text:
«Oktâbr 13-de Alan uquq qorçalayıcı merkeziniñ koordinatorı Aleksandra Krılenkova ile beraber oktâbr 12-de Mamaq köyünde ağa-qardaş Abdullayevlerniñ qorantalarını ziyaret ettik. Uquq qorçalayıcı faaliyetimizde qullanmaq içün vaqianı tafsilâtlıca ögrendik, yaqalanğanlarnıñ yaqın aqrabalarına tevsiyeler berdik», – dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa Qırım insan aqları bağ gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov.
Uquq qorçalayıcınıñ Qırım.Aqiqatqa bergen malümatına köre, oktâbr 12-de saba erte FSB urbasında Rusiye uquq qoruyıcıları Aqmescit civarındaki Mamaq köyüniñ Canköy soqağına keldiler. Bu soqaqta olar doğmuş qardaş olğan Üzeir Abdullayev ve Teymur Abdullayevniñ evlerinde tintüv keçirmege başladılar. Üzeirniñ evinde FSB hadimleri demir qapunı yıqtı ve pencereni sındırdılar. Evde olğanlarnı, şu cümleden dört balanı (Selsabil – 11 yaşında, Tasnim – 8 yaşında, Mansur – 4 yaşında, Ayat – 1 yaşında) bir odağa qapatıp, çıqmağa izin bermediler. Saat 11-lerde Üzeirniñ ömür arqadaşı Ferağa balalarnı aşatmağa izin berildi.
Feranıñ uquq qorçalayıcılarğa bildirgenine köre, uquq qoruyıcılar evlerinden eki planşet, telefonlarnı ve ana parası olaraq berilgen 25 biñ rubleni alıp kettiler.
Tintüvni közetmege imkânım olmadı, meni balalarımnen beraber bala odasında qapattılar, qapu yanında silâlı adam tura edi. Balalar pek qorqtıFera Abdullayeva
«Odun alacaq ve evimizni resmiyleştirecek paramıznı alıp kettiler. Rublelerden ğayrı daa 200 dollarımız bar edi, olarnı da alıp kettiler. Tintüvni közetmege imkânım olmadı, meni balalarımnen beraber bala odasında qapattılar, qapu yanında silâlı adam tura edi. Balalar pek qorqtı», – dep tarif ete Fera.
Tintüvler keçirilgen evlerniñ içine kimse alınmadı. Advokat Emil Kürbedinovğa kirmege izin berildi.
Tezden FSBge yardım etmek içün İçki işler nazirliginiñ mahsus bölügi avtobusnen keldi. Ağa-qardaş Abdullayevlerniñ evleri yanında qasevetlengen qomşular toplaşıp başladı. Otuzğa yaqın köydeş toplaştı.
Az qaldı, toplaşqan insanlar ve uquq qoruyıcılar arasında qavğa çıqqan edi, amma, çoq şükür, olmadıRuslan, yaqalanğanlarnıñ eki doğmuş qardaşı
«Az qaldı, toplaşqan insanlar ve uquq qoruyıcılar arasında qavğa çıqqan edi, amma, çoq şükür, olmadı», – dep bildirdi uquq qorçalayıcılarğa Üzeir ve Teymurnıñ eki doğmuş qardaşları – Ruslan. Genç uquq qorçalayıcılarnen körüşmege keldi, o, oktâbr 12-de qomşularına qoltutmağa kelgen köydeşler arasında da bar edi.
Saat 12-lerde tintüvler bitti ve uquq qoruyıcılar qardaşlarnı alıp kettiler.
Aynı künü yaqalanğan daa eki musulman kibi ağa-qardaş Üzeir Abdullayev ve Teymur Abdullayev «Hizb ut-Tahrir» firqasında iştirak etmesi ile qabaatlandı.
Teymur Abdullayevniñ qorantası ile körüşken Aleksandra Krılenkova Qırım.Aqiqatqa bildirdi ki, onıñ ömür arqadaşı Alime, Fera kibi, zenaat boyunca oca ola. Ailelerinde beş bala bar: oğlu Ali – 8 yaşında, oğlu Umar – 6 yaşında, oğlu Rayhan – 5 yaşında, oğlu Osman – 3 yaşında, qızı Asma – 3 aylıq. Qoranta baqacaq insansız ve parasız qaldı. Uquq qoruyıcılar ötmek ve sütke qaldırılğan biñ rubleni de alıp ketti. Abdureşit Cepparovnıñ aytqanına köre, otkâbr 13-de olar apiske alınğan ağa-qardaşnıñ anaları Dilâre ile de subetleştiler.
Yaramadım, yerde yattım, amma OMON meni kötermege bile izin bermey ediler. Qalğanını pek hatırlamayım. Oğlanlarımnı alıp ketkende özüme keldim. Yanlarına çaptım, amma meni kene toqtattılarDilâra Abdullayeva, yaqalanğanlarnıñ anası
«Oğullarımnıñ evlerinde olğanlarnı eşitken soñ çapıp keldim. Amma içeri almadılar, keçecek oldım, meni tutıp yerge attılar. İnsanlar qıçırmağa başladı, anası keldi, içeri alıñız dediler. Amma kimse maña keçmege izin bermedi. Yaramadım, yerde yattım, amma OMON meni kötermege bile izin bermey ediler. Qalğanını pek hatırlamayım. Oğlanlarımnı alıp ketkende özüme keldim. Yanlarına çaptım, amma meni kene toqtattılar», – dep paylaştı duyğularını uquq qorçalayıcılarnen Dilâra.
Analarınıñ aytqanına köre, oğulları köyde sport zalını qurdılar, istegi olğan köydeşlerge thekvondo ögrete ediler. Özleri bu saada ekinci seviyege köterildiler. Köydeşlerine soprt, sağlıq ve ayınıq ömür tarzına sevgi aşladılar. O, oğulları qanunğa zıt kelgen bir şey yapqanlarına inanmay.


c: text/html

text:
Kreml kontrol etken işğal etilgen Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi aprelniñ 20-de Yaltalı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Arsen Cepparov ve imayesi onıñ apis müddetini uzatmaq qararından bergen şikâyet arizalarını qanaatlendirmege razı olmadı. Bunı oturıştan soñ Cepparovnıñ advokatı Cemil Temişev bildirdi.
«Mahkeme şikâyet arizalarımıznı kene qanaatlendirmedi. Arsen Cepparovnıñ apis müddetini toqtamayıp uzatmaları oña basqı usulıdır, taqiqat istegen ifadelerni bermesine zorlaycaq olalar», – dep ayttı Temişev.
Yaltalı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Refat Alimov ve Arsen Cepparov 2016 senesi aprel 18 künü Qızıltaşta yaqalanğan soñ apiste yatalar. Birinci dört Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işiniñ» mabüsi 2016 senesi fevral 11 künü yaqalanğan edi. Olardan eñ çoq tanılğan insan aqları kontakt gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kukudır. Ondan ğayrı qurucı olıp çalışqanlar aluştalı Muslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, em de Yaltalı çeçek satıcısı Vadim Sirük tutulğan edi.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımtatarlarnıñ yetekçilerinden biri İlmi Umerov iyünniñ 14-nde rejissör Oleg Sentsovnıñ anası Lüdmilanı ziyaret etti. Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında Umerov dedi ki, qadın öz oğlunen körüşecegine ümüt ete, ve aynı zamanda onı körüp olamacağından qorqa eken.
«Bügün saba onnen telefonlaşıp kendisini ziyaret ettik. Onda çoq oturmadıq, 20-30 daqqa. Oña aferin demeli. Ebet, oğlu içün qasevetlene. Onı artıq körüp olamaz, dep qorqa. Onı iç olmadı bir kere ziyaret ettimi, dep sorağanda, Oleg Rostovdan başqa apishanege avuşturılğan soñ onı bir kere de ziyaret etmegenini ayttı, çünki yol masrafları pek paalığa çıqa», – dedi Umerov Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında.
Qırımatarlarnıñ temsilcisi dedi ki, o uquq qorçalayıcı Aleksandr Podrabineknen birlikte vade etkenler, Lüdmila Olegnen qonuşsa, o da apishane memuriyetinen añlaşıp olsa, olar anasını «arzu etkeni kibi oğlunen körüştürmege» yardımcı olurlar.
İyülniñ 13-nde Oleg Sentsov 41 yaşını toldırdı, o endi dörtünci doğğan kününi apishanede qarşılağan oldı. Kyivde ve bütün Ukrainada onıñ doğğan künü munasebetinen destek aktsiyaları keçirildi.
Oleg Sentsov ile Aleksandr Kolçenko 2014 senesi mayıs ayında Qırımda Rusiye mahsus hızmetleri tarafından tutılğan ediler.2015 senesi avgust 25 künü Rusiyeniñ Şimaliy-Kavkaz okrug arbiy mahkemesi, Aqmescitli ukrain rejissörı Oleg Sentsovnı, terrorizmde qabaatlap, 20 yılğa sert rejim apishanesinde azatlıqtan marum etilecegi aqqında qarar alğan edi. Rusiye taqiqatçıları Qırım faali Aleksandr Kolçenkonı Sentsovnıñ qabaat ortağı olaraq tanıp, onı 10 yılğa qadar apishanege aldılar. Ekisi de öz qabaatını red ete.
«Memorial» uquq qorçalayıcı teşkilâtı Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabuslar cedveline kirsetti.


text:
Vatandaşlarnıñ qabul etüvi vaqtında işğal etilgen topraqta yaşağan ve mecburen köçip kelgen Ukraina vatandaşlarına rastkelgen problemler al etilecek – grajdanlıq meseleleri, içtimaiy ödevler, mülkiyet meseleleri ile bağlı suller baqılacaq.
Qabul etüv künleri er çarşenbe künü saat 11:30 - 15:00 ve er cuma 14:00 - 16:45 Kiyev şeeri İnstitutskaya soqağı, 21/8 (Hreşçatik metro stantsiyası, İnstitutskaya soqağına çıqış) keçirile.
İlk qaydlar: +380502517017 ya da hr.in.ark@gmail.com elektron poçta vastası ile etile (adnıñ belgilevi, telefon nomerası ve sualniñ yazıluvı ile).
Yardım Çeh Cumhuriyetiniñ çetel işler Nazirliginiñ destegi ile People In Need ortaqlığında kösterilecektir.


