text:
Suv teminatı ile bağlı vaziyet kergin qalmaqta, dedi “Vodokanal YUBK” müdir vazifesini vaqtınca icra etken Aleksey Grigoryev. Onıñ qayd etkenine köre, eki suv anbarındaki suv yedegi 2 million 33 biñ metr kub teşkil ete eken, bu sebepten suv berilüv cedvelleri lâğu etilmeycek. Bu aqta şeerniñ Rusiye memuriyetiniñ matbuat hızmeti haber ete.
O, suvnıñ cedvelge köre vaqtında berilmemesi nenen bağlı olğanını aytıp berdi.
“Evlerniñ türlü olmasını ve dağ şeklini köz ögüne alıp, suvnı pek erte açmaq kerek ola, bu ise rutin bir iştir. Umumen 90 suv rezervuarımız bar. Suv 12-nci qatqa çıqması içün suv borusına basmaq kerek, kerekli seviyege köterilmesi içün, amma yol boyunca da istimalcılar bar ve olar da bu suvnı alalar”, – aytıp berdi Grigoryev.
Eki suv anbarı saylaşqanı sebebeinden, dekabrniñ 14-nden başlap işğal etilgen Qırımnıñ cenübiy yalısındaki 30-dan ziyade meskün yerde suv saat-saat berilecek. Söz Büyük Yalta, Alupka ve Forostan Gurzufqa qadar yerleşken köyler aqqında kete.
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ fikirince, Qırımda Azaq deñizi yaqınlarında tatlı suv yedekleri bar.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov, mütehassıslar Azaq deñizi yaqınlarında tatlı suv çıqaruv imkânlarını tedqiq etip başladı, dep bildirdi. Amma tatlı suv çoqrağınıñ keyfiyetinden şübhelendi.
Marat Husnullin, Aqyarda geologik araştıruv neticesinde yañı tatlı suv çoqrağı tapıldı, dep bildirgen edi. Bundan evel o, «Rosgeologiya» 2020 senesiniñ soñuna qadar yarımadada 30 quyu qazacaq, dep aytqan edi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


c: text/html

text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırımda avgust 14 künü Devlet Duma deputatları ile körüşüvde çıqışta bulunıp, Qırımda Rusiye arbiy bölüginiñ teşkil etilmesi ve inkişafı aqqında leyhanı imzalağanı aqqında bildirdi.
«Mudafaa Nazirligi tarafından Qırımda arbiy bölüginiñ teşkil etilmesi ve inkişafı boyunca ayırı leyha işlep çıqarıldı. Men onı tasdiqladım», – dedi Putin.
Onıñ sözlerine köre, qırım bölüginiñ pekitilmesi Rusiyeniñ Silâlı quvetleriniñ planlarına kire eken.
Avgust 13 künü Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti Vladimir Putin Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa eki künlük iş ziyareti ile keldi. Ukraina İçki işler nazirliginde bu körüşüvni mümkün olmağan bir şey olaraq tanıdılar. Ukraina içki işler nazirliginde ise Putinge qarşı cinaiy işniñ çıqarılmasını tüşüneler.
Çarşenbe künü Putin Aqyarda Rusiye havfsızlıq Şurasınıñ azaları ile toplaşuvnı keçirip, Qırımnıñ havfsızlığı ve qabarcılıq ile küreş kibi meselelerni muzakere etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sankt-Peterburda Rus müzeyi, yanvarda Moskova müzeyinden hırsızlanğan, Arhip Kuinciniñ “Ay-Petri. Qırım” resminen suvenir çıqardı.
Rus müzeyi İnstagram saifesinde bildirgeni kibi, Kuinci resimi süretinen çanta, futbilka, öglük, plaşç ve başqa suvenirlerni satın almaq mümkün.
Rus müzeyinde haber etilgenine köre, «eki-üç künden» resim Sankt-Peterburgğa ketecek, anda Devlet Rus müzeyinde buluna. Anda resimniñ şeklini qaytarmağa niyetleneler.
Yanvarniñ 27-nde Moskvadaki Tretyakov galereyasından ressam Arhiv Kuinciniñ resimi hırsızlandı. Er kişi müzey hadimi olaraq areket etip, resimni çerçiveden çıqarıp saqlandı.
Ertesi künü er kişi tutuldı, faqat Rusiye uquq qoruyıcılarına qabaatı olmağanını ayttı. Adı Denis Çuprikov, o, Moskvada mesüliyeti sıñırlanğan cemiyetniñ saibi ola. O, Qırımda Kefede doğdı, em Qırım, em Moskva bölgesinde iş qıdırdı, memuriy mesüliyetke çekilgen edi. Soñki vaqıtları o, Ödintsovo rayonınıñ Zareçye qasabasında yaşadı, anda da tutuldı. Resim de anda tapıldı.
Rusiye İç işler nazirligi resim hırsızlanğanınıñ videosını aydınlatqan edi.
Yanvarniñ 29-nde Moskvadaki Tagan ahkemesi Çuprikovnı tevqif etti.
Manzara resimleri ustazı Arhip Kuinci 1842 senesi Mariupol civarındaki Qarasu köyünde dünyağa keldi.
Kuinciniñ sergisi Tretyakov galereyasında bazar künü, yanvarniñ 27-nde, doğğan kününde açıldı.


text:
Asan Sabri Ayvazov – XIX asırnıñ soñu XX asırnıñ başında qırımtatar ziyalılarınıñ parlaq temsilcisi, meşur yazıcı, oca ve cemaat erbabı. O, 1923-1927 seneleri qırımtatar medeniyetiniñ canlanmasına büyük isse qoştı.
Qırımtatarlar ve olarnıñ devletçiligi, Şarqiy Avropanıñ eñ nufuzlı devletlerinden biri – Qırım hanlığı tarihınıñ acınıqlı saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ yañı leyhası – Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» adlı videoblogunda.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır.
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda Nizami İbraimovnıñ kollektsiyası ve Postcardgallery.net saytından resimler ve meşur Qırım müellifleri ve icracılar Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
Gülnara Abdulla, Qırım tarihçısı
«Bloglar» rubrikasında aydınlatılğan fikirler müelliflerge ait ve muarririyetniñ fikir-tüşünceleri ile aynı olmaması mümkün


text:
Cumaaqşamı künü, aprelniñ 16-nda, Donbasta tutulğan şahıslarnı deñişim kerçekleştirile. Bu aqta Ukraina prezidentiniñ ofisi ve Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisova bildireler.
Berilgen malümatqa köre, deñişim Ğorlivka civarındaki «Mayorsk» keçiş noqtası rayonında keçe, 19 Ukraina vatandaşı qayta.
«Tutulğan şahıslarnı daa bir qarşılıqlı deñişim etapı başlandı – Ukraina vaqtınca işğal etilgen topraqlarda apiste tutulğan 19 vatandaşını qaytara. Devlette olğan karantin sıñırlavları sebebinden qaytqan ukrainalılar mecburiy observatsiyağa yol alacaq», – dep aytıla Prezident ofisiniñ haberinde.
Qayd etilgenine köre, qarşılıqlı deñişim «er kesni» formatı çerçivesinde keçe. Cedvelde kimler bar – aytılmay.
Denisovanıñ aytqanına köre, azat etilgenler arasında Viktor Şaydov bar. O, Ukraina Silâlı quvetleriniñ arbiyidir. Esir alınıp, 2019 senesinden berli Donetsk vilâyetiniñ vaqtınca işğal etilgen toprağında qanunsız tutuldı.
Aprelniñ 15-nde Ukraina prezidentiniñ ofisi, tutulğan şahıslarnı deñişim eñ yaqın vaqıtta olacaq, soñki cedvel ve logistika muzakereleri keçirile, dep bildirdi.
Daa evel deñişim Pashağa yaqın, aprelniñ 19-ı, arfesinde olacaq, dep haber etilgen edi.
Ukraina ve «LDNR» gruppirovkaları arasında tutulğanlarnı soñki deñişim 2019 senesi dekabrniñ 29-nda oldı. Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ işğal altındaki rayonlarından 81 ukrainalı azat etildi: 76-sı Ukraina ükümetiniñ kontroli altındaki topraqqa qayttı, daa beşi Rusiye gibrid quvetleri kontrol etken yerlerde qalmağa istedi. 76-dan 12-si endi sabıq cenk esirleri ola, 64-ü – vatandaştır. Ekinci tarafqa 124 insan teslim etildi.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi Ukraina tarafından azat etilgenlerniñ fotoresimini derc etti, amma anda aytılğan 35 insandan tek 24-ü bar. Rusiyege teslim etilgenlerniñ resmiy cedveli alâ daa yoq. Rusiyege MH17 uçaq seferiniñ davasında şübheli Vladimir Tsemah ve «RİA Novosti Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiy teslim etilgeni belli.


text:
Kreml tarafından tayinlengen Qırım ükümetiniñ reisi Sergey Aksönov Aqmescit şeer memuriyeti yolbaşçısına modul bala bağçaları içün 25 topraq damartısını ayırmasını temin etmege avale etti.
Rusiyege boysunğan Aqmescit memuriyeti matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, şeer memuriyetiniñ yolbaşçısı Gennadiy Baharevniñ sözlerine binaen, Qırım ükümeti Rusiye prezidenti Vladimir Putinden bu maqsatlarğa kerekli paranıñ ayırmasına razılığını aldı.
Rusiye ükümeti 2016 senesi yanvar 1-ge qadar bala bağçalarına olğan nevbetlerni yoq etmege avale etti. Amma Moskvağa boysunğan Qırım Tasil nazirligi bu vazifeni belgilengen müddet devamında yerge ketirmek imkân olmağanını qayd etti. Bala bağçalarına nevbetlerni tek 5 yıldan soñ yoq etmege söz bereler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Azärbaycan Ärmänstannı mäxkämägä birä
Azärbaycan tışqı êşlär ministrlığı süzçese Läyla Abdullayeva Ärmänstanğa qarşı "Härtörle ıruğ diskriminaśiyäsen beterü turında xalıqara konvenśiya”nı bozuı säbäbe belän Xalıqara mäxkämädä êş quzğataçaqların belderde
Abdullayeva Azärbaycannıñ 2021nçe yılnıñ ğinwar’ ayında Awrupa keşe xoquqları mäxkämäsendä Ärmänstanğa qarşı açqan mäxkämä êşenä östämä bularaq Ärmänstannıñ xökemgä tartıluı öçen Xalıqara ğadälät mäxkämäsenä möräcäğät itäçägen belderde.
Azärbaycan cirläreneñ ber öleşeneñ Ärmänstan tarafınnan qanunsız räweştä basıp alınuı beterelgännän soñ azärbaycannarğa qarşı awır keşe xoquqların bozuınıñ dokumentlaştırıluın citkerüçe Abdullayeva bolarğa Ärmänstannıñ êtnik tamırları arqasında azärbaycannarnı mäcbüri räweştä tuğan cirlärennän küçerü, ğazaplaw, üterü häm naçar möğamälä oçraqlarınıñ kertelüen iskärtep uzdı.
Abdullayeva Ärmänstannıñ agressiyası näticäsendä 1 millionnan kübräk azärbaycannıñ mäcbüri räweştä öylärennän küçerelüen, Azärbaycan şähärläreneñ tulısınça yuq itelüen xäterlätkän belderüendä:
"(2020nçe yılnıñ 10nçı noyabr’ könne Rusiyä, Azärbaycan häm Ärmänstan däwlät başlıqları qul quyğan) öç yaqlı beldergedän soñ Ärmänstan, azärbaycannarnıñ öylärenä qaytuın totqarlaw öçen qayçandır okkupaśiyädä totqan töbäklärgä mina quyıp häm mina kartların birüne kire qağıp, “Härtörle ıruğ diskriminaśiyäseneñ beterelüe turında xalıqara konvenśiya”nı bozarğa däwam itte. Bez konvenśiya xökemnäreneñ awır räweştä bozıluına qarata xalıqara xoquq qısalarında ğadälätne täêmin itäçäkbez”, - dip äytte.
Şul uq waqıtta Xalıqara ğadälät mäxkämäse Ärmänstannıñ Azärbaycanğa qarşı " Härtörle ıruğ diskriminaśiyäseneñ beterelüe turında xalıqara konvenśiya”sın bozuı säbäbe belän mäxkämä êşen açuın belderde.
Bäyläneşle xäbärlär
Tatarstanda kürmäwçelärgä yärdäm qağıydäläre
Tatarstan başqalası Qazanda “Aq tayaq” köne / “Ak Taяk” kөHe
Gäncädä Ärmänstan höcümnärendä häläq’ buluçılar iskä alındı
Tawlı Qarabaxnıñ ikençe zur şähäre Gäncädä uzğan yıl Ärmänstan höcümnärendä häläq’ buluçılar iskä alındı


