text:
«The Wall Street Journal» gazeti Ïran kelesi onjıldıqta Ewroodaq üşin tabïğï gazdıñ iri tasımaldawşısı boladı dep mälimdeme jasadı. Bul aqparatqa negiz bolğan bastı oqïğa — jaqında Ewroodaqtağı iri kompanïya ökilderi energetïka jäne klïmat mäseleleri jönindegi ewrokomïssarı Mïgel Arïs Kanetemen kezdesip, Ïran aşatın jaña mümkindikter jöninde kelissözder jürgizgen.
Al öz kezeginde Ewroodaq Ïrannan tasımaldanatın ïmport tabïğï gazı 2030 jılğa taman jılına 25-35 mïllïard şarşı metrdi quraydı dep bağamdama jasawda. Munday kölemdegi ïmport qazirgi tañda Soltüstik Amerïkadan tasımaldanatın gazben birdey. Atalmış basılımnıñ jawınşa Ewrodoaqtıñ bul äreketi Reseyden gaz satıp alwdı tejeydi. Al Resey küni bügin Ewroodaqqa jılına 130 mlrd tekşe metr gaz tasımaldap otır. Ewropalıq energïïyalıq kompanïyalar bul rette Reseyge salınğan sankcïyalar ayaqtalğan soñ, qaytıp Ïrannan gaz tasımaldawğa nïetti.
Derekközi: turkystan.kz
Tegï: Qarjı jäne ekonomïka,
Kommentarïï


c: text/html

text:
Hansaray
Hansaray - Bağçasaray şeerinde bulunğan Qırım hanlarınıñ sarayıdır.
Qırımda Hansaraydan ğayrı hanlarnıñ daa beş sarayı bar edi. Olar arasında Devlet Saray, Ulaqlı Saray, Alma Saray, Qaçı Saray ve Süyren Saray. Amma bu saraylar şeer çetinde edi. Hanlarnıñ merkezi ise er daim Bağçasaray qala edi.
Eki yarım asır devamında Hansaray hanlarnıñ merkezi sayılğan vaqtında Saraynıñ tış qıyafeti çoq deñişti. Tahtqa saylanğan er bir han özüne saray sıfatında ebediy eykeller qura edi. Çeşit-türlü tamir işleri alıp barıla edi. Bazı birlerni şimdi de körmek mümkün.
I Sahib Geray adına qurulğan eykel olaraq Bağçasaray şeeri dep saymaq mümkün. I Devlet Geray tahtta bulunğan vaqıt Sarayda ilki dürbe quruldı, III İslâm Geray vaqtında – ekinci dürbe ve toplaşuvlar içün oda. I Bahadır Geray idareliginde – resmiy musafirlerni qabul etmek içün oda. I Qaplan Geray ise Altın çeşmeni qurıp öz adını ebediyleştirdi. II Selâmet Geray, hanlar sarayı sıñırlarında qamere qurdurdı. Bu ve Büyük Han Camisiniñ ögünde qurulğan yadikârlıqlar onıñ adını taşıy. Bu cami yanğınğa oğradı, amma han onı tamirletip, ğayrıdan tüzetti. Arslan Geray han ise bu caminiñ yanında medrese qurdurdı. Qırım Geray – Dilâra bikeç dürbesini, Közyaş Çeşmesini qurdurdı. XVII asırda yaşağan türk seyaatçı aytqanına köre: “Er bir bina bir de bir han tarafından quruldı”. Hanlar Sarayı – Geraylarnıñ yılnamesidir. Ve bu sülâleniñ er bir temsilcisi onıñ müteşemligine öz issesini qoştı, desek, yañılmamız.
Vaqıt keçkeninen mimarcılıq ve örnek üslüpleri deñişe. XVII asırda keniş olğan divar yazuvlarnıñ sade örnekleri yüzüm salqımlarnı ve mermer taşlarını aks etken. XVIII asırda ise saray ressamları “Qırım rokoko” üslübinde mürekkep tizilişlerni yaratqanlar. XVI asırda tantanalar içün salonlar qura ediler, XVIII asırda ise olarnıñ yerine yengil nazik binalar peyda olıp başladı. Bu cedvelni daa çoq devam etmek mümkün: Saraynıñ diqqatlı ögrenüvi qırımtatar mimarcılıq sanatında üslüplerniñ ardı-sıralığını kösterir.
Hanlarnıñ soñkisi, Şahin Geray, tarihqa büyük avantürist olaraq kirgen han, Qırımnıñ paytahtını Bağçasaraydan Kefege avuştırmaq niyetinde edi. Atta anda yañı saray qurmağa başladı, amma 1783 senesi ükümdarlığını coyıp, istegini amelge keçirmedi.
Çarlıq Rusiye devrinde Saray İçki İşler Nazirligi tarafından idare etile edi. Ara-sıra Saraynı padişalar ve çar qorantanıñ temsilcileri ziyaret ete ediler. Tabiiy ki, şu sebepten Saray er kes içün açıq degil edi. İstisna olaraq Qırım cenki vaqtında (1854-1855 ss.) mında arbiy hastahane yerleştirildi.
Fevral inqilâbından soñra unikal abideni tutıp almağa istegenler peyda oldı. Amma Üsein Bodaninskiy kibi adamlarnıñ yardımı ile Rusiyeniñ Muvaqqat Ükümetni bu yerde müzey teşkil etmek kereginde inandırdılar. 1917 s. noyabrniñ 16-nda Hansarayda tantanalı sürette Qırımtatar Milliy müzeyi açıldı, onıñ müdiri Üsein Bodaninskiy oldı. Açıluv merasiminde Bağçasaray şeeriniñ sakinlermnden ğayrı, Qırımnıñ çeşit köşelerinden 7 biñge yaqın insan keldi. Olardan ğayrı – Ukraina, Latviya, Şimaliy Kavkaznıñ ve Qırımda o vaqıt yaşağan çeşit milletlerniñ vekilleri bulunğan edi. Noman Çelebicihan mezkür müzeyiniñ açıluv merasiminde bizim ecdatlarımıznı böyle sözler ile añdı: “O ecdat ki mert edi, adil edi, yüksek edi”.
Qırımtatar milliy müzeyi halqnıñ tek milliy ve dinniy merkezi degil de, siyasiy merkezi de oldı.
Şimdiki Han Saraynıñ tış qıyafeti umumen XVIII asırda şekillendirildi. O vaqıtta Qırım Hanlığınıñ örnek ve qurucılıq sanatı öz kemalına yetişti. Saray – nadir ve müteşem mimarcılıq sanatınıñ abidesi, amma şimdi bizim ögünimizde tek eskiden qalğan bir izdir. Feldmarşal Minihniñ tarafından 1736 s. yaqılğan Hansarayğa pek büyük zarar ketirildi. Amma II Selâmet Geray ve başqa hanlar tez vaqıtta bütün ziyanlarnı yoq ettiler. Lâkin episi bir, 1783 senesi mında alıp barılğan çoqtan-çoq tamir işleri, Sarayğa zarardan ğayrı iç bir yahşı şey ketirmediler.
Tamir işlerniñ tarihı 1787 senesinden başlana. O sene Bağçasaraynı II Yekaterinanıñ ziyaretine azırlay ediler. Bu tamir işleri çar qorantasınıñ temsilceleri kelgen vaqıtları da alıp barıla edi. Çoqusı allarda, tüzetme işleri bu saada mütehassıs olmağan insanlar ile alıp barıla edi. İşni usta başlağanda ise – olar yerli mimarcılıq adetlerinen meraqlanmay ediler. İşke ise öz ölçülerinen qatnaşa ediler. Neticede, Hansaraynıñ içki qıyafeti Avropanıñ hucur üslübine beñzep, bugünki künümizge onıñ eñ beterli izarında yetip keldi. Çünki belli olğanı kibi, Hansraynıñ “tamir” işlerini bu meselede mütehassıs olmağan unter-ofitserler yaptılar. Eski binalar, tamir yerine, yıqıla edi. Meselâ, 1820 seneleri Kolodin adlı mimarcı dört binalı aremniñ üç binasını yıqtı – Qışlıq sarayını, ammam hanelerni ve daa çoq emiyetli inşaatlarnı yoq etti. İşte, bu areketler neticesinde saraynıñ 18-gektarlıq dairesi 4 ga eksildi.
Hansaraynıñ temelli ilmiy tamirlenmesi tek 1960 yılları başladı. Onıñ neticesinde, künümizde bizler Hansaraynıñ tahminen ilki qurulğan yılları olğan qıyafetini köre bilemiz.
2003 senesi Sarayda kene de tamir-tüzetme işleri başlandı. Ustalar Hansaraynı ilki qıyafetine ketirmege isteyler.
Resimler[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Binalar
- Odalar

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye elçihanesi, Havfsızlıq Hızmeti taqiqat çerçivesinde Rusiye devlet «RİA Novosti» haber agentliginiñ temsilciligi «RİA Novosti-Ukraina» ofisinde ötkergen tintüv sebebinden dolayı Ukraina Tış işleri nazirligine narazılıq notası yollağan.
«Elçihane adından, Rusiye informatsion agentliklerinde çalışqan jurnalistlerge qarşı sistematik olaraq küç qullanılmamasını talap etkenimizge baqmadan, halqara mecburiyet ve iç qanunlarnı esapqa almağan Ukraina tarafı israrnen söz serbestliginiñ ögüni kesmege, jurnalistik faaliyetke keder etmege, öz noqta-i nazar ve tüşüncelerinen paylâşmağa yol berememege devam etkenini çorlanıp qayd etemiz», – denilmekte beyanatta.
Rusiye elçihanesi Ukraina ükümetinden agentlikniñ yaqalanğan reberi Kirill Vışinskiyniñ azat etilmesine, «olıp keçkenlerniñ sebebini taqiq etilmesine»çağıra.
Daa evel SBU «RİA Novosti» işi boyunca yapılqan beş tintüv ve onıñ reberi Vışinskiy yaqalanğanı aqqında haber etken edi.
Cinayet işi «devlet hainligi» maddesi boyunca açılacaq.
2014 senesinden başlap SBU «Ukraina menfaatlarına zarar bergen faaliyet içün» esasen Rusiyeden kelgen bir sıra jurnalistlerni sürgün etken edi. Bunı bazı bir uquqimaye ve jurnalistik teşkilâtlar tenqit etken ettiler.


text:
Ekrem Çelebi - Kız Pınar Başında
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Kız Pınar Başında
Etiketler : Ekrem Çelebi - Kız Pınar Başında türkü indir, Ekrem Çelebi - Kız Pınar Başında türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Kız Pınar Başında mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Kız Pınar Başında türküsü, Kız Pınar Başında sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Kız Pınar Başında bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Suna Gelin
Ekrem Çelebi - Adana nın Bayırına
Ekrem Çelebi - Yat Kolumun Üstüne
Ekrem Çelebi - Kahveyi Kavuranlar
Ekrem Çelebi - Kınaman Komşular
Ekrem Çelebi - Al Gonca Gül Deremedim
Ekrem Çelebi - Bir Doktora Vardır
Ekrem Çelebi - Zahidem
Ekrem Çelebi - Sen Benimsin Ben Seninim
Ekrem Çelebi - Yiğit Gurbet Elde Sağ Mı Olur
Ekrem Çelebi - Gülüşün Gülden Güzel
Ekrem Çelebi - Ben Ne Biçim Serseriyim
Ekrem Çelebi - Dağlar Bizim Dağlarımız
Ekrem Çelebi - Sinem Bülbülü
Ekrem Çelebi - Yine Bahar Geldi Nedir Yaradan


text:
Sayttıñ taratqan mälimetine säykes, Parïjden Kaïrge #MS804 reysimen şıqqan uşaq Mısır jağalawınan 80 şaqırım jerde qulağan.
Alğaşqıda Egypt Air laynerdiñ Grecïya aymağında radardan joğalıp ketkenin mälimdelgen bolatın. Keyin uşaqtıñ Mısır aymağına enip ülgergeni anıqtaldı degen xabar tarağan. Uşaqta şamamen 56 jolawşı jäne 10 ekïpaj müşesi bolğan.
Oqïğağa baylanıstı Egïpettiñ azamattıq avïacïya mïnïstri Şerïf Fatxï Sawd Arabïyasınıñ Djïdda qalasına jasaytın saparın keyinge qaldırğan bolatın.
Kommentarïï


text:
Särsenbide Qazaqstanda qar jawıp, burqasın boladı
ASTANA. QazAqparat - Qazgïdromet 14 aqpanğa arnalğan awa rayı boljamın jarïyaladı, dep xabarlaydı QazAqparat.
Oñtüstik cïklonnıñ ötwine baylanıstı Qazaqstannıñ basım böliginde turaqsız awa rayı saqtaladı, key jerlerde qar jawadı, oñtüstikte key jerlerde qattı, jeldiñ küşeyui kütiledi. Key jerlerde burqasın, tuman, köktayğaq boladı.
Almatı, Jambıl, Oñtüstik Qazaqtan oblıstarınıñ key jerlerinde tuman, köktayğaq, burqasın bolıp, jeldiñ jıldamdığı 15-20, key jerlerde 23-30 m/s deyin küşeyedi.
Mañğıstaw, Batıs Qazaqstan, Qostanay oblıstarınıñ key jerlerinde tuman boladı. Aqmola, Soltüstik Qazaqstan, Qarağandı, Pavlodar, Şığıs Qazaqstan oblıstarınıñ key jerlerinde burqasın, tuman, jel 15-20 m/s küşeyedi.


text:
Osman Öztunç - Oğul
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Oğul
Etiketler : Osman Öztunç - Oğul türkü indir, Osman Öztunç - Oğul türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Oğul mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Oğul türküsü, Oğul sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Oğul bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Doğuyor Bak
Osman Öztunç - Akın
Osman Öztunç - Adı Türk
Osman Öztunç - Vur
Osman Öztunç - Sensin
Osman Öztunç - Ötme Bülbül
Osman Öztunç - Beton Duvar
Osman Öztunç - Gezerim
Osman Öztunç - Hoşçakal İzmir
Osman Öztunç - Kara Tren
Osman Öztunç - Oğul
Osman Öztunç - Deprem
Osman Öztunç - Özmenem
Osman Öztunç - Göçtü
Osman Öztunç - Öğretmenim


