text:
Seitler rayonında "Halq medresesi" İslâm temelleri ve imamlıq kursunıñ mezunlarına tantanalı müitte sertifikatlar berildi.
Bir yarım yıl devamında 24 talebe İslâm temellerini ve Quran oquvını ögrengen ediler.
Qırım Müftisi adından "Halq medresesi" kursunıñ mezunlarını onıñ muavini Raim Ğafarov hayırladı. O, "Halq medresesiniñ" mezunlarını tebriklep, diniy bilgi almaqnıñ müimligini qayd etti.
"Arañızda alğan bilgileriñiznen endi bugün paylaşqanlarnıñ bar oluvı pek quvandırıcı aldır. Sayeñizde bayram namazları çoqtan keçirilmegen yerlerde Qurban bayramı künleri birleşüv quvançını is etmek imkânı peyda oldı", – dedi Raim Ğafarov.
"Halq medresesini" bitirgenler yaşağan yerlerinde hızmet etecekler.
Hatırlatamız, QMDİ "Halq medresesi" leyhası eki yıldan berli çalışa. Bu vaqıt devamında 300 insan kursnıñ mezunı oldı. Leyhanıñ maqsadı – cumhuriyette çalışacaq yerli diniy mütehassıslarnı terbiye etmektir.
Tantanalı tedbirde Seitler rayonı memuriyetiniñ başlığı Anton Kravets de iştirak etti.
QMDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="50097,50223,50221,50219,50217,50215,50213,50211,50209,50207,50205,50203,50201,50199,50197,50195,50193,50191,50189,50187,50185,50183,50181,50179,50177,50175,50173,50171,50169,50167,50165,50163,50161,50159,50157,50155,50153,50151,50149,50147,50145,50143,50141,50139,50137,50135,50133,50131,50129,50127,50125,50123,50121,50119,50117,50115,50113,50111,50109,50107,50105,50103,50101,50099"]
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeriniñ Müftisi hacı Emirali Ablayev "Qalpte iman ile" kitabınıñ müellifleri Zenife Ablayeva ve Gülnara İlyasovanıñ teşebbüslerine qol tuttı. Müellifler sürgünlik şaatları hatıralarınıñ toplanuvı boyunca işini devam etecekler.
"Neşir Qırımda ve yarımada tışında çoq müsbet şekilde qarşılandı. 1944 senesi, mayıs 18 künü sürgünliginiñ şaatları bu dünyadan kete, bu qaçınılmazdır, ve biz tarihiy hatıralarınıñ saqlanuvınıñ müimligini yahşı añlaymız. Onıñ içün lâqayd qalmayıp, işine büyük meraqnen davranğan yaş ülkeşınaslarğa qol tutmağa azırmız", – qayd etti Müfti efendi.
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresine (Tavriya Müftiyatına) cumhuriyetniñ sakinleri adından "Qalpte iman ile" kitabı içün, müellifleri Zenife Ablayeva ve Gülnara İlyasovağa minnetdarlıq bildirgen mektüpler kelmege devam ete.
"Böyle acayıp kitapnı derc etkeniñiz içün teşekkür bildiremiz, onı oqup, biz ecdatlarımıznıñ hatıralarına dala bilemiz. Qorantamız ve kitap qaramanlarından biri, altı balanıñ anası, 16 torunnıñ qartanası ve 11 torundan torunnıñ qartanası Suleymanova (Şabutova) Elvina Bekir qızınıñ adından teşekkür bildiremiz ve yapqan işleriñizde toqtalmamaq tileymiz", – aytıla Suleymanovlar qorantası yollağan mektüpte.
Diger qaraman Ayşe Qurtveliyevanıñ balaları ve torunları qayd ettiler ki, "Qalpte iman ile" kibi kitaplar qırımtatar halqı içün pek müim, çünki olar olıp keçken vaqialar aqqında hatıranı saqlay. "Böyle neşirler sayesinde, biz, yaş nesil, vatandaşlarımıznıñ kerçek ayatı ile tanış ola bilemiz. Biz şu kitapnı saqlaycamız ve kelecek nesillerge yetkizecekmiz. Müelliflerge teşekkür bildiremiz", – yazdılar Qurtveliyevler mektüplerinde.
"Semetdeşlerimizniñ aile albomlarında unikal fotoresimler saqlıdır, olar qırımtatar halqınıñ tarihını aks ete. "Qalpte iman ile" kitabı üzerinde çalışqanda, biz kendimiz içün pek meraqlı şeyler ögrendik. Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayevniñ desteginen işbu malümatlarnı oquyıcılarğa yetkizip, olardan da cevaplar alğanımızğa çoq sevindik. Bu pek müimdir, çünki er bir kitapnıñ beli auditoriyası olmalı. İnsanlar neşir munasebetinen seslense, mektüpler yazsa, kelecek neşirlerde olarnıñ ayat ikâyesini yazmağa rica etse, demek, jurnalist maqsadına yetti ve oquyıcılarğa esas ğayeni yetkizip oldı", – deyler kitap müellifleri Zenife Ablayeva ve Gülnara İlyasova.
Eger siz qorantañıznıñ sürgünlik ikâyesi aqqında tarif etip, "Qalpte iman ile" leyhasınıñ bir parçası olmağa isteseñiz, kitap müelliflerinen bağlanmaq içün nevbetteki elektron adresine yazıñız: dumk.otdelorg@yandex.ru
Qırım MDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="50326,50324,50322,50320,50318,50316"]
Aqmescitniñ Beloye-5 qasabasında Qurban bayramı munasebetinen balalar içün bayram tedbiri ötkerildi. Tedbir teşkilâtçısı – Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresiniñ destegi ile yerli din cemiyetidir.
Tedbir cami azbarında keçirildi. Bayram programmasında icadiy taqımlarnıñ çıqışları oldı. Mikrorayonnıñ musafirleri ve sakinlerini Ernes Prtıhovnıñ rehberligindeki "Nesil" ansambli quvandırdı. Emine Asanova "Tım-tım" milliy oyunını icra etti, Mavile Abkerimova milliy yırlar yırlap, er kesni quvandırdı, Asan Bilâlov ise, türkülerinen er kesniñ alqışını qazandı.
Beloye-5 qasabasınıñ "İlim çoqrağı" maarif leyhasınıñ balaları Qurban bayramına bağışlanğan şiirler oqudılar, yır ve oyunlar icra ettiler. Balalarnı "Pole çudes" studiyasınıñ animatorları ve balalarnıñ icra merkezinden Robot-transformer eglendirdi. Meydanda hna boyunca master-klasslar keçirildi. Bu balalar içün güzel bir eglence oldı. Tedbirge "Osobıy vzglâd" hayriye fondunıñ balaları davet etildi. Buña ilâve olaraq, tedbirde "Aynur" hayriye fondunıñ rehberi Nazife Abibullayeva iştirak etti. Bayram musafirleri ve iştirakçileri içün güzel bahşışlar azırlandı.
Qırım Müftisi adından bayram iştirakçilerini QMDİ tedbirlerni teşkil etüv bölüginiñ rehberi Zenife Ablayeva hayırladı. Buña ilâve olaraq, Aqmescit şeer memuriyeti başlığınıñ muavini İslâm Üseinov da sözge çıqtı.
Qırım MDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="50060,50058,50062,50056,50054,50052,50050,50048,50046,50044,50042,50040,50038,50036,50034,50032,50030,50028,50026,50024,50022,50020,50018,50016,50013,50011,50009"]
Qırım Müftiligi Qurban bayramı munasebeti ile Aqmescitteki № 1 tahqiqat izolâtorında bulunğan tahqiqattan keçkenler ve mahkümler içün hayriye aktsiyasını keçirdi.
Qırım Müftisiniñ ÜFSİN ile işbirlik boyunca yardımcısı, Aqmesjit şeeriniñ baş imamı Muhammed İslamov yardımcısı İbraim Zineddinovnen ÜFSİN nezaretinde çalışqan müessiselerge bahşışlarnı ve aşayt mahsulatlarını ketirdi.
"Yazıq ki, al-ı azırda pandemiya sebebinden mahkümlerge ve tahqiqattan keçkenlerge kiriş sıñırlıdır, mında qattı karantin kirsetildi, amma biz olarğa aşayt mahsulatları, tatlılıqlar, çay, qave, suv yiberdik. Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri Müftisi hacı Emirali Ablayevniñ adından olarnı bayramnen hayırlap, hidayet yolunda olmalarını ve tezce tuvğanlarına qaytmalarını tiledik", – dedi Muhammed İslamov.
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresi adından №1 tahqiqat izolâtorı başlığına tedbirniñ keçirilüvinde destek köstergeni içün teşekkür bildirildi.
Qırım MDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="49973,49971,49969,49967,49965,49963"]
Qırım Müftisiniñ ÜFSİN ile işbirlik boyunca yardımcısı, Aqmescitniñ baş imamı Muhammed İslamov yardımcısı İbraim Zinedinovnen birlikte Aqmescitniñ №1 tüzeltüv koloniyasını ziyaret etip, mahkümlernen körüştiler ve olarnı Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev adından Qurban bayramı munasebeti ile hayırladılar.
"Mahkümlerge tatlılıqlar, çay, qave, aşayt mahsulatları, suv ketirildi. Olarğa hidayet yolunda olmalarını ve yaqın zamanda sağ-selâmet qorantalarınen qavuşmalarını tiledik. Belâlarğa tüşken vatandaşlarımızğa diqqat ayırmaq kerekmiz, olar özlerini kereksiz ve yañğız duymasınlar", – dedi Muhammed İslamov.
Ziyaret devamında Muhammed İslamov bayram namazını keçirip, qomşu arası güzel munasebetler, ürmet ve İslâmda temizlik mevzusında vaaz oqudı.
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri Müftiligi Aqmescitte çalışqan №1 TK rehberligine bayram tedbiriniñ keçirilüvinde destek köstergenleri içün teşekkür bildire.
Apishane ziyareti devamında imam Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev adından tahqiqattan keçkenlerni ve mahkümlerni hayırlap, olarğa qaviy sağlıq, iman, tezce qorantalarınen qavuşmaqnı tiledi.
"Pandemiya sebebinden bütün havfsızlıq qaidelerine riayet etildi. Er kesge bayram müitini yetkizdirmek içün mahkümlerge ziyafetler berildi", – dep, qayd etti Muhammed İslamov.
Buña ilâve olaraq, №1 tüzeltüv koloniyasında imam tayin etildi, vazifeni mahküm etilgen 65 yaşındaki vatandaş aldı. Qırım MDİ adından oña vazifesini şerefnen becermek tilegi seslendirildi.
Qırım MDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="49951,49957,49955,49953"]
Ürmetli musulmanlar! Aziz vatandaşlar!
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresi ve şahsen öz adımdan sizni mubarek Qurban bayramınen hayırlayım!
Yüce Rabbimizniñ rahmeti ile biz kene musulmanlarnıñ büyük bayramına qavuştıq.
Ekinci yıldır toqtamağan koronavirus hastalığı pandemiyası sebebinden bayram alışmağanımız şekilde qayd etile. Artıq ekinci yıldır Qırım musulmanları muqaddes Mekke ve Medine topraqlarına hacılıqnı yapıp olamay. Amma bütün imtianlar Allahtandır. Bu imtianlardan nasıl keçecegimiz biznen bağlıdır.
Bayramlarımız – milletimizni birleştirgen qıymetlerdir. Qurban bayramı bereket ketire, birlik ve muabbetlikni qaviyleştire, er birimizde cümertlik, merhametlik, birdemlik duyğularını pekite.
Qurban bayramı ğam-qasevetler ve eski can ağırtuvları unutılğan zamandır. Bu vaqıtta yaqın insannıñ destegini duymaq pek müimdir. Bayram künleri, şeñlik ve sevinç künleri olmaqnen beraber, mesüliet ve destek vaqıtıdır. Bu künleri musulmanlar bir-birine yardım qolunı uzata ve qurbanlıq ayvannı çalıp, Rabbine daa yaqın olmağa, muhtaclarğa yardım etmege tırışa.
Tuvğanlarımız ve yaqınlarımıznı hayırlağanda, öksüz balalarnı, qartlarnı, ağır hastalarnı, yardımsız qalğanlarnı da unutmamalımız.
Bugünki künde hızmetlerinen vatandaşlarımıznı qurtarğan insanlarnı – ekim ve emşirelerni de dualarımızda unutmayıq.
Biz Yüce Rabbimizge dua etip, musulmanlarğa sabır bermesini, yüreklerimizni imannen toldurmasını tileymiz. Musulmanlarnıñ birleşmesi, barışıqlıqnıñ saqlanması içün niyaz etemiz, Vatanımıznıñ güllemesini isteymiz!
Er bir musulmannıñ evinde amanlıq ve bereket olsun.
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri Müftisi
hacı Emirali Ablayev
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri Müftisiniñ QC ve Sevastopol şeeri boyunca ÜFSİN ile işbirlik boyunca yardımcısı, Aqmescit şeeriniñ baş imamı Muhammed İslamov QC ve Sevastopol şeeri boyunca ÜFSİN başlığınıñ yardımcısı Roman Tsurkan ile birlikte dinlerara iş taqımınıñ oturışını keçirdi. Oturışta tüzeltüv koloniyalarında tertipniñ pekitilmesi ve, hususan, mahkümlerge yasaq olğan eşyanıñ ketirilmesiniñ ögüni almaq meselesi muzakere etildi.
Buña ilâve olaraq, neofitler, yani farqlı diniy aqımlarnıñ yañı adeptleri, azaları aqqında söz lektsiya oquldı.
"Neofitler – esasen yaşlardır, olarnıñ fikir ve mevamları daa tolusınen şekillenmegeni içün, olar mevamlarını sıq-sıq deñiştire bile ve qolaylıqnen digerlerniñ tesirine tüşe bileler. Birinci zamanlarda olar diniy saada qarardan zâide ğayret köstereler ve, afsus ki, çoqusı vaqıt radikallar sırasına kireler. Er saada, hususan, diniy meselelerde davranışlarımız aqıl ile olmalı. Tek işançlı menbalarğa muracaat etmek, ihtisaslı imamlarğa sual ile kelmek, şübeli internet saytları ve türlü vaizlerden saqınmaq kerek", – dedi Muhammed İslamov.
Tedbir Aqmescitteki №1 Tüzetüv koloniyası erkânında çalışqan Tüzetüv merkezinde olıp keçti.
Qırım MDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="49680,49678,49676,49674,49672"]
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresi (Tavriya Müftiyatı) Qırım musulmanlarınıñ Qurban bayramı munasebetinen keçirilgen tedbirlerniñ sıñırlanmasını beyan ete.
Soñki zamanlarda cumhuriyetimizde koronavirus infektsiyasınıñ keñ darqaluvı munasebetinen Qırım müftiligi Qurban bayramını qayd etüv çerçivesindeki kütleviy tedbirlerniñ keçirilüvini sıñırlay.
"Biz insanlarnıñ hastalanmasını minimumğa tüşürmek içün kerekli tedbirlerni almaq kerekmiz. Bilgenimiz kibi, insanlar toplanğan yerler – infektsiyanıñ darqalması içün eñ elverişli müitlerdir. Hastalıqnen bağlı işbu ağır vaziyetni köz ögüne alıp, biz insanlarnı havf astında qaldırıp olamaymız", – dedi Müfti efendi.
Bunen beraber, Müfti qayd etti ki, cami azbarında 50-ge qadar bala içün bayram tedbirlerini keçirmek, balalarımıznı sevindirip, olarğa ediyeler tarqatmaq mümkündir.
Hatırlatamız, soñki künleri Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeerinde künde tahminnen 490 insan koronavirus infektsiyasına oğrap, hastalana. Şu sebepten, Qırım Müftiligi vatandaşlarnı havfsızlıq qaidelerine riayet etmege, insanlar toplu olğan yerlerde maskalarnı kiymege, antiseptikler qullanmağa ve ara mesafesini közetmege, kütleviy tedbirlerni (dua ve toylarnı) keçirmemege çağıra.
Qırım MDİ matbuat hızmeti
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresinde Müfti efendiniñ rayon imamlarınen iş körüşüvi olıp keçti. Adet üzre, din erbapları içün seminar olıp keçti, o, musulmanlarnıñ eki bayramından biri olğan Qurban bayramına bağışlanğan edi. Qırım Müftisiniñ muavini Raim Ğafarov insaniyetlikniñ tarihında farqlı milletlerde qurban etilmesiniñ tarihı ve İbraim ile İsmailnen (a.s.) bağlı vaqialar işbu ananelerni lâğu etkeni aqqında tarif etti. Seminarnıñ soñunda imamlar içün test keçirildi.
Qurban meselesi aqqında, hususan, qurban çaluvına nasıl azırlanmalı, kim qurban çalmaq kerek, qurbanlıq ayvanda nasıl şartlar olmaq kerek, quraban çalınacaqta mekruh olğan areketler aqqında Qırım Müftisiniñ muavini Ayder İsmailov tarif etti.
Rayon imamları ile körüşüvi esnasında Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev imamlarğa daa bir kere muracaat etip, koronavirus infektsiyasınıñ darqalmaması içün kerekli tedbirlerge riayet etmek meselesinde ealinen aktiv şekilde çalışmağa çağırdı.
"Artıq ekinci yıl devamında pandemiya toqtamay, biz tehlikenen yüz-yüzgemiz, ekinci yıldır dünya musulmanları hacılıq ibadetini yerine ketirip olamay. Bu künler tarihqa keçecek. Amma, er kün ve er saat biz milletimiz, onıñ sağlığı ve eyiligi içün mesüliet duymaq kerekmiz. Vaziyet ğayet ciddiy, ve bu halqnıñ tehlikesizlik meselesidir. Er kes qararını özü ala. Ekimler, mütehassıslar bar, işançlı menbalarğa muracaat etiñiz ve farqlı emiş-demişler ve qorquzuvlar peşinden ketmeñiz. Bugün aynı siz milletimiz içün mesülietlisiñiz", – dedi Müfti.
İş körüşüvi çerçivesinde din erbapları keçken ayda yapqan işlerinden esabat berdiler ve kelecek ayğa planlarını muzakere ettiler. Hususan, cami topraqlarınıñ resmiyleştirilüvi, kommunal hızmet ücretiniñ vaqıtında tölenilüvi, camilerniñ qurucılığı ve tamirlevi, mekteplerdeki yaz tatili devamında balalar içün diniy tahsil tedbirlerniñ teşkil etilüvi.
Qırım MDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="49736,49734,49732,49730,49728,49726,49724,49722"]
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri Müftisi hacı Emirali Ablayev yazıcı, jurnalist Gülnara İlyasova tarafından azırlanğan "Bessmertnı vaşi imena" ("Adlarıñız ebediy yaşaycaq") kitabınıñ tantanalı taqdim merasiminde iştirak etti.Tantanalı tedbir İ.Ya.Franko adına Qırım cumhuriy universal kitaphanesinde olıp keçti.
Bundan da ğayrı, tedbirde QC İçki işler nazirliginiñ imic siyaseti, malümat ve bağ idaresiniñ başlığı Ruslan Abdureşitov, Qırım Parlamenti Reisiniñ mesleatçısı Ayder Ablâtipov, Qırım yaşlar siyaseti devlet komitetiniñ başlığı Sergey Selimov, "Rusiye birligi" regionlarara cemaat teşkilâtınıñ başlığı Yelena Aksönova, Milletlerara munasebetler boyunca devlet komitetiniñ ve QC Medeniyet nazirliginiñ temsilcileri, "Altın Maydan" leyhasınıñ müellifi ve rehberi, "Tatarstan Cumhuriyeti" gazetasınıñ mahsus korrespondenti Gamira Gadelşina, Rusiye yazıcılar birliginiñ azası, Adıgeya Cumhuriyetinde nam qazanğan artist Adam Açmiz iştirak ettiler.
Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev çıqışında çoqmilletli yarımadada yaşağan halqlarnı birleştirgen Ulu Vatan cenki aqqında kitaplarnıñ derc etilüviniñ müimligini ayrıca qayd etti.
"Biz tarihımıznı bilmek kerekmiz, aydın kelecegimiz içün qaramanane keçmişimizni hatırlamalımız. Millionlarca qurbanlarınen tarihiy aqiqat ne qadar acı olsa da, biz baba-dedelerimizniñ cesürliginden ibret almalımız. Ve bu cesürlikni balalarımız ve torunlarımızğa aşılamaq kerekmiz. Devletimizde neşir etilgen kitaplar milletlerni birleştirmek, birdemlik duyğusını şekillendirmek kerek, halqlarara munasebetlerge kin ve nefretni soqmamaq kerek. Ancaq cumhuriyetimizde yaşağan farqlı milletlerniñ dostluğı, bir-birine olğan sevgisi ülkemizniñ kerçekten inkişaf etmesini temin ete bile", – dep, qayd etti hacı Emirali Ablayev. Buña ilâve olaraq, Müfti efendi kitap müellifine tarihnıñ saqlanılmasına salmaqlı issesini qoşqanı içün teşekkür bildirdi.
"Bessmertnı vaşi imena" ("Adlarıñız ebediy yaşaycaq") kitabı 2020 senesi Qırım Cumhuriyetiniñ İçki siyaset, malümat ve bağ nazirliginiñ destegi ile derc etilip, Ulu Vatan cenkiniñ 75-yıllığına bağışlanğan. Kitapta Ulu Vatan cenkinde Bağçasaray şeeri ve Bağçasaray rayonında olıp keçken müim vaqialar aqqında tarihiy malümat berile.
Neşirde cenk iştirakçileri, partizanlar aqqında biografik malümatlar ve olarnıñ hatıraları, Bağçasaray şeeri ve rayonıdaki abideler ve ve hatıra yerleri aqqında malümat toplanğan.
Mezkür cıyıntıqnıñ müellifi Gülnara İlyasova tarif etkenine köre, malümat bir yıl devamında Bağçasarayda neşir etilgen "Slava trudu" ("Emekke şeref") gazetasınıñ, Bağçasaray rayonı ve şeerindeki oquv yurtları yanında açılğan cenk ve partizan areketine bağışlanğan müzeylerniñ ve şeer ile rayon sakinleriniñ, cenk iştirakçileri soy-sopunıñ hatıralarına ve arhivleriniñ malümatlarına esaslanıp, toplanıldı.
Qırım MDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="49666,49664,49662,49660,49658,49656,49654,49652,49650,49648,49646,49644,49642,49640,49638,49636,49634,49632,49630,49628,49626,49624,49622,49620,49618,49616"]


