text:
Kiyev şeer şurası qullanılmağan bina ve inşaatlarnı işğal etilgen Qırım ve terrorizmge qarşı tedbirler keçirilgen yerlerden mecburen köçip kelgen insanlarğa bermege izin berdi. Salı künü, dekabr 9-da, UNİAN bergen malümatına köre, buña Kiyev şurasınıñ toplaşuvında bulunğan 62 deputat qoltuttı.
Leyha köçip kelgenlerge mesken bermek maqsadında azırlandı.
Qabul etilgen qararğa binaen, boş bina ve inşaatlarnı Devlet sanitar epidemik hızmeti belgileycek.
Mesken-kommunal hızmetleriniñ fiyatı adiy binalardaki fiyatlarğa teñ kelecek.
Ukrainada işğal etilgen Qırım ve terrorizmge qarşı tedbirler keçirilgen yerlerden 526 biñ insan köçip keldi. Bunı dekabr 7-de RNBO spikeri Andriy Lısenko bildirdi.


c: text/html

text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Ukraina akimiyeti idraqlı diplomatiya yardımınen ğayıp etilgen topraqlar üzerinde nezaretni qaytarmağa istegenini ifade etti.
Bunı o, sentâbr 13-ünde 16-ncı "Yalta Avropa strategiyası" forumında ayttı.
Bundan ğayrı prezident, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı toqtatmamağa Ğarpqa muracaat etti.
"Biz, cenkni toqtatıp, öz topraqlarımıznı qaytarmaq kerekmiz. Bizim silâmız – bu sanktsiyalar. Ğarbiy ortaqlarımızğa ürmetim pek büyük, amma kimerde olar sanktsiyalarnıñ toqtatılması aqqında tüşüne. Ciddiysizmi? Siz aqça coyasıñız, biz ise adamlarnı. Sanktsiyalar qalmaq kerek", – dedi o.
Kyivde sentâbr 12-sinde 16-ncı "Yalta Avropa strategiyası" forumı açıldı, anda sentâbr 13-ünde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy da keldi.
Bu yıl forumnıñ adı – "Baht şimdi. Burhanda dünyanıñ yañı yanaşmaları" edi. Teşkilciler, konferentsiyada 26 memleketten 400-den ziyade belli siyasetçi, diplomat, iş adamı, cemaat faali ve ekspert iştirak etkenini haber ete.
Tedbir sentâbr 14-üne qadar keçirilecek.
"Yalta Avropa strategiyası" (YAS) – Ukrainanıñ Avropa kelecegi muzakere etilgen forum. 2004 senesinden 2013 senesine qadar YASnıñ er yıllıq körüşüvleri Yaltada Livadiya sarayında keçe edi. Rusiye Qırımnı ilhaq etkeninden soñ, konferentsiya keçirüv yeri – Ukraina paytahtı Kyiv oldı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sentâbr 29 künü ğayıp olğan Edem Asanovnı bazar ertesi künü Kezlevde ölü taptılar. Qırım.Aqiqat mühbiri haber etkeni kibi, gençniñ cesetini Kezlevniñ baqımsız şifahanesinde taptılar. Tuvğanlarnıñ sözlerine köre, Edemni astılar. Edem Asanovnıñ cenazesi salı künü Saqta ötkerilecek.
Bundan evel, oktâbrniñ 3-nde Aqmescitte 23 yaşında Eskender Apselâmov ğayıp oldı. Keçken afta Qarasuvbazarda belgisizler İslâm Cepparov ve Cevdet İslâmovnı qırsızladılar, olarnıñ taqdiri ale daa belli degil. Qırımtatar halqı milliy lideri Mustafa Cemilev, Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, yigirmige qadar qırımtatar vekili ğayıp olğanı aqqında bildirgen edi.
Meclis reisi Refat Çubarovnıñ fikirince, adamlarnıñ qırsızlanuvı ve qırımtatarlarğa nisbeten yapılğan diger zorbalıqlar, terror yapmaq ve qorqutmaq maqsadınen yapıla. Qırım.Aqiqatqa bergen intervyüsında o, yoq olıp ketken Kezlevli Edem Asanovnı asılı tapqanlarını izaatlap, vaqialar nasıl etip devam eteceginen bağlı tahminlernen paylaştı.
– Refat ağa, Meclisniñ bu vaqianen bağlı tavsilâtlı malümatı barmı?
– Biz bu facianen bağlı tavsilâtlı malümatnı daa bilmeymiz. Edem Asanov asılğan alda tapılğanı belli. Qorantada birinci bala ve yekâne oğlan. Ana-babasınıñ 23 yaşlı qızı qaldı.
Amma, bir qaç qaynaqtan maña belli olğanı kibi, men olar aqqında çoq aytmağa istemez edim, çünki olarnı teşkermek kerek. Amma, akimiyet de-fakto Edem Asanov zorbalıqsız ölgeni aqqında aytacaqlarını tahmin etmek mümkün. Terror ve qorquğa tayanğan akimiyet bu kibi yollarnı seçe.
– Sizniñ fikiriñizce, adamlarnıñ ğayıp oluvınen bağlı vaqialar aqibetinde, qırımtatarlarnı qorquzıp, yarımadadan quvmağa isteylermi?
– Qırım işğal etilgeninen, qırımtatarlarnıñ sıqıştıruvı başlandı, sentâbr 14 künü 2014 senesi ötkerilgen saylavlardan soñ ise, daa beter oldı: açıqtan-açıq qırımtatarlarnı qırsızlap başladılar, Mecliske ücüm etip, binasını tutıp aldılar, milliy areket veteranlarınıñ, Meclis azalarınıñ, yerli ve regional meclis vekillerniñ evlerinde, medrese, cami ve mektepler tintüvler ötkerile…
Qırsızlıq adiselerde professional ceetinden eyi azırlanğan şahıslar iştirak etkenini tasdiqlağan bir çoq deliller bar. Ya federal küçlerniñ vekilleri ya da, qırımlı imayeciler kibi özüni tanıtqanlar bu işni becere bileler. Er alda, olarnıñ şorbacıları Qırım akimiyeti odalarında bulunalar.
İnsanlarnıñ ğayıp oluvını alsaq, bu areketlerni federallar Şimaliy Qavqazda eda etkenini bilemiz. Yazıq ki, amma, zorbalıqnıñ bu kibi usulları Qırım içün da adetke çevirileyata. Maqsadları belli – terror yapmaq ve qorqu saçmaq isteyler. Qırımtatarlardan başladılar.
– Bu vaziyette Meclis ne yapmaq niyetinde, çünki qırımtatarlarnıñ soñki vaqialar sayesinde memnüniyetsizligi ep öse?
– Bizim bütün areketlerimiz, bu cümleden, men ve Mustafa ağa Cemilevniñ yapqanlarınıñ episi, Qırımda OON (BMT) ve ÖBSE vekillerniñ daimiy bulunuvınıñ istenilmesidir.
Bir qaç afta evelsi, Qırımda Avropa Şurasınıñ insan aqları boyunca komissar Nil Müjniyeks bulundı. O, Meclis azalarınen de ayırıca körüşti. Qırımda insan aqlarınıñ vaziyetinen bağlı maruzasını azırlap, qırımtatarlarnıñ aqsız vaziyeti ve telükesizligini qayd etti. Maruzanıñ esas neticeleri Avropa Şurasınıñ qararlarına kirsetildi, böyle etip, Rusiyeni Qırımda insan aqlarını yerine ketirmege mecbur etmege isteyler.
– Zanıñızca, bu cinaetler tek yerli akimiyet içün elverişlimi, ya da olar Moskva tarafından idare etilemi?
– Men endi aytqan edim, Qırımda, Moskva razılıq bermeden, çibin bile yerini deñiştirmez. Aynı zamanda, yerli akimiyet er şeyni idare etkenlerini isbatlamağa tırışıp, federal kuçleri vekilleri bile becermege igrengen qanunsız areketlerde «qırımlı imayecilerni» qullanalar. Şu «imayeciler»nin faaliyet etüvi atta, Rusiye Federatsiyasında qanunsız sayılğanını endi aytıp oturmayım.
– Sizniñ fikiriñizce, vaziyet kerginleşip, qırımtatarlarnıñ kütleviy narazılıq aktsiyalarğa çıqmaları mümkünmi?
– Cemaatçılıqnıñ sabırı tükenip, bite bile. Hususan, akimiyet adamlarnıñ canlarını telükege oğratqan vaqıtta.


text:
Qırım akimiyeti – baş nazir Sergey Aksönov ve spiker Vladimir Konstantinov mart 25 künü Federatsiya Şurasında Qırım Cumhuriyeti Künleri çerçivesinde keçirilecek tedbirlerge qoşulıp, yarımadanıñ Rusiyege qoşuluvı aqqında arizaları ile çıqışta bulunacaq.
Bunı Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Şu cümleden, Aksönov Federatsiya Şurasınıñ 370-nci toplaşuvında «Qırım – deñişüv territoriyası» arizası ile çıqışta bulunıp, yarımada inkişafı ve onıñ Rusiye Federatsiyasınıñ uquqiy alanına qoşuluvı aqqında tarif etecek. Aynı böyle ariza ile Konstantinov de çıqış etecek.
Rusiye Federatsiya şurasında mart 23-25 künleri Qırım künleri keçe. Çeşit medeniy tedbirlerden ğayrı, iqtisadiy blok sualleri baqılacaq.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Qırımtatar ya da bazıda özüni «qırımlılar» kibi adlağan halqı bu aftanıñ soñunda – sürgünlikniñ 70 yıllığını añacaq. 1944 senesi mayıs 11 künü Sovet Birliginiñ devlet mudafaa komiteti qararnı qabyl etti, mayıs 18-niñ sabasına NKVD-niñ 30 biñden ziyade askeri qırımtatarlarnıñ evlerine yol aldılar. Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, qırımlılar mayıs 18 künü adet üzre Aqmescitte matem mitingini keçirmege isteyler, amma, şimdiki akimiyet tarafından «ekstremizmge yol berilmeycegi» aqqında tenbiyesi sebebinden, miting ötkerilmey bile. Mayıs 3 künü qırımtatar lideri, sabıq dissident Mustafa Cemilev Qırımğa kelip olamadı. Bu al qırımtatarlarnı ğayet kederleti.
Mayıs 1944 senesi sürgün etilgen qırımtatarlarğa bir qaç daqiqadan yarm saatke qadar vaqıt berilgen edi. Üç kün içinde, mayıs 18 kününiñ sabası mayıs 20 kününiñ aqşamına qadar, 183 biñ qırımtatarı mal taşığan vagonlarğa yüklenip, Qırımdan Orta Asiyağa yollanıldılar. Resmiy olaraq, sürgünlikniñ esas sebebi faşistler ile yapılğan «kütleviy» işbirlik kibi ilân etildi. Cenk devamında Qırımnı terk etip, 1944 senesiniñ baarinde qaytıp kelgenler de, qızıl ordusınıñ erkânında cenkleşkenler de qabaatlavlarğa oğradılar.
Qırımtatarlarnıñ özleri bildirgenlerine köre, dayanılmaycaq şaraitlerde milletniñ aman-aman 40 fayızı yoq oldı. Sürgünlikke oğratılğan ve vatanlarına 1950-nci yılları avdet olğan diger milletlerge baqqanda, qırımtatarlarğa resmiy olaraq bu aq tek 1974 senesi berildi, asılında ise, 1989 senesi yarımadağa köçip oldılar.
Qırımtatarlar lideri Mustafa Cemilev, mayıs 18 künü Qırımda qalabalıqlarnıñ başlanmasından saqınğanını bildirdi, çünki rusiyeli akimiyet Aqmescitte 70 yıl evelsi olıp keçken vaqialarnıñ hatırasına yürüşni keçirmege ruhset bermeyler. Mayıs 11 künü 2 biñge yaqın qırımtatarı sürgünlik qurbanlarını Çatır dağınıñ töpesinde añdılar. Ekseriyetniñ qolunda Ukraina bayraqlarını körmege mümkün edi, ve «Ukrainağa şan-şüret» şiarlarnı seslendirildi.
Qırımtatar mühbiri, Meclis azası Dilâver Osmannıñ fikrince, mayıs 18 künü qırımtatarlar mitingge çıqmamaları içün Rusiye akimiyeti iç bir şey yapıp olamaz.
- Qırımtatarlar arasında ve yañı akimiyet ile tedbirniñ keçirilüv şekili muzakere etile. Akimiyet mayıs 18 kününi Qırımdan sürgün etilgen cemi halqlar içün matem künü olaraq ilân etti ve bu künni böyle keçirmek istey. Meclis tedbirni er vaqıt olğanı kibi ötkermege planlaştıra. Em de rusiyeli akimiyet qırımtatarlar mitingke ukrain bayraqlarınen barğanlarını istemey. Meclis ise, bunı istisna etmey. Çünki qırımtatarlarnıñ ekseriyeti öz kelecegini Ukraina erkânında köre. Onıñ içün bayraqlar olmaq mümkün, ve buña qarşı çıqsalar, davalar çıqa bile.
- Şimdiki vaqıtta semetdeşleriñizniñ mevamı nasıl? Fikirleri aynımı? Ya da insanlar farqlı tüşüneler ve Refat Çubarovnıñ reberligindeki Meclis ve Mustafa Cemilevniñ noqtai nazarları farqlana?
- Strategik aytacaq olsaq, olar bu vaziyetke bir noqtai nazarnen baqalar. Mustafa Cemilev bu meselede daa qattı tura, ve daa keskin talaplar qoya. Onıñce, Ukraina bütünligi bozulmamaq kerek, Qırım ise qanunsız işğal etildi. Meclis te, reisi de bu kibi fikirde. Şimdiki vaqıtta, de-fakto olaraq Rusiyede bulunğan qırımtatarlar, akimiyet istegen ve talap etkeni kibi eki ay içinde öz fikirlerni deñiştirip olamazlar, çünki 23 yıl devamında bam-başqa şekilde ayat sürdiler.
- Soñki vaqialarnı köz ögüne alsaq, bu seneniñ matem künü qasevetler doğuramı?
- Qasevetlerniñ derecesi bütünley akimiyetke bağlı. Mahsus vesiqalarnı köstermeyip, nasıl etip te, mayıs 3 künü Mustafa Cemilevni Qırımğa yibermemege mümkün edi!? Tek sözde o non-grata şahısı olğanını aytalar. Qırımtatarlar lideriniñ Qırımğa avdet yolunı hatırlasaq, nasıl etip onı vatanğa yibermemek mümkün oldı? Cemilevni Qırımğa kirgizmek ya da yoq meselesini çezmege yerli akimiyetniñ aqqı yoq. Biz de-fakto Rusiyede olsaq, Rusiye tış işler nazirligi bunı yapmaq kerektir! Amma, bunıñnen bağlı iç bir vesiqa berilmedi. Onıñ içün qırımtatarlar, akimiyetniñ bu kibi mevamnı menfiy qabul etecekler. Liderimiznen körüşmege imkân olmağandan soñ, aktsiya iştirakçilerine mahkeme şikâyetleri tuttırılıp, 10 biñden 50 biñ rublege qadar para cezası belgilendi. Yañı prokuror Mecliske kelip, Çubarovnıñ «ekstremist» areketleri aqqında tenbiyeledi ve atta, teşkilâtımıznı qapatacaq olacağını bildirdi. Mustafa Cemilev endi buña cevap berdi, Meclis qapatılsa bile, faaliyetini devam ettirecek. Gizli çalışacaq.
- Qırım Rusiye erkânına kirmezden evel, mayıs 18 künü nasıl şekilde ötkerile edi?
- Qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerde, er şeerde qırımtatarlar saat 9-10-larğa matem mitinglerine çıqa ediler. Soñra, imkânları olğanlar Aqmescitke kelip, şeerge kirişte kolonnalar teşkil etile edi – cenüp-ğarpta, şimal ve şarq tarafalarında. Saat birlerge yaqın kolonnalar bayraqlar ve talapları ile merkezge yol ala edi. Ukrain militsiyası yanımızda buluna edi. Ebet, bir saatke yol areketi toqtatıla edi, amma, er yerde degil, tek bazı soqaqlarda. Ondan soñra miting keçirile edi, Kiyev akimiyetiniñ vekilleri, çeşit teşkilât, firqa azaları, çıqışta buluna ediler. Kerçek aytsam, alemden başqa bir şey ötkerilmey edi. Amma, rusiyeli akimiyet ne içündir yürüşimizden pek qorqa. Ya da, evniñ «saibi» kim olğanını köstermege, Qırımda bile, Meclis istegen kibi qırımtatarlar areket etmeyceklerini numayış etmege isteylermi. Amma, faydasız, ve ne qırımtatarlarğa, ne de akimiyetke eyi netice ketirmez. Bizim mitingimiz an-aneviydir, ve o, mutlaqa ötkerilecek, – dep qayd etti jurnalist Dilâver Osman.


