text:
Qara tänle prezident - aq säxifä
Yaña AQŞ prezidentı Obama alıp baraçaq säyäsät Törkiäne dä citdi räweştä qızıqsındıra. Şul säbäple törek matbuğatı bu saylawğa zur iğtibar birde.
İrtänge gazetalar saylawnıñ tögäl näticäsen yazalmasalar da, Obama alda dip yazıp çıqtılar. Tik gazetalarnıñ 6 noyäber sanında ğına, AQŞta prezidentlıq yarışın Obama ottı digän xäbärlär çıqtı. “Cömhüriät” gazetası “Amerika xalqı üzgäreşne sayladı”, dip Obamanıñ saylaw aldı kampaniäsendä xalıqqa birgän “üzgäreş” wäğdäsen iskä töşerde.
“Zaman” gazetası da oxşaş räweştä “AQŞqa üzgäreş kilde” dip yazdı. “Taraf” gazetası “Bu sezneñ uñışığız” digän rubrika belän, Obamanıñ saylawnı otqannan soñ, yöz meñnän artıq saylawçı aldında äytkän süzlären iskä töşerde. “Aqşam” gazetası “Obama tarix yazdı” digän rubrika belän çıqtı. “Yaña Aziä” “Qara Prezident - Aq säxifä” digän rubrika qullanğanda, “Yäni Şäfäk” “Ohbama” dip, oh- yäğni bik yaxşı Obama dip süz uyını yasağan baş isem qullandı. “Terceman” gazetası isä “Qollıqtan prezidentlıqqa” dip yazıp, AQŞtağı negrlarnıñ tarixına işarä yasadı.
Premyer Räcäp Tayip Erdoğan isä yaña prezident belän oçraşıp küreşü yulları ezläwe turında belderde. Ul 13-18 noyäber könnärendä AQŞta bulaçaq. Oppozitsiädäge iñ zur partiä Cömhüriät xalıq partiäse liderı Däniz Bayqal: “Amerika xalqı imtixannan bik yaxşı ütte. Bu AQŞ öçen ber borılış noqtası”, dip belderde. Waq gazetalarnıñ berse Birgünneñ: “Amerikanıñ qara malayı böten dönyada ömet bularaq qabul itelä”, dip Obamanı elekke premyerlardan Bülänt Ecävit belän çağıştırdı. Çönki Ecävitkä dä saylawçılar ömet dip qarağannar ide. “Läkin Obamanıñ da axırı Ecäwit kebek betäçäk ”, dip yaza gazeta. Monıñ belän dä Obama soñğı çiktä Ecäwit kebek uñışsız bulaçaq digän fikerne añlatırğa tırışa.
Obamanıñ AQŞnıñ 44-nçe prezidentı bulıp saylanuına törek matbuğatı, säyäsi analizçıları häm säyäsät eşlekleläre asılda bik ük şatlanmadılar. Çönki ul saylaw aldı kampaniäse waqıtında, çığışı belän ärmän saylawçılarnı qänäğätländerü maqsatı belän, Amerika Kongressınnan Ğosmanlı imperiäseneñ 1915 yılda ärmännärne sörep genotsid yasawda gäyeplägän qanun proyektın raslayaçağın wäğdä itkän ide. Monnan alda AQŞ Kongressınnan şundıy proyektlarnı prezidentlar raslamıyça kildelär. Mondıy ber proyektnıñ qanunlaşuı ike il arasındağı mönäsäbätlärgä bik tiskäre yoğıntı yasayaçaq. AQŞ kebek ber ildä genotsid ğayebe qabul itelsä, başqa baytaq illärdä dä mondıy qanunnar ütär digän qurqu bar töreklärdä. Döres, 21 däwlät şuşı genotsid ğayepläwen qabul itkän ide inde. Alar arasında Almaniä, Ғransiä, İtaliä häm Rusiä kebek illär bar. AQŞ-ta da 50 ştattan 41-ye monı qabul itte. Asılda Törkiä barlıq şuşı illärgä protest beldersä dä mönäsäbätlär däwam itä.
Asılda Törkiäne borçığan häm borçıp toraçaq täräkkiätlär AQŞ xärbi kontrole astındağı Ğiraqtağı täräkkiätlär. Obama bu ilgä qarata nindi säyäsät alıp baraçaq mikän? Çönki idänastı körd partizan oyışması PKKnıñ bazaları Tön'yak Ğiraqta häm partizannar şunnan ütep Törkiäneñ törle öleşlärenä höcümnär oyıştıra. Tik ul ğına tügel, PKK partizannarı İstanbul kebek zur şähärlärdä dä terror aktivlıqları alıp baralar.


c: text/html

text:
Haiti
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Haiti (fr. Haïti) - Hispaniola utrawınıñ Könbatışında urnaşqan däwlät, utırawnı Karib Diñgeze äyländerep ala. Kuba dan Könçığışqa. Frantsiäneñ häm Amerika Quşma Ştatlarınıñ elekke koloniäse. Xäzergä Haiti anarxiä şartlarında yäşäp kilä.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Hispaniolanıñ baştağı xalqı - üterep beterelgän diärlek Arawak (yä Taino) qäbiläläre. Alarnıñ üterü Kristofor Kolumb'nıñ kilüdän soñ 1492 yılda başla. 17. yöz axırında utrawnıñ şikär plantatsiälärgä Afrikan qolları kiteralä.
1697dä İspania Hispaniolanıñ öçtän ber öleşen (Könbatışta urnaşqan Saint-Domingue isemle bilämä) Frantsiägä tapşıra. Ul 18 yöz Frantsiä'neñ iñ bay koloniälärdän berse ide. 1791 yılnıñ 22 avgustında qollar fätnä kütärä - bäysezlek öçen suğış başlana. Haitilelär Napoleon Bonaparte cibärgän gäskären tar-mar itkäç, 1804 yılnıñ 1 ğıynwarında üz bäysezlegen iğlan itälär.
Haiti - 'qara tänlelärneñ' cömhüriätlärdän iñ berençese, dönyada qollıqnı betergän berençe däwlät. Quşma Ştatlar häm Batış Awrupa Haitigä qarşı sanktsiälär kertä. 1852 yılda Frantsiä qol biläwçelärgä "reparatsilär"ne taläp itä (90 million altın frank - xäzerge $21.7 miiliard).
Şul säbäple Haiti Könbatış Yarımşarda iñ yarlı il, däwlättä korruptsiä çäçäk itä. 1957 yıldan ilneñ bağşlığı Fransua Düvaliey, "Papa Doc", 1964 yılda diktator bula, Tonton Makute volonter armiäsen citäkli. Anıñ eşen däwam itüçe - 19-yäşle ulı Jan-Klod Düvaliey, "Baby Doc", 1971 yılda xakimiyäten ala. "Baby Doc"'nı 1986 yılda bärep töşerälär.
1990 yılda Jan-Bertrand Aristid prezident bulıp saylanudan soñ xärbilärneñ xakimiyäte betä. Şul uq waqıtta ul xärbilär qarşı köräşä.
2000 yılda Aristid yañadan prezident bula. 2004 yılnıñ 5 fevrälendä, "Artibonite Revolúsion Qarşı Toruçılar Frontı" isemle qorallanılğan ğısyançılar törkeme Gonaïves polis bülegen üz kontrolenä ala. Bu fetnä 17 fevrälendä Artibonite provintsiäsenä tarala - bu wäzğıyätne oyıştıruda Dominikan Cömhüriätendä sörgendä yäşäwçe oppozitsiä wäkilläre qatnaştı.
2004 yılnıñ 29 fevrälendä Aristid Haitine taşlap kitä - AQŞ birgän çarter oçqıçı belän Üzäk Afrika Cömhüriätenä küçä. Baş Qazıy Boniface Alexandre prezident bulıp eşli başlıy.
Säyäsät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ayırım kertemi: Haiti säyäsäte
Haiti prezident cömhüriäte (respublika) ide. Milli Mäclesne häm prezidentnı saylıylar.
1987 yılda AQŞ häm Frantsiä ürnägendäge konstitutsiä qabul itelgän, 1994 yılda ul bötenläy üzgärtelgän.
Departmentlar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Haitidä 9 department bar ide:
Geografiä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Haitineñ töp mäydanın tawlar qaplıy. Alardan tış yılğa üzännär häm keçkene yar buyı tigezleklär dä bar. Könbatışta häm üzäktä zur biek platolar urnaşqan.
İlneñ iñ zur şähäre - 2 millionlı Port-au-Prince (başqalası), ikençese Cap-Haitien (0.6 million toruçılar).
Iqtisad[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Xalqınıñ 80% xäyerçelär, dönyada yarlıq buyınça ikençe däwlät. Xalqınıñ 70% xristiannar.
Demografiä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Xalıqnıñ tığızlığı 270 keşe/q km bulsa da, xalqınıñ küpçelege şähär zonlarında, üzännärdä yäşilär. Haitilelärneñ 95% Afrika raslı. Başqalar - Mulatlar. Berniçä Awrupalı da yäşilär. Xalıqnıñ ⅔ awıllarda yäşi.
Frantsuz tele - räsmi tellärdän berse (10% keşe söyläşlä). Bar Haitilelär Haiti Kreol telen belälär, bu ikençe räsmi tele. Yäşlär häm eşmäkerlär İnglizçä yaxşı belälär.
Roman Katolik çirkäwe räsmi din dip sanala, Protestantlar da bar. Haitidä voodoo ğädätläre saqlandı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Bügen Tulada, Çernobıl faciğäsı yıllığı aldınnan, ”Rusiäneñ Çernobıl berlege” oyışması äğzäläre - 55 keşe - möddätsez açlıq iğlan itte. Bu oyışmanıñ Tula ölkäse bülege citäkçese Vladimir Naumov, Çernobıl atom elektr stansiasendä qaza waqıtında eşläwçelärdän härbersenä, soñğı 6 yıl eçendä 300 meñnän ber million rublgä qädär aqçanı tülämädelär dip belderde. Bu xäl çernobılçelärgä minimäl xezmät xaqı koeffitsientınıñ artıp baruı qullanılmaw belän añlatıla. Bu könnärdä Peterburda da 7 çernobılçe açlıq iglan itkän.


text:
Aqçalar qaya oça?
Yäkşämbe könne efirğa çıqqan “Tatarstan – itogi nedeli” tapşıruında Leonid Tolçinskiy häm başqa xäbärçelär eşquarlıq departamentı citäkçese Nuri Mostafayevnıñ uzğan yıldağı eşçänlegen kisken tänqitläp çıqtılar. Döresräge, eşquarlar öçen maxsus buldırılğan fondtan aqçalar uñğa-suñğa sibelgän, dip äytelde. Çit illärgä säfärgä barıp, xalıq promısellarında eşlängän suvenirlarnı kürsätü, ekzotik däwlätlärgä barıp täcribä urtaqlaşu öçen küp kenä aqça totılğan, dielde. Qazan-Mamadış yulında 130-nçı çaqrımda, avtobuslar tuqtalıp, passajirlarnı öçpoçmaqlar, çäylär belän sıylıy torğan maxsus pavilyon eşlätkän öçen dä Mostafayevqa eläkte. 3 million aqçanı salıp, faydasın qaytaru çarasın kürmägän öçen. Äytergä kiräk, eşquarlarğa yardäm itü departamentın tänqitläwçelär – üzläre eşquarlar. Xökümät qarşındağı eşquarlıqnı üsterü agentlığın ber yıl buyınça Aleksandr Sergeyev citäklägän ide. Xäzer bu agentlıqnıñ dilbegäsen alırğa “STEF” firması citäkçese İgor’ Privalovqa çirat citkän.
Soñğı waqıtta xakimiät urınnarında tatarlar kübräk utıra, digän ğäybätlär çığarılsa da, xälitkeç urınnarda häm aqça bülgän kabinetlarda tatarlar siräk oçrıy. Glavalar häm deputatlar küp bulu säbäple, yaña urınnar buşağan sayın, anda hiçşiksez ruslar quyıla. İgor Privalov üze Bakuda tuğan, Qazan ximiä-texnologiä institutın tämamlağan, Qazaxstanda eşlägän, soñğı yıllarda Qazanda tözeleş oyışmasında eşlägän, şähär Sovetı deputatı bulıp tora, “STEF” dip atalğan xosusıy firmada uñışlı eşli ikän. Xäyer, aqçalı urında utıruçı keşeneñ milläte härwaqıt millätkä faydalı bulmıy. Tatar familiäle keşelär aqça eşlägändä üz millätennän bigräk üz törkeme, firması turında kübräk uylıy. Ğömümän, aqça turında söyläşkändä, ğädättä, tatar telendä sayraşmıylar. İnde eşquarlıqnı üsterü agentlığı tärtäne qaya taba borır – monısın äytep bulmıy.


text:
Alexander Vershbow: Tatarstan Rusiädä federalizmnı nığıtuda möhim urın tottı
Bu aralarda Tatarstan başqalasına çit illärdän, yä bulmasa Mäskäwdän olı-olı qunaqlar yış kilä. Törle konferensiä, cıyılış, yä bulmasa başqa meñ yıllıq aldınnan bula torğan tantanalarğa. Sişämbedä Qazanda AQŞnıñ Rusiädäge tulı wäqälätle wäkile Aleksandr Verşbou buldı. Läkin, başqa qunaqlardan ayırmalı bularaq, ul üzenä kübräk iğtibar cälep itte. Qäläm ähelläre arasında. Moña, AQŞnıñ dönyadağı totqan urını säbäp bulsa, soñğı waqıtlardağı törle illärdä bulıp uzğan töçle inqilablar ikençe säbäp bulıp torğandır.
AQŞnıñ Rusiädäge wäqälätle ilçe Aleksandr Verşbounıñ Qazanğa bu ikençe qat kilüe. Berençe märtäbä monnan berniçä yıl elek ul Qazanda bulıp kitkän ide. Ä sişämbedäge säfäreneñ maqsatı Qazannıñ balalar öçen bulğan “Zareç'ye” yal itü bazasında ingliz telen kamilläşterü gruppasınıñ berençe açılışında qatnaşu. Älege 3 atnalıq kurslar Tatarstan mäğärif ministrlığı, Tatar-Ameriqa regional' institutı, AQŞnıñ Rusiädäge ilçelege belän berlektä oyıştırıla häm nigezdä az keremle ğailä balaları öçen.
Aleksandr Verşbou sişämbedä, Tatarstan mäğärif ministrı Räis Şäyxelislamov häm qayber başqa räsmilär belän berlektä kurslarnı açu tantanasında qatnaştı. Annan soñ, Aleksandr Verşbou Qazan däwlät universitetında studentlar belän oçraştı häm alarnıñ sorawlarına cawap birde. İlçeneñ Qazanğa säfäre waqıtında Mintimer Şäymiev belän dä oçraşuı qaralğan ide, läkin, Tatarstan prezidentınıñ Mäskäwgä kitüe säbäple, oçraşu bulmıy qaldı. Anıñ qarawı, Aleksandr Verşbou Tatarstan parlamentı citäkçese Färit Möxämmätşin belän oçraştı.
AQŞnıñ rusiädäge ilçese, sişämbedäge Qazanğa yasağan säfäre barışında Azatlıq radiosı sorawlarına da cawap birde. Tatarstannıñ Rusiädä federalizm häm demokratiäne üsterüdä role barmı, bulsa ul nindi däräcädä digän sorawğa Aleksandr Verşbou bolay dip cawap birde
Minemçä Tatarstan Rusiädä federalizmnı nığıtuda möhim rol tottı häm totıp kilä. Älbättä, Tatarstannıñ üzeneñ unikal' Konstitutsiäse bar häm Federal' üzäk belän dä unikal' mönäsäbätlärdä tora. Älbättä, wäzğıät soñğı ike-öç yılda üzgärde. Läkin, minemçä, Tatarstandağı xakimiyät cirle xoquqlarnı saqlap qalu öçen köräşäçäk. Federal' üzäk belän Tatarstan arasında xäzer bara torğan söyläşülärneñ näticäse nindi buaçaq bu bik qızıqlı. Minem monnan 3 yıl elek Tatarstanğa yasağan säfärem häm bügenge qısqa ğına waqıtlı säfärem barışında yasağan küzätülärem şul, iqtisat köçle genä üsep kilä, häm törle millätlär arasındağı mönäsäbätlär, tolerantlıq nığıp kilä, bu küreneş xättä, küp kenä Rusiä töbäkläre öçen ürnäk bulıp tora ala. Grajdanlıq cämğiäte üseşe şaqtıy butalğan Tatarstanda, läkin, minemçä, bu ölkädä dä alğa kiteş bar Küptän tügel genä Rusiä tışqı eşlär ministrlığı İran İslam Respublikasına Tatarstanda üzeneñ konsullığın açarğa röxsät birde. Tatarstanda älegä qädär barı tik Törkiä konsullığı ğına eşli ide. Şul uñaydan, AQŞ ta Qazanda üzeneñ konsullığın açarğa cıyınmıymı digän sorawğa AQŞ ilçese bolay dip belderde
Qızğanıçqa qarşı, AQŞ däwlät departamentı Rusiä töbäkläre başqalalarında yaña konsullıklar açunı xuplarğa äzer tügel. Bu finanslaw problemasına bäylängän. Läkin, niçek kenä bulmasın, bez Qazan belän elemtälärebezne nığıtırğa tırışabız. Monı bez, törle programmalar yärdämendä eşlibez. Mäsälän, bügen ingliz tele lagerın açu kebek çaralar belän. Bu Rusiädä berençe ingliz tele lagerı. Monnan tış, bezneñ ilçelekneñ wäkilläre Qazanğa daimi räweştä kilep toralar. Bu törle mä’sälälärne yaxşıraq añlarğa yärdäm itä. Bu da AQŞ häm Qazan belän mönäsäbätlärne üsterergä yärdäm itä. AQŞ ilçese, Rusiädä tösle inqilab buluı ixtimalmı digän sorawğa, min diplomat bularaq , mondıy küreneşlärne farazlarğa xoquqım yuq dip belderde.
Şunısın da äytergä kiräk, Aleksandr Verşbounıñ Rusiä töbäkläre buyınça, ilçe bularaq, bu soñğı säfäre. İlçe, Rusiädä 4 yıl buyına eşläp kilde. Xäzer, AQŞ qanunnarı buyınça, yaña ilçe bilgelänergä tayış. Läkin, Aleksandr Verşbou, kiläçäktä, Rusiädä AQŞnı kem täqdim itäçägen dä, üze dä qaya yañadan bilgelänäläçägen dä älegä ser itep saqladı, AQŞ Aq yortınıñ bu xaqta äle räsmi qararı yuq dip belderde.
Räfis Cämdixan


