text:
İşğal etilgen Qırımda «Mayıs 3 künü işi» boyunca faalerni «içtimaiy ceetten areketçen olğan insanlarnı toqtatmaq» içün yaqalaylar. Bunı Qırım.Aqiqat saytına Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ reberi Eskender Bariyev bildirdi.
«Tünevin milliy areket iştirakçisiniñ oğlunı yaqaladılar, sentâbr ayında ana-babasınıñ evinde tintüv keçirilgen edi, oktâbr ayında ise mahkeme qararı ile anasına mayıs 3-te qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevni Qırımğa kirsetmegen künü yolnı qapatqanından sebep 10 biñ rublelik para cezası berildi. Menimce, Qırım toplulığına bir imadır ve Qırımda noqtaiy nazarı muayyen olğan faallerni toqtatmaq içün yapılğan bir arekettir», – dedi Bariyev.
O, bu kibi yaqalav tedbirlerniñ ileride de devam etecegini bildirdi, amma soñra «biz qırımlılarğa nisbeten etilgen qanun bozuluvları aqqında bütün dünyağa bildirmege tırışamız», dep qoştı.
Bazarertesi künü, yanvar 19-da, Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ reisi Eskender Bariyev Facebookta bildirdi ki, Edem Osmanovnı qoranta azalarınıñ yanında yaqaladılar. Yaqalanğannı Rusiye Federatsiyası Cinaiy kodeksiniñ 381-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca («Akimiyet vekiline qarşı küç qullanması») qabaatlaylar.
Dekabr 1 künü Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan Rusiye Federatsiyasnıñ prezidenti Vladimir Putin ile körüşti. Memleket yetekçileri mayıs 3 künü Qırımda yüz bergen adisler ile bağlı cinaiy işlerniñ ğayrıdan baqılması aqqında añlaştılar. Neticede SİZOdan Mustafa Cemilevni Ermeni Bazarda qarşılağan bir qaç insan azat etildi. Şu cümleden, Edem Ebulisov, Tair Smedlâyev, Musa Apkerimov, Rustam Abdurahmanov.


c: text/html

text:
Ukrainada Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ ekinci yıllığına bağışlanğan «Qırım – Ukraina!» haber kampaniyası başlandı.
Ukraina haber siyaseti naziriniñ keñeşçisi Emine Ceppar dey ki, kampaniya vazifesi – Qırımğa nisbeten ukrainlerniñ cemaat fikriniñ birleşüvi.
«Bu sene kampaniyasınıñ esas ğayelerinden biri – Qırım ile bağ, roliklerde adiy ukrainler ve belli insanlar Qırımğa, qırımtatarlarğa, ukrainlerge destek ile muracaat ete, çoqusı qırımtatar tilinde!» – yaza Ceppar Facebookta.
Levhalar içtimaiy reklama statusını taşıy.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesi Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları Ernes Ametov, Marlen Asanov ve Server Zekiryayevniñ advokatları bergen appelâtsiya şikâyetini baqıp olamadı. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildirdi.
Mahkeme oturışuvı eki saat keçikip başladı ve açıq rejimde keçe edi.
Dekabrniñ 7-sinde Kyiv rayonı mahkemesindeki apiste tutuv muddetiniñ uzatılması boyunca oturışuvda Emil Kurbedinovnıñ imayesi altında bulunğan Marlen Asanov terciman hizmetinden faydalana edi. Buña rağmen, birinci maqam mahkemesiniñ qararı qırımtatar tiline tercime etilmedi.
Advokat Emil Kurbedinov oturışuvdan soñ: «İmayem altında bulunğan şahıs birinci maqam mahkemesinde tercimannı talap etti. Faqat iş Yuqarı mahkemege berilgende (apiste bulunuv muddetiniñ uzatılması aqqında – QA) qarar tercime etilmedi. Marlen Asanovnıñ qoluna qırımtatar tiline tercime etilgen qarar berilmedi. Terciman da bugün ötkerilecek oturışuv aqqında haberdar etilmedi. Mahkeme, qararnı qırımtatar tiline tercime ettirsin dep, işni birinci maqam mahkemesine qaytarmağa qarar berdi», – dep añlattı.
Akem bugünki oturışuv esnasında, işniñ qaytarılması appelâtsiya şikâyetiniñ obyektiv surette baqıp çıqılmasına yardım etecek dep, qarar berdi. Advokatlar ve prokuror akemniñ qararına qol tuttılar.
Mahkemeniñ qararında: «Asanov, Ametov ve Zekiryayevge qarşı alıp barılğan işiniñ materialları, ekinci maqam mahkemesi tarafından baqılmasına keder etken hususiyetlerniñ yoq etilmesi içün birinci maqam mahkemesine qaytarılmaq kerekler», – denile.
Dekabrniñ 6-sında Aqmescitniñ Kyiv rayonı mahkemesi daa üç «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı – Ernes Ametov, Marlen Asanov ve Server Zekiryayevqa apis müddetini martnıñ 9-na qadar uzattı. Bağçasarayda tevqif etilgen daa üç «Hizb ut-Tahrir işi»niñ figurantı – Seyran Saliyev, Memet Belâlov ve Timur İbragimovnıñ apis muddeti de martnıñ 9-na qadar uzatıldı.
İlhaq etilgen Qırımda oktâbrniñ 12-sinde Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini – Timur İbragimov, Marlen (Suleyman) Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tevqif etti. FSB olarnı Rusiye ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ taqip etilüvi diniy alâmetine köre yapıla, dep sayalar. Advokat Emil Qurbedinov, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd ete.


text:
Aqyarnıñ Pobedı caddesinde ev ögündeki turaqlardan birinde maşinalarnen beraber topraq omradı. Bu aqta şaatlar içtimaiy ağlarda ve yerli kütleviy haber vastaları haber ete.
Derc etilgen video ve fotolarda körüngeni kibi, qaza neticesinde bir maşina uçurımda asılıp qaldı ve daa üçü tüşti. Olardan bir danesi ise avdarıldı.
Qırımnıñ Rusiye akimiyetine yaqın olğan «Krıminform» saytınıñ malümatına köre, Fevqulâde vaziyetler nazirligi ve Aqyarnıñ Rusiye ükümeti hadimleri omrav sebeplerini ögrene. Adise neticesinde kimse yaralanmadı.
«Yaralanğanlar yoq, kimse zarar körmedi. Telükeden mesüliyetli olğan Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ ve Aqyar ükümetiniñ vekilleri anda buluna. İşçi gruppa adise tafsilâtlarını ögrene ve aqibetlerini yoq etmek içün tedbir ala», – dep bildire matbuat hızmeti. Onıñ malümatına köre, adise yerinden naqliyat vastaları tahliye etile.
Aqyardaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi idaresiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, adise aqqında saba saat 7:55-te haber etildi, anda qurtarıcılar yollandı. Olar eki maşinanı tahliye etti. Daa soñra manipulâtor yardımınen üçünci maşina tahliye etildi. Omravğa tüşken daa üç maşinanı tahliye etmek içün azırlıq yapıla.


text:
“Törkiyä belän qanunsız möhacirlekkä qarşı xezmättäşlek arttırılaçaq”
Awrupa Berlege komissiyasınıñ êçke êşlärennän cawaplı äğ’zase Ylva Johansson Awrupa Berlege belän Törkiyäneñ migrant kontrabandası belän köräş öçen xezmättäşlekne arttıraçağın belderde
Ylva Johansson başqala Änkarada Törkiyä êçke êşlär ministrı Söläyman Soylu belän ütkärgän söyläşüdän soñ Törkiyä säfärenä qağılışlı bularaq sośial’ mediada bäyäläwlär yasadı.
Ministr Soylu belän migraśiya häm iminlek mäs’älälärendä berençe Yuğarı däräcäle dialog cıyılışların uzdıruların äytep uzuçı Johansson migraśiya idaräse, keşe kontrabandası häm oyışqan cinayätçelekk&au...
-
-
19.10.2021
-
-
19.10.2021
-
19.10.2021

seg_langs: crh_Latn tur_Latn crh_Latn crh_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
İşğal etilgen Qırımda mahkeme, Rusiye FSB muracaatını red etti ve «Qırımlı diversant» Redvan Suleymanovnıñ apiste qalacaq müddetini uzatmadı. Bunı öz Facebook saifesinde Qırımdaki advokat Emil Kurbedinov yazdı.
«Mahkemeci, Redvan Suleymanov içün apis müddetiniñ uzatılması aqqında FSB muracaatını red etti! Müddet 2017 senesi yanvar 30 künü yekünlenecek. Qayd etmege isteyim ki, mahkemeci – bu mahkeme yolbaşçısınıñ muavini Didenko, o Polozovnıñ sorğulanması aqqında FSB muracaatını da red etken edi», – dedi Kurvedinov.
2016 senesi dekabrniñ soñunda, yazda Qırımda yaqalanğan «diversant» Suleymanov içün apis müddeti yanvarniñ soñuna qadar uzatılğanı habet etilgen edi.
«Ukrain diversion gruppasında» iştirak etmesi ile qabaatlanğan Redvan Suleymanov Aqmescitteki Taqiqat izolâtorında yata, onıñ davasında taqiqat devam etmekte.
Rusiye kütleviy haber vastaları FSB malümatına esaslanıp, Redvan Suleymanov iyül 30-da Aqmescit ava limanında yaqalanğanını bildirgen edi. Avgust 12-de Federal havfsızlıq hızmeti Suleymanov sorğuğa çekilgen videonı Rusiye matbuat vastalarına yolladı. Yaqalanğan dey ki, 2015 senesi oktâbr ayında Zaporojye şeerinde ukrain istihbaratı oña iş teklif etti. Suleymanovnıñ aytqanına köre, oña arbiy tehnikasınıñ areketleri aqqında malümat toplamağa emir etildi, soñra ise patlav maddeleri qoyulacaq yerlerni Aqmescit vokzalında ve ava limanında tapmağa avale etildi.
Avgust 10-da FSB bildirdi ki, avgust 7-ne keçer gecesi Qırımda yarımadada teraktlarnı azırlağan «ukrain diversantları» yaqalandı. Bundan evel Rusiye sıñırcıları üç kün devamında yarımada ile memuriy sıñırdaki kiriş ve çıqış noqtalarını blok etken edi.
Ukraina akimiyeti Moskva bergen malümatını inkâr etip, Rusiye mahsus hızmetleri «provokatsiya» yapa, dep bildire.


text:
Avropa Şurasınıñ insan aqları boyunca komissarı Nils Muižnieks Qırımda insan aqları ile bağlı vaziyetni «büyük qasevet ile» nezaret etkenini bildirdi. Bunı o, PACEde er yıllıq arizası ile çıqışta bulunıp ayttı, – haber ete RİA Novosti.
«Qırım aqqında bir qaç söz. Qırımğa sentâbr ayında barğan edim ve insan aqları ile bağlı vaziyetni büyük qasevet ile nezaret etmektem», – dey Muižnieks.
«Milliy azlıqlar, matbuat vastaları, uquq qoruyıcılarğa basqı eksilmegenini körem. Alâ daa uquq qoruyıcı yetekçileri, faaller yarımadağa kelip olamay», – dey o.
Evel Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Avropa Şurasınıñ Baş kâtibi Turbyern Jagland yarımadada Avropa konvsentsiyalarınıñ vaziyetini nezaret etecegini aytqan edi.


text:
«Ukraina Pridnestrovyelilerniñ birligi» cemaat teşkilâtınıñ faalleri tanılmağan Pridnestrovye Moldav Cumhuriyeti ile sıñırnı qapatmaq isteyler ve böyleliknen işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırnıñ blok etilmesi boyunca qırımtatarlarnıñ aktsiyasına qol tutacaq olalar.
«Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşılıqnı kösterip, 21-de Qırım ile sıñırnı qapatacaq qırımtatarlarğa qol tutıp, Pridnestrovye ile sıñırnı qapatacaqmız, çünki Pridnestrovye iqtisat ceetinde 100% Ukrainadan teminlene», – bildirdi «Novıy region»ğa cemaat teşkilâtınıñ reisi Oleg Hvoşçevskiy.
Onıñ sözlerine köre, safdaşları Pridnestrovye ile sıñırnı Moldova tarafından da qapatmağa niyet ete.
Faali degeni kibi, Ukraina tarafından «Kuçurganı», Moldova tarafından «Benderı» kiriş noqtası qapatılacaq.
Qırımtatarlar sentâbr 20 künü, üylede, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa mahsulatnı ketirgen yük maşinalarınıñ areketini blok etecek olalar..


text:
Qırımnıñ rusiyeli akimiyetiniñ temsilcisi Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonı yarımdanı ziyaret etmege çağırdı. Bunı RİA Novosti agentligne Qırım parlamentiniñ spiker-muavini Andrey Kozenko bildirdi
«Bugün ukrain akimiyetiniñ esas vazifesi – özüne diqqat çekmektir, er angi usul ile özüni tanıtmaq. Qırım aqqında aytqanda, ukrain siyasetçilerinden iç biri qırımlılarnıñ aytqanını, duyğanını, yaşağanını tüşünmedi. Kimse kelmedi. Men, misal içün, Poroşenko kelse, quvanır edim. Onı Qırım ve Donbass territoriyasında etken er şey içün mesuliyetke çeker edik», – dedi o.
Şunı da qoştı ki, Poroşekno Qırım ve Donbassqa nisbeten «qızğın milletçi» siyasetiniñ tarafdarıdır.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler. Afta devamında Qırım ile memuriy sıñırdan bir yük maşinası bile keçmedi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ Qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Lehistan şimalinde Koşalin şeerinde katolik papazlar, küfür sayğan kitaplarnı halq ögünde yaqtı, kitaplarnıñ arasında Coan Roulingniñ tılsımcı oğlançıq Harry Potter aqqında romanları da oldı.
Balalarnıñ yanında kitaplar yaqılğanınıñ süretleri Facebookta “Kökten SMS” fondunıñ saifesinde derc etilgen. Yaqmaqqa bağışlanğan yazıda, Bibliya ırımğa qarşı çıqqanı bildirile ve Muqaddes Kitaptan bazı alınmalar misal olaraq ketirile, dep bildire Azatlıq Radiosınıñ rus bolügi.
Amma tefsircilerniñ episi papazlarnıñ areketlerinen razı degil, Harry Potter içün kimse cinayet yapmağanı yazıldı ve 1930-ıncı seneleri Almaniyada natsistler kitap yaqqanı hatırlandı.
“Kökten SMS” fondu, Bibliya ve başqa hristian kitaplarıdan alınmalarnı SMS ile yollap, olarnı adamlarğa tanıtmağa tırışa.


