text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko prezident saylavlarınıñ ğalibi Volodımır Zelenskıy ile körüşmege añlaşqanını bildirdi, dep yaza Azatlıq Radiosı.
Poroşenkonıñ aytqanına köre, o, saylavlardaki raqibine telefon etip, Ukraina Merkeziy saylav komissiyası aydınlatqan rey berüvniñ resmiy neticilerinen tebrikledi.
Prezident öz video muracaatında Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Ukraina vatandaşlarına qolaylaştırılğan yolnen Rusiye pasportlarını bermek qararı sebebinden sanktsiyalarnı quvetleştirmek kerek, dep ayttı. O, prezident vazifesinde qalğan müddet devamında bu meselege diqqat ayırmağa azır olğanını bildirdi.
«Bu problemniñ al etilüvini devam ettirmek ve toqtatmaq – yañı prezidentniñ mesüliyetidir. Şu sebepten küçlerimizni birleştirmek kerekmiz, dep tüşünem. Saylavlardaki reqabet keçmişte qaldı. Fırsattan faydalanıp, maña rey bergen 4,5 milliondan ziyade saylayıcığa teşekkür bildirmege isteyim. Amma şimdi epimiz, ukrainalılar, küçümizni birleştirip, Putinge Ukrainadaki keçici müddetni, akimiyetni demokratik berüv esnasını qullanmağa imkân bermemelimiz. Saylanğan prezident de buña qoltuta, dep inanam», – dedi Poroşenko.
O, Zelenskıy ile «eñ yaqın vaqıtta» körüşmege añlaşqanını bildirdi.
Aprelniñ 30-nda Merkeziy saylav komissiyası Volodımır Zelenskıynı 2019 senesi Ukraina prezidenti saylavlarınıñ ğalibi olaraq ilân etti. Oña aprelniñ 21-nde keçirilgen ekinci turda saylayıcılarnıñ 73,22%-ı rey berdi.


c: text/html

text:
Ukraina 1993 senesinden berli qullanılğan Rusiye ile arbiy-tehnikiy işbirligi añlaşmasını bozdı.
Bu aqqında Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük Ukraina ükümetiniñ toplaşuvında ayttı.
Onıñ bildirgenine köre, «Ukraina devleti ve onıñ topraq bütünligi içün telükeli olğan» «istilâcı devlet ile» arbiy-tehnikiy işbirlik yapmaq imkânsız.
Keçken sene yazda Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Rusiye ile arbiy-sanayı kompleksi saasında iş tutmağa yasaq etti. Ukraina ükümeti ise kâinat tehnikasından ğayrı bütün arbiy malnı Rusiyege ihrac etmege yasaq etti.
Ukraina, AQŞ, Avropa Birligi Rusiyeni qanunsız Qırım işğalinde ve Donbass zıddiyetinde boyeviklerge köstergen yardımında qabaatlaylar. Moskva qabaatını red etip, Ukrainada «göñülliler» cenkleşkenini bildire.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımdan yarımadanıñ 10 ay devam etken işğali vaqtından 10 biñ qırımtatarı köçip ketti.
Bunı TVi telekanalı efirinde Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi.
«Qırımnınıñ qanunsız işğlinden sebep bir 20 biñ insan evlerini terk etmege mecbur oldı, olardan 9-10 biñ – qırımtatarı. Olar yarımadadan Ukrainanıñ diger regionalıran köçip ketti. Akimiyet, Meclisimiz kibi, olrağa yardım ete», – dedi o.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Herson vilâyetinde 2017 senesi baarge qadar Şimaliy-Qırım kanalınıñ 107-nci kilometrinde büyük bentniñ qurulması soñuna yetecegini bekleyler. Bunı 23 noyabrde «Ukrinform» haber etti.
«Şimaliy-Qırım kanalınıñ 107-ci kilometrinde bentniñ qurulıp bitirilmesi. Biz esas inşaatnı (temelli bentni – QA) Şimaliy-Qırım kanalına suv berilecegine qadar qurıp bitirmek kerekmiz. Biz añlaynız ki, pirniç östürgenler aprel ayında suvarıp başlamaq kerekler, Şimaliy-Qırım kanalı ise mart ayında Özü suvınen toldurıla. Yani biz, Şimaliy-Qırım kanalından suv yollamaq içün, mart ayına qadar inşaatnı teminlemek kerekmiz», – dedi bent qurucılığınen oğraşqan, Odesa suv hocalıq obyektleriniñ qurucılığı boyunca birleşken idare yolbaşçısı Georgiy Buziyan.
Herson vilâyetiniñ devlet memuriyet yolbaşçısı Andrey Gordeyevniñ sözlerine köre, bu bent keçken seneden berli qurula.
«Biz Çaplınka rayonunda, qoşma olaraq, suvarılacaq 7 biñ gektar peyda olacaq, Kalançak rayonında piniç östürmege imkân olacaq ve anda endi quruğan tıynaqlarda balıq baqmağa mumkün olacaq», – dedi o.
Buziyannıñ sözlerine köre, Şimaliy-Qırım kanalında temelli bentniñ qurulmasına 15 mln. 640 biñ grivnâ kerek olacaq.
«Yapılacaq işlerniñ kölemi bayağı büyük. 20-25 biñ kubometr topraqnı işlep çıqmağa kerek olacaq, maşna ve piyade yolunıñ köpürlerini qurup bitirmege, köterici-mehanizmlerniñ pekirilmesi içün galareya, çalışacaq hadimler içüm odalar qurulmaq kere», – dep añlattı o.
Buziyan aytta ki, iş grafigi kün devamında eki smena çalışacağını, ava vaziyeti uyğun olsa ise, gece-kündüz iş alıp barılacağını belgiley.
Yarımadanı Özü özeninen birleştirgen bu kanal vastasınen Ukraina Qırımnıñ suv ihtiyaclarınıñ 85 fayızını teminley edi. Qırım 2014 senesi Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadağa suv berilmesini toqtatıldı.


text:
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ başı Sergey Aksönov Andrey Bezsalovnı naqliyat naziri vazifesine tayinledi.
Aksönovnıñ mütenasip avalesi mart 30 künü Qırım Nazirler Şurası saytında aşkâr etildi.
«Qırım Cumhuriyeti Anayasasınıñ 82-nci maddesine binayen, «Qırım Cumhuriyetiniñ devlet vazifeleri aqqında» Qırım Cumhuriyeti Qanunınıñ 7-nci maddesi birinci qısmınıñ üçünci qaidesine köre Bezsalov Andrey Georgiyeviçni Qırım Cumhuriyetiniñ devlet vazifesi – Qırım Cumhuriyeti naqliyat naziri vazifesine tayinlemege avale etem», – denile emirde.
Bundan evel Qırımda naqliyat naziri vazifesini Anatoliy Tsurkin eda ete edi, keçken afta onı Qırım başınıñ muavini vazifesine tayinlediler.


text:
Qırım akimiyeti Hıdırlez yardımı ile qırımtatar halqını bölmek niyetindedir, – dedi Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov bazar künü, aprel 26-da, aşkâr etilgen beyanatında, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Milletimizni parçalamaq, küreş meydanından uzaqlaştırmaq içün yapqan ve yapacaq cinayetlerini dünyadan saqlamaq içün Qırım işğalcileri mayıs 3 künü tantanalı şekilde Hıdırlez bayramınıñ keçirilmesini ilân etti ve oña azırlıq köre. Bu aynecilikniñ manasını epiñiz yahşı añlaysıñız. Yazıqlar olsun, bu yapqan cinayetlerinde işğalciler aramızdan kendine oşağan bazı semetdeşlerimizni qullanalar», – dedi Çubarov.
Qırımtatar Milliy Meclis reisi aytqanı kibi, qırımlılar Qırımnı zapt etkenlerge «olarnı bu pis oyunlarğa qoşmağa fırsat bermemek» kerektirler.
«Epimiz öz-özümizge böyle sual bereyik: qırımtatar gençleri ğayıp olğan vaqıtta ve olarnıñ bazıları öldürilgende, sayğılı lider Mustafa Cemilev ve onıñ ile beraber Meclis reisi ve arqadaşlarımız İsmet Yüksel, Sinaver Kadırovğa Vatanda yaşamağa yasaq olğanda, Ahtem Çiygoz ve Ali Asanov apiste olğanda, ATR telekanalımız ve diger milliy matbuat vastalarımız qapatılğanda, iş adamlarımız er kün basqı altında olğanda, yüzlernen insanlarımız mahkeme ve sorğularğa çağırılğanda, bu cinayetçilerniñ tarafından azırlanğan Hıdırlezge qoşulmağa olurmı?», – dey o.
Refat Çubarov, qırımlılarğa muracaatta bulunıp, ağır zamanlar «mıtlaqa keçecegini» ayttı ve olarnı bir-birine daa da diqqatlı ve sabırlı olmağa çağırdı.
Bunıñ ile o gençlerge milliy duyğu ve vatanperverlikni aşlamağa, qırımtatar halqınıñ birlik ve menligini saqlamağa çağırdı.


text:
Keriç boğazında köpür qurucıları onıñ gemi keçüv qısmını qurıp başladı. Bu aqta «Krımskiy most» haber agentligi bildire.
Bildirilgen malümatqa köre, Keriç-Yenikale kanalı üstünde gemi kemerli keçüvini suvdan 35 metr yükseklikke köterecekler. Bu, köpür astında Qara deñizden Azaq deñizine ketken ve qaytqan gemilerniñ keçüvine yol berecek.
«Tuzla adasından soñ köpür farvater qısmına yaqınlaşıp yükselmege başlay, bu yerde eñ yüksek noqtasına kele – suv seviyesinden 35 metr. Daa 45 metr yükseklikke – gemi kemerli keçüviniñ eñ yüksek noqtası. Yani, köpürniñ gemi keçüv qısmınıñ umumiy yüksekligi 80 metrni teşkil ete. Moskva Kremliniñ Troitskaya qullesi aynı yüksekliktedir», – dep ayttı «Taman» yol idaresiniñ baş müendisi Yuriy Safonov.
Köpürniñ eñ yüksek noqtası olğan gemi keçüvi eki büyük tayamada turacaq. Olarnı 12 ay içinde qurmağa planlaştıralar. Qayd etilgenine köre, tayama diametri 1420 mm olğan 110 çelik boru qazığında turacaq. Şimdiki vaqıtta qazıq temeli teşkil etile.
Keriç boğazından köpür qurulmasınıñ kerekligi aqqında Putin ta 2014 senesi, işğalden soñ aytqan edi. Köpürni 2018 senesine qadar qurmağa, 2019 senesi yazda işke tüşürmege vade etken ediler.
İyül başında «Krımskiy most» haber agentligi Rusiyeden Qırımğa Keriç boğazında köpür qurulmasınıñ umumiy fiyatı 227,92 milliard ruble teşkil etecegini bildirgen edi.
Bundan evel bildirilgen edi ki, Rusiye ükümeti Keriç boğazında köpürniñ demiryol qısmınıñ vaqtınca işke tüşürilmesiniñ başlanuvını bir yılğa, yani 2018 dekabr ayından 2019 senesi dekabr ayına keçirdi.
Ukraina Rusiyenen Keriç köprüniñ qurulışı ile bağlı añlaşmadan 2014 senesi, Rusiye Qırımnı işğal etken soñ çıqtı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Hususan, yarımadanıñ Rusiye işğalinden azat olunuv meseleni muzakere etkende, Cemilev qayd etti ki, Qırımnıñ qaytarıluvı bir qaç aydan, 2-3 yılğace uzana bilecek eken.
«İşğal bütün halqara qaidelerge ters kele. E, biz halqara qaidelerge uymağan devlet ile iş köremiz, amma aqiqat bar, ondan iç bir devlet qaça bilemez. İzolâtsiya devam etecektir. Rusiye iqtisadiy ziyannı körecektir», – dedi Cemilev.
Onıñ sözlerine köre, Rusiye prezidenti Vladimir Putin etrafında ciddiy memnüyetsizlik duyulmaqta, bu ise çezilüvge ketirecektir.
Bunıñ ile beraber o şunı da qayd etti ki, Medvedevniñ işğal etilgen Qırımğa bazar künü ziyareti quvançlıdır, çünki «bu al kene de Rusiye memurlarnıñ halqara uquqlarğa olğan edepsizligini bütün dünyağa kösterir».
«Eger de böyle ziyaretler olmasa edi, belki de, Qırım vaziyeti art planğa kete bile edi. Amma Putinniñ Ğalebe kününe ve Medvedevniñ ziyareti sebebinden bu mesele kün tertibinde turacaqtır, – dedi Cemilev. – Olar kene de dünya toplulığına qarşı çıqalar, bizim içün bu pek müim».
Qırımtatarlarnıñ yetekçisi qayd etkeni kibi, dünya mıtlaqa böyle areketlerge cevap qaytarır.
Ukraina akimiyeti, AQŞ, Avropa birligi er vaqıt Rusiyeniñ Qırım işğalini tanımağanını qayd ete.
Bazar künü, mayıs 25-de, Qırımğa iş ziyareti çerçivesinde Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev keldi. Ukraina çetel işler nazirligi ukrain akimiyeti ile qararlaştırılmağan Rusiye ükümeti başınıñ ziyareti munasebeti ile öz memnüniyetsizligini bildirdi.


text:
Aqmescit – «Qırımnıñ Rusiyege qoşulması mevzusında keçirilgen referendum» arfesinde öldürilgen qırımtatarı Reşat Ametovnıñ işi boyunca taqiqat devam ete. Onı Rusiye Taqiqat idaresiniñ Qırımdaki taqiqat komiteti ötkere. Bu vaqıtta ise, baba ve aqaysız qalğan, közyaşları qurumağan qoranta azaları qışnı tüşüne.
Qırımda 39 yaşında Reşat Ametovnıñ ceseti tapılğan soñ üç ay keçti. Mart 3 künü erkek arbiy komitetine barıp, göñülliler sırasına yazılmaq içün evden çıqtı. Soñra onı Aqmescitniñ Lenin meydanında kördiler. Videokameralar qayd etkeni kibi, o Rusiye işğaline qarşı çıqıp, tınç narazılıq numayışnı teşkil etti. Andan onı «Qırım imayecileri» vekilleri belgisiz tarafqa alıp kettiler. Eki aftadan soñ ise, Reşat Ametov Qarasuvbazar civarındaki Zemlâniçnoye köyünde tapıldı. Erkekniñ bütün bedeninde azap izleri bar edi. Yanında kelepçeler de tapıldı.
Başsız qoranta
Reşat Ametovnıñ küçük qızı yedi aylıq oldı. Üyken oğlu Ali – altı yaşını toldurdı. Qoranta Aqmescit civarındaki qırımtatarlar toplu yaşağan köyde, qurulmağan evde yaşay. Ametovlar qorantasına matbuat vastaları endi o qadar diqqat ayırmasalar bile, merhumnıñ apayı Zarina, mühbirlernen laqırdı etmege çoq istemey. Pek ağır, dey.
«Aqayım yanımda olmağanına ale daa alışıp olamayım. Onsız pek küç. Balalarnı baqmağa daima yardım ete edi. Maddiy cietiden de qıyın oldı. Balalar babasını sağınalar, üykeni internette onı meydandan alıp ketken video tapıp, künde bir qaç kere baqa», – dey Zarina Ametova.
Merhum Reşat Ametovnıñ ağası – Refat bildirgeni kibi, eñ çoq yardım qırımtatarlar ve qıtaiy Ukrainadan tiydi.Keçenlerde qırımtatar halqı lideri Mustafa
Cemilevniñ vekilleri kelip, qadınğa 10 biñ dollar teslim ettiler. Bu, Cemilev Poloniyada alğan «Birdemlik Premiyasınıñ» bir qısımıdır. Qorantanıñ faciasına diger insanlar da seslendiler: dünyanıñ çeşit köşelerinden balalr içün para ve urba yollanıldı. «Qırımda – bu qırımtatarlar, ve elbette ki, esas yardım Ukrainadan keldi. Pek yardım ettiler, balalarğa urba, atta küçügine yataq, para yolladılar», – dey Refat Ametov.
Reşat Ametovnıñ apayı cinayetçilerniñ tapılacağına işanmay
Aprelniñ başında Rusiye Federatsiyası Taqiqat idaresiniñ «Qırım Cumhuriyeti» boyunca taqiqat komiteti Cinaiy Kodeksiniñ 105-nci maddesi 1-nci qısımı - «öldürüv» boyunca cinaiy iş açtı. Şimdiki vaqıtta taqiqat işi devam ete. Qırım.Aqiqat alğan malümatqa köre, bu işni alıp barğan endi dörtünci taqiqatçı deñişti.
Merhumnıñ ağası Refat Ametov aytqanı kibi, o rusiyeli mühbirlernen qonuşmağa ister edi, çünki olardan iç biri bu vaqıtqace qoranta azalarınen laqırdı etmedi.
«İleride adamlar onıñ areketi timsaliy ve alicenap olğanını añlarlar, öldürüvni eda etkenlerniñ bulması da nümüneviy bir iş olacaqtır», – dep qayd etti Refat Ametov.
Zarina Ametova bu işniñ soñunace taqiq etilecegine inanmay. İstegeni tek bir şey – aqayı ve üç balasınıñ babasını öldürgenleriniñ tapılğanını arz ete. Bundan da ğayrı, qadınnıñ daa bir istegi bar – o işke çıqmağa istey. Qadın tasil boyunca – oca, evine yaqın olğan Maryino qabasında balalarğa oyun dersleri bermesi mümkün.