text:
Rusiye 2014 senesi baarindeki Qırımnıñ ilhaqından soñ Ukrainağa ait Qara deñiz şelfi territoriyasınıñ üçte ekisini qanunsız olaraq zapt etti. Bunı Ukraina Devlet geologiya ve yeraltı baylıqlar hizmetiniñ reisi vazifesini vaqtınca eda etken Oleg Kirilük fevralniñ 22-sinde matbuat konferentsiyasında beyan etti.
Ukrainanıñ UNİAN haber agentligi Kirilükniñ sözlerini naqil etip: «Qırımnıñ ilhaqından soñ Qara deñiz şelfinde keşif etilgen yedekler bayağı büyük edi. Ukrainanıñ territoriyasında bulunğan ve 130 biñden ziyade kvadrat metrni teşkil etken şelfniñ territoriyasında tayin etilgen yedekler 100-den 300-ge qadar milliard kub metr gaznı teşkil ete edi. Qırımnıñ ilhaqından soñ şelfimizniñ territoriyası üç qat eksildi ve 40 biñge yaqın kvadrat metrni teşkil ete. Biz tetqiqatı yapılmaqta olğan ve tayin etilgen yedekleri olğan territoriya aqqında söz yürsetemiz», – dep bildire.
Ekspertniñ sözüne köre, Ukrainanıñ kontroli altında qalğan şelfniñ qısımlarında tayin etilgen gaz yedekleri 37 milliardğa yaqın kub metrni teşkil eteler. Ondan ğayrı, Azav deñiziniñ şelfindeki yedekler 10 milliardğa yaqın kub metrni teşkil eteler.
«Naftogaz Ukrainı» Milliy aktsioner şirketi Rusiyeni ilhaq etilgen Qırımdaki yataqlardan Ukraina gazınıñ hırsızlağanında qabaatladı.
2014 senesinde Rusiye tarafından Qırımnıñ ilhaqı esnasında Ukrainağa ait «Çernomorneftegaz» şirketiniñ burğu tertibatları, flot ve diger mal-mülkü zapt etilgen edi. Bundan soñ NAK «Naftogaz Ukrainı» bu Qırım şirketi üzerindeki kontrolini ğayıp etti. Daa soñra GAO «Çernomorneftegaz» Ukrainanıñ qıta qısmındaki ğayrıdan meydanğa ketirildi.
2016 senesi oktâbrniñ 17-sinde NAK «Naftogaz Ukrainı» ve onıñ altı şube şirketi, gruppağa ait Qırımdaki aktivlerniñ zapt etilmesi neticesinde körgen zararlarnıñ ödenmesini talap etip, Rusiyege qarşı arbitraj davasını başlattılar. «Naftagaz» davanı, Ukraina Nazirler kabineti ile Rusiye ükümeti arasındaki ytırımlarğa qol tutuv, yatırım yapuv ve yatırımlarnı qarşılıqlı qorçalav aqqında añlaşmağa muvafıq olaraq açtı.
Bu ayda Rusiye kütleviy haber vastaları, adları bildirilmegen üç Rusiye memurınıñ sözlerini menba olaraq kösterip, Rusiye ükümetiniñ halqara arbitrajda Ukraina ile devletlerara dava sebebinden Qırım şelf zonasında eñ büyük olğan Odessa yatağında ğaz çıqarılmasını toqtatacaq olğanını bildirdiler.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclisi azırlağan «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» halqara zorbalıqsız barışıq aktsiyası işğal etilgen Qırım meselesine diqqat celp eter, dep ümüt ete.
Bu aqta o, «Apostrof» neşirine bildirdi.
«Şimdilik detallerni aydınlatmaymız. Amma bu aktsiya Qırım meselesini 2015 senesiniñ qamaçavı (Qırımnıñ ticaret qamaçavı – QA) kibi köterir, dep ümüt etemiz», – dep qayd etti Cemilev.
Onıñ aytqanına köre, aktsiya teşkilâtçıları barışıq olmasını istey, amma yarımadada Rusiye quvetçileri tarafından provokatsiyalar yapıla bilecegini inkâr etmey.
«Bizim tarafımızdan kesen-kes barışıq aktsiyası olacaq. Anda boş elnen, silâsız ketemiz», – dep qoştı Cemilev.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, yanvarniñ 27-nde Qırım yürüşini azırlağan ve keçirecek ilk ştab quruldı, dep bildirdi. Onıñ qayd etkenine köre, toplaşuv iştirakçileri, bu aktsiyanıñ iştirakçileri Herson vilâyeti ve işğal etilgen Qırımnıñ memuriy sıñırından 2020 senesi mayısnıñ 3-nde keçecek, dep qarar aldı.
2019 senesi dekabrniñ 6-nda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» halqara zorbalıqsız barışıq aktsiyası azırlana ve keçirilecek, dep ilân etti. Aktsiya vaqtında faller memuriy sıñırdan keçip, Qırımğa kirecek ola. Refat Çubarovnıñ aytqanına köre, yürüş teşkilâtçıları yapqan areketlerini Ukraina akimiyetinen keliştirmege «tırışacaq».
Yanvarniñ 22-nde Çubarov Qırım yürüşi mayısnıñ 2-nde keçirilecek, dep ayttı. Meclis reisi, işğal altındaki yarımadağa küç qullanıp kireceklerini de inkâr etmey.
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ bildirgenine köre, keçirilüvi mayısnıñ 2-ne ilân etilgen Qırım yürüşiniñ iştirakçilerine mania olmaq içün sebep yoq.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov ilân etilgen yürüşni provokatsiya dep adlandırıp, «sert qarşılıq kösterilecegini» vade etti.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Germaniyäneñ zur fänni premiyäse - törki ğalimnärgä
Paul’ Êrlix häm Lyudvig Darmştadter isemendäge 2022nçe yıl premiyäläre koronavirus vakśinasın uylap tabuçılarğa bireläçäk
Germaniyädä mediśina dön’yasınıñ ähämiyätle büläkläre sanaluçı Paul’ Êrlix häm Lyudvig Darmştadter isemendäge 2022nçe yıl premiyäläre koronavirus vakśinasın uylap tapqan törek ğalimnär Özläm Türäci häm professor Uğur Şahin, şulay uq, macar millätennän bulğan fän êşleklese Katalin Karikoğa bireläçäk.
Paul’ Êrlix waqıfınnan yasalğan belderüdä bolay diyelä:
“Şahin, Türäci häm Kariko mäğ’lümati PNKnı (mRNK) awırularnı kisätü häm däwalawda prinśip bularaq üsterüdä kürsätkän qatğıylıqları häm küzallawları säbäple 2022nçe yılğı premiyägä layıq buldı”.
Koronavirus vakśinasın uylap tapqan Germaniyä biotexnologiya şirkäte BioNTechqa nigez saluçı xezmättäşlär Şahin häm Türäci belän oyışmanıñ ikençe räise Katalin Kariko 120 meñ yevro külämendäge büläkne 2022nçe yılnıñ 14nçe martında Frankfurtta uzaçaq tantanada alaçaq.
Bäyläneşle xäbärlär
Tatarstannıñ teläge isäpkä alınırmı?
ДeпyTaTлap "пpeзидeHT" aTaMacыH бeTepүrә kapшы чыkca дa, KpeMлb үзeHчә xәл иTәprә MөMkиH / Deputatlar "prezident" atamasın beterügä qarşı çıqsa da, Kreml' üzençä xäl itärgä mömkin
Törkiyä İlbaşı Ärdoğan Azärbaycanda
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan ber könlek êşlekle säfär belän Azärbaycanda
Ärdoğan Üzbäkstan liderın qotladı
Ärdoğan Mirziyoyevnı Üzbäkstanda qabat ilbaşı bularaq saylanuı belän täbrik itte


text:
Mayıs 18 künü Qırımtatar halqınıñ sürgünligi kününe bağışlanğan fotoresimler sergisinde sürgünlikke oğratılğan on sekiz qırımtatarınıñ ikâyesi taqdim etilecek. «Vatan aqqı. Hatıra aqqı» leyhasınıñ teşkilâtçısı «KrımSOS» cemaat teşebbüsi oldı, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«Leyhanıñ maqsadı cemaatnıñ diqqatını sürgünlik yalıñız qırımtatarlar aqqında olmağanına celp etmektir. Bu başqasınıñ ikâyesi degil, başqasınıñ derti ve hatırası degil. İlk evelâ bu ukrain tarihınıñ bir qısmı, onı tarihiy adise-vaqialarda unutmamaq kerek», – dep aytalar teşkilâtçılar.
Leyhada sürgünlikke oğratılğan adamlarnıñ tuvğanları ya da tanışları iştirak ete bileler, – dep aytıla leyhanıñ Facebooktaki resmiy saifesinde.
Qırımtatarlarnıñ sürgünligi – 1944 senesi mayıs 18-de olıp keçken Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ qırımtatar ealisininiñ sürgünligidir. O kün Qırımdan Orta Asiyağa qırımtatarlar, yunan, ermeni, bulğar, alman ve Qırımda yaşağan diger halqlar ile birinci tren yollanğan edi. Sürgünlikniñ resmiy sebebi olaraq bazı qırımtatarlarnıñ natsist Almaniya ile Ulu Vatan Cenkinde işbirligi oldı. 1989 senesi SSCB Yuqarı şurası sürgünlikni qanunsız olaraq tanıdı. 1994 senesi Qırım Yuqarı Şurası mayıs 18 kününi Qırım halqlarınıñ sürgünligi qurbanlarınıñ hatıra künü olaraq tanıdı.


text:
Balasınıñ öldürüvinde qabaatlanğan Qırımnıñ İçki rayonınıñ sakinine 17 yıllıq apis cezası berildi, dep bildire Qırımnıñ rusiyeli prokuraturasınıñ matbuat hızmeti.
«İçki rayon mahkemesi 36 yaşında yerli sakinine nisbeten üküm çıqardı. Prokuratura tarafından berilgen delillerge binayen o Rusiye CK 105 maddesi 2 qısmınıñ «v» noqtasına köre qabaatlı tanıla», – denile beyanatta.
Prokuraturanıñ malümatına köre, maküm etilgen qadın saroş alda olıp, onı raatsız etken balasını boğıp öldürdi.
Qadın cezasını umumiy rejim koloniyasında körecek.


text:
Suvuq cenk
Suvuq cenk- Şuralar Birligi ve onıñ ittifaqdaşları bir taraftan, ve başqa taraftan AQŞ ve Ğarbiy Avropa memleketlerinen ve olarnıñ ittifaqdaşları arasında 1940 senelerniñ ortasından 1990 senelerine qadar sürip ŞSCB’niñ yıqıluvına ketirgen ve Rusiye ve Ğarp arasında zemaneviy qarşı oluvına çevirilgen sarmal geosiyasiy, iqtisadiy ve mefküreviy cebeleşüv.
Istılanı qullanuv[deñiştir | kodunı deñiştir]
“Suvuq cenk” ıstılasını ilk sefer kastil şahzadesi Huan Manuel XIV asırda qullanğan. “Sıcaq” ve “suvuq” cenkler nasıl bitkenine köre farq etilgenini tayin etti. “Sıcaq cenkler”, devletlerniñ yıqıluvınen ya da barışıqnen bite, “suvuq cenkler” ise - olarnı başlağanlarına ne tınçlıq, ne itibar ketire.
Qoşma Ştatlarnıñ ve Şuralar Birliginiñ qarşı olğanlarınıñ tasvir etmesi içün “suvuq cenk” ıstılası, ilk sefer Tribune’de 1945 senesi orta küz ayınıñ 19 Corc Oruvellniñ “Siz ve özek bombası” maqalesinde qullanılğan edi.


text:
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresi yarımadada koronavirus yuqunçından vefat etkenlerniñ sayısı artmağa devam ete, dep qayd ete.
«Koronavirustan vefat etkenlerni aytsaq, vaziyet eyileşmedi, vefat etkenlerniñ sayısı kene de çoq. Soñki afta 55 kişi vefat etti. Keçken afta 53 vefat oldı. Vefat etkenlerniñ çoqusı 65 yaş altındadır. Vefat sayısı stabilleşüv raqamından farqlı degil», – dep bildirdi Penkovskaya dekabrniñ 30-nda COVID-19 ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında.
Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirligi malümatına köre, keçken afta 8 insan vefat etti. Pandemiya vaqtında COVID-19-dan vefat etkenlerniñ sayısı 500 oldı.
«3224 kişi (covid) ambulator tedaviylevde, 2892 insan (covid ve pnevmoniya) hastahanelerde buluna, 7 insan observatorlarğa alındı. Umumen 24854 COVID-19 hastası qayd etildi. Tüzelgen 19687 kişi yiberildi», – dep aytıla müessise malümatında.
Keçken afta Penkovskaya koronavirus hastalarınıñ vefat sayısında antirekordnı qayd etken edi.
Onıñ aytqanına köre, hastalarnıñ yardım içün keç muracaat etmesi eñ sıq rastkelgen sebeplerden biri ola.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bunı Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat-hızmeti bildire.
«Mayıs 19 künü vesiqalarnıñ teşkerilmesi vaqtında Berdânsk bölüginiñ sıñırcıları çantası ile cayav ketken Rusiye vatandaşınıñ hucur areketlerini qayd ettiler. Çantasını baqıp, uquq qorçalayıcıları 475 biñ rusiye rubleni ve cep telefon şeklindeki elektroşokerni taptılar», – dep tarif ettiler matbuat-hızmetinde.
Bundan da ğayrı, Rusiye vatandaşında arbiy bilet ve «Rusiye ordusı, aviatsiya ve flotunıñ destegi göñülli toplulıq»nıñ şeadetnamesi bar edi. Cep telefonında ise Donetsk halq cumhuriyetiniñ timsalinen foto tapıldı.
«İlerideki teşkerüv areketleriniñ neticesinde uquq qoruyıcılar paranıñ aqiqiyligi aqta şübe peyda oldı. Şunıñ içün aqçanı ekspertizağa yolladılar», – dep aytıla beyanatta.
Bu sebepten Rusiye vatandaşına Ukraina toprağına kiriş 3 yılğa yasaq etildi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovğa qarşı yañı iddianame FSB tarafından bazarertesi, yanvar 30 künü taqdim etilecek. Bunı Radio Svoboda muhbiri bildire.
Jurnalist, Umerovnıñ böyle sözlerini ketire: «Mennen bağlı olmağan sebeplerden bu işni bazarertesine (yanvar 30 kününe – QA) keçirdiler».
Meclis reisi muavininiñ sözlerine köre, başqa künge keçirüv – Umerovda qalğan yekâne advokat Edem Semedlâyev yanvar 27 künü «26 fevral işi» boyunca mahkeme toplaşuvında bulunğanı sebebinen (bu ceryandaki diger advokatlarnı çetleştirdiler), advokatsız ise yañı şekilde qabaatlavnı Umerov qabul etmege niyetli olmağanınen bağlıdır, dep qayd etti jurnalist.
Bundan evel İlmi Ümerov FSB taqiqatçısı onı çağıttırıp «qabaatbı yañı şekilde» taqdim etmege istegenini haber etken edi.
İlmi Ümerovnıñ qızı Ayşe 2016 senesi dekabr 30-da bildirdi ki, babası Rusiye maliye monitoringi federal hızmetiniñ saytında derc etilgen terrorist ve ekstremistler cedveline kirsetilgen. Onıñ nomerası 5826. Umerov, bu cedvelge kirsetilmesine qarşı mahkemede itiraz bildirmege niyetli olğanını beyan etti.


