text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin ilân etti ki, Moskva Ukrainağa işğal etilgen Qırımnı qaytarmağa planlaştırmay, çünki bu mesele «tarihiy qapatıldı». Bu aqta Putin sentâbr 3-te Vladivostokta keçirilgen Şarqiy iqtisadiy forumnıñ toplaşuvında bildirdi, dep haber ete «RİA Novosti».
«Qırım halqı qarar aldı, rey beri. Mesele tarihiy qapatıldı. Sabıq nizamğa iç qaytaruv yoq», – dedi Putin.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


c: text/html

text:
Vasko da Gama
Vasko da Gama (portugalca Vasco da Gama, telâffuzı [ˈvaʃku ðɐ ˈɣɐmɐ]; 1469 - 1524 aralıq ayınıñ 24-ü) - Afrikanı aylanıp İndistanğa deñiz yolunı tapqan portugal tetqiqatçı ve deñiz seyaatçısı.
ÖmrüDeñiştir
Vasko da Gama, 1460 ya da 1469 senesi Portugaliyanıñ cenübiy ğarp yalısında Sineş şeerinde dünyağa kelgendir. Sineş, Alenteju vilâyetiniñ limanlarından biri.
Vasko da Gamanıñ babası Eştevan, rıtsar olıp, Vizey gertsogı don Fernanduda hızmet etken edi. Eştevan Juan Sodreniñ qızı İzabella Sodrenen evli edi. İzabella Sodre, ingliz asıllı olıp Dögo prins evinen bağlı edi. Don Fernandu Eştevan da Gamanı Sineş şeeriniñ başı vazifesine tayin etip, sabınğa bergilerden ayrı fayız almağa izin berdi.
Vaskonıñ balalıq ayatı aqqında çoq malümat yoq: portugal tarihçısı Teyşer de Aragannıñ malümatına köre, o, Evora şeerinde oquy edi, anda ise riyaziyat ve navigatsiyanı ögrene edi ve astronomiyanı yahşı bile edi - belki de, onı ögretken astronom Avraam Zakutuda edi.
- ↑ Bibliothèque nationale de France Frenkistan milliy kitaphanesiniñ (BNF) identifikatorı: açıq malümat platforması — 2011.
- ↑ http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/da_gama_vasco.shtml
- ↑ LIBRIS — 2012.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukraina devlet sıñır hızmetinde bildirilgeni kibi, sentâbr 2 künü Herson bölüginiñ «Qızıl Çaban» sıñırcıları gümrük hızmetçileri ile Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa kirsetilecekolğan ukrain pasportlarını tapqanlar.
Matbuat hızmetiniñ beyanatına bildirilgeni kibi, sıñır bekçileri qıtaiy Ukrainadan yarımadağa yol alğan maşinanı teşkerip baqtılar.
«Teşkerüv köstergeni kibi, maşinada, şeyler arasnda, Hersonnıñ 40 yaşında sakini Ukraina vatandaşlarınıñ 10 çetel pasportını, 3 adiy ukrain pasportı, 3 - gemici şahıs şeadetnamesi,1 ingliz tiline tercime etilgen tasil diplomı, 1 evlenüv aqqında şeadentame kopiyası, 1 doğuv aqqında şeadentame kopiyası, 1 bergi ödegen şahısnıñ varaqa kopiyası, 2 Ukraina vatandaşı pasportınıñ kopiyası», – denile beyanatta.
Ukraina uquq qoruyıcıları vesiqa saiplerini ve avuştıruv maqsadını örgeneler. Erkekni yaqaladılar ve içki işler nazirligi hadimlerine teslim ettiler.
Diger qaynaqlardan işbu malümatnıñ tasdiqlavı yoq. Erkekniñ izaatı da şimdilik yoqtır.


text:
Cuma künü, avgust 21-de, Aqyarnıñ Qaraman mudafaa abidesi yanında 28 mektep talebesine Rusiye Federatsiyasınıñ pasportı berildi. Tedbirni avgust 22-de qayd etilgen Rusiye Devlet bayrağı Künü ile bağladılar.
«Bugün büyük bayramıñız bar – vatandaşlar olaraq çağına yettiñiz. Büyük bir devletniñ vatandaşı, onıñ emek ve cenkâver şan-şüretiniñ mirasçısı olğanıñıznı tasdıqlağan vesiqanı alasıñız. Sizler – Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşısıñız ve er şey bunıñnen añlaşıla», – dep aytıldı mektep talebelerine.
Rusiye Federatsiyası Devlet bayrağınıñ künü – 1994 senesi Rusiye Federatsiyası prezidentiniñ buyruğı ile belgilengen resmiy bayram ve avgust 22-de qayd etile. Bayram Rusiyeniñ canlanğan bayrağına – üç renkli devlet bayrağına – bağışlana.
Ukrainada Devlet bayrağınıñ künü avgust 23-te qayd etile. Ukraina prezidenti Petro Poroşenko memleketniñ sakinlerini bayram arfesinde devlet bayraqlarını ev ögünde asmağa çağıra.


text:
Bağçasaray şeer şurası yanvar 27 künü keçirilgen toplaşuvda Bağçasaray şeer şurasınıñ reisi Sergey Kutayev, muavini Oleg Daperko, şeer memuriyetiniñ başı Yuriy Gulâyevniñ istifasını qabul etti, dep bildire Qırım akimiyetine yaqın olğan Krıminform saytı.
Neşirniñ malümatına köre, memurlar vazifelerinden öz istegi ile çıqmaq içün ariza yazğanlar.
Memurlarnıñ istifası qabul etilgeninden soñ, toplaşuvda teneffüs ilân etildi. Beklenilgeni kibi, yaqın zamanları Bağçasaray şeeriniñ yañı yolbaşçılığı teşkil etilecek.
Sergey Kutayev Bağçasaray şeer şurasınıñ reisi vazifesine sentâbr 27 künü tayinlendi. Aynı şu künü deputatlar onıñ muavini yerine Oleg Daperkonı ve Bağçasaray memuriyetiniñ başı vazifesine Yuriy Gulâyevni sayladılar.


text:
Qırım işleri boyunca Nazirlikniñ yoq etilmesi aqta mesele üç künde çezilir. TACC bildirgeni kibi, müessiseniñ şimdiki başı içün Rusiye ükümetiniñ apparatında yer azırlanılğan. «Kommersant FM» haber etkenine köre, Nazirlikni cumhuriyet memurları arasında qaparcılıq ile bağlı işlerniñ peyda oluvından sebep yoq etmege qarar aldılar.
«Qırım işleri boyunca Nazirlik bazarertesi künü yoq etile bile. Bu aqta TACC agentligine yarımada nazirler şurasında olğan qaynaq bildirdi. Agentlikniñ qaynağı şunı da qayd etti ki, Qırım işleri boyunca Nazir Oleg Savelyev Rusiye ükümeti apparatınıñ başı muavini ola bile», – denile beyanatta.
Qırımda ortağa çıqqan qaparcılıq davası yerli akimiyet ve uquq qoruyıcılar arasında açıq qarşılıqqa çevirindi. Qırım Rusiye akimiyetiniñ başı Aksenov aytqanı kibi, Qırım memurlarına qarşı cinaiy işler «Qırım itibarını tüşürmek» maqsadı ile «mahsus sımarlanğan».
Qırım işleri boyunca nazirlik 2014 senesi mart ayında Rusiye ükümeti terkibinde teşkil etildi. Nazirlik işiniñ esas neticesi – 2020 senesine qadar Qırım ve Aqyar inkişafınıñ yekâne federal programmasınıñ işlep çıqarılmasıdır.


text:
Kefe (Feodosiya) tarafından Aqmescit (Simferopol) kirişinde bir qaç kilometrlik naqliyat tıqanıqlığı.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, tıqanıqlıq Beş Terek (Donskoye) köyü yanında başlandı. Onıñ sebebi - "Tavrida" trassasınıñ bu qısmında yapılğan yol töşeme işleri.
Bundan evel haber etilgen edi ki, "Tavrida" trassasından yük maşnalarnı eski Aqmescit - Qarasuvbazar - Kefe - Keriç yoluna avuştırdılar. Yol areketiniñ telükesizligini temin etmek içün, yürüş sıñırlavı sentâbrniñ soñuna qadar ükümsürecek.
"Qurulıp turğan "Tavrida" trassasınıñ Aqmescitten Keriçkece 190 kilometrlik qısmı 2018 senesiniñ soñunda açılğan edi.
Rusiye ükümeti "Tavrida" avtomobil trassasınıñ qurulışını 2022 senesi bitirmege niyetlene.
Qırım Naqliyat Nazirliginiñ tahminlerine köre, "Tavrida" trassasından Keriçten Aqmescitkece yol qararnen eki saatlıq olacaq, Keriçten Aqyarğa ise - üçten azca.


text:
Bir yıl evel, 2018 senesi mayıs 21-inde Bağçasarayda rusiye quvetçileri “Qırım birdemligi” cemaat birleşmesiniñ koordinatorı, cemaat jurnalisti Server Mustafayevniñ evine tintüvnen keldi. O künü onı tutıp aldılar.
Kreml nezaretindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi 2018 senesi mayıs 22-sinde Mustafayevni tevqif etti. Ondan berli faalci Aqmescit SİZOsında bulunmaqta. Onıñ qabaatlavını “Hizb ut-Tahrir davası”na qoştılar.
Server Mustafayevniñ evde qadını ve dört balası qaldı. Tevqif künü onıñ küçük qızı Naciye eki ayını toldurğan edi.


text:
Bunı QHA haber agentligi bildire.
«Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ ermeni, bulğar, qırımtatar, yunan ve nemselerniñ reabilitatsiyası aqqında buyruğı çıqqan soñ, tamırları Qırımdan olğan sabıq semetdeşlerimiz Almaniyadan telefon etip başladılar... Bugünde-bugün mında qaytacaq, yaşaycaq ve Qırım inkişafına isse qoşacaq olğan nemseler bar», – dedi Gempel.
Lâkin, onıñ qayd etkenine köre, semetdeşlerniñ köçip kelüvi içün azırlanğan ve maliye etilgen programma kerek.
Bu sene aprel ayında Rusiye prezidenti Vladimir Putin repressiyalarğa oğratılğan qırımtatar ve Qırımda yaşağan diger halqlarnıñ reabilitatsiyası aqqında emirni imzaladı.
İyün 4-de Qırım «parlamenti» «1941-1944 seneleri Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetinden mahkemeden tış millet mensüpligine köre sürgün etilgen halqlarnıñ bazı kefilleri aqqında» qanunnı birinci oquvda qabul etti. «Parlamentte» işbu «qanun» sürgün etilgen halqlarnıñ içtimaiy qoruvını temin etecek, dep bildireler.


text:
İçtimaiy siyaset, iş ve pensiya ile teminlev boyunca komitet Yuqarı Radağa, Rusiye akimiyet orğanları tarafından siyasiy sebeplerden azatlıqtan marum etilgen şahıslarnı siyasiy mabüsler tanuv ve olarğa devletten içtimaiy yardım ve imtiyazlar berüvniñ şartları ve tertibi boyunca qanun leyhasını birinci oquvda qabul etmege tevsiye etti. Bunı dekabrniñ 20-sinde halq deputatı Natalya Veselova bildirdi.
Bildirilgeni kibi, içtimaiy siyaset komiteti Radağa Qırımda siyasiy mabüsler, olarğa içtimaiy yardım ve imtiyazlar berüv aqqında qanun leyhasını negiz olaraq qabul etmekni teklif etti.
Veselova Facebooktaki saifesine: «Biz bu vesiqağa qol tuttıq, amma daa da işlenmesi şartınen. Ömürge keçirilüvniñ ameliy mehanizmlerni daa da işlemek kerek. Baqıluv esnasında komitet azalarında pek çoq sual doğdı. Rusiye apishanesinde oturğan adam içtimaiy qorçalav organlarına nasıl etip muracaat ete bilecek? Amelde yardımnı kim alacaq: apayı, balaları, adamnıñ özümi?», – dep qayd etti.
Onıñ aytqanına köre, Ukrainanıñ kontroli altında bulunmağan Donbass territoriyasında tutulğan mabüslerge kelgende de belli bir sualler doğa bile.
Halq deputatı Mustafa Cemilev iyulniñ 13-nde Ukraina Yuqarı Radasına siyasiy mabüsler aqqında qanun leyhasını teslim etti. Onda, Qırımda ya da qomşu Rusiyede siyasiy sebeplerden azatlıqtan marum etilgen Ukraina vatandaşlarına er ay para tölenmek ve imtiyazlar berilmek kerekligi aqqında söz yürsetile.
Qanun leyhasına dair izalav tezkeresinde, siyasiy mabüslerge içtimaiy tölevler içün 2018 senesindeki Ukraina büdjetinden 4,5 million hrivna ayırılmaq kerek olacaq, dep bildirile. Bu miqdar 50 şahısqa içtimaiy yardımnıñ tölenmesi içün kerek olacaq.