text:
Şañıraq oqiğasına baylanıstı 18 jılğa sottalğan dissident aqın Aron Atabek auruhanada jatır. Bwl aqparattı alğaş bolıp qwqıq qorğauşı Baqıtjan Töreğojina Facebook paraqşasında habarladı.
Keyin bwl aqparattı qwqıq qorğauşı Elena Semenovanıñ sözine süyegen Azattıq radiosı tarqatıp jazdı.
Basılımnıñ jazuınşa, Aron Atabektiñ auruhanağa tüskenine bir apta bolğan. Ol emdelip jatır.
"Ol bwğan deyin emdeluge üzildi-kesildi qarsı bolıp kelgen. Oğan "auruhanağa jatpasañız, sal bolasız, ömir boyı arbağa tañılasız" dep qatañıraq aytqanmın. "Tım bolmağanda, ayaq-qolğa qarapayım massaj jasatu üşin barıñız" degenmin. Qazir säl kişkene qozğalıs bar siyaqtı. Tolıq tekseruden ötip jatır. Negizinen vitaminder qabıldaydı. Tekseruden ötip, analizderin tapsırğannan keyin qanday da bir em körsetetin şığar" dep keltirdi Azattıq qwqıq qorğauşı Elena Semenova sözin.
Semenovanıñ Azattıqqa aytuına qarağanda, Aron Atabek auruhanadağı tekseruden keyin türmege qaytadan oraladı.
2006 jılğı "Şañıraq" oqiğasınan keyin 18 jılğa sottalıp, 15 jılın türmede ötkizgen, qwqıq qorğauşılar sayasi twtqın dep tanığan dissidenttiñ keyingi kezde densaulığınıñ naşarlap ketkenine azamattıq qoğam ökilderi alañdauşılıq bildirgen. Jazda Qazaqstanda Wlttıq aldın alu tetigi (WAAT) qatısuşıları türmede Aron Atabekpen jolığıp, haliniñ naşar ekenin aytqan.
Juırda dissident aqındı raqımşılıqpen bosatu jöninde 2,5 mıñnan astam adamnıñ qolı bar hat prezident Toqaevqa joldanğan. Bilik hatqa äzirge reakciya bildirmegen.


text:
2014 senesi Qırım toplulığı ve Qırım musulmanları içün sınav zamanı oldı, dep aytalar Qırım musulmanları Diniy idaresinde.
«İçtimaiy-siyasiy ayatta yüz bergen deñişmeler, tabiiy ki de, er keske tesir etti. Raatsız künlerde musulmanlar camilerde toplaşıp, ibadet ete ediler. Diniy erbapları ve imamlar cuma namazlarında musulmanlarnı birlik, tınçlıq ve sabırğa çağıra ediler», – aytıla Qırım Müftiyatınıñ beyanatında.
Müfti acı Emirali Ablayevniñ yolbaşçılığında Qırım musulmanları Diniy idaresinde Qırımda barışıq ve tınçlıq olması içün dua oquldı.
2014 senesi mart ayında Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada qırımtatar qoranta, medrese ve camilerde tintüvler ötkerilip başlandı. Halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtlar tamır halqqa kösterilgen basqını qayd eteler.


text:
Qırımda Rusiye teşviqatını Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde içtimaiy psiholog Olga Duhniç ile muzakere etecekler.
Qırım.Aqiqat radiosı – Radio Svoboda ve Ukrainske radio Birinci kanalınıñ umumiy leyhasıdır. Programmanıñ birinci efiri bazarertesi künü, sentâbr 21-de, çıqtı. Programma er kün saat 8:35 ve 18:30 orta dalğalarda 549 kgts sıqlığında çıqacaq.
Efirge (044) 490-29-05 nomerası boyunca telefon etmege mümkün, ve diñleyiciler crimea.reality@gmail.com elektron adresine mektüplerini yollay bileler. Qırım.Aqiqat Radiosını Qırım.Aqiqat saytında diñlemege mümkün.
Qırım.Aqiqat Radiosı Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ Qırımda radio yayınlavınıñ teklinmesi boyunca leyhasınıñ ekinci basamağı çerçivesinde işlep çıqarıldı.


text:
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı. Bu aqta fevralniñ 14-nde Qırım ve Aqyardaki Rusiye FSB idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci, 2-nci qısmındaki (terrorist teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ve iştirak etüv) cinayet alâmetleri boyunca açılğan cinaiy işniñ tahqiqatı çerçivesinde Qurman rayonında «Hizb ut-Tahrir al-İslami» terrorist teşkilâtınıñ qurucısı ve azaları qayd olğan ve yaşağan yerlerde tintüvler keçirildi. Tintüv vaqtında ekstremist edebiyatı, bilgisayarlar ve bağ vastaları alındı. Şübheliler yaqalandı», – dep qayd ete FSB matbuat hızmeti.
Rusiye uquq qoruyıcıları tutuv videosını da derc etti.
Daa evel Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları qırımtatarlarnıñ evlerini tinte, dep haber etilgen edi. «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ malümatına köre, Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulğaniyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emirüseinov alıp ketirildi.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy «Dom» telekanalına bergen interyüsında Qırımnı işğalden qurtaruv «tek vaqıt meselesi» ola, dep bildirdi.
«Qırım bir vaqıt rus toprağı olmaycaq. (Qırımtatarlarınıñ – QA) Tatarlarnıñ aqlını silip, «mında yoq ediñiz», «sürgünlik uydurıldı», dep aytmaq mümkün degil. Bu imkânsız. Tarihnı yañıdan yazsañız da, şeerlerniñ adlarını deñiştirseñiz. Episi evlerine qaytacaq. Bu tek vaqıt meselesi», – dedi Zelenskıy.
Daa evel Ukraina akimiyeti «Qırım platforması» Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığını qurmağa teşebbüs kösterdi.
Mayısnıñ 20-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy «Qırım platforması» sammitine 30 memleketniñ vekilleri kelecek, dep ayttı. Onıñ bildirgenine köre, Rusiye «Qırım platformasını» pek ağır yanaşa.
Avgustnıñ 2-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy «Qırım platformasını» keçirüvniñ maqsadı Rusiye işğal etken Qırımnı Ukraina terkibine qaytaruv ola, dep bildirdi.
Avgustnıñ 2-nde Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba avgustnıñ 23-nde «Qırım platforması» çerçivesinde dört mevzulı panel keçirmege planlaştırıla, dep bildire.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Bunı Lvov vilâyet devlet memuriyetiniñ reisdeşi İrina Seh bildirdi.
«Yardım miqdarı 3-ten 7,5 biñ grivnağa qadar olacaq ve qorantada ufaq balalarnıñ sayısına bağlı. Studentler içün bir kerelik yardım 2 biñ grivnanı teşkil etecek. Şimdi LOGA içtimaiy qoruv departamenti hazine idaresinde para kelecek esapnı aça. Ümüt etem ki, bu yılnıñ soñuna qadar adamlar para alacaq», – dep qayd etti Seh.
Lvov vilâyet devlet memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildire ki, Sehniñ aytqanına köre, bir kerelik yardımnıñ birinci qısmı ufaq balaları olğan qorantalar, aqayı olmağan qadınlar, saqatlar olğan aileler ve stipendiya almağan studentlerge berilecek.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ aytqanına köre, Rusiye tarafından cenk telükesi «tek deklaratsiya degil, kerçek bir şey ola». Bu aqta Azatlıq Radiosı bildire.
Prezident fevralniñ 26-nda Kyivde Ukraina Silâlı quvetleriniñ reberlerinen operativ-strategik toplaşuvda çıqışta bulunıp, Moskva cenkke faal azırlıq köre, dedi. Devlet yolbaşçısınıñ aytqanına köre, «Rusiyeniñ istekleri» tek Ukrainanen sıñırlanmay.
«Ukraina sıñırı yaqınlarında, Smolensk, Voronej, Belgorod, Rostov vilâyetlerinde ve ilhaq etilgen Qırımda azırlıq kete», – dedi Poroşenko.
Onıñ aytqanına köre, Moskva «Ukrainadaki maqsadlarına silâ yolunen irişmek» imkânından «iç bir şekilde» vazgeçmedi.
Poroşenko Qara deñiz regionınıñ askeriyleştirilüvi aqqında hatırlattı. Onıñ aytqanına köre, işğal altındaki Qırımda 30 biñ Rusiye askeri buluna.
«Rusiyeniñ istekleri tek Ukrainanen sıñırlana dep tüşünmek yañlış olur edi. Onıñ gibrid cenki bütün Avropanıñ siyasiy landşaftını tolusınen deñiştirmege istey. Bazı vaqıtları planlar büyük deñişmelerge tarqala», – dep qayd etti o.
Keçken afta Poroşenko BM Baş Assambleyasınıñ toplaşuvında çıqışta bulunıp, Rusiye-Ukraina sıñırı boyunca Rusiye silâlı quvetleriniñ sayısı 87 biñden ziyade arbiy ola, dep bildirdi.
Donbastaki silâlı zıddiyet 2014 senesinden berli Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı yardım köstergeninde qabaatlaylar. Kreml bu qabaatlarnı red ete ve Donbasta ancaq Rusiye «göñüllileri» bar, dep israr ete. BM malümatına köre, 2018 senesi dekabr ayına qadar zıddiyet vaqtında 13 biñ insan elâk oldı, tahminen 30 biñ yaralandı.


text:
Francuzdıñ ataqtı qolbasşısı Napoleon Bonapart soğıs aldında öz äskerlerinen «tiri qaludı» talap etedi eken: «Soğısta ölip ketu bäriniñ qolınan keled..
Köne türktiñ közindey bolıp büginge jetken Qorqıttıñ qobızınıñ mürageri kim? Tüp tuısımız Altaylardan tıñdayıq... “The Qazaq Times” ..
Qorqıt babamnıñ qobızı tektes ıspalı aspap älem halıqtardıñ köbinde kezdesedi. Jasalu täsilderi är türli, tür-twrpatı bölek, moynı, şanağı aluan ol as..
«skripkanıñ qıpşa belin qwşaqtap jürip ötkizip alğan jastığımnıñ ornın endi toltırğım keledi»
Kinoindustriyası damığan quattı elder älemge ülken ideologiyalıq ıqpal, ruhani ekspansiya jürgizip otır. Sonımen qatar, kinematografiya arqılı ekonom..