text:
«Terciman» medeniy ayatnıñ faydalı malümatı aqta musulman cemiyetini haberdar etecek ve rus toplulığını olarnıñ ayatı, dünya baqışı ve ihtiyacları ile tanıştıracaq bir köpür olacaqtır. Vazifeniñ emiyetini ve ağırlığını añlap, muarririyet oña öz duyğudaşlıq ve emegi ile yardım etmege azır olğan ürmetli insanlarnıñ sayısı az olmaycağına ümüt besley». Bu kibi sözlernen 132 yıl evelsi yañı «Terciman» gazetası açıldı. Taqdiri aqiqaten meşur oldı. «Terciman»nıñ ilk sanı 1883 senesi aprel 10-da çıqtı…
Gazeta açılmasınıñ teşebbüsçisi cemaat erbabı ve publitsist, neşirci, yazıcı İsmail Gasprinskiy ola. İnsan ayatınıñ eñ müim mevzularını kötergen gazeta qırımtatar ve rus tillerinde çıqa edi. Başta er afta, soñra aftada üç kere ve er kün çıqa edi. 1914 senesi Gasprinskiniñ olümine qadar, soñra daa 4 yıl devamında oğlu Refatnıñ muarririyeti altında çıqa. «Tercimannıñ» 1903 senesi qayd etilgen 20 yıllığı umummilliy forum şeklinde keçe ve Gasprinskiyni «Rusiye musulmanları milletiniñ babası» olaraq tanıttıra.
İşte, Qırımnıñ Rusiye imperiyası terkibinde olğan 100-nci yılı yarımadanıñ tamır halqında gazeta peyda ola…
Qırımnıñ Rusiye imperiyası terkibinde olğan 100-nci yılı yarımadanıñ tamır halqında gazeta peyda ola
Bir qaç künden soñ «Terciman»nıñ nevbetteki sanında felsefiy bir sual qoyula – yañı neşirniñ esas maqsadı olaraq qabul etile: «Caillik qaranlığında ne vaqıtqace qalacaqmız… Közlerimizni açayıq, niayet, özümizge baqıp, alımıznı diger halqlarnıñ vaziyeti ile qıyaslayıq. Er şeyniñ oca ve ustası – bilgidir. Avropa medeniyetiniñ eserleri – yipten inesine qadar – oquv yurtlarınıñ yardımı ile ögrenile ve yaratıla. Öyle ise, ne içün biz o qadar faalsiz olamız?».
«İlimlerni beşikten mezarğa qadar ögrenmek» – ulu maarifçige ait olğan neşirniñ ümde ve şiarı…
Yañı neşirniñ ğayelerinden daa biri: «Quran – muqaddes kitabımız. Bizni oqumağa, işlemege, doğru yaşamağa ögrete. Maarifçilik insanğa hızmet ete. Quran ile maarifçilik, musulmanlarnıñ çoqusı tüşüngeni kibi, bir-birine keder etmey… Bedenniñ amanlığı içün – bilgi».
Er vaqıt bir de bir adiy ve zaruriy şeyler aqta qasevet çekken faqır oca nege ögrete bile?
Amma, teessüf ki, qayd ete neşir, – tatar ocasınıñ emeginden ücüz bir şey yoq. «Tatar ocasından daa da unutılğan ve körmemezlikke urulğan bir şey yoq ki», – qayd ete «Terciman» maqalelerinden birinde. Kerçketen – er vaqıt bir de bir adiy ve zaruriy şeyler aqta qasevet çekken faqır oca nege ögrete bile?
Er bir devren neşir kibi, gazeta Qırım ayatınıñ vaqialarını aks ete. Böyleliknen, 1884 senesi mart 8 künü «Terciman» «memnüniyet ile» Kefe nahiyeniñ Kök-Taş köyünde oquv yurtunıñ açılışı aqta bilidire. Açılış künü mektepte yerli qırımtatarlarınıñ 33 talebesi toplana. «Oquv yurtu hazine esabına açıla, amma, sakinlerniñ de issesi körümlidir». Bay mırzalar yañı mektepke destek köstermege vade eteler. «Güzel iş, – yekün çeke gazeta, – endi talebelerniñ olmasına ıntılmaq kerek».
Neşir qırımtatarlarnıñ eñ müim meselelerini kötere. 1885 senesi oktâbr ayında ve ileride gazeta «Zıncırlı» medresesiniñ fuqare alına diqqat ayıra: «Dört yüz yıl evelsi Qırımnıñ ekinci hanı Mengli Girey… halqına tasil berimelsi içün Bağçasarayda müteşem bir taş binasını qura – medrese ve mında şardıvannı yerleştire… Han mezkür oquv yurtunıñ yanında ayrı dürbede defn etilgen ve ruhiy közleri ile ep oqutuv ketişatını seyir etmekte… Amma, afsus ki, bizim nezaketsiz ve say nesilimiz ruhiy tesirge lâqayttır… Han şimdi öz medresesiniñ alını körse, ne aytır edi? O, medereseni onıñ qaldırğan mirasına nasıl etip baqqanımıznı körse, bizim qalın sırtlarımızda nice tayaq sındırır edi», – dep yaza «Terciman».
Qırımnıñ ciddiy suali – qırımtatarlarnıñ topraqsız ve neticede fuqare olmasıdır
Qırımnıñ daa bir ciddiy suali – qırımtatarlarnıñ topraqsız ve neticede fuqare olmasıdır. Bu mevzu «Terciman»nıñ ilk peyda oluv kününden muzakere etilmekte.
Neşir topraq meselesini topraqları olmağan qırımtatarlarnı vaqıflarda yerleştirip (vaqıflar – diniy ve hayriye işlerge ayırılğan topraqlar – G.B.) al etmege teklif ete. Şunıñ içün bu kibi teşebbüsler akimiyetten çıqqanda, gazeta buña pek eyi munasebette buluna edi. Amma, Qırımda topraq meselesi ne XIX asırda, ne 1917 senesi inqilâbına qadar, ne bundan soñ çezilmey…
Diqqatqa lâyıq daa bir bildirüv 1886 senesine ait. Onı oquğan şahıs fevral 4 künü Bağçasarayda ilk sefer qırımtatar tilinde sanalaştıruvnıñ keçirilecegini ögrenir. Meraqlısı şunda ki, sanalaştıruvda iştirak etkenler… – Tiflisten kelgen ermeni artistler. Gazetanıñ malümatına köre, bir qaç künden soñ ötkerilgen oyun yalıñız qırımtatarlarnı degil de, yunan ve qaraylarnıñ diqqatını da celp ete.
«Er bir insan tınçlıq ve bahtnı qaçuvda degil, vatanında qıdırmalı»Gazetadan alınğan tsitata
1886 senesi sentâbr 21 künü gazeta oquyıcılarına çerik asır evelsi qırımtatarlarnıñ Türkiyege olğan icreti aqqında hatırlata. «Biñlerce qırımtatarı ğurbette elâk oldı, er şeyden marum qaldı, bazıları keri qaytqanlar». İşbu icretniñ sebebi ve çar ükümetiniñ rolüni incelemeyip, gazeta «icret havflı ve qıyın ketişat» olğanını qayd ete… Er bir insan tınçlıq ve bahtnı qaçuvda degil, vatanında qıdırmalı». Şübesiz ki, işbu sözlerniñ bugünki aktualligi de körümlidir…
Belli tatar publitsisti Camal Validi «Terciman»nıñ emiyeti ve onıñ muarrir-neşircisi İsmail Gasprinskiy aqqında böyle dey: «Onıñ gazetası aftada 1-2 kere basıla, kölemi ve miqdarı büyük degil, amma bu kibu küçük kâğıtçıqnıñ tesiri rus «Novoye vremâ» ya da ingliz «Times» gazetalarınıñ emiyetinden daa da büyük edi. Çoq vaqıt keçti ve onıñ ğayret neticeleri közleri ögünde büyüp kelmekte edi. «Terciman»nıñ tesiri altında Rusiyeniñ çeşit köşelerinde yañı mektepler, hayriye teşkilâtlar açıla, edebiy faaliyet başlana. Gazeta bazılarnı bilgileriniñ arttırılmasına, digerlerni cemaat, edebiy ve maarif faaliyetine celp ete. On yıl bile keçmey, Gasprinskiy ulu ocanıñ ğayelerini inkişaf etken ve tarqatqan tarafdarlarını tapa».
Validiniñ sözlerine köre, 1905 senesinden soñ «Terciman» öz emiyetini coyğanına baqmadan, muarriri – İsmail Gasprinskiyniñ – adı Rusiye musulman halqları arasında ep ürmetke lâyıq edi. Bunı gazetanıñ 25 yıllığına bağışlanğan oquyıcılarnıñ minnetdarlıq sözleri tasdiqlay. Gasprinskiyniñ ölümi ise «oquğan musulmanlarğa bir kök güdürdisi kibi kele».
Ne ise, ğaliba, er bir naşir, muarrir ve gazeta bu kibi taqdirni yaşamaq ister, nice yıllardan soñ insanlarnıñ aqıllarında qalmaq – «Terciman» ile olğanı kibi…
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrainsk PEN-klubınıñ azası


text:
İyün 9-ında Rusiye nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Ekinci Aqmescit "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ doquz iştirakçisiniñ sıñırlav tedbirlerini sentâbr 15-inece uzattı. Bunı "Qırım birdemligi" birleşmesi haber ete.
Advokat Siyar Paniç aytqanı kibi, tahqiqatçı müddetni 18 ayğace, yani 2020 senesi sentâbr 15-inece uzatmağa rica etti, mahkeme muracaatnı qanaatlendirdi. İmayeciniñ aytqanına köre, bu qarar qanunğa qarşı kele, çünki sıñırlav tedbirini eñ çoqu 12 ayğace uzatmaq mümkün.
Mayısnıñ 14-nde Rostov-na-Donunıñ Şahtinskiy şeer mahkemesinde, Oktâbrsk ve Kirov rayon mahkemelerinde Alim Karimov, Yaşar Muyedinov, Tofik Abdulgaziyev, İzet Abdulgaziyev, Cemal Gafarov, Erfan Osmanov, Asan Yanikov, Osman Arifmemetov, Vladlen Abdulkadırov, Server Gaziyev, Rustem Şeyhaliyev, Bilâl Adilov, Farhat Bazarov, Akim Bekirovnıñ oturışuvları olacaq.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan faallerni apiske aldı.
Martnıñ 29-nda Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımdaki tintüvlerden soñ qıdırılğan qırımtatar faali Edem Yayaçikovnı tutıp aldı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bunı öz başına ilân etilgen Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti Qırım «baş naziri» Sergey Aksönovğa esaslanıp bildire.
Aksönovnıñ aytqanına köre, Qırım köylerinde gaz ve suv olmaq kerek.
«Qırımda yalıñız er üçünci mesken yerde gaz bar. Yarımadada işlep çıqarılğan gaz bütün yarımadanı gaznen temin etmege imkân bere. Suv temini olğan yerlerde suv ağlarınıñ yarısından ziyadesi qazaiy aldadır. Köyler ardı-sıra modernizatsiya ve maliye programmalarına muhtac», – dep bildire o.
Nazirler şurasınıñ malümatına köre, yarımadada 947 köy meskün yeri ve 243 köy şurası bar. Köylerde cumhuriyetniñ 37% yaşay. Köy hocalıq topraqlarınıñ umumiy meydanı 1,8 million gektarnı teşkil ete. Olardan köy hocalıq topraqları aman-aman yarısı – 49 % teşkil ete.


text:
Aqmescit – Bu sene Bağçasaray civarında Qırımda birinci sanayı parkı meydanğa ketirile bile. Bunı, yerli akimiyet vade ete. Qırımnıñ bu regionını nezaret altına alğan Tatarstan Cumhuriyeti vekilleri leyhanıñ ömürge keçirilüvinde yardım köstereceklerini ayttılar. Meclis azaları ise, kün evelden neticeler çıqarmamaq ve vadeler saylavlar arfesinde berilgeni aqqında unutmamağa tevsiye eteler.
Bağçasaray meri Konstantin Rubanenko Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında, Bağçasarayda sanayı parkı Tatarstan ile birlikte qurulacağını bildirdi.
«Territoriyamızda belli bir bölük olacaq, o, yatırımcılar, donatmalarnı satqanlar, istisalcılarnıñ diqqatını celp etecektir», – dep qayd etti o.
«Biz 23 yıl devamında sahte mustaqillik içinde yaşadıq. Qırımnıñ imkânları, toprağı, suvı, avası, agrar-sanayı saası inkişaf ettirilmey aksine, çöke edi», – dedi Rubanenko.
Mühbirlerge aytqanı kibi, sanayı parknıñ qurucılığında Moskvalı yatırımcılarnıñ da iştiragi közde tutula.
«Men endi Tatarstannı qasevet etem», – Ahtem Çiygoz
«Tatarstan-Krım» ticaret eviniñ müdiri Vladimir Slesarev şunı bildirdi: «Biz endi yataqhane içün yer belgiledik, quracaqmız, mütehassıslarnı alıp ketirecekmiz».
«Tatarstan yardımğa azır. Amma, yardım degende, çoqusı allarda paranı tüşüneler, faqat, ğaye ve tecribe paylaşuvı bazıda paradan daa qıymetli ola. Onıñ içün, em ticaret adamları kelir, em de biz şahsiy-devlet işbirlikni nasıl etip teşkil etmege bilemiz», – dep bildirdi Slesarev.
Amma, parknıñ qurucılığınen bağlı topraq ayıruv meselesi tura. «Onı yarın çezip olsalar, biz kelecek künü inşaatnı başlar edik», – dedi Slesarev.
Meclis reisi muavini Ahtem Çiygoznınh fikirince, sanayı parkı region içün kerekli bir leyha, amma şimdiki vaziyette onı meydanğa ketirmek küç olacaq.
«Men endi Tatarstannı qasvet etem, belki de olarnıñ niyetleri eyidir, amma üç yıldan ziyade mer vaziyefesinde bulunğan şahısnıñ bir de bi rleyhanı ömürge keçirgenini körmedik. Onıñ adı er vaqıt dava ile belli ola. Saylavlar arfesinde belli bir imtiyazlar qazanacaq ola. Amma, erp bir Devlet şurasına keçip olamaz, çünki anda «Yedinaya Rossiya» vekili bar ve er şey endi belli», – dedi Çiygoz Qırım.Aqiqatqa.
Aytqanına köre, sanayı parkı leyhası bir qaç yıl evelsi işlep çıqarılğan edi. Bunda evel, bu kibi parklarnıñ Qırımnıñ çeşit şeerlerinde inşaatı boyunca mahsus programma da bar edi, onıñnen Avropa birligi ve BMT İnkişaf Programması meraqlana ediler. O vaqıt Bağçasarayda bu leyhanıñ teşebbüsçisi rayon devlet memuriyeti edi.
«Bir sıra teklifler, bu cümleden Türkiyeden de kelgen edi, amma soñki vaqıtları bu yöñelişte Rubanenko çalışmağa istegenini eşitemiz», – dedi Çiygoz.
Meclisniñ bu leyhada iştirak etüvi aqqında sualge Meclis reisi muavini şunı qayd etti: «Biz Meclis olaraq, Qırım içün kerekli olğan er türlü leyhağa qol tuta edik. Tatarstan bu mesele boyunca bizge muracaat etmedi, ricada bulunsa, biz elbette destek kösterecekmiz».
Qırım işğal etilgen soñ, Tatarstan Cumhuriyeti Bağçasaray ve Bağçasaray civarındaki iqtisadiyat ve köy hocalığı saalarını öz nezareti astına alğanı belli oldı. Tatarstan vekilleri Meclis azalarınen muzakereler alıp bara ediler, cumhuriyet prezidenti Rustam Minnihanov mart ayında olıp keçken Qurultayda iştirak etti.