text:
Sankt-Peterburgda politsiya Rusiye ve Qırımda tutulğan ukrainalılarğa qoltutuv aktsiyalarınıñ iştirakçilerini «profilaktik subetlerge» çağıra. Bu aqta Sankt-Peterburgnıñ qırımtatar faali İlyas Eşref Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Zenaatdaş faaller politsiya teşkerüv keçirip, bizni qıdırğanını bildirdi. Men olarnı evge kirsetmedim, amma olar kelmege devam ete, olarnı evge alğanlarnı endi politsiyağa subetlerge çağıralar. Bunı cinaiy qıdıruv yapa. Qırımlı siyasiy mabüslerge qoltutuv ve Qırımda farqlı fikirlerni taqip etüvge qarşı aktsiyalarda iştirak etkenimizni begenmeyler», – dep tarif etti faal.
Sankt-Peterburg politsiyası bunı izaatlamay.
Sankt-Peterburg ve Moskvada yaşağan Rusiye faalleri «Strategiya-18» müddetsiz aktsiyasına birleşken edi. Bu ad 1944 senesi mayısnıñ 18-nde olğan qırımtatar sürgünliginiñ künü ile bağlıdır. Er aynıñ 18-nde faaller soqaqlarğa çıqıp, işğal etilgen Qırım vaziyetini, insan aqları bozulğanını tarif eteler.
Aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, tahminen 60 Ukraina vatandaşı Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda siyasiy sebeplerden azatlıqtan marum etildi. Ukraina Tış işler nazirligi, Rusiyege 300 kerege yaqın narazılıq bildirip, anda olğan ukrainalılarnı azat etmesini talap etken edi.


text:
Kreml nezaretindeki Qırım mahkemesi ekstremistik fikir darqatuvda qabaatlanğan İsmail Ramazanovnıñ tevqifini uzattı. Böyleliknen o, 2018 senesi martnıñ 18-ne qadar apiste qalacaq. «Qırım birdemligi» bu aqta özüniñ Facebook saifesinde haber etmekte.
Faallerniñ malümatına köre, Ramazanov oña nisbeten azırlanğan qabaatlav, qanunda ayırlğan müddet içinde berilmegeni içün, onı apisten azat etkenlerini rica etken edi.
Bu arada prokuror, qabaatlanğan şahısnıñ ekinci vatandaşlığı ve stabil bir işi olmağanını, onıñ içün o taqiqattan qaçması mümkün olacağını iddia etken edi.
Bir kün evel Qırımda mahkeme İsmail Ramazanovnıñ tevqif müddetini 2018 senesi martnıñ 18-ne qadar uzatqan edi.
«Ramazanov işi» boyunca taqiqat devam ete. Qabaatlağan taraf, FSB ekspertizası Ramazanov ile Zello internet-radiosındaki duşmanlıq ve nefret doğurğan mesajlar arasında bir bağ tapmağa areket ete. Bugün iş materiallarına Zello vastasınen qonuşmaq içün internetke kirgen qullanıcığa berilgen IP-adresi ve telefon raqamı boyunca provayderden alınğan cevap ilâve etildi.
Yanvarniñ 23-nde Rusiye küç idaresi hadimleri Novıy Mirde sakini qırımtatarı İsmail Ramazanovnıñ evinde tintüvler ötkerip, onı ekstremiz teşviqatında qabaatlağan edi.
Daa soñra Rusiyeniñ Qırımdaki Taqiqat komitetinde, taqiqatçılar internet-radio vastasınen ekstremistik materiallarnıñ darqatılmasında qabaatlanğan Aqmescit rayonı sakinine qarşı cinaiy iş açılğanı aqqında bildirgen edi.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesiniñ qadısı İrina Kirillova Ramazanovnı fevralniñ 23-ne qadar 30 künge apiske yolladı.
Qırım işğalinden soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Moskovadan Aqmescitke etap etilgen soñ “Ukrain diversantları davası” boyunca mahküm etilgen Volodımır Dudkanıñ sağlıq alı fenalaştı. Kene sürekli ağılar köründi.
Bunı Qırım uquq qorçalayıcı gruppasına Dukanıñ oğlu İlya Kavernikov bildirdi.
“Üç buçuq ay içinde birinci kere babamnen körüştim. SİZOnıñ müdiriyeti tarafından tibbiy yardım kösterilmey. Onıñ sürekli qursaq ağrıları bar, etap etilgen soñ daa qan basımı peyda oldı. Sonki sefer qan basımı ölçenilgende 160*100 edi. Etapqa tek biz oña bergen ilâclarımız yardımınen dayanıp oldı”, – haber etti Kavernikov.
Onıñ aytqanına köre, babası ve bu dava boyunca mahküm etilgen daa bir mabüs – Oleksiy Bessarabov – bir ayğa yaqın Moskovadan Aqmescitke etap etile edi.
“Etap vaqtında, 20 kişi içün olğan kameralarda 50-şer olğan allar da oldı”, – dedi oğlu.
Onıñ malümatına köre, belki de, kelecek afta babası ve Bessarabovnı kene Aqmescitten şiddetli rejimli koloniyalarğa etap eterler.
Oktâbr 24-ünde haber etile edi ki, "Ukrain diversantlar davası" boyunca maküm etilgen Vladimir Dudka ve Aleksey Bessarabovnı "Matrosskaya tişina" SİZOsından bilinmegen yerge avuştırdılar. Noyabrniñ 18-inde olar Aqmescit SİZOsında bulunğanı belli oldı.
2016 senesi noyabrniñ 9-nda Aqyarda «Nomos» Qırım analitik merkeziniñ hadimleri Dmitriy Ştıblikov, Aleksey Bessarabov ve yaqın dostu Vladimir Dudka tutulğan edi. Üçü de Ukraina istihbaratınıñ isteginen Qırımda diversiya azırlağanında qabaatlandı.
Rusiye kontrolindeki Aqyar şeer mahkemesi aprelniñ 4-nde «ukrain diversantları» davasınıñ» mabüsleri Vladimir Dudka ve Aleksey Bessarabovnı 14 yılğa üküm etti. Mahkeme er birine para cezasını da berdi: Dudkağa – 350 biñ ruble, Bessarabovqa – 300 biñ ruble.
Oktâbr 15-inde Rusiye Yuqarı mahkemesi imayeniñ şikâyetini red etip, Dudka ve Bessarabovnıñ ükmüni tasdıqladı.


text:
Avgust 23-ünde 82 yaşındaki Fevzi Yakubov devamlı hastalıqtan soñ keçindi, haber ete Crimean Tatars matbuatı.
"Tehnika ilimleri doktorı, professor, Özbekistanda nam qazanğan ilim erbabı, Ukrainada nam qazanğan tasil hadimi, Qırımnıñ şerefli sakini, Ukraina qaramanı - Fevzi Yakubov, Qırımda tasil inkişafı içün bayağı iş becerdi", – dep yaza matbuat.
Qırımda Yakubovnı, 1993 senesi Qırım Muendislik ve Pedagogika Universitetini qurğan adamnı kibi bileler, o, anda 23 yıl devamında rektorlıq yaptı. 2016 senesi Yakubov istifağa çıqtı.
"Bu universitet qırımtatar erbaplarınıñ kerçek ocağı oldı - mından çoq şimdi belli müendisler, dizaynerler, çalğıcılar, tilşınaslar ve ocalar mezun oldı", - yaza matbuat.
Qırım ilhaqından soñ Yakubov, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ işançlı şahsı oldı.


text:
Rusiye FSB-si, Qırımda sahte alkogol içimliklerni istisal etken cinayet gruppasınıñ faaliyetini kestirgenlerini iddia ete. Bunı, Rusiye FSB-siniñ Qırım udaresine atıf etip, "Krıminform" saytı bildire.
Müessisege köre, Aluştada Rusiye quvetçileri, istisal ve satuv yerlerinde operativ qıdıruv tedbirlerini keçirdi.
"Qanunsız tsehniñ anbarları ve satuv yerlerinde 2,9 tonna spirt ve alkogol içimliklerni tapıp, tutıp aldılar, o sahte içimliklerni, Rusiye brendleriniñ adlarını yapıştırıp satacaq ediler. Bundan ğayrı, alkogol yapması içün qullanılğan donatma ve ingrediyentleri de tutıp aldılar", - denile beyanatta.
FSB, Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ 1711 maddesiniñ 6 qısmına köre cinaiy dava açılacağını bildire. Bu maddege köre eñ büyük ceza - 6 yıllıq apis müddeti.


text:
AQŞ Devlet departamentiniñ Ukraina boyunca mahsus temsilcisi Kurt Volker, ilhaq etilgen Qırım ve işğal etilgen Donbasstan vazgeçken ukrain siyasetçisi “saylâvlarda ğalebe qazanmağa ve devletni idare etmege” fursatı olmaz dep saya. Bu fikirni o “RBK-Ukraina”ğa bergen intervyusında bildirdi.
“Rusiye tarafından Ukrainanıñ istilâsı ve bir qısmını ilhaq etüvi er zamandan daa ziyade birleşken, ğarp tarafdarı olğan, milletçi ve Rusiyege qarşı olğan bir Ukrainağa çevirdi. Olarnıñ strategiyası yutqızdı. Şimdi ise olar Ukrainada olacaq saylâvlarda elverişli netice alacaqlarına ümit ete. Men bellesem, olar bir daa yañlış esap yapalar. Memleket ep deñişe, Qırım ve Donbasstan vazgeçken ukrain siyasetçisi saylâvlarda ğalebe qazanmaq ve devletni idare etmek fursatını qaçırır”, - dey Volker.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı boyunca dünyada qabul etilmegen referendum ötkerildi. Bunıñ neticesinde Rusiye Qırımnı özüne qoşqanını ilân etti. Ukraina, Avropa birligi ve ABD bunı tanımayıp, Qırım Rusiye tarafında işğal etilgenini tasdiqladılar. Martnıñ 18-nde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırımnı Rusiyege “qoşulğanı” aqqında ilân etti.
Halqara cemaatçılıq Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız dep tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.
Rusiye tarafından Ukrainağa ait Qırım yarımadasınıñ ilhaq etilmesi ve Ukrainanıñ şarqındaki çatışmanıñ başlanmasından soñ Moskva ile Ğarp devletleri arasında munasebetler keskinleşti. Kyiv ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silânen yardım etkeninde qabaatlay. Kreml bu qabaatlavlarnı inkâr ete ve Donbassta olsa bile, rusiyeli “göñülliler” bardır, dey. BMTniñ malümatına köre, çatışma esnasında 10 300-den ziyade kişi elâk oldı.
2019 senesi Ukrainada Ukraina prezidenti ve Yuqarı Şura saylâvları keçirilmesi qararlaştırıla.


text:
Moldovanıñ teleradioyayınlav boyunca şurası iyül 4 künü «Rossiya-24» telekanalınıñ yayınlav litsenziyasını yarım yılğa toqtattı.
Şura tarafından bu kibi ceza Rusiyeniñ «Pervıy kanal», «RTR-Planeta» ve REN TV yayınlarnı köstergen moldav kanallarına da tiydi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Qararnıñ sebebini «haber yayınlarnıñ çerçivesinde plüralizmge riayet etilmemesi» ile añlatalar. Agentlik şuranıñ azası Dinu Çokana sözlerini bildire.
O şunı qayd etti ki, «Rossiya-24» yayınlarında ukrain ziddiyetine olğan yalıñız bir noqtaiy-nazar kösterile.


