiçä "diñgez-tengiz" töşençäsenä täñgäl "böyek" mäğnäsen añlata dip uylanıla). Çıñğız xan eçke säyäsättä däwlät tözeleşen üzäkläterüne alğa sörä. İmperidäge eçke xoquq-tärtiplärne ğädäti qäğidälärne qanunlaştırıp (q. Yasa), xärbi-idärä reformnar ütkärä.
1209 yılda Tangutlar däwläte Si-Sia cirenä höcüm yasıy häm anıñ ğäskären tar-mar itä. 1211 yılda Tönyaq Qıtay bilämälärrenä basıp kerä häm 1215 yılda Xanbalıqnı yawlap ala. 1219-1221 yıllarda Urta Aziä däwlälären basıp ala. 1226-1227 yıllarda tangutlarnıñ si-Sia däwläten tämam üzenä buysındıruğa ireşä. Şul däwlätneñ başqalasın qamaw waqıtında kinät wafat bula.
Kaлып:Link FA Kaлып:Link FA Kaлып:Link FA Kaлып:Link FA Kaлып:Link FA Kaлып:Link FA Kaлып:Link GA


text:
«Tabletoçki» hayriye fondunıñ hadimleri Kiyevde Qırım mühbiri Anvar Derkaçqa destek olaraq yardım aqşamını teşkil etmege planlaştıra. Bu aqta malümat merasimniñ Facebook saifesinde bildirile.
«Biz aman-aman yardım aqşamlarını yapmaymız, amma #natabletoçki cıyıp, bizde oquğanlar belâğa oğrasa – biz tarafta turıp olamaymız. Anvar Derkaç hastalandı ve himiya kursından keçe. Amma o çalışmağa ve yazmağa devam ete, ve onıñ yağqan işleri – epimiz içün pek müimdir. Onıñ içün raatlıq künü teşkil etecekmiz ve faydalı bir şey yapmağa tırışacaqmız», – dep bildire aktsiya teşkilâtçları.
Plan boyunca, bu aqşam Anvar Derkaç içün tedaviylenüvge para toplamaq maqsadınen yazıcı Taras Prohasko, mühbirler Aleksey Bobrovnikov ve Nina Gruşetskaya, bundan da ğayrı, şair ve terciman Dmitro Mamçur yardım etecekler. Merasim sentâbr 22-de keçirilecek.


text:
Ğiraq häm Şam İslam däwläte
Ğiraq häm Şam İslam däwläte (ĞŞİD, böten Levant illäre - Şam dip atalğan, şulay uq Ğiraq häm Süriä İslam däwläte, İslam däwläte, ğäräpçä الدّولة الإسلاميّة) - Süriä (Şam) häm Ğiraq territoriäsendä eş itüçe islamist oyışması. 2014 yıldan ĞŞİD Rusiädä terroristik oyışma bulıp sanala.
2006 yılda Ğiraqta 11 kisken qaraşlı islamist törkeme Äl-Qaidä citäkçelegendäge bülekçä belän berläşkännän soñ barlıqqa kilä.
2014 yılda oyışma üz-üzenne bötendönya xälifäse dip iğlan itä, Är-Raqqa (الرّقّة) digän Süriä şähären üz başqalası itep bilgeli. Süriädän tış Löbnan, Äfğänstan, Älcäzäir, Pakstan, Liviä, Misır, Yämän, Nigeriä illärendä üz terroristik eşçänlegen alıp bara.
Oyışmanıñ citäkçese - Äbü Bäker äl-Bağdadi (أبو بكر البغدادي).
Säyäsät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ğiraq häm Şam İslam däwläte şäriğät idärä tärtibe belän däwlät. Sönni "öçpoçmaq"ta urnaşqan.
Farsı İslamı (kördlär häm şiğilärdän tış) belän xärbi xezmättäşlektä eş itä. Äl-Qaidä häm qayber Süriä oppozitsiäse törkemnäre belän xärbi berlektä tora.
Kördlär sufıy sönni möselmannarın qırıp beterälär, şulay uq başqa İbrahim (Avraam) dinnäre tarafdarların üterälär.
Başqa dindäge keşelär qollığı torğızılğan.
Ay sayın İslam däwlätenä 1000 irekçe quşıla. Oyışma tarafdarları arasında Frantsiä, AQŞ, Kanada, Marokko, Almaniä, Rusiädän irekçelär bar.
Maqsat[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Oyışmanıñ töp maqsatı - elekke Ğosmanlı xälifälek çikläre qısalarında İslam ortodoks sönni däwläten buldıru - Süriä, Löbnan, İsrail, Fälästin, Ürdün, Törkiä, Kipr, Misır cirlärendä.
ĞŞİD suğışçıları Süriä watandaşlar suğışında aktiv qatnaşalar.