text:
Rusiyeniñ Vlasiha şeerindeki İstinaf arbiy mahkemesi Qırımdan ukrain faali Oleg Prıhodkonı tevqifli qaldırdı. Bu aqta “Qırım birdemligi” cemaat birleşmesine advokat Nazim Şeyhmambetov haber etti.
Böylece, o, Rostov-na-Donudaki tahqiqat tevqifhanesinde 2021 senesi martnıñ 26-nace bulunacaq.
“Oleg Arkadyeviç yaşlı bir adam olğanına ve epidemiya vaziyetini köz ögüne alıp, tahqiqat tevqifhanesinde tutulması onıñ aqlarını bozacağana diqqat çektik. Amma mahkeme Cenübiy arbiy bölge mahkemesiniñ qararını quvette qaldırdı”, – aytıp berdi advokat.
Şeyhmambetovnıñ bildirgenine köre, Prıhodkonı diger kamerağa avuştırğanlar, anda o, daa eki kişinen otura.
“Baquv şaraitine ve sağlığına şikâyet etmey. Oleg Arkadiyeviç biraz suvuqlandı, amma tahqiqat tevqifhanesiniñ tibbiyet bölügi kerekli yardım köstere", – dedi Şeyhmambetov.
Dekabrniñ 16-nda soñki mahkeme oturışuvında Rusiye prokurorı Prıhodko içün üç yılını apishanede keçirecek 11 yıl sert rejimli koloniyada qalmasını istedi ve 200 biñ ruble para cezası berilmesini talap etti.
Oleg Prıhodko 2019 senesi oktâbrniñ 10-nda tutuldı. Rusiye FSBsi onı terror ücümini azırlağanında ve patlayıcı maddelerni qanunsız yapqanında qabaatladı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımda faalniñ apiske alınğanı sebebinden Ukraina Ceza kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (azatlıqtan qanunsız şekilde marum etüv) cinaiy tahqiqat başlattı.
Advokat Nazim Şeihmambetovnıñ malümatına köre, Prıhodko Aqmescit SİZOsınıñ mahsus blokunda tutula.
Bundan evel Prıhodko memuriy dava boyunca işğal etilgen Qırımda mesüliyetke çekildi.
Kreml kontrolindeki Qırımnıñ Saq rayon mahkemesi iyünniñ 25-nde qırımlığan 2 biñ ruble para cezasını berdi. Mahkeme onı Rusiye memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesiniñ birinci qısmına istinaden qabaatlı dep tanıdı. Qırım.Aqiqatnıñ elinde olğan mahkeme qararına köre, faalniñ evinde tintüv vaqtında tutıp alınğan eşya ve vesiqalarnıñ «tedqiqatı» «Prıhodko üçünci şahıslarnıñ bu eşya ve vesiqalarğa irişmesi vastasınen natsist timsallerini propaganda etkenini ve köstergenini» işaretlemekteN
Faalniñ özü evindeki bütün timsaller «antika», dava malümatında olğan svastikalı kölmek ise «suvenir» ve 2010 berli onda olmağanını ayttı.
2019 senesi fevralniñ 8-nde Qırımdaki FSB idaresiniñ hadimleri Oleg Prıhodkonıñ evini tintken edi. Quvetçiler ukrain timsalleri, «Svoboda» firqasınıñ bayraqları, qırmızı-qara bayraqlar, Stepan Banderanıñ süretleri, tehnika ve ev CD-disklerini aldı. Tintüvden soñ Prihodkonı Aqmescitke alıp ketkenler, anda faaliyeti ve esas Ukraina ile bağları aqqında sorap sorğuğa çekkenler.


text:
Ukraina Tış işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Rusiye mahkemesi tarafından advokat Emil Kürbedinovnıñ apiske alınmasına qarşı narazılıq bildire.
Ukraina Tış işler nazirliginiñ saytında derc etilgen resmiy beyanatta qayd etilgeni kibi, Kürbedinov «Rusiye tarafından uydurılğan ve siyasiy sebeplerden açılğan davalar boyunca qanunsız tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ müim advokatlarından biri ola».
Ukraina Tış işler nazirliginiñ beyanatında qayd etile ki, Kürbedinov Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain askerlerinden biriniñ imayecisi ola, bu da «tutulmasınıñ sebebi ola bile».
«Rusiye işğalcileri advokat ve aq qorçalayıcılarnı ilk sefer taqip etmey. Noyabr ayında Emil (Kürbedinov – QA) ve eki zenaatdaşı, Lilâ Gemeci ve Edem Semedlâyev, «numayışlar qanunlarınıñ bozulmaycağı» aqqında sebepsiz «ihtar» alğan ediler», – dep qayd etti Ukraina nazirligi.
Nazirlikniñ qayd etkenine köre, Rusiye mahkemesi tarafından Kürbedinovğa aydınlatılğan qabaatlar «sebepsiz ve uydurılğan».
«Rusiye Ukraina vatandaşlarını – Rusiyede ve işğal etilgen topraqta siyasiy sebeplerden tutulğan siyasiy mabüslerni – Kremlniñ ukrain esirlerine qoltutqan ve mahkemelerde imaye etkenlerni qorqutıp ve basqı yapıp, imaye aqqından marum etecek ola. Böylece, Rusiyede muhalifet faallerini «bitirmek içün» qullanılğan memuriy cezalar tecribesi işğal etilgen Qırımğa keçe», – dep qayd ete Ukraina Tış işler nazirligi.
Ukraina nazirligi Rusiyeni bunı «acele toqtatmasına» ve 2014, 2016, 2017 seneleri qabul etilgen BM Baş Assambleyasınıñ rezolütsiyalarını, em de Halqara mahkemeniñ Ukrainanıñ Rusiyege qarşı davasında 2017 senesi qabul etilgen ayrı tedbirler qararını yerine ketirmesine çağıra.
Ukraina Tış işler nazirligi halqara toplulıqnı «Qırım işğalden qurtulğanına ve Rusiyede qanunsız tutulğan ukrainalılarnıñ azat etilmesine qadar istilâcı memleketke siyasiy-diplomatik ve sanktsiyalar basqısını quvetleştirmege» çağırdı.
Dekabrniñ 7-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi qırımlı advokat Emil Kürbedinovnı 5 künge tevqif etti.
Qararnı qadı Anton Tsıkurenko seslendirdi. Kürbedinov 2013 senesi Facebookta paylaşqanları içün Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesi boyunca (natsist işaretleri ya da timsalleri, ekstremist teşkilâtlarnıñ işaretleri ya da timsalleri, ya da federal qanunlarnen yasaqlanğan işaret ve timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayış etilmesi) apiske alındı. Kürbedinovnıñ zenaatdaşları dey ki, onı Dimaşqqa köçken Qırım sakini şikâyet etti.
Kürbedinovnıñ fikirince, onıñ dekabrniñ 6-nda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulması «olmaycaq sebeplerden» yapıldı, o, ekstremizm qabaatlarını tanımay. Emil Kürbedinov qayd etkenine köre, tutulmasınıñ kerçek sebebi onıñ aq qorçalayıcı faaliyeti, siyasiy mabüslerge köstergen yardımı ve Ukraina askeri Bogdan Nebılitsanı qorçalağanı ola.
Emil Kürbedinovnıñ advokatı Aleksey Ladin Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde çıqışta bulunıp, cinayet olmağanı içün dava qapatılmalı, dedi. Ladin 2013 senesi Qırımda «Ukraina uquqı bar edi, oña köre bu timsaller yasaq altında degil. Cinayet işlemek kibi bir niyet de yoq edi», dep hatırlattı. Mahkeme adise eski olğanına baqmadan, memuriy davanı qapatmaq muracaatını red etti.
Emil Kürbedinovnıñ davasında şaatlardan biri Rusiye FSB hadimi Andrey Suşko ola. O, qırımtatar faali Renat Paralamovnıñ hırsızlanması ve azaplanmasında iştirak etken edi.
Keçenleri Suşko Paralamovnı hırsızlağanında şeklenip, ABD sanktsiyalar cedveline kirsetilgen edi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Qırım «baş nazir muavini» Dmitriy Polonskiyniñ sezlerine köre, Bağçasaray şeer ve rayonınıñ yolbaşçıları milliy mensüpligi boyunca tayinlenmeycekler. Bunı KİA agentligi bildire.
Polonskiyniñ aytqanına köre, evel yolbaşçılarnı Bağçasarayda tek olarnıñ milletlerine baqıp tayin ete ediler. Amma insanlarnı bunıñ kibi vazifelerge olarnıñ qabiliyetlerine köre tayinlemek kerek, – dedi Polonskiy. Bağçasaraynıñ meri Konstantin Rubanenko ona qol tuttı.
Avgustnıñ 25-de Valeriy Gonçarenko Bağçasaray rayon devlet memuriyetiniñ reisi vazifesini eda etecegi belli oldı. Evelki reis İlmi Ümerov avgustnıñ 19-nda öz isteginen ariza yazıp, işten boşatıldı.


text:
Bunı Azatlıq Radiosınıñ mühbiri Olga Rasskazova bildire.
Miting iştirakçileriniñ qollarında «Za Habarovsk v sostave Rossii», «Moskva – moya stolitsa» , «Habarovsk – eto Krım Dalnego Vostoka», «V Rossii horoşo – a v Habarovske?» plakatları bar edi.
Tedbir maqsadı – Rusiye regionında kerçek vaziyetni köstermek. Malüm ki, Rusiye akimiyeti memlekette yaşayış yüksek derecede olğanını ayta.
«Qırımnı aytqanda, Rusiyede yüksek seviyede yaşayış bar olğanı aqqında söz yürsetildi, lâkin qayd etmek kerek ki, bizim ülkemizge baqsaq, bam-başqa vaziyet olğanını köremiz. Onıñ içün biz Habarovsk ülkesiniñ bahtlı, ilerilegen Rusiyege qoşulmasını isteymiz», – dep ayttı miting teşkilâtçılarından biri, student Vladimir Avramçuk.
Çıqışta bulunğanlardan biri şeer sakinlerini «Putin, onıñ siyaseti ve yalanğa qarşı beraber küreşmege» çağırdı.
Miting şeer akimiyetinen añlaşqan soñ ötkerildi. İştirakçilerniñ sayısı 60 adamnı teşkil etti.