text:
Tolyatti avtobusındağı şartlawda 8 keşe hälak buldı, 50-dän artıq keşe yaralandı
Tolyattida çärşämbe irtäsendä xalıq tulı şähär avtobusındağı şartlaw näticäsendä 8 keşe hälak buldı, 50-läp keşe yaralandı dip xäbär itelde. Tikşerüçelärneñ töp farazı - terror ğämäle. Başqa mömkinleklär dä qarala. Avtovaz urnaşqan Tolyatti şähärendä cinayätçel törkemnär arasında da bäreleşlär yış bulıp tora.
Cirle xakimiätlär äytüençä, 8 keşe hälak bulğan, 50-dän artıq keşe yaralanğan. Häm alar şähärneñ 3 xastaxanäsenä iltelgän. Yaralanuçılar isemlegendä tatar isem-familiäle 4-5 keşe dä bar.
Mäskäwdän dä Toyattiğa tikşerüçelär törkeme kilgän. Mäskäwdäge Rusiä baş prokuratura idaräsennän tikşerü komitetı wäkile Vladimir Markov äytüençä, waqıyğa urınında tikşerüçelär törkeme eşli. Tikşerüdä ğämäli yardäm häm citäkçelek itü öçen prokuratura tikşerü komitetı räise Aleksandr Bastrıkin citäkçelegendäge üzäk idarä tikşerüçeläre dä kitkän.
Ölkä gubernatorı Vladimir Artyakov Tolyattida jurnalistlarğa "Bu waqıyğağa bäyle ştab oyıştırıldı. Anı Federal Iminlek Xezmäteneñ Samar ölkä idaräse başlığı citäkli. Bu waqıyğağa bäyle terrorçılıq, üterü häm röxsätsez şartlatqıç yasaw turında cinayät eşläre açıldı" dide.
FSBnıñ Samar ölkä idaräse başlığı Yuriy Rojin xätta avtobusta bombanı intixarçı şartlatqan bulırğa mömkin dip belderde.
Barlığı isä tikşerüçelär 3 mömkinlekne qarıy. Terrordan qala monıñ Tolyattidağa cinayätçel törkemnär arasında küptännän kilgän üzara höcümnär belän dä bäyle bulu, yäki şartlatqıç belän saqsız eş itü näticäse bulu mömkinlege dä tikşerelä.
Şartlatqıçnıñ nindi bulğanlığı älegä tögäl bilgele tügel. Ul 2 kilogram trotil quätendä bulğan dip farazlana.
Xäbärçebez Şamil Bahautdin äytüençä qurquğa töşkän xalıq arasında küpsanlı raslanmağan imeş-mimeşlär tarala, küp kenä keşelär cämäğät transportına utırırğa qurqa.
Şartlaw qorbannarın iskä alu öçen 1-nçe noyäber Samar ölkäsendä matäm köne dip iğlan itelde.
Naif Aqmal


text: Sember. Rusiäneñ Üzäk saylaw komissiäse räise Aleksandr Veşnyakov, Ulyan ölkäsendäge saylawlarnıñ ikençe turında kemnär qatnaşuın Rusiäneñ Yuğarı mäxkämäse bilgeli ala dip belderä. Düşämbegä qarşı töndä ölkäneñ yuğarı mäxkämäse ikençe turğa çıqqan nämzätneñ berse - Sergey Gerasimovnı yarıştan alu qararın çığarğan ide. Mäxkämägä anıñ köndäşe, Mäläkäs xäkime Sergey Morozov möräcäğät itep, Gerasimovnı saylawçılarnı satıp aluda ğäyepläde. Gerasimov xäzer ölkä mäxkämäse qararın Rusiäneñ Yuğarı mäxkämäsendä üzgärtergä tırışa ala. Ölkä xakimiate başlığın saylawlarnıñ ikençe turı 26-nçı dikäberdä uzarğa tieş.


text:
Möxämmät Päyğämbär karikaturları cancalına Könbatış häm Şärek matbuğatı qapma-qarşı mönäsäbät belderä
Möxämmät päyğämbärne kimsetkän räsemnär tiräsendäge cancalğa Könbatış häm Könçığış mäglümät çaraları ikese ike törle mönäsäbät kürsätä. Yewropa illäreneñ kübesendä gäzitlär, süz ireklegen yaqlaw niäte belän, karikaturlarnı küçerep bastırdı. Şärek illärendä basmalarnıñ kübese möselmannarğa teläktäşlek belderä.
Yewropalılar fikerençä, bu äytem dönyawi, insani qimätlärne yaxşı çağıldıra, häm Yewropa alarnı küz uñı itep saqlarğa tieş. Näq menä şuña kürä Yewropa gäzitläre ber-ber artlı Daniä gäzitendä basılğan karikaturlarnı küçerep bastıra. Möxämmät päyğämbärne kimsetkän räsemnär bu könnärdä İtaliä, Fransiä, Germaniä, Britaniä, Portugaliädä basıldı. Bügen alarğa Macarstan, Bolğarstan, Çexiä quşıldı.
Germaniäneñ Die Welt gäzite möhärire Roger Köppel añlatuınça, alar bu räsemnärne bastırıp möselmannarnı ränceçtergä telämi, ä barı tik süz ireklegen yaqlawların kürsätergä tırışa. Möselmannar şunı añlarğa tieş di ul, Yewropadağı açıq bäxäs tärtibe başqa fikerlärgä tüzemle bulunı taläp itä, xättä bu fiker kemneder räncetsä dä.
"Bu räsemnär belän üzen räncetelgän itep xis itüçe härkemgä min ixtiram belderäm. Läkin monda çama belergä kiräk. Xäzer jurnalistlarğa üterü yanawları kilä, tulı illärgä şantaj belderelä. Minemçä, möselman ruxaniları üz xalıqların beraz tınıçlandırırğa, bezneñ tärtiplärne añlatırğa tieş. Bu tärtiplärgä kürä, andıy karikaturlar bastırıla ala, häm dä bu Könbatış İslamğa qarşı digänne añlatmıy," di Germaniäneñ Die Welt gäzite möhärrire.
Räsemnärne bügen Çexiäneñ iñ ere Mlada Fronta Dnes gäzite dä bastırdı. "Bez bügen barıbız da beraz Daniäle" dip yaza bağanaçı Milan Vodiçka, häm dä Möselman illäreneñ Daniä tawarlarına baykot belderüenä cawap itep, çexlarnı öygä qaytışlıy Daniä päynire satıp alırğa, häm qaytqaç Lego uyının uynap alırğa çaqıra. Yewropanıñ da qarañğı çorları bar ide, läkin xäzer ul tüzemleräk bulırğa öyrände, bu könbatış belän könçığış arasında töp ayırma bulıp tora, dip näticä yasıy, çex jurnalistı.
Şärek matbuğatı, älbättä, başqa mönäsäbättä. Mısır basmaları karikatur bastırğan Yewropa gäzitlärenä tänqit belderä. Äl-Cömhüriä basması monı İslam häm möselmannarğa qarşı, yıllar buyı däwam itkän süz berläşterü dip atadı.
Şuşı ağımğa qarşı çığıp İordaniäneñ "Äl-Cihan" gäzite kiçä 3 karikatur bastırğan ide. Gäzitneñ möhärrire Cihad Momani räsemnär astına "Dönya möselmannarı, aqıllı bulığız. İslam öçen närsä zıyanlıraq: şuşı karikaturlarmı, ällä totıq aluçınıñ telekameralar aldında totıqnı suyuımı, yä isä Ammandağı niqax waqıtında intiharçınıñ üzen-üze şartlatuımı?" digän soraw da quyğan ide.
Läkin soñraq basmanıñ xujası bu sannı satudan aldı, möhärrirne wazifasınnan buşattı. Äl-Cihan näşriäte başlığı İsam Äl-Nacbawi bu adımın radiobızğa bolay añlattı: "Bu bezneñ öçen kötelmägän xäl buldı, bezneñ çığası sannı aldan tikşerü ğädäte yuq, närsä basılğanın satuğa kitkäç kenä beldek, xäzer bar sannar satudan alına, bu xälne tikşerü bara di Äl-Cihan näşriäte başlığı.
Comğa könne Äfğanstan prezidentı Xämit Karzai bu karikaturlarnı bastırunı tuqtatırğa çaqırdı. "Möselmannarnıñ küñele kiñ, läkin bu bez här närsäne ğafu itäbez digän süz tügel. İslamnı räncetkän karikaturlar bastırunı kiçekmästän tuqtatırğa kiräk dide, Äfğanstan prezidentı.
Ali Gilmi


text:
Ekrem Çelebi - Ölmem Mi
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Ölmem Mi
Etiketler : Ekrem Çelebi - Ölmem Mi türkü indir, Ekrem Çelebi - Ölmem Mi türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Ölmem Mi mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Ölmem Mi türküsü, Ölmem Mi sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Ölmem Mi bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Doktor Benim Yaram
Ekrem Çelebi - Gönül (Sıkı Tut)
Ekrem Çelebi - Hacel Ovasını Engin Mi Sandın
Ekrem Çelebi - Bülbül Havalanmış
Ekrem Çelebi - Bir Dilim Beyaz Peynir
Ekrem Çelebi - Yaralandım Aşk Elinden
Ekrem Çelebi - Bura Mıdır Koçyiğitlerin Vatanı
Ekrem Çelebi - Beyaz Gül Kırmızı Gül
Ekrem Çelebi - Kahveyi Kavuranlar
Ekrem Çelebi - Hani Nerede Babam


text:
«Öndirwşilerdiñ keñey`tilgen mindettemeleri» JŞS tozığı jetken kölik quraldarın joyuğa arnalğan bağdarlama day`ındağan. Onıñ ayasında jeke jäne zañdı tulğalardıñ eski avtokölikterine tölenetin qarjılay` ötemaqı soması kelisildi. Bul twralı kompanïyanıñ atqarwşı dïrektorı Sergey` Yurça ay`ttı, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
«Bul bağdarlama 21 qaraşa küni bastaladı dep josparlap otırmız. Osı rette ay`ta ketey`in, Qazaqstannıñ 17 qalasında eski kölikterdi qabılday`tın beket jumıs istey`di. Bağdarlamanı jüzege asırw barısında 10 mıñ eski kölikti joyu közdelip otır. Turğındar M1 sanattağı (jeñil avtokölik, 3,5 tonnadan aspay`tın jeti orınğa dey`ingi texnïkalar) köligin joyuğa tapsırıp, ornına aqşalay` ötemaqı aladı», -dey`di Sergey` Yurça.
Onıñ ay`twınşa, joy`ılatın avtokölikter eki sanatqa bölinedi eken. Olarğa tölenetin ötemaqı kölemi de är türli.
«Tolıq jïıntıqta bolsa, 150 mıñ teñge, al avtokölik jürmese (kölik şanağı, esigi, qozğaltqış, berilis qorabı bolwı kerek) 48 mıñ teñge beriledi. «ÖKM operatorı» JŞS QR Énergetïka mïnïstrligi jäne Qazaqstan avtobïznes qawımdastığımen birlesip jumıs istep jatır. Yağnï atalğan vedomstvolarmen birlesip, jeke jäne zañdı tulğalarğa sertïfïkat alw üşin qarjı bölwge mümkindik beretin qoldanıstağı zañnamanı jetildirw mäselesin qarastırwdamız. Bul sertfïkat otandıq avtoöndirwşilerden jaña ékologïyalıq taza kölik quraldarın satıp alwğa jeñildik beredi», - dey`di ÖKM ökili.


text:
Qazannıñ “Aq bars” bankı filialınıñ citäkçese Sania Teregulova 130mln. sumğa yaqın kredit birä. Şul eşe belän xäzer yıl yarımğa iregennän mäxrüm qalırğa mömkin. Mömkin genä tügel, Waxitov rayonı mäxkämäse aña yıl yarımğa koloniägä yullama yazıp birgän inde. Farazlawlarğa qarağanda Teregulova bu yullamağa qarşı töşer häm Tatarstannıñ Yuğarı mäxkämäsenä möräcäğät itär. Çönki elekkege “Aq barsı” bankı filialınıñ citäkçese aña qarata bulğan ğayıpläwne qabul itmi, min kredit aluçı Samatova qorbanı buldım di. Teregulova citäklägän “Aq bars” filialınnan 130mln.sumğa yaqın kredit aluçı keşe Mönäwärä Samatova Bawlıdağı “Elemtä” oyışmasınıñ citäkçese dä bulıp ala. Ul kübräk qanunsız eşmäkärlek belän şöğellängän bulıp çığa. Ğomumi summası 130mln. sumğa yaqın kreditnı “Aq bars” bankı filialınıñ citäkçese Teregulova küp kenä närsälärgä küz yomıp Samatovağa birä. Ul aqçalarnıñ kübesen kredit aluçı kire qaytarmıy. Bank citäkçelege qaytarılmağan kreditnı belügä, Teregulovanı eştän qualar häm ozaq ta ütmi aña qarata cinayät eşe quzğatıp, koloniägä yullama da tottıralar. Ä menä qayçandır Rusiä däwlät Dumasında deputat bulğan Sergey Şaşurin 2004 yılnıñ martınnan birle timer çitlek artında inde. Xäzer ul Tatarstannıñ 10 nçı nomerlı ğomumi rejimlı Mendeleewsk koloniäsendä üz cäzasın ala. Şaşurin irekkä 2008 yılda çığarğa tieş. Uzğan yılnı Şaşurin tizräk çıygarmassıyz mikän digän ğariza yaza. Moña maxsus komissiä tözelgän, anıñ sostavında koloniäneñ idäräsendä eşläwçelär. Alar cinayätçeneñ tärtiben qarap-küzätep baralar häm cinayätçe koloniä tärtiplärenä ber süzsez buysınsa waqıtınnan aldan irekkä çığarırğa mömkinnär. Şaşurinnıñ ğarizasın Mendeleewsk rayon mäxkämäse kire qağa. Siña waqıtınnan alda çığarğa yaramıy, koloniädä bik ozaq bulmasañ da, timer çitlek tärtiben bozğansıñ, küp ştraf izolyatorlarda utırğansıñ dip üteneçen kire bora. Annan soñ küpmeder waqıt ütä häm Şaşurinğa tağın irtäräk çığu mömkinlege tua. Läkin koloniädän kilgän soñğı xäbärlärgä qarağanda Şaşurin tiz genä çitlektän çıqmas buğay. Ul tağın koloniä tärtiben bozğan, annan käräzle telefon tabıp alğannar. Ä andıy uyınçıqlar koloniädä tıyılğan bula. Şaşurinğa telefonnı koloniädä eşläwçelärneñ berse alıp kerep birä. Elekke däwlät Duması deputatına Mendeleewsk koloniäse idäräse käräzle telefon qullanğan öçen 10 täwlek ştraf izolyator belän cawap qaytaralar. Moña qarşı çığıp Şaşurin Mendeleewsk rayon mäxkämäsenä zarların belderä. Min telefonnan koloniä idäräse belän kileşep söyläştem dip kilä. Rayon mäxkämäsendä koloniäneñ wağraq eşçeläre, bez bulğanda ul telefonnan söyläşmäde dip äytälär. Waqiğa Şaşurin faydasına betmi, ul cäza waqıtın qısqarta almıy. Deputat bulıp alğan Şaşurin telefon arqasında cäza alsa, elekke Qazan metrosı militsiäse başlığı Fidail Xäbibullinğa xatın-qızlarğa seksual' xarakterda bäylänä, eş urını belän tieşsez qullana, qanunsız räweştä aqçalarnı üzläşterä digän ğayıplär tağıla. Tatarstannıñ Yuğarı mäxkämäse älege ğayıplärne tikşerä, podpolkovnik ta bulğan Xäbibullinğa berni bulmıy. Annan bu ğayıplärne eşne tikşerü däwerendä alıp beterälär. Xäzer ul eçke eşlär ministrlıysında ölkän inspektor bulıp eşli dip xäbär itä “Vremya i dengi” gazetası.
Röstäm İsxaqi


