text:
Rusiye Federatsiyası Silâlı quvetlerinde bütün taraflı teminleme çeşitleri boyunca mahsus ögrenüvler başlandı. Rusiye Mudafaa nazirligi matbuat hızmetiniñ malümatına binaen, ögrenüvler Cenübiy arbiy okrugınıñ poligonları, uçaq alanları ve ögrenüv-idman komplekslerinde ve Qara deñiz suv alanında keçirilecek.
«Maddiy-tehnikiy, müendislik, maneviy-ruhiy teminleme, bağ tiklemesi, radioelektron küreş, radiatsion, himik ve biologik saqlavnıñ teşkil etilmesi meselesi ögrenilip amelde işlenecek», – dep aytıla müessise beyanatında.
Ögrenüvler bir qaç basamaqtan ibaret olacaq, olarnıñ neticelerine köre, arbiy idare, birleşüv ve arbiy bölükler organları «Qavqaz-2016» strategik taqım-ştab ögrenüvinde iştirak etmek içün azır olğanlarınıñ seviyesine qıymet kesilecek.
Mahsus ögrenüvlerge 2,5 biñ asker celp etildi, tahminen 350 arbiy ve mahsus tehnika aleti qullanılacaq.
Ögrenüvler avgust 20-ge qadar devam etecek. Bu, işğal etilgen Qırımdaki vaziyeti kerginleşken vaqıtta keçirile.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri cumaaqşamı bildirdi ki, devletniñ cenübindeki Zaporojye ve Herson vilâyetlerinde arbiy ögrenüvler keçirile.
Avgust 10-da, çarşenbe künü Rusiye prezidenti Vladimir Putin, Ukraina «Qırımda terakt» azırlağanı aqqında rusiyeli FSB-nıñ beyanatına izaat berip, ilân etti ki, Kiyev muzakereler yollarını qıdırmay, amma terrorğa keçe.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Kremlniñ Qırım boyunca qabaatlavlarını «mantıqsız ve utanmazca» dep adlandırdı.
Ukraina Silâlı quvetler Baş ştabında Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ beyanatını red ete.
Ukraina Tışqı işler nazirligi ilân etti ki, Ukrainada Kiyevniñ işğal etilgen Qırımda «terrorizm» ile bağlı olğanı aqqında Rusiyeniñ beyanatlarını takbih eteler, bunıñ Kreml tarafından nevbetteki provokatsiya olğanını aytalar ve bütün bu qabaatlavlarnı delilsiz dep red eteler.


c: text/html

text:
Oktâbr 25 künü Keriç parom keçiti ava vaziyeti eyileşecegine qadar bütünley işini toqtattı. Bunı «Deñiz müdirligi» («Morskaya direktsiya») şirketi bildire.
«Furtuna ihtarı kerçektir. Ava durumı tüzelecegine qadar parom keçiti çalışmaycaq», – dep bildirile açıqlamada.
Müessisede oktâbr 26 saat 3:00 qadar parom keçiti bütünley işini toqtatacağını qayd eteler.
Bundan evel «Deñiz müdirligi» parom keçiti oktâbr 24 künü aqşam işini toqtatmaq mümkün olğanını bildirgen edi.
Keçenleri Kremlin nezaretindeki Qırım Fevqulâde vaziyetler nazirligi bildirgen edi ki, yarımadada oktâbr 24 kününden oktâbr 26 kününe qadar küçlü furtuna ile ruzgâr beklenile. Bu Keriç parom keçitiniñ işine tesir etemek mümkün.
Keriç boğazındaki parom keçiti Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar ülkesi ile birleştirgen esas naqliye bağıdır. Ukraina qanunlarına köre, Keriç keçiti üzerinden Qırımğa kiriş yasaq etile ve devlet sıñırını keçüv qaideleriniñ bozulması sayıla.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiyeniñ Mariy El Cumhuriyetindeki koloniyada bulunğan Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Nuri Primov muntazam sürette ceza izolâtorına qapatıla. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi anası Raime Primovanıñ aytqanına esaslanıp bildire.
«Oğlum Primov Nuri 2 aydan çıqacaq, amma onı ne içündir er vaqıt ceza izolâtorına qapatalar: keçken ayda 10 kün oturdı, bundan eki kün ögüne evden yollanma kelgen edi, anda onı almağa bermediler. Neticede bir çoq erzaq bozuldı, olarnı atmağa mecbur oldı; şimdi (bizden) kene yollav keldi, onı 25-nde almalı, amma ne içündir bağlanıp olamayıq», – dedi Raime Primova.
Koloniyanıñ vekilleri Nuri Primovnıñ anası bergen malümatnı izaatlamadı. Mariy El Cumhuriyetindeki Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ idaresi de bir şey aytmay.
2017 senesi sentâbr ayında Rostov-na-Donudaki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi qararını seslendirip, «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» aqyarlı mabüsleri Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primovnı beş yıl umumiy rejim koloniyasında qalmalarına üküm etti.
2018 senesi iyünniñ 20-nde Qırımda 68 yaşında Raime Primova açlıq ilân etti. O, Rusiye mahküm etken oğlunı almaştıruv cedveline kirsetmege talap etti. Narazılıq vaqtında onı hastahanege alıp ketkenler. Daa soñra Raime Primova açlığını toqtattı.
Keçken sene dekabr ayında Rusiyeniñ Mariy El cumhuriyetiniñ Sovet rayon mahkemesiniñ qadısı Yelena Yakimova Nuri Primovnı şartlı olaraq vaqtından evel azat etmege razı olmadı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina tış işler nazirligi halqara cemaatçılıqnı Rusiyege qarşı azamiy basqı kösterip, Qırım ve Donbass qaytarılmağance, Ukrainanıñ mustaqillik ve topraq bütünligi ğayrıdan tiklenmegence, bütün sanktsiyalarnı saqlamağa çağıra.
Ukraina OON-nıñ bütün devlet - iştirakçilerni teşkilâtnıñ qanunlarına ve halqara uquqqa köre, Rusiyeden bütün mecburiyetini, minsk añlaşmalarınıñ tolusınen ömürge keçirüvini ve Ukrainağa qarşı yapılğan bütün basqılarınıñ toqtatılmasını talap ete.
Kiyevde hatırlatqanları kibi, Rusiyeniñ basqı başlanması vaqıtından başta Qırımda, soñra Donbassnıñ qısımında 2600 ziyade ukrain askeri elâk oldı ve 9000 ziyade yaralandı.
«Bu basqınıñ üç yıl devamında, rus zabitlernen Donbassta qırqbiñlik ordu teşkil etildi, o ise maliye ceetten bütünley Rusiyenen temin etilgen. Bu ordu eñ yañı rus silâlarnen donatılğan» - dep bildirile mesacda.
Nazirlikte qayd etilgeni kibi, Ukraina biri-biri artından özüne alğan siyasiy, gumanitar, içtimaiy, iqtisadiy hususiyetlerniniñ qoruma mecburiyetlerni ömürge keçire. Bular ise: ateş atmasını toqtatuvı, ÖBSE mahsus monitoring missiyasını tolu irişimnen temin etüvi, siyasiy meselelerni çezecek müim adımlarnı yaptı.
«Ukraina akimiyeti boyeviklerniñ astında olğan yerlerni tabiy gaz ve elektrik energiyasınen temin etmege devam etmekte, ukrain grajdanlarını pensiya ve başqa içtimaiy paralarnı ödemekte. Er vaqıt üküm sürgen cenk vaziyetinde ukrain mütehassısları infrastruktura, bozuq gaz ve suv ağları, elektrik berilme ağını ğayrıdan tikleyler» - dep hatırlattılar arizada.
Rusiye ise öz tarafından Kiyev minsk añlaşmalarğa köre iç bir mecburiyetini yerine ketirmegeni aqqında aytmaqta.
Nazirlikte hatırlatqanları kibi «Rusiye ve onıñ marionetkaları 130 ukrain reinelerniñ qurtarmasına daima mania olalar, olarnı deşetli şaraitlerde tutıp qıynaylar ve Sovet ukumetiniñ cinaiy kodeksine köre ölüm maküminen qorqutalar.»
Rusiye ukrain grajdanlarınıñ siyasiy taqipini devam etip, Rusiyede qanunsız şekilde bulunğan Savçenko, Sentsov, Kölçenko kibi siyasiy mabüslerini azat etmege red ete, dep qoştılar tış işler nazirliginde.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
İşğal etilgen Qırımda bu yaz mevsiminde Rusiye vatandaşlarınıñ tahminen 2% raatlandı, 9% ise raatlanmağa ister edi. Bu kibi malümatnı Bütünrusiye cemaat fikirniñ ögrenüv merkeziniñ baş müdiri Valeriy Fedorov bildirdi, – dep haber ete İTAR-TASS.
«Bu ve diger malümatlar Qırımnıñ rusiyeliler arasında populâr olğanını tasdiqlay», – dep yaza neşir.
Fedorov eki bütünrusiye içtimaiy soravnıñ malümatına ve Qırım turizm ve kurort «nazirliginiñ» qayd etkenine esaslana.
İşbu müessiseniñ malümatına köre, 2014 senesi Qırımda yaz mevsimi devamında 2,8 mln turist bulundı, olardan 1,96 mln – rusiyelilerdir. Keçken senege köre, vaziyet ğayet deñişkendir, o vaqıt raatlanğanlarnıñ umumiy sayısı – 5,9 mln edi, rusiyelilerniñ sayısı – 1,53 mln.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
LDPR deputatı Sergey Furgal mart 18 künü «Qırım ve Aqyarnıñ Rusiye terkibine qoşuluv kününi» teşkil etmek teklifi ile buyurdı. O, «Arbiy şüret ve hatıra künleri aqqında» Federal qanunınıñ 1.1. maddesine mezkür deñişüvni yaqın künleri azırlaycaq ola, haber ete İzvestiya.
«Qırımnıñ Rusiye ile birleşüv kününi memleketimizniñ ğayrıdan doğuvı kibi tanımaq mümkün. Çünki ğayrıdan quruv yılları Rusiye bayağı coyğan edi. Bugün ise er kes rus dünyası aqqında ayta, memleketimiz ulu devlet statusını qaytara. Eminim, bu kün vatanımıznıñ tarihında müim künlerniñ sırasına kirmeli», – dey qanun leyhasınıñ müellifi.
Yaqında Rusiyede Qırım işğali ile bağlı olğan daa bir bayram belgilendi – fevral 27 künü «Mahsus ameliyat küçleriniñ künü» qayd etilgen edi. Onı prezident Vladimir Putinniñ avalesi ile meydanğa ketirdiler.
2014 senesi mart 18-de Moskvada «Qırım ve Aqyarnıñ Rusiyege qoşuluvı aqqında» añlaşma imzalanılğan edi. Bu künni Qırımda raatlıq künü olaraq ettiler.
İşğal yıllığı munasebeti ile dünyada Ukrainanıñ bu torpağınıñ Rusiye tarafından işğal etilmesi tanılmağanını bildireler.
AQŞ işğal etilgen Qırımda insan aqları ile bağlı vaziyetniñ zor olmasına ayrı diqqat ettiler.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
OSCE Parlament assambleyası netice beyannamesinde Rusiyeniñ Qırım ilhaqı ve Qara ve Azaq deñizleriniñ askeriyleştirilüvi qabul etilmeycek, dep bildirdi. Rey berüv neticelerine köre, Parlament assambleyası toplaşuvınıñ iştirakçileri bu bes-belli şeylerge qarşı çıqmadı. Rusiye eyyeti Parlament assambleyasında beyannameniñ qabul etilüvine keder etecek ola, rey berüvge kelmedi – amma, körgenimiz kibi, OSCE destegine pek ümüt etmedi. Ve, elbette, bu vaziyet yaqınlarda Avropa Şurası Parlament assambleyasında körgenlerimizden pek farqlı edi, anda Rusiye eyyeti qaytarılğanda Qırım aqqında hatırlatmamağa tırıştılar.
Yanaşuv farqını tafsilâtlıca añlatmaq kerek. OSCE Parlament assambleyası – 1975 senesi Helsinkide qabul etilgen qararlarnıñ mirasçısıdır. Helsinkideki toplaşuv aktı Ekinci Cian cenkinden soñ Avropa memleketleriniñ sıñırları deñişmeycegini belgiledi, böylece, yıllarnen devam etken topraq davaları toqtatıldı ve iddia ve intiqam imkânları yoq etildi.
Sovetler Birligi, Yugoslaviya ve Çehoslovakiyanıñ dağıluvı bu devletlerniñ terkibinde olğan birliklerniñ sıñırlarında oldı. Bu dağıluv degil de, ayırıluv edi
Oquyıcı 1975 senesinden soñ Avropa memleketleriniñ sıñırları deñişken edi – ve bir kere de degil, dep itiraz ete bile. Amma asılında böyle deñişüvler belli tertipte yapıldı. Almaniya Federativ Cumhuriyetiniñ Almaniya Demokratik Cumhuriyeti ile birleşüvi Helsinkide aktnı imzalağan bu eki devletniñ parlamentleri qabul etken qararlarğa köre oldı. Sovetler Birligi, Yugoslaviya ve Çehoslovakiyanıñ dağıluvı bu devletlerniñ terkibinde olğan birliklerniñ sıñırlarında oldı. Bu dağıluv degil de, ayırıluv edi – birlik cumhuriyetleriniñ devlet statusları halqara toplulıqta Helsinkiden evel de tanılğan edi. Aks alda Ukraina SSC ve Beyazrusiye SSC BM tesisçi memleketleri arasında nasıl olur edi?
Bu ikâyede tek bir istisna bar, Rusiye oña esaslanmağa pek seve – Sırbistannıñ sabıq muhtariyeti olğan Kosovo mustaqilliginiñ dünyanıñ bir sıra memleketi tarafından tanılmasıdır. Amma bu qarar Sırbistan silâlı quvetleri aman-aman bütün ealini zornen çıqarğan ve BM Halqara mahkemesi qarar alğan soñ qabul etilgen edi. Rusiye tezden Gürcistan muhtariyetleri, Abhaziya ve Yujnaya Ösetiya, mustaqilligini tanığanına baqmadan, Kosovo mustaqilligini tanımay ve halqara uquq bozuluvı dep saya.
Rusiye Qırım toprağını özüne qoşıp, Helsinkide imzalanğan añlaşmalarnıñ aslını şübhege oğrattı
Amma Kosovo problemini Qırım probleminden farqlı etken şey – Kosovo toprağınıñ Sırbistandan ayırılğan soñ başqa bir devletke qoşulmağanıdır (elbette, Kosovo arnavutları arasında qomşu Arnavutlıq ile birleşüv tarafdarları çoq edi). Qırım toprağını ise Rusiye özüne qoştı. Böylece, Helsinkide imzalanğan añlaşmalarnıñ aslını şübhege oğrattı.
Bu asıl ise pek sade – XX asırda eki kere viran etici cenklerniñ alanı olğan Avropa qıtasında «yaşayış yeri» ve tesir saaları, er angi regionnıñ kimge ait olğanınen bağlı zıddiyetler bir daa olmaycaq. Avropa devletlerinden iç birisi başqasınıñ toprağına el uzatmaycaq.
Qırım ilhaqı – Helsinki aktınıñ faktik kömülüvidir. Şu sebepten OSCE Parlament assambleyası buña razı olamay.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Vitaliy Portnikov, Kyivli jurnalist, Qırım.Aqiqat közeticisi


text:
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov, Qırım cenübiniñ dağlarında sentâbrniñ soñunace avnı yasaqladı. Bu, Qırım ükümetiniñ saytında yazılğan.
"Yüksek yanğın telükesi sebebinden ve av resurslarını saqlamaq ve devlet qorulığında bulunğan obyektlerniñ havfsızlığını temin etmek maqsadınen, Qırım Cumhuriyetiniñ Yalta şeer bölgesiniñ topraqlarında 2019 senesi avgustnıñ 30-ına qadar avnı yasaqlayım", - denile buyruq metninde.
Daa evel Qırımda avgustnıñ 22-sine qadar yüksek yanğın telükesi vaziyetini ilân ettiler.
Yüksek yanğın telükesi sebebinden yanğınğa oğraması mümkün olğan yerler yanında ateş yaqmağa, mangal qullanmağa, tütün içmege, yanğan sernik taşlamağa, pirotehnik mahsullarnı qullanmağa, benzin, kerosin ya da diger yanğan madde ile yağlanğan şeylerni qaldırmağa, küneş tüşken orman alanlarında şişe, diger çöplükni qaldırmağa, terek tübünde, alanlarda ot yaqmağa yasaq etile.


