text:
Donbass üzerinde tüşürilgen Malayziya ava yollarına ait uçaq qazasını 15 ay devamında ögrengen Felemenk taqiqatçıları esabatnı aydınlattı: «Boeing» Ukraina şarqında 320 kilometr kârelik alandaki bir noqtadan «Buk» raketa kompleksi ile uruldı.
Bu Breda şeeri civarındaki arbiy ava bazasında Felemenkteki Uçuşlarnıñ havfsızlığı işleri boyunca taqiqat Şurasınıñ resmiy taqiqat neticeleri aydınlatılğanda seslendirildi.
Bu malümatnı Felemenkteki Uçuşlarnıñ havfsızlığı işleri boyunca taqiqat Şurasınıñ reisi Tjibbe Joustra aydınlattı. Zalda qısmen yañıdan tertip etilgen uçaq qoyuldı.
Taqiqat neticeleri Rusiyeniñ uçaqnı ukrain qırıcı uçağı tüşürdi kibi malümatını inkâr ete.
Aynı vaqıtta, esabatta «Buk» raketasını kim tarafından atıldı aytılmay. Bunı diger taqiqat gruppası ögrenecek, Felemenk yolbaşçılığında taqım erkânına Belçika, Malayziya, Avstraliya ve Ukraina kirmekte.
Esabatnı aydınlatmadan evel taqiqat neticelerini uçaq qazasında elâk olğanlarnıñ tuvğanlarına bildirdiler. Uçaqta olğanlar bir saniyede can berdi.
Qayd etmeli ki, oktâbr 12-de «Buklarnı» yapqan «Almaz-Antey» müessisesi Malayziya uçağı Kiyevniñ nezareti altında olğan topraqlardan tüşürildi, dep bildirdi.
Ukraina akimiyeti 2014 senesi iyül ayında MH17 sefer sayılı «Boeing-777» uçağınıñ tüşürilmesine Rusiye mahsus hızmetleriniñ alâqası bar olğanını israr ete.
«Malayziya ava yollarına» ait uçaq qazası neticesinde 298 insan elâk oldı, ekseriyeti Felemenk vatandaşı edi.
Ukraina ve Ğarp uçaq Rusiyege qoltutqan boyevikler tarafından Moskvanıñ yardımınen «Buk» kompleksi ile urulğanını isbatlağan deliller bar, dep bildirgen ediler. Boyevikler ve Rusiye bunı red eteler.
2014 senesi sentâbr ayında Felemenk Havfsızlıq şurası aydınlatqan maruzağa köre, Malayziya uçağı avada «tışarıdan kirgen yüksek energiya obyektleriniñ» mağlübiyeti neticesinde dağıldı.


c: text/html

text:
Canadada ülkeniñ baş naziri Justin Trudeau Rusiye apsinden azat etilgen qırımlı ukrain rejissöri Oleg Sentsovnen körüşti. Trüdonıñ özü içtimaiy ağlarda yazğanı kibi, körüşüvde qanunsız apis etilgen adamlarnıñ taqdiri muzakere etildi.
"Biz onıñ (Oleg Sentsovnıñ - QA) mazlumlarnıñ ve qanunsız apis etilgenlerniñ aqları oğrunda küreşi aqqında laf ettik. Canadanıñ Ukraina suvereniteti ve territorial bütünligine deñişmez destegini tasdıqladım", - körüşüvden fotonı derc etip, yazdı Facebookta Trüdo.
Canada baş nazirinen selfinen Sentsovnıñ özü de içtimaiy ağlarda paylaştı.
2020 senesi yanvarde Canada Qırımda Rusiye yerli saylavlarınıñ keçirilüvine alâqası olğan altı insanğa qarşı sanktsiyalarnı kirsetti. Sanktsiya cedveline bu şahıslar kersetilgen: rusiyeli Aqyar saylav komitetiniñ reisi Sergey Danilenko, onıñ müavini Lidiya Basova ve saylav komitetiniñ kâtibi Yekaterina Pırkova, bundan ğayrı Aqyardan Rusiye Federatsiya Şurasınıñ azası Yekaterina Altabayeva, rusiyeli Aqyar parlamentiniñ reisi Vladimir Nemtsev ve şeerniñ başı Mihail Razvojayev.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukraina Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı qaytarmaq içün yaqın vaqıtta yañı diplomatik basqını başlaycaq ola, dedi Ukraina maliye naziri Nataliya Yaresko.
«Qırımnıñ ğayıp oluvı ile razı degilmiz. Bu sene Qırımnıñ qaytarılması ketişatında ileri adımlaycaqmız»,– o dedi Reuters agentligine.
Şu cümleden, dey o, Ukraina 2014 senesi Ukraina, Rusiye, AQŞ ve AB iştiraki ile çalışqan «Jeneva şeklinde» forumnı teşkil etecek ola, Rusiye bu formatnıñ ğayrıdan tiklenmesine qarşı çıqtı.
«Qırımnıñ Ukrainağa qaytarılması aqqında dialognı başlamaq içün «Jeneva» formatından daa da keniş bir şekliniiñ olmasını isteymiz», – dedi Yaresko.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bunı Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat-hızmeti bildire.
Onıñ berge malümatına köre, aqyarlılarda aqçanı «Melitopol» demiryol noqtasında taptılar.
«Aqyar-Dnepropetrovsk» poyezdiniñ sıñır kontroli vaqtında uquq qorçalayıcılar olarnıñ şeylerini diqqat ile baqmağa qarar aldılar. Yükniñ teşkerüvinde erkeklerniñ birisinde tahminen 5 million grivna tapıldı. Olar cemidannıñ ekileme tübinde saqlı edi», – denile beyanatta.
Al-azırda Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ hadimleri bu aqça kimge ve ne maqsat ile ayırılğanını soraştıra.
Qırımlılar qıtağa endi bir qaç kere böyle büyük para miqdarını alıp ketmege areket ete.
Aprel 15 künü aynı şu yerde sıñır bekçileri çaparlardan 1,8 million grivna tutıp aldı. Bir oğlan ve 3 qız «Aqmescit-Dnepropetrovsk» poyezdinde kete edi. Aytqanlarına köre, olar çapar olıp, şu aqçanı Ukraina şarqında antiukrain mitinglerniñ parasını bermek içün alıp kete ekenler.


text:
İstanbul'un bir çok bölgesinde fotokopi servisi ve yazıcı servisi konularında hizmet vermekteyiz.
Alemdağ (Alemdar) Fotokopi Yazıcı Servisi Alemdağ (Alemdar) Fotokopi Yazıcı Servisi Zuhuratbaba Fotokopi Yazıcı Servisi Silivri Fotokopi Yazıcı Servisi İdealtepe Fotokopi Yazıcı Servisi Yeniköy Fotokopi Yazıcı Servisi Haramidere Fotokopi Yazıcı Servisi Boğazkoy Fotokopi Yazıcı Servisi Etiler Fotokopi Yazıcı Servisi Moda Fotokopi Yazıcı Servisi Fevzi Çakmak Fotokopi Yazıcı Servisi Tepecik Fotokopi Yazıcı Servisi Beyoğlu Fotokopi Yazıcı Servisi […]
POPÜLER BAŞLIKLAR


text:
Tacik tili
Tacik Farsça tili (tacikçe: Toҷиkӣ, تاجیکی, tojikī) – çoqusı Tacikistanda yaşağan Taciklerniñ laf etken tili. İran tillerinden birisidir. Tacik tili, Tacikistan tışında, Özbekistan, Afğanistan, Türkmenistan, İran kibi memleketlerde yaşağan Taciklerniñ de tilidir. Bugün qararnen 6 mln. adam tacikçe laf ete.
Yazı sistem[deñiştir | kodunı deñiştir]
Al-azırda Tacikçe kiril elifbesinen yazıla, faqat tarihı boyunca em latin em de arap elifbesinen yazıldı. Tacik Şuralar Sotsialistik Cumhuriyetinde, latin elifbesiniñ qullanuvı 1928-de başladı, amma soñra 1930-li yıllarında onıñ yerine kiril elifbesi qullanılmağa başladı. Afğanistandaki tacikler arap yazı sistemini qullanmağa devam ettiler, ve bu yazı sistemi alâ daa Afğanistanlı tacikleri tarafından qullanıla. Bugün Tacikistanda bazı cemaat erbapları İran ve Afğanistan (farsça laf etken memleketler)nen daa yaqın medeniy bağlar qurmaq niyetinde olıp kiril elifbesinden arap sistemine dönecegini isteyler.


text:
Ukraina Haber siyaseti nazirligi onıñ yanında olğan talebeler şurasınıñ «Eurovision-2016» yarışında Jamalağa qoltutuv flashmobuna qoşulmağa çağıra. Bunı nazirlikniñ matbuat hızmeti bildire.
«Mayıs 12-de yırcı memleketimizniñ adına bütün Avropağa yırlaycaq. Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ yanındaki talebeler şurası oñ qoltutmaq içün flashmobqa yüzlernen semetdeşini çağırdı. Biznen beraber oña qoltutıñız! VoiceOfUnity hashtagını yazıp, Jamalanıñ çıqışı siziñ içün neni ifadeley añlatıñız. «1944» yalıñız bir yır olmağanını köstereyik», – dep aytıla haberde.
Qırım tamırları olğan ukrain yırcısı Jamala «Eurovision-2016» yarışına ukrain milliy saylavında ğalebe qazandı. O SMS rey berüvi boyunca seyircilerniñ eñ çoq reyini aldı – 142 biñ, bu ise 37,77 fayıznı teşkil etti.
Jamalanıñ taqdim etken «1944» adlı yırı qırımtatar halqına qarşı yapılğan Stalin nizamınıñ repressiyaları mevzusına – 1944 senesi sürgünligine bağışlanğan.
«Eurovision-2016» yarım finalları mayıs 10 ve 12 künleri, finalı ise mayıs 14-te Stokgolm şeerinde keçirilecek. Jamala ekinci yarım finalda, 15 sanlı nevbette sanağa çıqacaq.


text:
Rusiye Devlet Dumasına Qırımdan keçken millet deutatlarğa qarşı İsveçre de yaptırımlarnı qabul etti. Bundan ögüne olar AQŞ ve AB sanktsiya cedvellerine qoşulğan ediler. Bu haberni «RİA Novosti» agentligi bildire.
Agentlikte qayd eteler ki, sanktsiyalar cedveline altı insan oğradı. Olar Devlet Dumasına Qırımdan saylanılğan ediler. «Bular – Ruslan Balbek, Konstantin Baharev, Dmitriy Belik, Andrey Kozenko, Svetlana Savçenko ve Pavel Şperov».
«Sanktsiyalar qabul etilgen soñ olar, kendilerine qarşı kirsetilgen sıñırlamalarnı İsveçreden keçip olamaycaqlar», – qay ettiler agentlikte.
Keçenleri qırımlı deputatlarğa qarşı sanktsiyalarnı AQŞ ve Avropa Birligi qabul etken edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında mart 21-de qırımtatarlarnıñ Navrez baar bayramı qayd etilecektir.
Bunı Geniçesk rayon devlet memuriyeti yolbaşçısınıñ muavini, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Gülnara Bekirova Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Tedbirlerniñ maqsadı qırımtatarlarnıñ ananeleri ve urf-adetlerinen tanış etmektir, yerli cemiyetlerge bir-birini añlamağa yardım etmektir», – dep qayd etti o.
Yerli rayon devlet memuriyetiniñ teşebbüsi ve yerli qırımtatar meclisleriniñ yardımı ile Rıkovo (evelki Partizanı) qasabasında bayram kontserti ötkerilecektir.
Kontsertte yerli qırımtatar kollektivleri çıqışta bulunacaq, em de sergi numayış etilecektir.
Yerli Meclislerniñ bildirgenine köre, Herson vilâyetinde Qırımnıñ tamır halqı qırımtatarlarınıñ 10 biñden ziyade temsilcisi yaşay. Ekseriyeti toplu şekilde Geniçeskte oturmaqta.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Dekabr 22-25 künleri Keriç boğazında furtunalı ruzgâr beklenile, bundan sebep parom keçitiniñ işi toqtatıla bile.
Bu aqta Yekâne naqliyat müdirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Gidrometeomerkeziniñ malümatına köre, dekabr 22-23 künleri Keriç keçitinde ğarbiy yelniñ suratı 20 m/s yete bilecek, bundan sebep parom keçitiniñ işi toqtatıla bile», – denile beyanatta.
«Fevqulâde vazifetlerniñ ögüni almaq içün yük ve yolcu yolaqları ava şaraitlerine köre çalışacaq. Aydavcılarğa dekabr 22-25 künleri yolğa çıqmamağa tevsiye etile», – dep qoşalar müdirlikte.
Şimdilik Keriç boğazında yel suratı 12 m/s teşkil ete. Yolaqta «İonas», «Olimpiada», «Glükofilousa» paromları qatnay.
Saba, dekabr 22 künü, «Kavkaz» limanında nevbette 410 yengil ve 85 yük maşinası, «Qırım» limanında – 10 yengil ve 45 yük maşinası tura.
Yük yolağında: «Novorossiysk» limanında – 137 avto, Slavânsk-na-Kubani – 336 yük maşinası, Keriç ava limanında –180 maşina tura.
Keçken kün devamında 1774 maşina ve 5650 yolcu avuştırıldı.


