text:
Kosovo: YB Serbianı tınıçlandıru yulların qarıy
Kosovonıñ bäysezlege mäsäläse eşendä äwzim qatnaşqan Yewropa berlege xäzer saylawlar aldınnan, Serbiäne Yewropa Berlege yulında totu mömkinçelegen barlıy. Şul isäptän, ike aradağı mönasäbätlärne yomşartu öçen nindi adımnar yasarga kiräk, bügen bu mäsäläne söyläşer öçen Yewropa berlegenä äğzä illärneñ tışqı eşlär ministrları Brusseldä oçraşa.
Yewropa Berlegeneñ Brüsseldäge yuğarı citäkçeläre Kosovo bäysezlegen yaqlıy. Serbia belän Yewropa Berlege arasındağı mönäsäbätlär şul säbäble gel naçaraya. Yewropa Berlege tışqı eşlär ministrları, Serbia belän bulğan mönäsäbätne yomşartu maqsatında bügen Brüsseldä oçraşa.
Oçraşu aldınnan yasağan çığışında, Yewropanıñ tışqı eşlär häm iminlek ölkäsendäge yuğarı wäkile Javier Solana, “berlek Serbianı äğzälek mäsäläsendä yaqlarğa tiyeş” dip belderde.
“Yewropa Berlege ministrlarınıñ – Serbianın berlekkä yaqınayu mäsäläsendä näticäleräk cäwap berüe öçen qulımnan kilgän qadär tırışaçaqmın”
Berlekkä äğzä illärnen kübese Serbianıñ berlekkä tulı äğzälege öçen berençe adım sanalğan Totrıqlıq häm berläşü kileşüen xuplıy.
Yewropa Berlegenen bu adımının maqsatı, prezident saylawlarınan elek, Serbiada uñay täser qaldıru.
Läkin kileşünen imzalanuı öçen berlektäge illärneñ urtaq fikergä kilüe şart. Bu kileşügä Hollanda rizasızlıq belderüen täqrarlıy. Hollanda suğış cinäyätlärendä ğayeplängän Ratko Mladiçneñ oçqıçqa utırtılıp Hague mäxkämäsenä çığarılğançı, bu kileşügä qarşı toraçağın belderä. Bu mäsälä Hollandalı tınıçlıq saqlaw yaqtaşlarının – Mladiç citäkçelegendä Bosniädäge Serb köçläreneñ 1995 yılda, suğışta 8 meñ möselman ir-yegetlärnen Srebenicada üterülüenä protest belderüennäñ soñ xalıq arasında bu tawış quptarğan ide.
Yewropa berlegeneñ bu yaqınlaşu çaqıruına Belgradnın cäwabı ni bulır bu mäsälädä äle bilgesez. 3 fivralda bulaçaq prezident saylawlarının soñgı turında köç sınaşaçıq ütä milliätçe Boris Tadiç häm Yewropağa yaqınlığı belän tanılğan Tomislav Nilkoliç, alarnıñ ikese dä Kosovo bäysez bularaq tanılğan oçraqta kileşügä qarşı toraçağın iğlan itkän ide.
Yewropa Berlege bügenge cıyılışnıñ hiç yuğı kileşü imzalawda kön bilgelärgä faydası bulır dip ömet itä. Berlekneñ kiñäyü komissarı Olli Rehn bügen irtä belän bulğan matbuğat oçraşuında, Totırıqlıq häm berläşü kileşüe tizdän imzalanır dip ömet itüen belderde. Läkin bu kileşü imzalansa da anı raslaw waqıtında Mladiç häm Karadiçne qulğa alu şartı qalaçaq dip äytte.
Kileşüne imzalaw mäsäläsendä qarşılıqlar betärme, älegä mäğlüm tügel. Läkin berlek bu cıyılışta Serbia öçen ber yaxşılıq uylıy. Bu söyläşü barışında, berlektäge illär yıllar buyına üz eçendä çiklängän Serbia watandaşları öçen Yewropağa vizasız baru mömkinçelege birgän plannı täqdim iteläçäk.
Şulay da yaqınayu säyäsäte, Kosovonın bäysezkä omtılışın tuqtatmıyaçaq. Läkin bu eş, Serbiada prezident saylawları tämamlanğançığa qadär köttereläçäk
Yevropa berlegendäge bar däwlätlätlärdä Kosovonı bäysez bularaq tanıluın yaqlamıy. Misal öçen Kıbrıs häm ber niçä äğzä il bu adımğa şübhä belän qarıy. Alar azçılıqlar mäsäläsendä alğa taba problemnär çığuı qurqınıçınnan şiklänäp, bu eşneñ başta BMO tarafınnan
xuplanuın yaxşı kürä.
Yewropalı ministrlar şul uq waqıtta, Kosovo töbäge iminlege öçen bik möhim bulğan 2 meñnäp tärtep urnaştıru polisiäsen cibärü qararın qabul itüdä qarşılıqlar bulmas dip farazlıy.


c: text/html

text:
Mäğlümät küplege, xaqlıqnıñ qıtlığı
Jurnalistlar, mäğlümät çaraları küp, läkin xaq mäğlümät barıber citmi. Barı tik bälä-qaza ğına respublikağa iğtibarnı arttıra. Comğa könne Däwlät Sovetı sessiäsendä Rusiä general' prokurorı urınbasarı Aleksandr Zvyaginsev protestı buyınça Tatarstan konstitutsiäsenä 3 distäläp üzgäreş kertü mäsäläse qaraldı. Tatarstanğa däwlät, suverenitet, grajdanlıq digän töşençälärne ütmäs balta belän kisep taşlaw awır, bik awır. Deputatlar Zvyaginsevnıñ protest xatın uqıp, Rusiä konstitutsiäse belän çağıştırıp qarıylar da, Tatarstan qanunnarınıñ Rusiä baş qanunına täñgäl turı kilüen kürälär. Dimäk, Tatarstan digändä, xättä Rusiä konstitutsiäse dä nipoçem. Rusiäneñ jurnalistikası cayı çıqqanda tatarlarnıñ üzençälegenä, baş birmäslegenä bäylänep tora.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Xäzerge waqıtta berlektä prezidentlıq itüçe Gretsiä xökümäteneñ wäkile Christos Protopapas Yewropa Berlegendäge barlıq 15 ilneñ dä däwlät başlıqları bu oçraşuda qatnaşırğa rizalıq belderde dide. Protopapas äytüençä, Gretsiä premyer-ministrı Costas Simitis älege oçraşudan soñ ikençe könne ük andağı söyläşülärneñ näticäläre belän berlekkä namzät bulğan 13 ilneñ citäkçelären tanıştırırğa ciına. Yewropa Komissiäse wäkile Jean Christophe Filori bu oçraşu mömkin qädär urtaq qaraş, urtaq yul bilgeläw häm älege bik qiın mäs’älägä bağışlanğan dialog oyıştıru mömkinlege biräçäk dide.


text:
Yewropa Şurasınıñ keşe xoquqları wäkile Alvaro Gil-Robles terrorğa qarşı köräş Rusiädä töp irekleklärne çikläw öçen faydalanılırğa tieş tügel di.
Mäskäwdä jurnalistlar aldında çığış yasap ul terrorğa qarşı köräştä keşe xoquqları, töp irekleklär xörmät itelergä, qanun bozılmasqa tieş dide.
Gil-Robles bu Könbatış qimmätläreneñ nigeze, monı onıtuçılar terrorğa qarşı köräştä berençe bäreleşne ük ottıraçaq dide.
Frans Press agentlığı xäbär itüençä, Gil-Robles prezident Putinnıñ Beslan waqıyğalarınnan soñ terrorğa qarşı köräşü öçen dip iğlan itkän çaraların tänqitlägän.
Putin Rusiädäge töbäk başlıqların saylawnı beterep alarnı üze bilgeläp quyaçağın beldergän ide.


text:
Enver Demirbağ - Tecnis
Sanatçı : Enver Demirbağ
Türkü : Tecnis
Etiketler : Enver Demirbağ - Tecnis türkü indir, Enver Demirbağ - Tecnis türkü dinle, Enver Demirbağ türküleri, Tecnis mp3 indir, Enver Demirbağ türküleri Tecnis türküsü, Tecnis sözleri, Enver Demirbağ mp3 dinle, Enver Demirbağ download, Tecnis bedava mp3, Enver Demirbağ türkü sözleri, Enver Demirbağ türkü dinle, Enver Demirbağ son albüm indir
Enver Demirbağ Türküleri
Enver Demirbağ - Hayriyemin Alçak Damı
Enver Demirbağ - Yel Eser Kum Savrulur
Enver Demirbağ - Yere Kum Savrulur
Enver Demirbağ - Yüksek Ayvanlarda
Enver Demirbağ - Bu Dere Buz Bağlamış
Enver Demirbağ - Evleri Uçta Yarim
Enver Demirbağ - Çatalkaya Kışladır
Enver Demirbağ - Kalede Kavun Yerler
Enver Demirbağ - Dağlar Dağımdır Benim
Enver Demirbağ - Muhalif Hoyrat
Enver Demirbağ - Kaşların Oydu Beni


text:
Xalıqara student sportı berläşmäse wäkilläre kilä
18 sentäber könne Qazan şähäre idäräçeläre kiñäşmäsendä şähär merı İlsur Metşin Rusiä wäkillegeneñ Turin şähärenä räsmi säfärenä näticälär yasadı. İnde xäbär itüebezçä, şuşı könnärdä İtaliäneñ Turin şähärendä 2007 yılda uzaçaq studentlarnıñ qışqı universiadasın täqdim itü çaraları ütte. Älege çaralarda Rusiä delegatsiäse sostavında Tatarstan wäkilläre dä qatnaşqan ide. Bilgele bulğança, Qazan şähäre 2011 yılda studentlarnıñ cäyge universiadasın qabul itügä ğariza tapşırğan ide. Qazanlılar Turinda üzen barı tik yaxşı yaqtan ğına kürsätkän. 24 oktäberdä Qazanğa Xalıqara studentlar sportı assotsiatsiä wäkilläre kilüe kötelä. Komissiä äğzalarına qarar qabul itkänçe ğadi keşeläreñ fikeren dä belüe ixtimal. Alar metroğa kerep, xalıqnıñ Universiada ütkärügä mönäsäbätlären sorıy ala. Universiada - Olimpiada kebek sport yarışınnan soñ ikençe zur çara. 2011 yılda Universiada Qazanda uzsa, şähär üzeneñ üseşendä yaña basqıçqa kütäreläçäk", - di İlsur Metşin. 2011 yılğa qädär Qazanda sportnıñ su törläre öçen saray häm köräş sarayın açarğa kiräk. Şulay uq Universiadada qatnaşuçılar öçen 10 meñ urınğa isäplängän Olimpiä awılın torğızırğa kiräk. Dönya däräcäsenä turı kilüçe Boz sarayı häm “Basket-xoll” şähärdä bar inde.


text:
Bügen Çexiädä Yevropa Berlegenä kerü mäsäläsendä referendum tämamlandı. İlneñ statistika komitetı belderüençä, ike kön barğan tawış birülärdä saylawçılarnıñ 55 protsentı qatnaşqan. Şularnııñ 77 protsentı Yevropa Berlegenä quşılunı xuplap tawış birgän. Çexiä premier-ministrı Vladimir Şpidla, bu näticälär çexlarnıñ Yevropa Berlegeneñ ber öleşe bulırğa teläwen kürsätä dip belderde:
Audio: "Bu näticälär Çex respublikasınıñ "äye" dip äytüwe, minemçä, bu - iskitkeç näticä."
Şulay itep, Çexiä kiläse yılda Berlekkä quşılunı xuplağan 7-nçe il buldı. Moñarçı näq şundıy referendumnar Polşa, Macarstan, Litva, Malta, Sloveniä häm Slovakiädä ütkän ide.


text: Şarm-äl-Şäyx. Biredä barğan iqtisadi cıyın qısalarında fälästin prezidentı Mäxmüt Ğabbas İzrail premyer-ministrı urınbasarı Şimon Peres häm tışqı eşlär ministrı Tsipi Livni belän oçraştı. Ğinwarda uzğan saylawlar näticäsendä fälästin xakimiatenä radikal Xämas törkeme kilgännän birle bu fälästin wä İzrail citäkçeläre arasında berençe yuğarı däräcäle oçraşu. İzrail radiosı mäğlümatına qarağanda, şul söyläşülärdä ike yaq ta üzara aralaşunı Xämastan başqa ğına alıp baru yulların tikşergän. İzrail Xämasnı terror törkeme dip sanıy, ä Xämas İzrailne tanudan baş tarta.


text: Fransiä prezidentı Jacques Chirac bügen, berençe dönya suğışında Fransiä öçen häläk bulğan meñlägän möselman keşeseneñ istälegenä häykäl açu çarasında qatnaştı. Bu könnärdä Verdun bäreleşläreneñ 90 yıllığı bilgelänä. Fransiäneñ Möselman Şurası başlığı Dälil Bubekir, möselmannarnıñ üz üzlären qorban itülären tanu – sosial kierenkelekne kimetügä yardäm itüenä ömet belderde. Xristian häm Yähüdlärdä şundıy häykällär inde bar ide. Fransiä berençe dönya suğışına 600 meñgä yaqın xärbine üzeneñ koloniäsennän cıyğan ide. Alarnıñ kübese Aljir häm Tunis kebek möselman illärennän buldı.


text:
Matbuğatqa küzätü
Çärşämbe könne tatar telendä basılğan gäcitlär bügen küp tügel. Alar arasında iñ külämlese – Watanım Tatarstan. Üzeneñ çärşämbe sanında ul soñğı könnärneñ räsmi xäbärlärennän başqa Mintimer Şäymievneñ “Novaya gazeta”da basılğan äñgämäse belän tanıştıra. Şulay uq gäcit respublika Däwlät Şurasına saylawlarda qatnaşaçaq nämzätlär xaqında mäğlümatlar birä. Bu yulı uquçılar Rusiä Kommunistlar firqäseneñ Tatarstan bülekçäse nämzätläre belän tanışa ala. Annan tış, gäcitneñ çärşämbe sanında respublikanıñ Alekseevski rayonı turında, Rusiädä yäşäwçe balalarnıñ yazmışı xaqında yazmalar da urın alğan. 27nçe ğinwar – Leningrad qamalışın özügä 60 yıl tulu uñayınnan, Watanım Tatarstan Suğışçan dan klubınıñ älege temağa bağışlanğan utırışı turında yaza. Älege xaqta rus telendä basıla torğan Veçernyaya Kazan' gäcite dä söyli. Şulay uq bu gäcit cırçı Zakir Şäxbannıñ yaña ğına dönya kürgän cıyıntığı turında da yaza. Zaman törkemennän kitep, üzeneñ şäxsi karyerasın başlağan cırçınıñ bu äle berençe icat cimeşe. Anda muzıkantnıñ tormış iptäşe – Gölüsä xanımnıñ dä icatı urın alğan.
Gölnaz İlgizär


text:
8 may - Qızıl xac häm yarım ay cämğiäte köne
Keşelärgä qayğılı könnärdä qızıl xac häm yarım ay cämğiäte wäkilläre yärdämgä kilä. Älege märxämätle oyışmağa nigezne 1863 yılda şveytsar gumanistı Anri Dyunan salğan. Ul İtaliädä barğan suğışnıñ şahitı bula häm 23 meñ keşeneñ yaralanıp, qırda yärdämsez yatıp qalğanın kürä. Şveytsar gumanistı köçe belän suğış qırlarında yaralğan keşelärgä yärdäm itüçelär törkeme oyışa.
Rusiädäge Qızıq xac cämğiätenä bıyıl 140 yıl tula. Tatarstanda bu ictimaği oyışma küpkä soñraq barlıqqa kilä. Ul barı tik 1921 yılda ğına eşçänlek alıp barırğa röxsät ala. Tatarstandağı qızıl xac häm yarım ay cämğiäteneñ tarixı isä waqiğalarğa şaqtıy bay. Grajdannar suğışı, açlıq, epidemiälär, ikençe dönya suğışı zamanında da şäfqät tutaşlarınıñ öleşe bik zur bulğan. Yaralanğan xärbilärne qotqaru öçen yaqtaşıbız F.Çanışewa yuğarı büläkkä - Florens Naytingeyl medalenä layıq bulğan. Xäyer, andıy Çanışewalar ul zamannarda şaqtıy küp bulğan. Näq menä alar köçe belän oyışma keşelärne ülemnän qotqarğan, yäşärgä köç birgän. Şunısı iğtibarğa layıqlı, Qızıl xac häm yarıym ay cämğiäte wäkilläreneñ eşe çın mäğnäsendä märxämätlelek. Alar ber tien almıyça xezmät kürsätkän häm kürsätä.
Qızıl xac häm yarım ay cämğiäte bügen dä eşli. Bilgele, xäzer oyışma, anıñ strukturası üzgärde. Ul küpkä keçeräyde. Anıñ wäkälätlären başqa däwlät oyışmaları alğan. Qızıl xac ictimaği oyışma isä bügen törle şirkätlär oyışqan binanıñ keçkenä bülmäsendä urnaşqan. Tağın şunısın äytergä kiräk, oyışmanıñ embleması - bilgese dä üzgärde. Oyışmanıñ Qızıl xac häm yarım ay bilgese şaqtıy küp bäxäslärgä säbäpçe bulğan ide. Qayberäwlär anı xristian häm möselman bilgese itep kürgän. Oyışmanıñ yaña bilgese bu qarşılıqlarğa noqta quydı. Xäzer ul qızıl xac da, ay da tügel, ä qızıl rubin.
Cämğiätneñ strukturası üzgäreşlär kiçersä dä, anıñ maqsatı bügen dä üzgäreşsez qala. Bügenge köndä oyışma wäkilläre yärdämsez qalğan ölkän keşelärgä, awıru, yätim balalarğa bulışa. Qızıl xac häm yarım ay cämğiäte citäkçese Lyutsiä Äxmädullina äytüençä, oyışmada yäşlär şaqtıy aktiv eşlär alıp bara:
Balalar yortlarına, ölkännärgä matdi yärdäm kürsätäbez. Bezgä isä törle şirkätlär bulışa. Tatneft' şirkäte, mäsälän, ber balanı Sankt-piterburgta däwalaw öçen zur aqçalar birde. Bäxetkä qarşı, andıy misallar häm märxämätle oyışmalar az tügel.Tatarstandağı Qızıl xac häm yarım ay cämğiäteneñ räise Lyutsiä Äxmädullina buldı. Hönäri bäyrämnären oyışma wäkilläre xezmättä qarşı aldı.
Al'bina Zäynulla


