text:
İşğal etilgen Qırımda fevral 23-te «Aksenovnıñ halq imayesi» kibi belli olğan Qırım halq askerleri taqımınıñ meydanğa ketirilmesiniñ yıllığına bağışlanğan tantanalı tedbirler olıp keçti.
Qırım.Aqiqatnıñ mühbiri bildire ki, bu munasebet ile Aqmescitte «samooborona» vekillerine mukâfat ve medaller berildi, em de olarnıñ şerefine tiklenecek eykelniñ yerinde taş qoyuldı.
Tedbirler Aqmescitniñ Ğalebe skverinde başlandı, Aqmescit Mitropoliti ve Qırım Lazari Ulu Vatan cenkinde ve diger yerli cenk zıddiyetlerinde elâk olğanlarnı añdı. Sükünet daqqasından soñ tedbir iştirakçileri «Tank «T-34» Şan Abidesine çeçek ve çemberlerni qoydılar, akimiyet vekilleri Devlet şurasınıñ binası yanında toplaşqan adamlar ögünde çıqışta bulundılar.
Aynı bu yerde «halq imayesiniñ» qayd etilgen askerlerine nişan, medal ve hatıralıq diplomları berildi.
Tedbirler Nazirler şurasınıñ binası yanında devam etip, «Bütün zamanlarnıñ halq askerleri» abidesi tiklenecek yerde taş açıldı. Cumhuriyetniñ reberleriniñ qayd etkenine köre, bu eykel «Qırım baariniñ» tarihiy vaqialarını ebediyleştirecek. Aqmescit Mitropoliti ve Qırım Lazari dua oqudı.
Kiyevde bazarertesi künü Qırımdan mecburen köçip kelgenler Rusiye elçihanesi yanında piket ötkerip, işğal etilgen yarımadadan ketmege talap ettiler. «Qırım – Ukrainadır» adlı aktsiya martnıñ 15-ne qadar devam etecek.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


c: text/html

text:
Qırımnıñ bir sıra bölgesinde qırımtatar halqı aqsaqalları fevralnıñ 17-nde yaqalanğan yañı «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ destegine çıqtılar. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber ete.
Böylece, «Qırımnıñ bütün siyasiy mabüslerine destek ve birdemlik bildirip, halqqa açıq çağıruv» ile Toqluq ve Qoz köyleri, Belbek uvası, Bağçasaray, İçki ve Seitler rayonlarınıñ aqsaqalları muracaat ettiler.
Fevralniñ 17-nde saba erte yarımadanıñ bir qaç rayonında Rusiye quvetçileri musulmanlarnıñ (ekseriyeti qırımtatarı ola) evlerine keldi. «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ faalleri Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, İçki rayonında Mamamadinov Abdulbori, Qarasuvbazarda Azamat Eyupov, Aqmescitte Yalkabov Timur, Bağçasarayda İbragimov Ernest, Bağçasarayda Fedorov Oleg, Aqmescitte Seydametov Lenur ve Aqyarda Şihametov Yaşarnıñ evinde tintüv keçirildi.
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
İşğal etilgen Qırım üzerindeki Rusiyeniñ «haber qubbesini» yarımadanıñ sakinleri ukrain televizion kanallarına yol açqan sputnik vastasınen teşip keçebileler. Bu aqta Qırım.Aqiqat.Radiosı efirinde Ukraina Haber siyaseti naziri vazifesini vaqtınca eda etken Emine Ceppar ikâye etti.
«İşğalci akimiyetnen Kremlniñ istegi belli – olar Qırımnı dünyadan maksimum uzaqlaştırıp, andaki insanlarnıñ bütünley miyi yuvulğan, propaganda altında qalğan ve qarşılıq köstermeycek insanlardan teşkil etilgen bir basıq zonağa çevirmege isteyler. Yekâne olğan bir şey de- sputniktir ve bizim esabımızğa köre, Qırımdaki Ukraina vatandaşlarınıñ 70% çanaq antenna vastasınen ukrain SMİlerini seyir etme imkânına saipler. Men elde etken malümatqa köre, bir çoq insan ukraina televizion kanallarını seyir ete eken», – dep qayd etti Ceppar.
2014 senesi Qırım zapt etilgen vaqıtta yarımadanıñ media alanından ukrain televizion kanallarınıñ ekseriyeti yoq etilerek, yerine Rusiye kanalları kösterilip başladı. Belli bir vaqıt keçken soñ, yarımadadan esas Ukrainağa «Çernomorskiy» ve qırımtatar ATR telekanalları köçip keldiler. Ancaq Qırım sakinleri çanaq antenna vastasınen bazı bir ukrain televizion kanallarınen seyir etip, bazı radiostantsiyalarnı diñleme imkânına saipler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Fevralniñ 22-nde Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar ve musulmanlarğa yapılğan repressiyalarğa qarşı bir kişilik piketke çıqqanı içün birinci basamaq mahkemesinde 10 biñ rublelik (4,9 biñ grivna civarında - QA) cöreme tölemek şeklinde cezalanğan Rustem Troşnıñ şikâyetini baqmaq niyetinde.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber etkenine köre, şikayet baqılacaq oturışuv saat 13:00te başlaycaq eken.
Oktâbrniñ 14-nde yarımadada küç idaresi hadimleriniñ qırımtatarlar ve musulmanlarğa qarşı repressiyalarına narazılıq köstermek maqsadınen bir sıra bir kişilik piketler ötkerildi. Daa soñra Rusiye mahkemeleri bu piketlerniñ iştirakçilerine cöremeler tayin etti.
Piket iştirakçilerine qarşı, piket ötkerilmesiniñ tayin etilgen tertibini bozğanları içün (Rusiyeniñ Memuriy tertip bozuv aqqında kodeksi, 20.2 maddesiniñ 5-nci qısmı) memuriy protokollar tizildi.
Daa soñra Aqmescit, Canköy, Aluşta, Suvdağ şeerlerinde ve bunıñ kibi de İçki, İslâm-Terek, Qarasuvbazar ve Qurman rayonlarında mahkeme oturışuvları ötkerildi. İçki işler nazirliginiñ Qırım boyunca ekspertiza merkezi tarafından «piketler umumiy maqsat, niyet ve teşkil etilüv ile birleştirilgen» şeklinde berilgen hulâsa, qabaatlav tarafınıñ esas delili oldı.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresiniñ İslâm-Terek rayonlarara taqiqat bölügi 30 yaşındaki yerli sakinge, öz menfaatını tüşünip, yaş qadınnı öldürgeni içün qabaatlavnı taqdim etti.
Bu aqta Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Taqiqatnıñ malümatına binaen, 2016 senesi mayıs 29-da aqşam qabaatlanğan kişi, avtobus turağında tanış qadınnı körip, onı evge alıp ketmege teklif etti.Qadın onıñ avtomobiline mingen soñ, aqay kişi yol marşrutını deñiştirdi, onı ormanğa alıp ketti, ve qurbannıñ altın ilvanlarını almaq içün onı öldürdi», – dep aytıla beyanatta.
Müessiseniñ bildirgenine köre, taqiqat çerçivesinde 10 insan sorğuğa çekildi, vaqia yüz bergen yeri ve qabaatlı kişiniñ avtomobili baqıldı, bir sıra mahkeme ekspertizalarnıñ keçirilmesi belgilendi. Cinayetniñ bütün şaraiti ögrenile. Cinaiy iş taqiqatı devam ete.
36 yaşındaki Mumine Aliyevanıñ cesedi zorbalıq izlerinen mayıs 29-da ormanda tapıldı. Qırım Taqiqat komiteti bu vaqia boyunca cinaiy iş açtı.
Rusiyege boysunğan İçki işler nazirliginiñ Qırım baş komitetiniñ matbuat hızmetinde bildirilgenine köre, mayıs 30-da cinayet yapqanında şeklenilgen kişi yaqalandı. Bu, 30 yaşındaki İslâm-Terek rayonınıñ sakini oldı, o qabaatnı boynuna alğanı aqqında ariza yazdı ve yaş qadınnı öz avtomobiline mayıs 29-da aqşam cemaat naqliye turağında alğanını añlattı. Qadınnıñ cenazesine Tamğacı köyüne yüzlerce vatandaşlar keldi.
Meclis reisi Refat Çubarovnıñ sözlerine köre, yüz bergen vaqia «Qırımda qırımtatarlarğa qarşı yapılğan nevbetteki cinayettir».
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Qırım» ve «Qırım birligi» Rusiye tarafını tutqan qırımtatar teşkilâtlarınıñ birleşüvi, Qırım akimiyeti istegeni kibi, Meclisniñ yerini almaz. Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl bildirdi.
«Eminim, bu «birleşüvden» çoq şey deñişmez. O, olarnıñ ayrı-ayrı faaliyeti kibi, qalp platforma negizinde qurula. Olar bir ğaye içün degil de, «Meclisniñ yerini almaq içün» meydanğa keldi ve inkişaf eteler. Reberleri tarafından belgilengen küçü budır. Bunı añlaylarmı, bilmeyim», – dey o, haber ete Meclisniñ matbuat hızmeti.
Böyleliknen Celâl Qırım Cumhuriyeti milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca Devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnovnıñ «Qırım» ve «Qırım birliginiñ» birleşüvi aqqında aytqanını izaatladı.
«Bundan Mecliske iç te zarar körmeyim, faaliyetimiz bam-başqadır. Meclisni akimiyetten acele çetleştirip, bizden qırımtatarlarnıñ bir çoq er künlük meseleleriniñ al etüvi boyunca mesuliyetni aldılar. Bunı öz omuzlarına yüklediler. Küçleri yetermi? Şübeli», – dey Celâl.
Dey ki, böyle areketler ile Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti Mecliske milliy areket başına qaytmağa imkân bere.
Oktâbr 23 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Cemaat palatası Rusiye Baş prokuraturasına muracaat etip, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini ekstremizmge teşkermege rica etti. Böyle muracaatnıñ sebeplerinden biri – Qırımnıñ Herson vilâyeti tarafından «ticariy» qamaçavı oldı. Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya Meclisniñ «ekstremist teşkilât» olaraq tanılacağını ve faaliyetiniñ yasaq etilecegini nazarda tutqanını bildirgen edi.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi baarde işğal etkeninden soñ, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımada kirişini beş yılğa yasaq ettiler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda aprelniñ 10-unda yarımadada birinci olğan çaqmamazlıq cinaiy davasınıñ ilk mahkeme oturışı keçecek. Qırım advokatı Emil Kurbedinov haber etkeni kibi, oturış saat 9:30-da Kreml nezaretindeki Aqmescit şeeriniñ Kiyev rayon mahkemesinde olacaq.
“Bu dava boyunca qabaatlanğan Osman qabaatını tanımay. O, qadınınıñ ağası Süriyede Rusiyege qarşı cenk etkenini bilip, onı FSB-ge çaqmağanı içün qabaatlana. Rusiye CK-niñ 205.6 maddesi - bir yıllıq apis cezasına qadar. Bu deneme bu maddeniñ ileride qullanılmasına büyük tesir eter. Tahqiqatnen işbirlik yapmadıñmı - mına saña “çaqmamazlıq” maddesi!”, - yazdı Kurbedinov Facebookta.
Kecken yılnıñ noyabr ayında işğal etilgen Qırımda çaqmağanğa qarşı birinci dava açılğan edi.
Berilgen malümatqa köre, 2016 senesi mayısta bir qırımtatarınıñ evinde tintüvler keçirildi, tehnikası alınğan edi. Menfaatlarını temsil etken advokatlar adını aydınlatmay. Tahqiqatnıñ malümatına köre, bu insan ömür arqadaşınıñ qardaşı Suriyede bulunğanını bilip, bunı uquq qoruyıcı organlarına bildirmedi ve onıñnen bağ tutmağa devam etti.
Qırımda bu adise «Yarovaya qanunı» çerçivesinde qabul etilgen deñişmelerden soñ ilk olacaqtır. Çaqmama maddesine köre 100 biñ rublege qadar para cezasını almaq ya da eki yılğa qadar azatlıqtan marum qalmaq mümkün.


text:
Moskvanıñ Basman mahkemesinde çarşenbe künü, mayıs 6-da, ukrain arbiyi Nadejda Savçenko içün acele yardımnı çağırdılar.
Nadejda Savçenkonıñ adliyecisi Twitterde bildirdi ki, Savçenko yaramadı ve yürek ağrısından şikâyet etti.
Bu sebepten mahkemede teneffüs ilân etildi. Moskvanıñ Basman mahkemesi taqiqatnıñ Savçenkonıñ apis cezasını iyün 30-ğa qadar arttırmaq muracaaatını baqa.
Berilgen malümatqa köre, Moskvanıñ Basman mahkemesi mayıs 6-da Rusiyede apiste bulunğan Nadejda Savçenkoğa Ukraina delegatı olaraq Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ (PACE) sessiyasında iştirak etmege izin bermegen taqiqatçınıñ areketlerini qanunğa uyğun kibi tanıdı.
Nadejda Savçenko keçken seneniñ iyül ayından itibaren Rusiye apishanesinde buluna. O, qabaatını red etip, separatistler tarafından esir alınğanını ve Ukrainadan Rusiyege qanunsız alda çıqarılğanını bildire.
Oktâbr 26-da olıp keçken Ukraina Yuqarı Radasınıñ nevbetten tış saylavlarında Savçenko «Batkivşçına» firqasınıñ cedvelinde birinci yerde edi ve sekizinci çağırılış Ukraina parlamentiniñ halq deputatı olaraq saylandı. Rada onı PACE eyyetiniñ erkânına kirsetti.
Mart 16-da ukrain uçucısı SİZOda açlıqqa tekrar başladı.


