text:
Baş prokuror Svyatoslav Piskun prezidentnıñ anı urınınan alu qararın qanunsız dip atadı häm uzğan tönne üzeneñ eş bülmäsenä qundı. Eçke eşlär ministrı Vasil Tsuşko (ul da premier taraflı sanala), "prezident fetnäsen" buldırmas öçen, baş prokurornı saqlarğa dip, "Börket" maxsus köçlären iärtep prokuratura binasına kilde. Comğa könne ul üz ğämälen bolay añlattı:
"Kiçä mine wäqälät arttıruda ğäyeplädelär. Min ber närsä dä arttırmadım. Min färmannarnı añlı räweştä birdem. Äye minem xislärem bar, min dä keşe, taş tügel, monıñ öçen ğafu ütenäm, kiläçäktä wazıyfa başqaranda alar bulmas" dide eçke eşlär ministrı.
Prezident taraflı sanalğan saqlanu ministrı Anatoliy Hritsenko iminlek köçlären ildäge wazğiätne qızdırmasqa çaqırdı.
Prezident Yuçenko televideniedä çığış yasap, iminlek häm xärbi köçlärne bäxäsäkä qatıştırmayaçağın belderde:
"Bu wazğiätkä ber genä çişeleş bar – säyäsi kileşü. Qorallı keşelär monda yärdäm itä almıy. Kiresençä, alarnıñ qatıuşı çişeleşne kiçekterä. Baş prokuratura eşenä qatışu da çişeleşne kiçekterä" dide prezident Yuçenko.
Üz näübärendä premier-ministr Viktor Yanukoviç ta ildä başbaştqlıqqa yul quyılmayaçaq dip ışandırdı:
"Min sezgä ışandarm äytäm, xökümät Ukrainada anarxiägä yul quymayaçaq. Watandaşlar suğışına yul quymayaçaq" dide premier Yanukoviç.
Prezident Yuçenko baş prokururnı urınınnan alu qararın, anıñ, qanun nigezendä, berük waqıtta baş prokuror da, deputat ta bulıp eşli almawı belän añlattı. Ämmä Svyatoslav Piskun wazıyfasınnan ciñel genä kitergä oşamağan.
"Min deputatlıqtan kitü turında qanun nigezendä ğariza yazdım, anı Yuğarı Radağa tapşırdım. Bu turıda härkem belä. Prezidentnıñ qararı qanunsız" dide baş prokuror Piskun.
Ul arada prezident baş prokuror wazıyfasına Qırımnıñ baş prokurorın Viktor Şemçuknı bilgeläde. Ul şulay yq iminlek şurasına kertelde, ä Piskun annan çığarıldı.
Premier Yanukoviç, xökümätneñ ğädättän-tış uıtırışın ütkärü öçen Qırım säfären özep Kievqa qayttı.
Prezident Yuçenko Çexiäneñ Brno qalasında ütäse Üzäk Yewropa illäre citäkçeläre oçraşuınnan baş tarttı, iminlek räsmiläre belän söyläşülär ütkärä.
Yanukoviç tarafdarları başqlada qarşılıq çarası ütkärergä niätli.
Ali Ğilmi


c: text/html

text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ Tışqı işler komiteti demokratik devletlerniñ tışqı işler komitetlerine ve dünya halqara teşkilâtlarına Rusiye Federatsiyasından Qırım psihiatrik hastahanesinde mecburen bulunğan Qırımtatar Milliy Meclisi reisniñ muavini İlmi Umerovnı, siyasiy dissidentniñ ayatını saqlamaq içün, azat etmesini acele talap etmek muracaat etti.
Muracaat Ukraina Yuqarı Radasınıñ saytında derc etildi.
«Umerov efendiniñ alı soñki künler kritiktir, ve onıñ qızı bildirdi ki, babası er angi vaqıt öle bile. İlmi Umerovğa qarşı repressiv psihiatriyanıñ qullanılması Qıynavlar ve insaniyetsiz ya da namusına toqunğan davranmanıñ ya da cezalamanıñ ögüni aluv boyunca Avropa Konventsiyasına zıt kele», – dep aytıla beyanatta.
Vesiqada hatırlatalar ki, televizyonda bergen intervyu içün İlmi Umerov 5 yılğa apiske qapatıla bile.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ Tışqı işler komiteti Kremlniñ böyle areketlerine «Rusiyeniñ repressiya psihiatriyasına qaytması, dissidentlerniñ siyasiy taraftan mahküm etilmesi, esas insan aqlarınıñ bozulması ve sovet timsalleri telükeli teşviqatı işareti» olaraq qıymet kese.
Komitette demokratik devletlerniñ bütün siyasiy mabuslarnı azat etmek maqsadınen rusiyeli yolbaşçılarına daimiy diplomatik basımına ümüt besleyler.
Rusiyeli FSB bu sene mayıs ayında İlmi Umerovğa qarşı «separatizm» maddesi boyunca cinaiy iş açtı.
Sağlıq alına baqmadan, Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Umerovnıñ statsionar mahkeme-psihiatrik ekspertizadan keçmesi kerek olğanı aqqında qarar aldı. Psihiatrik hastahanede İlmi Umerovnıñ sağlıq alı yaramaylaştı.
Human Rights Watch Halqara uquq qoruyıcı teşkilâtı rusiyeli ükümetten Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ, onıñ sağlıq alı munasebetinen kerekli tedaviylenüvden keçmesi kerek olğanı içün, Aqmescit psihiatrik hastahanesinden deral azat etilmesini talap etti.
İlmi Umerovğa destek aktsiyaları Ukrainada ve bir sıra avropalı devlette keçirile.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
«Odessadaki adise-vaqialardan soñ vatandaşlarara cenk kerçekke oşay», – dep ayttı matbuat konferentsiyasında Miloş Zeman, dep haber ete Azatlıq Radiosı. Konferentsiya Almaniya prezidenti Joachim Gaucknıñ Çehiya ziyareti munasebetinen keçirildi.
Çehiya lideri Gauck ile Ukrainadaki vaziyetni muzakere etip, vatandaşlar zıddiyeti «çetel kirişmesiniñ sebebi ola bile», dep ayttı.
Almaniya prezidenti Joachim Gauck Ukraina ile Rusiye muzakerelerni ötkereceklerine ümüt ete. O, OSCE yardımınen ukrain buhranınıñ al etilmesine qol tuttı.
Çehiya kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, Miloş Zeman Ukraina akimiyeti ordunı nezaret etemi-yoqmı şübelene.
Zeman bir qaç kere añlaşılmağan fikirlerni seslendirgen edi. Aprel ortasında o, Ukrainada «bir cinayetçi ekinci cinayetçige qarşı cenkleşkenini» ayttı. Bundan evel Çehiya prezidenti «Qırım iç bir vaqıt Ukrainağa ait degil edi», dep bildirdi.


text:
Federal migratsion hızmetiniñ idaresi Aqmescitte çetel pasportlarnı berüv ilk noqtasını açtı. Merkez Gagarin, 18-a adresi boyunca yerleşe.
Bunı Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildire.
Yerli akimiyet merkezde büyük nevbetler olacağına azırlıq köreler.
«2015 senesi yanvar 1-ne qadar qırımlılarğa çetel pasportlarnı bedava berecekler. Pasportnı berüv müddeti 1 ay sürecek. Başında, elbet de, nevbetler olacaq, lâkin er kes ardı-sıra çetel pasportını elde etecek», - dep qayd etti Qırım FMS reberi Pötr Yaroş.
Onıñ aytqanına köre, merkezniñ bütün donatmaları, blank ve müürleri bar. Çetel pasportnı almaq içün vesiqalar cedvelini Federal migratsion hızmetiniñ idaresinde ögrenmek mümkün.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi fevral 14-de advokat Nikolay Polozovnıñ Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesiniñ mahkemecisi Viktor Mojelânskiyniñ Rusiye FSB taqiqatçısı İgor Skripkağa onı «Ümerovnıñ işinde» şaat olaraq sorğuğa çekme ruhsetinden bergen şikâyet arizasını red etti. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Birinci instantsiya mahkemesiniñ qararı deñştirilmedi. Böylece, Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi yanvar 25-de Polozovnıñ yaqalanmasını qanunğa uyğun dep tanıdı.
Mahkeme zalında olğan Radio Svoboda mühbiriniñ bildirgenine köre, közeticiler mahkemeciniñ qararını «Masqaralıq!» sözlerinen qarşıladı.
Yanvar 25-de Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ altı hadimi Polozovnı Aqmescitniñ Serov soqağındaki musafirhane yanında yaqalap, onı sorğuğa alıp kettiler. Advokat bunı qaçıruv olaraq tanıp, advokatlar toplulığını bu areketlerge cevap bermege çağıra.
Dekabr 20-de Qırımda advokat Nikolay Polozovğa qarşı cinaiy iş ğayrıdan açıldı. Uquq qorçalayıcılar Rusiye uquq qoruyıcı sistemasınıñ bu areketleri Polozovnı «fevral 26 davasınıñ» imayesinden ayırmaq içün yapıla, dep tüşüne.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ qırımtatarlar yarımadada Rusiye akimiyetini tanımadı. Böylece, Qırımnıñ şimdiki akimiyeti ve uquq qoruyıcıları olarğa qarşı basqı yapmağa başladılar. Dünya toplulığı Qırımda insan aqlarını qorçalamağa çağıra, Rusiyeden ise yarımadada insan aqlarına riayet etmesini talap ete. Qırımda bir sıra mahkeme esnası keçirile, tintüv ve apis cezaları devam ete. Uquq qorçalayıcılar Rusiye akimiyetiniñ Qırımda yapqanları «siyasetnen bağlıdır» deyler.
Qırımda bir sıra mahkeme davası devam ete, qırımtatar halqınıñ temsilcileri yaqalana, evlerinde tintüvler keçirile. Qırımdaki Rusiye akimiyetiniñ bu yapqanlarını uquq qorçalayıcılar «siyasiy sebeplernen» bağlay.


text:
Süriyadağı ükimetke qarastı armiya Türkiyamen şekaralas Manbij qalasın ielep twr. Bwğan deyin atalğan alada AQŞ-tıñ äskeri bazası bolğan jäne kürd qar..
BWW Qauipsizdik keñesi N'yu-York uaqıtımen beysenbidegi otırısına Türkiyanıñ Süriyadağı qarulı äreketin taqırıp etti. Türkiya kezekti äskeri şaranı öz..
Türkiya qarulı küşteri resmi mälimdeme jasap, Süriyanıñ soltüstik-şığıs aumağında äskeri operaciya dayındığı jasalıp bolğanın habarladı. Mälimdemede, ..
Türkiya Süriyanıñ soltüstik-şığısında äskeri operaciyaların bastau aldında twr. Bwl turalı jeksenbi küni Amerika Qwrama Ştattarı tarapınan resmi mälim..
Mäskeu tarabı Türkiyanıñ Süriyada qauipsiz aymaq qwru turalı wsınısın qabıldamaq. Bwl turalı Türkiya aqparat qwraldarı jazuda. Osıdan bwrın Türkiyada ..


text:
Qırımtatarlarnıñ 1944 senesi sürgünligi taqiq etilmekte, bunıñ neticesi ise qırımtatar halqı genotsidiniñ tanılması olmaq kerek. Böyle bir fikirni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuror muavini Nikolay İvanets seslendirdi.
«Deliller toplanğan soñ tarihiy-demografik ekspertiza belgilenecektir. Aynı ekspertiza ukrain halqınıñ genotsidinen bağlı cinaiy iş boyunca keçirilgen edi, şimdi ise 1944 senesi olğanlar faal sürette taqiq etile», – dedi o.
Yayınnıñ diger musafiri – «Qırımtatar maaliy merkeziniñ» eksperti Boris Babinniñ fikirince, uquq ceetinden sürgünlik – genotsidniñ başıdır, onıñ soñki basamaqları ise daa yaqında atılğan edi.
«1944 senesiniñ sürgünligi – uzun bir cinayetniñ başıdır. Genotsid bir etnik gruppanı yoq etmek ya da sıñırlamaq içün yapıla, bu sıñırlama ya da yoq etüv 1944 senesi başladı ve qırımtatarlar Qırımğa avdet olmağa başlağanda, 20-nci asırnıñ tahminen 80-inci yılları yekünlengen edi», – dep qayd etti o.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası sovetler akimiyetiniñ qırımtatarlar ve diger tamır halqlarnıñ yarımadadan sürgün etmesi boyunca cinaiy taqiqat açtı.
Rusiyeniñ yarımada işğalinden soñ esas Ukrainağa köçken Qırım prokuraturası 160 insandan ibaret bir cedvel tizdi. Vesiqada 1944 senesi sovetler akimiyeti tarafından repressiyalarğa oğratılğan şahıs ve qorantalarnıñ malümatları mevcuttır.


text:
Qırım siyasetşınası ve cemaat faali Lenur Usmanovnıñ fikirince, şimdiki Qırım cemiyetiniñ eñ müim problemlerinden biri – Qırımda «Yedinaya Rossiya» akimiyet firqası içün kerçek bir siyasiy raqip olmamasıdır. Bunı o noyabr 15-de Qırım.Aqiqatqa ayttı.
«Qırımda siyasiy muhalifet yoq. İçtimaiy ağlarğa baqıñız, Qırımda birisi akimiyetni tenqit etemi? Kommunistler, LDPR ya da Adaletli Rusiye? Olarnıñ tenqidini körmezsiñiz. Bugün akimiyetni yalıñız cemaat faalleri tenqit ete. Elbet, saylavlarğa daa az insan kelecek, çünki Qırımda akimiyetniñ siyasiy muhalifeti yoq», – dep ayttı siyasetşınas.
Onıñ zanınca, bugünde-bugün qırımlılar «ğalipler taqımınıñ» alternativası olaraq tanılğan ve açıq-açıq akimiyetni tenqit etmege qorqmağan cemaat faallerini köre.
«Yavaş-yavaş Qırımda yañı cemaat elitası şekillene, adamlar «ğalipler taqımınıñ» alternativasını köre ve onıñ vekilleri yañartılğan Qırım akimiyetine kirecektir», – dep ayttı Lenur Usmanov.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukrainalılarnıñ 52,1%-ı, devlet qırımtatar tili ve medeniyetine çoqça qol tutmalı, dep tüşüne. Bunı «Siyasiy talil mektebi» sımarlağan Info Sapiens soravınıñ neticeleri köstere.
Eñ çoq bu ğayege Ukrainanıñ ğarbinde qol tutalar – 69,7%, Herson vilâyeti de kirgen cenüpte bu raqam 42,7%-nı teşkil ete.
Qırımtatar tili ve medeniyetine kösterilgen destek arttırıluvınıñ eñ az tarafdarı Ukrainanıñ şarqında qayd etile – 22,4%, lâkin çoqusı bu sualge cevap berip olamadı (25%) ya da «ya ebet, ya yoq» cevabını berdi (38,9%).
Qayd etilgenine köre, sorav 2020 senesi martnıñ 5-nden 24-ne qadar keçirildi. 16 yaşından başlap 1000 kişi soruldı.
Bu sene fevral ayında sabıq Ukraina medeniyet, gençlik ve sport naziri Volodımır Borodânskıy bildirdi ki, 2020 senesi işğal etilgen Qırım sakinleri içün ukrain ve qırımtatar tilleri online kursları başlatıla.