text:
“Duslıq yortı” çaraları tatarğa närsä birä
Omski ölkäsendä eşläp kilüçe milli-mädäni üzäklär häm moxtariätlär belän eşläwçe töbäqära milli mädäni - sport berläşmäse “Seber” yäğni “Duslıq yortı” üzeneñ çirattağı millätara çarasın - törle milli icat kollektivlarınıñ ğomum konsertın ütkärde. Bıyılğı bu çara kollektivlarnıñ xisap konsertı dip ataldı häm “Duslıq yortı” urnaşqan mädäniät sarayında uzdı. Konsertta qatnaşuçılarnıñ sanı 250 keşedän artıq buldı. Tatarlardan anda “Umırzaya” xalıq ansamble belän “Ömet” balalar kollektivı qatnaştı. Üzlärenä birelgän 3 minut waqıtta alar kümäkläp tatar xalıq cırın başqardılar. Şunı äytep ütü urınlı bulır, konsertta ölkännär häm balalar kollektivlarınıñ töp sostavı tulısınça qatnaşsa da, ansambl'gä yörüçelär mondıy çaralarğa bik teläp barmıylar. Küplärneñ fikerençä, bu çaralar formal' räweştä ütkärelälär häm kübräk oyıştıruçılarnıñ eşlären kürsätü öçen kiräk. Ansambl'neñ cırçısı Fağilä Çumarova mäsälän, bez, qatnaşuçılar üzebez dä ruxi qänäğätlek xise toymıybız, tamaşaçılar arasında tatarlar da az bula-di.
Omski ölkä xakimiäte başlığınıñ berençe urınbasarı Viktor Şreyder şähär mäçetlärendä bulıp, möselman ğibädät yortlarınıñ torışı belän tanışıp çıqtı, möselmannar belän oçraştı. Şreyder äfände mäçetlärneñ bügenge köndä nindi yärdämgä moxtac buluların açıqladı. Bezneñ ölkädä xristiannardan soñ küpçelekne täşkil itkän konfessiä wäkilläre - möselmannar, mäçetlärneñ tözeleşenä dä, cılılıq, yaqtılıq öçen tüläwgä dä yärdäm itärgä kiräk, barlıq dinnärgä dä tigez qaraw zarur,-dide. Ayırım alğanda, monnan berniçä yıl elek tözekländerü eşläre başlanıp, xäzer bötenläy diärlek tuqtalıp qalğan Xaci- Äxmät mäçete xacätenä tiz arada yärdäm kürsätergä wäğdä birde. Möselman din ähelläre bu xälne törleçä yuradılar. Räsmi bulmağan xäbärlärgä qarağanda, gubernator urınbasarınıñ 2005-nçe yılnıñ martında bulaçaq şähär başlığı saylawlarında qatnaşu ixtimalı bar.
Rozaliä Sayganova, Omski.


text:
Yorum Sayısı: 25,617
Konu Sayısı: 25,546
Üyelik Tarihi: Feb 2013
Rep Puanı:
7
05-18-2013, Saat:11:30 AM
(Son Düzenleme: 05-18-2013, Saat:11:31 AM, Düzenleyen: Admin.)
11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları ekteki dosyada mevcuttur.
11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları indir 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları programı indir 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları yazılı indir 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları Download 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları Yükle 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları testi indir 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları sınavı indir 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları testi indir 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları özeti indir 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları boyaması indir 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları çalışması indir 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları etkinliği indir 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları soruları indir 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları kurulum indir 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları Resimleri 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları deneyi indir 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları çalışma yaprakları indir 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları resimleri 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları 2012-2013 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları raporu indir 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları haberleri 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları sınavı 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları soruları 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları konu anlatımı 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları video 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları yazılıları 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları konu anlatımı 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları ödevi indir 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları metinler 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları animasyonlar 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları özeti 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları 2013-2014 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları raporu 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları belgesi 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları tablosu 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları çizelgesi 11.sınıf Türk edebiyatı ders kitabı cevapları dosyası
Bilişim Teknolojileri Rehber Öğretmeni
Dağı tanıyan, nasıl tanımaz uçurumu? Madem ki yükseliş var, iniş olmaz olur mu?


text:
Rusiäneñ elekke Duması nindi miras qaldırıp kitä?
Şulay itep, Yevropa Berlege Konstitutsiäse äle yazalıp yata, ä menä Rusiä Konstitutsiäsenä bügen 10 yıl tuldı, xörmätle tıñlawçılar. Kierenke säyäsi köräş şartlarında, aşıq-poşıq yazılğan bulsa da bu dokument Rusiäne federal däwlät itep tanıttı. Tik menä soñğı Duma saylawları uñayınnan bu Konstitutsiägä inde üzgäreşlär kertü ixtimalı turında süzlär yöri başladı. Yaña Duma nindi eşlär maytarır, älegä äytü qıyın. Alda ni kötkänen belü öçen, qayçaq ütkängä küz taşlaw faydalı. Elekke Duma nindi miras qaldırıp kitä soñ?
Audio (Peter Weston)
"Yül ayında "ber täräzle" terkäw tärtibe kertelde. Yänäse sin ber urında tiz genä şirkäteñne terki alasıñ. Läkin bu eşlämi. Çönki monna tış äle keçe biznes turında, başqa törle qanunnar kiräk. Ä alar yuq."
İxtimal, deputatlarnıñ keçe biznesqa waqıtı citmägänder, çönki iğtibar üzägendä ere biznes tordı. Uzğan atna ğına Duma off-shore töbäklären beterü, xakimiätkä, import-export salımnarın bilgeläw xoquqı birgän 2 qanun qabul itte. Älbättä inde bu Yukos kebek ere kompaniälärne küzdä totıp eşlände. Mondıy ölgelär artında Kreml toruwı berkemgä dä ser tügel. Ğömümän, Duma Kremldän kilgän ölgelärne raslap utıruçı oyışmağa äylände. Prezident Putinğa "vertikal xakimiät" torğızuda zur yärdäm kürsätte. Dumada bäysez deputat Vladimir Rıjkov Azatlıqqa birgän äñgämäsendä bolay dide:
Audio (Vladimir Rıjkov)
"Bu Duma prezidentqa "vertikal xakimiät" torğızuda zur yärdäm itte. Däräcäle Federatsiä Şurasın quıp tarattı. Partiälär häm saylawlar turında qırıs qanun qabul itte. Bäysez NTV häm TVS telekanalları yabılğanda, bu Duma berni eşlämäde."
İnde yaña Dumağa kilgändä, Kreml taraflı köçlärneñ anda da tağı kübräk buluın, ä uñ köçlärneñ ütä almawın iskä alğanda, ul tağı da "läbbäykäräk" bulır dip kötergä kiräk. Prezident Putin monı xezmättäşlek dip atıy, häm üz-ara talaşıp yatqan Dumağa qarağanda xubraq kürä. Tik menä fiker qarşılığı bulmasa, östän töşerelgän qararnı raslap utıruçı Parlamentnıñ mäğnäse ni? Älegä prezident, Konstitutsiägä üzgäreşlär kertügä qarşı. Ä bu fiker üzgärsä? Äytkändäy, anı xäzer dä qağılırğa yaramağan "izge sıyır" dip atap bulmıy inde. Duma saylawları könendä ütkän ber referndum näticäsendä Perm ölkäse belän Komi-Permäk okruğı ber töbäkkä berläşä. Yağni Rusiädä ber töbäk kimi, 89 urınına 88 bulaçaq. Bu inde Konstitutsiäne üzgärtü digän süz.
Ali Gilmi, Praga


text:
Udmurtiä cırçısı Dilärä Ğädelşina ciñüçelär isemlegendä
Başqortstannıñ Neftekama şähärendä ütkän atnada «Duslıq moñı» tatar başqort cırların başqaruçılarnıñ xalıqara festivale bulıp uzdı. Anda Udmurtiä başqalası İjaw şähärennän yäş cırçı Dilärä Ğadel''şina qatnaştı. Dilärä ul festival''dä ikençe tapqır çığış yasadı. Bıyıl Udmurtiä cırçısı berençe däräcäle diplomğa iä buldı. Neftekamada bulıp uzğan festival'' xaqında fikerläre belän Diläräneñ änise Fäniä Ğadel''şina urtaqlaştı.
Dilärä Ğadel''şina tatar başqort xalıq cırlarınnan tış, Udmurtiädä yäşäp icat itüçe avtorlarnıñ cırların da başqarğan. Ütkän festival''dä ul Raif Bahautdinovnıñ İbrahim Biektaulı süzlärenä «Aqqoşlar yözä parlap» cırın täqdim itkän bulsa, xäzer şuşı avtorlarnıñ «Ağidel''» isemle cırın başqarğan.
Fäniä Ğadel''şina äytüençä,«… festival''dä bıyıl Rossiäneñ törle töbäklärennän tış Estoniä, Latviädän, Qırımnan da başqaruçılar bulğan. Alarnıñ üzençälekle tawışların, moñnarın tıñlaw küñellärne söyendersä, alarnıñ sänğäte belän tanışsaq, şul uq waqıtta alardan säxnädä üz-üzlären totuların kürep, üzebez öçen küp närsä aldıq»,— dip belderde.
Dilärä Ğadel''şinanıñ yazmışı belän dä qızıqsındım. Festival''dän soñ talantlı qıznı Ufağa uqırğa çaqırğannar. Ämmä Diläräneñ Qazanda uqırğa niäte dä köçle. Ä älegä ul İjaw şähäreneñ muzıka uçilişçesında imtixannar birep yöri, änise citäklägän «Şatlıq» ansamble belän konsertlarda qatnaşa. Bügen alar änilär bäyrämenä bağışlanğan tamaşa äzerlilär.
Xämidä Ğayfullina, Udmurtiä


text:
Üzbäkstan räsmiläre Azatlıq radiosınıñ Taşkenttağı bürosın yaptı
Üzbäkstannıñ Tışqı eşlär ministrlığı Azatlıq radiosı xäbärçeläreneñ akreditatsiäsen tuqtatuın belderde. Şulay uq, Üzbäk redaksiäseneñ Taşkent bürosı eşçänlege tuqtatıla. Moña qädär BBC, Suğış häm Tınıçlıq xäbärläre institutı kebek mäglümät oyımaları Üzbäkstannan kitergä mäcbür bulğan ide.
Azatlıq radiosı Üzbäkstannıñ çiklängän mäglümät qırında 1996dan birle eşli. Şuşı yılnıñ 13 Mayında Ändicanda bulğan qanlı waqiğalardan soñ xakimiätneñ radioğa basımı bermä-ber arttı.
Xoquq yaqlawçılar äytüençä, xökümät köçläre Ändicanda tınıç demonstratsiägä ut açu näticäsendä yözlägän keşe häläk bulğan. Bu waqiğalarnı yaqtırtqan könbatış jurnalistları, şul isäptän Azatlıq xäbärçeläre, Ändicannan quıldı. Namangandağı xäbärçebez Nosir Zokir militsiäne kimesetüdä ğäyeplänep 6 ay törmägä utırtıldı. Xäbärçelärne sorawğa tartu, köç qullanular, yazdıru cixazların alu, üzlärenä häm ğailä äğzalarına yanawlar.
Ändican waqiğaların oyıştıruda ğäyeplängän 15 keşe östennän barğan mäxkämädä prokuror Azatlıq, häm dä BBC, Associated Press, Deutsche Welle xäbärçelären "fetnä oyıştıruçı terrorçılarğa yärdäm itüdä" ğäyepläde. Uzğan atna Konstitutsiä könendä Üzbäk prezidentı İslam Kärimov "Bezneñ turıda bu uydırmalarnı dönyağa kem tarattı? Bügen dönyada kem köçle şul idarä itä. Kemneñ qulında media, mäglümät qırı, şul idarä itä. Ul arada bez zäğif bulıp qalabız," dide.
Üktäber axırında BBC kompaniäse xezmätkärlärneñ ezärleklänüe arqasında Taşkenttağı bürosın yabırğa mäcbür buldı. 7 jurnalist ildän kitte, ikese säyäsi sıyınu aldı. BBCnıñ dönya xezmätennän Johannes Dell säbäplärne bolay añlattı: "Bu iminlek säbäplärennän çığıp başqarıldı. Soñğı 4 ayda, Ändican xällärennän alıp yabılğançığa qädär BBC xezmätkärläre qurqıtu ezärlekläwgä duçar itelde. Bu alarnıñ eşen bik awır xälgä quydı."
Üzbäkstanda 1995 yıldan birle eşlägän Quşma Ştatlarnıñ İnternews digän oyışması Üktäberdä yabılırğa mäcbür buldı. Londondağı Suğış häm Tınıçlıq xäbärläre institutı xezmätkärläre şulay uq ezärleklänügä duçar itelde. Oyışmanıñ üzbäk telendäge internet säxifäse tomalandı. Xezmätkärlär ildän kitergä mäcbür buldı. Şul isäptän oyışmanıñ Üzbäkstandağı wäkile Ğalimä Boxarbaeva. "Bez bügen Azatlıqnıñ professional jurnalistların ğına tügel, ä Üzbäkstan xalqı alternativ mäglümät çığanağın, fiker belderü mömbären yuğalta. Azatlıq bürosı keşelärneñ anda kilep zarların äytä, yärdäm ala torğan urını ide," di Ğalimä Boxarbaeva.
Üzbäkstannıñ Tışqı eşlär ministrlığı üzeneñ qararın, Azatlıq radiosı ştattan-tış xäbärçelär "stringerlar" itep akreditatsiäläre bulmağan keşelärne eşlätä, bu isä Üzbäkstan qanunnarın bozu bulıp tora, dip añlattı.
Londonda urnaşqan Article 19 dip atalğan xoquq yaqlaw oyışması yuristı Peter Noorlander bu qararnı şik astına quya. "Üzbäkstannıñ andıy qanunı bulsa, bu süz ireklege turındağı xalıqara qanunnarnı bozu bulıp tora. Başqa illärgä qarasağız, anda radio-gäzitlärdä gel ştattan-tış xäbärçelär eşli. Alarğa terkälü dä, litsensiä dä kiräk tügel. Üzbäk xäkümäteneñ bu qararı bik tä şikle," di Peter Noorlander.
Gruziä, Ukraina, Qırğızstanda bulğan kütäreleşlärdän soñ, Üzbäk räsmiläre çit ilneñ, bigräk tä demokratiäne alğa sörgän ğäyre-räsmi oyışmalarnı bastıru belän mäşğül.
Uzğan yıl irekle matbuğat häm mäğärif programnarı belän şöğellängän Açıq Cämğiät İnstitutı qısrıqlap çığarıldı. Sintäber ayında İREX – Xalıqara tikşerenü häm almaşu şurası dip atalğan tağın ber ğäyre-räsmi oyışmanıñ eşçänlege yartı yılğa tuqtatıldı.
ali gilmi


