text:
İyül 3-te OSCE Parlament assambleyasınıñ daimiy komiteti işğal etilgen Qırımdaki vaziyet boyunca ukrain rezolütsiya leyhasını baqıluvğa qabul etti. Rusiyeli agentliklerniñ malümatına köre, bu aqta Parlament assambleyasında Rusiye eyyetiniñ yolbaşçısı, Devlet Duması deputatı Nikolay Kovalöv bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, rusiyeli eyyet bu vesiqağa deñişmeler kirsetilmesi boyunca muzakerelerde iştirak etmeycegini bildirdi.
«Biz sözde bulundıq, bu vesiqa asıl da obyektiv olmağanını, tendentsioz ve Rusiyege qarşı olğanını qayd ettik, bunıñ içün deñiştirmelerniñ kirsetilmesi kereksizdir», – dedi Kovalöv.
Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaq etilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov rusiyeli beyanatlarğa izaat berip, onıñ Tbilisige ziyareti neticeli olğanını qayd etti, o, bu ziyaret çerçivesinde Qırımda insan aqları ve qırımtatar halqınıñ işğal etilgen territoriyada vaziyeti aqqında malümatlarnı taqdim etti.
Ukrain temsilcileri tarafından OSCE Parlament assambleyasınıñ baqıluvına kirsetilgen rezolütsiya «Qırımda insan aqları ve esas serbestliklerniñ bozuluvı, qırımtatar ealiniñ aqları bozulması aqqında» adını taşıy.
OSCE Parlament assambleyasınıñ sessiyası iyül 1-den 5-ke qadar Tbiliside keçirile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


c: text/html

text:
Qırım qamaçavınıñ nevbetteki basamağı – Qırımğa elektrik energiyası berilmesiniñ toqtatıluvı ola bile. Bunı «5 kanal» efirinde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi.
«Aktsiyanıñ nevbetteki basamağında – elektrik energiyasınıñ berilmesini toqtatmaq kerek olğanını tüşünemiz, amma, daima aytqanım kibi, bu oktâbrde olacaqtır, menimce», – dedi o.
Çubarov daa aytqanı kibi, aktsiya iştirakçileri yük maşinalarınıñ aydavcılarını Qırım ile memuriy sıñırdan keri qaytmağa çağırlar. «Aydavcılarnı qandıramız, Qırımnıñ cemaat qamaçavınıñ sebeplerini añlasalar da, şorbacılarından qarar bekleyler», – dedi Mecis reisi.
Qırımtatarlarnıñ yetekçisi Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, Qırımğa qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyasınıñ berilmemesi aqta mesele yaqın zamanda ukrain ükümetinde köterilecek.
Mustafa Cemilevniñ sözlerine köre, şimdi ukrain akimiyetiniñ Qırımnı elektrik energiyası ile teminlemege sebebi bar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımda fevral 20-de ORVİ ve gripp hastalıqlarınıñ derecesi artqanından sebep 4 mektep karantinge qapatıldı, dep ayttı Qırım Regionlarara Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya, haber ete Krıminform.
Onıñ malümatına köre, Aluşta, Yalta, Yedi Quyu ve Dörtkül rayonlarınıñ mektepleri qapalı. Kefede 5 mektepte 16 sınıf qapatıldı, Keriç, Bağçasaray ve Saq rayonlarında ise – beş mektepte 12-şer sınıf, Dörtkül rayonında – 3 mektepte 6 sınıf, Or Qapı rayonında – 4 mektepte 7 sınıf.
«Dörtkül, Canköy ve Saq rayonlarında 6 mektepten aldın müessisesiniñ 12 sınıfı qapatıldı», – dep ayttı Penkovskaya.
Onıñ qayd etkenine köre, Yalta, Ermeni Bazar ve Bağçasaray rayonında epidemiologik derecesini keçti, İslâm Terek ve Sudaq rayonlarında – biraz keçti.


text:
Ukrayinada barışıqqa irişmek içün seslendirilgen er angi teşebbüsler "munaqaşanı buzlatmamalıdır". Bu sözlerni aprelniñ 1-nde Varşavada keçirilgen matbuat konferentsiyası vaqtında Ukrayina TİN yolbaşçısı Dmıtro Kuleba ayttı.
"Er angi stsenariy içün masada farqlı çezüvler olmalıdır. Poloniya ükümeti tarafından berilgen teşebbüsler faydalıdır. Poloniya NATO azasıdır ve Alyansnıñ içinde türlü teşebbüslerni ilerilete bilir. Amma şimdi belli bir memleket tarafından seslendirilgen er angi teşebbüske yalıñız bir şartımız bar: bu teşebbüsler çatışmanı buzlatmamalıdır", - dedi Kuleba.
Nazir qayd etti ki, Rusiyeniñ fevralniñ 23 itibarınen saip olğan pozitsiyalarğa keri donmeli ve bu Ukrayina içün printsipialdir.
"Rusiye fevralniñ 23 itibarınen saip olğan pozitsiyalarğa keri donmeli. Bu bizim içün printsipialdir. Bitaraf statusınıñ qayd etilmesine yardım etken iç bir teşebbüs Ukrayina menfaatlarına uyğun olmay", - dep qoştı nazir.
Evel Poloniya Ukrayinada barıştırıcı missiyanı teşkil etmege teklif etken edi. Yaqında olıp keçken NATO sammitinde bu teşebbüs muzakere etilmedi.
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Mesken rayonlarğa top, çoqlu ateş sistemaları ve ballistik raketalar vastasınen ateş açıla. Rusiye ordusınıñ zırhlı tehnikası Kyiv ve Rusiye sıñırına yaqın bir qaç vilâyet merkezini sarıp almağa tırışa.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d3enufiq6nhnir.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Rusiye tış işler naziri Sergey Lavrov «Avropa biriliginde biri» Ukraina şarqında ateş toqtatuv rejiminiñ lâğu etilmesini istegenini tüşüne.
Bu kibi izaatını Sergey Lavrov Minskte mayıs 6 künü Rusiye, Ukraina ve OSCE temsilcilerinden ibaret olğan Üç taraflama kontakt gruppasınıñ toplaşuvından evel bildirdi.
Lavrov mayıs 5 künü Moskvada olğan matbuat konferentsiyasında Avropa birligini boyeviklerniñ nezareti altında olğan rayonlarda insanlarnıñ ölümini körmemezlikke urğanında qabaatladı.
«Avropa birliginde biri ukrain ükümetiniñ Minsk añlaşmalarına riayet etmegenini istey, ğaliba», – dedi o Avstriya tış işler naziri Sebastyan Kurilşçik ile subetinde.
Lavrovnıñ aytqanına cevap şimdilik yoqtır.


text:
Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksönov öz aylığınıñ eki qat qısqartıluvı aqta fermannı imzaladı. Cumaaqşamı, mart 19 künü, Qırım akimiyetiniñ «ruporı» Krıminform aytqanı kibi, mütenasip avale endi imzalanılğan ve oña köre aylıq 2015 senesi mart 1 – dekabr 31-ne qadar qısqartılacaq.
Evel Aksönov öz aylığını qısqartmaq istegini bildirgen edi. Bunıñ ile Qırımdaki memurlarğa «qoşma maliyeviy yardım kerek» olğanını qayd etken edi.
Mart 6 künü Rusiye prezidenti Vladimir Putin öz aylığı, baş nazir, baş prokuror, Rusiye taqiqat kömiyetiniñ başı, FSB ve diger memurlarnıñ ayılqlarını 10% qısqartmaq emir etken edi.


text:
Koronavirus telükesi sebebinden Qırımda aprelniñ 16-nda 2152 insan tibbiy közetüv altında buluna, 165 kişi observatorlarda qala.
Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım Sağlıq nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Müessise malümatına köre, 1917 insan evde dinamik közetüv altında, 70 kişi hastahanede buluna.
Aprelniñ 15-nde 2182 insan tibbiy közetüv altında edi.
Aprelniñ 16-nda saba Qırımnıñ Aqmescit ve Aqşeyh rayonlarında üç yañı koronavirus hastası qayd etildi. Aqyarda sekiz koronavirus hastası qayd etildi.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Saba Keriçte Qırım köpründe patlav yüz berdi. Bunıñ aqqında yerli haber vastaları bildire. Şu cümleden Kerch.fm portalı haber ete. Aynı zamanda yanğınnıñ foto ve videolarını yerli sakinleri yayınlay.
Patlav saba saat 6-da yüz berdi. Yol ve yük treni ateş içinde, de p haber ete Kerch.fm. Bundan ğayrı yolnıñ bir parçası dağıldı.
"Qırım demiryolu" Federal devlet unitar şirketiniñ malümatına köre, yük treniniñ quyruğında yaqıt tsisternası patlağan. Sebepler daa belli degil. Yerli başlıqlarnıñ malümatına köre, naqliyat areketi toqtatılğan. Gemiler qatnavı Keriç boğazı üzerinden qapatılmapağa, arabalar içün paromlı keçit azırlanmaqta.
İşğal etilgen Qırımnıñ yolbaşçısınıñ mesleatçısı Oleg Krüçkov, yanğınnı sözdürmege tırışqanlarını bildirdi.
"Sebepler ve aqibetler aqqında bir şey aytmaq daa erte", -dedi o.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Aprelniñ 12-nde saba Aqyarda yañı koronavirus hastaları qayd etilmedi, dep bildire şeerniñ Rusiye ükümeti matbuat hızmeti.
«Yuqunç hastahanesinde COVID-19 diagnozı tasdıqlanğan eki insan yata, olar kerekli tibbiy yardım ala. Yuqunç hastahanesinde 23 insan buluna. 577 kişi yaşağan yerinde közetile», – dep aytıla haberde.
Soñki hasta qayd etilgen Nadejdintsev soqağındaki №1 şeer hastahanesi aprelniñ 9-ndan berli observator olaraq çalışa, dep qayd ete müessise.
Aprelniñ 12-si sabasına qadar Qırımda 31 koronavirus hastası qayd etildi. 2973 insan közetüv altında buluna.
Qırımda aprelniñ 11-nde bir koronavirus hastası qayd etilgen edi.
Aqyarda altı insan hastalandı, dördü tüzeldi.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bunı Rusiye ombudsmeniniñ matbuat hızmeti bildire.
«İnsan aqları boyunca vekâletli Ella Pamfilova Aqmescitte qırımtatarlarnıñ sürgünligi 70 yıllığına bağışlanğan matem tedbirlerni aydınlatqan yerli jurnalistniñ yaqalanğanı sebebinden raatsızlanğanını bildire. O,Osman Paşayevniñ yaqalanğanını ve onıñ adliyecisiz keçken çoq saatlı sorğunı insan aqlarınıñ bozuluvı kibi tanıy», – denile beyanatta.
Osman Paşayev, ATR qırımtatar telekanalınıñ haber bölüginiñ sabıq baş muarriri, Aqmescitte qırımtatar sürgünligi 70 yıllığına bağışlanğan adiselerni aydınlata edi.
Mayıs 18 künü o, operator ve diger jurnalistler ile beraber Aqmescit merkezinde «halq imayesi» tarafından yaqalanğan edi. Başta onı Kirova caddesi, 26 adresi boyunca yerleşken «Qırım halq imayesi» ştabına, soñra Futbolistov soqağındaki Merkeziy ROVD bölügine ketirdiler. Olardan telefon, planşet, noutbuklarnı tutıp aldı ve alâ daa qaytarmadılar.
Bu ziddiyetten soñ Paşayev Qırımnı terk etmege qarar aldı.


