text:
Rusiye kontrolindeki İslâm Terek rayon mahkemesinde oktâbrniñ 27-nde «ukrain milliy batalyonında» iştirak etkeninde qabaatlanğan Mecit Ablâmitovnıñ davası temelden baquv oturışuvı keçirildi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Oturışuv diñleyicisiz keçti, mahkeme salonında tek esnas iştirakçileri bar edi. Mahkeme bu qararını Qırımda kirsetilgen karantin tedbirlerinen añlattı. Bugün ilk temel oturışuvında qabaatlav tarafı davanıñ qabaatlav qararını oqudı. Mecit Ablâmitov qabaatlayıcı qararğa olğan munasebetini bildirdi. Mecit oturışuv vaqtında Ukraina vatandaşı olğanını ve özüni qabaatsız dep sayğanını ayttı», – dep tarif etti advokat Ayder Azamatov.
Bundan ğayrı, qabaatlav mahkeme esnasını qapatmağa rica etti.
«Qabaatlav tarafı esnas iştirakçileri içün telükesizlik bar der, mahkeme esnasını qapatmağa rica etti. Qabaatlavnıñ Mecitniñ davası boyunca celp etken şaatları tahqiqat tedbirlerinde iştirak etse de, Mecit Ablâmitovnen yüzleştirüv ve tanuv olmadı. Mesleat odasına ketken qadı esnasnı qapatmağa qarar berdi», – dep qoştı advokat.
Avgustnıñ 19-nda Rusiye FSBsi «ukrain milliy batalyonında» iştirak etkeninden şübheli sayılğan Qırımnıñ İslâm Terek rayonınıñ sakinini tuttı, dep bildirdi. İslâm Terek rayonınıñ sakinine qarşı cinaiy dava açıldı. Al-azırda şübheli tutuldı. FSB, qırımlı 2016 senesi esas Ukrainağa ketip, «Lenur İslâmov qurğan N.Çelebicihan batalyonına» kirdi, dep bildire.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası «Noman Çelebicihan göñülli qırımtatar batalyonında» iştirak etkeni içün Ukraina vatandaşınıñ qanunsız tutuluvı ve evinde tintüv keçirilüvi boyunca cinaiy tahqiqat başlattı.
Daa evel Qırımda qurucısı Lenur İslâmov olğan «Noman Çelebicihan göñülli batalyonınıñ» azaları olaraq tanılıp qabaatlanğan üç qırımtatarına qarşı qabaatlayıcı qarar çıqarılğan edi. Bu birleşmeniñ azaları olğanınen bağlı şübheler ile qırımlılarğa qarşı eki ğıyabiy qarar da çıqarıldı.
Ukraina uquq qoruyıcı organları erkânında qırımtatar batalyonını quruv munaqaşası 2016 senesinden berli devam ete.
Ukraina İç işler nazirligine ait Ukraina Milliy gvardiyası, olarnıñ qurulışında «qırımtatar batalyonınıñ» qurulması aqqında beyanatlar şimdilik qanun seviyesinde tasdıqlanmağan beyanatlar olıp qla, dep qayd etken edi.
«Asker» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonına» arbiy bölük nomerasını bermege talap etken edi.


c: text/html

text:
Kreml nezaretindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesinde «fevral 26 davasınıñ» mabusı Ali Asanoz boyunca mahkeme toplaşuvı mart 9 kününe keçirildi, bunı Qırım.Aqıqatqa advokat Edem Semedlâyev bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, mahkeme toplaşuvı advokatlar «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabuslarına müddetiniñ uzatılmasınen bağlı toplaşuvda Aqmescitniñ başqa mahkemesinde bulunğanları sebebinden keçiktirildi.
Asanovnıñ işi boyunca nevbetteki mahkeme toplaşuvında şaatlar sorğuğa çekilecek, dep qoştı advokat.
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesinde «Çiygoz davasınıñ» 87-ci mahkeme toplaşuvında, 2014 senesi fevral 26 künü kütleviy qalabalıqlarda iştirak etkeninde qabaatlanğan Ali Asanov, ifadelerini berip, taqiqatçı oña basqı yapıp, qabaatını qabul etmege ve Çiygozğa iftira atmağa zorlatqanını, Qırım muftisi Emirali Ablayev ise apisten azat olunmaqnıñ qarşılığında Ahtem Çiygozğa qarşı ifade bermege teklif etkenini bildirdi.
Kün evelsi mahkeme toplaşuvında, 2014 senesi fevral 26 künü kütleviy nizamsızlıqta iştirak etkeninde qabaatlanğan Mustafa Degermenci de, ifadelerini berip, taqiqatçı oña basqı yapıp, qabaatını qabul etmege ve Çiygozğa iftira atmağa talap etkenini, Qırım muftisi Emirali Ablayev ise apisten azat olunmaq qarşılığında Ahtem Çiygozğa qarşı ifade bermek teklif etkenini bildirdi.
2016 senesi fevral 26 künü Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirakçiler ve Rusiyege ayırılmağa istegenlernen arasında çatışma olğan edi. Yarımada silânen zapt etilgen soñ, yarımadaki Rus akimiyeti fevral 26 adiseleri boyunca cinaiy işler açtı ve kütleviy nizamsızlıqta sekiz qırımtatarını qabaatladı, şu sırada Qırımtatar illiy Meclis reisiniñ müavini Ahtem Çiygoz.
Bundan evel mahkeme «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1991 senesi iyünniñ 30-ı Qırımtatar Milliy Meclisi qurulğan künü dep sayıla. Onıñ reisi Mustafa Cemilev, muavini ise Refat Çubarov saylanğan edi. Teşkilât 33 azadan ibaret edi, birinci toplaşuvı bir aftadan soñ keçirile. Euromaydan vaqtında Meclis Avropa integratsiyasını toqtatqan ükümet reisi Nikolay Azarovnı istifağa yollamaq çağıruvları ile vekillerini Kyivge yollay. 2014 senesi qırımtatarlar Qırım işğaline qarşı çıqa, Meclisniñ bir qaç temsilcisi, misal olaraq, Ahtem Çiygoz bu sebepten azatlıqtan marum qaldı. 2016 senesi Kreml kontrol etken mahkeme Qırım ve qomşu Rusiyede Meclis faaliyetini yasaqladı. Zengin siyasiy tarihqa saip olğan bu teşkilât yarımadanı işğalden azat etmege yardım ete bilemi?
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ qayd etkenine köre, Qırımnıñ işğalden azat etilmesiniñ birinci şartı – Ukraina ve onıñ tışında doğru bir informatsion müitni yaratmaqtır:
Meclis yarımadanıñ işğalden azat etilmesi mevzusı tek Ukraina cemiyetinde degil, halqara alanda da yanğıraması içün elinden kelgenini yapaRefat Çubarov
– Bazıları Qırım mevzusı ekinci sırağa keçti ya da keteyata, dep ayta. Digerleri ise kün tertibinde qala, lâkin oña daa da çoq diqqat celp etilmeli, dep qayd eteler. Menim fikirimce, devlet seviyesinde Qırımnı qaytaruv strategiyası azırlanğance mezkür fikirler saqlap qalacaq. Meclis yarımadanıñ işğalden azat etilmesi mevzusı tek Ukraina cemiyetinde degil, halqara alanda da yanğıraması içün elinden kelgenini yapa. İyünniñ 28-29-da Strasburgda PACEde Qırım Künleri keçirildi – siyasiy mabüslerniñ tuvğanları ve işğal şaatları Avropa siyasetçileri ögünde çıqışta bulundılar. Bunıñ kibi aktsiyalar sayesinde bütün dünya qırımtatar halqına qoltuta, Rusiyeden ise er kes arqasını çevire.
Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyevniñ fikirince, 2014 senesi rusiyeliler Meclisni kontrol etmege istedi:
Teşkilâtımız yarımadanıñ işğalden azat etilmesine yardım ete bile, bu sebepten bizni bütünley yasaqladılarZair Smedlâyev
– Rusiyege qoşulmasına dair keçirilgen qanunsız referendumdan soñ Qırımnıñ yañı akimiyeti reberlerimizni boysundırmağa tırışqan edi. İşğalciler Meclis erkânını deñiştirmek içün Qurultay toplamağa tırıştı, lâkin bu maqsatqa irişmek içün yüz rey bile toplap olamadılar. Soñra Qurultaynıñ alternativası olacaq bir toplaşuv keçirmege tırışqanlar, o, Rusiye akimiyeti bütünley kontrol etecek yañı Meclisni quracaq edi. Maña bu sahte şuranıñ saylav komissiyasınıñ reisi olmağa teklif etken ediler. Rusiyeliler muvafaqiyetli Qırım işğali içün Meclis emiyetini yahşı añlap edi. Teşkilâtımız yarımadanıñ işğalden azat etilmesine yardım ete bile, bu sebepten bizni bütünley yasaqladılar.
Refat Çubarov Ukraina parlamenti yarımadada Qırımtatar milliy muhtariyetiniñ qurulmasını belgileycek Anayasa deñişmelerine rey berir, dep ümüt ete:
– Rusiye teşviqat televideniyesiniñ bir qaç yayınını baqtım. Muhtariyetnen (qırımtatar – QA) bağlı Anayasa (Ukraina – QA) deñişmelerini pek faal muzakere eteler, demek ki, doğru yoldamız. Ne yazıq ki, teşviqatçılar bu mevzunıñ spikerleri olaraq bazı ukrain siyasetçileri, şu cümleden, halq deputatları İgor Mosiyçuk ve Yuriy Çijmarni qullanalar. Neticede olar Rusiye televideniyesiniñ efirinde Meclisniñ teşebbüsine qarşı çıqa. Bu bizge esaslarımızda qattı turmağa keder etmey: Qırım azat etilip, bütün halq temsilcileriniñ aqlarına riayet etilecek milliy muhtariyetke çevirilmeli.
Sergey Mokruşin, Qırım.Aqiqatnıñ alıp barıcısı


text:
Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev İsmail Gasprinskiy adına medalni Qırım müendislik ve pedagogika universitetiniñ Fahriy prezidenti Fevzi Yakubovğa bermek teklifini seslendirdi.
Bu künleri Aqyarda ötkerilgen “İsmail Gasprinskiyniñ maarif faaliyeti ve Rusiyeniñ müsülman alemi” Halqara ilmiy-ameliy konferentsiya iştirakçileri mezkür teklifke bar ağızdan qol tuttılar. Hatırlatamız, Qırım Cumhuriyetinde ananeviy dinlerge destek, milletlerara ve dinlerara barışıqnıñ teminlevi içün İsmail Gasprinskiy adına medal tesis etildi Bunı aprelniñ 27-nde RF Devlet Dumasınıñ deputatı Ruslan Balbek ulu maarifçiniñ faaliyetine bağışlanğan Halqara ilmiy-ameliy konferentsiyada bildirdi.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ tahminen 30 veteranı Aqmescit merkezindeki Qırımnıñ Rusiye ükümeti binasına keldi. «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi canlı yayın yapa.
Nazirler şurasınıñ binası ögüne Rusiye politsiyası keldi.
Qırımtatarlar Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnen körüşmege istey. Olarnıñ aytqanına köre, Aksenov qırımtatar halqını terrorizmde qabaatladı.
«Çıqmasını talap etemiz, Aqmescitte degil ise, bir saat içinde kelmesini beklemege azırmız», – dep ayttı iştirakçilerden biri.
Laf Aksenovnıñ Facebookta yazğanları aqqında kete. O, «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca musulmanlarnıñ tutulmasını izaatladı. FSB areketlerini «terrorizm ve ekstremizm ile küreş» dep adlandırdı.
Veteranlarnıñ yanına Qırımnıñ Milletlerara munasebetler işleri devlet komitetiniñ yolbaşçısı Albert Kangiyev çıqtı. O, odasına keçip, bütün meselelerni laf etmege teklif etti.
«Laf eteyik, ne yapacaqmız, dep qarar alayıq», – dedi Kangiyev.
Milliy areket iştirakçileri Sergey Aksenovnen laf etmege istey, dep israr ete.
Aynı vaqıtta Qırımnıñ Nazirler şurasında qurucılıq saasınen bağlı toplaşuv başlandı, Aksenov iştirak ete.
İyülniñ 8-nde qırımtatar milliy areketiniñ veteranları Nazirler Şurası binasına kelip, Aksenovnen körüşmege istegenini endi bildirgen edi. Başta Qırım ükümetiniñ apparat hadimi yanlarına çıqtı. Aksenovnıñ qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvler, tutuluvlar ve apiske aluvlarınen alâqası yoq, dep ayttı. Qırımnıñ Rusiye iç siyaseti, malümat ve bağ naziri Mihail Afanasyev de toplaşqanlarnıñ yanına çıqıp, Aksenov ükümet binasında degil, dep bildirdi.
İyülniñ 7-nde saba erte qırımlılarnıñ evlerinde tintüvler keçirildi: Emil Ziyadinov, İsmet İbragimov, Alim Sufyanov, Seyran Hayretdinov, Aleksandr Sizikov, Vadim Bektemirov, Zekirya Muratov ve Aluştada Dilâver Memetov. Memetov tintüv vaqtında evde degil edi, onı qıdırmağa devam eteler, dep bildire «Qırım birdemliginiñ» faalleri.
Rusiye FSBsiniñ malümatına köre, mahsus hızmetniñ hadimleri Qırımda «Hizb ut-Tahrirni» teşkil etkeninden ve iştirak etkeninden şübheli sayılğan yedi insannı tuttı.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye quvetçileriniñ areketlerini takbih etti, Milliy politsiyanıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar Baş idaresi ise Ukraina Ceza kodeksiniñ 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (mesken tiyilmemezligini bozuv) cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina Tış işler nazirligi beyanatını derc etip, «qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen yañı qanunsız tintüvler ve tutuvlarnen bağlı narazılığını» bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
2015 senesi avgust 11 künü Veldar Şukurciyev Aqmescitniñ Lenin meydanında ukraina bayrağınen foto yapmağa ıntılğanı içün Qırımdaki makeme oña para cezasını belgilemek qararına keldi.
Cemaat faali feysbukta bildirgeni kibi, cöreme cezası 10 biñ rubleni teşkil etti, faqat onı ödemege niyeti yoq.
«Aqmescit merkez makemesiniñ qararı ile 2015 senesi avgust 11 künniñ işi boyunca 10 biñ ruble cöreme cezası belgilendi. Apellâtsiya olacaq, amma neticege baqmadan cezanı ödemeycem», - dep yazdı o.
2015 senesi avgust 11 künü moskvalı advokat İrina Birükova, Veldar Şukurciyev ve daa bir qaç faal qırımlılar Aqmescitniñ Lenin meydanında ukraina bayrağınen yapılğan foto içün yaqalandılar.
Fevral 5 künü Rusiye sıñırcıları Qırım kirişinde Ukrainağa qoltutqan faal Veldar Şukurciyevni yaqalap, oña Qırımğa kirişni yasaq etecek ediler.
2015 senesi noyabr 24-de onı yarımada kirişindeki «Kalançak» kiriş noqtasında yaqalağan ediler. Sebebini añlatmayıp, onı 7 saat tutqanlar.
Veldar Şukurciyev Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ tesisçilerinden biri ola. Ukraina timsallerini qullanğanından sebep Aqmescitte Rusiye politsiyasınıñ hadimleri tarafından bir qaç kere yaqalanğan edi.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Rusiyeniñ kontroli altında olğan Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesinde mayıs 14-te «fevral 26 işi»niñ maiyeti boyunca oturışuvda qabaatlanğanlar soñki söz ile çıqışta bulundı. Mahkeme ukmüni iyün 4-te çıqaracaq ola, dep bildire Qırım.Aqiqat muhbiri.
Advokatnıñ aytqanına köre, qabaatlav tarafı Ali Asanov ve Mustafa Degermenci içün 3 yıl ve 6 ay sınav muddeti ile şartlı olaraq 5 yılğa azatlıqtan marum etilmelerini ve işniñ diger figurantları içün aynı sınav muddeti ile şartlı olaraq 3 yıl ve 6 ayğa azatlıqtan marum etilmelerini istedi.
Mahkeme protsessi bitken soñ advokat Edem Semedlâyev, mahkeme binası yanına kelip iş figurantlarına qol tutqan Qırım sakinlerine ve tevqif etilgenlerniñ ailelerine qol tutqanlarnıñ episine minnetdarlığını bildirdi.
2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radası binasınıñ divarları yanında Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq maqsadınen yapılğan mitingde iştirak etkenleri içün bir gruppa qırımtatar faaliyetçilerine qarşı mahkeme 2015 senesinde başlandı.
Daa soñra mahkeme «Fevral 26 işi»ni ekige böldi: qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ işi, davanıñ diger figurantları olğan Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyevniñ işinden ayırıldı.
2017 senesi oktâbr 25-te Rusiye ukümeti Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra Umerov ve Çiygoz Kyivge keldiler.