text:
Qırımtatar halqınıñ meseleleri boyunca Ukraina prezidentiniñ vekâletlisi, halq deputatı Mustafa Cemilev işğal etilgen Qırımda rusiyeli uquq qoruyıcıları tarafından qanunsız yaqalanğan qırımtatarlarnıñ cedvelini halqqa bildirdi. Bu cedvelni Cemilev Facebook saifesinde paylaştı.
«Rusiye tarafından vaqtınca işğal etilgen Qırımda bulunğan Federal havfsızlıq hızmeti ve Rusiye Taqiqat komitetinde bulunğan siyasiy mabuslarnıñ – 14 qırımtatarnıñ cedveli», – yazdı Cemilev.
Beyanatqa binaen, cedvel başında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz tura, o apiste 2015 senesinden başlap buluna. Qırımda rusiyeli uquq qoruyıcılar tarafından yaqalanğan kişiler arasında qırımtatarlar Rustem Vaitov, Ruslan Zeytullayev, Nuri Primov, Ferat Sayfullayev, Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Muyedin Alvapov, Refat Alimov, Arsen Ceparov, Emir-Usein Kuku, Enver Bekirov, Muslim Aliyev ve Vadim Siruk.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada qırımtatar faalleri taqip etilmege başladı. Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi aprel 26-da yarımada territoriyasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etmek qararını qabul etti. Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl Meclisniñ yarımadada yasaq etilmesi şimdilik qırımtatarlarnıñ yaşayışına tesir etmegenini bildirdi.
Bundan evel halqara toplulıq Mecliske qarşı yapılğan Rusiye ükümetiniñ areketlerini takbih etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Dekabrniñ 15-nde mahkeme Enver Emirasanovnıñ memuriy işini baqacaq. O, futbol matçı keçirmegeni istegeninde qabaatlana. Taqiqat versiyasına köre, bu «ruhsetsiz kütveviy tedbir» sayıla eken.
Qırımtatar faali Zair Smedlâyev futbol matçı – keçken sene Bağçasarayda qırsızlanğan regional Meclis ve Bütündünya qırımtatar kongresi icra komitetiniñ azası Ervin İbragimov hatırasına bağişlanğanını hatırlata.
«İbragimov özü de futbolnı seve ve faal sürette sport tedbirleri keçire edi. Onıñ adı bir kere bile añılması, «ruhsetsiz kütveviy tedbir» dep sayılmasına sebep oldı.
Ervin İbragimobnı 2016 senesi mayıs ayında belgisiz insanlar qırsızlağan edi. Videotaqip kamerası, yol inspektoru urbasındaki eki insan İbragimovnıñ maşnasını toqtatıp, onı mikroavtobus içine çekip alıp kirgenlerini qayd etken eken. O zamandan berli ondan iç bir haber yıq.
Bu madde boyunca para cöremesi de kesilebile, 15 künge apiske de qapatmaq mümkünZair Smedlâyev
Zair Smedlâyev qayd etkenine köre, Emiasanovqa qarşı açılğan memuriy iş başından bile qanun bozaraq açılğan edi, çünki qanun bozuvınen bağlı protokol, memuriy qanun bozuv Kodeksine köre 24 saat içinden tizilmek kerek.
«Protokol tizilgen anğace bir afta keçken edi – ihtimal, «emir» pek keç berildi. Bu protokol, aslında, keçersiz, dep tanılmalı. Bu madde boyunca para cöremesi de kesilebile, 15 künge apiske de qapatmaq mümkün», – dep bildirdi o.
Dekabrniñ 18-nden itibaren Qırımnıñ bir qaç regionında yalıñız keçirilgen piket faallerine qarşı mahkemeler başlanacaq.
Ne zamandan berli yalıñız keçirilgen piket kütleviy tedbirge çevirildi?Zair Smedlâyev
«Büyük ihtimal, akimiyet mında da İldar Dadinniñ mahkemesinde qullanğan taktikanı qullanmağa areket etrecek, çünki oña qarşı biri-biri artından memuriy protokollar tizilerek, neticesi apishanenen bitken edi. Yalıñız keçirilgen piket iştirakçisine nisbeten memuriy protokollar tizilgen edi – olarnıñ epsini «ruhsetsiz kütveviy tedbir» keçirgeninde qabaatlaycaq olalar. Añlaşılmağan tarafı da şu ki, ne zamandan berli yalıñız keçirilgen piket kütleviy tedbirge çevirildi?» – dey Smedlâyev.
Faal şunu hatırlata: yaqında Bağçasarayda doquz faalge, , Bağçasaraylı «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tutulıp, evlerinde tintüv yapılğan vaqıtta, dersiñ oktâbrniñ 11-nde ruhset alınmadan ötkerilgen miting içün – 10 biñ ile 20 biñ rublelik para cezası kesilgen edi.
Faaller olarğa istegen vaqıtlarında kelip tintüv yapabileceklerine daima azırlarZair Smedlâyev
«Dekabrniñ 12-nde Rusiyede Anayasa Künü qatd etilgen taqdirde bile, Qırım akimiyeti vatandaşlarnıñ aq-uquqlarını açıq-aydın ayaqastı etken edi. Hususan, Qırımnıñ İçki rayonı Ferngeym (Urojaynoye) köyünde yaşağanqırımtatar faali İbraim Osmanovnıñ evinde tintüv yapılıp, oğlu Rustem tutulıp alınğan edi (keççe onı qoyıp yibergen ediler – QA). Faaller olarğa istegen vaqıtlarında kelip tintüv yapabileceklerinie daima azırlar, evlerinde yasaqlanğan eşya ve edebiyat bulundırmaylâr.
Aynı künü «fevral 26 işi» boyunca Mustafa Degermenci, Ali Asanov, Eskender Kantemirov, Arsen Yunusov, Eskender Emirvaliyev mahkeme oturışuvı ötkerilmekte edi. Söz kelimi, yarımadada resmiy seviyede kimse iç bir şekilde Anayasa Kününi qayd etmegen edi.Yerli memurlar bu vesiqanı bir kapikke almağanını numayış etecek ola, ya da Qırımnıñ Rusiyege ait olması şubeli», – dep qayd ete Smedlâyev.
Faalniñ fikrine köre, memuriy mahkemelerniñ yañı dalğası – repressiya sırasında pek qorqulacaq şey degil:
Bu qırımtatarlarğa nisbeten qorqızuv ve genotsid aktıZair Smedlâyev
«Bizim halqımıznı yoq eteler. Eger daa evel bu gizli qırsızlav ve qatili tapılmağan ölümler olsa, şimdi açıq-çıq davalar uydırıp, insanlarnı apishanelerde ölecek derecege ketireler. Noyabrniñ 23-nde Aqmescitte «aqsız yerde büyük miqdarda para talap etüv» işi boyunca tutulıp alınğan Bekir Degermenci pek ağır alda reanimatsiyada yata – o anda gece essisz alda ketirilgen edi. O, şimdi ilacnen berilip yuqlatıla, aq cigerleri avanen suniy şekilde teminlenmekte. Alâ daa SİZOda tutulmaqta olğan Asan Çapuhnıñ sağlığı da telüke altında».
Zair Smedlâyev Degermenci ve Çapuh Qırımlı siyasiy mabüsleri arasında sağlıq probleması olğan yekâne insanlar olmağanını qayd ete:
«Facebookta –halqara vesiqalarğa binaen Qırım Ukrainağa bağlı, - dep yazğan izaatı içün separatizmde qabaatlanğan Suleyman Kadırovnıñ gipertoniyası bar. O, artıq yaş degil ve qorqızuvlar, tintüv ve FSB keçirgen sorğulamalar onıñ sağlığına tesir etken olmalı. İnsanlarğa nisbeten yapılğan bu areketler – aynı zamanda qırımtatarlarğa qarşı em qorqızuv, em genotsid aktı sayıla».


text:
«Siyasiy kommunikatsiyalar regional institutı» Qırım cumhuriyet ilmiy-tedqiqiy cemaat teşkilâtı «Qırımda şimdiki siyasiy vaziyetniñ nezareti» leyhasına başlay.
Teşkilâtta bildirilgeni kibi, leyha maqsadı – «Qırımda içtimaiy-siyasiy ketişat içün müim olğan malümatnıñ toplanuvı, tertipleşüvi ve talil»den ibarettir.
Nezaret devamında Qırımda siyasiy vaziyetniñ ilerilecegi boyunca tahminler çıqarılacaq.
İnstitutnıñ müdiri İvan Mezüho degeni kibi, «Qırımda şimdiki vaziyetniñ nezareti» daima çalışacaq bir leyha olur, teşkilâtınıñ faalleri onı amelge endi keçirmekteler.
«Vatandaşlıq cemiyetniñ diger institutları ile cemaat fikri ögrenilecek, araştırmalar, tögerek masa ve munaqaşalar keçirilecek. Yaqın vaqıtta endi bir sıra meseleler boyunca izaatlar aşkâr etilecektir», – dey Mezüho.
«Siyasiy kommunikatsiyalar regional institutı» Qırım cumhuriyet ilmiy-tedqiqiy cemaat teşkilâtı Qırımda akimiyet tarafdarı, ekspertleri cumhuriyet yolbaşçılığına riayetkâr dep sayıla.


text:
İlbaşı Ärdoğan häykälläreneñ salınmawın teläde
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan qayber cirle xakimiyätlärneñ üzeneñ häykälen saluın kisken räweştä tänqitläde
Başqala Änkarada ütkärelgän Cirle xakimiyät başlıqları cıyılışında çığış yasawçı Ärdoğan: “Qayber cirle xakimiyätlärebez şäxesemneñ häykälen yasağan. Min monı işetkäç bik borçıldım. İptäşlär, bu bezneñ qimmätlärebezgä (qıymmätlärebezgä) tiskäre. Min ni häykäl, ni dä byust telim. Berkem dä mondıy xatalar yasamasın”, - dip äytte.
Ärdoğan cirle xakimiyät başlıqların şäxeseneñ häykälen salu urınına êşlären kimçeleksez räweştä ütärgä çaqırdı.
Bäyläneşle xäbärlär
Bill Geyts Fätxiyägä kilde
Forbs isemlegendäge iñ bay 4nçe keşe yaxtası belän Törkiyä yarların iñlärgä yarata
İstanbul hawa mäydanı – “Awrupanıñ iñ yaxşı aêroportı”
İstanbul hawa mäydanı Xalıqara aêroportlar şurası (ACI) tarafınnan oyıştırılğan "17th ACI Europe Awards" qısalarında "Awrupanıñ iñ yaxşı aêroportı” häm “İreşerlek hawa mäydanı" büläklärenä layıq buldı


text:
Aprelniñ 26-nda «QırımSOS» cemaat teşebbüsi Kyivde Rusiye elçiligi yanında «Diqqat! İnsan ğayıp oldı» adlı aktsiyanı keçirdi. Bu «Find and Free» kampaniyası çerçivesinde işğal etilgen Qırımda mecburiy ğayıp olğanlarnıñ ve olarnıñ tuvğanlarınıñ destegine keçirilgen 57-nci tedbir oldı. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa aktsiyanıñ teşkilâtçıları aytıp berdi.
«Qırımda işğal yılları devamında qaçırılğan ve taqdirleri aqqında alâ daa bir şey belli olmağan 15 insannınñ ğayıp olması aqqında ilânlar Rusiye elçiliginiñ etrafında türlü noqtalarda yerleştirildi. Er bir kâğıtta bu insanlarnıñ ğayıp olması aqqında belli olğan bütün malümatnı yerleştirdik ve yoldan keçkenlerni Rusiye elçiliginden olarnıñ taqdirleri aqqında malümat talap etmege çağırdıq», – dep aytıp berdiler «QırımSOS»ta.
Aktsiya iştirakçileri böyle etip, insanlarğa mecburiy ğayıp olmalar, qaçırılğanlarnıñ tapılması ve qabaatlılırnıñ mesüliyekte çekilmesi içün Rusiye mesül olğanını hatırlmatmaq edi, dep bildire.
«QırımSOS»nıñ malümatına köre, 2014 senesinden işğal etilgen Qırımda 44 insan bellisiz ğayıp oldı, olardan 23 üçü qaçırıdı, amma biraz soñra sağ tapıldı, altısı ise ölü tapıldı.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada insanlar, hususan qırımtatarlar, sıq-sıq qaçırılmağa başladı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresi, «yarımadada qırımtatarlarnıñ kütleviy ğayıp olması» qayd etilmey, dep israr ete.
Evel, ğayıp olğan ve taqdirleri aqqında alâ daa bir şey belli olmağan insanlarnıñ cevli yayınlanğan edi. Bu Valeriy Vaşçuk, İvan Bondarets, Vasiliy Çernış, Timur Şaymardanov, Seyran Zinedinov, İslâm Cepparov, Cevdet İslâmov, Eskender Apselâmov, Fedor Köstenko, Muhtar Arislanov, Arlen Terehov, Ruslan Ganiyev, Arsen Aliyev, Eskender İbraimov i Ervin İbragimov.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye qurmağa istegen Keriç keçiti köprü soñra Ukrainağa kerek olur, dedi Ukraina Milliy Havfsızlıq ve mudafaa hızmetiniñ kâtibi Oleksandr Turçinov havfszlıq boyunca sekizinci Kiyev forumında.
«Olar Tuzla zaptını planlaştırğanda, bu qurucılıq ile qorquzmağa tırışqan ediler. Rusiye istilâsı nice faktorlarda körüne, şu cümleden Ukraina musaadesi olmadan, köpürni qurmaq. Olar ukrain Qırımımızğa köpürni quracaqlar. Soñra bizge de kerek olur», – dedi Turçinov.
Keriç boğazından köpürniñ olmaq kerekligi aqta Rusiye prezidenti Vladimir Putin 2014 senesi mart 19-da aytqan edi. Leyhanıñ tahminiy masrafı – 228,3 mlrd. rub.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Ukrainağa qarşı iqtisadiy sanktsiyalar kirsetme fermanını imzaladı. Böyle bir qarar oktâbrniñ 22-nde Kreml saytında aydınlatıldı.
Qararda aytıla ki, sanktsiyalar «Ukrainanıñ Rusiye vatandaşları ve şirketlerine qarşı duşmanlıq ve halqara uquqqa zıt kelgen areketlerine cevap olaraq Rusiyeniñ milliy menfaatlarını qorumaq içün» kirsetile. Putin Rusiye ükümetine sanktsiyalarğa oğraycaq şahıs ve şirketlerniñ cedvelini tizmege ve bu sıñırlav tedbirlerini belgilemege emir etti.
Haberde aytılğanına köre, ferman imzalanğan künü işke tüşürile – oktâbrniñ 22-nde, amma Kyiv Rusiye vatandaşları ve şirketlerine qarşı sanktsiyalardan vazgeçse, lâğu etile bile.
İyül ayında Kreml Ukrainanıñ areketlerine cevap olaraq yüzlernen Ukraina vatandaşı ve şirketini yañı sanktsiyalar cedveline kirsetmege vade etken edi.
Bu sene mayıs ayında Ukrainanıñ milliy havfsızlıq ve mudafaa şurası Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı kenişletmege ve 30 şirket ve 14 şahısqa qarşı sıñırlav tedbirini kirsetmege qarar aldı. Daa soñra prezident Petro Poroşenko bu qararnı işke tüşürtti. Böylece, al-azırda sanktsiyalar cedvelinde 1762 şahıs ve 786 şirket mevcut.


text:
Qırımda dekabr 19 künü bazı yerlerde bulutlarnıñ, tumannıñ olması beklenile. Bu aqta Qırım gidrometmerkezine esaslanıp, Krıminform bildire.
Ava tahmincilerniñ malümatına köre, cumaertesi gece yarımada ava arareti sıfırdan aşağı beş derecege qadar yete bile, kündüz – sıfırdan yuqarı 5-10 derecege artacaqtır. Cenübiy-ğarbiy yelniñ 4-9, bazı yerlerde saniyede 13 metrge yetmesi mümkün.
Aqmescitte bazı yerlerde bulutlı ava, yağanaqsız. Cenübiy-ğarbiy yelniñ 3-8, bazı yerlerde saniyede 12 metrge yetmesi mümkün. Gece yarımada ava arareti sıfırdan aşağı 2-4 derecege qadar yete bile, kündüz – sıfırdan yuqarı 5-7 derecege artacaqtır.


