text:
Atnakiçtä ‘Tınıçlıq öçen İstanbul oçraşuı ‘ iseme astında ütkän cıyında Ğıraqnıñ kürşese 6 ilneñ tışqı eşlär ministırları Bagdatnı suğış buldırmas öçen qoral inspektorları belän ‘aktiv’ xezmättäşlek itärgä häm BMOsı rezolutsieseneñ taläplärenä buysınırğa çaqırdı. Ministırlar belderüendä bula alaçaq xärbi aksiene BMOsı İminlek Şurası raslarğa tieş dip äytelüe, Waşingtonğa cibärelgän açıq kündermä bulıp tora.
Törkie, Misır,İran, Yordanie,Suğut Ğäräbstäne häm Sürie tışqı eşlär minıstırlarınıñ ‘tınıçlıq öçen İstanbul oçraşuı’nda qabul itkän kommunikede Bagdad küpläp üterü qoralları mäsäläsendä BMOsın mäğlümät belän tämin itü öçen aktiv xezmätäşlek itergä häm xalıqara cämäğätçelekne rejim öçençe ber ilgä qurqınıç tudırmıy dip ışandırırga çaqırılğan .İstanbul kommunikesendä 6il wäkilläre Ğıraqnıñ territorial bötenlege häm milli berdämlegen saqlap qalu yağında toruların belderä. Cıyılışqa qatnaşuçılar şulsanda Törkie premire Gül , 6il qatnaşqan ikençe cıyılış Damaskta ütäçäk dip kileşkän. Cıyılıştan soñ Sürie tışqı eşlär minsitırı Faruq al-Şaraa jurnalistlarğa 12yıl elek bulıp ütkän Farsı Qultığı suğışınnan soñ yaña konflikt töbäk öçen fäciğäle bulaçaq dip äytep bolay dide : Bez suğış buldırmas häm Ğıraq krizisına tınıç xäl çarası tabu öçen här närsäne eşlärgä tieşbez, bu töbäk ikençe suğışqa çıdamlıq kürsätä almi.
İstanbul cıyınına qatnaşqan illär küräsen oçraşıudan elek üz aralarındağı fiker ayırmalıqların çittä qaldıra alğan. Çönki xabärlärgä qarağanda Sürie belän İran, konferensie Ğıraq belän xällärne nıq kiskennäştergän AQŞnı xökem itergä, şulayuq Bagdadqa xärbi höcüm oyıştırmasın dip Waşingtonnı kisätergä tieş digän täqdim yasasalar da , Misır,Yordanie , Suğut Ğäräbstäne häm Törkie moña qarşı çıqqan. Kommunikede Ğıraq krizisın çişü öçen suğış berdänber çara bulmasqa , häm Bagdad rezolutsiegä kileşle xäräkät itkänme digän mäsälädä BMOsı iminlek şurası qarar çığarırğa tieş digän süzlär Waşingtonğa işarä bulıp tora . Cıyınğa qatnaşqan illär Quşma Ştatlarına törläçä qarasa da, alar buluı mömkin suğış yaqın könçığışnı totrıqsızlaştıraçaq digän mäsälädä urtaq fikerdä. Premier Gül atnakiçtä ministırlarnıñ köndezge aşı waqıtında bolay dide: tınıçlıqqa in zur öleşne Ğıraq kertä ala dip açıqça äytergä tieşmem. Monda in zur cavaplılıq Ğıraqqa turı kilä. Qızğanıç ki Ğıraq citäkçelegeneñ sonğı 10-15yılda xatalar yasuı , bik küp qan tügelügä , küz yäşenä säbäp buldı ..
Premier Gül, Prezident Bushnıñ suğışçan retorikasına bik saqlıq belän genä işarä itep ‘suğış ber kem öçen dä çara bulmasqa tieş dip äytte . Gül, Ğıraq problemasın suğışsız xäl qılu öçen barlıq mömkinçeleklärne qullanu bezneñ yöklämä bulıp tora dide.
Ğıraqqa çiktäş Törkie suğıştan soñ bäysez Kördestan däwläte barlıqqa kilär häm bu üzendäge kördlärneñ yaña separatizmına säbäp bulır , şulayuq suğış yaña ğına ayaqqa basa başlağan iqtisadqa tiskäre täsir yasar dip borçıla .
Suğışqa nıq qarşı bulğan Germanie tışqı eşlär ministırı J.Fischerne İstanbulğa häm yaqın könçığıştağı ğäräb illärenä cibärde.Fischer Kolegası Yaşar Yaqış belän söyläşüdän soñ, Ğıraq wazğiätneñ bik ciddi buluın añlarğa tieş dide . Anıñ süzlärençä , Germanie atnakiçtä İstanbulda 6ilneñ Ğıraq turında yasağan belderüen xuplıy. Tınıçlıq öçen tırışlıq barğanda , Farsı Qultığında xärbi köç könnän kön arta bara. Dönya Bmosı qoral tikşerüçeläre häm Xalıqara Atom Energiese Agentlığınıñ citökçeläreneñ düşämbedä iminlek şurasına täqdim itäçäk xisabın kötä. Bu xisab AQŞnıñ Bagdatqa höcüm başlauı öçen töp argument bula ala.
Färidä Xämit, Praga


c: text/html

text:
Mäskäw milli-mädäni moxtariäteneñ eşçe törkeme fikerläşergä cıyıldı
Uzğan yılnıñ dekäber ayında ütkän milli-mädäni moxtariätneñ kiñäytelgän utırışında, Mäskäw mädäni üzägen oyıştıru öçen eşçe törkem buldırılğan ide.Çönki elekke mädäni üzäk tatarlarğa qaytarılsa da, alğa taba bu yortta nindi eşlär alıp barılaçaq, anı kem citäklärgä tieş, mädäni üzäk bulırğa tieşme, ällä barlıq eşlärne dä milli mädäni avtonomiä üze alıp barırğa tieşme digän digän kebek küp törle sorawlarnı çişär öçen, eşçe törkem kiräk dip añlattılar ul oçraşuda.. Cide keşedän torğan ul törkemgä milli-mädäni moxtariättän dä, wäkälätle wäkillektän dä, berniçä tatar oyışmasınnan da wäkillär kerde. İnde ber aydan artıq waqıt ütkäç, çärşämbe könne, nihäyät, bu eşçe törkem berençe tapqır fikerläşergä dip cıyıldı. Läkin fikerläşü bik barıp çıqmadı disäñ dä bula. Çönki eşçe törkemgä kergän milli mädäni üzäkneñ räis urınbasarı Kärim Şakirov, bu eşçe törkemneñ kiräge yuq xäzer, bez milli mädäni moxtariättä komitetlar oyıştırdıq, Mäskäwdä mädäni, mäğärif, xättä dini eşlären dä şul komitetlar alıp baraçaq. Bu oçraqta mädäni üzäk dip atalğan oyışmanıñ kiräge yuq, dide. Bu yortnı milli mädäni avtonomiägä birdelär, barlıq eşlärne dä ul alıp barırğa tieş, monda mädäni üzäk dip atalğan başqa ayırım oyışma yasap torunıñ ixtıäcı qalmadı dide ul.
Ә menä komitetlarğa kilgändä aları älegä yarım ser bulıp tora. Çönki inde soñğı 15 yılda Mäskäwdä mädäni eşlärdä cigelep eşlägän, isem qazanğan keşelär bu komitetlarnıñ bersenä dä kertelmägän. Şunıñ östenä mäğärif komitetına citäkçe itep otstavkadağı mayor bilgelänüe monısı tağı da ğäcäpkä qaldırdı. Ğomümän alğanda milli mädäni moxtariätneñ şurasına kergän 21 keşeneñ unbere olı yäştäge pensionerlar, ä inde bişese pensiädäge xärbilär. Mäsälän 1924nçe yılda tuğan, Çanışev Änwär Xäydär ulı, bıyıl añar 80 yaş bulaçaq, xärbi patriotik tärbiä öçen cawaplı itep bilgelängän. Belmim ul keşe xärbi patriotik tärbiäne kemnär belän alıp barır ikän soñ? Çönki balalar belän eş buyınça ğomümän ber komitet ta yuq anda.. Häm bu komitetlarnı milli mädäni moxtariatqa kergän şul uq pensionerlar büleşkän. Däwlät duması komitetları dip äyterseñ!
Mäskäwdä 96 yıldan birle ike yılğa ber märtäbä ütkärelä torğan “Ence börtekläre” dip atalğan balalar festivale bar. hәM bu festival milli mädäni möxtäriätneñ xisaplarında ğorurlanıp äytelä torğan berdänber balalar festivale. Etnokul'tura yünäleşendäge mäktäp balaları da, dini idärä qarşındağı mädräsä şäkertläre dä Ğabdulla Tuqay isemendäge “Ence börtekläre” festivalendä qatnaşır öçen yıllar buyı äzerlänälär. 2002nçe yılda ul festival’ Rusiä külämendä ütkärelde. Mäskäwlelär bu festival’dä Ästerxan, Çiläbe, Yekaterinburg, Orenbur, İjaw , Perm’ ölkäläre Dağıstannan kilgän talantlı balalarnıñ icatın kürep şaqqattılar. Bu festival'ne “Söyembikä warislarınıñ” señlese dip atarğa da urın bar dip uylıym. Bıyıl festival'gä Qazan qunaqların da çaqırırğa planlaştıralar. Ul 22nçe aprel’dä ütärgä tieş. Xättä sponsorlar da tabılğan. Mäskäw meriäse üzeneñ meñ keşelek zalın da birergä äzer. Läkin anıñ öçen milli mädäni moxtariät citäkçese qul quyğan ğariza ğına kiräk.Läkin milli mädäni moxtariät bu köngä qädär bu festival'ne ütkärergä röxsäten birmi. Anıñ yazmışın haman da şul, Mäskäw milli-mädäni moxtariäteneñ şurası xäl itärgä tieş. Festival' komitetına kergän, küp kenä talantlı balalar äzerlägän “Ayqay” törkeme citäkçese Tatarstannıñ atqazanğan artistı Roza Xabibullina da, festival'neñ gimnın yazğan, balalar öçen cırlar icat itkän Rusiäneñ atqazanğan artistı Nailä Fatexova da milli mädäni moxtariät şurasına da, komitetlarğa da kertelmägän. Alar festival'ne oyıştıruçılar. Älbättä, alar bit bolay da eşlilär. Häm menä mädäni eşlärne cilkälärendä kütärep barğan şul keşelär, Mäskäw mädäni çişmäseneñ buğazına taş bulıp utırğan milli-mädäni moxtariät şurasınıñ röxsäten kötälär. Ә bit ber qarağanda kiresençä bulırğa tieş. Milli-mädäni moxtariät alarğa möräcäğät itärgä tieş läbasa. Nişlärgä kiräk. “Ence börtekläre” xärbi patriotik tärbiä birmi şul. Barı tik tuğan telne, tuğan moñnarnı Ğabdulla Tuqay icatın belergä çaqıra.
Läkin festival' komitetı bik qayğırıp tormıy. Mondıy xällär berençe tapqır ğına tügel bit. Poloceniesı äzer. Talantlı balalar bar.Tatar cırı da moñı da sünmäs, Alla boyırsa. Ә bit elekke mädäni üzäk urnaşqan yort millätkä qaytarılğan könnärdä mondıy xällär kilep çığar dip berkemneñ dä başına kilmägän ide.
Monnan barı tik ber näticä çığarırğa bula. Mäskäw milli mädäni avtonomiäsenä millät tä mädäniät tä çit närsä bulıp qala birä.
Azatlıq radiosı Näzifä Kärimova

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Azatlıq radiosın daimi tıñlawçılar xätärlider, berniçä atna elek Udmurtiä başqalası İjaw şähäreneñ 97 sanlı mäktäbendä milli üzäk tözelep, anda küp kenä milli büleklär buldıru turında süz barğan ide. Berençelärdän bulıp mäktäptä udmurt milli üzäge oyıştı. Udmurt oyışmasın balalarğa täqdim itü kiçäsendä tatar telen, mädäniäten öyränü buyınça da eş başladıq dip beldergännär ide. Qısqa ğına waqıt eçendä balalar, uqıtuçılar häm äti-änilär, xättä äbilär dä tatar tügärägeneñ eşen bergäläp cayğa salğannar. Yaña yıl aldınnan mäktäptä «Miras» tatar milli üzägen açuğa bağışlanğan bik matur kiçä bulıp uzdı. Mäktäptä tatar tele tügärägen citäkläp, eşne başlap cibärgän ana tele uqıtuçısı Aliä Mönir qızı Zinatullina älege oyışmanıñ maqsatın çığışında bolay bilgeläde. (audio)
Bäyrämgä Udmurtiäneñ tatar ictimaği üzägeneñ maqtawlı Prezidentı Mäsgut Garatuev häm oyışmanıñ bügenge citäkçese Fnyun Mirzayanov ta kilgännär ide. Balalar arasında inde xäzer ük matur söyläşüçelär bar. (audio) Mäktäp citäkçelärennän kiläçäktä tatar sıynıfı açarğa niätläre turında qızıqsındım. (audio) "Balalar citärlek külämdä tuplansa, bu mömkin",- dip belderde direktornıñ yärdämçese Oksana İvanova.
Äti-änilär arasında älegä berdäm fiker yuq. Küpläre ana telen öyrätüdä yärdäm itärgä äzer, ämmä älegä tatar sıynıfı açılıp, anda uqıtu alıp barıluına ışanıçları zur tuğel. Respublikanıñ mäğärif ministıyrlıygınnan belgeç Älfiä Ğaysinanıñ çığışı bu qaraşlarnı uñay yaqqa yunälter dip ışanası kilä. Tağın şunı da östäp äytergä kiräk,bu mäktäptän yıraq tügel ber balalar baqçasında tatar häm qatnaş ğailälärendä üskän balalarnı ber törkemgä cıyıp, telne üzläşterä başladılar. Dimäk, mäktäpneñ berençe sıynıfına äzerlekle balalar kiler.
Xämidä Ğayfullina, Udmurtiä


text: Waşiñton – AQŞ prezidentı George Bush, Amerikanıñ İranğa höcüm itü niäte yuq dip belderde. Şulay da AQŞ, Amerikalı häm Ğiraqlılarnı İrannıñ Ğiraqta kürgän çaralarına qarşı saqlıyaçağın belderde. AQŞnıñ ABC TV kanalına birgän äñgämäsendä Bush, İranğa qarşı köräştä barlıq mömkinçelär qullanıla ala, xättä kiräkkän oçraqta köçtä qulla alabız läkin nizaqlarnı çişü eşendä iñ başta säyäsi çaralarğa möräcäğat iteçäkbez dip belderde. Bush İrannı atom qoralları citeşterüdä häm Ğiraqta AQŞ xärbilärenä qarşı köräşkän törkemnärgä iğanäçälek itüdä ğayepli. Läkin İran tarafı bu ğayepläwlärne gel inqar itä.


text:
Senator John Kerry atnakiçtä Demokratlar qorıltayında partiäneñ prezident namzätlegen qabul itep yasağan çığışında, G.Bushnıñ Ğıraqta alıp barğan suğışnı nıq tänqitläp çıqtı. Ul çittä Amerikağa ışanıçnı arttırırğa häm eçte yäşäw standartın kütärergä wağdä itte.
John Kerry saylaw aldı kampaniäsen Amärikanıñ citäkçel rolen torğızu, xalıqara berektäşleklärne yañartu häm terrorğa qarşı täsirleräk köräş alıp baru wäğdäläre belän başlap cibärde. Demokratlarnıñ räsmi namzäte bularaq John Kerry yasağan berençe çığışınıñ yartısı milli iminlek häm Ğıraq mäsäläsenä bağışlandı.2002nçe yılnıñ üktäberendä Saddamnı bärep töşerü öçen tawış birgän Kerry , Bushnı ilne suğışqa alıp baru häm suğıştan soñ Ğıraqtağı wazğiät öçen planı bulmawda ğäyepläp çıqtı . Kerry (audio)
min prezident bularaq bu ilneñ küptänge xörmät itelgän traditsiäsen kire kiteräçäkmem: AQŞları bez telägän öçen ber qayçan da suğış başlatmayaçaq, bez suğışqa mäcbür bulğan öçen genä baraçaqbız dip belderde.
Prezident kandidatı wazıyfasına başlağaç ta berençe eş bularaq 11nçe sintäber komissiäse kiñäş itkänçä, küzläw sistemasın reformalıyaçaq,Dönyanıñ törle urınnarında basım astında torğan AQŞ köçlärenä 40meñ aktiv xärbi östiäçäk dip söyläde. Ğıraq mäsäläsendä isä ul berektäşlär belän mönäsäbätlärne cayğa salıp,alarnı finans häm iminlek yögen büleşergä öndiyäçäkmem dide. Terrorğa qarşı nığıraq suğış alıp barırğa qararlı bulğan Kerry arsenaldağı här törle qoralnı şulsanda iqtisad, xärbi köç,prinsıplarnı şulayuq qoral köçen dä qullanaçağın belderde. 4könlek qorıltayğa qatnaşuçılarnıñ Bush administratsiäsen tänqitläwlären çağıldırıp Kerry(audio)
Min qorallı köçlärneñ komandirı bularaq ber qayçan da ilne suğışqa alıp barmayaçaqmım. Minem vitse prezident ber qayçan da tirä yün qanunnarın üzgärtep yazu öçen tabiğatne pıçratuçılar belän yäşren cıyılışlar ütkärmiçäk Minem saqlanu ministırım xärbi citäkçelärneñ kiñäşen tıñlayaçaq. Min AQŞ konstitutsiäsenä kileşle xäräkät itkän yustitsiä ministırı bilgeliäçäkmem dide.
Prezident namzäte energie säyäsäten milli iminlek mäsäläsenä bäyläp qarıyaçağın äytep, AQŞnıñ yaqın könçığış näftenä tayanuı, anı xärbi häm iqtisadi yaqtan qurqınıç astında qaldıra dip äytep(audio)
Min Suğutlarnıñ patşa ğailäsenä tügel ä üz hönär, icadlarına tayanğan Amerika telim dide
Kerry atna buyınça alıp barğan kampaniädä alternativ energiä çığanaqları tabarğa, benzinnan başqa yağulıq qullanğan maşınalar täräqi itergä çaqırdı. Amerikannar fiker beleşülärdä Kerryne yaxşıraq belergä telibez dip äytkän ide. Senator kiçä üzen ğailä keşese, patriot häm täwäkkäl citäkçe itep taswirladı. Qorıltaynıñ sonğı könendä Kerry taraftarları anıñ Vietnam suğışındağı patriotizm,qıyulığın maqtap çığışlar yasadı. Kerry isä şäxsi tormışnıñ här aspektında üzen G.Bushtan çitläşterü öçen tırıştı. Ul prezidentnıñ här mizgeldä dini ışanunı telgä aluına işarä itep, min inanu tınıç qına ütälergä häm eştä kürenergä tieş dip qarıym (audio)
min Alla bezneñ yaqta dip däğwä itergä telämim. Äleke prezident Abraham Lincoln äytkäneçä, min bez Alla yağında dip tübänçelek belän doğa qılırğa telim dide.
Respublikannarnıñ qorıltayı august ayında ütkärelä.Alar bu atna azağında zur kampaniä başlatıp cibäräçäklär dip kötelä.
färidä xämit,praga


