text:
Yevropa Berlege: Törkiä belän söyläşülär kiçekterelmäskä tieş
Yevropa Berlegeneñ kiñäyü öçen cawaplı komissarı Olli Rehn bügen Yevropa Parlamentınıñ tışqı Eşlär komitetında 3 Üktäberdä Törkiä belän äğzalıq söyläşüläre başlaw öçen aña yaña şartlar alğa sörelmiäçäk dip belderde. Komissiä Ankara 2004 yılnıñ dikäber ayında Yevropa Berlege citäkçeläre bilgelägän taläplärne ütäde digän qaraşta. Şulay da qayber äğza illär Törkiä başta Berlek äğzası Kıbrısnı tanırğa tieş disä ikençeläre Ankaranıñ tulı äğzalığı turında uylarğa da telämi.
Rehn(audio)
Yevropa Berlege Sumitında berdäm tawış belän Törkiäneñ ike şartnı ütäwe taläp itelde:Xoquqi häm säyäsi kriterä öçen Törkiäneñ 6 qanunnı käçkä kertüe häm Törkiäneñ Berlek belän tamoj berlege buldıru öçen Ankara kileşüenä qul quyuıtaläp itelde . Monıñ Kıbrısnı räsmi tanuğa kitermiäçäge bilgele ide :Här ike şart ta äle ütälgän
Şulay da Rehn Berlekkä äğza illär äle dä qızu debatlar alıp bara dide .Bu söyläşülär tışqı eşlär ministırlarnıñ 26 sintäberdä Brüsseldä bulaçaq cıyınınnan elek tağı da qızulanır dip kötelä.Yevropa Berlege Törkiä belän söyläşülär başlağançı ike dokument qabul itergä tieş. Berse Yevropa Komissiäsenä söyläşülär başlau öçen kiräkle mandatnı birgän dokument bulsa, ikençese Törkiäneñ Berlekkä yaña äğza bulğan 10 il belän tamoj berlege turındağı Ankara protokolına qarşı deklaratsiä qabul itü, Törkiä Ankara protokolı Kıbrısnıñ grek öleşen tanu tügel digän noqtada tora. Qarşı deklaratsiä turındağı ölge Törkiäne Nikosiä belän mönäsäbätlären normalläşterergä çaqırğan ide. Tönyaq Kıbrıs cämhäriäten bäysez il dip Ankardan tış ber kem dä tanımıy. Äytep kitkän 2 dokument niçek yazılır zur ähämiätkä iä . Rehn sişämbe könne Törkiäneñ äğzalığı mäsäläsendäge qurqularnı bastırırğa tınıçlandırırğa tırıştı. Ul barlıq äğza illär söyläşülär turında dokumentlarnı raslarğa tieş.Söyläşülär 10 yäki 15 yıl däwam itär. Här ilneñ veto xoququ bar , Törkiädän imigratsiäne tuqtatu öçen kirtälär quyılaçaq , Yevropa komissiäse Törkiädäge xällärne küzätep baraçaq, yılsayın ul üzeneñ progress xisabın iğlan itäçäk dip söyläde Berlekneñ kiñäyüdän cawaplı komissarı Olli Rehn. Şulay da Kıbrıs mäsäläse Törkiä öçen zur kirtä bulıp tora. Törkiä tamoj berlege turındağı çaralarnı Kıbrısqa qarata ğämälgä quyarğa teläm, anıñ portları häm hava maydannarı Kıbrıs korab yäki oçqıçlarına yabıq bulıp qala birä. Sişämbedä Kıbrısnıñ grek xökümäte bez Törkiäneñ söyläşülär başlauın veto belän tuqtatırğa äzer dide .Olli Rehn salqın qanlılıq belän Kıbrıs mäsäläsen çittä totırğa tırışıp bez Kıbrıs mäsälären 3 üktäbergä qädär xäl qılırğa tieş tügel, ämma Törkiä Kıbrısnıñ trasport eşlären qabul itärgä tieş yäki ul söyläşülärneñ qayber öleşlären tämamlıy almayaçaq dide. Olli Rehn Ankara Yevropa Berlegenä kergändä Kıbrısnı tanırğa mäcbür dip belderde. Ämma Rehn Kıbrısnıñ grek öleşenä dä basım yasadı ägär dä greklär ütkän yıda BMO referendumın kire qaqmasa idelär , bügen anı tanu mäsäläse dä bulmas ide dip äytep quydı. Ul şulayuq Yevropa Berlegeneñ Kıbrısnıñ törek öleşenä birergä telägän millionnarça eurolıq yardämne blokadalauın da tänqitläde.Yevropa Parlamentnıñ qayber äzğaları Törkiäneñ tanılğan yazuçısı O.Pamuk östennän cinayät eşeneñ quzğatıluı turında soraular birde. Pamuk Törkiädäge ärmän xalqının üterelüen genosid dip bäyälägän ide . Rehn Törkiä keşe xoquqları turındağı yevropa konvensiäsen boza ä mäxkämä protsesınıñ 16 dikäbergä bilgelänüe provakatsiä dip belderde Ütkän yılnıñ 16 dikäberendä Berlek summitı Törkiä belän söyläşülär başlau turında qarar qabul itte färidä xämit


c: text/html

text:
Qazanda yaña tatarça serial töşerergä cıyınalar
Tatarstanda da xäzer Meksikadan qalışmasqa buldılar. Çit ildäge yat tormış turında seriallardan tuyıp barğan tamaşaçığa Tatarstan-Yaña ğasır kanalı üzebezdäge yäşäyeş xaqında fil’m töşerergä niätli. Teleradiokompaniä wäkilläre älege serial tatarstanlılarğa başqa illärdä töşerelgän fil’mnardan qızıqlıraq bulır, dip ömetlänä.
Serial 10 öleştän toraçaq. Anıñ rejisserı Nuraniä Camali. Ssenariynı Ruşan Şärif yazğan. Älegä fil’m Yalan ayaqlı qız dip atala ikän. Töşerüçelär süzlärenä qarağanda, fil’m bik aktual’ häm tormışçan bulır kebek. Anda awıldan estrada yoldızı bulırğa teläp Qazanğa kilüçe ber yäş qıznıñ macaraları taswirlanaçaq. Tatarstanda andıy yoldız bulırğa teläwçelär az tügel ikän. 24 aprel’ könne alar Yaña ğasır kanalı yanında cıyıldı. Monda fil’mnı töşerüçelär kasting, qatnaşuçılarnı saylap alu ütkärde. Oyıştıruçılar kastingka üzlären sälätle dip sanağan, cırlıy, bii belä torğan 18dän alıp 25 yäşkä qädär yeget häm qızlarnı çaqırğan idelär. Şuşı iğlan buyınça telekompaniä işek aldına düşämbe irtäsendä yözlägän keşe cıyılğan ide. Alarnıñ kübese respublika awıllarınnan kilep, xäzerge köndä Qazannıñ törle yuğarı uqu yortlarında belem aluçı studentlar ide. Arada qazanlılar da oçraştırğaladı.
Kinoserial yoldızı bulırğa teläwçelär bik taläpçän jyuri aldında üzläreneñ ostalığın kürsätte. Monda alarğa şiğer uqırğa, cır cırlarğa, biergä, başqa hönärlären kürsätergä, fil’mnan ber özekne uynap kürsätergä quştılar. Barısı da bik tırışıp, quşqannı eşlädelär.
24 aprel’ könne Yaña ğasır kompaniäse yanına kilgän yäşlär menä şulay itep cırladı, biede, üzlären maqtadı. Saylap aluçılar köne buyı diärlek alarnı qaradı, tıñladı. Läkin bezneñ tapşıru äzerlängändä bu kastingta fil’m töşerüçelärgä kiräkle serialda uynarğa layıqlı digän keşe tabıldı, yuqmı ikäne äle bilgele tügel ide.
Gölnaz İlgizär

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Belarus parlamentınıñ tübän pulatı kiläse yılda ütäçäk prezident saylawların 19-nçı martqa bilgeläde. Anda prezident Aleksandr Lukaşenko tağın ber märtäbä prezidenlıqqa namzät bulır dip kötelä.
Tawış birgän 104 deputatnıñ barısı da bu qararnı xupladı, beräw dä qarşı çıqmadı. Elegräk saylawlarnı Yül ayında ütkärü turında täqdim bulğan ide.
Könbatış 1994-nçe yılda xakimiätkär kilgän Lukaşenkonı qarşı çığuçılarnı bastıruda, bäysez matbuğatnı awızlıqlawda, saylawlarda xärämläşüdä ğäyepli.
Lukaşenko bıltır Ukrainada bulğan Äflisun inqilabınıñ Belarusta qabatlanuına yul quymıyaçağın belderde.
Yewropa Berlege häm Quşma Ştatlar ägär dä 2006-nçı yıldağı saylawlar irekle häm ğädel bulmasa Minskiğa qarşı çikläwlärne qırıslataçaqların belderde.


text:
Luiza Zakiryanova: Çiläbe ölkäsendä 450 meñ tatar häm başqort yäşi
Audio
Könyaq Uraldağı Çiläbe ölkäsendä 300 meñgä yaqın tatar, 150 meñ başqort yäşäsä dä, andağı milli-mädäni tormışnıñ problemaları küp äle. Çiläbe ölkä radiosı tatarça atnağa ber tapqır ike minutlıq tapşırular efirğa çığaruı - üze ber moğciza. Atom radiatsiäsennän qorban bulğan Möslim awılında tatar tele uqıtuçısı pensiä yäşenä citkäç, tuğan telne uqıtu tuqtatılğan. Ämma monıñ säbäbe – uqıtuçı bulmawda tügel. Çiläbe yaqlarındağı milli tormış turında xäbärlärne kiläçäktä dä sezgä citkerep torırbız.
Rimzil Wäli, Qazan


text:
Ufa şähäre başqort xalqınıñ milli batırı Salawat Yulaev tuuına 250 yıl tulu häm başqala könen bilgelärgä äzerlänä. Bäyrämnärgä turı kiterelep şähärneñ Sipaylovo bistäsendä cäyäwlelär öçen yaña küper salındı. Proekt 50 million rublgä töşkän. Respublika citäkçelege dä, ğadi xalıq ta yaña tözeleş belän bik qanäğät. Kiläçäktä biredä küñel açu kompleksı, internet kafe açırğa cıynalar. Tağın ber yal itü kompleksı isä qunaqlarnı qabul itergä äzer buluına qaramastan – haman açılmıy. "Ufa Utları" isemle qorılma belän prezident Mortaza Räximov üze qızıqsına başlağan. Monıñ üz säbäpläre bar. Tulıraq mäğlümat pänceşämbe könne Azatlıq dulqınnarında.
İrşat Tläümbät, Ufa


text:
Xerox Yazıcı - Tarayıcı Driver Yazılımları
En son güncellenen Xerox yazıcı - tarayıcı driver yazılımları. Aradığınız xerox driver bu listede bulunmuyorsa driver arama aracını kullanabilirsiniz.
-
Xerox Nuvera EA Digital Production System Driver İndir
Xerox Nuvera EA Digital Production System yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Xerox Nuvera EA Digital Production System yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve xerox yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Xerox Nuvera 200-288 MX Perfecting Production System Driver İndir
Xerox Nuvera 200-288 MX Perfecting Production System yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Xerox Nuvera 200-288 MX Perfecting Production System yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve xerox yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Xerox Nuvera 200-288 EA Perfecting Production System Driver İndir
Xerox Nuvera 200-288 EA Perfecting Production System yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Xerox Nuvera 200-288 EA Perfecting Production System yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve xerox yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Xerox Nuvera 144 MX Digital Production System Driver İndir
Xerox Nuvera 144 MX Digital Production System yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Xerox Nuvera 144 MX Digital Production System yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve xerox yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Xerox Nuvera 144 Digital Production System Driver İndir
Xerox Nuvera 144 Digital Production System yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Xerox Nuvera 144 Digital Production System yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve xerox yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Xerox Nuvera 120MX Digital Production System Driver İndir
Xerox Nuvera 120MX Digital Production System yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Xerox Nuvera 120MX Digital Production System yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve xerox yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Xerox Nuvera 120 Digital Production System Driver İndir
Xerox Nuvera 120 Digital Production System yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Xerox Nuvera 120 Digital Production System yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve xerox yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Xerox Nuvera 120 Digital Copier Printer Driver İndir
Xerox Nuvera 120 Digital Copier Printer yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Xerox Nuvera 120 Digital Copier Printer yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve xerox yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.


text:
Qamış qaval
Qamış qaval - ince qamıştan yapılğan alettir. Onıñ yuqarı tarafı qapalı, aşağı tarafı ise açıq ola. Yuqarı tarafında mahsus ara açıp oña til qoyalar. Qavalnıñ üst tarafında yedi dane teşik ola, olarnıñ üçüni sol eliñniñ üç parmağınen qapatasıñ, dörtüni ise sağ eliñniñ parmaqlarınen qapatasıñ. Aletniñ diapazonı - bir oktava. Lâkin icracılar dudağınen tilni qısqartıp onıñ diapazonını bir buçuq ve atta eki oktavağa yetkizip, hromatik davuş çıqara bileler. Qamış qavalnıñ davuşı keskin lâkin yımşaq ola. Onıñ sesler sırası çeşit, lâkin daima diatoniktir. Esasen çobanlarda qullanılğan bu alet şimdi bütünley ğayıp oldı demek mümkün.


text:
Xikmätle xällär
İñ ğäcäpländergäne şul, uzğan ğasırda Rusiä säyäsätendä häm dini eşlärendä tatarlar ürnäk kürsätkän. Gasprinskiy diseñme, Aqçura, Maqsudi, İbrahimov kebek şäxeslär Peterburda, Mäskäwdä üz tawışların işetterä belgännär. Cäditçelek xäräkäte üze ni tora. Rusiä Dumasında möselmannar fraksiäse bulğan. Ä bıyıl islam temasın kütärep çığuçı berdän-ber firqäne oyıştıruçılar Dağstan respublikasınnan. Xäzer inde Qazandağı zıyalı tatarlar üz mänfäğätlären Kavkazda tuıp üskän Räcäpov aşa yaqlıylar. Ä tatarlar qaya? Milli kandidatlarnıñ isem-familiäse genä tatar, millät häm iman turında awız tutırıp äytüçe siräk kürenä.5-6 million tatar bar, ä saylaw ağımında anıñ tawışı yuq. Kommunistlar, demokratlar, sentristlar, agrariylar, avtomobil'çelär, pensionerlar, yäşellär, eşquarlar bar, ä tatarlar menä şul firqälärneñ nigezenä kirpeç bulıp yatalar, küräseñ. Alarnıñ mänfäğätlären yaqlawçı xäzergä kürenmi. Aqçuralar, Maqsudilar däräcäsendä süz yörterlek keşelärebezne ällä cir yotqanmı? Kandidatlar nigezdä aqça qapçıqları. Gumanitar ğalimnär, yazuçılar yuq diärlek. Xäzergä ber yazuçınıñ genä tawışı işetelä, läkin ul da millät, mädäniät, mäğrifät turında söyläp waqlanmıy, Tatarstannıñ säyäsi ğämällären faş itü belän mawığa. Ägär dä dönyada tatar xalqınıñ ruxi köndäşe, doşmanı bulsa, ul bu könnärdä räxätlänep yal itä ala. Menä xikmät tä xikmät. Milli faciğa diär ideñ, kön sayın yaña kitaplar, fänni açışlar, qıyu mäqälälär, talantlı sänğät äsärläre dönya kürä. Milläte bar, anıñ haman da canı bar, ä räsmi säyäsi Sabantuyda qatnaşuçı qaharmanı ğına kürenmi.
İmi turında äytsäm kileşer mikän. Eş şunda - yılamağan balağa anı birmilär. Ä bezneñ küp kenä millättäşlärebez “bez bolay da şäp yäşibez, berkem qıyırsıtmıy”, xucalarğa räxmät diüdän başqanı belmi. Annan soñ üzläre poçmaq artında suqranıp, zarlanıp yöri. Menä şundıy tel çarlawçılarnıñ Başqortostan tatarları arasında xätsez ikänen soñğı atnalardağı waqiğalar kürsätte. Ber törkem tatarlar üzläreneñ kimüenä aptırıy, ä ikençelär “ştu sin, barısı da äybät, präme räxät çigäbez” dip tınıçlandıra.Dimäk, millätneñ qayber qıyınlıqları däwlättän, başqa xalıqlardan tügel, ä imi soramawçı üzebezdän tora ikänlegen saylaw aldı kampaniäse kürsätte.
Bu sovet zamanınnan qalğan ğöref. Änä, NTV kanalında Savik Şuster üzeneñ tapşıruında mäktäptä xärbi belem birü turında ber bäxäs alıp bardı. Xantı-Mansi okrugınıñ Sovet rayonında ber mäktäp balası xärbi künegülär waqıtında üz qosığına tonçığıp ülgän. Anıñ kümelüenä äle ike ay da ütmäde. Jurnalistlar şul malaynıñ änisennän sorıy: “Sin närsä teliseñ?” Ä ana “Ulımnı qaytarığız!” dip çäç yolqımıy, “min köçle armiä buluın telim”, - di ul. Çınnan da şulay mikän? Nindi xikmät bu, diärsez. Xikmät şul, başqaça uylawçılarnı, balalarnı xärbi uyında qatnaştırırğa telämäwçelärne aldan uq televizor kamerası yanınnan quıp cibärgännär. Ä qalğannar niçek tieşle – şulay cawap birergä rizalaşqan. Bu bit bik qurqınıç xikmät. Qanun buyınça ütkärelä torğan säyäsi çaralarda da keşelärneñ üz teläkläre, açınuları, xisläre bötenläy işetelmi. Keşelär üzläre şulay caylı dip taba. Bezgä boğaw da salınmağan, çılbır da bäylänmägän, ayaqlar da tışawlanmağan. Ä bez näq bäylängän keşe kebek yılap utırabız. Başqalarnıñ üzebezdän kölgänen belmibez.Bu atnada Qazanda ber yawız mäçe 8 keşene teşläp cäräxätlägän. Eşlär yaman, di. Tabiplarğa mäşäqät artqan. Yarıy äle, yulbarıslar ürçemägän. Rusnıñ mäqäle bar “cTpaшHee koшkи зBepя HeT”. Yäğni mäçedän dä qurqınıç yırtqıç yuq. Tıçqannar öçen, älbättä. Barı tıçqannar öçen...
Rimzil Wäli. Qazan


text:
Bañkokta Aziä Tın Okean Xezmättäşlek Oyışması oçraşuında Malayziä premyer-ministrı Mahadir Möxämät bu cıyınğa iminlek mäs'äläläre cıyına äwerelü qurqınıçı yanıy dide
AUDİO: Malayziä kebek üsep kilüçe däwlätlär global'läşü çorında ğädel häm bäysez säwdä buluın teli häm, Dönya Säwdä Oyışmasınıñ kön tärtibendä başqalar taqqan mäs'älälär tügel ä şuşı mäs'älä bulırğa tieş. Ägär bez şuşı mäs'älälärne qaramasaq, cıyın uñışsız dip bäyälänä. Bu uñışsızlıq tügel ä bezneñ öçen möhim bulmağaq uñış.
Bu cıyında terrorğa qarşı suğış häm atom qoralların taratmaw mäs'äläse iñ berençe urında bulır dip kötelä.


