text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Ukrainada terroristik tanılğan «DNR» ve «LNR» taqımlarınıñ iqtisadiy sıñırları ola bilecegini aydınlattı. Bunı o, salı künü, noyabr 4-te, RNBO toplaşuvı ögüne jurnalistlerge bildirdi, – dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Poroşenkonıñ qayd etkenine köre, Ukraina terroristlerniñ nezareti altında qalğan mesken yerlerge berilgen gaz ve elektrik energiyası parasını almay.
Bundan ğayrı, onıñ aytqanına köre, RNBO toplaşuvınıñ neticesi blokpost nezaretleriniñ quvetleştirilmesi ola bile.
Prezidentniñ bundan evel bergen malümatına köre, RNBO toplaşuvında kelecek bir qaç aftalıq areketler planı belgilenecek. Aynı zamanda Poroşenko Ukraina barışıq planınıñ tarafdarı olğanını aytıp, ciddiy bir areketlerge başlamaq azır olğanını qayd etti.


c: text/html

text:
Bunı o RT telekanalına berilgen intervyüda aytqan, bildire Radio Svoboda.
«Biz sıñığa qoşulma arbiy küçlerini ketirgenimiz aqqında bir vaqıt gizlemey edik. Aynı şekilde, Ukraina ordusını Rusiyeniñ sıñırlarına yaqın ketirildi. Onı şarqıy ve cenübiy regionlarda yerleştirdiler», – dedi Lavrov.
Lavrovnıñ sözlerine köre, arbiy ögretüvler Rusiyeniñ çeşit regionlarda daimiy şekilde keçe.
Ondan da ğayrı, Sergey Lavrov Rusiyeniñ arbiy küçleri rus grajdanlarına ücümler etilse areket yapmağa azır olmaq keregini ayttı.
«Eger bizlerge ücüm etseler, biz, tabiy ki, cevabını berermiz. Eger bizim qanuniy aqlarımız, rusiyeleriniñ aqlarına avgust ayında Cenübiy Osetiyada olğanı kibi ücüm etseler biz halqara qanunları boyunca cevap bermekten başqa bir yol körmeymiz», – dedi nazir.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımnıñ Rusiye Devlet şurası reisiniñ muavini Remzi İlyasov iyül 23 künü yarımadağa kelgen Frenkistan deputatları ile körüşüvde Qırım Rusiye nezareti altına keçkeninden soñ qırımtatar halqınıñ aqları bozuluvı aqta malümatnı red etti.
Bu aqta Qırım parlamentiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Remzi İlyasov Qırımnıñ Rusiye terkibine keçmesi yarımadağa yaşağan bütün halqlar, şu cümleden qırımtatar halqı içün taliyiy bir vaqia olğanı aqta bildirdi», – denile beyanatta.
«Milliy farqlar birligimizge keder etmey. Yekâne maqsat ve vazifelerimiz bar, ayatnıñ bütün manialarına azırmız. Qırımtatarlar da iç bir ayırımnı is etmey», – qayd etti İlyasov.
Evel Qırım parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinov Frenkistan deputatlarına «referendum» ve yarımadanıñ Rusiye terkibine qoşuluvı qırımlılarnı «mecburiy ukrainlileşüvden» qorçalağanı aqta bildirgen edi.
Cumaaqşamı künü, iyül 23-te, aqşam Frenkistan deputatlarınıñ gruppası Qırımğa keldi. Qırım parlamentiniñ matbuat hızmeti bildire ki, deputatlarnı Aqmescit ava limanında Qırımnıñ Rusiye Devlet şurasınıñ reisi Vladimir Konstantinov, onıñ birinci muavini Konstantin Baharev ve prezidium azası Yefim Fiks qarşıladılar.
Frenkistan Tışqı işler nazirligi mezkür ziyaretni halqara uquqnıñ bozulması olaraq tanıdı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi, deputatlarnıñ Qırım ziyareti ukrain tarafı ile muzakere etilmegenini ve aqibetleri olacağını bildirdi.


text:
İon Antonesku
İon Viktor Antonesku (pyM. Ion Victor Antonescu; 15 iyün 1882
, Piteşt, Romaniä qıyrallığı — 1 iyün 1946 , Jilava tiräsendä, Romaniä qıyrallığı) — Romaniä däwlät häm säyäsät eşleklese, marşal.
Tärcemäi xäleYзrәpTү
Ere cirbiläwçe ğailäsendä tuğan. Xärbi uquxanädä (Tırgovişte) häm xärbi kölliättä (Fransa) belem alğan. 1914 tä atlı ğäskär mäktäbendä iskadrun komandirı. Berençe bötendönya suğışında häm Macarstanğa qarşı interventsiädä qatnaşqan.
1923 tän Parijda xärbi attaşı, 1926 dan Londonda şul uq wazıyfada. 1927 dä häm 1931 dä Yuğarı xäri mäktäp başlığı. 1928 dä Saqlanu ministırlığı särkätibe, annarı pulık, brigada belän citäkçelek itkän.
1933 tän Giniräl ıştab başlığı, brigada yanaralı, 1934 tän diviziä komandirı. 1937 dän saqlanu ministırı.
1940 niñ 5 sintäbrennän xökümat başlığı, Romaniäneñ xärbi diktatırı («conducător»). 1940 nıñ 23 nüyäbrendä Beriln paktına quşılğan. 1941 neñ qış-yazında Romaniä tirituriäsendä SSRB belän suğış öçen bilgelängän ike roman häm ber alman ğaskärennän ğibärät gruppirovka buldırılğan. 1941 neñ 1 iyülendä roman ğäskärlare «Könyaq» ğäskärlär törkeme tärkibendä SSRB tirituriäsenä bärep kergännär. 1941-1942 xärbi ministır. 1944 neñ 23 avgustında antifaşistik qorallı kütäreleş naticäsendä bärep töşerelgän häm qulğa alınğan. 1946 neñ 17 mayında xalıq tribunalı tarafınnan atıp üterügä xökem itelgän. 1946 nıñ 1 iyünendä atıp üterelgän.


text:
Qırımnıñ «vatandaşlıq qamaçavı» faalleri aytqanı kibi, Qırımğa tek küçük-kilovattlı turmuş generatorlarnı ve çıraqlarnı sıñırlı miqdarda ketirmege ruhset eteler. Bunı qamaçav iştirakçisi Leonid Şipkoğa esaslanıp, UNN bildire.
«Olarnı ketirgenlerini köremiz. Birinci nevbette – bunda para qazanğan insanlar. Olarnı endi bilemiz. Evel bu insanlar başqa şeylerni alıp ketire edi, şimdi bundan qazanacaq olalar, çünki generatorlarnıñ fiyatı, qırımlılarnıñ sözlerine köre, üç qat paalılaştı. Birer generator ketirilse de – ğayet yahşı alış-veriş ola», – dey Şipko.
Sözlerine köre, qamaçav iştirakçileri çıraq ve generatorlarnı ketirgen aydavcılar aqqında malümat ve maşina nomerasını yazıp alalar.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov Rusiye tarafından siyasiy mabüslerniñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ azat etilmesinde israr ete.
Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.


text:
Sürgün etilgen Qırım faali Nedim Halilov Rostov vilâyetindeki filtratsion noqtasında buluna. Qırımlınıñ Facebookta bildirgenine köre, onı Özbekistanğa yollap olamaylar, Qırımğa da kirsetmeyler. Mart 6-da faal Qırım.Aqiqatqa izaat berip, filtratsiya noqtasında qalmağa imkânı olsa da, vatanı Qırımğa qaytmaqtan vazgeçmegenini qayd etti.
«Özbekistan vatandaşlığını alma aqqından marum etilgenim belli, onı ğayrıdan tiklemek içün ariza yazmam kerek, men ise bunı yapmaycam. Qırımğa meni yollamaycaqlar, çünki mecburen vatandaşlıqsız şahıs şeadetnamesini bermek kerekler, vatandaşlığı olmağan insan ise, hususan qırımtatarı, adiy vatandaşqa baqqanda qat-qat ziyade aq saibi ola», – dep tarif etti Halilov.
Faal bildirdi ki, onıñ Keriçte qayd olğanını isbatlağan Sovet Birligi pasportı (başqa vesiqası yoq) bozuldı. Halilov iş malümatlarını talap etip, vesiqa aqqında haber almağa tırışa. Pasport 2016 senesi noyabr ayında mahkeme talabınen tutıp alındı, o künden berli faal şahsiyetini isbatlağan vesiqasını körmedi.
«Pasportım bozulğanına dair akt tizecek olam, olar keçken aftadan berli indemey oturalar, vesiqalar migratsiya hızmetinde edi, lâkin anda vesiqa çoqtan memuriyetke berildi, dep aytalar. Şahsiy işimniñ malümatlarını ögrenmege rica etem», – dep ayttı faal filtratsion noqtasındaki faaliyetini tarif etip.
O, şaraitler eyi, aş bar, hadimlerniñ munasebeti güzel, lâkin olarnı tışarı yibermeyler, dep ayttı.
Halilov açlıq grevini toqtatqan soñ özüne keldi, meşğuliyetler yapa.
Qırımda yaşamaq aqqından marum etilgen Halilov narazılıq olaraq 2016 senesi noyabr 21-de açlıq grevine başlağan edi. 2017 senesi yanvar 5-de 45 kün devamında aşamağanından sebep Halilov açlıqnı toqtatmağa qarar aldı.
Noyabr 7 künü Kreml kontrolündeki mahkemeniñ qararı ile qırımtatarı Nedim Halilov Qırımdan tış çıqarıldı. Halilovqa evine kirip, sıcaq urba, para ve vesiqalarını almağa izin berdiler. Dekabr 29-da Halilov Krasnodar ülkesindeki filtratsion noqtada qala edi.
2016 senesi yazda «Qırımtatarlarnıñ qarşılıq areketi» teşkilâtınıñ koordinatorı Nedim Halilov halqara uquq ve Rusiye qanunlarına esaslanıp, Rusiye kontrol etken Aqmescit Merkeziy mahkemesine Rusiyeniñ Qırımdaki qırımtatarlarğa qarşı yapqan areketleriniñ qanunsız tanılması içün muracaatta bulundı. O, qırımtatar tiline devlet tili statusınıñ berilmesini ve mahkeme oturışını qırımtatarca alıp barmağa talap etti.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve Almaniya kantsleri Angela Merkel yanvarniñ 11-nde Rusiyede körüşecekler, dep bildire Kremlniñ matbuat hızmeti.
Olar «2015 senesiniñ Minsk «Tedbirler kompleksini» ve 2019 senesi dekabrniñ 9-nda «normand formatı» sammitinde tizilgen añlaşmalarnı yerine ketirüv çerçivesinde» Donbastaki silâlı zıddiyetni al etüv meselesini laf etmege azırlanalar, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Merkel ve Putin İran generalı Kasem Suleymaniniñ öldürilüvi ve Suriye ve Libiya vaziyetinden soñ Yaqın Şarq buhranını da muzakere etmege planlaştıralar.
Almaniya kantsleriniñ saytı Merkelniñ yanvarniñ 11-nde Moskvağa baracağını tasdıqladı.
Parijde dekabrniñ 9-nda aqşam Ukraina, Rusiye, Frenkistan ve Almaniya liderleriniñ körüşüvi olıp keçti. Ukraina prezidenti Frenkistan prezidenti Emmanuel Macron, Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile eki taraflı körüşüvler keçirdi.
Ukraina prezidenti, Parijde keçirilgen «normand formatı» körüşüvinden soñ keçirilgen matbuat konferentsiyasında çıqışta bulunıp, Ukraina ve onıñ halqı içün deñişmeycek esaslarnı qayd etti. O, Donbas, Rusiye işğal etken Qırım Ukraina toprağı ola, dep qayd etti.
Zelenskıy, Rusiye zenaatdaşı Vladimir Putinnen Qırım meselesini laf etmege azırlanğanını bildirdi, amma eki taraflı körüşüvde buña sıra kelmedi.


text:
Qırım Müftiyatında İslâm esasları ve Quran oquvı boyunca qadın – qızlar ve balalar içün Kurslarnıñ ocaları toplaşuv keçirdiler. Ocalar, balalar ve hanımlarğa berilgen tasilniñ keyfiyeti, bilgi berüv usulları, kelecek yarım yılğa tedbirlerniñ cedvelini muzakere ettiler. İştirakçiler, birinci nevbette mektepten evel balalarnıñ tasili meselesinde ayrıca toqtaldılar. Böyleliknen, metodik qullanmalarnıñ üzerinde çalışacaq mahsus bölük açılacağı belli oldı. “Faydalı ilim” leyihasınıñ reberi Zeyneb Bairova añlatqanı kibi, yarımadanıñ çeşit regionlarından daa 12 oca qoşuldı. Bu kibi toplaşuvlar er ay keçirile. Qayd etmek kerek ki, Qırım Müftiyatı tarafından tasil ve maarif boyunca büyük iş alıp barıla. Qırım camilerinde qadın-qızlar, erkekler, balalar içün dersler teşkil etile. Qalay medresesiniñ mezunları ve imamlar ders bermekteler.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
28 sentȃbr künü, Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi, advokat Edem Semedlȃyev Karametov ve Davlatovğa çıqarılğan para cezalarına qarşı bergen şikȃyet arizalarını qanaatlendirmedi.
Makemeci Vladimir Agin, polis hadimleriniñ areketlerini ve birinci mahkemeniñ qararlarını «doğru ve esaslı», dep saya, bunı «QırımAqıqat» bildire.
Karametovnıñ şikȃyet arizasını baqqanda, qorçalaycı taraf, tizilgen protokollarğa kirsetilgen deñişmeler, insanlarnıñ ellerine berilgen soñ yapılğandır.
Davlatovnıñ işi boyunca advokat, kadastrovıy palatağa rica etip,Yuqarı mahkemeniñ yer sıñırlerini belgilemesini istedi. Amma makümci Agin, bu ricanı, iş uzatulması çıqarılğanını ayta ve red ete.
Avdet haber etkeni kibi, qırımtatar milliy areketiniñfaali Server Karametovğa 10 kün memüriy ceza berdiler.
Hatırlatamız, Server Karametovğa qarşı eki dane memüriy iş açılğan edi. Olardan biri «yalıñızlıq mitinglerini keçirme qurallarını bozuv» ve ekincisi boyunca mehkeme Server Karametovğa 10 biñ ruble para cezasını ilȃn etken edi.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Ellina Şnurko-Tabakova, Ukraina Haber tehnologiyaları şirketleri Derneginiñ idare başı, Telegram messenceriniñ işançlılığı yeterli derecede degil dep saya. Qırımlılar, rusiye mahsus hızmetleri tarafından yazışuv sırı bozulmasın dep, onı qullanmasa daa yahşı dep qoşa o.
Böyle fikirni ekspert Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde ifade etti.
“Men eşittim ki, Telegramniñ şifrlemesi, başqa messencerlerge köre, işançlı degil. Trampqa berilgen esabatlarda, Telegram kanalları oqulğanında şek bar. Böyle kibi şübeli malümat bar olğanı içün, o messencerni azca qullanmaq kerek demektir. Bu mevzuda o qadar çoq laf etilme, kerçekmi, yalanmı olğanını özüñde teşkerip baqmaq kerekmey dep tüşünem. Bir mesele - adiseler aqqında ikâye etken kanallarnı oqumaq, başqası ise - öz malümatıñnı, belki de havflı ola bilgen soyunı, onıñ ile yollamaq. Zaten, er yañı messencer, mahsus hızmetler onı bozıp açmağance, evelkinden yahşıca”, - dep qoştı o.
Bundan ğayrı, Şnurko-Tabakova, er türlü rusiye messencerlerinden bütünley saqınıp, com alanını qullanğan programma ve bağlayıcırlarğa (kommunikatorlar) keçmege tevsiye ete.
İyül ayında Roskomnadzor (Alâqa, informatsion tehnologiyalar ve kütleviy kommunikatsiyalar saasında nezaret boyunca federal hizmet) alâqa operatorlarına, Telegram messencerini qullanuvından saqındırmaq, mektüp yolladı. Müessisede bildirdeler ki, teminci (provayder) şirketler içün “itibarğa telüke ve başqa telükeler” aqqında hatırlattı.
Aprel 16-sından mahkeme qararına binaen Rusiyede, FSB hadimlerine qullanıcılar beyanatlarınıñ şifr anahtarını bermekni red etkeni içün, Telegram blok etildi. Messencer, bloklavdan vazgeçmek içün, Amazon ve Google amerikan şirketleriniñ hızmetlerini qullanğanı içün, Roskomnadzor olarğa irişimni de sıñırlap başladı. 20 millionğa yaqın adresler blok etildi. Telegramğa barğanda, o alâ daa çalışa.
Messencer ve yaratıcılarına qol tutuv aktsiyaları Moskova, Peterburg ve Rusiyesniñ başqa şeerlerinde keçti.