text:
Saq rayonınıñ Yañı Qarağurt köyünde mart ayında, Rusiye Qırımnı öz terkibine qoşqanından soñra, cami qurucılığını toqtatmağa mecbur oldılar.
Qırım musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti aytqanı kibi, caminiñ qurucılığı «Ramadan» musulman diniy cemiyetiniñ teşebbüsi ile başlandı. 2014 senesi mart ayında musulmanlar öz ğayreti ile caminiñ temelini qoydılar, paranı köy sakinleri topladılar.
«Musulmanlarğa maliyeviy yardımcılar qol tutacaq ediler, amma Qırımda baar aylarında qanunlarnıñ deñişmesi ile olar sözüni tutıp olamadılar, şunıñ içün Allah eviniñ qurucılığıını toqtatmağa mecbur oldılar»,– deyler QMDİde.
Camiden ğayrı, musulman cemiyeti köyde Diniy-medeniy merkezini qurmağa istey edi. Mında bayramlar qayd etilmek, el nağışları, dülger işleri boyunca tögerekler, til dersleri, Quran ve İslâm negizleri boyunca kurslar keçirilmek kerek edi, bunıñ ile kitaphane, sport zal ve medrese açılacaq edi.
Musulman cemiyeti maliyeviy yardımcılarğa ümüt besley.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Kiñ külәm mәğlumәt әsbapları da, Tөrek Qorallı Kөçlәre dә, sәyәsәtçelәr dә, kәsepçelәr dә hәm ğomumәn bөten tөrek xalqı 5-nçe Nuyaberdә Washingtonda Prezident Bush belәn Premyer Erdoğan arasında bulaçaq oçraşunı kөtkәn ide. 1,5 sәğat, şunıñ da ber säğäte Erdoğan, Bush hәm Tөrek tışqı eşlәr ministere Babacan arasında dәwam itkәn sөylәşülәrdәn ninde nәticә çıqtı disәk, hәrber sәyәsәt analizçısı moña üzenә kürә bәyә birde. Bu inde konkret nәticә çıqmadı digәn süz. Matbuğat konferentsiәsendә AQŞ-nıñ PKK-nı Tөrkiәneñ dә, Ğıyraqnıñ da hәm AQŞ-nıñ da urtaq doşmanı itep iğlan itüe genә bәlki iñ citdi nәticә ide. AQŞ PKK turındağı xәrbi informatsiәlәrne tөrek yağına tapşıraçağın, ike il arasında urtaq xәrbi koordinatsiә tөzelәçәge turındağı belderüe konkretraq adımnar dip bәyәlәnә ala. Әmma Bush-Erdoğan oçraşuınnan tөrek xalqı kөtkәn, TQK-neñ Tөnyaq Ğıyraqqa ütep kerüenә AQŞ-nıñ rizalıq birgәn buluın raslağan tөgәl ber nәticә çıqmadı.
Şiksez yabıq işeklәr artında barğan sөylәşülәrdә taraflar nindi rәweştә kileştelәr monı kem dә belmi. Tik Erdoğannıñ “Telәgәnebezne aldıq”, Prezident Gülneñ isә “İnde monnan soñ diplomatlar tügel, xәrbilәr sөylәşәçәk” dip belderülәre üzenә kürә şuşı oçraşunıñ uñışlı buluın xalıqqa añlatu өçen әytelgәn süzlәr dip bәyәlәrgә mөmkin. Tabiği bu süzlәr Ğıyraqqa ütep kerüne talәp itkәn yaqlarnı tınıçlandıru өçen dә sөylәngәn buluı ixtimal.
Şuşı oçraşudan uñay nәticә çığarğannar Erdoğan AQŞ-tan Tөnyaq Ğıyraqqa xәrbi operatsiә yasaw өçen üzenә kürә rizalıq aldı; AQŞ xәrbi informatsiәne Tөrkiә belәn urtaqlaşırğa riza buldı; AQŞ hәm Tөrek yuğarı dәrәcәle xәrbi komandirları arasında koordinatsiәne ğәmәlgә aşıru buyınça kileşelde hәm moña Ğıyraqtağı kөrd idarәse kertelmәde digәn analizlar yasıylar. Şuşı oçraşu uñışsız buldı dip dәğvә itüçelәr: Tөrkiәneñŋ xәrbi operatsiәse AQŞ-nıñ rizalığına hәm anıñ informatsiәsenә bәylәnde; şulay itep xәrbi operatsiә ixtimalı bette, ayruça qış şartlarınıñ başlanuı belәn bu ixtimal bөtenlәy yuqqa çığaçaq; Tөrkiә Tөnyaq Ğıyraqta bәysez Kөrdistan tөzelüenә dә rizalıq birgәn buldı dip belderәlәr.
Qısqası PKK-qa qarşı xәrbi operatsiә mәs`әlәsendә başlar tağın әylәnde. Bu mәsәlә Tөrkiәneñ kөntәrtibennәn tөşә başladı kebek. Lәkin il eçendә PKK partizannarı belәn bәreleşlәrneñ dәwam itüe, ütkәn kөnne tağı ber ğәskәrneñ şәhit buluı bu kөrd mәsәlәseneñ әhәmiәten yuğaltmayaçağın kürsәtә.
Bu atna başında Tөrkiәdәge kөrtlәrneñ Demokratik Cәmğiәt Partiәse DTP-neñ parlamenttağı өç ağzasınıñ Tөnyaq Ğıyraqta PKK tarafınnan әsir alınğan 8 Tөrek soldatın irekkә çığaru eşenә qatnaşuları da, şuşı partiә belәn PKK arasındağı yәşren bәylәneşne qabat kөn tәrtibenә kiterde. Өstәuenә şuşı delegatsiә arasındağı deputat Fatma Kurtalannıñ ireneñ niçә yıllardan birle PKK saflarında suğışuı faş itelgәç, bu bәylәneşneñ faraz ğına tügel, çınbarlıq buluı açıqlandı. DTP PKK-nıñ sәyәsi qanatımı digәn sorawlar tudı. Premyer Erdoğan da üz nәwbәtendә “Tөrkiәdәge Kөrtlәrne bez wәkilçelek itәbez “ dip belderüe DTP belәn PKK-nıñ bәylәneşen rastrlawçı başqa ber fakt buldı. DTP-neñ parlamentta 20 deputatı bar, ә AKP partiәneñ 360 deputatınnan 75-80-e çığışı belәn kөrd. Kөrdlәr küpçelektә yәşәgәn rayonnarda AK partiә DTP-dan küberәk tawış alğan ide. Radikal kөrtlәrneñ 20 genә deputatqa iә buluları isә PKK mәs`әlәsendә kөrtlәrneñ küpçelegeneñ terror metodın yaqlamawların kürsәtә. Şulay da kөrd mәs`әlәse Tөrkiәneñ qatmarlı mәsәlәlәrennәn bere bulıp qaluın dәwam itә hәm itәçәk.
İstanbul, Әxtәm İbrahim


text:
Yalta şeeriniñ rusiyeli şurası İvan İmrguntnı Yalta memuriyet başınıñ muavini rutbesine tayinledi. “Krıminform” bildirgeni kibi, evel o Kreml nezaretindeki Qırım başı Sergey Aksönovnıñ yardımcısı edi.
Şeer memuriyetiniñ başı Aleksey Çelpanov bildirgeni kibi, İmgrunt sekiz yıl Rusiye prokuraturasında çalıştı ve 17 yıl devamında qomşu Rusiyede Krasnodar ülkesinde idareciliknen oğraştı.
Çelpanov, namzetniñ yuridik tasili bar olğanını da qayd etti.
İmgrunt özü şeer şurasınıñ toplaşuvında, 2018 senesi fevralde oña qarşı cinaiy dava açılğanını aytıp berdi, amma 2018 senesi dekabrde cinayetçilik olmağanından sebep o qapatıldı.


text:
Ukraina tarafdarı Qırım faali ve blogeri Yelizaveta Bogutskaya Qırımda FSB idaresinden sorğuğa davetni elde etti. Bunı Kiyevde yaşağan Bogutskaya öz Facebook saifesinde bildirdi.
Bogutskaya, FSB cevaplarına esaslanıp, Qırım kirişi yasaq olmağanı ve oña nisbeten cinaiy işlerniñ olmaması aqqında bildire.
«Rusiye FSB idaresinden ufaq arifler ile yazılğan mektüpler menim içün Qırımğa kiriş yasaq olmağanı aqta bildire. Moskvadan kelgen biri FSBde maña qarşı cinaiy iş yoq olğanı aqqındadır. Yaqında Qırım FSB mektübi keldi, sıñırdan qolay keçe bilem eken, Qırımda da maña iç bir telüke yoq, sanki», – dey Bogutskaya.
Bazar künü, mayısnıñ 3-de, Aqmescitte ev adersi boyunca oña FSB mektübi keldi. Blogerni Ekstremizmge qarşılıq merkezine sorğuğa çağıralar: «Tünevin ise meni baş taqiqatçı Ekstremizmge qarşılıq merkezine sorğuğa çağırğanı aqta bildirgen mektüp kelip çıqtı».
Bunıñ ile Bogutskaya, yaqalana bileceginden saqınıp, taqiqatçığa barmaycaq ola. «Tüşündim ki: poçtadan mektüplerni almağa daa da havfsızdır. Aks alda ellerim kelepçelerge alına bile. Belki, daima olğanı kibi, abartam. Amma aç ayvannı açuvlatmağa kerekmey dep tüşünem. Em de olar içün men – çetel vatandaşı olam. Mında, Kiyevde, körüşmege razım».
Hatırlatamız, bıltır sentâbr ayında Yelizaveta Bogutskaya altı saat devam etken sorğu ve tintüvden soñ Qırımnı terk etti.


text:
Qırım.Aqiqatqa Yuqarı Radanıñ insan aqları, milliy azlıqlar ve milletlerara munasebetler boyunca komitetiniñ muavini Georgiy Logvinskiy degeni kibi, Qırımdaki vatandaşlarını qorumaq içün Ukraina tarafından yapılğan ğayret yeterli degil edi. Onıñ sözlerine binayen, Ukrainada «effektiv cevap azarlanıla».
«Qırımlılarğa destek yeterli olmağanını aytqan qırımtatar cemiyeti ile razım. Amma şunı qaed etmek kerek ki, cinaiy işler açıldı, deliller toplanıla. İnsanlarımızınıñ aqlarını qorçalamaq içün memleketniñ baş naziri, prokuratura ile birlikte qararlarnı alamız», – dey Logvinskiy.
Noyabr 2-de saba Qırımda ATR telekanalınıñ sabıq hadimleri Lilâ Bucurova, Elzara İslâmova ve telekanal saibi Lenur İslâmovnıñ ana-babası yaşağan evleri, em de Moskvadaki evinde tintüvler yapılmağa başladı.
Qırımnıñ Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti (FSB) idaresiniñ malümatına köre, tintüvler ATR saibine qarşı açılğan cinaiy iş çerçivesinde keçirile.
Noyabr 2-de saba Rusiyeniñ Merkeziy bankı İslâmovğa ait OOO «Cast Bank» müessisesiniñ litsenziyasını lâğu etti. Qırımtatar iş adamınıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, bu tedbirlerni Qırım qamaçavı ile bağlay. O, onıñ teşkilâtçılarından biri ola.
Ukraina İçki işler nazirligi ATR qırımtatar telekanalınıñ müdiri Lenur İslâmov ve telekanalnıñ sabıq hadimleriniñ evlerinden keçirilgen tintüvler, em de Qırım işğaline qarşı çıqqan cemaat teşkilâtlarınıñ faaliyetine keder etüv kibi insan aqlarınıñ bozulması boyunca eki cinaiy taqiqatqa başladı.
Ukraina Baş prokuraturası yanındaki QMC prokuraturasında da işbu vaqialar boyunca cinaiy iş açıldı.


text:
Aprelniñ 24-nden mayısnıñ 5-ne qadar New Yorkta keçirilgen Birleşken Milletlerniñ tamır halqlar meseleleri 16-ncı daimiy Forum iştirakçileri işğal altındaki Qırımda siyasiy sebeplerden taqip etilgen qırımtatarlarğa qoltutuv aktsiyasını teşkil ettiler.
«Qırımtatar maaliy merkezi» derc etken videoda tamır halqlarnıñ temsilcileri «Free Crimean Tatar political prisoners» (qırımtatar siyasiy mabüslerine azatlıq – QA) levhasını eline alıp, qırımtatar halqına qoltutqanını bildireler.
New Yorktaki Birleşken Milletlerniñ tamır halqlarnıñ aq-uquqları meseleleri forumı çerçivesinde aprelniñ 24-nde işğal etilgen Qırım ve qırımtatarlarğa bağışlanğan tedbir olıp keçti.
2014 senesi martnıñ 20-nde Yuqarı Rada qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı olaraq tanıdı. Bu qararğa 283 deputat qoltutqan edi. Ukraina qırımtatarlarnıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din hususiyetleriniñ saqlap qalması ve inkişafını kefil etmege vade etti.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Apiste tutulğan Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi, «Qırım birdemliginiñ» koordinatorı Server Mustafayevni psihiatrik hastahanege avuştırıp, «aqlı yerindemi-yoqmı qarar çıqaracaq olalar». Bu aqta apiste tutulğan faalni ziyaret etken advokatı Sergey Legostov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
İmayeciniñ malümatına köre, Mustafayev Qırımnıñ cumhuriyet psihiatrik hastahanesiniñ 15-inci bölüginde mahkeme-psihiatrik ekspertiza bölüginde buluna.
Legostovnıñ qayd etkenine köre, Mustafayev anda dekabrniñ 13-nde yerleştirildi.
«Saba uyandırıp ketirgenler, baqqanlar, ekimni aytqanlar. Mında 2019 senesi yanvarniñ 10-na qadar qalacaq. Maqsat – Serverni baqıp ve közetip, aqlı yerindemi-yoqmı qarar çıqarmaq», – dedi Legostov.
Mustafayev psihiatrik hastahanege avuştırılmasını «cezalandırıcı psihiatriya» dep adlandırdı.
Dekabrniñ 13-nde saba qırımlı uquqçı Lilâ Gemeci bildirdi ki, Mustafayev psihiatrik hastahanege yollanıla. Rusiyeniñ cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti bu malümatnı daa izaatlamadı.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
Dekabr ayında Aqmescitniñ Rusiye mahkemesi Mustafayev ve Smailovnıñ apis müddetini eki ayğa uzattı. Olar 2019 senesi fevralniñ 9-na qadar SİZOda qalacaqlar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Här yort yanına - 3 ağaç
Ruanda qorılıqqa qarşı köräşü öçen üsentelär utırta
Ruandada qorılıq yanawı astında bulğan cirleklärgä 43 million üsente utırtu kampaniyäse başlandı. Tirä-yün’ moxit ministrı Janna d’Ark Mudjavamariya monıñ çülgä äwerelüne tuqtatu maqsatınnan êşlänüen citkerde. Ul här yortnıñ yanına kimendä 3 ağaç utırtırğa niyätläwlären äytte.
Kampaniyä qorılıq yanawçı cirleklärdä tormışqa aşırılaçaq. Proyekt öçen 50 million dollar bülenä. Anıñ yärdämendä distälägän meñ gektar mäydannıñ qotqarıluı planlaştırıla.
Ruanda 2030nçı yılğa qadär 2 million gektar mäydannı torğızırğa uylıy.
Bik küp Afrika däwläte klimat üzgärüneñ naçar täêsirenä duçar buldı. Alar soñı yıllardağı qorılıq häm çülgä äwerelüne kirtäläw öçen yäşelländerü kampaniyäläre oyıştıra.
Êfiopiyä bıyıl yañğır çorı buyınça ilneñ här yağında 6 milliard üsente utırtaçağın beldergän ide.
Bäyläneşle xäbärlär
Qan banklarındağı ürnäklär analizlanaçaq
Qıtay Uxan' şähärendä qan banklarında saqlanuçı ürnäklärne koronavirus kilep çığışın tikşerü öçen ala