text:
İçtimaiy leyhalar – Yardım ve hayriye komiteti çerçivesinde teşebbüsi ve ömürge keçirilüvi CIBA ortaqlarına ait olğan cemiyet içün ğayet mühim hayır leyhalarıdır.
Hayriye leyhalarında iştirak etmege istegenler işdeşlikke davet etileler.
1. Bağçasarayda ORTA CUMA CAMİniň ğayrıdan tiklenüvi.
Leyhanıň izaatı: Hanlıq devri (1674 senesi qurulğandır) esas camilerinden biri olmaqnen beraber cuma namazınıň kılınması içün merkeziy cami sıfatında qullanılğan ORTA CUMA CAMİniň ğayrıdan tiklenüvi.
Leyhada iştirak etmege ya da onıň haqqında daha tafsilâtlı malümat almağa istegenler leyhanıň yolbaşçısı Fevzi Hamzanen aşağıdaki telefon nomeri ve e-mail vastasınen bağlana bileler.
(063 2393767, Fevzi.Hamza@gmail.com).
2. Aqmescitte (Simferopol) MERKEZİY CAMİniň qurulması.
Leyha izaatı: Aqmescitte (Simferopol) MERKEZİY CAMİniň qurulışı.
CIBA leyhağa qol tuta ve öz ortaqlarını bu yönelişte faal iştirakke davet ete.
3. Eski Qırımda (Starıy Krım) yerleşken SULTAN BEYBARS CAMİSİniň ğayrıdan tiklenüvi.
Leyha izaatı: Eski Qırım şeherinde (Starıy Krım) yerleşken SULTAN BEYBARS CAMİSİniň ğayrıdan tiklenüvi.
Tarihiy malümat. Sultan Beybars Camisi 1287-1288 seneleri Solhatta Zahir Seyf-ad-din as-Salih Beybarsnıň paralarına qurulğan Qırımnıň eň qadimiy camilerinden biridir. Zahir Seyf-ad-din as-Salih Beybars (1260-1277 seneleri hükümdarlıq yapqan)Mısırda 300 yılğa yaqın hakimlikte bulunğan meşhur Memlük sülâlesinden ekinci ve dört eň namlı sultanlarından biri olğandır.


text:
Mayıs 16-da saba Aqmescitte Qırım faali, Qırımdaki Ukrain medeniyet eviniñ azası Veldar Şukurciyevni Qırımnıñ Rusiye içki işler nazirliginiñ ekstremizm ile küreş merkezine davet ettiler.
Bunı o Facebookta yazdı.
Faalniñ aytqanına köre, saba onıñ maşinasını blok etip, celpnameni berdile. Vesiqada aytıla ki, onı cumaertesi künü saba saat 9-da qayd etilgen idarede «subet keçirilmesi ve kelgen arizada berilgen malümat boyunca yazma şekilde añlatması içün» bekleyler.
Qırımnıñ uquq qoruyıcıları bunıñnen bağlı bir de bir resmiy izaatlar bermediler.
Veldar Şukurciyev mart 9-da T.Şevçenkonı añma tedbirinde yaqalanğan faallerden biridir.
Mayıs 16-da o sürgünlik qurbanlarını añmaq içün Çatırdağ töpesine çıqacaq edi.


text:
«Eurovision-2016» ğalibi, Ukraina temsilcisi qırımtatar yırcısı Jamala sentâbr 21-de, çarşenbe künü «1944» türküsine resmiy klipni taqdim etti. Yırcığa ğalebe ketirgen yırnıñ video premyerasını ilk olaraq Kiyevde seyirciler kördi.
Klipniñ esas fikri horeograf Anatoliy Saçivko ve operator Nikita Kuzmenkoğa ait.
«Biz, bir şey yañlış olğan nasıldır dünyanı köstermege istedik. Hususan, bu qabileni köremiz, onıñ toprağına felâket keldi, gemiler keldi. Aqiqaten de, merametsiz bir şekilde. Bu, belâ aqqında, felâket aqqında bir ikâyedir», – dep añlattı Jamala.
Klip, Zakarpatyede yerleşken arbiy bazada üç kün içinde çıqarıldı.
Qırımdan yırcı Jamala «Eurovision-2016» yır yarışında ğalebe qazandı, onıñ finalı İsveçiya paytahtı Stokgolm şeerinde mayıs 15-ke keçer gecesi keçirildi. Yırcı qırımtatar halqınıñ sürgüni aqqında añlatqan «1944» yırını taqdim etti. Konkurs qaidelerine köre, endi Ukraina «Eurovision» yarışını 2017 senesi qabul etecek. «Eurovision-2017» konkursı Kiyevde keçirilecek.


text:
Bunı Azatlıq Radiosı bildire.
«Cinayetçiler pencereni parlap, bina odasına «Molotov qarışması» ile şişeni attılar. Ofiste bulunğan bekçi parlanğan cam davuşını eşitip, yanğıncılarnı tez-tez çağırdı. Yanğınnı söndürdiler – ofisniñ tek bir odası yandı. İlki malümatlarğa köre, zararlanğan adam yoq», – dep bildirdi matbuat hızmeti.
İşbu ofis (rayon saylavaldı ştabı) doquz qatlı mesken evniñ birinci qatında yerleşe, bu sebepten ştab yanğını yüzlernen adamnıñ ömürini havf altında qaldırdı.
Ştabnı ekinci sefer yaqacaq olalar – ilki sefer belgisiz adamlar üç afta evelsi binanı ateşke berdiler.


text:
Noyabr 21, bazarertesi künü Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesinde «Çiygoznıñ işi» boyunca 43-cü mahkeme oturışı keçirildi. Toplaşuvda qabaatlayıcı tarafnıñ daa üç şaatı sorğudan keçti. Bunı rusiyeli advokat Nikolay Polozov Facebookta yerleştirilgen video-muracaatında bildire.
Advokatnıñ sözlerine köre, sorğudan birinci keçken – Nagornıy Yüriy Grigoryeviç – ortodoks kilseniñ cemaatına ait olğanını bildirdi. Ekinci şaat Kezlevde politsiya yolbaşçısınıñ muavini Pugaç İgor Vladimiroviç oldı. Üçünci soraştırılğan şaat – Pogorodniy degen biri, o Sudaq kazak cemiyetiniñ atamanı ola. İfade bergenlerniñ iç biri Ahtem Çiygoznı 26 fevral vaqiaları devamında körmedi, dep bildirdi Polozov.
Nevbetteki mahkeme toplaşuvı, advokatnıñ malümatına köre, 22 noyabrde saat 9:30 başlanacaq.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Büyük Britaniya Qırımnı işğalden qurtaruv platformasını quruv kontseptsiyasına qol tuttı. Bu aqta elçi Melinda Simmons Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar ile körüşkende ayttı.
«Melinda Simmons Qırım platformasınıñ kontseptsiyasına qol tuttı ve bu meselede ileride mesleat keçirmege azır olğanını bildirdi, Büyük Britaniya Ukraina suvereniteti ve topraq bütünligine sadıq qala, dep qoştı», – dep aytıla Ukraina Tış işler nazirliginiñ haberinde.
Körüşüv vaqtında taraflar halqara toplulıqnıñ diqqatı Qırım meselesinde ve Ukraina tarafınıñ «Qırımda insan aqları bozulğanda ve Azaq-Qara deñiz regionı Rusiye tarafından askeriyleştirilgende Qırım platformasınıñ qurulışı ve işindeki» fikirlerinde müim, dep qayd etti.
Sloveniya elçisi Tomaž Mencin Ukrainanıñ Qırım platformasını quruv teşebbüsine qol tuta, dep bildirdi.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.


text:
Qırım.Aqiqat haber saytı ve QHA haber agentliginiñ yolbaşçılığı saytlarda aşkâr etilgen malümatnı qullanganda bağlantını qayd etmegen türk zenaatdaşlarını müelliflik aqlarına riayet etmege çağıra.
Qırımnıñ memuriy sıñırında üküm sürgen kergin vaziyet ve qırımtatarlarnıñ meseleleri aqqında haberlerniñ miqdarı çoq olğanından sebep, bazı türk resursları Qırım.Aqiqat saytınıñ qırımtatar tilinde (latin urufatında) ve QHA agentliginiñ türk tilinde çıqqan haberlerini ilk menbağa bağlantını bermeyip, biraz tüzetip qullana.
«QHA haber agentliginiñ ve Qırım.Aqiqat haber portalınıñ qırımtatar ve türk tillerinde çıqqan haber ve analitik malümatlarınıñ sıq sürette qullanılması sebebinden Türkiye zenaatdaşlarımıznı haberlerni uyğun şekilde, yani menbanı qayd etip ve müelliflik aqlarına riayet etüv ümdelerine esaslanıp, aşkâr etmege çağıramız», – denile muracaatta.
Aks alda Qırım.Aqiqat ve QHA Türkiye Cumhuriyeti mahkemesine müelliflik aqlarına riayet etüv ile bağlı dava ile muracaat etmek aqqından faydalana bile.


text:
Tamaşanı oyıştıru da beryaqtan show-buziness, ämma berük waqıtta zur säyäsi çara ütkärü qanunnarına nigezlängän ide. Bayraqlar, tieşle urında tieşle xuplaw süzläre qıçqırıp toruçılar, cıyılğan xalıqnıñ ruxın kütärep toru, häm älbättä, küpsanlı telekameralar.
Ul kameralar nigezdä Rusiä telekanallarınıqı ğına ide. Bäysez mäğlümät çaralarına, Mäskäwdäge çit il xäbärçeläreneñ küpçelegenä Putin tarafdarları cıyınına yul bu yulı da yabıq buldı.
Monı, Vladimir Putinneñ şuşı cıyındağı çığışı aşa barı tik il eçendäge xalıqqa ğına möräcäğät itärgä tırışuı belän añlatırğa mömkin. Ä anda çınnan da şaqtıy qızıqlı belderülär yañğıradı.
Sülpän genä başlanğan çığış azağına taba canlana barıp, yuğarı noqtasına, Putinneñ, ildä äle haman da Rusiägä qarşı eşläwçe qara köçlär buluı turındağı süzlärendä citte. Çığışınıñ näq menä şul öleşen Vladimir Putin çın küñeldän, här äytkän süzenä inanıp yasadı digän xis qaldı.
Rusiäneñ böyeklegenä qarşı çığuçılar ildän çittä genä tügel, anıñ eçendä dä äle citärlek ikän. Alar üz xalqınıñ yaqlawın ezlise urınğa, törle ilçelek tiräsendä böterelep, çit fondlar häm xökümätlär yaqlawın ezli, di Putin.
İkençedän, andıy zatlar äle xäzerge saylawlarda da qatnaşa ikän - "sez alarnı tawış birü isemleklärendä häm qayber partiälärneñ iğanäçeläre arasında kürä alasız", dide prezident, şul qarayözlärneñ isemnären atamıy ğına.
Ser tügel, Rusiädäge saylawaldı kampaniäse xakimiät yağınnan bik köçle kontrol astında bara, şuña da qaramastan, qayber partiälär, misal öçen, Uñ köçlär berlege, açıqtan-açıq Putin säyäsätenä qarşı buluın belderä başladı. Kreml bu uñaydan bik borçıla, häm Putinneñ näfrätle süzläre näq menä aña qarşı yünälderelgän dip farazlana.
Uñ köçlär berlege citäkçelärennän berse Boris Nemtsov fikerençä, çığışında 90-nçı yıllardağı başbaştaqlıqlarnı xurlap telgä alğanda, Putin uzen dä tänqitlärgä tieş ide. Çönki şul waqıtta ul üze yuğarı citäkçelektä buldı - prezident idaräsendä eşläde, Federal' iminlek xezmäten citäkläde, premyer-ministr itep bilgelände häm bar bu eşlärendä Berezovski, Gusinski, häm bigräk tä Yeltsin qızı Tatyana Dyaçenko belän tığız mönäsäbätlärdä buldı.
1998-nçe yılğı defolt öçen cawaplı sanalğan Sergey Kirienkonı Putin başta üzeneñ iñ yaqın keşelärennän berse - İdel buyındağı wäkile itep bilgeläde, ä soñraq iñ cawaplı tarmaqlarnıñ berse, Rosatomnı citäklärgä cibärde.
90-nçı yıllardağı qırği dip sanalğan xosusilaştırunıñ atası Anatoli Çubays Putin prezidentlığı çorında ilneñ iñ ere şirkätläreneñ berse, Rusiäneñ energoçeltären citäkläp kilde.
Putin fikerençä, elek ilne tarqatırğa mataşqan ähellär xäzer Könbatış möğällimnärennän sabaq alıp, häm belgännären kürşe respublikalarda sınap qarap, Rusiädä dä şunı eşlämäkçe.
İñ qızığı şul - Lujnikidäge şuşı zur tamaşa üze amerikan saylaw kampaniäsennän küçerep alğan, hiçyuğı şuña oşatu tırışlığı zur bulğan, yäğni Könbatışqa iärep oyıştırılğan ber çara ide.


