text:
Qırımda yañı Mağrip sarınçası ocağını taptılar. Rusiye ilhaq etken Qırım boyunca Rosselhozmerkeziniñ bölügi bildirgeni kibi, "havflı sürü ziyankârını" Qarasuvbazar rayonında taptılar.
Daa evel Qırımnıñ Canköy ve Curçı rayonlarında sarınça basması aqqında bildirile edi. Rosselhozmerkezinde, bu -bu böcek ile ilk rastkeliş olğanını qayd ettiler.
"Umumen Qarasuvbazar rayonında 22 gektar topraq teşkerildi, şu cümleden - 5 gektarlıq yüzümlik. Bir metr kvadratqa orta miqdarda 37,5 Mağrip sarınçası, eñ çoqu - 60 qurtçıq tapıldı", - denile beyanatta.
Müessisede, Qırımda 225 gektar topraqnı teşkerdiler ve 19 gektarda sarınçanı taptılar, dep bildireler.
Sarınçanıñ bu çeşitiniñ tarqalmasına yol bermemek içün, mütehassıslar daima tarlalarnı teşkerip turmağa tevsiye ete, eger sarınça tapılsa, memurlarğa bildirip, topraqnı ilâclamaq kerek.
2017 senesi iyül ayında Qırımnıñ rusiyeli Köy hocalığı nazirliginde, yarımadada Asiya sarınçasını kütleviy basması telükesi bar olğanını bildire ediler. O vaqıt ziyankâr İçki, Canköy ve Krasnoperekopsk ryonlarında tapılğan edi.


c: text/html

text:
İşğal altındaki Qırımnıñ Bağçasaray şeerinde noyabrniñ 8-nde ötkerilgen tintüvden soñ tutulıp alınğan qırımtatar faali Seytumer Seytumerovnıñ mahkemesi başlandı. Bu aqta noyabrniñ 8-nde Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında, qırımlı advokat Edem Semedlâyev ikâye etip berdi.
«Bağçasarayda Seytumer Seytumerov tutulıp alındı. Şimdi onıñ memuriyqabaatlavı boyunca mahkeme keçirilmekte. Oña 15 künlük memuriy apis cezası ya da oña biñ (413 grivna civarında – QA) ile eki biñ (826 grivna civarında – QA) ruble arasında bir ceza kesilebile», – dey Semedlâyev.
Daa evel Semedlâyev, Seytumer Seytumerovke nisbeten Rusiye kodeksiniñ memuriy qabaatlav maddesine istinaden «Natsizm propagandası ya da ekstrimizm» maddeleri boyunca memuriy protokol tizilgenini bildirgen edi.
Noyabrniñ 8-nde Bağçasaray, Eski Qırım ve Aqmescit rayonınıñ Şumhay (Zareçnoye) köyünde yaşağan faaller ve cemaatçılarnıñ evlerinde tintüvler ötkerildi.
«Qırım birdemliginiñ» malümatına köre, tintüvler Seytumer Seytumerov (Bağçasaray), Alimdar Belâlov (Eski Qırım) ve Eldar Kantemirovnıñ (Şumhay –Zareçnoye köyü) evlerinde keçirilgen. Seytumerovdan ğayrı er kes artıq raat areket etmesi mümkün.
«Qırım birdemligi» cemaat teşklilâtı bildirgenine köre,evinde tintüv keçirilgen qırımlı Seytumer Seytumerov politsiya şubesine alıp ketkenler.
Rusiyeli küç idareleri şimdilik bu hususnen bağlı açıq izaat bermey.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, FSB yarımadada muntazam surette, jurnalist, faaller ve qırımtatar cemaat erbaplarını sorğulay, Ukraina tarafdarı, muhalefetçi olğan vatandaşlarnen diniy azlınlıq temsilcileriniñ evlerinde tintüvler keçirip, apiske ala. Uquq qorçalayıcılar rusiyeli küç idareleriniñ bu areketleri siyasitnen bağlı, dep saya.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukrainañ Viyanadaki halqara teşkilâtlar vekili Yevğen Tsımbalük OSCE Daimiy şurasınıñ cumaaqşamı künü olğan toplaşuvında Qırımda yaşağan insanlarğa halqara destek kerek, dep qayd etti. Onıñ çıqışı Ukraina Tış işler nazirliginiñ saytında derc etildi. Ukraina temsilcisi «Qırımda aqlarnıñ bozuluvı devam ete», dep qayd etti.
«Vaqtınca işğal etilgen Qırımda insan aqları vaziyeti zor qala, insanlar hırsızlana, ğayıp ola, yerli eali qorquşçıla, işkenceler ola ve kütleviy haber vastalarınıñ azatlığı sıñırlana. Yarımadanıñ demografik deñişmeleri ve askeriyleştirilüvi Qırım ilhaqı ıntıluvları aqibetleriniñ yalıñız bir parçasıdır», – dedi Tsımbalük.
Onıñ aytqanına köre, OSCE ve Avropa Şurasınıñ «buhrannı al etmek içün kerekli areket etecek keniş imkânları bar».
«Eyyetimizniñ fikirince, Avropa Şurası ve OSCEniñ işbirligi ile faal areketler Qırımdaki ve Donbastaki insanlar içün deñişmeler yapar, olar halqara birdemlik ve destekke muhtaclar», – dedi Tsımbalük.
Bu toplaşuvda Amerika Birleşken Devletleri Rusiyeni Qızıl Haç Halqara komiteti ve OSCE Mahsus monitoring missiyasınıñ Qırımnen beraber Ukraina toprağına kirmesini temin etmesine çağırdı.
İyülniñ başında BM insan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bachelet Qırımdaki insan aqları vaziyetine dair maruzanı taqdim etip, yarımadada işkence qullanıla ve söz serbestligi sıñırlanıla, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında laflar uydurıla, dep bildirgen edi.


text:
Kremlge boysunğan Aqmescit memuriyetiniñ reis muavini Teyfuk Ğafarovğa mahkeme qararınen beş biñ ruble para cezası belgilendi. Bu aqta Rusiyege boysunğan işğal etilgen Qırım prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildire.
«Aqmescit prokuraturası şeer memuriyeti tarafından vatandaşlarnıñ muracaatları boyunca qanunlarnıñ yerine ketirilmemesi boyunca yerli sakinniñ muracaatını teşkerdi. «Rusiye Federatsiyası vatandaşlarınıñ muracaatlarını baquv tertibi aqqında» Federal qanunınıñ talaplarınıñ, hususan kelgen muracaatlarnıñ diger adreske teslim etilmesi aqqında haber etüv müddetleriniñ bozulması belgilendi», – dep aytıla beyanatta.
Şeer prokurorı, teşkerüv neticelerine esaslanıp, Aqmescit memuriyetiniñ reis muavini Teyfuk Ğafarovğa qarşı memuriy qanunnı bozuv aqqında iş açtı. Para cezasını Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesi belgiledi.
Bunen beraber, memurnıñ izaatı yoq.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Renuar belän Rubens tabıldı
İtaliyada jandarmnar franśuz rässam P’yer Ogyust Renuar belän flaman rässam Piter Paul’ Rubensnıñ uzğan yıl urlanğan 2 äsären qulğa töşerde
İtaliyada jandarmnar franśuz rässam P’yer Ogyust Renuar belän flaman rässam Piter Paul’ Rubensnıñ uzğan yıl urlanğan 2 äsären qulğa töşerde. Karabineri alarnıñ Torino şähärendäge ber skladta buluın belderde. İminlek saqçılarınıñ Sänğat’ häm äsär qaçaqçılığı törkeme kartinalarnı Lombardiya töbägendäge Monza şähärendä jurnalistlarğa kürsätte. İnspektorlar äsärlärneñ bıltır üzlären satıp aluçı şikelle tanıtqan ike galereyaçı tarafınnan urlanuın alğa sörä.
Qaraqlar räsemnär öçen yaqınça 30 million dollar tüliyäçäkläre turında yalğan kileşü imzalağan. Soñınnan alar satuçılarnıñ iğ’tibarın başqa närsägä yünältep, kartinalar belän bergä çığıp qaçqan.
Bu waqıyğa belän bäyle 8 şöbhäle saq astına alınğan.


text:
KAHRAMAN, Bahattin
-
Sayı 6 (1991): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
BUSIRİ'NİN KASİDE-İ ·BURDE'Sİ ETRAFINDA YAZILMIŞ TÜRKÇE ESERLER
Öz PDF
-
Sayı 7-8 (1992): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
BİR ŞİİR MECMUASI
Öz PDF
-
Sayı 9-10 (1994): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
HEFT PEYKER ÇEVİRİLERİ VE ALİ ŞİR NEVAİ'NİN SEB'A-i SEYYARE'Sİ
Öz PDF


text:
Avropa Birligi Ukraina sabıq prezidenti Viktor Yanukoviç ve daa 15 sabıq memurlarğa qarşı tizilgen sanktsiyalarnıñ vaqıtını uzattı. Qarar mart 5 künü Avropa Birliginiñ resmiy jurnalında neşir etilgen soñ ömürge keçirildi. Bu aqta Azatlıq Radiosı bildirmekte.
Sıñırlav 2 sene evel, Yanukoviçniñ Ukrainadan qaçması neticesinde kirsetilgen, o, 2017 senesi mart 6 kününe qadar devam etecek.
Bunıñnen bir sırada, Avropa birligi Ukraina sabıq - naziri Nikolay Azarov, NBUnıñ sabıq yolbaşçısı Sergey Arbuzov ve SNBOnıñ sabıq kâtibi Andrey Klüyevke qarşı tizilgen sanktsiyalarnıñ vaqıtını uzattı.
Sağlıq saqlav nazirliginiñ sabıq naziri Raisa Bogatırövanı bu cedvelden çıqardılar, belli olğanı kibi, onıñ yurtdışında bir - de - bir aktivleri yoq.
Avropa Birliginiñ nazirleri sanktsiyalarnı uzatma qararını mart 4 künü Brüsselde keçirilgen toplaşuv devamında aldılar.


text:
Aqyarda rusiye mahkemesi tarafından mahküm etilgen “ukrain diversantları davası”nıñ iştirakçisi Dmitriy Ştıblikov Omsk şeeriniñ 6-ncı koloniyasından bilinmegen yerge yollanıldı. Bu aqta Facebook ağında Azatlıq Radiosınıñ rus hızmetiniñ jurnalisti Anton Naumlük haber etti.
Onıñ malümatına köre, izolâtsiya şartlarında bulunğan Ştıblikovnı, Omsk koloniyasında oktâbr 6-sında olğan çatışmalardan soñ, etap ile alıp kettiler. Aynı vaqıtta, Naumlük, Ştıblikov çarpışuvda iştirak etmegenini iddia ete.
Ondan belli olğanı kibi, oktâbr 6-sında Omsk koloniyasında mabüslerniñ arasında işkence ve sopalavlar sebebinden çatışma yüz berdi, pencereden “Qurtarıñız” yazısı asılıp qoyuldı. Küç organlarınıñ ve Rosgvardiyanıñ hadimleri kirsetildi. 200-ge qadar adam iştirak etken isyandan soñ, olarnıñ bir qısmı açlıqnı ilân etti. Neticede 40-qa yaqın adam zararlandı, eñ azı birisi reanimatsiyağa oğrağan.
2016 senesi noyabrniñ 9-da Aqyarda «Ukraina Mudafaa nazirligi baş istihbarat idaresiniñ diversion-terroristik gruppasınıñ azaları» Dmitriy Ştıblikov, Aleksey Bessarabov ve Vladimir Dudka yaqalanğan ediler.
2017 senesi noyabrniñ 16-sında Aqyar şeer mahkemesi Ştıblikovnı 5 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına ve 200 biñ rublelik (95 biñ grivna) para cezasına mahküm etti.
İşğal etilgen Aqyarda yaqalanğan Dmitriy Ştıblikov ve Aleksey Bessarabov 2014 senesine qadar «Nomos» merkezinde arbiy ekspertler olaraq çalışa ediler.
Ukraina havfsızlıq hızmeti Qırımda tutulğan Ukraina vatandaşları SBU ne hadimleri, ne habercileri olmağanını bildirdi.
2017 senesi Ştıblikov öz qabaatını tanıp, tahqiqatnen mahkemeden evel añlaşma tizdi. Mustaqil avdokatlardan iç birisini oña yibermediler.
Keççe Kreml nezareti altındaki Aqyar şeer mahkemesi Ştıblikovnı beş yıllıq apis cezasına üküm çıqardı. Onı Rusiyedeki Omsk şeeriniñ 6-ncı koloniyasına etap ile alıp kettiler.


text:
Yämändä 3 millionğa yaqın bala mäktäpkä bara almıy
Monıň säbäbe - ildäge suğış
Yämändä yaqınça 3 million bala bıyıl mäktäpkä bara almıy.
Xalıqara Qızıl Xaç komitetınıň Yämän delegaśiyäse citäkçese Katarina Riś üzeneň tivitter akkauntında yaňa uqu yılınıň başlanuı uňayınnan belderü yasadı.
Ul ildäge suğış arqasında yözlägän mäktäpneň cimerelüen yäki zıyan kürüen belderep, iğ’tibarın yaqınça 3 million balanıň bıyıl uquın däwam itä almawına yünältte.
Riś Yämän balalarınıň dönyadağı barlıq balalar kebek mäktäpkä barırğa tiyeşlegen assızıqladı.
Yämändä yaňa uqu yılı 1 atna êlek başlandı.
Berläşkän Millätlär Oyışmasınıň Balalarğa yärdäm itü fondı YUNİSEF 8 nçe avgustta Yämändäge 8 million 100 meň balağa aşığıç belem yärdäme kiräklegen beldergän ide.
Bäyläneşle xäbärlär
AQŞ Rusiyädäge Äfğanstan cıyılışında qatnaşmayaçaq
Amerika Quşma Ştatları Rusiyäneñ çärşämbe könne ütkäräçäk “Äfğanstan" temalı cıyılışta qatnaşmayaçaq


text:
Brüsseldeki NATO ştab-kvartirasında Ukraina eyyeti bazarertesi künü arbiy islâat meseleleri boyunca Ukraina-NATO işçi gruppasınıñ nevbetteki toplaşuvında iştirak etti, em de alyansnıñ arbiy-siyasiy erkânınıñ reberligi ile bir sıra körüşüvler keçirdi, dep haber etti Ukraina mudafaa Nazirliginiñ matbuat hızmeti.
NATO vekilleri Ukrainağa havfsızlıq ve mudafaa ceetten er taraflı yardım kösterecegini bildirdiler. Bundan ğayrı, qabarcılıqnen küreş, hadimlerniñ tecribesini arttıruv saasında qol tutacaqlarında işandırdılar.
Keçirilmesi noyabr ayına belgilengen gruppanıñ nevbetteki toplaşuvı mudafaa inkişafınen bağlı olacaq.
Bundan ğayrı, körüşüvler vaqtında taraflar NATO ve Ukraina arasında ileri işbirlik meselelerini muzakere ettiler.
Körüşüvler neticesinde arbiy-siyasiy dialognıñ devam ettirilmesi aqqında añlaştılar. Yañı leyhalar ömürge keçirilecek, Ukraina Silâlı quvetleriniñ arbiy imkânları quvetleştirilecek, dep keliştiler.
Ukraina sabıq prezident Viktor Yanukoviç belgilegen bloktan tış statusında qala, lâkin Şimaliy atlantik alyans ile işbirlik munasebetlerini inkişaf ettirmege devam ete. Ukraina siyasetçileri NATO ile birleşmek ihtiyacı aqqında aytalar.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi muavininiñ evinde taqiqat tedbirleri 9 saat devam etmekte.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, Taqiqat komitetiniñ hadimleri bilgisayar tehnikasını alıp, maşinağa yüklediler.
Bu daqqaları evde yalıñız Ahtem Çiygoznıñ apayı Elmira Ablâlimova buluna.
Yaqalanğan Çiygoznıñ aqrabasını ve apayınıñ anasını içerige almaylar. Silâlı adamlar ev etrafını sarıp aldılar.
Tintüv aqqında haber alıp evniñ yanına kelgen qomşu, Meclis azaları ve faallerniñ çoqusı ketti. Qalğanları evniñ yanında qalıp, taqiqat tedbirleriniñ neticelerini bekleyler.
Uquq qoruyıcılar vaziyetni izaatlamay.
Yanvar 30-da sabadan berli Çiygoznıñ Bağçasaraydaki evinde tintüv keçirile. OMON hadimleri ev etrafını sarıp aldılar. İçeride Çiygoznıñ apayından ğayrı başqa bir kimse yoq. Uquq qoruyıcılar vaziyetni izaatlamay.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Onıñ aytqanına köre, 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen narazılıq aktsiyası aqqında laf kete.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Çiygoznı 2015 senesi fevral 19-na qadar apiste qaldırdı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Çiygoznıñ yaqalanmasını izaatlap, Qırımda qırımtatar milliy areketiniñ faallerine yapılğan basqınıñ yañı basamağı başlanğanını ayttı.