text:
Qırımda tünevin 15 yañı koronavirus adisesi qayd etildi. Bunı Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov haber etti. Onıñ malümatına köre, hastalarnıñ 10-u - Saqta, üçü - Kezlevde, ekisi - Aqmescitte.
Qırım ve Aqyar boyunca Rospotrebnadzor idaresi başınıñ müavini Dmitriy Krutikov qayd etkeni kibi, hastalarnıñ arasında ekimler ve balalar bar.
"14 adise - bu simptomsız hastalar, birisi - köterilgen sıcaq ile hasta. Saq rayonında 10 adam, olardan 5-i - eski merkezden ekimler, 5-i - ekimlerniñ balaları. Kezlevde üç adise qayd etildi, olardan birisi - qartlar eviniñ sakini, ekisi - Kezlev şeer hastahanesiniñ bala infektsiya bölüginiñ ekimleri. Aqmescitte eki adise qayd etildi, hastalarnıñ COVID hastahanesine qoydılar", - dedi o.
Böylece, Qırımda 314 koronavirus hastası qayd etildi. 25-i çetelden, 31-i qomşu Rusiye regionlarından keldi, 9 adam vefat etti. Aqyarda - 147 COVID-19 adisesi qayd etildi, eki adam öldi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bağçasaray rayonınıñ Ğavr (Plotinnoye) köyü Qırım dağlarınıñ Esas sırasınıñ Boyka massiviniñ ğarbiy caplarında Belbek özeniniñ eki yalısında yer ala. Köyde 660-den çoq insan yaşay, aman-aman yarısı – qırımtatar sürgünligi yerlerinden qaytqan qorantalardır.
Statistikağa inansaq, Ğavrnıñ eñ büyük ealisi 1926 senesi edi. O vaqıt 831 sakini bar edi, 667-si qırımtatarı, 98-i ukraini, 38-i türk, 21-i rus, 5-i yeudi, biri nemse ve biri yunan.
Tarihçılarnıñ versiyalarından birine köre, Ğavr toponimi orta asırlıq qale şeeri olğan Manğupnıñ Gavraslar ükümdarlar sülâlesiniñ soyadından kele. Köy ise VII asırda peyda oldı. O vaqıtlarda Belbek vadiysinde IV asırda hristianlıqnı qabul etken yerli ealinen qarışqan gotlarnıñ torunları yaşağan edi.
Sovetler zamanında yerli kolhoz, soñra da eski Ğavr kirgen sovhoz bağ-bağçalıqnen, tütünnen ve efir yağlarnen oğaraşqan edi.
Zemaneviy Ğavrnı fotoresimlerimizde baqıñız.


text:
Qırımnıñ rusiyeli Naqliyat Nazirligi, Yaltada turistlerni Ay Petri yaylasına taşıcaq "ekspress-taksi" çalışıp başladı, dep bildire.
Müessisege köre, bilet satqan kassalar avgustnıñ 16-sında çalışıp başladı. "Ekspress-taksi"niñ fiyatı 450 ruble.
Taksiniñ, Yalta Avtomobil Vokzalınıñ aşağıdaki platformasından ve "Mishor - Ay Petri" alat yolunıñ aşağıdaki ve yuqarıdaki stantsiyalarından qatnağanı bildirile.
Ay Petri platosına yol yük maşnaları ve yolcu avtobusları içün qapalı, amma bu yasaq ağırlığı 3,5 tonnağa qadar olğan yengil naqliyatqa ükümsürmey.


text:
Avropa Şurası Parlament Assambleyasında Ukraina daimiy temsilciliginiñ reisi Mariya Mezentsova ("Sluğa narodu" fraktsiyası), “Qırım platforması” PACE çerçivesinde çalışıp başlaycağına emin. Onıñ sözlerine köre, Türkiye Ukrainanıñ bu teşebbüsini endi qoltutqanlar. Bu aqta o, LB.ua-ğa intervyü bergende ayttı.
“Qırım platforması” esasında Assambleyada Qırımdaki insan aqları, siyasiy mabüsler, siyasiy, diniy ya da qavmiy ve diger sebeplerden taqipler meselelerini köterecekmiz”, – dedi millet vekili.
Mezentseva, PACE-niñ Qırımdaki vaziyet ile bağlı esabatı bu yıl taqdim etilecegine ümüt etkenini bildirdi.
"İslandiyadan Sunna hanım bu esasbat içün materiallar toplay. Bu vesiqa dünya yüzüni 2021 senesi körecek, dep ümüt etemiz. Amma bu daa tam degil, çünki işğal etilgen topraqlarğa kirüv sıñırlanğan. Bundan ğayrı, o, anda aytıp olamağanım şahsiy sebeplerden de ketip olamay", – dedi o.
Yanvar ayında Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ (PACE) Yuqarı Rada daimiy eyyetiniñ reisi Mariya Mezentseva («Sluğa narodu» fraktsiyası) PACE meydançığında resmiy olmaycaq «Qırım platforması» qurulacağını ilân etti.
Keçken sene, Türkiye Cumhuriyetiniñ Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu, Ankara Rusiye tarafından Qırımnıñ işğal etilmesini tanımamağa devam etkenini tasdıqladı ve Qırımnı işğalden azat etüv ukrain teşebbüsine destek bildirdi.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 21-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı "Qırım platforması" – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
«Yandex» kompanyası temsilcileri ofislerinde tintüvler keçirilgenini tasdıqladı, lâkin sebeplerinden haberi olmağanlarını bildirdi.
«Bügün SBU yapqan areketleriniñ sebeplerinen bağlı bir malümatımız yoq, bizim uquqçılar ofislerimizge keteler. «Yandex» ukrain qanuniy protseduralarına istinaden Ukrainada yapqan bütün işleri aqqında malümat bermege azır», – dep ayttı Azatlıq Radiosına «Yandex» matbuat hızmetiniñ temsilcisi Asya Melkumova.
Daa evel mayısnıñ 29 bazaertesi künü Ukraina havfsızlıq hızmeti rusiyeli «Yandex» kompanyasınıñ terkibindeki Kyiv ve Odessada şubeleriniñ ofislerinde tüntüvler keçirgeni aqqında bildirgen edi.
Taqiqat işleri Ukraina Cinayet kodeksiniñ 111 maddesine binaen (Vatan hainligi) cinaiy iş çerçivesinde ötkerilmekte, dep bildire muessiseniñ temsilcisi.
«Yandex» kompanyasında işbu taqiqat areketlerine iç bir izaat berilmedi.
Mayısnıñ 15-nde Ukraina prezidenti Pötr Poroşenko öz emirinen Ukraina milliy telükesizlik ve mudafaa Şurasınıñ, Rusiyeli bazı vatandaşlar ve şirketlerine nisbeten yañı sanktsiyalar kirsetmekni közde tutqan qararını küçke kirsetti. Bu cedvelge kirgen 468 şirket arasında, hususan «Yandex» servis hızmeti, «VKontakte» «Odnoklassniki» ictimaiy ağları da bardır. Qararğa istinaden, internet-provayderler añılğan internet-resurs kirişlerini blok etmege mecburlar.
Bu qarar zıt reaktsiya doğurdı. Hususan Human Rights Watch adlı halqara uquq teşkilâtı, yasaqnı lâğu etmek kerek olğanını qayd eterek, Ukrainada söz ve informatsiya serbestligini qorçalamaq içün çareler qabul etilmeli, dep bildirdi. NATO ise, Rusiye internet-resurslarınıñ blok etilmesi söz serbestligini bağlı degil de, havfsızlıq maqsadınen yapılğanını bildirip, Kyivniñ noqtayi nazarınen razı oldı.


text:
Türkiyede Rusiye elçisi Andrey Karlov öldürilüvinde şeklengen daa bir şübeli şahıs apiske alındı. Bu aqta Türkiye KHV esaslanğan Azatlıq Radiosı haber etmekte.
Olarnıñ malümatına köre, Ankara prokuraturası Türkiyeniñ sabıq politsiya hadimi Ramazan Yücelni öldürilüvge azırlıq körülmesine alâqası bar olğanında qabaatlamaqta.
Türkiyedeki Rusiye elçisi Andrey Karlov 2016 senesi dekabr ayında öldürilgen edi. Diplomatqa o künü çalışmay dep sayılğan polis hadimi Mevlüt Altıntaş ateş açqan edi.
Ateş açqan şahıs o yerde atıp öldürilgen edi. Qatillikke alâqası bar dep şeklengenlerden dört kişi, şu cumleden eki politsiya hadimi yaqalanğan edi.


text:
“Qalpte iman ile” kitabınıñ müellifleri Zenife Ablayeva ve Gülnara İlyasova kitap qaramanlarına neşirniñ nushalarını taqdim ettiler.
Al-ı azırda Lutfiye Seitmemetova Qarasuvbazar rayonınıñ Mejgorye köyünde yaşay. Sudaq bölgesiniñ Otuz köyünde doğğan Lutfiye hanım 17 yaşında olğanda, tuvğanlarınen beraber sürgün etildi ve o dehşetli künlerni pek yahşı hatırlay.
Zeynep-Şerfe Seitbilâlova 1937 senesi Sudaq rayonınıñ Qutlaq köyünde dünyağa keldi. O, Ural dağlarını, aftalarnen ketken trenni, bu trenniñ toqtavlarından birinde qardaşı aman-aman keçke qalacağını alâ daa hatırlay. Bugünki künde Zeynep-Şerfe Seitbilâlova Qarasuvbazar rayonınıñ Ceppar (Severnoye) köyünde yaşay.
“Qalpte iman ile” kitabında 1944 senesi mayıs 18-de vatanından sürgün etilgen insanlarnıñ hatıraları aks etile.
Cıyıntıqta yigirmi bir ömür ikâyesi toplanıldı, yigirmi bir taqdir añlatıldı. İleride nevbetteki cıyıntıqlarnıñ azırlanıp neşir etilmesi planlaştırıla. Sürgünlikni körgen tuvğanlarıñıznıñ ömür ikâyelerini dumk.otdelorg@yandex.ru adresine yollay bilesiñiz.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Kezlevde qırımtatar qorantası İbragimovlarnıñ evinde ve tükânında keçirilgen tintüvden soñ tutulğan Abdulla İbragimov memuriy maddege istinaden üç künge apiske alındı. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Böylece, advokatlar Kreml kontrolindeki Kezlev şeer mahkemesi İbragimovnı Rusiye Memuriy bozuvlar kodeksiniñ 20.3 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden («Federal qanunlarğa köre numayış etilmesi yasaqlanğan natsist atributları ya da timsallerini, ya da natsist atributları ya da timsallerine oşağan timsallerni, ya da ekstremist teşkilâtlarınıñ atributika ya da timsallerini, ya da diger artibut ya da timsallerni propaganda etüv ya da açıq numayış etüv») apiske aldı.
«Apiske alınmasınıñ sebebi VKontakte içtimaiy ağında İbragimovnıñ saifesinde derc etilgen Rusiye Federatsiyasında yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» firqası timsalleriniñ resimleri oldı», – dep añlattı faaller.
Olarnıñ malümatına köre, imaye, İbragimov bu resimlerni derc etkende Ukrainada edi, anda ise bu teşkilât yasaqlanmağan, dep qayd etti. Advokatlar bildirme tizilgende yapılğan protsessual hatalarğa diqqat ayırdı.
«Mahkeme ise İbragimovnıñ bulunğan yeri müim degil, çünki qabaatlav taqdim etilgende paylaşuv saifesinde daa bar edi, dep añlattı. Kollegiyanıñ fikirince, bildirmede olğan yañlışlar «cinayet tasnifine tesir etmey», – dep qoştı «Qırım birdemligi».
Advokat Edem Semedlâyevniñ «Gratı» neşirine bildirgenine köre, Abdulla İbragimovnıñ bu paylaşuvı daa 2013 senesi olğan edi. İbragimov memuriy protokolda qayd etilgen resimlerni derc etkenini tanıdı, lâkin bu çoqtan oldı ve qanunlarnı bozmağa niyeti yoq edi, dep ayttı. Ukraina qanunlarına köre, bu timsaller ve islâm firqası yasaqlanmadı.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Kezlevde Ali İbragimovnıñ evinde keçirilgen tintüv yekünlendi, eki büyük oğlu Mustafa ve Abdulla İbragimovlarnı Rusiye quvetçileri belli olmağan yerge alıp ketti.
İyülniñ 22-nde saba Rusiye quvetçileri 57 yaşında Ali İbragimov ve 27 yaşında oğlu Mustafa İbragimovnıñ evini tintip başladı. Daa soñra Ali İbragimovnıñ evine acele yardım maşinası keldi.
Rusiye quvet müessiseleri vaziyetni açıq şekilde izaatlamay.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Rusiye quvetçileriniñ Kezlevde 57 yaşında Ali İbragimov ve 27 yaşında oğlu Mustafa İbragimovnıñ evinde keçirgen tintüvleri sebebinden cinaiy tahqiqat başlatıldı, dep bildirdi.
Bundan evel Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova halqara toplulıqnı Rusiye quvetçileriniñ yapqanlarına cevap bermesine çağırdı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Rusiye quvetçileriniñ Kezlevde qırımtatarı Ali İbragimovnıñ evinde keçirgen tintüvini«qırımtatarlarnı ayrı qorquzuv şekli» ve «esas insan aqlarını ihmal etüv» dep adlandırdı.


