text:
«Aqmescit» avalimanınıñ yañı terminalında namaz qılınacaq oda ve abdesthane azırlanmaqta. Bu aqta Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresiniñ (QAMDİ) matbuat hızmeti haber etmekte.
QADMİ temsilcileri mahsus odalarnı közden keçirip, Qıblanıñ yönelişini tayin etti.
«Ondan da ğayrı, taraflar ibadethaniñ qadın ve erkeklerge ayırılacaq qısımlarını, mebel, ayaqyolnen abdestahaneniñ donatıluvı ve terminal zalındaki oq işaretleri yerleştirüv meselelerini muzakere ettiler», – dep haber ete matbuat hızmeti.
2017 senesi dekabr ayınıñ soñunda qurucılar Aqmescit avalimanınıñ yañı terminal binasınıñ qurulışını bitirip, bütün konstruktsiyalarnı bir konturğa qurağan ediler.
2016 senesi «Aqmescit» Halqara avalimanı» şirketinin qurucılıq boyunca müdiri Dmitriy Çernenkov, 2018 senesi yañı avalimanı çalışmağa başlağan soñ, al-azırdaki kompleks territoriyasında merkeziy avtovaokzal qurulması mümkün olacağı aqqında haber etken edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


c: text/html

text:
Rusiye nezaretindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesinde iyün 25-inde qırımtatar lideri Mustafa Cemilevge qarşı davanıñ diñlevi keçecek edi. Amma formal sebepler ile oturışnı iyülniñ 9-ına avuştıdılar.
Bunı advokat Nilokay Polozov haber etti. Advokatnıñ tefsirlerinen videonı Facebookta qırımtatar faali Nariman Celâl yerleştirdi.
"Mahkeme oturışı formal sebepler ile keçirilmedi. Daa qabaatlav neticesiniñ imzalaması seviyesinde, maña ve Mustafa ağağa kopiyasını yibermek kerek olğan prokuror bunı yapmadı. Böylece, imaye qabaatlavnıñ köleminen tanış degil, şaatlar kim olacağını bilmey ve bu mahkeme protsessinde qullanılacaq dedillerni bilmey. Böyle şartlarda mahkeme protsessini başlamağa imkân yoq", - dedi Nikolay Polozov.
İşğal etilgen Qırımda Rusiye tahqiqatçıları qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni ilk tahqiqat çerçivesinde üç maddege istinaden qabaatladı. Rusiye Tahqiqat komiteti idaresiniñ tahqiqat tedbirlerinde iştirak etken Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozovnıñ Qırım.Aqiqat mühbirine bildirgenine köre, Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ ukrain davası qullanıla.
Polozovnıñ qayd etkenine köre, Mustafa Cemilev Rusiye Ceza kodeksiniñ 322 maddesiniñ 3-ünci qısmı – «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçüv», 222 maddeniñ 1-inci qısmı – «Silâ, onıñ parçalarını qanunsız aluv, berüv, satuv, saqlav ya da taşuv», 224 maddeniñ 1-inci qısmı – «Silânı diqqatsız saqlav» istinaden qabaatlana.
Advokatnıñ bildirgenine köre, birinci dava 2014 senesi mayısnıñ 3-nde olğan vaqialarnen bağlı, o künü Mustafa Cemilev Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırındaki «Armânsk» Rusiye keçiş noqtasından işğal etilgen Qırımğa kirmege tırıştı. Onı kirsetmediler ve o, Kyivge ketmege mecbur oldı.
Onıñ aytqanına köre, Mustafa Cemilevniñ ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ davasında bir tahqiqatçı bar – Magomed Magomedov.
«Cemilevniñ davasında tahqiqatçı tahqiqat tedbirleri başlamazdan evel maña bildirmemezlik senetini imzalamağa teklif etti. Men red etip, vesiqa ifadeleri tam degil dedim, ve tahqiqatçı eki şaatnıñ yanında red cevabımnı qayd etti», – dedi Polozov.
Onıñ bildirgenine köre, Çubarovğa qarşı ilk tahqiqat vesiqalarını körip olamadı, «çünki tahqiqatçı olarnı bermege azır degil edi».
Rusiye Tahqiqat komiteti ve Qırım ve Aqyardaki idaresiniñ saytında Mustafa Cemilevge qarşı tahqiqat areketleri aqqında malümat ve advokat qayd etken tahqiqatçı izaatları yoq.
Daa evel Cemilevniñ Qırım.Aqiqatqa tasdıqlağanına köre, Qırımda Rusiye Tahqiqat komitetiniñ hadimleri onı qabaatlamağa azırlana. Advokatı Nikolay Polozov, Tahqiqat komiteti qabaatlav kününi başqa vaqıtqa qaldırdı, dep bildirdi.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye tahqiqatçılarınıñ qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı cinaiy davasını siyasiy taqip dep saya.
2014 senesiniñ başında Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Rusiye akimiyeti qırımtatarlarnıñ liderleri Refat Çubarov, Mustafa Cemilevniñ yarımadağa kirişini beş yılğa yasaqladı.
2016 senesi yanvarniñ 20-nde qırımlı advokat Cemil Temişev Rusiye kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesiniñ qararı esasında Mustafa Cemilevniñ ğıyabiy apiske alınması aqqında bildirdi. Bu malümatnı daa soñra Qırımnıñ sabıq Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya da tasdıqladı.
Temişevniñ malümatına köre, Rusiye organları Cemilevni 2014 senesi mayısnıñ 3-nde Ermeni Bazarda Qırımnıñ memuriy sıñırından qanunsız keçkeninde qabaatlay. Rusiye tahqiqatı, Rusiye Cemilevniñ yarımadağa kirişini endi yasaqlağan edi, dep bildire.
Ukraina Tış işler nazirligi Mustafa Cemilevniñ Rusiye mahkemesi tarafından ğıyabiy apiske alınmasını takbih etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımtatar faali Giray Kulametovnıñ anası Zarema Kulametova fevralniñ 24-nde qabaatlav aktı taqdim etilmek ve sorğulanmaq içün rusiyeli politsityanıñ İslâm-Terek (Kirovskiy) rayon bölügine çağırıldı. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Azatlıq Radiosınıñ muhbiri haber etmekte.
Fevral ayınıñ başında politsiya hadimini aqaretlegeni içün çağırğan ediler.
Açıq menbalarda politsiyanıñ bu hususnen bağlı iç bir izaatı yoq.
Qırımtatar faali Giray Kulametov yanvarniñ 28-nde, 2012 senesi ictimaiy ağlarda vidorolik derc etkeni sebebinden on kün apiste tutlğan soñ, Qarasuvbazar muvaqqat izolâtorından çıqqan edi.
Kreml nezareti altındaki İslâm Terek (Kirovskiy) rayon mahkemesi yanvarniñ 18-nde evinde tintüv yapılğan soñ, Eski Qırımda tutulıp alınğan Giray Kulametovnıñ işini baqqan edi. Kulametov «ekstremistik teşkilâtlarnıñ sıfatları ve timsallerini teşviq etüv»de qabaatlanğan edi.
İlhaqtan soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqası olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Qırımda çarşenbe künü, oktâbrniñ 30-ında yağmur yağacaq. Bunı yarımadanıñ Gidromettsentri haber ete.
Bu malümatqa köre, Aqmescitte qısqa vaqıt yağmur yağacaq. Gece ğarbiy yel, kündüz cenüp-ğarbiy yel saniyede 7-12 metr. Ava arareti kündüz 9…11º olacaq.
Aqyarda saba ve kündüz yağmur. Gece ğarbiy yel 6-11 m/s, kündüz şimal-ğarbiy yel saniyede 10-15 metr olacaq. Ava arareti kündüz 9…11º olacaq.
Qırımnıñ cenübiy yalısında qısqa vaqıt yağmur yağacaq. Gece şimal-ğarbiy yel saniyede 7-12 metr, kündüz bazıda saniyede 15 metrge qadar esecek. Ava arareti kündüz 10…12º olacaq.
Keriçte qısqa vaqıt yağmur yağacaq. Gece şimal-ğarbiy, kündüz cenübiy yel saniyede 12-15 metr olacaq. Kündüz ava arareti 12…14° olacaq.
Daa evel, sinoptikler, Qırımda oktâbr 30-ından soñ ava bozulacağını haber etken ediler: yel, yağmur, dağlarda - sılaq qar.


text:
Ukraina umummilliy eki televizion kanalında Rusiye prezidenti saylâvları arfesinde aynı vaqıtta Qırım olmağan Ukraina hatirasınıñ peyda oluvı – «tesadüf degil de, bir maqsatqa baqtırılğan iştir». Bu aqta Ukraina vitse-premyeri Vyaçeslav Kirilenko öz Twitterinde yazmaqta.
«Men bunıñ bir tehnik hata olğanına inanmayım! Soyadları berilmek kerek», – dep yaza Kirilenko.
2018 senesi martnıñ 16-nda Ukrainanıñ STB kanalı «Holostyak» programmasında Ukrainanıñ Qırımsız haritasını numayış etti.
Martnıñ 16-nda UA:Perşıy televizion kanalı aqşam haberleri canlı efirinde tehnik hata sebebinden seyirciler 27 saniye devamında Ukrainannıñ hatalı haritasını seyir etken edi. Haritada devlet haritasında Qırım yarımadası yoq edi. İctimaiy ağ qullancılarınıñ bazıları bundan raatsız olğanlarını bidirdiler. Daa soñra telekanal efirde ilhaq etilgen Qırım olmağan Ukraina haritasını köstergeni içün afu sorap, tehnik hata keçkenini bildirgen edi.


text:
AQŞ Kongressiniñ vekiller palatası, “Şimaliy aqım – 2” ve "Türkiye aqımı" gaz hattısınıñ quruluvına alâqası olğan şirketlerge qarşı sanktsiyalar qoyuluvı aqqında vesiqanı qabul etti, dep bildire "Golos Ameriki".
Viza berilmesiniñ lâğu etüvini ve amerikan aktivlerniñ buzlatmasını közden tutqan sanktsiyalar, Amerika Qoşma Ştatlarınıñ mudafaa büceti aqqında qanunda belgilene.
Sanktsiyalar deñiz seviyesinden 100 fut aşağı taba terenlikte borularnı toşegen gemilerge ve bu leyhanıñ quruluvına añlı tarzda gemilerni satqan ya da kiralıq bergen çetel adamlarğa qoyula.
Qarar daa Senat tarafından qabul etilmek kerek. Bunıñ kelecek atfanıñ başında olacağı beklenile.
«Şimaliy aqım-2» (Nord Stream-2) leyhası gaznı Rusiyeniñ şimalindeki yataqlardan, Ukraina ve Poloniyadan keçken ananeviy tranzit marşrutlarını çette qaldırıp, Baltıq deñizniñ tübünden doğrudan Almaniyağa alıp barıp teslim etecek. Leyha, artıq qurulğan birinci «Şimaliy aqım»nıñ imkânlarını kenişletecek.
Avropa komissiyasında, «Şimaliy aqım-2»niñ qurulması taqdirde şeffaflıq, diskriminatsiyanıñ olmaması ve musaviy irişüv printsipleri bozulacaq, dep bildirdiler.


text:
Fevral 1-inde, cuma künü, qırımtatar olğan ukrain yırcı Camalanıñ yañı Solo türküsi çıqacaq.
Türküni, bestekâr Brian Toddnıñ başlığında üç amerikan türkü yazıcısı yazdı. Onıñ işleri bir qaç kere ABD ve Büyük Britaniya TOP-5-lerniñ sırasına kire edi ve GRAMMY mükâfatına namzeti kösterile edi.
“Ukraina ve başqa Şarqiy Avropa memleketlerinde, bundan ğayrı Kavkaz, Orta Asiya, İzrailde ilk numayışnı Enjoy Records becerecek, başqa memleketlerde ise - Universal Music Groupnen beraber amerikalı 2220 Records leyblı”, - denile beyanatta.
Qırımtatarı olğan ukrainalı yırcı Jamala 2016 senesi İsveçiyada «Eurovisionda» ğalip çıqtı. O, qırımtatar halqınıñ sürgünligini tarif etken «1944» yırını icra etti. Ukrainalı yırcı ğalebe qazanğan soñ 2017 senesi yarış Kyivde keçirilgen edi.


text:
Aqyarda dekabrniñ 13-nde yağmur ve burçaq yağdı.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, burçaq 4-5 millimetrlik.
Saba saat 11-nde ava arareti 5 derecege qadar köterildi.
Şeer sakinleri burçaq fotoresimlerini ve videolarını içtimaiy ağlarda derc ete.
Sinoptiklerniñ malümatına köre, Aqyarda dekabrniñ 13-nde yağmur yağması ve saniyede 7-12 metr süratınen cenübiy-ğarbiy yel esmesi beklenile. Kündüz ava arareti 8 derece olacaq.
Dekabrniñ 12-ne keçer gecesi Qırımda bir sıra regionnıñ sakinleri ava bozulğanından elektriksiz qaldı. Daa soñra yaramay ava sebebinden zarar körgen meskün yerlerniñ cedveli aydınlatıldı. Küçlü ruzgârdan sebep tahminen 50 elektrik ağlarınıñ ayaqları tüşti, dep bildirdi «Krımenergo».