text:
Ekrem Çelebi - Yalan Dünya
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Yalan Dünya
Etiketler : Ekrem Çelebi - Yalan Dünya türkü indir, Ekrem Çelebi - Yalan Dünya türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Yalan Dünya mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Yalan Dünya türküsü, Yalan Dünya sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Yalan Dünya bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Oyna Gül Yüzlüm
Ekrem Çelebi - Fosforlu Cevriyem
Ekrem Çelebi - Dağlar Duman Olmadan Gel
Ekrem Çelebi - Ağlamayı Seviyorum
Ekrem Çelebi - Bir Doktora Vardır
Ekrem Çelebi - Sevsem Öldürürler
Ekrem Çelebi - Yine Bahar Geldi Nedir Yaradan
Ekrem Çelebi - Kınaman Komşular


text:
Äfğanstan: oçuçı xatın-qız bala tapqanda ülgän
Äfğanstannıñ xärbi hawa köçlärendä ike genä xatın-qız xezmät itä ide. Alarnıñ berse ike atna elek ülde. İkençese – protest belderep eşennän kitte. Lailuma isemle yäş xanım xärbi çarada yä oçqıç häläkätendä tügel, ä bala tudırğanda ülgän. Oçuçı ikençe xatın-qız, ber tuğan señleseneñ ülemendä xärbi citäkçelekne ğäyepli.
36 yäşlek Lailuma ber nindi suğışta tügel, ä 17 yül könne Qabulnıñ Rabia Balxi bala tudıru yortında sabıyı dönyağa kilgäç ber-niçä minuttan soñ ülgän. Anıñ ğailäse, Äfğan xärbi köçlär başlığı, general-mayor Möhämmäd Däwran, xatın yökle bulğanda uq anıñ problemalarına kübräk iğtibar birergä tieş ide, dip sanıy. Lailumanıñ bertuğan tağın ber señlese, üz isemen äytergä telämäde, ämma Azatlıq radiosına ğailäneñ bu mäsälägä qaraşın citkerde:
"Min xärbi citäkçeneñ apamnı däwalanırğa çit ilgä cibärüen telägän idem. Närsä, ul aña layıq tügel ideme? Başlıq üze başı awırtsa da, küze awırtsa da çit illärgä bara, ay sayın, yıl sayın. Min Däwrannı – üz xezmätkären çit ilgä cibärüen telägän idem."
Azatlıq xäbärçese general Däwranğa möräcäğät itep qarağan, ämma xärbi citäkçe söyläşüdän baş tartqan.
Qabulnıñ bala tudıru yortı tabibı Maroof Saame, Lailumanıñ ğömeren saqlap qalıp bula ide, dide:
"Qızğanıçqa qarşı, Lailumanıñ qanı – siräk oçrıy torğan – tiskäre rezus-faktor töre ide. Bu tör qan Äfğanstannıñ qan saqlağıçında yuq diärlek. Tuğannarı anı yäşätergä tırışsa da, bez anıñ öçen kiräk bulğan qannı taba almadıq. Operasiä öçen ber genä qapçıq qan bar ide, kiçkä taba tuğannarı tağın berne tabıp kiterde. "
Lailuma – küp qan yuğaltudan häm yuğarı qan basımınnan ülgän.
Bu ülem – Äfğanstanda bala tapqanda äle dä xatın-qızlarnıñ bik küp ülüeneñ – qıçqırıp torğan misalı. Dönyağa kilgän ber meñ sabıynıñ 16sı – tumıştan uq änisez qala. Äfğanstannıñ sälämätlek saqlaw ministrlığı, bu san qayber vilayätlärdä tağın da yuğarıraq, meñ balağa 60 xatın-qız ülgän töbäklär bar, dip belderä. BMOnıñ balalar idaräse UNİCEF – Äfğanstandağı bu xälne – dönyada äle dä iğtibarğa alınmağan iñ zur sälämätlek probleması dip sanıy.
Äfğanstanda tabiplar yardämenä moxtac xatın-qızlar medetsina üzäklärenä barıp citä almıy, çönki yullar naçar häm wazğiät tınıç tügel. Xattä Qabulda da zamança cihazlar citmi.
Ämma, Dönya Sälämätlek Saqlaw Oyışmasınıñ Qabuldağı bülekçäse xäbär itüençä, boları da iñ zur problema tügel. İñ awırı – Äfğanstanda xatın-qızlarğa bulğan qalıplaşqan qaraş, irläreneñ tabiplarğa kürenergä röxsät itmäwe.
Lailuma ilneñ tönyaqkönçığışında Faryab vilayätendä tuıp, 20 yäşe tulğanda inde Äfğanstannıñ xärbi unibersitetın tämamlağan häm borılaqlarda oçqan bulğan. Taliban xakimiättä çaqta ul ber ni eşli almıyça öyendä utırğan.
Taliban xakimiättän bärep töşerelgäç Lailuma yañadan yaratqan eşenä qaytqan, hawada ul barlığı 960 säğat uzdırğan.
Citäkçelärneñ berse bulğan, general Abdul Wahab Wardaq, Lailumanı – Äfğan tarixına kererdäy şäxes dip iskä aldı:
"Lailumanıñ üleme xärbi hawa köçlärebez öçen – zur yuğaltu. Lailuma – belemle häm aqıllı oçuçı ide. Äfğan xärbi hawa köçläre anıñ belän bik ğorurlana, bez anı ber qayçan da onıtmayaçaqbız."
Tuğannarı süzlärenä qarağanda, Lailuma, hawa köçlärendäge xatın-qızlarnıñ Qabuldağı räsmilär tarafınnan qabul itelüen telägän. Ämma prezident Qarzai kürşe Paqstanda oçuçı xatın-qızlarnıñ eşen xuplağan ber mäldä, üz ilendä şundıy xatın-qızlar bulunı tanırğa da telämägän:
"Lailumanıñ prezident Hamid Qarzai belän oçraşası kilgän ide. Ämma qızğanıçqa qarşı oçraşa almadı. Qarzai xökümätendä anı ber keşe dä sanğa suqmadı. Alar anı çit ilgä däwalanırğa cibärergä tieş ide," dide Lailumanıñ tuğanı Mohammäd Qasim.
Lailuma ülgänçe dönyağa saw-sälämät qız bala kiterde, ämma qızın qulğa alu tügel, yözen dä kürmi ülep kitte.
Alsu Qormaş


text:
Rusiäneñ Federatsiä Şurası bügen töbäk citäkçelären xalıq tarafınnan saylawlarnı beterep, alarnı yañaça bilgeläw turındağı qanunnı rasladı. Xäzer anı prezident Vladimir Putin imzalıysı ğına qaldı. Putin täqdim itkän bu qanunğa kürä xäzer här töbäk citäkeçesen Rusiä prezidentı täqdim itäçäk, cirle parlamentlar isä bu keşene raslarğa tieş bulaçaq. Cirle parlament Kreml täqdimen 3 tapqır kire qaqqan oçraqta, Rusiä prezidentınıñ bu parlamntnı taratu xoquqı bar. Belgeçlär bu qanunnı demokratiädän çigenü dip tänqitli.
Federatsiä Şurası şulay uq säyäsi partiälär öçen terkälü şartların qırıslatqan qanun qabul itte. Elek terkälü öçen 10 meñ äğza citkän bulsa, xäzer 50 meñ kiräk bulaçaq. Partiäneñ här cirle bülekçäsendä kimendä 250 keşe bulırğa tieş. Bu qanun yaña partiälärneñ terkälü mömkinlegen çikläyäçäk dip kötelä.


text:
Osman Öztunç - Yan Çizdim
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Yan Çizdim
Etiketler : Osman Öztunç - Yan Çizdim türkü indir, Osman Öztunç - Yan Çizdim türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Yan Çizdim mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Yan Çizdim türküsü, Yan Çizdim sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Yan Çizdim bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Durmuş un Türküsü
Osman Öztunç - Davullar Çalındı
Osman Öztunç - Çakırcalı Mehmet


text:
Yubiley mälenä haqlıq saraları kösäytelä
450 yıllıqtı bayram iteü başqala xalqı arahında huqranıuźarźı arttıra ğına. Sönki bıl köndärźä Öfölä yämäğät transportı xäräkätenä üźgäreştär indereläsäk. Bayram osoronda awtobus, tramway häm trolleybus marşruttarı üźgärä. Töp mağistraldärźä awtomobildär yöröşö lä siklänä. Xalıq tağı la säğättär buyına tığındarźa ultırasaq, qıtayźar hımaq welosipedqa küsergä tura kilmägäye. Žis yuğı ber ayğa. Yul xäräkäte xäüefheźlege däülät inspektsiyahı şäxsi maşinalar xujalarına qoros attarın bötönläy qabıźmaśqa käñäş itä. Bögöndän ere sänäğät şirqättäre bilämäläre aldına şäxsi maşinalarźı quyıu tıyıldı, bıl ayırıusa yubiley obekttarına yaqın urında, däülät şurahı ütäsäk bina tirä-yağında nıq tikşerelä. Yäğni, Öfölä ,,xäüefheźlek aylığı,, iğlan itelde. Terrorğa qarşı künekmälär Öfölä kön hayın tierlek uźğarıla. Unda maxsus qomissiya Federal imenlek xeźmäteneñ Başqortostan buyınsa idaralığı, eske eştär ministrlığı, ğäźättän tış xäldär idaralığı eşmäkärlegenä baha birä.


text:
Qabulda çit il ilçelekläre aldında intihar höcüme buldı
Äfganstan saqlanu ministrı süzçese General Möxämät Zahir Azimi yasagan belderüendä, höcümnen Alman ilçelege belän yänäşä başqa çit il ilçelekläre binaları bulgan yul çatında oyıştırıluın häm höcümnärdä cäwaplılıqnı Talibannın üz östenä aluın belderde.
Azimi şulay uq yaralangan 20 keşe arasında balalar belän bergä tagın 5 AQŞ xärbiye dä buluın belderde.
Germania Tışqı eşlär ministrlıgı höcüm waqıtında ilçelektä eşlägän keşelärnen küpçelege yaralangan dip belderde.
Höcümdä şulay uq uramdagı maşinalarnın yanuı häm küpkenä binalarnın zur ziyan kürüe belderelä.


text:
Votkinskiy mäçetendä üzgäreşlär sizelerlek
Udmurtiä cirendä räsmi räweştä eşläp kilüçe 20 artıq mäçet isäplänä. Ğibädät qılu binalarınıñ kübese soñğı yıllarda safqa bastı. Ämma mäçetlär arasında ğasırdan artıq tarixları bulğan iman yortları da bar. Şundıylardan- Votkinskiy şähäre mäçete isäplänä. Ul inde 215 yıl buyına möselmannarnı üzenä cälep itä. Şunısı iğtibarğa layıq- möselmannar mäçetne berqayçan da yabarğa irek birmägännär, anı iman yortı bularaq saqlap qala alğannar.
215 yıllıq tarixı bulğan mäçet bügen dä din totuçılar belän tulı. Soñğı un yılda imam wazifasın başqaruçı Möxämmätnur xäzrät Aşrapov mäçetne yañartu, din totuçılar sanın arttıru buyınça küp eşlär başqardı. İñ berençe çiratta ağaçtan salınğan mäçetne taş belän uratıp aluğa ireşte, manarasın tözätte, yanqorma tözette. Bu eştä aña möselmannar da, şähär administratsiäse dä yärdäm itte.
Mäçetneñ tışqı küreneşe genä tügel, anıñ eçtälegendä dä üzgäreşlär sizelerlek. Süz Möxämmätnur xäzrät Aşrapovqa.
Möxämmätnur xäzrät süzlärençä, elek biregä xatın-qızlar yörmägän. Ul möslimälär öçen ayırım urın äzerlärgä ireşkäç, xatın-qızlar öçen genä tügel, balalarnı uqıtu buyınça da mömkinleklär tudırılğan. Möxämmätnur xäzrät belderüençä, xäzer mäçetkä yörüçe möslimälär sanı ir-atlarğa qarağanda artıq ta ikän.
Däreslärne dä küñelendä iman nurı bulğan här keşe öçen añlayışlı itep - ike rus häm tatar tellärendä alıp baralar. Şulay uq ğailälär belän eşläwgä dä iğtibar birälär. Xäzrät belderüençä, şähärdä qatnaş ğailälär küp ikän. Qayseber ğailälärdä başta mäçetkä balaları yöri başlağan, soñraq ulları-qızları belän äti-äniläre dä dingä tartılğan.
Votkinskiy şähäreneñ pedagogika kölliyätendä ber bülmä söyläşep alğannar. Anda «İman» yäşläre berlege äğzaları ğäräp häm tatar telen üzläşterä. Döres, älegä monda keşe küp yörmi, kiläçäktä qızlar -yegetlär tartılır dip ömetlänä mäçet ähelläre dä, Berlekneñ citäkçese Ayrat Gazimcanov ta.
Mäçetkä yörüçe ölkännär küñelendä 30 yıllar waqiğaları da saqlana. Bu xaqta berniçä yıl üze dä imam wazifasın başqarğan Fazılcan Gazimcanov söyläde.
Faiz ağa Zakirov süzlärençä, mäçettä dini belem nigezlären öyrängän ölkännär islam dine qanunnarın tieşle däräcädä ütäp yäşärgä omtılalar.
Mäğsumcan ağa Gabdullin din nigezlären öyränep kenä qalmağan, xacğa barırğa da mömkinlek tapqan.
Şulay itep Votkinskiy mäçete şähärdä yäşäwçelär arasında tınıç häm eşlekle eş alıp bara.
Xämidä Ğayfullina, Udmurtiä


text:
cишәMбe, 24 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 18:19
Bötenläy imtixan tapşıra almağan yegetlärgä häm qızlarğa üzlären sınap qararğa tağın ber mömkinlek bar. Qazaqstannıñ Törkstan şähärendä urnaşqan Qazaq-Törek xalıqara universitetı däwlät ara mönäsäbätlärne üsterü maqsatında respublikadan 10 tatar balasın şuşı universitetta belem alırğa çaqıra. Bu yuğarı uqu yortı xoquq belgeçlege, jurnalistika, ingliz tele häm başqa belgeçleklärdän belem birä. 18nçe yüldä Qazaq-törek universitetı wäkilläre Mäğärif ministrlığınıñ ikençe binasında, Dzerjinskiy uramındağı 3nçe yortta, sınawlar uzdıra. Alar tögäl fännärdän häm test räweşendä bulaçaq. Sınaw köndezge säğät 2-dä başlana. Uqırğa kerergä teläüçe yäş keşe üze belän urta belem turında attestatnıñ küçermäsen häm pasportın alıp kilergä tieş bula. Qazaq-Törek xalıqara universitetnı tämamlağan keşegä xalıqara standartlarğa turı kilä torğan diplom bireläçäk, dip xäbär itä Tatarstan mäğärif ministrlığı.
Bikä Timerova, Qazan.


