text:
Bağçasarayda «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ koordinatorlarından biri Server Mustafayev ve Bağçasaray rayonınıñ Topçuköy (Dolinnoye) köyünde Edem Smailovda Rusiye telükesizlik hadimleri tintüvler keçire. Bunı «Qırım birdemligi» birleşmesi Facebookta bildire.
Faaliyetçilerniñ malümatına köre, Server Mustafayevniñ evi yanına avtozaknı (yaqalanğanlarnı taşımaq içün mahsus polis maşinası) ketirip qoydılar. Edem Smailovnıñ evinde ise üç bala blok etildi. Faaliyetçiniñ ömür arqadaşını evge yibermeyler.
Advokat Emil Kurbedinov, telükesizlik hadimleriniñ onı Mustafayevge yibermegenlerini bildirdi.
Qırım.Aqiqat olıp keçkenlerniñ tafsilâtlarını ögrenmek içün areket ete.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq olaraq kütleviy surette tintilmekteler.


c: text/html

text:
Bağçasaray-Aqmescit yolunda dört naqliyat vastası büyük yol qazasını yaptı.
Mayısnıñ 15-nde Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi idaresiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, qazağa «Ford Transit», «Audi», «Mercedes-Benz» ve «Scania» yük maşinası oğradılar.
Yol qazası neticesinde «Scania» maşinasında aydavcı sıqıştı. Qurtarıcılar zarar körgen kişi çıqarıldı ve «acele yardım» maşinasına ketirildi, dep bildire. 1983 senesi doğma erkek Rusiyeniñ Ulyanovsk vilâyetiniñ sakini ola.
Bundan evel «Tavrida» yolunda yük ve yengil maşinalarnıñ çatışması neticesinde üç insan elâk oldı.
2018 senesi dekabr ayında qırımlı qurtarıcılar Qırımda ciddiy yol qazalarınıñ sayısı arttı, dep bildirgen edi. Qırımda 2019 senesiniñ ilk üç ayı devamında keçken seneniñ aynı müddetine köre bir buçuq qat çoq aydavcı mesüliyetke çekildi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mahkeme qararına köre, «Qırım» Fondu» Hayriye teşkilâtınıñ müdiri Riza Şevkiyev 350 biñ ruble para cezası olaraq ödemeli.
Bunı Şevkiyev noyabr 18-de Aqmescitte mahkeme toplaşuvınıñ birinci qısmından soñ Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, mahkemeci qarar çıqarıp, toplaşuvğa çıqtı, al-azırda davanıñ ekinci qısmı baqılacaq – beş million rublelik para cezasıdır.
«Mence, qarar maksimal olacaq. 400 biñlik para cezasından meni 350 biñni tölemege mecbur etken olsalar, ekinci qısım boyunca 5 millionlıq para cezasından 4-4,5 million rubleni ödemege mecbur eteceklerdir», – dep qayd etti Şevkiyev.
Fond yolbaşçısınıñ zanınca, böyle etip devlet seviyesinde teşkilâtnıñ mal-mülkini zapt eteler.
Fond yolbaşçısı mezkür qarardan sebep mahkemege muracaat etecek ola.
«Lâkin, eminim, bu memleketniñ iç bir mahkemesinde adalet yoq. Soñra halqara mahkemelerge muracaatta bulunacam», – dedi o.
Hatırlatamız, sentâbr 16 künü 2014 senesi Meclis binasında rusiyeli qoruyıcı organlarnıñ vekilleri tintüv ötkerdiler. Vesiqa, USB-fleş aletleri, islam mevzusında edebiyat, bilgisayarlar, Ukraina halq vekili Mustafa Cemilevniñ şahsiy şeyleri tahliye etildi.
Sentâbr 17-de Meclis binasında «Qırım» Fondu» Hayriye Teşkilâtınıñ reisi Riza Şevkiyevge mahkeme qararını seslendirdiler. Bundan soñ «Qırım» Fonduna» ait olğan binanı qapatmaq qararları aqqında bildirdiler. Bundan sebep Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri binanı terk etmege mecbur ediler.
Sentâbr 19-da Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileri binanı terk etip, onı müürlemege mecbur oldılar.
Mahkeme nezaretçileri Meclis, «Qırım» Fondu», «Avdet» gazetası, «Yıldız» mecmuası yerleşken Şmidta, 2 adresi boyunca binanı tevqif ettiler. Bundan ğayrı, közeticileriniñ vesiqalarında Meclis ofisleri, em de «Qırım» Fonduna» ait olğan biger obyektler yerleşken Jidkova, 40 adresi boyunca bina da qayd etile.
Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi «Qırım» Fondu» Hayriye Teşkilâtınıñ mal-mülki ve bank esaplarınıñ tevqifini öyle de qaldırdı. Bundan ğayrı, prokuraturanıñ qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni fondnıñ tesisçileri erkânından çıqarmaq talabını yerine ketirdi.
Qırımnıñ medeniy miras qoruv «Devlet komiteti» tizgen memuriy protokolğa binaen, «Qırım» Fondu» hayriye teşkilâtınıñ reisi Riza Şevkiyev KoAP RF 7.13 1 maddesine köre (Rusiye Federatsiyası halqlarınıñ medeniy miras obyektleriniñ devlet imayesi ve qullanuv talaplarını bozuv) memuriy cinayet yaptı.
Bu maddege köre, teşkilât reisi 400 biñ rublelik para cezasını ala bile, «Qırım» Fondu» ise – 5 million rublelik.


text:
«Strategiya-18» Rusiye teşebbüsiniñ faalleri apiske alınğan qırımtatarlarğa qoltutmaq ve rusiyelilerge Rusiye tarafından Qırımnıñ işğal etilüvi aqqında hatırlatmaq içün martnıñ 18-nde aqşam Moskvanıñ soqaqlarına yazuvlı şiarlar ve bir kişilik narazılıq aktsiyalarınen çıqtı. Aktsiyanıñ iştirakçileri, koronavirus yuqunçınıñ tarqaluv telükesi bar olğanına dair malümat aydınlatılğan soñ Rusiye paytahtınıñ soqaqları bayağı boşaldı, dep qayd etti, dep ayttı aktsiya iştirakçisi Vera Lavreşina Qırım.Aqiqatqa.
«İnsanlar yedek etip mahsulat ala, soqaqlarğa aşç çıqa, bir çoq avtobus aqşam üstü boş kete. Acayip deñişmeler ola! Yaqında «Qırımnıñ Rusiyege qoşuluv künü» tantanalı sürette qayd etildi, amma vaqıt keçkeninen quvanç eksildi. Qırımda, elbette, bir şeylerk yeçirile, amma panikağa dalğan Moskoviyada endi bayram is etilmey… Adet üzre Piter ve Moskva bu künü qırımtatar halqına qoltutuv aktsiyasını keçire. Bütün Kreml ukrain, qırımtatar reineleriniñ azat etilüvini bekleymiz», – dedi Lavreşina.
Mart başından berli Qırımda koronavirus yuqunçınıñ tarqaluv riskini eksiltmek içün tedbirler alına, martnıñ 17-nden başlap kütleviy tedbirlerniñ keçirilüvi yasaqlana. Tenbilerge baqmadan, Qırımda işğalniñ altı yılı munasebetinen merasimler keçirildi ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin qarşılandı.
Ukraina Tış işler nazirligi, Putinniñ işğal etilgen yarımada ziyaretine qarşı narazılığını bildirdi. Ukrainanıñ BM missiyası Putinniñ Aqyar ziyaretini de takbih etti.
Sankt-Peterburg ve Moskvada yaşağan Rusiye faalleri «Strategiya-18» müddetsiz aktsiyasına birleşken edi. Bu ad 1944 senesi mayısnıñ 18-nde olğan qırımtatar sürgünliginiñ künü ile bağlıdır. Er aynıñ 18-nde faaller soqaqlarğa çıqıp, işğal etilgen Qırım vaziyetini, insan aqları bozulğanını tarif eteler.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye nezaretindeki Aqyar akimiyeti, iyün 9-ınıñ sabasına şeerde yañı koronavirus adisesi qayd etilmegenini haber ete. Amma pandemiya sebebinden şeerde 1239 adam tibbiy nezaret altında buluna.
"Bugünde-bugün infektsiya hastahanesinde 91 adam, 9-ıncı şeer hastahanesinde - 93 adam tibbiy nezaret altında buluna. Yaşağan yerlerinde 1055 kişi közetile", - denile beyanatta.
Akimiyetniñ malümatına köre, beş adam tedaviylenip hastahaneden çıqtı. Yılnıñ başından berli Aqyarda umumen 177 yañı koronavirus infektsiyasınen hastalandı. 150 yahşı oldı, 3 adam vefat etti.
İyün 8-inde keçiş noqtalarında 278 adam teşkerüvden keçkeni haber etile.
Daa evel Qırımda iyünniñ 8-inde 11 yañı koronavirus hastası qayd etilgeni bildirile edi.
Umumen Qırımda 457 koronavirus hastası qayd etildi. 317 adam yahşı oldı, 14-ü vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Büyük Britaniya Mudafaa naziri Michael Fallon BBC telekanalınıñ efirinde Rusiyeni «basqıncılıqta ve Qırımnı askerileştirgeninde» qabaatladı.
«Rusiye Qara deñizde küçünen qopaya edi, Qırımnı silânen donattı, biz Baltiya devletlerine yapılğan sıqıştırmalarnı körgen edik», – dep qayd etti nazir.
Bunen beraber o Rusiyeniñ Suriye meselesindeki siyasetine qarşı itiraz bildirdi ve «Suriyede uçuşsız bölgelerniñ» belgilenmesine destek berdi. Onıñ sözlerine köre, şimdilik bu imkânsız, çünki «Rusiye bizim uçaqlarımızğa avada ucum etmeyceginiñ» kefaleti yoq.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bunı Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildire.
Qırım tasil ve ilim «naziri» Natalya Gonçarovanıñ aytqanına köre, mayıs 19-na qadar Kefede mektep mezunlarına Rusiye Federatsiyası pasportlarınıñ 97% berildi, Saqta – 93%, Aqmescitte – 31%, Sudaqta – 20%.
Gonçarova bildirdi ki, Qırım mektepleriniñ er mezunı eñ yaqın vaqıtta pasport alacaq.
Federal migratsion hızmetiniñ malümatına köre, Rusiye regionlarında, Qırım ve Aqyardan ğayrı, qırımlılardan 13,844 biñ ariza qabul etildi, 3,4 biñ pasport resmiyleştirildi. Pasportnı elde etkenler arasında – 3979 veteran Qırımdan ve 1106 – Aqyardandır. Qırımda Rusiye Federatsiyasınıñ aman-aman 552 biñ pasportı azırlanıldı.


text:
Slavânsk civarında Karaçun dağnıñ yanında boyevikler Mi-8 ukrain arbiy vertolötnı urıp tüşürdiler.
Bunı şeerniñ yanındaki blokpostlarından birisinde hızmet etken Milliy gvardiya arbiyleri bildirdiler, dep haber ete Ukrainskaya pravda.
Olarnıñ sözlerine köre, vertolötnı dağdan köterilgende urdılar. Vertolötqa ateş açılğan yerni de belgilediler. Anda arbiy tehnikanı yolladılar.
Malümatnı ATO ştabınta da tasdiqlaylar.
Bunı ştabnıñ matbuat kâtibi Vladislav Seleznöv öz Facebook saifesinde bildire.
«Tahminen saat 17-de Slavânsk civarnıda Karaçun dağnıñ etrafında PZRK raketanıñ atıluvı ile ATO quvetleriniñ Mi-8 vertolötı urıp tüşürildi. O yükniñ ketiilüvinden soñ ukrain blokpostından qayta edi. Raketanı atqan boyevikler Bılbasovka köyünde ğayıp oldılar»,– dey o.
Vertolötta 9 insan buluna edi. Olğan malümatqa köre, vertolötnıñ tüşürilüvi sebebinden eyyetniñ tam erkânı elâk oldı.
Al-azırda vertolöt tüşken yerde qıdıruv-qurtaruv taqımı çalışmaqta.
Belli olğanı kibi, bazarertesi künü ukrain akimiyeti, OBSE, terroristlerniñ temsilcileri arasında muzakereler neticesinde iyün 27 kününe qadar ateşniñ toqtatıluvı aqqında añlaşma alınğan edi.


text:
Rusiyege boysunğan işğal etilgen Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi salı künü Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ «fevral 26 işi» boyunca toplaşuvnı devam etti.
Adliyeci Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, toplaşuvğa üç zararlanğan kişi çağırldı.
«Üç kişiden episi – tertipni nezaret astında tutqan Ukraina sabıq militsionerleri ola. Şimdiki vaqıtta olar Rusiye Federatsiyası politsiyası hadimleri ola», – dep yazdı Polozov Twitterde.
Onıñ sözlerine köre, zararlanğanlarnıñ biri – Canköyden Pavel Petrov – añlattı ki, «yanımızğa Aqmescitke mahsus aletler aldıq: kaska, tayaq, qalqan, zırhlı jilet, amma avtobustan bunı çıqarmadıq: keregi yoq edi».
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksönov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahküm etmege başladılar.
İyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.
Ahtem Çiygoz mahkemede özüni qabaatlı tanımadı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İşğal altındaki Qırımnıñ Rusiye FSB idaresiniñ yolbaşçısı Viktor Palagin bildire ki, ukrain mahsus hızmetleri «qırımlılarnı işbirligi yapmağa mecbur ete». Bunı Palagin iyülniñ 25-de jurnalistlernen subetleşip bildirdi, dep haber ete Rusiye kütleviy haber vastaları.
Onıñ aytqanına köre, mezkür noqtalar işğal etilgen Qırımnıñ memuriy sıñırında yerleşmekte.
«Ukraina Qırımda kurort mevsimi olmasını istemey. Manialar yapıla. Qırımlılarnen işbirligi yapıla, Ukraina havfsızlıq hızmeti ve mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresiniñ hadimlerinden filtrler yapıla. Qırımlılar bu noqtalardan keçmege mecbur. Reberlerni işbirligi yapmağa zorlaylar», – dep tekrarlay Palaginniñ aytqanlarını TASS Rusiye agentligi.
FSB «işbirligi yapmağa razı olğan» insanlar Rusiye uquq qoruyıcılarına bunı özleri ayta, dep bildire.
«Er ay hadimler kelip, ukrain tarafı olarnı işbirligi yapmağa mecbur etti, dep haber ete. İnsanlarnı zorladılar, başqa çareleri yoq edi», – dep ayttı Palagin.
2016 senesi avgustnıñ 10-da Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti avgustnıñ 7-ne keçer gecesi işğal etilgen Qırımda «ukrain diversantlarını» yaqaladı, olar yarımadada terakt kerçekleştirmege planlaştırğan ekenler. Rusiye mahsus hızmetleri yaqalanğan Yevgeniy Panov ve Andrey Zahtey «diversantlar gruppasına» kirgen edi, dep bildirdiler.
2016 senesi noyabrniñ 9-da Aqyarda «Ukraina Mudafaa nazirligi baş istihbarat idaresiniñ diversion-terroristik gruppasınıñ azaları» Dmitriy Ştıblikov, Aleksey Bessarabov ve Vladimir Dudka yaqalanğan ediler.
Kreml kontrol etken Aqyar Lenin rayon mahkemesi noyabrniñ 10-da Aqyarda tutulğan üç arbiy ekspertni apiske alıp, olarnı diversiya azırlağanında qabaatladı.
Ukraina havfsızlıq hızmeti Qırımda tutulğan Ukraina vatandaşları SBU hadimleri olmağanını bildirdi.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ ATO meseleleri spikeri Andrey Lısenko Qırımda yaşağan sabıq ukrain arbiyleri «Rusiye mahsus hızmetleriniñ qurbanları ola bile», dep bildirdi.