text:
Qırğız tili
Qırğız tili (öz adı Kыprыз Tили, Kыprызчa, قىرعىزچا, قىرعىز تىلى) – türkiy gruppadan bir tildir, Qırğızistannıñ resmiy tili. Qırgızistannıñ ealisinden 60%-ge yaqın qırğızca qonuşa.
Bağlantılar[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- Kırgız Edebiyatı - I 31.Cilt Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı (Türkçe)
- Kırgız Edebiyatı - II. 32. Cilt Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı (Türkçe)
- THE TALKING KYRGYZ PHRASEBOOK (İnglizce)
- Kиprизcko-Pycckий (Kыprызcko-pycckий) cлoBapb. (Rusça)


text:
Kosovo yänä kön tärtibenä menä - anıñ kiläçägen bilgeläw yaqınaya
Berläşkän Millätlärneñ İminlek Şurası düşämbedä Kosovo kiläçäge xaqında söyläşülär başlaw mäs''äläsen qarıy. Nigezdä albannar yäşägän şuşı töbäk formal'' töstä Serbiä öleşe bulıp sanala. Ämma 1999-nçı yıldan birle Kosovo Berläşkän Millätlär tarafınnan idarä itelä. BMO general sekretare Kofi Annan fikerençä, inde Kosovonıñ kiläçägen bilgeläw xaqındağı söyläşülärne başlaw waqıtı citte. İminlek Şurası anıñ şuşı täqdimen tikşerä.
"Kosova häm anıñ watandaşları mömkin qädär tizräk üzidarä xoquqına iä bulırğa teli. Kosova cämğiatenä, anıñ soñğı statusı bilgelängännän soñ da, anda xalıqara cämğiatneñ qaluı kiräk. Ämma bu barı tik kiñäş birü, küzätep toru räweşendä genä bulırğa tieş", di Kosovo premyer-ministrı Bäyräm Kosumi. Yäkşämbedä isä töbäkneñ prezidentı İbrahim Rugova, xalıqnıñ teläge kön kebek açıq, dip beldergän ide:
"Yewropa Berlege häm NATO belän berläşkän, Quşma Ştatlar belän daimi duslıq urnaştırğan bäysez wä demokratik Kosova - xalıqnıñ teläge şul", digän ide İbrahim Rugova, Kosovonıñ prezidentı. Ämma töbäkneñ kiläçäge xaqında söyläşülär başlaw mäs''äläsen qarağan İminlek Şurası utırışında Rugova da, Kosumi dä qatnaşmıy. Kosovodağı waqıtlı idarä qaraşın anda Kofi Annannıñ maxsus wäkile Soren Jessen-Petersen citkeräçäk. Uzğan atnada ul Kosovonı, Balkanda totrıqlı tınıçlıqqa ireşü öçen zarur bulğan sixerle ber uyınçıqnıñ soñğı öleşe dip bäyälägän ide. Jessen-Petersen fikerençä, Kosovonıñ statusın bilgeläw söyläşüläre bik qatlawlı bulaçaq. Ämma ikençe yaqtan, xalıqara cämäğätçelek Kosovo kiläçägeneñ totrıqlı, tüzemle, küpmillätle häm demokratik buluı belän bersüzsez kileşä, di Annannıñ töbäktäge maxsus wäkile. Kosovo statusın bilgeläw eşenä yaqın torğan elemtä törkemendäge britan, italian, german, urıs, amerikan häm fransuz wäkilläre kiläçäkne niçek kürüläre xaqında berni dä äytmi, ämma qayber diplomatlar soñğı aralarda söyläşülärneñ Kosovoğa "şartlı bäysezlek" birü yünäleşendä baruına işarälär yasadı. Töbäktäge xalıqara idarä anda reformalarnı statusnı bilgeläwgä bäylämi genä alıp barunı alğa sörä. Quşma Ştatlar däwlät sekretareneñ Yewropa häm Yewraziä eşläre öçen cawaplı urınbasarı yardämçese Rosemary DiCarlo küptän tügel genä radiobızğa bolay digän ide:
"Bez bar tizlek belän alğa baru yağında. Bez reformalarnı tuqtawsız ğämälgä quyunı kürergä telibez, häm bu däwam itäçäk häm däwam itärgä tieş ber närsä", di amerikan däwlät departamentınıñ räsmi wäkile. Könbatıştağı qayber diplomatlar, Kosovoga bäysezlek birep, anıñ möstäqillegen beraz çikläw ixtimalı tikşerelä dip belderä. Yäğni andağı xalıqara idarä tağın berniçä yılğa qaldırılıp, ul anda azçılıq wä keşe xoquqların yaqlaw eşen alıp bara ala. Ämma räsmi Belgrad moña da kisken qarşı çığa. Uzğan atnada Serbiä citäkçelege üzeneñ bu mäs''älädä qatı toraçağına tağın ber işarä yasadı - Sloveniä prezidentı Kosovo bäysezlegen yaqlap çığış yasağannan soñ anıñ aldan planlaştırılğan Belgrad säfäre bulmıy qaldı.
Kärim Kamal


text:
"Altın Mönbär" kinofestivale tämamlandı. Büläklärneñ bersen Färit Bikçäntäyev aldı
Atna buyı Qazan kinoteatrlarında möselman kinosı kürsätelde. Möselman kinosı nindi bula, digän sorawğa, atna başında oyıştıruçılar añlatmalar birde, soñınnan kürsätelgän kinoäsärlär dä bu sorawğa cawap birde. Festival direktorı Zaudi Mamirogov möselman kinosı itep, köç qullanu, qansızlıqqa öndäwçe küreneşläre bulmağan, sänğät yuğarılığında eşlängän, möselmannar häm islam din ähellären çağıldırğan kino äsärlär itep bilgeläde. Ä tanılğan kino belgeçe häm jyuri äğzase Kiril Razlogov, möselman kinosı, waqiğalar äkren genä bara torğan, keşe qıymmätlären üzäkkä quya torğan, möselmannar tormışın çağıldıruçı filmnarnı ul, dip äytte. Şundıy kino äsärlären festival’dä Tatarstan belän Başqortostannan tış, İran, Azerbaycan, Misır, Törkiä häm başqa möselman däwlät wäkilläre kürsätte.
10nçe sentäber kiçendä, «Altın mönbär» kino bäygesendä ciñüçelärne büläkläw buldı. Belgänegezçä, «Altın mönbär» räweşendäge berençe büläkne Vladimir Xotinenkoğa birdelär. Tatarstan täqdim itkän «Küktaw» filmı mömkin ciñüçelär arasında ataladı. Ämma töp büläkne, iñ yaxşı film öçen Altın Mönbärne, Azerbaycan rejisserı Aktay Mir-Kasiym aldı. Anıñ «Sixerçe» digän näfis filmı, 2nçe ğasır başı xälläre, sixerçe yarlığı tağılğan tabip turında söyli. Şuşı äsärdä töp rol’ne başqarğan Ayan Mir-Kasiym, oyıştıruçılarnıñ maxsus bülägen aldı.
İñ küp büläklär İran wäkillärenä birelde. «İzge Märyäm» isemle näfis filmnıñ stenarie avtorı häm «Märyäm» rolen başqarğan aktrisa ikese dä fesitval’ bülägenä layıq dip tabıldı. Juri räise Kirill Razlogov, axırğı matbuğat oçraşuında tä’sirlär belän büleşkändä, «İzge Märyäm» kinosın ayıruçı bilgeläp ütte. Bu äsär filmnıñ simvolı bula ala, ul dinnärneñ ber bersenä totaşuın häm aralaşuın kürsätä, dide. Filmda, Xristos, Ğäysä päyğämbär änise, İzge Märyäm tarixı surätlänä. Festival’dä şulay uq, «Adäm balaları» İran dokumental’ kinosı häm «Tınıç zaman şartlawları» digän kinonıñ operatorı büläklände.
Tatarstan häm Başqortostan wäkillärenä dä säxnägä kütärelergä turı kilde. Tatarstannıñ «Küktaw» filmı, töp röle başqarğan öçen Färit Bikçäntäyev «Altın Mönbär» aldı. Säxnägä çıqqaç, ul min akter tügel, min rejisser, dip aqlanırğa tırıştı häm räxmätlären belderde. Başqortostan täqdim itkän annimatsion film, «Arıslan häm Quyan» mul’tfilmınar arasında ciñep çıqtı. Ä qısqa mertajlı näfis filmnar arasında «Tönlä mömkin» isemle äsär şulay uq, «Altın mönbär»gä layıq buldı.
Tatarstan kinematografiä berlege räise Zöfär Boxaraev, «Azatlıq» radiosı xäbärçeseneñ ni säbäple bäygegä Tatarsannan 2 genä näfis film quyıluı turındağı sorawğa bolay cawap birde.
Audio.
Bezneñ barı 2 näfis film töşerlgän dä. Zöläyxä häm Küktaw. Festival’ uylandıra, ni säbäple İran 4 büläk alıp kitte, nigä Başqotorstanğa 2 mönbär sını kitte. Nigä bezgä 1 genä büläk eläkte. Kübräk kino bulğan sayın, kübräk fesitval’lär häm büläklär bulaçaq. Bolar üz çiratında Tatarstan kinematografiäsen üsterergä yärdäm itäçäk.
Festivlaneñ direktorı Zaudi Mamargov äytkänçä, festivl’ne kiläse yılda ütkärergä dip Başqortstan häm İran teläk beldergän. Ämma kiläse yılğa festival’ Mäskäwdä ütäçäk. Ä bäygeneñ Qazanda ütkärelüe, başqalınıñ 1000 yıllığı belän bäyle.
Bikä Timerova


text:
Äfğänstan başqalasında Germaniä tınıçlıq saqçıları utırğan avtobus yanında bulğan şartlaw näticäsendä kimendä 4 alman soldatı hälak buldı häm tağın utızlap keşe yaralandı.
Anda intixarçı bomba şartlatqan bulırğa mömkin dip sanala.
Soldatlarnıñ ülüe turında Germaniä saqlanu ministrlığı belderde. Ministrlıq distäläp keşe qatı yaralandı dip belderä. Yaralanuçılar arasında äfğännar da bar.
Äfğänstanda eşläwçe Xalıqara İminlek Yardäme Xezmäte wäkile leytenant polkovnik Paul Kolken uzıp baruçı maşinadan maqsatçan räweştä höcüm itkännär dide.
Germaniägä qaytıp kitü öçen hawa alanına baruçı soldatlarnı utırtqan aftobus yanınnan uzıp baruçı maşinada bomba şartlağan.
Äfğän räsmiläre äytüençä, barlığı 6 keşe ülgän bulırğa mömkin. Ämma bu san äle raslanmağan.
Germaniä kanslerı Gerhard Schroeder belän Äfğänstan prezidentı Xämit Karzai bu höcümne terrorçılar eşe dip ğäyepläp çıqtı.


text:
Açıq mikrofon: Qazannıñ iñ borınğı tarixi häykälen beläsezme?
İñ borınğı tarixi häykäle, binalardan- Qazan Kremle .
Häykällärdän- bik küp häykällärne beläm. Ğor'ki häykälen, Tuqay , Musa Cälil häykälen beläm. Ämma iñ borınğıların äytä almıym.
İke yıl elek quydılar Lenin baqçasında. Ämma kemgä quyğannnarı istän çıqtı. Ciñü parkında soñğı yıllarda quyılğanı bar
Söyembikä manarası iñ borınğısı.
Belmim.
Xan waqıtında bulmağandır inde alar.
Qazannı alğançı salınğandır alar. Watıp, tarmar itep betergännärder inde alarnı.
Kreml' häm şul uq waqıtta salınğan Zilant monastıre bar Kirov rayonında, alardan da borınğıraqları yuqtır. Qazannı Yawız İvan yaulağanda ağaçtan salınğan şähärne cimerep betergännär.
Mullanur Vaxitovqa quyılğan häykäl bar. Tuqayğa quyılğan häykäl . Kreml' bar. Qol Şärif mäçete yaña.
Mäçetlärdän – Märcäni mäçete bar. Qazan küptännän tözelsä dä, Tatar bistäsen beterergä, dip bezne kem äle yaulap alğan, Petr Berençeme, menä ul bulğan. Şunnan häykällärne barısın da cimerep betergännär. Äbi patşa kilgäç, mäçetlärne häm başqa häykällärne yañadan torğıza başlağannar. Ämma min tarixnı bik naçar beläm.
Häykällärne sovet vlaste kilgäç kenä sala başladılar . Berdänber häykäl- iñ borınğısı Söyembikä häykäle.
Monda bit Altın Urda buldı. Binalarnı cimergännär. Çıñğız xan cimergännär ä ämma barısın da cimerep beterä almağannardır. bälki närsäder qalğandır. Mäçetlär qalğandır.
Mälikä Basıyr.


text:
Vener Mostafinğa häykäl quyıldı
Başqortstannıñ Çaqmağış rayonındağı danlıqlı tatar awılı Ablayda tanılğan tatar cırçısı Vener Mostafinğa häykäl açıldı. Şuşı tantanağa Ufadan da tatar zıyalıları, milli xäräkät citäkçeläre häm aktiv äğzaları bardı.
Başqortstanda yäşäp icat itkän talantlı tatar cırçılarınıñ berse Vener Mostafin, öç yıl çaması elek, üze ozaq yıllar eşlägän filarmoniä binasınıñ ber bülmäsendä pianinoğa asılınıp ülgän kileş tabılğan ide. Üleme aldınnan yazu qaldırmağan bulsa da, tuğannarı häm cämäğäte Wäsilä xanım anıñ respublika xakimiätläre häm mädäniät ölkäse citäkçeläre tarafınnan ezärleklänüläre xaqında söyläde. 2003 yılda, Başqortstan prezidentın saylawlar waqıtında, Vener Mostafin Mortaza Räximovqa köndäş kandidat bulğan Ralif Safinğa teläktäşlek beldergän bulğan. Menä şunnan soñ Vener Mostafinnıñ icatına da, üzenä dä köçle basım yasalğan. Başqortstan prokuraturası tanılğan cırçını ülemgä kiterep citkerü oçrağı digän maddägä nigezlänep cinayät eşe dä açıp qarağan ide, ämma ul eşne ozaqlamıy yaptılar.
Kürenekle cırçını üzeneñ tuğan yağına Çaqmağış rayonınıñ Ablay awılına alıp qaytıp mäñgelek yortına küçergännär ide. Menä Ufadan barğan wäkillär belän bergäläp, Vener Mostafinnıñ tuğannarı, dusları 24 may könne anıñ häykälen açu tantanasında da qatnaştı. Ufadan bu wäkillekkä Bötendönya Tatar kongressınıñ Başqortstandağı daimi wäkile Alik Lokmanov citäkçelek itte.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
İsqujin Federatsiä Şurası ağzahı itep haylandı
Başqortostan deputattarı Rudik İsqujindıñ Mäskäüźä yäşäü möźźäten oźayttı. Respublika parlamentınıñ bögöngö ultırışında ul Däülät Yıyılışı– Qorltayźıñ federatsiya sowetındağı wäkile itep haylandı. Deputattar ber tauıştan fatixahın birźe. Şulay itep bığa tiklem respublika xökümätenän federatsiya sovetında wäkil bulğan Rudik İsqujin yañınan senator bulıp kitte. Ayırma şunda– elek senatta xökümät wäkile bulha, xäźer parlament mänfäğättären yaqlayasaq. Rudik İsqujindıñ xökümät wäkile wäkälättäre Başqortostanda prezident bildäläü, şul säbäple elekke xökümätte tarqatıp yañını oyoştorouğa bäyle tuqtatılğaynı. Yañı wazifala ul İğor İzmestewtı alıştırźı. Mäğlüm bulıuınsa, Başqortostan parlamentı uźğan ultırışta İğor İzmestewqa ışanmausanlıq belderep, unı senator wäkälättärenän buşatqaynı. Xäźer federatsiya sowetında Başqortostan mänfäğättären ike İsqujin– Rämil menän Rudik yaqlayasaq. Täügehen Mäskäügä üź wäkile itep prezident Mortaza Räximov täğäyenlägäyne.
İśke yañı senatorğa kilgändä Rudik İsqujinğa 56 yäş, imenlek xeźmättärendä eşlägän.


