text: Bäyrämnän soñ räsmi oyışmalar eşkä kereşmägän waqıtta, 9 noyäbrdä, Qazan şähäre xakimiäte başlığı Kamil İsxakov citäkçelegendäge delegatsiä Ukrainanıñ Donetski şähärenä bardı. Qunaqlar ”Şaxter” futbol komandasın, “Lokomotiv” stadionın qarağannar, nindiler söyläşülär alıp barğannar. “Şaxter” futbolçılar komandasınıñ citäkçese – millättäşebez Rinat Äxmätov Ukrainadağı iñ abruylı häm matdi yaqtan xälle şäxeslärneñ berse. Donbassta 60 meñnän artıq tatar yäşi. İsxakov belän bergä Bötendönya tatar kongressı Başqarma komtetı räise Rinat Zakirov ta Donetskiğa barıp, andağı tatar cämäğätçelege belän tanışqan. Qazanlılar häm Donetski tatarları mäğärif, mädäniät mäs’älälärendä xezmättäşlek itärgä bulğannar.


c: text/html

text: Räsäyzeñ xezmät ministrlığı inspeksiähı bildäle balerinä Anastasia Voloçkovanı Zur teatrzan eştän yebäreüze qanunhız tip taptı. İnterfaqs ağentlığına Xezmät ministrı Aleksandr Poçinok xäbär iteüensä, balerinä, inspeksiä qararına yaraşlı, eşkä kire urınlaştırılasaq. Voloçkova 16 sintäber teatr direksiähı menän añlaşılmawsanlıqtar kilep sıqqas eştän yebärelgäyne. Balerina täkdim itelgän qontraqtqa qul quyıuzan baş tartıp undağı şarttar aqterzarğa räximhez häm äxläkhez qaraş bulıuın kürhätä tip beldergäyne.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Soñğı ber atna eçendä Mosulda tabılğan mäyetlär sanı 20-gä citte.
Xärbilär bügen tabılğannarnıñ ğiraq xärbiläre mäyetläre buluın älegä raslamadı.
Elegräk tabılğan 10 soldat mäyeteneñ 9-ı Ğiraq regulyar armiäse xärbieneke buluı açıqlandı. Ul mäyetlär Mosuldan 50 çaqrımlap könbatışta tabıldı.
Bağdadta Ğiraq Milli Ğäskäre soldatları berniçä yortqa barıp ğisyançılıqta şiklänelgän 8 keşene qulğa aluların, anda qorallar, aqçalar tabuların belderde.
Bağdad hawa alanı yanındağı yulda maşinağa quyılğan bomba şartladı, 2 ğiraqlı yaralandı. Şartlawdan soñ AQŞ xärbiläre bu yulnı yaptı.


text:
“Listopad“ kafesında tuy mäclesendä qatnaşqan 43 keşe azıq belän infeksiä eläkterep xastaxänägä kergän. Çirgä säbäpçe azıq — okroşqağa quşılğan qaymaq buluı açıqlanğan. Qäfe yabılğan.
Börcän rayonındağı Şülgän-taş taw quışın tikşerü tämamlandı.Anıñ eşendä Rusiä ğälimnärennän tış fransuz belgeçläre dä qatnaştı. Paleolit çorına qarağan ,elekke keşelär töşergän sürät bulğan bülmälärgä xäzer kerü tıyılaçaq. Säbäbe — bu tarixi häykälneñ yuqqa çığu qurqınıçınnan.
Nefteqamskiy autozawodında ğazda yörüçe berençe autobus citeşterelde.Rusiädä tabiği ğazda yörüçe bu täwge autobus.Ğaznıñ dizel yağulıqtan öç tapqır arzan buluın iskä alğanda , autobusqa soraw zur bulır dip farazlana.
Ufanıñ Töxwät Yänäbi uramındağı Rusiä saqlıq bankı filialın talaw oçrağı buldı. Bittlekle keşe köpä-köndez kassı östälenä sikerep , östäl astındağı barlıq aqçalarnı urlap çığıp qaça. Aña barlığı yartı minut waqıt citä. Yuğalğan aqça küläme 100 meñ sum tiräse. Qaraqnı ezläw däwam itä.
Mönir Wafin , Ufa


text:
Putinnän yänä köçle süzlär kötälär. Ni äyter?
Saylawlar köne yaqınlaşqan sayın Putin bersennän-berse qırısraq eçtälekle belderülär yasap tora. Häm äle tağın yasar dip kötelä - xäzer anıñ televideniä aşa çığışın kötälär. Küplär, şul möräcäğätendä Vladimir Putin kiläse prezident mäs'äläsendä dä açıqlıq kertä ala digän ömettä tora. Rusiädä haman da Putinneñ öçençe märtäbägä dä prezident bulıp qaluın teläwçelär şaqtıy.
Xäzer inde bar serlelek, Putin üz çığışında xalıqnı tawış birüdä küpläp qatnaşuğa ğına öndärme, ällä inde bu yulı da berär usal belderü yasarmı digän soraw tiräsendä. Qayberäwlär üz farazları belän tağın da yıraqqaraq kitä - prezident 2008-nçı yıl sorawına da cawap birä ala dip uylıy.
Düşämbedä Rusiäneñ Federatsiä Şurası prezident saylawları könen bilgeläp, aña äzerlek tärtiben açıqladı. Qanunda qaralğança, Şuranıñ älege qararı ğämälgä "Rossiyskaya Gazeta" basmasında dönya kürgännän soñ kerä. Bu dikäbrneñ 1-enä qädär eşläner dip kötelä. Şunnan soñ inde nämzätlär kürsätü, imzalar cıyu, terkälü, programmalar iğlan itü kebek konkret eşlär başlanırğa tieş.
Federatsiä Şurası räise Sergey Mironov utırışqa qädär, ägär dä Putin, yaña saylawlar turındağı qararnı bastırıp çığarğançı prezident urınınnan kitsä, ul mart saylawlarında ğädäti ber nämzät bularaq qatnaşa alır ide digän faraz belän çıqtı. Rusiä saylaw qanunınıñ 5 bülegendä çınnan da, saylawlar turındağı qararnı bäyän itkän köngä inde ike märtäbä prezident bulıp torğan zat şul saylawlarda qatnaşa almıy, dielä.
Yäğni Mironov uylawınça, ägär dä Putin şul köngä qädär prezidentlıqtan kitep ölgerä ikän, anıñ kiläse yarışta qatnaşu öçen bar xaqı da bulaçaq.
Öçençe mötdät mäs'äläsen Putin faydasına uñay ğına xäl itüneñ ikençe mömkinlegen "İtogi" basmasında Rusiä eşmäkärläre berlegeneñ räise Aleksandr Şoxin bäyän itte. Ul da Putinne mart saylawlarına çığaru bik mömkin, dip uylıy, häm "monıñ öçen konstitutsiäne hiç kenä dä üzgärtep torası yuq", di.
Dumağa deputat itep saylanu belän (ä Putinneñ andıy mömkinlege bar, ul Berdäm Rusiä isemlegen citäkli), xäzerge prezident urınınnan kitärgä tieş bulaçaq, çönki qanunda bu ike urınnı beryulı biläp toru qaralmağan.
Şunnan soñ, dip däwam itä Şoxin, partiä üzeneñ Dumadağı yaña citäkçesen - Vladimir Putinne - prezidentlıqqa nämzät itep täqdim itä. Bu waqıt yağınnan qarağanda, uñay ber mizgeldä bulaçaq, çönki Rusiädä inde prezidentnı saylaw kampaniäse başlanğan bula.
Menä şundıy farazlar sürätendä Rusiädä xäzer türälär dä, xalıq ta Putinneñ yaña çığışın kötä.


text: Bagdadnıñ könbatışındağı bu şähärdä amerikannarnıñ ğıraq politsiäsen künegülärdän ütkärü binası yanıda bulğan şartlauda 7 rekrut häläk buldı, küpkenä keşe yaralandı. Politsie ofitserı leitinant Hamed Ali şartlau bik köçle ide böten şähärdä işetelde dip äytte. AQŞ xärbiläre insident tikşerelä dip belderep,. komentar birüdän totılıp qaldı. Bu şartlau Saddam Xösäinneñ min isän häm ğıraqlılar arasında yäşim digän tasması işetterelgännän soñ buldı. Diktator koalitsiä köçlärenä qarşılıq kürsätkän suğışçılarnı xuplıy tasmada . AQŞ xärbiläre Saddamğa turılıqlı keşelärne ezlärgä däwam itäbez dip belderde. Süzçe serjant Amy Abbot , koalitsiä köçläre partizan höcümnäreneñ in yış oyıştırılğan tönyaq Bagdadta operatsiälärenä däwam itä, Saddam tasması operatsiägä täsir itmi dip belderde.


text: Azärbaycan häm Ärmänstan tışqı eşlär ministrları ike il citäkçeläre arasındağı söyläşülärdän soñ Tawlı Qarabax nizağında alğa kiteş yuq dip belderde. Söyläşülär däwam itäçäk. Baqıda säfärdä bulğan AQŞ däwlät sekretareneñ Yevropa häm Yevraziä mäsälälärendäge urınbasarı Matthew Bryza, nizaqnıñ bıyıl çişelüenä ömet belderde: "Nizaqnıñ çişelüenä ışanabız, çönki kiläse yılda Ärmänstandağı säyäsi şartlar qatlawlanaçaq, şuña kürä ağımdağı yıl nizaqnı çişer öçen möhim yıl." Räsmi töstä Ärmänstan belän Azärbaycan 1988nçe yılda başlanğan nizaqtan alıp xäzergä qadär suğış xälendä. Soñğı söyläşülär yäkşämbe häm düşämbe könne Romaniä başqalası Boxarestta uzdı. Anda Qara diñgez summitı qısalarında Azärbaycan häm Ärmänstan prezidentları İlham Aliev häm Robert Kaçarian oçraştı. Aradaşçı bularaq söyläşülärdä Yevropada İminlek häm Xezmättäşlek Oyışması wäkilläre qatnaştı.


text:
Ekrem Çelebi - Zahidem
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Zahidem
Etiketler : Ekrem Çelebi - Zahidem türkü indir, Ekrem Çelebi - Zahidem türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Zahidem mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Zahidem türküsü, Zahidem sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Zahidem bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Karanfil Suyu Neyler
Ekrem Çelebi - Halime nin Aşıkları
Ekrem Çelebi - Mevlam Kerimdir
Ekrem Çelebi - Darıldım Darıldım
Ekrem Çelebi - Su Sızıyor Sızıyor
Ekrem Çelebi - Adana nın Bayırına
Ekrem Çelebi - Yürü Güzel Yürü
Ekrem Çelebi - Yine Göç Eyledi Avşar Elleri
Ekrem Çelebi - Bende Bir İnsanoğluyum


text:
Bötendönya tatar yäşläre forumında Samardan da çığış yasadılar
Qazanda Bötendönya tatar yäşläreneñ ikençe forumı uzdı. Zur cıyında “Globalizatsiyä çorında niçek tatarnı saqlap qalu” turında söyläştelär. Bu cıyınğa Samar töbägennän dä ber törkem yäşlär bardı, törle seksiä eşlärendä qatnaştılar. “Tuğan tel” cämğiäteneñ yäşlär bülege citäkçese Färhäd Mäxmütov ta çığış yasadı:
“Ägär dä uzğan ğasırnıñ soñğı un yılı tatar milläte öçen quanıç, ömet büläk itsä, yaña ğasırnıñ başı tatar öçen faciğä yılları dip äytergä bula. Paradoks. Ber yaqtan millätne saqlap qalır öçen barlıq mömkinleklär dä bar sıman. Bolar tübändäge şartlar dip äyter idem:
Qazanda distälägän isemdä gäcit- jurnallar çığa. Teläsä qaysısın yazdırıp al da uqı. Menä mömkinlekne tatar faydalanmıy, yä bulmasa faydalana almıy. Yarlılar aqça yuqqa zarlana, baylar uqırğa telämilär;
Qazannan alıp barıla torğan “Tatarstan- Yaña ğasır” radioteletapşıruların ğäläm kiñlegennän maxsus antenna quyıp qarap, tıñlap bula. Bu yünäleştä Samarda aktiv eş alıp barıla. 4-5 meñgä üzeñä tärelkä quyıp räxätlänep Qazannı tıñlarğa häm qararğa bula. Läkin dä distälägän telekanaldağı ütereş- suyış Tatarstan kanalında da başbaştaqlıq qıla. Närsä, Amerikanıñ çup- çarın propagandalarda tügeläme Tatarstan aqçası? “Tatarstan –Yaña ğasır” kanalın çın tatar canlı, tatar ruxlı hönärmänlär citäklärgä tieş. “Tatarstan- Yaña ğasır” tele radio kanalın törle poyas waqıtı belän qarıylar, şuña da bu kanal 24 säğät buyına tik tatarça ğına söylärgä tieş. Şulay eşlägändä çittäge telsez tatar millät mädäniätenä yaqınayuı bar;
Qazannan konsert törkemnäre küp kilä häm üzläre belän çitkä bik yış äxlaqsızlıqnı, zäwıqsızlıqnı taşıylar. Estrada tärbiäwi çarasın yuğaltıp bara. Tatarnıñ klassik cırları, klassik kompozitorlarnıñ äsärläre işetelmi. Ä bu inde üsep kilüçe yäşlärdä taqmaq tärbiäsenä nigez sala;
Çittä mäktäp açu qıyın eş, balalarnı mäktäpkä kiterü tağın da qıyınraq. Şulay da köçänsäñ, tırışsañ, töşenkelekkä urın qalmıy. Samarnıñ üzendä menä 10 yıl inde tatar balalarınnan ğına tuplanğan “Yaqtılıq” isemle mäktäp eşli. Älegä 226 bala belem ala. Bıyıl yanqorma tözelep betep kilä, 400 bala uqırlıq bulaçaq.
Yanqorma tözergä ölkä häm şähär 35 mln sum aqça birdelär, tağın 32 mln sum birergä toralar. Aqça problemasın türälär xäl itä, balalar problemasın üzebezneñ tatarğa xäl itärgä turı kiläçäk.
Tatar sıyığaya, qaya qarama tatar marcağa öylänä, tatar qızı rus, yahudiğa kiäwgä çığa. Şul uq waqıtta tatar bala tabu buyınça yalqawğa äylände. Millätne saqlap qalıyq disäk, här ğailädä kimendä öç bala bulırğa tieş. Niçek bu problemanı çişärgä soñ?
Här bala üz bäxete belän tua. Bala belän qoyındırırğa kiräk. Monı eşli alabız.
Bala tapqaç, alarnı milli ruxta tärbiälik. Çınbarlıq şunı kürsätä: qatnaş nikaxlar tatar öçen- ağu ul. Dimäk bu xatanı tözätergä waqıt. Läkin dä tatar yäşläre çarşaw artına qaçıp yäşärgä tieş tügellär. Yäşlär küñelendä tatar ğorurlığın tärbiälärgä.
Asıl tarixıbıznı kürsätkän kitaplarnı zur tirajlar belän bastırıp, arzan bäyägä satarğa kiräk. Qazanda tatar balalarınıñ, tatar yäşläreneñ yıl äylänä eşli torğan üz lager'ları bulırğa tieş. Elekkege “Artek” modelen buldırırğa. Yılnıñ teläsä qaysı waqıtında kilep, uquın da büldermäslek bulsın balanıñ.
Tatarnıñ Xäter könen oluğ tantanağa äyländerergä. Ber yaqtan bu tatarnıñ üzendä watanpärwärlek xise tärbiäläsä, ikençe yaqtan rus xalqında tolerantnost' buldıruğa yärdäm itäçäk. Här xalıq üzeneñ uzğanın belergä tieş häm xaqlı.
Bez köräşçelär bulıp yäşärgä tieşbez. Milli respublikalarnı beterü niäten quysalar, qayda yäşäwebezgä qaramıyça, kisken qarşılığıbıznı kürsätergä tieşbez. Çönki milli respublikalarnı beterü- ul tatarnıñ başın aşaw.
Bügenge köndä mäktäplärgä tartıp- törtep pravoslavie kul'turasın kertälär. Bu bernindi kul'tura tügel, bu pravoslav dine, balalarnı tımızıq qına çuqındıruğa äzerläw. Bez moña qarşı. Din sabaqları mäktäptän tış bulırğa tieş.
Açıqtan- açıq Başqortstanda tatar milläten yuq itü bara häm moña qarşılıq äzerlärgä kiräk.
Tatar yäşläre forumı tik Bötendönya tatar kongressı qanatı astında ğına eşlärgä tieş. Ä kongressnıñ aldağı 3-4 yılğa planı belän bezne tanıştırıp torırğa tieşlär.
Dekaber ayında kongressnıñ aldağı yılğa eş planı bezneñ östäldä bulırğa tieş, häm cirle oyışmalar üz plannarında qullanırğa tieşlär.
Töp problema- tel! Distälägän yıllar buyına tatar telsez tatarlar milli xäräkättä butalalar, tatar liderlarınıñ malayları marca ala, qızları rusqa çığa. Şul da bulamı milli lider?!
Monıñ öçen ber genä närsäne tormışqa aşırırğa kiräk. Här tatar ğailäsendä izge Qorän ruxı bulsın, ä monıñ öçen här ğailä äğzası namazlıqta bulırğa tieş. Ber qanatıbız- fän, ikençe qanatıbız- İslam dine bulğanda ğına tatar globalizatsiä çorında da tatar bulıp saqlana alaçaq.”Şamil Bahautdin, Samar