text:
Bağçasaraydaki üçünci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Rustem Seytmemetov Qırımdan çıqarılıp, Rusiyeniñ Rostov-na-Donu №1 SİZOsınıñ mahsus blokuna avuştırıldı. Seytmemetov alı bir qarar olğanını ayta, dep bildirdi advokatı Nazim Şeyhmambetov «Qırım birdemligine».
«Bu tedbirler zaten belli. Daa evel Qırımdan etap etilgen diger müvekkilerimiz de aynı yoldan keçken edi. Olarnı bir müddetke karantin kameralarına yollaylar, soñra bir kişilik kameralarğa, anda üç-dört afta tutula, bazı vaqıtları bir ay, bazıda aydan çoq, soñra olarnı umumiy kameralarğa yollaylar», – dedi advokat.
Şeyhmambetovnıñ aytqanına köre, dekabrniñ 2-nde müvekkilinen yapılğan körüşüv pek qısqa oldı, çünki tahqiqat izolâtorınıñ hadimleri Seytmemetovnı advokat ile körüşüvine keç çıqardı.
«Qayd etmek isteyim ki, o ve diger müvekkilerimiznen daa devamlı körüşüv yapmağa istedim, amma böyle fursatım olmadı. Rustem ağanen tahminen 30 daqqa laf ettik. Maña belli olmağan sebeplerden tahqiqat izolâtorınıñ hadimleri onı üyle yemeginden yarım saat ögüne çıqarğanlar. Men saba ert Rostovda olsam da, tahminen bir buçuq saat onı beklep oturdım», – dep qayd etti Şeyhmambetov.
Hatırlatamız, 2020 senesi mart ayında Bağçasarayda «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında qabaatlanğan Osman Seytumerov, Seytumer Seytumerov ve Rustem Seytmemetov noyabr ayında Aqmescit SİZOsından qomşu Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerine etap etildi.
2020 senesi martnıñ 11-nde Bağçasarayda bir qaç qırımtatarınıñ evi tintildi: Enver Mustafayev, Amet Suleymanov, ağa-qardaş Seytumer ve Osman Seytumerovlar ve emceleri Rustem Seytmemetovnıñ. Tintüv «Qırım birdemliginiñ» sabıq faali Seytumer Seytumerovnıñ evinde de keçirildi. O, bir qaç yıl evelsi Qırımnı terk etti.
Enver Mustafayev sorğudan soñ yiberildi. Seytumer Seytumerov (d.s. 1988), Amet Suleymanov (d.s. 1984), Rustem Seytmemetov (d.s. 1973), Osman Seytumerov (d.s. 1992) Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ ekinci qısmına istinaden (Terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ve bu teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv) qabaatlana. 2018 senesinden berli Qırımda olmağan Seytumer Seytumerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ birinci qısmına istinaden qabaatlana.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası martnıñ 11-nde Bağçasarayda ve Bağçasaray rayonında Rusiye quvetçileri keçirgen tintüvlerden sebep cinaiy tahqiqat başlattı. Daa soñra müessise daa bir cinaiy tahqiqat başlatılğanını bildirdi – o, tintüvlerden soñ qırımtatarlarnıñ tutuluvınen bağlıdır.
Ukraina Tış işler nazirligi, martnıñ 11-nde olıp keçken tintüvlerge qarşı narazılıq bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
«Strategiya-30» Rusiye teşebbüsiniñ faalleri sentâbrniñ 30-nda Moskvadaki Arbatta bir kişilik narazılıq aktsiyalarına çıqtı. Faaller siyasiy mabüslerge qol tutmağa istedi. Bu sefer sentâbr ayında çıqarılğan mahkeme ükümleri aqqında aytıldı, olarnıñ arasında Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» (Rusiyede yasaqlanğan teşkilât) da bar edi.
Bu aqta faal Vera Lavreşina Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Yañlış» iman, imannen bağlı «yañlış» subetler sebebinden. Bu timsaliy davalar: nasıl bir deşet içinde yaşağanımız körüne. İnsanlarnı qorçalamaq içün şimdilik bir şey yapıp olamaymız. Yekâne alet – internet yardımınen aydınlatuv. Bu siyasiy mabüslerniñ azat etilüvini tezleştirecegimizge kiçik bir ümüt bere. Rejim tüşmesini tezleştirecekmiz», – dep tüşüne Lavreşina.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi sentâbrniñ 16-nda Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca üküm çıqardı. Marlen Asanov 19 yıl sert rejimli koloniyada, Memet Belâlov 18 yıl sert rejimli koloniyada ve bir buçuq yıl sıñırlav; Timur İbragimov 17 yıl sert rejimli koloniyada ve bir buçuq yıl sıñırlav; Server Zekiryayev 13 yıl sert rejimli koloniyada; Server Mustafayev 14 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlav; Seyran Saliyev 16 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlav; Edem Smailov 13 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlavğa üküm etildi. Ernes Ametov qabaatsız tanılıp, mahkemede azat etildi.
«Strategiya-30» aktsiyası çerçivesinde Rusiye muhalifet faalleri er aynıñ 30-nda toplaşıp, «Siyasiy mabüs kününi» keçire. Olar barışıq narazılıq aktsiyalarına çıqıp, siyasiy mabüslerniñ azat etilmesini, Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı istilâsınıñ toqtatılmasını ve Qırımnıñ işğalden azat etilmesini talap ete.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Kezlev şeer şurasınıñ iyünninh 27-de olıp keçken toplaşuvında şeer yolbaşçısı Andrey Danilenkonıñ istifası qabul etildi. Bunıñnen beraber, şeer şurasınıñ kâtibi Anjela Nikolayenko istifağa çıqtı, dep bildire Qırım «akimiyetine» yaqın olğan Krıminform saytı.
Agentlikniñ malümatına köre, istifa aqqında qarar alınğan soñ, Nikolayenko zalnı terk etti. Aynı vaqıtta o, şeer şurasınıñ deputatı olıp qala.
Bundan soñ sessiya Kezlev şeer yolbaşçısı vazifelerini eda etecek şimdiki muavin Marina Vedmetskayanı tayin etti.
İyünniñ 20-de Keriç şeer yolbaşçısı Oleg Osadçiy ve Kezlev şeer yolbaşçısı Andrey Danilenko Qırım «ükümetine» öz başına ilân etilgen baş nazir Sergey Aksönov ile subetke davet etilgen ediler. Bundan soñ ise ekisi de öz istegi ile işten çıquv aqqında ariza yazdılar.
Cuma künü, iyünniñ 27-de, Aluşta şeer yolbaşçısı Stanislav Kolot da istifağa çıqqanını bildirdi.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin, mülkiyet şekline baqmadan ülkedeki bütün işhanelerni arbiy mahsullar istisalınıñ arttırılmasına azırlanmağa davet etti. Bunı o, noyabrniñ 22-sinde Rusiye Mudafaa nazirligi, arbiy-sanayı kompleksi, nazirlikler ve bölgelerniñ yolbaşçılarınen keñeşüvi esnasında söyledi.
«İqtisadiyatnıñ kerekli vaqıtta arbiy mahsullar ve hizmetlerniñ kölemini qısqa bir müddet içinde arttıra bilmesi – devlette arbiy telükesizlikniñ temin etilmesi içün eñ emiyetli şartlardan biridir. Buña, mülkiyet şekline baqmadan, bütün strategik ve adiy büyük işhaneler azır olmaq kerekler», – deye iqtibas ete Putinni Kremlniñ matbuat hizmeti.
O, «mobilizatsion (seferberlik) azırlıqnıñ arttırılması içün qoşumça tedbirler»niñ işlep çıqarılmasını buyurdı. Ondan ğayrı o, «istisal küçleriniñ zemaneviyleştirilmesi, maddiy ve tehnik yedeklerniñ teşkil etilmesi ve ordunıñ naqil etilmesi» boyunca keçken yıllar içün esabatnıñ berilmesini talap etti.
Rusiye prezidenti cümleden küzde Rusiye ve Beyazrusiye topraqlarında ötkerilgen «Ğarp-2017» arbiy talimleriniñ neticeleri aqqında esabatnı talap etti. NATOda, bu manevrler Rusiyeniñ «büyük cenkke» azırlanğanını köstereler, denildi.
Rusiye Mudafaa nazirliginiñ bildirgenine köre, «Ğarp-2017» talimlerinde 13 000-ge yaqın kişi iştirak etti. NATOnıñ Baş kâtibi Yens Stoltenberg ise, asker sayısı ile talimler coğrafiyasınıñ Moskva tarafından bildirilgen parametrlerden bayağı büyük olğanını söyledi.