text:
Tatarstan Parlamentınıñ çirattağı sessiäse nindi mäsälälär tikşeräçäk?
Tatarstan Parlamentınıñ çirattağı sessiäse nindi mäsälälär tikşeräçäk?
Soñğı arada mäğlümat çaraları Däwlät Sovetınıñ yazmışı turında törleçä xäbärlär birep kilälär. Küräseñ, moña nigez bulıp küptän tügel Rossiä Federatsiäseneñ Yuğarı sudı prezidiumı Tatarstan parlamentında xaqimiät başlıqlarınıñ eşläwenä qarata mönäsäbät belderüe bulıp tora axrı. Eş şunda ki, bu yuğarı instansiä “Tigez xoquqlılıq häm zakonlılıq” ictimaği oyışması wäkilläreneñ şiqäyäte buyınça sudlar qararlarına Rossiäneñ general' prokurorı urınbasarı Vladimir Davıdovnıñ däğwasın qänäğätländerde. Elegeräk Tatarstan Yuğarı mäxqämäse mondıy şiqäyätne qänäğätländerüdän baş tartqan ide. Qısqaça äytkändä, Mäskäw eşne yañadan qarar öçen Qazanğa cibärde.
Tatarstan parlamentı bu mäsäläne 13-nçe sessiäsendä qararmı, äytüe qıyın. Çönki parlament äle cäyge kanikulda. Näq änä şul wäzğıätne istä totıp yaña saylawlar uzdıru turındağı qanun sandıqqa salınıp quyılmas axrı.


text: Dondağı Rostov şәhәrendә qarala torğan, polkovnik Yuriy Budanovnıŋ mәxkәmә eşenә kerğәn mәğlümәtlәrne Elza Kungaeyvanıŋ tuğannarı oyrәnde. Xakim, çeçennarnıŋ dokumentlarnı tәrcemә itü turındağı ğarizasın kire qaqtı, lәkin psixik, mәxkәmә-medetsin hәm kriminalistik tikşerülәrneŋ nәticәlәre belәn tәrcemәçe yәrdәmendә tanışırğa rөxsәt itte. Bügen, advokat Abdulla Xamzayev belderğәnçә, Elza Kungayevanıŋ tuğannarı matdi hәm ruxi ziannı qaplaw talәbe belәn dәwlәtne mәxkәmәğә birerğә uylıy. Advokat әytkәnçә, cawaplılıqa finans ministrlığı tartılıçaq, çөnki Budanov üz üzen beleştermәğәn bulu sәbәple, cawaplılıqqa tartıla almıy.


text:
Gruziädän ayırılırğa teläwçe Abxaziä häm Könyaq Osetiä, Moldovadan ayırılırğa teläwçe Dnestr buyı töbäge citäkçeläre Suxumida oçraşıp bäysezlek omtırığlarında ber-bersenä yardäm itärgä dip kileşte.
Abxaziä başqalasında 2 kön barğan oçraşu axırında alar urtaq deklaratsiä iğlan itte.
Abxaziä başlığı Sergey Bagapş, Könyaq Osetiä başlığı Eduard Kakoytı häm Dnestr buyı başlığı İgor Smirnov xalıqlarnıñ üzbilgelänü xoquqı universal häm ul saylap qına qullanılırğa tieş tügel dip belderde.
Alar şulay uq Rusiä ğäskärläreneñ üz cirlärendä qaluın teläwlären belderde. Citäkçelär totrıqlılıq Rusiä tınıçlıq saqçılarınıñ bezneñ cirlärdä toruına bäyle dide. Älege 3 töbäk inde küptännän Rusiä belän tığız elemtädä tora.


text:
Belarus prezidentı Alyaksander Lukaşenka Rusiä belän yağulıq bäyäläre bäxäsendä yuğaltqan 5 milliard dollarnı kire qayrataçağın belderde. Reuters mäğlümat agentılığına birgän siräk äñgämäläreneñ bersendä, sişämbe könne Lukaşenka, Rusiäneñ gaz öçen bäyälären ike märtäbä arttıruın – "wäxşilek" dip atadı:
"Bezneñ iqtisad bäyälär artuına çıdıy ala. İñ borçığanı ruxi yağı– bezneñ berektäşebezneñ şundıy adımğa baruı. Bigräk tä bezgä häm xalqıbızğa iñ yaqın bulğan berektäşebezneñ bu ğämäle waxşilärçä buldı. Belaruslar häm ruslar – ber ük millät diärgä bula. Alar ber ük millät. Alarnı ayıru bik awır."
Belarus citäkçese Rusiäne üzen elekke sovet respublikaları aldında östen däwlät itep quyuda täñqitläde, ämma Rusiä belän kiläçäktä dä xezmättäşlek itü telägen belderde. AQŞ häm Yevropa Berlegenä Lukaşenka oppozisiägä yardäm itüläre öçen täñqit belderde, könbatış Belarusnı ber qayçan da añlamadı, dide.


text: Paqstan Yevropa Berlegen, İslam häm başqa dinnärne mısqıl itkän mäğlümatlär birgän basmalarğa qarşı tsitat "tieşle" qanunnar qabul itergä çaqıra. Bu belderüne tışqı eşlär ministrlığınıñ matbuğat wäkile Tasneem Aslam yasadı. Brüsseldä säfärdä bulğan İran tışqı eşlär ministrı Manuçehri Mottaqi, soñğı atnalarda keşelärneñ ülemenä kitergän, Möxämmäd päyğämbär räsemnärenä qarşı uram cıyınnarın tuqtatırğa çaqırdı. Rim papası Benedikt, tınıçlıq häm üzara añlaşu öçen – dönyadağı barlıq dinnärne xörmät itü kiräk, dip belderde. İrandağı Daniä ilçelege qarşına räsemnärgä qarşılıq belderep bügen İran talibäläreneñ zur bulmağan törkeme cıyılğan ide, Äfğanstannıñ könçığışındağı Cälälabad şähärendä 2 meñgä yaqın student tınıç uram cıyını uzdırğan. İrannıñ yarım räsmi Mehri xäbär agentlığı mäğlümatlärenä qarağanda, Holokostnı kimsetkän räsemnärgä bäyge iğlan itkän internet säxifäsenä uzğan ike atnada 14 million keşe kerep qarağan. Säxifäneñ adresı irancartoon.com. İñ yaxşı Holokost karrikaturın icat itüçegä 12 meñ dollarlıq büläk wäğdä itelä. Mondıy bäyge Möxämmäd päyğämbärne kimsetlän räsemnär Yevropa gazetlarında basılıp çıqqannan soñ, İranda çığuçı köndälek Hamşahri basması tarafınnan iğlan itelgän ide.


text:
Kimäk Qağanlığı
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Kimäk Qağanlığı, 10-13. yöz başlarında yäşägän Törki däwlätçelek.
Kimäk, Yämäk, Qıpçaq, Tatar, Bayandur, Länikäz, Aclad h.b. Törki ıruğıqäbilälärneñ cirlären berläşterü näticäsendä barlıqqa kilä. 12. yözdä bilämäse Könyaq Ural, İdel artyağı, Manğışlaq töbäklärenä häm Aral Diñgezeneñ Tönyaq-Könçığışına qädär cäyelgän. İdarä üzäkläre - Kimäk, Sangir h.b. Xalqı yarım küçmä terlekçelek, igençelek häm şähärlärdä hönärçelek belän kön kürgän.
Däwlät başında qağan (xan) torğan. 10-11. yözlärdä töp idaräçe ıruğ Tatar, 12-13. yözlärdä - İlbarilar (İlburi). Elegräk mäcüsilär (Täñreçelär), 11. yözdä Kimäk Qağanlığında Íslam dine tarala başlí. 10. yöz azaqlarında, Qıpçaqlarnıñ zur öleşe qağanlıqtan ayırılğaç, däwlät köçselänä. 11. yöz axırlarında, İlburi ıruğı xannarı idarä itkändä, tışqı säyäsättä canlanış küzätelä. İdel buyı Bolğarına (1183), Xaräzemgä (1152,1197) h.b. illärgä yaw-höcümnär oyıştırıla.
Mäğlüm idaräçelärre: Alıp Qara Uran, Alıp Derek, İnalçıq, Abarxan, Baçman. 13. yöz başlarında Kimäk Qağanlığı Monğollar tarafınnan yawlap alına häm cirläre Cüçi Olısına quşıla.


text:
Neşet Çelebi - Sultan
Sanatçı : Neşet Çelebi
Türkü : Sultan
Etiketler : Neşet Çelebi - Sultan türkü indir, Neşet Çelebi - Sultan türkü dinle, Neşet Çelebi türküleri, Sultan mp3 indir, Neşet Çelebi türküleri Sultan türküsü, Sultan sözleri, Neşet Çelebi mp3 dinle, Neşet Çelebi download, Sultan bedava mp3, Neşet Çelebi türkü sözleri, Neşet Çelebi türkü dinle, Neşet Çelebi son albüm indir
Neşet Çelebi Türküleri
Neşet Çelebi - Kaşlarını Eğdirirsin
Neşet Çelebi - Harmana Serdiler
Neşet Çelebi - Akşam Oldu Kırat
Neşet Çelebi - Vurduğunu Öldürürsün
Neşet Çelebi - Karga Olan Gül Kıymeti Bilmez
Neşet Çelebi - Yoruldum Da Yol Üstüne
Neşet Çelebi - Etek Sarı Sen Etekten Sarısan
Neşet Çelebi - Sarı Yaylamda Yaylayamadın


text:
Latinğa küçü bulırmı?
Latinğa küçü bulırmı?
Pänceşämbedä «Efir» telekanalı oşbu waqiğanı kön teması dip atadı häm aña qarata äytelgän fikerlärne bäyän itte. Comğa könne dönya kürgän urıs telle Qazan matbuğatı da bu temanı iğtibarsız qaldırmadı. “BocToчHый эkcпpecc” gazetası, mäsälän, oşbu xaqta «ДeHb HaциoHaлbHoro yHижeHия» digän bik sallı mäqälä bastırıp çığardı. Ä menä milli mäğlümät çaraları üzläreneñ reaksiäsen kürsätmiçä, yänä ber ğacäpländerdelär. Äyterseñ lä, süz tatar turında tügel, bötenläy başqa planetada yäşäwçelär turında bara. Küñelsez waqiğa. Şulay da latinğa küçü mäsäläsendä fikerläre härdaim açıq bulğan Fändäs Safiullin da, Bötendönya tatar kongressı räise İndus Tahirow ta çığışlarına optimistik ruxta tämamladılar. Yänäse, oşbu problemanı çişü yulları bar. Qayda soñ ul yullar? Bu xaqta açıq äytelmäde. Oçında älegä utlar kürenmi. Nik disäñ, berençedän, latinğa küçü mäsäläsendä tatar üze dä berdäm tügel. Kemder teli, kemder telämi. İkençedän, qanuni räweştä Mäskäwdä qabul itelgän qararnı Qazan niçek inqar itsen?! Bälkem, abruylı ağaylar Tatarstannıñ iñ köçle artilleriäse prezident Mintimer Şäymiewqa ömet bağlıylardır. Yänäse, soñğı çiktä ul Rusiä prezidentına barıp, tägärmäçne kiregä äyländerer. Äyländerer mikän? Prezidentnıñ da «äydägez bügennän latinğa küçik» dip özderep äytkäne yuq bit äle.
Qısqası, millätne borçığan bu mäsäläneñ optimistik räweştä xäl itelüenä ışanırğa töple nigez xäzergä kürenmi.


text:
Dulqın taşqını dähşätendä zian kürüçelärgä yardäm kürsätü arta, ülüçelär sanı 130 meñnän artıp kitäçäk dip farazlana
Berläşkän Millätlär oyışması mäğlümatına qarağanda, könyaq häm könyaq-könçığış Aziäneñ diñgez yarları duçar bulğan qotoçqıç tabiğät qazasında hälak buluçılar sanı 150 meñne ütep kitä ala, meñlägän keşe äle haman da xäbärsez yuğalğan sanala. Östäwenä, sälämätlek saqlaw oyışmaları xäzer qaza töbäklärendä çığa başlağan yoğışlı çirlärdän ülemnärneñ ikençe dulqını kiläçäk dip kisätä.
Audio, Taksin Şinawatra
"Bez här närsäne yaxşı kontrol itäbez, monı ışandırıp äytä alam. Thailandta çirlär çıqmayaçaq, bu ölkädä eşlärne bez tieşele räweştä alıp barabız. Sälämätlek saqlaw ministrlığı mäyetlär belän eş itüne döres alıp barunı qarap toru häm çirlär çıqmaw maqsatında barısın da eşläw öçen keşelär cibärde" dip belderä Thailand premyer-ministrı. Qaza näticälären açıqlaw häm berençel saqçılıq çaraları kürü belän bergä tsunami dähşätennän zian kürgän illärgä matdi yardäm cıyu eşe dä däwam itä. Berläşkän Millätlär, törle illärneñ xökümätläre inde 2 milliard dollarlıq yardäm wäğdä itte dip belderde. İñ zur öleşne kertüçe bulıp Yaponiä xökümäte tora, ul 500 million dollar wäğdä itte. Quşma Ştatlar bu eşkä 350 million dollar biräçägen äytte. Aqça tuplaw kiläçäktä dä däwam iteler dip kötelä, ämma inde xäzerdän ük berençel aşığıç yardämne qaza töbäklärenä citkerü probleması kütärelä. Misal öçen, İndoneziäneñ Sumatra utrawında isän qalğannar da ülem qurqınıçı aldında tora - alarnıñ xäzer çista eçär suı yuq, alar açlıqtan integä, cäräxätlär aluçılarğa meditsina yardäme kürsätelmi. Dulqın taşqını şähärlärne tulısınça yuwıp töşergän bu töbäkkä yardäm xezmätkärläre soñğı ber-ike köndä genä ütep kerä aldı.
Audio
Utrawnıñ töp şähäre Medanada yardäm yöklären buşatu alıp barıla. Alda iñ awırı - şul yardämne qaza töbägenä citkerü tora, anda yullar, hawa alannarı, portlar, elemtä - barısı da saftan çıqqan xäldä. Azıq-tölek häm su açlıqtan intekkän xalıqqa xärbi boraklar yardämendä hawadan ğına citlkerelä. Atna azağında bu eşkä amerikan xärbiläre dä quşıldı. Sumatra utrawı yarlarına Quşma Ştatlarnıñ oçqıç korabı kilep tuqtadı häm ul xäzer yardäm kürsätü nığıtması bularaq qullanıla. Bu töbäkkä şulay uq İndoneziäneñ dä 4 diñgez fregatı kilep urnaştı.
Kärim Kamal


text:
İran belän Rusiä urannı bayıtu mäsäläsendä nigezdä kileşkännär: İran tışqı eşlär ministrı Tokioda
İran tışqı eşlär ministere Manuchehr Mottaki öç könnek vizit belän Tokioda. Söyläşülärdä İrannıñ bäxäsle atom aktivlığı turında da süz bulaçaq. Ber kön elegeräk İran urannı bergäläp Rusiädä bayıtu turında Mäskäv belän prinsipta kileşelde dip belderde. Läkin, bu xaqta täfsille söyläşülär bulırğa tieş äle.
"Urtaq käsepxanä buldıru turında nigez kileşügä ireştek Bu paketnı tögälläv turındağı söyläşülär şuşı könnnärdä Rusiädä dävam itäçäk."
Kileşü turında täfsille mäğlümät yuq. Mäskäv İran uranın Rusiädä bayıtu öçen urtaq käsepxanä buldrunı täqdim itkän ide. Bu bayıtılğan urannıñ qorallarda qullanıluın buldırmaunı kontrol itüne ciñeläyter ide. Agentıqlar xäbärençä, Teheran belän Mäskäv bu plannan vaz kiçep, kiñeräk külämle plan tikşergännär. İran urannı üz cirendä bayıtudan ber vaqıtta da vaz kiçmiäçägen dä beldergän ide. İrannı qänäğätländerü öçen Rusiä planına nindi üzgäreşlärneñ kertelgäne mäğlum tügel. Teheranda öç kön söyläşülär alıp barğan Rosatom başlığı Sergey Kirienko Mäskävgä qaytqaç kileşügä ireşü öçen vaqıt az qaldı , läkin, İrannıñ atom mäsäläsen diplomatik yullar belän xäl qılu mömkin dip belderde.
"Äle küp närsä eşlänergä tieş häm bez söyläşülärne Mäslävdä dävam itü turında kileştek. Söyläşülär ğadi tügel, ä qatmarlı . Läkin, min diplomatik xäl çarası tabıla ala dip ışanam."
İrannıñ räsmi xäbär agentlığı İRNA Yaponiä Rusiäneñ täqdimen yaqlıy häm İrannı anı qabul itärgä ügetli dip beldergän ide. Yaponiä tışqı eşlär ministere Aso bügen parlamentta yasağan çığışında İran xalıqara cämağätçelekneñ ışanıçın yuğalttı häm Mottakinı xalıqara vazğiätne añlauı öçen ügetliäçägen belderde. Yaponiä çinefteneñ 15 protsentın İrannan satıp ala häm ike yıl elek Azadegan nefte yatmaların eşkärtü öçen İran belän kileşü dä tözegän ide. Şul säbäple, Yaponiä diplomatik xäl çarası tabılmağan xäldä, BMOsı İminlek Şurasında İrannıñ atom programması säbäple aña sanksiälärneñ quyıluın telämi. Färit İdelle, Praga.