text:
Evge ketken yol. Nariman Memedeminov Qırımğa qayttı (video)
Bağçasaray rayonınıñ Zalanköy (Holmovka) köyünde cemaat jurnalisti, qırımlı bloger, «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ media koordinatorı Nariman Memedeminovnı qarşıladılar. Narimannı qorantası ve yaqın dostları, Qırımnıñ çeşit köşelerinden kelgen insanlar qarşıladı. O, oña eki buçuq yıl devamında qol tutqan er keske teşekkürler bildirdi. Nariman Memedeminov sentâbrniñ 21-nde Rostov vilâyetindeki Rusiye yaşav tarzı koloniyasından azatlıqqa çıqtı. 2019 senesi oktâbr ayında Rusiye mahkemesi Nariman Memedeminovnı «İnternet ağı vastasınen terror faaliyetini kerçekleştirmege açıq şekilde çağırğanında» qabaatlap, eki buçuq yıl yaşav tarzı koloniyasında qalmasına üküm etti. Mabüs qabaatını tanımadı. «Memorial» Rusiye aq qorçalayıcı merkezi 2018 senesi onı siyasiy mabüs dep tanıdı.


text:
Birleşken Milletlerniñ Baş Assambleyasınıñ 21-inci sessiyası çerçivesinde Ukraina vekilleri qırımtatarlarğa ve olarnıñ aq-uquqlarını qorçalav meselesine munasebet deñişkenini tarif etecek olalar. Bunı Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Facebookta bildirdi.
«Birleşken Milletlerniñ tamır halqlarnıñ aq-uquqlarına dair Deklaratsiyasınıñ onuncı yıllığını qayd etmek maqsadı ile büyük tedbir başladı. Ukraina çıqışta bulunacaqlarnıñ cedvelinde yedinci yerde», – dep haber etti Ceppar.
New Yorktaki Birleşken Milletlerniñ tamır halqlarnıñ aq-uquqları meseleleri forumı çerçivesinde aprelniñ 24-nde işğal etilgen Qırım ve qırımtatarlarğa bağışlanğan tedbir olıp keçti.
2014 senesi mart 20-de Yuqarı Rada qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı olaraq tanıdı. Bu qararğa 283 deputat qoltutqan edi. Ukraina qırımtatarlarnıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din hususiyetleriniñ saqlap qalması ve inkişafını kefil etmege vade etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qazaqstanda koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı tağı 1,9 mıñğa artıp, jalpı esebi 1 millionnan astı. Qazan ayınıñ alğaşqı üş apt..
Qazaq memlekettik akademiyalıq opera jäne balet teatrınıñ direktorı Tayır Qarataev Äliya Nazarbaevanıñ kitabınıñ twsaukeserin teatr ğimaratında ötkizu..
Qazan ayında basqa öñirlerge qarağanda eñ köp sırqat tirkelgen Almatıda 7025 adamnıñ taldauınan koronavirus anıqtalğan, tağı 140 adamğa koronavirus pn..
Qazan ayında eñ köp sırqat tirkelgen Almatıda 6716 adamnıñ taldauınan koronavirus anıqtalğan, tağı 130 adamğa koronavirus pnevmoniyası diagnozı qoyılğ..
Qazaqstanda koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı tağı 1,8 mıñğa artıp, jalpı esebi 1 millionğa juıqtadı. Qazan ayında 36 mıñ nauq..


text:
Ukraina, Qırımnı işğalden qurtaruv küreşi içün daa bir meydançıq olaraq Türk Şurasını qullanmağa tırışa. Bu aqta Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Azatlıq Radiosına bildirdi.
«Türk Şurasında közetici statusını almağa isteymiz. Türk tilli memleketler kirgen halqara teşkilât… Bizim fikirimizce, Qırım ve qırımtatarlar ve halqnıñ bugün, işğalden soñ rastkelgen aqibetleri mevzusını kötere bilecegimiz bir meydançıq ola bile», – dedi o.
Ukraina akimiyetiniñ planlarında – Qırım meseleleri boyunca telükesizlik konferentsiyası, Kyivde Qırım sammitiniñ teşkil etilüvi ve ilâhre.
«Şimdi elçilernen kerçekleştirgen bütün körüşüvlerimizde ğayelerimizni yavaş-yavaş aytam. Bu qaramalar Ukraina prezidentine artıq resmiy şekilde berildi. Şimdi bu platformanı işletüv imkânını bekleymiz. Bir sıra mesleat, ortaqlarımıznıñ dave ve bu platformanı belli teşebbüslerge resmiyleştirmek içün tedbirler olacaq», – dep qoştı Tış işler naziriniñ birinci muavini.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Tevqif etilgen “Qırım birdemligi”teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev, bazar künü, mayıs 5-inde 33 yaşını toldurdı. Bu, SİZOda qutlağan birinci doğğan künü. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa onıñ anası, Venera Mustafayeva bildirdi.
Daa o, on bir ay devamında oğlunen tek bir körüşüv ruhseti berilgenini qoştı.
“Bütün vaqıt devamında biz Servernen tek bir kere bir saatqa körüştik. Ebet, biz onı körgenimizge pek quvandıq. O er şey aqqında sorap bile edi, biz laf ettik, laf ettik ve laf etip toymadıq. Ebet, o tezce azatlıqta, biznen beraber olsun dep isteymiz, çünki Server bizge pek kerek”, - dedi Venera Mustafayeva.
O, qorantasına bu vaqıtları destek etken adamlarğa da minnetdarlığını bildirdi: “ Balalar ne qadar büyük iş yapqanını, SİZOğa özümiz ilk sefer yollamanı alıp ketkende, añladıq. Ebet, bu - büyük emek ve qorantalar içün büyük yardım. Biz bu erte turmaqlarnı, nevbetlerni körmedik, ve, elbette, bu pek qıymetlidir”.
2018 senesi mayıs 21-inde Qırımda “Qırım birdemligi” koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatar, musulman Edem Smailov tutuldı.
Olarğa qarşı qabaatlavnı Bağçasaray “Hizb ut-Tahrir davası”na qoştılar.


text:
Qızılqum
Qızılqum shólistanı tiykarınan qumlı tegisliklerden turadı, bul qumlı tegislikler Qızılqum arqa-batıs bólegin óz ishine alıp maydanı 3,5 mln ga jerdi iyeleydi. Arqa-batıs Qızılqum keń tegislik bolıp (75—100 m) jaylasqan. Aral teńizi shól zonalar menen qorshalģan teńizdi arqa-batısın Qızılqum hám batısında Ámiwdarya deltası menen shegaralanģan. Qızılqumda tóbeshikli jerler ushırasıp olardıń biri Beltaw, onıń eni 1-2 km uzınlıģı batıstan-shıģısqa deyin 100 km di iyeleydi. Ortasha biyikligi 70—80 m (teńiz betinen) bálentlikte, al arqa tárepi teńizge qaray jıljımaqta. Keń maydandı iyeleytuģın Jańadarya úlken tegisliklerdi úz ishine aladı, ol jerde tiykarınan taqırlı taslandı jerler esaplanadı.
Shıģıs tárepinde Sultanuzdag tawı, ol Ámiwdaryanıń góne deltasınan baslap shıģıstan-batısqa deyin Xojakólge shekem sozılģan bolıp uzınlıģı 40 km, eni 10—15 km aralıqqa deyin sozılıp, onıń teńiz betinen 485 m bálentlikte jaylasqan. Taw shoqqılarınan Nurataw, Sultanuzdag hám olardıń arasınan áyyemgi tóbeshiklerinen paleozoydan qalģan porodaları ushırasadı. Topıraq quramı sazlı hám taslı jerlerden turadı. Suw deregi tiykarınan grunt suwları nátiyjesinen bolıp, onıń tereńligi 6—60 m tereńlikte jaylasqan. Qızılqumda mıńlaģan qudıqlar qurılģan, olardıń kópshiliginde dushshı suw bolıp onı mal sharwashılıģında shopanlar keńnen qollanadı.
Klimatı júdá qurģaq bolıp, keskin kontinentallı, Chabazģan meteostantsiyası maģlıwmatı boyınsha ortasha jıllıq temperatura 10—12°C qa jetedi (maksimal +41,5—+45°C, minimal +22—+28°C), qısı suwıq bolıp arqadan arktika suwıq aģımı keledi. Qıs ayları qardıń qaplap jatıwı 8-22 kún. Birinshi qar oktyabrden túsip, eń sońı aprelde toqtaydı. Jıllı kúnler 157-191 kún dawam etedi. Atmosferalıq jawın-shashın jılına 67—136 mm di quraydı. Ulıwma jawın-shashın jıllıq muģdarı az jawadı.


text:
Rusiyede jurnalistlerniñ mustaqil zenaat birligi meydanğa ketirildi. Teşkilâtçılarnıñ arasında «Slon», «Mediazona», «Znak.com», «RBK» ve «Novaya gazeta» internet neşirleri bar. Bu aqta Azatlıq radiosı bildirmekte.
Jurnalistlerniñ mustaqil zenaat birligini teşkil etmek qararı, mart 9 künü İnguşetiya ve Çeçenistan sıñırında olıp keçken ucumdan soñ alındı. Belli olğanı kibi, belgisiz şahıslar «Qıynav toqtatma boyunca Komiteti»niñ uquq qoruyıcılarına, rus ve ecnebiy jurnalistlerge ucum ettiler. O vaqıt sekiz adam yaralanğan edi, olarnıñ dörtü hastahanede yattı. Uquq qorçalayıcı ve jurnalistler qullanğan araba yaqılğan edi.
Kremlde bu ucumğa çirkinlik, dep ayttılar.


text:
Qırımda yaqın eki-üç saatta cenübiy-ğarbiy yel süratınıñ saniyede 20-25 metrge qadar artması beklenile. Bu aqta Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresi bildire.
«Bu vaziyette yanğın çıquv, elektrik naqil hatlarınıñ ve bağ hatlarınıñ zarar körmesi, yahşı qoyulmağan, büyük reklamalarnıñ tüşmesinen bağlı fevqulâde vaziyetler ihtimali yüksek, Qara ve Azaq deñizlerinde qazalar ola bile», – dep aytıla haberde.
Sinoptikler, cumaertesi künü, mayısnıñ 30-nda, Qırımda ava arareti 20 derecege artacaq, dep bildirgen edi. Ava bozulması da beklenilgen edi.


text:
Keriçniñ merkeziy rayonında, Samoylenko soqağındakanalizatsiya kollektorı yırtılıp çiqqanı içün yolğa çirkef suvları töküldi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Kollektor birinci kere aprelniñ 16-sında yırtılğan edi, Keriç suv hızmetleri tökülivni toqtattı, amma ertesi künü soqaqqa kene çirkef suvlar töküldi.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, qaza alâ daa toqtatılmadı. Kirli suvlar kanalizatsiya quyusından yolğa, çirkef suvu borularına aqa, anda ise Meslek Çesme özenine tüşe.
Şeerniñ rusiyeli akimiyeti bir qaç kün aqıp turğan çirkef suvlarnı, olğan qazanı tefsir etmey.


text:
Avgust 26-da Aqmescit ava limanında Volgograd, Samara, Belgorod, Moskva ve Kursk şeerlerine bir sıra uçaq seferi lâğu etildi. Bu aqta malümat ava limanınıñ online tablosında bildirile.
Lâğu etilmesinden ğayrı, seferler keçiktirile, bazı yönelişlerde uçaq seferleri 12,5 saatqa keç qala. Hususan, şimdilik Yekaterinburg ve Moskvağa uçaqlar çıqıp olamay.
Bunen beraber, Aqmescitke Qazan, Mineralnıye vodı, Voronej, Moskva, Samara ve Belgorod şeerlerinden uçaq seferleri lâğu etilgen. Moskva, Sankt-Peterburg, Novosibirskten seferler keçiktirile.
İşğal etilgen Qırımda seferlerniñ keçiktirilmesi iyül 18-de başlandı, o vaqıt «VİM AVİA» şirketiniñ yolcuları Aqmescit ava limanında bir künden ziyade seferni bekledi. Bunı tehnikiy meselelernen añlatqan ediler.
O vaqıttan berli vaziyet aynı qalmaqta, Qırımğa uçaq seferleriniñ vaqtında yapılmasınen bağlı problemalar diger rusiyeli ava şirketlerinde de bar.
2014 senesi mart ayında yarımada Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, Qırım ava limanları Ukraina ükümetiniñ qararınen qapatıldı. O yerge ve o yerden er angi uçuşlar Ukraina qanunlarını ve halqara qaidelerni boza, bunıñ içün ava şirketleri Ukraina ve İKAO tarafından halqara sanktsiyalarğa oğray bile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bunı Aqyar şeer devlet memuriyetiniñ matbuat-hızmeti bildire.
Numayışnıñ çerçivesinde şeer sakinlerini cenkte elâk olğan soy-soplarınıñ adlarını şerikke yazıp, çeçekke sarmağa ve ebediy ateşke qoymağa çağıralar.
Böyleliknen, teşkilâtçılar çeçeklerden kilim yapmağa isteyler.
«Elâk olğan insanlarnıñ adları ile çeçek kilimi Memorial ögünde Nahimova meydanınıñ büyük bir qısmını qaplap alır ve anda bir kün devamında olur. Aqyarlılar ve şeer musafirleri onı köre, oquy ve hatırlay bilecekler. Elâk olğan hatırasına ketirilgen çeçekler mayıs 7 kününe Sapun-dağnıñ ücümi aqqında hatıra olur», – denile messacta.
Aktsiyanıñ başlanuvı mayıs 6 künü saat 20-de olacaqtır.