text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Kefe şeer mahkemesi «separatizm»de qabaatlanğan qırımtatar faaliyetçisi Suleyman Kadırovnıñ işi boyunca oturışuvı esnasında evelden jurnalist Nikolay Semenanıñ işi boyunca şaat olğan qabaatlav tarafınıñ eki şaatını sorğuladı. Bunı dekabrniñ 20-sinde Qırım.Aqiqatnıñ muhbiri bildire.
Şaatlardan biri, Qırım FOMS (Mecburiy Tıbbiy Sigorta Fondı – QA) uquq bölüginiñ mudir muavini Denis Barantsev «Kadırovnıñ işi»nde FSB hadimleri tarafıdan tahqiqat areketleriniñ ötkerilmesi esnasında şaat olaraq celp etilgen edi. Jurnalist Nikolay Semenanıñ işinde Barantsev, Qırım.Aqiqat saytında Semenanıñ maqalesini tapqan ve bunı FSBniñ operatif hadimlerine bildirgen qabaatlav şaatı olaraq keçe.
Diger şaat, Molodöjnoye meskün köy yeri memuriyetiniñ rehber muavini Aleksandr Voytseşçuk de «Kadırovnıñ işi» boyunca tahqiqat areketleriniñ ötkerilmesi esnasında celp etilgen şaat olaraq keçe. «Semenanıñ işi»nde Voytseşçuk, jurnalistniñ qamaçav aqqında maqalesini tapıp, mundericesinden çorlanğan ve bundan soñ FSBge muracaat etken qabaatlav şaatı olaraq keçe.
Dekabrniñ 20-sinde mahkemede yapılğan sorğulav esnasında Voytseşçuk ve Barantsev, «Kadırovnıñ işi» boyunca celp etilgen şaatlar olğanları bir tesadüftir, dediler. Aytqanlarına köre, olar (FSBniñ Qırım boyunca idaresi bulunğan – QA) Franko bulvarına iş boyunca keldiler. Anda olarnıñ yanına bir kişi kelip, özüni FSB hadimi olaraq tanıttı ve tahqiqat areketleriniñ ötkerilmesi esnasında şaatlar sıfatında iştirak etmekni teklif etti.
Rusiye telükesizlik hadimleri 2016 senesi oktâbrniñ 5-nde qırımtatar faaliyetçisi Suleyman Kadırovnıñ evine tintüv etmek içün keldiler. Tintüv esnasında evinden noutbuk ve telefon alındı. Tintüv, Radionov soyadlı akem tarafından, Rusiyeniñ sıñırlarını tanımamağa davet ve «Asker» cemiyet birleşmesine qol tutuv sebebi ile şübhe altına bulunğanı içün evni közden keçirilmesine dair alınğan qarar esasında yapılğan edi.
2016 senesi oktâbrniñ 11-nde Suleyman Kadırovğa qarşı «separatizm» şübhesi ile cinaiy iş açıldı. 2017 senesi aprelinde Rusiyeniñ maliye monitoringi boyunca hizmeti Suleyman Kadırovnı ekstremistler ve terroristler cedveline kirsetti.
Azatlıq Radiosı ve Qırım.Aqiqatnıñ muellifi olğan Qırım jurnalisti Nikolay Semena, açıqtan yapılğan Rusiyeniñ topraq bütünligini bozmaq davetinde qabaatlandı.
2017 senesi sentâbrniñ 22-sinde Aqmescitte mahkeme Semenağa qarşı şartlı olaraq 2,5 yılğa azatlıqtan marum etüv ve 3 yıl devamında cemiyet faaliyetlerinde iştirak etmesini yasaq etüv şeklinde ceza tayin etti.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Qırımlı advokat Rustem Kâmilev Aqmescitteki mahkeme binası ögünde tutulğan 15 qırımtatar faaline kirsetilmedi. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Olarnıñ malümatına köre, tutulğan faaller Aqmescitniñ №2 «Kiyevskiy» polis bölüginde buluna. Kâmilevniñ imayeci şeadetnamesi ve statusı olsa da, onı añlaşma tizmek içün içeri almadılar.
Advokat Rusiye quvetçilerine müvekkillerinen añlaşma tizilgende yanlarında olmamağa teklif etti, tek mesleat içün kirsetmelerini rica etti, amma buña da razı olmadılar.
«Bir şey añlamadım: bunı yapmağa olmay, çünki er kesniñ uquqiy yardım aqqı bar», – dep tefsir etti Kâmilev.
Berilgen malümatqa köre, tutulğanlarğa qabaatları öyle de aytılmadı, endi bir qaç saattan berli bölükte bulunalar.
Aqmescitniñ №3 «Merkeziy» polis bölüginde qırımtatar faallerinen imayeci Lilâ Gemeci çalışa. Polis onıñ kirmesine keder etmedi.
Aqmescitteki mahkeme ögünde oktâbrniñ 29-nda Rostov-na-Donuda ükmü çıqarılğan Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qoltutmağa kelgen eñ az 30 qırımtatar faali tutuldı.
Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi oktâbrniñ 29-nda Bağçasaraydaki üçünci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine üküm çıqardı. Mahkeme olarnı «akimiyetni zorbalıq yolunen zapt etüv ıntıluvında» ve «terror teşkilâtında iştirak etüvde» qabaatlı tanıp, mabüslerni sert rejimli koloniyağa almağa qarar berdi. Bu aqta mahkemeden soñ mahküm etilgen qırımlılarnıñ advokatları bildirdi.
Advokat Edem Semedlâyevniñ malümatına köre, Seytumer Seytumerov 17 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına, Osman Seytumerov 14 yıl, Amet Suleymanov 12 yıl, Rustem Seytmemetov 13 yılğa üküm etildi. Advokatnıñ bildirgenine köre, mabüsler başta 3 yıl ve 6 ay apishanede yatmalı.
Advokatlar, ükümge qarşı istinaf şikâyetlerini berecek, dep bildirdi.
Ukrainanıñ Rostov-na-Donu konsulı Taras Malışevskiy, Ukraina tarafı bu ükümge lâyıq cevap berecek, dep ayttı.
Qırım sakinleri bu dava mabüslerine qoltutmaq içün fleşmob keçirdi ve dua yaptı, cuma künü Rostovdaki mahkeme binası ögünde onlarnen qırımlı toplaşıp, dava mabüslerini azat etmege çağırdı.
Rostov-na-Donu (Rusiye) Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesinde Rusiye qabaatlavınıñ vekilleri oktâbrniñ 20-nde Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» dört mabüsi içün 66 yıllıq apis cezasını talap etti.
Hatırlatamız, «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Seytumer Seytumerov, Osman Seytumerov, Amet Suleymanov ve Rustem Seytmemetovnı siyasiy mabüs dep tanıdı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımda Elmira Ablâlimova, şimdiki vaqıtta Aqmescit apishanesinde bulunğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ apayı, onıñ evinde Çiyğozğa destek köstermek maqsadınen keçirilecek dua arfesinde «Qanunsız faaliyet mümkün olmaması aqqında» ihtar aldı.
Bu aqta Elmira Ablâlimova iyün 24-te, cuma künü Facebook saifesinde bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, iyün 24-te, cuma künü saat 16:00-da yerli politsiya idaresiniñ hadimleri oña vesiqa ketirdi, amma Ablâlimova ihtarğa imza qoymaqnı red etti.
«Bu afta qırımtatar cemaatçılığı evimizde dua keçirmek teşebbüsini bildirdi. Dua, ne demektir? Bu, Allahqa belâ ve felâketten saqlamaq, sağ olğanlarğa sağlıq ve ölgenlerge mağfiret bermek muracaatınen dua etmektir... Lâkin, böyle merasim bile telükeli sayılır, eken. Saat 16:00-da maña qanunsız faaliyet mümkün olmaması aqqında ihtar bermek içün rayon militsiya bölüginiñ hadimleri keldi. Vesiqanı imzalamadım, çünki men öz evimde bulunam ve istegen kişini davet etmek aqqım bar», – dep bildirdi Elmira Ablâlimova.
Elmira Ablalimovanıñ aqayı Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar 29-dan başlap Aqmescitte apiste buluna. Aprel 29-da onıñ apiste bulunma müddeti iyül 22-ge qadar uzattırıldı.
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi mayıs 13-te «fevral 26 işi» boyunca qabaatlanğan Ahtem Çiygoz ve Ali Asanovnıñ apiste bulunma müddetiniñ uzattırılması boyunca imayeniñ şikâyet arizasını red etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksönov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar.
Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi.
2016 senesi mayıs 17-de Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti yanında barışıq toplaşuvınıñ keçirilmesine mania olması boyunca cinaiy iş açtı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Avropa parlamenti, Avropa Birliginiñ devletlerine yöñelgen Rusiye ve DAİŞ tarafından yapılğan propagandağa qarşı rezolütsiya qabul etti. Bunı Radio Svoboda haber ete.
Poloniyalı deputat Anna Elżbieta Fotyga tarafından teklif rezolütsiya leyhasında, ayrıca, Rusiye akimiyeti RT ve Sputnik agentligi kibi kütleviy haber vastalarını qullanıp, ve Rossotrudniçestvo ile «Russkiy mir» fondu vastası ile, Avropa Birliginde propagandasını alıp barıp, AB ittifağını zayıflaştırmağa, bazı siyasiy küçlerge tesir etmege tırışa ve AB ealisinde, onıñ şarqiy qomşuları, hususan Ukraina aqqında yaramay tüşünceler tarqatmağa areket ete.
Rezolütsiyada qayd etile k bu maqsatlarda Rusiye akimiye ya da onnen bağşı olğan strukturalar keñiş surette internetni, şu cumleden içtimaiy ağlarda «trollerni» qullanalar. AB devletlerine rus propagandasına qarşı küreşte küçlerini birleştirmege teklif etile.
Rezolütsiyağa 304 deputat qol tuttı, 179 qarşı çıqtı, daa 208 bitaraf oldı.
Ukraina Haber siyaseti naziriniñ mesleatçısı Yüliya Kazdobina, 22 noyabrede beyan etti ki, Qırımda mevcüt olğan vaziyetniñ neticesine sadece Rusiye propagandası tesir etmedi. İşğalden ögüne Qırım sakinleri siyasiy malümatnıñ ekseriyetini ukrain haber vastalarından ala edi.


text:
Berlin şeerinde Almaniyadaki Ukraina elçiliginde 1944 senesi sovet ükümeti tarafından yarımadadan qırımtatar halqınıñ sürgün etilmesi matem kününe bağışlanğan merasimler teşkil etilecek.
Merasimler Berlin qırımlıları tarafından, ukrain toplulığı ve alman «Zulum etilgen halqlarnı qoruv boyunca cemiyeti»niñ destegi ile teşkil etile.
Mayıs 18-de aqşam elçilikte bu mevzuğa ait sergi, qırımtatarlar ve işğalge qarşı turma aqqında filmniñ taqdim etilmesi planlaştırıla.
Teşkilâtçılarnıñ malümatına binaen, merasimlerden soñ elçilikte «Yüregiñde çıraq yaq» aktsiyası keçirilecek. Çıraqlardan qırımtatarlarnıñ vatanı olğan Qırım haritasını yapmağa isteyler. İstegenlerni qoşulmağa davet eteler.
Er sene Qırımda matem kününe bağışlanğan kütleviy merasimler, bu cümleden Qırım paytahtınıñ merkezinde Meclis tarafından teşkil etilgen matem mitingi keçirile edi. Amma Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Aqmescit merkezinde bu kibi merasimlerniñ keçirilmesi yasaq oldı.
2016 senesi aprel ayında Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yarımadada yasaq etti.
1944 senesi mayıs 18-de yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnen ilk eşelon yollandı.


text:
İyün 1-de Şimaliy Kavkaz okrug arbiy mahkemesi (ŞKOAM) Rostov-na-Donu şeerinde «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile bağlı olğanında qabaatlanğan dört Qırım musulmanına qarşı cinaiy işni baqmağa başladı. Adliyeci Emil Kurbedinovnıñ bildirgenine köre, toplaşuvda prokuror qabaatlav neticesini oqudı.
«Prokuror qabaatlav neticesini oqudı, qattı iş cedveli belgilendi. İyün ayınıñ soñuna qadar aman-aman bütün iş künleri adliyeciler Rostov-na-Donu şeerinde bulunmaq kerek. Şaatlar Aqyarda bulunıp, video konferentsiyası rejiminde sorğuğa çekilecek», – dep yazdı Kurbedinov Facebook saifesinde.
Onıñ sözlerine köre, toplaşuvda ukrain konsullığınıñ temsilcileri, Rusiye kütleviy haber vastalarınıñ temsilcileri bulundı.
Bundan da ğayrı, Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, qırımlılarnıñ narazılığına baqmadan, dört Aqyar sakininiñ er birine Rusiye mahkemesi öz tarafından adliyecini belgiledi.
«Mahkeme tarafından Rostovdan dört adliyeci tayinlendi, qabaatlanğanlar olarnıñ iştiragine narazılıq bildirdi, çünki er biriniñ añlaşma boyunca öz adliyecisi bar, amma buna baqmadan, mahkeme tayinlegen adliyecilerni qaldırdı», – dep ayttı Kurbedinov.
Adliyeciniñ añlatqanına köre, onıñ tarafından imaye etilgen qabaatlanğanlar olarnıñ aqları bozulğanı aqqında ilân ettiler: «olarnı mahkeme zalına kelepçenen (naruçniki) kirseteler ve çıqaralar, bunen beraber olarnı belde qıyışqan alda tutalar».
Mahkemeniñ bu bildirmelerge reaktsiyası belli degil.
Ferat Sayfullayev, Nuri (Yuriy) Primov, Rustem Vaitov, Ruslan Zeytullayev 2015 senesi qışta Aqyarda yaqalandı.
Taqiqatnıñ noqta-i nazarına binaen, olar «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ iştirakçileri ola. Aqyar musulmanları yaqalanğanından bir yıl soñra Qırımnıñ cenübiy tarafında da bu kibi vaqia yüz berdi. 2016 senesi fevral 11 ve 12 künleri rusiyeli uquq qoruyıcılar islâm dinini kütkenlerniñ evlerinde tintüv keçirdi ve insanlarnı yaqaladı. Umumen olaraq 14 adam yaqalandı.
«Hizb ut-Tahrir» – halqara islâm siyasiy firqasıdır. Onıñ resmiy maqsadı islâm devletini ve musulman yaşayış tarzını qurmaqtır. Bu teşkilât Rusiye, Qazahistan ve Almaniyada yasaq etildi; Ukraina ve diger memleketlerde onıñ faaliyeti qanun boyunca keçirile bile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
1828 cil abistol ayni ekinçisinde Orus inaral Emmanuelni askeri satlik Amantişden tab collani bilib Karaçayni cerine kirgen edi. Hasavkada kanli sermeşiv 12 sagatni bargan edi. Adam sanini koblugu emda macal sautlangani sebebli [Siyli Allahni buyrugu alay bolub] Orus asker ol sermeşni kuçleydi. Ani usunden Emmanuel patçahina bilay cazgandi: "Şimal Kafkazni Fermopillerin [1] bizni asker kuçlegendi; emda Karaçayni Mingi-tavnu eteginde turgan Ereseyge karşçi tav milletleni kalalari, Allahni boluşlugu bla em askerni cigitligi bla, men kesim başçilik etib, kavşatilgandi".
"Ketgenni esgere kelecekge alay kirebiz." Valeri Pol, Frantsuz Nazmuçu
Abistol [November/Kasım] ayni 2-çisi, Karaçayni ullu kiyinlik, zalim sinavla çekgen kunudu.
1828 cil abistol ayni ekinçisinde Orus inaral Emmanuelni askeri satlık Amantişden tab collanı bilib Karaçaynı cerine kirgen edi. Hasavkada kanlı sermeşiv 12 sagatni bargan edi. Adam sanını koblugu emda macal sautlanganı sebebli [Sıylı Allahnı buyrugu alay bolub] Orus asker ol sermeşni küçleydi. Ani üsünden Emmanuel patçahına bılay cazgandı: "Şimal Kafkazni Fermopillerin [1] bizni asker küçlegendi; emda Karaçaynı Mingi-tavnu eteginde turgan Ereseyge karşçı tav milletleni kalalari, Allahni boluşlugu bla em askerni cigitligi bla, men kesim başçılık etib, kavşatılgandı". Başha madarları bolmay Karaçaylıla Orus patçahha boysunurga, cerlerin da Eresey Patçahlıkga koşarga deb, kol salgandıla.
Alay bolsa da tab XIX-çu ömürnü ayagına deri, Karaçaylıla Orus patçah bla kazavatların bardırgandıla. Hasavkada bolgan çotlanı Karaçay millet "Hasavka" degen küvde suratlagandı.
Eresey Patçahlikni kengerib, kesini içine Kafkaz milletleni cerlerin cuthanini esebi bilaydi. Sav kalganlani arasindan uydegile, tukumla Kafkaz curtlarindan ayirilib, colovçuluk sinab, başha krallaga [birinçi da Turkge] koçub ketgendile. Bugunlukde da adam sanindan 30 minge cuvuk "Men – Karaçaylima! " degenle, ol sagatda koçub ketgenleni tuvduklari bolub, Kafkazni tişinda turlu-turlu krallada caşaydila.
Hasavkadan 115 cil ketgenden sora, 1943 cıl abistol aynı ekinçisinde Karaçay millet dagıda bir ullu sınavdan ötgendi. Kisa zamannı içinde savlay halk caşagan cerinden kobarılıb, mal taşıgan tirenlege tıklanıb, Orta Aziyaga ciberiledi. Ol zaravatlıknı bizni halkga tiydirgenlerini çurumana Sovet Soyuznu tamadalari "Karaçaylila Gitlerni askerine konakbaylik etgendile, boluşhandila " degen ötürük sözleni salgandıla. Ol közüvde va Karaçaynı erkişisi uruşda bolgandı, "kralımı – Sovet Soyuznu – caklayım" deb, küreşgendi. 27 [28 ?] Karaçayli Sovet Soyuznu em siyli "Sovet Soyuznu cigiti" degen savgasina tecelgendi. Alay'a Karaçaylıla bolganları uçun ol savgala alaga berilmey kalgandila. Kuru ekisi cigitliklerine üç-tört kere tecelgenden sora savgaların algandıla.
Bılayda bir zatnı esgertirge izleyme: Sovet Soyuzda caşagan milletleni aralarında sanına köre uruşdagı cigitleden alçı bolur üçün Karaçayga kup-kuru 7 cigit kerek edi. Ala va 27 [28 ?] bolgandila!!!
Köçkunçuluknu sinab, milletni uç etib biri colda em Orta Aziyada birinçi cılnı içinde kirilgandi. Üyürle çaçilişib, biri-birin tas etib; anala balalarindan ayirilib, sabiyle analarina termilib, egeç karnaşdan haparsiz bolub, honşu ellede turganlikga barib erkinliksiz biri-birin coklayalmay; kiçi karnaş-egeçlerine aş tabar umutda kizla suyumsuz erge barib, suygenleni curekleri biri-birine tarala; Kafkaz tavlarini miyik tavlarin, çokurak suvlarin, taza havasin esge tuşure da ani tansiklay, Karaçay millet Orta Aziyada 14 cilni caşagandi.
1957 cil erkinlik bolub Kafkazga kaytib kelsele – kalib ketgen uylerine, mulklerine cangi iele tabilib tura edi. Sin taşladan atlavuşla, buruvla, tonguz bavla [!] işlenib tura edi. Keslerini uylerin izina satib alib cerişgendile Karaçaylila Karaçayga.
Endide da Orta Aziyani krallarinda ol zamandan kalib ketgenle em alani balalari ~30 ming bolub caşaydila. Bu açivnu çekgenine, koçkunlugune Karaçay kuvle etgendi. Alani biri tubunde keledi.
Oy, Kafkaz tavla,
Bir miyik arivla,
Bizni demengili kalabız,
Siz da cilagiz, biz da cilaybiz
Uzak ayirilib barabız.
Uzak ayirilib, ketib da barabiz
Ömürübüz caşagan tavladan.
Biz olgenlege nege cilaybiz?
Ala nasiblilla savladan.
Stavat saklagan bizni itleribiz
Izıbızdan karab uluyla,
Carım sagatha Ullu Karaçayda
Kallay ariv elle kuruyla.
İynekleribiz da kalıb ketdile
Eşikleri açılmay öküre,
Maşinaga minib ketib da barabiz
Izıbızga karay, öküne.
Moskvadan kelgen çuvut komandirle
Tögerek aylanıb saklayla,
Bu kıyınlıkla bizge cetgenine
Tavla, taşla da cılayla.
Moskvadan kelgen çuvut komandirle
Tögerek aylanib karayla,
Bizni koyub ketib barasız, deb,
Ölgenle da bizge cilayla.
Ala cilamay kalay etsinle –
Ketdile duvaçı kartları,
Kazakstanda bir cilga bolgandi
Ol carlı kartlanı artları.
Ol carli kartla catadila, harib,
Ala canazisiz, duvasiz,
Mecgitleribiz kalib ketdile
Cuma künlede cumasız.
Beri kelgenli bir köb bolganla,
Oy, açi curek carala,
Analari olgen oksuz sabiyleni
Mında kaznaga alalla.
Aytır sozlerim birda köbdüle
Aytib kolumdan kelmeydi,
Minda olgenlege–aşdan ölged deydile.
Acalsız'a kişi da ölmeydi.
Aradan köb cılla ketgenlikge milletibizni tarihin biz bilebiz, esde tutabız. Sarnab, okunub tururga caramaz! Ullu duniyani kaysi eteginde bolsak da Karaçay tamiribizni uzmey esgerib, Karaçaynı atın igisi bla aytdırırga Siyli Allah bizge nasib bersin! Amin! Curtlarin cavdan caklab canlarin bergenleribizge, ya Ullu Allah, Sen şahid daracalarin ber! Amin! Curtlarindan, uydegilerinden ayirilib, zorluk sinab, kiyinlik çegib ketgen karnaşlaribizni-egeçleribizni, ya Allah, candetli Sen et! Ol bir duniyalari carik bolsun! Amin!
[1] Fermopille: Rumnu şimal bla kibila canındagı bölumlerini arasinda tar özenni atıdı. ~2500 cil mından alga ol cerde 300 spartançı ullu pers [Iran] askerni allın tiyib, barısı kırılgınçı, cibermey turgandıla.