text:
Sentâbrniñ 11-de Lvovda «Muzıkalnıye kollaboratsii» ukrain-qırımtatar muzıkalı leyha ömürge keçirilip başlay.
Leyhanıñ maqsadı qırımtatarlar ve ukrainler arasında medeniy bağlarnı saqlap qalmaq ve arttırmaqtır, dep aytalar teşkilâtçılar.
«Yarım yıldan berli Qırım işğal altında yaşay, Qırımnı Ukrainadan ayırmaq içün informatsion ve medeniy ceetten bizni biri-birinden çetleştirmege tırışalar. Bizler medeniy alâqalarnı coysaq, olar maqsadlarına irişecekler», – aytıla ilânda.
Leyhada İgor Gnidin (Lvov), Andrey Kohan (Lvov), Usein Bekirov (Qırım) iştirak etecekler.
Programma esasında Usein Bekirovnıñ eserleri qullanılacaq – halq qırımtatar muzıkası ve caz birleştirüvi.
Leyhanı «Musiclive» prodüser şirketi «Krım SOS» cemaat teşebbüsiniñ qol tutuvı sayesinde amelge keçire.
Tedbir saat 20:00 Lvovdaki Valovaya soqağı, 18a, «Ğayeler müzeyinde» («Müzey idey») başlanacaq.


text:
Prezident Qormanbäk Baqiev, Aq jol partiäsen üktäber urtalarında oyıştırğan ide. Kiçä saylaw komissiäse parlament saylawında, älege partiä 90 urınlı parlamentneñ 71 urınnı aluın iğlan itte. Ämmä saylawğa qarşı rizasızlıqlar arta. Oppozisiädge Ata Meken partiäse, saylaw näticälärenä rizasızlıq belderä.
Saylaw näticäläre belän kileşmägän ber törkem jurnalist, oyışma wäkelläre häm keşe xoquqları aktivistläre dä protest çaralarında äwzem qatnaşa. Bişkäktän kilgän xäbärlärgä qarağanda, şähär üzägendä protest çarası oyıştıırğa cıyınğan 30 keşe qulğa alınğan. Qulğa alınğan 10 keşeneñ Ata Meken partiäsen yaqlawçıları buluı xäbär itelä. Qalğannar isä “min ışanmim” dip isemlängän oyışma keşeläre bulğan. Alarnıñ barsı da düşämbe könnän birle, saylaw näticälärenä rizasızlıq belderä.
Dinara Oshurahunova, Demokra häm sivil xalıq berlege oyışması başlığı. Ul totqınnarnıñ mäxkämä eşläre xaqında bolay mağlümät birde:
“Mäxkämä alarnı 5 köngä törmädä totaçaq. Milisiä alarnı härbersen ayırım bülmälärdä tota. Törmägä yabılğan qaysı ber moña reaksiä kürsätkän häm alarğa qarşı çıqqannarı öçen ştraf birelgän häm qayberäwlärneñ qalu möddäte arttırılğan”
Bäyräm bulı säbäble protest çaralarına älegä iğtibar küp tügel. Şulay da, Oş häm Calalabad kebek şähärlärdä açlıq totıp protest belderüçelär bar digän xäbärlär bar. Qarşılıq çaraları şul uq waqıtta tönyaq İssik Kül töbägendä dä däwam itä. Läkin Ata Meken partiäse yaqlawçıların, qarşılıq çaraların Düşämbe könne başlap cibärergä çaqıra. Çönki bu könne parlament räise saylanaçaq.
AQŞ Däwlät depatmanlığınnan da saylaw näticäsenä qarata kiçä belderü yasadı. Anda,
yäkşämbe könne bulğan saylawga qarata tänqitlär buldı. AQŞnıñ bu belderüendä, Yewropada xalıqara iminlek häm xezmättäşlek oyışmasınıñ saylawnı küzäkän wäkillär xisabı qullanılğan dip isäplänä. Ul xisaplarda da bu saylawda Qırğızstan demokratiägä tuğrılıqlı buluın kürsätä almadı diyelä ide.


text:
Herson regional Meclisi ve Qırımtatar maaliy merkezi dekabr 10-da işğal etilgen yarımada ile memuriy sıñırda «Qırım – qanunsızlıq toprağıdır» adlı uquq qorçalayıcı aktsiyanı keçirecek olalar. Bunı Qırımtatar maaliy merkeziniñ saytı haber ete.
Teşkilâtçılarnıñ aytqanına köre, tedbir dünya insan aqları kününe bağışlana, aktsiyanıñ esas maqsadı – dünya toplulığınıñ diqqatını işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ qorçalanması ve qırımtatar halqınıñ aq-uquqları meselesine celp etmektir.
«Saat 10:00 Geniçesk ve Maharadzevskiy rayonlarınıñ dostluq abidesi yanında toplaşıp avtokolonnalar şekillenecektir. Saat 10:30 kolonna «Çonğar» kiriş-çıqış nezaret noqtasına yol alacaq, anda siyasiy mabus, işğal etilgen Qırımda öldürilgen ve qaçırılğan insanlarnıñ fotoresimleri ile piket keçirilecektir. Tedbir çerçivesinde aktsiya iştirakçileri Qırımnıñ vatandaş qamaçavı faallerine baracaq ve «Vatan oğrunda küreş: qırımtatarlar» vesiqalı filmini seyir etecekler. Faaller içün uquq qorçalayıcı faaliyet meselelerine bağışlanğan ders keçirilecektir», – dep aytıla haberde.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
2015 senesi yanvar birinde Qırımda, işğalci akimiyet tarafından belgilengen, keçici müddet soñuna yetmeli. Maşina saipleri artıq Qırımda ukrain nomeraları ile serbest yüremez. Avto saiplerine ya gümrük ödevlerni tölemek kerek olacaq, ya da olar rus tehpasport ve nomeralarnı satın almaq mecburiyetinde qalacaqlar. Bunı ise yañı yılğa qadar yapmağa imkânsızdır. Ukrain nomeralarnıñ ve aydavcınıñ ukrain şeadetnamelerniñ maceraları aqqında «24» haber telekanalı efirinde çıqacaq «Qırım.Aqiqat» programmasında söz yürsetilecektir.
Studiya musafirleri – «Çetel işler Maydanı» fondınıñ reisi Bogdan Yaremenko ve Qırım iş adamı Sergey Kovalskiy. Programmanıñ alıp barıcısı – qırım jurnalisti Aleksandr Yankovskiy.
Programma efirge cumaertesi künü saat 18:30 (aqmescit vaqtı boyunca saat 19:30) ve bazar künü saat 11:30 (aqmescit vaqtı boyunca saat 12:30) çıqa.
Azatlıq radiosı ve Qırım.Aqiqat saytlarında derc ise saat 18:30 (aqmescit vaqtı boyunca saat 19:30) olacaq.
Azatlıq Radiosınıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegenler içün meydanğa ketirildi.


text:
Işıqsız qalğan Qırımda generatorlarnı satqan yerli iş adamları keçken afta devamında millionlarnen ruble qazandı. Bu aqta olar özleri aytalar.
«Eki kün içinde generatorlarnı bir buçuq millionğa sattım», – dedi Keriç iş adamlarından biri.
Benzin generatorlarınıñ fiyatları 22-30 ruble etrafındadır, quvetine köre. Satıcılarnıñ sözlerine köre, yarımadağa ketirilgen tehnika Rusiyede yapıla. Em de generator fiyatları köterilgen. İş adamları dey: kâr olacağını duyğan Rusiye satıcıları fiyatlarnı evelden kötergenler.
Generatorlarnı qoyğan tükânlar olarnı gece söndüreler. Bunı bilip, müşteriler tez bozulğan mahsulatnı almay, em de ufaq tükânlar aqşam saat beşte qapatıla, erzaq malları ise sabağace işlemegen buzdolaplarda qala.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov Rusiye tarafından siyasiy mabüslerniñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ azat etilmesinde israr ete.
Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.


text:
«Kalançak» ve «Çonğar» teşkerüv kiriş-çıqış noqtaları 2018 senesiniñ soñuna qadar abadanlaştırılacaq. Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyalar ve devlet içinde köçken şahıslar meselesi nazirligiiñ Qırım MC ve Aqyar meseleleri idaresiniñ başlığı Sergey Mokrenük ikâye etip berdi.
«Anda ciddiy bir qurucılıq yapılmaycaq, yalıñız mobil binalar yerleştirilecek. Devlet adından bugünki künde Ukrainanıñ butün avtostantsiyalarınıñ abadanlaştırılması içün mesuliyetli olğan işhane belgilendi. O işhane bu konstruktsiyalarnı quracaq ve yıl soñunda bu iş butünley bitecek ki, 2018 senesiniñ soñunda bizler tek şeritlerni kesmek degil de, artıq olardan hızmet alıp olurmız dep ümit etem», – dep qayd etti nazirlik temsilcisi.
Bir kün evel Ukraina Naziler Şurası Qırım memuriy sıñırı ve Ukrainanıñ qıta qısmı arasında yerleşken «Kalançak» ve «Çonğar» kiriş-çıqış noqtalarınıñ abadanlaştırılması içün 105,98 mln grivna ayıracağına qarar berdi.
2014 senesi Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ, Ukrainanıñ qıta qısmınen yarımada arasında memuriy, amma aslında kerçek bir «sıñır» peyda oldı. Memuriy sıñırda «Kalançak», «Çaplınka» ve «Çonğar» olaraq üç kiriş-çıqış noqtası çalışıp başladı.


text:
Yarımada işğali ve memleketniñ şarqında keçirilgen arbiy areketlerden sebep Qırım ve Donbasstan qıtaiy Ukrainağa köçip kelgenlerniñ ekseriyeti eski yaşağan yerine qaytmaycaq.
Bunı iyül 16-da köçip kelgenlerni rey bermek aqqından marum qaldırğan yerli saylavlar aqqında yañı qanunnı izaatlap, «KrımSOS» cemaat teşebbüsiniñ tesisçilerinden biri ve koordinatorı Tamila Taşeva ayttı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Al-azırda bir tedqiq azırlaymız, köçip kelgenlerniñ ekseriyetiniñ qaytacaq yeri yoq ve olar – «vaqtınca» degil, «memleket içinde köçip kelgen» insanlardır. Milliy qanunlar, Ukraina Anayasasına köre, şimdi yañı Anayasa ve detsentralizatsiya aqqında da çoq aytıla, bizler Ukrainanıñ bütün vatandaşlarını qorumaq kerekmiz, olar eskiden qayda yaşağanlarına baqmadan, şimdi yaşağan cemaatqa qoşulmaq kerekler», – dep qayd etti Taşeva.
Ukraina içtimaiy siyaset nazirliginiñ malümatına köre, Qırım ve Donbasstan köçip kelgenlerniñ sayısı 1,3 million insannı teşkil etti.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, ukrain uquq qorçalayıcıları Ukrainanıñ yerli saylavlar aqqında qanunını tenqit ettiler, olarnıñ fikirince, Qırım ve Donbasstan köçip kelgenler rey bermek aqqından marum qalalar.


