text:
Rusiye nezaretindeki Qırım başı Sergey Aksönov, bir qac yıldan soñ yarımadanıñ bütün mekteplerinde video közetüv olacaq, dep ayta.
"Bütün mekteplerde 2021 yılınace yanğın telükesizligi sistemaları pekitilecek, 2023 yılına qadar ise - bütün bala bağçalarında. 2024 senesiniñ başına qadar bütün tasil müessiselerinde video közetüv ve qoralama olacaq", - dep yaza Aksönovnıñ sözlerinden Qırım akimiyetiniñ matbuat hzmeti.
Onıñ malümatına köre, şimdilik avtomatik yanğın sistemeları tasil müessiseleriniñ 71%-ında, video közetüv sistemaları - 53%-ında, kiriş idaresiniñ nezareti sistemaları - 26%-ında, acele dögmeler - 66%-ında pekitilgen.
Bundan evel Keriç faciasınıñ yıldönümini tefsir etip, Rusiye nezaretindeki Qırım başı Sergey Aksönov, mekteplerniñ etrafında iç bir qora ve qaravullar terrorcılardan 100%-ğa saqlap olamaz, dep ayttı.
Cumaaqşamı künü, oktâbr 17-sinde Keriç politehnika kolleciniñ faciasınıñ yıldönüminde Keriçte matem künü ilân eildi.
Oktâbrniñ 17-nde, Keriç politehnik köllecinde patlav ve atışuv oldı. Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi». Facia neticesinde 21 insan elâk oldı. Qırımda üç künlik matem ilân etilgen edi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Keriç politehnik köllecinde olğan patlavnı terror ücümi olaraq tasnif ete.


c: text/html

text:
Kezlevde hastalarnıñ planlaştırılğan ambulator qabul etilmesi toqtatıldı. Eki yañı koronavirus adisesi buña sebep oldı, bildire şeer akimiyeti.
"Şimdi şeer ve bala hastahaneleriniñ esas vazifesi - ealige evlerine barıp, tibbiy yardım etmektir", - denile beyanatta.
Beyanatta bildirile ki, Kezlevde aprelniñ 7-sinde eki koronavirus adisesi qayd etildi, hastalar statsionarda tibbiy yardımnı aldı.
Kezlev şeer infektsiya hastahanesinde COVID-19-ğa oşağan simptomlarnen 18 adam yata. Çetelden qaytqan 109 adam evlerinde nezaret etile.
Aprelniñ 5-nde saba işğal edilgen Qırımda 2974 insan tibbiy közetüv altında, 2886-sı dinamik közetüvde qala. 66 insan hastahanede, 22 insan observatorda buluna. Qırımda 20 koronavirus yuqunçı hastası qayd etildi, 6 tüzelgen hasta hastahaneden çıkarıldı. Aqyarda 5 kişi koronavirusqa oğradı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
İşğal etilgen yarımadada mustaqil milliy birleşmeler yasaq altında buluna. Qırımtatarlar ve ukrainlerni ana tili, tasil ve medeniyet aqqından marum ettiler. Bu sefer bürokratik basqığa Qırımtatar muzıkalı drama teatriniñ sabıq hadimleri qurğan mustaqil qırımtatar teatri oğradı.
Canköyde «Altın beşik» yañı mustaqil qırımtatar teatriniñ dekabrniñ 8-nde olacaq spektakliniñ premyerası lâğu etildi. Teatrniñ bediiy reberi Bilâl Bilâlovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, yerli medeniyet evi spektal içün yer ayırmağa razı olmadı. Memurlar «Altın beşikniñ» premyerasına yol bermemek içün er seferinde çeşit manaçıqlar uydura edi.
«Başta spektakl şeadetnamesini bermek kerek dediler, o yoq. Soñra medeniyet nazirliginden izin talap ettiler. Bizler – nazirliknen iç bir alâqası olmağan mustaqil teatrmiz. Olmaycaq şey. Bizni sanağa kirsetmemek içün çeşit türlü manaçıqlar uyduralar», – dep haber etti Bilâl Bilâlov.
Ruslan Balbekniñ emri ile bu şaraitlerde bile çalışmağa imkânımız olmasın dep, er şey yapılaBilâl Bilâlov
Bediiy reber işbu qararnı teatrniñ faaliyetini blok etmege istegen yarımadanıñ Rusiye akimiyeti tarafından yapılğan basqı dep adlandırdı. «Rayon ve medeniyet evleriniñ reberleri «yuqarıdan» emir alalar. Olar Balbekten (Rusiye Devlet dumasınıñ Qırım deputatı Ruslan Balbekten – QA) kelgenini ögrendik. Onıñ emri ile bu şaraitlerde bile çalışmağa imkânımız olmasın dep, er şey yapıla. Onıñ tarafından bu çirkinlik devam ete», – eminliknen ayta rejissör.
Truppa bir qaç ay azırlağan «Beş daqqa nefes» spektaklini taqdim etmege istey edi. Bilâlovnıñ aytqanına köre, aman-aman bütün biletler satıldı. Rejissör, seyircilerden afu sorap, eñ yaqın vaqıtta spektakl köstermek içün elinden kelgenini yapmağa vade etti.
Bilâl Bilâlov Qırımtatar akademik muzıkalı drama teatriniñ bediiy reberi ve rejissöri vazifesinden aqımdaki sene avgust ayında çıqarıldı. Memurlar onı bücet parasını yañlış qullanğanında qabaatladı. Rejissör qabaatını red etip, onıñ işten boşatılması arqasında Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı tura, dey. «Devlet dumasınıñ deputatı Ruslan Balbek bar, o, er yerge öz adamlarını qoya. Bizim teatrimiz oña boysunmağan soñki bastion edi. O, bütün emirlerini yerine ketirecek qulnı tayin etmek içün vaziyetni qullandı», – dedi Bilâl Bilâlov Rusiye jurnalistlerine.
Ruslan Balbek iddialarğa razı olmayıp, teatrdeki deñişmelerge iç bir alâqası olmağanını ayttı ve Bilâl Bilâlovnı siyasiy oyunlarda yüzledi. Deputat kene de Ukraina aqqında hatırlamaq imkânını qaçırmadı. «Çoqusı allarda iş cinayetleri ya da vazifelerni yerine ketirüv ile bağlı problemler birden milliy meselelernen örtüle. Ukraina zamanlarınıñ mirası. İnsan işten boşatılmasını qanunsız dep saysa, bunı mahkemede şikâyet etmege aqqı bar», – dep qayd etti Balbek. Faqat, olğan tecribege köre, Qırımda memurlarnen davalaşmaq manasızdır. Rusiye mahkemeleri, adet üzre, akimiyet tarafını tuta.
Qırımnıñ Rusiye medeniyet nazirligi teatrniñ yañı müdiri olaraq Mecede Melgaziyevanı tayin etti, bundan evel o, müdirniñ hocalıq meseleleri muavini edi. Hadimler bu qararnıñ siyasiy sebepleri bar dedi. Malüm ki, yañı müdirniñ oğlu Dilâver Melgaziyev Keriç Rusiye memuriyetiniñ yolbaşçı muavini ola. Ükümetniñ qararına razı olmağan aman-aman 20 oyuncı Bilâl Bilâlovnen beraber ayrı teatr qurdı. Premyerası Canköyde olacaq edi.
Qırımtatar oyuncılarına yapılğan basqı ve teatr truppasınıñ işine keder etmek ıntıluvları çoq şeyni köstere. Birinciden, Balbekniñ cumhuriyetteki tayin meselelerine dos-doğru alâqası bar: memuriy apparat, tasil teşkilâtları, kütleviy haber vastaları, tasil ve medeniyet müessiseleri.
Biriniñ Balbek ile meselesi çıqsa, memur işten boşatılacaqtır
Onıñ ortaqlarından biri Eyvaz Umerov Sudaq Rusiye memuriyetiniñ yolbaşçı muavini oldı. Bundan ğayrı, Umerov Kreml kontrolindeki qırımtatar «milliy-medeniy muhtariyetinde» reberlik yapa. Devlet dumasınıñ deputatı yarımadada Rusiye akimiyetinde çalışqan qırımtatarlarnı idare ete. Biriniñ Balbek ile meselesi çıqsa, memur işten boşatılacaqtır. Misal olaraq – Aluşta Rusiye yolbaşçısınıñ sabıq muavini Enver Arpatlı, o, 2015 senesi avgust ayında vazifesinden ayırıldı. Soñra jurnalistlerge bildirdi ki, Ruslan Balbek ve Qırımnıñ milletlerara meseleleri Rusiye Devlet komitetiniñ sabıq reisi Zaur Smirnov ile añlaşıp olamadı.
Mesele şu ki, Ruslan Balbek kütleviy haber vastalarında çıqışta bulunmağa, Rusiyeni maqtamağa, Kyivni ve onıñ ğarbiy ortaqlarını tenqit etmege talap ete. Eyvaz Umerov – akimiyetke qoltutqan «Millet» telekanalında sıq-sıq körüngen musafirdir. Onı esasen Ukraina siyaseti aqqında söz yürsetilgen yayınlarğa davet eteler. Belki de, Bilâl Bilâlov, ondan evel ise Enver Arpatlı siyasetni «laf etkenke baş» olmağa istemedi.
Ekinciden, işğal etilgen Qırımda akimiyetniñ emri ya da kontroli olmayıp qurulğan bir-de-bir milliy birleşmeler yasaq etile. Hususan qırımtatarlar ve ukrainler zarar köre, olarnı Kreml ana tili, tasil ve medeniyet aqqından marum ete. Yerli yolbaşçılıqnıñ fikirince, memurlarğa bağlı olmağan mustaqil qırımtatar teatriniñ qurulması Bilâl Bilâlov ve oña qoltutqan oyuncılarnıñ «ters areketi» ola.
Yerli yolbaşçılıqnıñ fikirince, memurlarğa bağlı olmağan mustaqil qırımtatar teatriniñ qurulması Bilâl Bilâlov ve oña qoltutqan oyuncılarnıñ «ters areketi» ola
Üçünciden, mustaqil milliy teatr ne qadar medeniyetnen bağlı olsa da, vatandaş cemiyetini köstere. Ruslan Balbekni ve işdeşlerini eñ çoq bu raatsızlay bile, çünki olar beş yıldan berli memur ve qoltutqan bazı ziyalılardan ibaret cep «milliy areketini» qurıp olamaylar.
Rusiye memurları açuvlana, çünki qurulğan «şura» ve «cemaat teşkilâtları» karton körüne, rejissör ise truppanı meydanğa ketirip, oyuncı ve seyircilerni celp etip oldı.
Yañı teatrniñ adı timsaliy oldı. «Altın beşik» – belli qırımtatar efsanesidir. Onıñ bir qaç manası bar, amma er birinde qırımtatarlar, qaray ve qırımçaqlar içün beşik olğan Qırım ve milliy servet ğayesi mevcut. Halq ağır taqdiri ve duşmanlarnıñ yapqanlarına baqmadan, bu «beşikte» canlana. Rivayette siyasiy münderice de körmek mümkün. «Altın beşik» – tamır halqnıñ çar Rusiyesine, Stalinniñ 1944 senesi sürgünligine dayanıp, Kremlniñ daa bir işğaline dayanacağınıñ timsalidir. Ne yazıq ki, böyle adı olğan mustaqil milliy teatrniñ yarımadadaki Rusiye akimiyetiniñ problemleri bitmeycek.
Sergey Stelmah, qırımlı közetici (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ suv hocalığı qurucılığı ve suvarılğan ziraat cumhuriyet komitetiniñ sabıq yolbaşçısı Aleksandr Liyevniñ bildirgenine köre, Qırımda soñki eki yılda artezian quyularınıñ yüzden çoqu mineralleşti. Onıñ fikirince, bu quyular artıq içme suvı içün qullanılmamalı.
Bu aqta Liyev Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Onıñ qayd etkenine köre, quyularnıñ tuzlanğanı ve mineralleşkeni yarımadada, hususan şimaliy Qırımda pek is etilecek.
«Er yerde olğan şey, Qırımda yañıdan başladı, çünki 50 yıl devamında olmağan edi. Qırımdaki artezian quyuları 50 yıldan berli bar, olarnı 15-20 yıl içinde qullanmaq mümkün. Soñra bu quyular yañırtıla ve kene çalışa edi. Şimdi bu quyular yañartılmaz, çünki suv içilmeycek», – dedi Liyev.
2015 senesi Rusiye suv hocalığı devlet komitetiniñ kollegiyası toplaşıp, suv mineralleşe ve onı suvarmaq içün qullansalar, topraq tuzlanacaq ve bereket olmaycaq, dep hulâsa çıqarğan edi.
İşğal altındaki Qırımda Aqmescitni suvnen temin etmek içün iyünniñ 29-nda İvanovskoye suv inşaatından suv alıp başladılar. «Voda Krıma» müessisesiniñ reberi Vladimir Bajenovnıñ bildirgenine köre, artezian suvları alına. Aksenov, «bunıñ iç bir ekologik telükesi yoq», dep işandırdı
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ qurğaq oldı. Mayısta Qırım suv anbarları 7,1 mln metr kubqa daa az toldı, dep bildirdi Qırımnıñ suv hocalığı komiteti.
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ reisi Yuriy Gotsanük bildirgenine köre, yarımada esas Ukrainadan Şimaliy-Qırım kanalı üzerinden Dnipro suvınıñ berilüvine muhtac degil.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
31 mamır – sayasi quğın-sürgin qwrbandarın eske alu küni. Bwl kün Qazaqstan Respublikasınıñ Prezidenti N.Nazarbaevtıñ Jarlığımen 1997 jıldan bastap atap ötilip keledi.
Halqımızdıñ basına auır zwlmat äkelgen bwl qaralı alapat bizdiñ jadımızdan mäñgi öşpeydi. Bir wlttı qwrtıp-joyıp jiberuge arnalğan ayausız sayasattıñ qwrbandarı äli tolıq anıqtalğan joq jäne tarihi ädilettilkke qol jtekizgen joq deuge boladı.
Bwl tarihi qasiret 1925 jılı qırküyekte Qazaqstanğa basşılıq qızmetke F.Goloşekinniñ keluinen bastaldı. Ol Qazaqstandı keñestik özgeristerden tıs qalğan dep sanap, onda «Kişi Qazan» töñkerisin jürgizu sayasatın wstandı. Onıñ jürgizgen sayasatı wlt ziyalıların jappay quğındauğa wlastı.
«Halıq jauların» quğındağan qatal sayasattıñ kesirinen jazıqsız zardap şekkenderdiñ özderi ğana emes, jaqındarı men tuıs-tuğandarı da zardap şekti.
Sonımen qatar bwl kün aşarşılıqtan qırılğandardı ese alu küni retinde atalıp ötiledi. 1920 jıldardıñ soñında jäne 1932-1933 jıldar aralığında qasaqana wyımdastırılğan jasandı aştıqtan, halqımız asa zor kölemde qırğın tapqan bolatın. Osığan oray, 2012 jılı elordada «1932-1933 jıldardağı aşarşılıq qwrbandarınıñ ruhına tağzım» monumentaldı säuletti körkem kompoziciyası aşıldı.
Qazaqstan täuelsizdigin alğannan beri osınday tarihi aqtañdaqtardıñ ornın toltıruğa küş salıp keledi. Äsirese, qoğamdıq wyımdar men jekelegen azamattar da bwl twrğıda eleuli eñbek etude. Soñğı jıldarı bilik te osı mäselege baylanıstı oñ qadamdarğa bara bastadı. Sonıñ bir däleli retinde erteñ Almatı qalasında, Qabanbay men Nauırzbay köşeleriniñ qiılısındağı sayabaqta quğın-sürgin qwrbandarına arnap ornatılğan eskertkiştiñ aşıluı bolmaq. Oğan qala basşısı B.Baybek qatısadı dep kütilude.