text:
Başqortstan Prezidentınıñ Sverdlov ölkäsendäge daimi wäkile, başqort qorıltayı räise Näfisä Tyumenseva küptän tügel ölkäneñ Äceğol, Ufa Şigere, Ürmäkäy, Şäkür awıllarına häm Yuğarı Pışma şähärenä barıp, başqort tele uqıtuçıların häm başqort tele uqıtılğan mäktäp direktorların uqıtuçılar köne bäyräme belän täbrik itep qayttı. Bu maqsat öçen Başqortstan Respublikası Sverdlov ölkäsenä 50 meñ sumlıq däresleklär, metodik äsbaplar häm başqa uqu kiräk-yaraqları cibärgän. Monnan tış, Näfisä xanım üz isemennän ul mäktäplärgä küçtänäçlär häm uqıtuçılarğa büläk itep ayaq kiemnäre alıp barğan. Anıñ söyläwençä, mäktäplärdä oçraşular bik canlı häm qızıqlı bulıp ütkän.
Fäwiä Safiullina, Yekaterinbur


text:
“Sälät” - ul tatar yäşläre lagerı. Mäktäp yäşendäge yäşüsmerlär öçen dä, studentlar öçen dä anıñ işekläre açıq. “Sälät”neñ “Rawşan” alanında 6 sıynıftan alıp 10 sıynıfqa qädärle bulğan mäktäp balaları hawa torışınıñ nindi buluına qaramıyça şaw-gör kilep waqıt uzdıralar. Mäsälän alanda, uquçılar irtän, töş waqıtında häm kiçen aşxanägä kergändä “Aş bulsın!” – dip qıçqıralar, aldan kilep utırğannar “Bergä bulsın!!”- dip cawap qaytaralar. Alarnıñ qunaqlar belän, äydäman apa - abıyları belän aralaşu telläre dä üzlärençä. Berençe kilep kürgännär ğäcäpkä qalırğa mömkinnär, nik digändä basıp torğan cirlärennän cırlap qullar belän şap-şop kilep biep tä cibärälär, kinät tuqtap qalıp sälämläw-devizların yäki başqa süzlären äytä başlıylar. Uquçılar äydämannarnıñ awızlarına, qullarına ğına qarap toralar, alar niçek äytsälär bersüzsez ütilär. Bu alanğa barğançı bezgä “Sälät” yäşlär fondınıñ citäkçese Cäwdät Söläymanov bolay digän ide:
- Äydämannar bezneñ qayçandır “Sälät”tä qatnaşqan studentlar inde. Uqıtuçılar, törle universitetnıqılar. İnde bezgä quşıla toralar Röstäm belän Güzäl Malikovlar. Alar cır –köy serlären öyrätep, balalarğa master klasslar ütkärergä teläk belderdelär.
Bez barğanda Malikovlar ğailäse “Rawşan”ğa barıp cır buyınça däreslären başlağannar ide, şul uq lager'dä uquçılarnıñ “Säläm FM” isemle radioları da eşläp tora. Anda şulay uq ingliz tele, lingvistika, jurnalistika, tatar tele, tatar dönyası, matematika-informatiqa, kompyuter mäktäbe, psixologiä däresläre bara. Bezneñ xäbärçelär jurnalistikadan berençe däres ütkärdelär. Qalğan könnärneñ bersendä KDU nıñ jurnalistika häm sotsiologiä fakul'tetı dekanı Wasil Ğarifullinnıñ da kilüen balalar tüzemsezlek belän kötälär. Balalar digännän alarnı alay dip kenä dä äytü döres tä bulmas kebek, qayberlärennän oçraşu waqıtında zur keşelär äytä torğan süzlär, soraw -täqdimnär çıqtı. Bezgä alar “Sälät” , “Rawşan” turında, üzläre turında menä närsälär söylädelär:
-
Minem isem Fidilä, Baltaç rayonı Särdegän awılınnan. 9 sıynıfnı gel bişle bilgelärenä genä tämamladım. “Sälät”tä min inde 3 yıl qatnaşam. Ul başqa lagerlardan berdämlege belän ayırıla. Barsı belän tuğanlaşıp betäsen, dusların öçen canıñnı birergä äzer bulıp torasın. Monda oyatsızlıq, dorfalıq yuq, bar keşegä dä ışanıp bula.
-
Minem isem Çulpan. Min Apas rayonınnan kildem. “Rawşan”da berençe tapqır. Konsertlarda qatnaşam, biim-cırlıym…
-
Söngätullina Rezeda, Qaybıç yaqlarınnan bulam. 10 sıynıfnı beterdem, “Sälät”tä äle berençe genä yıl. Monda min üzemdä ruxi kütärenkelek sizdem, käyefem gel äybät. Gel tatarça aralaşabız, yaña duslar taptım, Orenburg ölkälärennän, Başqortstan yaqlarınnan kilgän qızlar-yegetlär belän tanıştım.
Älegä bar alannar festival'gä äzerlänä. “Sälät”neñ 7ceHHәH 11 iyülgä qädär ütäçäk festival'dä här yıldağıça böten respublikadan häm Rusiäneñ törle töbäklärennän yözlärçä balalar, yäşlär, qunaqlar, mäşhür' şäxeslär qatnaşında aqıl bäygeläre, konsertlar, törle sport yarışları häm icat kiçäläre uzaçaq dip ışandıra oyıştıruçılar.
Röstäm İsxaqi


text:
Alabuğa sammitı: Neft yazmışı – Tatarstan yazmışı
Cıyılışnıñ oyıştırıluı şunı kürsätep tordı. Qatnaşuçılar Alabuğa yanındağı ber priçaldan maxsus köymälärgä utırıp, Kama urtasındağı zur ber utrawğa kildelär. Şähri Bolğar qorılmaların xäterlätkän utraw distälägän çatırlar belän tulı ide. Köymädän töşüçelärne suqmaq buyındağı iñ berençe çatır yanında qarşılawçılar saqlıq xezmäte wäkilläre. Här jurnalistnıñ apparaturası, sumkaları centekläp tikşerelde. Menä şul quaq astındağı tamojnyanı ütkännän soñ bersennän-berse matur itep bizälgän çatırlar, ağaç yortlar yanına kilep çığasıñ. Büränä öylärneñ berse munça, ikençese ostaxanä bulıp çıqtı. Şunda uq xalıq icatı ostaları quldan çikkän tastımallar, räsemnär, suvenirlar kürsätä. Zur çatırlarnıñ berse – cıyılışlar zalı, ikençese – restoran, öçençese – konsert säxnäse xezmäten üti. Utraw östendä garmun tawışı, cır-moñnar yañğırap tora.
Säğät berdä prezident Mintimer Şäymiev vertolet belän kilep töşä häm şunda quyılğan sölgele cikkän at tarantasına utırıp, çatırlar yanına kilä. Şunıñ belän küz tamaşası häm şaw-şular tämamlana. İke säğät barğan kiñäşmädä bik küp möhim problemalar kütärelde. Mintimer Şäymievneñ çığışı neft' tabunıñ bügenge torışına, respublika, Rusiä iqtisatınıñ üzençälegenä, Kama aryağı rayonnarınıñ üseşenä bağışlandı. “Tatneft'” aksionerlıq cämğiäte citäkçese Şäfäğät Täxävetdinov şuşı yılnıñ berençe yıllığında başqarılğan eşlärgä yomğaq yasadı. Barlığı 14 million 370 meñ tonna neft' tabılğan, şunıñ 2 millionnan artığı bäysez kompaniälär xezmät cimeşe. Prezident berniçä tapqır çığış yasawçılarnı bülep, eş näticäläre turında östämä sorawlar birde. Bigräk tä, här skvajinadan neft' çığaru küläme, xäzerge texnologiälärne qullanu turında süz bardı. Äytik, qayber pozitsiälärdä Udmurtiädä qullanılğan texnologiälär aldaraq bulıp çıqtı. Tatarstanda intellektual masayu bulmasqa tieş, dide prezident.
Respublika citäkçese çittän kilgän oligarxlar Tatarstan neften qulğa töşermäs dip uylıy.Neft' bäyäse töşkän oçraqta da, Tatarstan yäşäw çaraların kürä.
Alabuğa sammitında rayon, şähär başlıqları häm neft' çığaru oyışmaları citäkçeläre belän urtaq xäl itä torğan mäs’älälärne kütärelde. Premyer-ministr Röstäm Miñnexanov ta neft' eşläre neçkälegen belä ikän. Älbättä, neft' tarmağı qayber rayonnarnıñ häm şähärlärneñ yazmışın xäl itä. Dimäk, neft'çelär belän cirle xakimiät arasında eşlekle häm qatlawlı mönäsäbätlär bar. Utrawdağı söyläşü kierenke bardı. Elek neft' tabuçılar belän anı eşkärtüçelär arasında mänfägat' qarşılığı çığa ide. Prezident alarnıñ barısın da şuşı utrawğa öçençe tapqır cıya ikän. Xäzer inde bu tarmaqlar ber qanat astında eşli.
Yäşel utrawda çatırlarda barğan söyläşü waqıtında bik küp kisken problemalar tikşerelde. Qarşılıqlar tügel, ä urtaqlıq qaraşlar ezlädelär monda.Xätta ni öçen saylawda tege yäki partiäne yaqlaw, säyäsi lobbi turında da süzlär äytelde. Neft'çelärneñ Alabuğa sammitı keşe küzennän çittä häm tiz genä ütep kitsä dä, ezsez qalmas kebek.
Rimzil Wäli


text:
Äxmät Zakayev Çeçnyağa qaytırğa äzer
"Färmanda äytelgänçä, min mädäniät ministrı bulıp qalam. Minemçä, tizdän xökümättä tağın başqa üzgäreşlär kötelä."
5nçe fivraldä Exo Moskvı radiosına birgän äñgämäsendä Zakayev, ägär dä separatist citäkçelek taläp itsä, üzeneñ Çeçnyağa qaytırğa äzer bulğanın beldergän ide. Ğısyançılarnıñ internet säxifäsendä dönya kürgän färmanda Sadulayev, böten ministrlar Çeçnyada bulırğa tieş, dip beldergän. Çit illärdäge wäkillären Sadulayev üze bilgeliäçägen äytkän. Bu üzgäreşlär, Zakayev häm mäğlümat ministrı Movladi Udugov arasında ğısyançılarnıñ xalıqara qanun häm demokratiä mäsäläsendäge bäxäse säbäple bulğan dip farazlana. Udugov ta ministr urınınnan alınğan, dip xäbär itelä.


text:
Niçek min “Küktaw” isemle film qaradım
Televidenie aşa barğan reklama tä'sire buyınça min “Küktaw”isemle tatarça kinofil'm qararğa dip Qazanda “Ximiklar” mädäniät sarayında urnaşqan “Organik” kinoteatrına yul tottım. Ämma berençe könne anı qarap bulmadı. Çönki bu könne “Küktaw”kinofil'mı, keşe cıyılmaw säbäple, quyılmağan. Comğa könne monıñ turında “Xikmätle xällär ” tapşıruında şul turıda äytelde. Şulay da “Sabantuy”könne, bälki keşe bulır dip ,Sabantuydan soñ ,kiçke 18.30 da başlanaçaq seansqa bardım. Kassadağı bilet satuçı xanımnıñ mine, keşe cıyılmaw mömkinlegenä sıltap ,bilet almasqa ügetläwenä qaramıyça, säğät 18.00 dä berençe keşe bulıp bilet aldım. Tatarça näfis kinofil'mın cidençe yartıda qararğa 8 keşe kilgän.Häm fil'm başlandı.Quqtaw kinosınıñ sıyfatı Finländiä kinofil'mnarınnan ber dä qalışmıy. Kinoğa muzıkanı Yuri Çaplin belän bügenge köndä Amerikada yäşägän kompozitor Mäsxüdä Şämsetdinova yazğan. Ä kinofil'mnı yäş rejisser İldar Yağfarov, Mansur Ğiläcewnıñ “Vokzal yanındağı ber kön” isemle ssenariye buyınça quyğan. Kärim isemle ber keşe ozaq yulda barğanlıqtan rul'dä yoqlap kitep, yul häläkäte yasıy. Ber keşeneñ ğömere özelä,ber bala invalid bulıp qala.Kärimne 6 yılğa törmägä utırtalar. Ämma törmädän çıqqaç, anı ğailäse qabul itmi. Ä yazmış anı Bulat isemle malay belän oçraştıra. Bulat internatta yäşägän invalid malay. Amerikadan kilgän ğailä anı uz balası itep, üzlärenä alıp kitärgä cıyınğan. Kärim Bulatnıñ alar belän barırğa telämiçä cılap utırğanın kürep, malaynı alıp qaça. Çit ber irne yaqın itkän bala, Bulatnıñ änise tuğan Küktaw awılına, yul totalar. Ämma anda da alarnı militsiä ezläp taba. Syujettan şul añlaşıla, Kärimgä yañadan törmä yulı, ä Bulatnı Amerikadan kilgän ğailä kötä. Menä şul. Fil'm tämamlanğaç zaldan çığuçı tamaşaçılar, küzlärendäge yäşlären sörtä-sörtä çığalar ide.Ä başqa seansnı qararğa kilüçelärneñ sanı da şul 5-6 keşedän artmağan ide. Mälikä Basıyr, Qazan.


