text:
Rusiye ordusı bazarertesi künü, avgustnıñ 9-nda, Qırımda büyük arbiy talimlerni başlata. O, sentâbrniñ 15-ne qadar devam etecek, dep bildirdi Rusiye Mudafaa nazirligi, dep yaza Azatlıq Radiosı.
Talimler tek işğal etilgen yarımadada degil, Rusiyeniñ Astrahan ve Rostov vilâyetlerinde, Stavropol ve Kubanda, Adıgeya, Dağıstan, Şimaliy Ösetiya, Çeçenistan, Ermenistan ve Gürcistannıñ separatist regionları – Abhaziya ve Cenübiy Ösetiyadaki arbiy bazalarda yerleşken 20 poligonda keçecek.
Talimlerge bütün ordu mütehassıslarını, Qara ve Hazar deñiziniñ gemilerini, 80-den çoq uçaq ve vertoletni celp etmege planlaştırıla.
2014 senesi Qırım işğal etilgen soñ Rusiye yarımadada ve Qara deñizde arbiy talimlerni muntazam sürette keçire, arbiy tehnika, hususan duşman aviatsiyası ile küreş sistemasını ketire. Ukraina ve Ğarp Moskvanıñ bu adımlarını takbih etti.
Sentâbr ayında «Ğarp-2021» Rusiye-Beyazrusiye arbiy talimleriniñ keçirilüvi planlaştırıla. Bu yıl Rusiye bu talimler manaçığınen Ukraina sıñırında ordusını topladı.
Ukraina ve Ğarp Moskvanı ordusını çekmesine çağırdı. Kreml, Rusiye «ordusını öz toprağında istegeni kibi areket ettire, ve kimse buña qarışmamalı», dep bildirgen edi.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


c: text/html

text:
Ukraina medeniyet, gençlik ve sport naziri Volodımır Borodânskıy, Rusiye işğal etken Qırımğa ve Kyiv kontrol etmegen Donbasnıñ qısmına yayın yapmaq prioritet ola, dep bildirdi.
«Birinci prioritet vaqtınca işğal etilgen topraqlarğa yayın yapmaq ola: Qırım, Donetsk ve Luganskta yaşağan insanlarımızğa ukrain noqtaiy nazarınıñ keyfiyetli bildirilüvi. Ekinci prioritet – malümatımıznı dünyağa bildirmek», – dep qayd etti nazir.
Onıñ aytqanına köre, bunıñ içün devlet elindeki resurslarnı – deñiştirilecek UATV telekanalı, «Ukrinform» milliy haber agentligini qullanacaq ve Cemiyet yayınlarını faal celp etecek.
Onıñ qayd etkenine köre, al-azırda çetel seyircilerine Ukraina noqtaiy nazarını bildirmek içün qurulacaq platformanen bağlı mesleatlar Ukraina milliy cemiyet teleradiokompaniyası ve «Ukrinformnen» keçirile.
UATV halqara yayın ukrain telekanalınıñ ingliz ve qırımtatar tilli muarririyetleri işini toqtattı. Telekanal, Ukraina akimiyeti halqara yayınnı toqtatmağa qarar aldı, dep hatırlattı.
Ukraina memurları, 2020 senesi fevral ayında UATV esasında Ukraina akimiyeti kontrol etmegen topraqlar içün rus tilli telekanal açılacaq, dep ilân etken edi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukraina Rusiyeniñ işğal altındaki Qırımda insan aqlarına qarşı yapqan zulumına cevap bermeli, dep ayttı Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba fevralniñ 23-nde BM insan aqları şurasınıñ yüksek seviyesi segmentiniñ çerçivesinde nazirler tedbirinde.
«İşğalniñ yedi yılı devamında Qırım insan itibarına sayğısızlıq ve insan aqlarınıñ sert bozuluvı toprağına çevirildi. Sebepsiz tutuvlar, qanunsız apis cezaları ve sahte qabaatlavlar yarımada sakinleri içün qayğılı kerçek oldı. Qırımtatar halqı taqip etile», – dep bildire Dmıtro Kulebanıñ aytqanlarını nazirlikniñ matbuat hızmeti.
Ukraina Tış işler naziri qırımlılar Mahamadaminov Abdulbori, Eyupov Azamat, Yalkabov Timur, İbragimov Ernest, Fedorov Oleg, Seydametov Lenur ve Şihametov Yaşarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerni takbih etti.