text:
Edem Bekirov SİZOda azap şaraitlerinde buluna – advokat (video)
Cumaaqşamı künü, yanvarniñ 10-nda, Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesinde patlayıcı madde ve silânı qanunsız tutqanında qabaatlanğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ apiske alınmasına qarşı itiraz arizası baqıldı. Dava baqılğanda imaye tarafı Edem Bekirov sağlıq vaziyetinden sebep nezaret altında qalamaz, dep bildirdi. Yuqarı mahkeme buña qulaq asmayıp, Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi çıqarğan qararnı deñiştirmedi. Böylece, Edem Bekirov 2019 senesi fevralniñ 11-ne qadar SİZOda qalacaq. Bekirovnıñ advokatları qayd ete ki, mabüske kerekli tibbiy yardım kösterilmey. Advokat İslâm Velilâyevniñ aytqanına köre, cumaertesi künü, yanvarniñ 14-nde, Edem Bekirovnı bir aftağa Semaşko Cumhuriyet hastahanesine alıp ketecekler. Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 13-nde Bekirovnı eki ayğa apiske aldı. O, 2019 senesi fevralniñ 11-ne qadar nezaret altında qalacaq. Ukraina Tış işler nazirligi mahkemeniñ qararına qarşı «sert narazılıq» bildirdi. («Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ video parçaları da qullanıldı)


text:
ABD OSCE missiyası yolbaşçısınıñ muavini Courtney Austrian bildirgenine köre, Rusiye Qırım üzerindeki kontrolni Ukrainağa qaytarmasa, Amerika oña qarşı Qırım ilhaqı sebebinden kirsetilgen sanktsiyalarnı lâğu etmeycek.
«Rusiyeniñ Qırım ilhaqını tanımaymız ve iç bir vaqıt tanımaycaqmız. Rusiyege qarşı Minsknen bağlı sanktsiyalar (Donbas işğali ve silâlı zıddiyette Rusiye aydutlarına qol tutuv içün – QA) Minsk vazifeleri yerine ketirilgenine qadar devam etecegine dair beyanatta Avropa ve diger ortaqlarımızğa qoşulamız. Qırım ilhaqı sebebinden sanktsiyalar Rusiye yarımada üzerindeki kontrolni Ukrainağa qaytarğanına qadar devam etecektir», – dep bildirdi Austrian fevralniñ 11-nde Viyanada.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımda noyabrniñ 22-ne qadar yüksek («sarı») terror telükesi uzatıldı. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Telegram kanalında bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, sıñırlavlar Qırımnıñ Rusiye nazirlikleri ve müessiseleri obyektlerinde olacaq, Ermeni Bazar, Canköy, Keriç, Krasnoperekopsk, Canköy, Krasnoperekopsk ve Yedi Quyu raoynlarında.
Yüksek terror telükesi Qırımda aprelniñ 11-nde ilân etildi. Aqyarda – avgustnıñ 1-nde. Onı bir qaç kere uzatqan ediler.
Oktâbrniñ 19-nda Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye arbiyleri işğal etken Donetsk, Lugansk, Zaporijjâ ve Herson vilâyetlerinde cenk vaziyeti kirsetilgenine dair fermannı imzaladı.
Putinniñ buyruğına köre, işğal altındaki Qırım ve Aqyarda «orta seviyeli cevap» kirsetildi. Bir sıra sıñırlav olması beklenile. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırımda komendant saatı ve Qırımğa kiriş sıñırlavları şimdilik kirsetilmeycek, dep bildirdi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Ukrainli iş-adamı Aleksey Girenko Ukrainada rusiyeli şirketniñ temsilcisi olıp çalıştı, soñra Moskvağa işke davet etildi, anda bir buçuq yıl yaşadı. Şimdi ise, Aleksey ukrain ordusınıñ lagerinde idmanlar keçip, Antiterroristik Operatsiyası keçken yerlerge ketmege azırlana. Girenko başqa millet vekili olıp, özüni qırımtatar dep adlay: Qırım işğal etilgen soñ, qırımtatar halqına öz destegini bu kibi şekilde köstermege qarar aldı.
Paдиo CBoбoдa -ğa bergen intervyüsında Aleksey Girenko Rusiyeni ne sebepten terk etip, qoluna silâ alğanını, Ukrainanıñ yañı mudafaa naziri tayin etilgen soñ, nasıl deñişmeler yüz bergenini ve facialı vaqialardan soñ, moskvalı dostlarına musafirlikke baracaqmı ya yoq kibi suallerge cevap berdi:
– Ne vaqıt siz göñülli asker oldıñız? Bundan evel ne yaptıñız?
– Avgust 27 künü göñülli asker oldım. Bundan evel bir buçuq yıl devamında Moskvada çalıştım, evelden Ukrainada. Men 32 yaşındam. Ömürimniñ büyük bir qısımı Zaporojye şeerinde keçti. Yanukoviç akimiyetke qoşulğan soñ, Kiyevge köçtim, çünki işler yaramay ketip başladı. Kiyevde, Rusiye şirketiniñ Ukrainadaki temsilcisi edim, keçken seneniñ fevral ayında Moskvağa davet etiler. Anda, başqa şirketniñ yolbaşçısı edim, amma Qırım işğal etilgen soñ, istilâcı devletniñ inkişafına çalışmağa doğru degil, dep tüşündim. Çeşit sebeplerden bunı yapamam. Bu sebepten Ukrainağa qaytıp, göñülli olaraq orduğa qoşuldım.
– Siz özüñizni qırımtatar olaraq tanıtasıñız, amma bu halq vekiline oşamaysız. Mesele nede?
– Asılında, bu bir taraftan şaqa, bir taraftan facialı bir ikâye. Men yaqında, mayısta qırımtatar oldım. Men adaletke pek ciddiy yanaşam, ve olıp keçken vaqilarğa lâqayd davranıp olamayım. Men bütün dostlarıma, Qırım işğali bitmegenine qadar qırımtatar olacam dep ayttım. Men, endi tuvğan halqım qırımtatarlarğa Vatanı qaytarılması içün elimden kelgenini yapacam, dedim. 70 yıl sürgünlikte bulunğan ve öz toprağında yaşamağa aq qazanğan halq içün bu büyük bir facia. Ukraina qırımtatarlar içün yahşılıq yaptı, dep aytamam, amma, iç olmağanda sıqıştırmadı, inkişaf etmege keder etmedi. Dostlarımnen subetleşkende, olar: «Qırımtatarlarnen olğan şeyler er kesnen ola bile, qorqunçlı şey yoq», dediler. Men de – balalar, men qırımtatarım, dep ayttım. Sabağa yaqın, menim tışqı körünişim biraz farq etkenini añladılar. Er alda, menim aytqanlarım, Kiyevge qaytqan soñ, yapqan areketlerimniñ esası oldı. Men bu halqka destek kösterip, qırımtatarı oldım. Ve, Ukraina terkibinde Qırımtatar muhtar cumhuriyeti teşkil etilmegence, qırımtatarı olacam.
– Yani, Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, qımtatarlar tüşken vaziyetten sebep, intiqam almaq istegiñizni böyle şekilde numayış etesiñiz? Qırımda soñki kere ne vaqıt oldıñız?
– Qırımda soñki kere eki yıl evelsi oldım. Ebet, bu tek qırımtatar halqnıñ degil, tüşüngen er adamnıñ acısıdır. Onıñ içün, göñül, fikir, areketlerim ile qırımtatarlarnen beraber olacam.
– Ukrain ordusınıñ idmanlar lageri nasıl teessuratlar qaldırdı?
– Men Sovetler Birliginde çoq yaşamadım. Amma, sovet devirine ait er şey ukrain ordusına ait. Eñ alçaq vazifelerden başlap, eñ büyük vazifelerde lâqayd yolbaşçılar bulunalar. Olar mesülietli olğan adamlarnıñ taqdirinen iç te meraqlanmaylar. Başqa taraftan, şimdiki ordu – bu devletniñ er köşesinden vatannı qorçalamaq içün kelgen adamlardır. Er alda bu bizim yolumız. Men, evelden orduğa barmayıp, universitetke kirgenime yazıqsınmayım. Bu vaziyet olmasa edi, mında işim yoq. Amma, bu bizim yolumız, ukrain halqı olğanımız içün qırımtatarlar, yeudiyler, ermenler – epimiz insanlar olğanımıznı pek keç añladıq. Şimdi bunıñ derdini çekemiz.
– Yañı mudafaa naziri tayinlengen soñ, eyi deñişmeler oldımı?
– Körgen eñ büyük deñişme, Poltorak mudafaa naziri olğan soñ, askerler sofra başında oturğanda: «evelden bir litr içe edik, şimdi ise, bir buçuq içecekmiz», dediler. Asılında, asker olaraq deñişmelerni is etmedim. Amma, vatandaşlarımız, göñülliler tarafından yapılğan iş yahşı körüne, olar kelip, qol tutalar, mektüpler yazalar. Devletimizde «portaqal iñqilâbından» soñ, bu kibi şey olmağan edi. Kerçek aytsam, er kes öz başına qaldı. Özümiz, özümizni baqamız, tuvğanlarımız, göñülliler yardım eteler. Yolbaşçılarımız, tek vazife bermek, sabadan idmanlar keçirmek, nevbetke yollamaq ve territoriyanı cıyıştırmaq kibi vazifelerni bermeknen oğraşa. Tehnikanı öz paramızğa ve göñüllilerniñ parasına tamir etemiz. Bir kün göñülliler kelip, biz eki afta içinde yapıp olamağan, ordu ise asılında yapmağa ıntılmağan şeyni bir künde yaptılar. Bu tehnika yahşı yürip başladı ve özüni daa eyi kösterir degen ümüttem.
– Siz Facebookta noyabr 11 künü ATA keçken yerlerge yollanılacağıñıznı yazdıñız. Qayda barıp, qaysı vaziyetke tüşecegiñizni añlaysızmı?
– Bizge 11-ne dediler, amma er daqqa yollamaları mümkün. Menim ile hızmet etken askerler, orta esapnen 40% göñülli tezden küreşke qoşulmağa arz eteler. Çünki biz bulunğan şaraitler… Meni endi üçünci kere başqa- başqa qısımlarğa yollaylar. Bizni bir yerden başqasına avuştıralar, çeşit silânen ateş açmağa ögreteler. Şimdi lâqaydlıqnıñ eñ yüksek noqtası ,ğaliba. Amma, bu cenk, onda hayaliy bir şeyler ya da qaramanlıq olğanını tek deli tüşüne. Anri Barbüs yazğanı kibi, er cenk kütleviy suiqasttır. Lâkin biz Vatannı qorçalaymız. Biz añlaymız ve ATA –dan qaytqan adamlarnen qonuşamız, bu aqiqiy cenk. Er birimiz öle bile, ya da bir kimsege kerek degil saqat olıp qaytmamız mümkün. Demek, yolumız budır.
– Siz Donetsk ya da Lugansk vilâyetine yollanılacaqsıñız, bilesizmi?
– Tahminiy malümatqa köre, Donetsk vilâyeti olması mümkün. Amma, bazıda askerlerge Melitopol deyler, amma Mariupolge yollaylar. Bir arifnen başlanğan şeerler, işte qarıştıralar. Amma, bizni öyle bir azırladılar ki, ATA keçken yerlerge tüşecegimizde iç şübe yoq.
– Siz Kiyevde rusiyeli şirketniñ temsilcisi, soñra Moskvada bir buçuq yıl yaşağanıñıznı ayttıñız. Moskvada dostlarıñız qalğandır. Sizge Rusiyege yol qapalğan soñ, dostlarıñıznı körip olamaycaqsıñızdır. Bunı tüşünmediñizmi?
– Men anda barıp, olarnı körmeycegimni añlayım. Kerçekten de, Rusiyede yaqın ve sevimli dostlarım yaşay, olarnen iş devamında tanış oldım. Eñ quvançlısı şu ki, bir çoq adam maña qol tuta, mektüpler yazalar. Rusiyeniñ serbestligi Ukrainada başlay, deyler, «biz sennen birlikte», dep yazalar. Rusiyege artıq barmaycağımnı añlayım, Kremlniñ ükümdarlığı, Vladimir Putinniñ ükümdarlığı devam etkenine qadar barmam. Buña yazıqsınmayım, çünki menim Vatanım Rusiyede degil, mında.