text:
Cumaertesi künü, fevralniñ 22-nde, Halqara ana tili kününde Nefes cemaat teşebbüsi ekinci qırımtatar tili diktantını keçirecek. Onıñ esas maqsadı belli bir insannıñ savatını teşkermek degil, birlik aktsiyasını keçirmektir, dep bildire Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Facebook saifesinde.
«Diktantnı istegen er kes yaza bile, yaşı, milleti, yaşağan yeri ve qırımtatar tilini bilüv seviyesi müim degil. Evde, işte, seyaatta, bir özüñih ya da dostlarıñız ve tuvğanlarıñıznen beraber aktsiyada iştirak etiñiz!», – dep aytıla haberde.
Çubarovnıñ bildirgenine köre, diktant Aqmescitten Qırım saatınen 15:00-da Nefesniñ Facebook saifesinde keçirilecek, onı belli qırımtatar şairesi, oca Emine Üsein oquycaq.
Nefesniñ Facebook saifesinde diktantta iştirak etüv şartları haber etile:
- Onı elnen, añlaşılğan bir şekilde, latin ya da kiril urufatında (istekke bağlı) yazmaq kerek.
- Diktant bitken soñ metinni (fotoresimi ya da skanı) Nefes (qrm.nefes@gmail.com) elektron poçtasına yollamaq içün 15 daqqa berilecek, ad, adres, telefon nomerası ve saife bağlantısı (Facebook, Instagram) mıtlaqa qayd etilmeli.
- Tarafsız qıymet kesilsin dep, iş üzerinde bu malümat qayd etilmey.
- Oqulması küç olğan işler, yahşı yapılmağan foto ve skan kopiyaları teşkerilmeycek.
- Hata yapmağan diktant müellifleri qıymetli bahşışlar alacaq.
- Neticeler Nefesniñ Facebook ve Instagram (@__.n.e.f.e.s.__) saifelerinde ilân etilecek.
- Teşkilâtçılar online diktantta iştirak etkeniniñ foto ve videolarını #Nefe heşteginen içtimaiy ağlarda paylaşıp, @Nefes (Facebook), @__.n.e.f.e.s.__ (Instagram) qayd etse ya da elektron poçtağa (qrm.nefes@gmail.com) yollasa, ayrı bahşışlar alacaq.
2018 senesi işğal etilgen Qırımda 16 qırımtatar mektebinden yedisi qaldı, dep haber etilgen edi.
İşğal altındaki Qırımnıñ Rusiye akimiyeti umumtasil mekteplerde qırımtatar ve ukrain tili derslerini pek eksiltti. Akimiyet qırımtatarlarnı ana tilini ögrenmek imkânından marum qaldıra, dep bildirgen edi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri.
İşğalden soñ yarımadada qabul etilgen yañı «anayasanıñ» 10-uncı maddesi qırımtatar, ukrain ve rus tillerine devlet statusını bere.


text:
İyün 21-de, salı künü Qırımtatar resurs merkeziniñ idare reisi Eskender Bariyev ve Ukraina haber siyaseti naziriniñ muavini Emine Ceppar Kiyevde keçirilgen konferentsiyada işğal etilgen Qırımda aq-uquqlarnıñ bozulmasınen oğraşqan merkez işleriniñ neticelerini taqdim ettiler. Olar, alıp barılğan faaliyet, teşkilâtnıñ nevbetteki plan ve maqsatları aqqında añlattılar, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Qırımtatar resurs merkezi, bu içtimaiy platforma, onıñ maqsadı, Qırımda aq-uquqları bozulması aqqında malümat toplamaq ve nezaret etmek, uquq qoruyıcı faaliyet, qaide yapıcı ve analitik faaliyetidir. O, yarım yıl evel çalışıp başladı, amma endi büyük neticelerni köstere ve Qırımda yüz bergen bütün bu aqlarnıñ bozulması aqqında haber etmek içün kerek olğan kontentni işlep çıqara», – dep ayttı Ukraina haber siyaseti naziriniñ muavini Emine Ceppar.
Bariyevniñ bildirgenine köre, uquq qoruyıcı faaliyetinden ğayrı, Qırımtatar resurs merkezi daa eki yönelişnen oğraşa.
«Birinci – Qırımnen, qırımtatarlarnen bağlı er angi teşebbüske destek kösterüvdir, bizge adamlar öz fikirlerinen endi muracaat ete. Ekinci yöneliş – qaide yapıcı ve qanun yapıcı faaliyetidir», – dep añlattı o.
Bariyevniñ qayd etkenine köre, teşkilât vazifelerinden biri «Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetine yardım ve destek köstermektir». Merkez vatandaşlar içün maarif, zenaat seminarlarını teşkil ete, cemaat aktsiyalarını azırlay. İş yönelişlerinden biri Qırım siyasiy mabusları aqqında kitapçıqlarnıñ neşir etilmesi oldı.
Böyle risale rus ve ingliz tillerinde neşir etilgen, türk tilinde malümatnıñ azırlanması boyunca işler alıp barıla. Bariyevniñ qayd etkenine köre, Türkiyedeki qırımtatar diasporası Qırımdaki vaziyet aqqında malümatqa muhtac.
Bundan da ğayrı, merkez Qırım işğali devamında belgisiz ğayıp olğan ve elâk olğan kişiler aqqında malümatnı bildirgen kitapçıqnı azırladı. Şimdiki vaqıtta merkez mutehassısları Qırım insan aqları evi teşkil etilmesi fikrini işlep çıqara.
Qırımtatar resurs merkezi Ukrainada 2015 senesi noyabr ayında cemaat teşkilâtı olaraq qayd etildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Meclis reisi Refat Çubarovnıñ Qırımğa kirişiniñ yasağı meselesini Qırım «ombudsmeni» Lüdmila Lubina baqacaq.
«Oña kirişni kim ve nasıl yasaq etti, bilmeyim. Nevbetteki sessiyada ant etip, vazifege başlasam, mıtlaqa bu meselenen oğraşacam», – dedi Lubina, BBC Ukrainağa esaslanıp, haber ete Tsentr jurnalistskih rassledovaniy.
O şunı da qayd etti ki, qırımtatarlarnıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevge seslendirilgen yasağını da baqacaq ola eken.
Hatırlatamız, mayıs 3 künü Mustafa Cemilevni Qırımğa kirsetmediler. Bu sebepten qırımtatarlar Ermeni Bazarda narazılıq numayışnı keçirdiler.
Birazdan Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya Meclis reisi Refat Çubarovğa «ekstremist faaliyetiniñ yasaq olğanı» aqqında tenbiye seslendirdi. Buña riayet etilmese, Meclis tarqatılacaq ve onıñ faaliyeti yasaq olacaq edi. Bundan soñ narazılıq numayışınıñ iştirakçilerine nisbeten mahkemeler keçirildi, neticede insanlar para cezalarına oğradı.
İyül 5 künü Herson vilâyetinde keçirilgen Meclis toplaşuvından qaytqan Refat Çubarovnı Qırımğa kirsetmediler.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev dey ki, Qırımnıñ «erzaq qamaçavı»nıñ esas maqadı – Rusiye içün yarımada teminlevine masraflarnı arttırmaqtır. Şunıñ içün, dey o, qamaçav bir ay, yarım yıl devam ete bile.
Bu aqta o Nemetskaya volnağa bildirdi.
Cemilevniñ sözlerine köre, aktsiya iştirakçileriniñ nevbetteki talabı – Qırım ve Donbassqa elektrik energiyasınıñ berilmemesi olacaqtır.
«Biz em ay, em yarım yılğa azırmız. Qırımnıñ naqliyat qamaçavından ğayrı, biz Qırımnıñ elektrik teminleviniñ söndürilmesinde de israr etecekmiz, Ukraina ve Rusiye arasında işğal etilgen Donbass ve Qırımğa elektrik energiyasınıñ berilmesi aqta añlaşmanıñ lâğu etilmesinde. Rusiye elektrik energiyasını Donbassqa bere, Ukraina, öz nevbetinde, Qırımnı teminley. Bizimce, bu milliy menfaatımızğa ters kele», − dey Cemilev.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri «erzaq qamaçavı»nıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
Aqmescitte cuma künü, iyün 12-de, «Krımskaya gazeta» ükümet neşiriniñ beş biñ nushasını tarqattılar. Qırım haber nazirligi bildirdi ki, gazetalarnı «qırımlılarnı haberdar etmek içün» Rusiye Künü munasebetinen tarqattılar.
Berilgen malümatqa köre, Qırım federal universitetiniñ studentlerini gazetalarnı tarqatmağa davet ettiler.
«Tedbir devamında er bir kişi viktorinada iştirak ete ve üç sualge cevap bere bildi. Ğaliplerge bahşışlar ve bir yıllıq gazeta abunesi berildi», – dep aytıla haberde.
Aktsiya Karl Marks soqağında başlap «Aqmescit» kinoteatri yanında yekünlendi. «Krımskaya gazeta» neşiriniñ baş muarriri Mariya Volkonskaya iştirakçiler ve ğaliplerni tebrikledi.
Cuma künü Qırımda Rusiye devlet bayramı – Rusiye kününi qayd eteler. İyün 12 künü tatil ilân etildi, bayram tedbirleri bazar kününe qadar keçirilecek.
Rusiye bayramı munasebetinen Qırımda bir sıra tedbir keçirilecek. Aqmescitniñ Lenin meydanında saat 17:30-da bayram programması ötkerilecek. «Rusiye, bizler – seniñ balalarımız» programmasında şeer ve rayonnıñ icadiy taqımları, balalar içün yarış-oyun programmaları keçirilecek, Aqyar ve Qırımnıñ diger şeerlerinde de kontsert programması ötkerilecek.
1992 senesi iyün 12-de Rusiye Federatsiyasınıñ halq deputatları Devlet mustaqilligi aqqında deklaratsiyanı qabul ettiler.
1992 senesi iyün 11-de Rusiye Federatsiyasınıñ Yuqarı Şurası iyün 12-ni bayram olaraq tanımağa qarar aldı.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev dey ki, «Milliy mensüplik boyunca sürgün etilgen şahıslarnıñ aqlarınıñ ğayrıdan tiklenmesi aqqında» Ukraina qanunı Qırım Ukraina nezareti altına qaytmasından soñ çalışacaq. Amma şimdi Qırımnıñ tarihiy toponimikasınıñ qaytarılması boyunca ayrı qanunnıñ qabul etilmesi mümkün olğanını tüşüne.
Bunı vekâletliniñ matbuat hızmeti bildire.
«Tazminat, toponimikanıñ qaytarılması ve ilâhre – işğalden azat etilüvden soñ mümkün», – dey Cemilev.
Amma, onıñ fikrine köre, şimdi, bu qanunğa esaslanıp, ukrain akimiyeti tarihiy toponimikanıñ ğayrıdan tiklenmesi aqqında ayrı qanunnı qabul ete bile.
«Emiyeti pek büyük. Devlet adlarnıñ deñiştirilmesi aqqında qarar alsa, bütün bu adlar dünya haritalarında peyda olacaq. İşğalci akimiyet Rusiye ya da Moskvada bastırğan soylarında degil, dünyanıñ diger memleketleri. Olar halqara uquqqa riayet ete», – dey Cemilev.
Cemilev yaqında bildirgeni kibi, 2014 senesi aprelde qabul etilgen «Milliy menüsplik boyunca sürgün etilgen şahıslarnıñ aqlarınıñ ğayrıdan tiklenmesi aqqında» Ukraina qanunı amelde qullanılmay.


text:
Taraq Taş (Daçnoye) köyüniñ Acı-Bey Camisi Sudaqtan üç kilometr mesafede yerleşti. O, köyniñ eñ emiyetli mimarcılıq variyeti sayıla. Cami XVIII asırnıñ soñunda quruldı ve 1930-ıncı yıllarğa qadar qullanıldı.
İnsanlar, cami yanında çeşme bar edi, dep ayta. Suv keramik borularnen Ay-Georgiy dağınıñ çoqraqlarından berile edi. Suv borusını Birinci cian cenki vaqtında avstriya-macar arbiy esirleri qoyğan edi.
Köyde bayağı yaşağanlarnıñ aytqanına köre, caminiñ şarqında musulman mezarlığı bar edi. 1930-ıncı yıllarda bina qapatıldı ve boş qaldı. 1939 senesi minaresi yıqtırıldı, XX asırnıñ 40-ıncı yıllarnıñ soñunda ise çeşme baqılmay qaldı. İslâm dinini kütken qırımtatarlar sürgün etilgen soñ, cami binasını yataqhane olaraq qullanğanlar.
1990 yıllarnıñ başında qırımtatar halqı yarımadağa kütleviy şekilde qaytıp başlağan soñ camige diniy bina statusı qaytarıldı. Yerli musulman cemiyeti onı yavaş-yavaş ğayrıdan tiklep başladı. Bir qaç yıldan soñ dülber minare quruldı. Camide alâ daa çeşit işler yapıla. Er cuma künü cuma namazı qılına.
Sudaq civarındaki Acı-Bey Camini fotoresimlerde körmeñiz mümkün.


text:
Rusiye FVN-niñ Aqyar idaresi, iyün 18-inde olğan yaramay avanıñ neticeleri aqqında bildire. Küçlü sağanaq neticesinde bir qaç bina ve inşaat suv toldı.
"Kommunistiçeskaya, 15 soqağındaki kitaphaneniñ bir mağazı, Yaltinskaya, Silantyeva, Yujnogorodskaya soqaqlarındaki evlerniñ azbarları suv toldı, Bundan ğayrı, Kulakova ve Makarova soqaqlarında 2 terek yıqıldı", - denile beyanatta.
Müessisege köre, qurtarıcılar mağazlardan ve azbarlardan suvnı çıqardı, tereklerni pıçtı. Qazağa oğrağan adam olmadı, dep bildire Aqyar qurtarıcıları.
İyünniñ 18-nde Aqyarda burçaqlı yağmur yağdı.
Aqyardaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresinde iyünniñ 18-nde olacaq yaramay ava aqqında bildirip, ihtiyac olmağanda evlerini terk etmemelerini rica etti.
Qırımda iyünniñ 18-nde ve 19-nda bazı yerlerde küçlü sağanaq, boranlı yağmur, burçaq yağması, saniyede 20-25 metr süratınen yel esmesi beklenile.


text:
Qırımda iyün 26-da Milliy bayraq Kününe bağışlanğan tedbirlerni keçirmege planlaştıralar. Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine teşkiliy komitet temsilcisi Dilâver Akiyev bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, Bayraq Kününe bir sıra tedbirlerniñ keçirilmesi beklenile, olarnıñ arasında – foto yarışı, bala resimleri yarışı, küreş, kvest ve ilâhre. Tedbirniñ soñunda iftarnıñ keçirilmesi beklenile.
Bayram teşkilâtçıları sırasına çeşit yaşlar teşkilâtları ve teşebbüs gruppalarınıñ temsilcileri kire.
«Bu sene Bayraq Künü muqaddes Ramazan ayına kele, şunıñ içün kontsert programması da biraz farqlı olacaqtır, ilâhilerniñ icra etilmesi planlaştırıla, aqşamnı umumiy iftar ile bitirmek niyetindemiz», – dedi Akiyev.
Yaqın zamanda teşkilâtçılar şeer memuriyetine mütenasip bildirüvni berecektir.
«Tedbir siyasetke bağlı olmağanını nazarğa alıp, musaadege ümüt besleymiz», – dedi o.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, 2014 senesi Milliy bayraq Kününe tedbirler Aqmescit ve Kiyevde keçirilgen edi.
Qırımtatarlarnıñ bayrağı – üstünde altın tamğa tasvir etilgen kök tüsündeki keten bezi. Qırımtatar bayraq Künü 2009 senesi tesis etildi.