text:
Rusiäneñ iqtisadi xäle älegä yaxşı, kiläçäge – bilgesez
Rusiädä çit il investitsiäneñ artuı häm ekonomik üseş säbäple, bu atnada aksiälärneñ bäyäse dä kütärelde. Yukos mäsäläse häm anıñ xucası Mixail Xodorkovskiynıñ törmägä xökem itelüe investorlarnıñ ışanıçın qaqşatqan ide. Politik säbäplärdän Xodorkovskiynıñ qulğa alınuı, Rusiädä xosusi milekçelek xoquqın qısunı işarä itä digän borçılu tuğan ide. Çit il investitsdiäse artsa da, xökümät iğlan itkän sannar ilneñ eçendä ekonomikağa ışanıçnıñ kimi baruın kürsätä. Çit ilgä kapital çığaru artqan.
Audio
"Ul fäciğäle buldı häm anıñ täsire ozın möddätle bulaçaq. Çönki monıñ öçen cavaplılar äle dä xakimiättä. Qanunnıñ säyäsätkä buysındırılğanı açıq häm milekçelek xoquqı da bilgesez. Milekçelek xoquqı anıq tügel."
Şulay da qayber närsälär üzgärä. Yukos mäsäläsenä qaramastan, nefte industriäsendä 2004-nçe yılda üseş 8 protsent , milli tulay produksiädä üseş 7 böten unnan ber protsent buldı. Bolar häm çit il investitsiäsenneñ artuı, qayberävlärdä Rusiädä Yukos mäsäläse ütändä qaldı digän fiker tudırdı. Ekonomist Al Breach ekonomika sälämät digän fikerdä
Audio
"Bu yılda budjetta uñay saldı milli tulay produksiäneñ 5 prostentın täşkil itäçäk. Barlı qillärdä budhjetta defitsit bulğanda Rusiänekendä uñay saldo. Xezmä xaqları , tabış arta, eçke bazarda taläp artışı 8 protsent . Bu şaqqatırlıq makro vazğiät."
Işanıçnıñ artuında prezident Putinneñ Mart ayında dävlätneñ xosusi milekne tartıp aluı bulmayaçaq digän väğdä birüe säbäplärneñ berse bula ala. Şulay da şik-şöbhä äle dä bar. Döres çit il investitsiäse bar , läkin, anıñ miqdarı ul qädäre zur tügel häm Milli Tulay produksiäse üseçe dä kimi bara. Rusiä prezident Putinneñ 2012-nçe yılda Milli Tulay Produksiäneñ üseşe ike märtäbägä artırğa tieş digän maqsätkä ireşep bulmayaçaq kebek kürenä. Ekonomik täräqqiät häm sävdä ministere Gref, ägärdä üseştäge kimü protsesı tuqtalmasa küz aldında totılğan maqästkä ireşep bulmas dip kisätte. Şulay uq inflatsiäneñ bilgelängän 10 protsenttan uzep 13 protsentqa citüe dä mömkin. Mäskävdäge ressaisance Kapitalnıñ baş stretgiäçese Roland Nash salınğan eçke kapital da kimi dip belderä.
Audio
"Rusiägä çit il kapitalı kilä häm bu yaxşı xäbär. Läkin, cirle kapitalnı salu kimi bara. Şul säbäple finansqa qarap Rusiä ekonomikası çäçäk ata digän näticä çığarırğa yaramıy."
Ber vaqıtta Grefneñ mäğlümätlärenä kürä çit illärgä kapitalnıñ ağuı da artqan . Ul bu yılda 5 belän 7 miliard dolar arasında bulaçaq dip xisaplana. Rusiä budjetıda uñay saldoda ber miçkä neftneñ 60 dollar tiräsendä buluı töp rol uynıy. Prezident Putin artqan aqçanı Könbatışqa bulğan burıçnı tüläv öçen faydalanmaqçı. Läkin, bu ekonomik sistemanı yañaça tözü mömkinlegen ıçqındırunı añlata. Bälkim ul aqçanı cirle industriäne , eşläp çığaruın reformalau , moderenlaştıru öçen sarıf itü döreseräk bulır ide. Neftedän kilgän aqça kimesä närsä bulaçaq? Bu sorauğa beräv dä cavab birä almıy.
Färit İdelle, Praga.


text:
Yevropağa kilgän AQŞ däwlät säkretarı İrannı tänqitläde
Prezident G.Bushnıñ İrannı atom programmasınnan wazkiçerü öçen yevropalı berektäşlär belän eşberlegenä däwam itäçäge turında wäğdä birüennän soñ ber kön ütkäç Londonğa kilgän yaña däwlät sekretarı Condoleezza Rice İran turında şaqtıy kisken süzlär äytte. Ul İrannıñ keşe xoquqlarına möğämäläsen''çırqandırğıç'' dip atadı häm saylanmağan mullalar İran öçen dä töbäk öçen dä yaxşı ürnäk tügel dide.
C.Rice (audio)
Älege mizgeldä bu soraw köntärtibendä tügel. Bezneñ diplomatik mömkinçeleklärebez bar. Töbäktä barğan üzgäreşlär İrannı çitlätep ütä almıy.
Analitiklar AQŞnıñ İran säyäsäte tomanlı bulıp qala digän qaraşta bulsalar da , alar Waşingtonda qayber ölkän räsmilär İrannıñ atom qorılmalarına strategik höcümnär oyıştırunı mäkül kürä digän fiker belän kileşä . Londonda Berläşterlgän Patşalıq Xezmätläre İnstitutında Turi Munthe bolay di:
Munthe (audio)
Administratsiädä baytaq qına şäxeslär strategik häcümnärne berdänber mömkinçelek dip kürä.Minemçä Rice bu törkemgä quşılmıy, Bush isä saqlıq kürsätä.
Munthe Waşington häcümnär turında qarar çığarırğa aşıqmıy dip uylıy, Ul Yevropa Berlegeneñ inisiativası bara häm küpçelek belgeçlär İrannıñ atom qoralı eşläp çığaruı öçen in kimendä 3yıl kiräk digän fikerdä dip äytä. Ämma başqa analitiklar Bushnıñ sonğı çığışına işarä itep , monda İrannıñ atom programmasın tuqtatudan kübräk närsä turında süz bara , prezident möselman dönyasında demokratiä , ireklek taratunı AQŞnıñ tışqı säyäsätende in berençe urınğa quydı di. Bushnıñ çığışınnan özek
(audio) Bush
Bu kiçtä İran xalqına bolay dip äytäm: sez üzegezneñ ireklegegez öçen tırışqanda, Amerika seznen belän bergä .....
C.Rice Londonğa oçqanda jurnalistlar belän ängämä waqıtında İrannıñ keşe xoquqların tänqitläp dini citäkçelär İran öçen dä töbäk öçen dä yaxşı tügel digän ide.
Jenevada urnaşqan İminlek Säyäsäte öçen Üzäkneñ direktorı çığışı belän İranlı Şaram Çubin radiobızğa bolay dide AQŞta ütkän yıl azaqlarında , saylawlardan soñ häm bıyıl başlarında rejim almaştıru säyäsäte ähämiät üzägenä kütärelde.Bu ber niçä yıl elek tä kütärelgän ide ämma bu İranda mömkin tügel Çubin qaraşınça İran demokratiä öçen bälkim dä töbäktä in yaxşı namzät ,ämma älege waqıtta anda opozitsiä dä, student aktivlıqları da kimegän xalıqnıñ küpçelege dä säyäsi apatiägä birelgän. İrannı qatı kisätü tiskäre reaksiägä säbäp bula ala ,tışqı kisätülär rejimnı nığıtaçaq qına, çönki bu üzen ällä ni kürsätmägän millätçelekne quzğata ala dip söyli Ş.Çubin. İran , Ğıyraq Yaqın Könçığış kebek mäwzular C.Ricenıñ ber atnalıq säfärendä köntärtibendä toraçaq. Bügen Londonnan Berlingä kilgän Däwlät sekretarı Törkiä, Polşa , İtalya , Fransiä Luxemburg İzrael häm Könbatış Yarda qısqa tuqtalışlar yasıyaçaq färidä xämit


text:
“Rusiä möselmannarı kemgä qomaçawlıy?”
Soñğı waqıtta Rusiäneñ küpçelek töbäklärendä möselmannarnı küpläp qulğa alu yışayıp kitte. Bu xällär Tatarstanda, Tömän , Orenbur, Asterxan, Samara häm başqa küp törle ölkälärdä küzätelä.4 martta Mäskäwdä Bäysez matbuğat üzägendä küp törle jurnalistlar, din ähelläre, xoquq yaqlawçılar häm ğalimnär qatnaşında “Rusiä möselmannarı kemgä qomaçawlıy?” digän isem astında matbuğat oçraşuı uzdı. “Memorial” xoquq yaqlaw oyışmasınnan Vladimir Ponamarev, äle genä Tatarstannıñ Älmät şähärendä dini ädäbiät tabılğanı öçen genä qulğa alınğan biş möselman keşese xaqında xäbär itte. Häm ul xattä Kubada, Guatanama törmäsendä utırıp qaytqan, xäzer inde aqlanğan ike möselman keşesen yañadan qulğa alğannar dip tä xäbär itte. Alar “Memorial” oyışmasına möräcäğät itep, Rusiä yäşäw mömkin tügel, çit ilgä çığıp kitärgä yärdäm itegez dip ütengännär. Xoquq yaqlawçılarnıñ äytüenä qarağanda,qulğa alular bar cirdä dä ber tösle başqarıla. İrtänge säğät altıda kerälär. Tentü yasıylar, ğäräpçä yazmalar ezlilär, tapmasalar üzläre yäşeren quyıp, üzläre tabalar häm näq 37 yıldağı kebek ğayepläw dä belderälär. Qor'äni Kärim kitabı mı, ul turıda tikşerep tormıylar ikän, ğäräpçä bulsa, tıyılğan ädäbiät sanala. Läkin Rusiädä nindi genä teldä bulmasın,ädäbiätnı tıyu turındağı qanun yuq. Terrorçılarnı ezläw sıltawı belän xäzer berse östennän berse kürsätmälär birep millisiägä ğarizalar cibärü dä kübäyep kitkän. Şundıy ğarizalardan Boğırıslan möftie İsmail Şängäräev anıñ bügenge köndä yalğan donos belän törmägä yabılğan Asterxandağı tuğanı Mansur Şängäräev turında söyläde, häm anıñ açlıq iğlan itüen äytte.. .
Xoquq yaqlawçı Xel'sinki törkeme citäkçese Lyudmila Alekseeva,“ Xaq” digän oyışma oyışıp kitkän bulsa da, alar bik zägıyf' bulıp çıqtılar. Bezgä bergä eşlärgä kiräk. Çönki Rusiä möselmannarı- Rusiä xalqı. Alarnıñ başqa Watannarı yuq. Alar ildän kitärgä tieş tügel dide, Lyudmila Alekseeva.
Şul uq waqıtta mondıy qulğa alular, möselmannarğa bulğan astırtın höcümnär Rusiäne tarqatırğa yunältelgän säyäsät dip äytüçelär dä buldı. Şularnıñ berse pedagogiä fännäre doktorı Bötenrussiä mäğärif fondı direktorı Sergey Komkov. Ul, Yugaslaviädä bulğan xällärne ürnäk itep kiterep, bu eşlärneñ barısı belän dä Amerika şöğellänä, Garward universitetında şundıy eşlärne başqarır öçen belgeçlär äzerlilär dip bik citdi tös belän xäbär itte. Anıñ bu süzlären tıñlağan xoquq yaqlawçı Ayudmila Alekseeva, militsiä xezmätkärlärenä gäyepsez keşelärneñ kesälärenä narkotiklarnı salırğa Garward universitetınnan quşqannarına minem xiç tä ışanasım kilmi dip,çınlap mäğnäsez bulğan gäyepläwne kire qaqtı.
Rusiä möselmannarı kemgä qomaçawlıy dip atalğan matbuğat oçraşuında çınlap ta citdi söyläşülär buldı. Xoquq yaqlawçılar jurnalistlarğa, Rusiädä barğan möselmannarnı yäşerten qulğa alular xaqında matbuğatta az yazıla. dip belderdelär Moñar iğtibarnı arttırırğa kiräk, çönki bu xäl böten Rusiägä tarala bara, şunısı qurqınıç ul 37 yılnı xäterlätä. Bu xaqta matbuğatta yazmalar yışraq bulırğa tieş didelär xoquq yaqlawçılar.
Näzifä Kärimova, “azatlıq radiosı” Mäskäw.


text:
Yukos citäkçese Kukes: "2009 yılda Rusiä dönyada iñ küp neft çığarğan il bulaçaq"
Rusiäneñ iñ ere neft kompaniäse, Yukosnıñ xäzerge citäkçese Simon Kukes düşämbedä New Yorkta Tışqı mönäsäbätlär şurasında çığış yasap, 5 yıldan Rusiä Söğüd Ğäräpstanın uzdırıp dönyada iñ küp neft çığaruçı il bulaçaq, dip beldere. Kukes, şirkätneñ elekke citäkçese Mixail Xodorkovski turında birelgän sorawğa da cawap birde.
Audio (Simon Kukes)
"Neft belän gaznı quşıp sanasañ Rusiä inde xäzer ük berençe, 2009 yılğa ul neft ölkäsendä Söğüdlärne uzıp berençe bulaçaq."
Kukes neft tarmağı kiläçägenä ışanıp qarawın äytte. Anıñ fikerençä yaqın kiläçäktä neft bäyäse ber barelgä 25 dollardan tübän töşmäyäçäk. Xäzer ul 33 dollar çaması.
Oçraşuda älbättä, Yukosnıñ elekke citäkçese Mixail Xodorkovski turında sorawlar da birelde. Rusiä räsmiläre tarafınnan üzläşterü, salımnan qaçuda ğäyeplängän Xodorkovski xäzerge waqıtta Mäskäw törmäsendä utıra. Kukes bu sorawlarğa bik saq cawap birergä tırıştı:
Audio (Simon Kukes)
"Xodorkovski kompaniägä zur öleş kertte. Xäzer anıñ xökümät belän qanun problemaları bar. Eşne mäxkämä tikşerä. Miña bu xaqta añlatma birü ğädel bulmas ide. 5-6 ay elek anıñ belän söyläşkändä, ul miña ''Säyäsät sineñ eş tügel. Bez sine dönya keşese bularaq alabız'' dide. Min şul yuldan barırğa tırışam. Nindider añlatmalar birü kompaniä öçen dä, anıñ öçen dä fayda bulmas. Döresen äytkändä, min üzem dä sezdän kübräk belmim."
Yukosnıñ xökümät belän yaña problemaları çıqmasmı, digän sorawğa:
Audio (Simon Kukes)
"Älegä yaña ğäyepläwlär kürenmi. Bar sorawlar elekke eş belän bäyle. Alar salım tülänmägän dip sanıy, bez alay sanamıybız. Räsmilär belän söylöşü bara. Minem maqsat – kompaniäne saqlap qalu."
Yukos tiräsendäge xällär Rusiägä aqça salğan, yä salırğa telägän investorlarda küp sorawlar uyattı. Kompaniäneñ awırlıqlarına qaramastan, Kukes, Rusiä räsmiläre ilgä investitsiälär cälep itü yağında dip sanıy. Kukes, Yukosnıñ Rusiädä bäysez idaräse bulğan berdän-ber ere neft kompaniäse buluın iskärtte. Anıñ süzlärençä, mondıy sistema küpkä yaxşıraq, çönki "kesälärne butaw" qurqınıçın kimetä. NASDAQ, New York birjası bulmasa da, Yukos aksiälären bügen Amerikanıñ qimmätle qäğäz bazarında alıp bula. Yukosnıñ Yevropağa, Quşma Ştatlarğa neft taşu öçen, Murmanski portına ütkärgeç suzu niäte yuqmı digän sorawğa, Kukes "yuq" dip cawap birde:
Audio (Simon Kukes)
"Bez ütkärgeçlär, alarnı tözü belän şöğellänmibez. Monıñ öçen Transneft bar. Anıñ tarifları tübän, çeltäre üsä. Bez finans belän qatnaşa alabız. Ämmä çeltär häm anıñ belän eş itü Transneft qulında bulırğa tieş."
Bu Yukosnıñ yaña citäkçese Simon Kukesnıñ New Yorkta, Tışqı mönäsäbätlär şurasında ütkän oçraşuda birgän cawapları buldı.
Ali Gilmi, Praga


text:
Biergä yaramağan il - Äfğanstan
Äfğanstanda mädäni kiyerenkelek. Soñgı waqıtta ilneñ xosusi TV kanalında irlär häm xatınnar bergä biyegän tapşıruğa, Äfğan xaqimiäte häm qaysı ber deputatlar qatı täñqit belderde.
Dini häm äxlaqi qıimmätlärgä turı kilmägäne öçen Äfğan xaqimiäte tarafınnan basımnar artqan Tolo xosusi TV kanalında, ikençe ber cäncal şuşı könnärdä buldı. Kanal film bäygeläre axırında irle – xatınlı xalıqnıñ bergäläşep biyüen kürsätte. Bu isä Äfğanstannıñ TV kanallarında kürelmägän xäl häm ul kiñ külämdä täñqitlärne cälep itte. Başta mädäniät ministrlığı, monıñ Äfğanstandağı dini, äxlaqi häm mädäni qimmätlärenä qapma qarşı buluın belderep, TV kanalın citdi tänqitläde.
Comğa kiçendä efirgä çıqqan şuşı program şimbä könne bulğan mäcles utırışında da qaynar bäxäslär tudırdı. Qaysı ber konzervatif deputatlar häm ğalimnär kanalnı kiçekmästän yabarğa çaqırdı.
Şulay da başqa deputatlar, mäğlümat çaralarınıñ süz ireklegen cäyelderüdä möhim rol uylawın däğwä itep kanalnı yaqlap çıqtı.
ToloTv möxarrire isä radiobızğa, program yabılır aldınnañ çıqqan texnik xata arqasında keşelärneñ biyüläre kürenep qaldı dip belderep, maqsatlarınıñ programda biyü säxnäse kürsätü bulmawın belderde.
Matbuğat ireklege yaqlawçılar, Äfğanstanda xaqimiätneñ häm konzervatif deputatlarnıñ süz ireklegenä qarşı buluın däğwä itä.
Rahimullah Samandar, bäysez äfğan jurnalistläre oyışması başlığı bulıp eşli.
Samandar, mädäniät ministrlığınıñ äxläqqa turı kilme dip ToloTv kebek ber niçä kanalnıñ çit il serialları kürsätüen tänqitläp seriallarnı tuqtatırğa çaqıruın äytä. Läkin xalıq barıber programnarnı qararğa yarata di Samandar, çönke xalıq suğıştan häm tıyulardan tuyğan häm alarğa küñel aça torğan tapşırular oşıy ikän:
“Böten äfğan xalqı bu programnarnı yaratıp qarıy. Min üzem dä şäxsän yäş keşe bularaqtan, bu programnarnı yaqlıym. Yäşlärneñ kübese bu eşe programnarnı yarata xätta alarnıñ arttırıluın taläp itä. Konzervatiflär häm dini törkemnärdän qala, böten keşe mondıy tapşırularnı xuplıy. Yäşlär TV kanallarında yaña äyberlär qararğa teli.”
Äfğanstannıñ xosusi kanallarınnan berse bulğan Tolo TV, 2004 yıldan birle eşliy. Häm ul Äfğanstanda iñ küp qaralğan kanallardan berse. Läkin kanal yäşlärneñ iğtibarın cälep itär öçen liberal tapşırularğa möräcäğat itkändä, küp tapqır xaqimiätneñ tänqitlärenä elägä.
Bu ay başında yäşlär öçen äzerlängän “Afğan Star” cır bäygese prpgramına qarşı da citdi tänqitlär yawğan ide. Läkin tapşırularğa ni qadär tänqit kürelmäsen, qarawçılar sanı şaqtıy arta bara. Mäsälän 6 ayda şuşı programnı qarağannar sanı 6 ayda 10 million keşegä citkän. Final kiçäsendä genä 300 meñ tamaşaçı sms xäbärlär belän bäygegä qatnaşıp tawış birgän.
Programnarda iñ küp qarşılıq tudırğan xäl isä, bäygelärgä ir-atlar belän berrättän xatın-qızlarnın da qatnaşuı. Ä tapşıruğa qatnaşqan xatın qızlarnıñ yazmışı isä tağın da ğacäpländererlek. Mäsälän xäbärlärdä yış intixar xöcemnäre belän tanılğan Herat wilayätennän bäygegä qatnaşqan ber xatın-qıznı üterüdä yanağannar. Xäzer ul yäşerenep yäşärgä mäcbur ikän. Häm başqa namzätlärgä dä moña oxşaş turıdan turı yäisä tilifon aşa yanawlar buluı xäbär itelä.
Äfğanstanda taliban rejimı waqıtında, cır tıñlaw tıyılğan ide. Taliban xaqimiäte cimerelgännäñ soñ ildä 10 xosusi kanal barlıqqa kilde.