text:
Donbasstaki arbiy areketler keçirilgen yerde elâk olğan Rusiye arbiy adamlarınıñ sayısı eki biñ kişini teşkil etmesi mümkün.
RNBO malümat analitik merkeziniñ vekili Andriy Lısenkonıñ aytqanına köre, bu raqamlarnı ukrain istihbaratı köstere, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Elâk olğanlarnıñ sayısını 4-ke arttırıp, yaralanğan adamlarnıñ sayısını tahmin ete bilemiz», – dedi Lısenko.
RNBO vekiliniñ malümatına köre, Donbassta alıp barılğan arbiy areketler devamında 846 ukrain arbiyi elâk oldı ve 3072-si yaralandı.
Rusiye Donbassta onıñ ordusı bar olğanını red ete.
Aynı vaqıtta Birleşken milletler teşkilâtındaki Rusiye vekili Vitaliy Çurkin bildirdi ki, Ukraina şarqındaki arbiy areketlerde rusiyeliler iştirak ete.
Rusiye akimiyetine qol tutqan bazı kütleviy haber vastaları Ukraina şarqında elâk olğan Rusiye arbiyleri aqqında haber etip, olar tatilde olğanını qayd eteler.


text:
Qırımda «fevral 26» işiniñ baqılmasını bir qaç protsesslerge bölip, Meclisni eksteremistik teşkilâtı olaraq tanılması boyunca işinen birleştire bileler.
Bu aqta Qırım.Aqiqat agentligine Ahtem Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov bildirdi.
«Cinaiy işni tekrar taqiqatqa yollaylar. Fikirimce, olar Meclisni ekstremistik teşkilâtı olaraq tanılması boyunca işni bu işnen eşleştirmek isteyler. Belki de, bazılarğa ekstremistik faaliyeti boyunca maddeler qoşulacaq. Ve añlaşılğanına köre, ketişatnıñ iştirakçileri çoq olğanı sebebinden, bu protsess, bir qaç parçalarğa bölünecek. İş devamında peyda olğan muracaatlar sebebinden, taqiq aman-aman areket etmey, olar içün böyle şaraitlerde çalışmağa ğayet qıyındır. Büyük işni kiçkene parçalarğa bölseler, ekişer adam muakeme eterler», - dep ayttı o.
Advokatnıñ tahminlerine köre, Qırım akimiyeti, mezkür iş boyunca mabüsler miqdarını keñleştirmek istey.
Mart 24 künü Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım Yuqarı Makemesi, Qırım prokuraturasınıñ appelâtsiyasını qabul etmedi. Belli ki, prokuratura, mabüslerge qabaatlayıcı ükümni çıqarmaq içün, cinaiy işni makemege qaytarmağa talap etti. Bunıñnen bir sırada, Qırımdaki makeme «fevral 26» işiniñ mabüslerini aprel 24 kününe qadar apiste qaldırdı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksyonov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar.
Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Bu aqqında «Qırım ükümetiniñ» Facebook saifesinde aytıla.
Böyle etip, fermanda terrorizmge qarşı komissiya, onıñ erkânı, vaziyeti ve Komissiya aqqında reglament tasdıqlandı. Terrorizmge qarşı komissiyanıñ apparatı meydanğa ketirildi.
Aksönov terrorizmge qarşı komissiyanıñ esas vazifeleri olaraq devlet akimiyeti organlarınıñ terrorizm profilaktikası boyunca faaliyetini teşkil etüv; Qırım Cumhuriyetinde terrorizmge qarşılıq saasında devlet siyasetini yerine ketirüvde iştirak etüv, em de Rusiye Federatsiyasınıñ bu saada qanunları boyunca terrorizmge qarşı milliy komitetine teklifler azırlanması; terrorizm profilaktikası boyunca tedbirler, terrorizm sebepleri ve imkânları, terrorizmden zarar köre bileceklerni qoruv temini, bu tedbirlerge riayet etüv nezaretini qayd etti.


text:
Malümat Tatarstan başınıñ resmiy saytında yerleştirildi.
«Qırım Cumhuriyetinde Tatarstan Cumhuriyetiniñ daimiy temsilcisi İlmir Temirgaliyev oldı. Bu qararnı 2014 senesi mart 29 künü Tatarstan Cumhuriyetiniñ Prezidenti Pustam Minnihanov imzaladı», – dep yazıla benâtta.
İlmir Nasihoviç Temirgaliyev 1951 senesi aprel 27 künü Hatırçinsk rayonnıñ Hatırçi köyünde doğdı. İş faaliyeti Qırımda keçti. 2007 senesinde OOO «Temirİnvest Grupp» şirketiniñ müdiri olıp çalışa.
Qırım matbuat vastalarında olğan malümatqa köre, İlmir Temirgaliyev – Qırım iş adamı, onıñ oğlu Rustam Temirgaliyev – tanılmağan Qırım akimiyeti naziriniñ birnci muavinidir.


text:
Moskva şeer mahkemesi fevralniñ 12-nde FSB tarafından zapt etilgen Ukraina askerleri Yevgeniy Semidotskiy, Andrey Oprısko, Roman Mokrâk ve Sergey Tsıbizovnıñ apiske alınmasına qarşı berilgen advokat itirazlarını red etti.
Ukraina askerleri Jeneva konventsiyasınıñ 17-nci maddesine esaslanıp, oturışuvda malümat bermekten vazgeçti.
Ukrainalı askerler aprelniñ soñuna qadar Moskvanıñ «Lefortovo» SİZOsında qalacaq, dep bildire «İnterfaks» Rusiye haber agentligi.
Noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
1944 senesi mayısnıñ 18-nde qırımtatarlarnı yarımadadan sürgün etip başladılar. Birinci eşelon Orta Asiyağa yol aldı. İnsanlarnı yük vagonlarına yüklep alıp ketkenler. Eki künde tahminen 200 biñ insan sürgün etildi. Farqlı malümatlarğa köre, sürgünlik neticesinde halqnıñ dörtte birinden yarısına qadar can berdi. Yıllar soñra qırımtatarlar vatanına qaytıp oldı. Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına köre, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma künü olaraq ilân etildi. Sürgünlikni körgenler Qırım.Aqiqatqa bu facia aqqında tarif ete. (Video ilk sefer 2019 senesi mayısnıñ 18-nde derc etilgen edi)
Sağ qalğanlarnıñ hatırlavları. Qırımtatarlar sürgünlik aqqında tarif ete (video)
1944 senesi mayısnıñ 18-nde qırımtatarlarnı yarımadadan sürgün etip başladılar. Birinci eşelon Orta Asiyağa yol aldı. İnsanlarnı yük vagonlarına yüklep alıp ketkenler. Eki künde tahminen 200 biñ insan sürgün etildi. Farqlı malümatlarğa köre, sürgünlik neticesinde halqnıñ dörtte birinden yarısına qadar can berdi. Yıllar soñra qırımtatarlar vatanına qaytıp oldı. Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına köre, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarını añma künü olaraq ilân etildi. Sürgünlikni körgenler Qırım.Aqiqatqa bu facia aqqında tarif ete. (Video ilk sefer 2019 senesi mayısnıñ 18-nde derc etilgen edi)


text:
Vatan KIRIM Kırım’da bulunan Türk eserlerinin en önemlisi şüphesiz batı kıyısında Kezlev (Gözleve) şehrinde Mimar Sinan tarafından yapılan camidir. Kırım Hanı I. Devlet Giray Han’ın Moskova’ya düzenlediği seferden zaferle dönmesinin şerefine 1552 senesinde Mimar Sinan’ın Kırım’da yaptığı ve günümüze ulaşabilen tek eserdir. 1551 – 1577 yılları arasında 26 yıl Kırım Hanlığı yapan I. Devlet Giray Han, …Devamı »
Kezlev
Vatan KIRIM. Kırım Özerk Cumhuriyeti’nde Akmescit’in 65 km kuzeybatısında, Akyar’a 95 km, Ak Meçet’e 67 km uzaklıkta bir sayfiye kentidir. Kezlev (Türkçe: Gözleve, Ukraince: Evpatoriya – ЄBпaTopiя, Rusça: Yevpatoriya – EBпaTópия) yönetim birimi 66 km2, 120.000 nüfusa sahip bir rayondur. Rayon merkezi Kezlev’in nüfusu 106.000’dir (2001). Rayon merkezinden hariç 3 kasabası daha vardır. Osmanlı …Devamı »


text:
Bu Lüksemburgdeki Avropa mahkemesiniñ vesiqalarından kelip çıqa. Evel Pşonka cezalardan qurtarılmaq içün Avropa mahkemesine davanı bergen edi, dep bildire Nemetskaya volna.
Viktor Pşonka ve onıñ oğlu Artöm mayıs 30 künü Lüksemburgdeki Avropa mahkemesine olarğa qarşı Avropa Birligi Şurası tarafından kirsetilgen cezalarnı yoq etmek talabı ile davanı bergen ediler.
Sabıq prokuror Rusiyede Viktor Yanukoviç ve sabıq prezidentke yaqın olğan diger şahıslar ile birlikte ukrain taqiqatından saqlana. Olar esapları Avropa birliginde qapalı olğanı ile razı olmağa istemeyler.
Avropa mahkemesiniñ malümat bazasında Pşonka Viktor ve Artömniñ «vatandaşlıq» olğan yerçikte: Russia yazılğan.
Mahkemede cezalarnıñ yoq etilmesini talap etken Viktor Yanukoviçte, onıñ oğullarında ve baba-oğul Azarovlarda ukrain vatandaşlığı belgilengen.
Aprel ayında qabul etilgen qanunğa köre, Rusiye pasportını elde etmek içün ya da memlekette beş yıl yaşamaq, ya da Rusiye ana-babalarnıñ daimiy yaşağan yeri olmaq kerek.
Bu qanunnıñ sabıq prokurorğa bağlı olmasa, demek vatandaşlıqnı oña öz qararı ile Rusiye prezidenti Vladimir Putin bere bile edi.


text:
Cumaertesi künü, iyül 11-de, Bosna şarqında Srebrenica şeerinde on biñlerce insan toplanıp, 20 yıl evelsi Bosnalı sırblarnıñ tarafından öldürilgen sekiz biñ musulmannıñ hatırasını añacaqlar.
İştirakçiler arasında AB tış siyaseti başı Federica Mogherini, Türkiye baş naziri Ahmet Davutoğlu, Ürdün qıraliçesi Nur, AQŞ sabıq prezidenti Bill Clinton ve diger ecnebiy şahıslarnıñ adları qayd etilgen.
Tedbir çerçivesinde DNA analizi yardımı ile belgilengen daa 136 qurbannıñ cenazesi keçirilecek.
1995 senesi iyül 11 künü, Bosnada üç yıllıq cenkniñ soñunda, sırb orduları BMT göñüllilerini quvıp, musulmanlarnıñ yerleşüv yerini öz nezareti altına aldılar. Biñlerce musulman ormandan qaçacaq edi, amma sırb askerleri olarnı taqip etip, öldüre edi.
Sırb askerleri felemenk orduları bazasında qalğan 2000 erkekni qadın ve balalardan ayırıp, idam etti ve qardaş mezarlıqlarına attılar.


text:
Rusiyede iyün 11-ge keçer gecesi belli olmağan şahıslar Moskvadaki Ukraina elçiligine yımırta attı, dep bildire rusiyeli kütleviy haber vastaları.
Rusiyeli «TASS» agentliginiñ malümatına köre, aktsiyada tahminen 200 insan iştirak etti.
«RİA Novosti» agentligi, uquq qoruyıcılarnıñ malümatına esaslanıp, 100 kişi aqqında bildire.
Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına binaen, yaş adamlar gruppası elçilikke kelip, onıñ territoriyasına çeşit eşyalarnı, bu cümleden, yımırta atmağa başladı.
Bundan soñ olar ketti, politsiya kimseni yaqalamadı.
Bundan evel, iyün 10-da Odessada faaller Odessadaki Rusiye baş konsullığını blok etmege ve baş konsullıqta Rusiye kününi qayd etmesine keder etmege tırıştı.