text:
Ukraina Tış işleri nazirligi ilhaq etlgen Qırımda rusiyeli telükesizlik hadimleri “Qırım birdemligi”niñ faali Osman Belâlovnıñ evinde ötkergen tintüvini taqbih etti.
“Qırım MC yapılğan nevbetteki tintüvlerni taqbih etemiz. İşğalciler qırımtatar halqınıñ iradesini sındırmağa tırışa. Bu halqara uquqnıñ qaba şekilde bozulğanı sayıla”, – dep yazaTIN matbuat kâtibi Maryana Betsa Twitterde.
Ukraina TİN “Rusiye halqara uquq normalarını ve BMT Halqara mahkemesi buyruğını qaba şekilde bozğanını” qayd etti.
Sentâbrniñ 13-nde saba rusiyeli telükesizlik hadimleri Bağçasarayda “Qırım birdemligi”niñ faali Osman Belâlovnıñ evinde tintüv ötkerdi.
Tintüv yapılğan maalde Osman Belâlov evde yoq eken. O, Aqmescitke ketken, lâkin baracaq yerine barıp yetalmağan. Faaller al-azırda onen bağlanıp olamağanları aqqında ayta.
Osman Belâlov Bağçasaraydaki “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ iştirakçisi Memet Belâlovnıñ qardaşı ola.
Qırım.Aqiqat olıp keçkenlerniñ inceliklerini ögrenmege tırışa.
Malümat derc etilgen maaldegece rusiyeli telükesizlik hızmetleri tintüv boyunca iç bir bir izaat bermedi.
2016 senesi Qırımnıñ rusiyeli mahkemesi Osman Belâlovqa 10 biñ ruble para cezası tayin etken edi. O, 2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasaraydaki “Salaçıq” kafesi yanında “ruhsetsiz mitingte” iştirak etüvde qabaatlanğan edi. O künü faaller rusiyeli telükesizlik hadimleri qırımtatarlarda tintüv yapqanını eşitip, kafe yanında toplanğan ediler.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqası olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirip başladı.


text:
Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev Qırım müsülmanları adından Osman Nagaşnıñ qorantası ve yaqınlarına taziye bildirdi. O. Nagaşnıñ qorantası facialı qazağa oğradı. “Bu facia epimizni sarsıttı. Bir qorantada birden dört insan, olarnıñ arasında kiçkene bala elâk oldı. Biz epimiz yas tutıp, qoranta azalarına Allahtan küç ve salqın sabırlar tileymiz. Can yürekten teren taziye bildiremiz. Cümlemiz Allahtan keldik, ve Oña qaytarılacaqmız. Allah rahmet eylesin.
Qırım Müftisi Hacı Emirali Ablayev
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Aqmescit – Yaznıñ başında meydanğa ketirilgen «Qırım birligi» qırımtatar cemaat teşkilâtınıñ vaziyeti çoq eyi degil. Bazı közeticelerniñ fikirince, bu teşkilât, «akimiyetke» qarşı olğan Meclisniñ yerini almaq kerek edi. Soñki zamanları onıñ safları siyrekleşip başladı. Teşkilâtnı terk etkenler arasında cumhuriyetniñ sabıq baş nazir muavini Aziz Abdullayev de bar. «Qırım birligi»niñ reisi Seytumer Nimetullayev ise, teşkilâtta vaziyet normal, dep ayta.
Hatırlatamız, «Qırım birligi» cemaat teşkilâtı bu seneniñ iyün ayında peyda oldı, o vaqıt cumhuriyet reberleri ve Meclis arasında munasebetler daa çoq kerginleşken edi. Yañı teşkilâtnıñ reisi Geniçesk rayon memuriyetiniñ (Herson vilâyeti) sabıq yolbaşçısı Seytumer Nimetullayev oldı, ekinci reberi olaraq – Qırım baş naziriniñ muavini Aziz Abdullayev tayinlendi. Yañı teşkilât terkibine yerli eali arasında belli şahıslar: Qırım müendislik pedagogika universitetniñ müendis-tehnologik fakultetiniñ devanı Ümer Abdulgazis, «Larişes» müzeyiniñ saibi Güliver Altin kirdiler. «Qırım birligi»niñ maqsadları cedveline yarımadanıñ inkişafı boyunca programmanıñ işlep çıqaruvında iştirak etmek, içtimaiy-iqtisadiy programalarnıñ, bu cümleden qırımtatarlarnıñ yerleşüvi ve abadanlaştıruvı programmasınıñ yerine ketirilüvini nezaret etmek kibi maddeler kirdi.
«Qırım Cumhuriyetinde qırımtatarlar vatanğa qaytqanlarını duymaq kerekler. Qırımtatar halqı mevcut, onıñ birligi ve kelecegi de bar. Bu keçici müddet vaqtında bu halq diqqatsız qalmamaq kerek. Men, sağlam tüşüngen admlarnı bir masa başında oturıp, muzakereler alıp barmağa, yarın ne yapacağımız, yaşlarnı ne bekley kibi meselelerni baqmağa çağıam. Halqımıznıñ kecegi bizge bağlı. Biz belli bir negiz azırlasaq, iç kimse bizge yoq demez, bu teşkilât vastasınen bu işke başlaycaqmız», – bu sözlerni iyün ayında Aziz Abdullayev Qırım.Aqiqatqa bergen intervyüsında aytqan edi.
Qırım.Aqiqatnıñ qaynağı bildirgenine köre, eki aydan soñ, Aziz Abdullayev teşkilâttan çıqtı. Subetdeşimiz aytqanı kibi, bu qarar qurum azaları, «Devlet şurasına» saylavlarda iştirak etecek firqalar cedveline kirmegeninen bağlı olmalı, em de teşkilâtnıñ maddiy meseleleri çıqqan, dep aytalar.
Umumiy ğaye ilerideki faaliyetke yeterli olmadı
Qırım.Aqiqatqa izaatnı bergen Aziz Abdullayev bu teşkilât işinde iştirak etmegenini tasdiqladı. «Qırım birliginde» meraqlı, eyi meseleler köterilgende, men birdemlik köstergen edim (teşkilât reberlerinen. - Müell. qaydları). Amma, bazı şeylerni men begenmeyim. Ğayeden çetleşüv ne sebepten olğanını iç kimsenen muzakere etmedim. Maña bu ters keldi, men teşkilâttan ayırıldım. Men eminliknen çetleştim. İstegen kibi çalışsınlar, onıñ içün bunıñ aqqında iç bir kimsege aytmadım (öz qararım aqqında. – Müel. qaydları)», – dedi Aziz Abdullayev.
Tavsilâtlıca ikâye etmek ricağa, Abdullayev yoq, dedi: «Bu yañlıştır. Eyi bir munasebette bulunıp ta, çeşit meselelerni öz faydasına qullanmaq erkek içün çirkindir».
İleride, bir de bir teşkilâtqa qoşulmağa niyeti olmağanını ayttı, tek «Qırımnıñ er sakinine» yañ şaraitlerge alışmaq içün ayrıca yardım etecegini qayd etti. Bu yerde, Abdullayev oğraşıp başlağan ticaret ve elektorn anahtarları aqqında söz yürütile.
Qırım.Aqiqatnıñ qaynağı bildirgeni kibi, bu teşkilâtnı Meclisniñ sabıq azası Reşat Kenja da terk etti. Onıñ yolundan Ümer Abdulgazis ve Güliver Altin de ketecek olalar. Bu şahıslarnen bağlanmağa imkân yoq edi.
Aynı zamanda, «Qırım birligi» teşkilâtnıñ reisi Qırım.Aqiqatqa izaat bererek bu malümatnı red etti, bu cümleden A. Abdullayev aqqında malümat ta yañlış, dedi. «Aziz Refatoviç ketkenini ya da başqa teşkilâtqa keçkenini aytmadı. Biz çalışqan kibi çalışamız. Aksine, faaleşemiz. Men yaqında Ümer Abdulgazis ve Gülive Altinnen laf ettim – er şey normal, olar qaldılar. İç bir aza ketkenini bildirtmedi», – dedi Seytumer Nimetullayev.
Aytqanına köre, teşkilâtta 8 biñge yaqın adam buluna. «Bizge diger cemaat teşkilâtları: «Namus», ve «Milli Firka» qoşuldı... Bizde er şey eyi, normal. Biz adamlarnı toplaymız, körüşüvler azırlaymız, qırımtatar halqı saylavlarda iştirak etsin dep, teşviqat alıp baramız», – dedi Nimetullayev.
Maddiy qıyınlıqlarnen bağlı malümatnı da red etti, «Qırım Birligi» – eñ allı-taqatlı ve normal teşkilât», dep ayttı.
Bu afta Rusiye veteranları firqası Rusiye prezidentine Nimetullayevniñ namzetini Qırım cumhuriyeti «reisi» vazifesine baqılmasını teklif etti.
«İçtimaiy taqiqatlar institute» cemaat teşkilâtınıñ müdiri Yusuf Kürkçiniñ fikirince, «Qırım birligi» teşkilâtından azalarnıñ çıquvı beklenilgen bir aldır.
«Eñ başında, olarnı birleştirgen ğaye, ilerideki faaliyet içün yeterli olmadı, çünki olarnıñ qullanğan usulları farqlı», – dep añlattı ekspert Qırım.Aqiqatqa.
Kurçkiniñ fikirince, teşkilât reberi Seytumer Nimetullayev, çeşit meselelerni özcesine çezmege teklif ete, bunı ise, devlet idareceligi tecribesi olğan, ilmiy saada çalışqan adamlar desteklemeyler».


text:
Cuma künü, iyün 26-da, Kiyevde Qırımtatar Bayrağı Kününde bir sıra tedbirniñ keçirilmesi planlaştırıla, olarnıñ çerçivesinde Obolon yalısında büyük qırımtatar bayrağınıñ resmini yapacaqlar.
Qırımtatar yaşlar merkezi bildirgeni kibi, Kiyevniñ faal qırımtatarları cuma künü saba resim yapmağa başlap, üylegece bitirmek planlaştıralar.
Tedbirlerniñ esas qısmı ise Kiyevde saat 19:00 Şevçenko bağçasında başlanacaq, mında Ukrainada eñ büyük qırımtatar bayrağını açacaq olalar. Meclis yolbaşçılığınıñ çıqışı, yarış ve avto yürüşi planlaştırıla.
İyün 26 künü açılacaq eñ büyük qırımtatar bayrağı aqqında Herson viyaletiniñ faalleri de bildireler.
Evel bildirilgeni kibi, iyün 3 künü Kiyevde fleş mob başlandı, maqsadı – qırımtatar bayrağını Ukraina şeerlerinden keçirip, birdemlik timsali olaraq qırımlılarğa teslim etmek.
Qırım Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Ümerov Qırımnıñ rusiyeli prokuraturasından Qırımtatar Bayrağı Kününe qanunsız tedbirlerniñ keçirilmesi mümkün olmağanı aqta tenbiyeni elde etti. Bundan evel böyle tenbiyeni Aqmescitte Ukrain medeniy merkeziniñ teşkilâtçılarından biri Leondi Küzmin elde etti.
Aqmescit akimiyeti iyün 26 künü qayd etilgen Qırımtatar milliy bayraq Kününe tedbir ve avto yürüşleriniñ teşkilâtçılarına bayramnı keçirmege üç kere yasaq etti. Bu sebepten qırımtatarlarnı evler ve maşinalarını milliy bayraqlarnen yaraştırmağa çağıralar.
Qırımtatarlarnıñ bayrağı – üstünde altın tamğa tasvir etilgen kök tüslü ketendir. Qırımtatar bayraq künü 2009 senesi teşkil etildi.


text:
Standard Chartered bank: napnı bahaları bu yıl göterilejek
Standard Chartered degen Bankanı ekspertlerine göre bu yılnı dörtünçü bölümünde Brent darajalı napnı bahası 70-75 dollarğa yerli göterilme bola.
Bu pikru Parsnı nap bazarğa qaytajağın da oyğa ala. Pars qaytsa da, aytılğan darajağa qadar bahalar göterilejegin mekenli bildire.
Pars iñ köp satıp bolajaq napnı hisabı günde 400 miñ barrel.
Norweyni aslu DNB ASA bankası da bu oylar bulan razi boldu. Bankağa göre nap bahalar tüşegeni bu yıl bitejek, yılnı axırına napnı bahaları eki keren göterilejek degen pikrunu bankanı wakili aytdı. Bankağa göre yılnı axırında napnı bahası 65 dollarğa qadar ösejek.
Bulay pikrunu biraz alda Rus nap karxanalanı wakilleri de aytdı. Olağa göre yılnı ekinçi bölümünde bahalar birden örge barajaq.
Bussahatğa napnı bahaları 30-35 dollarnı arasında çayqallay.