text:
Aqmescitte qırımtatar faalleri ve bağçasaraylı «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları Seyran Saliyev, Memet Belâlov ve Timur İbragimovnıñ aqrabaları, imayeniñ apis müddeti uzatılğanınen bağlı appelâtsion şikâyetlerinen alâqalı mahkeme oturışuvları qapalı keçkeni sebebinden kütleviy sürette şikâyetler yazalar.
Qırım.Aqiqat muhbiri haber etkenine köre, mahkeme oturişuvı qapalı olacağı aqqında aqrabalarğa mahkeme icracısı haber etken ve bunıñ iç bir inceligi ve sebepleri aqqında aytmağan.
«Mahkeme icracıları qadını bahane köstereler. Bugün oturışuvğa qadın ve balalar olaraq, pek çoq soy-sop kelgen edi. Bu sebepten, er vaqır olğanı kibi, bizler barışıq ve qanuniy yollarnen öz aqlarımıznı qorçalaycaqmız», – dep ikâye ete faal Server Mustafayev.
Muhbirniñ malümatına köre, artıq ellige yaqın şikâyet yazılğan.
Oktâbrniñ 12-nde işğal altındaki Qırımda küç idaresiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini olğan Timur İbragimov, Marlen (Suleyman) Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernest Ametovnı tevqif etken edi. FSB olarnı Rusiye ve ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» azaları olğanında qabaatlay.
Dekabr ayında tutulğanlarnıñ apiste qaluv müddeti martnıñ 9-na qadar uzatılğan edi.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı dep saya. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleridir.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek oğrunda terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsizce taqip etilgenini aytalar. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etken edi.
Rusiye işğalinden soñ, Qırımda mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Oktabr 24, çarşenbe kününden Qırımda bank kartaları ile trolleybusta yol ücretini tölev imkânı peyda olacaq. Bu hususta “Qırımtrolleybus” şirketinde kecken Aqmescit memuriyetiniñ köçme muşaveresinde, şirketniñ baş müdiri İlya Prokopyev haber etti.
“Endi çarşenbe kününden biz, yol ücretiniñ “Mir”, Visa ve Mastercard kartalarınen naqıtsız ödeşüv imkanını kerçekleştirecekmiz. Halqımız muhtac olğan şaraitni yaratamız”, - dep Prokopyevniñ sözlerinden yaza “Krıminform”.
“Krımtrolleybus”nıñ baş müdiri sözlerinden, kartanen töllengen yol ücreti aynı 14 rubleden ibaret. Ödeşüv, aynı elektron yolcu kartalarınen kibi, temassız keçecek.
Oktâbrniñ 1-inden “Krımtrolleybus” şirketi trolleysbuslarda yol ücreti içün mahsus elektron plastik kartalarnı qabul etip başladı.


text:
Avropa tibbiy agentligi Moderna şirketi yapqan COVID-19 aşısını qullanmağa tevsiye ete. Bu aqta müessiseniñ resmiy haberinde aytıla, dep yaza Azatlıq Radiosı.
Bu, BioNTech-Pfizer aşısından soñ Avropa tibbiy agentliginiñ tevsiyesini alğan ekinci koronavirus aşısıdır. Avropa Birliginde mezkür koronavirus aşısı yapılıp başlandı.
Aşı Avropa Birligi akimiyeti tarafından tasdıqlanmalı. Avropa komissiyasınıñ yolbaşçısı Ursula Gertrud von der Leyenniñ aytqanına köre, ad-azırda Avropa komissiyası «bu qararnı tasdıqlamaq ve aşını bütün Avropa Birligi içün açıq yapmaq içün çalışa».
Klinik sınavlar aşınıñ 18 yaştan büyük insanlarğa kelişkenini kösterdi, dep aytıla Agentlik hulâsasında. Sınavda tahminen 30 biñ göñülli iştirak etti. Semereligi 94 fayız oldı, ölümge yol bermeme ceetinden – 100 fayız,
Aşı eki kere qoldan 28 kün aranen yapılmalı. Eñ çoq körüngen yan tarafları – ine urulğan yeriniñ şişmesi, baş ağrısı, adale ağrısı, oqşuv, alsızlıq, sıcaq çıqması ve ahlat tüyümleriniñ qabarması. Bu yan tesirler bir qaç künde keçe.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımnıñ Rusiye sağlıq naziri Aleksandr Ostapenko Qırımda martnıñ 24-ne qadar 62499 insanğa koronavirus aşısı yapıldı, dep bildirdi.
Bu aqta o, COVID-19 ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında ayttı.
Ostapenkonıñ malümatına köre, Qırımda 72 aşılav noqtası ve 20 taqım çalışa.
«Bugünge qadar kelgen aşı sayısı 68 biñ 332 doz ola. Keçken afta 3100 doz aldıq», – dep bildirdi memur.
Ştab toplaşuvında qırımlılar çoqusı allarda ekinci kere aşığa kelmey, dep qayd etildi.
Martnıñ 17-nde Qırım akimiyeti 58 biñ insanğa koronavirus aşısı yapıldı, dep bildirdi.
Qırım akimiyeti yarımada sakinlerine koronavirusqa qarşı Rusiyeniñ «Sputnik V» aşısını yaptırmalarını teklif ete. Qırım sağlıq nazirligi, aşı «tek göñülli olğanlarğa» eki etapta yapıla, dep qayd etti. Qırımnıñ Nazirler şurası Rusiyeniñ koronavirus aşısı kimge yapılmalı, dep añlattı.
Martnıñ 23-nde işğal etilgen Qırımda 56 koronavirus hastası qayd etildi. Qırımda keçken künü beş insan COVID-19-dan vefat etti, pandemiya vaqtında vefat etkenlerniñ sayısı 1040 oldı.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Hersonda dekabr 24-te «Herson vilâyeti sıñır civarı olaraq» mevzusında tögerek masa ötkerilecek. Tedbir maqsadı – Qırım yarımadasınıñ vaqtınca işğali sebebinden regionda peyda olğan meselelerni aydınlatmaqtır.
Bunı Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire.
Tedbirge devlet akimiyet organları, yerli idare organlarınıñ vekilleri, cemaat ve siyasiy erbapları, ilmiy tedqiqçiler qoşulması beklenile.
«Tögerek masada munaqaşa esasında Herson ve Herson vilâyetinde 2015 senesi yanvar-fevral devamında amelge keçirilecek leyhalar cedveli tizilecek», – bildire matbuat hızmeti.
Böylece, Herson vilâyetiniñ iqtisadiy, gumanitar tarafları ve havfsızlıq tarafları muzakere etilecek.
İşbu tedbir teşkilâtçıları Ukrainadaki Büyük Britaniya Elçihanesiniñ qoltutuvı ile «Ukrain Barıştırıcı Mektebi» ve Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki temsilciligi, em de Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisiniñ qoltutuvı ile keçirile.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
İşğal etilgen Aqyar şeer parlamentiniñ deputatları şeer şerefli vatandaşı nişanınıñ körünişini tasdıqladı. Yañı nişannı Rusiye prezidenti Vladimir Putinge taqdim etecek olalar. Bu aqta Kremlge boysunğan şeer parlamentiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Soñki toplaşuvlarnıñ birinde parlamentariyler Vladimir Vladimiroviç Putinge «Aqyar şeeriniñ şerefli vatandaşı» unvanını bermek qararını qabul etti. Rusiye Federatsiyası prezidenti Qırımnıñ Rusiye ile birleşkeninden soñ qaraman şeeriniñ ilk şerefli vatandaşı olacaq», – dep aytıla beyanatta.
Beyanatta qayd etile ki, Aqyar şeeriniñ şerefli vatandaşı nişanı sekiz nurlı kümüş yıldızdan ibaret, onıñ merkezinde eki admiral lengerinde tögerek defne çemberi kösterilgen, çemberniñ tışqı konturında ise, üstünde «Aqyar şeeriniñ şerefli vatandaşı» yazısı ile şerit bar.
Çember merkezine cilâlı yarı qıymetli yaşma taşı qoyulüan, onıñ üstünde Aqyar şeeriniñ ilk abidesi olğan, Aleksandr Kazarskiyğe bağışlanğan abideniñ kümüş resmi bar. Çember temelinde «Nesilge nümüne olaraq» sözlerinen altın kartuş yerleşken. Naşannıñ kalibri 55 millimetrniteşkil ete.
Mayıs soñunda Aqyar parlamentiniñ deputatları nevbetteki sessiyada Rusiye prezidenti Vladimir Putinge «Aqyar şerefli vatandaşı» unvanını berdi.
Resmiy beyanatqa köre, Rusiye prezidentine fahriy unvan «Aqyar şeeri ve Rusiye Federatsiyası içün yapqan yararlıqları içün» berildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İyülniñ 18-nde, salı künü, Aqmescitniñ Demiryol rayon mahkemesinde qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqatnıñ müellifi Nikolay Semenanıñ davası esnasında nevbetteki mahkeme toplaşuvı ötkerilecek.
Keçken oturışta imayeciler öz tarafından şaatlarnıñ soraştırılmasını rica etken edi, ayrıca Qırım.Aqiqatnıñ baş muarriri Volodımır Prıtulanıñ sorğusını keçirmege rica etti.
Bunen beraber iyülniñ 7-nde ekspertizanıñ müellifleri şaat olaraq diñlenilgen edi, olar: Qırım ve Aqyarda Rusiyeniñ FSB ideresiniñ hadimi Olga İvanova ve «Trans-inter» tercime bürosınıñ müdiri Vahtang Karamanân.
Dekabrni 7-de taqiqatçı jurnalist Nikolay Semenağa Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmındaki «Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozacaq areketlerge açıq çağıruv yapması» ile qabaatlanğanını aydınlattı. Taqiqatçı tizgen cinaiy iş 6 cılttan ibaret.
FSB sorğusında Nikolay Semena yazğan işlerinde «fikirini bildirme» aqqını qullandı, dep bildirile.
Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşları, şu cümleden Nikolay Semenanıñ taqip etilmesinden qasevetlengenini bildirip, oña qarşı yapılğa basqını toqtatmağa çağıra.


text:
Rusiye ve ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtında iştirak etüvde qabaatlanğan Arsen Kubedinov ev apisinde qalmaq şartınen Taqiqat izolâtorından çıqarıldı. Bu aqta fevralniñ 24-nde «Qırım birdemligi» oturışuvında, onıñ advokatı Cemil Temişev ikâye etti, dep haber ete Qırım.Aqiqatqa Azatlıq Radiosınıñ muhbiri.
Advokat ayrıca, onıñ imayesi altındaki şahıs iç bir şeyni itiraf etmegenini qayd ete.
Oktâbrniñ 2-nde Qırımdaki Rusiye FSB idaresi, «Tebliğ Cemaatı» islâm teşkilâtınıñ üç üceyresi yoq etilgeni aqqında esabat bergen edi.
Kreml nezaretindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi oktâbrniñ 3-nde «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtda iştirak etkenlerinde qabaatlap, üç Qırım sakini - Renat Suleymanov, Arsen Kubedinov ve Talât Abdurahmanovnı apiske qapatqan edi.
Qırım yarımadası Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ, yarımadada FSB tarafından muntazam surette jurnalistler, failler, cemaatçılar tintile ve sorğuğa çekile. Uquqimayecileri bunı farqlı tüşüngenlerge saip olğanlarğa qarşı küreş dep tanıy.
«Tebliğ Cemaatı» – siyasetten çette turğan diniy areket. 1926 senesi İndistanda Mevlâna Muhammed İlyas tarafından tesis etilgen edi. Areketniñ esas maqsadı – islâmda keniş eali arasında maneviy deñişmeler yapmaq ve içtimaiy ya da iqtisadiy vaziyetine baqmadan, bütün musulmanlarğa hitap etmekten ibaret. 2009 senesi Rusiye Yuqarı mahkemesi bu teşkilâtnı ekstremistik dep tanıyaraq, faaliyetini yasaqlağan edi.


text:
Ukraina Nazirler kabineti yanında Qırım ve Aqyar meselelerinden vekâletli Aslan Ömer Qırımlı vazifesinden boşatıldı.
Bu aqta dekabr 1 künü Ukraina Nazirler kabineti saytında aşkâr etilgen avalesinde aytıla.
«Ömer Qırımlı Aslan Enveroviçni Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri meselelerinden ükümet vekâletlisi vazifesinden taraflarnıñ razılığı ile boşatmaq», – denile vesiqada.
Onıñ yerini alacaq şahıs qayd etilmegen.
QMC ve Aqyar meseleleri boyunca ükümet vekâletlisiniñ vazifest 2015 senesi yazda peyda oldı, bu vazifege bundan evel Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ peyda olğan Qırım meseleleri boyunca Devlet hızmetiniñ reberi Aslan Ömer Qırımlı keçti.
Qırımlı ükümet vekâletlisi vazifesinde Qırımnıñ Rusiye işğali ile bağlı halqara davalarnen oğraşmaq kerek edi. Onı temsilcilik maqsadı ile AQŞ-na yolladılar.