c: text/html

text:
Mayıs 12-sinde Qarasuvbazar rayonında Tana Geldi (Sennoye) köyünde maşna çatışması sebebinden üç adam elâk oldı.
Bildirilgenine köre, Ford Fiesta aydavcısı MAN yük maşnasınen uruldı.
“Ford Fiesta aydavcısı Kefe (Feodosiya) tarafından Aqmescit tarafına kete edi ve yol çetine çıqtı, bundan soñ sağ tarafqa, qarşı yolaqqa çıqtı, böylece MAN yük maşnasınen uruldı. Qazada yengil maşna aydavcısı ve eki yolcu elâk oldı”, - denile beyanatta.
Müessiseniñ malümatına köre, elâk olğanlarnıñ şahsiyetini bilmege tırşalar. Yol qazası neticesinde teşkerüv yapıla.
Aqmescit - Yalta yolunda Tahta Cami köyüniñ yanıñda yol qazası oldı. Onı körgen adamlar içtimaiy ağlarda bildirgeni kibi, yolda yenve ve yük maşnaları çatıştı.
Qırımda Aluşta-Partenit yolunda patapat ve polis maşnası iştiraginen yol qazası oldı.
2018 senesi dekabr ayında Qırım qurtarıcıları Qırımda büyük yol qazalarınıñ sayısı arttı, dep bildirdi. Qırımda 2019 senesiniñ ilk üç ayı içinde keçken seneniñ aynı müddeti içinde mesüliyetke çekilgen aydavcılarnıñ sayısı bir buçuq qat ziyade oldı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ başı Zair Smedlâyev dey ki, yarımadada camilerni ateşke berüvde şeklengen şahıslar alâ daa tapılmağan.
«Qurban bayram arfesinde ve bayram künü Saq şeeri ve Qurman rayonı Qara Asan köyünde camilerniñ ateşke berüvinden eki yıl keçti. Alâ daa bu cinayetni etkenler tapılmadı, bundan soñ daa üç camini ateşke berdiler, cinayetçiler tapılmadı», – yazdı Smedlâyev Facebookta.
Qırımda uquq qoruyıcılar camilerniñ ateşke berüvinden soñ cinaiy işlerniñ açılması aqqında bildire edi, amma taqiqat neticeleri alâ daa yoq.


text:
Qırımğa iyün 9 künü tüşken küçlü sağanaq aqiqiy felâketniñ sebebi oldı. Yarımada şeerleriniñ soqaq ve rayonlarında qırımlılarnıñ çoqusı suvğa battı, Qırım paytahtınıñ mikrorayonlarında aqşamğa qadar elektrik teminlevi yoq edi, haber ete Qırım.Aqiqat.
Hususan, küçlü yağanaq sebebinden Aqmescit zarar kördi. Bazı rayonlarda suv insanlarnıñ bellerine qadar yete edi. Qırım paytahtı yollarında büyük tıqanıqlıqlar peyda olğan edi. Şeerniñ bir çeetinden başqasına yetmek içün bir buçuq-eki saat sarf etmege kerek edi. Aydavcılarnıñ bazıları suvnı maşinalarından qopqalarnen alıp töke edi.
Qırım Fevqulâde işler Nazirliginden tenbiye iyün 9 künü aqşamğa yaqın peyda oldı. İyün 10 kününe Qırım Fevqulâde işler Nazirliginiñ saytında felâket aqibetleri aqta resmiy malümat yoqtır.
İnternet qullanıcıları faal sürette içtimaiy ağlarğa felâket fotolarını yükleyler.
Salı künü, iyün 9-da, sağanaqtan sebep soqaqlar suvğa battı. Bazı yerlerde gölçikler peyda oldı. Qırım paytahtınıñ sağanaq tertibatı suv aqımı ile küreşip olamay. Aydavcılar maşinalarını battırmaq havfından arabalarını qaldırmağa mecbur oldılar.
Aqmescit şeer memuriyeti saytında bildirilgeni kibi, iyün 10 künü yağmur, burçaq, ruzgâr beklenile.


text:
Bunı Rusiye Federatsiyasınıñ baş naziri Dmitriy Medvedev Aqyarda bildirdi.
Krıminform malümatına köre, Medvedev oña tasilnen bağlı sualler bergen yerli sakinlernen soqaqta subetleşti. Sualler esasen ukrain tilinen bağlı edi.
«Ukrain tili aqqında: diger subyektlerde (Rusiye Federatsiyasınıñ – muarrir) olğanı kibi olacaq. Belorus, leh, ukrain tilini ögrenmege isteseler, ana-babalar mektep reberligine muracaat ete», – dep añlattı Medvedev.
Bundan ğayrı, Aqyar sakinleri Ukraina Milliy bankınıñ nezareti altında bulunğan Bank işleri institutınıñ yoq etilmesine yol bermemege çağırdılar. Medvedev qayd etti ki, Rusiye Federatsiyasınıñ Merkeziy bankı çerçivesinde bir de bir tasil institutları yoq.
«Teşkeririk, baqarıq. Bu universitetiñizge bağlı degil. Rusiyede çoq universitetler bar, lâkin er biri standartlarğa uymay. Bizler umumen memlekette tasil sistemasını eyileştirecekmiz», – dep ayttı Rusiye baş naziri.
Hatırlatamız, Ukraina tış işler Nazirligi Rusiye ükümetiniñ yolbaşçısı Dmitriy Medvedevniñ Ukraina tarafı ile añlaşmağan mayıs 25-de Qırım ziyaretini sert bir şekilde takbih etti.


text:
Rusiye politsiyası Qırımnıñ Bağçasaray rayonındaki Foti Sala (Golubinka) qasabasınıñ eki sakinine keldi. «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi bildirgenine köre, uquq qoruyıcılar İslâm Calilov ve Murat Ramazanovdan «malümat aldı».
«Bugün, dekabrniñ 9-nda, añlaşılmağan bir kişinen politsiya hadimleri keldi, yuqlay edim. Anam çıqtı. Soñra uyandım ve telefon etip, çalışammı, maşinam barmı, Moskvağa bardımmı dep soradılar. Bir cedvelde olğanımnı, meni anda körgenlerini aytqanlar, men anda yoq edim. «Barma, iştirak etme, oturğan yerinde otur» degenler», – dedi İslâm Calilov.
Faallerniñ aytqanına köre, politsiya Murat Ramazanovdan iş yeri, yaşağan yeri ve Moskvağa barıp barmağanınen bağlı şahsiy malümat ile izaatname yazmasını talap etti.
«Moskvağa aktsiya, piketlerge bardıñmı yoqmı? Men manasını soradım. Ne demek izaatname? «İzaatname toplaymız. Moskvağa bardıñızmı?» deyler. Men cevap berem – Moskvağa barmadım… Yaşağan yerimni, kimnen yaşağanımnı, qayda çalışqanımnı soradılar. Yanında (politsiya hadiminiñ – QA) daa bir insan bar edi – az laf etken, yaza edi», – dedi Ramazanov.
Qırımdaki Rusiye İç işler nazirligi idaresiniñ saytında vaziyetnen bağlı malümat yoq.
2019 senesi iyülniñ 10-nda Moskva merkezindeki Qızıl meydanda politsiya Qırımdaki repressiyalarğa qarşı narazılıq bildirgen yedi qırımtatar faalini tuttı. Ertesi künü, 2019 senesi iyülniñ 11-nde, Rusiye Yuqarı mahkemesi ögünde 46 kişi tutuldı. Olar qırımtatarlarnıñ kütleviy tutulmasına qarşı narazılıq bildirmek içün Moskvağa keldi. Tutulğanlarğa qarşı Rusiye memuriy bozuv kodeksiniñ 20.2 maddesiniñ 5-inci qısmına istinaden memuriy protokollar tizildi. Daa soñra bütün faaller qabaatlı tanılıp, mahkeme qararınen para cezalarını ödedi.