text:
Dünyada COVID-19 koronavirus yuqunçınen hastalanğanlarnıñ sayısı millionnı aştı. Qırğınlıq başlağanından berli ölgenlerniñ sayısı 50 biñ insannı aştı, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Eñ çoq yañı virus hastası Amerika Birleşken Devletlerinde qayd etildi – 235 biñden çoq insan. Aman-aman 500 hasta vefat etti. Yuqunç tarqaluvına köre ekinci yerde İtaliya buluna – anda 115 biñden çoq hasta bar. Qırğınlıq başlağanından berli aman-aman 14 biñ insan vefat etti. Dünyada eñ büyük ölüm sayısı anda oldı. Soñki bir kün içinde İtaliyada 760 yañı ölüm qayd etildi. Üçünci yerde İspaniyada – 110 biñden çoq hasta ve 10 biñden çoq ölü, olardan 700-den çoq – yañı adiselerdir.
Almaniya hastalarnıñ sayısına köre Qıtaydan ögde oldı, bıltır dekabr ayında virus andan tarqalıp başladı. Al-azırda Almaniyada 84 biñden çoq hasta ve biñden çoq ölü bar. Qıtayda 81 biñden çoq COVID-19 hastası ve üç biñden çoq vefat qayd etildi. Pekin soñki aftaları hastalanğanlarnıñ sayısı eksilgenini bildire. Memlekette karantin tedbirleri yavaş-yavaş yımşatıla.
Soñki malümatqa köre, Rusiye işğal etken Qırımda 16 koronavirus hastası qayd etildi. 14-ü ketirildi, 4 kişi – yerli. Aqyarda 5 koronavirus hastası bar.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye nezaretindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi, “Veciye Kaşka davası”nıñ iştirakçilerinde biri - yanvar 7-sinde hastaganege qoyulğan Asan Çapuhnıñ kelmemesi icün,mahkeme oturışını yanvar 24-üne avuştırdı.
Bu aqta Qırım.Aqiqat muhbiri bildirmekte.
Bu dava biyunca başqa qabaatlanğanlar - Bekir Degermenci, Ruslan Trubaç ve Kazim Ametovnıñ - advokatları da, olarnıñ sıñırlayıcı tedbirlerini ev tevfiqine deñiştirmege muracaat etti.
“Oturış endi ekinci sefen başqa künge keçirile. Asan Çapuh kerçekten hasta adam ve bizim müşterilerimiz de bu alğa qalmasın dep, sıñırlayıcı tedbirlerni ev tevfiqine deñiştirmege muracaat etem”, - dedi mahkemede advokat Edem Semedlâyev.
Mahkeme binası yanında “Veciye Kaşka davası”nıñ iştirakçilerine qol tutmaq içün 30-ğa yaqın faal toplandı.
Yanvarniñ 7-ne keçer gecesi qırımtatar faali Aqmescit hastahanelerinden birine yatqızıldı. Advokatı Ayder Azamatov, hastanı №6 Aqmescit şeer hastahanesinde ziyaret etkeninden soñ, qırımtatar faaliniñ alı bir qarar dep haber etti.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
İşbu dava iştirakçileriniñ sağlıq problemleri bar. Degermenci – astma hastasıdır, Çapuh SİZOda mikroinsult keçirdi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Qayda: Aqmescit şeeri, 1-nci SİZO + Rostov-na-Donudaki şeer ile video bağ
Ne vaqıt: 2020 senesi dekabrniñ 28, bazarertesi künü, saat 12:00-18:30
«Bazarertesi künleri» ile uzun bir ayırılıqtan soñ kene berabermiz. Endi davamnıñ esasına keçilgen soñ ilk mahkeme oturışı. Köşesinde balaban bir monitor ile 3,5* 3 metrlik odağa kirsettiler. Bir qaç daqqadan soñ advokatlarımız yanımızğa keldiler. Soñ haberlerniñ qızğın muzakeresi, mahkemege azırlıq başlandı.
Edem Semedlâyev printernen bastırılğan muracaatlarnı ketirdi ve mahkemedeki mevamımıznı añlattı. Riza, memnüniyet ile aşağanımız qurabiye ve qanfet ketirdi. Asılında, bizim formatımız mahkemege oşamay edi. SİZO yanındaki küçük mahkeme odasında raat, dostane bir müit üküm sürdi.
Advokat Mariya Eysmont Qırım aqiqatına bir daa taaciplendi: «Tanışlığımıznı hatırlayım. Er kes raat-raat FSB binasında yüre, suçlanğanlardan bazıları qave içeler, bazıları cinayetdeşlerinen qonuşa, sigara içmege çıqa. Ve mına bu episi FSB binasında! Şaşılacaq! Bugünki samimiy körüşüvimizni tarih içün videoğa yazmaq mümkün olsa edi, menim kelecek repotajım içün. İnanıñız, ballar, Rusiyede siziñ Qırımdaki kibi yerler az».
Kiçik resmiylikçilikten soñ bizni Qırım Garnizon mahkemesine ve Rostov-na-Donudaki Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesine video bağ ile qoştılar. Mahkeme bizim şahsiy malümatımıznı ögrenip başladı. Riza İzetov qadınıñ suallerine cevap berip başladı. «Bu, kerçek bir müşrifdir, birden körüne», – dedi sakin sesnen qulağıma advokat Eysmont Rizanıñ diktsiyasını ve sertligini qayd etip.
Meraqlı mevamnı menim «cinayetdeştim» Farhad aldı.
Mahkemeci: «Siz rus tilini bilesizmi, yoqsa terciman kerekmi?»
Farhad: «Men tatarca aytmağa isteyim. Men rus tilini bilem, amma qırımtatar tilinde aytmağa isteyim. Qırımda devlet seviyesinde üç til devlet olaraq qabul etilgen. Öz aqqımdan faydalanmağa isteyim».
Terciman Farhadnıñ aytqanlarını tercime etti. Qadı taaciplendi. Biraz vaqıttan soñ bağ kesildi. Biz dostane qonuşmamıznı devam ettik. Bağ peyda oldı ve mahkeme oturışı devam etti. Biz, devlet advokatlarından red etkenimiz aqqında muracaat berdik. Öz mevamımıznı añlattıq, amma er vaqıt kibi bizge red ettiler.
Soñra «tanklar» – imayecilerimiz areket etip başladılar. Advokat Sergey Legostov ve Mariya Eysmont davalarnıñ prokuraturağa qaytarılmasını ve zaten toqtatılmasını talap ettiler. Advkot Sergey Legostov: «Belgilenmegen künden, belgilenmegen şartlarda ve ilâhre. Tahqiqatçılar nasıl davalar yaptı? Tahminlerge esaslanıp ciddiy qabaatlavlar. Madde ömürlik apis cezasını közde tuta».
Advokat Eysmont Legostovnıñ sözlerini devam etti: «Davada pek çoq añlaşılmağan şey bar. Ne oldı? Qayda oldı? Ne zaman oldı? Sebep ne edi? RF Ceza-usul qanunnamesine köre er şey açıq-aydın yazılı olmaq kerek. Akis alda iç bir normal qadı bu davanı baqmaz. Misal olarq, öldürüv aqqında. Böyle bir ciddiy maddege köre qabaatlav olğanını aytmayım. Terrorcılıq aqqında Federal qanun bar. O, buña oşağan diger qanunlar kibi terrorcılıq ne olğanını añlata. Terrorcılıq – er angi bir zorbalıq aktıdır, ya da qorqutuv, ya da akimiyet organdarına tesir etüv. Bu maddelerden bir dane bile yoq.»
Bu qadar büyük memleket mına bu burulğan teller kibi zornen turaRemzi Bekirov
Arada bir teftişçi kirdi ve bizim tarafımızğa baqqan video qayd etüv cihazını qoyıp ketti. Biz şaşıp qaldıq. Ketkende, o, tellernen ştapikke tiydi. Ştapik tüşti ve monitorğa taba ketken burulğan teller körürndi. Olarğa baqıp tüşündim: «Bu qadar büyük memleket mına bu burulğan teller kibi zornen tura».
Edem Semedlâyev muracaatnı oqup başladı: IV Ceneva şartnamesiniñ bizge qullanıluvı aqqında, köçme oturış aqqında. Advokatlarnıñ episi oña qoltuttı ve öz mevamını añlattı. Prokuror da sözge çıqtı ve er vaqıt kibi kâğıttan er şeyni oqudı: muracaatlarnı red etmek, er vaqıt kibi, deliller aynı. Yañı bir şey yoq.
Qadı daa bir sualni köterdi, yarım yılğa tevqif müddetiniñ uzatılması aqqında. SİZO tışında gizlene bileler, şaatlarnı tehdit ete bileler, Ukraina vatandaşları ve ilâhre. Er vaqıt kibi laflar...
Birnici sözge Şaban Ümerov çıqtı. Çıqışı pek duyğulı edi. «Qaç dane mahkeme oturışı olıp keçti? Er yerde aynı şey. Advoktalarnıñ delillerini bir kimse eşitemi? Yoq. Böyle qarma-qarışıqlıq daa ne qadar devam etecek?» Onıñ közlerinde bu adaletsiz sistemadan yorğunlıq ve küçsüzlik köründi.
Ondan soñ men edim. Men, milliy ve halqara uquqqa köre tefqif etüvniñ qanunsızlığı aqqında aytıp berdim. Yaqınlarda BMT Qırımğa dair qabul etken qararnı hatırlattım.
Soñ sözge kene Riza çıqtı. O, tahqiqatçınıñ sözleri saçmalıq olğanını duyğulı ve mizah ile kösterdi: «Gizlenmege istesem, sıñırnı nasıl keçerim? Menim qayığım barmı ya da qazuv maşnam? Tahqiqatçınıñ eki vatandaşlıq aqqında deliline şaşam. Qırım sakinleriniñ çoqusında Ukraina vatandaşlığı bar. Ne ondan? Er kesni apis etmek kerekmi? Bu nasıl saçmalıq?»
Soñra imayecilerimiz prokurornıñ bütün delillerini dağıttılar. Bugünki mahkemeden soñ olardan daa ziyad ayrette qalam. Böyle imayecilernen iç bir şeyden qorqmaymız. «Sen, Raim, susa bilesiñ. Mariya Eysmont er şeyni özü yapar», – men Raimge fikirlerimni ayta edim.
Mahkeme oturış bitti. Qararnıñ ilân etilüvini ertesi künge qaldırdılar.
Ertesi künü, 2020 senesi dekabrniñ 29-nda saat 9:30 bizim muracaatlarımızğa dair qadınıñ qrarını almağa kettik. Ve mında bizni sürpriz bekley edi. Bütün muracaatlarımızn red etti. Elbette biz buña azır edik, 20 ay içinde endi alıştık. Amma... o, Farhad ve Şabannı tercimanlardan marum etti. Sebep, olarnıñ rus tilini yahşı añlap laf etip olğanları oldı. Kamerada ruça laf etkenleri, mektüpler, arizalar yazğanları aqqında SİZO-dan malümatname bar edi.
Nevbetteki mahkeme oturışı 2021 senesi yanvarnıñ 11-nde olacaq dediler.
Rostovğa nevbetteki etapnı bekleymiz. Eñ sürngünni bekleymiz...
Devamı bar
Remzi Bekirov, Qırımlı siyasiy mabüs, vatandaş jurnalisti, uquq qoruyıcı teşkilâtlar tarafından siyasiy mabüs kibi tanılğan
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina Rusiyeniñ «Gazprom» şirketinden 2,9 milliard dollar aldı, dep bildire «Naftoğaz Ukrayını» şirketiniñ icra müdiri Yuriy Vitrenko Facebookta.
«E, Ukraina Stockholm akemliginiñ qararına köre «Gazpromdan» 2,918 milliard dollar aldı», – dep yazdı Vitrenko.
Dekabrniñ 20-nde Ukraina, Rusiye, Avropa Birligi ve «Ukraina gaz naqil sistemasınıñ operatorı» şirketi, «Naftoğaz» ve Rusiyeniñ «Gazprom» şirketiniñ vekilleri tranzitni saqlap qalmaq mevzusında evelden añlaştılar. Ukraina energetik şirketi Rusiye şirketine qarşı davalardan vazgeçti.
Taraflarnıñ müim añlaşmaları arasında:
- «Gazprom» dekabrniñ 29-na qadar «Naftoğazğa» 2,9 milliard dollar ödemege razı oldı, bunı Stockholm akemliginiñ 2018 senesi fevral ayında qabul etken qararı talap ete.
- Taraflar şimdilik qararı olmağan bütün davalarnı çeke, mında «Naftoğaznıñ» Rusiye energetik korporatsiyasına 12,2 milliard dollar ve 1,33 milliard metr kub gaz davası da aytıla.
- «Gazpromnıñ» aktivleri ve mülkinden tevqifler alıp çıqarıla, taraflar 2009 senesi yanvarniñ 19-nda tizilgen gaz berüv ve tranzit añlaşmalarınıñ bağlı bütün iddialardan vazgeçe.
- Bu şartlar yerine ketirilse – «Gazprom» ve «Naftoğaz» Ukraina üzerinden gaz tranziti añlaşmasını tizecekler.


text:
Donbastaki silâlı zıddiyet devamında 2911 ukrain arbiyi elâk oldı, dep bildirdi sentâbrniñ 19-nda Ukraina prezidenti Petro Poroşenko. Bu raqam angi künge qadar qayd etilgeni aytılmadı.
Onıñ qayd etkenine köre, ukrain halqı ve Ukraina akimiyeti «Avropağa ketmek içün iç bir vaqıt Putinden izin soramaycaq».
«Büyük bir zarar körgenimizni unutmaycaqmız. Bu aqqımız içün 2911 ukrain qaramanı cebede canını feda etti. Qararlı olıp, israr ve cesaretnen areket etecekmiz. Mustaqil birlik Ukraina oğrunda küreş devam ete, bu küreşte ğalip çıqacaqmız», – dedi Poroşenko.
Donbastaki silâlı zıddiyet Rusiye Qırımnı işğal etken soñ 2014 senesinden berli devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge qoltutqanında qabaatlaylar. Kreml bunı inkâr ete. Anda Donbasta ancaq Rusiye «göñüllileri» ola bile, deyler. BM malümatına köre, zıddiyet devamında 10 300 insan elâk oldı.


text:
Ukraina mahkemesinde "Qırım dezertirleri davası" boyunca imaye etken advokat Valentin Rıbin, Volodımır Zelenskıy rusiyelilerniñ mefası aqqında ariza imzalamağance, Rusiye ve Ukraina arasında esirler almaşuvı olmaycaq, dep ayta.
Bunı o, Rusiye ve Ukraina matbuatına aytıp berdi.
"Şimdi bir pauza peyda oldı, epimiz bu arizanı bekleymiz", – dedi Rıbin UNN Ukraina agentligine.
Onıñ aytqanına köre, "mefa protsedurasından keçecek şahıslar bar, çünki olarnıñ davaları boyunca milliy mahkemeler ükümleri endi amelge keçirildi"..
"Yuridik ceetten başqa türlü azat olmağa mümkün degil. Onıñ içün biz, bu şahıslarnımefa etecek ve almaşuv imkânını berecek arizanı bekleymiz", - qoştı Rıbin.
Aynı böyle haberni Rıbin TASS Rusiye agentligine de bildirdi.
Qırım.Aqiqat, bu malümatnıñ tasdıqını Rıbinniñ özünden alacaq edi, amma advokat şimdilik telefonğa cevap bermey.
Daa evel, Ukraina ve Rusiye "33 33-ke" almaşuvı aqqında añlaşqanı bildirile edi.