text:
Büzdäk rayonınıñ Türeş awılı xucalığı başı awıl xalqın tuqmıy. Şulay dip şul awıldan çıqqan jurnalist Rail Säyetgäräyev belderde. Anıñ süzlärenä qarağanda , xucalıq citäkçese Ayrat Şäwäliev xalıqnı ”tärbiäläw çaraları” ütkärä.
Finat Nasıybullin ber äbigä berniçä sänäk salam alıp qaytqanı öçen räis tarafınnan qıynala. Öç qabırğası sına.
Fänil Näbiullin mototsikl bişegenä çögender basuında berniçä çögender sala. Monı kürep qalğan Şäwäliev montirovqa belän mototsiklnı pıran-zaran kiterä.
Yazın balıq buası yırıla. Awıl elektriğı berniçä lämgä kümelgän balıq aluı öçen başına montirovqa ala.
İkençe ber kolxozçınıñ berniçä sänäk salam alğanı öçen çanasına ut törtä.


text:
Suğıştan sonğı Ğıraqta waqıtlı administratsiäneñ başlığı pensiädäge general Jay Garner düşämbedä Bagdadqa kilde. Garner alda torğan qıyın wazıyfalar belän eş itü sälätenä iä bulsa da, saqlanu industriäse belän bağlanışları häm İzrael yaqlı qaraşları säbäple Ğıraqta häm kürşelärdä anı bu wazıyfağa täğäyenläü urınlımı digän soraularğa säbäp bula.
64 yäşlek pensiädäge 3yoldızlı general Ğıraqnı da suğışnı da yaxşı belä.Pentagonda yañadan tözekländerü häm humanitar yardäm bülegeneñ başlığı Garner ğıraqlılarnıñ waqıtlı xökümäten buldıru,iqtisadi canlanu häm humanitar yardäm kebek eşlär belän şägellänäçäk.Düşämbedä ul Kuweittän Bagdadqa kilgäç tä jurnalistlarğa keşelärgä yardäm itü kebek yaxşı eş yuq dip belderep (audio)
Bagdadnı elektr belän tämin itü öçen kön äytä almim , ämma bez anı mömkin bulğan qädäre tizlektä eşliyäçäkbez , koalitsiä köçläre bik zur eş başqardı , Koalitsiäneñ in sälätle keşelräe monda..
Jurnalitlarnıñ Ğıraq missiäsen tämamlau öçen küpme waqıt kiräk digän soraularına ul(audio)
Min 90kön dip yazıp quymayaçaqmım ,Bez monda kiräk bulğan qädäre genä toraçaq, eşlär betü belän şunduq kitäçäkbez.
97-nçe yılda pensiägä çıqqan general xosusi sektorda saqlanu industriesendä eşli başlıy. Xärbi industrie belän yaqın bäyläneştä torğan şäxesneñ Ğıraqta sivil administratsiäne citäkläü öçen bilgelänüe , mänfäğätlär konfliktına säbäp bulmas mikän digän soraularğa säbäp bula. Berkeley Universitetında etika profesorı Davit Kirp Garneñ täğäyenlänüen AQŞnıñ ğıraq xalqına qarata bitaraflığın şulayuq administratsiäneñ alğa da taba qarıy almauna ürnäk dip bäyäläde. Ayruça Garneñ İzraelne yaqlap yasağan säyäsi belderüläre şulayuq anıñ Milli İminlek öçen Yähud İnstitutı belän elemtäläre qayber ğäräblärneñ anı zionizmda ğäyepläünä säbäp bulıp tora. Amerika-islam mönäsbätläre şurası Garnerne qaraşları öçen yışqına ğäyepläp kilä. Garnerne yaqlauçılar isä añı bik tırış , yardämçel keşelärne söyüçe dip taswirlap, Farsı Qultığı suğışınnan soñ körd mohacirların tönyaq Ğıraqta urnaştıru eşlärendä anıñ rolenä iqtibar cälep itä. Garner düşämbedä bombalauda cimerelgän, talanğan zur öleşe elektrsız susuz Bagdadtta kilep töşte Ul şunduq talanğan , pıçıraq utsız, susız Yarmuk xastaxanäsenä häm ğıraqlı injinerlar eşlägän elektr stansiäsenä vizit yasap şähärneñ ni xäldä buluın añlarğa tırıştı . Garneñ qısqartılıp ORHA dip yöretelgän rekonstruksiä häm humanitar yardäm ofısı älegä 19keşedän torsa da kiläse atnada bu sivil administratsiädä eşläwçelär sanı 450 citäçek Garneñ urın basarı britaniäle Tim Cross.Garner Ğıraqtağı amerikan xärbiläreneñ citäkçese Tommy Frank-qa turıdan turı xisap biräçäk. Ul Quşma Ştatları üzen Bagdad gubernatorı dip iğlan itkän opozitsiä citäkçesen tanımıy dip belderde. Ğıraqlılar ildä könnärdän birle tärtip, aftoritet urnaştıra almağan , şulayuq elektr su belän tämin itä almağan koalitsiä köçlären tänqitli. Aqş armiäseneñ mäxsus operatsiälär departamentı soldatları Saddam saraylarınıñ bersendä eşkä çaqırılğan ğıraqlılarnı terki, alarnı ängämä öçen bülmälärgä cibärä. Garnernıñ sivil xezmätkärlärgä 20dolar aylıq tülänäçäk digän belderüe bexäslärgä dä säbäp bula. Qayberäülär suğıştan elek direktor idem 100 dollar ala idem, xäzer här närsä qıybatlandı, 20dollar ber närsä dä tügel dip söylänä. Suğut Ğäräbstäne düşämbedä Ğıraqqa 15yök maşinasınnan torğan yardäm konvoyı cibärde. Bu yardäm qır xastaxäse meditsina cihazları , azıq tölek, su häm söttän 120suğutlu tabip ta Bu arada Ğıraqqa kilep citergä tieş, räsmilär, yaralı ğıraqlılarnı däwalau öçen Suğut Ğäräbstänenä alıp kitmäkçe.Riyad 80million dollarlıq aşığıç yardäm paketı wäğdä itte Ğıraqqa. Ğıraq şiğıylarına Saddam rejimı waqıtında Kärbälägä xacğa baru tıyılğan ide. Alarnıñ meñnnärçäse bugen şul izge şähärgä kilep citte. Älbättä qayberäülär öçen poltik protest AQŞ köçläreneñ çığıp kitüen taläp itü öçen yaxşı forsat . Ğıraqlılar demokratiäneñ tämin tatıy!
Färidä Xämit, Praga


text: Xizbulla häm İzrail ğaskärläre arasında suğış başlanğaç, soñğı xäbärlärgä qarağanda, 100 meñ libanlı öylärennän kitergä mäcbür bulğan. Kübese Süriägä häm şulay uq Qıbrızğa kitkän. Qıbrız gazetasınıñ jurnalistı äti-änilärsez bik küp bala kilä, dip xäbär itä. “Bäyrüttä yäşäwçelärneñ kübese balalarınıñ şähärdän kitüen teli. Sişämbe könne ber fransuz köymäse kilde. Anda 400 läp bala ide. Yartısı ozatuçılarsız. Alarnıñ äti-äniläre üzläre qalğan, ä balalarınıñ kitüen telägän”,- dide Kipr gazetasınıñ jurnalistı. Çit il watandaşların Libannan çığaru, küpçelek oçraqta diñgez yulı aşa, däwam itä.


text:
Ğiraqnıñ radikal şiğilar citäkçese Moqtad as Sadr bügen Qufa şähärendä comğa namazın alıp bardı. Ul şähär, kiçä genä amerika gäskärläre üz qaramağına alğan, Näcäftän yıraq tügel. Sadrnı Qufa şähärenä namazğa 500gä yaqın tarafdarı ozata bardı.
Baş kütärüçelärgä citäkçelek itkän Sadrnı qulğa alırğa wäğdä birgän amerikälılar, mäçetkä höcüm yasawdan totqarlandı. Könbatış mäğlümät ağentlıqları Näcäf şähärennän 80 çaqırım yıraqlıqtağı Kerbel şähärendä amerikä gäskärläre belän şığıylar arasında suğış bara dip xäbär itä. Bağdad yanında Pol'şa telewidenieseneñ ike curnalistı hälaq bulğan. Alarnı, ütep barğan maşinadan atıp ütergännär.


text:
Aydar Xälim Çallı xastäxänäsendä däwalana
Üktäber başında şağir häm publitsist Aydar Xälim Ufada bilgesez xuligannar tarafınnan qıynalğannan soñ, Çallığa qaytıp xastäxänädä däwalana. Bu qıynawnıñ ni öçen häm kem tarafınnan oyıştırıluı xäzergä bilgesez. Şunısı bilgele, küptän tügel Aydar Xälimneñ Başqortostan tatarlarınıñ kisken problemaları turındağı kitap basılıp çıqqan ide. Ufada çağında ul şuşı kitap belän tanıştırıp, milli cämäğätçelek belän oçraşıp uramğa çıqqaç, aña qara bitleklär kigän irlär höcüm itkännär. Şuşı insidenttan soñ, Aydar Xälim Ufada militsiägä möräcäğät itmiçä, tizräk Başqortostannan çığıp kitkän. Radiotıñlawçılarıbız älege serle oçraqnıñ däwamı häm Aydar Xälimneñ nindi xäldä buluı turında sorap, Azatlıq radiosına möräcäğät ittelär. Bez Çallı xastäxänälärneñ bersenä şaltıratıp, bilgele yazuçı häm millätçeneñ xälen beleştek. Ul menä närsälär äytte:
Min xäzerge waqıtta Çallı xastäxänäsendä däwalanam. Xällärem inde caylanıp kilä. Läkin tabiblar äle haman urın östendä yatarğa quşa. Minem öç qabırğam sınğan, böerlärgä qan sawğan. Läkin urın östendä yatsam da, min üzemne millät belän bergä toyam. Bu minem öçen bik küñelle küreneş. Mine Ufada qıynağannan soñ uq militsiägä bara almadım. Çönki kiç ide, maşinanı tözätergä, qunarğa urın ezlärgä kiräk ide. Şuña kürä, açqıçnı tabıp, tişelgän köpçäklärne yasap, bez kire Çallığa qaytırğa çıqtıq. Bu Başqortostanda bulğan waqiğanı min äle bolay ğına qaldırmayaçaqmın.


text:
4 dekabergä Udmurtiäneñ Mojğa şähärendä yäşäwçe tatarlarnıñ ğomumi cıyını bilgelände. Anı cirle milli—mädäni möxtäriät äzerläde.
Mojgada milli-mädäni möxtäriätneñ oyışuına ike yıl tuldı. Älege cıyınnıñ kön tärtibenä oyışmanıñ ike yıl eşçänlegenä isäp-xisap, idärä sostavın tulılandıru, şulay uq Udmurtiä külämendä milli-mädäni mäxtäriätne oyıştıru buyınça mäs'älälär quyılğan. Mojğa şähärendäge milli mäxtäriätne millättäşebez İlgiz Xänif ulı Kadıyrov oyıştırdı. Ul ike yılda tatar xalqınıñ ixtıäcların qänäğätländerü buyınça baytaq eşlär başqarıldı dip başladı süzen äñgämäbezdä häm İlgiz ağa iñ uñışlı eşlären sanap ta kitte. (audio) Äye, tatar balaların ber sıynıfqa tuplap uqıta başlaw, möxtäriätneñ iñ zur uñışlarınıñ berse. Şulay uq qurşeläre Tatarstannıñ Kukmara, Mendeleev, Alabuğa töbäkläre belän dä kileşü nigezendä eş alıp baruları, millättäşlärebezneñ mänfägat'lären qayğırtuda yärdäm itä. Udmurtiä külämendä milli-mädäni möxtäriätne oyıştıru cıyını 12 dekabergä bilgelängän. Bu könne rossiälelär Konstitutsiä könen bilgeläp ütä. İlneñ Töp Qanunında bilgelängän xoquqların Udmurtiä tatarları yaqlıy alırmı? Möxtäriätne tözü mäs’äläse ike yıl elek qaralğan ide. Ämmä anda törle qarşılıqlar kilep tudı, häm oyışmanı buldıra almadılar. Xäzer möxtäriätne tözü mäs’äläse belän başqa keşelär şöğellänä. Mäs'älä niçek çişeler. Bu xaqta mäğlumatlarnı sezgä ike atnadan citkerergä ışandırıp, İjawdan Xämidä Ğayfullina.


text:
Rusiä prezidentı Vladimir Putinneñ ildäge üzäk xakimiatne tağın da nığıtu, monı töbäklärne qıyırsıtu xisabına eşläw tırışlıqları dönya mäğlümat çaraları iğtibarın da cälep itä, xörmätle tıñlawçılar. Quşma Ştatlarnıñ "New York Times" basması düşämbedä "Rusiädä cirle möstäqillekne qısu ğälämätlärenä rizasızlıq arta" digän mäqälä bastırdı.
Çuwaşstan başqalası Çabaqsarda yazılğan şuşı mäqälädä "New York Times" xäbärçese Steven Lee Myers, Putin Mäskäw Kremlendä tağın da kübräk xakimiat tuplaw planı belän ilneñ üzäktäge säyäsi dairälärendä yaqlaw qazansa da, töbäklärdä bu kiñ rizasızlıq qına tudırdı dip belderä. İdel buyında yatqan Çuwaşstanda Putinneñ töbäk citäkçelären turıdan-turı saylawnı beterü täqdimen konstitutsiägä qarşı kilüçe, ä kiläçäktä isä bar wäzğiatne totrıqsızlandıra alaçaq ğämäl bularaq bäyälilär, xalıq Kreml''neñ sovet çorındağı xakimiatne torğızırğa omtıluınnan şürli dip yaza "New York Times". "Bez inde bolay da yıllar buyı çikläwlär belän yäşädek, alardan inde tuyğan, ä xäzer bezgä yañadan şularnı täqdim itälär, min monı añlamıym" dip belderä sovet çorına işarä yasap Vladislav Yefimov, Çabaqsarda yäşäwçe xisapçı. Anıñ şuşı fikere belän şaqtıy ğına xalıq kileşä, bar Rusiä buylap ütkärelgän ber fiker beleşüdä anda qatnaşqannarnıñ yartısı Putin täqdimnärenä qarşı buluın beldergän di Steven Lee Myers. Rusiä prezidentı Beslandağı totıq aludan soñ bäyän itkän üz planın, ul terror qurqınıçı qarşında ilne berläşterügä yardäm itäçäk dip yaqlıy. Läkin küplär monıñ näticäse bötenläy qapma-qarşı bulaçaq, ul milli büleneşlärne genä arttıraçaq, näq menä şul büleneş Çeçnäne distä yıllıq qan tügügä kiterde dip kisätä. Çuwaş milli xäräkäte citäkçelärennän berse Ätnär Xuzangay, prezident Putin telägän üzäkläşterüne küz aldında totıp, "şuşı monolit qorılmada da nindider xäräkät, kierenkelek bulaçaq, min qarşılıqqa öndämim, läkin kierenkelek çığaçaq" dip isäpli. Çuwaş Milli Kongressı 8-nçe üktäbrdä maxsus utırış ütkärep Rusiä prezidentı täqdimnärenä qarşı belderü yasarğa äzerlänä. Çuwaşstanda, kürşe Tatarstandağı kebek ük, cirle prezidentnıñ däwlät telendä, bu oçraqta çuwaş telendä dä söyläşüe taläp itelä. Mäskäwneñ yaña täqdimnäre qabul itelsä, Putin şuşı taläpne ütämäskä dä buldıra. Ägär dä cirle parlament ul täqdim itkän keşene kire qağa ikän, Rusiä prezidentı şul parlamentnı tarata ala. Mäskäwdäge Carnegie fondı xezmätkäre Nikolay Petrov "New York Times"qa bu uñaydan, "monı şartlaw quptarmıy ğına eşlise bik awır bulaçaq" dip belderä. Liberal'' "YaBLoko" partiäseneñ Çuwaşstandağı citäkçese Yevgeni Lin, "Putingä tulısınça kontrol'' itelgän, boyırıq östän asqa xärbi baraklardağı tösle töşkän sistema kiräk, ä federalizm isä bäysezlek, möstäqillek elementların da küz aldında tota. Putingä bu kiräkmi, çönki baraklarda andıy närsägä urın yuq" dip isäpli. Başqalar kebek ük Yevgeni Lin'' dä, Mäskäw moñardan tış, respublikalarnı federal'' üzäktän ciñelräk kontrol'' itü öçen alarnı başqa ölkälär belän berläşterügä dä bara ala dip borçıla. Ä menä Mixail Yuxma, çuwaş milli xäräkäteneñ ikençe ber citäkçese häm xäzerge prezident Nikolay Fedorovnıñ zähär tänqitçese, üzeneñ cirle citäkçene Mäskäwdän cibärügä yaxşı qarawın äytä. Anıñ süzlärençä, Fedorov Çuwaşstanda avtokratik xakimiat qora, anda saylaw sisteması bötenläy eşlämi. Anıñ cimeşlären Quşma Ştatlar kebek illärdä genä kürep bula, di Mixail Yuxma. Çuwaşstan parlamentındağı kommunist deputat Viktor İlyin isä, Putin üz täqdimnäre belän saq bulırğa tieş, bezdäge xalıqnıñ fikerläwen iskä alırğa kiräk, ul yäş qayın kebek, anı bekkän sayın ul begelä häm, yä qaywaqıt sına, ä qaywaqıt kire kiterep bärä" dip belderä.
Kärim Kamal