text:
Kyivdeki «Qırım evinde» fevralniñ 22-nde «Ukrainanıñ tuzı. Boysunmağan Qırım ile birdemlik künü» aktsiyası keçirilecek. Onıñ çerçivesinde Qırımnıñ Rusiye işğaliniñ altıncı yılına bağışlanğan bir sıra aq qorçalayıcı ve bediiy tedbirlerniñ keçirilüvi planlaştırıla.
Aktsiyanı «Qırım evi», Vatandaş serbestligi merkezi, Ukraina PEN klubı, «KrımSOS» aq qorçalayıcı teşkilâtı ve Qırım.Aqiqat teşkil eteler.
«Bizni Qırım ğayıp oldı, dep qandıralar. Amma biz bu ğayıpnı ne vaqıt qabul etsek, o vaqıt Qırım kerçekten keter. Teslim olmasaq, özüni bir memleket olaraq is etsek, Qırım yeli, qumı ve tuzını unutmasaq – bir şey bitmeycek, bu zıddiyetni yutturdıq dep aytmaq içün daa erte, ğayıp ve yeñilüv aqqında aytmaqnıñ vaqtı degil», – dep yazdı ukrain yazıcısı Serğiy Jadan tedbirniñ ilânında.
Aktsiya çerçivesinde «Ümütsizlikniñ dermanı: zemaneviy Qırım tarihınıñ dersleri» munaqaşasınıñ keçirilüvi planlaştırıla. Anda qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev, «Ukrayınska pravda» baş muarriri Sevgil Musayeva, UA: Krım icra prodüseri Osman Paşayev, «Qırım evi» programm müdiri Alim Aliyev ve «Novoye vremâ» jurnalisti Olga Duhniç iştirak etecekler.
Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, subet iştirakçileri Qırım işğaliniñ altı yılı ne ögretti dep laf etecekler, birdemlikniñ küçü, destek ve ilerideki areketler strategiyası aqqında aytacaqlar.
Qırım.Aqiqat jurnalisti Taras İbragimovnıñ fotoresimler sergisi de olacaq.
«FSB jurnalistniñ Qırımğa kirişini yasaqlamazdan evelki dört yıl devamında o, yarımadada qırımtatarlar ve ukrainlerge qarşı siyasiy sebeplerden açılğan davalarnı aydınlatqan edi. Tarasnıñ fotoları – baqışları içün taqip etilgen insanlarnıñ ikâye vaqianamesidir», – dep qayd ete teşkilâtçılar.
Aktsiya çerçivesinde «Azatlıq işğali» teatr sanalaştırıluvı olacaq, Kyiv medeniyet ve sanat milliy universitetiniñ oyunca studentleri soñki altı yılnıñ yarımada müitini kösterecekler.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi nevbetteki Qurultay keçirilmesiniñ yerlerini baqa.
Bu aqqında sentâbr 27-de keçirilgen Meclis toplaşuvında subetleştiler.
QHA yazğanına köre, qırımtatar halqı Qurultayı bu seneniñ soñuna qadar Türkiyede ötkerile bile, dep ayttı Meclis Kâtibiyetiniñ reisi Dilâver Akiyev.
«Böyle variantlar – Qırım, Kiyev, Türkiye – İstanbul», – dedi Akiyev.
Hatırlatamız, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev «Qırım birliginiñ» qırımtatar halqı Qurultayınıñ kendi saylavlarını keçirmek niyetini «FSB strategiyasınıñ qoqlalar meclisini meydanğa ketirmek areketi», dep adladı.
Qırım.Aqiqat az evel bergen malümatqa köre, yaznıñ başında meydanğa ketirilgen «Qırım Birligi» teşkilâtı zor vaqıtlarını yaşay. «Akimiyetke» muhalifet olğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ alternativ teşkilâtı olaraq meydanğa ketirilgen işbu strukturadan belli adamlar çıqıp başladı. Olardan biri cumhuriyet baş naziriniñ sabıq muavini Aziz Abdullayev de oldı. «Qırım Birligi» reisi Seytumer Nimetullayev teşkilâttaki vaziyet aynı qalğanını ayta.


text:
Qırımtatarlarnıñ yetekçilerinden biri Ahtem Çiygoznıñ davasında mahkeme taqiqatı yekünlendi. Malüm ki o,2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni ve onı teşkil etkeni içün mahküm etilgen.
Taqiqatnıñ yekünlenüvi aqqında bildirip, Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov Facebookta böyle yazdı: «Munaqaşalar avgustnıñ 7-ne tain etildi, saat 9:30 başlanacaqtır».
Keçende Aqmescitte Kremlniñ nezaretinde çalışqan Qırım Yuqarı mahkemesinde «Çiygoz davasınıñ» 150-nci mahkeme toplaşuvı ötkerildi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ topraq bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Britaniya tışqı işler naziri Boris Johnson Avrupa memeleketleriniñ mustaqilligine qol tutaraq, Qırımnıñ işğalini tanımaqnı red ete. Onıñ noqtai-nazarını arpelniñ 27-nde Sky News neşir etti.
“Biz Avrupa memeleketleriniñ mustaqilligi ve topraqlarınıñ bütünligine israr eterek, Qırımnıñ qanunsız işğalini tanımaqnı red etemiz”, - dep qayd ete Johnson.
Daa evel Büyük Britaniya tışqı işler naziri Boris Johnson aprelniñ 10-na planlaştırğan Rusiye ziyaretini lâğu etken edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ğalebe kününece daa bayağı vaqıt bar, lâkin Qırımda endi ananeviy arbiy-vatanperverlik bayğınlığı başlandı. İçtimaiy ağlarda bu adiseni çoqtan berli «pobedobesiye» – «ğalebe çılğınlığı» dep adlandırdılar.
Mayıs 9 yaqınlaşqanda Qırımda arbiy simvolikanıñ sayısı geometrik progressiyada öse.
.…Öz balañ üstüne uniforma… arbiy uniforma kiymek içün qafada miy yerine ne olmaq keregini tasavur bile etalmayım…
Bala bağçalarında kiçikler gruppasında Rusiye bayrağınıñ resimini sızalar, orta ve üyken gruppalarda – tanklar ve diger arbiy tehnikanı. Anamnıñ balalar bağçasında ve mektepte çalışma stajı 48 yıl. O, sovdepiya vaqtında bile böyle delilik olmadı, dey. Daynamadı, işten boşadı
Tamam bu sebepten balamı quçağıma alıp, bu vakhanaliyadan alıp kettim.
Mektepte bütün kün arbiy yırlar yırladılar, yılnıñ soñunda ise arbiy uniformanıñ tikilmesini talap ettiler. Ve kelecegimiz aqqında tüşünmege mecbur oldıq. Qartlıq keleyatqanda qolay olmasa bile.
Qırım aqiqatı… Balalarımıznen torunlarımız bu ideologiyanıñ tesiri altında qalmasınlar dep, ailedeki terbiyege daa çoq diqqat ayırmaq kerek. İmmunitetni inkişaf ettirmek kerek.
Arbiy-vatanperverlik mevzulı propagandistik tedbirlerniñ sayısı er angi tasavur saibini ayrette qaldıra bilir.
Arbiy-vatanperverlik bayğınlığı uküm sürgen yerde cenk veteranları unutığan alda qala.


text:
Men qırımtatarı degilim, amma salı künü, Radanıñ masqaralı qapalı toplaşuvından ve Avropa parlamenti ile qısqartılğan ratifikatsiyanıñ tantanalı tasdiqlavından soñ, meni Meclis ve bütün qırımtatar halqınıñ faciası qasevetlendire edi. Olar şimdi Botoksian ile öz başına qaldılar. O gebeşnikniñ eski adetlerine köre, olarnı bastıra. Ya ne? Bütün ömür böyle yapa edi.
Mustafa Cemilev yardımcısınen beraber merdivenden eñe edi - kederli, qasevetli. Taacipli şey degil: sabadan FHH (FSB) Qırımda Meclisni sarıp, tintüv keçirdi.
Men Mustafa ağadan, ne haber bar, dep soradım.
- Tintüv keçirdiler. Men bellesem, saylavlarnıñ boykot etilmesine muvafaq olğanımız içün, pek açuvlanğandırlar.
- Ebet.
- Biz asılında bunı bekley edik .
- Yani Putin bunı bir mania kibi kördimi?
- Ebet, öyledir.
- Qırımtatar halqını, Meclisni desteklegenler bir de bir areketler yapalarmı?
- İşte, Türkiye elçihanesinen bağlandım, amerikalı elçihanesinen bağlanmağa tırışam…
Dedi ve yolunı devam etti – bir özü, ufaq boylu, amma küçlü iradeli. Bu qabartma, degil, arqadaşlar. Yüregim ale daa sızlay.
Yevgeniy Kuzmenko, mühbir
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Gece devamında Qırım ile memuriy sıñırdaki «Kalançak» kiriş noqtasını aman-aman bütün yük maşinaları terk etti.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, çarşenbe künü saat 12:00 «Kalançak»ta 9 maşina qaldı, qalğanları qıtaiy Ukrainağa qayttı.
«Çaplinka» kiriş noqtasında sentâbr 23 künü 37 maşina qaldı, «Çonğar»da yük maşinaları artıq yoqtır.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, kiriş noqtalarında vaziyet sakindir. Vatandaşlıq qamaçavı teşebbüsçileriniñ ştabı «Çaplinka» kiriş noqtasına avuştırıla.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri erzaq qamaçavınıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
Noyabrniñ 18-nde saba Aqyarda 57 yañı COVID-19 hastası qayd etildi, dep bildire şeerniñ Rusiye ükümeti.
Haberde aytılğanına köre, 28 hasta yuqunç ve doquzıncı şeer hastahanelerine alındı, qalğanları ambulator tedaviylevde buluna.
«Hastalar – 17 yaşından 81 yaşına qadar yerli sakinler. 142 insan tüzelgen soñ hastahaneden çıqarıldı. 82 yaşında qadın ve 69 ve 34 yaşında er adamları vefat etti. Episiniñ hronik hastalıqları ağırlaştı», – dep bildire akimiyet.
Berilgen malümatqa köre, umumen yılnıñ başından Aqyarda 3636 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı, 2915 insan tüzeldi, 99 kişi vefat etti.
«Bugünki künde COVID-19 diagnozı tasdıqlanğan 288 insan hastahanede buluna: 148-i yuqunç hastahanesinde, 137-si doquzıncı şeer hastahanesinde, üçü Mudafaa nazirliginiñ hastahanesinde buluna. «İzumrudda» 56 insan qala. 308 kişi ambulator tedaviylevde buluna. 587 insan közetile», – dep qoştı müessise.
Keçken künü Qırımda 211 koronavirus hastası qayd etildi, 12733 COVID-19 hastası qayd etildi, 8275 tüzelgen soñ hastahaneden çıqarıldı, 222 hasta vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Eski Qırımda tintüv yapılğan yerge avtozak ketirildi. Bu yerde OMON, TSE (Ekstremizge qarşı küreş merkezi), FSB kibi Rusiye telükesizlik hızmetleri bulunmaqta. İyünniñ 6-nda bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber etmekte.
Daa evel Eski Qırımda tintüv yapılğanı aqqında haber etilgen edi. «Qırım birdemligi» haber etkenine köre, Stamova soqağı qapalı ve anda avtozak turmaqta.
Rusiye telükesizlik hızmetleriniñ saytlarında bu hususnen bağlı izaat berilmedi.
Qırım.Aqiqat bu meseleni taqip etmekte.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilip başladı.