text:
Qırımtatarlarnıñ statusı aqqında qanun öz vaqtında qabul etilse edi, Rusiyeniñ sert Qırım işğali, belki de, olmaz edi.
Bunıñ kibi fikirni qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev Kiyevde avgustnıñ 8-de tögerek masada ifadeledi.
«Tamır halqnıñ aq-uquqlarını pekitken qanun öz vaqtında qabul etilse edi, yarımadada olğanlarğa yol berilmez edi ya da bizim aqlarımıznıñ ğayrıdan tiklenmesi içün küreşimiz bayağı qolaylaştırılır edi», – dep qayd etti o.
Cemilev BMT tamır halqlarnıñ aq-uquqları aqqında beyannamaseni misal olaraq ketirdi.
«Anda öyle bir madde bar ki, oña binaen, tamır halqnıñ razılığı olmasa, onıñ territoriyasında bir de bir cenk keçirilmey ve arbiy bazalar yerleştirilmey», – dep añlattı Cemilev.
Aynı vaqıtta Mustafa Cemilev şunı qayd etti ki, Qırımnı işğal etken memleket BMT deklaratsiyasına qulaq asmaz edi, çünki Rusiye Ukrainanıñ topraq bütünligini kefil etken Budapeşt memorandumını bozdı.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» olıp keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ onıñ neticelerini tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırımnıñ Yedi Quyu rayonındaki Şçölkino şeerinde 2016 senesi dekabr 22-de tamir işleri yekünlengen Şçölkino bala sanat mektebiniñ açılış merasimi olıp keçti. Bunı Kreml kontrol etken Yedi Quyu rayonı memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırımda «sıfırdan» tamir etilgen qoşma tasilniñ birinci oquv yurtudır. 13 mln 840 biñ ruble yarımada bücetinden ayırılğan edi», – dep qayd ete matbuat hızmeti.
Matbuat hızmeti bildirgenine köre, Kreml kontrol etken Qırım Devdet şurasınıñ qararı ile sanat mektebiniñ müdiri Stanislav Belügağa «Qırımda nam qazanğan medeniyet hadimi» unvanı berildi.
«Oca, talebe, ana-babalar, Şçölkino şeeriniñ sakinleri qırmızı şeritni tantanalı sürette kesken soñ ders odaları baqıldı. Mektepte yañı meşrubatlı ders sınıfları, eki kontsert zalı – 72 yerli teatr ve muzıka zalı bar», – dep bildirdi matbuat hızmeti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aqmescitte belli qırımtatar şairesi Emine Üseinniñ «Kefe lâlesi» yañı kitabı taqdim etildi.
Taqdim merasimine qırımtatar ziyalıları davet etildi.
Bu, Emine Üseinniñ endi üçünci neşri ola: bundan evel balalar içün eki kitap neşir etildi. Bu kitapta ise, büyükler içün şiirler derc etildi.
«Kefe lâlesi» şiirler cıyıntığı Atatürk adına medeniyet merkezi yolbaşçısınıñ muavini Şaban Abaknıñ destegi ile dünya yüzüni kördi. Kitapnıñ dizaynını ve içindeki resimlerni belli qırımlı ressam Zera Akim azırladı. «Kefe lâlesi» kitabına 60 eser kirsetildi.
İlk sefer «Kefe lâlesi» kitabı Ankarada yanvar 6-15 künleri keçirilgen 11-ci Kitap yarmalığında taqdim etildi.
Foto: «Yurt» antiqavehanesi


text:
Soñğı könnärdä Estoniädäge suğış häykälen, keşe cäsädlären küçerü häm İkençe Dönya suğışı yomğaqlarına reviziä yasaw yäki yasamaw, ğomumän tarixi xäter temaları iñ berençe planğa çıqtı. Xätta diplomatik mönäsäbätlärgä dä bu waqiğalar zur tä'sir yasadı. ”Yaña ğasır” televidenie kanalınıñ ”Äybät ğäybät” tapşıruında turıdan-turı efirda şuşı mäs’äläne tikşergändä qapma-qarşı fikerlär äytelde. ”Azatlıq” radiosınıñ ”Tügäräk östäl” söyläşüendä şulay uq şuşı temağa söyläşäbez. Bu tapşıruda qatnaşalar: ”Äybät ğäybät” programmasınıñ alıp baruçı, ”Bezneñ gäcitneñ” baş möxärrire İlfat Fäyzraxmanov, Tatarstan xalıq deputatı Xafiz Mirğalimov, Tatarstan däwlät arxivı citäkçese Danil İbrahimov, ”Xäter kitabı” wäkile Aygöl Äxmätğaliewa, Rossiädä bilgele bulğan ”Jdi menya” tapşıruınıñ Tatarstandağı wäkile İlgizär Şäräfetdinov. Tapşırunı Rimzil Wäli alıp bara.
Rimzil Wäli. Xörmätle millättäşlär, bu eston faciğası, yäki Estoniädä bulğan xällärneñ säyäsi rezonans kiterep çığaruı sezneñ küñellärdä niçek çağıldı soñ? Äybätme bu, naçarmı, şuşı ğawğa çığu?
Xafiz Mirğalimov. Böyek Watan suğışınıñ betüenä altmış ike yıl. Yalta solıxı, başqa solıxlar tözelep, Böyek Watan suğışınıñ näticäläre raslandı. Xäzer solıxlarğa reviziä yasala. Menä şunıñ ber çığılışı - Estoniädä bulğan waqiğalar. Estoniä xalqında, anıñ dairälärendä nindider elekke Sovet däwlätenä açu da bar. Ä bit Rossiädä da yäşlärneñ kübese pamyatniklarnı belmi. Estoniä dairäläre ul pamyatniklarnı totınırğa tieş tügel ide. Räsäy dairäläre dä üzläreneñ küzlärennän närsä barın kürmilär. Ägär dä citdi säyäsät yuq Rossiädä, Estoniä xalqı üzeneñ fikerlären şul pamyatnik arqılı belep tırışalar.
Rimzil Wäli. Şuşı waqiğa qarşılıqlı fikerlär uyattı. Berkem dä faşizmnı yaqlamıy, läkin mäs’älägä qaraşlar törleçä. Xalıqara mäğlümat çaralarında Estoniä digän däwlätneñ üz xoquqı belän yäşärgä mömkinlege, üzeneñ suverenlığı turında da yalğan söylädelär. Küçerälär dip tügel, cimerälär bu häykälne dip qotırtuları da buldı. İlfat äfände, sez üzegez qaysı yaqqa awışasız, üzegezneñ xakıykategez räsmi propagandağa turı kiläme?
İlfat Fäyzraxmanov. Şuşı waqiğalar başlanğan soñ min üzem belän bäxäsläşä başladım. Älbättä bu Estoniädağı waqiğalarğa min näfrät belderäm. Nigä häykälne quzğatırğa, nigä başqalarnı xökem itep, nindider qararlar çığarıp, qara töskä buyarğa? Şuşı şaw-şunı çığarğan, mäcbür itkän waqiğalarnıñ niçek alıp barıluı mindä qarşılıqlı fikerlär uyattı. Äytik, Etoniäda kibetlärne, säwdä yortların cimerü, maroderlıq oçraqları. Min bit jurnalist, äytep beterelmägänen dä añlıym. Şuşı äytep beterelmägän äyberlärne añlağannan soñ, küñelemdä nindider eçke näfrät tua.
Rimzil Wäli. Ä kem propagandası ciñde? Keçkenä mäğlümat suğışı bulıp aldı. Estoniäneñ räsmi säyäsätçeläreme, älege Rossiä polittexnologlarınıñ propagandasımı? Şundıy fikerlär dä bar: ”Vremya i dengi” ğaciteneñ baş möxärrire yazğan mäqälägä qarağanda, Yevropağa ğaz ütkärgändä Tallin üzeneñ tiskäre mönäsäbät kürsäter öçen, dokumentlarğa da quymıy, şuşı waqıtta xälne niçekter quyırtıp alu, Rossiäne nindider täñgäl kilmägän ğämällärgä etärü kiterep çığardı. Şundıy fiker bar, bu propaganda suğışın Rossiä ciñä almadı. Kiresençä, küplär Estoniäne qızğanıp, bu eşkä Rossiä tiskäre qarıy başladı digän xäbärlär bar.
İlfat Fäyzraxmanov. Sez äytkänçä baştaraq Estoniägä näfrät beldergän keşelär bügen fikerlären üzgärtep, Estoniäne yaqlaw yağına bastılar.
Xafiz Mirğalimov. Ciñüçe dä, ciñelüçe dä yuq. Anda yatıp qalğan soldatlarıbıznıñ namusın, alarnıñ köräşen bez säyäsi yaqtan qarağanda alıp barırğa tieş idek. Minemçä, monda Putinnıñ jurnalistları da, Estoniä jurnalistları da berençe urınğa quyırğa tieş ide tarixnı.
Rimzil Wäli. Ber şağirebezne äsäre bar ”Yevropada tatar şağirläre”. Ni öçender suğışqa alar küpläp kittelär häm bik küpläre häläk buldı. Danil äfände, tatar xalqınıñ cide yöz meñ keşe frontqa kitkän. Alarnıñ ille protsentı häläk bulğan. Sez niçek uylıysız, qayda kemneñ häykälläre, kemneñ söyäkläre şundıy xäldä? Ber Estoniä genä tügel bit monda.
Danil İbrahimov. Estoniädağı xällär ber yaqtan naçar, çönki töp faşizmnı ciñgän ul sovet soldatı. Estoniädä bulğan waqiğalar bezgä üzebezne kürergä mäcbür itä. Xäzer bit bezdä, Rossiädä, xällär naçarraq. Şuña kürä bu bezgä dä zur sabaq bulaçaq. Şul äyber bezne tarixıbızğa kire qaytırğa öyrätä.
Rimzil Wäli. Söyäklärebezne, qorbannarıbıznı tabıp bettek mikän? Tatarstanda yäşäwçelär ezlilärme ber-bersen?
İlgizär Şäräfetdinov. Ezläwçelär küp bügen dä. Yäşlärneñ anıñ turında uylağanı da yuq, teläkläre dä yuq. Estoniädä bulğan waqiğalarğa min üzem qarşı. Estoniäğa qarşı alıp barılğan säyäsät döres tä tügelder. Estoniä bit xäzer NATOğa kergän, annarı Rossiä däwläte qıçqırıp, bernärsägä dä ireşmäyäçäk. Estoniäğa xalıqara oyışmalar bulışaçaq. AQŞnıñ taesire dä zur.
Xafiz Mirğalimov. Yevropa däwlätlärneñ oyışmaları da bar bit. İkençe Dönya suğışında bik küp däwlät qatnaşqan. İlle millionğa yaqın keşe üterelgän. Ni öçen ber zakon qabul itmäskä – suğışta qatnaşqan soldatlarğa quyılğan häykällärgä berqayçan da totılmasqa? Nindider ısulnı tabırğa, aqçanı tabırğa. İkençedän, sez yazuçılar turında söylädegez. Uzğan yılda Cälilneñ yöz yıllığı ütte. Bezneñ partiäbez bu çarağa bağışlap üzeneñ istälekle medalen çığardı. Räsäy buyınça, qaya bezneñ oyışmalarıbız bar, sobranie uzdırıp, anıñ turında söylädek. Mondıy eşne Rossiä külämendä yäşlär belän alıp barırğa kiräk. Patriotik vospitanie dibez, ä ni öçen ul süzdä genä, ä eştä tügel? Ägär dä Estoniä yäşläre dä, Rossiä yäşläre dä üzeneñ tarixın belsä, bu suğış bulmas ide.
Rimzil Wäli. Aygöl, sez niçek uylıysız, tabıldımı bezneñ söyaklärebez? Alar kem qaharmannarı, Tatarnıqımı, Sovetnıqımı, ğomumän medal'sez qaharmannar da barmı?
Aygöl Äxmätğaliewa. Minemçä, Estoniädağı şaw-şu yasalma räweştä quptarıldı. Bügen ideologiä yuq dibez, patriotizm da yuq. Nigäder bezneñ xökümät çittän doşmannar ezläp, däwlätara mönäsäbätlärne kiskenläşterep, yäşlärdä patriotizm xislärne uyatmaqçı bula. Şulay itep tuğan ilgä mäxäbbät üsterep bulmıy. Üzebezdä sovet yıllarında küp kenä qäberleklär yuqqa çığarıldı, tarqaldı. Älegäçä alarnı torğızıp bulmıy. Älbättä, alarnıñ isemsezläre bik küp. Bezgä suğışta qatnaşqan babaların äzlägän keşe küp kilä. Keşelärneñ qaydan, qayçan çıqqanı da bilgesez. Tatarmı, urısmı, estonmı – alay itep qararğa döres tügel. Alar suğış qorbanı.
Rimzil Wäli. Yomğaq yasağanda, nindi sabaqlar alıyq? Berençe sabaqnı işetep alğanda, min ğäcäpländem. Ber ağay äytä, kem belän suğışmağan Rossiä: Şved, Finnlyandiä, Pol'şa, Törkiä, Fransiä häm berniçä tapqır Germaniä belän bik qatı suğış bulğan. Älbättä, häykällär iskä töşerä häm yuğaltular da bar. Küräbez, Germaniä belän mönäsäbätlär yaxşı ğına bara. Fransiäne dä xörmät itälär. Ber ağay äytä, ul söñgelär, yädrälär tarixtan oçıp kilmäsen ide. Yäğni yañadan suğış kilmäs digän çiklänüçelär bar. Menä şundıy sabaq aldım min. Ä sez?
İlfat Fäyzraxmanov. Şuşı tapşırulardan soñ, şuşı yazmalardan soñ, här keşe uylansın ide, min üzem närsä buldırdım dip. Sovetlar zamanınnan qalğan mentalitetmı, kemder röxsät birergä tieş bezgä.Min keçkenä bulğan waqıtta uqıtuçıbız Tälğät abıy belän qapqa bağalarına qızıl yoldızlar qağıp çıqqan idek. Ul yort sayın, ber genä bağana yuq yoldız qağılmağan. Bügen ul yoldızlar inde kügärgän. Ul keşelärneñ onıqları bar bit, ni öçen soñ alar bügen kemneñ yoldızları ikän uylap tormıy? Annarı, bezneñ ziratlarıbız çista bulırğa tieş. Bezneñ yatası urınnarıbız çista bulsa, tormışıbız da matur bulır ide.
Xafiz Mirğalimov. Min närsä äyter idem, isännärneñ qäderen belergä, ülgännärneñ qäberen belergä. Ä bezneñ yäşlärebez Böyek Watan suğışnıñ qayçan başlanğanın da belmi. Şunıñ öçen yäşlär üzläreneñ uzğan tarixların belergä tieş, säyäsi yaqtan añlarğa tieş häm kiläçäkne kürergä tieş.
Danil İbrahimov. Töp näticä – tarixnı säyäsät belän butarğa yaramıy. Tarix niçek bar, şulay saqlanırğa tieş. Säyäsät üzgärergä mömkin. Anı bügen ber keşe alıp bara, ikençe könne – bütän keşe. Şuña kürä tarix qağılğısız bulırğa tieş.
Aygöl Äxmätğaliewa. Tarix – ul çınnan da tarix. Yäşlär arasında suğış turında kübräk informatsiä, beleşmälär birsäk, alar tarixi eşlärdä üzläre qatnaşıp, suğış xätere minemçä berqayçan yuğalmas.Yäşlär yuğalğan babaların, ätilären tapsınnar ide. Xäterdän başqa tarix ta bula almıy.