text:
«Ukrain diversantı» Andrey Zahtey Rusiye Taqiqat komitetine FSB hadimleri tarafından azap çektirilgeninden şikâyet etti. Bunı dekabr 12-de «Mediazona» haber ete.
Zahteyniñ aytqanına köre, eki kün devamında mahsus hızmetlerniñ hadimleri onı qıynadı. O, uquq qoruyıcılarnıñ areketlerini teşkerip, olarnı mesüliyetke çekmege talap ete.
«Meni eki kün tok ile qıynadılar. Ayaq ve yanbaşqa tok işletip, cinayet işlegenimni tanımağa talap ettiler. Men adiy bir taksi aydavcısı olğanını ve ateş açılğan yerge müşteri isteginen kelgenini aytqan edim, amma olar meni qıynamağa devam ettiler», – dep bildirdi Zahtey arizasında.
Dekabr 8-de daa bir «ukrain diversantı» Yevgeniy Panov da Rusiye Taqiqat komitetine ariza yazğan. O, FSB hadimleri tarafından azap çektirilgenini aydınlattı.
Avgust 10-da Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti bildirdi ki, avgust 7-ne keçer gecesi işğal olunğan Qırımda yarımadada terakt azırlağan «ukrain diversantları» gruppası yaqalandı. Ukraina akimiyeti bunı inkâr etip, Rusiye mahsus hızmetleriniñ «provokatsiyası» olğanını bildirdi.
Rusiye mahsus hızmetleri bildire ki, Yevgeniy Panov ve Andrey Zahtey «diversantlar gruppasınıñ» azaları ola.
Oktâbr 10-da Aqmescitniñ Kiyev rayon «mahkemesi» Panov ve Zahteyniñ apis cezasını dekabr 10-na qadar uzattı. Oktâbr 13-de Moskvanıñ Cemaat nezaret komissiyasınıñ azaları Panov ve Zahteyni «Lefortovo» SİZOsında körgen.


text:
Liberal-demokratik firqä (Yaponiä)
Liberal-demokratik firqä (yapunça: 自由民主党, minsüto) - Yapunstan säyäsi firqäse.
Firqä citäkçese, xäzerge Yapunstan premyer-ministrı - Yoshihide Suga.
1955 yılnıñ 15 noyaberendä ike oppozitsion firqä (Liberal firqä häm Yapunstan demokratik firqäse) berläşterüe näticäsendä nigezlängän. Kiläçäktä Yapunstan töp firqäse buldı. Hämmä firqäneñ citäkçeläre (Yöxei Kono'dan tış) Yapunstan premyer-ministrları bulğannar.
1955 yıldan firqä bertuqtawsız diärlek idärä itkän firqä bulğan, tik 1993 yılda 9 ay däwamında koalitsion xökümätkä bireşte.
2009 yılda ütkän saylawlarda ciñelä, läkin 2012 yılda ciñä häm idärä itüçe firqä statusın kire qaytara.
İdeologiä - konservatizm, neoliberalizm.
Räsmi töslär - yäşel häm zäñgär.
Kiñäşçelär pulatında deputatlar sanı - 155/ 242, Wäkillär pulatında urınnar sanı -296/ 480.


text:
İşğal etilgen Qırımda Vernadskiy adına universitetiniñ studentlerini ameliyatqa Karaçay-Çerkessiyağa yollaycaqlar. Aliy oquv yurtunıñ turizm kafedrasınıñ dotsenti Yekaterina Lukyanenko qayd etkeni kibi, bu kibi qaideler universitette daa SSSR vaqtında işley edi, – dep haber ete TASS.
«Men Qaraçay-Çerkessiya cumhuriyetine qırım studentleriniñ işbu regionda olacaq ameliyatı aqqında qonuşmaq içün keldim. Soñ yılları böyle imkânımız yoq edi», – dedi o ve cumhuriyette yahşı tabiat ve tarihiy-medeny asabalığı olğanını qayd etti.
Lukyanenko şunı da bildirdi ki, tahminen 60 yıl devamında Qırım universitetiniñ coğrafiya fakultetiniñ studentleri Dombay ve Arhızğa kele ekenler.
«Şimdi mında turizm saasındaki mütehassıslar içün de güzel bir meydançıq peyda oldı. Mezunlarımızğa Qırımnıñ turizmini inkişaf etip, onı Rusiye turizmine qoşmaq kerek», – dedi o.
İlk sefer studentler bu regionğa 2014-2015 seneleri qış mevsiminde barmaq kerekler.


text:
Qırım blogeri Zair Akadırov Qırım Rusiye prokuraturasına Aqmescitte yanvar 15 künü onı yaqalamağa tırışqan politsiya hadimleriniñ qanunsız areketleri boyunca qararlarnı almağa ve teşkerüvni keçirmege ricası ile muracaat etti. Bunı o çarşenbe künü yanvar 27 künü öz Facebook saifesinde bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, kündüz yanvar 27 künü o advokatı Emil Kürbedinov ile Aqmescitniñ Demiryol rayonı prokuraturasına yol aldı.
«Celpnameniñ müddeti keçkenine, kerek olğanı kibi yazılmağanına ve meni kelmege mecbur etmegenine baqmadan, avdokatlarnıñ tevsiyelerine köre, prokuraturağa barıp, maña olğan diqqatnıñ sebebini ögrenmege qarar berdim», – dey Zair Akadırov.
Zair Akadırovnıñ aytqanı kibi, körüşüvde rayonnıñ prokurorı Lübov Kardaş prokuraturanıñ Qırım blogerine «iç bir itirazı yoq».
Onıñ sözlerine köre, «Qırım Yuqarı Mahkemesi yanında yüz bergen yaqalav ile bağlı cemaat diqqatını, matbuat vastalarında keñ muzakereni nazarğa alıp», olğan vaqianıñ teşkerüvni keçirmege qarar berdiler.
«Men Kardaş ve muavinine politsiya hadimlerine itirazım bar olğanını ayttım, şu sırada, menim serbest areketimni sıñırlağan, mahkeme binası yanında meni yaqalağan, maşinada qorquzğan, soñra ise politsiya rayon bölügine ketirip, amma protokolnı tizmegen Şambazov Ruslan Rinatoviç ve OMON hadimlerine itirazım bar. «Men ve yaqınlarım şimdi qorqamız, çünki mennen bir şey ola bile», – dedim men prokuratura hadimlerine. «Qorqmağa acet yoq», – külip dedi maña Kardaş», – dey Akadırov.
Qırım blogeriniñ sözlerine binayen, subetten soñ prokurorğa arizasını berdi, mında mahkeme binası yanında olğan ziddiyetniñ tafsilâtlarını yazıp qaldırdı.
«Qırım prokurorı Natalya Poklonskayanıñ adına yazılğan añlatuvğa Aqmescitniñ Demiryol rayonı prokurorı adına arizamnıñ kopiyası qoşulğan. Bunıñ ile arizağa Qırım Yuqarı Mahkemesiniñ binası yanında olğan ziddiyetniñ videoyazısı ile CD da berecegim. Onda politsiya hadimleriniñ maña qarşı qorquzuvları yazılğan», – dedi Zair Akadırov.
Mında Qırım blogeriniñ bildirüvine 30 kün içinde cevap bermege vade eteler.
Yanvar 15 künü Qırım Yuqarı mahkemesiniñ binası yanında, «fevral 26 işi» boyunca mahkeme toplaşuvınıñ başlanmasını beklegen qırımtatar jurnalisti Zair Akadırovnı yaqaladılar. Zair Akadırovnı onıñ zenaat faaliyeti aqqında soraştırdı ve bir saat devam etken sorğudan soñ azat ettiler. Bunıñ ile, jurnalistniñ aytqanına köre, onı mecburen Ekstremizmge qarşılıq boyunca merkezge alıp ketmege istey ediler, qorquzdılar.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi.


text:
Obamanıñ aytqanına köre, AQŞ «Rusiyeniñ provokatsiyaları daa beter izolâtsiya olmasınıñ sebebi olacaq ve bu memleket içün büyük zarar ketirecek», – dep qayd etti o.
Obama Varşavada Poloniya parlamentiniñ serbest saylavlarınıñ 25 yıllığına bağışlanğan tedbirlerde çıqışta bulunıp, Poloniya, Estoniya, Latviya, Litva, Romaniya iç bir vaqıt bir özleri qalmaycağını qayd ettiler.
Obama 25 yıl evelsi Poloniyada olğanlarnı Ukrainanıñ bugünki vaziyeti ile qıyasladı.
O, Qoşma Ştatlarınıñ Şarqiy ve Merkeziy Avropada Poloniya ve NATO boyunca ittifaqdaşlarınıñ havfsızlıq teminlevine qol tutqanını tasdıqladı.
Bu künü Barack Obama Ukraina prezidenti saylavlarında ğalip çıqqan Petro Poroşenko ile Varşavada körüşti.