text:
Bugün saat 12.30 Kramatorsk şeerine açılğan ateş neticesinde üç insan elâk oldı, 15 kişi yaralandı, dep haber ete Donetsk vilâyeti devlet memuriyetiniñ matbuat hızmeti bergen malümatına esaslanıp Radio Svoboda.
Vilâyet devlet memuriyeti qayd ete ki, yaralanğanlar şeerniñ hastahanelerine ketirildi, olarğa tibbiy yardım kösterile.
Baş ştab bildirdi ki, separatistler Kramatorsk şeeri ve onıñ civarına ateş açmaqtalar. Ateş BM-21 «Grad» sistemalarından açıla. İlk malümatlarğa köre, ateşte «Tornado» snarâdları da qullanıldı.
ATO ştabı bildire ki, «Tornado» Rusiye Silâlı quvetleriniñ silâsında mevcut.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, adamlar Aqmescitteki «Zapadnaya» avtomobil stantsiyası yanında toplaştılar. Olar yarım saat devamında yol keçitinde yürip, areketni blok ettiler.
Qırım «GİBDD» hadimleri bu yerge kelip, yolnı blok etmemege rica ettiler ve memuriy ceza aqqında tenbiyelediler.
Bundan soñra faaller yol kenarına çekildiler. Olarnıñ qollarında qırımtatar milliy bayraqları ve Ukraina devlet bayraqları bar edi.
Olarğa Mustafa Cemilev Kiyevge qaytqanını bildirdiler. Onıñ içün olarnıñ faalligi eksildi.
Al-azırda bu yolda areketni Qırım GİBDD hadimleri nezaret ete.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları boyunca vekili Lüdmila Denisova, Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Emir-Useyin Kukunıñ sağlıq vaziyeti fenalaşqanı münasebeti ile Rostov vilâyetindeki tahqiqat izolâtorınıñ rehberine müracaat etkenini bildirdi.
Bildirüvde: «Emir-Useyin Kukuda sağlıq vaziyetiniñ fenalaşması münesebeti ile öz raatsızlığımnı ifade etem ve sizden, oña zarur olğan salâhiyetli tibbiy yardımnıñ temin etilmesi içün bütün kerekli çarelerni körmek ve, ondan ğayrı, maña Kukunıñ sağlıq vaziyeti aqqında aktual malümatnı bermekni rica etem», – denile.
Bunıñ kibi de, Denisova, oña bu müracaatnıñ baqılması neticelerine dair malümatnıñ berilmesini istegenini qayd etti.
Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Emir-Useyin Kuku iyün 26-da açlıq ilân etti.
Mevzuğa dair: «Onı qanunsızlıq itedi»: Emir-Useyin Kuku bir afta açlıq tuta
Mayısnıñ soñunda Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ altı figurantınıñ tevqif müddetini üç ayğa uzattı.
Bu iş boyunca qabaatlanğan Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada yaqalandılar. Olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» siyasiy İslâm teşkilâtına alâqadar olğanlarında qabaatlaylar.
Rusiye arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»ni Aqmescitte ötkerilgen köçüci oturışuvlarında baqa edi. Ondan soñ tevqif etilgen Qırım sakinlerini Rostov-na-Donu şeerine yolladılar.
Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantlarınıñ azat etilmesini talap ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız olaraq taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, olar diniy alâmetke köre taqip etile, dep sayalar. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenlerniñ çoqusı qırımtatar olğanını ve olarnen beraber İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenini qayd eteler. Halqara uquq işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Aqmescitte fevralniñ 12-nde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi, 2017 senesi noyabr ayında Rusiye uquq qoruyıcıları evini tintken ve bu davanıñ şaatı olaraq sayğan Yuriy Baranov kelmegeninden sebep «Veciye Kaşka davasınıñ» oturışuvını başqa künge avuştırdı.
Advokat Emil Kurbedinovnıñ aytqanına köre, Rusiye prokuraturası, Baranov Qırımdan ketip, Rusiyede buluna, dep israr ete. Faqat şaatnıñ yarımadada olmağanını isbatlaycaq yazma deliller mahkemege berilmedi.
Advokat Ayder Azamatovnıñ qayd etkenine köre, adı belli olmağan ekinci şaat imayeniñ bir çoq sualine cevap berip olamadı. O, olıp keçkenlerni hatırlamağanını aytsa da, qabaatlayıcı tarafnıñ «suallerine cevap bere edi». Bu sualler Asan Çapuhnıñ evinde tapılğan silânen bağlı olğan eken.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ Facebook saifesinde bildirgenine köre, oturışuv açıq oldı. Mahkümler Bekir Degermenci, Kazim Ametov, Asan Çapuh ve Ruslan Trubaç mahkemege alıp ketirildi.
Qadı Mihail Belousov, «Veciye Kaşka davasınıñ» kelecek oturışuvı fevralniñ 20-nde olacaq, dep ilân etti.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
Yanvarniñ 27-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsleri Bekir Degermenci, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaçnıñ sıñırlav tedbirini deñiştirip, olarnı ev apsine aldı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Törkmänstan ozın yıllardan soñ qanun çığaru ölkäsendä in zur üzgärekä şaxit bulaçaq. Läkin älege adım xäyerlegäme ällä ziyanğamı bulır, monısın aldan uq äytü qıyın.
Kontitusiädäge älege üzgäreşlär ber yaqtan prezident möddäten ozınaytsa, ikençe yaqtan parlament belän xalıq şurası arasında waqalätlär büleşeläçäk. Monın isä ilne tağın da demokratik yünäleşkä itäräçäge farazlana. 22 mayda bulğan prezident Qorbanguli Berdimöxämmätov citäkçelegendäge däwlät mäcles cıyınında, konstitusiägä üzgärelär kertü turında, xalıqtan kilgän taqdimnär tıñlandı.
Uzğan april ayında xökümät bu xaqta xalıq fikeren soraştırğan ide.
Parlament räise Akia Nurberdiyeva, xalıqtan kilgän taqdimnärne prezidentqa bolay citkerde:
“Berençe bularaq, taqdimnär arasında Törkmänstan xalıq mäcleseneñ statusın üzgärtep, anın däwlät eçendäge tiyeşle wazifaların däwlät prezidentı belän parlament arasında büleşü mäsäläse turında xalıqtan kilgän taläplär buluın iskä alırğa kiräk.”
Xalıq mäslixätendäge bu törlelek, kiräkkän waqıtta mäclesne cıyıp tiyeşle eşlärne qıluda awırlıq tudıra,
Mäcles räise Nurberdiyeva däwam itä:
“Xalıq mäclese yış qına cıyıla almıy, cıyılsa yılına ber tapqırı cıyıla. Anda da äğzälärneñ kübese mäclesne alıp baruda, tiz genä qanun qabul itep mäsälälärne çişüdä qıyınlıqlar tudıra.”
Xalıq mäclesenä ber yaqtan şöbhä belän qarawçılar da bar. Çönki konstitusiä buyınça, ägär dä wazifadağı prezident tiyeşle wazifaların başqara almasa yäisä ülep kitsä, mäcles üze yaña prezidentnı raslıy ala.
2003 yılda parlamentnıñ çiklängän waqaläte, bötenläy diärlek xalıq mäclesenä tapşırılsa da xalıq mäclese belän bergä 65 deputattan torğan parlamenttä eşläp kilde.
Törkmäntan üzäk azia illäre arasında, prezident möddäte 5 yıl bulıp qalğan berdän ber il ide, läkin mäcles räise Nurberdiyeva Törkmänstannın da, başqa üzäk azia illäre kebek prezidentlıq möddäten 5 yıldan – 7 yılğa arttırırğa taqdim itä.
Küp kenä illär öçen prezidentlıq mödäteneñ ozınaytıluı, demokratiä yulınnan taypılu bularaq qaralsa, Törkmänstan ürnäge çığarma dip farazlana. Çönki bu ildä bäysezlek iğlan itelgännän birle ni barı ike tapqır prezident saylawı uzdı.


text:
Qırımnıñ Rusiye parlamenti yerli tibbiyet hadimleri ve Rospotrebnadzor hadimleri içün iyünniñ 1-ne qadar yol imtiyazlarınıñ kirsetilüvine dair qanun leyhasını qabul etti.
Vesiqağa köre, şeer ve şeer civarındaki avtobus, trolleybus, tramvaylar bedava olacaq.
«İçtimaiy yardım iş bergenniñ vesiqası esasında kösterile», – dep aytıla haberde.
Qırımda soñki künde yañı koronavirus hastası qayd etildi, aman-aman üç biñ insan tibbiy közetüv altında buluna, beş kişi tüzeldi. Aqyarnıñ Rusiye akimiyeti, aprelniñ 6-na qadar şeerde yañı koronavirus hastaları qayd etilmedi, 1800-den çoq insan közetüv altında buluna, dep bildire.
Qırımda aprelniñ 3-nden 6-na qadar acele bir şey olmasa, evden çıqmağa yasaq etildi. Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırımda ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi kirsetildi.
Qırımda özüni tecrit etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 12-ne qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
"Bilgesez" satıp aluçılarnıñ iseme dä bilgele ikän. Londonda çığuçı Art basması xäbär itüençä bu äsärlärne Rusiä milliarderı Angliäneñ Chelsea futbol törkeme xucası Roman Abramoviç satıp alğan. Auksion uzğan Sotheby häm Christie gallereyaları monı raslamadı, ämma kire dä qaqmadı.
Bacon häm Freud räsemnäreneñ şundıy qıybatqa satıluın – soñğı yıllarda sänğatkä üzgärä barğan qaraş, dip bäyälilär. Moñarçı neft, gaz, futbol belän aqça eşlägän ere eşquarlar xäzer sänğattä dä aqça kürä başlağanmı?
Sotheby sänğat yortı başlığı urınbasarı Alex Brankzik, aqça biredä iñ möhim äyber tügel, di:
"Bu berençe çiratta sänğatkä mäxäbbät. Bu däräcädä sänğat äsärlären satıp aluçılar aña investisiä dip qarıy dip uylamıym. Älbättä ber kem dä satıp alğan äyberneñ oçsızlanuın telämider. Şuña kürä alar aldan tikşerä, beleşä, läkin axırğı çiktä bu kübräk investisiä tügel, bu kübräk xiskä bäyle," - dide sänğat belgeçe.
Ämma sänğat keşeläre arasında başqa törle uylawçılar da bar.
"Çınbarlıqta isä ayıq aqıllı investorlar aqçaların sänğatkä sala. Sänğat bazarınıñ awır iqtisadi çorlarda da bäyäsen yuğaltmaw tarixı bar. Aqçağıznı sez yaratqan berär sänğat äsärenä quya alasız. 10 yıldan ul äsärne satıp aqçağıznı arttıra alasız," - dide Pragada yäşäwçe rässam häm sänğat belgeçe Stewart Moore.
Moore soñğı bu xällärneñ ber naçar yağın da kürmi. Keşelär, di ul – oşağan sänğat äsären satıp alıp ber läzzät alsa, annarı waqıt uzğaç anı satudan kilgän tabışqa – tağın ber şatlana.
Bügenge köndä isä sänğat äxelläre irekle, alar üzläre telägänçä icat itä. Sänğat äsärlären bolay qıybatqa satu ixtimalı – qayber icat keşelären bazarğa yaraqlaşuğa kitermäsme?
Pragada yäşäwçe rässam Moore – bu bik tä mömkin, iğtibarnı cälep itü öçen rässamnär monı eşli ala, dide.
Sänğatkä qadär yaxşı aqça eşlär ısulı – sport buldı, häm qala da. Bügenge köndä "Aq Bars" Rusiädä iñ bay xokkey komandaları isemlegenä kerä. Ufanıñ "Salawat Yulaev" belän Qazannıñ "Aq Bars" xokkeyçılarınıñ uyınnarın, ä iñ qızığı- uyınnar tiräsendäge xällärne fivral-mart ayında bez dä azatlıq dulqınnarında küzätep bardıq.
Şulay itep, sport yäki sänğat – ul berençe çiratta xislärme ällä aqçamı? Sez ni uylıysız? Sezdän kilgän xatlar belän bu söyläşüne däwam itep bulır...


text:
Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan oktâbrniñ 9-nda resmiy ziyaret ile Kyivge kelip çıqtı. Erdoğannıñ ziyaret esnasının yayını, Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ ictimaiy ağlardaki Facebook saifesinde yapılmaqta.
Ukraina prezidenti Memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, ziyaret esnasında Türkiye-Ukraina Strategik Şurasınıñ altıncı toplaşuvı ötkerilecek.
Erdoğan Ukraina Yuqarı Radası yolbaşçısı Andrey Parubiy, baş nazir Vladimir Groysman ve Ukrainadaki türk cemaatçılığınıñ temsilcilerinen körüşmege planlaştıra.
«Ukraina ile strategik işbirlikniñ devamlı ilerilemesi içün yañı yöñelişler muzakere etilecek, bu hususta çeşit vesiqa ve protokollar imzalanacaq» – denilmekte haberde.
Ukrainanen yapılacaq strategik işbirlik planları muzakeresi etilecegi aqqında Türkiye prezidentiniñ saytı da bidirmekte. Türkiye tarafınıñ haberinde, ziyaret esnasında taraflar işğal altındaki Qırım ve yarımadadaki qırımtatarlarınıñ vaziyetinen bağlı fikir alış-verişi yapılacağı aqqında yazılmaqta.
Poroşenko ve Erdoğan bu yıl sentâbr ayınıñ soñunda BMT Genassambleyasınıñ toplaşuvında körüşken ediler. İşte o zaman Türkiye lideri ukrain meslekdeşinen al-azırdaki ziyaret planlarını muzakere etip, Türkiye Ukrainanıñ mustaqilliginen dünyaca tanılğan sıñırları içindeki topraq bütünligine qol tutqanını tasdıqlağan edi.


text:
«Ukraina Baş prokuraturası Ukraina halq deputatı Oleg Tsarövni cinaiy mesülietke çeküv, em de onı yaqalav ve ceza olaraq apske aluvı aqqında razılıq teklifni qayd etti», – dep ayttı bugün parlamentte Ukraina baş prokurorı vazifesini eda etken Oleg Mahnitskiy.
Yuqarı Rada «işaret» rey berüv neticesinde Tsarövni cinaiy mesülietke çekmege ruhset bermedi. Bu qararğa kerek olğan 226 deputattan yalıñız 206 halq deputatı qol tuttı.
Parlament reisi Oleksandr Turçinov bu mesele boyunca kelecek salı künü, iyün 3-te, rey bermege teklif etti.
Regionlar firqasından deputat Tsarövni separatizm çağıruvlarında qabaatlap, oña qarşı bir qaç cinaiy taqiqat açtılar.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda Kezlev kurort şeeri cuma ve cumaertesi, qaza sebebinden, suvsız qalacaq, dey Qırım.Aqiqat mühbiri.
Böylece, misal içün, merkeziy Frunze soqağında suv cumaaqşamı künü aqşam yoq oldı. Cuma künü saba qazaiy hızmette bildirilgeni kibi, «şeerde büyük qaza» yüz berdi ve «suv cumaertesi aqşamına qadar olmaycağı sbebeinden, suvnı almağa mümkün olğan» evniñ adresini berdiler.
Şeerniñ diger rayonlarında da suv yoq. Suvnıñ bir litri 2,5-3 ruble tura.
Kezlevde bir yüz biñ sakin yaşay.
Evel bildirilgeni kibi, Aqyar vaqtınca suv ve yarıqsız qaldı.


text:
Qomşu Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesinde salı künü, iyünniñ 18-nde, Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Uzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Ayder Saledinov, Rustem İsmailov ve Emil Cemadenovnıñ ükmü çıqarılmalı. Oturışuv saat 12:00-da başlamalı.
«Er birini büyük apis cezaları beklegenine baqmadan, olar ükümni lâyıq bir şekilde qarşılamağa azırlar. Mahkeme qararını tebessümnen qarşılaycaqlar, dep tüşünem», – dep qayd etti advokat Lilâ Gemeci Qırım.Aqiqatqa.
İyünniñ 17-nde Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri soñki sözüni aytıp, 2016 senesi oktâbr ayında apiske alınğanlarından berli olarğa qoltutqan er keske teşekkürler bildirdi.
Daa evel haber etilgeni kibi, qabaatlav tarafı Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri içün istegen apis cezalarınıñ müddetlerini aydınlattı. Prokuror Teymur Abdullayev içün 17 yıl, Rustem İsmailov içün 13 yıl, Uzeir Abdullayev ve Ayder Saledinov içün 12-şer yıl, Emil Cemadenov içün 11 yıl koloniyada qalmasına üküm etilmelerini istey.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etilgen edi
Keçken sene dekabrniñ 6-nda belli oldı ki, Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Rostov-na-Donu SİZOsına etap etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Qırımnıñ bazı rayonlarında tünevin olğan qasırğalı yel tereklerni maşina yollarına yıqtı. Bu aqta «Krımavtodor» müessisesi haber ete.
«Tüşken terek ve pıtaqlarnı toplamaq içün yedi brigada çıqtı. Yol hızmetçileri tüşken tereklerni, pıtaqlarnı areket yolundan cıyıp, telükesiz yol areketini temin etmek içün çalışa», – dep aytıla haberde.
Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresi qayd etkenine köre, yarımadanıñ bazı yollarında tuman ve klegey buz körüne, yol areketi zorlaştırıla. Bundan ğayrı, yarımadada maşinalar bazı yerlerden keçip olamay, çünki topraq suv yuvıp alıp ketti.
Qırımnıñ gidromettsentri fevralniñ soñki aftası devamında ava deñişecek, küçlü yel esecek ve yağmurlar yağacaq, dep tahmin ete. Yaqın künlerde ava arareti 20 derecege qadar köterilecek.