text:
Taciqstanda prezident saylawları ütkän dip sanala. Üzäk saylaw komitetı belderüençä, könneñ ikençe yartısında saylawçılarnıñ öçtän ikese tawış birgän. İlneñ xäzerge prezidentı Emomalí Raxmonov, saylap çıqqaç, jurnalistlar aldında çığış yasap, Xalıqara küzätüçelär, ayırım alğanda Yewropada iminlek häm xezmättäşlek oyışmasınıñ, Tacikstanda saylaw aldı köndäşlege bulmadı dip ğäyepläwen, kire qaqtı. Raxmonovtan qala ağrar, sotsialistlar, kommunistlar häm iqtisadıy üzgäreş firkälärennän tağın 4 nämzät il başı urının däğwalıy. Oppozitsiä bu saylawğa boykot belderde.
Bäysez däwlätlär berdämlegeneñ başqarma sekretare Vladimir Ruşaylo saylawlardan känäğät buluın äytte. “Saylawlar öçen barlıq kiräkle cihazlar da bar. Här cirdä dä tawış birü bülmäçekläre eşlängän. Saylaw ärcäläre qanun nigezendä möher suğılıp yabılğan. Şuña kürä bez Taciqstanda saylawlar qanun nigezendä uzar dip ömetlänäbez”,- dide Ruşaylo.
Belgeçlär fikerençä, ilgä 1994 yıldan birle citäkçelek itkän Raxmonov, tağın 7 yılğa prezident itep saylanaçaq.


text:
Qazanda möselman tabiplar şurası tözelde
Qazanda möselman tabiplar şurası tözelde
Tatarstan Möftie Ğosman xäzrät İsxakov äle genä Söğüt Ğäräpstanınnan qayttı. Anda İslam Tınıçlığı ligası oyıştırğan konferentsiä bulıp ütkän . Ğosman xäzrät älege fänni cıyında Tatarstanda eşläp kilä torğan, İslam universitetı xaqında çığış yasağan. Globalizatsiägä bağışlanğan älege konferensiädä möselman yäşlären xämer häm äfyünnän saqlaw çaraları turındağı çığış, ayıruça qızıqsınu uyatqan ikän.
Bötendönya tatar kongressı wäkilläre, düşämbe könne, Başqortostanğa kitte. Sişämbe könne Ufada federalizm mäsälälärenä bağışlanğan bötenrusia fänni konferentsiä ütäçäk. Kongress wäkilläre Başqortostan tatarları belän dä oçraşırğa cıyına. Bu xaqta häm alda äytelgän tatar ictimağıy üzäk qorıltayı näticäläre turında täfsilläbräk itep - sişämebe könne uqıy alrsız.
Azatlıq radiosı öçen Tatarstan xäbärlären Qazannan Bikä Timerova äzerläde


text:
gürnüş öztürk - bu dağda ceyran gezer (azerbaycan-tebriz)
Sanatçı : Gürnüs Öztürk
Türkü : bu dağda ceyran gezer (azerbaycan-tebriz)
Etiketler : gürnüş öztürk - bu dağda ceyran gezer (azerbaycan-tebriz) türkü indir, gürnüş öztürk - bu dağda ceyran gezer (azerbaycan-tebriz) türkü dinle, Gürnüs Öztürk türküleri, bu dağda ceyran gezer (azerbaycan-tebriz) mp3 indir, Gürnüs Öztürk türküleri bu dağda ceyran gezer (azerbaycan-tebriz) türküsü, bu dağda ceyran gezer (azerbaycan-tebriz) sözleri, Gürnüs Öztürk mp3 dinle, Gürnüs Öztürk download, bu dağda ceyran gezer (azerbaycan-tebriz) bedava mp3, Gürnüs Öztürk türkü sözleri, Gürnüs Öztürk türkü dinle, Gürnüs Öztürk son albüm indir
Gürnüs Öztürk Türküleri
gürnüş öztürk - men bu elin gızıyam (azerbaycan)
Gürnüs Öztürk - Gara Gözün Ay Badam
gürnüş öztürk - gaş gabağın yerle gedir (azerbaycan)
Gürnüs Öztürk - Bahçalara Geldi Bahar
Gürnüs Öztürk - Men Bu Elin Gızıyam
Gürnüs Öztürk - Bu Dağda Ceyran Gezer
gürnüş öztürk - bu dağda ceyran gezer (azerbaycan-tebriz)
Gürnüs Öztürk - Iğdır ın Yolları Taştı


text:
AQŞnıñ Ğıraqnı köç qullanıp qoralsızlandıru planına qarata küplär tiskäre reaksie kürsätä. Alar Waşingtonnıñ preventiv höcüm xoquqına nigezlängän yaña doktrinası cir yözendäge mönäsäbätlärne üzgärtä ala dip äytä. Ämma radiobız xabärçeseneñ möräcäğät itkän qayber belgeçlär qaraşınça AQŞnıñ üzbaşına Ğıraqqa höcüm itüe berençe märtäbä bulmayaçaq, Amerika tarıxında monıñ ürnäklären kürep bula.
AQŞnıñ Ğıraqqa başlatuı ixtimal suğış turında törle fikerlär beyan itelä. Amerika turıdan turı provakatsie bulmasa da , höcüm oyışıtıraçaq bu tarixıta bulmağan närsä dip äytüçelär küp. Ämma tarix kiresen kürsätä. Quşma Ştatlarınıñ 20-çe ğasırdağı böten dönya suğışlarına qatnaşırğa teläge bulmasa da , anıñ qatnaşqan qorallı konfliktlar küp kenä tarixçılar qaraşınça imperial Amerikanıñ başlanğıçı bula. Bu 1893nçe yılda Hawai utrauında xakimiättä utırğan ğailäne çitlätü belän başlana İspanya-Amerika suğışı belän dävam itä ,Grenada, Panama , Haitigä intervensielär yasala. Ber ğasırdan soñ Waşington töbäktä häm başqa urınnarda üz mänfäğätläre häm iminlegenä qurqınıç kürsä şunduq xakimiäten urınaştıru belän cawap qaytardı. Pensiedäge general mayor Edward Atkenson bu yaña säyäsätne (audio) xärbi köç belän kisätkän yäki xärbi köç qullanılğan diplomatie dip atıy. Qayber oçraqlarda bu yaña diplomatie misal öçen Hawai utraularında yaña bazar, material resurslar häm territorie qazandırdı.Bu diplomatie 1912 Nikaragua häm 1915tä Haitidä iminlek mänfäğätlärenä xezmät itte. Alarnıñ här ikese dä 20 yıl okupatsie astında tordı. Bu tör diplomatie nindider däräcädä salqın suğış däwrendä dä däwam itte.1961de CİA tarafınnan yaqlanğan ämma uñışsız näticälängän Kuba intervensiese, şulayuq kommunizmnı tuqtatu öçen 4 yıl soñraq Dominikan respublikasına basıp kerde Amerika. 1955belän 1975nçe yıllar arasında Waşington Vietnamda in qanlı konfliktnı alıp barıp, zur xärbi ciñelügä duçar buldı. Eçke häm xalıqara tänqit bugenge qädär däwam itä. Ul Könyaq Vietnam xökümäten tönyaqtağı komunistlarğa qarşı yaqlauın däğwä itte. 1983-nçe yılda meditsina studentların yaqlap Karibik utrauı Grenadağa basıp kerde . Bu SSSRnıñ könbatışta berektäş qazanuın tuqtatu mäqsatın quyğan ide.1989da Amerika Panamağa höcüm itep citäkçese Manuel Norieganı çitlätte , Noriega AQŞnıñ narkotika qanunnarın bozuda ğäyeplände . Äytep kitkän konfliktlarda AQŞ üz territoriesenä oyıştırılğan höcümgä cawap birmäde. Şulayuq ul BMOnıñ raslauın da soramadı. Suğış betkännän soñ Quşma Ştatları territoriene aneksieläp totmıy, annan çığıp kitte.Pensiedäge general xäzer Waşingtonda Xalıqara Strategik tikşerülär İnstitutında eşläwçe Atkeson fikrençä BMOsı raslauı bulmi Ğıraq suğışı başlansa bu Amerikanıñ eleke pozitsielärennän ayrılmayaçaq ämma monda ayırma bar ,bu märtäbä bez dönyanıñ yaqlauın alu öçen tırışabız.Ütkändä 1950-53yılğı Korea suğışı waqıtında AQŞ BMOsı tarafınnan yaqlandı. SSSR ul çaqta İminlek Şurasınıñ bu turıdağı tawış birüene boykot beldergän ide. Bush administratsiese häm anı yaqlauçılar Ğıraq suğışı öçen İminlek şurasınıñ raslauı şart tügel , saqlanu nigezendä ul aqlanğan kebek Ğıraq 91-nçe yıldan birle BMOnıñ barlıq rezolutsielären bozıp kilde digän argument alğa sörä. Waşingtonda Heritage Foundation –da eşläwçe Jack Spencer süzlärençä
Audio
Qayber illär yış qına BMO İminlek Şurasına üz problemaların añlatu öçen möräcäğät itä, alar köç qullanunı legitimlaştıru öçen Bmosı rezolutsiesen sorami. Çınbarlıqta bez Kosovo suğışı öçen anda möräcäğät itmädek, suğış legitim ide Afganstan suğışı öçen dä anda barmadıq, ul da tulısınça legitim ide.
Spencer qaraşınça Waşington Ğıraqtan üzenä qurqınıç kürä, anıñ üzen saqlarğa xoquqı bar. Ämma tänqitläwçelär Waşingtonnıñ preventiv höcüme , xalıqara mäs’älälärdä qurqınıçlı presedent buldıraçaq dip äytä. Ägär dä AQŞ şulay eşläsä, Hindistannıñ Pakstanğa, yäki Qıtaynıñ Taiwanğa häcümen kem tuqtata alaçaq?
Analitik Ted Galen Carpenter Atkeson belän kileşep,ber yaqlı suğış Amerika traditsiesenä kileşle di
(audio)
açıqça äytkändä bu amerikan stilı imperializm. Monıñ sonğı öleşe bulıp tora. Tänqitläwçelär äytmeşle elek kürelmägän xäl tügel
Ämma Waşingtonda Politik Tikşerülär İnstitutı analitığı Phyllis Bennis Ğıraq suğışında şartlar bötenläy başqa di
Audio
Ütkändä Amerika raslau bulmıy preventiv häcümnär yasap, çınbarlıqta qanunnı bozdı.Monda möhim ayırma bar AQŞ ları şulay eşlärgä xoquqı bar dip däğwä itä.Alar xäzer bu aspektnı kütärä,älbättä bu suğışnıñ ütkändä kürelmägän dönya küläm cimergeç täsirläre bar.
Waşington Ğıraq suğışı öçen BMOnıñ yaqlauın qazanırğa teläsä dä, Prezident Bush ansız da bulaçağına şik qaldırmadı. Carpenter fikerençä , xalıqara opozitsieneñ zur öleşenä, Bush administratsieseneñ ütkän cäydä iğlan itkän , Quşma Ştatları xäzer yäki kiläçäktä üzen kisätkän här ilgä preventiv suğış başlau xoquqına iä digän doktrinası säbäp bulıp tora. Amerikanıñ älege säyäsäte ütkändägennän nıq ayrıla dip uylauçılar yalğışa. Bush administratsiese artığı belän preventiv suğışqa basım yasıy ,bu anıñ Yevropadağı berektäşläre arasında qurquğa säbäp bulıp tora.
Färidä Xämit,Praga


text:
Gresiä parlamentı, Yevropa Berlege konstitusiäse mäs'äläsendä bügengä bilgelängän tawış birüne kiçektergäne turında xäbär itte. Parlament başlığı Anna Psarouda-Benaki, tawış birü sişämbe bulaçaq, dip belderde. Kiçekterüneñ säbäpläre bilgesez.
Deputatlar yaqlap çıqsa, Gresiä – Yevropa Berlegeneñ töp qanunın xuplağan 5nçe il bulır ide. Litva, Macarstan, Sloveniä häm İtaliädä mondıy tawış birülär uzdı inde.
Fransiä prezidentı Jacque Chirac, fransuz xalqına, 29 mayda ütäçäk referendumda berlek konstitusiäsen yaqlawnı sorap möräcäğät itte.
Yevropa Berlege konstitusiäse 2006nçı yılnıñ noyaberenä qadär böten äğza illär tarafınnan raslanırğa tieş. Här däwlät, parlamentta tawış birü yä referendum uzdıru yulın üze xäl itä.


text:
Böyek Macarstan
Böyek Macarstan (Magna Hungaria), Macarlarnıñ riwäyätlärdä taswirlanğan borınğı watanı. Qayber tarixi çığanıqlardan häm istäleklärdän mäğlüm. Şul riwayätlärdä taswirlanğança, Böyek Macarstan qayçandır Skiflar berlegeneñ ber ölkäse sanalğan, doşmannarınnan ciñelgäç, xalıqnıñ ber öleşe Almuş (иHr. Álmos) citäkçelegendä Pannoniagä (Dunaynıñ urta ağımı ölkälärenä) küçenep kitä. 13-14. yözlärdä Awrupı säyäxätçeläre (Julian, Rubrouck, Carpini h.b.) Böyek Maçarstannı Ural aldı töbegendä dip bilgelilär. 19-20. yözlär Macar ğälimnäre (Vamberi, Cegledi, Gomboc, Nemet h.b.) anı Tönyaq Qawqaz yäki Urta Aziağa bulğan dip, xäzerge zaman Urıs, Macar, Tatar ğälimnäre isä Könyaq Ural belän Çulman tamağı aralıqlarında urnaşqan dip farazlıylar. Könyaq Ural belän Çulman buylarında 7-14. yözlärgä qarağan, Böyek Macarstanğa yaqınlığı bulğan arxeologik kulturalar (Kuşnarenko, Postpetrogrom, Çiälek h.b.) saqlanğan, monda elek Macarlar qärdäş uğır telle Macar qäbiläläre yäşägän.


text:
Ğiraqnıñ tönyağında AQŞ xärbiläre ütep barğanda yulğa quyılğan bomba şartlaw näticäsendä 10 keşe, şul isäptän 3 amerikan soldatı yaralanğan.
AQŞ xärbiläre wäkile 3 soldatnıñ yaralanuı häm şartlawnıñ bügen irtän Mosul şähäre yanında buluı turında äytüdän tış täfsilleräk mäğlümät birmäde.
Xastaxanä xezmätkäre Abdel Wahap İsmail äytüençä, 6 ğiraqlı häm ber törek yaralanğan. Ämma qatı yaralanuçılar yuq. Alarnıñ berse genä xastaxanädä qaldırılğan.
Bügen Ukraina saqlanu ministrlığı Ğiraqtağı ukrain xärbiläre Bağdadtan 60 çaqrımlap könyaqta äs-Suwayra şähärendä ğisyançı dip şiklänelgän 2 keşene tottı dip belderä.


text:
Räsäyźä terrorźar bulırmı
Federal imenlek xeźmäte başlığı Nikolay Patruşevtıñ Räsäyźä terror ğämäldäre yışayıuı ixtimallığı xaqında xäbäre Öfölä ällä ni quyırtılmay. İldeñ baş FSB–sıhı gidrotexnik qorolmalaraźa şartlatıuźar küp bulıuı mömkin tip äytkäyne. Nikolay Patruşew töbäktärźä imenlek mäsälähenä bitaraf qarauğa borsolou beldergän. Ul prezidenttıñ İźel buyı töbägendäge terrorğa qarşı qomissiya menän osraşqanda la möhim qorolmalarźı teyeşle haqlau käräklege xaqında beldergän. Başqortostanda terrorğa qarşı köräş komissiyahı ultırışı prezident Mortaza Räximov räyeslegendä küptän tügel ütkäyne. Tik bıl ultırışqa xäbärselärźe bötönläy indermänelär. Şunlıqtan unda nimä turahında hüź barğanı qomissiya keşelären tış, ber kemgä lä mäğlüm tügel.


