text:
Qırım parlamenti birinci muzakere vaqtında tınç aktsiyalar keçirilüvini tertiplegen qanunğa tüzetmelerni tasdıqladı. Piketlerniñ, mitinglerniñ ve atta deputatlarnıñ saylayıcıları ile körüşüvleriniñ teşkili ile bağlı talaplar sertleştirile.
«Qırımda Rusiye vatandaşlarınıñ toplaşuv, miting, numayış ve piket keçirmek aqqınıñ ayatqa keçirilmesi içün şartlarnıñ temin etilmesi aqqında» qanunğa tüzetmeler kirsetilüvi Qırımnıñ Rusiye prokuroru Oleg Kamşilov tarafından teklif etildi. Yerli parlamentniñ deputatları martnıñ 31-nde birinci muzakere vaqtında olarnı tasdıqladılar. Lâkin deputatlar korpusındaki er kes bu tüzetmeler ile razı degil.
Mitingge – habername ve bank esabı ile
Qırımnıñ Rusiye parlamenti «birinci muzakerelerniñ neticelerine köre» tüzetmelerniñ qabul etilmesini tasdıqladı.
«Qanun leyhası açıq tedbirniñ teşkilâtçısı tarafından böyle bir tedbirniñ keçirilmesi aqqında habername taqdim etmesi protsedurasını közde tuta: ariza berüv müddeti habername alınğan ve keçirilgen künni közde tutmay», – dep haber ete Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ matbuat hızmeti.
Qırım.Aqiqat bu vesiqanı ögrendi ve söz devlet organlarnı içtimay tedbirler aqqında vaqtında haberdar etmekten ğayrı, daa tedbirlerniñ teşkil etüv esnasında ciddiy tüzetmeler olğanını belgiledi.
Tüzetmelerge köre, tedbir aqqında habernameniñ teşkilâtçısı tarafından keçirilmesinden on beş künden evel ve on künden keç olmayıp yerli özidare organlarına taqdim olunmaq kerek.
Eger böyle bir tedbirler Qırım parlamenti ya da yerli şuralar deputatları tarafından saylayıcılarna öz işi aqqında malümat bermek içün keçirilse, bunıñ aqqında habername keçirilmesinden on künden evel ve on beş künden keç olmayıp berilmek kerek, dep yazıla vesiqada.
Söz bir kişilik piket ya da «piyadelerniñ ve naqliyatnıñ areketi içün manialar yaratqan tez qurulğan ve dağıtılğan inşa» qullanğan bir insanlarnıñ iştiragi ile aktsiya aqqında ketse, habername keçirilmesinden üç-dört künden keç olmayıp berilmek kerek.
Qırım qanunlarına ilk defa daa bir talap kirsetile: tüzetmelerge köre, eger aktsiyada 500-den ziyade adam iştirak etecek olsa, teşkilâtçı tarafından «kütleviy tedbirniñ teşkili ve keçirilmesi içün para toplamaq içün qullanğan bank esabınıñ malümatı» taqdim etilmeli. Bu madde deputatalr korpusından muzakereler sebebi oldı.
«Açıq bir tedbir içün muasebecini tutmalısıñız»
Rusiye Kommunistik fırqasınıñ deputatları martnıñ 31-nde şu tüzetmerlerge qoltutmaqtan red ettiler. Çünki bu tüzetmeler, Qırım sakinleriniñ fikrini ifade etme aqqını sıñırlağanını sayalar.
Vatandaşlar eyecanlandırğan mevzularda kütleviy, açıq tedbir keçirmek içün bir esap açmağa ve esabat azırlamağa yardım etecek muasebecini tutmalılarİlya Donçenko
«Rusiye Anayasasınıñ 31 maddesine köre, Rusiye vatandaşları tınç, silâsız toplanıp toplaşuvlar, mitingler, numayışlar ve piketler keçirip ola. Bu maddede esap açılğan taqdirde, akimiyet organlarından izin alınğan taqdirde kibi sözlerni körmeyim. Bu qanun leyhası Toplaşuvlar, mitingler, numayışlar ve piketler aqqında Federal qanunğa esaslanıp azırlanğanına baqmadan, manasına köre vatandaşlarnıñ tınç toplaşuvlar keçirme aqqını yerine kitirmesini tek mürekkepleştire. Bugün, vatandaşlarnı eyecanlandırğan mevzularda kütleviy, açıq tedbir keçirmek içün bir esap açmağa ve esabat azırlamağa yardım etecek muasebecini tutmalı, akimiyet organlarınıñ izinini almalı kerek olğan bir vaziyet ortağa çıqa», – dep bildirdi martnıñ 31-nde Rusiye Kommunistik fırqasından Qırım parlamentiniñ deputatı İlya Donçenko.
Onıñ sözlerine köre, qanunlar ile bağlı çatışmalar sebebinden Qırımda tınç aktsiyalarnıñ iştirakçilerinden ğayrı bu aktsiyalarnı kamerağa çıqarğanlar da tefqif etile. Ya da Qırım sakinleri akimiyet organlarını haberdar etmeden açıq, kütleviy tedbirlerni keçirmege mecbur olalar, çünki koronavirus sebebinden böyle tedbirler Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksönov tarafından yasaq etilgen.
Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinov ise deputatnıñ delillernen razı olmadı. Onıñ fikrince, tıns toplaşuvlr keçirme aqqı «devletni yıqa bile».
Hatırlatmaq ister edim ki, Ukrainadaki mitingler bu memleket içün pek palığa tüştiVladimir Konstantinov
«Hatırlatmaq ister edim ki, Ukrainadaki mitingler bu memleket içün pek palığa tüşti. Bu saada idare etme olmaması öz başına devletniñ mahv olmasına sebep olur. Ğarp ortaqlarımıznıñ yalıñız adamlarnı tışarığa çıqarması kerek, soñra da sensiz er şey yapılır: kerek şiarlarnı, kerek adamlarnı berirler. Bunı añlamaq kerek», – dedi o.
Neticede tüzetmeler birinci muzakerede 53 reynen qabul etildi.
Qanun leyhasınıñ qabul etilmesi içün daa ekinci muzakere de tasdıqlanmaq kerek.
«Yalıñız mitingler içün degil, bir kişilik piketler içün de taqip etecekler»
Tınç toplaşuvlar aqqındaki qanunğa tüzetmler kirsetilüvi Qırım sakinleriniñ tınç toplanmaq aqqını boza, dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa Qırım aq-uquq qoruyıcı gruppasınıñ eksperti Aleksandr Sedov. Onıñ aytqanına köre, bu tüzetmelerde köz ögünde tutulğan qaideler, tınç aktsiyalarnıñ keçirilüvine doğrudan tesir ete ve akimiyet organlarına olarnıñ keçirilmesini red etmek içün qoşma sebepler bere.
Bu tınç toplaşuvlar protsedurasını o qadar mürekkepleştire ki, bütün qaidelerge riayet etüvinen keçirilüvi imkânsız olaAleksandr Sedov
«Endi tınç toplaşuvlarnı keçirmek içün teşkilâtçıları öz bank esaplarını kösterip, çetelden para kelgenini isbatlamaq içün bank esaplarını köstemek kerekler. Bu tınç toplaşuvlar protsedurasını o qadar mürekkepleştire ki, bütün qaidelerne riayet etüvinen keçirilüvi imkânsız ola, demek mümkün. Akimiyet organlarında ise olarnıñ keçirilmesini red etmek içün qoşma sebepler olacaq. Yalıñız mitingler içün degil, bir kişilik piketler içün de taqip etecekler. Deputatlarnıñ saylayıcılarınen körüşüvlerini de kütleviy tedbirler kibi sayıla. Böyle mantıqqa köre, vatandaşlarnıñ er angi toplaşuvları, tükânlarda, öz arasında açıq, kütleviy tedbir kibi sayıla bile», – dep añlattı Sedov.
Ekspertniñ aytqanına köre, Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda tınç toplaşuvlarğa dair qanunlarnıñ sertleştirilüvi tınç toplaşmaq aqqı bozulması kibi sayıla. Şunıñ içün eger akimiyet organları Qırım sakinlerine açıq, kütleviy tedbirler keçirmege izin bermese, insanlar yuqarıda añılğan maddelerge esaslanıp yerli mahkemelerge ve İnsan aqları Avropa mahkemesine muracaat ete bileler.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


c: text/html

text:
Ukraina Telükesizlik hizmeti (SBU), «Rusiye tarafınıñ sımarışı ile» Kyivde yapılması planlaştırılğan qırımtatarlarğa qarşı tedbirniñ ögüni alğanı aqqında bildire. Bunı tünevin müessiseniñ matbuat hizmeti bildirdi.
Bildirüvde: «Ecnebiy ziyankâr merkezlerniñ niyetine köre, Ukrainada emirleri altında bulunğan şahıslar, bu yılnıñ iyül 1-nde «Jovten» kinoteatrinde ötkerilmesi planlaştırılğan «Hıdır-Dede» adlı birinci qırımtatar masal filminiñ taqdimine yol bermeycek ediler. Rusiye tarafınıñ kontroli altında bulunğan Ukraina vatandaşları Kyivde 100 qadar kişini para ile tutıp, olarnı sanki ukrain milletçileriniñ üç gruppasına bölmek kerek ediler», – denile.
Mahsus hizmette: «(Gruppalarnıñ) birincisi qırımtatar halqınıñ liderlerine qarşı narazılıq tedbirini keçirmek kerek edi. Ekincisi – zalda seyirciler arasında provokativ harakterge malik vereqalar atıp, dağıtmalı edi. Üçüncisi – film yaratılmasınıñ teşebbüsçileri üstüne «zelönka» (yeşil tüslü tibbiy spirt irintisi) tökmek kerek ediler. Provokatsiyanıñ keçirilmesine yol bermemek içün onıñ teşkilâtçılarını azırlıq keñeşi esnasında Kyivdeki cemiyet ğıdalanuv müessiseleriniñ birinde yaqaladılar. Olardan evelden azırlanğan «zelönka», provokativ mündericeli plakatlar, vereqalar ve ecnebiy kuratorlardan alınğan talimatnameler müsadere etildi», – dep qayd eteler.
Bildirüvde aytılğanına köre, cinaiy işniñ alıp barılması, Ukraina Cinayet kodeksindeki 161-nci maddeniñ 3-nci qısmında: vatandaşlarnıñ ırqqa, milletke ya da dinge ait olğanlarına köre müsaviyligini bozuv, şeklinde tayin etilgen cinayetniñ işlenmesi alâmetleri ile qayd etildi. Maddeniñ sanktsiyası, eki ile beş yıl arasındaki müddetke azatlıqtan marum etüv şeklinde cezalavnı közde tuta.
Ondan ğayrı, matbuat hizmetinde, qırımtatar halqına qarşı milletlerara zıddiyetniñ qozğalmasına yönetilgen tedbirni teşkil etkenlerniñ, iyün 20-de Macaristan elçihanesi yanındaki provokatsiyanıñ keçirilmesine alâqası olğanı tam olaraq belli, dep qayd eteler.
Bundan evel SBUda, mahsus hizmetniñ aks-keşfiyatı hadimleri prokuraturanıñ protsessual idaresi altında, Rusiye mahsus hizmetleri tarafından sımarış etilgen Harkivde UPA askerleriniñ eykeli yanındaki terroristik aktnıñ ögüni aldılar, dep bildirdiler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Terrorlıq wyım dep tanılğan Fethulla Gülenniñ Päkistandağı bilim ordası Türkiya qorına berildi.
(FETÖ) degen esimmen köpşilikke tanıs mektepti Türkiya memleketine tapsıru turalı ükimdi Päkistannıñ Joğarğı sotı şığardı. Osılayşı, endi bilim ordası Pak-Türk qorınıñ qaramağında bolıp, tolıqtay Türkiya esebinen qamtamasız etiletin boladı.
2018 jıldıñ 28 jeltoqsanında Päkistannıñ Joğarğı sotı Fethulla Gülen jasağın terrorlıq wyım qatarına engizgen bolatın. Sonımen birge, Päkistan aumağındağı barlıq mektepterdi Türkiya qorına beru turalı ükim şığardı.
Qazaqstanda 1993 jıldan 1997 jıldar aralığında «Qazaq-Türik bilim beru qorı» dep tanımal bolğan orın birte-birte keşenge wlasqan. 29 licey men bir orta bilim beru kolledji jwmıs istep kelgen mekemeler sol uaqıtta Gülenmen baylanısı bar ekendigin köptegen jandar bile bermedi. Qazirgi tañda bwl wyımda Qazaqstannıñ neşe mıñ azamatı bar ekeni belgisiz. Alayda, älemniñ 140 elinen bilim ordasın aşqan Fethulla Gülenniñ milliondağan jasağınan qazaqstannan da müşe bolğandar jetkilikti ekendigi ras.
Halıqaralıq sarapşılardıñ pikirinşe, soñğı jağdayğa baylanıstı bizdiñ qwzırlı orındar qanday şeşim qabıldaytındığı belisiz. Äytse de, terrorlıq wyım dep tanılğan Gülen mektepterine bizdiñ elimizde erkindik beru, keler qauipke esikti ayqara aşıp bergenmen birdey ekendigin alğa tartuda.
Esteriñizge sala keteyik, 2016 jılı şildeniñ 15-inen 16-na qarağan tüni Fethulla Gülen jasaqtarımen eldegi bilikti äskeri küşpen tartıp almaq bolğan. Alayda, Türkiya prezidenti Rejep Tayıp Erdoğan men äskeri küş sarbazdarı mwnday jağdayğa toytarıs berip, bilikti saqtap qala bildi. Atalğan oqiğanıñ saldarınan 251 adam qaza tapqan. Bwl oqiğadan keyin, Erdoğan birneşe märte AQŞ biligine Fethulla Gülendi Türkiya biligine tapsırudı talap etken bolatın. Biraq, Türkiyanıñ işki jağdayına aralaspaymız dep basın daudan ala qaşqan AQŞ ükimeti Türkiya talabın äli künge deyin orındamay keledi.