text:
Qırımnıñ Yedi Quyu Rayonında 20% köyleriniñ merkezleştirme suvnen teminlemeleri yoq. Suvnı ise insanlarğa çapçaqlarnen ketireler. RİA Krım-nıñ malümatına köre, bu aqta «Rossiya segodnâ» adlı radionıñ efirinde Yedi Quyu rayonnıñ memuriyet yolbaşçısı Aleksandr Maçusskiy bildirdi. O qayd etkeni kibi, suvnen temin etüv meselesi şimdiki vaqıtta, çezilecek problemlerden eñ birinci sırada turmaqta.
«Yedi Quyu Qırımnıñ eñ büyük rayonıdır. Onıñ meydanı 2918 k.km. Elbette, biz Vetanğa qaytqanımızdan eki yıl keçti, çoq iş yapıldı, amma çapçaqlarnen suv taşıması bu qamçılamadır, köylerimizniñ tahminen 20% suvnı aynı böyle usulnen almaqta», - dedi A. Maçusskiy.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
17-18 iyün könne Qazanda “Azatlıq” radiosı tatar-başqort redaksiäse xäbärçeläreneñ yıllıq seminarı uzdı. Bu çarada Başqortstan, Ukraina, Mordoviä, Udmurtiä, Çuaşstan, Sverdlovski, Orenbur, Mäskäw, Çiläbe, Sankt-Peterburg, Omski, Amurdağı Komsomol'ski, Çallıdan 20дәH artıq tatar-başqort xäbärçe qatnaştı. Berençe çiratta seminarda xäbärlärne tabu, alarnı birü yunäleşläre, xalıqnı borçıy torğan mäs’älälärgä kübräk iğtibar itü, tatar-başqort temasın yaqtırtu turında süz bardı. “Azatlıq” radiosınıñ tatar-başqort redaksiäse eşli başlawına 54 yıl bula. Yıl sayın diärlek törle töbäklärdäge xäbärçelär cıyılıp eşneñ sıyfatın tağın da yaxşırtu turında fiker alışalar. Soñğı waqıtta “Azatlıq” radiosınıñ tatar-başqort redaksiäse zur üzgäreşlär kiçerde. Şaqtıy ozaq yıllar eşlägän emigrant jurnalistlar Färit İdelle häm Färidä Xämit layıqlı yalğa kitte häm alar urınına yaña xäbärçelär kilde – Bikä Timerova häm Mätin Qarışmas. Alar bügenge köndä Pragada xezmät itälär. Şulay uq “Azatlıq”nıñ FM dulqınındağı tapşıruları beterelep, 20 minut dayjest räweşendä genä qaluı da küp tıñlawçılar öçen kötelmägän xäl buldı. Xäzer dä küplär Qazan byurosına şaltıratıp borçılu belderälär, qısqa dulqınnarda 1 säğätlek tapşırunı tıñlaw mömkinlekläre belän qızıqsınalar. Monnan tış, soñğı waqıtta zamança texnologiälär - internet üseşe nıq sizelä. Bu bilgele, radioda da çağılmıy qalmıy. “Azatlıq”nıñ säxifäsendä barlıq diärlek xäbärçelärneñ dä tapşıruları urın ala. 1 iyüldän isä Qazan häm töbäklärdäge xäbärlärne kiril älifbasında da uqırğa mömkin bulaçaq “Azatlıq” säxifäsennän. Moñarçı ul latinda ğına birelä ide. Seminarnıñ berençe öleşendä näq şuşılar xaqında süz bardı. “Azatlıq” radiosı tatar-başqort redaksiäse citäkçese Rim Ğıyl'fanov bolar xaqında söyläp tapşırularnı tağın da qızıqlıraq itügä yunäleşlärenä basım yasadı. Rim Ğıyl'fanov:
“Azatlıq”ta härwaqıttağıça temalarnı qısqa häm qızıqlı itep eşläw prinsibı aktual' bulıp qala
Rim Ğıyl'fanov tapşırularnı FM formatqa turı kilä torğan itep yasaw, yäğni muzıka bizäleşläre kertü, berençe çiratta xalıqnı borçığan mäsälälärgä iğtibar itü kiräklege turında söyläde.
“Azatlıq”nıñ 20дәH artıq xäbärçese isä tapşıru äzerlägändä tua torğan problemalar, awırlıqlarğa tuqtaldılar. Federatsiä Şurasında Rusiä belän Tatarstan Şartnamäse yazmışı qaralğanda, Mäskäwdäge xäbärçebez Näzifä Kärimova:
Köne buyı Däwlät Dumasında yördem. Läkin Tatarstan Parlamentı citäkçese Färit Möxämmätşinnan kommentariy ala almadım.
Näzifä Kärimova Mäskäwdä tormış qaynap toruın häm şähärneñ ber başınnan ikençesenä qadär xäbär cıyu öçen şaqtıy waqıt uzuın belderde. Başqortstannan Rämzit Äbüläev isä yaqtırtırğa kiräkle temalarğa tuqtaldı. Rämzit Äbüläev:
Qayber awıllarda xätta ut ta kermägän, şundağı xalıqnı birergä kiräk.
Başqortstandağı xäbärçebez Rämzit Äbüläevkä quşılıp, Qırımdağı xäbärçebez Diläwär Osman qırım tatarları turında niçek mäğlümat cıyuı turında söyläde.
Seminar barışında “Azatlıq” radiosı eşçänlegeneñ yaña yunäleşläre turında da süz bardı. Rim Ğıyl'fanov:
1990Hчы yıllar başında “Azatlıq” kübräk tatar häm başqortlar belän bäyle yazmalarnı ğına birä häm anıñ waqıtın çikläw qaralmağan ide. Xäzer isä atna buyı äzerläw kiräkmi, möhim waqiğa bulsa anı kön däwamında cibärergä kiräk.
Rim Ğıyl'fanov yıl sayın “Azatlıq” tapşırularına sotsiologik xezmätlär tarafınnan tikşerülär uzdırılıp kilüen äytte. Anda isä maxsus bilgelängän bäysez keşelär tıñlap bäya birälär. Bıyıl isä şundıy tikşerülärdä “Azatlıq”nıñ tatar-başqort redaksiäse yaxşı eşli digän näticä çığarılğan.
Landış Xarrasova


text:
Lujkov çınnan da Mäskäwlelär arasında qarşılıqlar çığarğan şäxes. Küp kenä mäskäwlelär anıñ şähärne balqıp, qaynap torğan başqalağa äwerelderüen maqtasa, başqaları Lujkovnı tarixi binalarnı cimertüdä, üz yaqınnarına ul urınnarda biek yortlar, casinolar tozü mömkinlege birüdä ğäyepli.
Uzğan ayda Lujkov Mäskäw şähär şurasında çığış yasap "Min başqala merı wazıyfasına saylanuımnı Mäskäw häm mäskäwlelär öçen zarur bulğan maqsatlarğa ireşü qoralı dip küräm. Bez bu maqsatlarğa işerä alaçağıbızğa ışanıç belän qarıybız" dide.
Şähär şurası äğzası Sergey Mitroxin Putin Lujkovnı yaña möddätkä şähär başlığı itep qaldırunı täqdim itkändä berniçä närsäne isäptä totqandır di.
"Şiksez, Lujkovnıñ köçle yağı bar. Ul küpçelek mäskäwlelärgä oşıy. Ul xalıq merı bularaq mäğlüm. Monı kire qağıp bulmıy. Şiksez anıñ eşçänlegeneñ tiskäre yaqları, citeşsezlekläre dä bar. Ämma şul xalıqçanlıq, xalıqqa yaqınlıq alarnı qaplap kitä. Min mäsälän, taşı birgändä Lujkovnı yaqlap tawış birdem. Çönki Kreml başqa nindi dä bulsa namzätne täqdim itkän bulsa, ul namzät küpkä naçarraq bulğan bulır ide" dide Mitroxin.
1992 yıldan birle şähär başlığı bulıp toruçı Lujkov xakimiäte pensionerlarnıñ cämäğät transportında buşlay yorüenä ireşte. Yullardağı çoqır-çaqırlar bereterlde. Qışın şähär uramnarın qar-bozdan çistartuğa, cäyen çäçäklär belän bizäwgä küpsanlı eşçelär cälep itelde.
"Anıñ iñ zur qazanışı Mäskäwne Yeltsin reformalarınnan, häm Putin reformalarınnañ zur awırlıqlar kürsätmi genä alıp çığu. Mäskäwdä sotsial yardäm yuğarı däräcädä qala birä. Bu toraq komunal xezmätlärenä dä qarıy. Mäskäw ul xezmätlärne finanslawın däwam itä. Şulay uq Mäskäw inde Putin çorında da Federal Üzäk taläplärenä buysınymıyça, taşlamalarnı tulısınça saqlap qaldı. Mäskäw taşlamalarnı aqçalaştırıp kimetü bulmadı" di Mitroxin.
Başqalar isä Lujkovnı transport xäräkäten döres oyıştıra almawda, şähärdä hawanıñ çistalığına ireş almawda ğäyepli. 2003 yıldağı mer saylawlarında Lujkovqa qarşı namzät bulıp çıqqan Aleksandr Lebedev.
"Yullarda tığınnar. Cämäğät transportı sezgä berqaya da baru mömkinlege birmi. Ekologiä naçar xäldä. Bäyälär bik yuğarı. Militsiä naçar eşli. Böten cirgä qomarlı uyınnar tulğan. Bu tözeleş käsebe belän bergä Mäskäw bürokrtatiäseneñ iñ yaratqan käsebe. Mäskäw bürokratiäse bezneñ tormışıbıznı yaxşırtu öçen cawaplı keşelär buludan bigräk zur käsepçelär törkeme bulıp qala" di Lebedev.
Lujkovnı tänqitläwçelär şulay uq mernıñ xatını Yelena Baturinanıñ käsebenä dä barmaq belän törtep kürsätä. Forbes jurnalsı isäpläwençä Baturina Rusiädäge iñ bay xatın-qız käsepçe. Häm Baturinanıñ tözeleş şirkäte töp eşlären näq menä Mäskäwdä başqara. Gärçä Baturina üze ul eşlärdä ireneñ şähär merı bulu yardäm itä digän farazlarnı kire qağa.
Lebedev Mäskäw Kremle Lujkovnı barı tik dikäberdä ütäçäk Duma, mart ayında ütäçäk prezident saylawlarında mäskäwlelärneñ tawışın cıyağra kiräk bulğanğa ğına urınında qaldırdılar di. Anıñ fikerençä şunnan soñ Lujkovnı pensiägä cibäräçäklär.
Mitroxin da Kremldägelär Mäskäwdä Lujkov törkeme eşçänlegennän qanäğät tügel, ämma küpçelek Mäskäwlelär aldında abruyı zur bulğan Lujkovnı wazıyfasınnan xäzer alu saylawları aldınnan bik qurqınıçlı bulğanğa kürä anı qaldırıp tordılar dip isäpli.
Naif Aqmal


text:
Ukraina Devlet sıñır hızmeti Kreml kontrol etken Qırım akimiyetiniñ ukrain biometrik pasportını resmiyleştirmege istegen işğal etilgen yarımada sakinleri esas Ukrainada apiske alına bile kibi laflarını inkâr etti.
«Uydurılğan bir şey, raqiplerimiz daa bir kere aqılsızlığını kösterdi», – dep qayd etti Ukraina Devlet sıñır hızmeti reisiniñ birinci muavini Vasiliy Servatük.
Servatükniñ video izaatını Facebookta Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar derc etti.
Kreml kontrol etken işğal etilgen Qırımnıñ baş nazir muavini Georgiy Muradov çetelge çıqmaq içün ukrain biometrik pasportını resmiyleştirecek olğan yarımada sakinlerini esas Ukrainada apis cezası bekley, dep bildirgen edi.
İyünniñ 11-den itibaren vizasız rejimni qullanmağa istegen ukrainler biometrik pasport almalı. Sıñırcılarnıñ talabı üzerine ziyaret maqsadı ve şartlar, maddiy vaziyeti ve diger malümatlarnı bermek kerekler.
İyünniñ 11-de ukrainler içün Avropa Birligi ve «şengen» memleketlerine qısqa müddetli (er 180 künde 90 künge qadar) ziyaretler şartınen vizalar lâğu etildi. Vizasız rejim Büyük Britaniya ve İrlandiyadan ğayrı, Avropa Birliginiñ bütün devlet-azaları ve AB tışında «şengen alanı» memleketleri içün keçelidir. Şimdilik bu rejim Felemenk ve Frenkistannıñ sözde «yurttışı mülkine» ait degil.


text:
Boris Nemtsovnıñ tatarlarğa, bigräk tä tatar däwlätenä mönäsäbäte alay da beraz qatlawlıraq bulıp çıqtı, häm bez äle moña tuqtalırbız. Ä xäzer isä anıñ Rusiädäge Uñ köçlär berlege wäkile ikänen istä totıp, şundıy soraw - bu partiä ähelläre, Nemtsov äfände üze dä, 90-nçı yıllarda Rusiä xökümäten citäkläde, üzençä reformalar başlap cibärde, ämma xäzer isä anıñ xökümättä tügel, Dumada da üz deputatları yuq.
Putin alğan xoquqlarnı kire qaytaru - Uñ köçlär Berlege kiläse saylawlarğa şuşı şiğar belän barmaqçı. Azatlıq radiosınıñ, Putin äle tatarlarnıñ latinğa küçü xoquqın da aldı, digäç, Nemtsov, bu beraz başqa mäs''älä dip, Mäskäw säyäsätçelärenä xas bulğança, milli problemalarnıñ möhimlegenä ällä ni zur iğtibar birmäwen kürsätte. Kürenekle uñçı säyäsätçe İrina Xakamada, misal öçen, ğomumän, millätlärneñ üzbilgelänü xoquqı zararlı prinsip, anı bötenläy beterergä kiräk, dip isäpli. Boris Nemtsov ta bu ölkädä añardan yıraq kitmägän bulıp çıqtı, ul Rusiädä tufraqlı, territorial'' moxatriätkä qarşı çığuın, barı tik mädäni moxtariätne genä qaldırunı kiräk dip tabuın belderde.
Boris Nemtsov şulay itep tatarnıñ üz däwlätçelegen qoru omtılışın, milli elitanıñ üzenä milek alu öçen qullanğan ber qoral itep kenä kürä. Tatar milli xäräkäte wäkilläre moña, näq menä şuña, milli däwlätçelekkä omtılışnı şulay tar añlawı säbäple, Uñ Köçlär Berlegeneñ Tatarstanda abruyı yuq ta, dip belderä.
Kärim Kamal


text:
Soltüstik Koreya biligi Oñtüstik Koreyanıñ soğıstıñ ayaqtalğanın resmi türde jariyalap, beybit kelisimge kelu turalı şaqıruına jauap berdi. Eldiñ eñ joğarı lideri Kim Joñ Unnıñ (Kim Çen In) qarındası Kim Yo Joñ (Kim Yo Çjon) jauabında Oñtüstik Koreya «dwşpandıq» sayasatın toqtatsa söylesulerdi qayta bastauğa dayın ekenin aytqan.
Korey tübegindegi soğıs 1953 jılı toqtağan, biraq birjola beybitşilik kelisim emes, eldesu talabımen toqtağan bolatın. Sodan beri Korey tübegi soğıs küyinde twrdı. Arasında şielenister, qarulı qwqay körsetu de, kelissöz ben özara joğarı deñgeydegi almasular da bolıp twrğan.
Ötken aptada Oñtüstik Koreya prezidenti Mün Jayn Korey tübeginde beybitşilik ornatu üşin soltüstik körşisin men onıñ bastı qoldauşısı sanalatın Qıtaydı jäne öziniñ odaqtası AQŞ-tı kelisimge şaqırğan bolatın.
Oñtüstik Koreya aqparat qwraldarınıñ jazuınşa, oñtüstiktiñ beybitşilikke şaqıruın bastapta Soltüstik Koreyanıñ joğarı jetekşileri «tım erte» dep toytarmaq bolğan, keyinnen eldegi bilik äuletiniñ ökili Kim Yo Joñ «qızığarlıq» jañalıq dep qabıldağan. Biraq, ol «Oñtüstik dwşpandıq sayasatın toqtatqanda ğana, soltüstiktiñ wsınıstı talqılauğa dayar» dep eskertken.
«Biz ekijüzdi mämilelerdi, logikağa sıymaytın közqarastardı, jaman ädetterdi jäne öz äreketimizdi aqtau üşin qastıq mämileni, sonday-aq özimizdi qorğau qwqığımızdı bwzudı tastauımız kerek», – degen mälimdemede. Soğan qosa: «Bwğan deyin qoyılğan şarttar orındalğanda ğana betpe-bet otırıp, soğıstıñ ayaqtalğanın jariyalauğa boladı», – degen.
Soğıs küyindegi eki Koreya bir-birin äskeri äreketterimen jii sınap keledi. Qırküyektiñ bas şeninde Soltüstik Koreya qanattı zımıran sınağın ötkizdi, oğan jauap retinde Oñtüstik Koreya süñguir kemeden atılatın ballistikalıq zımıranın sätti sınadı. Eki el de bir biriniñ äskeri jattığuların, zımıran sınaqtarın ayıptaydı.
Bebit kelisim üşin oñtüstik soltüstiktiñ yadrolıq qaruın joyuın talap etip kelse, soltüstik küyretuşi ekonomikalıq sankciyalardı alıp tastaudı talap etip keledi.