text:
Ğalebe Kününe qum animatsiya ustası Kezlevli Kseniya Simonova «Kelecekniñ keçmiş tarafı» kontsert-spektaklni azırlaycaq.
Sanada qum animatsiya ve qar grafikası yardımı ile Ulu Vatan cenkiniñ vaqialarını kösterecekler. «Çıqış kontsert, icadiy körüşüv ve drama spektakli şeklinde keçirilecek. Esas ğaye – Ulu Vatan cenki ve cenk balaları aqqında yañı icadiy şekilde tarif etmektir»,– dedi Simonova «Krım Media» agentligine.
Spektaklni mayıs ayında kösterecek olalar. Kösterüv yeri olaraq Aqmescit, Aqyar, Kefe, Keriç, Yalta ve Kezlev şeerleri baqıla. Şeerni içtimaiy ağlarda rey berüv vastası ile saylaycaqlar.


text:
Qırımtatar faali Edem Dudakov Büyük Han Caminiñ etrafı, Hanlar mezarlığı ve Bağçasaraydaki ahırda keçirilgen qazma işleriniñ videosını derc etti. Körüne ki, erkek ahır korpusında çuqurda çalışa, tapılğan artefaktlar ise fotoğa qayd etilmeyip bir obağa qoyula.
«Bir saat qazdı, de lesker, de malanen, kiramet ve maden mahsullarnı obağa qoydı. Han Camide de aynı yapıldı. Kiramet meselesi ise pek müim. Tarih ceetinden pek müim. Rus askerleri çıqarğan 1736 senesiniñ yanğınından soñ, efsanege köre, cami damı yeşil yıltıratılğan kirametnen örtüldi. Amma ne bu obada, ne evelki qazılmalarda böyle kiramet tapılmadı», – dep yazdı Dudakov.
Faal Hanlar mezarlığında da qazılmalar olğanını qayd etti.
«Bu topraq obasına baqıp ihtisaslılıq aqqında aytmaq mümkün. Qomşu mezar ya da dürbeni qazğanlar (er yerde qazalar), topraq ise qomşu mezarğa atıla», – dedi Dudakov.
Bundan evel Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğınıñ sabıq müdiri Elmira Ablâlimova Bağçasaraydaki Hanlar sarayı-müzeyine kirgen Büyük Han Cami yarımadanıñ Rusiye akimiyeti keçirgen sahte tamir-restavratsiya işleri neticesinde viran etildi.
Ukraina Medeniyet nazirligi bu işler sebebinden Han sarayınıñ baş korpusı yıqıluv telükesi altında buluna.
Bağçasaraydaki Hanlar sarayı – qırımtatarlarnıñ tarihınen bağlı eñ meşur müzey, Qırım hanları Geraylarnıñ yaz rezidentsiyasıdır. Müzey kompleksinde saray, garem, hanlar mezarlığı ve cami bar. O, UNESCO dünya mirasınıñ cedveline kirsetilecek namzetler sırasında mevcut.


text:
Amerikalı senator-cumhuriyetçi John McCain prezident Vladimir Putinni dünya barışığı içün IŞİD («İslâm devleti») ekstremistik teşkilâtındandan ziyade telüke teşkil etmekte dep ayttı.Bu aqta o, salı künü Avstraliyanı ziyaret etken vaqıtta bergen intervyusında söz yürsetti.
McCain Rusiye ABD keçken prezident saylâvlarına qarışqanında qabaatlanğanı içün, Senat sanktsiyalarını daa ziyade küçlendirir dep ümit ete. Onıñ aytqanına köre Rusiye, Birleşken Devletler «qarşısına çıqqan eñ büyük musibettir», dep saya.
McCain – Kremlnen beraber şahsen Vladimir Putinni eñ eski tenqitçisi olıp kele. Keçken mayıs ayında, ABD prezidenti Donald Trumpnıñ Rusiye MİDiniñ yolbaşçısı Sergey Lavrovnen yapqan körüşüvi izaatlar eken, senator soñkisini Putinniñ «Aleppodaki hastahanelerni bombalağan, Ukrainağa bastırıp kirgen ve Qırımnı çekip almağa istegen» «marionetkası» dep adlandırğan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Fevral 22-ne keçer gecesi Moskvanıñ merkezinde «DNR» bayrağı ile kezgen erkekni yaraladılar.
Bunı «Moskva» şeer haberleriniñ agentligi paytahtnıñ uquq qoruyıcı organlarında olğan qaynaqlarğa esaslanıp bildire.
«Eki erkek Petrovka soqağınd öz başına ilân etilgen Donetsk halq cumhuriyetiniñ bayrağı ile ketken ediler. Yaqın yerleşken bir bardan adam çıqıp, milliy şiarlar seslendirmege ve erkeklerni aqaretlemege başladı, – dep tarif etti neşirniñ qaynağı. – Qavğa yüz berdi, adam «Osa» travmatik pıştavını çıqarıp, erkeklerden biriniñ yüzüne ateş açtı».
Ücüm etken şahıs yaqalandı. Qayd etile ki, onıñ milliy atributikası, em de silâ tapıldı.
Qaynaqnıñ bildirgenine köre, apis cezası aqqında mesele baqılmaqta.


text:
Tış işler komitetiniñ azaları senatorlar Lindsey Graham ve Robert Menendez yaqında Rusiyege qarşı ilâve sanktsiyalar kirsetilecegine dair qanun leyhası taqdim eteceklerini bildirdi.
«Qanun leyhasını yaqın künlerde taqdim etecekmiz. Bu leyha CAATSA («Mecburiy sanktsiyalar vastasınen Amerika duşmanlarına qarşı küreş» - QA) çerçivesinde mecburiy sanktsiyalar kirsetmege yardım etecek. Ayrıca buKreml ile onıñ bizim demokratiyağa qarşı yürsetken kampaniyasınamaksimum basqı yapmaq içün ilâve sanktsiyalar kirsetmege yardım etecek. Aynı şekilde Vladimir Putin de amerikan memuriyetine qarşı areket başlatacağı aqqında bildirdi. Birleşken Devletler öz milletini qorçalaycağını añlaşılacaq tarzğa ketirmelimiz», – denilmekte senatorlarnıñ komitet saytında derc etken beyanatında.
Beyanatta teklif etilgen sıñırlav tedbirleri energetika saası, maliye, Rusiyedeki kiberşirketler ve Rusiyeniñ borcunen bağlı olacağı qayd etilmekte.
İyün ayında ABD maliye nazirligi «zararlı kiberfaaliyetke» alâqadar olğanında şübeli olğan Rusiyeniñ üç vatandaşı ve beş şirketine qarşı sanktsiyalar kirsetken edi. Aprel ayında ABD bir qaç Rusiye iş adamına qarşı sanktsiyalar kirsetti.


text:
Moskvada mayıs 21 künü «Kümüş asır edebiyatı müzeyinde» «BİZİMQIRIM» şiiriy leyhasınıñ çerçivesinde edebiy oquvlar keçti.
Qırım şiiriy klubı ve «KRiK Publishing House» neşriyatı tarafından azırlanılğan ve AQŞ basılğan şiir cıyıntığı özüne Rusiye, Ukraina, Qırım, AQŞ, Litvaniya, Almaniya, İtaliya, Frenkistan, İrlandiya, Avstraliya ve İsrailden 120 müellifniñ rus tilinde yazılğan Qırım aqqında şiirlerini sığdırdı.
Qırım.Aqiqatqa «BİZİMQIRIM» leyhasınıñ teşkilâtçıları bildirgeni kibi, prezentatsiyağa Qırımdan şair, bir sıra şiiriy mukâfat laureatı Andrey Polâkov keldi.
«Andrey Polâkov öz şiirlerini ve 34 yaşında vefat etken «Yarımada» Qırım-Moskva edebiy gruppasınıñ teşkilâtçılarından biri Mihail Laptevniñ metnlerini oqudı», – qayd eteler teşkilâtçılar.
Bunıñ ile prezentatsiyada Moskvada yaşağan müellifler iştirak etti: Yevgeniy Buunimoviç, Andrey Vasilevskiy, Aleksandr Volovik, Yevgeniy Haritonov, İgor Lovşin, German Vlasov, Oleg Babinov, Aleksandr Pereverzin, Aleksandr Lüsıy, Aleksandra Saşneva, ve Mariya Maksimova-Stolpnik. Bundan da ğayrı, Qırım aqqında öz şiirlerini daa eki şair – Valeriy Lobanov ve Viktor Kollegorskiy oqudılar.
Bunıñ ile cıyıntıqqa Qırım aqqında şiirleri kirgen rametli Yevgeniy Saburov (Tatyana Saburova oqudı) ve Ruslan Elinniñ (İgor Sid oqudı) eserleri de oquldı.
Leyha saytında aşkâr etilgen kontseptsiyağa köre, «işbu kitap – şiiriy barıştırıcı beyannamedir, Qırımnı edebiyat ve intellektual dialog meydanına, geosiyasetten geoşiiriyetke qaytarmaq ıntıluvıdır».
Küzde Kiyevde prezentatsiyasınıñ keçirilmesi beklenile.
Leyhanıñ teşkilâtçıları – aslı Qırımlı – Gennadiy Katsov ve İgor Sid. New Yorkta KRiK Publishing House basmahanesinde dekabr ayında neşir etilgen aynı serlevalı kitap matbuat vastalarında keñ muzakere etilgen edi.


text:
Novofödrovka-İslâm Terek stantsiyalarınıñ arasında elektrik poyezd aqaynı urdı, o birden keçindi. Bu aqta iyün 5-inde Rusiye İİN-niñ matbuat hızmetine esaslanıp, Qırım mediası bildire.
“İslâm Terek stantsiyasınıñ nevbetçisi, Keriç polis bölügine telefon etti ve Canköy-Keriç poyezdiniñ aydavcısı Novofödrovka-İslâm Terek arasında bilinmegen adamnı urıp öldürgeni aqqında bildirdi. Polis, poyezd 73 yaşındaki İslâm Terek sakinini basqanını sorap bildi. Pensiyalı o yerde can berdi”, - denile beyanatta.
Şimdi vaqia tafsilâtını bilmege tırışalar.


text:
QIMIZ JÄNE BASQA İŞİMDİKTERDİ İŞETİN IDISQA QAZAQ NEGE “AYAQ” DEYDİ, BİLESİZDER ME?
Ötkende bir konferentsiyada Azirbayjandıq bir ğalımnın sözinen keyin bul sözdiñ mağnasın uqqanday boldım. Söytsem bul söz öte keremet, tarıyqı tereñde jaqtan arqaiqalıq söz eken. Bul sözdiñ tüp körkini osıdan keminde 5 mıñ jıl burınğa ketedi eken.
Saq taypaları zamanımızdan burınğı 3-2 mıñ jıldıqtarda tostagan nemese kese ıdıstarınıñ pişinin ayaqqa qusatıp jasaydı eken. Jäne onı “ayaq” dep ataydı eken. Keyin suvsın işetin ıdıstıñ pişini özgerse de, ayaq degen atavı sol qalpında qalıp qoygan.
Munday tujırımdı jasap jäne Azirbayjandagı arkeologiyalıq qazba jumıstarınan tabılgan 5 mıñ jıldıq ayaq sındı tostagandardıñ fotoların körsetip kökeydegi 50 jıldıq surağımdı şeşip bergen Azerbayjandıq proto türkilerdiñ tarıyqı men mädeniyetin zerttevşi belgili galım Prof. Firudin Jalilov.
“Ayaq” atavı köp türki qalqında umıt bolsa da, qazaqtar umıtpay bügin de qoldanıp kele jatqanın bilip qazaq tiliniñ asıl til ekenine qayta bir ret tagı közim jetip töbem bir kökke jetkendey boldı.
Demek türki tarıyqında aşatın jañalıqtar äli köp eken. Bugan közim äbden jetti, äsirese proto türkiler tuvralı. Enşalla vaqıt bolsa bul tuvralı türik galımdarınıñ jaña tabıstarın, tım bolmaganda mazmundarın, qazaq tilinde tärjimalap sizderge tanıstıratın bolarmın.
Firudin mırza sizge mıñ algıs.. Prof. Dr. Abdulvahap Kara


text:
aöf, aöf ilahiyat, aöf ilahiyat Türk İslam Edebiyatı kitabı,Türk İslam Edebiyatı indir,Türk İslam Edebiyatı kitabı pdf indir, Aöf ders kitapları, Türk İslam Edebiyatı öğrenmek, Türk İslam Edebiyatı nasıl öğrenilir, Türk İslam Edebiyatı yardımcı kitabı, Türk İslam Edebiyatı dersleri, ilahiyat Türk İslam Edebiyatı dersi ,Türk İslam Edebiyatı
Türk İslam Edebiyatı Ders Kitabı PDF İndir - Aöf İlahiyat
aöf, aöf ilahiyat, aöf ilahiyat Türk İslam Edebiyatı kitabı,Türk İslam Edebiyatı indir,Türk İslam Edebiyatı kitabı pdf indir, Aöf ders kitapları, Türk İslam Edebiyatı öğrenmek, Türk İslam Edebiyatı nasıl öğrenilir, Türk İslam Edebiyatı yardımcı kitabı, Türk İslam Edebiyatı dersleri, ilahiyat Türk İslam Edebiyatı dersi ,Türk İslam Edebiyatı


text:
«Qırım» serbest iqtisadiy zonasına 2015 senesi sentâbr ayında qıtaiy Ukraina tarafından mal ketirilmesi$ 44,6 mln teşkil etti, ay evelsi olğanından 31,1% azdır, bunı Ukraina Devlet statistika hızmeti bildire, haber ete «İnterfaks-Ukraina».
Onıñ malümatına köre, Qırımdan malnıñ ketirilmesi bu ayda da aynı qaldı – $2,3 mln.
Bu sene yanvar-sentâbr ayları Qırımğa qıtaiy Ukrainadan $654,6 mln miqdarında mal ketirildi, $25,5 mln çıqarıldı – 25,7 qat az.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.