text:
Jambıl oblısı Bayzaq audanındağı joyqın jarılıstan qirağan, bülingen üylerdi bilik eki ay işinde qalpına keltirip bermek. Al jarılıstan eñ qattı zardap şekken Qaynar aulınıñ twrğındarı baspanası qalpına keltirilgenşe, jergilikti bilik qwrıp bergen palatka men tuğan-tuıstaranıñ üyinde twradı. Bwl jöninde 29 tamızda oqiğa ornında jürgen jurnalisterdiñ swrağına jauap bergen oblıs äkimi Berdibek Saparbaev ayttı.
Jedel ştab keñsesine barğan The Qazaq Times tilşisi äkimge "Qaynar auılındağı üyi bülingen otbasılardıñ balaları oqu jılın qalay jalğastıradı? Üy qwrılısı ayaqtalğanşa uaqıtşa internatta jata ma?" dep swradı.
– Olar osı uaqıtqa deyin qalay oqıp keldi, solay oquın jalğastıradı. Men jaña ayttım ğoy, olardıñ üyleriniñ aldınan palatka qwramız, sol jerde twradı. Oğan qosımşa özderiniñ ağayın-tuıstarınıñ üyinde twratın boladı,– dedi Saparbaev.
Onıñ aytuına qarağanda, jarılıs saldarınan barlığı 118 nısan bülingen. Onıñ işinde 106-sı twrğın üy, qalğan 12-si kommerciyalıq nısan.
"106 twrğın üydiñ işinde 35-in kürdeli jöndeuden ötkizu kerek. Qalğan 71-i qattı bülinbegen. Büginnen bastap qalpına keltiru jwmıstarı bastaladı. Eki ay işinde jwmıstı tolıq bitiremiz. Ükimet qwrğan kommisiya qalpına keltiru jwmıstarına qanşa qarjı kerek ekenin anıqtap jatır" dedi oblıs äkimi jurnalisterge bergen swhbatında.
Saparbaev sözinşe, jarılıs saldarınan üş mektep pen bir medicinalıq punkt zaqımdalğan.
"Jibek jolı auılındağı mektep qattı bülingen. Ol 1956 jılı salınğan eski mektep. 118 bala oqidı. Ornına jaña mektep salu jöninde şeşim qabıldandı. Al Üşbwlaq pen Bazarbaydağı mektepter qattı bülinbegen. Eki mektepti jergilikti demeuşilerdiñ kömegimen qalpına keltirip jatırmız. 1 qırküyekke deyin jwmıstı ayaqtaymız. Sonımen qatar bir medicinalıq punkt bülingen. Onı da bir aptanıñ işinde qalpına keltiremiz" dedi Saparbaev.
Jambıl oblısında jürgen redakciya tilşisi joyqın jarılıs bolğan äskeri bölimnen jartı şıqırım jerdegi Qaynar auılına barıp, twrğındarmen tildespekşi bolğan. Biraq auılğa kirer joldı äsker küzetip twr, BAQ ökilderin Qaynarğa qaray jibermeydi.
Tilşiniñ aytuınşa, jarılıs qaupi seyildi me degen swraqqa jauap beretin Qorğanıs ministrliginiñ ökilderimen tildesu mümkin emes. Sondıqtan jurnalister bwl swraqtı oblıs äkimi Saparbaevqa qoyğan.
"Qauip tolıq seyildi dep aytuğa boladı. Biraq endi "boladı" ya "bolmaydı" dep aytuğa tağı da bolmaydı. Sebebi jwmıstar äli jalğasıp jatır. Barlığı 185 gektar jer. Onı tolığımen tekserip bitirui kerek. Sol kezde tolıq seyildi dep aytuğa boladı. Biraq qazir ol jerde ört joq, tek azdağan tütin bar. Jarılıs joq, toqtatıldı dep aytuğa boladı" dedi Saparbaev.
Oblıs äkimi qaytıs bolğan azamattardıñ otbasına zañğa säykes ötemaqı tölenetin ayttı. Biraq naqtı qanday mölşerde ötemaqı beriletini äli belgisiz.
26 tamız keşkisin Jambıl oblısı Bayzaq audanındağı №28349 äskeri bölimi aumağında ornalasqan oq-däri saqtalatın qoymada jarılıs boldı. Soñğı resmi derekke say, tötenşe oqiğa saldarınan 13 adam qaza tauıp, 98 adam zardap şekken. Oqiğa bolğan kezde habar-oşarsız ketken üş adamdı äli izdep jatır.
Ondağan adamnıñ ömirin jalmağan joyqın jarılısqa ne sebep bolğanı äli belgisiz. Qorğanıs ministri Nwrlan Ermekbaevtıñ topşılauınşa, jarılısqa qoymada qauipsizdik talaptarınıñ saqtalmauı, ya himiyalıq reakciyamen özdiginen tuuı nemese diversiya sebep boluı mümkin.


text:
Qırımda qızamıq çıqqanlarnıñ sayısı artmağa devam ete – yıl başından yarımadada 38 qızamıq hastası qayd etildi. Bu aqta Rospotrebnadzor idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Eñ çoq hasta Aqmescit, Bağçasaray ve Aqyarda qayd etilmekte.
«Hastalıq pek yuqunçlı olğanı içün ve yuqunçlı olması uzun müddet saqlanğanı içün yarımadada qızamıqnıñ qırğınlıq seviyesi qayd etilgen edi. Ailelerde aşı olmağanlardan sebep infektsiya tarqala», – dep bildire matbuat hızmeti.
Martnıñ 6-nda Rospotrebnadzor 2019 senesiniñ başından Qırımda laboratoriyada isbatlanğan 36 qızamıq hastası aqqında bildirdi. Bu raqam keçken sene qayd etilgen seviyege yaqınlaştı. Eñ çoq Aqmescit, soñra Bağçasaray, Aqyar, Canköy, Qurman ve Aqmescit rayonlarında qızamıq hastaları qayd etilmekte.
2018 senesi Dünya sağlıq teşkilâtı Avropada qızamıq hastalığınıñ rekord seviyesine çıqqanını qayd etti. Birinci 6 ayda 41 biñ insan qızamıq oldı, soñki 10 yılda er yıl olğanından daa ziyade.
Qızamıq bir insandan başqasına öksürik, sıqı şahsiy bağlarda keçe. Virus bir yerde eki saat devamında faal qala ve avada saqlana. Başta hastanıñ suvuqlanuv alâmetleri ola: tımav, sıcaq, öksürik, tahminen bir aftandan tökme çıqa (başta, soñra ise – vucutnıñ ust ve alt qısımlarında). Qızamıq ağırlaşuvları arasında – siñir sistemasına zarar ketirüv, pnevmoniya, otit, közlerniñ zayıflaması.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini, Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı Ahtem Çiygoznıñ bildirgenine köre, Ukraina baş nazir muavini Oleksiy Reznıkov ATR qırımtatar telekanalına eñ yaqın vaqıtta para berilecek, dep işandırdı.
Çiygoznıñ Facebookta haber etkenine köre, o, bu meseleni Yuqarı Radanıñ insan aqları, işğalden qurtaruv ve vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiyası, milliy azlıq ve milletlerara munasebetler komitetiniñ toplaşuvında mayısnıñ 6-nda köterdi.
«Komitetniñ işinde baş nazir muavini Reznıkov iştirak etti. Komitetimizniñ yardımınen oña muracaat etip, vaqtınca işğal etilgen Qırımdaki semetdeşlerimizniñ ATR telekanalına Nazirler şurası seviyesinde para berüv meselesiniñ blok etilgeninden qasevetlengenini bildirdim, bu meseleni şahsen al etmesini rica ettim», – dep yazdı Çiygoz.
Onıñ malümatına köre, Reznıkov «mesele blok etilmey, bir qaç tehnik mesele bar», dep işandırdı.
«Bu mesele bugün Nazirler Şurası toplaşuvında mıtlaqa muzakere etileceginden emin olğanını bildirdi», – dep qoştı Çiygoz.
ATR alıp barıcısı ve jurnalisti Ayder Mujdabayevniñ bildirgenine köre, ATR qırımtatar telekanalı Qırımtatar sürgünligi qurbanlarını añma kününden evel işini toqtata bile.
Fevralniñ 10-nda ATR qırımtatar telekanalı esapları blok etildi, dep bildirdi. Şu sebepten telekanal alıp barıcı ve musafirler olmağan yayınlarnen #SaveATR marafonını başlattı.
O vaqıt Ukraina medeniyet, gençlik ve sport naziri olan Volodımır Borodânskıy ATR qırımtatar telekanalını qapatuv telükesi bar olğanını inkâr ete. Onıñ aytqanına köre, telekanal çalışa, şu sebepten «qapanmaq üzere olğanını aytmağa kerekmey». Borodânskıynıñ aytqanına köre, 2020 senesi ATR içün 50 mln ğrn belgilendi, nazirlik 8,4 mln ğrn tahsis etti.
ATR Ukrainadan sürgün etilgen qırımtatarlar ve diger millet insanlarını yerleştirüv bücet programmasına köre 2016 senesinden berli devlet bücetinden maddiy yardım ala.
2015 senesi aprelniñ 1-nde ATR Rusiye litsenziyasını alamayıp, işğal etilgen Qırımda yayınlarını toqtattı. Yayınlar 2015 senesi iyünniñ 17-nde yañıdan başladı – telekanal Kyivge köçti.


text:
Kyivde Rusiye zapt etken ukrain deñizcilerni ziyaret etmek içün soylarına aqça toplanılıp başladı. Anda kelecek afta 24 deñizciniñ mahkemesi olmalı. Bu aqta aprelniñ 9-ında Facebookta ukrain ombudsmen Lüdmila Denisovanıñ matbuat hızmeti bildirdi.
“Balalar endi aman-aman beş ay Moskovada Lefortova SİZOsında tutula. Olarğa daima basqı yapıla, olar tuvğanlarınıñ destegine muhtac. Öz oğul, ağa, qardaş ve aqaylarını körmek içün, adamlar Ukrainanıñ çeşit köşelerinden toplanıp mahkemege ketmege azırlana.Moskovağa bilet almaq içün bayağı para kere”, - denile beyanatta.
Bu maqsat ile esap açıldı ve endi 30 500 grivna toplanıldı, dep bildire matbuat hızmeti.
Noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Ukraina ukümetine Rusiye ile Azav deñizi aqqında añlaşmanı ğayrıdan baqıp çıqmaq kerek, çünki o, Ukrainanı deñizniñ suv meydanından sıqıştırıp çıqarmağa tırışa. Bunı Ukrainanıñ siyasiy eksperti Vasiliy Laptiyçuk Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde, qanun bozğan «Nord» Keriç gemisi boyunca devam etken davanı izalağanda bildirdi.
Ekspert: «Ukraina ile Rusiye arasındaki 2003 senesi 24 tarihlı añlaşma boyunca Azav deñizi, tarihiy iç suvları olaraq kösterildi, lâkin onıñ içinde kimge ne ait olğanı öyle de tayin etilmedi. Cenkten evel teñ şekilde uzaqta bulunuv printsipi boyunca Azav deñiziniñ 60%-i Ukrainağa ve 40%-i Rusiyege ait edi. Bu vaziyet Rusiyeniñ menfaatına uymağanı aşkârdır, ve o, Ukrainanı sıqıştırıp çıqarmağa tırışa. Bizge bu añlaşmanı denonsatsiya etmek, Azav deñizini halqara suvlar olaraq tanımaq ve Gamburgda, Deñiz uquqı boyunca halqara tribunalda qorçalav qıdırmaq eñ elverişli yoldır», – dep qayd etti.
Daa evel Herson şeer mahkemesi, Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturasınıñ muracaatını qanaatlendirip, «Nord» Keriç gemisiniñ kapitanı Vladimir Gorbenkoğa qarşı birinci talap ile tahqiqatçığa sorğuğa kelmek mecburiyetini tayin etti. Ondan ğayrı, oña 2018 senesiniñ iyünine qadar ilhaq etilgen Qırımğa kirmesi yasaq etildi. Vladimir Gorbenko, Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyanı ziyaret etüv tertibini bozğanından şübheli sayıla. O, qabaatını inkâr ete.
Mart 25-te Ukrainanıñ Devlet sıñır hizmeti Azav deñiziniñ suv meydanında Rusiyeniñ bayrağı altında bulunğan balıqçı gemisini yaqaladı. QMC prokuraturası «Nord» gemisiniñ ilhaq etilgen Keriçteki Kyiv tarafından qapalğan limanından çıqması vaqiası boyunca cinaiy işniñ alıp barılmasını başladı. Mart 30-da Ukrainanıñ mahkemesi «Nord» gemisini tevqif etti.


text:
Lvov – «KrımSOS» cemaat teşebbüsiniñ esasçılarından biri, «Ukrainskaya pravda» onlayn-neşiriniñ baş muarriri Sevgil Musayeva-Borovik Lvov sakinlerine «göñülli sürgünlik», Qırım qaramanları ve yarımadanıñ Ukraina nezareti altına qaytarılması aqqında tarif etti.
Memleketniñ şarqında yüz bergen adise-vaqialardan soñ Qırım Ukrainanıñ informatsion saasından ğayıp oldı, lâkin yarımadanıñ bugünki vaziyeti aqqında susmaq mümkün degil, – eminliknen ayta Sevgil Musayeva-Borovik. «Sentâbr ayında menim tuvğan Qırımda lâqayt qaldırmağan esnaslar başladı. Qırımtatarlarnıñ ekseriyeti yerli saylavlarnı körmemezlikke urğan soñ adamlar ğayıp olmağa başladı», – dedi «Ukrainskaya pravda» neşirniñ baş muarriri.
Onıñ aytqanına köre, böyle etip akimiyet «Qırım saipleri kim olğanını» kösterecek ola.
«Erkekni bir de bir binada asılğan alda tapqanlarını eşitseñ, qabaatlılarnı tapmaycaqlarını añlaysıñ. Ve añlaysıñ ki, seniñ semetdeşlerinden 20 kişi ğayıp oldı. Bunıñ maqsadı ne sualine cevap peyda ola. Bunı bizler qorqıp, eşyalarnı toplayıq ve göñülli sürgünlik olsun dep, yapalar», – dep tüşüne Musayeva-Borovik.
Jurnalistniñ zanınca, işğal etilgen Qırımda qalğan adamlar qurban olıp qala. «Çünki anda yalıñız faal olğan insanlar ğayıp olmay, muhalifet olmağan ve adiy adamlar da ğayıp ola», – dep añlata o.
«Olar Qırımda ukrain faktorı olıp qalalar. Aqmescitte Euromaidannıñ faal iştirakçisi olğan bir tanışım, Qırımdan ne sebepten ketmeysiñ sualime, biz ketsek, yarımada Ukrainağa nasıl qaytacaq, dep cevaplandı», – dey Sevgil bazı qırımlılarnıñ fikirlerini aydınlatıp.
Jurnalist qayd ete ki, yarımadada razı olmağanlar bar. «Qırım akimiyeti ise Qırımnı «rus aleminiñ» qoruğına çevirecek ola, er kes buña razı olğanını ve Qırım – Rusiye dep tüşüngenini kösterecek ola», – dedi Musayeva Qırım akimiyetiniñ areketleri aqqında.
Qırım ne vaqıt qaytacaq?
«Ukrainskaya pravda» neşiriniñ yañı muarririnden Qırım ne zaman qaytacağını sıq-sıq soraylar. «Mence, Qırım meselesi – qırımtatarlar ve umumen Ukraina içün bir çağıruvdır. Qırımtatarlarnıñ müim vazifesi – bir olmaq ve bir halq olğanımıznıñ duyğusını saqlamaqtır. Ve farqlı gruppalarğa bölünmemek», – dep qayd ete jurnalist.
Musayeva-Borovikniñ fikirince, bütün ukrainlilerniñ problemi susmaqtan ibarettir. «Bizler turmuş işlerinen meşğul edik. Bizler kerek olğanı qadar faal olmadıq, aqlarımız içün küreşmedik. 2010 senesi Yanukoviçni akimiyetke kirsetmemek kerek edi, lâkin biz buña yol berip, 2014 senesi bunıñ neticesi ne olacağını añladıq. Memleketimizde sağ qalmaq – devamlı bir esnastır, onıñ artından bizler diger problemlerge emiyet bermedik», – dep yazıqsına «Ukrainskaya pravda» neşiriniñ baş muarriri.
Jurnalistniñ fikirince, yarımadanı qaytaruv meselesini çezmek içün ukrainler akimiyetke bağlı olmasından vazgeçmeli. «Şimdi bazıları akimiyet Qırımnı unuttı deyler, digerleri – unutmadı. Maña köre, bu paternalizmden vazgeçmeli», – dep ayta Musayeva-Borovik.
Onıñ bildirgenine köre, ukrain ve qırımtatarlar er zaman olarnı kelip qurtaracaq bir liderge ümüt eteler. «Lâkin bu yañlıştır. Şimdi Ukrainada inkişaf etken faaller areketi ileride memleketni şekillendirecek vatandaşlar cemiyetiniñ bir qısmı olacaq. Ve Qırım bizim toprağımız olacaqmı-yoqmı bizim istegimizge bağlı. Qırımnı qaytarmaq istegimiz olsa, o, mıtlaqa qaytacaq», – dedi Musayeva-Borovik.
«Qırımtatarlarnıñ cemaat-siyasiy esnasları: tünevin, bugün, yarın» lektsiyası dekabr 12-de İlk Lvov mediatekasında «Qırımtatarlar kimler?» interaktiv lektsiyaları çerçivesinde keçirildi.
Tedbir teşkilâtçıları – «KrımSOS» cemaat teşebbüsi ve Ukrainadaki Avropa Şurasınıñ Ofisi.