text:
Rusiädä beryulı ike oçqıç qazağa oçradı: 90 keşe hälaq buldı
Çärşämbegä qarşı töndä Mäskäwneñ Domodedovo hawa alanınnan kütärelgän ike oçqıç ber-ber artlı qazağa oçradı. Andağı 90-lap keşeneñ barısı da hälaq bulğan. Prezident Putin Federal iminlek xezmätlärenä qazanıñ säbäplären tikşerergä färman birde. Tikşerüçelär berniçä faraz tikşerä, şul isäptän, ixtimal pilot xatasın. Berük waqıtta terror ğämäle dä kire qağılmıy.
Audio (Sergei Şoigu)
"Qara tartmanıñ berse tabıldı, ul yaxşı xäldä, ikençesen ezlibez, mäyetlär barısı diärlek tabılğan, dip belderde."
Näq şul waqıtta radarlardan Soçiğa barğan Tu-154 oçqıçı da yuğala. Anıñ qaldıqları ikençe köngä anıñ Rostov ölkäseneñ Gluboky awılı yanında tabıla. Bu oçqıçta ekipaj belän bergä 46 keşe bulğan. Qaldıqlar 40-50 çaqırım aralıqqa çäçelgän, yağni belgeçlär äytüençä, bu oçraqta da şartlaw ixtimalı bar. Rusiäneñ İnterfax agentlığı belderüençä, yuqqa çığır adlınnan oçqıçta urlawçılar bulu turında xäwef xäbäre kilgän bulğan. Soñnan bu xäbär ğömüm kisätü bulğan dip üzgärtelde. Bu ike qazanıñ säbäpläre älegä bilgesez. Federal iminlek xezmäte süzçese Sergei İgnatçenko, töp versiä - pilotlar yä texnika xatası, läkin terror ğämäle dip kire qağılmıy dide:
Audio (Sergei İgnatçenko)
"Berniçä versiä qarala, töp versiä – oçu qağidälären bozu. Terror ğämäle dä tikşerelä, ämmä älegä moña ber raslaw da tabılmadı."
Volgograd hawa alanı citäkçese Yuri Dmitriev pilotlarnıñ yalğışu ixtimalın kire qaqtı:
Audio (Yuri Dmitriev)
"Pilotlar xatası ixtimalın min kire qağam. Çönki mondıy oçqıçlarda berär närsä bula qalsa, ekipajnıñ cirgä xäbär itü öçen härwaqıt waqıtı bula."
İke oçqıçnıñ näq ber waqıtta qazağa oçrawı terror ğämäle turında farazlarğa nigez birä. Bu yäkşämbedä Çeçnyada ütäse saylawlar uñayınnan, monı çeçen suğışçıları belän bäyläwçelär dä bar. Çärşämbedä separatistlar citäkçese Aslan Masxadovnıñ wäkile Äxmät Zakaev, Exo Moskvı radiosına, Masxadov häm anıñ keşeläreneñ bu qazalarğa ber qatışları da yuq dip belderde. Anıñ ikençe wäkile Faruk Tubulat, Äl-Cäzirä televideniesenä şulay uq, bu bezneñ eş tügel, bez xärbilärgä qarşı ğına xöcüm itäbez dide. Masxadov üze, küptän tügel Azatlıq radiosına birgän äñgämäsendä, terror ğämälläre Çeçen suğışçılarına barı tik zyıan ğına kiterä, min bu mäsälädä çeçen komandirı Şamil Basaev belän kileşügä ireştem digän ide.
Ali Gilmi, Praga


text:
İstanbulda “Altın Urda häm anıñ mirasçıları” isemle xalıqara konferentsiä ütte
İstanbulnıñ Taksim rayonındağı Elit Hotelendä 22-24 April tarixlarında 45 çığış häm un seksiädä bolarğa yasalğan analizlar belän kimendä 55 çığışnı tıñlaw qatnaşuçılarnı baytaq arıttı. Konferentsiäne tıñlarğa kileçülär arasında Eşçe Partiäse citäkçese Dr. Doğu Perinçekneñ buluwı ayruça diqqätne cälep itte. Dөres, konferentsiädä başqa ber säyäsätçe elekke Däwlät Ministere Prof. Dr. Ahat Andican da bar ide. Ämmä ul Tөrkistan İdel-Ural Fondınıñ ağzası bularaq qatnaştı. İstanbuldağı Yaponiä Konsılığınnan Konsul Nakamura isä, Yapon profesoru Hisao Komatsunıñ çığışın tıñlarğa kilgän ide.
Şiksez, här ber xalıqara konferentsiädä bulğanı kebek şuşı “Altın Urda häm anıñ mirasçıları” isemle xalıqara konferntsiädä dä qızıqlı, original, kimeräk qızıqlı häm fänni yaqtan ällä nindi şaqqatmaslıq çığışlar da buldı. Şulardan xäterdä qalğan, fäni yaqtan yuğarı däräcäle dip isäplänerlek berniçäsenä tuqtalıyq. Tatarstannan kilgän ğalimnärneñ çığışlarında bälki ber-ikeseneñ genä çığışı original tikşerenülärgä tayanğan buluwı kürende. Prof. Albert Borhanovnıñ Altın Urda arxeologik tikşereüläre, anıñ belän bäyle bulğan problemaları diqqätne cälep itte. Prof. Mirqasıym Ğosmanovnıñ Turfan Yarlıqları da şul original çığışlar isäbenä kerde. Dotsent Cäwdät Miñnullinıñ çığışı da yaña tikşerünelärgä tayana ide. Ä qalğannarınıñ kübeseneñ çığışı fänni dөnyada bilgele faktlarnı qabatlawğa qaytıp qaldı. Şulay da, Altın Urdanı häm mirasçıların iskä alu өçen yaxşı buldı. İkençe yaqtan, bu original materialar cıya alaçaq, yaña fiker häm qaraşlar äytä alaçaq yäşlärgä urın açarğa kiräk buluwına da işarä itä.
Tatarstan-Başqortstan ğalimnäreneñ zur küpçelegeneñ çığışların Tөrekçä yasawları zaldağı tıñlawçılarnı bik qänäğätländerde. Bolar Zäkiäv, Borhanov, Xisamov, Xisamova, Şäyhullov belän Miñnullin kebeklär ide. Konferentsiäneñ eş tele İngilizçä dä bulğanlıqtan İsxakovnıñ İngilizçä çığış yasawı da qızıqlı toyıldı. Dimäk, Tatarlar İngilizçä dä söylilär digän fiker qaldı. AQŞ-tan Prof. Yulay Şamiloğlunıñ, Tөrkiädän Prof. İlber Ortaylınıñ çığışları da tıñlawçılar tarafınnan uñay bäyälände. Rusiädäge säyäsi citäkçelärneñ fängä ähämmiät birmäwläre, fäni xezmätkärlärgä tübän eş xaqqı tüläwläre häm tikşerenülärgä citärlek büdjet bilgelämäwläre säbäple fäni eşçänleklär torğınlıqqa kergän ber waqıtta İstanbulda şundıy zur ber xalıqara Altın Urda konferentsiäse ütkrelüwe quanıçlı waqiğä buldı.
Konferentsiä, kiläse Xalıqara Altın Urda konferentsiäse Mongoliä yaki Macarstanda bulsın digän teläk belän tämamlandı. Aldağı könnärdä TRT Törek TV kanalının bersendä bu turıda maxsus program da bulaçaq. Läkin Rusiä mäğarif sisteması Rus tarixı däres kitaplarına, Altın Urda çorın bitärläw, Tatarlarğa yala yağunı qabat kertä başladı, bu inde Altın Urda tarixı buyınça tikşerenülärgä dä negativ qaraşnı kөçäytäçäk, Tatarlarğa da zur orım bulaçaq digän süz.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text:
Bügingi tañda elimizde 277 mıñnan astam adam qant dïabetimen awıradı. Osı dertke şaldığatındardıñ sanı är on jılda eki esege artıp keledi. Bul twralı «Nazar awdarıñız: Dïabet janıñızda!» jobası ayasında ötken basqoswda QR Parlamenti Mäjilisiniñ depwtatı Zarïna Amanjolova ay`ttı, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
«Nazar awdarıñız: dïabet janıñızda!» jobasın 80-nen astam stwdent-erikti qolğa alğan.
«Waqıtılı tamaqtanbawdan, uy`qınıñ durıs bolmawınan adamdar qant dïabeti men semizdikke şaldığıp jatadı. Sonımen qatar, är on jıl say`ın bul awrw sanı eki esege artwda», - dedi Zäwreş Amanjolova.
Zäwreş Jumanäliqızınıñ ay`twınşa, özge elderde adam densawlığına zïyan tätti swsındar satqandarğa iri kölemde salıq salınadı. Awrwdıñ aldın alw üşin osı sïyaqtı şaralar bizdiñ elge de qajet dey`di ol.
QR «Dïabettik ağartw qorı» QB atqarwşı dïrektorı Natalʹya Twkalevskaya joba osıdan bir jıl burın Almatıdan bastaw alğandığın ay`ttı. Onıñ sözinşe, eriktiler 154 mekteptiñ oqwşıların qandağı glyukozanı tekserwge şaqırğan. Nätïjesinde 24 mıñnan astam adam tekseristen ötipti.
«Bul awrwdıñ adam janına batatınday` belgileri joq. Sol sebepti, key`birewler qant awrwına şaldıqqanın 5-10 jıldan key`in bilip jatadı», - dep tüsindirdi Natalʹya Twkalevskaya


text:
Ekonomika
Bastı bet Ekonomika
Davos forumı: Köşbasşılıqtıñ belgisi qanday?
Şveycariyanıñ Davos qalasında jıl sayın ötetin Düniejüzilik ekonomikalıq forum 17-20 qañtar aralığında öz jwmısın bastadı. Biıl forum 47-şi ret wyımdastırılıp otır. Al alqalı basqosuğa...
Berdibek Saparbaev: Wyıqtap otıratın bolsañdar, qılmısker qaşıp ketedi!
Aqtöbede 14 nısannıñ qwrılısı wzaq jıldan beri toqtap twr. Qonaq üy, avtosalon, twrğın üylerdiñ qwrılısı bastalıp, keyin iesi şetel asıp ketken. Nısandardı keri qaytaruğa...
ŞQO-da käsipkerlerdi zañsız tekseru deregi köbeygen
Şığıs Qazaqstan oblısında käsipkerlerdi zañsız tekseru şaraları tıyılar emes. Öñirdegi zañbwzuşılıqtar turalı 24.kz habarladı. Ötken jılı qwzırlı organ qızmetkerleri jergilikti käsipkerlerdiñ qwqığın qorğau maqsatında...
Tüymebaev Türkiyanıñ qwrılıs kompaniyalarımen kezdesti
Oñtüstik Qazaqstan oblısınıñ äkimi J.Tüymebaev qwrılıs salasında türli jobalardı iske asırğan türik kompaniyalarınıñ jetekşilerimen kezdesti. Oñtüstik Qazaqstanğa investiciya saluğa nietti «AKAY CONSTRUCTION INC» jäne «MESCIOGLU...
27 jastağı zañger «banan bağın» saludı wsındı
27 jastağı atıraulıq twrğın qalada "banan bağın" saludı wsındı, - dep habarlaydı Tengrinews.kz tilşisi. Bügin, 18 qañtarda ötken Jastar mäseleleri turasındağı jinalısta Oljas Swltanov Atırau...
Qoldı bolğan 5 milliard teñge kimdiki?
"Ak jol" partiyasınıñ Mäjilistegi ökili Daniya Espaeva eldiñ prem'er-ministri Baqıtjan Sağıntaev pen Wlttıq bank basşısı Daniyar Aqışevqa BJZQ aynalasında örbip jatqan oqiğalarğa qatıstı deputtatıq saual joldadı....
2 jarım mıñ äkimge 110 milliard teñgeden astam qarjı tüsedi
Qazaqstan Parlamenti tömengi palatasınıñ spikeri Nwrlan Nığmatulin auıl äkimderi arasındağı jemqorlıq jayında pikir bildirdi. Tömengi palatanıñ jalpı otırısında jergilikti özin-özi basqarudı damıtu boyınşa zañ jobası...
Qızılordada künnen quat öndirilmek
Qızılorda oblısınıñ Sırdariya audanında biıl iri kün elektr stansasınıñ qwrılısı bastaladı. Odan bölek, jergilikti joldardı jöndeu de josparda bar. Osı jäne özge de atqarılatın...
Täuelsizdik jıldarında BAÄ elimizge 2 milliard dollar investiciya salğan
Elbası Nwrswltan Nazarbaev jwmıs saparımen Birikken Arab ämirlikteriniñ astanası Abu-Dabige bardı. Täuelsizdik alğalı beri elimizge Birikken Arab Ämirlikterinen kelgen tikeley investiciya kölemi 2 milliard...
N.Nığmatullin: Auıl äkimderi byudjetti basqarudı üyrenui tiis
QR Parlament Mäjilisiniñ törağası Nwrlan Nığmatulin auıldıq okrug äkimderin byudjetti jäne kommunaldıq menşikti basqaruğa oqıtu qajettigin atap ötti, dep habarlaydı QazAqparat. «Jalpı alğanda 2,5 mıñğa...


text:
Yazmalar data buença cıelgan: ЧәpшәMбe, 04 ГыйHBap 2017
-
Teatr sänğäte drama äsärläreneñ osta quyılışına, dekoratsiälärneñ matur bizäleşenä, artistalarnıñ professional' çığışına ğına bäyle tügel. Spektakl'neñ muzıkal' yağına da iğtibar zur bulırğa tieş. Monı tamaşaçı da taläp itä.
ЧәpшәMбe, 04 ГыйHBap 2017
-
2016 yıl meditsina ölkäsendä Onkologik awırular belän köräş yılı dip iğlan itelgän ide. Mäğlüm bulğança, yaman şeş bügenge köndä här 43nçe tatarstanlıda tabıla. Tabiblar ağımdağı yılda bu çirne kisätü häm waqıtında açıqlawğa zur köç quydı.
ЧәpшәMбe, 04 ГыйHBap 2017


text:
Çallıda Tatar İctimaği Üzägeneñ baş-fatirına xöcüm yasaldı
29 may könne Çallıda tatar ictimaği üzägeneñ Çallı bülege ştab-kvartirasına xöcüm buldı. Berniçä keşe, şul isäptän bülek citäkçese Räfis Kaşapov yaralandı. Qazanda BTİÜneñ Koordinatsion şurası “Cinayätçelärne - cawapqa” digän möräcäğät belän çıqtı. Anda tatar cämäğätçelege näfrätlänä, dielä. Bu aksiä qayber däwlät strukturalarınıñ säyäsi zakazı buyınça oyıştırılğan aksiä digän şik tua, BTİÜ Çallı bülege liderı Räfis Qaşapovnı häm anıñ iptäşlären waxşilärçä qıynaw cazasız qalmasqa tieş, dielä. Tatarstan eçke eşlär ministrlıgında belengänçä, älege xöcüm buyınça cinayät eşe açılğan. Älegä şik astına alınuçılar turında mäğlümat yuq.


text:
Amerika xärbiläre "İlle bişlär" isemlegenä kergän häm Quşma Ştatlar ezlägän, Ğiraqnıñ elekke citäkçelärennän ike keşene qulğa alğan. Amerika xärbiläre xäbär itüenä qarağanda, isemlektä 23-nçe urında torğan, Baat partiäseneñ yuğarı wazıyfadağı citäkçese Mizban Xadr äl Xadi kiçä Bağdadta üze teläp amerikalılarğa birelgän. Ä inde isemlektä 29-nçı urında torğan Ğiraqnıñ elekke tışqı eşlär ministrı Mäxmüd Diäb Äl Äxmätne qulğa alu turındağı mäğlümätlär xäbär itelmi. Ezlängän 55 keşedän 34-e xäzer amerikalılar qulında. Bügen Bağdadtan könbatışta urnaşqan Äl Falludjı şähärendä Amerika xärbilärenä höcüm yasalğan, qorbannar yuq. Aprel ayında Amerika xärbiläre uram cıyınnarında qatnaşuçılarğa ut açıp 16 keşene ütergännän soñ, bu şähärdä wazğiät kierenke bulıp qala birä.
Qatarnıñ Äl Cäzirä televideniese bügen Ramadıy şähärendä Amerika ğäskärlärenä höcüm turında xäbär itte, läkin Amerika xärbiläre bu xäbärne älegä raslamadı. Amerika-Britaniä administratsiäseneñ waqıtlı citäkçese Pol Bremer xärbilärgä höcümnärdä Säddam Xösäyen tarafdarların ğäyepläde.


text:
Ğazzä höcümenä 6 kön
İkençe yaqtan Xämas raketa höcümnären tuqtatmıy. Xämas suğışçıları bügen 40 çaqrım yıraqlıqqa höcüm itä alırlıq köçtäge raketalar belän İzrailgä höcüm itte.
BMO iminlek şurası İzrailnen Ğazzädä alıp barğan höcümnären tuqtatu turında xalıqara çaqırılarnı qaraw öçen ğadättän tış cıyın uzdırdı. Läkin cıyında ber näticä bulmadı.
Misır häm Libia, BMOga cibärgän çaqıruda, İzrailnen Ğazzädä çamadan tış köç qullanuın xöküm itärgä çaqırğan ide.
Älege çaqıruda İzrailnen Ğazzädä alıp bargan çaraların tiz arada tuqtatuı sorala ide. Läkin BMO çaqırunın ber taraflı buluı yäğni Xämasga raketa höcümnären tuqtatu turında kisätü belderelmägäne öçen kire qaqtı.
AQŞnıñ BMOdağı daimi wäkile Zalmay Xalilzad, Amerikanın İzrail belän Xämas arasında bargan bäreleşne tuqtatu öçen zur tırışlıq kürsätüen, läkin Xämasnın höcümnärne tuqtatu turında tırışlıq kürsätmäwen äytte.
AQŞ xaqimiäte solıx kileşüe buldıru öçen başta Xämasnın raketa höcümnären tuqtatuın şart dip belderä.


text:
SRU belgeçläre, küptän tügel genä internetnıñ Íslam säxifälärendä urnaştırılğan tawış yazması Äl QÄidä oyışması başlığı Usama ben Ladennıqı bulırğa tieş dip farazlí;
Tasmadağı, uzen Ben Laden dip tanıtqan tawış, Ğíraqta amerík britan administrasísı waqıtlı xökümät başlığı Pol Bremernı häm BMO general sekretare Qöfi Annannı, yä bulmasa anıñ urınbasarı Laxdara Bramínı üterüçegä 10 kilogram altın wäğdä itä. Berläşkän millätlär oyışması wäkile Farxan Xaq, älbättä yazmalarnıñ çın ikänlegenä şik qalsa da, bez mondí yazmalarğa bik jitdi qaríbız; Mäsäläne öyränäbez, Quşma Ştatlar belän kiñäşäbez, häm General sekretärneñ iminlegen saqlaw çaraları küräbez dip beldrde BMO wäkile.