Dmıtro Kuleba qayd etkenine köre, Rusiyeniñ insan aqlarına qarşı zulumına halqara cevap berilmeli, hususan, «qanunsız Rusiye işğalini halqara kün tertibinde prioritetli meseleler arasında tutacaq ve Qırımnı işğalden qurtaruv halqara ğayretleriniñ sinergiyasını temir etecek» «Qırım platforması» qurulmalı.
«Diplomat, Qırım platformasınıñ maqsadlarında irişüvde BM insan aqları Yuqarı komissarı idaresiniñ ameliy issesi ne qadar müim olğanını qayd etti», – dep aytıla matbuat hızmetiniñ haberinde.
Qayd etilgenine köre, yarımadadaki vaziyet aqqında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl, vatandaş jurnalisti Lutfiye Zudiyeva ve «Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ» reberi Olga Skripnik tafsilâtlıca tarif ettiler.
Fevralniñ 17-nde saba erte yarımadanıñ bir qaç rayonında Rusiye quvetçileri musulmanlarnıñ evlerine tintüv keçirmege keldi. «Qırım birdemliginiñ» faali Lutfiye Zudiyevanıñ aytqanına köre, tutulğanlar «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları olğanından şübhelene ve Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesine istinaden qabaatlana. Aynı künü Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan altı qırımlını 2021 senesi aprelniñ 15-ne qadar apiske aldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası fevralniñ 17-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvler sebebinden cinaiy tahqiqat başlatıldı, dep bildirdi.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi Rusiye quvetçileriniñ Qırımda musulmanlarnıñ (ekseriyeti qırımtatarı ola) evlerinde keçirgen tintüvleri aqqında malümat Ukraina uquq qoruyıcılarına berile ve «milliy ve halqara seviyedeki işte» qullanılacaq, dep bildire.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye quvetçileriniñ fevralniñ 17-nde işğal etilgen Qırımda keçirgen tintüv ve tutuvlarğa qarşı narazılıq bildirdi. Müessise, halqara institutlarnı bu areketlerge qıymet kesmege çağırıp, soñki tutuv ve tintüvler aqqında malümatnı BM Baş Assambleyasınıñ sessiya baqıluvına çıqarmağa planlaştıra.
Ukraina Reintegratsiya nazirligi halqara toplulıqnı Qırımdaki tutuvlarğa cevap bermesine çağırdı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
AQŞ-nıñ OSCEde elçisi James Gilmore Rusiyeniñ qırımtatar Ruslan Bekirovnıñ bıltır yazda basqı altında başqa siyasiy mabüske qarşı bergen şaatlıqnıñ keri qaytarğanı sebebinden 2020-nci yıl iyün 11 tarihinde cinaiy dava açılması qararını tekbih etti.
"Bekirovnıñ, FSB-niñ salâhiyetlerinden aşqanı ve onı vesiqanı imzalamaq içün qorquzğanı aqqında beyanatını tahqiq etmek yerine, akimiyet Bekirovnı "sahte şaatlıq"ta qabaatladı. Bu adımlar Rusiyeniñ parlaq kelecegine kelişmey ve bunıñ yerine onı eski zamanlarnıñ tedbirlerine qaytara, bu, keşmiş degiil de, kelecek aqqında laf yürsetilgende, siziñ OSCEde zenaatdaşlarıñız, dostlarıñız ve vatandaşlarıñıznı pek raatsızlay", - dedi iyün 18-inde elçi.
AQŞnı, mayıs 30-ında Rusiye nezaretindeki akimiyet tarafından tutulğan ukrain arbiy adamlarınıñ sağlığı qasevetlendire ve o olarnı ve qanunsız tutulğan başqa ukrainlerni acele azat etmege çağırta, denile Gilmortnıñ beyanatında.
Gilmor, dinini kütkenleri içün tutulğan üç qırımlı bulunğan Rostov-na-Donudaki SİZOlarda koronavirusnıñ yayılması aqqında beyanatlarğa diqqat ayırdı.
Ukrainada Amerika Qoşma Ştatları elçiligi, Rusiyedeki tahqiqat izolâtorında koronavirus hastalığı yayılğanı sebebinden ukrain siyasiy mabüslerni azat etmek çağırışlarını ğayrıda tekrarladı.