text:
Qırım müsülmanları Diniy İdaresinde Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev din ocalarınen körüşüv keçirdi. Tedbirde bir çoq meseleler muzakere etildi: oquv planları, bilgilerge qıymet kesüv, yañı oquv qullanmalarınıñ neşir etilüvi ve ilâhre.
Mektepteki tatil künleri devamında ötkerilmesi közde tutulğan “Altın nesil” bütün Qırım yarışınıñ finalına tedarik meselelerine büyük diqqat ayırıldı. Qırım Müftisi ocalarğa yapqan hızmetleri içün teşekkürler bildirdi ve ileride de maarif leyihalarına qol tutacağında işandırdı.
“Maarif esas hızmetimizdir. Yaş nesilge daa çoq diqqat ayıracaqmız. Çünki bu, İslâm bilgileri oğrunda, cemaatımıznıñ gürlemesi maqsadında sarf etilgen bir emek”, – dedi Müfti. Soñunda, Müfti efendi ocalarğa muvafaqiyetler tilep, diniy-maarif işleri tek eyilik ketirgenini qayd etti.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Shımbayda kóshede más halında pıshaq uslap júrgen puqara irkildi
- 17.09.2021, 17:59,
- ҚapaқaлпaқcTaH / ЖәMийeT
- 157
Shımbay rayonı Ishki isler bólimi xızmetkerleri tárepinen rayon aymaǵında jámiyetlik tártipti saqlaw, huqıqbuzarlıqlardıń aldın alıw boyınsha bir qatar is-ilájlar alıp barmaqta.
Ótkerilip atırǵan usınday "TIǴ" ilájı barısında Shımbay rayonı turǵını R.Q. spirtli ishimlik ishken más halında kóshede karantin qaǵıydalarına amel etpey, asxana pıshaǵın uslap jurgen payıtında irkildi hám onıń qarsısına ÓzR HJhKniń 54-statyası 1-bólimi, 183-statyası hámde 185-2-statyası 1-bólimi menen toplanǵan hákimshilik is material, JIB Shımbay rayonı sudı tárepinen onlayn sud arqalı kórilip puqara R.Q ǵa 10 kún hákimshilik qamaq jazası tayınlandı.ckaчaTb dle 11.3
Facebook
BkoHTakTe
OдHokлaccHиkи
Google+


text:
Ani Loraknıñ Yañı yıl gecesi işğal etilgen Qırımdaki çıqışı aqqında malümat aqiqatqa uymay. Bu kibi bildirüvni ukrain yırcınıñ matbuat hızmeti Ani Loraknıñ resmiy saytında aşkâr etti.
«Bu kibi bildirüvlerni biz nevbetteki tarik ve insafsız jurnalistlerniñ yırcı adını aqaretlemek ıntıluvı olaraq tanıymız. Yañı yılnı Ani Lorak evde, Kiyevde, öz qorantası ile qarşıladı», – denile beyanatta.
Evel ukrain matbuat vastaları Yañı yılda Ani Lorak işğal etilgen Qırımda Ukrainanıñ qaçaq prezidenti Viktor Yanukoviç tarafdarları içün teşkil etilgen kontsertte çıqışta bulunğanı aqqında malümatnı tarqata ediler.


text:
Rusiye saylavında mecburen rey bergen ya da Rusiye ordusında hizmet etmege mecbur etken Qırım sakinlerini Ukraina pasportlarından marum etmemek içün prezidentniñ «Ukraina vatandaşlığı aqqında» qanunına tüzetmeler leyhasını daa işlemek kerek. Bu fikirni Qırımtatar resurs merkezi idaresiniñ başlığı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev ifade etti.
«Elbette, Qırımda işğalci ukümet tarafından teşkil etilgen saylavlar ya da başqa areketlerde iştirak etken insanlarnıñ vatandaşlıqtan marum etilmesini közde tutqan uküm, em ekspertler, em de toplulıqnıñ daa çoq diqqatını çekti. Lâkin biz saylavlar, orduda hizmet ya da başqa bir şeyler aqqında yalıñız aytamız, bir çoq Qırım sakini ise bu işlerde iştirak etmege mecbur. Misal içün, hususan celpnameler aqqında soñki tüzetmelerden soñ, Rusiye ordusında hizmet etmekten qaçaqlav içün gençlerni mahküm etmek mumkünler… Er ne ise de, qanun leyhasınıñ metnini daa da işlemek kerek, çünki onı türlü-türlü izalaylar», – dep qayd etti Bariyev.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko «Ukraina vatandaşlığı aqqında» qanunğa tüzetmeler kirsetüv ceryanını başlattı. Bu, KHVler ve içtimaiy ağlarda qızğın muzakereler içün sebep oldı. Misal içün, qanun leyhasında, eki vatandaşlığı olğan insanlar, ülkege Rusiye pasportını qullanıp kirecek olsalar, Ukraina vatandaşlığını ğayıp ete bilecekler, denile. Rusiye saylavlarında iştirak etken ve bu sebepten Rusiye ukümet organlarınıñ resmiy cedveline kirsetilgen Qırım sakinleri de aynı şekilde cezalanmaq mumkünler.
Aynı zamanda qanun leyhasında, Qırımdaki Rusiye ukümetiniñ qanunsız areketleri neticesinde Rusiye vatandaşı olğan Qırım sakinlerini, böyle pasportlarnı göñülli olaraq alğan saymaq mümkün degil, denile. Demek ki, bu, olarnı Ukraina vatandaşlığından marum etmek içün esas olmaq mumkün degil. Prezidentniñ qanun leyhası Ukraina Yuqarı Radasına aprel 19-da berildi ve şimdilik komitetlerde ögrenile.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarov, prezidentniñ Vatandaşlıq aqqında qanun leyhasındaki normalar, komitetlerde ya da Radanıñ sessiyasında baqılğanda deñiştirile bilecekler, dep tahmin etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Belgisiz adamlar abide üstünde añlaşılmağan arifler, oraq ve çöküç ve «SSSR» sözüni sızdılar.
«Hesed-Şahar» Aqyar yeudiyler cemiyetiniñ vekilleri uquq qoruyıcı organlarına muracaat ettiler.
Holokost Qurbanları eykeli bir qaç kere aramlanğan edi. Keçken sefer cinayetçiler abide üstünde semitlerge qarşı sözler yazıp, svastikanı qaldırğan ediler.
Bundan ğayrı, vandallar başqa eykellerni de aramlaylar. Lâkin uquq qoruyıcılar tarafından daa iç bir kimse cezalanmadı, dep bildire Aqyar gazetası.
Holokost Qurbanları eykeli 2033 senesi Aqyarda 1942 senesi iyül 12-de 4200 yeudiy ve qırımçaqlınıñ ölüm yerinde tiklenildi.


text:
Lavrov Moksvada OBSE baş kâtibi ile körüşüvinden soñ matbuat konferentsiyada aytqanı kibi, Rusiye bunı yapmağa mecbur, çünki, onıñ sözlerine köre, resmiy Kiyev gumanitar yardımınıñ ketirilmesini blok ete eken.
Ukraina akimiyeti Rusiye ile sıñırlarnıñ ayırı qısımları şimdi separatistlerniñ nezareti altında olğanını tanıy.
OBSE baş kâtibi Ukrainada silâlı qarşılıqnıñ tezden bitmesine ümütini bildirdi. O, Rostov vilâyetinde yerleşken Ukrainadan mecburen köçip kelgenlerniñ lagerini ziyaret etecek ola.
Slavânskta bugün oldıqça tınç müit üküm sürmekte. LifeNews bergen malümatına köre, «halq başı» Vâçeslav Ponomarev yaqında separatistler tarafından 10 künge yaqalandı eken.
Yerli matbuat vastalarnıñ bergen malümatına binaen, separatistler sabadan başlap Lugansk aeroportına ateş aça ekenler.


text:
Ukraina Yuqarı Rada fraktsiyalarınıñ ve gruppalarınıñ ekseriyeti qırımtatar muhtariyetiniñ Anayasada pekitmesine qoltuta, dedi Qırım.Aqiqatqa tefsir bergende Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko.
"Qırımtatar muhtariyetiniñ qanun boyunca pekitilmesine parlament fraktsiyalarınıñ büyük ekseriyeti qol tuta. Menimce, bu mesele parlamentniñ bir fraktsiya ve gruppasından ğayrı, qalğanlarnı birleştire bile. Ve men büyük bir optimistim. Bir vaqıtlar iş gruppasını yaratqan edik. Şimdi fraktsiyalarnıñ çoqusı, bu mesele tamamıle real olğanını eñ azından beyan ettiler", - dedi Poroşenko.
O qoştı: "Adım-adım. Cemiyet bu adımnıñ kerekligini ket-kete daa yahşı añlay".
Poroşenkonıñ qayd etkenine köre, bu meseleni daa 25 yıl evel çezmek kerek edi, o zaman "bütün vaziyet belki de başqace çezilir edi".
"Mustaqil Ukraina devletiniñ Qırımğa munasebeti asıl başqace qurulmaq kerek edi", - saya Poroşenko.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ fikirince, Qırımnen bağlı qanunlarnıñ qabul etilüvi Rusiyege Ukrainanıñ işğal etilgen yarımadanı qaytarmaq niyetinde olğanını kösterecek yahşı bir işaret olacaq.
Keçken sene mayıs ayında Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko, Ukraina Yuqarı Radası mustaqil Ukraina terkibinde qırımtatar muhtariyetine dair deñişmelerni Ukraina Anayasasına kirsetmeli, dep bildirgen edi.
2014 senesi martnıñ 20-nde Ukraina Yuqarı Radası qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı dep tanıdı. Bu qararğa 283 halq deputat rey berdi. Ukraina qırımtatar halqınen diger milliy azlıqlarnıñ Ukrainanıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din kimliginiñ saqlap qalması ve inkişafını kefil olmaqta.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen Muslim Aliyevniñ qızı Gülsum Aliyevanı Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında tutqan soñ Ermeni Bazardaki Rusiye politsiyasınıñ bölügine alıp keteler. Bu aqta advokat Lilâ Gemeci Qırım.Aqiqat mühbirine tarif etti.
«Gülsum anası Naciyenen keçiş noqtasından keçkende Gülsumnı subet içün tutqanlar. Anasını birden yiberdiler, faqat o, qızı tutulğanını bilip, qayttı ve onı da subet içün ayrı odağa aldılar, soñra yiberdiler», – dep tarif etti Gemeci.
Advokatnıñ aytqanına köre, Gülsumnıñ yanında oña qarşı cinaiy dava qapatılğanına dair bütün vesiqaları bar edi.
«Şimdi Gülsumnı Ermeni Bazar politsiya bölügine alıp keteler, Gülsumnı ozğarğan ömür arqadaşı olarnı taqip ete», – dep qayd etti advokat.
«Qırım birdemligi» birleşmesiniñ malümatına köre, qadınlar tibbiy vesiqalarnı resmiyleştirmek ve ihtisasiy tibbiy mesleat almaq içün Hersonğa kete edi.
Rusiye quvet müessiseleriniñ izaatları şimdilik yoq.
Qırım.Aqiqat, vaziyetni közetip, tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
2018 senesi iyül ayında Rusiye telükesizlik organlarınıñ hadimleri Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» iştirakçisi Muslim Aliyevniñ evinde «tahqiqat tedbirler» keçirgeni aqqında haber etilgen edi. Daa soñra belli olğanına köre, onıñ üyken qızı Gülsum Aliyevağa protokol tizilgen. O, Facebookta paylaşqanları içün Rusiye CK (milletlerara zıddiyet çıqaruv) 282-nci maddesine köre qabaatlanğan edi.
2019 senesi yanvar ayında Aluştadaki Tahqiqat bölügi Gülsum Aliyevağa qarşı cinaiy davanı qapattı.
2019 senesi iyünniñ 12-nde Gülsum Aliyeva Facebookta paylaşqanları içün «nefret ya da duşmanlıq doğurğanında» (Rusiye MCK 20.3.1 maddesi) qabaatlanıp, memuriy sıñırda Rusiye quvetçileri tarafından tutuldı. Bir qaç künden soñ Aluştanıñ Rusiye prokuraturası Gülsum Aliyevanıñ memuriy davasını toqtatıp, mesüliyetke çeküv müddeti bitti, dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Portugaliyada urman yanğınnarı
Yanğınnarda 3 keşe yaqtı dönyadan kitkän
Portugaliyaneñ könyaq könbatışında qalğan Madeira utrawınıñ Funchal şähärendäge urman yanğınında 3 keşeneñ ğomere özelgän.
Düşämbe könne başlanğan, köçle cil häm êsse hawa belän şähär üzägenä taba cäyelgän yanğında 2ese awır barlığı 170 keşe dä yaralanğan.
Yanğın arqasında kim digändä meñ keşe öylären taşlap kitärgä mäcbür qalğan.
Yanğın belän bäyle alıp barılğan tikşerüdä urmanlıq alanda uçaq yağıp, yanğınnı kiterep çığaruı nigeznamäse belän ber keşe qulğa alınğan.
Üz mömkinlekläre belän yanğınnı sünderä almağan Madeira utrawı cirle citäkçelege Portugaliya xökümätennän yärdäm sorağan.
Premyer-ministr Antonio Costa barı tik Madeira utrawı ğına tügel, ä ilneñ tönyağında da däwam itüçe yanğınnar arqasında Milli grajdan saqlaw üzägen ğadättäm tış cıyğan.
Bäyläneşle xäbärlär
35 meñ keşe ut êçendä
Yämändä Marib, Şabva häm Äl-Bäyda cirleklärendä soñğı atnalarda suğışlar köçäyde