text:
Bir kün evel derc etilgen Ukrainada Frenkistan elçiliginiñ beyanatında, Frenkistan, Ukraina bütünliginiñ tiklenmesiniñ evelkisi kibi tarafdarı olğanını bildirdi.
“Frenkistan Qırımnıñ qanunsız ilhaqını qabul etmey ve etmeycek: sıñırlarnıñ küç ile deñiştirilmesi halqara uquqqa qarşı kele. Frenkistan, Rusiye tarafından yarımadanıñ askerleştirüvi ve Keriç boğazında ve Azaq deñizinde kerginlikevelkisi kibi raatsızlay”, - denile beyanatta.
Bundan ğayrı, elçilikte, Frenkistan ileride de zapt etilgen 24 ukrain deñizciniñ azat etilmesini talap etecegini qayd ettiler. Ve Qırımda insan aqları alınen raatsız olğanını bildirdiler.
“Frenkistan Qırımda insan aqlarınınıñ, hususan qırımtatarlarnıñ, alı fenalaşqanını yazıqsına. O milliy ve diniy diskriminatsiyasını tenqit ete, bundan ğayrı Qırımnıñ tarihiy ve medeniy asabalığınıñ saqlanmasına çağırta”, - dep bildirdiler elçilikte.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiyelilerniñ kârı pek tez eksilgeni ve Vladimir Putinniñ reytingi tüşkeni içün Kreml Şimaliy-Qırım kanalını kontrol altına almaq içün Ukrainağa yañıdan istilâ ete bile. Bu fikrini Qırımtatar Resurs Merkeziniñ idare yolbaşçısı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Eskender Bariyev Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Qırımtatar faaliniñ qayd etkenine köre: qurğaq iklimge baqmadan, yarımadada içme suvı yerli ealige yeter edi. Lâkin Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyeti onı sanayı ve arbiy ihtiyaclarına sarf etip, ciddiy buhranğa yol aça, dep tüşüne Bariyev.
Mesele şu ki, bu suv arbiy-sanayı kompleksinde, qızdıruv stantsiyaları, köy hocalığına sarf etileEskender Bariyev
«Ebet, qurğaqlıq, az yağanaq yağğan sıcaq qış ve yaznıñ kelmesi tatlı suv azalmasınıñ sebebi ola. Faqat bu mesele gumanitar kontekstte baqılmamalı, çünki bu qadar suv bile yerli ealige yeter. Ebet, cedvel boyunca berilecek, amma, nasıl olsa da, insanlarnıñ esas turmuş ihtiyaclarını qarşılar. Mesele şu ki, bu suv arbiy-sanayı kompleksinde, qızdıruv stantsiyaları, köy hocalığına sarf etile. Ebet, bu ihtiyaclar içün Qırımda suv yetmey», – dey o.
Eskender Bariyev bunı qoşa: Rusiye Qırımnı faal sürette insanlarnen toldura, suv ihtiyacları arta.
«Çoq qatlı evler çoq qurula, Aqyarda şimdi resmiy malümatqa köre bile ilhaq vaqtından 300 biñge çoq insan yaşay. Bular esasen arbiy, quvetçi ve devlet memurlarından pensionerler ola. Olar içün ev ve infrastruktura qurğan Orta Asiya memleketlerinden kelgen işçilerni de unutmamaq kerek. Nevbetteki kategoriya – Kavkazdan kelgenler, olar Qırımda biznesni başlap, bu yerni kontrol altına almağa tırışa. Bu sebepten Qırımda eali sayısı arta ve, böylece, içme suvı daa çoq qullanıla», – dep añlata Meclis azası.
Onıñ aytqanına köre, işğal başlağanınen Moskva esas Ukrainadan Şimaliy-Qırım kanalından yarımadağa suv bermesini çeşit yollarnen talap etmege tırışa.
«İlk usul 2014 senesi pek aktual edi, rusiye arbiyleri Qırımdaki qara ayatını, şu cümleden Kahovskoye suv anbarını zapt etmege tırışqan edi. O vaqıt Mariupolde olarnıñ areketini toqtatıp oldılar. Ekinci yol – Ukraina işğal altındaki topraqlarğa suv bermeli degen ğayeniñ tarqatıluvı. Belli Ukraina siyasetçileri, memurları ve kütleviy haber vastaları üzerinden yapıla. Soñki yılda bu quvetleşti, dep aytmaq mümkün, ve siyasiy mabüslerni azat ettirmek içün «gumanitar felâket» ve kanal açılmalı lafları, meselâ, çoq oldı. Bu fikirlerni Rusiye siyasetçileri de faal sürette bildire. Üçünci yol Rusiyeniñ Ukraina akimiyetine suv berüv meselesinde tesiri – mahkeme davaları», – dep ayta Eskender Bariyev.
Böyle davacılardan biri Qırımdaki balıq kombinatı ola, o, Ukraina tarafı Şimaliy-Qırım kanalını qapatqan soñ «büyük zarar» oldı, dep bildirdi. Davalar Ukraina mahkemelerine berilgen edi, üç instantsiya oldı, lâkin temeli öyle de baqılmadı. Neticede davacılar Avropa insan aqları mahkemesine ariza berdi.
«Ukraina qanunlarına köre, işğal etilgen yerlerde qurulğan şirketler qanunsız ola. Kombinat büyük ihtimalnen mahkeme davasınıñ parasını tölep olamadı, çünki statusı qanunsız ola, mahkeme parası berilmese ise, dava temeli baqılamaz», – dep tüşüne qırımtatar faali.
İyünniñ 3-nde Avropa insan aqları mahkemesi Qırımdaki balıq kombinatınıñ şikâyetini red etti, Rusiye tarafı qırımlılar ayırımğa oğratıla, dep qabaatlap başladı ve atta qadınıñ Azerbaycan asıllı olğanını qayd etti.
«Şikâyet resmiy sebeplerden red etildi: cevapta dava ileride baqılmaycaq, dep aytıla. Bu qarar uyğundır. Natalya Poklonskaya ise Birleşken Milletlerge şikânt etip, suv berilmeyip, yarımadanıñ ekologik sistemasına zarar ketirile, dep qayd etti. Lâkin Şimaliy-Qırım kanalı baştan berli suniy olıp, Qırımnıñ ekologik sistemasına kirmegen edi. O, yazğan mektüpbinde avtohton halqlarnıñ taqdirinden qasevetlengenini bildirdi, amma Rusiye Qırımnıñ az sayısı tamır halqlarını bile tamır halq olaraq tanımağa istemey», – dep qayd etti Eskender Bariyev.
Qırımtatar faali mahkeme ve informatsion kampaniyası muvaffaq olamağanı içün Vladimir Putin meseleni kene küçnen al etmege tırışa bile, dep qorqa.
İtibarını arttırmaq ve ealini birleştirmek içün Putin arbiy istilânı qullana. Em de Qırımdaki suv meselesi kerçekten kritik ola bileEskender Bariyev
«Mında koronavirus sebebinden reytinginiñ tüşmesi de rol ala bile. Hatırlatayıq, itibarını arttırmaq ve ealini birleştirmek içün Putin arbiy istilânı qullana. Em de Qırımdaki suv meselesi kerçekten kritik ola bile. Rusiye propagandası bunı yahşı qullana bile, diqqatnı «vatandaşlarnı suvsavdan ölümge yibergen «ukrain huntasına» çeke bile», – dep tahmin ete Eskender Bariyev.
Daa evel Ukraina ve Ğarp talilcileri de böyle istilâ ihtimalini qayd etken edi. Faqat Qırımtatar Resurs Merkezi idaresiniñ yolbaşçısı ümüt ete ki: Ukraina ve ittifaqdaşlarınıñ mudafaa küçü ola bilecek istilânı toqtatmaq içün yeterlidir.
Suv berilmemesi yarımadanı işğalden qurtaracaq esas alet olaEskender Bariyev
«Bugün ordunıñ vaziyeti 2014 senesinden olğanından farqlıdır. Faqat Rusiye Ukraina akimiyetiniñ zayıflamasını ve Ukraina akimiyetiniñ barışıqqa ıntıluvını qullana. Kene de siyasetçiler Qırımğa suv berilmeycek, dep ayta. Ukraina vatandaş cemiyeti de aynı fikirde, çünki suv berilmemesi yarımadanı işğalden qurtaracaq esas alet olğanını añlay. Ukrainanıñ cenübi ve şarqındaki sıñırda 87-90 biñ kişilik Rusiye Silâlı quvetleri yerleşken. Jamestown Foundation Amerika analitik merkeziniñ reberi Glen Howard Herson vilâyetinde Ukrainanıñ ola bilecek ücümge qarşı talimlerini keçirmek müim olğanını bildirgen edi. Olar kerçekten ara-sıra keçirile», – dep ayta Bariyev.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye aviatsiyasız istilâ etse, muvaffaq olamaz.
Bundan ğayrı, iyünniñ 12-nde Ukraina NATOnıñ «Keniş imkânlar ortaqlığı» programmasınıñ iştirakçisi oldı. Bu qoşuluv Ukrainağa buhrannıñ ilk seviyelerinde operativ planlaştıruvnı temin etmege ve istihbarat malümatını deñişüv dialogını kenişletmege imkân bere.
«İlk evelâ, bu Rusiye içün bir işaret, yañı istilâ vaziyetinden NATO Ukrainağa sektoral (operativ) ve logistik yardım köstere bile, belki de, öldürici silânen, Moskva aviatsiyanı qullansa ise, semasını qorumağa yardım ete bile», – dep hulâsa çıqardı Eskender Bariyev.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
Kseniya Kirillova, Qırım.Aqiqat közeticisi


text:
Zäñgär kit yar buyına kilep bärelde
Braziliyanıñ Rio de Janeiro yar buyında kit mäyete tabıldı
Braziliya yar buylarına kilep bärelgän kit keşelärne ğacäpkä qaldırdı.
Braziliyanıñ Rio de Janeiro yar buyında kit mäyete tabıldı.
Yanğın sünderü törkemnäre 35 tonnalık mäyetne kran yärdämendä kütärde.
15 metr ozınlığındağı kitnıñ ülgännän soñ yar buyına kilep bärelüen citkergän belgeçlär balıqnıñ ülem säbäben tikşeräçäk.
Yılnıñ bu waqıtlarında Antarktikadan küçep kilüçe kitlarnıñ dönyaküläm cılınu qorbanı buluı äytelä.
Bäyläneşle xäbärlär
Soğud Ğaräbstanı-Qıtay sammitı
Soğud Ğaräbstanı belän Qıtay törle tarmaqlarda ike yaqlı xezmättäşlekne üsterü häm cir bötenleklären saqlaw ölkäsendä ber-berlären yaqlaw qararın qabul itte


text:
Nitstsada yüz bergen terroristik ücüm neticesinde 84 insan elâk oldı, o yerde yük maşnası Bastiliyanı alma künü qayd etilgen vaqıtta adam sürüsine kirdi.
Vaqia yüz bergen yerge kelgen Frenkistan içki işler naziri Bernar Kaznevniñ bildirgenine köre, 100-den ziyade insan zararlandı, 18 yaralanğan kişi ağır alda buluna. Elâk olğanlar arasında çoq bala oldı.
İyül 14-te, cumaaqşamı künü aqşam frenk kurort Nitstsa şeerinde Bastiliyanı alma kününi qayd etken adam sürüsine yük maşnası yüksek süratnen uruldı.
İngiltere yalısında fişenk şou keçirilgen vaqıtta bir qaç yüz metr keçken, bundan soñ ateş açqan cinayetçige politsiya ateş açıp, onı öldürdi.
Nitstsa şeer yolbaşçısı Kristian Estrozi bildirdi ki, bundan soñ yük maşnasında silâ ve granatalar tapıldı.
Frenkistan prezidenti Fransua Olland yüz bergen vaqianı terakt dep adlandırdı. Cuma kününe keçer gecesi o, mahsus televizion muracaatında elâk olğanlarnıñ qorantalarına taziye bildirdi.
Ollandnıñ sözlerine binaen, devlette iyül 26-da yekünlenecek fevqulade vaziyet rejimi daa üç ayğa devam ettirilecek. Mütenasip qanun leyhası eñ yaqın vaqıtta parlamentte baqılacaq.
İç bir taqım ücüm içün mesüliyetni boynuna almadı.
Paris prokuraturası ücüm boyunca terrorizm aqqında madde boyunca cinaiy iş açtı.
Amerika Qoşma Ştatları prezidenti Barak Obama teraktnı takbih etti, onı «deşetli» dep adlandırdı ve AQŞ öz eski ittifaqdaşınen birdemlik olğanını ilân etti.
Birleşken Milletler Teşkilâtı Havfsızlıq şurası öz beyanatında «varvar ve qorqaq teraktını» takbih etti ve onı «cinayetli ve delilsiz» dep adlandırdı.
Avropa Birligi reisi Donald Tusk elâk olğanlarnıñ qorantalarına ve bütün Frenkistan sakinlerine taziye bildirdi. «Ücüm hususan adamlar serbestlik, musaviylik ve qardaşlıqqa bağışlanğan bayramnı qayd etken vaqıtta yapılğanı şaşırta», – dep ayttı Donald Tusk.
Nitstsada bütün kütleviy merasimler lâğu etildi ve plajlar qapatıldı.


text:
Aqyarnıñ bi qısmı mayıs 13-ünde acele tamir işleri sebeninden yarıqsız olacaq. Bu aqta "Sevastopolenergo" bildirmekte.
Müessiseniñ malümatına köre, elektrik energiyası böyle adresler boyunca olmaycaq: Yeroşenko soq., 9, 11; Nadejdı Ostrovskoy soq., 6, 8, 8A, 8B; Orlinoye soq., İnternatsionalnaya soq., 2-48, 1-39; Şirokaya soq., 2, 10-12; Vişnövaya soq., 42a, 46a, 44-46, 43-45; Stroitelnaya soq., Rodnikovaya soq.
Bir kün evel "Sevastopolenergo" şeerde mayıs ayında yarıq söndürilüviniñ cedvelini derc etti.
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ üçünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.


text:
Aprel 25-te Amerika Qoşma Ştatları prezidenti Barak Obama almaniyalı Gannoverde Avropa birdemligine çağırdı.
Onıñ sözlerine köre, dünyağa «küçlü ve birleşken Avropa» kerek.
Bundan da ğayrı, Obama NATO-nıñ er azasını Alyansnıñ işine isse qoşmağa çağırdı. Amerika prezidentiniñ ilân etkenine köre, iyül ayında Varşavada keçirilecek NATO sammitinde Alyansnıñ er azası havfsızlıq içün özüne mesüliyet almaq mecbur olmasına israr etecek.
Obama Avropa liderlerini Rusiyege qarşı, onıñ Ukrainanen davası içün, sanktsiyalarnı Moskva Minsk añlaşmaları boyunca öz mecburiyetlerini yapmağance devam ettirmege çağırdı.
Almaniyağa ziyaret Barak Obamanıñ 6 kün devam etken çetel memleketlerge seyahatınıñ soñki toqtav yeridir. Bu iş ziyareti çerçivesinde o, islâmcı taqımlarına qarşı küreş alıp barmaq, Rusiye tarafından Ukrainağa qarşı yapılğan basqıncılıqnı toqtatmaq ve halqara ticaretni rağbetlendirmek içün AQŞ-nıñ ittifaqdaşları ile munasebetlerini pekitmege tırıştı.


text:
Sentâbr 22-de qabul etilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ qararınen, üç Meclis azasınıñ – Meclis reisiniñ muavini Ayder Acımambetov, Qırım müftisi Emirali Ablayev, Kremlge boysunğan Aqmescit rayonı memuriyeti yolbaşçısınıñ muavini Ruslan Yakubovnıñ azalığı toqtatıldı. Bu aqta QHA agentligi bildire.
QHA-nıñ bildirgenine köre, Meclis üç azasınıñ azalığı toqtatılmasınıñ sebebi – Qırımda işğalci ükümet tarafından teşkil etilgen siyasiy merasimlerde iştirak etüv, bunen beraber, kütleviy haber vastalarında Qırımtatar halqı Qurultayı delegatı statusına uymağan beyanatlar ve izaatlardır.
Bundan da ğayrı, Ayder Acımambetovnıñ Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini vazifesinden boşatılması aqqında qarar alındı.
«Acımambetov Meclis reisiniñ muavini vazifesini becermedi, bunen beraber, Qırımtatar halqı Qurultayı delegatı statusına uymağan beyanatlar ve izaatlarnıñ müellifi oldı», – dep aytıla beyanatta.
Bunen beraber, Qırım müftisi Emirali Ablayevniñ işğalci ükümet tarafından teşkil etilgen siyasiy merasimlerde iştirak etüv sebebinden Mecliste azalığı toqtatıldı.
«Yaqında özüni diniy lider olaraq ilân etken Qırım müftisi işğalci ükümet tarafından taqip etilgen musulmanlarnı qorçalama meselesinde iştirak etmedi, camilerde qanunsız tintüvler keçirilgeni, qırımtatarlarnıñ toplaşuvları ve mitingleri yasaq etilmesi aqqında indemedi. Bundan da ğayrı, Emirali Ablayev bir sıra kütleviy haber vastalarında Qırımtatar halqı Qurultayı delegatı statusına uymağan beyanatlar bildirdi», – böyle etip, Ablayev boyunca qarar añlatıla.
QHA bildire ki, Mecliste Ruslan Yakubovnıñ azalığı onıñ Rusiyege boysunğan Qırım icra organlarında işi ve işğalci ükümetniñ siyasiy merasimlerinde iştirak etüv, bunen beraber, Qırımtatar halqı Qurultayı delegatı statusına uymağan beyanatlar sebebinden toqtatıldı.
Qırımtatar halqı Qurultayınıñ nizamnamesine binaen, Meclis terkibinden çıqarılması aqqında qarar Qırımtatar halqı Qurultayınıñ nevbetteki sessiyasında qabul etile.
Qırımtatar Milliy Meclisi, Meclis reisinen beraber, 33 adamdan ibaret.
Qırım.Aqiqat yaqın vaqıtta Ayder Acımambetov, Emirali Ablayev ve Ruslan Yakubovnıñ Meclisnıñ bu qararına izaatlarını derc etecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Edem Dudakov Bağçasaray polis bölügine ketirildi. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi advokat Edem Semedlâyevniñ malümatına esaslanıp bildirdi.
Qayd etilgenine köre, daa evel Semedlâyevni apiske alğan «E» merkeziniñ yolbaşçısı Ruslan Şambazov onı müvekkilinen körüştirmedi.
Semedlâyevniñ aytqanına köre, kirişte onı maden detektorı yardımınen baqıp, vesiqalarını incelediler. Soñra Şambazov uquqçını içeri almamağa emir etti.
«Podpolkovnik kelip, tışarıda bekleycem, dep ayttı. Kerek olsam, meni tapıp çağırırlar. Meni binadan çıqarğanlar, şimdi tışarıda bulunam, prokuraturağa daa bir şikâyet azırlaycam», – dep izaatladı Semedlâyev.
Advokat tintüv vaqtında da onı Dudakovnıñ yanına kirsetmediler, çünki keç kelgen ve tedbir başlağanda yoq edi, dep aytqanlar.
«Böyle mantıqnen bütün tahqiqat tedbirlerine yetişmek içün gece-kündüz müvekkillerimniñ yanında olmaq kerek», – dep qayd etti advokat. Quvetçiler araba qapudan baqmayıp, 15 metrge çekilmesini talap etkenler.
Tintüv aqqında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi. Onıñ aytqanına köre, «Dudakov – Bağçasasaraydaki Han sarayınıñ rus işğalcileri tarafından yoq etilüvi aqqında qorqmayıp aytqanlardan biridir».
Faallerniñ bildirgenine köre, tintüv Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri tarafından keçirile, Dudakovnı ise kelgen advokatlarınen körüştirmeyler.