text:
Rusiyeniñ baş müftisi Ravil Gaynutdin Sergey Aksenovnı acılıqnı teşkil etkeni içün medalnen taqdirledi. Asılında ise – musulmanlar içün dayanılmaz şaraitler yaratqanından mukâfat qazandı.
Rusiye müftileri Şurasınıñ saytında onıñ reisi Ravil Gaynutdin aqqında malümat Kazan imamı Suleyman Zaripov ve Qoşma Arap Emirliklerinden kelgen musafiri şeyh Nacmutdin qıdırılğanına dair ilân yanında yerleştirilgen. Olar fevral ayında Rusiyede maşinanen seyaat etip ğayıp oldılar. Maşinaları tapıldı, amma ğayıp olğan musulmanlar aqqında malümat alâ daa yoq. Kün-künden olarnıñ sağ olmasına olğan ümüt irip kete. Rusiyeniñ baş müftisi Gaynutdin ğayıp olğanlarnıñ yeri aytılsa, 100 biñ ruble bermege vade etip, Rusiye Taqiqat komitetiniñ yolbaşçısından taqiqatnı kontrol altına almağa rica etti.
Rusiyede musulmanlar qaçırıla ve mahkemesiz idam etile. Bu daa çoq Şimaliy Kavkazda ola. Rusiye mahsus hızmetleri Qırımğa kirgen soñ anda da qırımtatarlar ğayıp olmağa başladı – Gaynutdinniñ dindaşları. Amma ne o, ne de Qırım ve Aqyar musulmanları Diniy idaresiniñ yolbaşçısı acı Emirali Ablayev Qırımda ğayıp olğanlarnı qıdırmağa rica etmeyler, bir malümat içün para bermeyler. Adamlarnı qaçırğanlarğa ve akimiyette olarğa qoltutqanlarğa qarşı bir söz açıq sürette aytılmay. Bes-belli ki, onlarnen taqiq etilmegen qaçırma Qırımnıñ şimdiki akimiyetiniñ haberi olmasa edi, yapılmaz edi. 2014 senesi mart ayından soñ yarımadanıñ biñlernen musulmanı birden «ekstremist» oldı.
İslâm – Moskva içün büyük bir problem. Memurlar olur-olmaz yerge «islâmcı» sözüni qoşalar
Bu vaqia Aqmescitteki «Rusiye musulmanlarınıñ acılığı: keçmişi ve bugüni. İslâm terrorizmge qarşı» konferentsiyasında olıp keçti. Müftiler acılıqnıñ teşkil etilmesine qıymet kestiler, Kreml olarnı Rusiye musulmanlarınıñ yaşayışlarını kontrol etecek devlet memurlarını kibi tayin etti.
Keçken sene Qırım musulmanlarınıñ acılığı Rusiyeniñ diger regionları ve Ukrainada olğan Mekke acılığı fiyatlarına köre ucuz oldı. Bunı yerli ya da merkeziy bücetten kösterilgen yardım vastasınen yapmaq mümkün. Medalni köz ögüne alsaq, Aksenov da Qırım musulmanlarını bu şekilde satıp aldı.
Kreml tayin etken Qırım yolbaşçısınıñ mukâfatlandıruvı 2015 senesi Gaynutdinge berilgen «Vazife sadıqlığı içün» nişanına cevap oldı. Onı Qırımda işğalden soñ tesis etken ediler.
Rusiye devlet sistemasında bir qıymeti olmağan «mukâfatlarnen» taqdirlev – Qırım musulmanları tuvğan topraqlarında faciağa oğrağan vaqıtta memurlarnıñ yapqan oyunlarıdır
Rusiye devlet sistemasında bir qıymeti olmağan «mukâfatlarnen» taqdirlev – Qırım musulmanları tuvğan topraqlarında faciağa oğrağan vaqıtta memurlarnıñ yapqan oyunlarıdır. Sovetlerniñ siyasiy reberi Aksenov ve Rusiye prezidenti devlet hızmeti akademiyasınıñ mezunı Gaynutdin eki yüzlülik mevzusında raqip ola: olar bir şeyni yahşı añlaylar, konferentsiyada biri-birini maqtağan vaqıtta Qırım, Dagestan, Çeçenistan ve İnguşetiyada arbiy urbalı insanlar musulmanlarnı qıynay ve öldüreler.
Gaynutdin biledir, Cenab-ı Haq Quran-ı Kerimde dey ki, eki yüzlü olğan insanlar ceennemge tüşecek. Rusiyeniñ din memurları içün habaşilerniñ vekilleri yolbaşçılıq etken Ukraina musulmanları Diniy idaresinde olğan zenaatdaşlarınıñ ikâyesi ibret ola bile. Bu tariqatnıñ liderleri diger musulmanlardan nefret etip, olarnı ara-sıra «ekstremist» dep adlay. Yaqında Donetskte yerli terroristler habaşilerden olğan bir qaç musulmannı tutıp, olarnı… ekstremizm ile qabaatladılar.
Anvar Derkaç, jurnalist
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler yalıñız müelliflerine ait olıp, muarririyetniñ baqışlarını aks ettirmeydir


text:
Rusiye nezaretinde olğan Aqmescit bölgelerara Tabiat qoruv prokuraturası, yarımadadaki bazı suv anbarlarınıñ qullanuvındaki bozuvlar aqqında haber ete.
“QC DBM "Krımmeliovodhoz"nıñ Bağçasaray filialı gidrotehnik inşaatlarınıñ telükesiziligi beyannamesi olmadan Bağçasaray ve Alma suv anbarlarını işletkeni izar etildi. Bundan ğayrı, teşkerüv vaqtında suv seviyesine dair nezaret etüv jurnalları keregi kibi yazılmağanı da belli etildi”, – dep yazıla idareniñ bildirmesinde.
Berilgen malümatqa köre, Tabiat qoruv prokurorı filialnıñ müdirine tenbi vesiqasını bergen.
"Krımmeliovodhoz" prokurornıñ iddiasını tefsir etmedi.
"Voda Krıma" müessisesiniñ başı Vladimir Bajenov, Qırımnıñ suv anbarlarınıñ yedekleri fevral ayında eksilmege devam ete, dep bildirdi.
Qırımnıñ suv anbarlarında fevralniñ başında 36.052 mln metr kub suv yedegi bar, bir ay evelsi bu raqam 4.744 mln metr kub az edi, bir yıl evelsi ise 48.875 mln metr kub çoq edi, dep haber etti yerli Gidromettsentrniñ matbuat hızmeti. Qırımda fevralniñ 1-nde üç suv anbarı «ölü seviye» işaretine yaqın, dep bildire Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ mesken-kommunal hocalığı nazirliginiñ matbuat hızmeti.
Fevralniñ 1-nde «Voda Krıma» müessisesiniñ Vladimir Bajenov qışnıñ eki ayı devamında Qırımnıñ suv anbarlarına suv kelmey, dep bildirdi, Aqmescit suv anbarı ise aman-aman boş. Onıñ malümatına köre, Qarasuvbazar rayonınıñ Balanov suv anbarınıñ yedekleri eksile.
2020 senesi noyabr ayında Kyivde Qırımnıñ suv resurslarınıñ monitoring neticeleri taqdim etildi. Olarğa köre, yarımadanıñ «suv küzgüsi meydanı» 2015 senesine baqqanda 2020 senesi tahminen 32% eksildi.
2021 senesi yanvar ayında Ukraina kâinat vastalarını idare etüv ve sınav Milliy merkezi Qırım suv anbarlarınıñ suv küzgüsi meydanı nasıl deñişkenini uydudan baqtı. Monitoring malümatına köre, Qırım suv anbarlarınıñ meydanı soñki yılda «pek eksildi».
Bıltır dekabr ayında Qırımnıñ mesken-kommunal hocalıq nazirligi Qırım suv anbarlarınıñ tolmasına dair statistik malümat derc etti. Oña binaen, yarımadanıñ eñ az beş suv anbarı «ölü seviyege» yaqın.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Senegal
Senegal, resmiy ad Senegal Cumhuriyeti (frenkçe Senegal, République du Senegal) - Senegal özeniniñ cenübinde, Ğarbiy Afrikada bir memleket. Senegal ğarpta Atlantik okean, şimalde Muritaniya, şarqta Mali, cenüpte ise Gvineya ve Gvineya-Bissau ile qomşudır. Yeşil Burun adaları Senegal yalısından 560 km uzaqlıqtadır.
Senegalnıñ paytahtındaki pempe göl bakteriyalardan başqa iç bir canlınıñ yaşap olamaycağı qadar tuzludır.
- Ortalama ömür: 62,93 yıl (2002 tahmini)
- Oqur-yazarlıq seviyesi: 39,1% (2001 tahmini)
- Kişi başına tüşken milliy kelir: $ 1 580 (2001 tahmini)
Tış bağlantılar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Senegal ükümeti resmiy internet saytı (Frenkçe)
- BM Senegal haritası (pdf formatında)
- Senegal memleket malümatı


text:
Aqmescit – Hıdırlez bereket bayramınıñ qayd etilmesine qadar bir qaç kün qalğanda qırımtatarlarnıñ bayramğa qoşulması ile bağlı fikirleri farqlı oldı. Bazıları qırımtatarlar bir şeyge baqmadan, urf-adetlerini unutmamaq kerek, bu sebepten akimiyetniñ bayramına barmalı, dep aytalar. Digerleri ise, aksine, bunıñ kibi tedbirlerniñ zamanı degil, dep tüşüneler.
Hatırlatamız, soñki beş yıl devamında Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ teşebbüsi ile, em de cumhuriyet akimiyetiniñ yardımı ile qadimiy türk bereket bayramı – Hıdırlez keçirilgen edi. Keçken yılları tedbir «Şaherezada» kompleksi yanında (Bağçasaray-Aqmescit yolunıñ 25-inci kilometri) ötkerilgen edi. Keçken sene Meclis qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ Qırımğa kirişi yasaq etilgeninden sebep Hıdırlezniñ qayd etilmesini lâğu etken edi.
Aksönovnıñ buyruğı
Bu sene Hıdırlezni qayd etmek kerekmi ve qırımtatarlar oña qoşulmalımı kibi fikirler farqlı oldı. Belli munaqaşalardan soñ Qırım akimiyeti qırımtatar bayramını mayıs 3-te eski yerde qayd etmege qarar aldı. Bunıñnen bağlı emirni cumhuriyetniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov imzaladı. Tedbirni Nazirler şurası, Bağçasaray rayonınıñ memuriyeti, Halq dostluğı evi ve «Krım» teleradiokompaniyası teşkil eteler.
«Hıdırlez milliy bayramı milliy medeniyetlerniñ yardımı ve inkişafına, Qırım Cumhuriyetinde milletlerara munasebetlerniñ eyilişmesine yönelgen», – aytıla Qırımnıñ Milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca Devlet komitetiniñ beyanatında.
Türkiye yırcısı Günay ve «Uç-kuduk» özbek taqımınıñ çıqışı beklenile
Komitetniñ malümatına köre, bayramnıñ maqsat ve vazifeleri arasında: milliy halq icadınıñ inkişafı ve yardımı; qırımtatarlarnıñ urf-adetleri ve ananeleriniñ saqlap qalması; Qırımda yaşağan halqlarnıñ medeniy ve milletlerara bağlarnıñ pekitilmesi içün şaraitlerniñ yaratılması; gençlerde halqnıñ medeniyeti ve ananelerine merağını şekillendirüv ve ilâhre.
Bu sene bayramda Qırımnıñ şeer ve rayon memuriyetleriniñ resmiy eyyetleri, Rusiye Federatsiyası regionlarınıñ resmiy eyyetleri, Qırımnıñ milliy icadiy taqımları iştirak etecektir. Çetel icracılarınıñ iştiraki de beklenile: Türkiye yırcısı Günay, Özbekistan ve Rusiyede nam qazanğan artist Natalya Nurmuhammedova, «Uç-kuduk» özbek taqımı.
Cemaatnıñ diqqatını bayramğa celp etmek maqsadı ile Qırım kurort ve turizm nazirligi Hıdırlez aqqında malümatnı kezinti büroları ve turistik şirkelerge yolladı, olar turistlerni Bağçasaray rayonına alıp kelmek kerekler. Akimiyet bayramğa tahminen 20 biñ kişi kelecegini bekley.
Yakubov: Bir sabanğa yekli
Hıdırlez keçirilmesine qoltutqanlar arasında professor, Qırım müendislik pedagogika ünivesitetiniñ rektorı Fevzi Yakubov bar edi. «Miting ve dualarda halqıma muracaat etem: beraber olayıq, bir olayıq. Hıdırlez bayramı bunıñ kibi birleşmege yardım ete». O, diger millet temsilcilerine de Hıdırlezge kelmege teklif etti: «Men bayram emblemasını böyle yapar edim – farqlı millet temsilcileri bir sabanğa yekli, çünki epimiz köylümiz».
Bir yerde bulunıp, mında yaşağan adamlarğa aqıl ögretmek doğru degildirFevzi Yakubov
KİPU rektorı Hıdırlez bayramınıñ qayd etilmesine qarşı çıqqanlarnı tenqid etti. «Ayat böyle ki, er daim bir küç başqası ile küreşecek, o ne içündir buña çağıra: «Bayramğa kelmeñiz»... Bir yerde bulunıp, mında yaşağan adamlarğa aqıl ögretmek doğru degildir», – dep ayttı Yakubov Aqmescitteki matbuat konferentsiyasında.
«Meclis iştirak etmesini imkânsız dep saya…»
Qırımtatar Milliy Meclisi akimiyetniñ teşebbüsine qoltutmayıp, Hıdırlezni keçermekten vazgeçti. «Akimiyet Qırımda qırımtatar halqınıñ aq-uquqları ve umumen insan aqları felâket vaziyetinde olğan vaqıtta milliy bayramğa azırlıq köre», – dep aytıla Meclisniñ toplaşuvında qabul etilgen beyanatta.
Temsil organınıñ malümatına köre, bunı insanlarnıñ ğayıp olması ve qaçırılması, Mustafa Cemilev, Meclis reisi Refat Çubarov, cemaat erbapları İsmet Yüksel ve Sinaver Kadırovnıñ Qırımğa kiriş yasaqları, Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ apiste tutulması, Meclis ve yerli milliy idare organlarınıñ azalarına qarşı açılğan sahte cinaiy ve memuriy işler, sorğu, tintüv, yaqalav, apis ve para cezaları, ticaret işine keder etüv, bir sıra qırımtatar kütleviy haber vastasına çalışmaq imkânı berilmegeni, Meclis ve qırımtatar cemaat teşkilâtlarınıñ sıñırlaması, kütleviy tedbirlerni keçirmek yasaqları isbatlay.
Bu vaziyette, beyanatta aytılğanı kibi, Meclis «Hıdırlezniñ teşkil etilmesini ve keçirilmesini imkânsız dep saya». «Vatandaş ve siyaset aq-uquqları bozulğan semetdeşlerimiz ve Qırım sakinlerine birdemlik kösterip, Meclis Qırım akimiyeti tarafından teşkil etilgen ve keçirilgen resmiy bayramlarda iştirak etmesini imkânsız dep saya», – dep qayd etile beyanatta.
«Halqnı bölmek»
Meclis reisi Refat Çubarovnıñ fikirince, Qırım akimiyeti Hıdırlez bayramını qullanıp, qırımtatar halqını bölecek ola.
«Milletimizni parçalamaq, küreş meydanlarından uzaqlaştırmaq içün, yapqan ve yapacaq cinayetlerni dünyadan saqlamaq içün Qırımdaki işğalciler ya da okkupantlar mayıs 3-te tantanalı şekilde Hıdırlez bayramınıñ keçirilmesini ilân ettiler ve buña azırlanalar. Bu aynecilikniñ manasını epiñiz yahşı añlaysıñız. Yazıqlar olsun, bu yapqan cinayetlerinde işğalciler aramızdan kendilerine oşağan bazı semetdeşlerimizni qullanalar», – dep ayttı Çubarov.
Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerov vaziyetni Qırım.Aqiqatqa izaatlap, «taun vaqtında bayram yapmaq doğru degil», bu sebepten o ve onıñ qoranta azaları Hıdırlezde iştirak etmeyceklerini bildirdi. «Akimiyetni tanımasaq, onıñnen beraber cumhuriyet derecesinde keçirilgen şeñ bayramlarda iştirak etmek – yañlış bir siyasiy adımdır. Başqalarğa da iştirak etmemege ve halqına zarar ketirmemege tevsiye etecem», – dep qayd etti Ümerov.
«Qulluq yolu»
Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl emin ki, er bir semetdeş bücet saasında çalışsa ve Hıdırlezge barmasa, işten boşatıla bile kibi telüke altında qalsa, milliy bayramnıñ qayd etilmesinde iştirak etmekmi-yoqmı qarar almaq kerek.
Bir çoq semetdeşimiz printsiplerinden vazgeçmemek içün iş, amanlıq ve diger şeylerni ğayıp ettiNariman Celâl
«Meclis adamlarnı iç bir vaqıt olarnıñ istegine qarşı bir şey yapmağa zorlamağan edi, – dep ayttı Celâl Qırım.Aqiqatqa. – Ekinci taraftan, men bir şeyni hatırlatmaq isteyim, bir çoq semetdeşimiz printsiplerinden vazgeçmemek içün iş, amanlıq ve diger şeylerni ğayıp etti. Bugünde-bugün başqalarnıñ aytqanlarını yapmaq, – qulluq yolu, dep tüşünem. Serbest olmağan bir cemiyet yoludır».
Meclis reisiniñ birinci muavini qayd etti ki, «belli sebeplerden Hıdırlezge baracaq insanlarnı takbih etmeycek».
Qayd etmeli ki, içtimaiy ağlarda da qırımtatarlar arasında Hıdırlezge barmaq ya da barmamaq meselesinde munaqaşalar keçmekte. Bayramğa barmaycaqlar tabiatqa çıqmağa ya da tuvğanları ve dostlarınen vaqıt keçirmege qarar aldılar.
Metnde Qırım yarımadasında resmiy şekilde qullanılğan ıstılalar mevcut