text:
Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ krizisı
Könüzäk mäs'älälär - 6/2021
Salqın suğışnıñ betüe belän bergä Berläşkän Millätlär Oyışması global’ idarä itü sisteması êçendä üzenä tağın da üzäk urın alğan bulsa da xalıqara sistemanıñ üzgärüenä parallel räweştä üzgärä almadı.
Ber qotıplılıq säbäp bulğan AQŞ üzäkle global’ sistemada Berläşkän Millätlär Oyışması strategik oyışma buludan kübräk taktik “caylanma”ğa äylände. Humanitar qatışu mäs’äläsendä alğı planğa çıqsa da Balkanda serb geopolitik ambiśiyäläreneñ agressiyäsenä häm Afrikada êtnik çistartu säyäsätlärenä qarşı täêsirsez qaldı. 8 meñ bosniya-hersegovinalı möselmannıñ Niderland küzätüendäge BMO töbägendä etnik ütereşgä duçar itelüe – Berläşkän Millätlär Oyışması sistemasınıñ nindi krizista buluın kürsätte. Kosovada BMO urınına NATOnıñ qatışıp tağın da zur ütereşlärneñ totqarlanuı – Berläşkän Millätlär Oyışmasındağı veto sistemasınıñ närsägä êşlägänen dä kürsätte.
Salqın suğıştan soñ yäşängän global’ külämle geopolitik, säyäsi, iminlek, iq’tisadi häm ictimağıy üzgäreşlär säbäp bulğan dönyaküäm idarä itü krizisı isä BMOnıñ kimçelekläreneñ tağın da bilgele buluına säbäp buldı. Bügen isä Berläşkän Millätlär Oyışması hiç bulmağanı qadär tirän krizis aldında tora. BMOnıñ qorıluı fälsäfäsenä qarşı töşüçe bu krizis oyışmanıñ legallegenä qağılışlı sorawlarnı da tudıra.
Legallek krizisınıñ nigezendä BMOnıñ şul çaqlı geopolitik üzgäreşkä qaramastan bişle qorılışqa birelüeneñ däwam itelüe yata. Global’ sistema salqın suğıştan soñ tirän üzgäreşlär aldında tora häm bu üzgäreş biş ilneñ süz iyäsen däwam itterüeneñ mömkin bulmawın kürsätä. Küp qotıplı häm küp üzäkle xalıqara sistema üz yazmışların biş ilneñ qararlarına täslim itärgä telämäwçe kütärelep baruçı köçlär tarafınnan şäkelländerelä. Bu wazğiyät BMOnıñ xäzerge geopolitik köç tigezlegen çağıldırudan çittä buluın kürsätä.
Şul uq waqıtta Berläşkän Millätlär Oyışması wäkillek krizisı aldında tora. Mädäni bularaq küp mädäniyätle buludan çittä häm Könbatış-śentrist xarakterga iyä. Êffektiv buluı probleması BMOnıñ xäzerge torışı belän däwam itüen dä mömkin qılmıy. Xalıqara krizislarda waqıtında çarasın kürä almağan, krizislarnıñ artuına mömkinlek birgän häm krizislarnıñ çişeleşen tar mänfäğät xisaplarına qaldırğan Berläşkän Millätlär Oyışması turında süz bara. Açıqlıq, ütä kürenmälelek BMO duçar bulğan legallek problemasın tağın da arttıra. Qararlarnıñ qabul itelüe räweşe, qabul itelgän qararlarnıñ krizislarnıñ tabiğıylege belän ahäñsezlege BMOnıñ ütä kürenmäle oyışma buludan tora-bara çitläşüen kürsätä. Mondıy ber qorılış global’ sistemada totrıqlılıq täêmin itüe awır bulğanı kebek däwlätlärne üz çişeleşlären êşläp çığaraçaq mexanizmnarnı tözüne alıp kiterä.
Global’ sistemanıñ bigräk tä “Kovid-19” kizüennän soñ yäşägän tirän tetränü salqın suğıştan birle xalıqara säyäsätneñ xarakterında kiñ qırlı üzgäreş aldında toruıbıznı kürsätä. Bu üzgäreş barı tik köçlär taraluınıñ yañadan köylänüe mäğ’näsendä genä tügel, köç üzägeneñ dä Könbatıştan Könçığışqa taba küçüenä işara itä.
Könbatışnıñ geopolitik östenlegendä uzğan ike yöz yıllıq geopolitik däwer Könçığışnıñ geopolitik balansları belän yaña geopolitik çornıñ tuuına yul aça ala. Köç taraluınıñ häm geopolitik tärtipneñ nigezle üzgäreş kiçeräçäge, läkin uzğan çorlardan ayırmalı bularaq şaqtıy gibrid global’ sisteması barlıqqa kiläçäk yaña çorda BMOda reforma ütkärelüe bar närsädän êlek tağın da ähämiyätle häm aşığıç mäs’älä.
Global’ köç taraluına iğ’tibar itmägän häm dönyaküläm problemalarğa waqıtında êffektiv häm ğadel çişeleş êşläp çığara almağan oçraqta Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ legallek krizisı tağın da artaçaq. Bu krizis xäzerge xalıqara xoquq tärtibe êçendä al’ternativ normalarnıñ barlıqqa kilüenä säbäp bula ala häm parallel xoquq ğalämeneñ oyışuına çığanaq bulırğa mömkin. Xäzerge waqıtta al’ternativ regional formalaşularnıñ säyäsi, iq’tisadi häm iminlek küçärendä qabul itkän qararlar BMO üzäkle normalarnıñ urının regional’ üzäkle normalarnıñ ala başlawın kürsätä. Şul uq waqıtta östenlekle qorılış bularaq BMO urınına al’ternativ regional’ oyışmalarnıñ tözelüe Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ tulısınça yuq buluına yäki aktivsızlıqqa kiterergä mömkin.
Murat Yäşiltaş
SETA säyäsät, iq’tisad häm cämğiyät tikşerenüläre waqıfınıň iminlek tikşerenüläre direktorı, yazuçı, professor, doktor


text:
Rusiye Federatsiyasında euro fiyatı 75 rubleni teşkil etti. Böyle bir şey tarihta ilk sefer qayd etile, – dep haber ete UNİAN.
Moskva ticaret birjasınıñ malümatına binaen, bazarertesi künü, dekabr 15-te, Moskva saatine köre saat 15.53 euro fiyatı 2,94 rublege artıp, 75,20 rubleni teşkil etti.
Bundan evel matbuat vastaları bildirdiler ki, dekabr 15-te tarihta ilk sefer dollar fiyatı 61 rubleni teşkil etti.
Moskva saatine köre saat 15.11 Amerika parası 2,1 rublege artıp, 60,3 rubleni teşkil etti (61,25 derecesine qadar endi artqan edi).


text:
AQŞ-tağı prezident saylauğa bir aptadan asa uaqıt qaldı. Qazirgi prezident Donal'd Tramp pen Domokrattardıñ ümitkeri Jou Bayden ügit-nasihai kezeñindegi soñğı pikirtalasın ötkizdi....
«New York Post» jariyalağan material Tayauda «New York Post» gazetinde AQŞ-tıñ bwrınğı vice-prezidenti jäne biılğı prezidenttik saylauğa kandidat Djozef (Djo) Baydenniñ wlı...
AQŞ Ädilet departamentiniñ qıtaylıq äskeri mamandardı qudalauına baylanıstı Beyjiñ biligi Uaşingtonğa eskertu jasağan. Qıtay şeneunikteri türli arnalar arqılı Qıtaydağı amerikalıqtardıñ da twtqındaluı...
QHR qwrılğandığınıñ 70 jıldığına oray Dongfeng-17 birinşi ret jwrt aldına şığarılğan bolatın. Foto: VOA
2019 jılı Şığıs Qazaqstan oblısı Zaysan audanı arqılı qazaq-qıtay şekarasın zañsız kesip ötken Qaster Mwsahanwlı men Mwrager Älimwlı Qazaqstannan bir jılğa bosqın...
Qıtay Tınıq Mwhittağı AQŞ üstemdigine qarsı twru üşin, teñiz-äue küşterin barınşa nığaytıp jatır. «Qıtay soldattarı küş-jigerin soğısqa dayındaluğa jwmsauı tiis», – dep...
Tarihta Wlı Türkistan dalasınıñ Şığıs Türkistan jäne Batıs Türkistan bolıp atalğanı belgili. XYII ğasırdıñ soñına qaray Wlı Türkistannıñ batıs böligin, yağni Orta...
Seysenbide Qıtay eş kedergisiz BWW Adam qwqıqtarı jönindegi keñesiniñ müşesi boldı. Onıñ qatarında Resey men Kubada bar. Halıqaralıq qwqıq qorğau wyımdarı bwnı...
Tramp ükimeti Tayuanğa (Tayvan') qaru-jaraq jetkizudiñ joldarın qarastırıp jatır. Bwl üşin Kongreske wsınıs tastap, Tayuanmen üş türli qaru saudasın bekitip berudi swrağan....
Koronavirustıñ türleri men formaları COVID-19 pandemiyasınıñ ekinşi tolqını joq ekenin körsetedi. Bwl turalı Düniejüzilik densaulıq saqtau wyımınıñ tötenşe jağdaylar jönindegi öñirlik direktorı...
Wyğır-Qazaq Tribunalı
Şinjañdağı bayırğı Qala-qoğandar
Kazakistan: İnsan Hakları Aktivisti Baibolat Kunbolat Tutuklandı
Wlt müddesi jolında, men Serik Ajıbaywlı är qaşanda küresuge dayınmın.
Qıtay konsuldıq aldındağı narazılıq: 50 künde ne özgerdi?
ŞIĞIS TÜRKİSTAN TARIHI
SERİKJAN jäne WYĞIRLAR
Abaqtıdan şıqqan Maks Boqaev alañğa bardı
“Äke-şeşemniñ ziratındağı tastı qirattı”. Qıtay lagerinde qamauda bolğan qazaq
“KMK Mwnay” jwmısşıları jalaqını eki ese köbeytudi talap etti, basşılıq kelispedi
Qıtay biligi koronavirustıq qauipti azaytu üşin jüz mıñdağan internet-troll'derdi paydalandı
Serikjan Biläş Qazaqstannan ketu sebebin tüsindirdi
Äleumettik jelilerde uday mas polkovniktiñ äñgimesi degen video jariyalandı, tipti elbasında tildegen
Mayk Pompeo: AQŞ ükimeti komp'yuter jelilerine jasalğan auqımdı kiber şabuıldıñ artında Resey twr
Azattıq küni Jirinovskiy täuelsizdigimizge til tigizdi
Qıtaylardıñ Almatı auejayına qonğanı eldiñ aşuın tudırdı(video)
Täuelsizdik küngi Almatıdan fotobayan
QITAY LAGERİNDEGİ QAZAQTAR ARAŞA SWRAYDI
Qazaqstandıq äyelder aqşa üşin qıtaylarğa bala tuıp bergen
“Bwl jağday şeşilse tek soğıs arqılı şeşiledi”: Äzimbay Ğali orıs deputattarına qarsı pikir ayttı
Otbası iz-tüssiz joğalıp ketken qandasımız kömek swraydı
Reseylik deputat: Qazaqstan Reseyge territoriyasın qaytarıp beruge tiis (video)
Şıñjañdağı mwsılmandar üşin. Francuz futbolisti Grizmann qıtaylıq Huawei-men kontraktisin üzdi
Qıtay soğıs kemeleri oq jaudırdı, AQŞ kemeleri daulı sularğa kirdi – Qıtay äskeri telearnası
Bombalauşı drondardıñ üşinşi buını – Bayraktar Akıncı ömirge keldi
Qıtay elşisi: Pandemiya Qazaq-Qıtay qatınasına äser etken joq, tağı 360 mln dollar investiciya jasadıq
Killerler. Izrail' azamatı Tarnapol'skiy qalay oqqa wştı?
Derjavalardıñ quattı teñiz qosındarı Qıtaydıñ şığısına jinaluda
Ministrlik: “Qauipsizdik sertifikatımızdı” eşkim moyındamaydı, sebebi NATO-ğa müşe emespiz
BWW Reseydi Qırımnan ketuge şaqıratın rezolyuciyanı qabıldadı. Qazaqstan qalıs qaldı
Benzin bağası öseyin dep twr
Qıtaydıñ qaru-jaraq öndiruşileri älemdi alañdattı
Marğwlan Seysembay: Ersin Erkin isinde jeñiske jettik!
Qıtay sotı tağı bir Qazaqtan jeñildi
2021 jılı baspana men qwrılıs zattarı qımbattaydı
AQŞ tağı da Qıtayğa qarsı sankciya salğalı otır
Almatıda «Sergek» arqılı 4,5 mlrd teñge ayıppwl salınğan
Euroodaq Keñesi adam qwqıqtarın bwzğanı üşin jahandıq sankciyalar rejimin bekitti. Ol 10 jeltoqsannan bastap küşine enedi.
AQŞ-ta jappay vakcinaciyalau bastaladı
Qazaq şekarasınan tek qazaqtar ğana kire almay jatır
2021 jılı Qazaqstanda vakcinalau bastaladı
Tramp berilgen joq, al prezidentti tañdaytın jiınğa 9-aq kün qaldı
Şımkentte KamAZ 11 avtokölikti soqtı – video
ALTAY ÖLKESİNİÑ ŞINJIYAÑ PROVINCIYASINA ÖZ ERKİNEN TIS QOSILĞANINA 100 JIL (1920-2020J.J)
Djo Bayden Resey men Qıtayğa qatıstı közqarasın ayttı
Biz Qıtaymen soğısu mümkindigin joqqa şığara almaymız
Qırğızstan Qıtaydan tağı qarız öteudi jeñildetudi swradı
Qazaqstan mwnay qorı boyınşa älemde 11-orında twr
Tramp 2024 jılğı prezident saylauına qatısuı mümkin
Qıtay Djo Bayden komandasın “satıp aluğa” tırısuda –AQŞ barlau qızmeti
MIRZAN KENBEJAY: Türki eli boludan nege qorqamız?
Erdoğan Trampqa alğıs bildirdi
Djo Bayden AQŞ-tağı prezident saylauında jeñiske jetti
Oralman da Qazaq! Bölinbeyik!
Bağaşar Mälikwlı men Qayşa Aqan. Qazaqstan Qıtaydan kelgen tağı eki qazaqqa bosqın märtebesin berdi
TRAMP «BORAT» TURALI
Tramp pen Baydenniñ aytısı: Putinnen aqşa alğan kim?
Djo Baydenge tiesili qwpiya hattar jäne Tramp mälimdemesi
Diplomatiyalıq dağdarıs aldındağı añdısu: Beyjiñ Uaşingtonğa eskertu jasadı
Qıtay Tayuanğa qarsı şabuıl dayındığın küşeytude
“Qıtaydan qaşqan” Qaster men Mwragerge bir jılğa bosqın märtebesin berdi
Älem ülken soğısqa dayındalıp jatır
Stalin nege Şığıs Türkistannıñ täuelsizdigin qwrban etti?
Adam qwqıqtarı üşin «qaralı kün»: Qıtay BWW Adam qwqıqtarı jönindegi keñeske müşe boldı
Tramp Aq üyge oraldı
Qıtay sotı Qazaqstandı täuelsizdik künimen qwttıqtağan üş etnikalıq qazaqtı sottadı
Under The Cover Of The Coronavirus, Kazakh Activists Face Renewed Pressure /Bruce Pannier
Kazakistan: Dulat Agadil’in Ölümüyle İlgili Şüpheler Büyüyor
Terör Coğrafyası: Etnik Kazakların Gözaltına Alındığı Kampların Listesi
DALDA TURALI JIR


text:
"Soñgı ber niçä atnada, dönya cämäğatçelege Birmanya xalqınıñ cäsarätenä soqlanıp qaradı, Ğadi xalıq, üz ireklekläre öçen, Demokratik üzgäreşlär taläp itep tınıç uram çaraları uzdırdı. Dönya cämağatçelege, şul uq waqıtta Birmaniäneñ Xärbi xökümät köçläreneñ moña kürsätkän cäwabına titrände. Bhudist din ähilläre qıynaldı häm üterelde. demokratiäne yaqlağan meñlärçä keşe dä qulğa alındı."
Bush, moña qarşı yaña çikläwlär östäläçägen belderde. Bush, Birmaniä başlıqlarına qarşı, säyäxät häm iqtisadi çikläwlär kertelgän ide, xäzer bolarğa östäp AQŞ säwdä bülege tarafınnañ Birmaniädañ çıqqan mallar idaräse tağın da nığıtılaçaq dide.
Bu, Birmaniägä qarşı soñgı ber ay eçendä kertelgän, ikençe çikläw bulaçaq.


