text:
Awa-ray`ı qolay`sızdığına bay`lanıstı Abay` awdanınıñ Sarjal awıldıq okrwginde tötenşe jağday` jarïyalandı. Qaraşa ay`ında qubılmalı kün ray`ı awıl xalqına biraz maşaqat äkelgen. Bul twralı ŞQO TJD baspasöz qızmeti xabarladı.
Jartı metrge dey`in qar jawıp, artı jañbırğa ay`naldı. Munan key`in saqıldağan sarşunaq ayaz ben qattı boran soğıp, jurt tağı äbiger boldı. Mal tebindep jay`ıla almay` şarwaşılıqtar qïnalıp otır.
Awıldan şarwa qojalıqtarına baratın joldar jabılıp qalğan. Osığan bay`lanıstı malşı qawımğa azıq-tülik, däri-därmek, malğa azıq jetkizw qïındağan. Keşegi künnen bastap Abay` awdanı äkiminiñ şeşimimen tabïğï qubılısqa bay`lanıstı tötenşe jağday` jarïyalandı.


c: text/html

text:
Alvaro Gil Robles Tatarstan jurnalistları belän oçraştı
Alvaro Gil Pobles Rusiädä keşe xoquqların ütäw turında ğomumi xisap yasağançı, ilneñ törle töbäklärendä wazğiätne öyränep yöri. Tatarstanğa säyäxät şuşı yünäleştäge eşçänlekneñ uñay täcribäsen öyränü maqsatı belän oyıştırılğan dip sanala. Şul uq waqıtta, respublikadağı keşe xoquqlarınıñ torışın öyränü, aktual' mäs’älälärne kütärep çığu öçen dä forsat tua. Yäkşämbe könne Alvaro Gil Robles, Rusiä prezidentı qarşındağı keşe xoquqları buyınça komissiäse räise Ella Pamfilova, Tatarstanda keşe xoquqları buyınça wäkälätle wäkil Räşit Wağizov belän bergä respublikanıñ prokurorı Kafil Ämirov, Eçke eşlär ministrı Äsğät Säfärov, Tatarstannıñ xoquq saqlawçıları belän oçraştı. Keşe xoquqları komissarınıñ Qazanğa kilüeneñ ber säbäbe – respublikada törle millät häm din wäkilläreneñ dustanä yäşäwenä niçek ireşülären beleşü. Şuña da ul milli-mädäni moxtariät wäkilläre belän küreşte, Raifa tıyulığındağı monastır'da, Qol Şärif, Qazan Nurı mäçetlärendä, Rusiä islam universitetında, katolik, lyuteran çirkäwlärendä dä buldı, Tatarstan möftie Ğosman xäzrät, rus pravoslav çirkäweneñ arxiepiskobı Anastasiy belän oçraştı. Yevropa Şurasınıñ yuğarı, däräcäle wäkilen Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev qabul itte.
Düşämbe könne säğät 12дә Alvaro Gil Robles Tatmedia agentlığında jurnalistlar belän oçraştı. Jurnalistlar älege oçraşuğa ğädättägeçä däräcäle qunaqnı tıñlarğa, anıñ fikerlären işetergä dip kilgän idelär. Läkin Robles berençe süz alıp, jurnalistlarnıñ üzlären tıñlarğa telägen belderep, sezneñ süzlär bezneñ arada ğına qala dip, alarğa respublikada süz iregeneñ torışı, keşe xoquqlarınıñ ütäleşe xaqında söylärgä täqdim itte. Mondıy brifinglarğa öyränmägän mäğlümät çaraları wäkilläre aldan däşmi genä utırsalar da, şulay da tora-bara üzlären qısu oçraqların, mäğlümät ala almaw misalların iskä töşerdelär. Respublika bäysez mäğlümät çaralarınıñ bulmawına da zarlanuçılar buldı. Azatlıq radiosı xäbärçeseneñ berkemnän dä bäysez mäğlümät çarası bula alamı soñ digän sorawına, Robles äfände, älbättä, bötenläy bäysez mäğlümät çarası bula almıy. Qayda da jurnalistlarğa basım yasaw oçraqları küzätelä. Läkin demokratik illärdä älege bäylelekne, jurnalistlarnıñ ireklegen parlament, cämğiät kontrol’dä tota, dide Alvaro Gil Robles.
Ä menä xätta federal’ däräcädäge mäğlümät çaralarına basım yasalğan waqıtta, ayırım töbäktä genä süz irege, bäysez matbuğat bula alamı digän sorawğa, Ella Pamfilova cawap birde. Ul jurnalistlarğa qızığraq temalarğa yazarğa häm anıñ aşa Vladimir Putinğa mäğlümät çaralarınıñ xälen üzgärterlek çaralar aqında citkerergä täqdim itte.
Axırda, Alvaro Gil Robles Tatarstanda keşe xoquqlarınıñ torışı xaqında nindider kommentariy birmäyäçägen äytte. Bez monda qararğa, xällär belän tanışırğa ğına kildek, dide ul. Ä menä Tatarstanda keşe xoquqları buyınça wäkälätle wäkil Räşit Wäğızov Evropa Şurasınıñ keşe xoquqları komissarı säfäreneñ maqsatın menä niçek añlattı. Ägär dä Rusiä keşe xoquqları ölkäsendäge wäzğiätne ütkän yıllar belän çağıştırğanda ütbätläsä, 2005 yılda Evropa Şurası tarafınnan tikşerülär bulmataçaq. Wäzğiät üzgärmägän bulsa, Şurası Rusiädä bu ölkädäne tağın iğtibar üzägendä totaçaq, dide Räşit Wäğizov.
Gölnaz İlgizär

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kreml' östendä Tatarstan prezidentınıñ ştandartı cilferdi
Tatarstanda säyäsi tormış zamança, yäğni ber genä fiker häm ber genä tös tügel, ä iñ kimendä ike törle qaraş, ike törle fiker bar. Äytik, Tatarstan konstitutsiäsennän möstäqillek, däwlätçelek mäğnäsen birgän matdälär alıp taşlanıp, barlıq qanunnar da Rusiä zakonnarına täñgälläşterelde. Bolay bulğaç, respublika häm anıñ parlamentı, prezidentı nindi cepkä elägep tora, digän soraw tua. Ämmä, barıber konstitutsiädä Tatarstan däwläte, tatar milläteneñ üzbilgelänü xoquqı digän bik möhim töşençälär bar. Şunıñ östäwenä, respublika prezidentınıñ däräcäsen kürsätüçe yaña ğämällär eşlände. Xäzer inde Tatarstan prezidentınıñ qabul itü sarayın häm anıñ eş kabinetın maxsus prezident ştandartı bizäp tora. Bu ştandart yäşel, aq häm qızıl töstäge buylardan torğan turı poçmaqlı tuqıma. Tatarstan flagınıñ urtasına däwlät tuğrasınıñ tösle räseme, yäğni alğı ayağın öskä kütärgän aq bars räseme töşerelgän. Ştandartnıñ yan-yaqları altınsıman çuqlar belän bizälgän. Alämneñ totqasına prezidentnıñ tulı iseme häm bu wazıyfanı başqarğan yılların kürsätüçe altın belän yögertelgän yazma berketelgän. Prezident alışınğan waqıtta, älege yazma da üzgärteläçäk. Ştandartnıñ töp nösxäse Prezident kabinetında tora. Anıñ dublikatı Kreml' östendä cilferdi. Älege ştandart turındağı ukaznı Mintimer Şäymiev yalın tämamlap eşkä çıqqan könne imzaladı. Xäzer inde Tatarstan respublika tügel, Rusiädä Putinnan başqa prezident bula almıy, diüçelärneñ awızları tomalana.


text:
31 oktäber könne Qazanda Tatarstandağı häm Rusiädäge xäzerge wäzğıätkä bağışlanğan matbuğat oçraşuı ütte
31 oktäber könne Qazanda Tatarstandağı häm Rusiädäge xäzerge wäzğıätkä bağışlanğan matbuğat oçraşuı ütte
Matbuğat oçraşuın oyıştırğan ictimaği oyışmalar wäkilläre ildäge mondıy wäzğıät kilep çığuın häm anıñ şulay çişeleşen cämğıätneñ äxlaqi tarqaluında kürälär. Xaqimiät dairälärendä çeçen konfliktında qatnaşuçı ike yaqta da suğışnı tuqtatmaw häm şuşı suğışta baylıq arttıru, aqça eşlärgä tırışuçılar bar. Ä inde xalıqnıñ şulay uq yalğan belän kileşep, xaqimiätneñ köç qullanuı belän kileşüe şulay uq äxlaqsızlıq, tarqawlıq. Häm monıñ tağın ber töp säbäbe – Rusiädä grajdanlıq cämğıäte bulmawı, yäğni, xalıq süze, xalıq fikere belän isäpläşmäw. “Лaд” ruxi iptäşlelege 2001 yılnıñ dekaber ayında näq menä şuşı Rusiädä grajdanlıq cämğıäte tözü maqsatında oyıştırılğan cämğıät. Aña şulay uq xalıqnıñ eşçe qatlamnarı, ğadi xalıq qatlamnarı wäkilläre dä kerä. Eşçelär kontrole komitetı Gennadi Zaxarov ictimaği üzäk belän soñğı waqıtta xezmättäşlek itüen häm tizdän, 30 noyäberdä çeçen mäsäläse buyınça İdel-Ural töbäkläreneñ xezmät kollektiwları häm deputat korpusı wäkilläreneñ kiñäşmäsen ütkärergä cıyınuların belderde.
BTİÜ wäkilläre şulay uq journalistlarnıñ Rusiä xaqimiäte srukturalarında totalitar tendensiälär artuına da iğtibarın cälep itärgä tırıştılar. Alar moña misal itep Çallıdağı xällärne, andağı ictimaği üzäk bülegenä xöcüm, Aydar Xälimneñ qinaluı häm şulay uq soñğı waqıtta Çallıdağı Mädäniät parkında çirkäw tözeleşenä qarşı çıqqannarnı ezärlekläwne kiterdelär. Matbuğat oçraşuında İctimaği üzäkneñ Çallı bülege räise Näfis Kaşapov qatnaştı häm şuşı ezärlekläwlär turında çığış yasadı. Matbuğat oçraşuı azağında Räfis Kaşapov ta kürende. Xäzer min sezgä anıñ belän “Azatlıq” radiosı öçen birelgän äñgämäne täqdim itäm.
AUDİO. Mäskäwdäge faciğale waqiğalärdän soñ Rusiädä dä, Tatarstanda da säyäsi wäzğıät qatlawlanuı farazlana, milli oyışmalarğa basım köçäyue küzätelä, dide Räfis Kaşapov.
Läkin şulay da ictimaği oyışmalar Mäskäw faciğase näticälären bäyäläwdä räsmi xakimiätkä qarata başqa törle pozitsiädä qalalar. Şunısın da äytergä kiräk, Qazandağı mäğlümat çaralarında “CoзидaHиe” ictimaği berläşmäsendä “Çeçnya suğışın tuqtatırğa!” digän öndämä belän çığuların kürergä, tanırğa häm söylärgä mäcbür. “CoзидaHиe” berläşmäse Qazan buyınça “Bezgä tınıçlıq kiräk, Çeçnya suğışın tuqtatırğa” digän şiğar'lär tarattı häm anda Rusiä prezidentı isemenä “Çeçnya suğışın tuqtatırğa” digän telegrammalar, xatlar yullarğa, imzalar cıyarğa täqdim itelä. 16 noyäber könne “CoзидaHиe” Mäskäwneñ Qızıl mäydanında suğışqa qarşı aksiä ütkärep, Rusiä prezidentına xalıq taläben citkerergä niätli.


text:
Tatar gubernatorı millätçelekkä qarşı
San yağınnan tatarlar Çitada dürtençe urında tora. Alar ruslar, buryatlar, ukrainnardan qalışa. Säfärdä bulıp qaytqan Tatarstan jurnalistların berençe çiratta tatarlar xäle, üzebezneñ tatar gubernatorınıñ yazmışı qızıqsındırğan. Çita gubernatorı Rawil Geniatullin Tatarstan jurnalistların bik cılı qarşı alğan. “Tatarstan Yaña Ğasır” televideniese korrespondentı Al'fred Möxämmäträximov Çitadağı tä'sirlären “Azatlıq” radiosı xäbärçese belän dä urtaqçalaştı
Çita gubernatorınıñ Qazanda bulğanı yuq. Avgustta kilergä tieş. Şul vizit aldınnan Tatarstan jurnalistları bardıq. Anda 13 meñ tiräse tatar yäşi. Ämma tatarlar üz tuğan tellären belmi. Gubernator beraz belä. Çönki 1960Hчы yıllarda Çitada äle tatarça söyläşkännär. Rawil Geniatullinnıñ ätise Färit abıy qazaq qızı Avgustağa öylänä. Ul qaynanası, qaynatası yanında bik tiz tatarçağa öyränä. Ölkädä tatar citäkçeläre küp. Alar törle kombinatlarnı citäklilär.
Çita şähärendä mäçet 1903 yılda tözelä. Anı elek “Tatar” mäçete dip yörtkännär. Tatarstan jurnalistları bik qızıqsınsa da anıñ tarixın belüçe keşe Çitada tabılmağan. Älege mäçetkä namazğa 2-3 tatar ğına yörüe mäğlüm bulğan. Qalğannarı başqa millät wäkilläre ikän. Al'fred Möxämmäträximov
Mäçettä ike şäkert bar. Alarğa cämğiät zur ömetlär bağlıy. İke yıl elek Sabantuylar uzğan Znamenskoeda. Xäzer oyıştıruçılar yuq. Gubernator üzen tatar da, urıs dip tä äytmi. Min – rossiäle, di. Ul millätçelekkä bik qarşı. Qayçandır Ağinski rayonda buryatlar baş kütärgän bulğan häm gubernator äytkän: “Min üzem dä urs tügel, milli azçılıq xalqına keräm, ämma millätçelär qırıs cawap alaçaq”, - digän. Gubernator üz tamırları belän bik ğorurlana. Anıñ babaları qayçandır Çita Dumasında utırğannar. Bıyıl köz yäkşämbe mäktäbe oyıştırmaqçı bulalar. Ämma kadrlar yuq ikän.
Tatarstan belän mönäsäbätlärne bik tığız dip äytep bulmıy. Monda ike aranıñ yıraqlığı säbäp bulıp tora dilär. Barı KAMAZ maşinaların ğına satıp aluları mäğlüm. Anıñ qarawı “Tatarstan Yaña Gasır” televideniesen qaraw mömkinlege bar. Al'fred Möxämmäträximov bolay diSputnik iärçennäre aşa “Yaña ğasır” televideniesen qarıy ikän, 1-2 tatarça añlıy torğan keşe “Azatlıq” radiosın tıñlawnı äyttelär. Ämma tatar ictimaği üzäge wäkilläre bezneñ belän kontaktqa kerergä telämädelär. Şulay dip äyttelär. Tatarstan Säwdä yortı da bulırğa tieş. Alarnı da taba almadıq. Landış Xarrasova


text: 30 yılğa yaqın waqıttan soñ 19nçı dikaber könne berençe tapqır Äfğanstannıñ Milli Mäclese cıyılaçaq. Parlament wäkile Azizulla Ludin, soñğı tapqır 1973nçe yılda cıyılğan mäcles üzeneñ eşen yañadan başlarğa äzer, dip belderde. 18nçe sintäber könne äfğannar Wolesi Jirga, parlamentnıñ 249 keşelek tübän pulatın sayladı. Parlamentnıñ yuğarı pulatı, 102 urınlıq Meşrano Jirgada prezident tarafınnan bilgelängän häm vilayätlärdä saylanğan äğzälär bulaçaq. 90nçı yıllar suğışında cimerelgän milli mäcles binasın tözekländerü 3 million dollarğa töşkän.