text:
TAŞ DUVAR USTASI
TAŞ DUVAR KAPLAMA
ANTALYA MERSİN KAHRAMANMARAŞ ADANA NİĞDE AKSARAY SİVAS İLLERİNE HİZMET VERMEKTEYİZ
rsin taş duvar ustası,mersin geneli taş duvar ustası,kahramanmaraş taş duvar ustası,maraşta taş duvar ustası,kahramanmaraş geneli taş duvar ustası,adana taş duvar ustası,adana geneli taş duvar ustası,niğde taş duvar ustası,niğde geneli taş duvar ustası,aksaray taş duvar ustası,aksarayda taş duvar ustası,sivas taş duvar ustası,sivasta taş duvar ustası,aksaray geneli taş duvar ustası,sivas geneli taş duvar ustası,


text:
"Oçqıç oçıp kilde dä raketasın taşladı. Bez kürgän häm işetkän äyber şul buldı – qatı tawış çıqtı, annan soñ oçqıç kire äylänep kitte. Ul tönyaqtan kilde, häm kire dä tönyaqqa taba oçıp kitte. Min aviatsiädä xezmät ittem häm bu höcüm oçqıçı buluın äytä alam. Läkin bu MİG buldımı ällä Sumı, ansın tögäl genä äytä almyım, bu bäxäsle cir. Raketa Gruziä belän Osetin awılları arasındağı ber crigä töşte."
Bu xäl bulğan awıl Tiflistan 65 km yıraqlıqta ğına urnaşqan. Häm Gruziäneñ möstäkillekkä omtıluçı Abxaziägä yaqın, berniçä kilometr ğına. Gruziä xakimiätläre dä Rusiä oçqıçnıñ kilüen rasladı. Alar anı agressiä kürsätü dip bäyläde. Eçke eşlär ministrılığı süzçese Shota Ustiashvili bu xaqta Reuters ağentlığına bolay dide
"Gruziä cirlärenä 6nçe avgustta cirle waqıt belän 19.30 2 oçıq ütep kerde. Alar Kazbegi tiräsendä çikne ütte, häm bezneñ radarlarıbız alarnıñ Kazbegidan kerep kire yunäleştäkä kitüen kürsätte."
Rusiä bu oçışlarnıñ buluın kirä qağa. Rusiäneñ xärbi hawa köçläre süzçese polkovnik Aleksandr Drobyshevsky, ber genä Rusiä oçqıçı da Gruziägä oçıp kermäde, dide. "Rusiä hawa xärbi köçläreneñ oçqıçları düşämbe köndez, kiç häm tönlä ul yünäleşkä oçmadı. Gruziä möstäqkil däwläteneñ çiklärenä ütep kermäde
Bu xäl Rusiä belän Gruziä arasındağı mönäsäbätlärne kire kierenke xälätenä qatrırğa mömkin. İke arasındağı mönäsäbätlär 2006 yılda bozıla başlagan ide. Ul waqıtta, Gruziä, 4 rusiä xärbien şpionlıqta gäyepläp ildän qudı. Rusiä üz çiratında Gruziägä qarşı iqtisadi çikläwlär kertte häm migratsiä qanunnarın bozuda ğäyepläp yözlägän gruzinnı ildän qudı. Monda Abhaziä belän Osetiä faktorları da üz täesiren yasadı. Gruziä mostäkillekkä omtıluçı Abhaziäne Mäskäw ometländerep tora, dip belderep kilde. Mäskäw bu süzlären kire qaqtı. Gruziä räsmiläre Rusiä oçıqıçları ilgä hawa çigennän qanunsız ütep kerä, dip Mäskäwne daimi ğäyepläp tora. 2002 yılda Gruziä Rusiäne tönyaq könçığış töbäkkä bomba taşlawda ğäyeplägän ide. Elegräk Tiflis Rusiä boralaqları Kodor tarlawğı tiräsendäge cirne utqa tottı dip belderde. Läkin yaña çıqqan Yevropa Berlege xisabında ul atışlarnıñ kem tarafınnan yasaluı tögäl bilgele tügel dip äytelä.


text:
Keçken raatlıq künleri belgisiz şahıslar Bağçasaray rayonınıñ Tav Badraq köyünde (Skalistoye) camini ateşke bermege tırıştılar. Cami binasına yanğın qarışması ile bir qaç şişe atıldı.
Bunı Qırım musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Kene yahşı, cami büyük zarar körmedi. Qomşular olğannı ertesi kün saba kördiler. «Yıldız nurı» yerli musulman cemiyetiniñ reisi Safet Zaitov uquq qoruyıcı organlar, FSB hadimlerini, yanğıncılarnı çağırdı», – aytıla beyanatta.
QMDİ malümatına köre, İçki işler nazirligi bölüginiñ taqiqat operativ gruppası qomşu ve yerli sakinlerni sorğuğa çekti, uquq qoruyıcılar parmaq izlerini aldılar, qarışma ve cam parçalarını teşkerüvge aldılar. Elde etilgen malümatlarğa köre, vaqia aprel 26-da saba saat 4.30-da olıp keçti.
«Yerli sakinler, em musulman, em hristianlar, bir şey añlamaylar ve bunı provokatsiya dep tanıylar, çünki böyle bir şey, olarnıñ aytqanına köre, köyde ilk sefer ola, mında farqlı millet ve din temsilcileri barışıqta yaşaylar. Bunı bir-biriniñ qarşısında yerleşken musulman camisi ve ortodoks kilsesi tasdıqlay», – dep qayd ete QMDİ.
«Yıldız nurı» yerli musulman cemiyetiniñ reisi Safet Zaitovnıñ fikirince, cami muqaddes bir yer olıp, büyük zarar körmedi.
Beyanatta aytıla ki, Tav Badraqtaki cami cenkten evel olğan yerde yerleşe. 1844 senesi qurulğan cami sovetler zamanında qırımtatarlar sürgün etilgen soñ yoq etildi, onıñ yerinde ise aşayt tükânı qurulğan edi.
2002 senesi tükân binasını Qırım musulmanları diniy idaresi satın aldı ve yerli musulman cemiyetine berildi. Binanıñ minaresi quruldı ve ibadet yeri olaraq açıldı. Al-azırda bu cami yaqın yerleşken üç köy içün bir sayıla. Binada 100 kişi sığa bile.
Tav Badraqta, yerli musulman cemiyetiniñ reisi bildirgeni kibi, 160 qırımtatar qorantası oturmaqta.


text:
Qırım cemiyetinde konstruktiv birleştirici ğayege talap bar. Aynı zamanda yarımadada ealiniñ vatandaş faalligi artmaqta. Bu fikirni aq-uquq qorçalayıcısı Abdureşit Cepparov aprel 20-de Qarasuvbazarda «İnsan aqları boyunca Qırım alâqa gruppası»nıñ teşebbüsi ile ötkerilgen faaliyetçiler ve cemaatçılarnıñ körüşüvinde ifade etti, dep bildire Qırım.Aqiqat muhbiri.
Cepparov: «2014 senesini hatırlasaq, o zaman Qırımda vatandaşlar cemiyeti yerinde vakuum peyda oldı. Şimdi Qırımda vatandaşlar faalligi yavaş-yavaş artmaqta. Em aq-uquq qorçalayıcıları, em aq-uquq qorçalayıcılarınıñ advokatları, em mustaqil siyasetşınaslar, em blogerler, em strimerler, em faaliyetçiler, em cemiyetçiler bar… Bu şaraitte cemiyette birleştireci ğayege talap doğdı», – dep saya.
Tedbirde iştirak etken advokat Mammet Mambetov, Qırım vatandaşlar cemiyetiniñ bütün yañı teşebbüsleri şimdilik «bir de-bir belânıñ neticeleri oldı», dep qayd etti.
«Artıq mevcüt olğan vatandaş teşebbüsleri ve birleşmeleriniñ peyda oluv tarihına köz taşlasaq, olarnıñ episiniñ bir de-bir belânıñ neticeleri olğanlarını körecekmiz. «İnsan aqları boyunca Qırım alâqa gruppası» Qırımda bir sıra insanlarnıñ alıp qaçılğanından soñ peyda oldı, «Qırım birdemligi» bir sıra musulmanlar tevqif etilgen soñ peyda oldı, «Bizim balalar» – Qırım siyasiy mabüslerine yardım etmek içün meydanğa ketirildi», – dep qayd etti advokat.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq olaraq kütleviy surette tintilmekteler.


text:
Qırım «ükümetiniñ» fikirince, yerli ealiniñ vatanperverligi sayesinde yarımada Rusiyeniñ bir qısmı oldı. Bu sebepten gençlerge de vatanperverlik duyğusını aşlamağa qarar alındı.
Bunı Qırım «baş naziriniñ» birinci muavini Mihail Şeremet Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti yanında bala ve gençlerge maneviy ahlâq ve vatanpervelikni aşlav Komitetiniñ toplaşuvında bildirdi, dep haber ete Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti.
«Qırım baari mevzusında Qırım sakinleri içün vatanperverlik pek emiyetlidir. Aynı bu duyğu adamlarnı bir maqsat üzerinde birleştirdi – Qırımnıñ Rusiye Federatsiyası terkibine qaytarılması. Bugünde-bugün bizler maneviy ahlâqnı saqlap ve arttırıp, genç nesilge vatanperverlik duyğularını aşlamaq kerekmiz», – dedi Şeremet.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Oktâbr 1-inden başlap Rusiyede balkonlarda sigaret içmesi yasaqlana. Bu deñişmeler yanğın qaidelerine kirsetildi. Bunı, rusiye haber agentliklerine atıf etip, Radio Svoboda bildire.
Agetnlikler atıf etken Rusiye Fevqulâde Vaziyetler Nazirliginiñ vesiqasında, kvartiralarnıñ balkon ve loccialarında, yataqhanelerniñ mesken hanelerinde ve musafirhane odalarında açıq ateş qullanması yasaq, dep belgilengen. Adamlarnıñ, şaşlıq qavurmaq ve çıraq yaqmaq aqqı yoq, dep añlata müessise.
Qaide bozması içün üç biñge qadar para cezası berile bile.
FVN-niñ malümatına köre, balkon yanğınlarınıñ 60%-ınıñ sebebi - sigaret içmesidir.


text:
Kiyevde «Eurovision-2016» yarışınıñ ekinci yarım final keçirilecek kün, yani mayıs 12-de Ukrainanı temsil etecek qırımlı Jamalağa qol tutmaq içün fleşmob teşkil etilecek. Bu aqta Ukraina Haber siyaseti nazirliginde bildirdiler.
«Bu cumaaqşamı künü Haber siyaset nazirliginiñ Talabeler şurası «Eurovision» yarışında Jamalağa qol tutmaq içün «1944» adlı fleşmobnı keçirmek teşebbüsini bildire. Bundan evel Talebeler şurasınıñ azaları yırcınıñ sesi Avropanıñ bütün halqlarını birleştirgenini köstermek içün #VoiceOfUnity aktsiyasını teşkil etti. Endi ise olar yır yarışında ğalebe içün ukrainlerniñ birligini köstereler», – dep aytıla beyanatta.
Nazirlikniñ malümatına binaen, aktsiya cumaaqşamı künü, saat 11:00 T.G. Şevçenko adına Kiyev milliy universitetiniñ Milletlerara munasebetler institutı yanında keçirilecek.
«Eurovision-2016» yarışınıñ birinci yarım finalı mayıs 10-da Stokgolm şeerindeki «Ericsson Globe» sanasında keçirildi. Finalı ise mayıs 14-te keçirilecek.
61-ci «Eurovision» yır yarışında 42 devlet iştirak ete.
Yarışta Ukrainanı yırcı Jamala qırımtatar sürgünligi aqqında «1944» yırınen temsil ete.