text:
Qırımnıñ sakinleri mayısnıñ 26 ve 27-nde tutulğan dört advokat Edem Semedlâyev, Nazim Şeyhmambetov, Ayder Azamatov ve Emine Avamilevanıñ destegine baştalığan "Halq mudafaacıları" onlayn fleşmobda iştirak eteler. Bunı "Qırım birdemligi" cemaat birleşmesi haber ete.
Fleşmobğa Büyük Onlar, İslâm Terek, Eski Qırım, Canköy, Bağçasaray, Seyitler, İçki ve Aqmescit sakinleri qoşuldı.
Bundan ğayrı Privetnoye ve Sovestkoye qasabalarından qırımtatar aqsaqalları advokatlarnıñ destegine video muracaat çıqardılar.
Mayısnıñ 26-nda Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan qırımlı advokat Edem Semedlâyev Qırımda Rusiye Federatsiyası ordusınıñ Ukrainada yapqanlarını «itibardan tüşürgeni» içün 75 biñ ruble para cezasını aldı.
Şu künü Rusiye quvetçileri Aqmescitte mahkeme binası yanında advokat Edem Semedlâyevge uquqiy yardım köstergen advokat Nazim Şeyhmambetovnı yaqaladı. Qırımda Rusiyeniñ nezaretinde olğan Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi qırımlı advokatqa sekiz kün memuriy apis cezasını berdi.
Ertesi künü Aqmescitte Rusiye polisi daa eki Qırımlı advokatnı - Ayder Azamatovnı ve Emine Avamilevanı yaqaladı. Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi qırımlı advokat Azamatovğa sekiz kün, Avamilevağa beş kün idariy apis cezasını bermege qarar aldı.
Ukrayin aq qoruyıcıları Qırımda advokatlarnıñ tutulmasınu takbih ettiler.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Bazarertesi künü, sentâbrniñ 23-nde, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ Amerika Qoşma Ştatlarına iş ziyareti başlana. Bunı devlet başınıñ matbuat kâtibi Yuliya Mendel bildirdi, dep haber ete Radio.Svoboda.
Ziyaret vaqtında Volodımır Zelenskıy turğun inkişaf boyunca sammitte iştirak etip, bir sıra eki taraflı körüşüvler keçirecek, şu cümleden Amerika prezidenti Donald Trumpnen de.
Beyaz Ev, Trump ve Zelenskıynen birinci körüşüvi sentâbr 25-inde olacağını bildirdi.
Bundan ğayrı, ziyaret vaqtında, Ukraina prezidenti, AQŞ ukrain cemiyetiniñ liderlerinen, AQŞ eudi teşkilâtlarınıñ reberlerinen ve Amerika iş adamlarınıñ vekillerinen körüşecek, dep bildirdiler Prezident Ofisinde.
Daa Zelenskıy, BMT Baş Assambleyasınıñ sessiyası vaqtında munaqaşalarda çıqışnen bulunacaq.


text:
Aqmescit merkezinde avtomobiller turağınıñ qurucılığı ile bağlı işler acele yapıla. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, Aqmescitte Gorkiy ve Jukovskiy soqaqları köşesinde bağça tereklerden tam temizlengendir.
Jukovskiy soqağı Gogol soqağı ile çaprazına qadar qocaman eskençikler kesilgen. İşler bazar aqşamı bile toqtalmadı. Yolnıñ areket etüv qısmında asfaltnıñ qoyulması soñuna yete.
Bildirilgeni kibi, Qırımda atta hususiy qorulğan tabiat territoriyalarında quruculıq işleri içün tereklerni kesmege izin berildi.


text:
Qırımnıñ Yuqarı radası Qırım jurnalisti, «QARA DENIZ PRODUCTION» studiyası baş müdiriniñ muavini Lilâ Bucurovanıñ onıñ evinde 2015 senesi noyabr 2 künü tintüvni keçirgen Rusiye FSB hadimlerine qarşı davası boyunca şikâyet arizasını lâğu etti. Yuqarı mahkeme Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ qararını qaldırdı.
Bundan evel, 2015 senesi noyabr ayında, mahkeme Bucurovanıñ evinde tintüvni keçirgen FSB hadimlerine nisbeten davanı lâğu etti. Buña sebep – taqiqat tedbiri keçirilgen yerde jurnalistke bulunmağa izin bermediler.
«Menim içün tesadüfiy bir şey olmadı. Öyle de tüşündim. Qırımda mahkeme FSB ile davalaşqan vatandaş tarafını alır dep tüşünmege kerekmey», – dedi Bucurova jurnalistlerge.
«Amma bu bir taraflama oyun olğanını añlayım, bu territoriyada aqlarnıñ qoruvı – bir taraflama oyun ve bu tarafqa tek küç olğanlar kete bile. Amma, ileride de davalaşacağımnı tüşünem», – dedi o.
Qırımnıñ uquq qouryıcı ve mahkeme organlarınıñ bu aqta izaatları şimdilik yoqtır.
Qırımda noyabr 2 künü ATR qırımtatar telekanalınıñ sabıq hadimleriniñ – Elzara İslâmova, Lilâ Bucurovanıñ evlerinde ve telekanal saibi Lenur İslâmovnıñ ana-babasınıñ ve Moskvadaki onıñ şahsiy evinde tintüvlerni keçirdiler. Bu sene mayıs ayında ATR sabıq baş müdiri Elzara İslâmova Lilâ Bucurova ile birlikte «QARA DEÑİZ PRODUCTION» mustaqil production studiyasını teşkil ettiler.


text:
Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksönov, Qırımdaki müessiselerniñ COVID-19 sebebinden 1,58 milliard ruble tazminat aldı, dep iddia ete. Bunıñ aqqında o, Facebookta haber etti.
«2020-nci yılnıñ iyün-dekabr aylarında koronavirus yuqunçınıñ tarqalmasından eñ çoq zarar körgenler daa 607 iş adamı ve teşkilât 225,7 million ruble miqdarında ödeme aldı. Böyleliknen, bu yıl artıq 4,5 biñden ziyade hocalıq subyekti regional subsidiyalar üzre ödeme aldılar. Ödemelerniñ umumiy miqdarı 1,58 milliard ruble teşkil etti», – dep yazdı Aksönov.
Tünevin Qırımda 105 yañı koronavirus hastası qayd etildi, aynı zamanda 13-niñ hastalıq alâmetleri yoq edi. Bir künde 122, bütün vaqıt devamında ise 36 784 hasta tedaviylendi.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Noyabr 13-ünde, salı künü, Qırımnıñ kimer bölgelerinde qar qağdı. Süret ve videolarnı yerli sakinler içtimaiy ağlarda derc ete.
Hususan, qar Bağçasaraynıñ özünde ve Bağçasaray rayonında yağdı.
Eski Qırımda ise qar, maşnalar, yollar ve yol kenarlarına bir qaç santimetrlik qalınlıqta tüşti.
Bundan ğayrı, gece Sudaqta ve Aqmescit rayonınıñ Mamut Sultan (Dobroye) köyünde yağğanı haber etile.
Qırım dağlarında ilk qar daa oktâbr 26 künü yağdı. O vaqıt Ay-Petride 2 santimetrlik qarnıñ örtüsi peyda oldı.


text:
Qırım qurtarıcıları, çarşenbe künü noyabr 27-sinde yarımadada havflı ava şaraiti olacağı aqqında haber etti.
"Noyabr 27-sinde Qırımda, cenübiy tsiklon keçecegi içün, bazı yerlerde küçlü sağanaqlar, bora, iyi burçaq ve 25 m/s qadar küçlü yel tahmin etile. Ayrı qasabalarda dumanlı olacaq", - denile Rusiye FVN-nin Qırım idaresiniñ beyanatında.
Bundan sebep müessise, yürek ve astma hastalıqları olğan adamlarğa duman vaqtında tışarığa çıqmamağa, piyadelerge pek mıqayt olmağa, aydavcılarğa süratnı azlaştırmağa tevsiye ete.
Tünevin Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi, yüksek yanğın telükesi sebebinden furtuna ihtarını ilân etti, o, yarımadada raatlıq künlerinece sürecek.


text:
Qırımda daa bir hasta yañı koronavirus yuqunçından vefat etti. Bu malümatnı Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirligi derc ete.
Müessise malümatına köre, umumen 36 hasta COVID-19-dan vefat etti. Bu hastalar aqqında tafsilâtlı malümat ve qaysı regionlardan kelgeni belli degil.
«1692 insan tibbiy közetüv altında buluna, 125-i dinamik közetüv altında qala, 1423 kişi hastahanede qala, 144 insan observatorlarğa alındı», – dep aytıla müessise haberinde.
Keçken künü Qırımda 67 koronavirus hastası qayd etildi. Umumen Qırımda, akimiyetniñ malümatına köre, 3010 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 93-ü çetelden keldi, 124-ü qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar. 1966 insan tüzeldi.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Çetin Altan
Çetin Altan (1927 s. d. — 2015) - qırımtatar tamırlı Türkiyeli yazıcı, jurnalist, eski mebus.
Çetin Altan 1927 senesinde İstanbulda doğdı. Qartbabasınıñ babası Qırımdan köçken arabacı Ahmet Qıpçaqskiy, qartbabası Harbiye mektebinde ocalıq da yapqan Tatar Hasan Paşa edi. Babası uquqçı Halit bey, anası Nurhayat hanımdır.
Galatasaray Litseyinen, Ankara Universiteti Uquq Fakultetini bitirdi. 1943-1944-de Çınaraltı, Varlık, İstanbul ve Kaynak mecmualarında şiirlerinen yazıları neşir etildi. Sipti kitabı Üçüncü Mevki 1946-da çıqtı. Ulus gazetinde mühbir olıp başlağanı gazetacılıqqa Hürseste devam etti. Daa soñra Halkçı, Tan, Devrim, Milliyet, Yeni Ortam, Hürriyet, Güneş, Akşam, Sabah gazetlerinde ve Çarşaf mecmuasında köşe yazıları yazdı.
Altannıñ dört romanı bar: "Büyük Gözaltı" (1973 Orhan Kemal Mukâfatı), "Bir Avuç Gökyüzü", "Viski" ve "Küçük Bahçe". Dörtevide Frenk tiline tercime etilgen bu kitaplardan Büyük Gözaltı İsveç tili, Yunan tili, Bulgar tili ve İspan tili; Bir Avuç Gökyüzü İspan tilinen Romen tilinde neşir etildi. Çetin Altan 1965-1969 arasında Türkiye İşçi Fırqasından mebus olıp saylandı. Bu vaqıttaki hatıratını "Ben milletvekiliyken" adınen kitaplaştırdı.
Yazıcınıñ episi oynanğan teatr oyunlarından basılı olğanlar; Çemberler, Mor Defter, Suçlular, Dilekçe ve Tahtaravalli, basılmağanlar Beybaba, Yedinci Köpek, Islıkçı ve Telefon Kimin İçin Çalıyordur. Kavak Yelleri ve Kasırgalarda balalığın añlatqan Çetin Altanıñ, "Aşk Sanat ve Servet"nen "Atatürk'ün Sosyal Görüşleri" adlı eki incelemesi bardır.
Çetin Altanıñ seyaat yazıları "Al İşte İstanbul" ve "Bir Uçtan Bir Uca" adlarınen neşir etildi. Elli senelik yazıcılığında yazğanları sebebinen pek çoq kere makemege berilgen Çetin Altan, ağır cezada 300-den ziyade davalandı. Üç kere tutuqlandı, eki kere maküm oldı ve eki sene apiste qaldı. Çetin Altan köşe yazılarına Milliyet gazetinde devam ete. 2008 senesinde Türkiye Cumhuriyeti Kültür Vekilligi Kültür ve Sanat Büyük Mukâfatını aldı. Apayı Solmaz Kamuran, oğulları özünday yazıcı, jurnalist olğan Ahmet Altan ve Mehmet Altan, qızı Zeynep Bakandır.
EserleriDeñiştir
İlk kitabı: Üçüncü Mevki (1946).
Teatr oyunlarıDeñiştir
- Mor Defter, Tahtaravalli, Dilekçe, Çemberler, Bey Baba, Suçlular, Yedinci Köpek, Islıkçı, Telefon Kimin İçin Çalıyor
RomanlarıDeñiştir
- Bir Avuç Gökyüzü,
- Küçük Bahçe,
- Büyük Gözaltı,
- Viski.
İlmi Qurğu EserleriDeñiştir
- 2027 yılının anıları
Siyasiy incelemeleriDeñiştir
- Kahrolsun Komünizm Diye Diye Globalleşme,
- Atatürk'ün Sosyal Görüşleri.
Tarihiy incelemeleriDeñiştir
- Nar Çekirdekleri,
- Tarihin Saklanan Yüzü,
- Aşk, Sanat ve Servet.
DenemeleriDeñiştir
- 1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,
- Kopuk Kopuk,
- Gölgelerin Gölgesi Portreler,
- Kral Öldü, Yaşasın Kral,
- Şeytanın Aynaları,
- Bir Yumak İnsan,
- Uçuk,
- Şeytanın Gör Dediği,.
- Kadın, Işık ve Ateş,
- Yeryüzü Tanrıçaları,
- Kullar ve Sultanlar,
- İyiki Şu Köyceğiz Var, azırlagan Solmaz Kâmuran,
Külünçli kitaplarıDeñiştir
- Zurnada Peşrev Olmaz,
- Sobe, azırlağan Solmaz Kâmuran,
Seyaat kitaplarıDeñiştir
- Al İşte İstanbul,
Hatıra kitaplarıDeñiştir
- Onlar Uyanırken
- Ben Milletvekiliyken,
- Kavak Yelleri ve Kasırgalar,
AntolojileriDeñiştir
- Dünyada Bırakılmış Mektuplar,
- Seçmeler
Biografik ikâyeleriDeñiştir
- Kalem Bahçelerinden Yedi Hayat,
- ↑ 1,0 1,1 Bibliothèque nationale de France Çetin Altan // идeHTифиkaTop BNF (фp.): açıq malümat platforması — 2011.


text:
Tülkibas audanı Subscribe to Tülkibas audanı
«Tülkibas Ata» meşiti
Oblısımızdıñ şwraylı mekenderiniñ biri häm biregeyi Tülkibas audanı ortalıq «Tülkibas ata» meşiti 22 jıldan beri kürdeli jöndeudi qajet etip otırğan edi. Audan imamı B.Oñalbaev pen audan äkimi Qayrat Abdualiev mırzalardıñ… Tolığıraq
Aqbiikte jaña meşit aşıldı
30 şilde sağat 12:00-de Tülkibas audanı Aqbiik auılında jaña meşittiñ aşılu saltanatı boldı.Qazaqstan mwsılmandarı dini basqarmasına qarastı Oñtüstik qazaqstan oblısınıñ ökil imamı Beybit qajı Mırzageldiev qwran oqıdı.Meşitti saluğa järdem bergen… Tolığıraq