text:
Aqmescitte şeer naqliyatında yol parasını deñiştirecek olalar. Bu aqqında Qırımnıñ «Fiyatlar ve tarifler boyunca devlet komitetiniñ» matbuat hızmeti bildire.
Komitetniñ reis vazifelerini eda etken Ölga İgoşinanıñ zanınca, bunı çoqtan yapmaq kerek edi. «Yañı tarifler iqtisadiyat ceetten belgilenmek kerek ve qırımlılarnıñ menfaatlarına uymalı», – dep ayttı o.
Naqliyat ve içtimaiy saada tarifler belgilenmesiniñ bölük reberi Gölina Polâkova bildirdi ki, yol parasını eksiltecekler:
Yañı yol parası noyabr ayından başlap olacaqtır.
Hatırlatamız, oktâbr ortasında Aqmescitte «Merkeziy Ava limanı – Trenöv bağçası» №49A gece marşrutı çalışıp başlaycaq.


text:
Keriç reabilitatsion merkezinde üç insandan ibaret olğan qoranta üç balalı qadın kirecek olğan odanı terk etmege istemeyip, afta devamında qavğa ve dögüşlerni qopara edi.
KERCH.COM.RU saytı bergen malümatına köre, Rukas ailesini bir qaç kün devamında odadan çıqarıp olamay ediler. Reabilitatsion merkeziniñ yolbaşçısı Alöna Boyçeva qısqa müddetke üç yetişken insannı qabul etmege razı oldı. Faqat olar özlerine başqa meskenni qırıdırmaq kerek ediler.
«Mında ufaq balalardan ibaret olğan qoranta kirecek ola. Şimdi 40 yerde 48 insan yaşay, balaçıqlarnıñ bazıları ekişer yuqlaylar. Olarnı baqmağa şeer sakinleri, şirketler ve cemaat teşkilâtları yardım eteler. Yazıq ki, şeerge qaçaqlar sıfatında çeşit insanlar kele, ve, teessüf ki, biz aynı böyle vaziyetke ratskeldik», – dedi Alöna Boyçeva.
Neşirniñ mühbirleri aytqanı kibi, Rukas qorantası merkezni kesen-kes terk etmege istemey ve endi bir afta devamında merkezde yaşağanlar istemeden qavğa ve dögüşlerniñ iştirakçileri ola.
Qavğa qoparğanlarğa №31 oquv yurtınıñ yataqhanesine köçmege teklif ettiler, atta maşınanı da yolladılar, amma olar istemediler.
«Yer bar… Men beş balanı östürdim, men qaraman-anam… Sabırım qalmadı endi», – dep bildire qadınnıñ sözlerini neşir.
Qavğadan soñ, qaçaqlar şeylerini cıyıp, merkezni terk ettiler, olarnıñ yerine ufaq balaları olğan aile yaşamağa kirdi – dep qad eteler neşirde.
Evel qayd etilgeni kibi, işğal etilgen Qırımda Donbass qaçaqları içün eki qabul etüv noqtanı açtılar. Olarnı №10 mektebinde ve İmkânları sıñırlı olğan bala ve yaşlarnıñ içtimaiy-ruhiy reabilitatsiya merkezinde teşkil ettiler.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bergen malümatına köre, numayış Aqmescit merkeziy meydanında olıp keçti. Anda Rusiye bayraqları ve şeritlernen tahminen 15 bayker mototsikl ile ve 10 maşna toplanıldı.
Saat 18:00 olar meydandan çıqıp, Qırım paytahtınıñ merkeziy soqaqlardan keçtiler.
Böyleliknen, «Noçnıye volki» Ukraina cenübiy-şarqındaki separatistlerge qol tutttı ve «olarğa tek sözlernen yardım etmemek azır olğanlarını» bildirdiler.
«Noçnıye volki» baykklubı SSSR tarihında eñ eski klublardan biridir. Olarnıñ lideri «Hirurg» lağabı olğan Aleksandr Zaldostanov Rusiye prezidenti Vladimir Putinge yaqın olğanını deyler.
2012 senesi yazda Qırımğa Ukraina prezidenti Viktor Yanukoviç ile körüşmege kelgen Putin «Noçnıye volki» Aqyardaki bazasına da barğan edi.


text:
Qırımda fevralniñ 10-na qadar tahminen 15 biñ insan koronavirus aşısını almaq içün sırağa yazıldı, dep bildire Qırımnıñ Rusiye sağlıq naziri Aleksandr Ostapenko.
«18406 kişi aşılandı. Tahminen 15 biñ insan aşı olmaq içün nevbet aldı. 20 biñ aşımız bar. Eñ yaqın vaqıtta kelecek aşı da bar», – dep bildirdi COVID-19 ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında.
Onıñ malümatına köre, aşı yapılmağa başlağanından Qırımğa 38 735 Rusiye koronavirus aşısı ketirildi.
Ostapenko, Canköy, Curçı, Aqşeyh ve Saq rayonları ve Sudaq sakinleri koronavirustan aşılanmaq içün muracaatta bulunmadı, dep qayd etti.
Keçken afta berilgen malümatqa köre, Qırımda 10 biñden çoq insan koronavirus aşısını aldı.
Qırım akimiyeti yarımada sakinlerine COVID-19 «Sputnik V» aşısını almağa teklif ete. Qırımnıñ sağlıq nazirligi qayd etkenine köre, aşı «tek istegenlerge» eki doz olaraq yapıla. Romanovskaya, Rusiye koronavirus aşısınıñ yapılması kimge tevsiye etilmegenini aydınlatqan edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ (FSB) yolbaşçısı Aleksandr Bortnikov «Kogalımavia» şirketiniñ A-321 yolcu uçağı tüşmesiniñ sebepleri ögrenilgenine qadar Rusiyeniñ Mısır uçuşlarını toqtatmaq kerek, dep tüşüne.
«Qazanıñ sebepleri aqqında obyektiv ve isbatlanğan malümat almaq kerekmiz. Bu em felâket sebepleriniñ taqiqatı, em de cemaatnı haberdar etmek içün lâzim», – dep ayttı Bortnikov.
FSB yolbaşçısı bildirdi ki, Rusiyeniñ Terrorizmge qarşı milliy komiteti Mısırda Rusiye uçağı tüşken soñ uçuşlarnıñ havfsızlığı ile bağlı qoşma tedbirlerni alıp baracaq.
Oktâbr 31-de Rusiye şirketine ait A-321 uçağı Sina yarımadasında tüşti. Uçaq Şarm El Şeyhten Rusiyeniñ Sankt-Peterburg şeerine yol alğan edi. Uçaqta olğan 224 kişi elâk oldı. Felâket qurbanları arasında – dört Ukraina vatandaşı.
Noyabr 4-te Mısırda Rusiye uçağında patlav yüz bergenini bildirdiler, amma sebepleri daa belli degil. Felâketniñ bir qaç resmiy olmağan versiyası bar – terakttan başlap ekipaj hatasına qadar.


text:
Qırımtatarı Muhammed Mamutov «UMMA» Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ esabat-saylav toplaşuvında tekrar eki yılğa müfti muavini olaraq saylandı. Bunı Mamutov Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
«Meni ekinci kere sayladılar», – dedi o.
Mamutovnıñ qayd etkenine köre, o, müfti Said İsmagilov meşğul olğan vaqıtta onı temsil ete. Bundan ğayrı, Mamutov Zaporojye şeeri ve vilâyetinde «UMMA» UMDİ musulman cemiyetleriniñ işini idare ete.
«Regionımda iş yapam. Tek Zaporojye degil, vilâyette de. Melitopol ve Berdânsk», – dep ayttı Mamutov. İş maqsadı olaraq Berdânskta musulmanlar cemiyetini qurmaqnı köre.
Esabat-saylav toplaşuvınıñ rey berme aqqı olğan 23 iştirakçisinden 16 kişi Mamutovğa qoltuttı. Toplaşuvda «UMMA» UMDİ cemiyetleriniñ 32 vekili iştirak etti. Müfti olaraq tekrar Said İsmagilov saylandı.
32 yaşında Mamutov Qırım işğalinden evel köçken Zaporojyede «UMMA» UMDİ cemiyetiniñ imamı ola. O, Aqmescitteki «Seyit Settar» medresesini bitirgen edi, 2004 senesi Aqmescitteki Aliy hafız mektebinden mezun oldı, Urdunda arapça ögrenip, Quran-ı Kerim derslerini berme aqqını qazandı. Urdundan qaytqan soñ Hafız mektebinde ders bergen edi. Canköy rayonında imam olıp çalışqan. Qırımnıñ biznes institutında «halqara iqtisadiyat» zenaatını alğan.


text:
Ukraina haber siyaseti naziriniñ Qırım boyunca keñşçisi Emine Ceppar Herson vilâyetinde Qırım mevzuatında çalışacaq radio yayınlavınıñ inkişaf ettirilmesi müim olğanını bildire.
«Esas meseleler arasında Herson vilâyetinde Qırım sakinleri içün çalışacaq radio yayınlavınıñ inkişaf ettirilmesini körem», – haber ete Cepparnıñ sözlerini nazirlikniñ matbuat hızmeti.
Nazir keñeşçisi şunı da qayd etti ki, Qırımnıñ işğalden azat etilmesi Qırım içün çalışacaq radio stantsiyalarınıñ miqdarınıñ arttırılmasını talap ete.
Herson vilâyeti Qırım Muhtar Cumhuriyeti ile sıñırdaştır. Qırım.Aqiqatqa ATR telekanalınnı müdiri Lenur İslâmov bildirgeni kibi, Herson vilâyeti Geniçesk rayonından Qırımğa yayınlavnı alıp barmaq niyeti bar.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay


text:
Germaniyädä törek telen qısrıqlaw
Berlinda törekçä söyläşüçe 2 xatın-qızğa bäylänälär
Germaniyä başqalası Berlinda ike törek xatın-qızı üz aralarında ana tellärendä söyläşüläre öçen höcümgä duçar buldı.
Poliśiyädän belderülärençä, alar Vittenaw timer yul stanśiyäsendä bäbäyläre belän êskämiyädä utırğan. Şunda xatınnar yanına beräw kilep nemeśça söyläşülären taläp itä häm bäylänä başlıy. 37 yäşendäge älege şäxesne yaqında torğan keşelär êläkterep poliśiyägä tapşıra.
Aña qarata rasaçıl höcüm, bäylänü häm keşegä zarar birergä omtılış ğayepläwläre buyınça cinayät’ êşe açılğan.
Bäyläneşle xäbärlär
Ärdoğan Süriyä häm Äfğanstan turında fikerlären citkerde
Törkiyä İlbaşı: “(Süriyädä) terror oyışmasına, AQŞ häm rejim yaqlawına qarşı kiräkle härtörle köräş alıp baraçaqbız”
“Yäşen” häm “Acağan” terrorçılarnı suqtı
Şul isemnärdäge xäräkätlär barışında distädän artıq terrorçı yuq itelde


text:
Cedvelni Qırımda akimiyetke qol tutqan, onıñ mütehassısları ise cumhuriyet reberliginen iş tutqan OO «Siyasiy alâqalar regional institutı» azırladı.
Böyleliknen, bu cedvelde birinci yerni Qırımnıñ malümat ve kütleviy alâqalar «naziri» Dmitriy Polonskiy qazandı. Qırım mütehassıslarnıñ sorav neticelerine köre, o, 100-den 90,04 ballnı elde etti.
Cedvelniñ birinci beş yerni «Molodaya gvardiya Yedinoy Rossii» VOO Qırım regional ştabınıñ reberi Maksim Korolenko (86,42), «Yedinaya Rossiya» siyasiy firqasınıñ Regional siyasiy şura prezidiumınıñ azası Andrey Közenko (86,23), Qırım «parlamentiniñ» deputatı Yegor Demin (83,01), «Molodaya gvardiya Yedinoy Rossii» VOO Qırım regional cemaat şurasınıñ reisi Vladimir Zabrajnov (77,05) aldılar.
«Cedveldeki» altıncı yerni Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl (76,78) qazandı. Ondan soñ Qırım «spikeriniñ» oğlu Oleg Konstantinov (76,52), Alupka şeer yolbaşçısı Dmitriy Karnauh (68,45), Aqmescit şeer şurasınıñ deputatı Sergey Lapenko (67,23), Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Abduraman Egiz (65,14) kele.
Cedvelniñ on birinci yerinden başlap yigirmi üçünci yerine qadar Aqmescit şuer şurasınıñ deputatı Yaroslav Gonçarov (65,03), Aqmescit şeer şurasınıñ deputatı Vladimir Bobkov (50,08), Bağçasaray şeer yolbaşçısı Konstantin Rubanenko (49,63), Aluşta regional Meclisiniñ reisi Enver Arpatlı (47,92), Kezlev şeer şurasınıñ deputatı Andrey Permâkov (32,14), Aqmescit şeer şurasınıñ deputatı Dmitriy Moseyçuk (31,04), Aqmescit şeer şurasınıñ deputatı Aleksandr Fayngold (20,42), Rusiye Federatsiyası Lenin kommunnistik gençler birleşmesi Qırım cumhuriyet komitetiniñ birinci kâtibi Aleksandr Çernışev (15,35), Kezley rayonı Yalı Moynaq (Zaozörnoye) qasabasınıñ yolbaşçısı Olesâ Haritonenko (12,44), Bağçasaray şeer şurasınıñ deputatı Konstantin Knırik (11,85), «Yedinaya Rossiya» siyasiy firqasınıñ Aqmescit yerli şeer bölüginiñ siyasiy şura azası Enver Gafarov (11,64), Qırımnıñ işnen temin etkenler teşkilâtlarınıñ Birleşme reisi Artöm Yevtuşenko (11,37), Aqmescit şeer yolbaşçısı yanında gençler siyaseti meseleleri boyunca Şura reisi Dmitriy Mişçenko (10,01) bulunalar.
«Cedvel» müellifleriniñ aytqanına köre, mında tek bir qadın kirdi (Kezlev şeeriniñ Yalı Moynaq (Zaozörnoye) qasabasınıñ yolbaşçısı Olesâ Haritonenko).
Mütehassıslar 27 adamnıñ fikirini ögrendiler, olarnıñ arasında Qırım siyasetşınasları, jurnalistler, siyasiy analitikanen oğraşqanlar, içtimaiyatçılar ve cemaat-siyasiy erbapları bar.
«Umumen 2014 senesi birinci yarım yılınıñ kelecegi parlaq genç siyasetçiler cedveline 23 adam kirdi, 2014 senesi sentâbr ayınıñ aynı cedveline 20 insan kirgen edi», – dep bildireler müellifler.
Mayıs 26-da institut Qırımnıñ itibarlı siyasetçileri «cedvelini» taqdim etti. Onıñ birinci yerlerini yarımadanı işğal etmege yardım etken şahıslar qazandı. Böyleliknen, birinci üç yerni Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov, Qırım «spikeri» Vladimir Konstantinov ve Qırım «baş naziriniñ birinci muavini» Rustam Temirgaliyev aldılar.