text:
Ukraina Tışqı işler naziri Pavlo Klimkin beyan etti ki, ukrain reineleriniñ ve Rusiyede tutılğan ukrainlilerniñ yiberilmesine, ve Donbassta BMT barıştırıcı missiyasınıñ yerleşmesine dair Kyivniñ ve Moskvanıñ fikirleri «pek farqlana». Yanvarniñ 15-nde Klimkinniñ Twitterde yazğanına köre, o bu mevzuda Rusiye MİD yolbaşçısı Sergey Lavrov ile qonuşqan.
«Yançıq Lavrov ile qonuştım. Reinelerimizniñ ve siyasiy mabuslarımıznıñ azat etilmesini, ve işğal etilgen Donbassta BMT barıştırıcı missiyasını yerleştirmek imkânını muzakere ettik. Fikirlerimiz pek farqlana, amma işni devam etmelimiz. Bunen beraber KKMM aqqında qonuştıq ve onıñ yekün matbuat konferentsiyasını da diqqatqa aldıq», – dep yazdo Klimkin.
İnsan aqları mevzusında Yuqarı Rada vekâletlisi Valeriya Lutkovska, ukrain tarafı yanvarniñ 18-nde Rusiye tarafından desteklengen cenkâverlernen reine cedvellerini deñişmege niyetli, dep bildirgen edi. O qayd etti ki, deñişüv içün Kyiv eñ azından 20 adamnı rica etecek, olar ukrain akimiyetiniñ nezaretinde olmağan territoriyada tutıla.
2017 senesi dekabrniñ 27-nde Donbassta, ukrain tarafı ve Rusiyeden destek alğan cenkâverler, esirlerini deñişken ediler. Bu böyle şekilde yapılğan edi: «74-ke (deñişüv içün Ukrain cedveline alınğan asker ve vatandaş – QA) 306 (Rusiyeniñ destegini alğan cenkâverlerniñ talap etkenleri – QA)». Ukrainağa dekabrniñ 27-nde 74 adam teslim etilgen edi, ama olardan biri ukrain nezaretinden çıqarılğan topraqlarda qalmağa qarar alğan. Kyiv cenkçilerge 233 adamnı teslim etti.
Rusiye, Donbassta Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ quvetlerini yerleştirmek teklifini BMT Telükesizlik Şurasına bildirgen edi. Rusiye, bu quvetlerniñ ancaq cebe şeridinde, OSCE nezaretçileri olğan yerde, qalmasını istey.
Ukraina ve onıñ ğarbiy ittifaqdaşları böyle sıñırlavnen razı olmadı, ve bu quvetlerniñ bütün işğan etilgen mıntaqada, şu cümleden şimdi nezaret etilmegen rus-ukrain sıñırınıñ qısımında yerleşmek kerek olğanında israr ete.


text:
Bunı «İnformatsionnoye soprotivleniye» arbiy-siyasiy taqiqatlar taqımınıñ yolbaşçısı Dmıtro Tımçuk öz Facebook saifesinde bildire.
«Ukrain askerlerine snayper ve ihtisaslı terroristler qarşı çıqtı. Yardımğa Rusiye ordusında olğan avtomat ve pulmötlar ile boyevikler keldi. Olarnıñ silâllandıruvında AK avtomatları ve PK pülemötları bar edi. Eñ azından bir NSV-12 , 7 – «Skala» pülemötı. Bundan da ğayrı, terroristlerde RGN ve UDO granataları tapıldı, olar Rusiye ordusında qullanıla».
Tünevin Donetsk vilâyetinde boyevikler ve «Donbass» mahsus batalyonı arasında uruş yüz berdi. Neticede 1 insan elâk oldı, 9 – yaralandı.
Militsiyada bunı daa izaatlamaylar.


text:
Yarı ağır çekide 23 yaşında qırımlı boksçı Artur Ziyatdinovnıñ vekilleri nevbetteki uruşta raqibi 33 yaşında tecribeli argentinalı Sezar Herman Reynoso olacaq, dep ilân etti. Bu aqta MMABoxing portanı haber ete.
Uruş yanvarniñ 25-nde Montrealde (Kanada) olacaq. Ziyatdinovnıñ Instagram saifesinde yaşçğanına köre, fizik alı pek yahşı ve 12-nci uruşına azır.
«İnşaAllah, yanvarniñ 25-nde 12-nci uruş olacaq. Daa yaqında ihtisasiy boksta debütim olacağını sabırsızlıqnen beklep azırlanğanımnı hatırlayım», – dep yazdı boksçı.
Artur Ziyatdinov bundan evel ring veteranı Darnell Bunnı esapqa köre yeñdi.
Sezar Herman Reynoso soñki uruşını 2019 senesi noyabr ayında Argentinada keçirip, diger argentinalı Fabio Gabriel Barossonı yeñdi.
Qırımtatar asıllı ihtisaslı boksçı Artur Ziyatdinov Özbekistanda doğdı ve 2008 senesi qorantasınen beraber Aqmescitke keldi. İdmancı Sergey Lapinniñ reberligi altında azırlandı. Al-azırda Kanadada yaşay ve azırlıq köre. Aveskâr boksında 140 uruşı oldı, 120-nde ğalip çıqtı. 2017 senesi Artur ihtisasiy boksqa keçti.


text:
Ärdoğan N'yu-Yorkta islamofobiya mäs'äläsen kütärde
Törkiyä liderı BMOnıñ 76nçı ğomum şurası utırışında qatnaşu öçen AQŞqa kitte
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan islamofobiyäneñ tınıçlıqqa yanawçı cimergeç ağımğa äwerelüen äytte. Ul BMOnıñ 76nçı ğomum şurası utırışında qatnaşu öçen AQŞqa kitte. Ärdoğan, älege säfäre qısalarında, N’yu-York şähärendä Törkiyä-Amerika milli idarä itü komitetı oyıştırğan “Tağın da ğadel dön’ya bula ala” konferenśiyäsendä çığış yasadı.
Törkiyä liderı anda keşelekneñ, koronavirus tışında, annan tağın da ülemçel häm mäkerle başqa virus belän köräşüen belderde. “Älege virusnıñ iseme - islamofobiya. Yıllardır demokratiyäneñ häm bäysezleklärneñ bişege bularaq ürnäk itep kürsätelgän däwlätlärdä bu virus zur tizlek belän cäyelä. İslamofobiya häm ksenofobiya bügen säyäsätne äsir itep aldı,”-dip söyläde ul.
Ärdoğan mentalitet yağınnan DEAŞ terrorçı oyışmasınnan berni belän ayırılmağan bu ideologik fanatizmnıñ törle ictimağıy qatlawlarda tamır cibärüen kürülären äytte. Ul bik küp däwlättä möselmannarnı ışanuı, tele, iseme yäisä kiyeme arqasında çitkä tibärelüeneñ xäzer ğadäti xälgä äwerelüen assızıqladı.
Törkiyä ilbaşı ictimağıy oyışmalar yärdämendä yäki şäxeslär tarafınnan islamofobiyägä qarşı çığuçılarnıñ buluın häm moña söyenüen dä äytep uzdı.
İlbaşı Ärdoğan AQŞtağı möselman cämäğat’çelegeneñ liderların da qabul itte. Oçraşu matbuğatqa yabıq räweştä ütte.
Bäyläneşle xäbärlär
Azärbaycan häm Gruziya wäkillekläre Törkiyä parlamentında qabul itelde
Törkiyä, Azärbaycan häm Gruziya öç yaqlı tışqı êşlär komissiyası cıyılışında wäkilleklärara söyläşülär ütkärelde
Törkiyä Nigeriyädäge terror höcümen ğayepläde
Törkiyä tıışqı êşlär ministrlığı:" Höcümne kisken räweştä ğayeplibez. Nigeriya xalqı häm xökümäteneñ qayğısız urtaqlaşabız”


text:
Rusiyeniñ kontroli altında olğan Kefe memuriyeti, qırımtatarlarnıñ sürgün etilmesi qurbanları hatırasına tedbirniñ uyğunlaştırılmasını red etti. Bunı Qırım.Aqiqat muhbirine tedbirniñ teşkil eticilerinden biri, Suleyman Kadırov bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, o, aprel 26-da sürgünlik qurbanlarınıñ eykeli yanındaki territoriyanı temizlemek maqsadı ile yurtdaşlarınen beraber Qaradağ qoruğına köterilmekni planlaştıra edi. Onıñ aytqanına köre, iştirak etkenlerniñ sayısı 100 kişigece olacaq tedbirniñ keçirilmesine dair arizanı o, evelden bergen edi. Cemiyetçiniñ iddia etkenine köre, Kefe şeeriniñ milletlerara munasebetler bölüginde Qırım muftiyatından ruhset ve «Millet» telekanalınıñ matem tedbirinde mutlaqa bulunmasını talap ettiler. Teşkil eticileri içün bu şartlar uyğunsız olğanından dolayı olar dağğa köterilüvni lâğu etmege qarar berdiler.
Suleyman Kadırov: «Bunıñ kibi tedbirlerni 2014 senesinde yasaq etip başladılar. Muftiyat tarafından «resmen» ötkerilgen tedbirlerge ise bucetçiler ve mekteplilerni zornen ketire ediler. Biz sürgün etilgenlerniñ eykelleri yanında kelgende, bizni izinsiz yapılğan miting aqqında tebiley ediler. Bu şimdi de devam ete», – dedi.
Rusiyege tabi Kefe memuriyetiniñ vekilleri şimdilik vaziyetni izalamadılar.
Qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını hatırlama künü er yıl mayıs 18-de ötkerile. 1944 senesi bu künde yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlar ile birinci eşelon yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade qırımtatar sürgün etildi.


text:
Qurucılığı bitmegen obyektleri olğan işğal etilgen Qırım sakinleri olarsız qalmaları mümkün, dep bildirdi Qırımnıñ Rusiye parlamenti mal-mülk ve topraq munasebetleri komitetiniñ yolbaşçısı Yevgeniya Dobrınâ.
Memurnıñ aytqanına köre, qırımlılarnıñ 2020 senesi yanvarniñ 1-ne qadar mal-mülkini qanunlaştırmaq içün akimiyetke ariza bermege imkânı bar edi.
«Akimiyet vatandaşlarğa özü de bardı ve obyektlerni resmiyleştirmege teklif etti, faqat er kes bunı yapmağa razı olmadı. Muracaat etemiz – bizge kerekmey, dep cevap bereler! Vatandaşlarğa basqı yapmağa olmaz da», – dep bildire aytqanlarını «RİA Krım» Rusiye neşiri.
Memurnıñ qayd etkenine köre, «işke qulaq asmağanlar» mülksiz qala bile.
«Bu belediye organlarınıñ işi, qurucılığı bitmegen binalar olsa, memuriy resurs olacaq, mahkemege muracaat berilecek ve bu bina yıqtırıla bile», – dep ayttı Rusiye parlamentiniñ vekili.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ aytqanına köre, politsiya ve prokuratura yarımadada «qanunsız binalarnı yoq etüv işinde vekâletli şahıslar ve kontrol etken organlarnıñ areketsizligi sebebinden» memuriy davalar açacaqlar.
Yaltanıñ Rusiye memuriyeti, şeerde yüzge yaqın temelli bina ve 500 garaj, qora ve aran yıqılmalı, dep bildirdi.
2019 senesi avgust ayında bildirilgenine köre, 2020 senesi Qırım akimiyeti «izinsiz qurulğan inşaatlarnı yıqacaq» yekâne müessiseni qurmağa niyetlene, buña tahminen 80 mln ruble ayırılacaq.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım baş naziriniñ muavini Yelena Romanovskayanıñ bildirgenine köre, Kezlev ve Yalta observatorları rıqma-rıq tolu. Şunıñ içün, onıñ aytqanına köre, observator rejiminde çalışacaq yarımada şifahaneleri belgilendi.
Bu aqta o, aprelniñ 27-nde yañı koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı operativ ştab toplaşuvında bildirdi.
«Yalta ve Kezlevdeki observatorlar rıqma-rıq tolu, bugün 400 kişilik «Morskoy», 120 kişilik «Orlenok» şifahaneleri berilecek ve qoşma olaraq Krupskaya şifahanesine baqacaqmız. Er biri Kezlevde yerleşe», – dep bildirdi Romanovskaya.
Yarımadanıñ felâket tibbiyeti ve acele tibbiy yardım merkeziniñ malümatına köre, işğal etilgen Qırımda keçken künü koronavirus şübhesinen hastahanege alınğan insanlarnıñ sayısı rekord oldı.
Aprelniñ 27-nde saba Qırımda bir koronavirus hastası qayd etildi – İslâm Terek rayonınıñ tibbiyet hadimidir.
Al-azırda Qırımda 70 koronavirus hastası bar. 20-si çetelden keldi, 10-u Rusiyeden, 40-ı yerli ola. Aqyarda, soñki malümatqa köre, 31 COVID-19 hastası qayd etildi.
Qırımda ve Aqyarda bir çoq müessise ve teşkilâtnıñ faaliyetini toqtatqan ve vatandaşlarnıñ özüni izolâtsiya etmesini belgilegen yüksek seviyeli azırlıq rejimi aprelniñ 30-na qadar devam ete.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Ukraina Nazirler şurası keçirgen toplaşuvında ATR telekanalı içün bücet sermiyasını berüv imkânlarını yañıdan baqtı. Bu aqta Ukraina ükümetiniñ haberinde aytıla.
«Vesiqağa köre, para uydu bağı hızmetleri, televizion donatmalarınıñ kirası, bina kirası, müellif aqqı obyektleriniñ qullanıluvı ve satın alınuvı hızmetlerine sarf etilecek», – dep aytıla haberde.
Medeniyet ve informatsion siyaseti naziriniñ vazifelerini eda etken Svitlana Fomenkonıñ qayd etkenine köre, alınğan qarar ileride ATR telekanalına para bermek içün uquqiy zeminler doğuracaq.
Ükümet, bu masraflar 2020 senesiniñ Devlet büceti qanunına köre İçtimaiy siyaset nazirliginden Medeniyet ve informatsion siyaseti nazirligine berildi, dep hatırlattı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini, Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı Ahtem Çiygoznıñ bildirgenine köre, Ukraina baş nazir muavini Oleksiy Reznıkov ATR qırımtatar telekanalına eñ yaqın vaqıtta para berilecek, dep işandırdı.
ATR alıp barıcısı ve jurnalisti Ayder Mujdabayevniñ bildirgenine köre, ATR qırımtatar telekanalı Qırımtatar sürgünligi qurbanlarını añma kününden evel işini toqtata bile.
Fevralniñ 10-nda ATR qırımtatar telekanalı esapları blok etildi, dep bildirdi. Şu sebepten telekanal alıp barıcı ve musafirler olmağan yayınlarnen #SaveATR marafonını başlattı.
O vaqıt Ukraina medeniyet, gençlik ve sport naziri olan Volodımır Borodânskıy ATR qırımtatar telekanalını qapatuv telükesi bar olğanını inkâr ete. Onıñ aytqanına köre, telekanal çalışa, şu sebepten «qapanmaq üzere olğanını aytmağa kerekmey». Borodânskıynıñ aytqanına köre, 2020 senesi ATR içün 50 mln ğrn belgilendi, nazirlik 8,4 mln ğrn tahsis etti.
ATR Ukrainadan sürgün etilgen qırımtatarlar ve diger millet insanlarını yerleştirüv bücet programmasına köre 2016 senesinden berli devlet bücetinden maddiy yardım ala.
2015 senesi aprelniñ 1-nde ATR Rusiye litsenziyasını alamayıp, işğal etilgen Qırımda yayınlarını toqtattı. Yayınlar 2015 senesi iyünniñ 17-nde yañıdan başladı – telekanal Kyivge köçti.