text:
Mari-Elda yäşäwçe möselmannar häm tatarlar tormışı
Küptän tügel Azatlıq radiosınıñ Qazan bülegenä Mari -El''dä yäşäwçe Ramay Yuldaşev kilep, anda torğan marilar tormışı turında söyläp kitkän ide. Ä xäzer bez anıñ Mari El''dä yäşägän tatarlar turında söyläwen sezgä işetteräbez. Mari- El'' respublikasında tellär öyränü buyınça mäğärif ministrlıgındagı sannar turında Ramay Yuldaşev bolay dide: Mari- El'' respublikasında 2000 yılda Mari telen däwlät tele bularaq 61%qa yaqınraq öyränsälär, 2002 yıllarda bu 58 protsentqa töşte . Soñğı 3 yıldağı mäğlümatlarnı mäğärif ministrlığı birmi. Tatar telenä kilsäk, 2000-2001 yıllarda tatar telendä 2573 uquçı belem alsa, 2003-2004 yıllarda - 1832 uquçı tatar telen fän bularaq öyränelä.”
Mari- El'' respublikasında 2000 yılda Mari telen däwlät tele bularaq 61%qa yaqınraq öyränsälär, 2002 yıllarda bu 58 protsentqa töşte . Soñğı 3 yıldağı mäğlümatlarnı mäğärif ministrlığı birmi.
Tatar telenä kilsäk, 2000-2001 yıllarda tatar telendä 2573 uquçı belem alsa, 2003-2004 yıllarda - 1832 uquçı tatar telen fän bularaq öyränelä.”Ämma läkin Ramay Yuldaşev, Quyan awılı mäktäbendä häm başqa tatar awılları mäktäplärendä tatar telendä uqıtu äkrenläp beterelüe häm uqıtu tik rus telenä küçerelüe turında söyläwen däwam itä.
“Optimizatsiä häm federal'' komponent digän äyber belän tatar tele äkrenläp-äkrenläp beterelä”. 1976 yıllarda Mari El'' respublikasında tatar mäktäplärendä fizika, ximiä, biologiä fännäre tatar telendä uqıtılğan bulsa, xäzer barısı da rus telenä küçerelä. Ata- analar , uqıtuçılar teläge, üteneçe digän bulıp, xätta başlanğıç mäktäplärdä dä bötenesen dä rus telenä küçerü digän sistema kerep kitte”, - dide Ramay Yuldaşev.
Mari –El''da yäşäwçe möselmannar arasında - konflikt
Mari-El''dä yäşäwçe möselmannar arasında Fänüz Sälimgäräevkä oppozitsion törkem barlıqqa kilgän. Alarnıñ üz möftiätlärenä qänäğätsezlek belderüe häm alar aldında nindi taläplär quyuları turında Ramay Yuldaşev bolay dide :
Fänüz Sälimgäräyevne 1999 yılda Tälğat Täcetdin Yoşkar –Ola şähärendä oyışqan mäçetkä täğäyenlägän ide. Şul waqıttan alıp ul anda bu wazifanı başqara.
“Mari-El''dä yäşäwçe möselmannar arasında oppozitsion törkem barlıqqa kilde. Alar möfti Fänüz Sälimgäräv citäkçelegendä alıp barılğan eşlär belän qänäğät tügel. Çönki awılda ülgän keşene kümü genä dä xäzer 5-6 meñgä barıp basa ikän . Alar möftiätneñ Bäräñge rayonına küçerelüen häm cirle möftiätneñ Tatarstannıñ möftiätenä buysınuın telilär. Häm şulay uq alar möselmannarnıñ Qorıltayın ütkärüne dä taläp itälär. “Tatarstanda bezneñ şäkertlär dä uqi. Dini ädäbiät häm törle matbuğat bezgä Tatarstannan kilä, Ufa bezgä yıraq” dip alar üz dälillären kiterälär” di Ramay Yuldaşev.
Şulay uq bu oppozitsion törkem möselmannarnıñ Qorıltayın ütkärüne taläp itälär . Ämma Fänüz Sälimgäräyev bu qorıltaynı ütkärüneñ waqıtın haman suza. Bu qarşılıq haman däwam itä, ämma närsä belän betär, waqıt kürsäter, -dip xäbär itte bezgä Ramay Yuldaşev. Şul uq vaqıtta Mari –El''neñ diniä näzarät üzäge bastırğan “Mäğlümat” gäzitendä häm başqa basmalarda çıqqan mäqälälär turında da söyläde Ramay Yuldaşev.
Mari -El'' respublikası möselmannarınıñ problemaları turında Ramay Yuldaşev söyläde . Ägär dä şul uq mäs’älägä qarata başqaça fiker häm mäğlümatlar bulsa, Azatlıqnıñ Qazan byurosı alarnı da tıñlawçılarğa citkeräçäk.
Mälikä Basıyr, Qazan


text: İran prezidentı Mohammäd Khattami, İrannıñ atom programması mäs'äläsen Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ İminlek Şurası köntärtibenä quyu da – ildä tınıç maqsatlar belän atom texnologiälären citeşterüne tuqtatmayaçaq, dip belderde: "Säyäsi säbäplärdän başqa – İranğa basım yasarğa kiräkmi. Qızğanıç, ämma Amerika Quşma Ştatları üz üzen naçar totışı belän bu mäs'älädä başqalarğa da yoğıntı yasarğa tırışa", dide İran prezidentı. Soñğı könnärdä Quşma Ştatlar xalıqara cämäğätçelekneñ İran atom programması tiräsendäge wazğiätne çişü mäs'äläsendä sülpän buluına borçılu beldergän ide. Waşington, Tähran bomba citeştererlek däräcädä bayıtılğan uran yasıy dip beldersä – Tähran üz çiratında, üzendä citeşterelgän bayıtılğan urannıñ barı tik atom reaktorları öçen qullanılğanın täqrarlıy. İrannıñ däwlät televideniäse, saqlanu ministrlığı urta yıraqlıqqa oça torğan Şahab -3 ballistik raketa sınawları uzdırdı, dip xäbär itte. Elegräk saqlanu ministrı Ali Şamxani, İran Şahab-3 raketaların kamilläşterü mäs'äläsendä eş alıp bara, dip beldergän ide. Saqlanu belgeçläre süzlärenä qarağanda bu tör raketa İrannıñ iñ zur doşmanı İzrael yä Quşma Ştatlarnıñ Farsı qultığındağı xärbi bazalarına citä ala. Tähran şähär şurası äğzase Mahnoush Motamedi başqalada xatın-qızlar öçen ayırım ber park, yäşel zona buldırırğa täqdim itte. Şunda ğına xatın-qızlar qoyaşta häm yäşellektä yal itä alaçaq. Älegä, qısqaraq külmäk yä tarraq kiem kiep uramğa çıqqan xatın-qızlarnı ählaq polisiäse qulğa ala.


text:
Tatar yäşlären “Tatar tarixı” belän tanıştırdılar
Audio
Tatar kongressı räise Rinat Zakirovnı işettegez. Zakirov üzennän soñ, süzne Rafail Xäkimgä birde.
Ayдio
Rafail Xäkim tatarça söyläp betergäç kenä, zaldağı tatar yäşläreneñ tatar telen belmäwläre açıqlandı. Qul kütärdelär, kem tatarça belmi. Bik az keşe bulıp çıqtı. Qayan sanap ölgerrgännär, 30 keşe didelär. Nu bolay bulmıy bit inde cämägat'stvo digändäy, Rafail Xäkim yañadan urısça söyli başladı. Ä inde söylärgä dip mimbär yanına çıqqan Fayaz Xucin kötep tora. Anıñ da äyter süzlär bar, tatar yäşlärenä. Çönki, ikençe tom kitapnıñ möxärrire ul. Nu nişçava, urıs äytmeşli. Rafail Xäkim, 30 lap tatarça belmäwçe öçen urısça söyläp betergäç, Fayaz äfändegä dä süz birelde. Ul olpat ğalim. Qazannıñ meñ yıllığın raslar öçen, üz qulları belän, köräk kütärep Qazan Kirmänen arqılığa -buyğa qazıp çıqqan keşe. Şunda, çex aqçası da tabıldı. Meñ yıllıq ta raslandı. Ä Fayaz Xucin Tatar tarixı kitabı turında bolay dide.
Fayaz Xucin söyläp betergäç, süzne Damir İsxaqov aldı. Şulay uq olpat ğalim, Kongressta ber tulı bülekne citäkle. Tatarnıñ millät bularaq üseş strategiäsen buldırırğa alınğan keşe. Ä bu oçraqta ul, Tatar tarixın öçençe tomın redaksiäläyäçäk keşe
Damir İsxaqovtan soñ, Rusiä islam universitetına rektor itep quyılğan, tarix fännäre kandidatı, İldus Zahidullin söyläde. İldus äfändeneñ urısça söylägän çığışı bik matur bette. Napoleon süzläre belän. Nindi genä urısta qazınma, tatar kilep çığa dide.
Şunnan täqdim itü bette. Kitapnı qaya satıp alu mömkin - şunı iğlan ittelär. Teläsägez mondağı ğalimnärdän avtograf ta alıp bula didelär. Läkin, ğalimnär, çara betü belän yuqqa çıqtılar. Avtograf alırğa teläwçelär näwmizlänep qaldı. Yuqqa buldı monısı. Çönki, çaranıñ ikençe öleşe däwam itte. Monda, Litwaniä tatarları turında töşerelgän, Min morzalar däwamçısı dip atalğan dokumental' fil'm kürsätelde. Annarı , delegatlar aşarğa kittelär. Kiçke yaqta, UNİKSnıñ zur zalında Sabantuy turında tamaşa belän yuandılar.
Räfis Cämdixan


text:
Çexiä premyer ministrı Mirek Topolanek Yewropa Berlegen yağulıq ölkäsendä Rusiägä bäylelekne kimetergä çaqırdı. “Bu ölkädä Rusiäneñ basımı citdi borçılu uyata. Yewropa Berlege yağulıqnıñ başqa çığanaqların da buldırırğa häm gaz belän neft kiterüneñ başqa yulların tabarğa tırışa. Min monı döres dip sanıym häm alay bulmasa, ğasırğa ber genä bula torğan, tözätmäslek yalğış kitärgä mömkin”, - dide Topolanek.
Çexiä premyerı süzlärençä, yağulıq satunı Rusiä däwlätära säyäsi uyınnarda qoral bularaq qullanırğa teli. Anıñ bu belderüe, Azatlıq radiosı häm Warşawdağı Könçığış tikşerenülär üzäge oyıştırğan yağulıq problemalarına bağışlanğan cıyında äytelde.


text:
AQŞnın eleke prezidentı J.Carterğa NOBEL tınıçlıq büläge tapşırıldı
Çirek ğasır elek Nobel komitetı İzrael Premire Menaxim Begin, Misır prezidentı Anvar Sadat häm prezident Jimmy Carterga ireşelgän Camp David kileşüe säbäple tınıçlıq bülägen birergä qarar birgändä , Nobel Fondınıñ direktorı Stig Ramel Carternı laureat itep kürsätügä qarşı veto salğan ide. Şulay itep tarixi Camp David kileşüe öçen büläkne Misır häm İzrael citäkçeläre genä alğan , Carter mäxrüm qalğan ide… . Carternıñ 4 yıllıq perzidentılq möddäte tarixçılar vä säyäsätçelär tarafınnan yuğarı bäyälänmäsä dä, anıñ aqyorttan sonğı karierasına , küplär dönyada tınıçlıq urnaştıru häm keşeçelek bäyäläreneñ matur xäyqäle dip qarıy.
Watergate skandalı belän selkengän Amerika xalqı 1976-da Waşingtonda bötenläy tanılmağan Georgia gubernatorı Jimmy Carternı prezident itep saylıy . Mätbuğatnıñ mikro-menecer , detallärgä çumğan keşe dip ğäyeplägän Carterğa cil çınlap ta qarşı buldı. 52 amerikannıñ Tehranda ilçelektä 444kön totıq itep totıluı , neft bäyälärendäge kisken artış häm 79nçe yılda inflatsieneñ arta başlauı anıñ 80-nçe yılda saylaularda yuğaltuına säbäp buldı.
Jimmy Carter xäläl cifäte Rosalynn belän ike distä yıldan artıq Atlantada urnaşqan tınıçlıq fondı Carter Center-da keşe xoquqları häm 3-çe Dönyada tormış standartın yaxşırtu öçen nıq tırışıp kilä. Düşämbedä Osloda ul, bez eşlägän eşlär … Afrikanıñ keçkenä awılın qortlardan qotqaru ,gazetanıñ berençe säxifäsendä xabär bulmasa da , min bu eşkä ğömeremdä başqarqan in zur eş dip qarim dide. Carter 20yıldan artıq Dönyanıñ törle öleşlärendä Sudannnan alıp, Bosniaga qädär tınıçlıq , demokratie urnaştıru öçen aradaşçı bulıp yöri ul şulayuq yarlılarnı toraq belän belän tämin itü öçen armıy talmıy eşli.
Şwedsiele industrieçe Alfred Nobelneñ buldırğan NoBEL büläge yılsayın, 10-nçe dikäberdä , ülgän könendä birelä. Nobelneñ meditsina , fizik, ximie häm ädäbiät büläkläre şulayuq bugen Şwediedä birelä. Osloda patşa Haraldnıñ da qatnaşqan tantanada Nobel komitetı citäkçese Gunnar berge Jimmi Carterga altın medal, diploma häm ber million dollarlıq çeknı täqdim itkändä , Jimmi Carter Amerika tarixına in täsirle prezident bulıp kermäz här xäldä , ämma ul hiç şiksez ilneñ iä bulğan in yaxşı ex-prezident dip äytte.
Jimmi Carter Nobel tınıçlıq bülägen qabul itkännän soñ yasağan çığışında , min Aqyorttan kitkännän soñ Dönya nıq üzgärde , xäzer elek kürelmägän xärbi vä ekonomik köçkä iä berdänber super däwlät bar häm bu status bezneñ ğämerebez azağına qädär üzgärmiäçäk dip äytep, bez tınıçlıq milleniumına keräse urınğa xäzer küpkä qurqınçıraq dönyada yäşibez dide. Ex prezident köçlä illärneñ preventiv suğış prinsıbın qabul itüe , fäciğäle näticälärgä kiteräçäk ürnäk buldırır ide dide. Demokrat Jimmy Carter , älege prezidentnı här daim Ğıyraq problemasın tınıç yullar , xalıqara xezmätteşlek belän xäl qılırğa çaqırıp kilä. Ul Oslodagı çığışında da bu mäsälägä qısqaça tuqtaldı Audio NC121046::…..::::::::::: küpläp üterü qoralların yuq itü häm bu yöklämäneñ ütälüen raslau öçen inspektorlarnıñ totqarlamy tikşerüenä räxsät itergä çaqırğan İminlek şurasınıñ ber tawıştan qabul itkän qararına Ğıyraqı tulısınça buysınırğa tieş. Dönya bu eşlänergä tieş dip taläp itä.
Ul yaqın könçığışta İzrael dä BMOnıñ 242nomerlı rezolutsiesen qabul itep, okupatsielägän territorielärdän çigensä genä , kürşeläre belän tınıçlıqta yäşi alaçaq dide. Carterneñ tirä yünne saqlau häm xalıqara cinayätlär mäxkämäse buldıru kebek eşlärdä BMOnıñ citäkçelegen qabul itergä çaqıruında prezident G.Bushnı tänqitläü sizelde älbättä. Ex prezidentnıñ AUDİO:::::::::: Suğış bälkim dä qayçaqta kiräkle zolım… Ämma ul niçek kenä zarur bulmasın, ber qayçan da yaxşı (närsä )tügel , här waqıt ta zolım bulıp qala. Bez berberebezneñ balaların üterep, tınıçlıqta yäşäwne öyränmiyäçäkbez.::::::::::::::::… digän süzläre ozaq xäterlänäçäk
Nobel komitetı citäkçese Gunnar Berge monnan ike ay elek Carternı tınıçlıq bülägenä layıq kürdek dip iğlan itkändä, büläk, AQŞ administratsieseneñ ğıyraqqa qarşı kürsätkän mönäsbätne tänqitläü dip täfsillänergä tieş dip äytkän ide. Färidä Xämit.,Praga