text: Änkara. Kimendä 36 keşeneñ hälak buluına kitergän timer yul qazası öçen 3 timer yul xezmätkäre ğäyeple bula ala - törek mäxkämäse şimbä könne şundıy qarar çığardı. NTV telekanalı mäğlümatına qarağanda, mäxkämä alarnı, berdän artıq keşeneñ ülemenä kitergän wayımsızlıq wä iğtibarsızlıqta ğäyepli. Şuşı qaza atnakiç, İstanbuldan başqala Änkarağa barğan tiz yöreşle ekspresnıñ yuldan çığuı säbäple buldı. Törkiäneñ transport ministrı Binali Yildirim, ekspress röxsät itelgän tizlekne uzğan bulğan dip beldersä dä, qaza säbäben turıdan-turı moña bäylämäde.


text:
2 fevral könne rässamnar berlegeneñ kürgäzmä zalında Berlinda yäşäp icat itüçe millättäşebez Şamil Ğimaevnıñ kürgäzmäse açıldı. Ä 3 fevraldä isä Qazannıñ Ğalimnär yortında ul üzeneñ cırlarınnan torğan konsertın täqdim itär dip kötelä. Muzıkant häm rässam bularaq tanılğan Şamil Ğimaev Berlinnıñ Tatar-başqort mädäni üzäge äğzası bulıp tora. Zamanında alman qızına öylänep tuğan ciren taşlap kitä. Menä inde 20 yıldan artıq çit ildä yäşäsä dä, Şamil äfände tuğan ciren onıtmıy, yıl da Tatarstanğa qunaqqa qayta.
Gölnaz Şäyxetdin
(baş bittä Ş.Ğimaevnıñ "Rusiä" räseme)


text:
Medvedev-Putin: "yaxşı häm yaman abzıylar" uyını
Uzğan atna Medvedev Könbatış belän "awışqan koymalarnı tözätü" belän mäşğül buldı. Putin kiresen eşläwen däwam itte. Bu närsä - tışqı säyäsät öçen köräşme, ällä Kremlneñ yaña uyınımı?
Berlinda Tışqı bäyläneşlär şurasında yasağan çığışında Medvedev Salqın suğış çorındağı Helsinki kileşüe räweşendä Yewropanıñ yaña iminlek kileşüen tözergä çaqırdı.
Şimbä könne Peterburda iqtisadi forumda çığış yasap, dönyadağı finans krizisı öçen Quşma Ştatlarnı ğayepläde.
Bu belderülär Kremlneñ soñğı yıllardağı äwzem tışqı säyäsäteneñ däwamı bulıp tora. Şulay da, ayırma bar. Medvedev Putinnan yomşağraq söylärgä tırışa.
Medvedev yomşağraq söyli
“Salqın suğışnıñ tämamlanuı Yewropa sivilizatsiäseneñ öç tarmağı bulğan Rusiä, Yewropa Berlege häm Tönyaq Amerika arasında tigez xezmättäşlekkä şartlar tudırdı. İmanım kamil, - dide Medvedev Berlinda, - Atlantizm berdän-ber prinsip bularaq inde iskerde. Xäzer bez Vankuverdan alıp Vladivostokka qadär Evro-Atlantik berdämlek turında süz yörtergä tieş. ”
NATOnı başqa berär iminlek berläşmäse belän alıştıru fikeren xuplawçılar äle küp bulmas. Şulay da, fikerneñ yañğırawı iğtibarğa layıq.
Medvedevnıñ tele “urtaq Evropa yortı” turında söylägän elekke sovet citäkçese Mixail Gorbaçevnı xäterlätsä, Putin yış qına Salqın suğış çorına xas tezmälär qullana. Misal öçen, Fransiägä soñğı säfäre waqıtında ul Quşma Ştatlarnı “qurqınıç albastı” kebek qılanuda ğayepläde.
Tışqı säyäsät öçen kem cawaplı?
Rusiäneñ AQŞtağı ilçese qatı qullı diplomat sanalğan Yuriy Uşakovnıñ xökümät apparatına qaytarıluın küzätüçelär Putinnıñ tışqı säyäsätne üz qulına aluı dip bäyäläde.
Waşingtondağı Dönya iminlege institutında Rusiä häm Evraziä bülege mödire Nikolay Zlobin süzlärençä, Putin tışqı säyäsätne üz qulınnan ıçqındırırğa telämi.
“Rusiäneñ tışqı säyäsät idaräsendä üzgäreşlär başqarıla. - di Zlobin. – Uşakovnıñ Mäskäwgä qaytarıluı tışqı säyäsätneñ qayber öleşeläre xökümätkä küçerelüen añlata.”
Şul uq waqıtta, Medvedev prezident bularaq, hiçyuğı qäğazdä, tışqı säyäsät öçen cawaplı bulıp qala. Küzätüçelär, bu närsä – köndäşlekme, ällä kileşenep başqarılğan uyınmı, dip baş wata.
Aldan kileşengän uyın
Waşingtondağı Nixon üzägendä Rusiä belgeçe Nikolas Gvozdev fikerençä, Putin belän Medvedev bu uyınnı kileşep başqara.
“Minemçä, bu – ‘yaxşı häm yaman abzıy’ uyını, - di Gvozdev. – Ber ük waqıtta bu tışqı säyäsätne büleşü tırışlığı. Yänäse, Medvedev, yaxşı abzıy bularaq, kileşülär imzalıy, xezmättäşlek, aqça eşläw turında söyläşä. Ä Putin, ‘yaman abzıy’ bularaq kilä dä, ä xäzer äydägez atom iminlege turında söyläşäbez, di.”
Germaniägä säfäre waqıtında Medvedev “yaxşı abzy” bulıp uynadı: säwdä häm iqtisadi bäyläneşlär, Rusiäneñ Yewropa Berlege belän xezmättäşlege turında söyläde.
Putin xuca bulıp qala
Medvedevnıñ yuğarı däräcäsenä qaramastan, belgeçlär fikerençä, Rusiädä küp närsä öçen, şul isäptän, tışqı säyäsät öçen dä, haman da Putin cawap birä.
“Rusiä global säyäsättä” jurnalı baş möxärrire Fedor Lukyanov süzlärençä, Könbatış äle dä Putinnı “xuca” dip sanıy.
“Fransiä säfäre şunı kürsätte, Könbatış äle qaraşın üzgärtmägän, - di Lukyanov. – Fransiä Putinnı xökümät kenä, ä däwlät başlığı däräcäsendä qabul itte.”
Putin üze dä şul däräcädä bulırğa tırıştı. “Le Mond” gäzitenä birgän äñgämäsendä ul NATOnıñ kiñäyüen, Könbatışnıñ İran säyäsäten tänqitläde. Matbuğat oçraşuında, keşe xoquqları turındağı sorawğa, andıy problemnar här ildä bar, dip Fransiä törmälären telgä aldı.
İke başlı sistem älegä eşli
Rusiä belgeçe Nikolas Gvozdev süzlärençä, Putin-Medvedev mönäsäbärlärendä “köndäşlek çatqıları” bulsa da, älegä alar sizelmi diärlek.
Putin premier bulğaç xökümätneñ quäten arttırdı. Prezidium dip atalğan yaña buın buldırdı, anda cide vitse-premier häm cide ministr kerä, şul isäptän, Medvedevqa turı buysınğan öç ministr.
Gvozdev süzlärençä, bu yaña super xökümät ike başlı patşanı xäterlätä. Bar qararlarnı da Putin belän Medvedev, yä alarnıñ keşeläre qabul itä.
Älegä bu ike başlı sistem eşli, çönki alar küpçelek mäsälädä ber ük qaraşta tora. Läkin, belgeç fikerençä, kiläçäktä alar arasında köndäşlek köçäyergä mömkin.


text:
Yasamalda 1.8 torpaqda yarimtikili ev
TECILI ELIMYANDIDA !!! Kohne evim xirda ve sheraitsiz olduquna gore sokub evezine bashqa ev tikirem.Tecili pul lazim olduquna gore Teze evi sata bilerem. Torpaq Yasamaldadir,2 sota yaxindir.Ev Almaq isteyen adamin zovqune ve layihesine uyqun tikilisi basha catdirila biler ve temir oluna biler ( otaqlarin ve mertebenin sayi isteyinize uyqun ola biler ).Butun Komunikasiyalar var.Mektebin yaninda,metroya 10 deqiqe piyada yol.Qeydiyyat yolu ile satilir,qeydiyyatda hec kim yoxdur,qeydiyyati men edecem.Qiymet munasib olacaq.Mesel ucun 2 otaqli ev,sahesi 70 kv.,1 sotdan cox heyetle-50000. / 3 Otaqli ev,sahesi 100 kv,1 sot heyetle - 60000 . / 2 mertebeli ev ,200 kv,1 sot heyet-90000 manata basha geler. ve s.
Qiyməti: 50000 AZN


text:
Tawış birergä kilüçelär az dip xäbär itelä. Premyer ministr Näğib Migati töşkä qädär saylawçılarnıñ 12 protesntı ğına tawış birde dide.
Bu saylawlar 4 atna axırı buyına däwam itäçäk. Saylawlarnıñ bügenge öleşendä Bäyrüt xalqı 19 urınğa wäkillär saylıy.
Saylawlar Fevral' ayında elekke premyer ministr Rafiq Häririnıñ üterelüeneñ näticäse. Anıñ ülemennän soñ Livanda Süriägä qarğı köçle protestlar başlandı häm Aprel' ayında Süriä Livanda inde 29 yıl buyı torğan ğäskärlären annan çığarırğa mäcbür buldı.
Bügenge tawış birü Qazan waqıtı belän kiçke 7-dä tämamlana.


text: Äfğanstannıñ könbatışında urnaşqan Farah wilayätendä 7 politsiä xezmätkäre üterelgän. Bu turıda bügen Äfğanstannıñ Eçke eşlär ministrlığı xäbär itte. Xäbärdä äytelgänçä, bu yä taliban suğışçıları, yä narkotik satuçılar eşe bulırğa mömkin. Könyatağı Zabul wilayäte başlığı äytüençä, kiçä amerikan xärbiläre, Poti şähäreneñ mäçetenä kerep sıyınğan Taliplar belän atışqan: 5-sen ütergän, 4-sen qulğa alğan. Amerikan räsmiläre bäreleş turında xäbär itmäde, ämmä könyaqta ike suğışçınıñ qulğa alınuın belderde.


text:
«İslam awazı» fondı «Arbat» isemle küñel açu kompleksında yäşlär öçen oçraşu kiçäse oyıştırdı
Äytergä kiräk, mondıy biyü kiçäläre şähärebezdä berençe tapqır ğına uzdırılmıy. 90 nçı yıllarda «Tuğan tel» oyışması Oçraşunı, soñraq «Tanış bulıyq» dip atalğan yäşlär kiçäsen daimi oyıştırıp kilä ide. Tatar mädäni üzäge isemle räsmi oyışma tözelgäç, oçraşu kiçäläre äkrenläp süreldelär.
Oçraqlı räweştä genä mondıy kiçälär 90Hчы yıllar axırında – 2000 nçe yıllar başlarında da bulğaladı. «İslam awazı» fondı prezidentı İlgiz Nasıybullov, Pedagogiä universitetı talibı İldar Ramazanov, «Abordaj» icat törkemeneñ citäkçese Azat Sanatullin da şähärebezneñ törle küñel açu komplekslarında tatar yäşläre öçen Biyü kiçälären oyıştırıp mataştılar, ämma yäşlär az kilü säbäple bu kiçälär berle-ikele genä bulıp qaldılar.
Bu yulı, iğlannarda maşina wäğdä itelgängäme, yäşlärneñ üz millät wäkilläre belän aralaşu teläge üskängäme, ütkän yıllarğa qarağanda yäşlär kübräk kilgännär. İke zur zal şığrım tulğan. Kiçäneñ ayırım teması buldı: «Yäşlär narkotiksız». Şuña kürä äledän äle narkotikka qarşı köräşüçe cämğiätlärneñ citäkçeläre, şähär meriyäseneñ yäşlär komitetı räise Aleksandr İvanov häm törle milli cämğiät wäkilläre çığış yasadılar. Tatar yäşlärenä keçkenä genä konsert ta äzerlängän ide: Rinat Sadıyqov häm Alsu Salaxova alarğa üzläreneñ cır-moñnarın büläk ittelär, «Sember» cır-biyu ansamble törle xalıq iyüllären kürsättelär.()
Şulay uq çara barışında bäygelär, uyınnar oyıştırıldı. Jır konkursında ciñep çığuçığa maşina wäğdä itelgängä, yäşlär bu yarışta bik teläp qatnaştılar: äti-änilärennän, magnitofon tasmalarınnan işetep istä qaldırğan cırlarnı başqardılar. Zal alarğa quşılıp cırladı. Soñınnan zalda utıruçı tamaşaçılarnıñ alqışları buyınça ciñüçe bilgelände. Pedagogiä universitetınıñ matematika-informatiqa fakul'tetınıñ studentçası Läysän Molotkova ciñüçe dip iğlan itelde. Aña İlgiz Nasıybullov bäyrämçä bizälgän uyınçıq maşina büläk itte.
«Sin tatar telen beläseñme?» digän yarış da yäşüsmer tamaşaçılarnıñ küñelenä xuş kilde. Tatar xalqınıñ mädäniätenä, tarixına qağılışlı sorawlarğa yäşlär berawızdan cawap birdelär. Bäyrämneñ iğänäçeläre dä tarafınnan bik küp büläklär äzerlängän ide, şuña kürä berse dä büläksez qalmadı. Tik şulay da, yäşlärneñ fikerençä, bäyrämdä milli rux citärlek däräcädä sizelmägän.
Çulpan Firğaliewa, Sember.


text:
Köktöbel
Köktöbel (ukraince KokTeбeлb, rusça KokTeбeлb) — şarqiy Qırımnıñ Kefeden cenüp-ğarpqa taba 20 km qadar uzaqlıqta Kefe-Aluşta avtoyolunda bulunğan bir qasaba. Qara deñiz yalı boyunda Köktöbel körfezi yalısında Qara Dağ yanındaki şeer.
Eali[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Ealiniñ sayısı — 2841 kişi (2001): rus — 50 %, ukrain — 36 %, bulardan da ğayrı qırımtatarlar, yunanlar, bulğarlar, almanlar ve başqa milletler yaşaylar.
Naqliyat[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Avtostantsiya Aqmescit, Sudaq, Keriç ve Kefe şeerleri arasında köçürüvler eda ete. Marşrut taksiler toqtamadan qatnap tura.
Tarih[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Köktöbel qurulğan doğru tarihı belgisiz. Qasaba yanındaki Tepsen platosında Erte Orta asırlardan berli belli olğan qadimiy meskün yer edi. XIX asırnıñ soñunda Köktöbel ealisi qırımtatarlar ve Qırımğa icret etken bulğarlardan ibaret edi. Şimdiki Köktöbel qasabası Köktöbel köyü, bulğar Baraq Göl, yunan Armutluq, rus Kordon hutorları ve körfez yalısındaki yazlıq evler qasabası birleşkeni neticesinde quruldı.
XIX asırnıñ soñundan berli Köktöbel yazlıq raatlanuv populâr yerine çevirildi. Yazlıq evli Köktöbel temel qoyucı — Eduard Andreyeviç Yunge edi. Köktöbelde başqa-başqa zamanlarda Maksimilian Voloşin, Aleksey Tolstoy, Vikentiy Veresayev ve başqa medeniyet erbapları otura ediler. 1930 seneleri bu künge qadar saqlanıp qalğan Köktöbel adlı yazıcılar yaratıcılığı evi qurulğan edi.
Şimdiki Köktöbel[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Şimdiki Köktöbel — deñiz yanındaki populâr kurort.
Voloşin yaşağan evinde şimdi şair müzeyi çalışa.
Köktöbel yanında Qara Dağ qoruğı buluna.
Galereya[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Bağlantılar[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- "Bizim Köktöbel" adlı Köktöbel internet resursı
- Köktöbel fotoları ve yañılıqları
- Welcome to Coctebel
- Köktöbel haritası
Atıflar[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