text:
Rusiye akimiyeti tarafından kontrol etilgen Ermeni Bazar şeer mahkemesi aprelniñ 30-nda Qırımda ğıyabiy şekilde mahkeme etilgen qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası baqılğan oturışuvda imayeniñ FSB hadimini şaat olaraq sorğuğa çeküv muracaatını ekinci ıntıluvdan soñ qabul etti. O, Mustafa Cemilevniñ Rusiye devlet sıñırından keçkenini inkâr etken edi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Mahkeme bu muracaatnı birinci kere qanaatlendirmege razı olmağan soñ, advokat Nikolay Polozov qadı Venera İsroilovanıñ çekilmesini istedi. O, qadınıñ dava ketişatında «belli maqsadları ve merağı» bar, dep ayttı. Qadı razı olmadı, soñra ise Polozovnıñ şaatnı çağırmaq muracaatını qanaatlendirdi.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi 2020 senesi aprelniñ 13-nde Mustafa Cemilevniñ qabaatlavını Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine istinaden aydınlattı: «Rusiyege kirişi yasaqlanğan çetel vatandaşınıñ bir gruppa insanlarnen evelden añlaşıp, Rusiye devlet sıñırını keçüv (Rusiye CK 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı); nariye silâsını diqqatsız saqlav, onıñ başqa insan tarafından qullanılması ve ağır aqibetlerge yol açması (Rusiye CK 224-ünci maddesi); silânı qanunsız alıp saqlav (Rusiye CK 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı)».
Hatırlatamız, qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca martnıñ 5-nde olıp keçken mahkeme oturışuvında imaye tarafı dava malümatlarında bozuvlarnı qayd etti. Advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, bozuvlar tahqiqatçı azırlağan malümatnen bağlı edi. Mahkeme oturışuvında belli olğanına köre, Cemilevniñ Qırımğa kiriş yasağı 15 yılğa – 2034 senesi martnıñ 5-ne qadar uzatıldı.
Mustafa Cemilev
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Kremlge boysunğan Qırım mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovğa taqiqat malümatlarını faş etmege yasaq etti, yani oña bunı öz adliyecisinen muzakere etmek yasaqtır. Bu aqta Qırım adliyecisi Emil Kurbedinov Facebook saifesinde bildirdi.
«Bazı vaqıtları Qırım mahkemeleri ve mahkemecileri rusiyeli qanunnı tanımağa istemegenleri kibi kele. Olarnı böyle noqta-i nazar içün sögmelimi, maqtamalımı bilmeyim...», – dep bildirdi Kurbedinov, qaysı biri İlmi Umerov boyunca mahkeme toplaşuvlarında buluna edi.
Bunen beraber, Kurbedinov bildirdi ki, Umerovnıñ şikâyeti boyunca toplaşuvda Rusiye Federatsiyası Esas qanun mahkemesiniñ qararı «Qırım Yuqarı mahkemesinde ve Kiyev rayon mahkemesinde (Aqmescitte – QA) mahkemecilerge tesir etmedi».
«Esas qanun mahkemesiniñ bu qararı qabaatlanğanlardan taqiqat malümatını faş etmeme aqqında imzalavnı aluv yasağını tasdıqladı, bu ise imaye aqqını boza, yani taqiqatçı qabaatlanğanğa öz işi aqqında adliyecige aytmağa bile yasaq ete. Bu mantıqsızlıqtır. Amma bu mantıqsızlıqqa Qırımda mahkemeciler qol tuttı ve onı tasdıqladı!» – dep yazdı adliyeci.
Sentâbr 13-te işğal etilgen Qırımda, apellâtsion müessiseniñ İlmi Umerovnıñ imayesi boyunca üç mahkeme toplaşuvı keçirildi, Qırım mahkemecileri şikâyetniñ baqılmasını red etti.
«Memorial» rusiyeli uquq qorçalayıcı merkezinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovğa qarşı işğal etilgen Qırımda cinaiy taqipni qanunsız ve siyasiy sebeplerden olğanını ayttılar, çünki o, zorbalıq areketlerine çağırmay edi.


text:
Rusiye uquq qoruyıcısı, Qırımda Alan uquq qoruyıcı merkeziniñ idarecisi Aleksandra Krılenkova dey ki, fevral 16 künü Cankoynıñ Elif bala merkezinde kene prokuratura temsilcileri kelip, «vatandaşlar muracaatlarınıñ baqılması» çerçivesinde vesiqalarnı köstermege talap ettiler.
«Bu sefer teşkerüv sakince keçti – silâlı insan yoq edi. Tek prokuratura hadimleri. Ve iş kününiñ soñunda, bala olmağanda, keldiler», – yazdı Facebookta Krılenkova.
O şunı da qayd etti ki, qanuniy bozuluvlar yüz bergen edi.
«Şu cümleden, teşkerüv tenbisiz keldi, talaplarda vesiqalarnı taqdim etmek içün nasıl bir müddet berilgeni qayd etilmegen edi, olarnı acele köstermege talap ettiler», – dey uquq qoruyıcı.
Qırım Rusiye prokuraturasınıñ bu aqta izaatı yoqtır.
Üç afta evelsi bala merkezinde SES, Fevqulâde vaziyetler nazirligi ve FSB iştiraki ile teşkerüv endi keçirilgen edi.
Fevral 11 ve 12 künleri Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirildi. Uquq qoruyıcınıñ yaqalanuvı aqqında haber etken ediler. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı prokuraturağa çağırdılar. Uquq qoruyıcılar işbu vaqialarnı izaatlamay.
Qırımnıñ Rusiye FSB idaresi tarafından «Hizb ut-Tahrir» terroristik teşkilâtında faaliyet» cinaiy işiniñ çerçivesinde dört insan yaqalanğan. Bunı akimiyet tarafdarı olğan «Krıminform» haber agentligine Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ reisi Said İsmagilov dey ki, fevral 11 künü qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler Qırım musulmanlarını «terrorist» olaraq köstermek içün yapılğan. Bunı o, tintüvlerge oğrağan 12 insannıñ adını berip, Facebookta yazdı.
Aqmescit şeeri Kiyev rayon mahkemesinde fevral 11 künü yaqalanğan qırımlılarnıñ – Emir Üsein Kuku, Enver Bekirov, Müslim Aliyev ve Vadim Siruk – işi boyunca mahkeme toplaşuvı keçti. Olarnı Rusiye Federatsiyasınıñ CK 250 maddesi 2 qısmı boyunca qabaatlaylar («Terroristik teşkilâtnıñ teşkil etilmesi ve bu kibi teşkilâtta iştirak»). Mahkeme 2016 senesi aprel 8-ne qadar apis cezasını belgiledi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Herson vilâyetinde energetiklerniiñ bildirgeni kibi, «Kahovka – Titan» yolağı tiremesi tüşti, onıñ vastası ile Qırım elektrik energiyası ile teminlene.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, «Ukrenergo» şirketiniñ matbuat hızmetinde tiremeniñ tüşmesini dekabr 30 künü saat 23:35 taptılar.
«Kahovka» stantsiyası yanında tiremeniñ tüşmesi tapıldı. Tüşmesiniñ sebebi belgisizdir», – deyler matbuat hızmetinde.
Qırımda çarşenbe künü aqşam yarımadağa «Kahovka – Titan» yolağı vastası ile berilgen elektrik energiyasınıñ söndürilmesi aqqında bildirdiler. Elektrik teminlevsiz Krasnoperekopsk, Aqşeyh, Aqmeçit, Saq, Canköy rayonları, Saq ve Kezlev rayonları qaldı.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene edi. Amma bu yeterli degil edi. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» malümatına köre, videodaki bölük Rusiye içki işler nazirliginiñ angi bölügine ait belli degil.
Videoda yarımada obyektlerini zapt etüv cedvelleri ve onı tasdıqlağan video delilleri bar. Bazı levhalar bundan evel aydınlatılmağan edi.
Operator işğalciler tarafından video çıqara, aman-aman er yerde o, silâlı adamlar – «yeşil adamçıqlarnen» – birinci sıralarda edi.
Videoda Qırım Nazirler şurasınıñ binasını zapt etüv ve muhtariyet Nazirler şurasınıñ qapalı toplaşuvı bar.
Levhada Aqyarda Ukraina arbiy-deñiz quvetleri komandanlığınıñ ştab ve silâ mağazınıñ ücümi kösterile.
Bundan ğayrı, videoda Qırımda zapt etilgen bir sıra obyektler bar.
İçtimaiy ağlarnıñ qullanıcıları añlap olamaylar, böyle bir malümat arbiyler tarafından iç bir vaqıt aydınlatılmay. Er keste aynı sual peyda oldı: böyle bir tedbirlerni keçirgen memleketniñ «arbiy sırını» açqan malümatlarnı kim ve ne sebepten aydınlata?


text:
Qırımda keçken künü altı koronavirus hastası bar. Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov COVID-19 ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında bildirdi.
«Üç kişi – Saq rayonındaki kilse horınıñ iştirakçileri, bu hastalarnen alâqada olğan Saq hastahanesiniñ emşiresi. Bir kişi Aqmescit rayonınıñ sakini, bu qoranta Moskvadan ameliyattan qayttı ve pnevmoniya oldı. Bir kişi – Krasnoperekop rayonı, Tuzla (Poçetnoye) köyü. İsteseñiz, öldüriñiz, amma qayda hastalanğanını añlamaymız», – dedi Aksenov.
Onıñ aytqanına köre, Qırımda hastalığı alâmetsiz keçkenler bar.
«Olar bir-birine yuqturalar. Bir şeerde qaynay. Bu belli olmağance vaziyetni körmeymiz. Bu alâmetsiz hastalarnı qayd etmesek, vaziyetni toqtatıp olamamız», – dep qayd etti Aksenov.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskayanıñ aytqanına köre, Saq rayonında 15 kişiniñ yarısında koronavirus yuqunçı tasdıqlandı, olar pasha ibadethanelerinde de iştirak etti.
Onıñ qayd etkenine köre, alâmetsiz hastalarnıñ koronavirus yuqunçı çoqusı allarda onuncı künde qayd etile.
Böylece, al-azırda Qırımda 111 koronavirus hastası bar, 21-i çetelden keldi, 13-ü – Rusiyeden, 77-si yerli ola. Aqyarda 89 COVID-19 hastası bar, eki kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
2020 senesi rusiyeliler arasında Krasnodar ülkesi işğal etilgen Qırımdan daa populâr ola. Bunı Ozon.Travel Rusiye şirketiniñ tedqiqat malümatı köstere.
«100 biñden çoq seyaatçı fevral ve mart tatilini, mayıs tatilini ve atta yaz tatilini endi planlaştırdı. Eki yıldan berli eñ populâr yerler Aqmescit ve Soçi ola – amma 2019 senesiniñ başında Qırımğa daa faal kelseler, 2020 senesi daa çoq Krasnodar ülkesine bilet alalar», – dep bildire tedqiqat metnini TASS Rusiye haber agentligi.
Moskva kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov 2019 senesi yarımadanı 6 mln 870 biñ kişi ziyaret etti, dep bildirgen edi.
Ukraina sıñırcıları, keçken senege baqqanda Herson vilâyeti ve Rusiye işğal etken Qırımnıñ memuriy sıñırında vatandaşlarnıñ sayısı deñişmedi, dep bildire.


text:
Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavınıñ iştirakçileri Herson vilâyetinde kene bozulğan elektrik tiremeleriniñ tamirini blok etecek olalar.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Qırım qamaçavı boyunca aktsiya idarecisi Lenur İslâmov bildirdi.
«Mında qırımtatar faalleri, «Avtomaydan», «Aydar» batalyonı ve «Pravıy sektor» iştirak etecek… Qırım «vatandaşlıq qamaçavı» ştabı şimdi mında buluna ve biz er dört yolaqta tamirni blok etecekmiz», – dedi o.
Onıñ sözlerine köre, şimdi elektrik tiremeleriniñ dört yolağı bozulğan, olardan «ekisi yata».
İslâmov dey ki, tiremelerniñ bozuluvı içün kim mesuliyetli – belgisizdir, amma hatırlatqanı kibi, yaqında yarımada qamaçavınıñ iştirakçileri «nezaretini toqtatqanaları» aqqında bildirgen edi.
«Bunı er kes yapa bile edi. Qırımdan kelgen diversantlarnıñ olması mümkün, mında olğan diversantlar, ya da Ukraina vatanperverleri yapqandır. Er kes yapa bile edi, amma bizim alâqamız yoq. Bizim patlavlarda degil de, qamaçav ketişatında merağımız bar», – dey İslâmov.
O şunı da qoştı ki, şimdi faaller «nezaretini qaytardı ve mudafaanı başladı». Bunıñ ile Qırım qamaçavı boyunca aktsiya idarecisi qayd etkeni kibi, «ukrain devleti öz başına Qırımğa elektrik energiyasınıñ berilmesini sıñırlamaq kerektir».
Noyabr 20 künü Herson vilâyetiniñ uquq qoruyıcıları eki köyde elektrik tiremeleriniñ bouzuluvı aqqında bildirgen ediler.
Herson vilâyetinde oktâbr 20 künü kene bir kene «Melitopol-Canköy» yolağınıñ tiremelerini bozdılar. Biriniñ tübüne mina qoyulğan edi. Militsiyanıñ bildirgenine köre, 3 mina ve 2 trotil qılıçı tapıldı. «Elektroenergetika obyektlerniñ aselet bozulması» maddesi boyunca cinaiy ketişat başlanıldı.
Oktâbr 6-na keçer gecesi belgisiz şahıslar Canköy-Melitopol yolağınıñ eletktrotiremesini bozdılar.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, bundan soñ yarımadanıñ «energetik qamaçavı» da başlana bile.