text:
«OQUVDAN VAZGEÇERİM, AMMA DOĞMUŞ AĞAMDAN VAZGEÇMEM!»
- dep, Amerikada yaşağan ağası Memet Sevdiyardan vazgeçmekni «tevsiye» etken Devlet telükesizlik komitetiniñ hadimlerine cevaplandı Taşkent Devlet universiteti jurnalistika fakultetiniñ 1-nci kurs studenti Rustem Muyedin. «Vazgeçmeseñiz, Siziñ iç bir yazılarınız iç bir kütleviy vastada ya da neşriyatta derc olunmaz», - tenbiyeledi komitet hadimi. Cenk yollarını keçken, sürgün etilgen, komendant rejimini bozğanı içün cezalanğan, üç evlâtnıñ babası olğan student Rustem Muyedin qorqacaq adamlardan degil edi.
İyül 6 künü Rustem Muyedinniñ doğğanına 95 yıl toldı. Ukraina ve Qırımda eñ qart sayılğan edip 2012 senesi yanvar 24-te 93 yaşında vefat etti.
Rustem ağa 1919 senesi iyül 6 künü Aqmescitte dünyağa keldi. Memet ağası kibi meşur 13-nci qırımtatar mektebinde, dünyaca belli yazıcı Cengiz Dağcı, alim Yaqub Bekirov ile bir sınıfta oqudı. 5-nci sınıfta oquğanda yazğan birinci ikâyesi «Yaş leninciler» gazetasında basıldı.
1939 senesi Rustem Muyedin Qızıl ordu saflarına alına ve andan da cenkke kete. 1944 senesiniñ mayıs ayında olarnıñ qısmı «Vatan hainlerini sürgün etmek içün» Qırımğa avuştırıla ve Aqmescitte yerleştirile. Laf qırımtatarlar aqqında ketkeni Rustem Muyedinniñ aqılına bile kelmey. Mayıs 17 künü qısımnıñ qırımtatarlarından, şu cümleden Rustem Muyedinden de, ğayrı episi askerleri mahsus vazifege yollanıla. Saba bu nasıl operatsiya olğanını bilgen Rustem Kantarnaya 64-tteki evine ailesinen körüşmek içün çapıp kele. Amma yetiştiralmay. Evde artıq iç kimse yoq, içeride er şey alt-üst yapılıp qarıştırılğan.
Qartlar, qadınlar ve balalarnıñ peşinden cenkte uruşqan qırımtatarlarnı da acele şekilde mahsus eşelonlarda sürgünlik yerlerine alıp keteler. Rustem Muyedin Özbekistannıñ Yangiyül şeerine tüşe, ailesini qıdıra. Bir tanışından babasınıñ Gülistanda olğanından haber ala ve babasını alıp kelmek içün anda kete. Anası endi keçingen. Rustem babasınen Yangiyülge qayta, amma sürgünlik yerini izinsiz terk etkeni içün 4 ay şeker işlev zavodında mecburen işnen cezalana.
Balalıqtan yazmağa avesligi büyük olğan ve yazıcı olmaqnı arz etken edip qorantasını baqmaq içün aydavcı, ammal, fotografçı, qurucı olıp çalışmaq zoruna qala. Taşkent devlet universitetiniñ jurnalistika fakultetinde oqumağa bermeyler. Onıñ «Taqdir» ikâyesi ancaq 1972 senesi derc olunıp, mahsus sımarlanğan keskin tenqidke oğratıla. Yazıcınıñ qabaatı – Memet Sevdiyarnıñ doğmuş qardaşı olğanında, ağasından vazgeçmekni red etkeninde edi. Rustem Muyedin KGBniñ daimiy sert nezareti altında bulundı.
Ağasınen Rustem Muyedin 60-ncı senelerde bağlanıp ola. Ondan kelgen mektüpler ses çıqarılıp ailece oqulır edi. «Biz bu mektüplerni sanki tılsımlı bir devletten kelgen masal kibi diñley edik», - dep hatırlay yazıcınıñ qızı Fevziye.
Ağa-qardaşlar yarım asırlıq ayırılıqtan soñ 90-ncı yıllarda körüşeler. Ağasınıñ daveti ile Rustem Muyedin Amerikağa bara ve özüniñ «Qatmer qaderler», «Ana qayğısı» kitaplarını anda neşir ete.
Sürgünlikten Qırımğa qaytqan soñ Rustem Muyedin ğayet mahsuldar çalışa. «Ağır taqdirler» romanını, «Söngen yıldızlar» pyesasını yaza. O sanki halqınıñ ögünde yazıcılıq borcunı ödemege aşıqa edi. Onıñ pyesası Qırımtatar akademik muzıkalı-drama teatrinde sanalaştırılıp, yazıcınıñ 90 yıllıq yubileyinde kösterile.
Jurnalistika fakultetinde oqup olamağan Rustem ağa endi 74 yaşına kelip olsa da bir qaç yıl «Qırım» gazetasında çalışa ve ayatiy zarur ve müim mevzularda yaza. Böyle müim meselelerden biri qırımtatar edebiy tilniñ saqlanması edi. Öz parasına çıqarğan «Edebiy qırımtatar tilini ögrenmege istegenler içün» risaleni Rustem ağa ziyalılar ve bilhassa yaşlar arasında bedava tarqata.
Müteber yaşına baqmadan Rustem ağa qalemni qolundan tüşürmey. 90 yaşında bilgisayarnı menimsey. Kelecekke bir sıra işlerni planlaştıra. Amma ağır hastalıq onı bu imkândan marum ete.
2014 senesi iyül 4 künü Aqmescitniñ Kamenka qasabasında Rustem Muyedin baştaşınıñ açılışı merasimine onıñ qalemdeşleri, jurnalistler ve cemaatçılıq vekilleri toplanıp, yazıcı aqqında samimiy hatırlavlarınen paylaştılar.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescitteki Jeleznodorojnıy rayonı mahkemesi, Han sarayınıñ «rekonstruktiya»sını toqtatmaq talabı ile davanıñ açılması boyunca muracaatnı red etti. Bunı Qırım.Aqiqatqa martnıñ 5-nde Rusiye advokatı Nikolay Polozov bildirdi.
Polozov: «Bugün (martnıñ 5-nde – QA) mahkemeden, davanıñ açılması içün berilgen arizanıñ red etilmesi aqqında tarifleme ile cevap keldi. Sanki OOO «Kiramet» şirketiniñ areketleri iç bir şekilde aqlar ve urriyetlerge, ve bunıñ kibi de menim muvekkilim (Bağçasaray tarih ve medeniyet qoruğınıñ sabıq yolbaşçısı Elmira Ablâlimovanıñ – QA) menfaatlarına toqunmaylar. Maña köre, bu mesaj, mutlaq bir arsızlıqtır: Han Camisi qırımtatar saray mimarlığınıñ yekâne örnegidir, Ablâlimova ise qırımtatardır. Buña baqmadan, Rusiye mahkemesi öz milliy variyetini qanuniy usulnen qorçalamaq aqqını red etti», – dedi.
Advokatnıñ aytqanına köre, o, Kremlniñ kontroli altında olğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesine bu tariflemege qarşı şikâyet bermek istey.
Fevralniñ 16-sında Aqmescitteki Jeleznodorojnıy rayonı mahkemesine Han sarayında «rekonstruktsiya»nı toqtatmaq talabı ile davanıñ açılması boyunca ariza berildi.
Polozov, arizanı bergen şahısnıñ Bağçasaray tarih ve medeniyet qoruğınıñ sabıq yolbaşçısı Elmira Ablâlimova ve özüniñ onıñ vekili olğanını bildirdi.
«Kiramet» şirketi tarafından bu hususta açıq menbalarda izaat berilmedi.
Fevralniñ 16-sında Meclis reisi Refat Çubarov Kyivde keçken Dünya qırımtatarları kongressi icra komitetiniñ oturışuvında, Bağçasaraydaki Han sarayınıñ «rekonstruktsiya»sı neticesinde bazı obyektlerniñ endi eñ başındaki körünişlerini ğayıp etkenlerini bildirdi.
Bundan evel QMC milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ işleri boyunca komitetiniñ sabıq yolbaşçısı, Qırım faaliyetçisi Edem Dudakov, «rekonstruktsiya» neticesinde Bağçasaraydaki Han sarayından alıpnğan kiramet ve ağaç kerişler diger bir mimarlıq abidesi – Zıncırlı medreseniñ territoriyasında tapıldılar, dep bildirdi.
Faaliyetçiniñ malümatına köre, «rekonstruktsiya» esnasında Han sarayınıñ ağaç kerişleri mahv etildi. Olarnıñ bir qısmı pıçıldı ve daa bir qısmı alıp ketildi. Ondan ğayrı, Dudakovnıñ malümatına köre, restavratsiyanı yapqan «Atta-grup» podrâdçı şirketi qadimiy kirametni, İspaniyada eski tarzğa oşatılıp yasalğan yañısına deñiştirmek planlaştıra.
Ukraina Medeniyet nazirligi, Qırımnıñ Rusiye ukümeti tarafından Bağçasaray qoruğu territoriyasında işlerniñ yapılması neticesinde Han sarayınıñ baş binası içün mahv etilmek telükesi bar, dep iddia ete.
2016 senesiniñ iyülinde Rusiyeniñ kontroli altında olğan Qırım ukümeti yanındaki Medeniy mirasnı qoruv boyunca devlet konitetiniñ ilmiy-usuliy şurası yarımadanıñ bir qaç tarihiy obyektinde ve şu cümleden Bağçasaraydaki Han sarayında qazalarğa qarşı ilk nevbetteki işlerniñ yapılması boyunca bir fikirge keldi.
Bağçasaraydaki Hansaray muzeyi – qırımtatarlarnıñ tarihı ile alâqalı olğan eñ belli muzey, qırımlı Girey hanlarınıñ yazlıq rezidentsiya yeridir. Muzey kompleskiniñ territoriyasında saray, harem binası, han mezarlığı ve cami bulunalar.


text:
Kremlniñ nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi yarımadağa Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovnı ifade bermesi içün çağırttırmağa razı olmağan soñ, Ahtem Çiygozğa qarşı açılğan davada qabaat ükümi çıqarılacağını beklemege mümkün. Bunı Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında mabusnıñ advokatı Nikolay Polozov beyan etti.
«Mahkeme özüni temeline qadar itibardan tüşürdi. Asılında, endi artıq iç bir mahkeme toplaşuvını keçirmege de kerek degil. Çiygozğa qarşı qabaat ükümi çıqarılacağı endi bes-belli. Çünki bu davada esas ve müim olacaq deliller – şaat Çubarovnıñ bere bilecegi ifadeler – mahkeme tarafından red etildi», – dedi Polozov.
Bundan evel Qırımda mahkeme, Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovnı «Çiygoznıñ davasında» ifade bermesi içün işğal etilgen Qırımğa çağırttırmaq muracaatını red etkeni aqqında haber etilgen edi. Polozovnıñ fikirine köre, böyle qarar siyasiy sebeplerden alındı.
Mayısnıñ 15-nde Meclis reisi Refat Çubarov, Kyivde ötkerilgen matbuat konferentsyası devamında, öz muavini Ahtem Çiygoznıñ davasında imaye tarafınıñ şaatı olıp ifade bermege azır olğanını beyan etken edi. Çubarov öz beyanıtını seslendirip, Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi toplaşuvına, özüniñ şaatlıq yapmaq içün çağırılmasına razılıq berdi.
Ahtem Çıygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Şuşı könnärdä Tatarstan premyer ministrı Röstäm Miñnexanov, Germaniäneñ Krauss Maffei häm Berstorff şirkäteneñ citäkçeläre belän oçraşıp konferensiä ütkärde. Biredä kütärelgän töp sorawlarnıñ berse, respublikada maşina tözeleş ölkäsen üsterü ide. Utırış barışında premyer-ministr, Tatarstanda 2010 yılğa “Qamaz” şirkäte yılğa 80 meñ, Alabuğadağı “Severstal' avto” yılına 200 meñ çit il maşinası çığaraçaq dide.
Soñğı distä yılda, Alabuğada, çit il maşinaların küpläp çığarırğa tırışıp qarawçılar şaqtıy buldı. Läkin härwaqıt berär säbäbe çığıp, bu eş uñışlı däwam itä almadı. Bügenge köndä “Severstal' avto” şirkätendä, Qıtay maşinası San Yeng, İtaliä maşinası Fiat çığarıla.
Rusiä maşina sänäğätenä küz salsaq, anda bügen, zur üzgäreşlär bara. Bu ölkädäge belgeçlär äytüençä, 2007-2010 yıllarğa bügenge köndä tanılğan barlıq çit il maşinaları da Rusiädä çığarılaçaq. Älegä bu ğämäl proyekt räweşendä qaralğan. Anıñ nigezendä Ford, Toyota, Sudzuki, Nissan, maşinaları Sankt-Peterburgta, Reno Mäskäwdä, Şkoda, Fol'ksvagen Qaluğaça. BMV, Xammer, KİA, ÇERİ Kaliningradta cıyılaçaq.. Dönya küläm tanılğan maşinalarnı şulay uq Tatarstanda da cıyarğa niätlilär. Proyekttan kürengänçä Çallıda San Yong belän Fiat, Alabuğada Fransiäneñ Sitroyän belän Pyujo, Yaponiäneñ Mitsubisi, Qıtaynıñ Gred Wall maşinaların çığaraçaqlar.
Belgeçlär fikerençä, çit il maşinaların bezdä cıyu, alarnıñ bäyälären 2-3 meñ dollarğa kimetäçäk. İnde bügen dä, “WAZ” şirkätenä köndäşlek bulğan, arzanlı maşinalar şaqtıy. Tatarstan maşina bazarına küpläp arzan çit il maşinası kilä başlaw belän, xalıq tämam WAZ maşinalarınnan baş tartmasmı?
Älegä Tatarstan xalqı Qıtay maşinalarınıñ sıyfatı bik yaxşı bulmaw säbäple genä, alarğa şiklänep qarıy. Läkin belgeçlär fikerençä, Qıtaylılar 5-7 yılda üz maşinaların sıyfatın ber mä ber arttıraçaqlar. Şul räweşle maşina bazarında köndäşlek tağında artaçaq. Monı belä torıp, “Avto WAZ” maşina tözeleşendäge törle şirkätlär belän kileşülär tözi. Şundıylarnıñ berse maşina cihazların citeşterüçe Magna kompaniäse. Älege şirkät belän bergä “WAZ” 2009 yılğa yaña maşina çığarırğa cıyına. Sıyfatı yağınnan älege maşina çit ilnekelärdän qalışmayaçaq dip belderä, şirkät belgeçläre.
Ğädel Galämetdinov.