text:
FM tatar radiolarınıñ xäle niçek?
8 yıl elek Qazanda berençe bäysez FM yışlığındağı tatar radiosı barlıqqa kilde. Älegä qädär barı tik däwlät radiolarınnan sanawlı säğätlärdä genä tatar awazı yañğırağan Qazanda bu berençe tatar gäzite çığu kebek ük bulmasa da, bu waqiğadan kim dä bulmadı. Uylap qarağız, Mäskäw radiosınnan artıp qalğan waqıtta ğına tügel, ä täwlek buyına tatar cırı, tele belän efirnı tutırğan radio! İseme dä cırlı bit- “Quray” radiosı. Bu könnärdä genä “Quray” radiosı üzeneñ sigez yäşen UNİKS binasında bilgeläp ütte. Qazannıñ iñ zur säxnäläreneñ bersendä şaqtıy ğına tatar sänğäte yoldızları çığış yasadı. Bu qurayçılar bäyräme genä bulmıyça, ä sänğätkärlärneñ, ayırım alğanda, cırçılarnıñ da küpmeder däräcädä bäyräme. Çönki FM radio aşa alarnıñ cırları köne-töne yañğırıy. Bu berençedän alarğa, zamança äytsäk PR, yäğni alarnı propagandalaw bulsa, ikençedän, küplär bit xalıq aldında şundıy radiolar aşa dan qazandı. Şuña kürä, bäyräm kiçendä bulğan cırçılar, radio turında gel cılı süzlär genä söylädelär. Üzeñne xalıqqa tanıtqan radio turında naçar süz äytep bulmıy inde anısı. Mäzäk söyläp, ara tirä cırlap ta yörgän Cäwit Şakirovtan “Quray” turında şul uñaydan mäzäk söylänü soradıq. Mäzäk kilep çıqmadı.
“Azatlıq” radiosına mäzäk söyläp bulmas indeMälikäne dä tıñlap qarıyq.
Çın küñeldän “Quray” radiosın tuğan köne belän qotlıysım kiläİnde bäyräm zal tulı xalıq qatnaşında, cır-moñ, şayartular belän ürelep bardı diik tä, konsertqa noqta quyıyq. Quray radiosınıñ üzenä qaytıyq. Radionıñ ğämälgä quyuçı “İnformatsion sistemalar” dip atalğan cämğiät. Anıñ direktorı Marat Bikmullin Gorbaçev üzgärtep qoruları waqıtında uq radio oyıştırırğa xıyallanğan. Ul çaqta komsomol radiosı. Kilep çıqmağan. Soñraq, aqça tuplağaç, rus telendä BİM- radio aça. Anı ike yıl eşlätkännän soñ tağın berne, tatar telendäge “Quray”nı ğämälgä quya.
“Quray“ bik awırlıq belän kütärelde. Tora bara tıñlawçıları da barlıqqa kilde. Waqıt-waqıt “Quray”nı qara bolıtlar da çornap alğaladıXäzer Qazanda berniçä tatar radiosı eşli. Açılıp, beraz eşlägäç yabılğannarı da bar. Kommersiä radioları, bez ğadi tıñlawçılar yaratmağan reklama xisabına yäşi. Ä qurayçılarnıñ süzlärenä qarağanda, Qazanda alarnıñ 100 meñnän artıq potensial tıñlawçıları bulsa da, ällä ni reklama birep torırğa uylamıylar. Monıñ säbäplären dä törleçä añlatalar. Alarnıñ iñ zurısı- “Quray”nıñ kibet bazarlarda satıluçı radiolarda bulmağan UKV diapazonında eşläw. Yäğni reklama birüçelär tıñlawçılar az dip borçılalar buğay. Älbättä, ber Qazanda ğına da urıs telendä distälägän radiolar eşläp torğanda, östäwenä äle bik ük uñaylı bulmağan kiñäytelgän FM diapazonında eşläwçe tatar radiosına reklama bazarınnan ällä ni zur qalca eläkmi. Läkin aña qaramastan, tatar muzıkal' radiolarınnan berençe bulıp dönyağa awaz salğan “Quray” can asrıy. Altı icadi xezmätkär tota. Nigezdä urıs telle BİM-radio häm MUZ-TV eşläp tapqan aqçağa. Marat Bikmullin, Quraynıñ oyıştıruçısı, nigä keremle bulmağan radio totarğa digän sorawlarğa cawapnı bolay birä.
Här yılnı “Quray”nıñ formatın üzgärtü turında uylıy idek. Şulay itep keremen arttırırğa xıyallandıq. Annarı, şul kileş qaldırdıq. Bu maqtawlı wazifanı, tatar muzıkasın propagandalaunı axırğaça däwam itäbez. Üsterergä cıyınabız. Çönki bezneñ mömkinleklärebez, ä xalıqta ixtıäc bar Marat, üze äytkänçä, radio tawışların yıraqqaraq işetterü teläge belän yana. İñ berençe teläge - zamança FM diapazonına küçü. Ul ğına da tügel, ä Samarada urnaşqan radioalgıyçlar yärdämendä çit töbäklärdäge millättäşlärebezgä dä tatar moñnarın citkerü.
İnde, mä’säläneñ asılına qaytıyq. Eş şunda ki, şähär şartlarında, global'läşü, urbanizasiä barğan, tuğan telne yuğaltıp barğan çorda, däwlättän yärdäm almıyça tatar radiosın buldıru, anı sigez yıl buyına eşlätep kilü fayda kiteräme, yä bulmasa üz-üzen aşatamı? İñ berençe barlıqqa kilgän “Quray” radiosı, älegä ber tamırdan çıqqan bulsalar da, başqa radiolar yärdämendä yäşi. Oyıştıruçılar bügen tatar radiolarınıñ maqsatı aqça eşläw tügel, ä missionerlıq dilär. Bu süz astında alar tatar muzıkasın, telen kütärü, konkurent bulırlıq däräcägä citkerüne küz uñında totalar.
Radio bazarında tatar radiolarınıñ urını äle bik yuğarı bulmasa da, alar barlıqqa kilä tora. Üsä dä toralar. Qazanda Tatarradiosı eşläp kilä, ä “Yaña ğasır” radiosı inde böten respublikanı iñli. Konkurentlıq mä’säläse waqıt eşe genä dilär alar.Räfis Cämdixan


text:
Ege Bölgesi Türküleri - Cevizin Yaprağı Dal Arasında
Sanatçı : Ege Bölgesi Türküleri
Türkü : Cevizin Yaprağı Dal Arasında
Etiketler : Ege Bölgesi Türküleri - Cevizin Yaprağı Dal Arasında türkü indir, Ege Bölgesi Türküleri - Cevizin Yaprağı Dal Arasında türkü dinle, Ege Bölgesi Türküleri türküleri, Cevizin Yaprağı Dal Arasında mp3 indir, Ege Bölgesi Türküleri türküleri Cevizin Yaprağı Dal Arasında türküsü, Cevizin Yaprağı Dal Arasında sözleri, Ege Bölgesi Türküleri mp3 dinle, Ege Bölgesi Türküleri download, Cevizin Yaprağı Dal Arasında bedava mp3, Ege Bölgesi Türküleri türkü sözleri, Ege Bölgesi Türküleri türkü dinle, Ege Bölgesi Türküleri son albüm indir
Ege Bölgesi Türküleri Türküleri
Ege Bölgesi Türküleri - Ormancı
Ege Bölgesi Türküleri - Kütahya nın Pınarları
Ege Bölgesi Türküleri - İzmir in Kavakları
Ege Bölgesi Türküleri - Denizli nin Horozları (Asmam Çardaktan)
Ege Bölgesi Türküleri - Gocumanda Dağların Başı
Ege Bölgesi Türküleri - Cevizin Yaprağı Dal Arasında
Ege Bölgesi Türküleri - Al Fadimem
Ege Bölgesi Türküleri - Cemilemin Gezdiği Dağlar Meşeli
Ege Bölgesi Türküleri - Ah Bir Ataş Ver
Ege Bölgesi Türküleri - Havada Durna Sesi


text:
Räsmi Washington: "äl Qaidä" üz plannarın centekläp, aldan äzerli, şuña da iminlek çaraların köçäytü urınlı
Quşma Ştatlar xakimiate, ildäge qayber finans üzäklärenä qarşı terror höcümnäre ixtimalınıñ artuı turında, äle dürt yıl elek ük äzerlängän bulğan planğa nigezlänep äytüen tanısa da, iminlekne şuşı könnärdä köçäytü barıber urınlı ide dip belderä. Amerikan räsmiläre fikerençä, mäğlümatnıñ iske buluı bu oçraqta ähämiatle tügel, "äl-Qaidä" törkeme üz höcümnären aldan äzerläwe belän tanılğan, şuña kürä alarğa teläsä qayçan äzer bulıp torırğa kiräk.
Audio, Shaun Boyne
"11-nçe sintäbr höcümnäre Amerikanı şul xätle teträtte ki, xäzer inde yaña qurqınıçqa işarä itkän keçkenä genä işarä uñayınnan da ğädättän tış çaralar kürelä." Läkin alda saylawlar torğanda, häm bigräk tä Washingtondağı säyäsi tormışnıñ bügenge köndä bik äwzemläşep, canlanıp kitüe sürätendä, şuşı mäs''äläneñ zur säyäsi problemağa äylänüen farazlap bula. Oppozitsiädäge demokratlar, Bush xakimiate iminlekne nığıtu mäs''äläsen bilgele maqsat belän, säyäsi köndäşe John Kerryne yaqlaw köçäygännän soñ kütärep çığarğa buldı dip isäpli. Mäğlümat çaralarınıñ iğtibarı çınnan da, äle genä tämamlanğan demokratlar cıyınınnan "äl-Qaidä" yanawlarına küçte. İnde fikere kiterelgän Shaun Boyne, Quşma Ştatlar xakimiate bu oçraqta kübräk, qulına töşkän mäğlümatqa, andağı yanawlarğa tieşle mönäsäbät kürsätmäwdä ğäyeplänüdän qurıqtı dip isäpli. 11-nçe sintäbr höcümnäre uñayınnan xökümät näq menä şuñarda, qurqınıç turındağı xäbärlärgä tieşle iğtibar birmäwdä ğäyeplängän ide.
Audio, Shaun Boyle
"Minem fiker şul, xakimiat yaña qurqınıç turındağı mäğlümatnı şunda uq kiñ cämäğätçelekkä citkermäwdä ğäyeplänüdän şürläde. Alar elek küzläw mäğlümatı belän citez eş itmäwe, yäşerüe öçen tänqitlängän ide häm xäzer yaña yanawlar turında mömkin qädär açıq bulu säyäsäten aldı kebek" di Boyne. Anıñ fikerençä, mäğlümatnıñ iske buluı äle, yanaw inde aktual'' tügel digänne añlatmıy.
Audio, Shaun Boyne
Näq şunı uq Quşma Ştatlarnıñ eşke iminlek ministrı Tom Ridge da belderä, yanaw ixtimalı turındağı mäğlümatnıñ iske buluı möhim tügel, alarnıñ xaq buluı äle ğinwar ayında ğına raslandı di ul.
Audio, Tom Ridge
"Äl-Qaidä" üz plannarın yış qına bik centekläp, aldan uq äzerli. Şuña kürä min kemneñ dä bulsa, mäğlümatnıñ citdilegen añlap betermäwen kürergä telämäs idem" di Quşma Ştatlarnıñ eçke iminlek ministrı häm terrorçılarğa möräcäğät itep, alarnı, "bez sezneñ ni eşlärgä teläwegezne beläbez, läkin bez moña berqayçan da yul quymayaçaqbız" di.
Audio, Tom Ridge
Kärim Kamal


text:
BMO tsunamidan zıyan kürüçelärgä yardäm wäğdälären ütärgä çaqıra
AUDİO: Räsmi räweştä 3 millard 400 millionlap dollar wäğdä itelügä qaramastan, andağı yardäm eşlärenä, proyekt häm programmalarğa bezneñ älegä 300 million dollarıbız ğına bar.
Egeland bu yaxşı niätlärne çınbarlıqqa aşıru zarur dide. Ul şulay uq "onıtılğan krizislar" dip atalğan başqa problemalarnı çişü öçen dä yardäm sorap Kongo demokratik respublikasın iskä töşerde. Anda qorallı nizağ häm awırular säbäple kön sayın 1 meñläp keşe hälak bula.


text:
Ukraina prezidentı säyäsi fraksiälär belän söyläşülär uzdırdı
Bügen Ukraina prezidentı Viktor Yuçenko Kievta parlamenttağı säyäsi fraksiälär başlıqları belän oçraştı. İldä tuğan säyäsi nizaqnıñ nigezendä – parlamenttağı krizis yata, dip belderde Yuçenko. Nizaq – 23 martta oppozisiädäge 11 deputatnıñ koalisiägä küçüennän başlanıp kitte. Prezident bu adımnı konstitusiägä qarşı kilä dip, Yuğarı Radanı taratu häm yaña saylawlar bilgeläw belän yanadı.
Bügen isä Yuçenko parlamenttağı säyäsi fraksiälär citäkçeläre belän oçraştı. Söyläşülärdä Yuğarı Rada räise Aleksandr Moroz, anıñ berençe urınbasarı, fraksiälär başlıqları, şul sanda Yulia Tymoşenko häm kommunistlar fraksiäse başlığı Petr Simonenko qatnaştı. Simonenko, "Yuçenkonıñ parlamentnı taratu turındağı färmanı qanunsız bulaçaq", dip belderde.
Bügen dä Yuçenkonıñ bu qararına qarşı berniçä meñ keşe protest belderergä çıqtı. Yuçenko üze, ildä demokratik qimmätlär qaqşadı, dip belderde:
"İldä konstitusion totrıqsızlıq tua. Xakimiätneñ tarmaqları arasında balans yuğala. Xakimiätne ber qulda totu omtılışı kürenä. Demokratik ideallar häm cämğiätneñ nigezläre qaqşıy."
Prezident Radadağı Mäskäw yaqlı säyäsi köçlärne, Yuçenko tarafdarların – fikerne üzgärtep üz yaqlarına küçergä öndäwdä ğäyepläde.
Çit il matbuğatında Ukraina iğtibar üzägendä. Ayırım zur urın bügen Ukraina turındağı küzätülärgä Germaniädä çığuçı basmalarda birelgän.
Alsu Qormaş


text:
“Aq qalfaq” folklor ansambleneñ berençe lazer tälinkäse çıqtı
Qazandağı üzbäk, äzerbayjan, tatar, başqort, qırğız cämğiätläre inde berniçä kön däwamında “Näwrüz”ne qarşılaw bäyrämnären ütkärä. Härkem üzeneñ borınğı cırların yañğırata, tarixi uyın qoralları, onıtıla başlağan yola tärtiplärne iskä töşerä. Bäyräm uñayınnan, sişämbe könne “Azatlıq” radiosınıñ Qazan byurosına törkiçä yaña yıl küçtänäçe, “Näwrüz” büläkläre belän ğalim häm fol'klar belgeçe Gennadi Makarov kilep kerde. Büläklärgä kilsäk, ul da bulsa, yaña ğına tabadan töşkän “Aq qalfaq” ansambleneñ cırları kergän häm älege ansambl'neñ cırçısı Alinä Bulatovanıñ “Qadim moñnar” digän ike lazer tälinkä. Xäzer inde törle respublika häm xalıqara festival' lawreatı bulğan “Aq qalfaq” tatar fol'klor ansambleneñ cırların ayırım – ayırım konsert, bäyrämnärdä genä tügel, ä teläsä qaysı waqıtta tıñlarğa mömkin. Tälinkälärgä nigezdä xalıq cırları kergän. Äytik, “Täräwix”, “Älwidağ”, “Saq – Soq”, “Näwrüz”, “Qunaqlıq” häm başqalar. Şunı äytergä kiräk, älege cırlar dumbra, def, gıyjıq, sornay, taş sıbızğı, tanbur, göslä kebek borınğı uyın qorallarında başqarıla. Gennadi Makarov “Aq qalfaq” ansamble belän ozaq yıllar buyı citäkçelek itep, balalarğa xalıq – awaz icatın, borınğı uyın qorallarında uynarğa öyrätä. Näwrüz könendä tuğan yaña muzıykal' yazmalarnıñ üzençälekläre turında Gennadi Makarov söyli: “Bu ike disk soñğı 20 yıl eşläw däwereneñ ber näticäse dip äytergä bula. Andağı köylär, başqaru bik üzençälekle. Bu köylär urta ğasır tatar sänğätenä xas muzıka qoralları ozatılışında başqarıla. Köylärne başqaruçılar küp, ämma borınğı köylärne borınğı muzıka qoralları belän başqaru ul äle xäzergä tatar sänğätendä berençe tapqır. Disknıñ ikençese bezneñ ansambl'neñ solistkası Alinä Bulatova cırlarınnan tora. Ul yäş buluına qaramastan borınğı köylärne bik zur ostalıq belän başqara. Şunlıqtan bu ike disknı ayırım çığarırğa buldıq.” Gölnaz Şäyxetdin


text:
Ğiraqnıñ yaña Saqlanu Ministrlığı tözelä
Audio (Paul Bremer)
"Üz watandaşların çit il xöcümennän saqlaw här däwlätneñ töp wazifalarnıñ berse. Ğiraqlılar öçen iminlek berençe urında tora, bu bezneñ öçen dä şulay. Menä şunı küzdä totıp şuşı atnada min Ğiraqnıñ yaña Saqlanu Ministrlığı häm ministrlıq däräcäsendä İminlek komitetı buldıraçaqmın."
Ğitraqnıñ Saddam çorınnan qalğan xärbi köçlären, iminlek xezmätlären, saqlanu häm mäglümät ministrlıqların Bremer uzğan Mayda taratqan ide. Näticädä yözlägän meñ xärbi xezmätsez qaldı. Bremer şulay uq, Ğiraqta korrupsiäne beterergä, bäysez mäglümät çaraları buldırırğa wäğdä itte. Häm dä Quşma Ştatlar 30 Yündä Ğiraqnı taşlap kitmiäçäk, dip ışandırdı.


text:
AQŞ respublikan senatorı John McCain Quşma Ştatlarğa Giraqqa östämä ğäskärlär cibärergä kiräk, dip belderä. “Minem qaraşımça, wäzğıät yaxşırğan. Ämma, Bağdadta tügel. Mäsxäb ara nizağqa çik quyu öçen Bağdadtağı häm şulay uq Anbar wiläyätendäge ğaskärlärneñ sanın arttırırğa kiräk dip uylıym”,- dide senator McCain Bağdadtağı çığışı waqıtında. Ul kongress wäkilläre törkeme eçendä Giraqtağı amerikan xakimiate wäkilläre häm şulay uq Giraq räsmiläre belän dä oçraştı.
McCain Quşma Ştatlarda 2008 yılda bulaçaq prezident saylawlarında respublikannardan iñ ömetle nämzät bulıp sanala.
Bügen Bağdadta bomba quyılğan maşínanı zararsızlandırğanda politsiäneñ ike xezmätkäre ülde, 4 ğädi keşe yaralandı.