text:
Qırımda qırımtatar faali yaqalandı: fevral 5-te Rusiye sıñırcıları Qırım kirişinde Ukrainağa qoltutqan faal Veldar Şukurciyevni yaqaladılar.
«Yaqalav sebepleri belli degil, bir saatten ziyade sıñırcılar ve FSB (Federal havfsızlıq hızmeti) ile «subette» buluna. Şukurciyev «Kalançak» kiriş noqtasında yaqalandı», – dep bildirdi fevral 5-te kündüz Qırım uquq qorçalayıcıları gruppası.
Rusiye mahsus hızmetleri Qırım kirişinde Şukurciyevni bundan evel de yaqalağan ediler.
2015 senesi noyabr 24-de onı yarımada kirişindeki «Kalançak» kiriş noqtasında yaqalağan ediler. Onı sebebini añlatmayıp, 7 saat tutqanlar.
Soñra FSB vekilleri Veldar Şukurciyevni yarımadağa kirsettiler. Faqat, Qırım uquq qorçalayıcı gruppasınıñ malümatına köre, faalge onıñ Rusiyege kirişini 2030 senesine qadar yasaq etken vesiqa berildi. Rusiye Qırımnı özüne ait bir topraq olaraq tanıy, bu sebepten vesiqa Veldar Şukurciyevniñ vaqtınca işğal etilgen yarımada kirişini de yasaq ete.
Uquq qorçalayıcılarnıñ bildirgenine köre, vesiqa keri alındı.
Sıñırcılar ile keçirilgen uzun bir subetten soñ oña şaatlarnıñ ögünde 2030 senesine qadar Rusiyege kirişini yasaq etken vesiqa berildiQırım uquq qorçalayıcıları gruppası
«Onıñ Qırım uquq qorçalayıcıları gruppasına bergen malümatına köre, sıñırcılar ile keçirilgen uzun bir subetten soñ oña şaatlarnıñ ögünde 2030 senesine qadar Rusiyege kirişini yasaq etken vesiqa berildi. Faqat belli bir vaqıttan soñ sıñırcılar qaytıp, vesiqanı keri bermege talap ettiler. Vesiqanı alğan soñ onı Qırımğa soñki sefer kirsetkenlerini bildirdiler. Olarnıñ aytqanına köre, Veldar Şukurciyev Qırımda qalmağa istese, Rusiye pasportını almaq kerek. Maşinada onıñnen beraber ketken şaatlar ve yolcular bunı tasdıqladılar», – dep aytıla uquq qorçalayıcılarnıñ haberinde.
Al-azırda Şukurciyev Qırımda buluna.
2016 senesi fevral 22-de Qırımda Şukurciyevniñ Ukraina bayrağı ile fotoresimi boyunca mahkeme toplaşuvı ötkerilecektir.
Veldar Şukurciyev Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ tesisçilerinden biri ola. Ukraina timsallerini qullanğanından sebep Aqmescitte Rusiye politsiyasınıñ hadimleri tarafından bir qaç kere yaqalanğan edi.
Veldar Şukurciyevniñ yaqalanmasına dair resmiy bir malümat yoq Faal «Kalançak» kiriş noqtasında yarımadağa kirgende yaqalanğan edi.
2014 senesi aprel ve mayıs aylarında qırımtatar halqınıñ lideri, Meclisniñ sabıq reisi Mustafa Cemilevniñ ve Meclis reisiniñ mesleatçısı, «Qırım haber agentliginiñ» baş koordinatorı İsmet Yükselniñ Qırımğa kirişleri 5 yıl müddeti ile yasaq etildi. 2014 senesi iyül 5-de «Qırım prokuraturası» Meclis reisi Refat Çubarovğa qarşı da aynı qarar çıqardı.


text:
Rusiye Federatsiyası Federal meclisiniñ Federatsiya şurası qırımlılarnı vesiqalarnı deñiştirgende ödegen gümrük bergilerini lâğu etken qanunğa qoltuttı. Bunı cuma künü, iyün 26-da, Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Berilgen malümatqa köre, qanun Rusiye Bergi kodeksiniñ «Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal şeerinde uquq ceetinden müim olğan areketlerni yapmaq içün devlet organlarına muracaat etken şahıslarnı» devlet gümrük bergisini ödemekten boşatmaq maddesinde qayd etildi.
«Qırım Cumhuriyetini Rusiye Federatsiyasına qabul etüv qanunına köre Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşları olaraq tanılğan ve Qırım ve Aqyarda Federal migratsion hızmeti, İçki işler nazirligi ve Rostehnadzor territorial organlarına uquq ceetinden müim olğan areketlerni yapmaq içün, çetel pasportı, aydavcı şeadetnamesi, qayd vesiqaları ve bir sıra diger vesiqanıñ berilmesi ile bağlı muracaat etken şahıslar devlet gümrük bergisini ödemeycekler», – dep aytıla beyanatta.
Bu vatandaşlar mal-mülk aqqını qayd etkende de devlet gümrük bergisini tölemeycekler.
Qanun resmiy şekilde derc etilgen soñ işke tüşürile.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Aqmescitniñ Kiyev rayonı mahkemesi oktâbr 12-de evlerinde tintüv keçirilgen beş qırımtatarına ceza ükmüni çıqardı. Bunı advokat Emil Kürbedinov Facebookta bildirdi.
«Bir vaqıtları ukrain mahkemecisi olğan insan beş qırımtatarı, Qırım musulmanınıñ apis cezasını çıqarğanda soy-sop, diñleyiciler ve lâqayt qalmağan insanlar mahkemede edi. Bundan ğayrı, mence, eñ küçük zal saylandı, anda üç diñleyici zornen sığdı, mahkemeci İnsan aqları konventsiyasını körmemezlikke urıp, Teymurnı (Teymur Abdullayev – QA) bağlı ve demir qafeste tuttı, soñra da ağlağan anasını quvdı», – dep ayttı advokat.
Onıñ bildirgenine köre, imaye tarafı mahkeme qararından şikâyet etecek ola.
Qırımda çarşenbe künü, oktâbr 12-de, qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler olıp keçti. Qırımtatarlarnıñ advokatları ve Rusiye kütleviy haber vastaları beş tintüv aqqında bildirdiler.
Qırım siyasetşınası Yeleonora Dülber Facebook saifesinde oktâbt 12-de sabadan Rusiye uquq qoruyıcıları kelgen insanlarnıñ adlarını ve yaşağan yerlerini yazdı.
«Tintüv keçirilgen qırımtatarlar cedveli: Rustem İsmailov, 32 yaşında, Boğurça (Kamenka), Abdullayev Uzair, 42 yaşında, Mamaq (Strogonovka), Abdullayev Teymur, 41 yaşında, Mamaq (Strogonovka), Cemadenov Emil, Saledinov Ayder», – dep bildirdi Dülber.
Qırım advokatı Emil Kürbedinov bildirdi ki, Qırımda yaqalanğanlar «terrorizm maddesi» boyunca şeklene.
«Timur Abdullayev 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca qabaatlana, Üzeir Abdullayev, Rustem İsmailov, Ayder Saledinov ve Emil Cemadenovnı 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca qabaat berile», – dep ayttı advokat.
Qırım jurnalisti Lilâ Bucurova Facebookta bildirdi ki, «Bizim balalar» cemaat areketi oktâbr 12-de Qırımda yaqalanğanlarnıñ balalarını baqacaq.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi dekabrniñ 24-nde Bağçasaraydaki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Remzi Memetov, Rustem Abiltarov, Enver Mamutov ve Zevri Abseitovnıñ ükmüni çıqaracaq.
Dekabrniñ 21-nde olar mahkemede soñki sözüni ayttı. İç birisi qabaatını tanımay. Olar davanıñ «siyasiy sebeplerini» qayd etti.
Rusiye prokurorı Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov içün 10 yıldan 17 yılğa qadar sert rejimli koloniyada apis cezası berilmesini istedi.
2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede Bağçasaraynıñ dört sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov tutulıp, terrorizmde qabaatlandı. Olar, Rusiyede terroristik dep tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şübeli dep sayıla.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
İşğal etilgen Qırımda Aqmescitniñ Turetskaya soqağındaki Merkeziy rayon mahkemesi yaqalanğan qırımtatar faali, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ cezası aqqında meseleni baqmaqtan vazgeçti.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, Ahtem Çiygoznı yaqalap, Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesine ketirdiler, lâkin birazdan beyaz «Gazel» mikroavtobusına oturtıp, Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesine alıp kettiler.
Anda Ahtem Çiygoznı bir saat tutıp, Kiyev rayon mahkemesine alıp kettiler.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, yaqalanğan Ahtem Çiygoz ile maşina mahkeme azbarından çıqqanda onıñ apayı Elmira «Ahtem! Ahtem!» qıçırıp, maşinanıñ artından çaptı. Lâkin maşina pek tez keçti, ve qadın çetke çekilmege mecbur oldı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi ki, şimdi yaqalanğan Çiygoznı tekrar Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesine alıp keteler.
«Aqmescitniñ Merkeziy mahkemesi Çiygozğa nisbeten mahkeme keçirmek olarnıñ aqqı olmağanını bildirdi. Onı tekrar Kiyev rayon mahkemesine alıp kettiler. Biz de anda ketemiz. Eminmiz, Ahtem Çiygoznı yaqalaycaqlar. Bu qırımtatatar areketiniñ faallerini taqip etmesiniñ devamıdır», – dep qayd etti Nariman Celâl.
Malüm ki, işğal etilgen Qırımda yaqalanğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznı Aqmescitteki Turetskaya sokağındaki Merkeziy rayon mahkemesine ketirdiler. Mında onıñ cezası belgilenmek kerek edi.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Onıñ aytqanına köre, 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen narazılıq aktsiyası aqqında laf kete.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Çiygoznıñ yaqalanmasını izaatlap, Qırımda qırımtatar milliy areketiniñ faallerine yapılğan basqınıñ yañı basamağı başlanğanını ayttı.


text:
«İncirlik» Türkiye ava bazasında yerleşken Amerika qırıcıları Suriye territoriyasında «İslâm devleti» ekstremist teşkilâtı boyevikleriniñ mevzilerine ava ücümlerini keçirdi.
Keçken afta AQŞ Türkiye arbiy bazasına Suriye ve İraq territoriyasına ücümlerni keçirgen Halqara koalitsiya küçleriniñ destegine altı qırıcını attı.
Bu ava bazasınıñ İslâm devletine qarşı qullanılması aqta muzakereler eki yıl devamında keçirile edi. Türkiye akimiyeti buña boyevikler Türkiyeniñ sıñırdaş rayonlarında bir qaç büyük terakt etkeninden soñ razılığını berdi.
Bunıñ ile Türkiyede ekstremistler ile işbirlikte bulunğanlarnı yaqalamağa devam eteler. Bir altı yüz insan yaqalandı, olarnıñ arasında üçü – Rusiye vatandaşıdır.