text:
Gruziä prezidentı E.Şewernadzeneñ çitlätelüe, qansız , köç qullanılmağan, xalıq kütäreleşenä ürnäk dip xuplana.Läkin bu qaraşnı Üzäk Aziä xökümätläre urtaqlaşmıy torğandır.Üzäk Aziäneñ 5 respublikasında da parlament saylawları kiläse 15 ay eçendä ütergä tieş. Tiblisi waqıyğäläre bälkim dä basım astındağı opozitsiä törkemnären ruxlandırır
Gruziä opozitsiäse yäkşämbedä E.Şewernadzeneñ çigenüenä kitergän tınıç xalıq kütäreleşen ''göllär revolutsiäse'' dip atadı. Kaspi dingezeneñ ikençe yağında Üzäk Aziäneñ 5 respublika citäkçese göl tügel ä anıñ çäneçke, enäläre turında uylıy torğandır.Gruziädä dramatik waqıyğälärgä rişwätçelek-korrupsiä, bäxäsläşelgän saylaw näticäläre, politik protsessqa qatnaşu mömkinlegeneñ çiklänüe, kiñ taralğan xäyerçelek säbäp buldı. Ni qızğanç ki Üzäk Aziädä dä näk şuluq xällär. Ämma Urta Aziädäge opozitsion törkemnär öçen Gruziä waqıyğäläre , qänäğätsezlekneñ artuı ( ber dä kitmäs kebek kürengän ) ber xökümätne bärep töşerügä kiterä alaçağın kürsätte.QAzaxstanda opozitsiädäge Demokratik saylaw xäräkäteneñ citäkçese Tolen Toktasinov küp kenä üzäk aziälelärneñ uylağanın çağıldırıp bolay dip äyttte (audio)
Mİn gruziädä genä tügel ä başqa illärdä dä saylawlar ğädelleräk bulır dip uylıym Qazaxstanda xakimiätgelär moñı küzdä totırğa tieş, xalıqnı ozaq waqıt aldap bulmıy.
Tadcikstanda opozitsiädäge islamçı yañarış partiäsennän Hikmätulla Sayfulozoda süzlärençä(audio) Tadcikstanda älege waqıtta tormış bik qıyın.Bigräk tä sonğı yılda xakimiätneñ ber qulda tuplanuı arttı, xalıq üzgäreşlär teli—barlıq bu faktorlar Tadcikstanda kiläse saylawlarda konfrontatsiägä yul aça ala.
Qırgızsatanda Kommunistlar partiäse citäkçse Absamat Masaliev Gruziädäge xällärgä qarata , saylawlar demokratik reweştä oyıştırılırğa tieş. Qırgızıstanda qanun bozğan saylawlar ütkärelä.Bezneñ citäkçelek Gruziädäge xällärne iqtibarğa almıy,Bez Gruziädän sabaq almasaq , Qırgızıstanda da andıy xällär bula ala dip söyli.
Üzäk Aziä illäre citäkçeläreneñ hämmäse Sovetlar Berlege waqıtında xakimiäkä kilgän . Töbäktä Üzbäkstan belän Törkmänstan bigräk tä repressiv, alar in az qurqa torğandır. Törkmänstanda terkälgän ber genä partiä bar ,ul da prezident Saparmurat Niyazov citäklägän partiä. Barlıq opozitsiä citäkçeläre yä ildän qaçıp kitkän, yä dä törmädä utıra. Törkmänstan mätbuğatı Gruziä turında söylämi. . Üzbäkstanda räsmi räweştä terkälgän 4 säyäsi partiä bar. barısınıñ da tamırları Üzbäkstan kommunistlar partiäsend yata. Ämma anda hiç bulmağanda aktiv opozitsiä partiäläre bar. alar üzlären terkärgä 2004nçe yılnıñ dikäberendä bulaçaq saylawlarğa qatnaşırğa omtıla. Üzbäkstan prezidentı Karimov Kiçä Şevernadze Gruziä häm täbäktä totrıqlılıqnı saqlap qalu öçen çigende dip äytte.
Üzbäkstan kiñ küläm mätbuğat çaraları şimbädä Gruziä parlamentına qara köçlär basıp kerde digän qısqa komentar birde. Üzbäkstan häm Törkmenstanda protestlar siräk bula, bula qalsa, xakimiätlär anı bik qısqa waqıtta bastıra.Ämma Qazaxstan, Qırgızıstan häm Tadcikstanda Gruziä waqıyğäläre borçıluğa säbäp bula ala. Qazaxstan Gruziä turında bik saqlıqlı reaksiä kürsätte. Prezident Nazarbayev ofisınıñ belderüendä kisken ekonomik xällär häm eçke politik şartlar Gruziädä xakimiät üzgäreşenä kiterde dip äytelgän..İqtisad Qazaxstanda yaxşıraq dip prezident azsızıqlıy , bu däres ämma korrupsie turında läm mim süz yuq, çönki Nazarbayev çit il neft şirkätläre qatnaşqan skandaldan üzen çitläşterergä tırışa.Qırgızıstanda iqtisadi xällär Gruziädän dä yamanraq dip äytep bula.Tışqı eşlär ministırı kiçä Gruziädä säyäsi köçlär wazğiätne totrıqsızlandırğan adımnar atlamas digän ömed belderde. Tadcikstanda Gruziägä qarata räsmi reaksiä yuq. Ämma mätbuğat xabär itte. 92nçe yılda Tadcikstanda Tbilisidägenä oşaş xällär buldı , demonstratsiälärdä xökümät citäkçelären almaştıru taläp itelde häm bu cıyınnar 5yılğa suzılğan watandaşlar suğışınıñ başlanğıçı buldı. Qazaxstanda opozitsiädäge Aq-Zhol partiäsennän Burxan Nurmuxammedov Gruziä waqıyğäläre sovet däwre säyäsätçeläreneñ çigenergä häm urınnarın yäş buınğa tapşırırğa tieşlegen kürsätep tora dip äytte. Bez Tatarstanda Gruziädägänä oşaş waqıyğälär bula alamı digän soraw belän Tatarstan Yäşläre gazetasnııñ säyäsi bülegendä eşläwçe Minnazım Säfärgä möräcäğät ittek(audio)
färidä xämit,praga


text:
Alar başqort ädäbiätına da , tatar ädäbiätına da kertelmi üzgä ber ädäbiät tudıru tendensiäse ädäbiätnı bülgäläwgä kiterä dip isäpli häm Tatarstannın Başqortstanda yäşäp icat itüçelärgä iğtibarlıraq bulunı ömet itä. Bu turıda yäş şağir İldus Fazletdinov fikerläre belän Azatlıqnıñ düşämbe tapşıruında tanışa alasız.
“Bezneñ zaman geroyı“ isemnären birü çarası bulıp ütte.Älege isemne Ufa meriäse xäyer-fatıyxası belän “Vsya Ufa“ prodyusser üzäge oyıştırğan ide.“Yıl eşquarı“ , “Yıldağı iñ zur şäfqatlelek çarası“ häm başqa küp kenä nominatsiälärdä yıl geroyları iğlan itelde.Ufadağı Salawat Yulayıv prospektı yıl tözeleşe dip bilgelände.


text:
Ğıraqta suğışı qayçan tuqtalır ? Bu sorauğa älegä ber kemdä cawap birä almıy. Ämma ütermägän ayunıñ tiresen bülü digändäy Ğıraqnı tözekländerü turında süz bara , mätbuğatqa qarasan kontraktlar da tözelä ikän. Tözekländerü eşe bozılğan trans-Atlantik mönäsäbätlären yaxşırtuğa kitererme digän soraular quyıla . Britaniä premier Ministırı T.Blair suğıştan soñ Ğıraqta xezmätäşlek , Yevropa belän AQŞ mönäsäbätlären yaxşırtır dip ışana häm şunlıqtan ul Waşingtonğa kilde .
Kierenkelängän Trans_Atlantik mönäsäbätläre ,Fransiäneñ suğıştan soñ Ğıraq niçek idarä itelergä tieş digän mäsälädä bäxäsläşüe säbäple naçarlana bara. Çärşämbedä Waşington yaqınında Camp Davittä prezident Bush belän oçraşqan T.Blair, aña Quşma Ştatları Fransie, Germanie kebek Yevropa Berlege citäkçeläre belän aranı yaxşırtu öçen adımnar atlarğa tieş dip ügetlämäkçe ide. Fransie suğıştan soñ,Ğıraq belän AQŞ vä Britanie idarä itäçäk digän fikergä qarşı çığa häm BMOnda veto salu belän yanıy. Blair şunı kürep, Ğıraq belän idarä mäsäläsendä BMOna töp rol birelsen dip ,Quşma Ştatları tırışlıq kürsätergä tieş dip uylıy.. Bu Waşington telägän närsä tügel. Heritage Foudation analitigı Nile Gardiner (audio)
Minemçä bu mäsälädä Downing Street belän Aqyort arasında fundamental ayırma bar. T.Blair suğıştan soñ Ğıraq administratsiäse öçen BMOnıñ mandatın alırğa tırışa. Prezident Bush isä añlaumça bu ideanı yaqlamıy.
Bush administratsiäse İminlek Şurasında ikençe rezolutsiä öçen yaqlau qazana almauınnan soñ yañadan anda qaytır dip uylau qıyın. Älbättä cämäğätçelek aldında Waşington suğıştan sonğı Ğıraq administratsiäse öçen BMOnıñ yaqlauın alırğa tırışaçaq kebek belderülär yasıy. Däwlät Departamentı da Parij belän aralarnı yaxşırtırğa teläwenä işarälär cibärä. Misal öçen däwlät sekretarı Colin Powell Väkillär palatası komitetında Quşma Ştatları belän Fransiä 225yıldan birle öyläneşep torsa da , ğailä äle dä bergä dip söyläde, ämma ul suğıştan sonğı Ğıraq xökümäte başta häm xärbi häm sivil ölkädä koalitsiä köçläre tarafınnan kontrol iteläçäk dip äytte. Çınbarlqta mätbuğatqa qarağanda ,Waşington suğıştan soñ humanitar ölkädä genä BMOğa rol birergä cıyına. Anda AQŞ citäkçelegendä opozitsiä köçläre , eksildäge ğıraqlılar häm başqaları rol uynayaçaq . Küzätüçelär dä AQŞ, Fransie, Russie, Germaniä kebek illärne suğıştan soñ çittä qaldıraçaq dip qarıy. Gardiner Bolay dip äytä(audio)
Misal öçen ägär dä suğıştan soñ iminlek saqlau öçen anda Fransuz,Rus ğäskärlären kitersän, qıyınlıqlar tuaçaq. Minemçä rus vä fransuzlar töbäktä üzläreneñ ekonomik häm startegik mänfäğätlären garantiälärgä tırışaçaq.Şunlıqtan min misal öçen Waşington belän Parij arasındağı bozlar tizlektä cepşer dip uylamim.
Suğış betkännän soñ da , Ğıraqta iminlekne tämin itü öçen meñnärçä, unmeñnärçä AQŞ häm Britan ğäskäriä torırğa tieş bulaçaq.İminlek Şurası äğzaları Fransie, Russie, Qıtay häm Süriä Ğıraqta suğıştan sonğı administratsiägä BMO mandatı birergä häm berektäşlär belän iminlekne tämin itergä telämi, çönki bu AQŞ citäklägän suğışnı legitimlaştıru bulır ide.Waşingtonda Strategik häm Xalıqara Tikşerülär Üzägendä Yevropanı öyränü bülege direktorı Simon Serfaty süzlärençä (audio)
Ğıraqnı tözekländerü eşe yıllarğa suzılaçaq.Küp aqça, här törle mädäni,administrativ resurslar kiräk bulaçaq AQŞ ber üze genä böten bu eşlärne başqarırğa häm aqça sarıf itergä telämäs.
Waşington bälkim dä suğıştan soñ Dönyanıñ baqşa illäre kiräkmi dip uylasa da tizdän fikren üzgärtäçäk häm Blair monda kiräkle bulaçaq . Serfaty süzlärençä,minemçä Blair Bmosı aşa barırğa , älegäçä suğışta xezmätäşlek itmägän yevropa illäre belän yaxşıraq mönäsäbätlär urnaştırırğa kiräk dip däğwä itäçäk.Blair Waşingtonğa suğış tügel ä suğıştan sonğı xällärne söyläşü öçen kilde .Belgeç Blairnıñ Transatlantik mönäsbätlären yaxşırtuda rol uynıyaçagına häm G-7lärneñ summitında Chiraq belän Bushnıñ mineral su stakannarın kütärep berbersenä yılmayuların küz aldına kiterä. Blair belän Bush söyläşüläre niçek bargandır bu turıda aldağı tapşıruıbızda söylärbez
Färidä Xämit, Praga


text:
Ukraina räsmiläre 26-nçı dikäberdä ütkän prezident saylawları turında prezidentlıqqa namzät bulğan Viktor Yanukoviçnıñ şikayätlären qarıy.
Älegä tögäl räsmi sannar iğlan itelmäsä dä, Viktor Yuşçenkonıñ 52 protsent cıyıp ciñep çığuı, Yanukoviçnıñ 41 protsent cıyuı mäğlüm.
Ukraina yuğarı mäxkamäse Yanukoviç möräcäğätläreneñ küpçelegen inde kire qaqtı.
Yanukoviçnıñ saylaw ştabı başlığı äytüençä, Yanukoviç yaña möräcäğätlär äzerli.
Elegräk räsmilär tögäl räsmi saylaw näticäläre bügen iğlan iteläçäk dip beldergän ide.


text:
Tatar milli oyışmaları urtaq cıyın ütkärä
Mäcit Xucin 24 dikäber könne ütäçäk zur cıyında ike möhim mäs''älä tikşereläçägen dä xäbär itte. Anıñ berse – Başqortstanda yäşäwçe tatarlarnıñ tel statusı mä’säläse häm ikençese – Başqortstan Mäğärif ministrınıñ bıyıl 21 noyäberdä çığarğan färmanı mä’säläse. Mäcit Xucin äytüençä, Başqortstan Prezidentı Mortaza Räximov, ike yıl elek ük respublika tatarları tele statusın kütärügä qağılışlı wäğdä birgän bulsa da, bu täñgäldä älegäçä barmaqqa barmaq ta suğılmadı. “Başqortstan tatar cämäğätçelegen älege xäl bik borçıy, - di professor Mäcit Xucin. – İl Prezidentı Putin isemenä, şulay uq Başqortstan Prezidentı Räximovqa bu xaqta distädän artıq xat häm möräcäğät cibärelügä dä qaramastan, älege problemanı haman da kürmämeşkä salışalar. Şuña kürä tatar oyışmalarınıñ berlektäge cıyınında bu mä’sälägä tağın da ber tapqır iğtibarnı cälep itäbez häm Putin isemenä dä, Räximov isemenä dä yaña xatlar cibäräçäkbez”. Mäcit äfände süzlärençä, bu xatlarnıñ ölgeläre äzer inde, tatar cämäğätçelek oyışmaları wäkilläre Ufağa kilgäç alarnı bergäläp tikşerep, tawış birep qabul itü küzdä totıla.
Başqortstan Tatarları Milli-mädäni möxtäriäte räise Ramil Bignov isä kön tärtibendäge ikençe mäs''älä buyınça fikerläre belän urtaqlaştı. Mäğlüm buluınça, bıyıl cäyge kanikullarğa kitkänçe ük, Başqortstan Däwlät Cıyılışı deputatları respublikanıñ “Mäğärif turında” qanunına üzgäreşlär kertü xaqında kileşkän ide. Aña asäsan, Başqortstan mäktäplärendä uquçı barlıq millät balaları da başqort telen däwlät tele bularaq öyränergä tieş. Şuşı üzgäreşne deputatlar üktäber ayında uzğan utırışlarında tulısınça qabul itte. Ä 21 noyäber könne Başqortstan mäğärif ministrı Zöhrä Räxmätullinanıñ şuşı qanunnı ğämälgä aşıra başlaw turında färmanı dönya kürde. Şulay itep kiläse yıldan Başqortstandağı barlıq millät balaları da başqort telen mäcbüri öyränä başlarğa tieş bula. Bu yañalıqqa Başqortstan tatar cämäğätçelek oyışmaları baştan uq rizasızlığın belderde. Ni öçen digändä, tatar tele belän başqort tele ber-bersenä şulqädär oxşaş ki, dönyada şulay yaqın bulğan başqa ber genä tel dä yuq. Şulay bulğaç, tatar balalarına başqort telen maxsus öyränep toru da kiräkmi, dip raslıy tatar ictimaği oyışmalar wäkilläre. Annan soñ başqort telen tatar mäktäplärendä dä kertü tatar telen uqıtu däreslären qısqartaçaq. Ğomumän, başqort telen uqıtu tatar balalarınıñ telen butawğa kiteräçäk, di tatar cämäğätçelek oyışmaları wäkilläre. Tatar balası yün''läp ni tatarçanı, ni başqortçanı belmäyäçäk. Utırışta çığış yasağan Ramil Bignov süzlärençä, älege mäs''älä buyınça eş alıp baruğa şimbä könne Ufada ütäçäk kiñäşmädä zur iğtibar bireläçäk häm il, respublika citäkçelärenä möräcäğätlär äzerlänäçäk.
Fänis Fätxi, Ufa


text: Rusiäneñ atom qoralı belgeçe İgor Sutyagin Amerika Quşma Ştatları faydasına küzläw eşläre alıp baruda ğayeplänep 15 yıl törmä cäzasına xökem itelde. Sutyagin Amerikanıñ Üzäk Küzläw Agentlığı CİA belän eşlägän ber britan şirkätenä yäşren mäğlümat tapşıruda ğayeplänä. Qoral belgeçe mäxkämä qararın kötep dürt yarım yılın törmädä uzdırğan inde. Advokatlar – Sutyaginnıñ ğayebe yuq, ul birgän mäğlümat yäşren tügel ide, dip belderde. Sutyagin üze – minem berdän ber ğayebem – çit il keşeläre belän aralaşu buldı, dide. Xalıqara keşe xoquqları oyışmaları Sutyagin eşeneñ baştan uq ğadel bulmağanı turında belderde.