text:
Rusiä Yuğarı Mäxkämäsendä İşmoratov häm Ğömärev eşlären qaraw kiçekterelde
Rusiä Federatsiäseneñ yuğarı mäxmäse Timur İşmoratov Häm Rawil Gomärovnıñ kassasiatsya şikäyäte buyınça 25 üktäberdä uzarğa tieşle mäxkämä utırışın bilgelänmägän möddätkä kiçekterde. Ul şuşı qararı belän Gomerov häm İşmurovtonıñ advakatı Emil Ğataullinnıñ üteneçen qänäğätländerde. Yaqlawçı Emil Ğatawllinnıñ fikerençä, tikşerü eşendä 3 törle qanun bozu bulğan. Ul bu xaqta äle 17 iyüldä ük yullamasın tapşırğan bulsa da, anıñ nigezendä nindider eş barlığın belderep, Yuğarı mäxkämädän bernindi dä cawap kilmägän. Ul şuña kürä mäxkämä eşe başlanuğa berençe soraw itep, yaqlaw yağınıñ yullamasın qabul itüne ütende. Bu gäyepläw eşen alıp barğan waqıtta qanun bozularnı ul bolay dip añlattı: Gäyepläw yağı mäxkämä utırışlarnıñ berençe aqlaw qararın şik astına alıp, anı ğämäldän çığarğan. Läkin yaqlaw yağı üz yağınnan mondıy wäkälätkä iä tügel. Bu xäl ğomumän, bu cinayät eşenä qarata ğına tügel, ğomum Rusiä Federatsiäse qanunnarınıñ da da kamil bulmağanın kürsätä dide, advokat Emil Ğatawllin. Anıñ şikäyäteneñ ikençe matdäse, advokatlarnıñ alışınıp toruı. Alarıñ barı tik mäxkämä bulğan könne genä , şul isäptän gäyeplänüçe yaq tarafınnan bilgelänüe qanunsızlıqnı kürsätä, di ul. Anıñ süzlärenä qarağanda bu cinayät eşe barğan waqıt eçendä genä dä 6 advokat alışınğan. Häm öçençe matdä, dide Emil Ğatawllin, törmädä cäfalanular qullanu. Menä şular nigezendä tikşerüne däwam itär öçen ul Yuğarı mäxkämägä üzeneñ şikäyät yullamasın täqdim itkän.
İslam ekstremizmında gäyeplänüçe Timur İşmoratov, Rawil Gomärov häm Fänis Şäyxetdinovlarnıñ yazmışı belän ikençe yıl inde “Memorial” häm “Gracdanlıq mönäsäbäte” oyışmaları da qızıqsına ikän. Alar bu taraftan küp kenä mäğlümätlär tuplağannar. Ul oyışmalarnı täqdim itkän Yılena Ryäbinina süzlärenä qarağanda, alarnıñ oyışması inde ikençe yıl islam ekstremizmında gäyeplänep cinayät eşe açu faktların öyränä. Bigräk tä bu cinayätlärgä mönäsäbäte bulmağan keşelärne terrorçılıqta gäyepläp, ideologik ezärlekläwlärgä nigez bulğan oçraqlarda, di Yelina Ryäbinina. Şuşı tikşerülärne ütkärgännän soñ bez, Rawil Gomärov häm Timur İşmoratovlarnı bernindi gäyepsezgä ezärlilär digän fikergä kildek, şunıñ östenä, bıyıl cäy köne, Bögelmädäge ğaz torbasın şartlatqan başqa beräw, üzeneñ gäyeben tanuın beldergän , di Yılena Ryäbinina.
Näzifä Kärimova, Mäskäw


text:
Britaniä tışqı eşlär ministrı Jack Straw Ğiraqnıñ küpläp üterü qoralı turında küzläw mäğlümätläre tiräsendäge cäncalnı möstäqil tikşerülärgä çaqırunı qatğıy kire qaqtı.
Straw süzlärenä qarağanda, bu mäs'äläne parlamentnıñ premyer ministr Tony Blair tarafınnan bilgelängän, maxsus komitetı tikşeräçäk. AQŞ prezidentınıñ däwlät iminlege kiñäşçese Condoleezza Rice, Britan maxsus xezmäteneñ "Säddäm Xösäyen rejimı Afrikadan uran alırğa tırışqan" dip birgän mäğlümätlären, citärlek nigezlängän dip sanawın qabatlap äytte. Şul uq waqıtta Rice bu mäğlümätlärne Bushnıñ ğinwar çığışına kertmäskä kiräk ide, çönki şul çığış, nigezdä, suğış başlarğa säbäp buldı dip belderde.


text:
Färit Nogmanov haman nuja çigä
Färit Nogmanov haman nuja çigä
Byurokratiä keşegä bitaraf bulsa da, aña qurqınıç möher suğarğa yärdäm itä ala ikän. Färit Nogmanov üzeneñ macaraları turında general' prokuraturağa yazğaç, bu xat yañadan rayon prokurorına qaytarılğan. Prokuror Gnetov bu xäl 2-3 tapqır qabatlanğaç, üze jurnalistnı 120 meñ sumlıq däğwa belän mäxkämägä birgän. Yänäse, aña yala yaqqannar. Döresen söylägän keşegä “vaxxabit” digän tamğa suqsañ, ul avtomatik räweştä yala yağuçığa äylänä ikän. Äsäkäy rayonındağı Färit Nogmanov xäzer üzeneñ xoquqın, möselmannar xoquqın, ğomumän keşe xoquqın yaqlawçığa äylänep bara. Awır waqıtta andıy keşelärgä kem yärdäm itä ala soñ? Färit Nogmanov Sarıtawdağı eşquar Kamil Äbläzovqa yärdäm sorap möräcäğät itkän bulğan. Tegese niçek tä yärdäm itärgä niätlänsä dä, xäzergä bernindi dä qızıqsınu belderüçe yuq.


text:
Öfönöñ Hupaylı bistähendä küñel asıu üźäge töźölä başlanı. Ul Üktäber prospektındağı Mir küñel asıu üźägenä oxşaş bulasaq. Üźäkteñ mayźanı 80 meñ kvadrat metrğa yetä. Unı yubiley yılına ölgörtörgä uylayğar. Bıl töźölöşkä qarata Hupaylı bistähendä yäşäwselärźeñ qaraşı qala yetäkselegeneke menän tap kilmäy. Sönki küñel asıu üźägen balalar mayźansığı urınında töźörgä qarar itelgän. Urında yäşäwselär vlastärgä qarşı köräş ösön berläşmä töźögän. Älegä bınday berläşmä Yäwı küper uramında bar ine. 570-se kvartal batälonı yorttarın hüteügä qarşı köräş ösön tuplanğaynı. Ñupaylı biźtäñendäge berläşmäneñ atamahı älegä yüq.
Baytulla Fatkullin, Öfö


text:
Global terrorçılıq internettä
Äl-Qaidägä bäyle törkemnärneñ internet aşa global suğış metodların niçek taratuları turında Azatlıq Radiosında yaña ber tikşerenü dönya kürde.
Daniel Kimmagenıñ bu tikşerenüe suğışçı törkemnärneñ üz propagandaların taratuda mäğlümat çaralarınnan niçek faydalanuları xaqında bara. Häm ul bu suğışçı törkemnär belän media yäğni mäğlümät çaraları arasındağı mönasäbätne açıp birä.
Kimmage süzen üze däwam itä:
“Bu tikşerünüdä mäsälä ike ayrı yünäleştä başqarıla. Başta, äl-Qaidäneñ niçek xäbär çığaruı häm bu xäbärneñ aña bäyle törkemnär tarafınnañ niçek internettä taratıluı mäsäläse. Şul uq waqıtta çeltär eçendäge bäyläneşlär mäsäläse bar. Xäbär başqalarğa kem aşa häm nindi eçtälektä citkerelä. Älbättä bolarnıñ barsında da internet qullanıla häm internet äl-Qaidä öçen bügenge köndä berençe däräcädä aralaşu çarası bulıp tora.”
Kimmage äfände internettäge mexanizm turında añlatuın bolay däwam itä:
“Ğadättä internettäge forumnarda temalar bülengän bula. Suğışlar turında xäbärlär bülege bar, bu inde qayçağında audio yäisä video yazma belän eçtälege bayıtılğan bula. Ädäbiät, şiğer bülege dä onıtılmağan häm şulay uq ğadati bäxäsläşü urınnarı bar. Säxifägä cibärelgän yazmalarnıñ üz maxsus tamğaları bar. Yäğni tema yanda logo elenep tora. Bu härber xäbär kem tarafınnañ elengän şul törkemneñ üz bilgesen kürsätä. Häm säxifädä asqaraq qarasañ video yazmanıñ kem tarafınnan töşerelüe dä yazlığan. Yäğni bez monnañ, bu videonıñ nindider ber oyışma tarafınnañ töşerelep anı tarata torğan ber mexanizm eşläwen küräbez.”
Läkin här ber Äl-Qaidägä bäyle video yazmadağı media gruplarınıñ bilgeläre häm alarnı taratqan mexanizmnıñ tamğalarına qarap alarnın ber uq törkem tarafınnañ cibärelä dip aldanmasqa kiräk, törkemnär arasındaşğı bulğan mönäsäbätneñ bik köçle buluın basım yasıy, Kimmage:
“Alar cibärgän mäğlümätlärne qarasan, törkemnärneñ üz aralasında da ber bäyläneş buluın kürep bula. Mäsälän Ğiraqtağı törkem üz yazmaların furkan häm fajr mäğlümät institutı bilgese astında tarata. Bolarnıñ här berse ayrı cirlärdän internetkä elengän kebek kürensä dä asılda başqası tarafınnan elenüe dä ixtimal. Yäğni bu törkemnär barsıda üz yazmaların üze çığarıp üz bilgese astında näşer itä digän süz tögel, törkemnär arasında bäyläneş bar häm keşene adaştıru öçen berseneñ videosın ikençese internetkä üz iseme belän çığara ala.”
Kimmage medianıñ eşläw sistemı belän bergä mäğlümätneñ niçek äzerlänep qukllanuçığa taqdim itülüenä dä küz sala:
“Äl-Qaidä yaña texnologiäne qullanuda bik osta häm bik aldınğı. Päräwäzne täserle itep qullanunı yaxşı belälär. Alar material äzerlägändä xäbärneñ täser itüenä iğtibar itep iñ tekä iñ sıyfatlı video yazma belän çığarırğa tırışa. Häm monı internettä bik qatlawlı häm bik sıyfatlı çeltär aşa taratalar. Läkin ber genä kimçelek metariallarnı qarap çıqqanda interaktif qullanu, yäisä här ber şäxesneñ üz yazmasın urnaştıru mäsäläse qaralmağan. Alar barı tik röxsät itelgän media törkemnäre aşa ğına başqarıla. Turıdan turı uquçılarnıñ saxifälärdä äwzem qatnaşalmawı küzätelä. Röxsät itelgän oçraqlarda bik iske ısulda bara. Bu noqtada web saxifädä küp keşegä küberäk qatnaşu mömkinçelege birelgän oçraqta, bu çeltärne kontrol itüenen qıyınlaşaçağı qurqınıçı tora.”


text:
Qoyaş cilkänle karab ğäläm kiñleklären gizergä äzerlänä
Çirattağı yazmabız beraz başqaraq temağa, ğäläm öyränü turında, xörmätle tıñlawçılar. Sişämbedä Rusiä häm amerikan belgeçläre ber qızıqlı eksperiment başlarğa cıyına. Rusiäneñ Barens diñgezendäge su astı köymäsennän "Kosmos 1" dip atalğan yaña buın karabın ğälämgä cibärü qaralğan. Qoyaş cilkännäre belän cihazlandırılğan bu karab ğälämdä qoyaş nurları energiäse xisabına xäräkät itäçäk. Ğalimnär fikerençä, kiläçäktä mondıy karablar belän ğälämneñ yıraq poçmaqlarına säyäxät itep bulaçaq.
"Belüegezçä, alar 12 sekund oçqan häm berqaya da kitä almağan. Bezneñ maqsatlar näq şul bulmasa da, beraz oşağan."
Louis Friedman - Quşma Ştatlarnıñ Ğäläm İdaräse, NASAnıñ öleşe bulğan Reaktiv xäräkät laboratoriäseneñ elekke xezmätkäre. Barısı da plan nigezendä barsa, sişämbedä Rusiäneñ Salqın suğış çorınnan qalğan Volna raketası Barens diñgeze töbendäge su astı köymäsennän kütärelep, Kosmos 1 karabın ğälämgä çığaraçaq. Cir orbitasında urın alğannan soñ karab, käbäläk şikelle, 16 metrlı 8 qanatın açaçaq. Qoyaştan sibelgän nurlar şuşı cilkännärgä örep karabnı xäräkätkä kiterergä tieş bulaçaq:
"Fotonnarnıñ energiäsen barı tik ğälämdäge vakuumda cıyıp bula. Anda başqa molekulalar, cil yä atmosfera yuq. Fotonnar maxsus plastiktan yasalğan bik neçkä häm sizger läkin zur közgegä kilep bärelep, energiäsen şunda qaldıraçaq."
Qoyaş cilkänle mondıy karabqa başqa törle yağulıq kiräkmi. Ğalimnär fikerençä, kiläçäktä mondıy karablar belän başqa planetalarğa, xättä yoldızlarğa barıp citep bulaçaq.
Angliäneñ Bristol universitetında astronavtika möğällime Mark Hempsell:
"Älbättä monda bik neçkä texnologiälär belän eş itü kiräk, küräseñ Friedman monı üzläştergän. Mondıy texnologiälärne añlawda bu eksperiment bik möxim adım bulıp tora."
4 million dollarğa töşkän bu proyektnı şäxsi ximayaçelär finanslıy. Aqçalarnıñ yartısı Quşma Ştatlarda urnaşqan mäşhür astronom Carl Sagan''nıñ tol xatını citäklägän Cosmos Studio''dän kilä. Proyektta şulay uq Rusiäneñ Ğäläm öyränü institutı häm Lavoçkin isemendäge fänni berläşmä qatnaşa.
Qoyaş cilkännäre xıyalı belän Louis Friedman inde 3 distä yıl yäşi. Nixayät, urıslar, çağıştırmaça arzan bäyägä Volna raketasın täqim itkännän soñ, täwäqqällärgä bulğan. Fridman süzlärençä, qoyaş cilkänäre belän NASA, Yevropa idaräse, yapunnar häm urıslar da şöğellänä, tik anıqı kebek keçkenä şäxsi törkmneñ üz östenlege bar. Xökümät qaramağındağı proyektlar artıq külämle, alarnı tormışqa aşıru awırraq, härxäldä, alar döres yuldan barsa da, älegä oça almıy, di ul.
Uzğan yıl Rusiäneñ Volna şäkelendäge raketaları xärbi künegülär waqıtında 3 tapqır qazağa oçradı. Läkin Fridman moña bik borçılmıy:
"Bez şaqtıy tınıç. Älbättä risk digän närsälär küp. Hawağa kütärelgändä, orbitağa çıqqanda, cilkännärne açqanda. Ğäläm belän eş itkändä andıy närsälärgä citdi qararğa kiräk."
Barısı da planlaştırğança barsa, Kosmos 1 Yünneñ 26sına totrıqlı orbita alırğa tieş. Şunnan soñ cilkännär belän eş itü, orbitanı üzgärtü tırışlıqları küreläçäk. Louis Friedman süzlärençä, berençe eksperiment berniçä atna däwam itäçäk. Abıylı-enele Wrightlarnıqı belän çağıştırğanda bu şul 12 sekundlı berençe oçış bulaçaq, di ul.
-Ali Gilmi


text:
BMO Ğömüm Cıyınınıñ 60 yıllıq summitı açıldı
"Här beregezne ayırım häm berlektä reformalar köntärtibendä eşlärgä, maqsatqa ireşü öçen nıq tırışırğa çaqıram."
Uzğan atnada Kofi Annan Ğiraqta neftkä-azıq-tölek programması tieşençä ğämälgä aşırılmağan digän xisapnı täñqitläp çıqtı, Annan dönya citäkçelärennän Berläşkän Millätlär Oyışmasına ışanıçnı kire qaytarırğa yärdäm soradı. Kofi Annannan soñ süz alıp AQŞ prezidentı George Bush, Berläşkän Millätlär Oyışmasın, dönya illäre aldında däräcäsen yuğaltmas öçen, üzgärergä, reformalar başlarğa çaqırdı.


text:
Taşkentta Şanxay xezmättäşlek oyışması oçraşuı ütte
Audio (Vladimir Putin)
Qabul itelgän urtaq dokumentta, citäkçelär iqtisadi xezmättäşlekne köçäytergä kileşkän. Qıtay prezidentı Hu Jintao, oyışmadağı äğza illärgä 900 million dollar kredit biräçägen belderde, ämmä östämä mäğlümät kitermäde. Oyışma ciätkçeläre kürşe Äfğanstannıñ iqtisadına yärdäm itergä, narkotik taraluğa qarşı köräşergä süz birde. Oçraşuda berençe tapqır, qunaq bularaq qatnaşqan Äfğanstan prezidentı Xämit Karzai, bu niätlärgä xuplaw belderde. Mongoliägä oyışmada küzätüçe statusı birelde. Şanxay xezmättäşlek oyışması 2001 yılda oyıqan ide.