text: Bu xaqta xәbәr itkәn Berlәşkәn Millәtlәr Oyışmasınıŋ humanitar yәrdәm programmaları citәkçese Tobi Lanser, bügen "Mәskәwdә qaçaqlar lagerların yabu kөne turında ber ni dә әytmәde", dide. Rusiә çaqaçlarnı Çeçnәğә qaytırğa mәcbәr itüwe turındağı gәyeplәwlәrne kire qaqtı. Lәkin, Lanser әytkәnçә, Rusiә rәsmilәre çatır lagerlarınnan yөrep , andağı keşelәrne oylәrenә qaytırğa өndi. Baştarak, Rusiә bөten qaçaq lagerların 29 dekaberğә qәdәr yabu planı turında iğlan itkәn ide. Yaşәw şartları bulmağan Çeçnәğә qaytartu qararın keşe xoquqların saqlawçı oyışmalar tәnqıtlәp çıqtı. Xәzer Inguşetiәdә 20 meŋğә yaqın çeçen keşese yaşi.


text:
Washingtonnıñ Ğiraq mäs’äläsendä kötmägändä Mäskäw yağınnan nığraq yaqlaw qazanuwı ixtimal, Bagdadtağı xökümät, qayber urıs şirkätlärennän ildäge neft yatmaların eşkärtü röxsäten kire alırğa buldı. Ğiraq citäkçelege monı, Rusiäneñ şul şirkätläre oppozitsiä belän elemtägä kerde, ä Bagdad andıy ğämällärgä tüzep tormayaçaq dip añlata.
Süz biredä, Könbatış Qurnadağı neft yatmaları turında bara, xörmätle tıñlawçılar. Alarnı eşkärtügä zamanında, räsmi Bagdadnıñ röxäte belän, Rusiäneñ LUKoil, häm Zarubejneft wä Maşinoimport şirkätläre alındı. Kileşü äle 1997-nçe yılda uq imzalandı. Bu uñaydan qorılğan maxsus törkemdä, aksiälärneñ 68 yarım protsentı LUKoilda, häm tağın 3,25 protsentı yuğarıda telgä alınğan qalğan ike şirkättä ide. Atnakiç LUKoilnıñ tışqı bäyläneşlär öçen cawaplı wäkile Alexander Vasilenko, Ğiraq xökümäte, Rusiä şirkätlären Könbatış Qurnadağı neft yatmaların eşkärtü xoquqınnan mäxrüm itte dip belderde. Ul şulay uq üz şirkäteneñ, Bagdadtağı xökümät qararına qarşı xalıqara mäxkämälärdä xoquqi çaralar kürergä cıyınuwına da işarä itte. Vasilenko süzlärenä qarağanda, LUKoil Ğiraq belän ireşelgän elekke kileşüne üz yağınnan berniçek tä bozmağan, häm ğomumän Rusiä şirkäte, Bagdadtağı parlament tarafınnan raslanğan qanunnı niçek itep neft ministrlığındağı ğadi ber türäneñ ğämäldän çığaruwın bik añlap citkermi. Ğiraqnıñ şuşı qararı, LUKoilnıñ küptän tügel genä, Saddamğa qarşı çıqqan oppozitsiä, Ğiraq Milli Kongressı wäkilläre belän oçraşuwı turındağı xäbärlärgä cawap bulıp tora sıman. Washingtonnıñ Ğiraqtağı xakimiatne almaştıru niyäte sürätendä, Rusiä şirkätläre dä, üzläreneñ investitsiälären Bagdadtağı xakimiat üzgärgän oçraqta saqlaw yuların tikşerä. İnde mäğlüm bulğança, üktäbr ayında Quşma Ştatlarnıñ Houston şähärendä, Rusiä belän amerikan neft şirkätläre wä energetika öçen cawaplı yuğarı citäkçeläre arasında olı ber oçraşu ütkän ide. Şunıñ barışında Quşma Ştatlarnıñ energetika ministrı Spencer Abraham LUKoilnıñ prezidentı Vagit Alikeperov belän küreşep, Saddamsız Ğiraq mäs’äläsen kütärgän bulğan. Häm şunda uq Alikperovqa, Saddam xakimiattän çitlätelgän oçraqta Ğiraqtağı Rusiä investitsiälären yaqlaw çaraların xäzerdän ük kürüne, yäğni andağı oppozitsiä belän bäyläneşkä kerüne täqdim itkän. LUKoil üze andıy söyläşülär buluwın kire qaqsa da, qayber xäbärlärgä qarağanda, anıñ Ğiraq oppozitsiäse wäkilläre belän aralaşuwı inde bulğan. Häm bu, Saddamda zur qänäğätsezlek uyatıp, Ğiraqtağı neft ministrlığınıñ, LUKoil belän bulğan kileşüne ğämäldän çığaruğa kitergän. Läkin şul iğtibarnı cälep itä – monı älegä Ğiraqnıñ Mäskäwdäge ilçelege dä, Bagdadnıñ üzendäge yuğarı xakimiat wäkilläre dä räsmän raslamadı. Saddam qararnı neft ministrlığı däräcäsendä genä qabul itep, Mäskäwgä, berençe çiratta andağı yuğarı citäkçelekkä, LUKoilnıñ Ğiraq oppozitsiäse belän elemtälären kire qağu, häm Saddam yağında toruwın kürsätü öçen ber mömkinlek birä. Ägär dä Mäskäw, üz şirkätläreneñ Ğiraq oppozitsiäse belän bäyläneştä bulmawın açıqtan-açıq äytsä, Saddam şunda uq, LUKoil belän kileşüne ğämäldän çığarıp Ğiraqnıñ neft ministrlığı xata eşläde digän belderü yasıy ala. Bagdad monıñ öçen çigenü yulların açıq qaldıra, Venada, OPEC illäre cıyınında qatnaşqan neft ministrı Ämr Möxämmäd Räşit, LUKoil belän kileşüne bez ğämäldän çığarmadıq, ğämäldän çığarabız dip belderde.
Kärim Kamal, Praga


text: Fälästinneñ ber-berse belän kileşä almağan “Fatx” häm XAMAS törkeme wäkilläre, İzrailne däwlät bularaq tanu turında, säyäsi kileşügä ireşkännäre xaqında xäbär itte. “Fatx” wäkilläreneñ berse, bu kileşü turında räsmi belderü soñraq bulaçaq, dide. Berençel mäğlümatqa qarağanda, doqumentta İzrail yanında bäysez Fälästin däwläte tözergä çaqıru turında yazılğan. Elegräk, fälästin xökemäte başında torğan XAMAS, İzrailne tanudan qatğıy baş tartqan ide. Şuña kürä, xalıqara cämäğätçelek finans yärdäme kürsätüne tuqtattı.


text:
Yewropa Berlege Rusiäne Gruziädäge ğäskärelären çığarırğa çaqırdı
AUDİO: Yewropa Berlege 1999 yılda İstanbulda imzalanğan kileşülär ütälergä tieş digän qararda. Bu Yewropada İminlek wä Xezmättäşlek Oyışması kileşüe ide. Bu oyışmağa Yewropa illäre, Quşma Ştatlar häm Russiä dä kerä. Şuña kürä bez ul kileşülärneñ ütälüenä bik nıq ömetlänäbez.
Älege 4 bazanıñ 2-se inde yabıldı. Ämma Rusiä räsmiläre qalğan 2 bazanı yabu öçen distä yıldan artıq waqıt kiräk bulırğa mömkin dip belderde. Gruziä isä bu bazalarnıñ 3 yıl eçendä yabıluın taläp itä. Solana Rusiä ğäskärlären çığarunı finanslaw Yewropa Berlege eşe tügel dide.
Solana Gruziä prezidentı itep saylanğan Mixail Saakaşvili belän oçraştı. Saakaşvili Solananıñ bu säfäre Yewropa Berlegeneñ Gruziädäge yaña xakimiätne yaqlawın kürsätä dide. Solana Berlek Gruziägä kürşe illär, şul isäptän Rusiä belän xezmättäşlektä yardäm itärgä cıyına dip belderde.


text:
Qazanda Yaña yıl bäyrämnäre tämamlandı
Qazanda, nixayät, Yaña yıl bäyrämnäre tämamlandı. İke atnadan artıq şähärgä bäyräm qıyäfäten birep torğan, qazanlılarnı, bigräk tä bala çağalarnı şatlandırğan, quandırğan çırşılar inde şähär mäydannarınnan alınıp bette diärlek. Şaqtıy tawşalğan, iskergän çırşılarnı çüpleklärgä iltep ataçaqlar, ä küpsanlı Qış babay, Qar qızları, törle canwarlar sınnarın ikençe Yaña yılğa qädär saqlaw urınnarına iltep tapşıraçaqlar. Härkem bäyrämnärgä näticä yasıy. Kem öçender alar tabış kitersä, kemder kürgän zıyanın sanıy. Mäsälän, şähär xaqimiäte xezmätkärläre süzlärenä qarağanda, bıyılğı bäyrämnär waqıtında çırşılarğa höcüm itü, alar yanındağı qorılmalarnı cimerü uzğan yıllarğa qarağanda azraq terkälgän. Läkin urman çibärkäyläre urnaşqan mäydannardağı çüp-çar yıldan-yıl kübäyä genä bara häm alarnı çistartu atna axırına qadär däwam itäçäk ikän.
Ä menä Tatarstannıñ ekologiä ministrlığı xäbärlärenä qarağanda, bıyıl respublikada çırşılarnı bik az urlağannar. Urman xucalığı xezmäkärläre bäyräm arasında barı tik 70 tiräse kiselgän çırşı ezlären genä tapqan. Läkin bu wäzğıätne tatarstanlılarnıñ tabiğätkä artqan mäxäbbäte belän tügel, ä zakonsız kiselgän ağaçlarğa zur aqçalata ştraflar tülätü häm qimmät bulmağan çırşılarnıñ bazarlarda bik küp buluı belän añlatu döresräk bulır, dip sanıylar respublikanıñ ekologiä ministrlıgında.


text:
Törkiädän atnalıq küzätü
Bu atnada Törkiäneñ kön tärtibenä mengän barlıq temalar qızıqlı häm här bere turında ayrım xäbär yasaw mömkin ide.
Tege yaqtan statistik sannar AK partiä xökümäteneñ ekonomik ölkädäge uñışılarına işarä itä. İğlan itelgän sannarğa kürä, bıyılnıñ öçençe çiregendä ekonomik üseş 7,3% bulğan, ä ikençe çirektä bu 3,4% bulğaç qayber ekonomistlar Törkiä ressesiägä, torğınlıqqa kerä digännär ide.
AK partiä xökümäten söyendergän başqa ber xäbär isä çit ildän kilde. İllärneñ kredit däräcäsen, döresräge alarğa ışanıçnı bilgelägän xalıqara kredit bilgeläw oyışması Moody’s Törkiäneñ soñğı dürt yılda säyäsi häm ekonomik ölkälärdä yasağan reformaları öçen ışanıç däräcäsen, 1997 yıldan birle, berençe märtäbä üsterde. Tege yaqtan yuğarı mäxkämä Törkiäneñ iñ zur neft eşkärtü şirkäte Tüpraşnıñ paylarıñıñ 51%-nıñ 4 milliard 140 million dollarğa satıluwına quyılğan şikayätne kire qaqtı. Bu atnada ayruça Törkiäneñ ikençe zur Telsim isemle käräzle telefon şirkäte 41 ildä eş alıp barğan xalıqara Vodafone şirkätenä 4 milliard ta 550 million dollarğa satıldı. Şulay itep AK partiä xökümäte xosusilaştıru ölkäsendä tağı ber uñışqa qul quyğan buldı.
Atna urtasında AQŞ Küzläw Oyışması CIA-neñ citäkçese Porter Gosnıñ kötelmägändä Törkiägä vizit yasauwı häm yaña böyek ilçe Wilsonnıñ “mäqsat İraqta tärtip urnaştıru, terrornı beterü, şunnan soñ Süriä belän İranğa çirat kiläçäk” dip äytüwe 2006 yılda Törkiäneñ dä başın awırtaçaq problemalarğa işarä buldı.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text:
Zinatulla Bilalletdinov Qazanğa küçep kilergä mömkin
Sport ölkäsendä üzgäreşlär bar. Barlıq gäzitlär, radio televideniedä sport bülekläre xäbärçeläre «Aq Bars» xokkey komandasınıñ baş trenerı alışınuı turında zur sensatsiä dip xäbär ittelär. Çex trenerı pan Vuytek kötmägän räweştä «Aq Barsta» eşen tuqtatuı turında iğlan itte. Qazannıñ 1000 yıllığı aldınnan komanda aldında 2005 yıl çempionatında altın medal yawlaw burıçı quyıla. Ä älegä xokkeyçılar ciñelä bara.«Här uyın kierenke şartlarda ütä, yöräkkä yaqın alam, şuña kitäm», dip iğlan itte Vladimir Vuytek. Baş trener urınına Zinnatulla Bilalletdinov çaqırılırğa mömkin, dip xäbär itelä. Bu xaqta tögäl mäğlümat yuq. Ämma Zinnatulla Bilalletdinovnıñ Qazanda eşläw mömkinlege sport belän qızıqsınuçı millättäşlärebez quandırdı.
Bikä Timerova.


text:
AQŞ saqlanu ministrı Donald Rumsfeld bügen Bağdadta Ğiraqnıñ yaña premyer-ministrı İbrahim al-Cağfari häm prezident Cäläl Talabani belän bulğan oçraşuda, ildä köç qullanu däwam itkändä iminlek köçläre arasında "çistartular" uzdırmıy torırğa çaqırdı. Cağfari'nıñ Berläşkän Ğiraq İttifağı, iminlek köçlärendä Saddam Hösäinneñ elekke Baath partiäse wäkilläre bar, dip tikşerülär ütkärüne täqdim itkän ide.
Talabani, Rumsfeldnı bu atna azağında xökümät tözelep betäçäk, dip ışandırdı. Rumsfeld Bağdadtan soñ Mosulğa kitte.


text:
İzrail' parlamentı bügen premyer ministr Ariel Şaronnıñ Gazadan beryaqlı çigenü programmasın qarawğa kereşte.
Armiäneñ Gazadağı Xan Yunıs qaçaq lagerında bügen irtän bulğan reydları waqıtında 60-tan artıq keşeneñ yaralanuı turında da xäbär itelä.
İzrail' yağı äytüençä, soldatlar, tanklar, raketalar qatnaşqan bu reydlar yaqındağı Yähüd bistälären fälestinlelärneñ minaatqıç höcümnärennän saqlaw maqsatı belän ütkärelgän.
Analitiklar fikerençä, İzrail' parlamentı Gazadan çigenü planın sulçı oppozitsion partiälär yaqlawı belän irtägä qabul itärgä mömkin.
Anda yäşäwçelär häm konservativ yähüdlär bu planğa kisken qarşı çığa. Ämma kiçä İzrail' xökümäte bu plannıñ töp öleşen, Gazadan küçereläçäk yähüdlärgä kompensatsiä tüläw turındağı qararnı rasladı.


text: İndoneziäneñ şimbä könne köçle cir teträwennän soñ awır wazğiättä qalğan Java utrawına yardäm kilä başladı. 6.3 bal köçkä iä cir teträwdä 5400 keşe häläk buldı, 200 meñnän artıq keşe yortsız qaldı. Yardämneñ waqıtında kiräk urınnarğa barıp citüenä transport häm saqlağıçlar citmäwe, qatı yañğırlar qomaçawlıy. Cir teträwdä iñ zur ziyan kürgän Yogiakarta şähäre hawa alanı da eşli başladı. Anda BMO üzeneñ yardäm taratu bülekçäsen açtı. Oyışmanıñ yardäm eşläre koordinatorı Jan Egeland, yardämgä ixtiyac zur, dip, anıñ 2004nçe yılğı tsunami waqıtındağı kebek bik soñğa qalıp kilmäwenä ömet belderde.