text:
Ankara qırımtatarlarnıñ medeniyet ve yardımlaşuv merkezi Qırım musulmanları Diniy idaresinen beraber yardımğa muhtac olğan qırımtatarlar ailelerine qol tutuv boyunca er yıl ötkerilgen hayriye aktsiyasını başladı, dep haber ete QMDİ matbuat hızmeti.
Mubarek Ramazan ayı devamında hayriye aktsiya üç yıldan berli ötkerile. Aktsiya çerçivesinde yardımğa muhtac olğan qorantalarğa aşayt mahsulatı berile. Bu sene yardım olaraq kürpe, makaron, yağ, zeytun, arap hurması, çay, qave, tatlı ve ilâhre tarqatılar.
Keçken sene aktsiya Canköy, Qurman, Saq, Aqmescit ve İçki rayonları, Yedi-Quyu qasabası, Keriç ve Kezlev şeerlerini qavrap alğan edi.
Bu sene Qarasuvbazar, İslâm-Terek, Kefe, Or Qapu, Ermeni-Bazar, Curçı, Aq-Şeyh, Aqyar, Sudaq, Aqmeçit ve Yaltada yardımğa muhtac olğan qırımtatar ailelerine yardım köstermege planlaştıralar.
Hayriye aktsiyanıñ birinci basamağında 200 qorantağa yardım etmege niyetleneler. Aktsiyanı Ramazan ayınıñ soñuna qadar devam etmege planlaştıralar.


text:
Azatlıq Radiosı bergen malümatına köre, şaatlarnıñ aytqanı kibi 80 tonnalı aşayt malı (un, şeker, makaron mahsulatı) arasında «büyüklerniñ kesilgen kolgotkalarını añdırğan» bala çoraplarını taptılar.
«Olarnıñ nege ve kimge kerek olğanını tasavur etmege de qıyın», – qayd ettiler subetdeşler.
Mart ayında Rusiye işğalinden soñ yarımadanıñ öz başına tayinlengen Qırım akimiyeti rusiye tarafından gumanitar yardımınıñ başlanmasını ilân etti. Öz yardımını birinci nevbette Dagestan Cumhuriyeti ve Stavropol diyarı teklif ettiler.
O vaqt Qırım akimiyetiniñ «baş nazir muavini» Sergiy Doniç «qardaş Rusiyeniñ yardımı pek müim» olğanını qayd ete edi.


text:
Mayıs 9 künü olacaq Ğalebe paradınıñ repetitsiyası vaqtında ondan ziyade zırhlı maşina ve bir qaç yüz arbiy insan Keriç soqaqalarından keçti.
Bunı Keriç şeer şurasınıñ matbuat hızmeti bildire.
Añlaşmağa köre, repetitsiyada zırlhlı maşinalar, «Gradlar» «Osa» kompleksleri ve diger arbiy tehnika iştirak etti.
«Repetitsiya şeerniñ merkeziy qısmında keçti. Bunı yüzlerce insanlar seyir etti», – deyler şeer şurasında.
Mında şunı da qayd ettiler ki, mayıs 9 kününe qadar parad repetitsiyası Keriçte daa eki kere keçirilecek.


text:
Bağçasarayda «mahkeme konveyeri» Qırımtatar Milliy Meclis azalarınıñ cezalandırması boyunca işini devam ete. Bunı Facebook saifesinde Qurultaynıñ Merkeziy saylav komissiya reisi Zait Smedlâyeve bildirdi.
«Para cezaları endi Ali Hamzin, İlmi Umerov, Sadıh Tabah, Şevket Kaybullayev ce Bekir Mamutovqa tain etildi. Emine Avamilevanıñ işi 14 oktâbrde baqılmağa devam etecek, Mustafa Mauşevniñ işi – oktâbr 20, Dilâver Akiyevniñ – 24 oktâbr künü. Bügün, oktâbr 6 künü, mahkeme oturışına Abduraman Egiz ve Enver Kurtiyev davet etildiler», – dep yazdı Smedlâyev.
O qayd etti ki, makemeci Atamanük mahkeme toplaşuvını qırımtatar tilinde keçirmege razı olmadı ve tercimannı davet etmege istemedi.
«Atamanük qırımtatar tiliniñ evel olmağan statusı aqqında prezident Vladimir Putinniñ sözleri – sadece söz olaraq qalğanlarını kösterdi. Qırım Konstitutsiyasınıñ 10 maddesini ve Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ 18 maddesini körmemezlikke urmağa mumkün olğanını da kösterdi!» – dedi Smedlâyev.
Ukrainı Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy çareler ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarnen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aprelniñ 15-nden itibaren işğal etilgen Qırımda vatandaşlarnıñ areketleri sert bir şekilde kontrol etilecek. Yarımada soqaqlarında politsiya devriyesini arttırmağa planlaştırıla.
Bu aqta aprelniñ 14-nde Qırımdaki Rusiye İç işler nazirliginiñ yolbaşçısı Pavel Karanda koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı operativ ştab toplaşuvında bildirdi.
Onıñ qayd etkenine köre, evden çıqqan qırımlılarnıñ yanında pasportı olmalı.
«Siziñ buyruğıñız (Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ – QA) yüksek seviyeli azırlıq rejiminde vatandaşlarnıñ nizam qaidelerini belgilemekte. Rusiye ükümetiniñ aprelniñ 2-nde qabul etken qararı bar, o, şeerge çıqqan vatandaşlarnı yanına pasport ya da şeerge çıqqanına izin bergen diger vesiqalarnı almağa mecbur ete. Böyle vesiqalar olmasa, bu rejim qaideleriniñ bozuluvı qayd etilecek», – dedi İç işler naziri.
Karandanıñ bildirgenine köre, politsiya hadimleri qayd oluv yerine baqacaq.
«Vatandaşnı tutsaq, şeerniñ bir tarafında qayd olıp, başqa tarafında olsa, amma tükânğa ketkenini aytsa, bu şübhe doğura», – dep qayd etti müessise yolbaşçısı.
Onıñ aytqanına köre, politsiya naqliyat areketlerini video nezareti kameraları yardımınen taqip etecek.
Qırımnıñ Rusiye parlamenti yarımadada memuriy cinayetler qanunınıñ tüzetüvlerini qabul etti. Deputatlar Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejiminiñ bozuluvı içün para cezalarını sertleştirdi.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Sentâbr 24-ke keçer gecesi Odessa vilâyetindezelzele qayd etildi, onıñ ortası Romaniyada oldı. Bu aqta Ukraina Fevqulade vaziyetler boyunca devlet hızmeti (FVDH) bildire.
FVDH-nıñ malümatına binaen, gece saat 2:15-te 3-4 baalı zelzele sarsıntısı qayd etildi. Bina viranları ve zararlanğan kişiler yoq.
«Zelzele ortası Romaniya şarqiy qısmında, Vrança dağlarında, Lipşe şeeri yanında oldı. Zelzele ortasında 88 kilometr terenliginde, küçü 5,7 baa teşkil etken sarsıntıqayd etildi», – dep aytıla beyanatta.
Bundan soñ sarsıntılar olmadı.
İçtimaiy ağlar qullanıcıları bildire ki, zelzele sarsıntıları Kiyev, Çernovtsi, Herson, Zaporojye ve diger Ukraina şeerlerinde de duyuldı.


text:
Ukrainada Büyük Britaniya elçisi Judit Gof Qırımtatar Milliy Meclisniñ yasaq etilmesini tasdıqlağan Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ qararından qasevet çekkenini bildirdi.
«Qanunsız işğal etilgen Qırımda qırımtatar Meclisini yasaq etken Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ qararından qasevetlenem. Rusiye insan aqlarını ürmet etmek mecbur», – dep yazdı Gof Twitterde.
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi aprel 26-da Meclisniñ işğal etilgen yarımada territoriyasında faaliyetini yasaq etti. Dünya toplulığı rusiyeli ükümetniñ böyle areketlrine qarşı qattı narazılıq bildirdi. Meclisniñ imayesi Rusiye Yuqarı mahkemesine şikâyet arizasını yolladı.
Rusiye Yuqarı mahkemesi sentâbr 29-da, şikâyet arizasına cevap olaraq, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyeti yasaq etilmesini tasdıqladı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi Meclisniñ Rusiyede yasaq etilecek alda, müessise «qattı cevap» berecegini ilân etken edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Sabıq siyasiy mabus Gennadiy Afanasyev oktâbr 26-da Kremlniñ ukrain mabusları Nikolay Karpük ve Stanislav Klıhqa qoltutuv flash mobınıñ keçirilmesini ilân etti. Bunı Afanasyev Facebook saifesinde bildirdi.
Afanasyevniñ bildirgenine köre, oktâbr 26-da Rusiye Yuqarı mahkemesinde Karpük ve Klıhnıñ oturışı olacaqtır.
«Karpük ve Klıh davasınıñ ükmünden berilgen şikâyet arizasında beklenilmegen bir şey olmaycağını añlaymız, amma bu mahkeme aqqında özümizge hatırlatmaq, esirlerge qoltutmaq müimdir», – dep yazdı Afanasyev.
«Flash mobqa qoşulmağa teklif etem – Nikolay ve Stanislavğa qoltutuv sözleri ya da Rusiye «Femidası» içün «selâm» ile levhanı alıp, foto çıqarmaq kerektir»,– dep qoştı sabıq siyasiy mabus.
Faal bu fotoresimlerni içtimaiy ağlarda paylaşıp, ukrain mabuslarınıñ aqrabaları, dostları ve yaqınları Rusiye ketirgen belâda bir özleri qalmağanını köstermege çağıra.
Bazar künü, oktâbr 30-da, Rusiyede siyasiy repressiyalarnıñ qurbanlarını hatıra kününde, faaller «Kremlniñ ukrain siyasiy mabusları ile» birdemlik aktsiyasını keçirecekler. Olar mektüp yazmağa çağırdılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Romaniyada er yıl, dekabr 13 künü, resmiy seviyede Qırımtatarlarnıñ Künü qayd etile.
Bu aqta öz Facebook saifesinde qırımtatar milliy Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi.
«Böyleliknen, demokratik Romaniya XVIII – XIX asırları mecburiy icretler neticesinde bu topraqlarda yerleşken qırımtatarlarnıñ Romaniya tarihındaki rolüne emiyet ayıra», – dep yazdı.
1989 senesi arbiy avdarmasından soñ Romaniya türk-musulmanlarnıñ Demokratik birligi teşkil etildi. 1990 senesi eki teşkilâtqa bölündi – Romaniya türkleriniñ Demokratik birligi ve Romaniya türk-tatar musulmanlarınıñ Demokratik biriligine.
Soñkisi özüni qırımtatarlar ile bağlay ve milliy menlik, til, din ve medeniyetniñ saqlanması oğrunda tura. Memleket boyunca yigirmiden ziyade filialı bar.