text:
ЯpдәM:Üzgärtü
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Wiki-bit üzgärtü eşe bik ciñel. Bit östendäge «Üzgärtü» bäyenä törtkändä, bit mätene belän üzgätü qırı açıla. Anıñ eçendä taqır mäten bulır, wä anıñ arasında Wiki-program añlaşırlıq bäy, tezmä, başqa mätenbizäw yasattıruçı maxsus ämerlär bula'la (uñ yaqqa qara).
Mäten üzgärtelgäç, anıñ saqlaw öçen, «Saqla biremne» atlı sädäfkä törtäse. Saqlaw aldınnan, üzgärtü tä'siren qarap alu öçen, «Qarap alu» sädäfenä törtep bula. Mäten qırı astında «Yomğaq» atlı qırğayında, üzgärtüne taswirlıy torğan, härçaq berär keçkenä añlatma kertep qaldırırğa tırışası.
Üzgärtü eşen sınap qaraw öçen, Sınawtirädä bar, anda tuyğançı uynap qararğa bula. Äytergä kiräk: üz üzeñne irken xis it, sin barıber bernärsä dä beterä/boza almassıñ, här mäqäläneñ alğı yuramaları saqlanıp qala wä alarnı kire qaytartıp, bozılunı ciñel torğızırğa bula.
Xisap belän kergän äğzä öçen
Üzgärtü täräzädä Bu waq-töyäk üzgärtmä genä wä Bitne küzätep torası tamğaqırlarnı kergän äğzälär genä kürä ala. Mäqäläne üzgärtkändä, imla xatalarını tözätü kebek ğämällärne şul «waq-töyäk» itep bilgelärgä bula, wä şul çaqta Soñğı Üzgärtmälär bitendä üzgärtmälär tezmäsen qarağanda, şul waq üzgärtmälärne yäşerep qararğa mömkin bulır.
Waq-töyäk itep bilgeläw öçen äğzä bulıp kerergä kirä, bu çikläwneñ säbäbe bularaq ul cimerüçelärdän saqlanu, cimerüçegä üz qara eşen waq-töyäk itep bilgeläw mömkinlegen buldırmaw öçen.
Bit üzgärtkändä Bitne küzätep torası atlı tamğaqır açılğan bulsa, şul bit äğzäneñ saqtezmäsenä eläger.
Monnan tış, äğzälär üz köyläwlär bitendä mätenqır zurlığın üzgärtä ala.
Yaqlanğan bitlär
Täwge Bit kük qayber bitlär yaqlanğan bula, wä alarnı idäräçelär genä üzgärtä ala. Andıy bit başında Üzgärtü urınına Bit çığanağı ğına bar, yäğni ul “Uqu-Öçen-Genä” ısulı belän kürsätelä. Yaqlanğan bit üzgärtäse kilä ikän, üzgärtü turında uylarnı anıñ bäxäs bitendä qaldırırğa bula, yaqlanğan bit üzgärtä alğan keşe alarnı uqır da, wä kileşkän bulsa, bitkä üzgärtmälärne kerter.
Şulay uq qara
Üzgärtü: Bit başlaw | Mäqälä isemnäre | Bit üzgärtü | Wikiläşterü | Mäten bizäw | Sıltama | Räsem | Cädwäl | İnterwiki | Wikiara bäy | Maxsus bilge | Formul | Mäqälä bülekläre | Üzgärmälär | Töpçeklär | Soñğı üzgärtülär
Kiñäşlär: Yärdäm:Töslär | İsem yazılışı | Şäp mäqälä yasaw


text:
İşğal etilgen Qırımda cumhuriyet sağlıq saqlav nazirligi yolbaşçısınıñ birinci muavini Ablâmit Ziyatdinov işten boşatıldı. Bunı sentâbr 11-de Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov bildirdi, – dep haber ete Qırım «akimiyetiniñ» «ruporı» «Krıminform» saytı.
Bunı Aksönov Rusiye prezidentiniñ mesleatçısı İgor Levitin ve Qırım işleri boyunca nazir muavini Andrey Sokolovğa Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ avalelerini yerine ketirüv boyunca maruzasını seslendirir eken, ayttı.
Onıñ bildirgenine köre, raqiplik siyaseti komiteti qanun bozuluvı, em de vekâletli şahıslarnıñ emek nizamını bozğanlarını qayd etti.
Aksönovnıñ qayd etkenine köre, işbu areketlerge alâqası olğan adamlar da cezasını alacaqlar.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ fikirince, Qırımnı işğalden qurtaruv meselesiniñ al etilmesi sozulmamaq kerek. Bunı o yanvar 12-de Ukrainada çetel devletleriniñ elçileri ile olıp keçken körüşüvde ayttı, dep bildire devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti.
«Prezident Qırım meselesiniñ sozulması mümkün degil dep, yarımadanı işğalden qurtarmaq içün halqara bir mehanizm şekillendirilmesi müim olğanını qayd etti», – dep aytıla beyanatta.
Poroşenkonıñ bildirgenine köre, Ukraina «Minsk añlaşmalarına sadıq qala».
Petro Poroşenko yarımadanı işğalden qurtarmaq içün halqara bir mehanizm şekillendirilmesi müim olğanını qayd etti
«Rusiye Minskte bir elinen barışıq vesiqalarını imzalap, ekinci elinen – Ukrainanıñ Debaltsevo şeerini qanğa boğa. Halqara basqı olmasa, Rusiye toqtamaycaq. Moskva cenk baltasını taşlağanına qadar ve qomşularınıñ mustaqilligini ürmet etmege başlağanına qadar basqı devam etmeli», – dep ayttı Poroşenko. O, Donbassta halqara nezaret olmaq kerek, dep qayd etti.
Ukraina Yuqarı Radası vaqınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi resmiy şekilde ilân etti. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımayıp, bir sıra iqtisadiy ceza kirsettiler. Rusiye işğalni red etip, oña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklenmesi» ayta.
Ukrainanıñ şarqında cenk uruşları 2014 senesi aprel ayından itibaren devam ete. Bu müddet içinde, Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ malümatına köre, anda 9 biñden ziyade insan elâk oldı.
Ukraina ve Ğarp Rusiyeni Donbasstaki Rusiyege qoltutqan bölücilerge yardım etkeninen qabaatlay. Moskva bu qabaatlarnı red etip, Donbassta Rusiye arbiyleri yoq, amma «göñülliler» bar, dep bildire.


text:
Qıtaydıñ eñ joğarı Wlttıq kongresiniñ twraqtı komiteti bir kün bwrın mälimdeme jasap, XIII kezekti Halıqtıq s'ezdiñ 5 naurızda, eldiñ ortalıq qalası B..
VVS aqparattıq agenttigi jürgizgen zertteudiñ nätijesi Auğanstan jeriniñ 70 payızına "Taliban" äskeri tobı üstemdik jürgizip otırğanın körsetti. Auğan..
Qarjı instituttarın qwru jäne olardıñ jwmıs isteui üşin aldağı üş jılda byudjetten jıl sayın 20 mlrd teñge bölinedi. Bwl turalı "Astana" Halıqaralıq ..
Wlıbritaniyanıñ prem'er-ministri Tereza Mey keşe Qıtay ortalıq qalası Beyjiñde resmi saparın bastadı. Onıñ saparınıñ bastı maqsatı Wlıbritaniya men Qı..
Türkiya Katarda ornalasqan äskeri bazasındağı qwrlıq äskerine qosımşa äue jäne teñiz äskeri küşterin jetkizudi josparlap otır. Türkiyanıñ Katardağı el..


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ reisi Vladimir Groysman mart 19-da Birleşken Milletler Teşkilâtı ve Avropa birligine Donbassta barıştırıcı missiyanı kirsetmek muracaatı aqqında qararnı imzaladı, dep haber ete parlamentniñ matbuat hızmeti.
Mart 17-de halq deputatları prezidentniñ BMT Havfsızlıq şurası ve Avropa Birliginiñ Şurasına memlekette barışıq ve telükesizlikni saqlap qalmaq içün halqara tedbirlerniñ başlanması aqqında qarar leyhasına qoltuttılar.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ (RNBO) bunıñnen bağlı qararını işke tüşürecek buyruqnı imzaladı.
RNBO qararına binaen, Ukrainada barıştırıcı missiyanıñ açılması aqqında muracaat Ukraina milliy telükesizligini temin etmek, Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ bazı rayonlarındaki zıddiyetni al etmek, Minsk añlaşmalarını yerine ketirmek maqsadı ile qabul etildi.


text:
Sentâbr 2-de saba Özbekistan ükümeti ilân etti ki, devlet prezidenti İslam Karimov insulttan soñ pek ağır alda buluna. Beyanat «Halq sözü» resmiy gazetasında derc etildi.
Beyanatqa binaen, Karimov avgust 24-te hastahanege ketirildi ve soñki künler devamında onıñ alı «pek yaramaylaştı, ekimler onıñ soñ derece ağır olğanını saya».
«Ürmetli vatandaşlar, teren qaar-qasevet ile bildiremiz ki, soñki kün içinde Prezidentimizniñ sağlığı birden yaramaylaştı ve ekimler onıñ alı soñ derece ağır olğanını ayta», – dep qayd etile özbek ükümetiniñ beyanatında.
Sentâbr 1-de Özbekistannıñ 25-ci Mustaqillik kününe bağışlanğan bayram merasimlerinde 78 yaşındaki Karimov iştirak etmedi.
Resmiy tasdıqlanmağan bazı beyanatlarda qayd etilgen edi ki, Karimov avgust 29-da vefat etti. Bu öşeklerge sentâbr 1-de yañı beyanatlar qoşuldı ki, Karimovnıñ tuvğan şeeri Samarkand merkezinde soqaqlar merkeziy meydanda temizlik ve qurucılıq işleri içün qapatıldı.


text:
«Ural-dağı» yırnıñ müellifi Ali Aliyev kederli türküni tuvğan toprağından quvulıp, sürgünlikte bulunğan vaqıtta yazdı. Tamam şu yır içün daa bir qaç yılğa Sibiriyanıñ uzaq köylerinden birine sürgün etildi.
«Dayanılmaycaq şaraitlerde, yat yerde, keder ve facia, ağır iş, ümütsizliknen tolu yaşayış, tuvğan topraqtın ayırıluv…Zorbalıq ve adaletsizlikke qarşı narazılıq, bunıñ episi türküde yer aldı», – dep ayta o.
1944 senesi Ali qartbaba 10 yaşında, anası ve tatasınen Suvdağ civarında yaşay edi. Babası, köyniñ erkekleri kibi cebede edi. Mayıs 18-niñ sabasını şimdi de pek yahşı hatırlay – olarnıñ qapusını qaqıp, uyattılar, askerler tışarığa çıqmağa talap ettiler. Yanlarına alğan şeylerden «biraz un, baqla, anası da Qurannı yüzbezge sarıp aldı», dep hatırlay qart. Tahminen bir kilometr cayav ketip, mektep meydanına çıqtılar, anda qırımtatar köydeşlerini topladılar. Anda, mayısnıñ sıcaq küneşi tübünde qartlarnı, qadın ve balalarnı aqşamğa qadar tuttılar. Atta, kenefke yibermediler, aş-suv bermediler.
Qardaşımnıñ şu künleri derecesi bar edi. Asker, o yaramay olğanını körip, anasına yaqınlaştı ve oña ne oldı dep soradı. Anam, hasta olğanını ayttı. Oña ap ketirmege istedi, amma zabit ruhset bermedi, ne zaman «geberecegi» farqı yoq olğanını ayttı: şu an ya da bir saatten soñ», – közyaşlarını zornen tutıp, dey Ali qartbaba.
Yolculıq uzun ve dayanılmaycaq kibi körüne edi. Evelden mal taşığan vagonlar qırımtatarlar içün bir qaç ayğa ev oldılar. «Vagonımızğa yüklü qadınnı 6-7 yaşlarında qızçığınen oturttılar. O doğurıp başladı. Doğdı, balası da yahşı edi. Bir köyde toqtadıq, askerler kelip, onı çıqardılar. Üstü başı sılaq, balası da sılaq, ağlay», – dep hatırlay qart.
Ğarip qadınnıñ taqdiri ale daa belgisiz. «Ale daa bilmeyim onıñnen ne oldı. Çıqarıp, bir yerde taşlağandırlar. O qadar aşalama, deşet. Bunı yapmaq mümkünmi?!» – özüni tutalmay dey qartbaba.
Qırım.Aqiqatnıñ subetdeşi emin, qırımtatarlarnıñ sürgünligi – stalin rejiminiñ insaniyetlikke qarşı yapqan cinayetidir. «Köyümizde 300 qoranta bar edi. Köyümizde öyle bir şey olsa edi, nemseler emiş…Nemseler yoq edi! Közüme baqıp tüküre bilesiñiz. Amma, bu 100% yalan. Halqımız nemselernen iş tutmadı, halqımız satqın degil edi. Mahkemesiz, taqiqatsız qabaatladılar!»
Ali qartbaba 84 yaşında. Cenkten soñraki açlıq, vatan içün küreşni başından keçirip, 20 yıl evelsi o vatanğa avdet etti, soñra, tuvğan toprağında büyük qıyınlıqlarnen yerleşti. Amma, erkek ale daa, bir avuç tuvğan topraqnı körgen anasınıñ közyaşlarını unutıp olamay. Qadınğa, vatanğa avdet etmege qısmet olmadı, o yat ilde keçindi.
«Men oña bir torba topraq ketirgende o dua etip, ağlap başladı. Men oña baqtım da, bu közyaşlar ne içün aqa, dep tüşündim. Babam cebede küreşe edi, anam onı bekley edi. Men bunı iç bir zaman ne Sovet Birligine, ne de Rusiyege afu etmem. Başğışlamam! İç bir zaman!».
Tuvğan Qırım toprağındaki vaqialarnı Ali Aliyev işğal kibi adlay. «Bugün biz endi Rusiyedemiz, nege quvanayım? Aytalar ki, Putin reabilitatsiya yapqan eken, bu aqlanuv qayda? Ne içün halqımnı ale daa aşalaylar? Allah bunı yapqanlarnı cezalasın!Halqımız medeniyetli, terbiyeli. Er vaqıt sabır etmege tırışamız, amma onıñ soñu da bar. Halqımnıñ közüne baqıp, tükürmege mümkünmi? Ne qadar daa mümkün?».