text:
Kreml kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesi sentâbrniñ 25-nde «Cemilevniñ davası» boyunca mahkeme oturışuvını eki şaat kelmegeni içün başqa künge qaldırdı. Bu aqta advokat Nikolay Polozov bildirdi.
Mahkeme oturışuvnı oktâbrniñ 15-ne qaldırdı.
«Qabaatlav mahkemege sorğu içün Rusiye sıñır hızmetiniñ eki hadimi Knâzev ve Lışçikovnı çağırdı. Lâkin olar mahkemege kelmedi. Prokuror delillerni kösterüv nizamını deñiştirmege ve yazma ve eşyaviy delillerni baqmağa razı olmağanı içün mahkeme oturışuvnı oktâbrniñ 15-ne saat 9:30-ğa qaldırıp, bu şaatlarğa tekrar haber etmege qarar aldı», – dep bildirdi Polozov.
Onıñ qayd etkenine köre, bu şaatlar tekrar kelmese, imaye tarafı olarnı mahkemege zornen ketirmege rica etecek.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine köre qabaatladı. Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, şimdi Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ ukrain davası qullanıla.
Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komiteti mayısnıñ 27-nde bu davanıñ tahqiqatını bitirdi.
Cemilevniñ fikirince, işğal etilgen Qırımda Rusiye FSBsi tarafından oña qarşı açılğan dava qırımtatarlarnı yarımadadan çıqarmaq içün qullanıla.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye tahqiqatçılarınıñ qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı cinaiy davasını siyasiy taqip dep saya.
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Ukraina halq deputatı, qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqatqa izaat berip, Yuqarı Rada komitetinde işğal etilgen Qırımğa suv berüv qararına rey berüvni tenqit etti.
«Böyle rey bergen insanlar meseleni terenden añlamay. Bu qarar pek kerek. Ara-sıra bazıları anda vatandaşlarımız bar, suv bereyik, suv bereyik ve alış-veriş yapayıq, Donbas içün yımşatuv olur deyler. Tüşüncesizce yanaşalar. Ayrı deputatlarnı aytmayıq endi, baş nazir minberden ayta, anda vatandaşlarımız bar, kerek olsa, şişelernen suv taşıycaqmız», – dedi Mustafa Cemilev.
Qırımtatar halqınıñ lideri yarımadada ealige suv yete, dep hatırlattı.
«İçme suvı yeterli – bar edi, bar ve olacaq. Suv sanayı maqsadlarına, hususan rusiyelilerniñ arbiy bazalarına çoq sarf etile. Bu Dnipro suvını bermege acet yoq. Vatandaşlarımız anda kibi deliller sayılmay. Özüni Ukraina vatandaşı dep sayğanlar ayta: «Saqın, ne suv, ne elektrik bermeñiz». Olar Ukraina vatandaşlarıdır. Rusiyege qol tutqanlar, bayrağını ve pasportlarını alğanlar ise, elbette (suv – QA) almağa ister ediler», – dep tüşüne Cemilev.
Onıñ qayd etkenine köre, 1949 senesiniñ Jeneva şartnamesine köre, bütün gumanitar, uquqiy ve içtimaiy meseleler – «işğalci memleketniñ problemidir, işğalge oğrağan memleketniñ problemi degil».
İnsan aqları, işğalden qurtaruv ve vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiya meseleleri komiteti Şimaliy-Qırım kanalınıñ qorçalavı ve Qırımğa tek işğal bitken soñ suv berilecegine dair qararnı qabul etip olamadı.
Qararğa komitetniñ dört azası qol tuttı: Mustafa Cemilev, Dmitriy Lubinets, Rustem Umerov ve Ahtem Çiygoz. Yuriy Boyko, Viktor Medvedçuk, Vadim Rabinoviç, Ruslan Gorbenko, Aleksandr Kopılenko qarşı çıqtı. Altı kişi bitaraf oldı: Konstantin Kosay, Aleksey Kuznetsov, Taras Tarasenko, Maksim Tkaçenko, Nelli Yakovleva ve Sergey Manziy.
«Proekt» Rusiye neşiri iyünniñ 3-nde bildirdi ki, işğal altındaki Qırımnıñ Rusiye akimiyeti yarımadanıñ suv meselesini çezip olamay.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildire.
Soñki ayda Qırımnıñ suv anbarlarınıñ tolması 7,1 mln kubometr az oldı, dep qabul etti Suv hocalığı devlet komiteti.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi, Rusiye işğal etken Qırım ve Aqyarğa Şimaliy-Qırım kanalından suv berilüvi tek yarımada işğalden qurtarılğan soñ ola bile, dep hatırlattı.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Muxammed Fizuliy
Shıg'ıs klassikalıq poeziyasının' jarıq juldızlarınan bolg'an XVI a'sirde jasag'an ko'rnekli a'zerbayjan shayırı Muxammed Fizuliy so'z du'nyasında Orta ha'm Kishi Aziyanı o'zine qaratqan danıshpan-shayırlardın' biri edi. A'sirese Orta Aziya ma'deniyatı tariyxında onın' ornı a'dewir bo'lek. Fizuliy o'zi jasag'an zamanda emes, ba'lki son'g'ı da'wirlerde de tu'rki xalıqlar arasında u'lken baxıtqa eristi. Ma'selen XVII-XIX a'sirlerdin' o'zinde Fizuliy shıg'armalarının' o'zbek, qazaq, qırg'ız, tu'rkmen ha'm qaraqalpaq mektep medreselerinde sabaqlıq sıpatında qollanılıwı bunı anıq da'liylleydi. A'sirese XIX a'sirdegi qaraqalpaq klassikalıq poeziyasının' rawajlanıw bag'darında Nawayı ha'm Fizuliy poeziyasının' ustazlıq jolı ayrıqsha ko'zge tu'sedi. Bul haqqında qaraqalpaq klassik shayırı Berdaq:
Fizuliyden du'rlar shashtım,
Dilwarlardı izler edim.
- dep jazg'an bolsa, ha'zirgi qaraqalpaq poeziyasının' ko'rnekli wa'kili, qaraqalpaq xalıq shayırı İbrayım Yusupov o'zinin' 'Tan' atqansha' dep atalg'an qosıg'ında:
Janına tiyse sahrayı qosıqlarım,
Oqıyın Fizuliydan tan' atqansha.
- dep jazdı.
Muxammed Sulayman ulı Fizuliy 1498-jılı Karbala qalasında tuwılıp 1556-jılı qaytıs bolg'an. Ol negizi a'zerbayjanlıq bolıp, sol da'wirdegi ayırım topalan'lar na'tiyjesinde shan'arag'ı menen birlikte Bag'dad qalasına ko'ship ketken. Fizuliy jaslıg'ınan baslap ana tili sıpatında tu'rki tilin iyelegen bolsa, Bag'dadqa barg'annan keyin arab, parsı ha'm grek tillerin u'yrengen. Usınday sebepler menen ol u'sh tilde qosıq jaza alatug'ın da'rejege erisken ha'm u'sh tilde (tu'rki, arabsha, parsısha) qosıqlar diywanın jazıp qaldırg'an.
Fizuliy jaslıg'ınan baslap filosofiyag'a qızıg'adı. Onın' jas waqıtlarında jazg'an 'Pikirler ju'yesi' - dep atalg'an shıg'arması a'yyemgi grek filosofları Platon, Aristotel ha'm Geraklid pikirleri menen baylanısqan.
Fizuliy jasag'an Bag'dad qalası Shıg'ıstın' eski ma'deniy oraylarınan bolıp, bul qalada turli da'wirlerde ha'r qıylı ha'diyselerdi basınan keshirdi. 1508-jılı Bag'dadtı shax İslam Xatay bag'ındırıp, bul u'lkege qaraslı ayırım belgili qalalarg'a medreseler qurg'ızg'an edi. Usınday bir jag'daylarda Fizuliy Karbala ha'm Nadjib qalalarında ashılg'an medreselerge mudarris bolıp tayınlandı.
Son'ınan Bag'dadtı 1534-jılı tu'rkler bag'ındırg'annan keyin Fizuliy belgili tu'rk shayırları Hiyaliy ha'm Yaxyabekler menen jaqınnan tanısqan.
Fizuliy da'slep filosofiyalıq sezimlerge a'bden berilip ketip 'Ju'rek joldası', 'Oy ha'm sezim', 'Gezbe ha'm tan'wa' dep atalg'an shıg'armaların tap o'mirinin' aqırına shekem jazg'an. Bulardın' ha'r birin o'z aldına ta'n poemalar sıpatında bahalaw mu'mkin.
Fizuliy poeziyası Nizamiy Ganjaviy, Haqqaniy, Nasimiy ha'm A'liysher Nawayı poeziyasının' sintezi edi. Sonın' ushın da ol XVI a'sirdegi tu'rki poeziyanı en' biyik shın'larg'a ko'tere aldı.
G'a'zzel janrı Ku'nshıg'ıs a'debiyatında u'lken orındı tutqanı sıyaqlı Fizuliy qa'leminde de en' baslı orındı iyeledi. Parsı a'debiyatının' en' baslı janrlarının' biri bolg'an g'a'zzel Ataiy ha'm Sakkakiy da'wirine kelip tu'rki poeziyag'a da o'tken. Al Nawayı da'wirine kelip, bul janr pu'tkil tu'rki poeziyanı jer ju'zine tanıttı. Fizuliy da'wirinde bolsa ol o'z ra'n'be-ra'n'ligi menen ko'rin'di. G'a'zzeldin' en' baslı teması ıshqı muxabbat bolıp, ol ha'r bir da'wirdin' o'z da'rtin bere alg'an bolsa da keyingi da'wirde jazılg'an g'a'zzellerdi tek ıshqı muxabbat tiykarında jazılg'an shıg'armalar sıpatında qaraw qıyın. A'sirese Nawayı g'a'zzellerinde bul bag'dar a'dewir anıq seziledi. Al Fizuliy g'a'zzellerin bolsa insanlardın' muxabbat haqqındag'ı hawazı sıpatında qabıl etiw mu'mkin. Ko'p g'ana a'debiyatshılar onı 'Muhabbat jırshısı' - dep ataydı. Onın' g'a'zzelleri de bul pikirdi anıq da'liylleydi. Mısalı:
A'y samal g'amlı kewlimdi bir maydan shad et,
Ol go'zzaldı menin' halımnan xabardar et.
Men bir g'a'rip ol nigar jolında intizarman,
Onın' dilbar jamalın ko'z aldımda ta'kirar et.
Onın' da'rtinen nay bolıp nama shalayın,
Ashıqlar diydarın bir-birine zar et.
Ishqının' zardabınan men bul jaqta qa'ste boldım,
Ashıqlar ıshqı keselin giripdar et.
- dep aytıp keledi de, Fizuliy ha'r qanday muxabbattın' u'stirtin bolmawın, yag'nıy ha'r qanday adamnın' o'z muxabbatı aldında 'telbe' bolıp qalıwın qa'leydi.
Fizuliy basqa da shıg'ıs shayırları sıyaqlı g'a'zzellerden tısqarı muxammes, ta'jriband, ma'snawiy, murabba, rubayı janrlarında ko'p g'ana qosıqlar jazıp qaldırg'an shayır. Solardın' ishinde murabba ha'm rubayı janrları qaraqalpaq poeziyasına a'dewir jaqın. Shıg'ıstan tarqalg'an murabba janrı to'rt qatarlı qosıqlardan ibarat bolıp, qosıqtın' ba'nti birgelikli uyqaslı qatarlar menen tamamlanadı. Onın' ayırım belgileri qaraqalpaq xalıq da'stan'ı 'Qoblan'da: 'Ne ko'rdin' qara at, ne ko'rdin'?', A'jiniyazdın' 'Bozataw' poemasında: 'Xosh aman bol bizden qaldın' Bozataw' - degen qatarlarda ushırasadı.
Al Fizuliydin' murabbaları negizinen muhabbat temasına bag'ıshlang'an bolıp 'Ko'zim, janım, ku'nqarım, su'yikli da'wletli sultanım' - dep atalg'an birgelikli radifli uyqaslar menen tamamlang'an. Forması jag'ınan xalıq poeziyasındag'ı muhabbat qosıqlarına a'dewir usap keledi. Mısalı:
Menin' kewlimdi soramadın' a'y qıylı pariyshanım,
Sen ushın qa'ste boldım, qalmadı belde da'rmanım.
Sensiz o'mirim menin qaran'g'ı, a'y go'zzal janım,
Ko'zim, janım, ku'nharım, suyikli da'wleti sultanım.
Fizuliydin' pikiri boyınsha yosh ha'mme waqıt o'mir ha'diyselerin da'rtli ha'm sezimtallı tu'siniw tiykarında payda boladı. Sonın' ushında shayırlar may ishiwden de qaytpaydı. May (ishkilik) adamlardı birden tolqınlandıradı. İshkilik ishken adamg'a du'nya go'zzallıg'ı azmaz boyanın'qırap ko'rinedi. Sonın' ushında ol ulken sezgilerge berilip ketiwi mu'mkin. Biraq du'nya haqıyqatlıg'ın sap aqılı menen seze almaydı. Al shayxlar bolsa ishpey jemey-aq ibadatqa beriledi. Demek olardın'da o'z aldına qoyg'an maqsetleri bar. Sonın' ushında Fizuliy shayırlıq penen shayxlıq arasında kelisim bolıwı kerek, - dep tu'sinedi. Sebebi bul eki taypada o'mirden a'dalat izleydi. Shayırlar go'zzallarg'a bolg'an ashıqlıg'ın jasırmastan ma's halında so'yleydi. Al shayxlar bolsa pu'tkilley qanaatshıl. Olar go'zzallarg'a qıya baqpaydı. Pu'tkil o'mirin qanaatlılıq, tartınshaqlıq ha'm uyalshaqlıq penen o'tkeredi. Olar bul jolda tek qu'diretli Alla taladan g'ana ma'det soraydı. Shayxlardın' ko'pshiligi ishkilik ishpeydi. Sonın' ushında olardın' aqıl-esi pu'tin adamlar yag'nıy o'mirdi bo'rttirip ko'rsetiwden, lapgo'ylikten qalıs adamlar degen pikirge keledi.


text:
- Kuran-ı Kerim 1. Sure Fatiha Suresi Türkçe Meali Oku
- Kuran-ı Kerim 2. Sure Bakara Suresi Türkçe Meali Oku
- Kuran-ı Kerim 3. Sure Ali İmran Suresi Türkçe Meali Oku
- Kuran-ı Kerim 4. Sure Nisa Suresi Türkçe Meali Oku
- Kuran-ı Kerim 5. Sure Maide Suresi Türkçe Meali Oku
- Kuran-ı Kerim 6. Sure En'am Suresi Türkçe Meali Oku
- Kuran-ı Kerim 7. Sure A'raf Suresi Türkçe Meali Oku
- Kuran-ı Kerim 8. Sure Enfal Suresi Türkçe Meali Oku
- Kuran-ı Kerim 9. Sure - Tevbe Suresi Türkçe Meali Oku
- Kuran-ı Kerim 10. Sure - Yunus Suresi Türkçe Meali Oku


text:
Ukrainanıñ işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri nazirligi, Rusiye politsiyasınıñ hadimleri qırımtatarlarğa ketirgen «qanun bozulmaycağına dair tenbi vesiqaları» «tamır halqnıñ aqlarını sert bir şekilde boza», dep tüşüne. Bu aqta baş nazir muavini, Ukrainanıñ işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri naziri Aleksey Reznikov bildirdi.
«Mayısnıñ soñunda ya da iyünniñ soñunda ola bilecek bir-eki tedbirni sıñırlamaq ıntıluvı bile hucur kele. Şimdi ekstremizm ya da koronavirus ile küreşke esaslanıp, Qurban bayramını da yasaqlarlar. İşğalci akimiyet mayısnıñ 9-nda olacaq paradnıñ kütleviy repetitsiyalarını yapqanda, çağına yetmegen balalarnı bile celp etkende qırımtatarlarğa evelden bildirgen yasaqları hucur ola. Böyle saylav ve erte yasaqlar tamır halqnıñ aqlarını sert bir şekilde boza», – dep bildire Reznikovnıñ aytqanlarını müessiseniñ matbuat hızmeti.
Daa evel berilgen malümatqa köre, işğal etilgen Qırımda Rusiye politsiyasınıñ hadimleri qırımtatarlarğa «qanun bozulmaycağına dair tenbi vesiqalarını» ketirmege devam ete. Tenbi alğanlar arasında regional Meclis azaları da bar, dep bildirdi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov.
Onıñ malümatına köre, aprelniñ 9-nda Rusiye politsiyasınıñ hadimleri Sudaqta qırımtatarlarnıñ «evlerini dolaşıp çıqtı». Quvetçiler qırımtatarlardan Meclis teşebbüsinen keçirilecek «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» barışıq aktsiyasında iştirak etüv niyetleri aqqında soradı.
Qırımtatar faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, aprelniñ 9-nda Qırımnıñ İçki rayonında da Rusiye politsiyasında «qanun bozulmaycağına dair yedi tenbi vesiqası» alındı. Vesiqada Rusiye quvetçileriniñ mayısnıñ 3-nde «Menlik yürüşinde», mayısnıñ 18-nde «Qırımtatar sürgünligi kününde» ve iyünniñ 26-nda «Qırımtatar halqınıñ bayraq kününde» qanunsız areketler qabul etilmeycegine» dair tenbisi mevcut. Hususan qanunsız kütleviy tedbirler, miting, yürüş, bir kişilik narazılıq aktsiyalarında iştirak etmek yasaqtır».
2019 senesi dekabrniñ 6-nda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» halqara zorbalıqsız barışıq aktsiyası azırlana ve keçirilecek, dep ilân etti. Aktsiya vaqtında faller memuriy sıñırdan keçip, Qırımğa kirecek ola. Aktsiya mayısnıñ 3-nde kemirilecek edi. Amma COVID-19 koronavirus pandemiyası sebebinden yürüş keçirilüvi başqa vaqıtqa qaldırıldı.
2014 baarinde işğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette tintüvler ötkere.