text:
İşğal etilgen Qırımda ve qomşu Rusiyede apiske alınğan qırımtatarlarnıñ azat etilecegini beklemek içün Rusiye prezidenti Vladimir Putinge büyük basqı yapılmalı, bu ise bugün yoq.
Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini, Ukraina halq deputatı Ahtem Çiygoz «Prâmıy» ukrain telekanalına bildirdi.
«Şübhesiz, bu doğru malümat, qırımtatarlar yoq (dekabrniñ 29-nda deñiştirilecek şahıslar cedvelinde – QA). Putinnen printsipsiz uzlaşsalar, Putinni Qırımda o qadar raatsızlağan qırımtatarlar bu cedvellerde olamaz, Qırımnı zapt etip olamay. Şunıñ içün mında qırımtatarlarnıñ azat etilmesini beklemek içün farqlı yanaşmalı… Ukraina akimiyetini aytam. Putinge büyük basqı yapılmalı, bugün bunı körmeymiz», – dedi Çiygoz.
Onıñ qayd etkenine köre, Ukraina akimiyeti esirlerni deñişim esnasında bir netice olsun dep, «aşalayıcı usullarnı» qullana. Bugünde-bugün Ukraina ittifaqdaşlarınıñ Putinge yapqan basqısınıñ «o qadar küçü yoq, şunıñ içün, ne yazıq ki, insanlar daa apiste qalacaq», dep yaza kütleviy haber vastası.
«Amma olar ne içün apiste olğanlarını bileler. Olar küreşeler. Olarnıñ maqsadı – Qırımnı işğalden azat etmek, Qırımnıñ kene Ukrainanen beraber olması», – dep qoştı siyasetçi.
Dekabrniñ 29-nda işğal altındaki Ğorlivka yanındaki sıñırda tutulğan şahıslarnı deñişim kerçekleşe.
Dekabrde Parijde «normand formatı» sammiti keçirildi – Frenkistan, Almaniya, Ukraina ve Rusiye liderleri körüşti. Taraflar, Kyiv ve Moskva «er kesni er keske» formulası boyunca şahıslarnı dekabrniñ 31-ne qadar deñişecek, dep añlaşqan edi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy tutulğan şahıslarnı deñişim dekabrniñ 29-nda olacaq, dep tasdıqladı.
Üç taraflı bağ gruppasınıñ gumanitar alt gruppasındaki Ukraina vekili Valeriya Lutkovskaya, «İlovaysk, Debaltsevodan soñ dört yıl devamında esirlikte olğan balalarnı niayet alıp olurmız», dep bildirgen edi. Al-azırda resmiy deñişim cedvelleri yoq.
Dekabrniñ 23-nde Donbastaki zıddiyetni al etüv üç taraflı bağ gruppası «er kesni er keske» şeklinde deñişimni belgiledi.
Rusiye qoltutqan «DNR» temsilcisi Darya Morozovanıñ dekabrniñ 25-nde bildirgenine köre, olar Ukrainağa 53 insannı berecekler. Onıñ aytqanına köre, Ukraina tarafı «DNR» aydutlarına 87 insannı bermege razı oldı. Bu malümat şimdilik tasdıqlanmadı.
Dekabrniñ 18-nde Ukraina telükesizlik hızmeti Azatlıq Radiosınıñ muracaatına cevap berip, umumen Donbasta Rusiye qoltutqan aydutlarnıñ esaretinde 250 insan buluna, dep bildirdi.


text:
Advokat Sergey Legostov Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen Rustem Abiltarovnı Rusiyeniñ Stavropol ülkesindeki №1 koloniyasında ziyaret etti. Advokatnıñ malümatına köre, müvekkili baqılmalı ve tedaviylenmeli.
«Tutuv şaraitleri daa bir qarar. Bir şey bar – sağlığı. Teşkerilmeli, tedqiqleri yapılmalı ve tedaviylenmeli. Sağlıq problemleri bar ve o, aytqan üç etaptan keçmege ister edi. 4 yıldan berli apiste tutula. Em SİZOda, em apishanede er vaqıt stress şaraitlerinde. Yahşı aş ve küneş olmağanıñ zararı bar. Şunıñ içün sağlığı zarar köre», – dep ayta advokat «Qırım birdemligi» faallerine.
2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede Bağçasaraynıñ dört sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov tutulıp, terrorizmde qabaatlandı. Olar, Rusiyede terroristik dep tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şübeli dep sayıla.
2018 senesi dekabr ayında Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Enver Mamutovnı 17 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti, Ruslan Abiltarov, Remzi Memetov ve Zevri Abseitov 9 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etildi.
Mabüslerden iç birisi qabaatını tanımadı. Olar cinaiy işniñ «siyasiy sebepleri bar», dep qayd etti.
İyülniñ 11-nde Rusiye Yuqarı mahkemesi dava mabüsleriniñ ükmüni deñiştirdi. Enver Mamutovğa 16 yıl ve 9 ay apis cezası berildi, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov, Zevri Abseitovğa – 8 yıl ve 9 ay.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiyeniñ Federal havfsızlığı hızmetiniñ (FSB) sıñır idaresi Ukrainada Qırım yarımadası ve Çonğar yarımadasını birleştirgen Çonğar boğazındaki eki köpürde mina qoyulğanını qayd etti.
Bunı çarşenbe künü Qırımdaki Rusiye FSB sıñır idaresi matbuat hızmetiniñ vekili İnterfaks Rusiye agentligine bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, fevral 17-de «Canköy» ve «Çonğar» sıñır kirişleri arasındaki yolnıñ köprü, em de qullanılmağan eski köpürde minalar qoyuldı.
Matbuat hızmetiniñ hadimi bildire ki, buña baqmadan naqliyat vastalarınıñ ve adamlarnıñ areketi devam etmekte.
Ukraina Devlet sıñır hızmeti bu malümatnı ne tasdıqladı, ne de red etti.
«İşbu mesele milliy havfsızlıqqa aittir, bu sebepten onı izaatlamaycaq», – dep bildirdi ukrain sıñır hızmetiniñ matbuat hızmeti Qırım.Aqiqatqa.
2014 senesi mart ayında Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında memuriy, amma asılında kerçek bir sıñır peyda oldı. Qırım ise vaqtınca işğal etilgen topraq olaraq ilân etildi.


text:
Hersonda cumaertesi künü, mayısnıñ 15-nde, 1944 senesi mayısnıñ 18-i qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanları hatırasına «Hatırlaymız» añma aqşamı keçirile.
Tedbirde qırımtatar asıllı ukrainalı yırcı Jamala, «Dahabraha» ukrain etno-gruppası, qırımtatar horeografik taqımları iştirak ete.
Teşkilâtçılarnıñ aytqanına köre, tedbirniñ maqsadı «halqlar arasında umumiy tarih añlayışına yardım etmek ve diqqat celp etmek, vatandaşlarnı 1944 senesi mayıs 18 faciası aqqında haberdar etüv ola».
Merasimni «Küreş» qırımtatar medeniy merkezi», «GOGOLFEST», USAID halqara inkişaf ABD agentligi ve «Nova ğeneratsiya» teşkil etkenler.
Qayd etilgenine köre, tedbir Ukraina Sağlıq nazirliginiñ koronavirus pandemiyasınen bağlı sıñırlavlarğa uyğun şekilde keçirile.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Amerika Qoşma Ştatları prezidenti Barak Obamağa Qoşma Ştatlarınıñ milliy bayramı, Mustaqillik künü munasebetinen hayırlav telegrammasını yolladı.
Bu aqta iyül 4-te Kreml matbuat hızmeti bildire.
«Rusiyeli-amerikalı munasebetlerniñ tarihı, musaviy uquqlı ortaq temeline esaslanıp areket etip ve bir-birimizniñ qanuniy menfaatlarını ürmet etip, biz eñ qıyın halqara meselelerni eki devlet ve bütün insaniyetniñ amanlığı içün çeze bilgenimizni tasdıqlay», – dep aytıla telegrammada.
Kremlniñ matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, Rusiye prezidenti «keçkenniñ müsbet tecribesi Rusiye ve AQŞ arasındaki dialognı konstruktiv yönelişke qaytaracağında emin olğanını bildirdi».
Amerika Qoşma Ştatları iyül 4-te Büyük Britaniyadan mustaqilliginiñ 240 yıllığını qayd ete. Bu munasebet ile bütün devlet boyunca parad, kezintiler ve fişenkler teşkil etilecek.
Amerika sesiniñ bildirgenine köre, prezident Obama Beyaz Sarayda askerlerniñ qorantaları içün barbekü, bundan da ğayrı, kontsertni teşkil ete, o yerde Kendrik Lamar ve Janel Mone iştirak etecek.


text:
Kremlniñ eski siyasiy mabüsi, ukrainalı faal, qırımlı Volodımır Baluh daa bir ameliyatqa azırlana. Bu aqta daa bir eski siyasiy mabüs, qırımlı Ukraina rejissöri Oleg Sentsov bildirdi.
«Bugün Volodâ Baluhnen laf ettim. Er şey güzel, özüne kele. Künde cayav trenajorında 6 km cayav keçe, ayaqmaşinada – 20. Santıraç oynay. Daa bir ameliyatqa azırlana. Mizahı ve aqlı aynı. Ekinci Ukraina kosmonavtı ve Göllivud oyuncısı arasında kelecek karyerasını saylay», – dep yazdı Sentsov Facebook saifesinde.
Qırımdan köçip kelgen cemaat faali Natalya Lütikova Baluh Kyivdeki acele yardım hastahanesinden çıqarıldı, dep bildirdi.
«Avropa birdemligi» firqası parlament fraktsiyasınıñ reisdeşi İrına Ğeraşçenko Baluhnıñ ekimleri bergen malümatqa esaslanıp, qırımlı siñir cerrahlığı bölüginde yata, dep bildirdi.
Baluhnıñ köteklengeni sentâbrniñ 8-nde saba belli oldı. Kyiv politsiyası bunı aydutlıq dep tasnif etti. Politsiya malümatına köre, Baluh sentâbrniñ 7-nde 10-15 kişinen Gidroparktaki müessiselerden birinde raatlandı. Sentâbrniñ 18-nde politsiya şübhelini tuttı, sentâbrniñ 19-nda mahkeme onı apiske aldı.
Sentâbrniñ 7-nde Baluh, Oleg Sentsov ve 33 diger ukrainalı, hususan siyasiy mabüslerniñ, Rusiye apsinden azat etilüvine bir yıl toldı.
Volodımır Baluh – qırımlı çiftçi, ukrainalı cemaat faali, Ukrain milletçileri kongressiniñ azası. Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ Rusiye vatandaşlığından vazgeçti. 2013 senesi qışta evinde Ukraina bayrağını astı, daa soñra «Sema Yüzü qaramanları soqağı» levhasını tikledi.
2016 senesiniñ soñunda Volodımır Baluhnı Rusiye FSBsiniñ hadimleri tutıp aldı. Olar Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemesi onı 5 yılğa azatlıqtan marum etti – eki cinaiy dava boyunca: silâ saqlaması ve «Aqşeyh vaqtınca tutuv izolâtorınıñ yolbaşçısını köteklev» dep adlandırılğan adise.
Baluh qabaatını tanımayıp, açlıqqa başlağan edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Volodımır Baluhnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı.


text:
Ayatiyat
Ayatiyat (Biologiya) - canlılarnı tedqiq etken bir ilim dalıdır. Ayatiyatnıñ nebatiyat (botanika), ayvaniyat (zoologiya) ve tibbiyet kibi bir çoq dalı eskidir.
Ayatiyatçılar bütün canlılarnı, bütün seyyareni qaplağan kürreviy büyüklikten, üceyre ve molekulalarnı qavrağan mikroskopik büyüklikke qadar olarnı tesirlegen müim dinamik adiseler ile birlikte tedqiq etken, ayatiyat ilminen oğraşqan kişilerdir. Bir çoq esnası terkibinde sığındırğan ayatiy esnaslardan bazıları; energiya ve maddeniñ işlenmesi, vucutnı oluştırğan maddelerniñ sintezlenmesi, yaralarnıñ yahşılaşması ve cümle organizmniñ çoğalmasıdır.
Ayatiyat, bu qadar ziyade mevzunı öz qavramı altında toplağanı içün bir çoq dallarğa bölüngendir. Organizm türüne köre bu ilim dalını bölgen usul; ösümliklerni tedqiq etken botanika, ayvanlarnı tedqiq etken zoologiya ve soñki olaraq da mikroorganizmlerni tedqiq etken mikroayatiyatnı baş dallar olaraq ala. Bazı bölme usullarnı ise, tedqiq etilgen organizmlerniñ derecesine köre bu talilni yapmaqtadır. Bu sistema ayatnıñ temel himiyasını tedqiq etken molekulalar ayatiyatnı, ayatnıñ temel yapı taşları olğan üceyrelerni tedqiq etken üceyre ayatiyatını, organizmlerniñ içki organlarınıñ çalışuvını tedqiq etken fiziologiyanı, organizmlerniñ tış körünişlerini tedqiq etken morfologiyanı ve organizmlerniñ bir-birleri ve çevre ile bağlarını tedqiq etken ekologiyanı, ayatiyatnıñ baş dalları olaraq qabul ete.