text:
Cedvelni Qırımda akimiyetke qol tutqan, onıñ mütehassısları ise cumhuriyet reberliginen iş tutqan OO «Siyasiy alâqalar regional institutı» azırladı.
Böyleliknen, bu cedvelde birinci yerni Qırımnıñ malümat ve kütleviy alâqalar «naziri» Dmitriy Polonskiy qazandı. Qırım mütehassıslarnıñ sorav neticelerine köre, o, 100-den 90,04 ballnı elde etti.
Cedvelniñ birinci beş yerni «Molodaya gvardiya Yedinoy Rossii» VOO Qırım regional ştabınıñ reberi Maksim Korolenko (86,42), «Yedinaya Rossiya» siyasiy firqasınıñ Regional siyasiy şura prezidiumınıñ azası Andrey Közenko (86,23), Qırım «parlamentiniñ» deputatı Yegor Demin (83,01), «Molodaya gvardiya Yedinoy Rossii» VOO Qırım regional cemaat şurasınıñ reisi Vladimir Zabrajnov (77,05) aldılar.
«Cedveldeki» altıncı yerni Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl (76,78) qazandı. Ondan soñ Qırım «spikeriniñ» oğlu Oleg Konstantinov (76,52), Alupka şeer yolbaşçısı Dmitriy Karnauh (68,45), Aqmescit şeer şurasınıñ deputatı Sergey Lapenko (67,23), Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Abduraman Egiz (65,14) kele.
Cedvelniñ on birinci yerinden başlap yigirmi üçünci yerine qadar Aqmescit şuer şurasınıñ deputatı Yaroslav Gonçarov (65,03), Aqmescit şeer şurasınıñ deputatı Vladimir Bobkov (50,08), Bağçasaray şeer yolbaşçısı Konstantin Rubanenko (49,63), Aluşta regional Meclisiniñ reisi Enver Arpatlı (47,92), Kezlev şeer şurasınıñ deputatı Andrey Permâkov (32,14), Aqmescit şeer şurasınıñ deputatı Dmitriy Moseyçuk (31,04), Aqmescit şeer şurasınıñ deputatı Aleksandr Fayngold (20,42), Rusiye Federatsiyası Lenin kommunnistik gençler birleşmesi Qırım cumhuriyet komitetiniñ birinci kâtibi Aleksandr Çernışev (15,35), Kezley rayonı Yalı Moynaq (Zaozörnoye) qasabasınıñ yolbaşçısı Olesâ Haritonenko (12,44), Bağçasaray şeer şurasınıñ deputatı Konstantin Knırik (11,85), «Yedinaya Rossiya» siyasiy firqasınıñ Aqmescit yerli şeer bölüginiñ siyasiy şura azası Enver Gafarov (11,64), Qırımnıñ işnen temin etkenler teşkilâtlarınıñ Birleşme reisi Artöm Yevtuşenko (11,37), Aqmescit şeer yolbaşçısı yanında gençler siyaseti meseleleri boyunca Şura reisi Dmitriy Mişçenko (10,01) bulunalar.
«Cedvel» müellifleriniñ aytqanına köre, mında tek bir qadın kirdi (Kezlev şeeriniñ Yalı Moynaq (Zaozörnoye) qasabasınıñ yolbaşçısı Olesâ Haritonenko).
Mütehassıslar 27 adamnıñ fikirini ögrendiler, olarnıñ arasında Qırım siyasetşınasları, jurnalistler, siyasiy analitikanen oğraşqanlar, içtimaiyatçılar ve cemaat-siyasiy erbapları bar.
«Umumen 2014 senesi birinci yarım yılınıñ kelecegi parlaq genç siyasetçiler cedveline 23 adam kirdi, 2014 senesi sentâbr ayınıñ aynı cedveline 20 insan kirgen edi», – dep bildireler müellifler.
Mayıs 26-da institut Qırımnıñ itibarlı siyasetçileri «cedvelini» taqdim etti. Onıñ birinci yerlerini yarımadanı işğal etmege yardım etken şahıslar qazandı. Böyleliknen, birinci üç yerni Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov, Qırım «spikeri» Vladimir Konstantinov ve Qırım «baş naziriniñ birinci muavini» Rustam Temirgaliyev aldılar.


text:
Qırım akimiyeti – baş nazir Sergey Aksönov ve spiker Vladimir Konstantinov mart 25 künü Federatsiya Şurasında Qırım Cumhuriyeti Künleri çerçivesinde keçirilecek tedbirlerge qoşulıp, yarımadanıñ Rusiyege qoşuluvı aqqında arizaları ile çıqışta bulunacaq.
Bunı Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Şu cümleden, Aksönov Federatsiya Şurasınıñ 370-nci toplaşuvında «Qırım – deñişüv territoriyası» arizası ile çıqışta bulunıp, yarımada inkişafı ve onıñ Rusiye Federatsiyasınıñ uquqiy alanına qoşuluvı aqqında tarif etecek. Aynı böyle ariza ile Konstantinov de çıqış etecek.
Rusiye Federatsiya şurasında mart 23-25 künleri Qırım künleri keçe. Çeşit medeniy tedbirlerden ğayrı, iqtisadiy blok sualleri baqılacaq.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Novoalekseyevkada (Herson vilâyeti) musulman-qırımtatar cemaatı yerli cami toprağında medrese qurmaq niyetinde. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa cami imamı Usein Tohlu aytıp berdi.
Onıñ sözlerne köre bu - 600 m2 eki qatlı bina olacaq eken. İlk esaplarğa köre qurucılıq masrafı 300 biñ dollarnı teşkil etecek.
«Şimdilik sponsorlarımız yoq, onıñ içün öz küçümiznen başlaycaqmız, şimdi proyekt azırlıqları yapıla», – dedi Tohlu.
Onıñ tahminlerine köre, medrese içün qurulacaq binanıñ ekinci qatı yeterli olacaq. «Böyle olğan taqdirde birinci qatını kirağa berecekmiz», - dedi imam.
Novoalekseyevka diniy cemiyeti, 2016 senesi Kyivde tizilip, 2017 senesi oktâbr ayında devlet tarafından qayd etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti (Kyiv) Musulmanlar diniy İdaresine bağlı. Novoalekseyevkada bütün fenler qırımtatar tilinde alıp barılğan yekâne umumtasil mektebi çalışmaqta. Herson vilâyetiniñ cenübinde toplu olaraq yaşağan qırımtatarlarınıñ deerlik cemiyetleriniñ ekseriyeti, Ukraina Musulmanlar diniy İdaresine bağlıdır.


text:
Avgustnıñ 30-nda Sabadan berli Rusiye ordusı işğal etken Hersonda patlavlar eşitile, dep bildire «Suspilne» Ukrayına cemaat teleradiokompaniyası.
«UNIAN» Ukrayına agentligi yerli saifelerge esaslanıp bildirgenine köre, salı künü saba Hersonda patlav ve atışlar eşitile. Agentlik sakinler çıqarğan videonı derc etti.
«UNIAN» TSN mühbiri Olena Vaninanıñ malümatını da bildire. Onıñ bildirgenine köre, Ukrayına arbiyleri Hersonda Rusiye ordusınıñ tehnikası olğan yerge ücüm etti, soñra da – rusiyelilerniñ arbiy bölügine.
TASS Rusiye agentligi avgustnıñ 30-nda saba Hersonda Ukrayına istihbarat-diversiya gruppasınen uruş oldı, dep bildirdi, Rusiye arbiyleri gruppa yoq etildi, dep haber etti.
Ukrayına prezidentiniñ ofisi avgustnıñ 30-nda Herson vilâyetiniñ bütün topraqlarında küçlü uruşlar ve kündüz ve gece devam etken küçlü patlavlar aqqında bildirdi. Bu aqta AFP agentliginiñ haberinde prezident ofisiniñ brifingine esaslanıp yazılğan.
Avgustnıñ 29-nda «Kahovka» operativ ordu gruppirovkası «DNR» gruppirovkasınıñ 109-ıncı atıcılar polku mevzilerinden çekildi, «Rusiye desantçıları ise uruş meydanından qaçtı». Kütleviy haber vastaları menbalarına esaslanıp, Ukrayına silâlı quvetleriniñ Ukrayına cenübindeki qarşı ücüm tedbirleri aqqında bildirdi – Ukrayına arbiyleri Herson vilâyetindeki işğalci ordunıñ birinci mudafaa sıñırını keçti.
Rusiye Mudafaa nazirligi avgustnıñ 29-nda aqşam Ukrayına ordusı Mıkolayıv ve Herson vilâyetlerinde üç yönelişte ücüm etmege tırıştı, büyük zararlar kördi, ücüm ise «muvafaqiyetli olamadı», dep bildirdi.
Ukrayına prezidenti Volodımır Zelenskıy aqşam muracaatında Rusiye arbiyleri yaşamağa istese, «qaçmağa vaqıt keldi», dep ayttı.
«Ukrayına özüne ait olğanlarını qaytara. Harkiv, Luğansk, Donetsk, Zaporijjâ, Herson vilâyetlerii, Qırımnı, Qara ve Azaq deñizlerini mıtlaqa qaytaracaq», – dep qayd etti Zelenskıy. O, birisi Kyivniñ planları aqqında tam bir şey eşitmege istese, «iç bir mesüliyetli kişi malümat bermeycek», dep ayttı. «Bu cenktir», – dep qoştı Ukrayına prezidenti.
Ukrayına prezidentiniñ ofis mesleatçısı Oleksiy Arestovıç salı künü Ukrayına silâlı quvetleri rusiyelilerniñ köpürlerden temin etilüvini toqtattı ya da aman-aman toqtattı, Herson vilâyetindeki parom keçitlerini yoq etti, dep bildirdi. Arestovıç salı künü eñ az eki keçit yoq etildi, dep qoştı.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayınağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayınadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayınanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayınanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescitteki Kiyevskiy rayon mahkemesi mayıs 11-de «Veciye Kaşka işi» figurantlarınıñ tevqif muddetini eki ayğa uzattı. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Böylelikle, Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kâzim Ametov ve Ruslan Trubaç tahqiqat izolâtorında iyül 15-ke qadar qalacaqlar.
Oturışuv zalına yalıñız aqrabalar yiberildi.
Bunıñ arfesinde Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi, imayeniñ «Veciye Kaşka işi» figurantları Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kâzim Ametov ve Rusilan Trubaçqa tahqiqat izolâtorında tutuluv muddetiniñ iyül 15-ke qadar uzatılmasına qarşı apellâtsiyasını red etti.
2017 senesi noyabr 23-te Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri bir gruppa qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar.
Olarnı Türkiye vatandaşından aqsız yerde para talap etkenlerinden şübheli sayılalar. Yaqalanuvları esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Daa soñra qadın vefat etti.
Daa evel, bu işniñ figurantlarında sağlıq ile ciddiy problemalar olğanı bildirilgen edi. Bekir Degermencide sürekli astma bar. Çapuh tahqiqat izolâtorında mikroinsult keçirdi.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Biılğı jıldıñ 17 qañtarında QR Prem'er-Ministriniñ birinşi orınbasarı Asqar Mamin BAÄ Vice-prem'eri men BAÄ Prezidenti isteri jönindegi ministri şeyh ..
AQŞ prezidenti Donald Tramptıñ ötken aptada älemdik basılımdarğa bergen swhbatı dünie elderiniñ basşıların alañdattı. Ol The Wall Street Journal, The ..
«Vadi-el'-Gedid provinciyasınıñ oñtüstik-batısında (Egipette) orın alğan şabuıl barısında segiz policiya qızmetkerleri qaza taptı» dep habarlaydı bbc..
Ukraina Reseydi teñiz resurstarın wrlaydı dep Gaagadağı BWW-nıñ Halıqaralıq sotına arız jazğdı. Bwl turalı BBC.com habarlaydı. Olar (Urainalıqtar) ..
BBC Bişkekte apatqa wşırağan jük wşağına Türik äue joldarı fotosuretin qoldanıp manipulyaciya jasadı. Qırğızstannıñ astanası Bişkekte eldi mekenge qw..