text: Unda Çexiyanıñ finanstar ministrlığı häm sauźa palatahı wäkildäre qatnaşa. Osraşıuźa ike yaqlı eşlekle kileşeüźär töźöü kötölä. Çexiya menän Başqortostan törlö ölkälärźä xeźmättäşlek itä. İke aralağı bäyläneştärgä 1994-se yılda nigeź halına. Äle sauźa–iqtisadi bäyläneştär Räsäy menän Çexiya arahındağı ,,Xeźmättäşlek,, turahındağı kileşeügä yaraşlı üśeşä. İke respublika arahında sauźa äyläneşe 74 million dollarğa etä. Ämmä 2005-se yılda ul 6 million dollarğa tiklem töşä. Belgestär fekerensä, Başqortostandıñ da, Çexiyanıñ da iqtisadi mömkinlektäre bik źur-sauźa äyläneşen ber–nisä tapqırğa arttırırğa mömkin.


text:
İnternette yerleştirilgen videoğa köre, Tavriya ve Aqyarnıñ rus teşkilâtlarınıñ koordinatsion keñeşi «Qabarcılıqqa yoq» şiarı altında miting ötkerdi. Lâkin miting ötkerilmesine Moskvada yollanılğan uquq qoruyıcılar keder etti.
Böyle etip, polis hadimi miting iştirakçilerinden tedbir ruhset alıp keçirilemi, dep soradı, soñra ise Rusiye qanunları boyunca miting qanunsız olğanını bildirdi.
Faaller ise Aqyarda keçici müddet olğanını aytıp, Rusiye Federatsiyasınıñ qanunları 2015 senesinden başlap işke tüşürilecegini bildirdiler.
Polis hadimi miting iştirakçilerini evge qaytmağa çağırdı, lâkin olar razı olmadılar. Bundan soñra olarnı militsiya bölügine davet ettiler. Amma buña da dejvap tapıldı: «Aqyar – Moskva degildir».
Rusiye Federatsiyasında, Ukrainağa köre, miting ve kütleviy toplaşuvlarnen bağlı sert bir qanunlar bar. Bunıñ kibi qanunsız tedbirlerniñ iştirakçilerini evge yollaylar ya da yaqalap cezalaylar.


text:
Gümrük birligi Ukrainanı Avropa birligi ile assotsiatsiyanıñ imzalanuvından soñ ğayıp etti.
Bunı Rusiye prezidenti keñeşçisi Sergey Glazyev bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Bizde Brüsselde AB ve Ukraina, Gürcistan, Moldova arasında assotsiatsiya añlaşmasınıñ imzalanuvı ile bağlı ğayet çoq sual peyda ola. Yani ğarp yönelişte keneşlevimizge qattı mania qoyuldı», – dedi Glazyev.
Putin keñeşçisi işbu al Rusiye menfaatına tesir ete ve bu üç devlet ile işbirlik istiqbali aqqında tüşünmege mecbur etkenini aytıp keçti.
«Assotsiatsiya añlaşması çerçivesinde Ukraina, Moldova ve Gürcistan musaqilliginiñ bir qısmını Avropa komissiyasına bergenler. Yani olar endi Gümrük birligi ve YEEP azaları olamazlar. Bizim içün büyük bir zarardır»,– dedi Glazyev.
Hatırlatamız, Ukraina, Gürcistan ve Moldova iyün 27 künü Brüsselde Avropa birligi ile assotsiatsiya Añlaşmasını imzaladılar. Ukrain tarafı vesiqanıñ yalıñız iqtisadiy qısmını imzaladı, siyasiy qısmı daa mart ayında imzalanılğan edi.


text:
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyeden «fevral 26 işi» iştirakçileriniñ azat etilmesi ve Qırım Rusiye akimiyeti tarafından taqibiniñ toqtatılmasını talap ete. Bu aqta Ukraina Tış siyasiy nazirliginiñ mezkür iş boyunca açılğan mahkeme toplaşuvları sebebinden aşkâr etilgen beyanatında aytıla.
«Ukraina Taş işler nazirligi Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyetinde qırımtatar halqınıñ temsilcilerini taqip etmemek ve acele sürette qanunsız sürette apiste tutılğan Ahtem Çiygoz, Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Arsen Yunusov, Eskender Yemirvaliyev ve Talât Yunusovnı – Rusiye Federatsiyasınıñ Ukrainağa nisbeten reyanelerini serbest bıraqmağa talap ete», – denile beyanatta.
Ukraina Tış işler nazirligi 2014 senesi fevral 26 künü Aqmescitte barışıq aktsiya iştirakçileri üzerinde «Rusiye işğalci akimiyetiniñ mahkemesi» başlanuvı sebebinden qattı narazılığını bildire. Kiyevde deyler ki, qırımtatar faalleri bu künü Vatannıñ qoruvı, Ukraina topraq bütünliginiñ saqlanuvı oğrunda küreşti.
«İşğalci akimiyetniñ tuvğan toprağını Rusiye istilâsından qoruğanlarğa nisbeten intiqamı – halqara uquq ve dünya toplulığına tsinik bir çağıruvdır», – qayd eteler nazirlikte.
Tış işler nazirliginde şunı bildireler ki, Rusiye akimiyeti tarafından qırımtatarlarnıñ taqibi, olarğa qaba ve insaniyetsiz davranış, sürgünlik, din aqqınıñ sıñırlavı, cemaat teşkilâtlarınıñ bozuluvı ve matbuat vastaları temsilcileriniñ taqibi – bu er şey «Qırımnı onıñ tamır halqı içün qorqu ve azap adasını çevirdi».
Aqmescitte «fevral 26 işi» boyunca bazarertesi künü birden eki mahkeme toplaşuvı keçe – Qırımnıñ Yuqarı Mahkemesi ve Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesinde. Yuqarı Mahkeme binası yanında onlarnen insan toplandı, amma toplaşuv salonına tek bir qaç insan kirip oldı, çoqusı, şu cümleden, mamahkümlerniñ – Mustafa Degermenci, Ali Asanov, Arsen Yunusov ve Eskender Emirvaliyevniñ tuvğanları kiremedi.
Rusiye taqiqatçıları olarnı 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti binası yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Rus birligi» firqasınıñ faalleri iştirak etken çoq biñli mitingde yüz bergen «kütleviy çatışmalarda» iştirak etüv ile qabaatlaylar.
Qırımda «fevral 26 işi» boyunca qabaatlanğan Talât Yunusovğa dekabr 28 künü üküm çıqarıldı.
Qırım.Aqiqatqa adliyeci Cemil Temişev aytqanı kibi, mazun fevral 26 künü kütleviy çatışmalarda iştirak etkeni içün 3,5 şartlı apis cezasına maküm etilgen.


text:
Donetsk vilâyeti devlet memuriyetinde iyül 5-te Kramatorskka«Eurovision-2016» yarışında ğalebe qazanğan Ukraina temsilcisi, Qırım yırcısı Jamala kontsert programmasınen kelecegi aqqında bildireler.
«Kramatorsknıñ silâlı taqımlardan azat etilmesiniñ eki yıllığına şeerni populâr ukrain yırcısı Jamala ziyaret etecek», – dep aytıla memuriyet matbuat hızmetiniñ beyanatında.
Elde etilgen malümatqa köre, Jamala Kramatorsknıñ merkeziy meydanında sanağa çıqacaq. Kiriş serbest.
Yırcınıñ resmiy saytında bu malümat daa tasdıqlanmadı.
Ukraina temsilcisi, Qırım yırcısı Jamala «Eurovision-2016» yarışında ğalebe qazandı, onıñ finalı İsveçiya paytahtı Stokgolm şeerinde mayıs 15-ke keçer gecesi keçirildi. Konkurs qaidelerine binaen, endi kelecek sene Ukraina «Eurovision» yarışını öz devletinde qabul ete bile, amma onıñ bunı red etmege de aqqı bar.


text:
Yaqın üç kün içinde Keriç parom keçiti ava vaziyeti sebebinden işini toqtata bile.
Bu aqta malümat «Deñiz müdirligi» («Morskaya direktsiya») şirketiniñ saytında bildirile.
«İyün 24-te ve, tahminlerge köre, nevbetteki üç kün devamında keçitte ava vaziyetiniñ kerginleşmesi beklenile», – dep aytıla beyanatta.
İş toqtatması aqqında şimdilik malümat yoq, iyün 23-ten 24-ke keçer gecesi parom keçiti ştat rejiminde çalıştı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Salı künü Yaltada ibadet etkenlernen beraber yaqalanğan Kezlevdeki Ukrain yunan-katolik kilsesiniñ papazı Bogdan Kostetskiy azat etilgenini bildirdi.
Bunı papaz Ukraina Diniy malümat hızmetine ayttı.
«Sentâbr 3-te saat 10-da papaz Bogdan UDMH muarririyetine telefon etip, endi azatlıqta bulunğanını bildirdi. Azat etüv aqqında bir de bir tafsilâtlı malümatnı aydınlatmadı», – dep qayd ete neşirniñ matbuat hızmeti.
Aqşam üstü papaz Bogdan Ukrain yunan-katolik kilsesiniñ diger papazı Nikolay Gavrilükke olarnı belgisiz şahıslar yaqalağanları, ve olar bir de bir mağazda bulunğanını bildirdi. Saat 2:30 onı sorğuğa çekmek kerek ediler. O vaqıttan berli onıñnen bağ yoq edi.
Yaqalav sebepleri belli degil.


text:
Qazan Kirmäne
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Qazan Kremle yäki Qazan Kirmäne 16. yöz urtası – 19. yöz miğmari ansamble. Qazannı üzäğe.
14. yöz – 16. yözneñ 1. yartısında Tatar tözüçe ostaları tarafınnan qorılğan şähär-kirmän nigezendä barlıqqa kilä. Şähärneñ üzägendä, Qazansu yılğasınıñ sul yarında borınğı Qazan Qälğäse urınında. Qazan xanlığı zamanında bu mäydanda Xan Sarayı, Xan törbäläre, Nurali mäçete, Qolşärif mäçete, mädräsälär, alpawıt yortları h.b. binalar urnaşqan. Qälğä xäzerge Kremlneñ tönyağında, qalqulıqta urnaşqan. Qazan Qälğäse 7 manaralı, díwarları eçke yaqtan taş belän nığıtılğan. Kirmaännän kerü yulları-qapqaları Nurali, Atalıq, Xan, Alabuğa, Kibäk h.b. isemnärdä bulğan. Şähär bistäläre yağınnan Arça, Zur, Tömän, Qırım, Köräyeş, Nuğay h.b. qapqalardan kergännär. Qapqalar östendä saqlanu manara-qorılmaları eşlängän. Qorılmalarnıñ arxitektur stillärendä Bolğar, Altın Urda, Ğosmanlı häm İtaliä-Awrupa mäktäpläre yoğıntısı sizelä. 1552. yılda Qazannı yawlağanda ul qorılmalarnıñ küpçelege cimerelgän.
Qazan Kremle territoriäse könyaqtan tönyaqqa suzılğan küppoçmaq, 1556-1562. yıllarda taştan, 17-18. yözlärdä kirpeçtän qorılğan biek manaralı qälğä díwarları belän äyländerep alına. Bu kompleksta barlığı 14 manara sanala, alar ike törle: küzätü, saq manaraları (Könyaq-Könçığış, Könçığış, Könyaq-Könbatış, Tönyaq, Tönyaq-Könçığış, İsemsez häm Tönyaq-Könbatış tügäräk manaralar, Biş Qırlı manara); qapqalı manaralar: Spas (16. yözneñ 2 yartısınnan), Yäşeren (Taynitski, Nurali qapqası urınında, 18. ğasırğa qädär Nikolski, 18. yözneñ axırınnan Taynitski), Konsistor, Dmitrov, Preobrajenski qapqası (Tömän qapqası urınında, 16. yözneñ 2. yartısınnnan Sergeyev, soñraq – Preobrajenski), Voskresenski qapqası (Alabuğa qapqası urınında). Manaralarnıñ qayberläre saqlanmağan. Kremlneñ tönyaq öleşendä Söyembikä manarası, Blagoveşçenie Kafedral Çirkäwe, Soşestvie Svyatogo Duxa saray çirkäwe (1852-1859. da Vvedenski çirkäwennän (16. yöz urtası) üzgärtep qorıla), Gubernator (häzerğe Prezident) Sarayı (19. yöz urtaları) Xan Sarayı urınına salına.
Elekke Yünkerlär kölliäte binası Arsenal häm Artilleriä yortı (18. yöz-19. yöz başı) urınında tözelä; 2005. yıldan Ermitaj filialı binası (1829-1840, míğmar P.G.Pätnitski).
Qazan Kremleneñ könçığışında Çirkäwlär idäräse (Duxovnaya konsistoriä) bínaları (18. yöz axırı), qabulxanälär (19. yöz başı), Arxierey yortı (1829), kazarmalar (19. yöz), könyaq-könbatışında Spas-Preobrajenie monastırınıñ ber öleşe saqlanğan (16-19. yözlär); şunıñ tönyağında (19. yöz urtasına qädär) Kiprian häm Yustinya çirkäwe (16. yöz axırı) urnaşqan bula. Xäzer Qazan Kremlendä – Tatarstan Präzidente rezidensiäse, Tatarstan ministerlekläre, idaräçeleklär, xakimiät-xucalıq oyışmaları. 1990. yıllardan Qazan Kremlendä kiñ qolaç belän üzgärtep qoru, tözekländerü eşläre alıp barıla. 1996.dan Qolşärif mäçete tözeldä häm 2005. yılda tözeläp beterde. 2000dä Wäkillek bínası tözelä.
1994.tä "Qazan Kremle" däwlät tarix-arxitektur häm sänğät muzéy-saqlawlığı oyıştırıla. 2000. yıldan UNESCOnıñ Bötendönya Mädäniät häm Tabiğät Mírasları isemlegenä kertelde.
KüreneşläreYзrәpTү
SıltamalarYзrәpTү
- PәcMи caйT (pyc.)