text:
Aqmescitte Rusiye kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesinde iyünniñ 12-nde Rusiye FSBsi tarafından «bazardaki terror ücümini» azırlav davası boyunca tutulğanlarnıñ sıñırlav tedbiri belgilendi.
Akimiyet tarafdarı «Krıminform» haber hagentliginiñ malümatına köre, üç kişi eki ayğa nezaret altına alındı, dördüncisi ev apsine yollanıldı.
Tutulğan şahıslardan biriniñ advokatı Sergey Legostov şübhelilerniñ sıñırlav tedbiri belgilenecek, dep Qırım.Aqiqatqa tasdıqlağan edi.
İyünniñ 10-nda Rusiye FSBsi Aqmescit bazarlarından birinde terror ücüminiñ ögüni aldı, dep bildirdi. Berilgen malümatqa köre, elnen yapılğan patlayıcı cihazlar, silâ ve azırlanğan cinayetler aqqında malümat taşığan bağ vastaları alındı.
FSB malümatına köre, tutulğanlar «Ukrainanıñ cenüp-şarqında cenkleşken radikal ukrain birleşmeleriniñ vekillerinen» bağda edi.
Ukraina tarafı buña daa cevap bermedi.


text:
Yanvarnıñ 8-9 Qırımda yağmurlar yağacağı beklenile, bazı yerlerde şiddetli olacaq, fevqulâde vaziyetler de ola bile. Bunı Qırım gidromettsentrge atfı etip Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi idaresiniñ matbuat hızmeti haber ete.
“Yanvarnıñ 8-9 Qırımda yağmurlar beklenile, bazı yerlerde küçlü olacaq. Yel saniyede 15-20 metr olacaq. Böyle şaraitte fevqulâde vaziyetler ola bile, elektrik naqil hattıları üzüle bile, balaban ve yahşı pekitilmegen inşaatlarnıñ dağuluvı da ola bile”, – yazıla bildirmede.
Hatırlatamız ki, Rusiye Gidromettsentr reberi Roman Vilfand Qırım sakinleri içün pek sıcaq yanvar ayını tahmin ete.


text:
Kreml tarafından tain etilgen Qırım akimiyeti, Rusiye Tışqı işler nazirligine BM içün «Qırımda Ukraina vaqıtında insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında» rezolütsiya leyhasını teslim etti. Bunı RİA Novosti Krım agentligine milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlarnıñ işleri boyunca komitetniñ reisi Zaur Smirnov bildirdi.
Smirnov: «Pek ümüt etemiz ki, Qırım sakinleriniñ noqta-i nazarı da artıq halqara meydançıqlara eşitilecek», – dedi.
Bundan evel Smirnov degen edi ki, bu leyhada ketirilgen malümatlar esasıda Qırım sakinleri, halqara mahkemege muracaat etip, ukrain akimiyetinden maddiy ve maneviy zarar içün tazminat talap ete bileler.
Birleşken Milletler Teşkilâtı Baş assambleyası, dekabr 15 künü, işğalci-devlet Rusiye Federatsiyası tarafından Qırım Muhtar Cumhuriyetinde insan aqlarınıñ bozulması aqqında rezolütsiyasını etti. Vesiqalarında, Rusiye – «işğalci-devlet» olğanı qayd etile, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ile Aqyar ise – «vaqıtınca işğal etilgen topraqlar».
Rezolütsiyağa 70 devlet qoltuttı, 77 – bitaraf qaldı, 26 – qarşı çıqtı. Qarşı çıqqan devletler – bu Angola, Ermenistan, Belorusiye, Bolivya, Burundi, Kamboçya, Çin, Komor, Küba, Cenübiy Koreya, Eritre, İndistan, İran, Qazahistan, Nikaragua, Filipinler, Rusya, Sırbistan, Güney Afrika, Güney Sudan, Sudan, Suriye, Uganda, Özbekistan, Venezuela ve Zimbabwe.


text:
Moskva adliyecisi Dmitriy Sotnikovnıñ fikirince, Rusiye Adalet nazirligi Qırımtatar Milliy Meclisini ekstremist teşkilâtlar cedveline kirsetken soñ Meclis azaları «ekstremist cemiyetinde» iştirak etkeninden ceza taqibine oğray bileler. Bunı Sotnikov Qırım.Aqiqatqa ayttı.
Onıñ qayd etkenine köre, Rusiye Ceza kodeksiniñ 282-nci maddesi ekstremist cemiyetni ya da teşkilâtnı quruv, iştirak etüv, em de onı maliye etüv içün taqip etmege imkân bere.
«Añlağanıma köre, teşkilât ekstremist tanılsa, onıñ belli bir azaları bar edi, onı baqqan insanlarnı 282-nci maddege köre cinaiy mesülietke çekecekler. Birinci bölügi (281.1) cemiyetni quruv, celp etüv, iştirak etüvni qaplap ala, 282.2 aynısını, amma teşkilât içün, 282.3 – maddiy meselelerni qayd ete. Meclisniñ 282.2 ve 282.3 maddeleri olacaqtır», – dedi adliyeci.
Dmitriy Sotnikov qayd etti ki, bu maddeniñ cezası yüz biñ ruble «ya da bir yıllıq aylıq ya da diger kâr miqdarı» ola bile ve atta dört yılğa qadar azatlıqtan marum qaldıruv kibi ceza berile bile.
Bazarertesi künü, aprel 18-de, Adalet nazirligi Qırımtatar Milliy Meclisini ekstremist faaliyetinden sebep yasaq etilgen teşkilâtlar cedveline kirsetti. Bu qarar aprel 18-de Adalet nazirligi tarafından «Qırım Cumhuriyeti prokurorınıñ cemaat teşkilâtınıñ faaliyetini toqtatmaq qararı esasında» qabul etildi.
Ukraina Tışqı işler nazirligi bu qararğa «insan aqlarınıñ sert bozulması» ve Qırımnıñ tamır halqına qarşı Stalin repressiyalarınıñ devam dep ayttı.
Aprel 13-te Kreml tayin etken Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi ki, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyeti yarımadada mahkeme qararı olmadan yasaq etile.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye akimiyetiniñ Meclis faaliyetini yasaq etmek içün yapqan areketlerine narazılıq bildirdi. Birleşken Milletler Teşkilâtı Rusiye Federatsiyasını Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesine yol bermemege çağırdı. Avropa Birligi Meclis faaliyetini yasaq etmek niyetlerinden qasevetlengenini bildirdi.
Cuma künü, aprel 15-te, Qırımda Meclis yasaqlanması mahkemesi olıp keçti, nevbetteki toplaşuvnıñ keçirilmesi aprel 25 kününe belgilendi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımğa kelgen türk eyyetiniñ azaları bugün Aqmescitte (Simferopol) Cuma cami quruluvı boyunca işler alıp barılğan meydançıqnı ziyaret etti.
Musafirler qurulacaq cami yerinde işler alıp barılmasınen tanış oldı.
Eyyetni Qırım müftisiniñ muavini Ayder İsmailov ve «Qırım birligi» cemaat teşkilâtınıñ reisi Seytumer Nimetullayev refaqat etti.
Bundan da ğayrı, bugün türk eyyeti Qırım paytıhtındaki Gagarin şeer bağçasını ziyaret etti, o yerde «Ebediy ateşke» çiçekler qoydı. Bu vaqıt Qırım Yuqarı mahkemesi binası yanında Ahtem Çiygozğa qol tutmaq içün kelgen qırımtatarlar tura edi.
«Mahkeme binası yanında üyle teneffüsi. Arqada mavı avtomobil türk eyyetini çiçekler qoymaq içün ketirdi, olar, bu yerde turğan qırımtatarlardan utanıp nazarlarını çevirgenler», – dep yazdı Qırımtatar Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Facebook saifesinde.
Türkiyeden eyyet Qırımğa noyabr 23-te keldi. Delegatlar arasında türk Avrasiya ükümetleri assotsiatsiyasınıñ reisi Hasan Cengiz, Türkiye prezidentiniñ temsilcisi İbragim Yerilli, Ankara şeer yolbaşçısınıñ muavini Ahmet Tunç ve digerleri oldı.
Bunen beraber, daa bir qaç delegatnıñ, bu cümleden, Adalet ve inkişaf partiyasından deputat, Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ mesleatçısı ve eki doğmuş ağası Mehmet Mutlunıñ kelmesi beklenile.
Türkiyeden kelgen musafirler Qırımda noyabr 25-ke, cuma kününe qadar bulunacaq. Eki kün içinde eyyet azaları yarımada ükümetinen körüşecek ola.


text:
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesinde qabaatlağan taraf Bağçasaraydaki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» delillerini bermege devam ete.
Sentâbrniñ 24-nde prokuraturanıñ istegi ile planşet ve telefonlardan alınğan videolar ve elektron şeklindeki kitaplar baqıldı, dep bildirdi Qırım.Aqiqat mühbirine dava mabüsleriniñ advokatları Sergey Legostov ve Emil Kürbedinov.
Qabaatlağan taraf bergen 2006 senesiniñ videosında terror teşkilâtınıñ bölügini qurğanında qabaatlanğan Enver Mamutov ve Qırım müftisiniñ muavini Ayder İsmailov arasında çıqqan qavğa kösterile.
Legostovnıñ aytqanına köre, Mamutov «İsmailovnı yüzley», çünki Han camisiniñ imamı musulmanlarnı cuma namazına almadı. İmayeniñ bu eski videonıñ baqılğan cinaiy iş ile ne alâqası bar kibi sualine prokuratura Qırım musulmanları diniy idaresi ve Mamutov temsil etken musulman taqımı arasında uzun bir müddet zıddiyet olğanını cevapladı.
«Qayd etmek isteyim ki, Ayder İsmailov aman-aman eki aydan berli oturışuvlarğa kelmey. O, kelmesini temin etemegen qabaat tarafınıñ şaatı ola», – dep qoştı Legostov.
Advokat Emil Kürbedinovnıñ fikirince, qabaat tarafınıñ Rusiyege qoltutqan Qırım müftiligini mahkeme esnasına celp etmek içün daa bir fırsatı bar.
«Müfti muavini İsmailov «aqyarlı dörtten» soñ olğan bütün «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» şaatı ola. Sorğu protokollarına köre, o, Hizb ut-Tahrirni bir tariqat olaraq añlata, faaliyeti ne qadar zararlı olğanını ayta. Oña şaat aytmağa olmay, çünki mabüslerden iç birisini tanımay ve aytqanlarınıñ dava ile dos-doğru bir alâqası yoq. Mence, bu bir siyasiy adım (qabaat tarafından atılğan – QA), müftilik özüni FSBge bağlı is etsin dep, olarnı bu oyunğa celp etecek olalar», – dep tahmin ete Kürbedinov.
Bundan ğayrı, advokatlar davadaki qabaat tarafınıñ esas şaatlarından biri olğan Pavel Krasnov lağaplı gizli şaatnıñ aytqanlarını izaatladı. Oturışuvdaki sorğuda Krasnov tiş ekimi Zevri Abseitovğa barğan soñ Bağçasaraydaki «Salaçıq» restoranına yol alıp, anda davanıñ daa üç mabüsini körgenini bildirdi. Şaatnıñ aytqanına köre, qabaatlanğanlar Rusiyede terrorist tanılıp yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir firqasında» olğanlarını aytıp, onı da firqağa kirmege çağırğan ediler.
«Krasnovdan soradım: adamlarnı ayatıñızda ilk sefer köresiñiz ve olar sizge adları ve soyadlarını aytıp, yasaqlanğan teşkilâtqa kirmege teklif etelermi? Onıñ maña bergen cevabı: ebet, öyle oldı», – dedi Kürbedinov.
İmayeniñ qayd etkenine köre, Krasnov aytqanlarını qarıştırıp, Abseitovnıñ iş odasını ve qaveniñ interyerini hatırlap olamadı. Abseitovnıñ advokatı Oleg Generalov, gizli şaatnıñ malümatını yalan olaraq tanıp, davadan alıp taşlamağa talap ete.
2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede Bağçasaraynıñ dört sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov tutulıp, terrorizmde qabaatlandı. Olar, Rusiyede terroristik dep tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şübeli dep sayıla.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Qırım musulmanları diniy idaresi yapqan areketlerini Qırımtatar Milliy Meclisi ile muzakere etmeyip, Rusiye qanunlarına köre Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi olaraq qayd oldı.
2016 senesi noyabr ayında Qırımda köçip kelgen musulman cemiyetleri toplaşıp, esas Ukrainada Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanlarınıñ diniy idaresini qurmağa qarar aldı. Müfti olaraq Ayder Rustemov saylandı.
2017 senesi oktâbr ayında Ukraina medeniyet nazirliginiñ millet ve din departamenti Rustemov yolbaşçılığında Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanlarınıñ diniy idaresini qayd etti.