text:
2019 senesi Ukraina Yuqarı Radasınıñ saylavlarından soñ qırımlılarnıñ Ukraina parlamentindeki temsilciligi deñişti. Yuqarı Radada ve Ukraina ükümetinde Qırım meselelerinen kim oğraşa? Qırımtatar Milliy Meclisiniñ ükümet ve Ukraina prezidentiniñ Ofisinen daimiy bağı barmı? Bu ve diger aktual suallerge Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ studiyasında cevap berdi.
– Qırımlılar içün 2019 senesi muvafaqiyetli oldımı?
– Bilesiñizmi, qırımlılar farqlı ola ve beklevleri de farqlıdır. Al-azırda çeşit sebeplerden Qırımda yaşamağanlarğa ve Rusiye işğali şaraitlerinde yaşağanlarğa bu yıl güzel bir şey bermedi. Ayatları daa güzel olacağından emin olmaları içün bir şey bermedi.
– 2019 senesi esas Ukrainada Ukraina Yuqarı Radasınıñ saylavları olıp keçti. Qırımlılar, qırımtatarlarnıñ temsilciligi müim oldımı, siziñ fikiriñizce?
– Qırımtatar temsilciligi sayığa köre daa büyük oldı. Eki edi, şimdi üç halq deputatımız bar. Amma tek qırımtatar degil, Qırım temsilciligi ceetinden vaziyet bam-başqa. Monofraktsiya bar. O, tek Ukraina Yuqarı Radasınıñ bütün faaliyetini inhisarlaştırmay, Qırım yönelişini qapata. Monofraktsiya içün bu yöneliş esas degil.
– Bu fraktsiyanıñ temsilcilerinen subetleştiñizmi ya da onıñ areketleri ve areketsizligine köre hulâsa çıqarasıñız?
– Ekisi de. Monofraktsiyanıñ Qırımğa nisbeten siyaset mündericesini taqip etmek içün bir çoq sebep bar edi. Qırımda ya da Qırım civarında olğan esnaslarğa büyük qarşılıq körmeyim. Meselâ, «normand körüşüvindeki» halqara muzakereler vaqtında.
– «Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi» institutı ne oldı? Küzde Mustafa Cemilev bu vazifege sizni tayin etmege tevsiye etti, dep aytqan edi. Buña cevap oldımı?
Prezident ofisinen Qırımtatar Milliy Meclisi ile işbirligi mevzusında çalışamızRefat Çubarov
– Men onıñ tekliflerini taqip etsem, doğru olmaz, belki, çünki namzetim aqqında laf kete. Añlağanıma köre, Prezident ofisiniñ böyle bir qurulışnı ğayrıdan tiklemek planları yoq. Aynı vaqıtta Prezident ofisinen Qırımtatar Milliy Meclisi ile işbirligi mevzusında çalışamız. Yaqın vaqıtta bu işbirliginiñ tam olaraq belgilenmesinen bağlı qarar alacaqmız, dep aytam.
– 2020 senesi olğan bilgiñiznen 2014 senesi olsa ediñiz, aynısını yapar ediñizmi ya da deñiştirmek istegen bir şeyiñiz bar?
Devletimizniñ mahsus institutları qanunğa uyğun bir şekilde areket etse edi, diger areket şekillerini de baqar edikRefat Çubarov
– 2014 senesi fevral-mart aylarında zorbalıqsız tirenüv şekillerini qullanmağa tırışqan cemiyet, büyük insan gruppaları kibi areket ettik. Bu vaziyette biz, qırımtatarlar, birinci künlerden başlap böyle bir istilânı ve Rusiyeniñ Qırımğa yapqanlarını qabul etmeymiz, dep açıq bildirgen edik. Farqlı yanaşuv diger tirenüv şeklini qullanuv ve başqaca areket etmem demektir. Areket eter edim, belki. Devletimizniñ mahsus institutları qanunğa uyğun bir şekilde areket etse edi, diger areket şekillerini de baqar edik. Yani ordu vazifelerini yapsa ve Ukraina silâlı bölükleri Rusiye işğalcilerine qarşı tursa edi, bir çoq insannıñ ve hususan qırımtatarlarnıñ areketleri başqa olacaq edi.
– İşğal etilgen Qırımğa kirişiñiz yasaq etildi. 5 yıl devam etken yasaq edi ve 2019 senesi bitti. Qırımğa kirmege tırışacaqsıñızmı?
Şimdi Rusiyede ve işğal altındaki Qırımda Aqmescit mahkemesiniñ ğıyabiy tutuvım qararı barRefat Çubarov
– Tek menim kirişim yasaqlanmadı. Mustafa Cemilevniñ ve diger insanlarnıñ kirişi yasaq etildi. Yasaqtan soñ bizge qarşı davalar açıldı ve apiske alınmamız içün mahkeme qararları bar. Halqara uquq qoruyıcı teşkilâtlar, hususan İnterpol çerçivesinde tedbir aldılar. Bilesiñiz ki, keçenleri Romaniyada üç buçuq saat belli bir qıyınlıqlarım oldı. Olar Rusiyeniñ areketlerime keder etmek ıntıluvlarınen bağlı edi. Qısqadan aytsaq, şimdi Rusiyede ve işğal altındaki Qırımda Aqmescit mahkemesiniñ ğıyabiy tutuvım qararı bar.
– Bu qararğa itiraz bildirmege tırıştıñızmı?
– Bu qararğa itiraz bildirmedim. Men olmağanda oldı. Bir kün Kyivdeki evimde meni mahkemege davet etken vesiqalarnı aldım. Bergen advokatlarınıñ areketlerine dair vesiqalar bar. Bu advokat apiske alınmam aqqında qarar olmadı, dep aytqan eli. Amma, malüm ki, istegenleri kibi azırlanğan edi.
– Esas Ukrainada Qırım aqqında az aytmağa başladılar, dep tüşünesiñizmi?
– E. Em Ukraina içinde, em Ukraina iştiraki ile halqara arenada olğan esnaslarnen bağlı bir şey. Donbas evelligi, Ukraina akimiyetiniñ cemiyette daa ağır sayılğan meselelerge prioritet bermesi ve Qırımğa az ayırılğan diqqat. Ukraina kütleviy haber vastaları böyle yanaşa. Bugün «ATR», «Qırım.Aqiqat», «Çernomorskiy telekanal» ve Qırım içün çalışqan radiolar haber alanından çıqarılsa, Ukraina kütleviy haber vastalarında Qırım yerine Panama ya da Boliviya olacaq.
– Sanktsiyalar Rusiyege ve yapqanlarına tesir etemi?
– Bir söznen aytsaq, elbette, tesir ete. Cevap tapacaq olsaq: «Rusiyeni areketlerini deñiştirmege ve işğal etilgen Ukraina topraqlarından ketmege mecbur etecek qadar tesir etemi?», – ne yazıq ki, yoq. Rusiyeni halqara uquqqa riayet etmege mecbur etecek qadar tesir etmey. Sualniñ ekinci qısmı olsa edi: «Sanktsiyalarnı ne yapayıq?», – olarnı lâğu etmege olmay. Rusiye halqara seviyede vazifelerini yapmağa devam etkenine qadar olarnı quvetleştirmek kerek.
– Siziñ fikiriñizce, Qırımnı işğalden qurtaruv qırımlılarnıñ keyfine bağlımı?
– Er angi istilâ cezalandırılmalı. Cinayetçiler apiske alınmalı. Bu cezanıñ qaçınılmaz olması cinayet iştirakçileriniñ keyfi ya da, bizde olğanı kibi, bu cinayetçilerge keder etip olamağan alğa tüşürilgen insanlarğa bağlı olamaz. Bu vaziyette, cinayetçiler Qırımnı kontrol etkende, bizge er angi keyf hayalını köstere bile. Rusiye bunı nasıl yapqanını bilemiz.
– Qırımlılarnıñ Ukraina çetel pasportını almaq içün esas Ukrainağa kelmesi müsbet bir şeymi?
– Mence, müsbet bir şey. Bazı açıq duşmanlarımıznı oquyım. Bu insanlarnı olar qolaylıq içün ketkeninde, iç beşinci kolonna olğanında qabaatlamağa tırışalar. Esas Ukrainada ve işğal etilgen Qırımda yaşağan vatandaşlarımız içün çetel pasportlarınıñ berilüvinde ayırmağanımız bizim içün büyük plüs ola. Qırımda yaşağanlar içün bir ümüt bar.
Aleksandr Yankovskiy, qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ müellifi ve muarriri


text:
Aqmescitte acele yardım stantsiyasınıñ hadimlerine ücüm etken şahısnı qıdırğan uquq qoruyıcılar şeerge yaqınlaştı – qırımtatarlarnıñ toplu yaşağan «Yağmurça» («Fontanı») qasabasına kelip yettiler.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, qasabağa yetken 60 let Oktâbrâ soqağında şimdilik silâlı insanlar tura.
Bundan da ğayrı, hadimler ev-evge yüre. Politsiya hadimleri «Yağmurça» sakinlerine Bekir Nebiyevniñ fotosüretini köstere ve insanlardan onıñ aqqında malümatnı ögrenmege tırışalar. Bunıñ ile uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimleri er şahsiy evde yaşağanlar aqqında, çağına yetmegen balalar aqqında da, şu cümleden, malümatnı yazıp alalar.
Bunı ne maqsat ile yapalar kibi sualge cevap bermeyler.
Cumaertesi künü, sentâbr 26-da, av tüfegi ile silâlanğan erkek Aqmescitte Sevastopolskaya soqağında yerleşken «acele» yardım binasına kirip, hastahaneniñ dört hadimine ateş açtı. Eki hadim elâk oldı. Yaralanğan feldşer bazar kününe keçer gecesi ameliyattan keçti, alı ağır. Ücüm etici vaqia yerinden maşinağa oturıp qaçtı. Birazdan uquq qoruyıcıları bildirgeni kibi, ücüm etken – Aqmescit sakini 1960 senesi doğğan Bekir Nebiyevdir. Qıdıruv alıp barıla.
Qırım boyunca Rusiye Federatsiyasınıñ Taqiqat komitetiniñ baş idaresi Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ 105 maddesi 2-nci qısmına binayen cinaiy işni açtı (eki ve ziyade insannıñ öldürilmesi).
Sentâbr 29 künü Rusiye İçki işler nazirligi şeklengen insannıñ bulunuv yeri aqqında bildirgen insanğa 500 biñ ruble vade etti.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev ve Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov bugün aqşam Kiyevden Türkiyege yol alıp, prezident Recep Tayip Erdoğan ile körüşecekler. Aynı zamanda Türkiye baş naziri Ahmet Davutoğlu ile körüşüv keçirilmesi planlaştırıla, dep haber ete QHA agentligi.
Mustafa Cemilevniñ bildirgenine köre, planlaştırılmağan Türkiye ziyareti devamında qırımtatar halqınıñ vekilleri Türkiye liderleri ile Qırımda qırımtatarlarnıñ al-vaziyetini muzakere etmek niyetindeler. Böylece, Türkiye tarafından Qırımda qırımtatar halqınıñ vaziyetini ögrenecek resmiy eyyet yollanması baqılacaq.
Cemilevniñ aytqanına köre, onıñ Türkiye ziyareti bir kün sürecek, çünki onıñ «sessiya (Ukraina parlamenti – muarrir) açılmasına yetiştirmesi kerek».


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ve Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov Rusiyege qarşı bir şey aytmasalar, Qırımğa kirip olurlar.
Böyle bir fikirni Qırım baş naziriniñ sabıq muavini, Tataristan Cumhuriyetiniñ Qazahistandaki vekâletli temsilcisi Rustam Temirgaliyev «Dojd» telekanalınıñ efirinde seslendirdi. Qayd etmeli ki, «Dojd» telekanalında Temirgaliyevni Rusiye prezidenti yanında Rusiyeniñ halq hocalığı ve devlet idaresi akademiyasınıñ ilmiy hadimi olaraq taqdim ettiler.
«Maña köre, olarğa (Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovğa – muar.) qaytmaq fursatını bermeli, olarnı muzakere masası başına oturtmalı, munaqaşa kerek, olarğa kendi noqtaiy nazarını bildirmege fursat bermeli. Bizim, Rusiye tarafınıñ, olarğa qırımtatarlar içün Rusiyede bir de bir telüke olmağanını isbatlamaq içün delilleri çoq», – dedi Temirgaliyev.
Alıp barıcı qırımtatar halqınıñ liderlerini Qırımğa kirsetmeyler degende, baş nazirniñ sabıq muavini şunı dedi ki: «Olar munaqaşağa azırlar».
«Bilem ki, Çubarovnen bir de bir mesleatlar keçirilgen edi, lâkin olarnıñ tarafından da barışıqsever laflar olmalı, çünki olar Rusiyege qarşı sert bir siyasetni alıp baralar. Bugün bu vaziyette böyle aytqanlarından soñ olarnen laf etecek bir şey yoq. Bizler olarnen muzakerege başlamağa azırmız. Lâkin olar da biraz riayetkâr olmalılar, iç olmasa bunıñ kibi sert laf etmemek kerekler», – dedi Temirgaliyev.
Malüm ki, Rusiye akimiyeti Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovğa beş yıl devamında Qırımğa kelmelerini yasaq etti.


text:
Mayısnıñ 18-nde, Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma kününde, Kyiv Klezmer Festival zemaneviy klezmer muzıkası ve Avropa medeniyet festivali sanasında eglenceli ve muzıkalı programma olmaycaq. Bu aqta festival teşkilâtçılarınıñ qırımtatar cemaatçılığınıñ festival kününiñ hatıra kününe rastkelgeni sebebinden qasevetlengenine berilgen cevabında aytıla.
«Mayısnıñ 18-nde Kontraktova meydanında festivalimizniñ tedbirlerinden biri (festival Yazıcılar birliginiñ evinde mayısnıñ 7-nde «Şolom Aleyhem, Kiyev» oyunından başlanacaq) ötkerilecek, qırımtatar dostlarımıznen beraber Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma kününe bağışlanğan hatıra tedbirleriniñ keçirilmesini planlaştırdıq. Bizge qoşulıp, qırımtatar qardaşlarımızğa qoltutmağa davet etemiz, saat 12:00-den başlap sverde, Sağaydaçnıy abidesi yanında, qırımtatar stendinde», – dep aytıla haberde.
Teşkilâtçılar 2019 senesi mayısnıñ 18-nde Şabat ola, dep qayd ete – yeudiyler içün mubarek bir kün, olar sinagoganı ziyaret etmekten ğayrı, bir de bir tedbir keçirilmesini planlaştırmay ve keçirmey.
Aynı vaqıtta, festivalniñ cedvelinde mayısnıñ 18-i saytında muzıka taqımlarınıñ çıqışları programması kirsetildi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov festival teşkilâtçılarınıñ beyanatına Facebookta cevap berdi.
«Vesiqa müelliflerine añlatqanları içün teşekkürler bildiremiz. Mayısnıñ 18-nde – Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma kününde – festival çerçivesinde insanlarnıñ duyğularını ıncıtacaq tedbirler olmaycaq, dep ümüt etemiz», – dep yazdı Çubarov.
Daa evel qırımtatar faali Erfan Kudusov Kyiv şeer devlet memuriyetine Kyiv şeer yolbaşçısı Vitaliy Kliçkoğa muracaat etip, 2019 senesi mayısnıñ 18-nde Podilde qırımtatar halqı sürgünliginiñ 75 yılı kününde eglenceli tedbirlerni lâğu etmege ya da başqa künge avuştırmağa teklif etti.
Kyiv şeer devlet memuriyeti vaziyetni şimdilik açıq sürette izaatlamadı.
Kyiv Klezmer Festival – 2018 senesi teşkil etilgen zemaneviy klezmer muzıkası ve Avropa medeniyeti halqara festivali. Bu sene o, mayısnıñ 7-nden 25-ne qadar keçecek.
Mayısnıñ 18-nde Ukraina ve dünyada qırımtatar halqınıñ 1944 senesi Qırımdan sürgün etilüviniñ qurbanları añılmaqta. Şu künü qırımtatarlar tolu birinci eşelon yarımadadan Orta Asiyağa yollanğan edi. Umumen 180 biñ kişi sürgün etildi.
Şu künü qırımtatar sürgünliginiñ qurbanlarını añma tedbirleri keçirile.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına köre, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsid qurbanlarını añma künü olaraq ilân etildi.