text:
Işğal etilgen Qırımda 2020 senesiniñ 9 ayı devamında yüz bergen insan aqları bozuluvlarınıñ talili
Qırımtatar Maaliy Merkezi işğal etilgen Qırımda 2020 senesiniñ 9 ayı devamında yüz bergen insan aqları bozuluvlarnıñ talilini taqdim ete. Nezaret etüvniñ neticelerine binaen, esap etilgen devirde yarımadada 40 tintüv, 68 yaqalav, 70 sorqu, sorav ve ''sübet'' keçirildi, 195 insan tevqif etildi: 48 yañı tevqif ve çıqarılğan ükümler, 147 - qırımlı siyasiy mabuslarğa tevqif etüv müddetleriniñ uzatılmasıdır. Bundan ğayrı, adaletli mahkeme aqqınıñ bozuluvı ile 332 adise, fizikiy ve ruhiy sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine irişe bilüv aqqınıñ bozuluvı ile bağlı 112 adise ve siyasiy mabuslanıñ Qırımdan avuştırıluvı ile bağlı 33 adise qayd etildi. Bundan ğayrı, QMM esabatında muntazam şekilde yüz bergen vandalizm adiseleri, diniy aqlarnıñ bozuluvı, yarımadadaki ekosistemanıñ bozuluvı, tevqifhane ile apishanelerdeki qabul etilemeycek şaraitler, siyasiy mabus aqlarınıñ bozuluvı ve işğal etilgen Qırımda qanunsız alda keçirilgen arbiy talimatlar aqqında haber etile.
#LIBERATECRIMEA yazuvlı şiarlarınıñ sergisi
Qırımtatar Maaliy Merkezi, #LIBERATECRIMEA Qırımnı işğalden qurtaruv ve qırımtatar halqı ile birdemlik halqara cemaat areketiniñ yazuvlı şiarlarını taqdim etti. Serginiñ mevzusı Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı tecavuzınen bağlı edi.
Işğal etilgen Qırımda 2020 senesiniñ 9 ayı devamında yüz bergen insan aqları bozuluvlarınıñ talili
Qırımtatar Maaliy Merkezi işğal etilgen Qırımda 2020 senesiniñ 9 ayı devamında yüz bergen insan aqları bozuluvlarnıñ talilini taqdim ete. Nezaret etüvniñ neticelerine binaen, esap etilgen devirde yarımadada 40 tintüv, 68 yaqalav, 70 sorqu, sorav ve ''sübet'' keçirildi, 195 insan tevqif etildi: 48 yañı tevqif ve çıqarılğan ükümler, 147 - qırımlı siyasiy mabuslarğa tevqif etüv müddetleriniñ uzatılmasıdır. Bundan ğayrı, adaletli mahkeme aqqınıñ bozuluvı ile 332 adise, fizikiy ve ruhiy sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine irişe bilüv aqqınıñ bozuluvı ile bağlı 112 adise ve siyasiy mabuslanıñ Qırımdan avuştırıluvı ile bağlı 33 adise qayd etildi. Bundan ğayrı, QMM esabatında muntazam şekilde yüz bergen vandalizm adiseleri, diniy aqlarnıñ bozuluvı, yarımadadaki ekosistemanıñ bozuluvı, tevqifhane ile apishanelerdeki qabul etilemeycek şaraitler, siyasiy mabus aqlarınıñ bozuluvı ve işğal etilgen Qırımda qanunsız alda keçirilgen arbiy talimatlar aqqında haber etile.
Qırımda büyük suv havuzlarnıñ deerlik episinde suv küzgüsiniñ meydanlığı eksilmekte (video)
Cuma künü, boş aynıñ 20-de Qırımtatar Maaliy Merkeziniñ hadimleri ve ekspertleri Qırımnıñ suv menbalarını satellitten yapılğan resimler vastasınen nezaret etüvniñ neticelerini taqdim ettiler. Tedqiqatnıñ neticelerine binaen, Qırımda büyük suv havuzlarnıñ deerlik episinde suv küzgüsiniñ meydanlığı eksilmektedir. 2015 senesinden başlap, 2020 senesine qadar suv küzgüsi meydanlığınıñ eksilmesi ortalama 32% teşkil ete: suv havuzlarında 43% ve göllerde 25%.
İşğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırda avanıñ kirli olğanı qayd etildi
İşğal etilgen Qırım civarlarındaki Çaplınka ve Qalançaq rayonlarında etraf müitiniñ vaziyeti teşkerildi. Neticede avada bir sıra maddelerniñ em bir kerelik, em ortalama künlik miqdarı qarardan ziyade olğanı qayd etildi. Bu aqta Devlet istimalcılar hızımetiniñ Herson vilâyetindeki Baş idaresi haber ete.
Qaradağ qoruğında qanunsız qurucılıq ötkerile
İşğal etilgen Qırımda qurmağa yasaq qoyğan mahkeme qararına baqmadan Qaradağ qoruğına qurucılıq malzemeleriniñ ketirilüvi qayd etildi. Bu aqta Kefe "memuriyetiniñ" matbuat hızmeti haber etti.
Eskender Bariyevniñ Avropada Havfsızlıq ve İşbirlik Teşkilâtınıñ qoşumca muşaveresinde yapılğan beyanatı
Qırımtatar Maaliy Merkezi idaresiniñ yolbaşçısı, Qırımtatar Milliy Meclisniñ azası Eskender Bariyevniñ Avropada Havfsızlıq ve İşbirlik Teşkilâtınıñ "Söz serbestligi ve onıñ diger temelli serbestliklernen bağı" mevzusındaki insan ölçevi boyunca qoşumca muşaverede yapılğan beyanatı.
Qırımtatar Maaliy Merkezi Birleşken Milletlerge sürgünlikte qırımtatarlar defin etilgen yerler aqqında malümatnı yolladı
Qırımtatar Maaliy Merkezi Birleşken Milletler tamır halqlarınıñ aqları Ekspert mehanizmine sürgünlikte qırımtatarlar kömülgen yerler aqqında malümatnı yolladı. Şu malümat BM tamır halqları aqlarınıñ beyannamesine köre, ölülerniñ naaşları ve tamır halqlarına ait kutsal ve muqaddes şeylerni yurtlarına qaytaruvına dair maruza azırlanğanda qullanılacaq.
"İşğalniñ reineleri" sergisi
"İşğalniñ reineleri" sergisi Qırım yarımadası işğal etilgen soñ 20 qırımtatar ailesiniñ yaşayışı aqqında tarif ete. Bu leyhanı Qırımtatar Maaliy Merkezi Ukrainadaki Amerika Birleşken Devletleri elçihanesiniñ demokratiyağa qoltutuv fondunıñ yardımı ile amelge keçirdi.
"İşğalniñ reineleri" albomı
"İşğalniñ reineleri" albomı Qırım yarımadası işğal etilgen soñ 20 qırımtatar ailesiniñ yaşayışı aqqında tarif ete. Bu leyhanı Qırımtatar Maaliy Merkezi Ukrainadaki Amerika Birleşken Devletleri elçihanesiniñ demokratiyağa qoltutuv fondunıñ yardımı ile amelge keçirdi.
İnsan aqlarınıñ umumiy beyannamesiniñ qırımtatar tilindeki metni
Bu yıl biz tarihiy bir tedbirge qoşuldıq. İlk kere qırımtatar halqınıñ ve umumen dünya tarihinde esas uquqiy vesiqa qırımtatar tiline tercime etildi. İnsan aqlariniñ umumiy beyannamesiniñ qırımtatar tilindeki metni ilkide Birleşken Milletlerniñ resmiy menbalarında yerleştirildi.
"Time to free political prisoners of Crimea" risalesi
"Time to free political prisoners of Crimea" risalesinde işğal etilgen Qırımda yaqalanğan ya da apiske alınğan 98 siyasiy mabüs aqqında malümat berile (er siyasiy mabüsniñ resmi, doğğan künü, yaşağan yeri, faaliyeti, yaqalanuv künü ve sebebi, qabaatlav ve cemaat/aqrabalarınıñ qarşılığı ya da siyasiy mabüsniñ mahkemede soñki sözü). Malümat cinaiy "davalarğa" köre tertipke ketirildi.
"Qırımda işğalciler basqısına oğrağan insanlarnıñ süretleri" sergisi
Qırımtatar Maaliy Merkezi Qırım işğal etilgenden berli elâk ya da ğayıp olğan, apiste siyasiy sebeplerden tutılğan insanlar aqqında sergini azırladı.
"Bayraqnen birleşkenler - #LIBERATECRIMEA" sergisi
2019 senesi iyunniñ 26-da Hreşçatik soqağındaki Kiyev şeer devlet memuriyetiniñ binası qarşısında "Bayraqnen birleşkenler - #LIBERATECRIMEA" sergisi açıldı. 24 malümat stendinden ibaret olğan sergi qırımtatar milliy bayrağınıñ 28 memleket boyunca seferine bağışlandı.
Qırımtatar milliy bayraq künü aqqında tanıtma
2019 senesi Qırımtatar Maaliy Merkezi Qırımtatar milliy bayraq künü aqqında tanıtma azırladı. Tanıtmada qırımtatar milliy bayraqnıñ tarihi aqqında tarif etile.
#LIBERATECRIMEA yazuvlı şiarlarınıñ sergisi
Qırımtatar Maaliy Merkezi, #LIBERATECRIMEA Qırımnı işğalden qurtaruv ve qırımtatar halqı ile birdemlik halqara cemaat areketiniñ yazuvlı şiarlarını taqdim etti. Serginiñ mevzusı Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı tecavuzınen bağlı edi.


text:
Ukrainanıñ mustaqil media-zenaat birliginde (NMPU) bazarertesi künü, yanvar 26-da, ATR birinci qırımtatar telekanalında keçirilgen tintüvden sebep çorlanalar.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Ukrainanıñ mustaqil media-zenaat birligi başınıñ muavini Andriy Yanitskiy bildirdi.
«NMPU komiteti sabadan Qırım vaziyetini muzakere ete. Nizamsızlıq, siyasiy cezalavdır. Yarımadada şimdi de-fakto rusiyeliler yolbaşçılıq etkeni sebebinden bizim Qırım akimiyetine tesir etmek içün imkânlarımız sıñırlıdır. Biz OSCE, Juralistlerniñ halqara federatsiyasında olğan şeriklerimizni celp etecekmiz, bu meseleni Moskvada kötersinler dep, Rusiye jurnalistler birliginde zenaatdaşlarımız ile bağlanacaqmız», – dedi Yanitskiy.
Onıñ sözlerine köre, NMPU öz tarafından «işbu haberni Kiyevde tarqatmağa areket ete», – dedi o.
Bazarertesi künü, yanvar 26-da, ATR qırımtatar telekanalına silâlı insanlar sürip kirdi. Haberlerniñ acele yayınında alıp barıcı silâlı insanlar Aqmescitte yerleşken ATR qırımtatar telekanalına bir yıl devamında olıp keçken adiselerniñ video malümatını, şu cümleden, fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları yanında keçirilgen mitingniñ videosını saqlağan bilgisayar serverini tutıp almaq içün kelgenini bildirdi.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları yanında Qırımnıñ ayırıluvına qol tutqanlar ve Ukraina birdemligi tarafdarları arasında muqavemet-mitingi keçirilgen edi. Ekinci tarafnıñ esas qısmı qırımtatarları edi.
ATR qırımtatar telekanalınıñ haber siyaseti boyunca baş müdiriniñ muavini Lilâ Bucurova canlı yayınğa çıqıp, halqqa muracaatta bulundı. O, silâlı insanlarğa bazarertesi künü telekanalda tintüvni keçirmege izin bergen yerli akimiyet areketlerini takbih etti.
Vaqia yüz bergen yerge Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz da keldi. O, işbu vaqianı qırımtatarlarnı qorqutmaq içün bir usul olaraq adladı.
Bir qaç saatten videoarhiv ile server tutıp alındı. Şimdilik efirni yalıñız telekanalnıñ saytında ve sputnik ağında seyir etmek mümkün.
ATR hadimlerini tintüv sabağa qadar süre bilecegi aqqında tenbiyelediler.


text:
Amerika Birleşken Devletleri Rusiyeniñ Qırım ilhaqını qanunsız dep saya ve tanımay, şu sebepten Washington Ukrainağa topraq bütünligini ğayrıdan tiklemek içün yardım etecek. Bu aqta ABD Ukraina meseleleri mahsus vekili Kurt Volker «Amerikanıñ sesi» ukrain hızmetine izaat berip ayttı.
Rusiye Qırımnı kontrol etken beş yıl içinde yarımadada vatandaş aqqı ve serbestligine riayet etüv vaziyeti qat-qat fenalaştı, dep qayd etti Volker. O, sebepsiz apis cezaları, sürgünlik ve siyasiy sebeplerden azatlıqtan marum etüv adiseleri aqqında hatırlattı.
AB, Kanada ve ABDniñ Rusiye memurlarına qarşı yañı sanktsiyalarnı kirsetmek qararını izaatlap, Rusiyege qarşı yañı sıñırlav tedbirleri olacaqmı sualine Volker müsbet cevap berdi.
«ABD, AB ve Kanadanıñ ortaq işi. Soñki beş yıl devamında körgen areketlerni ileride de körecekmiz, dep tüşünem. Vaziyet deñişmese, sanktsiyalar ara-sıra quvetleştirilecek. Birisi şimdiki vaziyetni qabul etilecegini sayamız ya da ondan memnünmiz dep tüşünmesini istemeymiz», – dep qayd etti ABD Ukraina meseleleri mahsus vekili.
Bundan evel Avstraliya 2018 senesi noyabrniñ 25-nde Qırım yalısında ukrain arbiy gemileri ve olarnıñ askerleri zapt etilgeninden sebep AB, ABD ve Kanadanıñ Rusiyege qarşı sanktsiyalarına qoşuldı.
Martnıñ 15-nde ABD Maliye nazirligi Rusiyeniñ Qara deñiz istilâsı sebebinden yañı sanktsiyalarnı kirsetti. 6 şahıs, 6 Rusiye mudafaa şirketi ve Qırımda çalışqan 2 şirket sanktsiyalarğa oğradı.
Bundan ğayrı, martnıñ 15-nde Kanada ukrain arbiy gemileri ve olarnıñ askerleri Qara deñizde zapt etilgeninden 114 insan ve 15 şirketke qarşı sanktsiya kirsetti. Avropa Birligi 2018 senesi noyabr ayında Keriç boğazı civarlarında ukrainalı askerlerniñ zapt etilüvi sebebinden Rusiye arbiylerine qarşı da sanktsiyalar kirsetti.
2018 senesi iyülniñ 25-nde ABD devlet kâtibi Mike Pompeo «Qırım deklaratsiyasını» aydınlattı. Oña binaen, Amerika Birleşken Devletleri Rusiyeniñ Qırım ilhaqını iç bir vaqıt tanımaycaq. Pompeonıñ bildirgenine köre, ABD Ukraina topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenmesini ileride de talap etecek.