text:
Mültimedia
QRM Qırım haqqında yañı rolikni taqdim ete
QRM belli ukrain ve qırımtatar artistlerniñ iştiragı ile yañı rolikni taqdim ete.
Rusiye Ukrainağa qarşı cenk başlağanınen ukrainlerniñ hayatları bütünley deñişti.
Faqat şunı hatırlatmaq kerek ki, Ukrainada cenk taa 2014 senesi, Rusiye Qırımnı işğal etkende başlandı. Yarımada sakinleri sekiz yıldan berli yañı kerçeklerni yaşamağa mecburlar. Rusiye hakimiyetine qarşı çıqqanlar taqip ve basqı altında bulunmaqtalar.
Buña baqmadan Ukraina sakinleri işğal etilgen Qırımdaki vaziyetni temelinen bilmeyler. Yazıq ki, bazıları yarımadamız Ukrainağa ait olğanını unutıp, olğan vaziyetlerine alışayatalar.
Videomızda Ukrainanıñ Camala, Svãtoslav Vakarçuk, Taras Topolã, Ahtem Seytablayev ve Sevgil Musayeva kibi belli insanları Qırım ve Ukrainanen bağlı 5 mühim tarih haqqında añlattılar:
-Qırımnıñ rusiye işğaline qarşılıq künü
-Qırımtatar halqınıñ sürgünlik qurbanlarını añma künü
-Qırımtatar bayraq künü
- Halqara tamır halqlar künü
- Rusiyeniñ Ukrainağa istilãsı
Mezkür videomıznı seyir etken her ukrain Qırımımız içün küreşni devam etmege kerekligini añlar degen ümmüttemiz.
Qırımdan başladı...Qırımda bitecek!
Qırım Ukrainadır!


text:
Özü özeni
Özü ya da Özü Suv (rusça ДHeпp, belarusça ДHяпpo, ukraince ДHiпpo) — Rusiye, Belarus ve Ukraina topraqlarınıñ bir qısmını suvlağan bir özendir, Ukrainanıñ esas özeni. Edil ve Tunadan soñ Avropanıñ üçünci uzun özendir. 2290 km uzunlığındaki bu özen, Valday dağları yaylasınıñ cenübinden doğa, Smolensk şeerine yete, Belaruske kire, bu memleketniñ şarqiy qısmından keçip Ukrainağa yete. Soldan Desna özeninen birleşken, Kıyivden keçe. Daa soñra Özü yaylasını bir egri sızıp dolaşa ve yalı tiliniñ qısmen qapatqanı bir liman meydanğa ketirerek Adesniñ şarqından Qara deñizge töküle. Özü, Volın kütlesiniñ sert qayalıqlarında meydanğa kelgen bir diyarnı aşa. Özenniñ rejimi Şarqiy Avropa aqar suvlarınıñ rejimindendir. Qışnıñ ayazı sebebinen suvları azlaşır, baarde büyük bir artım köstere. Yaznıñ ise sıq buharlaşma sebebi ile suvları azlaşır. Müim bir gidroelektrik menbasıdır. Eñ müim qolları Berezina (585 km), Pripât (790 km), Teteriv (365 km), İngulets (550 km), Desna (1180 km), Psel (800 km) özenleri.


text:
Aqyar merkezinde iyün 22 künü Ulu Vatan cenki başlanmasınıñ 74 yıllığı munasebeti ile Aqyar mudafaası abidesi yanındaki Ebediy ateşke gülçemberlerni qoyuv tedbiri keçti.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi,tedbirde yerli uquq çıqarıcı ve icraiy akimiyet vekilleri, Rusiye Qara deñiz flotunıñ yuqarı arbiy memurları, «halq imayesi» vekilleri, «Berkut» ukrain mahsus hızmetiniñ sabıq hadimleri iştirak etti.
İştirakçiler şeerniñ arbiy areketler vaqtındaki rolü aqqında tarif etkenler.
«Aqyarğa Üçünci reyhniñ arbiy-ava quvetleriniñ ilk qurşunları tüşti, şeerge cenkniñ ilân etilmesinden bir saat evelsi urğanlar», – dedi iştirakçilerden biri.
Şu künleri Aqyarda Rusiye milliy-qurtulış areketi tarafından azırlanılğan miting keçken edi. Mında yerli faaller Kiyevni «faşizmden azat etilmesi» ile qorquttılar.


text:
Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reberi Zair Smedlâyev 2014 senesi mayıs 3 künü qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevni qarşılavı vaqtında uquq qoruyıcı organı hadimine qarşı küç qullanuvda qabaatlanğan Edem Osmanovnıñ işi ögrenilgenini bildire.
«Şimdi Ermeni Bazar şeeriniñ mahkemesinde «mayıs 3» işi boyunca 318 madde, 1-inci qısmına köre şiklengen Edem Osmanovnıñ mahkemesi başlana», – yazdı Smedlâyev Facebookta.
Edem Osmanov yanvar 19-da Aqmeçitte yaqarlıq noqtasında yaqalanğan edi. Onı 2014 senesi mayıs 3-te qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Ermeni Bazarda qarşılav aktsiyasında uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimlerine qarşı küç qullanuvında şekleyler. Yanvar 21-de mahkeme onı eki ayğa apiske almağa qarar aldı.
Fevral 25-te, «mayıs 3» işi boyunca yaqalanğan Edem Osmanovnı SİZOdan azat ettiler.
Keçken sene devamında uquq qoruyıcılar 2014 senesi mayıs 3-te Ermeni Bazarda qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni qarşılağan dört adamnı yaqaladı. Edem Ebulisov, Tair Smedlâyev, Musa Apkerimov ve Rustam Abdurahmanovnıñ cezalarını deñiştirip, SİZOdan azat ettiler. Olarnıñ kefili Rusiye prezidentiniñ Qırımdaki vekâletli temsilcisiniñ mesleatçısı Eskender Bilâlov oldı.


text:
Ukraina Nazirler Kabineti yanında iyül ayından başlap Ukraina Nazirler Kabineti Kâtibiyetiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar sualleri boyunca Departament çalışa.
2014 senesi iyül 1-den Departament Müdiri vazifelerini Aslan Omer Qırımlı eda ete.
Bunı Ukraina Nazirler Kabinetiniñ saytında bildireler.
Bundan da ğayrı, Nazirler Kabinetiniñ 2014 senesi iyül 2 künü alınğan avalesi ile Qırımlı Ukraina devlet hızmetçisiniñ beşinci derecesine nail oldı.
Aslan Omer Qırımlı qırımtatar milliy Meclis reisiniñ beş muavinlerinden biri ola. Bundan da ğayrı o, Kiyevde qırımtatar cemiyeti ve «Qırım Halqara Biznes Assotsiatsiyası»nıñ yolbaşçısıdır. Bunıñ ile o, halq deputatı, qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilevniñ yardımcı-mesleatçısı ola.
Qırımlınnı özü Qırım.Aqiqat saytına aytqanı kibi, o, Qırım sualleri boyunca Nazirlikniñ teşkil etilmesine qol tuta. «Devlet ögünde olğan meseleler olarnıñ eñ yüksek seviyede çezilmesini talap ete. İşğalden evel Qırımda bir çoq devlet qurumlar bar edi, şimdi ise, birisi de yoq. Bu vaziyetni deñiştirmek kerek», – dep ayttı o.


text:
«Hizb ut-Tahrir işiniñ» Yaltalı mabusı Emir-Usein Kukunıñ şikâyet arizasınıñ baqılmağanınıñ sebebi – o advokat şikâyetini almağanı ve onnen tanış olamağanınen bağlı. Bunı Qırım.Aqıqatqa bergen izaatında advokat Aleksey Ladin bildirdi.
«Kuku şikâyetimniñ kopiyasını almadı ve bundan sebep onnen tanış olıp öz delilerini ketirip olamadı, kelecek mahkeme toplaşuvı bazarertesi kününe saat 14:00 tainlendi», – dedi Ladin.
Advokatnıñ sözlerine köre, Kuku mahkemeni red etti, amma mahkeme bunı qabul etmedi.
«Kuku şikâyetimniñ kopiyasını alğanı aqqında senetni araştırmağa başladılar. Men, müşterimniñ sözlerine işanmamaq içün sebep olmağanını ayttım, baş mahkemeci bundan soñ, men mahkemege işanmayımmı dep saradı», – qoştı Ladin.
Bundan evel Emir-Usein Kuku ve advokatı Aleksey Ladinnıñ şikâyet arizasınıñ baqılması fevral 20 kününe keçirilgeni aqqında haber etilgen edi.
«Hizb ut-Tahrir» davasınıñ Yaltalı iştirakçileri yarım yıldan ziyade apiste yata. Birinci dört kişi 2016 senesi fevral 11-de yaqalanğan edi. Olarnıñ arasında İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku da bar. Ondan ğayrı qurucılıqnen oğraşqan Aluşta sakini Müslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, ve Yaltalı çeçek satıcısı Vadim Siruk da yaqalanğan edi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Aqmescit – Qırımtatarlar sürgün etilgende, Aqmescit rayonı Sarabuz qasabasınıñ 74 yaşındaki sakini Zumriye Muhtarova 4 yaşında edi. Onıñ taqdirine çoq sınav rastkeldi: açlıq, aşalav ve yaqınlarnıñ ğayıp etilüvi.
Bağçasaray rayonı Gölümbey köyünde yaşağan Zumriye Muhtarovanıñ ailesinde 7 bala bar edi. Ana-babası yolğa neni almağa yetiştirgenleri aqqında şimdi endi aytıp olamay. Añında yalıñız onıñ özü ve diger balaçıqlar yolda duyğan açlıq hatırası qaldı.
«Aqlımda ağlağanımız ve daima aşamağa istegenimiz qaldı»,– dep tarif ete qaldı.
18 kün devam etken ağır yolğa er kes dayanıp olamadı. «Pek çoq adam elâk oldı, olarnı yolda taşlay edik, kömmege bile izin bermey ediler»,– dey Zumriye hanım. Onıñ sözlerine köre, o vaqıt bir qız vagon içinde balanı tapqan edi.
Gölümbeyde yaşağan diger qırımtatarlar ile Zumriye hanımnıñ ailesi de Özbekistannıñ Ferğana vilâyeti Margilan şeerine tüşti. Ğurbette qırımtatarlarnı senekler ile qarşılay ediler. «Olarğa şu yerlerge Vatanını satqan fena insanlar kele, dep aytqanlar», – devam ete Zumriye hanım.
«Çoq adam edik, içinde 100 insan olğan bir aranğa bizni yerleştirdiler. Soñra bizni baraklarğa böldiler, er bir odada 6-7 aile yaşay edi. İşte, mında 1950 senesine kadar yaşadıq», – dep tarif ete qadın.
Sıtma ve tif hastalıqlarınan Zumriye Muhtarovanıñ eki qardaşı elâk oldı.
«Anda oqumağa, çalışmağa başlağanda, bizge hain dep ayta ediler. Amma biz o zaman bala olıp, añlamay edik, birazdan ise, elbette, bu ne olğanını añladıq ve alâ daa boynumızda bir yük olaraq taşıymız»,– dey subetdeşimiz.
1964 senesi Zumriye Muhtarova aqayğa çıqtı. Vatanında yaşayışı daa güzel olacağına ümüt beslep, Qırımğa 1995 senesi ömür arqadaşı ile qaytıp keldi.


text:
Sentâbr 12-de Sudaqnıñ merkez sailinde VIII-ci er sene keçirilgen bütün Qırım küreş yarışı keçirilecek.
Qırım ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresi matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, yarış musulman Qurban bayramına bağışlanğan.
Turnirde Qırımnıñ eñ küçlü küreşçileri iştirak etecek, dep bildirdiler müftiyatta.
Qırım camilerinde sentâbr 12-de bayram hutbeleri keçirildi ve bayram namazı qılındı.
Qurban bayramı, musulmanlarnıñ eñ büyük bayramlarından biri ola, bu künlerni Mekkege acılıqnen bağlaylar. Qurban Oraza bayramından 70 kün keçken soñ, Zul-Hicca ayınıñ 10-cı künü İbrahim (a.s.) qurbanı hatırasına bağışlanıp qayd etile.


text:
Mudafaa tarafı Rusiye Ceza qanunnamesiniñ 205.6 maddesine binaen (cinayet aqqında haber etmeme) qabaatlanğan qırımlı Enver Topçige çıqarılğan ükümni i temyiz etecek ola. Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine advokat Emil Kürbedinov bildirdi.
«Elbette İçki rayon mahkemesiniñ qararını temyiz etecekmiz. İlk-evelâ halqara instantsiyalarğa muracaat etip olmamız içün. Çünki bu saçma-sapan üküm boyunca adaletni tek anda qazana bilemiz», – dedi Kürbedinov.
Rusiye nezaretinde olğan Qırımnıñ İçki rayon mahkemesi qırımlı Enver Topçige üküm çıqardı. Mahkemeci Topçini 40 biñ ruble para cezası berilmesine mahküm etti.
Martnıñ başında olğan mahkemede dinşınas, bundan evel ise FSB şaatları ve gizli şaat sorğuğa çekildi.
Avgustnıñ 31-nde Rusiye quvetçileri Sudaq, İçki ve Seyitler rayonlarında Enver Topçi, Ayder Ablâkimov, Ridvan Umerov ve Ayder Kadırovnıñ evinde tintüv keçirdi.
Dört qırımlığa qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.6 maddesine istinaden (cinayet aqqında haber etmeme) dava açıldı. Oña köre 100 biñ rublege qadar para cezası, 1 yılğa qadar mecburiy işler ya da aynı müddetke apis cezası berile bile.
Mabüsler uquq qoruyıcı organlarına Umicon Dadajonov ile içtimaiy ağlarda yazışqanını bildirmegeninde qabaatlana. O, FSB bildirgenine köre, «Rusiyede terror teşkilâtı tanılğan «IŞİD» teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etken edi».
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası ve politsiyası qırımtatar faalleriniñ evlerinde keçirilgen qanunsız tintüvlernen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı. Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde saba keçirilgen tintüvlerni takbih etti.