text:
Rusiye Tasil ve ilim nazirliginiñ rehberi Olga Vasilyeva, Qırım aqqında sözleri içün Rusiye siyasetçileriniñ tenqidine oğrağan doquzıncı sınıflar içün eñ yañı devir Rusiye tarihi boyunca derslikniñ muellifleri «tarihiy-medeniy standart»nen tanış degiller, dedi.
Kak cooбщaюT 13 яHBapя poccийckиe CMИ, Takoe зaяBлeHиe BacилbeBa cдeлaлa B иHTepBbю Ha TeлekaHaлe HTB.
O: «Bu dersliklerni azırlağan arqadaşlar, olar bes-belli, tarihiy-medeniy standart saasında neler olıp turğanını pek yahşı bilmeyler ve, belki de, sadece aşıqqandırlar, çünki yañı oquv yılına qadar yetiştirmek kerek ediler, bu sebepten men türlü şeylerni farz ete bilem», – dedi.
Bunıñ arfesinde, Rusiye Tasil ve ilim nazirliginiñ bu derslikni qoşma ekspertizağa yollağanı bell oldı.
TASS agentliginiñ bildirgenine köre, bu derslikni neşir etken «Drofa» neşriyatında, derslikniñ Ukrainadaki vaqialar taqdim etilgen qısmında davalı tariflemeler yoq, dediler.
2017 senesiniñ oktâbrinde Qırımdan senator olğan Sergey Tsekov derslikni özüniñ plenar çıqışında añdı. O, Qırımda Rusiyeniñ ilhaqı aqqında şu parçanı oqudı: «Kiyevde başlağan inqilâp halqara siyasetniñ vaqiası oldı ve inqilâbiy dalğada diger tarafqa yaldap başlağan Qırımnı çıqarıp çetke attı».
Rusiye parlamentindeki yuqarı palatasınıñ reisi Valentina Matviyenko, bu parçağa «provakatsion» dep, Federatsiya şurasınıñ tasil ve ilim boyunca komitetine tarih derslikleriniñ Qırımğa dair bölüklerini teşkermege teklif etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
1988-yılnıñ martında barlıqqa kilgän “Tuğan tel” oyışmasınıñ berençe yılğı iñ möhim çaralarınnan berse dip 26-sentäberdäge Bolğarğa säyäxätne dä atarğa buladır. Çönki bu çara milli üzañın saqlap qalğan baytaq millättäşlärne barlarğa yärdäm itte. Şunlıqtan mondıy säyäxätlär yıl sayın oyıştırıla kilde. Tik moña hawa xälläre dä kirtä bulıp tora ide: yañğır yausa, barıp bulmıy, çönki asfal't Ul'yan ölkäse çigenä qädär genä bara. Tatarstanda - yulsızlıq. Yañğır yawıp kitkän oçraqlarda, şofer kire borılmasın öçen, 2-nçe märtäbä şul uq yul bäyäsen xalıqtan cıyu oçraqları da bulğaladı.
1993-yıl buğay. Ber äbi, tarix turındağı äñgämäne özep, “Subitet kilä, subitet!” dip qıçqırıp cibärde. Çınlap ta, şatlıqlı küreneş: yul çitendä taş häm qom öyemnäre. Dimäk, xätta(!?) Tatarstan cirendä dä yul saluğa röxsät alınğan! Yuğisä, Ul'yan ölkäseneñ här awılına asfal't yul iltkändä, Tatarstannıñ rayon üzäkläreneñ dä yulsız qaluın añlaw qıyın ide.
Çitkä kitelde, buğay. Süzneñ asılı menä närsädä: 1988-yıldan birle “Tuğan tel” oyışması yıl sayın berniçä säyäxät oyıştıra kilde. Sember säyäxätçeläreneñ maqsatı – tarixi ğädelsezleklär belän tanışu ğına ide. Çallı TİÜe oyıştırğan säyäxätlär säyäsi tösmer aldılar. Äytik, “Min yaratam sine, Tatarstan” cırın bu çaranıñ gimnı dip atap, anıñ axırın “Azatlıq! Azatlıq!” dip qıçqırular belän däwam itü, Mäskäwne genä tügel, üzebezneñ dä tälinkä totuçılarnı faş itü… Bu çaralarnıñ ruxın çağıldıruğa 2 genä özek tä citäder.
Läkin mondıy eçtäleqle çaralarnı qabul itmäwçelär dä tabıldı. Rayon xakimiäte başlığı Qamil Nogaev ta çitläşte. Kaşapovlarnıñ Çeçenstanğa barıp qaytuları mondıy çaranı oyıştıruğa qarşı kirtälärgä dä säbäp buldı kebek. Avtobuslar birmäw, yulda totqarlawlar, yäşlärne qurqıtu kebek ğämällär. Nihayät, 1999-yılnıñ 1-iyünendä Tatarstannıñ Mäğärif ministrlığı oyıştırğan şuña oxşaşlı çara Kaşapovlarnı açıqtan-açıq çitläşterüedäy kilep çıqtı. Şunısı ğibrätleder: Kaşapovlar çitläştereldelär, Mäğärif ministrlığı isä – üze ük çitläşte. Härxäldä, ul başlağan eşneñ däwamı qısqa buldı.
“İzge urın buş tormıy”, digändäy, borınğı başqalabız – barıber xalıq iğtibarında. Häm kem genä oyıştırmasın, mondıy izge cirdä bulırğa tezläwçelärgä qıtlıq yuq. Häm şulay bulaçaq ta.
Semberlelär yıl sayın berniçä märtäbä tarixi säyäxätlär oyıştıra kildelär: ara yaqın bit – nibarı 125 çaqrım ğına.
Boları tüläwle. Ä menä Tälğat xäzrät Tacetdinnıñ ölkä üzägennän genä 10ap avtobus belän buşlay säyäxätlär oyıştıruı “Tuğan tel” häm “Bolğar yañarışı” oyışmaların mondıy çaralardan qotqardı, diärgä dä buladır. Şulay da aktivistlar barğanda-qaytqanda avtobuslarda böyek tarixıbız belän säyäxätçelärne tanıştıru mömkinlegen saqlap qaldılar. Äle dä şulay.
Tik Tälğat xäzrät oyıştırğan cıyınnarda rizasızlıq xisläre tudıruçı mizgellär dä bulğaladı. Äytik, üz opponentların vaxxabizmda ğayıpläp, alarnı faş itüçe notıqlar, üz tarafdarlarınıñ küplegen häm xalıq aldında zur abruylı ikänleklären raslawçı Plenumnar…
Törlese buldı inde. Tik menä üzara mönäsäbät açıqlawda İzge Bolğar ciren, anıñ şanlı tarixın qullanuğa rizalaşmawçılar sanı da işäyä bardı.
Şulay da, şöker, soñğı arada din ähelläre arasında üzara qapma-qarşılıqlar şiñä barğanday. Bälki moña Tatarstannıñ tarixi başqalabıznı olılawı ğämälläre dä etärgeç biräder. Härxäldä, bıltırğı çarada Qazannan kilgän baytaq asıl zatlarıbıznıñ da qatnaşuın, säxnädä Rawil, Tälğat, Ğosman xäzrätläreneñ bergä basıp toruın “üzara tartqalaşularğa çik quyıla” dip añladı xalıq. Şulay uq Tälğat xäzrätneñ Şähri Bolğarnı üz bilämäsedäy sanawına nigez qaldırmadı bu küreneş.
Şöker, bıyıl da şulay bulaçaq, kebek. Tik ber teläk tä urınlı bulır sıman. Tatarstan Mäğärif ministrlığı Bolğarğa säyäxätlärne Kaşapovlar qulınnan tartıp aldı da – tınıçlandı. Bu yulı matur başlanğıç ozın ğömerle bulsın ide, di Sember tatar cämäğätçelege.
Ayrat İbrahim, Sember


text:
Ukraina parlamentiniñ matbuat hızmeti bildire ki, bunı Yalta Avropa strategiyası nezaretçiler şurasınıñ reisi, Poloniya sabıq prezidenti Oleksandr Kvasnevskiy Ukraina prezidenti vazifelerini eda etken, Ukraina Yuqarı Radasınıñ reisi Oleksandr Turçinov ile körüşüvde ayttı.
Kvasnevskiy Yalta forumınıñ adını öyle de qaldırmağa teklif ete, çünki, onıñ fikirince, «Qırım işğali keçecek».
«Şimdi dünyada Ukrainanıñ yeri – birinci sual. Ukrainağa böyle büyük bir meraq tarihta daa olmadı», – dep ayttı Kvasnevskiy.
Taraflar bir neticege keldiler, Ukrainada bugünki adise-vaqialar – bütün dünya içün bir sınavdır.
«Ukrainada bugünki adise-vaqialar – bütün dünya kelecegi içün bir sınavdır», – dep ayttı Turçinov ve Ukraina strategik iş ortaqları tarafından memleketimizge qol tutuvğa ümüt beslegenini bildirdi.
«Yalta Avropa strategiyası» forumı 2004 senesinden berli er yıl sentâbr ayında Yaltada keçirilgen edi. Tedbir bütün dünyadan siyasetçi ve iş adamlarını toplay edi. Forum esasçısı Ukraina iş adamı Viktor Pinçuk ola.


text:
Ukraina Tışqı işler nazirligi Qırımda yaqalanğan faal Andrey Vinogradov meselesini kontrol altında tuta, amma resmiy bir şey aytmay, çünki tasdıqlanğan malümat daa yoq. Bunı Ukraina TİN matbuat kâtibi Maryana Betsa Qırım.Aqiqatqa yanvar 13-de ayttı.
«Olıp keçken adisege dair tolu malümat almağa tırışamız, çünki Andrey Vinogradov ve ömür arqadaşınıñ yaqalanmasını yalıñız kütleviy haber vastaları aydınlattı. Maalesef, Qırımda böyle şeyler aman-aman er kün ola, bu kerçek haber ya da Rusiye akimiyetiniñ daa bir yalanı – añlap olamayıq. Er bir adisege TİN diqqat ete, kontrol altında tutamız. Yarımadada temsilciligimiz ya da konsullığımız yoq, Qırımnen bağlı bütün malümatnı uquq qorçalayıcı ya da jurnalistlerden alamız. Bu malümatnı tekrar teşkerip, vaqianıñ haritasını tizmek kerek. Bunı yapsaq, TİN fikirlerini aydınlatıp olurmız», – dedi Betsa.
Yanvar 12-de Aqmescitte Rusiye FSB hadimleri Ukrain medeniyet merkeziniñ faali Andrey Vinogradovnı ve ömür arqadaşı Natalyanı yaqaladılar. Yanvar 12-de aqşam Andrey Vinogradov ve ömür arqadaşı evlerine yiberildi, dep haber etildi.


text:
Ukraina akimiyeti fevral 10 kününden Qırım ile sıñırdaş rayonlarda sıñır rejimini kirsete.
Bu aqta Nazirler kabinetiniñ «Ukraina milliy havfsızlığı seviyesiniñ artması ile bağlı çareler aqqında» qararında aytıla.
Qararda aytılğanı kibi, bu rejim terrorizmge qarşı ameliyat devamında saqlanılacaq. Sıñır rejimi Donetsk, Lugansk, Harkov vilâyetlerinde ve Herosn vilâyetiniñ eki rayonına kirsetile.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Qırımda daa bir qırımtatarı ğayıp oldı – Aqmescit rayonı Eski Lez köyüniñ sakini 28 yaşında Bitla Ümerov. İyül 19 künü Aqmescitke ketip, evge qaytmadı. Bu aqta «Qırımtatar göñüllileri» cemaat teşkilâtı bildire.
Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar halqınıñ aqlarını qoruvı boyunca komitetniñ koordinatorı Eskender Bariyev aytqanı kibi, bugünge Qırımda ğayıp olğan insanlarnıñ cedveline 21 insan kire. Em qırımtatarlar, em ükrainler.
«Uquq qoruyıcı organlarğa resmiy muracaatlar bar edi. Amma bazı işler endi qapatılğan, insanlar tapılmasa da. Yerli akimiyet bu insanlarnıñ qıdıruvı ile meraqlanmağanını köremiz», – dey Bariyev.
Qırım işğalinden soñ yarımadada bir qaç qırımtatarı ğayıp oldı: Timur Şaymardanov (mayıs 26-da ğayıp oldı), Seyran Zinedinov (mayıs 30-da ğayıp oldı), İslâm Cepparov ve Cavdet İslâmov (sentâbr 27-de ğayıp oldılar), Eskender Apselâmov (oktâbr 3 künü). Qırımda Taqiqat komiteti beş cinaiy işni açtı, amma bu insanlarnıñ bulunuv yerleri aqta alâ daa malümat yoq. Öldürüv ve hırsızlanuv boyunca işler açıldı.
Bıltır dekabr ayında qırımtatarlarnıñ yetekçisi Mustafa Cemilev Rusiye tarafından Qırım işğal etilgeninden soñ qırımtatar halqınıñ 18 temsilcisi ğayıp olğanı aqta bildirgen edi.


text:
Rusiye Tasil ve ilim nazirligi Qırım Cemaat palatasınıñ Rusiye mektep dersliklerine «Qırım baari» aqqında malümat qoşmaq ğayesine qoltuttı. Bunı Qırım Cemaat palatasınıñ yolbaşçısı Grigoriy İoffe «Sputnik v Krımu» radiosınıñ yayınında ayttı.
«Mektep programmasına, mektep dersliklerine Qırımnıñ Rusiyege qaytmasınen bağlı mevzu qoşulmasını isteymiz. Maalesef, Rusiyede duşmanlarımıznıñ aytqanlarını tekrarlap, işğal olğanını aytmağa devam etkenler bar, referendumımıznı yaramay tüşüneler. Ne olğanını añlatmaq kerek», – dep ayttı İoffe.
Onıñ bildirgenine köre, Qırımda alim, tarih ocaları, mektep müdirleri ve Cemaat palatasınıñ vekilleri bir işçi gruppağa birleşti. Yanvar ayında olar Tasil nazirliginde «Qırımnıñ Rusiye terkibine qaytması» bölüginiñ dersliklerge ilâve etilmesini muzakere etecekler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aqyarda mayısnıñ 9-ında saat 14:30-ğa qadar Şimaliy tarafqa paromlar yürmeycek. Bu aqta Aqyar deñiz limanınıñ matbuat hızmeti bildirdi.
“Mayısnıñ 9-ında keçirilecek bayram tedbirleri ve şeer merkezinde yol areketiniñ qapatıluvı sebebinden, parom saat 14:30-ğa qadar işlemeycek. Katerler ise Artbuhtadan Şimaliy tarafqa saat 00:05-ten saat 14:00-ğace yürecek. Biletler katerlerniñ özünde satılacaq”, - denile beyanatta.
Rusiye “Ğalebe künü” bayramına bağışlanğan parad Aqyarda mayısnıñ 9-ında saba keçirilecek.


text:
Salı künü, İyülnıñ 15-de Kiyevde «Qırım meselelerinen oğraşacaq nazirlikniñ meydanğa ketirilüvi» mevzusında tögerek masa keçirilecek.
Tedbir teşebbüsçileri: «Ukrainskiy meridian» adlı içtimaiy taqiqları merkezi, «Qırımdan mecburiy köçkenleriniñ teşkilatlarınıñ koordinatsıya şurası» ve Ukrainanıñ Avropa firqasıdır.
Teşkilâtçılar bergen malümatlarğa köre, tögerek masada Ukraina Prezidentı Petro Poroşenko, nazirler Şurasınıñ azaları, halq deputatları, siyasiy firqalarnıñ azaları, cemaat teşkilâtları iştirak etmeleri beklenile.


text:
Aqmescitte yarıq söndürilecegi aqqında bildirile. Böyle cedvel “Krımenergo” müessiseniñ saytında derc etilgen.
Demek, saat 8-den saba Aqmescitte Generala Telegina, İndustrialnaya, Spera, ve Dzübanova soqaqlarında yarıq olmaycaq.
Bundan ğayrı, Aqmescit rayonınıñ Eski Lez (Skvortsova), Şkolnoye ve Solneçnoye köylerinde saat 9-dan başlap yarıq söndürilecek. Elektrikanı saat 17:00-da berecek olalar.
Martnıñ 18-inde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Aqyarğa keldi, anda ise Balıqlava TES-iniñ açılışında iştirak etti.
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ üçünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.