text:
İşğal etilgen Keriçte dekabr 23-te aqşam bazı rayonlar elektrik energiyasız qaldı. Bunı kerch.com Keriç saytı bildire.
«Keriç kene de ışıqsız qaldı. Akimiyetniñ elektrik kesilmesi bitti degen lafları yalan oldı», – aytıla beyanatta.
Neşirniñ malümatına köre, saat 18:40 Krımenergo dispetçeri qazaiy cedvelni iştetti.
«Al-azırda Arşintsevo rayonınıñ bir çoq qısmı, Vsesoyuznaya soqağı (Voykov zavodı), Gaydar, Gorbulskiy, Sverdlov, Naberejnaya soqaqlarınıñ bir qısmı ışıqsız qaldı», – dep qayd ete neşir.
Malüm olğanı kibi, Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov devabr 23-te matbuat konferentsiyasında dedi ki, rusiye ve Ukraina Qırım yarımadasını elektrik energiyasınen temin etüv añlaştılar.


text:
Poloniya 2016 senesi keçirilmesi planlaştırılğan Varşavadaki sammitte NATOğa alyansqa balkan devletlerini davet etmege teklif etecek ola.
Bunı Poloniya mudafaa naziri Tomasz Siemoniak bildirdi, dep haber ete Poloniyanıñ Wyborcza gazetası.
Nazirniñ aytqanına köre, soñki yılları Poloniya Avropadan tış zıddiyetlerge diqqat ete edi.
«Balkanlarda yıllar devamında politsiya ve askerlerimiz hızmet etken tek Kosovada problemler degil. Balkanlar Avropadaki istiqrarsızlıqnıñ ocağı ola bile. Biz Bosna Hersek içün de qasevetlenemiz, Rusiyeniñ menfaatları daa bar. Mence, Çernogoriya ve Makedoniyanıñ NATO azası olmaq isteklerine emiyet bermek kerek, em de Sırbıstannıñ avropalı ıntıluvlarını qarşılamaq kerek», – dedi o.
Nazirniñ qayd etkenine köre, NATOğa qoşulmaq davetini Gürcistan ve Moldova da ala bileler, böylece olarnıñ havfsızlığı da eyiliştirilecektir.
NATO baş kâtibi Jens Stoltenberg bildirdi ki, Ğarp blokqa kirmegen ortaqlarğa Rusiye tarafından olğan telükelerge yol bermemege yardım etmek kerek.


text:
Rusiye FSBsi bildirgenine köre, Yalta ve Aqyar sakinleri «içtimaiy ağlarda terrorizmni aqlağanları içün» tutuldı. Bu aqta Qırım akimiyetine yaqın olğan «Krıminform» neşiri FSB matbuat hızmetiniñ malümatına esaslanıp bildire.
«Qırım cumhuriyeti ve Aqyardaki Rusiye FSBsiniñ idaresi eki Aqyar ve Yalta sakinini İnternet ağında terrorizmni açıq şekilde aqlağanlarından şçubheli sayıp yaqaladı. 1980 ve 1977 senesi doğma er adamlar gizlenmek içün sahte adlı saifeler qullanıp, içtimaiy ağlarda terror faaliyetini aqlağan malümatnı paylaştı», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgenine köre, yaşağan yerlerinde tintüvler keçirildi, tutulğanlar «yasaqlanğan malümatnı» derc etken cep telefonları ve bilgisayarları tutıp alındı.
«FSB idaresiniñ tahqiqat bölügi bu şahıslarğa qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.2 maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (terror faaliyetini kerçekleştirmege çağıruv, terrorizmni açıq şekilde aqlav ya da internet ağında yapılğan terror propagandası) cinaiy davalar açtı», – dep qoştı matbuat hızmeti.
Al-azırda FSB «yaqalanğan insanlarnıñ diger cinayetlernen alâqaları barmı» dep teşkere.
Olar yedi yılğa qadar azatlıqtan marum etile.
FSB, cinaiy dava mabüsleriniñ adlarını aydınlatmay. Tutulğanlar ya da imayecileriniñ açıq izaatları yoq.


text:
Putinniñ yañı tertip-nizamı Avrasiyada nasıl tarzda yüz berecek?
Rusiyeden «pravoslaviye dinli İran» olmaq mümkünmi?
Ukraina toprağında Rusiyeniñ darqaluvı onı Avropanıñ terkibinden basıp çıqarırmı?
Aprel 29-nda Minskte Avrasiyanıñ aliy iqtisadiy şurası devletleri başlıqlarınıñ körüşüvi olıp keçti. Avrasiya iqtisadiy birliginiñ teşkil etilmesi kerige qoyuldı.
Moskvadan İqtisadiyat aliy oquv yurtunıñ professorı, tarih fenleri doktorı, şarqşınas Georgiy Mirskiy; politolog, «Yedinaya Rossiya» firqası Yuqarı Şurasınıñ azası, «APEK» Siyasiy ve iqtisadiy kommunikatsiyalar agentligi»niñ, baş müdiri, Cemiyet Palatasınıñ azası Dmitriy Orlov; Kiyevden – Radio Svoboda-nıñ közeticisi Vitaliy Portnikov, bağlanıp, Putin Rusiyesi inkişafınıñ "hususiy yolu" boyunca muzakere eteler.
Alıp barıcı - Mihail Sokolov.
Mihail Sokolov: Bugün bizler Avropa ve Avrasiya meydanlığında olıp keçken çeşit vaqialar aqqında laqırdı etemiz.
Minskte Putin, Lukaşenko ve Nazarbayev iştiragında Avrasiya iqtisadiy birligine kirgen devletler yolbaşçıları arasındaki körüşüv ötkerile. Şu üç devlet – Rusiye, Belarus ve Qazahistan devletlerara munasebetleriniñ çeşit meseleleri muzakere etile.
Böylesinen, bugün Moskvadaki studiyamızda Cemiyet Palatasınıñ azası, Siyasiy ve iqtisadiy kommunikatsiyalar agentliginiñ baş müdiri, «Yedinaya Rossiya» firqası Yuqarı Şurasınıñ azası Dmitriy Orlov. Telefon vastasınen bizlernen İqtisadiyat aliy oquv yurtunıñ professorı, şarqşınas Georgiy Mirskiy subetleşecek ve Kiyevden skayp ile zenaatdaşım, Radio Svoboda-nıñ közeticisi Vitaliy Portnikov qoşulmaq kerek.
Siziñ noqtai-nazarıñıznı añlamaq içün, men bilsem de onı, başqalarına o belli degil, bir kereden bir sadeçik sualim sizge: Qırım nege aittir – o, rusiyelimi, Ukrainağa hasmı?
Dmitriy Orlov: Buña «Gamburg esabı» dep aytalarmı?
Mihail Sokolov: Bu Ukrainanıñ zapt olunğan qısımı ya da Rusiyeniñ subyektimi?
Dmitriy Orlov: Rusiye Federatsiyasınıñ subyekti. Men, söz kelimi, anda okkupatsiya olğan dep, tüşünmeyim, nasıl olsa da, bu mesülietli ıstılâdir.
Mihail Sokolov: Anneksiya. Anneksiyanı red etesiñizmi?
Dmitriy Orlov: Anneksiya — zorbalıqnen qoşuluv demek.
Mihail Sokolov: Mıtlaq öyle degil. Luğatqa baqıñız.
Dmitriy Orlov: Zan etem ki, qavuşuvdır. Bu ukrainalı, daa da doğrusı, Qırım ve rusiyeli erbaplar faydalanğan ıstılâdır, o, olıp keçken vaqianıñ manasını doğruca aks ettire. Bundan da ğayrı, ebet de, referendum avtomatlar namluları altında keçirilmedi.
Mihail Sokolov: Bizler bayağı namlular kördik, insançıqlar da kördik, yeşilmi, nezaketlimi, ne dep isteseñiz, aytıñız. Soñra ise olar Rusiye arbiyleri olğanı belli oldı ve Rusiye Prezidenti onı yoq demedi. Keliñiz, endi videoğa bile yazılğan tarihiy aqiqatqa nisbeten körmemezlikke urmayıq.
Dmitriy Orlov: Sualim, bu arbiylerniñ bulunması Qırım sakinleriniñ seçimine ne qadar derecede tesir bildirdi?
Mihail Sokolov: Qırımda küçler vastasınen akimiyet deñiştirildi.
Dmitriy Orlov: Noqtai-nazarım öyle ki, Rusiye arbiyleriniñ anda bulunuvı, Vladimir Putin «Prâmaya liniya» (Canlı bağlanuv) yayınında qayd etkeni kibi, ğayet sıñırlanğan derecede olıp, ealiniñ seçimine tesir bildirmedi. O yerlerde, kerçekten Rusiye tarafdarları çoq, Rusiyege çekken seçim, ve bunda iç şübe peyda olmay.
Mihail Sokolov: Yahşı, şimdi Şarqiy Ukraina, anda neler ola? Anda çeşit cinayetçiler, banditler ve başqaları özlerinen razı olmağanlarını tutalar, Ukraina milliy bayrağı içün qursaqlarını yarıp, öldüreler, Jeneva añlaşmalarına köre binalarnı boşatmaylar, aksine, zapt eteler. Bu nasıl meraqlı insanlar eken? Ukraina olarğa Rusiye mahsus hızmetleri vastasınen qoltuta ve silânen teminley, dep esap eteler.
Dmitriy Orlov: Böyle beyanlar oldı, aqiqaten de, bunı Qoşma Ştatlarnıñ devlet kâtibi söyledi. Amma iç bir delil ketirilmedi. Adresler, gizli körüşüv yerleri qayda?
Mihail Sokolov: İnternette fotolar bar: pasportları, silâları ve patlayıcı maddeler.
Dmitriy Orlov: Qayda?
Mihail Sokolov: Ukrain mahsus hızmetleri press-konferentsiyalar keçirdi.
Dmitriy Orlov: Bu intsidentlerge Rusiye mahsus hızmetleriniñ munasebeti olğanına aqiqatta isbatlar yoq. Başqa alda, siyrek rastkelgen, amma, misal içün, «Komsomolskaya pravda»da yapılğan qaydlarğa köre, aytayıq, kene şu Slavânskta faaliyet köstergen adamlar yerli degiller. Çoqusı, deyik.
Mihail Sokolov: Anda Rusiye sakinleri bar.
Dmitriy Orlov: Ukraina sakinleri, ekseriy alda. Men, misal içün, Ukraina başqa bir region olğanını pek aydın añlayım, Donetsk, Lugansk, hususan, Harkov oblastları – Qırımğa köre, bam-başqa regionlar, anda içtimaiy mizaclar başqa. Bunı, söz kelimi, Putin de qayd etken edi.
Mihail Sokolov: Aynı zamanda o Novorossiya aqqında da fikir yürsetti.Bu sözlerni kelecekte yüz berecek okkupatsiya, anneksiya, «qavuşuv» ilânı kibi qabul ettiler.
Dmitriy Orlov: İş şunda ki, o yaqlar, kerçekten de, farqlı olğan içtimaiy mizaclarğa has yerler. Anda em de rusiye taraflama, em de ğarbiy taraflama mizaclarğa ait halq bar. Anda, Qırımda olğan üstünlik, Rusiyege qoşulmaq istegi, Rusiye yönelişte saylav yoq, bu doğrudır.
Mihail Sokolov: Vitaliy, Rusiyeniñ bir sıra siyasiy ve iqtisadiy erbapları nisbeten nevbetteki sanktsiyalar ömürge keçirildi. Rusiye «yansı» usulında qarşılıq köstermege söz bergen edi, amma neticede «yansı» dep olamaysıñ. Bugün separatistler sürüsi Lugansk oblast memuriyetine ucum etip kirdi. Siz bunı ne dep añlatırsıñız? Bu Ğarpqa Kremlniñ cevabımı?
Vitaliy Portnikov: Budır, adetke köre, Ukrainanıñ cenübi ve cenübiy şarqında vaziyetni sarsıtmaq taktikası. Zan etem ki, o devam olacaq. Çünki Rusiye ükümeti öz ögüne qoyğan esas maqsatlarğa daa yetmedi. Bizler pek yahşı añlaymız ki, atta Dmitriy İvanoviç de aynı. Dmitriy İvanoviç Siz oña yaratqan mürekkep aldan özüni qurtarmağa areket etkenini körip, quvanam.
Mihail Sokolov: Lugansk ise ne olacaq? Eskalatsiya çoqqa sürecekmi?
Vitaliy Portnikov: Rusiye ükümetiniñ esas maqsadı bu - Rusiyenen umumiy sıñırları olğan mustaqil devletlerniñ kelecegini belgilemege aqqı olğan bir zat tarzına dünyadaki ileri devletlerni razı ettirmektir, onı bizler açıq-aydın añlaymız. Rusiye, Qazahistan, Aqrusiye, Moldova Cumhuriyeti, Ermenistan, Azerbaycan kibi, «yamanlıq imperiyası» taqımına kirgen ve onıñ harabeleri astından 1991 senesi qurtulğan episi şu devletlerniñ tış siyasiy ve içki siyasiy yollarını belgilemek, demektir.
Bizler, Rusiyede, Vladimir Putin Kremlge qaytqanınen ve Böris Yeltsinniñ «Ailesi» ükümlikten aqiqaten çetleşmesinden soñra bulunğan taktik devirüvniñ neticesinde (bu tamam ile legitim, amma aqiqiy devirüv edi), Vladimir Putin özüniñ etrafına umumen Sovetler siyasiy añı kategoriyalarınen fikir yürsetken çekistler guruhını toplap olğanını bilemiz. Olar tamam şu, sabıq imperiya darqalmaqtan evel, Sovetler sıñırlarında yüz bergen aleminiñ ğayrı qurmasını arzu etmekteler. Böyle areketler bu maqsatqa yetmek içün yapılğanını bizler, elbette, añlaymız.
Ukrainadaki sarsıtuv ğayet kelişken bir sebeptir. Aqiqaten, devlet zayıflaştı, Viktor Yanukoviç qaçıp ketti. Rusiyeniñ soñki yıllarda, Ukraina ordusı, mahsus hızmetleri, iqtisadiyatınıñ yoq etilmesine doğrutılğan, areketleri, kerçekten de muvafaqiyetli çıqqanı belli olıp tura. Şimdi ise, Ukrainağa mensüp Qırım ve Cenübiy-Şarq regionı vastasınen bu maqsatlarğa yetile.
Zan etem ki, bu irişmeler tamam ile Qoşma Ştatları olsun, Avropa Birligi olsun Putinniñ imperatorlığını qabul etmek, ya da Rusiye bir sıra ileri avropalı ve asiyalı devletlerge darqalması daqqasında bulunır. Bu bir sıra devletler ise öz kelecegini özleri belgilecek. Rusiyeniñ ekinci prezidenti, belki de, soñki prezidenti, öz devletini quvalap kirsetken tuzaqtan başqa çıqış, başqa aqibet, yoqtır.
Lugansktaki vaziyetke men böylece qıymet kesem. «Benzin tökmege» kerekligini bizler er bir efirimizde muzakere etemiz, o ğayıp olmadı. Ne qadar bu ğaye Ukrainanıñ toprağına Rusiye ordusınıñ kirmesinen uyğun, şimdi aytması qolay degildir.
Bizler añlaymız ki, eger de neticeler boş çıqsa, eger de Ğarpnıñ cevabı olaraq Rusiyeniñ ayrı ükümet vekilleri, iqtisadiyat sektorlarğa qarşı sanktsiyalar keçirilse, Amerikanıñ sanktsiyalarına Avropa Birligi qoşulsa, nevbetteki areketler beklenilmek mümkün: «benzin» de olacaq, arbiyler de, Qazahistanğa da kiriş, Moldova Cumhuriyetine ya da Odessa oblastına Pridnestrovye göñülleriniñ kirmesi de yüz bermek mumkün.
Men Rusiyeni, belki, sabıq Sovetler meydanlığında yüz bergen, ufaq kölemli bir cian cenki içün, tamam pişkinleşti, dep esap etem.