text:
Qandaharda intixar höcümendä 13 keşe ülde
"Qandahardağı "Mir Wais" xastaxanäse başlığı äytüençä, alarğa 13 keşeneñ mäyete häm yaralanğan 11 keşe kiterelgän. Alarnıñ kübese – iminlek köçläre, ämma arasında sivil keşelär dä bar."
Cawaplılıqnı üz östenä Taliban aldı, bu xaqta Talibannıñ matbuğat wäkile Qari Möxämmät Yusuf beldergän. İntixarçı üzen polisiä binasına kerer öçen tikşerü waqıtında şartlatqan. Bügen şulay uq Paqstan belän çik buyındağı Spin Boldaq şähärendä velosipedqa yäşerelgän bomba şartlap 3 keşene yaralağan.


text:
Neşet Çelebi - Deli Çoban
Sanatçı : Neşet Çelebi
Türkü : Deli Çoban
Etiketler : Neşet Çelebi - Deli Çoban türkü indir, Neşet Çelebi - Deli Çoban türkü dinle, Neşet Çelebi türküleri, Deli Çoban mp3 indir, Neşet Çelebi türküleri Deli Çoban türküsü, Deli Çoban sözleri, Neşet Çelebi mp3 dinle, Neşet Çelebi download, Deli Çoban bedava mp3, Neşet Çelebi türkü sözleri, Neşet Çelebi türkü dinle, Neşet Çelebi son albüm indir
Neşet Çelebi Türküleri
Neşet Çelebi - Akşam Oldu Kırat
Neşet Çelebi - Vurduğunu Öldürürsün
Neşet Çelebi - Niye Belli Değil
Neşet Çelebi - Cananısın Canısın
Neşet Çelebi - Harmana Serdiler


text:
Rusiäneñ yaña balistik raketasın sınawı Mäskäw belän Washington arasında yaña süz köräşterügä kiterde
İnde xäbär itüebezçä, bu atnada Rusiä üzeneñ yaña qitğaara raketası sınawın ütkärde. Şuşı waqiğä "cidelek"neñ Germaniädäge yıllıq oçraşuı aldınnan ğına Mäskäw belän Washington arasında yaña kierenkelek tudırdı. İke yaqnıñ borıçlı belderülär yasawınnan soñ ike il prezidentı älege mäs''äläne tınıçraq şartlarda yüldä oçraşıp söyläşergä buldı.
Mäğlüm ki, Quşma Ştatlar şul qalqannıñ qayber möhim öleşlären, äytik, tuqtawsız küzätü eşlären alıp baraçaq radar stansiäsen, Könçığış Yewropada da urnaştırırğa teli. Radar Çexiädä, ä berniçä totqarlaw raketası Pol''şada bulaçaq, dip farazlana. Monı isä Mäskäw berençe çiratta üzenä yünälderelgän yanaw dip qabul itä. Washingtonnıñ raketa qalqanın urnaştıru niätlärenä üzençälekle cawap qaytaraçağı turında Rusiä citäkçeläre inde küptännän belderep kilde, şul cawapnıñ yaqınça nindi bulaçağı ğına älegä bilgele tügel ide.
AQŞ Däwlät departamentınıñ matbuğat wäkile Tom Casey Rusiäneñ yaña sınawı uñayınnan, anıñ älbättä moña xoquqı bar, ämma Mäskäw däğwa itkänçä, Quşma Ştatlarnıñ raketa qalqanın ütep kerü öçen aña andıy yaña sistema kiräk tügel, dip belderde:
"Äydä monı ğadi sannar yassılığına ğına quyıp qarıyq: 10-lap totqarlaw raketası häm ber-ike radarğa qarşı Rusiä yağınnan meñlägän sovet atom qoralı. Minemçä, bezne İran kebek totrıqsız däwlätlär höcümennän yaqlar öçen qorılaçaq şul keçkenä sistemanıñ Rusiäneñ strategik qüwätenä häm anıñ totqarlaw qalqanına qurqınıç tudıraçağına ışanu bik qıyın", dip añlata Mäskäw qurqularınıñ buş buluın amerikan däwlät departamentı wäkile Casey.
Rusiä yağınıñ qurquları nigezsez buluı xaqında däwlät sekretare Rice tä belderä. Monı ul "sigezlek" tışqı eşlär ministrlarınıñ çärşämbedä Potsdamda uzğan oçraşuında da qabatladı, ämma Rusiä ministrı Sergey Lavrov, andıy borçılu urınlı, dönyadağı strategik totrıqlılıq qurqınıç astında häm ike il dä xäzer yaña aşqınıp qorallanu çorı aldında tora, dip kisätte.
"Salqın suğış"tan soñ raketa qüwäte şaqtıy qaqşağan Rusiäneñ älegä qädär RS-18 häm RS-20 digän raketaları ğına bar ide, ämma alarnıñ safta qalu çorı inde äkrenläp betep kilä. Berük waqıtta Mäskäw imzalağan xalıqara kileşülär aña yaña tör strategik raketalar eşläp çığarunı tıya. Şuña da xäzer Rusiä yağı, ayırım alğanda, premyernıñ berençe urınbasarı Sergey İvanov, yaña sınaw uzğan raketa ul elekke Topol-M raketalarınıñ zamançalaştırğan ber töre genä bulıp tora, dip belderä.
Bu mäs''älä Mäskäw belän Washington arasında şundıy zur tizlek belän iñ qatlawlı, iñ qaynarına äylänep kilä ki, Quşma Ştatlar häm Rusiä prezidentları yüldä bu uñaydan maxsus ber oçraşu ütkärergä buldı. Ul Maine ştatında, prezident Bushnıñ ätise utarında uzaçaq.
Kärim Kamal


text: EYLEM PLANI GÖNDEREN İL ÖZEL İDARELERİ Batman İl Özel İdaresi Amasya İl Özel İdaresi Bitlis İl Özel İdaresi Edirne İl Özel İdaresi Ardahan İl Özel İdaresi Tokat İl Özel İdaresi Kars İl Özel İdaresi Kastamonu İ.Ö.İ. Düzce İl Özel İdaresi Sinop İl Özel İdaresi Kırklareli İl Özel İdaresi Sivas İl Özel İdaresi Bayburt İl Özel İdaresi Osmaniye İl Özel İdaresi Iğdır İl Özel İdaresi Hakkari İl Özel İdaresi Çorum İl Özel İdaresi Zonguldak İ.Ö.İ. Karaman İl Özel İdaresi Elazığ İl Özel İdaresi Gümüşhane İ.Ö.İ. Kırıkkale İl Özel İdaresi Aksaray İl Özel İdaresi Kırşehir İl Özel İdaresi Niğde İl Özel İdaresi Çanakkale İ.Ö.İ. Bartın İl Özel İdaresi Çankırı İl Özel İdaresi Bingöl İl Özel İdaresi Yozgat İl Özel İdaresi Burdur İl Özel İdaresi Afyonkarahisar İ.Ö.İ. Rize İl Özel İdaresi Uşak İl Özel İdaresi Kütahya İl Özel İdaresi Karabük İl Özel İdaresi Isparta İl Özel İdaresi Artvin İl Özel İdaresi Kilis İl Özel İdaresi Şırnak İl Özel İdaresi EYLEM PLANI GÖNDERMEYEN İL SIRA NO ÖZEL İDARELERİ 1 Adıyaman İl Özel İdaresi 2 Ağrı İl Özel İdaresi 3 Bilecik İl Özel İdaresi 4 Bolu İl Özel İdaresi 5 Erzincan İl Özel İdaresi 6 Giresun İl Özel İdaresi 7 Muş İl Özel İdaresi 8 Nevşehir İl Özel İdaresi 9 Siirt İl Özel İdaresi 10 Tunceli İl Özel İdaresi 11 Yalova İl Özel İdaresi SIRA NO 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40


text:
Respublika yäşläreneñ “Sälät” festivale eşen başladı
7 yül könne Bilärdä respublika yäşläreneñ “Sälät” festivale üzeneñ eşen başlap cibärde. Bäyräm biş kön däwam itäçäk. Älege bäyrämgä böten respublikadan sälätle balalar cıyıldı. Anıñ eşendä şulay uq unike yıl eçendä “Sälät”tä tärbiälängän barlıq selkeşlär dä qatnaşaçaq. Festival' qunaqları – Tatarstannıñ kürenekle däwlät häm cämäğät eşlekleläre, fän, mädäniät, sänğät häm sport eşlekleläre. Festival' programmasında muzey häm tarixi şähärneñ arxeologik qazılmalarına ekskursiälär, selkeşlär häm qunaqlarnıñ Zur icadi konsertı, sport yarışları, tönge uçaq yanında Bilär tañın qarşılaw da qaralğan. Gölnaz Şäyxetdin


text:
Başqortstanda Qorban bäyräme zurlap bilgelänä
Ufadağı «İxlas» mäçete ixatasında din qardäşlärebez yıl sayın bik küp sanda qorban çaldıra. Xätta çit illärdä yäşäwçe millättäşlärebez dä aldan aqçasın cibärep üzläre häm tuğan-tumaçaları isemennän qorban çalu öçen möräcägät itä. Ä Amerikä Quşma Ştatlarınıñ San-Fransisqo şähärendä yäşäwçe Orqıya Safa şuşı oluğ bäyrämebezgä turı kiterep, äbi-babalarınıñ tuğan cirenä üze qaytıp töşkän. «İxlas» mäçete ixatasında qorban çaldıruçılar arasında bez anı da oçrattıq häm qısqaça ğına äñgämä qorıp aldıq.
(Orqıya Safa)
Sez San-Fransisqodan Ufağa kilgän millättäşebez Orqıya Safa belän äñgämäne tıñladığız. Orqıya xanım Tatarstan belän Başqortstanğa berençe tapqır 1997 yılda kilgän ikän. Şunnan birle anıñ Qazan belän Ufağa älege kilüe tuğızınçısı inde. «San-Fransisqoda millättäşlär törle bäyrämnärdä cıyılışıp çäy mäclesläre oyıştırsaq ta, anda qorban çaldıru mömkinleklärebez yuq, – di Orqıya xanım. – Xäzer menä Rusiägä kerü irege artqaç, Qorban ğayıten yıl sayın Qazan belän Ufada bäyräm itärgä tırışabız».


text:
Rusiäneñ FSB iminlek xezmäte AQŞ, Britaniä häm Rusiäneñ qoral satu belän şöğellänüçene qulğa alu öçen oyıştırğan operatsiäsen öç il arasında iminlek xezmättäşleneñ yaña däräcägä kütärelüe bularaq bäyäläde.
Kiçä AQŞ xakimiätläre oçqıç bärep töşerü öçen Rusiädä eşlänelgän cir-hawa raketasın terrorçığa satarğa telägän britaniäle qulğa alındı dip belderde.
Qoral satuda xezmättäşlek itkän dip şiklänelgän ike keşe qulğa alınğan.
İtar-Tass agetnlığı FSB wäkile Sergey İgnaçenkonıñ bu operatsiä AQŞ, Britaniä häm Russiä iminlek xezmätläreneñ xalıqara cinayätçelärgä qarşı uñışlı xezmättäşlege näticäse digän süzlären tapşıra.
Britaniäle qoral satuçı New Jersey ştatınıñ Nyuark şähärendä qulğa alınğan. AQŞ xakimiätläre äytüençä, ul Rusiädä eşlängän İgla raketasın üzen terrorçı dip tanıtuçı Federal Tikşerülär İdaräse agentına satarğa telägän.


text:
Linux
Linux (aytılıwı Linuks yamasa Lineks) bul Linux kerneline tiykarlang'an operatsion sistema. Linux ko'binese server kompyuterlerde qollanılıwı menen atag'ı shiqqan, biraq ha'r qıylı kompyuter u'skeneleri, mobil telefonlardan baslap superkompyuterlergede ornatıwg'a boladı. İnternettin' rawajlanıwı ha'mde Ubuntu atlı nusqasının' shig'arılıwı bul OStın' paydalanıwshılarının' ko'beyiwine alıp keldi.
Linux ataması 1991-jılı Linus Torvalds ta'repinen jazılg'an Linux kernelinen kelip shiqqan. Sistemanın' qalg'an bo'limi, sonın' ushinde sistema bag'darlamları ha'm kitapxanalar 1983-jılı Richard Stallman ta'repinen ja'riyalang'an GNU operatsion sistemasınan alıng'an.


text:
Törkiädä süz ireklege qanunında yaña reforma
Törkiäneñ üzendä häm çit illärdä ozaq waqıt süz ireklegen qısuda täñqitlängän konstitusiäneñ 301 maddäse Millät mäclese tarafınnan üzgärtelde.
Älsä üzgäreşneñ mäğnäse nidä qala?...
Orhan Pamuk yäisä Hrant Dink kebek dönyağa tanılğan Törkiäle yazuçılar Törkiä tarixın däwläten täñqit itkän öçen 301. maddä säbäple xökemgä tartılğannar ide. 301. maddä xäzer üzgärtelde. Läkin bik añlaşılıp betmägän ber äyber, üzgäreştäge niçkä ayırma. Yäğni töreklekne tänqit itü belän Törek milläten, däwläten tänqitläw arasında ayırma nidä? The Economist jurnalınıñ Törkiä xäbärçese Amberin Zaman söyle:
“Böten keşe ber uq sorawnı birä, üzgäreşlär isä kosmetik boyawdan bötän ällä ni ayırması kürenmi. Üzgäreş nidä soñ? Töreklek yäisä törek milläte digännän närsä añlarğa? Etnik yaqtan törek milläteme? Ällä bu körd xalqınada qağılamı? Ayırmanı ber kem dä añlıy almıy.”
Törkiädä soñgı yıllarda töreklekne kimsetü ğayebe belän 301. maddä buyınça, törmägä xökem itelgän keşelär buldı. Alar arasında akademiklar, tarixçılar häm yazuçılar da bar.
Nobel ädäbiat büläge iäse, Orhan Pamuk da Şvetseriäle ber jurnalğa birgän äñgämäsendä “utız meñ körd belän ber million ärmän bu ildä üterelde, läkin bu turıda söyläşergä ber kem dä batırlıq kürsätä almas” dip äytergä tırışqan ide.
Pamukka kiçekmästän 301. maddägä qarşı xäräkät itü ğayebe belän mäxkämä eşe başlandı.
Läkin Orhan Pamuk mondıy qaynar bäxäslären küpertep awzı peşgän berdän ber keşe bulmadı.
2006 yılda mäşhür törek-ärmän jurnalistı Hrant Dink 301 maddä buyınça 6 ay törmägä xöküm itelgän ide. Sonınnan ul ber törek milliätçese tarafınnan üterelde.
Brussel räsmiläre isä, süz ireklegen tıyunı kimetü Törkiä öçen äkren barğan Yewropa Berlegenä äğzalıqta kiräk bulğan säyäsi reformalarğa ni qadär tuğrılıqlı bulıun kürsätüdä möhim ber adım buldı dip belderde.
301 maddägä kertelgän üzgäreşlär Törkiädäge qaysıber jurnalistlärne qanäğatländermi. Ämmä bäğzı belgeçlär bu üzgäreşlärnen älege şartlarda qılınğan iñ uñay üzgäreş buluın belderä. Nik digändä, xökümät ber yaqtan milliätçelärnen açuın çığarmasqa, ikençe yaqtan isä Yewropa taläplären qanäğatländerergä tiyeş.
Üzgäreşlärneñ ütälüe isä çiterekle mäsälä. Ul küpçelek prokuror häm xaqimnärneñ anı niçek añlawına bäyle bulaçaq. Üzgäreşlärdä konkret añlaşılğan ber genä äyber isä, törmägä xöküm itü 3 yıldan 2 yılğa kimeteläçäk. Yäğni yaña qanun buyınça, Törek milläten, däwläten, cömhuriäten yäisä xaqimiäten täñqitlägän keşelärgä 6 aydan alıp 2 yılğaça törmä cäza bireläçäk.
Jurnalist Amberin isä älege qanunnıñ bik niçkä säyäsi yäisä tarixi mäsälä turında söylärgä cıyınğan keşelärne ni qadär saqlıy alaçağı sorawına şik belän qarıy…
“Räsmi öyrätelgän tarixtän başqa, Orhan Pamuk kebek ärmän yäisä körd mäsäläsen kötärep çığaçaq yazuçılar äle bulır. Läkin minem uylawımça alar bu eşläre öçen barı ber xökemgä tartılırlar.”
Yewropa Berlegen citäklägän Slovenia kiçä qanunğa kertelgän üzgäreşlärdän soñ yasağan räsmi belderü yasap, bu reformnın süz ireklegenen iminlege öçen alğa taba köçle ber adım buluın belderde.
Läkin keşe xoquqları aktivistları älege üzgäreşneñ, keşelärgä tarix turında irkenräk söyläşergä, bäxäsläşergä yäisä räsmi bulmağan tarixnı öyränüdä barı ber zur mömkinçelek tudırmayaçağına ışana.