text:
Tatar telendä imtixan birep Tatarstannıñ yuğarı uqu yortlarına ğına kerep bula
Tatarstan uquçıları bıyıl EGE, Berdäm däwlät imtixannarın birä alaçaq. Respublika da Rusiädä inde berniçä yıl bara torğan älege eksperimentqa quşıldı. Şulay itep, Tatarstan uquçıları da Berdäm däwlät imtixannarın birergä äzerlänä. Mäktäp uquçıları üzläreneñ belem däräcälären sınap qarar öçen aprel’ ayında böten Rusiä buylap sınaw imtixannarı ütä. Bu imtixannar, şulay uq, EGEnı oyıştıruçılarnıñ da yaña eşkä äzerlegen, anı ütkärüdä nindi citeşsezleklär barlığın belergä dä yärdäm itäçäk. Sınaw imtixannarınıñ berençese comğa, 22 aprel’ könne uzaçaq. Uquçılar bu könne matematikadan imtixan birep qarıy alaçaq. İmtixannar bu yulı sınaw räweşendä genä ütkärelsä dä, alar bik citdi äzerlänep, oyıştırılğan räweştä ütäçäk. Comğa könne ütäçäk imtixan, aña äzerlek turında Tatarstannıñ Fän häm mäğärif ministrlığınıñ Berdäm däwlät imtixannarın oyıştıru bülege citäkçese İlnur Mirğäliev söyli.
Respublikada 32 meñnän artıq uquçı matematika fänennän sınaw imtixanın birep qararğa teläk belderde. İmtixannarnı qabul itü öçen maxsus urınnar oyıştırılğan, alarnıñ sanı 153. Anda balalarnı cıyıp alıp kiläçäklär, maxsus äzerlängän keşelär biremnärne taratıp, eşlängän eşlärne cıyıp alıp tikşeräçäk. Respublikanıñ här rayonında, telägän här mäktäp uquçısına şartlar tudırılğan. İmtixan birü urınnarı mäktäp häm yuğarı uqu yortları binalarında urnaşqanŞulay uq bez İlnur Mirğälievtan tatar balaları öçen imtixannı Ana telendä belergä mömkinlek bulaçaqmı, dip tä soraştıq. Anıñ süzlärenä qarağanda, sınaw imtixannarı barı tik rus telendä genä tapşırılaçaq. Läkin töp Berdäm däwlät imtixanın teläge bulğan uquçı matematika, fizika häm ximiä fännäre buyınça tatar telendä dä birä alaçaq. Şuşı imtixan nigezendä abiturientlar respublikanıñ yuğarı uqu yortlarına da kerä alaçaq. Läkin imtixannı ana telendä birgän oçraqta, başqa Rusiä töbäklärendäge yuğarı uqu yortlarına EGE näticäläre buyınça kerep bulmayaçaq.
Şunısın da äytergä kiräk, bıyıl Berdäm däwlät imtixannarın ana telendä barı tik respublikada yäşäwçe tatar balaları ğına tapşıra ala. Çit töbäklärdäge millättäşlärebez isä imtixannarnı barı tik rus telendä genä biräçäk. Läkin, Tatarstannıñ Fän häm mäğärif ministrlığınıñ Berdäm däwlät imtixannarın oyıştıru bülege citäkçese İlnur Mirğaliev fikerençä, törle töbäklärdäge tatar mäktäpläre yäki sıynıfları öçen respublika belgeçläre tatar telendäge biremnärne yasap birergä äzer. Kiläçäktä älege eş töbäklär arasındağı kileşü nigezlärendä eşlänergä mömkin, läkin bu äle Rusiä Berdäm imtixannarğa tulısınça küçkäç, yäğni, 2008 yılda ğına bulır, dip sanıy ul.Gölnaz İlgizär


text:
Qırğızstandağı Üzbäkstan ilçelege qarşında bügen 20läp keşe qulğa alınğan keşe xoquqları aktivistların azat itü taläbe belän uram cıyını uzdırdı. Xalıq Ümidä Niyazova häm Motabar Tajiboevanı irekkä çığarunı, xökem eşen tuqtatunı taläp itte. Watandaşlar Platforması dip atalğan xökümättän bäysez oyışma yulbaşçısı Alişer Mamasaliev, Azatlıq radiosına, böten Üzäk Aziädä süz iregenä qurqınıç yanıy, dide: "
Qırğız yäşläre wäkilläre Üzbäkstan ilçelege qarşına, anda xökem itelgän keşe xoquqları aktivistlarına teläktäşlek yözennän cıyıldı. Bez moña qarşılıq belderep, bügenge köndä Qırğızstanda da şul uq xäl, süz irege ölkäsendä artqa kiteş bar, dibez. Bu – böten Üzäk Aziä illärenä işärä. Bu çara belän bez, bu töbäktä süz irege qurqınıç astında dip äytergä telibez."
Niyazova, tıyılğan Äkrämiä islam törkeme belän bäyläneştä buluda ğäyeplänep dikaberdä qulğa alınğan ide, Tojiboeva isä uzğan yıl iqtisadi cinäyät qıluda ğäyeplänep törmägä xökem itelde.


text:
Rusiä töbäklärendä tatar telendä çığuçı matbuğatnı yazdırıp aluçılarnıñ sanı bik az
Nihäyät, Rusiä töbäklärendä tatar telendä çığuçı matbuğatqa yazılunıñ näticäläre iğlan itelde. Döresen äytergä kiräk, alar ber dä ğorurlanırlıq tügel. Kiresençä, bu sannarğa qarasañ, tatar matbuğatınıñ ayanıç xäle bik yaxşı sizelä. Xäyer, tatar xalqınıñ üzeneñ dä xäle möşkellänep kilgändä, tatar telle matbuğat qına çäçäk ata almıy şul inde. Äydägez, şuşı yılnıñ yartıyıllığına yazılunıñ näticäläre belän tanışıp kitik äle. Yazıluçılar sanı buyınça berençe urınnı hiçşiksez «Yuldaş» gäcite bili. Anıñ Rusiädä 26 meñgä yaqın uquçısı bar. Bu gäcitne Tatarstan belän kürşe-tirädä torğan Çuwaşstan, Başqortstan respublikalarında ğına tügel, ä Orenbur, Perm ölkälärendä, xättä Xantı-Mansi, Yamal-Nenes okruglarında da uqıylar ikän. Şulay uq liderlar arasında, «Yuldaş»tan bik artta qalıp bulsa da, xatın-qızlar öçen çığa torğan «Söyembikä», balalar öçen basıla torğan «Salawat küpere» jurnalların, «İman», «Sälämätlek» gäcitlären atap bula. Alar 2-3 meñnän artıq yazıluçılarğa iä. Alardan soñ «Tatarstan yäşläre» gäcite tora. Gäcitneñ ğadi sannarın 1600 keşe, ä atnalığın ber meñnän artıq keşe aldırıp uqu telägen beldergän. Şulay itep, «Tatarstan yäşläre» uquçılarınıñ ğomümi sanı 3 meñgä yaqın. «Qazan utları» jurnalın isä bıyıl Rusiäneñ törle töbäklärendä 1600 keşe uqıyaçaq. Qalğan gäcit-jurnallarnıñ uquçılar sanı ber meñgä dä citmi. Döresräge, alarnıñ küpçelegeneñ yazdırıp uquçılar sanı 200, 300-dän artmıy. Läkin balalar öçen çığa torğan «Sabantuy» häm «Sabıyğa» basmalarınıñ sanı 800 tiräse. «Salawat küpere»neñ bu isemlektä berençe urınnarda torğanın da isäpkä alıp, bälki äle tatar matbuğatınıñ kiläçäge alay uq ömetsez tügelder, dip uylıysı kilä.
«Azatlıq» radiosı öçen Tatarstan xäbärläre belän Qazannan Gölnaz İlgizär


text:
Televidenie aşa kürsätelgän möräcäğätendä Arafat İzrail' tınıçlıq protsessın yağartu öçen eşlämi häm yul xaritası dip yörtelgän tınıçlıq planın tormışqa aşırırğa telämi dide.
Arafat üze citäklägän xäräkätneñ İzrail'gä qarşı berençe höcümnärenä 39 yıl tulır aldınnan çığış yasadı. Bu höcümnär Fälestin inqilabınıñ başlanuı dip ataldı.
İzrail' premyer-ministrı Ariel Şaron Fälestinlelär belän tınıçlıq söyläşülären başlawğa töp kirtä bulıp Arafat tora dide.
Süriä tışqı eşlär ministrı İsa Daweesh İzrail'neñ Holan Qalqulıqlarına taba cäyelep, anda yäşäwçe yähüdlär sanın ike märtäbä arttıru niätlären ğäyepläp çıqtı häm monı qanunsızlıq dip atadı. İzrail' Holan Qalqulıqların 1967-nçe yılda basıp aldı häm 1981-nçe yılda üz bilämäläre itte.
Fransiä İzrail'ne älege niätlärennän kire qaytırğa çaqırdı.


text:
Äfganstan: AQŞqa qarşı köç qullanu däwam itä, studentlar inde säyäsi taläplär quya
Kuba-Guantanamoda AQŞ soraw aluçıları Qor''änne mısqıllağan digän xabär säbäple Äfganstanda qabınıp kitkän protestlar säyäsi taläplär quyuluına da säbäp buldı. Studentlar Qabulda atnakiçtä, ildä daimi amerikan xärbi bazaları Äfganstannıñ bäysezlegen yanıy digän deklaratsiä iğlan itte.
student(audio)
Äfganstan irekle il, daimi amerikan bazalarınıñ urnaşuı xalıqnıñ ireklegen häm bäysezlegen yanıy
Studentlar prezidet Qarzainın AQŞ belän strategik partnörlıq planına tämam qarşı taläplär quya. Qarzai ütkän atna azağında meñnnän artıq qabilä citäkçese häm räsmineñ şundıy partnärlıq turında raslawın alğan ide. Bu plan daimi amerikan xärbi bazalarınıñ Äfganstanda buluın da küzdä tota. Köç qullanu bigräk tä könçığışta Nangahar welayeteneñ häm anıñ başqalası Jalalabadta küzätelde.Nangahar welayeteneñ Xocyani täbäge citäkçese Malik Mäxämmäd Omar radiobızğa, atnakiçtä Jalalabad yaqınında Xocyanide
Omar(udio)
2 keşe äfgan köçläre belän demonstrantlar arasında bulıp alğan atışularda üterelde, ber keşe yaralandı
Atnakiçtä Taxar töbägendä dä 100çaması student tınıç cıyın ütkärgän.Ämma Jalalabadtağı waqıyğälär bötenläy başqa törle ide. Anda sişämbedä meñnnärçä student Prezident Bushnıñ suräten yandırdı.Çärşämbedä demonstrantlar ofislarğa yort, maşinalarğa taşlar ırğıttı, ike qatlı binanı yandırdı BMO häm başqa xalıqara oyışmalarnıñ ofisları yandırıldı.Äfgan politsiä häm iminlek xezmätkärläre ut açtı 4 demonstrant üterelde 70läp keşe yaralandı.BMO süzçese Ariane Quentier kiçä Jalalabadta bulğan köç qullanunı bik nıq xökem itte. Ni öçen Jalalabadtağı protestlar köç qullauğa äylände digän sorawğa äfgan yazuçısı İsmail Yoon radiobıznıñ Äfgan Bülegenä köç qullanunı bälkim dä ilneñ säyäsi protsesınnan çittä qalğan dip xis itüçelär oyıştırdı , Qor''än turındağı ğöyebläwlär möhim ämma bu Qarzai xökümätenä qıyınlıqlar tudıru mäqsatın da quya ala dip äytkän.
Yoon(audio)
Bolğanışlar Jalalabadta başlandı. Anda bik küp xalıq yäşi.Bu bik näzberek dini mäsälä.Xalıq din mäsäläsendä tiz dulqınlana häm emotsiä belän qarıy. Demonstratsiälärne oyıştıruçılarnıñ köç qullanunı mäqsat itep quyuı bik mömkin.Jalalabadta çit il köçläreneñ toruı häm xökümät köçläreneñ xataları mäsäläse dä bar. Böten bu faktorlar köç qullanuğa alıp bardı.
Qabulda säyäsi analitik Wahid Mocdeh könçığış Äfganstanda cirle xalıq belän AQŞ citäklägän kolitsion köçlär arasında kierenkelek bar , Qor''än turındağı ğäyepläwlär bolarnı qabındırıp cibärde.
Mocdeh(audio)
Berniçä atna elek könçığış Äfganstanda koalitsiä köçläre röxsätsez keşelärneñ öylärenä kergän.Anda kierenkelek bar ide, Guantanamoda Qor''änne mısqıllaw turındağı xabärneñ kilep citüe qänäğätsezlekne köç qullanğanğan demonstratsiägä äyländerde .Bu ber säbäp ide ayruça könçığış Äfganstanda iminlek köçläreneñ täcribäsezlegen dä telgä alırğa kiräk.
Prezident Qarzai çärşämbedä atışular äfgan iminlek köçläreneñ demokratik tormışnıñ öleşe bulğan sivil demonstratsiälär belän eş itü öçen äzer bulmawın kürsätä dide.Qabuldağı AQŞ ilçelege äfgan qurqınıçsızlıq köçlärenä tulı ışanıç belderde färidä xämit


text:
İnğuşetiäneñ Berd-Yurt awılında qorallı ike suğışçı üterelgän. İnğuşetiä eçke eşlär ministrlığı belderüençä, qorallı suğışçılar maşínadan militsia xezmätkärlärenä ut açqaç atış başlanğan. Höcüm itüçelärneñ berse şunda uq hälaq bulğan, ä ikençese xastaxanägä barğanda ülgän.
Ä Çeçnyäda isä, Şatoy rayonındağı xärbi bülekkä atqan waqıtta ber ğaskäri üterelgän. Höcüm itüçelärne ezlilär.
Tönyaq Kavkazda üzläre qoralların tapşırğannar yarlıqana digän belderü uñayınnan, sişämbe irtän Gudermesta 49 qorallı suğışçı xakimiatlärgä birelgän.


text:
Düşämbedä Tatarstannıñ yuğarı mäxkämäsendä 49 yäşlek Xämzä Kaşapovnıñ cinayät eşen tikşerü häm qarar qabul itü yabıq işeklär artında ütä. Jurnalistlar anda kertelmi. Bu cinayät eşe ikençe köngä genä yabıq işeklärdän çitkä çığa. Bez Tatarstan yuğarı mäxkämäsenä şaltırattıq alar Kaşapovnıñ cinayät eşe turında radioğa añlatma birüdän baş tarttılar. Mäxkämä qarar qıldı, ul şartlı räweştä 5 yılğa iregennän mäxrüm itelde digän mäğlümat birdelär. Çistaynıñ elekke xakimiät başlığınıñ qırın eşläre bolardan ğibärät buldı. Xämzä Kaşapov mäxkämä süz birgäç tä: “Min ğayıple tügel, barı eşmäkärlärdän qayçandır eşmäkärlekne cayğa salu öçen birep torğan aqçalarnı kire aldım!” – digän. Şuşı süzlärne äytkännän soñ 6 säğätlek tänäfes iğlan itelä häm qarar çığarıla. Elekkege rayon xakimiäte başlığı urınbasarı; “Zur külämdä rişwät alu” häm “Xakimiättäge urınınnan tieşsez räweştä, qanunnı bozıp qullanu” dielgän matdälär buyınça ğayıplänelä. Şartlı räweştä 5 yıldan iregennän mäxrüm itelüdän tış, ul 3 yıldan artıq waqıt ütkäç kenä däwlät oyışmalarında idäräçe bulıp eşli alaçaq. Xäzer Kaşapovnıñ cinayät eşen Çistay yaqlarına qaytıp tikşerik. Ul 1992 yılda Çistay rayon xakimiäte başlığı urınbasarı itep bilgelänelä. Kaşapov rayondağı eşmäkärlekne üsterü, bazar mönäsäbätlären caylaw mä’sälälären üz östenä ala häm Çistaynıñ säwdägärläre belän elemtälär caylıy başlıy. Elekkege rayon xakimiäte başlığı urınbasarı säwdägärlärneñ byudjetqa aqça küçerülären dä kontrol'dä tota. Waqıt ütü belän Kaşapov Çistay säwdägärlärenä üzeneñ şäxsi taläplären dä quya başlıy. Aña tülärgä telämägän eşmäkärlärne “zur qıyınlıqlarığız bulırğa mömkin” dip tülärgä etärä. Menä Çistaynıñ yağulıq maylaw materialları belän alış-bireş itüçe säwdägär ay sayın Xämzä Kaşapovqa 300-400 litr benzin birergä häm Qazan däwlät universitetınıñ yuridik bülegendäge ulınıñ uquı öçen tülärgä tieş bula. Şul uq rayonnıñ ayдio - wideo cihazlar belän säwdä itüçe eşmäkär 4 yıl buyı, ay sayın ul waqıttağı rayon başlığı urınbasarına 10-20 meñ aqça birep bara. Menä şul eşmäkär Kaşapov äfändene sata da inde. Qulğa alınğaç ğayıple keşe: “Ul miña aqça birergä tieş ide, şul aqçalarnı birmäs öçen maxsus xoquq saqçılarına çıqtı ”- di. “Azatlıq”nıñ “açıq mikrofonı”na Qazanda toruçı ber abzıydan baylar-yarlılar turında soraştıru alğanda, “Xäzer eşläp tügel, talap qına bayıp bula torğandır inde ul” – digän ide. Älege oçraq abzıynıñ äytkän süzlärenä dälil tügelme soñ? Tatarstannıñ rayon başlıqları, urınbasarların uyın avtomatları turında söyläşkändä dä Prokuror Qafil Ämirov, berençe vitse-premyer Rawil Moratov yış iskä alalar. Uyın avtomatların qısqartu, şähär, rayon üzäklärennän çitkä küçerü eşe başlanuğa qaramastan, 28 avgustta Arçada yaña uyın salonı açılğan. Bu xaqta işetügä Rawil Moratov rayon başlıqları belän uyın säwdäsen cayğa salu xaqında barğan soñğı cıyılışta:“ Ägär sezneñ borın astında mondıy eşlär eşlänelä ikän, bez monı rişwätçelek dip qabul itäçäkbez häm tieşle cäzasın da biräçäkbez. Uyın säwdäsen totuçılar arasında rayon başlıqlarınıñ tuğannarı, tanışları buluı da ser tügel!” – digän süzlären yış qabatladı. Qafil Ämirov tä rayon başlıqların, urınbasarların bu süzlärgä qolaq salırğa çaqırdı.
Röstäm İsxaqi


text: İzrael köçläre tönnä Gaza Sızığında başlatqan höcümdä in kimendä 12 fälästinlene üterde, 50dän artığın yaraladı. İzrael räsmiläre bu höcüm sonğı ike yıldağı in zur höcüm bulıp tora dip äytte. İzrael boralaqları tarafınnan yaqlanğan tanklar belän bärep kergän xärbilär yortlarda qorallı bäreleşlär alıp barğan. Hamasnıñ ölkän citäkçese Tel Avivdä üç alaçaqbız dip äytte. Saylaular sişämbedä ütkärelä. Premier Şaron saylau aldı kampaniesendä iminlekne töp mäsälä itep kütärep çıqtı. Saqlanu ministırı Şaul Mofaz İzrael Gaza Sızığın ozaqraq waqıt okupatsie astında totunı planlaştıra dip äytte. Opozitsiedäge leyboristlar partiäse üze ciñep çıqsa , okupatsie astındağı Fälästin territorieläre häm Gaza Sızığınnan çigenergä wäğdä itte.