text:
Aqmescit – Rusiye Liberal-demokratik firqasınıñ reisi Vladimir Jirinovskiy Qırımnıñ adını deñiştirmek teşebbüsini bildirdi. Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı yarımadağa onıñ tarihiy adlarından biri – Tavrida adını qaytarmağa teklif etti. Qırım memurları, siyasetçi ve nezaretçileri Rusiye parlamentariyniñ işbu teklifine menfiy munasebette bulundılar. Olarnıñ fikrine köre, Qırım içün şimdi daa da müim meseleler bar.
Qırım adınıñ deñiştirüvi aqqında ğayeni Vladimir Jirinovskiy Lifenews Rusiye telekanalına bildirdi. Deputatnıñ aytqanına köre, yarımadanıñ «eñ birinci adı «Tavrida» edi. «Bu topraqqa saip olğanını kimse köstermesin: ruslar, qırımtatarlar, Ukraina. Tavrida – yunan adı. Sevastopol (Aqyar) da – yunan. Simferopol (Aqmescit) – yunan, Feodosiya (Kefe), Kerç (Keriç), Yevpatoriya (Kezlev). Yunanlar – şimalge ketip, daa da ögge keçip olamadılar»,– dep añlata öz mevamını LDPR yetekçisi. Onıñ aytqanı kibi, evel Qırım – «yunan Tavriya cumhuriyeti» edi.
«Rus tiline bu daa da güzel kele, çünki Qırım – qırımtatar serlevasıdır. Qırım – bölüngen yalı. Yalta – aşağıdaki şeer. Serlevalarnı saqlamaq mümkün. Bağçasaray – bağçadaki saray»,– dep qoştı deputat.
Bunıñ ile o şunı da qoştı ki, bütün tarihiy adlar mıtlaqa saqnılmalı ve şu yerde adları deñişken bir qaç Rusiye şeerini añıp keçti. «Er şey olğanı kibi qalmaq kerek! Volgograd degil, Tsaritsın, Ulyanovsk degil, Simbirsk, Kirov yerinde Vâtka. Noginsk degil, Bogorodsk. Hucur bir adamlarnıñ adları, inqilâpçı, ekstremist… Tavrida – güzel kele. Rusiye, Tavrida – bu daa da eyidir. Mıtlaqa böyle teklifni kirsetirmiz»,– dedi Jirinovskiy.
Onıñ malümatına köre, LDPR firqası Rusiye akimiyetinden Devlet Dumasınıñ «Qırım yarımadasınıñ adını Tavridağa deñiştirmek» kibi muracaatnı qabul etmege talap etecektir.
Qırımnıñ adını deñiştirmek kibi ğaye endi bir qaç kere peyda olğan edi. Bir qaç yıl evelsi Qırımdan milletlerara ve dinlerarar ziddiyetlerniñ teşkil etilmesi içün Qırımdan sürgün etilgen Vitaliy Hramov Ukraina Yuqarı Şurasına Qırımğa Tavrida adınıñ «qaytarıluvı» aqqında muracaatı ile buyurğan edi. O vaqıt Hramovnıñ ricasına kimse qulaq asmadı.
Bundan soñ «Svoboda» Umumukrain birliginiñ yetekçisi Oleg Tâgnibok «artqan antikommunistik keyfniñ» sebebinden Qırımnıñ adını Tavriya vilâyeti olaraq etmege teklifi ile buyurdı. Amma onıñ teşebbüsine de qol tutmadılar.
«Muvafaqiyetsiz beyanat»
Qırım siyasetçileri, deputatları, memurarı Jirinovskiyniñ yarımada adını Tavrida etmek teşebbüsine menfiy tarzda seslendiler.
«Bir qaide kibi oldı: Kreml neni tüşünse, Jirinovskiy onı ayta», – dep yazdı Refat Çubarov öz Facebook saifesinde.
Bunıñ ile o şunı da qayd etti ki, böyle alda, akimiyet tarafını tutıp, yaqında peyda olğan qırımtatar teşkilâtlarına da adlarını deñiştirmege kerek olacaq eken.
«Şu yerde şunı da qayd etmek kerek ki, çeşit türlü yañı «areketlerge» de acele sürette özlerini nasıldır bir «Tavrida birligi» olaraq adlamağa kerek olur», – dep yazdı Meclis reisi.
Qırım Devlet şurasınıñ spiker muavini Remzi İlyasov «bir kimse-bir şeyniñ adını deñiştirmeycegini» tüşüne. Onıñ fikrine köre, bu kibi bildirüvlerni Jirinovskiy kendine diqqat çekmek içün ete. «Bu vaziyette – bu muvafaqiyetsiz bir beyanattır», – dedi İlyasov Qırım.Aqiqat saytına.
Aynı zamanda Devlet şurası prezidiumnıñ azası, Qırımda LDPR şurasınıñ azası Sergey Şuvaynikov yarımada içün «Tavrida – Qırım ekileme serlevanı qaldırmaq mümkün olğanını tüşüne. «Tarihnıñ muayyen bir devri bar, amma men şimdi bunen oğraşmaz edim, çünki eger de biz şimdi adnıñ deñiştirüvi ile oğraşmağa başlasaq, insanlar siyasetçilerni añlamaz. Daa da müim meseleler bar», – dedi Şuvaynikov.
Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl LDPR yetekçisiniñ teşebbüsini «beyüde» olaraq adladı. «Tavrida yunanlar tarafından Qırım territoriyasını belgilemek içün uydurılğan bir termin olğanını unutmamaq kerek», – dedi Celâl Qırım.Aqiqat saytına.
O, Qırımda qırımtatar toponimlerniñ sayısı çoq olğanını ve şeer ile köyler keçmişte rus, qırımtatar, yunan ve diger adlarını taşığanını hatırlattı. «Şunıñ içün şimdi yarımada adınıñ deñiştirüvini böyle bir şekilde teklif etmege bir saçmalıqtır, bu kibi teşebbüslerden yalıñız külmek mümkün», – dep qoştı Meclis reisiniñ muavini.
Qırım müendis-pedagogik universitetiniñ rektorı Fevzi Yakubov Jirinovskiy bu kibi teşebbüsini bildirip, «eyilikni yapmaq degil de, sözlerniñ imalâtı ve ziddiyetlerniñ işlep çıqaruvı ile oğraşqanını» tüşüne. «Şimdi Rusiye içün imalât, istisal kerek. Eger de o Rusiyeniñ büyük vatanperveri olsa, Rusiye ve Qırımnıñ yerini belgileycek iqtisadiyat aqqında tüşünsin»,– dedi Yakubov Qırım.Aqiqat saytına.
«Kommunistı Rossii» firqasınıñ Qırım cumhuriyet bölügi komitetiniñ birinci kâtibi Leonid Graç LDPR reisiniñ teşebbüsi sebebinden çorlandı. «Volfoviç qartbabanı tek ne eglendirmez, oña quvanç ketirse, yeter, amma aqibetler aqqında da tüşünmek kerek! – dedi cumhuriyet parlamentiniñ sabıq spikeri Qırım.Aqiqat saytına. – Jirinovskiy bizge endi öz çızmalarını Qızıl deñizde yuvmağa vade etken edi. Saçmalıqtır. Qırım içün şimdi tek qırıntı, toqmaq, kürekni alıp, tarihiy serleva, toponimler ceetinden negiz olğanını bozmağa yetmez sanki».
Graçnıñ aytqanına köre, al-azırda Qırm içün «insanlarnı aşatmaq, olarğa iş bermek, inflâtsiyanı toqtatmaq, qaparcılıqnı, aydutlıqnı toqtatmaq» kibi meseleler birinci yerde turmaq kerek.
Metinde Qırım yarımadasında qullanılğan toponim ve ıstılalar berilgen.


text:
Qırım ve Aqyar şeeri musulmanlarınıñ diniy idaresi dindaşlarına muracaat etip, Qarasuvbazar rayonındaki Köktaş köyünde (Sinekamenka) eski caminiñ minaresini qurmaq içün yardım etmege rica ete.
Bu aqqında Musulmanlarnıñ diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Elimizde olğan malümatqa köre, XVI asırğa ait Köktaş camisiniñ tamiri keçken sene küzde başlanğan edi, yerli musulmanlarğa Qırımnıñ er bir rayonından, Rusiye Federatsiyası, Ukraina ve Türkiyeden yardım ettiler. Qayd etmeli ki, eski caminiñ tiklenmesine em musulmanlar, em hristianlar yardım etti», – dep bildire QMDİ.
Müftiyatnıñ malümatına köre, camide işler devam etmekte, bugünki künde cam bar, pencere ve qapular qoyuldı, şimdi içi yapıla.
«Cami azbarında iş bekley, qora qurulacaq, cami yolu töşenecek, lâkin minare qurucılığı esas vazifedir. Onıñ yüksekligi 12-13 metrni teşkil etecek», – aytıla beyanatta.
Qırım müftiyatı para toplamağa çağıra.


text:
“Vkontakte” içtimaiy ağında bir qaç repost içün milletlerara zıddiyet çıqaruvda qabaatlanğan Yalta sakini Elina Mamedovanıñ advokatı, cinaiy taqipniñ toqtatılması aqqında muracaat etti.
“Agora” halqara uquq qorçalayıcı gruppasınıñ advokatı Aleksey Ladin, vesiqa kopiyasını öz Facebook saifesinde derc etti.
Advokat, taqiqatqa muracaatında, 2018 senesiniñ soñunda qomşu Rusiyede Cinaiy kodeksiniñ 282 maddesine “cinayetni ilk sefer yapqan şahıslarnıñ cinayetçiligi yoq etilüvi” aqqında deñişmeler kirsetilgenini bildire.
Böyleliknen, Ladin, cinayet terkibi olmağanı icün, Elina Mamedovanı rusiye ekstremist ve terroristler cedvelinden çıqarılmasını ve cinaiy taqipnıñ toqtatılması aqqında muracaat ete.
Elina Mamedova advokatınıñ muracaatına binaen, Yalta taqiqatınıñ fikirleri şimdilik belli degil.
Daa evel Qırım uquq qorçalayıcı gruppasında, Rusiye mahkemeleri «içtimaiy ağlarda ekstremizm» içün üküm çıqarğan qırımlılar, Rusiye prezidenti Vladimir Putin «Rusiye Federatsiyası Ceza kodeksiniñ 282-nci maddesine deñişmeler kirsetilmesine dair» qanunnı imzalağan soñ, davanıñ tekrar baqılmasını talap ete bile, dep qayd etti.
Mamedovağa qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ 282-nci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca «VKontakte» içtimaiy ağında 2014 ve 2015 seneleri paylaşqanları içün cinaiy iş açıldı.
Qırımda ilhaqtan soñ rusiye quvetçileri, faalci ve jurnalistlerni ekstremizm maddesinen sebeplenip tutıp ala ve tevfiq ete. 282 maddeni çoqusı allarda içtimaiy ağlardaki layk ve repostlar, internette fikir isbatlav içün qabaatlap qullanalar.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Slavân Şirin
Slavân Şirin (ukraince CлoB'яHcbke, CлaBяH-ШиpиH, CлoB'яHcbkий ШиpиH, rusça CлaBяHckoe, ШиpиH CлaBяHckий) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 66 kişi (2001 senesi).
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ http://www.webcitation.org/6bKnaJmPV


text:
Qırım vatandaşlıq qamaçavı boyunca aktsiya teşebbüsçilerinden biri Lenur İslâmov «Kahovka – Titan» yolağınıñ söndürilmesi küçlü yelden sebep olğanını tüşüne. Bu aqta İslâmov dekabr 30 künü aqşam yolaqnıñ söndürilmesini izaatlap Qırım.Aqiqatqa ayttı.
«Küçlü yel, ğaliba. Anda tutaşuv olmalıdır. Faallerniñ alâqası barmı? Bizim bağımız yoq. Amma, Allah bardır, o da bir şeylerni biledir», – dedi Lenur İslâmov.
Böylileknen, o, yañı 2016 senesinden Ukraina resmiy şekilde Qırımğa elektrik energiyasınıñ berilmesini toqtatacağına ümüdini bildirdi.
«Menimce, yarın devlet yarıqnı söndürir. Buña ümüt besleyim. Ve biz qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında qabul etilgen muqaveleniñ qanuniy alanda qabul etilmegenini tanırmız. Muqavele 31-de bite. Gece saat 12:00», – qayd etti Qırımnıñ qamaçavı boyunca ştabnıñ başı.
Qırımda çarşenbe künü aqşam yarımadağa «Kahovka – Titan» yolağı vastası ile berilgen elektrik energiyasınıñ söndürilmesi aqqında bildirdiler. Elektrik teminlevsiz Krasnoperekopsk, Aqşeyh, Aqmeçit, Saq, Canköy rayonları, Saq ve Kezlev rayonları qaldı.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene edi. Amma bu yeterli degil edi. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Strasbourgğa yol aldı. Eki kün devamında Avropa parlamentinde Avropa Birliginiñ Ukraina ile işbirligi, em de qırımtatarlarnıñ vaziyeti muzakere etilecek. Bunı o Facebook saifesinde yazdı.
Onıñ aytqanına köre, Avropa parlamentinde Avropa islâatçıları ve konservatorları gruppalarınıñ reberleri ve azaları ile körüşüvlerniñ keçirilmesi beklenile.
«Rusiye istilâsı şaraitlerinde Avropa Birliginiñ Ukraina ile işbirligini muzakere etecekmiz... Aynı vaqıtta, Qırım ve qırımtatarlarğa – diqqat ayırılacaq », – dep yazdı o.
Uquq qorçalayıcılarnıñ qayd etkenine köre, Rusiye Qırımğa kelgeninden berli qırımtatar halqına qarşı basqı devam etmekte. Soñki vaqialardan – 2015 senesi fevral ayında keçken sene keçirilgen narazılıq aktsiyası iştirakçileriniñ apske alınmasıdır. Bunıñ kibi basqıdan sebep tahminen 10 000 biñ kişi qıtaiy Ukrainağa ketmege mecbur oldı.


text:
Ukraina Tış işler nazirliginde yanvar 29 künü Rusiye akimiyeti tarafından siyasiy sebeplerden yaqalanğan ukrainlerniñ süretleri ile serginiñ devamını taqdim ettiler. Leyha Qırımtatar Milily Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ «fevral 26 işi» boyunca yaqalanmasına bağışlana.
Leyha maqsadı - Ukraina Tış işler nazirliginiñ çetel musafirleriniñ diqqatını ukrain mabüsleriniñ problemasına celp etmek ve «maznunlarnıñ ruhunı kötermek». Bunı serginiñ açılışında Meclis azası Eskender Bariyev bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Birinci maqsat – halqara cemaatçılıq ve çeşit memleketlerniñ nazirlikleriniñ temsilcilerini bu problema, «işğalci akimiyetiniñ qanunsızlığı» altında bulunğan maznunlar aqqında haberdar etmek. Ve, bu aktsiya aqqında bilip, maznunlarnıñ, tuvğanlarınıñ, qırımtatar halqı ve işğal etilgen territoriyada bulunğan Ukraina vatandaşlarınıñ ruhu köterinir», – dedi Bariyev.
Tedbirde qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve qırımtatarlarnıñ timsaliy organınıñ diger azaları, Ukraina Tış işler nazirliginiñ temsilcileri ve cemaat erbaplarınıñ iştiraki beklenile.
Tedbir teşkilâtçıları – Qırımtatar Resurs Merkezi, «Yevromaydan SOS», Qırımtatar Milliy Meclisi ve Ukraina Tış işler nazirligi, Eroupean Endowment for Democracy. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, leyha #LetMyPeopleGo kampaniyasınıñ qısmıdır. Taqdimi saat 11:00 başlanacaq.