text:
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi fevral 11 künü Ahetm Çiygoznıñ tevqif müddetini 2015 senesi mayıs 19-na qadar uzattı. Amnesty International uquq qoruyıcı teşkilâtınıñ beyanatında aytılğanı kibi, Çiygoznıñ yaqalanuvı Qırım akimiyeti tarafından «qırımtatar cemiyetini qorquzuv siyasetiniñ nevbetteki aksi»dir.
«Qırımtatarlarğa nisbeten artqan ayırım şaraitlerinde bu qarar yalıñız Ahtem Çiygozğa degil de, öz ukrain noqtaiy nazarını bildirgen ve yarımadanıñ Rusiye işğaline qarşı çıqqan er keske bağlı»,– dep bildirdi Amnesty International Moskva ofisiniñ reisi Sergey Nikitin.
Amnesty International eyyetiniñ azası Qırımda Qırımtatar Milliy Meclis temsilcileri ve Ahtem Çiygoznıñ apayı Elmira ile körüşti.
«Çiygoznıñ işini alıp barğan adliyecige mahkeme toplaşuvı aqqında Aqmescitniñ rayon mahkemesinde olacaq toplaşuvdan 4 saat evel bildirdiler. Adliyeci diger şeerde bulunğanı sebebinden, Çiygoz qoruv aqqından marum qaldı. Fevral 6 künü Çiygoznı vaqtınca bulunuv izolâtorından SİZOğa avuştırdılar, ne adliyeci, ne tuvğanlarına haber etmediler», – denile beyanatta.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Qırım Yuqarı Mahkemesi fevral 6 künü SİZOda bulunğan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ şikâyet arizasını red etti.
Ukraina baş prokuraturası Çiygoznıñ qanunsız sürette azatlıqtan marum etilgeni boyunca cinaiy işni açtı.


text:
Sergey Aksönov, Moskova nezaretindeki Qırım başı ve Nazirler şurasınıñ reisi vazifelerini ayırmağa Qırımnıñ rusiye parlamente teklif etti.
Qırım parlamentiniñ saytındaki vesiqada yazılğanı kibi, Aksönov, 2014 senesi oktâbr 9-ından "Qırım Cumhuriyeti başı vazifesiniñ Qırım Cumhuriyetiniñ Nazirler Şurasınıñ reisi vazifesinen birleştirmek" qararını amelsiz tanımağa muracaat ete.
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönovnı kene beş yıllıq müddetke sayladılar. Bu qararğa sentâbr 20-sinde Kreml nezaretindeki Qırım parlamentiniñ mebusları bir ağızdan rey berdiler. Şu künü Qırım ükümetiniñ rusiyeli başlığı da istifa etti.
Sergey Aksönov, ükümetniñ yañı terkibini toplamaq içün eki aftağa yaqın vaqıt kerek, dep ayttı ve Nazirler şurasınıñ vazifesini vaqtınca becermege Yuriy Gotsanükni tayinledi.


text:
Arslan (Leon) Nayman-Mırza Kriçinskiy
Qırım milliy tarihınıñ tedqiqatçısı
Arslan Kriçinskiy adı qırım halqınıñ keçmişinen oğraşqan tarihçı ve tedqiqatçılarğa yahşı bellidir. Onıñ “Oçerki russköy politiki na okrainah” adlı kitabı (Baku. I kitap – 1919, II kitap – 1920), halqımıznıñ tarihında eñ deşetli devirlerden biri – çarizm devirini aydınlatqan qıymetli bir menbadır.
Bu devir (1783-1917 ss.) çar rusiyeniñ vahşiy kolonial siyaseti neticesinde Qırımnıñ tamır halqı ve yarımadanıñ etrafındaki çöllerniñ elisi icretlerinen bellidir. Amansız etnik temizlev neticesinde Qırım hanlığında yaşağan tahminen 4 million halqtan 1917 senesi qadar Qırımda tek 200 biñge yaqın milletdeşimiz qalğan edi.
Bu milliy felâketimizniñ sebeplerini ögrenmege istegen insan mıtlaqa Aslan Kriçinskiyniñ eserini oqumaq kerek.
Arslan Kriçinskiy 1887 senesi sentâbr 25-te Litvada yaşağan zengin bir qırımlı qorantasında doğdı. Babasından Kriçinskiyler sülâlesi aqqında, şanlı ecdatları aqqında eşitken ikâyeler, onda tarihqa nisbeten meraq doğura ve onıñ dünyabaqışına büyük tesir ete. Arslan Vilno ve Smolenskte oqup, mektepni bitirgen soñ, 1907 senesi Peterburg universitetiniñ uquq şübesine oqumağa kire. Mında Arslan Kriçinskiyniñ teşebbüsinen 12 adamdan ibaret qırımlı studentleriniñ cemiyeti meydanğa ketirile.
Cemiyet azaları tarih boyunca araştırmalar yapıp, medeniy yarıqlandıruv işlerini alıp bardılar, milletdeşleriniñ milliy añını yükseltmek maqsadınen faal çalışıp başladılar.
Cemiyetniñ kitaphanesini meydanğa ketirmek içün türkiy halqları ve islâm dininiñ tarihı boyunca kitaplar toplanılmasını Arslan Kriçinskiyge avale eteler. O, bu vazifege ğayret ile yanaşa ve bu mevzuğa ömür boyu sadıq qala. Bir qaç yıldan soñ toplağan malümatlarnı o, “Bibliografiçeskiye materialı po istorii tatar Polşi, Litvı, Belorussii i Ukrainı” (Petrograd. 1917 g.) adlı kitapta neşir ete.
1917 senesi I Qurultay devrinde Arslan Kriçinskiy Qırımda buluna. Qurultay meydanğa ketirgen ükümetniñ avalesinen qırım milliy arbiy küçlerniñ teşkiliy meselelerinen oğraşa, qırım halqınıñ tarihına ait malümatlar toplay.
Soñra (1918-1920 ss.) Azerbaycan Cumhuriyetiniñ ükümetinde kantselâriya müdiri vazifesinde çalışa. Şu yılları o Baku şeerinde özüniñ meşur “Oçerki” kitabını neşir ettire.
1920 seneleriniñ ortalarında Arslan Kriçinskiy Poloniyağa qaytıp kelip, Vilno şeerinde qırım milliy müzeyini meydanğa ketire, “Roçnik tatarskiy” (“Tatar yıllığı”) adlı mecmuanı çıqarmağa başlay.
Arslan Kriçinskiy tarihiy materiallar (kitap, vesiqa foto elyazmalar) toplavına ayrıcı diqqat ayıra edi. Bu maqsadnen o, arhiv ve kitaphanelerde çalışa, qırımlar toplu yaşağan köylerge ilmiy seferler yapa, belli tarihçı ve şarqşınaslarnen bağ tuta edi.
“Tatar yıllığı” mecmuasında (1930-ncı ss.) onıñ bir sıra ilmiy ve ilmiy-polulâr maqaleleri basıldı.
1939 senesi sentâbr 1-de Almaniya Poloniyağa qarşı cenk açtı. Ekinci cian cenki başlandı. Arslan Kriçinskiy şu vaqıtta Gdınya şeerinde vilâyet mahkeme reisiniñ muavini vazifesinde çalışa edi. Körümli devlet memurı gestapocılar tarafından tutuldı ve 1939 senesi oktâbr 11-de atıldı. İşte, büyük tedqiqatçı, belli cemaat erbabı ve naşir Arslan Kriçinskiyniñ ayat yolu böyle facialı yekünledi.
Halqımız böyle büyük bir şahsnı, onıñ milletimiz oğrunda yapqan büyük hızmetlerini unutmamaq kerek.
Enver Özenbaşlı.
Memba : Leylaemir


text:
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar iyülniñ 7-nde saba işğal altındaki Qırımda Rusiye quvetçileri keçirgen tintüvlerni izaatladı. Onıñ tahminlerine köre, tintüvlerden soñ tutulğan qırımtatarlar Rusiyeniñ terrorizm maddesine istinaden qabaatlanacaq.
«Altı kişi tutuldı. Olarnı Rusiye Federatsiyası Ceza kodeksiniñ belli 205.5 maddesi bekleydir. Şimdi olar Aqmescitteki FSB bölüginde tutula. Yañı tutulğanlarnen endi 67 qırımtatarı RF Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesine köre tutuldı. Olarnı terrorist dep köstermege tırışalar», – dep yazdı Ceppar Facebookta.
Qırımnıñ bir qaç rayonında iyülniñ 7-nde Rusiye quvetçileri qırımtatarlarnıñ evlerini tintti. Altı kişi Aqmescitteki FSB idaresine alıp ketirildi.
Tutulğanlardan biriniñ ömür arqadaşı qayd etkenine köre, olarnı Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (Terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ve bu teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv – QA) istinaden qabaatlaylar.
Qırımnıñ Rusiye quvet müessiseleri vaziyetni izaatlamay.


text:
Bügün Ukraina Havfsızlıq Hızmeti qırımtatar halqnıñ lideri Mustafa Cemilevge qırımtatar halqnıñ sürgünligi aqqında arhiv vesiqalarnı teslim etti.
Qırım.Aqiqat korespondentnıñ bildirgenine köre, vesiqalar arasında dört cılt surügünliknen bağlı unikal materiallarıdır.
Ukraina Milliy ilimler Akademiyasına ait olğan Ukraina tarihi İnstitutı Ukraina Havfsızlıq Hızmetiniñ mahsus bölüginen ve merkeziy arhivlerinen beraberlikte sürgünlik ve Qırım Ukrainağa kirmesinen bağlı vesiqalar toplantısını azırlağanlar. Vesiqalarnıñ ayrı bir blokı 50-ci—80-ci seneleri milliy areketınen bağlı.
Daa bir vesiqalar blokı qırımtatar halqınıñ 90-ci senelerinden başlap bügünge qadar olğan ömürinen bağlı.
Ondan da ğayrı vesiqalarda qırımtatarlarğa qarşı yapılğan repressiyalar aqqında unikal materiallar da bar.
«Vesiqalar arasında Stalin Qırımda 40-ci seneleri yapqan bir talay sürgünleriniñ isbatıdır, –dedi Ukraina Havfsızlıq hızmetiniñ arhiv reisi İgor Kulik, – cenknıñ başında Qırımdan 60 biñ nemseler çıqarıldı, 132 italyan qorantası çıqarıldı, birazdan soñ yunanlar ve turklernıñ qorantalarını, 1944 senesi ise qırımtatar halqınıñ sürgüni başlandı».
Onıñ bildirgenine köre, bu vesiqalarğa binaen, Mayıs 1944 senesi Qırımdan 195 biñ qırımtatar sürgün etilgen.
Bu tedbirde özü Mustafa ağa da hatıralarınen paylâştı.
«Sürgünlik er yerde aynı şekilde keçe edi. Sabağa yaqın kelip qapını qaqıp azırlanmaq içün 15 daqqa bere ediler. Men o zaman 6 aylıq bala edim. Adamlar ne olğanını añlamay ediler. Bazıları olarnı qurşunğan tizmek içün alıp keteler dep tüşüne ediler. Bu vesiqalar qırımtatar halqı keçken sürgünligi aqqında olğan şeadetnamelerni bir yerge toplamaq içün bir imkândır». Ukraina Havfsızlıq Hızmetinde qayd etkenlerine köre, repressiyalarnen bağlı ve qırımtatar halqnıñ milliy kureşi aqqında çoqusı vesiqalar Moskvadadır. Ondan da ğayrı, pek çoq vesiqalar şimdi Qırım muhtar cumhuriyeti arhivlerindeler amma bügün olarğa irişim yoq.


text:
Qırımnıñ Curçı rayonındaki Toqulçaq (Grişino) köyünde yerli meclis reisi Enver Alâdinovda Rusiyege boysunğan politsiya hadimleri tintüv keçirdi. Bu aqta Facebok saifesinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi.
Bundan soñ Celâl yañartılğan malümatnı bildirip, Alâdinovnıñ özünde tintüv yekünlengeni, uquq qoruyıcılar ise, yerli meclis reisiniñ babasında tintüv keçirmege ketkenini ayttı.
Nariman Celâl uquq qoruyıcılarnıñ areketlerini Enver Alâdinovnıñ cemaat faaliyetinen añlata.
Rusiyege boysunğan uquq qoruyıcı organlarınıñ saytlarında tintüvler aqqına malümat şimdilik bildirilmey.
Diger menbalardan bu malümatnıñ tasdıqlanması yoq.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada qırımtatarlarnıñ evlerinde, camilerde tintüvler çoqlaştı, adamlar diniy sebeplerden taqip etile, dep qayd eteler Meclis temsilcileri ve uquq qoruyıcılar. Amma yarımadanıñ rusiyeli akimiyeti ve Kreml bunı red ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Johns Hopkins Universitetiniñ malümatına köre, aprelniñ 27-ne qadar dünyada COVID-19 hastalarınıñ sayısı üç millionğa yaqınlaştı (2971477), 865 biñden çoq insan tüzelip yahşı oldı, 206500 kişi vefat etti. Bir sıra memleket koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün kirsetilgen karantinni qolaylaştırıp başladı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Bu qararnıñ tenqitçileri pandemiya büyükligine kerekli qadar qıymet kesilmegenini qayd ete, hastalıqnen bağlı kerçek malümat aydınlatılmay, testler yeterli sayıda yapılmay ve hastalıq alâmetsiz keçe bile.
Skeptikler, koronavirus bütün dünyağa tarqalğan Qıtay kerçek malümatnı aydınlatmay, dep tahmin ete – aprelniñ 27-nde ealisi 1,4 milliard insan olğan memlekette tek üç yañı hasta qayd etildi. Resmiy malümatqa köre, memlekette hastalarnıñ sayısı tahminen 83 biñ oldı, 4633 kişi vefat etti.
Vefat sayısı eksilip başlağan ğarbiy memleketlerde iqtisadiyat inkişafını ğayrıdan tiklemek içün karantin yavaş-yavaş yımşatıla.
ABDde – dünyada COVID-19-dan eñ çoq zarar körgen memlekette – aman-aman 1 million hasta qayd etildi ve 55 biñden çoq insan vefat etti. Memleketniñ daa bir ştat gruppası artqan işsizlik vaziyetinde koronavirusnen bağlı sıñırlavlarnı bu afta yımşatmağa azırlandı.
Aynı vaqıtta, virus dünya boyunca tarqalmağa devam ete, Braziliya, Rusiye, Türkiye, Cenübiy Afrika, Meksika «sıcaq noqtalarğa» çevirile.
İspaniyada bir çoq bala altı afta içinde ilk sefer aprelniñ 26-nda soqaqqa areket sıñırlavlarına oğramayıp çıqtı. Koronavirus sebebinden evde bulunuv nizamını mayısnıñ 4-nden başlap yavaş-yavaş yımşatmaq planları aqqında Belçika ilân etti. Avropada eñ çoq – 26000 kişi koronavirustan ölgen İtaliya da mayısnıñ 4-nden başlap sıñırlavlarnı yımşatacaq, amma akimiyet ileride de insanlar arasında mesafe olacaq ve maskalar taqılacaq, dep israr etti. İtaliya akimiyeti «strategik» olaraq müim iqtisadiy tedbirlerni bir afta içinde ğayrıdan tiklemesi mümkün, amma İtaliya mektepleri sentâbr ayına qadar çalışmaycaq.
Frenkistan akimiyeti büyük sayıda test yapıp, mayısnıñ 11-nden başlap karantinni zayıflaştırmağa azırlana.
Büyük Britaniya sıñırlavlarnı daa lâğu etmey, çünki hastahanelerde virustan ölgenlerniñ sayısı 20 biñni aştı. Bu raqam qartlar evinde vefat etkenlerni saymay, anda ise biñlernen kişi can berdi. Bu ay başında COVID-19 hastalığından tüzelgen Büyük Britaniya baş naziri Boris Johnson bugün işke qaytmalı.
Hastalanuv seviyesi eksilgen Almaniyada Volkswagen maşina şirketi beş aftadan soñ aprelniñ 27-nde işine başlaycaq, Mercedes-Benz ve BMW ise istisalnı tezleştirmek planları aqqında ilân ettiler.
Avropa tışında, Cenübiy Koreya tarafından testlerniñ faal qullanıluvı biznes işini blok etmeyip ya da yasaqlamayıp hastalıq tarqaluvına yol bermemege imkân bere. Memleket tek 10 yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep bildirdi. Akimiyet, ükümet mekteplerni mayıs ortasında aça bile, dep tenbiledi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Borıspil hawa alanı
Borıspil xalıqara hawa alanı (ukrainça MiжHapoдHий aepoпopT «Бopиcпiлb») - Ukraina başqalası Kiev şähäreneñ xalıqara hawa alanı. Ukrainanıñ iñ zur hawa limanı.
Räsmi isem - Däwlät şirkäte "Borıspil xalıqara aeroportı".
Miğmarlar A. Dombrovskiy, A. Malinovskiy, D. Polenko proyektı buyınça tözelgän.
Kiev çigennän 18,5 km aralıqta, Kiev ölkäse Borispil şähärendä urnaşa.
Ukraina xalıqara 62% hawa taşuğa xezmät kürsätä.
2011 yılda passajir äyläneşe 8 mln. keşe.
Härber hawa sudnoları tören qabul itä ala.
Xärbi hawa alanı nigezendä 1959 yılda açılğan.
Terminallar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Hawa limanında 5 terminal urnaşa:
- Terminal A - Ukraina eçke oçışları, xäzer yabıq.
- Terminal B - Ukraina eçke häm tışqı oçışlarına xezmät kürsätä
- Terminal C - VİP passajirlar öçen
- Terminal D - Ukraina eçke häm tışqı oçışlarına, VİP passajirlarğa xezmät kürsätä
- Terminal F - xalıqara, ayıruça çarter oçışlarına xezmät kürsätä
- Yök terminalı «BW».
Transport[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Kiev şähärennän 322 nomerlı avtobus, Borıspil qalasınnan 2, 2-B, 11, 16, 17 nomerlı avtobus belän barıp citep bula.
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Räsmi säxifä (ykp.) (pyc.) (иHrл.)