text:
Kreml nezaretindeki Aqmescit şeeriniñ Kiyev rayon mahkemesi, “Veciye Kaşka davası”nıñ iştirakçisi Ruslan Trubaçqa hastahaneni ziyaret etmek ruhsetini berdi. Bu aqta fevral 20-sinde advokat Emil Kurtbedinov bildirdi.
“Ruslan Trubaçnıñ imayecisi, müşterisiniñ ev tevqifiniñ imkânlarını keñleştirmek ve hastahanege barmaq çaresini bermege muracaat etti. Muracaatı qabul olundı, endiden o, saat 7:00-dan saat 14:00-ğace tibbiy baqıluvğa qatnay bile”, - dep qayd etti Kurtbedinov.
Ruslan Trubaçnıñ soyları, SİZO-da bulunmasından aşqazan, içekler, tişler ve közlerine zarar tiygenini bildirdi.
Bundan ğayrı fevral 20-sinde keçken oturışta qabaatlav tarafınıñ şaatı Yuriy Baranovnıñ şaatlığı oquldı. Onıñ özü, Qırım sıñırcılarınıñ malümatına köre, Qırımdan ketti.
Kelecek oturış fevral 26-sına tayin etildi. Onda Türkiye vatandaşı Yusuf Aytan sorğuğa çekilecegi beklenile.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
Yanvarniñ 27-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsleri Bekir Degermenci, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaçnıñ sıñırlav tedbirini deñiştirip, olarnı ev apsine aldı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Bağçasaray – 1991 senesi iyün ayınıñ soñunda Aqmescitte tarihiy olğan Ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayı olıp keçti. 24 yıl evelsi Milliy Qurultaynıñ delegatları bir sıra müim qararnı, şu cümleden Qırımtatar halqınıñ milliy mustaqilligi Beyannamesi, Qırım, Birleşken Milletler Teşkilâtı, SSCB prezidentine Muracaatlar ve diger vesiqalarnı qabul ettiler. Qırımtatar Milliy Meclisi de saylanğan edi. Temsil organınıñ reisi Mustafa Cemilev, onıñ 1-inci muavini ise Refat Çubarov oldı. İyül 6-da Meclisniñ ilk toplaşuvı olıp keçti.
Ekinci Qurultayğa azırlıq, delegatları rastkelgen qıyınlıqlar ve Mustafa Cemilevden ğayrı Meclis reisi vazifesine saylanacaq insan bar edimi suallerine 24 yıl evelsi olğan vaqialarnıñ iştirakçisi, Meclis reisiniñ muavini ve temsil organınıñ daimiy azası İlmi Ümerov Qırım.Aqiqatqa cevap berdi.
– 1991 senesiniñ Qurultayına azırlıq nasıl vaziyette keçe edi?
– Ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayı aqqında aytmazdan evel milliy areketniñ tarihını biraz hatırlamaq kerek. 1956 senesine qadar, komendant rejimi olğanda (sürgünlikte qırımtatarlarğa nisbeten, – muar.), milliy areket yoq edi, ayrı adamlar ayrı-ayrı faal ola ediler, Qırımğa barıp bir de bir muracaat yazmağa tırışqan ediler. 56 senesi komendant rejimi lâğu etilgen soñ milliy areketniñ işi teşkil etilmege başladı. Soñra ara-sıra faal ve, aksine, passiv ola ediler. Misal olaraq, 60-ıncı seneleriniñ ortaları pek faal edi, bunıñ neticesinde SSCB Yuqarı Şurası Prezidiumınıñ buyruğı esasında qırımtatarlarğa sürgün olunğan yerlerinden ğayrı, Sovetler Birliginiñ er angi yerinde yerleşmege izin berildi. Lâkin 1967 senesi çıqqan yañı fermandan soñ bu sıñırlar lâğu etildi. Bir çoq qırımtatarı Qırımğa yol alğan edi, lâkin Raşidov (Özbekistan Kommunistler firqası Merkeziy komitetiniñ birinci kâtibi – muar.), Brejnev (Sovetler Birligi Kommunistler firqasınıñ Merkeziy komitetiniñ baş kâtibi Leonid Brejnev, – muar.) kibi firqa yolbaşçıları añlaştılar, ve tolu avdet öyle de olmadı. Bir qaç qoranta qaytıp yetiştirdi, lâkin olarğa basqı yapıp qayd etmegen ediler.
80-inci seneleri de büyük faaliyet qayd etilgen edi. 1986 senesi yanvar ayında olıp keçken KPSS Merkeziy komitetiniñ plenar toplaşuvında Mihail Gorbaçev (Sovetler Birligi Kommunistler Firqasınıñ Merkeziy komitetiniñ baş kâtibi, – muar.) mevzunı aydınlatmayıp, memlekette çezilmegen milliy meseleler bar olğanını bildirdi. Milliy areket, milliy kimlik kene faal olmağa başladı, bunıñ neticesinde Moskvada, şu cümleden Qızıl meydanda ve paytahtnıñ diger yerlerinde faal areketler başladı. Bir qaç biñ qırımtatarı bu esnasta iştirak etti. Neticede qırımtatar milliy areketi keyfiyetli seviyege köterildi. 1989 senesi Qırımtatar milliy areketiniñ teşkilâtını (OKND) meydanğa ketirdik – uquq alanlarında ğayet meşur. Onıñ reisi Mustafa Cemilev, muavini – Refat Çubarov oldı. Qırımtatar Milliy Qurultayı keçirilmek kerek, delegatlarnıñ saylavları ötkerilmek kerek, dep aytmağa başladıq. Qurultayda Qırımtatar Milliy Meclisini şekillendirmege qarar aldıq, bunı da ileride yaptıq.
Menim o vaqıtlarnen bağlı hatıralarım bir vaqıtları teşkil etkenim «Avdet» gazetası olacaq. Muarririyeti menim Bağçasaraydaki evimde yerleşken edi. Ekinci Qurultaynıñ aman-aman bütün vesiqaları anda azırlanğan edi. O vaqıt aftalarnen, aylarnen menim evimde Vildan Şemi-Zade, Refat Appazov, Julvern Ablâmitov, Refat Çubarov kibi adamlar qala edi – olar kün-künden, afta-aftadan gecelernen oturıp Qurultay vesiqalarını azırlay ediler. Men gazetanıñ basılmasınen oğraşqan edi, onıñ saifelerinde bütün azırlıq aydınlatıla edi. Er şey közümniñ ögünde keçe edi ve belli bir derecede men de iştirak ettim.
– «Avdet» gazetasından ğayrı daa nelernen oğraşa ediñiz? Esas işiñiz bar edimi?
– Men Qırımğa 1988 senesi keldim. İşke qabul etmediler, ve men zenaatımnı coydım, dep aytmaq mümkün: men – ekimim. O vaqıt milliy areketnen oğraşmağa başladım. Onıñnen yaşay edim. Gazetanı satıp para qazana edim.
– Belli ki, akimiyet Qurultay keçirilmesine qarşı edi. Belki de, «Avdet» gazetasınıñ tesisçisi olaraq basqığa oğray ediñiz?
– Sovetler Birliginiñ dağılması yaqınlaşqan edi. Büyük memleketniñ ciddiy basqı yapmaq içün ceza quvetleriniñ ne fizik, ne de maddiy imkânları qaldı. 80-inci seneleri bu sistema taqip etse, makheme etse, apiske alğan olsa, 90-ıncı seneleri bunı yapamay edi. Repressiyağa oğratmaq istekleri olsa da, bir de bir areketler olmağan edi. Biz toplaşuvlarğa raat kele edik, olarnı qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerde keçire edik. Misal olaraq, OKND Merkeziy şurasınıñ soñki toplaşuvlarından biri Zalanköy (şimdiki – Holmovka) köyünde (Bağçasaray rayonı, – muar.) soñuna qadar qurulmağan evler arasında keçirgen edik. Bazı toplaşuvlarnı devlet müessiselerinde bile keçirgen edik: Ukrain muzıkalı teatriniñ binasında, bir de bir klublarda.
Amma daa çoq bir-biriniñ evinde keçire edik. Akimiyet bir de bir çetel eyyetleriniñ kelmesini istemese de, buña keder etemedi. SSCB dağılğan soñ bizim de issemiz olğanını is etip, ğurur duya edik.
– 1991 senesi Qurultay nasıl keçirilgen edi? Delegatlar bir fikirde edilermi ya da muhalifet fikirleri bar edi?
– Qurultay qırımtatarlarnıñ farqlı baqışları, fikirleri, şu cümleden siyasiy fikirlerini birleştirdi. Er bir kuçt Qurultayda iştirak etsin istedik. Amma Qırımtatarlarnıñ milliy areketi adlı siyasiy küç istisna oldı – o, başından işke qoşulmağan edi. Qurultay devamında farqlı meselelerden munaqaşalarımız ola edi, soñra reylerniñ çoqluğı ile qarar alınğan edi. Söz sırası, olar müellifleri ya da Qurultay-Meclis liderleri teklif etken şekilde qabul etile edi.
– Mustafa Cemilev Meclis reisi olaraq saylanğanda başqa namzetler bar edimi?
– O vaqıt Mustafa Cemilevden ğayrı başqa namzetler yoq edi, 20 yıldan soñ da alternativa olmadı (Meclis reisi vazifesinden ketkende, – muar.), şimdi de alternativalar yoq. O qadar tecribeli, bilgili ve itibarlı uquq qorçalayıcısı qırımtatar halqında başqa yoq, bazı halqlarnıñ ise iç olmadı.
– Ne sebepten 24 yıl devamında qırımtatarlar Qırımtatar halqınıñ milliy mustaqilligi Beyannamesinde esas maqsat olaraq qayd etilgen milliy mustaqil devletke irişemediler?
– Bu Beyanname bizim içün esas qanundır. Qırım – qırımtatar halqınıñ milliy toprağıdır ve Qırımda taqdirini belgilemek aqqı yalıñız qırımtatarlarğa ait olmalı. Qırımnıñ devletçiligini qırımtatar halqınıñ istekleri belgilemeli. Devletçilik şekilleri ise farqlı ola bile: muhtariyet, mustaqil cumhuriyet ya da birine bağlı olmaq – çeşit türlü variantlar mevcut. Qırım bu müddet devamında Ukraina terkibinde edi, bizim bütün isteklerimiz bir edi: Ukrainada milliy-territorial devlet qurulışı. Faqat Ukrainanıñ büyük probleması bar – Rusiye adlı qomşu memleketiniñ tesiri. O, o qadar küçlü edi ki, bizne ya da Ukrainağa istegenimiz kibi meseleni al etmege bermedi. Bazı vaqıtları Ukrainada çoq dost, tarafdarımız olğanını is ete edik, lâkin Yuqarı Radada bunıñnen bağlı qararnıñ qabul etilmesi içün yeterli degil edi. Bu, söz sırası, şimdi de bar. Qırım işğalinden soñ Ukrainadaki tarafdarlarımız çoqlaşsa da, siyasiy talaplarımıznıñ tolusınen al etilmesi içün kene yeterli degil.
– Bu arada, Ukrainanıñ yañı Anayasasını muzakere etip, prezident Petro Poroşenko qırımtatarlar içün milliy-medeniy muhtariyet aqqında ayttı. Meclis reberligi açuvlandı. Ne sebepten qırımtatarlar içün milliy-territorial muhtariyet aqqında laf yürsetilmey?
– Mence, Ukraina bunı yapa bile, ve o bunı yapar. Poroşenko bunı aytqanda milliy-territorial ve milliy-medeniy muhtariyet arasına farq bar olğanını da añlamağandır. Doğrusını aytqanda, men böyle tüşünem. Yaqın zaman kösterecek, aqlım ya da yoq.
Asılında, menimi fikirimce, bizler Ukraina prezidenti ile yalıñız Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov seviyesinde çalışmamaq kerekmiz, Kiyevde bulunıp devlet akimiyeti organlarında çalışqan insanlarımız tek baş nazir ve nazirlernen degil de, çeşit vesiqalarnı azırlağan mesleatçıları, mütehassısları ile laf etmek kerekler.
Qurultay ve Meclis vazifeleriniñ müddeti 2018 senesi bite, lâkin vatanımıznıñ işğalinden vazifelerimizni tolusınen beceralmayıq
– Bugünki vaziyette Qurultaynıñ kelecegi barmı?
– Qurultay ve Meclis vazifeleriniñ müddeti 2018 senesi bite, lâkin vatanımıznıñ işğalinden vazifelerimizni tolusınen beceralmayıq. Şimdiki akimiyetniñ tesiri sezile. Qurultay sessiyalarını keçirmek imkânımız yoq, ve bu sebepten bizler belli olmağan müddetke qadar toqtatacaqmız. Qurultay delegatları kelecek saylavlarğa qadar delegat sayılacaqlar. Olarnı bizler Qırım azat etilgen soñ ilân etecekmiz. Yerli ve regional meclislerniñ vaziyeti de aynı. Saylavlarnıñ belli qaideleri bar, olarnıñ vaqtı keldi.
– Avgust ayında Ankarada Bütündünya qırımtatar kongressi keçirilecek. Bu vaqia ile bağlı ümütleriñiz nasıl?
– Menim fikirimce, o müim ve işaretli olacaq. Belli bir müddetke qadar aktsentler Qırımnıñ tışına çıqarılacaq. Bütündünya qırımtatar kongressi ve onıñ isntitutları esas qurulış ola bile.
– Siz iştirak etmege planlaştırasıñızmı?
– E, men baracaq olam.
Qırımdan Bütündünya kongressine baracaq er bir insan tedbirniñ em mesüliyetini, em de telükesini añlamaq kerek.
– Qaytqan soñ basqıdan qormaysıñızmı?
– Qorqam. Lâkin qorqu qorqaqlıqqa çevirilmemeli, ve halq içün, milliy areket içün, bala ve yaqınlarımız içün yapılacaq işni devam ettirmek kerek.
Al-azırda Qırım delegatlarınıñ cedveli şekillendirile. Mence, er bir insan özü qarar alacaq: kongresste iştirak etmekmi-etmemekmi. Eñ qorqunçlısı şu ki, kimse kefil berip olamay: qaytqan soñ repressiyalar olacaqmı, ve qaytıp olurmızmı. Bizler kefil etip olamayıq. Qırımdan Bütündünya kongressine baracaq er bir insan tedbirniñ em mesüliyetini, em de telükesini añlamaq kerek.
– Ekinci Qurultaydan 24 yıl keçken soñ başqaca yapar edim dep tüşünmeysiñizmi ya da er şey doğru yapılğanından eminsiñiz?
– Mence, o vaqıt er şey doğru yapıldı. Menim iç bir şübem yoq.


text:
Aqmescitte (Simferopol) qanunsız ticaretke qarşı küreş çerçivesinde bir qaç reyd keçirildi.
Bu aqta iyün 17-de şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Keçirilgen reyd neticesinde qanun bozğanlarına nisbeten memuriy qanun bozuvı aqqında protokollar tizildi. Yanında şahısnı belgilegen vesiqaları olmağan şahıslar İçki işler nazirligi bölüklerine şahıs belgilenmesi ve memuriy mesüliyetke celp etilüvi meselesi çezilmesi içün ketirile edi. Bugün keçirilgen reyd çerçivesinde ayvan mahsulatı yoq etilmek içün alınğan edi», – dep bildirdi matbuat hızmeti.
Müessisede qayd eteler ki, endiden soñ qanunsız ticaretke qarşı küreş çerçivesinde reydler er kün keçirilecek.
Hatırlatamız ki, mayıs soñunda Aqmescitte qanunsız ticaretke qarşı küreş çerçivesinde büyük reyd keçirildi. O vaqıt şeerniñ Merkez bazarı ve Kuybışev bazarı ve Borodina soqağı rayonları «temizlendi».
Foto: Aqmescit memuriyeti matbuat hızmeti
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Jorge Luis Borges
Jorge Francisco Isidoro Luis Borges Acevedo (24 avgust, 1899 – 14 iyun, 1986), a'dette Jorge Luis Borges (aytılıwı: Xorxe Luis Borxes) atı menen belgili Argentinalıq jazıwshı ha'm shayır bolg'an. Onın' shan'arag'ı 1914-jılı Shveytsariyag'a ko'shedi ha'm sol jerde ol mektepke baradı. 1921-jılı Argentinag'a qaytqanınan keyin Borges o'zinin' qosıqların ha'm esselerin syurealist a'debiy jurnallarda shıg'ara baslaydı. Ol sonday-aq kitapxanashı ha'm lektor bolıpta islegen. 1955-jılı ol Ma'mleketlik kitapxanası (Biblioteca Nacional) direktorı ha'm Buenos Aires universitetinin' a'debiyat boyınsha professorı etip tayınlanadı. Onın' shıg'armaları AQSh ha'm Evropada basqa tilledge awdarılg'an. Borgestin' o'zi de bir neshe shet tillerdi erkin da'rejede bilgen. Ol Shveytsariyanın' Jeneva qalasında 1986-jılı qaytıs bolg'an.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâlniñ fikirince, Qırım sakinleri, şu cümleden tamır halqınıñ, havfsızlığını temin etmek içün tam bir areketler yapılmay.
Bunı o, Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ beyanatını izaatlap, Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Bugünki vaziyette bizler devlet yolbaşçıları, prezidentleriniñ beyanatlarına degil, areketlerine esaslanaycaqmız», – dep qayd etti Celâl.
Onıñ bildirgenine köre, beyanat ve vesiqalar «çoq oldı», lâkin «qırımtatarlar ve umumen Qırım, Ukraina, Rusiye sakinleriniñ havfsızlığı içün atılğan adımlar körünmey».
«Bugünki künde, menim fikirimce, bir-birini qabaatlağan beyanatlar keçmişte qalmaq kerek, – dep tüşüne Meclis reisiniñ muavini. – Vaziyet o qadar kergin ki, bir kimsege kerekmegen zıddiyete (Ukraina şarqında – muar.) biñlernen elâk olğanlarnı saymaq mümkün. Şunıñ içün birine mahkemeni vade etip, qabaatlamaq, birisine Baş prokuraturağa ariza yazmaq – ekinci derece işler», – dep tüşüne Celâl.
Qırım işğali yıllığında Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ukrain devleti Rusiye tarafından işğal etilgen yarımadanı qaytarmağa devam etecegini ve yarımadanıñ bütün sakinleriniñ aq-uquqları ve menfaatları temin etilecegini bildirdi. Qırım cumhuriyetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksenov Ukraina prezidentini «Qırım mahkemesi» ile qorquzmağa başladı.


text:
Belli ukrain yırcısı, qırımlı Camala dekabr 12 künü StereoPlaza kiyev kontsert salonında öz şahsiy kontserti ile çıqışta bulundı. Zalda bulunğan seyircilerniñ çoqusı işğal etilgen Qırım ve Donbasstan köçip kelgenler edi. Olar kontsertke Krım-SOS cemaat teşebbüsinden elde etken bedava davet biletleri boyunca keldiler, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Bilesiñizmi, biz siznen şimdi ğayet ağır zamannı yaşamaqtamız. Çoqusımız içün bu qıyın bir sınavdır. Amma, teessüf ki, yaşağan zamanımıznı saylap olamaymız, elimizden kelgen eñ esası – onı lâyıq şekilde yaşamaq… Bizler içün tamırlarımıznı bilmek, olarnı unutmamaq ve halqımıznı sevmek – eñ müim şeylerdir. Vatannı unutmamaq, baba evini unutmamaq, yırlarımıznı unutmamaq. Halqımız atta eñ deşetli facialarda tekrarlanmaz yırlarnı yazğan edi», – dep ayttı sanadan aslı qırımtatar yırcısı Camala.
Krım-SOS yolbaşçısı Tamila Taşeva aytqanı kibi, zalda Camala öz kontsertine davet etken biñden ziyade insan buluna edi.
«Bu kibi qıyın vaqıtta muzıkanı diñlemek pek müim bir şeydirdir. Muzıka tedaviyley, belli olğanı kibi. Camalanıñ muzıkası – köçip kelgenlerge tebessüm bağışlağan bir melemdir. Diger yırcılarnı da bu kibi aktsiyalarnı ötkermege, Qırım ve şarqta evlerini taşlap, memleketniñ diger regionlarına köçip kelmege mecbur olğanlarğa yardım etmege çağıram», – dedi Tamila Taşeva Qırım.Aqiqat mühbirine.
Camalanıñ kontsertinde yırcınıñ beş yıllıq icadınıñ eñ güzel yırları yanğıradı. 2009 senesi ğalebe qazanğan «Yañı dalğa» kontsertinde olğan çıqışlarından başlap, yaqında çıqqan «Sağ ol» albominden yırları yanğırağan edi. Camala ukrain, qırımtatar, ingliz tillerinde yırlarnı icra etti.
Yırcınıñ çıqışından evel StereoPlaza sanasında işğal etilgen Qırımdan kelgen daa bir çalğıcı oynadı. Keriçte doğğan bestekâr, ukrain di-ceyi, – Nikolay Makeyev, Dj Expert kibi bellidir.
«Zalda farqlı yaşta olğan insanlar buluna edi. Esli başlı insanlarnı kördim, küçük balalar da edi. Az-buçuq vaqıt keçkeninen Camalanıñ muzıkası zalnı birleştirdi: biñlerce insan, problemlerini unutıp, oynadı, yırladı, küldiler. Aqiqaten ulu bir yırcı. Öz istidatı ile insanlarğa acı ve dertlerni unutmağa imkân bergen yırcıdır», – dep paylaşalar duyğuları ile Qırımdan köçip kelgen Yelena ve Vâçeslav.
Camala – aslı qırımtatar ukrain yırcısı, muzıkası caz, soul, elektron ve halq muzıkasını qaplap ala. Yaqında Camala ukrain rejissörı Oles Saninniñ «Povodır» filminde baş qadın rolüni icra etti.