text:
Paytaxtımızdaǵı Amfiteatrda elimiz ǵárezsizliginiń 30 jıllıǵına baǵıshlanǵan «Jańa Ózbekstanda erkin hám abadan jasayıq!» súreni astında bayram saltanatı bolıp ótti.
Onda Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi Senatı aǵzaları, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń deputatları, húkimet aǵzaları, sektor basshıları, ministrlik hám shólkemler, keń jámiyetshilik wákilleri, ǵalaba xabar quralları xızmetkerleri qatnastı.
Saltanatlı ilajdı Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń Baslıǵı M.Kamalov ashıp, gúllán xalqımızdı eń ullı, eń muqaddes bayram – elimiz ǵárezsizliginiń 30 jıllıq bayramı menen shın kewilden qutlıqladı.
Atap ótilgenindey, elimizde Xurmetli Prezidentimiz basshılıǵında ótken qısqa waqıt ishinde barlıq aymaqlar qatarında Qaraqalpaqstanda da keń kólemli reformalar ámelge asırılıp, elimizdi social-ekonomikalıq jaqtan rawajlandırıwǵa ayrıqsha itibar qaratılmaqta.
Sońǵı bes jılda elimizde kishi biznes hám isbilermenlik, sanaat, xızmet kórsetiw hám awıl xojalıǵı tarawlarında bir qatar investiciyalıq joybarlar ámelge asırıldı. Bunıń nátiyjesinde xalqımız ushın jańa jumıs orınları jaratılıp, bir qatar iri óndiris kárxanaları, kóplegen sociallıq obektler iske tusti.
Xalqımızdı sociallıq jaqtan qollap-quwatlaw maqsetinde “Temir dápter”, “Hayallar dápteri”, “Jaslar dápteri” jolǵa qoyıldı.
Jaslardıń bántligin támiyinlew, olardı kásip-ónerge hám isbilermenlikke úyretiw, hár tárepleme qollap-quwatlaw, olardıń qábiletin júzege shıǵarıw baǵdarında bir qansha ilajlar ámelge asırılmaqta.
Óz náwbetinde jaslarımız bunday itibar hám ǵamqorlıqqa juwap retinde hár túrli tarawlarda joqarı tabıslardı qolǵa kirgizbekte.
Atap aytqanda, jaqında Yaponiyada bolıp ótken Olimpiya oyınlarında 4 sportshımızdıń qatnasqanı, bir qatar jaslarımızdıń mámleketlik sıylıqlar menen sıylıqlanǵanı bunıń ayqın dálili bolıp esaplanadı.
…Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan Respublikaları mámleketlik gimnleri atqarıldı.
Ilajda Olimpiya oyınlarında qatnasqan sportshılarımız hám olardıń trenerlerine Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi Prezidiumınıń qararına muwapıq, mámleketlik sıylıqlar, sonday-aq, sportshılarǵa Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi tárepinen pul sıylıqları tapsırıldı.
Saltanatlı bayram ilajı koncert baǵdarlaması menen dawam etti. Baǵdarlamadan orın alǵan kórkem óner sheberleri hám jas talant iyeleri atqarıwındaǵı Watan, doslıq, tınıshlıq hám tatıwlıq, jaslıq haqkındaǵı qosıqlar hám ayaq oyınlar jıynalǵanlarǵa kóterińki keypiyat baǵıshladı.
Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń baspasóz xızmeti


text:
Martnıñ 21-niñ yarı gecesine yaqın dünyada COVID-19 koronavirus yuqunçına oğrağan 305010 insan resmiy şekilde qayd etildi. Bir kün içinde 1607 insan can berdi, dep bildire Azatlıq Radiosı.
ABDde er bir amerikalı areket sıñırlanuvına riayet etmeli ve sert karantinge uymalı, dep bildirdi memleketniñ prezidenti Donald Trump martnıñ 21-nde jurnalistlernen körüşip. Onıñ aytqanına köre, ABD iqtisadiyatına devlet yardımı olaraq 1 trillion dollar kelir dep beklemek mümkün – bunıñ sebebi tarqalğan qırğınlıqnıñ zararları oldı. Martnıñ 21-nde Kongress ve memuriyet vekilleri iqtisadiyatqa 1 trillion dollardan çoq para berüv aqqında qanun leyhasını muzakere etmege devam etti.
Bugünge qadar keçirilgen koronavirus testleri neticesinde – 195000 amerikalı iştirak etti – 19343 hasta tapıldı. Prezident muavini Mike Penceniñ aytqanına köre, okrug hastahaneleri ve memleketniñ tibbiy laboratoriya malümatı sayılmay.
Bazı kütleviy haber vastaları ABDde hastalanğanlarnıñ sayısı 21 biñni aştı, dep bildire.
Almaniyada yuqunç hastalıqlarını tedqiq etken Robert Koh İnstitutı martnıñ 21-nde Almaniyada hastalanğanlar aqqında yañı malümatnı derc etti: 16662 insan hastalandı, bir kün evelsi olarnıñ sayısı 2700 az edi. Közetüv devamında 46 insan koronavirustan öldi. «Alman dalğası» Baltimoredeki Johns Hopkins Universiteti derc etken diger malümatnı da aydınlata: martnıñ 21-nde aqşam Almaniyada 21828 hasta ve 75 ölü bar edi. Maqale müellifleri, Robert Koh İnstitutı federal topraqlardan kelgen esaplarnı alıp, malümatnı künde bir kere yañartqanı içün raqam farqı bar, dep diqqat celp ete.
Heinsberg rayonında (North Rhine – Westphalia), Reuters agentliginiñ malümatına köre, bündesver askerleri eali arasında üç biñ FFP2 maska-respiratorını, 15000 tibbiy maskanı, 8000 taqım urba tarqattı.
Frenkistanda bir kün içinde tahminen eki biñ koronavirus hastası qayd etildi.
Cumaertesi künü, martnıñ 21-nde, qırğınlıq başlağanından berli 562 insan can berdi. Soñki kün devamında 112 kişi öldi. Frenkistanda hastalanğanlarnıñ umumiy sayısı 14,5 biñ oldı.
«Vaziyet pek tez ileriley, ve tezden umumiy qırğınlıqqa rastkelecekmiz», – dep tenbiyeley Frenkistan Sağlıq nazirligi.
Öz menbalarına esaslanğan BFM-TV telekanalınıñ malümatına köre, politsiya ve jandarma 870 biñ insannıñ soqaqqa çıqmaq içün berilgen mahsus iznini teşkerdi.
Kontrol vaqtında nizam bekçileri şahsiyet şeadetnamesini ve mahsus izinni köstermege rica ete. Soqaqqa çıqqan er kes areket etkeniniñ sebebini añlatmalı. Akimiyet tek yaşağan yerine yaqın (eñ çoq 1-2 kilometr) sport içün, ilk ihtiyac mallarını satın almaq, ekimge barmaq, yaqınlarına yardım etmek ve işke ketmek içün çıqmağa ruhset bere.
RFI bildirgenine köre, karantin rejimini bozğanlarnı 135 eurodan 375 euroğa qadar para cezaları bekley.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Terroristlerge qarşı ameliyatnıñ quvetleri iyül 4-de aqşamğa qadar Donetsk vilâyetiniñ Slavânsk rayonında Nikolayevkanı bütünley öz neareti altına qaytardı, dep bildirdi Ukraina içki işler naziri Arsen Avakov.
«Nikolevka bütünley nezaretimiz altındadır! Silânı teslim etken tahminen 50 boyevik zapt etildi», – dedi içki işler nazirliginiñ başı.
Onıñ sözlerine köre, Nikolayevkanı boyeviklerden sekiz saat boşata ediler.
«Silâlı quvetleriniñ, Milliy gvardiya ve içki işler nazirliginiñ mahsus bölükleriniñ ğayreti ile qasaba ket-kete silâlı banditlerden azat etile. Nikolayevkanıñ esas qısmını quvetelrimiz nezaret etmekte», – dep yazdı o Facebook saifesinde.
Nazir bir qaç kün içinde Slavânsk sakinerine tınç ayat qaytarılacağına ümütini bildirdi.
Lugansk ve Donetsk vilâyetlerinde terroristlerge qarşı ameliyat aprelniñ 15-den keçirile.


text:
Yerli sakinler ve qırımtatar faaliyetcileri, ilân etilmesi saat 13:30-qa planlaştırılğan «fevral 26 işi» boyunca ükümni beklep, Rusiyeniñ kontroli altında olğan Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi yanında toplaşalar.
2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radası binası yanında Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq maqsadınen yapılğan mitingde iştirak etkenleri içün bir gruppa qırımtatar faaliyetçilerine qarşı mahkeme 2015 senesinde başlandı.
Daa soñra mahkeme «Fevral 26 işi»ni ekige böldi: qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ işi, davanıñ diger figurantları olğan Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyevniñ işinden ayırıldı.
Qabaatlav tarafı Ali Asanov ve Mustafa Degermenci içün 3 yıl ve 6 ay sınav muddeti ile şartlı olaraq 5 yılğa azatlıqtan marum etilüv ve işniñ diger figurantları içün aynı sınav muddeti ile şartlı olaraq 3 yıl ve 6 ayğa azatlıqtan marum etilüv cezalarını istedi.
2017 senesi oktâbr 25-te Rusiye ukümeti Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra Umerov ve Çiygoz Kyivge keldiler.


text:
Qırımnıñ rusiyeli Devlet şurası reisiniñ muavini Remzi İlyasov aytqanı kibi, Ukraina yolbaşçılığı «silâlı ziddiyetni Qırımğa keçirmek» niyetindedir.
Bu aqta Qırım parlamenti saytında aşkâr etilgen muracaatında aytıla.
«Cenübiy-şarqtaki adiseler Kiyev diktaturasınıñ silâlı ziddiyetni Vatanımız – Qırımğa keçirmege istegi olğanını tasdiqlay», – dey İlyasov ve «qırımtatarlarnı aldatmağa devam etkenleri», qırımtatarlarnıñ yetekçileri ise «vatandaşlıq cenkni başlamağa istegenleri» aqqında bildire.
İlyasov muracaatında Qırım qamaçavını ve qıtaiy Ukrainada bulunğan Meclis yolbaşçılığını takbih ete.
«Ukrainada yaşağan qırımtatarlarğa muracaat etem. Toqtañız! Toprağıñıznı raat qaldırıñ! Qırımtatarlarnı er vaqıt ikmet, namuskârlıq, itibar ve sabır içün ürmet ete ediler. Qomşu olıp yaşadıq ve qıyın allardan birlikte çıqa edik, bir-birimizni ürmet etip. Eminim, bu çizgilerni coymadıñız. Toprağımız o qadar accığa artıq çıdap olamay. Vatandaşlarnıñ qanını aqtırmağa azır olğan er bir insannı qarğalaycaq», – denile İlyasovnıñ beyanatında.
Meclis ve Ukraina yolbaşçılığından işbu muracaatqa cevap daa yoq.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Noyabr 2-de saba Qırımda ATR telekanalınıñ sabıq hadimleri Lilâ Bucurova, Elzara İslâmova ve telekanal saibi Lenur İslâmovnıñ ana-babası yaşağan evleri, em de Moskvadaki evinde tintüvler yapılmağa başladı.
Rusiyeniñ Merkeziy bankı İslâmovğa ait OOO «Cast Bank» müessisesiniñ litsenziyasını lâğu etti. Qırımtatar iş adamınıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, bu tedbirlerni Qırım qamaçavı ile bağlay. O, onıñ teşkilâtçılarından biri ola.
Remzi İlyasovnı 2014 senesi Meclis azalığından marum qaldırdılar.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Seyran ocanıñ köşesi
Seyran oca Üseinov 1938 senesi Qırımda Körbekül köyünde doğdı. 1965 senesi Ferğana Devlet pedagogika institutınıñ filologiya bölügini bitirdi. Ocalıq stajı 47 yıldan ziyade. Şimdiki vaqıtta Qırım müendislik-pedagogika universitetinde qırımtatar tili kafedrasında üyken oca ve mezkür universitet yanındaki Qırımtatar tili ilmiy-tedqiqat merkezinde üyken ilmiy hadim olıp çalışa. Ocalıqtan boş olğan vaqıtlarda luğatlar tertip ete, derslikler tercime ete, balalar içün şiirler yaza, cemaat işlerinde faal iştirak ete.
Maarifçi birleşmesiniñ neşir etken "Maarif İşleri" gazetasında basılğan Seyran ocanıñ derslerini bizim saytımızda oquy bilesiñiz.


text:
Amerika Qoşma Ştatlarınıñ ava naqliyatı federal agentligi (FAA) dekabr 29-dan itibaren işğal etilgen Aqmescit ve ukrain Dnepropetrovsk üzerinde Amerika aviatsiyası içün uçuşlar yasaqlarını kenişlete.
Bu aqqında Amerika ükümetiniñ federal reyest resmiy saytında yerleşken FAA beyanatında aytıla, – dep haber ete Ukrinform.
Qayd etile ki, bu adım «böyle uçuşlarnen bağlı adam ve uçaqlarnı telükege oğratmamaq içün» atıldı.
Vesiqa altına AQŞ bütün ava şirketleri ve Amerika ticaret operatorları oğramaqta.
Bu cedvelge AQŞ-da qayd etilgen grajdanlıq uçaqlarınıñ operatorları tüşti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl aytqanı kibi, Qırımda uquq qoruyıcılar Meclis azaları ve Qurultay temsilcileri evlerinde tintüvlerni keçirmege devam eteler.
«Dekabr 2 künü tintüv tek Sudaq regional meclisiniñ temsilcisi degil de, iş adamı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Sadıh Tabahnıñ efinde de keçirildi. Bunıñ ile tintüv Qurultayınıñ Teftiş komissiyasınıñ başı Ali Özenbaşnıñ evinde keçirilmek kerek edi, amma FSB ve politsiya hadimleri onı ve tuvğanlarını evinde rastketirmediler», – yazdı Celâl Facebookta.
«Ali Özenbaş gizlenmey ve tintüvlerden qorqmağanını bildire, amma FSB hadimlerine kerek olsa, oña qanuniy şekilde celpnameni yollasınlar, çünki evelleri o er vaqıt uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimlerine sorğu ve subetlerge kele edi», – dep qoştı o.
Qırımnıñ uquq qoruyıcı organları adet üzre tintüvlerni izaatlamay.
Dekabr 2 künü Sudaqta Rusiye mahsus hızmetleri rayon meclisiniñ reisi İlver Ametovnıñ evinde tintüv keçirdiler.
Noyabr 30 künü Qırımda İçki rayon regional meclisiniñ reisi Rustem Mennanov, İslâm-Terek regional meclisiniñ reisi Ekrem Abdulvatovnıñ evlerinde tintüv keçirildi.