text:
Davanıñ maiyeti: Ukraina, çetel devletlerniñ başqa bir devletniñ deñizcilerini tevqiv etmesini, yaqalamasını ve taqip etmesini yasaq etken Deñiz uquqından BMT Şartnamesine binaen, arbiy gemilerniñ ve ekipaj azalarınıñ mutlaq tiyilmemezliginiñ bozulğanını bildire.
Davanıñ müim devirleri:
- 2019 senesi quralaynıñ 25 – Rusiye Federatsiyasınıñ Berdânsk, Nikopol ve Yañı Qapu Ukraina gemilerini azat etmesi, Ukraina nezareti altına qaytarması, tutulğan ukrain deñizcileriniñ azat etilmesi ve Ukrainağa qaytmağa izin bermesi ile bağlı Deñiz uquqı Halqara mahkemesiniñ emri.
- 2019 senesi ilk küz ayınıñ 7 – 24 ukrain deñizcisi ile beraber Rusiye Federatsiyasında esir etilgen 11 mabüs deñişüvi.
- 2020 senesi quralaynıñ 22 – Ukraina tarafından faktlar, uquqiy mevam ve isbatlar ile Memorandumnıñ taqdim etilmesi.
- 2021 senesi qara qış ayınıñ 27 – Akemlik mahkemesiniñ yurisdiktsiyası ile bağlı Rusiyeniñ itirazlarına cevap olaraq Ukrainanıñ Yazılı fikirleriniñ taqdim etilmesi.
- 2021 senesi orta küz ayınıñ 11-16 – yurisdiktsiyağa dair şifaiy diñlevler planlaştırılğan.


text:
Aqmescitteki Bavurçı (Kamenka) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları yerli sakin Rustem Şeyhaliyevniñ evi yanında bir qaç insannı tuttı. Anda martnıñ 27-nde sabadan berli Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtında iştirak etüvnen bağlı cinaiy iş boyunca tintüv keçirile.
Qasabanı sarıp alğan Rusiye İç işler nazirliginiñ hadimleri sakinlerni dağılmağa çağırdı. Red cevabı berilgen soñ ise kötek çıqtı, neticede eki insan tutuldı. Olarnıñ soyadları belli degil.
FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri işğal etilgen Qırımda eñ az 25 qırımtatarınıñ evini tinte. Bunıñ sebebi Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etüvden şübheli sayılğan bir qaç kişige qarşı açılğan cinaiy iş oldı.
Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqlap, şübhelilerniñ sayısını ve olarnıñ soyadlarını aydınlatmadı.
Daa evel haber etilgeni kibi, tintüvler Aqmescit rayonınıñ Mamaq (Strogonovka) köyü, Aqmescitniñ Bavurçı qasabası, Qarasuvbazar rayonınıñ Köneçi (Vladimirovka) köyünde keçirile.
Faallerniñ bildirgenine köre, Bavurçı qasabasında tintüvler keçirilgen maalleni Rusiye gvardiyası qapattı. Yerli sakinlerni evlerine yibermeyler.
Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Çatalhöyük neolit mäydanı
Törkiyädä turizm 15
Törkiyädä keşelekneñ täwge däwerlärenä qarawçı şaqtıy cirläşü urını bar. Çatalhöyük neolit mäydanı bolardan berse.
Çatalhöyükneñ tarixı 9500 yıl êlekkegä barıp totaşa. Bu tarixi barışta keşelekneñ sośial’ häm mädäni tormışın çağıldıruçı tiñsez äsärlär bar. Bu töbäk igençelek cämğiyätenä häm cirläşü tormışına küçüneñ şahite bulğan arxeologik mäydan.
Urta Anadoluda Kon’ya vilayäteneñ Çumra ilçäsenä 11 çaqrım yıraqlıqta urnaşqan Çatalhöyük keşelekneñ täwge cirläşü urınnarınnan berse bularaq qabul itelä häm arxeologik tabıldıqlarğa kürä anda yaqınça 8 meñ keşeneñ yäşäwe uylanıla. Bik yaxşı saqlanğan antik şähär isemen könçığış häm könbatış yaqta urnaşqan 2 kurgannan ala. Şähär 2012 nçe yılda YUNESKOnıñ Bötendönya mirasına kertelä.
Kurgannar cirteträwlär häm suğışlar näticäsendä barlıqqa kilgän xäräbä-cimereklärneñ beregüe belän barlıqqa kilgän. Şuña kürä törle çorğa qarawçı arxeologik qaldıqlar mäydanı barlıqqa kiterälär.
Çatalhöyüktäge könçığış häm könbatış kurgannarı törle biyeklektäge 2 qalqulıq räweşendä. Könçığış qurgandağı qazu êşçänlekläre näticäsendä 18 neolit cirläşü qatlamı tabılğan. Bezneñ êrağa qadär 7000 nçe yıllarğa barıp totaşuçı qatlamnarda cirläşü, kilep urnaşu tormışına küçüne kürsätüçe şaqtıy mäğ’lümat häm tabıldıq bar, arxitektura häm sänğät’ äsärlären dä üz êçenä aluçı möhim arxiv buldırılğan.
Könbatış kurgan isä beznen êrağa qadär 6000 nçe yıllarğa qarıy. Kurgan könçığış kurganınıñ täwge däwerlärendä kürelgän mädäni strukturanıñ däwam itterelüen kürsätä.
Yaqınça 14 gektar cirgä urnaşqan kurganar 2000 yıldan kübräk cirläşü üzäge bularaq qullanılğan.
Çatalhöyüktäge öylärneñ zurlığı häm urnaşu tärtibe ictimaği tigezlek ideallarına nigezlängän irtä şähärçelek ürnägen kürsätä. Öylärneñ iñ möhim üzençälekläre : ber ük ülçämnärdä buluları häm öygä tüşämnän tişek yasap baçqıç belän kergännär. Öylär ber-bersenä terälep urnaşqan. Monıñ säbäben ğailä bäyläneşläreneñ köçle buluı häm keşelärneñ kollektiv tormışnı saylawı dip farazlıylar.
Divarlarda geometrik figuralar, yoldızlar, çäçäk motivları ,aw, biyü, ügez, bolan häm kuçkar räsemnäre urın ala.
Çatalhöyük neolit qalasında yortlar ber-ber artlı urnaşqanğa kürä uramnar yuq. Tübälär uram wazıyfasın başqara.
Qazu êşçänlekläre näticäsendä Çatalhöyükkä berençe bulıp kilep urnaşuçılarnıñ awçı häm qırğıy üsemleklär cıyuçı cämğiyät’ buluı , soñraq igençelekkä kereşüläre añlaşıla. Berençe bulıp boday, arpa häm borçaq çäçälär.İgençelek belän bergä terlekçelek belän şöğıl’länep sıyır häm sarıqlarnı qulğa iyäläşterä başlıylar.
Könçığış kurganda ütkärelgän qazularda küp sanda Ana alihä häykäle tabıla. Alar 5-15 santimer zurlığında.
Çatalhöyüktä arxeologik êşçänleklär bügenge köndä dä däwam itä.
Meñnärçä yıl êlek yäşägän keşelärneñ öyen, şähären kürü teläge belän Kon’yağa kiläsez ikän şähärdäge bay muzeylar, mäçetlär, yulawçılar yortların ,ayıruça Mäwlana muzeyın barıp qararğa kiñäş itäbez. Şulay uq quldan tuqılğan êşlänmälär satıp alırğa häm läzzatle Kon’ya rizıqların da tatıp qararğa onıtmağız.


text:
Bazarertesi künü, sentâbrniñ 28-nde, Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi advokat Aleksey Ladinniñ tahqiqatçınıñ cemaat jurnalisti Ayder Kadırovğa qarşı areketlerinen bağlı şikâyetini baqtı. Mahkeme onı qanaatlendirmeyip, «tahqiqatçınıñ areketlerinde bozuv yoq», dedi.
Bu aqta Ladin «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesine haber etti.
Ladinniñ bildirgenine köre, birinciden, o, oña ve müvekkiline tilşınaslıq-psihologik dinşınaslıq ekspertizasını keçirmek qararınen ve onıñ neticelerinen tanış olmağa bermegenleri içün şikâyet arizasını yazdı. Ekinci sebep – tahqiqatçı advokatqa vesiqalarnıñ kopiyalarını yapmağa bermedi ve dava malümatlarını aydınlatmama vesiqasını tutıp almağa tırıştı.
Berilgen malümatqa köre, neticede Ladin ve Kadırov ekspertiza malümatınen tanış oldı, tahqiqatçı mahkemede advokatnıñ dava malümatını öz tehnikasına kopiyalamasına qarşı olmağanını bildirdi. Advokat mahkemeniñ bu qararına qarşı da istinaf şikâyetini bermege planlaştıra.
Avgustnıñ 31-nde peyda olğan malümatqa köre, Rusiye quvetçileri Sudaq, İçki ve Seyitler rayonlarında qırımtatarlarnıñ evlerini tinte. Faallerniñ malümatına köre, tintüvler Enver Topçi, Ayder Ablâkimov, Ridvan Umerov ve Ayder Kadırovnıñevinde keçirildi. Onıñ ömür arqadaşı evlerinde tintüv olmadı, amma aqayınıñ Ukraina pasportı tutıp alındı, onı ise Aqmescitke sorğuğa alıp ketkenler, dep bildirdi.
Avgustnıñ 31-nde Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan dört qırımtatar faali ketmemek şartınen yiberildi.
Sentâbrniñ 3-nde Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, tahqiqatçı ondan ve müvekkili Kadırovdan ilk tahqiqat malümatını aydınlatmama vesiqasını tutıp almağa tırıştı, amma red cevabını aldı.
Ayder Kadırov sentâbrniñ 10-nda 2020 senesi avgustnıñ 31-nde Qırımdaki Rusiye FSBsiniñ hadimleri tarafından tutulğanını izaatladı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası ve politsiyası qırımtatar faalleriniñ evlerinde keçirilgen qanunsız tintüvlernen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı. Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde saba keçirilgen tintüvlerni takbih etti.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımda keçirilgen yañı tintüv ve insan tutuvlarına qarşı narazılıq bildirdi ve Rusiyeden BM qararlarınıñ yerine ketirmesini ve tutulğan qırımtatarlarnı azat etecegini bekley, dep bildirdi.


text:
Kosovo premyerı Haşim Taçi kiçä Brüsseldä Yewropa Berlege wäkile belän oçraşudan soñ, xäbärçelärgä bolay dip äytte:
“Kosovo inde bügennän uq bäysezlek iğlan itärgä äzer. Äye monın üz tärtebe bar, bez bu ixtiyaçlarğa häm kiñäşü kiräklege mäsäläsenä ixtiram kürsätäbez. Läkin Kosovo äzerlekle, fiker berdämlege dä bar häm tarixnı ğına kütäbez. Tizdän Priştinada bäysezlek iğlan itäçäkbez.”
Kiçä Brüsseldä Taçi Yewropanıñ tışqı eşlär häm iminlek ölkäsendäge yuğarı wäkile Javier Solana belän bäysezlek mäsäläse xaqında söyläşte. İke räsmi arasında nindi söyläşülär buluı turında ber ni açıqlanmadı. Brüsseldäge xäbärçebez Ahto Lobjakas aradağı söyläşülär yäşeren töstä ütüe turında xäbär itte.
“Yewropanı borçığan närsä, Kosovanıñ bäysezlegen qayçan iğlan itüe mäsäläse. Çönki tege yaqtan 3 fevraldä Serbiädä bulaçaq prezident saylawları mäsäläse aktual. Häm ul bik çiterekle mäsälä”
Lobjakas, Serbia belän kiyerenkelek artmasın öçen Yewropa Berlege Kosovo räsmiläre belän söyläşülärne däwam itterergä teli di.
Bu atna bulğan prezident saylawlarının 1 turında, Serbia Radikal partiäse namzäte Tomislav Nikolic tawışlarnıñ yaqınça 40 protsentın aldı. Anıñ köndäşe, Yewropağa yaqınlığı belän tanılğan Boris Tadic isä tawışlarnıñ 35 % ğına aldı.
1990 yılğı Balkan suğışı waqıtında suğış cinäyätçelegennäñ ğayeplängän Serbia Radikal partiäsenenñ mäğnäwi citäkçese Vojislav Seseljneñ Hagueta mäxkämä eşe däwam itü säbäble, xäzer Serbiä radikal partiäsenä Nikolic citäkçelek itä. Häm ul 1. turda tawışlarnın 40 % üzenä cälep itte. Läkin bu Yewropanı borçuğa sala.
Yewropa Berlege wäkile Solana, Serbia saylawlarında Yewroğa yaqın bulğan namzätneñ ciñep çığuın ömet itüen qabatlap kilä. Ämmä şuña qaramastan soñgı waqiyğalar, waqıyğalar digännän barı tik prezident saylawlarına qağılışlı tügel, başqa säbäblär arqasında da Serbianın könçığışqa borıluı ixtimali tağın da arta dip farazlanıla.
Bügen Belgradnın yaqın dusı Mäskäw, Serbiä belän zur energiä kileşüenä qul quyğanda, bäyläneşlärne nığıtu telägen tağın ber qat täqrarladı.
Serbia belän Rusiä arasında bulğan säyäsi bäyläneşlär arta barğanda, Serbiädä xaqimiättäge häm oppozisiädä partiälär ike tarafta Kosovonın bäysezlegenä qarşı çığa. Mäskäw Belgradnın Kosovonı autonom bularaq qaldıru qararın yaqlıy.
Älsä Kosovo qaçan bäysezlegen iğlan itär? digän sorawğa Brusseldäge xäbärçebez; Yewropa Berlege citäkçeläre monı 3 fevraldän alda buldırmas. Yäğni tarix mart axırına taba dip farazlana dip cäwap birä.
Sonğı tarix inde Brüsselnen 2 meñlägän tärtep saqlaw kiñäşçesen Kosovo qayçan cibärüenä bäyle. Bu missiä köçläre Kosovoğa bäysez bularaq üz üzen idarä itü mömkinçelege biräçäk


text:
NATO Baş kâtibi Yens Stoltenberg Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ile laf etken ve Şimalatlantik bağlaşımnıñ Ukraina topraq bütünligi ve suverenitetine destegini bildirgen, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Ukrainadaki ve etrafındaki Rusiyeniñ arbiy faaliyeti ve ateşni toqtatuv rejiminiñ bozuvı ile bağlı ciddiy raatsızlığımnı bildirmek içün prezident Zelenskıyge telefon ettim. NATO Ukraina suvereniteti ve topraq bütünligini qatiyen destekley. Yaqın işbirligimizni desteklemege devam etemiz», – dep yazdı tviterde Stoltenberg.
Ukraina prezidentiniñ ofisinde bildirgenlerine köre, Zelenskıy Yens Stoltenbergni «Rusiye Ukraina sıñırları yanında ordusını toplağanı aqqında haberdar etken».
«Soñki aftaları rus işğalcileri tarafından ateşni toqtatuv rejimi bozulğanını ve ölgen Ukraina imayecileriniñ sayısını köremiz», – matbuat hızmeti Zelenskıynıñ aytqanlarında alıntı ketire.
Prezident Alyans başına minnetdarlıq bildirdi ve NATO-nıñ aza devletlerini Qara deñiz telükesiziligi meselesine ziyade diqqat ayırmağa ve öz arbiy bulunuvını arttırmağa çağırdı.
Bu afta Ukraina Silâlı Quvetleri Baş ştabınıñ yolbaşçısı Ruslan Homçak bildirdi ki, martnıñ başında Novorossiysk ve Stavropolden işğal etilgen Qırımğa talimler içün avuştırılğan Rusiye ordusı yarımadada qalmağa devam ete.
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov bildirgenine köre, «Rusiyeniñ memleket topraqlarında istegeni kibi ordu avuştırmağa aqqı bar».
Beyaz ev ABD prezidenti Joseph Biden ve Ukraina devlet başı Volodımır Zelenskıy telefondan laf etkenlerini resmiy tasdıqladı ve Amerika devlet başı «Rusiyeniñ Qırım ve Donbastaki devam etken tecavuzı qarşısında Ukrainağa» destegini tasdıqlağanını bildirdi.