text:
Kem soñ ul, amerikannarğa qarşı çığuğa öndägän Moqtada äl-Sadr?
Ğiraqtağı wäzğiatneñ kinät kenä kiskenläşep kitüe, anda şığıy citäkçese äl-Sadr tarafdarlarınıñ Könbatış köçläre belän bäreleşlär başlawı, alarnıñ inde xäzer Basrada cirle xakimiat binasın yawlap aluı, kem soñ ul Moqtada äl-Sadr digän soraw uyata.
Audio, Larbi Sadıqi
"Sadrnıñ yoğıntısı Sistani qüwäte häm tarafdarları tösle kiñ tügel, Sistani ul berdänber, ul Ğiraqnıñ ayatolla Xomäynie bulıp tora" dip añlata şığıy citäkçeläre arasındağı ayırmanı Larbi Sadıqi. Atna azağında çualışlar başlanğaç baş ayatolla äl-Sistani xalıqnı tınıçlanırğa öndägän ide. Larbi Sadıqi, ägär dä baş kütärügä äl-Sistani üze çaqırğan bulsa, Ğiraqtağı wäzğiat küpkä yamanraq häm qurqınıçraq bulır ide di:
Audio, Larbi Sadıqi
"Sistanidän ber genä süz dä citä - häm minemçä, bar närsä dä tötengä kümeläçäk, monı ikelänmi äytep bula. Ägär dä amerikannarğa buysınmaw yäisä baş kütärü ämeren Sistani birsä, bu çın-çınlap suğış başlanunı añlataçaq" di Ğiraqtağı eçke wäzğiatne küzätep barğan Larbi Sadıqi. Läkin ul berük waqıtta, Moqtada äl-Sadr mömkinleklären dä inkär itmäskä öndi.
Audio, Larbi Sadıqi
"äl-Sadr uqımışlı ğailädän kilä, belüegezçä, anıñ ätise üterelgän ide, anıñ näsel nigeze şaqtıy kiñ." Uzğan közdä äl-Sadr üz militsiäsen qordı, häm anıñ maqsatın, Ğiraqtağı äxlaqsızlıq wä kilmeşäk qaraşlar belän köräşü dip bilgeläde. Soñğı bäreleşlär uzğan atnada äl-Sadrnıñ üz wäğäzendä, "basıp aluçılar"nıñ höcümnärenä qarşı toruğa äzer bulu öndäwennän soñ başlandı. Aña qädär Könbatış berektäşläre anıñ yaqın tarafdarı Mostafa Yaqubine totqarlağan ide. Ul uzğan aprildä ikençe ber şığıy ruxanien üterüdä şiklänelä. Moqtada äl-Sadr Amerikağa qarşı belderülären soñğı yıl eçendä nıq arttırdı, läkin Ğiraqtağı Könbatış ğäskärilärenä qarşı köç qullanu älegä qädär artta torğan çara bularaq qına qaralğan ide.
Kärim Kamal, Praga


text:
ZP: "Tatarstan bäysezlekneñ qimmäten añlarğa tieş"
ЗBeздa ПoBoлжbя gäziteneñ may bäyrämnärennän soñ, yaña numirası çıqtı. Gäzittä qızıqlı yazmalar bik küp. Mäsälän, berençe bittä, Yunıs Kamaletdinov citäklägän Tatar ictimaği üzägeneñ ber qanatı Qazan kirmäne qarşında piket ütkärüläre turında yazma basılğan. Älegä qädär, milli mänfäğätlärne yaqlap çığış yasağan millätçelär, bu yulı ЗBeздa ПoBoлжbя gäziten yaqlap çıqqannar. Eş şunda ki, ЗBeздa ПoBoлжbяğa qarata ike mäxkämä eşe açılğan. Tatmedia xucası Marat Moratov häm Respublikadağı waq xalıqlarnıñ milli oyışmaları berläşmäse räise Säğit Caksıbaev gäzitne mäxkämägä birgännär. Alar, gäzit bitlärendä üzlären kimsetkän yazmalar bar dip baralar häm 100 meñ sum külämendä aqça taläp itälär. Kimsetelgän öçen. Tatar ictimaği üzäge isä, gäzitne Säğit Caksıbaev kebeklär yuqqa räncetä dip sanıy häm gäzitne yaqlap uramğa çıqqannar. Gäzit üze yazuına qarağanda, mondıy tör çaralar tağın qabatlanaçaq ikän. Ä mäxkämä eşe äle däwam itä häm nätihä yuq.
ЗBeздa ПoBoлжbяnıñ tağın ber yazması şartnamäle unitarizm dip atala. Avtorı, gäzitneñ möxärrire Räşit Äxmätov. Älege yazmada süz, Tatarstan belän Rusiä arasında inde 7 aydan birle imzalanmağan şartnamä turında bara. Bilgele bulğança, Tatarstan belän Rusiä tarixta berençe märtäbä 1994 yılda şartnamä tözedelär. Wäqälätlärne üzara büleşü turında. Bu un yılğa isäplängän şartnamä waqıtı tämamlandı . Yañasınıñ proyektı da bar. Tatarstan däwlät Şurasında anı bik tiz genä qabul itep, rizalıqların belderdelär. Mäs’älä Mäskäw qulında. Bu ike yaqlı şartnamäne tağın Rusiä Däwlät Duması ratifikatsiälärgä tieş, şunnan soñ ğına Rusiä häm Tatarstan prezidentları anı imzalıy. 7 ay elek ük Tatarstan şartnamäne Mäskäwgä cibärde. Ä ЗBeздa ПoBoлжbя gäzite, Mäskäw anı östälneñ ber kiştäsenä salıp quydı dip sanıy. Yäğni, onıttı. Çönki, gäzit yazuınça, Mäskäwgä, Putin xakimiätenä şartnamä kiräkmi. Gäzit tağın ber qızıqlı fiker kiterä . Anısı Tatarstan deputatı, parlamenttağı ber komitet räise Marat Ğälievneke. Gäzit, Marat Ğäliev Tatarstan inde ber yıldan artıq Rusiä konstitutsion qırında tügel dip sanıy dip yazdı. Yäğni, 1994 yıldağı şartnamä ğämäldä tügel, yuridik- xoquqi yaqtan. Dimäk, Tatarstan da da Rusiä qanunnarı tügel, ä Tatarstannıqı östenlekkä iä. Rusiä belän yaña şartnamä tözelmi torıp, Tatarstan Rusiä qanun qırında bulalmıy ikän. Gäzit monı, xoquqi neçkäleklär dip yaza.
Yazmanıñ avtorı häm gäzitneñ möxärrire Räşit Äxmätov, bügenge köndä respublikanıñ nefttän kergän 75 protsent tabışı Mäskäwgä kitep bara dip yaza. Bügenge köndä di ul, Awrupa berlegendä torğan Litvanıñ byudjetı 6 milliard dollar. Tatarstannıqı, ägär ul bäysez bulğan bulsa, xäzerge byudjetqa qarağanda dürt märtäbä kübräk bulır ide di, yäğni 15 milliard dollar. Häm şaqtıy ozın wä qızıqlı yazmasın ul, respublika bäysezlekneñ qimmäten añlarğa tieş dip tämamlıy.Gäzittä tağın ber yazma basılğan. Anısı Rusiä islam universitetınıñ ğämäldäge rektorı İldus Zahidullin yazması. İldus äfände, universitet tiräsendäge gauganı analizlıy häm bu analitik yazmasın Rusiä möftilär şurası räise Rawil Ğäynetdingä yullıy. İsegezgä töşeräbez, RİU dan elekkege rektor Ğosman İsxaqıy kitkäç, ul dönyawi uqu yortına äylänä digän gauga hä”m qarşılıq aksiäläre buldı. Mäs’äläneñ asılın, Azatlıqta yäkşämbe tügärek östälendä tıñlıy alasız. RİUnıñ rektorı İldus Zahidullin häm anıñ opponentı Tatarstan möftieneñ urınbasarı Wäliulla Yaqup azatlıqta bu xaqta fiker alışaçaq. Räfis Cämdixan.


text:
Fälestin törkemnäre İzrail'neñ Gazadağı suğışçılarğa kiçäge hawa höcüme Yaqın Könçığışta höcümnärne tuqtatu kileşüen qurqınıç astına quya dide.
Hamas suğışçan törkeme süzçese Fälestin citäkçese Mäxmüt Abbasnıñ köç qullanudan tıyılırğa çaqıruın kire qağıp üç alu häm üz-üzebezne saqlaw xoquqıbız bar dide.
Fälestin İdaräse häm citäkçelekneñ Fatah partiäse dä İzrail'ne köç qullanular siklın tiränäytüdä ğäyepläde. Alar köç qullanunıñ köçäyüenä yul quymas öçen xalıqara tıqşınu kiräk dide.
İzrail' hawa köçläre Gazanıñ tönyağındağı Jabalia qaçaqlar lagerına raketalar attı. Şahitlär äytüençä bu höcüm näticäsendä 2 fälestinle yaralanğan.
İzrail' xärbiläre äytüençä, İzrail' minaatqıç höcüme başlarğa äzerlänüçe suğışçılarğa höcüm itkän.


text:
Xoquq yaqlawçılar Räximovnı Yewropağa kertmäskä çaqıra
“Keşe xoquqları öçen” oyışmasınıñ Başqortstan bülekçäse başı İldar İsängolovnıñ Mäskäwdä “Soñğı sızıq artında” isemle kitabın täqdim itü çarası uzğan. Älege kitapta Başqortstanda keşe xoquqı bozular, xoquq saqlaw oyışmalarındağı korrupsiä xaqında süz bara.
Keşe xoquqı öçen köräşüçelär respublika Prezidentı häm eçke eşlär ministrına Yevropa illärenä çığunı tuqtatunı kütärde. Mäskäw-Xel''sinki törkeme başı Lyudmila Alekseeva häm Rusiäneñ “Keşe xoquqları öçen” xäräkäte citäkçese Lev Ponomarev älege türälärne Yevropa Şurasına kergän illärgä çığartmawnı sorap möräcäğät qabul itte. Ul Yevropa Şurasınıñ Parlament assambleyasına, Yevropa Şurasına kergän illär başlıqlarına, Yevropa Parlamentına, Yevropa komissiäse häm Yevropa Şurasınıñ baş särqatibenä cibäreläçäk.


text:
13-qazan küni Ä.Qasteev atındağı Memlekettik öner mwzey`inde Qazaqstan Respwblïkası Täwelsizdiginiñ 25 jıldığına arnalğan «Qasteev oqwları – 2016» attı jıl say`ınğı xalıqaralıq ğılımï-praktïkalıq konferencïyası ötti.
Täwelsiz Qazaqstan öneri men mädenïetine negizdelgen konferencïyanıñ taqırıbı «Täwelsizdik kelbeti. Egemen Qazaqstannıñ kelbeti dep ataladı.
Jıl say`ın ötetin bul konferencïyağa Atıraw oblısı Ş.Sarïev atındağı körkemswret jäne qoldanbalı-sändik öner mwzey`iniñ basşısı T.Orınbasarulı qatısıp, «Mwzey` qorına tüsken sıy`lıqtar» attı bayandamasın oqıdı.


text:
Narkotiklarğa qarşı maxsus komissiä utırışı häm metro tözeleşe barışına bağışlanğan xökümät brifinğı uzdı
Narkotiklarğa qarşı maxsus komissiä utırışı häm metro tözeleşe barışına bağışlanğan xökümät brifinğı uzdı
Ministrlar Kabinetınıñ sişämbe brifingında Qazan metrosı tözeleşe barışı turında mäğlümat birelde. Metro tözüçelärneñ problemaları citärlek. Federal' xaqimiät bıyılğa bilgelängän 1 milliardtan artıq aqçanıñ barı tik 5% ğına birgän. Şulay da, metro tözüçelär optimistik ruxta. Bulaçaq metro öçen Sankt-Peterburgta poyezd vagonnarına zakaz birelgän. Tizdän Qazanğa şundıy 30 vagon qaytır, dip farazlana. Noyäber ayında tağın 1.5 kilometrlı tonel' tözelä başlayaçaq. Ä menä metro liniäseneñ Qazan-su aşa cir astınnan uzdıru proektı üzgärtelgän. Qazan-sunı metro poyezdları kütärelmä küper aşa uzaçaqlar.
Yunıs Ätnäle


text: Rusiäneñ Tışqı eşlär Ministrlığı, Gruziä citäkçelären, Acarstan xökümäten bärep töşerep, bu töbäkne Tbilisi qanatı astına qaytaru tırışlığında ğäyepläde. Ministrlıq, Gruziä xökümäten bu "cawapsız adımğa" barmasqa çaqırdı. Ul arada, Rusiä Acarstanğa östämä ğäskär cibärä, digän xäbärlärne Rusiäneñ Gruziädäge ilçelege bügen kire qaqtı. İlçelek, bu barı tik xärbilärne alıştıru, alarnıñ sanı artmayaçaq, dip añlattı. Gruziä prezidentı Mixail Saakaşvili, üzbilgelängän bu töbäkne üzäk xökümät kontrolenä qaytaraçağın beldergän ide. Bügen ul, Rusiä Gruziäneñ eçke eşlärenä tıqşınmas, digän ışanıç belderde.


text:
Qazanda könnär esse
Ministrlar kabinetında şaqtıy qızu utırış buldı. Qayber mäğlumat çaraları iğlan itkänçä, anda urtakul citäkçeläreneñ däwlät maşinasında yörülären qısqartu, çit il maşinaların çinovniklarğa satıp alunı tuqtatunı qarala dip aldan uq xäbär itkännär ide. Bu tapşıru Pragağa cibärelgän waqıtta älege temağa açıqlıq kertep beterelmäde. Maşinalar, alarğa kitkän çığımnarnı sanaw bulğanmı, söyläşü niçek uzğanın ministrlar kabinetı raslamadı.
Düşämbe könne uzğan utırışta Tatarstan investitsiälär kertügä niqädär sälätle buluın tikşergännär, doklad belän iqtisat ministrı Aleksey Poxomov çıqqan, äzerlängän qarar proyektın tikşergännän soñ xökümät anı tağın da ber tapqır öyränergä kamilläşterergä bulğan. Ştat qısqartu bik çeterekle bulsa, şul ştat buyınça yörüçe maşinalarnı qısqartu tağın da çeterekleräk.
Qazanğa Bötendönya Törki Xatın-qızlar Assotsiatsiäse räise, Ğazi universitetı professorı Şenol xanım Bal kilde. Yal könnärendä qunaqnı Qazannıñ muzeyları, istälekle urınnarı belän tanıştırdılar. Törki Xatın-qızlar Assotsiatsiäse citäkçese Şenol xanım yazuçı, Bötendönya tatar Kongressı äğzäse Fäwziä Bäyrämova, Kongressnıñ xoquq belgeçe Roza Färdieva ozatıp yörilär. Qunaqnı qarşılaw, yöretü mäşäqätlären xökümät wäkilläre häm BTK üz östenä alğan. BTK räise Rinat Zakirov Şenol Bal belän oçraştı. Düşämbe töştän soñ Şenol xanımnı Tatarstannıñ Ministrlar Kabinetında qabul ittelär.
Rimzil' Wäli, Qazan.


text: Howston, Texas. Quşma Ştatlarnıñ Ğälämne tikşerü idaräse NASA, bügen töştän soñ, Floridağa töşär aldınnan berniçä minut qala Columbiä ğäläm korabı belän elemtäne yuğaltıp, anıñ şartlawına işarä itkän sürätlär alınğannan soñ xäwef xäle iğlan itte. Korabnıñ qaldıqları töşkän dip farazlanğan üzäk Texasqa ezläw häm qotqaru törkemnäre cibärelde. Ğäläm korabı belän elemtäne yuğaltu waqıtında ul 60 çaqrım biyeklektä ide dip xäbär itä NASA wäkilläre. Columbiä ğälämdä 16 kön buldı, häm anda barlığı 6 keşe – 6 amerikan häm ber İzrail watandaşı, şul ilneñ berençe astronavtı İlan Ramon bar ide.


text:
İke öleşkä bülengän Qırğızstannıñ könyağında oppozitsiä köndälek idaräne oyıştırırğa tırışa
Sişämbedä Qırğızstandağı ictimaği-säyäsi wäzğiat tağın da kierenkelänä töşte. Oppozitsiä anda xakimiatkä basımın attıra bara, ilneñ Bişkäktän qala öç zur şähäre - Oş, Cälälabad häm Talasta xakimiat binaları prezident Aqayevkä qarşı çığuçılar tarafınnan yawlap alınğan, oppozitsiä şulay uq başqalağa da yul alırğa cıyına, xäzer inde ul Aqayevneñ urınınnan kitüen taläp itä. Ul arada prezident sişämbedä yaña ğına saylanğan parlamentnıñ utırışında qatnaştı.
Audio, Äskär Aqayev
Qırğız prezidentı çın küñelennän bar xalıqnı häm yaña parlament - Yuğarı kiñäşne berençe utırışı belän qotlıy. Üzeneñ şuşı çığışında Aqayev, ilneñ könyağındağı çualış wä xalıq kütäreleşen oppozitsiädä torğan häm ällä ni yaqlaw qazana almağan qayber törkemnärneñ añlı räweştä Qırğızstandağı wäzğiatne çayqaw tırışlığı dip atadı. Ämma ul berük waqıtta, şul oppozitsiägä qarşı köç qullanırğa cıyınmawın da belderde. Ul arada Oş, Talas häm Cälälabad ölkälärendä xakimiatne üz qulına alğan oppozitsiä andağı wäzğiatneñ älegä tınıç bulıp qaluı xaqında äytä. Qırğızstannıñ Xalıq xäräkäte räise urınbasarı İşängöl Bolcurova radiobızğa bolay digän ide:
Audio, İşängöl Bolcurova
"Qırğızstannıñ könyağındağı wäzğiat xalıq kiñäşläre, yäğni şuraları tarafınnan kontrol itelä, alar iqtisadi wä sotsial'' mäs''älälärne xäl itü öçen üz cıyılışların ütkärep tora" di oppozitsiä wäkile. İkençe ber şundıy wäkil, "Ar Namus" oyışması citäkçeseneñ urınbasarı Emil Aliev, qayber urınnarda oppozitsiä cirle militsiä belän urtaq kizülär dä oyıştıra başladı dip belderde:
Audio, Emil Aliev
"Qanunğa buysınu ürnägen berençe bulıp bez üzebez kürsätergä tieş, Oş häm Cälälabadta, misal öçen, urtaq kizülär oyıştırıldı, alarnıñ härberse berär militsiä xezmätkärennän häm xakimiatkä qarşı kütärelgän xalıqnıñ ike wäkilennän tora" di könyaq ölkälärdäge tärtipne militsiä belän bergäläşep saqlaw turında Aliev. Läkin xakimiatkä qarşı çığışlarnıñ soñğı könnärdä şaqtıy kiñäyüe alarnıñ oppozitsiä kontrolennän dä ıçqına alu qurqınıçın arttıra häm monı Qırğızstannıñ Xalıq xäräkätennän İşängöl Bolcurova da tanıy:
Audio, İşängöl Bolcurova
"Däwlät qulındağı mäğlümat çaralarınıñ çınbarlıqqa turı kilmägän yalğan söyläwenä xalıqnıñ bik açuı kilä häm oppozitsiä şul xislärne kontrol'' itä almaslıq wäzğiat tua ala, andıy yalğanğa qarşı protestlarnıñ xalıqnı çığırınnan çığaruı bar" di qırğız oppozitsiäse wäkile. Atnakiçkä oppozitsiä Oş, Cälälabad häm Narın ölkälärennän başqala Bişkäkkä taba çığarğa cıyına, qayber törkemnär inde yulğa çıqtı da digän xäbärlär bar.
Kärim Kamal