text:
Burhan İşliyen ile Hacı Bayram Kürsüsünden 102.Bölüm - Tanıtım
Burhan İşliyen ile Hacı Bayram Kürsüsünden 101.Bölüm - Tanıtım
Burhan İşliyen ile Hacı Bayram Kürsüsünden 97.Bölüm - Tanıtım
Burhan İşliyen ile Hacı Bayram Kürsüsünden 96.Bölüm - Tanıtım
Burhan İşliyen ile Hacı Bayram Kürsüsünden 95.Bölüm - Tanıtım
Burhan İşliyen ile Hacı Bayram Kürsüsünden 94.Bölüm - Tanıtım
Burhan İşliyen ile Hacı Bayram Kürsüsünden 88.Bölüm - Tanıtım
Burhan İşliyen ile Hacı Bayram Kürsüsünden 87.Bölüm - Tanıtım
Burhan İşliyen ile Hacı Bayram Kürsüsünden 86.Bölüm - Tanıtım
Burhan İşliyen ile Hacı Bayram Kürsüsünden 85.Bölüm - Tanıtım
Burhan İşliyen ile Hacı Bayram Kürsüsünden 84.Bölüm - Tanıtım
Burhan İşliyen ile Hacı Bayram Kürsüsünden 83.Bölüm - Tanıtım
Burhan İşliyen ile Hacı Bayram Kürsüsünden 82.Bölüm - Tanıtım
Burhan İşliyen ile Hacı Bayram Kürsüsünden 81.Bölüm - Tanıtım
Burhan İşliyen ile Hacı Bayram Kürsüsünden 80.Bölüm - Tanıtım
Burhan İşliyen ile Hacı Bayram Kürsüsünden 78.Bölüm - Tanıtım
Burhan İşliyen ile Hacı Bayram Kürsüsünden 77.Bölüm - Tanıtım
Burhan İşliyen ile Hacı Bayram Kürsüsünden 74.Bölüm - Tanıtım
Burhan İşliyen ile Hacı Bayram Kürsüsünden 73.Bölüm - Tanıtım
Burhan İşliyen ile Hacı Bayram Kürsüsünden 72.Bölüm - Tanıtım
Burhan İşliyen ile Hacı Bayram Kürsüsünden 71.Bölüm - Tanıtım
Burhan İşliyen ile Hacı Bayram Kürsüsünden 70.Bölüm - Tanıtım
Burhan İşliyen ile Hacı Bayram Kürsüsünden 68.Bölüm - Tanıtım
Burhan İşliyen ile Hacı Bayram Kürsüsünden 67.Bölüm - Tanıtım
Burhan İşliyen ile Hacı Bayram Kürsüsünden 63.Bölüm - Tanıtım


text:
Qırımtatar halqı sürgünliginiñ 71 yıllığı munasebetinen Lvivde mayıs 17-18 künleri bir sıra tedbir keçirilecek. Böylece, şeerde fotosergisi, film numayışı ve matem mitinginiñ keçirilmesi beklenile.
Bunı Lvivdeki tedbirlerni teşkil etkenlerden biri olğan «Krım SOS» teşkilâtı Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Mayıs 18-de dünyada Qırımnıñ tamır halqınıñ aman-aman yarısını öldürgen Stalinniñ qırımtatar sürgünliginiñ 71 yıllığını añalar. Qırımdaki soñki adiseler, Rusiyeniñ yarımada işğali, qırımtatarlarnıñ taqdirini tekrar telükege attı. Aman-aman eki biñ qırımtatarı Lvivde yerleşti», – dep qayd etti teşkilât.
Mayıs 17-de Lvivniñ Prigorodnıy vokzalında («Sunduk» alış-veriş merkeziniñ qarşısı) saat 14-ten 15-ke qadar ressam Rustem Eminovnıñ fotosergisi açılacaq.
Aynı kün saat 17-den saat 18:30-ğa qadar yerli Din tarihı müzeyinde «Qırımtatarlarnıñ sürgünligi – kelecek nesillerniñ taqdirine tesiri. Oşama, medeniyet, siyaset» adlı mini lektsiyalar keçirilecek. «Sürgünlik» şiir muzıka improvizatsiyası keçirilecek.
Saat 20-den 22-ge qadar Svoboda caddesinde «Yüreginde ateş yaq» aktsiyasınıñ keçirilmesi planlaştırıla. Çıraqlardan Qırım yarımadası, «71» raqamı, ukrain ve qırımtatar timsalleri – «Tamğa» ve «Trızub» yapılacaq.
Mayıs 18-de Lvivniñ «Kopernik» kinoteatrinde saat 15:40-tan saat 17:20-ge qadar teşkilâtçılar qırımtatarlarnıñ sürgünligi aqqında «Haytarma» bediiy filmini köstermege planlaştıralar, saat 19-dan 20-ge qadar Svoboda caddesinde matem mitingi keçirilecek.
Qırımtatar sürgünliginiñ yıllığına bağışlanğan bir sıra tedbir Kiyevde de keçirilecek.
Aqmescitniñ Rusiye şeer memuriyeti Qırımtatar Milliy Meclisine sürgünlik yıllığına bağışlanğan matem mitingini keçirmege resmiy şekilde yasaq etti.
Aynı vaqıtta Meclis işğalci akimiyet tarafından provokatsion mitinglerniñ ötkerilecegini red etmey.
Qırım işğalinden evel sürgünlik yıllığında Aqmescitte Bütünqırım matem mitingi keçirile edi, tedbirde onlarnen biñ insan iştirak ete edi.
Qırım akimiyeti sürgünlik qurbanlarınıñ hatıra kününiñ «yañı formatını» belgiledi.


text:
«Qırım evi» devlet müessisesi Qırım yarımadasında medeniyet-din meselelerini nezaret etmekte. Bunı müessise müdiri Aleksey Skorik Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Bizler Qırımda medeniyet, milliy mesele ve din ile bağlı meselelerni nezaret etemiz. Monitoring esabatları meraqlanğan devlet akimiyeti organlarına berilecek. Böyle bir meraq bar», – dedi o.
Onıñ aytqanına köre, monitoring daimiy olacaq. Birinci esabat avgust ayınıñ soñuna qadar azır olacaqtır.
«Qırım evi» devlet müessisesi 2014 senesi noyabr ayında Rusiyeniñ Qırım işğali neticesinde peyda olğan içtimaiy, gumanitar meselelerniñ al etilmesi içün meydanğa ketirilgen edi. «Qırım evi» memleket içinde köçip kelgenlerniñ vaziyetini ögrenip, devlet akimiyeti organlarına tevsiyede bulunacaq.


text:
«Pravıy sektor» milliy-azatlıq areketi Qırımtatar Milliy Meclisi tarafından ilân etilgen Qırım qamaçavına qoşulmaq niyetindedir.
Bu aqta teşkilâtnıñ salı künü aşkâr etilgen beyanatında aytıla.
«Qırım qamaçavını ekili uruv olaraq tanıymız – Moskva menfaatına darbe ve Ukrainada üküm sürgen satqınlıq sistemasına uruv», – denile «Pravıy sektor»nıñ beyanatında.
«Qırımnıñ azat etilmesi, Donbassnıñ işğal etilgeni territoriyalarnıñ azat etilmesi kibi, işğalciler ile silâlı küreşsiz olamaz, bunı yahşı añlaymız. Böyle küreşni yalıñız strategik maqsadımıznıñ amelge keçirilmesi ile alıp barmağa mümkün – işğal rejiminiñ yoq etilmesi ve tam devletçilikniñ olması ile», – deyler teşkilâtta.
Hatırlatamız, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Qırım ile memuriy sıñırnı blok etip, işğalci yarımadağa ukrain malınıñ ketirilmesini toqtatmaq niyetindeler. Qırımtatar halqınıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev aytqanı kibi, «Ukraina Qırmınıñ işğalci rejimini temin etmemeli»
Yaqında Meclis başı Refat Çubarov Qırım ile memuriy sıñır Hersonda sentâbr 20-21 künleri qapatılacağını bildirgen edi.


text:
Qırım musulmanları müftisiniñ muavini Ayder İsmailov qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ qıtaiy Ukrainada QMDİ teşkil etmek teşebbüsini «boş laf» dep adladı.
Bu aqta Ayder İsmailovnıñ Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında aytıla.
«Qırımtatar halqı Qırımda, öz Vatanında yaşay ve Qırım müftiyligi Qırım musulmanları ile birlikte edi ve olacaq. Qırım musulman halqı bizge bergen vazifelerimizni itibar ile yerine ketirmege tırışamız ve tek halqı öz saylağan müftisine qıymet kese bile. Qalğanı – boş laf. Olarğa diqqat ayrımağa ya da ciddiy izaat bermege kerekmey», – dep bildirdi o Qırım musulmanları müftisiniñ mevamını.
O siyaset ve dinni qarıştırmamağa çağırdı.
«Siyasetçiler dinni öz maqsatlarında qullanmasın. Allah olarnıñ tarafında olmaycaq!» – dey İsmailov.
Qıtaiy Ukrainada Qırım Musulmanları Diniy İdaresini teşkil etecekler, baş ofisi Kiyevde olacaq. Bu aqta Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev QHA haber agentligine bildirdi. Cemilevniñ sözlerine köre, Qırım Müftiyligi şimdi işğalcige boysunğan.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Qırımda aprel 23-25 künleri ava suvuq olacağı tahmin etilmekte. Bunı Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Qırım gidrometeorologiya ve tabiat monitoringi idaresiniñ» malümatına köre, aprel 23, 24, 25 künleri gece ve saba Qırımnıñ çöl ve dağ yanındaki rayonlarında ava sıfırdan aşağı 3-0 dereceni teşkil etecektir», – dep qayd etildi.
Ava bozulğanı içün Keriç parom keçitiniñ işi vaqtınca toqtatıldı. Aprelniñ 21 künü sabadan başlap Aqyar körfezinde yolcu katerleriniñ areketi de toqtatıldı.
Qırımda aprelniñ 19-ndan başlap ava bozuldı: yel quvetleşti, bazı yerlerde qar yaqa. Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresi yarımadada furtuna havfını ilân etti.


text:
İşğal etilgen Qırımda Ukraina Baş prokuraturasınıñ hadimi esir alındı. Onı Rusiye FSB hadimleri terroristik akt azırlanmasında qabaatladılar.
Bunı UBP matbuat hızmeti bildire.
«Bu sene dekabr 5-te vaqtınca işğal etilgen Qırım yarımadasında belgisiz insanlar «Aqmescit-Kiyev» treninden Bağçasaray şeerinde anasını ziyaret etken Ukraina Baş prokuraturası bölüginiñ yolbaşçı muavinini çıqarıp, belli olmağan bir yerge alıp kettiler», – aytıla beyanatta.
UBP malümatına köre, belli bir müddet devamında Baş prokuratura hadiminiñ bulunğan yeri belli degil edi. Dekabr 15-te ise Baş prokuratura onıñ 10 kün devamında Saq politsiya bölüginiñ taqiqat izolâtorında bulunması aqqında haber aldı.
«Onı memuriy qaide bozuvında qabaatlap, protokol tizdiler. Aynı vaqıtta Ukraina prokuraturasınıñ hadimine ruhiy basqı yapıldı, onı qorquzdılar ve oña qarşı küç qullandılar», – dep bildire UBP.
Böylece, berilgen malümatqa köre, FSB hadimleri Ukraina Baş prokuraturasınıñ hadimini sorğuğa çekip, poligrafnı qullandılar. Olar onı 2014 senesi avgust soñunda, «cumhuriyet prokuraturası» hadiminiñ maşinasında bomba tapılğanda, terroristik akt azırlanmasında qabaatlap, oña casus dediler.
10 künlik apis cezasından soñ erkekni azat ettiler.
«İşğal etilgen Qırım yarımadası, em de Ukrainanıñ şarqiy vilâyetlerinde yüz bergen bunıñ kibi adise-vaqialardan sebep Ukraina Baş prokurorı Vitaliy Yarema içki havfsızlıq idaresi ve prokuratura hadimleriniñ imayesine prokuratura organlarınıñ hadimlerini olarnıñ işine qanunsız qarışuv, em de olarnı ve olarnıñ qoranta azalarını telükeden qorumaq içün zarur olğan bütün tedbirler yapılmasını avale etti», – dep bildire prokuraturanıñ matbuat hızmeti.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Hususan, Keriçniñ tükânlarında rubleler ile ödevlerni bermege çare bar, qaytımnı ise ruble birleminde bermeyler, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Ruble birlemindeki ufaq para yerine satıcılar ukrain grivna ve kapikni bere. Faqat alıcılarnıñ çoqusı ukrain paranı almağa istemey, çünki iyün 1-den Qırımda grivna yürmeycek.
Aynı böyle vaziyet «Krımposta» bölüklerinde de yüz bere. Mında bu aftadan başlap tölevlerni yalıñız rubleler ile qabul eteler. Qaytımnı ise suv, çamaşır tozu, kâğıt ile almağa teklif eteler.
Çarşılarda da aynı vaziyet. Satıcılar Rusiye ufaq aqçasını bir-birinden borcqa almağa mecburlar.
Hatırlatamız, Keriç taşıyıcıları maşrutkalarda yol parasınıñ fiyatını kötereler.
Mayıs 28-den yol parası 3 grivna olacaq, yani 50 ve 25 kapikke paalaşacaqtır. Maşnalarda mütenasip ilânlar endi asıldı. Mında ukrain ufaq parası qabul etilmeycegi aqqında da yazıla, dey Qırım.Aqiqat mühbiri.