text:
İlhaq etilgen Qırımda iyülniñ 1-inden soñ kinoteatrlar, teatrlar ve bala lagerleri çalışıp başlaycaq. Bunı iyün 23-ünde Qırımnıñ rusiyeli akimiyetiniñ oturışında Olga Dugarenko haber etti.
Onıñ aytqanına köre, "çetelden Qırımğa kelgenler karantinni observatorlarda keçirmeli". Bundan ğayrı bala taqımlarınıñ yarımadadan çıqması yasaqlanacaq, yalıñı Keriçteki ve Aqmescitteki arbiy paradlar buña istisnadır. Bunıñnen beraber, avgust 1-ine qadar hostellerniñ çalışması, konferentsiya ve sergilerniñ teşkil etilüvi toqtatılğan.
Keçken künü işğal etilgen Qırımda 10 yañı koronavirus hastası qayd etildi, bir COVID-19 hastası vefat etti.
Umumen Qırımda, akimiyetniñ malümatına köre, 623 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 36-sı çetelden keldi, 93-ü qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar. 416 insan yahşı oldı, 21 kişi vefat etti. Aqyarda 207 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı, 3 kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Yalta sailinde Paşaliya munasebeti ile şeer sakini ve musafirlerini bedava tort ile sıyladılar. Bayram tatlılıqnıñ ağırlığı – 45 kilo, ziyafetni Yalta memuriyet başı Andrey Rostenko esabına pişirdiler, haber ete Qırım.Aqiqat.
Yalı kenarında cemaat ğıdalav ve ticaret noqtaları açılğan. Musafirlerni sıylamaqtan evel aziz Aleksandr Nevskiy adına katedral kilse papazı Kirill tortqa aziz suvnı septirdi.
Tortnı politsiya hadimleri sarıp aldı, ziyafetke irişimni «Yekâne Rusiye Yaş Gvardiyası»nıñ faalleri ile nezaret ete ediler. Bedava tortqa olğan nevbette esasen balaları ile ana-babalarnı ve ihtiyarlarnı körmege mümkün edi.
Yalta memuriyetiniñ başı Andrey Rostenko bayramğa kelmedi. Onıñ yerine Yalta sakinlerini şeer memuriyetiniñ başı muavini Yelena Perverzeva ve Yalta şeer şurasınıñ reisi Valeriy Kosarev hayırladılar. Soñkisi hayırlav sözlerinde Ukrainada barışıqnıñ olmasını tiledi.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırımda Rusiye Federal migratsion hızmetiniñ vatandaşlıq, mesken ve readmissiya bölüginiñ yolbaşçısı İrina Boyko bildire ki, yarımadada Ukraina vatandaşlığından vazgeçmege istegenlerniñ 19 biñ arizası mevcut.
Memurnıñ bu cevabı memleket akimiyeti organlarınıñ faaliyeti aqqında malümat almaq içün resmiy muracaat etken «RosOtvet» Rusiye hızmetine keldi.
«Böyle ariza (vatandaşlıqtan vazgeçüv – muar.) Federal migratsion hızmetiniñ territorial organına yaşağan yerinde ya da bulunğan yerinde berile. Arizağa Ukraina ve Rusiye vatandaşınıñ pasportı, ya da Ukraina vatandaşlığını tasdıqlağan çetel devleti (Ukraina) vekâletli organı bergen diger vesiqa ilâve etile. Al-azırda Qırım Cumhuriyeti boyunca Rusiye FMH İdaresi tahminen 19 biñ arizanı qabul etti», – dep aytıla cevapta.
Boyko mayıs başında Qırımda Rusiye Federal migratsion hızmeti yerli sakinlerden Ukraina vatandaşlığından vazgeçmek istekleri ile arizalarını qabul etmege başlağanını tasdıqladı.
«№6 Federal qanunnıñ 4-ünci maddesiniñ 1-inci qısmına köre Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşı olaraq tanılğan ve Rusiye Federatsiyası pasportını alğan şahıslar Rusiyede çetel devletniñ vatandaşı olaraq sayılmamaq içün diger devletniñ, yani Ukraina devletiniñ vatandaşı olmaq istemegenini ariza şeklinde bildirmek kerekler», – dep añlattı memur.
Rusiye FMH bergen malümatına köre, Qırımda 3500 ukrain Rusiye vatandaşlığından vazgeçti. Uquq qorçalayıcılar qayd ete ki, ariza yazmağan, amma Rusiye pasportını almağanlar çoq.
Ekspertlerniñ aytqanına köre, Qırımda qaç kişi Rusiye pasportını almaq istemey kibi doğru malümat yoq.