text:
Kremlge boysunğan işğal etilgen Qırım parlamentiniñ yolbaşçısı Vladimir Konstantinov Qıtay Halq Cumhuriyetiniñ Haynan vilâyetiniñ Halq temsilcileri meclisinen işbirlik boyunca añlaşma tizilecegi aqqında ilân ete. Bu aqta yarımada parlamentiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırım eyetiniñ Qıtayğa resmiy ziyareti neticesinde Qırım cumhuriyeti parlamenti Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet şurası ve Qıtay Halq Cumhuriyetiniñ Haynan vilâyetiniñ halq temsilcileri arasında işbirlik añlaşmasınıñ tizilmesi planlaştırıla», – dep aytıla beyanatta.
Konstantinov Devlet qurucılığı ve yerli öz-özüni idare etüv meseleleri boyunca komitetke olucı añlaşma leyhası boyunca teklifler bildirmege avale etti.
Mayıs ortasında Vladimir Konstantinovnıñ yolbaşçılığında Qırım eyeti Pekinge bardı, o yerde, yarımada parlamenti matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, çin iş adamlarınen körüşüvler keçirildi.
2014 senesi Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımada ükümeti Qırımda Qıtaynıñ bütün yatırım leyhaları toqtatılğanını ilân etti.
Bundan soñ şimdiki yarımada ükümeti çin iş adamlarınıñ Qırımğa olğan merağı aqqında bildirgenlerini ilân ete edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ qızı Ayşe babasına yapılğan mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ neticelerini añlattı.
«Bugün tibbiy komissiyanıñ ekspertiza neticeleri boyunca toplaşuvı keçirildi. Netice: İlmi Umerov ruhiy taraftan sağlam. Hastahaneden çıqış aqqında vesiqanı elge bermediler. Çünki bu yerge taqiqat şefaatınen ketirdiler, bunıñ içün neticelerni de taqiqatçığa berecekler», – dep yazdı Ayşe Umerova Facebook saifesinde.
Diger menbalardan malümat daa yoq.
Onıñ sözlerine binaen, sentâbr 7-de psihiatrik hastahaneden çıqqan soñ İlmi Umerov Ahtem Çiygoz boyunca mahkemege ketti.
«Psihiatrik hastahanede 21 kün tutulması bile İlmi Umerov kibi insannıñ ruhunı sınmaz. Çıqqan soñ birden Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca nevbetteki toplaşuv keçirilgen mahkeme zalına kettik», – dep añlattı Umerovnıñ qızı.
Bunen beraber, o qayd etti ki, psihiatrik hastahaneden azat etilmesi – bu tek başlanuvdır, ögde – mahkeme toplaşuvları, künler daa belgilenmedi.
Bundan da ğayrı, sentâbr 13-ke mecburiy psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesine qarşı şikâyet arizası baqılması boyunca toplaşuvnıñ keçirilmesi planlaştırıldı.
«Bugünki netice – bu kiçik ğalebedir, amma ögümizde daa büyük cenk bar. Ve tek bizim qorantamıznıñ degil de, bütün halqımıznıñdır. Çünki rusiyeli apishanelerde daa çoq vatandaşımız qala. Ve olar içün küreşimizni devam etmek mecburmız. Biz – bu bütün halqımız, bütün Ukraina, bütün dünya», – dep qayd etti Ayşe Umerova.
Rusiyeli FSB Umerovnı mayıs 12-de Bağçasarayda yaqaladı. Rusiyeli uquq qoruyıcı organları bu sene mayıs ayında İlmi Umerovğa qarşı «separatizm» maddesi boyunca cinaiy iş açtı.
Avgust 11-de mahkeme zalında İlmi Umerovnıñ alı yaramaylaştı. Ekimler onı infarkt havfı ile hastahanege ketirdi. Bundan soñ Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Umerovnıñ statsionar psihiatrik-mahkeme ekspertizadan keçirilmesi aqqında qarar aldı. O, psihiatrik hastahanege avgust 18-de ketirildi.
Sentâbr 7-de İlmi Umerov klinikadan çıqtı.
İlmi Umerovnıñ imayecileri tahmin etkenlerine köre, endi kelecek afta Umerovnıñ tedaviylenüv içün kardiologiya bölügine keçirilmesi aqqında şefaat arizasına cevap kelecektir. Ailesi onıñ ağır alda bulunğanı aqqında bildire.
Ukraina Tışqı işler nazirliginde ilân ettiler ki, endi nevbette – İlmi Umerovnıñ qanunsız qabaatlanuvını red etmesidir.
«Memorial» rusiyeli uquq qorçalayıcı merkezinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovğa qarşı işğal etilgen Qırımda cinaiy taqipni qanunsız ve siyasiy sebeplerden olğanını ayttılar, çünki o, zorbalıq areketlerine çağırmay edi.


text:
Rusiyeniñ «gumanitar konvoyı» Lugansktan Rostov vilâyetine yolğa çıqtı, dep haber ete Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi.
Saba «gumanitar konvoynıñ» yük maşinaları Donbassqa kelip çıqtılar. Rusiye tarafınıñ malümatına köre, Donetskke 50 maşina keldi. Olarnıñ içinde «aşayt mahsulatı, em de müim obyektlerniñ işini temin etecek donatma ve eşyalar» bar eken. «80 maşina ise Luganskqa keldi».
Rusiye daa bir «gumanitar konvoynıñ» terkibini Ukraina tarafı ile kene de muzakere etmedi.
Bunı Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ matbuat kâtibi Yevğen Perebiynis Azatlıq Radiosına bildirdi. Onıñ aytqanına köre, Ukraina tarafı Rusiyege «gumanitar konvoy» yollanmasınıñ şartlarını ve qaidelerini aydınlatqan edi.
Rusiye doquzıncı sefer separatistler zapt etken topraqlarğa belli olmağan bir yükni yollap, oña «gumanitar konvoy» dey. Ukraina tarafı buña izin bermey, Qızıl Haç Halqara komitetiniñ vekilleri vaziyetni nezaret etip olamay.


text:
İyül soñunda Aqyarnıñ eñ büyük «Lider» supermarketler ağı şeker fiyatını bir kilogramm içün 55-ten 57 rublege qadar, yani aman-aman 2%-ğa, köterdi. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa supermarket hadimleri bildirdi.
Aynı vaqıtta bazı şahsiy aşayt tükânlarında şeker fiyatı bir kilogramm içün 65-ten 70 rublege qadar, yani 7%-den ziyade, köterildi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri. Tükânlarda fiyatlarnıñ köterilmesini, temin eticiler kötere fiyatlarını kötergenlerinen bağlay.
2015 senesi iyün ayına köre (soñki 13 ay içinde) «Lider» supermarketler ağında şeker fiyatı bir kilogramm içün 34-ten 57 rublege qadar, yani 67%-ğa, köterildi.
Supermarkette şeker fiyatınıñ böyle köterilmesini bu mahsulatnıñ Ukrainadan ketirilmesi toqtatılğanınen bağlaylar.
Ukraina Nazirler kabinetiniñ Qırım ile memuriy sıñırdan mal ve hızmetlerniñ keçirilmesi aqqında № 1035 qararı 2016 senesi yanvar ortasında amelge keçti. Qararda aşayt mallarına ve diger şahsiy şeylerge sıñırlav kirsetile. Vesiqağa köre, Ukraina Gümrük qanunnamesiniñ 370-nci maddesinde qayd etilgen şeylerni keçirmek mümkün. Cedvelge 23 serleva kire (urba, tehnika ve ilâhre).
Yuqarı Radada iyül 19-da vaqtınca işğal etilgen territoriya aqqında qanun leyhası qayd etildi, qaysı biri, hususan, «Qırım» serbest iqtisadiy zonası aqqında qanunnı lâğu etmege teklif ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Cemilev Amerika Qoşma Ştatlarında Ukraina elçisi Oleksandr Motsik, senator Con Makkeyn, Vekiller Palatasınıñ spikeri Con Beyner, AQM qırımtatar cemiyetiniñ temsilcilerinen körüşecek. Bundan ğayrı, halqara barışıq içün Karnegi Fondunda çıqışta bulunacaq.
Bundan evel Cemilev qırımtatarlar Qırımnıñ kelecegini özleri keçirecek referendumda belgileycegini ilân etti.
Cumaertesi künü, martnıñ 29-da, qırımtatar halqı Qurultayınıñ nevbetten tış ekinci sessiyasında yarımadada milliy-territorial muhtariyetni meydanğa ketirmek qararı qabul etildi. Meclis reisi Refat Çubarovnıñ aytqanına köre, halq iradesini köstermege kerek olsa, qırımtatarlar referendum keçirecekler.


text:
Ózbekstan Respublikası Mádeniyat ministrligi Respublikalıq mádeniyat birlespeleri jumısların shólkemlestiriw ilimiy-metodikalıq orayı, Xalıq aralıq «Altın miyras» qayırqomlıq jámiyetlik qorı, Respublikalıq «Tasviriy oyina» dóretiwshilik birlespesi hám Ózbekstan mámleketlik jas tamashagóyler teatrı menen birgelikte Háweskerlik xalıq teatrları respublikalıq festvalınıń juwmaqlawshı basqıshı ótkerilmekte. Respublikalıq basqıshta Qaraqalpaqstan Respublikası, wálayatlar hám Tashkent qalasınan jámi 13 háweskerlik xalıq teatrları qatnaspaqta.
Festivalda Qaraqalpaqstan Respublikasınan Shımbay rayonlıq xalıq teatrı qatnasıp atırǵan bolıp, olar 5-aprel kúni Ózbekstan mámleketlik jas tamashagóyler teatrında «Balalıq» atlı spektakldi tamashagóyler itibarına usınadı.
Festival juwmaqları haqqında keyinirek tolıq maǵlıwmat berip ótemiz.
Islam Matekov,
Qaraqalpaqstan xabar agentliginiń sholıwshısı.


text:
2 Kasım 1943'te Karaçaylılanı, 8 Mart 1944'te de Malkarlılanı, keçeni bir ortası çukularından kobarıp, üylerinden çıgarıp uşhok dipçikle bla ura tüye, vatan hainleri,banditle dep, em aman sözleni ayta asker kamyonlaga mindirip, tren istasyonlarına cıyıp, mal vagonlaga tuvarlanı cıygança tolturup, suvuktan,açtan kattıra cıyırma künnü temir colda süyrep, Kazakistan'nı çöllerinde aşarıksız, suvsuz, catar cersiz ne halıgız barese körügüz degença tögüp ketgenlerini ma bu kıyamada Karaçay Malkar milletni cartısın kırılganın Milletibizni köbüsü bilmeyese,ürenmegenise, yada bilip de san etmeyese KARAÇAYLILA, MALKARLILA KAYDASIZ? BARMISIZ? CAŞAYMISIZ? Dep sorganım tüz tüyülmüdü?
Nençasıdı bilmeyme. Ma entda ozup ketdile 2 Kasımla, 8 Martla. Tohtamaganlay ozup ketgen 2 Kasım, 8 Martta ne bolgant? Ne künledile ala? Bir anket etigizde Atacurttakıla bla birgeley bütev Karaçay-Malkar'lılaga bir soruguz.Anala künnü,atalanı künün,süygenle kününü işeksiz billiktile.Cüregimi cargan birzatnı da aytayım. Kafkasta Karaçaynı İnternet sitelerini em ullusunda, Karaçaylı bolur bir kız "8 Mart Tişiruvlanı kuvanç künlerin algışlayma" dep cazgant. Da ol künleni barısında bilelle. Bu künleni va ne künle bolganın bilgen va bek azdı.
Kuvançın da, buşuvun da üleşip caşarga bilgen bu millet, tarihini em ullu buşuv künlerini nek ürenmegent? Ogese ürenip unutganmı etgent? Neva san etmeymi turat.
2 Kasım 1943 te Karaçaylılanı, 8 Mart 1944 te de Malkarlılanı, keçeni bir cartısı çukularından kobarıp, üylerinden çıgarıp uşhok dipçikle bla ura tüye,vatan hainleri, banditle dep, en aman sözleni ayta asker kamyonlaga mindirip, tren istasyonlarına cıyıp, ol mahşar künde birbirlerin tas etgenlenide san etmey mal vagonlaga tuvarlanı cıygança tolturup, suvuktan, açtan kattıra cıyırma künnü temir colda süyrep, ölgenleni bastırırga madar bermey ata ata barıp, kalgan savlanıda Kazakistan'nı çöllerinde aşarıksız, suvsuz, orunsuz ne halıgız barese körügüz degença tögüp ketgenlerini ma bu kıyamada Karaçay Malkar milletni cartısın kırılganın Milletibizni köbüsü bilmeyese, ürenmegenise, neda bilip de san etmeyese KARAÇAYLILA, MALKARLILA KAYDASIZ ? BARMISIZ ? CAŞAYMISIZ ? Dep sorganım tüz tüyülmüdü?
2. Duniya Kazavatta 50 milyon san adam ölgent deb aytıladı. Milletle içinde eng ullu kıyınlıknı bizni Milletibiz körgent. Eng ullu kıyım, jenosit bizni Milletibizge etilgent. Sagış etigiz bu kazavatta bolgan nüfusunu cartısından köbünü tas etgen başha millet barmıdı?
Sürgün atına Milletibizge etilgenleni ma bılayda bir kesek cazıvçuk bla anglattık da koyduk ne? Alaymıdı deysiz? Bu malgunluknu,bu ozgunluknu, bu Allah’sızlıknı üsünden, bu kıyama künleni caşaganla korka ürke cazıv, cır,nazmu cazarga küreşgendile. Allah’ga iynangan kibik iynanıgız.Bu cazılganla alayda bolganlanı kuru giççe bir kesegin carıtat. Cüz ming adamıbız köçürülgenise, ma munu biligiz, cüz mingde carsuv, palah, açuv bart.
Ma bu sagatta Atacurtta caşagan bla, Atacurtnu tışında duniyanı harbir canında caşagan Karaçaylıla Malkarlıla endi kesigizni bir ölçeştirigiz. Kim blamı, ne blamı? Aytayım.
1915 cılda çetele kurub, elleni, tiyreleni basıp, alayda caşagan günahsız sivil halknı öltürgen, Osmanlı ordusunda birtek askeri bolmaganı kibik, uruş ete turgan Türk askerni cavları bla bir bolub, askerni üsüne çapgan bu ozgunlukları sebebli köçürülgen Ermenileni bir sagış etigiz. 90 cıldan artık bola turgallay, har cılnı nisan ayında, bolgannı bolmagannı da aytıp, Amerika, Fransa başta bolup, kavum duniyanı ayakga kobarmaymıdıla.
Ey Karaçay-Malkar millet endi ullu, ullu sagış etigiz de kesigizden uyalıgız. Mende elden da kesimden da uyalama.
Ekinci duniya uruş etile turgallay, 15 ming Karaçaylı, 6 ming Malkarlı Orus Askeri bolup uruş etip canbere turgan sagatta alanı mingleçe cıllık atacurtlarında caşav dıgalas etgen atalarına, analarına, egeççiklerine, karnaşçıklarına, sabiylerine etilgen bu malgunluknu, KIÇIRIP, KOY SAV DUNİYAGA EŞİTTİRGENNİ kesibiz bile eşitmegenesek, bilmeyesek, neva bilibte san etmeyesek. Koy uyalgannı ıylıgıp cerni tübüne kirsek tab tüyülmüdü???
Endi; suvuktan,açlıktan, zulumdan, madarsızlıktan kabırları bile bolmay ölüp ketgen erkişi, tişiruv, sabiyge ol milletni adamları bolup, bir borçubuz cokmudu bizni?
Kandil keçelerinde, bayramlada, mevlütlede Fatihala, Yasinle okup, okutup, okulganladan bolgan suvabnı Afganistanda, Pakistanda, Irakda, Pilistinde dagıda duniyanı kalgan cerlerinde ölgen Müslimanlanı ruhlarına savga etib iyebiz. Sorama sizge kaysı Karaçaylı Malkarlı o künnü behrinde milletibizni tüz cartısı bolgan ajımlı ölüp ketgen cuvuklarıbıznı, canlarıbıznı, kanlarıbıznı sagış etib, cüregini bir kıyırçıgı avrup, kolumdan kelgen budu "ALLAH barıgızga rahmet etsin, catgan cerigiz candet bolsun" deb bir duaçık etalganbız?
Bizni bla birgeley sürgünge iyilgen Milletleden Kırımlılanı, Çeçenleni dıgalas etib bu künleni alaga sınatganlanı unutmazga, caş tölüsüne üretirge,bolgan zatlanı düniyaga eşittirirge küreşkenlerini körüp alaga büsürev ete, kesibiz aklıma kelip, bolumsuzlugubuznu eslep, mugal bolup, cüregim carsıyt.
Milletibizni cartısını kırganlanı, bu buşuv künleni, cılda bir kere de bolsa sagış etib, cetişe kelgen caş tölübüzge unutmazça üretib bu buşuv künleden küç alıp, Milletibizni ömürlege taşırga dıgalas eterge kerek tüyülbüzmü?
DA KİM ETERİK Dİ BULANI ???
Kertisi bla biz barbızmı, caşaybızmı? Baresek, caşay esek kaydabız?
Bilgen barese bir aytsın.