text:
İşğal etilgen Qırım kene de Rusiyeden kesile bile: ava şaraitlerinden sebep Keriç parom keçitiniñ işi toqtatıla bile. Yekâne naqliyat müdirliginiñ matbuat hızmeti bergen malümatına köre, Keriç boğazında yaqın vaqıtta yel suratı 17-20 m/s yete bile.
Ava şaraitlerniñ beterleşüvi parom areketlerniñ toqtatuvına ketire bile, – deyler Yekâne naqliyat müdirliginde.
Furtunadan soñ, Keriç keçiti adiy şekilde çalışa. Yolcu yolağında nevbet aqşamğace eksildi.
«Kavkaz» limanında nevbette 150 yengil ve 220 yük maşinası tura. «Krım» limanında 10 yengil ve 25 yük maşina tura. Yük yolağında nevbette 260 maşina Novorossiysk limanında, Slavânskta – 360, Keriç limanında – 115 maşina tura», – deyler müdirlikte.


text:
Rusiye Avropa Şurasından ve Avropa insan aqlarını qoruv şartnamesinden çıqa bile, dep bildirdi Rusiyeniñ halqara teşkilâttaki daimiy vekili İvan Soltanovskiy. O, Rusiye vekillerine iyün ayında baş kâtip saylavlarında iştirak etmek aqqı er kesnen musaviy şekilde berilmeli, dep qayd etti.
2014 senesi, Qırım ilhaqından soñ, Rusiye vekilleri rey berüv aqqından marum etilip, Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ bütün reberlik organlarından çıqarıldı. 2016 senesi Avropa deputatları bir qarar qabul etip, Şarqiy Ukrainadaki zıddiyetni Rusiye istilâsı dep adlandırğanlar. Neticede Rusiye eyyetiniñ PACE vekâletleri ğayrıdan tiklengenine qadar Avropa Şurasında aza ödevlerini tölemekten vazgeçti.
Aq qorçalayıcı, halqara uquq eksperti Yevgeniya Andreyukniñ fikirince, «Rusiye Avropa Şurasından çıqmasını oyun içün qullana».
Rusiyeniñ PACEde iştirak etmemesi onıñ qararı olaYevgeniya Andreyuk
– Rusiye onı quvğanlar, iştirak etmege imkân bermeyler, dep ayta – bu yalan. Delenatlarnıñ saylavlarda iştirak etüv vekâletleri sıñırlandı, buña cevap olaraq ise olar PACEni terk etti. Sistema şu ki, er yıl delegatlar kelgende mandatlarını bere, ve Parlament assambleyası olarnı tasdıqlay. 2014-2015 seneleri mandatlar qanaatlendirilgen edi, 2016 senesi ise Rusiye qanaatlendirilmeyceginden qorqıp, olarnı bermegen edi. Böylece, Rusiyeniñ PACEde iştirak etmemesi onıñ qararı ola. Amma eki yıldan berli ödevler tölenmese, onı çıqara bileler. Şimdi bu aqta laf ketmey, amma aprel ayında PACE Rusiyege ödevlerni ödetmek maqsadınen qarar çıqardı. Çıqaruv esnası uzun, delegatlarnıñ üçte ekisi rey bermeli, şu sebepten teşkilât öz tarafından bu zıddiyetni toqtatmağa tırışa.
«Memorial» Rusiye aq qorçalayıcı merkeziniñ uquqçısı Tatyana Gluşkova Rusiyeniñ Avropa Şurasını terk etecegine azır olmağa teklif ete.
– Rusiye akimiyeti içün Avropa Şurasında bulunuv – memleketniñ birleşken Avropadan tış atılmağanınıñ işaretidir, buña «edepli cemiyet» deyik. Rusiye sakinleri içün Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etmek aqqı pek emiyetlidir. Şimdi eñ sıcaq noqtalardan biri, sürekli hastalıqnıñ ağırlaşması. Ciddiy olmağanından emin degilmiz. «Qaşqır, qaşqır!» dep qıçırsalar, böyle bağıruvlarğa olğan tolerantlıq arta. Çeşit Rusiye memurlarınıñ PACEden çıquv aqqında ne qadar aytqanına baqılsa, vaziyetni er daim közetkenler bir qaç yıl evelsi olğanından daa raat. Belli bir vaqıtta kerçek areketler yapıla bile.
2014 senesinden berli Avropa insan aqları mahkemesine qırımlılarnıñ Rusiye akimiyetine qarşı bir sıra şikâyeti berildi. Bundan ğayrı, Ukraina Qırımda insan aqları bozulğanından Avropa mahkemesinde Rusiyege qarşı dava açtırdı. Tatyana Gluşkova Rusiye Avropa Şurasını terk etse, bu davalarnıñ kelecegini añlata.
Rusiye çıqsa da, çıqmasa da, endi berilgen şikâyetler Avropa insan aqları mahkemesinde baqılacaqTatyana Gluşkova
– Rusiye çıqsa da, çıqmasa da, endi berilgen şikâyetler Avropa insan aqları mahkemesinde baqılacaq. Avropa Şurasından çıquv esnası tez bitmey, memleketniñ İnsan aqları şartnamesinden çıqmasından evel olğan bütün bozuvlar Avropa mahkemesine muracaat etip, qarar almaq içün bir sebep olacaq. Elbette, belli bir vaqıtta bu imkân yoq olur, ve Rusiyege qarşı şikâyet bermege mümkün olmaycaq. Ancaq, BM añlaşmalı organları, ilk evelâ İnsan aqları komitetine şahsiy muracaatlar bermege imkân olacaq. Bir taraftan, BM standartları Avropa mahkemesiniñ standartlarından zayıf degil, bu teşkilât Qırım mevzusını bile, qarar ise daa tez alına bile. Diger taraftan, bu qararlar mahkeme qararları degil, ve Rusiye qanunlarında davanı memleket içinde tekrar baqmağa talap etken şartlar yoq.
Ukrainanıñ PACE vekili Mariya İonova işğal etilgen Ukraina topraqları sakinleriniñ arizaları boyunca Avropa insan aqları mahkemesiniñ qararları qalacaq, dep tasdıqlay.
– 2015 senesi dekabr ayında Rusiye Anayasa mahkemesiniñ Avropa insan aqları mahkemesi qararlarınıñ qullanuvına dair qararı bar edi, bu memleketniñ anayasası halqara mahkemelerniñ qararlarından üstün tanıldı. Lâkin şimdi Rusiye Federatsiyası çıqsa bile, Qırım ya da Donbas qararlarınıñ yerine ketirilmesinden vazgeçemez. Avropa insan aqları mahkemesiniñ şahıslarnıñ şikâyetleri boyunca qararları yerine ketirilmesini talap etecek. Rusiye Avropa insan aqları şartnamesini yoq etip olamay, anda ise Avropa insan aqları mahkemesiniñ qarar küçü qayd etile. Demokratik qalğan ve qıymet ve qaidelerni imaye etken Avropa Şurasınıñ diger memleketleri içün bir işaret ola – Rusiye ile iş tutmaq kerekmi?
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Katerina Nekreçaya, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ prodüseri, alıp barıcı ve mahsus leyhalarnıñ müellifi


text:
Qırımda Türkiye Cumhuriyetiyeniñ din işleri boyunca İdaresiniñ idarecisi Mevlüt Seyhan İşğal etilgen Qırımnı terk etti, dep haber ete Qırım musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti.
«Qırımda bir yıl devamında idareci vazifesinde çalışqan Mevlüt oca, Türkiye Cumhuriyetiyeniñ din işleri boyunca İdaresiniñ qararı ile, Vatanına qayta», – denile beyanatta.
Avgust 12 künü Qırım musulmanları diniy idaresinde Türkiye din idarecisi ile sağlıqlaşuv keçirildi, mında din adamları oña yapqan işi içün teşekkürlerini bildirdiler.


text:
«Umma» Ukraina Musulmanları Diniy İdaresi Ramadan muqaddes ayınıñ iyün 17 künü küneş batuvından soñ başlaycağı aqqında ilân ete, yani 2015 senesi iyün 18 – orazanıñ ilk künü olaraq sayılacaq.
Bu sebepten, UMDİmatbuat hızmetinde bildirilgeni kibi, iyün 17-de aqşam namazında soñ «Umma» UMDİcamilerinde ilk teravih namazı qılınacaq – oraza ayında qoşma namaz, Ramadan ayı devamında er gece qılına.
Ukraina Müftiyatınıñ beyanatında Ramadan ayı oraza «Ukraina musulmanları içün kene ciddiy sınav olacağı» aqqında bildirile.
«Yalıñız yaz sıcağından ve künniñ uzunlığından (orazanıñ üçte bir qısmı yaz kün donümine kele) degil, amma Rusiye Federatsiyası tarafından Qırım ve Donbass işğali sebebinden. Bundan ğayrı, Ukraina vatandaşlarınıñ er bir din vekilini arbiy istilâdan qorçalağan askerler arasında da musulmanlar bar». – denile beyanatta.
Ukraina Müftiyatınıñ malümatına köre, şimdi musulmanlarnıñ çoqusı göñülli areketlerde de iştirak ete.
«Şunıñ içün oraza musulmanlar içün yalıñız ruhiy temizlev, Allahqa yaqınlaşuv vaqtı degil de, Vatan qoruvına bağışlanğan faal areket ve mecburen köçip kelgenlerge yardım kösterüv vaqtı olur. Ramadan yasaqlanğan dört aydan biri ola, şu zamanda arbiy areketlerni alıp barmağa mümkün degil. Amma işbu yasaq arbiy istilâğa qarşılıq kösterüvge tesir etmey, çünki öz toprağını qorumaq – er bir musulmannıñ mecburiyetidir», – deyler UMDİ de.
Ramadan muqaddes ayı devamında musulmanlar oraza tutmalı, yani kündüz aş ve suvdan vazgeçmeli. Orazadan ağırayaqlı ve emizdirgen qadınlar, yedi yaşqa yetmegen balalar, hasta ve qart insanlar, seyahatçılar boşatıla.
Evel bildirilgeni kibi, «Ukraina musulmanları Assotsiatsiyası» cemaat teşkilâtı «Qırımtatar cemiyeti» (Kiyev) ile birlikte Ramadan ayında Quran ezberlevi boyunca yarış keçirecektirler.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Kremliñ nezaretinde çalışqan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi mart 23 künü Ahtem Çiyız içün apis müddetini üç ayğa, 8 iyülge qadar uzattı. Bunı Twitterde Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov haber etti.
Onıñ bildirüvinde: «Mahkeme Ahtem Çiygoznıñ apiz müddetini 08.04-ten 08.07-ge qadar, üç ayğa uzattı», – dep aytıla.
Mart 23 künü mahkeme toplaşuvında prokuror, Ahtem Çiygoz içün apis müddetini daa 3 ayğa uzatmağa rica etti, albu ki onıñ apiste bulunacaq müddeti 2 aftadan soñ bitmeli.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, şu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi iyül 20-de qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Aqyarda paradnıñ başında Qara deñiz flotunıñ yalı ordularınıñ yolbaşıçısı Aleksandr Ostrikov tura edi. Paradnı Qara deñiz flotunıñ komandanı admiral Aleksandr Vitko qabul etti.
Aqyar garnizonı ordularınıñ selâmlanuvından soñ tantanalı marş başlandı. Aqyar garnizonı ordularınıñ paradını Arbiy-deñiz flotunıñ küçük mütehassısları Oquv merkeziniñ arbiy-deñiz mektebiniñ davulcıları açtı.
Soñra Pavel Nahimovnıñ adına Qara deñiz yuqarı arbiy-deñiz oquv yurtınıñ batalyonı, Qara deñiz flotunıñ zabitleri keçti. Paradta desant gemilerniñ erkânı, deñizci-kater arbiyleri, Qara deñiz flotunıñ deñiz aviatsiya arbiy hızmetçileri, deñiz piyade askerleri iştirak ettiler. İlk sefer Aqyar paradına Rusiye qorçalayıcıları qoşuldı.
Bundan da ğayrı, şeer soqaqlarında «Tigr» zırhlı maşinaları, BTR-80, «Grad» BM-21 arbiy maşinaları, «Rapira» 100-mm ve «Giatsint» 152-mm topları yürdi.
Ordularınıñ paradından soñ Aqyarda aviaşou başlanacaq. Onda şeerniñ azat olunuvınıñ 70 yıllığına 70 arbiy maşinası iştirak etecek. Soqaq ve körfezler üzerinde Mİ-26, Mİ-8, Mİ-28 ve KA-52 vertolötları, AN-22, AN-124-100 ağır uçaqları, İL-76 negizinde A-50 radiolokatsion uçağı, MİG-29, MİG-31 ve Su-27 qırıcıları, SU-24, SU-34, TU-95 ve Tu-22M3 bombardirları, SU-25 ucumcileri, İl-78 uçağı uçacaqtır, dep haber ete agentlik.
Başta işğal etilgen Qırım arbiy paradlarında Rusiye prezidenti Vladimir Putin iştirak etmek kerek edi. Faqat bugün Aqyarda o yoq edi. Hatırlatamız, A.Yatsenük V.Putinniñ ola bilecek Qırım ziyaretini tarik olaraq tanidi.


text:
Qırımda kene furtuna havfı ilân etildi – sinoptikler ava şaraitleriniñ bozulacağını ve çığ tüşecegini tahmin eteler. Bunı Kreml kontrolündeki Qırım Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresi haber ete.
Müessiseniñ matbuat-hızmetinde bildirdiler ki: «Qırım gidrometeorologiya ve etraftaki müitniñ nezaret idaresi» Fedral devlet müessisesniñ elde etken malümatına köre, 9 dekabrde, künniñ ekinci yarısında, 10 dekabrde – kün devamında Qırım dağlarında müşkül buzlavuq ve klegey buz olacağı beklenile. 10-11 dekabr künleri Qırım dağlarında sılaq qar çığları tüşecegi tahmin etile».
Bundan ögüne Aqyarda ava şaraitleriniñ bozulması sebebinden yolcu katerleriniñ naqliyatı vaqıtınca toqtatıldı.