text:
Astrahan vilâyet mehkemesi qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayser Cemilevni müddetinden evel şartlı olaraq azat etmege red ettiler. Bu aqta adliyeci Nikolay Polozov aprel 28-de, cumaaqşamı künü Twitterde bildirdi.
Adliyeciniñ malümatına binaen, imaye etüvniñ nevbetteki adımı İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine bu qararnı lâğu etmege muracaat olacaqtır.
Polozovnıñ qayd etkenine köre, Hayser Cemilevge şartlı olaraq azat etüviniñ red etilmesi beklenilgen bir qarar edi, amma onı rusiyeli vatandaşlıqnı almağa mecbur etmek ıntıluvı beklenilmegen edi.
«Diger beklenilmegen şey oldı. Sabıq Federal köçüv hızmetiniñ malümatına binaen, Hayser Cemilev Rusiye vatandaşı olaraq qayd etilgen, amma 2014 senesi Rusiye vatandaşlığını resmiy şekilde red etken edi. Rusiye mahkemeleriniñ qararlarında Cemilev aynı Ukraina vatandaşı olaraq qayd etilgen. Amma apiske oña Rusiye pasportını yapmaq içün vesiqalar keldi», – qayd etti Polozov.
Bundan evel Polozov Rusiyede qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ maküm etilgen oğlu Hayser Rusiye vatandaşlığını red etmek içün yañıdan ariza yazğanını bildirgen edi.
Rusiye Federatsiyasınıñ Yuqarı mahkemesi Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi Hayser Cemilevge bergen 5 yıllıq apis cezasını bir buçuq yılğa qısqarttı. Kiyevniñ Dnepr mahkemesi 2015 senesi aprel ayında onı 3 yıl ve 8 ayğa qadar apiske almağa qarar aldı.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqalap, o yerde 44 yaşında Fevzi Edemovnı babasınıñ tüfeginden öldürgeninde qabaatladılar. Qırım işğal etilgen soñ rusiyeli taqiqat organları onıñ işini yañıdan baqmağa qarar aldı. Hayserni Aqmescit apishanesinden çıqarıp, Krasnodar vilâyetine alıp kettiler.
Hayser Cemilev 10 sanlı Astrahan apishanesinde buluna, çünki Rusiye onı Ukrainağa bermege red etti. Keçken sene iyül 10 künü İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesi Hayser Cemilevni SİZOdan azat etmek qararını çıqardı. Rusiye bunı yerine ketirmedi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Aqmescit» aerovokzal kompleksiniñ keñişletilmesine Qırım «ükümeti» 250-400 gektarnı ayrıcaq ola.
Bunı Qırımnıñ mülk ve topraq munasebetler «nazirliginiñ» matbuat hızmeti bildire.
«Bugün «Aqmescit» ava limanında aerovokzal kompleksiniñ imkâniyeti – bir saatte 1500 yolcunı kirgizmek. 2018 senesi yarımada yılda 10 million turistni qabul etecektir», – dep bildirdi Ava limanınıñ qurucılığı boyunca baş müdir muavini Oleg Matakov.
Beyanatta aytılğanı kibi, Aqmescit rayonı memuriyeti ile ava limanınıñ keñişletüv imkânlarını tüşünip baqacaq.
2014 senesi mart ayında, Rusiye Qırımnı işğal ekeninden soñ, Aeronavigatsiya havfsızlığı boyunca Avropa teşkilâtı (Avropa nezareti) Qırımğa, şu cümleden Aqmescit ve Aqyarğa, ava seferlerini yasaq etti. Avropa nezareti halqara grajdanlıq aviatsiyası aqqında ICAO Konventsiyasına esaslanıp, Ukrainanıñ er angi ava boşluğı üzerinde bir de bir aeronavigatsion hızmetiniñ Ukraina akimiyetine alâqası olmağan bir taraflı beyannamelerni tanımaycaq.
Qırımğa ava seferlerini şimdi yalıñız Rusiye şirketleri keçire, bazıları endi ğarbiy cezalarğa oğradı.


text:
Qırımnıñ Ğarbiy tarafına suv yetkizmek içün 20 milliard ruble kerek olacaq. Bunı dekabr 8 künü Kreml kontrolündeki yarımadanıñ inkişaf programmasınıñ idare yolbaşçısı Andrey Nikitçenko bildirdi, dep haber ete «RİA Novosti Krım».
«Mahsus programmada kerekli tedbirlerniñ kompleksi belgilengen: suv alımları, suv temin yolları, pıtaqları. Bunıñ toplam masrafları 20 milliard ruble teşkil etecek», – dedi Nikitçenko.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ Ukraina Dnipronı yarımada ile birleştirgen Şimal-Qırım kanalı boyunca yarımadağa suv berilmesini toqtattı. Ukraina bu kanal üzerinden Qırımnıñ suv ihtiyaclarınıñ 85%-nı qarşılağan edi.


text:
Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Cemilev Amerika Qoşma Ştatlarında Ukraina elçisi Oleksandr Motsik, senator Con Makkeyn, Vekiller Palatasınıñ spikeri Con Beyner, AQM qırımtatar cemiyetiniñ temsilcilerinen körüşecek. Bundan ğayrı, halqara barışıq içün Karnegi Fondunda çıqışta bulunacaq.
Bundan evel Cemilev qırımtatarlar Qırımnıñ kelecegini özleri keçirecek referendumda belgileycegini ilân etti.
Cumaertesi künü, martnıñ 29-da, qırımtatar halqı Qurultayınıñ nevbetten tış ekinci sessiyasında yarımadada milliy-territorial muhtariyetni meydanğa ketirmek qararı qabul etildi. Meclis reisi Refat Çubarovnıñ aytqanına köre, halq iradesini köstermege kerek olsa, qırımtatarlar referendum keçirecekler.


text:
Şolom Aleyxem
Şolom (Şolem) Aleyxem (2 mart, 1859 - 13 may, 1916) - İdiş ädäbiäte yazuçısı häm populár yumorist, anıñ ícatta novellar, pieslär, mäzäklär. İdiş yazuçılarnı alğa cibärü öçen bik küp eş eşli, balalarğa İdiş telendä yuzçılardan iñ berençese.
Şolem Yakov Rabinoviç isemle (Urısça: PaбиHóBич) xäzerge Ukrainadağı Pereyaslav şähärendä tua. Şolom Aleyxem icadi isemen ala. Kitaplarğa räsemnär yasí, uqıtuçı häm ravvin bulıp eşli. Başta Urısça häm İvritçä yaza, läkin 1883.tän İdiş telendä qırıqlap tom bastırıla. Şul waqıtta Räsäy yähüdläre arasında yazu häm icadi tele İvrit tele bula, bu telne uqımışlı Yähülär genä belälär. Şolem Aleyxem Räsäyneñ öç million nadan İdiş telendä genä söyläşäwçe Yähülär öçen yaza.
Citeşterüçänlege bik zur bula, monnan tış, ul başqa İdiş yazuçılarnı danın tarata. Die Yiddishe Folksbibliotek yıllıq basmasın möxärrirlek qıla. Awrupada häm Quşma Ştatlarda leksilär uqıy. Anıñ äsärlär törle tellergä tärcemä itelgän. Alarnıñ iñ populár: "Söt sawıtı Tevye" äsäre. Äsärendä yähüdlär-urıslarğa mönäsäbätlär, Qaragruhçılar pogromnarı (cäberläre) yazıp birgän.
Zolımnı sizep Şolom Aleyxem 1905. yılda Şveytsariägä küçä, soñraq, 1914.tä, Quşma Ştatlarğa küçep, Nyu York şähärendä urnaşa. Bu urında ul 57 yäştä ülä.
Läñkerlär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Şälom Aleyxem Päräwäzdä
- The Bloody Hoax (a book review)