text:
Geraylar soyadını alğan ekinci Qırım hanı Mengli Geray tarihqa devlet qurucısı, islâatçı ve arbiy general olaraq kirdi.
Videobloglarınıñ yañı bölügi Qırım hanlarınıñ Geraylar sülâlesi aqqında tarif ete. Bu adamlar kim edi, nasıl etip akimiyetke keldi ve nasıl bir iz qaldırdılar. Er bir bölükniñ merkezinde – qaramanlardan biriniñ taqdiri.
Qırım hanlığı ve Qırım tarihınıñ eñ meraqlı saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ yañartılğan leyhasında, Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» videobloglarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki meselelerini añlamaq içün bir anahtardır
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki meselelerini añlamaq içün bir anahtardır.
Metn müellifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejisser Fatima Osmanova, operator ve montaj rejisseri Eldar Halilov, ğaye müellifi Emine Ceppar.
Videoda Esir Sultan bediiy filmi, rejisser Hakan Gürtop, 2012, Fatih bediiy filmi, rejisser Merve Girgin, 2013, The history of the Ottoman empire vesiqalı filminiñ levhaları, rejisser David Cargill, 2013, em de muzıka: Matti Paalanen – Drama, Plastic3 – Epic dramatic film music qullanıldı.
Gülnara Abdulla, Qırım tarihçısı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Qırımda aqmescitli «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzair Abdullayevniñ ömür arqadaşı Fera Abdullayevanıñ memuriy işinen alâqalı mahkeme otırışuvınıñ künü 2018 senesi yanvarniñ 17-ne avuştırıldı, dep bilidre Qırım.Aqiqat muhbiri.
Fera Abdullayeva Rusiye Memuriy uquq bozma Kodeksiniñ 17.3 maddesi 2-nci qısmına binaen «Mahkeme belgilegen tertipni teminlev içün qadı ya da mahkeme icracılarınıñ buyruğını becermemek» şekilindeki memuriy uquq bozuvda qabaatlana. Bunıñ içün beş yüz ile biñ ruble arasında cöreme ya da on beş küngece memuriy apis cezası berilebile.
Dekabrniñ 8-nde «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca nevbetteki otırışuv keçirilgende Abdullayeva Qırım Yuqarı mahkemesi binasınıñ ekinci qatındaki meydançıqta beklep turğan eken. Mahkeme icracıları mahkeme qapalı olğanını aytıp, qadınnı mahkeme koridorına kirsetmegenler. Bundan soñ mahkeme icracıları Abdulayevanıñ birinci qatqa enmesini rica etkenler. O, itiraz etken soñ, onu tutup, protokol tizmek içün bir yerge çekkenler.


text:
İşğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler devam ete. Sentâbr 17 künü silâlı insanlar ile politsiya maşinaları Aqmescit civarında yerleşken Bulğanaq köyüne kelip, qırımtatarlarnıñ evlerini tintmege başladı.
Bunı Qırım.Aqiqat saytınıñ mühbirine köy sakinleri bildirdiler.
Olarnıñ aytqanı kibi, mayıs 3 künü Ermeni Bazarda qırımtatarlar öz lideri Mustafa Cemilevni qarşılamağa çıqqanı ile bağlı cinaiy iş çerçivesinde tintüvni dört evde keçirdiler. Tintüvniñ sebeplerinden daa biri – bir qaç ay evelsi yüz bergen turmuş dava oldı.
Köyge altı politsiya maşinası ve avtomatları olğan insanlar ile bir «GAZel» keldi. Tintüvler 2-3 saat devam ete edi, silâ, afyon ve Rusiye Federatsiyasında yasaq etilgen islâm edebiyatını qıdırdılar.
Sakinlerniñ sözlerine köre, evlerde bir şey tapmadılar. Faqat, uquq qorçalayıcılar er bir evden birer insannı özleri ile alıp kettiler.
Şaatlarnıñ aytqanına binayen, şeylerni ve bostanlarda öskenlerni baqıp çıqa ediler. Bir kitapta grivnalar tapılğanından soñ, saiplerden Qırım ruble alanında olğanda, evde grivnalarnıñ saqlanuv sebebi aqqında soradılar. Tintüvden soñ, qomşularnıñ aytqanı kibi, qız özüni yaramay duydı, yüregi ağırdı. Aile azalarından birisini turmuş ziddiyetniñ şaatı olğanı içün rayon bölügine alıp kettiler. Onı, ekstremist edebiyatnıñ tesiri altında olıp, işbu ziddiyette iştirak ete bilgeninde qabaatlaylar.
Silâlı insanlar köyni endi terk ettiler, yerli sakinler öz açuvını gizlemeyler.
Qırım.Aqiqat bergen malümatına köre, saba sentâbr 16 künü qırımtatar milliy Meclis azası Eskender Bariyevniñ evinde de tintüv keçirildi, neticede onıñ bilgisayarı tutıp alındı.
Bundan soñ qırımtatar milliy Meclis binasını da sarıp aldılar, anda tintüvler keçirildi.
Qarasuvbazar regional Meclisiniñ reisi Mustafa Asabanıñ evinde de tintüvler keçirildi, bundan soñ onı sorğuğa alıp kettiler.
Qırımnıñ içki işler nazirliginde ve Taqiqat komitetinde izaatlarnı bermekten vazgeçtiler.
Meclis vekilleri bunı «içtimaiy ceetten faal olğan insanlarnıñ qorquzuvı» olaraq tanıylar.


text:
Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi Donbass içün daa bir gumanitar yardım kolonnasını aftanıñ soñuna qadar şekillendirmege planlaştıra. Bunı Rusiye FVN yolbaşçı muavini Vladimir Stepanov bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Rusiye Donbassta separatistler ve Rusiye ordusı zapt etken yerlerge altı kere bellisiz bir yükni ketirgen edi. Ukraina tarafı buña razılıq bermedi, Qızıl Haç Halqara komitetiniñ vekilleri ise nezaret etmediler.
Noyabr 4-te Rusiye «gumanitar yükü» Rusiye Ukraina sıñırından keçti. Bundan evel, oktâbr 31-de ve noyabr 2-de, Rusiye eki yükni yolladı. Em Ukraina, em de dünya Rusiyeniñ işbu areketlerini sert bir şekilde tenqid ettiler.
RNBO malümatına köre, Rusiyeden kelgen altıncı «gumanitar yardımda» Ukrainada cenkleşecek insanlarnı azırlamaq içün çeşit-türlü donatma ve trenajörlar bar edi.
RNBO bildirgenine köre, Rusiye yük maşinaları Rusiyege keri qaytar eken, ukrain zavodlarından arbiy donatmalarnı çıqara ediler. Aynı bu naqliyat vastalarında da Ukrainada öldürilgen Rusiye askerlerini alıp ketken ediler.


text:
Eger de Kiyevmuqavelede Qırımnıñ ukrain tarafına ait olğanı aqqında yazılmasında israr etse, Rusiye Qırımğa energetikniñ berilmesine muqaveleniñ imzalanuvına razı olmaz, ğaliba, dedi Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov.
«Şunı eminlik ile aytmaq mümkün ki, prezident böyle şartlar esasında muqaveleniñ imzalanuvına razı olmaz», – dedi o «İnterfaks»qa Qırımda keçirilgen sorğunıñ neticelerini izaatlap.
Ukraina akimiyetiniñ bu aqta resmiy izaatı şimdilik yoqtır.
Rusiyede yanvar bir künü sanki Qırım ve Aqyar sakinleri arasında keçirilgen sorav neticelerini aşkâr ettiler. Sorav yarımadağa ukrain elektrik energiyasınıñ berilmesi aqqında muqaveleniñ imzalanuvı ile bağlı edi. Amma işbu muqavelede yarımada ukrain toprağı olaraq tanılmaq kerektir. Berilgen malümatqa köre, 6,55% bu muqaveleniñ imzalanuvına qol tuttı, 92.6% qarşı çıqtı. Mında şunı da qayd ettiler ki, Qırım sakinleriniñ 94% «üç-dört ay energetik teminlevinde ufaq-tüfek problemlerge dayanmağa azır olğanını bildirdi».
Qırımda çarşenbe künü aqşam yarımadağa «Kahovka – Titan» yolağı vastası ile berilgen elektrik energiyasınıñ söndürilmesi aqqında bildirdiler. Elektrik teminlevsiz Krasnoperekopsk, Aqşeyh, Aqmeçit, Saq, Canköy rayonları, Saq ve Kezlev rayonları qaldı. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov faallerniñ buña alâqası bar olmağanını qayd ete.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene edi. Amma bu yeterli degil edi. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye mahkemelerinde mart 26 künü qabarcılıqqa qarşı aktsiyalar devamında yaqalanğanlar boyunca davalar baqılmağa devam ete.
Politsiyanıñ 11 bölüklerinde eki kün devamında bulunğanlarnıñ işleri Moskva mahkemelerinde baqıla. «OVD-İnfo» sitesiniñ malümatına köre, olar eñ azından 70 insannı teşkil ete. Olarğa qarşı memuriy apiske ketirecek uquq bozuvı boyunca protokollar tizildi.
Mart 28, salı künü Moskvanıñ Simonov rayon mahkemesi Qabarcılıqqa qarşı küreş Fondınıñ hadimi Ruslan Ablâkimovke yedi kün apis cezasını berdi.
Bundan evel aynı mahkeme «O bizge Dimon degil» aktsiyasınıñ online-yayınını teşkil etken QQK Fondınıñ 11 hadimi ve mutehassısını apis etti. Qoşma esapta umumen olarğa 118 kün memuriy apis cezası berildi.
Rusiyeli muqalifetçi Aleksey Navalnıynı de politsiya hadimlerine riayet etmgeni içün 15 künge apis ettiler. Ondan da ğayrı aktsiyanı teşkil etkeni içün Navalnıyge 20 biñ ruble para cezası berildi.
Yujno-Sahalinskte mahkeme qabarcılıqqa qarşı aktsiyasında yaqalanğanlardan birini aqladı, dep haber ete «OVD-İnfo».
Mart 26 künü Rusiyeniñ onlarce şeerlerinde biñlerce insan iştirağınen qabarcılıqqa qarşı mitingler ötkerildi. Mitingler ükümet yolbaşçısı Dmitriy Medvedev qabarcılıqqa bağlı olması ihtimalı sebebinden oldı, şeerlerniñ çoqusında olar ruhsetsiz edi. Bütün Rusiyede bir buçuq biñ qadar faaller yaqalandı.


text:
Kiyev – Qırımnıñ «taqdirinen» bağlı «referendum» keçirilgen soñ, Qırım ükümetinde eki yıldan ziyade yolbaşçılıq yapqan mogilöv aqqında iç bir şey belli degil. Qırım Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası deputatları onıñ istifası aqqında qararnı fevral 27 künü, bina rusiyeli arbiyler tarafından zapt etilgen vaqıtta qabul ettiler. 2010 senesinden başlap, yarımadanı idare etken «donetsk-makeyevka»lı nazirlerniñ episi işten çıqtılar. Qırım.Aqiqat Mogilöv ve taqım azaları qayda bulunğanı ve ne ile oğraşqanlarını ögrendi.
2010 senesi Viktor Yanukoviç Nazirler Şurası reisi vazifesine Makeyevkanıñ sabıq meri Vasiliy Cartınıñ tayinlegen soñ, Qırımda Makeyevka ve Donetsk memurları peyda oldı. Qısqa müddet içinde Cartı Qırımnıñ siyasiy alanını raqiplerden boşatıp, müim vazifelerge özüniñ adamlarını qoydı.
2011 senesiniñ yazında baş nazir vefat etti, onıñ yerine diger «makeyevkalı» Pavel Burlakov keçti. Bir qaç aydan soñ, yanukoviç Qırımğa İçki İşler Nazirliginiñ sabıq yolbaşçısı Anatoliy Mogilövni yolladı, o da, vefat etken Cartınıñ köydeşi ve siyasiy arqadaşı edi. Mogilöv, ükümette iç bir şey deñiştirmey qaldırdı, «makeyevka» ve «donetsk» vekilleriniñ aman-aman episi vazifelerinde qaldılar.
Bu seneniñ fevral ayında Qırım ükümeti ve parlamentini «yeşil adamçıqlar» zapt etken soñ, Mogilöv olarnıñ areketlerini takbih etip, muzakereler keçirmege tırştı. Amma, bunıñ episi neticesiz qaldı.
Sabıq baş nazir nefaqağa çıqıp, raatlana
Qırımdaki vaqialar boyunca soñki beyanatnı Mogilöv martnıñ 11 yaptı. «Mühbirler taqiqatı merkezine» bergen intervyüsında o, qırımlı deputatlarnıñ qararlarını teñqid etip, Ukraina Yuqarı şurası ile cumhuriyetniñ parlamentini añlaşmağa çağırdı. Bundan soñra, sabıq baş nazir tınçlanıp, artıq körünmedi.
Şimdiki vaqıtta Mogilöv Ukraina yaşay ve siyasetke qaytmaycağını bildirdi. Bunı o, Qırım.Aqiqatqa bildirdi. «Şimdiki vaqıtta men nefaqağa çıqıp, raatlanam. Mende er şey yahşı. Qırımğa tek raatlanmaq içün baracam», - dedi o.
Bunen beraber, Mogilöv Ukrainada yaşağanını bildirdi, qaysı şeerde sualine cevap bermedi. Şimdiki vaziyetke nasıl qıymet keskenini ögrenmege imkân olmadı. Qayda bulunğanını aytqan soñ, Mogilöv telefonnı qoydı ve artıq seslenmedi.
Qırımnıñ sabıq baş nazirini rusiyeli mahsus hızmetler araştıra bile. Bunı Qırım.Aqiqatqa Ukraina halq vekili, Qırım İçki İşler Nazirliginiñ sabıq yolbaşçısı Gennadiy Moskal bildirdi.
«Onı rusiyeli mahsus hızmetler qıdıra. O Qırım işğal etilecegini bile edi. Memuriy binalarnı zapt etkenlerden haberi bar edi. Anda ona radam kire edi. Kün evelden anda yataq, yemek, aşçı, silâ ketirilgen edi. Bunıñ episine Qırımnıñ sabık akimiyeti ruhset berdi. Er şey zapt etilgen soñ, o qorqıp qaçtı», – qayd etti Moskal.
Moskalniñ malümatına köre, şimdiki vaqıtta Rusiye Federatsiyası sabıq baş nazirniñ muavinleri Pavel Burlakov ve Georgiy Psarövni araştıralar. Ekisi de Makeyevkalılar. Qayda bulunğanları belli degil. Qırımnıñ yañı «akimiyetine» yaqın olğan siyasetşınas Aleksandr Formançuknıñ fikirince, Burlakovnı yarımadada yüksek vazifege tayin etilmesine imkânı bar.
«Asılında o bilgili idareci edi. Onıñ qaytmasnı men çezmeyim. Amma, akimiyetniñ ayatlarında olğan müitni bilerek, mütehassıs olaraq ayta bilem. Umumen, Donetsk ve Makeyevkalılarnı çoq alğışlamaylar. Lâkin bazıları eyi çalıştı. Bu cümleden, Burlakov ve içtimaiy siyaseti boyunca sabıq nazir Semiçastnayanı qayd eteler. Amma, olar bulunğan vazifelerge kene de iddia etecekleri imkânsızdır», – dedi siyasetşınas.
Formançuknıñ fikirince, daa bir makeyevkalı, Nazirler Şurası reisiniñ sabıq muavini Georgiy Psaröv artıq Qırımğa qaytamaycaq. Yarımadada bulunğan vaqıtta, memur topraqnen bağlı ayın-oyunlarda iştirak etip, akimiyetniñ közünden çıqtı.
Semiçastnaya dissertatsiya yaza, Lâşevskiy ise, işsiz yüre
Yelena Semiçastnaya ise, Qırımda devlet işine qaytacağını istisna etmey. Qırım.Aqiqatqa bergen malümatına köre, o yarımadada yaşay ve naizetlik dissertatsiyası üzerinde çalışa. «Namzetlik dissertatsiyamnıñ üçte bir qısımı endi azır. Onıñ mevzusı Qırımdaki içtimaiy qoruv sistemasınıñ nezaretine bağışlanğan. İşke çağırsalar, memnüniyet ile qoşulırım, men devletke hızmetinde aman-aman 20 yıl bulundım ve Qırım eyiligi içün isteknen çalışırım», – dep añlattı sabıq nazir.
Semiçastnayanıñ köydeşi naqliye ve alâqa boyunca cumhuriyet komitetiniñ sabıq reisi İvan Vanhanen de Qırımda çalışmalarnı devam etecek eken. Bunı Qırım.Aqiqatnıñ mühbirine onıñ sabıq matbuat-kâtibi Zera Emirsuin bildirdi.
«Men onıñnen mayısnıñ soñunda laf ettim. O, şimdi Qırımda bir şeyler yapacağını aytqan edi, bu aqqında ileride er kes bilecegini bildirdi. Evelden o dispetçer merkezinen oğraşqan edi, bu işni devam ettirecektir», – dedi Zera Emirsuin.
Mogilövniñ ükümetinde qurucılıq ve mimarcılıq Cumhuriyet komitetiniñ yolbaşçısı olğan daa bir Makeyevkalı Andrey Lâşevskiy Qırımda qalğanını ayttı. Qırım.Aqiqatqa: «Men Qırımdam ve şimdilik iç bir şey yapamağa niyetim yoq», –dedi.
Nahlupinni iç bir şey battırmadı
«Makeyevkalı» taqımından tek Vitaliy Nahlupin olğan vaziyetke alışıp, çalışmağa devam etti. O, ta Cartınıñ devirinde iqtisadiyat ve bücet-maliye siyaseti boyunca komissiyasınıñ yolbaşçısı ola.
Aleksandr Formançuk Nahlupin aqqında şunı ayttı: «O çalışqanı kibi çalışa. İhtiyac bar ve oña yahşı davranalar».
Qırımğa Donbasstan degil de, diger şeerlerden kelgen nazirler yarımadanı terek ettiler. Hususan, sabıq sağlıq saqlav naziri Aleksandr Kanevskiy Kiyevge qayttı. «Men tibbiyet saasında çalışam. Kiyev hastahanelerniñ birinde ekim olıp çalışam», – dedi Aleksandr Kanevskiy Qırım.Aqiqatqa.
Qırımlı olmağan sabıq nazirlerden eñ faal siyasiy ayatnı maliy nazirliginiñ sabıq reisi Nikolay skorik alıp bara. Onı, 2013 senesi işten çetleştirdiler, işğal evel o tuvğan Odessağa qayttı ve martnıñ 3 –ne qadar yerli vilâyet devlet memuriyetini idare etti. Şimdiki vaqıtta, o, Odessa vilâyet şurasında çalışa ve «Birlik» deputatlıq fraktsiyasına reislik yapa. İyün 23-den başlap, sabıq regioncı Yuriy miroşniçenkonıñ reberligindeki Ukraina inkişafı firqasınañ reis muavini vazifesinde buluna.