text:
Ukraina medeniyet ve haber siyaseti nazirligi içtimaiy ağlarda Qırım mevzusında fleşmobnıñ teşebbüsçisi ola.
Nazirlikniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, informatsion kampaniyanıñ maqsadı - Qırımnı yañıdan kün terkibine qaytarmaq, er ukrainniñ añında onıñ suretini canlandırmaq, yarımadanıñ medeniyetini inkişaf ettirmek ve desteklemektedir.
Kampaniya televizionda ve içtimaiy ağlarda ukrainlerniñ Qırımnen bağlı hatıralarıni bölüşkenleri qısqa video ve intervyülernen başlandı.
Devamı, "Ukrayinska pravda" saytında ve "#зaBжди_y_cepцi" heşteginen içtimaiy ağlarda bir fleşmob olğan mahsus bir leyha olacaq, mında ukrainler yarımadağa dair ikâyelerinen paylaşacaq. Soñunda bunıñ episini bir menbaada toplarlar.


text:
Mütenasip qararğa Ukraina parlamentiniñ toplaşuvında parel 15 künü 235 halq deputatı qol tuttı.
Qarar leyhası Ukraina Yuqarı Şurasınıñ resmiy saytında peyda oldı.
Malüm ki, 49 yaşında olğan Poltorak pedagogika ilimler dotsenti, general-mayordır. 2014 senesi fevral 28-den mart 13-ne qadar o Ukraina içki işler nazirliginiñ İçki ordularında yolbaşçılıq ete edi.
Ukraina Yuqarı Şurası tarafından mart aynıñ başlarında Milliy Gvardiya teşkil olundı. Oınñ terkibine Ukraina içki işler nazirliginiñ İçki ordularınıñ, Maydan imayesiniñ temsilceleri ve diger göñülliler kirdi.


text:
Ukraina Tışqı işler nazirligi «Qırım federal okrugınıñ» yoq etilmesi ve onıñ Rusiye Federatsiyasınıñ Cenübiy federal okrugına qoşulması munasebetinen narazılıq bildire. Bu aqta Ukraina tışqı işler naziriniñ muavini Sergey Kislitsa iyül 28-de, cumaertesi künü keçirilgen «Rusiye Federatsiyası tarafından Qırım işğali devamında belgisiz ğayıp olğan ve elâk olğanlar» ekspozitsiyasınıñ açılışında bildirdi.
Onıñ qayd etkenine köre, böyleliknen Qırımnıñ rusiyeli ükümeti «qorquzma siyasetini ve Qırımda qorqu ve duşmanlıq vaziyetini devam ettire».
«Bu yerde böyle tüşünmek mümkün ki, halqara teşkilâtlar ve devletler kibi, ciddiy ortaqlar, Qırımdaki sanktsiyalarnı bu Cenübiy federal okrugınıñ territoriyasına da kenişletecek», – dep ayttı Sergey Kislitsa.
İyül 28-de Rusiye prezidenti Vladimir Putin «Cenübiy federal okrug aqqında» fermannı imzaladı, bu okrugnıñ içine işğal etilgen Qırımnı kirsetti. Böyleliknen, 2014 senesi yarımadanıñ işğalinden soñ teşkil etilgen Rusiyede Qırım federal okrugı yoq etildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov, yılnıñ başından berli Qırımnı 6 million 870 biñ adam ziyaret etkenini bildire.
"Musafirlerniñ çoqusı er vaqıt kibi Moskova, Moskova vilâyeti, Sankt-Peterburg, Privoljye ve Ural federal okruglarından kele", - yazdı Aksönov Facebookta.
Bundan ğayrı o, 1 milliom 35 biñ adam Qırımğa qıta Ukrainadan kelgenini qayd ete.
Ukraina müessiseleri Aksönovnıñ beyanatını şimdilik tefsir etmedi.
Daa evel ukrain sıñırcılar, keçken yılğa köre, ilhaq etilgen Qırım ve Herson vilâyeti arasındaki memuriy sıñırda adamlarnıñ miqdarı çoqlaşmadı, dep qayd etken ediler.
Ukraina Devlet sıñır hızmeti, Qırımda qıta Ukraina turistleriniñ sayısını qabatrıp aytalar, dep bir qaç kere bilidire ediler. Müessise, Qırım akimiyeti, mumuriy sıñırdan keçken bütün adamlarnı "turist" kibi sayğanını qayd ete.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ limanına kirgen «SKY MOON» gemisi Ukraina tarafından musadere etilmek mümkün. Bunı 6 dekabrde Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat-hızmeti haber etti.
«Geminiñ kapitanı ve erkânına para cezası berilmek mümkün ya da memuriy ceza olaraq 15 künge apiske oturtılmaq mümkünler. Memuriy işler endi qarar alacaq mahkemege teslim etildi. Başlanılğan cinaiy işke kelgende ise, qanunnı bozğan gemi de tutuldı ve devlet tarafından musadere etilmek mümkün», – dep aytıla bildirüvde.
Matbuat-hızmetinde qayd ettiler ki, «SKY MOON» – bu «Ukrainanıñ vaqıtınca işğal etilgen topraqlarınaki deñiz limannı ziyaret etkeni sebebinden bu kibi qattı ceza alacacaq birinci gemidir».
Noyabr 30, çarşenbe künü, Devlet sıñır hızmetiniñ «Grif» deñiz qoruma kateri Tuna özeniniñ ukrain tarafında «SKY MOON» deñiz yük gemisi (Tanzaniya bayrağı astında) 9 insanlıq erkânı ile yaqalandı. İnfrastruktura nazirliginiñ «Ukraina deñiz limanlar idaresi» devlet şirketi, bu gemi Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ vaqıtınca qapalı olğan limanına qanunsız kirgenini bildire.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
2016 senesi fevral ayında Qırımda qomşu Rusiyede yasaqlanğan «Hib ut-Tahrir» teşkilâtınen alâqası olğanında qabaatlap, Büyük Yaltanıñ dört sakini tevqif etilgen edi. Muslim Aliyev ve Enver Bekirov qurucı, Vadim Siruk çiçek satıcısı, Emir-Usein Kuku ise, uquqimaye faaliyetinen oğraşaraq, İnsan aqları kontakt gruppasınıñ azası ola edi. Daa eki musulman olaraq - Arsen Cepparov ve Refat Alimov eki aydan soñ tutulıp alınğan edi.
«Yaltalı altı kişiniñ» işi ne alda? Siyasiy mabüslerniñ aqrabaları ilhaq etilgen Qırımda nasıl etip yaşay? Ukraina ükümeti yarımadadaki Kreml esirleriniñ azat etilmesine nasıl yardım ete bile?
Bu ve diger suallerge Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde qırımlı siyasiy mabüs Muslim Aliyevniñ ömür arqadaşı Naciye Aliyeva ve Amnesty International Ukraine halqara uquqimaye teşkilâtınıñ sözcüsi Mariya Guryeva cevap bereler.
– Naciye, qocañıznıñ taqip etilüvi neden başlandı?
Etrafta balalar tura, Alim ise, silâlı ve maskalı dört hadim tarafından bastılğan ve qolları qayırılğan alda yerde yata ediNaciye Aliyeva
Aliyeva: Bu vaqia 2016 senesi fevralniñ 11-nde başlandı. Musafirler saba saat 6:30-da sürip kirdiler. Saba namazın qılmağa azırlana edi. Aslında, qapu ya camlarnı sındırmaq vastasınen zorlanmalarına acet yoq edi, çünki qapumız açıq edi. Alim soba temizlep, külni tışarı çıqarğanda, qapunı qapatmağa unutqan. Onıñ ögünde turğanlarını körgen soñ, o em şaşa, em añlap olamay. Men özüm o anni körmegen edim, çünki abdest ala edim. Yalıñız ayaq patırdısı eşitip, ne olğanını añlamadım. Men, sobadan küsev tüşekendir de, o onı söndürmege areket etedir dep bellegen edim. Amma artından erkek seslerini eşittim. Ancaq eñ deşetlisi şu ki, men vannahaneden çıqqada, etrafta balalar tura, Alim ise, silâ ve maskalı dört hadim tarafından bastılğan ve qolları qayırılğan alda yerde yata edi. Olar qıçıra ediler. Soñra o, balalarnı qorquzmamalarını, o qarşılıq köstermegeni içün normal qonuşıp almalarını rica etti. İşte, sabamız bu şekilde başlandı.
– Rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri «Hizb ut-Tahrir» aqqında soradılarmı?
Bu qabaatlavlarnıñ epsi - yalan, lâkin sen iç bir şey isbat etip olamaysıñNaciye Aliyeva
Aliyeva: O teşkilât aqqında kimse bir şey aytmay edi. Olar bizim evde silâ, narkotik, cephane qıdırğanları aqqında ayttılar. Alim: lütfen, qıdırıñız, epbir bir şey tapamazsıñız, dep ayttı. Tapacaq olsañız bile, özleriñiz ketirdiñiz, demek, dedi. Bizler – dindar musulmanlarmız ve öyle şeylernen işimiz yoq. Olar tintmege başladılar. Bilesiñizmi, eşitmek başqa, amma öz közüñnen körmek daa da farqlı eken. Deşet bir şey. Dersiñ asla qurtulmağa çaresi olmaycaq bir çamur yapışqan kibi is etesiñ. Eñ deşetlisi ise, şu ki – bu qabaatlavlarnıñ epsi yalan olğanını bile turıp, sen iç bir şey isbat etip olamaysıñ. Aqayım davalaşqan insanlardan degildir, faqat begenmegen bir şeyi olsa, doğrudan betiñe aytır.
– «Yaltalı altı kişiniñ» işindeki eñ zayıf noqta nedir, Mariya?
Guryeva: İlk-evelâ onıñ mevcut olması. Altı kişi «Hizb ut-Tahrir» iştirakçisi olaraq qabaatlana, ancaq taqiqat bu hususnen baqlı qanaatlendirici isbatlar taqdim etalmay. Çeşit, bazen de, ihtimal bir menfaat peşinde olğan gizli şaatlarnıñ, biri-birine zıt kelgen şaatlıqları bar. «Hizb ut-Tahrir»niñ başındakilernen alâqası olğanını isbatlaycaq ne silâ, ne plan, ne vesiqa bar. Ondan da ğayrı, mahkeme Qırımda degil de, Rostov na-Donu şeeriniñ arbiy mahkemesinde ötkerile. Bu da qanunğa zıt mesele, çünki Rusiye ükümeti, işğalci ükümet olğanı içün, insanlarnı yarımadanıñ tışına alıp ketmege aqqı yoq edi.
– Qocañıznen körüşip olasızmı, Naciye? Mahkemege nasıl bir qıymet kese bilesiñiz?
Bes-belli ki, bu – bir şou, bir nevi rejissör fikri, er biriniñ öz rolü olğan aktörlar barNaciye Aliyeva
Aliyeva: Rostovda mahkemeler açıq keçe, bu meselede problema yoq. Lâkin olar Qırımda keçken soylârından pek farq ete dep olamayım: bu vastasız qabaatlavlar, taqiqatçı ve şaatlar ağzından çıqqan turuşı yalanlar. İlk-başta bizler şaatlıqlarnı taqip etip başlağan edik, ancaq soñradan vazgeçtik, çünki biri-birine zıt şeyler pek çoq. Şaat başından bir türlü, ondan soñ, başqa türlü şey ayta, şaşmalay. Biz ruhtan tüşmedik, bizni bu mahkemeler atta şeñlendire. Yigitlerge tayin etilecek müddetlerden ğayrı, er şey şeñlendire. Bunıñ bir şou olğanı bes-belli, bir nevi rejissör fikri, er biriniñ öz rolü olğan aktörlar, becerilmek kerek olğan vazifeler bar. Şaatlarnıñ şaatlıq protokollarında ep aynı ibareler qullanıla, demek ki, FSB hadimleri tarafından tizilgeni bes-belli. Yalıñız soyadları deñişe, atta bir kere erkek kişi qadı olıp çıqtı – cümle soñunda cınsiyetine köre sözlerniñ soñunu deñiştirmege unutqanlar. Böyle bir absurd bir işi, işte.
– Mesele asla «Hizb ut-Tahrir»nen bağlı degil, doğrumı, Mariya?
Bu – rusiyeli ükümetke qarşı yapılabilecek narazılıq ve tenqitni bastırıp taşlamaq maqsadınen yapılğan planlı bir siyasetMariya Guryeva
Guryeva: Bu – rusiyeli ükümetke qarşı vatandaş cemiyeti tarafından yapılabileceknarazılıq ve tenqitni baştırıp taşlamaq maqsadınen yapılğan planlı bir siyaset.Şimdi insanlarnı susturmaq içün, qırımtatarlar ve razı olmağanlarğa qarşı pek çoq dava açıldı. Şunıñ içün, ilk-başta faal vatandaş noqta-i nazarına saip olğan insanlarğa darbe endirile. Olarnınñ epsi faal sayılmay, öz cemaatında arasında lider degil ediler. Faqat olar öz noqta-i nazarını ifade etmekten, Qırımnıñ al-azırdaki ükümetini tenqit etmekten çekinmey ediler, işte artıq bunıñ içün cezalanğan olıp çıqalar.
– Ukraina buña ne yapıp olur, Mariya?
Guryeva: Afsus ki, Rusiye yaqın kelecekte aqlını başına toplap taqip etmekni keser dep beklemeymiz. Bizler yapıp olacaq şeyimiz – Qırımda olıp keçken şeyler aqqındaki malimatnı Ukraina vatandaşlarına, başqa devletlerniñ ükümetlerine yetkizerek, halqara maydanlarda bu mevzunı hatırlasınlar ve Rusiye er daim Qırım meselesi ale daa qapalmağanını is etip turmalı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı dep tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara aq-uquq işğal etilgen territoriyalarda işğalci devlet qanunınıñ kirsetilüvini yasaqlay.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Rusiye tahqiqatı fevralniñ 17-nde FSBniñ musulmanlarnıñ (ekseriyeti qırımtatarı) evlerinde keçirgen kütleviy tintüvlerinden soñ tutulğan Azamat Eyupovğa psihiatrik ekspertiza yapılmasını istedi.
Bu aqta advokat Emil Kurbedinov Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Bugün müvekkilimnen FSB binasında olğanda Azamat Eyupovğa hastahanede psihiatrik ekspertiza yapılacağını bildim. Fikrimizni bildirdik – bu tamamen qanunsız bir şey, onı Aqmescit psihiatrik hastahanesine yerleştirmek içün bir sebep yoq. Tahqiqat, qabaatlanğanlar cinaiy mesüliyetten çekilmesin dep, er vaqıt psihiatrik ekspertiza keçire. Ambulator ekspertiza aqqında aytamız, bizde olğanı kibi hastahanedekini aytsaq, daa İlmi Umerovnıñ (Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini – QA) davasından berli tahqiqat insanlarğa basqı yapmaq içün bu aletni qullana, insanlarnı dayanılmaycaq şaraitlerge yerleştireler», – dep qayd etti Kurbedinov.
Advokatnıñ aytqanına köre, ondan «ilk tahqiqat malümatlarını bildirmemesi içün senet alacaq ediler».
«Menden tahqiqat malümatlarını aydınlatmaycağıma dair senet alacaq ediler. Mence, FSB hadimleri advokatnıñ yañlışını tapıp, ileride şantaj yapacaq ola. Başqa bir şey aytıp olamayım. Bu tamamen qanunsız olğanını qayd ettim, ve, ebet, bu senetni imzalamadım», – dep qoştı Kurbedinov.
Fevralniñ 17-nde saba erte yarımadanıñ bir qaç rayonında Rusiye quvetçileri musulmanlarnıñ evlerine keldi. Tahqiqat tedbirleri keçirilgende tutulğan insanlarnıñ tuvğanlarına berilgen malümatqa köre, olar Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesine istinaden (Terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ve böyle teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv – muar.) qabaatlana.
Tutulğanlarnıñ soy-sopları tintüvlerden soñ bildirgenine köre, Rusiye quvetçileri Ukraina pasportlarını da aldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası fevralniñ 17-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvler sebebinden cinaiy tahqiqat başlatıldı, dep bildirdi.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi Rusiye quvetçileriniñ Qırımda musulmanlarnıñ (ekseriyeti qırımtatarı ola) evlerinde keçirgen tintüvleri aqqında malümat Ukraina uquq qoruyıcılarına berile ve «milliy ve halqara seviyedeki işte» qullanılacaq, dep bildire.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Rusiye quvetçileriniñ qırımlılarnıñ evlerinde keçirgen tintüvlerini «cezalav ve qorquzuv şekli» dep adlandırdı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Qırım cumhuriyet ilmiy kütüphanesine ukrain yazıcısı İvan Frankonıñ adını qaytardılar. Bu ad kütüphanege 1956 senesi berilgen edi ve yaqında müessise ğayrıdan qayd etilgende lâğu etildi.
Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine kütüphane hadimleri bildirdiler.
Olarnıñ aytqanına köre, eski levhalarnı yerine qoydılar.
Kütüphane reberligi ile bağ yoq. Hadimlerniñ aytqanına köre, Rusiye Federatsiyasınıñ medeniyet nazirligi yerli akimiyetniñ «ukrain şeylerinen bütünley vedalaşmaq» ıntıluvlarını ögrengen soñ kütüphanege Franko adı qaytarıldı.
Malüm olğanı kibi, «İ.Ya.Franko adına universal ilmiy kütüphane» Qırım cumhuriyet müessisesi yoq etilgen soñ «Qırım cumhuriyetiniñ universal ilmiy kütüphanesi» medeniyet müessisesi olaraq çalışmaq kerek edi. Bu aqqında malümat kütüphane saytında derc etildi.
İşbu malümatqa köre, yoq etüv komissiyasınıñ reisi müessise müdiri Lüdmila Drozdova edi. Yoq etüv qararı Qırım «nazirler şurasınıñ» 2014 senesi avgust 19-ğa ait qararğa esaslanıp qabul etildi.
Kütüphane adınıñ deñiştirilmesi tenqitke oğradı. Qırımnıñ baş kommunisti Leonid Graç Rusiye prezidenti Vladimir Pütinge muracaatta bulunıp, yarımadada «medeniy vandallıqnı» toqtatmağa rica etti.