text:
Ukrainanıñ BM daimiy vekiliniñ muavini Yuriy Vitrenko noyabrniñ 11-nde BM Baş Assambleyasınıñ toplaşuvında Atom energiyası halqara agentligi (IAEA) maruzası muzakere etilgende «Rusiyeniñ Ukraina istilâsı neticesinde 13 biñden çoq insan elâk oldı», dep bildirdi.
Bu aqta Ukraina BM temsilciliginiñ Facebook saifesinde haber etile.
«Rusiyeniñ Qırımğa ve Ukraina şarqına kerçekleştirgen istilâsı sebebinden 13000-den çoq insan elâk oldı ve aman-aman 30000 kişi yaralandı. Eñ az yarım million Ukraina sakini memleket içinde köçmege mecbur oldı», – dep qayd etti Vitrenko, Budapeşt añlaşmasınıñ Rusiye tarafından bozulğanını izaatlap.
Rusiyeniñ BM vekili bu toplaşuvda Ukraina tarafınıñ çıqışını «provokatsion» dep adlandırdı.
«Ukraina vekiliniñ aytqanlarını desek, bugünki toplaşuvnen iç alâqası olmağanını ve tek provokatsiya olğanını er kes añlay, dep tüşünem. Bu Rusiyege qarşı daa bir propaganda, oña cevap bermege kerek yoq deymiz. Tek bir şey aytayım, Rusiye Federatsiyası 1994 senesiniñ Budapeşt añlaşmasına riayet ete», – dep bildire vekiliniñ aytqanlarını Rusiye BM Daimiy temsilciliginiñ matbuat hızmeti.
1994 senesi Ukraina Budapeşt añlaşması esasında telükesizlik kefaleti olaraq özek silâsından vazgeçti, Rusiye de mezkür añlaşmanı imzalağan edi. Ukraina tek özek silâsından degil, arbiy aviatsiyası, bazı mayın çeşitleri ve uçaqquvar-raketa komplekslerinden vazgeçken edi. Ukraina akimiyetiniñ fikirince, Rusiye 2014 senesi Qırımnı işğal etip ve Ukraina şarqında «DNR» aydutlarına yardım etip bu añlaşmanı bozdı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
15-nçe dikaberdә isә Aziә Batalionı frontnıŋ uŋ qanatında torğan 156-nçı polk 1-nçe batallionınıŋ urnına saqçı bularaq ala. Ğәrәplәrneŋ qabat hөcümgә küçәçәge mәğlüm bulğaç, Sәmavәgә ber batallion ğәskәr cibәrelә, şuşı ğәskәrlәr yulda çınnan da ğәrәplәr belәn bәreleşergә mәcbur bula hәm Aziә Taburınıŋ 2-nçe rotasınnan Mutiulla şәhit tөşә, tağı өç Tatar ğәskәre cәrәxәtlәnә. Bu Aziә Batalionınıñ bәlki dә berençe qorbanı bula.
Batalionnıñ berençe rotası başqa ber batalion belәn Divaniyә şәhәrenә cibәrelә. Bu 2 meŋ keşe yәşi torğan şәhәrçekneŋ әhәmmiәte biredә armiә өçen azıq-tөlekneŋ saqlanuwı bula. Divaniyәdә dә waq-tөyәk bәreleşlәr bulıp ala. 1917-nçe yılnıŋ 10-nçı Ğinvarında qoyaş totıla. Divaniyә xalqı ğomumәn sәwdә hәm igençelek belәn tormışın alıp bara. İnglizlәr dөşman buluğa qaramastan alar belәn dә sәwdә itәlәr. İnglizlәr ber Tөrek altın aqçasın 140 tiyen kөmeşkә isәplilәr. Şul sәbәple dә ğәrәplәr Tөrek soldatlarına әyber satqanda tik altın yaki kөmeş aqça talәp itәlәr, qәğaz aqça almıylar. Ğәskәrlәr isә üzlәrnә taratılğan qәğaz aqçanı şәhәrdәge sәwdәgәrlәrdәn almaştıralar. Tabiği baytaq ta yuğaltalar. Zur sәwdәgәrlәr isә şuşı qәqaz aqça belәn İstanbul yaki Anatoliәneŋ tөrle өleşlәrennәn towar satıp alar. Qısqası bu cirlәrdә inde Tөrek xөkümәteneŋ ekonomik yaqtan da kөçe qalmağan buluwı aŋlaşıla.
Ğәrәplәr İngliz vatandaşı kebek qılanalar. Tөrek ğәskәrlәre dә ğәrәplәrdәn өrkәlәr-tartınalar, çөnki ğәrәplәr armiәneŋ azıq-tөlegen, qoralların, amunitsiәsen urlıylar, ğәskәrlәrgә attentatlar oyıştıralar. Ğәrәplәr nadan bulu sәbәple tik üzlәre belәn citәkçelek itkәn şәyxlarnıŋ süzlәren genә tıŋlıylar. Bu sotsial tәrtipne yaxşı aŋlağan İnglizlar da şәyxlarnı küp aqça birep üz taraflarına cәlep itep, Tөreklәrgә hөcem itüdә qullana başlağan bulalar.
Tınıç waqıtlarda Divaniyәdә ğәrәplәr belәn Aziä Batalionınıñ Tatar-Başqort ğәskәrlәre urtaq tel tapqan çaqları da bulğalıy. Çөnki alar arasında Qazan, Orenburg, Ufa hәm Troisk mәdrәsәlәrennәn uqıp çıqqan bik yaxşı ğәrәpçә belüçelәr bula. Alar xәtta İslam dine turında ğәrәplәr belәn tөrle diskussiәlәrgә dә kerә, namazlardan soŋ Qorәn ayәtlәre dә uqıylar. Bu ike aradağı dialognı yaxşırta, әmma alar Rus watandaşı bulğan Tatarlarnıŋ Tөreklәr safında kөrәşüwen qabul itә almıylar.
Şulay 1917-nçe yılnıŋ Fevral ayında kilep citә hәm Yıfrat belәn Tigris yılğaları yarlarınnan çığa başlıy. Tege yaqtan İnglizlәr Tөreklәrgә hөcüm өçen barlıq әzerleklәren betergәn bulalar. Tigrisneŋ taşıy başlawı belәn 6-nçı armiәgә qarşı xәrbi operatsiә başlıylar. Çөnki Tigrisneŋ taşuwı arqılı İnglizlәr Bagdatqa xәtle zur hөçümnәr belәn ireşü mөmkinlegen tabalar. Şulay itep 6-nçı Tөrek armiәse Tigris өstendәge İngliz suğış kөymәlәreneŋ artileriә utı astında qala. İngliz xәrbi kөçlәre xәrbi kөymәlәr, tuplar, oçqıçlar hәm maşinalar, atlı hәm cәyәwle ğәskәrlәr belәn Ğosmanlı xәrbi kөçlәrennәn niçә mәrtәbәlәr өsten bula. Monnan tış aqça belәn üz saflarına cәlep itkәn Bәdәvilәr, yәğni çül ğәrәplәren dә Tөreklәrgә hөcüm itterәlәr.
Şuŋa qaramastan Bağdatnıŋ kөnyağında 157 çaqrım yıraqlıqtağı Kut el-Amad’ta Tөrek ğәskәrlәre bik batırlarça İngliz hөcemen tuqtırğa tırışa. Lәkin suğış qabınuğa 15 kөn uzğaç bik naçar xәbәrlәr kilә. Şuŋa kürә Tigristәge Tөrek armiәse tarqalğan, ğәskәr isә Bağdatqa taban kire çigenә başlıy. Çөnki üzenәn ber niçә mәrtәbәgә zur İnglizlәrgә küberәk qorban birmәs өçen Bagdattan yıraq tügel Aziziyәgә çigenü tiyeş tabıla.
1917-nçe yılnıŋ Mart başında isә 6-nçı Armiә komandirı Xәlil Paşadan Sәmawә belәn Yıfrat komandirı Әxmәd Bәygә “Tizlek belәn Bağdad tirәsendәge Fälucaga çigenergә” digәn yәşren әmer kilә. Әgәr dә Bagdattan altı sәğatlek urındağı Fäluca da dөşman qulına elәksә, bu rayonda qalğan tөrek ğәskәrlәre, şul isәptәn Aziә Taburınıŋ da kire cigenergә yularlı yabılğan bulaçaq, alarnı dөşman uratıp alğan bulaçaq bula.
Martnıŋ 5-ndә Sәmawәdәn qaytqan Yıfrat gruppası Divaniәgә kilә. Şularğa Aziä Batalionı da quşıla. Divaniәdә armiәneŋ küp azıq-tөlege saqlanğan bula. Şul sәbәple dә Aziä Batalionınan 35 ğәskәr İngliz belәn Ğәrәplәrgә totıq itep qaldırıla. Qalğannar elek kilgәn marşrut aşa, yәğni Rәşädiyә belәn әbu el-Kasim aşa Hilә’gә kilep tөşәlәr. Aziä Batalionınıŋ biredә bulğan başqa rotaları belәn oçraşuwu ğәskәrlәrdә şatlıq tudıra. Batalion komandirı Ramazanov ta 2-nçe hәm 4-nçe rotalar belәn biredә bula.
9-nçı Martta Aziä Batalionı qabat kire çigenә. İkmәk peşerü urınında eşlәgәn ber Tatar ğәskәrie, kire garnizonğa qaytqanda, ber niçә ğәrәp “batalionıñ kitte sin nişliseŋ” dip anı aldıylar, ul da artlarınnan baram dip yalğızı yuğla çıqqaç, ğәrәplәr anı talap, qoralın da qulınnan tartıp alalar. Bu vazğiәt mәğlüm bulğaç komandir Ramazanov “qoralın yuğaltqan atılırğa tiyeş di” hәm “kem anı ata” digәç, ber ğәskәr alğa basıp şul meskene atıp üterә. Ramazanov bu citmәsә “bu keşe tügel, et, mәyete dә kümelmәsen” digәç, iptәşlәre anıŋ üle gәwdәsen Yıfrat yığasına atalar. Tabiği bu xәl soldatlar arasında zur qayğı tudıra. Ber yaqtan qarağanda bu komandirğa bәğersez digәn bәyә birergә, ikençe yaqtan isә suğış barğanda tärtip saqlaw өçen qurqıtırğa da kirәk dip tә әytergә bula.
Berençe dөnya suğışı çorında Almannarğa әsir tөşkәnnәn soŋ Ğosmanlı dәwlәte safında kөrәşü ixtiyari bulıp Aziә batalionına tuplanğan ber meŋ tirәsendәge Tatar-Başqort ğәskәreneŋ monnan soŋğı yazmışları turında kilәse programabızda tıŋlıy alasız.


text:
Salı künü BMT (OON) Baş Assambleyasınıñ Üçünci komitetinde «Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqtarda (Ukraina) insan aqlarınen bağlı vaziyet» qararınıñ yañartılğan leyhasına rey berilecek.
Bu aqta Ukrainanaıñ BMT (OON) daimiy temsilciliginiñ Twittirinde bilidirilmekte.
Qarar leyhası hususan, Ukraina ve Rusiye arasında halqara silâlı çatışma mevcut olğanı; Rusiye işğal etken topraqlarda öz qanunlarını retroaktiv tarzda qullanğanı ve Ukraina vatandaşlarını zorbalıqnen Rusiye vatandaşlığına keçirgeni;Rusiyeden BMT (OON)Halqara Adalet Mahkemesiniñ yarımadadaki Ukraina vatandaşlarınıñ aqqı ve azatlıqlarınıñ tiklenmesinen bağlı ara qararını yerine getirilmesine talap etkeni; işğalci Rusiye akimiyetinden ukrain ve qırımtatar tillerinde tasil alınuvını teşkil etmesine çağırğanı aqqındabildirilmekte.
Leyha ayrıca, BMT (OON) Ukraynadaki İnsan Aqları İzleme Missiyasınıñ Qırımğa kirmege aqqı olmağanını takbih ete, Missiyanıñ mütenasip mandatına baqmadan, Ukrainanıñ jurnalist ve insan uquqqoruyıcılarınıñ Qırımğa maniasız kiriş protseduralarını basitleştirme yolunda musbet qararlar alğanını bildire.
Vesiqada ayrıca, BMT (OON)Baş Kâtibinden bu qarar ükümleriniñ uyğulanması içün BMT (OON)strukturalarınıñ areketlerini koordinatsiya etilmesinen bağlı ricası bar.
Usulğa köre, qarar leyhası içün ilk evelâ BMT (OON)Baş Assambleyasınıñ Üçünci komitetinde, ondan soñ Baş Assambleyasınıñ umumiy toplaşuvında rey berilecek.
Rusiye Devlet Dumasınıñ halqara işler komitetiniñ azası Sergey Jeleznyak, beyannameniñ yañartılğan leyhasını izaatlar eken, vesiqa Rusiyeniñ mustaqilligine havf teşkil etkenini beyan ete.