text:
Keşe, 15 qırküyek küni Qazaqstanğa Irannan 53 wltı qazaq azamat köşip keldi. Bwl turalı Mañğıstau oblısı äkimdiginiñ baspasöz qızmeti habarladı.
"Iran islam respublikasınıñ Gorgan qalasınan 53 adam Qazaqstanğa qonıs audardı. Olar Aqtau qalasında 2-3 kün ayaldap, qwjattarın retteydi. Jataqhanağa ornalastıramız. Qwjattarın retteu jwmıstarı ayaqtalğannan soñ Nwr-Swltan qalasına attanadı. Keyin köşi-qon bağdarlaması arqılı Soltüstik Qazaqstan öñirine qonıstanadı" dedi Aqtau qalası äkiminiñ orınbasarı Äbilqayır Baypaqov.
Aqparatqa qarağanda, Qazaqstanğa barlığı 20 otbası kelgen.
Resmi mälimet boyınşa, Iranda şamamen üş mıñnan astam qazaq twradı.
Bir apta bwrın Qazaqstan ükimeti biligi "Taliban" qozğalısınıñ qolına ötken Auğanstannan 35 qazaqtı elge köşirip äkelgen edi.


text:
Qaraçay-Malkar Nart Destanları-Adilxan Adiloğlu-23+Ninnilerde-Qadın Sorununa Bakış (Meric Qurtuluş)-9s+Kültür Taşıyıcı Olan Aşıqların Dili (Nabi Kobotarian Iran Azerbaycanı Aşık Destanları 1 Şikari Destanı - Nabi Kobotarian Azeroğlu)-6s
Qaraçay-Malkar Nart Destanları-Adilxan Adiloğlu-23
+
Ninnilerde-Qadın Sorununa Bakış (Meric Qurtuluş)-9s
+
Kültür Taşıyıcı Olan Aşıqların Dili (Nabi Kobotarian Azeroğlu )-6s
+
Abd.De Folklor Müzeçiliği-Metin Ekici-8s
+
Tekirdağ Adetlerinden Bocuk Gecesi Ve Sedenka-Erman Artun-17s


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Qırım işğaline qarşılıqnı bildirgen tatar faali Rafis Kaşapovnıñ ükmüni «Rusiye cemiyetine susmaq emiri» olaraq adladı. Onıñ tahminlerine köre, ileride yañı cezalar olacaqtır.
«Rusiyeniñ territorial deñişüvleri ile bağlı fikir bildirüvleri qattı sürette cezalandırılacaqtır. Tünevin tatar faali üzerindeki mahkeme bunı tasdiqladı», – yazdı Celâl Facebookta.
Emindir, işbu mahkeme ketişatından soñ «razı olmağanlarnıñ» taqibi daa da artacaqtır.
«Bunıñ ile Rusiye topraq bütünlgininiñ bozuluvına, milletlerara ayırımnıñ peyda ettirüvine, devlet havfsızlığına qarşı areketlerge nisbeten Rusiye qanuniyetiniñ qaidelerini mümkün olmağan derecede keñ sürette añlamaq mümkün. Endi jandarmlar razı olmağanlarnı ekstremizm ve separatiszm maddeleri boyunca kese qoyacaqlar», – yazdı o.
Umumiy nizam apishanesinde üç yıllıq apis cezası – Naberejnıye Çelnı (Tataristan, Rusiye) şeer mahkemesi Tatar cemaat merkeziniñ reisi Rafis Kaşapovnıñ içtimaiy ağlarda yazğanlarına qıymet kesti. Onı nefret doğurması ve davaaçılmasında, em de Rusiyeniñ topraq bütünligini deñiştirmek çağıruvlarında qabaatladılar.