text:
İyün 26-da Tel-Avivde Azrieli merkeziniñ yanındaki ofis binaları biriniñ damında rejissör Konstantin Klâtskinniñ «Qırım. Bu nasıl oldı» adlı vesiqalı film taqdim etilecek.
Filmde ingliz tilinde subtitrler bar. Bu Babylon'13 vesiqalı kino hadimleri birleşmesiniñ ilk Qırım aqqında vesiqalı uzun filmi ola.
«Film seyircilerge Qırım yarımadasında rusiyeli askerlerniñ bulunmasını tasdıqlağan vesiqalı kadrlarnı ve deñizciler, uçucılar, ava askerleri ve deñiz piyade askerleriniñ qomşu devletten davet etilmegen musafirlerge yengil olmağan qarşı turması aqqında kerçek ikâyelerini taqdim ete», – dep ayta film taqdiminiñ teşkilâtçıları.
Üç novelladan ibaret olğan film on eki insannıñ ikâyesini añlata. Çıqaruvlar şimdiki vaqıtta film qaramanları yaşağan ukrain şeerlerinde keçirildi. Bu Nikolayev, Odessa, Mariupol.
Film NATO Information and Documentation Centre destegi ile yapıldı. Bundan evel film Kiyevde taqdim etildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Fevral 25-26 künleri Kiyevte Ukraina Nazirler Şurasınıñ Klubında «Qırım işğal altında: Ukraina ve dünyağa olğan tesiri» adı ile Halqara forum keçecek. Bunı Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Tetbirde iştirak etmek içün akimiyet vekilleri, diplomatlar, cemaat faalleri, Qırım meselesinen meşğul olğan Ukraina ve diger ülkelerden esas ekspertler davet etildi», – dep haber etile.
Ayrıca müessisede qayd eteler ki, subette qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclis reisi, Ukraina millet vekili Refat Çubarov, Ukraina Yuqarı Rada yolbaşçısınıñ birinci muavini İrina Geraşenko, Haber siyaseti naziri Yuriy Stest, Haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar, Avropa ve Avropa-Atlantik bütünleşme boyunca suallaerde Ukraina Baş naziriniñ muavini İvanna Klimpuş-Tsintsandze, Ukraina Tışqı işler naziri Pavlo Klimkin ve başqaları iştirak etecek.
Ukraina Yuqarı Radasında fevral 23 künü «Rusiye işğaline qarşı çıquv künüve» bağışlanğan «Qırım künleri» keçti. Tedbir çerçivesinde 2014 senesi fevral 26 künü Qırımda yüz bergen adiseler aqqında Halqara ekspertler taqımınıñ maruzası taqdim etildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımtatar areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ ölüminen bağlı mustaqil tahqiqat keçirgen Rusiye advokatı Nikolay Polozov tahqiqat organları tarafından tirenüv kördi.
Bu aqta o, Facebookta yazdı.
«Başta bir qaç ay devamında tahqiqat tahqiqattan evelki teşkerüvniñ malümatınen tanış olmağa bermegen edi, Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Kiyev rayon bölüginiñ tahqiqatçısı, adliye mayorı Nadejda Balaşova red qararını çıqardı. Soñra, malümatnı ögrenmege imkân berilgen soñ, mayor Balaşova davanıñ bir qısmını (bu malümat Veciye Kaşkanı tutıp alğan Rusiye gvardiyası ve Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimlerinen bağlı edi) saqladı», – dep qayd etti Polozov.
Onıñ aytqanına köre, Balaşovanıñ areketleri mahkemede şikâyet etildi, bundan soñ dava malümatlarınen tolusınen tanış olmağa imkân oldı.
«Malümattaki daa bir qaç videosını men baqmadım. Şu cümleden Asan Çapuh, Kazim Ametov ve Bekir Degermenciniñ tutuluv videosı ve Veciye Kaşka cesedini yarıp baquv videosı. Bergen muracaatlarıma Tahqiqat komiteti videolarnı baqmam içün berip olamay, dep cevap bere edi. Ya donatma yoq edi, ya da malümat mahkemede edi. Bir kün mayor Balaşova maña özü telefon etip, onıñ qanunsız areketlerini mahkemege şikâyet etkenim içün açuvlanğanını bildirgen edi», – dep yazdı advokat.
Onıñ qayd etkenine köre, daa soñra malümatnıñ mahkemeden Tahqiqat komitetine qaytmağanı belli oldı, amma neticede advokat onı Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde tapıp, videolarnı baqıp oldı.
«Yeterli qadar malümat alğan soñ (tahqiqattan evel teşkerüv malümatlarından ğayrı, şaatlarnıñ malümatları ve tibbiy vesiqalar bar) Veciye Kaşkanıñ tuvğanlarından razılıq alıp, ölümden soñraki mustaqil vesiqa mahkeme-tibbiy ekspertizasını keçirmek içün mütehassıslarğa muracaat etecek olam. Mahkeme-tahqiqat organlarınıñ tirenüvine baqmadan, Veciye Kaşka ölüminiñ mustaqil tahqiqatı devam etmekte. Eminim, onıñ ölümine alâqası olğanlar erte ya da keç mesüliyetke çekilecek», – dep qayd etti Polozov.
2019 senesi aprelniñ 11-nde Rusiye kontrolindeki Aqmescit rayon mahkemesi advokat Mammet Mambetovnıñ davasını qanaatlendirip, Türkiye vatandaşı Yusuf Aytanğa qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkadan alğan borcunı ödetmege qarar aldı.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
Rusiye devlet qabaatlavı «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsleri içün şartlı apis cezaları berilmesini istedi. «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ bildirgenine köre, Rusiye prokuraturası Asan Çapuhnı üç buçuq yılğa, Bekir Degermenci, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaçnı üç yılğa üküm etmege talap ete, er birine üç yıl sınav müddeti berile bile.
Aynı vaqıtta, bundan evel Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaç qabaatlarını tanımağan edi.


text:
Furtuna havfı oktâbr 27 kününe qadar saqlanılmaqta.
Bunı Qırım Fevqulâde vaziyetler boyunca nazirlikniñ matbuat hızmeti bildire.
Müessiseniñ malümatına köre, oktâbr 27 künü Qırımda 15-20 m/s şimaliy-şarqiy yel saqlanılacaq.
«Bu sebepten yelniñ arttıruvı, qaza-tamir işlerniñ alıp barılması ile bağlı fevqulâde vaziyetlerniñ peyda olması mümkündir», – denile matbuat hızmetiniñ beyanatında.
Qırım sakin ve musafirlerine dağ ve deñiz ziyaretlerinden vazgeçmek tevsiye eteler.
Ava şaraitleriniñ sebebinden raatlıq künleri yarımadada mesken yerlerniñ bir qısmı ışıqsız qaldı, yelden terekler, evlerniñ damları qoparıla edi. Kezlevde yelden yahta battı ve 2 kater qırıldı.


text:
Bunı «Aq ve adalet» leh muhalif firqasınıñ lideri Yaroslav Kaçinskiy bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Ordunıñ sayısı çoq olmalı. Evelleri oğanı kibi büyük olmasa da, silâlı teminlevi yahşı olmaq kerek. Çünki Lehistan ücümi aqiqiy cenkke çevirile bilecek, bu endi istilâ ya da nasıldır bir qaza olıp sayılmaycaq», – dedi Kaçinskiy Branevo şeer sakinlerinen körüşken vaqıtta.
O şunı da qayd etti ki: «Eger de bizde yüksek seviyede teşkil olğan silâlı quvetlerimiz olsa, biz kendimizni tınç is ete bilemiz. Bundan da ğayrı, böyleliknen biz halqara meydanında öz mevam ve şerefimizni pekite bilemiz».
Siyasetçiniñ aytqanına köre, eger de ittifaqdaş memleketleriniñ orduları Lehistan toprağında bulunsa, firqa buña qarşı çıqmaz.
«Amerikalılar olmalı, çünki Rusiye tek olardan qorqa. Bizge nasıldır bir kelmeşek degil de, Rusiye ücüm ete bile», – dedi Kaçinskiy.
Evelleri Çehiya prezidenti Miloş Zeman qayd etti ki, eger de Rusiye Ukraina şarqına ketecek olsa, Çehiya NATO ordularınıñ Ukrainağa kirmesine qol tutmağa azırdır.


text:
Rusiye televizion kanallarında Qırım, Donbass ve Ukrainadaki vaqialar daa da siyrek añılıp başladı. Bu aqta «Medialogiya» malümatlarına esaslanıp «Kommersant» neşiri haber etmekte.
Böyleliknen: 2016 senesi mart ayında «Qırım baari» aqqında federal kanallar 141 kere añğan olsa, 2017 senesi – 76 sefer, bu yıl ise, 27 kere añğandır. Donbass aqqında bir ay zarfında añma sayısı bir qaç biñden 300-400 kerege tüşti. Ukraina aqqında daa ziyade añsalar bile, keçken senelerge nisbeten daa azdır.
Haber etilgenine köre, federal KHV epsinde (informagentlik saytlarında, meşur informatsion portal ve gazetalarda) telekanallarğa nisbeten «ukrain» mevzusı azlaşqanı közetilmekte.
Ukraina ve Ğarp devletleri em de mustaqil mediatalilcileri Rusiye devlet teşviqatınıñ, şu cumleden, federal telekanallarda, Qırım ve Ukrainadaki vaqialarda, hususan, Rusiye teleseyircileri ögünde Ukrainanıñ menfiy imicini yaratmağa diqqat eteler.


text:
Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń 2019 jıl 12 dekabrdegi 987-sanlı qararı menen
“Kóshpes múlk obekti kadastr pasportınıń jańa úlgisin basqıshpa-basqısh engiziw is-ilájları haqqında”ǵı qararı qabıl etilgen edi.
Qarar talaplarına muwapıq, endilikte Ándijan, Namangan hám Ferǵana wálayatları hám Tashkent qalasınan basqa, Qaraqalpaqstan Respublikası, Surxandárya, Xorezm hám Nawayı wálayatlarında da plastik túrinde tayarlanatuǵın kóshpes múlk obekti kadastr pasportın alıw múmkin.
Yaǵnıy, 2020-2022 jıllarda Qaraqalpaqstan Respublikası hám basqa wálayatlarda basqıshpa-basqısh kóshpes múlk obektine bolǵan múlk huqıqı yamasa basqa dáliliy huqıqlar júzege kelgen, basqa shaxsqa ótken, biykar bolǵan yamasa kóshpes múlk obektiniń huqıqıy halatı ózgergenligin tastıyıqlaw boyınsha múrájat etilgende, arza beriwshi Mámleketlik xızmetler orayları arqalı jańa úlgidegi kadastr pasportı beriliwi belgilengen edi.
Búgingi kúnge kelip respublikamızdıń barlıq rayon (qala) Mámleketlik xızmetler oraylarına plastik túrinde tayarlanatuǵın kóshpes múlk obekti kadastr pasportın beriw úskenesi ornatılıp, xızmettiń kórsetiliwi jolǵa qoyıldı.
Bunda dástúriy qaǵaz kórinistegi kóshpes múlk obektleri huqıqın tastıyıqlawshı kadastr pasportı ornına jańa zamanagóy úlgidegi hám qosımsha imkániyatlarǵa iye (ID plastik birden-bir identifikacion) kartası engizildi.
❗Kadastr pasportı elektron kóriniske iye bolıp, kóshpes múlk obekti haqqında barlıq maǵlıwmatlardı óz ishine aladı. Yaǵnıy, kadastr nómeri, kóshpes múlk obektiniń iyesi, FShShIN (fizikalıq shaxstıń shaxsıy identifikaciya nómeri), kóshpes múlk obektiniń túri, kadastr sxeması hám basqa).
Jańa úlgidegi kadastr pasportında QR-kod sisteması bar bolıp, usı sistema arqalı múlkdarlar wákillikli shólkemlerge múrájat etpesten, kóshpes múlk haqqındaǵı maǵlıwmatlardı qálegen waqıtta baylanıs telefondaǵı arnawlı qosımshalar járdeminde alıwları múmkin.
Puqaralar endi bunnan aldıńǵı ámel etken 10-15 betten ibárat bolǵan kadastr pasportı ornına, jańa úlgidegi kadastr pasportların aladı. Jańa úlgidegi kadastr pasportları joytılıp yamasa jaramsız halǵa kelip qalǵanda aralıqtan turıp bloklanadı hám qısqa ӯaqıt ishinde taza kadastr pasportı beriledi.
Bul óz náwbetinde puqaralar ushın oǵada qolaylı hám ıqsham bolıp esaplanadı!
Mámleketlik xızmetler agentligi
Qaraqalpaqstan Respublikası
basqarmasıckaчaTb dle 11.3