text:
Vaşingtonda Atlantik şurasınıñ toplaşuvında çıqışta bulunıp, Biden Rusiyeniñ halqara topluluğı ile işbirligi er bir tarafnıñ merağında olacağını qayd etti. O şunı da qayd etti ki, Rusiye şimdiki printsiplerni ürmet etip ve qaidelerge boysunıp, halqara toplulığına qoşuluvından fayda köre bilecek. AQŞ endi qaç kere Rusiyeni yönelişni deñiştirip, Ukrainada olğan vaziyetni eksiltmege çağırğan edi.
Prezident muavini AQŞ prezidenti Barak Obama iyün ayında Lehistannı ziyaret etecegini bildirdi. Obama Brüsselde «G7» sammitinde iştirak etecek ve ittifaqdaşlarnıñ Normandiyağa tüşkeniniñ 70 yıllıq munasebeti ile Frenkistanğa baracaq ola.


text:
Bunı öz Facebook saifesinde ukrain pianinocı Pavlo Gintov yazdı.
«Aqşam musafirhanege qaytqanda, olar insan taqımına rastkeldiler, mında belli rejissör ve «imza qoyğan» Stanislav Govoruhinni tanıdılar. Valentina New Yorkta «imza qoyğan»larnıñ telükesi olaraq belli oldı – o, Georgiyev ve Spivakovnıñ ziyaretlerine qarşı narazılıq numayışlarını teşkil etken edi. Govoruhinni tanıdı, yanına kelip selâmlaştı ve rejissör mezkür mektüpke ne sebepten imza qoyğan edi degen sualni berdi. Govoruhin cevap bermedi, amma Valânıñ sualini rejissörnıñ maiyeti begenmedi. «Faşist», «deağa böyle munasebet kösterilmey», «Qırım er vaqıt rusiyeli edi» degen ibareler ile söz çartışması başladı», – dep yazdı Gintov.
Onıñ sözlerine köre, bunıñ ile iş bitmedi.
«Valâ bir insanda belli aktör Fedor Dobronravovnı tanıdı, işte, o, Genanı boğazından tuttı, daa ekisi onı yerge tüşürip, urmağa başladı. Valâ qarışmağa tırıştı, o da şamar aşadı: qırılğan parmaq – medeniyet erbapları ile körüşüvniñ fiyatı», – dep yaza ukrain pianinocısı.
Onıñ bergen malümatına köre, ücüm köstergenlerniñ sayısı 7 insan edi, ve eger de bunı körgen adam politsiyanı çağırmasa edi, vaziyet nasıl bitecegi belli degil.
«Politsiya belli musafir ile halqara davağa çevirile bilecek problemlerden qurtarılmağa istey. Polis hadimleri dava iştirakçileriniñ sözlerini yazıp aldı, kimseni yaqalamadılar ve «meseleni çezecekmiz» dep vade ettiler, – yaza Gintov. – Valâ öz ikâyesini nevbetteki sözler ile bitirdi: «Çastımızğa, medeniy insanlarnı rastketirdik…».
Ukraina çalğıcısı qırılğan parmaq ve gematomalar ile fotolarnı da yerleştirdi.
Al-azırda Govoruhin Tallinde «Acayip devirniñ soñu» serlevalı filmni çıqara, mında baş rollerinden birisini Dobronravov icra ete.
Mart ayında 85 Rusiye medeniyet ve sanat erbabı «Rusiye medeniyet erbapları – Prezidentniñ Ukraina ve Qırım boyunca mevamına qol tutuvı ile» mektübini imzalağan edi.
Olarnıñ arasında: aktörlar Aleksey Batalov, Sergey Bezrukov, Mihail Boyarskiy, Vasiliy Lanovoy, yırcı Oleg Gazmanov, pianinocı Denis Matsuyev, dirijör Yuriy Başmet ve Vladimir Spivakov, kinorejissörlar Fedor Bondarçuk ve Pavel Lungin, aktör ve kinorejissör Stanislav Govoruhin, Estrada Teatriniñ reberi Gennadiy Hazanov, A. P. Çehova adına MHT bediiy reberi Oleg Tabakov, Zurab Tsereteli ve digerleri.


text:
Gazprom Ukraina aşa gaz cibärüne kimetmäkçe
Şirkät Moldovağa cibärelgän gaznıñ ber öleşeneñ Ukrainada "utırıp qaluın" belderä
Rusiyä ênergetika şirkäte Gazprom Moldovağa cibärelgän tabiğıy gaznıñ ber öleşeneñ Ukrainada qaluı açıqlanuın belderde. Bu xaqta yasalğan belderüdä Moldova için Sudja noqtasınnan cibärelgän zäñgär yağulıq külämeneñ Ukrainadan Moldovağa kergänennän kübräk buluı äytelä. “Ukraina aşa Moldova öçen qudırıluçı tranzit gazdağı tigezsezlek däwam itsä, Gazprom 28nçe noyabr’dä Sudja noqtasınnan yağulıq cibärüne kimetä başlayaçaq” dip kisätä şirkät.
Belderüdä xäzer Gazpromnıñ Sudjadan kön sayın 42,9 kubometr tabiğıy gaz cibärelüe citkerelä.
Ukraina Awrupağa kitüçe Rusiyä gazınıñ öçtän beren qudıruçı “Soxranovka” noqtasınnan qabul itüne tuqtattı. Şunnan soñ yağulıq barı Sudja aşa cibärelä başladı.
Bäyläneşle xäbärlär
Rusiyäneñ milliardları Ukrainanı torğızu öçen totılaçaq
Awrupa Berlege ilneñ tuñdırılğan aktivların tartıp alırğa uylıy
Rusiyä aşlaması töyälgän berençe köymä yulğa çıqtı
Qara diñgez aşlıq koridorı kileşüeneñ yañartıluınnan soñ Rusiyäneñ aşlama töyälgän berençe köymäse Niderland portınnan xäräkät itte


text:
Cenk areketleri keçken Donbassta dekabr 6-da boyevikler «Grad», minaatıcı ve toplarnı qullanıp, ATO quvetleri ve mesken yerlergen 58 kere ateş açqan ediler. Bunı ATO matbuat merkezi Facebook saifesinde bildirdi.
Qayd etkenlerine köre, ukrain askerlerine qarşı çıqqan boyevikler «halqara gumanitar uquq qaidelerine körmemezlikke uralar».
Berilgen malümatqa köre, dekabr 6-da Rusiyeden Ukrainanıñ şarqiy regionlarına tahminen 120 dane arbiy tehnika ketirildi. Bunı RNBO Malümat analitik merkeziniñ reber muavini Vladimir Polevoy brifingde bildirdi.


text:
Kyivniñ şeer yolbaşçısı Vitaliy Kliçko şeerniñ eki rayonında raketa tüşti, dep bildirdi.
«Paytaht Rusiye terroristleriniñ ücümleri altında buluna! Raketalar şeerniñ merkezinde (Şevçenko rayonında) ve Solomen rayonındaki obyektlerge ücüm etti. Ava telükesi ve telüke devam ete», – dep yazdı o, Telegram kanalında. Kliçko, acele bir şey olmasa, paytaht ve şeer civarlarınıñ sakinlerini şeerge çıqmamağa çağırdı.
Şeer yolbaşçısınıñ malümatına köre, Kyivniñ merkeziy soqaqlarını uquq qoruyıcılar qapattı, qurtaruv hızmetleri çalışa.
Ukrayına prezidenti Volodımır Zelenskıy Kiyvge qarşı Rusiye raketa ücümleriniñ aqibetlerini aydınlattı.
Vitaliy Kliçko paytahtnıñ merkezinde – Şevçenko rayonında bir qaç patlav aqqında bildirdi.
Kyiv, Hmelnıtskıy, Lviv ve Ternopil vilâyetleriniñ akimiyeti ava mudafaası çalışa, dep bildirdi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Bunı Segodnâ.ua neşirine Meclisniñ uquqiy bölük reberi Teyfuk Gafarov bildirdi.
«Meclis bunıñnen oğraşmadı. Kimler rey bermege ketti ve qaç adam – haberimiz yoq», – dedi Gafarov.
Onıñ aytqanına köre, adamlarnıñ havsızlığını bir kimse kefil etip olamay, şunıñ içün Meclis bu meselelernen oğraşmadı.
Hatırlatamız, Ukraina Prezidenti saylavlarında Qırımdan kelgen onlarnen qırımtatarlar Herson vilâyetiniñ Novoalekseyevka qasabasında rey berdi. Saylav bölügine gençlerden ğayrı, esli başlı adamlar da keldi.
Hatırlatamız, bugün Ukraina vatandaşları memleket prezidentini saylaylar. Saylav bölükleri saat 8-de açıldı ve saat 20-de qapatılacaq.
Ukraina prezidenti vazifesine 17 adam namzet kösterdi. Esas raqipler Pötr Poroşenko ve "Batkivşçina" firqasınıñ lideri Yuliya Timoşenko oldılar.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı («Avropa birdemligi» fraktsiyası) Mustafa Cemilev öz doğğan kününde noyabrniñ 13-nde online körüşüv keçirmege niyetlene.
Cemilevniñ resmiy Facebook saifesinde berilgen malümatqa köre, böyle körüşüvni koronavirus pandemiyası şaraitlerinde 77 yaşını tebriklemek istegen er kes qoşulsın dep teşkil etmege qarar alındı.
«Mustafa ağanı şahsen tebriklemek istegen bir çoq insan onnen nasıl körüşeceklerini aytmamıznı istey. Ne yazıq ki, bu yıl, COVID-19 şaraitlerinde, şahsiy subet formatında dost körüşüvleri bile imkânsız körüne. Lâkin zemaneviy tehnologiyalar sayesinde Mustafa ağanen ZOOM-körüşüvini keçirmege planlaştıramız, vatandaş, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar diasporasınıñ vekilleri, farqlı memleketlerde yaşağan aq qorçalayıcılarnıñ online tebriklemeleri mümkün olacaq», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgenine köre, ZOOM-körüşüvi noyabrniñ 13-nde Kyiv saatınen 14:00-da başlanacaq. Körüşüvge qoşulmaq içün evelden qayd olmaq kerek.
Noyabrniñ 13-nde Mustafa Cemilev 77 yaşını tolduracaq. Soñki altı yıldan berli o, Qırımğa kirip olamay. Qırım işğalinden soñ Rusiye yarımadağa kirişini yasaqladı. Yasaq 2019 senesi aprelniñ 19-nda bitti, lâkin Cemilev kene de Qırımğa qaytıp olamay.
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Kyivniñ Dnepr rayon mahkemesi iyülniñ 9-nda devlet hainliginde qabaatlanğan Qırımnıñ sabıq Rusiye sağlıq naziri Petr Mihalçevskiyni SİZOdan ev apsine yiberdi. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Bunı advokatı Valentin Rıbin rica etken edi. O, iyünniñ 25-nde Ukraina Anayasa mahkemesi devlet hainliginde qabaatlanğanlar tek eñ büyük sıñırlav tedbiri – nezaret tutuvnı – lâğu etti, dep qayd etti.
Advokatnıñ bildirgenine köre, SİZO tışında onıñ müvekkili «şaatlarğa basqı yapıp olamaz», çünki olar mahkemede endi malümat bergen ediler.
Prokurorlar Roman Muraçev ve Yevgeniy Komarovskiy Mihalçevsiyniñ SİZOdan çıqarılmasına qarşı çıqtı. Olar sabıq nazirniñ işğal etilgen Qırımda mal-mülki ve bağları bar, dep ayttılar, qabaatlav tarafınıñ fikirince, o, Rusiye ilhaq etken yarımadada saqlana bile.
Taraflarnı diñlegen Miroslava Marçenko yolbaşçılığında qadılar kollegiyası imaye muracaatını tolusınen qanaatlendirmege qarar aldı. Qararnıñ sebebi nege esaslana – belli degil, qararnıñ tek teşkiliy qısmı oquldı. Oña köre, Mihalçevskiy pasportlarını teslim etip, elektron bilezlikni taqmalı.
2018 senesi yanvarniñ 8-nden berli Petr Mihalçevskiy apiste bulunğan edi: başta Herson SİZOsından tutulğan edi, yazda onı Kyiv izolâtorına avuştırğanlar. Keçken sene iyün ayında sabıq nazirniñ davası boyunca tahqiqat yekünlengen edi.
Petr Mihalçevskiy 2014 senesi fevralniñ 27-nden iyünniñ 10-na qadar Rusiye kontrolindeki ükümette Qırım sağlıq naziri olğan edi.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturasınıñ fikirince, o, Ukraina Ceza kodeksiniñ 110-uncı maddesi (topraq bütünligine qast etüv) ve 111-inci maddesi (devlet hainligi) boyunca cinayet işledi.
Mihalçevskiy sağlıq naziri olıp çalışqanını tasdıqlay, amma bunı devlet hainligi dep saymay. O, QMC Yuqarı Radası onı Ukraina qanunlarına köre sayladı, dep qayd ete.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ruslan Zeytullayevniñ imayesi bergen ekspert, şaat ve diger şahıslarnıñ sorğuğa çekmek muracaatını red etti. Bunı Qırım advokatı Emil Kürbedinov aprel 14-de Facebookta yazdı.
«Mahkeme oturışında mahkeme Ruslan Zeytullayevni baqqa acele yardım ekimini bile sorğuğa çekti! Faqat mahkeme imayeniñ ekspert, şaat ve diger şahıslarnı sorğuğa çekmek muracaatını red etti. Bugün mahkeme farqlı erkânda keçirilgen keçken mahkeme oturışınıñ protokolını seslendirmege bermedi!», – dep yazdı advokat.
Aprel 14-de Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesine «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ruslan Zeytullayevge acele yardım çağırıldı. Advokat Emil Kürbedinovnıñ bildirgenine köre, Ruslan Zeytullayev 10 kün açlıq tutıp, 6 kilogramm azdı ve ayaqta turıp laf etip olamay.
Ruslan Zeytullayev aprel 4-de Rostov-na-Donu şeerinde Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesiniñ toplaşuvında müddetsiz açlıq tutacağını ilân etti. O, Rusiye tarafına bir sıra talapbını seslendirdi: qırımtatarlarnı «terrorizm» ve «ekstremizm» maddeleri boyunca taqip etmemek, Ukraina TİN temsilcilerini oña muvaqqat apiske yibermege ve Aqyarlı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» başqa mabüslerini azat etmege talap etti.
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi, 2016 senesi sentâbr 7 künü Zeytullayevni «terroristik cemiyette iştirak etkeninde» qabaatlı tanıdı ve oña 7 yıl apis cezasını berdi. Rusiye prokuraturası Rusiye Aliy mahkemeniñ bu qararına itiraz bildirdi ve dava, tekrar baqılmaq içün, kene de Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesine yollanıldı. Taqiqat organları, Zeytullayevnıñ terroristik cemiyet iştirakçisi degil de, teşkilâtçı olaraq tanılğanını istey. Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ böyle maddesi, eñ azından 15 yıl ve atta ömürlik apis cezasına ketirmek mümkün.