text:
Varşavada iş ziyaretinde bulunğan Ukraina Tışqı işler naziri Pavlo Klimkin Gürcistan TİN başı Mikheil Janelidze ile körüşti. Eki devletniñ tışqı işler nazirleri Rusiye basqısına qarşı nevbetteki areketlerini muzakere ettiler. Bu aqta Ukraina TİN matbuat hızmeti bildire.
«Nazirler halqara uquqnı bozğan ve halqara telükesizlikke havf yaratqan Rusiye Federatsiyasınıñ ücümci siyasetini tenqid ettiler. Taraflar Ukraina ve Gürcistan mustaqilligi ve birligini desteklegen siyasetniñ tarafdarları olğanını tasdiqladılar», – dep haber etile.
Ondan da ğayrı diplomatlar Avropa Birliginiñ «Şarq işdeşligi» leyhasını ve olması mümkün olğan eki taraflı işbirliknimuzakere ettiler.
Ukraina Tışqı işler naziri Gürcistannı eñ yaqın zamanda ziyaret etmege azır olğanını bildirdi.
İyül 22 künü Ukraina ve Gürcistan diplomatik munasibetleriniñ 25 yıllığını qayd etecekler.


text:
Sentâbr 27-de Moskvada, «Yarıq tögeregi-2016» Moskva Halqara festivaliniñ qapatıluv merasimi çerçivesinde, Keriç boğazındaki Qırım köprü resimi ile lazer şou taqdim etilecek. Bu aqta sentâbr 26-da «Qırım köprü» matbuat hızmeti bildire.
Haber etilgenine köre, Qırım köprü «lazer ve şadırvanlar vastasınen Grebnoy kanalında tiklenilecek».
Leyhanıñ kreativ müdiri Vladimir Demehinniñ sözlerine binaen, teşkilâtçılarnıñ ğayesinen, Keriç köprü resiminen «devlet şeerleri boyunca seyahat başlana».
«Festival qapatıluvı merasiminde seyirciler körecek ilk kadrlar, Keriç boğazında Qırım köprü resimi olacaq. Bu unikal ve içtimaiy taraftan müim bir leyha, onı tarafta qaldırıp olamadıq», – dedi o.
«Yarıq tögeregi-2016» Moskva Halqara festivali bu sene sentâbr 23-27 künleri Moskvada altı meydançıqta keçirile. Bu, Büyük teatr, VDNH, «İzvestiya Hall» zalı, «Qırmızı oktâbr», Vorobyovı dağlarında Moskva Devlet universiteti binasınıñ divarı ve Grebnoy kanalıdır.
Keriç boğazından köpür qurulmasınıñ kerekligi aqqında Putin ta 2014 senesi, işğalden soñ aytqan edi. Köpürni 2018 senesine qadar qurmağa, 2019 senesi yazda işke tüşürmege vade etken ediler.
İyül başında «Krımskiy most» haber agentligi Rusiyeden Qırımğa Keriç boğazında köpür qurulmasınıñ umumiy fiyatı 227,92 milliard ruble teşkil etecegini bildirgen edi. Bundan evel bildirilgen edi ki, Rusiye ükümeti Keriç boğazında köpürniñ demiryol qısmınıñ vaqtınca işke tüşürilmesiniñ başlanuvını bir yılğa, yani 2018 dekabr ayından 2019 senesi dekabr ayına keçirdi.
Ukraina Rusiyenen Keriç köprüniñ qurulışı ile bağlı añlaşmadan 2014 senesi, Rusiye Qırımnı işğal etken soñ çıqtı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ekstremizmde qabaatlanğan İsmail Ramazanov tutulğan Aqmescit SİZOsınıñ şartları «Rusiye qanunınıñ şartlarına uymay ve insanniñ menligini tüşüre». Bu aqta Qırım.Aqiqatqa onıñ adliyecisi Aleksey Ladin ayttı.
O, Ramazanovnıñ tutulıp şartları sebebinden Avropa insan aqları mahkemesine (AİAM) şikâyet etmek niyetinde.
«Olarnıñ tavanında bir soy mantarlar peyda olğan, bir şeyler tamıp tura eken. Üst qatta verem hastaları tutulğanı içün bu bayağı kederli mesele. Sanitariya şartları, tabir caiz ise, pek müşkül», – dep iza etti Ladin.
Qırım.Aqiqat muhbiri haber etkenine köre, mahkeme teneffüsi vaqtında Ramazanov 12,5 m2lik üceyrede 4 yataqlı yerde 5 kişi tutulğanı ve olar nevbetnen yuqlağanı aqqında aytıp bergen.
Onıñ sözlerine köre, üceyre asla avalandırılmay eken, pencereçik o qadar ufaq eken ki, SİZOda tutlğanlar, olarğa aş berilgen «yemlikni» qapatmamağa rica ete ekenler.
«İsmail sağlığına şikâyet etmey, tışqı körünişi fena degil. Çaresi olğanı qadar. Lâkin, onıñ SİZOda tutuluv şartları qanun ve adiy insanşartlarına uymay», – dep ilâve ete adliyeci.
Daa evel mahkeme İsmail Ramazanovnıñ SİZOda qalmasınen bağlı muddet uzatılğanına dair şikâyetini red etken edi. O, iyülniñ 16-na qadar taqiqat izolâtorında qalacaq.
Mevzunen bağlı olaraq: Aleksey Ladin: «Milliy mensubiyeti – İsmail Ramazanovniñ işini ağırlaştırğan unsurdır»
İsmail Ramazanov, yanvarniñ 23-nde Rusiye telükesizlik hadimleri Novıy Mirdeki evini tintken soñ ekstremizm propagandasında qabaatlanğan edi. Daa soñra mahkeme, şübheli dep tanılğan şahısnı tevqif etti.
Rusiyeniñ Qırım boyunca Tahqiqat komiteti, internet rediosı vastasınen ekstremistik materiallarnıñ tarqatılmasında qabaatlanğan Aqmescit rayonınıñ sakinine qarşı taqiqatçılar tarafından cinaiy iş açılğanı bildirdi.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqası olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Sıwaş
Sıwaş yäki Çerek Diñgez (qırımtatarça Sıvaş - "pıçraq" digän süz, Çürük Deñiz,rusça CиBáш, ГHилóe Mópe, ukrainça CиBaш, ГHилe Mope) - Azaq diñgeze könbatışında urnaşqan qultıq.
Sıwaş qultığı buyınça Rusiä Federatsiäse Qırım Cömhüriäte häm Ukraina arasında çik urnaşa. Sıwaş Qırım yarımutrawın qıytğadan çikli.
Cäğrafiä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Sıwaş mäydanı - 2560 km². İñ zur tiränlege - 3 m. Cäyen su nıq cılına häm çerek ise çığara, şunıñ öçen Sıwaş - Çerek diñgez dip yörtelä.
Diñgez suı tiz buğa äylänä, şuña kürä Sıwaş nıq mineralizatsiälänä.
Sıwaş 11 tozlı häm açı-tozlı qultıqtan tora.
Ozınlığı - 200 km, kiñlege -2-35 km.
Sıwaş Azaq diñgeze suı belän tä'min itelä.
Sänäğät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Sıwaş minerallar baylığı nigezendä Ur Qapqa (Perekop) brom citeşterü, Qırım ike-okislı titan, fosfor aşlamasın citeşterü häm Qırım soda zavodları tözelgän.
Siwaş könbatıştağı öleşe damba belän ayırılğan häm ximik qaldıqlar tondıru basseynına äwerelderelgän.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Watandaşlar suğışında Sıwaşta bulğan operatsiä näticäsendä Qızıl Ğäskär Aq Ğäskärne ciñä, aqğäskärilär Aqyardan emigratsiägä qaçarğa mäcbür bulğannar.
Böyek Watan suğışında Sıwaşta awır bäreleşlär bulğannar.
Küreneşlär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- CиBaш — HaциoHaлbHый пapk
- CиBaш, или ГHилoe Mope
- Oзepo CиBaш. Пpoшлoe и HacToящee CиBaшa. 2013 eлHың 4 фeBpaлb kөHeHдә apxиBлaHraH.


text:
Bağçasarayda Qırımtatar Milliy Meclis reis muavini İlmi Ümerovnıñ evinde tintüv keçti. İlmi Ümerov bildirgeni kibi, Taqiqat komitetiniñ hadimleri bir şey tapmadılar, protokol tizip, evden kettiler. O, tintüv «fevral 26» işi boyunca keçkenini tasdiqladı.
«Bir şey tapmadı, protokol tizip, kettiler. Oñaytsızlıq içün afu soradılar. Fevral 26 künü boyunca cinaiy iş açıldı, oña köre Ahtem Çiygoznı kütlevi nizamsızlıqnıñ azırlanuvında qabaatlaylar. Men endi ekinci kere sorğudam. Ahtem Çiygoznıñ menfaatını qorçaladım, çünki o er vaqıt insanlarnı tınçlandırmağa tırışa edi», – dey İlmi Ümerov.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, salı künü mart 31-de Qırımda Rusiye Federatsiyasınıñ Taqiqat komitetiniñ hadimleri Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerovnı sorğuğa çektiler. Yedi saatlik sorğudan soñ, taqiqatçılar Ümerovnıñ Bağçasaraydaki evine tintüv ile kettiler.
Evel İlmi Ümerovnı Qırım Taqiqat komitetine «fevral 26» işi boyunca endi çağırğan ediler, o, sorğuda Ahtem Çiygoznıñ menfaatını qorçaladı.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler. Qırım Yuqarı Mahkemesi fevral 6 künü SİZOda bulunğan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ şikâyet arizasını red etti. Rusiye Taqiqat komiteti Meclis reis muavini Ahtem Çiygoznğa 2015 senesi fevral 19-na qadar, soñra mayıs 19-na qadar apis müddetini belgiledi.
Qırım Taqiqat komitetiniñ malümatına köre, fevral 26 künü vaqiaları çerçivesinde şaat olaraq 150 insan sorğudan keçti, zarar körgen 40 insan belgilendi ve 2 şahıs mesülietke çekildi.
2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Qırımtatar Milliy Meclis ve «Rusiye birligi» tarafdarları ile kütleviy miting keçti.