text:
Koronavirus sebebinden qorantası musafirlikke barmay, insanlarnen bağlarını qısqarttı, balalar uzaqtan oqumağa tırışa, bir şey almaq içün ve tek büyük ihtiyac olğanda evden tek Nariman Celâl özü çıqa. Qırımtatar faaliniñ ailesi arttırılğan gigiyena tedbirlerine alıştı: sıq-sıq el yuva, qapu qollarını yuqunçsızlaştıra ve burunnı yuva. Maska taqıp, cemaat naqliyatından faydalanmamaq, çoq insan toplaşqan yerge barmamaq Celâlnıñ qorantası içün – yaşayış normasıdır. Amma bütün qırımlılar Dünya sağlıq teşkilâtınıñ tevsiyelerine ciddiy yanaşmadı. Koronavirus sebebinden Qırımdaki vaziyet ve yarımadanıñ Rusiye akimiyetiniñ areketleri aqqında Nariman Celâl Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
– Ealiniñ qarşılığına ve Qırımdaki vaziyetke nasıl qıymet kesesiñiz?
Qırımda sakinlerniñ tevsiyelerge riayet etmek azır olğanı tolusınen sezilmey
– Men, ne yazıq ki, şunı aytmağa mecburım, Qırımda sakinlerniñ Qırımnıñ şimdiki ükümetiniñ saytında ve mütehassıslar seslendirgen tevsiyelerge riayet etmek azır olğanı tolusınen sezilmey. Soqaqlarda maska taqqan insanlar pek az, tükânlarda, alâ daa qapatılmağan alış-veriş merkezlerinde çoq insan toplaşa. Bugün yerli poliklinikke bardım, anda insanlarnıñ yarısı bile maska taqmay. Köyde evimniñ yanından cemaat naqliyatı keçe, aydavcılar maska taqa, şeerde buña diqqat ayırmadım, amma yolcularda problem bar – er kes maska taqmay. İçtimaiy ağlarda qırımlılar «yarımay bir şey yoq da», dep yaza. Ya da böyle fikir bar: «Özüm hastalanmasam, bu koronavirusqa inanmam».
– Aphanelerde maskalar barmı?
Qırımda maskalar problemi bar, bir çoq aphanede maska almağa çare yoq
– Qırımda maskalar problemi bar, bir çoq aphanede maska almağa çare yoq, internette teklifler bar, amma pek paalı. 4 rublelik maskanı 30 rublege satalar. Qırım teatrleri dekoratsiya yerine maska tikecek, dep oqudım, apishanelerde de mabüsler bunıñnen oğraşacaq deyler. Amma şimdi maska ve antiseptik almağa qıyın.
– Azıq malları nasıl, tükân raflarında er şey barmı?
– Azıq malları yete, vaziyet stabilleşti, birinci künleri bazı problemler oldı, amma şimdi er şey bar.
– Açıq tenbi, yazuvlı şiar, tevsiyeler barmı?
– Poliklinikte yazuvlı şiar kördim, nasıl areket etilecek, ne yapılacaq, er şey yazılğan. İnsanlarnıñ toplaşmasından uzaq olmağa tevsiye etile. Malümat resmiy saytlar vastasınen tarqatıla.
Amma şunı qayd etmege ister edim, Qırım ve Rusiye akimiyetleri çañ çalmay. Ğaliba, sovet ananelerine köre telâş çıqarmaq qorqusı sağlam fikirni yeñe – insanlarnı muqayt olıp tedbir almağa işandırıp olamaylar. İnsanlar alışqan yaşayışları bozulğanını is etsin, amma qırımlılar şimdilik telüke olaraq körmegen pandemiya qurbanları olmasın. Mence, ealinen az çalışalar.
– Bu nasıl belli ola?
Virus tarqaluvına qarşı tedbirler pek yavaş kerçekleştirile
– Meselâ, Qırımnıñ şimdiki tasil naziriniñ mektep talebeleri içün imtiyazlı yürüvniñ lâğu etmek teklifi – onıñ fikirince, balalar şeerde daa az dolaşacaq. Mence, insanlarnen laf etip, ciddiy bir ihtiyac olmasa, evden çıqmamaq kerekligini añlatmalı, amma añlatmaq yerine böyle külünçli sıñırlavlar kirsetildi. Menim fikirimce, virus tarqaluvına qarşı tedbirler pek yavaş kerçekleştirile. Diger memleketlerde bu tedbirler çoqtan alındı, mında er şey keç qala, amma akimiyet iç bir şey yapmay demek de doğru degil.
– Turistik mevsim yaqınlaşa, qırımlılar içün turistler yıl kârınıñ büyük qısmını bere. Yarımada sakinleri bu meseleni muzakere etemi?
– Memurlar turistik saada çalışqan insanlarnı yavaş-yavaş azırlamağa tırışa, mevsim yaramay olacaq deyler. Ara-sıra insanlar Rusiyeniñ büyük şeerlerinden tabiat, deñizge yaqınca, hususan Qırımğa ketmege tırışa, dep aytalar. Mevsim nasıl olacaq degen küçük bir qasevet bar, amma er şey öyle qalsa, insanlar iç kelmeycek, dep tüşünmeyim. Amma vaziyet deñişe bile.
– Qırımlılarnıñ medeniy-diniy yaşayışında bir deñişme barmı?
– Qırımdaki çeşit medeniy-kütleviy tedbirlerniñ keçirilüvi lâğu etildi. Qırımnıñ şimdiki medeniyet naziriniñ malümatına köre ise, müzey ve kütüphaneler çalışmağa devam ete, tek ziyaretçilerniñ sayısı sıñırlandı – gruppada eñ çoq 10 insan olmalı.
Musulmanlarnıñ diniy idaresi cuma namazlarınıñ qılınmasını toqtatmağa qarar aldı. Mence, bu doğru bir şey ve İslâm tarihına ğayet uyğun. Bilgili insanlarnıñ yazğanına köre, böyle qırğınlıqlar vaqtında insanlar toplaşmamalı, farz olğan cuma namazı bile lâğu etilmeli. Müminlerniñ çoq suali bar, ağlarnıñ musulman qullanıcıları böyle yaza: «Cenaze çıqsa, ne yapacaqmız?». Mence, diniy liderler bunı añlatmalı.
MALÜMAT: Qırımda bir kün içinde yañı yedi koronavirus hastası qayd etildi. Bundan ğayrı, beş yañı hasta Aqyarda qayd etildi. Böylece, hastalanğanlarnıñ sayısı 19 insan oldı.
Berilgen malümatqa köre, Qırımda koronavirus vaziyeti eyileşkenine qadar ekimler qabul etmeycek ve ameliyatlar yapılmaycaq.
Moskva kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov, koronavirus tarqalğan memleketlerge barıp, bunı gizlegen insanlarğa qarşı cinaiy dava açılmasını talap etmege azır, dep bildirdi. O, yarımadağa Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırından kirgen qırımlılar üzerinde monitoringni quvetleştirmege talap etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bazarertesi künü, oktâbrniñ 2-nde, qomşu Rusiyeniñ arbiy flot gemileri ve deñizastı gemileri istilâ etilgen Qırımda planlaştırılğan arbiy talimler ötkermekte. «Krıminform» tarafından berilgen haberge köre, bunı Qara deñiz flotunıñ malümat berüv bölüginiñ yolbaşçısı, birinci rang kapitanı Vâçeslav Truhaçev bildirdi.
O: «Bir-qaç künde gemi erkânları, saildeki raketalı artilleriya birliklerinen, deñiz aviatsiyası ve flotnıñ ava imayesinen işbirlik qurıp, deñizastı gemilerge qarşılıq, minalardan temizleme ve ücüm taktikalı gemi taqımlarında talimlerden keçecek», – degen.
Onıñ sözlerine köre, talimlerde tahminen 30 gemi ve destekçi-gemi, 20-den ziyade Qara deñiz flotunıñ uçaqları iştirak etecek.
2010 senesi aprelniñ 21-nde Ukrainanıñ sabıq prezidenti Viktor Yanukoviç ve Rusiyeniñ sabıq prezidenti Dmitriy Medvedev, Harkivde añlaşma imzalap, Rusiye Qara deñiz flotunıñ Aqyarda qalacaq müddetini 2042 senesine qadar uzatqan ediler. Vesiqanıñ adı «Harkiv añlaşmaları» oldı.
2014 senesi aprelniñ 2-nde Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti Vladimir Putin «RF Qara deñiz flotunıñ Ukrainada bulunmasına dair añlaşmalarnıñ lâğu etilmesi aqqında» qanun imzaladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
(Devamı. İntervyunıñ birinci qısmını mından oquñız)
Qırım.Aqiqat Qırımtatar halqı Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarovdan alğan büyük intervyu azırladı. Ekinci qısmında o, Milliy Meclis reisi vazifesine yapılğan saylâvlarındaki reqabet, Zaur Smirnov ve Lenur İslâmovnıñ temsilci olaraq yarımadanıñ Rusiye nezaretindeki ükümetine yollanuvı ve Qırım ilhaq etilgen soñ, şu arada Qırımdan ketmegeni aqqında ikâye ete.
– 2013 senesi siz Meclis reisi saylâvlarında ğalebe qazanğan ediñiz. Sizge 126 kişi rey berdi, Remzi İlyasovqa ise (al-azırda rusiyeli Qırım parlamentiniñ vitse-spikeri- QA) 114 kişi. Siziñ fikriñizce, eger aksine olğan olsa, bir şeyler deñişir edimi? Zira İlyasov 2014 senesi rusiyeli işğalciler tarafına keçken edi.
– Er şey ğayet dramatik olıp keçti. Bu vaqialardan bir ay evelsi Remzi İlyasovnıñ teşebbüsi ile onen körüşüv yapqan edik. Qurultaydan soñ nasıl işbirlik yapacağımız aqqında laf etken edk. O, men reis olaraq saylanğan taqdirde onı birinci muavin vazifesine tayin etmege azırımmı, dep soradı. O, devam eterek, özü saylansa, maña reisniñ birinci muavini vazifesini teklif etecegini ayttı. Men bunı yapmam dep cevap berdim. O zaman men ayrıca, meni saylâmasalar, öz namzetimni bile Meclis azalığına qoymaycağımnı da ayttım.
Saylâv neticeleri belli olğan soñ, o maña öz adamları vastasınen bir daa, devlet idariy organları ve yerli şuralarnen çalışacaq idareniñ başına keçmege istegeni aqqında haber ete. Men oña bu vazifeni teklif etip olamaycağımnı ve o Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yüksek sayılğan aza statusına saip olğanını, onıñ içün illâ ki bir iş tapılacağı aqqında ayttım.
– Arañızda duşmanlıq bar edimi? Ya da bu reqabetniñ bir şeklimi?
– Bizim usullarımız ve taqım içinde çalışuv añlayışımız farqlı. Men insanlarnı yapqan ya da yapacaq şeylerimiz doğru olğanına inandırmağa areket etem. Men insanlarnı maña ziyade bağlı qalacaq alğa qoymamağa areket etem. Remzi bir insannı öz vesayeti altına ala bile, amma o adam şimdi ya da kelecekte bir areket etecegini bilmek kerek.
– Eger Remzi İlyasov o vaqıt ğalebe qazanğan olsa, 2014 senesi ne yapqan olur edi?
Areket ve qararlarımnıñ çoqusı qırımtatar ealisini qorçalamaqnen bağlı ediRefat Çubarov
– İşğalniñ ilk ayında ve şimdi olıp keçken şeylerni daima tüşünmek kerek. Başımızda bizim pozitsiyamıznı belgileycek pek çoq motivatsiyalar bar edi. Areket ve qararlarımnıñ çoqusı, Rusiye arbiy maşnasınen yalıñız başına qalğan qırımtatar ealisini qorçalamaqnen bağlı edi. Safdaşlarımnıñ ekseriyeti de bunı tüşüngeninden eminim.
Menim bazı arqadaşlarım Remzi er zaman, Qurultay oña qol tutmadı degen fikirnen yaşap, canı ağırtqanı aqqında aytalar. Lakin 114 rey – az sayılmaz. 12 rey eksik olması – küçler aman-aman aynı seviyede olğanını köstere. Vaqtı kelip siz bu sualnen oña muracaat etkeniñizni ister edim, lâkin bu ihtimal imkânsızdır dep tüşünem. Bizler Qırımğa qaytırmız, bundan asla şübelenmeyim, amma Remzi o yerlerden uzaqlarğa keter. Onıñ taqdiri böyle olur dep belleyim.
– Ne içün?
– Men asla bilmeyim. Men bellesem, Rusiye ordusınıñ tecavuzı ve Qırımnıñ işğal etilüvi içün mesuliyetli insanlarğa pek farqlı yanaşmaq kerek. İşğalcilerniñ yerleşip almasına öz ihtiyarınen doğrudan yardım etken, başqa insanlarnıñ taqip etilüvinde iştirak etken, ant-yeminine hainlik etken insanlar... İşte bu yerde mesuliyet derecesi pek sert olmaq kerek.
– Remzi İlyasov da bu cedvelge kiremi? 2014 senesi yañı ükümetnen işbirligi yapqanı içün İlyasov Meclis terkibinden çıqarılğanını hatırlatmaq kerekim ve Qırım MC Prokuraturası onı devlet hainliginde qabaatlay. O, qıdıruvğa ilân etildi.
– Ükümetnen doğrudan işbirlik yapıp, aynı zamanda taqip etilgen Ukraina vatandaşlarını qorçalamaq içün iç bir şey yapmağan, böylece öz areketlerinen bu taqiplerni taqdir etken er bir qırımtatar... Bu insanlar menim içün cinayetçi sayıla.
Remzi İlyasov defalarca qırımtatarlar ve etnik ukrainlerniñ taqip etilüvinen bağlı izaatlar bergen edi ve bu serbest insanlarğa qarşı taqiplerni daa ziyadece arttırabile edi. Onıñ içün bu meselede mesuliyetli olıp, o tolusınen cevap bermek kerek.
– İşte epbir 2014 senesi Qurultay Qırımnıñ rusiyeli ükümetine öz temsilcilerini yollamağa qarar bergen edi. O zaman siz nege qarar bergen ediñiz? Ne saylâyım degen manada de o yaqqa, de bu yaqqa sallanma kibi bir vaziyetiñiz olğan edimi?
O künlerde Moskva tarafından qurulğan ükümetnen kontaktqa kirüvden qaçınmaq imkânsız ediRefat Çubarov
– O künlerde Moskva tarafından qurulğan ükümetnen kontaktqa kirüvden qaçınmaq imkânsız edi, ve artıq o zaten, işğalci ükümet edi. İnsanlar bizge muracaat etken meselelerni o daqqada çezmek kerek edi. Olarnıñ çoqusı qavğa çıqaracaq kibi edi: bir yerde elinde silâsı olğan içkili kazaklar, bir yerde öz köyüni qorçalağan qırımtatarlar, Canköy rayonındaki köylerniñ birine evlerni yıqmaq içün BTR sürüp kirgen...
İç olmağanda bir qaç kişi o yerde bulunıp, bu areketlerge tesir etecek alda olmaq kerek edi. Lâkin qırımtatar halqınıñ temsilcileriniñ anda yollanılğanı, Qırımda olıp keçken vaqialarnı siyasiy ceetten tanıymız degen manağa kelmey edi, çünki aramızğa artıq meca çekken edik. Er ne ise de, az bir vaqıt içinde bizler bu yolnıñ semeresiz olğanına kördik ve mayısnıñ 18-nden soñ, temsilcilerimizden biri (Lenur İslâmov – QA) öz ihtiyarınen, ve bizim qararımızğa uyaraq nazirler Şurasını terk etken edi.
– Eger o zaman er şeyniñ bu şekilde olacağını bilgen olsaydıñız, aynı şekilde rey bergen olur ediñizmi?
– O vaqıtlarda qırımtatarlar doğrudan qatliamğa oğratılmaması ve dögülmemesi içün er şey yapqanımıznı bilem. Qırımğa tolıp taşqan paramillitarik teşkilâtlar areketleriniñ çeşit türlü soylârı bar edi. Olar yerli yerli adiy marginallar degil ediler. Olar esasen Stavropol ve Krasnodardan kelgen, Çeçenistannı keçken, çeçen qadın ve balalarnı pıçaqlağan banditler edi. Olar Qırımda da aynı areketlerni yapmağa azır ediler.
– Arpelniñ 4-nde (2014 senesi –QA) Qırım Devlet şurası Meclis yollağan eki namzet Zaur Smirnov ve Lenur İslâmovnı tasdıqlay. İyünniñ 7-nde ise, Meclis olarnı keri çağırıp ala. Ondan evel, mayısnıñ 28-nde İslâmov Qırım Cumhuriyeti Devlet şurası qararınen vazifesinden boşatılğan edi. Zaur Smirnov ise, çıqmağa istemedi ve işten boşatılğanına qadar 2017 senesi oktâbr ayına qadar o Qırımnıñ rusiyeli ükümetinde çalışmağa devam etti. Lenur İslâmovnen Zaur Smirnov arasındaki farq ne?
– Farqı şunda ki, olar muayyen bir vazifelernen yollanılğan ediler, ancaq bu meselelerniñ çezilüvi imkânsız olğanı belli olğanınen biz ilk olaraq, o andan keri qaytacaq dep qarar berdik. Ekincisi ise – Zaur Smirnovnıñ añındaki deñişmeler. Olarnıñ (Zaur Smirnov ve Lenur İslâmovnıñ yerine tayin etilgen Ruslan Balbek - QA) özleri, öz halqınen Qırımnıñ faciası üzerinde şahsiy karyerası qurıp olacağına qarar berdiler. Lenur İslâmovnıñ böyle bir motivatsiyası yoq edi.
Putinge barmam içün maña doğrudan doğru basqı yapılğan edi. Men tek Qırımda qırımtatar halqınıñ havfsızlığını muzakere etmek içün baracağım, depşart qoydım. Bu sebepten körüşüv yapılmadı. Lenur İslâmovnı da körüşüvge alıp ketüv teşebbüsi de çul tutmadı, çünki o körüşüvge yalıñız qırımtatar halqı Milliy Meclisiniñ reisinen beraber baracağını ayta. Digerleri, şu cumleden Remzi İlyasov bu körüşüvge baralar. İşte, bu vaqiadan soñ aramızda kerçek bir ayrılıq başlay.
– Lenur İslâmovnıñ aprelniñ 4-nde vazifesine başlağanında: «Aslında er bir muvafaqiyet qol tutuşuv miqdarınen alâqalı. Qol tutuşmaq kerek, çünki bizler artıq RF subyekti olamız, kimsege açuvlanmadan, al-azırdaki qanunlarğa binaen yaşamalı», degen sözlerine ne demek mümkün. Meselâ, bizim böyle bir sözlerimiz yoq.
– İhtimal, onıñ bu soy muvafaqiyetsiz ifadeleri olğandır. Ancaq o bulunğan şartlarda, onıñ ögünde turğan vazifeler yapmaq içün... İşbrliginde bu muayyen resmiyetçilik talap ete edi. Buña beñzer, meselâ: bizler (Ukrainanı közde tutam) Qırımnı terk etkenimizge nasıl baqmalı, ordu çıqartılaraq, işğalcilernen arbiy tehnikani çıqaruv boyunca körüşüvler yapılğanı, ne içün çeşit halqara seviyelerde Rusiye temsilcilerinen körüşken edik degen, pek çoq sual bermek mümkün.
Cemidanıñnı toplap Qırımdan çıqıp ketmek– eñ qolay işRefat Çubarov
Cemidanıñnı toplap Qırımdan çıqıp ketmek – eñ qolay iş. Rusiye ilhaqını qabul etmegenlerniñ ekseriyeti zaten böyle yaptı. Ancaq saña muhtac olğan halqnı terk etip ketüv – men böyle yapıp olamam. Bundan da ğayrı, biz halqımıznıñ işançını qazanğan saylâv sistemasından keçtik. Havfsızlıqnı, şu cumleden halqıñıznıñ havfsızlığını teminlemege mecbur olğan devlet bunı yapmağa çaresi yoq ise, bazı areketlerden vazgeçip olamaysıñız. Bu er devirge has aksiomadır. Eñ esası – menlik ve degerlik yıqılıp, hainlik başlağan sızıqnı keçmemek.
Qırımğa iç bir siyasetçi öz paytahtı olğan Brüssel, Warszawa, Vilnius, Kyivde bulunaraq, kelip olamağan, qırımtatarlarnıñ vaziyetine tesir etip olamağan vaqıtta, öz taqdirimizni çezmege mecbur qalğanımızda, bizler işğalciler ögünde tiz çökmeden öz halqımıznı qurtardıq. Bu yerde o vaqıttaki Milliy Meclisnen qırımtatar halqı milliy areketiniñ fenomenini körmek kermek.
(Materialnıñ metin şeklini Katerina Kovalenko azırladı)