text:
Aqyar alâ daa Rusiye bücetinden şeerniñ inkişafı boyunca yekâne federal programması çerçivesinde maliyeviy destekni körmedi. Bunı şeer valisi Sergey Menâylo cumaaqşamı künü, mayıs 21-de, Ükümet Evinde brifing devamında bildirdi.
«Forpost» neşiri bildirgeni kibi, tedbirniñ başında 2015 senesi birinci çerigi devamında şeer iqtisadiyatında olğan yeñişler aqta qırq daqqalıq maruzadan başlandı.
Maruzadan soñ, jurnalistler Aqyar bugünge federal bücetinden ne qadar aqa alğanı aqta sual berdiler. Menâylo aqça alâ daa kelmegenini bildirdi.
«Yekâne federal programması boyunca şimdlik bir kapik bile almadıq, çünki bücet mecburiyetleri tasdiqlanmadı», – dedi o.
Meynâlo şunı dedi ki, bugün yekâne federal programmasında deñişüvler Rusiye ükümetinde baqıla, keçken afta toplaşuv ötkerilgen edi.


text:
Fevral 16-da Yalta avtovokzalında tapılğan belli olmağan bir aletten sebep vokzal hadimleriniñ bir qısmını tahliye ettiler.
Bunı Qırım İçki işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Vatandaşlarnıñ havfsızlığını temin etmek maqsadı ile territoriyanı politsiya hadimleri sarıp aldı. Teşkerüv neticesinde adamlar içün telüke ola bilecek bir şey tapılmadı. Vaqia boyunca teşkerüv keçirilmekte», – aytıla beyanatta.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Yalta avtovokzalınıñ aşağı platformasında belgisiz bir aletni taptılar, bu sebepten platformanı politsiya ve Fevqulâde işler nazirliginiñ hadimleri sarıp aldılar.
Vokzal hadimi aşağı platformada hucur bir areket etken erkekni kördi. Soñra, adam ketti, madde ise merdiven astında qaldı.
Eski radioğa oşağan aletni tapqan qaravul bunı politsiya ve Fevqulâde işler nazirligine bildirdi. Şimdilik avtovokzalnıñ aşağı platforması sarıp alınğan.


text:
Ukraina Baş prokuraturası yanında Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturasında qırımtatarlarnıñ evlerinde fevral 11 ve 12 künleri keçirilgen qanunsız tintüvler boyunca cinaiy işlerniñ açılması aqqında bildire.
Mında şunı da qayd ettiler ki, «Qırım yarımadasınıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyasında qanunsız sürette teşkil etilgen organlar nevbetteki sefer uydurılğan sebeplerden vatandaşlarnıñ serbestlik, şahsiy toqunmazlıq ve Ukraina Anayasası ve diger halqara qaidelerge köre kefil etilgen mülkiyet toqunmazlığı aqlarını boza. Bunı matbuat hızmeti bildire.
«2016 senesi fevral 11-de Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen Qırım yarımadasında qanunsız sürette teşkil etilgen havfsızlıq organı – Rusiye FSB bölüginiñ silâlı hadimleri tarafından «Qırım prokuraturasınıñ organları»nıñ şefaatı boyunca ve Ukraina qanuniyetiniñ bozuluvı ile alınğan mahkeme qararlarına köre Bağçasaray, Yalta, Aluşta, Zalanköyde qırımtatarlarnıñ evlerinde bir sıra tintüv keçirilgeni belli. Bundan da ğayrı, işbu şahıslar terroristik teşkilâtlarğa sanki alâqası bar olğanından sebep dört insannı yaqaladılar», – denile beyanatta.
Bu sebeplerden Qırım MC uquq qouryıcı organları Ukraina CK 146 maddesi 2-nci qısmı (insannı qanunsız sürette serbestlikten marum etmek) ve Ukraina CK 162 maddesi 2-nci qısmına (mesken toqunmazlığınıñ bozuluvı) köre cinaiy işlerni açtı.
Ukraina tış işler nazirligi fevral 12 künü Qırımda qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerge öz qarşılığını bildirgen.
Fevral 11 künü sabasından Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirildi. Uquq qoruyıcınıñ yaqalanuvı aqqında haber etken ediler. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı prokuraturağa çağırdılar. Uquq qoruyıcılar işbu vaqialarnı izaatlamay.
Qırımnıñ Rusiye FSB idaresi tarafından «Hizb ut-Tahrir» terroristik teşkilâtında faaliyet» cinaiy işiniñ çerçivesinde dört insan yaqalanğan. Bunı akimiyet tarafdarı olğan «Krıminform» haber agentligine Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ reisi Said İsmagilov dey ki, fevral 11 künü qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler Qırım musulmanlarını «terrorist» olaraq köstermek içün yapılğan. Bunı o, tintüvlerge oğrağan 12 insannıñ adını berip, Facebookta yazdı.
Aqmescit şeeri Kiyev rayon mahkemesinde fevral 11 künü yaqalanğan qırımlılarnıñ – Emir Üsein Kuku, Enver Bekirov, Müslim Aliyev ve Vadim Siruk – işi boyunca mahkeme toplaşuvı keçti. Olarnı Rusiye Federatsiyasınıñ CK 250 maddesi 2 qısmı boyunca qabaatlaylar («Terroristik teşkilâtnıñ teşkil etilmesi ve bu kibi teşkilâtta iştirak»). Mahkeme 2016 senesi aprel 8-ne qadar apis cezasını belgiledi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Bağçasaray rayonınıñ üç köyünde quyular saylaştı – akimiyet
Bağçasaray rayonınıñ Yancu, Ayırgul ve Aromat köylerinde quyulardaki suvnıñ seviyesi eksildi, sakinlerge ketirilgen suv berilecek. Bu aqta rayonnıñ Rusiye memuriyeti haber ete.
“Koylerde merkezleştirilgen suv teminatı yoq ve evelleri de yoq edi. Sakinler mevcud quyulardan suv ile temin oluna. Bu yıl keskin olaraq ortağa çıqqan mesele yağanaqlarnıñ yoqsuzlığı ile bağlıdır”, – "Krım24" telekanalına memuriyette bildirdiler.
Akimiyetniñ malümatına köre, dekabrniñ 17-nden başlap bu köylerge içme suvu cedvel boyunca ketirilecek. Bu üç köyde suv teminatı ile bağlı meseleni al etmek içün 2021 senesi million ruble ayırılması köz tutula eken.
Evel, “Voda Krım” şirketiniñ reberi Vladimir Bajenov, eñ qıyın vaziyet Tav Bardaq köyündedir, dep bildirgen edi.
Noyabrniñ soñunda Qırımnıñ yolbaşçısı Sergey Aksönov kommunal hızmetlerge eñ yaqın ocaq Marsian özeninden köyge suv berilüvi imkânını ögrenmege buyurdı.
Biraz soñra yerli akimiyet, Tav Bardaq köyüne suv Han Eli köyünden berilecek dep bildirdi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Al-azırda Bağçasaraylı faal Seyran Saliyev apste buluna. Ekstremist malümatlarını içtimaiy saifelerde darqatqanında qabaatlanıp onı 12 künge memuriy ceza olaraq apiske aldılar. Bundan evel silâlı hızmetler evinde tintüv keçirdiler. Evinde – ağırayaqlı ömür arqadaşı, üç balası ve anası – qırımtatar milliy areket veteranı Zodiye Saliyeva yaşay. Qırım.Aqıqat oquyıcılarını Saliyevler ailesiniñ ikâyesinen tanış etip, apiske alınğan faalniñ dostları, meslekdeş ve soysopı arasındaki olğan ürmeti aqqında tarif etecek ola.
1986 senesi iyün ayı, Krasnorar vilâyeti, Abinsk şeeri. Qırımtatar teşebbürçileri şeer prokuraturasına keldier. Yerli gazetalarda yañı derc etilgen maqalelerde qırımtatarlarğa iftira atqanları sebebinden cemaat adamları akimiyetke itiraz bildirmege keldiler.
O yerde bulunğanlar şimdi qırımtatar milliy areketiniñ veteranları sayıla: şimdiki Meclis yolbaşçısınıñ muavini İlmi Umerov, Refat Çaylâk, Amet Asanov ve başqaları. «Teşebbüsçiler» dep adlandırğan insanlarğa qırımtatar olğan yerli sakinler de destek bildirmege keldiler. Bank hadimi Zodiye Saliyeva yanına yedi aylıq oğlunı aldı, avlâdınıñ adı Seyran edi.
Zodiye Saliyeva hatırlay ki: «O zaman kimsede telefonlar yoq edi demege mümkün, amma buña baqmadan bizler acele toplaşa bile edik. Prokuraturağa kirgende Seyran qucağımda edi, prokuror ve rayon icra komitetiniñ hadimleri şaşıp bizlerge közlerini tiklediler. Olar bu qadar insan kelecegine taaciplendiler, em de öyle küçük balaçıqlarnen kelgenimizge şaştılar».
31 yıl keçken soñ çoq şey denişti. Saliyevler Qırımğa kelip Bağçasarayda yerleştiler. Abinsk prokuraturasına ketirilgen Seyran büyüdi, aile başı ve üç evlâtnıñ babası oldı. Amma vatandaşları alâ daa öz aqları içün küneşeler. 2017 senesi yanvar 26 künü Rusiyeniñ silâlı hızmetleri Saliyevlerniñ evine kirip, er şeyni astı-üstüne çevirdiler, Seyrannı ise mahkemege alıp ketip 12 künge apiske qapadılar.
30 yıl milliy arekette
Vatanımız Qırım olğanı bizge ana sütünen aşlandıZodiye Saliyeva
«Men Uzbekistanda doğuldım. O vaqıt bizlerge Vatanımız Qırım olğanı ana sütünen aşlay ediler. Anam Vatanımız aqqında maña çoq tatif ete edi. Babam ikâye etip olamay edi, onı almanlar qaçırdılar, soñra ise o Avstriyada edi. Anam ise üç tatasınen vagonlarda anasız qalğanını sıq hatırlay edi», – tarif ete Zodiye Saliyeva.
1967 senesi o oquğan mektepniñ idaresi Qırımlı talebeler arasında qırımtatar tilini ögrenmege istegenlerni soraştıra ediler.
Zodiye hanım: «Mektepte bütün qırımtatarlarğa köterilip, «mında, Özbekistanda, qırımtatar tilini ögrenmege isteysizmi?», dep soradılar. Men köterilip ayttım: «Ebet, men öz tilimi, medeniyetimi ögrenmege isteyim. Amma özümde, Qırımda», – dep hatırlay.
1978 senesi çoq qırımtatar ailesi Qırımğa yaqınca köçmege tırışa edi, ve Saliyevler ailesi Novorossiysk şeerine köçti. O zaman o bank işiniñ mutehassısı edi. Özbekistanda, kassir-teşkirci işinden başlap, emanet kassalarınıñ vilâyet idaresiniñ teftişçisine qadar köterilgen edi.
Saliyeva: «Elbette, olar meni işke almağa istey ediler. Lâkin men qırımtatarı olğanım sebebinden meni yazdırtmay ediler. Meni işke alğan bank idarecisi, meni qaydsız işke alınıp üç ay çalıştırtqanı sebebinden partiya tarafından ceza aldı»– dep tarif etti.
80-ci yılları Zodiye aqayğa çıqıp aqayınen Novorossiysk yanındaki Abinsk şeerine köçti.
1986 senesi qırımtatar milliy areketi köterilip başladı ve Zodiye faal olıp qoşuldı
1986 senesi qırımtatar milliy areketi köterilip başladı ve Zodiye faal olıp bu areketke qoşuldı. 1987 senesi Moskvanıñ Qızıl meydanında mitinglerde iştirak etti, ve TASSta qırımtatarlarnıñ sürgünligini aqlağan maqalege qarşı qırımtatar halqınıñ vekilleri ile birlikte çorlana edi.
Zodiye hanım: «Soñra bizlerni küçnen Moskvadan alıp kete edler. Amma bizlerni tutmadlar, bizler Abinsk şeerine qayttıq. Lâkin, tabiiy ki, bizlerden bazılarını işten çıqara ediler, prokuraturağa çağıra ediler. Küreşimiz öyle edi. O zamandan başlap bügüne qadar men arekettem», – dep tarif etti.
«İstegen, çare tapar»
1992 senesi Saliyevler Qırımğa köçtiler ve Bağçasaray rayonı Zalanköy köyünde yerleştiler. O yerde Seyran birinci sınıfqa bardı. 2003 senesi o Zalanköy mektebini bitirdi. Universitetke kirmege aveslendi, amma imtianlarını berip olamadı. Ondan soñ Aqmescitte oquv yurtına bilgisayar operatorı zenaatına oqumağa kirdi.
Bundan soñ ekinci kere özüni sınavlağan Seyran, Qırım muendislik-pedagogika institutına qırımtatar ve türk filologiya fakultetine kirdi, amma vaqıt keçken soñ oquşını taşladı.
2006 senesi o evlendi. Al-azırda o üç balanıñ babası ola ve ana-mına dördünci balası dünyağa kelecek.
30 yaşındaki Seyran özüni bir çoq zenaatlarda sınap baqtı: anbarda qadaqlayıcı, furuncı, inkassator olaraq çalıştı.
Saliyevsiz iç bir qırımtatar bayramı keçmey. O teşkiliy işlerge qoşulmağa tırışa, sport yarışlarını keçire, Kureşte akem vazifesininde ola.
Soy-sopı ve dostlarınıñ sözlerine köre, Seyran çoq şeynen meraqlana ve aveslene: muzıka, oyun, yunan-roma küreşi, Qırım tarihı ve toponimikası. Yazda o qılavuz olıp aqça qazarmağa tırışa. Yaqında o Eski-Kermende sevimli rep taqımlarından biri –«Kasta» taqımını kezdirgenedi.
Bunnen beraber Saliyev pek dindar adam. Atta oqraşacaq sport çeşitini de o islâm qaidelerine köre seçti.
«İslâm dini bizlerni beden ve ruh ile sağlam olmağa çağıra. Küreş ise Peyğamberimiz tarafından alğışlanğan sport çeşiti edi. Onıñ içün o onı seçti», – dedi Seyrannıñ dostu Server Mustafayev.
Malüm ki, soñki yılları Bağçasaraynıñ qırımtatar rayonlarında silâlı hızmetler daa çoq peyda olalar. Tintüvler ve yaqalanuvlar olğan evler yanında toplaşqan insanlar arasında Seyran birinci saflarda ola.
Bağçasaraylı Server Mustafayev: «Seyranda aydavcı aqqı bar, amma maşnası yoq. Lâkin onı er yerde körmege mümkün. O er vaqıt yardımğa muhtac insannıñ yanına aşıqa. Küreş togeregi olsa – o anda. Tintivler – o anda. Men oña er vaqıt aytam: «Sen nasıl etip er yerge yetiştiresiñ? Maşnada kelgen adamlar senden keç bu yerge kelip çıqalar». O ise «İstegen, çare tapar. İstemegen, manaçıq qıdırar», – dep tarifledi.
2016 senesi mayıs 12 künü silâlı hızmetler kütleviy şekilde Bağçasarayda tintüvler ötkerdi. O künü Seyran, camige kirip, minarede ezan çağırmaq içün yerleştirilgen tehnikanı qullanıp, yerli sakinlerni dindaşlarğa qol tutmağa çağırdı.
Silâlı hızmetler Saliyevniñ areketini izinsiz mitingniñ teşkil etilüvi olaraq tanıdı ve mahkeme qararınen oña 20 biñ ruble miqdarında para cezası berildi.
Bu sene yanvar 26 künü Saliyevniñ ailesini kene silâlı insanlar ziyaret etti. Rusiyege bağlı Bağçasaray rayon mahkemesi onı Memuriy qanun bozuvları Kodeksiniñ 20.3 maddesi boyunca qabaatlı olaraq tanıdı. Mahkemeci Saliyevniñ «Vkontakte» saifesinde «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı aqqında bazı audio-qaydlar ve yazılarnı «ekstremistik malümatnıñ tarqatıluvı» olaraq qabul etti. Saliyevni 12 künge muvaqqat apishanege qapadı. Apis müddeti fevral 7 künü soñuna kelecek.