text:
Rusiyede keçken geceni aks etken fotoresimlerni baqıp çıqtım. Qomşu memleketniñ vatandaşları onı nevbetlerde keçirdiler: eski fiyatlar boyunca neni almağa mümkün olsa, bir şeyni qaldırmaylar: tehnika, gacetler, urba, mahsulat. Tünevin Rusiyede Qara Cumaaqşamı fonunda Büyük Alış-veriş gecesi keçti.
Nevbetlerniñ ucu-bucağı yoq. İnsanlarnıñ yüzleri sıtıq, tüşüncelerge dalğanlar. Tükânlarda bazı beştahtalar boş.
Mında aqiqiy bir «dejavü» duyğusını is ettim: bunı biz endi körgen edik. Yoq, 90-ncı seneleri degil. Qırımda, 2014 senesi baar ayında.
Anda da müthiş nevbetler bar edi. Anda da boş raflar bar edi. Anda da insanlar bir kün alıp, aqçasız qaldılar. Bazıları evlerinden bile marum qaldı. Rusiye özüne Qırımnı qoşmağa istegen edi. Yapıp oldı: Qırım tez-tez Moskva ve Sankt-Peterburgğa barıp çıqtı. Qırım olarğa bütün öz nevbetleri, boş rafları ve sıtıq çırayları ile birlikte kirdi.
Endi ileride ne olacağını bilem.
Moskva soqaqlarında «halq imayesi»ni bekleñiz. Neva yalısında kazaklarnı bekleñiz. Qalabalıqta yürgen ve közlerine ilişken er şeyge atılğan qartlarnı bekleñiz.
Bekle ve dua etiñiz. Çünki nevbette – blokpostları, alan komandanları ve qıynav mağazları ile «DHC».
Eiyisi, qaçıp ketiñiz.
Lesâ Primorskaya, qırımlı
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Kreml kontrol etken Aqmescitniñ Yuqarı mahkemesi dekabr 5-de «Çiygoz davasınıñ» daa bir oturışını teneffüsten başladı. Bunı Rusiye advokatı Nikolay Polozov Twitterde bildirdi.
«Çiygoz davasınıñ» mahkeme esnası 15 daqqalıq teneffüsten başladı – prokuror keç qala», – dep yazdı advokat.
Polozovnıñ aytqanına köre, prokuror mahkemege keldi ve toplaşuv başladı.
«Prokuror keldi, delillerni tedqiq etüv tertibini deñiştirmege ve yazılı malümatnı aydınlatmağa rica ete», – dep qayd etti advokat.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Qurucılıq malzemeleri içün, ayrıca Keriç köpürini qurmaq maqsadınen qumnıñ çıqarılması deñiz mahlüqlarını öldüre ve tabiiy felâketlerge sebep ola. Böyle fikirni Aqyardaki Deñiz biologik taqiqatlar İnstitutınıñ plankton bölüginiñ müdiri Aleksandr Boltaçöv Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde seslendirdi.
«Qumnıñ çıqarılması aqibetinde tüpteki biotsenoz yoq etile, yuvulması vaqıtında ise ufaq parçalar 200 kilometr radiusta darqalıp, Qara deñizdeki balıqlarnıñ havyarını öldüre, planton mahlüqatınıñ nefes organlarına tüşe – yani, bütün canlı varlıqlarğa zarar ketire. Bundan da ğayrı, öz altın qumı ile meşur olğan Kezlev sailleriniñ 80% şimdi taş ve çamurnen örtülgen. Qumnıñ esapsız çıqarılması aqibetinde yer köçişleri de yüz bere. Bakal beli endi çökti – ada oldı. Açılğan yerden keçken suv endi köylerni basa, quyular tuzlandı, bütün ekosistema deñişip başlay», – dedi alim.
Keriç köpüri ve «Tavrida» yolunıñ qurucılığı sebebinden yarımadadaki rus akimiyeti, qurucılıq malzemeleriniñ yetişmemezligi aqqında beyan etti. Malzemelerni parom keçitinden Qırımğa ketirmek qıyın olğanından sebep, çaqıl, qum ve başqa malzemelerni Qırımda qazıp çıqarmağa qarar alınğan edi.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiri körgenine binayen, misal içün, şeker ile paketlemede nevbetteki metn yazıla: «Mahsul Ukrainada östürilgen malzemelerden yapılğan. Qırım yarımadası Ukrainanıñ ayırılmaz qısmıdır. Bu region apansızdan saylanılmağan. Qırım eñ temiz ekologiya alanı olaraq sayıla».
Yapuv müddetine köre, mahsulat yarımadanıñ Rusiye tarafından işğalinden soñ qadqlanıldı.
«Roskoşnaya»TM Çerkass vilâyetiniñ Klişçinsk konserv zavodında azırlana. Mahsulat ATB tükânlarınıñ ticariy ağlarında da tarqatıla.
Adını bildirmege istemegen qırımlı distribyüter şirketi vekiliniñ sözlerine köre, bugün mahsulatnıñ 90% qıtaiy Ukrainadan ketirile.
Bunıñ ile, qaynaqnıñ aytqanı kibi, Qırım tükânlarından orta ve ufaq ukrain istisalcılarınıñ mahsulatı yoq ola.


text:
Ermenistan Mudafaa nazirligi bildirdi ki, Azerbaycan ordusı gece Ermenistanğa qoltutqan separatist regionı Dağlıq Qarabağdaki uruşlarda «Smerç» sistemasını qullandı.
Berilgen malümatqa köre, sıñır ağı boyunca Dağlıq Qarabağnıñ mesken yerleri ve ordu noqtalarına ateş açıldı. Azerbaycan tarafı uçucısız apparatlarnı qullana, olardan biri Qarabağ tarafından tüşürildi, dep aytıla Ermenistan Mudafaa nazirliginde.
Ermenistan Mudafaa nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire ki, on altı Azerbaycan arbiyi eki kün içinde Dağlıq Qarabağ zıddiyeti alanındaki uruşlarda elâk oldı.
Azerbaycan Mudafaa nazirliginiñ malümatna köre, «gece cebede kergin vaziyet üküm sürgen edi». «Ermeni tarafı sıñırğa yaqın mesken yerlerge ateş açmağa devam ete», – dep bildire nazirlik.
Aprel 2-de, cumaertesine keçer gecesi, Dağlıq Qarbağdaki vaziyet kerginleşti. Ermenistan ve Azerbaycan tarafı bir-birini ağır silâ qullanmasınen ücüm etkenleri ile qabaatladı. Ermenistan prezidenti Serj Sargsân 18 ermeni askeriniñ vefat etkenini aydınlattı. Azerbaycan akimiyeti 12 asker ve bir vatandaşnıñ elâk olğanını bildirdi. Azerbaycannıñ Ermenistanğa qoltutqan separatist regionı Dağlıq Qarabağda eki vatandaş, biri 12 yaşında oğlançıq elâk olğanı bildirildi.
Aprel 3-te Azerbaycan Mudafaa nazirligi Baku Qarabağ zıddiyeti alanında arbiy areketlerni toqtatqanını ilân etti. Ealiniñ ekseriyeti ermeni olğan Dağlıq Qarabağ 1991 senesi Azerbaycan terkibinden çıqqanını ilân etti. Bundan sebep silâlı zıddiyet yüz berdi, bunıñ neticesinde Azerbaycan topraqnı nezaret etemey, 30 biñden ziyade insan elâk oldı. Ermenilerden ibaret quveter Dağlıq Qarabağnen beraber bu region etrafındaki yüksek noqtalarnı nezaret etmekte. Böylece, Azerbaycan bu devletke ait olğan topraqnıñ aman-aman beşinci qısmını kontrol etmey.


text:
Ukraina tış işler naziri Pavlo Klimkin mart 9 künü işğal etilgen Qırımda Taras Şevçenkonıñ 201 yıllığına bağışlanğan aktsiya vaqtında faallerniñ yaqlanuvını izaatladı.
«XIX asırda olğanı kibi, XXI asırda da Kobzar Rusiye devlet telükesizligine havflıdır», – dep yazdı o twitterde.
Mart 9 künü faalerni – Leonid Kuzmin, Aleksandr Kravçenko ve Vilidar Şukurciyevni politsiya hadimleri yaqaladı, olarnıñ sözlerine köre, sebep – mitingde ukrain timsalleriniñ olmasıdır.
Faallerni bölükte üç buçuq saat tutıp, yolladılar. Miting teşkilâtçısı Leonid Kuzminni Rusiye Federatsiyasınıñ memuriy bozuluvlar aqqında Kodeksiniñ 20-maddesi boyunca qabaatlaylar – toplaşuv, miting, numayış, yürüşniñ belgilengen nizamınıñ bozuluvı.
Mart 10 künü Aqmescitte saat 11:00 faallerni makeme etmege başladılar. Cemaatçı ve matbuat vastalarınıñ vekillerini toplaşuvğa kirsetmediler.


text:
Ukraina ve ABD OSCE eyyetleri OSCE Viyana daimiy şurasınıñ toplaşuvında Rusiye mahkemesiniñ Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş mabüsine qarşı çıqarğan ükmüni takbih ettiler, dep haber ete «Ukrinform» ukraina haber agentligi.
«İyünniñ 18-nde Rostov-na-Donudaki Rusiye mahkemesi Ukrainada legal olğan, amma Rusiye işğalci akimiyeti tarafından yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası olğanında qabaatlanğan beş qırımtatarını 12 yıldan 17 yılğa qadar apis cezalarına üküm etti. Ukraina qırımtatar halqına qarşı siyasiy repressiyalarnı gizlemek içün terrorizmge qarşı qanun qullanıluvı olğan bu qararğa narazılıq bildire», – dep bildirdi Ukrainanıñ halqara teşkilâtlardaki Viyana daimiy vekili İgor Prokopçuk.
Diplomatnıñ qayd etkenine köre, işğal altındaki yarımadada zulum ve taqipler tez vaqıtta toqtamalı ve Rusiye «qanunsız tutulğan ukrain ve qırımtatarlarnı azat etmeli».
Bu mevzuda ABD OSCE missiyasınıñ yolbaşçı muavini vazifelerini eda etken Gregori Makris de fikrini ayttı. O, «Qırımda etnik ukrain ve qırımtatarlar Rusiye işğalci akimiyeti tarafından taqip etile, tutula ve apiske alına», dep qayd etti.
«İyünniñ 18-nde Rusiye mahkemesi beş qırımtatarını «Hizb ut-Tahrir» islâm teşkilâtına alâqası olğanından12-17 yıl apiste qalmasına üküm etkeninden qasevetlenemiz. Bu teşkilât Ukrainada qanuniy ola, Qırım da onıñ bir parçası. Bizler Rusiyeni Qırımdaki taqiplerni toqtatmasına ve qanunsız tutulğan er kesni azat etmesine, em de Ukrainağa Qırım üzerindeki kontrolni qaytarmasına çağıramız», – dedi o.
Rostov-na-Donudaki Şimaliy-Kavkaz okrugı arbiy mahkemesi Teymur Abdullayevni 17 yıl, Uzeir Abdullayevni 13 yıl, Rustem İsmailovnı 14 yıl, Ayder Saledinov ve Emil Cemadenovnı 12 yıl apishanede qalmasına üküm etti.
Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev ve Emil Cemadenovğa mahkeme qabaatlav tarafı istegeninden bir yıl çoq berdi. Qırımlılarnıñ imayesi mezkür qararnı şikâyet etecek ola.
Ukraina Tış işler nazirligi, Rusiye Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qarşı çıqarğan üküm sebebinden narazılıq bildirip, dünya toplulığını Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmesine çağırdı.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov veAyder Saledinov tevqif etilgen edi
Keçken sene dekabrniñ 6-nda belli oldı ki, Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Rostov-na-Donu SİZOsına etap etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Aral boyı delta basqarması baslıǵınıń
wazıypaları
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2003 jıl 21-marttaǵı PF-3226 sanlı pármanı, Ministrler Kabinetiniń 2003 jıl 21-iyuldaǵı 320-sanlı qararı, Ózbekstan Respublikası Awıl hám suw xojalıǵı Ministrliginiń 2003 jıl 29-iyuldaǵı 121-sanlı buyrıqlarında belgilep berilgen Suw xojalıǵı salasında birden-bir strategiyalıq siyasatı qáliplestiriw hám Suw xojalıǵı tarmaǵınan paydalanıw hámde zamanagóylestiriliwin támiynleydi.
Aral boyı delta basqarmasınıń jumıs alıp barıw baǵdarına ulıwma basshılıq etedi. Basqarıw principleri tiykarında jer usti suw resurslarınıń hukimetlik basqarıwın ámelge asıradı hám barlıq dárejede suwdan paydalanıwshılardıń bazar principlerin engiziwdi shólkemlestiredi.
Basseyn basqarmasında duzilgen Suw xojalıǵı Keńesiniń aǵzası esaplanıp, onıń menen birge jumıs alıp barıw baǵdarın muwapıqlastıradı hámde onıń usınısı tiykarında qabıl etilgen komissiya qararlarınıń orınlanıwın támiynleydi.
Tómengi Ámiwdárya irrigaciya tarmaqları basseyn basqarması menen kelisilgen halda obektlerdiń ekspluataciya qárejetleri, saqlaw, kapital hám kishi ońlaw jumısları ushın Respublikalıq byudjetiniń maqsetli paydalanıwına jeke juwap beredi hám tiyisli finans hujjetlerine qol qoyadı.
Aral boyı delta basqarması tárepinen duziletuǵın hár turli shartnamalardı, Basseyn basqarması tárepinen jazba juwmaq hám pikirlerdi, keltirilgen usınıslardı kórip shıǵıp, razılıq yaki rad etiw boyınsha Basseyn basqarmasına usınıslar beredi.
Aral boyı delta basqarması baslıǵı orınbasarı, bas buxgalter hám Qurılıs hám ońlaw jumısları boyınsha bas qániyge lawazımlarına tańlaw tiykarında tayınlaw ushın namzadlardı Tómengi Ámiwdárya irrigaciya tarmaqları basseyn basqarmasına usınıs etedi.
Sonday-aq basqarmanıń shtat kestesiboyınsha usınıslardı Ózbekstan Respublikası Awıl hám suw xojalıǵı Ministrliginde tastıyıqlaw ushın Basseyn basqarmasına jiberiledi.
Aral boyı delta basqarması basqarıw apparatınıń shtat kestesin Suw xojalıǵı bas basqarması menen kelisilgen halda záruriyat tuwǵanda, shtattaǵı xızmetkerlerdiń belgilengen sanın hám miynetke haqı tólew fondı dógereginde tastıyıqlanǵan smeta qárejetlerine ózgertiwler kiritiw huquqına iye.
Basqarma apparatı hám tarmaqları xızmetkerlerin tańlaw tiykarında lawazımlarǵa tayınlaydı.
Sonday-aq basqarma apparatı bólimleri hám tarmaqları haqqındaǵı nızamların tastıyıqlaydı. Basqarmanıń Ózbekstan Respublikası nızam hujjetleri buzılǵan jaǵdaylarda qabıl etilgen qararların (kórsetpelerin) biykar etedi.
Óziniń jumıs alıp barıw baǵdarı dógereginde nızam hujjetlerinde belgilengen basqa da huquqlarǵa iye.
Aral boyı delta basqarması basshı xızmetkerlerin hámde qániygelerin «Suw xojalıǵınıń aǵlası» kókirek nıshanı, Hurmet jarlıǵı hámde hukimet sıylıqları menen sıylıqlaw ushın Basseyn basqarmasına usınıslar beredi.
Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesine, Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesine hám Tómengi Ámiwdárya irrigaciya tarmaqları basseyn basqarmasına jiberilip atırǵan xat hám maǵlıwmatlarǵa qol qoyadı hám apparat májilisin ótkeredi.
Aral boyı delta basqarması basqarıw apparatı, buxgalteriyası, qurılıs hám ońlaw jumısları bólimi, kadrlar, is jurgiziw hám yuridikalıq bólimleriniń jumıs alıp barıw baǵdarlarına tikkeley basshılıq etedi. Basqarma quramına kiriwshi tarmaqlarınıń jumıs alıp barıw baǵdarlarına óziniń orınbasarı arqalı basshılık etedi.
Aral boyı delta basqarması baslıǵı orınbasarınıń wazıypaları.
Tómengi Ámiwdárya irrigaciya tarmaqları basseyn basqarması baslıǵı menen kelisilgen halda basqarma boyınsha mashqalalardı sheshedi. Qadaǵalawda bolǵan hujjetlerdiń orınlanıwın támiynlewge juwap beredi hámde tómendegi bólimlerge tikkeley basshılıq etedi hám basqaradı.
Aral boyı delta basqarmasınıń basqarıw apparatınıń:
- Qurılıs hám ońlaw jumısları bólimi;
- Avtomexkolonna;
- Kishi xızmetkerler bólimlerine tikkeley basshılıq etedi.
Óziniń huquqları hám wazıypaları dógereginde Respublikanıń basqa ministrlik hám mekemeler menen qátnasta bolıw, birgelikte usınıslar tayarlawǵa hám kórip shıǵıw ushın basqarma baslıǵına kiritiwge;
Basqarma tárepinen tiyisli ráwishte hukimet qararlarınıń, pármayıshlarınıń orınlanıwın analiz qıladı. Basqarma tarmaqlarınan kelis tusken xat hám shaǵımlardı kórip shıǵadı hám basqarma basshısına usınıs beredi;
Basqarmaǵa tiyisli máseleler boyınsha tarmaqlardan maǵlıwmat alıw hám olarǵa tapsırmalar beriwge, sonday-aq basqarma baslıǵı menen kelisilgen halda bar mashqalalardı sheshiw maqsetinde tekseriwler, keńesler hám seminarlar ótkziwge;
Basqarma balansındaǵı gidrotexnikalıq soorujenielerdiń, dambalardıń, avtotransport hám texnikalardıń islew nátiyjeliligin arttırıw rejeleri, muǵdarları hám qárejetleriniń ulıwma jıllıq esabatın anıqlaydı;
Suw xojalıǵı obektlerin paydalanıwǵa sarplanǵan miynet, materiallıq-texnikalıq resursları, byudjet qarjılarınıń esap-kitabın shıǵaradı hám is-ilajlar duzedi hámde remont jumıslarınıń orınlanıwın támiynleydi;
Basqarma balansındaǵı suw xojalıǵı obektleriniń kompleksi remont jumısların shólkemlestiriw hám monitoring alıp barıw, olardan isenimli paydalanıwdı shólkemlestiriw, avtomatika, telemexanika hám baylanıstıń jańa turleri hám basqa ásbap-uskeneler, texnologiyalar engiziwi hám orınlanǵan jumıslardıń kóleminiń proekt-smeta hujjetlerine sáykes keliwin qadaǵalaydı;
Gidrotexnikalıq qurılmalarda paylanaıwdı jánede tereńlestiriw maqsetinde remont jumıslarına tayarlanǵan proekt-smeta hujjetlerin ekspertizadan ótkiziw, gidrotexnikalıq qurılmalardı pasportlastırıw boyınsha zárur is-ilajlardıń islep shıǵarılıwın hám orınlanıwın shólkemlestiredi.
Avtotransport, mexanizaciya hám támiynat jumısların rawajlandırıwda birden-bir texnikalıq siyasat hám texnika jetiskenligi nátiyjelerin engiziw boyınsha xızmet bólimleriniń jumıs ónimdarlıǵı asırıw ilajların kóredi;
Aral boyı delta basqarması apparatı xızmetkerleriniń jumıs alıp barıw baǵdarında zárur shart-sharayatlar jaratıp beriw hám barlıq xızmetkerler tárepinen orınlaw hám tártip-intizamǵa qatań boysınıwın qadaǵalap baradı.