text:
Er daqqa dünyada 20 adam öz mülküni taşlap, zorbalıqtan qaçmağa mecbur ola - soñki 20 yılda bu raqam eki kere arttı. Böyle malümatnı BMT-nıñ Qaçaqlarnıñ meseleleri boyunca Agentligi derc etti. Keçken yılnıñ soñuna qadar, çoqusı bala olğan 70,8 million köçürülgen adamnı saydılar. Amma Ukrainada, Devlet köç (migratsion) hızmetiniñ malümatına köre, sığınaq qıdırğan insannıñ sayısı azllaştı
Dünyada qaçaqlarnıñ sayısı deyerli 26 millionğa bara, 3,5 million sığınaq qıdıra, ve daa 41,3 million - memleket içinde köçürilgen insanlardır, dep bildire BMT. Umumiy köstergiçler - soñki 70 yılnıñ içinde eñ yüksektir.
Keçken yıl eñ çoq sığınaq muracaatı Venesuella vatandaşlarından oldı. Aynı vaqıtta, BMT-niñ Qaçaqlar meseleleri boyunca baş komissarı aytqanı kibi, Venesuela terk etken 4 million sakinden tek yarım millionı sığınaq soradı.
Ukrainada şimdi sığınaq istegen ya da arizalarınıñ baqıluvını beklegen tahminen altı yarım biñ adam bar, olardan qaçaq statusını ya da qoşma yardımnı yılda tek yüzge yaqın adam ala
Qaçaqlarnıñ üçten birisini eñ fuqare memleketler qabul ete, orta ve alçaq keliri olğan memleketler öz elisiniñ biñ adamına tahminen 6 qaçaqnı qabul ete, yüksek kelirli memleketler ise biñ vatandaşına üçten aznı ala. Qaçaqlarnıñ 80% qomşu memleketlerinde yaşay.
Ukrainada şimdi sığınaq istegen ya da arizalarınıñ baqıluvını beklegen tahminen altı yarım biñ adam bar, olardan qaçaq statusını ya da qoşma imayeni yılda tek yüzge yaqın adam ala.
2019 yılınıñ başına itibaren, Ukrainanıñ Devlet köç hızmeti, eki statustan birisinde umumen 2620 adamnı belgiledi. Qaçaqlar ve Ukrainada sığınaqnı sorağanlar - dünyanıñ aman-aman 60-tan çoq memeleketinden keldi.
Ukrainada qaçaqlarnı yerleştirme ilk laferi 2001 senesi Odessada açıldı. Şimdi öyle müessiseler Zakarpattâda (Mukaçevo ve Pereçinde) ve Kyivde bar (Yağotında, o, eki yıl evel büyük davanen açıldı). Umumen anda 400-den çoq adam yerleşip ola.
Ukrainada qaçaq statusını alğanlarğa devlet bir kere 17 ğrıvnâlıq nefaqanı bere. Amma, BMT malümatına köre, memleketke qanunsız kelgen ya da arizanı keçikip bergen sığınaq istegenler, başta 1700 ğrıvnâlıq para cezasını tölemeli.
Ukrainada sığınaq sorağanlarnıñ sayısı ep eksilmekte, dep aytıp berdi Devlet köç hızmetiniñ reis muavini Natalya Naumenko. Oña köre, Ukraina alâ daa Şarqtan Ğarpqa, hususan Avropa Birligine, eñ intensiv migratsion aqıntıları memleketidir.
Ukraina alâ daa Şarqtan Ğarpqa, hususan Avropa Birligine, eñ intensiv migratsion aqıntıları memleketidirHaTaлbя HayMeHko
Donbassta çatışma başlağanından berli, çetel göñüllileri Ukrainada imaye sorağanlarnıñ yañı bir çeşiti oldı. Naumenko aytqanına köre, Devlet köç hızmeti umumen olaraq 32 batalyon komandirinden ariza qabul etti, olardan 12-si bu yıl qaçaq statusını aldı, 4-7 admğa lâğu etildi.
Memurnıñ aytqanına köre, bu adamlar şarqta Ukraina tarafında cenk etkenlerini tasdıqlap olamadı.
“Malümatname, şeadetname, arqadaşlarından ve komandirlerinden qoltutuv mektüplerini köstergen adamlarnıñ episi bu imayeni aldı”, - dey o.
2019 senesi iyünde Ukraina Yuqarı Şurası, Ukraina bütünligini qoruvında iştirak etken çetel vatandaşları ve vatandaşlıqsız adamlarğa binaen qanun qabul etti. Amma bazı ekspertler onı eskirgen ıstılaatı ve komandir olmağan, lâkin Donbassta volontör olğan adamlarnı közde tutmaganı içün tenqit ete.


text:
Bunı Rusiye İçki işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Yañı avtomobil tehnikanı Rusiye Federatsiyasınıñ içki işler naziri Vladimir Kolokoltsev taqdim etti.
Matbuat merkeziniñ malümatına köre, zemaneviy maşinalar nevbetçi ve kinolog hızmetleri, GAİ ve mahsus bölüklerge berilecek.
«Umumen Qırımğa 44 avtomobil ketirildi, Aqyar boyunca Rusiyeniñ içki işler nazirligi idaresine – 27 naqliyat vastası ve Aqmescitniñ Rusiye içki işler nazirlige – 2 maşina, şu cümleden: VAZ, UAZ, KAMAZ, avtobus ve Gazeller», – dep qayd eteler içki işler nazirliginde.


text:
Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksenov Qırım işğalinden soñ mayıs 1 künü yañı mündericege saip olğanını bildirdi.
«Yüz yıldır bu bayram içtimaiy adaletlik oğrunda küreş timsali altında keçe. Memleketimizde Mayısnıñ biri nice yıllar devamında halqlarnıñ birlik ve dostluq numayışı edi. Qırımnıñ Rusiyege qoşuluvından soñ bu adetlerniñ yañı mündericesi peyda oldı», – dedi o.
Aksenovnıñ sözlerine köre, Qırımnıñ içtimaiy saasınıñ inkişafı «Cumhuriyet Nazirler şurası içün şübesiz bir prioritettir». Bu saada bir yıl içinde emiyetli müsbet deñişüvler yüz berdi, – dedi o.
«Rusiye Federatsiyası – içtimaiy devlettir, siyaseti lâyıq yaşayış ve memleket vatandaşlarınıñ inkişafını temin etmektedir. Rusiye prezidenti ve ükümeti faaliyetiniñ negizinde aynı şu maqsatlar tura», – dey Aksenov.
Qırımda mayıs 1 künü, Halqara emekdar Kününi qayd eteler.


text:
Kiyevde Obolon yalısında iyül 4 künü eñ büyük qırımtatar bayrağınıñ resmini yapalar.
Qırımtatar yaşları, mavı boya, fırçılarnı alıp, yalı kenarındaki beton taşlarını boyalay, haber ete Qırım.Aqiqat.
PoбoTa kипиTb. MaлююTb kpиMcbkoTaTap. пpaпop y KиєBi
Evel, iyün 26-da Qırımtatar Bayrağı Kününde yaşlar bayraqnıñ resmini yapmaq içün territoriyanı cıyıştırğan edi. Yağmurlı ava sebebinden bayraqnıñ yalı kenarında peyda oluvı biraz sozğalandı.
Qırımtatarlarnıñ bayrağı – üstünde altın tamğa tasvir etilgen kök tüslü ketendir. Qırımtatar bayrağı künü 2009 senesi teşkil etildi.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilev, mayısnıñ 2-nde keçirilecek Qırım yürüşinde iştirak etecek, dep ayttı. O, yürüşniñ birinci sıralarında ketmege azır olğanını bildirdi.
Bu aqta Cemilev yanvarniñ 23-nde Qırım.Aqiqatqa ayttı.
«İştirak etecektirim. Rusiye ne deycekmi? Bir qaç variantımız bar. Şunıñ içün ilk sıralarğa acımağan soylarımıznı yollaycaqmız. 73 yaşından büyük olğanlarnı acımaymız (76 yaşında Mustafa Cemilev aqqında aytıla – QA). Ne içün 73 yaşından büyük olmalımı? Çünki 73 yaş – Ukrainada ömürniñ orta uzunlığıdır», – dedi Cemilev.
Onıñ aytqanına köre, teşkilâtçılar Qırımnıñ Rusiye işğalini takbih etken halqara teşkilâtlarnı davet etmege niyetlene.
«O qadar çoq halqara teşkilât bar: Avropa parlamenti, Parlament assambleyası, BM, OSCE – episi Rusiye körmemezlikke urğan qararlarnı qabul etken edi. Olarnı davet etmege isteymiz, Ukrainanıñ bir tarafından diger tarafına cayav keçsinler», – dep qoştı Cemilev.
2019 senesi dekabrniñ 6-nda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» halqara zorbalıqsız barışıq aktsiyası azırlana ve keçirilecek, dep ilân etti. Aktsiya vaqtında faller memuriy sıñırdan keçip, Qırımğa kirecek ola. Refat Çubarovnıñ aytqanına köre, yürüş teşkilâtçıları yapqan areketlerini Ukraina akimiyetinen keliştirmege «tırışacaq».
Yanvarniñ 22-nde Çubarov Qırım yürüşi mayısnıñ 2-nde keçirilecek, dep ayttı. Meclis reisi, işğal altındaki yarımadağa küç qullanıp kireceklerini de inkâr etmey.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov ilân etilgen yürüşni provokatsiya dep adlandırıp, «sert qarşılıq kösterilecegini» vade etti.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Belli qırımtatar alimi, tercimeialcı, yıldız falcısı ve tibbiyet adamı Kaysuni-zade Mehmed Nedai, ya da Remmal Hoca, özünden soñ bayağı kitap qaldırğan, amma esas emegi: «Sahib Girey hannıñ tarihı» oldı.
Qırımtatarlar ve olarnıñ devletçiligi, Şarqiy Avropanıñ eñ nufuzlı devletlerinden biri – Qırım hanlığı tarihınıñ acınıqlı saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ yañı leyhası – Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» adlı videoblogunda.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki aqiqatına olğan hususiy bir anahtardır.
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissörFatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda meşur Qırım müellifleri ve icracıları Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası, «Larişes» müzeyi saytınıñ malümatı qullanıla.
Bloglar rubrikasında aydınlatılğan fikirler müelliflerge ait ve muarririyetniñ fikir-tüşünceleri ile aynı olmaması mümkün


text:
İyün 4-ne ait №535-r buyruğı Ukraina ükümetiniñ saytında yerleştirildi.
Nazirler Şurası nazirlikke Qırım ve Aqyar gümrükhaneleriniñ qurulış deñişmesinen bağlı tedbirlerni keçirmege, ve Herson vilâyetine mezkür gümrükhane vazifelerini buyurmağa avale etti.
İşbu buyruq derc olunğan soñ işke tüşüride.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden sebep, Ukraina kelir Nazirligi yarımadada bergi ve alımlarnı qabul etüv faaliyetini alıp barmay.
Kelir Nazirligi Qırım iş adamlarına biznesni Ukrainanıñ er angi diger vilâyetinde ya da Kiyevde ğayrıdan qayd etip, Ukraina qanunları boyunca bergi tölemege teklif etti. Aprel ortasına qadar 250 bergi töleyici bu imkândan faydalandı.


text:
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar eki qırımtatar qadınnıñ ve olarnıñ 7 balasınıñ Suriyedeki qaçaqlar lagerinden çıqarılmasını tevsir etti. Onıñ bildirgenine köre, ukrainler ukrainler Suriyeniñ şimal-şarqındaki qaçaqlar içün qapalı legerlerde “ğayet qıyın şaraitte” aman-aman üç yıl keçirgenler.
“Niayet, devamlı ayırılıqtan soñ tahliye etilgen vatandaşlar tuvğanlarını quçaqlap olacaqlar. Qaytqanlarğa yardım kösterilecek, Meclis de bunda iştirake tecek”, – Cepparnıñ aytqanlarından alıntı ketire TİN matbuat hızmeti.
Aynı zamanda, onıñ bildirgenine köre, Suriyede qaçaqlar lagerlerinde ukrainler, şu cümleden qırımtatarlar da alâ dav qalmaqtalar.
"Tış işler nazirligi Prezident ofisi ve diger devlet organlar ile işbirlikte bu adamlarnı Vatanına qaytarmaq içün elinden kelgenini yapacaq. Qırımtatar Milliy Meclisini de faal cel etecekmiz", - dedi o.
Qadınlarnıñ Suriyeden tahliye etilüvini Ukraina Prezidentiniñ ofisinde de tasdıqladılar.
"Suriyedeki qçaqlar lagerinde tutulğan 9 ukrain vatandaşı Vatanına qayttı. Bu eki qadın ve yedi bala. Olarnıñ qaytarıluv planını şahsen prezident Volodımır Zelenskıy ile kelişilgen ve koordinatsiya etilgen edi", - yazıla bildirmede.
Ukraina akimiyeti eki qırımtatar qadınını ve 7 balasını Suriyeniñ şimaliy-şarqında bulunğan ve Suriye demokratik quvetleriniñ memuriyeti kontrolindeki Roj qaçaqlar lagerinden aldı. Bu aqta mahsus tedbirlerde iştirak etken, amma resmiy izaat berip olamağan Ukraina quvet müessiselerinden biriniñ hadimi Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Bundan evel Qırımtatar Milliy Meclisi ukrainalı qadınlarnıñ Suriyedeki qaçaqlar lagerinden qaytmasına yardım etmege çağırğan edi.
Refat Çubarovnıñ 2019 senesi mart ayında bildirgenine köre, 21 qadın ve 54 bala – Ukraina vatandaşları – Suriyede «viran etilgen infrastrukturalı zor şaraitlerde» buluna ve Ukrainağa qaytmaq içün yardım istey.
Suriyede 2011 senesinden berli vatandaş cenki devam ete, onıñ neticesinde tahminen 400 biñ kişi elâk oldı.