text:
Fevralniñ 21, çarşenbe künü, Herson VDM-nde keçken brifingte, Ukrainanıñ işğal etilgen territoriyalar işleri boyunca nazirniñ muavini Yusuf Kürkçi, ilhaq etilgen Qırımda suv meselesi «kün sayın fenalaşqanı» aqqında beyan etti. Bu aqta Qırım.Aqiqat muhbiri haber etmekte.
Kürkçi, Herson vilâyeti devlet memuriyetine, Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen işğal etilgen Qırımnıñ suvnen teminlenüvi kesilgeninen alâqalı malümat ve materiallar berilmesi ricasınen kelgen soravnı bu şekilde izaatladı.
«İşğal etilgen Qırımda suv meselesi kün sayın fenalaşmaqta. İşğalci ükümet artıq bu meseleni çezmek içün, bütün icadiy istidatını tüketti. Bugünki künde Qırımnıñ şimaliy qısmındaki topraqlarnıñ degradatsiya cereyanı öyle bir derecede devam ete ki, Qırım azat etilgen soñ, bu da çezilmek kerek olğan bir mesele olacaq. İşğal sebebinden aman-aman bütünley bozulğan topraqlarnıñ meleorativ alı ve infrastrukturası tiklenmek kerek olacaq. Bu yalıñız Şimaliy-Qırım kanalı degil de, bu suv yardımınen biñlernen-biñlernen gektar suvarılğan topraqlarğa saip olmağa imkân bergen infrastrukturanı da qavray», – dep qayd etti Kürkçi.
Onıñ sözlerine köre, Qırımnıñ rusiyeli ükümeti başlatqan esnas, daa ziyade içerdeki qırımlı istismalcı içün kerek.
«Qırımnıñ uydurıq işğalci rejiminiñ yolbaşçıları ukrain ükümetinen adalet içün küreş yapıla, suvnen bağlı ilâve hızmetler alına degen imkânğa saip olmaq içün yapalar. Bu - Qırımda olıp keçken bütün farsnıñ daa bir aktı», – dep izaatladı vaziyetni nazir muavini.
Daa evel Herson valiligi, Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen, işğal etilgen Qırımnıñ suvnen teminlenüvi kesilgeninen alâqalı malümat berilmesi ricasınen kelgen advokat soravı alğan edi.
Ukraina Qırımnıñ tatlı suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen qarşılay edi. Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Franko Qırım cumhuriyet universal ilmiy kütüphanesi «Qırım baari kününiñ» qayd etilüvini tehnik sebeplerden lâğu etti.
Matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, bunıñ yerine kütüphane Çaykovskiy Aqmescit muzıka oquv yurtunda poçta-hayriye sergisini keçirmege planlaştıra.
«Qırım baarini» lâğu etken sebepler ne edi daa aydınlatılmay.
Qırımda Rusiyeniñ yarımada ilhaqınıñ beşinci yılına bağışlanğan tedbirlerniñ keçirilmesi planlaştırıla. Bundan evel «Grajdanskiy ştab v podderjku Putina» cemaat areketiniñ keñeş reisiAleksandr Sinâvskiy bildirdi ki, martnıñ 16-nda Aqmescit-Aqyar avtoyürüşiniñ keçirilmesi ve Aqyardaki Gasforta dağında «Noçnıye volki» motoklubınıñ meydanında «samooborona» vekilleri, qazaq ve «opolçenlerniñ» qarşılanması beklenile.
Bundan ğayrı, Aqmescitte martnıñ 15-nde Qırım işğaliniñ beş yılına bağışlanğan avtoyürüşini Rusiye bayraqlarınen keçirmege planlaştıralar.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Rusiyede terror teşkilâtı olaraq tanılğan ve yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etkeni içün mahküm etilgen beş qırımtatarını siyasiy mabüs olaraq tanıdı.
Böyle bir malümat iyülniñ 17-nde merkezniñ saytında derc etildi.
Aq qorçalayıcılar Teymur Abdullayev, Uzeir Abdullayev, Rustem İsmailov, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinovnıñ tez vaqıtta azat etilmesini talap ete.
«Qırımtatarlar tek musulman teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlı oldı», – dep qayd ete aq qorçalayıcılar.
«Memorial» «Hizb ut-Tahrirniñ» terror teşkilâtı olaraq ilân etilmesini qanunsız dep saya.
«Rusiye – onı öyle tanığan dünyanıñ yekâne memleketidir. Ukrainada ve çoqusı Avropa memleketlerinde yasaqlanmağan «Hizb ut-Tahrir» davası boyunca Rusiye ilhaq etken Qırımda 2014 senesinden başlap aman-aman 70 insan apiske alındı», – dep aytıla merkezniñ haberinde.
İyünniñ 18-nde Rostov-na-Donunıñ Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir» davasınıñ qararını çıqardı. Beş qırımtatarı 2016 senesi oktâbr ayında evlerinde keçirilgen tintüvlerden soñ tutulğan edi. Olar Rusiyede yasaqlanğan teşkilâtta iştirak etkeninde qabaatlandı.
Devlet qabaatlayıcısı olarnı 11 yıldan 17 yılğa qadar üküm etmege çağırdı. Faqat 17 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etilgen Teymur Abdullayevden ğayrı, er kes prokurornıñ talap etken apis cezalarınıñ ziyadesini aldı. Uzeir Abdullayev 13 yılğa, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov 12 yılğa, Rustem İsmailov ise 14 yılğa azatlıqtan marum etildi.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırım akimiyeti oquv yılı başlanmasınıñ biraz avuştıruvı boyunca deñevge azır, dep bildirdi RİA Novosti agentligine Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ baş naziriniñ birinci muavini Mihail Şeremet.
Neşir yazğanı kibi, evel Rusiye prezidentiniñ muavini İgor Levitin «küzniñ birinci künleri turizm içün ava oñaytlı olğanından sebep» oquv yılınıñ başlanmasını sentâbr 1-den 15-ne avuştırmağa teklif etti.
«Öyle zaruriyet olğanını tüşünmeyim, amma bu kibi qarar alınsa, deñeyik, belki bir yıl yapıp baqarmız, nasıl olur. Olmazmı, deñemek kerek», – dedi Şeremet.
O dey ki, Qırımğa qadife mevsimi bam-başqan turistler kele eken.
Evel Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, 2015 senesi turistik aqım 16,5% arttı ve 2,02 million insanğa yetti.


text:
Ukraina Prezidenti Petro Poroşenko arbiy bölüklerni zaruriy şeyler ile temin etkenini ayttı.
Bunı o, terrorizmge qarşı ameliyat zonasında bulunğan arbiy hızmetçileriniñ ana ve qadınları ile körüşüvde ayttı, dep bildirdiler devlet başı matbuat hızmetinde.
Ukraina Prezidenti arbiy hızmetçileriniñ tuvğanlarına oğul ve erkeklerniñ qaramanlığı içün teşekkürlerini bildirdi.
«Olarsız devletimizni qorçalap olamamız. Bugün memleketimizni qoruğanlarnıñ vazifesi ğayet büyüktir», – dedi Petro Poroşenko.
Qadınlar Prezident ile kendi fikirleri ile paylaştılar. Prezident iç bir problemni diqqatsız qaldırmamağa vade etti.
«Köremiz, Siz Ukrainanı sevesiñiz ve erkeklerimiz içün qasevet çekesiñiz, Siz – biz ile», – dedi qadınlardan birisi.
Prezident bugün Ukrainağa qarşı cenk ketkenini qayd etti.
Petro Poroşenko ATO zonasında üç defa olğanını ayttı. Onıñ sözlerine köre, ukrain arbiyleriniñ yardımı ile bir ay içinde ATO zonası üç qat eksildi.
Prezident ateş toqtatuv rejimine eki taraftan da riayet etilmek kerekligini qayd etti.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Ukraina, Ğarbnıñ destegi ile, Rusiye ile böyle şekilde añlaşa bilemi: Qırım aqqında «unutılacaq», ve bunıñ ile Rusiye orduları Donbassnıñ işğal etilgen rayonlarından çıqarılacaq, Putin ise Ukrainanı raat qaldıracaq? Cenkniñ yekünlenmesi, istiqrar ve barışıq içün böyle fiyat azmı? Em de, Qırım ealisiniñ ekseriyeti, bu topraqlar Rusiyeniñ kontrolünde olğanını istegenleri vaqıtta?
Böyle davranış doğru olmağanını isbatlamaq içün birinci delil – halqata uquq saasından alınğan delildir. Rusiye bu uquqnıñ bütün qaidelerini bozıp, Qırımnı ilhaq etti. Buña boyun egmek mümkün degil – bu tek Ukraina içün degil, bütün dünya toplulığınıñ yüzüne urulacaq şamar kibidir. Lâkin qarşı taraftan Baltik ülkelerniñ misalini hatırlata bileler. Sovetler Birligi, halqara uquqnı bozıp, olarnıñ da devletçiligini yoq etken edi. Qoşma Ştatlar iç bir zaman Latviya, Litvaniya ve Estoniya öz mustaqilliklerini ğayıp etkenlerini qabul etmey edi. Lâkin Moskva ile munasebet qurmağa bu keder etmey edi. Baltiya devletleriniñ işğali sebebinden sanktsiyalar qabul etilmegen edi. Ne içün, aysa, Ukraina ve Ğarp devletleri Qırımğa da Baltiya ülkelerine kibi davranmasın? Qabul etmemek, lâkin ceza da bermemek. Barışıqta yaşamaq.
Lâkin Qırım ve Baltiya devletleri arasında bir büyük farq bardır. Stalinge, kerçekten de, «Sovetler Baltikası» kerekli edi. Putinge ise Qırım kerekli degil. Oña bütün Ukraina kerek. Tamamen ve bütünley.
Qırım işğali – urkain devletçiliginiñ bütünley yoq etilmesi yolunda sadece ilk adımdır
Qırım işğali – urkain devletçiliginiñ bütünley yoq etilmesi yolunda sadece ilk adımdır. Putin Qırımda öz operatsiyasını başlağanda, o vaqıt ta ğarbiy siyasetçilerniñ çoqusı zan etti ki, sanki mesele sadece bu simvolik yarımada ile bağlı, ve rusiyeli diktator daa ileri ketmeycegini tüşündiler. Bu tüşünceler yañlış çıqqan. Ğam ile adı çıqqan «Qırım nutuğında», yarımadanıñ ilhaq merasimi vaqıtında, Putin bütün şarqiy Ukrainağa dair iddialarını seslendirgen edi, onıñ fikirine köre, bu topraqlarnı Ukrainağa bolşevikler «ediye etken» ediler. Soñra Ukrainanıñ şarqiy vilâyetlerini qoşmaq içün operatsiya başlatılğan edi. Bu areketlerni ancaq bizim askerlerimiz ve göñüllilerimiz toqtattı. Şu operatsiya muvafaqiyetli olsa edi – endi iddialar Ukrainanıñ qalğan topraqlarına dair olacaq ediler. Belki de, endi Putinniñ adından degil de, Donetsk ya da Harkovde saqlanğan Ukrainanıñ «kerçek» qoqla akimiyeti adından bu iddialar seslendirilecek edi. Ve soñra bu qalğan topraqlar da işğal etilip, devamında Rusiye Federatsiyasına qoşulacaq ediler.
Söz kelimi, Moskvanıñ merkezinde Kyiv knâzi Volodımırniñ abidesi – bu plannıñ soñ noqtası olcaq edi. Bu abide, «evel-ezelki topraqlar» Rusiyege qoşulğanını hatırlatacaq edi. Bütün Ukrainanıñ işğali kerçekleşmedi, amma abide qaldı. Ve Putinniñ, bizim devletimizni yoq etmek planları da qaldı.
Rusiyeli diktator Qırım içün bu niyetlerinden vazgeçecegi pek şübeli.
Vitaliy Portnikov, jurnalist ve siyasiy izaatçı, Radio Svoboda közeticisi
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Ukraina Tışqı İşler Nazirligi bundan evel Qırımnıñ memuriy sıñırında Rusiye FSB tarafından yaqalanğan ukrain uquq qoruyıcılarını azat etilmege talap ete. Olaranıñ tutulğanları aqqında Qırım uquq qorçalayıcı taqım haber etken edi. Mart 13 künü Ukraina TİN matbuat kâtibi Maryana Betsa yazdı ki, uquq qorçalayıcılarğa basqı yapmağa mümkün degil.
«Rusiye insan aqlarını bozmağa devam ete. Uquq qoruyıcılarğa aslı basqı yapılmaz. Ukraina vatandaşları azat etilmesini talap etemiz», – Ukaina TİN matbuat hızmeti Maryana Betsa Twitterde yazdı.
Mart 13 künü kündüz Qırımnıñ memuriy sıñırında uquq qoruyıcılar taqımını tutıqlanğanı aqqında haber etildi, olarnıñ arasında Olga Skripnik ve «Kalançak» kiriş-çıqış noqtasında Ukraina ombudsmeni ofisiniñ temsilcisi.
Ukraina Yuqaru Şurasınıñ insan aqlarında vekâletlisiniñ ofisinde, hadimlerinden biri uquq qorçalayıcılar taqımınen beraber Qırımnıñ memuriy sıñırında Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım tarafında bulunğanını tasdiqladılar, amma adını bildirmege razı olamadılar.
Olga Skripnik – uquq qorçalayıcı, Qırım uquq qorçalayıcı taqımınıñ koordinatorı, «Almenda» vatandaşlıq maarif Merkezinde çalışa. İşğalinden soñ Yaltadan qıtaiy Ukrainağa köçti.
Qırım Rusiye nezaretine keçkeninen FSB yarımadada muntazam surette tintüvler keçire, jurnalist, faaller, cemaat erbapları sorğulana, qırımtatar vatandaşları yaqalana. Uquq qorçalayıcılar bunı «farqlı fikirlerge qarşı küreş» kibi köreler.
Ukraina Tışqı işler nazirligi, işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinen raatsız olğanını bildirdi ve basqılarnı toqtatmağa çağırdı.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ kurort ve turizm sabıq naziri Aleksandr Liyevniñ fikirince, 2014 senesinden soñ qırımlılar Ukraina mustaqillik Kününiñ tam manasını ilk sefer añladılar.
Bunı o Qırım.Aqiqatnıñ mahsus leyhası - «Qıtadan hayırlavlar» - çerçivesinde qayd etilgen video muracaatında ayttı.
«Belki de, ilk sefer bizler bu bayram ne olğanını tolusınen ve yürekten añladıq. Eminim, Qırım toprağımız Ukrainağa keri qaytarılğan soñ bu bayram eñ yüksek seviyede, bizler, qırımlılar, bilgeni kibi qayd etilecek. Eminim, bizim içün, qırımlılar içün, Putinniñ soñki hızmetçisi toprağımıznı terk etecek künü eñ müim bayram olacaq», – dedi Liyev.
O, yarımada sakinlerine Qırımnıñ Ukrainağa keri qaytarılmasınıñ künü tezce kelmesini tiledi.
Ukrain bayramı munasebetinen Qırım.Aqiqat mahsus leyhağa başlay – «Qıtadan hayırlavlar». Kün devamında Qırım.Aqiqat siyasetçi, memur, siyasetşınas ve jurnalistlerniñ yarımadada yaşağan qırımlılar içün qayd etken video muracaatlarını aydınlatacaq. Qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ muracaatı endi aydınlatıldı. O, qırımlılarnı Taras Şevçenkonıñ eserinden sözler ile hayırlap, Rusiyeniñ qorquları aqqında tarif etti. Ukrainanıñ Avropa insan aqları mahkemesi işlerinden ükümet vekâletlisi, qırımlı Boris Babin yarımada sakinlerine Qırımnıñ azat etilmesini tiledi.