text:
Rusiyeniñ Sankt Peterburg şeerindeki Primorskiy rayonınıñ alış-veriş merkezlerinden birinde işğal etilgen Qırımnıñ itibarğa lâyıq yerlerniñ miniatüraları taqdim etildi, – dep haber ete TASS.
Neşirniñ malümatına köre, 2 metr kârelik meydanda Bağçasaraydaki Hanlar sarayı, Massandra, Livadiya ve Vorontsov sarayları, Ceneviz qalesi ve «Qarılğaçlar yuvası» yerleştirildi.
Teşkilâtçılarnıñ aytqanına köre, tedbirniñ esas maqsadı – «Qırım ve Rusiyeniñ tarihiy bağını» köstermek, peterburglılarnı Qırımnıñ tarihiy yerleri ve asırlar devamında yarımadada olıp keçken adise-vaqialar ile tanış etmektir.
Bu sene mayıs ayında Sankt-Peterburg Rusiye tarafından işğal etilgen Aqmescit ile işbirlik añlaşmasını imzaladı, Aqyar ise Kronştadtnıñ qardaş şeeri oldı.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñ AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsetti. Ğarp Qırım Ukrainanıñ bir qısmı olğanını tekrarlamağa devam ete.


text:
Izrail'diñ qarulı küşteri «äl-Jazira» tilşisin atıp öltirdi. Bwl turalı atalğan iri aqparat agenttigi habarladı.
Agenttiktiñ habarına qarağanda Izrail' äskerleriniñ Batıs jiektegi arnayı reydi keyinde «äl-Jazira» agenttiniñ tanımal jurnalisi Şirin Abu Akle oqqa wşqan. Ol Izrail' äskerleriniñ soltüstiktegi okupaciyalanğan Janin aymağındağı tañğı reydi jöninde habar tüsiruge barğan. Üstinde «Press» jazuı jazılğan arnayı kiimi de bolğan.
«äl-Jazira» agenttigi bwl oqiğanı Izrail' äskerleri jağınan qasa-qana jasalğan dep mälimdedi. Katar resmileri bolsa bwl kisi ölimi boyınşa Izrail'di ayıptap, «memlekettik terrorizm» dep bağaladı.
Al, BBC habarında Izrail' tarabı arnayı tergeu jürgizudi wsınıs etip jatqanı aytılğan. Resmi mälimdemede Izrail' Şirin Abu Akle palestinalıq qarulılardıñ qolınan qaza tapqan boluı da mümkin degendi aytadı, sebebi sol kezde Izrail' äskerleri özderine qarsı oq jaudırğan Palestin küşterimen atısıp jatqanın alğa tartadı.
Mwrat Altınay


text:
Qırım işğali yıllığında Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ukrain devleti Rusiye tarafından işğal etilgen yarımadanı qaytarmağa devam etecegini bildirdi.
Bu aqta devlet başınıñ üç tilde – ukrain, qırımtatar ve rus tillerinde başlanğan muracaatında aytıla.
Muracaatında Poroşenko 1918 senesiniñ vaqialarını añdı. «Moskva bolşevikleri Qırımda, yerli qarşılıqnı qanğa battırıp, meşur qırımtatar erbabı, Qurultaynıñ teşkilâtçı ve reisi, Qırım musulmanlarınıñ Müftisi, qırımtatar milliy gimniniñ müelilfi Noman Çelebicihannı idam ettiler».
Qırımda yıl evelsi yüz bergen vaqialarnı ve «referendum»nı Poroşenko «Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı açıq istilâsını gizlemek içün yapılğan bir areket» olaraq adladı.
«Devletimiz halqara uquqlarına ve Ukraina milliy qanuniyetine qarşı keçirilgen bu küçsüz areketniñ neticelerini iç bir vaqıt tanımaz. Em de Qırım sakinleriniñ büyük bir qısmı, eñ evelâ qırımtatarlar ve ukrainliler Ukrainağa sadıq qalıp, bu siyasiy saçmalıqqa faal sürette qarşı çıqtılar», – denile muracaatta.
«Ukraina iç bir vaqıt Qırım aqqından vazgeçmez, anda yaşağan insanlarnıñ aqlarını bar küçü ile qoruycaq», – dedi Poroşenko.
Prezident künlerniñ birinde Qırımda ukrain devleti ve insan aqlarına qarşı çıqqan er bir insan halqara ve ukrain mahkemelerine tüşeceginden eminligini bildirdi.
Bundan da ğayrı, Poroşenkonıñ aytqanı kibi, şimdi ukrain vatandaşlarınıñ, şirket, müessise ve akimiyet organlarınıñ mülkini «milliyleştirgen», ukrain faydalı qazımtılarını qanunsız sürette elde etkenler er şeyni qaytaracaq ve mesülietni çekecek.
Prezidentniñ sözlerine köre, akimiyet organları endi mülkiyet aqqınıñ qaytarılması içün halqara mahkemelerge muracaatta bulunmaqta.
O emindir ki, Qırımnıñ medeniy inkişafı yalıñız mustaqil ve bölünmez Ukraina terkibinde mümkündir.
«Ukraina devleti vaqtınca işğal etilgen territoriya üzerindeki nezaretini özüne qaytarır. Tez ve qolay olacağını bugün aytmacağım. Amma mıtlaqa qaytarır, birlikte biz Qırımnıñ tamır halqı ve qavmiy, til ve diniy mensüpligine baqmadan, er bir yarımada sakininiñ aq-uquqları qorçalanacaq yañı Qırımnı qurarmız».
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Uquq qoruyıcılarnıñ fikrine köre, Rusiye tarafından mart 2014 senesi işğal etilgen Qırımdan aqiqiy malümatnı elde etmege imkânsız olacaqtır.
Şu cümleden, bu kibi fikirni Kiyevde aprel 9 künü İnsan aqları boyunca Qırım alan eyyetiniñ reis muavini Olga Skripnik bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Mustaqil jurnalistlerniñ büyük bir qısmı Qırımnı terk etti, böylece biz akimiyetniñ noqtaiy nazarından farqlı olğan Qırım vaziyeti aqta aqiqiy malümatnı elde etip olamaycağımıznıñ telükesi bar. Em de soñki vaqıtları nice sebepsiz tintüv keçirildi. Yalıñız akimiyet tarafdarları olğan matbuat vastaları qalsa, Qırımdan doğru malümatnı elde etmek – murekkep bir mesele olur», – dey uquq qoruyıcı.
İnsan aqları boyunca Ukrain Helsing gruppasınıñ eksperti Sergey Zayetsniñ fikrine köre, Qırımda mustaqil matbuat vastaları ve cemiyetniñ şaraitlerinden sebep er kes özü-özüni tsenzurağa oğrata.
«Öz fikrini bildirmege istegen insan özüni tsenzurağa oğrata, çünki bundan soñ oña da qarşı cinaiy işniñ açılmasından qorqa. Bu manada, elbette, fikir bildirüv serbestligi saasında insan aqları halqara standartlarınıñ bozuluvı aqta aytmaga mümkün», – dey o.
Malüm olğanı kibi, 2015 senesi mart 13-te Qırım jurnalistleri Anna Andriyevskaya ve Natalya Kokorinanıñ ana-babaları yaşağan evlerde FSB tintüv keçirdi. Bunıñ sebebi Tsentr jurnalistskih rassledovaniy neşirinde çıqqan maqale boyunca cinaiy iş oldı.
Böylece, Qırımda yaşamağan Anna Andriyevskayağa qarşı FSB Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1-inci maddesi boyunca «Krım» batalyonınıñ göñüllileri aqqında maqalesi içün cinaiy iş açtı.
Natalya Kokorinanıñ ana-babasınıñ evinde tintüv keçirilgen soñ jurnalistni FSB idaresine alıp kettiler. Onı iş boyunca şaat olaraq altı saat sorğuğa çektiler. Soñra ise bilgiyasayarını alıp, azat ettiler.


text:
Qalın Şveśiya häm Finlyandiya äñgämädäşläre belän küreşte
İlbaşı idaräse süzçese İbrahim Qalın Finlyandiyanıñ häm Şveśiyanıñ NATOğa äğ’zalek möräcäğätläre xaqında ike il räsmiläre belän Bel’giya başqalası Bryussel'däge NATO ştabında oçraştı
NATOdan yasalğan belderügä kürä, NATO Ğomum särkätibe Yens Stoltenbergnıñ maxsus ofis direktorı Stian Jenssen räislegendäge cıyılışta Qalın belän bergä Finlyandiya İlbaşı idaräseneñ tışqı mönäsäbätlär häm iminlek säyäsäte direktorı Petri Hakkarainen belän Şveśiya Ministrlar Kabinetı tışqı mönäsäbätlär häm iminlek säyäsäte şurasınnan cawaplı däwlät särkätibe Oskar Stenström qatnaştı.
Stoltenbergneñ çaqıruı belän ütkärelgän cıyılışta Finlyandiya belän Şveśiyanıñ äğ’zalek möräcäğätlärendä alğarış täêmin itä alu öçen iğ’tibarnıñ Törkiyäneñ iminlek borçılularına yünältelüe belderelde.
Monnan alda da bu mäs’älädä söyläşülär ütkärelüe citkerelgän belderüdä bügen NATO sammitı başlanaçaq İspaniya başqalası Madridta söyläşülärneñ däwam iteläçäge, Stoltenbergnıñ sammit başlanğançı İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğannı, Şveśiya Baş ministrı Magdalena Anderssonnı häm Finlyandiya İlbaşı Sauli Niinistönı qabul itäçäge äytelde.
Bäyläneşle xäbärlär
Finlyandiya ministrı: “Türkiyäneñ iminlek borçıluların añlıybız”
Finlyandiya saqlanu ministrı Antti Kaikkonen Türkiyäneñ iminlek borçıluların añlawların häm terrorçılıq belän köräştä täwäkkäl buluların äytte
Serbiya İlbaşı: “Türkiyä - Könbatış Balkandağı tınıçlıqnı häm totrıqlılıqnı saqlawçı urtağıbız”
Serbiya İlbaşı Aleksandr Vuçiç Türkiyäne Könbatış Balkandağı tınıçlıqnı häm totrıqlılıqnı saqlawçı urtaq bularaq kürülären äytte


text:
Qırımtatarlarnıñ statusı aqqında qanun öz vaqtında qabul etilse edi, Rusiyeniñ sert Qırım işğali, belki de, olmaz edi.
Bunıñ kibi fikirni qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev Kiyevde avgustnıñ 8-de tögerek masada ifadeledi.
«Tamır halqnıñ aq-uquqlarını pekitken qanun öz vaqtında qabul etilse edi, yarımadada olğanlarğa yol berilmez edi ya da bizim aqlarımıznıñ ğayrıdan tiklenmesi içün küreşimiz bayağı qolaylaştırılır edi», – dep qayd etti o.
Cemilev BMT tamır halqlarnıñ aq-uquqları aqqında beyannamaseni misal olaraq ketirdi.
«Anda öyle bir madde bar ki, oña binaen, tamır halqnıñ razılığı olmasa, onıñ territoriyasında bir de bir cenk keçirilmey ve arbiy bazalar yerleştirilmey», – dep añlattı Cemilev.
Aynı vaqıtta Mustafa Cemilev şunı qayd etti ki, Qırımnı işğal etken memleket BMT deklaratsiyasına qulaq asmaz edi, çünki Rusiye Ukrainanıñ topraq bütünligini kefil etken Budapeşt memorandumını bozdı.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» olıp keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ onıñ neticelerini tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan TRT WORLD 2020 forumında
1-2 nçe dekabr’ könnärendä “Pandemiyädän soň dönyada xalıqara tärtip häm üzgärgän dinamikalar” iseme astında uzaçaq çara Ärdoğannıň açılış çığışı belän başlanaçaq
TRT WORLD forumı bıyıl 1-2 nçe dekabr’ könnärendä “Pandemiyädän soň dönyada xalıqara tärtip häm üzgärgän dinamikalar” iseme astında uzaçaq.
Çara ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğannıň açılış çığışı belän başlanaçaq.
Dönyanıň törle poçmaqlarınnan liderlar, belgeçlär, ğalimnär häm tanılğan şäxeslär koronavirus pandemiyäsennän soň üzgärgän sistema-tärtipne TRT WORLD forumında söyläşäçäk.
Pandemiya arqasında bıyıl onlayn rejimda uzaçaq çarada ilbaşı Ärdoğan ,yıldağıça, bıyıl da xörmätle qunaq bularaq qatnaşaçaq.
2017 nçe yıldan birle uzdırılğan barlıq TRT WORLD forumnarında qatnaşıp Törkiyä häm dönya kön tärtibendäge mäs’älälär xaqında möhim belderülär yasağan häm bu açıqlawlarına dönya matbuğatında da zur iğ’tibar birelgän ilbaşı Ärdoğannıň bıyılğı çarada da ähämiyätle belderülär yasawı kötelä.
TRT World Forum 2020 dä ilbaşı idaräseneň êlemtä bülege başlığı Fahrettin Altun, ilbaşı idaräse süzçese İbrahim Qalın, sänäğät’ häm texnologiya ministrı Mostafa Varank häm tışqı êşlär ministrı Mävlüt Çavuşoğlu da qatnaşaçaq.
İlbaşı idaräseneň êlemtä bülege başlığı Fahrettin Altunnıň dönya kön tärtibe belän bäyle möhim açıqlawlar yasawı ,uzğan yıllardağı kebek bıyıl da dönyanıň törle poçmaqlarınnan milli häm xalıqara qatnaşuçılar belän könüzäk temalarnıň qaraluı kötelä.
"Pandemiyädän soñ dönyada xalıqara tärtip häm üzgärgän dinamikalar" iseme astında uzaçaq çarada däwlät räsmi zatları törle temalarğa bağışlanğan utırışlarda qatnaşaçaq.
İlbaşı idaräse süzçese İbrahim Qalın “Pandemiya çorında küp qotıplı dönya: global’ xezmättäşlekneň kiläçäge”,tışqı êşlär ministrı Mävlüt Çavuşoğlu “Kovid -19 dan soň däwlätlärara mönäsäbätlärdä yaňa çor”, sänäğät’ häm texnologiya ministrı Mostafa Varank “Pandemiyädän soňğı dönyada texnologiyäneň kiläçäge” isemle utırışlarda urın alaçaq, bu utırışlarda global’ problemalar tikşereläçäk.
“TRT World Forum 2020”gä terkälü häm çara turında tağın da kübräk mäğ’lümatnı www.trtworldforum.com internet säxifäsennän alırğa mömkin.
“TRT World Forum 2020” ne tanıtu fil’me: https://wetransfer.com/downloads/05f3e6016b338ea52ae118ba47bceda120201128061740/fba6f0
Bäyläneşle xäbärlär
Ministr Akar Paqıstan komandirın qabul itte
Türkiyäneñ Saqlanu ministrı Paqıstannıñ Diñgez köçläre komandirı belän küreşte
Ärdoğan: “Türkiyä terrornı çığanağında yuq itüdä qatğıy”
İlbaşı Ärdoğan: "Türkiyä terrornı çığanağında yuq itü strategiyasın däwam itterüdä qatğıydır”