text:
Tatarstanda sälämät saqlaw
1990-yıllar başınnan TR xalqınıñ küpçelek öleşeneñ tormış-könküreş däräcäse tübänäyüe, ekologik xälneñ bozıluı-üzgärüe h.b. säbäplär nerv sisteması, sulış äğzäläre (bigräk tä tuberkulöz), yoğışlı (gepatit), venerik awırular, AIDS h.b. awırularnıñ taraluına kiterä. TR sälamätlek saqlaw sisteması üseşeneñ xäzerge çorda meditsin iminiätläw wä xosusıy meditsina xezmäte kürsätü ğämälgä kerä.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qazan gubernasında xalıqqa medisin yärdäme kürsätelä başlaw XVIII ğasırnıñ soñğı çiregenä turı kilä.
1775 yılda berençe märtäbä tabiblek idaräläre oyışa.
1786 yıldan xalıqqa meditsina yärdäme kürsätü belän cämğiäwi tärbiä küzätçelege (Prikaz obşçestvennogo prizreniä) şöğellänä. Qazan (1806), Çistay (1830), Spas (1833) şähärlärendä berençe xastaxänälär eşli başlıy. Zemstvolar tarafınnan feldşer noqtaları häm mäktäpläre, cirle xastaxanäläre buldırıla, sanitarlıq xezmäte kürsätü yulğa salına, cirle tabib wazifaları kertelä. Qazanda açılğan «Çäçäk saldıru institutı» (1874) İdel buyında çäçäk awıruın beterüdä zur röl uynıy.
Qazan Universitetınıñ meditsina bülege (1814 yılda açıla) sälamätlek saqlaw sistemasın üsterüdä, ş.u. İdel buyı, Ural, Seber wä Urta Aziä töbäkläre öçen tabiblar äzerläwdä ozaq yıllar berdänber üzäk bulıp sanala. Töbäktä tabiblär häm däwalaw oyışmalarınıñ citeşmäwe (1913 yılda barlığı 319 tabib), epidemiälär belän näticäle köräşü mömkinlege birmi. Fäqirlek, sanitarlıq eşeneñ tübän däräcädä alıp barıluı, üz waqıtında profilaktik çaralar ütkärelmäwe häm meditsina yärdäme kürsätelmäwe - 1930-yıllarğa qädär yoğışlı awırularnıñ artuında töp säbäplärneñ berse. Bigräk tä tuberkulöz, dizenteriä, buma yütäl, skarlatina, çäçäk, timgelle häm qorsaq tifı, traxoma, qorçañğı awıruları kiñ taralğan bula. Sälamätlek saqlaw mäsäläläre Sovet xäkimiäte urnaşqannan soñ ğına däwlät däräcäsendä xäl itelä başlıy.
1920 yılda Sälamätlek saqlaw xalıq komissariatı oyıştırıla, däwalaw oyışmaları belän idarä itü ber üzäkkä tuplana, bala tabu yortları, kolxoz xastaxanäläre, tabib noqtaları, feldşerlıq-akuşer noqtaları, belemle medisin xezmätkärläre äzerläw öçen urta uqu yortları açıla.
Monı da qara: Qazan däwlät meditsina universitetı, Çistay meditsina mäktäbe, Bua meditsina uquxanäse.
Zur fänni-tikşerenü institutları häm däwalaw üzäkläre: Traxomatoz institutı, Travmatologiä häm ortopediä üzäge, Qazan däwlät meditsina akademiäse; «Ij mineral suları», «Bäker» kurortları; «Qazan», «Krutuşka», «Vaslyevo» h.b. şífaxänälär oyıştırıla (1920-1930-yıllar).
Respublikada 1940. yılğa 10 meñ keşegä barlıq meditsina belgeçlekläre isäbennän 6,2 tabib, 18,5 urta belemle meditsin xezmätkäre; xastaxanälärdä 36,2 urın turı kilä. Bizgäk, traxoma, çäçäk, skarlatina, qorçañğı kebek awırular beterelä. Böyek Watan suğışı yıllarında TASSR yaralılarnı däwalaw häm sawıqtıru üzäkläreneñ bersenä äwerelä.
Monı da qara: Qazan xärbi hospitale, Evakuasí hospitalları).
Cirle häm evakuatsiälängän xalıq arasında yoğışlı awırular taraluğa yul quyılmıy. Suğıştan soñğı un yılda respublikada sälamätlek saqlaw oyışmalarınıñ matdi-texnik bazası üsep, nığıp kitä. Çistay, Yäşel Üzän, Alabuğa, Mendeleyevsk şähärlärendä häm cirle üzäklärdä ber ük ürnäktäge ölgelär belän xastaxanälär tözelä.
1970.-1990-yıllarda Republika klinik xastaxanäse, Republika balalar klinik xastaxanäse, Çallı şähär xastaxanäse, 3635 urınğa isäplängän 40tan artıq rayon üzäk xastaxanäläre häm däwalaw binaları safqa bastırıla, şifaxänälär («Livadia», «Ence», «Yaqtaş» - barlığı 4215 urınlı 19 şifaxänä) häm profilaktoriylar (5150 urınlı 50 profilaktoriy) çeltäre kiñäytelä. Ğömümi xirurgiä, neyroxirurgiä, mikroxirurgiä, yöräk-qan tamırları xirurgiäse, tuqıma häm äğzalar küçerü, yasalma böyer üzäkläre h.b. oyışa.
1990-yıllarnıñ 2 çe yartısınnan yaña xastaxanälär häm poliklinikalar tözelä, iskeläre yañartıp qorıla.
2001 yılda şähärdäy Urıssu bistäsendä (Yutazı rayonı) 50 urınlı statsionar, 100 keşe qabul itä alırlıq poliklinikalı Üzäk rayon xastaxanäse, Mamadış şähärendä terapiä binası, Çepyä awılında (Baltaç rayonı) 50 urınlı statsionar, 100 keşe qabul itärlek poliklinikalı xastaxanä, Telänçe Tamaq awılında (Tuqay rayonı) 150 keşe qabul itä alırlıq poliklinika, ş.u. töbäqärä diagnostik klinik üzägeneñ (Qazan) berençe öleşe safqa basa (2000).