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Ukraina ve onıñ ğarptaki parntnörları, Kreml ilhaq etilgen Qırımda keçirmege planlaştırğan Rusiye prezidenti saylâvlarını tanımamaq kibi yekâne bir pozitsiya qabul etmeli, dep saya.
Bu aqta o Qırım.Aqiqatqa bergen intervyusında söz yürsetti.
«Eger Putin Rusiyeni idare etecek olsa, o zaman onıñ içün Qırımnı teslim etüv, qaytaruvdan ziyade telükeli vaziyet meydanğa ketirilmeli. Daa ziyade telükeli şartlardan biri de Rusiyenin içerden patlaması – yıqılması, isyan. Zimaneviy dünya, Ukraina ile bizim partnörlarımız böyle şartlar azırlamağa küçü yeter. Sanktsiyalarnı maksimum arttırmaq kerek, Rusiye ve onıñ idarecileriniñ epsini dünyada olıp keçken ve Rusiyeniñ özü içün ayatiy emiyet taşığan bütün esanaslardan ayırmaq kerek», – dep beyan ete Çubarov.
Onıñ sözlerine köre, Qırımda Rusiye prezidenti saylâvlarınıñ keçirilecegi «epimizni bu saylâvlarnı tanımamaq kibi yekâne bir pozitsiya qabul etme zorlamalı».
«Saylâvlar ve hususan Qırım territoriyasında da keçirilecek saylâvlar neticesinde prezidentlikke saylânacaq şahısnıñ maqamını tanımamaq kibi.Eger dünyada böyle bir şart qoyulğan olsa edi, Putin tolu şahsiy izolyatsiyağa tüşken olur edi», – degeninde emin Çubarov.
Yanvarniñ 27-nde Çubarov, milleti qatiy nazar Qırım sakinleriniñ epsini martnıñ 18-nde yarımadada keçirilmesi planlaştırılğan Rusiye prezidenti saylâvlarını boykot etmege çağırğan edi.
Rusiye prezidentiniñ saylâvlarını 2018 senesi martnıñ 18-nde – Qırım ilhaqınıñ yıllığında ötkermege planlaştıralar. Daa evel saylâv kününiñ başqa künge avuştırılmasını közde tutqan munasip qanun, Rusiyeniñ Devlet duması ve Federatsiya Şurası tarafından tasdiqlanıp, Rusiye prezidenti Vladimir Putin tarafından imzalanğan edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Qırımnıñ Aqmescit rayonı Novıy Mir köyüniñ sakini İsmail Ramazanovnıñ evinde tintüv keçirilgen soñ, rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri onı köteklegen. Bu aqta yanvarniñ 23-nde Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında advokat Mammet Mambetov ikâye etmekte.
«Onıñ aqrabaları mennen bağlanıp, onı imaye etmekni rica etti. Men o alıp ketilgen Taqiqat komitetiniñ taqiqatçisinen bağladım. Onen telefonda biraz laf etmege fırsatım olğanı içün, oña onıñ aq-uquqları aqqında ayttım. İşte bu arada o Taqiqat komitetine alıp ketkenlerinde onı köteklegenleri aqqında aytıp yetiştirdi. Şu arada elinden telefonnı çekip aldılar», – dep ikâye etti Mambetov.
Onıñ sözlerine köre, tintüv esnasında onıñ evinden pıştav patronları «tapqan ekenler» emiş.
«Saba saat dörtte kelgenler. Qapunı pek müşkil qaqqanlar. Olarnı kirsetkenler: maskalı ve sade vatandaş urbası kiygen insanlar kirgen, kimse bir şeyni sındırmağan. Aqrabalarınıñ sözlerine köre, odalarnıñ birinde Makarov pıştavına kelişken ve içinde patronlar olğan paketçik tapqanlar. İşte, neticede onı Taqiqat komitetine alıp ketkenler», – dey advokat.
Mambetovnıñ malümatına köre, tutulıp alınğan İsmail Ramazanov dindar bir musulman eken.
Yanvarniñ 23-nde ilhaq etilgen Qırımnıñ Aqmescit ve İslâm-Terek rayonlarında rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri tintüvler ötkerdi.
Faaller bergen malümatqa köre, küç idaresiniñ hadimleri Novıy Mir köyünde (Aqmescit rayonı Rodnikovoye köyüniñ artında yerleşmekte) yaşağan İsmail Ramazanovnıñ evinde tintüv keçirip, onı ekstremizm propagandası yapqanında qabaatlağanlar.
Eski Qırımda tüntüv 27 yaşındaki aydavcı Muhsin Cambaznıñ evinde ötkerilgen.
Rusiyeli küç idaresi strukturalarınıñ saytlarında tintüvnen alâqalı malümat yoq.
Qırım işğalinden soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Taldıqorğandağı jol jöndew jumıstarı cınğa alındı
TALDIQORĞAN.QazAqparat - Bügin Almatı oblısı äkiminiñ orınbasarı Aydarbek Bayjanov Taldıqorğan qalasındağı Şevçenko köşesiniñ Qurmanov köşesinen Qabanbay köşesine deyingi böliginde uzaqqa sozılıp ketken jol jöndew jumıstarınıñ barısın aralap kördi. Sol orında merdiger kompanïyalar «ARS-1» jäne «TwrGaz» JŞS-larınıñ ökilderimen jedel jïın ötkizdi. Aydarbek Bayjanov jöndew jumıstarınıñ barısın sınğa aldı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Eñ şïelenisti wçaske - ortalıq sayabaqtıñ kireberisi. Trotwar äli salınbağandıqtan jayaw jürginşiler avtokölik jolına şığıp jürwge mäjbür. Bul rette merdigerler jöndew jumıstarı jürip jatqanınan xabardar etetin arnayı qorşaw da, eskertw belgilerin de qoymağan.
Aydarbek Bayjanov birinşi kezekte barlıq qajetti belgilerdi ornatwdı, trotwarlardı jöndewdi, munan soñ basqa da kemşilikterdi tez arada joyudı tapsırdı. Jasalğan jumıstardıñ sapasın oblıs äkiminiñ orınbasarı 10 künnen keyin özi kelip köretinin eskertti.
Kelesi nükte Abay köşesindegi «Alen» balaqşası turğan tus boldı. Bul jerde joldıñ şuñqırların bitew jumıstarı jürip jatır, biraq bul is te uzaqqa sozılıp ketken. Turğındarmen tildesken Aydarbek Bayjanov jöndew jumıstarı da, onımen birge qolaysızdıq twdırıp otırğan jağday da tayaw arada ayaqtalatınına sendirdi.
Merdigerlerge tïisti tapsırmalar bergen oblıs äkiminiñ orınbasarı bul jumıstardı öziniñ jiti nazarına alatının ayttı. Sonımen qatar kommwnaldıq şarwaşılıq mamandarına kögaldandırw, qwrağan ağaştardı kesw jumısın jandandırwdı tapsırdı.


text:
İlhaq etilgen Qırımda «qırımtatar göñüllüler batalyonı»nda iştirak etekeninde qabaatlanğan 24 yaşlı erkek tevqif etildi. Bunı mart 20-de, uquqqoruyıcı organlardaki menbağa atıf etip, Rusiye ukümetine yaqın olğan «Krıminform» neşiri bildire.
KHV: «Şübheli tevqif etildi. Al-azırda o Qırımda apiste buluna», – dep, adını bildirmegen menbasınıñ sözlerini naqil ete.
Daa evel Qırım KHVleri, Qırımda 24 yaşlı erkekniñ «qırımtatar göñüllüler batalyonı»nda iştirak etekeninde qabaatlanğanını bildirdiler.
Rusiye telükesizlik muessesinde qabaatlanğannıñ adını bildirmeyler. Qırım.Aqiqat adiseniñ tafsilâtlarını ögrene.
Ukraina uquqqoruyıcı organlar strukturasında qırımtatar batalyonınıñ meydanğa ketirilmesi aqqında munaqaşa 2016 senesinden berli devam ete. Qırımtatar Milliy Meclisinde, bu mesele boyunca bütün materiallar Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve İİN başlığı Arsen Avakovğa berildi, dep qayd etken ediler.
Ukraina İçki işler nazirliginiñ (İİN) sistemasına kirgen Ukraina Milliy gvardiyasında, onıñ bir qısmı olaraq «qırımtatar batalyonı»nıñ meydanğa ketirilmesi aqqında sözler şimdilik qanun ile pekitilmeyip, beyanatlar seviyesinde qalmaqtalar, dep qayd ettiler.
«Asker» cemiyet teşkilâtınıñ başlığı Lenur İslâmov meydanğa ketirilecek olğan «qırımtatar batalyonı»na Noman Çelebicihannıñ adı ile arbiy qısım nomerasınıñ berilmesini talap ete edi.