text:
Saylawlar aldınnan Rusiädä senzura yañara
Rusiädä Däwlät Dumasına saylawlar aldınnan jurnalistlarnıñ eşe ayıruça qatlawlana. Bu berençe çiratta saylawlar turındağı yaña qanun ğämälgä kerü belän bäyle. Älege üzgäreşlär näticäsendä, 2 märtäbä bu qanunnı bozuda ğäyeplänep kisätelgännän soñ gazeta, radio yäki televidenie tapşıruların yabıp quyarğa mömkinnär. Şul uq waqıtta bu qanun şul qädär butalçıq ki, xätta qayber kiñ mäğlümät çaraları aldağı aylarda saylawlar temasına ğömümän qağılmasqa buldı.
Bu qanunnıñ maqsatı elekke saylawlarda küzätelgän qara PRnı buldırmaw dielä. Ämma çınlıqta isä, uzğan atnada başlanğan häm 7-nçe dikäbrgä qädär däwam itäçäk saylaw aldı kampaniäse çorında härtörle säyäsi kommentarlar, analitik fikerlär häm farazlawlar da tıyıla diärgä mömkin.
Ğädättän tış şartlardağı Jurnalistika üzäge başlığı Oleg Panfilov fikerençä bu bik qurqınıç närsä, çönki kiñküläm mäğlümät çaralarınıñ cämäğät kontrole wazıyfasın ütäw mömkinleläre çiklänä häm cämäğät kontrole bulmaw cinayätçelärneñ saylanuına yul açarğa mömkin.
Qanunnı bozu turında ike kisätüdän soñ kiñküläm mäğlümät çarasın yabıp quyarğa mömkinnär. Saylaw aldı kampaniäse äle başlanıp qına kitte, Üzäk Saylaw Kampaniäse, jurnalistik tikşerüläre belän mäğlüm Novaya Gazetağa inde ber kisätü yasap ta ölgerde.
Küptän tügel Üzäk saylaw komissiäse jurnalistlarnı cıyıp qanundağı üzgäreşlär turında söyläde. Mondıy añlatu çaraları Tatarstanda, Başqortstanda häm Rusiäneñ başqa töbäklärendä dä ütte. Üzäk Saylaw Komissiäse wäkile, yaña qanunnı äzerläwçelärneñ berse Sergey Bol''şakov Nezavisimaya Gazetağa interviewda älege qanunğa añlatma birde. Anda mondıy misal da ba. Jurnalist namzätneñ buşqa fatirlar öläşergä wäğdä itüe turında xalıqqa xäbär itä ala. Ämma şul uq namzätneñ elekke saylawlarda da şundıy wäğdälär birep alarnı ütämäwe turında äytergä yaramıy. Bu inde xäbär tügel, ä sezneñ analitik fikeregez bula di Bol''şakov.
Bol''şakov şulay uq, saylawlarda qatnaşuçı ber partiä turında nindi dä bulsa yazma birelsä, başqaları turında da şundıy uq külämdä xäbär bulırğa tieş di. Ä saylawlarda isä barlığı 44 partiä qatnaşa. Bu qanun belän kileşmäwçelär parlamentqa kerü öçen barı 4 partiäneñ genä 5 protsent kirtäsen ütü mömkinlege bar, şuña kürä jurnalistlarnı 44 partiä turında söylärgä mäcbür itü döres tügel dip isäpli. Alar fikerençä, kreml'' yaqlağan bu qanun berençe çiratta kommunistlarğa häm Yablokoğa qurqınıç tudıra.
Şuşı üzgäreşlär näticäsendä qayber kiñküläm mäğlümät çaraları protest yözennän saylawlar temasın ğömümän yaqtırtmasqa buldı. Qayberäwläre isä Sovet çorındağı Ezop tele belän, çitlätep äytü ısulların yañadan iskä töşerergä häm ğämälgä kertergä kiräk bulaçaq digän näticägä kilde.
Bäysez Vremya-MN gazetı xezmätkäre Konstantin Katanyan bu qanunğa qarşı çığıp Rusiä Konstitutsion mäxkamäsenä möräcäğät itte. Katanyan konsitutsiä süz iregen garantiäli, ä bu qanun minem älege watandaşlıq xoquqlarımnı çikli dip belderde. Bezneñ xakimiätlär xoquq bozudan şul qädär qurqalar ki, alarnı buldırmaw öçen alar härnärsäne tıyu turında qarar qabul itte di Katanyan.
Yaña qanunnı tege yäki bu namzätne, partiäne yaqlawnı tıya. Ämma tänqitläwçelär fikerençä, ul räsmi xakimiätlärneñ üzläre telägän namzätlärne yaqlawına, kiñ qullanıluçı administrativ resursnı faydalanuğa berniçek tä qomaçawlamayaçaq.
Säyäsi analitik Vladimir Pribılovski qayber qanunnar ayırım oçraqlarda xakimiätlär qullana alırlıq, başqalar qullana almaslıq itep maxsus räweştä yazılğan kebek, Bu qanun namzätlärneñ qara PR qullanuın tıya ala, ämma ul administrativ resursnıñ saylawçılarğa tä''sir itüen tuqtatmayaçaq di.
Süz axırında tağın ber misal. Sentäbr başındaraq Prezident Putin televidenie aşa tapşırılğan räsmi oçraşu barışında Peterbur gubernatorı urınına namzät Valentina Matvienkonı xuplawı turında belderde. Keşe xoquqların yaqlawçı törkemnär Putin tege yäki bu namzätne yaqlawnı tıyuçı saylaw qanunın bozdı dip moña iğtibar yünältte. Bu turıdağı sorawğa isä cawabında, Üzäk Saylaw Komissiäse başlığı Aleksandr Veşnyakov isä prezident çığışın tapşırğan televiniene ğäyepläw belän genä çiklände.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Däwlät televideniese aşa kürsätelgän çığışında atom söyläşülärendä İran törkemen citäkläwçe Ali Laricani İrannıñ atom yağulığı yasawın tuqtatu öçen basım yanaw däräcäsenä citte dide. Ul arada tışqı eşlär ministrlığı süzçese Xämit Riza Asefi Tähran Quşma Ştatlardan häm Yewropa Berlegennän basımğa bireşmiäçäk, häm üzeneñ tınıç atom texnologiäsen buldıru xoquqnnan baş tartmıyaçaq dide.
AUDİO: Alar yanawlar belän İrannıñ xoquqların kire qaqqan çorlar ütte. Tınıç atom texnologiäsenä iä bulu bezneñ qanunı xoquqıbız häm bez annan çigenmiäçäkbez.
AQŞ häm Yewropa räsmiläre ägär dä Tähran atom yağulığı äzerläw eşen tulısınça tuqtatmasa, Tähranğa qarşı çikläwlär kertü mömkinlegen qaraw öçen İrannıñ atom programması eşen BMO İminlek Şurası qaramağına tapşıruı belän yanadı. Comğa könne Xalıqara Atom Energiäse İdaräse başlığı Möxämmät äl-Baraday İrannıñ uzğan ayda İsfahan qorılmasında uran eşkärtüne yañartuın raslawçı xisap iğlan itte.


text:
Açıq mikrofon: Sez niçä xatın alır idegez?
-Berne genä alır idem. Köç citmägäç, niçäne alasıñ inde!
Unınçı xatın bulırğa riza bulmıym, berqayçan da. Nu ikençe bulırğa mömkin.
Küp xatınlılıqqa qarşı tügel min bolay. Ägär dä ir-at ul xatınnarnı tä'min itä ala ikän, alsın. Läkin üzem fäqät berençe häm soñğı xatın bulırğa telim!
Berne genä alır idem. Tormışqa qaraşıbız şundıy çönki. Şulay da keşeçä yaratırğa buldıra alam kübräkne dä.
Ber xatınnı ğına tuyındıra alam. Aqça, aqça, aqça.
Tatarstanğa küp xatınlılıq kerä almıy, dip uylıym. Çönki bezneñ psixologiä başqa. Din bit äle soñğı aralarda ğına kerä başladı bezgä, ä elek küp xatınlı bulıp yäşämägännär inde. Bezdä ul mäs’äläne äle añlap ta citkermilär. İrlär üzläre dä bik añlamıy. Alarnıñ mondıy cawaplılığı yuq. Küp xatınnı bezneñ irlär tä'min itä almıy häm bertigez yarata da almıy. Ä alar här xatınnı da bertigez yaratırğa tieş. Barıber bersenä östenlek bireläçäk. Häm bezneñ irlär üzläre dä küp xatın alırğa bik telämi, çönki alarnı tä'min itärgä dä kiräk bit äle. Ä bezneñ ildä bu mömkin tügel.Al'bina Zäynulla


text:
Qazaqstan Prezïdenti Nursultan Nazarbaev Brazïlïya Federatïvtik Respwblïkasınıñ Prezïdenti Mïşel Temerge köñil ay`tw jedelxatın joldadı, dep xabarlay`dı Aqordanıñ baspasöz qızmeti.
Jedelxatta Kolwmbïya Respwblïkasınıñ äwe keñistiginde bolğan uşaq apatı saldarınan Brazïlïya azamattarınıñ qaza bolğanı twralı xabardı Nursultan Nazarbaevtıñ zor küy`zelispen qabıldağanı ay`tılğan.
«Qaza bolğandardıñ twıstarı men jaqındarına, sonday`-aq barşa Brazïlïya xalqına awır qay`ğılarına ortaqtasıp, Qazaqstan xalqınıñ jäne jeke özimniñ atımnan köñil ay`tamın», – delingen jedelxatta.
Memleket basşısı zardap şekkenderdiñ tezirek sawığıp, otbasılarına oralwına tilektestik bildirdi.


text:
Parlamentnıñ daimi kommisiäse konstitutsiägä üzgäreşlär kertergä täqdim itä.
Rusiä Dumasınıñ elekke çaqırılış deputatları soñğı utırışın ütkärgän bulsa, Tatarstan parlamentı wäkilläreneñ berniçä ay waqıtı bar. Ä älegä deputatlar kiläse parlamentnıñ eşe qanunı häm eşlekle bulsın, dip şartlar äzerläp quya. Bu yılnıñ 22 sentäberendä Däwlät Şurası «Tatarstan deputatların saylaw turında»ğı qanunğa tözätmälär kertte.
Tatarstannıñ konstitutsiäse dä soñğı yıllarda berniçä tapqır üzgärtelde. Ämma bu tözätülär dä soñğı tügel ikän. Däwlät tözeleşe kommisiäsendä deputat statusı, komitetlar häm munitsipal saylawlar turındağı mäs’älälär qaraldı. Status turında äytelsä dä, asılda süz xalıq deputatı urınına, Däwlät Şurası deputatı, dip yañaça ataw turında bara. Komitet digäne dä, daimi kommisiälärne komitet dip isemen alıştıruğa qaytıp qala. Häm öçençe tözätmä cirle üzidarä oyışmalarına saylawlar ütkärü tärtibenä qağıla ide.
Berse däwlät telläre turındağı matdä, ikençese – grajdanlıq häm öçençese - suverenitet mäs’äläse. Qalğan başqa mäsällärdä, ( deputat statusı, parlament tözeleşe h.b.) konstitutsiägä üzgäreşlär kertelgändä deputatlar tarafınnan qarşılıq bulmas, dip farazlap bula. Här xäldä komissiä utırışında şulay buldı.
Tatarstan konstitutsiäsen Rusiäneke belän täñgälläşterü eşe, 15 dekaber sessiäse belän genä tämamlanmıy. Rusiä Konstitutsiä mäxkämäse Tatarstan suverenitetın, tellär statusı häm başqa möhim mäs’älälärneñ töp qanunğa turı kilü-kilmäwe turında qararın çığarmıyça, Tatarstan deputatları üzgäreşlärne kertmi toraçaq.
Bikä Timerova.


text:
Yerusalimda jurnalistlar aldında çığış yasap Şalom Süriä belän solıx İordan häm Mısır belän tözelgän solıx kebek kürşelär arasındağı barlıq doşmanlıqlarnı beterer ide dide.
Şul uq waqıtta Şalom solıq kileşüenä ireşü öçen başta Süriä Fälestin suğışçıların yaqlawnı beterergä tieş dide.
2000-nçe yılda xakimiätkä kilgän süriä prezidentı Bäşär Assad Süriä İzrail' belän tınıçlıq söyläşülären yañartırğa äzer dide.
İzrail' premyer ministrı Ariel Şaron Assadnıñ täqdimen kire qağıp başta Süriä Dämäşkta nigezlängän Fälestin suğışçan törkemnären çığarıp cibärergä häm Livan-İzrail' Hezbolla suğışçıların tıyarğa tieş dide.


text:
Osman Öztunç - Beton Duvar
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Beton Duvar
Etiketler : Osman Öztunç - Beton Duvar türkü indir, Osman Öztunç - Beton Duvar türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Beton Duvar mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Beton Duvar türküsü, Beton Duvar sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Beton Duvar bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Bugün Ayın Işığı
Osman Öztunç - Cebeci İstasyonu
Osman Öztunç - Ben Dönersem Başbuğum
Osman Öztunç - Çakırcalı Mehmet
Osman Öztunç - Üzerine Alınanın
Osman Öztunç - Çamlıbelden Çıktım Yayan
Osman Öztunç - Dağlara Komşu Oldum


text:
Ğiraq şiğiläre könyaqta avtonom töbäk taläp itä
"Üzäk-könyaq töbäkkä kilgändä, andağı xalıqnıñ urtaq sifatların, alarğa qarata alıp barılğan ğädelsez säyäsätne iskä alıp, bez anda ayırım ber töbäk tözergä täqdim itäbez."
İslam İnqilabınıñ Yuğarı Şurası dip atalğan däräcäle oyışma başlığı Äl-Xäkim bu belderüen Nacafta distälägän meñ tarafdarı aldında yasadı. Şiğilär üz xoquqların yaqlarğa teläsä, mondıy avtonom töbäk bik möhim, dide ul. Tözelgän oçraqta mondıy töbäkkä Ğiraqnıñ yartı xalqı häm dä Basra tiräsendäge neft yatmaları keräçäk. Premier-ministr İbrahim Cäğfäri'neñ matbuğat wäkile Laith Kubba, şiğilär öçen ayırım töbäk tözü fikeren "qabul itep bulmaslıq" dip atadı. Neft yatmaların büleşü häm federalizm mäsäläläre Bağdadta barğan yaña konstitutsiä turındağı söyläşülärdä töp mäsälälär bulıp tora. Konstitutsiä ölgese Awgustnıñ 15nä äzer bulırğa tieş.
Ul arada, bügen Ğiraqta bulğan bäreleşlärdä kimendä 8 keşe häläk bulğan, dielä.


text:
Ğiraqtağı AQŞ xärbiläre Bağdadtan tönyaqta Ğiraq-AQŞ xärbi operatsiäse näticäsendä üterelgän terrorçı Äbü Musab äz-Zärqäwi süräte dip ber foto kürsätte.
AQŞ xärbiläre süzçese General Mayor William Caldwell bu fotonı Bağdadta matbuğat oçraşında kürsätte.
Dönyanıñ törle illäreneñ citäkçeläre häm säyäsätçeläre Zärqäwineñ üterelüe turındağı xäbärgä xuplaw belderde.
AQŞ prezidentı George Bush AQŞ köçläre Zärqäwine cawapqa tarttı dide. Şulay da ul Ğiraqta ğisyan häm mäzhäbara bäreleşlär däwam itär dip isäpläwen äytte.
"Zärqäwi üle. Ämma Ğiraqtağı qıyın häm zarur çara däwam itä. Terrorçılar häm ğisyançılar annan başqa da däwam itär dip kötärgä bula. Mäzhäbara bäreleşlär däwam itär dip kötärgä bula. Şulay da terror ideologiäse üzeneñ iñ kürenekle häm agressiv citäkçelärennän bersen yuğalttı. Zärqäwineñ üleme äl-Qaidägä qatı orım buldı" dide Bush.
AQŞ saqlanu ministrı Donald Rumsfeld äz-Zärqäwineñ üleme terrorğa qarşı suğışta möhim ciñü dide. Ämma ul da Bushnıñ bäreleşlär däwam itär digän fikeren qabatladı.
Britaniä premyer ministrı Tony Blair Zärqäwineñ ülemen bik yaxşı xäbär häm Ğiraq öçen bik möhim mizgel dip bäyäläde. Awstraliä premyer ministrı John Howard ta şundıy belderü belän çıqtı. Äfğän prezidentı Xämit Qarzai monı terrorçılıqqa qatı orım dip atadı.