text:
Bunı «Grani.ru» bildire.
«Krım ve Rusiye daima birlikte» büyük levha yanında faaller «Qırım ve Rusiye beraber, ve qayda?» yazısınen levhanı köterdiler.
Levhadaki yarımadanı Rusiye repressiv qanunları ve maddeleriniñ sanları «qapata edi», faaller ise bu qanunlarnı aydınlatqan risalelerni tarqattılar.
Bu cedvelde «Çetel agentler aqqında», müminlerniñ duyğularını qoruv aqqında, separatizm aqqında, yaşav qaydı aqqında qanunlar, em de aqaretlev, dava açtıruv kibi şeyler içün mesülietni belgilegen cinaiy kodeksiniñ bir sıra maddeleri mevcut.
«Rusiye – Bizim Ulu Vatanımız ve Ğururımız! Men Vladimir Putin ve Rusiye halqını şanlı Aqyar ve Qırım yarımadasınıñ qaytmasınen can-yürekten hayırlayım! Endiden soñ Qırım ealisini de bu ikmetli, adaletli ve insaniy qanunlar qorçalay! Ura!», – denile risalede.
Bu sene mart ayında Qırımda Rusiyeniñ arbiy qol tutuvı ile sahte referendum keçirildi, onıñ neticesinde Rusiye Federatsiyası Qırımnı öz terkibine qabul etti.


text:
Kezlev civarındaki Yalı Moynaq (Zaozörnoye) qasabasında turistler, deñizde boğulmaqta olğan bir yaşındaki balanı qutardı. Bunı Qırım Fevqulâde Vaziyetler Nazirliginde bildirdiler.
"2019-ıncı yılda doğğan bala suvda boğulmaqta edi, yanında olgan adamlar onı qutardı, cocuqnı Krzlev bala hastahanesine qoydılar", - denile beyanatta.
Avgust 25-inde Qırımda tünevin deñizde eki adam elâk oldı, bir adam qurtarıldı.
Saq rayonınıñ Otar Moynaq (Uyutnoye) köyünde tahminen 50 yaşındaki aqaynıñ cesedi tapıldı. Onı da politsiyağa berdiler, bildirile müessiseniñ beyanatında.
Aluşta yalısında aqaynıñ cesedi tapıldı, Kefedeki plâjdan qadınnı ise hastahanege alıp kettiler.
Qırım qurtarıcılarınıñ malümatına köre, yılnıñ başından berli 37 suv qazası oldı, 26 adam elâk oldı, 30-ı qurtarıldı.


text:
Türkiye eyyetiniñ qırımtatar ealisiniñ yaşayışını ögrenmek maqsadı ile yapqan Qırım ziyareti «informatsion yalanlarını» yoq etmege yardım etecek, – dep tüşüne Oleg Rodivilov. O, Rusiye Tış işler nazirliginiñ avalesi ile eyyetniñ yanında buluna.
Bunı o, Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«İnformatsion aqınları yalanlarnı uydurdılar, olarnı vaziyetni yerde ögrenip teşkermek kerek. Bu inspektsiya ya da monitoring degil. Bu şahsiy bulunuv – yüz kere eşitmek yerine bir kere körmek daa yahşıdır. Bu ürmetli adamlar, uquq qorçalayıcılar, uquqçılar, ilim vekilleri, özüni siyasetçi saymaylar, çünki eyyet ğayrı resmiy ve olar siyasetke qarışmağa istemeyler», – dedi Rodivilov.
Onıñ aytqanına köre, eyyet maqsadları arasında – «yañı Rusiye Qırımı ile» tanış olmaq, qırımtatarlar ise, ya da, Rodivilov aytqanı kibi, «qırımtatar etnik gruppası», olarnı «din yaqınlığı ceetinden» meraqlandıra.
Onıñ qayd etkenine köre, Türkiye Tış işler nazirligi Rusiye Tış işler nazirligine muracaat etip, Qırımda eyyetniñ yanında olmağa rica etti.
Bazarertesi künü, aprel 27-de, Aqmescitke ğayrı resmiy Türkiye eyyeti keldi. Qırımtatarlarnıñ Qırımdaki vaziyetini ögrenecek olğan eyyetniñ erkânında alim ve uquq qorçalayıcılar bar.
Eyyet erkânına Türkiye Büyük Milliy Meclisiniñ AK Partili sabıq deputatı Mehmet Zafer Üskül, Türkiye parlamentiniñ insan aqları saasındaki tedqiqler komissiyasınıñ sabıq yolbaşçısı, uquq qorçalayıcı Levent Korkut, Tış iqtisadiyat alâqalar Şurasınıñ Avrasiya regionınıñ memleketleri ile işbirlik koordinatorı Çala Mazlum, em de Türkiye aliy oquv yurtlarınıñ bir qaç hadimi kirmekte.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Türkiye parlamentiniñ vekilleri eyyetiniñ Qırım ziyareti boyunca neticeler çıqarmağa aşıqmamağa çağırdı. Çubarov çarşenbe künü, aprel 29-da, Facebook saifesinde bildirdi ki, bunıñ kibi eyyetniñ yollaması, onıñ maqsat ve vazifeleri, Qırımdaki iş cedveli er bir taraf, şu cümleden qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev ile muzakere etilgen edi.


text:
Mayıs 18-de Qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añma kününde «Radio Promin» qırımtatar halqınıñ muzıkasını taqdim etecek «Yırlar memleketi. Qırım» («Strana Pesen. Krım») leyhasına başlaycaq. Bunı radionıñ közeticisi Dmitriy İvanov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, yayında Camala, Enver İzmaylov, Elzara Batalova kibi belli qırımtatar icracılarınıñ eserleri yanğıracaq, em de keniş cemaat bilmegen adlar olacaq.
Şu cümleden – Aysel Baliç Aliye Yakubova, Reana Tarkova, Evelina, «Stazis» taqımı, «Alfa Leo», «Faeton», «Shatur Gudur», Asan Hayretdinov, Nariman Baliç ve DJ Bebek.
«Yırlar memleketi.Qırım» leyhası mayıs 18-de saat 12.10-da «Radio Promin» radiosında «Radiopress» yayını çerçivesinde taqdim etilecek. Matbuat konferentsiyasında «Shatur Gudur» rok-taqımınıñ çalğıcıları Suleyman ve Cemil Mamutov iştirak etecekler, em de Camala telefon vastasınen olarğa qoşulacaq.
«Radio Promin» radio diñleyicilerine radionıñ Facebook saifesinde çalğıcılarğa sual bermege teklif ete. Matbuat konferentsiyasınıñ audio- ve videoyayınlavı canlı yayında «Radio Promin» internet saifesinden, em de Cemaat radio yayınınıñ ekinci kanalındaki «Radio Promin» ağında olacaq.