text:
Rusiye kontrolindeki Sudaq şeer mahkemesi oktâbrniñ 29-nda silânı qanunsız alıp saqlağanında qabaatlanğan Sudaq regional meclisiniñ reisi İlver Ametovnıñ davası boyunca oturışuvnı «tehnik sebeplerden» başqa künge qaldırdı.
Ametovnıñ advokatı Aleksey Rostovtsevniñ malümatına köre, «bu oturışuvda baqılacaq delil eşyalar ketirilmedi».
«Mahkeme, Sudaq politsiya bölüginiñ soraştıruv organına qarşı şahsiy qarar çıqardı. Mahkeme, noyabrniñ 24-nde olacaq nevbetteki oturışuvğa deliller ketirilecek, dep qarar çıqardı», – dep ayttı Ametovnıñ advokatı «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ faallerine.
Oktâbr ayında Ametovnıñ dava oturışuvında ekspert-ballist sorğuğa çekilgen edi.
2019 senesi sentâbrniñ 27-nde Sudaqta Rusiye quvetçileri İlver Ametovnıñ evini tintti. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aza şeadetnamesi, müzey eşyaları, bazı vesiqalar «ekspertizağa» alındı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası İlver Ametovğa ait binalarda keçirilgen «qanunsız tintüvler» sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Advokat Nazim Şeyhmambetovnıñ Qırım.Aqiqat mühbirine bildirgenine köre, Rusiye quvetçileri tintüvlerni Rusiye Ceza kodeksiniñ 280, 282 ve 238 maddelerine istinaden cinayetlerden şübhe bar olğanı içün «tahqiqattan evel teşkerüvi çerçivesinde» keçirdi.
Bu sene mayıs ayında berilgen malümatqa köre, Kreml kontrolindeki Sudaqnıñ Mirovoy mahkemesi İlver Ametovğa 150 biñ ruble para cezasını bermege qarar aldı. Para cezası onıñ iş adamı olaraq köstergen faaliyetinen bağlıdır.
2014 senesiniñ Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ mustaqil jurnalist, vatandaş faali, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ ordusı keçken künü tahminen 400 arbiyini ğayıp etti, dep bildirdi Ukrayina Silâlı quvetleriniñ Baş ştabı.
Berilgen malümatqa köre, Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı kerçekleştirgen büyük istilâsı başlağanından tahminen 47,1 biñ Rusiye arbiyi öldi.
Bundan ğayrı, Ukrayına Silâlı quvetleri Baş ştabınıñ malümatına köre, fevralniñ 24-nden Rusiyeniñ ğayıpları böyle oldı:
- 1947 (+5) tank
- 4269 (+12) zırhlı araba
- 1060 (+10) top sisteması
- 279 (+5) çoqlu ateş raketa sisteması
- 148 ava mudafaa vastası
- 234 uçaq
- 203 (+1) vertolöt
- 844 (+6) operativ-taktik seviyeli uçucısız cihaz
- 196 (+2) qanatlı raketa
- 15 gemi/kater
- 3188 (+17) maşina tehnikası ve avtotsisterna
- 101 (+2) dane mahsus tehnika.
«(Keçken künü) duşman eñ çoq Donetsk yönelişinde zarar kördi. Malümat alına», – dep qoştı Ukraina Silâlı quvetleriniñ Baş ştabı.
Martnıñ soñunda ABD baş kâtibiniñ muavini Viktoriya Nuland Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı cenkinde 10 biñden çoq Rusiye arbiyi öldi, dep bildirdi. Aprelniñ 15-nde Bellingcat jurnalist tedqiqatları leyhasınıñ müdiri Hristo Grozev Rusiye o vaqıt eñ az 16 biñ arbiyini ğayıp etti, dep bildirdi.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Rubanenkonıñ aytqanına köre, «Ruh-Qurultay» fraktsiyasınıñ vekili Nariman Yakubov deputatlar saflarını terk etmege qarar aldı.
«Bu onıñ şahsiy istegidir», – dep bildirdi Bağçasaray şeer yolbaşçısı.
Ariza yazğan ekinci deputat ise yaqında Bağçasaray territorial saylav komissiyasınıñ yolbaşçısı olğan Svetlana Belikova oldı. «Bundan sebep o deputat vekâletlerinden vazgeçüv aqqında ariza yazdı», – dep qayd etti Rubanenko.
Malüm olğanı kibi, Keriç şeer yolbaşçısı istifağa çıqtı. Ondan soñ Kezlev şeer yolbaşçısı da istifağa çıqmaq qararını qabul etti.


text:
İyülniñ 17-de Donetsk vilâyetiniñ Torez şeeri civarında yolcular uçağı tüşti. Bunı Facebook saifesinde «İnformatsion qarşılıq» areketiniñ koordinatorı Dmıtro Tımçuk bildirdi.
«Saat 16.20 Kiyev ve Rostovdaki topraq üstü hızmetleriniñ «Malaysia Airlines» şirketiniñ «Kuala-Lumpur-Amsterdam» ava seferinen bağı üzüldi. ATO quvetleri ukrain arbiyleriniñ operatsiya alanında PVO vastaları yoq. Bunıñnen beraber, Rusiyege qol tutqan terroristler ve Rusiye Silâlı quvetleriniñ bölükleri regionda PVO vastalarından faydalana», – dep yazdı Tımçuk.
«Ukraeroruh» devlet müessisesi Rusiye-Ukraina sıñırı yanında Malayziya uçağınıñ felâketini tasdıqladı.
İyülniñ 17-de RNBO spikeri Andriy Lısenko bildirdi ki, boyevikler «Buk» zenit tertibatını elde etti. O, yüksekliklerde uçaqlarnı tüşüre bile.
«DNR» boyevikleri iyülniñ 17-de içtimaiy ağlardaki saifelerinde daa bir ukrain uçağı tüşürgenlerini yazdılar.
Malayziya uçağınıñ parçaları Donetsk vilâyetiniñ Grabovo köyünde qala, dep bildirdi «İnterfaks-Ukraina» agentiligine arbiy qaynaqlar.
Şimdilik qaza yerinde ukrain qurtarıcı barmı-yoqmı belli degil.
Agentlikke berilgen malümatqa köre, uçaq Ukraina üzerindeki halqara ayat sıñırlarından çıqmadı.
Öz başına ilân etilgen «Donetsk halq cumhuriyetiniñ» «mudafaa naziri mesleatçısı» İgor Druz içtimaiy ağlarda tarqatqan malümatına köre, Donetsk vilâyetiniñ Torez rayonında An-26 ukrain uçağı tüşürildi.
Birazdan, onıñ aytqanına köre, Rusiye sıñırı rayonında Su-25 ucum qırıcısı tüşürildi.
Grabovo köyü Donetsk vilâyetinde Lugansk vilâyeti ile sıñırda yerleşe ve al-azırda boyeviklerniñ nezareti altındadır.


text:
İşğal etilgen Aqmescit sakinleriniñ yalıñız 27,2% özüni Rusiye vatandaşı olaraq is ete. Bunıñ kibi neticelerni «Cemaat alı ve aqmescitlilerniñ qıymetleri. Saylavaldı vaziyet» («Sotsialnoye samoçuvstviye i tsennostnıye oriyentirı simferopoltsev. Predvıbornaya situatsiya») tedqiqi kösterdi. Tedqiqni Siyasiy alâqalar regional institutı keçirdi.
Tedqiq malümatlarına köre, aqmescitlilerniñ daa 48,1% özüni Qırım sakinleri olaraq, 17,3% ise – Aqmescit sakinleri olaraq tanıtalar. Cevap bergenlerniñ 3,7% öyle de cevap berip olamadı.
Qırımda sentâbrniñ 14-ne keçirilmesi belgilengen saylavlarnı aytsaq, aqmescitlilerniñ 25,3% yarımadanıñ içtimaiy-iqtisadiy problemleri al etilecek, dep tüşüne.
Aqmescitlilerniñ 24,3% bolluq seviyesi artacağına, 22,4% ise akimiyette yañı sımalarnı körmege ümüt ete.
Soraştırğanlarnıñ yarısından ziyade (51,4%) «Devlet şurası» saylavlarında soñ qoranta alı eyilişecegine ümüt besley. Aqmescit sakinleriniñ 33,8% aile alı eyilişecegini, 7,8% ise, aksine, fenalaşacağını tüşüne.
«Cemaat alı ve aqmescitlilerniñ qıymetleri. Saylavaldı vaziyet» tedqiqi Siyasiy alâqalar regional institutı tarafından 2014 senesi avgust 26-dan sentâbr 2-ne qadar keçirildi. Cevap bergenlerniñ sayısı 968 adamnı teşkil ete.
Siyasiy alâqalar regional institutı akimiyet tarafdarı ola.


text:
Bağçasarayda memurlar yerli sakinlerniñ şikâyetlerine pervasız qalmaqtalar, Kremlniñ nezaret astında bulunğan qırım akimiyetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov hızmet taqiqatını keçirmege talap ete.
Qırım akimiyetiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, keçirilgen toplaşuv devamında nazirler şurasınıñ yolbaşçı muavini Larisa Opanasük qayd etti ki, 2015 senesi Bağçasaray ve rayonda yaşağan insanlarnıñ akimiyetke muracaatları 54% ve mütenasip 236% yükseldi.
«Hızmet taqiqatnı keçirmek, şikâyet ve muracaatlar cevapsız qalğan sebeplerini ögrenmek, olarnı kim baqacaq edi, kim mesülietli edi ve bu kibi problemlerini çezmek içün memuriyet reisi nasıl tedbirler keçirgenini ögrenmek», - dep ayttı Sergey Aksönov.
Bunıñnen bir sırada o, adamlardan kelgen şikâyetlerni akimiyet organğa yollamağa yasaq etti.
«Men bunı yasaq etem ve bunı birden protokol boyunca qarar olaraq resmiyleştiriñiz, sakinlerniñ muracaatlarını olar şikâyet etken akimiyet organğa yollamağa yasaqtır. Yuqarıca olğan organğa yollañız», - dep qayd etti Aksönov.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Portugaliya cıyma taqımı öz tarihında ilk sefer Avropa çempionı oldı.
Kontinetal birincilikniñ al etici matçında «Stad de Frans»ta Kriştianu Ronaldunıñ taqımı overtaymda 1:0 esabınen turnir saibi frenklerni yeñdi.
Oyunnıñ 109-cı daqqasında al etici golnı ücümci Eder urdı, o ekinci taymda avuştırmanen oyunğa kirdi.
Portugaliya futbolcıları oyunnıñ 25-ci daqqasında, yaralanğanı sebebinden taqımnıñ lideri ve kapitanı Kriştianu Ronaldu meydannı terk etken soñ, müşkül vaziyetke tüşti. Umumen olaraq, Frenkistan taqımı matç devamında üstün edi, amma iç bir imkânını qullanıp olamadı.


text:
Fevral 11 künü Büyük Moskvoretskiy köpürinde rusiyeli siyasetçi Boris Nemtsovnıñ abidesi yanında nevbetçilikte olğan cemaat faali Grigoriy Simakov tarif etti: gece «Gormost» belediye şirketiniñ hadimleri küç ile yağmacılıq yaptılar. Bunı «OVD-İnfo» Rusiye uquq qorçalayıcı media-leyhasınıñ sitesi bildire.
«OVD-İnfo» bildirüvinde: «Bekçilik yapqan Grigoriy Simokov ve Pavel Kolesnikov, adise aqqında haber etmek içün, Kitay-Gorod polis bölügine ketkende, olar «Gormost» hadimi Dmitriy Zaytsevniñ maşnasını rast keldiler. Köpürde nevbetçilik yapqan faallernıñ şahsiy şeylerden bazılarını şu maşnadan köterip attılar. Arabadan «Alıñız» dep dep bağırdılar», – dep aytıla.
Bu vaqıtke qadar adise aqqında Moskva uquq qoruv organları tarafından resmiy izaat bermediler.
Nemtsov 2015 senesi fevral 28-ge keçer gecesi öldürülgen edi. Bu iş boyunca Zaur Dadayev, Şadid ve Anzor Gubaşevlar, Temirlan Eskerhanov ve Hamzat Bahayev yaqalanğan ediler.
Taqiqat bu cinayetniñ teşkilâtçısı olaraq Ruslan Muhudinovnıñ adını bildire, evelleri bu insan Çeçenistan İİN «Sever» batalyonunda ofitser edi. Bu cinayetni sımarlağanlar – «bellgilenmegen insanlar» sayıla.
Nemtsovnıñ aqrabalı ve safdaşları taqiqatnıñ ketişatınen memnün degiller. Olar Çeçenistan yolbaşlçısı Ramzan Kadırovnı sorğudan keçirmege ve işniñ özüni «Devlet ya da cemaat erbabınıñ ayatına suiqast» olaraq taqiq etmge talap eteler.


text:
Qırımdan sürgün etilgen halqlarğa repressiyağa oğrağan halqlar statusını bermege kerek.
Bunı ermeni, bulğar, yunan ve qırımtatar halqınıñ aqlav qararları boyunca toplaşuvda «Altıq yaruk» adliye hızmetiniñ yolbaşçısı Enver Umerov bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«Aqlavnı bizge ukrain devleti yükledi. Bizni kimse aqlamağa mecbur degil. Biz – qırımtatarlar, bulğarlar, almanlar repressiyağa oğradıq. Rusiye Federatsiyasınıñ cinaiy kodeksinde cezalav içün mahsus sanktsiya olaraq «sürgünlik» añlamı yoqtır. Sürgünlik añlamını faişelerge, qanunnı bozğan vatandaşlarğa nisbeten qullanmaq mumknün. Cumhuriyet komiteti öz vesiqalarından «sürgün etilgen» añlamını yoq etkeni aqqında qanun leyhasını azırladıq»,– dedi Umerov.
Bundan da ğayrı o şunı da qayd etti ki, Qırım ealisiniñ cedvelge aluvı Rusiyede olğanı ile teñeştirmeli.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin aprelde qırımtatarlarnıñ ve Qırımnıñ diger halqlarınıñ aqlavı aqqında fermannı imzaladı.


text:
Hersonda açıq 2018 senesi Qırım MC Futbol federatsiyası kubogı» mart 12-19 künleri arasında keçecek. Bunı martnıñ 5-nde Qırım.Aqiqatqa Aqmescit «Tavriya»sınıñ baş mudiri Aleksey Kuçer bildirdi.
Kuçer: «Klublar episi başlamağa azır. Er birine yañı oyun taqvimi yollandı. Er şey ilân etildi. Umüt etemiz ki, er şey eñ yüksek seviyede keçecek ve taqımlar bu turnirden memnun qalırlar. Bu sene turnir daa gürdeli olacaq», – dedi.
Daa evel, mart 1-9 künlerinde ötkerilmesi planlaştırılğan açıq «2018 senesi Qırım MC Futbol federatsiyası kubogı»nıñ ava vaziyetiniñ bozulması sebebi ile belli olmağan vaqıtqa avuştırılması aqqında bildirildi.
Fevralniñ 20-sinde Kyivde, qazanılması içün sekiz taqım yarışacaq olğan açıq «2018 senesi Qırım MC Futbol federatsiyası kubogı»nıñ jerep çekilmesi yapıldı.
Jerep çekilmesiniñ neticesinde taqımlar eki gruppağa ayırıldı. «A» gruppası: Aqmescit «Tavriya»sı, Mıkolayiv «Sudostroitel»i, Askaniya-Nova «Kolos-OTG»si ve Novotroitsk «Tavriya»sı. «B» gruppası: Nova Kahovka «Energiya»sı, Gornostayevka « Mir»i, Novomıkolayivka «Drujba»sı ve Herson «Kristall»ı.
Gruppalardaki yarışlar daire sisteması boyunca keçecekler. Gruppalarnıñ ğalipleri finalda, gruppalarda ekinci olğanlar 3-nci yer içün oynacaqlar.
2017 senesi iyün 21-de «Tavriya» futbol klubu Ukrainanıñ Ekinci ligasında oynamaq içün attestatsiya etildi.
Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqından evel «Tavriya» Ukrainanıñ Premyer-ligasında oynay edi.
2016 senesiniñ ağustosından başlap Ukrainanıñ qıtadaki qısmında Qırım Futbol federatsiyası ğayrıdan çalışıp başladı.