text:
«Biz halqara cemaatını memleketimizde havfsızılq ve fikirdeşlikniñ pekitilmesi ketişatına qıymet kesmege, Rusiye teşviqiy yalanına qulaq asmamaq ve istilâcını toqtatmaq ve ukrain halqınıñ mayıs 25 künü rey berüv aqqını bozmaq içün imkân bermemege çağıramız», – dedi Sergeyev cuma künü New York BMT ştab-kvartirasında keçirilgen matbuat konferentsiya devamında.
Onıñ sözlerine köre, Rusiye «Ukrainada vaziyetni kerginleştirmege devam ete».
Ukraina diplomatı tüşüne ki, Rusiye tarafından prezident saylavları künü ukrain sıñırında keçirilgen arbiy talimler «Ukraina şarqında vaziyetni kerginleştirmek içün ve ukrain halqına zulum etmek içün devamlı ıntıluvıdır».
«Ukrainada vatandaşlıq cenki yoq. Ukrainliliyer arasında cenk yoq, tışqı kirişüv ve vaziyetniñ kerginlşetirilmesi içün Ukrainada terroristik taqımlarınıñ destegi bar. Ukrainlilerniñ şarqiy Ukrainada terroristlerge qarşı küreşidir», – dedi Sergeyev.
Onıñ sözlerine köre, Ukraina mayıs 15 kününiñ saylavlarından soñ Rusiye prezidenti aytıp keçken yañı ukrain organları ile işbirlikniñ amelge keçmesini bekley.
«Soñki ayları Ukraina ve Rusiye arasında olıp keçken munasebetlerden soñ biz sözlerge degil, areketlerge inanamız. Eger de Puin bunı açıq-aydın sürette aytsa, saylavlardan soñ areketlerni bekleymiz»,– dedi Sergeyev.
«Ukrainağa ve qomşumız ile munasebetimizge stabilligini ketirgen saylavlar bizge mıtlaqa kerekler», – dedi BMT Ukraina daimiy temsilcisi, dep haber ete Liga.net.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin «Cenübiy federal okrug aqqında» fermannı imzaladı, bu okrugnıñ içine işğal etilgen Qırımnı kirsetti. Böyleliknen, 2014 senesi yarımadanıñ işğalinden soñ teşkil etilgen Rusiyede Qırım federal okrugı yoq etildi.
Vesiqada aytılğanına köre, böyle qarar «devlet ükümeti federal okrugları faaliyetiniñ effektivligini arttırmaq maqsadınen» qabul etildi.
«Cenübiy federal okrugnı ve Qırım federal okrugını Cenübiy federal okrugğa deñiştirmek. Ustinov Vladimir Vasilyeviçni, onıñ eda etken vazifesinden boşatıp, Rusiye Federatsiyası prezidentiniñ Cenübiy federal okrugında vekâletli temsilcisi vazifesine tayinlemek», – dep aytıla fermanda.
Bunen beraber, Rusiye Federatsiyası ükümetine işbu fermannıñ işke tüşürilmesi boyunca kerekli tedbirlerni teşkil etmek, aktlarnı işbu fermanğa uyğan şekilge ketirmek avale etildi.
Rusiye Federatsiyası prezidentiniñ memuriyeti yolbaşçısına Rusiye prezidentiniñ vekâletli temsilcisiniñ apparatınıñ terkibi ve ştat miqdarını belgilemek avale etildi.
Böyle etip, fermanğa binaen, yañı tizilgen Cenübiy okrugğa Adıgeya Cumhuriyeti (Adıgeya), Kalmıkiya Cumhuriyeti, Qırım, Krasnodar ülkesi, Astrahan vilâyeti, Volgograd vilâyeti, Rostov vilâyeti, Aqyar kirdi.
Bundan da ğayrı, iyül 28-de Putin öz fermanınen işğal etilgen Aqyar gubernatorı Sergey Menaylonı istifağa çıqardı ve onı Sibir federal okrugına vekâletli temsilci vazifesine tayinledi. Menâylo yerine vaqtınca Dmitriy Ovsânnikov belgilendi.
Putinniñ diger fermanına binaen, yarımada işğal etilgen soñ Rusiye prezidentiniñ Qırımda vekâletli temsilcisi vazifesinde bulunğan Oleg Belaventsev Şimaliy Qavqaz federal okrugında prezidentniñ vekâletli temsilcisi olaraq tayinlendi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Soltüstik Koreya halqı aşarşılıq qaupinde qaldı. Bwl turalı BWW-nıñ arnayı ekspertteri dabıl qağuda. Eldegi BWW-nıñ adam qwqığı jönindegi bayandamaşıs..
Seysenbi, 12 qazanda astananıñ äkimşilik sotı tirkelmegen Dempartiyanıñ wstalğan 8 belsendiniñ törteuine ärqaysısına 14,5 mıñ teñge ayıppwl saldı. Ola..
Qazaqstanda inflyaciya qañtar-qırküyek aralığındağı toğız ayda 8,9%-ğa jetti. Wlttıq bank jıl soñında 8,5%-dan asırmauğa uäde berip otır. Biraq sarapş..
Londondağı ICE birjasında jeltoqsan ayına arnalğan Brent markalı mwnaydıñ f'yuçers qwnı üş jıldan beri alğaş märte barreline 84,06 dollarğa belgilendi..
Bügin, 7 qazanda astanadağı apellyaciya sotı «Astana LRT jobasındağı aqşa jımqıru isi» boyınşa şıqqan ükimniñ küşin joyıp, prokuraturağa qaytardı. Bwl..


text:
Somali
Somali (somal. Soomaaliya, arab الصومال es-Sumal) — Shıǵıs Afrikadaǵı mámleket. Tolıq rásmiy atı Somali Federativlik Respublikası (somal. Jamhuuriyadda Federaalka ee Soomaaliya, arab جمهورية الصومال الاتحادية) dep júritiledi. Azamatlar urısı hám ayırıwshılardıń iskerligi nátiyjesinde Somali uzaq waqıt dawamında mámleket sıpatında ámelde bolıwdı toqtattı hám bólinip ketti. 2012-jıl 1-avgustda Mogadishoda Konstituciyalıq Assambleya Somalidi federaciya retinde belgileytuǵın waqıtsha konstituciyanı qabılladı. Mámleket 1960-jıl 20-sentyabrden BMSh aǵzası.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qorqalar ki, yarımadadaki çoq aerodromı baqımsız qalacaq. Bu aqta 2016-2020 seneleri Qırımda vatandaş aviatsiyası inkişafı boyunca «yol haritası» merasimleri planınıñ ömürge keçirilmesi meseleleri boyunca toplaşuvda söz yürsetildi. Bu aqta Kremlge boysunğan yarımada ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırım territoriyasında çoq aerodrom bar. Uçaq alanları – bu pek çoq maliye talap etken infrastruktura inşaatlarıdır, ve olarnıñ baqımsız qalmasını istemez edik», – dep ayttı toplaşuv devamında Ava naqliyesi Federal agentliginiñ reisi Aleksandr Neradko.
O, Qırımda Ulyanovsk vatandaş aviatsiyası institutınıñ filialını teşkil etmege teklif etti.
Moskva tarafından tayinlengen yarımada yolbaşçısı Sergey Aksönov, Qırım uçucılarnıñ azırlanılması boyunca vazifelerni, bu cümleden, Rusiye Federatsiyası Sanayı nazirligi ve Mudafaa nazirligi qoyğan vazifelerni becereceginden emin olğanını bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ arbiyleri gumanitar yardım ketirgen Ukraina kolonnası Melitopol tarafından Zaporijjâ vilâyetine keçmege tırışqanda onı toqtatıp, tahliye içün avtobuslarnı alğanlar. Bu aqta Zaporijjâ vilâyeti arbiy memuriyetiniñ yolbaşçısı Aleksandr Staruh bildirdi.
«Melitopol şeerine gumanitar yardımnen ketken avtobuslar kolonnası aqqında malümat. Olarnı tahliye etilgen insanlarnen bekledik. Aydavcılarğa bir avtobusqa minip, keri qaytmağa aytıldı. Qalğan avtobuslarnı raşistler musadere etti», – dep haber etti Staruh.
Rusiye Federatsiyasınıñ ordusı tarafından musadere etilgen tahliye naqliyatı aqqında malümatnı Melitopol şeer yolbaşçısı İvan Fedrov da tasdıqlay. Onıñ qayd etkenine köre, naqliyattan ğayrı, Rusiye arbiyleri ağır hastalar içün ilâc, aş ve gigiyena vastaları olğan bütün gumanitar yükni de topladı.
Aprelniñ 7-nde Zaporijjâdan Melitopolge gumanitar kolonna yollanıldı. Zaporijjâ vilâyetiniñ arbiy memuriyeti bildirgenine köre, anda qaytqanda Melitopol sakinlerini tahliye etecek doquz avtobus bar edi.
Ukrainağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Mesken rayonlarğa top, çoqlu ateş sistemaları ve ballistik raketalar vastasınen ateş açıla. Rusiye ordusınıñ zırhlı tehnikası Kyiv ve Rusiye sıñırına yaqın bir qaç vilâyet merkezini sarıp almağa tırışa.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Rusiye Federatsyasınıñ Devlet Şurası soñki zamanlarda ala bilecegi eñ müşkül sıñırlav qanunnı qabul etti.
İyülniñ 1nde RF Devlet Şurası «Şahsiy bilgiler» aqta qanunına deñişmelerni birinci oquvda qabul etip, bir afta keçmeden, iyulniñ 4nde ekinci ve soñki olğan üçünci oquvlarda onı tasdiqlap tolusınen qabul etti.
O deñişmelerge köre 2016 sentabrniñ 1-den Rusie vatandaşlarnıñ şahsiy malümatını çetelde olğan bilgi serverinde yerleşmesi yasaq etilecek.
Bu ne manağa kele? Rusiye vatandaşına ait er bir bilgi yalıñız Rusiye içinde yerleşken servelerde saqlap qalmaq mumkün.
Kelimeniñ qanuniy tarifine köre: «Şahsiy bilgiler olaraq, ya tam doğru ya bir vasta ile belli bir ya da belli olacaq bir tabiy şahısqa (yani şahsiy bilgiler subyektine) bağlı er bir malümat sayıla;» (152-FQ, 3 maq., 1 p.)
Olsun poçta adresi ve telefon numarası, ad-soyad, sağlıqqa bağlı türlü bilgiler, ve ya olsun İnternette şahsiy akkauntları, çetel vizlar almasına zarur malümatlar, tranzaktsiyalar, bank esaplarınıñ numaraları, şahsiy tanıtuv numarası, doğma tarihı ya da pasport bilgileri - bularnıñ episini artıq yalıñız Rusie territoriyasında saqlap qalmaq mumkün. İnternetke kirsetken malümat da bu cumleden.
Online servislerde ve forumlarda regestre etmek çoqusı alda mümkün olmayacaq, çünki birinciden akkaunt Rusiye vatandaşlarınıñ birine ait olacaq, ekinciden, akkaunt verifikatsiyası zemaneviy usulları şahsiy bilgilerge muhtaclar. Esasen İnternetnen bağlı areketlerniñ çoqusı artıq yapılamaz.
Rusie vatandaşı böyle areketlerden marum etilecek:
Çetelden bir türlü sımarışlar ve alış-verişler
facebookmı olsun, Googlemı olsun bir türlü halqara içtimaiy ağ qullanması,
AdSence kibi servislerniñ bir türlü qullanması
Bir türlü aviabilet sımarışı
Çetelge bir türlü vizalar yapılması
Umumdünya para berüv sistemaları vastasınen bir türlü tranzaktsiya
Musafirhaneni bron etmesi
Bir türlü çetel hosterlerinen añlaşmalar yapılması
Özüni bildirmek şart etken er türlü yabancı servisler
Bir türlü VPN
Bir türlü çeteldeki şahsiy serverler
Bir türlü Android Play Market ve AppStore kibi servisler
Başqa çare - halqara kompaniyaları öz serverlerini Rusiyede yerleştirip RF vatandaşlarınıñ şahsiy bilgilerni de şe serverlerge keçirmesidir. Ondan ğayrı, qanunnıñ deñişmelerine köre serverler qayerde olğanını akimiyetke bildirmek şart oldı. Qullanıcılar aqqında bilgilerni, devlet hadimlerine kerek olsa açıqlamaq da şart ola. İşte, üzerimizde qara bulutlar asılı tura.
Bu qaidelerni bozğanlarnıñ cedveli tüzilecek. Roskomnadzor qararına köre, mahkemesiz tizilmesiniñ büyük ihtimalı bar. «Cinaetçiler» çeşit sanktsiyalarğa oğrarlar, meselâ saytlarınıñ IP adresi qara cedvelge kirsetilip ban etilecek.
Bu deñişmeler Rusiyedeki aman-aman bütün İnternet biznesini sıñırlayacaq.
Qanunnı bozğan saytlarnıñ episi yasaq etilmesi mümkün
Rusiyede çalışqan halqara şirketlerge basqı olaraq, olarnı er daqiqa qara cedvelge kirsete bilecekler.
Neticede, rusiyelilerni dünya İnternetinden kesip ayıracaqlar. Hatta bir avto ve ya programmanı ögrenmek içün yardım forumında regestre etmege bir türlü çare olmaycaq.
Rusiye vatandaşlarınıñ ayatlarını tolusınen muafaza etme areketleri ile, şubesis ki, apokaliptik, bir çoq fantastik romanlarda tasvir etilgen stsenaryonı amelge keçireler. O romanlarğa köre, insan ömüri akimiyet tarafından kontrol etilecek.
Asan Emir-Sale, Qırımlı bloger
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Gudzon qoltıǵı
Gudzon qoltıǵı — Kanada aymaǵındaǵı, Arqa muz okeanınıń qurǵaqlıq ishkerisindegi teńizi. Shıǵısda Gudzon buǵazı arqalı Atlantika okeanı, arqada buǵazlar arqalı Arqa muz okeanı menen tutasqan. Aymaǵı 848 mıń km2. Ortasha tereńligi 112 m, eń tereń jeri 258 m. Hawanıń ortasha temperaturası yanvarda —22° den —31° ge shekem, iyulda +5° den +15° ge shekem; suw oktyabrdan iyulǵa shekem muzlaydı. Shorlıǵı 23, 0—30, 5%. Suw hár yarım sutkada 7-9 m ge kóterilip-tómenlep turadı. Balıq hám tyulen awlanadı. Tiykarǵı portları: Cherchill, Port-Nelson. Gudzon qoltıǵın inglis teńizshi sayaxatshısı G. Gudzon 1610-jılda ashqan hám onıń atı menen atalǵan.