text:
Ukraina çetel işler nazirliginiñ halqara teşkilâtlarnıñ departament yolbaşçısı vazifelerni eda etken Andriy Beşta aytqanı kibi, Ukraina Rusiye tarafından Ukraina topraq bütünligine etilgen areketleri sebebinden PACE yardımına ümüt ete.
«Qarar nasıl olacaq aytmağa qıyın, çünki bu mesele daa baqıla. Bu parlament organı, ve oña ükümet qarışmay. Amma biz bunı Rusiye vekâletleriniñ toqtalması kibi köremiz. Yani bu em rey berüv aqqından marum etüvni, em de Parlament Assambleyanıñ organ işlerinde iştirak etüvniñ toqtatılmasını añlata bile. Memleket-azalar Rusiye Federatsiyasınıñ arektelerine qıymet kesmek kerekler», – dep ayttı diplomat.
PACE sessiyası bugün ukrain meseleni baqıp çıqa, yarın ise Assambleya rusiye eyyetini rey berüv aqqından marum qaldıra bilecek.
Rusiye bu vesiqa ile iç te razı degildir. Bunı PACE eyyetiniñ başı Aleksey Puşkov bildirip, Ğarp PACE rezolütsiya leyhasında «Ukrainada faaliyet köstergen ekstremist teşkilâtlar» aqqında bir şey aytmağınını qayd etti. Rusiye eyyeti rezolütsiya leyhası boyunca öz qaydlarını teklif etecek.
PACE monitoring komiteti Assambleyağa Qırım referundumı ve Rusiye Federatsiyasınıñ işğali qanunsız olğanını aydınlatqan rezolütsiya leyhasını qabul etmege teklif etti.
Avropa Şurasınıñ Parlamet assambleyasınıñ baar sessiyası aprel 11-de başlandı ve 11-ce devam etecektir.


text:
27 RAMAZAN QAZASI NASIL YAPILIR? | RAMAZAN NEFESI
Eñ büyük aqlar Allahnıñ aqlarıdır. Ve bu aqları ertelemeyip yerine ketirmek kerekmiz. Belki orazalarımıznı bozmağa mecbur qaldıq, belki hastalandıq, yolda qaldıq ve elahire. Elhamdu liLLâh inşaAllah zararı ve günâhı yoqtur eger itibarlı, şeriy sebepler içün orazalarımıznı tutamadıq. Amma bu künleri ilk fırsatta qaza etmek kerektir. Bu hususta bazı incelikler… Ne qadar kün tam olaraq hatırlamayım. Ne yapmalıyım? Qazanı yapmazdan evel, nafile orazalarnı tuta bilirim mı? Eger bir qaç seneniñ Ramazan borcları bar ne yapmalıyım? Bu suallerge bugünki “nefesimizde” inşaAllah cevap berecekmiz.


text:
Ukraina sağlıq naziri İllâ Yemets memlekette fevqulâde vaziyet ilân etilmesini istey. Bu aqta müessiseniñ matbuat hızmeti bildire.
«Ükümette çalışqan birinci künümden berli bunı aytam. Bunı başından berli yapmaq kerek edi. Bu olsa edi, şimdi geometrik ilerilegen tarqaluv olmaz edi», – dep qayd etti İllâ Yemets.
Onıñ aytqanına köre, Ukrainada koronavirus tarqaluvınen semereli küreşmek içün ukrainalılar añlı tarzda yanaşmağa, diger insanlarnen bağlarını toqtatmalı, gigiyena qaidelerine riayet etmeli ve Sağlıq nazirliginiñ tevsiyelerini yerine ketirmeli.
Ukrainada COVID-19 koronavirus hastalığına oğrağan 73 insan qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımda qurtarıcılar oktâbrniñ 20-22-nde olacaq suvuqlar aqqında acele ihtarını ilân etti. Bu aqta Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresi bildire.
«Oktâbrniñ 20, 21 ve 22-nde gece ve saba çöl ve bayır rayonlarınıñ topraqlarında -1…-3 derece suvuqlar olacaq», – dep aytıla haberde.
Qurtarıcılar, fevqulâde vaziyetler ve adiseler olma telükesi bar, dep ayta. Köy hocalıq östürmeleri zarar köre ve öle bile, erte açqan bürler zarar köre bile.
«FOBOS» ava merkeziniñ mütehassısı Yevgeniy Tişkovets bu afta Qırımda iklim norması işareti altında keçecek, dep bildirgen edi.


text:
«Qırımtatar Maaliy Merkezi» uquq qorçalayıcı teşkilâtı Rusiye akimiyetinden sürgün etilgen qırımlı Nedim Halilovnı azatlıqtan marum etüv noqtasından azat etip, ayat ve tibbiy yardım aqqına riayet etmege talap etti.
Bu aqqında dekabr 29-da «Qırımtatar maaliy merkeziniñ» Facebooktaki beyanatında aytıla.
Uquq qorçalayıcılar dey ki, dekabr 29-da saba Nedim Halilovnı başqa lagerge avuştırmağa başladılar – Gülkeviçi qasabasına. «Qırımtatar maaliy merkezi» bildire ki, «qırımlınıñ 600 kilometr yolğa dayanması zor».
«Qırımtatar Maaliy Merkezi» uquq qorçalayıcı teşkilâtı Rusiye akimiyetinden şunı talap ete: Nedim Halilov azatlıqtan marmu etüv yerlerinden azat etilecek, Halilovnıñ ayat, tibbiy yardım, azatlıq aqqına riayet etilecek, Rusiye akimiyeti uquqsız ve adaletsiz areketler yapıp ketirgen zararını ödeycek», – dep aytıla beyanatta.
Uquq qorçalayıcılar Birleşken Milletler Teşkilâtı ve halqara uquq qorçalayıcı qurulışlarğa muracaat etip, Rusiye tarafından Nedim Halilovğa qarşı yapılğan areketlerni qayd etmege çağıra.
Sürgün etilgen qırımtatarı Nedim Halilov bir aydan ziyade Krasnodar ülkesindeki mahsus noqtada açlıq tuta, onı hastahanege zornen yatqızmağa isteyler, dep haber etilgen edi.
Bundan evel Nedim Halilov Rusiye uquq qoruyıcı müessiselerine muracaat etip, sağlığı fenalaşqan taqdirde hastahanege yatqızmamalarını rica etti.
Noyabr 7 künü Kreml kontrolündeki mahkemeniñ qararı ile qırımtatarı Nedim Halilov Qırımdan tış çıqarıldı. Halilovqa evine kirip, sıcaq urba, para ve vesiqalarını almağa izin berdiler. Dekabr 29-da Halilov Krasnodar ülkesindeki filtratsion noqtada qala edi.


text: Etiketler : Fabrikamız , Mermer Sütun Ve Direkler. Mermer Direk , Mermer Balkon Diregi , Mermer Merdiven Diregi , Mermer Sütun , Treventen Sütun , Mermer Direk , Mermer Korkuluk , Sütun Başlıgı , İyon Ve Korint Sütun Başlıgı , Mermer Sütun , işlemeli sütun , mermer Korkuluk , Basamak Korkulugu , Balkon Korkulugu , Mermer Korkuluk , Mermer Peyzaj , Peyzaj , Peyzaj Malzemeleri , Peyzaj Mermer Malzemeleri , Saksı , Saksılar , Ciceklikler , Çiçeklikler , Ciceklik , Çiçeklik , Peyzaj , Peyzaj Sütun , Peyzaj Sütun Korkulukları , Peyzaj çeşmesi , Peyzaj şöminesi , Peyzaj Saksı.Peyzaj Saksısı , Peyzaj Saksıları , Peyzaj Havuz Fiskiyesi , Peyzaj Koltugu , Peyzaj Bank , Peyzaj Çiçekleri , Peyzaj Barbekü , Peyzaj Çeşmesi , Bahçe çeşmesi , Bahçe Saksısı , Bahçe Fıskiyesi , Bahçe Çiçeklik , Peyzaj , Peyzaj , Peyzaj , Peyzaj , Peyzaj Malzemeleri , Mermer Peyzaj , Bahçe , Bahçe , Bahçe , Mermer Peyzaj , Peyzaj , Peyzaj Malzemeleri , Peyzaj Mermer Malzemeleri , Saksı , Saksılar , Ciceklikler , Çiçeklikler , ciceklik , Çiçeklik , peyzaj , peyzaj sütun , peyzaj sütun korkulukları , peyzaj çeşmesi , peyzaj şöminesi , peyzaj saksı.peyzaj saksısı , Peyzaj Saksıları , Peyzaj Havuz Fiskiyesi , Peyzaj Koltugu , Peyzaj Bank , Peyzaj Çiçekleri , Peyzaj barbekü , peyzaj çeşmesi , bahçe çeşmesi , bahçe saksısı , bahçe fıskiyesi , bahçe çiçeklik , peyzaj , peyzaj , peyzaj , peyzaj , peyzaj Malzemeleri , Mermer Peyzaj , Bahçe , Bahçe , Bahçe , Havuzlu Meydan Fıskiyesi , Peyzaj Saksı , Çiçeklik


text:
Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi oktâbr 21-isinde yaramay ava şaraiti sebebinden furtuna ihtarını ilân etti.
"Oktâbr 21-22 Qırımnıñ orta ve şarqiy rayonlarında yüksek yanğın telükesi qalacaq", - denile beyanatta.
Bundan evel de Qırımda yüksek yanğın telükesi rejimi edi.
Bundan sebep, yanğın telükesi olğan vaqıtta ateş yaqmaq, manğal ve patlav aletleri qullanmaq, yanğan sernik taşlamaq ve terek tübündeki otlarnı yaqmaq yasaq. Bundan ğayrı, orman alanlarında ve dağda sigaret içmek, yanğan sernik ve sigaretlerni taşlamaq, küneşli yerde şişe, cam parçalarını ve başqa çöplükni qaldırmağa yasaqlana.
Yılnıñ başından berli Qırımda umumen 4254 yanğın söndürildi, 62 adam elâk oldı, 751 adam tahliye etildi, 93 adam qurtarıldı. Qurtarıcılar, keçken yılğan köre, yanğınlarda zarar körgen adamlarnıñ sayısı 60%-ga arttı, dep bildire.


text:
Rusiye Avropa Şurasınıñ nazirler komiteti ve diger organlarnıñ işi, em de icra ve mahkeme akimiyetiniñ çeşit federal organları iştirak etken Rusiye-Avropa Şurası işbirligi programmalarınıñ ömürge keçirilmesinde iştirak etmege devam etecek. Bunı Rusiye Tış işler nazirliginiñ resmiy vekili Aleksandr Lukaşeviç PACE-de Rusiyeniñ rey bermek aqqı yoq etilgen soñ bildirdi, dep haber ete TASS.
Onıñ aytqanına köre, Avropa Şurasınıñ nizamnamesine binaen, bütün devletlerniñ AŞ bücetine bergen para keri alınmay.
«Şunı qayd etmek kerek ki, Rusiye Federatsiyası Almaniya, Frenkistan, İtaliya ve Büyük Britaniya ile beraber AŞ bücetiniñ 50% teşkil etken bergilerni töley, bu para ise Avropa Şurasınıñ işini, şu cümleden buhran olğanda da kefil ete», – dep ayttı Lukaşeviç.
Hatırlatamız, PACE reylerniñ ekseriyeti ile Rusiye eyyetini rey bermek aqqından marum etken soñ, Devlet dumasınıñ spikeri Sergey Narışkin bir yıldan soñ Rusiyeniñ Avropa Şurasından çıquv meselesi peyda ola bile, dep ayttı.