text:
Cuma künü, martnıñ 13-ünde Qırımda qırımtatar faali, iş adamı Mustafa Osmanov keçindi. O 65 yaşında edi. Qırım.Aqiqat bir yıl evel Osmanovnıñ 2014 senesi mayıs 3-ünde olğan vaqialar aqqında ikâyesini derc etti. O vaqıt biñlerce qırımtatarlar "Armânsk" kiriş-çıqış noqtasına milliy yetekçi Mustafa Cemilevni qarşılamaq içün bardı. O kün Cemilev, rusiye akimiyeti oña kirişni yasaq etkeninden soñ, ilhaq etilgen Qırımğa yol aldı. Faallerniñ kolonnaları Rusiye spetsnazınıñ "canlı qalqan"nından keçip, kiriş-çıqış noqtasına cayav ketti. Anda adamlar Mustafa ağanen körüşti, amma onı Qırımğa yibermediler ve o Kyivge qaytmağa mecbur oldı.
Dünyanıñ temeli küç degil, aqiqattırMustafa Osmanov
İş adamı ve yarımadada bir qaç tükânnıñ saibi Mustafa Osmanov o vaqialarda qadını Zera ve oğlu Edem ile iştirak etti. Keççe Rusiye quvetçileri Osmanovnıñ evinde tintüv keçirdi. 2015 senesi yanvarde ise oğlu Edemni tevqif ettiler. O vaqıt onı Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ 318 maddesiniñ 1-ini qısmına ("akimiyet vekiline qarşı küç qullanması") binaen qabaatladılar. "Mayısnıñ 3-ünde oğlum ögde kete edi ve rusiye quvetçilerinden birisi onıñ ögünde yıqıldı. Ve mahkemede bunı, sanki Edem onı urdı dep kösterdiler", - añlata edi Osmanov.
Mustafa ağa bıltırki intervyüsini böyle yekünledi: "Yüz fayız aqlı olğanımnı bile edim, alâ bugün öyle sayam. Bundan da ğayrı, aqlı olğanımnı tasdıqlamaq içün bütün areketlerimni tekrar yapar edim. Çünki dünyanıñ temeli küç degil, aqiqattır", - dedi o.
Qırım.Aqiqat dostları ve tanışlarınıñ onıñ aqqında hatırlavlarını topladı. Olar Osmanovnıñ türlü yaşayış qısımlarına ait, amma episi sözlerini tasdılay: Mustafa ağa aqiqat içün soñunace küreşe edi.
O maña ayta edi ki, atta buldozernen evni bozmağa ıntıla ediler, zorbalıqnen eşyasını toplap, Özbekistanğa yollay edilerValentın But
Ukrain yazıcı Valentın But Mustafa Osmanovnıñ oğlu Edem oquğan sınıfta inglis tili derslerini bere edi. Em de yazıcı Aqmesçit rayonınıñ (Çernomorskiy) Yarılğaç (Mejvodnoye) qasabasında yaşap, Osmanovnıñ köydeşi ola. O ikâye ete ki, Osmanov sürgünlikten qaytmağa ıntılğanda, onı eki kere kene Qırımdan çıqarmağa tırıştılar, bayağı vaqıt resmiy qayd etmediler: "Bu pek çirkin bir ikâyedir. O maña ayta edi ki, atta buldozernen evni bozmağa ıntıla ediler, zorbalıqnen eşyasını toplap, Özbekistanğa yollay ediler. Asıl, o pek israrlı bir adam edi. Er vaqıt memleketiniñ akimiyetke degil, adamlarğa lâyıq yapmağa tırışa edi". Köydeşi, Mustafa Osmanovnen bir qaç kere Kyivge Maydanğa barğanlarını tarif ete.
Qırımdan qazanlar-erzaqlarnı ketirip, meydanda narazılıq iştirakçileri içün pilâv pişire ediErfan Kudusov
Qırımtatar kafesiniñ saibi Erfan Kudusov, faal Osmanovnen Kyivde tanışqanını aytıp bere. Bu dekabrde edi, dey. Mustafa Osmanovnıñ çadırında qırımtatar bayrağı yelpirey edi. "Aqlımda bar, yanıma birev keldi de, anda vatandaşım kerçek qırımtatar pilâvını pişirgenini ayttı. Barıp baqsam, aşpaz Mustafa Osmanov edi eken. Qırımdan qazanlar-erzaqlarnı ketirip, meydanda narazılıq iştirakçileri içün pilâv pişire edi".
Kudusov, Osmanovnıñ çadırı yanında sıcaq aş istegenler bir sırağa tizilgenini hatırlay. "Mek pek yahşı hatırladım ki, o vaqıt onen üç qadın bar edi: bir qırımtatar ve eki ukrain. Olar öyle şeñ, quvançlı edi. Asıl, o yalıñız itibarlı degil de, çevresinde şeñ ve parlaq adamlarnı toplağan adamğa oşadı". Erfan, onı Mustaqillik Meydanında daa üç kere körgenini ayta, Mustafa Osmanov Qırımğa qaytqan soñ ise, olar kimerde Facebookta qonuşa edi.
Faal Elmaz Qırımlı Mustafa ağanıñ ölümi aqqında Kyivde olğanda bilgenini ayta. "Kerçekten aytsam, biz yaqında tanıştıq: bir kere musafirlikke kirdik. O bizge Maydanda pilâv pişirgenini, Kyivge qazanlarnı alıp ketkenini aytıp bere edi. Cenazesine barıp olamağanıma yazıqsınam. Qadını Zera tatağa qol tutıp olamadım. Olarnıñ qorantası pek hoş ve sıcaq. Mustafa ağanıñ özü ise - adalet içün aqiqiy küreşçi edi".
Onda öz qorantası içün ve bir parçası olğan halqımız içün er şeyni keliştirmek ve yapmaq niyetleri birleşe ediRefat Çubarov
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Mustafa Osmanovnen soñki sefer 2015 yılda Anqarada Bütündünya qırımtatar kongressinde soñki sefer körüşti. "O qırımtatar areketinde böyle meşur bir şahıs edi. Onı milliy areketniñ biñlernen köçüricilerinden birisi edi, dep tasvir eter edim. Men onı 90-ıncı yıllarnıñ başından tanıy edim. Bir qaç kere musafiri olğan edim ve onda öz qorantası içün ve bir parçası olğan halqımız içün er şeyni keliştirmek ve yapmaq niyetleri birleşe, dep körüngen edi".


text:
2019 senesi «Qırım inciri» ekinci edebiyat yarışı finalistleriniñ qısqa cedveline kirgenler arasında qırımlı siyasiy mabüsler bar.
Yarış teşkilâtçılarınıñ malümatına köre, bu Osman Arifmemetov – vatandaş jurnalisti, «Qırım birdemliginiñ» faali. 2019 senesi mart ayında evinde keçirilgen tintüvlerden soñ tutuldı. O, terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüvde qabaatlanıp, 20 yılğa azatlıqtan marum etile bile. O, «Sürgünligim» adlı eserini ukrain tilinde yolladı.
Yarış finalisti olğan ekinci siyasiy mabüs – Server Mustafayevdir – «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ koordinatorı, vatandaş jurnalisti. Mustafayev uydurılğan dava boyunca terror teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etkeninde ve akimiyetni küçnen zapt etmege tırışqanında qabaatlana. O, 20 yılğa qadar apis cezasına üküm etile bile. Server «Alhamdulillâh, musulmanmız» şiirini qırımtatarca yolladı.
Qısqa cedvelge kirgen yarış iştirakçileriniñ tolu cedveli «Qırım eviniñ» Facebook saifesinde derc etildi.
Bu sene edebiyat yarışı Ukrainanıñ 20 regionından ve Türkiye, Bulğaristan, Poloniya ve Ürdünden eserlerni topladı. Umumen 304 eser keldi, bir qısmı Qırımdan yollanıldı, dep bildire teşkilâtçılar.
«Qırım inciri» birinci yazıcı yarışı 2018 senesi yazda başlağan edi. İşler oktâbrniñ 31-ne qadar qabul etildi. Yarışqa bütün Ukrainadan altı nominatsiyada 135 müellifniñ 244 işi keldi: «şiiriyet», «qırımtatar tilinde nesir», «ukrain tilinde nesir», «tercime» ve «qadın baqışı».
«Qırım inciri» ukrain-qırımtatar cıyıntığı Kyivdeki «Kitap arsenalında» taqdim etilgen edi.


text:
«Ukrenergo» devlet şirketiniñ tamir brigadası Herson vilâyetinde bozulğan dört elektrik tiremesinden biriniñ tamirini toqtattı. «Ukrenergo» haber siyaseti idaresiniñ reberi Zinoviy Butse aytqanı kibi, işler noyabr 26 künü «yarımada energetik qamaçavı iştirakçileriniñ ricası ile» toqtatıldı.
«Bugün, noyabr 26 künü, saat onğa yaqın, 220 kV «Kahovka – Titan» yolağınıñ patlavı neticesinde bozulğan tiremeni tamirlegen işçiler energetik qamaçavı iştirakçileriniñ ricası ile işini toqtattılar», – haber ete Herson vilâyet devlet memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
Zinoviy Butseniñ malümatına köre, faaller aktsiya yetekçilerinden öz ilerideki areketleri aqta cevap bekley.
Bildirilgeni kibi, aktsiya liderlerinden birisi Lenur İslâmov bu yasaqnı añlatqanda, faaller Qırım rusiyeli akimiyetinden siyasiy mabüslerni azat etmege talap etkenini qayd etti, bu talaplar yerine ketirilmegence, QMC territoriyasına elektrik teminlevi berilmeycek.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 25 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tiremesini aman-aman tamirlediler.


text:
Qırımda tevqif etilgen qırımtatar faaliyetçisi Bekir Degermencini ale daa pulmonologiya bölügine keçirmediler. O ale daa bölükniñ koridorında buluna.Bunı dekabrniñ 29-nda Qırım.Aqiqatqa Bekir Degermenciniñ zevcesi Aliye söyledi.
Aliye, aqayı bulunğan pulmonologiya bölügini er kün ziyaret ete, amma aqayınen körüşmege ya da oña bir şeyler ketirip bermege çaresi yoq, çünki aqayını saqçılar qaravullay ve berilecek şeylerni oña yalıñız muvaqqat izolâtorğa teslim etip iriştirmek mümkün.
Aliye: «Hastahanede onıñ sağlığını er taraflama teşkerdiler. Yanvarniñ 2-sine qadar o, pulmonologiya bölüginde qalacaq, yanvarniñ 2-sinden soñ kene tolu kölemde taliller yapılacaq. Sağlığı eyilişe, lâkin o ale daa zayıf. Oña turmağa izin berdiler, amma o, ayaq üstünde çoq turıp olamay», – dedi.
Dekabrniñ 20-sinde Aliye Degermenci, aqayınıñ reanimatsiyadan keçirilgenini ve pulmonologiya bölügi rıqma-rıq tolu olğanı içün bu bölükniñ koridorında yerleştirilgenini söyledi.
Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçisi Bekir Degermenci noyabrniñ 23-nde diger qırımtatar faaliyetçileri ile beraber, aqsız yerde para talap etüvde qabaatlanıp, tevqif etildi.
Bekir Degermencide sürekli astma bar. Muvaqqat izolâtorda sağlığınıñ vaziyeti birden yamanlaştı. Dekabrniñ 6-sında Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ zalında faaliyetçige «acele yardım» çağırıldı. Dekabrniñ 14-ne keçer gecesinde o, reanimatsiyağa tüşti.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
İyülniñ 2-nde saba bir COVID-19 hastası qayd etildi. Daa evel anası hastalanğan doquz yaşında bala hastalandı, dep haber ete Aqyarnıñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
«Bugünki künde 120 kişi yuqunç hastahanesinde buluna, №9 şeer hastahanesinde – 85. 682 insan yaşağan yerinde közetile», – dep aytıla haberde.
Umumen yılnıñ başından Aqyarda, yerli akimiyetniñ malümatına köre, 236 insan koronavirus yuqunçına oğradı. al-azırda 37 kişi hastahanede buluna. 187 insan tüzeldi, 4 kişi vefat etti.
Keçken künü Qırımda sekiz yañı koronavirus hastası qayd etildi, bir COVID-19 hastası vefat etti.
Umumen Qırımda 706 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 36-sı çetelden keldi, 94-ü qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar. 520 insan yahşı oldı, 29 hasta vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Umumiy esapta rusiyelilerniñ yüzde doqsanı TV haber programmalarını seyir ete, olarnıñ ekseriyeti haberlerni bu telekanallardan ögrene: «Birinci kanal» (72%), «Rusiye-1» (46%) ve «NTV» (40%). Bunı «Levada-tsentr» tarafından ötkerilgen soravnıñ neticeleri tasdiqlay.
«Soravda iştirak etkenlerniñ arasında TV haberlerini eñ az seyir etkenler – yaşları 18 ve 24 arasında olğan gençlerdir, olar arasında dörtte biri TV programmalarını seyir etmey. Moskva sakinlerinde haber menbaalarınıñ sayısı biraz çoqça – olar daa ziyade «Moskva 24», «TVTs», «RBK» ve saire telekanallarnı seyir etmekte», – dep qayd etti isaiyatçılar.
Merkezde qay etile ki, internet qullanuvı haber menbaalarınıñ «itibarına» tesir etmey – internetni qullanğanlar da, qullanmağanlar da aman-aman aynı cevaplar berdi.


text:
Dünya Qırımtatar Kongressiniñ azaları yanvar 30 künü Herson vilâyetinde Geniçesk rayonını ziyaret etmege niyetliler. Bunı Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev bildirdi.
«Yanvar 27 künü Türkiyeden ve diger devletlerden vekiller kelecek. Biz Dünya Qırımtatar Kongressiniñ İcra Komitet toplaşuvını keçirecemiz, bundan soñ, olar Geniçeskni ziyaret etmege niyetliler», – dep qayd etti Cemilev.
O dey ki, bu teftiş ziyareti olacaq, çünki «şeerde bir çoq çezilecek problemler toplandı».
«Bunen beraber göñülliler taburınıñ tertip etilmesini tezleştirmege isteymiz», – dep qoştı Cemilev.
Mustafa Cemilevniñ özü bu ziyarette iştirak etecegi daa tam belli degil.
Keçende Dünya Qırımtatar Kongressi çeşit devlatlerniñ akimiyetlerine muracaat yollap, 1944 senesi qırımtatarlarnıñ sürgün etilmesini genotsid olaraq tanımağa çağırdı.


text:
Qırımlı, belli artist ve rejissör Ahtem Seytablayev «Varşava nağmesi – 2» hayriye oyunınıñ baş rollerinden birisini icra ete. Mında toplanğan aqçalar Donbassa ATO zonasında zarar körgenlerge ayırılacaq.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, oyun salı künü Kiyevde numayış etildi. Baş rolni mında SSSR halq artisti, Ukraina Qaramanı Ada Rogovtseva icra ete.
Ahtem Seytablayev leh qızınen körüşken sovet yaşı rolüni oynay. O, oña evlenmege arz ete edi (qıznı Ada Rogovtsevanıñ qızı – Yekaterina Stepankova oynay), faqat SSSRnıñ yabancılarğa evlenmege yasaq etken qanunı sevdalarnıñ taqdirini boza.
Artistler bedava oynadılar, kiriş ise serbest edi.
«Vatandaşlıq teşebbüslerniñ şurası» cemaat teşkilâtınıñ malümatına köre, oyunğa biñden ziyade seyirci keldi. Kiyevde Zabitlerniñ Evi Salonında 900 insan buluna bile, bazıları ayaqta tura edi.
Numayışnıñ neticesinde 52 biñ grivna toplanıldı. Teşkilâtçılar qayd etkeni kibi, ticariy oyunlardan bile o qadar para qalmay.