text:
Bağçasaray civarındaki Alma vadiysiniñ adı özen adından kele. Mında, Belbek ve Qaçı vadiylerinde kibi, Bağçasaray rayonınıñ ve asıl bütün Qırımnıñ esas meyva ve yemiş bağçaları öse.
Bağçacılıq ve yüzümcilik mındaki kolhozlarnıñ esas istisalı edi. O devir bitken soñ, Alma vadiysiniñ meyva terekleri ve çalıları olğan topraqlar şahsiy mülkiyetke berildi.
Qırım.Aqiqat mühbiri, bu sıcaq küz künlerinde Alma vadiysiniñ sıfatını süretke çekti.
Alma vadiysinde küneşli noyabr (suret toplamı)
Bağçasaray civarındaki Alma vadiysiniñ adı özen adından kele. Mında, Belbek ve Qaçı vadiylerinde kibi, Bağçasaray rayonınıñ ve asıl bütün Qırımnıñ esas meyva ve yemiş bağçaları öse.


text:
Kreml kontrolindeki Qırım parlamenti çarşenbe künü, dekabrniñ 25-nde, Qırımnıñ Rusiye ükümeti ve Suriye iqtisadiyat ve tış ticaret nazirligi arasında «ticaret-iqtisadiyat işbirligi» añlaşmasını tasdıqladı. Bu aqta Qırım parlamentiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Añlaşmağa köre, Qırım-Suriye ticaret evi, gemiler şirketini qurmağa, sergi, yarmalıq ve diger tedbirlerde iştirak etmege planlaştırıla», – dep bildire matbuat hızmeti Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinovnıñ aytqanlarını.
Vesiqa birden eki oquvda qabul etildi. Konstantinovnıñ aytqanına köre, añlaşma «işğal etilgen Qırımnıñ Suriye ile tış iqtisadiyat bağlarını kenişletmek ihtiyacı sebebinden» qabul etildi.
ABD Senatınıñ tış işler komiteti dekabrniñ 12-nde Rusiyege qarşı Suriyedeki faaliyeti sebebinden sanktsiyalarnı quvetleştirgen qanun leyhalarını qabul etti. Vesiqağa köre, Rusiye şirketleriniñ ya da vatandaşlarınıñ «Suriyege silâ taşığanı, Suriye ükümetine maliye, maddiy ya da tehnologik yardım köstergeni, silâ almaq küçüni arttırğanı» isbatlansa, olar sanktsion cedveline kirsetilecek.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
ABD Mudafaa nazirligi Rusiyeniñ Qara deñizdeki gemiler qatnavınıñ sıñırlanması aqqında qararını takbih etti.
Pentagon, Kremlniñ Qara deñizde gemiler qatnavınıñ sıñırlanması aqqında qararı – Rusiyeniñ Qara deñizdeki tecavuzınıñ eñ soñ nümünesi olğanını ve bu ABD-nıñ planlarına tesir etmeycegini qayd etti, dep haber ete «Amerika sesi»niñ rus hızmeti.
«Arbiy gemilerimiz muntazam olaraq Qara deñizde areket ete ve bu devam etecek. Rusiyeni bu bölgede gemilerni taqip etmekni toqtatmağa ve Ukraina sıñırlarında ve işğal etilgen ukrain topraqlarında yerleşken quvetlerini bazalarına qaytarmağa çağıramız», – dep bildirdi Pentegonnıñ matbuat kâtibi Jon Kirbi.
OSCE-de ABD-niñ meselelerinde muvaqqat vekâletlisi Kortni Ostrian, Rusiyeniñ işğal etilgen Qırım yaqınlarında Qara ve Azaq deñizlerinde gemiler qatnavını sıñırlağanından raatsızlıq bildirdi.
Hatırlatamız, NATO Rusiyeniñ Qara deñizdeki sıñırlavlarını takbih etti ve Qırımnıñ arbiyleştirilüvi aqqında hatırlattı.
Evel, Avropa Birligi, Rusiyeniñ Qara deñizdeki areketlerinden raatsız olğanını bildirdi.
Ukraina TİN, Rusiyeniñ arbiy talimler sebebi ile diger memleketlerniñ arbiy gemileri ve devlet gemileri içün Keriç boğazına taba Qara deñizniñ bir qısmınıñ 2021 yılnıñ oktâbr ayınace qapatılmasını ilân etkenine narazılıq bildirdi.
Sıñırlavlarnı Rusiye aprelniñ 24-nden oktâbrniñ 31-ne qadar tayin etecek ola. Çetel memleketlerniñ arbiy gemileri ve devlet gemileri içün Qara deñizniñ üç bölgesinde tınç keçme aqqınıñ amelge keçirilmesiniñ toqtatılması planlaştırıla.
Aynı zamanda Rusiyeniñ Mudafaa nazirligi, Qırım yaqıynlarında deñiz akvatoriyası qısmınıñ qapatıluvı «gemiler qatnavına mania olmaycaq», dep inandıra.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Herson vilâyetiniñ Novoalekseyevka qasabasınıñ sakinleri işğal etilgen Qırımğa trenlerniñ lâğu etilmesinden soñ öz qasabasını «dünya merkezi» olaraq adlaylar, dep haber ete Novıy vizit neşiri.
Neşirniñ qayd etkeni kibi, qasabanıñ demir yol vokzalında şimdiki areketni kurort mevsimi ile qıyaslamaq mümkün.
«Yerli sakinlerniñ çoqusı buña quvana, çünki qasaba, kerçekten de, yaşardı: ticaret başlandı, hızmet saası bir tertipke ketirildi. Amma bu sebepten daa da çoq taksi aydavcıları quvana. Olar kelgen yolcularnı perronda birinci sırada qarşılaylar. Yerli aydavcılarnıñ çoqusı qırımtatarlarıdır. Olar digerlerden öz vatanperverligi ile farqlana. Misal içün, bir-birini er vaqıt – «Ukraianağa şan-şüret», «Qaramanlarğa şan-şerefler olsun» kibi şiarlar ile qarşılaylar. Akimiyetniñ Qırımda naqliyat qamaçavını teşkil etmek qararını aydavcılar, yarımadada tuvğanları yaşasa bile, müsbet olaraq tanıy», – haber ete Herson veb-portalı.
Dekabr 26 künü «Ukrzaliznitsâ» Qırım ile demir yol alâqasını toqtattı ve yarımadağa qatnağan halqara trenlerni de lâğu etti.


text:
Xaci I Gäräy
Xaci I Gäräy yä Melek Xaci Gäräy (qırımtatarça I Hacı Geray, ١ خاجى كراى; Melek Hacı Geray, ملک خاجى كراى; 1397-1466) - Qırım xanlığı berençe xanı (1441-1466), bäysez Qırım xanlığına häm Gäräy näselenä nigez saluçı.
ÇığışYзrәpTү
Xaci Gäräy Cuçi ulı Tuqa Timer häm Çıñğızxan näselennän çığa.
1260 yılda Mengu Timer Qırımnı Tuqa Timer ulına idärä itü astına birgän.
TarixYзrәpTү
Xaci Gäräy Böyek Litva kenäzlege Lida şähärendä tuğan.
1428 yılda kenäz Vitovt yärdämendä Xaci Gäräy Qırım Olısın basıp ala.
Şul uq yılda Altın Urda xanı Oluğ Möxämmäd Qırımnı kire qaytara. Näticädä Xaci Gäräy Vitovt yanına qaça.
1431 yılda Xaci Gäräy yaña ğäskärne cıyıp Qırım-Solxat şähären basıp ala häm soñraq Şirin morzası Tägänä bi citäklägän ğäskärne ciñä.
1453 yılda Dnepr yılğasında Altın Urda xanı Säyed I Äxmäd citäklägän ğäskärne ciñä.
1465 yılda Don yılğasında Zur Urda xanı Mäxmüd citäklägän ğäskärne ciñä.
Näticädä Qırım xanlığı Altın Urdadan ayırıla.
Xaci Gäräy xanlıq başqalasın İske Qırım şähärennän Qırıq Yir yä Çufut Qalağa küçerä.
1466 yılda ülgän. Salaçektä (bügenge Baqçasaray) kümelgän.
ÄdäbiätYзrәpTү
- Oлekca ГaйBopoHckий «ПoBeлиTeли дByx MaTepиkoB», ToM 1, KиeB-Бaxчиcapaй, 2007 r. ISBN 978-966-96917-1-2, cT. 13-30


text:
Bet ashar
Bet ashar - o'zinin' mazmunı ha'm forması boyınsha og'ada a'hmiyetli, jasawı jag'ınan uzaq keleshekke iye da'stu'r qosıqlarının' biri.
Bet ashardın' aytılıwı jan'a tu'sken kelinshektin' kelgen jan'a u'yinin' adamları, sol awıldın' belgili adamları menen tanıstırıwg'a, adamlardın' kimligin aytıp olardın' minez-qulqındag'ı a'hmiyetli belgilerdi ashıp beredi. Geyparlarının' yumor tili menen sol adamnın' jaqsı yamasa jaman qa'siyetlerinen jıynalg'an xalayıqqa bayanlawdan ibarat. Bet ashardı ha'mme asha bermeydi, onı aytıwg'a uqıplı, shayırshılıqqa beyimi bar, aytıw ushın dawıs tolqınları kelisetug'ın adamlar g'ana aytadı. Bet ashardın' o'zine ılayıq kirispesi boladı. Bul kirispede kelinshekke aqıl-na'siyat berip, onın' tuwrı jolda ju'rip, jaqsı bolıwın na'siyatlaydı. Mısalı:
Jaqsı adam jamannın',
Ko'pkin ashar kelinshek,
Keshe shıqsan' u'yin'nen,
Bet asharı kelinshek...
... Eki jaqsı bas qossa,
Birin-biri qıymaydı,
Eki jaman qosılsa,
Bir el-atqa sıymaydı,
A'depli bolın' kelinshek,
U'lken bolsın tu'yinin',
Qızıq bolsın jıyının'.
Bet ashardın' na'siyat beretug'ın qatarları burınnan xalıq arasında bar so'zler. Na'siyat qatarları ha'r qıylı bolıp keledi. Geyparaları yumor-satirag'a tolı, u'lken ku'lkige alıp keledi. Bet asharda ag'ayın tuwg'anları menen tanıstırg'anda da'slep atası(a'kesi), onnan keyin anası menen tanıstıradı. Burınları olardın' tek jaqsı ta'replerin aytıp, usı xojalıqtın' tirewi, uyıtqısı ekenligin aytıp o'tken. Al ha'zirgi zamanımızda olardın' ka'sibinde qosıp aytıw u'rdiske aynalg'an.
Bet ashar teren' realistlik, turmıs penen bekkem baylanısqan do'retiliwi ha'm atqarılıwı jag'ınan folklorlıq do'retpe bolıp esaplanadı. Onda o'mir shınlıg'ı, ha'r bir adamnın' minez qulqı, is ha'reketine baylanıslı sıpatlar qısqa ha'm a'dil beriledi. Jıynalg'an xalıqqa bet ashardın' ta'sir ku'shinin' o'tkirligi de sonda. Bet ashardın' ha'r bir juwmag'ı qısqa bolsa da sol na'zerde tutılg'an adamg'a ko'rkem obraz jasaladı.
Xalıq uzaq da'wirler dawamında folklordın' ku'shi menen o'z a'wladın u'lken adamgershilikke, doslıqqa, sabırlıqqa, miynet su'ygishlikke h.t.b. adamzattın' en' jaqsı qa'siyetlerine ta'rbiyalang'an.