text:
Ukraina havfsızlıq Hızmetiniñ baş taqiqat idaresi Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş nazir Sergey Aksönov ve Qırımnıñ öz başına ilân etilgen Şurasınıñ spikeri Vladimir Konstantinovğa Ukraina cinaiy kodeksiniñ 109 ve 110 maddelerine köre – Ukraina topraq bütünligine zarar ketirüv – cinaiy işni açtı.
Bunı oktâbr 24 künü Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ reisi Valentin Nalivayçenko Kiyevde brifing devamında bildirdi, – haber ete UNİAN.
«SBU separatizm, topraq bütünliginiñ bozuluvı ile bağlı cinaiy işlerni ciddiy şekilde taqiqat ete, şunıñ içün şimdilik mesülietke daa çekilmegen iç bir halq deputatı ileride öz qabaatından qaçıp olamaz, ümüt etem ki, eger de bu kibi deputatlar Yuqarı Şurağa ketecek olsa, biz toqunmazlıqnıñ lâğu etilmesini ve separatizm boyunca qabaat bildirilmesini talap etecekmiz», – dedi Nalivayçenko.
«Parlamentlerniñ teşkil etilmesine çağırğanlar, qanuniyetimizge köre, cinaiy mesülietni körmeli», – dedi o.
«Şimdi imunitetsiz olğanlar aqqında ayta bilem, oktâbr 21 künü Baş taqiqat idaremiz Aksönov, Konstantinov ve Ukrainanıñ topraq bütünliginiñ bozuluvına alâqası olğan diger şahıslarğa nisbeten cinaiy işlerni açtı», – dedi Nalivayçenko.
Evel qayd etilgeni kibi, Ukraina adliye naziri Pavlo Petrenko Adliye Nazirligi mütehassıslar ile Qırımda vatandaş aqlarınıñ bozuluvı boyunca bir sıra vesiqalarnı toplap, prokuraturağa bergeni aqqında bildirdi.
Öz nevbetinde, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev Qırımda işğalci akimiyetiniñ cinaiy areketlerini ögrengen iş taqımınıñ faaliyeti neticesinde bayağı malümat olğanını bildirdi. Böyleliknen Baş prokuraturağa Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvında qabaatlanğan 387 insannıñ adı berildi.


text:
Qırımtatar Milliy Qurultayı keçirilecek yeri ve tarihı daa belgilenmedi, işbu mesele muzakere etile. Bu aqqında salı künü, noyabr 11-de, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev bildirdi, – dep haber ete QHA haber agentligi.
Onıñ qayd etkenine köre, Qurultay keçirilecek bir qaç yer bar, şu cümleden Türkiye, lâkin bunıñ menfiy ve müsbet taraflarını ögrenmek kerek.
«Türkiye teklif etti, ola bile, dep ayttı, lâkin bütün delegatlar Qırımğa keri qaytıp olur, dep bir kimse kefil etip olamay», – dep qayd etti o.
Cemilevniñ fikirince, Qırımda da Qurultay delegatlarınıñ havfsızlıq kefaleti yoq.
«Qırımda keçirmek – bizler ola bilecek kefillerni tasavur etip olamayıq. Kefil eteceklerini aytsalar bile, bunı yerine ketireceklermi-yoqmı belli degil», – dedi o.
Qırımtatar halqınıñ lideri bildirdi ki, esas mesele – Qurultaynıñ yerini belgilemektir.
Qırım.Aqiqat saytı bildirgen edi, Meclis azalarınıñ fikirince, Qurultay Kiyev ya da İstanbulda keçirilse, işğal akimiyeti Qurultay delegatlarını Qırımğa keri almaması mümkün.
Bundan ğayrı, Mustafa Cemilevniñ aytqanına köre, Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Kiyevde keçirilmesine kesen-kes qarşı çıqa.


text:
Daa bir Rusiye turistik şirketi müşterilerge hızmet etip olamağanını bildirdi. Bu – 20 yıldan berli Novosibirskte çalışqan «Akris» şirketi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Şirket müdiri Vladimir Kourovnıñ aytqanına köre, bunıñ esas sebebi iqtisadiy vaziyet ve rubl fiyatınıñ ucuzlaşması oldı. Novosibirskte 250 dollarğa seferni satın ala bilesiñ, lâkin ava seferiniñ bilet maliyeti 650 dollarnı teşkil ete, dep añlattı «Akris» şirketiniñ müdiri.
Onıñ malümatına köre, al-azırda şirketniñ 164 müşterisi çetelde tatilde buluna.
2014 senesi yazda bir qaç Rusiye turistik şirketi faaliyetini toqtatqan edi. Birinci olaraq bu saada eñ tercribeli olğanlardan biri «Neva» şirketi işini toqtattı. Ondan soñra «Roza vetrov Mir», «Ekspo-tur», «Labirint», «İntAer» , «Solveks-Turne», «Yujnıy Krest», «Versa» şirketleri qapatıldı.
Rusiyeniñ Taqiqat komiteti Rusiye turistik şirketlerine qarşı qanunsız maliye areketleri sebebinden bir qaç cinaiy iş açtı.


text:
Friedrich Nietzsche
Friedrich Wilhelm Nietzsche (aytılıwı: Fridrix Wilhelm Nitzshe, 15 oktyabr 1844 - 25 avgust 1900) - nemis avtorı ha'm filosofı bolg'an. Ol bir neshe kitaplar jazdı ha'm sol kitapları arqalı dun'yanı o'zgertiwge u'mitlendi. Ko'pshilik adamlar onın' kitapların qızıqlı ha'm a'debiyat, sonday-aq filosofiyanin' ulli shig'armalarinan dep esaplaydi.
İsenimleri[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Nitzshe ko'pshilik shıg'armalarında adamlar qalay jasawı kerekligi haqqında jazdı. Ol sol waqitta belgili bolg'an moral' haqqindag'ı ko'pshilik pikirlerdi kritikaladı, sebebi ol nenin' tuwrı yamasa nenin' natuwrı ekenligi haqqında anıq faktler barlıg'ına isenbedi. Onın' tu'siniginshe adamlar moral tuwralı o'zlerinin' faktlerin payda etiwi kerek dep esapladı.
Ol sonday-aq Xristian dininin' pikirlerin kritikaladı. Onın' iseniwinshe, Xristian dininin' tiykarg'ı pikiri bolg'an a'zzi adamdı ko'rgende sol adamg'a ashiniw paydasiz. Onın' pikirinshe, a'zzi adamlar basqa adamlardın' jaqsı ko'riwine o'zlerin qorg'aw ushın tayanadı dep esapladı. Nitzshe adamlar onnan u'stin boliwi kerek dep isendi.
Ol adamlar o'zlerinin' denesin ha'm o'zleri jasap turg'an haqıyqıy du'nyani jaqsı seziwi kerek dep oyladı. Ol o'zinin' oqıwshılarına erteklerde jasamawdı ha'm bolıwı mu'mkin bolmag'an oylar menen sheshim qabillamawdı ma'sla'ha't etti. Ol beyish haqqındag'i pikirler dun'yadag'ı qıyınshılıqlardı qalay jen'iwdi bilmegenlikten payda bolg'an dep isendi.
Nitzshenin' oyınsha du'n'ya bir baylanislı zat dep esapladı, sonin' ishinde adamzat ha'm ta'biyatta bir biri menen baylanıslı dep esapladı. "Ku'shke erk" pikirin oylap taptı. Bul pikir boyınsha ha'mme adamlar ha'm zatlar o'zlerin jen'iwge, yamasa o'zlerinen erkti aliwg'a ha'reket etedi. Sol sebepli, eger dun'ya pu'tin bir zat bolsa, tap usi ku'sh du'nyanı du'nya qiladi.
Nitzshenin' pikirinshe adamlar o'zlerin erkin jılawlawda tabisqa erisedi ha'm jen'iske erisken waqtında adamlar basqasha ha'm jaqsıraq boladı. Bir ku'n kelip usig'an erisetug'ın adamdı Nitzshe "superadam" (yamasa nemisshe "Ubermensch") dep atadı. Nitzshe superadamlar basqa ortasha adamlarg'a salıstırg'anda ku'shlirek boladı ha'm basqa adamlardın' tuwrılıq ha'm natuwrılıq haqqındag'ı pikirleri menen sheklenbeydi dep oyladı.
Pikirleri[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
- Ubermensch (Overman)
- Ku'shke erk
- Apollon ha'm Dionis
- Xojayin ha'm Qul Morali
- Amor Fati (Ta'g'dir Muxabbati)
- Ma'n'gi Qaytalaniw
Ta'sirleri[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Germaniya kancleri ha'm jolbasshısı bolg'an Adolf Gitler Nitzshenin' miynetlerin oqıdı. Gey bir adamlardın' aytıwinsha Gitler Nitzshenin' pikirlerin tu'sinbedi, biraq ozinin' ha'reketlerin Nitzshenin' miynetleri arqalı tuwri dep ko'rsetiwge ha'reket etti.
Nitzshe miyneltlerin ju'da jalınlı ha'm qızıqlı etip jazdı. Biraqta, o'mirinin' aqırında jazg'anları kem kemnen a'piwayı bolıp bardı. Qırıq jasında Nitzshe jinli bolip ketti. Adamlardın' iseniwinshe, bir kuni Italiyanın' Turin qalasında ol bir adamnın' o'z atın qamshılap atırg'anin ko'rip, attı qutqarıwg'a juwırdi ha'm attı moynınan qushaqlap onı qutqarıwg'a ha'reket etti. Sonnan keyin Nitzshe hesh qanday miynetler do'retpedi, sonday-aq, ol o'zine qarawg'a imkaniyati bolmadi. Bul awırıw sifilis, yamasa miy isiniwinen payda bolg'an boliwi mu'mkin degen pikirler bar.
Onın' miynetleri ha'm pikirleri elege shekem ilimpazlardı qızıqtırıp kelmekte.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisiniñ ofisi işğal etilgen Qırımda mahküm etilgen Vladimir Baluhqa qoltutuv online aktsiyasını başlattı. Bu aqta ombudsmenniñ matbuat hızmeti bildire.
«Vladimir Baluh 200 künden berli açlıq tuta. Ukrainalılar ğayretlerini birleştirip, siyasiy mabüske qoltutsınlar isteymiz. Özümizden başlaymız… Vladimir Baluhqa qoltutmağa isteseñiz – saifeñizde 200 arif yazıñız. Yazınıñ başında Baluhiçün200arif heştegini qoyuñız», – dep aytıla ilânda.
Qırımda mahküm etilgen ukrain faali Vladimir Baluh 200 künden berli açlıq tuta. Advokat Dmitriy Dinzeniñ malümatına köre, Baluhnıñ ülseri ya da pankreatiti açılğanına şübe bar.
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi 5 yılğa mahküm etilgen Vladimir Baluhnıñ ükmüni qısmen yımşatıp, onı 4 yıl ve 11 ay umumiy rejim koloniyasında qalmasına ve 10 biñ ruble (tahminen 4 biñ ğrıvnâ) para cezasını ödemesine üküm etti. Faal eki cinaiy iş boyunca tevqif etildi.
Qırımda apiste tutulğan ukrain faali Vladimir Baluh 2018 senesi martnıñ 19-nda başlağan müddetsiz açlıqnı devam ete. Bir aydan berli bir şey aşamağan Baluh Arhiyepiskop Klimentni diñlep, kisel içmege, peksimet aşamağa razı olğan edi.
İyülniñ 5-nde Rusiye kontrol etken Aqşeyh rayon mahkemesi ukrain faali Vladimir Baluhqa 5 yıl apis cezası ve 10 biñ ruble (4 biñ grivna) para cezasını tayin etti.
FSB Vladimir Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Vladimir Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.


text:
"Talibannı tanu öçen aşıqmıybız"
Aq Yorttan Äfğanstannan çığu prośessı häm soñğı täräqqıyätlär belän bäyle belderülär yasaldı
AQŞtan “Qabul aêroportı êşlätep cibärü häm açıq totu öçen Törkiyä häm Katar belän bergä êşlibez” digän belderü kilde.
Aq Yort süzçese Djen Psaki köndälek matbuğat brifingında AQŞnıñ Äfğanstannan çığu prośessı häm soñğı täräqqıyätlär belän bäyle sorawlarğa cawap birde.
Ul Xamid Karzai aêroportınıñ açıq buluınıñ härkemneñ mänfäğatenä turı kilüen äytte.
“Monda ähämiyätle xezmättäşlär bulğan töreklär häm katarlılar belän êşli torğan konkret mäs’älä - aêroportnıñ grajdanlı aviaśiya yağın qullanunı qabat torğızu. Şulay itep, barı keşelärne êvakuaśiyäläw genä tügel, Bötendön’ya azıq-tölek programmasınnan häm başqa oyışmalardan gumanitar yärdämnärneñ ireşelüe dä mömkin bulaçaq,”- dide ul.
Psaki AQŞnıñ Äfğanstannan çığu qararın yaqlıy. Ul êvakuaśiyä mäs’äläsendä Taliban belän söyläşülärneñ däwam itäçägen belderde. Ä menä anı qanunlı xökümät bularaq tanuğa kilgändä, süzçe Psaki bolay cawap birde: Härwaqıttağıça bu da şartlarğa bäyle, ämma xäzerge waqıtta bu xökümätne tanu öçen aşıqmıybız”
Bäyläneşle xäbärlär
Hindıstan häm Nepaldağı tabiği afätlärdä 161 keşe ğomeren yuğaltqan
İke ildä dä köçle yawım - töşemnär su basu häm cir şuışular barlıqqa kitergän


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynen bir de bir muzakereler keçirmege şimdilik planlaştırmay, dep bildirdi bazarertesi künü jurnalistlerge Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov.
«Şimdilik Zelenskıynen subet planları yoq. Amma kerek olsa, bu tez teşkil etilir», – dep bildire Peskovnıñ aytqanlarını TASS agentligi.
Cuma künü Prezident ofisiniñ yolbaşçısı Andriy Yermak Donbastaki vaziyet kerginleşkeni içün o, Normand formatınıñ iştirakçi devletleriniñ liderleriniñ siyasiy mesleatçılarınen acele mesleatlar keçire, dep bildirdi. Bunı Üç taraflı kontakt gruppasınıñ spikeri Oleksiy Arestoviç de tasdıqladı.
Martnıñ 26-nda Donetsk vilâyetiniñ Şumı qasabası civarlarında Ukraina quvetlerine qarşı açılğan ateş neticesinde dört ukrain askeri elâk oldı ve eki asker yaralandı.
Donbastaki silâlı zıddiyet 2014 senesinden berli Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı yardım köstergeninde qabaatlaylar. Kreml bu qabaatlarnı red ete ve Donbasta ancaq Rusiye «göñüllileri» bar, dep israr ete.
BM malümatına köre, 2014 senesi aprel ayından başlap 2020 senesi iyülniñ 31-ne qadar silâlı zıddiyet neticesinde Donbasta 13100 - 13300 insan elâk oldı.