text:
Sentâbr 24-te Kiyevde «Maqsat – Birlik» serlevalı bütün Ukraina vatanperver kvesti keçirilecek, merasimde Kiyev ve Qırım taqımları iştirak etecek. Bu aqta kvets teşkilâtçıları Facebook saifesinde bildire.
«Leyha maqsadı – bir şeerniñ bütün sakinlerini birleştirmek içün adiy soqaq oyunından küçlü içtimaiy leyha yapmaqtır. ATO-dan qaytqan askerlerge yardım etmek, olarğa tınç ayatqa alışmaq içün imkân bermek, bütün oyun iştirakçilerine çoqusı allarda ğalebe taqımnıñ birleşken işinen qazana bilecegini añlamağa imkân bermek müimdir», – dep aytıla beyanatta.
Haber etilgenine köre, merasim başlanacaq yer – Ekinci cian cenkinde Ukraina tarihı milliy müzeyi yanındaki aşağı parklama yeridir. Oyunda iştirak etmek içün kerekli şeyler: iştirakçiler taqımı, avtomobil, internet ve Kiyev haritasınen smartfon.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Tam bir yıl evelsi, 2014 senesi aprel 13-te, Ukraina Milliy havfsızlıq ve mudafaa şurası (RNBO) Ukraina şarqında terrorizmge qarşı tedbirler keçirilmesini ilân etti. Böyle qarar Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ bir sıra şeerinde başlağan Rusiyege qoltutuv numayışlarğa, silâlı taqımlarnıñ memuriy binalarnı ve militsiya bölüklerini zapt etmek ıntıluvlarına cevap olaraq qabul etilgen edi, dep yaza Radio Svoboda.
O vaqıt Ukraina prezidenti vazifelerini eda etken Aleksandr Turçinov bildirdi ki, Rusiye Federatsiyası Ukrainağa qarşı cenkke başladı. Aprel 14-te o RNBOnıñ «Terroristik telüke ve Ukrainanıñ topraq bütünligini saqlav qaluv boyunca acele tedbirlerniñ keçirilmesi aqqında» qararı ile bağlı buyruqnı imzaladı.
Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ malümatına köre, Donbasstaki cenk areketleri aqibetinde 6 biñden ziyade insan elâk oldı. Evlerini terk etmege mecbur olğan insanlarnıñ sayısı 2 million insannı teşkil etti, olardan 1,2 million kişi Ukrainanıñ diger regionlarına, 700 000 adam Rusiyege köçip ketti.
ATO ve separatistlerniñ zararları tam belli degil. Baş ştabnıñ ilk malümatlarına köre, Ukraina Silâlı quvetleri 1,5 biñ arbiyni ğayıp etti.
Rusiye Donetsk ve Lugansk vilâyetlerindeki zıddiyette iştirak etkenini red ete. Ukraina reberligi ve NATO vekilleri ise Donbasstaki zıddiyetke alâqası olğanını isbatladılar.
Rusiyeniñ Ukrainağa qargı istilâsından sebep dünyanıñ bir sıra memleketi Rusiyege qarşı iqtisadiy cezalar kirsetti.


text:
Saytnıñ malümatına köre, Sergey Menâylo Aqyar – Rusiye gemicileriniñ şeeri, «Aqyarda diger gemiciler evel-ezelden olmadı. Onıñ içün men adaletni ğayrıdan tiklemege qarar aldım», dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, aynı bu sebepten mezkür qarar qabul etildi.
«Biz olarnı alıp, paketleycekmiz ve Kiyevge yollaycaqmız. Olar bu abidelerni tiklediler, olar bu şahslarnı ve bu taşlarnı ürmet eteler, ürmet etmege devam etsinler aysa», – dep ayttı «gubernator».
Sergey Menâyla Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ 2014 senesi aprel 15-ne ait qararına köre Aqyar valisi vazifelerini eda etecek adam olaraq tayin etildi.


text:
Rusiyege tabi olğan Aqmescitniñ Kiev rayon mahkemesi oktâbrniñ 12-nde kün evelsi Bağçasarayda tevqif etilgen qırımtatarı, 12 balanıñ babası olğan Server Zekiryayevni eki ayğa apiske alğan. Rus silâlı hızmetleri onı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azası olaraq şeklemekte. Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Aleksey Ladin bildirdi.
«Dekabrniñ 11-ne qadar apis etilgen. İmaye tarafı mahkeme ögünde daa yımşaq qararnıñ alınılması – ev apisi ya da pey berilmesi – mümkün olğanını isbatladı. Onıñ eki balası – saqat, ve o ailesini özü baqa. Dava malümatlarına baqıp, qabaatlar esassız olğanını körem. Taqiqatnıñ aytqanı gizli körüşüvler, asılında açıq körüşüvler edi. Müşterimniñ sözleri ise – başqa din mensuplarına nasıl davranılmaq kerek olğannıñ tolerantlıq nümünesidir», – dep qayd etti advokat.
Mahkemeci, Zekiryayev şaatlarnı qorquta bilecegini, delillerni yoq etecegini ya da başqa şekilde taqiqatqa tesir etecegini tüşüngen.
İmaye tarafı bu ükümge itiraz bildirmege niyetli.
Tevqif etilgen başqa qırımlılarğa nisbeten mahkeme qararı daa alınmağan, çünki qırımtatar tilinden tercime etecek terciman beklenile.
Yüzden ziyade adam, tevqif etilgenlerni desteklemek içün kelip, Mahkeme binası qarşısında toplaşqan.
Oktâbrniñ 11-nde, çarşenbe künü, saba Bağçasarayda rus silâlı hızmetleri bir-qaç qırımtatarınıñ, musulmannıñ evinde tintüv keçirgeni malüm oldı.
Qırım yarımadası Rusiye tarafından istilâ etilgen soñ, yarımadada FSB tarafından muntazam surette jurnalistler, failler, cemaatçılar tintile ve sorğuğa çekile. Uquq qorçalayıcılar rus silâlı hızmetlerniñ böyle areketleri siyasiy sebeplerden yapılğanını ayta.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek oğrunda terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsizce taqip etilgenini aytalar. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etken edi.


text:
BM Baş Assambleyası Donbas ve Qırım meseleleri çezilecek meydançıqlardan biri ola, dep tüşüne Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy. Bu aqta o, Baş Assambleyanıñ 76-ncı sessiyasında iştirak etmek içün kelgen New Yorkta jurnalistlerge ayttı.
«Tek aytıp keçmege degil, belli areketler yapılmasını talap etmek kerekmiz. Biz bütün meydançıqlarda Donbas ve Qırım meselesini çezmege tırışamız. BM – esas meydançıqlardan biridir. Ve bu imkânnı qaçırmamalımız», – dep bildire Zelenskıynıñ aytqanlarını «Dom» telekanalı.
O, ABD ziyareti vaqtında bir çoq memleketniñ liderlerinen körüşip, semereli bir netice olacağına ümüt ete. Onıñ malümatına köre, Türkiye prezidentinen körüşüv keçirilmesi planlaştırıla.
«Birleşken Milletlerniñ «Qırım platformasını» tanıması bizim içün pek müim. Bu zor zamanlarda ortaqlarımız Ukrainağa qoltutar, dep ayta bilemiz, mence», – dedi Zelenskıy.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Volodımır Zelenskıynıñ BM Baş Assambleyasınıñ sessiyasında iştirak etmek içün ABDge kerçekleştirecek ziyareti vaqtında «bütün muzakerelerde Qırım qırmızı yip» olacaq, dep bildirgen edi.
BM Baş Assambleyası yetmiş altıncı sessiyasını sentâbrniñ 14-nde açtı. BM Baş Assambleyasınıñ umumiy munaqaşaları sentâbrniñ 21-nden sentâbrniñ 27-ne qadar keçirilecek.
Sentâbrniñ 9-nda BM Baş Assambleyası «Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarındaki vaziyet» maddesini saqlav qararına ve onı Baş Assambleyanıñ 76-ncı sessiyası kün tertibiniñ leyhasına kirsetüvge qoltuttı.
Sentâbrniñ 2-nde Birleşken Milletler, Baş kâtibi António Guterresniñ Qırım ve Aqyarda insan aqlarınıñ bozuluvına dair yañı maruzasını aydınlattı. Vesiqada qayd etilgenine köre, BM Baş kâtibiniñ maruzası 2020 senesi iyülniñ 1-nden 2021 senesi iyünniñ 30-na qadar müddetni qavrap ala ve «insan aqları ve halqara gumanitar uquq bozuluvlarını tarif ete».


text:
İşğal etilgen Qırım paytahtında çoq qatlı evlerniñ biri üstünde Rusiyege qarşı mananı ifadelegen yazı peyda oldı.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, bellisiz müellifler «Beraber faşizmge qarşı» yazısını «Beraber raşizmge qarşı» yazısına çevirdiler.
Yerli soqaq ressamları «F» arifini «R» arifine deñiştirip, yazını tüzettiler.
Endiden soñ Aqmescitniñ «Moskoltso» rayonında, bazar qarşısında, er kün biñlernen adamnıñ közüne çarpqan «Beraber raşizmge qarşı» yazısı mevcut.
İlk sefer Aqmescit eviniñ divarı üstünde yazı 2009 senesi Moskvada öldürilgen Anastasiya Baburova ve Stanislav Markelov hatırasına 2010 senesi peyda olğan edi.
Uquq qorçalayıcılar ve faşizmge qarşı çıqqanlar er sene olarnıñ ölüm künü hatıra aktsiyalarını keçireler, olardan biri vaqtında Kiyevskaya soqağındaki evinde «Beraber faşizmge qarşı» yazısı peyda olğan edi.


text:
Ukraina Nazirler Kabineti İşğal etilgen Qırım, Aqyar şeeri ve vaqtınca köçip kelgen insanlarnıñ meseleleri boyuca Delvet hızmetini teşkil etti.
Mütenasip №297 qarar ukrain ükümetiniñ saytında avgust 5 künü aşkâr etildi.
Devlet hızmeti icraiy akimiyetiniñ merkeziy organı olaraq teşkil etildi, onıñ faaliyeti Nazirler kabineti tarafından idare etilecek.
Maliye nazirligine devlet bücetine deñişüvlerni kirsetkende, işbu organnıñ faaliyetine masraflarnı nazarda tutmağa avale etildi.
Devlet hızmetiniñ idarecisi tayin etilgeninden soñ, eki afta içinde Nazirler Kabinetine Devlet hızmeti aqqında malümat ve qararlarnı teslim etmege vazife berildi.
Evel cemaatçılar Kiyevde Qırım işleri boyunca Nazirlikniñ peyda oluv zaruriyeti boyunca tögerek masanı keçirgen ediler. Onıñ yolbaşısı vazifesine «Avromaydan-Qırım» iştirakçisi Anatoliy Kovalskiyni, ya da qırımtatar milliy Meclis reisi Refat Çubarovnı tayin etmege teklif ettiler.


text:
Rusiyede Roskomnadzor talabınen «İslâm devleti» arbiyleriniñ videomuracaatını yasaq ettiler. Olar Şimaliy Kavkazda cenk başlamağa vade ettiler, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Komitetniñ matbuat kâtibi Vadim Ampelonskiy bildirdi ki, böyle bir qarar Rusiye baş prokuraturasınıñ talabından soñ qabul etildi. Baş prokuratura işbu muracaatnı tapıp, onıñ tarqatılmasına yol bermemege çağıra.
FSB taqiqat idaresine «terroristik areketler yapılmasınıñ havfı ve Rusiyeniñ topraq bütünligini boza bilecek areketlerge çağıruv» maddesi boyunca cinaiy işni açmaq meselesiniñ al etilmesi içün malümat yollanıldı.
Dünyanıñ içtimaiy ağları Rusiye memurlarnıñ ricasına seslendiler. Böylece, Twitter bunıñ kibi videomuracaatlarnı özü silip başladı.


text:
Aqşam, okâtbr 7-de, Türkiye Cumhuriyeti Ukraina elçihanesinde yanğın yüz berdi. Bunı Türkiye paytahtı Ankarada ukrain elçihanesi bildire.
«2015 senesi oktâbr 7 künü elçihanege bağlı olmağan sebeplerden diplomatik işhane binasında elektroteminlev ile problemler yüz bere edi. Tahminen saat 21:30 elçihaneniñ odalarından birinde yanğın yüz berdi, onı diplomatik işhane hadimleri ve yanğıncılar yardımı ile söndürdiler», – denile elçihane saytında.
Elçihanedeki yanğın eletkrik energiyasınıñ defalarca söndürilmesinden olğan qısqa tutaşuv sebebeinden yüz bergendir.
Ziddiyetten kimse zarar körmedi. Elçihane işine devam ete.


text:
Meclis reisi Refat Çubarov qırımtatar halqı sürgünliginiñ 71 yıllığında yarımadada yaşağan semetdeşlerini sabır etmege çağıruvı ile video muracaatnı yazdı
«Sayğılı ağa ve ablalar, bir yıl evelsi başımızğa yañıdan kelgen zorluqlar inşaAllah yoq olacaqtır, Qırımnı basıp alğan rus işğalcileri bizim toprağımızdan qaçmağa mecbur olacaqtır. Bizler epimiz bu quvanç künlerini yaqınlaştırmaq içün areket etemiz», – dey Çubarov.
«Amma ne olsa da, buña bazı vaqıt kerek olacaq. O sebepten, Qırımdaki milletimiz ve Qırımnıñ tışında mecburiy olğanlarımız birlikte olayıq. Añlaymız, bugün eñ büyük zorluqlarnı Qırımdaki vatandaşlarımız çeke. Allah sizge çoq sabır ve küç bersin. Allah epimizge Vetanımızda kene bir arağa kelmege nasip etsin», – dedi Meclis reisi.
Bazarertesi künü, mayıs 18-de, Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgünligi 71 yıllığı munasebeti ile Ukraina ve tışında bir sıra hatıra tedbiri keçirilecek.
Şu künleri Kiyev, Harkov, Herson, Lviv ve diger şeerlerde de bu kibi tedbirler keçirildi.
Er sene Qırımda sürgünlik yıllığı munasebeti ile kütleviy tedbirler, şu cümleden Aqmescit merkezinde matem mitingi keçirile edi. Amma Rusiyeniñ Qırımnı zapt etkeninden soñ Aqmescit merkezinde bu kibi tedbirlerni keçirmege yasaq ettiler.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.


text:
Böyle qarar qırımtatar halqınıñ yetekçisi, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevniñ kenişlev sualleri ve Avropa qomşulıq siyaseti boyuca Avropa komissarı Ştefan Füle ile Kiyevdeki körüşüvi devamında alındı.
Qırım.Aqiqat mühbirine qırımtatar milliy Meclisniñ tış alâqalar bölüginiñ yolbaşçısı Ali Hamzin aytqanı kibi, forum 2014 senesiniñ soñunace Ukraina tışında, Avropanıñ memleketleriniñ birisinde olacaqtır.
Onıñ sözlerine köre, Forumnıñ yeri onda iştirak etecek ğarp siyasetçileri, memur ve donorlarına bağlıdır. Bundan da ğayrı, Forumda Ukraina memurlarınıñ da iştiragi beklenile.
Qırımtatar milliy Meclisi qırımtatarlarnıñ aqları boyunca Halqara Forumnı sürgünlikniñ 70 yıllığından evel keçirmege planlaşıtra edi. Faqat siyasiy vaziyet sebebinden Halqara Forumnıñ keçirilmesi belgisiz müddetke keçirilgen edi.
Bu sene işğal etilgen Qırım akimiyeti Aqmescitniñ merkeziy meydanında mayıs 18 künü matem tedbirlerni keçirmege yasaq etti. Matem künü OMON nezareti altında keçti. Bundan da ğayrı, Meclis azalarınıñ evlerinde FSB tarafından tintüvler keçirildi, bundan evel Mustafa Cemilevni Qırımğa kirsetmegen ediler.