text:
Başqortstan Yazuçılar berlege qarşındağı tatar yazuçıları berläşmäse äğzaları şuşı atnanıñ çärşämbe häm atnaqiç könnärendä tatarlar yäşägän Baltaç rayonında icat säfärendä bulıp qayttı. İke könlek seminär barışında tatar ädipläre şul töbäktä yäşäp icat itüçe yäş häm başlap yazuçılarnıñ qulyazmaların tikşerde. Älege seminarnı oyıştırğan Başqortstan Yazuçılar berlegeneñ tatar yazuçıları berläşmäse citäkçese, yazuçı Räşit Sabit şuşı säfärdän äylänep qaytqaç, «Azatlıq» radiosına tübändägelärne söyläde. (Azatlıqta comğa könne tıñlağız)
Äle Baltaçta bulğan kebek seminärlar bu yıl azağına qädär tağın öç töbäktä oyıştırılaçaq häm alarda da yäş häm başlap yazuçılarnıñ qülyäzmaları tikşereläçäk, dide Räşit äfände. Äle tatar yazuçıları Başqortstannıñ xalıq şağire Mäcit Ğafurinıñ tuuına 125 yıl tuluğa bağışlanğan tantanalarğa äzerlänä. Bu tantanalar Ufada häm xalıq şağireneñ tuğan yağı Ğafuri rayonında sentäbr ayında ütäçäk.
Başqortstandağı tatar ädiplären Qazannıñ 1000 yıllıq yübileye da yaña äsärlärgä ilhamlandıra. Kiçä Ufadağı Mäcit Ğafuri isemendäge parkta açıq hawada ütkän şiğriät bäyrämendä tatar şağire Radik Xäkimcan Qazannıñ oluğ bäyrämenä bığışlap icat itkän şiğıren uqıp işetterde.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Tatar balaların kem yaqlar?
2005 yılnıñ 24 dekaberendä ütkän Başqortstan tatar cämägätçelege wäkilläreneñ yıllıq ğomum cıyınında çığış yasap eşquar, Başqortstan tatarları milli-mädäni moxtäriäte citäkçese Ramil Bignov üz firması öçen dip tözi başlağan häm ul tözeleşkä 20 million sumnan kübräk aqça salınğan 2500 kv.m mäydanlı binanı häm tağın berniçä äzer binanı Ufada tatar gimnaziäse açu öçen buşlay birergä äzerlegen belderde.
Cıyında bu niätne tormışqa aşıruda administrativ häm texnik yärdäm sorap Respublika xakimiätlärenä, Ufa şähäre citäkçelegenä, deputatlarğa maxsus möräcägät qabul itelde. Sezneñ iğtibarğa älege möräcäğätneñ tekstın, ul möräcägätkä Ufa türäläreneñ cawabın häm Ufa türäläreneñ cawap xatına Başqortstan tatar milli oyışmaların berläştergän Başqortstan tatar ictimaği oyışmalar berlege reaksiäsen täqdim itäbez.
Respublikanıñ Ufa şähäre Şähär okrugınıñ däwlät xakimiäte organnarına, RF Federal cıyılışındağı Başqortstan deputatlarına, Başqortstan Däwlät cıyılışı – Qorıltay deputatlarına, massaküläm mäğlümat çaralarına, eşquarlarğa möräcägät:
Ufa şähäre häm Başqortstan Respublikaı tatarlarınıñ töbäk milli-mädäni moxtäriäte sovetı räise, eşquar R.Bignov şäxsi räweştä, däwlätneke bulmağan ğomum belem birü uçrejdeniese sıyfatında, Başqortstan Respublikaı tatarlarınıñ töbäk milli-mädäni moxtäriäte qanatı astında sälätle balalar öçen 240 urınlı tatar milli gimnaziäsen oyıştıru initsiatiwası belän çıqtı. Bu maqsatta ul uqıtu qorpusı öçen Ufa şähäre, Oktäber prospektı, 77 adresı buyınça urnaşqan 2500 kv.m mäydanlı binanı, ğomum mäydanı 400 kv.m bulğan ikençe binanı häm hönärxanäne buşlay birä. Bu binalarnı tözü öçen eşquar üzeneñ 20 millionnan sumnan artıq aqçasın sarıf itkän.
Başqortstandağı tatarlarnıñ barlıq ictimağıy oyışmaları qatnaşlığında ütkän BR tatarlarınıñ ğomum Respublika Cıyını bu initsiatiwanı tulısınça xuplıy häm Respublikanıñ, Ufa şähäre Şähär okrugınıñ däwlät xakimiäte organnarına, RF Federal cıyılışındağı Başqortstan deputatlarına, Başqortstan Däwlät cıyılışı – Qorıltay deputatlarına, massaküläm mäğlümat çaralarına, eşquarlarğa bu initsiatiwanı tormışqa aşıruda yärdäm kürsätüne sorap möräcägät itä.
Şul maqsattan çığıp gimnaziäneñ qarawçılar şurası tözelde häm tözeleşne tämamlaw öçen xäyriä fondı oyıştırıldı. Qarawçılar şurası räise itep bilgele ğälim häm pedagog, psixologiä fännäre doktorı, Xalıqara akademiälär (psixoloğiä, akmeologiä häm pedagogika fännäre buyınça) akademiğı, Başqortstannıñ atqazanğan fän eşleklese, professor Äxmät Räximov saylandı.
Gimnaziä binaları kompleksına iskä alğan uqu korpusı, hönärxanälär, administrativ binalardan tış, eşquarlar aqçası isäbenä basseynlı sport zalı häm 150 keşelek ğomum toraq tözelergä tieş.
Bez Ufa şähäre sovetı räise İ.G.Niğmätullinğa häm şähär sovetı deputatlarına, Ufa şähäre Şähär okrugı başlığı P.R.Kaçkayeka BR Arbitraj mäxkämäsennän uqu binasın tözüne qanunsız dip tanunı sorağan şiqayatne kire alunı, proyıqt dokumentların raslawnı häm bu obyektnı tözegändä öleşçä qatnaşudan azat itep, injener qorılmaları belän täemin itü mäsälälären çişüdä yärdäm sorap möräcägät itäbez.
Bez Respublikanıñ däwlät xakimiäte organnarına gimnaziäneñ ğomum torağı öçen täğayınlängän binanı balans xaqına satıp aluğa yärdäm itüne häm gimnaziäne ğämäli qanunnarğa häm tärtipkä yaraşlı räweştä 2007 yılnıñ 1 sentäbrennän başlap däwlätneke bulmağan ğomum belem birü uçrejdenie sıyfatında finanslıy başlawnı sorap möräcägät itäbez.
Bez bu obyıqtnıñ Başqortstannıñ Urıs däwlätenä quşıluınıñ 450 yıllığına tapşırıluçı häm şäxsi tärtiptä finanslanuçı obyıqtlar isemlegenä kertelüe döres bulır ide dip isäplibez. Bu initsiatiwağa Respublika xakimiäte organnarı häm Ufa şähäre munitsipäl berämlege administrativ häm äxlaqıy yärdäm kürsätsä, gimnaziäne 2007 yılnıñ 1 sentäbrenä safqa bastırıp bulır ide.
Bez eşquarlarğa häm, iñ berençe çiratta, tatar milläte wäkillärenä bu initsiatiwanı tormışqa aşıruda aqtiv yärdäm kürsätüne sorap möräcägät itäbez.
Ufa şähäre, 2005 yılnıñ 24 dekabere
Başqortstandağı tatar cämägätçelegeneñ Ufada üz isäplärenä tatar gimnaziäse açuda administrativ häm äxlaqi yärdäm sorağan möräcäğätenä 2006 yılnıñ 23 ğinwarında Ufa şähäre Şähär okrugı xakimiäte başlığı urınbasarı Sıntimer Bayazitov qul quyğan xat aşa cawap birelde. Bu cawapta tatar gimnaziäse tözü ideyası kire qağıla.
Ufa xakimiäteneñ tatar cämägätçelegenä cawabı
Möxtäräm Ramil İmamäğzam ulı!
Cıyılışta qatnaşuçılar möräcäğätendä kütärelgän mäsälälärne çişüdä yärdäm itüne sorağan möräcäğätegezne qarağannan soñ, BR Ufa şähäre Şähär okrugı xakimiäte tübändägelärne belderä.
Rusiä Federätsiäse Konstitutsiäsenä, Başqortstan Respublikaı Konstitutsiäsenä, RF häm BRnıñ “Mäğärif turında”ğı qanunnarına, BRnıñ “Başqortstan Respublikası xalıqları telläre turında”ğı Qanunına yaraşlı räweştä, däwlät mäğärife sistemasında tuğan tellärne saqlaw, öyränü häm üsterüneñ Däwlät proğrammasında ana tellärne öyränü häm uqıtu öçen şartlar tudıru mäsäläläse quyılğan. Xalıqnıñ milli-mädäni ixtıyacların qänägätländerü maqsatınnan çığıp, Ufa şähärendä ana tatar tellären uqıtuçı häm öyränüçe mäğärif uçrejdenieläre çeltäre cäyelderelgän.
Lenin rayonınıñ 25 sanlı urta belem birü mäktäbe 1988 yıldan başlap tatar telen häm ädäbiäten tiränten öyränüçe mäktäp statusına iä. Älege waqıtta Başqortstan Respublikası citäkçelegeneñ häm Ufa şähäre Şähär okrugı xakimiäteneñ maxsus küzätüe astında 1996 yılnıñ sentäbrendä açılğan 65 sanlı tatar gimnaziäse öçen binalar tözeleşe alıp barıla. Şunnan soñ tatar telendä uqıtunı oyıştıru öçen anda böten şartlar da tudırılaçaq. Şulay uq, Oktäberskiy rayonında 2 sanlı progimnaziä-balalar baqçası (1997 yılda açılğan), Ordjinikidze rayonında 4 sanlı başlanğıç mäktäp-balalar baqçası (1998 yıldan başlap), innovatsiä proyektları kertü ölkäsendä şähärdä dan yawlağan 84 sanlı tatar gimnaziäse (xakimiät başlığınıñ 2002 yülendäge 3357 sanlı qararı buyınça) uñışlı eşlilär.
Ufa şähäreneñ küp kenä ğomum urta belem birü uçrejdenielärendä ana tatar telen tiränten öyränüçe sıynıflar açılğan. 2005-2006 uqu yılında şähärneñ tuqsanlap mäktäbendä ana tatar telendä uqıylar häm öyränälär.
Ufa şähäre xakimiäte qararı nigezendä Ordjonikidze, Lenin rayonnarında yäkşämbe tatar mäktäpläre uñışlı eşli. Anda uquçılar tarixnı, mädäniätne, ana telen häm ädäbiätne öyränälär.
Ufa şähäreneñ küp kenä mäktäpkäçä belem birü uçrejdenielärendä balalarnı tatar telendä uqıtu häm tärbiäläw buyınça ezmä-ezlekle eş alıp barıla. Pedagogiä kollektivları metodik, didaqtik häm diağnostik materiallarnı tözü häm tuplaw buyınça eş alıp baralar.
Äytep kitkännärdän çığıp, balalarnı ana tellärendä uqıtu häm tärbiäläw mäsäläläreneñ şähär häm rayonnarnıñ mäğärif belän idarä itü organnarınıñ, belem birü uçrejdenieläreneñ maxsus küzätüe astında toruların isäpkä alıp, Ufa şähäre Şähär okrugı xakimiäte gimnaziä tözüne kiräk tügel dip isäpli.
BR Ufa şähäre Şähär okrugı xakimiäte başlığı urınbasarı S.B.Bayazitov 23.01.2006 yıl
Ufa şähäre türälärennän şundıy cawap alğannan soñ BR tatar ictimağıy oyışmaları berlege maxsus Belderü qabul itte.
Rasizmnı kire qağabız!
Tatar cämägätçelegeneñ eşquar R.İ.Bignov buşlay birä torgan Oktäber prospektı, 77 urnaşqan tözelüçe bina häm başqa uqu korpusları nigezendä tatar gimnaziäse açuda finans tügel, ä barı tik administrativ yärdäm sorağan möräcäğätenä Ufa şähäre Şähär okrugı xakimiäteneñ cawabı tirän aptıraş häm näfrät uyata.
Gimnaziä açuğa rizalıq birmäwneñ säbäbe bulıp älege gimnaziäneñ tatar balalarına täğayınlänüe toruı berkemgä dä ser tügel. Älbättä, ägär eşquar R.İ.Bignov bu binanı çirattağı başqort gimnaziäsen açu öçen birergä niätläsä, xakimiätlär uñay qararlar ide.
Şähär xakimiäte başlığı urınbasarı S.B.Bayazıytov qul quyğan xatta tege yäisä bu külämdä tatar telen uqıtuçı ğomum belem birü uçrejdenieläre barlap kitelä (xäyer, monıñ öçen ber qulnıñ barmaqları da citä). Şähär türäläre fikerençä, 300 meñ tatar yäşägän Ufağa ike tatar gimnaziäse dä bik citkän. 71 meñ tatar yäşägän Lenin häm Ordjinikidze rayonnarında ike yäkşämbe mäktäbe eşläwe nindider qazanış itep kürsätelä. Şul uq waqıtta başqort balaları öçen Ufada 14 gimnaziä häm litsey eşläp kilä häm alarnıñ sanı yıldan-yıl arttırıla. Şulay itep, başqort türäläre küzlegennän qarağanda, Ufada yäşäwçe 155 meñ başqortqa 14 gimnaziä häm litsey da az, ä 300 meñ tatarğa ikäw dä citä.
Xatta berniçä tapqır tatar mäktäpläreneñ Respublika häm şähär xakimiätläreneñ “maxsus küzätüe” astında toruları äytep kitelä. Tanırğa mäcbürbez - äye, bu çınlap ta şulay, tatar mäğärife xakimiätlärneñ maxsus, qatı, bua torgan küzätüe astında tora.
Bezgä Respublika xakimiätläreneñ tatarğa mönäsäbäte bulğan bar närsägä dä patalogik näfrät belän qarawların añlawı awır. Respublika citäkçelege, bälki, tatar milli oyışmaları liderların üzeneñ doşmanı dip isäplider. Ämma, nigä inde tatar millätennän bulğan balalarnı da doşmannar rätenä kertergä, alarğa doşman balalarına qarağan kebek qararğa? Balalarnıñ sezgä ni zıyanı tide soñ? Respublika grajdannarın milli çığışlarına qarap sortlarğa bülü, könnän-kön nığraq bügenge rejimnıñ milli säyäsäteneñ älfa häm omeğasına äylänä bara. Ä BR Konstitutsiäsendä tärbiä häm uqıtu telen irekle räweştä saylaw xoquqı berketelgän (32 mäddä). Konstitutsiäneñ 54 mäddäsendä “Başqortstan Respublikaı üz territoriäsendä yäşäwçelärgä ana telne saqlawğa tigez xoquqlar ğarantiäli, anı irekle räweştä öyränü häm üsterügä mömkinçeleklär tudıra”, dielä.
Ufa xakimiäte xatı astında şähär türäse imzası torsa da, çınbarlıqta, ul imza artında Respublika xakimiätläreneñ şomlı şäwläse kürenüen bez, älbättä, añlıybız. Alarnıñ tatar millätennän bulğan balalarğa şulay qarawları, alarnıñ çın yözlären açıp sala, xakimiättä utıruçı ekstremistlarnıñ yözlären, xakimiätne qullarına eläktergän ekstremistlarnıñ yözlären.
Bez Rusiä häm Tatarstan cämägätçelegeneñ Başqortstan tatarlarınıñ bu tatar gimnaziäsen açuğa omtılışına yärdäm itärenä häm Räximov rejimın Rusiä häm Başqortstan Konstitutsiäläre mäddälären tulı külämdä ütärgä mäcbür itäçägenä ışanabız.
BR tatarları ictimağıy oyışmaları berlege
Başqortstan tatarları milli-mädäni moxtäriäte citäkçese Ramil Bignov fikerençä, kilep tuğan xäl ütä dä xäwefle. Mäktäp açuğa qarşı çığuçılar tarixta bulğan, ämma ul nindider ber millätne yuqqa çığaruğa yöz totqanda ğına eşlängän, di ul. Bignov äytüençä, kilep tuğan xäldä Tatarstan cämägätçelege dä zur sınawlar aldında tora. Bez Tatarstannıñ yärdämenä moxtacbız.
Kärim Yauşev, Ufa


text: Huñğı osorza başqalala tiz yarzam xezmäte birğadalarına höjüm iteü osraqtarı eşayğan. Fäzättä medisina xezmätkärzärenä isyerek yäştär bäylänä. Mäsälän, küptän tügel başqalanıñ töngö klubtarınıñ berehenä tiz yarzam xezmäte saqırıla. Spirtlı esemlektärzän isen yuğaltqan qızzı maşínağa ultırtqan waqıtta, tabiptarğa unıñ menän bergä bulıusı isyerek dustarı höjüm itä. Hözömtälä ular woditelde häm sanítar yegette nıq qına tuqmayzar. Tiz yarzam xezmäte dispetçerzar könönä meñgä yäqın saqırıu ala. Här maşínanı milisia xezmätkärzäre menän tämin iteü mömkin dä tügel. Şuğa kürä hawlıq hağında torousılarğa üz yündären üzzärenä kürergä tura kilä.