text:
Qosqan waqıtı Qaraşa 10, 2016 | 440 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar0
ELBASINIÑ TÜRKÏYAĞA SAPARI
Waqap Qıdırxanov,
jazwşı
1991 jıl. Täwelsizdik tañı endi atqan şaq. Almatıdan töte uşqan “TW-116” Ankarağa eñkeýgende jergilikti waqıt tüski sağat bir edi (Almatı men Ankaranıñ waqıt aýırması üş sağat). Türik eliniñ xalıqaralıq awalañında (aéroportında) bizdi asa saltanattı bolmağanımen jüzderinde jattıq joq, meýirimdi, meýmandos adamdar qarsı aldı. Bas ğïmarattıñ şığa berisinde biri zor, biri şağın eki avtobws turdı.
– Qoş keldiñizder, bawırlar! Qazaq tarïxındağı tuñğış Prezïdentimizdi körwge asıqqan ağalarıñnıñ aldarıñnan şıqqanı osı dep biliñder. Mınaw qart alaqanda san jıldardıñ sağınışı jatır, – deýdi Uyadan aqsaqal. Basqanı qaýdam, osı sözge özimniñ qarnım toğaýıp qaldı. Sodan bastap meýmanxana töñiregi qazaqtarğa tola berdi. Bäri suxbattasqısı, sırlasqısı, oraýı kelse, üýlerine ertip ketkileri keledi. Biraq biz köp edik. Prezïdentten bir täwlik burın barğan bul topta qırıq şaqtı iskerler men on altı jazwşı-jwrnalïst bar-tın.
Türkïyamen tanısw tüsten keýin Ankaradağı Sovet elşiliginen bastaldı. Bas elşi uzaq äñgime ötkizdi. İs adamdarı astananıñ iskerligimen aýnalısıp ketti de, qalamgerler qala araladı, baspa orındarına bardı. Tünniñ bir mezgiline deýin qonaq üýdiñ esigin swıtpağan, tipti, sonaw Stambwl, Ïzmïrden, Evropadan telefon şalıp jatqan bawırlardıñ jandünïesin qızıl sözben jetkizw qïın.
Eleñ-alañda telefon qoñırawımen oyandım. Kädimgi Xalïfa Altaý qarttıñ tanıs üni. Tündelete jürip, Stambwldan jetkeni osı eken. Jügirip astına tüstim. Qasında özimizdiñ Qaltaý ağamız ben Ïran qazağı Ïslam Jemeneý bar. Konïyağa swıt jürip bara jatqan jolında bizge soğıptı. Keñ quşağına qısa turıp, Xalekeñniñ alğaş surağanı Qazaqstanda basılğan Quran täpsiri. Arnaýı ala kelgen tuñğış qazaqşa täpsirdiñ muqabasın süýip, mañdaýna basa qabıldadı da, qolımdı qaýta qısıp quttıqtadı.
– Ïnşya-Alla. Bul – zor tabıs, şeksiz qwanış. Jetpis jıl jelkelengen ïslam tağlımınıñ qaýta taralwına siñirgen eñbegiñniñ sawabı Alladan qaýtsın.
– Quran Kärimdi tuñğış awdarğan qazaq sizsiz. Munı öz eñbegiñizdiñ jalğası dep bilgeýsiz, – dep jatırmın.
Ïman men ïslam jolın bekem tutınğan Türkïyağa, ondağı qazaq bawırlarğa aparğan meniñ eñ kädeli sıýlığım da osı edi. Musılmandıqtıñ bir tutqası tärizdi qart qazaqqa tañsäride tapsırğan osı sıýım ol kisini qattı qwanttı.
25-şi qırküýek. Säske tüs. Esenbuğa awalañı. Qazir Prezïdent N. Nazarbaev keledi. Awalañ aýnalası äsem. Tabaldırıqtan trapqa deýin töselgen alqızıl kilem. Alañda saltanattı üş sap tur. Äskerï şep, kilem tösegen uzın joldıñ boýında qazaqşa kïingen, gül ustağan, nan-tuz kötergen buxaralıq şoğır. Arnaýı jabdıqtalğan tağı bir tusta türikterdiñ ulttıq kïimin kïgen jasöspirimder tizbesi. Buxara tobınıñ tör basında turğan qazaqtar da mağan tanıs bolıp şıqtı. Mäjït Janaltaý, Abdwlla Apız, Qulanbaý Nazır, Muxamadï Qılış, Fazıl Toplı, Däwit Aşıqköz, Talğat Xalıq, Ğwlyam Aýdar, Şexmanswr… jïını jüz şamalı jan. Sonaw Stambwldan, Ïzmïrden, Sälexlıdan, Konïyadan aldı keşe, soñı tañ ata jetken jurağattar. “Qazaqstan Jumhwrbaşqanı Nursultan Nazarbaevqa jalındı sälem! Jer betindegi qazaqtıñ jalğız kösemi – kösegeñ kögersin!” degen sözder jazılğan transporanttar.
Qazaqstan Jazwşılar odağınıñ jaña basşısı Qaldarbek Naýmanbaev, “Qazaq ädebïeti” gazetiniñ bas redaktorı Tölen Äbdikov üşewmiz Uyadan Axaý qartpen oñaşa suxbattıñ sätin taptıq.
– Bawırlar, egemendiktiñ erekşe bir belgisi jetpeý turğanın aýtsam aýıp etpeñizder, – dedi ol kisi. – Qazaq Prezïdentine körsetken jañağı qurmet meniñ ömirimdegi zor qwanışım. Buğan jetkizgen Täñirge mıñ şükirlik. Ätteñ, jañağı jerde “Ïstïxlal marşınan” (Türkïya gïmninen) keýin qazaqtıñ öz memlekettik gïmni oýnalsa, bizdiñ boýımızdağı qan ağısı eki ese ulğayar edi-aw…
Äñgimeni bir bastap alsa, toqtamaýtın ädeti bar ma, qalaý, “bul bılaý ğoý” degenge den qoýmaý, oýındağısın tügel aýtıp şıqtı. Memlekettik tw – onıñ tür-tüsi, tañbası qandaý bolw kerek, ïmannan alıstap ketken musılmandarğa ïslam tağlımın qalaý darıtqan durıs. Qojaxmet YAssawïdiñ älemdik dañqın nege qalpına keltirmeýsiñder. Xan Täñiri bükil türki xalqınıñ qasïetti şıñı emes pe edi. Jurt jorıqqa attansa, jaqsı tilek tilese, Täñir tawına täwap etpewşi me edi. Sol Xan Täñirin bükil türki eli jılına bir jïnalatın tilek töbesi etse bolmas pa edi. Jibek jolına jan bitirgen bawırlarım-aw, Xan Täñiriniñ arwağın oyatsañdarşı…
Ärïne, oraýdağı oý-josparlar jöninde biz de ün qatpaý qalğan joqpız. Biraq, Uýekeñ sonıñ tez bolwına jaqsını birden jañğırıqtırıp jiberwge asığadı. Socïalïzm qanşa soýqandasa da qazaq topırağınıñ qazınası qağılğan joq. Ala bilgenge äli de mıñ jıl azıq boladı. Sonı sırttıñ suğanaqtığınan saqtap, türki xalqınıñ ïgiligi etsek degen, äri qanağatı, äri qızğanışı bar oýların usınadı. Bılaý qarağanda birtürli estilgenmen, tolğamdı adam bul nïetti de böten deý almaq emes.
- Eldiñ atın er şığaradı. Xalıq – xanımen küşti, – deýdi Mäjït Janaltaý janasalap jürip söýleskenniñ özinde. – El silkinip, er twıp, arwaq oyanıp jatqan däl bügingi qaýta örlew tusında Nursultan inimniñ twısı bir Türik eline qalamgerin de, sawdagerin de, isker adamdarın da ala kelgeni tegin emes. Qapısız jazıñdarşı, bayağı Mağjandaý, türki arwağın jazıñdarşı. Sonıñ işinde, jürektegi jükterin jeñildetip, sağınış sarığın basıp alwğa qarater bolıp jürgen bizdiñ jan sezimimiz de jürsin.
Sol Mäjït bastağan türik qazaqtarınıñ basşı-qosşıları Prezïdenttiñ özderimen kezdesetin sätin anıqtap alğanşa, täwlik boýı topırlap bizdiñ töñirekte jürdi. Qazaq delegacïyasınıñ qurmetine berilgen koncertke qatısqan, tün ortasın awdarıp taradı. Sonıñ özin sanatqa qosılğandaý qwanış kördi.
26-şı qırküýek. Erteñgi sağat 10-da Ata Türik movzoleýine zïyarat jasaldı. Odan soñ parlament üýiniñ märmär saraýında qos prezïdenttiñ resmï kelisimge qol qoyu saltanatı bolıp ötti. Sapar bağdarında belgilengen eki el arasındağı mädenï-ékonomïkalıq qarım-qatınas, Azïya men Evropanı tutas jalğastıratın äwe, temir, sw jolı, sawda-sattıq öndiristik qawımdastıq twralı mäselelerdiñ bäri resmï ïmzalandı. Öz basım olardıñ bärinen dïplomatïyadan göri qan qarındastıq, tini, tili, dili bar twısqandıq qaýta qawışwdıñ, bolaşaqqa degen bekem senimniñ samalın sezgendeý boldım.
Endigi bağıt – Ïzmïr.
EGEÝ QAZAQ TÜRİKTERİ
Taqırıptı osılaý qoýğanımmen türik jurtınıñ dästürimen awıtqıp ketpeseñ jarar edi degen de oýda otırmın. Öýtkeni bul elde sen anaw, sen mınawsıñ dep, ultqa, ulısqa bölisw degen joq, dini, tili, ädep-ğurpı bölek azın-awlaq evreý, ağılşın sïyaqtı xalıqtan basqanıñ bäri türik ataladı. Zïyalı adamnıñ qaýsısınan bolsa da «Siz qaý ultsız?» -dep suraý qalsañız, «bizde türikten basqa ult joq» – deýdi. Ötken jılı Türkïyanıñ burınğı mädenïet mïnïstri Namwk Kemal qazaq televïzïyasınıñ tilşilerimen jürgizgen suxbatında, olardıñ «Sizdiñ elde qanşa qazaq bar?» – degen surawına: «Bizde 59 mïllïon qazaq bar» -dep jawap beripti. Sonı estigen bir joldasım mağan «Ow, Türkïyada jïırma mıñdaý qazaq turadı degenderiñ qaýda?»- dep telefon şalğanı bar. Al onda Namwk Kemal «biz ultqa bölinbeýmiz, qazaq bolsaq tügel qazaqpız da, türik bolsaq tügel türikpiz» -degendi tuspaldağanı edi. Sol jikke bölinbeý ujımdasıp ketken qazaqtardıñ birazı Ïzmïrde turadı.
Ankaradan Türkïyanıñ öz samoletine otırıp Ïzmïrge uştıq. Nursultan Äbişulı samolet işinde jolawşı salonına şığıp, qaýsı birimizben äñgimelesip, endi birewlerge ïntervyu berip, jarqın sapardıñ jaýrañdağan köñil-küýimen uşıp kelgenbiz. Ïzmïr awalañında da sol keşegideý saltanattı qarsı alw, qalıñ adam. Tağı da közge ottaý basılğan qazaq kïimdi aqsaqaldar, tana-moýınşaq tağınıp, gül quşaqtağan ükili qız-kelinşekter.
Samolet tabıldırığındağı resmï qarsı alwdan keýin Prezïdent top basında turğan oqalı, şapan kesteli taqïya kïgen eñsegeý boýlı adammen ıqılastı amandasıp jattı. Burın jüz körispegenimizben men onı tanıdım. Köpten xat jazısıp, telefon şalısıp swret almasıp turatın edik. Meni ol da jañılmaý tanıp, ıstıq qawıştıq. Bul osı Ïzmïrde turatın qazaq, qazaq bawırlar işindegi basalqa Şerïzat Doğrı edi.
Aéroport aýmağında jartı sağattaý ayaldap, köpşilikpen qaýta dïdarlasıp jatırmız. Ankaradağı eki künde türik sözine qulağı qanığıp qalğan jigitter kezikkenniñ bärimen ortaq til tabısıp, märe-säre. Adamdar nöpiriniñ är tusınan jalındı sälem jazılğan körmeler közge tüsedi.
…Aéroportta Prezïdentpen tolıq tildese almaý qalğan Şerïzat keşe tünde xanımın jäne Erkin, Şolpan, Abılaýxan attı eresek üş balasın ertip, soñımızdan kelipti. Küre-Marïde kütip otırıp, Nurekeñmen kezdeswdiñ sätin de tüsirdi. Erteñgi künniñ ülken-ülken şarwası bar, resmï programmadan awıtqï berwdiñ reti de joq. Osını eskerip Prezïdent raxmetin aýttı.
– Näwmez bolıp qaldıñız-aw? – dedim Atakülige qaýtıp kele jatqanda. Xanımı säl muñaýdı.
– Oqası joq, – dedi Şerïzat. – Buğan jetkizgen Täñirge de mıñ şükirlik! Awzına älem qarağan qazaq patşanıñ parasattı dïdarın körip, qolın alsa, şette jürgen şermendege az olja ma eken. Jolı bolsın!
Erteñgi sağat toğızda jolğa şığıp, osı töñirektegi Lepesa degen bir tarïxï orındı (äwlïe Marïyamnıñ Ğaýsa paýğambardı twğan jeri) zïyarat etpekşi edik. Älgi tüni boýı teñiz jağalağannıñ, ala tañnan tömen jügiristiñ saldarınan, tez jïnala almaý, säl keşigip qaldıq. Sodan soñ qasïetti Lepesağa sırttaý tawap etip, Ïzmïrge qaýta qaýtıp kettik. Asığıp kelemiz, basqağa emes, tup-twra Şerïzattıñ “Alaş qımız çiptiligine” kele jatqandaýmız. Sağat 2-de Stambwlğa uşwımız kerek. Soğan deýin Türkïya topırağındağı jalğız qazaq üýinde keñ otırıp, äñgime şertpekpiz ğoý…
Dañğıl qaramen (qara jol degen söz) jürip, bir saýğa burılğanda bökterde jatqan bir öñkeý şabdar bïeler tabını körindi. Äne-mine degenşe-aq ordanıñ awlasına tireldik. Şerïzattıñ şüýgindi saýdağı şañırağı osı. Aq üýden äri qaraý qosalqı qurılıstar sozılıp jatır. Anadaýda qımız blogı tur. Awlanıñ oñ jağında bïebaw. Biraq, sawın da, qulın da basqa jerde bolsa kerek, bïebaw bası jazdaý jılqı jaýladı deýtin emes, şalğını japırılmağan qalpında.
Turpatı bizdiñ Köktöbedegi üýlerge uqsaýtın, sırtında olpı-solpısı joq, kerege, dödegeleri kïiz üýdiñ däl özindeý qïyulasqan, qalıñdığı ortaşa cementten soğılğan aq ordağa kirip irgeleý otırısa qalğanda, otız şaqtı adam qadaw-qadaw ğana bolıp qaldı. Közi jiti bir jigittiñ aýtwınşa, edende 32 kilem jatır. Tas üýde otırğandaý emespiz, dawıs sıñğırlap, jañğırıp şığadı.
Şäkeñniñ seksendegi şeşesi osı şañıraq köterilgen soñ qaladan mülde bezip, osında kelipti… Bizdi soqpaý kete me dep abırjığan eken, kirgen bette duğa oqıp, bärimizge batasın berdi. Munı salwdağı maqsat – türik jerinde qazaqtıñ bir belgisi bolsın degennen basqa tük te emes – deýdi Şerïzat. – Adamğa eñ äweli Atameken, sonan soñ däm qımbat. Türki xalqı üşin Altaýdan abzal meken, qımızdan asıl däm bolğan ba?! Elden ketkeli bizdiñ kökirektegi qasiret osı edi. Jerge jete almadıq sonsoñ, otaw köterip, bïe baýlap, köñil jubatıp otırğan jaý bar. Üýdiñ jobasın özderi äzirlep, işi-sırtın Qıtaý elinen swretşi şaqırıp ärletipti. Qabırğalarda qazaq mülikteri ilinip qoýılğan.
– Qımızdı türik ağaýındar qalaý işedi.
– Qımız bul jaqta joq tağam. Biraq türik awız ädebïetinde: “Ata-baba işkisi (swsını) köpirşigen aq qımız, arpa bïdaý swların işpe degen bir qırğız”-deýtin öleñ saqtalıptı. Bizdiñ bastı jarnamamız osı. Qımızdı sawdağa salğan emespiz. Sırtqı elderden suranıs mol. Bïıl ötken xalıqaralıq järmeñkege 6 tonna qımız alıp barıp edik, köp eringe tïmeý de qaldı. Para tabatın basqa da tirşiligimiz bar. Evropa, Amerïka, Arabïya elderinen qolqa salwşılar da köp, biraq, qazaq aq satıp baýığan emes qoý…
Artılğan qımızdı äzirşe emdew, ğılımï-öndiristik orındarı däri-därmek, kosmetïkalıq maqsattarğa paýdalanw üşin alıp ta jürgen körinedi. Şerïzat budan göri osı şarwanı jabdıqtawğa aqılşı bolğan Evropa bilgirlerine, bïe saww, qımız aşıtw twralı ädebïetter jiberip, keñes berip otırğan “Qazaqstan” qoğamına raxmetin köbirek aýtadı.
Aq ordanıñ törinde aqsarbastıñ eti jelinip, Avstrïya şabdarlarınıñ (Xaflïnger tuqımınıñ) qımızı işildi. Dämi Altaý men Alataw qımızınan säl şığırmaqtaw. Biz onı xïmïyalıq aşıtqıdan bolar dep bildik.
Türik jerindegi jalğız qazaq üýiniñ aq şañqan şañırağındağı üş sağat üş mïnwttaý ğana sezilip öte şıqtı. Prezïdent saparına ğana bögelip otırğan Şerïzat sol küni Evropağa ketpek eken. Onıñ özi jazğan “Alaş qımız käsipşiligi” attı kitabınıñ bir-birewi bizdiñ qolımızda ketti. Şolpan men Abılaýxan bizdi aéroportqa şığarıp salıp, qol bulğap qala berdi:
– Qoş, türik qazaqtarınıñ qara şañırağı!
– Qoş, Egeýdiñ jarqın jağalawı!
EJELGİ STAMBWLDA
Ïzmïr men Stambwl arası samoletke elw mïnwttıq jer. Égeý äserinen aýığıp bolğanşa Stambwlğa da eñkeýip ülgerdik. Sol, kädimgi, samolet tabaldırığında bastalğan qoşemet. Aldıñğı saltanattarğa köz üýrengendikten bolar, oğan onşa tañırqaý qoýğan joq edik. Tebirenisti körinis bas ğïmarat aldındağı keñ köşede bastaldı. Joldıñ ön-boýı lıq tolğan xalıq. Deni, tipti tügel derlik qazaqtar. Bizdiñ töbemiz köringennen-aq şapalaq soğıp, urandağan ünder dawıldap sala berdi. Şığar awızdağı gül gazonnıñ jïeginde müýizderine qızıl jïek baýlağan, aqsarbas üş qoşqardı köldeneñ ustap, üş jigit tur. Säl kidirip, Nurekeñ de şıqtı. Sol-aq eken, qaqpaýğa qaramaý, qoltığına kirip ketken qazaqtar qawmalap otırıp aqsarbastardı aldına äkeldi.
– Awmïn, bata beriñiz!
– Joldarıñ bolsın, jarıq juldızdar!
– A, qudaý, aqsarbas, aqsarbas!..
Dawıldağan dawıs, qwanışı men jılawı aralasqan, täñirge jalbaranıp, tilek tilegen ünder jürekti julqıp-julqıp jiberdi.
Mundaýdı ärkim öz sezimimen ölşeýdi ğoý. Men bul ağaýındardıñ tağdırın da, tarïxın da birşama täwirirek biletin edim. Sonaw otızınşı jıldarı Altaýdan (Şïnjïañnan) irgesi köterilgen 36 mıñ qazaq tawsılıp-tawsılıp, 50 jıldarı Türkïyağa 300 üý äreñ jetken. Tutas eldiñ tawsınşığındaý sol jandar qaýta köktep, 20 mıñğa jaqındap es jïıp, etek jawıp Atamekenmen jalğasa bastağan şağı. Sum zamandar soýqanına uşırap, sergeldeñ küý keşken sormañdaýlar bügingi qazaq atawlınıñ tuñğış Prezïdentin saltanatpen qarsı alw sätine jetse, aqsarbas aýtpaý, qaýtsin. Sol “A, Qudaýlap” qurbandıq äkelgen, jüz jastağı Xamza qajınıñ top soñında tosıp turıp, Nurekeñniñ qolın alıp, mañdaýına umsınıp jatqanın körgende qattı tebirendim. Bar tawqımettiñ tiri kwäsi – sol qart osı ğasırdıñ alğaşqı jıldarında twğan jeri Zaýsannan arğı bet asıp ketken eken. Sodan Moñğolïya men Qıtaýdıñ köp ölkelerin kezip, jer şarınıñ jartı şeñberin aýnalıp otırıp, Türkïyağa kelip tïyanaqtaptı. Moñğol jerinde bir, Qıtaýda bir balası qalğan. Qazir solardıñ är qaýsısı 50-60 üý bolıptı. Türkïyada ösken äwletteri Anglïya, Şvecïya, Norvegïya elderinde şaşırap jür. İrgemiz bütin otırıp, bir balamız säl keşikse şaşımız ağarıp ketetin özimizben sol qarttıñ qasıretin salıstırıp bir baýqaýıqşı. Äýtpese, anaw turğan säldeli, abız qırğızğa qara. Sïrïyadan Stambwlğa oralsa, eline kelgendeý bolatın sol taqwa-tutas türiktiñ bir tutqası bolğan qazaq Prezïdentin qarsı alw mümkindigine jetkenine mıñ şükirlik etedi eken. Tipti, bir awıldı tügel jaw qırıp, qarnın jarıp tastap ketken jükti äýeldiñ qursağınan şoşıp twğan Tomıqtıñ türik jerinde ömirge kelgen balaları da anaw toptıñ arasında jür ğoý.
Endi babasınan balasına deýin kelip turğan mına köptiñ köñil qılın şertip köriñiz. Et jürekti pendemiz ğoý, däl osı sätte Prezïdent qandaý sezimde boldı, biz qalaý tebirendik, siz qandaý sezim keşer ediñiz ağaýın?!
Bata jasaldı. Üş jigit aqsarbastı jerge jıqpaý, ayağın bwmaý, alqımınan orıp-orıp jiberdi.
– Aq jol! A, Qudaý, arwaq!
Basqalardı qaýdam, osı sätte qalam ustağan ärkimniñ köñil qatırasında äralwan swret, sïpat, sïtwacïya somdalıp qalğanı dawsız edi. Men, sezimi sırtqa tebe bermeýtin Seýdaxmetke, jan qubılısın jasırwdı bilmeýtin Şerxanğa, qïyal älemi qılpıldap, ünemi elpildep turatın Kamalğa, üp etken lep betine şığa keletin Sarbasqa, janı näzik Altınşaşqa qaraýmın. Älpetinen eşteñe baýqatpaýtın Seýdaxmetim öñi özgerip, tañdaýın qağıp janarı jasawrap, äser äwresinde tur. Al, basqaları… özderi aýtar.
Sezimge erip, söz köbeýtip alsam, aýıp etpe, oqwşı. Bile-bilgenge bul öz aýımızdı sırtqa şığarıp, alısta jürgen ağaýındı müsirkep, muñ şaqırw emes. Ondağı qazaqtardıñ xali qazir bizden jaman emes. Rwxanï älemdegi baýlıq ämirşi bolsa, büginde olar “xanğa sälem bermeýtin” jağdaýda. Twısqan türik te sırtqa tewip, kökirekterinen keri ïtergen emes. Jalpaq älemnen taban tirer japıraqtaý jer taba almağanda pana bolğan el. Olar üşin Türik tawınıñ bïik bolğanı da, Ata meken abıroýı da tepe-teñ tilek.
Kün – senbi: Ejelgi Stambwldıñ äýgili orındarın körgenge ne jetsin. Bul qalada bizdiñ bïznesmenderdi qazaq ağaýındar köp töñirektedi. Türik iskerler tobın Nurekeñ qabıldadı. Tüsten keýin “Mämaranıñ” ülken bir zalında qazaqtarmen kezdesw boldı.
– Al, ağaýındar, äñgimeniñ awzın aşaýıq. Bul bizdiñ resmï emes, bawırlastıq kezdeswimiz bolsın, – dedi Nursultan Äbişulı.
Ağaýındar minbege kezek-kezek köterilip jatır.
– Qazaqstandağı oñdı özgeristerdiñ bäri bizdiñ qwanış, – deýdi Talğat Qosjigit. – Şükirlik, qaýta qurw sizderde baýsaldı, beýbit, batıl ketip bara jatır. Bul da bolsa, äri sezimdi, äri tözimdi xalıq tabïğatına tän, äri, Prezïdent parasatınıñ jemisi dep bilemiz. Ulı isterdiñ aldında jürsiz. Sizdiñ qadamıñız qazaq xalqınıñ baqıtınan basqağa awıtqımawın ünemi tileýmiz.
– Ankarada aldıñızdan şığıp, keşe Stambwlda qoltığıñızğa kirip şır-pır bop jürgen ağañnıñ biri menmin, – dedi Mäjït Janaltaý. – Jolıñızğa malımız tügil janımız qurban bolsa da rïzamız. Men Qazaqstanda 1979, 1989 jıldarı 2 ret boldım. Onda – köz kirewkeli, til – kürmewli kez edi. Endi, mine, til şeşilgen, jürek uğısqan tusqa keldik. Bul oraýda sizdiñ qaýratkerlik isiñizdi bilemiz… Endi, Qazaqstanğa kiris-şığıstağı kedergiler joýılsa, ağaýınmen erkin aralasar edik. Eki el jaqındastı. “Aqıl awısar, ırıs juğısar”. “Sïır sw işse, buzaw muz jalaýdı”. Atamekenniñ ırısınan biz de ümitkermiz.
– Sonda, kedergi bizden be?
– Sizderden demesek te, barıs-kelis bïligine Qazaqstan äli ïe bola qoýğan joq.
Xalïfa Altaý Qazaqstandağı din mäselesin, Ğulam Aýdar qos azamattıq, Ïslam Jemeneý Ïran qazaqtarınıñ jaýın, Ïsmaýıl Sebenjan Almanïyadağı (Germanïya) qazaqtar müddesin söz etti.
– Qazaq – el bola ala ma? Sırttağı ağaýındardan ne kütesiz? Otandastardıñ mümkindikterin nege paýdalanbasqa? Bar qazaqtıñ basın qosıp aqıldasatın kez jetken joq pa? – degen suraqtar qoýdı Moñğolïyadağı ïslam qoğamınıñ bastığı Saýran Qadırulı. Stambwl wnïversïtetiniñ professorı Mexmet Saraý türik-qazaq baýlanıstarı tarïxın terbep, eki el bawırlastığınıñ bekem bolwına tilek bildirdi. Kezdeswge Türkïya, Evropa, Moñğolïya, Ïran, Awğan, Sïrïya-Arab elderindegi qazaqtardan ökil qatıstı. Bar qazaqtıñ bas qoswı degen osı bolar.
Nursultan Äbişulı eñ äweli qaýta qurwdıñ qazaq topırağındağı axwalın, sayasï-ékonomïkalıq jağdaýdı tanıstırdı.
– Kelw-ketw mäselesi endi Qazaqstannıñ özinde şeşiledi. Ol üşin Sırtqı İster mïnïstrliginiñ jumıs awqımın keñeýtemiz. Osı jolğı resmï kelisimge säýkes Türkïya – Qazaqstan äwe jolı jaña jıldan bastap aşıladı, telefon qatınası ornaýdı. Eki el arasında ékonomïkalıq keñes qurılıp, sawda-sattıq rettelinedi. Al, Qazaqstan azamattığın qalasañızdar pasport berw meniñ isim, qos azamattıqtı eki jaq bolıp şeşw kerek. Türkïya joğarı oqw orındarına 100 bala jiberilip, sondaý balanı biz qabıldağalı otırmız. Talaptı balalarıñız bolsa, soğan qosıñızdar.
– Sırttağı ağaýındardan küterimiz – bawırmaldıq birlik. Sizderde bizde joq birtalaý artıqşılıq bar. Ol – sawda, iskerlik. Meýli, bawır bolıp qaýta oral, meýli, bïznesmen bolıp, käsipke kel, birlesken şarwa qur, söýtip, qazaqtardı käsipke üýret. Elim degen azamatqa kömekke keletin kez jetti.
Al, türik eli Sizderdi bawırğa tartıp, kömek jasap otırğanda, türikterdi biz nege jatırqaýmız, tïisinşe, jaqın tartıp, ağaýın ara arazdıqqa jol bermeýmiz. Eger, nemis jerindegi qazaqtar qağajw körse, 800 mıñ nemisti biz de panalatıp otırmız. Soğan oraý sizderge de araşa tüsemiz. Biraq ondaý mälimet bolğan joq. Sırttağı bar qazaqtıñ basın qosıp, kongress ötkizw oýlastırılıp jatır. Ökilderiñizdi jiberiñizder.
Sol küni keşke jazwşı-jwrnalïster Stambwldağı “Qazaq Waqıbında” boldı. Ağaýındar, alqa otırıp äñgimelesti, türli tağdırlar aýtılıp, oý qozğaýtın, köñil tolqıtatın köp sır şertildi.
Men Kelnnen kelgen birtalaý adamdı kördim. Olar köbinese, jazğı demalıstarında keletin edi.
– Bul saparğa biz Evropadağı ağaýındardıñ ökili retinde keldik, – dedi Abdraxman Şetïn. – Mine, jüz körisip, köñildegini aýttıq. Mısalı, mına jigit Danïyada turadı. Tağdır äkelerin Qazaqstannan bir qwsa, Awğanstannan eki awdarıp alıstatıp jiberdi. Elge qaýtqıları keledi-aq, biraq qalaý?..
Mexmet Ayubï deýtin bul jigittiñ Almatığa kelgeni ras. Usaq üş balasın ertip, ağaýındı eki semya 15 kün “Qazaqstan” qoğamınıñ qonağı bolğan. Awğan qazaqtarın atamekenge jalğastırw oýları bar ekeni de ötirik emes.
– Bar qazaqtı birden köşirip alamın deý almaýmın,-degen Prezïdent. – Birte-birte kele beriñizder. Alda-jalda, köp bolıp kelemiz deseñizder, Türik ökimetimen bir toqtamğa keleýik.
Buğan bälen dep bätwa aýtwşılar bolğan joq.
– Osı “el, el” degenderiñiz bos söz emes pe? – dep qaldım Abdraxmanğa.
– Jürek tübinde Twğan jerge barıp turatın bir küş bar-aw. Biraq, biz waqıttıñ da, sayasattıñ da san-soýqanın körgenbiz. Qazaq öz topırağında ğana qazaq bolmaq. Egemen bolıp jatqan qara şañıraqta öz ultınıñ köpşilik bolğanı da abzal ğoý. Mısalı, öziñ biletin Zwxa batırdıñ Türkïyadağı äwleti 72 üý bolıppız. Baýlıq degen bizden talaý ret adıra qalğan. Jut jalmağan, jaw alğan. Bügingi jıýğan-tergender juttı qoýıp, esep şottıñ bir tası jañılıs soğılsa, joq bolatın, boljawsız dünïe. Endeşe, oý tübindegi armandı “bos söz” deý körmeñizder…
– Qazaqstannıñ qazirgi qadamdarın sizder jürgen el, sizdiñ öziñiz qalaý bağalaýsız?
Zïyajan qajı:
– Qazaq – Türikke jat xalıq emes, kerek deseñiz türiktiñ qaraşañırağı qalğan ülken üýimiz desedi. Sondıqtanda sizderdiñ är tabıstarıñızğa qwanıp otıradı.
– Atap aýtqanda?
– Ol özi qazir köbeýip keledi ğoý, -dedi sözge köldeneñnen qosılğan Däwit Aşıqköz. – Eñ alğaş “Jeltoqsan” oqïğasımen bir jalt qarattıñızdar. Orta Azïya respwblïkaları basşıların bir jïnap, berekege bätwa jasadı. Mine, endi ékonomïkalıq-sayasï dağdarıstı birigip şeşetin ékonomïkalıq odaq şartı jasalıp jatır. Nurekeñder keşe ğana qaraqabaq qan tögisin tıyudıñ tïimdi joldarın qarastırıp keldi. Osınıñ bäri Prezïdent Nursultan Nazarbaevtıñ parasattılığımen tikeleý baýlanıstı.
– Bärinen burın, sonşalıq köp ulttı respwblïkada qaýta qurwdıñ baýsaldı, janjalsız, daw-şarasız ketip bara jatqanı qanağattanarlıq, – deýdi Qulanbaý Nazır.
Jeksenbi küni delegacïya tutas tobımen Stambwldağı ataqtı Aya-Sofïya mwzeýin, “Tapqapı” körmesin, sultan Axmet meşitin kördi. Märmara, Qarateñiz tösinde kememen serwen jasadı. Şuğıldanıp jürgenim qazaq émïgracïyasınıñ mäselesi bolğandıqtan men az waqıt qazaq “waqıbında” bolıp, aéroportqa basqalardan bir sağat burın kelippin. Osı sätte Prezïdentti şığarıp salw üşin Ankaradan uşıp, Turğıt Özäl de keldi. Säti bolğanda, qazaq bïznesmenderiniñ birazı, jwrnalïsterden Altınşaş Jağanova ekewmiz bar, Prezïdentpen eskertkiş swretke tüsip, qısqa ğana äñgimeleswdiñ oraýın taptıq.
– Qazaqstan Parlamentiniñ äýelder mäseleleri jönindegi komïssïyanıñ törağası retinde sizdiñ zaýıbıñızğa xat jazğanım bar edi. Ïnşalla, endi eki el äýelderi arasındağı qarım-qatınas keñeýe tüser dep oýlaýmın, – dedi Altınşaş.
– Tabïğï, tabïğï, – deýdi Prezïdent. – bul öte durıs.
Öziniñ Qazaqstanğa saparın esine salıp, respwblïka baspasözderinde, sol qatarda, sırttağı ağaýındarğa arnalğan “Şalqar” gazetinde de mol jazılğanı jaýın aýttım. Keýbir jeke sözderdi ğana tärjimelep turğan Äbdwälï Jan arab ärpimen basılatın bul gazet köp jerge taralatının, qazaq xalqınıñ mol ıqılasın sol gazetter betinen jïi köretinin mälim etti.
– Şoq, şoq teşäkkür (köp raxmet) Bul sapar da jazılatın bolar, – dedi sonan soñ.
Säti tüsken är qadamğa qattı qwanatın bizder üşin, qazaqstandıq barlıq joldastar üşin bul öte oraýlı dïdarlasw, tipti jeke ömirdiñ özgeşe esteligi boldı.
Türik jerindegi barlıq tüýsikti tüýindep kelgende meniñ ernime:
Arğı atam er türk,
Biz qazaq elimiz,
Samal taw, salqın jon
Sarıarqa jerimiz, – dep bastalatın Jüsipbek Aýmawıtov atamızdıñ öleñi orala berdi. Kezinde Altı Alaşqa uran bolğan osı jır qazaq aspanına qaýta şığıp, tutas türik xalıqtarınıñ ünderimen ulasıp bara jatqandaý sezimmen oraldım.