text:
Atlantik okeanda ekipaj erkânında Ukraina vatandaşları olğan Bourbon Rhode gemisi ğayıp oldı, dep bildire Azatlıq Radiosı Ukraina Tış işler nazirliginiñ konsullıq hızmeti departamentiniñ müdir muavini Vasiliy Kiriliçniñ malümatına esaslanıp.
Onıñ aytqanına köre, gemi sentâbrniñ 26-nda Martiniquedan (Frenkistan departamenti) 1200 deñiz mil mesafesinde furtuna neticesinde ğayıp oldı.
Al-azırda Maritime Rescue and Coordination CENTR Fort De France (MRCC) Frenkistannıñ deñiz qurtaruv-koordinatsion merkezi keçirgen qıdıruv tedbirleri devam ete.
Frenkistannıñ Ukraina konsulı gemi saibi olğan şirketniñ ofisinen bağlandı. Kiriliç ğayıp olğan gemide qaç ukrainalı olğanını aydınlatmadı. Bazı kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, olarnıñ sayısı on insanğa yaqın.


text:
Ukraina Nazirler şurası karantinni mayısnıñ 11-ne qadar uzattı, dep bildirdi baş naziri Denıs Şmığal aprelniñ 22-nde ükümet toplaşuvında, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina milliy ilimler akademiyası ve Sağlıq nazirliginiñ esapları Ukrainada hastalıq zirvesi daa olmadı, dep köstere.
«Buña esaslanıp, ükümet bugün karantinni mayısnıñ 11-ne qadar uzatmağa qarar alacaq, çünki İlimler akademiyasınıñ esaplarına köre mayısnıñ 3-ü 8-i arasında zirve olacağını bekleymiz», – dep añlattı Şmığal.
Onıñ bildirgenine koyer, ükümetniñ karantinden çıquv planı bar, epidemiologik vaziyet eyileşken soñ onı birden yerine ketirip başlaycaqlar. Şimdi Nazirler şurasınıñ tahminleri böyle vaziyet mayısnıñ 11-nden evel böyle vaziyet olmaycağını köstere.
Martnıñ 12-nde Ukrainada koronavirus yuqunçı qırğınlığı sebebinden ve onıñ tarqaluvına yol bermemek içün oquv yurtlarında karantin başlandı. Martnıñ 17-nden berli eglence ve cemaat aşağan yerleriniñ (aş çıqarılğan yerler istisna ola) işi yasaqlana, naqliyat areketi sıñırlana. Azıq malları, turmuş malları tükânları ve aphaneler çalışa.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.
Karantin aprelniñ 3-ne qadar devam etecek edi, amma ükümet onı daa üç aftağa – aprelniñ 24-ne qadar uzatqan edi.


text:
Qırımlı uquq qoruyıcı Abdureşit Cepparovnıñ oğlu ve torunınıñ hırsızlanğanından berli üç yıl keçti. O zamandan berli olar aqqında iç bir türlü malümat yoq. Uquq qoruyıcı yarımadada insanlarnıñ hırsızlanması, siyasiy taqip ve Qırımdaki vaziyetniñ «Kavkaz stsenariysinen» aynı olğanı aqqında Qırım.Aqiqatqa bergen intervyusında ikâye ete.
–Bu mevzunı hatırlamaq, siziñ içün hoş olmağanını añlayım, ammaoğluñıznen torunıñız aqqında er angi bir malümat barmı?
– Sentâbrniñ 27-nde oğlum Cepparov İslâm ve torunım İslâmov Cevdet hırsızlanğanından berli üç yıl keçti. O künden berli olarnıñ taqdiri aqqında iç bir şey belli degil.
– İşbu vaqiya sizniñ qırımlı uquq qoruyıcılar sırasına kirmeñizge bir sebep oldımı?
– Yalıñız bu vaqia degil. Eki kün keçken soñ – sentâbrniñ 29-nda- Saqta Edem Asanov, ondan soñ, oktâbrniñ 3-nde, Eskender Abselâmov hırsızlanğan edi. O yılnen, o küz mevsimi buña oşağan vaqialarnen zengin. İşte, o zamandan irtibaren bizim insan aqları boyunca Qırım kontakt gruppamız faaliyet kösterip başladı. Oktâbrniñ 14-nde bizler Sergey Aksönovnen Qırımda insanlarnıñ ğayıp oluvı mevzusına bağışlanğanilk körüşüvizni keçirdik.
– Bu mevzu Moskva seviyesinde köterilgen edimi?
– Aynı kün Moskvada er yıl yapılğan insan aqları Şurası Rusiye prezidentinen körüşe. Bu körüşüvde uquq qoruyıcı Nikolay Svanidze Vladimir Putinge Qırımda insanlar hırsızlanğanda olıp keçken vaqialar aqqındaki maruzasını taqdim etken edi. O, o zamanda yüz bergen faktlar aqqında bildire. Putin bundan haberi olmağanı ve böyle şeyler olmamaq kerekligi aqqında ayta.
– Siz oña inanağan ediñizmi?
– Bu sözlerden soñ bizler biraz sakinleşip, artıq kerçektende böyle vaqialar olmaz dep işanğan edik. Lâkin 2015 senesi avgust ayında Arislanov Muhtar, ayrıca Keriçniñ eki sakini: Ganiyev Ruslan ve Terehov Arlen de hırsızlanğan ediler. Ondan soñ pek rezonanslı olğan İbragimov Ervinniñ hırsızlığı oldı. İşte o zaman, bizler Rusiye prezidentiniñ kimse hızsızlanmamalı degen sözlerini er kes eşitmegeninden emin oldıq.
– Bügüngece Qırımda qaç kişi hırsızlandı dep bilinmkete?
Taqiqatçılar bizlerni sakinleştirmege areket etip, çoq qasevetlenmeñiz, Kavkazda vaziyet daa da beter deyler
– Hızsızlanğanlarnıñ sayısı artıq yigirmige yetti. Çetten baqqan birisi içün pek az olıp körünir, ancaq taqiqatçılar bile bizlerni sakinleştirmege areket etip, çoq qasevetlenmeñiz, Kavkazda vaziyet daa da beter, çünki anda böyle işler daa ziyade ve ğayıp olğan insan sayısı daa da çoq deyler.
– Qırımdaki vaqialar «Kavkaz stsenariyi»ne beñzer şekilde devam etebileceginen razısıñızmı?
– Qırım.Aqiqatta çıqqan bir maqalede, rusiyeli bir jurnalist «bizim Qırımda «Kavkaz stsenariyi» azırlana ya da amelge keçirile, dep aytqan edi. Biz añlağanımızğa köre, «Kavkaz stsenariyi» pek kölemli bir adise. Buña baqacaq olsaq, dağlarğa çıqıp rusiyeli küç hadimlerine qarşı cenk yapılması da közde tutula, dep añlamaq da mümkün. Bizim alda ise, böyle bir şey yoq.
– Bunıñ sebebi ne?
Qırımda qırımtatarları olar evelden beklegen ve beklmekte olğan qarşılıqnı köstermey. İtimal, bizni de, işte bu qurtarmaqtadır
– Qırımtatarları Qırımda milliy areketiniñ barışıq üzerinde qurulğan doktrinasını bozmay. Qırımda bizler olar evelden beklegen ve beklemekte olğan qarşılıqnı köstermeymiz. İtimal, bizni de, işte bu qurtarmaqtadır. Albuki, er türlü areketlernen bizlerni agressiv qarşılıq köstererek, bunı yapmağa zorlasalar da, biz özümizni tutmağa areket etemiz. Bundan dolayı, men Qırımda «Kavkaz stsenariy»niñ tekrarlanmasına içün bir sebep körmeyim.
– Ya diger köstergiçlerge köre ise?
– Hırsızlanğan ve ğayıp olğanlarğa köre ise – bu başqa bir mesele. Belki birisi, Kavkazğa nazaran bu miqdar pek az olıp körünir, amma Kavkazda hoş olmağan esnasqa tüşken eali sayısı, qırımtatarlarından on qat ziyade ve netice itibarınen oratağa musaviy bir raqam çıqa.Ebet, bu taraftan baqqanda, «Kavkaz stsenariyi»ne: insanlarnıñ tutıp alınması, hırsızlanması, eskence yapılması, öldürilmesi olaraq beñzerligi bar. İnsanlarnı öldüreler demem içün de sebep bar – iç olmağanda Reşat Ametov vaqiqasını hatırlayıq.
Öyleliknen bizler Qırımda küç hadimleri tarafından tatbiq etilgen «Kavkaz stsenariyi»ni közetmektemiz.
İşte aynı zamanda er kes, Kavkaz cumhuriyetlerinen bütün şimaliy Kavkaz – Rusiyeniñ öz territoriyası olğanı içün, Rusiyen yolbaşçılarınıñ mantığına köre, anda istegenimizni yaparmız, o bizim işimiz deyler. Qırımnıñ vaziyeti ise farqlı, mında territoriyanıñ statusınen alâqlaı meseleler pek çoq, onıñ içün bizler – halqara cemaatçılıq ve institutlarınıñ diqqatı altında bulunmaqtamız, ve bu sebepten mında tam manada «Kavkaz stsenariyi» tatbiq etmek qolay degil.


text:
Keriçte kütleviy öldürüv qurbanlarınıñ sayısı 19-ğa arttı, dep bildire Rusiye haber agentlikleri. Olar Qırımnıñ Rusiye felâket tibbiyeti ve ilk yardım merkeziniñ müdiri Sergey Astankinniñ malümatına esaslana.
Onıñ aytqanına köre, elâk olğan 19-ıncı insan Keriç politehnik kölleciniñ talebesi edi.
Kreml tayin etken Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov 18 insan elâk olğanını ve 40-tan ziyadesi yaralanğanını bildirgen edi.
Politehnik kollecinde olğan patlav neticesinde eñ az 19 kişi elâk oldı, 40 insan yaralandı.
Patlav çarşenbe künü Keriç politehnik kollecinde oldı. Rusiyeniñ terrorizmge qarşı milliy komiteti, kollecde bomba patlağanını bildire.
Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi».


text:
Bu waqıyğa Qıtaynıñ Tibetne bastıru tırışlıqlarına ber cäwap ide. Läkin bu waqıyğanıñ xalıqara cämäğatçelek aldında buluı, cäyge olimpia uyınnarın Pekindä uzdırunı boykot itü mäsäläsen tağın ber qat kütärep çıqtı. Bolay da körçekkä terälgän mäsälägä, älegä könbatış köçläre tarafsız qalırğa tırışa.
Lhasağa kilgän çit il jurnalistläre säfäre waqıtında, 30lap budist ruxaniyeneñ protest belderüe bolay da kiyerenke bulğan töbäktäge xällärne tağın da arttırdı. 30 Budist ruxaniye, jurnalistlär säfäre waqıtında “Tibettä din ireklege bulmawın, Qıtay xökümäteneñ protest çaraları nizaq çığarırga telägän keşelär tarafınnan totrıqlıqnı bozu öçen genä oyıştırıla digän süzläreneñ yalğan buluın” äytte.
Qıtay xökümäte soñgı waqıtta protest çaraları häm qarşılıqlar belän çayqalanğan Tibettä inde tınıçlıq urnaşuın çit il jurnalistlärenä kürsätü öçen mondıy ber säfär buldırırğan ide. Läkin kötelmägän dä budist ruxanilärenen protest belderüe Qıtay xaqimiäten qunaqlar aldında qıyın xäldä qaldırdı.
Budist ruxaniläreneñ qoralsız polisiäne yarıp, çığış yasawında maqsat Tibet mädäniäten bu awır şartlarda saqlap qalu öçen üzlärenä xalıqara yärdäm tabu ide. Läkin dönya illäre bu mäsälädä berär çara kürergä bik aşıqmıy.
Xällärneñ bu däräcägä citüe avgust ayında bulaçaq Pekin 2008 olimpia uyınnarın boykot itü mäsäläsen tağın kön tärtebenä menderde.
Sörgendäge Tibet xaqimiäte başlığı, Qıtay xökümäte belän köçle bazar mönäsäbäte bulğan dönya illäreneñ Qıtaynı açulandırıp, 2008 olimpia uyınnarın boykot itärgä köçe citmäyäçäk dip belderde.
Xäzergä qadär bu yünäleştä, ayağın salqın suğa salırğa batırlıq kürsätä alğan biniçä siräk dönya säyäsätçe arasında Fransiä prezidentı Nicholas Sarkozy alda bara. Ul sişämbe könne yasağan çığışında, Tibettäge wazğiät säbäble Olimpia uyınnarı açılışına qatnaşudan baş tarta alaçağın belderde.
AQŞ prezidentı George Bush, Qıtay prezidentı Hu Jintaoga şaltıratıp, Dalai Lama belän söyläşülär başlarğa çaqırdı. Läkin Bush küptän tügel genä dönya säyäsätçelären säyäsät belän sportnı butamasqa çaqırıp, olimpia uyınnarına qatnaşaçağın iğlan itkän ide.
Läkin boykot mäsäläse olimpia uyınnarın iğanäçälek itü öçen million dolar aqça sarıf itkän qaysı ber törkemnärne awır xäldä qaldıra.
Qıtay eçendä häm tışında millionlağan möştäregä citü öçen Pekin olimpia uyınnarına qızğanmıy aqça tükkän törkemnär Samsung, Coca Cola häm Volkwagen kebek ere şirkätlär, Tibettäge xällär naçarğa kitsä uyınnar öçen sarıf itkän tırışlıqlarınıñ yuqqa çığaçağına borçıla başladı.
Läkin bu oçraqta, uyınnarnıñ asıl qaharmanları yarışlardağı isemleklärne berençelek belän tämamlap dönya berençese bulırğa xıyallanğan meñlägän sportçıları turında uylağan yuq.
Yıllar buyı bu yarışlarğa äzerlängän uyınçılar öçen yarışnıñ buldırıluı soraw astında qala. Alar da başqalar kebek waqıyğalarnı anıq küzätep torsalarda, alarnı uyınnañ tıyaçaq nindeder üzgäreş alar öçen qatı orım bulaçaq.