text:
Herson vilâyetindeki Geniçeskke insan aqlarını muzakere etmek içün sabıq siyasiy mabus, Ukraina tışqı işler naziriniñ mesleatçısı Gennadiy Afanasyev kelmege planlaştıra.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Geniçesk rayonınıñ devlet memuriyetiniñ yolbaşçı muavini, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Gülnara Bekirova bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, dekabr 20-de fevqulâde vaziyetlerde insan aqları ve havfsızlığı meselelerine dair tögerek masanıñ keçirilmesi planlaştırıla.
Tögerek masanıñ programmasına binaen, Afanasyev insan aqlarınıñ qorçalanmasını añlatacaq. Pılıp Orlık demokratiya institutınıñ eksperti Natalya Belitser de qoşulacaq.
Tedbirni Geniçesk rayonınıñ devlet memuriyeti ve Qırımtatar Milliy Meclisi teşkil eteler.
Herson vilâyeti Qırım yarımadası ile yaqın. Esas Ukrainağa baqqanda eñ çoq qırımtatarı Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında otura.
Rusiyede Gennadiy Afanasyev Qırımda terrorist cemiyetiniñ qurulması ile qabaatlanıp, 2015 senesi yedi yılğa qadar mahküm etilgen edi. Gennadiy Afanasyev ve daa bir ukrain Yuriy SOloşenko Ukrainağa 2016 senesi iyün 14-de qayttılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aslı qırımtatar ukrain yırcısı Camala «Yevrovideniye-2016» halqara yır yarışında Ukrainadan çıqışta bulunmaq içün milliy seçüvde iştirak etecek ola.
Bunı Camala içtimaiy ağlarda bildirdi.
«Televizion efirniñ çerçivesinde «1944» yırımnı taqdim etecek. Onı bıltır yazdım, menim içün timsaliy bir yırdır. Qartanamnıñ ailemiz ve qırımtatar halqımız ile 1944 senesi olğan facia aqqında ikâyesinden ilhamdır», – yazdı Camala Facebookta.
«Dedem cebede edi, şunıñ içün onı ve balalarnı qorçalap olamadı. Er kesni mal vagonlarına yüklep, bir qaç afta devamında Orta Asiyağa alıp kettiler. Bu insaniyetsiz şaraitlerge dayanıp olamağan ve açlıq ve suvsızlıqtan vefat etkenlerni yol boyu trenden atıp kete ediler. Qartanam da anda qızlarından birisini ğayıp etti. Menim içün bu şahsiy yır, em devletimizde, em tışında yaşağan insanlarnıñ bu ikâye aqqında haberdar olmasını isteymi», – dey o.
Ukrainada milliy seçüv yarım finalları fevral 6 ve 13 künleri keçirecek, final – fevral 21-de. Neticede Ukrainanı «Yevrovideniye-2016» temsil etecek artistniñ adı belli olacaq.


text:
AQŞ biligi H'yustondağı Qıtay elşiligin jabudı talap etti jäne bwl üşin 72 sağat uaqıt berdi. Osınıñ aldında ğana AQŞ qıtaylıq hakerler koronavirusqa ..
COVID-19 infekciyası köbine tömengi tınıs joldarına äser etedi jäne virus jwqtırğan nauqastardıñ 20%-ına juığında ökpege dendep enedi. Al jağdayı öte ..
Şveciya Qoğamdıq densaulıq saqtau agenttigi koronavirustıñ taralu qaupiniñ artuına baylanıstı 3 türli scenariy wsındı. Qwjat gipotezağa negizdelgen. B..
Qıtay aldağı 72 sağat işinde H'yuston qalasındağı bas konsuldığın jabuı tiis. AQŞ biligi osınday talap qoydı. Bwl turalı Associated Press agenttigi AQ..
Europalıq Odaq Ortalıq Aziya elderine koronaviruspen küresuge kömektespek. Odaq ökilderiniñ aytuınşa, joba boyınşa bastı kömek Qazaqstanğa bağıttaladı..


text:
Mayısnıñ 18-nde Hersonda karantin şaraitlerinde telükesizlik tedbirlerine riayet etip, qırımtatar sürgünliginiñ qurbanları añıldı. İnsanlar hatıra taşına çeçek ketirip dua etti, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Hersonda qırımtatarlarğa qol tutmaq içün şeer akimiyeti ve milliy azlıq vekilleri keldi.
«Tedbir 9:00-dan 12:00-ğa qadar tertip etildi, insanlar bir yerde toplaşmasın ve er kes kelip elâk olğanlarnı añsın istedik. Şunıñ içün vaqıt belgilendi. İnsanlar kelip, dua oquycaq ve çeçek qoyacaqlar. Bu facia tesir etmegen iç bir qırımtatarı yoqtır. Tünevin ev arhivlerinde babamnıñ yazısını taptım. O adise-vaqialarnı «canlandırdım». Qorantada 12 insandan tek ekisi sağ qalğanını tarif etken edi», – dep bildirdi jurnalistlerge Herson şeer meclisiniñ reisi İbragim Suleymanov.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy qırımtatar halqı genotsidiniñ yılında Rusiye işğal etken Qırım yarımadasınıñ Ukraina kontroline, qırımtatarlarnıñ ise tuvğan evlerine qaytacağına ümüt etkenini bildirdi.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada qırımtatar halqı ile birdemlik aftası başlana – «Bir acı. Bir tarih». O, qırımtatar halqı genotsidiniñ yılına bağışlanğan bir sıra aq qorçalayıcı ve media leyhasından ibarettir.
Qırımnıñ Qurman qasabasında mayısnıñ 18-nde qırımtatar milliy areketiniñ faalleri genotsid qurbanlarını añdı: hatıra taşına çeçek qoyıp, dua oqudılar. Tedbir Rusiye quvetçileriniñ nezareti altında keçti.
Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ milletlerara munasebetler Devlet komiteti bildirgenine köre, qırımtatar sürgünliginiñ yılına bağışlanğan er yıllıq «Qalbiñde ateş yaq» aktsiyası bu yıl koronavirus pandemiyası sebebinde online yapılacaq. Qırımnıñ Rusiye akimiyeti, COVID-19 sebebinden bütün sanitar normalarına riayet etip, hatıra abidelerine çeçekler qoyulacaq, dep bildirdi.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
«Şübesiz, dialog kerek. Şu cümleden, Rusiye ile. Lâkin bizim dialogımıznıñ neticesi olmaq kerek. Rusiye Ukraina sıñırlarından ordularını çekmese, Rusiye Federatsiyası ile yahşı bir munasebetler olmaycaq. Qırım azat etilmese. Rusiye yalıñız Ukrainağa qarşı degil de, diger qomşu devletlerine qarşı halqara uquq temel printsipleri ve Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ esaslarını bozğan istilâiy laflar ve siyasetini toqtatmasa», – dep ayttı o.
Lubkivskiy barışıq tiklemek içün halqara iş ortaqlarını Kremlge siyaset ve iqtisadiyat ceetinden tesir etmege çağırdı.
Bazarertesi künü, mayıs 26-da, Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov Ukrainada olıp keçken prezident saylavlarını izaatlar eken, Qırımnıñ Ukraina terkibine keri qaytarılması aqqında laf da yoq, dep bildirdi.


text:
Ukrayina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Dmıtro Lubinets Rusiye esirliginde olğan ukrayin arbiylerine açlıq çektirgenlerni bildirdi.
"Ballarnıñ arıqlağanı atta fotolarda körüne. Tasavur etiñiz ki, bugün men 63 kilo azıp-tozıp qalğan kişinen qonuştım. O birisi kün 70 kilo azğan adamnen qonuştım. Bu siyrek alar degil, er keske açlıq çektirdiler. Bugün 160 sm boyu olğan öglan 26 kilo azdı", - dedi ombudsman.
Onıñ sözlerine köre, Ukrayina ombudsmanı ofisi rusiye esirliginde olğan aman-aman episi ukrayin arbiyleri iskencelerge oğratılğanını qayd ete.
"Men olarnen birinci künü Çernigiv vilâyetinde laf ettim, anda biz 200 ukrayin esirini aldıq... Ballarımıznıñ bulunğan üç yerini artıq ziyaret ettik. Aman-aman episi ukrayin arbiyleri iskencelerge oğratılğanını qayd etemiz. Bu halqara cinayet mahkemesi içün kerek olacaq", - dedi Lubinets.
Ukrayına prezidentiniñ ofis yolbaşçısı Andriy Yermaknıñ gece bildirgenine köre, Ukrayına 215 arbiyini Rusiye esirliginden qaytardı. Onıñ aytqanına köre, 108-i – «Azov» polkunıñ askerleri.
Berilgen malümatqa köre, azat etilgen 124 imayeci zabit ola, 89-ı – adiy asker ve çavuş.
Fevralniñ 24-nden berli eñ büyük deñişim oldı, dep bildirdi Ukrayına ştabı. Azat etilgen imayecilerni reabilitatsiya, uyğunlaştıruv ve tedaviylev bekley.
Ukrayına prezidentiniñ ofis yolbaşçısı Andriy Yermak sentâbrniñ 22-ne keçer gecesi Ukrayına 215 arbiyini Rusiye esirliginden qaytardı, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, 108-i – «Azov» askerleri.
Kyiv Moskvağa Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ kumı Viktor Medvedçuknı, umumen 55 rusiyeli esirni berdi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Rusiye, sentâbrniñ 7-sinde azat etilgen ukrain deñizcilerge, öz territoriyasına kirişni yasaqlamadı. Bunı sentâbr 18-inde Qırım.Aqiqatqa deñizcilerniñ advokatı Nikolay Polozov aytıp berdi.
"Deñizcilerge qarşı böyle qararlar çıqarılmadı ve çıqarılmaycaq, çünki olar alâ daa Rusiyede tahqiq etilgen cinaiy davağa köre qabaatlanğan sayılalar. Demek bu saçma: sözde adamlar mahkeme talabına kelmeliler, başqa taarftan, olarğa kiriş yasaqlanğan. Onıñ içün matbuattaki malümat kerçekke uymay", - dedi Polozov.
Bundan evel advokat Dmitriy Dinzege esaslanıp, Gromadske radio, Rusiye. Ukraina-Rusiye almaşuvı neticeinde azat etilgen, 35 ukrainge öz territoriyasına kirişni yasaq etti, dep haber etken edi.
"Men bellesem, bu yasaq er keske aittir. Er kesni bazağa kirsettiler, bu avtomatik şekilde yapıla. Bütün esaplarnı tevqif eteler, bütün bu adamlarnı taqip eteler ve nezaret eteler", - dedi Dinze.
Ukrainanıñ azat etilgen vatandaşlarınıñ Rusiyege kiriş yasağı aqqında Rusiye akimiyetiniñ resmiy beyanatı olmadı.
Daa evel Nikolay Polozov, Rusiyede, sentâbr 7-sinde Rusiye-Ulkraina mabüsler almaşuvı neticesinde azat etilgen ukrain deñizcilerniñ cinaiy davasınıñ tahqiqatını toqtatmadılar, dep bildirgen edi.
Sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye arasında tutulğanlarnı deñişim kerçekleştirildi. 35 ukrainalı ile uçaq «Borıspil» Kyiv ava limanında qondı.
Oleğ Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.


text:
Ukraina baş naziriniñ muavini, Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri naziri Oleksiy Reznikov Litvaniya Tış işler naziri Gabrielüs Landsbergis ile Qırımnıñ işğalden azat etilüvini ve “Qırım platforması”nı muzakere etti. Bunı Reintegratsiya nazirliginiñ matbuat hızmeti haber ete.
Oleksiy Reznikov Litvaniya TİN başına “Keçüv devriniñ devlet siyaseti aqqındaki” Ukraina qanun leyhasınıñ esas printsipleri aqqında aytıp berdi.
“Eñ esası, Qırımnıñ ve Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ ayrı bölgeleri işğalden azat etilgen soñ biz bir devlet olaraq ne ve nasıl yapmaq kerek olğanımız aqqında milliy dilognı başladıq. Elbette ki, saylavlar, amnistiya ve mesüliyet, birleştirme meseleleri ve digerleri ayrı bir qanunen çezilmeli”, – dedi Reznikov.
Onıñ bildirgenine köre, qanun leyhasınıñ ilk metini 160 respondentke, şu cümleden türlü memleketlerniñ elçiliklerini yollanğan.
Bundan ğayrı Oleksiy Reznikov Litvaniyanıñ “Qırım platforması”nda faal iştirak etmesine ümüt etkenini bildirgen.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba ve Litvaniya zenaatdaşı Gabrielius Landsbergis fevralniñ 23-nde Kyivdeki matbuat konferentsiyasında Vilnüs ve Kyiv «Qırım platformasını» ve Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı uzatuv imkânlarını muzakere ettiler.
Ukrainanıñ Çeh Cumhuriyeti elçisi Yevğen Perebiynis, Ukraina akimiyetiniñ teşebbüsinen Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığınıñ quruluvı «dünyağa Avropanıñ merkezinde topraqnıñ bir qısmı işğal etilgenini» hatırlatacaq, dep qayd etti.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 21-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Aqmescitte iyülniñ 19-da aqşam qavehane, tükân yerleştirilmesi ve ofis binalarınıñ qurulması içün berilgen topraq damartılarını qullanma meseleleri boyunca cemaat diñlevleri olıp keçti. Sakinlerniñ narazılığı Salğır özeninden 35 metr mesafedeki yalı kenarında maşina turağınıñ qurucılıq ğayesinen bağlı, dep bildire «Qırım haber agentligi».
«Aqmescitliler şeer memuriyetinen yañı «Naberejnıy» ticaret-ofis merkezi ve Naberejnaya 28A adresi boyunca onıñ maşina turaqlarınıñ qurulması mevzusında bir qarar kelmedi. Obyekt 16 qatlı bina ve şeer amamı arasında yerleşecek. Qurucılıq leyhasına köre, qavehane ve maşina turaqları olacaq 14 qatlı yañı bina Salğır özeninden 35 metr mesafede aman-aman 10 biñ metr kârede yerleşip, Suvorov obası adlı tarihiy yerine yaqın olacaq», – dep haber ete neşir.
Qurucı vekiliniñ bildirgenine köre, ticaret merkezi mümkün olğan turaq yerleriniñ sayısından ziyadesini quracaq
Aqmescit sakinleri qarşı çıqtı – Rusiye qanunları özenlerniñ suvları baqılğan alanlarda açıq maşina turaqlarını qurmağa yasaqlay.
Şeer sakinleri meseleni baqmamağa talap etti, lâkin Aqmescit memuriyetiniñ Rusiye yolbaşçısı Gennadiy Baharev diñlevlerni devam ettirdi.
Diñlevlerde iştirak etkenlerniñ aman-aman 50 fayızı narazılıq bildirip, toplaşuv salonını terk etti. Qalğan iştirakçiler rey bergen soñ davalı mesele çezildi.
Qurucı bir de bir izaat bermey.
Aynı künü «Aktivnıy Simferopol» areketiniñ temsilcileri Kreml kontrol etken Aqmescit memuriyeti ve şeer şurasına işanmağanını bildirip, yerli akimiyetten bir sıra şey talap etti. Şu cümleden cemaat ve şeer qurucılığı şuralarını dağıtmağa talap etildi. Faaller iyülniñ 22-de piketke çıqacağını bildirdiler.