text:
Osman Öztunç - Abdülkerim
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Abdülkerim
Etiketler : Osman Öztunç - Abdülkerim türkü indir, Osman Öztunç - Abdülkerim türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Abdülkerim mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Abdülkerim türküsü, Abdülkerim sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Abdülkerim bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Senin İki Yüzün Var
Osman Öztunç - Üzerine Alınanın
Osman Öztunç - Üç Ayak Bir Şafak
Osman Öztunç - Durmuş un Türküsü
Osman Öztunç - Kan Düşerken Toprağa


text:
Torlaq sertifikattarı tapşırıla
Başqortostanda auıl erźärendä yäşäüselärgä torlaq sertifikattarı tapşırıldı. Premer- ministr Rafael Baydäülätov äyteüensä, bıyıl 743 ğailä urtasa 500 meñ humlıq sertifikat ala. Ularźıñ ber törkömön- här rayondan ber keşene Respublika xökümätenä saqırıp tantana yahap tapşırźılar. Başqalarına rayon xakimiättärendä biräsäktär. Rafael Baydäülätov äyteüensä, auıldarźı sotsial üśtereü federal proğrammahına yaraşlı respublika qaźnahınan 160, federal qaźnanan 120, Başqortostan prezidentı qaramağındağı torlaq fondınan 130 million hum bülengän. Federal qaźna aqsahı buşlay, respublikanan bülengäne 10 yıl vaqıtqa yılına 5 protsent öśtälmä tüläü menän birelä.
Baytulla Fatqullin Öfö


text:
Osman Öztunç - Hasretin Düşer
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Hasretin Düşer
Etiketler : Osman Öztunç - Hasretin Düşer türkü indir, Osman Öztunç - Hasretin Düşer türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Hasretin Düşer mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Hasretin Düşer türküsü, Hasretin Düşer sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Hasretin Düşer bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Suları Islatamadım
Osman Öztunç - Üzerine Alınanın
Osman Öztunç - Çamlıbelden Çıktım Yayan
Osman Öztunç - Züleyha da Kalmışım


text: İrannıñ tışqı eşlär ministrı Manuçer Mottaqi Tährannıñ atom programması tiräsendäge eşlärne cayğa saluda, İran, basım qoralı itep, neftesen qullanmayaçaq dip belderde. Comğa könne Jenewäda çığış yasağan Mottaqi tağın ber märtäbä, irandağı atom eşkärtüläre barı tik tınıç tormış öçen genä qullanılaçaq dip qabatladı. Annan alda çığış yasağan Bötendönya atom ağetlığı başlığı El Baradey İrannıñ atom programması dönyäğa qurqınıç belän yanıy dip beldergän ide. Ağentlıqta AQŞ wäkile bulğan George Shulte bu mäsäläne älegä tınıç yul belän xäl itep bulaçaq. ägär dä İran bezneñ tägdimnärdän baş tartsa, BMOnıñ iminlek şurası qarşındaTähranğa qarata sanksiälär mäsäläsen quyarğa turı kiläçäk dide.


text:
Dönya buylap Ğiraq suğışına qarşı demonstratsiälär ütte
Dönyanıñ törle şähärlärendä bügen dä Ğiraq suğışına qarşı demonstratsiälär däwam itä. Yaña atnanıñ sişämbesendä, 20-nçı martta bişençe yılına keräçäk suğışqa qarşı şimbä könne ütkän demonstratsiälärdä yözlärçä meñ keşe qatnaştı.
Şimbä könne iñ zur demonstratsiälärennän bersendä, Madridta ütkän uram cıyınnda 400 meñläp keşe qatnaşuı turında xäbär itelde. Şularnıñ berse ispan film töşerüçe Pedro Almodovar.
"Buş bu suğışnıñ tiz genä ütäçägen, berniçä atnada tämamlanaçağın äytkän ide. Inde 4 yıl däwam itte. Kön sayın gazetlardan Ğiraqta niçä keşe ülgänlege turında uqu küñelne qaytara häm min üzemne şul qädär köçsez xis itäm. Bu qurqınıç närsä" dide Almodovar.
Şimbä könne Waşingtonda Lafayette parkında, Aq Yort qarşında yözlärçä keşe şämnär totıp piket ütkärde. Alarnıñ kübese suğışqa qarşı xristian törkemnäre wäkilläre ide. Şularnıñ berse Atlantadan kilgän Faith Garlington."Bez xristiannar bularaq anıñ Ğiraqqa bärep kerüen yaqlamıybız. Bez kiçekmästän ğäskärlärneñ çığarıluın telibez. Bez xristian bularaq bu suğışnıñ alla xaqına ütkärelüen telämibez" dide Faith.
Meñnärçä keşe AQŞ Ğiraqtan xäzer çıq ip qıçqırıp Pentagon yanına bardı. Anda şulay uq Vietnam suğışı veterannarınıñ ber keçkenä törkeme dä AQŞ xökümäten yaqlap miting ütkärde.
Ilneñ başqa urınnarında, Hollywoodta suğışqa qarşı uram cıyınında kimendä berniçä meñ keşe qatnaştı. Alar arasında şaqtıy kürenekle şäxeslär dä bar ide. Şularnıñ berse Baldaq xäkime filmı aşa kiñ tanılğan Viggo Mortensen.
"Min monda buluım belän ğorurlanam. Min mondıy çaralarda buldıra alğan qädär küp qatnaşam. Minemçä mondağı keşelärne paranoiklar, yäşeren süz berläşterüçelär törkeme dip sanağan çaqlar ütte. Ğäskärlärne yaqlawnıñ iñ yaxşı yulı alarnı xäzer ük ilgä qaytaru. Bu hiçşiksez açıq" dide Mortensen.
Şuña oxşaş cıyınnan Los Angeles, San Francisco häm başqa şähärlärdä dä ütte.
Tokyo uramnarı buylap 2 meñläp keşe Bushnıñ suğışın tuqtatığız digän şiğarlär kütärep uzdı.
Naif Aqmal


text:
Başta -bıyılğı Qorban bäyrämen başqalardan ayırğan qayber sıyfatlar turında ber-ike süz. Dinebez yäşärä digän näticä yasap bula. Mäçetlärgä bäyräm könnärendä genä bulsa da yäşlär kilä başladı. Eşquarlar häm xälle keşelär qorban çala.
Ufanıñ Lälä Tülpan mäçetendä bügen bäyräm wäğaze uqıldı häm Ğayet namazı qılındı, möselman bazarı dip atalğan şähärneñ üzäk bazarında qorban ite moxtaclarğa buşlay öläşende. Başqortstanda mäçetlärgä yörüçelär sanı artqan sayın uramda xäyer soraşıp toruçı fäqirlär dä kübäyä bara.
Rämzit Abulaev, Ufa


text: Belarusnıñ prezidentlıqqa elekke nämzät Aleksandr Kozulínğa gäyepläw, Cinayät qödeksınıñ ike matdäse buyınça belderelgän. Respublikanıñ başprokuraturası anı küpkeşelek tärtipsezleklär oyıştıruda häm xuliğänlıqta gäyepli. Säyäsätçegä 6 yılğa qädär iregennän mäxrüm bulu yanıy. Räsmi mäğlümätlärgä qarağanda 400 keşe, 10nan alıp 15 täwlekkä qädär xökem itelgän. Totqarlanğannar arasında 21 çit il watandaşı bar, şulardan Kanada, Polşa, Görcestan, Litva, Ukraina häm Rusiä watandaşlarıyı äytergä bula. AQŞnıñ däwlät sekretare Kondalíza Rays, prezident Aleksandr Luqäşenqonıñ recimın “Europada soñğı diktatura” dip bäyäläp, belarus oppozisiäsenä teläktäşlek belderde.


text:
Yewropa berlege 24 nöyäber könne Finländiä başqalası Xelsinkida başlanaçaq Yewropa Berelge-Rusiä sammitında Mäskäw belän yaña xezmättäşlek kileşüe turında söyläşülär başlamayaçaq. Yewropa Berlegeneñ xäzerge räise Finländiä belderüençä, Yewropa Berlege söyläşülär başlaw öçen qarşı bulğan Pol'şanı künderä almağan. Pol'şa Rusiäneñ it kertügä çikläwlären beterüen häm Yewropa yağulıq xartiäsenä quşıluın täläp itä.
Yewropa Berlege wäkilläre sammitta başqa ähämiätle problemalar, alar arsınnan- yağulıq säyäsäte, Rusiä-Gruziä mönäsäbäte, Kosovo häm Yaqın Könçığıştağı wäzğeyät tikşereläçäk, dip belderä.


text:
Ğiraqta yaña ülemnär, höcümnär xäzer ğadi xalıqqa qarşı yışraq yasala başladı
Xäbärlärdä äytelgänçä, çärşämbe irtän Bagdadta bulğan çirattağı şartlawda 5 distägä yaqın keşe hälak buldı, xörmätle tıñlawçılar. Ber kön elek näq şundıy uq höcüm İskändriä şähärendä yasalğan ide, anda 50-dän artıq keşe üterelde. İke oçraqta da şartlawlar amerikan köçläre belän xezmättäşlek itkän ğiraqlılarğa qarşı oyıştırıldı. Şulay itep Ğiraqtağı qarşılıq bar xalıqnı qurqıtu maqsatın quya sıman.
Audio, Ğabbas Fädhil
"Min uramda torğan 200-läp yäş ğiraqlı törkeme belän bergä idem, şunda bezneñ yanda bomba şartladı. Amerikannarğa zian kilmäde, çönki alar rekrut üzäge urnaşqan bina eçendä ide" di Ğabbas Fädhil. Sişämbe könne näq şundıy uq höcüm başqaladan könyaqta yatqan İskändriä şähärendäge politsiä üzägenä yasaldı. Ülüçelär sanı anda da 50 tiräsendä buldı. Alarnıñ kübesen politsiädä eşlärgä telägän ğiraqlılar täşkil itte. Ay başında Ğiraq tönyağında bulğan ike şartlawda 100-dän artıq keşe hälak buldı, ul çaqta xädäf itep ike körd partiäseneñ idarä binaları saylanğan ide. Amerikannar bilgelägän waqıtlı xakimiat şuşı höcümnär artında nindi köçlär toruın açıqlarğa tırışa. Elek, alar xalıqta qurqu häm qänäğätsezlek xisen arttıru maqsatında nigezdä Saddam keşeläre tarafınnan eşlänä dip añlatıla ide. Ämma bu atnada Ğiraqtağı amerikan xärbiläre, höcümnärgä mäğlüm "äl-Qaidä" törkemeneñ dä qatnaşı buluına işarä itkän ber xat tabuın belderde. Häm xäzer inde amerikannar Ğiraqtağı höcümnärne çit illärdän kilgän islam suğışçılarına bäylärgä tırışaçaq diärgä bula. Çärşämbe şartlawın alar härxäldä şulay añlatırğa tırıştı. Amerikan xärbi wäkile Ralph Baker.
Audio, Ralph Baker
"Älege mizgeldä bügenge höcüm öçen kem cawaplı buluın açıqlaw mömkin tügel, bezneñçä, bolar barısı da "äl-Qaidä" yäisä "Änsär äl-İslam" qullanğan ısullarğa turı kilä" di Bagdadtağı amerikan xärbi wäkile. Şuşı höcümnär Quşma Ştatlarnıñ Ğiraqta mömkin qädär tizräk iminlek häm totrıqlılıq urnaştırıp xakimiatne cirle idarägä tapşıru tırışlıqların qatlawlandıra. İlneñ yaña qorallı köçlären häm yaña politsiäsen qoru şul tırışlıqnıñ möhim ber öleşe bulıp tora. İkençedän, tuqtawsız däwam itkän höcümnär Ğiraq xalqında qurqu xisen arttıra, ildä yaña totrıqlı xakimiat urnaştıruğa ömetne qaqşata. Häm nihayät şartlawlarnıñ öçençe näticäse dä sizelä, Ğiraq xalqı arasında amerikannarğa qarşı doşmanlıq xisläre nığıy bara. Höcümnärdä ğiraqlılar ğına ülüe xalıqta, moña amerikannarnıñ qatnaşı yuq mikän digän sorawlar uyata. Radiobıznıñ Bagdadtağı xäbärçese Sami Alxoya, çärşämbe irtän şartlaw urınında bulıp qaytqaç andağı käyeflärne bolay sürätläde:
Audio, Sami Alxoya
"Min qayber ğiraqlılar belän söyläşkän idem häm alarda bu amerikan höcüme yäisä amerikan planı tügel mikän digän fiker bar. Alar amerikannarnı ğäyeplärgä tora. Ğiraqlılar xäbärçebezgä, ğädättä uramda amerikan xärbiläre dä tora, läkin bügen alar şartlaw waqıtında yuq ide, häm bu şik uyata dip beldergän.
Kärim Kamal, Praga


text: Qırğızstan prezidentı Qormanbäk Bakiyev, bügen, küptän tügel üterelgän qırğız säyäsätçese häm cinäyätçe Rısbek Akmatbaeyvnıñ tarafdarları belän oçraştı. Alar arasında Akmatbaeyvnıñ tuğannarı da bar ide. Könçığıştağı Balıqçı şähärendä alar Akmatbayevnı ülemennän soñ bulsa da parlamenttağı wazifağa bilgeläwne taläp itep uram cıyını uzdırdı. Prezidentnıñ matbuğat xezmäte oçraşunı "näticäle" dip atadı. Üterelgänçe, Akmatbayev, parlamentqa uzğan östämä saylawlarda ciñü yawlağan ide. Küplär höcümne – säyäsi üterü dip bäyäläde. Protest belderüçelär Akmatbayevnıñ ülemenä häm premuyer-ministr Feliks Kulovnıñ urınınnan kitüenä ğadel tikşerü taläp itte. Qırğızstan parlamentı xökümät täqdim itkän amnistiä turındağı qanun ölgesen kire qaqtı. Qanunda citdi cinyätlär qılmağan olı yäştäge keşelär häm baliğ bulmağannar, şulay uq yökle xatın-qızlarğa yarlıqaw soralğan ide. Şulay uq cäzanıñ zur öleşen ütägän 5800 totqınnıñ törmä cäzaların tağın da kimetü qaralğan ide.


text:
Qazan Xäter könenä äzerlänä
Qazan Xäter könenä äzerlänä
Şuşı könnärdä qayber mäğlümat çaralarında 1552 yılda Qazannı saqlağanda şaxit kitüçelär häykäleneñ urını häm qıäfäte täğäyenlände, digän xäbär taratıldı. Ul Qazan Kremleneñ Qol-Şärif mäçete yanındağı taw bitendä urnaştırılaçaq häm piramida räweşendä bulaçaq. Xäzer şul Yärminkä mäydanı digän yaña mäydanğa qarağan taw bite tağın ber tapqır tözekländerelä, anda Mäskäwdän alıp qaytıp, maxsus çiräm käsläre yabalar.
Qol-Şärif mäçetendä dä bizäw-cihazlaw eşläre tizläşte. Şuşı könnärdä anda 2000 kvadrat metr farsı kelämnäre cäyeläçäk. Tatar-inform agentlığı 18 sentäberdä Mäskäwdä İslam Respublikası İran ilçelegendä İran xökümäteneñ bülägen şuşı Qol-Şärif mäçete öçen täğäyenlängän kelämnärne tapşıru tantanası buldı, dip xäbär itte.
Cırçı Salawat Fätxetdinovnıñ bu könnärdä tübäse kükkä tiä, dilär. Anıñ ğailäsendä öçençe bala, ir-bala tuğan. İmeş, Salawat bigräktä “xalıq sanın alu aksiäsenä ölgerdem” dip şatlana ikän.
Yunıs Ätnäle


text:
Torlaqtıñ qimmät bulıuı säbäple Öfönöñ millionlı qala statusın yuğaltıuı ixtimal
Bıltır Öfölä yäşäüse 6 meñ keşe sitkä küsep kitkän. Bıl täü siratta torlaqtıñ qıybatlığına bäyle. Respublika Prezidentınıñ matbuğat xeźmäte xäbär iteüensä, torlaq menän tämin iteü eşen tiźlätmägändä, Öfönöñ millionlı qala statusın yuğaltıuı la mömkin.
Şul uq waqıtta Başqortostanda sit il watandaştarı hanı arta bara. Baźarźarźan ularźı qıuıu xaqındağı qanundı ośta itep urau yuldarı la bar. Baytaq sit il keşeläre Räsäy watandaşı tigän doqument yahatqan. Ular artaban da baźarźarźa sauźa itäsäk. Migratsiya xeźmätenän Uyıldan Yayqarov äyteüensä, respubliqala 220-nän aşıu baźar bar, ularźan sit il keşeläre küpläp kitkän, äle 3 protsent samahı qalğan. Ägär baźarźa urındağılarğa oqşamağan yöźlö keşe kürhägeź, aptıramağıź, ular Räsäy grajdanlığın alğan tine ul.
Migratsiya xeźmäte xoquq haqlau orğandarı menän bergä törlö asıqlau saraları la uźğara. Qanunhıź eş urını birgän ber-nisä eşqıuar ştraf ta tülägän.