text:
Udmurtiädä Aleksandr Volkov qabat prezident bulıp saylandı
Udmurtiä xalqı 14nçe martta Rossiä Prezidentı belän berrättän respublika başlığın da sayladı. Düşämbe irtän respublikanıñ Üzäk saylaw komissiäse birgän sannarğa qarağanda, saylaw isemlegendä terkälüçelärneñ 67 protsenttan artığı tawış birergä uçastoklarğa kilgän.
Udmurtiä saylawçılarınıñ 75,9 protsentı Russiä Prezidentı Vladimir Putin öçen üz tawışın birgän. Rossiä Üzäk saylaw komissiäse birgän isemlektäge urınnarğa Udmurtiä saylawçıları üzgäreşlär kertmägän. Tik sannarda beraz ğına ayırmalıq bar. Kommunistlar partiäse wäkile Xaritonov 9 protsenttan artıq, Glaz'yev 4, Xakamada 3,8 protsent tawış cıyğan.
Xäzer Udmurtiä Prezidentı urınına kandidatlarnıñ niçek tawış cıyularına küz salıyq.
Saylawçılar 8 kandidat arasınnan älegä qädär prezident wazifasın başqarğan Aleksandr Volkovqa östenlek birgän — bu san 54,21 protsent täşkil itä. Sannar tağın şunı da kürsätä — Volkov awıl xalqı arasında kübräk tawış cıyğan — 70 protsent, ä respublika başqalası İjawda älege sannıñ yartısı ğına — 35 protsent. Tağın ber qızıq san — Yukamen rayonı saylawçılarnıñ 92 protsentı bu kandidatnı xuplıy. Respublika rayonnarı arasında älege rayonda yäşäwçelärneñ küpçelegen udmurt milläte wäkilläre täşkil itä. Şul uq waqıtta udmurt millätennän bulğan berniçä kandidat bu töbäktä barlığı 0,2 protsent qına tawış cıya alğan. Şunı da äytergä kiräk, udmurt millätennän bulğan kandidatlar öçen respublika xalqı bötenläy az tawış birgän — Afanas'yev 2,4; Ştıykov — 1,4 protsent tawış cıyğan. Döres, alar ikese dä respublikada tuıp üssälär dä, udmurtlar äytüençä, tuğan telendä irken aralaşsalar da, berse — Mäskäwdä, ikençese — Soçida yäşilär. Kandidatlar arasında tağın berniçä, çittän kilep adaşqan keşe bar —dagestanlı Dalgatov, aña saylawçılarnıñ 0,3 protsentı tawış birgän, Qazannan eşsez yurist Kletenkov ta 0,6 protsent tawış cıyğan.
Kandidatlar arasında Volkovqa qarşı torırlıq köndäş — ul tabip Yevgeniy Odiankov digän fiker bulsa da, anıñ saylaw ştabı eşne bik aktiv alıp barsa da, xättä babası udmurt buluı da, xalıqnı torğınlıqtan qotqaruçı batır itep kürsätergä omtılıp çığarğan äkiäte dä, massa küläm mäğlumat çaralarında, gazetalarda anı kükkä çöep maqtağan mäqälälär basılsa da, östenlek alırğa mömkinlek birmägän — saylawçınıñ 18 protsentı ğına Odiänkovnı yaqlağan. Äytergä kiräk, bıyıl respublikada saylaw kampaniäse, berençe prezidentnı saylaw çorı belän çağıştırğanda, küpkä tınıç uzdı. Kandidatlarnıñ ber—bersenä şaşınıp qara yağu oçraqları bik az terkälde, dide saylaw komissiäse räise Vladimir Ponomarev.
Şulay itep xalıq tarafınnan bügen respublikada säyäsätçe bularaq ta, citäkçe bularaq ta Aleksandr Volkov tanıldı.
Düşämbe irtän jurnalistlar belän oçraşuda Volkov «… bu ayda bik küp rayonnarda xalıq belän oçraşular waqıtında bik küp problemalar turında citkerdelär, ä xäzer alarnı xäl itü maqsatınnan här ministerstvo, vedomstvo citäkçeläre belän küreşep, alar aldında bu sorawlarnı quyaçaqmın», dip belderde.
Udmurtiä Konstitutsiäse buyınça Prezident Respublika Xakimiätenä citäkçene täqdim itärgä xoquqı bar. Tik anı häm başqa ministrlarnı Däwlät Sovetı da raslarğa tieş. Soñğı atnalarda Russiä Xökümätendäge üzgäreşlär Udmurtiä respublikasın da çitlätep uzmayaçaq, yaña bilgelänülär, ministrlıqlar, vedomstvolarda üzgäreşlär bulaçaq, şulay uq qısqartular da kötelä digän süzlär işetergä turı kilde. Bolar xaqında kiläse xäbärlärdä.
Xämidä Ğäyfullina, «Azatlıq» radiosı, Udmurtiä.


text:
Yevropa sälämätlek saqlaw räsmiläre Törkiä häm Rumıniädä qoş kizüe oçraşqları turında çirattantış utırışqa cıyıldı. 2003nçe yılda Aziä illärendä 60tan artıq keşeneñ ğömeren özgän qoş-qort kizüe global epidemiä tudıra ala, digän borçılu bar.
Çirneñ taraluına qarşı çaralar turında kiläse atnada Luxembourgta Yevropa Berlegeneñ tışqı eşlär ministrları oçraşuında da süz bulaçaq. Ul arada Törkiäneñ Anadolu mäğlümat agentlığı xäbär itüençä, 9 keşe tabiplarnıñ küzätüe astına alınğan. Vyetnamğa bulğan säfäre barışında AQŞ sälämätlek saqlaw ministrı Mike Leavitt, qoş kizüenä qarşı kiçekmästän çaralar kürü – bik möhim, dip belderde:
"Çaralar kürergä kiräk, bez moña äzerlänäbez. Epidemiä ixtimalı zurmı? Ber kem dä belmi. Ämma Turkiä häm Rumıniädän kilgän xäbärlär – borçılu tudıra, " dide AQŞ ministrı.


text: Katmandu. Nepal patşası Giänendranıñ bar xakimiatne üz qulında tuplaw tırışlıqlarına qarşı ilneñ başqalasında bügen berniçä meñ keşe qarşılıq cıyını ütkärde. Soñğı xäbärlärgä qarağanda, politsiä belän bäreleşlärdä anda distälärçä keşe qulğa alınğan. Bu yulı ülem-citem turında mäğlümat yuq, 10 kön elek başlanğan şul qarşılıq çaralarında moña qädär kimendä 4 keşe üterelgän ide. Bu atnada patşa Nepalda irekle saylawlar ütkäräçägen belderde, ämma oppozitsiä anıñ şuşı wäğdäsenä ışanmawın häm qarşılıqnı däwam itäçägen äytte. Giänendra Nepal xökümäten taratıp bar xakimiatne üz qulına 14 ay elek alğan ide.


text:
Yärmäk Çallığa kilä
16 ğasırda urıs ğäskäreneñ başında torğan Yırmaq tatarlar yazmışında azmı-küpme däräcädä ez qaldırğan. Härxäldä, urıs tarixları häm yazuçılarnıñ mäğlümätläre, yazmaları buyınça Seber xanlığın näq menä Yırmaq tuzdırğan. Niçek itep, ni räweşle, bu xaqta küp kitaplar yazılğan. Bu kitaplardan urıslar Yırmaq batırlığı öçen ğorurlanu xisläre kiçersälär, tatarlarda kimsenü, tübänsenü xisläre uyana.Urıs tarixları Yırmaq isemen tatarlarnı axırğaça ciñüçe däräcäsenä kütärdelär. Menä şuşı Yırmaq iseme Çallı şähäreneñ näq üzägenä, berniçä metrlı xäreflär belän yazıp quyılırğa mömkin. Säbäb nidä, qısqaça şuña tuqtalam. Berniçä yıllar buyına barğan köräştän soñ, Çallıdağı passajir avtotransport berläşmäsen şähär üzägennän başqa cirgä küçertügä ireştelär. Monda qalğan binalar, qorılmalar şähär türäläre häm deputatları qararı belän Mäskäwdäge säwdä yortına satıla. Älege säwdä yortı Yırmaq isemen yörtä. Älege waqiğa qayber milli oyışma wäkillärendä rizasızlıq tudırdı. Şundıylardan, milli xäräkät aktivistları Faiq Taciev häm Tälğät Äxmädişinnı äytep kitärgä bula. Tatar xalqınıñ Milli mäclese deputatı Faiq Taciev, mäsälän, Yırmaq isemen Çallığa kertügä qarşılıq yözennän şähär xäkime İldar Xalikov isemenä, cämäğätçelekkä möräcäğät yullıy. Anda bolay dielä:
- Şähär üzägenä "Yırmaq" digän altaqta yazıp quyu ber genä maqsattan eşlänä- tatar babalarıbıznıñ ruxın räncetü, kimsetü. Ägär dä inde, Çallıda, salım keremnären mäskäwlär tarafınnan talawnı tuqtatu mömkin tügel ikän, hiçyuğı, Mäskäw ximayäçeläre üz oyışmalarınıñ isemen alıştırsınnar. Üzäktä toraçaq isem, nindider säyäsi cinayätçe yäki kriminal avtoritet iseme bulırğa tieş tügel. Bu oçraqta kemneñ dä bulsa milli yäki dini xisläre kimsetelmäsen.
Şuşı uq möräcäğätendä Faiq äfände, Seberneñ Yırmaq tarafınnan yaulap alınuın äkiät dip sanıy. Tarixi beleşmälär aşa, Seberdäge Tatar däwläte başı Küçem xan 1582 yılda Çuaş barınındağı suğışta ciñelä häm üzeneñ başqalası Qaşlıqnı taşlap kitä. Läkin, 1585 yılda ul Yırmaq ğäskärlären İrtış yılğasına quıp töşerep tar-mar itä. Küçem xan urıs ğäskärlärenä qarşı köräşne 1598 yılğa qädär däwam itä. Milli mäcles deputatı F.Taciev beleşmäläre şundıy. Moña östäp şunı da äytergä mömkin, qayber tatar töbäklärendä artıq maqtanırğa, bulmağannı buldı diärgä yaratuçılarğa Yärmäk yäki Cärmäk, Yärmäklänä, Cärmäklänä dilär. Bu süzlärneñ töbendä Yırmaq süze yata. Alsa Mäskäwlär yaqañ, digän şikelle, Yärmäk Çallığa nindi formada kiler, kiläçäk kürsäter.
Tağın beleşmä, älege möräcäğät Tatarstan prezidentı isemenä dä cibärelgän bulğan häm 13 iyündä prezident apparatınnan cawap kilgän: Yırmaq isemeneñ şähärgä kerü-kermäwen urında xäl itelergä tieş.
Ğafiulla Ğaziz, Çallı


text:
AQŞ: Bush häm anı tänqitläwçelär arasında eçke küzläw mäsäläsendä bäxäs
AQŞ prezidentı G.Bush il eçendä keşelärne küzläwgä quşqan yäşren programması säbäple yaña basım astında qaldı.Här ike partiä citäkçeläre Kongressnı programmanı tikşerergä çaqıra, qayberäwlär programma AQŞ konstitutsiäsen bozamı dip sorıy.Prezident Bush Amerikağa qarata süz berläştergän dip uylanılğan keşelärneñ telefonnnarın ,elektron poçtaların küzätüläre öçen İminlek Agentlığı NSA-ğa kürsätmä birüen nıq yaqlap çıqtı.
Bez al Qaida keşese belän çit ildäge beräw arasında 2 minutlıq telefon söyläşüeneñ meñnnärçä keşene üterä alaçağın beläbez Amerikannarnıñ tormışın saqlap qalu öçen tizlektä eş itergä , andıy söyläşülärne belep höcümnärne buldırmıy qalırğa tieşbez .AQŞ qanunı häm konstitutsiägä kileşle bularaq min al Qaida häm şuna bäyle terror oyışmaları belän elemtäse bulğan keşelärneñ xalıqara söyläşülären tıñlarğa quştım
Senatnıñ Qorallı Xezmätlär Komitetında demokrat senator Carl Levin süzlärençä prezident Bush Ğıraqta köç qullanırğa röxsät itkän qanunnı telefon söyläşülären tıñlau,küzläw öçen legal nigez itep kiterä.Bez anı qanunda kürä almıybız .Wisconsinnan başqa ber demokrat senator R.Feingold Bushnı kongressnı çitlätep üze telägänne eşläwdä ğäyepläde Ul patşa tügel ä prezident dip äytte. Bush andıy argumentları nıq kire qağa.Kongress äğzaları äle bu turıda tıñlaular ütkärergä çaqıra. New York Times gazetası comğa könne Bush kürsätmäse turında berençe märtäbä yazıp çıqtı.Prezident Şimbä könge radio çığışında bu il iminlege öçen möhim dip anı yaqladı. Düşämbedä Bush yustitsiä ministırlığı mäğlümätneñ sızıp çığuın tikşeräçäk , suğış waqıtında beräwneñ bik möhim programmanı açıqlauı oyatlı xäl , bu turıda söyläşü doşmanğa yardäm itü bulıp tora dip söyläde. Bushnı tänqitläwçelär beräw dä AQŞta al Qaida belän bäyläneşe bulğan beräwne küzätep, qarap toruğa qarşı tügel,ämma qanun il eçendä kem küzlänäçäk digän mäsälädä prezidentnıñ qarar birü säläten räsmi kontrol itä ,andıy kontrol ber oyışmanıñ yäki ber keşeneñ dä yalğış , kiräkmägängä tikşerelü, küzätelüen tuqtata dip söyli.FİSA dip yöretelgän qanun 1978dä prezident Nixonnnıñ eçke säyäsi köndäşläre östennän şımçılıq alıp barğanı bilgele bulğannan soñ qabul itelde. Bushnı tänqitläwçelär äytep kitkän qanun xakimiät belän potensial yawızlanuğa möhim kontrol bulıp tora digän qaraşta.Administratsiä üz çiratında mäxsus kürsätmä , potensial terror qurqınıçına qarşı tizlektä aktivlıq alıp baru mäqsatın quya dip äytte. AQŞ başprokurorı Alberto Gonzales Bush bu kürsätmäne elemtägä kergän yaqlarnıñ berse al Qaida äzğası yäki anıñ belän bäyleeşe bulğan oçraqta ğına qullana dip belderde. Ämma tänqitläwçelär qanunda äytelgänçe il eçendä beräwneñ küzätelüe öçen säbäp barmı yuqmı ul turıda mäxkämä qarar birä digän pozitsiädä toralar . Alar ägär dä Bush başqa törle eşlärgä teli ikän ul çaqta kongress yaña qanun qabul itep aña andıy wäkälät birergä tieş yuq isä ul kongress belän prezident xakimiäte arasında konstitutsion bäxäs buldıru belän täwäkkällek itä dip belderä. färidä xämit


text: Qırğızstan başqalasında premyer-ministr Feliks Kulovnı yaqlap häm aña qarşı ayırım uram cıyınnarı uzdı. Kulovnıñ urınnan kitüen 300gä yaqın keşe taläp itsä, anı yaqlap uramğa meñgä yaqın keşe çıqtı, dip xäbär itelä. Kiçä prezident Kurmanbek Bakiev, xalıqnı tınıçlıqqa çaqırıp, premyernıñ kitüen taläp itü – artıq ğämäl dide. Uzğan atnada törmädä totıq alu waqıtında häläk bulğan deputat Tınıçbek Akmatbayevnıñ ülemen tikşerü öçen parlament komissiäse tözelde. Uram cıyınnarında qatnaşuçılar deputatnıñ ülemenä Kulovnıñ qatnaşı bar, dip sanıy. Premyer üze monı kire qağa.


text:
Törkiä Yaqın Könçığışta aradaşçı bulırğa teli
Audio (Räcäp Tayyip Erdoğan) "Törkiä belän İzrail arasında oçraşu qısqa, läkin küp yaqlı buldı. Anda törle mäsälälär qaraldı: ike-yaqlı, töbäk mäsäläläre, häm başqalar."
Küptän tügel Erdoğan İzrailneñ Fälestingä qarata ğämällären "terrorçılıq" dip atağannan soñ, İrzail belän Törkiä arasında, elegräk yaxşı bulğan mönäsäbätlär suınıp kitkän ide. Şul mönäsäbätlärne cılıtu maqsatı belän Erdoğan yäkşämbe İzrailgä kilde. İzrail premier-ministrı Ariel Şaron belän oçraşqannan soñ ul däşümbedä Ramallağa barıp Fälestin citäkçese Mäxmüt Abbas häm premier Äxmät Qurei belän küreşergä cyına.


text:
Batıs Qazaqstan oblısında 10-sınıp oqwşısın urıp-soqqan ustazdarğa qatıstı sotqa dey`ingi tergew amaldarı jürip jatır. Eske sala ketsek, 4 qazan küni Qaztalov awdanı Qaraoba awılında dop oy`nap jürgen jasöspirimge alğaşqı äskerï dayarlıq päniniñ muğalimi men tarïx päniniñ oqıtwşısı älimjettik jasağan.
Kindikten tömen soqqı alğan bozbala bir aptadan soñ Oral qalasına jetkizilgen edi. Oğan oblıstıq balalar awrwxanasında operacïya jasaldı.
Quqıq qorğaw organdarı qazir bolğan oqïğanıñ jay`-japsarın anıqtawda. Ay`twlarınşa, şäkirtine küş körsetken äskerï dayarlıq päniniñ muğalimi 7 jılğa dey`in bas bostandığınan ay`ırılwı mümkin.
Asılay` Ğubaşeva, BQO İİD baspasöz qızmetkeri
- Atalğan faktige qatıstı kämeletke tolmağan oqwşı densawlığına qasaqana zïyan keltirgeni üşin QR Qılmıstıq Kodeksiniñ 106-babı birinşi bölimine säy`kes qılmıstıq is qozğaldı. Qazirgi waqıtta bastawış äskerï dayarlıq päniniñ muğaliminen oblıs awmağınan eşqay`da şıqpaw twralı qolxat alınıp, tergew jumıstarı jalğaswda.
Ay`gül Mıñbaeva, BQO Bilim berw basqarmasınıñ basşısı
- Jağday`dı estigen boy`da oblıstıq Bilim basqarmasınıñ buy`rığımen komïssïya qurıldı. Küni bügin tarïx päniniñ muğalimi men alğaşqı äskerï dayarlıq päniniñ muğalimi öz erikterimen jumıstarınan bosatıldı.
khabar.kz


text:
Ğiraqnıñ waqıtlı premier-ministrı Ayad Allawi ğisyançılarnı qoral taşlarğa çaqırdı
Audio (Ayad Allawi)
"Qızşanıçqa qarşı qanuğa qarşı ğämällär qıluçı, bu izge şähärngä zıyan kiterergä teläwçelär bar, di Allawi. Bez monda şähärne tikşerergä, gubernator belän söyläşergä kildek. Politsiä, milli gvardiä belän dä söyläşerbez. Bu xälne tuqtatırğa kiräk. Qorallı keşelär bu izge şähärdän kitergä, qoralın taşlarğa tieş."
Şiğilarnıñ izge urınnarınıñ berse sanalğan İmam Ali qäberlege xäzerge waqıtta Sadrnıñ Mähdi armiäse qulında. Berläşkän Millätlär general sekretare Kofi Annan Ğiraqtağı xällärgä borçılu belderde häm köç qullanunı tuqtatu turında söyläşülär başlawda yärdäm täqdim itte. Ğiraq räsmiläre äytüençä, uzğan täwlek eçendä Bagdad häm Nacafta bulğan bäreleşlär waqıtında tağın kimendä 43 keşe ülgän.