text:
Ukrainada wazğiät kierenke bulsa da, belgeçlär köç qullanu bulmas digän fikerdä
Xökümät här törle qanunsızlıq bastırılaçaq dip kisätsä dä, oppozitsiä massa küläm protestlar belän saylaularnıñ näticäsen üzgärtergä tırışa. Cirle belgeçlär köç qullanu bulmayaçaq, xökümät belän oppozitsiä bäxäskä tınıç xäl çarası tabarğa tırışaçaq dip ışana.
Audio
"Xakimiätlärneñ mäsäläne köç qullanıp xäl itäçäkläre şikle. Oppozitsiäneñ dä xakimiätne moña etäräçäge ikele. Här kem tınıç xäl çarasın tabu öçen tırışaçaq. Oppozitsiäneñ xärämläşülärneñ buluı dokumentlanğan saylau okruglarında , saylaularnıñ näticäsen köçtän çığarunı sorap mäxkämägä möräcäğät itüe mömkin. Läkin bu xaqta dälillär bulırğa tieş."
Washingtondağı İrekle Yortınıñ ölkän xezmätkäre Adrian Karatnıçkı Kievtan telefon aşa xäbärçebezgä Könbatış xökümätläre häm oyışmalarınıñ oppozitsiä belän eş itkändä prezident Kuçmağa totnaqlıq kürsätüe öçen basım yasauları mömkin dip belderde. Läkin, krizisnıñ niçek tämamlanuında töp rolne Yuşenko taraftarlarınıñ protestlarnı dävam itü itmävennän bäyle bulaçaq.
Audio
"Qış yaqınlaşa. Kiläse könnärdä temperatura nuldan tübäneräkkä töşäçäk. Kiev häm başqa şähärlärdä Ukrain xalqı protestlarnı ber-ike kön genä dävam ittererme, ällä üz xoquqların ozaq vaqıt yaqlayaçaqmı."
Xökümätkä kilgändä, anıñ politik konfrontatsiäne , oppozitsiä citäkçelärenä koalitsion xökümättä qatnaşunı täqdim itüe belän yomışatırğa tırışuı mömkin. Läkin, oppozitsiäneñ monı qabul itüe ikele.
Färit İdelle, Praga.


text:
Taciqstanda xakimiätlär , xalıqara mätbuğat oyışmalarınıñ yıllarça däwam itkän çaqırularınnan soñ, nixäyät watandaşlar suğışı yıllarında üterelgän jurnalistlar mäsäläsen tikşerergä qarar birde.Alar şulayuq basmalarnıñ salımnarın kimetü öçen dä yaña qanunnar äzerli.Ämma dä läkin ber yk waqıtta şaulami ğına ilneñ 4 bäysez gazetasın yabu öçen dä tırışılq alıp bara. ''qamçı-pränik'' säyäsäteneñ taciq versiäse
Taciq xakimiätläre watandaşlar suğışı yıllarında üterelgän jurnalistlar mäsäläsen çişü, cinayätçelärne tabu , tikşerülär turında süz alıp barsa da , ikençe yaqtan mätbuğat ireklegen qısu öçen şıpırt qına çaralar kürep yata.Sivil suğış waqıtnda 70läp jurnalist üterelde. Taciqstan Mätbuğat Berläş,äse citäkçse Nuridin Karşiboyev radiobıznıñ taciq redaksiäsenä birgän ängämädä(audio) suğış yıllarında üterelgän jurnalistlar mäsäläse tikşerelergä tieş,Taciq cämğiäte täräqi itep kilgän çorda bu adım xalıqnıñ säyäsi añın arttıraçaq .Cämğiätebez niçä jurnalistnıñ jurnalistik aktivlıq alıp barğanda, niçäseneñ cinayätçe törkemnär tarafınnan üterelüen belergä tieş.
Xalıqara mätbuğat oyışmaları 1992-97nçe yıllarda Taciqstannı jurnalistlar öçen in qurqınıçlı urın dip atadı.Suğış turında mäğlümät citkerergä tırışqan distälärçä cirle häm çit il jurnalistı häläk buldı. Alar yalğış urında yalğış waqıtta bulğan öçen genä ülmäde.Jurnalitlarnıñ yazğannarı belän qänäğät bulmağan täsirle şäxeslär , alarnı tabıp ütertte.97-nçe yılda suğış betkändä ber yaqta Russiä yaqlağan eleke kommunistlar torsa, ikençe tarafta İslamçı partiä citäklägän opozitsion koalitsiä tordı. Parçalanğan, fakirläşkän ildä cinayätçe törkemnär bu yäki tege törkemne yaqlap höcümnär oyıştırdı.Tatulaşu çorında küp kenä mäsälä şulsanda üterelgän jurnalistlar da ällä ni ähämiät üzägendä tormadı. 95 häm 96nçe yıllarda ike ayrım xökem protsesında üterelgän BBC häm ORT xabärçeläre mäsäläse qaraldı. Cinayätçelärdän berse inde ülgän ide, ikençese isä Rusiä törmäsendä utıra ide. Bu atnda Karşiboyevnıñ äytkännäre, xökümätneñ cinayätçelärne onıtmağanın kürsätte. Xökümät şulayuq finans qıyınlıqları eçendä bulğan basmalarnıñ da sılmnarın kimtü öçen çaralar kürä , xabärlärgä qarağanda salımnarnı ciñeläytkän qanun 1nçe aprelgä qädär xökümätkä täğdim itelä. Ämma dä läkin üzäk aziä ilennän mätbuğat turında işetelgän xabärlärneñ barısı da uñay tügel.Ruzi Nau, Niru-i Suxan ,Oila häm Tojikiston isemle 4 bäysez basmanı yabu öçen şıpırt qına çaralar kürelä.Nirui Suxan jurnalınıñ çığuı tuqtatıldı, çönki anıñ sonğı sanında mäcbüri bulğan näşriät datası basılmağan.. Gazetnıñ başmuxarrirı Bokizode anıñ öçen bez tügel ä näşriät yortı ğäyeple dip söyläsä, basmanıñ jurnalıstı Safxat Burhan tıyu öçen keneñ cawaplı buluın turıdan turı äytep birgän(audio)
bezneñ uquçılarıbız ber qayçan da näşriät yortı yäki salım säbäple yabılğan buluıbznı uylamıyaçaq.Alar gazetanı prezident İmomali Raxmonov yaptı dip äytäçäk. Bäysez gazetanı yapqan Raxmonov , demokratiäne torğızam dip söyläsä dä, çınbarlıqta ul aftoritar däwlät sistemasına taba bara.
Başqa ber basma Ruzi nau zurıraq problema aldında tora. prokuror basma prezident Raxmonovnıñ abruyına tap töşerüdä ğäyeplänä. Äma bu ğäyep quyılğançı ük näşriät yortı bernindi ışanırlıq säbäp kürsätmi , basunı kire qaqqan ide.Tadcikstanda Bäysez Jurnalistlar Berläşmäse citäkçse Universitetta jurnalizm profesorı Şarifzoda (audio) xökümätne tänqitlägän mäqalälär expert belgeçlär birgän mäğlümat, faktlar nigezendä yazılğın,Jurnalistlarnıñ fikre tügel,bernärsä bozılmağan. Jurnalistlar andıy xoquqqa iä.
Äyye şul cämğiätne dä xökümätne dä ber ük waqıtta qänäğätländergän mäqalä yazu qıyın Tadcikstanda bäysez kiñ- küläm mäğlümät çaraları berläşmäsennän Narkiz Zokirova jurnalistlarnıñ şiqäyätlären yaqlap bolay dide (audio)
Tadcikstan ayanıçlı ütkänendäge mäsäläne xäl qılırğa tırışsa da, bäysez mätbuğatnıñ kiläçäge öçen ciddi problema barlıqqa kiterä.
färide xämit,praga


text:
Neşet Çelebi - Ankara Yolüstü
Sanatçı : Neşet Çelebi
Türkü : Ankara Yolüstü
Etiketler : Neşet Çelebi - Ankara Yolüstü türkü indir, Neşet Çelebi - Ankara Yolüstü türkü dinle, Neşet Çelebi türküleri, Ankara Yolüstü mp3 indir, Neşet Çelebi türküleri Ankara Yolüstü türküsü, Ankara Yolüstü sözleri, Neşet Çelebi mp3 dinle, Neşet Çelebi download, Ankara Yolüstü bedava mp3, Neşet Çelebi türkü sözleri, Neşet Çelebi türkü dinle, Neşet Çelebi son albüm indir
Neşet Çelebi Türküleri
Neşet Çelebi - Kaşlarını Eğdirirsin
Neşet Çelebi - Yürü Bre Fani Dünya
Neşet Çelebi - Karnı Büyük Koca Dünya
Neşet Çelebi - İki Dağın Arasında
Neşet Çelebi - Vurduğunu Öldürürsün
Neşet Çelebi - Pencereden Bakan
Neşet Çelebi - Erciyes ten Kar İstersin
Neşet Çelebi - Telli Gelin (Barak)


text:
Bu awıl 30 yıl buyı Suxoy Qarsun isemle urıs awılınıñ xezmätçese rolen başqarıp kilde. 1990 yılda ul, ayırılıp çığıp, möstäkyl tormışşç başlağan ide. Silsäwit särkätibe, soñınan 30 yıl buyı kitapxanäçe bulıp eşlägän Räysä xanım Şaqirowa äytüençä, qartlarnıñ töp yäşäyeş çığanağı – pensiä. Qartlar yaxşıraq ta yäşi äle. Yäşlärne eşsezlek buğazlıy. Räysä xanım biş bala üstergän, bişese dä yuğarı belemle. Qazanda yäşäwçe ulı häm Dimitroğradta yäşäwçe qızı – üz belgeçlekläre buyınça eşlilär: tabib-ğalim häm uqıtuçı. Qalğannarı qarawılçı, metall yabıştıruçı häm traktorçı. Häm alar da tuğan awıllarında yäşämilär, çönki eş yuk anda.
Elekke yıllarda awılda 1200 keşe yäşägän. Xäzer – 800rä yaqın. Haman da xalıq sanı kimügä yöz tota.
Şulay da xalıq ömeten özmi, awılnıñ kiläçägenä ışanıp yäşi. Häm bu ışanıçın ğamäl belän raslap kilä, çarasın ezli. Eş yuk, disäñ dä, niçek tä bulsa yäşärgä kiräk iç inde.
Töp käsep – mal totu. Öçär-dürtär sıyır totalar. Moña kolxoznıñ bulğan ciren eşkärtep betärgä säläte bulmaw da yärdäm itä. Küpyellıq ülänne küpme kiräk çabıp alırğa bula – terlek azığı citärlek. Terlek, nigezdä, it öçen totıla. Läkin terlekne tere kileş satalar: Tatarstan, Çuaşstannan kilep, satıp alalar, di. Cirle xalıq säwdädä mahirlığı belän maqtana almıy. Terlek totu – urtaq eş. Ä xatın-qız annan başqa, suğan üsterü belän mäşğul. Ä ir-at bura burap sata. Qısqası, telägän keşe cayın taba inde. Yılap utırunıñ mäğnäse yuk, änä borınğı babalırıbız, çuqındırudan qaçıp kitep, qarurmannarda berkemnän eş yäki yärdäm kötep utırmıyça, yaña tormış başlap cibärä torğan bulğannar bit, di Räysä xanım.
Awıl xalqı kolxoz citäkçese belän dä bik qanäğät. Kolxoz digäneneneñ üz quäte bik tıynaq bulsa da, anıñ räise, keşelekle möğamäläse arqasında, tanılğan abruyı belän uqmaştıru küzänäge rolen uynıy. Xalıq anıñ qıyınlıqlarğa tüzä almıyça eşen taşlawınnan da şürli: çönki başqa andıy ğadel keşe tabu qıyın, dilär.
Tağın ber quanıçlı küreneş: awılda dinebez tä'sire köçäya bara, eçkeçelek kimi, uramda tärtipsezlek oçraqları kürenmi. Monısı inde - elekke zootexnik, bügen imam-xatib wazifaların başqaruçı Nail xäzrät İdiätullov xezmäte. Tik Nail xäzrät qanäğät tügel: mäktäp direktorı Kotdus Nağin belän mäktäptä balalarğa dinebez nigezlären uqıtu buyınça urtaq tel taba almıylar. Din ähele monı mäğärif xezmätkäreneñ elekke sovetçıyl qaraşınnan häm, ğomumän, slujivıyylığı qanına nıq señgän buluınnan kürä. Ä mäktäp direktorı din äheleneñ pedagogik beleme yuklığı belän añlata. Menä şundıy yuk-bar qapma-qarşılıq.
Ä menä awılnıñ 30 yıl buyı çerep betkän urıs awılı Suxoy Qarsunğa xezmät itüe mäsäläsendä – fikerlär urtaq. İx, dilär, ägär dä bez elek-elektän üzebezgä üzebez xuca bulıp yäşägän bulsaq, eşkärtü sexları tözep quyğan bulır idek, bügen it-söt- maylarnı yuk bäyägä satıp cibärmäs idek.
Yuk şul. Xruşçev belän Suslownıñ millätlärne beterü säyäsäte bixisap tatar awıllarınıñ umırtqa söyagen sındırdı. Şöker äle: ul waqıttağı KPSSnıñ rayqomı sekretare Rinat Gäräyew yärdäme belän Noğay ile “başqa çığa” alğan. Xäzer Suxoy Qarsunda xällär tağın da möşkelräk. Awıl bötenläy tarqalu aldında.
Rinat Gäräyewne rayqom sekretare wazifalarınnan azat itüneñ säbäben şul Noğay ilenä ayırılıp çığarğa mömkinlek birüdän, dip añlatular işetergä turı kilgän ide. Nail İdiätullov äytüençä, bu - xaq süz. Çönki anıñ monnan başqa da tatar öçen izge ğamälläre küp bulğan. Yulsız qaldırılğan tatar awılların yullı itü, mäktäplärne saqlap qalu kebek ğamälläre, çınlap ta, KPSSnıñ urıslaştıru säyäsätenä qarşı kilgänder inde...
Ayrat İbrahim, Sember


text:
Foto: AзaMaT ӘЛИEB
Qazaq eli – Vengrïyanıñ Ortalıq Azïyadağı mañızdı seriktesi. Sebebi, Qazaqstan – Ewropa pen Azïyanıñ arasın jalğay`tın köpir. Bul twralı Qazaqstan-Majar ékonomïkalıq ıntımaqtastığı jönindegi ükimetaralıq 5-otırısta Vengrïyanıñ ulttıq ékonomïka mïnïstri Mïxay` Varga mälimdedi, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
«Qazaqstan – Vengrïyanıñ Ortalıq Azïyadağı mañızdı strategïyalıq seriktesi. Sebebi, Qazaq eli – Ewropa pen Azïyanıñ arasın jalğastırwşı köpir. Sondıqtan Vengrïya Qazaqstannıñ mümkindikterine qızığwşılıqpen qaray`dı. Ewroodaqpen de bay`lanısın üzbey`di. Biz eki eldiñ arasındağı ıntımaqtastıqtıñ odan äri nığayuın qolday`mız. Elderiñizdi BUU Qawipsizdik keñesiniñ turaqtı emes müşeligine say`lanwımen quttıqtay`mız. Vengrïyalıq käsipkerler qazaqstandıq äriptesterimen öz täjirïbesin böliswge day`ın», - dedi mïnïstr
Sonımen qatar, Mïxay` Varga Vengrïyanıñ aldağı jılı ÉKPO-2015 xalıqaralıq körmesine qatısatındığın tilge tïek etti.
Esteriñizge sala ketey`ik, bügin Astanada Qazaqstan-Vengrïya bïznes forwmı ötken bolatın. Bïznes forwmda 2016 jıldıñ 8 ay`ınıñ qorıtındısı boy`ınşa eki el arasındağı sawda ay`nalımı 80 mln dollarğa jetkendigi mälim boldı.


text:
Britaniä Saqlanu ministrı Geoff Hoon, Ğiraq citäkçese Säddäm Xösäingä kiçä bulğan höcümnär waqıtında ziyan kilgän buluı äle mäğlüm tügel, dide. Britaniä televideniäsenä Hoon Säddäm Xösäinneñ xalıq aldında Ğiraq televideniäsendä yasağan çığışı xäzer centekläp öyränelä, dip belderde. Läkin Amerikan küzläw idaräse belgeçläre , televideniädä çığış yasağan-çın Säddäm Xösäin, aña oxşaş keşe tügel ide, dip xäbär itte.
Ğiraq mäğlümat ministrı Mohammäd Saeed al-Sahhaf bügen matbuğat oçraşuında Amerikan hawa köçläre Säddäm ğailäse saraylarınıñ bersenä höcüm itte, dip belderde. Sarayğa ziyan bulğan, läkin Ğiraq citäkçese häm anıñ ğailäse isän-saw.