text:
Ukraina İç işler naziri Arsen Avakov bir qaç öldürüvden şübheli sayılğan «nişancılar gruppası» yaqalandı, dep bildirdi. Yaqalanğanlar Donbastaki cenk iştirakçisi, qadın faal ve cemaat erbabı Amina Okuyevanı öldürgeninden de şübheli sayıla. Okuyeva 2017 senesi oktâbrniñ 30-nda Kyiv vilâyetinde aqayı Adam Osmayevnen beraber ketken maşinağa açılğan ateş vaqtında elâk oldı. Osmayev Rusiyede prezident Vladimir Putinge suiqast etkeninde qabaatlana. O, ücüm vaqtında yaralandı, Okuyeva can berdi.
Avakovnıñ yazğanına köre, 2017 senesi cinayet yerinde silâ qaldırılğan edi. Üstünde qalğan DNA izleri ücüm etkenlerniñ şahsiyetlerini bilmege yardım etken eken. Yaqalanğan insanlarnıñ sayısı aydınlatılmadı. Avakov, bir adamnı yaqalav videosını Facebook saifesinde derc etti. Adı şimdilik belli degil.
Adam Osmayev, Ukraina İç işler naziriniñ haberini Facebook saifesinde izaatladı.
«Aminanı öldürgenlerni tapmaq içün çalışqanlarğa teşekkür bildirem ve bütün qabaatlılar tapılıp cezalanacaq, dep ümüt etem. Amina, Ukrainanı qoruğanda özüni acımadı, cebede eñ telükeli yerlerge bardı, qatilleri cezalanmalı», – dep yazdı Osmayev.
Amina Okuyeva Kyivde Euromaydanda iştirak etti. Ekim olaraq yaralanğanlarğa yardım etken edi. Daa soñra aqayınen beraber Donbasta cenkleşti. 2015 senesi fevral ayında, İsa Munayev elâk olğan soñ, Osmayev Cohar Dudayev batalyonınıñ yañı komandanı oldı. Amina Okuyeva batalyonnıñ matbuat kâtibi edi.


text:
Bir zamanda bar eken, bir zamanda yoq eken. Bir pek tabiatsız ve sert Osman adlı oğlan yaşay eken. O, öz aqranlarınen qavğa etip yüre, büyüklerge til qaytara eken.
Bir kün babası oña bir qutu mıhnen çöküç bergen ve:
– Birevge ters laf aytqan sayın, barıp ağaç qoramızğa birer mıh qaqıp taşla, – degen.
Birinci künü Osman pek çoq mıh qaqqan, atta aqşamğa elinde qanlı nasırlar peyda olğan. Onıñ içün o, bundan soñ özüni tutmağa tırışqan. Bir-eki aydan soñ o babasına kelip, şu künü iç bir mıh qaqmağanını haber etken.
Babası Osmanğa endi er bir muabbet yaşağan künü birer mıhnı çıqarmağa buyurğan. Buña pek çoq vaqıt kerek olsa da, qorağa qaqılğan mıhlar bitken künü kelgen. Bala, baba qora yanına bardılar.
– Baq, oğlum, sen mıhlarnı çıqardıñ, amma teşikleri qaldı. Sen adamlarğa aqaret sözlerni aytqanda, qalbine pıçaq saplaysıñ. Afu sorasañ bile, izi episi bir qala. Men bilem, kimerde ters laf özü qaça, lâkin ne qadar ağır olsa da, özüñni tutmağa, adamlarnıñ canını ağırtmamağa tırış, – dep nasiat berdi babası.


text:
Avgust 12-de evinde tintüv olıp keçken qırımlı Refat Mazalovnı Bağçasaray politsiyasınıñ bölügine alıp kettiler, sebebini kimse añlatmadı, dep bildire «Krımski politv'yazni» gruppası.
Berilgen malümatqa köre, erkekni alıp ketkende video çıqarıldı, lâkin OMON hadimleri çıqarılğan videonı silmege talap etti.
Şimdilik başqa bir malümat yoq.
Refat Mazalovnıñ evinde keçirilgen tintüv aqqında qırımlı Mümine Saliyeva bildirgen edi.
Rusiye kontrol etken Qırım uquq qoruyıcılarınıñ resmiy izaatları yoq.
Ukraina ve onıñ tışındaki uquq qorçalayıcı, devlet ve siyaset erbapları işğal etilgen Qırımda repressiyalar quvetlene bile, dep bildireler. Bunı em «Yarovayanıñ qanunları», em de Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ avgust 10-da Ukraina yarımadada «terakt» yapacaq edi kibi beyanatlarınen bağlaylar.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada qırımtatarlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirile, insanlarnı apiske atalar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Mayıs 14-te, cumaertesi künü Ankaranıñ merkeziy Anadolu meydanında 1944 senesi qırımtatar sürgünligi qurbanlarınıñ hatırasına bağışlanğan miting keçirildi, dep bildire QHA agentligi.
Agentlikniñ malümatına binaen, Türkiyeniñ çeşit köşelerinden paytahtqa öz noqta-i nazarını bildirmege ve qırımtatar halqı qurban olğan qanunsızlıqqa qarşı çıqmağa istegen qırımtatarlar keldi.
Bu sene merasim derneklerniñ eñ büyük birleşmesi olğan Qırımtatar cemaat teşkilâtlarınıñ Platforması tarafından teşkil etildi. Platformanıñ İcra şurasınıñ azası Namık Kemal Bayarnıñ bildirgenine köre, matem mitinginde tahminen beş biñ insan iştirak ete.
Bildirilgen malümatqa köre, miting iştirakçileri işğal şaraitte bulunğan qırımtatar halqınıñ vaziyetine kene de diqqat celp etmege isteyler, dünya toplulığını Rusiyeniñ zorbalıq siyasetini takbih etmege ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq olunmasına qarşı çıqmağa çağıra.
Mayıs 18 – Qırımdan qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añma künüdir. Bu kün 1944 senesi yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnen ilk eşelon yollanıldı. Umumen olaraq, 180 biñden ziyade insan sürgün etildi.
Er sene Qırımda matem kününe bağışlanğan kütleviy merasimler, bu cümleden Qırım paytahtınıñ merkezinde Meclis tarafından teşkil etilgen matem mitingi keçirile edi. Amma Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Aqmescit merkezinde bu kibi merasimlerniñ keçirilmesi yasaq oldı.
Kiyevde ve bütün Ukraina boyunca bir sıra merasimler teşkil etilecek: kütleviy mitingler keçirilecek, mekteplerde qırımtatar halqınıñ sürgünligine bağışlanğan dersler berilecek ve ilâhre.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye nezareti altındaki Aqmescitniñ Kiyevskiy rayon mahkemesi iyülniñ 19-nda «narazılıq meydanı»nıñ faali Fazıl İbraimovnıñ cezasını deñiştirip, ev apsinde qalmaq üzre SİZOdan çıqardı.
Fazıl İbraimov avgustnıñ 14-ne qadar ev apsinde qalacaq.
Qırım.Aqiqat muhbiri haber etkenine köre, faalniñ daa evel SİZOda tutuluv şartları deñişkeninden dolayı, tahqiqat içün bu qararınıñ deñiştirilmesine sebep olğanını bildire.
Faalniñ aqrabaları jurnalistlernen qonuşmağa red etken em de ayrıca adliyeci Edem Semedlâyevke davanen bağlı izaat bermekni yasaqlağan.
Fevralniñ 15-nde Aqmescitniñ Strelkovaya soqağı etraflarında Rusiye İİNniñ Qırım idaresiniñ hadimleri «topraq damartısını işğal etip alğan bir teşkilâtçınıñ» evinde tintüv yaıplğan edi. Rusiye politsiyasınıñ hadimleri «narazılıq meydanı»nıñ faali olğan Fazıl İbraimovnı tutıp alaraq, Rusiye İİN idaresiniñ şeer bölügine ketirgen edi.
Qırım KHV haber etkenine köre, İbraimov resmi olaraq «Rusiye Cinaiy-protsesual kodeksiniñ 91 maddesine binaen cinayet işlegninde şeklenüvi sebebinden tutulıp alınğan edi».
Fazıl İbraimov, sürgünden soñ avdet etken qırımtatarlar işğal etip alğan topraqlar yani «narazılıq meydanlarınıñ» resmiyleştirilmesi içün alıp barğan kürüşinen meşurdır.
Strelkovaya «narazılıq meydanı» yerleşken yerde «Krımskaya roza» adlı 9 biñ kişilik yañı rayon qurulması planlaştırıla. Mesken evlerden ğayrı bu yerde mektep, balalar bağçası, sport kompleksi ve tükânlar qurulması planlaştırıla. Şimdi mında esasen repatriantlar yaşay.


text:
İsrail Devleti Elçihanesiniñ Qırım matbuat vastalarında Yan Epşteynge esalanıp yazılğan israil-qırım leyhalarına alâqası yoq.
Bu kibi cevapnı elçihaneden Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovğa yolladılar. O, onı öz Facebook saifesinde aşkâr etti.
«Sayğılı Çubarov efendi! Muracaatıñız içün minnetdarmız. İsrail Devleti Elçihanesiniñ añılğan vaqialarğa iç te alâqası yoq olğanını aytmağa isteymiz. Epşteyn aqqında ise aytacaq olsaq, onıñ statusı toqtatılğan, şunıñ içün o, İsrailniñ İtibarlı konsulı artıq sayılmay»,– denile Ukrainada İsrail Devleti Elçihanesiniñ siyasiy bölügi reisi Gay Giladiniñ adından cevapta.
Evel haber etilgeni kibi, Qırımda İsrailniñ İtibarlı konsulı, Bütünqırım yeudiy kongressiniñ reisi Yan Epşteyn kelecek sene Qırımda qırım-israil biznes-forumınıñ keçirilecegi aqqında aytqan edi. Onıñ sözlerine köre, «Qırım-İsrail» ticaret birligi ya da halqara ticaret-sanaiy palatasınıñ teşkil etilmesi planlaştırıla eken.