text:
Qırım sakinleriniñ çoqusı, olarnıñ sözlerine binaen, ayatından memnün: yarımada sakinleri arasında memnün oluv seviyesi 86%-nı teşkil ete, Aqyar sakinleri arasında – 75%. Böyle sorav neticelerini Bütün Rusiye cemaat fikrini ögrenüv merkezi (BRCFÖM) iyül 18-de bildirdi. Qırımda soravdan keçken er dörtünci adam eñ keskin problemalarnı aytıp, yolnıñ yavaş quruluvı(25%) ve yüksek fiyatlarnı (23%) qayd etti.
«Aqyarda problemalar alğısınıñ duyğusı ziyadedir: 39% eñ çoq yüksek fiyatlar problemsasını, 30% yol quruluvı ve tamir etilmesiniñ yavaş yapılmasını qayd etti ve 26% kiçik aylıq ve onıñ yükselmemesine şikâyet etti», – dep aytıla taqiqatta.
Bunen beraber, sorav çerçivesinde Qırım sakinlerinden «yarımadanıñ Rusiye Federatsiyası terkibine integratsiyası» aqqında soradılar.
Sorav neticelerine binaen, Qırım sakinleriniñ dörtte üç qısmı (74%) belley ki, bu ceryan, umumen olaraq, muvafaqiyetli keçti, bir sıra mesele alâ daa çezilmegen qalğanına baqmadan. İntegratsiya meseleleriniñ çoqusı çezilmeyip qalğanını soravdan keçken er dörtünci kişi ayttı.
Bütün Rusiye cemaat fikrini ögrenüv merkeziniñ soravı Qırımda ve Aqyarda iyün 30-dan iyül 4-ke qadar keçirildi. Qırımda 1000 kişi: Aqyarda da 1000 kişi soravdan keçti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
"Aqyar devlet universiteti" koronavirus sebebi ile martnıñ 17-sinden başlap distantsion ögretüvge keçe. Bunı universitetniñ hadimi Yekaterina Sorokina haber etti.
"Federal tasil standartlarına uyğun fenlerniñ bazıları distantsion tasil donatmaları ve ekektron ögretüv ile ayatqa keçirile bilmez, buña köre bu bölüklerniñ talebeleri şahsiy örgenüvke keçirilecek", - añlattı o.
Universitetniñ matbuat hızmeti qayd etti ki, distantsion ögretüv ile bağlı qoşma malümat keççe derc etilecek.
Martnıñ 16-sından başlap Aqmescitte Vernadskiy adına Qırım Federal Universitetinde COVID-19 koronavirusınıñ yayılması sebebinden distantsion oquş rejimi kirsetile.
Martnıñ 12-sinde Dünya sağlıq teşkilâtı koronavirus pandemiyasını ilân etti.
Yañı çeşit koronavirus yuqunçı 2019 senesi dekabr ayında Qıtayda tarqalıp başladı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Ukrainalı jurnalist Taras İbragimov qırımtatar faalleriniñ mahkeme esnaslarını, ilhaq etilgen Qırımda Rusiye quvetçileri keçirgen tintüv ve tutuvlarnı muntazam sürette aydınlata. Ukrainalı jurnalistler ilhaq etilgen yarımadada nasıl şaraitlerde çalışa? Qırımda insanlarnı nasıl tutalar ve mahküm eteler? Qırımdaki vatandaş jurnalistleriniñ işi ne içün müim ola? Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında alıp barıcı Katerina Nekreçaya bu meselelerni Taras İbragimovnen muzakere ete.
– Taras, ilk sefer Qırımğa 2015 senesi barğan ediñ, o vaqıttan berli anda ara-sıra barıp, çeşit adise-vaqialarnı aydınlatasıñ. Yarımadada ne qadar vaqıt keçirgenini saymadıñmı?
– Facebook saña bir şeyler hatırlata. Menim bir hatıram olsa da – Qırım hatırasıdır. Mayısnıñ 18-nde (Qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añma künü – QA) anda olğanda, qırımtatar sürgünligine bağışlanğan matem tedbirlerinde – bu ağır bir kün, insanlar çoq, közetmege meraqlı ola. Yıl-yıldan Facebook keçken seneleri anda olğanımnı hatırlata. Kyivge köre daa çoq Qırımda qalam kibi kele maña. Yarısını, belki, keçirem: bir ay mında, bir ay – anda. Soñki iş yolculığım mayısnıñ ortasından iyülniñ 1-ne qadar devam etti.
– Böyle iş yolculığında belli mevzular nasıl saylana?
Asılında, bu romantika degil, bu bir rutin, ondan pek tez yorulasıñ
– Birinciden, mahkeme esnaslarını közetem, mahkeme oturışuvlarınıñ cedvelleri bar. Adise-vaqialarnıñ çoqusı Qırımda olğanı içün qıyın – men haber mühbiri olam – tahmin etip olamazsıñ. Bugün birisini tutacaqlarmı, yañı bir cinaiy iş açılacaqmı aytıp olamayım. Bir aydan ziyade anda qalmağa zor ola. Maneviy ceetten boldurasıñ, raatlanmağa isteysiñ… Misal olaraq, soñki iş yolculığımda eñ çoq Lutfiye Zudiyeva ve Mümine Saliyevanıñ tutuluvı aqlımda qaldı. Men Yuqarı mahkeme ögünde edim, mahkeme haberini yazğanda tutuluv aqqında haberler kelmege başladı. Endi vaziyetke köre areket etesiñ, qayda baracaqsıñ, ne yapacaqsıñ: yayınlamaq, haber yazmaq, foto çıqarmaq. Tez-tez maşina tapasıñ, minip ketesiñ. Asılında, bu romantika degil, bu bir rutin, ondan pek tez yorulasıñ. Bazı künleri qaysı şeerge baracağıñnı bilmeysiñ. Bir şeyni planlaştırasıñ, neticede ise faallerniñ tutuluvınen oğraşasıñ.
– Mayısnıñ 30-nda Rusiye quvetçileri eki qırımtatar qadın faalini tuttı: aq qorçalayıcı ve vatandan jurnalisti Lutfiye Zudiyevanı ve Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsiniñ apayı, «Qırım balalığınıñ» koordinatorı Mümine Saliyevanı. Daa soñra Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesine istinaden – yasaqlanğan timsallerniñ numayışı – memuriy davalar açıp, olarnı yibergenler. Mahkeme ekisi içün de para cezalarınen yekünlendi. Bunı haberlerden bilemiz, içinden vaziyet nasıl edi?
– İnsan tutulsa, ilk daqqaları esas sual şöyle ola: bu memuriy ya da cinaiy taqip olacaq? Mında memuriy maddeler bar edi. Qadın faaller «E» Merkezine ketirildi, dava malümatlarınen tanış etildi, advokatlar kirsetilmedi. Çoq insan toplaştı. Bir qaç şey tesir etti: qadınlar olğanı içün, musulmanlarda qadınlarnı taqip etüv pek sert qabul etile, aqaretlev kibi, ve tanılğan insanlar olğanı içün. Lutfiye «Qırım birdemliginen» oğraşa – Facebookta mahkeme haberlerini er daim közetken resursnen. Mümine siyasiy mabüslerniñ balalarını baqqan leyhanen oğraşa, ve olar er daim media alanında bulunalar. Olarnı yiberip, ertesi künü sabasına mahkeme oturışuvını tayin ettiler, amma neticede Kiyev mahkemesinden (Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinden – QA) gece saat birlerde çıqtım. Yani mahkeme oturışuvları kün boyunca devam etti, Ramazan ayı edi, anda toplaşqan qırımtatarlar oraza tuttılar – kün batqanına qadar suv içmege ve aşamağa olmay, ava pek sıcaq edi. Buña baqmadan, mahkeme ögünde tahminen 500 insan ya da daa çoq toplaşqan edi. Er vaqıt 50-100 insan toplaşa. Elbette, buña baqmağa meraqlı edi: insanlar otta otura, kilimler cayğan, mahkeme qararını bekleyler, bazıları gecege doğru endi yuqlay edi. Kün batqan soñ iftar oldı. Hulâsa çıqarsaq, soñki yılları memuriy taqip tecribesine baqılsa, bu cinaiy taqip başlanğıçı ola bile. Bu birinci basamaqtır. Şimdi terror maddelerine istinaden apiste yatqan bir çoq faal başta oşağan maddelerge istinaden memuriy davalarğa oğrağan edi.
– Hatırlağanım kibi, qadın faallerniñ para cezalarını ödemek içün adet üzre 10 rublelik kapiklernen 1000 ve 2000 ruble topladılar.
– Mahkeme qararı belli olğan soñ bir qaç daqqa içinde toplağanlar. Bunı kördim: faaller keçip, eki daqqa içinde para cezasını toplağanlar. O qadar kapik ketirilgende pek oşlu ola, buña trolling der edim. 2017-2018 seneleri memuriy davalar çoq oldı, ve para cezaları berildi, hususan bir kişilik narazılıqlar içün. Bu kapikler qopqalarnen toplanıp, banklarğa ketirile. Bank hadimleri oturıp saymağa mecbur. Bir kere bu kapiklerni sayğan maşina bile bozulğan edi. Em Lutfiye, em Mümine bir kün olarğa qarşı terror maddeleri peyda ola bilecegini añlay – «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etkenleri ya da «terrorizm propagandası» içün, ve olar apiske oğraycaqlar. Amma bu qadınlar çekilmeycek, olarnı bu da qorquzmadı. Olar çalışmağa devam eteler, amma cinaiy dava ola bilecegini añlaylar.
– Sen al-azırda Rusiyeniñ Rostov-na-Donu SİZO-1-niñ mahsus blokunda tutulğan qırımtatar vatandaş jurnalisti, bloger Nariman Memedeminovnıñ esnasını aydınlatqan ediñ. Rusiye quvetçileri onı Rusiye Ceza kodeksiniñ 205-inci maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden – «İnternet ağını qullanıp, terror faaliyetini kerçekleştirmesine açıq çağıruvlar» – qabaatladılar. Narimanğa asılında ne içün keldiler?
Biz bunı vatandaş jurnalistikası dep adlandırmağa alıştıq, amma menim içün Nariman qabiliyetli bir jurnalist
– Narimannı daa apiske alınğanından evel tanıy edim. Közlükli ziyalı adam, pek nezaketli. Mahkeme ögünde körüşkende ya da iş körüşüvlerini yapqanda er daim jurnalistikanen meraqlana edi, haberler nasız yazıla, yayınlar nasıl olmalı, dep soray edi, adiy tehnik sualler. O, işini daa güzel yapmağa tırışqan edi. Biz bunı vatandaş jurnalistikası dep adlandırmağa alıştıq, amma menim içün o, özü ögrengen, içinden jurnalist olğan biridir. Nariman – mahkemelerden, şu cümleden «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» mahkemelerinden yayın yapmağa başlağan birincilerden biridir.
Daa «Qırım birdemligi» yoq edi – o, Facebookta bu esnaslarnı aydınlatqan saifeni açmaq ğayesi peyda olğan birincilerden biri edi. «Qırım birdemliginde» mediadan mesüliyetli edi – haber yaza, yayın yapa edi. Bu iş içün onı taqip eteler. Cinaiy dava malümatını aytsaq, onı daa 2014 senesi çıqarğan YouTubedaki eki levha içün qabaatlaylar. Anda «Hizb ut-Tahrir» simvolikası bar, ve Rusiye tahqiqatı terrorizm propagandasını kördi. Nariman bir afta evelsi Rostovda (Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesinde – QA) dava temeli baqılğan ilk oturışuvda cinaiy taqipniñ siyasiy sebepleri bar, onı işi içün taqip eteler, dep ayttı. Ne yazıq ki, bu birinci adise degil – misal olaraq, Remzi Bekirov. Bu insanlar muarririyetsiz, kelişken tasilsiz, matbuat kartı olmağanda, er vaqıt standartlarğa uyıp çalışmaylar, başqası bu işni er kün yapıp olamay dep, Qırımda jurnalist işini yapalar.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Katerina Nekreçaya, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ prodüseri, alıp barıcı ve mahsus leyhalarnıñ müellifi


text:
Kareliyada kütleviy şekilde balalarnıñ ölümiden soñ işğal etilgen Qırımda bala lagerleriniñ qoşma teşkerilmesi planlaştırıla.
Bu aqta Rusiyege boysunğan Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Bundan da ğayrı, Qırım bala tedaviylendirici müessiseleriniñ yolbaşçılarına territoriyalarnıñ muntazam nezaretini teşkil etmege tevsiye etilecek», – dep aytıla beyanatta.
İyün 18-de «Park-otel Sâmozero» tedaviylendirici lageriniñ 47 balası ve dört büyük kişi eki qayıq ve raftanen kezip furtunağa oğradı. Qayıqlar avdarıldı. Balalar yalığa yaldamağa tırıştı, amma büyük dalğalar ve suvnıñ suvuq olğanından er kes becermedi. 14 mektep talebesi elâk oldı. 13 balanıñ cesedi Moskvağa teslim etildi, daa bir bala qıdırıla.
Rusiye Taqiqat komiteti Kareliyadaki Sâmozero gölünde balalarnıñ ölümi sebebinden daa bir cinaiy iş açtı. İş memurlarğa qarşı ve «muqaytsızlıq» maddesi boyunca açıldı, dep aytıla müessiseniñ saytındaki beyanatta.
Birinci cinaiy iş havflı hızmetler taqdim etilmesinen bağlı oldı, bu iş boyunca beş insan qabaatlana: lager yolbaşçıları ve talimatçıları. Eki cinaiy iş bir işke birleştirildi.


text:
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilmesinden sebep zarar körgen ukrain şirketleri mahkeme davalarını azırlay, dedi Ukraina tış işler naziri Pavlo Klimkin.
«Kelecekte olacaq mahkeme ketişatları üzerinde ayrı şirketlerimizge tazminatnıñ ödenilmesi boyunca çalışamız. Bazıları yaqın vaqıtta olacaq. Şirketlerge kelsek – bir çoq şirket bar, bunı tertip-nizamğa ketiremiz, endi mahkeme davalarını bergenler, bilesiñiz, Oşçadbank, «Naftogaz», bir çoq şirket bunen oğraşa, bu ketişatlarnı nezaret etemiz. Amma yaqın vaqıtta başqa işler de açılacaq, şimdi adliyeciler ile bu davalarnıñ mantığını işlep çıqardıq», – dedi Klimkin dekabr 21 künü «Gromadske TV» kanalına.
Qırımnıñ Rusiye işğali sebebeinden, Ukraina adliye nazirliginiñ malümatına köre, zarar 1 trillion 180 mlrd grn teşkil ete. Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Georgiy Logvinskiy aytqanı kibi, işbu miqdar eki qat artıp, 2,4 trillionnı teşkil etecektir.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl bildirdi.
Onıñ sözlerine binayen, bu qarar Aqmescitte Meclisniñ nevbetten tış toplaşuvında alındı. Onıñ sebebi – qırımtatar halqınıñ yetekçisi, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev ile yüz bergen ziddiyettir. Hatırlatamız, oña bugün Moskva avalimanından Qırımğa yol bermediler.
Mustafa Cemilev qayd etüvden keçip olamağan soñ Kiyevge qaytmağa mecbur oldı.
Bunıñnen beraber, yarın Meclis vekilleri öz liderini qarşılamaq içün Armânsk sıñır noqtasına baracaq olalar.
«Saba Mustafa Cemilevni qarşılamaq maqsadımız ile Armânskqa yol almağa planlaştıramız. O bugün Kiyevden maşna ile çıqtı», – dep tasdıqladı olğan malümatnı Meclis reisiniñ muavini Ayder Acimambetov.
Evelleri Cemilev qırımtatarlarnı yarımadanıñ işğali şaraitlerinde bütünqırım Hıdırlez qayd etüvinden vazgeçmege çağırdı. Özü de bu tedbirde iştirak etmeycegini bildirdi. Böyle tevsiye bu sene Mecliske de berilgen edi.
Mütenasip muracaatnı Mecliske yollağan Qurultaynıñ teftiş komissiya reisi Ali Özenbaş bu qararnıñ maqsadı – ola bilecek tariklerniñ ögüni almaqtan ibaret olğanını bildirdi.
Aynı şu zamanda öz başına tayinlengen Qırım «akimiyetiniñ» temsilcileri Hıdırlezni Rusiye musafirleri ile qayd etmege niyetleneler. Olarnıñ arasında Tatarstan Cumhuriyetiniñ yolbaşçılığı da bar.
Hıdırlez qırımtatar halqınıñ eñ esas baar bayramı olaraq tanıla. O quralay ayınıñ birinci aftasınıñ cuma künü qayd etile ve saçuv mevsiminiñ başlanmasını belgiley.


text:
Aqşam, fevral 9 künü, Qurman raoynı Büyük Onlar qasabasında belgisiz şahıslar camige sürip kirdi. İane seyfini açıp, paranı alıp qaçtılar.
Bunı Qırım musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Büyük Onlar qasabasınıñ musulman diniy cemiyetiniñ reisi Üsein Kirimov aytqanı kibi, iane seyfinde 3 afta devamında toplanılğan 3-4 biñ ruble bar edi.
Çaypav aqşam ve yatsı namazları vaqtında, yani bir 45-60 daqiqa arasında yüz berdi. Cami şu vaqıtta er vaqıt açıqtır. Biz camini saba namazından soñ qapatamız ve aqşam namazına açamız, soñra ise yatsı namazına qadar qapatmaymız. Cinayetçi aselet bu vaqıtnı bekley edi, ğaliba», – dep tüşüne o.
Yerli musulman diniy cemiyetiniñ reisi aytqanı kibi, camide ne qaravul, ne de nezaret kameraları bar.
QMDİ malümatına köre, camige Qurman rayonı boyunca Rusiye İçki işler nazirliginiñ taqiqat taqımı çağırıldı, protokol tizildi.
Qırım İçki işler nazirliginde qayd etilgeni kibi, teşkerüv neticesinde cinayetçini yaqalamaq içün zaruriy tedbirler keçirilecektir.
Kirimov aytqanına köre, camide bu kibi adise endi dört yıl evelsi yüz bergen edi. O vaqıt cinayetçi tapıldı, qasaba sakini edi.