text:
Tatar tarixi-mädäni üzägendä buldılar
Başqortstannıñ ber törkem tatar cämäğätçelege wäkilläre Büzdäk rayonınıñ Kilem awılındağı respublika tatar tarixi-mädäni üzägendä bulıp qayttı. Kilem awılındağı tarixi-mädäni üzäk berniçä yıl elek respublika prezidentı färmanı belän buldırılğan ide. Şundıy uq üzäklär respublikanıñ başqa küpsanlı millätläreneke dä bar. Mari, çuaş, mordva, ukrain häm başqa millätlärneñ respublikanıñ törle töbäklärendä şundıy üzäkläre eşläp kilä.
Tatar tarixi-mädäni üzägen näq menä Kilem awılında buldıru qararı oçraqlı tügel. Bu awılnıñ tarixı bik bay. Anda xätta elekke mäçet binası da, tatar bayları Tävkilevlar tözetkän saraylar da bezneñ könnärgä qädär saqlanğan. Bilgele inde, alar waqıt uzu belän iskergän, tawşalğan, ämma respublika xökümäte alarnı yañartu öçen aqça bülergä wäğdä birde häm anda öleşçä qayber tözeleş eşläre başqarıldı da inde. Ämma äle Kilemdäge üzäktä başqarası eşlär baytaq. Bu xaqta äle şuşı awılğa eş säfärenä barıp qaytqan tatar milli oyışmaları wäkilläre dä äytte.
Bötendönya Tatar kongressınıñ Başqortstanda yañaraq saylap quyılğan daimi wäkile, tanılğan kompozitor häm cämäğät eşleklese Alik Lokmanov äytüençä, Kilemdäge oçraşular bik qızıqlı häm faydalı ütkän. “Andağı üzäkne tözep betkänne dä kötmiçä, millät öçen bügennän ük küp kenä igelekle eşlärne başlarğa mömkin”, - di ul.
Bu säfärgä Tatar morzaları oyışması räise Maqsat Mämliev häm tatar eşquarları da barğan. Häm äytergä kiräk buş qul belän barmağan alar. Misal öçen, bilgele eşquar, morza Zöfär Äyupov Kilem tatar üzägenä büläkkä ike komp'yuter alıp barğan. Alik Lokmanov isä, Bötendönya Tatar kongressı isemennän bayan häm baytaq kitaplar büläk itkän.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Çernobıl reaktorınnan äle dä qurqınıç yanıy
Çernobıyl häläkätenä 20 yıl tulır aldınnan ğına AQŞ häm Ukrain räsmiläre atom stansiäsennän äle dä qurqınıç kilä digän näticägä kildelär. Yevropada İminlek häm Xezmättäşlek buyınça AQŞ komissiäsendä ütkärelgän tıñlaularda amerikan räsmise Stefan Rademeyker häm Ukrainanıñ AQŞtağı ilçese Oleh Şamsur Sarkofagnıñ ışanıçlılığına şik belderdelär.
"20 yıl elek reaktordağı yağulıqnıñ 3 protsentı ğına atmosferağa çıqtı. Qalğanı äle dä reaktorda qurqınıçlı şartlatqıç bulıp tora häm böten Yevropanıñ iminlegenä qurqınıñ tudıra."
Şamşur komissiä ağzalarınıñ diqqäten Çernobıl häläkätennän isän qalğannarnıñ sälämätlegenä tudğan qurqınıçqa qına tügel, ä äle dä 200 tonna radioaktiv maddäneñ xävef bulıp toruına cälep itte. Aşığıç räveştä tözelgän sarkofag radioaktiv qaldıqnı dönyadan ayırıp tota. Ul nığııraq häm imineräk sarkofagnı aşığıç räveştä tözergä çaqırdı. Anıñ bu borçıluın AQŞ Dävlät departamentınıñ atom iminlege mäsäläse buyınça koordinatorı Warren Stern urtaqlaştı.
"Yıllardan birle tözeleş cimerelä ala digän borçılu bar ide häm äle dä bar. Sarkofag bik aşığıç räveştä tözelde häm törle öleşlärdän tora."
Şternneñ başlığı Rademaker AQŞ häm cidelär törkeme Çernobıylnıñ iminlegen tämin itü östendä eşlilär häm yaña qalqan 2010-nçe yılnıñ azağına qädäre tözelep betkän bulaçaq dip belderde. Komissiä başlığı senator Kristofer Smith häm Ukrain ilçese Şamşur Çernobıyl häläkätennän kilgän ziannı kiläçäktä genä bilegläp bulaçaq dip belderdelär. Senator Smith
"Törle tikşerülär Çernobıylnıñ täsirläre turında östämä mäğlümät aluıbızğa yardäm itte. Läkin, anıñ keşe sälämätlegenä häm tabiği mohitkä ozın möddätle täsirlären äle dä belmibez. Tikşerülär häm çaralar kürüne dävam itärgä kiräk."
İlçe Şamşur Çernobıyl bäla-qazasınnan kilgän zian turında tulı mäğlümät 70 yıldan soñ ğına mäğlum bulaçaq dip belderde.
Färit İdelle, Praga.


text:
Nancy Pelosi AQŞ tarixında iñ yuğarı urınğa saylanğan berençe xatın-qız bulaçaq
Ğınvar ayında, yaña saylanğan Kongress eşenä kereşkäç, Nancy Pelosi, Quşma Ştatlar tarixında iñ yuğarı urınğa saylanğan berençe xatın-qız bulaçaq. Kongressnıñ Wäkillär pulatında küpçelek urınnarnı yawlap alğan firqä wäkile bularaq, ul spiker bulıp saylanırğa tieş. 5 bala tabıp üstergän, inde onıqları bulğan 66 yäşlek xanım moña niçek ireşte?
“Prezident Bush belän matur söyläşü buldı. Ul mine qotladı. Min aña, anıñ ike partiä belän eşläwne kotäm, didem. Prezidentnıñ uñışı bar il öçen yaxşı, bez Amerika xalqı öçen bergä eşli aluıbızğa ömmtlänäm, didem.”
Wäkillär Pulatınıñ küpçelege häm Demokratlar oppozitsiä citäkçese bularaq, Pelosi qanunnar aşa üz firqäsenä täläktäşlek kürsätä alaçaq. Anıñ qaysı qanunnı tikşeregä, qaysısın yuq, şul mäsälädä dä xäl itü xoquqı bulaçaq. Bu zur närsä, monı Bush ta tanıy. Aq yortta matbuğat oçraşuında çığış yasağanda, Bush, Wäkillär Pulatnıñı yaña citäkçese anı belemsez, aldaqçı, qurqınıç dip atasa da, ul anıñ belän eşlärgä riza buluın äytte.
“Min anıñ häm anıñ kollegaları belän eşläwne, aldağı 2 yılda ber nigez tabunı kötep toram, didem. Wäkillär Pulatında küpçelekne alğan firqä bularaq, alarnıñ xäzer cawaplığı arttı.”
Pelosinıñ yaña wazifası ul ale, 5 bala anası, inde onıqları bulğan, häm berençe tapqır 47 yäştä saylanğan xatın-qız öçen zur uñış ta.
Pelosi 1940nçı yılda, Baltimor şähärendä, italian häm amerikan ğailäsendä tua. Ul 5 ir bala arasında ber qız bala bala. Anıñ ätise-änise dä Demokratlar firqäseneñ eşendä aktiv qatnaşıp kilgän, anıñ ätise şähär başlığı häm Kongress äğzäse bulğan.
Universitetta belem alğannan soñ, Nancy Paul Pelosiga kiäwgä çığa häm Koliforniä Ştatına küçep kitä. Nancy Pelosi säyäsättä aktiv qatnaşsa da, oydä utrıp, balalar qaryı. Yıllar buyı ul Demokratlar firqäse wäkilläre öçen saylaw kampaniälärenä aqçalar tabıp, alarnı oyıştırıp kilä. Läkin 1987 yılda, Kongressqa saylanğan äğzä ülep kitkäç, ul üzeneñ kompaniäsen başlarğa bula. Şuşı yılda ul saylawlarda ciñä, häm soñğınnan bulğannarında tağın 10 tapqır saylana. Xäzer, Demokratlar häm Respublikannar da anı aqça taba belü häm yaqlarnı kileşügä kiter alu öçen xörmät itä.
Şul uq waqıtta ul küp tänqitlänä dä. Xökümät öçen mohim pozitisiälärdä ul artıq liberal, dip äytlälär anıñ turında. Mäsälän ul, Bushnıñ Qıraqqa qarçı suğış başlaw qararına ul qarşı tawış birgän. Pelosi homoseksuallarnıñ niqaxların ralsatu yaqlı häm qoral yörtügä qarşı qanunı qırıslatırğa teli. Ul şullay uq, xakimiätlärne, keşe xoquqların qısu öçen qatı tänqitläp kilde. Saylawlar ütkän tönne ul, min bar xalıq öçen ciñdem, amerikannar üzgäreşlär öçen tawış birde, dip belderde.
Bikä Timerova.


text:
Allawi da, Bush ta, Ğiraqta uñay täräqqiät barın kürsätergä tırışa
Atnakiç könne Ğiraqnıñ waqıtlı premier-ministrı Ayad Allawi Washingtonda amerikan prezidentı George Bush belän oçraştı. Bergä ütkärgän matbuğat oçraşuında alar Ğiraqtağı wazğiätne uñay yaqtan kürsätergä tırıştı. Alarnıñ ikese dä xäzer xuplawğa moxtac: Allawi tuqtalmağan ğisyan şartlarında xökümät belän idarä itergä tırışa, Bushnı 6 atnadan qızu saylawlar kötä.
Audio (Ayad Allawi)
"18 töbäkneñ 15-endä wazğiät tınıç, saylawlarnı irtägä ük ütkärep bula. Andağı xalıq säyäsi häm iqtisadi ireklek toyıp, köndälek tormış belän yäşi. Sezneñ mäglümät çaralırında äytelmäsä dä, bu şulay."
Saylawlar bilgelängän waqıtta ütä alırmı, digän soraw xäzer iğtibar üzägendä. Berläşkän Millätlär häm başqa oyışmalar Ğiraqtağı iminsezlek säbäple kiçekterü yağında. Bush administratsiäse, Ğiraqnıñ waqıtlı xökümäte, küp kenä ğiraqlılar, şul isäptän abruylı şiği ruxanie Ayatolla Äs-Sistani waqıtında ütkärergä çaqıra. Atankiç könne Quşma Ştatlarnıñ saqlanu ministrı Donald Rumsfeld Kongress komitetında çığış yasap, ğisyançılar qulında bulğan qayber töbäklärdä saylawlar ütmäskä mömkin digän işarä yasadı:
Audio (Donald Rumsfeld)
"İlneñ ¾ yä 4/5 öleşendä saylawlarnı ütkärep bulsın, bäreleş barğan qayber urınnarda – bulmasın di. Yaxşı, şulay bulır. Dönyada kamil närsä yuq. Dimäk, bik ük kamil bulmağan saylawlar bulır. Bötenläy ütmägän saylawlarğa qarağanda bu yaxşıraq tügel meni?"
Saddamnı bärep töşerügä inde 18 ay ütte, amerikan häm ğiraq xökümäte köçläre belän ğisyançılar arasında bäreleşlär däwam itä. Ğisyançılar amerikan xärbilären, ğiraq politsiäsen, amerikannar belän xezmättäşlek itüçelärne xädäf itep saylıy. Şuşı atnada ike amerikan totığınıñ başın kiste. Bush, bu wahşilekne ğisyançılarnıñ zäğiflege dip atadı:
Audio (George Bush)
"Amerikannarnıñ başın kisep alar televizor ekrannarına çığa aldı. Alar bezneñ häm ğiraqlılarnıñ ixtiarın qaqşatırğa tırışa. Bar amerikannar belän bergä min mondıy ğämällärgä näfrät belderäm. Läkin bez çigenergä, Ğiraq xalqın taşlarğa cıyınmıybız. Terror belän suğışta ciñü bezneñ mänfäğätlärdä."
Bushnı noyäberdä qızu saylawlar kötä. Anıñ köndäşe demokrat John Kerry Bushnı Ğiraq mäsäläsendä xaqiqätne yäşerüdä ğäyepli. Kiçä Ohio ştatında çığış yasap Kerry, Amerikağa xaqiqät söyläwçe citäkçe kiräk, dide:
Audio (John Kerry)
Matbuğat oçraşuında Bushqa amerikanıñ küzläw xezmätläre äzerlägän soñğı xisap turında da soraw birelde. Bu xisapqa qarağanda, Ğiraqnı kiläçäktä, yaxşı digändä, borçulı bülengän demokratiä kötä, naçar digändä – watandaşlar suğışı. Başta Bush monı "faraz" ğına dip kire qaqqan ide, atnakiç könne isä citdigä aluın tanıdı, şulay da, kübräk Allawi süzlärenä ışanuın äytte:
Audio (George Bush)
"Amerikannar öçen çınbarlıqnı işetü möxim. Çınbarlıq isä menä monda – premier-ministr üze, Ğiraqta närsä barğanın üze añlata, bu iñ yaxşı xisap."
Çärşämbedä Amerikan generalı John Abizaid Kongressta çığış yasap, Ğiraqqa östämä ğäskär cibärergä kiräk bulırğa mömkin digän ide. Bu turıdağı sorawğa Bush, älegä Abizaid östämä ğäskär soramadı, sorasa – bu mäsälä centekläp tikşereläçäk, dide. Allawi isä, bezgä östämä amerikan xärbiläre tügel, ä üz ilen saqlarğa äzer ğiraqlılar kiräk dide:
Audio (Ayad Allawi)
"Bezgä östämä xärbilär kiräkmi. Ğiraqlılarnıñ üzlären öyrätergä kiräk. Çönki axır çiktä ildäge iminlek öçen acwaplılıqnı Ğiraqnıñ iminlek köçläre alırğa tieş bulaçaq."
Yaqınlaşıp kilgän saylawlar häm tuqtalmağan ğisyan sürätendä Ğiraqqa östämä ğäskär cibärmägän öçen Bush administratsiäse isemenä soñğı waqıtta kisken tänqitlär äytelä.
-Ali Gilmi


text:
Ğiraqtağı xalıqara totrıqlandıru köçläreneñ sanın arttıru yulları, Berläşkän Millätlär fatixası moña yardäm itärme?
Ğiraqqa Könçığış Yevropa illäreneñ ğäskäri bülekçäläre kilä başlıy, xörmätle tıñlawçılar. Waşington, andağı üze citäklägän şuşı xärbi berektäşlektä barlığı 30-lap ilneñ qatnaşuwı xaqında belderä. Moña ireşü maqsatında Pentagon xätta alarnıñ Ğiraqqa kilüwe häm anda toruwı çığımnarın qaplarğa da riza buldı. Läkin törle illärdän cıyılğan şul xärbilär amerikannar belän bergä niçek xezmättäşlek itär, monısı haman da bilgele tügel.
Audio, Richard Boucher
"Albaniä, Azärbaycan, Bolğarstan, Cexiä, Daniä, Dominikan Respublikası, Estoniä, Salvador, Gruziä, Honduras, Macarstan, İtaliä, Yaponiä, Qazağstan, Latviä, Litva, Makedoniä, Mongoliä, Hollandiä, Nikaragua, Norwegiä, Filippina, Pol''şa, Portugaliä, Rumıniä, Slovakiä, Könyaq Koreä, İspaniä, Britaniä häm Ukraina, şuşı illärneñ totrıqlandıru eşlärendä qatnaşuwı inde raslanğan" dip belderä Quşma Ştatlarnıñ däwlät departamentı wäkile Richard Boucher. Läkin şuşı isemlekneñ şaqtıy ozın buluwına qaramastan, qayber xärbi belgeçlär, andağı illärneñ Ğiraqqa küpme ğäskäri cibärüwe häm alarnıñ anda ber-berse belän bergäläşep eş itä aluwı mäs''äläsendä ällä ni ömetle fikerdä tügel. Quşma Ştatlar häm Britaniädän tış Ğiraqqa iñ zur ğäskär cibärüçe Pol''şa, anıñ biredä 2 meñ 300 xärbie bulaçaq, Ukraina 1800, ä İspaniä 1300-ne cibäräçäk. Ä menä Slovakiä häm Litvadan barı tik 85-är genä ğäskäri kiläçäk, isemlek azağında 25 xärbie belän Qazağstan tora. Şulay itep, tınıçılq köçlärendä qatnaşuçı illärneñ sanı 30-ğa citsä dä, alarnıñ qatnaşu däräcäse törleçä. Bügenge köndä Ğiraqta 150 meñ amerikan häm 11 meñ britan ğäskärie tora, xärbi belgeçlär fikerençä isä, ildä iminlek tä''min itü öçen anda äle tağın 100 meñläp östämä ğäskär kertü kiräk bulaçaq. Ämma älegä 30 ildän barı tik 9 meñ 200 genä cıyıla. Tik bu Waşingtonnı bik borçımıy sıman, ul iğtibarnı näq menä qatnaşqan illärneñ sanın üsterügä birä. Ä menä üz qatnaşuwı belän tınıçlıq köçläre sanın bermä-ber arttıra alğan Fransiä häm Germaniä isä üz ğäskärlären Berläşkän Millätlär Oyışması fatixasınnan başqa ğına Ğiraqqa cibärüdän baş tarta, citmäsä amerikannar alarnı anda bik telämi dä. BMO rizalığın alu kiräklegenä, şulay uq kübräk ğäskärilär cibärä alırlıq Hindstan da basım yasıy, anı bu mäs''älädä Törkiä dä xuplıy. Törek tışqı eşlär ministrı Abdulla Gül elegräk, üz ğäskärlären Ğiraqqa cibärü öçen Änkarağa NATO qararı da citä dip äytsä dä, Törkiäneñ Böyek Millät Mäclesendäge deputatlar moña rizalığın barı tik Berläşkän Millätlär fatixası belän genä biräçägen belderä. Waşington, BMO mandatı mäs''äläse anıñ qayber berektäşläre belän araların qatlawlandıra aluwın añlap, monı nigezdä tikşerergä riza buluwın äytä. Däwlät departamentı wäkile Richard Boucher.
Audio, Richard Boucher
"Bez monı qaradıq, häm bez monı istä totıp ul xaqta fiker alışuwıbıznı däwam itäbez. Bez Berläşkän Millätlärdä cınlap torıp alğa barırbızmı, yuqmı, bu inde şul fiker alışularnıñ niçek baruwına bäyle bulaçaq" di amerikan wäkile, Ğiraqtağı tınıçlıq saqlaw köçlären Berläşkän Millätlär Oyışması fatixası belän urnaştıru ixtimalı turında.
Kärim Kamal, Praga


text:
Äy`gili qazaqstandıq prodyuser, tanımal telejürgizwşi äri aktrïsa Bayan Maqsatqızı öz ömiri twralı kitap jazıp jatır, dep xabarlay`dı Baq.kz.
Öner juldızı Ïnstagramdağı paraqşasına jas kezdegi swretin jüktep, astına bılay` dep jazğan:
«Ol kezde aldımda ne kütip turğanınan mülde bey`xabar edim. Añğal, taza äri mey`irimdi Bayan. Al qazir sen kimsiñ? Ömir jolıñda neden öttiñ, ne bilesiñ, neni üy`rendiñ, ne oy`lay`sıñ? Sizdermen köp närsemen böliskim keldi. Tayawda kitabım jarıqqa şığadı. Meniñ sizderge ay`tarım bar...»- dep jazğan Bayan älewmettik jelidegi paraqşasında.