"Rusiyede bir qaç ukrain siyasiy mabus aqsız olaraq apis etilgen bir tahqiqat izolâtorında COVİD-19 hastalığınıñ tez yayılıp başlağanından raatsızlanamız. Rusiyeni bütün ukrain siyasiy mabüslerni deral azat etmege çağırtamız", - denile Ukrainada AQŞ elçiliginiñ elçiliginiñ beyanatında.


text:
İlhaq etilgen Qırımda mekteplerniñ yarısından ziyadesi Rusiye tasil programları boyunca akkreditatsiyanı keçti. Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırım insan aqları boyunca alâqa grubunıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov bildirdi.
«60 mektepke nisbeten, ilân etilgen tasil programları boyunca tasil faaliyetleriniñ akkreditatsiyası işleri yapıla. Qalğan 173 umumiy tasil muessisesi 2017-2018 yılları içün tasil faaliyetiniñ akkreditatsiyası boyunca perspektiv planğa kirsetildi», – dep bildirdi o.
Cepparovnıñ malümatına köre, Qırımda bütün umumiy tasil muessiseleri Rusiye devlet akkreditatsiyasını 2018 senesi sentâbrniñ 1-ne qadar keçmek borclular.
Ukraina aq-uquq qoruyıcıları ilhaq etilgen Qırımda balalarnıñ terbiyelev şekliniñ arbiyleştirilgenine defalarca diqqat çektiler. Ruhiyatçılar zemaneviy Rusiyeniñ tasilinde balalarnıñ şuurına tazyıq etilgenini qayd eteler.
Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki SİZO memuriyeti Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Timur İbragimov ve Server Zekiryayevniñ «aqlarını muntazam sürette» boza. Bu aqta Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova bildirdi.
«Timur İbragimov – III derece saqatı – bir közü yoq. Server Zekiryayevniñ sürekli östeohondrozı, radikuliti, büyrek yetersizligi ve gipertoniyası bar. Bundan ğayrı, şimdi Server boğazdaki ahlat tüyümleriniñ yañğısını ve ayaqlardaki damar problemlerini şikâyet ete», – dep yazdı Denisova.
Ukraina ombudsmeniniñ aytqanına köre, SİZO memuriyeti mabüslerge kerekli tibbiy yardım köstermey.
«Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, neticesinde kerekli tibbiy yardım kösterilecek tolu tibbiy tedqiq yapılması içün acele tedbir almağa çağıram», – dep bildirdi Denisova.
Noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqmağa başladı.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımda suv qıtlığı sebebinden yerli akimiyet organları ealige suv qullanuvı tevsiyelerini derc etti, olarğa köre bir adamğa şahsiy gigiyena içün künde 4 litrden az suv kerek.
Em de bu tevsiyelerge köre, içmek ve aş pişirmek içün aynı miqdarda suv kerek, künlük sanitar ihtiyaclar içün ise 18 litr kerektir.
Talimatlarda suvnıñ saqlanması içün tevsiyeler de bar.
İyül ayında Qırımda suv anbarlarından Aqmescit ihtiyacalarına suv berecek suv borusını qurğan Rusiye arbiyleri keldi.
İyülniñ 13-nde Rusiye Mudafaa nazirligi bildirdi ki, Rusiye ordusınıñ bölükleri Taygan ve Aqmescit suv anbarlarını birleştirecek borunıñ 50-den çoq kilometrini qoydı.
İyünniñ 11-nde Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov, Taygan suv anbarını Aqmescitni suvnen temin etüv sistemasınen vaqtınca birleştirecek suv boruları Rusiyeden Qırımğa keldi, dep bildirdi.
İyülniñ 8-nde berilgen malümatqa köre, Aqmescit içün suv yaqın suv anbarlarınıñ yedeklerinden 110 künge qaldı.
«Fobos» Rusiye ava merkeziniñ mütehassısı Yevgeniy Tişkovets, 2019 senesi küzde başlağan qurğaqlıqtan soñ yaz yağmurları Qırımda suv qıtlığı problemini tolusınen al etip olamaz, dep qayd etti.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Qırımtatar resurs merkeziniñ idare yolbaşçısı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyevniñ bildirgenine köre, «Qırımnıñ işğalden qurtarıluvı – onıñ «printsipial fikri» ola. O, onı «Rusiye topraq bütünligini bozmağa çağırğanından şübheli olğanı içün» qıdıruvğa ilân etken Qırımdaki Rusiye mahkemesiniñ qararını Qırım.Aqiqatqa izaatladı.