text:
Rusiye advokatı Nikolay Polozov yanvar 22-de Ukraina Açıq Fikirlilik kününde Rusiye ve işğal etilgen Qırımdaki siyasiy mabus olğan ukrainalılarnı unutmamağa çağırdı. Bunı o Facebookta yazdı.
«Ukrainalılarnıñ Açıq Fikirlilik künü hayırlı olsun! Bu künde Rusiye ve Qırımda tutılğan siyasiy mabus olğan Ukraina vatandaşlarını unutmamağa rica etem», – dep yazdı advokat.
Nikolay Polozov yanvar 23-de Avropa Şurası Parlament assambleyasında çıqışta bulunıp, Qırımda Ukraina vatandaşlarına yapılğan basqı aqqında bildirecegini ayttı.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Açıq Fikirlilik künü munasebetinen keçirilgen tedbirlerde Ukraina topraq bütünligi ve devlet sıñırlarınıñ ğayrıdan tiklenmesi ukrain akimiyetiniñ esas vazifesi olğanını ayttı.
Ukraina Açıq Fikirlilik tedbirlerinde Petro Poroşenko Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovn Azatlıq nişanı ile taqdirledi.
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Açıq Fikirlilik kününde Ukraina duşmannı yeñe ve inkişaf etken demokratik memleketler sırasına kire bile, dep qayd etti.


text:
Tağın ber fälästinle üterelde
İzrail xärbiläre Fälästin awılına basqın oyıştırdı
Yordannıñ basıp alınğan könbatış üzänlegendä Cenin şähäre yanındağı Bärkin awılında ber fälästinle İzrail köçläre açqan utta hälaq buldı.
İzrail xärbiläre cirlekkä basqın oyıştıra. Şunda fälästinle yäş’lär belän ğaskärilär arasında bäreleş kilep çığa. Xärbilär çın häm plastik yädrä, küz yäşen çığaruçı gaz bombası belän höcüm itä.
Bäreleş waqıtında çın yädrä belän muyını häm kükräge yaralanğan fälästinle ülde.
İzrail köçläre 26nçı sentyabr’däge basqınnarda da 5 fälästinlene ütergän ide.
Bäyläneşle xäbärlär
"Time" jurnalı Zelenskiynı "Yıl keşese" itep sayladı
Redakśiyä anıñ ukrainalılarğa ilham birep, Rusiyäneñ cimergeç basıp aluına qarşı kürsätkän qıyulığı häm liderlığı öçen saylanuın belderde
Köçle yawım - töşemnär su basuğa häm ülemgä kitergän
"Rusiyä Ukrainadağı suğışnı "tuñdırırğa" mataşa"
NATO ğomum särqatibe Yens Stoltenberg Ukrainadağı suğış belän bäyle farazların citkerde


text:
Aprelniñ 4-nde saba Aqyarda yañı koronavirus hastaları qayd etilmedi, dep bildire Rusiye kontrolindeki Aqyar ükümeti. Amma yuqunç tarqaluv telükesi sebebinden közetüv altında bulunğan insanlarnıñ sayısı bir qaç on insanğa arttı.
Aqyarnıñ Rusiye ükümeti saytında derc etilgen malümatqa köre, şeerniñ yuqunç hastahanesinde 27 insan buluna, 1606 kişi yaşağan yerinde közetüv altında qala.
«Yılnıñ başından berli 4436 insan közetildi, karantin müddeti bitkeninen 2839 kişi közetüvden çıqarıldı», – dep qayd etile.
Aprelniñ 3-nde olğan malümatqa köre, yuqunç hastahanesinde 29 hasta buluna, 1526 kişi yaşağan yerinde közetüv altında qala. Şimdilik şeerde 5 koronavirus hastası qayd etildi.
Bundan evel Aqyar sakinlerine Acele bir şey olmağanda evden çıqmağa yasaq etildi. Aqyarda yahta ve katerlernen deñiz kezintileri de yasaqlandı, şeer kirişlerinde blokpostlar qoyuldı. Şeer akimiyeti, aprelniñ 2-nden itibaren şeerde özüni tecrit etüv rejimini bozğanlarğa ceza berilecek, dep ilân etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Şu yılları men kitap yazmağa istedim, serlevasını bile uydurdım – «Semetdeşim», onı Rogozin, Zatulin ve Duginge bağışlaycaq edim. Tamam bu şahıslar, soñki 20 yıl devamında ruslarnı diger millet vekillerinen qarşı-qarşığa qoyıp, Rusiyeniñ ululığında işandıralar, ve Sovet Birligi olmasa, iç olmağanda Rusiye imperatorlığınıñ tiklenilmesiniñ zarurlığında israr etmekteler. Ya da, «rus arzusı», «rus ruhı»nı pekinleştirgen bir de bir territorial birleşmesini meydanğa ketirmekni hayal eteler. Olar bunıñ aqqında o qadar çoq ve sıq aytqan ediler, atta etrafqa baqıp rus olmağan adamlarnı qıdırmağa başlaysıñ.
Men er daim rus edim, anam rus, babam rus olıp ta, balalığımdan tacikçe laf etem, çoq yıllar devamında Merkeziy Asiyanıñ tarihını ögrendim, ilmiy maqale ve kitaplarnı yazdım, ve diger ruslar daima maña milletimni hatırlatqanlarını añlap olamay edim. Nege? Men öyle de bile edim. Büyügen soñ, añladım, olar tacik tilini bilmey, ve atta, bilmege istemey ediler, öz kereksizligini nasıldır añlatmaq içün, kendi «özgün»ligini qayd etip otura ediler. Saçma bir şey.
Men Tacikistanda raat edim, olar ise, yoq. Olarnı istilâcılar dep adlağanda, canları ağıra edi, cevap olaraq maña rus duşmanı dey ediler. Hucur şey, amma Rusiyede de lağabım şu edi, anda «tarihiy vatannıñ» maiyesini añlamağa tırışqan edim. Men anda aytuvlı merametlikni is etmege istedim, amma aksini kördim. Eñ tarqağan soylarından – «çurka», «haçik», «qımıqközlü» ve elbette, eñ sevimlisi – «qara...ü». Men eñqastan Moskvada afğanlarnıñ fesi –pakuleni taqıp yüre edim, qarşıma kelgen militsionerler terroristni körgen dayın, şübenen baqıp keçe ediler. Maña oñaytlı, sıcaq olsa, militsioner, festen qorqsa kerek.
Zemaneviy Rusiyeniñ milletçiligi – yañı degil, eskinden qalğan bir hastalıqtır. Ta 15-nci asırdan başlap, Rusiye topraqlarnı zapt etip, yerli halqlarnı assimilitsiyağa oğratıp başladı. Yerlilerni «tuzemtsı» dep adlay ediler, olğan hususiyetlerni yoq etip, rus-tuzem mekteplerni açıp, er alda kendi ruslarından ayıra ediler. Atta siyasette büyük bir ayırılıq bar – bunı ruslar içün yapamız, bunı ise, rus olmağanlar içün…Rusiye imperiyasınıñ Devlet dumasında musulman fraktsiyası mevcut edi, 1764 senesinden başlap, üküm etken Senat rus olmağan halqlarğa zadekânlıq tamırlarını saqlap qaldırmağa aqqı berildi.
Rusiye imperatorlığında zapt etilgen halqlarğa nisbeten hususiy bir munasebet olğan, şimdi buña faşizm deyler. Merkeziy Asiya ve Qavqazda «rus topraqlarnı birleştirgen» generallarnıñ hatırlavlarnı oqumaq yeterlidir – «çet topraqlarnıñ yarı kiyik ealisi» «qavqazlı tuzemler», «kiyikler». Bunıñ episi, sıradan bir şey kibi qabul etile edi. İmperatorlıqnıñ çet topraqlarına qazaqlar ve ruslar– yañı topraqlarnı işançlı qoruyıcıları köçti. Onıñ içün, rus faşizmniñ tamırlarını bulmağa isteseñiz, onı istilâ yapılğan asırlarda tapa bilesiñiz.
Rus publitsisti İvan Soloneviç o vaqıt bu siyasetniñ maiyetini añlatqan edi: «Rus imperatorlığıñ negizi milliy hususiyetler esasında quruldı. Amma, bütün dünya devletlerge baqqanda, imperatorlıqtaki rus milliy ğayesi, diger qabilelerniñ ğayesinden daa üstün olıp çıqa edi, devleti de üstün milletniñ imperatorlığı sayılıp, bütün topraqlarına keçe edi». Soñki vaqialar, «rus devletniñ» ğayesi deñişmey qalğanını isbatlay.
Asırlar keçken soñ, devlet ğayesi hastalığı Putinge keçti. Ondan evel, milliy siyasetke kendi «hususiyetlerni» qoşqan sovet birligi uzun müddet devamında üküm etti. Resmiy olaraq milletler ara dostluq ilân etilgen edi. Amma, ayatta, belli bir sıñır bar edi. Oña köre, adamlarnı baş halq ve qalğanlarğa tasnif ettiler. Ayırı siyasiy uydurma olaraq milliy azlıq sözü oldı. Milliy azlıqlar içün universitet, institut, komsomol, firqağa kirgende imtiyazlar berile edi, KPSS ise, adamnıñ istidatı, bilgi ve qabiliyeti ile degil de, milliy mensüpligine köre belgilenmesini közete edi.
Menim tanışlarım ve qomşularım arasında 19-ncı asırda köçkenlerniñ soyları bar edi, em de kommunistler devirinde Tacikistanğa kelgenlerniñ sayısı da az degil edi. Olarnıñ arasında da farq yoq edi – belki de, imperatorlıq devirinden qalma soyları tacikçe bir qaç söz ziyade bilgenler. Amma, rus milletçiligi hususiyetine kelgende, iç ayırılmay ediler. Olar, taciklerni turıp siymege ögretkenlerini tekrarlay bere ediler, lâkin, zaman deñişkeninen özlerini yat duyıp başladılar, amma kene de, «bizsiz ğayıp olurlar» dep ayta ediler.
Turmuştaki milletçilik kommunistlerniñ «halqlar arasındaki ağa-qardaşlıq sevigisi» aqqında efsanesinen beraber inkişaf etti. Onı da, KGB (Devlet Telükesizlik komiteti) er taraftan destekledi. Milletçilik hastalığınen Kommunistik firqasınıñ özü hasta edi, çünki bütün cumhuriyetlerge ekinci kâtip vazifesine yalıñız ruslarnı qoya edi.
Bu yıllar devamında men kitabım içün materiallarnı toplap, rus milletçilikniñ sebeplerini añlamağa tırıştım. Misal içün, ne sebepten isim olğan «rus», «ross», «rusiç», «rusak» sıfatqa çevirildi. Bu söz, milletniñ adı olaraq 18-nci asırdan başlap qullanıldı, tamam şu asırda rus topraqlarnı «birleştirip», qomşu devletler istilâ etildi. 1827 senesi general Paskeviç Acemistannıñ bir qısımını zapt etip, oña birden – Rus Armeniyası adını qoydı. Bundan soñra, Rus Turkestan da peyda oldı. Şimdi ise, Donbass, Rus olıp adlana. Kitaphanelerde «Rus Qıtayı», «Gürcistan – dağlı Rusiye» kibi serlevalar altında kitaplarnı rast ketirmek mümkün.
Ruslarnıñ şan-şüretni qazanmaq arzusını añlamaq içün, men belli tarihiy qaynaqlardan ruslarnıñ sayısını ögrenmege istedim. Tarihçılarnıñ tek 15-nci asırdan başlap malümatını keregi kibi toplap oldılar. Moskva knâjlığında ealiniñ sayısı 2 million nefer insan etrafında edi, 16-ncı asırda 5,8 – 6,5 million, 17-nci asırda– 10,5-11 million, 18-nci asırnıñ başında – 13-15 millionnı teşkil etti. 18-19-nci asırlarda Rusiye imperatorlığınıñ ealisi ep çoqlaşa: 1719 senesi 57%, 1795 senesi – 82%, 1843 s.– 80%, 1896s. – 55% etrafında. Ruslarnıñ sayısı, zapt etilgen topraqlarnıñ sayısınen arta, yerli halqlar da ruslar olaraq sayılıp başlay. Tamam şu vaqıt – ruslar sözü peyda oldı, rusiç, rusak ya da ross kelimeleri kereksiz oldı. Bir tilde laqırdı etken cemiyet meydanğa keldi. Olarnıñ asıl tamırları aqqında soy adlarından ögrenmek mümkün – Aksakov, Yusupov. Karamzin, Fonvizin, Dal, Lermontov, Kutuzov, Saltıkov, Prjevalskiy, Bortnânskiy, Razumovskiy, Kantemir, Bagration. Amma, olar ruslar, degilmi?
Belki de, diger milletlerge nefretnen baqqan bazı ruslarnıñ areketlerini bunıñ ile añlatmaq mümkün? İnternette, rus adamınıñ antropologiyasınıñ tasivrini tapmaq mümkün, onda «substrat» ve «autosom markörlar» terminleri arasında ealiniñ 80-82% artuvınıñ sırlarını ögrenmege imkân bar. Çünki bunıñ tek eki yolu bar, ya da ruslar viagradan daa küçlü bir ilâc tapıp, vaqıt keçtikçe onı unuttılar, ya da istilâ etilgen halqlar özlerini ruslar dep adlamağa başladılar.
Bu araştırmalarnı özüni rus olıp tanıtqan insanlar içün degil, daa çoq özüm içün yapam. Men kim olğanımnı kelecekni nasıl qurmaqnı añlamağa isteyim – rus duşmanı lağabına canım ağırtsınmı ya da buña qulaq asmayımmı. Er halqnıñ tarihiy hatırası ve ayırı hususiyetleri bar, olarnı zemaneviy mirasçılarda da körmek mümkün. Evelden Tacikistanda, şimdi ise, Gürcistanda dostlarımnıñ 5-nci ya da 7-nci tiz ecdatları aqqında ikâelerini diñlemege pek sevem. Bu tarihtir, o, zamandaşlarğa öz areketlerine qıymet kesmege ve kelecekni qurmağa yardım ete. Ruslardan angisi öz ecdatları aqqında tarif etip olur?
Ruslarnıñ tabiatını ögrenmege yardım etken bazı araştırmalarğa baqmadan, esas sual açıq qaldı – ne içün ruslar aq ve azatlıqqa böyle hucur davranalar? Kimniñdir ür, serbest olmasını qabul etmemek, diger tillerde laqırdı etkenlerni begenmemek, diger medeniyet saiplerini nefret etmek, bunıñ episi qaydan çıqıp keldi, aceba?
Men rus olıp ta, bir çoq suallerge cevaplarnı ömürim devamında tapıp olamayım. Hususan şimdi, rus sözüni qullanıp, bazı siyasetçiler cinayetlerni yapqan zamanda, bu sualler daa keskin oldı.
Men rus olıp ta, utanam. Ukrainliler serbest olmağa istegenleri içün, ukrain dostlarımnen davalaşmaqnı aqılımnıñ ücüna bile ketirmey edim, ve ruslarnıñ 80 fayızı bunı istemeydir. Bir zamanları Rusiye ve Gürcistannıñ gimnlerni teñeştirdim: gürcileriñkinde bir qaç kere «tavisupleba» yani serbestlik sözü beş kere qayd etilgen, rus gimninde tek bir kere.
Men eyecannen tolu bir metin yazıp ta, boş-boşuna sualler bermege istemedim. Sonuçta, er kes öz areketleri içün cevap bermeli. Men çastlı bir insanım, çünki çeşit milletler arasında yaşap, özümni raat duydım, çünki er şeynen meraqlana edim. Bu yıllar içinde men yüzsiz sıfatnı degil, isim olmaqnı daa çoq begenem.
Oleg Panfilov, İlii devlet ünivrsitetiniñ professorı (Gürcistan)
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Qırımda yañı yıl bayramları devam ete. Qırımlılar olarnı nasıl qayd ete? Yañı yılnı nasıl qarşıladılar? Bu suallerni tanışlarıma berem. Yañı yıl bayramları qıt olğan eken.
Bir çoq tanışım bu sefer yılbaş naratlarını ilvanlamağan eken. Birinciden, paalı oldı, er kes naratnı alıp süslep olamay (aylıq ve pensiya 10-15 biñ ruble olğanda, Qırımda çoqusı böyle), çünki aylıq kârınıñ beşinci qısmını masraf etmek kerek. Ekinciden, insanlarnıñ bayram keyfi yoq. Problem çoq, eñ esası da – qırımlılarnıñ yaşayışı ket-kete fenalaşa. İnsanlar naratlarnı kerçekten az bezettimi dep teşkermege istedim. Yılbaş aqşamı Aqmescit soqaqlarına çıqtım. Kerçekten, ilvanlanğan naratlarnıñ ateşçikleri pek az pencerede köründi. Qıntav qalmadı.
Müessiselerde de ajiotaj olmadı. Hadimlernen laf ettim, masalar sımarlandı, amma esasen küçük salonlarda. Şunıñ içün müessiseler keçken yılları kibi para qazanmadı. Bu yılbaş gecesi olsa da! Soñra baqsam, Qırım paytahtınıñ yarı boş ve bazı yerlerde tamamen boş qave, restoran ve barlar tura. Qırımlılar endi evde qayd etmege istey, aşhanede – mında ucuz, toq tuta ve telükesiz. Yılbaş sofralarını aytsaq, mında da paalı aşlar olmadı. Meselâ, «Korzina» tükânınıñ kassacısından soradım, qırmızı balıq, diger paalı azıqlar çoq satıldımı, dep soradım. Böyle bir şey olmadı dedi. Qırmızı balıq raflarda qullanuv müddeti bitkenine qadar yata. Kimse almay! Qırımlılar paalı azıqlar almağa azır degil – kommunal hızmetler ve diger ayatiy masraflardan soñ buña para qalmay.
Özüm de qayd etmege istemedim, amma menim kibi yalıñız dostum musafirlikke kelmege istedi, 31-nde tükânğa barmağa mecbur oldım. Yılbaş gecesi musafirimnen beraber televizor ögünde sofra başında oturmaq içün sade azıqlar aldım. Neticede kassada 1600 ruble qaldırdım. Musafirleri çoq olğan ve menim kibi bir şişe eñ sade şampan (alğanım) yetmegen qorantalar kassada ne qadar qaldırdı tüşünmege bile qorqam.
Söz sırası, rus azıq mallarını aytsaq. Olarğa alâ daa alışıp olamayım – damsız, ağır. Açıqtan-açıq aytam, esas Ukrainağa barğanda birinciden qavege ketem, anda kerçek aş aşayım, onıñ tadını qırımlılar, ilhaq on yıl devam etse de, unutıp olamaz!
Yılbaş gecesi eñ igrenc şey Rusiye prezidentiniñ çıqışı oldı. Olmaycaq şeyler ayttı, kene vatanperverlik ve halqnı tüşüngenini, balalar içün Rusiye aqqında ayttı. Rusiye reberleriniñ balaları ise çetelde yaşay ve inkişaf ete, bunı er kes bile. Bu tsinik olğanını özü añlamaymı?
Bir saattan soñ Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ hayırlavını baqmaq ne qadar hoş edi. Aqıllı, özgün, tesirli, samimiy. Eñ esası da – yahşılıqqa bir ümüt bar, Putinniñ lafında bu yoq edi.
Bu sene keyfiyetli feyyerverler de az oldı, daa çoq sesli ve ucuz soyları patlatıldı. Bu ceetten baqacaq bir şey yoq edi, amma top gürültisi büyük oldı.
Qısqadan, qıt ve quvançsız bir Yañı yıl oldı. Amma qırımlılar bu qadar tez fuqareleşse – beteri daa ögde!
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerov işğal etilgen Aqmescitteki psihiatrik hastahanede olğan şarait aqqında añlattı, bunıñ deşetli olğanını qayd etti. Onıñ sözlerine köre, onı qapısız bir odada diger aqaylarnen beraber tutalar, olarğa mecburen psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi belgilendi. Tıbbiy müessisede temizlik qaideleri saqlanılmay. Bu aqta İlmi Umerov Radio Svobodağa bergen intervyusında bildirdi.
«Bu, psihologik basımdır, onı qıynav dep adlandırmaq mümkün. Çünki normal bir insan böyle şaraitke qoyulsa, o, vaqıt keçken soñ onıñ yanında olğanlarğa oşaycaq. Odada qapı yoq, gece-kündüz qıçırma, sögünç, siydi-sıçtı, davalaştı, daa bir şeyler köresiñ ve eşitesiñ. Böyle şaraitte normal bir insanğa bulunmaq oñaytsızdır... Eñ büyük problema, temizlik qaideleriniñ saqlanmasıdır. Deşetli ayaqyol, deşetli duş. O yerge kirmek aman-aman imkânsızdır. Maña hızmetçiler içün duşnı qullanmağa ruhset ettiler, o yerde şarait pek te yahşı degil, amma, iç olmasa, seyircilersiz», – dep ayttı Meclis reisiniñ muavini.
Başta İlmi Umerov bir özü odağa qoyuldı, amma bundan soñ oña daa eki kişi qoşuldı. Olardan biri boyunca cinaiy iş açılğan, böyle vaziyette psihiatrik ekspertiza mıtlaqa keçirile.
«Ekincisi, kerçekten de, hastadır. Bir şey bir yerde hırsızladı-sattı, oña psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi belgilendi, bundan soñ mecburiy tedaviylenüvni belgilemek içün», – dep qayd etti İlmi Umerov.
İşğal etilgen Qırımğa İlmi Umerovnı psihiatrik hastahaneden azat etmek içün kelgen rusiyeli adliyeci Mark Feygin avgust 29-da bildirdi ki, rusiyeli FSB taqiqatçısı onı azat etmekten vazgeçti.
Rusiyeli FSB bu sene mayıs ayında İlmi Umerovğa qarşı «separatizm» maddesi boyunca cinaiy iş açtı. Sağlıq alına baqmadan, Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Umerovnıñ statsionar mahkeme-psihiatrik ekspertizadan keçmesi kerek olğanı aqqında qarar aldı. 59 yaşındaki İlmi Umerovnıñ şeker diabeti, Parkinson hastalığı bar, bunen beraber, oña yürek ameliyatı yapılğan edi.
Ukraina, Avropa Birligi, halqara uquq qoruyıcı teşkilâtları Rusiyeni İlmi Umerovnı azat etmege çağırdı.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi 2020 senesi yanvar ayında Kyivde daa bir ofisini açacaq. Bu aqta noyabrniñ 14-nde Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekiliniñ muavini Tamila Taşeva Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Oktâbrniñ 17-nde çıqqan buyruqtan soñ temsilcilikke daa çoq vekâlet berildi. Biz köçmeycekmiz (Hersondan – QA). Hersonda ofisimiz qala ve daa bir danesi imkânlarımıznı quvetleştirmek içün Kyivde açıla. Hersonda vatandaşlarnı qabul etken hızmet, analitika ve maliye bölügi qala. Yani yarımadadan çıqqan er bir insan anda muracaat ete bile», – dedi Taşeva.
Onıñ aytqanına köre, şimdi Kyivdeki ofis hadimlerni işke ala ve teşkiliy meselelernen oğraşa.
«2020 senesi yanvar ayından itibaren tolusınen çalışıp başlaycaq. O vaqıtqa qadar onıñ faaliyetini temin etmek kerekmiz. Anda vatandaşlarnıñ muracaatlarınen bağlı büyük hızmet olmaycaq. Amma bizler reberlik olaraq ara-sıra qabul etecekmiz. Bundan ğayrı, mesleat hızmetlerini kösterecek uquqiy bölükte çalışqan insan olacaq. Vatandaşlarnı Hersonda qabul etmege devam etecekler», – dep qoştı o.
Oktâbrniñ 13-nde Kyivdeki matbuat brifingi vaqtında Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Anton Korınevıç temsilcilikniñ «strategik merkezi» Kyivde olacaq, «taktik merkezi» ise Hersonda qalacaq, dep qayd etti.
«Böylece, vaqtınca işğal etilgen yerlerde yaşağan vatandaşlarımızğa semereli yardım etmege imkânımız olsun dep, amma aynı vaqıtta icra akimiyet organlarınen bağda olmaq ve adise-vaqialarnıñ merkezinde olmaq, Qırım meselesini umumdevlet kün tertibine çıqarmaq içün eki şeerde çalışacaqmız», – dedi Korınevıç.
Oktâbrniñ 17-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi vaqtınca Kyivde yerleşmeli dep, buyruqnı imzaladı.
Daa evel Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekiliniñ birinci muavini vazifesine Darya Svırıdovanı tayin etti.
«KrımSOS» aq qorçalayıcı teşkilâtınıñ koordinatorı Tamila Taşeva Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekiliniñ muavini vazifesine tayinlendi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımnıñ tasil, ilim ve gençlik «naziri» Natalya Gonçarova qırım mekteplerinde ukrain tilinde oqutuv artıq az istenilgen şey olğanı aqqında bildirdi. Bunı RİA Novosti haber agentligi yaza.
«Balalar içün oqutuv tilini saylağan ana-babalarnıñ istegi azlaşa. Olarnıñ aqqıdır», – dedi Gonçarova.
Böyleliknen, onıñ sözlerine köre, bugün Qırımda oqutuv tam olarq ukrain tilinde keçirilgen mektep qalmadı.
«Ukrain tilli oqutuv ile 20 sınıf bar, anda bütün fenler ukraince alıp barıla», – dedi nazir.
Evel, Qırımnıñ öz başına tayin etilgen «nazir» Sergey Aksönov oqutuv Qırımnıñ üç devlet tilinde keçirilecek programma noyabrniñ soñuna qadar azır olacağını bildirgen edi.