text:
Amnesty International halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtı Rusiye işğal etilgen Qırımda 2014 senesi ğayıp olğan ve öldürilgen qırımtatar faalleriniñ işleri taqiq etilmegenini qayd ete.
Bu aqqında uquq qorçalayıcı teşkilâtınıñ 2015-2016 seneleri dünyada insan aqlarına riayet etüv esabatında aytıla.
«Deliller bar, video bar, bunıñ kibi bir qaç cinayetke «Qırımnıñ samooboronasınıñ» alâqası bar olğanını qolay-qolay ögrenmek mümkün», – dep aytıla esabatta.
Uquq qorçalayıcılar qayd ete ki, Rusiye 2014 senesi Qırımnı işğal etken soñ yarımadanıñ şimdiki akimiyeti «fikir ve toplaşuv azatlığını sıñırlamağa devam ete».
«Ukrainağa qoltutqanlarğa qarşı sert areketler yapılğan edi. Qırımtatarlar eñ çoq zarar körgenler. Olarnıñ tedbirlerini yasaq ete ediler. Qırımtatarca çalışqan kütleviy haber vastaları qapatıldı, liderlerniñ evlerinde tintüvler keçirildi, cinaiy işler açıldı, olarnı siyasiy sebeplerden apiske ala ediler», – dep aytıla esabatta.
Vesiqada Qırımtatar Milliy Meclisi ve onıñ vekillerine qarşı basqı, Ukrainağa qoltutqan faallerniñ yaqalanması ve Rusiye mahkemesi Qırımda terakt azırlaması ile qabaatlağan Oleg Sentsov ve Aleksandr Kolçenkoğa qarşı ükümler qayd etile.
Qırım işğalinden soñ yarımadada qırımtatarlar ğayıp ola. 2015 senesi dekabr ayında Keriçte eki er kişi ğayıp oldı: Ruslan Ganiyev ve dostu Arlen Terehov. 2014 senesi mayıs 20-da Seyran Zinedinov, 2014 senesi sentâbr 27-de – İslâm Cepparov ve Cavdet İslâmov, 2014 senesi oktâbr 3 – Eskender Apselâmov ğayıp olğanlar.
Qırımdaki Taqiqat komiteti bunıñnen bağlı cinaiy işlerni açtı, amma ğayıp olğan insanlarnıñ bulunğan yerine dair bir de bir malümat alâ daa yoq. Cinaiy işler öldürüv ve qaçıruv maddeleri boyunca açıldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İslâm dini içtimaiy munasebetler, ahlâqiy areketler, insanlıq aqlarınıñ qorçalanuvı, işanç, raatlıq ve muabbetlik müitini yoq etecek qavğa, tartışma ve küskünliklerge sebep olacaq areketlerden uzaq turmasına büyük emiyet bere. Bu sebepten içtimaiy munasebetlerge zarar ketirgen, temel aqlarnı bozğan ve ahlâqiy zayıflıqqa sebepçi olğan öşek, beftan, yalan, munafıq, fesat, casuslıq, hased kibi söz, fiil ve areketlerni yasaq etti. Bu maqalede eñ büyük hastalıqlardan ekisini baqıp çıqacamız:
1. Öşek
"Öşek" bir insannı özü olmağanda yamanlamaq ve onıñ begenmeycek sözler aytmaqtır. İnsannıñ bedeni, soyu, ahlâqı, işi, urbası, evi, kibi şeyler öşekniñ sebebi ola bile. Közleriniñ qıyışlığı, saçlarınıñ tökülmesi, uzun ya da qısqa böylü, qara ya da sarı teñli olması, kibi sıfatlar aqqında aşağılap laf etilse, öşek olur. Peyğamberimiz (s.a.s.) sahabelerinden: "Öşek nedir bilesiñizmi?", - dep soradı, sahabeler: "Allah ve Resuli daa yahşı bile", - dep cevabını berdiler. Peyğamberimiz (s.a.s.): "Qardaşıñnı o, begenmegen bir sıfat ile añmañdır", - dep tarif etti. Oña: "Ya qardaşımda aytqan sıfat olsa, ne aytarsız?", - dep sorulğan soñ, "Eger aytılğan sıfat qardaşıñda olsa, işte, o vaqıt öşek olur. Eger olmasa, oña beftan ve iftira etken olursıñ", - dep buyurdı (Müslim).
Körgenimiz kibi, laf etilgen sıfat o insanda olmasa, buña ğıybet degil de, "beftan", dep aytıla. Beftan öşekten daa yaramay bir arekettir. Çünki öşekte laf etilgen şeyler adamda bar, beftanda ise yoq.
Peyğamberimizniñ (s.a.s.) hanımı Hazreti Ayşe anamız añlata: "Bir kün Hazreti Peyğamberge: "Ey, Allahnıñ Rasulü! (Qısqa böylü olğanına işaret etip) böyle- böyle olğan Safiye saña yeter", - dedim. Bunıñ üstüne maña "Ey, Ayşe! Öyle bir söz ayttıñ ki, eger o söz deñizniñ suvunen qarışsa, er alda onı bozar, dadını ve qoqusını bozar edi", - dep buyurdı. "Bir kün Hazreti Peyğamberge bir insannı areketlerini taqlit etip añlattım. Bunıñ üstüne Allahnıñ Resuli "Qarşılığıñda maña dünyanı berseler bile, bir insannı begenmeycegi bir şeynen taqlit ve sıfatlandırmağa kesen-kes sevmem", - dep buyurdı (Ebu Davud).
Peyğamberimiz (s.a.s.) bu sözlerinen bizge öşekniñ yaman bir areket olğanını bildire. Yüce Allah Quranda bu ayetnen ğıybetni kesen-kes olaraq yasaq etti: "Ey, iman etkenler! Zannıñ çoqusından saqınıñız. Çünki zannıñ bir qısmı günahtır. Biri-biriñizniñ qusurlarıñıznı araştırmañız. Biri-biriñizniñ ğıybetini yapmañız. Angi biriñiz ölü qardaşıñıznıñ etini aşamağa ister? İşte, bundan igrendiñiz! Allahqa qarşı kelmekten saqınıñız. Şübesiz, Allah tövbeni qabul eticidir, pek merhametlidir" ("Hucurat" suresi, 49/12 ayet). Bu ayet-i kerimede Yüce Allah, insanlıq aqlarını bozğan üç davranuvdan saqınılmasını emir ete. Bular: "yaman zan etmek", "insanlarnıñ gizli allarını araştırmaq" ve "öşek yapmaq"tır. Bu üçü aqlarnı bozğan, cemiyetniñ raatlıq ve sağlamlığını yoq etken areketlerdir. Er üçü de insan ve toplum ayatında tedavisi pek qıyın olğan yaralarnı açqan hastalıqlardır. Hususan, öşek, pek çirkin bir arekettir. Bu çirkinlikni Allah ölgen bir insannıñ etini aşamaqnen qıyaslay. Ölü bir insannıñ etini aşamaq ne qadar çirkin olsa, öşek de o qadar çirkin bir arekettir. Bu beñzetüv müminlerni işbu areketten uzaqlaştırmaq ve öşek günahınıñ büyüklügini köstermek içündir.
Sahabeden Sufyan b. Abdullah (r.a.) añlata: "Ey, Allahnıñ Resuli! Maña sım-sıqı sarılacağım bir amel söyle", - dedim. Peyğamber Efendimiz: "Rabbim Allah de, soñra dos-doğru ol!", - dep buyurdı. Oña "Ey, Allahnıñ Resuli! Aqqımda qorqacağım şeylerniñ eñ telükelisi nedir?", - dedim. Tilini (elinen) tuttı ve soñra "İşte, budır", - dep buyurdı (Tirmizi).
Öşek, söz, yazı ve fiil ile yani el, qol, köz, qaş işaretlerinen de yapıla bile. Öşekçi içindeki yaman tüşüncesini işaretlernen köstergen ola.
Öşek yapqan insanğa qarşı ne yapmaq kerek?
Bir insannıñ onıñ aqqında öşek yapqanlarını eşitse, men de olar aqqında laf etecem, dep aytmaq aqqı yoq. Çünki eger böyle yapsa, özü de öşek yapqan insanlarnıñ alına tüşer, büyük günah işler.
Bir insannıñ yanında öşek yapılsa, iç bir şey aytmayıp, öşekni diñlemek, dinimizge köre, yañlıştır. Mümin qardaşımıznıñ arqasından laf etilmesine, öşek yapılmasına ruhset bermemek kerek. Bunıñ eki yolu bar.
1) Bunı söznen toqtatmağa tırışır. Ğıybet etmekniñ haram ve büyük günah olğanını aytar. Bu - müminniñ, eyilikni emir etip, yamanlıqtan uzaqlaştırmaq vazifesidir. Qurannıñ pek çoq ayetinde bu mevzu müminlerge vazife olaraq yüklendi. Allahu Tealâ: "Mümin erkek ve mümin qadınlar biri-birileriniñ dostudır, eyilikni emir eter, yamanlıqtan uzaqlaştırırlar..." ("Tövbe" suresi, 9/71 ayet). Peyğamberimiz (a.s.) ise: "Sizden kim bir yamanlıq körse, onı elinen deñiştirsin, elinen deñiştirmege küçü yetmese, tilinen deñiştirsin, til ile deñiştirmege küçü yetmese, qalbinen (fikirnen oña qarşı çıqsın). Bu imannıñ eñ zayıf olğanıdır", dep buyura (Müslim). Körgenimiz kibi, mümin bu emirlerge boysunıp, bir haram işlenmesine izin bermemek kerek, mania olmalı.
2) Sözlerinen öşek yapılmasını toqtatıp olamasa, iç olmadım, öşekke ortaq olmamalı, öşek sözlerini diñlememeli, öşek yapılğan yerni terk etmelidir.
Öşek etmekniñ cezası nedir?
Öşek aqqında ayet ve hadislerde dünyada körülecek bir ceza bildirilmegen. Ancaq tövbe etilmese, ya da afu sorulmasa, ahirette cezasını çeker. Onıñ içün mümin öşek etmemeli. Yapqan olsa, günahına tövbe etmeli, öşek yapqan insandan afu ve elâllıq soramaq kerek. Aks alda ahirette "Müflis" (bankrotqa oğrağan) vaziyetine tüşecek, sevaplarından öşek etken kimsege bermek mecbur olacaq (Tirmizi). Tabiin alimlerden Hasan Basri onıñ aqqında öşek yapqan birisine bir tabaq hurma yollağan ve: "Eşitkenime köre, amelleriñden bir miqdar maña ediye etkensiñ, men de hurma yollap, qarşılıq berdim, ediyemni qabul et", - degen edi.
Buña köre, aqılnı qullanğan, ayet ve hadislerni tüşüngen, ahiretke iman etken musulman özüni ğıybet belâsından qorçalamalı.
Allah cümlemizni em dünyada, em de ahirette zarar bergen bu hastalıqtan qorçalasın!
Qaviy imannıñ saibi olmağa tırışqan insannıñ sabırı tek qıyınlıqlar zamanında o sabır ile olarnı keçirmesinen sıñırlanmay. Quranda Allah bizge müminlerde olğan sabırnı tasvir ete: Ey, iman etkenler, sabırlı olıp, sabırıñız ile biri-biriñizden üstün çıqmağa tırışıñız, qaviy turıp, Allahtan qorquñız, – belki siz qurtarılırsıñız! ("Ali İmran" suresi, 3:200) (more…)
İbadet – bir musulmannıñ Yüce Allahnıñ varlığını, birligini ve büyükligini tasdıq etmesi, Onıñ qulu olğanını bilmesi ve Oña itaat etmesidir. Buña köre, ibadet insannıñ asıl vazifesidir. İnsanğa yaraşqan şey de, bu vazifeni yerine ketirmek. (more…)
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
حَافِظُواْ عَلَى الصَّلَوَاتِ والصَّلاَةِ الْوُسْطَى
وَقُومُواْ لِلّهِ قَانِتِينَ
Bismillâhi’r-rahmani’r- rahim. Hafizu alâ’s-salâvati ve’s-salâti’l- vusta ve qumu lillâhi qanitin.
Aziz cemaat!
Namaz dinimizniñ diregi, ibadetlerniñ esası ve eñ üstünidir. Pişkinlik vaqtına kelgen ve aqılı yerinde olğan er aqay ve qadın içün mıtlaqa yerine ketirilmesi kerek farzdır. Namaz – salât sözü dua demektir. Bu duanıñ başqa dualardan farqı ve üstünligi büyüktir. (more…)
Etrafımızdaki barlıq, yaşağan dünyamıznıñ qurulması Yüce Rabbimizniñ mükemmel eserleridir ki, er künlik ayatımızda olarğa alışıp, tabiy kibi qabul etsek de, biraz terence tüşüngenimiznen, asılında aqılğa sığmaycaq ve atta bir tılsım derecesine yetken sanat olğanını añlamağa qıyın olmaz. Bir can içinde daa bir cannıñ aynı zamanda bulunması, yani bir vucut içinde daa bir vucutnıñ taşılması, östürilmesi ve soñra onı bir insan şeklinde dünyağa çıqarılması da eñ ayrette qaldırıcı mücizilerden biridir.
İnsan doğuvı aqqında bir sıra ayetler bellidir. "O ki, yaratqan er şeyni güzel yaptı. İnsannı yaratmağa da çamurdan başladı. Soñ onıñ nesilini, zayıf bir suvnıñ özünden yarattı. Soñ, onı şekillendirip, oña ruhundan üfledi. Siz içün qulaqlar, közler, yürekler yarattı! Ne qadar az şükür etmektesiñiz!" (Secde suresi 32 / 7-9 ayetler). Eñ meraqlısı şu ki, nice yıllar devamında bir sıra alimlerniñ usanmaz araştırma, tedqiqatları neticesinde keşf etilgen, tasvir olunğan yañı cannıñ dünya yüzüne kelme esnasları asırlar evel muqaddes kitabımızda tasvir etilgendir. İşte bu da mücize degilmi? "Ey, insanlar! Eger yañıdan tirilüvde şübelenseñiz, şunı biliñizki, biz sizni topraqtan, soñ nutfeden (sperma), soñra alaqa ("alâqa" qadınnıñ sperma tarafından aşlanğan ve rahimine yerleşken yımırtasıdır). Soñra yaratılışı belli-bellisiz, bir mudğadan (embrionnıñ üstünde tiş izlerini añdırğan, lâkin daa azaları pişkinleşmegen şekli demektir) yarattıq ki, sizge qudretimizni köstereyik. Ve istegenimizni belgilengen bir müddetke qadar rahimlerde bekletirmiz, soñ sizni bir sabiy olaraq tışarı çıqarırmız. Soñ küçlü çağıñızğa irişmeñiz içün sizni büyültirmiz" (Hac suresi 22\5 ayet).
Demek ki, insannıñ dünyağa kelüv mücizesini Allah qadın vastasınen numayış etmekte. Bu da büyük şereftir! Qıymetli yükni alğan qadın, yüregi altında canlanğan emanetini yolnıñ soñuna qadar yetkizmek, hayırlısınen qavuşmasına qadar bayağı zorluq çekse de, bu devir iç bir şeynen qıyaslanmaz hayır ve bereket, misalsiz eyecan ve teren duyğular ile zengin vaqıttır. Hamile qadınğa nisbeten etraftakilerniñ munasebeti de deñişe. Ağırayaqlılarğa ürmet ve diqqat kösterilmesi tabiydir. Böyle alda qadın özüni nasıl alıp barmalı, ne yapmalı, ne aşamalı, ne içmeli kibi suallerge zemane alimlerniñ tevsiyeleri çoq ve ögrenilmesi qolaydır. Peyğamberimiz (s.a.v.) hamile qadınlarnıñ vaziyetini hadislerde şu şekilde aña: "Qadın hamile vaqtında, doğum vaqtında, balanı emizdirgen devirde Allah yolunda cihat etkenler kibidir. Bu devirde can berse, şeitler arasına kirecektir" ( Taberani).
Resulüllah(s.a.v.) qadınlarnı sağlığına diqqat etmege çağıra ve soñ aylarda hurma aşamalarını tevsiye ete edi. Maneviy vaziyetine kelgende, musulman qadınğa bu devirde daa çoq dua oqumaq, hayır işlerde bulunmaq, beden ve fikir temizligine diqqat etmek, Allahnı çoqça zikr etmek ve Peyğamberimizge (s.a.v) salâvat ketirmek, mümkün olğanı qadar abdestli olmaq tevsiye etile. Zaten, ana ve yüregi altında büyügen bala arasında bağ ne qadar qaviy olğanı artıq şübe doğurmay. Bala terbiyesi qarnından başlanğanını köz ögüne alsaq, hamilelikniñ belli bir devirinden başlap, yani bala artıq ana sesini ayıra bilgen, yarıq, davuşlardan tesirlengen vaqıttan başlap qadın, küçük evlâdınen subetleşe bile, onı teselli ete, Allah sözüne alıştıra bile.
"Hidayet" gazetası, fevral 2016 s.
Allahu Taalâ insanlarnı yaratqan eken, olarnı öz-özüne bıraqmadı. Olarğa doğru yolnı, yamannıñ yahşıdan farqını, emirlerini ve yasaqlarını ögretmek içün aralarında peyğamberler sayladı. Birinci insan Adem, aleyhi’s-selâm, birinci peyğamber oldı. Bundan soñra, soñki peyğamber Ahret-i Muhammed, sallâllahu aleyhi ve sellemge qadan yüz biñlerce peyğamberler kelip, insanlarğa haq dinni ve doğru yolnı ögretkenler.
Bütün peyğamberler bizler içün nümüne insanlar. Amma, Quranda buyurılğanı kibi, vazifeleri başqalarından daa da büyük beş peyğamber bar ki, bular – İbraim, Nuh, Musa, İsa ve Muhammed peyğamberlerdir. Bu peyğamberlerden biri – Azret-i Musa (a.s.) Allahtan büyük bir lütf olaraq, çufut halqına yollanılıp, olarnı doğru yolğa çağıra Bir kün bütün peyğamberler kibi, cennetnen müjdelengen Musa (a.s.) cennetteki qomşuları kim olacağını meraq etip, Allah Taalâğa muracaat etti: "Ya, Rabbim! Menim cennetteki qomşum kimdir?" Allah Taalâ cevap olaraq, oña ilham etti: "Felân yerde qasaplıq yapqan ve Menim dostum olğan bir qulum bar. Lâkin, onıñ qasaplıqtan başqa pek müim olğan başqa bir işi daa bar. Eger yanıña çağırsañ, kelip olamAzret-i İşte, cennetteki qomşuñ o olacaq!" Musa (a.s.) deral o qasapnı ziyaret etmege ketti. Eviniñ yanına kelip, qapusını qaqtı, çıqqan qasapqa özüniñ Allah peyğamberi olğanını bildirmeden: – Men saña musafir olaraq keldim! – dedi.
Qasap da, oña kelgen ve er taraftan başqa insanlardan farqlı olğanı belli olğan bu nur yüzlü musafirge tebessümnen baqıp, eyi munasebette bulunıp, onı evine alıp keldi. Eviniñ töründe oturtıp, oña ikramda bulundı. Öz ellerinen et pişirdi ve ögüne qoydı. Musağa (a.s.) baqıp, müim bir işni yapmaq içün yanından ayırılacağını ve onı beklemeden, aşnı aşamağa başlamasını söyledi. Özü de pişirgen etli aşnıñ bir qısmını ufaq loqmalarğa bölüp azırladı. Soñ divarda asılı turğan sepetni tüşürdi ve içinde yatqan pek qart, küçsiz quş qadar ufaqlaşqan bir qadınğa azırlağan loqmalarnı aşatmağa başladı. Aşatqan soñ, yahşı etip ağızını sürtti, peşinden temizligini yaptı. Sevdi, ohşadı ve tekrar muqaytlıqnen yerine qoydı. Qasap bularnı yapqanda, qart qadınçıq da devamlı oña dualar ete edi. Azret-i Musa bu sepetni qasapnıñ tükânında da körgen, lâkin bir şey soramağan edi. Ayretnen bekledi. Qasap bütün hızmetini bitirip, Musa (a.s.) yanına kelgende, aşını aşamağanını körip, soradı: – Ey, nur yüzlü musafirim! Ne içün aşamağa başlamadıñ? Musa (a.s.): – Sen maña şu sepetniñ sırını aytmağanıñce, aşap olamam, – dedi. Bundan soñ, qasap dedi: – Ey, musafirim! Bu sepetniñ içinde olğan qart qadınçıq menim anamdır.
Pek qartayğanı içün küçsüzdir. Em oña baqacaq kimsem yoq. Men de onı yalıñız qaldırğanımda, er angi bir ayvan onı raatsız etecek qorqusınen, onı böyle sepet içine qoyıp, yuqarığa asam. Bazı vaqıtlarda yanımda tükânıma alıp kelem. Göñlümniñ bütün raatlığı oña yapqan hızmetimdendir. Künde eki kere aş berem ve anaçığıma nisbeten bütün vazifelerimni seve-seve yerine ketirem. Azret-i Musa soradı: – Yahşı, ya sen bu hızmetleriñni yapqanda, o, saña fısıldap, neler ayta? Qasap: – Anam yapqan hızmetlerim içün er vaqıt: "Allah seni cennette Musağa (a.s.) qomşu eylesin!" – dep, dua ete. Men de bu güzel duağa "Amin" – dep, cevap berem. Lâkin, o yüce peyğamberge cennette qomşu ola bilecek qıymette amel qayerde, men qayerde?!" – dep, cevap berdi. O vaqıtqa qadar kim olğanını saqlağan Musa (a.s.) külümsirep, şöyle dedi: – Ey, salih insan, müjdeler olsun saña! İşte, men – Musa olam. Meni saña Allah Taalâ yolladı. Buyurdı ki: "Anasınıñ hızmetinde qusur etmeden, rizasını qazanıp, hayır duasını alğan o dostumnı cennette saña qomşu eyledim!" Şükür et, Allahnıñ lütfi saña mubarek olsun! Közleri sevinç közyaşlarınen tolğan qasap büyük bir muabbetnen Musanıñ (a.s.) ellerini öpti. Sevinç, seadet, şükür ve raatlıq içinde aşlarını aşadılar.
Qırımtatar halqında diniy degerliklerini yaşağan adetlerinden birisi de dualarımızdır. Bu merasimge olğan bağlılıq vesilesinen milletimiz keçirgen qıyın devirleri devamında, Allahnen bağını coymamaqnı ve musulman şahsiyetini muafaza etmekni becerdi.
Zamannen diniy yaşayışımız camilernen, namazlarnen daa da aydınlandı ve inkişaf etti, amma dua merasiminiñ özüne has ayrı yeri deñişmedi. Zengin sofralar başında belirli künlerde soy-sop, qomşular ve dostlar toplana, dualar oquna. Bu güzel manzarağa baqqanımızda şikâyet etilecek bir sebep yoq kibi körünse de, sañki bir şeylerniñ deñişkenini, ğayıp ola yatqanını köremiz. Aceba neler deñişti? Neni ğayıp etmek telükesindemiz? Duağa azırlıq körgen qartanam kele köz ögüme. Başta güzelde abdestini alıp, hususan dualarğa kiymek içün ayırğan uzun yeñli anterini kiyer, yañı peşmalçığını baylar, maramasını sarar edi. Yañı ve pek kösterişli urbalarnı kiymekni yañlış körüp, başqalarınıñ da böyle kiyinmesini qınar edi.
Quran saifelerinden teşkil olğan öz kitabını alıp evden çıqar edi. Bu örnekniñ yerini apaylarımıznıñ açıq yaqalı ve qısqa anterleri, tek eki daqqalıq kiyilip ve başnıñ tek kiçik bir qısımını qapatıp ta aman çaqarılğan yavluqlar alması keder berici. Bir musulman olaraq qırımtatar apayınıñ tışqı qiyafeti mevzusında belli bir norma olğanını ep köz ögünde tutmaq yaraşır hanımlarımızğa! Hususan Allah içün yapılğan dualarımızda!
-Abdestli kelmek
Dua merasimi – Quran oquvından, yalvarmalardan ve zikirden ibaret olğanı sebebinen, bu vaqıtta abdestli olmaq şart olmasa da güzel edep sayılır. Qurannı ezberden oqur eken temiz olmaq dualarımıznıñ qabul olmasınıñ bir vesilesi olabilir. Zaten, musulmannıñ künlik yaşayışında namaz kibi müim bir ibadeti olğanı içün, abdest yaşayışınıñ ayırılmaz bir parçasıdır. Dua merasimlerinde de oña yer bermekni ihmal etmemek kerek.
-Boş laflardan uzaq olmaq
Bir arağa kelgen birqaç insannıñ lafqa tutlması, çeşit mevzularnı muzakere etmesi tabiiy bir aldır. Lâkin Qurannı oqumaq sunnet (yapılması şart olmağan amma Peyğamberimiz tarafından tafsiye etilgen) ise, onı diñlemek farzdır (mıtlıq yapılması kerek olğan şey). Bu sebepten Quran oqunğanda onı diñlememek, atta laf etmek günahtır. Ayrıca dualar – bizlerge ahiretni hatırlatmaq, dünyanıñ keçiciligini bir kere daa tüşünip, Allahqa yaqınlaşmaqnı temin etmek kerekler. Aksi alda areket etip özümizni maneviy bereketten mahrum qaldırabilirmiz.
-İsraf ve kösterişten saqınmaq
Musafirperverlik halqımıznıñ eñ qıymetli vasıflarından biridir. Kelgen insanlarnı eñ güzel şekilde sıylamaq, toydurmaq ve hayırlı dualarını alıp savap qazanmaq ümüti ile çeşit yemekli sofralar quramız. Bu noqtada unutulmaması kerek olğan bir husus daa – yemeklerniñ er birisiniñ, şekerinden ötmegine qadar elâl olması ve israf etilmemesidir. İnsanlar ögünde öz baylığını köstermek niyetinen pek çoq yemek pişirip masraf etmekten saqınmaq, ecdatlarımız tarafından ep teşviq etile edi.
-Teferruattan çoq manağa emiyet bermek
Çoğumızda mevzu dua olğanı vaqıt pek çoq sual peyda ola. Meselâ, duada oqulğan surelerniñ tertibi, yemeklerniñ dua esnasında sofrada olup olmaması, yahut ötmeklerniñ kesiliş şekli nasıl olmalı kibi suallerni sıqça eşitmek mümkün. Er ne qadar usul ve adetlerimiz bar ise de, olarnıñ qaysı birisinin sunnet, qaysı birisiniñ farz ve qaysı birisiniñ uydurma olğanını bilmekte fayda bardır. Aksi alda, küçük ve asılında eyemiyetsiz olğan teferruatlarğa taqılıp kerçekten de yapılması şart olğan bazı vazifeleriñizni qaçırabilirmiz!
Dua – acizligimizni ve Rabbimizge muhtac olğanımıznı bütün vucüdımıznen bizge is ettirecek ibadettir. Allahtan bir şey istegenimizde, başta, ayatımız, areketlerimiz, Onıñ bizni körmek istegeninen ne qadar kelişkenine baqmaq kerek. Rabbimizniñ emirine ne qadar uayamız ki, onıñ yardımını istemege yeltinemiz! Allah epimizden merhametlidir, amma şeytannıñ da bunı bizge qarşı qullanmasına fırsat bermemek kerek. Soñ olaraq da bir nasiat olaraq şu hadisnen tanış olayıq: Allahnıñ Peyğamberi (sallâllahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurğan: "Allah içün yollarğa tüşken, üstü başı toz-topraq içinde qalğan bir insan, ellerini kökke köterip, "Ya Rabbi, ya Rabbi!" dep yalvarır. Lâkin onıñ aşı aram, içkeni aram, kiygeni aram, ğıdası aram olsa, böyle bir insannıñ duası nasıl qabul olacaq!"
Melekler kim olğanını bilesiñizmi? İmannıñ şartlarından ekincisi meleklerge inanmaqtır. Melekler nurdan yaratılğan varlıqlardır. Olar aşamazlar, içmezler ve evlenmezler. Melekler Allahnıñ sevgili qullarıdır. Olar Allahnıñ sözünden çıqmaylar.
Melekler nurdan yaratılğan pek lâtif bir varlıq olğanları içün biz olarnı körip olamaymız, yani melekler közge körünmeyler. Lâkin biz olarnı körmesek de, bilemiz ki, olar barlar, çünki bunı bizge Allah bildirdi. Sevimli Peyğamberimiz (salâllahu aleyhi ve selem) de meleklerni em kördi, em de bizlerge bildirdi. Yüce Allahnıñ ve sevgili Peyğamberimizniñ bildirgen er şeyi doğrudır.
Bu sebepnen biz meleklerniñ bar olğanına qatiyyen inanamız. Melekler – yerde, köklerde, çevremizde ve er yerde bulunalar. Sayılarını tek Allah bile. Er birine Allah mahsus vazifeler bergendir. Bazıları devamlı olaraq Allahqa ibadet eteler. Bazıları da kâinatnıñ tertip ve nizamınen oğraşalar. Melekler pek küçlü olıp, insannıñ taqatı yetmegen büyük işlerni yaparlar. İnsanlarğa yahşılıqnı tilegen, olarnı yaramaylıqtan qorçalağan, qıyın vaqıtlarda müminlerge yardımğa yollanılğan melekler bar. Balalar, büyük meleklerniñ adlarını ögrenmege isteysiñizmi?
Cebrail – meleklerniñ eñ büyügidir. Vazifesi: Allahnıñ sözlerini peyğamberlerge yetiştire ve şunıñ içün de oña elçi melek deñile.
Mikâil – tabiat adiselerini idare eter. (Yağmur yağması, yel esmesi, ösümliklerniñ ösmesi ve digerleri).
İsrafil – qıyametniñ qopması ve insanlarnıñ ölgen soñ tekrar tirilmeleri içün.
Azrail – ömüri soñuna kelgen insanlarnıñ canını alğan melek.
Kiramen Kâtibin – bular eki melektir. Olarğa başqa adı da Rakib ve Atid. Birisi insannıñ sağ tarafında, digeri insannıñ sol tarafında buluna. Sağ tarafında olğanı insannıñ yapqan güzel işlerini; soldaki ise yaramay işlerini yaza. Böyleliknen, er bir insannıñ "Amel defteri" bar. Bu defterge insanlarnıñ bütün amelleri, yani işleri şu melekler tarafından yazıla. Bunıñ içün, sevimli balaçıqlar, bizler gizli (saqlı) yerlerde bulunsaq bile, "Meni kimse körmey, istegenimni yaparım" dep olamazmız, yaramaylıq yapmaymız. Çünki, er bir yerde meleklerniñ bizni közetkenini, yahşılıq ve yaramaylıqlarnı yazıp barğanlarını bilirmiz. Böyleliknen, iç bir yaramaylıq, inşaAllah, yapmazmız.
Münker ve Nekir – bular, ölgen soñ qabirde insanlarğa sual bermeknen vazifeli eki melek.
Ridvan – cennetteki meleklerniñ başı.
Malik – cehennemde vazifeli olğan meleklerniñ başı. Bulardan ğayrı, daa çoqtan-çoq melekler bar. Yerler ve kökler Allahqa secde etken meleklernen tolu.
"Hadayet" gazetası, mart 2016 s.
Tevekkül – Allahqa işanıp tayanmaq demektir. Allahtan kelgen rızıqqa işanıp, insanlarnıñ elinde olğanlarğa köz tikmemek, Allah vade etkenine işanmaq ve er alda yalıñız Oña sığınmaq demektir. Yani, Yüce Rabbimizge teslim olmaq demektir.
Teslimiyet qaderniñ ayatta kerçekleşmesinden razı olmaq, taqdir etilgenlerni qabul etmektir. Başımızğa kelgen belâlar sebebinden tıştan ve içten deñişmeden, istiqamet – doğru yol üzre sebat köstermektir. Bu sebepten Allah Tealâ: "Ölümsiz ve daima tiri olğan Allahqa tevekkül etiñiz" – dep, emir ete ("Furqan" suresi, 25/ 58-inciayet) ve "Müminler Allahqa işanıp tayansınlar" buyura ("İbrahim" suresi, 14/11-inci ayet). Yüce Rabbimiz "Allahqa işanğanğa Allah yeter" buyurmaqnen tevekkül etken qullarına olarnıñ yanında olacağına teminat bere ("Talâq" suresi, 65/ 3-ünci ayet). Resulüllah (s.a.v.): "Eger siz Allahqa kerek olğanı kibi işansa ediñiz, (Allah) quşlarnı toyurğanı kibi, sizni de rızıqlandırır edi" hadis-i şerifinen ayetlerdeki ilâhiy emirni daa da güzel añlamamıznı teminley (Tirmiziy, "Zuhd", 33). Añlağan er kes baqıp, ibret alacağı bir misalnen zeinlerge nağış ete. Bundan soñra ise: "Allahım! Saña teslim oldım, men Saña inandım, Saña işanıp tayandım. Yüzümni, göñlümni Saña çevirdim, Seniñ yardımıñnen duşmanlarğa qarşı mucadele ettim", - dep, dua etmege ögrete (Buhariy, "Teheccud"). Abdullah bin Abbas (r.a.) rivayet etkenine köre, Peyğamberimiz (s.a.v.) hadisinde Azret-i İbrahim (a.s.) ve qorantasını tevekkül ve teslimiyetke misal olaraq añlata: "İbrahim (a.s.) apayı Azret-i Acernen daa sütten kesilmegen oğlu Azret-i İsmailni alıp, Mekkege ketirdi.
Olarnı Kâbeniñ yanında, Zemzemniñ çoqrağı olğan yerniñ üstünde büyük bir terekniñ tübünde qaldırdı. O vaqıtlar Mekke yerleşken yerde kimse yaşamay edi, içecek suv da yoq edi. İşte, İbrahim (a.s.) Azret-i Acernen oğlu Azret-i İsmailni o yerde qaldırdı. Yanlarında bir torba hurma ve bir tulup suv qaldırdı. Soñra çevrildi ve ketip başladı. Lâkin Azret-i Acer onıñ arqasından soradı: – İbrahim! Bizni laf etip körüşecegimiz bir kimse, aşap-içecegimiz iç bir şey olmağan yerde qaldırıp qayerge ketesiñ? Bu sualni bir qaç kere tekrar etti. Lâkin Azret-i İbrahim (a.s.) buña cevap bermedi. Soñunda Azret-i Acer: – Bunı böyle yapmaqnı saña Allah emir ettimi? – sorağan soñ, Azret-i İbrahim (a.s.) böyle cevap berdi: – Elbet, Allah emir etti. Azret-i Acer: – Aysa, O bizni yoq etmez, - dedi ve arqağa qaytıp, balasınıñ aldına bardı. Azret-i İbrahim (a.s.) yolunı devam etti. Körünemeycegi Seniye degen yerge barğan soñ, yüzüni Kâbe tarafına çevirip, ellerini köterip, dua etti: "Rabbim! Namaznı doğru qılmaları içün men neslimden bir qısımını Seniñ sayğı duyulması kerek olğan Muqaddes mabediniñ yanında, ekin ösmegen bir yerde yerleştirdim. Endi Sen de insanlardan bir qısımınıñ göñüllerine olarğa nisbeten muabbet yerleştir ve olarğa bazı meyvalardan rızıq ber. Ümüt etem ki, nimetlerge şükür eterler" ("İbrahim" suresi, 14/ 37-nci ayet).
Azret-i Acer İsmailni (a.s.) emizdire ve suv içe edi. Soñunda suv bitti. Em özü, em oğlu suvsadılar. Bala suvsuzlıqtan sızlanıp, yerde yuvarlanmağa başlağan soñ, Azret-i Acer onıñ bu alını körmeyip, onıñ içün suv tapmaq niyetinen o yerge eñ yaqın olğan Safa töpesine barıp çıqtı. Soñra, aceba birevni körerimmi dep, vadiyge baqtı, lâkin kimseni körmedi. Safa töpesinden tüşip, vadiyge engen soñ, keder etmesin dep, anteriniñ etegin topladı. Soñra da pek zor alda qalğan bir adamnıñ soñ ğayretinen çapmağa başladı, vadiyni keçip, Merve töpesineçıqtı. Töpeniñ üstüne çıqıp, aceba birevni körerimmi dep, baqtı, lâkin kimseni körmedi. Eki töpeniñ arasında böyle yedi kere ketip keldi. Peyğamberimiz (s.a.v.) bu yerde böyle buyurdı: "İşte, bundan sebep, insanlar Safa ve Merve arasında say eteler (çapışalar)" (Buhariy). Hacılıqta yapılğan say ibadeti – Azret-i İbrahim (a.s.) qorantasınıñ tevekkülini bütün insanniyetke añdıra. Soñunda, Allahu Tealâ oña işanıp tayanğan bu insanlarnı mukâfatlandırdı. Azret-i Acer ve oğlu içün Zemzem çoqrağını yerden fışqırttı.
"Hidayet" gazetası, mayıs 2015 s.