text:
Ekstremistlar köçqullanunı aqlaw öçen dinne sıltaw itep qullana.Könbatışta möselmannarğa qarata doşmalıq köçäyä bara, sonğı könnärdä Niederlandtta meçitlärgä höcümnär artıp kitte.Şundıy waxşelek, yämsezlek xökem sörgändä küp kenä matur ürnäklär dä yuq tügel. Törle keşelär berberesenä bulışlıq , xörmät kürsätä.Menä şul matur küreneşlärne büläkläw öçen UNESCO yıl sayın 16nçe noyäberne '' Dönya Tolerantlıq Köne ''itep bilgeläp ütä.Şuşı mäxsus kön keşelärgä tolerantlıq, çıdamlıqnıñ tik xökümätneñ tügel ä ayrım şäxes, maxallä, cämğiätlärneñ eşe buluın xäterlätä.Çirattağı yazma törle krizis urınnarında ayrım keşelärneñ matur tırışlıq ürnäkläre belän tanıştıra.
Balkannar häm yaqın könçığış dönyadağı konflikt urınnarı.Ämma här ike töbäktä dä isketkeç,iqtibarğa layıq keşelär tolerantlıq kürsätep tirän upqınnarnı taraytırğa tırışa. Sarayevodağı Pontamina xorı yäki tatarçalaştırıp äytsäk ''ruxi küpr'' xorı ,fiker ayırmalıqların yaralarnı muzıka belän taraytmaqçı sawıqtırmaqçı. (audio)
Şuşı xor Bosnia suğışı tämamlanğannan soñ ber yıl da ütmi oyıştırıldı. Anda törle dindäge keşelär qatnaşırğa çaqırıldı. AQŞta bu tör tırışlıqlarnı büläkläw öçen oyışqan urtaq nigezne ezläw fondı mart ayında Pontamina cırçıların büläkläde. Xalıqara yaqlanğan bu fond konfliktlarnı beterü tınıçlıq urnaştıru öçen yaña yullar ezläwçelärne büläkli.Şuşı fond Makedonya prezidentdı Boris Traykowskinı da büläkläde. Ni qızğanıç ki prezident fevral ayında oçqıç qazasında häläk buldı. Traikowski yıllarça däwam itkän suğışlar belän parçalanğan töbäktä tınıçlıq wä tolerantlıq öçen tırışıp kilüçe dip häm eçtä häm dä çit illärdä bik yuğarı bäyälängän şäxes idi.2001nçe yılda Makedoniäne watandaşlar suğışı busağasına kitergän albannarnıñ başkütärüen bastıru öçen ul zur bulışlıq kürsätte.Makedonyalılar menä närsälär äytte anıñ turında(audio)
Ul bezneñ barırğa tieşle suqmaqnı bilgelägän istisna şäxes.
Başqa ber makedonyalı (audio)
Ul makedonyanıñ etnik maxallälären yaqınlaştırunı mäqsad itep quydı
Bıyıl İzrael häm fälästinnär dä köç qullanılğan töbäktä xezmättäşlek häm üzara añlaşunı arttıru mäqsatında muzıka sportnı qullana başladı. Yähyd pasifistı , cır süzläre yazuçı Ofer Golany ğäräb xristian muzıkantlar belän bergäläp solıx öçen tırışa. (audio)
Bıyıl ğıynuar ayında bertärkem yähüd häm fälästinnär bergäläp Antartikağa yul tottı. ''boznı watu'' dip atalğan şuşı operatsiädä yähüd häm fälästinnär könnärçä bozda yörede, elek ber kem dä bulmağan taularnı ütte. Dönya televidiniäläre şuşı maceranı kürsätkän ide. Mäqsat izrael häm fälästinnär bergä yäşi ala, tınıçlıqta bergä eşli ala dip kürsätü ide. Bıyıl şulayuq berençe märtäbä İzraeldäge ğäräb şährennän Bnei Saxnin futbol klubınıñ xalıqara säxnädä Yevropada futbol uynarğa xaq qazanuı İzraeldä futbol yaratuçılar öçen zur şatlıq buldı Qazaxstan da bıyıl dini çıdamlıqqa ürnäk buldı.Astanda yaña yul yortlar tözälü säbäple xristian Lutheran çirkäwe cimerelergä tieş bulğan. Qazax din ğalime Murtuza Bulutay planğa qarşılıq kürsätüçelärdän berse ide(audio)
İslam tarixında ber qayçan da ğıybadätxanä, çirkäwlär cimerelmägän.Bezneñ din barlıq inanuçılarğa ireklek birä.Bezneñ qanunnarıbız da şundıy.Minemçä maxallä qanuni räweştä terkälgän ikän, bezneñ qanunnarğa kileşle Qazaxstan suverenlek häm territorial iminlegenä qurqınıç tudırmıy ikän anıñ ğıybadätxanäsen cimerü döres bulmas ide.Çirkäw cimerü xalıqara qanunğa, bezneñ qanun- mädäniätebezgä , traditsiä dinebezgä qarşı eş dip äytte Murtuza Bulutay. Üzäk Yevropada Çexiä häm Slovakiä televidiniäläre etnik azçılıqlarğa kübräk tolerantlıq kürsätü öçen ike proyekt äzerlägän. Çex TV çek malayı belän Vietnam qızı arasındağı duslıq turında seriä kürsätä başladı. Slovak TV çiğännar şähärgä kilä isemle Yevropanıñ berençe qızıqlı çiğän operası östendä eşli. Slovak televidiniäsennän Oleg Makara çigännär qaraq yäki sotsial yardäm belän yäşäwçe xalıq digän fikerlärgä qarşı kilä. Ul Yevropanıñ in küp çitkä qağılğan azçılığın uñay roldä kürsätmäkçe. 16nçe noyäber dönya tolerantlıq köne yäki töreklär äytmeşli dönya kürşelek köne .
färidä xämit


text:
Äl-Arabiä häm Äl-Cäzirä telekompaniäläre Saddamnıñ yaña tasmasın yañğırattı: Saddam, ullarınıñ şähit kitüwen äytep, ğiraqlılarnı cihadqa çaqıra...
Sişämbedä beryulı ike ğäräp televideniese Saddam Xösäyenneñ möräcägäte dip sanalğan tasma yañğırattı. Bu tasmada Saddam üzeneñ ulları, Qusay belän Udaynıñ uzğan atnada şähitlärçä ülgäne turında äytä häm başqa ğiraqlılarnı da basıp aluçılarğa qarşı köräşergä çaqıra... Ul arada Ğiraqnıñ 25 keşedän torğan idarä şurası 9 keşedän torğan prezidium sayladı. Şuşı 9 keşe almaşlap, il belän idarä itäçäk dip kötelä...
Ägär bu çınlap ta Saddam tawışı bulsa, kimendä 2 näticä yasap bula. Berençedän, bu - Quasy belän Udaynıñ çınlap ta ülgän bulularına raslaw. Ğiraqlılarnıñ kübese amerikannar kürsätkän fotoräsemnärgä ışanmağan ide. İkençedän, bu tasma Saddamnıñ äle dä isän buluın, häm dä kolaitsiä köçlärenä qarşı opozitsiä qoru ixtimalın kürsätä. Ğiraqlılarnıñ kübese Saddam, ulların iärtep ildän çığıp qaçqan digän fikerdä ide. Şulay itep, xäzer amerikan xärbiläre Saddamnı ezläw eşen ciñ sızğanıp däwam itä ala.
Ul arada sişämbedä Bagdadta 25 keşedän torğan İdarä şurasınıñ utırışı ütte. Ğiraqnıñ töp firqälären wäkillek itkän bu keşelär, küçeş çorında il belän kem idarä itäçäk digän mäsäläne xäl itte. Citäkşe ber bulırğa tieş digän täqdimnär äytelsä dä, axır çiktä şura, 9 keşedän torğan maxsus komitet saylap, räis wazifasın şuşı 9 keşe ber-ber artlı almaşlap başqarırğa tieş digän qararğa kilde. Alarnıñ 5-e şiği möselman, ikese sönni, tağın ikese körd.
Amerikan räsmiläre komitetqa kübräk cirlelär, yağni Saddam çorında Ğiraqta yäşäp qalğan keşelär ütüwen teläde. Ämmä sörgendäge citäkçelär, Saddamnı bärep töşerüdä bezneñ öleşebez zur buldı dip, Bagdadta da, Waşingtonda da qatı eşçänlek alıp bardı, näticädä 9 keşeneñ 8-e – näq menä alar bulıp çıqtı. Berdän-ber cirle keşe, ul da bulsda, Bagdad universitetı professorı Möhsen Abdul Xämid. Aña da, üz urının Milli demokratik partiä citäkçese Nasr Çaderci birde. Xäyer, şuşı citäkçelär tiräsendäge kiñäşçelär äytüwenä qarağanda, xäzer komitetta sörgendägelär häm cirlelär digän büleneş betergä tieş. Kördstannıñ demokratik partiäse wäkile Hoşiär Zäbari äytüençä, bez xäzer barıbız da Ğiraqta yäşibez, şuña kürä barıbız da cirlelär bulırğa tieş.
9 keşeneñ 6-sı zur säyäsi oyışma citäkçeläre, şul isäptän, Milli kongress citäkçese Äxmät Çalabi, annan tış Mäsxüd Barzani, Calal Talabani, Ayat Alaw, İbrahim Cafari, Äbdel Äziz Xakim. Şuranıñ berençe räise itep, şiği möselmannarnıñ Däwa firqäse citäkçese İbrahim Cafari saylandı. Räis bulıp ul ber ay toraçaq, soñnan wazifanı qalğan 8 keşeneñ bersenä tapşıraçaq.
Ali Gilmi, Praga


text:
III Bötendönya Tatar Kongresına Qazannan delegatlar saylandı.
Comğa könne Qazan milli mädäni üzägendä başqalabıznıñ tatar cämäğätçelege ciın uzdırdı. Biredä Qazan şähärendäge tatar tormışı, mädäniäte, tele, bigräk tä, başqalabıznıñ 1000 yıllığına äzerlek mäs’äläläre tikşerelde. Mondıy ciılış 5 yıl elek bulğan ide inde. Ul çaqta şähär xakimiäte başlığı Kamil İsxakov berençe tapqır tatarça zur çığış ta yasağan ide. Bu çarada avgust ayında uzaçaq III Bötendönya Tatar Kongresına Qazannan delegatlar saylandı. Millätneñ qaymağı - ataqlı säyäsyätçelär, sängätkärlär başqalabızda yäşägängä kürä, delegatlar arasında abruylı, däräcäle keşelär baytaq.


text:
Mari telen kongressta tügel, ä awıllarda işetkännär
Mari İlendä uzğan Fin-uğor xalıqları kongressında mari telendä ber genä çığış ta yañğıramağan. Amerika, Macarstan, Finlyandiädän kilgän wäkillärne bu bötenläy aptıraşta qaldırğan. Xalıqara kongressta çığışlar yä mari, ä ingliz telendä bulırğa tieş ide dip sanıy, Vaşingtonnan ğalim Çarl'z Karlson. 95 protsent çığışlar fin-uğorğa qatnaşı bulmağan urıs telendä yasaluına ğäcäplänä ul.
Çit ildän kilgän ğalimnär, tarixçılar kongresstan soñ Rusiädä fin-uğor telläreneñ kiläçäge yuq digän näticägä kilgännär. Bu xaqta Çarl'z Karlson belderde.
Finlyandiäneñ qayber wäkilläre marilarnıñ üzañnarı tübän buluın aldan uq işetep, kongressqa kilüdän baş tartqannar. Ägär elekke Xalıqara kongresslarda 1 meñnän artıq keşe qatnaşsa, Mari İle respublikasında oyıştırılğanında 700 tiräse genä bulğan. Şular arasında Finlyandiä, Estoniä, Amerika Quşma Ştatları, Macarstan, Almaniä illärennän häm Rusiäneñ Kareliä, Komi şähärlärennän bar.
Kongress ber atna barğan. Şunıñ irtänge yaqlarında plenar utırışlarda ike-öç notıq tınlanılsa, töştän soñ seksiälärdä fin-uğor xalıqlarınıñ mädäniäte, sänğäte, ğöref-ğadätläre xaqında süz barğan. Kongress kübräk fänni tösmer aldı, di Çarl'z Karlson. 5 yıl elek fin-uğor xalıqları problemaların xäl itü buyınça qabul itelgän rezolyutsiä buyınça fiker alışular bulmağan. Bu xaqta Çarl'z Karlson
Kongressta ni öçen uzğanda Estoniädä qabul itelgän rezolyutsiä buyınça söyläşü bulmıy dip sorağan ide ber wäkil.. Oyıştıruçılar bu barı fänni kongress dip cawap birgännär.
Rusiädä fin-uğor tellären saqlap qalu buyınça da fiker alışular bulmağan. Mari İle respublikası prezidentı Leonid Markelov kongressta Mari respublikasında fin-uğor üzäge buldırırğa kiräk digän fiker belän çıqqan. Törle tikşerenü uzdıra torğan institutlar açabız dip beldergän. “Mariy Uşem” milli ictimaği oyışması isä äledän-äle mari teleneñ betä baruına borçılıp törle möräcäğätlär belän çığa ide. Markelovnıñ älege problemağa iğtibar itüe bu köngä qädär sizelmäde.
Çarl'z Karlson mari tele, ğöref-ğadätläre barı awıllarda ğına saqlanıp qalğan dip belderde. Kongress qısalarında tanıştıru öçen awıllarğa säyäxät qılınğan. Andağı xalıq üz tuğan telendä söyläşä, ğöref-ğadätlären beraz bulsa da belä ikän. Estoniäneñ Mäğärif ministrı Reps Maylis awıldağı ber mäktäptä bulğaç, Mari İle respublikasında mari tele üsä, bernindi problema yuq, mäktäplärdä barısı da al da göl dip beldergän. Anıñ älege belderüe Estoniä citäkçelegen ğäcäpkä qaldırğan. Älege belderüdän soñ Estoniä mäğärif ministrın urınnan alalar ikän digän süzlär dä yañğıradı. Bu xaqta Rusiäneñ “BecTи” da bik täfsilläp söyläde.
Landış Xarrasova.