text:
Tatarstandağı saylawlarda «Berdäm Rusiä» firqäse ciñep çıqtı
Köndezgä säğät 1gä, protokol käğäzläreneñ 99,6% isäpkä alınğan ide. Dimäk, berençel saylaw näticäläre tübändäge:
Tübän Kama saylaw okrugında, yäğni Arça, Ätnä, Baltaç, Biek taw, Zäy, Quqmara, Mamadış, Teläçe, Layış häm Çistay rayonnarında saylawlarda qatnaşqan keşelärneñ 72% «Berdäm Rusiä» firqäse öçen tawış birgän. Bu firqä kürsätkän nämzät Al’bert Salixov ta – 68,8 % ciyğan. Tübän Kama saylawçılarınıñ 7,6% kommunistlarnı yaqlıy, nämzät Robert Sadıyqovnı yaqlağan keşelär dä şul tirä - 8,8%.
Tüban Kamalılarnıñ kürşeläre – Çallı okrugında da şaqtıy qızıqlı wäzğiät kilep tudı. Ägerce, Aqtanış, Alabuğa, Mendeleyevskiy, Minzälä, Çallı häm Tuqay rayonnarında «Berdäm Rusiä» firqäse 50, 25 % cıyğan, şuşı okrugta älege firqä isemennän barğan nämzät Oleg Morozov 49,17% saylawçınıñ küñelen yawlağan. Kommunistlar firqäse öçen 11,74% tawış birelgän bulsa, KPRF wäkile Xafiz Mirğalimovnı 7% tiräse saylawçı yaqlap çıqqan. Başqa okruglardan ayırmalı bularaq, ikençe urında Çallıdağı 1 mandatlı saylawlarda «Tormış» firqäse tarafdarı Bulat Yanbarisov bara, ul 13% tawış cıya alğan. Läkin firqä isemlegendä, elekke Çallı başlığı Räfqät Altınbayıv «Tormış» firqäse öçen 5% qa yaqın saylawçı tawışların birgän.Älmät okrugında da «Berdäm Rusiä» firqäse häm ul çığarğan nämzät ciñep çıqtı. Yäğni Aznaqay, Aqsubay, Alekseyevskiy, Älki, Älmät, Bawlı, Bögelmä, Leninogorskiy, Norlat, Spas häm Sarman rayonnarında saylawlarda qatnaşqan xalıqnıñ 69% «Berdäm Rusiä» firqäse öçen tawış birgän. Räsmi nämzät Marat Mağdeyevnı 67,54% saylawçı saylağan. Älmät okrugında da xäl başqalardan ayırılıp tora. Biredä, ayırım deputat saylawlarında ikençe urında «bötenesenä dä qarşı» digän nämzät bara. Ä «Rodina» blogın wäkilçelek itkän Fändäs Safiullin häm kommunistlar wäkile Vladimir Kazakov ikese dä 4,7% saylawçınıñ ğına küñelen yawlıy alğan.
Mäskäw okrugındağı xäl dä iğtibarnı cälep itä. Buya, Apas, Çüpräle, Yuğarı oslan, Yäşel üzän şähäre häm Qazannıñ 3 rayonında tawış birgän keşelärneñ 59% «Berdäm Rusiä» firqäsen yaqlap çıqqan. Bu firqäneñ nämzäte – Rinat Ğöbäydullin da 52,8% tawış belän köndäşlären ciñep çığa. Firqälär arasında ikençe urında 9,04% belän kommunistlar firqäse bara, ä bu firqä tarafdarı Näsimä Stolyarova 8,52% yaqın saylawçınıñ tawışın cälep itkän. Bu okrugta 12,25% saylawçı böten kandidatlarğa da qarşı tawış birgän. Üzen oppozitsiä dip iğlan itkän Rinat Möxämmädievnı 5,4% saylawçı yaqlıy ikän.İdel buyı okrugındağı xäl dä üzençälekle. Qazannıñ Yaña Savin, Waxitov, Sovet häm İdel buyı rayonnarında qatnaşqan saylawçılarnıñ 42% - «Berdäm Rusiä» firqäsen yaqlıy. Şulay uq biredä barlıq saylawçılarnıñ 30,9% sıra şirkäte citäkçese Ayrat Xäyrullinnı yaqlap çıqtı. Ayrat Xäyrullinnıñ köndäşe - İvan Graçev 21% cıya aldı. Ä anıñ firqäse – «Eşmäkärlekne üsterü» öçen barı 4% saylawçı ğına tawış birgän bulıp çıqtı. Kommunistlar firqäse okrugta - 10% tawış cıysa, täcribäle kommunist, elekke deputat Aleksandr Saliy 7,3% saylawçınıñ küñelen yawlıy aldı. Biredä dä 12% artıq saylawçı barlıq nämzätlärgä dä qarşı tawış birde.
Ğomum alğanda, Berdäm Rusiä firqäse çığarğan nämzätlärneñ barısı da ciñep çıqtı. Firqälärneñ 3-se genä 5%-lık kirtäne ütä aldı.Bikä Timerova.


text:
Londondağı terrornı äl Qaida belän elemtäse bulğan cirle törkem oyıştırğan digän fiker bar
Londonda transport çaralarına bulğan höcüm Al-Qaida belän bäyläneşe bulğan törkemnärneñ eşe dip uylanıla. Terror buyınça belgeçlär bu höcüm belän Madrittağı terror arasında oxşaşlıq kürälär häm bu terrornıñ üzäkläşterelgän strukturadan Al Qaidanıñ radikal İslam ideologiäsenä sempatiä belän qarauçı bäysez törkemnägä küçkänen kürsätä digän fiker belderälär.
Audio
"Alar dönya külämendä diqqätne cälep itärgä telilär. Monııñ ber yulı höcüm oyıştırğanda töp şähärlärdä qorbannarnıñ buluın tämin itü. Bolarnı küz aldında totqanda häm terrornıñ globar sävdä häm finans üzäge Londonda buluın häm G-8lek summitına turı kiterelüen dä xisaplağanda, monıñ artında Al Qaida tora dip şiklänü öçen säbäplär bar."
Belgeçlär Londondağı terror belän uzğan yılda 191 keşeneñ hälak buluına ber meñ tuğız yöz keşeneñ yaralanuına kitergän Madrittağı höcüm arasında oxşaşlıq buluın azsızıqlıylar. Ul höcüm öçen cavaplılıqnı Al Qaida belän bäyläneşe bulan törkem üz östenä alğan ide. İspan xakimiätläre dä cavaplı cirle törkem belän Al Qaida arasında bäyäneş buluın bilgelädelär. FBİnıñ kontr-terror buyınça eleke belgeçe häm xäzer Yaqın Köncığış Säyäsäte buyınça Washington İnstitutı xezmätkäre Matthew Levittnıñ fikerençä dä, Madrit şartlatuı belän Londondağı terror arasında oxşaşlıq bar.
Audio
"Minem fikeremçä, bez monda höcümne oyıştıru öçen üzara bäyläneşe nıq bulmağan ber törkem belän eş itäbez. Anda nindider ber däräcädä Al Qaida belän bäyläneşe bulğan täcribäle şäxelär bulsa da , bu cirle yäçäykäneñ eşe häm bu terrornı planlaudan elek alar ber törkemdö bulmağannar."
Washingtondağı terrornı tikşerü häm mäğlümöt törkeme SİTE institutı direktorı Rita Katz Londondağı höcümneñ kamillegenä basım yasıy. Ul xäzer Ğıraqtağı teror lagerları, Taliban xakimiäte çorındağı Afğanistan lagerları funksiäsen ütilär dip borçıla.
Audio
"Monı planlay öçen vaqıt kiräk bulğandır. Çönki, urında tikşerülär ütkärergä, plannarğa , finans larğa häm anı niçek ğämälgä quyarğa kiräklegen belergä kiräk. Şul säbäple, monı eşlävçeneñ Afğan häm xätta bälkim Ğıraq lagerı veteranı buluı açıqlansa , moña şaqqatmas idem."
Xalıqara teror buyınça qayber belgeçlärneñ fikerençä, Britaniä üzendäge radikal İslam problemasın xäl itü öçen ikelätä tırışırğa tieş. Çönki London İslam radikalların rekrutlau, radikal ideologiä häm aqça cıu üzägenä äylängän.
Färit İdelle, Praga.


text:
Rusiä İrannıñ atom programması mäs'äläsen BMO İminlek Şurasına tapşıruğa qarşı çığıp ul BMOnıñ atom agentlığında qaralırğa tieş di.
Rusiä İminlek Şurası başlığı İgor' İvanov bügen Mäskäwdä bu mäs'älä BMOnıñ Xalıqara Atom Energiäse İdaräse qaramağında dide.
Atom İdaräse Tährannı uran bayıtu eşen tuqtatırğa çaqırdı. İran urannı atom reaktorlarında qullanu öçen bayıtuın belderä. Uran atom qoralı yasaw öçen dä bayıtılırğa mömkin. AQŞ İrannı yäşeren räweştä atom qoralı yasarğa mataşuda ğäyepli, Tähran monı kire qağa.
İrannıñ Buşer şähärendä berençe atom elektr stansiäse tözergä yärdäm itüçe Rusiä Xalıqara Atom Energiäse İdaräse taläplärenä turı kilgän qädär İran belän atom xezmättäşlegen däwam itäçägen belderä.


text:
İndoneziä häm Malayziä yaña virusnı yoqtırğan berençe awırular turında xäbär itte. İndoneziä sälämätlek ministrı Axmad Sujudi, sulış alunı qıyınlaştıra torğan bu sindrom 3 keşedä tabılğan, dip xäbär itte. Malayziädä bu çirne 8 keşe yoqtırğan. Hong Kong sawlıq saqlaw xezmätkärläre yaña tör virusnı yoqtırğan tağın 75 keşe terkälde, alarnıñ 50dän kübese-ber zur yortta yäşägän dip xäbär itte. Şul uq yortta yäşägän tağın 240 keşe başqa cirgä küçerelep kontrolgä alınğan.
Yaña tör üpkä yalqınsınuınnan dönyada 60tan artıq keşe ülde, 1600dän artığı bu çirne yoqtırğan dip isäplänä. Dönya İqtisadi Forumı bu ayda Pekinda uzarğa tieşle biznes cıyının kiçekterüe turında iğlan itte.


text: Qırğızstannıñ Namus partiäse üz başlığın Feliks Kulovnı alda torğan prezident saylawlarına namzät itep täqdim itte. Älege qarar firqaneñ Bişkäktä uzğan qorıltayında qabul itelde. Cıyında çığış yasap, Kulov, Qırğızstandağı töp mäs'älä – qanun xakimiäte häm tärtip urnaştıru bulıp qala, bügenge xäl çit il investorların qurqıta, dip belderde. Prezident saylawlarınıñ ğadel häm açıq bulu zarurlığı da – töp mäs'älä, dide Kulov: "Bezneñ maqsatıbız bik ğadi – namzätlärneñ kem buluına häm sezneñ kemne yaqlawığızğa qaramastan, saylawlarnı ğadel häm irekle itep oyıştırırğa," dide Kulov. 12 namzät 10 iül könne uzaçaq prezident saylawlarında qatnaşırğa niät beldergän.


text:
Ramzan Qadırovnıñ prezidentlığı turında çeçennar ni uylıy?
5nçe üktäberdä Çeçnädäge keşelär Mäskäw yaqlı xökümät başlıqları Ramzan Qadırovqa 30 yäş tulunı bäyräm itte. Bügennän başlap, qanun aña, 2008 yılda yäki annan da irtäräk, Çeçnä Prezidentı bulırğa röxsät itä. Respublikadan çittä anı üz armiäseneñ citäkçese bularaq belälär. Ämma Çeçnänıñ üzendä anı respublikanı üz qulına alğan, çağıştırmaça iminlegen buldırğan, yullar, toraq tözetkän şäxes bularaq kürälär. Ramzan Qadırov turında ğadi çeçennar närsä uylıy? Şul xaqtağı soraştıru belän tanışıyq.
Radiobıznıñ Kafkaz redaksiäse, Qadırovnıñ tuğan köne uñayınna çeçennar arasında soraştıru ütkärde. Xäzer anda yañığırağan qayber fikerkäer belän bez dä tanışa alabız. Çeçnädä yäşäwçe ber keşe Ramzan Qadırovnıñ tuğan könen här yartı yıl sayın ütkäregä kiräk di.
“Anıñ tuğan könen yartı yıl sayın ütärergä kiräk. Aña bağışlap yortlar tözilär, yullarnı yamıylar. Ayroport açıla. Elek Nazran, Nalchikka barıp citü öçen, küp aqça tüli idek. Xoday isänlek birsen aña.”
Jurnalistlar sorawına cawap birgän tağın ber keşe , xalıq Ramzan Qadırovnıñ Prezident buluına qarşı bulmas, dip sanıy.
“Nigä xalıq anıñ Prezident buluın telämäsen di. Eş bar, anıñ tatarfınna yärdäm kilä. Yarlılar öçen yärdäm itüçe keşe yaxşı. Respublikada xällär yaxşıra, yarlı keşelär anıñ prezident buluın telär ide.”
Başqa çeçen keşeläre mäsälägä şiklänebräk qarıy.
“Moña qädär Qadırovnıñ tuğan könen bilgeläp ütmi idek. Ämma aña 30 yäş tulğanğandır küräseñ, bügenge kön üzençälekle. Anıñ prezidentlıq ambitsiälären istä totsañ, bigräktä, bälkem ul çeçennarnı bäxetle itärmen, dip uylıydır. İkençe yaqtan bu waqiğanıñ yaxşı yağı da bar. Tuğan köngä bağışlap yaña hawa alanı, yullar açıla, toraqnı tözep betärälär. Tuğan köngä genä bulsa da, Çeçnädä andıy üzgäreşlärneñ buluı bik yaxşı.”
Çeçnädän çittä, Holandiädä yäşäwçe ber çeçen xanımı da Qadırov turında cılı süzlär äytte.
“Ul, nindier qabatlanmas keşe, dip uylamıym. Ülgän häm cazalanğan tuğannarın onıtqanğa kürä anı maqtıylar, dip uylamyım. Miña qalsa, bu üterşlärne tuqtatu öçen eşlänä. Ul alarğa monı eşli alaçağın kürsätte. Anda açılğan aeroport häm başqa binalar öçen bäyäne keşelär qanı belän tülängän. Miña anda yäşäwçe keşelär bik qızğanıç. Alarnıñ Qadırovnı, başqa çaraları bulmağanga kürä maqtıy bulsa kiräk.”
Bikä Timerova.