text:
Ekrem Çelebi - Al Gonca Gül Deremedim
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Al Gonca Gül Deremedim
Etiketler : Ekrem Çelebi - Al Gonca Gül Deremedim türkü indir, Ekrem Çelebi - Al Gonca Gül Deremedim türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Al Gonca Gül Deremedim mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Al Gonca Gül Deremedim türküsü, Al Gonca Gül Deremedim sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Al Gonca Gül Deremedim bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Gayrı Dayanamam
Ekrem Çelebi - Sevsem Öldürürler
Ekrem Çelebi - Çekirge
Ekrem Çelebi - Atı Olan
Ekrem Çelebi - Yele Karşı
Ekrem Çelebi - Çerkez Oğlu
Ekrem Çelebi - Bir Doktora Vardır
Ekrem Çelebi - Ak Elleri
Ekrem Çelebi - Fosforlu Cevriyem
Ekrem Çelebi - Haydar Haydar
Ekrem Çelebi - Al Fadimem
Ekrem Çelebi - Hani Nerede Babam
Ekrem Çelebi - Soranlara Ne Deyim
Ekrem Çelebi - Sunam
Ekrem Çelebi - Kara Toprak


text:
Sw – adam ömiriniñ ajıramas böligi. Denedegi suyıqtıqtıñ mölşerin saqtaw üşin adam künine eki lïtr sw işw kerek. Bul – sw twralı biz biletin qağïdalardıñ biri ğana. Al, Batıs ğalımdarı swdı tağı bir qırınan tanığandığın aytıp otır. Olar swdıñ adamnıñ oylaw qabiletine tïgizetin ïgi äserin qarapayım täjirïbemen däleldedi. Endeşe, täjirïbe qorıtındılarına nazar awdarayıq.
Sw tez şeşim qabıldawğa kömektesedi
Ulıbrïtanïyalıq zerttewşiler swdıñ tıñ qasïetin anıqtaw üşin zerttew sınağın ötkizgen. Täjirïbe 30-35 jas aralığındağı adamdar arasında ötti. Zerttewşiler 10 000 adamdı teñ eki topqa bölip, ïntellektwaldıq test tapsırmaların orındawdı usınğan. Bir top tañğı asqa qurğaqtay tamaqtanğan, al ekinşi top tek sw işken. Nätïjesinde ,ekinşi top birinşi topqa qarağanda suraqtarğa durıs jäne tez jawap bergendigi anıqtaldı. Zerttew qorıtındısı swdıñ oylaw jıldamdığın arttırıp, tez şeşim qabıldawğa kömektesetinin däleldegen. Sonday-aq, swdıñ adamnıñ reflekstik qabiletin arttıratının da bayqağan.
Sw mïdıñ jumısın arttıradı
Şığıs London Wnïversïtetiniñ mamandarı swdıq mï jumısına oñ äserin tïgizetinin aytıp otır. Olar jürgizgen zerttewge säykes, kezekti emtïxanğa bir top stwdent bir-bir şını sw işip kirgen. Nätïjesinde, olar bul jolı aldıñğı emtïxandarına qarağanda 10% durıs orındağan.
Sw qwat beredi
Swdıñ adamğa berer tağı bir paydasın Şığıs London Wnïversïtetiniñ docenti Krïs Pawson däleldedi. Ol osınaw suyıqtıqtıñ adam ağzasına qwat beretin qasïetin anıqtap otır.
«Denemizdegi swdıñ qalıptı mölşerin ünemi buzıp alamız. Ağzadağı suyıqtıqtıñ azdığı adam ömirine keri äser etedi. Mï denege ağzanıñ «qurğağanı» twralı xabar taratsa, dene älsirep, talıqsw payda boladı», - deydi ğalım.
Şarşap-şaldıqqanda nemese bas aynalwdıñ, älsizdiktiñ aldın alw üşin bir şını sw işw kerek.
Derekközi:baq.kz
Tegï: Arwlarğa keñes,
Kommentarïï


text:
Aprel. Frankfurt yazgı çäçäklärneñ xuş isennän räxätlänep utıra. Mondıy tatlı is başlarnı äyländerä, küñellärne eretep cibärä. Ä yazgı koyaş isä, cäyge koyaştan ürnäk alırga tırışkanday, kızdırıpmı-kızdıra. Bolıtlarga da, «yavam-yavam» dip torgan yañgırga da rät yuk monda. Şähärgä koyaş xuca. Räxät...küñellärne bäyräm xise biläp ala.
...Äye, bügen bäyräm. G.Tukaynıñ tuuına 125 el buluga bagışlangan kiçägä cıenam. Üzem cıenam, ä küñeldä meñ törle sorau. «Küptän inde üz tugan illäre, cirlärennän aerılgan yaktaşlarıma G.Tukaynıñicatı belän tanışu kızıklı bulırmı?», «Alar böek şagıyrebezneñ tatar milläteneñ yaktı kiläçäge öçen kuygan tırışlıgın döres itep bäyali alırlarmı?», «Yaktaşlarım öçen millätebez kiläçäge ni däräcädä möhim; çit cirdä, çit ildä yaşäü telebezne, milli añıbıznı yugaltuga kitermäsme?» kebek soraular äylänä minem başta.


text:
Bügin Mäjilistiñ jalpı otırısında palata depwtattarı «Qılmıstıq jazanı şetelde ötew twralı amerïkaaralıq konvencïyanı ratïfïkacïyalaw twralı» zañ jobasın maquldadı. Atalğan amerïkaaralıq konvencïya arqılı AQŞ-ta sottalğan Azamat Täjayaqov pen Dïas Qadırbaevtı elge qaytarwğa quqıqtıq mümkindik qalıptasadı.Konvencïyağa säykes, bir qatıswşı memlekette ekinşi qatıswşı memlekettiñ azamatına qatıstı şığarılğan ükimdi sottalğan adam özi azamatı bolıp tabılatın memlekette ötey alatın mümkindikter qarastırıladı. Bul rette sottalğan adamdı bir memleketten ekinşi memelketke berw ükim şığarğan memlekettiñ suraw salwı, qabıldawşı memlekettiñ suraw salwı nemese sottalğan azamattıñ öziniñ suraw salwı negizinde jürgiziledi. Bul rette sottalğandardı berw twralı suraw salwdı ortalıq organdar qarawğa tïis nemese onday organdar bolmağan kezde konswldıq, dïplomatïyalıq arnalar arqılı qaralwğa tïis.
«Qazaqstan Amerïka elderiniñ köpjaqtı konvencïyalarına qosıla bastadı, ötken jolı osınday qılmıstıq qwdalaw salasındağı bir konvencïyanı Senat qabıldağan bolatın. Bügingi konvencïya - sottalğandardı berw twralı qujat. Onıñ maqsatı - Amerïka elderinde sottalğan azamattarımızdı qaytarıp, qalğan jazanı elimizde ötewge mümkindik berw», - dedi Bas prokwror orınbasarı Jaqıp Asanov. Onıñ aytwınşa, sottalğandardı elimizge äkelw üşin birqatar talaptar bolwı şart. Atap aytqanda, birinşiden, sottalğannıñ özi sonı qalawı qajet. Ekinşiden, Qazaqstannıñ da, AQŞ-tıñ da tïisti organdarınıñ kelisimi kerek. Budan bölek, sot ükimi ölim jazasına qatıstı bolmawı qajet jäne qalğan jazanıñ merzimi keminde altı ay bolwı şart. Budan keyin, AQŞ sottalğan Qazaqstan azamatın berwge dayın bolsa, onda Qazaqstannıñ sotı elimizdiñ Qılmıstıq kodeksine säykes jazanı tağayındaydı. Ol jaza amerïkalıq sottıñ jazasınan awır bolmawı kerek. Amerïka jağı Qazaqstan sotınıñ şeşimine qanağattansa, onda sottalğandı Qazaqstanğa bere aladı.
Tüyindey aytqanda, amerïkaaralıq konvencïyağa qosılsa, buğan deyin AQŞ-ta sottalğan Azamat Täjayaqov pen Dïas Qadırbaevtı elge qaytarwğa quqıqtıq mümkindik payda boladı. «Ol üşin sottalğannıñ öziniñ jäne taraptardıñ kelisimi qajet. Bügingi küni Qadırbaevtıñ anasınan ötiniş tüsti. Bas prokwratwra onı eki ay burın AQŞ-tıñ ädilet departamentine joldadı. Eki el arasında qajetti kelisim bolmağandıqtan, ol ötiniş qaralmawı da mümkin. Al bul konvencïyanıñ küşi Amerïka memleketteri uyımınıñ bas xatşısına ratïfïkacïyalaw gramotasın tapsırğannan keyin otızınşı küni Qazaqstanğa taray bastaydı. Tek sodan keyin ğana AQŞ bizdiñ ötinişterimizdi qarawğa mindetti boladı», - dedi Bas prokwror orınbasarı.
Derekközi: QazAqparat
Kommentarïï