text:
Qırımtatar resurs merkeziniñ idare yolbaşçısı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyevniñ bildirgenine köre, «Qırımnıñ işğalden qurtarıluvı – onıñ «printsipial fikri» ola. O, onı «Rusiye topraq bütünligini bozmağa çağırğanından şübheli olğanı içün» qıdıruvğa ilân etken Qırımdaki Rusiye mahkemesiniñ qararını Qırım.Aqiqatqa izaatladı.
«İşğalci mahkemelerniñ bu qararı – menim aq qorçalayıcı ve cemaat faaliyetim içün taqip etilüvimdir. Qırımtatar halqınıñ aqlarını qorçalağanım ve Qırım işğalden qurtarılmalı, topraq bütünligi (Ukraina – QA) ise ğayrıdan tiklenmeli, dep tüşüngenim içün. Rusiye akimiyeti meni halqara qıdıruvğa ilân etip, halqara seviyedeki faaliyetimni sıñırlamağa tırışa. İnsan aqlarını qorçalap, halqara meydançıqlarda sıq-sıq ve çoq iştirak etem. Bizler Qırımnıñ işğalden qurtarıluvı içün halqara areketni ve qırımtatar halqı ile birdemlik faalleştirdik. İşğalci bunı begenmey», – dedi Bariyev.
Aq qorçalayıcı Rusiye mahkemesiniñ bu qararı tanılmasın dep, küreşmege niyetlengenini bildirdi.
«Rusiye Yuqarı mahkemesine, halqara mahkemege ve komitetlerge temyiz şikâyetini bermege planlaştıramız. Vatandaş seviyesinde zorbalıqsız aktsiyalar keçirip, halqara toplulıqqa işğalci akimiyetniñ yapqanlarını añlatacaqmız», – dep qoştı Bariyev.
Qırımtatar resurs merkeziniñ idare yolbaşçısı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev işğal etilgen Qırımdaki Rusiye mahkemesi tarafından qıdırıla, dep bildire fevralniñ 13-nde Qırım aq qorçalayıcı gruppası Qırımnıñ Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ qararına esaslanıp.
Aq qorçalayıcılarnıñ bildirgenine köre, Qırımda Bariyevge qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1-inci maddesi 2-nci qısmına istinaden (Kütleviy haber vastalarında Rusiye topraq bütünligini bozmaq çağıruvları) açıldı ve Eskender Bariyevniñ qabaatlı olaraq celp etilüv qararı çıqarıldı.
Olarnıñ malümatına köre, 2018 senesi dekabrniñ 24-nde Kreml kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi, Bariyevni Rusiyege ketirilgen ya da Rusiyede yaqalanğan kününden başlap 2 ayğa nezaret altına almağa qarar berdi.
2018 senesi dekabr ayında Eskender Bariyev, işğal altındaki Qırımda yaşağan soy-sopları Rusiye FSBsi hadimleri tarafından sorğuğa çağırıldı, dep bildirgen edi.
Aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, 60-tan ziyade Ukraina vatandaşı Rusiye ve işğal altındaki Qırımda siyasiy sebeplerden azatlıqtan marum etilgen edi. Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyege 300 kere narazılıq bildirip, anda tutulğan ukrainalılarnıñ azat etilmesini talap etti.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
İşğal etilgen Qırımda 2015 senesinden şeer ve şeer civarı naqliyatında yol fiyatı paalılaşacaq. Bunı çarşenbe künü, noyabr 12 künü, Aqmescitte matbuat konferentsiyası devamında Qırımnıñ fiyat ve tarif boyunca «Devlet komiteti»niñ reis vazifelerini eda etken Olga İgoşina bildirdi.
«Trolleybuslarda yol fiyatı, fikrimizge köre, şübesiz ki, köterilecek, çünki 4 ruble 25 kapik – iqtisadiy ceetten elverişsiz bir fiyattır, o 3,4 kursı boyunca grivnalardan ruble para birlemine çevirilgen edi», – dep añlattı o.
İgoşina bergen malümatqa köre, yañı fiyatlar trolleybuslarda 2015 senesinden olacaqtır.
Al-azırda Aqmescitte trolleybus biletleri dörter on yedi rublege satıla, – dep haber ete Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyetiniñ ruporı Krıminform saytı.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Noyabr 14-te gece Aqmescit ve Qarasuvbazar rayonları vaqtınca ışıqsız qalacaqlar. «Krımenergo» mobil gazoturbin elektrik stantsiyalarını (MGTES) teşkerecek ola eken. Bunı DTEK Krımenergo matbuat hızmeti bildire.
«Noyabr 14-ne MGTES teşkerüvleri saat 00:00 saat 06:00 qadar keçirilecek. DTEK Krımenergo müşterilerge az zarar bermek içün gece saatini seçti. «Trudovoye», «Donskoye» ve «Belogorsk» stantsiyaları vaqtınca qapatılacaq», – dep bildirdi matbuat hızmeti.
DTEK Krımenergo mezkür teşkerüvler aqqında Aqmescit, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonınıñ memuriyetlerine haber etip, olarnıñ razılığını aldı.


text:
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov dekabr 24 künü yarımadada elektrikanıñ kesilüvini «duşman areketi» olaraq adladı, dep haber ete TASS.
«Duşman diversiyaları toqtamay», – dedi o jurnalistlerge.
Çarşenbe künü, dekabr 24-de, Qırım kene ışıqsız qaldı. Svetoforlar çalışmağanı sebebinden soqaqlarda tıqanıqlıqlar, qazalar yüz bere. Qırım «Minergoda» Ukraina yarımadanı eletkrik ceryandan ayırğanı aqqında bildireler.
Dekabr 23 künü «Krımenergo» şirketi kene de qazaiy söndürüv cedvelini işletti.
Aynı vaqıtta, Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov Rusiye ve Ukraina arasında Qırım yarımadasına eletroenergiyanıñ berilüvi aqqında añlaşmanıñ qabul etilgenini bildirdi.


text:
Canköy rayonı köyleriniñ sakinleri elektrik ağınıñ olmamasından sebep mahsulat qıtlığından saqınıp, rayon merkezine kelip, zaruriy şeylerni satın almaqta. Birinci nevbette köylüler ötmekni tedarik etmege tırışa.
Bunı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde Canköy sakini Yekaterina bildirdi.
«Köyler şeerge ötmek kombinatına kele ve çuvallarnen ötmekni satın ala, çünki ötmek anda ketirilmey. Ötmek kombinatımız çalışa. Dizel generatornı işlettiler, problemleri yoq», – dedi o.
Canköy sakini degeni kibi, erzaq ile problemleri yoq, amma tükânlarda batareya ve çıraqlar bitti. Elektrik ceryanı şeerde 3-4 saatke berille, dey qadın.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi. Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini tamirlemege başlağanlar.
Qırımda insanlar generatorlarnı, çıraqlarnı satın ala, Qırım AZSlerinde şamata qayd etile.


text:
Keriç parom keçitiniñ işi dekabr 5-de saba toqtatıldı. Bunı Kreml kontrol etken Qırım Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Keriç parom keçitiniñ işi ava bozulğanından sebep vaqtınca toqtatıldı», – dep bildire nazirlikniñ matbuat hızmeti.
Keriç parom keçitiniñ işi dekabr 3-de yaramay ava olğanından toqtatılğan edi.
Keriç boğazındaki parom keçiti Qırım ve Rusiyeniñ Krasnodar ülkesini birleştirgen yekâne naqliye yoludır. Ukraina qanunlarına köre, Qırımğa Keriç keçitinden kirmek yasaqtır ve devlet sıñırından keçiş bozulması olaraq tanıla.


text:
Qırımtatar halqınıñ 1944 senesi olıp keçken facialı sürgünligini tarif etken «Haytarma» birinci qırımtatar bediiy filmi İtaliyanıñ Trieste şeerindeki kinofestivalinde eñ eyi uzun metrajlı film olaraq tanıldı.
Bunı film rejissöri, filmdeki baş qaraman Amethan Sultan rolüni oynağan Ahtem Seytablayev Facebook saifesinde bildirdi.
Ahtem Seytablayev bütün komandağa daa bir kere teşekkürlerini bildirdi.
«Haytarma» Qırımda çıqarılıp, qırımtatar halqınıñ 1944 senesi mayıs 18-de olıp keçken faciasını butünley tasvir ete. Levhada profesional aktörlarnen beraber adiy adamlar da iştirak etti.


text:
«Mustafa» serlevalı biografik filmniñ çıqaruvına qırımtatar halqınıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilevniñ rolüne kasting ilân etilgen.
Filmniñ çıqaruv taqımınıñ Facebooktaki saifesinde bildirilgeni kibi, genç Mustafa Cemilevni oynacaq aktör qıdırıla.
Çıqaruvlar içün 25-35 yaşında arıq erkekni qıdıralar, denile beyanatta.
«Mustafa» – Mustafa Cemilev aqqında ilk vesiqalı film. Maqsadı – cemaatçılıqqa qırımtatarlarnıñ küreşini, ar-namus, menligini aks etken ukrain siyasetçisiniñ canlı tarihı aqqında tarif etmek. «Mustafa» leyhası üzerinde prodüser, «KrımSOS» cemaat teşebbüsçisiniñ tesisçisi ve koordinatorı Tamila Taşeva, ukrain bestekârı, pianinocı, sound-prodüser Fima Çupakin, ukrain jurnalisti, publitsist, tarihçı Vahtang Kipiani çalışalar. Filmni 2016 senesi aprel ayında kösterecek olalar.
Mustafa Cemilev – qırımtatar halqınıñ milliy yetekçisi, uquq qoruyıcı. Halqnıñ ğurbetlikten Vatanı, Qırımğa qaytması oğrunda küreşip, 15 yıl sovet lager ve apishanelerinde yatıp çıqtı. Sovet apishanesinde 306 kün devamında açlıq tutqan edi. Nobel mukâfatına namzetlik körgen edi.