text:
Amza Ablayev
Amza Ablayev (1922 mayıs 22 - 1998 sentâbr 10) milliy arekette çoq yıl sıldırğı bir fikrinen yaşağan ve areket etken eñ iradeli iştirakçilerden biridir. O, 1960-ncı yıllarnıñ ekinci yarısında, endi kommunistik fırqa azası ve oca olaraq işlegen bir devirde, halq areketine qoşuldı. Tez vaqıtta özü yaşağan Yangiyul şeeri ve onıñ etrafındaki qasabalarda semetdeşlerimiz arasında teşebbüsçiler gruppasını teşkil etti. O, bütün ittifaq merkeziy gruppa vekilleri arasında eñ işançlı iştirakçilerden biri edi.
Amza oca 1922 senesiniñ mayıs 22-sinde Aluşta rayonınıñ Körbekül köyünde doğdı. Bu, Qırımda, bolşeviklerniñ öz akimiyetini tiklegen devir edi. Aradan çoq keçmey, kozboyama, köylülerni aldamaq içün ortağa sürülgen Yañı İqtisadiy Politika (HЭП) devri de bite. Bu arada öz işbirligi ve becerikligi neticesinde biraz belini doğrultqan, kendi emegile eki at, bir sığır saibi olğan köylülerge qarşı qırğınlıq başlandı. Köyde birine “kulak”, digerine ise “kulak quyruğı” dep, mal-mülküni tutıp alıp, köyden quvalap başlaylar. Amza ocanıñ babası da, 1929 senesine, babasından qalğan çeyrek ektar bağnı özü işlegen, endi at araba peyda etken bir insan edi. Şunıñ içün de “köyni kulaklardan temizlev areketi” ötkerilgende, Amza ocanıñ babasıda kulaklar cedveline tüşti. Lâkin Amza ocanıñ babasınıñ bütün qabaatı baylıqta degil de, satıp savunıp yaqında at araba peyda etkeninde kommunağa kirmeyip, öz ocalığını özü idare etmek istegeninden edi.
1929 senesiniñ küzünde, Amza Ablayevniñ ailesi Uralğa sürgün etildi. Bu facialı taqdirden yedi yaşına yetken Amzanı eniştesi Yaqub Tıraç saqlap qaldı. Lâkin bolşevik teşviqatına uyğan köy aktivi “kulak” balası dep, onı köyde sıydırmadı. Mektepten çıqardı. Eniştesi de kulak balasına meramet köstergeni içün olardan sitem işite berdi.
Becerikli bir kişi olğan Abla, 1930 senesiniñ küzünde, ondan biraz vaqıt Özbekistanğa sürgün etilgen köydeşlerinen bağlandı. 1932 senesiniñ küzünde ise köyden aqsız çığarılğan bunıñ qoranta azalarını Özbekistanda, Qavunçı qasabasında topladı. Körbekülde Yaqub eniştesiniñ ailesinle qalğan Amza da Qavunçıdaki ailesini bu sene kelip tapa. Amza, mında 1942 senesi orta mektepni bitire. Lâkin, bu mektepni bitirgen künü aliy oquv yurtuna oqumağa degil de, Sovet ordusuna mecburiy hızmetke çağırıldı. 1942-1945 seneleri, üç yıl devamında, Ekinci Cian cenkiniñ eñ şiddetli cenk meydanlarında top nişanı mergini, topçular komandanı olaraq, mesül noqtalarda bulındı. Altı kere yaralandı. Ana babası 1942-1945 yılları arasında eki kere onıñ qattı uruşlarda elâk olğanı aqqında qara qağıt aldılar.
1946 senesiniñ baarinde arbiy hızmetten boşap, Özbekistanğa, ailesine qaytıp kelgen Amza Ablayev açlıq, hastalıq, asker zülmü altında ölip biteyatqan tuvğan halqınıñ ağır, müşkül vaziyetini kördi. Bu künlerini hatırlap Amza oca aradan çoq yıllar keçken soñ; - “Men mektep ve ondan soñki askerlik yıllarımda öz ailemizniñ çekken ağır sürgünlik azaplarını bir derece unutqan edim. Askerlikten kelgen soñ, qaçan bir sebepsiz vatanından quvalanğan, bu yat memlekette açlıqtan, hastalıqtan, horluqtan ölgen balaçıqlarnı, çaresiz qartlarnı, qadınlarnı kördim, ondan soñ men bu devletke hoş baqmadım”, dey edi. Amzanıñ bu qorqunç tüş qalabalığına aşağan yılları boş keçmedi. O, askerlikke qadar özü tasil alğan mektebinde ocalıq etip başladı. Onda da, sovet qurumını maqtayacaq dersleri degil de, siyaset ve yalannen bağı olmağan riyaziyat derslerini bermege razı oldı. Aynı zamanda ğıyabiy şekilde oqumağa institutqa kirdi. Amza oca öz işini namuslı alıp barğan bir insan olaraq, tez vaqıtta çevresinde, umumen Qırımtatar cemaatınıñ ögünde büyük ürmetke nail oldı Taşkent Samarqand yolu üstündeki Qavunçlı qasabası cenk vaqtında bu yerge yerleşkenler ve sürgün etilgenler esabında ealisi ve sanayı qurucılığı ceetinden tez östi, 1950-nci yıllarnıñ başlarında şeer derecesine köterilip, Yangiyul adını aldı. Şeerniñ özünde ve etrafındaki qasabalarda pek çoq qırımtatar yaşay edi. 1953 senesiniñ küzünde olarnıñ arasında ğayrıdan atanğa qaytuv aqqında laflar köterildi. Bu meselenen Amza oca da meraqlana edi. 1956 senesiniñ soñlarında Amza oca; Ceppar Akimov, Bekir Osman ve Mustafa Selimov aqqında laf eşitmeye başladı. Çoq keçmeden Mustafa Selimovnen tanış oldı, Bekir Osmanovnen körüşmek imkânını buldı. Bu künden başlap, Amza Qırımtatar milliy areketi iştirakçileriniñ sıralamasında ilklerden ve davanıñ soñuna qadar sadıq qalğanlardan biri oldı.
Ceppar Akimov ve Mustafa oca Halilovnıñ eñ yaqın safdaşlarından biri olğan Amza oca millet vekili olaraq, halq adından yazılğan arizalarneñ bir qaç kere Moskvağa, Kommunist Fırqası Merkeziy Komitetke (ЦK KПCC) bardı. O, Rus, Özbek ve Qırımtatar tillerini yahşı bilgen yüksek medeniyetli ve bilgili oca olaraq, çoq kereler halq adından yuqarı organlarğa yollanacaq arizalarnıñ azırlanmasına aktiv iştirak etti. Fırqa ve ükümet neşir organlarınıñ toplantılarında subette bulunıp, halqnıñ çekken aqsız eziyetlerine ve oña qarşı yapılğan areketlerge, tuvğan yurtunda milliy, medeniy abidelerge nisbeten yapılğan vandallıqlarğa qarşı şikâyet qarşılıq bildirdi. Amza Ablayev oca olaraq, Qırımtatar balalarınıñ ana tilinden tasil aluvı munasebeti ile qaç kereler devlet maarif idarelerine şahsiy mektüpleri, ana-babalar adından kollektiv arizaları esasında muracaatları teşkilândırdı.
1959 senesinden 1987 senesine qadar Amza ocanıñ evi defalarca tıntıldı. Hususan 1966 - 1970 seneleri Amza ocanıñ areketlerini fırqa qısımlarında, ocalar kollektivinde bir qaç kere muzakere etip, tenbileyler ve tazirler berip işten aydamaq tedbirineñ qorquza ediler. Onı fırqa saflarından çıqardılar. Lâkin o, böyle şantajğa berilmey, areketlerini ep devam etti.
Amza oca Ablayev, insan aqlarını qoruyıcı Moskvalı arqadaşlarınen bağlanğan semetdeşlerden biri edi. O, milletperver yazıcı Kosterin, cemaatçı Pisarev ve digerlerinen şahsen mektüpleşir. Moskvada olğanı zaman mıtlaqa olarnen körüşir edi. Amza ocanıñ halq areketine sadıq, ısrarlı areketleri Devlet telükesizligi Taşkent vilâyet idaresiniñ hadimi Svalov adlı bir alçaq erifni pek zıtlandıra edi. Onıñ teşebbüsinen Amza oca acele sürette alıp ketildi. Orada gecelernen sorğulana. Ama sabasına serbest bıraqıla edi.
Amza oca milliy areket işlerinde endi ösip yetken, oqumış yaşlarnı azırlamaq meselesine büyük diqqatnen baqa edi. 1972 - 1976 seneleri, özü bayağı yaşlanğan olğanına baqmadan, daima yaşlar arasında ola edi. Qızıl Meydandaki numayışlar vaqtında yaşı 80-tan ötke, sağlığı osallaşqan Amza oca bu vaqialarnıñ soñuna qadar yaşlarğa örnek oldı.
Amza Ablayev, 1989 senesinde balalarnı ve torunlarnı alıp Qırımğa qayttı. Ayatınıñ soñuna qadar halq areketinde, cemaat işlerinde faal iştirak etti. Milliy areket veteranları Cemiyeti Prezidiumnıñ azası olıp saylandı. O, 1998 senesiniñ sentâbr 10 künü vefat etti.
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
İdris Asanin, Kalgay Mecmuası, 34 sanı


text:
Mahkeme hadimlerniñ federal hızmeti Aqmescitte, Radio, 4 adresi boyunca yerleşken Qırımda muhalif sayılğan «Çernomorskaya teleradiokompaniya» telekanalına kelip, mülkni apis etmekteler.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına telekanalnıñ adliyecisi Andrey Bespoyasnıy bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, bugün kündüz binağa Qırım Radiotelevizion merkeziniñ davanıñ amelge keçirilüvi boyunca Qırım Hocalıq mahkemesiniñ Çernomorskaya TRK-nıñ malükiniñ apis etüvi aqqında qararı ile formalı insanlar keldi.
«Qarar tünevin berildi, bugün ise olar onı endi bizge taqdim ettiler. Bu endi qanunsız arekettir, bizge onıñ ile tanış olmaq içün eñ azından bir kün bermek kerek ediler, – dey adliyeci. – Şimdi azbarda 30 hadim tura, içeri kirsetmeyler, qapığa kilit astılar. İçeri formalı insanlar buluna. Kimlerdir? Bizlerge özlerini tanıtmadılar. Eki kamera da bar edi, olar da bizge şeadetnamelerini köstermediler».
Bunıñ ile, onıñ sözlerine köre, insanlar hadimlerge bilgisayarlarnı söndürmemege emir ettiler.
Adliyeci tüşüne ki, RTPTs talapları temelsizdir. Bunı şusı tasdiqlay ki, mahkeme işbu talapnı üç kere red ete edi.
«Soñra olar bütün talaplarnı birleştirli ve mahkeme RTPTs şikâyetini bütünley qabul etti», – dedi adliyeci.
O şunı da qayd etti ki, telekompaniya bu qararğa itiraz bildirecek eken.
Öz başına ilân etilgen akimiyetiniñ ruporı Krıminform saytınıñ malümatına köre, mahkeme mülkni borclardan sebep apis etti. Söz tahminen 4 mln ruble aqqında kete.


text:
Qırımtatar areketiniñ Qırımda belli iştirakçisi, Qurultaynıñ teftiş komissiyası reisi Ali Ozenbaşnı sentâbr 10 künü işğal etilgen Qırımdan çıqarmadılar.
Qırım.Aqiqat saytına Ali Ozenbaş añlatqanı kibi, onı trenden tüşürip, nasıldır kamerada qapattılar. Bunıñ ile sıñır bekçileri özlerini pek qaba alıp bara edi. Onı trenden tüşürmege iç bir sebep yoq edi, bunı sıñır bekçileri özleri bildirdiler.
«Avladam, KPZni añdıra. Kerçek bir kameraları yoq, demek. Bir elimi pek ağırttılar. Meni açuvlatmağa tırışalar. Sual qoyalar, olarğa cevap bergende, maña: «Qıçırmañız» dep aytalar. Men qasevet etem, ebet, amma olarğa qıçırmayım. Mennen ne etmege bilmeyler eken, barıp bir kimseden soracaqlar», – dep añlattı Qırım.Aqiqatqa Ali Ozenbaş.
Qurultaynıñ teftiş komissiyası reisniñ sözlerine köre, o Lvovğa kete edi, anda qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev ve halq deputatı Refat Çubarov ile körüşmek kerek edi.
Bu vaqiadan soñ, Ali Özenbaşnıñ qolu pek ağıra, özüni yaramay duya.