text:
Qarasuvbazar regional meclisiniñ reisi Mustafa Asabanıñ evinde aprel 14-te saba uquq qoruyıcılar tintüv keçireler.
Bunı qırımtatar milliy areketiniñ faali, Qurultay Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildirdi.
Onıñ malümatına köre, uquq qoruyıcılar «fevral 26 işi» boyunca malümatnı qıdıralar.
Mustafa Asabanıñ evinde tintüv ekinci sefer keçirilmekte. Uquq qoruyıcılar 2014 senesi sentâbr 16-da da tintüv keçirgen ediler. O vaqıt, tintüv neticelerine köre, Asabanıñ qırımtatar milliy areketinen bağlı diniy risaleler alındı. Tintüvden soñ er kişini politsiyağa subet içün davet ettiler.
Hatırlatamız, Qırım parlamenti yanında Qırımtatar Milliy Meclis ve «Rus birligi» tarafdarları ile kütleviy miting keçti. Numayışnıñ teşkilâtçıları Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birligi» lideri Sergey Aksenov oldılar. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüv boyunca» aqımdaki seneniñ yanvar 29-da Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz yaqalandı. Rusiye Taqiqat komiteti Meclis reis muavini Ahtem Çiygoznğa 2015 senesi fevral 19-na qadar, soñra mayıs 19-na qadar apis müddetini belgiledi.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Aqmescitte videooperator Amet Ümerovnıñ evinde aprel 11-de saba Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri tarafından tintüv keçirildi. Ümerovnıñ malümatına köre, evinde patlav maddeleri ve silânı qıdırdılar. Em de Ametniñ içtimaiy ağlardaki şahsiy mesaclarını baqtılar. Tintüvden soñ onı Ekstremizm ile küreş Merkeziniñ idaresine alıp kettiler.
Ümerovnıñ aytqanına köre, Ekstremizm ile küreş merkezine sorğuğa daa 6 kişi ketirilgen edi. Ümerov ömür arqadaşı, küçük balası ve ana-babasınen yaşay. Bir qaç yıl evelsi Amet Ümerov ATR telekanalınıñ operatorı olıp çalışqan edi


text:
Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük Yuqarı Radanıñ cuma toplaşuvında bildirdi ki, «2016 senesi devlet büceti aqqında» qanun leyhasında Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetiniñ maliye etilmesi qayd etildi.
«Bücetten 40 mln grn Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetine yardım köstermek ve maliye etmek içün ayırılacaq», – dep tekrarlay Yatsenükniñ aytqanlarını »İnterfaks-Ukraina».
Agentlikniñ malümatına köre, o, «Devletteleradiokompaniyası» bücetinde ATR qırımtatar telekanalı içün de para belgilengenini ayttı.
Ukraina Yuqarı Radası gece toplaşuv keçirip, Kiyev saatine köre saat 04:05 2016 senesi devlet bücetini qabul etti. Deputatlar alğan vesiqada kâr ve masraf köstergiçleri bar – Ukraina 595 milliard grivnadan ziyade alacaq. Maliye nazirliginiñ tahminlerine köre, masraflar 667 milliard 733 million grivnanı teşkil ete.


text:
AQŞ BWW-nıñ Qauipsizdik Keñesiniñ müşelerin antiirandıq sankciyalar engizu josparına qoldau bildiruge şaqıruda. Bwl turalı AQŞ-tıñ BWW-ğı ökili Djonatan Koen Qauipsizdik keñestiñ otırısında mälimdegen, - dep habarlaydı "lemonde.fr" basılımı.
Koenniñ sözine qarağanda, bwl sankciyalar Tayau Şığıstağı «Iran qaupine» qarsı twru üşin kerek. Sonımen qatar, ol "AQŞ Qauipsizdik Keñestiñ barlıq müşelerimen birlesip jwmıs isteuge kelisedi", - degendi de qostı. YAğni, antiirandıq sankciyalarğa qoldau körsetuşi qanday tarap bolsa da, Amerika biligi olarmen birigip jwmıs isteue dayın. Bwdan Uaşingtonnıñ Iranğa qatıstı sankciya salu sayasatın äli de jalğastıruda ekenin köre alamız. Ayta ketu kerek, AQŞ Irandı YAdrolıq bağdarlamağa säykes ortaq jospar arqılı qalbıldanğan 2231, 2226, 2701 qararlardı bwzdı dep ayıptaydı. «Bwl qararlarda Qauipsizdik keñesiniñ müşeleri Iranğa qaru jetkizuge tıyım saldı. Biz, mine däl osı üşin de QK müşe-elderine sankciya saluda bizge qosıluğa şaqıramız» , - dedi.
Esteriñizde bolsa, osı jıldıñ 8 mamırında AQŞ prezidenti Donal'd Tramp Irannıñ YAdrolıq bağdarlamasınan şığatının mälimdegen edi. Ol sol uaqıtta Iranğa qarsı bwrınğı sankciyalardı qaytarumen şektelmeytinin, endi oğan qosa jaña sankciyalar da salatınının habarlağan bolatın. Al, Iran prezidenti Hasan Ruhani öz kezeginde kelisimşarttı küşinde qaldıru üşin Euroodaq Irannıñ yadrolıq bağdarlamasına qatıstı müddesiniñ saqtaluına kepil boluğa mindetti dep mälimdedi. Al, 26 mausımda AQŞ-tıñ memlekettik departamenti ökili tilşilerge AQŞ-tıñ Irannıñ mwnay eksportın nölge tüsiruge nietti ekenin habarlağan edi. AQŞ-tıñ memlekettik hatşısı Mayk Pompeo bwdan bwrın da Iranğa salınatın sankciyaya «tarihtağı eñ qatal sankciya boladı» , - dep mälimdegen bolatın. Osığan oray, küni keşe Iran prezidenti: «Tipti el basına öte qiın jağday tusa da, men irandıqtardıñ negizgi qajettilikterden tarşılıq körmeytindikterine uäde beremin. Bizde qant ta, biday da, ösimdik mayı da jetedi. Biz şeteldik valyutağa öte baymız», - degen ol.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarov qırımlılarnı yarımadada siyasiy mabüslerniñ mahkemelerine kelmege çağırdı.
Bunı o, oktâbrniñ 21-nde Facebook saifesinde yazdı.
«Qırımda yaşağan er bir semetdeşimiz siyasiy mabüslerge ve qorantalarına yardım etmeli. Onlarnen qırımtatarı Rusiye işğalcileri tarafından apiske alındı ve siyasiy mabüs ola, vaqtınca işğal etilgen Qırımda yaşağan er bir semetdeşimiz qaramanlarğa ve ailelerine yardım ete bile», – dep yazdı siyasetçi.
«Cinayetçi rus işğalcileri halqına, toprağına ve devletine sadıq qalğan, qorantalarını sevgen ve semetdeşlerini ürmet etken insanlarnı mahküm etken mahkemelerge keliñiz. Rusiye işğalcileriniñ apishanelerinde tutulğan qardaşlarımız boysunmay, çünki Yüce Allahqa inana ve azatlıqta olğan epimizden eminler», – dep qoştı Çubarov.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Söläyman balığı êksportı artqan
Bıyılnıñ berençe 6 ayında Törkiyä 13 ilgä 41 million 992 meň 134 dollar jkülämendä söläyman balığ sattı
Bıyılnıñ berençe 6 ayında Törkiyä 13 ilgä Qara diñgezneñ söläyman balığın cibärde.
Könçığış Qara diňgez êksportçıları assośiyäśiyäse mäğ’lümatlarına qarağanda, ağımdağı yılnıñ ğıynwar- iyün’ aylarında çit illärgä 5 meñ 781 tonna balıq satıldı häm annan 41 million 992 meň 134 dollar tabış alındı.
Bu uzğan yılnıñ şul uq çorı belän çağıştırğanda, miq’dar yağınnan 24%qa, qıymmät yağınnan 77%qa kübräk.
Söläyman balığın iň küp satıp aluçı illär - Rusiya, V’yetnam, häm Qıtay.
Ayırım alğanda, Rusiyägä 22 million 26 meñ 590 dollar külämendä balıq cibärelde.
İkençe urında 8 million 295 meñ 46 dollarlıq balıq satıp alğan V’yetnam tora.
Qıtay Xalıq Cömhüriyätenä isä 3 million 710 meñ 476 dollar külämendä söläyman balığı satıldı.
Uzğan yıldan ayırmalı bularaq bıyıl balıq satıp aluçılar isemlegenä Qıtay Xalıq Cömhüriyäte, Tailand, Berläşkän Ğaräp Ämirlekläre, Liviya häm Kön’yaq Koreya da östälde.
Bäyläneşle xäbärlär
İstanbul aêroportı Awrupada berençelegen saqlap qaldı
İstanbul aêroportı kön sayın 1286 oçış belän Awrupada berençe urının saqlap qaldı
Norvegiya gazın Pol’şağa qudıraçaq ütkärgeç açıldı
Norvegiya tabiğıy gazın Daniya aşa Pol’şağa citkeräçäk "Baltic Pipe" tabiğıy gaz ütkärgeçeneñ açılış tantanası oyıştırıldı
Şveśiya ütkärgeçtän gaznıñ sarqıp yuğaluın kisätte
Şveśiya, Rusiyäneñ “Tön’yaq ağım-1” ütkärgeçendä 2 sarqawnıñ buluın belderep, köymälärneñ töbäkkä yaqınlaşmawı kisätüen yasadı