text:
Aq bars çempion!
Äye, Aq bars komandası soñğı sigezençe yılda Rusiäneñ çempionı buldı.
1998 yılda mondıy däräcägä ul ber ireşkän ide inde. İnde, Rusiä xokkey çempionatı tarixında Aq bars ikençe märtäbä Omskinıñ Avangard kumandasın ciñep, üzen berençe itep rasladı. Berençe belän ikençe ciñü arasında ayırma da bar. elekkegese anıñ kumandılar arasında ciñü ğomumi punktlardan çığıp bilgelänsä, xäzergese isä pleyoff, yäğni, berniçä oçraşu waqıtında, kem kübräk ciñä. Ä oçraşularda Aq bars ciñde. Qazanda ike uyın ütte, ikesendä dä Aq bars ciñde. İnde, öçençe häm dürtençe uyınnar Omskida uzırğa tieş ide. Ägär, Omskida Avangard ciñgän oçraqta, tağın ber, bişençe uyın Qazanda uzarğa tieş bulıp çıqtı. Läkin, waqiğalar moña barıp citmäde. Aq bars, Omskida uzğan öçençe uyında ciñde dä Rusiäneñ çempionı buldı. Yäğni, küpçelek uyınnarnı ciñgäç, dürtençene uynap torunıñ mäğnäse yuq.
Aq Bars belän Avangard Omskida biş meñ keşe sıyışlı sarayda xokkey uynağannı yartı Qazan küzätte dip äyterlek. Omskiğa, Aq bars canatarlarınnan 150 läp keşe genä barsa, Qazanda isä, nindi sport kafe bar, yä bulmasa, qayda uyınnı TV aşa qarap bula, şunda şığrım tulı xalıq. Äle bit, öylärdä, divanğa yatıp TV qarawçılar bixisap. Monnan tış, Aq bars ike qat Avangardnı ciñgän boz sarayı – Tatneft' arenada meñgä yaqın keşe cıyılğan. Böten xalıq uyınnı qarıy. Ä uyında, berençe alqanı Aq bars qapqalarına Avangardlar kertte. Bette, Avangardlar ciñde dip awırsınğanda, Aq basr alqalar kertä başlaı Avangardqa. Ber, ike, öç!!! Öç bülektän orğan uyın tämam, Aq Bars çempion. Uyınğa, Rusiäneñ sport kanalınnan añlatmalar birep barğan Grigoriy Tvaltvadze. Urısçalap efirğa qıçqıra "Daaa..... vot poprobuyte prolomit' stenı Qazanskoğo kremlya". Omskinıñ boz sarayında, xalıq güli. Xokkey uyınınıñ belgeçläre, Avangard canatarları da, Aq bars ciñüen matur itep kiçerdelär. Yäğni, qayber uyın barışındağı kebek qıynaşu, tartqalaşu-etkäläşü bulmağan. Qazan uramnarın bu waqıtta kürsägez. Üzäktä bigräktä. Böten cirdä xalıq ağımı, Aq bars çempion dip qıçqıra. Ber –bersen qotlıy. Bit, meñ yıllıqqa da büläk bulalmağan çempionlıq, Qazannıñ 1001 yıllığına büläk buldı. Aq bars klubınıñ prezidentı Şäfäğät Täxäütdinov Qazan merı İlsur Metşinğa şaltıratıp, uyın betkäç ük, şulay dip beldergän dä. Yäğni, ciñü Qazannıñ 1001 yıllığana bağışlana dip. Tatneft' ul- Aq barsnıñ ximayäçese.
Qazanğa Aq bars uyınçıları şul uq kiçtä qayttı. Ä alarnı qarşı alırğa, Qazannan 30 çaqırımdağı aeroportqa 2 meñgä yaqın canatar cıyılğan bulğan. Oçqıç ike säğätkä soñarıp qaytuına qaramastan, xalıq taralmıyça, uyınçılarnı kötep torğan . Küz aldına kiteregez, xätta, ällä nindi prezidentlar kilgändä dä, mondıy bäyräm bulmıy. Aeroportqa barıp qarşı alu. Tönlä. Tatarstanlılar öçen ğorurlıq bu. Hawa alanında çempionlıq kuboğın kürsätü, canatarlarnıñ çempion dp qıçqıruı - bu tamaşa. Monı süz belän äytep bulmıy.
Aq barsnıñ Avangard kumandasın ciñep, Rusiäneñ ikençe märtäbä çempionı buluı ber bäyräm. Rubin sport kumandası, Tatarstanğa tağın Spartak kumandasın ciñde. Qazanda bulğan uyında, ikegä nul' belän Rubin ciñep, premyer liganıñ dürtençe däräcäsenä mende.
Bu ğına tügel. UNİKS basketbol kumandası Mäskäwneñ Dinamo kumandasın ciñde. Bu yal könnärendä buldı.
Şulay itep, Tatarstannıñ öç köçle kumandası da, üz tör sportlarında ciñü yawladı. Läkin, töp şatlıqnı Aq bars alıp kilde. Çönki, alar Rusiäneñ çempionı. Ä qalğannarı, futbolda da, basketbolda da, äle çempion bulu yulında ğına.
Räfis Cämdixan


text: 6 ilneñ tışqı eşlär ministrı Britania başqalasında İrannıñ atom problemaları turında söyläşülär ütkärä. Britania, Germania, Qıtay, Rusiä, AQŞ häm Fransia wäkilläre, BMO İminlek şurası taläben ütämiçä, urannı bayıtu eşlären tuqtatmağan İranğa qarata, nindi çara qullanu turında süz alıp bara. Quşma Ştatlar qatğıy çikläwlär kertüne taläp itä. Rusiäneñ tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov isä, bu xaqta bolay dip äytte: “Şulay uq 6 lıq belän aldan kileşengän doqument nigezendä, qarala torğan böten çaralar da, İrannıñ söyläşülär östäle artına utıru telägen uyatuğa yünälgän bulırğa tieş. Bu alğa taba niçek eşläw turındağı berdän-ber kileşü”,- dide.


text:
Samar saylawları tınıç uzdı
Martnıñ 11- dä Samarda Guberna Dumasına saylawlar uzdı. Bu yulı saylawçılar konkret familiäle kandidatqa ğına tügel, ä säyäsi firqälärne dä üz küzleklärennän çığıp bäyälädelär.
Berençedän, saylawçılarnıñ tik 37%-ı ğına üz fikerlären belderdelär, küpçelekne täşkil itkän 63% saylawçı bitaraf häm berkemgä dä yä ışanmıy, yä yalğannan arığan adäm.
Döres, tatar, çuaş, muqşı kübräk yäşägän töbäklärdä saylaw uçastoklarına xalıqnıñ 65- 83 %-ı kilgän, häm tağın ber üzençälek – deputatlıqqa barğan nämzätneñ xalıq arasında yaxşı tanış buluı- elekkege Duma räise Viktor Sazonov Samarnıñ eşçelär bistäsendä saylawçılarnıñ 51%-ın üz yağına audara alğan. Ä inde tatarlar küp yäşägän saylaw okrugında tatarıbız Ğömär Välitov uza almadı, şul töbäktä administratsiä başlığı bulıp eşläwçe Vasiliy Potyäkin uzdı. Ul tawışlarnıñ 70%-ın cıyğan. Ğömär Välitovqa awıldaşları 90% tawış birgännär, ä menä Välitov äytüençä, başqa awıllarda xalıq belän oçraşırğa irek birmägännär. Administrativ resurs bar qüätenä “Berdäm Rossiä” firqäsenä eşlägän.
Tözüçe, zur citäkçe Minnäxmät Xalliulov Samarnıñ üzendä köçen sınap qaradı, ul da uza almadı.
Guberna saylawlarında 7 säyäsi firqä qatnaştı, “Rossiä patriotları” 7%-ı kirtäne uza almadılar, alar saylawçılarnıñ 1,4%-ın ğına cıya aldı, şuña da Samar guberna Dumasında patriotlar bulmayaçaq. Ğomumän xalıq tulısınça “patriot” süzenä bitaraf, ä menä äle genä barlıqqa kilgän “Yäşellär”firqase saylawçılarnıñ 7,6%-ın cıydı. Dumada alardan 1 deputat bulaçaq. Analitiklar fikerençä, xakimiätkä qarşı yäşlär “yäşellär” yaqlı.
“Ğadel Rossiä” Samarda 15%-qa yaqın cıydı häm bu san Stavropol', Sankt- Peterburgtan soñ Rusiädä öçençe urında. “Ğädel Rossiä” Samar öçenyaña säyäsi köç häm äytergä kiräk barlığı yartı yıl ğına yäşäwenä qaramastan bu kürsätkeç zur dip äytep bula. Ä menä saylawlarda “Berdäm Rossiä” 33% belän ciñep çıqtı. Läkin dä bu sanğa bik quanırğa urın yuq, saylawçılarnıñ 67%-ı “Berdäm Rossiä” tarafdarları tügel. İke ay buyına Samar iğlan taqtaların: “Pensiälär – 1000. Eş xaqı – 25000 sum bulaçaq digän “Yedinaya Rossiä” yazmaları bizäde.
Dekaberdä saylawlar, xalıq şul aqçanı kötäçäk. 10000 sum pensiä, 25000 sum eş xaqı tormışqa aşmağan oçraqta Samarda “Berdäm Rossiä”neñ uñışı şikle. Ber mandatlı okruglarda 25 deputat arasında ber genä tatar da uza almadı. Ä menä säyäsi firqälär isemlege buyınça ike tatarnıñ uzuı ixtimal, tik bu familiälär beraz soñraq bilgele bulaçaq.
Şamil Bahautdin, Samar


text: Rusiäneñ Ğädättän-tış xällär ministrlığı, timer yul qazası kiçergän Tönyaq Koreağa humanitar yärdäm cibärä. İtar-Tass xäbär itüençä 10 tonna daru-yurğan-tirmälär töyägän İl-76 oçqıçı tizdän yulğa çığa. Bügen Tönyaq Koreanıñ Rençxon şähärenä Qıtaydan berençe humanitar yärdäm kilde. Azıq-tölek, kiräk-yaraqlar töyägän 11 yök maşinası, moñarçı yabıq torğan Qıtay çigen uzıp, qaza bulğan urınğa citte. Tönyaq Korea räsmiläre äytüençä, atnakiç könne Rençxon stansiäsendä bulğan şartlaw näticäsendä kimendä 161 keşe, şul isäptän 76 bala ülgän, 1300-e cäräxätlär alğan. Şartlaw bulğan urınnıñ tirä yağı tulısınça cimerelep betkän. Räsmi Pxenyan çit illärdän yärdäm soradı.


text:
Ästerxan xanlığı
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Ästerxan xanlığı (Xacítarxan xanlığı), Altın Urdanıñ tarqalu çorında barlıqqa kilgän feodal Tatar däwlätlärennän berse. 1460. yıllarda oyışa Berençe, oyıştıruçı xan - Mäxmüd xan. Üzäge – Xacítarxan şähäre. Bilämäse İdelneñ tübän ağımınıñ uñ tarafındağı dala-qırlar, Qaspí Diñgezeneñ tönyaq-könbatış öleşe, könbatışta – Qırım xanlığına çiktäş cirlär kergän.
Töp xalqı – Ästerxan Tatarları belän Nuğaylar. Şöğelläre – küçmä terlekçelek (Nuğaylar), hönärçelek, igen igü, säwdä (Tatarlar). Rusiä, Qazan, Qırım xanlıqları belän urta Asía, Qawqaz artyağı illäre arasındağı tranzit säwdägä Ästerxan xanlığı säwdägärläre aradaşlıq itä. Xanlıqnıñ küçmä feodal qatlamın xan, soltan, bäk häm morzalar täşkil itkän, xalqınıñ qalğan küpçelege – qara xalıq. Däwlät dine – Íslam.
1530. yıllarda Ästerxan xanlığı kürşe Nuğay Urdası häm Qırım xannarı belän berlektä Urıs kenäzläre cirlärenä yaw çabuda, üzara köräş-bäreleşlärdä dä qatnaşa. 1552. yılda Qazan xanlığı cimerelgännän soñ, Ästerxan xanlığında Mäskäw yoğıntısında bulğan keşelär işäyä. Şular häm Nuğay bäkläre yärdämendä Urıs ğäskäre 1554. yılda Xacítarxannı yawlap ala, xan täxetenä üz tarafdarları Därwiş Ğäli utırta. Qırım xanı yaw belän belän yanağan soñ, 1555. yılda Därwiş Ğäli Mäskäw xakimiätenä qarşı çığa. Ämma 1556. yılda urıs uqçıları häm Kazakları qabat höcüm oyıştırıp, Xacítarxannı basıp alalar, xanlıq Rus däwlätenä buysındırıla.


text:
Kilähe yal köndärendä Öfölä bal yärminkäläre uźasaq
Sara yola buyınsa baş qalanıñ Sowet rayonındağı Yubileynıy mäźäniät harayı aldında oyoştorola. Baş qala xaqimiätendä oşo uñayźan ütkän matbuğat qonferentsiyahında bildäläneüensä, bıyıl yärminkälä respubliqanıñ barlıq töbäktärenän umartasılar qatnaşıuı kötölä. Öfö qalahı xaqimiäteneñ qullanıusılar baźarı idaralığı etäksehe İrina Rublewa äyteüensä, yärminkä baş qala xalqın sifatlı bal menän tämin iteü maqsatında ütä. Bığa tiklem sara respubliqa könön aldınan, oqtyabr ayında oyoştorolop kilde. Bıyıl ihä ul hatıp alıusılar horauı buyınsa awğustqa küserelgän. Maqsat yañı ğına alınğan tatlı rizıqtı sauźağa sığarıu. Umartasılıq häm apiterapiya buyınsa ğilmi-tikşereneü institutı wäkildäre bildäläüensä, bıl yärminkälärźä här kemgä ısın başqort balın tämläp qarau forsatı bulasaq. Mayźanda umartasılıq produqttarı la hatılasaq. Bayram proğrammahında qonqurs uźğarıu źa qarala. Eñeüselär umartasılıq tauarı, sauźa nöktähen biźäü häm yärminkälä qatnaşıusı rayon xaqında iñ teüäl mäğlümät nominatsiyaları buyınsa bildälänäsäk.
Rämzit Äbüläev, Öfö


text:
UNESCO tatar mäğärifen öyränä
Tatarstanda UNESCO belän xezmättäşlek itüçe ike yuğarı uqu yortı bar. Şularnıñ berse - Tübän Qama şähäreneñ munitsipal' institutı. UNESCO - Berläşkän millätlär oyışmasınıñ mäğärif, fän, mädäniät yünäleşendä eşläwçe ber tarmağı. Bıyılnıñ 17 aprelendä, Tatarstan ministrlar kabinetınıñ 183 sanlı qararı nigezendä, mäğärif häm fän ölkäsendä xezmättäşlekne nığıtu yünäleşendä Respublikada UNESCO eşläre buyınça komissiä tözelä. Komissiä eşçänlege öçen Tatarstannıñ mäğärif häm fän ministrlığı cawaplı. Bu qararnı premyer-ministor Röstäm Minnexanov imzalağan. Döres, monnan ber yıl çaması elek Rusiäneñ tışqı eşlär ministrlığı Rusiä fännär akademiäse belän kileşü nigezendä Tübän Qamada Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ kafedra filialın açqan ide. İnde menä, respublika ministrlığı qararınnan soñ ozaq ta ütmäde. UNESCO kafedrasınıñ Tübän Qama filialında xalıqara fänni - ğämäli konferensiä dä ütkärelde. Älege forum " Rusiä xalıqlarnıñ etnodidaktikası" iseme astında. Närsä ul etnodidaktika? Bu xaqta beraz soñraq, ä xäzer, UNESCO kafedrası filial citäkçese Färit Yalalovnıñ xalıqara oyışma belän xezmättäşlekneñ başı turında Azatlıqqa äytkän süzläre:
- UNESCO tarafınnan tözelgän kafedralar ( 200 dän artıq, ikese- Tatarstanda) uqıtu, fän häm mädäniät ölkäsendä dönyaküläm eşlärne koordinatsiäli. Härber ilneñ täcribäsen öyränep, başqa illärdä citkerü küzdä totvla.
Professor Färit Yalalov äytüençä, etnodidaktiqa digän terminnı üze qullanışqa kertep cibärgän. Etnodidaktika xalıqlarnıñ uqıtu täcribäsen öyränä. Ğalim bu yünäleşkä üze açıqlıq kertä :
- Härber xalıqnıñ uqıtu ürnäge bulğan. Tatar xalqı mäğärif ürnäge belän dä tanıştım, öyrändem. Tatar mädräsälärendä uqıtu däräcäse yuğarı bulğan.
Professor Färit Yalalov monnan berniçä ğasır elek tatarlarnıñ mädräsälärdä, Rusiä uqu yortlarında, şulay uq çit il universitetlarında layıqlı belem aluların öyränü, dälilläw belän mäşgul' häm xäzer bu xaqta xalıqara mönbärlärdä dä çığış yasıy.
Tatar şäkertläre häm studentları monnan 2-3 ğasır elek ni räweşle belem alğannar.? Färit äfändeneñ bu xaqtağı fikerläre aldağı tapşırularda.
Ğafiulla Ğaziz, Çallı