text:
Qırımtatar falleri devlet akimiyet organları tarafından vatandaşlarnıñ anayasa uquqlarınıñ bozuluvına qarşılığını köstermek maqsadı ile dekabr 10 kününe planlaştırılğan mitingniñ keçirilmesinden vazgeçtiler ve numayışqa akimiyetniñ resmiy iznini talap etmege tırışacaqlar.
Bu aqta Qırımtatar halqınıñ aqlarını qoruv komitetiniñ koordinatorı Eskender Bariyev bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Bariyev şunı da bildirdi ki, teşkilât mitingniñ keçirilmesine resmiy musaadeni talap etecektir. Bundan da ğayrı, faalli yerli akimiyetniñ qanunsız areketleri sebebinden mahkemege muracaat etecek ola.
«Biz bir de bir insan ile degil de, aq ve qıymetlerimiz oğrunda küreşemiz», – dedi Komitetniñ yolbaşçısı.
İşğal etilgen Qırımda Rusiye akimiyeti Aqmescitte Halqara insan kününe bağışlanğan kütleviy tedbirlerni keçirmege yasaq etti.
Rusiye uquq qoruycı strukturalarınıñ hadimleri Qırımtatar milliy Meclis temsilcilerini ve qırımtatar cemaat teşkilâtlarını mitinge çıqmağa ıntıluvları aqqında tenbiyeledi. Aqmescit merkezine politsiya ve mahsus hızmetlerniñ qoşma quvetleri kirsetildi.
Bu sebepten Qırımtatar halqınıñ aqlarını qoruv Komitetiniñ koordinatorları matbuat konferentsiyasını teşkil etip, Rusiye Federatsiyasınıñ insan aqları boyunca Vekâletli şahısqa, prokuratura ve mahkemelerge muracaat etecekleri aqqına bildirdiler.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy oktâbrniñ 16-nda Türkiyege iş ziyaretinen baracaq, dep bildirdi Prezident ofisi.
Berilgen malümatqa köre, Ukraina prezidenti Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan ile İstanbulda körüşmege planlaştıra.
«Ukraina ve Türkiye arasında bir sıra meseleniñ muzakere etilüvi, eki taraflı vesiqalarnıñ imzalanması planlaştırıla», – dep bildirdi Prezident ofisi.
Azatlıq Radiosı bildirgenine köre, oktâbrniñ başında «Ukrspetseksport» şirketiniñ baş müdiri Vadim Nozdrâ LB.ua içün bergen intervyüsında Ukraina 6-dan 12-ge qadar Bayraktar TB2 türk insansız ava aletini satın almağa planlaştıra, dep bildirgen edi.


text:
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 5-nde Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Server Mustafayev ve Edem Smailovnıñ nezaret altında tutuv müddetlerini eki ayğa uzattı. Olar 2019 senesi fevralniñ 9-na qadar nezaret altında qalacaq.
Bu aqta Mustafayevniñ belgilengen advokatı Sergey Bakayev Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«İmayeniñ sıñırlav usulını deñiştirmek içün delilleri mahkeme tarafından diñlendi, amma nezaret altında tutuv müddetini uzatmaq qararı qabul etildi. Bu qararnı şikâyet etmek ve sıñırlav usulını deñiştirmek içün tedbir alacaqmız», – dep tarif etti advokat.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ reisi Andriy Parubiy bildirdi ki, parlamentniñ erte saylavları olmaycaq. Bunı yanvar 3-de Radio Svoboda bildire.
«Erte saylav olmaycaq. Eminim, Ukrainağa yüklengen stsenarits – ukrain stsenariyi degildir. İstilâcı ise Şarqta ukrain ordusını yoq etip olamadı, vaziyetni içinden kerginleştirmek içün büyük sermiya masraf ete», – dep ayttı Parubiy.
O, bu basqı yapılğan eñ müim meydançıq ukrain parlamenti olğanından emin
Parubiyniñ qayd etkenine köre, keçken sene deputatları 225 qanunnı qabul etti, küzde – 100 qanunnı.
Anayasağa binaen, Yuqarı Radanıñ nevbetten tış saylavlarını Ukraina prezidenti belgilemekte. Olarnı Rada vekâletleri toqtatılmasına dair qarar derc etilken künden altmış kün içinde keçirmek kerekler.


text:
«Almenda» vatandaşlıq maarif merkeziniñ tasil programmalarınıñ koordinatorı Valentina Potapova Kiyevde avgust 27 künü keçirilgen matbuat konferentsiyasında 2014 senesi Qırım studentlerine stipendiya berilmegeninden sebep Ukraina büceti 130 million grivna iqtisat etkeni aqqında bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Sorav yiberdik, Qırım işğali devamında studentlerge berilmegen stipendiyada 136 million grivna iqtisat etildi. Devlet büceti esabına çalışqan 18 aliy oquv yurtu bar edi. 18 – binalar, yarıq, suv, hadimlerniñ, oca, hızmetçilerniñ aylığı. Bu para on dört senesinde belgisiz yoq oldı», – dey Potapova.
O şunı da qayd etti ki, bu aqçanı Ukrainada tasil almağa istegen Qırım vatandaşlarına qol tutmaq içün tasil programmalarına masraf etmege mümkün edi. Ve memurlarnı 2014 senesi Qırımğa ayırılğan paranı qaytarmağa çağırdı.
Ukraina Tasil nazirliginiñ soñ malümatına köre, işğal etilgen Qırımnıñ tahminen biñ sakini 2015 senesi Ukraina aliy oquv yurtularına kirdi.


text:
Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı Natalya Poklonskaya jurnalist Kseniya Sobçaknıñ Qırım statusınen bağlı referendum Rusiye regionları içün emsal degilmi sualine cevap berdi.
«Añlaysıñızmı, qırımlılarnıñ fikrini unutalar degende olarğa seslengen insanlar bar, 2,5 mln insan, olarnıñ fikrini ürmet etmelisiñiz, pek telükeli yerge kelesiñiz, çünki olarnıñ fikrine sayğı köstermeseñiz, meselâ, tasavvur eteyik, kerçek bir referendum oldı, men onıñ kerçek olğanına inanmasam da, er şey qaidelerge köre olğanını tüşünsek, amma biz olarnıñ fikrini ürmet etsek, yarın Tataristannıñ fikirlerini ürmet etecekmiz, o da der: «Toqtañız, Rusiyege alâqamız da yoq. Bir qaç million tatarmız ve öz devletimiz olsun isteymiz». Königsberg de başta kimge ait olğanını hatırlaması mümkün. Bu da domino effekti olacaq. Siz halqara uquqnı bozıp, Qırım emalini qoruğanda yarın Çeçenistan, Tataristan ve Rusiyeniñ diger problemli regionlarına, öz ealisi, kimligi olğan regionlarğa aynı referendum yapmağa imkân beresiñiz», – dep soradı Sobçak deputattan.
Poklonskaya cevap berip, bular «bam-başqa şeyler», dep ayttı.
Ukrainada ne içün referendum keçirdik? Onı yapmağa zorladılarNatalya Poklonskaya
«Bam-başqa şeyler. Tataristan, Çeçenistan ve Rusiye Federatsiyasınıñ qalğan subyetleri Rusiye terkibinde buluna, ve memleketimizde iç bir arbiy ve cinaiy areketler olmay, Ukrainada ise bar. Ukrainada ne içün referendum keçirdik? Onı yapmağa zorladılar», – dep cevap berdi o.
O, qırımlılarğa rus tilini qullanmaları mevzusında basqı yapıldı, dep qoştı.
«Rusça, bu moskal tilinde laf etmeyceksiñiz, eşyalarnı toplap, Rusiyeñizge ketmelisiñiz, dep ayttılar. Bizim toprağımız olsa, nasıl ketecekmiz. Bu bizim Qırımımız!», – dep paylaştı o.
2019 senesi mart ayınıñ başında «İdel.Aqiqat» Avropa ırqçılıq ve dayanmamazlıq ile küreş komissiyasınıñ maruzası aqqında tarif etti, o, 2013 senesinden 2018 senesiniñ iyün ayına qadar Rusiye talilini derc etken edi. Vesiqada Rusiyeni ırqçılıq ve siyasiy sebeplerden musulmanlarğa bergen uzun apis cezaları sebebinden tenqit eteler. Qayd etildi ki, siyasiy ve diniy liderler gomofobik, transfobik ve ırqçı ifadelerni sıq-sıq qullana. Rusiye maruza müellifleriniñ hulâsalarına razı olmadı.
Rusiyede soñki yılları Rusiyeniñ tamır halqlarınıñ tillerini (rusçadan ğayrı) fakultativ yapqan tedbirler alındı. Artıq cumhuriyetlerniñ devlet tilleri cumhuriyetniñ bütün sakinleri içün mecburiy degil, aralarında rusça da olğan ana tilleri ise tek talebeniñ ana-babası bergen arizalar esasında ögrenile. Tedbirler ayırımcı dep adlandırıldı ve tek Rusiye cemaatçıları tarafından degil, bir sıra halqara teşkilâtlar, hususan Avropa Şurası, OSCE ve digerleri tarafından tenqit etildi.
Lamberto Zannierniñ bildirgenine köre, onıñ malümatına köre, Tataristandaki tatarlarnıñ til medeniyetini ögrenüv imkânları sıñırlı qala, amma tatar tili de Tataristannıñ devlet tili sayıla. Halqara memur Tataristanda yekâne devlet imtianı yalıñız rus tilinde berilgenine «şaştı».
2020 senesi avgustnıñ 24-nde Samaradaki Merkeziy okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ daimiy qadılar kollegiyası Başkortostan siyasetçisi Ayrat Dilmahumetovnı «RF topraq bütünligini bozmağa çağırğanında», «terrorizm propagandasında», «ekstremist faaliyetini kerçekleştirmege açıq şekilde çağırğanında» ve oña «maddiy yardım bergeninde» qabaatlanıp, doquz yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti. Qoşma olaraq mahkeme siyasetçige üç yıl devamında internet saytlarınıñ idareciligi ve anda malümat yerleştirmesinen bağlı faaliyet köstermege yasaq etti. Dilmuhametov bu qabaatlarnı qabul etmeyip, mahkemede aqlayıcı qarar çıqarılmasını talap etti.
«Memorial» Rusiye aq qorçalayıcı cemiyeti 2019 senesi aprel ayında Ayrat Dilmuhametovnı siyasiy mabüs dep saya, dep bildirdi. Human Rights Watch aq qorçalayıcı teşkilâtı ve Avropa Şurası Rusiye akimiyetiniñ siyasetçige qarşı yapqanlarını tenqit etti.
2020 senesi mayısında Başkortostan Yuqarı mahkemesi «Başkort» milliy qurulışını ekstremist teşkilât dep tanıdı.
Prokuraturanıñ «Başkort» teşkilâtına qarşı iddialarınıñ sebebi bar edi, «Başkort» faaliyetinde «daa evel ekstremizm içün mahküm etilgen Sagit İsmagilov, Fanzil Ahmetnik, Ayrat Dilmuhametov faal iştirak ete» ve bu şahıslarnıñ iştirakinen «Başkortostan Cumhuriyetinde ekstremist faaliyetini kerçekleştirmek ve yañı iştirakçilerni celp etmek maqsadınen kütleviy cemaat tedbirleri keçirile», dep aytıldı. Bundan ğayrı, Başkortostan devlet universiteti mütehassıslarınıñ belli bir «tarihiy-psihologik-tilşınaslıq tedqiqatınıñ» hulâsalarına köre, «Başkort» keçirgen yıyınlar (toplaşuvlar) «aslında böyle degildir».
İdel.Aqiqat
Maqaleniñ aslı – İdel.Aqiqat saytında


text:
Donbassta boyeviklerniñ esirliginden 146 ukrainli azat etildi. Bunı Ukraina prezidentiniñ matbuat kâtibi Svâtoslav Tsegolko Facebook saifesinde bildirdi.
«Şimdi SBU yolbaşçısı prezidentke 146 ukrainliniñ azat etilmesi aqqında bildirdi. SBU yarın da 4 esirniñ azat etilecegini bekley. Olarnıñ episi Yañı yılnı ve Milâtnı qorantalarınen beraber qarşılaycaqlar», – dep qayd etti Tsegolko.
Rusiye kütleviy haber vastaları Ukraina tarafı ve boyevikler arasında esirlernen almaştıruv olğanını bildirgen ediler. «İnterfaks» malümatına köre, 150 ukrain arbiyi ve 222 esir alınğan boyevikniñ azat etilmesi planlaştırıla edi. Bundan ğayrı, vaqia yeriniñ fotoresimlerini RT Rusiye telekanalınıñ mühbiri Twitterde qoydı. Fotoda siyasetçi Viktor Medvedçuk da bar.