text:
“Krımenergo” mayıs ayında yarımadada cedvel boyunca yarıq söndürilecegi aqqında haber ete. Bu aqta müessiseniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
Söndürüv cedvelini “Krımenergo” saytında baqmaq mümkün.
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ üçünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.


text:
Qazahistanda Bek Air ava şirketiniñ uçaq qazası neticesinde 12 kişi elâk oldı. Bu malümatnı memleketniñ sağlıq ve iç işler nazirlikleri bildirdi. Daa evel 15 insannıñ elâk olğanı bildirildi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Uçaqta beş ekipaj azası ve 93 yolcu bar edi, olarnıñ arasında dört çetel vatandaşı: eki Ukraina vatandaşı, bir Qırğızistan vatandaşı, bir Qıtay vatandaşı, qalğanları – Qazahistan vatandaşları, dep bildirdi Qazahistan Tış işler nazirligi.
Eñ az 66 insan yaralandı ve hastahanege alındı, 48-i – hastahanege yatqızıldı, 12 insan ağır alda buluna.
Qazahistan kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, 1990 senesi doğma qadın ve 1991 senesi doğma erkek Ukraina vatandaşlarınıñ omurğası sındı. Ukraina Tış işler nazirligi bu malümatnı daa izaatlamadı.
Qaza uçaq köterilgende oldı. Nur-Sultanğa ketken Fokker-100 uçağı Almatı ava limanından çıqqanda yükseklikni coyıp, beton qorasını yıqtı ve eki qatlı binağa (qaza vaqtında evde kimse yoq edi – QA) uruldı. Uçaq Guldala köyü yanında mesken evler rayonında tüşti. Uçaq üç parçağa bölündi.
Qazahistan baş naziriniñ muavini Roman Sklâr uçaq qazasınıñ sebebi ya uçucılarnıñ hatası, ya da tehnik hata ola bile, dep bildirdi.
Qazahistan İç işler nazirligi, qaza yerinde biñge yaqın insan ve 70 dane tehnika, 33 «acele yardım» taqımı çalışa, dep bildirdi.