text: AQŞ prezidentı George Bushnıñ Gruziä başqalasına 10 may könne bulğan säfäre waqıtında prezidentqa höcüm itü omtılışında ğäyeplängän Vladimir Arutyunyan isemle keşe bügen Tbilisida mäxkämä aldına bastı. Tbilisida yäşäwçe 27 yäşlek bu ärmän keşese 21nçe yül könne qulğa alınğan ide. Qulğa alu waqıtında 1 polisiä xezmätkäre häläk bulğan ide. Arutyunyayn, mäxkämä utırışına keşe xoquqların yaqlawçı Human Rights Watch oyışması wäkilläre kilgänçe, tanıqlıq itüdän baş tarttı. Aña ğömerlek törmä cäzası yanıy.


text:
450 yıllıq aldınan şayarıuźar yäki asarbaqtar ösön bayram
Başqortostan menän Räsäy berźämlegeneñ 450 yıllığı uñayınan Öfölä psixtar dauaxanahı asıldı. Unı asıuźa respublika prezidentı la qatnaştı. Bıl waqiğala barıhı la üź yayı menän bara ine. Mortaza Räximov kilep töştö, qostyumın keyźe. Şul waqıt tauış kösäytkestärźän Yäşähen beźźeñ prezident, donyalağı iñ yaqşı prezident tigän tauıştar yañğıranı. Huñınan tabiptar ura tip qısqırźı. Respublika prezidentı ber aź aptıranı älbittä, ämmä iğtibar itmäśkä tırıştı. Kemder dauaxana patsienttarı tabip bulıp keyengän axırı tip tä äytep quyźı. Ämmä respublika prezidentı üźen bınday mıśqıldan öśtönöräk totorğa tırıştı häm xäźer inde härkemgä tanış hüźärźe äytep qalırğa aşıqtı. Başqortostan häm Räsäy berźämlegeneñ 450 yıllığına arnalğan yubiley saraları waqıtında tärtip boźousılar zakon nigeźendä yauapqa tarttırılasaq. Bıl turala yämäğät sovetı ultırışında eske eştär ministrı Rafael Divaev belderźe. Käñäşmälä bayram saralarında xoquq haqlausılar eşmäkärle häm keşe xoquqtarın yaqlau mäsälähe qaraldı. Käñäşmälä bildäläneüensä, bıyıl xoquq hağında torousılar źur imtixan tota. Xalıq küpläp yıyılğan, mäźäni saralar ütkärelgän urındarźa tärtip urınlaştırıu źur oyoşqanlıq talap itä. Töp bayram saraları başlanıuğa 1 ay samahı vaqıt qalğan, ämmä xoquq haqlau orğandarı äźerlek eştären küptän alıp bara. Bayram saraları ütäsäk mayźanğa yaqın torğan yorttarźa torlaq pasporttarın tikşereü eştäre ütkärelgän. Eske eştär ministrlığınıñ matbuğat xeźmäte etäksehe Ruslan Şäräfetdinov äyteüensä, uramdarźa pasport tikşereüźär bulmayasaq. Sauźa häm küñel asıu urındarına timer äyberźärźe tikşereüse qoramaldar, videokameralar, öśtämä militsiya postarı quyılasaq. Käñäşmälä bildäläneüensä, bıl qorolmalar respublikağa qaytarılğan da inde. Eske eştär ministrlığınan beldereüźärensä, respublika militsiyahınıñ źur bayram saraları ütkäreü buyınsa täjribähe źur. Ular Mäskäü, Sankt peterburgta qala köndärendä qatnaşqanı bar. Şulay źa respublika yarźamdan baş tartmay. Qalala tärtip haqlau ösön sit töbäktärźän dä militsiya xeźmätkärźäre yälep iteläsäk.Eske eştär ministrı Rafael Divaev äyteüensä, Başqortostan häm Räsäy berźämlege yılın ütkäreü menän ağitatsiya alıp barıu ösön ayırım firqälär źä fayźalanıp qalırğa tırışasaq. Yämäğät sovetı wäkildäre transport xäräkäte buyınsa la däğüä belderźe. Ular äyteüensä, qayhı ber urındarźa yul bildäläre qağiźälärgä tura kilmäy häm ular yabay keşelär ösön dä, çinovniktar ösön dä ber tigeź bulırğa teyeş. Käñäşmälä bildäläneüensä, yubiley köndärendä asarbaqtar yaqın tiräläge rayondarźağı lağerźarğa urınlaştırılasaq. Ularğa buşlay aşau, meditsina yarźamı kürhäteü qaralğan. Bıl eşkä respublika halım tüläüseläreneñ bixisap aqsahı sarıf itelä.


text:
Sankt- Peterburgta möxtäriättä yaña räis
Aldan xäbär itelgänçä, bu atnada Peterburg milli- mädäni möxtäriätendä saylawlar uzdı. İsegezgä töşeräbez: ike yıl elek saylap quyılğan räisebez Nail äfände Kikiçev üzen bu maqtawlı wazifadan buşatunı ütenep möräcäğät itkän ide. Möxtäriät sovetınıñ ike utırışında bu mäs'älä qaralıp, 7 dekabergä yaña räis saylawları bilgelängän ide. İke lager'ğa bülengän millättäşlärebez ike namzät täqdim ikän idelär: “Sabantuy fondı” räise İrek Galiev Cäfir xäzrät Ponçaev yağınnan häm “Nur” gäzite möxärrire Rinat Mähdiev –eşquarlar lagerınnan. İkençe utırışta İrek Galiev üz urınına “Tatneft' -Baltiqa”direktorı Räis Yärqayıwnı täqdim itte.
Sovet utırışlarında häm saylawlarğa äzerlek eşläre dustanä atmosferada bardı dip äytep bulmıy. Saylaw könne dä möxtäriät binasına cıyılğan xalıq umarta küçen xäterlätä ide. Şulay da Nail äfände Kikiçev, xalıqnı tınıçlandırıp. Räislek täcribäse bulğan Sälim äfände Xäsänovqa süz birde.
Sälim Xäsänov saylawnı kiçekterep torırğa täqdim itte. Berençedän, möxtäriät ustavında qanunğa turı kilmi torğan häm tögäl bulmağan urınnar bar, şul isäptän räis saylaw qağidälärendä dä. İkençedän, Rusiä prezidentı yaña ğına milli- mädäni möxtäriätlär turındağı yaña zakonğa qul quyğan Häm şuşı könnärdäictimaği oyışmalar turındağısı da qaralaçaq. Şulay bulğaç,bu zakonnar ğämälgä kergänne kötsäk, yaxşıraq bulır ide, ä älegä möxtäriät eşlären dürt keşedän torğan räislär sovetı alıp barır ide, dide Sälim Xäsänov.
Ämma anıñ fikeren Rinat Mähdievtan başqa berkem dä xuplamadı häm konferensiäne aldan bilgelängän tärtip buyınça alıp barırğa, yaq ni räisne saylarğa buldılar.Qızğanıç, fiker alışu waqıtında da ike lager' ber-berseneñ argumentların tınıç qına tıñlıy almadı, şaw-şu, ber-bersenä däğwälar citärlek buldı. Xäzrät yağı kilep tuğan nizağta möxtäriät sovetın ğaipläde. Eşquarlar sovetqa üz keşelären genä kertkännär dip. İkençe yaq xäzrät lagerın dini eşlär belän mädäni eşlärne butarğa tırışuda ğaipläde.
Saylawda”Nur plyus”, “Aq qalfaq-Newa”, “Tatarstan”kebek ictimaği oyışmalardan bişär delegat tawış birde- barısı 57 keşe. Küpçelek tawış belän Räis Yarkaev ciñep çıqtı, ul 42 tawış cıydı, Rinat Mähdiewnıñ tarafdarları-14 keşe. Ber byulleten' ğämälgä yaraqsız dip tabıldı.
Konferensiä azağında ike blokta Nail Kikiçev häm anıñ yärdämçese Cämil Gıyniätullovqa millät öçen eşlägän eşläre öçen räxmät äyttelär. Tatarstannıñ daim wäkile Şamil äfände Äxmätşin Nail Kikiçevqa “Duslıq” ordenı bireläçäge turında belderde.
İñ azaqtan yaña citäkçe Räis Yarkaev süz aldı.Räis Yarkaev Tatarstannıñ aznaqay şähärendä tuıp- üskän Ul'yanovskida xärbi uçilişçe tämamlap, Yıraq Könçığışta xezmät itkän. Annan Peterburgta Tıl häm transport akademiäsendä uqığan.orenburgta da eşläp alğan, üze tämamlağan Akademiädä dä uqıtqan.
Gölzadä Kamalova, Sankt- Peterburg


text:
Biredä Yewropa Berlege citäkçeläre häm Rusiä prezidentı Vladimir Putin bügenge oçraşudan soñ Ukrainadağı säyäsi krizisnı tınıç yul belän çişärgä çaqırdı. Ämma alar bu krizisqa niçek cawap birü turında urtaq fikerdä tügel.
Putin barlıq däğwalar Ukraina Yuğarı Mäxkamäsenä tapşırılırğa tieş häm bäxäsle mäs'älälär konstitutsiä nigezendä çişelergä tieş dide häm andağı xällärgä tıqşınmasqa çaqırdı.
Berlektä citäkçelek itüçe Niderland premyer ministrı Jan Peter Balkenende Ukrainadağı saylawlar xalıqara standardlarğa yaraşlı ütkärelmäde, şuña kürä Yewropa Berlege anıñ näticälären qabul itä almıy dide.


text:
Tatarnıñ yarışta da saylawda da üz urını
İñ zur büläk – altın midal häm ör yaña soñğı markalı UAZ avtomobile bıyıl da Binyämin Capayevqa tapşırıldı.Bıyıl avtoyarıyş saylaw aldı kampaniäse bulıp ta xezmät itte. Maşinalar yabıştırılğan öndäwlär, ber kandidatnıñ tanılğan sportçı Capayev belän töşkän fotosuräten taratu kebek ğamällär...
Saylawlar yäqınayıp kilä. Ä tatar balası qaya barıp bärelergä belmiçä, törle yaqlarğa taşlana: törle firqälärgä ömet bağlıymı, ällä kar'yera yawlıymı inde...Marsel' Gabitov – “Rusiäneñ tınıçlıq firqäsen” citäkli. Färit Xäyrullin – sotsial-demokratlarnı. Räsmi möftiät idaräse räise İldar Safiullin – Tälğät Tacetdin häm Aleksandr Duğinlı “Yevraziä”ne. Fäiz qızı Emma Jernokleeva – “İrek häm xalıq xaqimiäte” firqäsen.“Tormış” firqäse räistäşläre arasında – Sufiä İbrahimova...
“Tuğan tel” räise Mäxmüt Xäyrullin äytüençä, “Rusiäneñ çın patriotları” firqäse kandidatları isemlegendä Ul'yannıñ öç tatar keşese partiä isemlegenä kertelgän. Bu firqäneñ İslam partiäse nigezendä tözelgänen, isem üzgärtü dini firqalärne tıyu näticäse genä ikänen iskä alsañ, anıñ belän xezmättäşlekneñ mantıyğı da bar sıman. Läkin anıñ 5 protsent tawış cıya aluına ömetlänü qıyın inde.


text:
AQŞ xärbiläreneñ Törkie territoriesendä urnaşa almawı, bula alaçaq Ğıraq suğışında qayber problemalar tudıra
Atna azağında Törkie parlamentı bula alaçaq Ğıraq suğışında amerikan xärbilärenä üz territoriesendä urnaşuına röxsät birgän rezolutsiene kire qaqtı. Ägär dä Törkie bu qararın üzgärtmäsä belgeçlär qaraşınça AQŞnıñ Ğıraq intervensiese küpkä qıyınraq bulaçaq .Şulayuq konflikttan soñ da Quşma Ştatları qayber problemalar aldında qalaçaq.
Audio
Törkieneñ östen kürelüenä şik tä yuq ,ämma başqa mömkinleklär dä bar.Xärbi yaqtan qarağanda başqa imqännär dä bar,prezident başqa imqännärneñ dä xärbi uñışqa alıp baraçağına nıq ışana. Radiobıznıñ fikerlärenä möräcäğät itkän xärbi analitiklar Törkie parlamentı pozitsiesen üzgärtmäsä , amerikan köçläreneñ qıyınlıqlarğa duçar bulaçağı turında kileşä.Elek AQŞ armiesendä razvedka ofitserı bularaq xezmät itkän polkovnik Kenneth Allard qaraşınça amerikan xärbiläre, berektäşlärenä Bagdadqa Kuweittän başlanaçaq könyaq höcüme belän berük wağıtqa turı kilgän tönyaqtan köçle front buldıraçaqlarına ışandırırğa häm ikençedän töbäktäge neft yatmaların kontrol itü öçen tönyaq Ğıraqta AQŞ köçläre nıq bulırğa tieş. Allard süzlärençä ciröste höcüme öçen ciröste köçlären anda kiterergä häm tämin itergä tieşsezn.Min tönyaq frontı bulmıy torıp, Ğıraqqa suğış başlatu turında uylıy da almim.Allar ägär dä Waşington tönyaqtağı operatsieläre öçen Törkiene qullana almasa,pentagon alarnı anda hava yulı belän küçerergä häm tämin itergä tieş bulaçaq di. Xalıqara Tınıçlıq öçen Carnegie Endowment Üzägendä eşläwçe John Wolfstahl , andıy xäl bula qalsa , bu inde tönyaqta ciñeleräk qoral, azıraq tank, artilerie häm xärbilär bulaçaq digän süz di. Wolfstahl eşneñ qıyınlıqlarn bolay añlata
Audio
Bez awır tank, awır artilerieneñ havadan küçerüneñ qıyın bulğanın belgän äçen Törkiedä urnaşuın telibez.Bu bezneñ moñı eşli almaubıznı añlatmıy, ämma eş qatmarlıraq, ozaqraq däwam itäçäk, häväflär kübräk bulaçaq, şunlıqtan AQŞ xärbiläre Törkiene östenräk kürä.
Brooking İnstitutında eşläwçe başqa xärbi analitik Michael O’Hanlon da amerikan köçlären , qoralların havadan küçerü in yaxşı alternativa tügel digän qaraşta . Älege waqıtta Törkie yarlarında kötkän koraplardağı ğäskär häm qoralnı tönyaq Ğıraqqa kiterü öçen başqa mömkinçelek , koraplarnı Suez kanalınnnan ütkärep,Qızıl Dingezgä … Ğäräb yarım utrauın urap Farsı Qultığına , Kuweit şährenä kiterü. Kuweittän tönyaq Ğıraqqa isä meñ kilometrlıq yulnı ütäse bar.O’Hanlon fikerençä
Audio
Min xärbilärne tönyaq Ğıraqqa havadan küçerü mömkinçelegenä bik ciddi qaramim,ägär dä sin töreklär belän kördlärneñ üzara suğışların buldırmau yäki neft yatmaların kontrol astına quyarğa telisen ikän ,ulçaqta sin töbäktäge in zur köç bulırğa tieşsen.Hava trasportı ciddi alternativa bula almıy.
O’Hanlon amerikan koraplarınıñ ğäräb yarım utrauın äylänep yörüe AQŞ suğışplannarın 14 köngä kiçekteräçäk, bu älbättä havanıñ cılınuı digän süz di. Ximik, biologik qorallarğa qarşı mäxsus kiyemnär kigän soldatlar öçen esse , awır bulaçaq. Ayruça höcümnär tönnen qaranğı waqıtına tügel ä aprel ayı başlarında yaña ay çıqqan zamanğa turı kiläçäk Carnegie Endowmentta qorallarnı cäyeldermäü proyektı direktorı Joseph Cirincione Törkiedä häm Tönyaq Ğıraqta AQŞ baştan uq köçle itep üzen kürsätä almasa, bälkim dä här ike töbäktä dä totrıqlılıq
urnaştıra almayaçaq, qorallı kördlär neftkä bay Kerkük şähren alıp , bayıbız dip qıyulanıp bäysezlek iğlan itä ala dip söyli . Cirincione radiobızğa tağı bolay dip äytte.
Audio
Näk şundıy xäl bula ala dip keşelär yañap kilä,bez anda wazğıyätne totrıqlandırırğa dip barabız, ämma suğış xällärne tämam üzgärtä ala, suğışnı başlatuçılar ber qayçan da kötmägän xällär aldında qala ala, Ankara suğış bula qalsa , kördlärne bezne sınamağız dip kisätep quydı . Xabärlärgä qarağanda Törkie xökümäte AQŞ xärbiläre turında yaña rezolutsie proyektı östendä eşli.
Färidä Xämit,Praga