text:
- Minemçä, andıy äyber yuq , tik yasalma xäldä maxsus räweştä, keşelär bu mäs’äläne kütärälär.
- Äytä almıym.
-Rusiädä bar , Tatarstanda belmim. Min Mäskäwdä häm Sankt-Peterburgta bulğan xällärgä tayanıp äytä alam. Keşelärne, qısıq küzle häm täne ikençe töstä bulğanğa, keşelärne üterü oçraqları bar. Bu, älbättä ekstremizm.
- Minemçä bar, çönki bezneñ dä Tatarstanda da häm Qazanda da törle millät keşeläre yäşi. Alarnıñ dinnäre dä törle. Terror xättä eşlänergä mömkin möselman dinenä qatnaş keşelärdän , çönki alarnıñ mänfägat'läre ütälmi.
-Rusiädä yäşlär qänäğätländererlek tärbiälänmi, borınğı zamandağıça, häm Sovetlar Soyuzı waqıtındağı kebek.
-Tatarstanda bulaçaq tügel. İñ soñğısı 1552 yılda ğına buldı, 500 yıl elek ilgä Yawız İvan kilgäç. Annan soñ bezdä quşılğan niqaxlar,bik küp. Xökümät keşeläre dä anı yaqlamıy, qarağız Kreml'dä: ber mäçet, ber çirkäw, barısı da 50 x50 bulırğa tieş.
-İlgä zarar kiterü, dip uylıym inde . Tik qayda bar ikänen äytä almıym inde.
-Ekstremizm ğayät qurqınıç närsä.
-Ber dindä üterügä öndämi.
- Daway!
- Menä işetäsezme? Bu bit sezdäge yäşlär.
- Bar, Skinxedlardan qurqınıçlıq kilä. Alar millätçelär. Alar Qazanda 500läp keşe bar. Bez üzebez antifaşistlar. Bez moña qarşı. Min üzem tatar, min –yähüd, min- rus. Bezneñ oyışmanıñ maqsatı millätçelekne , rasizmnı buldırmasqa. Ekstremizm ul bik naçar .
- Minemçä yuq , çönki İslam dinenä köçläp kertü yuq. Şuña kürä monda bernindi ekstremizm bulırğa mömkin tügel, ğomumän dä.
- Bar, Çeçnä Dağstan yaqlarınnan işetkäç, annan bezgä kilälär terroristlar.
- Tatarstanda, yuq , dip beläm . Bezdä buldı bit ber waqıtnı şulay, vş-vş yördek. Küpme waqıt uzğaç, qaya Fäwziä Bäyrämova, xäzer işetelmi dä Fäwziä Bäyrämova. Şul waqıtta, ägär qızıp kitkän bulsa, suğışqa äylänergä mömkin ide. Şunnan birle minem ekstremizm turında, bezneñ menä ruslar, tatarlar arasında, ekstremizmnı yuq dip uylıym.
- Suverenitet tulı bulmasa da, äybäträk suğışqa qarağanda.
Mälikä Basıyr.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini, yaqalanğan Ahtem Çiygoznıñ Bağçasarayda yerleşken evinde tintüv devam ete. Bunıñ ile onıñ tuvğanlarına ve ev saiplerine tintüv maqsadını kimse añlatmay.
«Evge eki beyaz mikroavtobus keldi, silâlı, maskalı insanlar çıqıp, azbarğa kirdiler. Köpek avuldamağa ve olarnıñ üstüne atılmağa başladı. Köpekni atıp öldürecek ediler, amma men vaqtında çıqıp, köpekni olardan çekip aldım»,– dedi Qırım.Aqiqat mühbirine Çiygoznıñ kiyevi İlyas.
Onıñ sözlerine köre, uquq qoruyıcılar evge kirip, tintüvge olğan orderni oqudı ve Ahtem Çiygoznıñ apayından ğayrı er kesni evden çıqmağa mecbur ettiler.
«Ahtemniñ ömür arqadaşı – Elmira anda bir özü qaldı. Olar özlerini pek qaba alıp baralar. Kendileri ile şaatlarnı da ketirdiler. Neni qıdıralar, aytmaylar, amma, menimce, er şey adet üzre – silâ, afyon, yasaqlanğan edebiyat. Soñra ise, tintüv devamında, istegen şeyni tutıp alacaqlar, ğaliba», – dedi İlyas.
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, Çiygoznıñ eviniñ etrafını sarıp alğan silâlı insanlar azbarğa yaqın artıq kimseni qoymay, keleyatqan insanlarnı çette turmağa çağıralar.
Facebook qullanıcıları tintüv keçirilgen yerden video yüklemege başladılar.
Bağçasarayda yerleşken Çiygoznıñ evinde tintüv saba saat 7-de başlandı.
Taqiqat tedbirleri Rusiye Federatsiyası Cinaiy Kodeksiniñ 212-nci madde, 1-nci qısmı («kütleviy numayışnı teşkil etüv») boyunca keçirile.
Ahtem Çiygoznıñ evi yanında onıñ özü yolbaşçılıq etken Bağçasaray regional meclisiniñ vekilleri toplaştı.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ cezasını belgilep, onı 2015 senesi fevral 19-na qadar apiske almağa qarar aldı
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Onıñ aytqanına köre, 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen narazılıq aktsiyası aqqında laf kete.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Çiygoznıñ yaqalanmasını izaatlap, Qırımda qırımtatar milliy areketiniñ faallerine yapılğan basqınıñ yañı basamağı başlanğanını ayttı.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi fevralniñ 2-nde «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Vadim Bektemirov ve Emil Ziyadinovnıñ apiske alınmasına qarşı berilgen imaye istinafını red etti. Bu aqta advokatlar Marlen Halikov ve İslâm Velilâyev «Qırım birdemligine» bildirdi.
Mahkeme oturışuvı videokonferentsiya bağı vastasınen keçirildi.
«Qırım Yuqarı mahkemesi Kiyev rayon mahkemesiniñ 2020 senesi noyabrniñ 26-nda qabul etken qararını deñiştirmedi, er vaqıt kibi, tahmin etildi zaten», – dedi advokat.
Onıñ aytqanına köre, mahkeme oturışuvı ögüne Halikov Bektemirovnen SİZOda körüşti.
«Vadimnen körüşip, sağlıq vaziyeti aqqında soradım. Bir qarar. Soñki vaqıtları aşlar yahşı olmağanı içün tişleri ağıra ve aşqazan problemleri bar, dep ayta. O, SİZO memuriyetine bir qaç kere muracaat etti, lâkin ekimlerniñ iştiraki ile bir şey yapılmay. Umumen alı bir qarar», – dedi Marlen Halikov.
Qırımdaki mahkeme Emil Ziyadinovnıñ apis müddetiniñ uzatılmasına qarşı berilgen imaye istinafını red etti.
«Yuqarı mahkeme Kiyev rayon mahkemesiniñ 2020 senesi noyabrniñ 25-nde müvekkilimniñ sıñırlav tedbirini martnıñ 1-ne qadar uzatılmasına dair qabul etken qararını deñiştirmedi. Fevralniñ 15-ne qadar Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi ilk diñlevler belgileycek, dep tüşünem, o da, belki, videokonferentsiya rejiminde keçirilecek», – dedi advokat İslâm Velilâyev.
2020 senesi noyabrniñ 26-nda Moskva kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Vadim Bektemirovnı apiste tutuv müddetini 2021 senesi martnıñ 2-ne qadar uzattı. Bundan evel, 2020 senesi noyabrniñ 25-nde, bu mahkeme qırımlı Emil Ziyadinovnıñ da apis müddetini üç ayğa uzattı.
2020 senesi iyülniñ 7-nde Rusiye quvetçileri yedi qırımtatarınıñ evini tintti: Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında Emil Ziyadinov, Aqmescit rayonınıñ Kurtsı qasabasında İsmet İbragimov, Bağçasaray rayonınıñ Jeleznodorojnoye köyünde Alim Sufyanov, Bağçasaray rayonınıñ Süyür Taş (Belokamenka) köyünde Seyran Hayretdinov, Bağçasaray rayonınıñ Sevastyanovka köyünde Aleksandr Sizikov, Aqmescit rayonınıñ Bavurçı (Kamenka) köyünde Vadim Bektemirov ve Aluştada Dilâver Memetovnıñ. O, tintüv keçirilgende evde degil edi, onı qıdırmağa devam eteler.
Rusiye FSBsiniñ malümatına köre, mahsus hızmetniñ hadimleri Qırımda «Hizb ut-Tahrirni» teşkil etkeninden ve iştirak etkeninden şübheli sayılğan yedi insannı tuttı. FSB, bu insanlar «Qırım sakinleri arasında terror mefküresini yayıp, qırımlı musulmanlarnı öz saflarına celp etti», dep bildire. Rusiye mahsus hızmetiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, «(teşkilât) azalarınıñ yaşağan yerlerinde Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir al-İslami» propaganda malümatları, terror faaliyetinde qullanılğan bağ vastaları, elektron malümat taşıyıcıları tapılıp alındı».
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye quvetçileriniñ areketlerini takbih etti, Milliy politsiyanıñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar Baş idaresi ise Ukraina Ceza kodeksiniñ 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (mesken tiyilmemezligini bozuv) cinaiy tahqiqat başlattı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Qırımtatar faali, Herson vilâyetindeki Novoalekseyevka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde işğal etilgen Qırım kirişinde tutılıp, Aqmescitteki Rusiye FSBsiniñ idaresine ketirildi. Dekabrniñ 13-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ aytqanına köre, 1961 senesi doğma Edem Bekirov Qırımğa 78 yaşında anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün kete edi. Advokat Aleksey Ladin bildirdi ki, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222.1 maddesi (patlayıcı maddeler ve patronlarnı saqlav ve berüv) boyunca cinayet işlegeninde şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana. Bekirov – 1-inci derece saqatı, şeker hastası, yaqında infarkt oldı ve yürekten ameliyat oldı.
Edem Bekirovnıñ advokatı İslâm Velilâyev qayd ete ki, faalniñ apiske alınması sağlığınıñ fenalaşmasına yol aça bile.
Apiske alınğan soñ sağlığı fenalaşacaqİslâm Velilâyev
– Mahkeme bütün tibbiy vesiqalarnı bermege imkân berdi, soy-sopları keldi, olar Edem Bekirov ev apsinde bulunsın dep areket ettiler. Bütün delillerimizni ayttıq, apiske alınsa, sağlığı fenalaşacaq, dedik. Lâkin bizni eşitmediler. Onıñ ilâc çantası taksicinen beraber Novoalekseyevkağa qayttı. Neticede bu ilâclarnı Qırımğa ketirgenler, soy-soplar olarnı Edemge berdi – üç künlik ilâclar, şeker hastası olğanı içün olarnı er kün qullanmalı. Zenaatdaşım Aleksey Ladin ile beraber mahkeme qararını şikâyet etecekmiz. Bundan ğayrı, tedbir alınsın dep, Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet arizasını berecekmiz.
Edem Bekirovnıñ qızı Eleonora Bekirova dey ki, eñ yaqın vaqıtta babasınıñ hastahanege yatması kerek edi.
Babam 18 yıldan berli hasta, ayağı yoq, yüreginde dört suniy damar bar. Künde 16 dane ilâc alaEleonora Bekirova
– Babam 18 yıldan berli hasta, ayağı yoq, yüreginde dört suniy damar bar. Künde 16 dane ilâc ala, şimdi böyle bir imkânı yoq. Babama tibbiy baquv kerek. Kelecek afta o, hastahanege yatacaq edi, amma bundan evel Aqmescitte yaşağan 78 yaşında anasını ziyaret etmege istedi. Advokatnıñ yardımınen onıñnen bağlanıp, eki söz ayttı, ilâc istedi. Zornen laf ete edi. Onıñ sağlığı içün pek qasevetlenemiz.
Tutıp alınğan faalniñ ömür arqadaşı Gülnara Bekirova aqayınıñ apiske alınmasını Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ oña yapqan basqısı dep adlandıra.
Oña basqı yapılğanını tüşünem, çünki Edem – qırımtatarı ve faal vatandaş olaGülnara Bekirova
– Men 2015 senesinden berli Qırımğa barmayım, anda baracağımnı tüşünmeyim. Qabaat aqqında aytsaq – imkânsız bir şey, aqlım almay, böyle bir şey nasıl uydurıldı. Oña basqı yapılğanını tüşünem, çünki Edem – qırımtatarı ve faal vatandaş ola. Qırımda olmaq aqqıdır, bu onıñ vatandı. Onıñ qorantası anda 1968 senesi qayttı, o vaqıt birinci qırımtatarlar Qırımğa qaytmağa başlağan edi. 6 yaşında edi. Ömür boyu devlet tarafından bir iddia almağan insan ve şimdi böyle bir şey oldı. Memuriy sıñırda onı yiberirler ve bir mesele çıqmaycaq, dep emin edim. Sual berip yiberirler dedim, amma yüz fayız çıqarıp yibermek kerek ediler. Belli olmağan yerge alıp ketkenlerini eşitken soñ bir-eki saat keçer ve qaytar, dep tüşündim. Doquz saat keçken soñ añladım ki, maşina çalışa ve onı keri qaytarmaycaqlar.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Gayana Yükselniñ fikirince, Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ maqsadı – qırımlılarnı qorqutmaq.
Zornen yürgen ayaqsız adam trotil ve patronlarnı taşığan eken. Olmaycaq şeyGayana Yüksel
– Şimdi olar er angi telüke çıqarmaq içün manaçıq qıdıracaqlar, Ukraina tarafından ücüm ve provokatsiyalar olacaq dep, qırımtatarlarnı qabaatlaycaqlar. Beş yıldan berli olarnı ekstremist ve islâm terroristi olaraq kösterecek olalar. Edem Bekirovğa aydınlatılğan qabaat añlatılamaz ve mantıqsız. Onıñ qorantasını yahşı bilem, bağdamız. Aqayımnıñ Qırımğa kirişi yasaq etilgende Bekirovlar maña pek qoltuttı, çünki men Kyivden yarımadağa ve andan Kyivge kelip kete edim. Aman-Aman er seferinde «Çonğarda» olarnı körip, desteklerini is etken edim. Şimdi ise Edemniñ oğrağan vaziyeti külünçli, kimse buña inanmay. Amma Rusiye işğalciler mantıq qanunlarına köre areket etmey: zornen yürgen ayaqsız adam trotil ve patronlarnı taşığan eken. Olmaycaq şey.
Ukraina Tış işler nazirligi Edem Bekirovnıñ Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından apiske alınmasına qarşı narazılıq bildirdi ve bu adiseni yarımadada qırımtatar ealisine yapılğan basqı olaraq tanığanını aydınlattı. Nazirlik, tutılğan insanğa acele tibbiy yardım kösterilmesini ve qanunsız tutılğan bütün Ukraina vatandaşlarınıñ azat etilmesini talap etti.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Sergey Gromenko, Qırım tarihçısı, Qırım.Aqiqat közeticisi


text:
Rusiye telükesizlik hadimleri, qırımtatar faaliyetçilerniñ evlerinde yapılğan tintüvler esnasında silâ, narkotikler ve ekstremistik malzemeler taptıldı dep iddia eteler. Bunı, uquqqoruyıcı organlarğa sıltap, «Krıminform» neşiri bildire.
Neşir, telükesizlik hadimleriniñ sözlerini: «Tünevin yaqalanğanlarnıñ evlerindeki tintüvler esnasında bayağı miqdarda patronlar ile üç Kalaşnikov avtomatı tutıp alındı. Avtomatlar közden keçirilgende, olardan «körünmegen» avtomatlar yapmaq istenilgeni belli oldı – olarnı muayyen etmek mümkün olmasın deye zavod nomeralarını silmek istediler» şeklinde ketire.
Rusiyeniñ «RİA Novosti Krım» neşiriniñ malümatına köre, silâdan ğayrı ösümlik asıllı narkotikler ve 60-qa yaqın 7,62 kalibrli patron tapıldı.
Kütleviy haberler vastalarında bildirilgeni kibi, silâ, yaqalanğanlardan biri olğan Asan Çapuhnıñ evinde tapıldı.
Rusiye telükesizlik muessiseleriniñ saytlarında silânen patronlarnıñ tapılması aqqında iç bir malümat yoq.
Noyabrniñ 23-nde kündüz ilhaq etilgen Aqmescitte telükesizlik hadimleri bir grup qırımtatar faaliyetçilerini yaqaladılar. FSB yaqalanğanlarnı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları olaraq kösterdi. Qırımtatar halqınıñ temsiliy organında bu malümat red etildi.
Bir grup qırımtatar faaliyetçileriniñ işbu yaqalanuvı esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramay oldı. Adiseniñ yüz köstergen yerinden onı «acele yardım» alıp ketti. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçisi Nariman Celâl, bir grup qırımtatar faaliyetçileriniñ yaqalanmasına sebepçi olğan Türkiye vatandaşı, qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı, dey.
İşğal etilgen Qırımdaki Rusiye FSBsi, yaqalanğan faaliyetçilerni, Türkiye vatandaşından «hususan büyük miqdarda mal-mülk veya para talap etüv»de qabaatlay.
Al-azırda yaqalanğanlar muvaqqat izolâtorda bulunalar.
Rusiye tarafından yapılğan ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen alâqası bar dep zan etilgen Qırım musulmanlarınıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler yapıla.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturası, 2017 senesiniñ dekabr ayındaki vaziyetine köre, Qırım Yuqarı Radasınıñ 75 sabıq deputatınıñ qıdırılması ilân etildi, dep bildire.
Bu hususta prokuraturanıñ matbuat hizmeti tarafından Qırım.Aqiqatnıñ malümat talabına berilgen cebapta aytıla.
Prokuratura, qabaatlav aktları mahkemege yollanğan Qırım Yuqarı Radasınıñ 56 sabıq deputatınıñ adlarını bildirdi.
Aynı zamanda prokuratura, «olarğa qarşı mahkemeden evelki tahqiqat işleri alıp barılğanı içün» daa 19 sabıq deputatnıñ adını bildirmedi.
2014 senesi martnıñ 16-sında Qırım ve Aqyar şeeri territoriyasında yarımadanıñ statusı boyunca dünya tarafından tanılmağan referendum ötkerildi. Rusiye, onıñ neticesine esaslanıp, Qırımnı öz toprağına qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne de AQŞ referendumdaki rey berüvniñ neticelerini tanımadılar. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Avropa Şurası Parlament assambleyası iyünniñ 25-ne keçer gecesi keçirilgen toplaşuvında PACE qaidelerini deñiştirgen ve sanktsiyalarnı qullanuv tertibini, hususan Rusiyege qarşı, qıyınlaştırğan qararğa qoltuttı. Buña 118 PACE azası rey berdi, 62-si qarşı çıqtı, 10-u bitaraf qaldı.
İşbu qarar leyhası PACE reglament komiteti tarafından iyünniñ 3-nde qabul etildi. Ukraina eyyeti ve ittifaqdaşları teklif etken vesiqa tüzetüvleri iyünniñ 24-nde saat 20:00-da baqılmağa başlap, 5 saattan ziyade devam etti.
Bu meseleniñ maruzacısı Belçikalı Petra de Sutter oldı, toplaşuv reisligini PACE prezidenti, İsviçreli Lilian Mori-Paskye yaptı.
Almaniya kantsleri Angela Merkel Rusiye eyyetiniñ Avropa Şurası Parlament assambleyasındaki aqlarınıñ ğayrıdan tiklenüvi belli şartlarda kerçekleştirile bile, dep aytqan edi.
«Rusiyeniñ Avropa Şurasına qaytuvı aqqında aytsaq, çeşit fikirlerimiz bar edi. Eki şeyni tüşünmek kerekmiz. Birinciden, Ukrainağa nisbeten halqara aqlarnıñ bozuluvı. Halqara toplulıqnıñ diqqatı celp etilecek bir mesele. Amma Rusiyeniñ qaytması içün belli şartlar yerine ketirilmeli, bu er angi vaziyette olmaz», – dedi Merkel Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ile keçken afta Berlinde keçirgen brifingde.
İyünniñ 17-nde Frenkistan prezidenti Emmanuel Makron onıñ memleketi Rusiyeniñ Avropa Şurasından tamamen çıqmasını istemey, dep bildirdi. Amma Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Parijde olıp, Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ Rusiye eyyetini qaytarmaq içün sebepleri yoq, dedi.
Rusiye eyyeti Assambleya sessiyalarında 2015 senesi yanvar ayından itibaren, eyyetniñ vekâletleri ciddiy şekilde sıñırlanğan soñ, iştirak etmey.
Ukraina aq qorçalayıcılarınıñ fikirince, Rusiye eyyeti Avropa Şurası Parlament assambleyasına qaytsa, Rusiyeniñ teşkilât talaplarına riayet etmegen taqdirde bu devletlerara teşkilâtnıñ «ahlâqiy teslimiyeti» olacaq.
Bu aqta aq qorçalayıcı teşkilâtlarınıñ PACE tertip, immunitet ve qurulış işleri komitetine, Avropa Şurası iştirakçi memleketleriniñ milliy eyyetlerine yapqan açıq muracaatında aytıla.
Muracaatqa 12 ukrain aq qorçalayıcı teşkilâtı, şu cümleden «Vatandaş serbestligi merkezi», «Kreml siyasiy mabüsleri soy-soplarınıñ birleşmesi», «KrımSOS», «Qırım aq qorçalayıcı gruppası», «İnsan aqları media teşebbüsi» qoltuttı.