text:
Mamıq xan
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Mamıq xan (?-1498/1499), Seber xanzadäse, Qazan xanı (1495-1496). Seber xanı İbaqnıñ enese. Ağası üterelgännän soñ (1495), Tömän töbägennän quılıp, üzenä turılıqlı Tömän olısı suğışçıları häm Nuğay ğäskäre belän Qazanğa kilä, başında qaraçıbäk Qolmöxämmäd torğan aqsöyäklär törkeme yärdämendä xanlıq täxeten yawlap ala (1495). Cirle bäk-türälärneñ iregen qısrıqlawı oşamağaç, Mamıq xannı Qazannan qualar. 1498 yılda bertuğanı Ağalaq belän bergäläp qabat Qazanğa yaw belän kilä, ciñelä. Üzara köräş-bäreleşlär barışında hälâq bula.


text:
Bügin mwsılman jwrtı qasietti Ramazan ayınıñ alğaşqı künin bastadı. Qazaqstan Respublikası QMDB şeşimimen, biılğı oraza uaqıtı bekitildi.
Ramazan – mwsılman küntizbesindegi toğızınşı ay. Bwl ayda mwsılman qauımı oraza twtadı. Oraza twtudı 624 jılı Mwhammed payğambar (s.ğ.s.) belgilep ketken. Şariğat boyınşa oraza twtu – tañ säriden kün batqanğa deyin tamaq pen sudan nemese basqa da erikti dünielerde erkin türde bas tartu.
Oraza – mwsılmanğa berilgen bes parızdıñ üşinşisi. Oraza twtu Qasietti Qwran Kärimniñ ayattarında jazılğan. Sonday-aq, bwl ayda pitir men zeket beru mwsılmanğa parız bolmaq. Oraza uaqıtında mwsılmandar sadaqa berip, auızaşar wyımdastıradı. QMDB wsınğan mälimet boyınşa biılğı Ramazan ayında beriletin pitir sadaqa mölşeri jan basına 300 teñge bolıp bekitilgen.
Osı orayda, Qazaqtimes.kz aqparattıq saytı da, barlıq qazaqstandıqtardı on eki aydıñ swltanı Ramazan ayınıñ bastaluımen qwttıqtaydı. Qasietti ayda wstağan orazalarıñız qabıl bolsın!


text:
Valter Rubi – tamırı Amerikada olğan, yeudi asıllı, em de Büyük Vaşington musulman-yeudi forumınıñ başlığıdır. Bu teşkilât yalıñız AQŞ içindeki muacir cemaatları arasında dialog qurmaqnen oğraşmayıp, aynı zamanda qırımtatarlarğa da qol tuta. Valter qırımtatar halqı aqqında nasıl bilgenini, onı bu adamlarğa yardım etmege neler mecbur etkenini ve Qoşma Ştatlardan qırımtatarlarnıñ taqdirine nasıl etip tesir etmek mümkün olğanını ikâye etti.
Valter Qırımğa birinci kere 2004 senesinde ukrainalı apayı Tatyananen beraber keldi. Ondan soñ o, anda muntazam surette qatnay edi.
Amerikalı: «Men o yerni o qadar sevdim ki, atta bir arada anda ev almaq fikri aqlıma keldi. Men Qırımnıñ em tarihını, em de tabiatını begendim», – dep hatırlay.
2008 senesinde Valter, Qırımdaki yeudi cemaatınen alâqa qurdı. Aynı zamanda o, Nyü-Yorkta qurulğan ve Amerika yeudileri ile AQŞnıñ diger azlıqları ve cemaatları ve bu cümleden musulmanları arasında alâqalar qurmağa yardım etken «Etnoslarara qarşılıqlı añlaşma fondu» ile iş birligi yapmağa başladı. Daa soñra bunı Avropada da yapıp başladılar.
2010 senesinde Kyivde yeudi-musulman munasebetlerine bağışlanğan konferentsiya ötkerildi. Anda qırımtatar cemaatınıñ da bir vekili bar edi. Valter Rubi onen ortaq programını yapıp başlağanlarını ikâye ete.
Musulmanlarnen yeudilerniñ bir-birini qorçalağanları ve beraberlikte tecavuzğa qarşı turğanlarınıñ örnegini köstermek pek emiyetli ediValter Rubi
«Program yalıñız bayramlar ötkerilmekten ibaret olmayıp, aynı zamanda em yeudiler, em de qırımtatarlarğa qarşı yapılğan cinayetler ve tecavuzkâr areketlerine qarşı eki cemaat tarafından umumiy bir cevap işlep çıqmaqtan ibaret edi. Er eki grup da nefretten kelip çıqqan pek çoq ücümlerge oğrağanını, biledirsiz. Musulmanlarnen yeudilerniñ bir-birini qorçalağanları ve beraberlikte tecavuzğa qarşı turğanlarınıñ örnegini köstermek pek emiyetli edi», – dep añlattı Rubi.
2010 senesinde Aqmescitte amerikalı, Mustafa Cemilevnen körüşti. Valterniñ aytqanına köre, o, bu körüşüvden pek büyük tesir aldı. 2010 senesinde olar fikirdeşlerinen birlikte Parijde bir konferentsiya teşkil etip, anda em Qırım yeudi cemaatınıñ vekillerini, em de qırımtatarlarnı davet ettiler. Emekdaşlıq yarımadanıñ 2014 senesindeki ilhaqına qadar devam etti.
Menim içün bu, bir şok oldı. Sovetler vaqtında yeudiler rus ya da sovet vatanperverleri olğanını hatırlamayımValter Rubi
«Ondan soñ, daa evel qırımtatarlarğa o qadar yaqın olğan Aqmescitteki yeudi cemaatınıñ vekillerinden ekseriyeti olardan uzaqlaştı. Yeudiler arasında pek çoq kişi Rusiyege qol tuttı. Bir cesür ravvin ğarp matbuatında totalitar devlette yaşamaq istemegenini söylegende onıñ cemaatı oña Qırımdan ketmekni tevsiye etti. O, ev-barqını taşlap, qorantasınen beraber Qırımdan Avropağa qaçmağa mecbur oldı. Lâkin soydaşlarından pek çoqu ilhaqnı hoşnutlıq ile qabul etti. Doğrusını aytsam, menim içün bu, bir şok oldı. Sovetler vaqtında yeudilerniñ özüni rus ya da sovet vatanperverleri olaraq tüşüngenlerini iç de hatırlamayım. Demek ki, vaziyet deñişti», – dep qayd ete amerikalı.
Faqat qırımtatarlar Amerika fondunen iş birligi yapmağa devam ettiler. Valter Rubi de qırımtatar halqına yardım etmekni devam etti – bu sefer Amerika paytahtından:
Bu kiçik halq öz tili ve medeniyetini saqlamağa tırışqanından ayrette qaldımValter Rubi
«Men qırımtatarlarnıñ tarihını, hususan 1944 senesinde sürgün etilip, neticede sürgün etilgenlerniñ 46%-ı bir çaresiz elâk olğanını daa yahşı ögrengen soñ bu meni şaşırttı. Ondan ğayrı özüm de pek çoq azap körgen bir halqnıñ vekili olam. Ve aynı devlet – Rusiye tarafından bunıñ bir daa yapıla bileceginiñ telükesi peyda olğanda men çette turıp olamadım. Bu kiçik halq öz tili ve medeniyetini saqlamağa tırışqanından ayrette qaldım. Elbette, olarğa yardım etmek içün qolumdan kelgenimni yapa edim».
«Men bütün kontaktlarnı saqlap qaldım, ve 2016 senesiniñ baarinde fondumız qırımtatar halqınıñ eki liderini Vaşingtonğa davet etti. Tamam o vaqıtta Qırımda Meclisniñ areketini vaqtınca toqtatmaq qararı alınğan edi. Men musafirlerimizni Amerikanıñ bazı siyasetçileri, Kongress azaları ve yerli musulman ve yeudi cemaatlarınıñ liderlerine taqdim ettim. Olar mında qol tutuv tapa bildiler. Lâkin bu daa AQŞnıñ sabıq memuriyeti vaqtında olğan edi», – dep hatırlay Valter.
2016 senesiniñ yazında Etnoslarara qarşılıqlı añlaşma fondu qırımtatar balaları içün para toplama kampaniyasını teşkil etti. Ondan soñ Rubi Büyük Vaşington musulman-yeudi forumını meydanğa ketirdi. O bugün de qırımtatar faaliyetçileri ile munasebetlerini devam ettire ve AQŞta musulmanlar ile yeudiler arasında alâqalarnıñ qurulmasına yardım ete.
Faaliyetçiniñ aytqanına köre, bütün qorqularğa rağmen, o qadar farqlı gruplarğa ait olğan insanlarğa bir tilge kelmek pek de qıyın olmadı:
Mevcut olğan añlaşmazlıqlarğa bile baqmadan, AQŞta musulmanlar ile yeudiler arasındaki munasebetler bayağı eyileştiValter Rubi
«Cemaatlar arasındaki munasebetler şaşılacaq derecede muvafaqiyet ile ilerilep başladılar. Belki de muacirler, em de etnik ve diniy azlıqlar bir-birine beñzer problemler ile qarşılaşqanları içündir. Bu halqlarnıñ dini ve ananelerinde pek çoq ortaq noqtalar bar olğanı ortağa çıqtı. Filistinde vaziyet bayağı keskinleşkenine bile baqmadan, soñki on yıl içinde AQŞta musulmanlar ile yeudiler arasındaki munasebetler bayağı eyileşti. Elbette, bu, olar olıp keçken vaqialarğa aynı köznen baqalar degen añlamğa kelmey. Lâkin mevcut olğan añlaşmazlıqlarğa bile baqmadan, olar yaşağan ülkelerinde bir-birinen normal iş munasebetleriniñ qurulması ne qadar emiyetli olğanını pek yahşı añlaylar. Şimdi eki cemaat bir-birine yardım ete ve, elbette ki, bir-birini duşman saymay».


text:
İşğal etilgen Qırımda keçken künü koronavirus diagnozı tasdıqlanğan üç kişi vefat etti. Bu aqta mayısnıñ 18-nde koronavirus ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında Rusiye kontrolindeki Qırım baş nazir muavini Yelena Romanovskaya bildirdi.
«(Mayısnıñ 18-i – QA) sabasına dört hasta ağır alda buluna. Üçü oksigen ala ve bir hasta invaziv olmağan aqcigerlerni suniy avalandıruv cihazına bağlı. Ne yazıq ki, keçken künü üç hastamız vefat etti, umumen doquz koronavirus hastası vefat etti. 39 senesi ve 45 senesi doğğan qadınlar ve artıq qorquzğan bir şey – 68 senesi doğğan hasta», – dep tarif etti Romanovskaya.
Onıñ qayd etkenine köre, vefat etkenlerniñ «bir sıra hronik hastalığı bar edi», eki taraflı pnevmoniya oldı, koronavirus yuqunçı ise «hastalıqnı ağarlıştırdı».
«155 hastamız orta ağır alda hastahanede buluna ve eki hastanıñ alı bir qarar. 1919 insan tibbiy közetüv altında buluna, 997-si evde ve 244 insan hastahanede buluna. 678 observatorğa alındı, 21 boş yer bar», – dep qoştı Yelena Romanovskaya.
Hatırlatamız, mayısnıñ 17-nde Romanovskaya Qırımda ağır alda olğan sekiz kişi aqqında bildirdi.
Rusiye akimiyetiniñ bildirgenine köre, mayısnıñ 16-nda Aqyarda üç yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Böylece, şeerde koronavirus hastalarınıñ sayısı 138-ge arttı. 75 kişi tüzeldi, eki insan vefat etti.
Mayısnıñ 18-i sabasına işğal etilgen Qırımda keçken künü 13 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Böylece, Qırımda 294 koronavirus hastası qayd etildi. 24-ü çetelden, 30-ı qomşu Rusiye regionlarından keldi, 27 hasta Rusiyeden kelgenlernen alâqada olğan edi, 211 hasta laboratoriyada tasdıqlanğan hastalarnen alâqada oldı, 2 kişi sağlam insannıñ tedqiqi neticesinde qayd etildi. 104 insan tüzeldi.
Mayısnıñ 18-nden itibaren Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi lâğu etile, amma maska taquv rejimi qala.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
İyünniñ 23-nde Eski Qırımda olğan yol qazasında qırımtatar faali Server Karametov ve qırımtatar Enver Arabaciyev zarar kördiler. Bu aqta Facebookta qırımlı faaller haber bermekte.
Olarnıñ malümatına köre, al-azırda bu insanlar sağ alda sınıqlar sebebinden hastahanede bulunmaqtalar.
Qırımdaki Rusiye MÇS ve Rusiye İİN saytlarında şimdilik bu hususnen bağlı iç bir malümat yoq.
Qırımtatar faali Server Karametov 2017 senesi avgustnıñ 8-nde Aqmescitte qırımtatarlarnıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygozğa qol tutmaq maqsadınen keçirilgen bir kişilik piket sebebinden tutulğan edi.Oña qarşı eki dane memuriy protokol tüzüldi. Biri – «bir kişilik piket keçirüv qaideleri bozğanı», ekincisi – «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün edi.
Daa soñra Kreml nezareti altındaki Aqmescitniñ Demiryol rayon mahkemesi «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün Karametovğa 10 künlük memuriy tevqif cezası bergen edi.


text:
Olimp ← kиpe kaйTыpra
«Sälät-Olimp» sälätle balalar häm yaşlärgä östämä belem birügä, uku öçen uñaylı şartlar tudıruga yunälderelgän. Profille alannıñ uku-ukıtu programması 6 sägatle däreslärne küzallıy.
Alan yunäleşe kısalarında tübändäge däreslär häm master-klasslar uzdırıla:
- matematika;
- ingliz tele.
Proektnıñ eşçänlegendä Tatarstan Respublikasınıñ iñ köçle ukıtuçıları katnaşaçak. Balalarnı törledän-törle oçraşular, sport, küñel açu çaraları, turnirlar häm aralaşu künekmälären üsterügä yunältelgän ostaxanälär kötä.
Kızıklı uku-ukıtu programmasınnan tış balalar öçen şäxes formalaştıruga yunälderelgän icadi, sport, fänni-intellektual çaralar da tormışka aşırılaçak.
Baza fotosı
Bez sotsial çeltärlärdä:
-
Adilya Xalimowa
direktoradikhalimova@gmail.com
892740184 85
-
Leysan Nuriewa
ölkän äydamanleysan.nurieva22@mail.ru
89393876822


text:
Koronavirus pandemiyağa aynalğalı beri älemniñ köp elderinde, sonıñ işinde Qazaqstanda da virusqa qatıstı türli mifter payda bolıp, alıp-qaşpa sözder ..
Birikken Korol'dik Euroodaqpen kelisimşartqa kelu uaqıtın tejep otır. Bwl turalı Bryussel'de Odaqtıñ Brexit boyınşa bas mämilegeri Mişel' Barn'e mälim..
Büginge deyin tüp tamırı Qıtaydan bastalğan COVID-19 virusı 2 mln 892 mıñ adamğa jwğıp, 202 mıñ 500-ge tarta adamnıñ ajalına sebepker boldı. Älemniñ e..
Bügin Almatı oblısında koronavirustı tağı 13 adamnıñ jwqtırğanı belgili boldı. Olardıñ 9-ı İle audanınıñ, 3-eui – Qapşağay qalasınıñ twrğındarı bolsa,..
Europalıq odaq koronavirus pandemiyasınan keyin ekonomikanı qalpına keltiru üşin trillion qorın qwru turalı şeşimge keldi. EO köşbasşıları beynebaylan..