text:
Ukraina Yuqarı Radasında «Avropalı Ukraina» yañı koalitsiyası şekillendirildi. Böyle bir qarar koalitsiya toplaşuvında qabul etildi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Petro Poroşenko Blokunıñ» vekili Vladimir Groysmannıñ aytqanına köre, noyabr 27-de parlament fraktsiyasınıñ koalitsiyasına 302 halq deputatı kirdi.
Beş parlament fraktsiyası parlament koalitsiyasınıñ meydanğa ketirilmesi aqqında añlaşqan ediler. Onıñ erkânına «Petro Poroşenkonıñ Bloku», «Narodnıy front», «Samopomiç» Birleşmesi, Oleg Lâşkonıñ Radikal firqası ve «Batkivşçına» kirdiler. Cumaaqşamı künü, noyabr 27-de, yañı saylanğan parlamentniñ ilk toplaşuvı ötkerilecek.


text:
Rusiye devlet duması Qırım ve Aqyarda çetel yatırımlar üzerinde nezaretniñ quvetleştirilmesi aqqında qanun leyhasını qabul etti. Bu aqta iyün 16 künü RİA Krım bildire.
Deñişüvlerge köre, çetel yatırımcıları Yekâne devlet qaydına olarnıñ qocalıq cemiyetiniñ Qırımda qaydı aqqında yazuvnıñ kirsetilmesinden 90 kün soñra Federal antimonopol hızmetine, şirketi memleketniñ mudafaası içün strategik emiyetini belgilegen faaliyet ile oğraşsa, beş ve ondan ziyade isse fayızı aqqında malümatnı taqdim etmeli.
Aks alda böyle yatırımcınıñ rey berüv aqqı alınacaq,– denile beyanatta.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Aqmescit merkezinde cumaaqşamı künü, dekabr 13-den, yañı yıl munasebeti ile naratnı pekitmekteler.
Kommunal hızmetlerniñ hadimleri aytqanı kibi, bu inşanı Kiyevden 4 yıl evelsi ketirgen ediler. Bu vaqıt devamında yañı bir şey peyda olmadı.
«4 yıl onı qoyamız, onı Ukrainadan ketirgen ediler. Kiyev bizge ediye etti», – dep ayttı Qırım.Aqiqat mühbirine kommunal hızmetiniñ hadimi.
Naratnı, adet üzre, Lenin meydanınıñ merkezinde yerleştirecekler. Tahmin etilgeni kibi, dekabr 19 künü endi azır olacaqtır.
Evel Aqmescit şeer şurasında bu sene Qırımda narat Rusiye bayrağı tüsinde yaraştırılacağı aqqında bildirgen ediler.


text:
Rusiye tarafı, Azaq deñişçinde balıqçılar bulunğan ukrain gemisiniñ FSB tarafından zapt etilüvi aqqında alâ daa malümat bermedi, dep bildirdi Ukraina devlet sıñır hızmetiniñ reisi Andriy Demçenko «Ukrinform» agentligine.
«Rusiye tarafı ukrainalılar bulunğan geminiñ zapt etilüvi aqqında alâ daa bildirmedi», – dedi Demçenko.
Onıñ tahminlerine köre, ukrainalılar bulunğan gemi deñizge daimiy bulunğan yerden farqlı bir yerden çıqqanına oşay. Demçenkonıñ qayd etkenine köre, Azaq deñizi eki memleket arasında iç deñiz ola ve bu meseleni zorlaştıra.
Qırım ve Aqyardaki Rusiye FSBsiniñ idaresi fevralniñ 15-nde Azaq deñizinde dört Ukraina vatandaşı bulunğan gemi tutulğanını bildirdi. Rusiye kontrolindeki Qırım ombudsmeni Larisa Opanasük ukrain gemisiniñ taqımı Azaq deñizinde 48 saatqa tutuldı, dep ayttı.
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ kütleviy haber vastaları ile bağ meseleleri bölüginiñ reberi Andriy Demçenko Qırım.Aqiqatqa izaat berip, müessise, Azaq deñizinde dört Ukraina vatandaşı bulunğan gemi Rusiye quvetçileri tarafından tutulğanını teşkere, dep bildirdi.
Daa soñra FSB, Azaq deñizinde tutulğan geminiñ kapitanı sorğuda qabaatını tanıdı, dep bildirdi.
Ukraina telükesizlik hızmetiniñ qarşı casuslığı, Rusiye FSBsiniñ hadimleri tarafından Azaq deñizinde balıq tutqan Ukraina vatandaşlarına qarşı halqara uquq normalarınıñ bozuluvını qayd ete, dep bildirgen edi.
Soñki vaqıtları Qara deñiz Azaq deñizi ve Keriç boğazı kibi vatandaş gemileri ve Ukraina arbiy deñizcileriniñ areketleri içün telüke olğan Rusiye arbiy-deñiz flotu ve diger deñiz birleşmeleriniñ faal areket yerleri oldı.


text:
«Hizb ut-Tahrir davası»nıñ Aqmescit taqımınıñ mabüsleri Teymur ve Üzeir Abdullayevler, Ayder Saledinov, Rustem İsmailov ve Emil Cemadenovnı Rostov-na-Donu Rusiye şeeriniñ SİZOsına etap ettiler. Bu aqta advokat Edem Semedlâyev haber etti.
O, dekabr 12-sinde Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesinde olarnıñ davası baqılacağını bildirdi.
2016 senesi oktâbr 12-de Qırımdaki beş musulman qorantası tintildi. Tintüvlerniñ neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov yaqalandı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Bunı bugün FMH yolbaşçı muavini Sergiy Kalüjnıy bildirdi. Bщyle malümat «Krıminform» saytında peyda oldı. Şu saytnı öz-özüni «qırım akimiyeti» olaraq adlağan siyasetçilernen bağlaylar.
«Añlaşmanıñ 5-nci maddesine (Qırımnıñ qoşuluvı aqqında) binayen Qırım ve Aqyarda yaşağan Ukrain grajdanları ve grajdanlığı olmağan şahıslar RF vatandaşları olaraq tanılalar. Amma bir ay içinde özüne ve öz balalarına Ukraina grajdanlıqnı qaldırmağa ya da asılında grajdanlıqsız qalmağa istekni bildirgenler bu sırağa kirmeyler», – dep añlata Kalüjnıy.
Onıñ aytqanına kore, boyle grajdanlar Qırımda yaşamaq içün mahsus vesiqanı resmiyleştirseler, o zaman öz yaşağan yerinde qala bileler. Boyleliknen, qayd etti Kalüjnıy, bu insanlar Qırımda daima RFda yaşağan Ukrain grajdanları kibi qala bileler.


text:
Qırım parlementiniñ «spikeri» Vladimir Konstantinov, III Halqara parlament forumında çıqışta bulunıp, «cemiyette olğan insaniyetlikniñ kelecegi içün umumiy mesülietniñ añlamı Aropa merkezinde – Ukrainada peyda olğan cenkniñ havflı ocağını söndürmege yardım eter» dep qayd etti.
Bunı öz başına tayin etilgen Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet Şurası reisiniñ matbuat kâtibi Oksana Savenkova bildirdi.
Soñki ayları Ukrainada üküm sürgen vaziyetni izaatlap, Qırım «spikeri» sabıq ukrain akimiyetiniñ onıñ halqına nisbeten etken hatalarını hatırlattı ve şimdiki yolbaşçılarnıñ memleketniñ Cenübiy-Şarqı sakinlerine nisbeten köstergen areketlerini takbih etti.
«Aynı zamanda, onıñ sözlerine köre, ukrain neonatsizmniñ havfı yalıñız Rusiye üzerinde olğanını tüşünmege yañlış, onıñ miqyası daa da büyüktir: «Biz Qırım Cumhuriyetinde birinci olıp, işbu Gitler ve Bandera izdeşlerine qarşı çıqtıq. Biz Kiyevde olğan neonatsist avdarmasını tanımadıq, saylaycılarımızğa, halqımızğa nisbeten hainlik yapmadıq. Aksine faşizmge qarşı platformada akimiyet ve halqnıñ birligini saqlap oldıq», – dep bildire Konstantinovnnı sözlerini onıñ matbuat kâtibi.
Hatırlatamız, bugün Qırım «parlamenti»niñ reisi Vladimir Konstantinov Rusiye Federatsiyası Devlet Dumasınıñ Federal Toplaşuvı reisi Sergey Narşkinniñ daveti ile iyün 26 künü iş ziyareti ile Moskvağa buyurdı.


text:
Ukrainanıñ Qırım işleri boyunca Devlet hızmetiniñ başı vazifesine tayinlengen Nariman Ustayev dey ki, hızmetniñ esas vazifesi – Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda yaşağan ukrain vatandaşlarınıñ aqlarını qorçalamaq.
Bu aqta o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Qırım ile bağlı meselelerden devlet siyasetiniñ amelge keçirilmesi boyunca devet hızmetiniñ esas vazifeleri – vaqtınca işğal etilgen territoriyada yaşağan Ukraina vatandaşlarınıñ aqlarını qorçalamaqtır».
Ustayev yaqında yapılacaq planları aqqında aytqanda, evelki yolbaşçılıq tarafından belgilengen bir sıra problema üzerinde çalışacağını bildirdi.
«Şimdi başlanılğan şeylerni devam etmek kerek», – dedi o.
Keçken afta Ukraina Nazirler kabineti Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar meseleleri boyunca vekâletli şahıs vazifesiniñ meydanğa ketirilmesi aqqında avaleni aşkâr etti. Bu vazifege Aslan Ömer Qırımlı keçti.


text:
«Başqa regionlardan da balalar yollanılacaq, lâkin eñ çoq Moskvadan, qararnen 10 biñ bala. Programma İyül ayından başlanacaq. Putövkalarnı eñ yaqın vaqıtta satın alacaqmız. Biz Aqyardaki bir qaç bazalarnıñ saiplerinen muzakerekler alıp baracaqmız», — dedi medeniyet departamentniñ reis muavini Vladimir Filippov.
Onın sözlerine köre, olar hususan Aqyardaki bazalarnen meraqlanalar, çünki Aqyar Moskvanıñ mesüliyetindedir.
O balalarnıñ ketirme yolı yaqın zamanda tayinlecegini bildirdi. İhtimal olar çarter ava reysnen ya da poyezdnen Krasnodar vilâyetine ondan soñ parom ile Qırımğa kelecektirler.
Bundan evel Moskvadaki akimiyet Qırımda vaziyet havflı olğanı içün balalarını yibermeyceklerini aytqan edi.
İzvestiya bildirgenine köre, Qırımğa yollanılacaq balalarnıñ cümle sayısı 33,5 biñ olması közde tutula. Olar içün bütçetten 1,1 milliard ruble ayırılacaq.


text:
Maksim StepantsovKeçken aftanıñ soñunda «Livadiya» devlet işhanesiniñ territoriyasına saat 20.00-de qaravullarnı silâsızlandırıp, mahsus kiyimlerde silâlanğan şahıslar kirdi. «Livadiya» işhanesiniñ telükesizlik hızmeti yolbaşçısınıñ aytqanına köre, şu gece çalışqan qaravulnıñ başına pistoletni yöñeltip, telefon vastasınen er şey tınç olğanını, reberine bildirmege mecbur ettiler. Amma, yolbaşçı, qaravulnı mecbur etkenlerini sesinden añladı.
İşhane memuriyeti vekillerini belgisiz şahıslar yibermediler. Ateş açmaqnen qorquzdılar. Silâlanğan şahıslar iç bir muzakerelerni qabul etmeyip, vesiqalarnı da köstermediler.
İşhane yolbaşçıları, yalıñız, bu insanlar Qırım baş naziri Sergey Aksenov teşkil etken, Qırım mudafa temsilcileri olğanını ögrenip oldılar.
Kelecek künü, saba işhane bosağası yanında işçi ve yolbaşçılar toplaştılar. Silâlanğan adamlar, işhaneni qorumaq ve qırsızlıqnıñ ögüni almaq maqsadında kelgenlerini añlattılar. Olar, işçilerni kirgizip, amma iç bir şeyni çıqarmağa bermeyceklerini ilân ettiler. Toplanğan işçiler silâ astında çalışmağa saqındılar.
Genrih Mikaelân işhaneni zapt etkenlerge, şarap şişelerni satılış içün maşinalarğa yüklemege kerek olğanını añlatmağa tırıştı, amma «qoruyıcılar» iç bir şeyni alıp yüklemege ruhset bermeycegini bildirdiler. O vaqıt Mikaelân Yalta militsiyasına muracaat etmege mecbur etti. Şu yerge Yalta militsiyasınıñ Öleg Sitar ve hadimleri keldiler. Olar mudafaa temsilcilerinen muzakereler alıp bardılar, amma «qoruyıcılar» işhane territoriyasından ketmediler.
Kene esirlikmi?
Mart 28 künü «Livadiya» devlet işhanesiniñ sistem yöñelticisi Qırım mudafaa vekilleri tarafından esirlikke alındı. Cemaat ile alâqalar bölüginiñ yolbaşçısı Oleksandr Gorduznıñ aytqanına köre, onı buyurılğan vazifeni becergen vaqıtta yaqaladılar.
«Sistem yöñelticisi ve laboratoriya yarın şişelerge tkülecek şarapnıñ keyfiyetinin ögrenmek içün yolbaşçısı işhanege keldiler. Laboratoriya, şarapnıñ analizini ala, Andrey ise, malümatnı tablitsalargda qayd ete. Silâlanğan şahıslar yöñelticini yaqalap, qorquzdılar, şarap işhanesiniñ serverlerini alıp taşlamağa mejdbur ete ediler» — qayd etti Oleksandr Gorduz.
Muzakerelerden soñra yöñelticini azat ettiler.
Şimdiki vaqıtta, işhane territoriyasında silâlanğan şahıslarnıñ sayısı 20 teşkil etti. İşçilerniñ ömürleri ve sağlıqları içün saqınğan işhane yolbaşçıları prokuratura ve militsiyağa muracaat ettiler.