text:
AQŞta röxsätsez möhäcirlärne yaqlawçı uram cıyınnarına millionnan artıq keşe çıqtı
Quşma Ştatlarnıñ Wäkillär Palatasında röxsätsez möhäcirlärgä qarşı qanun qabul itelügä protest belderep düşämbe, 1-nçe may könne küpçelegen ispan tellelär täşkil itkän yözlärçä meñ möhäcir eş taşlap uramnarğa çıqtı. Mondıy rizasızlıq çaraları ilneñ törle urınnarında uzğan atnalarda da ütkärelep kilde. Ämma düşämbe köngese möhäcirlärneñ Amerika iqtisadı öçen ni qädär möhim buluın kürsätü maqsatındağı iñ zur protest çaraları bulğandır.
Kaliforniä ştatınıñ könyağında, Meksikadan maşina belän 2 genä säğätlek yıraqlıqta urnaşqan bu qala Amerikanıñ iñ küp ispan tellelär yäşi torğan şähäre. Häm düşämbe könne anda küpçelegen ispan tellelär täşkil itkän 400 meñläp demonstratsiäçe uramnarğa çıqtı. Küpçelege aqtan kiengängä xalıq ağımı berniçä çaqrımğa zusılğan zur aq tasmanı xäterlätä ide.
Bäyräm käyefendäge bu demonstratsiä Amerika älämnäre, amerikan gimnın cırlaw, törle cır-biyülär, istälekkä videoğa töşülär belän ütte.
Ämma çara kütärenke käyef belän ütsä dä anıñ maqsatı bik citdi ide. Demonstratsiäçelärneñ berse Guillermo Torres "Bez yarlıqaw telibez. Başqarğan eşebezneñ ni qädär möhimlegen bäyäläwlären telibez. Çönki latin amerikalılar tırışlığı belän Quşma Ştatlar dönyadağı iñ quätle il bulıp tora" di Torres.
Bu çara Wäkillär Palatasında röxsätsez möhäcirlärne häm belä torıp alarğa yardäm itüçelärne cinayätçelärgä tiñläwçe qanun qabul itelügä protest belderü öçen oyıştırıldı. Ämma ul ğämälgä kerü öçen Senat aşa da ütärgä tieş. Ä Senat älegä anı yaqlamıy.
Senat xäzer ildäge 11 millionnan artıq röxsätsez möhäcirlärneñ kübesenä watandaşlıq alu mömkinlege birüçe başqa ber dokument äzerläw belän mäşğül. Bu dokumentta kiläçäktä ilgä möhäcirlärneñ röxsätsez ütep kerüen kimetü öçen çik buylarında iminlekne arttıru turında da süz bara. Häm prezident George Bush ta aña küpmeder yaqlaw belderde.
1 May eş taşlawlarınıñ iqtisadqa tä''siren bäyälärgä äle irtäräk. Şulay da küp kenä restorannarnıñ häm başqa käsep urınnarınıñ bu könne yabıq buluı, başqalarında xezmätkärlärneñ az buluı turında xäbärlär bar.
Başqala Waşington yanındağı demonstratsiägä çıqqan aktivist Lita Trejo "Küp kenä kibetlär barı tik xezmätkärlär eşkä kilmäw säbäple genä yabıldı. Başqaları, açılmayaçaqların aldan uq belderep, üz xezmätkärlärenä teläktäşlek yözennän, häm alarğa yal köne birü öçen açılmadı" di.
Meksika çige aşa Quşma Ştatlarğa yıl sayın yartı millionlap möhäcir röxsätsez kerä. Alarnıñ küpese tübän xezmät xaqına awıl xucalığında, tözeleşlärdä, restorannarda, uram cıyıştıruçılar, yort-baqça qarawçılar, it çabuçılar bulıp eşli.
Demonstratsiäçelär AQŞ kongressınnnan röxsätsez möhäcirlärne yarlıqawnı häm meksika çigendä iminlek diwarı tözüdän baş tartunı taläp itä.
Aq Yort bu uram cıyınnarına şaqtıy tınıç mönäsäbät kürsätte. Aq Yort süzçese Scott McClellan prezident Bush eş taşlawlar tarafdarı tügel, ul imzalaw öçen Kongresstan möhäcirlek reformaları turında küpyaqlı qanun kötä dide.
Demonstratsiälärne oyıştıruçılar xäzer 50-nçe yıllarda qara tänlelärne xoquqıy diskriminatsiäläwgä çik quyğan civil xoquqlar xäräkätenä oxşaş ilküläm xäräkät oyıştırırğa teläwlären belderä.
Naif Aqmal, Praga.


text: Tähran -- İrannıñ dissident jurnalistı Äqbär Ğanci 6 yıl törmädä utırğannan soñ irekkä çığarılğan. Äqbärneñ xatını Mäsümä Şäfi monı kötelmägän şatlıq dip atadı. "Anı uzğan töndä çığarğannar. Min bu turıda belmädem dä, min bik şat", di ul. Ul arada Tährannıñ baş prokuror urınbasarı Mäxmüt Salarkia, Ğanci waqıtlıça ğına çığarılğan, anıñ möddäte Martnıñ 30nda betä, dide. Yuğarı räsmilärneñ säyäsi totqınnarnı üterügä qatışı buluı turında mäqälälär yazğan öçen Ğanci 2000 yılda törmägä utırtılğan ide. Ul İrannıñ iñ tanılğan säyäsi totqını sanala ide.


text:
Açıq mikrofon: Tatarstan tawarların qullanalarmı?
Tatarstanda “Ramstor”, “Magnit”, “Paterson”, “Perekrestok”, “Bäxetle” kebek zur kompaniälär üzebezdä citeşterelgän produktsiä belän säwdä itärgä bik aşqınıp tormıy. Bu xaqta respublikanıñ ministrlar kabinetında uzğan komissiä utırışında äytelde. Zur kompaniälär Tatarstanda citeşterelgän ipi, söt, qaymaq, şikär kebek köndälek azıq-tölek satu belän genä çiklänep, başqa tovarlarnı çittän kiterä. Säwdä çeltärläre wäkilläre Tatarstanda citeşterelgän tovarlarnıñ Yevropa standartları taläplärenä turı kilmäwenä häm citeşterüçelärneñ reklama kompaniäse belän bik az şöğellänüenä däğwä belderä. Ä Tatarstannıñ tovar citeşterüçeläreneñ däwaları isä alarnıqınnan da kübräk buldı. Alarnı säwdä çeltärläre tarafınnan bilgelänä torğan “bonus”, “büläkläw”, “taşlamalar” hiç tä qänäğätländermi.
Tatarstan xalqı respublikada citeşterelgän tovarlardan qänäğätme soñ? Alalarmı Tatarstannıñ tovarın? Bügenge açıq mikrofon şuşı xaqta:
--Tatarstanda citeşterelgän tovarlarnı alabız älbättä! Produktlardan söt, kolbasalarnı alıp toram. Ğomumän, üzebezdä citeşterelgän produktlarnı kübräk yaratam! -Bazarda närsä satalar, şunı alabız inde. Kibetlärdän alıp bulmıy, anda bik qimmät! Bazardan söt, it, bäräñgelärne alam. Pensionernıñ tağın närsä alırğa mömkinlege bar inde? Bik az bit bezneñ pensiälär, ä fatirğa tüläwlär qimmät.. Menä şulay. -Söt kebek produktlarnı alam min. Ä Tatarstanda tağın närsä citeşterelä? Min belmim. -İt, ikmäk, on, konfet, peçenye satıp alam. Qazanda tegelgän äyberlärne dä alam. Qayçaqta ğına bazarğa baram. Zur-zur kibetlärgä kermim dä, anda arzan dip äytsälär dä, ğadi xalıq öçen tügel alar, böten närsä bik qimmät! -Söt, tort, üzebezdä citeşterelgän başqa barlıq produktlarnı da alam. Şulay uq kiemne dä. Menä ayağımdağı botinkalar da “Spartak”nıqı. Şunı äytäse kilä, bezdägelär sıyfatlı bula bit anıñ. Ber-ike kön kideñ dä, taşladıñ tügel. Alar sıyfatlı bula. Produktlarnı kübräk bazarda satuçı tatar apalarınnan alırğa tırışam.
-Bazarda närsä satalar, şunı alabız inde. Kibetlärdän alıp bulmıy, anda bik qimmät! Bazardan söt, it, bäräñgelärne alam. Pensionernıñ tağın närsä alırğa mömkinlege bar inde? Bik az bit bezneñ pensiälär, ä fatirğa tüläwlär qimmät.. Menä şulay.
-Söt kebek produktlarnı alam min. Ä Tatarstanda tağın närsä citeşterelä? Min belmim.
-İt, ikmäk, on, konfet, peçenye satıp alam. Qazanda tegelgän äyberlärne dä alam. Qayçaqta ğına bazarğa baram. Zur-zur kibetlärgä kermim dä, anda arzan dip äytsälär dä, ğadi xalıq öçen tügel alar, böten närsä bik qimmät!
-Söt, tort, üzebezdä citeşterelgän başqa barlıq produktlarnı da alam. Şulay uq kiemne dä. Menä ayağımdağı botinkalar da “Spartak”nıqı. Şunı äytäse kilä, bezdägelär sıyfatlı bula bit anıñ. Ber-ike kön kideñ dä, taşladıñ tügel. Alar sıyfatlı bula. Produktlarnı kübräk bazarda satuçı tatar apalarınnan alırğa tırışam.Al'bina Zäynulla


text: Misır başqalasında 95 yäşendä yazuçı Näğib Mähfüz wafat bulğan. Ul ğäräb yazuçıları arasında ädäbiät ölkäsendä berdän-ber Nobel bülägenä iä yazuçı ide. Anıñ «Yaña Qähirä», «Middaq poçmağı», «Közgelär» romannarı dönyağa bilgele. «Saraylar arasında», «Xıyal sarayı», «Şikärle yort» äsärlärendä Mäxfüz Qähirädäge ber ğailäneñ 3 buının sürätli. Anıñ äsärläre yalğızlıqtan ğazap çikkän keşe öçen borçılu belän suğarılğan. Suğışçan íslam ähelläre anı köferlektä ğäyepläde. 1994 yılda Näğıyb Mähfüz Qähirädäge öyennän çıqqan waqıtta ber dindar-fanat aña pıçaq belän qadağan ide.


text:
"New York Times": Rusiäneñ ciñep ottırğan suğışı
Çeçnägä ul yawlıq bäyläp, ozın itäk belän çeçen xatını bulıp kienep kergän häm anda Rusiä mäğlümät çaralarında bötenläy xäbär itelmi torğan xällärne kürgän. "Kreml'' Çeçnädäge xällärne yaqtırtunı şul qädär çiklägän ki, xalıq anda nilär bulğanın belmi, Çeçnä ğisyançılarnıñ uzğan comğadağı sıman respublikadan çittä höcümnär oyıştıruınnan soñ ğına rusiälelärneñ isenä töşä" di Nivat. Comğa könne Çeçnädän 35 çaqrımdağı Mozdokta xärbi gospitalne şartlatu näticäsendä kimendä 41 keşe hälak bulğan ide.
Nivat yazuınça, 94-nçe yılda Rusiä ğäslärläre bärep kergännän soñ xäräbä xälenä kilgän başqala Groznıyda barı tik xökümät binaları ğına tözätelgän. İntixar höcümnäre biredä bik yış bula. Här tön sayın atışlar, köndez ğisyançılarnı ezläw operatsiäläre bara. Härqayda Rusiä soldatları häm Mäskäw bilgeläp quyğan xakimiät başlığı Äxmät Qadirovnıñ Çeçen militsiäse xezmätkärläre. Elektr häm su kilsä kilä, kilmäsä yuq. Uqıtuçılar bulmaw säbäple mäktäplär eşlämi. Eşlärgä teläwçelärgä barı tik ruslarğa xezmät itü genä täqdim itelä. Küpçelek çeçennar ruslar belän xezmättäşlek itkän öçen üç aludan qurqıp andıy eşlärgä barırğa telämi. Biredä xälneñ körçekkä terälüe sizelä, rusiälelär belän ğisyançılar kileşä dä almıy, ber-bersen ciñä dä almıy, dip yaza Nivat.
Şul uq waqıtta İnguşetiä çigenä yaqın urında Rusiägä qarşı qorallı köräş alıp baruçı ber törkem wäkile aña "atışlar tizdän tämamlanaçaq" dip äytkän. Älege suğışçı söyläwençä, alar wäzğiätkä tiz yaraqlaşuçan, 5-är keşelek törkemnärgä bülengän. Bu törkemnär 3 kön dä ütmästän çitäkçelek tiräsendä berläşä ala. Älegä Rusiälelär uñışlı ğına eşlär yaxşı bara dip kürsätep kilä, ämma bez alarnıñ ul ışandıruların cimerü öçen bar köçebez belän tırışaçaqbız di Çeçen köräşçese.
Nivat yazuınça, Çeçnädäge Rusiä xärbiläre arasında töşenkelek ruxı xökem sörä. Xakimiätlär biredä ay sayın 100-läp rusiä soldatınıñ üterelüe turında äytä. Xätta aña oçrağan xärbilär üzläre dä anda küp aqça tülängän öçen genä eşläwläre turında beldergän. Çeçnädäge ber xärbi bazağa baru yulında Nivat "Bez bez ber säbäpsezgä Çeçen xalqın üterüdän arıdıq. Bezgä qanlı aqçalar tülilär" digän yazuğa tap bulğan. Biredä ul wäzğiät yaxşırmasa itnixarçılıq yulına basıp berär cirdä bomba şartlatırğa äzer buluların açıqtan-açıq belderüçe çeçen qızları belän dä oçraşqan. Şularnıñ berse, Çeçnädäge xällärne beräwneñ dä qayğırtmawı, iğtibar kürsätmäwe säbäple xatın-qızlar xäzer şundıy adımğa bara di.
Nivat yazuınça, anıñ belän söyläşkän çeçen keşeläre suğışnıñ tämamlanuın bik nıq telilär, ämma alar hiçşiksez bäysezlek tarafdarları yaqlı. Suğış elek Rusiä yaqlı bulğan keşelärneñ dä fikerlären üzgärtkän. Çeçennar xäzer ruslarnı tınıç xalıqqa qağılmaw turındağı suğış qağidälären bozuçı basıp aluçılar dip qarıy.
Çeçnädä kürgännäre nigezendä Nivat anda üktäbr ayında ütäçäk prezident saylawları suğışnı tuqtataq digän süzlärgä ışanmawı turında yaza.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Könçığış Ukrainadağı Donetski ölkäseneñ qanunçığaru şurası başlığı Boris Kolesnikovqa wazifasın üz maqsatlarında qullanuda ğayepläw belderelde. Bu xaqta general prokuraturanıñ matbuğat wäkile Vyaçeslav Astapov belderde. Kolesnikovqa şulay uq aqça qısu häm yanaw belän talaw kebek ğayepläwlär kiterelgän. Dälillär tabılsa aña 12 yılğa qadär törmä cäzası yanıy.
Kolesnikovnıñ qulğa alınuınnan soñ Donetskinıñ üzendä häm başqala Kievta protest çaraları başlandı. Ul üze aña qarşı ğayepläwlärneñ säyäsi säbäbe bar, dip belderä.
Kolesnikovnı qulğa alu – prezident Viktor Yuçenkonıñ korrupsiägä qarşı kampaniäse qısalarında eşlände. Yuçenkonıñ matbuğat xezmäte xäbär itüençä, bu eşlärneñ säyäsätkä qatnaşı yuq.