text:
Vlasiha şeeriniñ Rusiye istinaf mahkemesi Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi olğan qırımtatarı Zekirya Muratovnıñ sıñırlav tedbirini deñiştirmedi. Bu aqta «Qırım birdemligi» advokat Lilâ Gemeciniñ malümatına esaslanıp bildire.
«İmaye Muratovnıñ ağır hastalıqları ve apisnen bağlı olmağan sıñırlav tedbiriniñ berilmesi içün sebep olğan saqatlığı bar dep, apis cezasını uzatmaq imkânsız ola, dep israr etti. Müvekkilniñ Ukraina vatandaşı olğanına baqmadan, Qırım ve Rusiyeni terk etmege imkânı yoq. Şaatlağa basqı yapıp olamay, deliller toplandı ve cinaiy davağa ilâve etildi – yani mahkeme tahqiqatınıñ ketişatına tesir etip olamaz. Prokuror, Muratovnı SİZOda tutuv müddeti uzatılğan Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ qararını deñiştirmemege rica etti», – dep tarif etti faallerge Lilâ Gemeci.
«Qırım birdemligi» bildirgenine köre, imayeniñ şikâyeti qanaatlendirilmedi, mahkeme qararnıñ netice qısmını seslendirdi. Advokatlar red cevabınıñ sebebini bir qaç künden soñ, qararnıñ bütün metnini alğanda bilecekler.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi aprelniñ 21-nde Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Zekirya Muratovnıñ sıñırlav tedbirini üç ayğa – avgustnıñ 17-ne qadar uzattı.
2020 senesi dekabr ayında Zekirya Muratovnıñ Qırımdan Rusiyege etap etilgeni belli oldı. Rusiye quvetçileri Zekirya Muratovnı iyülniñ 7-nde tuttı. FSB, onı «Hizb ut-Tahrir» bölüginde iştirak etkeninde qabaatlay.
Rusiye quvetçileriniñ areketlerini Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi takbih etti, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyardaki Milliy politsiya Baş idaresi tintüvler aqqında Ukraina Ceza kodeksiniñ 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmına (mesken tiyilmemezligini bozuv) ve Ukraina Ceza kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmına (qanunsız alda azatlıqtan marum etüv) istinaden cinaiy tahqiqat başlattı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Federativ däwlät
Federativ däwlät yä Federatsiä (latinça foederātiō — berläşmä) - däwlät tözeleşeneñ töre, federativ däwlätneñ öleşläre däwlät üzleklärenä xas, yuridik mäğnädä bilgelängän säyäsi möstäqilekkä iä bula.
Unitar däwlätttän ayırmalı bularaq Federativ däwlättä yuğarı xäkimiät organnarınıñ ike sistema bar: federativ häm federatsiä subyektınıñ xäkimiäte.
Federativ kostitutsiä berrättän federatsiä subyektı üz konstitutsiäsen, ustavların, töp qanunnarın buldıru xoquqına iä.
Federatsiä subyektlarında qayçaqta watandaşlıq institutı, tüğra, däwlät suverenitetınnan başqa däwlätneñ bütän konstitutsion-xoquqıy üzlekläre bar.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescit Mirovoy mahkemesinde aqmescitli imam Rasim Dervişevniñ davası boyunca mütehassıs dinşınaslar sorğuğa çekildi. Advokat Ayder Azamatovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, ekspertler Dervişevniñ areketlerinde «missionerlik faaliyetiniñ» alâmetleri bar olğanını tasdıqlap olamadı.
«Bugün mahkemede mütehassıs dinşınaslar sorğuğa çekildi: bir mütehassıs Qırım federal universitetiniñ felsefe bölüginden ve ekincisi Qırım musulmanları diniy idaresinden davet etildi. QFUdan davet etilgen mütehassıs oca diplomını ve 72 saat devam etken ihtisaslı attestatsiyadan keçkenine dair şeadetnameni berdi. Yani onıñ dinşınaslıqnen alâqasını tasdıqlağan yekâne vesiqa bu. Prokuratura delil olaraq köstergen videoda Rasim Dervişevniñ bütün areketlerinde missionerlik faaliyeti bar, dep cevap berdi. 5 saniyelik videoda ve fotoresimlerde nege baqıp, bozuv alâmetlerini köre degen suallerimizge videoda Rasim Dervişevge oşağa kişi insanlarğa baqa, dep cevap berdi. Olar oña baqa ve ögünde Quran bar, – bu missionerlik faaliyetiniñ alâmeti ola», – dep tarif etti Azamatov.
Advokatnıñ bildirgenine köre, sorğu soñunda ekspertlerden iç birisi missionerlik faaliyetiniñ alâmetlerinen bağlı cevap bermedi.
«Sorğu soñunda birinci ekspert İslâm dininde mütehassıs olmağanını ayttı, aytqanları tek tahminleri ola dedi. Qırım musulmanları diniy idaresini temsil etken ekinci mütehassıs ise olğan video ve fotoresimlerge köre Rasim Dervişevniñ areketlerinde missionerlik faaliyeti barmı-yoqmı añlap olamay, dep ayttı», – dedi Azamatov.
Yanvarniñ 14-nde Qırımnıñ Rusiye prokuraturası imam Dervişevge qarşı memuriy dava açtı. Qararğa binaen, cuma vaazı ve namaz uquq bozuluvı oldı.
Yanvarniñ 29-nda mütehassıs dinşınas ve şaatlar Rasim Dervişevniñ missionerlik faaliyeti aqqında malümatnı tasdıqlamadı.
Fevralniñ 17-nde prokuratura şaatı «ayatı ve sağlığı içün telüke bar dep», Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Mirovoy mahkemesiniñ oturışuvına kelmedi.


text:
Qırımnıñ şimalindeki Aq-Şeyh (Razdolnoye) qasabasında qırımtatarlarnıñ evlerinde tahqiqat tedbirleri keçirile.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsi bildire.
«Faallerniñ ilk malümatına köre, Aqşeyhte qırımtatarlar Ernest Aliyev ve Server Bariyevniñ evlerinde tahqiqat tedbirleri keçirile. Bariyev – tiş tehniki. Aliyev – qurucıdır. Ekisi de din kütken musulmanlar», – dep aytıla haberde.
«Qırım birdemligi» qırımtatarı Osman Osmanovnıñ evinde de tintüv keçirilgenini bildire.
Faallerniñ malümatına köre, yasaqlanğan eşya ve edebiyat qıdırıldı, ofis malzemeleri baqıldı, bir şey tapılmadı ve alınmadı. Bariyevniñ evinde tintüv keçirilgende eki şaat bar edi, eki «gazel» ve yengil maşinanen kelgenler.
Al-azırda Qırımdaki Rusiye uquq qoruyıcıları ve politsiyası vaziyetni izaatlamay. Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
İşğal etilgen Qırımnıñ Bavurçı (Aqmescit rayonı) qasabasında 2018 senesi noyabrniñ 28-nde Rusiye uquq qoruyıcıları qırımtatarlar Emir ve Ruslan Murtazayevlerniñ evlerinde tintüv keçirgen edi. Rusiye uquq qoruyıcıları noyabrniñ 28-nde tintüvden soñ qırımtatarı Emir Murtazayevni alıp ketti.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ andaki akimiyet mustaqil jurnalist, cemaat faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Milliy Meclis azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen alâqaları bar olğanında şeklengen Qırım musulmanlarınıñ evlerinde sıq-sıq tintüv keçire.


text:
Kiyev – Devlet işğal etilgen yerlerden kelgen adamlarnı er daim yaşağan yerini tasdıqlamağa mecbur etecek. Böyle bir qararnı Nazirler şurası mart 4-te qabul etti. Böylece, köçip kelgenler içtimaiy yardım, maddiy yardım almaq ve biznesni ğayrıdan qayd etmek içün migratsion hızmetiniñ müürüni qoydırmaq kerekler. Ştamp olmasa, bu aqlarnı bergen vesiqa sayılmay.
Uquq qorçalayıcılar açuvlanalar: devlet köçip kelgenlerni memuriy nezaret altına alıp, olarnı azatlıqtan marum qaldıruv yerlerinden çıqqan cinayetçiler olaraq tanıy. Uquqçılar ve cemaatçılar Nazirler şurasınıñ qararını anayasağa zıt kelgen ve adamlarnı ayırğan bir şey olaraq adladılar.
«Şimdi qararda ne oquymız? Emek idaresine kelgen adam böyle bir vesiqanı aldı (köçip kelgenniñ vesiqasını – muar.), soñra migratsion hızmetke keldi ve belli bir şekilde bildirdi (yaşağan yerini – muar.). Nasıl etip bildirdi – belli degil: «tizege» aytmaq, ariza yazmaq, ya da yolbaşçığa kirmek kereksiñ, – dep ayta «Vostok SOS» vatandaşlar teşebbüsiniñ koordinatorlarından biri Oleksandra Dvoretska. – Üç kün devamında birisi onıñ evine kelip, bunı teşkermek kerek. Lâkin adam evde olmasa, migratsion hızmeti bir kün içinde emek idaresine haber ete bile, ve adamnı cedvelden sileler. Adamnıñ cedvelden silinmesi, ya da evine birisi kelgen degen bir haber yoq».
Dvoretskanıñ aytqanına köre, bundan evel işğal etilgen yerlerden köçip kelgen adamlarnıñ vaziyeti biraz başqa – daa qolaydır. Migratsion hızmeti olarnıñ yaşağan yerlerini eki ay içinde teşkerip, kerek olğan müürni qoymalı.
«Olar daa tünevin qabul etilgen vesiqanıñ işke tüşmesini beklemek kerekler. Adam eki aydır evde olıp, böyle ziyaretni qaçırmamaq kerek. Lâkin qaçırğan olsa, oña haber berile, ve o, 10 kün içinde migratsion hızmetiniñ yerli ögranlarına muracaatta bulunıp, yaşağan yerini isbatlamaq kerek», – dep añlata Dvoretska.
Tam bir komissiya mesken yerlerine kelip, mahkeme qararı olmasa ve iç bir sebepsiz yaşav faktını teşkere bilecekYelena Vinogradova
Nazirler şurasınıñ köçip kelgenlerge nisbeten siyaseti Ukraina Anayasasına zıt kele, dep qayd ete «Pravo na zaşçitu» cemaat teşkilâtınıñ uquqçısı Yelena Vinogradova. Böylece, meskenniñ toqunmaması aqqında 30-ıncı maddesi dey ki: iç bir kimse mahkeme qararı olmasa, meskeni baqamaz. Esas Qanunnıñ 33-ünci maddesi yaşav yeri ve yerini deñiştirüv serbestliginiñ saylav aqqını kefil etmekte.
«Tam bir komissiya mesken yerlerine kelip, mahkeme qararı olmasa ve iç bir sebepsiz yaşav faktını teşkere bilecek. Köçip kelgenler bütün kün evde oturıp, migratsion hızmeti vekilleriniñ ziyaretini beklemek kerekler».
«Olmaycaq bir şey»
Migratsion hızmeti Nazirler şurasınıñ qararı nasıl etip ömürge keçirilecegini bilmey, ve yaqın vaqıtta bunıñnen bağlı resmiy izaat olacağını vade ete.
«Bu teşkerüvler başlanmadı, qarar bile işke tüşürilmedi, onı derc etmediler bile. Şimdi bizler mehanizmni azırlaymız. Saytımızda bunıñnen bağlı resmiy tefsir olacaq. Qarar işke tüşürilmedi, bunı aytmaq ertedir», – dep ayta Devlet migratsion hızmetiniñ matbuat kâtibi Sergey Gunko.
Onıñ bildirgenine köre, uquqçılarnı açuvlandırğan deñişmelerni migratsion hızmeti teklif etmedi. Lâkin köçip kelgenlerniñ yaşağan yerlerini teşkermek kerek.
«Bizler – icra akimiyetniñ organı olamız, bizler ükümet qabul etken qararlarnı amelge keçirmek kerekmiz. Nezaret olmalı, bu teşkerüvler de kerek, çünki maddiy yardım berilmesiniñ şartlarından biri yaşav yeri aqqında malümat ola. Şunıñ içün bizler bu malümatnı örgenip teşkerecekmiz. Tabiiy bir aldır», – dep ayta Gunko.
İnsan aqları Ukrain Helsinki birliginiñ adliyeciler merkeziniñ müdiri Boris Zaharov emin ki, Ukraina köçip kelgen adamlarğa masraflarnı eksiltmek içün bürokratik mehanizmlerni meydanğa ketire.
Devlet kerek olmağan ağızlarnı aşatmamaq içün olardan vazgeçecek olaBoris Zaharov
«Devlet kerek olmağan ağızlarnı aşatmamaq içün olardan vazgeçecek ola. Bir çoq adam bu qarardan sebep qıyın vaziyetke oğraycaq. Meselâ, vilâyetke köçip keterler, migratsion hızmeti olarnı şeerde tapamaz, vilâyette olar ğayrıdan qayd olmağa yetiştiremezler, ve böyle etip vesiqa sayılmaz, olarnı ise aqqlarından marum qaldıracaqlar».
Qararda qayd etilgen er aylıq teşkerüvler köçip kelgenlerni yaşağan yerlerine bağlay, bu sovet institutınıñ «qaydını» hatırlatadır, dep qayd ete Zaharov.
«Bu olmaycaq bir şey, çünki köçip kelgen adamnıñ parası ola bile, o, ya çetelge, ya da yazda qartanasınıñ köyüne kete bile. Adamlarnı bir yerde olmağa zorlamaq mümkünmi? Bu Ukraina Anayasasını bozmaqtadır», – dep açuvlana uquq qorçalayıcı.
Adamlarnıñ vesiqada müürni, ve onıñnen beraber – köçip kelgenlerniñ bütün aq-uquqlarını alamağanınıñ meselesi meskenni tapmaq qıyınlıqlarından peyda oldı. Birinciden, er kes onı birden tapamay: adamlar vokzallarda, musafirhanelerde, tanışlarında qala bileler. Ekincisi, kira almaq imkânını tapsa da, bunı resmiy şekilde yapmaq kerek – añlaşma ve bergiler ile. Köçip kelgen adam yaşağan evniñ saibi onı qanunğa köre resmiyleştirmeli, dep ayta Oleksandra Dvoretska.
«Bizler aynı problemni Donetsk vilâyetinde bilemiz: ştampnı qoymaq içün kiranıñ saibini ketirmek kerek. Köçip kelgenler öyle de ayırımğa oğratıla, olarğa kira almağa zor ola, şimdi ise bu adamlarnı içki işler organları da teşkerecek. Migratsion hızmeti bildire ki, bu malümatlar er bir hızmetke, şu cümleden fiskal hızmetke berile bile», – dep ayta uquq qorçalayıcı.
Migratsion hızmeti böyle bir talap olğanını ne red etti, ne de tasdıqladı. «Bu haberni qaydan aldıñız? Şimdilik saipniñ razılıq talabı aqqında haberim yoq», – dep ayta Devlet migratsion hızmetiniñ matbuat kâtibi Sergey Gunko.
Uquq qorçalayıcılar Nazirler şurasını qararnı deñiştirmege çağıralar: qayd müddetlerini arttırmaq ve memleket içinde köçip kelgen adamlarnı ayırımğa oğratqan maddelerni alıp taşlamaq. Mart 10-da Ukrainada köçip kelgen adamlarnıñ sayısı 1 million 124 biñ adamnı teşkil etti (İçtimaiy siyaset nazirligi).