text:
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı tedbir meseleleri operativ ştabınıñ toplaşuvında Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov karantin vaqtında vatandaşlarğa tesir tedbirleri quvetleştirilecek, dep bildirdi. Bundan evel o, Qırım şeerleriniñ soqaqlarında Rusiye politsiyası, Rusiye gvardiyası hadimleriniñ ve kazaklarnıñ beraber devriyesini teşkil etmege emir berdi. İlân etilgen imaye tedbirlerine baqıp, yarımadada repressiyalar quvetleştirileceginden qorqalar: qırımtatar faalleri quvetçilerden «ekstremist faaliyetiniñ yasağına dair tenbi» alğanını bildire.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Rusiye politsiyası ve prokuraturasınıñ areketlerini «işğalci akimiyetniñ yayğarası» dep adlandırdı. Bazı ekspertlerniñ fikirince, Rusiye akimiyeti pandemiyanen bağlı vaziyetni Qırımda farqlı fikirlernen küreşni quvetleştirmek içün qullana bile.
#LiberateCrimea Qırımnı azat etüv halqara areketiniñ koordinatorlarından biri, estoniyalı aq qorçalayıcı Oliver Loodeniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgen fikrine köre, yarımadada qırımtatarlarğa qarşı basqı quvetleştirile bile.
İşğalci akimiyet qırımtatarlarğa qarşı cinayet yapmaq içün pandemiyanı qullana bileOliver Loode
«Bütün kütleviy haber vastalarınıñ diqqatı şimdi koronavirusta olğanı içün işğalci akimiyet qırımtatarlarğa qarşı cinayet yapmaq içün pandemiyanı qullana bile. Qırımda büyük qırğınlıq olsa, qırımtatarlarnıñ sağlıq sistemasınıñ sıñırlı resurslarından faylanuv imkânı olmaycaqtır. Şunıñ içün pandemiya vaqtında pek tertipli olıp, virusqa oğrav telükesini eñ az seviyege ketirmeli», – dep bildirdi fikrini Qırım.Aqiqatqa aq qorçalayıcı.
Qırımtatar faali Edem Dudakov repressiyalar quvetleştirilüviniñ ihtimalini inkâr etmey.
Akimiyet Ukraina ile cenkte ve Ğarp ile zıddiyette bu pandemiyanı mümkün olğanı qadar çoq qullanacaqEdem Dudakov
«Şübhesiz, cezalar quvetleştirilecek. Qırım sakininiñ Frenkistanda hastalanğanını endi qullandılar. Men sovet sisteması vaqtında yaşadım. Ğarpqa «qaçqan» er bir kişi akimiyet bu ceetten baqa: çetelge qaç kere bardı. Bu, bütün totalitar sistemalarda vatandaşnıñ işançlı olmağanınıñ esas alâmetidir. Bu sebepten akimiyet Ukraina ile cenkte ve Ğarp ile zıddiyette bu pandemiyanı mümkün olğanı qadar çoq qullanacaq», – dep tarif etti faal.
Qırımtatar faali Riza Asanovnıñ fikirince, Kyiv, qırımlılarğa biometrik çetel pasportını resmiyleştirmege imkân bergen soñ, Rusiye propagandasınıñ bütün areketlerini yeñdi.
Ukraina Avropa Birligi ile vizasız rejim yapıp, Kremlni yeñdiRiza Asanov
«Qırımnıñ iqtisadiy, soñra da energetik qamaçavı başlağanda Rusiyege qol tutqan Qırım akimiyeti ve Kreml içün elverişli oldı. Bütün iqtisadiy bağlar birden üzüldi, kiçik ve orta biznes qısqa vaqıtta qomşu Rusiyeden mal satın alıp başladı. Rostov atom-elektrik stantsiyasından Qırımğa elektrik kabelleri tez-tez qoyuldı. Rusiye propagandası Ukrainanı qırımlılar içün duşman devlet olaraq kösterdi. Şimaliy-Qırım kanalı qapatılğan soñ, Rusiye propagandası kene sert çalıştı. Amma Ukraina Avropa Birligi ile vizasız rejim yapıp, Kremlni yeñdi ve Qırım sakinleriniñ ekseriyeti biometrik pasportlarını almağa ketti, ID-kartlarını da resmiyleştirdi», – dep tüşüne faal.
Riza Asanovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırını qapatıp, qırımlılarnı esas Ukrainağa çıqmaq imkânından marum ete bile.
Şimdi Aksenovnıñ sıñırnı tamamen qapatuv fursatı baRiza Asanov
«Aksenov altı yıldan berli Kremlden Qırım ve esas Ukraina sıñırını qapatmasını rica ete. Amma Moskvanıñ Rusiye ve Ukraina arasındaki «devlet sıñırına» siyaset ceetinden ihtiyacı bar. Bu Qırım taqdiri Abhaziya ve Pridnestrovye kibi olmaycağını köstere. Şimdi Aksenovnıñ sıñırnı tamamen qapatuv fursatı bar. Ukraina pasportı olğan Qırım sakinleriniñ Rusiye ve Ukrainanıñ diger sıñırlarından ziyareti imkânsız ola. Qırımda qayd olıp, Ukraina ve Rusiye pasportınen Harkiv sıñırından keçmek imkânsız olğanını er kes yahşı añlay. Neticede iç bir Qırım sakini esas Ukrainağa qanunğa uyğun bir şekilde barıp olamaz. Bu Qırımnıñ Ukrainadan tam bir içtimaiy qamaçavı olacaq», – dep qayd etti faal.
«Ukrain medeniyet merkeziniñ» faali Leonid Kuzminniñ aytqanına köre, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti pandemiyanı qullanıp, qırımlılarnıñ Ukraina ile bağlarını sıñırlamağa tırışacaq.
Rusiye memuriyeti qırımlılarnıñ esas Ukrainağa faal barğanını ve andan kelgenini begenmegenini körermizLeonid Kuzmin
«Cezalar olacaq. Vaziyetke baqsaq, Qırımnıñ Rusiye memuriyeti qırımlılarnıñ esas Ukrainağa faal barğanını ve andan kelgenini begenmegenini körermiz. Yarımada zapt etilgeninden berli Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bunı toqtatmaq içün bir manaçıq qıdıra. Ticaret qamaçavında olar Herson vilâyeti ve Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ memuriy sıñırını keçüvde sıñırlavlar aqqında aytqan edi. Blackout olğanda olar Qırımğa kelgen şahıslar içün qoşma tedbirler aqqında aytqan edi. Ve, niayet, biz «diversantlar yarıp keçkenini» hatırlaymız – kerçek sıñırlavlar bar edi. Bugün Qırım siyasetçilerinden koronavirus «Qırımğa Ukrainadan keldi» kibi hucur laflar eşitemiz. Elbette, bu sıñırlavlarnen bağlı daa bir beyanat içün sebep ola», – dep ayttı faal.
İşğal etilgen Qırımdan Rusiye akimiyeti tarafından sürgün etilgen qırımtatar faali Nedim Halilov pandemiya qırımlılarnı Ukrainadan uzaqlaştırmaq içün qullanılacaq degen fikrini bildirdi.
Akimiyet üzülüvni arttırıp, Qırım ve esas Ukraina ealisi arasında kerginlikni quvetleştirmege tırışaNedim Halilov
«Qırım işğaliniñ birinci kününden başlap işğalci akimiyet Qırımnı Ukrainadan (esas qısmından – QA) uzaqlaştırmağa tırışa, soyluq bağlarına bile diqqat etmey. Üzülüvni arttırıp, Qırım ve esas Ukraina ealisi arasında kerginlikni quvetleştirmege tırışa… Pandemiya bir de bir bağ ya da ziyaretlerni blok etmek içün işğalci akimiyetke «fayda ketirecek». Qırım ealisiniñ yaramay vaziyeti, monitoring gruppalarınıñ kelmesine kösterilgen mania, Qırımda pandemiya ketişatına dair kerçek malümat berilmemesi Ukraina tarafından halqara qurulış ve halqara mahkemelerge Qırımnıñ işğalden qurtarıluvına dair muracaat yollaması içün bir sebep ola bile», – dep tüşüne faal.
Martnıñ 31-nde saba Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov koronavirus yuqunçına oğrağan ekinci yerli insan tasdıqlandı, dep bildirdi. Böylece, Qırımda 16 kişi qayd etildi. Olardan 14-ü kelgenlerde, ekisi – yerli. Aqyarda 5 kişi koronavirusnen hastalandı.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırım ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi ilân etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Tarih ve mimarcılıq abidesi olğan Han saraynıñ UNESCO bütün dünya asabalıq cedveline kirsetilüvi boyunca sualniñ muzakeresi belgisiz müddetke toqtatıldı.
Bu aqta Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğınıñ müdiresi Elmira Ablâlimova bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«UNESCO rus temsilciligine muracaat-mektüpni yolladıq. Bizge al-azırda bu mesele baqılmaycağını bildirdiler», – dedi müdire.
Bağçasaray medeniy-tarihiy qoruğı 2011 senesi küzde UNESCO Bütün dünya asabalığı cedveline kirmek içün arizanı yollağan edi. Ba arizanı 2003 senesi azırlamağa başlağan ediler.
Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğınıñ yolbaşçılığı Han saraynıñ UNESCO Bütün dünya asabalığı cedveline 2014 senesi yaz-küz mevsiminde kirecegine ümüt besley edi.


text:
ileri ekspertler ile körüşüvlerni keçirdi. Bunı Çubarov Facebookta yazdı.
«Bugün kün devamında Potomaka sailinde (sovet zamanlarınıñ müürini hatırladım) AQŞ ileri ekspertleri ile körüşüvler keçti. Bazıda munaqaşalar qızğın degil de, samimiy ve açıq edi. Yarın muzakerelerni endi biraz keñ dairede devam etermiz» ,– yazdı o.
«Amerika şerikleriniñ keyfi aqqında qısqadan aytsaq – Qırımnıñ Ukrainağa qaytarılmasından evel dünyada uquq nizamı olacağına ümüt beslememek kerek, Putin Qırım içün cezasını körmeli. Onıñ işğalinden Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı istilâsı başlandı», – dey Meclis reisi.
CboroдHi пpoTяroM дHя Ha бeperax ПoToMaka (зraдaB шTaMп paдяHcbkиx чaciB) Biдбyлиcя Hизka зycTpичiB з пpoBiдHиMи ekcпepTaMи CШA, aHaлiTичHi MaTepiaли koTpиx cпpяMoByюTbcя дo Bищиx kaбiHeTiB....
MoMeHTaMи диckyciï бyли He лишe rapячиMи, aлe й MakcиMaлbHo щиpиMи i BiдBepTиMи...
ЗaBTpa пpoдoBжиMo oбroBopeHHя Bжe B бiлbш шиpokoMy koлi....
Яkщo kopoTko пpo HacTpoï aMepиkaHcbkиx пapTHepiB - бeз пoBepHeHHя KpиMy дo ykpaiHи roдi cпoдiBaTиcя Ha ycTaлeHий cBiToBий пpaBoпopядok , a ПyTi...
Bu künleri AQŞda qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev de buluna. O BMT Baş assambleyasındaki ukrain eyyetiniñ terkibine kire.