text:
Soñki onyıllar içinde ruhiyatçılar pek çoq acayip keşifler yaptılar. Olardan birisi – bala şahsiyetiniñ inkişafı içün munasebet üslübiniñ manası aqqında. Balağa munasebet ğıda qadar kerekli olğanı, artıq, tartışılmaz bir aqiqat oldı. Eksiksiz ğıdalama ve yahşı tıbbiy baqım alğan, amma devamlı sürette büyüklernen munasebet bağı olmağan balaçıq tek ruhiy ceetten degil de, bedence de yaramay inkişaf ete: o, ösmey, aza, ayatqa nisbeten merağını coya. "Problemli", "ağır", "söz diñlemegen" ve "imkânsız" olğan balalar "kompleksleri olğan balalar", "qorqutılğan", ya da "bahtsız" balaçıqlar – er vaqıt ailede doğru şekilde qurulmağan munasebetlerniñ neticesidir.
Ağır balaçıqlar meselesi boyunca psihologik yardım içün muracaat etken ana-babalarnıñ çoqusı, balalıqta öz ana-babalarınen zıddiyet yaşağan insanlardır.
Mütehassıslar, ana-babalarnıñ arasında olğan munasebetlerniñ üslübi ister-istemez balanıñ psihikasında "yazılğanını" neticesine keldiler. Bu adise pek erte, daa mektep çağından evel başlana ve, elbette ki, añsız ola. Büyügen soñ, insan bu munasebetler üslübini tabiiy bir al olaraq tekrarlay. Böyleliknen, munasebetler üslübi nesilden nesilge içtimaiy miras olaraq aqtarıla. Yani ana-babalarnıñ ekseriyeti öz balalarını, olarnı balalıqta terbiye etkenleri kibi terbiyeleyler. Balaçıqlarnen yahşı munasebetlerni nasıl etip qurmaq? Nasıl etip bala büyük insannıñ sözüni diñlegenini asıl etmek? Munasebet pek kerginleşken soñ, onı nasıl etip tüzetmek? Bu suallerge beraber cevap bermege, em de ana-babalar ve balalar arasında munasebetlerni qurmaqnı ögrenmege tırışacaqmız.
Ruhiyatçı – пcиxoлor
Problemli balalar – пpoблeMHыe дeTи
Ağır balalar – Tяжëлыe дeTи
Söz diñlemegen balalar – HeпocлyшHыe дeTи
İmkânsız balalar – HeBoзMoжHыe дeTи
Kompleksleri olğan balalar – дeTи c koMплekcaMи
Qorqutılğan balalar – зaбиTыe дeTи
Bahtsız balalar – HecчacTHыe дeTи
Birinci ders. Şartsız qabul etme.
Bizim sistematik derslerimizni başlap, sizni umumiy bir printsip ile tanıştırmaq isteyim. Bu printsipke riayet etilmese, balalarnen munasebetlerni tüzetmege yönelgen bütün ıntıluvlar muvafaqiyetsiz olur. İşte, bu madde bizim başlanğıçımız olacaq. Bu printsip – şartsız qabul etme. Şartsız qabul etme ne demek? Balanı şartsız qabul etmek – demek ki, o dülber, aqıllı, istidatlı, alâ oquğan, yardımcı ve ilâhre olğanı içün degil de, onı öylesine, tek BAR olğanı içün sevmektir! Çoqusı allarda ana-babalardan oğlu ya da qızına hitaben böyle sözlerni eşitmege mümkün: "Eger sen yahşı oğlançıq (qızçıq) olsañ, men seni severim". Balaçıqlarğa qarşı pek keniş qıymet kesme munasebetlerniñ sebebi – mukâfat ve ceza – esas terbiye vastaları olğanı inançta saqlıdır. Amma balanı ne qadar çoq sögseler, o qadar da o bala beter ola. Ne içün böyle ola? Çünki balanı terbiyelemek – bu köpeçikke emirlerniñögretmesi degildir.
Psihologlar tarafından isbat etildi ki, sevilmek, bir de bir insanğa ait olmaq, yani başqasına kerekli olmaq – bu fundamental insan ihtiyaclarından biridir. Bu ihtiyacnıñ qanaatlendirüvi – normal bala inkişafınıñ zaruriy şartıdır. Bu ihtiyac balağa o siz içün qıymetli, müim, sizge pek kerekli, ya da pek yahşı bala olğanını aytqanıñızda qanaatlendirile.
Böyle bildirmeler küleryüzlü baqışlarda, şefqatlı toqunmalarda, ya da "Sen bizde bar olğanına men pek sevinem", "Seni körgenime pek quvanam", "Men seni sevem", "Sen evde olğanda menim içün büyük quvanç", "Biz beraber olğanımız vaqıtta men özümni pek yahşı duyam"… sözlerde buluna. Elbette ki, bütün bu areketler ana-babalar öz balalarına iç bir vaqıt açuvlanmaycaq manasına kelmey. Öz menfiy duyğularını saqlamağa ve içinde toplamağa kerekmey. Bu duyğularnı ifadelemege, amma hususiy bir şekilde ifadelemege kerek. Balanıñ belli bir areketlerini begenmemek mümkün, amma bütünley balanı begenmemek doğru degildir. Balanıñ areketlerini yaramay tanımaq mümkün, amma onıñ duyğuları ne qadar istenilmegen ya da "musaade etilmegen" körünse de, olarnı yaramay tanımaq olmaz.
Balanıñ yapqan areketlerinen muntazam sürette memnüniyetsizlik olmamaq kerek, çünki neticede bu balanı qabul etmeme duyğusına çevirile bilir.
Öylesine – пpocTo Tak
İstenilmegen – HeжeлaTeлbHыMи
Musaade etilmegen – HeпoзBoлиTeлbHыMи
Zaruriy şartıdır – HeoбxoдиMoe ycлoBиe
İhtiyacnıñ qanaatlendirüvi – yдoBлeTBopeHиe пoTpeбHocTи
Qanaatlendirile – yдoBлeTBopяeTcя
Ekinci ders. Ana-babalarnıñ yardımı.
Siziñ balañız bir de bir şey ögrene. Umumiy netice bir qaç şahsiy neticelerden ibaret olacaq. Olardan dört danesini qayd eteyik.
Birinci, eñ belli netice – balanıñ menimsegen bilgisi, ya da qazanğan qabiliyeti.
Ekinci netice pek belli olmağan neticedir – bu umumiy oquma qabiliyetiniñ qazanması, yani öz-özüni ögretmek.
Üçünci netice – dersten soñ emotsional teessurat: öz bilgilerinden memnün olmaq, ya da memnün olmamaq, emin olmaq, ya da emin olmamaq.
Dörtüncinetice – sizdersteiştiraketkenolsañız, siziñ munasebetleriñizdeqalğaniz. Mındakineticedeyadamüsbet (biri-biriñizdenmemnünqalmaq), yadamenfiy (biri-biriñizdenmemnüniyetsizlikdaadaziyadeoldı) olabile.
Daimaaqılıñızdatutıñızki, ana-babalarnıñbuneticelerarasındatekbirincineticegeyönelmetelükesibar (ögrendiñmi? oqudıñmı?). İç bir vaqıt qalğan üç neticeni unutmañız. Olar daa da müimdir! Böyleliknen, eger siziñ balañız kübiklerden hucur "saray" yapsa, ya da kesertkige oşağan köpeçik yapsa, qıyış-qunğır yazı ile yazsa, ya da bir de bir film aqqında beceriksiz tarif etse, amma bu daqqada areketine avesli ve diqqatlı olsa – balanı tenqit emeñiz ve doğurtmañız. Eger siz onıñ işine samimiy meraq kösterseñiz, sizge de, oña da pek kerek olğan biri-biriñizge sayğı ve biri-biriñizni qabul etme duyğularıñız quvetleşecek. Eger bala yardım soramasa, onıñ yapqan işine kirişmeñiz. Eger siz kirişmeseñiz, demek ki, siz oña böyle sözler aytasıñız: "Er şey yerinde! Sen er şeyni becerirsiñ!". Eger bala qıynalsa ve o siziñ yardımıñıznı qabul etmege azır olsa, mıtlaqqa oña yardım etiñiz.
Böyle bir alda, tek bala yapıp olamaycaq işni özüñizge alıñız, qalğan işni balanıñ özü yapsıñ!
hucur – cTpaHHый
kesertki – ящepицa
Üçünci ders. Öz-ara munasebetlerniñ qıyınlıqları ve zıddiyetleri.
Çoqusı mecburiy işlerni bala endi menimsedi. O, yengilliknen dağılğan oyuncaqlarnı qutuğa toplay, yatağını yığıştıra, ya da kitaplarnı aqşamdan çantasına qoya. Amma bütün bu işlerni o inatlıqnen yapmay. Er şey balañıznıñ "söz diñlememekniñ" sebeplerine bağlı. Belkim, siz onen keçmege kerek olğan bütün yolnı daa keçmediñiz. Sizge köre, oña bir özüne oyuncaqlarnı yerli-yerine qoymağa qolaydır. Amma eger o sizge "kel beraber yapayıq" rica etse, bu boşuna degildir. Belkim, oña özüni bir tertipke qoymaq ağır, ya da oña siziñ iştiragiñiz, maneviy yardımıñız kerek.
Çoqusı allarda menfiy inatlıq ve red etüvniñ tamırı menfiy qayğıruvlarğa aittir. Bu balanıñ şahsiy problemi ola bile, amma çoqusı allarda bu mesele siziñ ve balanıñ arasında, siziñ munasebetleriñizde peyda ola. Eger siziñ balañıznen munasebetleriñiz çoqtan kerginleşken olsa, bir usulnı qullanıp, birden er şey yahşı olacağını beklemeñiz. Elbette, "usullarnı" qullanmağa kerek. Amma dostane, sıcaq davranış tarzı olmasa, bu usullar netice bermezler. Böyle davranış tarzı muvafaqiyetniñ esas şartıdır. Eger siziñ iştiragiñiz balanıñ derslerinde yardım etmese ve daa da ziyadesi bala siziñ yardımıñıznı red etse, toqtañız ve balañıznen nasıl tarzda qonuşqanıñıznı diñleñiz. Elbette, siz oğluñız, ya da qızıñızdan "kerek" olğan işni yapsıñlar dep israr etken, talap etken vaziyetler ola ve bu al ekiñizniñ de keyfini boza bile. Vaqıtı kelgende "dümenni yollamaq", yani bala yapabilecek işni yapmayıp, oña özüne yaptırmaq. Yavaş-yavaş, amma israrnen balanıñ şahsiy işleri içün mesüliyetlikni ve işlerni özüñizden alıp, balağa teslim etiñiz. Balañızğa öz areketleriniñ, ya da areketsizliginiñ menfiy neticelerinen qarşılaşmağa imkân beriñiz. Tek o zaman evlâdıñız ösip yetecek ve "añlı" olacaq.
Söz diñlememekniñ – HeпocлyшaHия
Dümenni yollamaq – oTпycTиTb pyлb
İsrarnen – HacToйчиBo
Añlı – coзHaTeлbHый
Dörtünci ders. Balanı nasıl diñlemek.
Bala qıyınlıqlarınıñ sebebi çoqusı allarda onıñ duyğularında saqlıdır. Böyle alda ameliy areketlernen, yani köstermek, ögretmek, yönlendirmeknen balağa yardım etip olamazsıñız. Böyle vaziyette eñ yahşısı… onı diñlemektir. Amma biz alışqanımız kibi diñlemek degil, başqaca.
Ruhiyatçılar yañı diñleme usulını – "yardım etken diñleme" usulını tapıp, onı tafsilâtlı tasvir ettiler. Bu usulnı daa "aktiv diñleme" usulı dep adlandıralar.
Birinciden, eger siz balanı diñlemege isteseñiz, mıtlaqqa, onıñ yüzüne baqıp, diñleñiz. Siziñ ve onıñ közleri aynı seviyede olması pek müimdir. Eger bala kiçik ise, onıñ yanına oturıñız, onı elleriñizge alıñız, ya da tizleriñizge oturtıñız; balanı biraz özüñizge çekmege, yanına barmağa, ya da öz kürsüñizni oña yaqınca tartmağa mümkün.
Ekinciden, eger siz laf etken bala keyfsiz, ya da kederli olsa, oña sualler bermege kerekmey. Siziñ cevaplarıñız tasdıqlama şeklinde olsalar, daa da yahşı olur.
Meselâ:
OĞUL (ğamlı çıraynen): Timurnen başqa oynamaycam!
ANA-BABA: Seniñ oña canıñ ağırdı.
Bular ise yañlış sualler:
— Ya ne oldı?
— Seniñ oña canıñ ağırdımı?
Ana-babalar tarafından aytılğan birinci ibare ana-babalar oğlunıñ "emotsional dalğasına" azır olğanlarını, onıñ kederini eşitkenini ve qabul etkenini köstere; ekinci ibare aytılğanda ise bala ana-babası onen olmağanını, tek tış bir iştirakçi olaraq "vaqialarnen" meraqlanğanını, olar aqqında sorağanını tüşüne bilir.
Üçünciden, subette "nefes almaq" pek müim. Siziñ er bir ibareñizden soñ indemeyip oturmaq pek yahşı olur. Bu vaqıt balañızğa ait olğanını unutmañız; onı öz fikirleriñiz ve nasiatlarıñıznen toldurmañız. Toqtama balağa öz raatsızlığını añlamağa ve, aynı vaqıtta, siz yanında olğanını daa da yahşı duymağa yardım ete.
Devamı olacaq…
Yardım etken diñleme – пoMoraющee cлyшaHиe
Aktiv diñleme – akTиBHoe cлyшaHиe
Emotsional dalğa – эMoциoHaлbHaя BoлHa
Nefes almaq – дepжaTb пayзy.
Madina Marzoeva, ekim


text:
İyün 2 künü Krasnodar mahkemesinde mahkemeci olmağanlar maqsatlı öldürüvde qabaatlanğan Hayser Cemilevni aqladılar. Bunı twitterde Hayser Cemilevniñ adliyecisi Nikolay Polozov bildirdi.
«Demek, imayem altında bulunğan Hayser Cemilevni bir ağızdan ağladılar», – dedi o.
Onıñ sözlerine köre, mahkemeci olmağanlar Cemilevni silâ emaneti ve muqaytsızlıqtan yapılğan öldürüvde qabaatlı olaraq tanıdılar.
«Mahkemeci olmağanlar ukrain mahkemesiniñ qarırına aman-aman teñ kelgen bir ükümni çıqardılar», – dedi advokat.
Nikolay Polozov şunı da qoştı ki, cumaaqşamı künü ükümniñ muzakeresinden soñ mahkemeci soñ qararını çıqaracaqtır.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi. Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı.
Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler. Hayser Cemilev qabaatını tanımay. Adliyecisi öldürüv diqqasızlıqtan sebep olğanını bildire.
Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey.


text:
Oktâbr 6 künü Edem Asanovnıñ ceseti yanında tapılğan tezkerede oğlan ölüminde kimseni qabaatlamamağa rica etti.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına anasınıñ tanışı Siyare İsmailova bildirdi.
«Tezkerede: «ölümimde kimseni qabaatlamañız» yazılğan edi, – dedi qadın.
O şunı da qad etti ki, Edem aliy oquv yurtını musafirhane işi boyunca bitirdi ve soñ vaqıtları kezlev restoranlarında hızmetçi olaraq çalışa edi.
«Samimiy, namuslı qoranta, böyle olacağını kimse tüşünmez edi»,– dedi İsmailova.
Qırım.Aqiqat mühbiri bergen malümatına köre, Saqta keçirilgen cenazege yüzden ziyade insan keldi. Cenazeni biraz ertece başladılar.
Sentâbr 29 künü Kezlevde qırımtatar Edem Asanov ğayıp oldı, oktâbr 6 künü onı cansız alda taptılar. Qırımtatar milliy Meclisinde oğlan asılğan alda tapılğanını bildirdiler.


text:
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi 2019 senesi yanvarniñ 29-nda Ukraina vatandaşı Maksim Sokurenkonı apiske aldı. Tahqiqatnıñ bildirgenine köre, bu insan Aqmescit merkezindeki «nezaketli insanlar» abidesine boya tökken. Bu aqta mahkemeniñ saytında aytıla.
İmaye, apiske alınğan kişi ya da tuvğanlarınıñ izaatları şimdilik yoq.
Adise yanvar ayınıñ soñunda oldı. Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkova tutulğan kişi Kyiv sakini ola, dep bildire. Onı vandallıqta (Rusiye Ceza kodeksiniñ 214-ünci maddesiniñ 2-nci qısmı) qabaatlaylar.
Aqmescitteki «nezaketli insanlar» abidesi 2016 senesi iyül ayında Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısınıñ babası Valeriy Aksenovnıñ teşebbüsi ile tiklendi.
2014 senesi Qırımda dünyada tanılmağan «referendum» keçirilgende iç bir işareti olmağan insanlar peyda olğan edi. Olar Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin «nezaketli insanlarnıñ» Rusiye Silâlı quvetleriniñ hadimleri olğanını tanıdı.


text:
Qırımtatar halqınıñ vekilleri Qırım devlet organlarında temsil etilmek kerek. Bunı cumaertesi künü, sentâbr 6-da, Aqmescitteki brifingde Rusiye prezidentiniñ Qırımdaki vekâletli temsilcisi Oleg Belaventsev bildirdi, – dep haber ete Qırım «ükümetiniñ» «ruporı» «Krıminform» saytı.
O, Tataristan Cumhuriyetini misal olaraq kösterdi. Tataristannıñ bir çoq genç mütehassısı federal devlet organlarında üyken vazifelerde buluna eken, qırımtatar halqınıñ vekilleri de olardan örnek almaq kerekler, dep ayttı Belaventsev.
«Bizler ümüt etemiz ki, qırımtatarlar yalıñız Qırım akimiyet organlarında degil de, Rusiye Federatsiyasınıñ devlet organlarında da temsil etilecekler», – dep ayttı Belaventsev.
Malüm olğanı kibi, Aqmescitte sentâbr 6-da «Qırımdaki zemaneviy basamaqta qırımtatar halqınıñ al-vaziyeti aqqında» konferentsiya keçirile.
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov «Qırımtatar halqınıñ zemaneviy alı» konferentsiyasına barmağa mecbur olğan adamlarnı Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım akimiyetiniñ qırımtatarlarğa qarşı yapılğan areketlerge narazılıq köstermege çağırdı.