text:
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komiteti idaresi, tahqiqatçınıñ qararını lâğu etmege ve qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ ölüminen bağlı tahqiqattan evel teşkerüvni yañıdan başlatmağa razı olmağan soñ advokat Nikolay Polozov bu red cevabını mahkemede şikâyet etmege mecbur, dep bildirdi.
Advokatnıñ aytqanına köre, o, Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesine şikâyet arizasını yolladı.
«Müvekkilim – Veciye Kaşkanıñ oğlu İbram ağanıñ fikirince, Kiyev rayonındaki Rusiye Tahqiqat komiteti tahqiqat bölüginiñ tahqiqatçısı keçirgen tahqiqattan evel teşkerüv tolusınen ve doğru yapılmadı. Tahqiqatçı bir sıra fakt ve allarğa qulaq asmadı. Meselâ, acele yardım maşinasında olğan Veciye Kaşkanıñ tahqiqat tedbirlerini keçirgen İç işler nazirliginiñ tahqiqatçısı tarafından tutuluvı», – dep añlattı Polozov Facebookta.
Onıñ fikirince, Veciye Kaşka reanimatsiyağa alıp ketirilse edi, onı qurtarmağa mümkün olur edi.
Polozovnıñ bildirgenine köre, şikâyeti baqılacaq mahkeme fevralniñ 6-na belgilendi.
Yanvarniñ soñunda Nikolay Polozov, Rusiye Tahqiqat komiteti qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ ölüminen bağlı dava açmağa razı olmağanınen bağlı şikâyetini qanaatlendirmedi, dep bildirdi.
Polozov, oña FSBniñ «Veciye Kaşka davasınıñ» videosını baqmağa izin berilmegenini bir qaç kere bildirgen edi.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
Yanvarniñ 27-nde Kreml kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsleri Bekir Degermenci, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaçnıñ sıñırlav tedbirini deñiştirip, olarnı ev apsine yolladı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Salı künü,santâbrniñ 16-nda saba, silâlı adamlar Meclis binasını blok ettiler. Meclis azaları haber etkeni kibi, içinde tintüv ötkerdiler. Bu kibi tedbir Meclis azası Eskender Bariyevniñ evinde de teşkil etildi. Taqiq işlerniñ sebepleri aqqında haber etmeyler. Meclis reisi Refat Çubarov bu areketlerge qıymet keserek, «qırımtatarlar ve serbestlikni sevgen adamlar kerçek telüke astında qaldılar» dep ayttı. Meclis teşebbüsçileri eminler, bu kibi vaqialar endiden soñ sıqlaşacaq, mütehassıslarnıñ fikirince, bu vaziyetten sebep Meclis qapatıla bile.
Sentâbrniñ 16-nda saba Meclis binasını er taraftan sarıp aldılar, - altı maskalı arbiy urbada adam, avtomatlarnen turdılar, olarnen birlikte 10 politsiya hadimi bar edi. Binanıñ içinde taqiq işleri ötkerile edi, amma tavsilâtlı malümatnı ne Meclis azalarına, ne de matbuat vastalarına haber etmediler. Paдиo CBoбoдa mühbiri Naciye Femi ikâye ete:
– Binanı blok etkende, onıñ içinde bir qaç insan buluna edi: qaravul, Meclisniñ eki azası, ve «Qırım» hayriye fondunıñ reberi. Bina etrafında Meclis azaları, matbuat vastaları vekilleri toplaştılar, amma izaatlarnı alıp olamadılar. Olarğa tek taqiq işleri ötkerilgeni aqqında bildirgen ediler. Meclis azalarnıñ fikirince, diniy kitaplarnı, vesiqalarnı qıdırdılar. Toplanğanlarğa politsiya hadimleri Rusiye memuriy kodeksiniñ toplaşuv, numayışlarnıñ azırlav ve ötkerüvinde bozuvlar aqqında maddeni ketirip, dağılmağa tevsiye ettiler. Meraqlı fakt: qoruyıcı organlarınıñ hadimleri rusiyeli urbda olsalar bile, ukrain vesiqalarnı kösterdiler. Kün evelsi, gece daa bir vaqia yüz berdi. Gece belgisiz şahıslar Meclis binası üzerinde asılı turğan ukrain bayraqnı alıp taşladılar, bunı kameralar yazıp aldı. Bayraqnı kene de tiklediler, ertesi künü tintüv teşkil etildi. Meclis azaları bunıñ episi, qırımtatarlarnı qorquzmaq içün yapıla, deyler.
Salı künü, saba Meclis azası Eskender Bariyevniñ evinde tintüv ötkerildi. Onıñ bilgisayarını ve tehnikasını tahliye ettiler.
Refat Çubarov Facebookta yazğanı kibi, Bariyevge, endi «Qırımda er kes alışqan qararnı kösterdiler – «silâ, yasaqlanğan kitaplar» ve yanına alıp ketirgen eki «iştirakçi» ile birlikte davetsiz musafirler evde er şeyni qarıştırp çıqtılar, atta bala oyuncaqlarını tinttiler». Bundan evel, Qarasuvbazar regional meclis reisi Mustafa Asabanıñ evinde tintüv ötkerildi. Onıñ evinden 3 kitap alıp kettiler. Meclis reisi muavini Dilâver Akiyev tintüv ve taqiq işlerni qırımtatarlarğa arşı yapılğan provokatsiya, dep adlandırdı: «Saylavlardan soñ, bu kibi tedbirler halqımızğa qarşı da sıq ötkerilecegini bekleymiz», – dedi Dilâver Akiyev.
Qırımtatarlar, bu vaqialar - mayıs ayında başlağan adiselerniñ devamı, dep belleyler. O vaqıt yüzlernen qırımtatarlar Kiyevden Qırımğa qaytqan Mustafa Dejmiyevni qarşılamağa barğan ediler. İştirakçilerniñ aytqanına köre, körüşüv yerine OMON hadimi tolu onlarnen yük maşinalar, BTR-ler keldi, qavğa yüz berdi, avağa bir qaç atış yapıldı. Cemilevni Qırımğa yibermediler. Bir qaç künden soñ, prokuror Natalya Poklosnkaya Refat Çubarovğa, yarımadada «ekstremistik faaliyetke yol berilmemesi» aqqında tenbiyelev ile teşrif buyurdı ve Meclisni qapatacağınen qorquzdı. Cemilevnen körüşüvde iştirak etken qırımtatarlarnıñ evilerinde ale daa tintüvler ötkerile, olarnı mahkemege çekeler, dep bildire Paдиo CBoбoдa hadimi Naciye Femi:
– Şu aktsiyada iştirak etken adamlarğa mahkemege davetnameler kelmege devam ete, olardan büyük para cöremesi alına. Meclis azaları bunıñ episi bağlı olğanını aytalar. Qırım musulmanları, Meclis teşebbüsçilerniñ evlerinde tintüvler ötkerile. Silâlı adamlar tañda evlerge atılıp kireler. Qırımtatarlarğa öz tilini, medeniyetini inkişaf etmek içün imkânlar berilgeni aqqında resmiy şiarlar seslndirilse de, qırımtatar tili Anayasada devlet tili olaraq qayd etilgen,Vladimir Putin qırımtatarlarnıñ aqlanuvı aqqında vesiqanı imzalağan olsa da, bunıñ episi tek kâğıt ve sözde qalmaqta. Bir sıra qırımtatarlarnıñ fikirince, Moskvada, Qırımda ne olğanını ya añlamay, ya da mahsus vaziyetni kerginleştirmege isteyler. Em de Qırım akimiyetiniñ Meclisnen dialog qurmağa niyeti olmağanını köremiz. Meclis azaları, bütün yapılğan areketlerni kerçek muhalifet olğaan qırımtatarlarğa qarşı qorquzuv areketleri kibi tanıylar. Meclis azaları aytqanı kibi, Sovetler devirinde, qırımtatar halqı dissident halqı olğanı içün, atta Sovet birliginiñ resmiy halqlar cedveline kirsetilmegen edi. Şu yıllar içinde belli bir immunitet pekitildi. O vaqıt taqip etüv, apisler mevcut edi. Er alda, qırımtatarlar milliy areketni devam ete ediler. Bugünki künde, qırımtatarlar eski zamanlar qayta, dep aytalar. Adamlar qorqmaylar, tek Qırım akimiyetiniñ, (qırımtatarlarnıñ fikirince) añlaşılmağan munasebetine yazıqsınalar.
«Moskovskiy komsomolets» gazetasınıñ baş muarrir muavini Ayder Mujdabayev Paдиo CBoбoдa –ğa bergen intervyüsında Meclisteki tintüvlerniñ sebpleri ve ileride olması mümkün vaqialar aqqında söz yürüte:
– Bu tintüvler Qırım akimiyet organlarına «saylavlar»nıñ yekünlemesinen bağlı, yani endi olar istegenlerni yapa bileler. «İstegenleri» ise, açıq-aydın, silâsız çalışqan qırımtatarlar, qırımtatar teşkilâtlarğa qarşı daimiy basqı, sıqıştıruvdır. Gazeta muarririyetlerinde, cemaat vekilleriniñ evlerinde tintüvler, uydurılğan memuriy bozuvlar qorqu müitini doğurmaq kerek. Cezasız qalacaqlarını köstermek, qırımtatarlarnıñ ümütsizlikke qapılmalarını isteyler. Men bunı aytıp, kederlenem, Qırımdan adamlar telefon açıp, nedir be, dep soraylar. Olar bunı kerçekten de añlmaylar, çünki iç bir vaqıt rusiyeli devlette yaşamadılar, rusiyede ise, bu kibi şelerni çoqtan qullanalar.
– Sizniñ fikiriñizce, bunıñ devamı ne olacaq? Kimgedir qarşı cinaiy iş açılacaqmı, Meclisni qapatırlarmı?
– Men bellesem, Meclisni de-fakto qapatırlar, bu kibi tintüvler ATR qırımtatar teleradiokompaniyasında da ötkerilmyesi mümkün. Bu qırımtatar tilinde laqırdı etken yekâne matbuat vastadır, o insanlarğa vatanda raat yaşacaqlarına ümüt bere. Men bellesem, ATR – bu nevbeteki nişan. Ve Meclis. Men tek bir şeyni bilem, qırımtatrlar silâlı qarşılıqnı köstermeycekler. Bunıñ episi ileri ketken insaniyetlikniñ közü ögünde olıp keçecek. Amma, şimdilik, ne Rusiyeniñ içinde, ne de tışında çorlanğanlarnı körmeyim. Qırımtatarlar öz başına qaldılar, bu evelden de olğan bir şey, – dey Ayder Mujdabayev.
Bundan evel, Meclis qırımtatarlarğa sentâbr 14 künü keçken Devlet şurası ve yerli akimiyet organlarına saylavlarnı boyokot etmege çağırğan edi. Refat Çubarov aytqanı kibi, saylavlar «Qırım toprağına ne tınçlıq, ne de barışıq ketirir».