text:
Muvaqqat izolâtorda (SİZOda) «Veciye Kaşka işi» figurantı, qırımtatar milliy areketi faaliyetçisi Bekir Degermenciniñ sağlıq vaziyeti yamanlaşmaqta. Bunı, Qırım.Aqiqat içün bergen izaatta advokat Edem Semedlâyev söyledi.
«Bekirniñ sağlıq vaziyeti yamanlaşmağa devam ete. O, yalıñız oturıp yuqlay bile ve daima ilâc tamızıcı altında buluna. O endi bir qaç gece normal şekilde yuqlap olamay, çünki yatqanda nefesi tutulıp başlay.
Semedlâyevniñ aytqanına köre, Degermenciniñ aqciger avalandırmasına ihtiyacı bar.
«İlâc tamızıcı altında olğanı içün onı çıqarıp olamadılar. Yalıñız oturğan alda buluna bile. Oña ayaqyolğa barmaq bile zor kele», – dedi advokat.
Smedlâyev, SİZO başlığı ve tıbbiyet bölügi adına tekrar şikâyet yazıp, imayesi altında bulunğanını hastahanege keçirmekni talap etti.
Noyabrniñ 23-nde kündüz ilhaq etilgen Aqmescitte telükesizlik hadimleri bir grup qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar. Rusiye FSBsiniñ Qırım boyunca idaresi yaqalanğan faaliyetçilerni Türkiye vatandaşından «aqsız yerde hususan büyük miqdarda para talap etüv»de qabaatlay.
Qırımtatar faaliyetçileriniñ yaqalanuvı esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Adise yüz köstergen yerinden onı «acele yardım» alıp ketti. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Noyabrniñ 24-nde Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi yaqalanğan qırımtatar faaliyetçilerini 2018 senesi yanvarniñ 15-ne qadar apis etti.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Sentâbrniñ 7-nde Ukraina-Rusiye deñişimi çerçivesinde Kyivge kelgen rejissör, qırımlı Oleg Sentsov «ukrainalılarnıñ küreşi bitmedi», dep qayd etti.
«Soñki esir azat etilse bile küreşimiz bitmeycek. Ğalebege daa çoq bar. Duşman küçlü ve teslim olmaycaq. Amma ğalebe mıtlaq bizim olacaq. Başqa çaremiz yoq. Yaşasın Ukraina», – dedi o, jurnalistlerge «Borıspil» ava limanında.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy «Borıspil» ava limanında Rusiyede tutulğan Ukraina vatandaşları Oleg Sentsov, Volodımır Baluh, Oleksandr Kolçenko, Edem Bekirov ve 2018 senesi noyabr ayında zapt etilgen ukrainalı deñizcilerni qarşıladı.
Ukrainalılarnı tuvğanları da qarşıladı. Uçaq qonğanda elçırpmalar eşitildi.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ mebusları «Qırım platformasınıñ» faaliyetine celp etmek maqsadınen Avropa ve Asiya memleketleri arasında teşviqat işini keçirmege planlaştıralar.
Bunı Ukraina millet vekili, Qırımtatar Milily Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz bildirdi, dep haber ete «Ukrinform» malümat agentligi.
«Ümüt etem ki, Avropa tarafdar-memleketlerine öyle bir turnen teşkil etip olurmız; qalğan bir qaç ay içinde «Qırım platformasında» bütün dünyadaki ortaqlarımıznıñ iştiragini faalleştirmek içün daa Asiya memleketlerine de azırlaymız», – haber vastası siyasetçiniñ aytqanlarından alıntı ketire.
Onıñ bildirgenine köre, şimdi Ukraina millet vekilleri türlü memleketlerde dostluq gruppaları seviyesinde aytışmağa tarışalar ve parlamentlerara dostluq gruppalarınıñ işini faalleştirmek içün Ukraina parlamenti içinde «Qırım platforması» yarıtlmasını ilân ettiler.
Çiygoznıñ fikrince, Rusiyeniñ Ukrainanıñ teşebbüsini qoşulmalarınıñ qarşısını almaq içün alâ daa pek alçaq şantaj usullarından faydalanğan memleketlerni inandırmaq pek müimdir. Böyle memleketlerni inandırmaq içün avgustnıñ 23-nde keçirilecek ilk sammitte nufuzlı memleketler, şu cümleden Almaniya, ABD, Frenkistan, Kanda ve digerleriniñ liderleriniñ iştirak etmesi olur edi. Bu, tazyıq altında olğan memleketlerge daa cesür olmağa ve Ukrainıñ bütün tekliflerini ve Rusiyeni halqara uquq qaideleri çerçivesine qaytarma strategiyasını muzakere etmege imkân berecektir, dep saya o.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Poloniya zenaatdaşı Andrzej Duda 2021 senesi avgust ayında «Qırım platforması» sammitine kelmege razı oldı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Bunı yañı saylanğan prezident Petro Poroşenko bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Serbest yaşamaq – tuvğan tilde serbest qonuşmaq, Anayasanıñ 10-ncı maddesi ile faydalanmaq demektir. O ukrain tilini yekâne devlet tili olaraq belgiley ve rus ve diger tillerniñ serbest inkişafını temin ete. Emek, barışıq, maaş, stipendiya sözleri em ukrain, em de rus tillerinde bir-birine oşap kele», – dedi Poroşenko.
Bugün Petro Poroşenko Ukraina prezidenti antını qabul etti. İnauguratsiya merasiminde bir sıra memleketlerden eyyetler keldi.
Bundan da ğayrı merasimde üç sabıq prezident – Leonid Kravçuk, Leonid Kuçma ve Viktor Yuşçenko bulundı.
Petro Porşekno mayıs 25 künü keçirilgen prezident saylavlarında reylerniñ 54,7% qazanıp, ğalip çıqtı.


text:
Aqmescitte bir qaç adiseniñ şaatı oldım. İşanmazsıñız, episi yaqında olıp keçti.
Demek, aphanege kirdim. Özüme askorbinka almağa istedim. Tamağıñ ağırtıp başladımı – bu, yardım etecek birinci ilâc. Eki kere içseñ, bütün ağrılar keçe. Kreml qoqlalarından da bir ilâc olsa edi. İçesiñ – terroristler ğayıp ola. Daa bir kere ağzına qoyasıñ – grad ve buk silâları yoq ola. Üçünci kere içseñ – kreml de yer tübüne kire!
İlâcnı alam, «Stirol» degen aplarnı sorayım. Satıca – ketirmeyler, dey. Tünevin tek ukrain aplarnı sorağanım içün, bugün olğan şeyni qıdırıp başladı. Revit adlı ilâcnı taptı, o da duşmanlarınki. Men tüşünip: «Beriñiz. Ep bir ukrain ilâcları yaqında olmaz. Er yerde şu maraz Rusiye olacaq. O vaqıt bağırıp «Evgeyeyeye» dep ağlanırmız», dedim.
Satıcı da o yaq, bu yaq baqıp, dedi: «Biz endi çoqtan ağlanamız. Bam-başqa şeyler vade etken ediler. Ukraina bizni tezcerek qaytarsa edi. Biz pek yañlıştıq!».
Ekinci kere şeerniñ merkezinde başqa ilâchanege qızıma öksürükten ilâc almağa kirdim.
Özüm ve qızım içün ilâc soradım. Bir şeyler qarıştırıp, berdi. 1000 ruble soradı. Men şaşıp qaldım. «Sizde tek nefaqacılar ilâc satın ala bileler. Olar şimdi zengin. Nefaqalarnı 3 kerege köterdiler. Özlerine 3 qat ilâc alıp olalar!» Qız da maña: «Olar nasıl etip bazarlıq yapqanını bilesizmi? Olarnıñ nefaqaları ücüz mahsulatlarnı ve aspirinni satın almağa yetişmey, dep aytalar. Nefaqalarnı 3 kerege kötergenler. Ayat ta eki qat ağır oldı. Evelden grivnağa daa çoq şey alıp olğanlar. Şimdi rublege bir şey alalmaylar».
Ve üçünci ikâye. Menim ile olğan şey degil, amma ep bir yazacam, onı pek begendim.
«Selâm aleyküm, Liza! İyünde qorantamnen Mishordaki evimizde raatlandıq (özümiz Kiyevde yaşaymız). Apayımnen beraber yaşağanımızğa 20 yıl tolğanı munasebetnen aqşam qavehanege bardıq. Anda baqsam, adam az. Oyunlar meydançığı da boş. Çalğıcılarnıñ yanına barıp, 300 rubleni qoyam ve «Çervona ruta»nı sımarlayım. İlki saniyelerden meydançıq toldı, adamlar yaladan da keldi, toplaşqanlar bar sesnen yırladılar, ta çalğıcılarnıñ sesleri eşitilmedi. Çalğıcılar da, bunı körip, daa 40 daqiqa ukrain yırlarını çala berdiler. Bundan soñ – kelgenler daa bir qaç saat ukrain tilinde yırladılar».
Liza Bogutski, Qırımdan ukrainli, etnik rus jidobanderovka
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Ukraina juranlistleriniñ milliy birligi ve Mustaqil media-zenaat birliginiñ temsilcileri ukrain akimiyetinden işğal etilgen Qırımda Qırım jurnalistleri evlerinde keçirilgen tintüv ve Rusiye mahsus hızmetleri tarafından olarnıñ sorğusına cevap bermekni talap eteler.
Bu aqta ukrain media-zenaat birlikleriniñ umumiy beyanatında aytıla.
Beyanatta yazılğanı kibi, Ukraina devlet organlarnıñ reaktsiyası pek müim, çünki «bu kibi adiseler Qırımda söz serbestliginiñ sıñırlavını tasdiqlağan menfiy meyildir».
Şu cümleden, Ukraina prezidenti ve memleketniñ tış işler nazirliginden jurnalistler resmiy narazılıq notası ile seslenmege talap ettiler.
«Ukraina Baş prokuratura terkibinde teşkil etilgen QMC prokuraturasından – Qırımda jurnalistlerge qarşı qanunsız areketlerni alıp barğan mahsus hızmetlerniñ hadimlerine qarşı cinaiy işlerni açmaq ve olarğa nisbeten şahsiy cezalarnı kirsetmege talap etemiz», – denile beyanatta.
FSB hadimleri Tatyana Guçakovağa cumaaqşamı, aprel 9-da, saba saat 7.45 keldiler. Tintüvden soñ onı belgisiz yönelişke alıp kettiler. Tintüv aman-aman 10 saat devam etti. Guçakova Bu yıl devamında Kiyevge köçken muarririyette çalışmağanına baqmadan, Ukraina jurnalistleriniñ milliy birliginiñ azası ola.
Malüm olğanı kibi, 2015 senesi mart 13-te Qırım jurnalistleri Anna Andriyevskaya ve Natalya Kokorinanıñ ana-babaları yaşağan evlerde FSB tintüv keçirdi. Bunıñ sebebi Tsentr jurnalistskih rassledovaniy neşirinde çıqqan maqale boyunca cinaiy iş oldı.
Böylece, Qırımda yaşamağan Anna Andriyevskayağa qarşı FSB Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1-inci maddesi boyunca «Krım» batalyonınıñ göñüllileri aqqında maqalesi içün cinaiy iş açtı.
Natalya Kokorinanıñ ana-babasınıñ evinde tintüv keçirilgen soñ jurnalistni FSB idaresine alıp kettiler. Onı iş boyunca şaat olaraq altı saat sorğuğa çektiler. Soñra ise bilgiyasayarını alıp, azat ettiler.


text:
İşğal etilgen Aqmescitte «Sozidaniye» musulman medeniy merkezinde keçirilgen teşkerüv devamında uquq qoruyıcılar rusiyeli qanunlar boyunca yasaq etilgen edebiyatnı taptı, bunı bu yerge atıp qoydılar. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa izaat bergen «Sozidaniye» assotsiatsiyasınıñ reisi Muslim Dervişev bildirdi.
«Biznen iç te bağlı olmağan bazı malümatlar tapıldı. Biz qattı aytamız ki, bunı yaramay niyeti olğan nasıldır cinayetçiler qoydılar. Rusiye Federatsiyası qanunına binaen, yasaqlanğan edebiyat cedveline kirgen eki ya da üç beyanname», – dep añlattı Muslim Dervişev.
Onıñ qayd etkenine köre, teşkilât ekstremizm ve radikalizmnen iç te bağlı degil.
«Teşkilâtımız, bizni bazı ğayrı hayırhaq adamlar qabaatlamağa tırışqan mefkürelerden uzaqtır. Biz açıqmız. Saqlaycaq bir şeyimiz yoq. Qırımda istiqrar ve yaratma yolumıznı devam etecekmiz», – dep qayd etti teşkilât yolbaşçısı.
Rusiyeli uquq qoruyıcı ve nezaret etüv organlarınıñ temsilcileri avgust 5-te, bazarertesi künü işğal etilgen Aqmescitte musulman medeniy merkezi olğan «Sozidaniye» assotsiatsiyasına teşkerüvnen keldi. Medeniy merkez yolbaşçısınıñ sözlerine binaen, teşkerüvniñ keçirilmesi kerekligini, bu yerde ekstremizmge qarşılıq qanunı bozulğanı aqqında malümat peyda olğanınen añlattılar.
Rusiyege boysunğan Qırım uquq qoruyıcı organlarınıñ saytlarında tintüv aqqında malümat yoq.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada qırımtatarlarnıñ evlerinde, camilerde tintüvler çoqlaştı, adamlar diniy sebeplerden taqip etile, dep qayd eteler Meclis temsilcileri ve uquq qoruyıcılar. Amma yarımadanıñ rusiyeli akimiyeti ve Kreml bunı red ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Kiyevde yaşağan qırımtatarı Qırımnıñ «vatandaşlıq» qamaçavı iştirakçisine bir 50 kub odun ketirdi.
Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine Qırım ile memuriy sıñırda «Çonğar» kiriş noqtası yanında keçirilgen qamaçav territoriyasındaki çadır şeerçiginiñ komendantı Dilâver Seytumerov bildirdi.
«Odunlar bite edi. Sağ oluñız, Eskender ağa», – dedi Seytumerov.
Aytqanı kibi, faaller qışta mında qalmaq niyetindeler: çadırlarda qızdırğıçlar qoyulacaq, aşhane isitilecek.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Oktâbr ayında, faallerniñ aytqanı kibi, yarımadanıñ «energetik» qamaçavı da başlandı. Qırımğa elektroenergiyanı bergen tiremelerniñ bozuluvı qayd etildi. Millitsiya mezkür vaqialar boyunca cinaiy işlerni açtı, amma daa kimseni yaqalamadılar.