text:
Älmirä İdiätullina: Quşma ştatlar Ğiraqtağı qan qoyunı tuqtatırğa tieş
Tatarstannıñ möselman xatın-qızları berlege häm anıñ citäkçese, Möslimä gäciteneñ baş möxärrire Älmira xanım İdiätullina tatarstanlılarğa yaxşı tanış. Azatlıq radiosı tıñlawçıları da alarnıñ eşçänlege turında daimi işetep tora. Çönki möselman xatın-qızları oyışması bik aktiv eşli, alar yış qına törle möräcäğät, açıq xatlar, taläplär belän çığalar. Sişämbe könne Älmirä xanım radiobıznıñ Qazan byurosına şaltıratıp, üzläreneñ çirattağı yañalığı belän bezneñ tıñlawçılarıbıznı da tanıştırunı ütende. Bu yulı respublikanıñ möselman xatın-qızların Amerikada bulğan köçle zilzilä-dawıllar bitaraf qaldıra almağan. Älmirä İdiätullina fikerençä, Quşma ştatlarğa tınıçlıq häm iminlek kilsen öçen älege ilgä üz xärbilären Ğiraqtan çığarıp, andağı suğışnı tämamlarğa kiräk. Prezident George Bush yullanğan möräcäğättä süz näq menä şuşı xaqta bara. Älmira xanımnıñ bu turıda fikerläre.
Quşma ştatlarında bulğan su basular, dawıllar şul qädärle küñelgä xäwef saldı, bu minutlarda älege xäwef-xätärlär Amerikağa Allahı täğäläneñ cäzası, digän fikerlär kilä başladı. Amerikadağı şuşı awır xällär waqıtında ul äytte, Allağa yalwarığız, ğafu ütenegez, dide. İslam dinen totuçılar bularaq bu bezgä bik yaqın toyıldı. Oyışmabızda şuşı xaqta fikerläşep, söyläşep, Amerika prezidentı George Bushqa möräcäğät yullarğa buldıq. Anda bez tiz arada Ğiraqtağı suğışnı tämamlap, qan qoyunı, keşe üterüne tuqtatunı taläp itäbezŞulay uq, Älmirä xanım bezgä Qazanda açılğan yaña ber mäçet turında da xäbär itte. Ramazan ayı aldınnan şähärneñ Qadış bistäsendä Fatixa digän yaña mäçet eşli başlağan.
Gölnaz İlgizär


text:
Foto: AзaMaT ӘЛИEB
Astanada Ékonomïkalıq ıntımaqtastıq jönindegi ükimetaralıq komïssïyanıñ 5-otırıs ötti. Oğan QR ulttıq ékonomïka mïnïstri Qwandıq Bïşimbaev, QR densawlıq saqtaw jäne älewmettik qorğaw mïnïstri Tamara Düy`senova jäne Vengrïyanıñ ulttıq ékonomïka mïnïstri Mïxay` Varga qatıstı, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
Otırıs barısında Qwandıq Bïşimbaev elimizde Vengrïyanıñ jetekşi kompanïyaları tabıstı jumıs istep jatqandığın atap ötti. Bügingi tañda respwblïkada 50-ge jwıq birlesken käsiporın tirkelgen. Aldağı waqıtta olardıñ sanı artwı mümkin.
Mïnïstr Qazaqstan men Vengrïya arasındağı ékonomïkalıq by`lanıstıñ äleweti zor ekenin ay`ttı. Sonday`-aq ol ekijaqtı sawda-ékonomïkalıq ıntımaqtastıqtı jandandırwğa ıqpal etetin wağdalastıqtar tabıstı iske asırılıp jatqandığın tilge tïek etti.
«2015 jılı Qazaqstan men Vengrïya birlesken ïnvestïcïyalıq qor qurğan bolatın. Onıñ quramına «QazAgro ulttıq xoldïngi» AQ kiredi. Qordıñ eñ bastı maqsatı – eki memlekettiñ awıl şarwaşılığı önimderin öndirwge qatıstı jobalardı qarjılandırw. Bügingi mälimet boy`ınşa qor öz mindetin tïis deñgey`de atqarwda. Birtalay` joba talqılandı. Aldağa waqıtta birneşe jobanı iske qosğa day`ındıq jumıstarı jürgizilwde. Qordağı qarjınıñ kölemi – 20 mln dollar. Sonday`-aq, 10 jılğa tartılğan ïnvestïcïyalar bar. Jobalar day`ın bolsa, qordağı aqşanıñ kölemi ulğaya tüsedi», - dedi ol.
Ekijaqtı kelissöz barısında QR Densawlıq saqtaw jäne älewmettik damw mïnïstrligi men Vengrïyanıñ Ulttıq ékonomïka mïnïstrligi arasında xalıqtı jumıspen qamtamasız etw salasında özara tüsiniktik twralı memorandwmğa qol qoy`ıldı. Sonday`-aq QR Qarjı mïnïstrligi Qazınaşılıq komïteti men Vegrïyanıñ memlekettik qazınaşılığı ıntımaqtastıq twralı memorandwm jasadı.
Qazaqstan-Vengrïya Ékonomïkalıq ıntımaqtastıq jönindegi ükimetaralıq komïssïyanıñ kelesi 6-otırısı Bwdapeşte qalasında ötedi. Basqoswdıñ qay` waqıtta ötetindigi aldağı waqıtta kelisiledi.


text:
Bügen, AQŞ prezidentı Gerge Bush Rusiä citäkçese Vladimir Putinnı Main ştatındağı utarında qabul itärgä tieş. Bush ike yaqlı mönäsäbätläreneñ yaxşıryına ömmetlänä, ämma belgeçlär, ike citäkçe häm il arasındağı ayırımlıqlarnıñ tiz genä yuqqa çığuına şiklänä.
Rusiä häm AQŞ ta, bu ike yaqlı oçraşudan bernindi räsmi kileşülär tözelüen kötmi. Belgeçlär dä şul fikerdä tora. Welleslew kollecendağı Rusiä iqtisadı belğeçe, professor Marshall Goldman, Azatılqqa birgän äñgämädä, ike aradağı ayırımlıqlar bik zur dip äytte. “Min oçraşuğa zur ömmetlär bağlamıy, ike ilne ayırğan mäsälälär ike köndä genä xäl itelä almıy, bu ike citäkçe ütkärgän cılı, matur, räsmi bulmağan ike il bulsa da.”
Putin, AQŞnıñ dönyağa üz qarağın tağu sıltawı belän Amerikanı daimi tänqitläp kilä. Buş üz çiratında Putin citäkçelegendäge Rusiädä demokratiäneñ torışı öçen ğäyepläwlär belderä. Rusiädä, AQŞnıñ Yevropada urnaştırırğa tieşle raketa qalqanında qurqınıç kürälär. Washington, bu qalqan “zolım küçäre” illärenä, İran kebek illärgä qarata yünälderelä, dip belderep kilä. Mäskäw häm Washingtonnıñ Kosovo statusına qaraşları nıq ayırılıp tora. Kosovonıñ bäysezlekkä omtıluına Könbatış teläktäşlek kürsätä. Rusiä moña qarşı çığa. Mäskäw häm Washington şulay uq, İran atom programması mäsäläsendä dä kileşä almadı. Rusiä belgeçe professor Goldman, Bush üz gailä utarında Putinnı qabul itep, dönyağa Rusiä belän mönäsäbätlärne caylaw mömkinlegen yuğaltmawın kürsätergä teli. “The Washigton Post” gäziteneñ küzätüçese, Anne Applebaum, bu xaqta bolay di
“Bush bälkem, anıñ Putin belän şäxsän mönäsäbätläre yaxşı buluın iskä alıp, ul Rusiä belän AQŞnıñ mönäsäbätlären yaxşırtı öçen alarnı torğızırğa omtıla. Min şunı ätergä telim, uylawımça bu ber qatlı qaraş.”
Main ştatınıñ okean buyndağı Kennebukport şähärendä bügen Buşnıñ Ğıraqtağı suğışı häm Rusiäneñ Çeçnäyädäge säyäsätenä qarşı protest çaraları buluı kötelä.
Bikä Timerova


text:
Ğiraq premyer-ministrı berdämlekkä çaqıra
"Barığıznı da sälämläp, tatulaşu häm kileşü planın täqdim itü forsatı öçen räxmät belderäm. Älege plan, xalqıbıznıñ ğazaplı tormışın yaxşırtu öçen mömkinlek bulır häm iqtisadi wä säyäsi totrıqlılıq buldıru öçen eşlär dip ömet itäm."
Ğiraq premyer-ministrı qoral taşlağan ğısyançılarğa kileşü, köç qullanunı däwam itüçelärgä –qanun xakimiäte belän cawap birergä täqdim itä. Keşe ütergän yäki terrorğa qatnaşı bulğannarnı yarlıqaw bulmayaçaq, dide Mäliki. Üze şiğı möselmanı bulğan Mäliki, xökümättäge säyäsi partiäläre "terrorçılar häm saddamçılar"nı ğäyepläp çığarğa, ğısyançılar häm qorallı törkemnär mäsäläsen çişergä tieş, dip belderde. Ğiraq premyer-ministrı çığışında şulay uq amerikan ğaskärläreneñ keşe xoquqların xörmät itüenä dä taläp yañğradı. Mäğlüm bulğança xäzerge waqıtta AQŞ xärbi köçläre uzğan yılnıñ noyoaber ayında Haditha şähärendä 24 keşeneñ üterelüen tikşerä. Mälikineñ, AQŞ ğäskärläreneñ ildän çığıp kitü waqıtın yaqınça bulsa da bilgeläwe kötelgän bulsa da, premyer-ministr bu xaqta süz yörtmäde. Ber Bağdad keşese uramda Reuters xäbärçesenä, plannı tormışqa aşıruğa kirtälär küp bulaçaq, dip belderde:
"Ğiraqta watandaşlar suğışına omtılğan qayber säyäsi köçlär bar. Şuşı çit köçlärgä matdi yardäm kürsätkän Ğiraq oyışmaları bar. Milli berdämlekkä menä şul kirtä tudıra da inde. Kemnärneñder tar mänfäğätläre. Här keşe üz mänfäğäte turında uylıy, Ğiraq häm Ğiraq xalqı turında tügel."
Sönni citäkçe Adnan äl-Dulaimi Ğiraq xalqın premyer-ministr planın yaqlarğa çaqırdı, çönki älege täqdimnär – imin häm totrıqlı yaña Ğiraq tözü öçen berençe adım, dide ul. Plan täqdim itelgänçe, parlament başlığı sönnilär wäkile Mähmüd äl-Maşhadani, anı – moğciza tügel, ä Ğiraq cämğiätendäge tişeklärgä yamaw salu, dip bäyäläde.
Ul arada köç qullanu kimemi. Bügen Bağdadta kimendä 8 keşe häläk buldı. Ğiraqtan bügen 600 yapon xärbie çığarıldı.
Alsu Qormaş


text:
Washington Yaqın Könçığış tınıçlıq söyläşülärenä iğtibarın arttırırğa wäğdä itä
Düşämbedä Quşma Ştatlarnıñ däwlät sekretare Rice İzrail häm fälästin citäkçeläre belän öçyaqlı söyläşülär ütkärep, Yaqın Könçığıştağı solıx söyläşülären yañartu yulları xaqında kiñäşläşte.
"Bezneñ öçebez dä ike däwlät qorunı küz aldında totqan cişeleşkä tuğrı bulunı yänä ber rasladı, fälästin däwläte qan qoyış häm terror aşa tua almıy digän fiker belän kileşte häm elekke kileşülärne, şul isäptän yul xaritası planın da qabul itüen rasladı", dide Condoleezza Rice Yirusalimdä İzrail premyerı häm fälästin başlığı belän oçraşqannan soñ.
Berük waqıtta ul yaña solıx söyläşüläreneñ qayçan başlana aluı xaqında älegä alğakiteş bulmadı dip tä belderde. Anıñ süzlärenä qarağanda, Olmert ta, Ğabbas ta kiläçäktä yänä oçraşırğa kileşkän, häm ul üze yaqın aralarda şuşı töbäkkä qaytırğa cıyına.
"Premyer-ministr häm prezident tizdän yañadan oçraşu xaqında kileşte. Alar şulay uq kirtälärne ütü, töbäktä häm xalıqara däräcädä yaqlaw qazanu, solıx eşendä alğa kitü tırışlıqlarında Amerikanıñ qatnaşuın, monı citäkläwen kürergä teläwen qabatladı", dide däwlät sekretare Rice düşämbe oçraşuınnan soñ.
Ul aldan uq, bu oçraşudan ällä ni zur näticälär kötärgä kiräkmi digän qaraşnı alğa sörgän ide. Xäbärçelärgä dä ul söyläşülärne "fiker alışular" dip bäyäläde.
Üz yağınnan İzrail premyer-ministrı Olmert yäkşämbedä, İzrail häm Quşma Ştatlar, yaña fälästin xökümäte yähüd däwläteneñ yäşäw xoquqı buluın tanımasa, anıñ belän xezmättäşlek itmäskä kileşte, dip beldergän ide:
"Dürtlek, yäğni Yaqın Könçığıştağı solıx eşlären alıp baruçı dürt tarafnıñ şartların ütämägän fälästin xökümäte tanıla almıy. Anıñ belän bernindi dä urtaq eş bulmayaçaq. Min bu xaqta Quşma Ştatlar prezidentı belän dä söyläştem häm bezneñ qaraşlarıbız bu mäs''älädä ber. Dürtlek taläplären qabul itmägän fälästin xökümäte mäs''äläsendä bezdä tulı añlaşu häm kileşü bar", di İzrail premyer-ministrı Ehud Olmert.
Şuşı ay başında Söğüd Ğäräbstanınıñ Mäkkä şähärendä fälästin prezidentı Mäxmüt Ğabbas citäklägän Fatah törkeme häm anıñ xakimiättäge köndäşe radikal Xämas xäräkäte arasında, fälästin cirlärendäge säyäsi krizistan çığu maqsatında urtaq xökümät qoru xaqında kileşengän ide. Xämas haman da İzrailne tanımıy häm üz maqsatlarınıñ berse itep yähüd däwläten yuq itüne quya.
Kärim Kamal


text:
Prezident Viktor Yuçenko Ukraina ğaskärlären Ğiraqtan çığaru turındağı färmanğa qul quydı. Uzğan atnada Ukraina xärbi köçläre Ğiraqtan kitä başladı inde, alarnıñ sanı 1 650 keşe, uzğan atnada öylärenä 130 xärbi qaytqan.
Saqlanu ministrlığı mäğlümatlärenä qarağanda, 550 xärbi 15nçe mayğa qadär, qalğannarı yıl azağına qadär qaytaçaq.
Ukrainanıñ milli iminlek häm saqlanu şurası başlığı Petro Poroşenko, Ukraina dikaberdä Ğiraqta saylawlar ütkärergä yardäm itäçäk, dip belderde.
"Ğaskärlärne çığarıp beterü waqıtı – üktäber, noyaber yä dikaber bulamı, anı bez koalisiädäge berektäşlär belän kiñäşläşkäç xäl iterbez. Ukrainanıñ tınıçlıq saqlaw köçlärenä Ğiraq Milli Mäcles saylawların uzdırırğa yardäm sorap möräcäğät itelde," dide Ukraina saqlanu şurası räise.
Ämma Yuçenkonıñ imzasınnan soñ ğaskärlärne çığarunı tuqtatıp bulmayaçaq.
Ğiraqta barlığı 18 ukrain xärbie hälak buldı, 20dän artıq keşe yaralandı. Ukraina başta Ğiraq suğışına qarşı çıqqan ide, ämma soñıraq Polşa xärbi citäkçelege astında xezmätkä üzäk häm könyaq Ğiraqqa üz xärbilären cibärergä qarar itte.