text:
Bıyıldan başlap, yal itärgä telägän ğadi xezmät iäläre däwlätneñ sotsial yaqlawına ömet itä almıy. Sotsial iminiyät fondı yal itü yullamaları öçen açqa birüne tuqtattı. Bu inde yañalıq bulmasa da, belgeçlärneñ äytüenä qarağanda, alar yal itüçelärneñ sanı şul qädär kimer dip, barıber kötmägän bulğan. Tatarstan keşeläreneñ iñ populyar yal itü urınnarı bulıp haman da Qara diñgez, çit illärdän - Törkiä, Misır, İspaniä häm başqa şundıy qoyaşlı häm diñgezle yaqlar bulıp tora. Sotsial iminyiät fondı yullamanıñ küp öleşe öçen tülämi başlağaç, çit il kurortları belän Tatarstan yal yortlarındağı bäyälär täñgälläşte diärgä bula. Mäsälän Mäskäw aşa oçqanda, Törkiädä yal yortında bulıp qaytu ber atnada $150 töşärgä mömkin. Bu bäyägä ğädättä aşaw da yul çığımnarı da kerä. 10 kön-2 atnalıq yal häm qıybatlı qunaqxanä – $200-$300 dollar toraçaq ikän. Turistik şirkätlär oçqıçlarnıñ häm yal yortlarınıñ buşawınnan qurqıp, bäyälärne töşerü yulına basa. Rusiädä häm Tatarstanda urnaşqan sanatoriy häm yal yortları citäkçeläre – küp oçraqlarda bäyä töşerüne qulay kürmi. Tatarstannıñ meditsina häm kurortologiä üzäge wäkilläre äytüençä, küpçelek sanatoriylarda urınnar buş qala. Urtaça sanağanda yal yortları 60% ğına tula. Tatarstannıñ İjevka awılındağı sular belän däwalawçı sanatoriy, Bakirovo häm Vasilyevo yal yortlarına keçelär küp kilä. Başqortstandağı – Yanğan taw, Ulyanovskiy töbägendäge Undorı, häm Samara ölkäsendäge «İdel qıya taşı» sanatoriyları da buş tormıy. Läkin ütkän yılda şuşı cirlärdä yal itüçelär barıber kübräk ide, dip sağınıp söyli yullamalarnı satuçılar.
Däwalanırğa telägän keşe ğädättä sanatoriylarnı saylıy. Meditsina häm kurortologiä üzägeneñ baş tabip urınbasarı Röstäm Ğarifcan ulı Kapatev süzlärençä, yöräk häm qan tamırları awıruları, üpkä yalqınsınuı, buınnar sızlawınnan intekkän keşelärgä bik qızu häm dımlı hawa bulğan cirlärgä baru kiñäş itelmi. Alarğa yomşağraq klimat kiräk. Röstäm Ğarifcan ulınıñ äytüenä qarağanda, Tatarstan yal yortlarında yal itüçelärneñ ber 5-10% Tönyaqtan, neft’ häm gaz çığaruçı yaqlardan kilä. Üzäk citäkçelege süzlärençä, alar däwalanu öçen genä tügel tuğan yaqların kürergä, tuğannarı belän küreşergä dip tä kilä. Şulay uq, bezneñ äñgämädäşebez äytüençä, Tatarstanğa yul totuçılar, yal yortlarında, çit ildägeçä, xezmät kürsätä belmäwgä küz yomıp, yaxşı tabiplarnıñ yärdämenä ömet itä.
Bikä Timerova, Qazan.


text:
Abxaziädä militsiä başlıqları xökümätkä buysınmayaçağın beldergännän soñ, wazğiät kiskennäşte
Görcstan respublikası Abxaziädä ütkärelgän prezident saylauları tiräsendäge politik krizis, cirle militsiä başlıqlarınıñ Cärşämbe könne xökümät ämerlärenä buysınmayaçaqların belderüläre belän kiskennäşep kitte. Alar xakimiätlärne cämağätçelekkä yalğan mäğlümät birüdä häm pemier Nodar Xaşbanı tärtipsezleklärgä häm cualışlarğa qıulandıruda ğäyeplädelär. Postınnan kitärgä tieşle prezident Vladislav Ardzinba berniçä säğättän soñ üzeneñ vurınbasarın, fetnäçelärne yaqlauda ğäyepläp vazıyfasınnan buşattı.
Audio
"Qanunğa esasän, Eçke eşlär ministerlege organnarı mondıy mäsälälärgä tıqşına almıy. Ofitserlarğa berär närsä oxşamıy ikän, miña kile alalar. Läkin, alar minem aldıma räsmi tügel, ä sivil kiemdä genä kilä alalar."
Russiä ğädättäntış xällär ministerlegeneñ räsmise bulğan Xaşba prezident saylaularınan alda ğına premier itep quyıldı. Üzäk saylau Komissiäse oppozitsiä kandidatı Sergey Bagapş elekke premier Xacimbanı ciñde dip iğlan itte. Läkin, vazıyfasınnan kitärgä tieşle eleke administratsiä saylaularda xärämläşülär buldı digän ğäyepläv belän anıñ qabatlanuın taläp itä. Vise prezident Arşba cirle militsiä başlıqlarınıñ taläben yaqlap bolay dide
Audio
"Eçke Eşlär Ministerlege Üzäk Apparatınıñ barlıq bülek başlıqları , barlıq militsiä başlıqları häm alarnıñ urınbasarları , tulayım 2 meñ keşe belderügä qul quyğan. Dälile östälemdä. Alar xökümät belän anıñ anti-konstitusiä säyäsäte säbäple eşli almauların beldergännär."
Şuşı belderügä berniçä säğät vaqıt ütkännän soñ prezident färmanı belän Arşba vazıyfasınnan buşatıldı. Abxaz citäkçelege häm Russiä tışqı eşlär ministerlege Bagapş häm taraftarların xakimiätne köç qullanu yulı belän üz qullarına eläkterergä tırışuda ğäyeplilär. Bagapş monı qätği räveştä kire qağa. Abxaziädä xäl kiskenäşä bara häm komromiss mömkinlege kürenmi.
Färit İdelle, Praga.


text:
яkшәMбe, 22 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 03:10
Kiläse atnada 30-nçı Mayda İstanbuldağı Başqortstan wäkilçelegeneñ insiativası belän İstanbulnıñ Sultanahmet maydanında Başqort habantuyı ütkäreläçäk. Bu yolağa Başqorstannıñ yaña premiere Öfedän ber oçqıç sängätkär belän kiläçäk digän xäbärlär bar. 31-nçe Mayda isä İstanbuldağı Tatarstan wäkilçelege insiativası belän här yıl bulğanı kebek İstanbulnıñ Belgrad urmanında sabantuy ütkäreläçäk. Bu yolağa mädäniät ministere häm premierneñ urınbasarı qatnaşaçaq digän xäbärlär bar. Şuluq sabantuy 1-nçe İyündä Kütahyada qabatlanaçaq. Şuluq könne isä Kocaeli Qırım Tatarları oyışması Sapanca küle yanında zur ber Täpräş, yäğni sabantuy ütkärä.
Nigäder Tatar-Başqortlar xätta Qırım Tatarları şuşı bäyrämne urtaqlaşa almıylar. Bu ızğışqa başqa beräwlär qulların siypap, kölep, şatlanıp qına qarıylardır.


text:
Mortaza Räximov Mäskäwdä bulıp qayttı
Mäskäw ölkäse belän xezmättäşlek turında kileşü imzalandı. Älege çara Ufada ütärgä tieş bulsa da, kiresençä kilep çıqtı. Mäskäw ölkäse gubernatorı Boris Gromovnıñ Ufağa säfäre urınına Başqortstan Prezidentı Mortaza Räximov Mäskäwdä bulıp qayttı. 26Hчы fevral' imzalanğan älege kileşü säwdä-iktisadıy, fänni-texnik häm mädäniät ölkälärendäge xezmättäşlek turında.
Mäskäw ölkäse, berençe näwbättä, Başqortstanda citeşterelgän boralaqlar, trolleybuslar, “NefAZ”da eşlängän “QamAZ” üzbuşatqıçların, on, arış, borçaq alaçaq. Başqortstanğa isä sıyır malları, kolleksiä yomırqaları kebek äyberlär qaytarılaçaq.
Mönir Wafin, Ufa


text:
Yaña tuğan balanıñ watandaşlığın bilgeläw ciñeläyde
6 fevral'dä migratsiä xezmätenä qağılışlı yaña qanun ğämälgä kerde. Moña qädär yaña tuğan balanıñ watandaşlığın raslawçı dokumentnı tuu turındağı tanıqlıqqa östäp birelä torğan yazu - vkladış üti ide. Xäzer balanıñ watandaşlığın bilgeläw öçen barı ber ştamp qına da citäçäk.
Tuu turındağı tanıqqa östäp birelä torğan käğäz balanıñ watandaşlığın raslawçı töp dokument bulıp isäplände. Şuña kürä dä çit ilgä çığu öçen, pasport häm federal' posobielär alğanda älege käğäzneñ buluı mäcbüri ide. Älegä qädär. Xäzer isä älege östämä käğäz – vkladışnıñ rolen tuu turındağı tanıqlıqqa quyılğan ştamp üti. Bu kiläçäktä kiräkle dokumentlar buldırğanda eşne küpkä ciñeläytäçäk, di migratsiä xezmätkärläre.
Tanıqlıqqa älege ştampnı ata-anası Rusiä watandaşı bulğan barlıq balalar da ala alaçaq. Bala tuğan waqıtqa Rusiä watandaşlığı alırğa ölgermägän migrantlar öçen isä taläplär başqaçaraq. Bu oçraqta migrant ata-analar ni eşlärgä tieşlege turında Rusiä migratsiä xezmäteneñ Tatarstan buyınça idäräseneñ watandaşlıq mä’säläläre bülege xezmätkäre İldar Mostafin söyli.
Çit il watandaşları bulıp isäplängän ata-ana balalarına Rusiä watandaşlığı birergä telilär ikän, alar üz illäreneñ cawaplı oyışmalarına möräcäğät itärgä tieş. Ägär çit il alarnıñ balasına üzläreneñ watandaşlığın birmi häm monı raslawçı dokument ta bar ikän, bez bu balanı da Rusiä watandaşı dip qabul itä alabız. İldar Mostafin äytüençä, ata-anası Rusiä watandaşları bulıp isäplänsä, balanıñ qayda tuuına da qaramastan, aña Rusiä watandaşlığı birelä. Ämma törle ildä watandaşlıq alu mä’säläse törleçä.
Güzäl Zıyätdinova


text:
Ğiraqta generalnı kem ütergän?
Düşämbedä Bağdadta Ğiraq generalı Möbdär Xatim Äl-Dulaimi üterelgän. Bilgesez mäñgär aña, xärbi maşinadan çıqqanda, başına atqan. Başqalada iminlek öçen cawaplı generalnıñ üterelüe bu şähärdä berkemneñ dä imin bulmağanın kürsätte.
Çığışı belän sönni bulğan general Äl-Dulaimi, amerikan ğäskärläre basıp kergännän birle, Ğiraqta üterelgän iñ yuğarı däräcäle xärbi buldı. Ul citärklgän 10 meñ şsäkäridän torğan 6nçı diviziä iñ köçlelärdän sanala ide.
Generalnı kem ütergän digän sorawğa älegä berkem dä cawap birä almıy. Härxäldä, anıñ doşmannarı citärlek bulğan. İsemlek başında şul uq ğisyançılar. 6nçı diviziä Bagdadnıñ ber öleşendä iminlek öçen cawap birgän. Soñraq mäzhäbara bäreleşlärne bastıruğa cibärelgän. Bu bäreleşlärdä yözlägän keşe häläk buldı. Dimäk, generlanı üterüçelär - şiğilär dä, sönnilär dä bula ala. Nixayät, Dulaimine, armiä, yä xökümät eçendäge köndäşläre ütergän bulırğa mömkin, digän farazlar bar.
Xäzer Ğiraqta, törle törkemnär arasında xökümättäge urınnar öçen köräş bara. Düşämbedä Prezidnet Calal Talabani Parlamentnıñ xökümät tözügä bağışlanğan utırışın Martnıñ 12sendä ütkärergä täqdim itte. Sişämbedä xakimittäge şiğilär berlege utırışnı berniçä köngä kiçekterergä çaqırdı.
Belgeçlär monı kiläse premier-ministr tiräsendä barğan köräş belän añlata. Kördlär häm sönnilär, xäzerge premier İbrahim Äl-Cäğfäri wazifasın başqara almadı dip belderä, häm anıñ tağın ber möddätkä qaluına qarşı çığa.
Ul arada räsmi Washington general Äl-Dulaimineñ üleme uñayınnan qayğısın belderde. Amerikan ğäskärläreneñ Ğiraqtağı citäkçese general George Casey, bu qayğı 6nçı diviziäne Bagdad qalasında iminlek täemin itü wazifasınnan tuqtata almıy, dip belderde.
Ali Gilmi


text:
İlham Şakirov isemendäge Xalıqara konkursnıñ 2 turı tämamlandı
İkençe turda 51 başqaruçı qatnaştı. Rusiäneñ törle töbäklärennän kilgän cır söyüçelär üzläreneñ köçlären sınap qaradılar, üzara yarışıp, tatar cırların başqaruda ostalıqların kürsättelär.
Näticädä yuğarı belemle sänğät belgeçlärennän torğan märtäbäle jyuri 3 turğa 25 cırçı saylap aldı. 2 turda seber yağınnan da qatnaşuçılar buluı turında Azatlıq tıñlawçılarına inde citkergän idek. Yarış bulğaç, yarış inde, 3-nçe turğa Omski, Tomski, Perm häm qayber başqa şähärlärdän kilgän cırçılar ütä almadılar. Şulay da alarnıñ tırışlıqların jyuri iğtibarınnan töşep qalmağan. Jyuri räise tanılğan cırçı Tuqay premiäse iäse Zilä xanım Sönğätullina bu turıda bolay di
Z.S.Kimçeleklär turında äytäsem kilmi, alar bit yıraqta, alarğa bik awır äzerlänergä, tel mä’säläse dä bar. Ämma läkin alar çın küñeldän çığıp bezne söyenderdelär. Äle alarnıñ üzençälekläre dä bar. Qara urmannı da üzençä itep cırlıylar. Läkin küräsez taläplär bik zur, alarğa awırraq buldı, kem äzerlängänräk – şular uzdı.Äle irtägä dä töşep qalaçaqlar. S.M. Başqa yıllarğa qarağanda konkursantlarnıñ äzerlekläre yuğarıraqmı, tübänräkme? Z.S. Konkurs sayın alar qabatlanmıy, nindider yılnı kütärenke bula. Bıyılğı kürsätkeçlär tübänräk dip min sanıym. Monda bik küp mäktäp balaları. Ber yaqtan söyeneç, alar da aktiv qatnaşalar, ikençe yaqtan alar äle peşep citmägän. İlham abıy kebek cırçı bulırlıq, menä şundıy grant-priğa pretendovat itkän keşe kürenmäde. Xäzer anı äytergä dä yaramıy , alda 3-nçe tur , ul närsä kürsäter. Qay waqıtta şulay bula, kemnärder kinät kenä ällä närsälär kürsätälär, talantların tağın da açalarSez Zilä Sönğätullina belän äñgämä tıñladığız.
Saniä Mirxaleeva


text:
Erhan Erdem - Cevizin Yaprağı
Sanatçı : Erhan Erdem
Türkü : Cevizin Yaprağı
Etiketler : Erhan Erdem - Cevizin Yaprağı türkü indir, Erhan Erdem - Cevizin Yaprağı türkü dinle, Erhan Erdem türküleri, Cevizin Yaprağı mp3 indir, Erhan Erdem türküleri Cevizin Yaprağı türküsü, Cevizin Yaprağı sözleri, Erhan Erdem mp3 dinle, Erhan Erdem download, Cevizin Yaprağı bedava mp3, Erhan Erdem türkü sözleri, Erhan Erdem türkü dinle, Erhan Erdem son albüm indir
Erhan Erdem Türküleri
Erhan Erdem - Yozgat Sürmelisi
Erhan Erdem - Karakaş Gözler Elmas


text:
“Tatmedia” agentlığınıñ maqsatları häm funksiäläre
“Tatmedia” oyışu turında färman çıqqannan soñ, älege temağa brifingta täwge kommentariy birelde. Şuña kürä, sişämbe brifingına jurnalistlar bik küp kilgän ide. Alarğa färman asılın häm serlären vitse-premyer Zilä Wälieva söyläp birde. Başta ul “Tatmedia” oyıştırunıñ maqsatların söyläp birde. Mäğlüm ki, “Tatmedia” turında färman çıqqannan soñ “Azatlıq” radiosı bu waqiğağa berniqädär kommentariy yasadı inde. Şuña kürä moña täfsille tuqtalmıyça, barı tik vitse-premyernıñ berençe itep “Tatmedia” ictimaği, däwlät, sotsial' funksiälär başqaru maqsatında oyıştırıluı turında äytüen ireşteräm. Cıyılğan jurnalistlar, şuşı funksiälärneñ cisemenä töşenü öçen, utızlap soraw birdelär. Älbättä, älege üzgärtep qoru turıdan-turı jurnalistlar yazmışına qağıla. Şuña kürä iñ berençe soraw da qaysı gäzitlär qısqartıla, yäğni kemnär-kemnär yuq digän eçtälektä buldı.
Şulay itep, “Tatmedia”nıñ töp funksiäse - ul däwlät aqçaların, ğomumän finanslarnı mäğlümat çaralarınıñ qulına citkerü. Häm monda finanslar töp gäzit-jurnallarğa ğına tügel, ä töbäklärdäge, xätta Tatarstannan çittäge töbäklärdägelärenä dä ireştereläçäk. Kemgä nindi matdi yärdäm birü tenderlar ütkärü yulı häm abunäçelär sanınnan çığıp bilgelänä. Läkin ber iskärmä. Munitsipal', yäğni “Şähri Qazan”, “KaзaHckиe BeдoMocTи” kebek gazetalar, elekkeçä şähär byudjetında qalalar. “Tatmedia” xökümät strukturasına kerä. Anda utızğa yaqın däwlät xezmätkäre eşliäçäk. Ä menä iñ qızıqlı sorawğa - kem xuca bula digän sorawğa, brifingta açıqlıq yasalmadı. “Tatmedia” xucası bilgelänü turında räsmi xäbär 9 may bäyrämnärennän soñ ğına mäğlüm bulır. “Tatmedia” agentlığı oyıştıru mäs’äläse belän ayıruça qızıqsınuçı «BeчepHяя KaзaHb», sişämbe sanında, xuca itep Tübän Kama administratsiäse başlığı urınbasarı Marat Muratov bilgelänäçäk, dip yazıp çıqtı inde. Şundıy uq faraznı Tatarstannıñ räsmi internet säxifäsendä dä uqırğa mömkin. Ul-bu bulsa dip «Azatlıq» radiosı tıñlawçılarına «Tatmediä» citäkçelegenä nämzät turında östämä mäğlümät: Marat Muratovqa 38 yäş, ul jurnalist, süz iregenä bağışlanğan kandidatlıq dissertatsiä yaqlağan, Tübän Kamada mäğlümlät çaraları öçen cawaplı wazifa başqarğan.
Häm axırda waqiğağa ber ğäyre räsmi kommentariy. Agentlıq oyışu mäs’äläsen bik qızıqsınıp küzätkän häm oyıştırmaw yağın suqalağan ber jurnalist brifingtan soñ, privat äñgämädä: «Ä närsä, naçar tügel. Saylawlar aldınnan yaña aqça qapçığı açıp quyu naçarmeni», - dip quydı.
Ä inde, brifingnıñ xalıq sanın alu yomğaqları öleşenä kilgändä, ul alay uq qızıqtırğıç bulmadı. İñ qızıqlı sorawlarğa - tatarlar küpme dä, keräşennär küpme digännärenä, älegä cawap yuq. Bu mäğlümätlär noyäber ayında ğına ölgerälär äle. Ä xäzergä Federal' üzäktän kilgän ğomumi sannar iğlan itelde. Tatarstanda 3779800 keşe isäpkä alınğan. Şularnıñ 1752200 irlär. Qazan xalqı 1989 yılğı xalıq sanın alu belän çağıştırğanda ike protsentqa artqan.