text:
Yañı saylanğan Avropa parlamenti cumaaqşamı künü, iyülniñ 18-nde, Rusiye akimiyetiniñ areketleri takbih etilgen Kremlniñ ukrainalı siyasiy mabüslerinen bağlı Rusiye rezolütsiyasına qoltuttı.
Qararğa 458 deputat qoltuttı, 80-i qarşı çıqtı, 89-ı bitaraf qaldı.
Vesiqa metni Ukrainanıñ Avropa Birligi temsilciliginiñ saytında derc etildi.
Avropa parlamenti ilk evelâ Rusiye akimiyetini Rusiyede ve vaqtınca işğal altındaki Ukraina topraqlarında tutulğan bütün Ukraina vatandaşlarını azat etmesine ve olarnıñ, şu cümleden 2018 senesi noyabr ayında zapt etilgen ukrainalı deñizcilerniñ, telükesiz qaytuvını temin etmesine çağırdı.
«Rusiye akimiyetini vaqıt sozmayıp ve qoşma şartlar qoymayıp, Rusiyede ve vaqtınca işğal etilgen Ukraina topraqlarında qanunsız tutulğan bütün Ukraina vatandaşlarını azat etmege ve olarnıñ, şu cümleden 2019 senesi iyülniñ 10-nda Qızıl meydandaki narazılıq aktsiyası sebebinden tutulğan qırımtatarlar, siyasiy sebeplerden tutulğan Ukraina vatandaşları ve 24 ukrainalı deñizciniñ telükesiz qaytmasını temin etmege çağıra», – dep aytıla qararda.
Rezolütsiyada Rusiyeni «Donbasta ve Luganskta işğal etilgen Ukraina topraqlarında tutulğan mabüslerniñ tolu cedvelini derc etmege ve olarnıñ qoranta ve advokatlarınen bağlanmasına yardım etmege» çağırdılar.
Rezolütsiyada Rusiyede casuslıqta qabaatlanıp tutulğan ukrainalılarğa büyük diqqat ayrıldı.
«Avropa parlamenti qasevetlenip bildire ki, Rusiye mahkemeleriniñ ukrainalı siyasiy mabüslerge qarşı çıqarğan bir çoq qararı casuslıqnen bağlı (Pavlo Ğrıb, Aleksey Stogniy, Gleb Şabliy, Vladimir Prisiç, Vladimir Dudka, Dmitriy Ştıblikov, Yevgeniy Panov, Andrey Zahtey, Valentin Vıgivskiy, Viktor Şçur ve Dmitriy Dolgopolovnıñ davaları), bu ise keçken asırnıñ 30-ıncı yıllarından 50-nci yıllarınıñ ortalarına qadar repressiv devir aqqında hatırlata, o vaqıt Sovetler Birliginiñ bir çoq vatandaşı aynı sebepten tutulğan ve mahküm etilgen edi», – dep aytıla vesiqa metninde.
Parlament azaları insan aqları bozulğanı içün Avropanıñ sanktsiyalar rejimine qoltutqanını tasdıqladı.
Ukraina Tış işler nazirliginiñ malümatına köre, Rusiye 70-ten ziyade ukrainalını qanunsız alda tuta. Olarnıñ arasına 2018 senesi noyabr ayında Qara deñiz yalısı yaqınlarında Rusiye tarafından zapt etilgen 24 ukrainalı deñizci ve Donbastaki esirler kirmemekte.
İyülniñ 17-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy telefonda laf etken Rusiye prezidenti Vladimir Putin «bütün» esirlerni deñişmege teklif etti, dep bildirdi.


text:
Avgustnıñ 18-den 19-na keçer gecesi «Gruşevka-Sudaq» yolu üzerinde küçlü suvlı-çamurlı sel 15 danege yaqın maşnanı sürüp alıp ketken. Bu aqta Rusiye MÇS hizmeti Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
«Qıyın ava şartları neticesinde «Gruşevka-Sudaq» yolunıñ18-nci km Daçnoye köyü civarlarında küçlü suvlı-çamurlı sel yol üzerine aqıp kele. Vaqia neticesinde 15 danege yaqın maşna yol tışına çıqıp ketkeni sebebinden, Rusiye MÇS hızmetiniñ yardımına ihtiyaç doğa. Aynı zamanda arasında 38 bala olğan 201 insan yaşağan 41 evni sup basa», – dep bildirile hızmetniñ haberinde.
Qurtarıcılar afat yüz bergen yerge kelip çıqqanlarında, suvlı-çamurlı sel aqqan vaqıtta tıqanıqlıqta turğan maşnalarnı suv basa ve suv darbesi neticesinde olar işten çıqa.MÇSniñ matbuat hızmeti bergen malümatqa köre, qırımlı qurtarıcılar zarar körgen vatandaşlarnı qurtarıp, qazanıñ neticeleri temizlengence, «Sudaq» turistik-tedavi kompleksine yerleştirgenler.
Bunen beraber Rusiye MÇS Qırım şubesiniñ hadimleri tarafından yolnıñ maşnalar areket etken qısmı takelaj donatma yardımınen temizlengen.


text:
Lugansk ve Donetsk vilâyetlerinde terrorizmge qarşı tedbirler vaqtında 197 arbiy adam elâk oldı, 655 kişi yaralandı, dep haber ete RNBO malümat merkeziniñ vekili Andriy Lısenko.
«Tünevin ATO vaqtında elâk olğan ve yaralanğan insanlarnıñ umumiy sayısı seslendirildi. Tünevin o 200 adamnı teşkil ete edi. Yahşı ki, tehnikiy hata oldı: tünevin 193 insan elâk oldı», – dep ayttı Lısenko.
«Bugün militsiyanıñ 3 hadimi ve sıñırcı öldürildi – bu 197 insan», – dep qoştı Milliy havfsızlıq şurasınıñ vekili.
Lısenkonıñ malümatına köre, iyülniñ 3-de saat 15:00 qadar Ukraina Silâlı Quvetleriniñ 152 arbiy adamı, Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ 7 arbiy adamı elâk oldı, 8 – Devlet sıñır hızmetiniñ, 12 – Ukraina Milliy gvardiyasınıñ, 18 – Ukraina içki işler Nazirliginiñ .
RNBO bildire ki, Silâlı quvetlerniñ 358 insan, Ukraina havfsızlıq hızmeti – 10, Devlet sıñır hızmeti – 108, Ukraina Milliy gvardiyası – 136, İçki işler nazirliginiñ 43 arbiyi yaralandı.
Yaralanğan insanlarnıñ umumiy sayısı – 655.
Lugansk ve Donetsk vilâyetlerinde terrorizmge qarşı tedbirler aprelniñ 15-den berli devam etmekte.
İyülniñ 2-de RNBO malümat merkeziniñ vekili Andriy Lısenko ATO vaqtında 200 arbiy elâk oldı ve 619 arbiy hızmetçi yaralandı, dep bildirdi.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko oktâbrniñ 4-nde «Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ vaqıtınca işğal etilgen topraqlarında Ukraina devlet suverinitetiniñ pekitilmesine dair devlet siyasetiniñ hususiyetleri aqqında» qanun leyhasını Yuqarı Radada qayd etti. Bunı ukrain parlamentiniñ resmiy veb-saytı bildire.
Saat 15:00 qanun leyhasınıñ metini saytta açılmay edi. Açıqlamalarda, bu qanun leyhası içün mesül olğan esas komitet – milliy havfsızlıq ve mudafaa komiteti olğanı qayd etile. Prezident bu qanunnıñ leyhasını acele olaraq belgiledi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ milliy havfsızlıq ve mudafaa komitetiniñ kâtibi İvan Vinnik oktâbrniñ 4-nde bildirdi ki, Donbassnen alâqalı eki qanun leyhası prezident tarafından qayd etilecek.
«Daa bir qanun leyhası tışqı işler komitetine kelecek», – dep qayd etti Vinnik. Deputatnıñ sözlerine köre, şu ekinci qanunnıñ leyhası «halqara munasebetlerinen bağlı suallerge» ait olacaq.
Bundan evel bu afta parlamentniñ tışqı işler komiteti reisi Anna Gopko dedi ki, ukrain prezidenti oktâbrniñ 4-nde Donbassnıñ yañıdan integratsiysına dair qanun leyhasını parlamentte qayd etmeli, sessiya zalında o endi oktâbrniñ 5-nde muzakere etilmek mümkün.


text:
Beyanatnıñ metni iyün 11 künü «LHC» matbuat hızmeti tarafından aşkâr etildi.
«LHC» Yuqarı şurası, halq deputatlarnıñ şeer, rayon Şuraları, cemaat teşkilâtları Rusiye Federatsiyasına LHC mustaqil devlet olaraq tanıluvı aqqında qararnı qabul etmek ricası ile bulunalar», – denile «Yuqarı şurasınıñ» «başı» Alekey Karâkinniñ imazalağan beyanatında.
Rusiyeden ğayrı, «LHC» mustaqilligini Abhaziya, Ermenistan, Aqrusiye, Venesuela, İnguşetiya, Qazahistan, QHC, Kuba, Nikaragua cumhuriyetine tanımağa teklif etile.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Aqmeçit rayonınıñ sakininiñ «ukrain milliy batalyonında iştirak etkeninde» qabaatlanıp apiske alınğanını «deñişim fondunıñ toldurılması» dep adlandırdı. Onıñ fikirince, Qırım ve Donbasnıñ bir qısmı Kyiv kontroline qaytarılğanına qadar Rusiye ile deñişim esnası soñsuz olacaq.
«Qırım işğal altında qalsa, Kreml işğal etilgen topraqlarda zapt etilgen yañı-yañı reinelernen tolduracağını añlaymız. Böylece, bu soñsuz deñişim esnasını tek Qırımda ve Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ ayrı rayonlarınıñ suverenitetini ğayrıdan tiklep toqtata bilemiz», – dep yazdı Çubarov Facebookta.
Rusiye FSBsi fevralniñ 17-nde işğal etilgen Qırımda «N.Çelebicihan qanunsız silâlı batalyonında iştirak etkeninden» şübheli sayılğan Aqmeçit rayonınıñ sakinini tuttı, dep bildire. Er adam apiske alındı.
«Asker» cemaat teşkilâtınıñ reisi Lenur İslâmovnıñ bildirgenine köre, Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonında» Qırımda Rusiye quvetçileri tarafından tutulıp apiske alınğan Aqmeçit rayonınıñ sakinini tanımaylar.
Qırımtatar faalleriniñ malümatına köre, tutulğan kişiniñ adı – Nariman Nejmudinov.
2019 senesi yanvar ayında Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ Yedi Quyu rayon mahkemesi 24 yaşında Qırım sakini Fevzi Sagancini «Ukrainada qanunsız silâlı birleşmede iştirak etkeninde» qabaatlap üküm çıqardı.
Ukraina uquq qoruyıcı organları erkânında qırımtatar batalyonını quruv munaqaşası 2016 senesinden berli devam ete.
Ukraina İç işler nazirligine ait Ukraina Milliy gvardiyası, olarnıñ qurulışında «qırımtatar batalyonınıñ» qurulması aqqında beyanatlar şimdilik qanun seviyesinde tasdıqlanmağan beyanatlar olıp qla, dep qayd etken edi.
«Asker» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonına» arbiy bölük nomerasını bermege talap etken edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Nikita nebatat bağçasında yarı qatmer Çin erılğanı adet üzre açqan vaqtından 2 afta evel açtı. Bunı bağçanıñ matbuat hizmeti bildire.
Biologiya ilimleri namzeti, erılğan kollektsiyasınıñ kuratorı Vera Zıkova: «Ondan soñ erte açqan «Reamür» ve «Düffon» cınısları estafetanı almağa azırlana. Umumen, Nikita nebatat bağçasında erılğannıñ yüzge yaqın cınsı, şekli ve çeşiti toplandı. Olarnıñ 47-si Cennet bağçasınıñ ekspozitsiyasında taqdim etile», – dep bildirdi.
O, Bağçada erılğan açqanınıñ eñ gürdeli vaqtı, aprelniñ soñki aftasına doğru kele, dep hatırlattı.
Daa evel, Nikita nebatat bağçasında Lebner magnoliyası çeçekleriniñ birinci ğonceleri peyda oldı, dep bildirilgen edi.
Nikita nebatat bağçası 1812 senesinde cenübiy yalıdaki Nikita köyünde tesis etilgen edi. Onıñ territoriyasında türlü ösümliklerniñ yüzlerce çeşiti öse, kaktuslar oranjereyası ve küçük bir bambuk ormanı bulunalar. Bağçanıñ territoriyasında er yıl küz çiçeginiñ oyun aqşamı, lâleler, güller, susamlar, kün güzeli çiçekleri ve sarmaşıqlarnıñ sergileri ötkerile.


text:
Balıqlava mahkemesi Aqyar civarında Batilimandaki qanunsız inşaatlarnı yıqmaq qararını qabul etti. Bunı Aqyar prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildire.
«Prokuratura Batilimandaki «Ayya Burnu» raatlıq yerinde tamir işleri» qurucılıq noqtasında qurucılıq işleriniñ qanunğa uymasını teşkerdi», – dep haber ete matbuat hızmeti.
Mahkeme qanunsız inşaatlarnıñ yıqtırılması aqqında arizanı qabul etti.
2013 senesi Qırımnıñ yalı boyunda raatlıq yeriniñ baş binasında Ukrainanıñ sabıq prezidenti Viktor Yanukoviç ve onıñ yaqınları içün şahsiy inşaatlar qurulğan edi. Viktor Yanukoviç baş nazir vazifesinde olğanda raatlıq yeri «Mejigorye» ile aynı vaqıtta resmiyleştirilgen edi.


text:
Qırım yalısı yanında bir aydan çoq yanıp turğan Maestro ve Candy tankerleriniñ yanğını söndürildi. Bu aqta Rusiye deñiz-özen flotunıñ matbuat hızmeti bildirdi.
“İnterfaks” haberine köre, Maestro tünevin saat 18:50-de tamamınen söndürildi.
Tankerlerniñ yanında Rusiye deñiz-özen flotunıñ gemisi turıp, tankerlerniñ havsızlığını qoruy.
Candy tankeri söndürilgeni aqqında haber fevral 28-inde berilgen edi.
Yanvarniñ 21-nde Qırım yalısında Tanzaniya bayrağı altında MAESTRO ve CANDY tankerlerinde patlav ve yanğın oldı.
«Maestro» tankeri Rusiyeniñ Temrük şeerine kete edi, anda 14 Türkiye ve İndistan vatandaşı bar edi. «Candy» tankerinde 17 insan bar edi – olap da Türkiye ve İndistan vatandaşları. Ukrainalı jurnalist Andriy Klımenkonıñ aytqanına köre, tankerler «ABD Suriye sanktsiya cedvelinde» olğan Milenyum Denizcilik Gemi türk şirketine ait.
Haber etilgenine köre, 10 insan elâk oldı, daa 12-si qurtarıldı. Yaralanğan deñizciler №1 Keriç şeer hastahanesine alıp ketirildi.
Yanğın ve patlavğa oğrağan tankerler Suriyege qanunsız şekilde şingen gaz taşığan edi, dep bildirdi Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi.
2014 senesi iyül ayında Ukraina ükümeti Rusiye işğal etken yarımadanıñ bütün limanlarını resmiy şekilde qapattı, Qırım limanları halqara gemiler içün qapalı qala.


text:
Yuqarı Şurasındaki brifing devamında Ukraina Milliy Havfsızlıq ve Mudaafa Kâtibi Andriy Parubiy bugünki künde Milliy gvardiyağa 2 biñ askeriniñ qoşulğanını qayd etti.
«Bunıñnen beraber Qırımda apishanelerniñ qaravulı ve bizim tedqiqiy institutımıznen bağlı olğan vazifelerni eda etmek içün Milliy Gvaridiyanıñ 200 askeri qala», – dedi Parubiy.
O, Ukrainanıñ qıtaiy qısımına ketken 805 sıñırcınıñ öz vazifelerine eda etup başlağanlarını da qayd etti. Olar al-azırda Ukrainanıñ şarq ve Cenübiy sıñırlarını qoruylar.
Tünevin Qırımdaki Perevalnoye qasabasından antqa sadıq qalğan Ukrain Arbiy-Deñiz Quvetleriniñ sail mudaafanıñ 36-ncı brigadası Ukrainanıñ qıtasına ketti. Yaqın vaqıtları brigada bütünley teşkil olunıp, öz vazifelerni qıtaiy garnizonlarında eda etecektir.