text:
Rusiye işğal etken Qırım ve Donbasstan köçip kelgen 1 mln 760 biñ 972 kişi Ukrainada qayd etildi, dep haber ete Ukraina İçtimaiy siyaset nazirligi.
«2016 senesi aprel 4 kününe qadar, vilâyetlerdeki devlet memuriyetleriniñ içtimaiy qoruv bölükleri ve Kyiv şeeri devlet memuriyetiniñ malümatına köre, Qırım ve Donbasstan köçken 1 mln 760 biñ 972 kişi ve 1 mln 407 biñ 382 qoranta qayd etildi», – dep aytıla haberde.
Ukraina İçtimaiy siyaset nazirliginiñ malümatına köre, 787 biñ 660 aile maddiy yardım istedi, olardan 736 biñ 305 qoranta bu yardımnı ala.
Nazirlikniñ matbuat hızmeti bildire ki, 2016 senesiniñ başından başlap 868 696 biñ grivna berildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Vinnitsada mayıs 26-29 künleri «Intermezzo» Halqara ikâyeler festivali keçirilecektir. Onıñ mahsus programması çerçivesinde Qırım mevzuları aydınlatılacaq, dep bildireler teşkilâtçıları.
«Festivalniñ mahsus programması Qırım ve qırımtatarlar, yarımadanıñ medeniy kimligi meseleleri, Qırım halqlarınıñ tarihiy taqdiri, ğayıp etken ve elde etken ev meselesine bağışlanacaq», – dep aytıla haberde.
Teşkilâtçılarnıñ aytqanına köre, «120 yıl evelsi yarımada ayatında kederli deñişmelerni qayd etken» Mihail Kotsübinskiyniñ Qırım novellaları mevzunı saylamağa ilham bergenler.
Berilgen malümatqa köre, Ukraina, Poloniya, Çeh Cumhuriyeti, İrlandiya, Aqrusiye, Ermenistan ve diger memleketlerniñ medeniyet erbapları sanat vastalarını qullanıp, cemiyet içün müim olğan meselelerni köterecekler.
Qırım programması Qırım yazıcı, çalğıcı ve kinorejisserlarınen tanış etip, ananeviy qırımtatar medeniyetiniñ yañı şekillerini açacaqlar.
Festival «Şahsiy deñizler, umumiy yalılar» şiarı altında keçirilecektir.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
BMT Telükesizlik şurası, Qudüsniñ AQŞ tarafından İsrailniñ paytahtı tanılmasına keder etken qarar leyhasını tetqiq ete, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Ğarp haber agentlikleri tarafından iqtibas etilgen (tsitata olaraq ketirilgen ) metinde, cümleden, «muqaddes Qudüs şeeriniñ harakteri, statusı ya da ealisiniñ demografik terkibini deñiştirmek içün yapılğan er angi areket ya da qarar, BMT Telükesizlik şurasınıñ qararlarına binaen uquq ceetinden qanunsızlar ve lâğu etilmek kerekler», dep qayd etile.
Mısır tarafından taqdim etilgen qararda ne Qoşma Ştatları, ne de keçken afta Qudüsni İsrailniñ paytahtı olaraq tanığan prezident Donald Trampnıñ adları vastasız surette keçmey.
Qarar endi eñ yaqın künlerde rey berüvge qoyulmaq mümkün. Onıñ tasdiqlanması içün Telükesizlik şurasında taqdim etilgen doquz devletniñ qol tutuvı kerek. Lâkin Qoşma Ştatları, onıñ daimiy azası olğaraq, vesiqanı veto etmek mümkünler.
Dekabrniñ 6-nda Amerika Qoşma Ştatlarınıñ prezidenti Donald Tramp, AQŞnıñ Qudüsni İsrailniñ paytahtı olaraq resmen tanığanını ilân etip, bir qaç yıldan soñ AQŞ elçiligini Tel-Avivden anda avuşturmağa vade etti.
Trampnıñ bu adımı filistinliler ile olarnıñ arap ittfaqdaşları ve bunıñ kibi de Ğarp devletleri tarafından tenqit etildi.
Qudüsniñ statusı, İsrail-Filistin çatışmasınıñ er bir tarafı içün tesirli meseledir. Filistinliler Şarqiy Qudüsni, ileride qurulacaq devletleriniñ paytahtı olmaq kerek, dep sayalar.
BMTniñ 1947 seneside qabul etilgen, o zaman Britaniya mandatı altında bulunğan Filistinniñ toprağında yeudi ve arap olaraq eki devletni qurmaq planı boyunca Qudüs, BMTniñ idaresi altında mahsus bir halqara rejimi ile ayrı bir birlem olmaq kerek edi.
Aqiqatta ise 1948 senesinde İsrail birinci Arap-İsrail cenki neticesinde şeerniñ ğarbiy qısmını kontroli altına aldı ve 1949 senesinde Qudüsni öz paytahtı ilân etti. Şarqiy Qudüs o zaman Ürdünniñ işğali altına tüşken edi. İsrail 1967 senesi Altı künlük cenki esnasında Şarqiy Qudüsni de Eski şeer ile beraber zapt etti ve daa soñra bu territoriyanı ilhaq etkenini ilân etip, bütün Qudüs onıñ bolünmez paytahtı olğanını bildirdi.
Halqara cemaatçılığı 1947 senesiniñ planı esasında Qudüsniñ İsrailge ait olğanını, hususan Şarqiy Qudüsniñ İsrail tarafından ilhaq etilgenini ve bütün şeerniñ ülke paytahtı ilân etilgenini tanımay. Asılında bütün devletlerniñ ve bu cümleniñ AQŞnıñ elçilikleri Tel-Avivde buluna.


text:
Ukrainanıñ "Bumboks" taqımı Kyivdeki bir kontsertte Rusiyede Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası" boyunca maküm etilgen qırımtatarlarğa qol tuttı. Bunıñ aqqında Facebookta Ukraina Gumanitar Siyasetiniñ İnkişafı Ofisiniñ koordinatorı Oleksandra Dvoretskaya yazdı.
"Oleg Sentsovğa Azatlıq" aktsiyası Olegniñ serbest etilmesinen bitmedi. Eñ uzun apis cezası qabaatsız qırımtatarlarğa berildi. Bir çoq Ukraina vatandaşı esirlikte tutula ve bunı unutmaq mümkün degil. Sadece kezip dolaşmaq mümkün degil. Bu vaziyetni deñiştirmek içün davranğan adamlarğa minnetdarmız", - dedi kontsert vaqtında "Bumboks" gruppasınıñ yırcısı Andrey Hlıvnük.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi sentâbrniñ 16-nda Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca üküm çıqardı. Marlen Asanov 19 yıl sert rejimli koloniyada, Memet Belâlov 18 yıl sert rejimli koloniyada ve bir buçuq yıl sıñırlav; Timur İbragimov 17 yıl sert rejimli koloniyada ve bir buçuq yıl sıñırlav; Server Zekiryayev 13 yıl sert rejimli koloniyada; Server Mustafayev 14 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlav; Seyran Saliyev 16 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlav; Edem Smailov 13 yıl sert rejimli koloniyada ve bir yıl sıñırlavğa üküm etildi. Ernes Ametov qabaatsız tanılıp, mahkemede azat etildi.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüslerine çıqarılğan ükümni Qırımdaki diniy taqiplerniñ daa bir delili dep saya.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ temsilciligi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» ükmüni «arbiy cinayet» dep adlandırdı. Reintegratsiya nazirligi, qırımtatarlarğa qarşı çıqarılğan üküm sebebinden Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı sertleştirmege talap etecek, dep bildirdi.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Aqmescitteki Taras Şevçenkonıñ abidesi yanında meşur ukrain şairi ve ressamı doğğanınıñ 205 yılı munasebetinen merasimler keçirildi.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, başta Kobzarnıñ abidesi yanında Aqmescit şeer şurasınıñ deputatı, istifağa çıqqan siyasiy hadim-zabit Sergey İliçevniñ reberligi altında Rusiye tarafdarları miting keçirdi. İştirakçileri Rusiye bayraqları ve «Qırımnıñ rus cemiyeti» bannerinen keldi.
Mitingde çıqışta bulunğan Kreml kontrolindeki «Qırımnıñ ukrain cemiyeti» reisi Anastasiya Gridçina «banderciler Şevçenkonıñ adını haris maqsadlarında» qullana ve o, «ruslardan nefret etmegen edi», dep ayttı. Onıñ fikirince, Şevçenko – «üç slavân halqınıñ birleşken sıması».
Çıqışta bulunğan bazı insanlar Şevçenkonı «rus yazıcısı» dep adlandırdılar.
Haber etilgeni kibi, Rusiye tarafdarlarınıñ miting iştirakçileri Şevçenkonıñ abidesine çeçek qoyıp, oña bağışlanğan şiirler oqudı.
Tedbir vaqtında nizamnı Rusiye politsiyası ve Qırım «samooboronasınıñ» eki vekili közetti.
Rusiye tarafdarlarınıñ mitinginden soñ Şevçenkonıñ abidesi yanında aqmescitli ukrainler toplaştı. Olar Ukraina devlet bayrağınıñ renklerinde çeçek qoyıp, Kobzarnıñ sevimli şiirlerini oqudı ve onıñ sözleri esasında yazılğan belli «Reve ta stogne Dnipr şırokıy» yırını icra etti.
Ukrainada martnıñ 9-nda ukrain şairi ve ressamı Taras Şevçenko doğğanınıñ 205 yılı qayd etile.
Yalta sakinleri Şevçenkonıñ abidesine çeçek qoydı.
Taras Şevçenko 1814 senesi martnıñ 9-nda dünyağa kelip, edebiyat ve ressamlıq icadı sayesinde meşur oldı. O, ukrain medeniyetiniñ eñ büyük timsallerinden biri ola.


text:
Qırımda altı yañı koronavirus adisesi qayd etildi, Bu aqta Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçı muavini Dmitriy Krutikov bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, üç adise Aqmescitte, birisi Aluştada, birisi Kefede ve daa birisi Aqyarda qayd etildi.
"Bu adamlar evel hasta olğanlarnen alâqada bulundı ve hastahane ya da ibservatorda bulundılar", - dedi Krutikov.
Böylece, Qırımda 355 koronavirus hastası qayd etildi. 26-sı çetelden, 74-ü – qomşu Rusiyeden keldi. 11 koronavirus hastası vefat etti. Aqyarda – 153 hasta, üçü vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Lana DolenbergAqmescit – Qırımnıñ Rusiye statusı yarımadanıñ musulmanları arasında büyük qasevet doğura. Yüzlerce musulmanlar olması mümkün repressiyalardan saqınıp, Qırımnı terk ettiler. Uquq qorçalayıcılar regionda etnik aqsızlıqlar endi başlağanını qayd eteler. Mütehassıslar, Qırım musulmanları tarafından cihad açılmasınıñ mümkünligini tahmin eteler. Halqara teşkilâtlar yarımadanıñ qırımtatar cemaatçılığınıñ telükesizligini qasevet eteler.
Matbuat vastalarında berilgen çeşit malümatlarğa köre, regionı bir qaç yüzden bir qaç biñgece musulman terk etti. Olarnıñ ekseriyeti Rusiye ekstremit olaraq tanılğan teşkilât ve aqıntılarnıñ azalarıdır. Qırımnıñ musulman cemaatçılığı arasında ayırı sualler boyunca evelki añlaşılmamazlıqlarğa baqmadan, birlikke adım atılğanı duyula. Hususan, bunı, «qırım hızmetleriniñ» Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile küreşecegini ilân etken soñ qayd etildi. Qırım müftisi aci Emirali Ablayev, musulmanlar kendi ara añlaşırlar kibi cevap berdi. Mütehassıslarnıñ aytqanına köre, müftiniñ sözleri Qırım ümmetiniñ birleşmesine bir siltem oldı.
Qırımda etnik cietinden aqsızlıqlar endi başlandı – uquq qorçalayıcı
Mütehassıslar arasında islamnı açıq-aydın kütken musulmanlar havf astında qala bile kibi fikirler yüre. «Qırımnıñ uquq qoruyıcılar areketi» informatsion bölüginiñ reisi Enver Kadırovnıñ aytqanına köre, etnik cietinden aqsızlıqlar endi başlandı.
Uquq qoryıcı: «Diniy grupplarnıñ kütleviy sürette sürgünligine de etnik cietinden aqsızlıqlar sayıla» – dep bildire. Şimdi ise, ayatı havf astında qala bilecegini tüşüngen musulmanlarnıñ bir qısımı yaşağan evlerini qaldırıp kete, qayd ete mütehassıs.
Kadırovnıñ sözlerine köre, Qırım musulmanları olacağı mümkün repressiyalardan qorqalar «Rusiye Federatsiyasında islamğa qarşı qullanılğan usullar Qırımda da amelge keçirilecegi istisna degildir».
Amma, vaziyet biraz farq etkeni belli, «devletniñ içinde olğan areketi bu başqa, işğal etilgen topraqlarda ise bam-başqa olması mümkü», – qoruyıcı. Kadırov emin, dünya cemaatçılığı işğalni qabul etmese, Rusiyeni ise, işğalci olaraq tanısa, qırımtatar, şu cümleden musulmanlarğa qarşı yapılğan er türlü menfiy areket –tamır halqqa qarşı areketler kibi közge alıncaq.
«Rusiye Federatsiyasınıñ manaçıq tapıp, tamır halqnıñ yoq etilüvi etnik ceetinden basqı sayılacaq. Bu kibi cinayetler Gaaga tribunalında baqılması mümkün. Cinayetlerde iştirak etken – kollaboratsionistler ise, mahkemeniñ iştirakçilerine çevirirler», – dedi Kadırov.
Lâkin, aynı zamanda Kadırov emin, qasevet etmege acet yoq, çünki «Rusiye kibi devlet çoqqa barmaz, dağılır. Ve belki de, eñ yaqın zamanda biz imperiyanıñ yoq olunuvını öz közümiznen körermiz».
Qırımda kerçekten cihad başlanması mümkün – din alimi
Rusiye qanunları boyunca, ealiniñ bir qısımı avtomatik sürette «ekstremistler»-ge çevirilgeni daa büyük qorqu doğura. Qırımda islam dini ilmiy merkezniñ reisi Ayder Bulatovanıñ sözlerine köre, din cietinden ğayet serbest olğan Ukrainadan Rusiye farq ete: federatsiyada yasaq etilgen kitap ve saytlarnıñ sayısı büyüktir.
Bu sırada, Muhammed Peyğamberniñ (s.a.s.) 40 hadisi ve rus tiline tercime etilgen Elmir Küliyevniñ Quran tercimesi Rusiyede yasaq etilgen. Bulatovnıñ malümatına binaen, mezkür kitaplar yarımada eyelisi arasında pek darqağan ve «adamlar özleri bilmey, rusiye qanunlarını bozalar».
Rusiye qanunlarınıñ deñişüvini beklemek manasız olğanı içün, Ayder Bulatov eali arasında añlatuv işlerini alıp barmağa teklif ete.
Kelecekniñ nasıl şekilde olacağ «yañı akimiyetniñ adımlarınen bağlı olğanını» qayd etti.
«Meseleler çezilmese, iç bir dialog qurulmasa, repressiyalar başlasa, açıqtan-açıq qarşılıq kösterirler», – qayd etti Ayder Bulatov.
O, musulmanlarnıñ cihad kibi añlam olğanını añlattı. Bildirgenine köre, Qırımda musulmanlarnıñ ayatı ve qorantalarına qarşı aqsız areketler başlansa, cihad ilân etilmesi mümkün. Şİmdiki vaqıtta «musulmanlar iç bir zaman olmağan kibi birleşken alda, cihad başlansa, er kes qoşulır. Musulman qorantasını çekiştirseler, bu cevapsız qalmaz», – dey Bulatov. Amma buña qadar mesele kerginleşmeycegine ümüt besley.
Musulmanlar Qırımdaki dindaşlarnıñ vaziyetini qayğıralar
Qırım cemaatçılığını musulmanlarnıñ ğayıp oluvı sarsıttı. Faal grajdan mevamını bildirgen Reşat Ametov ölü tapıldı. Qurannıñ tercimesini darqatqan musulman diniy erbabı belgisiz sebeplerden apis etildi. Adliyecini oña kirsetmediler. Mütehassıslarnıñ fikirince, islamnı kütkenlerni Qırımda sıqmağa devm etecekler.
Keçken afta İslam İşbirligi Teşkilâtı Qırımnıñ qırımtatar musulman cemaatçılığınıñ havfsızlığı içün qasevet çekkeni bildirdi. «XX-nci asırda öz tuvğan toprağından quvulğan qırımtatarlarnıñ qıyınlıqları tekrarlanmamaq kerek», – qayd etile beyanatta.