text:
Kyivde «Qırım evinde» ananeviy nağışlarnen bezetilgen qırımtatar urbasınıñ sergisi ötkerilecek. Tedbir ukraina şairesi ve yazıcısı Lesâ Ukrayınka doğğanınıñ 150 yılı munasebetinen keçirilecek.
«Taqdim etilecek sergi ukrain milliy yañıdan doğuvınıñ başında turğan meşur ukrainlerniñ ğayrıdan tiklengen kölmeklerinen tanış olmağa imkân berecek: Taras Şevçenko, Lesâ Ukrayınka, Mıhaylo Starıtskıy, İvan Franko, Dmıtro Yavornıtskıy, Maksım Rılskıy, Mariya Zankovetska, Mıkola Sadovıy ve Skoropadskıy ve Kosaçevler qorantasınıñ nağışlı qıyavet örnekleri», – dep aytıla «Qırım eviniñ» haberinde.
Ananeviy nağışlanğan qırımtatar urba kollektsiyasını dizayner Elmira Kataki taqdim etecek. O, Lesâ Ukrayınkanıñ Qırımda toplağan örneklerinen milliy taqiyeni bezetti.
Sergiden ğayrı, pianocı ve bestekâr Usein Bekirov ve banduracı Volodımır Voytnıñ icrasında qırımtatar ve ukrain muzıkası yanğıraycaq.
Sergi fevralniñ 24-nde saat 16:00-da olacaq ve fevralniñ 25-nde de «Qırım evinde» çalışacaq. Kiriş serbesttir.
Yaltada ukrain yazıcısı ve şairesi Lesâ Ukrayınka doğğanınıñ 150 yılı munasebetinen bir sıra tedbir keçirilmesi planlaştırıla.
Ukrain şairesi, yazıcısı ve terciman Lesâ Ukrayınka 1871 senesi fevralniñ 25-nde Jıtomır vilâyetiniñ Novoğrad-Volınskıy şeerinde dünyağa keldi.
Yazıcınıñ kerçek adı – Larısa Petrivna Kosaç-Kvitka. Lesâ Ukrayınka şiiriyet, destan, drama, publitsistika, halq ağız yaratıcılığı janrında yazdı. Qırq eki yaşından aman-aman üç yılını Lesâ Ukrayınka Qırımda qaldı. O, «Qırım hatıraları» ve «Qırım sedaları» şiirlerini Qırımğa bağışladı.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov Ukraina yolbaşçılığınıñ yarımadanı özüne qaytarmağa istegini saçmalıq olaraq adlay ve regionnıñ havfsızlığına iç bir telüke körmey eken.
Bunı o dekabr 23 künü Aqmescitte keçirilgen matbuat konferentsiyasında bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Havfsızlıq tarafından baqacaq olsaq, bugün cumhuriyette iç bir telüke yoqtır. Cumhuriyet territoriyasında silâlı quvetlerniñ miqdarı yeterlidir… Küreşmek içün kimse yoq. Ukraina bugün Rusiye Federatsiyasına ücüm etip olamaz. Dünyada bile böyle memleket yoq (Rusiyege ücüm ete bilecek), em de bunı yamağa kimsege tevise etmeyim – er kes cezasını körer… Qırımlılar raat yuqlay bile»,– dedi «baş nazir».
Aksönovnıñ aytqanı kibi, Ukraina akimiyeti Qırımnıñ qaytarıluvı aqqında tüşünceleri ile «öz-özüni tınçlandıra».
«Planlarnı izaatlamağa bile istemeyim – saçmalıq»,– dedi o
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko diplomatik eyyet reberleri ve çetel memleketler temsilcileri ile adetiy körüşüvi vaqtında Ukraina iç bir vaqıt Qırım işğali ile razı olmaz ve, tarihiy adalet pekitilmegence, küreşi devam etecegini bildirdi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy 2019 senesi mayıs ayında sekizinci çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ vekâletlerini bitirdi. Şu sebepten parlament Qırım işğali ve Donbasta cenk başlağan soñ Ukraina devleti ögünde peyda olğan meselelerni çezmege mecbur oldı. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov – o çağırılışta yarımadanı temsil etken deputatlardan biridir. Qırım.Aqiqat Çubarov ile yapılğan intervyünıñ ekinci qısmını derc ete, mında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ile işbirligi ve yarımadanı işğalden qurtaruv üzerindeki iş aqqında aytıla.
– Siziñ fikiriñizce, yañı Ukraina parlamentinde qırımtatar muhtariyeti qanun seviyesinde ola bilemi?
– Er şey parlamentniñ ne qadar semereli çalışacağına bağlı. Ukrainanıñ yerini bütün tış siyaset yönelişlerinde ve ukrain cemiyeti içinde birlikni quvetleştirip olsa, bir mania körmeyim. Şunı añlamaq kerek ki, laf qırımtatarlar ve Qırım aqqında ketmey, daa çoq Ukraina aqqında aytıla. Ve bu qararlarnı qabul etken Ukraina devleti Qırım yarımadası üzerindeki suverenitetini ğayrıdan tiklev mevamlarını quvetleştire.
Qırımtatar halqınıñ sesi Qırımnıñ kelecek taqdirinde müim olacaqRefat Çubarov
Bu (qırımtatar muhtariyetine dair Anayasa deñişmeleriniñ qabul etilüvi – QA) Ukraina tarafınıñ şübesiz delili olacaq. Yarımadanıñ tamır halqı kelecegini belgilev aqqını qullanmağa istey ve bunı Ukraina devleti terkibinde yapa bilecegini köre. Eminim, bu zamanlar yaqın. Qırımtatar halqınıñ sesi Qırımnıñ kelecek taqdirinde müim olacaq. Ve bu sesni körmemezlikke urmağa mümkün olmaycaq, çünki o, halqara uquqnıñ pek keniş qatına – tamır halqlarnıñ aqlarına – esaslanacaq.
– Qırımtatar halqı vekilleriniñ Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ile körüşüvinde prezidentniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi vazifesini saqlap qalmaq teklifi seslendirilgen edi. Bu vazife ne bere ve qırımtatarlar içün ne qadar müim?
– Sabıq prezidentniñ memuriyet erkânındaki mesleatçı qurulışlarda prezidentniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi vazifesi bar edi. Onıñ açılması kerek edi ve bunıñ sebepleri bar edi. Aynı bu idare vastasınen prezident işğal etilgen Qırımdaki vaziyetke tesir ete bilgen, mesüliyetli olğanlarnen işbirligi yapqan edi. Bu apparat prezidentke tek haberdar olmaq içün degil, Qırımğa ve hususan qırımtatarlarğa nisbeten siyasetni belgilemek içün kerek edi.
Yañı saylanğan prezident memuriyetniñ şekli deñişkeni içün böyle qurulışnı daa tasdıqlamadı, şu sebepten Mustafa Cemilev (qırımtatar halqınıñ lideri – QA) onı saqlap qalmağa teklif etti. O, bu qurulışnı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi idare etse, yahşı olur edi, dedi. Qarar Ukraina prezidentine qala.
– Nevbetten tış saylavlar neticesinde siz yañı çağırılış Ukraina parlamentine kirmediñiz. Yarımadanı işğalden qurtaruv işiñiz zorlaştırılacaqmı?
– Men başqa sual berir edim: «Parlamentte olsa ediñiz, işğalden qurtaruv tezleştirilir edimi?». Parlamentte olıp, anda iç bir neticege kelmemege mümkün. Deputat korpusınıñ vaziyeti saña kerekli kibi kelgen ve devletniñ inkişafına pek tesir etecek teşebbüslerni kerçekleştirmege keder ete bile.
Cemiyetniñ añlayışı olmasa, ne Qırımnı, ne diger topraqlarnı işğalden qurtarmağa imkân olmaycaqRefat Çubarov
Sıq-sıq qanun leyhalarınıñ teşebbüsçileri bir de bir qanunnıñ qabul etilüvi devletni quvetleştirecek ve cemiyet içün faydalı olacaq, dep sayğanını tüşünmege isteyim. Amma parlamentte bam-başqa menfaatlar çoq olsa, bir, eki, on deputatnıñ bulunması iç bir şeyni deñiştirmeycek. Eñ esası cemiyetniñ fikri ve halq deputatlarınıñ baqışları bir olmasa da, bir-birine yaqın olmaq kerek. Şunıñ içün Bir insannıñ iştiraki körüne bile ve belli yönelişlerni quvetleştire bile. Amma cemiyetniñ añlayışı olmasa, ne Qırımnı, ne diger topraqlarnı işğalden qurtarmağa imkân olmaycaq.
– Siziñ fikiriñizce, yarımada ilhaqından soñ qırımlılar esas Ukrainadan ayırıldımı ya da daa yaqın oldı?
– Farqlı ola: işğalniñ ilk künleri, ilk aftaları özüni nasıl is etkenlerine bağlı. Bu ıstılanı (qırımlı – QA) qullandıñız, ve men de onı qullanacam, pek begenmesem de. İşğalni ayatlarını eyiliştirmege yardım etecek deñişme olaraq körgen «qırımlılar» mustaqil Ukraina ve Rusiye Federatsiyasınıñ manasını añlamay. Olar bugün de Rusiyeniñ siyasiy rejimi ne qadar qıyın olğanını ve Qırımnı neler beklegeniniñ farqına barmay.
Rusiye kelgenine quvanğanlarnıñ eyforiyası bittiRefat Çubarov
Özüni o istilânıñ duşmanları olaraq köstermege yetiştirmegen insanlar vaziyet deñişir ve Ukraina qaytar, dep ümüt ete, dep tüşünem, böyle insanlar az degil. Rusiye istilâsına açıq-açıq qarşı çıqqanlar küç qullanmasa da, Ukraina qaytacağını beklegen birinci insanlardır. Rusiye işğaline razı olmamağa ve qarşı çıqmağa mecbur etken qorquları tolusınen doğru oldı. Olarğa qarşı repressiyalar yapıla.
Rusiye kelgenine quvanğanlarnıñ eyforiyası bitti. Amma Rusiye kelgenine quvanğanıp, daa soñra peşman olğan bir çoq insan Ukrainağa daa inanmay. Bizim vazifemiz – bu insanlarğa Rusiyeniñ siyasiy rejimi ne qadar çirkin olğanını kösterip, kelecekleri Ukraina terkibinde ola bilecegini añlatmaqtır.


text:
Avropa birliginiñ tış işler boyunca yuqarı temsilcisi Federica Mogherini Jenevada insan aqları boyunca BMT Şurasınıñ 28-nci sessiyasında çıqışta bulunıp, halqara toplulığını qırımtatar halqınıñ aqları bozuluvına diqqat etmege çağırdı. Bunı salı künü mart 3-de İnterfaks bildire.
«Qaçaqlar işleri boyunca BMT Yuqarı komissarınıñ İdaresi tarafından qayd etilgen bozuluvlarğa diqqat etmelimiz, şu cümleden qırımtatarlarnıñ taqibi ve qorquzuvı, matbuat vastalarınıñ serbestliginiñ sıñırlavı ve ilâhre», – dedi o.
«Halqara uquq qoruyıcılarında Ukrainanıñ bütün territoriyasına irişim olamalı, şu cümleden Qırım ve Aqyar da», – dep qoştı Mogherini.
Bildirilgeni kibi, Rusiye Federatsiyasınıñ tış işler nazirliginde Ukrainada insan aqları boyunca BMT nezaret eyeytiniñ arizasında olğan malümatnı yañlış olaraq tanıdılar. Rusiye Tış işler nazirliginiñ fikrine köre, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım Ukrainada BMT eyeyyetiniñ mandatına kirmey eken.
2014 senesi fevralniñ soñunda – martnıñ başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden ordular Qırım yarımadanı zapt ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Aqmescitteki № 1 tahqiqat izolâtorında farqlı dinlerni temsil etken erbaplardan ibaret dinlerara taqımnıñ iş körüşüvi olıp keçti. Ortodoks hristianlıq, İslâm ve yehudiylikniñ vekilleri vaqıtınca SİZO-1 başlığı vazifesini icra etken Pötr Sinükov ile körüştiler.
İş körüşüvinde Qırım Müftisiniñ RF QC ve Sevastopol şeeri boyunca ÜFSİN ile işbirlik saasında yardımcısı, Aqmescit şeeriniñ imamı Muhammed İslamov, ÜFSİN başlığınıñ inanğanlar ile işniñ teşkil etilüvi boyunca yardımcısı protoiyerey Roman Tsurkan ve “Aqmescit şeeriniñ yehudiyler diniy teşkilâtı” yerli ortodoks yehudiylik din cemiyetiniñ rehberi Arkadiy Tsırulnikov iştirak ettiler. Körüşüv devamında taraflar tahqiqat izolâtorında bulunğan insanlarnen bağlı diniy suallerni muzakere ettiler.
Muhammed İslamovnıñ sözlerine köre, hususan, Ramazan ayınıñ yekünlenmesinen keçirilecek bayram tedbirlerine baqıldı.
“İş körüşüvinde biz bütün müessiselerde, hususan, SİZO-da işbu tedbirler nasıl keçirilecegini muzakere ettik”, – dedi Muhammed İslamov.
Bundan da ğayrı, tedbirde kitaphane fondunıñ diniy edebiyat ile toldurıluvı mevzusına baqıldı, şu cümleden Qırım MDİ tarafından teşkerilgen ve müüri qoyulğan islâmiy kitaplarnıñ teminlevi muzakere etildi.
Taraflar ileride de işbirlikni devam etmege istegenlerini bildirdiler. Muhammed İslamov ise, öz nevbetinde, musulman hadimlerni ve Qırım Müftiligi adından tahqiqattan keçkenlerni ve mahkümlerni Ramazan ayınıñ başlanuvınen hayırladı.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
İyül 23-te, cumaertesi künü Minskte mühbir Pavel Şeremet ile sağlıqlaşar, onı iyül 20-de Kiyevde öldürdiler. Matem merasimi saat 11:00-de başlandı. Mühbirni soñki yolğa Bütün Azizler kilsesinden yollaycaqlar. Bu yerde Pavel Şeremet ile sağlıqlaşmağa istegen insanlarnıñ nevbeti tizildi. Radio Svoboda canlı yayın alıp bara.
Mühbirni onıñ babası yanında Şimaliy mezarlıqta saat 14:30-da kömecekler.
Cuma künü Ukraina paytahtında vedalaşuv merasimi keçirildi, merasimde ukrain prezidenti Petro Poroşenko iştirak etti.
Jurnalist Pavel Şeremet iyül 20-de saba işke ketkende avtomobil patlavı neticesinde elâk oldı.
Ukraina ükümeti Şeremetniñ ölümini mahsus yapılğan öldürüv olaraq qayd ete. Amerika Qoşma Ştatları FBR hadimleri ukrain taqiqatçılarına cinayet taqiqatını alıp barmağa yardım ete.
İyül 20-de Ukraina İçki işler nazirligi yolbaşçısınıñ mesleatçısı Zorân Şkirâk ilân etti ki, taqiqat, zenaat faaliyeti ve kergin munasebetler kibi Şeremet öldürüviniñ ola bilecek esas sebeplerini baqıp çıqa. Amma «rusiyeli izler» de ola bile, dep qayd etti o.
Pavel Şeremet – televizion, radio ve devriy neşriyatnıñ Aq Rusiyeli, rusiyeli ve ukrain mühbiri, 1990-cı - 2000-ci seneleri ORT, soñra «Birinci kanal» mahsus haber leyhaları bölüginiñ müdiri edi. Soñki beş yıl devamında Kiyevde yaşay edi, «Vesti» radiosında da çalışqan edi.


text:
Qırım platforması – Ukraina tarafından başlatılğan yañı halqara mesleatlaşma ve koordinatsiya formatı.
Platformanıñ maqsadı Qırımnıñ devam etken işğaline halqara qarşılığınıñ semereligini arttırmaq, artqan telükesizlik tehditlerine cevap bermek, Kremlge halqara tazyıqnı arttırmaq, insan aqlarınıñ daa da bozulmasınınıñ qarşısını almaq ve işğalci rejimniñ qurbanlarını mudafaa etmek ve Qırımnı işğalden azat etmek ve barışıq yolunen Ukrainağa qaytarmaq.
Platformanıñ resmiy faaliyetiniñ temeli 2021 senesi armanıñ ayınıñ 23-nde Kyivde tesis Sammitinde qoyulacaq. Sammitte, Qırım ile bağlı halqara siyasetiniñ esas parametrlerini belgileycek Ortaq beyanname qabul etilecek.
Qırım platforması, halqara teşkilâtlar, diger halqara ükümetke bağlı olğan ve bağlı olmağan forumlar çerçivesinde Qırım mevzusında bütün mevzulı tedbirler ve teşebbüslerni imayesi altına toplamaqnı közde tuta.
Platformanıñ faaliyeti bütün seviyelerde ömürge keçirilecegi farz oluna:
- devlet ve ükümet başları,
- tış işler nazirleri,
- parlament ve parlamentlerara assambleyalarınıñ azaları;
- vatandaş cemiyeti ve ekspertler.
Qırım platformasınıñ uzun müddetli faaliyeti Qırımnı turğunlıq, çiçeklenüv ve insan aqlarınıñ mudafaası saasına – Ukraina ve Avropağa qaytarılması maqsadı ile bu prioritetli yöneleşlerge celp etilecek.
Parlament meydanında, 2020 senesi ilk qış ayında Ukraina Yuqarı Radasında yaratılğan «Qırım platforması» Fraktsiyalarara birleşmesi müim yer alacaq. Fraktsiyalarara birleşmesi parlamentlerara dostluq gruppaları ve halqara teşkilâtlarnıñ parlament assableyaları çerçivesinde çalışacağı beklenile.
2021 senesi çiçek ayınıñ 27-nde NATO Parlament Assambleyasında Qırım platformasına destek gruppası yaratıldı. Ukraina tarafından bu gruppağa Ukraina Yuqarı Radası başınıñ birinci muavini, Ukraina-NATO Parlamentlerara Şurasınıñ reberlerinden biri R.Stefançuk, NATO Parlament Assambleyasında Ukraina Yuqarı Radasınıñ daimiy delegatsiyasınıñ başı YE.Çernev ve Reber muavini S.Bobrovskaya kirdi. NATO Parlament Assambleyası tarafından ise Ukraina-NATO Parlamentlerara Şurasınıñ reberlerinden biri Oyars Kalnınş, NATO ortaqlıq meselelerinden komitetniñ başı Karl Lamers ve NATO Parlament Assambleyasında ABD parlament delegatsiyasınıñ başı, kongressmen Rik Larson. Bundan ğayrı, gruppanıñ oturışlarında NATO PA prezidenti D.Konnoli iştirak etecek.
Qırım platformasına destek gruppaları 2021 senesi quralaynıñ 11 ve 15-nde Litvaniya Cumhuriyetiniñ Seyminde ve Letoniya Cumhuriyetiniñ Seyminde de yaratıldı.
Ükümetke bağlı olmağan saa, Platformanıñ faaliyeti içün malümat, taliliy ve bildirişme destekni temin etecek ukrain ve çetel mütehassıslarını, alimlerini, uquq qoruyıcılarını birleştirecek Qırım platformasınıñ Ekspert ağı tarafından temin etilecek.
Arman ayınıñ 6-nda Ekspert ağınıñ tesis forumı olıp keçti.
2021 oraq ayınıñ 26-nda Ukraina TİN ve Şarqiy Avropa Fondu arasında Ağnıñ faaliyetini desteklemek içün ayrı bir maliye programmanıñ başlanması ile bağlı Memorandum imzalandı.