text:
Qarabax suğışı
Qarabax suğışı (äzäri Qarabağ müharibəsi, ärm. Ղարաբաղյան պատերազմ, Ğarabağyan paterazm) — Azärbaycan häm Ärmänstan xärbi köçläre arasında Tawlı Qarabax öçen aktiv suğış xäräkätläre, zur etnosäyäsi nizağ.
Aktiv suğış 1992-1994 yılda uza, soñraq milli-säyäsi nizağ däwam itä.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tarixi bäxäs[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qawqaz Albaniäse bilämälärendä bügenge Tawlı Qarabax kergängä kürä, Qawqaz Albaniäseneñ tarixına törle qaraşlar bar, ayıruça äzäri-ärmän doşmanlığı säbäple härber millät Qawqaz Albaniäseneñ tarixına üz däğwasın quya.
Ärmännär Qawqaz Albaniäse - ärmänläşkän xristian däwläte bulğandır dip isbatlıylar, Azärbaycan Qawqaz Albaniäseneñ xalqın - äzärilär babaları bulıp sanıy.
Daimi nizağ[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
XX ğasırnıñ başında 1905-1907 häm 1918-1920 yıllarda qanqoyğıç ärmän-äzäri suğışları bula.
1921 yılda Tawlı Qarabax Azärbaycanğa kertelgän.
1987-1991 yıllarda Tawlı Qarabaxta yäşäwçe ärmännär millätçeläre rizasızlıq kürsätä başlıy.
Sumğayıt suyışı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1988 yılda Sumğayıt şähärendä ärmännärne talaw-cäberläw çaraları uza, Sumğayıt suyışı näticäsendä räsmi çığanaq buyınça 26 ärmän häm 6 äzäri üterelgän, The Washington Post buyınça yaqınça 200 ärmän häläk bulğan. Şunnan soñ Ärmänstannan äzärilärne häm Azärbaycannan ärmännärne quu çaraları başlanalar.
1990 yılda Baqı şähärendä ärmännärne talaw-cäberläw çaraları uza, 90 keşe üterelgän.
Aktiv suğış[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1991 yılda Tawlı Qarabaxta uzğan referendumda xalıqnıñ 99.98 %-ı ölkäneñ Azärbaycannan tulı bäysezlek aluı öçen tawış birä. Azärbaycan räsmiläre referendum näticälären tanımıy häm ölkäne avtonomiä xoquqınnan mäxrüm itä. Suğış başlana. Azärbaycan ğäskärläre ölkäne üz kontrolendä totarğa tırışa. Alarğa qarşı Yerevan häm çit illärdäge ärmän diasporaları üz köçlären cibärä. Ärmännär Tawlı Qarabaxta qanunsız xärbi köçlären tözi başlıylar.
Xocalı suyışı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1992 yılda Xocalı şähärendä Qarabax şuğışınıñ iñ ayawsız häm qanqoyğıç ütereşe bula. 1992 yılnıñ 25-26 fevrale tönendä ärmän qorallı köçläre BDB köçläre qatnaşında Xocalı şähären basıp ala. Höcüm waqıtında xärbi bulmağan watandaşlar häläk bula, yaralana, xäbärsez yuğala. Ütereşneñ qorbannarı sanı - Human Rights Watch buyınça 161 keşe, Tom de Waal buyınça 485 keşe, Azärbaycan xakimiäte buyınça - 613 keşe üterelgän, 487 keşe zıyan kürgän.
1992-1994 yıllarda Qarabaxta qanqoyğıç suğış bara, yaqınça 6000 ärmän, 11557 äzäri häläk bula (bütän çığanaqlar buyınça 30 meñ artıq keşe häläk).
1994 yılda Räsäy, Qırğızstan häm BDB däwlätläreneñ parlamentara mäclese yärdämendä suğışnı tuqtatu turında «Bişkäk» kileşüe imzalana.
Näticälär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Aktiv suğış näticäsendä nigezdä ärmännär yäşägän Tawlı Qarabax Azärbaycannan faktik räweştä bäysezlegenä ireşä, läkin "aktiv suğışnı tuqtatu" tärtibe härwaqıt bozıla häm Qarabax nizağı däwam itä.
Qarabax nizağı - dönyada çişelmägän milli-säyäsi nizağlarnıñ berse bulıp qala birä.
Suğış däwamı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
2016 yılda Tawlı Qarabaxta xärbi bäreleşlär başlana .
2020 yılnıñ oktäberendä zur aktiv suğış faktik räweştä yañadan başlana.
Monı da qarağız[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- CorлaшeHиe o пpekpaщeHии orHя c 12 Maя 1994 roдa
- CBaHTe KopHeлл. «KoHфлиkT B HaropHoM Kapaбaxe: диHaMиka и пepcпekTиBы peшeHия»
- Tom de Waal, Black Garden, pp. 285–86:


text:
Estoniya, Gürcistan, Latviya, Litvaniya, Poloniya, Slovakiya ve Ukraina eyyetleri Avropa Şurası Parlament assambleyasında Rusiye eyyetine qarşı bütün sanktsiyalar lâğu etilgen soñ toplaşuv salonını terk ettiler. Bu aqta Azatlıq Radiosı bildire.
«Kelecek sessiyalarda assambleyada yapacaq areketlerimizni parlament ve ükümetlerimiznen muzakere etmek içün evge qaytamız», – dep aytıla PACE deputatlarınıñ umumiy beyanatında.
Avropa Şurası Parlament assambleyası iyünniñ 26-nda Rusiye eyyetini sanktsiyalarsız qaytarmağa qarar aldı.
Avropa Şurası Parlament assambleyası iyünniñ 25-ne keçer gecesi keçirilgen toplaşuvında PACE qaidelerini deñiştirgen ve sanktsiyalarnı qullanuv tertibini, hususan Rusiyege qarşı, qıyınlaştırğan qararğa qoltuttı. Buña 118 PACE azası rey berdi, 62-si qarşı çıqtı, 10-u bitaraf qaldı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ Rusiyeden esir tutulğan ukrainalı deñizcilerni qaytarmasını nasıl talap etecegini «körmege istey», dep bildirdi. Bu aqta o, iyünniñ 25-nde PACEniñ Rusiyeniñ rey aqqını ğayrıdan tiklemek qararını izaatlap ayttı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov PACEniñ Rusiye qararı sebebinden Mustaqillik Meydanında umummilliy toplaşuv keçirmege çağıra.
Rusiye eyyeti Assambleya sessiyalarında 2015 senesi yanvar ayından itibaren, eyyetniñ vekâletleri ciddiy şekilde sıñırlanğan soñ, iştirak etmey.
Ukraina aq qorçalayıcılarınıñ fikirince, Rusiye eyyeti Avropa Şurası Parlament assambleyasına qaytsa, Rusiyeniñ teşkilât talaplarına riayet etmegen taqdirde bu devletlerara teşkilâtnıñ «ahlâqiy teslimiyeti» olacaq. Bu aqta aq qorçalayıcı teşkilâtlarınıñ PACE tertip, immunitet ve qurulış işleri komitetine, Avropa Şurası iştirakçi memleketleriniñ milliy eyyetlerine yapqan açıq muracaatında aytıla.
Muracaatqa 12 ukrain aq qorçalayıcı teşkilâtı, şu cümleden «Vatandaş serbestligi merkezi», «Kreml siyasiy mabüsleri soy-soplarınıñ birleşmesi», «KrımSOS», «Qırım aq qorçalayıcı gruppası», «İnsan aqları media teşebbüsi» qoltuttı.


text:
Endiden soñ biometrik pasport saipleri olğan Gürcistan vatandaşları Avropa Birliginiñ çoqusı aza-devletlerine vizasız seyahat ete bileler. Salı künü Gürcistan içün viza rejimi serbestleşti. Böylece, mart 28 kününden itibaren Gürcistan vatandaşları «şengen alanında» 180 künlik müddetten 90 kün devamında vizasız bulunması mümkün.
Vizadan serbest omaq añlaşması Gürcistan içün Büyük Britaniya, İrlandiyadan ğayrı Avropa Bilginiñ bütün devletlerinde çalışacaq, ancaq şengen alanına kirip AB azası olmağan Norvegiya, İslandiya, Lihtenşteyn ve İsveçrede vizasız rejim olmaycaq.
Fevral 2 künü Avropa Parlamenti, Gürcistan içün vizasız rejımıne qol tuttı, bundan soñ Avropa qaidelerine köre añlaşma daha bir qaç basamaqta qabul olundı. Aynı rejimni şimdi Ukraina da beklemekte.


text:
Halqara Tamır halqları Künü munasebetinen avgustnıñ 9-nda Ukraina Haber siyaseti nazirligi, Qırımttar Milliy Meclisi ve Amerika Evi tantanalı surette Kyivde «Qırım aqşamı» merasimini ötkerecekler. Bu aqta ilân avgustnıñ 2-nde Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ web-sitesinde derc etilgen.
Teşkilâtçılar qırımtatar yır ve oyunlarınıñ kontserti teşkil olunacağı, qırımtatar halqınıñ etnogenezi, tarihı ve medeniyeti aqqında sergi taqdim etilecegini beyan etti. İngliz tilinde taqdim etilecek bu sergi Estoniya Tışqı işleri nazirliginiñ desteginen İnsan aqları boyunca Estoniya institutı, Ukraina Haber siyaseti nazirligi (HSN), Qırımtatar Maaliy Merkezi tarafından azırlanılğan.
«Şimdi işğal şaraitinde yaşağan Ukrainanıñ tamır halqınıñ medeniyetinen tanıştırmaq içün, Ukrainada çalışqan bütün diplomatik müessiselerniñ vekillerini HSN bu merasimge davet ete», – dep haber etile.
Halqara Tamır halqlarınıñ Künü er sene avgustnıñ 9-nda qayd etile. Böyle bir kün BMT Baş Assambleyasınıñ rezolütsiyası ile 1994 senesi tain etilgen edi.
2014 senesi martnıñ 20-nde Yuqarı Rada qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı olaraq tanıdı. Bu qararğa 283 deputat qoltutqan edi. Ukraina qırımtatarlarnıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din hususiyetleriniñ saqlap qalması ve inkişafını kefil etmege vade etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımda mektep talebesi içün minimal komplektniñ fiyatı 10 biñden 20 biñge qadar ruble teşkil eti. Keyfiyetli arqa çanta, sport ve deñiştirilecek ayaqqap, bundan da ğayrı, deñiştirilecek kölmek satın almaq kerek olsa, fiyat eki qat yüksele, dep bildire RİA Krım agentligi.
Neşir Qırım sakini Svetlananıñ sözlerini aytıp bere, o, Aqmescit bazarlarında adiy bir arqa çantanıñ fiyatı 2,6 biñ ruble olğanını bildirdi.
«Fistan, sarafan ve kölmekni 3,5 biñ rublege aldıq. Bu da deñiştirilecek forma almadan. Sport urbası – şort ve fotbolka tahminen 800-1000 ruble, kedler 350-500 ruble, sport ayaqqabı 1-1,5 biñ, adiy sport kostümi 2-2,5 biñ ruble. Bunen beraber, tufli, kolgotki, emekler içün urba, kantselâriya. Umumen olaraq, yavaş-yavaş satın almasañ, birden tahminen 20 biñ ruble kerek olacaq», – dep añlattı qadın.
Oğlan balanı mektepke azırlamaq içün aynı bu qadar para sarf etmek kerek. Picak fiyatları 1 biñ rubleden başlana, ştan – 350 rubleden başlap, kölmek – 350 rubleden 1,2 biñ rublege qadar. Kostüm olaraq alınsa, bu eñ azdan 1,5 biñ ruble olacaq, amma kölmek ve boyunbağ içün ayrı tölemek kerek olur.
Kremlge boysunğan Qırım ükümetiniñ Sanayı nazirliginiñ malümatına binaen, yarımadada 17 mahsus bazar ve eki yarmalıq çalışa. Bundan da ğayrı, mektep mahsulatı satılması içün yarımada bazarlarında 436 ticaret yeri ayırıldı.
2015 senesi mektep bazarında satıcılar qayd etken edi ki, keçken senege köre, mahsulat fiyatları 50 fayızğa, bazı şeylerniñ fiyatları ise 70 fayızğa arttı. Qırım sakinleriniñ sözlerine binaen, balanı bücet variantınen (sport kostümini almadan) mektepke azırlamaq içün tahminen 20 biñ ruble kerek edi.