text:
2021 senesi arman ayınıñ 23-nde Kyivde Qırım platformasınıñ tesis Sammiti olıp keçecek.
Sammitte çetel devletleriniñ, ükümetleriniñ, parlament ve halqara teşkilâtlarınıñ başları ve vatandaş cemiyetiniñ temsilcileri iştirak etecek.
Sammitniñ maqsadı «Qırım Ukrainadır» mevamı etrafında dünya toplulığınıñ birligini köstermek, Qırım ve onıñ etrafında RF cinayetlerini ayıplamaq, işğalden azat etüv halqara siyasetiniñ parametrlerini belgilemek.
Sammit resmiy şekilde Qırım platformasınıñ temelini qoyacaq. Qırım platforması – Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ teşebbüsinen Ukraina Tış işler nazirligi tarafından yaratılğan yañı halqara mesleatlaşma ve koordinatsiya formatı.
Sammitte, Qırım ile bağlı halqara siyasetiniñ esas parametrlerini belgileycek Ortaq beyanname qabul etilecek.


text:
QMC prokuraturası Kreml nezaretindeki Qırımnıñ sabıq prokurorı Natalya Poklonskayanen bağlı eki dane cinaiy davanı taqiqi ete: biri devlet hainligi, digeri de qırımtatar Meclisiniñ faaliyeti yasqlanması boyunca. Bu aqta avgustnıñ 22-nde Kyivde ötkerilgen matbuat konferentsiyasında QMC prokurorı Gündüz Mamedov ikâye etti.
«Poklonskayanen bağlı cinaiy işni Ukraina Baş prokuraturası yürsetmekte, lâkin bizim de onen bağlı bir qaç epizodımız mevcut. Biz alâ daa qabaatlav boyunca bir qarar beralmağanımız içün, materiallarnı birleştirmek maqsadınen Baş prokuraturağa yollaymız», – dep bildire UNİAN QMC prokuraturasınıñ sözlerini.
Mamedov ileride eki dane cinaiy işniñ birleşme ihtimali olğanını da ayta.
2017 senesi aprelniñ 5-nde Ukraina prokuraturası Kyivniñ Peçersk rayon mahkemesine muracaat eterek, qırımlı memurlar ve havfsızlıq küçleri, şu cumleden Qırımnıñ sabuq prokurorı Natalya Poklonskayanıñ bağlı mahkemeden evel hususiy taqiqat keçirilmesi boyunca ruhset istegen edi. Prokuratura qayd etkenine köre, çağıruvğa kelmegeni em de Qırımnen poçta bağı olmaması sebebinden, daa evel haber etilgen qabaatlavlar deñişkeni ve yañı soyu azırlanğanınen bağlı yazılı bildirüvler tizilgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qıtayda işelgän bina astında ülüçelär arttı
6 qatlı bina astında qalıp ğomere özelüçelär sanı 26ğa citte
Qıtaynıñ Xunan’ provinśiyäse üzäge Çanşa şähärendä işelgän 6 qatlı bina astında qalıp ğomere özelüçelär sanı 26ğa citte. 29nçı aprel’dä bulğan waqıyğadan soñ ber atna buyı êzläw-qotqaru êşläre bara. Kiçä 132 säğat’ cimereklär astında qalğan ber xatın-qıznı çığarğannar ide. Ul älege hälakättän isän kileş qotılğan 10nçı keşe. Qotqarıluçılarnıñ xälläre yaxşı buluı belderelde.
Şinxua agentlığınıñ xäbärenä qarağanda, binanıñ cimerelüe öçen ğayeple dip sanaluçı 9 keşe saq astına alındı.
Bäyläneşle xäbärlär
Rusiyä Ukrainanıñ 4 töbägen üz cirlärenä quştı
Däwlät başlığı Vladimir Putin Mäskäwdä mäs'älä belän bäyle açıqlaw yasadı
Rusiyä konsullıq xezmätlären tuqtattı
Rusiyäneñ Qarataw (Çernogoriya-Montenegro) ilçelege ildä wazıyfalı 6 diplomatınıñ telänmägän keşe bulıp iğ’lan itelüennän soñ konsullıq xezmätläreneñ tuqtatıluın belderde


text:
Tevhit
Tevhit (arapça توحيد) - bir Tañrığa inanmaq, bir Tañrınıñ olğanını itiraf etmek demektir.
Tevhit İslâmda Allahnıñ bir ve tek Tañrı olğanına inanmaq, bunı tasdıq ve itiraf etmektir. Kelime-i tevhid dep bilingen Lâ ilâhe illâllah – Allahtan başqa tañrı yoq sözlerinen, ya da Kelime-i şeadet dep bilingen Eşhedu ellâ ilâhe illâllah ve eşhedu enne Muhammeden abduhu ve resulüh – Şaatlıq etem ki, Allahtan başqa tañrı yoq, kene şaatlıq etem ki, Muhammed Allahnıñ qulu ve peyğamberidir ibaresinen ifade etile. Allahtan başqa ilâhlarnı inkâr etip, ilâh (yani ibadet etilgen, emir ve yasaqlarına uyulğan, sevilgen, qorqulğan, itaat etilgen muqaddes varlıq) olaraq ancaq onı qabul etmek manasına kele.
Tevhit inançı insanlarnı yer yüzündeki putlardan arınıp, ancaq Allahqa itaat etmege çağıra.


text:
İyülniñ 24-nden itibaren İstanbulnıñ tarihiy qısmında yerleşken eski pravoslav kilsesi ve müzey ve Türkiye qararınen kene cami olğan Ayasofyada musulmanlarnıñ cuma namazı qılınacaq, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Prezident Recep Tayyip Erdoğan ve yaqınlarınıñ cuma namazında olması beklenile.
Binanıñ bizans hristian mozaikaları ibadet vaqtında basmalarnen qapatılacaq.
İyülniñ 10-nda Türkiye Danıştayı memleketniñ akimiyetine İstanbuldaki Ayasofyanı cami olaraq ibadetke açmağa izin berdi. O künü prezident Recep Tayyip Erdoğan buyruqnı imzaladı.
Dünya memleketleriniñ ekseriyeti Türkiye akimiyetiniñ mezkür qararını tenqit etti.
Prezident Erdoğan Ayasofya turistler ve farqlı din insanları içün açıq olacaq, dep söz berdi.
Kilse bizans imperatorı I Yustinian emrinen 532-537 yıllarda quruldı. Ayasofya tahminen biñ yıl devamında Hristian aleminiñ eñ büyük kilsesi olğan edi.
1204-1261 yıllarında yunan ortodoks kilsesi roma-katolik kilsesi oldı. Bu Latin imperatorlığı vaqtında kerçekleşti.
1453 senesi, Osmanlı imperatorlığı Konstantinopolni zapt etken soñ, kilse cami oldı. Binağa dört minare qoşuldı.
1934 senesi Ayasofya müzey oldı. Al-azırda müzey UNESCO dünya mirası cedveline kire.
Er yıl Ayasofyanı millionlarnen turist ziyaret ete. İstanbul akimiyetiniñ malümatına köre, 2019 senesi müzey 3,7 million turist tarafından ziyaret etildi.


text:
Washingtonda Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işleri boyunca vekâletlisi olğan Mustafa Cemilev demokratiyağa qoltutuv Milliy fondı tarafından (NED) demokratiyağa hızmet etkeni içün medalnen taqdirlendi. Bu aqta amerikan fondnıñ resmiy saytı haber etmekte.
«NED National Endowment for Democracy medalnen taqdirlevi kerçekten de beklenilmegen bir sürpriz oldı. Faqat,bu mükâfat ilk-evelâ – ağır şartlar altında yavuz, küçlü tecavuzcığa qarşı turğan cesür qırımtatar halqına ait. On yıllar boyunca sovet rejimine, şimdi ise, mustaqil Ukrainanıñ topraq bütünligine qarşı turğan qırımtatar halqına», – dep izaatlay bunı Cemilev Facebook saifesinde.
«Demokratiya içün hızmet» tunç medalinen ilk defa Poloniya prezidenti «Solidarnost» zenaat birligi areketiniñ esasçısı Leh Walesa ve amerikan zenaat birliginiñ faali Lien Kirkland taqdirlengen ediler. O zamandan berli o, insan serbestligi ve aq-uquqınıñ qaviyleştirilmesi içün şahsiy mecburiyetlerini numayış etken em de demokratik institutlar teşkil etken bir çoq meşur şahıslarğa berilgen edi.