text:
Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir» gruppasınıñ üç mabüsi Aqmescit SİZOsından Rusiyeniñ Krasnodar ülkesindeki koloniyağa yanvarniñ 15-nde saba saat 5-te çıqarıldı. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri öz menbasına esaslanıp bildire.
Apiske alınğanlarnıñ qoranta dostu Server Kaymakanovnıñ bildirgenine köre, ondan Aqmescit tahqiqat izolâtorında bir şey qabul etmediler. Bu aqta o, «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesine bildirdi.
«Bugün Rustem Emiruseinov, Arsen Abhairov, Eskender Abdulganiyevge bir şeyler bermege tırıştım, amma qabul etmediler, bugün SİZO №1-de böyle insanlar yoq dediler. Ketkenler. Qayda – bilmeyim», – dep izaatladı Kaymakanov.
Üç mabüsniñ soñki etap noqtası – Rostov-na-Donu, anda Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesinde Emiruseinov, Abhairov ve Abdulganiyevniñ mahkemesi olacaq. Nevbetteki oturışuvnıñ keçirilüvi 2020 senesi yanvarniñ 20-ne belgilendi.
Rusiye cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti dava mabüsleriniñ etap etilmesini açıq sürette izaatlamay.
2019 senesi dekabr ayında Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüslerini 2020 senesi iyünniñ 13-ne qadar apiste qaldırdı.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı. Fevralniñ 15-nde Kreml kontrolindeki Kiyey rayon mahkemesi olarnı tevqif etti.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
İşğal etilgen Qırımda zapt etilgen topraqlardaki inşaatlarnı kelecek seneniñ başında yıqmağa planlaştırıla, dep bildirdi Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov dekabr 23-te Aqmescitteki matbuat konferentsiyasında, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Onıñ aytqanına köre, bu meselede milletlerara zıddiyetler yoq.
«Topraq damartılarınıñ berilmesi aqqında qanun Devlet şurasında yarın baqılacaq, ekinci oquv olacaq. Birinci ve ekinci oquv arasında ğayet sıcaq munaqaşalar oldı, lâkin qarar böyle – Qırımda yaşağan Rusiye vatandaşlarınıñ aynı aqqları bar», – dedi Aksönov.
Onıñ aytqanına köre, Qırımda 5-6 yıl evelsi ekspluatatsiyası yapılğan inşaatlar qanunlaştırılacaq.
«Elbette, qorantalar yaşağan azır evlerni artıq bir kimse yıqmaycaq, lâkin yol boyu samozahvatlarnıñ 95% yıqtırılacaq. Bu samozahvatlarda turğan adamlar vesiqalarını teslim etip, qurucılıq içün topraq berilmesine aqqı olğan angi imtiyazı olğanını bildirmek kerekler», – dedi Aksönov.
Dekabr 15-te Aksönov dedi ki, öz başına zapt etilgen topraq damartılarındaki inşaatlar yarım yıl içinde yoq etilecek.
Rusiye arbiy hızmetleriniñ hadimleri Qırımdaki «narazılıq meydanlarını» teşkerip, kendini pek sert alıp baralar. Bunı «Sebat» teşkilâtınıñ vekilleri bildirdiler.
Narazılıq meydanlarınıñ bazı iştirakçileri «Sebat» cemaat teşkilâtınıñ vekilleri ile Qırım «Devlet şurası» deputatlarına muracaatnı yazğanlar, mında olar topraq meselesi boyunca öz noqtaiy nazarını bildirdiler.


text:
Moskva Herson vilâyeti memuriy sıñırda keçirilgen Qırım qamaçavı ile bağlı meseleni halqara teşkilâtlarda köterecek ola, haber ete Rusiye Tış işler nazirligi.
«Bu meselelerni köterecekmiz, şu cümleden halqara teşkilâtlarda. Ebet, bu mesele Rusiyeniñ resursları ile al etilecek», – deyler nazirlikte.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri erzaq qamaçavınıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
Nizamlı bayram, tüzgün diktsiyalı ve mahsus tasilli animatorlar, doğru renkli üfürikler ve qoruqta pasta. Yarımadada rusiyeli Ğalebe kününi nasıl qutlaycaqlar - bizim maqalemizde.
Yıl yıldan Ekinci cian cenki aqqında hatıra yarımadada esasen Rusiye arbiy tehnikası ve kontsertlernen bağlı olıp qala. Keçken yıl Yaltada, misal içün, bu sebep ile atta diskoteka yapıldı. Bu yıl anane devam etecek - Ğalebe kününe bağışlap oynaylar, yırlaylar ve salüt yapalar. Ümümen, yarımada şeerlerinde bayram programması ucuzğa çıqmadı, amma onda bazı yañılıqlar da peyda oldı.
“Ğalebe diktantı”
Ğalebe künü arefesinde qırımlılar icün ilk sefer “Ğalebe diktantı” rusiye aktsiyasını keçirdiler. İlk olaraq, onda büyük Rusiye memurları iştirak etti.
Rusiye nezaretindeki Qırım Tasil, ilim ve gençlerNazirliginiñ malümatına köre, diktant 20 sualden ibaret edi, olarnı Rusiye devlet gumanitar universitet işlep çıqardı. Vazifeler cenk tarihi, onıñ qaramanları ve “Ğalebe künü”nen bağlı edi.
Qırımda “Ğalebe diktantı”nı yazmağa bütün istegenlerniñ imkânı oldı, bunıñ içün üç merkez çalıştı: Aqmescitte - V.İ.Vernadskiy adına Qırım federal universitet, Keriçte - “Mektep - Deñiz tehnikiy litseyi”, Kefede - Merkeziy kitaphane. Onıñ yekünlerini Rusiye Kününe, yani iyün 12-sine qadar çıqarılacaq olalar.
“Ğalebe” turizmi
Ğalebe kününi Qırımda faal şekilde ticaretleştireler. Misal içün, bu yıl yerli turistik şirketler, bu tarihlerde bir qaç künlük mahsus turistik turlarnı teklif ete. Mayıs 9-ı arefesinde keçirilgen turlarda Aqyarnıñ cenk şüreti yerlerini kezinmege teklif eteler, şu cümleden deñizden Aqyar körfezini ziyaret etip, arbiy gemilerni, Mihaylovskaya batareya ve Konstantinovskogo ralelinni seyir etmege. Mayısnıñ 9-ında turistlerge Ğalebe parkını ziyaret etip, şeerde bayram merasimlerine qoşulmağa teklif eteler.
Bundan soñ ertesi künleri tur iştirakçilerine Aqyarnıñ Sapun dağını, Dioramanı, Malahov qurğanını ve “Aqyar mudafaası” Panoramasını ziyaret etmege teklif eteler. Bundan soñ ekskursiyalar Qırımnıñ cenübine avuşa. Ekskursiyalarnıñ episiniñ vatanperver adları bar: “Aqyar - rus şan-şüreti şeeri”, “Ömür - Vatanğa, namus - kimsege” ve ilâhre. Yedi künlük turlarnıñ fiyatları adamğa 8,5 biñ rubleden başlana.
Rusiye turistik şirketleri, Aqyar, Balıqlava ve Bağçasarayda dört künlük ekskursiyalarnı da teklif ete, olarnıñ fiyatı 11 biñ rubleden başlana (ekskursiya kiriş ücretisiz), bu fiyatqa qomşu Rusiyeden yol ücreti de kire.
“Oyunlar, “yıldızlar”, Putin
Bu yıl, evelkisi kibi, mayıs 9 merasimleriniñ çoqusı Aqyarda keçecek. Adet olğan arbiy paraddan ğayrı, Ğalebe künü şerefine oynap da bererler. Primorskiy bulvar yalısında “Ğalebe içün soñunace oyna!” şeer oyun fleşmobı keçecek. Aktsiya iştirakçiler oyunnen Ekinci cian cenki qaramanlarını şeref etecek.
Aqşam şeerniñ baş meydanında Rusiye estradasınıñ sanatçiları çıqışta bulunacaq - Diana Gurtskaya, Aleksey Glızin, “Kombinatsiya” taqımı ve başqalar. Tedbirler saat 21:30-da Aqyar körfeziniñ suvları üzerinde atılğan salüt ve fişenklernen yekünlenecek.
Aqmescitte de Ğalebe kününe bağışlanğan merasimler az olmaycaq. Adet üzre, mayıs 9-ında saba şeerlilerge şeer merkezinde Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ rusiyelilerge hitabı yayınlanacaq. Bundan soñ “Ölümsiz polk” yürüşi başlanacaq. Aqşam aqmescitlilerni kontsert ve fişenk bekley.
Aqmescit rayonınıñ Sarabuz qasabasında keçken yıl mayısnıñ 9-ında Rusiye sanatçısı Stas Pyeha çıqış yaptı. Bu yıl ise bayram “kelme yıldızlarsız” keçecek, onı yerli istidatlar yaraştıracaq.
Cenk türküleri, animatorlar,bayram renklerinde üfürikler
Qarasuvbazarda Ğalebe künü bayramına eñ azından 400 biñ ruble masraf etecek olalar. Rusiye nezaretindeki yerli memuriyet, mayıs 9 tedbirleriniñ keçirilüvi içün böyle fiyat töledi. Kontraktqa köre, bu aqçağa şeer, üç saatlıq bayram programmasını satın aldı. Bu programmada yerli memurlar iştirak etecek. Bundan ğayrı, bir yırcı, halq ve estrada taqımları olmalı, ve eñ azından beş animatordan ibaret olğan oyun programması.
Merasim alıp barıcısına ayrı talaplar bar, onıñ tüzgün diktsiyası ve ihtisaslı sesi olmalı. Bundan ğayrı, memuriyet sana yaraştırmasını da ayrı beldiledi: sana üfürik girlândasınen donatılmaq kerek, üfüriklerniñ renkleri merasim mevzusına uymalı: qaverenki ve sarı ya da qara ve portaqal tüste.


text:
Pingvin
Pingvin - qanatı kelte ha'm jin'ishke bolıp yeskekke aylang'an. Ayaqları denesinin' keyingi bo'limine tutasqanlıqtan wolar qurg'aqlıqta tik ju'redi. Yeskek qanatları ja'rdeminde wolar saatına 30 km tezlikte su'n'giy aladı. Antarktida Tınısh okeanı atawlarında, Avstraliya, Tu'slik Amerika ha'm Afrika jag'alarında tarqalg'an. Balıqlar ha'm shayan ta'rizliler menen azıqlanadı. Imperator pingvininin' boyı 120 sm, salmag'ı 45 kg keledi. Pingvinler koloniya bolıp uya saladı. Wolar suwıqqa ju'da' shıdamlı. Imperator pingvini qısta 60-70 C suwıqta ma'yek tuwıp, sho'je shıg'aradı.


text:
2016 senesi Qırımda hırsızlanğan Dünya qırımtatar kongressi icra komitetiniñ azası, Bağçasaray şeer şurasınıñ sabıq deputatı Ervin İbragimov iyülniñ 17-nde 34 yaşını toldurdı.
Ervin İbragimovnıñ doğğan künü munasebetinen içtimaiy ağlarda fleşmob başlatıldı. Qırımtatar faali Nariman Celâl Facebooktaki saifesinde fleşmobqa qoşulmağa davet etti.
«Fleşmobqa qoşulmağa teklif etemiz: o qadar bayramlıq da degil, daa çoq müim, Ervinniñ tuvğanları destegimizni is etmeli. İçtimaiy ağlarda oña ve tuvğanlarına tilekler yazıp, heşteg qoşuñız: # Den_narocennâ_Ervina, #Ervinniñ_doğğan_künü, #where_is_Ervin. Ervin, seni bekleymiz», – dep yazdı Celâl.
Ervin İbragimov hırsızlanğan soñ Kyivde Rusiyeniñ Ukraina elçihanesi ögünde «Ervin qayda?» muntazam aktsiyaları keçirile.
Bağçasarayda 2016 senesi mayısnıñ 24-nde Dünya qırımtatar kongressi icra komitetiniñ azası, Bağçasaray şeer şurasınıñ sabıq deputatı Ervin İbragimov hırsızlanğan edi. Maşinası orta yolda tapıldı.
Qırımtatar faali Nariman Celâl tutulğanını video nezareti kameraları qayd etti, dep bildirdi. Video uquq qoruyıcı organlarına berildi.
Ğayıp olğan insannıñ babası yarımadanıñ Rusiye prokuraturasına ariza berip, oğlunı qıdırmağa rica etti.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Ervin İbragimovnıñ ğayıp olmasınen bağlı mahkemeden evel tahqiqat keçirmekte.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada insanlar, hususan qırımtatarlar, sıq-sıq qaçırılmağa başladı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresi, «yarımadada qırımtatarlarnıñ kütleviy ğayıp olması» qayd etilmey, dep israr ete.