text:
Onıñ namzetine bir qaç tatar teşkilâtı qol tuttılar. Olarnıñ arasında Tatarstanıñ aqsaqallar Şurası, Tatar cemaat merkezi ve qırımtatar halqnıñ Milliy Meclisi.
«Mustafa Cemilev bu mukâfatqa eñ lãyıq insanlardan birisi olğanında eminmiz», - dep aytıla bildirmede.
Onıñ nazmetini teklif etken teşkilâtlarnıñ bildirgenine köre, Mustafa Cemilevnıñ sayesinde qırımtatarlar ukrain cemiyetiniñ bir parçası oldı.
Mustafa Cemilev eñ meşur sovet dissidentlerden birisidir. Qırımtatar halqnıñ aqları içün o apishanelerde 15 yıldan ziyade yattı.
Qırımtatar halqnıñ lideri endi eki kere, 2009 ve 2011 seneleri Nobel mukâfatına teklif etilgen edi.


text:
Fransa, Suriyede himiyeviy silânıñ qullanıluvı aqqında meseleniñ baqılması içün BMT Telükesizlik Şurası oturışuvınıñ acele surette çağırılmasına davet etti. Fransanıñ teklifine Şuranıñ sekiz aza devleti qol tuttı. Bunı Azatlıq Radiosınıñ rus bürosı bildire.
Fransa TİNiniñ rehberi Jan-İv Le Drian, Duma şeerinde sakinlerge qarşı yapılğan himiyeviy ucüm aqqında bildirüvler munasebeti ile «soñ derecede endişeli olğanını» bildirdi. Parijniñ noqtai-nazarına Telükesizlik Şurasınıñ sekiz devleti – Büyük Britaniya, AQŞ, Poloniya, Niderland, İsveç, Quveyt, Peru ve Kot-d’İvuar qol tuttılar.
Fransa TİNiniñ rehberi Dumadaki vaqialarğa «nefret doğurğan halqara hümanitar uquqnıñ bozuluvı» dedi. Le Driannıñ sözlerine köre, Fransa ittifaqdaşlarnen beraber, himiyeviy silâ kerçekten de qullanıldımı, tayin etecek.
Bazar künü Suriyede, bunıñ arfesinde, aprel 7-de Şarqiy Guta bölgesinde isyancılarnıñ qolunda olğan Dimaşq yanındaki qısmına qarşı yapılğan himiyeviy ucüm qurbanlarınıñ sayısı aqqında yañı malümatnı bildirdiler.
Farqlı bildirüvlerge köre, onlarca qurbanlarından baas etile – 40-tan 70-ke qadar. Bu raqamlarnı «Beyaz miğferler» adınen belli olğan Suriye vatandaşlar mudafaası teşkilâtı bildire. Elâk olğanlarda himiyeviy silâ qullanılmasınıñ alâmetleri bar – kenişlegen köz bebekleri ve ağızdan çıqqan köpük.
Duma şeerindeki himiyeviy ucümniñ neticesinde zarar körgenlerniñ sayısı – yüzlernen kişi.
AQŞta daa aprel 7-de, himiyeviy ucüminden aman soñra, Vaşingtonnıñ, Suriye ukümet quvetleri tarafından himyeviy silâ qullanılmasınıñ yañı bir deşetli adisesi aqqında pek endişeli haberlerni diqqatnen taqip etkenini bildirdiler. AQŞ Devlet departamentiniñ beyanatında bildirilgenine köre, Suriye ukümetine qatiyen qol tutqan Rusiyeniñ bunıñ içün esas mesüliyeti bardır.
Devlet departamentinde: «Rejim tarafından öz halqına qarşı himiyeviy silânıñ qullanılması tarihı iç şübhe doğurmaz», – dep ilâve ettiler.
Suriye ukümeti ve onıñ ittifaqdaşı Rusiye bu bildirüvni sahte deyler.


text:
Rusiyedeki Tatarstanda tatar tiliniñ mecburiy ögrenilmesi lâğu etildi. Böyle qaideler Rusiye Tasil nazirligi tarafından işlep çıqılğan oquv planında bulunmaqtadır, dep bildire noyabrniñ 29-nda Aqiqat Radiosı.
Tatarstan prokurorı İldus Nafikovnıñ bildirgenine köre, bu cumhuriyette mektep talebeleri tilni göñülli olaraq, ana-babalarınıñ yazılı şeklindeki razılığı esasında aftada eñ çoq 2 saat qadar ögrenecekler. Buña beñzer qaideler bütün Rusiye territoriyasındaki cumhuriyetlerniñ devlet tillerine nisbeten qullanılacaqlar.
Tatarstan Anayasasına binaen, rus ve tatar tilleri, devlet tilleridir. Olar mekteplerde mecburiy şekilde ve musaviy kölemde ögretilmek kerekler. Rusiye qanunları ise tatar tiliniñ göñülli olaraq ögrenilmesini közde tuta. Noyabrniñ ortasında Tatarstan prezidenti Rustam Minnihanov, tatar tili cumhuriyetniñ bütün mektep talebeleri içün mecburiy qalacaq, amma onı aftada evelki altı saat yerine eki saat ögretecekler, dedi. Onıñ bildirgenine köre, bu şartlar Rusiye akimiyetinen uyğunlaştırıldı.
Ağustosnıñ soñunda Rusiye prezidenti Vladimir Putin, rusiye vatandaşlarına berilgen bölgeniñ yerli ve milliy tillerni göñülli olaraq ögrenmek ve rus tili boyunca programlarnı tolu kölemde keçmek aqqı bölgelerde nasıl temin etilgenini teşkermek vazifesini berdi.
Rusiye Prokuraturası, ülkeniñ cumhuriyetlerinde milliy tillerni yalıñız istekke köre oqutmaq mümkün olğanına dair qarar berdi. Daa evel rus tilinde laf etken balalarnıñ ana-babaları tatar tiliniñ rus tiline köre daa büyük kölemde ögretilgenini şikâyet ettiler. Analardan biri mahkemede Tatarstan rehberlerine qarşı dava açıp, kompensatsiyanıñ ödenmesini talap etti.


text:
Türkiyeniñ ğarbiy yalısında 7 büyükliginde zelzele oldı, dep bildire BBC ABD seysmologiya hızmetine esaslanıp, dep yaza «Nastoyaşçeye Vremâ».
Anadolu agentliginiñ AFAD malümatına esaslanıp yazğanına köre, yer teprenüvi 6,6 olaraq qayd etildi.
İzmir akimiyetiniñ malümatına köre, 20 bina yıqıldı. İç işler nazirliginiñ ilk malümatına köre, İzmir şeeriniñ Bornova ve Bayraklı rayonlarında yer teprenüvi neticesinde altı bina yıqıldı.
Türkiye kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, zelzeleniñ ortası Ege deñizindeki Seferihisar şeeri rayonında oldı. Zelzele İstanbul ve Atinalarda da is etildi.


text:
Qazannıñ №175 mektebinde açılğan ateş neticesinde 11 insan elâk oldı, 9-ı bala ola, dep bildire Rusiye kütleviy haber vastaları acele hızmetlerniñ malümatına esaslanıp, dep haber ete «Nastoyaşçeye Vremâ».
Soñki malümatqa köre, ücüm etken eki kişi bar edi, biri yaqalandı, ekincisi öldürildi, dep haber ete TASS.
Alise yerine acele hızmetler kele. İnsanlar pencerelerden tahliye etile.
№175 mektebi Caudat fayzi soqağında yerleşe. Oquv yurtunıñ saytındaki malümatqa köre, mektepte biñden çoq talebe oquy, 57 oca çalışa. Mektep 2006 senesi açılğan edi.
Şimdi oquv yurtu yanında tahminen 20 «acele yardım» maşinası nevbetçilik yapa.
Mektepte kimligi belli olmağanlar açqan ateş aqqında kütleviy haber vastaları mayısnıñ 11-nde saba menbalarına esaslanıp bildirip başladı. «İnterfaksnıñ» menbalarına esaslanıp bildirgenine köre, genç mektepke silânen kelip, sınıfdaşlarına ateş açtı. Lukin bu malümat resmiy şekilde tasdıqlanmay.


text:
Adler
Adler - ul Qara diñgezdäge kurort, elektä qala, ä xäzer Soçinıñ Adler rayonına buysınğan bistä.
Borınğı zamannardan Sadzlar kenäzlege cirendä, Mzımta tamağında Lieş awılı torğan. 12. yözdä monda Layso isemle Genova faktoriäse urnaşılğan, ä cirlär üze Aredba ıruğınnan Sadz aqsöyäkläreneke bulğan. Aredbalarnıñ säwdä portı Törekçä Artlar dip atalğan. Urıslar, mona kilgäç anı Adler-gä üzgärtkän. Başqa teoriäçä, bu iseme Adler brigı (Almança Qaraqoş) isemennän.
Xäzerge bistä 1837.neñ 18 iyündä Svyatoy Dux (İzge Rux) qäläğse isemendä Urıslar tarafınnan nigezlängän.
Adlerda Troitsa, İzge Rux (Urıs), İzge Sarkis (Ärmän) çirkäwläre urnaşqan. Anda da Qawqaz Biosfera Tıyulığı, Adler Rayonı Tarixı muzéyı, "Tönyaq Kulturalar" parkı.


text:
Bunı «IPC-Bolşaya Yalta» neşirine işğal etilgen Qırımnıñ uquq qoruyıcı organlarında olğan menbalar bildirdi.
Berilgen malümatqa köre, «yollanmalar» mecburiy olacaq ve yarım yıl sürmesi mümkün.
Qırım uquq qoruyıcıları vaziyet kergin olğan yerlerge yollanılacaq.
«Şimdi tamam belli oldı, bizni eñ yaqın vaqıtta Çeçnâ ya da Dagestanğa yollaycaqlar. Bizler eki yılda bir kere 6 ayğa baracağımız tahmin etile. «Qaynağan noqtalarğa» baracağımıznı ayttılar», – dep añlattı Qırım «OMONınıñ» hadimi.
Kütleviy haber vastaları mart ayında bergen malümatlarğa köre, Qırım arbiy hızmetçilerini ve uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimlerini Rusiyege hızmetke yollaycaq olalar.


text:
İnternette Qırımnıñ memuriy sıñırında ve Ermeni Bazar şeerinde Rusiye arbiy kermenleri tarafından çıqarılğan video peyda oldı. Videonı «Dnipro-1: Ayerorozvidka» polku aşkâr etip, Qırım köküniñ istihbaratını keçirgenini bildirdi.
«Dnipro-1» polkunıñ Facebook saifesinde aşkâr etilgen beyanatta içtimaiy ağlar qullanıcılarına ava istihbaratına qoşulmağa ve malümatnı faallerge bildirmege çağıralar.
Yükseklikten çıqarılğan videoda arbiy kermenler, arbiy tehnika, yol, alan aşhaneleri ve diger inşaatlar körüne.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi fevral 20 künü işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası bu tarihnı yarımada işğaliniñ başlanuvı künü olaraq ilân etti.


text:
Mart 11-de Qurman rayonınıñ Temir köyünde yaqalanğan Talât Yunusov Aqmescitte Taqiqat komitetinde buluna.
Bunı babası Asan Yunusov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, oğlu yaqalanğan soñ evlerinde eki saat devamında tintüv keçirildi.
«Bir şey tapmadılar. Men ne qıdırasıñız dep soradım – taqiqat tedbirleri keçirilgenini ayttılar. Oğlumnı 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası yanında keçirilgen mitingde birisine zarar ketirmesine şekleyler», – dep ayttı Yunusov.
Onıñ qayd etkenine köre, Taqiqat komitetiniñ vekilleri vesiqasız tintüv keçirmege keldiler. Saipler açuvlanmağa başlağan soñ bunıñnen bağlı vesiqanı kösterdiler.
Rusiye uquq qoruyıcılarınen beraber yaqalanğa berilgen adliyeci de keldi.
«Özüni tanıtmadı. Men bu qadın kim ve tintüvni ne sebepten nezaret etkenini soradım, dediler ki, oğlumnıñ adliyecisi, Papçuk Yuliya Yevgenyevna», – dep ayttı Yunusov.
Asan Yunusovnıñ bildirgenine köre, Talât yaqalavdan soñ bir qaç saat keçkende telefon etip, Aqmescitte Turgenev soqağı, 16 adresi boyunca bulunğanını bildirdi.
Çarşenbe künü, mart 11-de, saba Qurman rayonınıñ Temir köyünde (Yastrebovka) 1984 senesi doğma Talât Yunusov yaqalandı. Babasınıñ aytqanına köre, saba saat 7-de evlerine silâlı adamlar kirdi.
Keçken afta, mart 6-da, bu iş boyunca Asan Çaruhov yaqalanğan edi. Bir qaç saat devam etken sorğudan soñ onı azat ettiler.
Bundan evel Rusiye Taqiqat komiteti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznı yanvar 29 künü «kütleviy nizamsızlıqnı teşkil etüvde» şeklep, oña 2015 senesi fevral 19-na qadar, soñra mayıs 19-na qadar apis müddetini belgilediler.
«Fevral 26 künü» işi çerçivesinde uquq qoruyıcılar mitingniñ daa bir iştirakçisi Eskender Kantemirovnı da yaqaladılar. Oña eki aylıq apis cezası belgilendi.
2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Qırımtatar Milliy Meclis ve «Rusiye birligi» tarafdarları ile kütleviy miting keçti.


text:
İşğal etilgen Qırımda ukrain bağ operatorlarına litsenziyasız çalışmağa ruhset berilgen müddet qısqartıla bile. Rusiye alâqa nazirligi bunıñ teşebbüsçisi olıp, mezkür müddetni 2017 senesi dekabr 31-den 2015 senesi mayıs 1-ne qadar deñiştirmege teklif etti.
Bu aqqında Rusiye ükümetiniñ yarımadada bağ hızmetlerini kösterüv hususuyetleri aqqında qararında aytıla, – dep haber ete TASS.
Berilgen malümatqa köre, operatorlar 2015 senesi yanvar 1-ne qadar Roskomnadzor idaresine köstergen faaliyetleri, ağnıñ tehnologik imkânları, köstergen hızmetleri ve müşterilerniñ sayısı aqqında malümatnı yollamaq kerekler.
Vesiqada bağ operatorlarınıñ Rusiye qanunları boyunca çalışmağa azır olğanları aqqında beyanat olmalı.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.