text:
Gretsiä politsiäse Afinda uramnarğa 80nnän alıp 100 meñgä qadär keşe çıqtı, dip xäbär itte.
Germaniäneñ Berlin häm tağın başqa şähärlärendä 20 meñgä yaqın yäş keşe uram cıyınnarı uzdırğan.
Mäskäwdä ike yözgä yaqın Rusiä kommunistları häm ultra-millätçelär Amerika Quşma Ştatlarnıñ Ğiraqqa qarşı çaralarına täñqit belderer öçen uramğa çıqtı. Cıyında 600gä yaqın militsiä xezmätkäre tärtip saqlağan.
Australiäneñ ike iñ zur şähäre-Sydney häm Melbourne’da distälägän meñ keşe Ğiraq suğışına qarşı buluların belderde.


text:
Hamas suğışçan törkeme Gaza Sızığında soñğı berniçä yılda berençe märtäbä ütkän cirle saylawlarda moñarçı östenlektä bulğan Fatah xäräkäten ciñüne bäyräm itä.
Räsmi näticälärgä qarağanda, 10 cirle şuraladağı 118 urınnıñ kimendä 75-en Hamas yawlağan.
Fälestin cirle mäs'älälär ministrı Camal äş-Şobaqi tawış birüdä saylawlçılarnıñ 85 protsentı qatnaştı häm 118 ciñüçeneñ 20-se xatın qız dide.
Saylawlarda Hamasnıñ töp şiğare korrupsiägä qarşı köräş buldı. Hamas şulay uq, Fälestin Xakimiäten tanımasa da Berdäm milli citäkçelek şiğaren kütärep bu xakimiät belän eşlärgä teläwen kürsätte.
Hamas dikäber ayında Könbatış Yarda ütkän cirle saylawlarda da berniçä şähärdä ciñügä ireşkän ide.


text:
Namzätlär New Hampshireda köç sınaşa
Monda da demokratlardan Barak Obama küpçelek tawış cıysa – senator Hillary Clintonnıñ prezidentlıqqa ömete çälpärämä kiläçäk. Ni öçen New Hampshire näticäläre möhim?
Respublikan namzätläre – İowada ciñgän Mike Hackabee häm ikençe kilgän John McCain arasında da köräş bik kierenke. Bügen New Hampshire'da ciñäçäk namzätlärneñ prezidentlıq yarışında soñğı basqıçqa, 4 noyaber saylawına citü şansı nıq artaçaq. Alar mäğlümat çaraları häm cämäğätçelek iğtibarında bulaçaq.
İowada uzğan iñ berençe saylaw näticäse kötelgänçä bulmadı. Aylarça mäğlümat çaraları, fiker beleşü üzäkläre, elekke prezident Clintonnıñ cämäğäten, New York senatorı Hillary Clintonnı – demokratlardan töp namzät dip atap kilde. Düşämbe könne anı saylawçılarnıñ berse – İowada ciñelügä niçek qarıysız, dip sorağaç, Clinton küz yäşlären yäşerä almadı:
"Qayberäwlär saylawnı uyın dip kürä. Kemder ciñä, kemder ota, dip uylıy. Ämma bezneñ ilebezneñ kiläçäge turında süz bara bit. Bu balalarıbıznıñ kiläçäge, bu bez, barıbız. Kemgäder bu awırlıqlarnı ciñep eşlärgä kiräk."
Säyäsätkä äle yaña ğına kilgän ikençe ber demokrat Barak Obama isä tirä yağında ömet häm optimizm tarata. Bu könnärdä anıñ reytingı Clintonnıqı belän çağıştırğanda 10%qa artqan.
Obamağa 47 yäş, AQŞ senatında ul 3 kenä yıl. Moña da qaramastan, meñlägän keşe anıñ çığışların tıñlar öçen çiratqa tezelä. Xalıqnı ul ilne berläşterü niäte belän cälep itä. Ömet, berläşü, tigezlek – Obama çığışlarındağı töp mäsälälär. Ştatlarnı ul zäñgär tösle liberallar häm qızıl tösle konservativlarğa ayırmasqa çaqıra, xalıqqa bu oşıy.
Üzeneñ tormış yulı turında ul – "Amerikada ğına bula alırlıq xäl" dip söylärgä yarata. Ätise afrikalı, änise amerikan bulğan Baraknı änise üze genä üstergän. Yäş çaqta uq ul İllinois ştatı şurasına saylanğan, añarçı Harwardta Xoquq mäktäben tämamlağan. 2004tä AQŞ senatına saylanğan. Uzğan atnada İowa ştatında 44 yäştän yäşräk bulğan saylawçılarnıñ küpçelege anıñ öçen tawış birgän:
"Minem öçen George Bushqa qarşı bulğannar ğına tawış birmi. Närsägäder qarşı bulu ciñel ul. Sez närsäneder yaqlap tawış birep qarağız. İowadağı xalıq näq şunı eşläde dä. Alar – bezneñ millät bularaq berläşep zur problemalarnı çişä aluıbıznı kürergä teli. Bezneñ zur xıyallarnı tormışqa aşırırlıq, zur eşlär başqarırlıq berdäm millät buluıbıznı teli."
Hillary Clintonnıñ da New Hampshire'da eşe küp buldı. Anıñ programması Obamanıqınnan nıq ayırılmasa da, belgeçlär fikerençä aña Waşingtondağı bäyläneşläre qomaçawlıy, xalıqqa isä tormışta üzgäreş kiräk.
"Üzgäreş" digän süzne ike partiäneñ dä namzätlärennän yış işetergä turı kilä. Bu saylaw inde başınnan birle zur üzgäreş. 1928nçe yıldan birle berençe märtäbä prezidentlıqqa – xäzerge ilbaşı da, vise-prezident ta däğwa itmi.
Respublikannarğa aldağı tön nindi näticälär kiterer? İowada ciñgän elekke Arkanzas ştatı başlığı Mike Hackabee, fiker beleşülär kürsätüençä, öçençe genä urında..New Hampshire xalqı, xärbi veteran, Ğiraq suğışın yaqlawçı senator John McCainnı saylarğa oxşağan, ul barısınnan da 5% alda bara.
Amerikan demokratiäse turında süz çıqqanda, anıñ iñ berençe dälile itep – şuşı berençel saylawlarnı atap bulır ide. Prezidentlıqqa namzätlär aylar buyına şul ştatlarda yöri. Alar xalıq aldında çığışlar yasap qına qalmıy, yorttan yortqa, oyışmadan oyışmağa üzläre yörep, keşelär belän çäy-kähwä eçä, xäl-äxwällären beleşä, moñ-zarların tıñlıy. Saylawnıñ näq şuşı, berençel öleşendä – här saylawçınıñ tawışı zur mäğnägä iä.
"Aq ayular betä bit, yuqqa çığa. Säyäsätçelär klimatnıñ cılınuına iğtibar itsen, çaralar kürsen. Bu inde xäzer çınbarlıq bit. Häm minemçä üzgäreşlär waqıtı citte inde, üzgäreş bulaçaq. Amerikan xalqı inde närsäder eşlängänen kürergä teli, häm bu şulay bulaçaq ta." dip söyläde aq ayu bulıp kiengän Tom Keating isemle keşe.
1992nçe yılda prezidentlıqqa däğwa itkän Bill Clinton İowada da, New Hampishire'da da ciñmäde. Anıñ qarawı – prezidentlıq yarışında berençe buldı. Düşämbe könne anıñ cämäğäte Hillary Clinton da – New Hampshire'da bulaçaq näticälärgä qaramastan köräşen däwam itäçägen belderde.


text:
Eñbek awılı Qıdır darıp, baq qonğan quttı meken. Qasïetti ölkeniñ topırağın ğalım M.Bay`dildaevtan bastap, qoğam qay`ratkerleri men el ağaları, aqındar tülep uşqan. Büginde awıl xalqı berekeli ömir keşwde. Şarwasın döñgeletip otırğan şarwa qojalıqtarı awıldıñ älewmettik damwına dem berip, ırısın arttırıp otır. Ülkennen önege alıp ösken jastar da eñ aldımen twğan ölkeniñ damwına «teñizdiñ tamşısınday` öz ülesimizdi qossaq» degen nïette. Osınday` bilimi men küş-jigeri bir arnağa toğısqan jalındı jastıñ biri – Altınbek Ïsabaev. Eñbek awılınıñ twması Altınbek qazirgi tañda «Atameken» şarwa qojalığında bas agronom qızmetin atqaradı. Ol Qorqıt ata atındağı QMW-diñ «Agrotexnïkalıq» fakwlʹtetiniñ agronomïya mamandığı boy`ınşa öz biliktiligin alğan.
–Altınbek jigitke mamandıq tañdaw – ömirlik mañızı bar qadamnıñ biri ekendigi belgili. Siz awıl şarwaşılığı salasına qalay` keldiñiz?
–Men osı salağa añdawsızda keldim desem boladı. Bala kezimnen mektepte bilim alıp jürgende tis därigeri bolwdı armandawşı edim. Biz UBT tapsırar aldında mekteptegi bilim bergen ustazdarım, ata-anamız bolaşağımızğa alañdawşılıqtarın bildirdi. Degenmen, «Kelisip pişken ton kelte bolmay`dı» degendey` ustazdardıñ ay`tqan aqılına da qulaq astıq. Mamandıq tañdaw ömirdegi eñ mañızdı satılardıñ biri bolğandıqtan, jeti ölşep bir keswge twra keldi. Äli esimde M.Bay`dildaev atındağı №232 orta mektep dïrektorı Aqşontaeva Şınar apay`ım osı agronom mamandığın tañdawıma keñes berdi. Qazirgi tañda awıl şarwaşılığı salasındağı eñ bir jawaptı mamandıqta bilim alıp, täjirbïemdi osı salağa arnap jürgenime eş ökinbey`min.
–Öz mamandığıñızdıñ qızığı men qïınşılığı jay`lı ay`tsañız!
–Ärïne, är mamandıqtıñ qïındığı men qızıqşılığı qatar jüredi. Birden isti döñgeletip alıp ketw oñay` şarwa emes. Qay` jumısta waqıt pen täjirbïeni uştastıra bilw mañızdı. «Eginşi jılda armanda» demekşi biz jılda Jer-Anadan mol nesibe kütemiz. Erte köktemnen bastap jerdi kütip baptawğa, sw rejïmin qalıptı saqtawğa köñil bölinip, agrotexnïkalıq şaraları merzimimen orındalwına qızmet jasay`mız. Küriş «bala» sekildi, kütip baptağandı jaqsı köredi. Bïıl şarwa qojalıq 1447 gektarğa egis egip, onıñ 1200 gektarınan önimdi der kezinde jïnawğa mümkindik aldı. Awa ray`ına bay`lanıstı sağat 11-den bastap, keşki sağat 7-ge dey`in astıqtıñ jïnalw jumıstarı jüredi. Sebebi, tañğı waqıtta şıq tüsetindikten, küriş ılğaldılığın biraz waqıt saqtap qaladı. Bul jumıstıñ bäri jılda qambanı astıqqa toltırwğa septigin tïgizedi. Büginde «Atameken» şarwa qojalığında 100-ge jwıq jumısşı nesibesin qara jerden eñbek arqılı körip otır. Sondıqtan önimdi eselep alw üşin barşa eñbek adamdarı men agronom talmay` eñbek etwi tïis. Jerdi kütip baptawdan bölek, 6 ay` boy`ı eginniñ qatar, gerbïcïdterin eseptep, tıñay`tqıştardı öz mölşerimen berw de agronomnıñ bastı mindetine sanaladı. Sondıqtan öz jumısımızğa jawapkerşilikpen qarawımız qajet.
–Ömirlik ustazıñız retinde kimdi ay`ta alasız!
–«Ömirdiñ özi ulı ustaz» degen naqıl söz beker ay`tılmasa kerek. Osı jumısqa alğaş qadam basqan jıldarı meni şarwa qojalıqtağı ärbir eñbekkerdiñ bel jazbay` qızmet etkeni süy`sindirdi. Äsirese 30 jıl mañday` terin tökken bas agronom Rısbek Jubatqanov äkemizdiñ janında 1 jılday` is-täjirbïesin körip, şarwa adamınıñ aqıl-parasatınan köp önege aldım desem boladı. Al ömirlik ustazım retinde «Atameken» şarwa qojalığınıñ törağası Şäkïzatxan Ïskakov ağamızdı erekşe qadir tutamın. Awıldıñ ardaqtı azamatı öziniñ qajır-qay`ratın osı awıldıñ älewmettik jağday`ınıñ jaqsarwına atsalısıp jürgendikten, ağamızdıñ ömiri jastarğa önege bolıp esepteledi.
–Jalpı jastardıñ basım köpşiligi eñbek jolın awıldan bastawğa jüreksinedi. Joğarğı bilimdi mamandardıñ awılğa taban tiremewine ne sebep dep oy`lay`sız?!
–Menimen birge joğarğı oqw ornında 30-ğa jwıq stwdent oqıdı. Birazı öz mamandıqtarımen qızmet atqarmasa da, jumıs tapşılığınan är türli salalarğa ketip jattı. Qazirgi tañda köp jastar Astana, Almatı sındı iri qalalarda qızmetke ornalasqandı qalay`dı. «Awılda jumıs közi joq», «awılğa barğanda ne bitiremiz» dep oy`lay`dı. Ärïne barlıq adam joğarı bilim alğanımen, day`ın bilikti maman retinde jumısqa ornığıp kete almay`dı. Säl sabırlıq saqtap, qïındıqtarğa şıdamdılıq tanısta «alınbay`tın qamal joq» dep oy`lay`mın.
–Täwelsizdiktiñ töl qurdası retinde el damwına qanday` ülesiñizdi qoswdasız?
–Ärïne, «Erim dey`tin el bolmasa, elim dey`tin er qay`dan şığadı» degen maqal bar emes pe! Eldiñ ärbir azamatı el damwına öz şama-şarqı kelgenşe üles qossa bizdiñ tïgizgen pay`damız sol dep oy`lay`mın. Men öz mamandığımnan eş waqıtta şarşağan emespin. Egis nawqanı kezinde 6 ay` sarılıp way`ımda jürer bolsaq, qısqı mawsımda tağı qızw jumıstar atqarwğa twra keledi. Astıq bolğan jerde eldiñ berekesi mol boladı. Ülkenniñ önegesin alıp, ömirlik täjirbïesinen bir jaqsı qasïet alar bolsaq ärbir jastan keleşek tulğa qalıptasadı. Öz tärbïemiz ben bilim küşimizdi awıldıñ körkeyuine jumsasaq «Täwelsizdikke tartw» degen sol bolar.
–Äñgimeñizge raqmet!
Äñgimelesken, Jay`na ŞERNÏYaZOVA.


text:
Aldağı yäkşämbe könne Taciqstanda da parlament saylawları ütäçäk. Oppozisiä räsmi xakimiätne saylawçılarğa basım yasawda ğayepli. Associated Press mäğlümat agentlığına oppozisiädäge İslam Yañarışı Partiäse citäkçese Muhiddin Qabiri, firqa äğzaläre qulğa alındı, saylawlar aldınnan başqa törle basım yasaw çaraları buldı, dip belderde.
Saylawlarda prezident İmomali Raxmonov citäklägän Taciqtstannıñ Xalıq demokratik partiäse ciñer dip farazlana.
Oppozisiädäge 5 firqa dä saylawlarda qatnaşa, ämma alar üz namzätläreneñ kübesen terki almağan.