text:
Törkiyä parlamentı başlığı Tacikstan qunağın qabul itte
Törkiyä Böyek Millät Mäclese başlığı Mostafa Şäntop Tacikstan Wäkillär palatası räise Mahmadtoir Zokirzoda belän küreşte
Şäntop Parlamenttağı mäqamında Törkiyägä säfär belän kilgän Tacikstan Wäkillär palatası başlığı Zokirzoda belän qara-qarşı küreşte.
Şäntop häm Zokirzoda annan soñ Şura zalında oyıştırılğan wäkilleklärara söyläşülärne citäkläde.
Şäntop Tacikstan wäkillege säfäreneñ parlamentlar arasındağı êlemtälär belän bergä ike yaqlı häm regional’ xezmättäşlekne köçäytäçägenä ışanuın äytte.
İke il arasında üzara fayda añlayışı belän distä yıllar däwamında uñışlı däwam itterelgän iq’tisadi xezmättäşlekne tağın da nığıtu öçen potenśialnıñ buluına basım yasawçı Şäntop: "2021nçe yılnıñ berençe yartısında säwdä miqdarınıñ 67% külämendä artuı da nigezdä şuşı potenśialnıñ kürsätkeçe”, - dip äytte.
Zokirzoda da: "Tacikstan häm Törkiyä arasındağı mönäsäbätlärdä yaña êtärgeç buldı, bu şartlarda yaña êşlärne tormışqa aşırırbız”, - dip ışanuın citkerde.
Açıqlawlardan soñ Şäntop häm Zokirzoda parlamentlarara xezmättäşlek protokolına qul quydı.
Bäyläneşle xäbärlär
"Törkiyä-Afrika êş forumı İstanbulda uzaçaq"
İlbaşı Ärdoğan Angola däwlät başlığı belän matbuğat oçraşuı oyıştırdı
Äfğanstandağı axırğı yähüd Törkiyägä kilde
Anı başta Paqıstanğa êvakuaśiyälilär, annan ul İstanbulğa kilä


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Sağlıq naziri İgor Çemodanovnıñ bildirgenine köre, çetelden yarımadağa kelgen şahıslar arasında 3016 insan tibbiy közetüv altında buluna, olardan 2935-i evde dinamik közetüvde, 68 insan hastahanede ve 13 insan observatorlarğa tecrit etildi.
Bu aqta o, aprelniñ 2-nde koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı tedbirler operativ ştabınıñ toplaşuvında ayttı.
Qırımda qayd etilgen COVID-19 hastalarınıñ sayısı deñişmedi, 16 hasta qala.
Aprelniñ 1-nde belli olğanına köre, Qırımda 2902 insan tibbiy közetüv altında buluna, bir künde daa 196 insan qoşuldı. 66 insan – hastahanede.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadşçor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskayanıñ qayd etkenine köre, eki kişi özüni tecrit etüv rejimini bozğanı içün Kezlevge observatorğa mecburen yolladılar.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, Keriç köprüde gece blokpostlar qurulacaq. Onıñ fikirince, koronavirus tarqaluv telükesi bar olğanından karantin tedbirleri bir aftağa daa uzatılacaq.
Martnıñ 31-nde saba Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov koronavirus yuqunçına oğrağan ekinci yerli insan tasdıqlandı, dep bildirdi. Böylece, Qırımda 16 kişi qayd etildi. Olardan 14-ü kelgenlerde, ekisi – yerli. Aqyarda 5 kişi koronavirusnen hastalandı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Soñki 24 saat içinde Qırımda doquz yañı COVID-19 adisesi qayd etildi. Bunı Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ COVID-19 stabınıñ toplaşuvında bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, hastalanğanlar - Saq hastahanesiniñ 5 ekimi ve 4 patsiyeti, episi observatorda buluna.
"Bütün bu adiseler simptomsız edi. Olarnıñ episi Saq rayon hastahanesiniñ terapevtik bölüginde observatsiyada edi. Bular laboratoriyada tasdıqlanğan hasta ile alâqada bulundı. Olarnıñ episi faal nezaret neticesinde tayin etildi ve şimdilik 7-inci şeer hastahanesine keçirildi", - Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskaya.
Qırımda mayısnıñ 12-nden itibaren koronavirus yuqunçına oğrav telükesi sebebinden mecburiy maska rejimi kirsetile.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Berdânsk sıñır bölüginiñ ukrain sıñırcıları, Belosarayskaya kosa civarında balıq tutqan adamlarnı yaqaladı. Bu aqta Ukraina Devlet sıñrınıñ Facebook saifesinde bildirile.
“Berdânsk” bölüginiñ sıñırcıları, Azaq milliy tabiat qorucı parkınıñ hadimlerinen beraber Azaq deñizinde Belosarayskaya beli civarında UMS 600 katerinen devriye yaptı… Devriye vaqtında sıñırcılar, uzunlığı 650 metr olğan 9 çilterni ve Qızıl kitapta olğan balıqlarğa qoyulğan 45 qapqannı taptı ve suvdan çıqardı”, - denile beyanatta.
Sıñır hızmetinde bildirdiler ki, balıq tutuv aletleri tutulıp alında, balıq ise deñizge yiberildi.


text:
Qırımtatar faali Nariman Celâl Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde Ukrainanıñ yañı baş naziri Denis Şmıgalniñ Qırımğa suv teminatı aqqında beyanatını tenqit etti ve yarımadada suv meselesi "felâketli olmağanını ayttı.
"Men Qırımda yaşayım. Vaziyet er vaqıttaki kibi. Yarımadada suv meselesi er vaqıt bar edi, amma ealige yeterli edi. Sadece bir qaç şeerde problema bar edi. Dnipro suvu ise ekseriyette köy hocalığı içün qullanıla edi - bu Qırımnın şimaliy bölgeleri, anda pirniç ve sebzelerni östüre ediler. Şimdi rusiye akimiyeti araçıqlarnı açıp, onı qullana, çünki "Qırım titanı"na çoq suv kerek, qocaman qurulışlar da çoq suv qullana. Bunıñ, nazir qasevet etken Ukraina sakinlerine kerek olğan obyektlerge iç alâqası yoq. Felâket yoq!", - dedi Celâl.
Daa evel Ukraina tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Kyiv ilhaq etilgen Qırımğa Dnipro (Özü) suvunıñ teminatınıñ başlanması imkâniyetini muzakere etmey, dep haber etti.
Cumaaqşamı künü Ukrainanıñ yañı baş naziri Denis Şmıgal Facebook saifesinde yazdı ki, Ukraina ükümeti ilhaq etilgen Qırımnı işğalden boşatılmağance, onı suv ile temin etip olamay.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Tünevin Qırımda Yedi Quyu (Leninskiy) rayonında bir qaç yol qazası oldı, olarda eki adam elâk oldı, 11-isi yaralandı.
Bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi bildirmekte.
"Yedi Quyu rayonında türlü vaqıtta üç yol qazası oldı. Birisinde aydavcı, "Tavrida" trassasınıñ qarşı yolağına çıqtı, bunıñ neticesinde altı adam yaralandı, bir kişi elâk elâk oldı. Ekinci qazada VAZ2106 maşnasınıñ aydavcısı idareni baş etip olamayıp, qorağa uruldı, neticede dört adam yaralandı, birisi keçindi", - denile beyanatta.
Keçken bazar künü Qarasuvbazar (Belogorsk) rayonında "Tavrida" trassasında yol qazası oldı. "Kamaz" aydavcısı idareni baş etip olamayıp, avdarıldı, bir adam yaralandı.
Yañı "Tavrida" trassasına, sıq-sıq olğan qazalar içün "ölü yolu" deyler.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova yañı tayin etilgen Ukrainadaki BM insan aqları monitoring missiyasınıñ yolbaşçısı Matilda Bogner ile iyülniñ 26-nda körüşip, Rusiyede ve ilhaq etilgen yarımadada tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerge qarşı yapılğan basqı aqqında tarif etti.
«Qırımtatarlar ve Ukraina vatandaşlarına qarşı repressiyalar, Qırımdaki Ukraina pravoslav kilsesiniñ ibadethanesine yapılğan ücüm, Edem Bekirov, Volodımır Baluh, Pavlo Ğrıbnıñ davaları – bu meselelerge diqqat ayırdım», – dep yazdı Denisova Facebook saifesinde.
Ombudsmenniñ aytqanına köre, o, Bognerge Rusiyede ve Qırımda qanunsız tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ davalarını berdi.
Ukraina Pravoslav kilsesiniñ Qırım arhiyepiskopı Klimentniñ bildirgenine köre, Aqmescitteki Ukraina Pravoslav kilsesi ibadethanesiniñ mülküni Qırımnıñ Rusiye mal-mülk nazirligine berüv aqqında mahkeme qararından soñ «sındırılıp çaypaldı».
Din adamınıñ aytqanına köre, Rusiye akimiyeti «Aqmescitteki Ukraina Pravoslav kilsesiniñ soborını yoq etkeni içün» sanktsiyalar bekley. Rusiye akimiyeti bu vaziyetni açıq sürette izaatlamay.
Ukrainadaki BM insan aqları monitoring missiyası Rusiye ilhaq etken Qırımnıñ Herson vilâyeti ile memuriy sıñırnı ziyaret etken edi.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.
Volodımır Baluh – qırımlı çiftçi, ukrainalı cemaat faali, Ukrain milletçileri kongressiniñ azası. Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ Rusiye vatandaşlığından vazgeçti. 2013 senesi qışta evinde Ukraina bayrağını astı, daa soñra «Sema Yüzü qaramanları soqağı» levhasını tikledi.
2016 senesiniñ soñunda Volodımır Baluhnı Rusiye FSBsiniñ hadimleri tutıp aldı. Olar Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemesi onı 5 yılğa azatlıqtan marum etti – eki cinaiy dava boyunca: silâ saqlaması ve «Aqşeyh vaqtınca tutuv izolâtorınıñ yolbaşçısını köteklev» dep adlandırılğan adise.
Baluh qabaatını tanımayıp, açlıqqa başlağan edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Volodımır Baluhnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı.


text:
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov, koronavirus pandemiyası sebebinden yarımadağa memuriy sıñırdan kimler alınacağını tarif etti.
Bu aqta o, martnıñ 22-nde koronavirus qırğınlığınıñ tarqalmaması boyunca operativ ştab toplaşuvında bildirdi.
«Bütün Rusiye vatandaşları ve oturuv izni olğanlar sıñırdan kirsetile. Bir problem yoq. Amma er kes Ukrainanıñ qırğınlıq vaziyetini bilmeli. 14 kün devamında istekli karantin olmalı – özüni tecrit etecekler», – dep qayd etti Aksenov.
Al-azırda Ukraina müessiseleri bu malümatqa cevap bermedi.
Aksenov, cemaat naqliyatı aydavcılarınıñ tibbiy maska qullanuvını kontrol etmege emir etti, dep bildire Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Qırımdaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskayanıñ bildirgenine köre, koronavirusnen hastalanğan qırımlı Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırındaki Rusiye keçiş noqtasından keçkende Frenkistanğa barğanını gizledi.
Berilgen malümatqa köre, Qırımda koronavirus hastasınen alâqada olğan bütün insanlar ve onı alıp ketken taksi aydavcısı belli ve tecrit etildi.
Martnıñ 21-nde bildirilgenine köre, Qırımda ve Aqyarda 417 insan koronavirus sebebinden tibbiy nezaret altında qala.
Qırımda ilk koronavirus hastası bar dep tasdıqladılar.
Martnıñ 19-nda Qırımdaki Rospotrebnadzor idaresi, yarımadanıñ tibbiy müessiselerinde «telükeli memleketlerden keskin virus yuqunçı alâmetlerinen» 18 insan buluna, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Kremlge boysunğan Qırım ükümeti temsilcileri tarafından imzalanğan beyanatlar tek yarımada sakinleri içün yapıla. Böyle fikirni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov, Kremlge boysunğan Qırım parlamentiniñ Qırımtatar Milliy Meclisini ekstremizm ve terrorizmde qabaatlağan beyanatına izaat berip, bildirdi.
«Esas alıcı, bu Qırım sakinleridir. Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdan tış iç kimse Qırımdaki ükümet tarafından qabul etilgen vesiqalarğa emiyet bermey», – dedi o.
Refat Çubarovnıñ fikrince, Moskvağa boysunğan Qırım ükümeti bu kibi beyanatlar vastasınen «duşmanlarnı» tayinlemege ve yarımada sakinleriniñ diqqatını içtimaiy problemalardan almağa tırışa.
«Ealini daima nasıldır usulnen kerginlikte tutmaq kerek. Demek ki, bu ealige kelecekte de Qırım parlamentinde oturıp qalğan hainlerge Qırımda yahşı ömür şaraitini qurmağa bermegen duşmanlarnı, qarşı olğanlarnı daa ziyade kösterecekler. Olar duşmanlarnı qıdıra ve duşmanlarnı köstere. Şimdiki vaqıtta bu qırımtatarlar, Qırımtatar Milliy Meclisidir», – dep qayd etti o.
İyül 8-de Kremlge boysunğan Qırım parlamentiniñ saytında «yarımada sakinlerine qarşı yapılğan ekstremizm ve terrorizmni» takbih etken beyanat yerleştirildi. Terroristik faaliyetniñ teşkil etilmesi içün Qırımtatar Milliy Meclisi qabaatlandı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bu sualni men, Qırımdan qıtağa daa 2015 senesi ketken dostuma berdim. Onıñ Kyiv aşhanesinde oturıp, çay içe edik. Ne içün sorağanımnı özüm de bilmeyim: işğalnen razı olmağan er kesniñ qanağan yarasını tırnamağa kerekmey edi. Amma çıqqan lafnı qaytarmazsıñ, aytqan soñ, cevapnı beklep qaldım.
Dostum sigaretasını daa bir kere çekip, tepsige söndürdi ve:
– Yoq, körmeyim desem olur..., – dedi.
Amma bu "desem olur"da daa çoq ğam ya da boldurıq olğanını öyle de añlamadım,
Ancaq bu dostumnıñ sözlerinde olmağan şey - bu nostalgiya edi. Yaşlığımızda "aq" muacirlerniñ, "birinci dalğa" muacirlerniñ hatıra defterlerinde oquğanımız bir şey. Nostalgiya - bu tamamınen coyulğan şeyler asretligidir: vatan, yaşlıq, ketken dostlar. "Nostalgiya" sorğusı içün Google de birinci cevap olaraq "SSSR asreti"ni köstere. Yani nostalgiya yalıñız qaytıp olamacaq şeylerge ola. Amma ümüt olsa - bu duyğuğa endi başqa bir şey demek kerektir.
Dostumnen aman-aman sabağace laf etip çıqtıq.
- Yarımadanı Rusiye işğalinen razı olmayıp terk etken qırımlılarnıñ ümüdi bar, - dey edi maña dostum. - Azat olğan Qırımğa qaytmaq ümüdi. Çoqusı der ki - bu sadece yüksek-yüksek laflar, er şeyge ayınıq baqıñız, Qırımnı azat etseler de, onı körmege ömrüñiz yetmez.
Belki de, deyik biz, amma bu ümütni kesmek sebep degil. Aysa bütün olıp keçken şeyler manasız ola. Bütün narazılıqlar, ölümler, açlıqlar, tevqifler.
Ve, bir vaqıtları "İşğal olsa, olsun, Qırım kimniñki olğanında ne farq bar? Anda öyle bir güzel, sıcaq, küneşli, deñiz, kene de - ne dep mından ketkenmiz?" desek, bizim qıtağa çıqqanımız da manasız ola.
y Hac ecTb oбщaя koHcTaHTa – KpыM. ykpaиHckий KpыM. И эTo дopororo cToиT
- Amma şahsen men, - dep devam etti dostum, - Qırım muacirleri böyle aytacağını tasavur etip olamayım. "Tuvğan limanına qaytqanlarına" endi beş yıl oldı, onlarce biñ adam, Rusiye-anadan uzaqça olmaq içün Qırımdan ketti, amma ketkenlerniñ iç birisi daa peşman olıp, arbiy bazanen sanatoriy şeklinde kontslagerge çevirilgen yarımadağa qaytmadı. İç birisi! Ne içün o qadar eminim? Çünki cinayet rejimini qanuniyleştirmek içün er angi imkâniyetke yapışqan rusiye propagandası, birden "peşman olğan banderacını" bayraq kibi bütün dünyağa kösterir edi.
Dostum bayağı coştı:
- Biz epimiz pek türlümiz. Radikallar ve liberallar. "Evge "Abrams" üstünde" degenler ve "Rusiyege ne olsa-olsun, özü geberip keter" degenler. Amma bizim umumiy konstantamız bar - Qırım. Ukrainalı Qırım. Ve bunıñ degeri pek büyüktir.
Ve yekünledi:
- Şimdi ise biz dayanamız. Ağlanmaymız. Ve Facebook yelegine közyaşlarımıznı tökmeymiz - amma o, o qadar özüne çeke ki!
Soñ ketirgenim Qırım şarabınıñ soñki bokalını köterip:
- Ukrainağa şan-şüretler!
Siziñce, oña ne cevaplandım?
Maksim Kobza, qırımlı
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
OSCE Parlament Assambleyasınıñ prezidenti İlkka Kanerva Ukrainadaki parlament saylavlarını qarşılap, Rusiyeniñ Qırım işğaline yazıqsına ve ileride Ukraina eyyetiniñ erkânında Qırım ve Donbasstan saylanğan deputatlar olacağına ümüt beslegenini ayttı.
Bu aqqında OSCE PA yolbaşçısınıñ Ukrainadaki parlament saylavları aqqında beyanatında aytıla.
İlkka Kanervanıñ qayd etkenine köre, Ukraina Yuqarı Radasınıñ saylavları oktâbr 26-da olıp keçti.
«Petro Poloşenkonıñ Bloku» firqa reisi Yuriy Lutsenkonıñ bildirgenine köre, Qırımnıñ on saylav bölgesi ve Donbasstaki yigirmi saylav bölgesi kendi halq deputatlarını anda Ukraina akimiyeti qaytqan soñ saylaycaqlar.