text:
QMC Prokuraturası, Halqara cinaiy mahkemege bermek maqsadınen Qırımda televizion şirketlerine ait mal-mülküni qanunsız olaraq zapt etüv vaqialarınıñ delillerini toplay.
Bu, Ukrainanıñ televideniye ve radio yayınlav meseleleri boyunca Milliy şurasında yayınlayıcılar ve cemiyet teşkilâtlarınıñ vekilleri ile yapılğan «tögerek masa»nıñ oturışuvında aytıldı, dep bildire QMC Prokuraturasınıñ matbuat hizmeti.
Muessiseniñ bildirüvinde: «Cenk şaraitleri ile talap etilmegen, hususiy ve uquqiy şahıslarnıñ mal-mülküni qanunsız zapt etüv, arbiy cinayettir», – denile.
QMC Prokutarası, Halqara cinaiy mahkemege yollamaq maqsadınen, tele ve radio teşkilâtlarınıñ vekillerini, ilhaq etilgen Qırımda olarğa qarşı qanunsız areketlerniñ yapılması aqqında munasip arizalar ile muracaat etmege davet etti.
Aprel 10-da Ukraina jurnalistleri milliy birliginiñ konferents-zalında Qırımtatar jurnalistikası kününe bağışlanğan «tögerek masa» keçti. Tedbirde Qırım jurnalistleri, aq-uquq qorçalayıcıları ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ilhaq etilgen Qırımda söz serbestligi saasındaki vaziyetni, yarımadada vatandaş jurnalistlerine qol tutuv ve qırımtatar kütleviy haber vastalarını inkişav ettirüvni muzakere ettiler.


text:
Aqyarda beş yañı COVID-19 koronavirus hastası qayd etildi. Bu aqta Qırım ve Rusiye kütleviy haber vastaları Aqyarnıñ Rusiye ükümetiniñ yolbaşçısı vazifelerini vaqtınca eda etken Mihail Razvojayevniñ malümatına esaslanıp bildireler.
«Bugün daa beş koronavirus hastamız bar. Ekisi – №9 şeer hastahanesine avuştırılğan Daşa Sevastopolskaya hastahanesiniñ eski hastalarıdır», – dep bildire kütleviy haber vastaları Razvojayevniñ aytqanlarını.
Qayd etilgenine köre, daa bir hasta – yuqunç hastahanesiniñ qurucılığında çalışqan arbiy qurucıdır. O, aprelniñ 23-nde keskin nefes virus yuqunçı alâmetlerinen hastahanege tüşti, ertesi künü talili tasdıqlandı.
«Qayd etmeli ki, Aqyarğa yollanmazdan evel bir afta evelsi vahtacılarnıñ eki testi yapıldı ve koronavirus qayd etilmedi. Epidemiologik tahqiqat keçirile, qurucı virusnı Aqyarda da alması mümkün… Onıñnen beraber hostelde daa 60 işçi çalıştı. Bir odada qalğan 13-ü yaramadı – yuqunç hastahanesinde bulunalar, qalğanları Omegada arbi hastahanege avuştırıldı, observatsiyada bulunalar», – dep bildire kütleviy haber vastaları şeer yolbaşçısınıñ aytqanlarını.
Razvojayevniñ qayd etkenine köre, daa bir hasta Belbek ava limanındaki qurucılıqtan. Anda 80 qurucı bar, qurucılıq meydançığında közetüv altında bulunacaqlar. Beşinci hasta yuqunç hastahanesinde çalışqan emşire ola.
Aqyarda hastalarnıñ sayısı 31 oldı, beş kişi tüzelip yahşı oldı.
Aprelniñ 24-nde Aqyarda 26 koronavirus hastası bar edi.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, aprelniñ 24-nde 10 koronavirus hastası qayd etildi.
Haber etilgenine köre, Aqmescit klinik hastahanesi qayd etilgen koronavirus hastaları sebebinden aprelniñ 24-nden berli qapalı qala.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqmescitniñ bazı şahsiy klinikalarında generatorlarnıñ olmağanından sebep tibbiyet adamları umumiy analizlerni qabul etmey, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Böylece, Aqmescitniñ 60 let Oktâbrâ soqağında şahsiy hastahane bölüginde hadimlerniñ bildirgeni kibi, yolbaşçılıq analizlerni qabul etmege yasaq etti, çünki elektrik ağı daimiy sürette berilmey. Anda Ğalebe caddesinde yerleşken baş bölükke muracaat etmege tevsiye eteler.
Diger şahsiy klinikada Qırım.Aqiqatqa añlatılğanı kibi, alâ daa analizlerni qabul eteler, çünki müessiseniñ generatorları bar ve ameliyathane daima çalışa.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.


text:
Aqmescitte orta asırlarda Qalğa Sultan sarayı yerleşken topraqta qurucılıq işleri toqtatıldı. Bu aqta avgustnıñ 31-de Qırım müendislik-pedagogika universitetinde keçirilgen tögerek masada belli oldı, dep bildire Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresiniñ (QAMDİ) matbuat hızmeti.
Qırımnıñ Rusiye devlet qurucılığı nezareti hızmetiniñ yolbaşçı vazifelerini eda etken Nariman İsayevniñ bildirgenine köre, qurucınıñ topraq vesiqaları bar. Şahsiy qurucılıqqa 2014 senesi onar sotkalıq üç topraq damartısı ayırılğan edi, 2015-2016 seneleri olar bütünley resmiyleştirildi. Lâkin qurucılıq izni daa yoq.
Qurucığa qarşı memuriy bozuv protokolı tizilip, qurucılıq toqtatılmasına dair beyanname berildi.
İyül ayınıñ ortasında Aqmescit sakinleri Qalğa Sultan sarayı toprağında qurucılıq işleri ğayrıdan başlağanını bildirgen edi.
Qalğa Sultan sarayındaki qurucılıq meselesi 2015 senesi mart ayında köterilgen edi. Qırım müftiyligi ve cemaatçılıq tarihiy kompleks yerinde qurucılıqnı toqtatıp, arheologik qazma işlerine başlamaq kerek, dep bildirgen ediler. QAMDİ Qırımnıñ Rusiye prokuraturasına muracaat etip, Aqmescit akimiyetiniñ bu topraqnı qurucılıq içün ayırğanını qanunğa uyğunmı-yoqmı dep teşkermege talap etken edi. 2015 senesi qurucılıq toqtatılğan edi.
2014 senesi Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ QAMDİ yapacaq areketlerini Meclis ile muzakere etmey. Yanvarnıñ 16-17-de Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında olıp keçken Dünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ toplaşuvında esas Ukrainada Müftiylikni qurmağa qarar alındı. 2016 senesi noyabrniñ 19-da 14 qırımtatar din cemiyeti Kyivde toplaşıp müftiylik qurdı.
Qalğa – Qırım hanlığında handan soñ kelgen unvandır. Bu vazife I Mengli Geray han tarafından tesis etilgen edi. Bu vazifege ancaq Geraylar sülâlesinden şahzadeler keçken edi. Olarnı Qırımda sultan dep adlandırğanları içün qalğalarğa «qalğa sultan» dep ayta ekenler. Qalğanıñ iqametgâhı Aqmescit şeeri olğan edi.


text:
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov, Qırımnıñ qıtaiy Ukraina tarafından ola bilecek «qamaçavını» izaatlar eken, qıyınlıqlar olacağını tanıdı, amma dey ki, Qırım şirketleri işine devam etecek.
«Tabiiy ki, muayyen qıyınlıqlar olacaq, amma açtan ölmemiz, şirketleri toqtamaz. Bıltır söndürüv rejiminde çalıştıq, bütün yedek küçleri işletilgen. Yaşayış teminlev obyektleri – hastahane, loqsahaneler, mektepler. Bizde bu ceyetten er şey teminlengen. Er şey yahşı olur», – dedi Aksenov RİA Novosti agentligine.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.


text:
Sovet akimiyeti Qırımnı Ukraina terkibine qanunğa zıt şekilde berdi, 2014 senesi ise Qırım ealisi qaysı bir devlette yaşaycağını saylâdı, - dedi Putin er yılki nihaiy matbuat konferentsiyasında. Bu – Rusiye prezidentiniñ Qırım aqqında aytqan yekâne sözleri.
Ukrainalı siayasetşınas, ictimaiy munasebetler merkeziniñ müdiri Yevgeniy Magda, Vladimir Putinge ilhaq etilgen yarımada meselesi artıq meraqlı degil, dep qayd ete.
– O, Qırım aqqında bir şey aytmadı esap, çünki anda maqtanacaq iç bir şey yoq. Keriç köpürü yoq, elekriknen teminlev meselesi soñunace çezilmedi. Yarımadanıñ arbiy platsdarmğa çevirilgeni – çetel jurnalistleri ögünde maqtanılacaq bir sebep degil. Qırım, Vladimir Putinge qol tutmaq içün bir katalizator rolüni oynap, öz vazifesini eda etti: prezident saylâvları bile ilhaq kününe tayinlendi.Bitti, artıq laf etilecek mevzu yoq. Elbette, o kenede, Nikita Hruşov Qırımnı Ukrainağa qanunsız şekilde bağışlağanı aqqındaki yalan malümatnı tekrarladı. Albuki yarımadanıñ bugünki prolemleri hususan ictimaiy soylârı aqqında bir sözçük bile aytılmadı. Sebebi de belli: çünkü «ulu prezident» Vladimir Putin sade insanlarnıñ ayatı aqqında degil de, global katergoriyalar aqqında tüşünmeli.
Vladimir Putinniñ Qırımnen bağlı cevabı bu şekilde edi:
«1920 yıllarda bolşevikler ne içündir Ukrainanıñ esas qısmına qomşu olğan territoriyalar, teşkil etilgen yañı cumhuriyetlerge kirmesine qarar bergenler. Qara deñiz etrafı bütünley anda keçti, Ekinci dünya cenkinden soñ – ğarp vilâyetleri de. Aydı, öyle olup çıqtı deyik. 1954 senesi Qırımnıda anda berip yiberdiler. RSFSR Yuqarı Şurasınıñ razılığını talap etken ve o zamanları üküm sürgen Sovetler Bbirligi qanunlarını bozaraq, qararnı Yuqarı Şurasınıñ Prezidiumı qabul ete.Qırım halqı bir qarar qabul etken olsa da, qabul etti. Biz bunı yeñi çıqacağımızdan eminim. Birisi Ukraina mustaqil devlet olaraq inkişaf etmeli, dep tüşüne. Demek, insanlar öyle dep qarar bergen olsa, öyle olsun. İnsanlar ne dep tüşünsee – öyle yapmalı, o şekilde qol tutmalı. Bu fikirge qarşı küreşmekniñ ne manası, ne de faydası bar».
Rusiyeli felsefeci ve publitsist Maksim Goryunov,yalıñız Vladimir Putin degil de, bütün Rusiye Qırımnen «oynap toydı», dep tüşüne.
Moskvada birisi ayatına şikâyet etkeninde, ekseriy allarda oña: «Lâkin Qırım saña ait», dep cevap bekileMaksim Goryunov
– Qırım bütün devlet içün ruhiy yükseliş, ilham menbası olğan edi. Men, ukrainler içün bu pek kiyik bir şey olıp körünecegini añlayımamma, 2014 senesi mart ayında Moskvada er kesniñ keyfi pek yahşı edi. Bu yalıñız menim fikrim degil: bu hususta em iqtisatçı, em de diger alimler de yaza. Şimdi pek ürmetli siyasetşınas olğan Vladimir Gelmannıñ, 2014 senesi Qırımnen bağlı irratsional baht aqqında yazılğan bir kitabı çıqtı. Diger taraftan ise, soñki dört yıl devamında yarımada musbet duyğular menbası olma hususiyetini coydı. Dersiñ ki, tamam bir bahtsız evlilik kibi: ihtiraslar yatıştı, maişet can sıqıcı olup başladı. Şimdi birisi ayatına şikâyet etkeninde, ekseriy allarda oña: «Lâkin Qırım saña ait», dep cevap berile. Bu mında, Moskvada bayağı tarqalğan bir şaqa.
(Materialnıñ metin şeklini Vladislav Lentsev azırladı)