text:
Mortaza Räximov: "Xakimiattı alıştırıuğa saqırıularğa tınıs qarayım"
Räsäyđeñ hawlıq haqlaw häm sotsial üseş ministrlığı sotsial yarđam alıusı grajdandarđı qabul itergä teyeşle şifaxanalarđıñ isemlegen raslanı. Unda barlığı 967 sanatorıy ingän, ular isäbendä Başqortostandıñ 34 şifaxanahı bar.
Başqortostandan federal isemlekkä qarağan 560 grajdanğa oşo köndärđä Respublika şifaxanalarına yullamalar birelde. Räsäy sotsial straxovkalaw fondınıñ töbäk bülegenän beldereüđärensä, bıl kategoriä grajdandarđı yullamalar menän tä''min iteü dawam itä. Ğinuarđa barlığı 744 keşe şifaxanalarğa barasaq, ularđıñ yul sığımdarı la däülät isäbenä qaplana. Respublikaa premier-ministrı Rafael Baydäülätov beldereüensä, äle şifaxanalarđa hıulığın nığıtıuđa moxtaj grajdandarđıñ isemlegen töđöü eşe dawam itä, uğa yaraşlı yıl ađağına tiklem yegerme meñgä yaqın keşe sanatorıyđarđa yal itäsäk.
Respublika xökümäte federal qanun siktärennän sığa almaha la, üđ veterandarın yaqlaw saraların eđläy häm taşlamalarđı aqsalata kompensatsiälarğa almaştırıu qanunı ütäleşe barışında Başqortostanda totqarlıqtar yuq tiergä bula. Transportta taşlamalarđıñ bötörölöüe il buyınsa xalıqta rizahıđlıq tıuđırğaynı. Başqortostanda qala-rayon xakimiättäre bıl mäsälälärđe urındarđa xäl iteü yulın eđläy. Öfö, Stärletamaq, Salawat qala xakimiättäre pensionerđar ösön elektr transportında buşlay yöröü xoquğın birgän berđäm bilet inderđe. 300 hum torğan bilettarđı tramway, trolleybus depolarında alırğa mömkin, ular yıl dawamında üđ kösöndä qala. Bınan tış, 1 mayđan 30-sı sentäbrgä tiklem – baqsa mälendä – qala yanı transportında yöröügä bäyle taşlama inderelä, bıl bilet yaqınsa 50 hum torasaq. Şulay uq Räsäy premer–ministrı urınbasarı Aleksandr Jukovtıñ oşo köndärđä yahağan beldereüenä yaraşlı torlaq-kommunal xujalığı ösön tüläüđärđä federal häm töbäk taşlamaları haqlanasaq. Şulay uq Räsäy xökümäte qararına yaraşlı torlaq-kommunal xujalığı ösön tüläüđärđä federal häm töbäk taşlamaları haqlanasaq.
Räsäyđä taşlamalar başlısa 90-sı yıldar başında küpläp buldırıldı. İqtisadi yaqtan köshöđlänep qalğan däülät wäğäđälär birđe, ämmä ularđıñ kübehe ütälmäy qaldı. 90-sı yıldarđağı üđgäreştär höđömtähendä xalıqtıñ 50 protsenttan aşıuı tege yäki bıl taşlamalar menän qullanıusılar isäbenä inde, ä grajdandarđıñ ikense yartıhı oşo taşlamalarđı tülärgä teyeş bulıp sıqtı. Mäsälän, ere qalalarđa yämäğät transporttarında yöröüselärđeñ östän bere genä yul xaqın tüläy. Yul yöröü ösön xaqtar artıuına qaramastan transport parqın yañırtıu, xatta voditeldärgä eş xaqı tüläü ösön dä aqsa yetmäne. Dotatsiälar isäbenä genä transporttı yañırtıp bulmay. Bınday misaldarđı başqa ölkälärđän dä kilterergä mömkin. Şuğa kürä taşlamalarđı bötöröü küptän ölgöröp yetkän problem ine. Räsäy yetäkselege, ildä başlanğan üđgäreştär, qarşılıqtar bulıuğa qaramastan ađağına tiklem alıp barıp yetkereläsäk, tip belderä.
Taşlamalarđı aqsalata tüläüđärgä almaştırıu qanunı 2005-se yıldıñ 1-se ğinuarınan üđ kösönä inde, unı ütäü barışında Räsäyđeñ qayhı ber töbäktärendä ğinuar kanikuldarına tiklem aqsa alıp ölgörmäüselär buldı, şulay uq transportta taşlamalar bötörölöüe xalıq arahında rizahıđlıq tıuđırđı. Däülät Dumahı räyese Boris Grızlov beldereüensä, bınday đur üđgäreştär barışında törlö qarşılıqtar kilep tıuıuı täbiği küreneş, ämmä ular yaqın arala xäl iteläsäk. Küp kenä töbäktär tüläüđärđe waqıtında başqarđı, federal isemlekkä qarawsılarđıñ barıhına la ğinuar ayı ösön aqsalata kompensatsiälar tülängän.
Başqortostanğa kilgändä, uđğan yıldıñ dikäber ađağında töbäk häm federal isemlekkä qarağan ike kategoriä grajdandar đa pensiä menän bergä kompensatsiälar aldı. Äle respublika xökümäte töbäk isemlegenä ingän taşlamalar menän qullanıusılarğa östälmä sığanaqtar aşa tüläüđär külämen arttırıu mäsälähen qaray. Premer-ministr urınbasarı Fidus Yamaltdinov beldereüensä, xeđmät veterandarına häm tıl xeđmätsändärenä aqsalata tüläüđär ike tapqırğa artasaq, bınıñ ösön 485 million hum aqsa bülenä. Küp grajdandarđı transportta yöröüđä taşlamalar mäsälähe qıđıqhındıra. Qala-rayon xakimiättäre bıl mäsälälärđe urındarđa xäl iteü yulın eđläy. Öfö, Stärletamaq, Salawat qala xakimiättäre pensionerđar ösön elektr transportında buşlay yöröü xoquğın birgän berđäm bilet inderđe. 300 hum torğan bilettarđı tramway, trolleybus depolarında alırğa mömkin, ular yıl dawamında üđ kösöndä qala. Bınan tış , 1 mayđan 30-sı sentäbrgä tiklem – baqsa mälendä – qala yanı transportında yöröügä bäyle taşlama inderelä, bıl bilet yaqınsa 50 hum torasaq. Respublika büdjetı defitsit menän qabul itelhä lä, sotsial mäsälälär iğtibarđan sittä qalmay.
Şulay uq Räsäy premer–ministrı urınbasarı Aleksandr Jukovtıñ oşo köndärđä yahağan beldereüenä yaraşlı torlaq-kommunal xujalığı ösön tüläüđärđä Federal häm töbäk taşlamaları haqlanasaq.
Taşlamalarđı aqsalata kompensatsiäğa almaştırıu qanunın ütäü barışında Räsäyđeñ qayhı ber töbäktärendä ğinuar kanikuldarına tiklem aqsa alıp ölgörmäüselär buldı, şulay uq transportta taşlamalarđıñ bötörölöüe xalıq arahında rizahıđlıq tıuđırđı. Başqortostanğa kilgändä, uđğan yıldıñ dikäber ađağında töbäk häm federal isemlekkä qarağan ike kategoriä grajdandar đa pensiä menän bergä kompensatsiälar aldı. Äle respublika xökümäte töbäk isemlegenä ingän taşlamalar menän qullanıusılarğa östälmä sığanaqtar aşa tüläüđär külämen arttırıu mäsälähen qaray.
Baymaq rayonı Yarat awılında yäşäüse Miñlexan Möxämätyänov 2-se törköm invalidı, xeđmät veteranı. Taşlamalarđı aqsalata tüläüđärgä almaştırıu awıl xalqı ösön uñaylı, beđ bıl üđgäreştärgä ıñğay qaraybıđ, ti ul. Taşlamalarđı aqsalata tüläüđärgä almaştırıu turahındağı yañı yıldan ğämälgä ingän federal qanundıñ ütäleşe haman da töp tem bulıp qala. Reforma barışı menän riza bulmağan olo bıuın wäkildäreneñ uramdarğa sığıuđarınan huñ prezident häm xökümät dokumenttağı yeteşheđlektärđe bötöröügä yünältelgän täüge saralarđı äđerläne. Räsäy prezidentı beldereüensä, xökümät taşlamalarđı aqsalata tüläüđärgä almaştırıu mäsälähe östöndä yentekle häm yetdi eşlämägän. Reformanıñ xalıqta đur borsolou uyatıuın Vladimir Putin oşonoñ menän bäyläy.
Töp problem pensionerđarğa transportta buşlay yöröüđe bötöröügä qaytıp qala. Bıl xäldän sığıu yulın prezident taşlamalar menän qullanıusı federal häm töbäk lğotniktarı ösön berđäm aylıq bilettar buldırıuđa kürä häm unıñ xaqı aqsalata kompensatsiänan yuğarı bulmasqa teyeş. İl yetäksehe xökümät aldında şulay uq pensiälarđı arttırıu burısın quyđı häm unı täüđä bildälängänsä 1-se apreldän tügel, ä 1-se marttan kütäreü kötölä. Summa la ike tapqırğa artasaq. Yäğni 100 hum urınına pensiänı käm tigändä lä 200 humğa kütäreü kötölä.
Başqortostanda aqsalata tüläüđärđe adresattarına yetkereüđä problemnar yuq. Taşlama menän fayđalanıusılar teyeşle summanı waqıtında ala, tip belderä Räsäy Pensiä fondınıñ Başqortostandağı idaralığı. Federal isemlekkä ingän pensionerđar, invalidtarđı darıuđar menän tä''min iteü häm şifaxanalarğa ođatıu mäs''älähe lä respublikala üđ waqıtında xäl itelde.
Başqortostanda federal isemlekkä ingän 560 keşe şifaxana-kurorttarğa yullama alğan. Sotsial iminiät fondınıñ Başqortostan büleksähe mäğlümättärenän küreneüensä, ğinuarđa 700-đän aşıu keşene yullamalar menän tä''min iteü niätläşterelä. Ularğa şulay uq dawalaw urınına häm kiregä qaytıu ösön tüläüheđ yöröüđe tä''min iteü mäs''äläläre xäl itelgän. Bıyıl Başqortostanda dawalawğa moxtaj 20 meñ keşe şifaxana-kurorttarđa sälämätlegen nığıta alasaq. Respublika parlamentı ağzaları ildä barğan taşlamalarđı aqsalata tüläüđärgä alıştırıu mäs''älähenä üđ qaraşın belderđe. Deputattar Räsäy däülät dumahına tıl xeđmätkärđäre, repressiälarğa dusar iteleüselär häm säyäsi zolom qorbandarın kirenän Federal lğotniktar isemlegenä qaytarıu häm ularğa tüläüđär külämen artırıu täqdime menän möräjäğät itäsäk.
Taşlamalarđı aqsağa almaştırıu menän bäyle ildä, şul isäptän Başqortostanda la mitinğılar ütte. Respublika prezidentı Mortaza Räximov beldereüensä, grajdandar ildä barğan üđgäreştärgä üđ mönäsäbäten belderergä xoquqlı. Ägär ular wayımhıđlıq kürhäthä, küpkä qurqınısıraq bulır ine. Min ular yağında, tine Mortaza Räximov. Ägär ğarjdandarđı qapıl ğına transportta buşlay yöröü, başqa taşlamalarđan mäxrüm ithälär, ularđıñ rizahıđlıq beldereüe täbiği küreneş. Elek taşlamalar menän fayđalanğan grajdandarđıñ törlö kategoriälarına kompensatsiälar bildälägändä barıhın da ber rätkä quyırğa yaramağanlıqtı ğämäldä kürđek. Qanunıätte kamillaştırıu tap oşo yünäleştä barırğa teyeş tip isäpläyem, bıl reformalarđı awırlıqtar tıuđırmay uđğarırğa bulışlıq itäsäk, tip belderđe respublika prezidentı. Taşlamalarđı aqsağa almaştırıu problemhına oppozitsiänıñ tip yörötölgän qayhı beräüđärđeñ xakimiattı, şul isäptän respublika xakimiatın alıştırıuğa saqırıuına la tınıs qarayım. Yañğırawıqlı hüđđär höyläüselär xälde totoroqhođlandırıp, üđđäreneñ tar mänfäğättären alğa höröp säyäsi kapital tuplarğa mataşıusılar ul. İl häm töbäktär yetäkselege sotsial kösörgäneşlekte bötöröü ösön käräk bulğan barlıq saralarđı la kürä. Bıl mäsälä qısqa waqıtta xäl iteläsäk. İldeñ pensionerđarğa birerlek aqsahı bar. Barı tik ul aqsanı dörös totonou möhim, tine Respublika prezidentı Mortaza Räximov taşlamalarđı aqsağa almaştırıu menän bäyle kilep tıuğan xäldärgä baha birep.
Rämzit Abuläev, Öfö


text:
Ni öçen “Qazan turında iñ yaxşı cır” bäygese aprilgä qädär ozaytıldı?
“Qazanğa bağışlanğan cırlar törle janrlarda ide: gimn, mönäcät, bäyet, rep janrlarında yazılğan cırlar tıñladıq. Rusça da, tatarça da, olılar öçen dä, balalar öçen dä cırlar täqdim itelgän ide. Berniçä iñ yaxşı cırnı saylap aldıq. Ämma berençe urınnı birä almadıq. Häm bäygegä cırlarnı täğäyenlängän könnän soñ da haman cibärüläre säbäple, jüri äğzaları berdäm bulıp bäygene aprilgä qädär ozaytırğa buldıq.”
Jüri räise kompozitor Rezeda Äxiärova äytüençä, şuşı 109 cır arasında jüri küpmeder cırlarnı saylap alğan, ämma alar arasında berençe urınğa layıq cırlar tapmağannar. Şulay uq bu bäygeneñ nigeznamäsenä östämä dä kertelgän. Aña “Balalar öçen Qazan turında iñ yaxşı cır” nı bilgeläw säbäple bu bäyge 2005 yılnıñ 1 aprilenä qädär ozaytılğan. Ä bäygegä qatnaşırğa teläwçelärgä xatlarnı Qazan şähäreneñ mädäniät idaräsenä: 420111 Kreml uramı, 9 yort 10 bülmägä cibärergä bula. Elektron adresları: kultura@telebit.ru
Mälikä Basıyr, Qazan


text:
Sember ölkäsendä saylawlar...
Sember ölkäsendä dä Vladimir Putinnıñ İlbaşı bulıp saylanuına şiklänüçe yuq ide – şulay buldı da. Läkin ölkädä üzençäleklär dä bar. İl buyınça Putin 70 protsenttan artıq cıysa, biredä 66 ğına. “Citmägän” tawışlar – kommunistik ideologiä yaqlılarğa birelgän. Nikolay Xaritonov Bötenrusiä belän çağıştırğanda ike märtäbä diärlek artıq tawış cıyğan. Sergey Glaz'yev ta 4,7 protsent belän il külämendägedän artıq ışanıç tapqan. Ä menä watandaşlar cämğiäte tözü öçen köräşkän İrina Xakamada nibarı 2 protsent saylawçılardan yaqlaw tapqan. Bu il buyınçağı sannan ike märtäbägä yaqın azraq. Qatnaşuçılar sanı buyınça Sember ölkäse kürşe respublikalardan küpkä qalışa – 61 protsent qına. Monı da äle, nigezdä, awıl xalqı tä'min itkän. Şähär xalqı isä bötenläy kirelände. Dekaberdä uzğan Däwlät Dumasına saylawlarda ölkä üzägendäge berdän-ber okrug buyınça deputat saylanmağan ide. Şulay uq Cirle parlamentqa (Qanunnar çığaru cıyılışına) 7 okrugnıñ 5eHдә “Barısına da qarşılar firqäse” ciñep çıqqan ide. Bu yulı da şul 5 okrugnıñ bersendä genä deputat saylana aldı – şähärneñ elekke merı eşsez Sergey Yermakov eşle buldı, deputatlıqqa uzdı. Qalğan 4 okrugta xällär xarap. İñ küp tawış cıyuçılar da “qarşılardan” nıq qalışalar. 2 okrugta – 6шap, bersendä – 10, ä 11-nçe okrugta xätta 23,5 protsent “citmi”. Yuğisä, här okrug buyınça mämzätlär arasında Ölkä xakimiäte yaqlağan, yäğni Berdäm Rusiä firqäse wäkilläre bar ide. Alarğa da xalıq ışanmadı. Ä uñışqa ireşkän Sergey Yermakov bu firqa öçen – çit-yat keşe. Dimäk, Berdäm Rusiäne dä, ölkä xakimen dä ällä ni abruylı dip sanamıy şähär xalqı.
Tağın ber ğibrätle mizgel. Däwlät Dumasına cirle xakimiät Gennadi Savinovnı uzdıru öçen küp köç quydı. Eş uñmadı. Barısına da qarşılar 21 protsent täşkil itä. Savinov isä nibarı 11 protsent tawış cıyğan. Ä elekke gubernator Yuri Goryaçev annan 2 protsentqa kübräk yaqlaw tapqan. Monda tirän mäğnä dä çamalap bula: Şamanov xakimiätkä Yuri Goryaçevnı ciñep kilgän ide. Baqsañ, bügen Goryaçevnıñ abruyı Şamanovnıqınnan yuğarıraq. “Ülgän sıyır sötle bula” şul.
“Azatlıq” radiosı, Ayrat İbrahim, Sember.


text:
İslam belän säyäsätneñ bäyläneşe
İke kön däwam itäçäk älege konferensiäse Taşkent şähärendä urnaşqan Urta Aziäne tikşerü Fransuz institutı, Mäskäwdäge ictimağıy häm gumanitar fännäreneñ Fransiä-Rusiä üzäge häm Qazannıñ Federalizm institutı oyıştırğan. Anda Mäskäwdän, Tübän Novgorodtan, Yaroslawl'dan, Üzbäkstannan, Qazaqstannan, Başqortstannan häm Tatarstannan ğalimnär, din belgeçläre qatnaşa. Barı tik Urta Aziä institutı konferensiäseneñ Qazanda uzuı ğına beraz säyer toyıldı. Bu xaqta TR Möselmannarı Diniä Näzarät räise urınbasarı Wäliulla xäzrät Yagupov “Azatlıq” radiosına menä närsä dide:
Urta Aziä belän Tatarstan elek-elektän aralaşıp yäşägännär. Çit il wäkilläre Urta Aziä aşa Tatarstannı öyränälär ikän moña şatlanırğa ğına kiräk.
Konferensiäne açıp cibärgän Mäskäwdäge ictimağıy häm gumanitar fännäreneñ Fransiä-Rusiä üzäge citäkçese Aleksey Bereloviç: “Soñğı waqıtlarda din säyäsi wäzğıätlärdä yış qullanıla başladı. Bu konferensiä şuña açıqlıq kertergä tıyış”, - dide. Din däwlättän ayırılğan disälär dä dönyaküläm, Rossiäküläm çaralarda törle dini konfessiä wäkilläreneñ aktiv qatnaşuı sizelä. Şul uq xalıq sanın alu bulsınmı, saylawlarmı yäki mäğärif problemalarmı? Konferensiädäge küp kenä çığışlarda da älege mä’sälälärgä tuqtaldılar. Fransiäneñ Könçığış telläre häm mädäniäte Milli institutı professorı Jan Radvaniy «Dönyada tögäl genä küpme möselman yäki pravoslav dine wäkile yäşägänne äytep bulmıy. Xalıq isäben alu buyınça äzerlek komissiäse 2002 yılda ozaq fiker alışqannan soñ älege punktnı kertmäskä buldı. Aña bigräk tä urıslar qarşı çıqtı. Çönki soñğı waqıtta möselman dinenä küçkän ruslar, törle sektalarğa kerep kitkän keşelär küp buldı», - dide. Şulay uq ul soñğı yıllarda san buyınça kavkaz xalıqlarınıñ şaqtıy artuın belderde. Ä İdel buyı xalıqları şul uq qala dide.
Urta Aziädän kilgän qunaqlar üzlärendä islam belän säyäsätneñ bäyläneşe turında söylädelär. Qazaqstan Fännär akademiäseneñ Könçığışnı öyränü institutı wäkile Sanat Kuşkumbaev respublikalarında islam dine üseşe turında çığış yasadı. Ni qızğanıç fiker alışular bügen kübräk möselmannarnı borçığan yäki dönyada barğan wäzğıät turında tügel, ä räsmi söyläşülärgä, çığış yasawlarğa qaytıp qaldı. Ä Fransiä qunaqları isä bügen kübräk tıñlap utırdı. Alar islamnı elek-elektän öyränep kilälär häm biregä dä kübräk täcribä urtaqlaşırğa kilgännär ikän.
Konferensiä irtägä üz eşen däwam itäçäk. Programmada islam belän pravoslav dinnäreneñ bäyläneşe, möselman häm milli elita, din belgeçläre turında çığışlar qaralğan.Landış Xarrasova