text:
Kiyevde bazar künü, mart 15-te, «Almenda» vatandaşlar maarifi merkeziniñ faalleri «Yaz. Deñiz. Plâj. Referendum» adlı fleşmobnı keçirdiler. Böylece, aktsiya iştirakçileri bir yıl evelsi Qırımda olıp keçken sahte referendumnıñ «qanunğa uymağanını» köstermege tırıştılar, – dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Faaller masa, rey berüv qutularını qoydılar, saylav komissiyasınıñ azalarını davet etip, bülletenlerni azırladılar.
«Bülletenlerimizdeki sualge bir cevap bar, amma eki farqlı şekli mevcut. Angisini qayd etersiñiz müim degil – cevap deñişmey. Aynısı Qırımdaki referendumda olğan edi. Yani, cevabıñız nasıl olsa da, siziñ içün cevap berdiler», – dep ayttı faal Gülnara Abdulgaziyeva.
Fleşmob iştirakçileri – 2014 senesi yarımadada olıp keçken adise-vaqialarnıñ şaatları olğan Qırımdan köçip kelgen adamlardır.
«Bizler Kiyev sakinlerine bir yıl evelsi Qırımda olğanlarnı hatırlatmaq isteymiz. Referendum şeklinde olğan fars aqqında tarif etmek isteymiz. Qırım – Ukraina olğanını aytmaq isteymiz», – dep qayd etti Ruslan Neçiporuk, «Almenda» vatandaşlar maarifi merkeziniñ faali.
Sanalaştırılğan «rey berüvde» 112 insan iştirak etti.
Bazar künü, mart 15-te, Lvivde Qırım faalleri ve cemaat teşkilâtları referendumnıñ yıllığına bağışlanğan aktsiyanı keçirdiler. Faaller Svoboda caddesindeki Taras Şevçenkonıñ eykeline «Qırım – Ukrainadır», «Donbass + Qırım – bir ağrı» ve «Putin, Ukrainadan elini çek» şiarları ile çıqtılar.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Keçken künü Qırımda üç hasta vefat etti, dep aytıla Qırımnıñ Rusiye Sağlıq nazirliginiñ er künlik monitoring malümatında. Qırımda pandemiya başlağanından 188 hasta COVID-19-dan vefat etti.
«2511 insan ambulator tedaviylevde buluna, 2401 kişi COVID ve pnevmoniyadan hastahanede tedaviylene, 85 kişi observatorlarğa alındı. Umumen 11364 COVID-19 hastası qayd etildi. 7129 insan tüzelgen soñ hastahaneden çıqarıldı», – dep aytıla müessise haberinde.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskayayarımadada koronavirus yuqunçından vefat etkenlerniñ sayısı arta, dep qayd ete. Soñki eki aftada 49 vefat qayd etildi, 28-i soñki aftada.
Bir kün evelsi berilgen malümatqa köre, Qırımda bir künde 15 insan koronavirustan vefat etti.
Keçken künü 207 koronavirus hastası qayd etildi.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Sevilme Duası
Niyetine okunan kişiye kendini hoş şirin gösteren kalbine sevgi ateşi düşüren sevgiliye vede eşe okunabilen sevilme sevdirme dua okunuşunu sitemizde sizlere takdim ediyorum 15 defa bu duayı okuyun.
Bismillâhirrahmânirrahîm. Bismillâhi azîmişşe’nil kaviyyis sultâniz zâhiril burhânis sâbitil erkânil ekvâni ve mukadderid duhûri vel ezmâni kâne ve lâ mekân. Ve hüve meaküm eynemâ küntüm vallâhü bimâ ta’melûne basîr. El hâkimü yevmen nuşûri vel müteâlî fî denevvühül mütedânî fî ulivvihi evvele külli şeyin ve âhirihü ve zâhiru külli şeyin ve bâtinih.Allâhümme innî eselükebi sirrikes sârî fîl esrârin nâfizi min semâin ilâ semâin ilâ sidretil müntehâ ilel melekûtil a’lâ ilâ âlimil ğaybi veşşehâdeti yünfedu emruke ve hüve âlin rafîl muhîti min semâin ilâ semâid dünyâ ilâ kuvvetin nâri vel hevâi velmâi vet turâbi ilâ tahtel tahti ilâ tahti itbâkis serâ eselüke allâhümme bi hakki hâzihil esmâil hakîkiyyeti vel işârâtid dakîkatin nâfizeti fil eşbâhil beşeriyeti vel ervâhir rûhâniyyetil mutîîne li ismike vel müteallikînel mucîbîne limen deâke bismikel hâdırîne li emrike ve celâli ızzikel mûfîne bi ahdike veva’dike ecîbû eyyetühel ervâhil mütevekkelûne bi hâzihil esmâi vefalû mâ tü’merûne bihi ve hüve kezâ ve kezâ bi hakkil ismillezî evvelühü âlin ve âhiruhü âlin mâ a’zamu ismüke yâ âlin mâ semia ismüke rûhin ve asâhül asaku vahterak asaku yâ âlin ve ahrik külle men asâ hâzihil esmâin nûrâniyyeti bi hakki âlin zeryâlin âlimül ğaybi veş şehâdetil kebîrul müteâl.Yefalullâhü mâ yeşâü ve yahkimu mâ yürîd. Eyne mâ tekûnû ye’ti bikümüllâhü cemîan innallâhe alâ külli şeyin kadîr. Ve hüve alâ cemıhim izâ yeşâü kadîr. Ve lekad alimetil cinnetü innehüm le muhdarûn. Ve hu şira li süleymâne cünûdühü minel cini vel insi vet tayri fehüm yûzeûn. Yâ kavmenâ ecîbû daiyallâhü ve âminû bihi feleyse bi mu’cizin fil ardı ve leyse lehü min dûnihi evliyâü ülâike fî dalâlin mübîn. in kânet illâ sayhaten vâhideten fe izâ hüm cemîun ledeynâ muhdarûn.Ecîbû eyyetühel ervâhır rûhâniyetil ceniyyeti vel câniyyeti ven nâriyyeti vel hevâiyyeti ves sehâbiyyeti vel amâmiyyeti ve tayyârûne fil hevâi vel ğavvâsûne tahte etbâkis serâs sâirûne fil ervâhir rûhâniyeti vel eşbâhil beşeriyeti uksimü aled denâhişeti minküm vel kafâtisetin vet tevâbiati vez zevâbiati vet tayyârati minküm bi hakki. innehü min süleymâne veinnehü bismillâhirrahmânirrahîm. Ellâ ta’lû aleyye ve’tûnî müslimîn. Ecîbû eyyetühel ervâhi bi hakki hâzihil esmâi aleyküm celcemîşin celcemîşin ahmîşin ahmîşin amîşin amîşin şedîdül erâde ekmeşin ekmeşin kemîşin kemîşin kelehin kelehin yâ ğaşavetil ğaşâveti ecîbû eyyetühel ervâha vel hevâtifen nâfizûnel mümtezicûne bil ecsâmil beşeriyeti vel halakatil âdemiyeti vef alû mâ emertüküm bihi vemdû ilâ kezâ ve kezâ vadribûhü bisüyûfiküm ve sukû hü biküfûfiküm vezhebû ileyhi fî sûratin muhtelifetin ve ehvâlin mühevviletin min eşkâli şeyâtîne ve ebâlisete vezacûhü ver abûhü vektülûhü ve semmû lehü ismî ve arrafûhü bî ve vedahû lehü talebî hattâ yakdî hâcetî ve yutîanî fî emrî bi hakki esmehinşemâhin elâlî alâ külli berâhin. Ve innehü le kasemün lev ta’lemûne azîm. Ecîbû Min kalbi en natmise vücûhen fe nereddühâ alâ edbârihâ ev nelanehüm kemâ leannâ eshâbes sebti ve kâne emrullâhi mefûlâ. Mâ a’zamü sultâni ihterik men asâllâhe bi nârillâhil mûkadetin. Âhiyyen şerâhiyyen âhiyyenşerâhiyyen. Menûhin menûhin meylûhin hasben esbâûtin el kadîmil ezeliyi ecîbû vefalû mâ tü’merûne heyyen heyyen heyyen elvâhan elvâhan elvâhan elacele elacele elacele essâate essâate essâate
Bir hafta boyunca niyet ederek başlayıp okursunuz
quran kuran Nazar Duası Süresi Duası