text:
Bugün, berim ayınıñ 23-de, Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Daimiy Temsilcisi Anton Korınevıç Ukraina Prezidenti Ofisiniñ matbuat merkezinde teşkil etilgen ”Akimiyet, cemiyet ve matbuat vastaları: ukrainalılarnıñ fikirince, silâlı davanı kimler baş ete bile?” mevzusında umum milliy tedqiqatnıñ neticelerini taqdım etüvde iştirak etti.
Taqdim etüvniñ diger iştirakçileri:
“”Akimiyet, cemiyet ve matbuat vastaları: ukrainalılarnıñ fikirince, silâlı davanı kimler baş ete bile?” mevzusında umum milliy tedqiqatnıñ neticelerini taqdım etüvde iştirak etüv”
”Qırımnıñ işğalden azat etilmesine bağışlanğan Qırım platformasınıñ birinci sammitinde 46 devlet ve halqara teşkilâtnıñ iştirak etmesi BM esas ilkelerine sadıqlığımıznı numayış ete. Men bu devletlerniñ er birine minnetdarım.
Halqara uquq ve işğal meseleleriniñ çezilmesini maqsat etip qoyğan meydançıq BM tarafından körmemezlikke urulğanı ise, bu nasıldır yañı, iç bir kimse tarafından qol tutulmağan ilkelerdir. BM-ni canlandırmağa istesek, mında toqunmaz seçilgenler mevcut olmağanını hatırlayıq. BM – bu biz epimiz, 193 memleketniñ episidir.
“Tünevin, berim ayınıñ 22-de, Ukraina Prezidenti Volodımır Zelenskıy Birleşken Milletler Baş assambleyasınıñ 76-ncı toplaşuvında çıqışta bulundı. Devletimizniñ başlığı öz çıqısını (https://cutt.ly/PElYonN) global adalet ve havfsızlıq meselelerine bağışladı. Çıqışınıñ ekseriyetini ise Volodımır Zelenskıy vaqtınca işğal etilgen Ukraina topraqlarınıñ işğalden azat etilmesi ve siyasiy mabuslarnıñ azat etilmesi oğundaki halqara işbirlikke bağışladı”
Ukraina topraqlarındaki silâlı dava ve onıñ aqibetlerini aşuv şaraitlerinde insan aqlarını ve esas serbestliklerini qorçav ve ğayrıdan tiklev oğrundaki devlet siyaseti Kontseptsiyasına (Keçici devirde adalet kontseptsiyası) dair iddialarnı cemiyetniñ diqqatına taqdim etemiz.
Kontseptsiya Ukrainada keçici devirde adaletni amelge keçirüv ve Ukraina topraqlarındaki silâlı dava ve onıñ aqibetlerini aşuv şaraitlerinde insan aqlarını ve esas serbestliklerini qorçav ve ğayrıdan tiklev meselelerine bağışlanğan qanun leyhalarını, başqa normativ-uquqiy aktlarnı ve tedbirler planlarını amelge keçirüv içün çerçive vesiqa olaraq hızmet etecek.
Devlet başlığı vazifesini becergen Ukraina Prezidenti cemiyet ile ekspertler müitiniñ teşebbüslerine qol tutıp, Ukrainada keçici devirde adalet ceryanını başlattı. Hususan 2019 senesiniñ ekim ayında o, Ukraina Prezidenti yanındaki uquqiy islâat meseleleri boyunca Komissiya çerçivesindeki vaqtınca işğal etilgen topraqlarnı ğayrıdan integratsiya etüv boyunca iş gruppasına keçici devirde adaletniñ milliy şeklini meydanğa ketirmege avale etti.
Kontseptsiya leyhası al-azırda mevcüt olğan müsbet devlet ameliyatlarını pekitecek ve cenkniñ aqibetlerini aşuv meseleleri boyunca milliy normativ-uquqiy bazanıñ meydanğa ketirilmesine temel qoyacaq Ukraina Prezidentiniñ Fermanı şeklinde teklif etile. Kontseptsiyanı amelge keçirmek maqsadınen Ükümet esas qanunlarnıñ (hususan afu ve aqlama aqqındaki qanunlarnıñ) vucutqa ketirilmesi ile qabul etilmesini de belgilegen tedbirler planını (Action plan) azırlaycaqtır.
Daa ziyade malümat almaq içün infografikanı baqıp çıqmağa teklif etemiz.
PosterA2_v03
Conception
Vaqtınca işğal etilgen Ukraina topraqlarında Rusiye Federatsiyası tarafından öz qanuniy organlarına ”saylavlarnıñ” keçirilmesi qanunsız olıp, halqara uquqnıñ şartlarını ve ümdelerini bozmaqtadır.
Temsilcilik Ukraina uquq qorçalav organlarınen beraber vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri topraqlarında Rusiye Devlet Dumasına qanunsız ”saylavlarnıñ” teşkil etilmesinde ve keçirilmesinde iştirak etken şahıslarnıñ cemisini, şu cümleden sözde ”halqara közeticilerni” ve ”saylav komissiyalarınıñ” azalarını nezaret etip, cedvelge ala. Mütenasip areketlerge vekâletli organlar tarafından uquqiy ceetten qıymet kesilecek, ayrı allarda ise Temsilcilik tarafından mahsus şahsiy iqtisadiy ve diger sıñırlayıcı tedbirlerniñ (sanktsiyalarnıñ) işletilmesi teklif etilecek, şu cümleden mütenasip mesele Qırım platformasınıñ vastaları çerçivesinde köterilecektir.
Ukraina ve çetel devletlerniñ vatandaşlarını işğalci devlet tarafından teşkil etilgen bu kibi tedbirlerde ve olarnı azırlav ceryanlarında iştirak etmemege, Ukrainanıñ topraq bütünligine ve egemenligine qast etken areketlerde iştirak etmemege çağıramız.
Halqara cemiyetni vaqtınca işğal etilgen Ukraina topraqlarında qanunsız ”saylavlarnıñ” teşkil etilmesine qattı sürette qıymet kesmege ve Rusiye Federatsıyasına qarşı siyasiy-diplomatik basqı vastalarını quvetleştirmege, bundan ğayrı, vaqtınca işğal etilgen Qırımda ”saylanğan” şahıslarnıñ Rusiye Federatsiyası Devlet Dumasınıñ deputatları olaraq tanılmasına yol bermemege ve böyle şahıslarnıñ halqara meydançıqlarda Qırımnı temsil etip iştirak etmelerine imkâniyet bermemege çağıramız.
Rusiye Federatsiyasından defalarca vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri topraqlarınen bağlı bütün qanunsız areketlerini toqtatmağa ve yarımadada Ukraina vatandaşlarınıñ aq-uquqlarını ve serbestliklerini bozmamağa çağıramız.
Rusiye Federatsiyası tarafından Ukraina vatandaşlarını vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri topraqlarında qanunsız ”saylavlarnıñ” teşkil etilmesinde ve keçirilmesinde zorbalıqnen iştirak ettirüvnen bağlı bütün adiseleri aqqında Temsilcilikke ya da Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri Prokuraturasına haber etmege rica etemiz.
Körüşüv çerçivesinde Anton Korınevıç Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilciliginiñ terkibinde ayrı bir bölük olaraq faaliyetini yürsetken Qırım Platforması Ofisini taqdim etti, bundan soñ taraflar Qırım platformasınıñ içki treki çerçivesinde işbirliklerini muzakere ettiler, şu cümleden, Ukraina Ortodoks Kilisesiniñ Qırım Patrikhanesi müritleriniñ din serbestligi aqlarını qorçalav ve vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri topraqlarında etnik ukrainlerniñ başqa aq-uquqlarını qorçalav meselesini muzakere ettiler.
“Berim ayınıñ 16-da Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Daimiy Temsilcisi Anton Korınevıç ve onıñ muavini Darya Svırıdova Temsilcilikte Qırım ukrainalılarınıñ Krayova şurasınıñ vekillerinen körüşti”
İşte, Ofis ve onıñ vazifeleri aqqında tafsilâtlıca ikâye etmege isteymiz.
Qırım platformasınıñ qurulış sammitinde Ukraina Prezidenti Volodımır Zelenskıy şunı qayd etken edi: ”Biz bu Sammitni, tek adı olsun dep keçirmeymiz. Qırım mevzusı halqara kün tertibinden kelecek yedi yıl devamında da yoq olmamalı. Onıñ içün biz, endiden başlap, ameliy faaliyetnen ve pek muayyen meseleler etrafında ğayretlerimizniñ yönetüvinen oğraşmalımız. Faaliyetimizni devam ettirmek maqsadınen Qırım platforması Ofisi meydanğa ketirildi”.
“Arman ayınıñ 23-de Kıyiv şeerinde Ukraina Prezidentiniñ Qırım MC-deki Temsilciligi terkibinde çalışqan Qırım platforması Ofisi açıldı”
Deliller 2021 senesiniñ baarinde Ukraina milliy hatıra institutı ve Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilciligi tarafından başlatılğan ”Qırım. İşğal” ağzaviy-tarihiy leyhası çerçivesinde yazılğan edi.
Tedbirde Qırım işğali aqqında video hatırlavlar toplamı ve olarnıñ esasında azırlanğan rağbetleştirici videolar taqdim etildi.
“Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilciligi Ukraina milliy hatıra institutı ve İnsan aqları boyunca Ukraina-Helsinki birligi beraberlikte USAİD Ukraine ”İnsan aqları amelde” leyhası çerçivesinde Qırım işğali aqqında yañı video hatırlavlar toplamını taqdim ettiler”
Yarın, berim ayınıñ 14-de, Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilciligi Ukraina milliy hatıra institutı ve İnsan aqları boyunca Ukraina-Helsinki birligi beraberlikte USAİD Ukraine ”İnsan aqları amelde” leyhası çerçivesinde Qırım işğali aqqında ”Qırım. İşğal” serlevalı ağzaviy-tarihiy leyha çerçivesinde yazılğan yañı video hatırlavlar toplamını taqdim eteler.
“”Qırım. İşğal” serlevalı ağzaviy-tarihiy leyha çerçivesinde yazılğan yañı video hatırlavlar toplamı”


text:
Moskva akimiyeti «avgust avdarması» kibi adlanğan vaqialarnıñ yıllığına bağışlanacaq eki mitingniñ keçirilmesine ruhset berdi. Avgust 20 ve 22 künleri 100 nefer insanğa qadar iştiraçi ile aktsiyalarnıñ keçirilmesi mumkün. Bunı TASS, Moskvanıñ regional telükesizlik departamentiniñ yolbaşçısı Aleksey Mayorovqa atıf etip, bildire.
Onıñ sözlerine köre miting iştirakçilerine Beyaz evden yürüş başlap, «Rusiyede demokratiya qoruyıcılarnıñ» hatıra işareti yanında, Novıy Arbat ve Sadovoye alqasınıñ çatışmasında toplaşmağa ruhset berildi.
Avgust 16 künü şeer idaresi ilk kere ey yıllıq mitingniñ keçirilmesine qarşı çıqtı. Ruhsetniñ berilmemesi «adden çoq merasimlerniñ sayısınen» ve soqaqlarnıñ tamirlenmesinen añlatıldı. Bunıñ yerine Moskva idaresi Sokolnikteki hayd-park adlanğan yerde ve Suvorovskiy meydanında mitinglerni keçirmege teklif etti. Aktsiyanıñ teşkilâtçıları Lev Ponomaröv ve Mihail Şneyder bu teklifni red ettiler.


text:
Bu könne Puşkin häykälenä çäçäklär salındı, uqu yortlarında, kitapxanälärdä anıñ şiğerläre yañğıradı. Şähär xakimiäte häm tözeleş oyışmaları Qazannıñ üzägendäge Puşkin uramın tözekländerü turında operativ kiñäşmä ütkärdelär. Döres, Kirov uramındağı zamanında Puşkin bulıp kitkän ataqlı Fuqs yortı xäräbä xälendä qala birä. Anıñ qarawı Ğor'ki uramındağı Boratınski muzey tärtipkä kiterelep, kiçke säğät biştä anda Puşkinğa bağışlanğan ädäbi kiçä uzaçaq.
Tatar şağirläre häm ädäbi cämäğätçelek A.S.Puşkinğa zur mäxäbbät belän qarıy häm bu oçraqlı tügel. Tuqay üzeneñ «xäzrät Puşkin wä Lermontovtan ürnäk alam” digän yulları da bersäbäpsez äytelmägän. Ädäbiät belgeçläre Puşkin belän Möselman mädäniäte arasında tirän urtaqlıq häm ruxi ceplär taba.
Qazanda yäşäwçe bilgele din eşleklese Xaris xäzrät Salixcan A.S.Puşkinnıñ tormışı anıñ Qor’ängä, İslamğa mönäsäbäte turında qızıqlı tikşerenülär alıp barıp, bu turıda kitap ta çığarğan. Ul Puşkinnıñ icatın ezlekle räweştä Qor’änneñ ruxına häm ahäñenä bäyle räweştä öyrängän. Qor’ängä oşatu digän şiğerendä Puşkin üzeneñ estetik häm fälsäfi qaraşların açıqtan-açıq çağıldıra.
Puşkinnıñ Qor’ängä mönäsäbäte turında Xaris xäzrät bolay dide: Qor’ändä bändälärne izgelekkä çaqıru bar. Puşkin üz äsärlärendä yaza:
Äy, päygambär, kütärel,
Çaqır izgelekkä, şuldır siña ämerem.
Diñgezlärne kiçep, cir yörep äylän.
Xaq süz belän yandır, bändälärneñ bäğeren.
Çığışı belän kannibal näselennän bulsa da, rus milläteneñ ğorurlığına äylängän A.S.Puşkin patşa xakimiäte häm pravoslav çirkäweneñ xalıqlarnı häm dinnärne qısrıqlawın sizüen yäşermi häm ğädellek öçen räsmi sistemağa qarşı çığışlar yasıy:
Puşkin da Qor’ändäge kebek Alla ber genä di. Ä pawoslawie dinendä «wo imya sına, i svyatogo duxa”. Alla ber bulsa da öç sıyfatta dielä.
Säyäsi häm dini fikerlär öçen Puşkinnı sörgengä cibärälär. Şul waqıtta çığışı belän tatar bulğan Qaramzin şağirne yaqlap qala häm Puşkin sörgengä Moldaviägä cibärelä. Puşkinnıñ imperiä häm sistema öçen qurqınıçlığı, anıñ näq islam dinendägeçä allanıñ barlığın häm berlege tanuında.
Puşkin qarşılıqlı yıllarda pravoslavie dine belän köräş alıp bara, di Xaris xäzrät.
Şulay itep rus ädäbiätenä häm şiğriäten nigez saluçı Puşkinnı iğtibar belä uqığanda, anıñ mäğnäse tağın da kübräk, qatlawlıraq bulıp çığa. Qazanda Puşkinğa bitaraflıq bulmaw berdä oçraqlı tügel dilär.
El'mir Gazizova


text:
Çufut Qale
Çufut Qale – Bağçasaray yanında qadimiy şeer viranesidir.
Çufut Qaleniñ tarihiy adları – Qırq Yer, Cever Kermen, Fullı.
Qırq Yerniñ ilk sakinleri – alan-sarmatlar – mında VI asırda yaşağan ediler. Qaraylarnıñ yerleşkeninen qaleniñ yañı qubbeleri qurulğan ve qapıları yasalğan edi. Qaleniñ bulunğan yerini diqqatqa alğan I Hacı Geray han XV asırnıñ ortalarında qale yanında öz qonağını qurdurdı ve telükeli vaqıtlarda qalede buluna edi.
XV asır soñlarında Çufut Qale tolusınen qaraylarnıñ idaresine keçe. Qaleniñ soñki sakinleri onı 1852 senesi terk ettiler.
Qalege şarq qapılarından kirgende, oñ tarafta qaya içinde yağmur suvunı toplamaq içün bir havuz oyulğan. Bayırda yel degirmeni bulunmaqta edi. Yolnıñ başqa tarafında dağ ormanı içinde eski qaray mezarlığı bar.
Qapını keçkeninen ziyaretçiler qaray şeerniñ başqa, yañı qısmına kireler. Şimal ve cenüpten şeerni uçurımlar qaplap ala. Şeerde bir esas yol (soqaq) olıp başqa soqaqlar ona çıqa edi. Esas soqaqnıñ cenüp tarafında belli qaray alimi, seyaatçı şarqşınas Avrağam Firkoviçniñ (1786-1874) evi tura. Şeer küçük ve ealisiniñ sayısı çoq olğanından evler bir-birine sıqıştırılıp qurula edi, evlerniñ çoqu eki qatlı edi. XVI asır soñunda Çufut Qalede 4-5 biñ adam yaşay edi ve 400-den ziyade ev bar edi. Qayanıñ şimal tarafında birden körülmegen bir qapıdan qoba ve qullelerge çıqıla. Mından qaraylar duşman ücümine qarşı ateş aça ediler.
Orta qapıdan şeerniñ eski qısmındaki meydan acıla. Meydannıñ sol tarafında taş quyu, oñ tarafında – 1346 senesi hristian mabediniñ qalımtılarında qurulğan caminiñ yıqıntıları bar. Bundan soñra Nenekecan Hanım dürbesi körüle. Bu meydandan üç esas soqaq: Burunçaq (Şarq) soqağı, Orta ve Kenassa soqaqları uzana (soqaqlarnıñ adları şartlı olaraq qoyulğan). Kenassa soqağında qaraylarnıñ eki ibadethanesi – Büyük ve Kiçik Kenassalar – bar. Olar XIV ve XVIII asırlarda qurulğan edi. Kenassa soqağı Kiçik Qale qapısınen bite. Çufut Qale – Qoba şeerler sırasına kire. Yıqıntılar arasında Nenekecan Hanımnıñ dürbesi yüksek tura. Dürbe içinde baştaşta arap yazısınen böyle sözler oyulğan “Bu dürbe Altın Ordu hanı Toqtamış hannıñ qızı Nenekecan Hanımnıñ dürbesi. Vefatı 841 s. icriy, ramazan ayı”. Nenekecan Hanım aqqında bir çoq efsane, rivayetler bardır. Bir efsanege köre, o, qalede yaşap, bir asker tümenniñ başında bulunıp, cenk vaqtında duşman tarafından öldürilgen edi. Babası onıñ adına dürbe qoydurğan eken. Başqa rivayetke köre Nenekecan Hanım, onı sevgilisinen körgen babasınıñ açuvdan saqlanaraq özüni uçurımdan atqan edi. Böylece uçurım başında dürbe peyda olğan eken. Qaleniñ bu tarafından Qırım tabiatınıñ acayip manzarası açıla.