text:
Türk Hava Yolları Qazanğa oça başladı
Tatarstan belän Törkiäneñ araları tağı da yaqınaya. «Törek hawa yulları» şirkäte Tatarstanda eşli başladı. Şirkätneñ reklam kompaniäse, «Qazannan İstanbulğa, annan böten dönyağa» digän şiğär belän bara. Monnan 8 yıl elek, älege şirkät, Tatarstanğa kilep uñışsızlıqqa oçrağan bulsa da, bu yulı, «Törek hawa yulları»nıñ biznesnı üsterergä ömetläre zur.
«Törek hawa yulları»nıñ Tatarstanda eşli başlaw waqiğası däwlät däräcäsendä bilgeläp ütelde. Qazanğa Törkiäneñ Rusiädäge ilçese kilde, Qazandağı konsul buldı, Törkiädän deputatlar, İstanbul şähär deputatı, biznes wäkilläre cıyılıp kilde. Eşne başlaw uñayınnan Qazanda, biş yoldızlı «Miraj» qunaqxanäse binasında oçraşuı ütkärelde. Anda Törkiä qunaqları, yaña şirkätneñ eş tärtibe häm Tatarstanda eşli başlawnıñ ähämiäte turında süz alıp bardı. Qunaqlarnıñ çığışlarınnan añlaşılğança, «Törek hawa yulları» Tatarstan bazarında inde bulğan «Tatarstan» häm «Lufthansa» hawa şirkätläre belän köndäşlek itärgä cıyına. «Tatarstan» Törkiägä, atnağa ike genä tapqır oçuçı, berdänber hawa şirkäte ide. Anıñ da, oçqıçları härwaqıt tulı bulmadı. Ä Yevropa illärenä, qazanlılar «Lufthansa» belän säyäxät itte. İnde xäzer, «Törek hawa yulları» ike yünäleşkä dä häm başlağan waqıtta, arzanraq bäyägä yörergä täqdim itä. Mäsälän, Törkiä şirkäte, xäzergä, Tatarstannıqınnan 40 dollarğa arzanraq bäyä quyğan. Qazannan İstanbulğa oçıp baru häm kire qaytunı bu şirkät $299 täqdim itä. Yaña ğına Tatarstan bazarına kergän şirkät wäkilläre, matbuğat oçraşuında, tatar häm törek xalıqları arasındağı ruxi, mädäni urtaqlar turında küp söyläde. Ämma, biznes başlağanda, tel häm mädäniätkä genä tügel, eşmäkärlärneñ, turistlarnıñ, räsmi wäkilläreneñ Törkiä belän Tatarstan arasında yörep torularına ömetlänä alar. Törkiäneñ hawa yulları şirkäte başlığı urınbasarı Xälil Töker, şirkät, älegä atnağa ike tapqır oçarğa cıyına, soñınnan, reyslarnıñ sanın, kön sayın däräcäsenä qädär artırrığa ömetlänä, dip xäbär itte. Jurnalistlar, 8 yıl elek, ber tapqır eşne başlağan idegez, bu yulı da uñışsızlaqqa oçrasız dip kurmyısızmı, dip qızısındı. Şirkät wäkile bolay cawap birde. : « Äye, sez xaqlı, 1997 yılda «Törek Hawa yulları» iqtisadıy krizisqa oçrağan ide. Ämma anda bezneñ ğäyep bulmadı, dönyadağı xäl şundıy buldı. Bezgä mondağı bülekne yabarğa turı kilde. Ämma bu yulı bez, yañadan açılğanda, eşli alırbız, kön sayın oça alırbız, dip ışanabız. Soñğı 3 yılda «Törek hawa yulları üzeneñ mömkinelkären küpkä artırdı häm Kazaxstan, Yämän, Sudanğa oçuçı berdänber şirkät bulıp tora. »
Şirkät wäkile Xälil Tökerneñ äytäünçä, «Törek hawa yulları» tranzit oçışlarğa ömet tota. Qazannan, İstambul aşa, dönya şähärlärenä oçıp barırğa, Tatarstanğa da turistlar kilü öçen dä bu uñay yul bulır, digän fiker belderelde matbuğat oçraşuında.
Türkiäneñ Rusiädäge wäkile Qurultaş Taşkent, bu şirkätneñ Tatarstanda eşli başlaw waqiğasın bik yuğarı bäyäläde. Ul, Qazan, Törkiäneñ aqçaları kergän, xezmäte quyılğan, Mäskäwdän soñ, ikençe Rusiä şähäre buluın xäbär itte. «Qazannıñ 1000 yıllığında, Törkiä tözüçeläre barlıq eşneñ 80% başqardı. Küptän tügel, «Qızıl Şärıq» şirkäte Törkiä biznes şirkäte qulına küçte», dip iskä töşerde Qurultaş Taşkent.
İstanbul parlamentı deputatı Nusret Bayraktar, üzeneñ çığında, Tatarstan belän Törkiä aralarınıñ yaqınayuın, tarixi waqiğa itep atadı. Bezneñ xalıqlar arasında urtaqlıq küp häm bez alarnı monda kilep küräbez, dide. Matbuğat oçraşuınnan soñ oyıştırılğan mäclestä, Tatarstan deputatları, Tışqı xezmättäşlek deportamentı citäkçese, respublikanıñ Törkiädäge wäkile, Qazandağı turistik şirkätlär citäkçeläre qatnaştı. Törek häm tatar cırları başqarıldı, qunaqlarğa törek aşları birelde.
Bikä Timerova


text:
Tatarstan Diniä nazaräte räise möfti Ğosman xäzrät İsxaqıy soñğı 4 yılda möselmannar tormışında bulğan üzgäreşlärne uñay bäyäläde
Tatarstan möselmannarınıñ çirattağı Qorıltayınıñ da köne mäğlüm. Ul 2 fevraldä uzdırıla. Şuşı könnärdä qorıltay uzdıru uñayınnan möfti Ğosman xäzrät İsxaqıy mäğlümat çaralarına intervyu birde. Ul 1998 yıldağı qorıltaydan soñ uzğan 4 yılnı Tatarstan möselmannarı tormışındağı üzgäreşlärne tulayım uñay bäyäläde. Anıñ süzlärençä, xäzerge waqıtta tatarlarnıñ 80% üzlären möselman dip sanıy. Tatarstanda 1 meñgä yaqın mäçet eşli, distälägän mädräsälär açılğan. Ğosman İsxaqıy, mäçetkä yörüçe xalıq sanı az bulsa da, älege mäçetlär möhim ruxi mäğrifät missiäsen başqara, dip bilgeläp ütte. Soñğı yıllarnıñ iñ möhim qazanışları arasında möfti xäzrätläre 1998 yılda Qazanda Rusiä İslam universitetı açıluın häm 1999 yılda din irege häm dini oyışmalar turıda qanun qabul itüne atadı. İñ yaqın maqsatlar itep, Ğosman İsxaqıy «İslam Tatarstanda» digän yaña konsepsiä buldırunı häm anı qabul itkännän soñ Tatarstan Diniä nazaräteneñ Ustavın yañadan qarawnı atadı.
Qazannan «Azatlıq» radiosı öçen Yunıs Ätnäle


text:
Qazanda Törkiäneñ üz yortı buldı
Törkiä respublikasınıñ Qazandağı general' konsullığı 1996 yılnıñ sentäberendä açılıp, Qazan sanatoriye baqçası eçendäge ber binanı biläp tordı. Uzıp kitkän 9 yıl eçendä Törkiä häm Tatarstan arasındağı xezmättäşlek bik küp tapqırlarğa arttı. Xäzer Törkiä Tatarstannıñ säwdä partnerları arasında öçençe urında. Şuşı yılnıñ berençe altı ayı eçendä Törkiä investitsiäläre 12mln. dollar täşkil itä. Mädäni xezmättäşlek tä bermä ber arttı. Xäzer inde Törkiäneñ general' konsullığınıñ eşçänlege tağın da kiñäyä. Uzğan yılnıñ dekaber ayında Ğor'ki häm Möştäri uramnarı kiseşkän urında yäğni näq Derjavin häykäle qarşında konsullıqnıñ üz binasına taş salındı. 9-10 ay eçendä Qazannıñ borınğı yortları stilendä yaña bina tözelep tä bette. Sişämbe, 1 noyäber könne, konsullıq binasınıñ açılışına Tatarstan prezidentı M.Şäymiev, Törkiäneñ toraq xucalığı ministrı Ärgäzän Zäki, Törkiäneñ Rusiädäge ilçese Kurtuluş Taşkent häm başqa räsmi zatlar kilde. Şunda uq elekke yıllarda Qazandağı Törkiä konsulı bulıp eşlägän Äxmät Riza Demerer, İsmail Xaqqı Musa häm 1 oktäberdän eşkä kereşkän yaña konsul Kemal Demircälär dä buldı.
Yaña binanı Törkiäneñ Odak firması tözegän häm bu bina inde arendağa alınmıy, ul Törkiäneñ däwlät milke. Qoyaşlı köz könendä Tatarstan radiosı häm Akterlar yortınnan yıraq bulmağan bu yämle urınğa bik küp zıyalılar, eşquarlar kilde. Respublikanıñ xökümät äğzäläre dä şunda ide. Törkiäneñ Mäskäwdäge ilçese Kurtuluş Taşkent konsullıq töbendäge mitingnı açıp cibärde. Tatarstan prezidentı M.Şäymiev soñğı waqıtta Rusiä häm Törkiä arasında xezmättäşlek häm duslıq mönäsäbätläre bik uñışlı bara, bu eştä Tatarstannıñ da öleşe bik zur dide. Östäwenä tatar häm törki xalıqlarnı ber bersenä yaqınaytu köçeneñ dä barlığı ser tügel. Tatarlarnıñ urtaq mädäniät häm ruxi qärdäşlekkä tartıluı bolay da mäğlüm. Şuña kürä räsmi süzlär protokol buyınça häm nigezdä iqtisadi xezmättäşlek turında äytelsä dä, bu matur yortnıñ açıluı mädäni häm ruxi täräkqıätne kürsätä. Kiçen yaña binada Tatarstannıñ räsmi wäkillären qabul itü mäclese buldı.
Rimzil Wäli


text:
KamAZ da şartlıysı bulğanmı?
Qama yär'yağı wahabitçıları xaqındağı şomlı xäbärlär dönyağa taratıla tora. Bu xaqta "Argumentı i faktı", "Kommersant" gäzitläre zurdan qubıp yazıp çıqtılar, şuşı yazmaları belän xalıq küñelenä qurqu, şom östäp toralar. Cirle matbuğat ta çittä qalmıy. Çallıda, mäsälän 120 danädä "Yedinstvo" gäzite näşer itelä häm ul buşlay Qama töbägendäge şähär - rayonnarda buşlay taratıla. Şuşı basmanıñ 7 iyül sanında "Wahabitlar KamAZnı şartlatırğa telägännär" digän isem astında, avtorı kürsätelmägän kileş, mäqälä bastırıp çığardılar. Ber urında, "Kommersant" şulay yaza digän iskärmä genä bar.
Azatlıq radiosı qulğa alınğan möselmannar, alarnı nidä ğäyepläwlär xaqında mäğlümätlär birep tora. Elegräk, Çallı möselmannarınıñ köç strukturaları xezmätkärlären üterügä, xalıq küp cıyılğan urınnarda şartlatular oyıştıruğa qorallar äzerläwläre, Qazannıñ meñellığına terror aktlar oyıştırıluı äytelep kilde. Xäzer inde alda äytep kitkän Mäskäw häm alarğa iärgän cirle matbuğat tağın da qurqınıç närsälär turında bäyän itä. Çallı gäzite menä nilär yaza :
" Qazannıñ meñellığı uñayınnan traktlar oyıştıru belän bergä, wahabitlar 2007-08 yıllarda respublikanıñ citäkçelegendä bulğan keşelärne urlarğa, şulay uq KamAZda, Tübän Qama şähärendäge ximiä zavodlarında, Qazan vertolet berläşmäsendä, Çallı susaqlağıçlarında şartlawlar äzerlärgä tieş bulalar. Läkin, alarnı qulğa alular şartlawlarğa yul quymıy". Bu Çallı gäzitennän alınğan özemtä ide.Mondıy yazmalarğa xalıq bitaraf tügel. Tatar xalqınıñ Milli Mäcles deputatı Faik Taciev :
Menä qayda kürenä ul konstitutsiälär, konfessiälär tigezlege, wöcdan iregeneñ tormışqa aşırıluı. Minemçä, bu - Rusiädä keşe xoquqlarınıñ bozu, möselmannarnı ezärlekläw küreneşe.
Sez, terror aktların oyıştıruda ğäyeplänep qulğa alınğan möselmannarça könnän-kön zur ğayıplär tağılu uñayınnan matbuğatta bulğan yazmalarğa qarata tatar xalqınıñ Milli Mäcles deputatı Faik Taciev fikerlären işettegez.
Ğafiulla Ğaziz, Çallı


text: Qabul- AQŞ xärbiläre Äfganstanda äzärläklängän 2.nçe totqınnıñ eşen qarıy başladı. Polkovnik Tucker Mansager cafalau turında yaña ğäyepläwne tikşerä başladıq dip äytsä dä, detallärgä tuqtalmadı.Mansager bolay dide(audio) AQŞ armiäseneñ criminal tikşerü bülge eşen başlatıp cibärde. Bu bülek Amerikan armiäseneñ bäysez bülege häm äytelgän kebek ciddi ğäyepläwlärne tikşerä. Ütkän atnada 2003nçe yılda törmädä totılğan äfgan politsiä polkovnigı cinese yaqtan ezärleklänüen belderde. Mansager koalitsiä köçläre barlıq totqınnarğa keşelekle häm xalıqara qanunğa kileşle möğämäläne garantiälärgä tieş dip äytte Human Rights WAtch Äfgan törmälärendä ezärlekläw ber niçä keşe belän genä çiklänmi ä sistematik xäl dip xabär itä.


text:
BMO: xatın-qız iñ az tülängän eşlärdä eşli
Küplärgä mäğlüm bulğança xatın qızlar dönyada in az tülängän , in imin bulmağan eşlärdä eşli. BMOnıñ yaña xisabı da moñı raslap tora. BMOnıñ Xatın qızlar fondı UNİFEM 31 augustta iğlan itkän yaña xisabında, eşlägän yarlılar arasında häm xatın qız häm ir at bar, ämma sıyfat wä iminlek çılbırınıñ in tübän basqıçlarında kübräk xatın qız kürep bula dip belderä .Xisabta eşlägän xatın qıznıñ tormışın yaxşırtu global yarlılıq-xäyerçelekkä qarşı töp mäsälä bulıp tora dip äytelä
Xatın qız eşçelär här waqıt bulmasa da –ğomumän alğanda ir atqa qarağanda küpkä kübräk sorı iqtisatda eşli. Xatın qız sorı iqtisadnıñ häwäfleräk şartlarında eşlätelä.Qayber keşelär räsmi bulmağan räweştä eşkä alınğan bulsa da başqaların eşkä ala häm eş urınnarın şaqtıy uñışlı alıp bara.Bu keşelär başliça ir at.Sorı iqtisadta qayberäwlär subkontrakt belän ber märtäbä tüläw alıp qına eşli, bolarnıñ 80-90%tı xatın qız. Bu in az tülängän häm xezmätneñ in qurqınçlı forması
Legal bulmağan eşlärdä eşläwçelär sanı arta bara mona globalizatsiä säbäp bulıp tora.Bay illärdä andıy eşlär barlıq xezmät urınnarınıñ dürttän ber öleşen täşkil itä. Misal öçen üz eşe, yartı könlek xezmätlär yäki waqıtlı xezmät urınnarın bu törkemgä kertü mömkin.Ämma täräqi itüçe illärdä sorı iqtisadtağı eş urınnarı barlıq xezmät urınnarınıñ yartısın täşkil itä, ägär dä moña awıl xucalığı kertelsä tağı da kübräk bula . BMO xisabında bu eşlärdä eşläwçelär şul qädär az aqçağa eşli ki alar tamaq tuydıru öçen genä dä küpkä ozaqraq eşlärgä tieş bula dip yazılğan. Xisabta 550millionnan artıq keşe könenä ber dolardan artıq aqça qazana almıy dip belderelä. Chen farazlarına qarağanda äytep kitkän sannın 50-60%tı xatın qız alar yışqına sälämät bulmağan imin bulmağan şartlarda eşli. Chen süzlärençä,
Alar sorı iqtisadta eşli ägär dä bez yarlılıqnı kimetergä telibez ikän bu tör eşlärdäge häväflär turında söylärgä tieşbez:Bu töp borçılu. Keşelär eşkä genä moxtac tügel äytep kitkän 550 millionnıñ kübese nindider eştä, ämma bu eşlär alarnıñ yarlılıq ,xäyerçelektän qotılıuına mömkinlek birmi.
Xisabta äytelgännär ällä ni kötelmägän närsälär tügel. Xatın qıznıñ yış qına az tülängän tuqıma fabrikalarında , qırlarda eşläwen yäki çüpleklärdä satarğa yarağan närsälär ezläp yöregäne bilgele.BMOnıñ xisabın äzerläwçelär xatın qıznıñ äytep kitkän qıyınlıqların cämäğätçelek aldına quyıp bu xälne tözätergä teli.Xisab eşlägän yarlılarnıñ xoquqi yaqlawın yaxşırtu mäqsatın quya. färidä xämi