text:
Qırım ve Aqyar işleri boyunca Ukraina devlet hızmeti yanında cemaat şurasını teşkil etecekler. Bu teşebbüs «Fevral 20 künü uquq qoruyıcı gruppası» cemaat teşkilâtınıñ reisi Aleksandr Liyevke ait.
Kiyevde teşebbüs gruppasınıñ teşkil etilmesi boyunca iş toplaşuvı endi keçti, dedi Liyev Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ malümatına köre, işbu toplaşuvnı Qırım ve Aqyar işleri boyunca Ukraina devlet hızmetiniñ başı Nariman Ustayev keçirdi. Mında Qırım cemaatçı ve uquq qoruyıcıları iştirak etti.
«Bu cemaat şurası bütün Qırım cemaat teşkilâtları ve Devlet hızmeti arasında bağlayıcı olmalıdır. Planlarımızğa köre, bu cemaat şurası Qırım ve onıñ işğal etilmesine bağlı olğan bütün uquqiy qararlarnıñ cemaat muzakeresi içün meydançıq olmalıdır. Maqsadımız – iç bir uquqiy vesiqa qırımlılarnıñ muzakeresi olmadan qabul etilmemeli», – dey Liyev.
O dey ki, cemaat şurasına vekillerni rey berüv vastası ile saylaycaqlar. «Vekillerniñ Qırım ve onıñ işğal etilmesine bağlı olğan meselelerde yapqan işi diqqatqa alınacaq», – dey Liyev.
Qırım ve Aqyar işleri boyunca Ukraina devlet hızmeti yanında cemaat şurasınıñ ilk toplaşuvı aprel ayında olacaqtır.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
İlhaq etilgen Qırımnıñ Aqmescit ve İslâm-Terek rayonlarında rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri tintüvler ötkerdi, dep haber ete yanvarniñ 23-nde «Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtı.
Faaller bergen malümatqa köre, küç idaresiniñ hadimleri Novıy Mir köyünde (Aqmescit rayonı Rodnikovoye köyüniñ artında yerleşmekte) yaşağan İsmail Ramazanovnıñ evinde tintüv keçirip, onı ekstremizm propagandası yapqanında qabaatlağanlar.
Eski Qırımda tüntüv 27 yaşındaki aydavcı Muhsin Cambaznıñ evinde ötkerilgen.
«Muhsinniñ evinde qart anası bar eken, Muhsinniñ özü ise, artıq işke ketken, ancaq evinde küç idaresiniñ hadimleri olğanını eşitken soñ, aman yetişip kelgen. Tintüv esnasında ev penceresiniñ camları uçurılğan. Ev Muhsinniñ ana-babasına ait. Al-azırda tintüv bitti. Şimdi küç idaresiniñ hadimleri Muhsin yaşağan Primorskoye qasabasındaki kvartirasına keçdiler», – dep haber ete «Qırım birdemligi».
Rusiyeli küç idareleriniñ saytlarında tintüvnen alâqalı malümat yoq. Qırım.Aqiqat olıp keçkenlerniñ inceliklerini bilmege areket ete.
Qırım işğalinden soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
İdel Bolğarı ictimaği-säyäsi tözeleşe
ЭчTәлek
Xakimlege[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
İdel Bolğarı ğädäti feodal' däwlät bulğan. İldä ämir xakimlek itkän.
Elteber däwere[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Däwlät oyışqan başlanğıç çorlarda anıñ başlığı elteber dip atalğan. Äle Törki qaxanlığında uq, soñraq Xäzär ilendä qäbilä berläşmäläreneñ ğäskär başlıqların näq şulay dip yörtkännär. Bu süzneñ tögäl mäğnäse açıqlanıp betmägän, alay da anıñ tamır süze «el» borınğı törkilärdä qäbilälär berlege, däwlät yäki il digänne beldergän. Ul bügenge törki xalıqlardağı «il» digängä turı kilä, häm «elteber» süze iltabar digän mäğnäne añlatqan bulsa kiräk (Urta Aziä törkilärendä, mäsälän, İltotmış digän xan da bulğan).
Ämirlär däwere[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Soñğıraq çorda, möselmanlıq kiñ taralğannan soñ, bu terminnı «ämir» digän ğäräp süze alıştırğan. Şul uq waqıtta qayber avtorlar, berençe çiratta İbne Fadlan, ğäräp dönyasında ğomumi qabul itelgänçä, bolğar xakimen urtaq termin belän patşa, padişa mäğnäsendä «mälik» dip tä atağannar.
Däwlät eçke tärtibe[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Bolğarlarda däwlätkä salım tüläw at yäki başqa yök terlege birü belän genä çiklänmägän. İbne Fadlan şundıy ber küreneşkä iğtibar itkän: «Kem dä kem tuy yasıy yäki mäcles ütkärä ikän, mäclesneñ külämenä qarap, ul patşağa salım tülärgä burıçlı». Bu «salım»nı ğäräp säyäxätçese şärexläp birgän, anıñ bal eçemlegennän toruın häm şunıñ östenä tağın küpmeder külämdä boday birelüen äytkän.
Ulıñnı öyländeräseñ yäisä qızıñnı kiäwgä biräseñ kilsä — üz xäleñä qarap däwlätkä dä öleş çığarasıñ. Däwlättä yäşiseñ, ul sine yaqlıy, sin dä aña bulışırğa tieşseñ, bu—grajdanlıq burıçı.
Qatlamnar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
İdel Bolğarında feodalizm barlıqqa kilgäç, başta ul däwlät formasında üsep kitkän. Ul şunnan ğibarät: krestyannar feodalğa bäylelekkä kergänçe, bäysez xalıq törle däwlät yöklämälären ütägän. Däwlät faydasına salımnarnıñ yuğarıda äytelgän törlärennän tış, ilneñ bäysez xalqı bütän törle mäcbüri eşlär başqarırğa tieş bulğan. Mäsälän, alar olı yullar östendä, çik buylarında xärbi nığıtmalar qoruda, ğomumän şähärlär häm däwlätküläm ähämiätle başqa toraq urınnarı tözüdä qatnaşırğa tieş bulğannar. Döres, bu eşlärdä xärbi äsirlär dä qatnaşqan, tik azat xalıq cilkäsenä dä az töşmägän.
Tarxannar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Läkin Bolğarda, başqa här feodal' ildäge kebek ük, ayırım ber alpawıtqa buysınıp yäşäw räweşe dä bulğan. Bu xaqta yazma çığanaqlarda tögäl mäğlümatlar oçramasa da, feodallar (tarxannar) häm feodal' mönäsäbätlär yäşäwe Bolğar däwläteneñ töp cirlärendä bik küp şähärleklär — feodal kirmännäreneñ qaldıqları tabılu belän raslana. Alar—mäydanı 3—4 gektardan artmağan, ämma qüätle nığıtmalar häm berniçä awıl belän uratıp alınğan zur bulmağan şähärleklär. Awıllarda alpawıtqa, tarxanğa buysınğan xalıq kön kürgän, ä tarxan üzeneñ keçeräk ğäskäre belän nığıtılğan kirmänendä yäşägän.
Din[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
İdel Bolğarında feodalizmnıñ üsüenä däwlät oyışa başlağanda uq ber allağa tabınu dine — islam qabul itelüe nıq yärdäm itkän. 922 yıldan soñğı çor—möselmanlıqnıñ böten il buyınça taralış däwere. Yıllar häm ğasırlar ezleklelegen saqlap, tarixi çığanaqlar belän tanışqanda moña bersüzsez ışanırğa mömkin. Berniçä misal kiterep qarıyq. İbne Fadlannıñ zamandaşı, bezgä mäğlüm äl-Bälxi bolay dip yazğan: İlneñ iseme Bolğardır, xalqı islam dine tota. X yöz axırınıñ «Xödüd äl-ğäläm» («Dönya çikläre») digän ataqlı farsı yazması Bolğar xalqın şulay uq möselmannar dip atağan.
Rus yanına Bolğar İslam ilçelege[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
İslamnıñ bolğarlarda räsmi din sıyfatında taraluı turında 986 yılğı tarixi waqiğalar uñayı belän rus yılyazmalarınnan da qızıqlı mäğlümatlar tabarğa mömkin. Şul yılnı Kiev kenäze Vladimirğa üz dinnären täqdim itep bolğar ilçeläre barğannar. «Kenäzneñ: nidän ğibarät soñ ul dinegez?»—dip sorawına bolğarlar sönnätläw kiräklegen, duñğız ite aşaw häm araqı eçü tıyıluın äytkännär... Yılyazmaçılar raslawınça, Vladimir üzenä, yänäse, sönnätlänü häm duñğız ite aşawnı tıyu ğämäleneñ oşamawın äytkän, ä araqı xaqında özep:
Rus eçmiçä, küñel açmıyça yäşi almıy,
digän. Bolğarlardan soñ Kievkä almannar, xäzär yähüdläre, greklar kilgännär häm barısı da üz dinnären maqtağannar. Oluğ kenäz ikençe yılnı üzenä boyarlarnı cıyğan da alardan kiñäş sorağan. Boyarlar şul illärgä keşelär cibärep anda ni barın üz küzläre belän kürep qaytırğa kiñäş itkännär. Şulay eşlägännär dä. Kiev ilçeläre Bolğarğa kilgännär, anda möselmannarnıñ üz mäçetlärendä doğa qıluların qarap torğannar, tezlänep cirgä ielüläre alarğa niçekter säyer: «gel sağış, küñel açular yuq», bulıp kürengän. Qısqası, kievlelärgä möselmanlıq oşamağan, qaytqaç, kenäzlärenä üzläre kürgännärne citkergännär, häm islam kire qağılğan. Tağın ber yıl ütkäç, yağni 988 yılda, Rus xristianlıqnı qabul itkän.
Borıñğı kitaplar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
XI yöz avtorları Bolğarnıñ şulay uq möselman ile buluın äytkännär. Xaräzemneñ ensiklopedik ğalime Biruni häm XI—XII yözlärdä yäşägän, inde bezgä mäğlüm bulğan äl-Märwazi Bolğar ciren näq şulay dip, ä bolğarlarnıñ üzlären möselmannar dip atağannar. XII yözneñ mäşhür ispan-ğäräp säyäxätçese äl-Ğarnatıy, 1135 häm 1150 yıllarda Bolğar cirendä bulıp qaytqaç, kitap yaza häm şuña ber xikäyät tä kertä. Ul anı bolğarlı Yaqub ibne Noğmannıñ «Bolğar tarixı» digän kitaptan uqığan bulğan. Bu xikäyättä süz şul xaqta bara: Boxaradan kilgän, meditsinanı da yaxşı belgän ber fäqeyh—möselman dinenä öndäwçe — bolğar patşasın häm anıñ xatının däwalarğa bula, tik alarğa islam dinenä küçü şartın quya; «alar sawığalar häm islam qabul itälär, häm ul ilneñ xalqı da islamğa küçä». Älege fäqeyhneñ iseme, anıñ qaysı waqıtta buluı bu kitapta äytelmägän (İbne Noğmannıñ xezmäte bezneñ könnärgä qädär saqlanmağan). Wägazçeneñ möselman ilennän kilüe häm patşadan soñ böten xalıqnıñ islamnı qabul itüe turında süz barğanlıqtan, bu fäqeyh İbne Fadlan bul'ş küz aldına basa: ul da fäqeyh bula häm Bolğarğa Boxara aşa kilä bit. Ä äl-Ğarnatıynıñ Bolğarda bulu waqıtı—bu däwlättä möselmanlıqnıñ tağın da nığraq taralğan däwere. Şunıñ östenä, bolğarlar üzläre häm Suar keşeläre Tübän İdeldäge Saqsın şähärendä Camiğ mäçetle mäxällälär totqannar. Cıyıp äytkändä, islam İdel Bolğarına da ğomumdäwlät külämendä, xakimlek itüçe ideologiägä äylängän.
Törle ğädätläre[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ämma şul uq Bolğarda, bigräk tä anıñ başlanğıç çorında, mäcüsilek tä yäşägän. Anda mäcüsilek belän berençe bularaq İbne Fadlan oçraşqan häm anı üzeneñ risaläsendä taswirlap qaldırğan. Mäsälän, kemneder yalğış ütergän keşegä mondıy cäza birgännär: anı ber ärcägä kertep yapqannar, añar rizıq quyğannar («öç qabartma wä ber sawıt su»), ärcäne qadaqlap bağanağa asqannar, keşe şunda aqrınlap ülärgä tieş bulğan. Yäki menä tağın ber mäcüsilärçä cenaza ısulı: keşe ülgäç, anı waqıtlıça tirmänendä qaldıralar. Anıñ işek qatına irlär kilälär dä üksep-üksep yılıy başlıylar. İbne Fadlan bu keşelärneñ islam qanunnarına bäyle bulmawların äytä. Alar yılawdan tuqtağaç, qollar kilep citälär häm üzlären qamçı belän qıynarğa totınalar. Annarı märxüm tirmäneneñ işege töbenä bayraq elep quyalar. Cirlägännän soñ qäber äylänäsenä anıñ qoralların tezep çığalar häm ike yıl buyına märxüm istälegenä yılawların däwam itterälär. Şulqädär waqıt ütkäç, bayraqnı urınınnan alalar häm tuğan-tumaçası «aş mäclese» cıya — iskä alu tabını ütkärä. Ägär märxümneñ xatını bulsa, şunnan soñ ul ikençe tapqır kiäwgä çığu xoquqı ala. İbne Fadlan iskärmä yasıy, bu yolalar märxüm «başlıq bulğan» oçraqta ğına tulısı belän ütälä. Ğädi keşeneñ cenazasında yolalarnıñ ber öleşe genä başqarılğan.
Monı da qarağız[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Bolğar bizäleş sänğäte
- Bolğar çigä asılması
- Bolğar
- Ağa bazar
- Böyek Bolğar ile
- Bolğar-Rus kileşüläre
- İdel buyı Bolğar däwläte
- Qazan yanındağı suğış (1506)
- Möxämmät-Ämin xan
- Tuqtamış xan
Tışqı sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Bolğar däwläte
- ПoBecTb BpeMeHHыx лeT. M.-Л., 1950. Ч. 1-2; ПoлHoe coбpaHиe pycckиx лeToпиceй. M., 1949. T. 2; M., 1962. T. 1, Bып. 2.
- Boлжckaя Бyлrapия и Pycb. KaзaHb, 1986.


text:
Küreñ küz kelip, küñirengen kögimen köñil küyimizdi kemitedi. Eşkim eşteñe demey-aq, özinen-özi köñilimiz tüsip, nebir joqtı oylap, qulazïtın sät ärkimniñ basında bolıp turadı.
Mundayda adam özin jalğız sezinwden qaşw kerek. Meyli, janıñızda sıñarıñız bolmasa, alısta jürese de ata-anañız bar şığar, bawırlarıñız, twıstarıñız bar. Jay künde beyqam jürgenderimen, basıñızğa is tüsse, sizdi qoldaytın bir adam bolsa da tabıladı.
Kitap oqıñız. Köñil köteretin kitap tañdaw üşin dostarıñızdıñ keñesine jüginiñiz. Köñil köteretin kitap degen äzilge tolı, işek sileñizdi qatıratın kitap emes, jabırqağan jüziñizge jımïıs sıylaytın tereñ oylı, tılsım sırlı kitap.
Onday keñes bererge jaraytın tanıstarıñız bolmasa, balalar ädebïetin tañdawğa boladı. Mısalı, Berdibek Soqpaqbaev «Balalıq şaqqa sayaxat», «Ölgender qaytıp kelmeydi», Sayın Muratbekov «Jabayı alma», Markïza Bazarbayqızı «Äkesin izdegen ul» kitaptırınıñ birin qolğa alsañız, muñ tügili bükil dünïeni umıtıp, kitap işine kirip ketesiz. Türli tağdır ïeleriniñ qïlı tirşiligimen tanısıp, beybit küniñizge şükir etesiz.
Jağdayıñız kelse, kïim satıp alıñız. Jaña närse alw da köñilge medew boladı. Öziñizdi jaña qırıñızdan körip, köñiliñizdiñ küyi köterilip sala bereri sözsiz.
Äwen tıñdap, qosılıp än şırqañız. Irğağımen bïleñiz. Än aytqan adam artıq oylarmen mïı şağılmaydı. Janı tazarıp, mïı jañaradı. Onımen birge, köñili köterilip, özdiginen şattanıp şığa keledi.
Sw sıldırın tıñdañız. Köşedegi arıq, özen, jağalaw – ne bolsa da meyli. Swdıñ sulw sıñğırı adam janın tınıştandırıp, özgeşe köñil küy sıylaydı. Tipti, akvarïyumdegi balıqtar tamaşalaw da janıñızğa jaylılıq jetkizedi.
Tabïğat ayasında taza awamen tınıstap, tınış köşede serwendeñiz. Jayaw jürip, densawlığıñızdıñ da jağdayın jasaysız. Adam ayağı az basılatın jerge barıp, kündelik jazıñız, ne kez kelgen qağaz alıp, bar oyıñızdı bükpesiz tüsiriñiz. Işki sezimiñizdi tügel şığarıñız.
Aq qağaz köp adamnıñ qolınan kele bermeytin tınış tıñdaw qabiletine ïe. Bar jazğanıñızdı qabıldap alıp, miz baqpay tura beredi. Ne jazamın dep qam jemeñiz, qalamdı qolğa alsañız, özi-aq jorğalap jüre beredi. Jazamın dep kütpegen närseleriñiz barlığı özi jazıladı. Qalasañız, jazıp bolğan soñ jırtıp tastañız. Bastısı, işiñizdegi tunşığıp jatqan tunıq sırlarıñızdı şığarsañız, jeñildep qalasız.
Derekközi: massaget.kz
Tegï: Arwlarğa keñes,
Kommentarïï