text:
SPID - tözätmäslek xata
Rossiä buyınça Spid awıruı belän bügenge köndä ike yöz meñnän artıq keşe çirli. Tatarstanda - cide meñgä yaqın keşe awırıy, ä Qazanda bu san öç meñgä yaqınlaşa. Spid awıruı belän çirläwçe xatın-qızlar, balalar häm ölkän yäştägelär sanı bügenge köndä bik tiz arta.
Yäkşämbe könne ütüçe çarada älege çirne buldırmawnıñ ähämiäten assızıqladılar.
Matbuğat oçraşuında Spid belän köräşü könenä bağışlanğan çaralar turında da äytelde. Şimbä könne Ciñü parkında xalıqqa älege awıru turında törle kitap, broşyuralar aşa mäğlümatlar citkereläçäk. Ä yäkşämbe könne Fuks uramında Spid awıruınnan ülüçelärgä ağaçlar utırtılu däwam itäçäk.
Bu çirgä barıber iğtibar citep betmi, matbuğat oçraşuına kilgän bik az mäğlümat çaraları da şunı kürsätäder.
Ni qızğanıç, elek Spid awıruı belän nigezdä narkomannar, faxişälär çirläsä, bügen inde bu çirgä törle ğadi keşe, berençe urında sälämät yäşäw räweşen ütämäwçelär duçar bula.
Al'bina Zäynulla, Qazan.


text: Yevropa Komissiäse prezidentı Jose Manuel Barroso Nursoltan Nazarbayevnı yañadan Qazaxstan prezidentı bulıp saylanuı belän qotladı, prezidentnıñ demokratiäne üsteräçägenä ömet belderde. Yevropada İminlek häm Xezmättäşlek Oyışması isä, saylawlarnıñ xalıqara demokratik standartlarğa turı kilmägänen, xörämläşülär häm qanun bozular turında xäbär itkän ide. Ul arada Qazaxstanda räsmilär oppozisiä çığarğan Cuma Times gazetınıñ soñğı sanın taratuğa kirtä saldı, anda yäkşämbe könne uzğan saylawlardağı xärämläşülär turında yazılğan bulğan. Basma möxarrirläre – soñğı sannı taratırğa irek birmäwgä ber nindi dä räsmi añlatma bulmadı, dip belderde. Noyaber ayında räsmilär imeş "prezident Nazarbayev turında yalğan mäğlümat taratqan" gazetanıñ tağın ber sanın yapqannar ide.


text:
İranda bulğan şartlawlar öçen caawaplılıqnı "Ahwaznı Azat İtü Ğäräp Köräş Xäräkäte" dip isemlängän suğışçılar törkeme üz östenä aldı. Ahwaz häm Tähranda kimendä 8 keşe hälak buldı, küplär yaralandı. Törkem bu belderüen "al-Anba" gazetında bastırdı, häm höcümnär tağın bulaçaq, dip wäğdä itte.
Ğäräplär İrannıñ 69 millionlıq xalqınıñ yaqınça 3 %tın täşkil itä. Farsilar – 53%.
İran räsmiläre belderüençä, comğa könne prezident saylawları waqıtında uramnarda distälägän meñ polisiä häm iminlek xezmäte wäkilläre bulaçaq. Säyäsät belgeçläre farazlarına qarağanda, saylawda Haşemi Rafsanjani'nıñ ciñü ixtimalı zur.


text:
Üzäk Saylaw komissiäse äytüençä, tawış birüçelär töşkä qädär saylawlarda elekke saylawlar belän çağıştırğanda aktivraq qatnaşqan.
Ber palatalı, 101 urınlı Estoniä parlamentına saylawlarda 6 partiä parlamentqa kerü öçen zarur bulğan 5 protsentlı kirtäne ütä alır dip kötelä.
Analitiklar fikerençä, saylawlardan soñ urtaçıl-sul qaraştağı Üzäk Partiä häm irekle bazar tarafdarı bulğan Reforma partiäsennän oyışqan ike partiäle koalitsion xökümät almaşınırğa mömkin.
Yaña xökümät citäkçelegendä Estoniä 2004-nçe yılda Yewropa Berlegenä häm NATO-ğa quşılaçaq.


text:
Ağımdağı jıldıñ 1 qañtarınan bastap küşine engen önimdi jumıspen qamtw jäne jappay käsipkerlikti damıtw jaña bağdarlamasında jastardı tegin oqıtw jäne olardı eñbekpen qamtwdıñ mümkindikterin qamtamasız etwdiñ negizgi täsilderi qarastırılğan. Bul twralı QR Ükimeti otırısında QR densawlıq saqtaw jäne älewmettik damw mïnïstri Tamara Düysenova ayttı.
«Jañartılğan bağdarlamada bastı nazar jappay oqıtw arqılı naqtı dağdılardı qalıptastırwğa awdarılğan. Oqıtılğandardıñ alğan dağdıları olardıñ jumısqa ornalasw nemese jeke isin aşw mümkindigin arttıradı. Buğan Jumıspen qamtw ortalıqtarı men burınğıday awıldarda ğana emes, qalalarda da şağın nesïelendirw quraldarın qoldanw keñeytilgen jappay käsipkerlikti damıtw şaraları ıqpal etetin boladı», — dedi T.Düysenova.
Bul mindetterdi jüzege asırw üşin üş negizgi bağıt anıqtalğan. Birinşiden, orta arnayı nemese joğarı oqw orındarına tüspey qalğan, bilimi joq 100 mıñğa jwıq jastarğa erekşe köñil bölinetin boladı. Olar texnïkalıq jäne käsiptik bilim bazasında alğaşqı jumıs käsibin tegin alw mümkindigine ïe boladı.
«Ekinşiden, jastardı jumıspen qamtw şaralarında käsibï bağdar berw jumıstarın uyımdastırw da qamtıladı. 2017 jılı QR BĞM birlesip barlıq jalpı bilim beretin mektepterde, JOO-lar men kolledjderde käsibï bağdar berw kabïnetteri iske qosıladı», — dedi mïnïstr.
Üşinşiden, bilim mekemelerin tämamdağan jastardı jumısqa ornalastırwda twındaytın kedergilerdiñ biri — eñbek ötiliniñ bolmawına baylanıstı «alğaşqı jumıs ornı» mäselesi. Onı şeşw üşin «jastar is-täjirïbesi» qurawışı saqtalatın boladı. Bul jas tülekterge memlekettiñ qoldawı esebinen jumıs dağdıların ïgerip, alğaşqı eñbek ötilin alwğa mümkindik beredi, al bul bolaşaqta turaqtı jumıs ornımen qamtılwına jol aşadı.
2016 jıldıñ qorıtındıları boyınşa jastar arasındağı jumıssızdıq deñgeyi 2001 jılmen salıstırğanda tört eseden asa tömendegen – 16%-dan 3,9% deyin. Sonımen qatar, onıñ deñgeyi elimiz boyınşa jumıssızdıqtıñ jalpı deñgeyinen birşama tömen. El turğındarınıñ jalpı sanına şaqqanda 14 jastan 29 jasqa deyingi jastardıñ ülesi olardıñ törtten birin nemese 4,1 mln adamdı quraydı.


text:
Yewropa iqtisadi krizis belän urtaq köräşkä äzerlänä
Parijdäge älege cıyın bügen xalıqara aqça fondı İMFneñ global kiyerenkeleknen kiçekmästän birjalarnı şälpärämä kitäräçäge turında yasagan kisätüennän soñ cıyıldı.
Cıyında Britania ürnägendä bulganı kebek, berlektäge illärneñ banklarnı krizistan qotqarıp qalu maqsatında alarga borıç tämin itü mäsäläse kötärelde.
Kiçä Fransiä häm Germania citäkçeläre, eurozonadagı 15 ilneñ krizistan isän qaluı öçen bu illär arasında bergä xezmättäşlek itüeneñ ähämmiätenä tuqtalgan ide.
Xäzergä qadär Yewropa illäre krizis belän üz başlarına köräşä ide.


text: Bügen tantanalı qarşılaw çarasınnan soñ ul iñ başta Hindstan tışqı eşlär ministrı Yaşwant Sinha belän oçraştı. Xataminıñ Dählidäge söyläşülärendä töp temalar Ğiraq krizisı, terrorğa qarşı köräş häm ikeyaqlı xezmättäşlek bulır dip kötelä. Xatami terrorğa qarşı köräşne döres qullanmaw bügen dönyada suğış wäzğiäte tudırdı dide. Xatami Farsı qultığındağı totrıqsızlıq İranda bik zur borçılu uyata dip belderde. Xatami belän Hindstan premyer-ministrı Atal Bihari Vacpai oçraşuı axırında Ğiraq Krizisın tınıç yul belän çişärgä çaqırğan möräcäğät qabul itelde. Hindstan Prezidentı Abdul Kalam Hindstan belän İrannı sivilizatsiäle duslar dip atadı. Hataminıñ Hindstan säfäre düşämbe könne tämamlanaçaq.


text:
Bügen Tailand başqalasında könyaq könçığış Asiä däwlätläre ASEAN başlıqları SARS virusınıñ taraluı turında söyläşer öçen çirattan tış utırışqa cıyıldı. Dönya Sälämätlek Oyışması, epidemiä tuqtatılmasa, SARS-keşelär arasında taralğan ğadäti awıruğa äylänergä mömkin, dip çañ qağa. Oyışma wäkile doktor David Heymann süzlärenä qarağanda här il xökümäte-ber genä awırıp kitkän keşe bulsa da-monı centekläp tikşeterergä häm çirneñ baqalarğa yoğuın buldırmasqa tieş, dip belderde. İñ awır xäldä Qıtay. Sälämätlek Saqlaw sisteması SARS virusın ciñä almıy. Qıtay tışqı eşlär ministrlığınıñ matbuğat wäkile Liu Jinchao, Bankoktağı oçraşu SARSqa qarşı köräştä möhim adım dip belderde. “Bügenge köndä SARS-böten xalıqara cämäğätçelekkä qurqınıç tudıra. Qıtay xökümäte bu cıyınnı bik möhim dip sanıy, utırış barışında bez dä üz täqdimnärebezne kertäçäkbez. SARS tudırğan qurqınıçnı xezmättäşlek aşa kimetergä uylıybız”, dide Qıtay wäkile.
Tai premyer-ministrı Thaksin Şinawatra, Qıtay häm ASEAN illäre, SARSnı kontroldä totır öçen urtaq fond buldırırğa kileşte, dip xäbär itte. Qıtay yağı fondqa 1 million 200 meñ dollar aqça birüe turında beldergän.


text:
Tübän Kamada tatar teleneñ xäle turında söyläşü buldı
Yäkşämbe könne Tübän Kama şähäreneñ Xalıq icatı üzägendä tatar teleneñ torışı, bügenge xäle turında söyläşü buldı. Älege çarada TİÜneñ Tübän Qama bülege, Bötendönya tatar kongressınıñ cirle bülege, şähärneñ "İslamiä" xatın-qızlar cämğiäte citäkçeläre häm äğzäläre, mäğärif, mädäniät veterannarı qatnaşa. Biredä, tatar teleneñ, tatar möriteneñ yäşäyeşe Tübän Kama şähäre belän genä çiklänep qalmadı, bu ğomum tatar yassılığında - Tatarstan häm Rusiä külämendä tikşerelde. Şuşı söyläşüne oyıştıruçılarnıñ berse - şähär TİÜ räise, Tübän Qama şähär şurası deputatı Xälil Ayupov fikere:
-Tatarstanada häm şul isäptän Tübän Qamada tatar teleneñ xäle könnän-kön qatlawlana bara. Çönki Tübän Qamada tatarça uquçı balalar sanı kimi. Balalar baqçalarında da şundıy uq xäl. Citmäsä tatarça uqıp çıqqan balalar da cämğiätkä kiräk tügel, alarğa ixtıyaj yuq. Problema şunda. Deputat bularaq bu mäs’äläne şähär Şurası utırışlarında da kütärergä omtılışlar yasadım. Läkin bu mäs’äläne kütärü şaqtıy awır. Tatarstanda ike tellek qanunın tormışqa aşıru buyınça finans mäs’äläläre turında qanun yuq. Aqça bulmağan kileş, tatar telen üsterü turında süz buluı mömkin tügel.
Bötendönya Tatar Kongressı başqarma komitetı äğzası "İttifaq" firqäse räise, yazuçı Fäwziä Bäyrämova süzlärençä, tatar däwlätçelege ideyäläre elek-elektän bar häm alar iskermägän, şul ideyälärne maqsat itärgä kiräk. Yazuçı häm publitsist Aydar Xälim federalizm şartlarında tatarlarnıñ role zurraq bulırğa tieş, dip sanıy:
-"Rusiä federatsiä bulğaç, tatar tele anda ikençe däwlät tele, anıñ ministrlarnıñ küp öleşe tatar bulırğa tieş. Tatarnıñ federal' radiosı, televidiniäse, federal' armiäse bulırğa tieş. Yılamağan balağa imi birmilär. Bezneñ Däwlät Şurası federatsiä aldında gorizontal' burıçnı qaytaru östendä eşlärgä tieşlär.
Federalizm şartlarında Rusiädäge tatarlarnıñ role xaqında Aydar Xälim fikerlären işettegez. Tübän Kamada bulğan şuşı çara barışında, töbäklärdäge tatar milli xäräkäte wäkillären mondıy söyläşülärgä kübräk cälep itärgä digän täqdimnär dä äytelde.
Tübän Kama, Ğafiulla Ğaziz


text:
Qazanğa Xalıqara belem birü Amerika Berlege Assotsiatsiäse wäkilläre kilde
Nindi çit telenä östenlek birergä? Bügenge zamanda çit tellärne niçek uqıtırğa? Sişämbe könne Qazanda açılğan “Dönya telläre häm Tatarstanda anıñ üseşe” digän Xalıqara fänni-ğamäli konferensiädä süz näq şul xaqta bardı. Anda Amerika Quşma ştatları wäkilläre dä qatnaştı. Ayırım alğanda Xalıqara belem birü Amerika Berlege Assotsiatsiäse prezidentı Den Devidson, anıñ urınbasarı Devid Patton häm älege Berlekneñ Rusiädäge wäkile Djoel Erikson kilgännär ide. Alar şulay uq çärşämbe könne Tatarstan premyer-ministrı Röstäm Miñnexanov belän dä oçraşaçaqlar.
Xalıqara belem birü Amerika Berlege wäkilläre Qazanğa düşämbe kiç kilde. Mäğärif ölkäsendäge Xökümätneke bulmağan iñ öre Amerika oyışması wäkilläre elekke Sovetlar Berlegenä kergän 15 il arasında Amerika Däwlät departamentı yärdämendä törle uqular, bäygelär, konferensiälär oyıştıralar. Alar Tatarstan belän dä elemtälärne nığıtırğa uylıy. Berençe bulıp sişämbe könne Amerika wäkilläre dönya tellärenä bağışlanğan konferensiädä qatnaştılar. Bu xaqta Tatarstan mäğärif häm fän ministrı Räis Şäyxelislamov:
Bu 70-80Hчe yıllarda dönyağa rus telen cäyelderü öçen oyışqan oyışma. Alar bezdäge tel öyränü perspektivaların belergä teli.Räis Şäyxelislamov belderüençä, Amerika wäkilläre xezmättäşlek itärgä teläk belderep xat yullağan bulğannar. Ayırım alğanda alar studentlarğa yärdäm itüne küzdä tota - finans yaqtan. Şulay uq, respublika prezidentı Mintimer Şäymiev ber zur çit il universitetı filialın açu turında da süz yörtkän ide. Şul xaqta da fiker alışu bulaçaq.
Dönya telläreneñ Tatarstanda üseşenä bäyle konferensiädä ayıruça qaysı çit tellärgä östenlek birergä kiräklege turında süz bardı. Bilgele bulğança, elektän ük Qazan Könçığış häm Könbatış arasında mädäni küper rolen uynadı häm küp çit tellär öyränelde. Bügen isä älege traditsiä kire äylänep qayta. Qazan däwlät universitetında qabat Şärıq telläre fakul'tetı açıldı. Tatarstanda 1,5 yarımğa yaqın mäktäptä ingliz telen öyränälär.
Tatarstan ğalimnäre küpçelektä könçığış tellärgä basım yasarğa kiräklegen äyttelär. Akademik Mirqasıym Ğosmanov isä dönyadan artta qalmas öçen qıtay telen öyränergä täqdim itte. Ämma bügen üsep kilüçe buın çit tellärne öyränmäüneñ nigezen kürmi dielde konferensiädä. Ministr Räis Şäyxelislamov çit telne öyränü öçen mäktäptä 1 meñ säğättän kübräk waqıt birelä, ul waqıt öçendä telne räxätlänep üzläşeterep çığarğa mömkin dide. Ä Amerikadan Den Devidson berençe çiratta telne yatlaw tügel, ä anıñ asılın añlaw zarurlığın bäyän itte. Den Devidson:
Qayber waqıtta çit tellärne añlap torıp ta, qayberläre kölgän äyberdän ikençeläre kölü mäğnäsen añlamıy. Monda töptän añlaw citep betmi.Xalıqara belem birü Amerika Berlege Assotsiatsiäse prezidentı Den Devidson rusça irken aralaşa. Anıñ citäkçelegendä Brin Mar universitetında rus tele häm başqa çit tellär buyınça 26 fänni xezmät yaqlanğan.
Landış Xarrasova