text:
Avropa elçileri Rusiyeniñ Rostov-na-Donu mahkemesiniñ Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri, qırımtatar musulmanları Enver Ömerov, Riza Ömerov ve Ayder Cepparovğa çıqarğan ükümini takbih etti. Olar qırımlılarnı azat etmege çağırdı.
«Üç qırımtatarına 48 yıl apis cezası qararı qabul etilmemeli. Rusiyede qanunsız şekilde tutulğan ve apiske alınğan bütün ukrainalılar azat etilmeli», – dep yazdı İsveçinıñ Ukraina elçisi Tobias Thyberg Twitterde.
Avropa Birliginiñ Ukraina elçisi Matti Maasikas üç qırımtatarına çıqarılğan ükümge şaştı, dep bildirdi.
«Qanunsız tutulğan ve apiske alınğan ukrainalılar acele azat etilmeli», – dep yazdı elçi Twitterde.
Yanvarniñ 12-nde Rusiye mahkemesi Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüslerini sert rejim koloniyasında qalmalarına üküm etti. Enver Ömerov 18 yılğa, Ayder Cepparov 17 yılğa, Riza Ömerov 13 yılğa üküm etildi. Mahkümler qabaatlarını tanımay.
Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisova qırımlılarğa çıqarılğan ükümni takbih etti, Ukraina Tış işler nazirligi ise Rusiyeden mahkeme qararını lâğu etmesini ve qırımtatarlarnı azat etmesini talap etti. Rusiye tarafı Ukraina nazirliginiñ beyanatına daa cevap bermedi. Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Rusiye mahkemesiniñ ükmüni «daa bir repressiya dalğası» dep adlandırdı.
Bundan bir kün ögüne onlarnen qırımtatar faali Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüslerine üküm çıqarılacaq mahkeme oturışuvına Qırımdan Rostov-na-Donuğa yol aldı. Amma yanvarniñ 11-nde aqşam Keriç köpründe Rusiye politsiyasınıñ hadimleri vesiqalar teşkerilecek manaçığınen qırımtatarlarnı gece boyunca tuttı. Saba episi Qırımğa qaytmağa mecbur edi. Daa soñra Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası qırımtatarlarnıñ Keriç köpründen keçmesi blok etilgeninden tahqiqat başlattı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Türkiye Tışqı işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu qayd ete ki, onıñ devleti Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilgenini qabul etmeycek. Bunı o fevral 10 künü Ukraina Tışqı işler naziri Pavlo Klimkin ile birlikte ötkerilgen matbuat konferentsiyası devamında beyan etti, dep haber ete UNİAN.
Çavuşoğlu: «Türkiye Ukrainanıñ topraq bütünligini, mustaqilligini, suverenitetini ve siyasiy birlgini bütünley destekley. Bizler er daim bunı halqara seviyede ve eki taraflı körüşüvlerde de qayd etemiz. Ve men ayrıca daa bir kere ifade etmege ister edim: biz iç bir vaqıt Qırımnıñ qansunsız işğalini qabul etmeycemiz», – dep ayttı.
Onıñ sözlerine köre, Türkiye Ukrainanıñ şarqıy bölgelerinde vaziyetniñ eñ yaqın zamanda tüzelgenini tiley.
Keçende Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov Türkiye TİN naziri Mevlüt Çavuşoğlu ile Qırım meselesini muzakere etken ediler.


text:
Groznıy merkezinde, dekabr 4-de, Matbuat evinde keçirilgen amleiyat neticesinde yedi boyevik elâk oldı, dep bildire Çeçenistan başı Ramzan Kadırov, haber ete Azatlıq Radiosı.
Cumaaqşamına keçer gecesi saat 1:00 Çeçenistan paytahtında üç maşina vastası ile areket etken silâlı insanlarnıñ taqımı yol-patrul hızmetiniñ noqtasına ucm etti. GİBDD hadimleri şübeli maşinanı toqtatmağa tırıştı. Boyevik ve politsiya hadimleri arasında atışma yüz berdi. Farqlı malümatlarğa köre, üçten beşke qadar politsiya hadimi elâk oldı.
Ameliyatnı Ramzan Kadırovnıñ öz idare etkeni bildirile. Groznıy merkezinde «kontrterroristik ameliyatnıñ uquqiy rejimi» üküm sürmekte.
Çeçenistan yolbaşçısı Ramzan Kadırov ücüm etkenler politsiya kiyiminde olğanını qayd etti


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Moldova ükümetiniñ reisi Pavel Filip ile körüşip, Moldova ortaqlarını Ukraina devlet sıñırlarına qoltutqanları içün teşekkürlerini bildirdi, dep bildire devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti.
«Şunı hatırlatmaq ister edim ki, Moldova 2014 senesi mart ayında BMT Baş assambleyasınıñ rezolütsiyasına rey berip, mustaqilligimizge qoltuttı ve 2016 senesi dekabr ayında işğal etilgen Qırımda insan aqları vaziyetine dair rezolütsiyağa qoltutmaqnen beraber onıñ müelliflerinden biri oldı», – dep qayd etti Ukraina prezidenti.
Poroşenko Moldova yigirmi beş yıl evelsi topraqlarınıñ bir qısmını coyıp, aynı vaziyette olğanını hatırlattı.
«Bugünde-bugün köremiz ki, em Ukraina, em de Moldovağa memleketlerimizniñ halq taqdirini çezmege imkân berecek reintegratsiya şekillerini aşlaycaq olalar. Bu ıntıluvlar yutturacaq. Ukraina ve Moldova halqara seviyede tanılğan devlet sıñırlarını ğayrıdan tikleyceler. Dünyanıñ demokratik toplulığı buña qoltuta. Razı olmağanlar ise medeniyetniñ o bir tarafında qala», – dep ayttı Ukraina prezidenti.
Moldova ükümetiniñ reisi Ukraina topraq bütünligine qoltutqanını daa bir kere aytıp, Moldovanıñ Qırım ile bağlı baqışlarını seslendirdi: «Moldova Cumhuriyeti Ukraina topraq bütünligi ve mustaqilligini tanıy ve oña qoltuta».
Pavel Filik qayd etkenine köre, Moldova ileride de Ukrainanıñ mustaqillik ve topraq bütünligi oğrunda küreşine qoltutıp, yardım etmege azır olğanını tasdıqladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırım paytahtı merkezinde Qırım «halq imayesi» ve GİBDD hadimleri nevbette turacaq gece-kündüz közetme noqtası peyda oldı, haber ete Krım Media.
Aqmescit memuriyetiniñ başı vazifelerini eda etken Gennadiy Baharev aytqanı kibi, işbu noqta oktâbr 29 künü Karl Marks ve Serova soqaqlarnıñ çarpışmasında peyda oldı.
«Halq imayesi» ve GİBDDniñ esas vazifesi – şeer merkezine naqliyatnı kirsetmemek.
Yaqında közetüv noqtasında PPS bölügi da nevbette turacaq.
Neşirniñ malümatına köre, GİBDD hadimleri oñaytsızlıqlar olmasın dep şeer merkezinde yaşağan aqmescitliler aqqında malümatnı topladı – olar maniasız keçe bilecekler.
Qalğanlarnı piyade zonasına kirsetmecekler, deyler Aqmescit memuriyetinde.


text:
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi jurnalist, faal ve lâqayt qalmağanlarnı 2019 senesi mart ayında Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan qırımtatar faalleriniñ mahkemelerine kelmege davet ete. Bu aqta teşkilâtnıñ Qırım.Aqiqat mühbirine bergen açıq muracaatında aytıla.
«Jeneva şartnamesiniñ cenk vaqtında vatandaş ealisini qoruv 76-ncı maddesi bozulıp, tutulğanlar Rostov-na-Donuğa avuştırılğan edi, anda ise ayrı tahqiqat izolâtorlarına yerleştirildi. 2019 senesi mayısnıñ 13-14-nde Rostov-na-Donu şeeri ve Rostov vilâyetiniñ 5 mahkemesinde 2019 senesi martnıñ 27-nde apiske alınğanlarnıñ sıñırlav müddetini uzatuv oturışuvları olacaq. Keçirilmesi planlaştırılğan mahkeme oturışuvlarına kelip, qanunsız taqip etilgen Ukraina vatandaşları, qırımtatarlar, faaller, Qırımdaki cemaat imayecilerine qoltutmağa davet etemiz», – dep ayta faaller muracaatlarında.
«Qırım birdemligi» qayd etkenine köre, davanıñ 24 mabüsinden 18-i teşkilât faali ola, qabaatlanğan daa bir kişi – Edem Yayaçikovnıñ bulunğan yeri alâ daa belli degil.
Mayısnıñ 13-nde Rostov-na-Donu Lenin rayon mahkemesinde dört oturışuv (saat 14:00-dan başlap) ve Taganrog şeer mahkemesinde dört oturışuv (saat 10:30-dan) keçirilecek. Mayısnıñ 14-nde Şahtinskiy şeer mahkemesinde dört oturışuv (saat 9:00-dan), Oktâbrskiy rayon mahkemesinde üç oturışuv (saat 10:30-dan) ve Rostov-na-Donu Kirov rayon mahkemesinde sekiz oturışuv (saat 9:30-dan) olacaq.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan faallerni apiske aldı.
Martnıñ 29-nda Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımdaki tintüvlerden soñ qıdırılğan qırımtatar faali Edem Yayaçikovnı tutıp aldı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Martnıñ 29-nda Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina Qırım.Aqiqatqabildirgenine köre, Qırımda tevqif etilgen 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
AB tış işleri nazirleriniñ oturışuvından evel Avropa Birligi tış işleri ve havfsızlıq siyaseti boyunca yüksek temsilcisi Federika Mogerini, Ukrainağa tolusınen siyasiy ve maddiy yardım kösterecegini ve Qırımnıñ qanunsız ilhaqı tanılmaycağını tasdıqlaycağını beyan etti.
«Men Kyivge AB tolusınen qol tutacağı, Minsk añlaşmalarınıñ amelge keçirilüvi ve qanunsız dep sayılğan Qırım ilhaqını tanımağaycağınen bağlı mesaj berdim. Ayrıca islâatlarğa tolusınen qol tutacağımız aqqında ayttım – biz nazirlernen bu aqta laf etecekmiz», – dep bildire Avropa diplomatiyasınıñ reberi Federika Mogerini, Ukrainağa «tolu siyasiy ve maddiy yardım» berilecegini beklegenini ilâve eterek.
Martnıñ 9-nda Avropa kommisiyası resmiy olaraq Ukrainağa bir milliard eurolıq makromaliyeviy yardım bermekni teklif etken edi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bu qarar Ukrainadaki «islâatlar ilerileviniñ» tanılması olğanını ayttı.
Fevral soñu- martnıñ başında Petro Poroşenko bir qaç sefer taqımınen beraber, «Ukrainanıñ Avropa Birligi ve NATOnıñ» azası oluv strategiyasınınen alâqalı «teklifni» Anayasağa «bağlap» qoymaq kerek olğanını aytqan edi. Martnıñ 16-nda cenk meydanına yaqın zonanı ziyaret etken prezident, Ukrainanıñ NATO ve Avropa Birligine kirmege ıntılğanına dair Anayasağa deñişmeler kirsetilüvi boyunca leyha azırlanmasına buyruq bergeni aqqında aytqan edi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırımnıñ 2018 senesine qadar işğalden azat etilecegine ümüt besley.
«2018 senesi Qurultaynıñ yañı vekilleri saylanılacaq. 2018 senesi Rusiyede Putin olmaycaq, Qırım azat etilecek», – dedi o.
Bunıñ ile Çubarov nevbetteki Qurultaynıñ Qırımda keçirilecegini istisna etmedi. Şimdi, dey Meclis reisi, 2013 senesi 5 yılğa saylanılğan Qurultaynıñ vekâletleri daa bitmegen.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina millet vekili Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclis reisi, millet vekili Refat Çubarov ve «Eurovision-2016» ğalibi olğan yırcı Camala, «Fokus» mecmuasınıñ tertip etken Eñ itibarlı 100 ukrainli cedveline kirdiler.
Bu cedvel mecmuanıñ sitesinde yerleştirgen.
Refat Çubarov 61 yerde yerleşti, Mustafa Cemilev – 62. Camala bu reytingniñ 96 satırında yerleşti.
2015 seneside Cemilev ve Çubarov «Fokus» mecmuasınıñ 100 Eñ itibarlı ukrainliler reytinginide yer alğan ediler. Olar 50 ve 51-ci erlerni tuta ediler.


text:
PACE Ukraina eyyetiniñ yolbaşçısı Mariya Mezentseva sentâbrniñ 27-nde Strasbourgda çıqışta bulunıp, işğal altındaki Qırımda Rusiye quvetçileri qırımtatarlarnı tutıp apiske aldı dep hatırlattı ve teşkilâttan buña cevap bermesini talap etti.
O, PACE bürosı «Ukraina eyyetiniñ Qırımda qırımtatarlarnıñ siyasiy taqip etilüvi aqqında munaqaşa keçirüv muracaatını red etti», dep tasdıqladı.
«PACE yüksek reberliginden zenaatdaşlarımıznıñ haber etkenine köre, bu qarar PACEniñ iyün ayında «Qırımda qırımtatarlarnıñ taqip etilüvinen bağlı» vesiqağa qoltutqanınen bağlı ve PACE bu qararğa riayet etilüvni taqip etmek içün monitoring vastasınen elinden kelgenini yapa», – dep añlattı Mezentseva.
«Çıqışımda büro qararına razı olmağanımnı bildirip, PACE Monitoring Komiteti ve Ayırım meseleleri komiteti yaqında olğan qırımtatarlarnıñ tutuluvına cevap bermeli ve reglamentke köre areket etmeli, dep qayd ettim. Rusiye mecburiyetlerini yapuv monitoringi altında ve bu olarğa fayda ketirmeycek, eyyetimiz bu aqta susmaycaq! İleride Rusiye eyyetiniñ vekâletlerini temyiz etmek içün daa bir delil olacaq!», – dep qoştı Mezentseva.
Avropa Şurası Parlament Assambleyasınıñ (PACE) «Qırımda tamır halqlarnıñ Rusiye Federatsiyası tarafından siyasiy taqip etilüvi» mevzusında munaqaşa keçirmeycegi aqqında PACEdeki Ukraina Yuqarı Radasınıñ daimiy eyyet azası Lesâ Vasilenko bildirgen edi.
Hatırlatamız, Avropa Şurası Parlament assambleyası iyünniñ 23-nde Rusiye işğal etken Qırımda qırımtatarlarnıñ aqları aqqında qararnı qabul etti.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov PACEniñ Rusiye işğal etken Qırımda qırımtatarlarnıñ aqları aqqında qararınıñ qabul etilüvini «doğru» dep adlandırdı.
Rusiye Devlet Dumasınıñ halqara işler komitetiniñ reisi Leonid SlutskiyRusiye PACEniñ işğal altındaki Qırımda qırımtatarlarnıñ aqları bozuluvına dair qararnı yerine ketirmeycek, dep bildirdi.
Rusiye Devlet Dumasınıñ spikeri Vâçeslav Volodin PACEde qırımtatarlarnıñ aqları bozulğanına dair taqdim etilgen maruzanıñ müellifi, İslandiya vekili Sunna Evarsdottirniñ memleketke kirişini yasaqlamaq içün teşebbüsçi ola bile, dep bildirdi.
Ukraina eyyeti Qırımda insan aqlarınıñ vaziyeti, insanlarnıñ ğayıp oluvı ve yarımadada qanunsız apiske aluvlar, qırımtatarlarnıñ aqlarını qoruv, Rusiyeniñ Qırımtatar Milliy Meclisini «terror teşkilâtı» olaraq tanıma qararınıñ lâğu etilüvinen bağlı meselelerni Avropa Şurası insan aqları komissarı Dunja Mijatović ile muzakere etken edi.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.