text:
Çiğdem - Kerbela Destanı
Sanatçı : Çiğdem
Türkü : Kerbela Destanı
Etiketler : Çiğdem - Kerbela Destanı türkü indir, Çiğdem - Kerbela Destanı türkü dinle, Çiğdem türküleri, Kerbela Destanı mp3 indir, Çiğdem türküleri Kerbela Destanı türküsü, Kerbela Destanı sözleri, Çiğdem mp3 dinle, Çiğdem download, Kerbela Destanı bedava mp3, Çiğdem türkü sözleri, Çiğdem türkü dinle, Çiğdem son albüm indir
Çiğdem Türküleri
Çiğdem - Hazan Rüzgarında
Çiğdem - Susan Sevgili
Çiğdem - Bir Ali Dilber
Çiğdem - Leyli Leyli
Çiğdem - Deleyli
Çiğdem - Kalem Değil Ki Sileyim
Çiğdem - Gel Hele Gülüm
Çiğdem - Kerbela Destanı
Çiğdem - Dağlardan Aşta Gel
Çiğdem - Yar
Çiğdem - Yunus Misali
Çiğdem - Yine Katarlanmış
Çiğdem - Hey Dost


text:
Qoğamdıq pikirlerdi zertteytin amerïkandıq Gallup ïnstïtwtı jürgizgen zerttewlerdiñ nätïjesinde Latın Amerïkası elderi jer betindegi eñ baqıttı elder qatarına jatadı eken. Al Tayaw Şığıs elderiniñ xalqı kerisinşe jağımsız emocïyalarğa köp beriletini anıqtaldı.
143 eldiñ kämelettik jasqa tolğan azamattarınıñ jawaptarına baylanıstı jağımdı täjirïbe Ïndeksına säykes reytïng quralğan.Telefon äñgimesi barısında sawalnamağa qatıswşılarğa bes suraqqa jawap berw usınğan: "Keşe öziñizdi jaqsı demalğanday sezindiñiz be?", "Keşe Siz küldiñiz be älde köp jımïdıñız ba?" ï "Keşe Sizge küni boyı adamdar jılı qabaq tanıttı ma?".
Gallup jarïyalağan bayandamağa säykes,10 jıl işinde birinşi ret baqıttı elder tizimine engen elderdiñ barlığı Latın Amerïkasınıñ elderi.Birinşi üştikte Paragvay,Kolwmbïya jäne Ekvador.Sawalnamağa qatıswşılardıñ 70% qwanış pen şattıq küyin sezingenderin aïtadı.
Eske sala kettetin jayt, jalpıälemdik jağımdı täjirïbe Ïndeksı 71 qurap soñğı birneşe jılda özgermegenin xabardar etedi.Sonımen qatar,zerttew Xalıqaralıq baqıt küni qarsañında ötkeni belgili boldı.
Sonımen qatar Gallup qwanış deñgeyi eñ tömen elderdiñ tizimin de jarïya etti.Olardıñ mälimetine säykes,eñ baqıtsız elder tiziminiñ alğaşqı üştigine Swdan,Twnïs jäne Bangladeş kiredi. Bul elderdiñ tizimge engen negizgi sebebi bolıp eldegi krïzïs bolıp esepteledi.
Eñ baqıtsız elder tiziminde burınğı KSRO odağı elderinen Grwzïya men Lïtva da bar.Eki elge de qatıstı ïndeks 55 mağınasın qurap,säykesinşe tizimniñ 7 jäne 8 jolında ornalasqan.
Tegï: Twrïzm jañalıqtarı,
Kommentarïï


text:
Fevral 28 künü Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ «yaltalı Hizb ut-Tahrir işiniñ» mabusları Cepparov ve Alimov boyunca alqan qararını deñişmesiz qaldırdı. Bunı Qırım.Aqıqatqa Radio Svoboda muhbiri bildirdi.
Noyabrnıñ başında qırımlı advokat Edem Semedlâyev bildirgen edi: «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında qabaatlağan Refat Alimov ve Arsen Cepparov içün mecburiy psihiatrik ekspertizası tain etildi.
«Yaltalı Hizb ut-Tahrir işiniñ» mabusları Refat Alimov ve Arsen Cepparov 2016 senesi aprel 18 künü Qızıltaşta yaqalanğan soñ apiste bulunalar. Birinci dört «Yaltalı Hizb ut-Tahrir işiniñ» mabusı 2016 senesi fevral 11 künü yaqalanğan edi. Olardan eñ belli insan aqları boyunca kontakt gruppasınıñ azası Emir-Usein Kuku. Ondan ğayrı qurucı olıp çalışqanlar aluştalı Muslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, em de Yaltalı çiçek satıcısı Vadim Sirük tutıqlanğan edi.
Uquq qoruyıcılar tutıqlanğan Yaltalılarnı siyasiy mabuslar olaraq tanıy.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bu sene «Eurovision» yarışında Ukrainağa ğalebe ketirgen yırcı Jamala «Eurovision-2017» konkursına milliy saylav jürisi terkibine kirdi. Bu aqta milliy saylav yolbaşçısı Natalya Françuk ilân etti, dep bildire İA UNN, Birinci milliy telekanalınıñ malümatına esaslnıp.
«Ekinci jüri azası Jamala olğanına pek memnünmiz. Er alda, diger namzet olmaz edi. Birinciden, hususan Jamala Ukrainağa «Eurovision-2016» yarışında ğalebe ketirdi, ekinciden, konkursta iştirak etüv tecribesinen paylaşa bile ve iştirakçini, onıñ muvafaqiyetini tekrarlasın dep, azırlap olur», – dedi Françuk.
Jamalanıñ milliy saylav jürisinde olması yırcılarnı yarışta iştirak etmege teşviq etecek. Bu aqta Ukraina Milliy telekompaniyası baş müdiri Zurab Alasaniya ayttı.
«Jamala «Eurovision-2017» konkursına milliy saylav jürisi terkibine kirmege razı olsı. Öyle körüne ki, mantıqlı bir adım, öylemi? Böyle degil. Ukrain qırımtatar yırcını milliy saylav jürisine davet etüv mantıqlıdır, bunı ekinci sefer UA Birinci ve STB telekanalları beraperlikte keçire. «Eurovision-2016» yarışında ğalebe qazanğan soñ dünya yıldızı olğan Jamalanıñ razılığı ise, onıñ aynı Ja, açıq ve samimiy göñülli qız qalğanını tasdıqlay. Eminim ki, jüri terkibinde aqiqiy ğalipniñ bulunması, yahşı muzıka taqımlarını ve istidatlı yırcılarnı yarışta iştirak etmege teşviq etecek ve konkurs iştirakçilerini bütün imkânlarnı qullanmaq içün ilham berecek», – dedi Alasaniya.
«Eurovision-2017» yarışına milliy saylav sentâbr 1-de başlandı. Konkurs jürisiniñ birinci azası muzıka prodüseri ve bestekâr Konstantin Meladze oldı.


text:
Qazaqstannıñ xalıq ärtisi, Memlekettik sıylıqtıñ lawreatı, änşi Qayrat Baybosınov «Astana aqşamı» gazetine bergen suxbatında Nurğïsa Tilendïevtiñ özine qalay ökil äke atanğan oqïğanı aytıp berdi.
«Mektepte oqıp jürgende Qarağandığa Almatıdağı Abay atındağı opera jäne balet teatrı jazğı gastroldik saparmen keldi.
Onı atalğan teatrdıñ dïrektorı, keyin Mädenïet mïnïstri bolğan Jeksenbek Erkinbekov ağamız bastap keldi. Teatr quramında Ğarïfolla Qurmanğalïev, Nurğïsa Tilendïev, Ermek Serkebaev, Aysulw Bayqadamova jäne Änwarbek Ümbetbaev sekildi birinen biri ötken äygili änşiler bar. Sonda Nurğïsa ağamız özi fortepïanoda oynap, men onıñ «Jansäwlem» dep atalatın änin qosıla orındadım.
Önerime rïza bolğanı sonşalıq Nurağam meni köterip alıp: «Mağan bala bolasıñ ba?» - dedi. «Men bolamın», dedim. Osı sözdi Alla awzıma salğan bolar, Almatığa oqwğa tüskende Jüsekeñniñ sabağına «Qayrattı tıñdap keteyin» dep jïi keletin.
Oqwıma da bir jıl bolmağan şaq edi. Birde Nurğïsa ağam keldi. «Jüseke, «Qız Jibek» fïlmi tüsiriledi. Tölegenniñ änderin Qayratqa orındatam. Balamdı mağan ber» dep suradı. Ustazım abdırap qaldı. «Qayrat äli änniñ älippesin ayaqtağan joq. Endi bas-tap jatır, şïki ğoy», dedi. «Joq, Qayrat ändi alıp ketedi. Oğan senimim mol» dep Nurağam nıqtap qoydı.
Qolımnan jetektep kïno tüsirip jatqan alañğa alıp bardı. Fïlmdi Qapşağay jaqta tüsirip jatır eken. Kün şıjığan ıstıq. Twra töbeñnen ötedi. Mağan Sansızbaydıñ rölin bermekşi boldı. Odan bas tarttım. Men änşimin, akterlik qolımnan kelmeydi dep. Tölegenniñ änderin tolıq orındap şıqtım. Söytip, önerdegi ökil äkem - Nurğïsa boldı», - deydi änşi Qayrat Baybosınov.
Derekközi: Astana aqşamı
Tegï: Juldızdar älemi,
Kommentarïï


text:
Qırımtatarlarnıñ yetekçilerinden biri İlmi Umerov iyünniñ 14-nde rejissör Oleg Sentsovnıñ anası Lüdmilanı ziyaret etti. Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında Umerov dedi ki, qadın öz oğlunen körüşecegine ümüt ete, ve aynı zamanda onı körüp olamacağından qorqa eken.
«Bügün saba onnen telefonlaşıp kendisini ziyaret ettik. Onda çoq oturmadıq, 20-30 daqqa. Oña aferin demeli. Ebet, oğlu içün qasevetlene. Onı artıq körüp olamaz, dep qorqa. Onı iç olmadı bir kere ziyaret ettimi, dep sorağanda, Oleg Rostovdan başqa apishanege avuşturılğan soñ onı bir kere de ziyaret etmegenini ayttı, çünki yol masrafları pek paalığa çıqa», – dedi Umerov Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında.
Qırımatarlarnıñ temsilcisi dedi ki, o uquq qorçalayıcı Aleksandr Podrabineknen birlikte vade etkenler, Lüdmila Olegnen qonuşsa, o da apishane memuriyetinen añlaşıp olsa, olar anasını «arzu etkeni kibi oğlunen körüştürmege» yardımcı olurlar.
İyülniñ 13-nde Oleg Sentsov 41 yaşını toldırdı, o endi dörtünci doğğan kününi apishanede qarşılağan oldı. Kyivde ve bütün Ukrainada onıñ doğğan künü munasebetinen destek aktsiyaları keçirildi.
Oleg Sentsov ile Aleksandr Kolçenko 2014 senesi mayıs ayında Qırımda Rusiye mahsus hızmetleri tarafından tutılğan ediler.2015 senesi avgust 25 künü Rusiyeniñ Şimaliy-Kavkaz okrug arbiy mahkemesi, Aqmescitli ukrain rejissörı Oleg Sentsovnı, terrorizmde qabaatlap, 20 yılğa sert rejim apishanesinde azatlıqtan marum etilecegi aqqında qarar alğan edi. Rusiye taqiqatçıları Qırım faali Aleksandr Kolçenkonı Sentsovnıñ qabaat ortağı olaraq tanıp, onı 10 yılğa qadar apishanege aldılar. Ekisi de öz qabaatını red ete.
«Memorial» uquq qorçalayıcı teşkilâtı Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabuslar cedveline kirsetti.


text:
Jäbirlenuşiniñ aytuınşa, oqiğağa birneşe adam kuä.
"12 säuirde äkim orınbasarı Habim Azizovpen birge «Batoş» auılına bardıq. Top qwramında men de boldım. Bir jer uçaskesine kelgende, äkim orınbasarı menen "Mınau kimniñ jeri, bwl jerge qatıstı qanday da bir şeşim bar ma?" dep swradı. Men däl qazir qolımda anıqtaytın qwjat joq ekenin aytıp, biraq bärin erteñ äkelip tapsırayın dedim", – deydi Fahriddin Kurbanov.
Kurbanovtıñ sözinşe, äkim orınbasarı soñına deyin tıñdamay, onı jwdırığımen wrğan.
"Men şeneunikti balağattamadım. Jaman eşteñe aytpadım. Onıñ jwdırığı qattı bolğanı sonşalıqtı, közim qarauıtıp, esimnen tanıp qaldım. Mwrnımnan qan ketti. Meni qasımda twrğan adamdar twrğızdı. Men Azizovtan nege wrdıñ dep swrap edim, ol jauap bermesten, bwrılıp ketip qaldı", – deydi Fahriddin Kurbanov.
Jäbirlenuşiniñ aytuınşa, oqiğa ornında audan prokurorı bolğan. Ol eşqanday şara qoldanbay, jäy ğana baqılap twrğan.
Fahriddin Kurbanov birden audandıq auruhanağa barıp em alğanın, keyin üyine oralğanın aytadı. Biraq auruı deñdep, ertesine prokuraturağa arızdanğan. "Därigerler mwrnıñ sınğan deydi. Men därigerdiñ qorıtındısın alıp, prokuraturağa tapsıramın", – deydi Kurbanov.
Al Azizovtiñ özi jurnalister swrağına jauap bermesten, telefon twtqasın tastay saldı.
Abai.kz