text:
Berençe çeçen suğışı
Berençe çeçen suğışı yä İçkeriä bäysezlege öçen suğış yä Çeçen Cömhüriätendä RF konstitutsion tärtiben torğızu — Rusiä ğäskärläre häm tanılmağan İçkeriä Cömhüriäte arasında 1994-1996 yılda bulğan suğış.
Suğış İçkeriädä häm Tönyaq Qawqaz qayber töbäklärendä bulğan.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1991 yılda Sovet Berlege tarqalğannan soñ bar elekke Sovet Cömhüriätläre üz bäysezlegen iğlan itälär, şul uq Çeçen Moxtari Cömhüriäte möstäqillegen iğlan itä.
Läkin Boris Yeltsin citäkçesendäge Rusiä xökümäte başqa Sovet cömhüriätlären irekkä çığarıp cibärep RSFSR eçendäge bulğan töbäklären azat itmi.
Rusiä xökümäte milli azatlıq xäräkäten ğäskärlär belän bastırırğa çişä.
1990 yılda ğomumçeçen kongressınıñ citäkçese Cäwhär Dudayev bulıp saylanğan. Ul töp maqsatın — bäysez Çeçenstan buldırırğa itep quyğan.
1991 yılda Dudayev Çeçenstan bätsezlegen iğlan itä.
1991-1994 yılda Çeçenstan çınında bäysez bula.
1993 yılda Çeçenstanda eçke säyäsi köräş başlana. Rusiä xökümäte şuşı köräştä uñışsız qısılırğa tırışa, Dudayevka qarşı köçlären yaqlıy, läkin şuşı oppozitsiä ciñelä.
Suğış başlanuı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1994 yılnıñ 1 dekaberendä Rusiä hawa köçläre baş Çeçnä hawa alannarın bombağa tota.
11 dekaberdä Yeltsin 2169 nomerlı Ukaznı imzalıy, yağni Çeçenstanğa qarşı suğışnı iğlan itä.
31 dekaberdä Groznıy şähären qanlı höcüm başlana.
1994 yıldan 1996 yılğa qädär Berençe çeçen suğışı näticäsendä küp qorban belän Xäsäwyort şartnamäse imzalanğan. Rusiä ğäskärläre Çeçnädän çığalar, de fakto ciñelälär.
Berençe çeçen suğışı näticäsendä Çeçen Cömhüriäte İçkeriä çınında möstäqillekkä ireşä.
Berençe çeçen suğışınnan soñ Rusiä ğäskärläre Çeçenstannan kitälär häm Rusiädä küp terroristik aktlar bulğannar.
Monı da qarağız[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Poccия и CCCP B BoйHax XX Beka. BoopyжëHHыe koHфлиkTы Ha CeBepHoM KaBkaзe (1920—2000 rr.) 2008 eлHың 4 Maй kөHeHдә apxиBлaHraH. — пoдpoбHaя cTaTиcTиka пoTepb фeдepaлbHыx cил
- ПepBaя чeчeHckaя BoйHa: Mиф o «MaлeHbkoй пoбeдoHocHoй BoйHe» pacceиBaeTcя (MapT-июHb 1995 r.)


text:
Aqmescitte yel qoparıp alıp ketken daa bir dam aqqında bildireler. Bu sefer Elevatornaya soqağındaki anbardan dam ketti.
«Krım24» telekanalınıñ bildirgenine köre, bu yerde yol qısmen qapatıldı. Bu sebepten çoq kilometrli maşina tıqanıqlığı peyda oldı. Bu yerde yoldaki tıqanıqlıqlar google-tıqanıqlıqlar hızmetinde de körüne.
Fevralniñ 27-nde aqşam yel Aqmescitte beş qatlı evniñ damını qoparıp aldı. Ondan çoq maşina yıqılğanlar astında qaldı. Kefede küçlü yel altı qatlı evniñ damını qoparıp aldı.
Aqmescitte fevralniñ 26-nda küçlü yel sebebinden tüşkende elektrik tellerini üzgen terekler zarar kördi ve sındırıldı.
Qırımda fevralniñ 28-ne qadar furtuna havfı ilân etildi. Müessise bu künleri deñizge çıqmaq telükeli olğanını qayd etti. Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ malümatına köre, energetikka, mesken-kommunal hızmet obyektlerinde olğan qazalarnen bağlı fevqulâde vaziyetler peyda olması mümkün.


text:
Aqmescitte iyünniñ 28-nde ava bozulacaq, dep bildire Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresi Qırımnıñ gidromettsentr malümatına esaslanıp.
«Yaqın 2-3 saatta ve iyünniñ 28-niñ soñuna qadar Aqmescitte küçlü sağanaq, boranlı yağmur, burçaq yağması, saniyede 20-25 metr süratlı yel esmesi beklenile», – dep aytıla haberde.
Yaqın raatlıq künleri Qırımda ava suvuq olacaq, sağanaq, boranlı yağmur yağması ve şiddetli yel esmesi beklenile.
Furtuna havfı ve yüksek yanğın havfı qala, dep bildire Qırımnıñ gidromettsentri.
İyünniñ 24-nde Qırımda ava bozulğan edi. Yaltada bir qaç soqaq ve yerastı keçitni suv bastı, Aqmescitte ise elektrik naqil hatları bozulğanı içün şeerniñ bir qısmı ışıqsız qaldı.
Qırımda iyünniñ 26-ndan 29-na qadar yanğın telükesi yüksek olğanından ateş yaqmağa yasaq etildi.


text:
Ten'iz maydanı
Ha'zirgi ten'iz huqıqı ma'lim xalıqaralıq-huqıqıy normalar biyg'a'rez sisteması sıpatında 1982-jılı qabıl etilgen Ten'iz huqıqı boyınsha BMSh konventsiyasında kodifikatsiyalang'an. Onda barlıq ten'iz maydanları, sonın' ishinde ten'iz ha'm okeanlar tu'bi ha'm ta'biyiy baylıqları, olardın' u'stindegi hawa boslıg'ı huqıqıy da'rejesi ha'm huqıqıy ta'rtibi belgilengen. Usı universal kodifikatsiyalang'an Konventsiya teksti, qatnasıwshı ma'mleketler ta'repinen konsensus tiykarında Ten'iz huqıqı boyınsha III Konventsiyada islep shıg'ılıp, ten'iz maydanlarınan tınısh maqsetlerde ha'm adamzat pa'rawanlıg'ı ushın paydalanıw ha'm onı qadag'an etiwdi retlestiriwshi ken' ko'lemdegi xalıqaralıq-huqıqıy normalardı kodifikatsiyalaw ha'm progressiv rawajlandırıwdın' ayqın mısalı bolıp tabıladı. Konventsiya eki tu'rdegi, yag'nıy:
birinshiden, qurg'aqlıq boyı ma'mleketleri aymag'ının' quram bo'legin du'ziwshi ha'mde;
ekinshiden, ma'mleketler yurisdiktsiyası ko'leminen tısqarıda jaylasqan ten'iz maydanları huqıqıy da'rejesi ha'm huqıqıy ta'rtibin belgileydi.
Konventsiyag'a muwapıq, jag'a boyı ma'mleketinin' suvereniteti (ha'm onın' milliy yurisdiktsiyası) onın' qurg'aqlıq aymag'ı ha'm ishki suwları tısqarısına, arxipelag-ma'mleket bolsa onın' arxipelag suwları shegarası tısqarısına ha'm og'an tutasqan aymaqlıq ten'iz dep atalıwshı ten'iz poyasına jayıladı. Atap ko'rsetilgen suverenitet aymaqlıq ten'iz, onın' tu'bi ha'm ta'biyiy baylıqları, u'stindegi hawa boslıg'ına da tarqaladı. Aymaqlıq ten'iz u'stindegi suverenitet ten'iz huqıqı boyınsha Konventsiya ha'm xalıqaralıq huqıqtın' basqa normalarına muwapıq a'melge asırıladı. İshki suwlar ha'm aymaqlıq ten'iz ja'ne tiyisli ra'wishte arxipelag suwlar ha'm aymaqlıq suwlar, sonday-aq, olardın' u'stindegi hawa boslıg'ı, tu'bi ha'm jer astı baylıqları bunnan kelip shıg'ıwshı barlıq aqıbetler menen tiyisli ma'mleket aymag'ının' bo'legi esaplanadı. Usı maydanlardın' huqıqıy ta'rtibi tiyisli ma'mleket ta'repinen o'z xalıqaralıq-huqıqıy minnetlemelerinen kelip shıg'ıp ha'm og'an say ra'wishte erkin tiykarlarda ornatıladı. Usınday aymaqlıq ten'izge tiyisli xalıqaralıq minnetlerinen biri, yag'nıy basqa barlıq ma'mleketler kemelerine tınısh o'te alıw huqıqının' beriliwi minnetlemesi mazmunı ha'm onnan paydalanıw sha'rayatları Konventsiyada ko'rsetilgen.
Konventsiya aymaqlıq ten'izdin' ishki ha'm sırtqı shegaraların ha'm olardın' delimitatsiya ta'rtibin belgileydi. Sonday-aq, Konventsiya "arxipelag-ma'mleket" ha'm "arxipelag-suwlar" tu'sinikleri a'hmiyetin anıqlaydı. Aymaqlıq suwlar shegarasınan (sonın' ishinde, onın' u'stindegi hawa boslıg'ı, tu'bi ha'm ta'biyiy baylıqları), yag'nıy jag'a boyı ma'mleketleri milliy yurisdiktsiyası ko'leminen tısqarıdag'ı ten'iz maydanı xalıqaralıq maydandı quraydı. Onın' yuridikalıq da'rejesi ha'm huqıqıy ta'rtibi tek xalıqaralıq huqıq penen belgilenedi, usı jag'dayda xalıqaralıq ten'iz huqıqı normaları ta'repinen ornatıladı. Ma'lim bir ma'mleket suvereniteti astında bolmag'an bunday maydanlar xalıqaralıq maydanlar yaki ulıwma paydalanıw maydanları esaplanadı.
Olardın' huqıqıy ta'rtibi ma'mleketler ha'm ayırım tiyisli wa'killikke iye bolg'an xalıqaralıq sho'lkemler (atap aytqanda, Evropa Awqamı) ta'repinen kelisilip, Konventsiya qag'ıydalarında o'z sheshimin tabadı. Ulıwma alg'anda bunday ta'rtip xalıqaralıq ten'iz maydanınan paydalanıwshı barlıq ma'mleketler ushın ornatılg'an. Biraq xalıqaralıq ten'iz maydanlarının' ayırım bo'limleri huqıqıy ta'rtibin ornatıwda jag'a boyı ma'mleketleri ha'm usı ma'mleketlerdin' ayrıqsha ma'pleri esapqa alınadı. Sonnan kelip shıg'ıp bul tu'rdegi maydanlar ushın ayrıqsha huqıqıy ta'rtip belgilenedi.
Xalıqaralıq ten'iz maydanı quramında:
- (aymaqlıq ten'izge) tutasıwshı zona;
- ayrıqsha ekonomikalıq zona;
- kontinental shelf usag'an bo'limler bar. Usı tu'si-nikler a'hmiyeti ha'm olardın' huqıqıy ta'rtibi Konventsiyada anıqlap berilgen.
Ten'iz huqıqına tiyisli basqa a'hmiyetli tu'siniklerge "ashıq ten'iz" tu'sinigi kiredi. Ashıq ten'iz huqıqıy ta'rtibin du'ziwshi en' a'hmiyetli bo'limlerden biri "ashıq ten'iz erkinligi" tu'sinigi menen sa'wleleniwshi ta'rtip esaplanadı.
Ten'iz ha'm okeanlardı tınısh maqsetlerde, atap aytqanda, u'yreniw, qorg'anıw ha'm ten'iz ortalıg'ın saqlaw maqsetlerinde paydalanıwdı retlestiriwshi en' a'hmiyetli xalıqaralıq-huqıqıy tiykarları usılardan ibarat.