text:
Orta a'sir sxolastikası
Orta a'sir filosofiyası sxolastika degen atama menen ma'lim. Sxolastika (yunanshe: σxoλaσtιkός
- alim, mektep) yag'nıy filosofiyalıq mektep degendi an'latadı.
Sxolastikanın' tiykarg'ı o'zgesheligi, ol o'zin teologiyag'a xızmet etetug'ın ilim sıpatında belgili. XI a'sirden baslap orta a'sir universitetinde logika problemalarına qızıg'ıwshılıq a'dewir ko'terildi. XI-XIV a'sirlerdin' filosofiyasına Boetsiydin' logikalıq shıg'armaları u'lken ta'sirin tiygizdi, ko'plegen tu'siniklerdin' ma'nisin ashıp berdi. Sxolastikalıq dialektikag'a qarsı ha'r qıylı mistikalıq ag'ımlar turdı. XV-XVI a'sirlerde bul sonshelli gumanistlik aq su'yekler ma'deniyatı neplagon naturfilosofiya tu'rinde rawajlana basladı.
Orta a'sirde ta'biyatqa jan'a ko'z-qaras qa'liplesedi. Qudaylıq ku'shli jaratqan haqqındag'ı ta'liymat ta'biyattın' o'z erkinligin joqqa shıg'ardı, sebebi quday ta'biyattı g'ana emes, al zatlardın' ta'biyiylik awhalına qaramastan ha'reket etti. Sonın' ushın 1) tiykarg'ı dıqqat qudayda ha'm Adam janın biliwi qaratıldı. 2) Ta'biyiy qubılıslarg'a qızıg'ıwshılıq ku'sheydi, olar simvollar retinde sa'wlelendi.
Orta a'sir oyshılları Adam ma'selesine de toqtap o'tti, ha'm ha'r qıylı juwaplar berdi.
Birinshi anıqlaması Adam qudaydın' obrazı ha'm u'lgisi.
Ekinshi Platon, Aristotel ha'm olardın' dawamshıları ta'repinen berilgen Adam bul aqıllı maqluq dep tu'sindiredi.
Adam probleması menen xristian filosofiya qızıqsındı, olardın' pikiri boyınsha, Adam-pu'tkil ta'biyatta birinshi orındı iyeleydi, al grek filosofları Adam ta'biyattan u'stin turadı ol qudaydın' u'lgisi dep tu'sindiredi.
Orta a'sir filosofları ushın Adam basqa du'nyadan kelgen. Bibliya boyınsha Adam topıraqtan ha'm suwdan islengen, o'simliklerdey o'sedi ha'm azıqlanadı. Sonın' ushın xristian da'stu'rlerinde Adam ta'biyattın' patshası, do'retiwshisi.
Xristian ta'liymatının' tu'siniwinshe qudaydın' balası Logos, yamasa İisus Xristos adamg'a enedi, ol o'limi arqalı Adam tu'rlerinin' kristegi dozaq azabınan qutqarıwdı oylaydı, solay etip adamlarg'a jaqsılıq beriwdi qoyadı.
Xristianshılıqta quday barlıq du'nyanın' jaratıwshısı, ol ta'biyattan ajıratılg'an. Onda isenim bilimnen joqarı qoyıladı, yag'nıy aqıl etpeytug'ın na'rselerdi isenimge qoyıwdı talap etedi. Xristian antologiyasın belgileytug'ın ekinshi dogmatı denenin' qaytadan tiriliwi boladı. Orta a'sir sanası isenimli tu'rde adamnın' qaytadan sol denesinde tarqalıwı boladı dep aytadı. Xristian ta'liymatı boyınsha Jan deninin' sırtında jasawı mu'mkin emes. Usı dogmatlar Jan menen denenin' problamasın orta a'sirlik tu'siniwinin' negizine alındı.
Xristian dogmatların sistemag'a alıp kelgen filosoflardan biri Origen (III a'sir) onın' ta'liymatının' negizinde Adam haqqındag'ı tu'sinikti quraydı. Onın' pikirinshe Adam ruwxtan, jannan ha'm deneden turadı.
Orta a'sir filosofları adamnın' erki ma'selesin qayta talıqlap, aqıldan son' erikke o'tti. Ma'selen Avgustin ushın barlıq adamlar eriktin' qanday bolsada o'mir ma'nisi. Adamnın' ishki turmısın baqlay otırıp, a'sirese o'zinin', Avgustin: Adam jaqsılıqtı biledi, biraq onın' erki og'an bag'ınbaydı, islewdi qa'lemesede, ol isleydi dep juwmaq shıg'ardı. Adamnın' usı awhalın ol jannın' awırıwg'a ushırawı onın' o'zine bag'ınbawı yag'nıy o'zindegi joqarg'ı baslamag'a bag'ınbawı dep bildi.
Orta a'sir ta'liymatı boyınsha Adam o'z gu'nalıq qızıg'ıwshılıqlarınan qudaydın' ja'rdemisiz qutıla almaydı. Solay etip orta a'sir filosofiyası tutası menen teotsentrizm sıpatında xarakterleniwi tiyis.
Geologiya qudaynama-berilgen dinnin' isenim-ta'liymatın sistematizatsiyalaw. Orta a'sir filosofiyasının' barlıq tiykarg'ı tu'sinikleri quday menen baylanıstırıladı ha'm ol arqalı belgilenedi.
Orta a'sirdegi filosofiyalıq oy tek Batıs Evropada emes, ol Shıg'ısta, Vizantiyada rawajlanadı.
Vizantiyanın' filosofiyasının' Batıs penen uqsaslıg'ı bolg'an menen onın' bir qatar o'zgeshelikleri bar.
476 jıl Batıs Evropa ushın Orta a'sirdin' baslanıwı bolıp tabıladı. Usı jılı Batıs Rim imperiyası germanlar ta'repinen jawlap alınadı. Shıg'ıs Rim imperiyası Vizantiya Varvarlıq jawlap alıwdan qaladı. Na'tiyjede ekonomikalıq siyasat ha'm ma'deniy da'stu'rler ha'm jetiskenlikler o'z qa'lpinde saqlanıp qaladı. Usıg'an baylanıslı Vizantiya joqarg'ı rawajlang'an o'zgeshe ma'deniyattın' orayı sıpatında basqa ellerdin' aldında turadı.
Bul jerde xristian dini ha'm onın' pravoslavyan formasında u'stemlik etti. Bilim beriwge ha'm ilimge u'lken hu'rmet penen qaradı. Vizantiya filosofları ilimnin' antikalıq tu'sinigin saqlap qaldı. Barlıq ilimler filosofiya degen atama menen birikti. Ma'selen İ.Damaskin filosofiyag'a altı anıqlama berdi:
- Filosofiya jasawshı ta'biyat bilimi
- Filosofiya qudaydın' qudaylıq ha'm Adam islerin biliw
- Filosofiya Adam o'limindegi shınıg'ıw
- Filosofiya qudayg'a usatıw
- Filosofiya barlıq iskusstvolardın' ilimlerdin' baslaması
- Filosofiya danalıqtı su'yiwshilik haqqındag'ı ilim
Vizantiya filosofları grek filosoflarının' oylarının' barlıq baylıg'ın o'zlestirip aldı ha'm saqlap qaldı. Vizantiyaja jasag'an peolatonizm ag'zaları Platon ta'liymatın sistematizatsiyaladı. Onın' tiykarg'ı wa'killeri Platon (205-270 jj), Yamalik (275-380 jj) ha'm Prokl (412-485 jj). Olar ushın pu'tkil du'nya ierarxiyalıq sistemalardan turdı, onın' to'mengi qatlamı joqarısına minnetli. Onın' en' joqarı qatlamında bir pu'tinlik jaylasqan. Ol quday. Bul bir pu'tinlik ha'r qanday bolmıstın' sebebi. Ol bolmısqa tiyili emes, sonın' ushın ya aqıl bolıp, so'z bolıp og'an jetpeydi, quday haqqında hesh na'rse aytıwg'a bolmaydı. Ekinshi qatlam bul aqıl, onda ideyalar bar, bul taza bolmıs ha'm bir pu'tinlik ta'repinen jaratılg'an.
U'shinshi qatlam Jan, ol aqıl sıyaqlı endi birgelki emes, al janlı deneler arasında bo'lingen sebebi kosmos platonikler ushın jasawshı maqluq, jin-shaytanlardın', adamlardın', haywanatlardın', o'simliklerdin' janı, bunnan basqa ol ha'reket etedi, Jan ha'r qanday ha'rekettin' barlıq oylawlardın' ha'm qapagershiliklerdin' deregi.
To'rtinshi qatlam, en' to'mengi dene Jan sıyaqlı aqıldan jan'a o'z qa'siyetlerin aqıllılıqtı garmoniyanı aladı, dene jang'a tiykarlanıp onın' formasın aladı.


text:
Germaniya finalda
Frantsiya Germaniyane 2-0 isäbe belän ciñep, finalğa çıqqan
Awrupa futbol çempionatı EURO 2016nıñ yarım finalında Frantsiya Germaniyane 2-0 isäbe belän ciñep, finalğa çıqqan.
Frantsiya milli taqımı 1984 häm 2000nçe yıllarda çempion bulğan Awrupa futbol çempionatı turnirlarınnan son öçençe tapqır finalğa çıqtı.
Tuplarnı kertkän futbolçı Antonie Griezmann turnirda 6 gol belän iñ küp tup kertkän uyınçı bulıp qaldı.
Frantsiya taqımı finalda Portugaliya belän 10nçı iyul yäkşämbe könne Törkiyä waqıtı belän kiçke säğat 22.00da Saint-Denis şähärendäge Stade de Franceta uynayaçaq.
Bäyläneşle xäbärlär
Dön'yadağı iñ zur tamaşa tägärmäçe açıldı
Ul küz yawın aluçı tamaşa belän Dubayda qullanılışqa tapşırıldı
Törkiyädä 12 meñ yıllıq ğıybadätxanä tabıldı
Törkiyädä Mardinnıñ Dargäçit ilçäseneñ Ilısu mäxälläsendäge Boncuklu Tarlada 12 meñ yıllıq buluı isäplänelgän ğıybadätxanä tabıldı


text:
Lissabonda iyun’ tuyları
Bu ayda Lissabonda bäyrämnär uzdırıla
Portugaliyada iyun’ ayında Ğazizlär bäyräme könnäre uñayınnan Lissabon tönnärendä bäyrämnär uzdırıla. İñ êlekke yolalardan berse dä – tarixi Alfama töbägendäge Ğaziz Antoni çirkäwendä ütkärelüçe kümäk öyläneşü tantanaları.
Bäyläneşle xäbärlär
Dön'yadağı iñ zur tamaşa tägärmäçe açıldı
Ul küz yawın aluçı tamaşa belän Dubayda qullanılışqa tapşırıldı
Törkiyädä 12 meñ yıllıq ğıybadätxanä tabıldı
Törkiyädä Mardinnıñ Dargäçit ilçäseneñ Ilısu mäxälläsendäge Boncuklu Tarlada 12 meñ yıllıq buluı isäplänelgän ğıybadätxanä tabıldı


text:
Radio Svoboda meşur ukrainler Qırımnıñ siyasiy mabuslarını Yañı yıl ile hayırlaycaq mahsus leyhanı amelge keçirdi. Yırcılar Ruslana ve Camala, jurnalist Ayder Mujdabayev, rejisser Galina Cikayeva, oyuncı ve prodüser Ahtem Seytablayev öz hayırlav sözlerini ayttılar.
Yañı yıl arfesinde Radio Svoboda ukrainlerge Qırımda «fevral 26 işi» boyunca keçken mahkümlerni, Qırımnıñ siyasiy mabuslarını hayırlamağa teklif etti. Rusiye taqiqatçıları iş iştirakçilerini 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası yanında Ukraina topraq bütünligi ve «Rus birligi» firqasınıñ faalleri iştirak etken çoq biñli mitingde yüz bergen «kütleviy çatışmalarda» iştirak etüv ile qabaatlaylar.
Bir qaç meşur ukrain muracaatını taqdim etti. Olarnıñ arasında Jamala da bar. O, bir yıldan berli Aqmescitte apiste yatqan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznı Yañı yıl ile hayırladı.
«Ahtem bey, Yañı yılda er şey yahşı olsun isteyim. Yaşayışıñızda er şey yerine kelsin, sağlam oluñız. Sabırlı oluñız, sabırlı! Zor, amma Allah yardım etsin ve ümüt ve işanç bağışlasın!» – dep qayd etti Jamala.
Ukrain yırcısı Ruslana Qırımnıñ Rusiye apishanesinde yatqan Qırımnıñ siyasiy mabusı, «fevral 26 işiniñ» iştirakçisi Ali Asanovnı hayırladı. Ruslana öz hayırlav sözlerini Kiyevniñ merkeziy meydanından seslendirdi.
«Yañı yıl hayırlavımnı siziñ içün, Ali Asanov, seslendirmek isteyim. Meydannıñ merkezinde bulunamız. Epimizniñ kerçek ruhı ve küçü mında başladı. Bugün menim sözlerim siziñ içün faydalı olacağını tüşünem. Yañı yılıñız hayırlı olsun! Dayanıñız, teslim olmamaq ve teslim olmağa mecbur qalmamaq içün sizge küç tileymiz! Yañı yılıñız hayırlı olsun, Allah sizni ve qorantañıznı qorçalasın!» – dedi Ruslana.
Jurnalist, ATR telekanalı baş müdiriniñ muavini Ayder Mujdabayev «fevral 26 işi» boyunca yaqalanğan Mustafa Degermencini Yañı yıl ile hayırladı.
Rejisser Galina Cikayeva «Qırım terroristleri» işi çerçivesinde mahküm etilgen Gennadiy Afanasyevni hayırladı.
Oyuncı ve prodüser Ahtem Seytablayev Qırımnıñ daa bir siyasiy mabusı Oleg Sentsovnı Yañı yıl ile tebrikledi.
2015 senesi noyabr 30-da Qırımnıñ Yüksek mahkemesi birinci instantsiya mahkemesiniñ Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ apis cezası müddetini 2016 senesi yanvar 29-na qadar uzatmaq qararını deñiştirmedi. «Fevral 26 işiniñ» diger iştirakçileri Ali Asanov ve Mustafa Degermenciniñ apis cezaları ile bağlı mahkeme qararları deñiştirilmedi.
Rusiye taqiqatçıları olarnı 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası yanında Ukraina topraq bütünligi ve «Rus birligi» firqasınıñ faalleri iştirak etken çoq biñli mitingde yüz bergen «kütleviy çatışmalarda» iştirak etüv ile qabaatlaylar.
Radio Svobodanıñ Qırım.Aqiqat leyhasınıñ baş muarriri Volodımır Prıtula bildire ki, bu leyha sayesinde ukrainler işğal etilgen Qırımda ve onıñ tışında apiste yatqan siyasiy mabuslarğa birdemlik köstere ve qoltutalar.
«Al-azırda Qırımda apiste yatqan ve Qırım tışına çıqarılğan insanlarnıñ tam sayısını bilmeyik. Amma eñ azından bu bir qaç leyha vastasınen er keske qoltutmaq istedik. Olar qorantalarınıñ yanında Yañı yılnı qarşılamaylar. Olar içün bu sene o qadar zor şaraitlerde soñki sene olacağına ümüt etemiz, ve al-azırda qanunsız şekilde mahküm etilgen ya da taqiqat altında bulunğan qırımlılar kelecek bayramlarnı aileleriniñ yanında qayd eteceklerine ümüt etemiz», – dep ayta Volodımır Prıtula.
Yañı yıl arfesinde Qırım.Aqiqat ukrain şairi ve yazıcısı Sergey Jadanğa Rusiyede 10 yıllıq apis cezasını alğan Qırım anarhisti Aleksandr Kolçenkonı hayırlamağa teklif etti.
Metnniñ asıl nushası – Radio.Svoboda saytında