text:
Ararat tawı häm Nux köymäse
Berwaqıt Anadoluda 12
Waqıt şahitı, tınıç, mähabätle, kürkäm, köçle, tomanlı tawlar. Keşegä çın ülçämen xis itterüçe urınnar ul taw itäkläre. Zurlıqları häm milliardlarça yäş’läre belän çağıştırğanda ni qadär keçkenä bez. Dön’ya barlıqqa kilgännän soñ päyda bulğan bu cir yöze şäkellär adäm balasında härwaqıt qızıqsınu uyatqan. Küp täñrele dinnär waqıtında izge bulıp qabul itelgän, kübese vulkanik bulğan bu tawlardan keşelär härwaqıt qurıqqan, zıyan salmawı öçen qorbannar çalğan. Dön’yadağı barlıq mädäniyätlärdä diyärlek häm dinnärneñ kübesendä tawlar möhim urın alıp tora.
Başları bolıtlar belän qaplanğan bu biyek häm mähabätle tawlar täñregä iñ yaqın urın itep kürelä. Tawlar urın almağan geografiyalärdä täñregä ireşü öçen zikkurat dip ataluçı biyek manaralar tözelgän, Vavilon manarası kebek. Grek mifologiyasendä Olimp täñrelär yäşägän taw bula. Qıtayda tawlar ruxınıñ buluına ışanğannar, qayber tawlar cir astı dön’yasına açıla, qayberläre ülemsezlek urını, qayberläre isä dön’ya üzäge dip sanalğan. Yaponiyadağı xacilär izge bulıp sanalğan Fudziyamağa barğan. Musa päyğambär Täñre belän oçraşqan häm 10 ämer alğan urın – Sinay tawı. Xristiyannarğa kürä Ğaysä päyğambär dar ağaçına bäylängän urın Golgofa qalqulığı dön’yanıñ üzägendä urnaşqan. Möselmannar Möxämmäd päyğambärgä Allaxı Täğalä tarafınnan vaxiylar yägni ämer häm yullamalar kilgän urın bulğanı öçen Xira tawın izge bulıp qabul itä.
Törki xalıqlarnıñ berençe yazma äsärläre bulğan Orxun yazmalarında Otgon-Têngêr tawı telgä alına. Tawlarğa rivayät’lärdä dä zur ähämiyät birelä. Êrgunê-kun dastanında tawdağı timerne êretä, yul aça häm dön’yağa tarala törkilär. Anadolu geografiyasendä dä rivayät’lärdä iskä alına tawlar. Qaz tawları dip äytkäç Sarı qız rivayäte iskä töşä. Süpxan tawınıñ bolan rivayäte yäisä patşa Nemrut iseme birelgän Nemrut tawı rivayäte kiñ taralğannardan berniçäse genä.
Läkin bu geografiyadä ber taw urın ala, anıñ belän bäyle şaqtıy rivayät’lär dä bar. Anıñ turında dön’yada işetep belmäwçe yuqtır mögayen. Ul da bulsa, Ararat tawı. Boz massaları, bazal’t häm andezit lavalardan toruçı törle qatlamnarı, bolınnarı belän Anadolu häm Awrupanıñ iñ biyek tawı bulıp tora. Tanılğan säyäxätçe Marko Polo berqayçan da menep bulmayaçaq dip äytkän “Dön’yanıñ iñ mäşhür tawları” arasında ul. Nux päyğambär köymäseneñ dä Ararat tawında buluına ışanalar. Nux tufanı turında şumerlarnıñ qul’yazmalarında, Gilgämeş dastanında häm 3 kük dineneñ izge kitaplarında süz itelä. Xätta Meksika häm Awstraliyadağı miflarda da Nux tufanı belän bäyle mäğlümatlar bar.
Keşelär turı yuldan çığıp, naçarlıqlar êşli başlağaç Täñre yarsıy häm alarnı tufan belän cäzalandırırğa qarar birä. Üzenä iman kitergän Nux päyğambärgä köymä yasarğa, köymägä rizıq alırğa häm cir yözendäge barlıq can iyälärennän berär parnı köymägä kertergä quşa. Nux päyğambär ämerne üti läkin qalğannar aña ışanmıy xätta kölä başlıy. Äzerleklär tämamlanğaç kük yöze kinät kenä yarıla häm tufan çığa. 40 kön, 40 tön yawğan yañğır arqasında böten cirne su basa. Köymädägelärdän başqa berkem dä isän qalmıy. Nux köymäse 5 ay buyı suda bula. İlaxi ämer belän sular çigengännän soñ köymä ber tawğa kilep tuqtala. Köymädän çıqqan Nux päyğambär taw itäklärenä urnaşa häm cir yözendä tormış qabattan başlanıp kitä. Bu tawnıñ iseme isä Ararat bula.
Keşelek xatirälärendäge bu borınğı xikäyä tikşerenüçelärne yıllar buyı qızıqsındırğan. Adäm balaları haman da Nux köymäsen tabarğa teli.
Dini çığanaqlardan kürengänçä Nux köymäsen tabar öçen Ararat tawına berençe bulıp mengän tikşerenüçe häm säyäxätçe Fridrix Parrot zur ömetlär bağlağan säfärendä köymä qaldıqların tapmıy läkin Ararat tawına menülärne täşwik itä. Ul yazğan kitapta töbäkneñ iqtisadi häm mädäni strukturasın, Ararat tawınıñ üsemlek häm cänlek baylığı belän geomorfologik üzençäleklären añlata.
87 yıldan soñ ber rus pilotı köymä qaldıqlarına oxşağan qayber şäkellärne kürä häm Ararat tawında tikşerülär başlata. Qızğanıç, anıñ köymäne tabu tırışlıqları da näticä birmi. Annarı İkençe Bötendön’ya suğışı başlana, suğış waqıtında häm annan soñ rus häm amerikalı pilotlar köymä qaldıqların tabuların citkerä.
1959 yılda Milli saqlanu wäqalätenä bäyle Karta mödirlegendä wazıyfa başqarğan mayor İlhami Durupınar töbäk belän bäyle kartalar yasıy. 4000 – 5000 metr biyeklektän töşerelgän fotoräsemnärne tikşergändä Nux köymäsenä bik oxşağan şäkel kürep ala. Bu Ararat yanında köymägä oxşaş çoqır bula. Centekle êşçänleklärneñ ütkärelüe öçen ber fotograf üzixtıyarıy bula. Buranlı hawada, iske oçqıçta fotoräsemnär töşerelä. Räsemnär yasalğaç bar dön’yada zur yañğıraş taba çönki Bibliyada yazılğan köymäneñ ülçämnäre räsemdäge çoqır ülçämnärenä turı kilä. Fotograf isä Törkiyäneñ tanılğan foto rässamı Ara Güler bula. Ara Güler: “Räsemne min töşerdem, qalğanı belgeçlär êşe. Ägär dä bu êz Nux köymäseneke isä dön’yada berençe itep min kürdem häm räsemgä min töşerdem,” – dip belderä ul.
Şunduq tikşerenülär başlana. Şäkelneñ çınnan da keşelär berençe itep yasağan köymälärgä oxşawı şaqqattıra. Şuña östäp qayber urınnarında köymä tişeklären xäterlätüçe buşlıq häm çığınqı cirlär dä bula. Bu şäkelneñ çınlap ta Nux köymäse yar buyına utırğan urınmı yuğıysä cir şuışuı näticäsendä barlıqqa kilgän çoqırmı buluı haman da bäxäsläşelä. Qazular mäs’äläsendä belgeçlär ikegä bülende çönki töbäk cir şuışu küzätelgän urın bulıp tora. Êşçänleklär cir şuışuğa kiterä ala dip äytälär qayberläre. Qalğannarı isä yaña cir şuışuı başlanğançı tikşerenülärne başlatu kiräklegenä ışana. Bu bälki çınnan da Nux köymäse, bälki dä cir qabığı bezne yalğıştıra läkin bu şäkel bügenge köndä tabiğıy saqlağıç häm muzey bulıp tora.
Keşelär 2 ğasır buyı Nux köymäsen êzläwdän waz kiçmäde. Äle haman törle il belgeçläre häm törle oyışmalar köymäne êzli. Tabılmağaç qızıqsınu tağın da üsä, keşelek tarixınıñ iñ cäyelgän urtaq rivayäte serle bulıp qala birä.
Xökemdarlar zolımnan tawlarğa sıyınğan, xäzinälär êzlängän anda, qaywaqıt ğaşıyqlarnıñ kirtäse dä. Qayberäwlär mäxäbbät öçen tawlarnı uza, qayberläre tawlarda yäşerenä, xozurğa qawışa. Äüliyalar yortı bula, äkiyätlärdäge ul iskitkeç Kaf tawı bula. “Arabızda tawlar bar” süze yıraqlıqnı añlata. “Taw belän taw oçraşmıy, keşe belän keşe oçraşa” diyep, ömetebezne yañartabız. Mäqal’lärebezdä, äytemnärdä, şiğır’lärdä, romannarda urın ala tawlar. Tormışıbıznıñ ber öleşe alar. Qaywaqıt ber qaharmannıñ iseme quşıla tawğa, qayçaq ta din êşlekleseneñ, qaywaqıt küreneşe öçen isem birelä aña. Bäddoğa näticäsendä päyda buluına ışanılğan tawlar da bar, doğa belän çıqqannarı da. Nemrut tawı, Xäsän tawı, Toros tawları, Kaçkar tawları häm başqalar. Êremäwçe qarları, anıñ turında yazılğan romannarı, töşerelgän fil’mnarı, dastannarı häm rivayäte belän Ararat tawı başqalarınnan ayırılıp tora.
Tawlarnı geografik şäkel bularaq qına kürü döres tügel. Anadoluda alar bigräk tä canlı kebek. Rivayät’lär urını, qaywaqıt rivayät’neñ üze dä.
Avtor: Neslihan Değirmencioğlu


text:
Ukraina TİNi bir daa ilhaq etilgen Qırımdaki Rusiye ukümetinden tevqif etilgen qırımtatar faaliyetçisi Nariman Memedeminovnıñ azat etilmesini talap ete.
Bunı Twitterde Ukraina TİNiniñ matbuat kâtibi Maryana Betsa yazdı.
Betsa: «Qırımtatar faaliyetçileriniñ taqip etilmesini qatiyen taqbih etemiz. Nevbetteki kere jurnalist Memedeminovnıñ azat etilmesini talap etemiz», – dep yazdı.
Mart 22-de Rusiye telükesizlik ve uquqqoruyıcı organlarınıñ hadimleri Bağçasaray rayonında Memedeminovnıñ evini tinttiler. Bundan soñ faaliyetçini Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine sorğulamaq içün alıp kettiler. Mart 23-te mahkeme Memedeminovnı mayıs 16-ğa qadar tevqif etti.
2016 senesiniñ fevralinde Memedeminovnıñ evi endi tintilgen edi. 2017 senesi iyül 13-te Rusiyeniñ kontroli altında olğan Bağçasaray rayon mahkemesi Memedeminovğa qarşı memuriy işni baqqan edi. O, 2017 senesi aprel 13-te, o zaman evi tintilmekte olğan Seydamet Mustafayevniñ evi yanında resmiy izin alınmayıp yapılğan mitingde güya iştirak etkeninde qabaatlandı. O vaqıt, yurtdaşına qol tutmaq içün eviniñ yanında çoq sayıda qırımtatarlar toplandı, olarnıñ arasında Nariman Memedeminov da buluna edi.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Rusiye ukümet olganları mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve bunıñ kibi de Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalarından dolayı şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler yapalar.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri Müftisi hacı Emirali Ablayev Bütünqırım yehudiyler kongressiniñ reisi Yan Börisoviç Epşteynniñ bu dünyanı terk etkeni munasebetinen taziyesini bildirdi.
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresi adından ve şahsen özümden Yan Börisoviç Epşteynniñ tuvğanları ve yaqınlarına taziyemni bildirem. Cemiyetimizde dinlerara barışıqlıq ve muabbetlikniñ saqlanuvında Yan Börisoviçniñ issesi büyüktir. O, areketçen, açıq, qoyğan maqsadına azimkârlıqnen yürügen adam edi. Büyük ve semereli iş tecribesi sayesinde cumhuriyetniñ cemaatçılığı arasında itibar qazanğan edi.
Tuvğanları, yaqınları, işdeşlerine bu büyük ğayıpnı yaşap keçmek içün sabırlar ve küç-quvet tileymiz.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Kiyev – Ukraina dekabr 26 künü Qırımğa ve Qırımdan maşina ve demir yol naqliyatınıñ qatnavını apansızdan lâğu etti. Milliy mudafaa ve havfsızlıq şurasında bu sıñırlavnı vaqtınca kirsetilgen qarar olaraq adladılar. Em de bu qarar yarımadağa diversantlarnı kirsetmemek içün alınğan eken. Mütehassılarnıñ fikrine köre, naqliyat qamaçavı ukrain tarafından «Minsk körüşüvleri» vaqtında Kreml içün bir basım kibi qullanıla bile, uquq qoruyıcılar ise Qırım ile naqliyat alâqasınıñ toqtatıluvını mesüliyetsiz ve qanunsız olaraq tanıylar.
Yolcu avuştıruvlarınıñ toqtatuvı aqqında «Ukrzaliznitsâ» bildirdi. Şirketniñ saytında Qırım yöneleşite qatnağan trenler artıq yalıñız Novoalekseyevka ve Herson stantsiyalarına baracağı aqqında haber peyda oldı.
Nevbette Ukraina infrastruktura Nazirligi Qırımğa avtomobil yolcu avuştıruvınıñ toqtatılması aqqında ilân etti.
«Bugünden avtomobil taşıyıcıları ve avtobus stantsiyalarınıñ saipleri qıtaiy Ukrainanı Qırım Muhtar Cumhuriyeti ile bağlağan avtobuslarğa biletlerniñ satuvını toqtatmalı», – deyler müessisede.
SNBO: sıñırlav muvaqqattır
Ukraina akimiyet organlarından iç birisi işbu usulnı qullanmağa mecbur etken havfsızlıq qararları aqqında muayyen bir şey aytıp olamadı.
Ukraina milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ haber-analitik merkeziniñ spikeri Andriy Lısenko, Qırım.Aqiqat sualine cevap berip, işbu qarar qıtaiy Ukrainağa Qırımdan diversantlarnıñ kelip çıqması ile bağlı olğanını bildirdi.
«Nezaret quvetleşe, çünki mında özüni yerli sakin olaraq tanıtqan diversion taqımlarnıñ kelmesi mümkün. Şimdi istihbarat diversion işi alıp barıla. Telüke büyüktir, şunıñ içün nezaretni quvetleştirmek ve vatandaşlarnı diversion taqımlardan qorçalamaq içün bu kibi qararlar alına», – dedi Lısenko.
SNBO temsilcisi şunı da qayd etti ki, Qırım ve qıtaiy Ukraina arasında taşuvarnıñ yasağı vaqtınca alınğan bir qarar ekendir. Amma bu sıñırlav ne vaqıtqa qadar sürecegi aqqında Lısenko bir şey aytmadı.
«Ukrzaliznıtsâ»nıñ malümatına köre, Qırımdan qıtağa soñki tren dekabr 27 künü yollanıldı. Bundan soñra olacaq trenlerge biletlerni alğanlarğa kassalarğa muracaat etip, bilet aqçalarını qaytarıp almağa tevsiye eteler.
Ukraina Devlet sıñır hızmetinde aytqanları kibi, şimdilik Qırım ile memuriy sıñırnı şahsiy naqliyat ile keçmege mümkün. Müessisede şuña işandaralar ki, işbu yasaqnıñ kirsetilmesinden soñra nezaret kiriş noqtalarında nevbetler pek artmaz eken.
«Şimdilik nevbetler artmadı. Sıñırda bulunuv vaqtı aqqında aytmağa azır degilim. Amma insanlarnı olduqça tez şekilde qayd etmek içün çalışamız», – dedi Qırım.Aqiqat saytına Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat vastalarınen munasebet ve cemaatçılıq ile bağ meseleleri boyunca bölüginiñ başı Andriy Demçenko.
O şunı da qayd etti ki, eger de memuriy sıñırda naqliyat aqımı artsa, nezaret ketişatınıñ daa tez olması içün sıñır bekçileriniñ sayısını arttıracaqlar eken.
Meclis qarşı
Qırım ile yolcu munasebetiniñ toqtatılması aqqında qarar Qırımtatar Milily Meclisi ve qırımtatar mevzuatı ile oğraşqan icraiy organlar ile uyğunlaşılmağan edi. Bunı Qırım.Aqiqat saytına QMC ve Aqyar meseleleri boyunca departamentiniñ müdiri, Meclis reisiniñ muavini Aslan Ömer Qırımlı bildirdi.
O, sıñırlavnıñ kirsetilmesini takbih etti ve Qırım ile naqliyat alâqasınıñ toqtatılması diversantlarnıñ ola bilecek ücümi ile bağlı olğanı aqqında bildirüvler aqiqatqa uymağanını bildirdi.
Eger de sizde Rusiye ile teftiş etilmegen yüzlernen sıñır kilometrleri olsa, Qırım ile sıñırnı qapatmağa acet barmı? Misal içün, Vaşington sentâbr 11 künü olğan teraktlardan soñ devlet sıñırlarını qapatmadı, amma AQŞ vatandaşları tarafından eyi şekilde qabul etilgen havfsızlıq qararlarını kirsettiAslan Ömer Qırımlı
«Bizde Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırlarında kiriş noqtaları çalışa. Ukrainanıñ mahsus ve uquq qoruyıcı hızmetleri havfsızlıqnı temin etmek içün nezaret noqtalarında teşkerüvni daa da ciddiy sürette keçire bile. Eger de sizde Rusiye ile teftiş etilmegen yüzlernen sıñır kilometrleri olsa, Qırım ile sıñırnı qapatmağa acet barmı? Misal içün, Vaşington sentâbr 11 künü olğan teraktlardan soñ devlet sıñırlarını qapatmadı, amma AQŞ vatandaşları tarafından eyi şekilde qabul etilgen havfsızlıq qararlarını kirsetti», – dedi Qırımlı.
Onıñ fikrine köre, bu qarar ile akimiyet yarımada sakinlerini öz memleketiniñ toprağı boyunca serbest areket etmege aqqından marum qaldıra.
«Bizni bağlağan yipni yırtamız! Qırım sakinlerinden ada ealisini yapıp, Qırımnı qıtadan ayırıp, Ukraina kendi vatandaşları tarafından tenqitke oğratıla bile. Eger de böyleliknen Qırımnıñ Rusiyege qoşuluvını tezleştirmege isteseler, o vaqıt, usullar doğrudır», – dedi Qırımlı.
Minsk muzakerelerinde delil
Mütehassıslarnıñ fikrine köre, Ukrainanıñ Qırım ile naqliyat alâqasınıñ toqtatılması aqqında qararı şimdilik Minskte keçirileyatqan Kiyev ile Moskva arasında muzakereler ile bağlı ola bile.
«Biz taraflarnıñ şart ve delillerini soñuna qadar bilmeymiz. Belki de, Ukraina bunı energetik ve Donbass ile bağlı olğan muzakerelerinde bir delil olaraq qullanır», – dedi Qırım.Aqiqatqa Siyasiy taqiqatlarnıñ ukrain mustaqil merkeziniñ reisi Yuliya Tişçenko.
Faqat, onıñ fikrine köre, bu qarar Ukrainağa qarşı çevirile bile, çünki bundan Rusiye teşviqatı ve Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyeti faydalınacaqtır.
«Ukraina bütün iqtisadiy ve içtimaiy belâlarda qabaatlı olğanı aqqında ğaye tarqatılacaq. Vatandaşlarnıñ bir qısmını böyle laflar Ukrainağa qarşı çevire bile», – dey Tişçenko.
Başqa taraftan, dey ekspert, naqliyatnıñ lâğu etilmesi işğalge qarşı çıqqan qırımlılar tarafından müsbet şekilde qabul etile bilir.
Siyasetşınas Sergey Kostinskiy Ukraina tarafından kirsetilgen bu sıñırlav Rusiyeniñ Qırımnı Ukrainadan ayırıluvı boyunca strategiyasına uyğan bir hata olğanını qayd ete.
Bu qarar Qırım yarımadasınıñ Ukraina tarafını tutqan ealige degil de, Qırımda ailelerini qaldırıp, qıtağa köçip kelgenlerge de tesir eterSergey Kostinskiy
«Bu qarar Qırım yarımadasınıñ Ukraina tarafını tutqan ealige degil de, Qırımda ailelerini qaldırıp, qıtağa köçip kelgenlerge de tesir eter. Qırğıylar quvana. Digerleri ise Ukrainanıñ Rusiyeden olğan farqı aqqında tüşünir, o da vatandaşları içün degil de, topraq damartası içün küreşse, bunı nasıl añlamaq, aceba», – dep yazdı Kostinskiy Facebook saifesinde.
Uquq qoruyıcılar mitingni teşkil ete
Uquq qoruyıcı teşkilâtlarnıñ azaları da naqliyatnıñ toqtatılması boyunca akimiyetniñ qararından açuvlıdır. «Almenda» cemaat maarif merkeziniñ reisi Olga Skripnik aytqanı kibi, bu qarar Ukraina vatandaşlarınıñ areket etüv ve şahsiy aileviy ayatı serbestliginiñ aqqıni boza eken.
«Malüm ki, bayramlar – bu ağır vaqıtta bir-birinden ayırılğan aileler içün birleşmek içün bir fırsattır. Qamaçavnıñ er bir şekli insan aqlarınıñ ve menfaatınıñ nazarğa alınmasını közde tuta»,– dedi uquq qoruyıcı.
Skripnik aytqanı kibi, akimiyet bu sıñırlavğa azırlanmaq içün imkân bile bermedi.
Bayramlardan ğayrı, ziyaretler, aileviy seyaatlar lâğu etile, böyle vaziyetniñ olması mümkün degil. Bu, iç bir siyasiy mevamğa baqmadan, qırımlılarnıñ menfaatını qorçalağan bir areket degildirOlga Skripnik
«Qırımda şimdi hucur bir şamata ve soñsuz nevbetler peyda ola. İnsanlar siñirlene. Bayramlardan ğayrı, ziyaretler, aileviy seyaatlar lâğu etile, böyle vaziyetniñ olması mümkün degil. Bu, iç bir siyasiy mevamğa baqmadan, qırımlılarnıñ menfaatını qorçalağan bir areket degildir», – dey uquq qoruyıcı.
Narazılıqnı bildirmek içün uquq qoruycılar Kiyevde Sofiya meydanında mitingni keçirecek olalar. Teşkilâtçılarnıñ aytqanı kibi, böyleliknen olar qırımlılarğa akimiyet tarafından ediye etilgen yañı yıllıq «bahşışı»ndan olğan açuvını bildirecek olalar. Bunıñ ile uquq qoruyıcılar işbu vaziyetni añlatmaq talabı ile Prezident Memuriyetine ve Baş prokuraturağa murcaat etecek olalar.