text:
Ermeni Bazardaki mektepler yarımadanıñ Rusiye akimiyeti şeerdeki ekologik vaziyetten sebep ilân etken «tatilden» soñ işke başladı. Bunı şeer memuriyeniñ yolbaşçısı Vasiliy Telijenko bildirdi, dep haber ete TASS.
«Talebeler bugün saba mektepke ketkenler. Mektepler çalışa, er şey yerinde. Şeerdeki vaziyet turğunlaştı. Bazarertesi künü 1570 bala ve ana-babası ile beraber bala keldi, tünevin (salı künü – QA) daa 1300 insan keldi. Balalar şeerge qayttı», – dep bildirdi o.
Ermeni Bazarda fevqulâde vaziyet rejimi lâğu etildi.
Sentâbrniñ 23-nde içtimaiy ağlarda yerli sakinler fevqulâde vaziyet lâğu etilgen soñ balalar Ermeni Bazarğa qaytqanını yazmağa başladı.
Avgustnıñ 23-den 24-ne keçer gecesi Ermeni Bazarda ne olğanı belli olmağan taşlamalar qayd etildi. Qırım memuriyeti aytqanına köre, zararlı maddeler taşlantılarınıñ sebebi yarımada şimalinde «Qırım titanı» qullanğan ekşilik havzularından çıqqan buvlanuvdan olğan eken. Uzun yıllar devamında istisal taşlantıları aqızılğan havuz sıcaqtan sebep quruğan, dep iddia ete memurlar.
Kyiv, Qırımda himik maddelerniñ taşlatıları Rusiye arbiyleri sebebinden olğanını tüşüne. Talimler vaqtında titan ve soda zavodlarınıñ istisal qalımtıları ile tındırğıçlarğa ateş açılğan eken.
Qırımnıñ rus yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ emri ile mektep çağındaki ve mektep çağına yetmegen balalar Qırım şifahanelerine alıp ketirildi.
Sentâbrniñ 14-nde fevqulâde vaziyet ilân etildi.
«Qırım titanı» zavodı 1971 senesi işke başlap, 2000-inci seneleri Dmitriy Firtaşnıñ Groop DF şirketiniñ kontroline keçti. Müessiseniñ esas işi boya tehnik sanayı, plastmass azırlaması ve diger saalarda qullanılğan maddeniñ işlep çıqarılmasınen bağlıdır.
2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Dmitriy Firtaş zavodnı idare etüv strukturasını deñiştirdi. Oktâbr ayında Groop DF «Qırım titanını» Rusiyeniñ «Titanovıye investitsii» müessisesine berdi. 2015 senesi «Qırım titanı» «Ukrainian chemical products» adını aldı.


text:
Ukrayina prezidenti Volodımır Zelenskıy Hersonnı ziyaret etti. Bunı Reuters agentligi bildirdi.
Zelenskıy ukrayin arbiyleri ögünde çıqışts bulundı.
''Barışıq, bütün memleketimiz içün barıqqa azırmız'', - dedi o.
Ukrayina prezidenti NATO ve diger ortaqlarğa Rusige qarşı cenkte köstergen destek içüye teşekkür etti ve ABD-den HIMARS raketa top sistemalarınıñ teslimatı Kıyiv içün büyük emiyet taşığanını bildirdi.
Reuters haber etkeni kibi, Zelenckıynı Hersonnıñ esas meydanında şeer sakinkeri Uktayina bayraqları ile qarşılağanlar.
''Men kerçekten bahtlım, bunı adalarpa baqıp körmek mümkün'', - dedi devlet başı.
Jurnalistlerniñ, ukrayin arbiyleri daa da qayda ücüm etecekleri sualine prezident, ''Moskvağa degil... Bizni diger memleketniñ topraqları meraqlandırmay'' dedi.
Herson ve vilâyetniñ bir qısmı rusiye arbiyleri tarafından martnıñ başında işğal etildi. Noyabrniñ 11-nde Ukrayina Mudafaa nazirligi Herson Ukrayina ordusınıñ nezareti altına qaytqanını ilân etti. Şeerniñ merkezinde Ukrayina bayrağını köterdiler.
Ukrayina prezidenti Volodımır Zelenskıy Hersonnıñ işğalden azat etilgen topraqlarından qanun qoruyıcılar artıq 400-den ziyade cinayet vesiqalaştırdı, dep bildirdi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Awrupa Berlegeneñ vakŝinaŝiya planı
Bu xaqta Awrupa Berlege süzçelärennän Keersmaker açıqlaw yasadı
Awrupa Berlege süzçelärennän Stefan de Keersmaker xäzerge waqıtta baliğ buluçılardan 55%nıñ berençe doza, 32%nıñ isä ikençe doza vakŝina yasatuın citkerde.
Süzçe Awrupa Berlegeneñ tağın 357 million 700 meñ doza vakŝina aluın açıqladı.
Uzğan atnanıñ mäğlümatlarına kürä atnada 25 millionnan artıq vakŝinanıñ yasatıluın äytkän Keersmaker berlekkä äğza illär arasındağı ayırmanı beterü öçen êşçänlek başqaruların citkerde.
Awrupa Daru agentlığı xäzergä qadär Awrupa Berlege illärendä 4 vakŝinanıñ qullanışın rasladı.
Alar: BioNTech-Pfizer, Moderna, AstraZeneca häm Djonson & Djonson şirkätläre yasağan vakŝinalar.
Bäyläneşle xäbärlär
"Time" jurnalı Zelenskiynı "Yıl keşese" itep sayladı
Redakśiyä anıñ ukrainalılarğa ilham birep, Rusiyäneñ cimergeç basıp aluına qarşı kürsätkän qıyulığı häm liderlığı öçen saylanuın belderde
Köçle yawım - töşemnär su basuğa häm ülemgä kitergän
"Rusiyä Ukrainadağı suğışnı "tuñdırırğa" mataşa"
NATO ğomum särqatibe Yens Stoltenberg Ukrainadağı suğış belän bäyle farazların citkerde


text:
Bwl bir ötken dünie edi. Sonda da osı kezderi ärdayım esime alıp jüremin. Sol sebepti de osını jazudı jön sanadım.
Küz ayınıñ ortası auru-sırqau köbeyip kele jatırğan kezeñ. Bir küni bir künine wqsap, ötip jatqan auıl mañı. Aytarlıqtay eşqanday qızıqtı sätter joq. Ädetinşe tağı bir tañ attı. Kündegi sol bir tirlik qaytadan öz orındarımen bola bastadı. Tüs auğan şaqta anam «qalağa ketemiz jinal»-dedi. İlip alar kiimderimdi jinap mende şıqtım. Jol wzaq bolmasa da, adam mısın basarlıqtay edi. Kölikke otıra salısımen auıldıñ küybeñ tirliginen bosağan qol-ayağımız qalıqtap wşıp jürgen mamıqtay boldı. Anam ädetinşi pırılğa bastı. Al,men bolsam döñgelek älemge, törtbwrıştı äynekten qarap tamsanıp kele jatır edim. Keñet döñgelenip kele jatırğan jerde aynalıp kelgen aspan da kilt toqtay qaldı. Sol kezde anaşım da wyqısınan oyandı da «Besikte terbetilgen säbidey bolıp jatır edim. Ne bolıp qaldı? , Nege kidirdiñ?»,-degen swraqtarın jaudırdı kelip. Jürgizuşi bolsa «apa, qazir qarayın özim de bilmedim ne bolğanıñ»,-dedi de sırtqa şığıp ketti. Artınşa bizde maşinadan tüstik. Söytsek kişkentay marğau köliktiñ oñ jaq döñgelegine keptelip qalıptı. Barlığımız añ-tañbız. «Qaydan şığa qalğan, men bayqamadım ğoy ötip bara jatırğanıñ»,-dep aqtalu da jürgizuşi. «Äli dem alıp jatır, qala bolsa alıs, jaqın jerde üyde körinbeydi ölip qalatın boldı-au»,- dep men twrmın şırıldap. Sodan marğaudı maşinadağı tösemge orap bizdiñ qasımızğa alıp aldıq. Körer küni bar eken ğoy qalağa jetkenşe tiri boldı. Şaharğa kirgen boyda januarlardı qorğau ortalığına tarttıq. Jwmıs küni,uaqıttı bolğanımen. Tiri jan tappadıq.
Swrastıra kele barlıq qızımetkerler karantin de jatqanın januarlardan virus şıqqanın bildik. Bizdi de qamaptastamay twrıp bwl jerden ketuimiz kerek dep wyğardıq. Biraq marğaudı tastauğa qimadıq. Anama aytıp özimizben birge alıp jürdik. Qalada öz üyimiz bar edi, biz joq kezde qañırap bos qalatın. Barğan boyda üydi jinap, juıp tazalap, marğauğa arnap bir orın dayındadım. Anam bolsa tamaqtıñ qamına kirisken bolatın. Ertesine marğau auıruına şıday almay mäñgilik mekenge ketip qaldı. Onı üy artındağı terektiñ astına qoydıq. Sol küni täbetimde bolmadı. Eki kün ötken soñ özim de qattı auırdım. Därigerler meni «virus jwqtırğan»,- dep özderimen alıp ketti. Al, anamdı karantinge üy qamaqqa japtı. Men mine sodan birneşe kün jan-jağım qorşalğan qabırğadan äri şıqpağanım esimnen äli keter emes. Meni qarauğa kelgen därigerler appaq bolıp oranıp kelip, mağan alıstan twrıp söyleydi. Därilermen ğana meni tiri wstap twrğanday töbemnen barlığın üyip qoyıptı. Twmsığımda da bir närse twr eken. Osıdan bastap wzın äri qarañğı, twmandı wzaq joldıñ üstin de jürgendey sezim de közim jwmılatın.
Odan biri biraz uaqıt ötti. Qazir bäri tiniştalğanday. Ayday älemdi ayaday etken virustıñ da däureni ötkenge wqsaydı. Ara-twra BAQ betterinen közimiz şalıp qalmasa tipten wmıtılıp ta ketkendey.
Älde sol kezde köp aytılatın wjımdıq immunitet qalıptasıp ülgergen şığar. Qanşalıqtı bodau bersek te aman qaldıq. Biz jeñdik dep ayta alamız. Ömirdiñ köşi alğa qaray jıljıp bara jatır. Ömir auırumen küresu ğana emes. Basqada tirliktik tım kürdeli baspaldaqtarı bar. Al, däl qazirgi kezde bizdiñ jwrtqa wjımdıq immunitet virustan bwrın sayasatqa kerek sekildi. Alda kele jatqan kürdeli sayasi nauqandı belsene talqılap, taldau üşin kerek sekildi.
QalamqasBisenğaliqızı
Oral qalası