text:
Belli qırımtatar rejissörı ve operatorı Ernes (Ahmed) Sarıhalil animatsion ve eki oyun qısqa filmini çekmek içün Ukraina prezidentiniñ grantını alğan kino saasında çalışqan üç yaş erbapnıñ arasında oldı.
Ernes (Ahmed) Sarıhalilğa ğalebeni «Mıh» qısqa oyun filmi ketirdi. Bu leyhanı «KrımSOS» cemaat birleşmesi taqdim etti, onıñ prodüseri Tamila Taşeva ola. Leyhanıñ umumiy büceti ve beklenilgen grant 110 biñ grivnanı teşkil ete.
Umumen olaraq, terkibine Ukraina Kinematografistler milliy birligi reisi Taras Tkaçenko kirgen ekspert komissiyasına çeşit türlü ve janrlı doquz leyha taqdim etildi, olarnıñ arasında üç ğayrı oyun, dört oyun ve eki animatsion filmi oldı.
Komissiyanıñ fikrince, bu leyhalarnıñ obrazları parlaq, mevzusı aktualdır, dep bildire «Telekritika».
Operator, rejissör, çalğıcı ve yırcı Ernes Sarıhalil «Mustafa» filmi ve Elvira Sarıhalilniñ «Geceler, uzun geceler» yırına kliplerniñ rejissörı ola, qaysı birileri içün Meydan-FM klip yarışında ğalebeler qazandı.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Ukraina Devlet sıñır hızmeti koronavirus sebebinden olğan karantinden soñ keçiş noqtalarınıñ işi yañıdan başlağanınen keçken künü işğal etilgen Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırından keçkenlerge dair malümatını derc etti. Ukraina sıñırcılarınıñ malümatına köre, yarımadadan çıqqanlar anda kelgenlerden çoq.
«Keçken künü keçiş noqtalarında sıñırcılar 458 insannı qayd etti, 152 vatandan ilhaq etilgen yarımada tarafına ketti, 306 vatandaş ise esas Ukrainağa qayttı», – dep aytıla haberde.
Daa evel Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırından keçüv aqqında malümatnı Ukraina İç işler nazirligi derc etti.
İyünniñ 14-15-nden itibaren Ukraina Nazirler şurası iyünniñ 22-ne qadar devam etecek memuriy sıñırdaki keçiş noqtaları işiniñ sıñırlavları lâğu etti.
Ukraina Devlet sıñır hızmeti, koronavirus sebebinden karantinden soñ Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırdaki keçiş noqtalarınıñ işi yañıdan başlağan soñ çoq insan qayd etilmey, dep bildirgen edi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Rusiyede soñki künde 5849 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Bir künde 60 insan COVID-19 hastalığından vefat etti. Qırğınlıq başlağanından berli eñ büyük raqam oldı. 677 insan bir künde tüzeldi. Bu aqta operativ ştab bildire, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Yañı hastalar sayısı kene arta. Bir kün evelsi qayd etilgen hastalarnıñ sayısı soñki dört künge baqqanda daa çoq oldı. Yañı hasta sayısına köre Rusiye dünyada ABDden soñ ekinci yerde buluna. Aman-aman üç biñ yañı hasta Moskvada qayd etildi.
Bugünki künde Rusiyede resmiy malümatqa köre 68 622 koronavirus hastası bar. 615 insan yuqunçtan vefat etti.
Dünyada hastalarnıñ sayısı üç millionğa yaqınlaşa. 190 biñ hasta vefat etti. Qayd etilgen COVID-19 hastalarınıñ sayısına köre ABD lider olıp qala. Anda aman-aman 890 biñ hasta qayd etildi. Qırğınlıq başlağanından berli 50 biñden çoq kişi can berdi.
Avropada qayd etilgen koronavirus hastalarınıñ sayısına köre İspaniya lider ola. Anda hastalarnıñ sayısı 210 biñden çoqtır. 22 biñden çoq kişi vefat etti. Avropada eñ büyük ölüm sayısı İtaliyada qayd etile – 25 biñden çoq insan vefat etti, COVID-19 hastalığına oğrağanlarnıñ sayısı aman-aman 190 biñ oldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırım qamaçavında militsiya ve uquq qoruyıcılarnıñ rolü, yarımada ile memuriy sıñırda yüz bergen ziddiyetler oktâbr 15 künü Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqşam efirinde muzakere etilecek.
Programma musafirleri – ATR qırımtatar telekanalınıñ müdir muavini, qamaçav idarecilerinden biri Ayder Mujdabayev, ATR qırımtatar telekanalınıñ müdiri, «Qırımnıñı vatandaşlıq qamaçavı» aktsiyası ştabınıñ başı Lenur İslâmov ve «Yol nezareti» leyhasınıñ faali Aleksey Zadorojnıy. Programma alıp barıcısı Aleksandr Yankovskiy.
Yayın iş künleri saat 8:35 ve 18:30 orta dalğalarda 549 kgts sıqlığında efirge çıqa.
Efirge (044) 490-29-05 nomeralı telefon vastasınen bağlanmaq mümkün.
Qırımnıñ büyük qısmında radionı diñlemege imkân bar.
Diñleyiciler crimea.reality@gmail.com elektron adresine mektüplerini yollay bileler. Qırım.Aqiqat Radiosını Qırım.Aqiqat saytında diñlemege mümkün.
Qırım.Aqiqat Radiosı Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ Qırımda radio yayınlavınıñ teklinmesi boyunca leyhasınıñ ekinci basamağı çerçivesinde işlep çıqarıldı.


text:
Keçken afta devamında Qırımda 24 yol qazası ve 55 yanğın oldı, olarğa qurtarıcılar celp etile edi, dep bildire Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi.
Müessiseniñ malümatına köre, yol qazalarına oğrağan 30 adam qyrtarıldı, ekisi elâk oldı. Yanğınlar neticesinde ise 15 adam tahliye etildi, 1 kişi elâk oldı.
Bundan ğayrı, matbuat hızmeti bildire ki, dağ-irman mıntaqasında 7 qıdıruv-qurtaruv tedbiri yapıldı, olarnıñ neticesindde 11 adamnı qurtardılar. Ve suvda da 4 qaza yüz berdi, olarda üç adam qurtarılda, birisi elâk oldı.
Qırımda yılnıñ başından 491 yanğın södürilgen edi,olarda 42 adam elâk oldı.
Qırımda aprel 1-inden yüksek yanğın telükesi rejimi ilân etildi.
Muessise, Qırım sakinleri ve musafirlerini dağda mıqayt olmağa çağırta.
Avgustnıñ 11-inde üyleden soñ Üç Qoş deresinde yanğın başlandı. Fevqulade vaziyetler hızmetiniñ (FVH) haber etkenine köre, yanğın uzaq dağlıq yerinde, 45-80 derecelik bir bayır capında başlandı. Ateşniñ söndürmesine, derede 15-20 m/s qadar köterilgen küçlü yel mania ola.


text:
Şähit Xoźaybirźin isemendäge däülät premiyahın tapşırıu komissiyahı 2007-se yılda oşo premiyağa däğüä iteüselär arahınan 9 avtorźı haylap aldı.
Ular Eduard Baykov, İlyas Väliev, Olğa Goryunova, Marina Şumilova, Gölnara İqsanova, Fänil Küzbäkov, Miñleäxmät Motalov, Äxmär ¦Täbaev, Tälğät Şahmanovtar. Avtorźar eşmäkärlege turahındağı xattar, täqdimdär, iśkärmälär 22-se sentyabrgä tiklem qabul iteläsäk. Uźğan yılda Şähit Xoźaybirźin isemendäge premiyağa 11 avtor däğüä itep, uğa ös keşe layıq bulğaynı. Şähit Xoźaybirźin premiyahınıñ bäyähe 30 meñ hum.
Başqortostan jurnalistika ölkähendäge büläk Şähit Xoźaybirźindıñ tıuğan yağında- Kügärsen rayonında respublika könö aldınan tapşırıla. 1998-se yıldan alıp bıl premiyağa 65 jurnalist layıq bulğan.
B Fatqullin Öfö


text:
Avgustnıñ 9-ında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ qırımtatar liderlernen körüşüvinde qırımtatar muhtariyeti meselesi muzakere etile edi. Bunü Qırım.Aqiqatqa qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev aytıp berdi.
"Esasen Qırımdaki alnı, insan aqları vaziyetini, adamlarnıñ keyflerini muzakere ettik. Ekinci mesele - biz, Yuqarı Radada kecmek kerek, dep sayğanımız bütün qanun leyhalarını laf ettik. Eñ müim mesele - qırımtatar ve başqa tamır halqlarnıñ statusı aqqında Ukraina Anayasasına deñişmelerniñ kirsetüvidir", - dedi Cemilev.
Cemilev aytqanına köre, körüşüvde, şimdi böyle deñişmeler içün pek kelişikli şarait, çünki prezident partiyası parlamentte çoqluqnı aldı, dep aytıldı, buña cevap olaraq Zelenskiy "razı olıp, başını salladı".
Cemilev, bütun tilekler yazma şekilde Zelenkıyğa berilecegini qoştı.
Halqara Tamır halqlar kününde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, qırımtatar halqnıñ vekillerinen - Meclis reisi Refat Çubarov ve qırımtatar milliy lideri Mustafa Cemilevnen körüşti.
Avgustnıñ 9-nda Halqara Tamır halqlar Künü qayd etile. Böyle bir kün BMT Baş Assambleyasınıñ rezolütsiyası ile 1994 senesi tayin etilgen edi.
2014 senesi martnıñ 20-nde Yuqarı Rada qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı dep tanıdı. Bu qararğa 283 deputat qoltutqan edi. Ukraina tamır halq olğan qırımtatarları ve diger milliy azlıqlarnıñ etnik, medeniyet, til ve din hususiyetleriniñ saqlap qalması ve inkişafına kefil olacağını vade etti.


text:
İyün 23-te, cumaaqşamı künü Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda, Aluşta-Aqmescit yolunda Aqyardan Krasnodarğa ketken MAN turistik avtobusı yandı. Kremlge boysunan Qırım Fevqulade vaziyetler nazirliginiñ matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, vaqia Yuqarı Şuma (Verhnâya Kutuzovka) köyü yanında yüz berdi, avtobus yolcuları arasında zararlanğanlar yoq.
Müessisede qayd etkenlerine köre, avtobusta 44 yolcu bar edi, olarnıñ arasında 37 bala bar edi. Qırım kütleviy haber vastalarınıñ bildirgenine binaen, olar 8-10 sınıf talebeleri ola.
«Yanğın saat 18.35 söndürildi. Yanğın meydanı 30 kvadrat metrni teşkil etti», – dep aytıla beyanatta.
Qırım Fevqulade vaziyetler nazirligi matbuat hızmetiniñ yolbaşçısı Vladimir İvanovnıñ «Krıminform» Qırım saytına bildirgen malümatına köre, yolcular tuman qoqusını duydı ve vaqtında avtobusnı terk etti.
Onıñ qayd etkenine köre, avtobus yaqarlıqnen beraber bütünley yandı.
Yanğın kerçek sebebini ekspertiza belgileycek, dep bildirdiler müessisede.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Maydan poçtası» cemaat teşkilâtı Qırımğa bağışlanğan hatıralıq mektüp pullarını çıqardı. Bunı Kiyevde keçirilgen birifngde «Maydan poçtası»nıñ reisi Yuriy Reglis bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Qırım – Ukrainadır» mektüp pulları bir mevzu üzerinde birleşken dört süjetten ibarettir. Olarda Qırım Ukrainağa bağlı olğanını tasdiqlağan tarihiy, medeniy ve diger degerlikler tasvir etilgen», – dedi Reglis.
Birinci marka Petro Sagaydaçnıy yolbaşçılığında Kefe mudafaasına bağışlanğan, ekincisinde Aqyardaki Kiyev knâzi Vladimirniñ Kilsesi, üçüncisi – Şimaliy-Qırım kanalı, dörtüncisinde yarımadada yaşağan halqlarnı aks etken resimler tavsirlengen.
«Qırım – Ukrainadır» hatıralıq mektüp pulu ile mektüpni, raatlıq künleri Mustaqillik Meydanında olğan «Maydan poçtası»na kelip, yollamaq mümkün. Pullarnıñ deci BMTnıñ Ukraina topraq bütünligi aqta rezolütsiyasınıñ qabul etüv yıllığına bağışlanğan.
2014 senesi fevralniñ soñunda – martnıñ başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden ordular Qırım yarımadanı zapt ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
İdeyä texnoparkınıñ konferens zalı bügen, kötü kötelä torğan qırnı xäterlätte. Kötüçelär ber närsä söyli, kötü başqasın işetergä teli. Matbuğat oçraşuında parad belän bügen, Tatarstan premyer ministrınıñ berençe urınbasarı Rawil Muratov, mäğlümatlaştıru häm elemtä ministrı Färit Fazıylcanov, İdeya texnoparkı citäkçese Sergey Yuşqo, IBM Yevropa Aziä citäkçese Kiril Kornil'yev, IBMHың tönyak könçığış bülekçäse citäkçese Mixayıl Uitç citäkläde.
Älege kileşü turında inde baytaq söylände. Monnan berniçä atna elek uzğan matbuğat oçraşuında Sergey Yuşqo, bu kileşüne Rusiädä berençe şundıy zur proyekt dip atadı. Bügen dä tulayım alğanda süz şul turıda bardı.
Küp närsäne añlap betermägän jurnalistları qızıqsındırğan töp soraw, IBM şirkäte älege kileşüdän, ğomumän tabıştan niçä protsentın üzenä alaçaq digän soraw qızıqsındırdı. IBM şirkäte wäkilläre tögäl sannardan yırağayıp, bez bu kileşüdän üzebezgä urtaq täcribä, yaña ideyälär, yaña satu yulların tababız dip ğomumi cawap birüne qulay kürde.
jurnalistlar bu sorawnı berniçä tapqır üzgärtep tä yullap qarağaç, Rawil Muratov xälne uyın-kölkegä borıp bolay dip cawap birde.
Yuq ä nişläp sez bezdän soramıysız, ni qızıq barısı da IBM öçen genä borçıla. Bez dä bit älege proyektqa küp aqçalar sarıf itäbez, häm bu äle bez alarnı 100 protsent qaytara alaçaqbız digän süz tügel. IBMHың täcribäse zur, anıñ berençe genä kiäwdä buluı tügel. Ä menä bezneñ mondıy yöreş berençe genä, şuña kürä bezneñ öçen kübräk borçılırğa kiräk.Älege kileşü näticäsendä Qazanda yaña IT üzäk tözeläçäk. Bu üzäk maşina tözeleşe häm nefteximiä ölkäsendä eş alıp barır dip kötelä. Yaqındağı ike ayda texnopark belgeçläre bu ölkälärdä tikşerülär ütkärep, dönya bazarın öyränäçäk.
Mäğlümat öçen, IBM şirkäteneñ kompyuter cihazların yasaw buyınça 90 yıllıq täcribäse bar, häm bu ölkädä ul aldınğı urınnarda tora. Bügenge köndä anıñ 117 ildä wäkillege bar, anda 335 meñgä yaqın belgeç eşli.
Texnopark citäkçeläre äytüençä yaña üzäkne tözep, anıñ maqsatların barlawğa yaqınça 6 ay kitäçäk. Barlığı üzäkne tözergä 70 million dollar sarıf iteläçäk. Anıñ yartıysın Tatarstan , ikençe yartısın çit il kompaniäse tüli. Rawil Muratov çığışınnan kürengänçä, bu üzäkneñ ğomumi mäydanı 40 meñ kvadrat metr bulaçaq. Bu urınnarnı tutırıp beterer öçen şirkät qayan şunıñ üxätlek belgeç alaçaq. Matbuğat oçraşındı älege sorawğa cawap itep Sergey Yuşqo “Bu ber – ike yılda ğına xäl itelä torğan mäs'älä tügel. Älbättä kadrlar citmäw mä’säläse bulaçaq. Bälki älege proyekt näticädä, mäğärif ölkäsenä, yuğarı uqu yortlarında uqıtu ölkäsenä dä qayber üzgäreşlär kertüne taläp itär”-dide.
Matbuğat oçraşuında jurnalistlarnıñ tögäl sorawlarına yış qına tögäl bulmağan cawaplar işetelde. Älegä, proyektnıñ uñışlı buluı bik tomanlı räweştä bulsa da, citäkçelek bu kileşügä zur ömetlär bağlıy.
Ğädel Galämetdinov.