text:
Qosqan waqıtı Aqpan 26, 2016 | 592 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar0
AWA RAÝINIÑ AMALDARI TWRALI BİLGİÑİZ KELSE
Qazaq xalqınıñ juldızşıları Aýdıñ twwı, toğıswı, aralıq şağın baýqap, bağamdap, sol arqılı awa raýın aldın ala boljap otırğan. Olardıñ joramaldarı ünemi däl kelgen.
Är aýda keletin amaldarınıñ sanı jïırma tört. Bul amaldar en eki aýğa bölingen. On ekisi jazğı mawsımğa, on ekisi qısqı mawsımğa jatadı. Bular işteý tağı bölinedi: altawı köktem, altawı jaz, altawı küz, altawı qıs mawsımına tän.
Osı jïırma tört amaldı öz erekşelikterine saý qısqaşa tanıstırıp otırmaqpız. Babalar boljamı boýınşa, awa raýınıñ amaldarınan xabardar bolğıñız kelse, «Dästür» jwrnalın jibermeý oqıñız nemese bir jılğa jazdırıp alıñız.
Qañtar aýında
Künniñ talaswı
Ol qañtardıñ alğaşqı künine tuspa-tus keletin amal. Bul kezde kün boý köteredi, awa-raýı özgerip, qar jawadı, sırğıma jüredi, boran bolwı da mümkin.
Qırıqayaq amalı
Waqıtı jäne mäni: qañtardıñ 10 jañasınan 15 jañasına deýin jalğasadı. Qıs mawsımınıñ birinşi amalı.
Basqaşa atalwı: qañtardıñ qırıqayağı. Qañtarda qılawlap jawğan qardı qırıq kün jel üýirip, buýdalap turatınına qaratılğan.
Awa raýınıñ erekşeligi: qar jawadı, kün swıtadı.
Maqal-mätel, qanattı sözder: «qardı qılaw ösiredi, balanı sılaw ösiredi», «qañtar twmaý qarğa jarımaýsıñ».
Toqıraw amalı
Waqıtı jäne mäni: qañtardıñ 20 jañasınan 25 jañasına deýin jalğasatın amal.
Basqaşa atalwı: qara swıq.
Awa raýınıñ erekşeligi: bul kez-üskiriktiñ asa qattı kezi. Munı «qızıl soğıp tur» dep te, «qızıldatıp tur» dep te ataýdı. Bul mezgilde ayaz bet qaratpaý, üskirik jalap turadı. Ağaş butaqtarına süñgi turıp, qar keş batqanşa qılawlaýdı.
Maqal-mätel, qanattı sözder: «kün qañtarda qarğa adım uzaradı».
Awısıp qoldanılwı: osı mezgilde qısqı toqıraw mezgili bolğandıqtan toqıraw atalğan. esepşiler osı amaldan bastap kün uzaradı dep esepteýdi. Osığan qarap qılaw dep aýtıladı. Toqırawdıñ tağı bir atı – Qılaw.
Qıs şildesi
Qañtardıñ soñğı künderi qıs küşine enip, saqıldağan sarı ayazdar ornaýdı. Qıstıñ osındaý nağız öz küşine engen waqıtın «qıs şildesi» deýdi.
Aqpan aýında
Aqpan amalı
Bul aqpan aýınıñ 10 jañasınan 15jañasına deýin jalğasadı. Basqaşa atalwı: «jılqışı», «aq qurıq».
Amal kezindegi ädet-ğurıp: aqpan keldi, jılqışı kirdi, jılqışınıñ ökpesi qattı boladı, onı renjitip almaýıq dep, jılqışınıñ sıbağası retinde käri jilik asıp, qonaq qılatın bolğan, sol sebepti «jılqışı » dep atalsa kerek.
Jılqışınıñ qurığına qatqan qırawğa qarap « aq qurıq» degen ataw berilgen. Qazaq «jılqı sawırınan, sïır bawırınan» dep, ayaz künderi jılqını jabwlap, sïırdıñ astına köñ töseýtin bolğan.
Awa raýınıñ erekşeligi: bul bir jıl işindegi eñ swıq, qattı ayaz sanaladı.
Amalğa qatıstı maqal-mätel, qanattı sözder:
«Aqpan-taqpan altı kün,
aýğaýlatqan qattı kün» nemese
«Aqpanda-taqpan altı kün,
ayazdatqan qattı kün.
Ölşep salğan etiñe
qonaq qonsa, qattı kün»,
«Aqpan-taqpan altı kün,
aýğaýlap soqsa jeti kün».
«Boýşañ qızda buğaq qaldı, boý toqtıda quýrıq qaldı».
Awısıp qoldanılwı: Üştiñ aýı – küştiñ aýı.
Üt amalı
Bul aqpan aýınıñ 20-küninen 25-künine deýin jalğasatın amal. Üt sözi twralı aýtılımdar ärtürli, birewler ol sïır degen köne qazaq sözi dese, endi birewler kïiz üýdiñ sañlawınan tüsken säwleni qazaqtar üt deýdi, sodan qalğan desedi.
Amal kezindegi ädet-ğurıp:sawdagerler erimegen qasat qar arqılı swsın mäselesin şeşe otırıp, qıstawdağı malşılarğa barıp, şaý-qant, teri-tersek sïyaqtı sawdalarmen aýnalısadı.
Awa raýınıñ erekşeligi: qarlar erigenmen, qattı nığızdalğan qar erimeýdi.
Maqal-mätel, qanattı sözder: «üt kirgende, säwdagerdiñ k… qurt kiredi».
Jan-janwardağı belgiler: sïır osı mezgilde jatpaý, bir-birin süzgilep ,sıqırlap jürip alatın bolğan.


text:
Ğalımdar jüzim densawlıqqa paydalı bolğandıqtan, onı jïi jep turwğa keñes beredi. Olardıñ aytwınşa, jüzim osteoporoz qawpin tömendetwge äser etedi, dep jazadı «Massaget» portalı.
AQŞ ğalımdarı denesinde artıq salmağı bar orta jastağı erler men äyelderge arnayı sınaq jürgizedi. Sınaq kezinde jüzim qabırşağı men däniniñ quramındağı resveratrol 3 aydan keyin süyek pen şemirşek talşıqtarınıñ öswin jaqsartıp, jañartatını belgili bolğan. Biraq ta ol üşin jüzimniñ quramında resveratrol mölşeri äldeqayda köp bolw tïis.
Sonımen qatar, ğalımdar qızıl şaraptı işkennen göri jüzim sığındısın nemese qantsız şırındı işken durıs dep esepteydi.
Tegï: Densawlıq,
Kommentarïï


text:
Qırım yana Qırımımda, qırım özüni asa,
Kelmeşekler quvançından zeer-ağular qusa,
Yabancıdan ıñley topraq,
kelmeşekten ağlay yurt,
Aramlıqlarından sebep - yerni kokni bastı qurt.
Suv qurudı ozenlerde, çoqtan deñişti ava,
Bizni ise, balta kibi, parçalamaqta dava.
Mına saña yıgıtlerni kendi keyf-hoşlarına,
Çevireler maruşkeler Sibir pardoşlarına.
Canım-canım qızlarımız goñül berip qazaqqa,
Bilip-korüp atmaqtalar özlerini tuzaqqa.
Kelmeşekler tili bizçün tuzaqlarnıñ tuzağı
Tuzaq er bir maruşkesi, tuzaq er bir qazağı
Yalanları aqiqatday, aqiqatı yalanday,
Eki başlı qartalları, eki başlı yılanday.
Yuregime yal bermegen milliy isler qozğala,
Bar sesimnen bağıraman:« Halqım saña ne ola!»
Lakin sesim eşitilmey, boşluq yuta sesimni,
Bu vaziyet qığılçımday tutaştıra issimni.
Qırım yana Qırımımda, qırım özüni asa
Kelmeşekler quvançından zeer-ağular qusa
Şükri Appazov


text:
Daily Mail xabarlawına qarağanda, Malkom bas kezde swretke neni naqtı tüsirgendigin bilmegen. Keyin üyge kelennen keyin ğana kïttiñ üstine mingen ïtbalıqtı bayqağan. «Meniñ oyımşa, ïtbalıq kïttiñ arqasında uzaq otırıp alğan sıñaylı»,-dedi Malkolm.
Sarapşı Djeff Ross munday oqïğa öte sïrek kezdesetindigin ayttı. «Men munday bir ğana oqïğanı bilemin: ol kezde ïtbalıq kasatkadan qorğanw üşin kïttiñ üstine şığıp alğan bolatın»,- dedi.
Buğan deyin jelide, Kalïfornïya jağalawına jaqın jerde jürgen baydarkanıñ üstine kïttiñ sekirgen beynejazbası jarïyalanğanı belgili.
Derekközi: dni.ru
Tegï: Älemde talay qızıq bar, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
«Rusiyeli» Aqyar soqaqlarında oba-oba çöplük toplandı.
Qırım.Aqiqat mühbiri Menşikov ve Vakalençuk soqaqlarında cıyıştırılmağan çöplükni taptı.
Qayd etmeli ki, avgustnıñ 15-de Aqyar «gübernatorınıñ muavini» Andrey Atamantsev jurnalistlerge dedi ki, mesken-kommunal hocalıq parkında Rusiyede işlep çıqarılğan daa beş robot azbar hızmetçisi peyda olacaq.
Bunıñnen beraber, aqyarlılar içtimaiy ağlarda bergen malümatlarğa köre, azbarlarda toplanğan çöplük obalarını ne yañı maşinalar cıya, ne de azbar hızmetçileri cıyştıra.
Yañı robot-azbar hızmetçi tehnikasını bir kimse körmedi.


text:
Brïtanïyanıñ EO-dan şığwına dawıs berwşiler sanı «breksïtke» qarsı dawıs sanınan asıp tüsti, osığan baylanıstı brïtandıq fwnt bağamı dollarğa şaqqanda kürt tömendep ketti, dep xabarladı VVS agenttigi.
Astana waqıtı boyınşa sağat 7:10-da 1 fwnt 1,4 dollarğa deyin 5,5 payızğa tüsip ketti. Brïtandıq valyutanıñ bir sätte osılay kürt quldırawı tarïxta alğaşqı ret bolıp otır. Budan burın bağam fwntına 1,5 dollarğa jetken.
CIBC-ten sarapşı Djeremï Stretç bağamnıñ bulay şekten tıs awıtqwı işinara sawda-sattıqtıñ azdığınan dep atap ötti.
Fwnttıñ quldırawı Ewropalıq odaqtan Brïtanïyanıñ şığwına berilgen dawıs sanı birqatar okrwgterde sarapşılardıñ boljamınan da asıp tüsken.
Qazirgi waqıtta 51 aymaqtıq ortalıqtıñ dawıs nätïjeleri belgili boldı. 1,75 mln astam adam Brïtanïyanıñ EO-dan şığwına dawıs berdi. 1,8 mln adam «breksïtke» qarsı. Qazir refrerendwmğa qatıswğa tirkelgenderdiñ jalpı sanınıñ 20 payızğa jwığı esepteldi.
Tayaw sağattarda qalğan 331 ortalıqtağı dawıs berw nätïjeleri jarïyalanadı.
Tegï: Glavnaya, Älem ekonomïkası,
Kommentarïï


text:
Qazaqstan mädenïetine eñbek siñirgen qayratker Batırxan Şökenov BUU-nıñ balalar qorı - YuNÏSEF-tiñ Izgi nïetti Elşisi bolğan jäne BUU-nıñ ştab-päterine jïi barğan. Twğan ulı Maqsut anası Ekaterïnamen birge Florïda ştatında turadı, mwzıkadan ustazı Vladïmïr Zaslavskïy Nyu-Djersï ştatında jumıs isteydi. Los-Andjeles, Vaşïngton men AQŞ-tıñ özge de qalalarında Batırxan Şökenovtiñ dostarı köp. Olardıñ barlığı BUU-dağı Qazaqstan ökildiginde jïnalıp, otandıq mädenïetimizdiñ damwına zor üles qosqan änşini eske aldı. Amerïkada turatın köptegen janküyeri, qazaqstandıq äriptesteri men änşiler ornı tolmas qazanı äli künge deyin awır qabıldaydı. Batırxanmen aradağı bıltırğı kezdeswlerin eske alıp, şın mäninde xalıq änderine aynalğan öleñderin şırqağan. Äygili änşiler Janna Orınbasarova men Altınay Saparğalïevanıñ orındawındağı «Djwlïya» men özge de öleñderine bükil jïnalğan qawım qosılıp, än şırqadı.
«Batır sïyaqtı dostan ayırılw - men üşin ülken qayğı. Ömirimniñ bir böligimnen ayırılğanday boldım. Degenmen, birge jumıs istep, onıñ qasında talay waqıt bolğanıma rïzamın. Gastrolge, festïvalderge bergi barıp jürdik. Batır sïyaqtı dosım bolğan mende arman joq. Atağı şıqsa da, eşbir özgergen emes. Ilğï qarapayım, adal bolğan jäne osı adamgerşiligimen mäñgi esimizde qaladı»,-deydi Batırxan Şökenovtiñ mwzıkadan ustazı Vladïmïr Zaslavskïy.
Tegï: Mwzıka,
Kommentarïï


text:
Kök şaydıñ densawlıqqa paydasın japondıqtar men qıtaylıqtar birneşe jıl burın bilgen. Jupar ïisti swsın ağzamızğa, sımbatımızğa qanşalıqtı paydalı?
Mıqtı antïoksïdant
Quramındağı EGCG attı mıqtı antïoksïdant onkologïyalıq awrwlardıñ aldın aladı.
Artıq salmaqtan arıltadı
Kök şaydı jïi işip tursañız, ağzanıñ as qorıtw qızmeti jaqsaradı. Sonday-aq iştegi maydı ketiretin qasïeti tağı bar. Quramında aqwız mol bolğandıqtan, öte toyımdı swsın sanaladı.
Ömirdi uzartadı
Jürek-tamır awrwlarınıñ aldın alğıñız kelse, kök şay işiñiz. Sonımen qatar ol büyrekti sırtqı faktorlardıñ äserinen qorğaydı.
Xolestïrïn deñgeyin tömendetedi
Kök şay ağzadağı «jaman» xolesterïndi azaytıp, «jaqsısın» arttıradı. Zerttew nätïjesine süyenetin bolsaq, künde kök şay işetin adamdardıñ ağzasındağı xolesterïn quramı äldeqayda az boladı.
Terige kütim jasaydı
Kök şay terini jaqsı ılğaldandırıp, jañartadı. Quramında katexïn mol bolğandıqtan, teriniñ eskirwine jol bermeydi. Al polïfenoldarı terini sozılğış etip, wltrafïolet säwlelerinen qorğaydı.
Tiske kütim jasaydı
Tisiñiz jïi awratın bolsa, kök şaydı jïirek işwiñiz kerek. Ol qızıl ïektiñ isinwin basıp, tistiñ buzılwına jol bermeydi. Sonday-aq karïestiñ aldın aladı.
Este saqtaw qabiletti jaqsartadı
Kök şay este saqtaw qabiletin jaqsartıp, zerektikti arttıradı. Ol quramındağı polïfenol men katexïnniñ arqasında bolatın nätïje. Sebebi olar mï jaswşalarınıñ buzılwına äser etetin bos radïkaldarğa tötep bere alatın mıqtı antïoksïdanttar bolıp keledi.
Derekközi: massaget.kz
Tegï: Arwlarğa keñes,
Kommentarïï


text:
Bokstan äyelder arasındağı Qazaqstan çempïondarı anıqtaldı
ASTANA. QazAqparat - Bokstan äyelder arasındağı el çempïonatı öz märesine jetti, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi Qazaqstan boks federacïyasınıñ resmï saytına silteme jasap.
Astanada ötken jarısqa är öñirden kelgen 76 boksşı qız qatıstı. Bïılğı boks dodası jıldağıdan asa qattı erekşelene qoyğan joq. Ulttıq qurama sapında jürip xalıqaralıq twrnïrlerde jülde alıp jürgen qızdar mıqtılıqtarın tağı bir däleldedi. Janküyerler kütpegen sıy jasap, jarq ete qalğan boksşı qızdar bireñ-sarañ boldı. Fïnaldıq jekpe-jekter aldında Qazaqstan boks federacïyası jattıqtırwşılar keñesiniñ otırısı ötip, elimizde äyelder boksınıñ damw jay-küyi talqılandı.
«El çempïonatınıñ qorıtındısı boyınşa 10 salmaq därejesinde ötken jarısta jalpıkomandalıq esepte Astana qalasınıñ boksşı qızdarı köş bastadı. Olar 3 altın 2 kümis medal jeñip aldı. Almatı qalasınan barğan boksşı qızdar 2 altın, 1 kümis, 4 qola medalmen ekinşi orınnan körindi. Üzdik üştikten Aqmola oblısı körindi. Olar 2 altın 3 qola medal enşiledi», - delingen xabarlamada.
Tartıstı sayısta qızılordalıq Aqerke Baqıtjan (69 keli) men qarağandılıq Mïlana Safronova (64 keli) el çempïonatında alğaş ret top jardı. Aqerke fïnalda almatılıq Bayan Aqbaevadan basım bolsa, Mïlana Azïya çempïonı Mädïna Nurşaevadan mıqtı ekenin däleldedi. Tağı bir ayta ketetini, Mïlana Safronova käsipqoy boksta da mansabın bastap ülgergen sportşılardıñ biri. Eki jekpe-jek ötkizip, ekewin de teñ ayaqtadı. Sonday-aq bïılğı el çempïonatına käsipqoy boksta baq sınap jürgen Balawsa Muzdïman da qatıstı. Ol 54 keli salmaqta qola jüldeger atandı.
Jarıs qorıtındısı boyınşa aldağı Azïya oyındarı men älem çempïonatına qatısatın boksşı qızdar irikteletin boladı.
2018 jılğı el çempïonatınıñ jeñimpazdarı:
48 keli:
Altın - Äygerim Qasenaeva (Aqmola oblısı)
Kümis - Alwa Balqıbekova (Jambıl oblısı)
Qola - Aqerke Qusayınova (Almatı), Alïna Turlıbaeva (Pavlodar)
51 keli:
Altın - Nazım Qızaybay (Almatı oblısı)
Kümis - Jayna Şekerbekova (OQO)
Qola - Darïğa Pişenşïnova (ŞQO), Angelïna Lwkas (OQO)
54 keli:
Altın - Dïna Jolaman (Aqmola oblısı)
Kümis - Aïda Tuyaqbay (OQO)
Qola - Rano Parxatova (Almatı), Balawsa Muzdïman (Almatı oblısı)
57 keli
Altın - Sanïya Sultanqızı (Astana)
Kümis - Nazım Ïşanova (Atıraw oblısı)
Qola - Vladïslava Kwxta (Qostanay), Dämetken Kelimbet (Qızılorda)
60 keli
Altın - Rïmma Volosenko (Astana)
Kümis - Ayjan Qojabekova (Qarağandı oblısı)
Qola - Janna Baskaeva (Mañğıstaw oblısı), Karïna Ïbragïmova (Aqmola oblısı)
64 keli
Altın - Mïlana Safronova (Qarağandı oblısı)
Kümis - Mädïna Nurşaeva (OQO)
Qola - Sandwğaş Äbilxan (Taraz), Läylä Qusayınova (Taraz)
69 keli
Altın - Aqerke Baqıtjan (Qızılorda oblısı)
Kümis - Bayan Aqbaeva (Almatı oblısı)
Qola - Şınar Yuldaşeva (Atıraw), Älïya Äbdirayımova (Astana)
75 keli
Altın - Darïğa Şäkimova (Almatı oblısı)
Kümis - Aïda Oñdaş (Qızılorda)
Qola - Saltanat Estaeva (OQO), Sanïya Äljanova (Aqtaw)
81 keli
Altın - Farïza Şoltay (OQO)
Kümis - Anastasïya Rılïna (Qostanay oblısı)
Qola - Möldir Bazarbaeva (Aqmola oblısı), Altın Muqışbekova (Astana)
+ 81 keli
Altın - Läzzät Küngeybaeva (Astana)
Kümis - Wmïda Sadıqova (Almatı oblısı)
Qola - Aqbota Ïsağulova (Qarağandı), Nadïra Maratova (Almatı oblısı)