text:
Qırğızstan Yuğarı Mäxkamäse xakimiättän töşerelgän prezident Äskär Aqayevnıñ qızı Bermet Aqayevanı deputat qağılğısızlığı xoquqınnan mäxrüm itte.
Mäxkamä saylaw komissiäseneñ xärämläşü häm tawışlarnı satıp alu öçen Aqayevanı parlamentan çığaru qararın xupladı.
Bu qararnı ğämäldän çığarunı sorawçı appelyatsiä mömkin bulmasa da Aqayeva xalıqara mäxkamägä möräcäğät itäçägen belderde
AUDİO: Minemçä, bu säyäsi qarar. Bez xäzer xalıqara mäxkamägä appelyatsiä belän möräcäğät itü mäs'äläsen qarıybız.
Qırğızstannıñ xökümät komissiäse korrupsiädä ğäyeplänüçe Aqayevlar ğailäseneñ başqa äğzaların da tikşerä.


text:
24 dekäber uzğan respublika tatarları cıyınında milli-mädäni üseş torışı häm problemnar turında süz bardı. Başqortstanda tatarlarnıñ milli-mädäni üseşe öçen şartlar bulmawğa borçılu belderelde. Rämil Bignov üzeneñ tözelä başlağan ofisın tatar gimnaziäsenä birüen belderde. Tik anı respublika başları kire qaqmasa. Älege gimnaziä 250 balağa isäplängän, şularnıñ 100gä yaqını respublika rayonnarınnan kilep uqırğa tieş. Yağni bu 1nçe sanlı başqort gimnaziäse kebek respublikä-küläm uqu yortı bulaçaq. Älege binanı tözügä 20 million sumğa yaqın aqça çıqqan, tulısınça tözep betü öçen tağın 20-25 milion kiräk. Bignov bu aqçanı tabarğa ışandırdı. Xäzer iñ möhime - xakimiätneñ moña ayaq çalmawı. Cıyında qarar, Rusiä häm Başqortstan Prezidentlarına möräcägätlär dä qabul itelde. Ul möräcägätlärdä Prezidentlardan Başqortstan tatarları problemnarın çişügä yärdäm itü soralğan.
Mönir Wafin, Ufa


text:
Törkiä “Böyek Yaqın Könçığış Proyektın” xupladı
Törkiäneñ, AQŞ tarafınnan täqdim itelgän “Böyek Yaqın Könçığış Proyektına” (BYKP) xuplawı, berençe märtäbä açıq räweştä Tışqı Eşlär Ministrı Abdullah Gül tarafınnan belderelde. Bu proyekt soñğı yıllarda häm fän häm säyäsät dönyasınıñ töp diskussiä temasına äwrelde. Närsä ul BYKP?
Bügengä xätlä BYKP teması Törkiädä başlıça akademik platformada tikşerelsä dä, räsmi dairälärdä, xökümät eçendä açıq räweştä telgä alınıp, moña ber nindi işarä yasalmağan ide. Tışqı Eşlär Ministere Gül ütkän atna azağında AK partiä deputatları öçen Ankaranıñ Kızılcahamam rayonında oyıştırılğan lagerında xökümätneñ BYQP-ın yaqlawı häm monıñ Törkiäneñ tışqı politikadağı mäqsatlarına turı kilüwe, İslam illärendä demokratiä, keşe xoquqlarınıñ cäyelüwen teläwe turında belderde. Ul süzlärenä östäp “ägärdä Törkiädä ireklek häm demokratiä bulmasa ide, bez xakimiätkä kilä almağan bulır idek” dide. Ğiraq belän İran mäsäläsendä isä, ”Ğiraqtağı problemalar turında dönyada törle qaraşlar bar. Läkin İrannıñ atom-töş programası mäsäläsendä BYQP nigezendä AQŞ belän bergä xäräkät itäçäkbez. Mäsälä uñaysız täräqqi itsä İranğa işeklärbezne yabaçaqbız. Şiksez İranğa (xärbi) tıqşınudan iñ küp ziannı bez dä küräçäkbez” dip Törkiäneñ bu mäsälädäge räsmi qaraşın şundıy konkret räweştä berençe märtäbä bularaq añlattı. Anıñ şuşı süzlärennän İranğa tıqşınu bulaçaq dip me añlarğa, äytüwe qıyın. Läkin Törkiäneñ Afganistandağı NATO köçlärendä buluwı, Ğiraqnıñ territorial bötenlege pozitsiäsendä toruwı, Ğiraqtağı baytaq tözü proyektına qatnaşuwı häm İranğa qarata AQŞ pozitsiäsen yaqlacağın şundıy açıq räweştä belderüwe mäsäläneñ bik ciddi tös aluwına işarä itä bulsa kiräk. Şiksez biredä Rusiä Federatsiäseneñ alaçağı pozitsiä dä möhim.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text:
Bügenge xäbärlärneñ iñ ähämiätlese, möğayın, Çallıdan dip äytergä mömkin. Çallı xakime başlığı Räşit Xämädiev Qazan häm Tatarstan arxiepiskopı Anastasiy ataqay belän oçraşıp, biredäge çirkäw cimerü tarixına noqta quyğannar. Här ike yaq, yäğni çirkäw citäkçeläre häm Çallı xakimiäte bu mäsäläne çişkännär. Şähär çirkäwne başqa cirdä tözügä urın birä, anı tözi başlarğa yärdäm itä, nigezne şähär xisabına töziäçäklär, ä Ciñü parkındağı çirkäw urını şähär mäxkämäse qararı nigezendä şuşı parkta qala. Räşit Xämädiev fikerençä, Çallıda dini konfessiälär arasında bernindi nigezle qarşılıq bulmağan ikän. Şulay da, soñğı ike ayda Çallıda, Tatarstanda çirkäw cimerälär dip, böten dönyağa tawış kütärgän idelär. Ä bu şaw-şunıñ nigezendä qayber subyektiv xällär yata, bulıp çıqtı.
Räsmi xäbärlärne iskä alğanda, Mintimer Şäymievneñ Çeçen Respublika administratsiäse başlığı Äxmät Kadıyrovqa 27 dekaberdä bulğan şartlaw häm faciğa uñayınnan qayğı urtaqlaşu telegramması cibärüen äytergä kiräk. Şulay uq Mintimer Şäymiev «İnterfax» agentlığına intervyu birep, tämamlanuçı yılnıñ iqtisadi yomğaqları turında söylägän. Ul Tatarstan iqtisadınıñ sotsial' üseşkä yünälderelgän bulğanın äytkän.


text:
Tatarstan häm Belarus' respublikaları xezmättäşlek turında söyläşte
Ä respublikanıñ premyer-ministrı Röstäm Miñnexanov citäkçelegendäge delegatsiä sişämbe könne Belarus' respublikasınnan qayttı. Anda tatarstanlılar üzara xezmättäşlek turında söyläşülär alıp bardılar. Tatarstan häm Belarus' ber-berse belän xezmättäşlek itärgä bik telilär ikän. Röstäm Miñnexanovnıñ Belarus' prezidentı Aleksandr Lukaşenko belän oçraşuında da şuşı xaqta äytelgän. Ayırım alğanda ike respublika maşina tözü, nefteximiä kebek tarmaqlarda bergä eşlärgä niätlilär. Süz xättä Tatarstanıñ KamAZ berläşmäseneñ häm Belarus'nıñ MAZ şirkateneñ berlektä eşläwe turında da barğan. Xäbär itelgänçä, şuşı yılnıñ başınnan birle ike respublika arasındağı säwdä äylänäşe 19 million dollarnı täşkil itkän.


text: Bügen biredä Qazaxstan häm Rusiä prezidentları ike il arasındağı çik buyı kileşüenä qul quydı. Prezident Vladimir Putin älege kileşüne – "tarixi" dip bäyäläde: "Nursultan Nazarbayev belän oçraşunıñ azağında bez Rusiä belän Qazaxstan arasındağı däwlät çikläre turındağı dokumantlar belän almaştıq. Bez "tarixi" süzen yış qullanabız, anıñ mäğnäse tawşalıp ta betkänder inde. Ämma bu oçraq – ike däwlät arasındağı mönäsäbätlär öçen – tarixi waqiğa."Rusiä ilbaşı Astanağa kiçä, Qazaxstan prezidentınıñ inaugurasiä tantanasına kilgän ide. Putin häm Nazarbayev energiä häm säwdä turında söyläşte, şulay uq Yevraziä Üseş Bankın buldıru turında kileşügä qul quydı. Nazarbayev Rusiä-Qazaxstan mönäsäbätläre belän qänäğät buluın äytte, häm üzeneñ yaña 3nçe prezidentlıq möddäteneñ başında uq çit ilgä iñ berençe säfären Rusiägä qılaçağın belderde.


text:
Yewropa Berlegendä Kavkaz-Kaspiy töbägeneñ mömkinlekläre bäyälänä
Gruziädäge xällär Yewropa Berlegenä Kavkaz-Kaspiy töbägenä iğtibarnı kimetüneñ nindi näticälärgä kiterergä mömkin ikänlegen kürsätte diärgä bula.
Londonda iğlan itelüçe xisap, anı äzerläwçelär äytüençä töbäkneñ Yewropa Berlege belän mönäsäbätlären yaña basqıçqa kütärü mömkinleklären sürätliäçäk.
Moña qädär bu mönäsäbätlär Yewropa Kürşelek Säyäsäte digän kileşü qısalarında qorıla ide. Ämma xäzer inde Yewropa Berlegeneñ üz räsmiläre dä bu kileşü Yewropağa taba iñ nıq omtıluçı il bulğan Gruziägä qarağan möhim säyäsi qararlarğa täesir itü öçen citärlek mömkinlek birmi dip zarlana.
Gruziäne äğza itep alu mäsäläsenä qarawğa kütärelgändä andıy mömkinlek bulır ide. Ämma Berlektäge küpçelek äğza illär monı xuplamıyaçaq.
Yewropa Berlege Gruziä prezidentı Mixail Saakaşvilinıñ uzğan atnada ğädättän tış wäzğiät iğlan itüen tänqitläp çıqtı. Ämma bu yıraqtağı nindider ber ilgä Latin Amerikasında yäki Könyaq Aziädä bulğan xällärgä qarata bula torğan ğädäti ber belderü sıman ğına yañğıradı.
Brüsseldä qayberäwlär kiläse yazda NATO sammitında Gruziäne NATO äğzası bulu yulına kertü täqdimeneñ kire qağılaçağın añlağanğa kürä Gruziä xakimiätläre oppozitsiäne bastırdı dip isäpli. Yewropa Berlege belän tağın da yaqınayu bulmaw, NATO äğzalığına taba xäräkät bulmawğa Tiflis şulay itep eçke reaksiä kürsätä dip isäplilär Brüsseldä.
Kavkaz-Kaspiy komissiäseneñ räise, Sloveniä tışqı eşlär ministrı Dimitriy Rupel äle cäy köne Komissiäneñ internet säxifäsenä çığarılğan äñgämädä ük xisapta xäzerge säyäsätne saqlap qalu xuplanaçağın äytkän ide.
Rupel Berlekneñ Kavkazğa mönäsäbäte mäsäläsendä inde mäğlüm närsälärne äytä. Kavkaz cäğräfiq yaqtan, häm energiä çığanaqları belän Yewropa Berlege öçen möhim bulıp tora. Berlek töbäkne totrıqsızlandıruçı tuñdırılğan nizağlarnıñ barı tik tıqşı täesir näticäsendä genä yañartıluın tanıy. Ämma Berlek töbäktäge eşçänlegen bik nıq arttırırğa da cıyınmıy.
Kavkaz-Kaspiy Komitetı xisabınıñ töp kiñäşlärenä küzätügä qarağanda, töbäkneñ Rusiä, Qıtay, Yewropa, Hindstan, Iran häm Quşma Ştatlar kebek dönyaküläm häm töbäktä eş itüçe illär belän mönäsäbätlären säyäsi häm iqtisadıy yaqtan balanslı itü bik tä möhim.
Töbäktäge illär Yewropa Berlegenä yäki NATOğa quşılu mömkinlege bulmağanda kire elekkegä qaytaçaq. Bu töbäktäge illär dönyanı energiä çığanağı häm transit yulı bulu mömkinlege belän qızıqsındıra. Üzäk Aziä illärenä kilgändä, alar barlıq kürşeläre belän dustanä bulırğa häm tabiği gaznı kem kübräk tüläsä şuña satarğa tırışa. Azärbäycan da şul yuldan bara, ämma anıñ cir astı baylıqları Kaspiydağı kürşelärenekennän tizräk betäçäk, şuña kürä Baqıda andıy uq omtılış kürenmi.
Ärmänstan inde bu energiä uyınınnan çığarıldı häm bik awır xäldä qaldı.
Gruziä Yewropa Berlege öçen möhim tranzit ile bulıp qalaçaq. Häm Tiflistä xakimiät kem qulında ğına bulmasın Berlek anıñ belän yaxşı mönäsäbättä bulırğaq tırışaçaq.
Naif Aqmal


text:
Bäyrämne tatarça qarşılıybız: Yekaterinburg
Tatarstannıñ atqazanğan artistı Xäydär Gıylfanovnıñ tatar xalıq cırların başqaruın qunaqlar küz yäşläre belän tıñladılar. Xalıq cırlarınnan tış, biredä kürenekle tatar kompozitorları äsärläre, romanslar yañğıradı. Ural däwlät konservatoriäsendä belem aluçı tatar qızı Güzäl Şaxmatova başqaruında Röstäm Yaxin köyenä yazılğan cırnı da veterannar bik yaratıp qabul ittelär. “Kügärçen” ürnäk balalar ansamble qunaqlar aldına yaña programma äzerläp kilgän ide. “Aq qalfaq” oyışması citäkçese Tañçulpan xanım Jdanova, tatar yäkşämbe mäktäbenä yörüçe balalar belän bergä “Tuğan ilem, köräşkä bas” häm “Ciñü” cırların tatarçağa tärcemä itep äzerläp kilgän. Ataqlı Vasiliy Terkin rolen başqaruçı, Rusiäneñ atqazanğan artistı Räis Gallämov Vasiliy Terkinğa bağışlanğan poemadan özek uqıdı. Kürenekle akter zalda utıruçılarnı ul yıllarğa alıp kerep kitte kebek.
Veterannar da üzläreneñ xatiräläre belän büleştelär. “Aq qalfaq” oyışması äğzası Orqıya apa Xayälieva suğışnı şofer bulıp başlağan, pulemetçi bulıp betergän. Ciñüne Berlinda qarşı alğan. Ul yıllarnı bik dulqınlanıp iskä ala ul. Suğış veteranı İl'fat Xafiz ulı Qayumov bügen dä safta. Ul Sverdlov ölkäse buyınça suğış häm tıl veterannarı komitetı räise. Bu yıl başınnan veterannarğa qarata bulğan taşlamalarnı ölkädä saqlap qalu buyınça bik küp köç quyğan keşe ul. Anıñ fikerençä, suğış veterannarına iğtibar citärlek, ä menä tıl veterannarına qarata bulğan taşlamalarnı qaytaru öçen küp eşlise bar äle. Alar da bit olı xörmätkä layıqlı keşelär.
Kiçä bik mul itep äzerlängän tabın yanında däwam itte. Çäy tabını milli rizıqlardan sığılıp tora ide. Saf tatar telendä aralaşıp utıru, çın garmun tawışına milli köylär tıñlaw, quşılıp cırlap utıru, tuğan tatar moxitına çumu qunaqlarnıñ küñelenä bik xuş kilde. Veterannar kiçäne oyıştıruçılarğa olı räxmätlär uqıdılar.
Sverdlov ölkäseneñ başqa şähärlärendä dä tatar veterannarın xörmätläw kiçäläre däwam itä. Şundıy kiçälärneñ berse Yuğarı Pışma şähärendä bulıp uzdı. Kiçäne Yuğarı Pışma tatarlarınıñ milli-mädäni avtonomiäse räise Täsqıä xanım Safiullina oyıştırdı. Kiçäne oyıştıruda bulışqan igelekle tatar yegetlärenä räxmätläre çiksez Täsqıä apanıñ. Ul veterannar öçen zur tabın äzerlärgä bulışqan Yuğarı Pışma yegetläre Rodion Safiullin, Zöfär Xaciev, Yekaterinburg yegete Rinat Sadrievqa olı räxmätlär uqıdı. Kiçä barışında veterannar öçen bik matur konsert ta äzerlängän ide. Xäydär Gıyl'fanov, Robert Xäbibraxmanov, Boris Zakirov kebek Sverdlov ölkäseneñ tanılğan cırçıların xalıq bik yaratıp qabul itte.
Böyek Ciñü kebek qäderle bäyrämne üz millättäşläreñ belän bergä, üz teleñdä aralaşıp, üz cırlarıñnı cırlap qarşı aludan da zur bäxet yuq dip, räxmät uqıdılar veterannar.
Fäwiä Safiullina, Yekaterinburg