text:
Qırımda FSB hadimleri aman-aman 10 saat devam etken tintüvden soñ evel BlackSeaNews Qırım neşiriniñ baş muarriri olğan Tatyanı Guçakovanı sorğuğa alıp ketti. Bunı BlackSeaNews baş muarriri Andrey Klimenko öz Facebook saifesinde bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, FSB hadimleri Guçakovağa cumaaqşamı, aprel 9-da, saba saat 7.45 keldiler. Tintüvden soñ onı belgisiz yönelişke alıp kettiler.
«Tintüv aman-aman 10 saat devam etti. Evde olğan bütün bilgtsayarlar tutıp alındı. Bundan soñ Tanânı alıp kettiler. Saat 17:00-den soñ. Bu yıl devamında Kiyevge köçken muarririyette çalışmağanına baqmadan, Ukraina jurnalistleriniñ milliy birliginiñ azası ola, yani, bizim zenaatdaşımızdır», – dedi Klimenko, ve Guçakova endi bir yıldır BlackSeaNews ile çalışmağanını qayd etti.
«Maydan inostrannıh del» fondunıñ başı Bogdan Yaremenko aytqanı kibi, Guçakovanıñ yaqalanuvı – «Qırım Rusiyeniñ işğalci akimiyetiniñ farqlı tüşüngenlerge qarşı alçaq ve qanunsız küreşiniñ daa bir misalidir».
«FSBbugun reine aldı. Bu teraktnıñ maqsadı – meni ve Andreyni (Klimenko – muar.) «Maydan inostrannıh del» ve BlackSeaNews faaliyetimizde qorquzmaqtır. Biz bu malümatnı tarqatamız ve ne işimizni, ne Tatayana Guçakovanıñ azat etilmesi içün küreşimizni iç bir zaman toqtatmamız», – dedi o.
Tatyana Guçakova Qırımda 2010-2014 seneleri çalıkşan «Qırım siyasiy dialogı» halqara teşebbüsiniñ azası edi. Yarımada işğalinden soñ teşkilâtnıñ faaliyeti toqtaldı.


text:
Ukraina akimiyeti, 2018 senesi Qırımda Putin saylavlarında “közetici” olğan 13 memleket vatandaşından ibaret olğan sanktsiya cedvelini azırladı.
Bu aqta Twitter saifesinde vaqtınca işğal etilgen topraqlar ve devlet içinde mecburen köçken şahıslarnıñ meseleleri (VİTN) boyunca nazir Vadim Çernış yazdı.
“Bugün VİTN teklifinen akimiyet daa bir müim qararnıaldı. Biz Qırımda Putin saylavlarında “közetici” olğan 13 memleket vatandaşından ibaret olğan sanktsiya cedvelini azırladıq”, - denile beyanatta.
Rusiye ve ilhaq etilgen Qırımda 2018 senesi mart 18-inde prezident saylavları keçti. Resmiy Kyiv ve bir sıra halqara teşkilâtlar yarımada saylavlarını qnunsız saya.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımda on biñlerce iş yeri bar, amma ufaq aylıqlar sebebinden insanlar olarnı toldurmağa aşıqmay, dey Qırımnıñ rusiyeli Devlet Şurasınıñ başı Vladimir Konstantinov.
«Bugün Qırımda işsizlik yoq, on biñlerce iş yeri açıldı. Çeşit sebeplerden insanlar kelmey: bir yerde aylıq ufaq, başqa yerde işni begenmeyler», – dedi o «Krımskaya pravda» gazetasına bergen intervyü devamında.
Aytqanı kibi, yarımadada işlep çıqarılğan programmalarnı amelge keçirmek içün «yarımadağa iş küçüni ketirmege kerek olur».
«Bunı yapmağa qolay olmaz, çünki aylıqlarımız qıtada olğanı kibi yüksek degil», – şikâyet ete Konstantinov.
Şunı da qayd etti ki, qurucılıq saası ayrıca işçilerge muhtac. Bunıñ ile, sözlerine köre, köy hocalığı ile oğraşqan iş adamları bereketni cıyacaq insan yoq olğanına şikâyet ete. Kurort saasına mevsim boyunca çalışacaq hadimler yetişmey.


text:
Qırğızstanda yaña kabinet ışanıç tawışın aldı
Qırğızstanda yaña kabinet parlamentta ütkärelgän söyläşülärdän soñ ışanıç tawışın aldı
Qırğızstan İlbaşı Sadır Caparov ta Däwlät başlığı idaräse räislegen dä başqaraçaq yaña ministrlar Şurası başlığı (Baş ministr) Aqılbäk Caparov belän kabinet äğ’zalären rasladı.
10nçı ğinwar’da İlbaşı bulıp saylanğan Sadır Caparov kabinetına xalıqnıñ mullığın kütäräçäk, wäğ’dälären üti alaçaq häm iq’tisadnı cayğa salaçaq isemnärne kertte. Qorılışı häm ministrlıq isemnäre dä üzgärtelgän yaña kabinetta tışqı êşlär ministrınıñ wäqalätläre kiñäytelde.
Milli iminlek däwlät komitetı başlığına da kabinetta Ministrlar Şurası räise urınbasarı bularaq iminlek mäs’älälärendä wäqalät birelde.
İlbaşı Caparov, parlamentqa möräcäğätendä xalıq ışanıçlılarına kabinetqa ışanıç tawışın birgännäre öçen räxmäten äytep: "Aprel’ ayında referendumda qabul itelgän töp qanunıbıznı (Konstituśiyäbezne) tulısınça tormışqa aşırunıñ yulın açtığız”, - dip belderde.
Qırğızstanda qabul itelgän konstituśion üzgäreşlär näticäsendä tözelgän Ministrlar Şurası räise wazıyfasındağı 57 yäşendäge Aqılbäk Caparov ileneñ 30 yıllıq bäysezlek tarixında 34nçe prem’yer-ministr buldı.
Bäyläneşle xäbärlär
Tatarstanda kürmäwçelärgä yärdäm qağıydäläre
Tatarstan başqalası Qazanda “Aq tayaq” köne / “Ak Taяk” kөHe
Gäncädä Ärmänstan höcümnärendä häläq’ buluçılar iskä alındı
Tawlı Qarabaxnıñ ikençe zur şähäre Gäncädä uzğan yıl Ärmänstan höcümnärendä häläq’ buluçılar iskä alındı


text:
Şimaliy Qırım kanalı ile Qırımğa suv berilmesi ya da berilmemesi meselesiniñ siyasiy, uquqiy ve etik tarafını kenarda qaldırsaq,kanalnıñ özü Dnipro suvunıñ almasına azırmı, dep baqacaq oldım.
Canköyden 15 kilometr uzaqlıqta yerleşken kanal qısmına, Canköy-Kefe yolunıñ Novaya Jizn köyüne burulışında bardım.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti tarafından yarımadanıñ merkeziy ve dağ taraflarındaki yapma göllerden suvnıñ ketirmesi içün qullanılğan kanal qısımları bar olğanı içün, o yerlerniñ alı bir coruq olsa, şimaliy qısmı bir qac yıl devamında suv körmegeni içün bozudlı.
Bu pek yahşı körüne: kanalğa Dnipro suvu berilse, o topraqqa ketecek ve Qırım sakinemi olsun, Rusiye arbiy bazasınamı - ep bir barıp çıqamaz.
Kanalnıñ büyük qısmında demir beton plitalarnı endi çıqarıp taşladılar. Olar bar olğan yerde ise kanal yatağınıñ bozulğanı körüne.
"Qırım Dnipro suvunıñ almasına azırmı" sualine, mence, cevap böyle: azır da degil em de almaycaq
Ukrain saytlarda Qırımğa suv bermek ğayesi aqqında oquğanda, bunıñ mantıqasız olğanını añlayım. Qırım akimiyeti iç olmadan bir kere Ukrainadan suv soradımı? Yoq. Olar altı yıl devamında yarımada Dnipro suvusız da işini becergenini aytıp yüre.
Aysa Şimaliy Qırım kanalınıñ açılması aqqında laflar qaydan çıqa?
Belki, Putin Ukrainadan Qırımğa suv bermesini istedi? O da yoq. Eñ azından, rus ve ukrain matbuatında böyle haber körmedim.
Bundan da çoq aytayım: Qırım ve Rusiye akimiyeti Ukrainadan suv soramağanından ğayrı, qırımlılarnıñ özleri de onı soramay. Rusiye tarafdarları olğan Qırım sakinleri içün öyle de "er şey yahşı", Ukraina tarafdarı olğan halq ise, Qırımda suv birinciden rusiye ordusına kerek olğanını añlay.
Onıñ içün, "Qırım Dnipro suvunıñ almasına azırmı" sualine, mence, cevap böyle: azır da degil em de almaycaq. Ne tehnikiy, ne siyasiy taraftan. Ancaq Ukraina siyasetcilerge bu sualniñ köterilmesi ne kerek - buña maña cevap bermege qıyın.
Vasıl Korçev, keriçli Qırım blogeri
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını bildirip, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Qırımtatar faaliyetçisi, «Veciye Kaşka işi»niñ figurantı Asan Çapuh «stabil-qanaatlendirici» vaziette buluna, lâkin sağlığınıñ vaziyeti endişe doğurğanı içün Çapuhnı ekim tarafından teşkerilmesi içün hastahanege alıp baracaq olalar. Bunı yanvarniñ 12-sinde Qırım.Aqiqatqa qabaatlanğannıñ advokatı Ayder Azamatov dedi.
Advokat: «Onıñ vaziyeti şimdilik stabil-qanaatlendirici. O, özü azaçıq yüre bile, lâkin yalıñız adamlarnıñ yardımınen. O, sol ayağını şimdilik duymağanını ayttı, qolu boyunca da nasıldır endişeleri bar. Yanvarniñ 18-nde onı qoşma (tıbbiy – QA) teşkerüvge alıp baracaq olalar», – dedi.
Azamatovnıñ aytqanına köre, onıñ sağlıq vaziyeti boyunca vesiqalarnı almaq içün o, bir qaç malümat talabı yolladı.
O: «Tahqiqat izolâtorından alğan mektübimde, alıp barılğan hastahaneniñ tıbbiy hadimleri oña tahqiqat izolâtorı şaraitlerinde tedaviylenmege tevsiye ettiler, dep bildirile. Böyle tevsiye oldımı, yoqmı, neticeler nasıl edi, men bilmeyim. Bu mesele boyunca men tünevin (yanvar 11 künü – QA) hastahanege ve tahqiqat izolâtorına advokat talabı yolladım», – dep ilâve etti.
Yanvar 12 cuma künü Kremlniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi «Veciye Kaşka işi» figurantlarına apis muddetini eki ayğa uzattı.
Dekabrniñ 28-nde Aqmescitteki Semaşko adına hastahanede qırımtatar faaliyetçisi, «Veciye Kaşka işi» figurantı Asan Çapuhnıñ tıbbiy teşkerilüvi yapıldı. Ekimlerniñ hulâsası yılbaşı bayramlarından soñ beklenile.
65 yaşlı qırımtatar faaliyetçisi Asan Çapuh tahqiqat izolâtorında mikroinsult keçirdi ve acele surette hastahanege yatqızılmasına muhtac edi. Onıñ advokatı Ayder Azamatov imayesi altında bulunğannı şeer hastahanesine avuştırılmasını talap ete edi.
Noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri bir grup qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar. Olarnı Türkiye vatandaşından «aqsız yerde hususan büyük miqdarda para talap etüv»de qabaatlaylar. Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından yaqalanuvları esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Noyabrniñ 24-nde Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi yaqalanğan qırımtatar faaliyetçilerini 2018 senesi yanvarniñ 15-ne qadar apis etti.


text:
Cemaat mukâfatı – Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi muavini, siyasiy mabüs Ahtem Çiygozğa «Ukraina Halq Qaramanı» nişanı vaqtınca Meclis reisi Refat Çubarovnıñ elinde olacaqtır.
«Eminim, bilem, biraz vaqıt keçse, kene birlikte toplanırmız, amma endi azat Qırımda, o vaqıt Ahtem Çiygoz da yanımızdı olacaqtır. Epimiz birlikte vaqtınca elimde olğan bu mukâfatnı oña berermiz», – yazdı Çubarov Facebookta.
İşbu mukâfatnı 2015 senesi noyabr 18 künü askerler ve Vatanını qorçalağanda vefat etkenler, göñülliler, cemaat erbapları elde ettiler. Olarnıñ arasında – siyasiy mabüs, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz. Bunıñ ile Qırım Rusiye tarafından işğal etilmesinden soñ ğayıp olğan ve 2014 senesi baarde cansız alda tapılğan Reşat Ametov da nişandar oldı.
«Ukraina Halq Tuğrası» «nişanı» – devletke baqmağan mukâfattır, 2015 senesi eski şeylerniñ kollektsioneri ve göñülli Andrey Boyeçko ve quyumcı Dmitriy Şçerbakovnıñ teşebbüsi ile tesis etildi.
Nişan eki tarzda yapılğan: qırmızı-qara şeriknen – askerler içün ve sarı-mavı şerik ile – göñülli ve tibbiyet adamları içün.
Evel bu mukâfatnı qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev elde etken edi.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznı Qırım parlamenti yanında 2014 senesi fevral 26-da keçirilgen kütleviy tertipsizliklerni meydanğa ketirmesi boyunca qabaatlap, 2015 senesi yanvar 29-da yaqaladılar.
2015 senesi noyabr 30 künü Qırımnıñ Yuqarı mahkemesiniñ Çiygoznı 2016 senesi yanvar 29-na qadar apiste bulunması aqta qararını lâğu etmedi.