text:
2022 s. mart ve aprel ayları arasında Ukrainanıñ şarqiy, şimaliy, cenübiy ve merkeziy vilâyetlerinden köçken DAKge yardım berilir.
Mayıs ayından aylıq devlet yardımını aşağıdaki kişi katigoriyaları ala bilirler:
• arbiy areketlreniñ olğanı ya vaqtınca işğal etilgen ya da qırşavlanğan (bloklanğan) topraqlardan köçken vatandaşlar;
• meskeni viran etken ya da bozmalar neticesinde yaşama içün uyğun olmağan ve tazminat arizasını, hususan Elektron hızmetler tek devlet veb portalı vastasınen bergen vatandaşlar.
Ödeme almaq içün DAK malümatnamesine saip olmaq kererk.
Qaysı vesiqalar kerek?
- Ariza (tesbit etilgen örnekke mücibi);
- kişilik ve Ukraina vatandaşlığını ya da mahsus statusını tasdıqlağan bir vesiqa;
- balanıñ doğğan şeadetnamesi.
Kerekli olsa ayrı şekilde aşağıdaki vesiqalar berilir:
- qanuniy vekiliniñ kişilik vesiqası;
- vekâlet vesiqası;
- balanıñ doğğan şeadetnamesi, bala ve ariza berici arasındaki aile munasebetini tasdıqlağan bir vesiqa.
Kim hitap ete bilir?
- 14 yaşından büyük kişi vesiqalarını şahsen berir;
- kişi 14 yaşından kiçik olsa, areketsiz ya da qısmen areketsiz olsa, qanuniy vekili (ana-babası ve ögey ana-babası) vesiqalarını berir;
- öksüz balalar, ana-babasınıñ vasiyliginden marum etilgen balalar yerine, balanıñ qoyğanı müessiseniñ reberi ya da qanuniy vekili (vasiylerinden biri, ögey ana-babası, ana-baba terbiyecisi) hitap eter;
- ana-babası/vasiyleriniñ ozğarmasız kelgen 14 yaşından kiçik bala yerine, balanıñ yaşağanı aqrabası ya ögey ana-babası arizanı berir. Aqrabası olmasa, vasiylik organınıñ vekili arizanı berir.
Ne yerge hitap etmek mümkün?
- Rayon devlet memuriyetleriniñ ealiniñ içtimaiy qorçalanması organlarına ya da yerli öz idare organlarına;
- köy, qasaba, şeer şuralarınıñ icra organlarına;
- "Diia" portalınıñ mobil qullanması vastasınen ariza bermek mümkün.


text:
«Qırım birdemligi»niñ faaliyetçisi Server Mustafayevniñ tevqif etilmesi «birleşmeniñ çalışmasında aks etilmez». Bunı Qırım advokatı Emil Kurbedinov «Qırım birdemligi»niñ Aqmescitte mayıs 26-da keçken nevbetteki oturışuvında söyledi, dep bildire Qırım.Aqiqat muhbiri.
Kurbednov: «Bu vaqia «Qırım birdemligi»niñ bir daa toplaşmaması ve halqnıñ aqları oğrunda küreşmemesi içün sebep olmaycaq. O, aksine, insanlarnı birleştirecek», – dep saya.
Areketniñ koordinatorlarından birisi Dilâver Memetov, öz nevbette, «Qırım birdemligi»niñ bu oturışuvı, FSB hadimleri tarafından yaqalanğan ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etüv şübhesi boyunca iyün 9-ğa qadar tevqif etilgen Server Mustafayevsiz birinci kere keçe, dep qayd etti.
Mevzuğa dair: Faaliyetçilerden terroristlerni yapalarmı? Rusiye telükesizlik hadimleri Qırımda yañı tintüvler ve yaqalavlar keçirdi
Memetov: «Biz Server Mustafayevniñ tevqif etilmesini bütün «Qırım birdemligi»ne, cemiyet areketinde faal iştirak etkenlerniñ episine tazyiq etüv, dep sayamız. Ve aynı zamanda Server Mustafayev ve (Bağçasaray faaliyetçisi – QA) Edem Smailovnıñ tevqifi – tazyiqnıñ, faallikke baqmayıp, er keske qarşı yapılğanını köstere», – dedi.
Qırım adliyecisi Lilâ Gemeci de «ekstremistik maddeler» boyunca yaqalanuvlar ve tevqiflerni, qırımtatar halqına tazyiq etüv içün bir manaçıq olğanını saya, çünki «Qırım terroristleri aqqında narrativge endi kimse inanmay».
«Qırım birdemligi»niñ mayıs 26-daki oturışuvında 80 kişi – Qırım siyasiy mabüsleriniñ doğmuşları, qırımtatar faaliyetçileri ve advokatları iştirak ettiler.
«Qırım birdemligi»niñ faaliyetçisi Server Mustafayev FSB hadimleri tarafından mayıs 21-de Bağçasarayda yaqalandı.
Onıñnen beraber Bağçasaray rayonındaki Topçıköy (Dolinnoye) köyüniñ sakini Edem Smailov – soñki on beş yıl içinde Bağçasarayda musulman diniy merasimlerini keçirgen imanlı musulmannı yaqaladılar.
Olar ekisi de Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» musulman din teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübheli sayılalar.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye ukümeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler keçire.


text:
Bunı Ukraina Mudaafa Nazirliginiñ Qırım regional media-merkeziniñ yolbaşçısı Vladıslav Seleznöv bildirdi.
«Çerkassı" tralşçikniñ ekipaj azaları zararlanğanlar olmağanını bildirdiler», – dey o.
Kutleviy haberler vastalarınıñ çoqusınıñ bilidirgenlerine kore, bugün rusiye askerleri eki saat devamında «Çerkassı» gemisiniñ ucümini keçirre ediler. Bu vaqıtta ukrain arbiyleri imkânları olğanı qadar mudaafanı tuta ediler.
Başta «Çerkassı» katerler, soñra ise eki Mi-35 vertoletlar vastalarınen ucüm ete ediler. Bundan soñ tralşçike «Kovel» buksiri yaqınlaştı. Bazı malümatlarğa kore, şu daqqası patlav ve atış sesleri eşitildi.


text:
Mavı ve sarı boya ile aktsiya keçirgeni içün yarımadanıñ Rusiye başlıqları tarafından tevqiv etilgen qırımlı ressam Bogdan Ziza Ukrayinağa mektüp yazdı. Bunı Qırım MC Ukrayina prezidentiniñ daimiy temsilciligi haber ete.
"Selâm, Anam. Yıllarca ayırılıq devamında susqanım, saña yazmağanım içün tiz çökem ve afu isteyim. Ayatıñnıñ eñ qıyın devrinde yanında olmağanım içün afut et. Sen ve men bu qadar uzun müddet qonuşmadıq, gizlemeycegim, bu artıq ömürlik dep tüşündim. Beceremeyceksiñ dediler, meni senden tutıp aldılar. Sen de bir söz bile aytmayıp, çevirilip kettiñ. Çoq zaman darıldım, Meni bu qadar qolay alıp ketmesine izin bergenine şaştım", - dep yaza Ukrayinağa Ana degen Ziza.
Ziza, daa evel "kiçik, aqılsız ve zayıf olğanını, neler olğanını añlamağanını" qayd ette.
"Maña ihtiyacıñ olmağanını ve bunıñ içün ketkenini daima aytqan igrenç ögey ananen uyuşmağa tırışıtım. Yıllar kettikçe añladım – Seni zorladılar. Seniñ zayıflığından faydalanıp, saylav qaldırmadan, aldattılar. O, alâ daa sen menden memnün olmağanına meni inandırmağa tırışa, amma onıñ çoq yıllıq ğayretlerine baqmadan, bunıñ yalan olğanını bilem. Men qabaatlım, bağışla meni. Ketmeñe izin bergen menim. Onı itemedim, seni qoluñdan tutmadım, oña evimizge kirmege izin berdim. Bu mektüp menim içün qıyın oldı. Saña aytıp bermege istegenim çoq şey bar, amma şimdilik sözlerni saylamaq mecburım. Amma zaman kelecek, emin ol – er şeyge öz adını berecegim. Anam, susqunlığım içün çoq utanam. Susqunlığım saña ne qadar ağrı ve facia ketirgenini körem. Anam, men deñişmege tırışam. Kim ne dese desiñ, seni bir daa asla qaldırmaycağımnı bil. (...)Biñlernen qırımlınıñ adından yazam: Aziz Anam, bizni keri al, seniñ quçağında olmaq isteymiz!", - dep yazdı Ziza avgustnıñ 24-ü tarihlı mektübinde.
Mayıs ayında Kezlevli Bogdan Ziza Kezlev memuriyetiniñ binasınıñ fasadında mavı ve sarı boya ve yanıcı qarışmanıñ izleri aşkâr etilgen zaman Rusiye quvetçileri tarafından yaqalandı. Ertesi künü Qırım televizionı kezlevliniñ qırımlılar ögünde "tevbesini" kösterdi. Bu kibi videolar Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı büyük istilâsı başlanğandan berli Rusiye tarafdarı telegram kanalları ve haber vastalarında cenkke qarşı narazılıqlarğa açıq takbih kibi sıq-sıq rastkelinir. Bogdan Zizanıñ yaqınları onıñ üzerinde bedeniy küç qullanğanına dair alemetlerni körip, onıñ iskencege ögratılması ihtimalınıñ olğanını bildirdiler. Tutulğan soñ Bogdan Zizanı başta "Rusiye silâlı quvetlerini itibardan tüşürgeni" içün para cezasına mahküm ettiler, soñra tevqif ettiler. O vaqıttan berli o SİZO-da buluna. Bogdan Rusiye Ceza qanunnamesiniñ üç maddesine binaen qabaatlana. Qabaatlavlar arasında terrorcılıq da bar, bunıñ içün o 15 yıl apis cezasına mahküm etile bile.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
«Ğalipler taqımınıñ» areketleri olarğa daa evel qoltutqan insanlarnıñ nefretini doğura, eki yıl evelsi olarğa işanğanlarnıñ ise olardan közü qayttı.
Ebet,2014 senesi «ğalipler taqımı» «yeşil adamçıqlar» yardımınen uruşta yeñdi, amma şimdiki qırımlılarnıñ aqıl ve canları cenkinde yuttura. Kreml «ğalipler taqımından» bu mefküriy cenkte ğalebe qazanmasını talap etken edi, çünki eki yıl evel olğan uruşta «ğalipler taqımı» qoqlalar kibi qullanıldı. Al-azırda Qırımdan kelgen biñlerce şikâyetler Rusiye prezidentiniñ Memuriyetini bastı. Tabiiy ki, bunıñ talili yapıla ve «ğalipler taqımı» nege yarağanına baqıla.
Aynı vaqıtta, Qırımnıñ ealisi pek açuvlana. Halq fuqare oldı. Köy hocalığı ve sanayınıñ canlandırılması yerine «ğalipler» Qırımnıñ mal-mülkini özara bölmege devam eteler. Bozmağa doğğanlar bir şey yapıp olamay. İçtimaiy ağlarda «ğalipler taqımına» sıq-sıq «bozucılar taqımı» denilmege başladı.
Qırım iqtisadiyatını inkişaf ettirmek yerine «ğalipler taqımı» Moskvada yañı-yañı paralar istey. «Altın tanaçıq» («Zolotoy telenok») eserindeki Panikovskiy aqlıma kele. Klassik olğan bu eserniñ daa bir belli ifadesini hatırlayıq: «Pıçıñız! Pıçıñız, Şura! Pıçıñız!», amma bu artıq bücetten alınğan paralar aqqında...
Qavehaneler boş, eskiden iyül ayında qavehanelerde boş masa tapmaq zor edi
cyberhunta saytında derc olğan vesiqada Aksenov qırımlılarnıñ açuvından ve «optimizm qalmağanından» şikâyet etip, Qırımnıñ maliye etilmesini qısqartmamağa rica ete. «Bizge köre, federal bücet şekillenmesinde olğan bütün qıyınlıqlarğa baqmadan, Rusiyeniñ genç cumhuriyetimizge berilgen para qısqartılmamalı. Rusiye Qırımnıñ Rusiye sakinlerini baqa işançını bozmamalı», – dep ayta Aksenov. «Bücetten berilgen paranıñ qısqartılması Qırımdaki yaşayış keyfiyetine menfiy tesir ete. Vaziyetni kontrol altında tutacağımızda eminmiz. Amma aynı vaqıtta Qırımnıñ Rusiye vatandaşları açuvlanğanından ve artıq optimist olmağanından qasevetlenemiz. Al-azırda közü qaytqan insanlarnıñ sayısı 34% teşkil ete ve bu raqam arta», – dep şikâyette buluna Aksenov. – Qırımnıñ Rusiye ealisini tüşünsek, Qırım cumhuriyetiniñ Rusiye vatandaşlarında peyda olğan qorqu ve eminsizlikni yeñermiz. Qırımnıñ sakinleri ukrain keçmişini ve rus kerçeklerini qıyaslamağa başlaylar, bunıñ ise menfiy aqibetleri ola bile».
«Ğalipler taqımı» Kremlni qorquzmağa başladı...
Bu künleri yalı boyundaki qasabalardan birinde oturğan torunım ile Skype vastasınen laf ettik. Açuvlana ve iç memnün degil. Yıllardır mısır sata. 2013 senesi künde üç ve atta dört qutu mısır satqan edi. Yahşı para qazana edi, yıl boyunca çoq balalı qorantasını baqmağa yete edi. Şimdi ise künde bir qutu bile satılmay! Eskiden alğan fiyatınıñ eki qatından sata edik, dey. Şimdi ise 50 rubleden alıp, pişirilgen mısırnı 80 rubleden satamız, amma kene de bazar yoq.
Başqaları da şikâyet ete, dep ayta. Qavehaneler boş, eskiden iyül ayında qavehanelerde boş masa tapmaq zor edi. Demek ki, raatlanmağa kelgenlerniñ maddiy vaziyeti pek yahşı degil. Qırımda nefaqa alğanlarnı ve devlette çalışqanlarnı endi aytmayıq!
Bu sebepten Qırımda adiy insanlar bu «ğaliplerni» tezce Devlet dumasına – Qırımdan uzaq bir yerge alsınlar isteyler!!!
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Bağçasaray rayon devlet memuriyetiniñ yolbaşçısı vazifesine Bağçasaray rayon şurasınıñ deputatı Valeriy Gonçarenko tayin etildi.
Avgust 25-te Qırım «baş naziriniñ muavini» Dmitriy Polonskiy rayon devlet memuriyetiniñ hadimlerini yañı reisnen tanış etti, dep haber ete Qırım «ükümetiniñ» ruporı «Krıminform» saytı.
Gonçarenko qayd etti ki, yañı vazifede o, rayon köy ve orman hocalığını inkişaf ettirmege tırışacaq. O, rayonnıñ köy hocalığı içün suvnen teminlev zarur olğanını qayd etti.
Rayon devlet memuriyetiniñ reis muavini vazifesine Refat Derdarov tayinlendi. Bundan evel o Bazarçıq (Poçtovoye) köy şurasınıñ reisi edi. Dmitriy Polonskiyniñ aytqanına köre, Derdarov rayondaki milletlerara meselelernen oğraşacaq.
Bağçasaray rayon devlet memuriyetiniñ sabıq reisi İlmi Ümerov bu sene avgust 19-da vazifesinden boşadı.


text:
Qırım «narazılıq» meydanlarında 1700 qurulışnı yoq ettiler. Bunı Qırımnıñ mülkiyet ve topraq munasebetleri naziri Aleksandr Gordetskiy bildirdi, haber ete RİA Krım.
Onıñ sözlerine köre, Qırımda 1,5 biñ gektar meydanlığında 59 topraq massivi qayd etilgen eken.
Gorodetskiy şunı da qoştı ki, inşaatlarnıñ eñ büyük qısmı Aqmescit rayonında yıqılğan. Saipleri qurulışlarnı öz esabına yoq eteler.
«Biñge yaqın qanunsız inşaat Aqmescit rayonında yıqılğandır. Sudaq, Nikitada (Büyük Yalta) inşaatlarnı bütünley yıqtılar, şimdi territoriyanı cıyıştıralar. Aqmescitniñ çeşit rayonlarında eki yüzden ziyade qurulış yoq etildi. Vatandaşlar bunı öz küçü ve şahsiy esabatlarına yapalar», – dedi Gordetskiy.
Qırım baş nazir muavini Ruslan Balbek aytqanı kibi, inşaatlarnıñ yoq etilmesi aqta qarar narazıcılarnıñ ükümet temsilcileri ile muzakerelerinden soñ alındı.