text:
27 şilde küni Qazaqstannıñ DSU-ğa kirwine oray resmï şara ötedi, dep xabarladı Tvïtterdegi paraqşasında QR Parlament Senatınıñ törağası Qasım-Jomart Toqaev.«27 şilde küni DSU-da Qazaqstannıñ osı uyımğa kirwine oray resmï şara ötedi. Bügin Prezïdent Nursultan Nazarbaev Jenevağa baradı», - dep jazğan joğarğı palata spïkeri öz akkawntında.
Eske sala keteyik, 22 mawsım küni Memleket basşısı DSU-ğa kirw jönindegi kelissözderdiñ ayaqtalwına baylanıstı Qazaqstan xalqına ündew joldağan bolatın.
Derekközi: kazinform.kz
Tegï: Qarjı jäne ekonomïka, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Aprel 18-de körümli qırımtatar alimi, filologiya ilimleri doktorı, professor, Ekinci Qırımtatar Qurultayı vekili, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ birinci erkânı (1991-1993) azası Refik Muzafarovnıñ doğğanına 90 yıl tola.
Bir qaç yıl evel maña, şimdi endi ayatta olmağan alimniñ ömür arqadaşı Aza Mihaylovna Korotkaya-Muzafarova ile tanış olmaq nasip oldı. Bu hoş çereli, sıcaq qanlı qadın aqayı aqqında bir çoq meraqlı şeyler ikâye etti, aile arhivinden pek çoq vesiqa kösterdi, men ise ayatlarınıñ nice ağır ve aynı zamanda bahtlı olğanına ayrette qaldım… Doğrusını aytsam, bir apay tarafından böyle sevgi ve aqayınıñ ğayelerine sadaqatnı pek az kördim.
Refik Muzafarov 1928 senesinde Qırım MSSCniñ Aqşeyh rayonındaki Büyük Ass köyünde doğdı. Ayatınıñ ösmürlik çağı cenk ve işğalge doğru keldi. Oquvını ise Refik artıq sürgünlik yerlerinde devam ettirdi. Mektepni bitirgen soñ Taşkent pedagogika institutındaki rus tili fakultetiniñ giyabiy bölügine oqumağa kirdi. Onı 1957 senesinde bitirdi.
Artıq eki yıl keçken soñ onıñ «Tatar atalar sözleri» cıyıntığı dünya yüzüni kördi. 1960 senesinde ise yaş qırımtatar alimi qırımtatar ata sözleriniñ ögrenilmesine bağışlanğan namzetlik dissertatsiyanı qorçaladı. O, israrlı ve faal tarzda çalışmağa devam ete. 1966 senesinde onıñ «Rus-türk folklor alâqaları» ve «Türklerniñ folklorı oçerkleri» maqaleleri çıqa. 1967 senesinde ise o, Bakuda «Qırımtatar folklorı ve onıñ şarqiy slavân halq eposı ile alâqaları» mevzusında doktorlıq dissertatsiyanı qorçaladı. O, SSCB İlimler akademiyası yanındaki tilşınaslıq institutınıñ türkiy tiller sektorı tarafından neşirge tevsiye etilgen rusça-qırımtatarca ve qırımtatarca-rusça sözlükleriniñ tertip etilüvi ile oğraşa edi. Olar öyle de dünya yüzüni körmedi, çünki o vaqıtta sovet halqları cedvelinde «qırımtatarlar» degen halq olmayıp, yalıñız «evelden Qırımda yaşağan tatar milletine ait vatandaşlar» bar edi.
1967 senesi sentâbr 5-te yuqarı ukümet organı tarafından «aqlayıcı» fermannıñ qabul etilmesinden az evel, aynı şu yılnıñ iyül 20-de filologiya ilimleri doktorı, professor Refik Muzafarov, telükesizlik strukturalarınıñ vekilleri – KGBniñ şefi Yuriy Andropov, İİNniñ başlığı Nikolay Şçölokov ve baş prokuror Roman Rudenko tarafından Kremlde qabul etilgen qırımtatar halqınıñ eyetine kire edi. Aq-uquq qorçalayıcıları çıqarğan «Cariy vaqialarnıñ hronikası»nda («Hronika tekuşçih sobıtiy») bildirilgenine köre: «Bu vaqia onıñ bundan soñki horluqları içün sebep oldı. O, işke kirgen 10 qadar instituttan eki-üç aydan soñ bir de-bir manaçıq ile çıqarılğan edi. Onıñ, devlette qırımtatar filologiyası saasında yekâne ilmiy dereceli mutehassıs olaraq yazğan kitaplar ve maqaleler – bastırılmaylar».
Qırımtatarlarnıñ aqiqiy reabilitatsiyası öyle de yapılmadı, aksine, qırımtatar milliy areketiniñ faal iştirakçilerine qarşı repressiyalar ve mahkeme tışı taqipleri arttı. 1972 senesi aprel 12-de «Trud» gazetası Yu. Baranov adlı şahısnıñ «Professor «neud» (menfiy baa) aldı» maqalesini derc etti. Onda professor bir yerde çalışmayıp «yerden yerge uçqan», «tercimei-alı çubar», soñ yıllar içinde iç bir maqale yazmağan «zır-cail» olaraq kösterilgen edi. Bundan beş kün keçken soñ Muzafarov Sovet Birligi Kommunistik fırqası Merkeziy Komitetiniñ Baş kâtibi Leonid Brejnevge mektüp yazdı. Taqip etilgeniniñ tarihını añlatqan soñ, professor: «Urmetli Leonid İlyiç, men Merkeziy Komitetniñ yalıñız menim bütün bu ayıplı tarihqa, yani sovet aliminiñ, Leninniñ milliy siyaset printsiplerini adım-adım ömürge keçirilmesine doğrultulğan içtmaiy faaliyeti içün misli olmağan taqip etilmesi tarihına qarşı ğadabımnı menimnen paylaşacağına degil, aynı zamanda muayen ameliy adımlar da yapacağına umüt etmek isteyim. Sizden maña esas zenaatım olğan qırımtatar filologiyası boyunca ilim ve pedagogika saalarındaki faaliyetlernen maniasız oğraşmaq imkânınıñ temin etilmesini ve bunıñ içün kerek olğan şaraitleriniñ yaratılmasını rica etem», – dep yazdı. Alim taqip etilmesini toqtatmaq ve onı teşkil etkenlerni cezalamaqnı talap ete edi.
Bu mektüpke qarşılıq olaraq Muzafarovnı, o vaqıt çalışqan Kişinöv sanatlar institutından işten çıqardılar.
Beye İlyasova hatırlay: «1975 senesi, oquv yılınıñ başı. Angren. Bizge rus ve çetel edebiyatı kafedrasınıñ yañı mudirini taqdim eteler: «Refik İbragimoviç Muzafarov». Men aylandım, baqtım. Yüksek boylu adam tura. Yüzi er vaqıt küle edi. O turdı, er kesnen selâmlaştı, böyle etip tanış oldıq. Bizim institutımızğa işke kirmek içün o, tap Raşidovğa muracaat etti… Bir muddet keçken soñ men işke ne qadar erte kelsem, onıñ endi anda olğanı aşkâr ola. Men Refik İbragimoviçten: «Siz mında geceleysizmi?», dep soradım. O: «E», dey.
Beye İlyasova, aqayınen aqıl tanışqan soñ professornı, olarda yaşap tursun dep, qandıracaq oldı, lâkin o, bunı red ete edi. «Tasavur etesizmi, o, auditoriyada eki rale arasında yuqlay edi. Tezden Moskvadan apayı Aza Mihaylovna keldi. O, oña tatlı-tatlı baqıp: «Canım, olar bizge yahşı şey teklif eteler de», dedi…
Aza Mihaylovna, qolundan kelgeni qadar oña iş içün şarait yaratmağa tırışa, turmuşını keliştire, aqayı yazğan yüzlerce saifelerni maşinkada bastırıp çıqara, atta saba gimnastikasını yaptıra edi. Ömür arqadaşı hatılay: «Maña onen pek quvançlı ve pek meraqlı edi. Men oña bütün ömürimni bağışladım. Ve men, tıpqı o kibi, qırımtatar milliy areketiniñ azası oldım»…
1970-ncı yıllarnıñ ekinci yarısında olar Qırımğa ketmege azırlandılar. «Oña Qırım, tek Qırım kerek edi…», – dep ikâye ete Aza Mihaylovna.
Tinrüvler, taqipler, iqamet qaydı yapmaq ricalarını red etüv – bular Refik Muzafarovnı şimdi endi Qırımda beklegen şeyler edi…
Olar Kefege köçti – Aza Moskvadaki kvartirasını Kefedeki bir kvartirağa deñiştirdi. Lâkn Muzafarovğa apayınıñ kvartirasında iqamet qaydını yaptırmağa izin bermediler. 1977 senesinde oña, iqamet qaydını yaptırmayıp yaşağanı içün cöreme tayin etilgen edi. Kefege kelgeniniñ ekinci künü maalle milisi ve göñülli militsiya yardımcısı onı «şahsiyetini tayin etmek içün» militsiyağa alıp kettiler. Militsiyada Muzafarovdan pasportnı tutıp aldı ve kene cöreme tayin ettiler. Tinrüvler, taqipler, iqamet qaydı yapmaq ricalarını red etüv – bular Refik Muzafarovnı şimdi endi Qırımda beklegen şeyler edi…
Perestroyka devri başlağan soñ taqip etilgen professornıñ ayatındaki vaziyet ölü noqtadan köçti… Bu devir alim Muzafarov içün bayağı semereli oldı.
Apayı: «Ayatınıñ maqsadı – qırımtatar halqınıñ kerçek tarihını köstermek edi», – dep ikâye ete.
1988-1989 senelerinde Refik Muzafarov Qırımda «Vetan» adlı aftalıq jurnalnı çıqara edi. Onda qırımtatar tarihı, tili ve medeniyetiniñ problemaları aydınlarıla edi. 1993-1995 senelerinde o eki cıltlı «Qırımtatar entsiklopediyası»nı neşir etti. Söz maddeleri çoq yıllıq emeginiñ neticesi oldı. Teessüf ki, alimniñ bir çoq umütleri öyle de ömürge keçirilmedi – soñki yıllarında Muzafarov pek ağır hasta edi ve aman-aman kör oldı.
Professor Refik Muzafarov 2011 senesi dekabr 20-de Aqmescitte vefat etti


text:
İyün 24 künü saba saat 6-da kamuflâj ve adiy urbağa kiyngen tahminen 20 silâlı insan pencerege taqırdatıp, Aqmecsit rayonınıñ Bulğanaq köyünde yaşağan qırımtatar qorantanı uyattılar.
Bunı Qırım musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, belgisiz şahıslar ömür arqadaşlar ve 3 bala bulunğan evge sürip kirdiler. Aile yuqlay edi. Belgisiz şahıslar evniñ tintüvini keçirdiler.
«Mağaz, çardaq, er bir odanı, bala şeylerini, edebiyatını baqıp çıqtılar», – dey üç balanıñ anası.
Ailege afyon ve silânı qıdırğanlarını bildirdiler. Tintüv üç saat devam etti: saat 6-00 saat 9:00-ğace. Bundan soñ aileni yerli hafizler medresesine ozğardılar. Sebepni añlatmaylar.
Evel Qırım Müftiyatı iyün 24 künü belgisiz şahıslar Bulğanaq köyünde talebeler bulunğan medreseni zapt etip, anda tintüvni keçirmege başlağanını bildirgen edi.
Medrese müdiri Usniye Asanova bildirgenine köre, medrese binasına sürip kirgen belgisiz şahıslar – FSB hadimleridir.Tintüvniñ keçirilmesini mektep müdiri Dnepropetrovsk vilâyet memuriyetiniñ başı İgor Kolomoyskiy ve qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev arasında imzalanılğan añlaşma ile bağlay. Añlaşmada sanki Qırımda ekstremizm merkeziniñ peyda oluvı aqqında aytıla.


text:
Üy – adamnıñ qorğanı. Öz üyine kirgen adam birden boyı bosap, tınığıp, demalıp, küş jïnaydı. Üydiñ işi adamda qorğanış pen tınıştıq sezimin twdırw kerek. Alayda, siz üyge kirgende tınım tappasañız, türli awrwlar mazalasa, köñiliñiz tınşımay, san türli oyğa berilseñiz, demek, sizdiñ üyiñizdiñ energetïkası naşar bolwı mümkin.
Üydiñ energetïkası neden jäne qalay naşarlawı mümkin?
Energïyanı biz közben körmesek te, onıñ barın joqqa şığara alamaymız. Böten adamdardıñ aram oyları, til-közderi, jaman nïetteri üydiñ energïya tepe-teñdigin buzwı mümkin. Odan basqa jaña qonıstanğan üydiñ burınğı ïeleri sol üyde qalay turıp, ne istegeni de energïya retine saqtalıp qaladı.
Üydiñ işindegi urıstar, daw-janjaldar jïi bolıp tursa, ol da energetïkağa äser etpey qoymadı. Atalmış sebepterden buzılğan energetïka adamnıñ densawlığına, köñil-küyine, jumıs istewine jağımsız äser etedi. Bundaydan awlaq bolw üşin, energetïka tepe-teñdigin saqtap, jaman energetïkadan qutılw kerek.
Üy jïnaw
Üydiñ energetïkasın tazalawdıñ eñ oñay türi – üy jïnaw. Üy jïnağan sayın, siz şañ-tozañmen birge jaman energetïkadan da qutılasız.
Jïhazdardıñ ornın awıstırw
Energïya ünemi qozğalısta bolatındıqtan, onıñ jolında böget bolmağanı jön. Durıs orınğa ornalastırılmağan jïhaz energïya ağımına kedergi keltiredi. Qay jïhazdıñ durıs turmağanın anıqtaw üşin, öziñiz bala sïyaqtı barlıq bölmelerdi aralap, jügirip ötiñiz. Sizdiñ qozğalısıñızğa eñ köp kedergi keltirgen jïhazdı basqa jerge ornalastırğan abzal.
Eski närselerden qutılw
Bizdiñ adamdardıñ kerek, kerek emes närselerdi jïnay beretin ädeti bar. Jıldar boyı sörelerde şañ jïnap jatatın eski kïimder, texnïka, albomdar, kilemder, ıdıstar, t.b. orın alıp turğannan basqa, eski energetïkanı da saqtap tur. Basqa sözben aytqanda, olar qoldanısta bolğan kezde üyde bolğan bar jaqsı-jaman oqïğalardıñ kwäsi retinde, sol estelekterdi boyın jïnap qaladı. Keydi biz eski närseni körip, tüsiniksiz sezimde bolıp qalatınımız da sol sebepten. Erinbey bir küniñizdi arnap, şınımen paydalanatın närselerdi ğana alıp qoyıp, artıqtıñ bärinen qutılıñız. Bosağan sörelerdi sürtip, ädemi närselermen bezendirip qoysañız, nur üstine nur boladı.
Üydi xoş ïistendirw
Dükenderde üyge arnalğan dayın ïistendirgişter, xoş ïisti tutanatın tayaqşalar nemese bölek satılatın efïr mayları bar. Solardıñ kömegimen de üydiñ energetïkasın tazalawğa boladı. Keybir ïister adamğa jağımdı äser etse, keybirewleri bas awrwın twğızwı mümkin. Keybir ïister (mısalı, cïtrws) adamğa sergek sezimin sıylasa, endi bir ïister (lavanda, bergamot) uyıqtatıp tastawı mümkin. Sondıqtan, ïis tañdağanda muqïyat bolıñız.
Adıraspanmen alastaw
Adıraspan şöbiniñ emdik qasïetteri ğılımï däleldengen. Onıñ tütini de awadağı közge körinbeytin zïyan närselerdi joyadı. Sondıqtan, adıraspan şöbin tutatıp, üydiñ bölmelerin oñ jaqtan sol jaqqa jürip tazalar şığwğa boladı.
Üy işi nurğa tolı bolsın!
anabol.kz
Tegï: Arwlarğa keñes,
Kommentarïï