text:
Pamukkalädä şar turları
Berençe itep kütärelgän şarlarğa ayıruça çit il turistları qızıqsınu kürsätte
Dänizlidä urnaşqan, travertinnarı belän tanılğan turizm üzäge Pamukkalädä qaynar hawa şarları oça başladı.
Berençe itep kütärelgän şarlarğa ayıruça çit il turistları qızıqsınu kürsätte.
Cirle häm çit il qunaqları YUNESKO Dönya mirası bulıp sanaluçı tanılğan turistik üzäktäge travertinnarnı monnan soñ hawadan da kürä alaçaq.
Şarda oçu waqıtı 45 minut bulğan Pamukkalädä här kön 6 qaynar hawa şarı turı oyıştırıla. Şarğa utırunıñ bäyäse – 150 yevro.
Uquçı yäşlär häm balalar öçen tağın da oçsız bäyä bilgelänäçäk, töbäktä oçuçı şar sanı da ozaqlamıy 20gä citkereläçäk.
Bäyläneşle xäbärlär
Kapadokiyağa 4 millionğa yaqın turist kilde
Dön’yada törek kähwäse köne qotlandı
5nçe dekabr’ Bötendönya törek kähwäse köne Mäskäwdä, N’yu-Yorkta, Madridta häm başqa şähärlärdä dä bilgeläp uzıldı


text:
Rusiye Köy hocalığı siyaseti nazirliginiñ yolbaşçısı Aleksandr Tkaçev işğal etilgen Qırımda sığırlarnıñ berimliligini arttırmaq kerekligini qayd etti. Bu aqta o, iyül 8-de Aqmescitte keçirilgen toplaşuvda bildirdi.
Nazirlik beyanatında bildirilgen malümatqa köre, Tkaçevniñ sözlerine binaen, bu sene Qırımda köy hocalığı istisalcıları keçken sene olğan süt istisalınıñ eksilüvini toqtatıp oldı, o vaqıt süt istisalı 15%-ğa 240 biñ tonna qadar eksildi.
Derc etilgen malümatqa binaen, 2016 senesi 1-ci üç ay devamında süt istisalı 6%-ğa arttı, sığırlarnıñ sayısı üçte birge arttı ve 6 biñ sığırnı teşkil etti. Müessisede bunı Qırımda yañı süt fermasınıñ işke tüşürilmesinen bağlaylar.
«Regionda sığırlarnıñ berimliligini arttırmaq kerek. Keçken sene neticelerine köre, 2015 senesi devamında 1 sığırdan sağılğan sütniñ miqdarı 10%-ğa eksildi, ve 3,7 biñ kilogrammnı teşkil etti. Bu raqamnı eñ azdan eki qat ziyadeleştirmek kerek ve süt sağmasını 6-7 biñ kilogrammğa qadar arttırmaq kerek», – dep qayd etti rusiyeli nazir.
Qırımda bulunıp, rusiyeli nazir bildirdi ki, Qırım agrosanayı kompleksine Rusiye Federal bücetinden ayırılğan devlet destegi miqdarı bu sene, 2015 senesine köre, beş qat ve, 2014 senesine köre, on qat arttı.
2015 senesi sentâbr ayında Qırımnıñ mahsulat qamaçavı boyunca aktsiyası başlağan soñ, yarımadağa resmiy olaraq ukrain mahsulatınıñ ketirilmesi toqtatıldı. Tükânlarda aşayt malları qıtlaştı, birazdan soñ «Krımmoloko» («Qırımsüt») işhanesi qapatıldı, o qomşu Herson vilayetinden ketirilgen maddelerinen çalışa edi. Adamlar Rusiyeden ketirilgen süt mahsulatınıñ keyfiyetine şikâyet etmege başladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bügin, 20 qırküyek küni Almatı qalası Alatau audanı "Aqbwlaq" şağınaudanında atıs bolıp, bes adam qaza taptı. Bwl aqparat qalalıq policiya departament..
Jır süyer qauımğa "Joñğariya sağınışı" attı jır toptamalarımen belgili bolğan talanttı aqındarımızdıñ biri Erzat Asıldıñ "Sarı küzde sapar şekken tağd..
Qazaqstannıñ bas sanitar-därigeri Erlan Qiyasov auruhanalarda foto jäne beynetüsirilimge qoyılğan şekteulerdi alıp tastadı. 17 qırküyekte qol qoyılğan..
3 qırküyekte Qazaqstan ükimeti men reseylik «Sber» kompaniyası taraptarı qol qoyğan E-Gov portalın GovTech cifrlıq modeline köşiru turalı memorandumnı..
Ötken aptada AQŞ, Britaniya jäne Australiya ortasında qauipsizdikke qatıstı tarihi kelisim jasaldı. Kelisim Australiyağa suastı kemeleriniñ ozıq tehno..