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye Ukraina ile yüksek seviyede muzakerelerge azır, dep bildirdi. Rusiye kütleviy haber vastaları haber etkenine köre, putin bu aqta fevralniñ 25-nde Qıtay lideri Si Tszinpin ile muzakerelerde ayttı.
Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov Rusiye Minskte Ukraina ile muzakere keçirecek eyyetni yollamağa azır, dep bildirdi. Onıñ erkânına Mudafaa nazirligi, İç işler nazirligi ve prezident memuriyetiniñ temsilcileri kire bile. Bu aqta TASS Rusiye devlet agentligi haber ete.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy video muracaatı vaqtında Putinni «insanlarnıñ ölmesini toqtatmaq içün muzakereler masasına» oturmağa çağırdı.
Ukrainada Rusiye ücüm etken soñ arbiy vaziyet ilân etildi. Fevralniñ 24-nde saba saat 5-te Rusiye prezidenti Vladimir Putin «DNR» ve «LNR» gruppirovkalarınıñ «muracaatından» soñ Donbasta «mahsus operatsiya» başlatqanını ilân etti.
Ücümge baqmadan, Kreml Ukrainanı işğal etmek niyetlerini red ete.
Rusiye resmiy müessileri ücümnen bağlı vaziyetni pek az izaatlay, Ukraina tarafınıñ ölgen ve esir alınğan Rusiye arbiyleri aqqında malümatına cevap bermey.
Fevralniñ 24-nde Kreml Vladimir Putinniñ Ukrainağa ücüm etüvniñ maqsadı «denatsifikatsiyası ve askersizleştirüvi» olğanına dair aytqanlarını tasdıqladı.
Ukraina İç işler nazirliginiñ malümatına köre, fevralniñ 25-nde saat 12.00-da uruşlar başlağanından 400-den çoq ateş qayd etildi.


text:
Rusiye ordusınıñ silânı teslim etip, sarıp alınğan ve bombardıman neticesinde aman-aman bütünley viran etilgen Mariupol şeerini teslim etmek talabına Ukraina akimiyeti red cevabını berdi.
Rusiye bazarertesi künü saba beşke qadar cevap bermege talap etti, şartlar qoyuldı — başta şeerni onı mudafaa etken Ukraina bölükleri, soñra silâsız adamlar da terk etecek.
«Ordu silânı teslim etmeycek ve şeerni terk etmeycek», — dep ayttı martnıñ 21-ne keçer gecesi Ukraina baş nazir muavini İrına Vereşçuk.
Onıñ bildirgenine köre, Ukraina akimiyeti Rusiye tarafından silâsız adamlarnı Mariupolden Zaporijjâğa tahliye etmek içün gumanitar ayatnı acele açmasını talap ete.
Eki aftadan berli Mariupol qamaçavda qala. Rusiye arbiyleri adiy sakinlerni yibermey ve gumanitar yardım konvoylarını kirsetmey. Şeerde ateş açıla: meskün rayonlar, mektep, hastahanelerge. Ateş neticesinde loqsahane ve silâsız insanlar saqlanğan Dramatik teatr yoq etildi. Cenkten evel 400 biñden çoq insan yaşağan Mariupolde gumanitar felâket bar. Şeer Rusiye içün strategik ceetten pek müim, olar işğal altındaki Qırımğa qara ayat yapacaq olalar.
Fevralniñ 24-nde saba saat 5-te Rusiye prezidenti Vladimir Putin «DNR» ve «LNR» gruppirovkalarınıñ «muracaatından» soñ Donbasta «mahsus operatsiya» başlatqanını ilân etti. Bundan soñ Kyiv, Harkiv, Odesa, Kramatorsk, Berdânskta patlav ve raketa darbeleri aqqında haber etildi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy umumiy seferberlik buyruğını imzaladı. Ğarp memleketleri Ukrainağa yapılğan ücüm sebebinden Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalarnı qullanıp başladı.
Doğrudan ücümge baqmadan, Kreml Ukraina işğali niyetini inkâr ete. Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire.
Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire. Başta Rusiye arbiyleri ölgenini inkâr ettiler. Amma fevralniñ 27-nde Rusiye Federatsiyası Mudafaa nazirliginiñ resmiy vekili İgor Konaşenkov Ukrainada ölgen ve yaralanğan Rusiye askerleri bar, dep ayttı. Sayısını aytmadı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: rukrymr.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım ükümetiniñ yolbaşçı muavini Mihail Şeremet iyün 26-da keçirilgen toplaşuvda ilân etti ki, salı-çarşenbe künlerine qadar sakinleri merkeziy suvnen teminlenmeden marum qalğan Eski Qırımğa Kriniçansk suv qorasından 5,5 kilomterni teşkil etken suv boruları qoyulacaq, kelecek bazarertesi kününe qadar ise, aynı böyle uzunlığında diger suv anbarından borular qoyulacaq.
İşbu tedbirler rusiyeli Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ Eski Qırımda merkeziy suvnen teminlenmeni yañıdan qurmaq avalesi çerçivesinde teşkil etildi. 10 biñ kişilik şeer endi bir ay devamında merkeziy suvnen teminlenme olmadan yaşay. Aynı vaziyet Aluşta rayonındaki Aşağı Şuma (Nijnâya Kutuzovka) köyünde. Bu yerge suv avto tsisternalarnen ketirile, amma ava sıcaq olğanından sebep ealige suv yetmey. Bu munasebetten suv taşığan maşnalarnıñ sayısını arttırmaq ve, kerek olsa, arbiy tehnikanı qullanmaq avale etildi.
2014 senesi Şarqiy Qırımda suvnen teminlenme meselesiniñ çezilmesi içün Rusiye Ğarbiy arbiy okrugı bölüginiñ suv boruları qoyuv bölükleri qullanılıp başladı. Olar muvaqqat 40 kilometrlik suv borularını qoydı, suv Prostornenskiy ve Nejenskiy suv qorası qavuşağından Şimaliy-Qırım kanalınıñ şarqiy pıtağına keçirile edi. O vaqıt askerler aynı böyle muvaqqat suv borularını Eski Qırımğa qomşu Kriniçki köyünden keçirdi. Bu ise, yerli ükümetniñ Şarqiy Qırımda suvnen teminlenme meselesi çezilgenini ilân etmesi içün sebep oldı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Ukraina yarımadağa Şimaliy-Qırım kanalında suv berilmesini toqtattı. Bu kanal vastasınen Ukraina Qırımnıñ suv ihtiyaclarınıñ 85 fayızını teminley edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Fevral 27 – mart 3 künleri Cenevrede keçecek BMT İnsan aqları Şurasınıñ 34-ci toplaşuvında Ukraina parlament vekilleri zapt etilgen Qırımda insan aqlarınıñ vaziyeti mezakere etmek içün tedbir keçirmege azırlanalar. Bunı Facebookta Ukraina Haber siyaseti nazirniñ birinci muavini Emine Ceppar haber etti.
Emine Ceppar: «Cemidan vesiqalarnen tolu! Qırım aqqında çetel oquyıcığa Qırımlı jurnalislerniñ taririnde ve «Territoriya Krım» mecmuasınıñ yardımı ile azırlanğan Qrım uydurmalar antologiyasından ğayrı, Qırım İnsan aqları taqımı ve Qırımtatar Maaliy Merkeziniñ esabat ve malümatlarını alıp ketem», – dep yazdı.
O yazdı ki, tedbirniñ iştirakçileri arasında Avropa Şurasınıñ Baş kâtibi Thorbjorn Jagland, BMT Yüksek komissarnıñ müavini Flavia Pansieri, Latviya (Edgar Rinkevich), Litva (Linas Linkevicius), Ukraina (Pavlo Klimkin) tışqı işler nazirileri olacaq. Körüşüvge Ukraina Parlament yolbaşçısınıñ birinci müavini İrina Geraşenko ve Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov kelmege niyetliler.
Qırım Rusiye nezaretine keçkeninen FSB yarımadada muntazam surette tintüvler keçire, jurnalist, faaller, cemaat erbapları sorğulana, qırımtatar vatandaşları yaqalana. Uquq qorçalayıcılar bunı «farqlı fikirlerge qarşı küreş» kibi köreler.
Avropa ve Avropa-Atlantik bütünleşme boyunca suallaerde Ukraina Baş naziriniñ muavini İvanna Klimpuş-Tsintsandzeniñ malümatına köre, fevral 25 kününe itibaren Qırımda işğalden başlap 12 insan vefat etti, 17 insan ğayıp oldı, 39 siyasiy mabusı oldı, olardan 10 mahkeme cezasını aldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Kremlge tabi olğan Qırım parlamentiniñ yolbaşçısı Vladimir Konstantinov iyülniñ 17-nde qırımtatar milliy areketniñ yetekçilerinden biri Ahtem Çiygozğa qarşı alıp barılğan davanıñ mahkeme oturışına kelmedi. Bunı Radio Svobodanıñ Qırımdaki muhbiri haber ete.
Moskvanıñ nezaretindeki Qırım Yuqarı mahakemesiniñ vekilleri, Konstantinovnıñ sorğusı bu afta yapılacağını ayta, amma tam kününi bildirmey.
Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov dey ki, Çiygoznıñ özü kelecek afta sorğu esnasında ifadelerini seslendirecek. Bundan soñ teneffüs ilân etilip, dava taraflarına munaqaşa azırlıqları içün vaqıt berilecek. Tartışmalar ise, bese-belli, avgustnıñ ekinci aftasında ötkerilecek.
Kreml kontrol etken işğal altındaki Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi iyünniñ 22-de Ahtem Çiygoznıñ apiste yatma müddetini üç ayğa – oktâbrniñ 8-ne qadar uzattı. Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
İyülniñ 7-nde saba «Qırım birdemliginiñ» faalleri Bağçasaray rayonında yaşağan qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvler aqqında bildirdi. Daa soñra yarımadanıñ farqlı rayonlarında bir qaç tintüv keçirilgeni belli oldı.
Faallerniñ malümatına köre, tintüvler saba erte Jeleznodorojnoye köyünde Sufyanov Alim ve Süyür Taş (Belokamennoye) köyünde Hayretdinov Seyrannıñ evinde başlandı. Soñra Qırımnıñ diger rayonlarında da qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvler aqqında haber etildi: Büyük Onlar qasabasında Emil Ziyadinov, Aqmescit rayonında İsmet İbragimov, Aluştada Alim Sufyanovnıñ evinde.
Tintüv sebepleri belli degil, Qırımnıñ Rusiye quvet müessiseleri vaziyetni izaatlamay. Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
Rusiye işğal etken Qırımda insan aqlarını bozmağa devam eteler, işkence ve söz serbestliginiñ sıñırlanması qullanıla, dep bildirdi iyülniñ 2-nde BM insan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bachelet. Rusiyeni işğal etilgen Qırımda taqiplerni toqtatmasına çağıralar.
2014 senesiniñ Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ mustaqil jurnalist, vatandaş faali, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Aqyar medeniyet müessiseleriniñ reberliginde kadr deñişmeleri ola.
Tavriya Hersonesi müzey qoruğı temsilcisiniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgen malümatına köre, qoruq müdiri Larisa Sedikova öz vazifesinden boşatıla, amma ilim boyunca müdir muavini vazifesine qaytıp, müzeyde çalışmağa devam ete. O, bu vazifeni müessiseniñ müdiri vazifesine tayinlengeninden evel eda etken edi.
Şimdiki vaqıtta Hersones müdiri vazifesini kim eda etecegi daa belli degil.
«Şimdiki vaqıtta müdirniñ vazifesinden boşatılmasınıñ sebepleri ve aqibetleri aqqında çoq fikir ve tahminler bar, amma olarnıñ iç biri resmiy olaraq belgilenmedi», – dep ayttı Hersones temsilcisi.
Bundan da ğayrı, iyün 8-de Aqyarnıñ mudafaa ve azat etilmesi müzeyiniñ müdiri Aleksandr Rudometov öz isteginen vazifesinden boşatılmaq içün ariza yazdı.
Bu mesele boyunca müessise hadimleriniñ izaatı alınmadı. Aqyardaki «ForPost» haber portalınıñ malümatına köre, müdir vazifesine yaqında Volgograd şeerinden kelgen «Stalingrad uruşı» müzeyiniñ sabıq müdiri Nikolay Musiyenko tayinlendi.
Öz arizasına izaat berip, Rudometov onı bu vazifeden «boşatılmağa mecbur etekenlerini» bildirdi, ve şimdiki vaqıtta medeniy müessiseler müdirlerini «devletniñ qıtaiy tarafından kelgen adamlarğa» deñiştirgenlerini qayd etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kiyevde faaller Ervin İbragimov ve Qırımda zorbalıqnen ğayıp olğan diger ukrainler ve qırımtatarlarğa destek olaraq aktsiya teşkil etti. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, tahminen 20 kişi Rusiye Federatsiyasınıñ Ukrainadaki elçiligine «Ervin qayda?» şiarınen levhalarnen keldi.
Arasında Qırım SOS cemaat teşebbüsi, Qırımtatar Milliy Meclisi temsilcileri, Rusiyede sabıq siyasiy mabus, qırımlı Gennadiy Afanasyev olğan uquq qoruyıcılar öz çıqışlarında Rusiyeni Qırımda adamlarnıñ zorbalıqnen ğayıp olmasını taqiq etmege çağırdı.
Aktsiya iştirakçileriniñ fikrince, bu meselege halqara cemaatçılıqnıñ diqqatını celp etmek kerek.
Aktsiya soñunda onıñ iştirakçileri levhalarnı elçilik qorasına taqtı. Bina qapalı edi, yanında turğan levhaçıq ise, bu yerde qurucılıq işleri alıp barılğanını bildire.
Ervin İbragimovnıñ hırsızlanması aqqında 2016 senesi mayıs 24-te haber peyda oldı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresi ğayıp olğan Qırım sakinini qıdırmağa başlağanını bildirgen edi.
Bağçasarayda hırsızlanğan Ervin İbragimovnıñ soy-sopları onıñ qaytarılması içün 1 million ruble bereceklerini ilân etti.
Rusiyege boysunğan işğal etilgen Qırımnıñ prokurorı Natalya Poklonskaya hırsızlanmanıñ üç ola bilecek sebebini ayttı: para almaq maqsadınen hırsızlav, İbragimovnıñ ticariy faaliyeti ve «Qırım uquq qoruyıcı organlarına iftira atmağa istep, Qırımdaki vaziyetni kerginleştirmek maqsadınen yapılğan hırsızlav».
Qırım işğal etilgen soñ yarımada territoriyasında adamlar, hususan qırımtatarlar ğayıp olmağa başladı. Bunen beraber, Rusiyege boysunğan Qırım taqiqat komitetinde «yarımadada qırımtatarlar kütleviy şekilde ğayıp olmağanını» bildireler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bu könne närsälär bulğan?
Tarixta bügen - 1.08.2020
Bügen 2020 nçe yılnıň 1 nçe avgustı. Bu kön tarixqa nindi waqıyğalar belän kerep qalğan soň?
1571 nçe yılnıñ 1 nçe avgustında Lala Mostafa Paşa citäkçelegendäge Ğosmanlı armiyäse Veneśiya Cömhüriyäteneke bulğan Kiprnı ciñep ala. Utraw yaqınça 300 yıl buyı Ğosmanlı imperatorlığı idaräsendä qala.
1902 nçe yılnıñ älege könendä Amerika Quşma Ştatları Panama kanalınıñ xoquqların Franśiyadan satıp alıp kanal tözeleşenä kereşä.
1936 nçı yılnıñ 1 nçe avgustında Berlin olimpiadası Adol’f Gitler qatnaşında tantanalı räweşta açıla. Amerikalı atlet Djessi Ouêns älege olimpiadada 4 altın medal’ yawlap rekord quya.
Bäyläneşle xäbärlär
Törek ğalime Ärkan Qaragözneñ "Tatar balalar uyınnarı" isemle kitabına qısqaça küzätü
Nogayşa 13/2022: ZARRELERDİÑ AYTQANI (3)
Bu yuma em “ZARRELERDİÑ AYTQANI (III)” baresinde habarlasamız... (Bu hafta da “zerrelerin dile getirdikleri” konular hakkında sohbet edeceğiz)