text:
Kogogin KamAZdan kitärme?
Äñgämä barışında, Kogoginnıñ kitü-kitmäwe turındağı soraw berençelärdän bulıp birelde. Sergey Kogoginnıñ cawabı: "Bu minem öçen teñkägä tigän soraw. Läkin avtomobil sänäğäte tiräsendä barğan bu ğibärälärneñ ber probleması şunda, avtomobil bazarında tärtip yuq. Bezdä idärä rule uñ yaqta bulğan maşinalar da yöri ala, ilebezgä teläsä niqadär tägärmäçle çüp-çar kertelä. Bazar ğayät zur häm ciñel avtomobillär satu küläme buyınça Auropada 4 urında torabız. Şuşı maylı qalca tiräsendä eteş-törteş bara. Kilep tuğan wäzğıättä Rusiä avtomobil sänäğäte öleşçä üze ğayeple. Çönki üzebezneñ pozitsiäne açıq itep kürsätä, xakimiätlärdän şuşı bazarnı yaqlaw çaraların eşlätä almadıq. Bu yaqtan bez qıtaylardan ayırılıp torabız. Alar yegerme yıl eçendä dönya avtomobil sänäğätendä aldınğılar rätendä bulu maqsatın quydılar häm bu yünäleştä uñışlı ğına adımnar yasıylar."
S.Kogogin üzeneñ AvtoVAZğa kitü turındağı imeş-mimeşlärgä mönäsäbäten belderde. Bu imeş-mimeşlär söyeneç-şatlıq kiterügä qarağanda anıñ açuın ğına qabarta ikän. "Min açıq häm tögäl itep äytäm, KamAZnı qaldırırğa cıyınmıym."- dide Sergey Kogogin häm KamAZ aksionerları belän 4 yıllıq kontrakt buluın, bu kileşüne özü öçen cirlek yuqlığın iskä aldı.
Kogogin KamAZdan kitä qalğanda da bu eş tiz genä eşlänä almıy ikän. KamAZ aksionerlar şurası Kogoginnıñ kitü turındağı ğarizasın tikşerep, cibärü-cibärmäw xaqında qarar qabul itärgä tieşlär. "Läkin, KamAZ belän tormışnıñ açısın-töçesen kürdem häm Rusiä masştabındağı citäkçe bula aluım da KamAZ belän bäyle, bu zavodqa zıyan kiterä torğan adımnarğa barmayaçaqmın. Şulay uq, kontraktnı özü turında başımda ber genä uy da yuq,- dip kisterep äytte general direktor.
Çınbarlıqta "Rosoboroneksport" tarafınnan Kogoginğa AvtoVAZğa küçü turında täqdim bulğanmı soñ? Sergey Anatolyeviç monısına da açıqlıq kertte. Täkdim bulğan. Läkin xäzergäçä räsmi täqdim tügel ikän, söyläşü süzdä genä alıp barılğan. Tağın ber çetrekle yağı bar - "Rosoboroneksport" AvtoVAZnıñ berdänber aksionerı tügel. Barlıq aksionerlar belän dä kiñäşläşü kiräk. Şulay da Kogogin mäsäläneñ ber çişeleşen täqdim itä - AvtoVAZdağı üzgäreşlär buyınça KamAZ üzenä yöklämä häm wazıyfalar alırğa mömkin. Monısı inde Kogoginnıñ ike berläşmä - KamAz häm AvtoVAZ belän beryulı idarä itärgä äzer ikänlegen kürsätä. KamAZ generalı bügenge wäzğıätne körçek dip atadı häm anı Rusiä matbuğat çaralarınıñ könnän-kön küpertülären, belderü yasaw öçen waqıtnıñ kilep citüen assızıqladı.
Ğafiulla Ğaziz, Çallı


text:
20 aprildä Qazanda Aydar Ğälimov konsertları başlana
Ä çärşämbe irtäsendä Tatarstan televidenieseneñ “Çulpan” tapşıruına tönlä genä oçqıç belän Mäskäwdän kilep töşkän Aydar Ğälimov turıdan-turı efirğa kilde. 20 aprildän başlap Aydar Qazanda üzeneñ yaña programmasın kürsätäçäk. Aydar
Ğälimov Qazan tamaşaçılarına bik küp yaña cırlar alıp kilergä, üzeneñ yaña stilen kürsätergä wäğdä itte. Anıñ konsertında başqort häm tatar telläre beryulı yañğırasa da, tamaşaçılar anı şulay uq tärcemäsez añlıy. Säyäsätçelär, iqtisadçılar, milli ğalimnär dä menä şulay ber-bersenä yul birep, añlaşıp yäşäsälär ide dip telärgä qala.
“Azatlıq” radiosı öçen Tatarstan xäbärläre belän Qazannan Gölnaz İlgizär


text:
Rusiä başqalasında bügen irtän Bauman uramındağı Basman bazarınıñ tübäse cimerelep kimendä 47 keşe häläk buldı, 30ğa yaqını yaralandı. Cimereklär astında äle dä küp keşe bar dip xäbär itelä. Mäskäw şähär başlığı Yuri Lujkov, häläkätneñ säbäbe – terror ğämäle bula aluın tulısınça kire qaqtı. Basman bazarı proyektın 1970nçe yılda mimarçı Nodar Kençelli tözegän. Kançelli şulay uq ike yıl elek tübäse cimerelep töşep, 28 keşe häläk bulğan, Transvaal akvaparkın da tözegän arxitektor. Bügen ul häläkätneñ säbäbe turında il menä närsälär belderde:
"Kem ğäyeple dip äytä almıym. Bälki qar, bälki binanı qullanuçılar. 30 yıl torğan binanıñ xäzer ni öçen cimerelgänen küz aldıma kiterä almıym. Normativlar üzgärde, bälki qar kübäygänder."
Qorbannarnıñ kübese – Üzäk Aziä häm Kavkazdan kilep bazarda säwdä itkän satuçılar.


text:
Ğiraqta soñğı yartı ğasırda berençe märtäbä demokratik saylawlar näticäsendä xakimiätkä kilgän yaña xökümät bügen tantanalı ant birde. Tantana Bağdadta Qörän sürälären uqu belän başlandı. Premyer ministr İbrahim Jäğfäri xökümäte amerikannar bilgeläp quyğan İyad Älläwi xakimiäte almaştıra.
AQŞ xärbiläre äytüençä ğisyançılar üzäk Ğiraqta koalitsiä köçlärenä höcüm itkän. Atışlarda 12 ğisyançı, ber ğiraq soldatı häm 2 sivil ğiraqlı ülgän. 2 AQŞ xärbie dä yaralanğan. 5 suğışçı totılğan. Atışlar Bağdadtan 115 çaqrım könbatıştağı Ramadi şähärendä ğisyançılar AQŞ xärbilärennän häm Ğiraq soldatlarınnan torğan xärbi pozitsiägä höcüm itkännän soñ başlanğan.
Ğiraqta yuğalğan 2 AQŞ oçuçısınıñ berse bügen üle kileş tabıldı. Uzğan töndä AQŞ xärbiläre Ğiraq kügendä ike F-18 höcüm oçqıçın yuğalttı. Xärbilär äytüençä, älege oçqıçlar belän elemtä yuğalğan waqıtta ul töbäktä doşman utı kürenmägän.


text: Ul Könbatış Yarda ber maşina eçendä tabıldı. Üzlären Äl-Aqsa şähitläre törkeme dip atawçı suğışçan oyışma üz äğzasınıñ berniçä ay elek İzrail’ soldatları tarafınnan üterelüe öçen şulay itep üç aluı turında belderde. Älege mäyet tabıludan berniçä säğät elegräk İzrail’ politsiäse İzrail’lelärneñ Maor awılındağı ber yortqa bärep kergän qorallı fälestinlene atıp üterde. Bügen İzrail’ Prezidentı Moşe Katsav fälestinlelär belän nizağnı tuqtatu öçen yaña strategiä kiräk dide. Ämma ul İzrail’neñ bu nizağnı tuqtatu öçen närsä eşlärgä tieşlege turında bernindi täqdim dä yasamadı. Bügen İzrail’neñ xoquq yaqlaw oyışması B’Tselem İzrail’ tarafınnan bernindi ğäyepläwsez yäki mäxkamäsez totqarlanğan 1007 fälestinlene irekkä çığarırğa çaqırdı.


text:
Itar-Tass 2002-nçe yılda Çeçnәdә 4739 Russiә xәrbise üterelde, 13 108-e yaralandı hәm 29 ezsez yuğaldı dip 17-nçe fevraldә xәbәr itte. Saqlanu ministerlege bu sannar dөres tügel dip şunduq kire qaqqaç, xәbәr agentlığı da bu xәbәren üzgәrtte hәm Russiә saqlanu ministerlegeneŋ 1999-nçe yılnıŋ küzennәn alıp 2002-nçe yılnıŋ dikәberenә qәdәre 4 572 xәrbi hәlak buldı digәn rәsmi sannarn birde. . Soldat Anaları Komitetı 11 meŋ xәrbi üterelgәn bulırğa tieş dip dәğvә itә. Keşe Xoquqların Yaqlau Oyışmaları inde küptәnnәn birle rәsmi xәrbilәr hәlak bulğannarnıŋ sanın kimetep kürsәtәlәr dip belderep kilәlәr. Şul sәbәple Itar-Tassnıŋ xәrbi dairәlәrdәn alınğan mәğlümәtlәrgә esasәn birgәn berençe mәğlümәte dөres dip әytergә bula. Keşe xoquqları aktivistı Sergey Kovalev AQŞta çaqta Çeçnә turında dөnya cәmağәtçelegenә mәğlüm bulmağan başqa qayber vaqiğәlәrne dә faş itte.
Prezident Putin anti-terror kөrәştә AQŞ safına basqannan birle, Russiә ministerlәre Washingtonda xөrmәt belәn qabul itelәlәr. Ә inde şuşı kөnnәrdә Washingtonda başqa berәv, küplәr kürergә telәmәgәn ber өrәk yөri. Ul da bulsa Dәvlәt Duması deputatı hәm keşe xoquqları aktivistı Sergey Kovalev. Sovet xezmәt lagerlarında 12 yıl utırıp çıqqan hәm Andrey Saxarov kebek kөrәştәşlәre inde küptәnnәn birle bu dөnyadan kitkәn 76 yәşlek Sergey Kovalev әle dә çınbarlıqnı sөylәvdәn qurıqmıy. Lәkin, AQŞta hәm ğomumәn Kөnbatışta rәsmi dairәlәr, anıŋ Russiәneŋ Çeçnәdә alıp barğan pıçıraq suğış turındağı fikerlәren işetü belәn qızsınmıylar. Anıŋ AQŞta Xalıqara Tınıçlıq buyınça Carniege Endowmentta, Amerikan tışqı sәyәsәt şurasında yasağan çığışları belәn qızqsınğan rәsmi şәxeslәr әllә ni küp bulmadı. Şulay da Kovalev bu xaqta sөylәvdәn totlıp tormıy. WSJ gazetasınıŋ yazuınça ul "Zamança Dөnyada sәyer nәrsәlәr bulıp tora. Xalıqara terrrğa qarşı kөrәş өçen keşelәr dәvlәt terrorrı belәn şөğellәngәn xөkümәtlәr arasında berektәşlәr ezlilәr" dip beldergәn. Anıŋ monda kemne küz aldında totqan buluı bik açıq aŋlaşıla. Anıŋ Russiә federal kөçlәre Çeçnәdә tınıç xalıqnı urlau hәm üterә өçen üzәktәn oyıştırılğan "ülem eskadronın" faydalana digәn belderüe dә zur qıulıq belәn bәylәngәn. Ul bu xaqta amerikan tışqı politik şurasında yasağan çığışında әytte. Anıŋ süzlәrençә, әgәr dә, yuğarı dәrәcәdәge xәrbi hәm xөkümәt citәkçelәre şuşı ülem eskadronı turında belәlәr ikәn, ni өçen alar bu xaqta endәşmilәr, әgәr dә dә alar bu xaqta belmilәr ikәn ni өçen belmilәr. Kovalev bu süzlәren ispatlau өçen şundıy argumentlar kitergәn. Çeçnәdә tınıç xalıqnıŋ mәyetlәrennәn torğan kümәk qәberlәr tabıla. Mәyetlәrneŋ kemnegen bilgelәv mөmkin bulğan oçraqlarda, alarnıŋ barısınıŋ da ul tөbәktәn bulmauı bilgelәnә. Alar Çeçnәneŋ tөrle kontrol noqtalarında qulğa alınğan şәxeslәrneŋ mәyetlәre hәm kümәk qәberlәr qulğa alınğan noqtalardan yıraqta bula. Alarnı xәrbilәr ütergәn dip әytep bulmıy. Ul çaqta, keşelәrneŋ mәyetlәre qulğa alınğan urınnarda tabılır ide. Soŋğı vaqıtlarda tөrle urınnarda tabılğan mәyetlәrneŋ kemnegen bilgelәv eçen qıyınlaştıru өçen bulsa kirәk, mәyetlәr şartlatılan bula. Şuşı metodnıŋ Çeçnәneŋ tөrle tөbәklәrendә qullanılğan buluı, bu eşneŋ koordinatsiәlәngәn buluın aŋlata. Memorial Oyışması ğinvar ayında 61 çeçenneŋ qulğa alınğanın hәm alarnıŋ 29-ınıŋ ezsez yuğalğanın beldergәn ide. Ә inde şuluq ğinvar ayında 22 mәyet tabılğan. Inde alarnıŋ küpmeseneŋ ezsez yuğalğan 29 keşeneŋ mәyete buluı bilgesez. Kovalevneŋ ülem eskadronı turındağı belderüe asılda yaŋalıq tügel. Mәskәv Helsinki tөrkeme uzğan yılnıŋ cәyendә iğlan itkәn yıllıq xisabında ülem eskadronın telgә alğan ide. Lәkin, Kovalev bu xaqta AQŞnıŋ politik elitası aldında yasağan çığışında әytte. Әmma bu AQŞnıŋ rәsmi sәyәsәten üzgәrtügә kiterer dip kөtep bulmıy. Kovalev şulay uq Russiәneŋ Çeçnәdә tınıçlıqqa taba progress bar digәn raslauların da yalğan dip bәyәlәde. Anıŋ süzlәrençә, referendum ul fars ğına. Komendant sәğәte kertelgәn, xәrәkәt ireklege çiklәngәn, bәysez nәşriәt bumağan, ciılış ireklege çiklәngәn ğәdәttәntış şartlarda irekle tauış birü bula almıy. Kovalev referendum Çeçnәdә qanqoyunı arttıruğa ğına kiterәçәk dip kisәtә. Federal kөçlәr seperatizm taraftarlarınıŋ ezsez yuğaluların tәmin itәçәklәr. Kөrәşçelәr isә Mәskәv taraftarı kandidatlarnı hәm agitatorlarnı yuq itәrgә tırışaçaqlar. Kovalev Kreml Çeçnәdә referendum ütkәrü urnına Çeçnә prezidetı Masxadovnıŋ süylşülәr alıp baru tәqdimen qabul itsә xәyerlerәk bulır ide digәn fikerdә. Anıŋ süzlәrençә, Dөnya tarixı ber nәrsәne açıq kürsәtә- Qorallı konfliktnı tuqtatırğa teliseŋ ikәn , ul çaqta telәsәŋ-telәmәsәŋ dә dөşman belәn sөylәşergә tieşseŋ. Lәkin, Kovalevnıŋ bu süzlәrenә dә tieşle iğtibar bireler dip kөtep bulmy. Niçek kenә әytmә , өrәk xәqiqәtne әytsә dә, aŋa ışanuçılar bik az bula.
Fәrit Idelle, Praga


text: İl buyınça transport eşe tärtiptän çıqqan. Hawa reysları totqarlana, yä bulmasa oçqıçlar ğömümän oçmıy. Uqıtuçılar eş taşlağan. Qayber şähärlärdä uquçılar mäktäplärdä häm universitetlarda kirtälär qorğan. Qarşılıq aksialärendä qatnaşuçılar, yäşlärne eşkä alu häm eştän azat itü turındağı yaña qannunnı ğämäldän çığarunı taläp ittä. Törle mäğlümätlärgä qarağanda mart axırında Fransiadä millionnan alıp, öç millionğa qädär keşe uram cıyınnarında qatnaşqan. Yaña qanun yäş belgeçlärne eştän azat itüne ğädiläşterä. Fransia prezidentı Jacques Chirac ul qanunnı tözätmälär kertep, imzalarğa wäğdä itte. Läkin hönäri berleklär ul tözätmälär känäğätlänerlek tügel, dip belderä.