text:
Rusiye ve Ukraina arasında ziddiyetke celp etilgen devletlerniñ havfsızlıq ve topraq bütünliginiñ kefaletlerine qaytmağa kerek.
Bunı BTB telekanalınıñ efirinde qırımtatar milliy Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi.
«Yüz bergen vaqia qanunsızdır, halqara tertibatını bozğan bir şeyni yalıñız yoq etmek yeterli degildir. Er şeyni ğayrıdan pekitmek kerek. Biz şimdi bu vaziyetke celp etilgen devletlerniñ havfsızlıq ve topraq bütünliginiñ kefaletlerine qaytmalımız», – dedi Çubarov.
O şunı da qayd etti ki, Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyetiniñ onı Qırımğa kirsetmemek qararı sebebinden bir sıra teşkilât oña insan aqları boyunca Avropa mahkemesine davanı azırlamağa yardım ete.
«Bu qararnıñ insan aqları boyunca Avropa mahkemesinde baqılması içün bir sıra teşkilât maña yardım teklif etti. Belki de, bu yardım ile faydalanırım», – dedi Çubarov.
Bunıñ ile o şunı da aytıp keçti: onıñ şahsiy ve qırımtatarlarnıñ global meselesini çezmek içün ilk evelâ Rusiye Federatsiyası tarafından bozulğan adaletni pekitmek kerek.
«Maña ne qadar ağır olsa da, bu er şey Rusiye Federatsiyasınıñ siyaseti neticesinde fevral ayında başlanğan ve alâ daa devam etken global bozuluvlarnıñ aqibeti olğanını añlayım. Şunıñ içün şahsiy meselemni ve qırımtatarlarnıñ meselelerini çezmek içün ilk evelâ adaletni pekitmek kerek olğanını tüşünem», – dedi Çubarov.
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyeti iyül 4-5 künleri Herson vilâyetinde Geniçiskte olıp keçken toplaşuvdan qaytqan qırımtatar milliy Meclis reisi Refat Çubarovnı Qırımğa kirsetmedi. Oña 5 yıllıq yasaqnı seslendirdiler.
Bundan soñ Qırımnıñ «baş naziri» Sergey Aksönov bu qarar Çubarovnıñ «Qırımda milletlerara ziddiyetniñ olması içün etilgen areketleri» ile bağlı olğanını ayttı.
Sürgünlik Künü arfesinde bu kibi yasaqqa qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev de rastkeldi.


text:
Qırımnıñ «Nazirler şurası» naqliyat vastalarınıñ tehnikiy teşkerüv fiyatını belgiledi. Böyle bir qarar Yaltadaki çıqış toplaşuvında qabul etildi.
Bu aqqında Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildire.
Vesiqağa binaen, yolcular taşıması ve aydavcı qoltuğından ğayrı yolcular içün sekizden ziyade olmağan yeri olğan M1 kategoriyalı naqliyat vastalarınıñ saipleri içün tehosmotr fiyatı 510 rubleni teşkil etecek, yolcular taşıması ve aydavcı qoltuğından ğayrı yolcular içün sekizden ziyade yeri olğan ve 5 tonnalıq taşıma içün belgilengen M2 kategoriyalı naqliyat vastalarınıñ saipleri 918 ruble ödeycekler, yolcular taşıması ve aydavcı qoltuğından ğayrı yolcular içün sekizden ziyade yeri olğan M3 kategoriyalı maşina saipleri 1105 ruble töleycekler.
N1-N3 kategoriyalı yük maşinaları içün tehnikiy teşkerüv fiyatı 544 başlap 1156 rubeleg qadar teşkil etmesi mümkün, O1-O4 kategoriyalı tirkemeler – 425 başlap 728 rublege qadar, L motonaqliyat vastaları – 170ruble, şeer topraqustü elektrik naqliyatı – 850 ruble.
Vesiqada qayd etile ki, tekrar keçirilgen tehnikiy teşkerüv fiyatı yapılğan işke bağlı olacaq.
«Ükümet» Qırımda tehnikiy teşkerüv keçirecek 24 teşkilât ve ayrı iş adamlarınıñ cedvelini belgiledi.