text:
Rusiye Devlet Duması Federal telükesizlik hıhmetiniñ sabıq hadimlerine hızmetlerini bitirgen soñ çetelge çıqmağa yasaqlaycaq qanun leyhasını baqacaq.
Azatlıq Radiosınıñ bildirgenine köre, vesiqa «Yedinaya Rossiyanıñ» dört deputatı, şu cümleden firqanıñ yuqarı şura azası Vasiliy Piskarev ve Aleksandr Hinşteyn tarafından kirsetildi.
Tefsirde yasaq, qanun leyhasınıñ müelliflerinde olğan malümatqa köre, diger memleketlerde Rusiye devlet telükesizligi organlarınıñ sabıq hadimleriniñ sıqlaşqan yaqalanması ve apiske alınmasınen bağlı. Örnekler yoq.
«Qanun leyhası Federal telükesizlik hızmeti organları sabıq hadimleriniñ telükesizligini quvetleştirmege imkân berecek», – dep ayttı Aleksandr Hinşteyn RBK neşirine. Onıñ qayd etkenine köre, qanun leyhası qabul etilse, telükesizlik organlarınıñ sabıq hadimleriniñ çıquv sıñırlarına dair qararnı FSB özü alacaq.
Al-azırda yüksek seviyeli gizlilik malümatını bilgen sabıq FSB hadimleriniñ Rusiyeden çıqması yasaqlana. 2013 senesi Rusiye İç işler nazirligi çalışqan hadimlerge reberlikten izin almayıp çetelge çıqmağa yasaq etken edi. Bunıñ sebebi çetel mahsus hızmetleri tarafından politsiya hadimlerine sıqlaşqan işbirligi teklifleri olğan eken.


text:
Qırımtatar faali, aq qorçalayıcı Lutfiye Zudiyeva Kreml kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesiniñ oturışuvı vaqtında oña qarşı dava uydurıldı, Rusiye uquq qoruyıcı organları ise onı «aq qorçalayıcı faaliyeti» sebebinden taqip ete, dep ayttı.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, Zudiyeva, memuriy davasınıñ temelinde olğan fotoresimlerni Facebook içtimaiy ağındaki saifesinde beş yıl devamında tapıp olamadı. Faal, fotoresimlerniñ ekseriyetini özü degil de, başqa bir qullanıcı qoyıp, onı qayd etken edi, dep bildire.
Zudiyevanıñ qayd etkenine köre, oña qarşı açılğan memuriy dava oña ve Qırımdaki diger faallerge qarşı basqı aleti ola. Bu şekilde olarnı informatsion ve aq qorçalayıcı faaliyetini toqtatmağa mecbur etecek olalar.
Rusiye quvetçileri mayısnıñ 30-nda eki qırımtatar faalini tuttı: aq qorçalayıcı ve vatandaş jurnalisti Lutfiye Zudiyevanı ve Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsiniñ ömür arqadaşı, «Qırım balalığı» teşebbüsiniñ koordinatorı Mümine Saliyevanı. Ekisi de Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesine istinaden qabaatlana – yasaqlanğan timsallerniñ numayışı. İşbu madde boyunca memuriy apis cezası berile.
Zudiyevanıñ aytqanına köre, dava malümatlarında qullanıcı Tagir Minibayevniñ 2014 senesi aprel ayında paylaşqan yazısı bar, Zudiyeva anda qayd etile.
Ukraina Tış işler naziri Pavlo Klimkin dünya toplulığını mayısnıñ 30-nda ilhaq etilgen Qırımda tutulğan qırımtatar aq qorçalayıcıları Lutfiye Zudiyeva ve Mümine Saliyevanıñ azat etilüvini talap etmesine çağırdı.
Al-azırda Qırım ve qomşu Rusiyeniñ müessiseleri bir de bir izaat bermediler.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Kremlniñ nezaretinde olğan Qırım garnizon arbiy mahkemesi dörtünci Bağçasaray «Hizb ut-Tahrir» davası mabüsleri Alim Sufyanov, Seyran Hayredinov ve Aleksandr Sizikovnıñ tevqif müddetiniñ 2021 senesi oktâbrniñ 20-nece uzatılmasını deñiştirmedi.
Bunı Qırım.Aqiqatqa «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber etti.
Advokat Safiye Şabanovanıñ aytıp bergenine köre, Sufyanov ve Hayredinovnı mahkemege ketirmegenler ve qarırnı olarnıñ iştiragi olmadan çıqarğvn
«2021 senesi oktâbrniñ 20-nde Sufyanov ve Hayredinovnıñ tutuv müddeti soñuna kelgeni belli oldı, FSİN sonraki mahkeme oturışlarında iştirak etip olsunlar dep olarnı Rostov-na-Donudaki SİZO-ğa avuştırmağa buyurdı. Birinci oturışı iyunniñ 1-nde olacaq, amma bellesem olarnı Rostov-na-Donuğa ketirip yetiştiramazlar», – dep añlattı advokat.
2020 senesi iyülniñ 7-nde Rusiye quvetçileri yedi qırımtatarınıñ evini tintti: Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında Emil Ziyadinov, Aqmescit rayonınıñ Kurtsı qasabasında İsmet İbragimov, Bağçasaray rayonınıñ Jeleznodorojnoye köyünde Alim Sufyanov, Bağçasaray rayonınıñ Süyür Taş (Belokamenka) köyünde Seyran Hayretdinov, Bağçasaray rayonınıñ Sevastyanovka köyünde Aleksandr Sizikov, Aqmescit rayonınıñ Bavurçı (Kamenka) köyünde Vadim Bektemirov ve Aluştada Dilâver Memetovnıñ. O, tintüv keçirilgende evde degil edi, onı qıdırmağa devam eteler.
Rusiye FSBsiniñ malümatına köre, mahsus hızmetniñ hadimleri Qırımda «Hizb ut-Tahrirni» teşkil etkeninden ve iştirak etkeninden şübheli sayılğan yedi insannı tuttı. FSB, bu insanlar «Qırım sakinleri arasında terror mefküresini yayıp, qırımlı musulmanlarnı öz saflarına celp etti», dep bildire. Rusiye mahsus hızmetiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, «(teşkilât) azalarınıñ yaşağan yerlerinde Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir al-İslami» propaganda malümatları, terror faaliyetinde qullanılğan bağ vastaları, elektron malümat taşıyıcıları tapılıp alındı».
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye quvetçileriniñ areketlerini takbih etti, Milliy politsiyanıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar Baş idaresi ise Ukraina Ceza kodeksiniñ 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (mesken tiyilmemezligini bozuv) cinaiy tahqiqat başlattı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Keriç parom keçitinde Qırım tarafından 135, qomşu Rusiye tarafından «Kavkaz» limanında ise 878 yük maşinası parom beklep toplandı. Bunı «Deñiz müdirligi» («Morskaya direktsiya») şirketiniñ matbuat hızmeti bildire.
Şirketniñ sitesinde: «Ava şaraitleri bozulğanı sebebinden Keriç parom keçitiniñ işi şaraitlerge köre ötkerile. Ava vaziyeti tüzelecegine qadar parom keçitinden seyahatlardan vazgeçmege rica etemiz», – dep yazılğan.
«Deñiz müdirligi» («Morskaya direktsiya») şirketi, yengil maşna ve avtobuslar beklemeden paromğa keçkenini qayd ete, ağır vaziyet yük maşnalarınen oldı.
Keçende, furtuna sebebinden Keriç parom keçiti yaqın künleri öz işini toqtata bilecegi aqqında haber etilgen edi.
Keriç boğazındaki parom keçiti Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar ülkesi ile birleştirgen esas naqliye bağıdır. Ukraina qanunlarına köre, Keriç keçiti üzerinden Qırımğa kiriş yasaq etile ve devlet sıñırını keçüv qaideleriniñ bozulması sayıla.


text:
Gemi Anapa-Kefe-Yalta yolundan kete. Anapa-Kefe yoluna 3,5-4 saat sarf etile. Gemi saat 14.00 limanğa kelip çıqa. İçine 300 adam sığa.
Anapa-Kefe yolculıqnıñ bilet fiyatı 2700 rubleni teşkil ete.
Neşirniñ yazğanına köre, bazar künü katamarannen kelgen yolcu dedi ki, bu paalı bir fiyattır, o qadar para sarf etip, taksi tutmaq mümkün. Em de aman-aman er yolcu sallanuvğa şikâyet etti.
Birinci reysni qarşılağan Kefe şeer yolbaşçısınıñ muavini Dmitriy Açkasov bildirdi ki, Moskva yolcular taşımasına dotatsiyalarnı tölese, yol parası bayağı eksilecek.
Neşirniñ malümatına köre, Kefe sakinlerine Yaltağa qadar katamarannen barıp kelmege imkân berilecek.


text:
Qırımda Ukraina Prezidentiniñ Daimiy Temsilcisiniñ sabıq muavini İbraim Mamutov Moskvada hastalıq neticesinde vefat etti.
Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine qırımtatar milliy Meclisinde bildirdiler.
Cenaze merasimi 2014 senesi avgust 12 künü Aqmescitniñ Bavurçı mikrorayonında keçirilecek. İbraim Mamutov yaqında 51 yaşını toldurdı.
İbraim Mamutov 1963 senesi iyül 28 künü Özbek SSR Andijan şeerinde dünyağa keldi. 1989 senesi Samarqandda V.V. Kuybışev adına aliy oquv yurtını, 2006 senesi Odessadaki Devlet idare Milliy akademiyasınıñ devlet idare regional institutını bitirdi.
Qırım işğalinden evel Qırım Muhtar Cumhuriyetinde Ukraina Prezidentiniñ Daimiy Temsilcisiniñ muavini olaraq çalışa edi.
İbraim Mamutovnı Ukraina Prezidentiniñ Daimiy Temsilcisiniñ muavini vazifesinden Ukraina prezidenti vazifelerini eda etken Oleksandr Turçinov 2014 senesi aprel 15 künü boşattı.
«Ukraina Anayasasınıñ 112-nci maddesine binayen avale etem: İbraim Mamutovnı Ukraina Prezidentiniñ Daimiy Temsilcisiniñ muavini vazifesinden boşatmaq», – denile edi emirde. Sebepler belli degil.