text:
Üzeneñ Amerika Quşma Ştatları belän qarşılığında Ğiraq prezidentı Saddam Xösäen älegä qädär ğäräp illäreneñ küpmeder yaqlawın qazanıp kilä ide. Ğadi xalıq arasında şuşı yaqlaw haman da kiñ taralğan, ä menä zialı ğäräp dairälärendä inde Saddamnı xakimiattän kitügä öndägän möräcäğätlär kürenä başladı.
Yaqın Könçığışta hälakät çığunı buldırmas öçen Saddam Xösäen Ğiraq xakimiatennän kitärgä tieş - qayber ğäräp intellektuallarınıñ düşämbedä Livan başqalası Bäyrütta bäyän itkän maxsus belderüwendä şulay dielä. Älege möräcäğät şuşı atnada başqa ğäräp illärenä dä cibärelep, anda yañğırağan fikerlär tağında nığraq yaqlaw qazana ala. Anı imzalawçılar ğomumän demokratik Ğiraq däwläten qoru, anda keşe xoquqların saqlawnı, häm xakimiatne tınıç qına küçerüne oyıştıru kiräklege turında süz alıp bara. Tağın da kübräk qan qoyunı buldırmawnıñ berdänber yulı, öç distä yıl idaräse belän Ğiraqnı häm bar ğäräp dönyasın mäxşärgä çumdırğan Saddam Xösäenneñ xakimiattän kitüwe dip äytelä, qayber ğäräp zialıları qabul itkän belderüdä. Bez bar ğäräp dönyasındağı cämäğätçelekkä, Saddamnıñ häm yaqın kiñäşçeläreneñ il idaräsennän kitüwe maqsatında alarğa tieşle basım yasaw üteneçe belän möräcäğät itäbez, barı tik şul ğına, töbäktäge keşelärne hälakättän qotqara ala dielä tağın, Livanda bäyän itelgän, häm xäzer başqa ğäräp illärendä dä taratılaçaq belderüdä. Şuşı möräcäğät , Quşma Ştatlarnıñ, Ğiraqqa qarşı suğış başlaw ixtimalın istä totıp, Farsı qultığı töbägenä yañadan-yaña ğäskäri bülekçälär cibärüwe sürätendä yasaldı. Moñardan tış, dönyanıñ qayber basmalarında, Saddamğa inde sıyınu urını da ezlänä digän xäbärlär kürengän ide, bu uñaydan, aña Mısırğa, Liviägä, Kubağa yäisä xätta Tönyaq Koreägä dä qaçu täqdimnäre yasaldı digän farazlar äytelde. Uzğan ayda, ğäräp citäkçeläre Saddamnı xakimiattän üze teläp kitügä künderü ölkäsendä ni dä bulsa eşlime digän sorawğa, söğüd tışqı eşlär ministrı äl-Fäysal, kiñäşläşülär açıq iğlan itelgän dä, iğlan itelmägän däräcädä dä bara, läkin Ğiraqqa qarşı xärbi çaralar kürügä yul quymaw eşendä bar ğäräp illäre dä qatnaşa digän şoma cawap qaytarğan ide. Yäğni, Saddamnıñ kiläçäge mäs’äläse ğäräp illäre citäkçelege yuğarılığında tikşerelgän oçraqta da, bu yäşeren şartlarda ğına alıp barıla digänne añlata. Qayber ğäräp zialılarınıñ möräcäğäte isä şuşı çetrekle mäs’äläne kiñ cämäğätçelekkä çığara. Anı imzalawçılar arasında, Livannıñ kürenekle advokatı häm xoquq belgeçe Çibli Mallat, Küwäyt advokatı Xäsän Cäwhär, Mısır kinorejisserı Yusri Nasrulla, Tunistan Kamil Obeydi, barlığı 20-läp keşe bar. Advokat Mallat ğäräp dönyasında şaqtıy tanılğan keşe, ul, 1982-nçe yılda, fälästin qaçaqlarınıñ Sabra häm Şatilla utarlarında, İzrail wäxşätendä isän qaluçılarnı yaqlağan advokat, häm ul üzeneñ, yuğarıda süz barğan möräcäğätkä qul quyuwın, Saddam xakimiattän ixtiari töstä kitä torğan keşe tügel, ul monı barı tik basım astında ğına eşli ala, bezneñ möräcäğät isä monıñ iñ mädäniatlı forması dip añlattı. Äzerlängän suğışnı älegä tuqtatıp bula, häm bez keşe ğömeren saqlaw, Ğiraq tarixında yaña säxifä açu, berük waqıtta ilne amerikannar tarafınnan basıp alunı buldırmaw yulın täqdim itäbez dip belderä Mallat, ğäräp zialıları imzalağan, Saddamnı xakimiattän kitügä öndägän möräcäğätne yazuçılarnıñ berse.
Kärim Kamal, Praga


text: Bağdadta tanılğan sönni säyäsätçesenä höcüm yasalıp, anıñ maşínası utqa totılğan. Adnan Äd-Dulaimi üze zarar kürmägän, anıñ tän saqçısı üterelgän. Bügen Bağdadnıñ şığilar yäşägän Sadr-siti rayonındağı şartlawdan 5 keşe hälaq bulğan, 8e yaralanğan. Şartlaw autobusta kilep çıqqan. Annan alda şartlaw şähärneñ ber bazarında yañğırağan ide. Anda kimendä 3 keşe haläk bulğan, 10 keşe yaralanğan dip xäbär itelä. Soñğı könnärdä Bağdadta cirle şığilar häm sönnilär arasındağı bäreleşlärdä yözlärçä keşe üterelde. Ğiraqnıñ tönyağındağı Tikrit şähärendä tönlä belän blokpostqa höcüm bulğan. 9 soldat häm politsiä xezmätkäre üterelgän.


text:
28 sentäber - narkologlar köne
Qazan yegete Ruslan Zaripov keçkenädän yomşaq küñelle bulğan. Awırlıqlarnı kürmiçä, yeget äni-ätiseneñ qoçağında irkälänep üskän. Anıñ öçen olı tormış Mäskäwgä uqırğa kitkäç başlana. Neftyanik ätise ulı öçen aqçasın cällämi, daimi räweştä aña cibärep tora. Ruslan isä mul tormışnıñ qäderen añlamıy. İptäşläre belän tönge klublarda yörep, ul äf'yun belän “duslaşa”. Başqa küp kenä yäştäşläre kebek ul da narkotik matdäne ber genä tapqır tatıp qararğa teli, ämma şul waqıttan başlap äf'yunneñ qolına äylänä. Äni-ätisen ul yartı yıl däwamında aldap yöri. Ğädättä, narkomanğa äylängäç, keşeneñ şäxese üzgärä. Ul bik nıq yalğanlıy başlıy, xäyläkär bula. Anıñ öçen tormıştağı barlıq qimmätlär dä ähämiäten yuğalta. Anı ber genä maqsat yörtä - äf'yunnı tabu häm qullanu.
Bügen Ruslan Tatarstannıñ narkologiä dispanserında däwalana. Respublikada anıñ kebek 8 meñnän artıq keşe xisapta tora. Çınlıqta isä alar küpkä kübräk, älbättä. Ruslan üz teläge belän däwalana - bu inde anıñ sälämät tormışqa qaytuına ömetne arttıra. Ämma küp keşe äf'yunnan qotılırğa aşıqmıy. Alar soñğı çikkä qädär tüzä, küpläre çirattağı lomka yäğni organizmı äf'yunne taläp itkändä integep ülä.
28 sentäber könne narkolog-tabibları üz hönäri bäyrämnären bilgeläp üttelär. Zaman awıruı - narkomaniä belän köräşüçelär bu könne zur kiñäşmädä qatnaştı. Respublikanıñ barlıq şähär-rayonnarınnan kilgän tabiplar narkomaniä, anı däwalaw ısulları xaqında fiker alıştılar. Kiñäşmädä Tatarstan xalqınıñ 0,3%tı äf'yun qullana dip äytelde. Narkomaniä buyına respublikada wäzğıät şaqtıy stabil' saqlana. Yıl sayın äf'yun qullanuçılar sanı 5%qa arta.
Kiñäşmädä 70 tabip qatnaştı. Anda respublikanıñ barlıq şähär, rayonnarınnan kilgän narkologlar kilgän ide. Respublikanıñ töp narkologı Färit Fättäxov awıldan kilgän tabiplarğa narkomaniägä iğtibarnı arttıru kiräklegen äytte. Soñğı yıllarda awıl cirendä dä äf'yun qullanu bik ürçi başladı, dide baş tabip. Awıllarda araqı eçüçelär sanı isä soñğı berniçä yılda xätta 80%qa artqan.
Al'bina Zäynulla


text:
Prezident Putin Ğıraqtan çığıp kitüe öçen AQŞqa basım yasarğa tırışa
Rusiä prezidentı Putin kiçä Soçidä yasağan çığışında Ğıraqtan çit il ğäskärlären çığarunıñ vaqıtın bilgelärgä çaqırdı. Anıñ süzlärençä, çit il xärbiläre okkupatsiä köçläre bulıp xisaplana häm alarnıñ Ğıraqtan kitüe fetnäçelärneñ köç qullanunı tuqtatularına häm dävlätne torğızuğa uñay öleş kerter ide. AQŞ şunduq bu çaqırunı , monıñ öçen vaqıt äle irtä dip kire qaqtı.
Audio
"Qıraqtan çit il ğäskärlären basqıçlap çığarunıñ möddäten dä bilgelärgä kiräk dip uylıybız. Küpkenä Ğıraqlılarnıñ bu köçlärne okkupatsiäçelär dip xisaplauın bez yaxşı beläbez."
Putin ğäskärlärne tizlek belän çığaru Ğıraq qarşılıq kürsätüçelären politik protsesqa qatnaştıruğa etärer digän fiker dä äytte.
Audio
"Bu mäsäläne xäl qılu Ğıraq qarşılıq kürsätüçelärneñ möhim öleşen dävlät buldıru protsesına qatnaştıruğa yuq açaçaq."
AQŞ prezidentı Buş Ğıraqtan 138 meñ amerikan xärbisen çığarırğa çaqırularnı kire qağıp kilde. Putinneñ çaqıruına rekasiä dä şuluq eçtälektä buldı. Putin çığışınnan soñ berniçä säğät ütkäç AQŞ Dävlät departamentı süzçese Sean McCormack Washingtonda brifingta yasağan çığışında Ğıraq çit il ğäskärläreneñ annan kitüenä äle äzer tügel dip belderde.
Audio
"AQŞ prezidentı Buş Ğıraqlılarğa iminlek yardäme mäsäläsendä bezneñ pozitsiäbezne bik açıq añlattı dip uylıym. Ğıraqlılar üz sälätlären nığıtqan sayın bezneñ häm küpmillätle köçlärneñ annan kitü mömkinlege artaçaq."
McCormack AQŞnıñ Putinneñ täqdim itkäneçä, bu yılnıñ azağına qädäre Ğıraqqa bağışlağan xalıqara konferensiä ütkärergä niätlänmäven dä äytte.
Audio
"Küptän tügel genä Brusseldä xalıqara konferensiä buldı. Anda dönyadan. bu regionnan , Yevropadan häm yalğışmasam, Rusiädän väkillär qatnaştı. Alar Ğıraqnı yaqlauların belderdelär."
Mäğlum bulğança, Putin Ğıraq suğışına qarşı çığıp kilde. Läkin, ul bu märätäbä açıqça çit il ğäskärlären çığarırğa kiräklegen belderde. Putin bu çığışın yaña qitğäara raketağa sınaular ütkärelgän Barents Dingezendäge xärbi künegülärdän soñ yasadı. Mäskäv Heritage Fondı direktorı häm säyäsi küzätüçe Yevgeniy Volknıñ fikerençä, bolar Putinneñ ilneñ xärbi quäten kürsätep dönya mäsälälärenä küberäk täsir itärgä tırışuın kürsätä.
Audio
"Bu belderüneñ, kem närsä genä äytmäsen, AQŞ belän atom suğışı senariosına kürä ütkärelgän Tönyaq Flotınıñ künegülärennän soñ yasaluı möhim. Bu belderü köç kürsätü bulıp tora. Putin Rusiäneñ xärbi quäte konflikt qayda ğına bulmasın, Rusiäneñ politik täsirendä çaqılırğa tieş dip kürsätergä teli."
Pänceşämbedä Rusiä belän Qıtay berençe märtäbä urtaq xärbi künegülär ütkärä başladılar. Bu da ike zur dävlätneñ xärbi berektäşlek tözü ixtimallığın kürsätkän AQŞqa cibärelgän işarä bulıp tora.
Färit İdelle, Praga.


text: «Törkiäneñ xakimiättäge Ğädellek häm Täräqqiät partiäse citäkçese Räcäp Tayip Erdoğan, kiläse ayda Siirt töbägendä ütäçäk östämä saylawlarda qatnaşaçaq, häm ciñgän oçraqta, Törkiäneñ kiläse premier-ministrı bulaçaq.» Bu turıda bügen partiäneñ yuğarı räsmie, premier-ministr urınbasarı Mäxmät Ali Sahin äytte. Zamanında dini näfrät uyatuda ğäyeplängän Erdoğan, uzğan yılnıñ noäberendä ütkän parlament saylawlarında qatnaşa almağan ide. Konstitutsiä nigezendä, deputat bulmağan keşe xökümät citäkçese bula almıy. Xäzergä, premier-ministr wazifasın Erdogannıñ urınbasarı Abdulla Gül başqara. Erdoğan saylanğan oçraqta, ul bu wazifadan kiter, dip kötelä.


text:
Tatarstanda cil-dawıllar kütärelde
Kalendar buyınça çın cäyneñ berençe köne Qazanda bik cılı, xätta esse bulsa da, inde ikençe köne ük tatarstanlılarnı ällä ni söyendermäde. Başqalada da, respublika buylap ta yañğırlar yawdı, könnär suıttı. Alay ğına da tügel, çärşämbe könne meteoüzäk belgeçläre irtädän ük Tatarstan buylap 2 iyündä boz yawuı ixtimal, cil-dawıl da köçle bulır, dip kisätep quydılar. Xäyer, inde tönlä ük qayber rayonnarında köçle cil elektr çıbıqların özep, respublikanıñ 66 awılın elektr utsız qaldırğan, yort-binalarnıñ tübälären cimergän. Mondıy oçraqlar Täteş, Baltaç, Quqmara, Arça rayonnarında terkälgän, dip xäbär itte, Tatarstannıñ ğädättäntış xällär ministrlığı.
Läkin cil-dawıllarğa da qaramıy, säyäsi häm ictimaği tormış däwam itä, Qazanda qızıqlı häm möhim çaralar ütep tora. İnde xäbär itkänebezçä, bu könnärdä Tatarstanda Buryatiädän kilgän räsmi delegatsiä qunaqta. Buryatiäneñ prezidentı Leonid Potapov citäkçelegendäge qunaqlar Mäskäwdän Mintimer Şäymiev belän kilde. Monda alar respublika, Qazan belän tanıştı, Tatarstannıñ iqtisadi, sotsial üseş yullarındağı täcribä belän urtaqlaştı. Çärşämbe könne Mintimer Şäymiev belän leonid Potapov jurnalistlar öçen matbuğat oçraşuı uzdırdılar. Şunısın da äytep kitik, küptän tügel genä, 19 mayda, Buryatiädä tatar milli-mädäni moxtariäte cıyılışı uzdı. Anda moxtariät citäkçese itep millättäşebez Al’bert Ğäyfiev saylandı. Ul Buryatiädä genä tügel, Tatarstanda da bilgele keşe, çönki Al’bert äfände ike respublika arasındağı xezmättäşlekne üsterü östendä eşläwçe keşe. Näq menä Al’bert Ğäyfiev Rusiäneñ iñ könçığış ölkäsendä, Ulan-Ude şähärendä Tatarstan säwdä yortın oyıştırıp cibärde. Şuña da, Buryatiädän Qazanğa kilüçelär arasında millättäşebez Al’bert Ğäyfiev tä buldı.Gölnaz İlgizär


text: Bagdad. Totrıqsızlıq häm köç qullanu oçraqlarınıñ haman da däwam itüwe säbäple Berläşkän Millätlär Oyışması üzeneñ Ğiraqta eşlägän bar çit il xezmätkärlären Bagdadtan çığarıp torırğa buluwın xäbär itte. Bu qarar ämma Ğiraqnıñ iminräk bulğan tönyaq rayonnarına qaramıy, anda BMO xezmätkärläre üz eşen däwam itäçäk. Oyışmanıñ wäkile Marie Okabe monıñ waqıtlı çara buluwına işarä itä. "Min şuña basım yasarğa telär idem, bu waqıtlı ber küçerep toru häm üzgärüçän täräqqiatneñ ber öleşe genä. Urındağı wäzğiat bertuqtalmıy küzätelep tora häm xezmätkärlärne çığaru Ğiraqnı taşlap kitüne añlatmıy" di Berläşkän Millätlär wäkile. Bagdadta oyıştırılğan berniçä şartlawdan soñ anda eşläwçe humanitar oyışmalar, ayırım alğanda Xalıqara Qızıl Xaç/Qızıl Ay cämğiate, üzläreneñ Ğiraqtağı çit il xezmätkärlären yä ildän çığaru, yä alarnıñ sanın kimetü xaqında beldergän ide.