text:
Qazanda barğan çaralarda 25 ildän qunaq qatnaşa
Qazanda barğan çaralarda 25 ildän qunaq qatnaşa
Şähär administratsiäse, bilgele inde, berençe çiratta üz qunaqları, yäğni UNESCO häm Yevropa Şurası bayrağı astında cıyılğan «tarixi şähärlärdä mädäniätneñ küptörlelege -- totrıqlı kiläçägenä açqıç» digän xalıqara simpoziumğa kilüçelärne qayğırta. Räsmi xäbärlärgä qarağanda, Qazanğa 25 ilneñ 54 şähärennän eşlekle qunaqlar kilgän. Pänceşämbedä alar Kremlne qaradılar, Qazan däwlät universitetında, milli kitapxanälärdä, mäçetlärdä, çirkäwlärdä buldılar. Şul uq könne töştän soñ qunaqlar Qaban külendä köymädä säyäxät qılıp İske tatar bistäsen xozur qıldılar. Comğa könne tarixi şähärlär wäkilläre «Qazan» milli mädäniät üzägendä simpoziumnıñ plenar utırışında qatnaştılar.
İkençe ber çara da xalıqara digän isemgä iä. «İdel-Ural töbägendä xristian dine: tarix häm mädäniät» dip atalğan fänni-ğämäli konferensiädä qatnaşuçılar Qazanda törle din wäkilläreneñ uzara añlaşıp, ber-beren xörmät itep yäşäwneñ täcribäsen öyränälär, kiläçäçktä urtaq proektlar tözep mädäni dini elemtälärne nığıtu turında uylanalar. Comğa könne möselmannar namazğa utırdılar, ä xristiannar köymädä yözep Qazannıñ matur urınnarın qarap qayttılar. Menä şundıy ul bezneñ başqalabız, Yevropa-Aziä qapqası -- törle konfessiä wäkilläre kileşep yäşägän yäşel bişek.


text:
Keşe ni ösön tämäke tarta huñ?
Marat 5-se sinıfta tämäke menän şayara başlağan. Şayarıuđıñ ğäđätkä äylänep kitkänen hiđmäy đä qaldım ti ul:
(Audio)
Här kemdeñ tierlek tämäke tartıuı Marat kewek ük unıñ menän şayarıuđan başlanğan. Kemder bığa ükenä, kemder ükenmäy:
(Audio)
Tabiptar mäğlümättärenä qarağanda, tap yäşläy tämäke tartqan qıđđarđıñ awırıu bala tabıu ixtimallığı küpkä arta. Bıuından-bıuınğa milli genofondtıñ üđgärew qurqınısı la arta tip iđkärtä ular.
Keşe ni ösön tämäke tarta huñ:
(Soraştıru)
Respublikala bıyıl 3 meñgä yaqın atay-äsä balaları uramda iđerek kileş tämäke tartıp yörögän ösön ştraf tülägän. Ölkändär üđđäre lä yäştärđe nasar ğäđättärgä ılıqtırğan ösön yawaplılıqqa tarttırılğan. 124 eşqıuar balalarğa araqı häm tämäke tarqan ösön ştraf tülägän. Respublikala 7 meñ 800 gä yaqın ata-äsä üđ näselenä qurqınıs tıuđırıusılar bularaq isäpkä alınğan. Başqortostanda äle awır xoloqlo 12 meñ üsmer bala menän 450 inspektor şöğöllänä. İnspektorđarđı balalarđıñ bäläkäyđän ük bođoq yulğa basıuı borsowğa hala. Hawlıq haqlaw ministrlığın ihä demografik mäsälä borsoy. Başqortostanda tıuım kimäle bıuındar almaşınıuın tämin itä almay. Xalıq hanın arttırıu ösön 10 qatın-qıđğa yañı tıuğan 22 bala tura kilergä teyeş. Başqortostanda bıl han 15 kenä. Bıl turala däwlät statistika komitetında xäbär ittelär. Statistar mäğlümättärenä qarağanda, kilähe 5-10 yılda respublikala tıuım artasaq, ämmä huñınan ul 10-11 prosentqa kämeyäsäk.
Rämzit Äbüläev, Öfö


text: Ğiraqnıñ waqıtlı premier-ministrı Ayad Allawi bügen Londonda Britan premierı Tony Blair belän oçraşıp, Ğiraqta totıq itep alınğan ber Britaniäle häm 2 Amerikalını qotqaru yulların tikşerde. Ämmä Ğiraqnıñ Tışqı eşlär ministrı Xöşiär Zebari, totıq aluçılarnıñ taläplären ütäw – naçar ürnäk bulaçaq, dip kisätte. 3 Könbatış keşesen totıq itep alğan ğisyanşılar, törmälärdä utırğan bar Ğiraq xatın-qızların çığarırğa taläp itä, yuq isä, bu 3 keşeneñ başların kisü belän yanıy. Londonda çağında Allawi, Ğiraqta köç qullanularğa qaramastan, saylawlar bilgelängänçä, Ğinwarda ütäçäk, bu saylawlar terrroçılarğa häm ğisyançılarğa zur orım bulaçaq, dide. Ul şulay uq Berläşkän Millätlätrne Ğiraqta äwzemräk bulırğa çaqırdı. Allawi Londonnan Washingtonğa kitä.


text:
Çeçnä suğışı başlanuğa 10 yıl tuldı
1994-nçe yılnıñ 11-nçe dikäberendä Russiä xärbiläre, Mäskävneñ respublika östennän xakimiäten urnaştıru öçen Çeçnägä kerdelär. Ul vaqıttağı saqlanu ministere Pavel Gracev ul vaqıttağı prezident Boris Yeltsingä Groznıynı berniçä säğättä qulğa eläkterergä süz birde. Şuşı vaqiğägä 10 yıl vaqıt ütsä dä, xärbi kampaniäneñ tuqtalğanı yuq.
Audio
"Min Coxarğa kitiäçägemne häm qarşılıq kürsätädä qatnaşaçağımnı äyttem. Ul moña bolay dide- Suğış bulmayaçaq, dönya moña yul quymas. Ni öçender belmim , läkin, Cohar suğış başlamas dip ışanğan ide."
Ul vaqıtta Dävlät Dumasınıñ süzçese bularaq İvan Rıbkov İminlek Şurasınıñ 29-nçe Noyäberdäge utırışında qatnaşqan ide. Ul uzğan ayda radiobıznıñ rus redaksiäsenä birgän intervyusında, yustitsiä ministere Kalmıykov belän Federatsiä Sovetı süzçese Şumeykodana qala başqaları Çeçnägä ultimatom quyunı yaqlap çıqtılar dip belderde. Rıbkin süzlärençä, Yeltsin başqa fikerdä bulğan.
Audio
"Boris Nikolayeviç miña borılıp häm küzlärenä qarap bolay digän ide. Min bu ikençe Afğşanistanğa äylänäçäk dip borçılam."
Yeltsin soñğaraq çeçnägä höcüm çitdi xata buldı dip iqrar itte. Anıñ ikençe Afğanistan digän borçıluı döres bulıp çıqtı. Afğanistanğa 10 yıllıq okkupatsiä vaqıtında 13 meñ sovet xärbise hälak bulğan ide. Çeçnädä suğış başlağanna birle qorban bulğan russiä xärbiläreneñ sanı ike märtäbägä küberäk dip xisaplana. Ä inde tınıç xalıq arasındağı qobannar sanına kilgändä, çeçnäneñ ayırılıp çığu taraftarı bulan citäkçeläre çirek milionğa yaqın keşe, şul sanda 40 meñ bala hälak buldı dip farazlıylar. Monıñ döreslegen tikşerü mömkinlege yuq. Annan başqa unar meñlägän keşe Kavkaznıñ törle töbäklärendä qaçaq bulıp yäşi häm alarğa kire Çeçnägä qaytuları öçen basım yasala. Mäskävdäge etno-politikal häm regional tikşerenülär Üzäge citäkçese Emil Payn Çeçnä suğışı başlağanda Yeltsinneñ kiñäşçese ide. Radiobız xäbärçese aña Russiä citäkçelegendä xärbi intervensiäneñ näticäse turında uylauçılar buldımı digän sorau quydı. Paynnıñ cavabı.
Audio
"Uylamadılar. Min belgeçlär sovetında häm prezidentlıq şurasında ağza bulanda , kampaniä öçen cavaplılar, şul sanda armiä generalları belän dä oçraşqaladım. Alarğa bu soraunı birdem. Alarda nindi dä bulsa plannıñ yuqlığı ğına tügel, ä alarnıñ çeçennärdän mondıy qatı qarşılıq kürsäüne kötmävläre dä añlaşıldı."
Putin elekke citäkçelärdän ayırmalı bularaq köräşçelär belän söyläşülär alıp barunı kire qağa. Ä inde anıñ Çeçnädä kontrol mäsäläsendä tayanğan xosusi militsiä , cirle xalıq arasında terror belän şäğellänä. Eleke sovet dissidentı häm keşe xoquqları aktivı Aleksander Podrabinek radiobızğa ruslarnıñ küpçelege konfliktnı söyläşülär yulı belän xäl qılunı yaqlasa da, Kremlneñ kompromssqa barırğa äzer toruın kürsätkän işarä yuq dip belderde.
Audio
"Maqsät döşmannı ciñü, suğıştan ciñep çığıp, solıx kileşüen tözü tügel. Maqsät suğışnıñ dävam itüendä. Min Çeçnä kampaniäseneñ maqsäte Kreml säyäsmännärenä törle ölkälärdä fayda kürüläre öçen Russiädä daimi suğış xälen buldıru dip ışanam. Suğış xäle cämğiättä kierenkelekne saqlap qala , anı vatandaş xoquqların çiklägän qanunarğa tauış birergä etärä, armiä häm iminlek organnarın nığıta häm nixayät xäzer mäğlum bulğanca ofitserlarğa suğışdan bayırğa mömkinlek birä."
Politik küzätüçe Paynnıñ fikerençä, Çeçnä suğışı Russiäneñ aftoritarizmğa baruına zur öleş kertkän.
Färit İdelle, Praga.


text:
Sember ölkäsendä Sabantuylar may axırında uq başlandı
Soñğı Sabantuy bıyıl iyünneñ 20sendä Dimitrovgrad (Mäläkäs) qalasında uzaçaq.
Tatarstannan ayırmalı bularaq, Sember ölkäsendä Sabantuy waqıtı, oyıştıruçılarnıñ üz mömkinleklärennän çığıp häm kürşeläre belän kiñäşläşep bilgelänä, çönki ber-bereñä qunaqqa yörü säbäbe dä ul - Sabantuy.
Sabantuylar, yıldağıça, Sember häm Mäläkäs qalalarında bulaçaq. Annan tış 16 rayon sabantuyı bilgelängän. Çardaqlı, Novospassk, İske Qulatqı, Qarsun rayon sabantuyları rayon üzäklärendä bulaçaq. Ä başqa rayonnarda isä, çirat belän, tatar awıllarında uzdırıla. Andıy awılları bulmağan qayber rayonnarda bu bäyräm qatnaş xalıqlı awıllarda oyıştırıla. Sengiley rayonı Sabantuyı Krasnıyy Gulyay awılında bulaçaq, ä Terenğa rayonınıqı Skugareevkada maynıñ utızında uzdı da inde.
Annan tış ayırım tatar awılları üz Sabantuyların da, mömkinlektän çığıp, oyıştırırğa tırışalar.
Weşqayma, Sura, Kuzovat, Bazarlı Sızğan rayonnarında bu bäyrämneñ bulmayaçağın anda tatarnıñ az buluı belän añlatsalar, Ul'yanov rayonında bulmawı – anıñ citäkçese Fedor Grişinnıñ bu bäyrämgä qarata “üzençälekle” mönäsäbätennän.
Uzğan yal könnärendä Sabantuylar İske Qulatqı rayonı üzägendä, Çardaqlı rayonı – Abdulla, Çınlı rayonı – Yaña Timerçän, İske Mayna rayonı İske Qızılsu awıllarında uzdı
Xalıq bu bäyrämneñ yañadan qaytuına bik qänäğät, läkin onıtılırğa duçar itelgän bäyräm baytaq yuğaltular belän, zäğiflänep qayttı. Ölkän yäştäge apa-ağaylar milli bäyrämebezneñ elekke yıllardağı kürkäm yaqların sağınıp söylilär. Zaman cilläre arqasında ütep kergän küreneşlärneñ ayıruça borçu tudıruçıları – araqı tä'sire, milli köräşneñ dan- şöhrät qazanu tügel – baylıq tuplaw çarasına äylänüe, köräş mäydanın professionallarnıñ basıp aluı häm şunıñ näticäsendä ğammäwilekneñ yuğala baruı, räsmilek belän bergä urıs teleneñ dä ütep kerä başlawı häm başqa qoytı küreneşlär.Şöker, di xalıq, bäyrämebez töp wazifalarınnan berse - tuğannar, duslar belän aralaşu çarası buluın saqlap qala. Şulay uq millätne tuplawğa da zur öleşen kertä äle.
“Azatlıq” radiosı, Ayrat İbrahim, Sember.


text:
Ufa-Mäskäw avtobusı qazağa oçradı
Ufa-Mäskäw marşrutı buyınça yörüçe “Mersedes” reys avtobusı atnakiç könne zur qazağa oçradı. 40 tan artıq keşe utırtıp Mäskäwgä yullanğan Başqortstan avtobusı Tatarstannıñ Alabuğa şähärennän yıraq tügel cirdä KAMAZ yök maşinası belän bäreleşä. Älege häläkättä KAMAZ yörtüçe ğayeple dilär, çönki ul qağidä bozıp qarşı yulğa çığa. Mañğayğa-mañğay bäreleşü näticäsendä, “Mersedes”nıñ şoferı häläk bula häm avtobustağı tağın 17 keşe törle däräcä cäräxätlär ala.
Yul yörü qağidäsen bozıp qarşı yulğa çıqqan “KAMAZ” şoferı da qatı yaralar alğan häm xastaxanägä ozatılğan. Ul Tübän Novgorod ölkäsennän eş säfärenä çıqqan bulğan.


text: Näcaf, Bagdad. Kiçä Ğiraqnıñ Näcaf şähärendä şartlaw oyıştıruda şiklänelep bügen anda kimendä 3 keşe totqarlanğan. İldäge amerikan köçläreneñ ber wäkile, cirle xalıq Näcaftağı Quşma Ştatlar xärbilärenä, ike şikle keşene tapşırdı, moñardan tış Ğiraqnıñ yaña politsiäse dä ber keşene totqarladı dip belderde. İlneñ şuşı töbägendäge cirle xakim, Xäydär Mähdi Matar isä barlığı 4 keşe qulğa alındı, şularnıñ ikese söğüdi dip xäbär itä. Kiçä Näcaf şähäreneñ cämiğ mäçete qarşında oyıştırılğan şartlaw näticäsendä, törle çığanaqlarğa qarağanda, yözgä yaqın keşe hälak buldı, alar arasında Ğiraq şığıylarınıñ kürenekle citäkçese ayatolla Möxämmäd Bäker äl-Xäkim dä bar. Bügen meñlägän ğiraqlı, kiçäge höcümne häm kürenekle ayatollanı üterüne xökem itep Näcafnıñ üzendä häm könyaqtağı Basra şähärendä uramnarğa çıqtı. Bagdadta da 2 meñläp keşe ilne amerikannar tarafınnan basıp aluğa häm elekke prezident Saddamnıñ Baath partiäsenä qarşı cıyın ütkärde.


text:
AQŞ prezidentı George Bush terrorğa qarşı suğış turında televidenie aşa turı efirda kürsätelgän çığış yasadı.
Bush ägär dä AQŞ köçläre Ğiraqta eşne tämamlamıyça annan kitsä doşmannar alarğa iärep ilgä kiläçäk dide.
Prezident respublikannarnı da demokratlarnı da Ğiraqtağı AQŞ köçlärenä zarur bulğan täeminätne buldırırğa çaqırdı.
Bush Äfğänstanda zur tärräqiät bar dide. 2006 yılda Äfğänstanda doşman üç alu höcümne belän cawap birde, bu yazda qatı bäreleşlär däwam itär dip kötelä dide. Anıñ äytüençä, Taliban häm äl-Qaidä yaña höcümnär yasarğa äzerlänä.
Ul Äğänstannı NATOnıñ iñ möhim operatsiäse dip atadı. NATO illären Äfğänstanda Talibanğa qarşı suğışuçı köçlärne ğäskärlär häm zarur bulğan cihazlar belän täemin itärgä, alarnıñ eşçänlegen bilgeläwçe çikläwlärne beterergä çaqırdı.