text:
Bunı «Ukrzaliznıtsâ»nıñ matbuat hızmeti bildire.
«Bunıñ sebebi Rusiye tarafı ile Qırım ve qıtayi Ukraina arasında demir yol taşuvları ile bağlı bayağı meselelerniñ añlaşılmamağanıdır», – dep añlatalar matbuat hızmetinde. Hususan, Qırım ve Ukraina qıtası arasında demir yol naqliyesi ile yürüşiniñ fiyatınen bağlı mesele çezilmedi.
«Ukrzaliznıtsâ» OAO «RJD»-ğa Qırım ve Ukraina qıtası arasında demir yol naqliyesi ile yürüşiniñ devlet fiyatını saqlanılması ve yolcu taşuvlarınıñ teşkilâtlanıdurvı boyunca hızmetlerniñ (bilet fiyatları, platskart, lokomotiv işleri) deñişmemesi aqqında teklifni yolladı.
Ukrain demir yol müessiseniñ malümatına köre, bu sene aprel ayında Qırımğa 26 çift yolcu poyezdi qatnay edi.
Mında şunı da qayd ettiler ki, 2014 senesi mayıs 12 künü devamında halqara alâqalı poyezdlarında Qırımğa kelgenlerniñ sayısı keçken senege köre, 59% eksildi.
Evelleri «Ukrzaliznıtsâ» Qırımğa barğan halqara ve halqara tranzit poyezdlerniñ toqtav sayısını qısqartqan edi.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Bugün Misnkte ve başqa Belorus şeerlerinde olıp kecken vaqialarnı bir anomaliya kibi, Belorus siyasiy ayatınıñ inkisafında bir sapma kibi körmege kerekmey. Menimce, anomaliya - bu bundan evel - Aleksandr Lukaşenkonıñ aman-aman üç onyıllıqnıñ devamında olğan şeylerdir. Belarusta eñ azından - Lukaşenkonıñ akimiyetke kelgeninden berli iç bir kere açıq-aydın saylavlar olmadı.
Bu ülkede saylav dep adlandırğan şeyleri, utanmazsız devlet propagandası, raqiplerniñ yoq etmesi, neticelerniñ sahleleştirmesi ve avtoritar rejiminiñ basqa alâmetlerinen deñiştirile edi. Körüne ki, bu yalıñız diktatornıñ özüniñ ve mühlisleriniñ hayallarında episi bir ağızdan qol tuta ve rey bere. Amma kerçekten bu birlikni yalan ve zorbalıq temin ete. Ve qannen bite. Ertemi, keçmi.
Birlikni yalan ve zorbalıq temin ete. Ve qannen bite. Ertemi, keçmi
Devlet propagandası, başqa fikirde olğanlarnen küreş, rey berüvniñ sahteleştirmesi - bularnıñ episi Sovet keçmişiniñ izleri qalğan ya da onıñ ğayrıdan tiklemege istegen er yerde yapıla. Rusiyeniñ Qırım ilhaqı - daa yaqında serbest saylavlar keçirilgen ve çeşit-türlü siyasiy küçler küreşken bölgede "bahtlı" birlik tiklenilgenniñ pek güzel körgezmesidir. Bu "bahtlı" resimge kelişmegenler ise türmelerge tüşe ya da ayatnıñ kenarında qala. Eminim ki, Lukaşenkonıñ Belarustaki rejimi tamam öyle pekitildi - referendumlar, başqa fikirde olğanlarnen küreş, televizion efirlerinde yalan, qardaşlıq aqqında laflarnıñ rusiye paralarına deñiştirüvi. Sadece Qırım ilhaq etildi, Belarus ise yoq, amma bundan bir şey denişmey. Postsovet avtoritarizmi - bu er vaqıt sahteleştirme ve yalan, er vaqıt muzakereni prokuraturanen deñiştirmek ıntıluvıdır.
Avtoritar akimiyetniñ basqısı yıl-yıldan sadece kerginleşe ve şu yaşamaq zorunda olğanları sert müitniñ körmemezligini kimse arytıq urıp olamay. Belarusta bugün olğan şeyler, belki de, yarın Rusiyede olur. Qırımlılarğa ise, serbest avanen iç nefes almağan rus ve beloruslarğa oşamayıp, daa yaqınlarda nefes alğanlarını hatırlamağa daa qolay olur.
Vitaliy Portnikov, kyivli jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi


text:
Prezident Memuriyeti başınıñ muavini Valeriy Çalıy deputatlarnı Ukrainada tış istilâ şaraitlerinde mesülietli olmağa çağıra.
Bunı o «Pervıy natsionalnıy» telekanalında çıqışta bulunıp ayttı, dep haber ete prezidentniñ matbuat hızmeti.
«Biz şimdi cenk şaraitlerinde çalışamız. Bunı er kes añlamaq kerek. Prezident gece-kündüz çalışa»,– dedi Çalıy.
Prezident Memuriyeti başınıñ muavini deputatlarnıñ mobilizatsiya aqqında qanunğa rey bermegenini cinayet olaraq tanıy, çünki bu qanun orduğa yardım köstermek, Ukraina mustaqilligini qorçalamaq içün azırlanıldı.
O qayd ete ki, «parlamentte deputatlarnıñ Avropa Birligi ile assotsiatsiya aqqında añlaşmanıñ tasdiqlanuvı ile bağlı şamatası bazı deputat taqımları memleket içün ağır zamanda kendi şahsiy menfaatını tüşüngenini köstere eken».
O şunı da qayd etti ki, «Añlaşma sentâbr ayına qadar tasdiqlanılır».
Belli olğanı kibi, çarşenbe künü Şura toplaşuvında «Batkivşçina» firqasınıñ deputatları «Prezidentten Añlaşmanı tasdiqlamaq içün parlamentke bermege talap etemiz»degen plakatını açqan ediler.


text:
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Qırımtatar Milliy Meclisine ait mülkni Rusiye kontrolindeki Qırım musulmanları diniy idaresine (QMDİ) bermege istey. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye ükümeti yolbaşçısı Sergey Aksenov bazarertesi künü, oktâbrniñ 29-nda, bildirdi.
Böyle bir teşebbüs cumaertesi künü, oktâbrniñ 27-nde, Rusiye nezaretindeki Qırım musulmanları diniy idaresi toplağan Qurultayda bildirildi.
Qırımdaki Qırımtatar Milliy Meclisine ait obyektler aydınlatılmadı.
Aksenovnıñ qayd etkenine köre, al-azırda Qırımda «devletleştirüv» yoq, amma Qırımtatar Milliy Meclisiniñ mal-mülkine nisbeten «böyle tedbirler alınmalı».
«Tafsilâtlarını bilmeyim. Belli obyektlerni bilmeyim, kün soñuna qadar baqıp, fikirimni aytarım», - dedi Aksenov.
Qırım.Aqiqat Sergey Aksenovnıñ aytqanlarından soñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reberliginden izaat almağa tırışa.
2014 senesi Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ Arbitraj mahkemesi Meclis binasını Rusiye devletine bermege qarar alğan edi, binalarda tintüvler keçirildi.
Qırımtatar Milliy Meclisi, Aqmescitniñ rus Merkeziy rayon mahkemesiniñ qararına riayet etip, binanı terk etmege mecbur edi. Anda «Qırım» hayriye fondu ve «Avdet» gazetasınıñ muarririyeti de yerleşe ediler.
Kreml kontrolindeki Qırımnıñ Yuqarı mahkemesiniñ qararınen Qırımtatar Milliy Meclisi Rusiye ve işğal etilgen Qırımda 2016 senesi aprelniñ 26-nda yasaq etilgen edi. Meclis imayesi Rusiye Yuqarı mahkemesine itiraz arizasını berdi, amma 2016 senesi sentâbrniñ 29-nda onı red ettiler.
2017 senesi aprelniñ 19-nda Halqara mahkeme Ukrainanıñ Rusiyege qarşı davası boyunca qısmen qarar çıqardı. Gaaga mahkemesi qırımtatarlarnıñ ve ukrainlerniñ aqlarını sıñırlamamağa, Meclis yasağını lâğu etmege ve işğal etilgen Qırımda ukrain tilinde tasil alma imkânlarını temin etmege talap etken edi. Rusiye, işbu talaplarnı bugünge qadar yerine ketirmedi.


text:
Aqmescitli ukrain faali Olga Pavlenkonıñ qızı Alina Qırım.Aqiqatqa izaat bergeninde, daa evel kerçekten de “Pravıy sektor” azası olğanını, al-azırda ise bu teşkilâttan çıqqanı aqqında haber etti.
“Men bir yıl devamında kerçekten de “Pravıy sektor” terkibinde Donbassta cenkleştim, şimdi ise bu teşkilâttan çıqtım. Bu tintüvden evel operativci hadimler bizim evimizge “çay içmege” kelgen ediler. Anamdan maña telefon açıp, Qırımğa qaytmağa qandırmasını rica etkenler”, – dep ikâye etti Alina Pavlenko.
O, onıñ ana-basın “Pravıy sektor”nen alâqası olmağanını ilâve etti.
“Ne anam, ne de babamnıñ bu teşkilâtnen alıp berecegi yoq. Bundan da ğayrı, olar meni “Pravıy sektor”de barıp hızmet etmekten vazgeçirmege areket etken”, – dep qoştı Alina Pavlenko.
Material derc etilgen maalgece rusiyeli telükesizlik organları iç bir izaat bermedi.
Telükesizlik hadimleri Rusiyede yasaqlanğan “Pravıy sektor”nen onıñ ve aile azalarınıñ alâqası olğanında şeklengen Ukrain medeniyet merkeziniñ faali Olga Pavlenkonıñ evinde tintüv yapılğanı aqqında daa evel haber etilgen edi.
Bu yıl aprel ayında Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ faalleri Olena Popova ve Olga Pavlenkonı Aqmescitniñ rusiyeli prokurorınıñ üyken yardımcısı Aleksey Puçkov “subet” keçirmege çağırğan edi. Prokuratura hadimi Merkezniñ işi ve “Krımskiy teren” gazetasınıñ neşirinen meraqlanğan. Faaller özü ve yaqınlarına qarşı şaatlıq bermeme aqqından faydalanğan.
2017 senesi avgustnıñ 26-nda Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ faalleri ukrain ve rus tilinde çıqqan “Krımskiy teren” gazetasınıñ ilk deneme nushasını taqdim etken ediler.
Qırımdaki Ukrain medeniyet merkezi siyasiy bir teşkilât degil. Onı faaller yarımadada ukrain medeniyetini saqlamaq ve populârlaştırmaq maqsadınen teşkil etken ediler. Bu arada Merkez iştirakçilerine tazyıq yapılmaqta: olar telükesizlik organları tarafından sorğulav ve “subetlerge” çağırıla, ekstremizmge yol berememezlik hususında tenbiylene. Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ faallerinden biri olğan Leonid Kuzmin telükesizlik hadimleri tarafından yapılğan basqı ve qorquzuvlardan soñ 2017 senesi yarımadanı terk etmege mecbur qalğan edi.


text:
Saqlar
Saqlar (bor. farsı Sakā, yunança Eάkaι) — BEQ I meñyıllıqta Üzäk Aziädä torğan küçmä häm yarımküçmä iran telle qäbilälärneñ urtaq ataması.
Saqlar häm massagetlar skif xalıqlarınıñ könçığış törkemenä qarağannar dip sanala.
Saqlar qäbiläläre Herodot häm farsı kitaplarında telgä alına, läkin saq törkemnäre törleçä yörtelä:
- saqlar-haomavarga
- saqlar-tigrahauda (Dariy I yazması) - Tän-Şän taw itägendä yäşägännär, yış qına massagetlar belän tiñläşä.
- saqlar-paradaraya - "diñgez (yılğa) artında torğan"
- saqlar-parasugudam - "Sogdiana artında" - Sırdäryä, Amudärya yılğaları tübän ağımında torğan.
Yunannar saqlarnı "Aziä skifları" dip yörtä. Farsılar saqlarnı "qüätle ir-atlar" dip ata.
Taswir[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Fänni ädäbiät buyınça Seber, Qazaqstan, Üzäk Aziädä torğan qäbilälär saqlarğa qarağan.
Qara diñgez tönyaq yarı buyı skiflarınnan ayırmalı bularaq saqlarğa yunan yoğıntısı bulmağan.
Saqlar utraq-küçmä tormış räweşen alıp barğannar, Qazaqstanda döyä ürçetkännär.
Tarixta saqlar ike patşabikäse iseme - Zarina häm Tomiris qalğan.
İssıq qurğanında tabılğan "altın adäm" - saq patşası tantanalı kieme bulğan dip sanala.
BEQ VI-V ğasırda saqlar ber öleşe Axämenid näselennän farsı patşaları tarafınnan yawlap alınğan, xättä Marafon bäreleşendä qatnaşqan.
Saqlar Parfiä patşalığın buldıruda rol uynağan.
BEQ II ğasırda saqlar ber öleşe Hindstanğa küçengän.
Törki xalıqlar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Törki xalıqlarnıñ qayber belgeçläre qaraşları buyınça saqlar - törki xalıqlarnıñ babaları bulğannar.
Urıs belgeçläre bu qaraşqa qarşı çığa. Urıs qaraşına qarağanda eftalitlar - aq hunnar häm saqlar törki xalıqlar basımı arqasında İranğa häm Hindstanğa küçep kitkänder.
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- ГepoдoT. ИcTopия. I 153; III 93; VI 113; VII 9, 64, 96, 184; VIII 113; IX 31, 71, 113.
- Бoлbшaя CoBeTckaя ЭHциkлoпeдия
- Ckифckиe ropoдищa 1975 T. H. Bыcoцkaя
- Ckифы. ИcTopия.
- Scythian mummy shown in Germany
- Ckифckий paздeл B «Eщe oдHoй OCR-библиoTeke» 2010 eлHың 24 ceHTябpb kөHeHдә apxиBлaHraH.
- Kyлb-Oбa B пpoekTe «PekoHcTpykция» «HoBoro ГepoдoTa»
- ИcTopия и kyлbTypa ckифoB.
- B. MypзиH KpaTkaя иcTopия ckифoB(үлe cылTaMa)
- BecTи.py: Ha AлTae oбHapyжeHы дpeBHeйшиe ckифckиe зaxopoHeHия, koTopыM okoлo дByx Tыcяч лeT (20.07.2011)


text:
Aqmescitte Qırım medeniyet, sanat ve turizm universitetiniñ rektorı Oleg Gabriyelân öz istegi ile istifağa çıqmaq içün ariza yazdı.
Bunı o Krım Media agentligine bildirdi.
«Şimdi biraz raatlanmaq isteyim. Yañı yıldan soñ yañı işni qıdırmağa başlacağım. Professor, ilimler doktorı olam, bunıñ ile problemler olmaz dep tüşünem», – dedi Gabriyelân.
O, aliy oquv yurtu qapalmaz ve anda «er şey yahşı olur» dep ümüt ete.
Qırım.Aqiqat haber etkeni kibi, Qırım «Nazirler şurası» Qırım medeniyet, sanat ve turizm universitetiniñ yoq etilüvi aqqında qarar aldı. Ocalarnıñ aytqanı kibi, böyleliknen universitetiniñ akkreditatsiya ve litsenziyası da yoq olur.