text:
CпeциaлbHo для KpыM.Peaлии
İşğal etilgen Qırımnıñ ukümeti Tuzla adasınıñ bir qısmını federal mülkiyetke bermege qarar berdi – bu tamam şu ada ki, rusiyeliler onı 15 yıl evel, onıñ aynı şu, «qardaşlarına ait» ve «muqaddes» olğan Qırım adasınıñ bir qısmı olğanına baqmadan, Ukrainadan tutıp alacaq ediler. Ve işte, şimdi onı parça-parça etip, tutıp almağa başladılar.
Bunıñ ne keregi bar, degen sual peyda olmaq mümkün. Bütün Qırım endi zapt etildi ki. Ve bütün Qırım endi Rusiye Federatsiyasına «kirsetildi» ve qanunğa, sağlam fikirlevge, adaletke ve tarihqa (em de BMT Baş assambleyasınıñ rezolütsiyasına) rağmen işğalci devletniñ Anayasasında añıldı. Bu alda rusiyelilerge Qırımdan Tuzlanı hırsızlamağa ne kerek?
Kremlde, Qırımnıñ çoq vaqıt Rusiyeniñki qalmaycağınıñ añlayışı bar. Öyle olsa, ne içün satqınlarğa eñ azından Tuzlanı alıp bermekni sadece buyurmamalı?
Mence, bu sualniñ cevabı pek qolay: işğalciniñ qorqusı. Daa doğrusı, Qırımnıñ çoq vaqıt Rusiyeniñki qalmaycağınıñ ve hırsızlanğan şeyni qaytarmaq kerek olacağnınıñ nasıldır, ayvanlarğa has añlayışı. Öyle olsa, ne içün keç qalmadan evel hırsızlanğan Qırımdan, anda yaramay turğan er şeynı almamalı? Ne içün satqınlarğa (öz devletine hainlik etken memurlarğa) eñ azından Tuzlanı alıp bermekni sadece buyurmamalı?
Bu taktikada yañı bir şey yoq. Şeklen «Sovet» olğan Latviya, Estoniya ve Litva Sovet Birliginiñ başqa cumhuriyetleri kibi birer cumhuriyet ediler. Öyle ise ne sebepten Latviyanıñ işğalinden soñ ondan Abrene uyezdi – şimdi Pskov vilâyetiniñ Pıtalovskiy rayonı RSFSCniñ menfaatı içün hırsızlandı? Ne içün Estoniyanıñ işğalinden soñ bu küçük devletniñ Narvanıñ tarihiy Yannlinn-İvangorod rayonı ile bir qısmı Rusiyeniñ Pskov ve Leningrad vilâyetlerine qoşuldı? Ne içün Ekinci cian cenkinden soñ Şarqiy Prussiyanıñ bir qısmı, tarihiy Küçük Litva, Sovet Birligine berilgende onı Rusiye Federatsiyanıñ qısmı yaptılar – em de, onıñ bu cumhuriyet ile ne umumiy sıñırı, ne de tarihiy alâqası olğanını baqmadan yaptılar. Aynı zamanda Litva ile bar edi. Litvalılarnıñ edebiy tili şekillengen, büyük Doneylaytis doğğan, litvalılarnıñ birinci kitabı ve birinci grammatikası neşir etilgen yer tamam o yer edi. Lâkin buña rağmen Kenigsberg Karalâuças degil de, Kaliningrad oldı. Bu meşur şeerde peyda olğanından berli rus adı bile olmadı. Litvalılar tarafından berilgen adı ise er vaqıt bar edi.
Eminim ki, Putin ve ortaqları içün Qırım – kene de Ukrainadır. Olar sadece bu topraqnı ve onıñ ealisini aldılar
Öyle ile ne içün? Mence, kene de qorqqanları içün. Çünki erte-keç qaytarmaq kerek olacağını añlay ediler. Öyle ise, daa soñra Rusiyede qaldırıla bilecek topraq ne içün Baltiya devletlerinden hırsızlanmasın? «Kreml aqsaqalları» «internatsionalizm» aqqında ne dese, desinler, olar içün er vaqıt yalıñız Rusiye öz ülke edi. Bütün qalğanlar ise – mustemlekeler, zapt etilgen territoriyalar, kelecekteki duşmanlar ediler.
Şimdi de aynı şeyni köremiz. Eminim ki, qolayca qandırılğan tebaalarına nasıl masallar oqusa, oqusınlar, Putin ve ortaqları içün Qırım – kene de Ukrainadır. Olar sadece bu topraqnı ve onıñ ealisini, tıpqı Donbass, Pridnestrovye, Abhaziya ya da Cenübiy Osetiyanı kibi, reine olaraq aldılar. Ve anda orduları ve ukümeti olğance – mabüslerniñ mal-mülküni hırsızlaylar. Yañı bir şey yoq. Abhaziyada da daa yaqında Rusiye ile topraq davası bar edi. Pridnestrovye sakinlerini pensiyalar ile şantaj ete ediler. Osetinlerni «qarlı inqilâp» vaqtında zornen dağıtıp, öz prezidentlerini saylamğa bemey ediler. Donbassnı sadece er kün mahv eteler. Qırımda ise repressiyalar teşkil ete, qırımtatar halqını sındırmağa tırışa ve territoriyalarnıñ ayrı qısımlarını hırsızlaylar..
İşğal deseñ işğal.
«Fikirler» rubrikasında ifadelengen noqtai-nazarlar, muelliflerniñ öz noqtai-nazarını ifade ete ve muarririyetniñ noqtai-nazarını er vaqıt ifade etmeyler.


text:
Ekinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçisi, "Qırım birdemligi"niñ koordinatorı Server Mustafayevniñ advokatı Lilâ Gemeci, müşterisi sentâbr 13-ünden berli tutulğan №1 Krasnodar SİZOsınıñ kamera şaraitleri aqqında Qırım.Aqiqatqa aytıp berdi. Advokatnıñ malümatına köre, Mustafayevniñ suvğa daimiy çıqışı yoq ve o tutulğan kamerada ara-sıra kanalizatsiya borusı yırtılıp, töküle.
"O, çoqusı tek qala. Bu 4 kvadrat metrlik kameradır. Bu yerde töşek, suv dolabı, masa ve kenefke oşağan bir şey - töşemede teşik - yerleşe. Eki künden bir şu teşikten necaset püskürip çıqa ve bütün töşemege yayıla. Bunıñ içün o, öz şeylerini tabandan töşekke kötermege mecbur. Kenef saba bozulsa, onıñ aqşam tamir içün kele bileler", - aytıp berdi Gemeci.
Onıñ malümatına köre, kamerada üç parmaqlığı olğan küçük bir pencere bar, pencere tübünde - aşhaneniñ yemek qalıntıları obası.
"Neticede: pencereden - çürügen qalıntılar qoqusı, kamerada - bozulğan kanalizatsiyadan necaset qoqusı. Suvğa daimiy çıqış yoq. Kezintide olğanda suv peyda olsa - demek toldurıp yetiştirmediñ ve nevbetteki imkâniyetni bekleyceñ", - aytıp berdi advokat.
Bundan ğayrı, oña eki künde bir domuz etinden pişken aşnı bereler, onıñ içün o er kün aşamay.
"Eki künde bir domuz etini bereler, demek o eki künde bir aşay. SİZOnıñ nevbetçi qısmında maña añlattılar, Server "tranzitnik" (SİZOda etap vaqtında buluna - QA) olğanı içün, oña yollanmalar yiberilmey. O, Aqmescit SİZOsından yanına alğan erzaqnı bayağı vaqıt bölip aşay edi", - dey advokat.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçileriniñ şaraitlerini yahşılaştırmağa, rusiye akimiyetinden talap ete.
Ekinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçileri Server Zekiryayev ve Memet Belâlovnı Rostov-na-Donu (Rusiye) şeeriniñ №1 SİZOsına etap ettiler.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatar, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
Avgustta Şimaliy Kavkaz bölge arbiy mahkemesi, ekinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası" iştirakçileriniñ tevqifini altı ayğa uzattı.Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev, Ernes Ametov, Server Mustafayev ve Edem Smailov, SİZOda 2020 yılı fevral 13-ünece tutulacaq.


text:
Qırımtatar yemekleriniñ hususiyetleri ne? Qırımtatarlar 1944 senesiniñ sürgünliği şaraitlerinde ananelerini nasıl saqlap qaldı? Qırım sakini içün Ukrainanıñ qıtadaki qısmında ayatını sıfırdan başlamaq ne derecede imkânlı?
Bu hususta Qırım.Aqiqat Radiosı yayınında «Sofra» qırımtatar restoranınıñ saibi, Qırımdan köçken Asan Bucurov ile laf etemiz.
– Qırımdan ne vaqıt köçtiñiz? Bu nasıl oldı?
– Men 2014 senesiniñ referendumı arfesinde keldim. İşğal endi başlanayatqan vaqıtta, inanmay edim, er şey bir fars kibi körüne edi. Lâkin Qırımda problemalarım peyda olğan soñ, ketmek mecbur oldım. Universitetke avuştım ve diplomnı endi mında qorçaladım. Menden soñ kiçik qardaşım köçti. Ondan soñ babam keldi. Bir yıl evel ise qartanamnı köçürdik. Qartbabam keçindi, ve biz Qırımğa cenazesine barıp olamadıq. Anda, artıq köremeycegimiz qart aqrabalarımıznıñ qalğanını añlamaq – pek qıyındır.
– Siz, Qırımda qamaçavğa alınğan Ukraina arbiylerine yardım ettiñiz. Bu nasıl edi?
Qısımlarnı muhasara etkenler ile munaqaşa etmege mecbur ola edik. Qısımğa kelesiñ, anda ise saña qarşı bir qaç avtomat doğrultılğan.
– Biz sımarışlar toplay edik – arbiylerimizge ne kerek. Bu, ilk nevbette kerek olğan şeyler edi. Territoriyanı dolanıp közetmek içün qol fenerleri bile yoq edi. Çoraplar, erzaq, sigaretler kerek edi. Biz bunı toplap, ketire edik. Kimerde bir, qısımlarnı muhasara etkenler ile munaqaşa etmege mecbur ola edik. Qısımğa kelesiñ, anda ise saña qarşı bir qaç avtomat doğrultılğan.
– Qorqunçlı edimi?
– Belki de yaşım ve vaziyetniñ ciddiyligini añlamağanım içün, pek de qorqunçlı degil edi.
– Ne içün Kyivge kelgen soñ kafe açacaq oldıñız?
Kyiv sakinlerini medeniyetimiznen tanış etmek istedim. Tanışlıqnı ise neden başlamaq daa qolay? Yemeklerden
– Bilesizmi, Kyivde oquğanımda, adamlarnen laf etkende maña, episi qırımtatarlarnıñ kim olğanlarını yahşı añlamaylar kibi keldi. Olar tilki şapkeli, sadaqlı ve at üstünde yürgen moğol-tatarlar şekline yaqın qalıplar bar. Bu nasıl bir halq olğanınıñ, medeniyetiniñ añlayışı yoq edi. Çoq kişi Qırımda olmadı, olğanlar ise, ihtimal ile, qırımtatarlarnen qarşılaşmadı, ananelerini körmediler. Kyiv sakinlerini medeniyetimiznen tanış etmek istedim. Tanışlıqnı ise neden başlamaq daa qolay? Yemeklerden. Çünki onı körmek, tiyip baqmaq, tatmaq mumkün.
– Restorannıñ «Sofra» adı nasıl tercime etile? Ne içün bu adnı saylap aldıñız?
Sofra yalıñız donatılğan masa degil, aynı zamanda ziyafet ceryanınıñ özüdir
– Sofra – donatılğan masa, ziyafettir. Musafirleriñni qarşılap alğan şeyleriñ. Musafirler kelse, sofra başına oturalar. Olarğa ilk nevbette qave ve tatlı şeyler, ondan soñ başqa aşlar berile. Sofra yalıñız donatılğan masa degil, aynı zamanda ziyafet ceryanınıñ özüdir.
– Qırım sakinine Ukrainanıñ qıtadki qısmında yaşayışnı sıfırdan başlamaq ne derecede imkânlı?
– Bu ceryan o qadar tez keçti ki, vaziyetniñ murekkepligini bile duymay qaldım. Çünki ihtiyac bar edi ve, ondan ğayrı, sevgen işimnen oğraşa edim. Elbette murekkep edi. Bazı teşkiliy meseleler peyda ola edi. Bunı Qırımda yapsaq, mebel yasamaq, er türlü işlerni yapmaq içün kimge muracaat etmekni bilir edik. Ustalarnı tanıy edik. Mında ise er şey deñev ve hata yapuv usulınen yapıldı.
– Siz Kyivdeki işiñizni, Podolda, Jıtnıy bazarı yanında ufaq bir tükânçıq açıp, çiberek pişirip başladıñız. Ve bu çiberekler birden populâr oldı, nevbet, sımarış bekleme peyda oldılar. Siz muşterilerniñ aqıp kelmesine azır ediñizmi?
– Doğrusını aytsam, yoq. Biz o vaqıt o qadar tecribeli degil edik. Çünki er şeyni evde pişire edik. Çoq adam içün degil. Ve turıp, sımarışlarını beklegen adamlarğa pek minnetdarmız.
– Siz o zaman bu tükânçıqta çibereklerni babañıznen ekiñiz pişirdiñizmi?
– E. Ve ale daa, bizde bir taqım çalışqanına baqmadan, yemekler, yemeklerniñ içi, hamırnı azırlav ceryanı tam bir kontrolimiz altında keçe.
– Ya qırımtatar ailelerinde nasıl sayıla: aş pişirmek – erkek işimi, qadın işimi?
– Ev şaraitinde aşnı qadınlar pişire: analar, qartanalar. Çünki erkek – çalışmaq, qazanmaq kerek. Qadınlar ise ev ocağına baqalar. Lâkin bayramlarda musafirler kelgende aqaylar pilâv pişire, ateşte kebab qavuralar. Bu, aqaylarnıñ işi sayıla.
– Qırımtatarlarnıñ ananeviy yemekleri aqqında ikâye etiñiz. Qaysı yemeklerge qırımtatar aşhanesiniñ vitrinası demek mumkün?
– Bu, ilk nevbette, çiberek ve yantıqlardır. O, ğaliba, eñ ananeviy ve autentik yemek. O, pek qadimiy yemektir. Çiberek, «çiy börek» dep tercime etile. Çiberekniñ içi çiy ola. O, bir buçuq daqqa içinde pişmege yetiştire. Lâkin aynı zamanda ğıda hususiyetlerini saqlap qala.
– Qırımtatarlar 1944 senesiniñ sürgünligi şaraitlerinde ananelerini nasıl saqlap qala bildiler?
Sürgünlikniñ başında aş pişirmege imkân olmadı, azıq yoq edi. Qartanamnıñ aytqanına köre, aşamağa, mına saña, şey de yoq edi
– Menim fikrimce, bütün medeniy miras içinde qırımtatar yemeklerini saqlamaq eñ qolay edi. Çünki bu, er künlük bir ceryandır. Elbette, sürgünlikniñ başında aş pişirmege imkân olmadı, azıq yoq edi. Qartanamnıñ aytqanına köre, biraz nişastanen biraz un bar edi. Bularnı qarıştırıp, nasıldır ötmek pişire ediler. Lâkin kene de, esnaf zenaatları, muzıka ve evelden olğan özgünlikke köre, yemeklerni saqlap qalmaq daa qolay edi.
– Ya qırımtatar restoranlarında sıq-sıq rastkelgen pilâv – bu, qırımtatar yemekmi, yoqsa alınma aşmı?
– Şu berilgen pilâv Orta Asiya yemeklerinden alındı. Bizde öz pilâvımız bar. O, başqa türlü, sarıyağnen pişirile. Anda biraz başqa hususiyet bar, amma o da lezzetli.
– Qorantañızda qırımtatar aşlarını pişirelermi?
– Pişireler. Meselâ, fultu – hamır, ceviz, qabaq ve şekerden yasalğan rulet. Pek lezzetli. Bu, qırımtatarlarnıñ yalı boyu yemegi. Bizde yemekler, qırımtatarlarnıñ özleri kibi, subetnoslarğa bölüne. Er bir subetnosnıñ yemeklerinde öz hususiyetleri bar. Misal içün, Qırımnıñ orta qısmında fultunı yalıñız qabaqnen yapsalar, bizde ceviz de qoşalar. Bizde zaten ceviznen qabaqtan pişirilgen aşlar çoq. Bu lezzetlerniñ birleşmesi pek meraqlı.
Yalı boyunca pek çoq sebze yemekleri, pek çoq turşu, balıq – tabiat bergen, anda yetiştirmek ya da elde etmek daa qolay olğan şeyler bar. (Qırımnıñ – QA) orta yolağında ise et, süt malzemeleri daa çoq.
– Restoran açqanda mimarcılıq boyunca bilgileriñizni qullandıñızmı?
– Maña bu bilgiler ve qırımtatar etnik mimarcılığınen, özgün interyernen oğraşqanım pek kerek oldı. Bu, divarlardan başlap, mebelge barğance, restorannıñ kontseptsiyasında yardım etti. Ta özüm sızğan eñ ufaq detaller, mebeldeki köşeçiklerge barğanğa qadar. Atta tutqalnen yapıştırıp, penoplastan masalarnıñ maketlerini yasadım ve olarnıñ ergonomikasına baqtım, masalar ve oturğıçlarnıñ yüksekligini tayin ete edim.
– Ananeviy yemeklerni pişirgende, üyken nesil ile aqıl tanışasızmı? Bunı nasıl pişire turğanlar, bunı nasıl etip daa güzel yapmaq mumkün?
– Pişirgende, er vaqıt qartanamızğa damını baqtıramız. O, bizim ruh bericimiz, evde çiberekler ve yantıqlarnı er vaqıt o pişire edi. Bu, bir ceryan edi: o qart olıp, oña ağır olğanı içün, men oña hamır caymağa yardım etmek mumkün edim, o ise yapıştıra ve qavura edi. Qartanam bizler pişirgen aşlarnıñ damını baqqanda, begene. O, Kyivge kelgende, biz ondan evel onen üç yıl körüşmedik. Biz onı özümizge alğanda o, bizim «Sofra»ğa keldi, ve bizim anda onıñ sürgünlikten evel içinde yaşağan şu autentik Qırım şaraitini yarata bilgenimizni kördi. Qartanamnıñ tap közleri yaşlandı.
– 2014 senesinden başlap Ukrainanıñ qıtadaki qısmında qırımtatar kafeleri, restoranları açılıp başladı, ve adamlar anda avesliknen barıp başladılar. Siziñ fikriñizce, belki de böyle kafelerniñ populârlığı vatanperverlikniñ körünişi ola, Qırımdan mecburen köçkenlerge qol tutmaq isteginen bağlıdır?
Adamlar, Qırımğa barmaq imkânından marum qalıp, qırımtatarlarğa qol tutmaq içün kelgenlerinde bir teselli tapalar
– Bu, vatanperverliknen bağlı ola bilir. Adamlar, Qırımğa barmaq imkânından marum qalıp, qırımtatarlarğa qol tutmaq içün kelgenlerinde bir teselli tapalar. Olar Qırımğa kelgende qırımtatar musafirhanelerinde geceley, qırımtatar kafelerinde aş aşay ediler. Şimdi bir çoqlarında böyle imkân yoq, ve olar, böyle yerlerge kelip, onı az derecede olsa da, tapalar.
– İşğal yoq etilgen soñ Qırımğa qaytmaqnı tüşünesizmi?
– Elbette tüşünemiz. Qaytıp, Qırımda evelki planlarımıznı inkişaf ettirmek ister edik. Menim fikrimce, mimarcılıq ve aşçılıq saalarındaki faaliyetlerimni birleştire bilirim. Halqnıñ etnik medeniyetini inkişaf ettirmek içün bu, fena bir tandem degil.