text:
EFEOĞLU GRANİT MERMER İMALATI
gemlik camii mermer kaplama, gemlik cnc mermer kesim işleri, gemlik su jeti kesim imalatı, gemlik mermer döşeme kaplama işleri, gemlik mermer imalatçıları, gemlik mutfak tezgahı mermer imalatçıları, gemlik granit mermer imalatçıları, gemlik mezar mermer imalatçıları, gemlik denizlik mermer imalatçıları, gemlik merdiven mermer imalatçıları, gemlik mermer imalatı satışı, gemlik çimstone mermer imalatı, gemlik banyo tezgahı mermer imalatı, gemlik zemin mermer döşeme işleri, gemlik mermerciler,
Mermer, granit, çimstone, doğaltaşlar ile traverten, mutfak ve banyo tezgahları, zemin döşemeleri, basamak kaplamaları, banyo yer döşemeleri, ıslak zemin döşemeleri, küvet kaplamaları, asansör kapı kaplamaları, çimstone mutfak tezgahları Merdiven - Denizlilk - Mutfak Tezgahı- Granit ve Mezar İşleri
- Görüntülenme sayısı: 469


text:
Totıqlar yärdämendä fatir alıp bulamı?
Uzğan atna axırında Tatarstan däwlät muzeyında üzen afğan suğışında qatnaşqan veteran dip iğlan itüçe totıqlar alıp, aña fatir satıp alırğa aqça birüne häm Qazan merı Kamil İsxaqov belän oçraşunı taläp itkän, digän xäbär taraldı. Läkin respublikanıñ Eçke eşlär ministrlığı, bu bernindi dä cinayät tügel, bez barı tik militsiä xezmätkärläre öçen uqular ğına ütkärdek, dip belderde. Bu xaqta Däwlät muzeyına yanına cıyılğan jurnalistlarğa Eçke eşlär ministrı Äsxät Säfärov ta äytte. Alay da, berniçä kön ütkännän soñ, älege waqiğanıñ uqular tügel, ä çınbarlıqta qılınğan cinayät buluı açıqlandı. Cinayätçe totılğannan soñ, anıñ bernindi dä suğış veteranı tügel, ä berqayda da eşlämi torğan, elek xökem tartılğan keşe keşe buluı açıqlana. Citmäsä, ul äle bik ayıq ta bulmıy. Totıqlarnı şartlatırğa dip alınğan şartlatqıçı da barı tik uyınçıq qına bulıp çığa anıñ. Menä şundıy “uqular” ütä comğa könne Qazanda.
Gölnaz İlgizär


text:
"Problemalı Ber Dönya": xäyerçelek häm xatın-qızlar
Pragada bu atnada "ber dönya" isemle xalıqara dokumental filmnar festivale bara. Bıyıl çaranıñ isemenä tağın "problema" süze östälde, yağni süz – "problemalı ber dönya" turında bara. Başqortstan häm Tatarstanda bu könnärdä iğtibar üzägendä barı tik xatın-qızlar bulğanda, bez dä Azatlıq radiosınıñ xatın-qızlar säxifäsendä bügen, festivaldä – xatın-qızlar teması, yaña tör dokumental filmnar, häm alarnıñ cämğiätkä ni däräcädä täsir itä aluı turında söyläşäbez.
"Elek mine ğäyeplägän häm xurlağan keşelär xäzer minem yaqqa bastı."
Sairaş xanım uzğan atnada Azatlıq radiosına kilgän ide. Qırğızstanda küp xatınlılıqnıñ berençe çiratta xatın-qızlarnıñ üzläre öçen ni qädär uñay häm imin buluı turında yuğarı däräcädäge säyäsätçelärdän dä işetep bula. İke häm annan da kübräk xatın alırğa teläwçe irlär öçen filmda – imam kiñäşe dä bar, islam dineneñ bu yağın ütägändä, başqaları da ütälergä tieş.... Dokumental filmnar ber yaqlı bulmasın öçen, xatın-qızlar mesken häm irlär naçar digän täsir qalmasın öçen rezisserlar häm operatorlar – gender, yağni ceneslär mäsäläsendäge belgeçlär, sotsiologlar belän bergä eşlägän. Rusiädäge sotsial häm gender säyäsäte institutınıñ Gender montaj isemle projektı citäkçeläreneñ berse – Yelena Vitenberg:
Bu tör dokumental filmnarnı rejisser belgeç belän berlektä yasıy, häm bu yüneleştä qızıqlı näticägä ireşep bula. Äzer film ul barı tik – rejissernıñ mäsälägä qaraşı bulıp qalmıyça – mäğlümat, analiz häm añlatma täqdim itä....
Rusiädän festivaldä ber film kürsätelde. "Rus awıllarındağı xatın-qızlar" dip atala ul, teması – xäyerçelek häm çarasızlıq. Rusiäneñ qaysı poçmağındağı awılğa barıp kersäñ dä ber xäl – irlär eçä, arğan alcığan xatın-qızlar tienen tiengä citkerergä tırışa. Lyuba isemle xatın 7 bala üsterä:
Miña 13 yäş tulğaç äni mine 2 şeşä araqığa sattı, kiyäwgä birde. 7 sum tora ide 2 şeşä ul çaqta. İke yıldan iremä bala tabıp birdem, irem eçä ide....
Berençe irennän ayırılğan Lyubanı ikençe tapqır kiyäwgä çıqqanda da näq şul uq kötä:
Öydä mine qıynadı, üze seberelde, abort yasarğa birmäde, ä tapsañ bit tärbiälärgä, üsterergä kiräk, ä anıñ eşlise kilmäde.
Lyuba häm anıñ uñ qulı olı qızı Alesya fermada sıyır sawğanda, 6 bala mäktäptä dönya klassik muzıkasın öyränä... Kompozitor Grig äsäre uynıy, ämma ekranda Alesya tireskä bata – bata, şunda uq tirestä awnap yatqan iserek ber ir-atnıñ sügenüen tıñlıy-tıñlıy sıyır sawa....
Rusiädä xäyerçelektä yäşäwçelärneñ 44tan artığı – xatın-qızlar. 34% - irlär. Awıl xucalığında eşläwçe xatın-qızlarnıñ yartısınnan artığı – sälämätlekkä naçar bulğan pıçraq şartlarda eşli, äle monıñ öçen aqça alamı yuqmı. Älege filmnı töşergändä rezisserlar sotsiologiä belgeçe İrina Tartakovskaya fikerlärenä qolaq salğannar:
Min bu film keşelärgä täsir itsen ide dip telim häm ömet itäm. Minemçä bügenge köndä Rusiädä sotsial säyäsät häm xäyerçelek turında citärlek söylänä. Äytäse äytelgän, ämma xäzer xäyerçelektä yäşämägän keşelärneñ şunı üzläre aşa kiçerüläre kiräk. Menä ul – awılda yäşäw, menä ul – fermada eşläw närsäne añlata...
İrina xanım Tartakovskaya menä inde 3 yıl Qazanğa 1 ayğa kilep gender sotsiologiäse digän fänne uqıta. Annan min – tatar xatın-qızları başqa millät xatın-qızlarınnan ayırılamı dip soradım:
Ayırma zur dip äytmäs idem, läkin ul bar. Çönki här millätneñ üz yöze bar. Häm tatar xatın-qızları üzlären tatar xatın-qızları bularaq kürergä teli. Misal öçen – islamğa mönäsäbät. Här tatar xatın-qızı üze öçen islamnıñ närsä bulğanın xäl itergä tieş. Tatar xatın-qızları öçen däreslär waqıtında – törle millätlär mäsäläläre ayıruça qızıq bula ide.
Eşlägän eşneñ bigräk tä icadi äsärneñ qimmäte häm näticäse – anıñ tamaşaçığa, xalıqqa barıp citkänennän soñ ğına bilgele bula. Xatın-qızlar turındağı bu filmnar berençe tapqır Rusiäneñ berniçä televideniä kanalında 8 mart könne kürsäteläçäk.
alsu qormaş


text:
Soñğı yıllarda narkotik qullanuçılar 2-3 protsentqa arta
Soñğı ike-öç yılda Tatarstanda narkotiklarnı qullanuçılar sanı yıl sayın 2-3 protsentqa arta. 2001 yılda isä bu san 30 protsentnı artqan bulğan. Şulay da tınıçlanırğa äle bik irtä. Bügen narkomaniä diagnozı belän respublika däwalaw yortlarında 7650 keşe terkälgän. Şularnıñ 70 protsentı – 30 yäşkä qädärle bulğan yäşlär. Narkotiklarnı qullanuçılarnıñ real' sanı isä respublikada 70 meñnän 150 meñgä qädär dip isäplänä.
Qazanda ike yıl elek oyıştırılğan narkotiklarnıñ äyläneşen tikşerü buyınça Federal' xezmät idäräse şuşı yıl eçendä genä dä narkotiklar belän bäyle 1200дәH artıq xoquq bozu oçrağın terkägän, 52 killogram narkotik aldırğan häm 122 keşegä cinayät eşe quzğatqan. Narkotiklarnıñ äyläneşen tikşerü buyınça Federal' xezmät idäräse xezmätkärläre narkomaniä belän köräşüdä iñ yaxşı ısul dip, älbättä, profilaktikanı atıy. Narkomaniä buldırmaw maqsatınnan respublikada törle çaralar uzdıra. Mäsälän, şuşı könnärdä “Bumerang” digän narkomaniägä qarşı propaganda bäygese oyıştırılğan. 4 iyündä narkotiklarnıñ äyläneşen tikşerü buyınça Federal' xezmät idäräsendä bäygeneñ yomğaqlaw tantanası ütte, ciñüçelärneñ isemlege ataldı. Narkotiklarnıñ äyläneşen tikşerü buyınça Federal' xezmät idäräse räise urınbasarı İldar Şahidullin
Bäygeneñ maqsatı – narkotiklarğa qarşı ütkärelä torğan profilaktik çaralarnı kiñ yaqtırtu, xalıq arasında, bigräk tä yäşlärgä sälämät yäşäw räweşen propagandalau, narkotiklarğa qarşı köräşüdä al'ternativa täqdim itü häm narkomaniägä qarşı politik qararlar çığaruçı däwlät wäkilläre iğtibarın cälep itü.
Älege bäygegä barlığı 70 ğariza birelgän, “Narkomaniägä qarşı basmalar, radiotapşırular”, “Narkotiklarnıñ äyläneşen tikşerü buyınça Federal' xezmäteneñ cämğiättä uñay äymidj propagandalau” kebek nominasiälär täqdim itelgän. İñ küp ğarizalar kilgän “Narkomaniägä qarşı basmalar” nominasiäsendä berençe urınnı “Tübän Qama waqıtı” atnalıq gazetı xäbärçese Yılena Sabaqayıva yauladı. Tübän Qama xäbärçesenä büläkkä 14 meñ sum aqça birelgän. Aqçalata büläklärne başqa sigez nominasidäge ciñüçelär dä aldı.
Al'bina Zäynulla, Qazan.


text:
Bayram proğrammahına üźgäreştär inderelde
Başqortostan menän Räsäy berźämlegeneñ 450 yıllığın bayram iteüźe oyoştorou qomitetı bayram proğrammahınıñ yañı wariantın iğlan itte. Töp tantanalar duślıq monumentında başlansaq. Räsmi tantanalarźıñ iñ külämlehe-Räsäy Däülät şurahı ultırışı Kongress xolda ütkäreläsäk. Qunaqtarźı Öföläge ber biśtälä Arzan häm uñaylı Milli torlaq proektınıñ ütäleşe menän tanıştırıu źa qarala. Bınıñ ösön äle genä yañı fatirğa küskän yäş ğailä haylanıp alınasaq. Yubiley köndärendä Öfölä 140 obekt ayırım haq aśtına alınasaq. Uramdarźa 3 meñdän aşıu militsiya xeźmätkäre eşläyäsäk. bıl turala başqala eske eştär idaralığı etäksehe urınbaśarı Aloeksandr Ovçinnikov belderźe.
Rämzit Äbüläev, Öfö


text:
säxifä 13
Alga İslam
Din turında sayt. Yañalıqlar, mäqälälär, TV.
İman - İslam mädäniyäte märkäze
Cömhuriyät häm dönyadağı iñ soñğı xäbärlär wä yañalıqlar. Mäqalälär cıyıntığı, aktual' sorawlarğa cawaplar. [Tatarça, İnglizçä, Törekçä]
İslam Tatarstan Cömhüriätendä
Tatarstan möselmannarınıñ soñğı yañalıqları, aktual' mäqälälär. [Tatarça, Urısça]
Islam Wiki
İslam turında irekle ensiklopedia
Islamhouse.com
İslam saytı. Kitaplar, Audio häm Video.
Nur.gen.tr
Risalä-i Nur kölliyate. Bädiğüzzäman Säğıyd Nursineñ äsärläre, Qor'än wä Cäwşän xäteme. Saläte Nariye häm Risalä-i Nurnı uqu. [Tatarça, Törekçä, Ğosmanlıça, İnglizçä, Urısça, h.b.]
Nursaba wäğazläre
Möselmannar öçen İslam saytı. Aktual' häm köndälek tormışta kiräkle wäğazlär, üget-näsixätlär, mäqalälär. [Sayt Tatar häm Urıs telendä]
Nurullah Mäscide
Saytta mäçet turında mäğlümat, fotosurätlär, wäğazlär, faydalı mäqalälär taba alsız. Qunaq kitabı wä forum eşli. [Sayt Tatar häm Urıs telendä]
Tatar-islam.ru
İslam dönyasında soñğı xäbärlär, tarixi mäqalälär. Saytta "ИcлaM info" gazetasında basılğan yazmalar belän tanışıp barırga mömkin. [Tatarça, Urısça]
Tatarstan Cömhüriyäte möselmannarınıñ diniyä näzaräte
Räsmi sayt. Yañalıqlar, xäbärlär, äñgämälär. Dini näzaräteneñ şäxesläre häm oyışmaları. Tatarstanda İslam, multimedia, İslam beleme poçmağı. [Tatarça, Urısça]
Umma
Mäğlümati-analitik, dini (Islam) portal. [Tatarça, İnglizçä, Urısça]
Xarun Yäxyä
İslam ğalimeneñ - Xarun Yaxyanıñ, äsärläre, fänni xäm dini ezlänüläre. [Tatarça, Törekçä, İnglizçä, Urısça häm başqa tellärdä]
Yärdäm mäçete
Mäçet xaqında mäğlümat, prezentatsiäse häm tarixı, eşçänlege. Uqu kurslarınıñ cädwäle, yañalıqları. [Tatarça, Urısça]
Bu bülek başqa tellärdä: 37
Soñğı yañartu:August 8, 2016 at 5:35:06 UTC
Cämğiät
Sport
All Languages
Mädäniät häm Sänğät
Íqtísad
Sanaq
Uyın
Sälämät
Öy-Uçaq
Matbuğat
Küñel
Belem
Ölkälär
Fännär
Kibetlär


text:
Şärıq belgeçläre Tatarstanda näşer itelgän kitaplar belän tanışa
Düşämbe könne Mäskäwdä XXXVII Şärıqnı öyränüçelärneñ xalıqara kongressı açıldı. Anda distälägän illärdän ğalimnär, cämäğät eşlekleläre, jurnalistlar qatnaşa. Şunısın da äytergä kiräk, bu märtäbäle cıyılış Rusiädä ikençe märtäbä ütä. Berençe yulı Şärıq belgeçläre Mäskäwdä 1954 yılda cıyılğan bulğannar. Cıyılışta iñ berençe dokladnı Rusiä Fännär akademiäseneñ Şärıqnı öyränü institutı direktorı R.B.Rıbakov yasağan. Kongress delegatlarına Rusiä prezidentı Vladimir Putinnıñ möräcäğäte, şulay uq Başqortstan, Adıgeya respublika prezidentlarınıñ täbrik xatları uqılğan. XXXVII kongress üz eşen atna buyı däwam itäçäk.
Kongressta qatnaşuçılar fänni oçraşular, söyläşülärdän tış, zur qızıqsınu belän forum ütkän binada — Däwlät xezmäte akademiäsendä oyıştırılğan kürgäzmälär belän dä tanıştı. Mäskäw oyışmalarınnan başqa bu kürgäzmälärne Qazaqstan, Tatarstan häm Qalmıqiä respublikaları äzerlägän. Alar arasında Tatmedia agentlığı oyıştırğan kürgäzmä üzeneñ baylığı häm tematik kiñlege belän uñay tä'sir yasağan. Anda Tatarstan, Qazanğa bağışlanğan, Şärıqnı öyränü fänen kiñ yaqtırtqan Tatarstan näşriätlärendä basılğan 200 dän artıq fänni xezmät urın alğan. Şulay uq Mäskäwdä älege kongressqa bağışlanğan tağın ber qızıqlı kürgäzmä uza. Ul İslam qulyazma kitapları dip atala. Mäskäwneñ Qızıl mäydanında, döresräge, şuşı mäydanda urnaşqan Tarix institutında bara torğan älege kürgäzmädä borınğı quldan yazılğan kitaplar urın alğan.Gölnaz İlgizär