text:
Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ deputatlarına Qırımdaki siyasiy taqiplerge bağışlanğan «tögerek masada» qırımtatar milliy areketi liderleriniñ birisi Ahtem Çiygoznıñ mesacı berildi. Bunı iyünniñ 29-da Avropa Şurası Parlament assambleyasında Ukraina Yuqarı Radası daimiy eyyetiniñ reis muavini Georgiy Logvinskiy ayttı.
Onıñ bildirgenine köre, PACE deputatlarına muracaatnı Çiygoznıñ ömür arqadaşı Elmira Ablâlimova seslendirdi.
«Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ Qırım apishanesinden mesacı. Men kimim ve ne içün küreşem? Bu sualniñ cevabını bugün PACE deputatları ömür arqadaşı Elmira Ablâlimovadan Qırımdaki siyasiy taqipler aqqında tögerek masada eşittiler. Mesele şunda ki, «Qırım – Ukraina» vesiqalarına rey bergen 600-den ziyade PACE deputatı, işğalcilerniñ mantığına köre, mabüsler saflarında olmalı. Demokratiya ve aq salonında qabaatlarnıñ sahte olğanını ve Rusiye akimiyetiniñ alçaqlığını añlatmaq kerekmiz», – dep aytıla Logvinskiyniñ Facebook haberinde.
Georgiy Logvinskiyniñ aytqanına köre, «tögerek masada» uquq qorçalayıcılar, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri, Ahtem Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov maruzanen çıqışta bulundılar.
Logvinskiyniñ qayd etkenine köre, tedbir maqsadı – «Ahtem (Çiygoz – QA) ve Ukraina azatlığı oğrunda küreşken er kes – Ukraina aqqında aman-aman bütün halqara vesiqalarda qayd etilgen Avropa qıymetleri, esasları içün küreşkenini añlatmaq», ve tedbir iştirakçileriniñ Qırımdaki ukrain siyasiy mabüsleri içün küreşmek çağıruvlarına qoltutqanıdır.
Avropa Şurası Parlament assambleyasında «Qırım künü» keçirildi. Diplomat, elçi, Avropa insan aqları mahkemesiniñ qadıları tedbirde iştirak ettiler.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Aqmescitteki №1 loqsahaneden Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca qabaatlanğan cemaat imayecisi, faal Riza İzetovnıñ ömür arqadaşı ve yañı doğğan oğlu çıqarıldı. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Zeyneb Yazıciyeva mayısnıñ 14-ne keçer gecesi oğul doğurdı. Oğlançıqqa Muhammed adı berildi. Ana ve balanı bütün Qırımdan tahminen 40 insan qarşılamağa keldi.
«Bugün uydurılğan terrorizm qabaatları boyunca SİZOda tutulğan ve kelip olamağan qardaşımıznıñ oğlunı qarşılamaq içün mında keldik. Bizler, onıñ dindaşları, qorantası ve ana-babasına qoltutmağa keldik», – dep ayttı «Qırım birdemliginiñ» faali Seydamet Mustafayev.
Mayısnıñ 13-nde Rostov-na-Donunıñ Lenin rayon mahkemesi Riza İzetovnı avgustnıñ 15-ne qadar nezaret altında qaldırdı.
Kütleviy tintüvlerden soñ apiske alınğan qırımtatar faali İzzet Abdullayevniñ qızı aprelniñ 2-nde doğdı.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Mezkür dava boyunca 25 qırımtatarı qabaatlana, 23-ü Rostov-na-Donu, Taganrog ve Şahtı SİZOlarına çıqarıldı. Raim Ayvazov Aqmescit SİZOsında tutula, daa bir kişi – Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Mayıs 26-da saba Qırımda başlağan uquq qoruyıcılarnıñ tintüvleri tek qırımtatarlarnıñ evlerinde degil de, amma olarnıñ ticaret noqtalarında da keçirile.
Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildire.
Onıñ malümatına binaen, Aqmescitteki Hoş Keldi qasabasında yerleşken ticaret obyektlerinde tintüvler keçirile.
«Timur, Artur ve Hayser beraberlikte bir biznes işini alıp baralar. Aqmescitteki Hoş Keldi qasabasında yerleşken olarnıñ ticaret noqtalarında da tintüvler keçirile. Timur endi «E» merkezinde, Artur ve Hayserde ise tintüvler devam ete», – dep yazdı Celâl Facebook saifesinde.
Mayıs 26-da saba, Celâlnıñ malümatına köre, Timur Osmanovnıñ evinde ve onıñ dostları Hayser ve Arturda tintüvler keçirildi. Emil Kurbedinov Alupkada bu kibi tintüvler keçirilgeni aqqında bildirdi.
Yañı tintüvler boyunca Qırım uquq qoruyıcılarınıñ resmiy izaatları yoq.
Tintüvler, hırsızlıq ve diger qırımtatarlarğa nisbeten yapılğan basqınlar Qırım işğal etilgen soñ bitmey. Bu aqta daimiy şekilde uquq qoruyıcılar, bu cümleden halqara uquq qoruyıcılar bildire. Lâkin, Kreml ve Rusiyege boysunğan Qırım ükümeti bunı red ete, ve er vaqıt «cinayetniñ milleti yoqtır» dep ilân ete.
Ukraina ükümeti ve halqara toplulıq daima Rusiyeni Qırımda repressiyalarnı toqtatmağa çağıra.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Törkiyädän Qırğızstandağı yätim balalarğa yärdäm
TİKA Qırğızstannıñ Oş şähärendäge yätim häm ğärip balalar üzägenä yärdämen citkerde
Törkiyäneñ TİKA törki xezmättäşlek häm koordinaśiya agentlığı Qırğızstannıñ Oş şähärendä yätim häm ğärip bäbilär belän balalar qalğan üzäkkä uyınçıq, uyın parkı, aş-su garniturı häm mebel’ yärdämen cibärde.
TİKAnıñ Bişkäk programması koordinatorı Ali Muslu häm yanındağı koordinatorlıq xezmätkärläre täêmin itelgän yärdäm äyberlären Oş şähärendäge yätim häm ğärip bäbilär belän balalarnı asraw häm tärbiyäläw üzäge räsmilärenä tapşırdı.
Üzäk mödire Roza Sadirova, TİKAdan cihazlandıru yärdämen teläwlären belderep: "TİKA bezgä telängän yärdämne kürsätte. Bu bezneñ öçen zur alğarış. Bu materiallarğa bik ixtıyac toydıq. “TİKA”dan Allah razıy bulsın. Bik zur räxmät”, – dip äytte.
“TİKA”dan monnan alda da yärdäm aluların citkerüçe Sadirova üzäktä qalğan ber bäbineñ operaśiyasınıñ da TİKA tarafınnan üz östenä alınuın belderde.
Bäyläneşle xäbärlär
Tatarstanda kürmäwçelärgä yärdäm qağıydäläre
Tatarstan başqalası Qazanda “Aq tayaq” köne / “Ak Taяk” kөHe
Gäncädä Ärmänstan höcümnärendä häläq’ buluçılar iskä alındı
Tawlı Qarabaxnıñ ikençe zur şähäre Gäncädä uzğan yıl Ärmänstan höcümnärendä häläq’ buluçılar iskä alındı


text:
Rusiyeliler er kesten ziyade Rusiye prezidenti Vladimir Putinge (52,5 faiz), mudafaa naziri Sergey Şoygu (19,2 faiz) ve baş nazir Dmitriy Medvedevge (13,5 faiz) işanalar. Bu malümatnı Bütünrusiye ictimaiy fikrini araştırma merkezi (VTSİOM) derc etmekte.
Bu arada «antireytingke» LDPR yolbaşçısı Vladimir Jirinovskiy yolbaşçılıq yapmaqta. Sorav neticesine köre, rusiyelilerniñ 29 faizi, bu siyasetçiniñ muim qararlar qabul etmesi yasaq, dep saya.
Bunıñ arfesinde rusiyeli «Levada-tesentr» teşkilâtı, rusiyelilerniñ Vladimir Putinge nisbeten işanç reytingi 60, Şoyguğa ise – 30 faizni teşkil etkenini qayd etken malümatnı derc etken edi.
«Levada» oktabrniñ ortasında ilân etken neticelerine binaen, rusiyelilerniñ 2017 senesi devletniñ ordu ve hususiy hızmetlerine nisbeten işançı artqan eken.


text:
2021 senesiniñ başında Kreml kontrolindeki Qırım mahkemelerine Rusiyede askerlik yapmaqtan qaçınğan qırımlılarğa qarşı 13 cinaiy dava berildi. Bu aqta Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ talilcisi Aleksandr Sedov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında ayttı.
«Yanvar ayında askerlik yapmaqtan qaçınğan qırımlılarğa qarşı açılğan 13 cinaiy dava berildi, ve 13 üküm çıqarıldı. Soñkisi – yanvarniñ 29-nda. Qıyaslamaq içün, çıqarılğan üküm ve mahkemelerge berilgen dava sayısına köre bayağı ciddiy olğan 2020 senesiniñ başında, yanvar ayında üç cinaiy dava berildi», – dep bildirdi Sedov.
Onıñ malümatına köre, 2020 senesi Rusiyede askerlik yapmaqtan qaçınğan qırımlılarğa qarşı açılğan 81 yañı cinaiy davanıñ Kreml kontrolindeki mahkemelerge berilgeni qayd etildi.
Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ malümatına köre, böyle davalarnıñ sayısı 163 oldı.
Qırım aq qorçalayıcı gruppası yarımadada insan aqları ve halqara uquqqa riayet etüv vaziyetine dair esabatında 2014 senesinden başlap yarımadada 28 biñden çoq yarımada sakini Rusiye ordusına alındı, dep bildirdi.
2020 senesi oktâbrniñ 1-nde Ukraina Tış işler nazirliginiñ bildirgenine köre, 2014 senesinden başlap tahminen 25 biñ insan işğal etilgen Qırımda Rusiye ordusına alındı.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar Prokuraturası Kezlev ve Saq arbiy komissarına «qırımlılarnı Rusiye Silâlı quvetlerinde askerlik yapmağa zorlağanları içün» şübheli olğanını haber etti.
Qırım işğalinden soñ Rusiye yarımada sakinlerini öz silâlı quvetlerine askerlikke ala. Ukraina Tış işler nazirliginiñ malümatına köre, soñki altı yılda tahminen 25 biñ qırımlı ve aqyarlı Rusiye ordusına yollanıldı.
Human Rights Watch halqara aq qorçalayıcı teşkilâtı, 2019 senesi baarde arbiy hızmetke çağırılğan qırımlılarnıñ tahminen 85%-ı qomşu Rusiyedeki bazalarğa yollanıldı, dep bildirdi.
BM, Rusiye Qırım sakinlerini öz silâlı quvetlerine çağırmamalı, dep çoq israr etken edi. Teşkilât, Moskvanı halqara uquqqa riayet etmesine çağıra.
Rusiye Ukraina ve halqara teşkilâtlarnıñ beyanatlarına qulaq asmayıp, yarımadada askerlik kampaniyasını devam ettire. Em de askerlik yapmağa istemegen Qırım sakinlerini taqip ete. «Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ» malümatına köre, 2020 senesi iyül ayına qadar Rusiye Silâlı quvetlerinde askerlik yapmaqtan vazgeçkenlerge qarşı 125 cinaiy dava açıldı, olar Qırım mahkemelerine berildi. 113-üniñ ükümleri çıqarıldı, daa 12-si baqılmaqta.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ prokurorı İgor Ponoçovnıy, Rusiye ordusına çağırılğan Qırım sakinleri esas Ukrainada cinaiy taqipke oğratılmaycaq, dep haber etti.
Müessise, Rusiye ordusında askerlik yapacağına dair celpname alğan qırımlılardan telefon ya da elektron poçta vastasınen muracaat etmelerini rica ete.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi «Qırım» Fondu» Hayriye Teşkilâtınıñ mal-mülki ve bank esaplarınıñ tevqifini öyle de qaldırdı. Bundan ğayrı, prokuraturanıñ qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni fondnıñ tesisçileri erkânından çıqarmaq talabını yerine ketirdi.
Bunı fond yolbaşçısı Riza Şevkiyev Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Hayriye teşkilâtnıñ malümatına köre, Ukraina halq deputatı fond tesisçileri erkânında yoq.
Şevkiyev uquqçılarnen aqıl tanışıp, fondnıñ appelâtsiya berecegini muracaat etecek.
Qırım.Aqiqat bergen malümatqa binaen, sentâbr 16-da, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ binasında 12 saatlıq tintüv keçirildi. Neticede vesiqa, protokol, USB-fleş-taşıyıcıları, kassetler, İslâm edebiyatı ve bilgisayarlarnı alıp kettiler. Meclis vekilleri bunı basqı ve Qırımtatar Milliy Meclisini yoq etmek ıntıluvları olaraq tanıylar.
Bundan soñ sentâbr 17-de Meclis binasında «Qırım» Fondu» Hayriye Teşkilâtınıñ reisi Riza Şevkiyevge mahkeme qararını seslendirdiler. Bundan soñ «Qırım» Fonduna» ait olğan binanı qapatmaq qararları aqqında bildirdiler. Bundan sebep Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri binanı terk etmege mecbur ediler.
Sentâbr 19-da Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileri binanı terk etip, onı müürlemege mecbur oldılar.
Mahkeme nezaretçileri Meclis, «Qırım» Fondu», «Avdet» gazetası, «Yıldız» mecmuası yerleşken Şmidta, 2 adresi boyunca binanı tevqif ettiler. Bundan ğayrı, közeticileriniñ vesiqalarında Meclis ofisleri, em de «Qırım» Fonduna» ait olğan biger obyektler yerleşken Jidkova, 40 adresi boyunca bina da qayd etile.
İşğal etilgen Qırım «akimiyeti» Aqmescitniñ merkeziy rayon mahkemesi yanına avtozaklar ve OMONnı yolladı.


text:
Qırımda aprelniñ 17-nde yağmur yağacaq, yağmur yağması tek Aqyarda beklenilmey. Bu aqta yarımadanıñ gidromettsentri bildire.
Sinoptiklerniñ malümatına köre, Aqmescitte bulutlı ava ara-sıra açılacaq. Gece yağanaqlar olmaycaq; kündüz bazı yerlerde yağmur sepeleycek. Şimaliy-şarqiy yel süratı saniyede 7-12 metr olacaq. Ava arareti kündüz +11…+13 derece olacaq.
Aqyarda ise az bulutlı ava olacaq. Yağanaqlar beklenilmey. Şimaliy-ğarbiy yel süratı saniyede 6-11 metr olacaq. Kündüz +11…+13 derece sıcaq olacaq.
Qırımnıñ cenübiy yalısında bulutlı ava açılacaq. Gece yağanaqlar olmaycaq; kündüz ara-sıra yağmur sepeleycek. Şimaliy-şarqiy yel süratı saniyede 7-12 metr olacaq. Ava arareti kündüz +12…+14 derece olacaq.
Tahminlerge köre, Keriçte az bulutlı ava olacaq. Yağanaqlar beklenilmey, aqşam yağmur yağacaq. Gece şimaliy yel süratı saniyede 5 metr, saba ve kündüz saniyede 9-14 metr, aqşam şimaliy-şarqiy yel saniyede 10-15 metr olacaq. Kündüz ava arareti +12…+14 derece olacaq.


text:
Mahkemeci olmağanlardan şekillendirilgen eyyet qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayser Cemilevniñ işini salı künü, aprel 14-te, baqacaq. Çarşenbe künü, aprel 8-de, adliyeci Nikolay Polozov bildirdi ki, Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi Hayser Cemilevniñ işi boyunca mahkemeciler olmağanlarnıñ eyyetini şekillendirdi.
«16 mahkemeci olmağan şahıs saylandı, olardan 12 esas ve dörtü qoşma olaraq. Birinci toplaşuv aprel 14-ke belgilendi», – dep yazdı Nikolay Polozov Twitterde.
Malüm olğanı kibi, Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi aprel 8 künü qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayser Cemilevniñ işi boyunca itiraz arizasını qabul etmedi.
Adliyeci Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, Onıñ malümatına köre, itiraz arizası lâğu etilgeninden soñ, Hayser Cemilevniñ işi boyunca mahkemeci olmağanlarnıñ eyyeti teşkil etilmege başlandı.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi.
Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı.
Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler.


text:
Ukraina tış işler nazirligi qırımtatar matbuat vastalarınıñ temsilcilerine destek bildire ve Qırımda noyabr 2 künü keçirilgen tintüvlerni «mümkün olmağan repressiyalar» olaraq adladı.
Bu aqta Ukrain Tış işler nazirliginiñ matbuat kâtibi Maryana Betsa Twitterde yazdı.
«ATR qırımtatar telekanalına nisbeten repressiyalar, kanal jurnalistlerinde keçirilgen tintüvler – mümkün degil. İşğalci akimiyetniñ areketlerini takbih etemiz», – denile beyanatta.
«Rusiye işğalci akimiyeti insan aqlarını ve qanuniy serbestlikni, şu cümleden matbuat vastalarınıñ serbestligini boza. Qırımtatar matbuat vastalarına destek bildiremiz. İşğalcilerniñ qanunsız areketlerine halqara toplulıq qıymet kesmeli», – dey o.
Saba noyabr 2 künü Rusiye Merkeziy Bankı İslâmovğa ait «Just Bank» şirketiniñ litsenziyasınıñ qaytarılması aqqında malümatnı aşkâr ettti. Qırımtatar iş adamı Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, işbu areketlerni Qırım qamaçavı ile bağlay.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı boyunca eki cinaiy işni açtı.
Sentâbr 20 künü qırımtatarlarnıñ yetekçileri tarafından teşkil etilgen Qırımğa mal taşığan yük naqliyatınıñ qamaçavı başlandı.