text:
Numayış teşkilâtçılarınıñ sözlerine köre, onı qırımtatarlarnıñ taqdirine lâyıq olmağan Dnepropetrovsk sakinleri, çeşit millet vekilleri teşebbüsi ile keçirdiler. Olarğa Dnepropetrovskta yaşağan qavmiy qırımtatrlar qoşuldı.
«Destek – halqımı kerekli olğan bir şeydir. Qırım işğalinden soñ akimiyet vazifelerine krminal keçmişi olğan insanlar başladı. Zulumlar başlandı:mustaqil Ukraianada halqımnıñ qazanğanı şimdi ket-kete coyulmaqta. Qırımnıñ işğalci «akimiyeti» mayıs 18 künü resmiy matem tedbirlerini yasaq etti. Qırımdaki tuvğanlarım Qırımnıñ Ukrainağa qaytuvına işana. Aks alda, Qırım ekinci Çeçnâ ola bile», – dep aytı Azatlıq Radiosına iştirkçilerde biri Enver.
Teşkilâtçılar Rustem Eminov, qırımtatar ressamınıñ, sürgünlikke bağışlanğan resimler sergisini keçirdi.Olar şeer akimiyetinden tamğa şeklinde çeçelerni oturtmaq içün klumbalarnıñ berimesini talap etecek olalar.


text:
Qırım sarayları ve çar aileleriniñ iqametgâhları iç bir vaqıt şahsiy mülkiyet olmaz, dedi Yalta Livadiya sarayında keçirilgen brifing devamında mayıs 28 künü Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ başı Sergey Aksönov.
Bunı Qırım Nazirler Şurasınıñ matbuat hızmeti bildire.
«Bu obyektler iç bir vaqıt şahsiyleştirilmez, bu bizim milliy asabalığımızdır», – dedi o.
Aksönov şunı da bildirdi ki, Rusiye maliye Nazirligi medeniy asabalıq obyektlerniñ tamir işlerine tahminen 1,2 mlrd ruble ayıra, şu cümleden Livadiya, Vorontsov, Han sarayları.
Mayıs ayında 2014 senesi yerli akimiyet Qırım medeniy asabalığını 2014 senesi martta Qırımnı işğal etken Rusiye nezaretine temsil ettiler.


text:
İşğal etilgen Qırımda Vernadskiy adına universitetiniñ studentlerini ameliyatqa Karaçay-Çerkessiyağa yollaycaqlar. Aliy oquv yurtunıñ turizm kafedrasınıñ dotsenti Yekaterina Lukyanenko qayd etkeni kibi, bu kibi qaideler universitette daa SSSR vaqtında işley edi, – dep haber ete TASS.
«Men Qaraçay-Çerkessiya cumhuriyetine qırım studentleriniñ işbu regionda olacaq ameliyatı aqqında qonuşmaq içün keldim. Soñ yılları böyle imkânımız yoq edi», – dedi o ve cumhuriyette yahşı tabiat ve tarihiy-medeny asabalığı olğanını qayd etti.
Lukyanenko şunı da bildirdi ki, tahminen 60 yıl devamında Qırım universitetiniñ coğrafiya fakultetiniñ studentleri Dombay ve Arhızğa kele ekenler.
«Şimdi mında turizm saasındaki mütehassıslar içün de güzel bir meydançıq peyda oldı. Mezunlarımızğa Qırımnıñ turizmini inkişaf etip, onı Rusiye turizmine qoşmaq kerek», – dedi o.
İlk sefer studentler bu regionğa 2014-2015 seneleri qış mevsiminde barmaq kerekler.


text:
Almatıdağı Aqbwlaq şağınaudanında bolğan atısqabaylanıstı eki qılmıstıq is qozğaldı. Bwl aqparattı Almatı qalalıq policiya departamentiniñ basşısı Qanat Taymerdenov habarladı.
Onıñ sözinşe, policiya "Adam öltiru" jäne "Bilik ökiline küş qoldanu" baptarı boyınşa qılmıstıq is qozğağan.
Taymerdenovtıñ aytuına qarağanda, keşe bolğan atıstan köz jwmğandar arasında eki policey men sot orındauşıdan bölek, üydiñ jaña iesi men onıñ dosı da bar.
Policiya mälimetinşe, küdikti qazir tergelip jatır. Onıñ 2008 jıldan beri tirkelgen añşılıq qaruı bolğan.
Keşe, 20 qırküyekte Aqbwlaq ıqşamaudanında D. esimdi azamat üyden şığaru turalı sot şeşimin orındatuğa kelgen sot orındauşılarına, uçaskelik policiya inspektorları men tötenşe jağday departamenti qızmetkerlerine oq atqan. Atıstan bes adam köz jwmdı.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescitniñ rayon mahkemesi advokat Emil Kurbedinov tarafından, tahqiqatnıñ Timur Şaymardanovnıñ ğayıp olmasına dair iş boyunca areketlerine qarşı berilgen şikâyetni red etti. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Kurbedinov: «Evelden tahmin etilgeni kibi, şikâyetim qanaatlendirilmedi. Redniñ sebebi añlatılmadı. Tahqiqat komiteti mahkemede, sanki menim adıma yollanılğan cevaplarnıñ kopiyalarını taqdim etti, lâkin olarnıñ kerçekten de yollanılğanına dair deliller yoq», – dedi.
Qorçalayıcınıñ añlatqanına köre, tahqiqatnıñ cevaplarında, oña işniñ materialları ile tanış olmaq içün izinniñ berilgeni qayd etile. O, bunı yaqın vaqıtta yapmaq istey.
Akem Olga Kuznetsova oturışuvnı qapalı rejimde, diñleyicilerni zalğa yibermeyip keçirdi. Kurbedinov 10 kün içinde mahkeme qararına qarşı şikâyet bermekni planlaştıra.
2014 senesi mayısnıñ soñunda Aqmescitte, yarımadanıñ arbiy istilâsına qarşı narazılıq tedbirleriniñ faal iştirakçileri Timur Şaymardanov ve Seyran Zinedinov habersiz ğayıp oldılar. Olarnıñ ğayıp oluv vaqiası boyunca em Qırımda, em de Ukrainanıñ qıtadaki qısmında cinaiy işler açıldı, lâkin şimdilik tahqiqat iç bir netice bermedi. Bu munasebet ile advokat Emil Kurbedinov, tahqiqatnıñ qaysı basamaqta olğanını tayin etmek içün işniñ materiallarını ögrenmege planlaştıra.
Qırımnıñ ilhaqından soñ yarımadada esasen qırımtatarlar arasında insanlarnıñ ğayıp oluvı vaqiaları daa sıq olıp başladı. Aynı zamanda Rusiyeniñ kontroli altında olğan Qırım Tahqiqat komitetinde, «yarımadada qırımtatarlarnıñ kütleviy surette ğayıp oluvı yoq», dep iddia eteler.
Qırım insan aqlarını qorçalav gruppası, alıp qaçuvlar Rusiye ukümeti, ya da olarnıñ kontroli altında olğan paramilitar gruppalar tarafından yapıldı, dep tahmin eteler. Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım ukümeti, de facto ğayıp oluv vaqialarını tanıy, lâkin olarğa özüniñ alâqası olğanını inkâr ete.


text:
Bu çikläw İranga kertelgän çikläwneñ 3.se bulaçaq. İran tarafı atom programın tınıç maqsatlar öçen qullanıluın beldersä dä, Könbatış illäre İrannın anı atom qoralı citeşterüdä qullanaçağınnan şiklänä.
Yaña çikläw kertü öçen taqdim itelgän qarar, AQŞ küzläw idaräseneñ, “İran Atom qorallanu programın 2003 yılda uq taşlağan” digän xisabı çıqqannan soñ ber möddät kiçekterelep torğan ide. Ul waqıtta bu taqdimne iminlek şurasında veto itü xoquqı bulğan Qıtay belän Rusiä anı imzalawnı telämägän ide.
Läkin uzğan ay bu ike il belän bergä, şuranıñ barlıq äğzäläre täqdimne imzalarğa kileşte.Kiçä New Yorkta barğan kinäşläşüdän soñ, taqdimne yaqlap çıqqan illärdän Britaniä taqdim öçen tawışlar şimbä könne birelergä mömkin dip belderde.
Britaniä ilçese, John Sawers:
“Bez İranga qarşı, İminlek şurası tarafınnan bilgelängän xoquqi wazifalarnı ütäwe öçen basım yasaw säyäsäten däwam itteräbez. Häm bu eştä İrannı da bu tärtipkä buysınıp xalıqara cämäğatçelekneñ borçıluların beterergä çaqırabız.”
Taqdimdä, Atom programın yaqlağan däwlät räsmiläre häm säwdägärgä qarşı, säwdä itü häm çit ilgä çıgu mömkinçeleklären qısu çarası urın ala. Täqdimdä şul uq waqıtta ike bank arasında aqça äyläneşlärendä saq bulırga häm İrannan çıqqan şikli mallarnı tikşerergä röxsät birü kebek qırıs qararlar da bar.
Täqdimne tawışqa quyğannan soñ anıñ qabul iteläçäge motlaq kürenä.
Çönki bu taqdim, iminlek şurasında veto itü xoquqı bulğan 5 daimi äğzä il belän bergä, tağın 6 il tarafınnañ xuplana. Yäğni taqdimnen qabul itelüe öçen kiräkle bulğan 9 tawıştan da kübräk tawış alaçaq digän süz bula.
Rusiä ilçese Vitali Çurkin, Rusiäneñ bu taqdimne telämiçä dä bulsa da, imzalıyaçağın äytte.
Çurkin, Rusiä İrannıñ Buşehr atom qorılmasına yağulıq tämim itä ikän, dimäk İrannıñ bu yağulıqnı üze citeşterüenen mäğnäse yuq dide.
“Bezneñ fikerebezçä bu taqdim İran öçen, xalıqara cämäğatçelekne borçığan qorallanuğa qarşı üzen tıyar öçen ber forsat bulaçaq. Çönki alğa taba ixtiyaçnı qanäğätländeräçäk yağuluq inde citärlek däräcädä tämin itelä. Läkin eşen asılında bu tormıy, şuña bu mäsälä çiterekle dä. Menä şul säbäble xäzer şura bu taqdimne qarap çığa.”
Läkin İran üzen aqlarga tırışa. İran tışqı eşlär ministrı Manuçehr Mottaqi bu atna iminlek şurasına xat cibärde. Xatta bu ğamälneñ xoquqi nigezeneñ kamil bulmawı telgä alına.
İran iminlek şurası küzläw idaräsenen, Tähran atom programında tağın da açıq eşli digän xisabına basım yasıy. Läkin Könbatış illäre xisapnıñ ikençe yözenä iğtibar birä.


text:
Ukraina prezidenti tarafından berilgen vazifelerni eda etip, Qırımğa yayınlarnıñ berilmesini tiklemek ve Karaçun dağında TV qullesini küçleçendimek içün kerekli tedbirlerni Kyivte muzakere ettiler. Bunı Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ matbuat-hızmetinde dekabr 8 künü bildirdiler.
«Ukrain yayınlarınıñ berüv küçüni sıñır yanındaki topraqlarda 100-200 Wt qadar küçlendirmek, ve «Armiya FM» (Ordu FM) rasiosını 10 kWt küçü ile yayınlamaq imkânlarnı baqıp çıqmağa kerek», – dedi Ukraina TV ve radio yayınlav sualleri boyunca Milliy şura azası Sergey Kostinskiy.
Bunen beraber, komissiya azaları, Qırımğa yolanılacaq ukrain yayınlarını küçlendirmek içün alman bericilerini yerleştirmek içün uyğun olğan mesken yerlerni belgilediler.
«Bu yöñelişte komissiya, Çaplınkadaki qulleden yayın yollamağa qarar aldı», – dep qayd ettiler matbuat-hızmetinde.
Dekabr 2 künü Çonğarda TV ve radio qullesiniñ temeline birinci blok qoyuldı. Dekabrniñ soñunda Qırım sakinleri gece-kündüz devamında çalışacaq dört ukrain radiostantsiyasını eşitip olacaqları beklenile.
Ukraina TV ve radio yayınlav sualleri boyunca Milliy şurası Herson vilâyetinde televizyon ve radio yayınlarınıñ inkişaf ettirilmesi ve işğal etilgen Qırımğa yayınlarnıñ tarqatılması içün mahsus strategiya leyhasını azırladı. Strategiyanıñ maqsadı – Herson vilâyetiniñ daa çoq yerine analog ve dijital yayınlarnı yetkizmek, ve işğal etilgen topraqladan çıqqan efir yayınlarını Herson vilâyetiniñ cenübiy taraflarına yibermemektir.