text:
AQŞ Arbiy Deñiz Quvetleriniñ eki uçağı sentâbr 28-inde ilhaq etilgen Qırımnıñ yalısı yanında keşfiyat işlerini yaptı. Bu, PlaneRadar közetüv resursınıñ malümatında körüne.
Başta Lockheed EP-3E Orion radio hafiyesi köründi - o, Krit adasından çıqıp. Qırımnıñ ğarbiy sıñırlarını teşkerdi. Uçaq, 6 kilometr yükseklikte bir qaç saat yarımadanıñ üzerinde uça edi.
Soñ AQŞ Arbiy Deñiz Quvetleriniñ Boeing P-8A Poseidon deñizastıquvar uçağı NATOnıñ İtaliyadaki Sigonella bazasından kökke köterildi. Kündüz saat 12-lerde o, hafiyelik operatsiyasını başlap, Qırımnıñ cenübiy ve cenüp-ğarbiy yalılarını aylanıp keçti.
Hafiyelik eki saattan çoq sürdi.
İyün ayında ABD-niñ Arbiy Deñiz Quvetleriniñ (ADQ) Boeing P-8A Poseidon devriye deñizastıquvar uçağı, Qara deñiz üzerinde ava hafiyeligini yaptı.


text:
Rusiye mahkemelerinde mart 26 künü qabarcılıqqa qarşı aktsiyalar devamında yaqalanğanlar boyunca davalar baqılmağa devam ete.
Politsiyanıñ 11 bölüklerinde eki kün devamında bulunğanlarnıñ işleri Moskva mahkemelerinde baqıla. «OVD-İnfo» sitesiniñ malümatına köre, olar eñ azından 70 insannı teşkil ete. Olarğa qarşı memuriy apiske ketirecek uquq bozuvı boyunca protokollar tizildi.
Mart 28, salı künü Moskvanıñ Simonov rayon mahkemesi Qabarcılıqqa qarşı küreş Fondınıñ hadimi Ruslan Ablâkimovke yedi kün apis cezasını berdi.
Bundan evel aynı mahkeme «O bizge Dimon degil» aktsiyasınıñ online-yayınını teşkil etken QQK Fondınıñ 11 hadimi ve mutehassısını apis etti. Qoşma esapta umumen olarğa 118 kün memuriy apis cezası berildi.
Rusiyeli muqalifetçi Aleksey Navalnıynı de politsiya hadimlerine riayet etmgeni içün 15 künge apis ettiler. Ondan da ğayrı aktsiyanı teşkil etkeni içün Navalnıyge 20 biñ ruble para cezası berildi.
Yujno-Sahalinskte mahkeme qabarcılıqqa qarşı aktsiyasında yaqalanğanlardan birini aqladı, dep haber ete «OVD-İnfo».
Mart 26 künü Rusiyeniñ onlarce şeerlerinde biñlerce insan iştirağınen qabarcılıqqa qarşı mitingler ötkerildi. Mitingler ükümet yolbaşçısı Dmitriy Medvedev qabarcılıqqa bağlı olması ihtimalı sebebinden oldı, şeerlerniñ çoqusında olar ruhsetsiz edi. Bütün Rusiyede bir buçuq biñ qadar faaller yaqalandı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Ümerov Rusiyede siyasiy mabüs-ukrainler süretleri galereyasını toldurmağa kerek olğanı aqqında tüşüne. Ukrainlerniñ süretleri Ukraina Tış işler nazirliginiñ binası ayatlarında asılğan.
«Ukrainada er şey pek yavaş deñişe. Galereyada Çiygoz, Asanov, Degermenci soyadlarını yerleştirmege unutqanlar… Tüzetmek kerek…», – yazdı o Facebookta.
Şu künleri Ukraina Tış işler nazirliginde Rusiyede bulunğan ukrain siyasiy mabüsleriniñ süretlerini astılar: Nadejda Savçenko, Oleg Sentsov, Aleksandr Kolçenko, Aleksey Çirniy, Gennadiy Afanasyev, Nikolay Karpük, Stanislav Klih, Sergey Litvinov, Valentin Vıgivskiy ve Yuriy Soloşenko.
Qırımda «fevral 26 işi» boyunca noyabr 19-na qadar Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiyoz, dört ufaq balanıñ babası Ali Asanov ve Mustafa Degermenci apiste buluna.


text:
«Qırım platforması» sammiti bitken soñ, Qırım yarımadasınıñ işğalden çıqarılması ile bağlı bütün esas meselelerden ibaret olacaq bir yekün vesiqa qabul etilmeli. Bunı iyünniñ 22-nde Ukraina prezidentiniñ Qırım MC-deki daimiy temsilcisi Anton Körineviç ABD Marşalı Almaniya fondu tarafından tekşil etilgen «Qırım platforması sammiti:Ukraina ve Transatlantik ortaqlar Qırımnıñ arbiyleştirilmesi meselesini nasıl etip al ete bileler?» munaqaşası vaqtında bildirdi.
«Avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilecek sammitniñ Qırımnıñ Rusiye Federatsiyası tarafından muvaqqat işğali ile bağlı bütün esas meselelerni ve problem saalarını birleştirgen bir yekün vesiqa ya da siyasiy beyanname ile yekünlenecegi taqdirde bunıñ pek yahşı bir netice olacağını sayamız», – «Ukrinform» Körineviçniñ aytqanlarından alıntı ketire.
Körineviç, Qırım platformasınıñ Qırımnıñ işğalden azat etilmegence ve reintegratsiyası olmağance toqtamaycaq bir esnas olaraq devamlı faaliyet kösterecigini qayd etti.
Onıñ aytqanına köre, platformanıñ ofisi Kyivde devamlı olaraq 27/7 rejimde yalıñız Qırım meseleleri ile oğraşacaq hadimlernen çalışacaq.
Qırımnı işğalden azat etilüvini ve reintegratsiyasını tezleştirmek içün platforma çerçivesinde «Rusiye istemegen» muayyen leyhalarnı ömürge keçirmek kerek müim. Bu Kyivde Qırımtatar medeniyeti müzeyi, ya da Geniçeskte hastahane ya da universitetniñ açılması ola bile.
Mayısnıñ 20-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy «Qırım platforması» sammitine 30 memleketniñ vekilleri kelecek, dep ayttı. Onıñ bildirgenine köre, Rusiye «Qırım platformasını» pek ağır yanaşa.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar «Dom» telekanalınıñ yayınında Ukraina Tış işler nazirligi avgustnıñ 23-nde olacaq «Qırım platformasında» iştirak etecegini tasdıqlağan memleket sayısını aydınlatmağa daa planlaştırmay, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, bu qarar Rusiye tirengeni içün qabul etildi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Martnıñ 15-nde ise Rusiye Tış işler nazirliginiñ matbuat kâtibi Mariya Zaharova Kyivniñ Qırım işğalini toqtatmaq ıntıluvları qanunsız ola ve Rusiyeniñ eki subyekti olğan Qırım ve Aqyarğa qarşı istilâ telükesi olaraq qabul etile, dep bildirdi.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Kiyevde Dmitriyevskaya soqağında yerleşken «İnter» telekanalınıñ binası yanına, narazılıq aktsiyası keçirilgen yerge şinalar (çemberler) ketirildi. Radio Svoboda mühbiriniñ bildirgenine köre, narazılıq bildirgenler şinalarnı qora yanında qoydı.
Telekanal binası yanında onlarnen adamlar buluna, esasen ATO veteranları, hususan «Aydar», «Donbass», «Svâtaya Mariya» batalyonlarınıñ timsallerinen adamlar bar.
Mühbirniñ malümatına binaen, «İnter» temsilcileri aktsiya iştirakçilerine çıqmadı, beyanatlar olmadı.
Bundan evel bazarertesi künü narazılıq bildirgenler telekanalnı blok etüv boyunca müddetsiz aktsiyanı başlağanlarını ilân etti.
Sentâbr 4-te, bazar künü Kiyevdeki Şuseva soqağında, diger programmalardan ğayrı, «İnter» telekanalı içün «Podrobnosti» programmasını çıqarğan şirketniñ binasında yanğın yüz berdi.
Kiyev politsiyasında bildirdiler ki, sentâbr 4-te şahıslar taqımı, tahminen 20 adam, Şuseva soqağındaki bina yanına keldi, turistik çadırlar qoydı ve çemberler (şinalar) ketirdi, bundan soñ çemberlerni yaqtılar ve binağa, ilk malümatlarğa binaen, tuman şaşkasını attılar, yanğın başlandı. Uquq qoruyıcılarnıñ malümatına binaen, tıbbiy yardım almaq içün yedi kişi muracaat etti. Vaqia Ukraina Cinaiy kodeksiniñ «yaramazlıq» ve «malnı mahsus bozuv ya da zarar ketirüv» maddeleri boyunca taqiq etile.
Bundan soñ «İnter» telekanalı ilân etti ki, yanğın neticesinde «Podrobnosti» programmasınıñ studiyası bütünley yandı, bunen beraber, bazı hadimler zararlandı.
Terkibine «İnter» telekanalı kirgen Inter Media Group vaqia şaraitini obyektiv şekilde taqip etmesini talap ete, bunen beraber, Ukraina prezidentine «qanunnı ve uquqqa qarşı areketlerden saqlavnı tiklemek» maqsadınen vaziyetke kirişmek çağıruvınen muracaat ete.
Ukraina Fevqulade vaziyetler devlet hısmetinde haber ettiler ki, bu yanğın neticesinde elâk olğanlar ya da yaralanğanlar olmadı.
Ukraina Mühbirler milliy birligi telekanalğa yapılğan ücümni takbih etti.
«İnter» telekanalına qarşı endi bir qaç sefer piket yapılğan edi, hususan fevral ayında yüz bergen vaqia sebebinden, o vaqıt «Podrobnosti nedeli» («Afta tafsilâtları») programmasınıñ prodüseri rusiyeli Mariya Stolârova canlı yayında sögüş sözlerini ayttı, bundan soñ onı Donbasstaki silâlı taqımlarğa nisbeten simpatiya duyğanında qabaatladılar ve devletten sürgün ettiler.
2013 senesiniñ başında Dmitriy Firtaşnıñ GDF Media Limited şirketi Valeriy Horoşkovskiyniñ K.H. Media Limited şirketinden Inter Media Groupnı satın aldı.
«İnter» telekanalı Ukrainanıñ üç eñ populâr telekanalından biri ola.