text:
Pandemiya başlağanından Qırımda eñ çoq yañı koronavirus hastası sentâbr ayında qayd etildi. Bu aqta Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadşçor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya COVID-19 tarqaluvı ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında bildirdi.
«Bu vaqıt devamında 3972 insan hastalandı. Umumiy sayıdan 39%-ı sentâbrde olğanlar, yani sentâbrde eñ çoq hasta oldı. Qırımda hasta sayısı 2,1 olaraq artmağa devam ete, bu bayağı yüksek», – dep ayttı Penkovskaya.
Bundan evel Qırımda koronavirus hastalarınıñ sayısı arta, dep haber etildi.
Keçken künü Qırımda 83 koronavirus hastası qayd etildi. Umumen Qırımda 3972 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 2526 insan tüzeldi. 54 hasta vefat etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bağçasarayda oktâbrniñ 11-nde saba qırımtatarlarnıñ evlerinde ötkerilgen tintüvler vaqıtında rus silâlı hızmetleri tarafından tutılğan faillerniñ mahkemesi keçmekte. Bunı Qırım.Aqiqatqa qırımlı adliyeci Lilâ Gemeci haber etti.
«Episi olıp doquz adam tevqif etilgen, olardan beşi köteklenilgen. Şimdiki vaqıtta olarğa qarşı memuriy malümatlar talil etile. Olar, içtimaiy yerlerde bir vaqıtta toplaşıp, cemaat tertibini bozğanlarında qabaatlana», – dedi adliyeci.
Gemeci qayd etti ki, bu kibi qanun bozuvı sebebinden para cezası ya 15 künlik apis müddeti tayin etilmek mümkün.
Oktâbrniñ 11-nde, çarşenbe künü, saba Bağçasarayda rus silâlı hızmetleri bir-qaç qırımtatarınıñ, musulmannıñ evinde tintüv keçirgeni malüm oldı.
O yerde rus uquq qoruyıcıları, tintilgen evlerniñ yanına kelgen adamlarnı tutqan.
Rus haber vastaları, Rusiye Federal telükesizlik hızmetiniñ (FSB) matbuat hızmetine atıf etip, Qırımda silâlı hızmetler Rusiyede ve onıñ işğaline oğrağan Qırımda yasaq etilgen«Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ Bağçasaraydaki üceyresini yoq etkenlerini haber etti.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı dep saya. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleridir.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek oğrunda terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsizce taqip etilgenini aytalar. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etken edi.


text:
Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen Aqyarda yerli «deputatlar» Ukraina mudafaa Naziri Geleteyniñ ukrain Aqyar aqqında aytqanını köstergen telekanal ile «añlaşmaq» isteyler.
Bunı olar iyül 29 künü Qanun çıqarıcı toplaşuvınıñ prezidium meclisinde bildirdiler, – dep haber ete «Sevastopolskiye novosti».
«Üç kün «Volâ» onıñ aytqanını köstere, prezidentimizni aşalaylar bizni ise, cemaat, qayda yaşağanıñıznı bilesiñiz dep tenbiyeleyler», – dedi İvan Yermakov.
«O, (Geletey – muar.) Aqyar yutquzacağını bildire. Ukrain kanalları bizlerni terrorist, bandit olaraq adlağanını aytmağa isteyim», – Andrey Genne.
Deputatlar «meseleni çezmek içün» telekanalnıñ operatorına muracaat etecek olalar.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl dey ki, zemaneviy Qırımda musulman ve faalleri taqip ve hırsızlıq telükesi altında bulunalar.
Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde noyabr 4 künü bildirdi.
«Musulmanlar ve vatandaşlıq faalleri insanlarnıñ ğayıp oluvı aqqında söz ketkende, telüke altında qala», – dey o.
Celâl şunı da qayd etti ki, Mecliste şimdi ğayıp olğan insanlarnı cemaat mevamı ya da aktiv faaliyeti sebebinden ğayıp olğanlardan ayırmağa zor. Aytqanı kibi, böyle bir 10 insan bar.
«Ğayıp olğanlarnıñ miqdarını, em de sebebini taqip etmege pek qıyın. Çünki uquq qoruyıcılardan fayda yoq. Özlerinden mesuliyetni almaq içün çeşit sebeplerni uyduralar», – dey o ve ğayıp olğan qırımlılarnıñ tuvğanları uquq qoruyıcılar ile alâqa qurmaqtan qorqqanını bildire.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi baarde işğal etilgeninden soñ qırımtatarlar ğayıp olmağa başladı. Qırımda Rusiye taqiqat komitetiniñ idaresi cinaiy işlerni açtı, amma bu insanlarnıñ bulunuv yeri alâ daa belgisizdir. İşler öldürüv ya da insanlarnıñ ğayıp oluvı boyunca açıla.
2015 senesi yazda yarımadada Aqmescit rayonınıñ sakinleri – Memet Selimov 1986 senesi doğma ve Osman İbragimov 1988 senesi doğma – ğayıp oldılar. 2015 senesi avgust 29 künü Aqmescit rayonı evelirinden biriniñ azbarında olarnıñ cesetleri tapıldı. Uquq qoruyıcılar öldürüvde qabaatlanğan 31 yaşında erkekni yaqaladılar. İlk malümatqa köre, öldürüv turmuş sebebeinden etildi.


text:
Qırımda «Artek» bala merkezine yahta, qayıq ve maşinalarnı bağışladılar. Bu aqta Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti salı künü, iyün 16-da, bildirdi.
Bala merkezine ediyelerni berüv tedbirinde Rusiye ükümetiniñ reis muavini Olga Golodets iştirak etti. Bildirilgeni kibi, 90 yıllığı munasebeti ile «Artek»ke «6 altı kürekli qayıqnı, «Artekovets» katerini, yengil maşinalarnı, 20 «Optimist» yelken yahtası ve diger ediyelerni» bağışladılar.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden sebep Ukrainanıñ «Artek» Halqara bala merkezi» Devlet müessisesi Kiyev vilayetinde işine yañıdan başlap, «Puşça-Ozernaya» şifahanesinde yerleşe.
Qırımnıñ Rusiye Nazirler şurası «Artek» bala lageriniñ mal-mülkini 2015 senesi mart ayında Rusiye federal mülkiyetine berdi.
Ukraina Baş prokuraturası yanındaki Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımdaki «Artek» halqara bala merkeziniñ «devletleştirilmesi» boyunca cinaiy işni açtı.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesinde noyabrniñ 2-nde Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Rustem Emiruseinov, Arsen Abhairov ve Eskender Abdulganiyev soñki sözüni ayttı. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsi bildirdi.
Başta Rustem Emiruseinov çıqışta bulundı, soñra Eskender Abdulganiyev, daa soñra Arsen Abhairov soñki sözüni ayttı.
Bundan soñ mahkeme yarın, noyabrniñ 3-ne qadar, saat 10:00-da üküm çıqarıluvına qadar mesleat odasına ketti.
Hatırlatamız, prokuror qırımtatarlarnı qabaatlı tanıp, sert rejimli koloniyada qalmalarına üküm etmege talap etti: Rustem Emiruseinov içün 1,5 yıl nezaret ile 18 yıl apis, Arsen Abhairov içün 15 yıl, Eskender Abdulganiyev içün 16 yıl.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Törkiyädän Senegalğa yärdäm
Senegalğa Kovid -19 êpidemiyäsenä qarşı köräş qısalarında 12 tonna mediśina kiräk –yaraqları cibäreläçäk
Törkiyä Senegalğa 12 tonna mediśina kiräk –yaraqları cibäräçäk.
Bu xaqta Senegal ilbaşı Makki Sall üzeneñ tvitter akkauntında yazdı.
Ul anda Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan belän kiçä telefonnan söyläşüe turında citkerde.
Anda yazılğança, Sall Törkiyä ilbaşına ildäge yanğınnar belän köräştä törek xalqınıñ yanında buluların citkerde.
Senegal liderı Ärdoğan belän söyläşüdä Törkiyä ilbaşınıñ Senegalğa Kovid -19 êpidemiyäsenä qarşı köräş qısalarında 12 tonna mediśina kiräk –yaraqları cibäräçäkläre turında äytüen dä belderde.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Kiyevde qırımtatar halqı sürgünliginiñ yıllığına bağışlanğan hatıra aqşamında çıqışta bulunıp, al-azırda tamır halqı yarımadada kene de basqı ve cinaiy taqiplerge oğray, dep qayd etti.
Bu aqqında Ukraina prezidenti memuriyetiniñ resmiy saytında aytıla.
Çubarovnıñ bildirgenine köre, qırımtatarlar yarımadada «halqnı maneviy ve fizik ceetinden yoq etmek içün yapılğan basqığa oğraylar, biñlernen faal ve adiy qırımlı açılğan sahte taqiplerge oğraylar, elâk olğan ecdatlarını añamaylar».
«Bu kütleviy numayışlarnıñ yasağı degil – er bir qırımtatarınıñ genetik kodunı yañıdan yazacaq olalar, onıñ keçmişnen bağlı hatıralarını silecek olalar», – dep qayd etti o.
«Bizim fikirimizce, Qırım keri qaytarılmasa, Ukraina devleti Avropa halqlarınıñ serbest aileleriniñ azası olamay. Qırımnı keri qaytarmaq içün Ukrainanı qorumalımız», – dep ayttı Çubarov.
Mayıs 18-de Kiyevde ve Ukrainanıñ diger şeerlerinde, em de çetelde Qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri olıp keçti.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.
Qırım işğalinden evel sürgünlik yıllığında Aqmescitte Bütünqırım matem mitingi keçirile edi, tedbirde onlarnen biñ insan iştirak ete edi.
Bu sene Qırımtatar Milliy Meclisine miting keçirmege izin bermediler.
Qırım akimiyeti sürgünlik qurbanlarınıñ hatıra kününiñ «yañı formatını» belgiledi.
Aqmescitte bazarertesi künü Qırımnıñ Rusiye akimiyeti qırımtatarlarğa sürgünlik yıllığına bağışlanğan avtoyürüşni keçirmege izin bermedi. Aktsiyanıñ iştirakçilerini başta OMON blok etti, soñra ise yaqalap politsiya bölügine alıp kettiler.


text:
Qırım adliyecisi Emil Kurbedinov Redvan Suleymanovnı imaye etecek, rusiyeli mahsus hızmetler onıñ bu sene avgust ayında Qırımda yaqalanğan ukrain diversantlarından biri olğanını ayta.
Bu aqta Emil Kurbedinov Facebook saifesinde bildirdi.
«Onıñ işi boyunca tafsilâtlı malümatnı ögrendim ve endi onı imaye etecem. Elbet, FSB, Suleymanov menim hızmetimni «red etkeni» aqqında apansızdan haber etmese», – dep yazdı o.
FSB tarafından paylaşılğan videoda 1989 senesi doğğan Zaporojyeli Redvan Suleymanov bildirdi ki, onı ukrain istihbaratı 2015 senesi oktâbr ayında celp etti. Oña sanki Aqmescit ava limanı va avtovokzalında patlatıcı aletlerniñ qoyulması içün yerlerni tapmaq vazifesi buyurılğan. Bunen beraber, o, rusiyeli arbiy bazalar aqqında malümat cıymaq kerek edi.
Aynı vaqıtta Meclis (Rusiye Federatsiyasında 2016 senesi aprel 26-da qabul etilgen qararınen yasaqlanğan) yolbaşçısı Refat Çubarov haber etti ki, Redvan Suleymanov, diversantlar dep adlandırılğan kişiler yaqalanğanından üç afta evel tutuldı. Onıñ soy-sopları Suleymanovnıñ yaqalanması aqqında bilgen, amma haber etmege qorqqan.
Avdetniñ bildirgenine köre, bu sene avgust başında Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti hadimleri ilân etti ki, Qırımda sanki Ukraina Mudafaa nazirligi Baş istihbarat idaresi tarafından azırlanğan teraktnıñ ögüni kördiler. Operativ-qıdıruv tedbirleri neticesinde avgust 6-dan 7-ge keçer gecesi Ermeni Bazar (Armânsk) şeeri rayonında diversantlar gruppası yaqalandı. Terroristlerni tutmaq içün keçirilgen ameliyat devamında Rusiye FSB hadimi elâk oldı. Bundan soñ, FSB Qırım territoriyasında teraktlar azırlağanında şeklenilip yaqalanğan Yevgeniy Panovnıñ sorğudan çekilmesini paylaştı.


text:
Ukraina halq deputatı Mustafa Nayyem işğal etilgen Qırımğa suv ve elektrik berilmesi başlaycağına dair malümatnı red etti. Bunı deputat fevral 28-de Facebook saifesinde yazdı.
«Qırımğa suv ve elektrik energiyasınıñ berilmesi aqqında laflar aqqında. Olmaycaq şey. Böyle bir aytmadım. Olmadı. Qanunda da olmaycaq. Bizler, elbet, barbar degilmiz, amma bizni bala saymaq da kerekmey. Vesiqada halqara gumanitar uquqqa köre işğal etilgen topraqlarda vatandaşlarnıñ aq-uquqları ve serbestligine riayet etüv maddesi olacaq», – dep yazdı Nayyem.
«Vatandaşlarnıñ aq-uquqları ve serbestligine riayet etüv degende suv ve elektrik berilmesi aqqında aytılacaqmı-yoqmı Ukraina özü, ükümeti ve parlamenti qarar alacaq», – dep qoştı Nayyem.
Bir çoq kütleviy haber vastası Mustafa Nayyem Kyivdeki matbuat konferentsiyasında çıqışta bulunıp, Qırımğa suv ve elektrik teminlevi ğayrıdan tiklenile bile ayttı, dep bildirgen edi.
Uquq qorçalayıcılar Ukraina ükümeti ve Yuqarı Radasını qırımlılarnıñ aq-uquqlarını sıñırlağan bir sıra qanunnı lâğu etmege ya da deñiştirmege çağırdı. Hususan, Qırımdan eşya çıqarılması, qırımlılarnıñ rezident olmağanı ve yarımadağa kiriş ile bağlı problemler qayd etildi.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Ukraina Şimal-Qırım kanalı üzerinden yarımadağa suv berilmesini toqtattı. Ukraina Qırımnıñ suv ihtiyaclarınıñ 85%-nı bu kanal vastasınen qarşılağan edi.
2015 senesiniñ soñundan başlap esas Ukraina Rusiye işğal etken yarımadanıñ elektrik teminlevine qoltutmay. Qırım öz generatsiyası, Rusiyeden ve Kubanden energetik köpür ile teminlene, lâkin Qırımdaki elektrik ağlarında alâ daa qazalar ola.