text:
Qırım advokatı Emil Kürbedinov bildire ki, FSB Yaltalı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabusı Vadim Siruknı Rusiyede akimiyetni küçnen zapt etüv ile qabaatladı. Bunı advokat yanvar 18-de Facebook saifesinde yazdı.
«2017 senesi yanvar 17-de FSB Vadim Siruknı Rusiye Ceza Kodeksiniñ 278-inci maddesine köre cinayet işlemesi ile qabaatladı. FSB fikirince, Vadim bir taqım insanlarnen Rusiyede akimiyetni küçnen zapt etmege veye anayasa qurumını küçnen deñiştirmege azırlana edi», – dep yazdı Kürbedinov.
Rusiye FSB hadimleriniñ bunıñnen bağlı bir izaatları şimdilik yoq.
Yanvar 12-de Qırım advokatı Emil Kürbedinov «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabuslarını Rusiyede akimiyetni küçnen zapt etüv ile qabaatlay bileler, dep tenbiyelegen edi.
Rusiye Federatsiyası Ceza kodeksiniñ 278-inci maddesi 12 yıldan 20 yılğa qadar apis cezasınıñ berilmesini belgilemektedir.
«Hizb ut-Tahrir» davasınıñ Yaltalı iştirakçileri yarım yıldan ziyade apiste yata. Birinci dört kişi 2016 senesi fevral 11-de yaqalanğan edi. Olarnıñ arasında İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku da bar. Ondan ğayrı qurucılıqnen oğraşqan Aluşta sakini Müslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, ve Yaltalı çeçek satıcısı Vadim Siruk da yaqalanğan edi.
Uquq qorçalayıcılar apiske alınğan Yalta sakinlerini siyasiy mabus olaraq tanıy.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Mart 14 - 15 künlerine yarımadada furtuna havfı olacağı ilân etildi. Bu aqta Rusiye nezareti astında bulunğan Qırımdaki Fevqulade Vaziyetler Nazirligi bildirmekte.
Etraftaki müit boyunca gidrometeorologiyanıñ ve monitoringniñ Qırım idaresi haber etkenine köre, eki kün devamında küçlü şimal-şarqiy ruzgrânıñ esmesi mümkün.
«Evlerniñ pencerelerini sıqıp qapatmaq, balkon ve lociylerden pekitilmegen eşyalarnı alıp qoymaq, soqaqlarda reklama qalqanları, yol işaretleri levhaları, elektriknen temin etüv ağlarından uzaq olmaq kerek, bunıñnen bir sırada, balaban tereklerniñ yanında turmamaq ve olarnıñ yanlarında arabalarını toqtatmamağa tevsiye etemiz», - dep qayd etti FVN.
Keriç paromlı keçitini idare etken «Morskaya direktsiya» adlı müessiseniñ saytında belgilengeni kibi, keçitniñ çalışması ava vaziyetinden bağlı olacaq.
Mart 12 künü Keriç paromlı keçiti, yüz bergen tuman sebebinden bir saatten ziyade çalışmadı.
Keriç boğazından keçken paromlı keçit,Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar yerini Qırımnen bağlağan esas naqliyat damarı olaraq sayılmaqta.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Azaq deñiziniñ yalısında Şçölkino şeeri yanında raatlanıcılar balaban Kökağızlı (Rhizostomeae) cılavuqlarnı taptı. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, suvda bir kvadrat metrlik mıntaqada bir-eki cılavuq yalday.
Qalğan cılavuqlarğa köre, kökağızlılar balabanca, sıqça ve qıcıtqan yaqqan kibi tenni yaqa.
Keçken yıl Keriç köpründen 50 kilometr mesafede kökağızlı cılavuqlar peyda olğan edi.
Kökağızlı cılavuq (rus. kornerot) - Qara ve Aq deñizlerniñ eñ balaban cılavuğı. Cılavuq Kökağızlılar türkümine ait, diametri 50-60 santimetr qadar ve çekisi 10 kilogrammğa qadar ola bile.


text:
Kiyev merkezinde, Avropa meydanındaki «Ukrain evi» yanında patlav yüz berdi. Azatlıq Radiosınnı mühbiri bergen malümatına köre, eki insan yaralandı, olarnı acele yardım arabası alıp ketti.
Qaza yerinde uquq qoruyıcılar çalışa, meydan sarıp alınğan.
İçki işler naziriniñ muavini Mıkola Veliçkoviç yüz bergen vaqia bugünki Maydannı ğayrıdan teşkil etmek kerekligini tasdiqlay.
Militsiya «Ukrain evi» tarafına patlav aletini atqan adamnı endi yaqaladı.
Ukraina içki işler Nazirliginiñ malümatına binayen, belgisiz şahıs işhane müdirini qorquzıp, oña taba granatanı attı.
«Memur cinayetçiniñ niyetini añlap, onı vaqtında zararsız bir alğa ketirdi. Vaqia şaatları adamnı tutmağa yardım etip, acele yardımnı ve militsiyanı çağırdılar»,– dedi İçki işler naziriniñ muavini Mıkola Veliçkoviç.


text:
Kiyev – Rusiye ayaqmaşina sportı Birligi, yarımadada 2013 senesinden başlap ötkerilgen FreeRate DH yarışlarını keçirecegini bildirdi. Yarışlarnı ötkermek içün ariza endi Halqara ayaqmaşina aydavcıları birligi tarafından qayd etildi. Ukraina ayaqmaşina sportı Birliginde ( USI) rusiyeli zenaatdaşlarını ayın-oyunlarda qabaatladılar ve ukrain yarışlarını saipleştirdiler, dep ayttılar. Bunen beraber Qırım qoşularını 2015 senesi taqviminden alıp taşlamağa çağırdılar.
Bir yıl evelsi Yaltada birinci kere dağlardan eñüv büonca birinci qoşu ötkerilgen edi. Yarışnı sport sevdaları ve Ukraina ayaqmaşina sportı Birligi azırladılar. Bunı brifing devamında Ukraina ayaqmaşina sportı Birliginiñ reisi (UASB) Boris İvanov bildirdi.
«Şu vaqıt bu sport çeşiti asılında inkişaf etmey edi. Teşkiliy meselelerni yaltalı mühlisler ve men öz boynumızğa aldıq. Birlikte vesiqalarnı azırladıq ve yerli akimiyetnen muzakereler alıp bardıq», – dedi o.
İvanov aytqanı kibi, FreeRate DH eki yıl devamında ötkerilip, büyük alğışlarğa nail oldı.
Rusiye yarımadanı işğal etken soñ, professional ayaqmaşinacılar arasında munasebetler deñişti. Qırımlılar öz birlikni teşkil ettiler ve bu birlik Rusiye ayaqmaşina sportı Birligine kirdi.
Qırımnı Tula vilâyetinen «qarıştırdılar»
Ukraina ayaqmaşina sportı Birligi prezidenti qayd etkeni kibi, «referendumdan» soñ, FreeRate DH teşkilâtçıları onıñnen 2015 senesi yarışlarnıñ ötkerilüvini muzakere ettiler, amma, o yardım etmege red etti.
«Biz bu yarışqa arizanı berip olamaymız. Biz onı keçirecek kibi olsaq, demek birligimiz bunıñ kefili olmalı. Amma, biz anda bir kimse baracağını kefil etip olamaz edik, çünki demir yol naqliyesi, uçaqlar keregi kibi çalışmaylar. Anda bir kimse barmağa istemez ve barıp ta olamaz», – dedi İvanov.
İvanov qayd etkeni kibi, yarışlar boyunca muzakerelerni devam ettirmek yerine, Rusiye zenaatdaşları kendi başına yarışnı ötkermege qarar aldılar, ve atta arizanı qayd ettiler. Amma, bunı yapmağa aqqı yoq edi, çünki bütün vesiqalar Ukrainağa ait. UCI buña qulaq asmayıp, yarışlarnı taqvimge kirsetti, teşkilâtçılar olaraq Rusiyeni belgiledi.
«Yarış endi ukrain degil de, rusiyeli oldı. Bu bir qaç sebepten yañlıştır. Birinciden, Rusiyede vesiqalar azırlanmadı. Ekinciden, Qırım halqara cemaatçılığı tarafından Rusiye topraqları kibi qabul etilmey. Onıñ içün, Qırımda sport yarışları Rusiyeli bayraqlar altında keçirilmez», – dep ayttı Race Horizon Park yarışlarınıñ matbuat-kâtibi Natalya Krsnenkova.
Ukraina ayaqmaşina sportı Birligi rusiyeli zenaatdaşları leyhanı saipleştirgenleri içün, ayaqmaşinacılar halqara Birligine mektüp yollap, hatanı tüzetmege rica ettiler.
Ukrain sportçılarnıñ fikirince, Qırım ayaqmaşinacılar birligi aynecilik yaptı, arizada yarışlar Yalta şeerinde ötkerilecegi aqqında aytıla, amma, bu Qırım şeeri olğanı bildirilmey. Bunı Kiyev sport birlikleri Şurasınıñ icra müdiri Denis Şoludko bildirdi.
«Rusiye Birligi, yarışnı ötkermek içün arizanı bergende, Yalta şeerini qayd etti, bu kibi şeer Tula vilâyetinde de bar. UCI añlamayıp, razılıq berdi. Bizim maqsadımız, hatanı tüzetmektir. Amma, rusiyeliler bunı bilip, anecilik yaptılar», – dedi o.
Yarışnı qıtağa keçirmeliler
Denis Şoludkonıñ fikirince, rusiyeli sportçılar tek ayın-oyunlar yapmaq degil de, ayaqmaşinacılar halqara Birliginiñ qaidelerini bozdı.
Ukraina sportçıları yarımadada halqara yarışlarnıñ keçirilüvine qarşı çıqalar, amma, onıñ qıtağa keçirilüvine karşı degiller.
«Ayaqmaşinacılar leyhasını teşviq etmek içün biz imkânlar taparmız. Zakarpatye, ya da Bukovelde teşkil etmek mümkün. Qırımda ise, ayamaşina yarşları ötkerilmeycek. Qırımlılar anda ne olıp keçkenini daa añlamadılar. Anda, rusiyeli arbiy bazasından ğayrı, iç bir şey olmaycak»,– dep ayttı Ukraina ayaqmaşina sportı Birliginiñ reis muavini Aleksandr Başenko.
Ukraina sportçıları aytqanı kibi, olar endi UCI-ge mektüp yolladılar. Şimdiki vaqıtta ayaqmaşinacılar halqara Birligi bu meseleni ögrenip, cevap azırlay.
Qırım sportçıları şimdiki vaqıtta izaatlar bermeyler. FreeRate DH yarışınıñ Qırımdaki teşkilâtçısı Olga Pernatskaya Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, oktâbrniñ 29-nda teşkilât azaları toplaşıp, olğan vaziyetni muzakere etecekler, bundan soñ, kendi mevamını aydınlatacaqlar.


text:
Rosselhoznadzor ve rusiyeli uquq qoruyıcı müessiseleriniñ hadimleri teşkerüv neticesinde Aqyardaki «Merkuriy» supermarketinde «sanktsiyalı» aşayt mahsulatını tapıp, yoq etti. Bu aqta malümatnı Aqyar gümrüginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Satışta Avropa birligi ve Ukrainada yapılğan, umumiy miqdar 40 kg teşkil etken qaşqaval, sarı yağ ve et mahsulatı bar edi. Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri boyunca Rosselhoznadzor idaresiniñ hadimleri işbu mahsulatnı satıştan çıqardı ve yoq etti», – dep aytıla beyanatta.
Qayd etilgenine köre, memuriy uquq bozuvı aqqında bu işniñ baqılması Rusiyege boysunğan Aqyar naqliye prokuraturasınıñ nezareti astında buluna.
«Merkuriy» supermarketinde teşkerüvler devam ete. Bu ticaret müessisesi yolbaşçılarından izaatlar daa yoq.
bundan evel işğal etilgen Yaltada yerli işhane anbarında Ukraina qıtaiy qısmında ve Avropa devletlerinde yapılğan aman-aman üç tonna qaşqaval ve et mahsulatı yoq etildi.
Rusiyede ve Qırımda, evel Moskvağa qarşı, onıñ Qırımnı işğal etkeni ve Ukraina şarqında basqıncılığı sebebinden, sanktsiyalar kirsetken devletlerden aşayt mahsulatı ve köy hocalığı mahsulatınıñ italine sıñırlanma kirsetildi.
2015 senesi avgust 6-dan başlap, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ emrine esaslanıp, qanunsız mahsulatnı, evel yapılğanı kibi teslim eticige qaytarmağa degil de, yoq etmege başladılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qıtaydan kilgän bitleklär saqlamıy...
Alarnıñ koronavirusnıñ sulış yullarına ütüen totqarlamawı açıqlandı
Niderland Qıtaydan satıp ağlan 600 meñ bitlekne kire cıyıp ala. Alarnıñ tiyeşle standartlarğa cawap birmäwen belderälär. İl Qıtaydan barlığı 1 million 300 meñ bitlek ağlan bulğan.
Niderland däwlät teleradiokompaniyäseneñ internet säxifäsendäge belderüdä äytelgänçä, ilneñ sälamätlek saqlaw, sośial’ üseş häm sport ministrlığı Qıtaydan bitlek alunı tuqtattı häm xalıqqa taratılğan 600 meñen kire cıyıp ala. Monnan soñ importlanaçaq bitleklär östämä test aşa uzaçaq.
Qayber xastaxanälär taratılğan bitleklärneñ sıyfatınnan şöbhälänä häm Niderland fänni-ğamäli tikşerenülär oyışmasına möräcäğat’ itä. Belgeçlär êşlänmälärneñ qurqınıçsızlıq häm sälamätlek standartlarına turı kilmäwen, koronavirusnıñ sulış yullarına ütüen totqarlamawın açıqlıy.
Xatalı bitleklärneñ niqadäreneñ qullanıluı belän bäyle tögäl genä mäğ’lümat yuq. Qayber xastaxanälärneñ citmäwçelek arqasında iske bitleklären dezinfekśiyäläp qabat qullanuı citkerelä.
Bäyläneşle xäbärlär
Yaponiyada oçuçı motośikl satuğa täq’dim itelde
Yaponiyada ber texnologiya şirkäte qamilläştergän oçuçı motośikl satuğa täq’dim itelde
"Fälästinneñ däwlät tözü tırışlıqların yaqlıybız"
Awrupa Berlege idaräse Fälästinneñ däwlät tözü tırışlıqların yaqlawların belderep İzrail-Fälästin mäs’äläsendä ike däwlätle çişeleşkä uñay qarawların rasladı
Hindstan ballistik raketanı sınap qarağan
Hindstan 5 meñ çaqrım radiusqa iyä atom-töş kontinental’ ballistik raketa sınawın ütkärüen belderde