text:
ABD Ukrainadaki hususiy temsilcisi olğan Kurt Volker aytqanına köre, Donbasstaki vaziyetniñ al etilmesi bile, Rusiye Qırımnı işğal etkenini tanımama siyasetini deñiştirmez.
Bu aqta o Washingtonda keçken brifingte söz yürsetti, dep bildire ABD Devlet departamenti.
AFP jurnalistiniñ Qırımnen bağlı sualine cevap bergende, Volker yarımadanıñ vaziyeti Donbassnen aynı olğanını ayttı.
«Tecavuz etip, topraqlarnı işğal etken bir Rusiye bar. Onıñ içün biz olarnı biri-birinden ayırmaymız: bularnıñ içi birisini tanımaymız ve tanımağa niyetimiz de yoq», – dep ayttı ABD hususiy temsilcisi.
Ondan da ğayrı Volkerge, Rusiyege nisbeten kirsetilgen sanktsiyalarnıñ lâğu etilmesinen bağlı sual berildi. O, eki çeşit sanktsiyalar kirsetilgeni aqqında hatırlatıp, biri Rusiye Qırımnı ilhaq etkeni içün, digeri de Minsk añlaşmalarınen bağlı olğanını ayttı. Bundan ğayrı Volker, sanktsiyalar başqa sebepten de, meselâ, Sergey Magnitskiy işi boyunca kirsetilgenini hatırlattı.
«Bizler sanktsiyalarnıñ lâğu etilmesi aqqında söz yürsetkende, Ukrainanıñ şarqındaki dava neticesinde ve Minsk añlaşmaları yerine ketirlmegeni sebebinden kirsetilgen soyları aqqında aytamız. Eger olar tolusınen eda etilse, mütenasip şekilde sanktsiyalar da lâğu etilir», – dep ayttı ABD hususiy temsilcisi.
Qırımtatar milliy areketiniñ liderleri Musttafa Cemilev ve Refat Çubarov, Rusiye işğal etken Qırımda azat etilgen İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoz oktâbrniñ 28-nde Ukraina meseleleri boyunca ABD hususiy temsilcisi Kurt Volkernen körüşti.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ tuşqı işler komitetiniñ reisi Anna Gopko, Ukraina meseleleri boyunca ABD Devlet departamentiniñ hususiy temsilcisi olğan Kurt Volkerge «Kremlniñ siyasiy mabüsları olğan Qırımlı ve Donbasslı arbiy esirlerniñ soy-sopları adından» mektüp taqdim etkeni aqqında bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımnıñ rusiyeli devlet şurasınnı haber siyaseti, bağ ve kütleviy kommunikatsiya boyunca komitetiniñ reisi Sergey Şuvaynikov sputnikten yayınlavını pekitken ATR telekanalınıñ jurnalistleri levhalarnı azırlap, Rusiye qanuniyetini bozsalar, mesuliyet çekecegi aqqında bildirdi.
Bunı o Qırım.Aqiqat sayıtna ayttı.
«Muayyen mesulyiet meselesi peyda ola, çünki nasıldır bir Rusiye qanuniyetine ters kelgen levhalar azırlanılıp, Qırımğa yollanılsa, nezaret müessiseleri vatandaşlarğa itirazını bildirde bilecek», – dedi Şuvaynikov.
O, ATR telekanalınıñ Kiyevden işleycegine menfiy munasebette bulunğanını da ayttı, çünki Ukraina şimdi «Rusiyeli Qırım ile haber cenki vaziyetinde buluna».
ATR yolbaşçılığı Kiyevde iyün 18 künü keçken matbuat konferentsiyaında qıtaiy Ukrainadan yayınlavnıñ pekitilecegi aqqında bildirdi. Bunıñ ile telekanal saibi Lenur İslâmov Qırımda qalğan hadimler bu ketişatta iştirak etmegenini qayd etti.
ATR yayınlavınıñ yañartuvı aqqında iyün 17 künü belli oldı, çarşenbe künü aqşam telekanal efirini Bağçasaray Han sarayında gimnniñ icrasından başladı. «Lâle» bala telekanalı da işke devam etti.
Aprel 1-den dünyada yekâne ATR qırımtatar telekanalı, Rusiye litsenziyasını elde etalmayıp, yarımadada yayınlavını toqtattı.
ATR haber muarririyeti telekanal saytında aşkâr etilecek haber süjetlerini ve mahsus levhalarnı çıqarmağa devam ete
Birazdan telekanalda şunı bildirdiler ki, ATR haber muarririyeti telekanal saytında aşkâr etilecek haber süjetlerini ve mahsus levhalarnı çıqarmağa devam ete eken.
ATR yayınlavınıñ toqtatılması ile cumhuriyet akimiyeti qırımtatar cemaat telekanalını teşkil etmek teşebbüsini bildirdi. Onıñ fikrine köre, bu kanal qırımtatarlarnıñ doğru malümatnı elde etmek aqqını teminler.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova martnıñ 27-nde Qırımda tutulğan qırımtatar faallerine qoltutuv fleşmobına qoşuldı.
«Tutulğan «Qırım birdemligi» faalleri ve bütün qırımtatarlarğa #StandWithCrimeanSolidarity qoltutuv fleşmobına qoşulam», – dep yazdı Denisova Facebook saifesinde.
Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayılıp tevqif etilgen 23 qırımtatarını Aqmescit SİZOsı ve Vaqtınca tutuv izolâtorında tapıp olamaylar. İmayeniñ tahminlerine köre, olarnı Qırımdan Rusiyege alıp kete bileler.
Rusiye uquq qoruyıcıları tutulğanlarnıñ advokatları bergen malümatnı izaatlamay.
Bundan ğayrı, 24-ünci şübheli Edem Yayaçikovnıñ bulunğan yeri belli degil. Tünevin Yayaçikovnıñ ömür arqadaşı Susanna politsiyağa aqayı hırsızlanğanına dair ariza berdi.
Martnıñ 27-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan doquz qırımtatar faalini tevqif etti. Martnıñ 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi martnıñ 27-nde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğanlardan 14 qırımtatar faalini apiske aldı.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Faallerniñ malümatına köre, 20 kişi tutuldı.
Aqmescitniñ Bavurçı qasabasında keçirilgen tintüv vaqtında semetdeşlerine qoltutmağa kelgenlerden eki kişi Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov da tutuldı. Aqmescit mahkemesi Ziyadinovğa «politsiyağa qarşı çıqqanı içün» 500 ruble para cezasını berdi. Mamutov ise 5 künge apiske alındı.
Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqlap, şübhelilerniñ sayısını ve olarnıñ soyadlarını aydınlatmadı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Yağğan qarğa baqmadan, Aqmescit suv anbarı tolmay, dep bildirdi Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov fevralniñ 15-nde suv teminlevi meseleleri operativ ştabınıñ toplaşuvında.
«Qar yağdı, qar çoq oldı. Dağlarda da qar yağdı, bayağı çoq oldı. Vaziyetni tüzetmek içün bu qadar qar yeter, dep ümüt etemiz. Eñ azından Qırımnıñ cenübiy yalısında yeter, Aqmescitte – baqarmız. Ayan suv anbarı ilâve suv ala, Aqmescit suv anbarı şimdilik, ne yazıq ki, künde yediden on biñge qadar», – dedi o.
Qırımnıñ Rusiye Nazirler şurasınıñ reisi Yuriy Gotsanükniñ malümatına köre, keçken raatlıq künleri yarımadada 2-den 25 mm qadar yağanaq yağdı, eñ çoq – dağ, dağ aldı ve Qırımnıñ şimaliy-ğarbiy qısmında.
Aqmescitte fevralniñ 12-13-nde aylıq normanıñ üçte ekisi yağdı, cemaat naqliyatınıñ işi zorlaştı.
Qırım.Aqiqat bildirgenine köre, Qırımda qar Aqmescit rayonınıñ Anğara (Perevalnoye) köyü yanındaki Qızı Qoba parkındaki Su-Uçhan şelâlesini yerastı suvlarınen toldurdı.
Fevqulâde vaziyetler nazirligi, ava arareti iklim normasından 7-8° az olacaq furtuna havfı fevralniñ 18-ne qadar devam etecek, dep hatırlattı.
Yerli Gidromenttsentrniñ yanvar monitoringi malümatına köre, Qırımnıñ suv anbarlarında fevralniñ başında 36.052 mln metr kub suv bar. Bu bir ay evelsi olğanından 4.744 mln metr kub çoq ve bıltırğa baqqanda 48.875 mln metr kub azdır. Rusiye kontrolindeki Qırım Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ malümatına köre, fevralniñ 1-nde yarımadanıñ daa üç suv anbarı «ölü seviyege» yaqınlaşqan edi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Kolumbiyada içinde 81 insan bulunğan uçaq qazağa oğradı.
Çarter seferi Boliviyadan kolumbiyalı Medelinge kete edi. Onıñ içinde «Şapekoense» braziliyalı futbol klubınıñ azaları bulunğan.
Ava limanınıñ resmiy beyanatına köre, uçaq erkânı motor ile bağlı problemalar aqqında bildire edi. Yerli kütleviy haber vastaları bildire ki, uçucılar yaqarlıqnıñ az olğanı aqqında işaret bergen ve acele enecek edi.
İlk malümatlarğa binaen, uçaq dağlarğa uruldı.
Şeer akimiyetiniñ sözlerine köre, eñ azdan 25 insan elâk oldı, dep bildire Airlive agentligi. Bunen beraber, La-Seha yanğıncıları qayd etti ki, 27 adam elak olğandır. Sağ qalğanlarnıñ sayısı, farqlı malümatlarğa binaen, altıdan on beşke qadardır.
Haber etilgenine köre, uçaq yolcuları arasında Braziliya çempionatınıñ A kategoriyasında oynağan Şapeko şeerinden «Şapekoense» taqımınıñ futbolcıları bar edi. Olar, çarşenbe künü Medelin şeerinde yerli «Atletiko» taqımınen oynacaq edi.


text:
Aqmescitte (Simferopolde) 4-ci avgust künü saat 19:30 prospekt Pobedı etrafında «Budenov bazarı» durağı rayonında «acele yardım» maşnası cayav keçitinden keçken balanı urdı.
Qırımnıñ GİBDD matbuat hızmetiniñ malümatına köre, «acele yardım» maşnasınıñ aydavcısı 51-ci Armiya soqağı tarafından Lugovaya soqağına taba sağ taraftan ketip, svetofornıñ areketni yasaq etken yarığına yoluna devam etti.
Neticede cayav keçitinden keçken ösmürni urdı. 13 yaşlı piyadeni hastahanege pek çoq eziklernen ketirdiler.
«Acele yardım» maşnası yolda ketkende mahsus haber bergen seslerni qullanıp, qullanmağanı ögrenile.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Ukrain diasporası iyün 10-da, cuma künü bütün dünya boyunca «Stop Putin! Stop cenk!» aktsiyasını keçirmek teşebbüsini bildirdi. Merasim Kiyev vaqtınen saat 18:00-de başlanacaq.
«Kiyevde aktsiya Mustaqillik Meydanında(Maydan Nezalejnosti) stela yanında, saat 18:00-den başlap keçirilecek. Aktisya iştirakçileri ğarbiy siyasetçilerge Rusiyeni Ukrainadan askerlerini ve arbiy tehnikasını tolusınen çıqarmağa mecbur etmek, OSCE nezaret missiyasını qaviyleştirmek ve onıñ işini künde 24 saatqa qadar uzattırmaq, OSCE missiyasını Ukraina vaqtınca nezaret astında tutmağan rusiyeli-ukrain sıñırınıñ qısmına yibermek, Rusiye Minsk añlaşmasını ömürge keçirmegeni sebebinden Rusiyege qarşı sanktisyalarnı devam ettirmek talabınen muracaat etecek», – dep bildire teşkilâtçılar.
Kiyevde aktsiya «İnsanlarnıñ Küçü» siyasiy firqasınıñ temsilcileri, «Ukrain legionı» cemaat teşkilâtı tarafından teşkil etile.
Donbassta arbiy faaliyet 2014 senesi aprel ayından başlap alıp barıla. O vaqıt Ukraina ükümeti Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ qısmında terrorizmge qarşı ameliyat keçirecegini ilân etti. Donbassnıñ bazı meskün yerlerini, hususan Donetsk ve Lugansknı, Rusiye tarafından desteklengen silâlı taqımlar işğal etti.
Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ malümatına köre, dava neticesinde tahminen 10 biñ adam elâk oldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımtatarlarnıñ yetekçilerinden biri Ahtem Çiygoz avgustnıñ 9-nda Kremlniñ nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesinde dedi ki, onıñ davası siyasiy hususiyetlerini taşıy ve 2014 senesi fevralniñ 26-nda o, Ukraina Konstitutsiyası ve qanunları esasında, «öz devletiniñ bütünligini qorçalay edi».
«Öz devletiniñ bütünligini qorumaq – vatandaşnıñ boyun borcıdır. Bu borcım edi! Qanunğa qarşı areket yapmaq niyetim yoq edi, biz barışıqlı miting ötkergen edik», – dedi Çiygoz.
O qayd etti ki, onıñ sözleri doğru olğanını isbatlağan video-malümat mahkemecige berilgen.
Ahtem Çiygoznıñ sözlerine köre o, oña qarşı mahkeme qırımtatar halqını qorqutmaq maqsadınen yapılğanını tüşüne. Bunen beraber o, qabaatlayıcı tarafnıñ taqdim etkeni üç «gizli şaatınıñ» ifadelerini tenqit etti.
Kremlge tabi olğan Qırım Yuqarı mahkemesinde avgustnıñ 9-nda apis etilgen qırımtatar yetekçilerinden biri Ahtem Çiygoznıñ davası esnasında munaqaşalar devam ettirildi.
Avgustnıñ 7-de Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesiniñ «Çiygoz davasınıñ» oturışında prokuror Anastasiya Suprâga Ahtem Çiygoz 8 yılğa azatlıqtan marum etilgenini istedi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ topraq bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Mayıs 22-de Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları Remzi Memetov, Enver Mamutov, Zevri Abseitov ve Rustem Abiltarovnı Aqmescitniñ tahqiqat izolâtorından Rusiyedeki Rostov-na-Donu şeerine alıp kettiler. Bunı mayıs 23-te Facebookta faaliyetçi Dilâver Memetov yazdı.
Qırım.Aqiqat, bunıñ tafsilâtlarını ögrenmek içün bağçasaraylılarnıñ advokatlarınen bağlanmağa tırışa.
2016 senesi mayıs 12-de Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede dört Bağçasaray sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov yaqalanıp, terrorizmde qabaatlandı. Olarnı, Rusiyede terroristik tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübheli sayalar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ taqip etilüvi din alâmetine köre yapıla, dep sayalar. Advokatlar, bu iş boyunca Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından taqip etilgenlerniñ esas olaraq qırımtatarlar olğanını ve olardan ğayrı İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenini qayd eteler. Halqara uquq işğal etilgen territoriyada işğalci devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.