text:
Bu saylaw Saakaşviline xaqimiätkä kitergän göl inqilabına, sınaw bularaq ta kürelä. Radiobıznıñ xäbär üzäge belderüençä, Saakaşvilineñ bu wazifağa qabat kiläçägenä ışanıçı zur kebek kürenä, läkin üzeneñ demokratiä äydamanı digän şöhräten haman saqlıy alırmı, anısı bik bilgele tügel.
Saakaşvilineñ prezidentlıq yarışında baştan uq östenlege buldı.
Kötelmägändä xalıqnıñ xaqimiätkä qarşılıq belderüe häm kilgän qatı basım prezidentnı ğadättäñ tış xäl iğlan itärgä häm waqıtınnan alda saylaw qararın çıgarırğa etärgän ide. Läkin bu aşığıç qarar prezidentlıq yarışına däğwä beldergän köndäşlärne, awır xäldä qaldırdı. Çönki saylaw aldı çaraların kürü öçen fäqat ber ay waqıt qalğan ide.
Bu waqıt köndäşlärgä bigräk tä matbuğat çaralarında üz agitatsiäsen başqaru öçen citmi.
40 yäşlek Saakaşvili isä, qanun quşqança prezidentlıq wazifasınnan ayrıldı. Häm ul üzeneñ saylaw aldı çaraların başqara. Nindi şartlardamı? Däwlät kontrolendäge ber kanalda turıdan-turı efirdä. Ul ğına tügel, xalıqnı sälämläw öçen çiratta basqan, Gruziä patriarxı II. İlia häm xäzerge prezidentlıq wazifaların ütägän Nino Burjanadze aldınnan.
Oppozisiädäge namzätlär isä kiresençä üz saylaw aldı kampaniaların birelgän qısqa waqıt eçendä genä başqarırğa mäcbür. Yewropoda iminlek häm xezmättäşlek oyışmasının saylaw küzätü bülegen xezmätkäre, "Gruziädä dekabr ayında, Saakaşviligä saylaw aldı çaraları öçen däwlät radio häm televedeniası waqıtnıñ 40 prosentı ayırıldı. Ä yaña uñçılar partiası namzäte Davit Gamkrelidzegä bu waqıtnıñ barı tik 17 prosentı ğına birelde" dip belderde.
Cömhüriät partiası başlığı Davit Usupaşvili, berdäm oppozisiä namzäte Levan Gachechiladzene yaqlıy. Anıñ äytüençä, matbuğat çaraların qullanu bik çiten, bigräk tä ildäge xosusi kanallar eşen qıyınlaştıru sürätendä.
Saakaşvili färmanı belän ğadättän tış xäl waqıtında yabılğan İmedi kanalı, efirgä yañadan qaytuınnañ ber atna soñ dekabr axırına taba saylaw kampanialarına kübräk waqıt bülergä buldı. Bu ber kanal gına namzätlärneñ ixtiacın qarşılıymı? Usupaşviline tıñlıyq:
“Başta İmedi TV kanalınıñ yabıluı häm anıñ ozaq waqıtqamı eşlämäw mäsäläse bezneñ saylaw aldı çaralarına tirän yoğıntı yasadı. Bigräktä, däwlät kanallarınıñ taraf totuı bik açıq küzgä çağıla. Küzätü komissiäse häm başqa küzätüçelär dä bu mäsäläne telgä aldılar inde. Şunısın ğına uylap qarağız, bik küp kanal, elekke prezidentnıñ saylaw çaralarına yaña yıl qotlawında çığış yasawına röxsät itte, xättä Patriarx häm prezident wazifasın ütägän keşe aldınnan.”
Ä mondıy şikayätlär isä Könbatışnı borçıy başladı.
Ukraina häm Qırğzstandağı tösle inqilaplarnıñ näticäse qaranğı bula başlağaçtın, keşelär sovet cirlärendä demokratiäne cäyelderü maqsatında Tiflisne ürnäk itep kürä başlağan ide.
2003 yılda göl inqilabı belän xaqimiätkä kilgännän Saakaşvili sovet waqıtı yoğıntısındağı xökümätne canlandırıp cibärgän, könbatışqa Gruziäneñ NATO häm Yewropa berlegenä yaqınayırğa layıqlı buluın kürsätü öçen, eçtäge häm tıştağı basımnarğa qaramastan citdi reformalarnı başlağan ide.
Läkin bu ömetle adımnarğa noyabr ayında kötmägändä külägä töşte. Saakaşvili, protest beldergän oppozisiä xäräkätenä qarşı köç qullanırğa ämir birep, ildä ğadättän tış xäl iğlan itte. Küplär mondıy qatı qullılıqnı, üzen reformaçı dip atağan ber citäkçegä kileşmi dip uylıy.


text:
«Ukrzaliznıtsâ» Novoalekseyevka stantsiyasından qatnağan eki trenni lâğı etti. Bunı şirketniñ matbuat hızmeti resmiy saytında bildire.
Berilgen malümatqa köre, №144/90 — 89/143 Krivoy Rog/Dnepropetrovsk – Novoalekseyevka treni aqqında laf kete. Krivoy Rog ve Dnepropetrovsk trenini yanvar 19-da, Novoalekseyevka trenini ise yanvar 20-de lâğu etecekler.
№28/27 Kiyev – Novoalekseyevka treni lâğu etile. Kiyev treni yanvar 19-dan itibaren qatnamaycaq, Novoalekseyevkadan ise yanvar 20-den itibaren lâğu etilecek.
Böyle etip şirket «yolcu taşımalarnıñ masraflarını eksilte».
Aynı vaqıtta, bildirile ki, «Ukrzaliznıtsâ» «yolcular sayısını er daim talil etip, kerek olsa belli yollarda tren qatnaması baqacaq».
Malüm ki, dekabr 26-da «Ukrzaliznıtsâ» Qırım ile demir yol alâqalarını toqtattı. Ukrain naqliyat inspektsiyası ile avtomobil ve avtobus stantsiyalarnı işğal etilgen Qırımğa biletlerniñ satılmasını toqtatmağa avale etti.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Agentliginiñ bergen malümatına köre, A.Yatsenük Nazirler şurası regional islâat ve akimiyetniñ merekezleştirmemesi ile bağlı öz noqtaiy nazarını belgiledi.
«Baş nazir muavini Volodımır Groysmanğa Anayasa deñişmeleri, akimiyetniñ merekezleştirmemesi ve regionlarğa qoşma vekâlet berüvi ile bağlı meselelerniñ er bir şeer, rayonda, vilâyete muzakeresini teşkil etmege rica etem», - dep avale etti o.
Baş nazir bu deñişmeler çerçivesinde akimiyet «mütenasip topraqta rus tilli eali ve diger milliy azlıqlar içün qoşma garantiyalarnıñ berilmesine» azır olğanını da qayd etti.
«Bu bizim deñişmeycek mevamımızdır», - dep yekün çekti o.
Mayıs 25 künü Ukrainada nevtebben tış prezident saylavları planlaştırılğan.


text:
Bunı Bağçasaray qoruğınıñ sabıq baş müdiri tünevin Qırım nazirler Şurasında Qırım baş nazirinen keçirilgen toplaşuvdan soñ hadimlerine bildirdi, dep haber ete qha.com.ua.
«Qarar alındı. Bugünden başlap men qoruqnıñ müdiri degilim. Baş nazirge (Qırımnıñ öz başına tayinlengen Sergey Aksönov – muarrir) bir şey añlatıp olamadım, şu sebepten ariza imzalandı. Yarından başlap men qoruqnıñ baş müdiri degilim. Baş nazirniñ kendi sebepleri bar, müessiseni inkişaf etüv boyunca fikirleri mevcut», – dedi o.
Naumenkonıñ aytqanına köre, bugün Aksönov Bağçasarayğa barıp, qoruqnıñ hadimlerinen körüşecek.
Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğınıñ baş müdir vazifesine Bağçasaray rayon devlet memuriyetiniñ yolbaşçı muavini Elmira Ablâlimova tayin etilmesi mümkün.


text:
O vaqıttan berli 76 yıl keçti. Almanlılar Aqmescitke 1941 senesiniñ 2 noyabr künü kirip kelgen edi. Sovet arbiyleri Qırımdan ketecekleri belli olğan soñ, şeer sakinleriniñ tahliyesi başladı. Amma tahliyege er kes tüşmedi.
İmtiyazlar aldına yazıcılar ayleleri tüşe edi. Anam mennen beraber akimiyetke barıp kirgende, onı apis etilgen Eşref Şemi – zadeniñ arayi, dep quvıp yiberdiler. Biz, Lenina adına Bulvarında yerleşken evimizden, Subhi (şimdi Krılova) soqağında yaşağan Anife bitamızğa köçtik. Men bu künlerni yahşı eslep qaldım. Aqmescit içinde patlavlar eşitile edi, bu aviya bombalar ve sanayı işhaneler patlay edi. Şeerde erzaq mağazlarnıñ, zavodlarnıñ ve çeşit kombinatlarnıñ talamaları keçe edi. Amma bu yağmalar aqqında yaramay, dep yazmaq pek doğru olmaz.
Bu künler aqqında, qısqa hatıralarım «Mavı mustanglar» romanımda aks olunğandır. Şimdi, anda da qısqa bir parça ketirecem: «Deşetli patlamalar, bombalamalar ve yanğınlar içinde talamalar kete edi. Bu öyle bir yağmalar edi ki, mında muvafaqiyetli şeerli öz dostuna, ya da qomşusına: – Bugün yağ zavodında talama yaptıq. Men yarım qopqa yağ ve bir kesek yağ qabuqları aldım. Ve qomşusı, ya da dostu bu haberden ayrette qalmaz edi, aksine pahıllıqtan ahıldar edi, ya da quvanıp özü un kombinatına itştirak etken yağması ve andan evine çıqarıp ketirgen bir çuval unı aqqında aytıp bere edi. Endi eki künden berli şeer boylap güdürdi sesleri kele edi, bu mahsus tertip etilgen qafile, erzaq, silâ mağazlarnı, silâ taşığan trenlerni patlata ediler. Bazen patlatuv işlerine komandanlıq yapqanlar, mahsus tek isar ve araba qapılarnı patlatıp, mağazlarnı qaldıra ediler, o zaman adamlar talamalarğa başlay ediler. Ne içün bu areketlerge tilimizde, talama, ya da yağma, dep aytqanlar, bilmeyim. Bu areketke başqa söz tapmaq kerek edi, çünki, cenk ile baş – başına qalğan halq neler yapmaq kerek edi, sovetler bu yerlerni taşlap kete ediler, insanlar aç ve çıplaq edi. Taşlap ketkenler ise, erzaq ambarlarnı bile yaqa ediler… Gecesi şeerde patlavlar devam ete edi, bazıda yük maşnalarnıñ sesleri, ya da askerlerniñ qayğılı yırlağanları eşitile edi: – İ na Ti – hom o – ki – ya – ne svoy zako – nçili po – hod… Kerseten de, tap Tınç okeanğa qadar qaçacaq oldılar yoqsa? Üç ay devamında bu qadar topraqlarnı berip qoydılar… Kelecek künü, qapılar ögünden, qırmızı ordunıñ daa bir qaç otrâdları keçe edi, olarnı öpkeli, ya da acınıqlı nazarlarnen qadınlar ve ballar ozğara ediler. Bizim qayğılı askerlerimiz Aqyar tarafqa kete ediler, çünki Or Qapı endi almanlılar tarafından alınğan edi. Olar ketkeninen şeerge balaban sukünet tüştü… Aqşam üstü, daa açıq yerlerde yarıq olğanda, terekler kölge bergen yerlerge ise, qaranlıq tüşkende, şeer sakinlerine tanış olmağan bir araba sesleri eşitildi. Başqa iç bir türlü ses yoq edi, tek araba sesleri, de peyda ola ediler, de yoq olıp kete ediler. Amma bu ses qorqutıcı edi… Buruluştan yolğa, biri – biri artından kolâskalı eki mototsikl çıqa edi. Er bir mototsikl üstünde, biri dümen başında, ekincisi kolâska içinde asker otura edi. Bizimkiler degil. Gimnastörkaları qaz kübresi renkinde, omuzlıqları tar, yeñleri ise, köterilgen edi. Öglerinde avtomatları asılı tura edi. Bizim avtomatlar degil – bularda, bizimkinden farqı olaraq, tomalaq diskniñ yerine, patronlar turğan rojok bar edi. Askerlerniñ kaskaları başqa şekilde edi, olarnıñ üstünde yıldız yerine qanatlarnı açqan qartal şekili tura edi. Mototsikllar yavaş kete edi, yat askerleri tebessüm ete ediler, kolâskada oturğanları ellerini sallay ediler. Bu eki mototsikl keçip ketkeninen bir daa sükünet basa edi, amma köşe başından bir çift daa peyda ola edi. Qapıları yanında bala – çağa ve apaylar tura edi. Askerler ep ellerini sallay ve tebessüm ete ediler. Amma, bir balaçıq, eñ kiçkene olsa bile, olarğa qarşılıq olıp elini kötermedi, selâmlarına cevap bermedi… böyleliknen istilâ yılları başladı…».
Aydın Şemi – zade
Müellifniñ tüşünceleri, muarririyet fikirinen doğru kelmemesi mümkün