text:
Qırımnıñ Rusiye devlet şurasınıñ Ukrainanı ve yarımadanıñ qamaçavı boyunca vatandaşlıq aktsiyasınıñ iştirakçilerini «Qırımğa nisbeten genotsidniñ etüvinde» qabaatlav arizası saçmalıdır ve halqara teşkilâtlarda ciddiy diqqatnı qazanmaz, dedi Qırım.Aqiqatqa Ukraina halq deputatı, qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi ve qamaçav teşebbüsçilerinden biri Mustafa Cemilev.
Onıñ sözlerine köre, Qırım Rusiye ükümetiniñ areketleri mantıqsızdır, çünki Qırımda yaqında yarımadağa qıtaiy Ukrainadan elektrik teminlevi kerek olmağanı aqqında bildirgen ediler.
«Eñ başından ayta ediler: pek yahşı, endi mustaqil olacaqmız, şimdi qararlarnı alırmız, halqnı birleştirirmiz. «Goblin» (Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov – QA) halqımıznı birleştirgen Çubarov, İslâmov ve Cemilevge mukâfat berecek edi, şimdi başqace laf ete», – dedi Cemilev.
O, Ukraina Rusiye Federatsiyasına Qırımğa elektrik energiyasınıñ berilmesini ğayrıdan başlamağa teklif etkeni aqqında hatırlattı, amma Rusiye ukrain tarafınıñ añlaşmada yarımadanı işğal etilgen territoriya olaraq qayd etmege talabı ile razı olmay.
«Qanunnıñ bozmamıznı, Qırım – Ukraina territoriyası olğanı aqqında aytılğan BMT Baş assambleyası beyannamesiniñ bozmamıznı isteylermi? Biz Putinge qol tutıp, bu «Rusiye Federatsiyasınıñ federal okrugı» olğanı aqqında yazmaycaqmız da. Em de 1949 senesi qabul etilgen BMT Baş assambleyasınıñ konventsisına köre, işğal etilgen territoriyalarda vatandaşlarnıñ uquqiy, içtimaiy, iqtisadiy vaziyeti içün işğal olunğan memleket degil de, işğalci mesuliyetlidir. Şunıñ içün şikâyet başqasına olmalı», – qayd Mustafa Cemilev.
Halqara teşkilâtlarda bu arizağa ciddiy yanaşıp olurlarmı degen sualge Mustafa Cemilev şöyle dedi: «Yoq, ebet, saçmalıqtır».
Qırım Rusiye Devlet şurası Ukrainanı «Qırımğa nisbeten genotsid etüvinde» qabaatladı ve 2015 senesi sentâbr ayından devam etken yarımada qamaçavı boyunca aktsiyağa işmar etti. Şu cümleden, arizada aktsiya iştirakçilerinden olğan «terroristik telüke» aqqında aytıla. Deputatlar qıtaiy Ukrainadan elektrikniñ berilmesi toqtatılğanı aqqında hatırlattılar, olarnıñ fikrine köre, bundan sebep «sağlıq saqlav müessiseleri» ve hastalar içün telükeni meydanğa ketirildi. Qırım deputatları «Qırım Cumhuriyetine nisbeten genotsid»niñ taqiqatı ve toqtatılmasını talap etecek ola. Arizada «Qırım qamaçavı boyunca meseleniñ BMT Havfsızlıq Şurasınıñ kün tertibine kirsetilmesi ve neticede Halqara cinaiy mahkemege berilmesini» talap eteler. Devlet şurasınıñ vesiqasında «Ukrainanı qanunsız teşkilâtlarnıñ silâsızlandıruvı ve Qırımğa qarşı terkatlarnıñ azırlanuvını toqtatmaq içün tedbirliniñ keçirilmesi» ile bağlı talaplar bar.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Qamaçav iştirakçileriniñ talapları arasında – siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımda insan aqlarına riayet etüv ve yarımadağa halqara eyyetlerniñ kirsetilmesi. Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene edi. Amma bu yeterli degil edi. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqmescit rayonındaki Tahta Cami (Andrusovo) köyüniñ camisinde Quran oquvı yarışı avgust 11-de, saat 11.00-de keçirilecek. Bundan evel bu konkurs iyül 29-da keçirilecek edi.
Yarış idarecisi, Qırım musulmanları diniy idaresiniñ din ocası Meryem Mujdabayevanıñ bildirgenine köre, merasimniñ keçirilmesi iştirakçilerniñ bazıları hastalanğanı sebebinden diger künge belgilendi.
— Bu yarışta bütün balalarımız iştirak etecegini isteymiz. Çünki olar ğayret ile bütün derslerge qatnadı. Bu talebeler diqqatqa lâyıqlar, — dep, añlattı Meryem Mujdabayeva.
Qayd etmek kerek ki, endi bir qaç ay devamında Tahta Cami köyüniñ camisinde balalar içün Quran oquvı kursı keçirile. Dersler mahsus oyun ve eglence şeklinde berile.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Amerika Birleşken Devletleri Rusiye tarafından Qırımnıñ işğalini iç bir vaqıt tanımatscaq ve Ukrainanıñ şarqındaki tecavuzı içün ileride de onı mesüliyetke çekmege devam etecek. Bunı martnıñ 10-nda OSCE faaliyetine bağışlanğan brifing vaqtında ABD-niñ BMT-daki elçisi Linda Tomas-Grinfild ayttı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Yaqında Qırımnıñ Rusiye tarafından işğaliniñ ve Ukraina şarqındaki tecavuzı başlanmasınıñ yedinci yıldönümi olıp keçti. Qırımda Rusiye akimiyeti işğalge qarşı çıqqanlarnı, şu cümleden qırımtatar ve qavmiy ukrainderni, diger diniy ve milily azlıqlarnıñ vekillerini taqip etmege ve apishanelerge oturtmağa devam ete», – dedi elçi.
ABD-niñ OSCE-deki muvaqqat salâhiyetlisi Kortni Ostrian öz çıqışında, Ukrainanıñ şarqındaki uruşlarnıñ kerginleşmesinden, askerlerniñ ölümlerinden ve adiy insanlarnıñ yaşayışındaki qıyınlıqlardan Rusiye mesül, dep qayd etti.
Rusiye Qırımnı zapt etken soñ Donbasta silâlı çatışma devam ete, onıñ neticesinde, BM malümatına köre, aman-aman 10 000 insan elâk oldı. Ukraina ve Ğarp, Rusiyeni separatistlerge qoltutqanı ile qabaatlaylar. Kreml bunı inkâr etip, Donbassta Rusiye «göñüllileri» bar ola bile, dep bildire.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bir qaç künden Yaltada başlanacaq «Beş yıldız» bütünrusiye yır yarışınıñ ananeviy jürisiniñ reisi İosif Kobzon ola. Onıñ erkânına Rusiye şou-biznesiniñ beş yıldızı kirdi: prodüserler Viktor Drobış ve İgor Matviyenko, yırcılar İrina Allegrova ve Yuriy Antonov.
Lâkin yaş icracılarğa Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya da qıymet kesecek ve neticede ğalip namzetini teklif etecek.
Muzıka yarışı «Yevrovideniye» yarışınıñ Rusiye analogı – «İntervideniye» yarışınıñ milliy saylavı olacaqtır.
«Beş yıldız» yarışınıñ iştirakçileri Yaltağa keldiler ve azırlanalar. Olarnıñ çıqışları iyül 12-15 künlerine planlaştırılğan.


text:
Qırımnıñ Rusiyege qoşulması, memleket yolbaşçısınıñ tanılmaması ile bağlı areketler qanun boyunca taqip etilecek ve ğayet ciddiy mevam kösterilecek.
Bunı Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş nazir Sergey Aksönov «Kommersant» gazetasına Qırım akimiyetiniñ qırımtatar ealisi ile munasebetler nasıl olacaq degen sualge cevap olaraq bildirdi.
«İnsanlar arasında milletlerara zeminde ziddiyetlerni doğuracaqlarnı, nasıldır bir çare tapıp, Qırımdan quvarım ve olar cezalarını cinaiy tertipte körerler», – dedi Aksönov.
O şunı da bildire ki, qırımtatar ealisi arasında mart 16 künü keçirilgen «referendumnı» tanımağan Mecliske qol tutqanlar çoq degil: «İtibarı pek büyük degil. İçtimaiy soravnı keçirgen olsa edik, Mecliske qırımtatarlarnıñ 15-20% qol tutqanını ögrenir edik».
Aksönov bunı Meclis tarafından qırımtatarlarnıñ abadanlaştıruvı ile bağlı programmanıñ amelge keçirilmegeni ile añlata. Şimdi ise, dey o, Qırım akimiyeti 10 yıl evelsi qurulğan mekânlarnı sürgün etilgenlerge bütün vesiqalar ile bermege azır. Faqat, narazılıq meydançıqları episi bir yoq etilecek, dedi o, ve andaki binalarnı «tarla aranları» olaraq adladı.
«Olarnen bağlı vaziyetni yekünlemek kerek. Ayırıla bilecek massivlerimiz bar, em de olarnı milliy menüsplikke baqmadan berecekmiz. Anda em qırımtatarlar, em ruslar olacaq. Qırımtatarlarğa mekânlar bir-biri yanında beilrmek kerekligi qanunda yazılmağan», – dedi Aksönov.
Qırımtatar halqınıñ taqibi işğal etilgen Qırımda adiy bir şey oldı. Rusiye mahsus hızmetleri tarafından ev, mektep, medrese ve camilerde tintüvler keçirile.
Qırımtatar yetekçileri bunı qırımtatarlarnıñ yarımada Rusiye akimiyeti tanımağanı ve sentâbr 14 künü keçirilgen «saylavlarnı» Meclis tarafından boykot etmege qararı ile bağlay.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresinde “Merhametlik lâlesi” aktsiyasınıñ neticeleri çıqarıldı. “Merhametlik lâlesi” aktsiyası 2020 senesiniñ dekabr 10-26 künleri arası Aqmescit şeeriniñ başlığı Yelena Protsenkonıñ destegi ile olıp keçti.
Hatırlatamız ki, aktsiyada Aqmescit şeer mektepleriniñ talebeleri iştirak etti, olar öz ellerinen aktsiyanıñ timsali olğan lâlelerni yaptılar. Soñra ise, lâleler “Balalarnıñ ellerinen ve büyüklerniñ eyi niyetinen yapılğan merhametlik” şiarı astında Aşan ve Tsentrum ticaret merkezlerinde satıldı.
Toplanğan yardımnı hasta balalar olğan qorantalarğa Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev teslim etti. O, balalarnıñ yaqınlarına küç ve sabır, balalarğa ise, tezce tedaviylenip, şifa tapmalarını tiledi.
Aktsiya çerçivesinde 120 biñ ruble toplanıldı. Paralar ağır hasta balaları olğan altı qorantağa berildi.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ taqımı ilhaq etilgen Qırım mevzusından «pek haberdar degil», amma prezidentniñ beyanatları «pek uyğun». Böyle bir fikirni qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev iyünniñ 19-nda Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Şimdilik mesleatçı ve yardımcı seviyesinde subetlerimiz ola. Körüşüv azırlanıla: muzakere etilecek mevzular belgilenecek. Mence, bu körüşüv er şeyni añlamaq içün pek kerek. Bundan ğayrı, yañı taqım Qırım ne olğanını ve bu mevzu ne qadar müim olğanını bilmey, dep şübhelenemiz. Bunı prezident saylavlarınıñ birinci ve ekinci basamaqları arasında Zelenskıynıñ taqımı bergen cevaplarğa esaslanıp ayta bilemiz», – dep bildirdi Cemilev.
Cemilevniñ aytqanına köre, diger taraftan Zelenskıynıñ Qırımnen bağlı beyanatları «pek uyğun ve yahşı» ola.
Qırım.Aqiqat Volodımır Zelenskıynıñ matbuat hızmetine muracaat etti, amma haber derc etilgende cevap daa yoq edi.
Volodımır Zelenskıy Bild alman neşirine bergen intervyüsında Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile ilk sefer körüşkende «Donbas ve Qırım – Ukrainadır» dep aytacağını bildirgen edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Farqlı din liderlerine yapılğan karikaturalar dindarlarğa nisbeten sayğısızlıq ve medeniy terrorizmdir.
Bunı çarşenbe künü, fevral 4-te, Qırım «yolbaşçısı» Sergey Aksönov Rusiye Federatsiyasınıñ milletlerara ve dinlerara munasebetler eyiliştirmesi cemaat palatasınıñ toplaşuvında bildirdi.
«Bizler er angi din liderine karikatura yapmaq ayıp olğanını tüşünemiz. Bu Ğarpnıñ siyasiy küçleri tarafından teşviqat etilgen medeniy terrorizmdir. Bu diger dinge sayğısızlıq ve aqaretlev timsalidir», – dedi o.
Aksönov bildirdi ki, Qırım akimiyeti böyle bir şeyge «kesen-kes yol bermez».
Çarşenbe künü, fevral 4-te, Иçki qasabasında uquq qoruyıcı organlarnıñ hadimleri tarafından Asan Çebiyev yaqalandı. O, Qırımtatar halqınıñ aqlarını qorçalav komitetiniñ koordinatorlarından biri olğan Abmecit Suleymanovnıñ yaqın soyu ola. Onı 2014 senesi fevral 26-da Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Rada binasınıñ yanında keçirilgen kütleviy numayışlarda iştirak etüvde qabaatlaylar.


text:
Kiyevniñ Peçersk rayon mahkemesi iyün 12 künü Ukrainada yaqalanğan sabıq deputat Vasiliy Ganış imayesiniñ şefaatını baqacaqtır. Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine Ganışnıñ adliyecisi Andrey Rudenko bildire.
«Ganışqa ceza qararı berilgeninden 30 kün keçkeninden soñ şefaatnı berdik. Menimce, müşterim tevqiften sağlıq alı ve diger sebeplerge binayen azat etilmeli», – dey Rudenko.
Toplaşuv saat 11:00 başlanmaq kerek.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Kiyevniñ Peçersk rayon mahkemesi devlet hainliginde şeklengen sabıq Qırım deputatı Vasiliy Ganışnıñ cezasını belgiledi – eki aylıq apis cezası. Ganış iyün 25 kününe qadar apiste oturacaq
Aprel 28-de Ukraina havfsızlıq hızmeti Ukraina Devlet sıñır hızmeti ile beraber onı Qırım çıkışında yaqaladılar. Ganış apiske alındı, çünki onı qıdıra ediler. Baş prokuratura onı devlet hainliginde şekley. Ukraina taqiqatçılarınıñ malümatına köre, Ganış Qırım statusı aqqında «referendum» keçirilmesine rey bergenlerden biri edi, ve böyle etip Ukraina topraq bütünligine zarar ketirmege tırıştı.