text:
«Al-azırda Qırımdan 12 maşna vastası ile arbiy hızmetçileriniñ qorantaları köçip kete. Esasen, qadınlarnen balalar. Menimce, biz mından tez ketermiz», – dedi Yürçenko ve Qırımdan çıqışnen bağlı olğan problemlerni körmegenini ve ozğaruvda muhtac olmağanını da qayd etti.
Batalyon komandanı muaviniñ aytqanına köre, Ukrain arbiylerge Rusiye tarafından qarşılıq kösterilmedi.
Bundan da ğayrı, Mıhaylo Yürçenko Qırımda daa 150 arbiy adamınıñ qalğanını da ayttı. «Olar birazdan soñ çıqacaqlar, tehnikanen ya da tehnikasız».


text:
"Qırımtatar Milletine Hızmet" medalinen mukâfatlandırma mevzusına dair bazı şahıslarnıñ imalı isnatları ve tahriklerini köz ögünde tutaraq Qırım Tatar Cemiyeti aşağıdaki hususlarnı beyan etmege qarar berdi.
- Qırım Tatar Cemiyeti mustaqil teşkılâttır, onıñ erkânında Qırımtatar Milliy Meclis azaları ve Qurultay delegatları bulunalar ve teşkilât kendi işini Ukrayina qanunları çerçevisine alıp bara. Cemiyet öz qararlarında bütünley bağımsızdır, nizamnamesinde belgilengen vazifelerini ömürge keçirüvde öz qararlarını iç bir kimsenen uyğunlaştırmay.
- "Qırımtatar Milletine Hızmet" medali Cemiyetniñ mukâfatıdır, buña binaen medalnen mukâfatlanacaq kişilerge dair qararlarnı tek Cemiyet qabul ete ve iç bir uquqiy ya da hususiy şahıs Cemiyetniñ qararlarına tesir etip olamay.
- "Qırımtatar Milletine Hızmet" medali şu vasıflarğa saip kişilerge taqdim etile: Qırımnıñ tamır halqı olğan Qırımtatarlarnıñ aqlarını tiklev ve onıñ öz tarihiy vatanı Qırımda serbest yaşama aqqını qorçalav işine büyük isse qoşqan cemaat erbapları, faalciler ve uquqqoruyıcılar.
Ayrıca şunı qayd etmeli ki, Qırımatarlarnıñ tek bir millet olaraq birleşmesi kerek olğan vaqıtta bazı insanlarnıñ Qırım Tatar Cemiyetniñ işine qışqırtuv ve asılsız isnatlar ile kirişkeni iç bir sürette qabul etilmeycek bir vaziyettir. Bazılar tarafından numayış etilgen şahsiy dramalar ve darğınlıqlar Qırımtatar Milliy Areketiniñ menfaat ve maqsatları tışında qalmalı ve zarar ketirmemelidir.


text:
Türkiye eyyeti Qırımğa keldi, dep haber etti RİA Novosti agentligine Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ baş nazir muavini Ruslan Balbek.
«Türkiye eyyeti şeer başları, ticaret, cemaatçılıq erbapları seviyesinde temsil etilgendir», – dedi Balbek.
Onıñ sözlerine köre, eyyet «qırımlılar barışıq ve amanlıqta yaşağanından» emin ola bilir.
«Olarnıñ ziyareti – müsbet bir işmardır, böylece qırımlılar Qırımnıñ Rusiye Federatsiyasına qoşulğanından memnün olğanını, Qırım halqları inkişafı içün imkân körgenini añlarlar»,– dedi Balbek.
Yarımada işğalinden soñ qırımtatarlarnıñ vaziyetini ögrenecek eyeytniñ yollanuvı aqta teşebbüsni bıltır noyabr ayında Türkiye tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu bildirdi.
Türkiye tış işler nazirligi mart 15 künü Rusiye qırımtatarlarğa nisbeten vade sözlerini eda etmegeni aqqında bildirdi.
Kiyevge mart 20 künü kelgen Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan memleketi qırımtatar halqınıñ aqlarını halqara seviyesinde qorçalamağa devam etecegini bildirdi.