text:
Bu äle uzğan cäydä dä şulay ide, ilneñ yaña citäkçese Qorbanguli Birdemöxämmätov Tähranda İran prezidentı Mäxmüt Äxmädinecad belän oçraşqanda Törkmänstan matbuğatı ikeyaqlı mönäsäbätlärne näq menä şulay bäyäläde. Şuña da Birdemöxämmätov İran mäs'äläsendä elekke yulbaşçı Säfärmorad Niazov yulın däwam itär digän ömet bar ide.
Ämma yartı yıl ütü belän şuşı matur wä bizäkle sürättä taplar kürenä başladı. İke aradağı qarşılıqlarnıñ şaqtıy ğına ölkälärdä buluı açıqlandı - yaqlar inde gaz satu da ğına tügel, elektr utı, Kaspidä balıq totu xoquqları, su baylıqların bülü häm xätta İranda yäşägän 2 milionnan artıq törkmänneñ milli xoquqları turında da kileşä almıy. Bolar barısı da xäzer kiñ cämäğätçelekkä çıqtı.
Töp bäxäs - Törkmänstannıñ İranğa tabiği gaznı nindi bäyägä satuı mäs'äläse dikäbrdä başlandı. Yaqlar yaña bäyä xaqında kileşä almadı, häm 2008 citü belän Aşğabad, torbaütkärgeçne tözätergä kiräk digän bulıp, ut kürşesenä gaz quuın kimette.
İran yağı xäzer mäs'äläneñ çınnan da gaz bäyäsen arttıru taläbenä bäyle buluın äytä. Neft häm gaz ministrı Ğölämxäsän Nazari, törkmän gazı bäyäsen xäzerge 75tän 140 dollarğa kütärü turındağı söyläşülär, Törkmänstan gaz quunı yañartuınnan soñ ğına başlana ala dip belderde. Ägär dä bu taläp ütälmäsä, İran ğomumän törkmän gazın satıp aludan baş tartaçaq, dip yanıy İran ministrı.
Qarşılıqlarnıñ tözekländerü eşlärenä tügel, ä törkmän yağınıñ yaña bäyä dawlawına bäyle buluına İran mäclese deputatı Kamal Danişyar da işarä itä:
"Bar däwlätlär tä Törkmänstannıñ döreslekne äytmäwen belä, alar monı añlamıy ğına. Töp mäs'älä bulıp monda bäyä tora. Tözekländerü eşlären qışın ütkärmilär, alar monı cäyen eşläsä aqıllıraq bulır ide. Alar fäqät gaz bäyäsen arttırırğa teli", di İrannıñ parlament äğzası.
Gaz mäs'äläsendäge tartqalaşu äkrenläp şuşı ike däwlät arasındağı başqa urtaq ölkälärgä dä küçä bara. Ğinwar başında İrannıñ Kaspidäge xärbi korabı, berniçä İran törkmäne utırğan balıqçı köymäsen utqa totıp, alarnıñ bersen ütergän digän xäbär buldı. Bu näticädä ilneñ törkmännär yäşägän ölkälärendä çualışlarğa kitergän, 300-läp keşe qulğa alınıp, alarnıñ zur öleşe äle haman da saq astında totıla ikän. Bolar barısı da Aşğabad belän Tähran arasındağı mönäsäbätlärgä barı tiskäre genä tä'sir yasıy, älbättä.
Mondıy şartlarda Törkmänstannıñ duslarnı başqa taraflardan, bu oçraqta tönyaqtan ezläwe añlaşıla töşä. Şulay itep Aşğabadnıñ Qazanğa, dimäk ki anıñ aşa Mäskäwgä dä yaqtı çıray kürsätüe tikmägä tügel - yaña citäkçe belän bu il tışqı säyäsätendäge yünäleşlären dä üzgärtä ala.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev yarımada akimiyetine yaqın olğan «Qırım» teşkilâtına inanmay. O, Qırımda Leonid Graç spiker olğan vaqıtta bu kibi teşkilâtlarnıñ taqdirini hatırlata.
Bunı o Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
«Tafsilâtlarnı bilmeyim, amma Çakallarnıñ Şurası olğanı kibidir dep tüşünem, «Qırım birligi» ve ilâhre. Biraz vaqıt keçse, bu areket de çöplük obasında olacaqtır. Şunıñ içün oña emiyet bermege kerekmey. Halqım siyasiy noqtaiy-nazarlan ğayet pişkindir, bularnı endi kördik», – dedi Cemilev.
Mecliste ise bu kibi areketleniñ maqsadı milliy idare organları olğan Meclis ve Qurultay kibi bir teşkilâtnı meydanğa ketirmekten ibarettir dep tüşüneler.
«Şahsen menim «Qırım» cemaat areketiniñ olması ile bağlı qasevetim şimdi yoq. Olarnıñ areketlerine er şey bağlıdır. Akimiyet ile saf işbirlik aqqında aytacaq bir tşekilât da ola bilir»,– dep tarif etti Qırım.Aqiqatqa qırımtatar milliy Meclisiniñ reis muavini nariman Celâl.
«Qırım» serlevalı qırımtatar halqınıñ cemaat areketiniñ teşkil etilmesi aqqında Qırımnıñ «baş nazir» muavini Remzi İlyasov haber etken edi. Onıñ aytqanı kibi, areket bu seneniñ soñuna qadar meydanğa kelecek eken. Bundan soñ ise Rusiyeniñ daa sekiz regionında öz faaliyetini tarqatacaq eken.


text:
Adet-üzre Oraza bayramı, Şevval ayınıñ ilk künü, bayram namazından başlana. Kyivde bir çoq insan orazadan soñ namazğa vaqtında kelmek içün İslâm medeniyet merkezinde gecelemege qaldı. Ramazan ayı kündüz dünya zevqlerinden vazgeçmeknen sıñırlanmay, bir ay boyunca gece teravih namazları qılına. Teravih namazı daa uzun ola. Bazıları olarnı evde qıla, digerleri camige bara – cemaat namazı qat-qat qıymetlidir. Bu sebepten aynıñ soñuna yaqınlaşqanınen bir çoq insannıñ iç temizligi ile beraber yuquğa toyulmağanı is etile.
İş adamı Bekir Ganiyev – Kyivdeki Degtârivska soqağında yerleşken İslâm medeniyet merkezinde qarşılanğan ilk qırımlıdır. O, tendirist ve sağlam körüne. «Oraza güzel keçti, geceleri camide ibadet ettim», – dep ayta musulman. Bayram arfesinde camide eñ çoq köterilgen mevzulardan biri – oraza soñunıñ künü. Ukraina musulmanları Ramazan ayınıñ soñunı qayd ete, bir çoq islâm devleti ise – bu aynıñ soñki künü oraza tuta. Bekir ağa eskiden de olğan munaqaşalarğa pek qulaq asmay. «Diniy liderlerimizge işançımız büyük. Olarnıñ fikirince, dünyanıñ er angi köşesinde ay körüngen olsa, bu yeterlidir. Olarğa inanamız», – dep ayttı o, Qırım.Aqiqatqa.
UMMA Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ müftisi Said İsmagilov vaziyetni aydınlattı: «Yañı ay Tınç okeanda, Polineziyada köründi. Müminlerniñ çoqusı esaslanğan devletlerniñ musulmanları künnegeni içün bugünki künde fikirler farqlı oldı. Olar yañı ay körünmegenini aytıp, daa bir kün oraza tutmaq kerek olğanını bildirdiler», – dep ayttı o, Qırım.Aqiqatqa.
Bayram namazına kelgenlerge vaaz berip, şeyh Said dünyada zulumğa oğrağa musulmanlar içün dua etmek kerek, dep ayttı. O, Rusiye akimiyetiniñ basqısı altında bulunğan Qırım musulmanlarını ve Rusiye apishanelerinde yatqanlarnı qayd etti. Oraza bayramına kelgenler arasında birinci sırada qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev namaz qıldı. Müminler arasında Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri devlet hızmetiniñ reisi Nariman Ustayev ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev bar edi. Çölmekçi ressam Rustem Skibin, ATR telekanalınıñ jurnalistleri, namaz qılmağa ve dindaşlarını hayırlamağa kelgen, Mustafa Cemilev ve UMMA ÜMDİ reberleri ile bayram aqqında laf etkenler de olarnıñ arasına kirdi. Bayram namazına kelgenler İslâm medeniyet merkezine sığmadı, azbarda kilimler töşeldi. Şeyh Said İsmagilovnıñ aytqanına köre, Oraza bayramına aman-aman 2000 insan keldi.
Namaz ve vaaz bitken soñ Bulğanaqtaki (Kolçugino, QMC) hafizler mektebiniñ sabıq müdiri Seyran Arifovnıñ yanına baramız. O, eki yıldan berli Ramazan ayını Qırım tışında keçire. «Bu sefer Ukraina tışında oraza tuttıp, arap devletlerinde edim, anda iklim daa sıcaq, amma ava quru, oraza tutmağa qolay ola», – dep teessuratlarını paylaşa Seyran bey. O, Qırımdaki dindaşlarnıñ vaziyetini ayta. «Bir baqıştan er şey yahşı ve tınç, amma vatanımızdaki qardaşlarımız taqip etile, apiste yata. Allahqa olar içün dua etemiz», – dep qayd etti Seyran Arifov Qırım.Aqiqatqa. Qırım nomeralı maşinalar Oraza bayramında eñ çoñ Milliy numayış merkezinde tura edi. Bağçanıñ eñ az ziyaret etilgen qısımlarından birinde Ukraina musulmanları birligi (UMB) toplaştı. Çoqusı – qırımlı, amma kelgenler arasında türk, arap, filistinli, ukrain ve diger milletlerden musulmanlar oldı. Ukraina musulmanları birliginen beraber bayramnı Kyivdeki qırımtatar cemiyeti teşkil etti.
«Em maddiy, em teşkiliy ceetten yarı-yarığa iştirak ettik desek doğru olur», – dep ayttı cemiyetniñ vekili Ayder Rustemov Qırım.Aqiqatqa. Bayramnıñ başında Ali Mamutov Quran-ı Kerimni oqudı. UMB reisi şeyh Suleyman Hayrullayev er kesni qırımtatarca ve rusça selâmlap, Ramazannıñ eñ müim dersi – yardımğa muhtac olğanlarğa acımaq olğanını hatırlattı. «Evkaf Ukraina» fondunıñ reisi Zevri Kurtbedinov ise musulmanlar, şu cümleden – qırımlılar arasında birlik olmağanını qayd etti. Meclisniñ sabıq azası ve sovetlerniñ siyasiy mabusı qayd etkenine köre, bu sebepten şimdiki zor zamanlarda qırımtatarlar zayıf qaldı. Veteran ukrain akimiyetini de sögdi: Qırım batalyonını resmiyleştirmek istemegeninden, köy ve şeerlerniñ tarihiy qırımtatar adlarını qaytarmaq istemegeninden... «Akimiyette vicdanlı insanlar pek az», – dedi Kurtbedinov.
Şeyh Suleyman Hayrullayev bu sene Oraza bayramı keçken yıllarğa baqqanda daa yüksek seviyede azırlanğanını qayd etti. Şeyhniñ aytqanına köre, Ramazan boyunca ATR telekanalı sayesinde din mevzulı yayınlarda iştirak etmege imkân oldı: «Ümüt etem ki, Qırım musulmanları tırışqanımıznı kördi, yalıñız medeniyet merkezimizde ve hutbelerde degil, ATRde de bilgilerimizni paylaştıq. Allahtan er kes içün hayırlısını isteyim».
Ayder Rustemov şunı qayd etti: UMB ve Kyiv cemiyetini temsil etken iştirakçiler yayın vaqtında alıp barıcılarnıñ suallerine cevap berdi. «İnanç ve İslâm uquqı, em de yaşayış aqqında laf ettik. Yayın özüni musulman sayğan qırımtatarlar içün yapıldı. Mında em din kütmegen, em endi kütmege başlağan, em de çoqtan islâmnı yaşatqanlar kire», – dep ayttı o, Qırım.Aqiqatqa.
Bayramnı azırlağan ve tertip-nizamnı nezaret etken göñülliler şeyhniñ yüksek seviyedeki azırlıq laflarına qoşuldılar. Bayramda ocaqlar yaqılmadı, qazanlarda azır pilâv ve diger aşlar ketirildi. Qadın ve balalar bir meydançıqta, erkekler ekinci meydançıqta yerleşti. Bayramdan soñ bütün çöplükni toplap alıp kettiler. İslâm dini bazı eglencelerni yasaq etse de, musulmanlar şeñlendi. Muhammed Peyğamberiniñ hadislerini bilgen balalar ediyeler aldı. Oğlanlar yip çekip, büyükler ise qol yarışı yapıp eglendiler. Ertesi künü Ramazan künlerinde belli bir sebepten oraza tutmağanlar farzını yerine ketirmek içün oraza tutmağa başladılar.


text:
Rusiye ukümeti, Qırımnıñ tamır halqınıñ tarih ve mimarcılıq abidelerini mahv etip, ilhaq etilgen yarımadada qırımtatar tarihını mahv etecek ola. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde «Han sarayı» muzey-qoruğınıñ sabıq mudiri Elmira Ablâlimova bildirdi.
«Maña köre, Rusiyede etnosiyaset yoq, anda bütün ğayretler ealiniñ assimilâtsiyasına, tarihiy hatırasınıñ silinmesine doğrultıla. Menim fikrimce, Qırım sakinleriniñ başlarına propaganda lozunglarını qaviy etip qaqıp qoymaq, Qırımnıñ qırımtatar komponentini silip taşlamaq içün Qırımda bu qalıp qullanıla. Olarnıñ Qırımda ömürge keçirgen ideologiyasıda bizler içün yer yoq», – dedi o.
Elmira Ablâlimova, Rusiyeniñ yarımadada «tamır halqınıñ yoq etilmesine doğrultılğan siyasetni» keçirgenini, «onı susturmaq, icret etmege zorlamaq» istegenini ilâve etti.
«Han sarayı» muzey-qoruğınıñ sabıq mudiri Elmira Ablâlimovadan alınğan intervyüni eñ yaqın vaqıtta Qırım.Aqiqat saytında oquñız.
Rusiye ukümeti Bağçasaraydaki Han sarayında «qazağa qarşı ilk nevbetteki işler»ni yapmağa devam ete. Ukraina Medeniyet nazirligi, Qırımnıñ Rusiye ukümeti tarafından Bağçasaray qoruğınıñ territoriyasında işlerniñ yapılması neticesinde Han sarayınıñ baş korpusı içün mahv etilmek telükesi bar.
Bağçasaraydaki Han sarayı muzeyi – qırımtatarlarnıñ tarihı ile alâqalı olğan eñ belli muzey, Qırımnıñ Girey hanlarınıñ yazlıq rezidentiyası yeri. Muzey kompleskiniñ territoriyasında saray, harem binası, han mezarlığı ve cami bulunalar. O, UNESCOnıñ Dünya mirası cedveline kirsetilmege namzettir.


text:
Bu sene Odessada Qırım ve Donbassta olğanı kibi devlet avdarması olacaq edi.
Bunı Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ (SBU) reisi Valentin Nalivayçeneo «24» haber telekanalındaki «Levıy bereg» yayınında ayttı.
Onıñ malümatına köre, anda «silâ, nişancılar, patlav tehnikası, farqlı cenk veteranları, provokatorlar, Rusiyege qoltutqan teşkilâtlar» azır edi.
Nalivayçenkonıñ qayd etkenine köre, isyan Odessadaki facialı adiselerniñ yıllığında yerine ketirildi.
«Mayıs 2-de öldürüv, patlav, zaptlar olacaq edi, yani başta Qırımda, soñra da Donetsk ve Luganskta olğan şeyler tekrarlanacaq edi. SBU mayıs 2-ge qadar kimse ve bir şeyni beklemeyip buña yol bermemek içün bir qaç kere kerekli tedbirlerni keçirdi», – dedi Nalivayçenko.
Onıñ malümatına köre, SBU temizlevleriniñ neticesinde 50 insan, şu cümleden 2 nişancı yaqalandı.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Devlet avtomobil teftişiniñ hadimi Sergey Rosik, Yaltada ölümnen bitken yol qazası içün koloniya-qasabada 7 yıl ve 6 aylıq apis cezasına mahküm etildi. Buñı Yalta şeer mahkemesiniñ matbuat hızmetinde aytıp berdiler.
Haber etilgeni kibi, mahküm Rusiye CK 264 maddesiniñ 6 qısmına (Yol areketi ve taşıt qullanuvı qaideleriniñ bozulıvı) köre cinayette qabaatlı tanıldı.
Rosik ve onıñ imayecileri şimdilik bu hususta açıq bir izaat bermedi.
Mayısnıñ 21-inde Yaltada üç yengil maşna uruşmasınıñ neticesinde eki adam elâk oldı, birisi - 2016 senesi doğğan bala.