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım FVN-nde yarımadada ava şaraiti bozulacağını haber ete, duman ve buzlavuq olacağı aqqında ihtar ete. Müessisede süratnı azlaştımağa aydavcılarğa muracaat eteler.
"Gece ve saba yolnıñ bayağı qısımlarında buzlavuq ve klegey buz ola bile. Gruşevskiy ve Anğara boğazlarnı keçkende mıtlaq mıqayt olmaq kerek, çünki keçken yıllarnıñ tecribesi köstergeni kibi, yaramay ava şaraiti vaqtında anda çoq tıqanıqlar ve yol qazaları ola", - dep tenbiye ete müessise başı Sergey Şahov.
Yanvar 16-sında saba Aqmescit ava limanında uçıp kelüv ve ketüvler keçke qala. Online cedvelge köre, Moskova ve Soçiden kelgen 10 uçaq keçke qala, Aqmescitke Moskovağa ketken ise üç uçaq keç qala. Uçuşlarnı keç qaluvı qoyu dumannen bağlı. Üyleden soñ ava şaraiti yahşıca olacağı beklenile.


text:
Törek matbuğatına küzätü 24.11.2022
24 nçe noyabr' könne basılıp çıqqan qayber törek gazetlarına küzätü
“Hürriyet” gazetı Türkiyä ilbaşınıñ “Terrorçılarğa cir östennän dä höcüm itäçäkbez” digän süzlären uquçıları belän urtaqlaşa.
Türkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan kiçä “Ğadälät häm qalqınu” partiyäseneñ Türkiyä Böyek Millät Mäclesendäge cıyılışında “Süriyägä yaña ciröste xäräkäte bulaçaqmı?” digän sorawğa “Hawa operaśiyäläre özleksez däwam itä, bezneñ öçen iñ uñaylı waqıtta cir östennän dä terrorçılarğa höcümnär başlanaçaq” dip cawap birde.
”Star” basması ministr Akarnıñ “Törek Qorallı Köçläre belän uyın uynarğa yaramağannı küräçäklär” digän süzlären alğı planğa çığara.
Türkiyä milli saqlanu ministrı Hulusi Akar: ”Süriyä häm Ğıyraqnıñ tön’yağında “PKK/YPG” separatist terror oyışmasına qarşı oyıştırılğan “Pänçä –Kılıç” hawa xäräkätendä xäzergä çaqlı 471 maqsatqa ut açıldı, 254 terrorçı täêsirsez xälgä kiterelde. Törek Qorallı Köçläre belän uyın uynarğa yaramağannı küräçäklär”,-dide .
”Sabah” gazetı yazğança, milli xärbi oçqıçnı êşläp çığaru soñğı êtapqa kilep citte.
Bu xaqta Türkiyä saqlanu sänäğäte başlığı İsmail Dämir üzeneñ Twitter akkauntında yazdı. Ul oçqıçnıñ tizdän angardan çığaçağın äytte.
“Haber Türk” gazetı OECD Türkiyä iq’tisadınıñ bıyılnıñ azağında 5,3%qa üsüen kötä dip yaza.
İq’tisadi xezmättäşlek häm üseş oyışması (OECD) Türkiyä iq’tisadınıñ ağımdağı yıl axırında 5,3%qa, kiläse yılda 3%qa üsäçägen farazladı.
Vatan” basması ministr Muşnıñ “Êksport 2021 nçe yılda 225 milliard dollardan arttı” digän süzlären citkerä.
Türkiyä säwdä ministrı Mäxmät Muş:“Kiçä êksportta 2021 nçe yılnıñ tuplam êksport küläme bulğan 225,2 milliard dollarnı uzıp kittek. İlebez öçen xäyerle bulsın”,- dide.
Bäyläneşle xäbärlär
Törek matbuğatına küzätü 24.11.2022
24 nçe noyabr' könne basılıp çıqqan qayber törek gazetlarına küzätü
Tөpek MaTбyraTыHa kүзәTү - Törek matbuğatına küzätü 23.11.2022
23Hчe Hoябpbдә бacылып чыkkaH kaйбep Tөpek raзeTлapыHa kүзәTү / 23nçe noyabrdä basılıp çıqqan qayber törek gazetlarına küzätü


text:
Tarixçı professor İl’yas Qamalov
Törek häm tatar xäzinäläre - 5/2022
Törek häm tatar xäzinäläre 05/2022
Törkiyä İlbaşı Räcäp Tayip Êrdoğannan maqtaulı büläk alğan millättäşebez,êzlänüçe-yazuçı, tarixçı-professor İl’yas Qamalov turında qısqaça küzätü
Bügenge yazmabıznı, İntertat xäbärlärenä, internet çeltäre yazmalarına nigezlänep äzerlädek.
Törek xalqı, tatar milläte - keşelek cämğıyäte tarixında tirän êz qaldırğan ike tuğandaş xalıq. Bilgele bulğança, alarnıñ ğacäyep ğıybrätle bay tarixı, distä ğasırlarğa suzılğan çiksez qıymmätle matdi häm ruxi häzinäläre, mädäniyätläre, kürkäm-ğoref-ğadätläre bar. Törek-tatar xalqı - iskitkeç tırış, êşçän, qaharman, kiñ küñelle xalıqlar.
Tatarlarğa kilgändä…Tatar cämğıyäte küp ğasırlar buyı üzeneñ asılın saqlap qalu öçen köräşep, alğa taba üsü mömkinlekläre êzläp yäşäde. Şuña kürä dä tatarlar öçen zaman taläplärenä cawap birerlek fikerläw däräcäsenä kütärelü bik möhim bula. Tatar zıyalıları bu awır häm qatlawlı yulda törki xalıqlar arasında ğına tügel, böten möselman dönyasında äydäp baruçılar däräcäsenä kütärelep, üzläreneñ yazğan xezmätläre, yaña ideyäläre, tırışlıqları, millätpärwärlekläre belän ayırılıp toralar.
Törki dönya tarixın, mädäni baylıqların ğıyl’mi nigezdä öyränü, bügenge buınğa citkerü, äbi-babalarıbıznıñ ğasırlar buyına tuplağan tormış täcribäsen köndälek ğamälgä kertü - möhim burıçlarnıñ berse bulıp sanalğan.
Mädäni, tarixi häm ruxi xäzinälärneñ üseşenä törle zamannarda, törle ölkälärdä zur öleş kertkän şäheslär arasında tatar morzaları bik küp. Änä şundıylardan üzeneñ fänni xezmätläre häm küpqırlı êşçänlege belän kiñ qırlı ğalim, êzlänüçe-yazuçı, tarixçı-professor İl’yas Qamalov törki qäwemnär arasındağı bağlanışlarnı köçäytüdä, tarixi yädkärlärebezne dönyaküläm taläplärgä kiterep törki dönyanı cihan xalqına tanıtuda ğayät’ ähämiyätle êşlären tormışqa aşıra.
Şunısın da iskä töşerep ütik: Seber yaqlarında tuıp-üskän İl’yas Qamalov Törkiyägä kilä dä, tarix bülegenä uqırğa kerä häm çıtırmanlı qarurmannı xäterlätkän Altın Urda tarixın öyränä başlıy. Ul, rus, törek, ingliz telle fänni xezmätlärne dä tikşerä. Qısqası, Altın Urda tarixın törle yaqlap tikşerü mömkinlegenä ireşä. Älege tema buyınça ber-ber artlı fänni xezmätläre törek telendä kitap bulıp çığa: “Altın Urda häm Rusiya: tatarlarnıñ Rusiyägä yoğıntısı”, ”Altın Urda xanlığınıñ räsmi xatları”, ”Mongollarnıñ Qavqaz säyäsäte” häm başqa êşçänlekläre. Ğalim bolar belän genä çiklänep qalmıy, bu äsärlärgä östäp ul Rizaêddin Fäxretdin, Aram Galstyan, Ütämeş Xacilärneñ kitapların törekçägä tärcemä itä, törle fänni cıyınnarnıñ dokladların cıyıp bastıra. Kitapları Törkiyäneñ törle kitap kürgäzmälärendä täq’dim itelä.
Tirän belemle, kiñ qaraşlı millättäşebez, ğalim İl’yas Qamalovnıñ tarix ölkäsendä tirän êz qaldırğan ğıyl’mi êşçänlekläre xaqlı räweştä kürenekle urın alıp tora.
”Altın Urda häm Rusiya: tatarlarnıñ Rusiyägä yoğıntısı” äsäre “Ğıylem taratu” fondı tarafınnan humanitar fännär kategoriyäsendä “Mäğ’rifät taratuçı kitap” digän maqtawlı isemgä layıq kürelä häm bu premiyä ğalimgä Törkiyä İlbaşı Räcäp Tayip Êrdoğan qatnaşındağı maxsus tantanada tapşırıla. Millättäşebez büläkne “Ğadälät häm qalqınu” partiyası (“Aq” partiya) räise urınbasarı Noğman Qurtulmuş qulınnan ala. Törkiyäneñ xakimiyättäge partiyäse citäkçelege qulınnan maqtawlı büläk alğan häm Törkiyä İlbaşı tarafınnan Dolmabaxça Sarayınıñ tarixi, zinnätle zalı säxnäsennän maxsus täbrik itelgän berençe tatar ul, dip yazıla “İntertat” xäbärlärendä. Törkiyä İlbaşı Räcäp Tayip Êrdoğan yuğarı bäyägä layıq bulğan zıyalı millättäşebezne qotlağanda:”Bik yıraqlardan kilgänseñ, ämma bik yaxşı êşlär başqarğansıñ. Şulay däwam it. Sineñ kebek ğalimnär bezgä bik kiräk”,- dip üzeneñ maqtawlı telägen belderä.
Törle Çığanaqlardan tuplap äzerläwçe Kadriyä Mäyvacı
Çığanaqlar:
1)https://intertat.tatar/news/t-rkiya...
“Törkiyä İlbaşı Êrdoğannan maqtaulı büläk alğan berençe tatar-tarixçı İl’yas Qamalov”.21.12.2021.
2)https://www.eczagundem.com>haber
“Türkiye’nin Akademi ödüllerini kazananlar belli oldu”.25.12.2019


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı, qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev Kırgızistan paytahtı Bişkek ava limanında olıp keçken vaqianı Rusiyeniñ avalesi ile añlattı.
«Bir de bir añlaşmazlıq olmadı. Bizim elde etken malümatımızğa köre, Moskvalı büyük ağanıñ emri oldı. Bunıñ maqsadı ne olğanını añladım. Belki de, mında olar baş olğanını, Moskva tesiriniñ zonası olğanını köstermek istediler. Daa baqacam», – dep ayttı Cemilev salı künü, iyün 2-de, Bişkekte Radio Svoboda jurnalistine.
Qırım.Aqiqat saytı bildirgeni kibi, iyün 2-de gece Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı, qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev mesleatçısı, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Rustem Ümerov ile beraber Bişkekke konferentsiyağa Dubaydan keldiler. Ekisiniñ de pasportlarını aldılar.
Mustafa Cemilev haber agentligine bergen malümatına köre, olarnı azat ettiler, ve olar musafirhanege yol aldılar.
Cemilevniñ aytqanına köre, o, uquq qoruyıcılarğa ziyaretniñ maqsadı aqqında bildirdi – halqara konferentsiyada iştirak etmek, em de Rusiyege kirişi 5 yılğa qadar yasaq etilgenini ayttı.
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire ki, Ukraina Tış işler nazirliginiñ vekilleri bergen malümatına köre, Kırgızistan tarafı Bişkek ava limanında olıp keçken vaqia içün Ukrainadan afu soradı.