text:
Rusiye kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi cuma künü, avgust 12-de, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ «fevral 26 işini» baqmağa devam ete. Adliyecisi Nikolay Polozovnıñ Twitterde yazğanına köre, saat 10:00 başlanacaq toplaşuv yarım saat keç qaldı.
Toplaşuv videokonferentsiya şeklinde keçirilmekte.
«Ahtem Çiygoz işiniñ mahkemesi yarım saat keç qaldı. Çiygoz yaramay bağ olğanından şikâyetçi. Sözlerniñ yarısı eşitilmey», – dep yazdı adliyecisi.
Onıñ bildirgenine köre, toplaşuvda Çiygoz mahkeme salonında iştirak etmek niyetini ve esnasqa adliyecisi Emil Kürbedinovnıñ kirsetilmesini rica etti. Avgust 9-da mahkeme esnasta Emil Kürbedinovnıñ iştirak etmesini red etti. Keçken toplaşuvda mahkemeciler prokuror Dombrovskiyniñ çekilmesine razı olmayıp, «halq haciziniñ inspektorı» olaraq tanıtılğan zarar körgenlerden birini sorğuğa çekti.
Avgust 2-de Aqmescitte Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi Ahtem Çiygozğa qarşı «fevral 26 işini» baqmağa başladı. Mahkeme qararına binaen, toplaşuv video konferentsiyası rejiminde keçirildi. Mahkeme Çiygoznıñ adliyecisiniñ video bağ rejimi boyunca şikâyet arizasını qabul etmege red etti, endi imayeciler kassatsiyanı azırlay.
Ahtem Çiygoz mahkemede özüni qabaatlı tanımadı, dep bildirdi adliyecisi Nikolay Polozov.
İyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksönov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahküm etmege başladılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
ATR qırımtatar telekanalınıñ yolbaşçılığı teleşirket tedbirlerini ödegeni aqta Qırım Cumhuriyeti milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca «Devlet komitetiniñ» yolbaşçılığınıñ bildirüvini red etti.
Komitetniñ matuat hızmeti bildirgeni kibi, 2014 senesi Goskomnats (o vaqıt – Reskomnats) Sürgünlik qurbanlarınıñ hatıra kününe bağışlanğan tedbirlerniñ 368,2 biñ ruble ve Qurban bayramnı, şu cümleden «Qurban küreşleri» VI halqara yarışınıñ 404,4 biñ ruble miqdarında parasını bergen eken.
Beyanatta şunı da qayd eteler ki, Goskomnats «Tatlı ses» bala televizion yarışınıñ finalını da ödemege razı edi, amma ATR tarafından «paalığa tüşken esap, şu cümdelen sesarttırıcı ve yarıq teminatınıñ, naqliyat masraflarınıñ parasını qaplağan esap berilgen edi» eken.
ATR baş müdiri Elzara İslâmova bu beyanatnı izaatlap, ayrette qalmağanını bildirdi.
«Sürgünlik qurbanlarını hatıra Kününe bağışlanğan tedbirlerge Goskomnats kerçekten de para ayırdı. Amma mında ufaq, amma pek emiyetli bir şeyni aytmağa unutqanlar. İşbu tedbirlerni sımarış ve teşkil etken ATR degil, Reskomnats edi. İcracı vazifesini Milliy küreş boyunca «Küreş» Qırım Federatsiyası becerdi, oña çeşçit hızmetlerniñ ödenilmesine 368 biñ ruble ayırıldı. ATR telekanalı sesarttırıcı, yarıq ve ve videoteminatnı bergen yardımcı oldı, montaj, demontaj, tehnikiy hızmet etüv içün bu paradan 164 biñ ruble aldı», – dedi Elzara İslâmova.
«Qurban küreşleri» yarışına kelgende, Elzara İslâmova aytqanı kiyui, o da ATR tarafından degil, Milliy küreş boyunca «Küreş» Qırım Federatsiyası teşebbüsi ile teşkil etildi. Federatsiyağa çeşit hızmetler içün 404 biñ ruble ayırılğan edi.
«ATR telekanalı kene de sesarttırıcı, yarıq ve ve vdiyeoteminatnı bergen, yarışnı videoğa çıqarğan bir eda etici oldı. Ödev miqdarı 255 biñ ruble oldı. Bundan da ğayrı, ATR Goskomnats tarafından ödenilmegen masraflarnıñ sponsorı oldı. Belli ki, bu kibi yarışnıñ keçirilüv esabı 1,5 mln rubleni teşkil ete», – dey ATR baş müdiri.
«Tatlı ses» bala yarışınıñ keçirilmesi boyunca Goskomnatsqa berilgen pek paalı esabat aqta bildirüv bizni küldürtti. O vaqıt ATR telekanalı körgen aqiqiy masraflar edi. Goskomnatsqa masraflarnıñ bir qısmı – 700 biñ rubleni ödemege teklif etken edik, muvafaqiyetsiz. «Tatlı ses» yarışınıñ final kontsertine biz 2,2 mln ruble masraf etik, umumen ise bu yarış bizge 5 millionğa tüşe. Çünki bala ve bala tedbirlerine paranı biz iç bir vaqıt acımay edik. Ve final kontsertlerge kelgen seyircilerniñ seslenüvi bunı tasdiqlar», – dey Elzara İslâmova.
Elzara İslâmova şunı da qayd etti ki, ATR telekanalında yapılğan iç bir bala, medeniy leyhağa Goskomnats qoşulmadı. Bunı, aytqanı kibi, Goskomnatstan ATR telekanalına kelgen vesiqa tasdiqlar. Sözlerine köre, ATR leyhalarınıñ parası berilüvi aqta mında bir söz bile yazılmay.