text:
Ğiraqta ber ük waqıtta yasalğan bombalı höcümnär yäzidi xalqın qırıp saldı
Ğiraqlı räsmilär, kiçä Ğiraqnıñ tönyağında ber-bersenä bäyle bomba şartlawlarında 200läp keşe xälaq buldı, yözlärçäse yaralandı dip belderä. Monıñ, islam barlıqqa kilgänçe uq Ğiraqnıñ tönyaq-könbatışında üz dinnäre belän yäşäğän qabilä - Yäzidilärgä qarşı - intixar höcüme dip buluı farazlanıla.
İñ zur faciğa, Xahtaniä awılında bula. Anda ber niçä yağulıq taşığan maşinalar, xalıq cıyılğan avtobus tuqtalışına yaqın cirdä şartlatıla.
Distälägän binalar astında qalğan xalıqnı da isäbkä alğanda, qorbannar sanı artır dip kötelä. AQŞ xärbiboralaqları, qorbannarnı qotqaru öçen, alarnı zurraq rayon üzäklärendäge xastaxanälärgä eltergä bulışa.
Älege höcüm, Ğiraqta 4 yıl buyı däwam itkän bäreleşlär waqıtında bulğan iñ qanlı faciğälärdäñ berse bularaq telgä alına. Ğiraqtağı Azatlıq xäbärçese, Faris Ğömär, Yäzidilärgä qarşı monnañ elek dä terror höcümnäre bulsa, mondıy uq zur bulmağanı yuq ide dip belderä.
Ğömär, yäzidilär arasında möselmanlıqnı qabul itkän öçen ber qıznıñ üterelüennäñ soñ, Kürt azçılıqlarğa qarşı höcüm belän yanawlar arttı di.
“Möselman söyärkäsenä kiyäwgä çığar öçen möselmanlıqnı qabul itkän ber Yäzidi qız xalıq aldında taş atıp üterelde. Häm bu terroristlär häm başqa qorallı suğışçılar öçen “şaytanğa tabınuçı käferlär” dip sanalğan Yäzidälärgä qarşı höcümnär oyıştıru öçen ber säbäb buldı.”
Yäzidi dine islamnañ elek barlıqqa kilä. Sonınnañ aña islam, xristian, yähüdi häm mäcüselek elementläre kertelä. Alar qaysı möselmannar tarafınnañ Şaytannı, Xodaynıñ iñ qaderle färeştäse bularaq qabul itep aña doğa itkännäre öçen käferlär dip tä atala. Köpçelege kördlär bulğan bu dinne totuçılar ber niçä yöz meñ keşe dip isäblänä.
Bu höcüm öçen cäwaplılıqnı üz östenä aluçu yuq. Läkin äl-Qaidä yäisä aña bäyle ğisyançılar tarafınnañ oyıştırıluı farazlana. Associated Press xäbär agentlığı, äl-Qaidägä bäyläneşe bulğan ber ğiraqlı törkemneñ, uzğan ayda “İslamğa qarşı bulğannarı öçen - Yäzidilärgä qarşı höcüm” xaqında kisätü yasap tübäktä kitapçıq taratqannarın belderä.
Azatlıq xäbärçese, AQŞ köçläre başqala tiräsendä iminlekne arttırğan öçen uzğan ay, terrorçı törkemnärneñ Bäğdadtañ kitkännären belderä .
“Xalıqara köçlär tarafınnañ alıp barılğan iminlek çaraları, terorçı törkemnärne çaralar barğan möxettäñ çitkä çığarğa mäcbür itte dip farazlanıla. Häm alar xäzer höcümnäreñ başqalarğa yünälderä başladı. Häm bu ciñel höcümnärneñ Ninevehdä , üz aralarında biklänep yäşägän yäzidilärgä qarşı yönäldergän buluı xaqında farazlar bar.”
Waşiñton bu höcümne waxşilek dip xökem itä. Däwlät Departmentı süzçese, Dana Perino, AQŞnıñ mondıy yawız höcümnärne beterü öçen Ğiraq köçlärenä buluşaçağın wäğdä itte.


text:
Salqınnarnı kem niçek kiçerä?
Bu salqınnarnı törle qatlam keşeläre dä törleçä kiçerä.Mäsälän, Qazanda Uraldan kilep uqığan studentlarğa bik awır turı kilä. Alarnıñ arasınnan Roman isemle berençe kurs studentı stipendiädä almıy uqi. Ätiläre cibärgän 2000 sum aqçağa ğına yäşi bu student.
Qazanda ğailäläre belän yäşägän studentlar bik cılı itep yonnan bäylängän oyıqbaşlar, tunnar kiep yörilär, militsiä xezmätkärläre dä bu salqınnarğa bireşerlek tügel, alarğa salqınnarnı kiçerü bik ciñel.
Balalarnı ata-analar mäktäpkä cibärmilär, salqınnarda uquçılar öydä qalalar.Bolar turında ber mäktäp citäkçese Qazan şähäreneñ mäğärif idäräseneñ boyırığı buluı turında söyläde.
Maşinalarnı bu salqınnarda qabızu öçen kemder tön buyı da maşinasın sündermäskä mäcbür bulsa , kemder akkumulyatorlarnı cılığa kertep quyalar, ä kemder maşinanıñ mayın waqıtında alıştıru bik zarur dip sanıy.“İj ”model'le maşinalarnı irtän qabızu awır bulsa , çit il maşinalarınıñ motorın qabızu ber nidä tormıy ikän.
Ämma sport sarayında künegülär tuqtalmıy. Sport belän şöğellänüçe yäşlärne salqınnar qurqıtmıy. Alar köndä “Dinamo” sport klubına kilep boks buyınça künegülär ütkärüläre turında söylädelär.
Mälikä Basıyr, Qazan .


text:
Tatarstannıñ TVT şirkäten mäskäwlelär satıp alırmı?
Tatarstanda bilgele bulğan Taif şirkäte eşläw däwerendä üzeneñ berniçä keçe kompaniäsen tözede. Şularnıñ berse 1999 yılnıñ sentäberendä buldırılğan TVT teleradiokompaniäse. Ul Rusiädä kabel’ çeltäreneñ iñ öre operatorlarınıñ berse bulıp sanala. Teleradiokompaniä digäç tä, anı televizordan ezlärgä aşıqmağız. Älege şirkät tatarstanlılarğa maxsus suzılğan kabel’ aşa iärçen häm efir kanalların qaraw mömkinlegen birä. Xäzerge köndä TVT kompaniäsenä totaşqan keşelär 30dan artıq kanal qaraw mömkinlegenä iä. Buşlay tügel, älbättä. Läkin ällä ni zur bäyä dä tügel, ayına 150 sum. Mondıy mömkinlek respublikanıñ 3 iñ ere şähärlärendä – Qazan, Çallı, Älmättä yäşäwçelärdä bar. Kompaniä wäkilläreneñ mäğlümätlärenä qarağanda, Tatarstanda alarnıñ 450 meñnän artıq abonentları bar. Häm bu san üsä bara. Nik disäñ, respublikada berniçä genä televidenie kanalı kürsätä. Xätta Qazan bulıp Qazanda da ğadi antenna yärdämendä nibarı 7-8 kanalnı qarap bula. Başqa şähär awıllarda isä bu san tağı da keçeräk. Şuña da, keşelär bik teläp küp kenä östämä kanallarnı qarawğa yul açqan TVTğa möräcäğät itep, anıñ qullanuçıları bulalar. Häm näfis fil’mnar, sport, muzıka, xäbärlär, balalar, fänni-populyar tapşırulardan torğan kanallarnı räxätlänep, çikläwsez qarıy ala. Alar arasında kürşe Başqortstannıñ BST dip isemlängäne dä bar. Monda şunı da äytep kitärgä kiräk, Tatarstannıñ Yaña ğasır iärçen kanalı inde menä niçä yıl tırışıp ta, üzläreneñ tapşıruların Başqortstanda eşli torğan kabel’ çeltärlärenä kertä almıy integä.
Keşelärne kabel’ çeltärläre totaştırudan tış, TVT kompaniäseneñ FM yışlığı da bar äle. Kompaniä anı 2002 yılda Mäskäwdä uzğan bäygedä ciñü yawlap aldı. Şul uq yılnıñ avgust ayında älege yışlıqta inde Avtoradio-Qazan digän kanal da eşli başladı.
Menä şundıy kompaniäne satırğa teli dä inde Taif şirkäte. Xäyer, TVTnıñ üzendä, satılu turında bezdä älegä bernindi dä mäğlümät yuq, dip belderdelär. Kommersant gäcite mäğlümätlärenä qarağanda, TVTnı 3 şirkät alırğa teli – Nafta-Mäskäw törkeme, Renova xoldingı, Sistema kompaniäse. Bu 3 şirkät Rusiädä tüläwle televidenie qırında eşläwçe iñ zur kompaniälär. Älege kompaniälärneñ qaysı ciñär, älegä bilgele tügel. Läkin TVTnı kem genä satıp alsa da, ildä inde bütän ere kabel’ televidenie kompaniäläre qalmayaq. TVTdan soñ investorlarnıñ iğtibarı töbäklärdäge bäläkäy şirkätlärgä küçäçäk, digän fikerdä tora belgeçlär.
Gölnaz İlgizär


text:
Salawat könnärenä äzerlek tikşerelde
Başqortstan Mädäniät häm milli säyäsät ministrlığında şuşı bäyrämgä äzerlek barışın tikşergän cıyılış bulıp ütte. Bu bäyrämne oyıştıru öçen cawaplı keşelärneñ berse – Başqortstan Xalıq icatı üzäge direktorı Zahir Şäyaxmätov süzlärençä, bıyıl Salawat könnäre tağın da qolaçlıraq häm maturraq ütäçäk. “Bıyıl bez Salawat Yulayıwnıñ änise obrazına da zur iğtibar birergä buldıq”, - di ul.
Başqortstan Xalıq icatı üzäge direktorı Zahir Şäyaxmätov buldı bu. Baltaç rayonında ütäçäk Salawat könnärendä respublikanıñ barlıq rayonnarı häm şähärläre wäkilläre üzläreneñ mädäni häm sport programmaları belän qatnaşaçaq.


text:
Qazanda ayırılışuçılar sanı arta
Bu könnärdä Qazanda ğailälär torışı, alarnı saqlap qalu, psixologik kierenkeleklärdän çığuğa bağışlanğan çaralar şaqtıy uzdı. Alarnıñ barısı da Xalıqara balalarnı yaqlaw köne uñayınnan oyıştırıldı. Tatarstanda tarqaluçı ğailälär sanı uzğan yıl belän çağıştırğanda, 13 protsentqa artqan. Ni qızğanıç, yıl sayın diärlek bu san üsä genä bara. Respublika citäkçelege törle-törle programmalar qabul itä, “Tatarstan ğailäse”, ”Ğailäneñ äxlaq kodeksı” ämma berse dä yärdäm itmi. Grajdannar aktların terkäw idäräsendä “Ğailä, balalar häm Tatarstanda demografik xällär” digän utırışta monıñ säbäben yäşlär açıp birergä tırıştı. Uqıtuçılar häm studentlar qatnaşqan bu konferensiädä Qazan energetika universitetınnan Mariä Berejnaya tikşerenülär ütkärülären äytte. Anıñ nigezendä şul mäğlüm bulğan, ğailä qorğan yuğarı belemle yäşlär arasında ayırılışuçılar kübräk ikän. Anıñ kübese toraq, daimi eş urını bulmaw häm xezmät xaqınıñ tübän buluı belän bäyle dielde. Yäşlär xakimiätkä ışanmıy, xätta ana kapitalına – 250 meñ sumğa qızığıp bala tabuçılar da bik az külämdä dide student qız. Şul uq waqıtta zur berlek artınnan quıp ğailäne ikençe urınğa quyuçılar aldında da härdaim problemalar çığıp tora. Şulay itep altın urtalıqnı qaydan tabarğa soñ. Bu älegä awıllarda ğına saqlana bulsa kiräk. Çönki awıldan kilgän Grajdannar aktların terkäw bülege citäkçeläre eçkeçelek xökem sersä dä, awıldı ğailälär saqlana dip bilgeläp uzdılar. Mäsälän, Zäyeneñ Yuğarı Mälem awılınnan Fänziä Niqolayıva:
Awılda 25 yıl eçendä ber genä ayırışuçılar da yuq. Läkin dönya problemaları bezgä qağılmıy digän süz tügel – xatın-qızlar arasında eçüçelek ütep kerde.
Fänziä Niqolayıva Yuğarı Mälemdä xatın-qızlar şurası eşläp kilä, ğailä ölkäsendä problema çıqqan yäşe-qartı şunda möräcäğät itä dip assızıqladı. ZAGStan ayırmalı bularaq, Tatarstan sotsial' yaqlaw ministrlıyğında uzğan “Ğailä, balaçaq häm psixologiä qazanışları” digän konferensiädä ğailälärdäge psixologik kierenkelekne zamança metodika belän xäl itärgä täqdim yasaldı. Mäsälän “Zerkalo” üzäge citäkçese Nina İsanova xäzer inde aqçası bulğan ğailälär dä uçaqnı saqlap qala almıy dip belderde. Nina İsanova:
Bezdä berençe çiratta aqçası bulğan ğailälär bäxetle dip sanala. Ämma törle problemalar da näq şuşı ğailälärdä çığa, çönki ata-ananıñ bala artınnan qararğa waqıtı qalmıy. Alar şulay uq sotsial' xezmätlärgä möräcäğät itä.
Törle problemalarğa qaramastan, bıyıl ğailä qoruçılar sanı Tatarstanda 8 protsentqa artqan. Başqa Rossiä töbäklärendä dä şundıyraq san ikän. Konferensiädä isä Tatarstanğa yaqın bulğan Mari İle, Çuaşstan, Ul'yan yaqlarınnan da psixologlar kilde. Alar kübräk invalid, mömkinlekläre çiklängän balalarğa yärdäm kürsätü belän qızıqsındı. Şul uñaydan Qazanğa “Rehab and medical” Britan şirkäteneñ Rusiädä wäkillege kilgän ide. Alar üzläreneñ zamança cihazların täqdim ittelär. Britan şirkäteneñ Rusiädäge wäkile Pankadj Kuşvala Sovetlar Berlege zamanında bu ölkädä, yäğni mömkinleklärgä yärdäm itüdä alğa kiteş yuq ide di. Pankadj Kuşvala yaña texnologiälär ölkäsendä buşlıq buluı üzen sizderde, dön'ya küläm praktikada da, metodika ölkäsendä dä täcribä yuq ide di. “Rehab and medical” Britan şirkäteneñ Rusiädä wäkile Pankadj Kuşvala Tatarstanda zamança cihazlarnı cäyelderü kiräklegen belderde. Kiläçäktä älege metodikanı awıllarğa da maşinalar belän alıp çığarğa uylıylar. Bu tüläwsez bulaçaq dip ışandıralar. Älege cihazlar yärdämendä tiz arada umırtqa söyägeñne, yörägeñne tikşertergä mömkin. Şulay uq käyefeñne dä äytep birä. Tatarstan sotsial' yaqlaw ministrlıyğıyndagı utırışta xäyerçe ğailälärdä tärbiälänüçe balalar xälläre turında şaqtıy söylände. Bügenge köndä andıy ğailälär 50 meñ ikän. Bu Tatarstan buyınça 4 protsentnı täşkil itä. Dimäk şul xätle ğailädä balalar aç, yalanğaç digän süz. Bu bigräk tä ata-anaları invalid yäki pensioner bulğan ğailälär ikän. Bilgele inde ğailädäge sotsial' xälne tuuçı balalar sanı bilgeli. Küp ğailälär 1 baladan da kübräk narasıy tabarğa tırışmıylar ikän. Bıyıl barlıq bala tabuçılarnı xisaplağanda yartısınnan kübrägeneñ berençe bala. Şunı äytergä kiräk, Tatarstanda tuuçılar sanı 6 protsentqa artqan. Ämma älege tuuçılarnıñ küpläre tulı bulmağan ğailädä tärbiälänüçelär ikän. Bilgele bulğança, Rusiä Prezidentı Vladimir Putin Federal' Cıyınğa Yullamasında 2008Hчe Ğailä yılı dip iğlan itüne xuplağan ide. ZAGStağı konferensiädä bu isä Ğailä institutın kamilläşterügä yärdäm itäçäk dielde. Ämma bu süzgä citäkçelär üzläre ışanalar mikän. Dönya ğalimnäre kiläçäktä ğailälär betäçäk digän näticä çığarğannar ide. Bu möğayın şuña baradır da. Awıllardan qızlarnıñ qalağa kitüe, ä yegetlärneñ öylänä almıyça eçügä sabışuı inde taralğan küreneş. Bilgele, bu xälne beterügä xakimiät yärdäm dä itä torğandır. Mäsälän, konferensiädä çığış yasağan awıl ZAGSı wäkilläre aqça yuqlıqqa zarlandılar, yäşlärgä kredit birelmi, çönki alarnıñ xezmät xaqları bik tübän, ä niçekter yäşärgä kiräk didelär. Landış Xarrasova