text:
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Memet Belâlov ve Seyran Saliyevniñ tevqif müddetiniñ uzatılmasına qarşı berilgen itiraz arizalarını red etti, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Böylece, qabaatlanğanlar 2019 senesi fevralniñ 9-na qadar apiste qalacaq.
«Oturışuv qapalı şekilde keçirildi. Müşterimnen beraber açıq mahkeme olmasını rica ettik, amma red cevabını aldıq. Esnas adiy rejimde keçti – qadılar bütün delillerimizni red etti», – dep tarif etti Belâlovnıñ imayecisi Edem Semedlâyev.
Seyran Saliyevniñ advokatı Mammet Mambetov mahkeme onıñ bazı muracaatlarını qanaatlendirdi, amma sıñırlav tedbiriniñ deñiştirilmesine bu tesir etmedi, dep bildirdi.
Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» daa bir mabüsi Marlen Asanovnıñ itiraz arizası yanvarniñ 17-nde baqılmalı, çünki advokat Emil Kurbedinovnıñ şikâyet arizaları kene tercime etilmedi.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırım ve Aqyar musulmanlarınıñ diniy idaresi fevral 11 ve 12 künleri qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerni izaatladı. QMDİ matbuat hızmetiniñ beyanatında aytılğanı kibi, tintüvler «radikal diniy tariqat»larnıñ izdeşlerinde keçirildi.
«Qırım musulmanları diniy idaresi Qırım cumhuriyeti territoriyasında reberleri 2014 senesi fevral ayından soñ Qırım tışına çıqqan din başında, siyasiy areketlerniñ faaliyeti sebebinden qasevet çeke», – denile QAMDİniñ beyanatında.
Müftiylikte şunı da qayd ettiler ki, Qırımda Rusiye qanuniyetiniñ pekitilmesi ile QAMDİ dindaşlarını Rusiyede yasaqlanğan islâm teşkilâtları aqqında haberdar etti, şu cümleden, «Hizb ut-Tahrir» firqası, Rusiye Federatsiyasında yasaqlanğan edebiyat cedveli aqqında. «Qanunnıñ ters küçü olmağanını nazarğa alıp, Qırım musulmanlarınıñ diniy yetekçisi Emirali Ablayev 2014 senesi baar ayında uquq qoruycı organlarğa işbu tariqatlarnıñ Ukraina zamanında etken faaliyeti sebebinden taqiqatnı toqtatmağa rica etti», – denile beyanatta.
Bunıñ ile QAMDİ diniy cemiyetlerniñ ğayrıdan qayd etilmesi ve «faaliyetiniñ bir tertipke ketirilmesi» içün eki yıllıq keçici müddet belgilengen edi.
«Amma «Hizb ut-Tahrir», vahhabi, salafilerniñ tarafdarları Qırımda ya gizli, ya açıq şekilde faaliyetine devam ete. Bu sebepten evlerinde tintüv ve qıdıruvlar keçirile, bu aqta Qırım prokuraturası haber etken edi», – deyler müftiylikte.
Teşkilâtta «qırımtatar halqınıñ milliy ve diniy duyğuları ile oynamamaq» çağırdılar. Müftiylikte deyler ki, Qırım musulmanlarınıñ qanuniy aq ve menfaatınıñ qoruvı boyunca «zarar körgenlerniñ» muracaatlarına seslenmege azırlar.
Ukraina tış işler nazirligi fevral 12 künü Qırımda qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerge öz qarşılığını bildirgen.
Fevral 11 künü sabasından Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirildi. Uquq qoruyıcınıñ yaqalanuvı aqqında haber etken ediler. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı prokuraturağa çağırdılar. Uquq qoruyıcılar işbu vaqialarnı izaatlamay.
Qırımnıñ Rusiye FSB idaresi tarafından «Hizb ut-Tahrir» terroristik teşkilâtında faaliyet» cinaiy işiniñ çerçivesinde dört insan yaqalanğan. Bunı akimiyet tarafdarı olğan «Krıminform» haber agentligine Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ reisi Said İsmagilov dey ki, fevral 11 künü qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler Qırım musulmanlarını «terrorist» olaraq köstermek içün yapılğan. Bunı o, tintüvlerge oğrağan 12 insannıñ adını berip, Facebookta yazdı.
Aqmescit şeeri Kiyev rayon mahkemesinde fevral 11 künü yaqalanğan qırımlılarnıñ – Emir Üsein Kuku, Enver Bekirov, Müslim Aliyev ve Vadim Siruk – işi boyunca mahkeme toplaşuvı keçti. Olarnı Rusiye Federatsiyasınıñ CK 250 maddesi 2 qısmı boyunca qabaatlaylar («Terroristik teşkilâtnıñ teşkil etilmesi ve bu kibi teşkilâtta iştirak»). Mahkeme 2016 senesi aprel 8-ne qadar apis cezasını belgiledi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Raketada birinci uçqan insan – bu Hasan Lagari oldı. Onıñ doğmuş toprağı Qırımdır.
1633 senesi İstanbulda Osmanlı IV sultan Muratnıñ qızına bağışlanğan merasimde Hasan Lagari kökke nasıl uçulğanını taqdim ete. O, mahsus yapılğan kapsulağa yerleşip, barot (poroh) patlavı vastası ile kökke uça. O zamanda yaşağan meşur seyaatçı Evliya Çelebi yaza: “Hasan Lagari, kökke, 300 m yükseklikke uçıp, 20 saniye qadar avada oldı. Soñra, töpede, evelden yapılğan qanatlarını açıp, kapsuladan çıqtı ve Bosfor boğazına qondı”. Hasan Lagari er kesni ayrette qaldıra. O, yapqan emegi içün, sultannıñ adından mukâfat ala. Lagari Qırımda Selâmet Geraynıñ devirinde yaşağan.
Türkiyede Ankara şeerinde Ava quvetleri müzeyinde Hasan Lagariniñ eykeli tiklendi. Bu uçuv alman yazıcısı Erih Raspege ilk kere 1767 senesi neşir etilgen “Baron Münhauzen maceraları” (“Priklüçeniya barona Münhauzena”) eserini yazmaq içün ilham berdi.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko memlekette cenkni toqtatıp, üçünci cian cenkine başlamağa yol bermemege istegenini bildirdi.
Bunı o Twitterde yazdı.
«96 yıl evelsi Birinci cian cenki yekünlendi. Men cenkni toqtatmağa isteyim. Birisine üçünci cian cenkini başlamağa imkân bermemege isteyim», – dep yazdı Poroşenko.
Devlet yolbaşçısı Facebook saifesinde qayd etkenine köre, Birinci cian cenki neticesinde dört imperiya dağıtıldı, aman-aman 10 million insan elâk oldı, ve aynı bu sayıda kişi yaralandı.
«Bugün Avropada «Ğalebe kününi» iç kimse qayd etmey – yalıñız zararlarnı sayıp çıqalar. Cenkte ğalebe qazanğan ve yutturğan olmay, cenkte yalıñız sağ qalğanlar ola. Em de eki taraftan», – dep qayd etti Poroşenko.
Onıñ zanınca, insanlarnıñ barışıq yarışları ve raqipliginiñ müimligini añlamaq içün eki cian cenki yeterlidir.
«Al-azırda bizler şarqta Ukrainanıñ topraq bütünligini imaye etemiz, ve er daim ana toprağımıznı ve mustaqillik ve inkişaf aqqımıznı qoruycaqmız. Lâkin men barışıq neticeler olacağına inanam ve Ukrainada barışıq ayat olması içün elimden kelgeni qadar yapmağa mecburım», – dedi prezident.
Bu sene aprel ayında Ukraina akimiyeti Ukraina şarqında Rusiyege qol tutqan boyeviklerge qarşı terrorizmge qarşı tedbirlerge başladı. Sentâbrde ilân etilgen barışıqqa baqmadan, Donbasstaki vaziyet deñişmey qala.
Noyabr 4-te Ukraina tışqı işler nazirligi ateş toqtatılğan soñ bile Donbassta 100 ukrain arbiyi elâk oldı, tahminen 600 kişi yaralandı.


text:
Aqyar saylav komissiyasınıñ yolbaşçısı muavini Roman Şamraynıñ öldürüvinde şeklengen şahıs apiske alındı. Cinaiy iş açıldı, dep haber ete Krım.Media.
Qırım Rusiye Taqiqat komitetiniñ Devlet Taqiqat idaresi reberiniñ yardımcısı Yevgeniya Belikova neşirge bergen malümatına köre, politsiya hadimleri bu öldürüvde şeklengen eki erkekni yaqaladı. Olardan biri, 1986 senesi doğma, apiske alındı.
Neşirniñ yazğanına köre, cinaiy iş «öldürüv» maddesi boyunca açıldı, cinayetçi 6 yıldan 15 yılğa qadar azatlıqtan marum qala bile.
Qırımnıñ Rusiye uquq qoruyıcı organlarınıñ saytlarında bunıñnen bağlı resmiy haber yoq.
Malüm olğanı kibi, Aqyar şeeri saylav komissiyasınıñ reis muavini Roman Şamray iyün 14-ke keçer gecesi öldürildi.
Aqyar Rusiye Qanun çıqarıcı meclisiniñ matbuat hızmeti bildire ki, iyün 17-de Pokrovskiy katedral kilsesinde onıñnen vedalaşacaqlar.


text:
Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñrda «Kalançak» kiriş noqtasında, vilâyet millitsiyası yolbaşçısınıñ muavini İlya Kiva bildirgeni kibi, Ukrainanıñ qocaman bayrağını açqanlar.
«Bugün işğal etilgen Qırım ile kiriş noqtasını teşkerdiler. Qamaçav 100% devam ete. «Titan» zavodına qadar demiryol pıtağı qapalı. «Kalançak» kiriş noqtasında qocaman devlet bayrağını açıp, duşmannı şaşırttılar! Qırım – Ukrainadır!!!» – yazdı Kiva Facebookta.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler. Afta devamında Qırım ile memuriy sıñırdan bir yük maşinası bile keçmedi.


text:
Yuqarı Radanıñ insan aqlarından vekâletlisi Valeriya Lutkovskaya dekabr 26-da Aqmescitte SİZOda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz ile körüşti. Bunı Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Qırım.Aqiqatqa tasdıqladı.
Smedlâyevniñ aytqanına köre, körüşüv aman-aman bir saat sürdi, tafsilâtlı bir malümat o berip olamadı. Körüşüvde Rusiye advokatı Nikolay Polozov da bar edi.
Ombudsmenniñ kâtibiyet reberi Bogdan Kriklivenko Facebookta bildirdi ki, Valeriya Lutkovskaya dekabr 26-da Aqmescitteki SİZOda üç mabusnı, şu cümleden Ahtem Çiygoznı ziyaret etmege niyetlene.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/07-16
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Rual Amundsen (16 iyül 1872, Borge awılı, Estfoll guberniäse, Norvegiä — 18 iyün 1928, Barents diñgeze)— norvegiäle säyäxätçe häm tikşerenüçe, Könyaq qotıpqa ireşkän berençe keşe (14.12.1911).
Änise isän çaqta, aña birgän süze arqasında diñgezgä çıqmıy tora (21 yäşkä qadär).
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Çubarovnıñ 5 yılğa Qırımğa kerüe tıyıldı
Bu xaqtağı qararnı Qırım Tatar Mäclese räisenä Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya citkerde
Qırım tatarları liderlarına qarata basımnar artqannan arta bara.
Qırım Tatar Mäclese räise Refat Çubarovnıñ 5 yılğa Qırımğa kerüe tıyıldı.
Refat Çubarov Ukrainanıñ Xerson qalasında ütkärelgän Qırım Tatar Mäclese cıyılışınnan qaytqanda çik buyında tuqtatıla häm pasportın alalar.
Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya çik buyu kontrol noqtasında Çubarovqa radikal eşçänlek başqaruda ğayeplänüçe qararnı uqıy.
Çubarov qararnı Qırımnıñ räsmi tellärennän berse bulğan qırımtatar telendä uquın taläp itä , ämma bu taläp cirenä citkerelmi.
Çubarov 5 yılğa yarımutrawğa kertmäw qararı uqılğannan soñ kire Ukrainağa kitä.
Bäyläneşle xäbärlär
Naxçıvan tamğaxanäse Azärbaycanğa bäylände
Naxçıvan üzidaräle cömhüriyäteneñ Däwlät tamğaxanä komitetı Azärbaycan Üzäk tamğaxanä (tamojnya) komitetına bäylände
Bügen Tatarstan bayrağı köne
Monnan 31 yıl êlek Tatarstan cömhüriyäte parlamentı älege däwlät simvolın qabul itte


text:
Qırımda Kreml nezaretindeki milletlerara munasebetler ve Qırımda repressiyağa oğratılğan milletlerniñ milliy-medeniy ğayrıdan tiklev idaresi reisiniñ muavini Yuriy Kosmınin vazifesinden boşatıldı. Bu aqta Qırımnıñ rusiyeli yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ fermenında söz yürsetilmekte.
«Milletlerara munasebetler ve Qırımdan sürgün etilgen vatandaşlar Devet komitetiniñ, milletlerara munasebetler ve Qırımda repressiyağa oğratılğanlarnıñ milletlerniñ milliy-medeniy ğayrıdan tiklev idaresi reisiniñ muavini Kosmınin Yuriy Vladimiroviç 2018 senesi fevralniñ 1-nden itibaren taraflarnıñ razılığı ile vazifesinden boşatılsın», – denilmekte fermanda.
Qırım ükümetiniñ saytında berilgen malümatqa köre, Yuriy Kosmınin 2001 senesinden berli devlet işinde hususan milletlerara munasebetler ve Qırımdan sürgün etilgen vatandaşlar komitetinde çalışqan eken. 2014 senesi sentâbr ayında o milletlerara munasebetler ve Qırımda repressiyağa oğratılğanlarnıñ milletlerniñ milliy-medeniy ğayrıdan tiklev idaresi yolbaşçısı vazifesine tayin etilgen.


text:
Kovid hastahanesi olğan Ermeni Bazar merkeziy şeer hastahanesinde ekimler yetmey. Bu aqta şeer hastahanesiniñ baş ekim vazifelerini eda etken Aleksandr Kulik koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvı ile küreş şeer operativ ştabınıñ toplaşuvında ayttı.
«Operativ ştab toplaşuvında baş ekim vazifelerini eda etken Aleksandr Kulik qayd etti ki, merkeziy şeer hastahanesinde açılğan kovid hastahanesinde ve tibbiy müessiseniñ özünde kene de ekimler yetmey», – dep aytıla şeerniñ Rusiye memuriyeti haberinde.
Qayd etilgenine köre, hastahane reberligi başqa ekimlerni celp etip meseleni çezmege tırışa, «böylece terapevt yerine qabul etken ekimlerniñ sayısı arttırıla».
Qırımnıñ felâket tibbiyeti merkezi ekimler yetmey, dep bildirgen edi.
Oktâbrniñ soñunda Kreml kontrolindeki Qırım sağlıq naziri Aleksandr Ostapenko, yarımadada qomşu Rusiyeden ekimler kelecegini bekleyler, dep haber etti.


text:
DAKge ödemelerdeki bozma yoq etildi - devlet malüyeviy yardımını alğan köçip kelgenlerniñ sayısı arta. Em DAK, em de resmiy isaiyat bunı köstere.
İçtimaiy siyaset nazirliginiñ bilgilerine köre, iyül ayınıñ 27-sinde deyerli 2,8 mln DAK ödemelerni aldı. Bunı ödemek içün devlet bücetinden 22,7 mlndan ziyade grivna ayırıldı.
Hatırlatamız ki, Vitse baş nazir İrına Vereşçuk DAKge ödemeler meselesini şahsiy kontrolına aldı - köçip kelgenlerniñ, Reintegratsiya nazirliginiñ 24 saat işlegen buhran meseleleri sıcaq hattına 15-48 hitapları bunıñ sebebi oldı. Memur qayd etti ki, ealiniñ bu gruppasına ödemeler keçikmesiz berilmeli ve müessisede er bir keçikmeniñ sebebi ögrenilecek.