text:
Ukraina ve ABD OSCE eyyetleri OSCE Viyana daimiy şurasınıñ toplaşuvında Rusiye mahkemesiniñ Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş mabüsine qarşı çıqarğan ükmüni takbih ettiler, dep haber ete «Ukrinform» ukraina haber agentligi.
«İyünniñ 18-nde Rostov-na-Donudaki Rusiye mahkemesi Ukrainada legal olğan, amma Rusiye işğalci akimiyeti tarafından yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası olğanında qabaatlanğan beş qırımtatarını 12 yıldan 17 yılğa qadar apis cezalarına üküm etti. Ukraina qırımtatar halqına qarşı siyasiy repressiyalarnı gizlemek içün terrorizmge qarşı qanun qullanıluvı olğan bu qararğa narazılıq bildire», – dep bildirdi Ukrainanıñ halqara teşkilâtlardaki Viyana daimiy vekili İgor Prokopçuk.
Diplomatnıñ qayd etkenine köre, işğal altındaki yarımadada zulum ve taqipler tez vaqıtta toqtamalı ve Rusiye «qanunsız tutulğan ukrain ve qırımtatarlarnı azat etmeli».
Bu mevzuda ABD OSCE missiyasınıñ yolbaşçı muavini vazifelerini eda etken Gregori Makris de fikrini ayttı. O, «Qırımda etnik ukrain ve qırımtatarlar Rusiye işğalci akimiyeti tarafından taqip etile, tutula ve apiske alına», dep qayd etti.
«İyünniñ 18-nde Rusiye mahkemesi beş qırımtatarını «Hizb ut-Tahrir» islâm teşkilâtına alâqası olğanından12-17 yıl apiste qalmasına üküm etkeninden qasevetlenemiz. Bu teşkilât Ukrainada qanuniy ola, Qırım da onıñ bir parçası. Bizler Rusiyeni Qırımdaki taqiplerni toqtatmasına ve qanunsız tutulğan er kesni azat etmesine, em de Ukrainağa Qırım üzerindeki kontrolni qaytarmasına çağıramız», – dedi o.
Rostov-na-Donudaki Şimaliy-Kavkaz okrugı arbiy mahkemesi Teymur Abdullayevni 17 yıl, Uzeir Abdullayevni 13 yıl, Rustem İsmailovnı 14 yıl, Ayder Saledinov ve Emil Cemadenovnı 12 yıl apishanede qalmasına üküm etti.
Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev ve Emil Cemadenovğa mahkeme qabaatlav tarafı istegeninden bir yıl çoq berdi. Qırımlılarnıñ imayesi mezkür qararnı şikâyet etecek ola.
Ukraina Tış işler nazirligi, Rusiye Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qarşı çıqarğan üküm sebebinden narazılıq bildirip, dünya toplulığını Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmesine çağırdı.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov veAyder Saledinov tevqif etilgen edi
Keçken sene dekabrniñ 6-nda belli oldı ki, Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Rostov-na-Donu SİZOsına etap etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Qasırğalı yel Alupkadaki Vorontsov sarayınıñ vaqtınca damını qoparıp alıp ketti, neticede sağanaq odalarnıñ bir qısmını suvnen bastı. Alupka saray-park müzey-qoruğınıñ müdirligi malümatına köre, birinci ve ekinci qatta divarlar sılandı.
«Bu vaziyetten sebep müzey-qoruq baş binada elektrikni söndürmege ve müzey fondunıñ bir qısmını ve eksponatlarnı diger binalarğa çıqarmağa qarar aldı. Müzey eşyaları yoq olmadı», – dep aytıla haberde.
Müdirlikniñ malümatına köre, bu vaziyette saraynıñ parad salonlarınıñ ekspozitsiyası iyünniñ 10-na qadar qapalı olacaq.
İçtimaiy ağlarnıñ qullanıcıları saraynıñ suv basqan mavı musafirhane fotolarını derc etti.
Bu sene fevral ayında Alupka saray-park müzey-qoruğınıñ müdir muavini Konstantin Kasperoviç qurucılar saray damınıñ parçalarını sökti, dep bildirgen edi. Onıñ aytqanına köre, bu restavratsiya işleri çerçivesinde yapıldı.
2017 senesi yazda Alupkadaki Vorontsov sarayınıñ reberligi 116 million ruble sarf etilgen qazağa qarşı işlerniñ neticeleri aqqında esabat berdi.
Kreml kontrolindeki Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, sarayda kanalizatsiya, bir qaç binanıñ damı tamir etildi, tayanç divarı ve merdiven tertipke ketirildi.
Vorontsov sarayı Ukraina medeniy mirasınıñ milliy emiyeti olğan abidesi sayıla. 1956 senesinden berli sarayda müzey yerleşmekte. Vorontsov sarayında park bar – bağça-park sanatınıñ abidesi.


text:
Rusiyede Qırımnıñ siyasiy mahbüsleri Oleg Sentsov ve Aleksandr Kolçenkonıñ apis cezalarını arttırmaq içün mahkeme toplaşuvları ötkerilecek.
Adliyeci Svetlana Sidorkina Qırım.Aqiqatqa bergen malümatına köre, dekabr 25-te Moskvanıñ Lefortovo rayon mahkemesinde Aleksandr Kolçenkonıñ cezasını belgileycek toplaşuv ötkerilecek.
«Şübesiz, taqiqatçılar onıñ «Lefortovo» SİZOsında apis altında qalmasını isteycekler. Taqiqat işleri keçirilemi-yoqmı ve işniñ mahkemege berilecek vaqtı – belli degil, çünki adliyeciler malümatnı aydınlatmamaq kerekler», – dedi adliyeci.
Al-azırda mahkeme çıqarğan qararğa köre, Kolçenko 2015 senesi yanvar 16-na qadar apiste bulunacaq.
Bundan ğayrı, dekabr 26-da Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde adliyeci Sidorkinanıñ Aleksandr Kolçenkonıñ Ukraina vatandaşlığını saqlamaq aqqını tanuv arizası baqılacaq.
Moskva SİZOsında bulunğan ukrain rejissöri Oleg Sentsovnıñ tatası Natalya Kaplina Facebook saifesinde bergen malümatına köre, Lefortovo rayon mahkemesi cuma künü, dekabr 26-da, qardaşınıñ apis müddetini belgileycek.
Mayıs ayında FSB hadimleri Aqmescitte Oleg Sentsov ve Aleksandr Kolçenkonı, em de Ukrainanıñ daa bir qaç vatandaşını yaqaladılar. Olarnı Qırımda terakt azırlanmasında qabaatlaylar.
Sentâbr 29-da Moskvanıñ Lefortovo rayon mahkemesi onıñ apis müddetini üç ayğa arttırdı – 2015 senesi yanvar 11-ne qadar. Oktâbr 24-te Moskva şeer mahkemesi Sentsovnıñ apis müddetini arttırmaq qararını doğru dep tanıdı.
Qırımlılarnıñ adliyecileri deyler ki, apis cezası sebepsizdir.