«İşğalci mahkemelerniñ bu qararı – menim aq qorçalayıcı ve cemaat faaliyetim içün taqip etilüvimdir. Qırımtatar halqınıñ aqlarını qorçalağanım ve Qırım işğalden qurtarılmalı, topraq bütünligi (Ukraina – QA) ise ğayrıdan tiklenmeli, dep tüşüngenim içün. Rusiye akimiyeti meni halqara qıdıruvğa ilân etip, halqara seviyedeki faaliyetimni sıñırlamağa tırışa. İnsan aqlarını qorçalap, halqara meydançıqlarda sıq-sıq ve çoq iştirak etem. Bizler Qırımnıñ işğalden qurtarıluvı içün halqara areketni ve qırımtatar halqı ile birdemlik faalleştirdik. İşğalci bunı begenmey», – dedi Bariyev.
Aq qorçalayıcı Rusiye mahkemesiniñ bu qararı tanılmasın dep, küreşmege niyetlengenini bildirdi.
«Rusiye Yuqarı mahkemesine, halqara mahkemege ve komitetlerge temyiz şikâyetini bermege planlaştıramız. Vatandaş seviyesinde zorbalıqsız aktsiyalar keçirip, halqara toplulıqqa işğalci akimiyetniñ yapqanlarını añlatacaqmız», – dep qoştı Bariyev.
Qırımtatar resurs merkeziniñ idare yolbaşçısı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev işğal etilgen Qırımdaki Rusiye mahkemesi tarafından qıdırıla, dep bildire fevralniñ 13-nde Qırım aq qorçalayıcı gruppası Qırımnıñ Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ qararına esaslanıp.
Aq qorçalayıcılarnıñ bildirgenine köre, Qırımda Bariyevge qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1-inci maddesi 2-nci qısmına istinaden (Kütleviy haber vastalarında Rusiye topraq bütünligini bozmaq çağıruvları) açıldı ve Eskender Bariyevniñ qabaatlı olaraq celp etilüv qararı çıqarıldı.
Olarnıñ malümatına köre, 2018 senesi dekabrniñ 24-nde Kreml kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi, Bariyevni Rusiyege ketirilgen ya da Rusiyede yaqalanğan kününden başlap 2 ayğa nezaret altına almağa qarar berdi.
2018 senesi dekabr ayında Eskender Bariyev, işğal altındaki Qırımda yaşağan soy-sopları Rusiye FSBsi hadimleri tarafından sorğuğa çağırıldı, dep bildirgen edi.
Aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, 60-tan ziyade Ukraina vatandaşı Rusiye ve işğal altındaki Qırımda siyasiy sebeplerden azatlıqtan marum etilgen edi. Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyege 300 kere narazılıq bildirip, anda tutulğan ukrainalılarnıñ azat etilmesini talap etti.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Qıtay akimiyetiniñ fevralniñ 4-ünde bildirgenine köre, yañı 2019-nCoV koronavirusı neticesinde memlekette daa 64 adam öldi, böylece, bu hastalıqtan elâk olğanlarnıñ sayısı 425-kece arttı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Qıtaynıñ reberligi, ülkeniñ yañı bir öldürici respirator virusına ilk reaktsiyası yañlış olğanını tanıdı. Fevralniñ 3-ünde Qıtay Kommunist partiyasınıñ siyasiy bürosınıñ Daimiy komiteti milliy fevqulâde vaziyet sistemasını yahşılaştırmaq kerek olğanını tanıdı.
"Bu epidemiya köstergen milliy fevqulâde vaziyet sistemasınıñ eksikliklerini yahşılaştırmaq kerekmiz", - bildirdi partiya yetekçilerine atıf etip Sinxua resmiy haber egentligi.
AFP haber ete ki, ükümet, tıp donatması ve cerrah maskalar, qoruyıcı urba ve közlükler acele kerek olğanını bildirdi.
Yanvarniñ 30-ında Bütündünya sağlıq teşkilâtı Qıtay koronavirusını global bir fevqulâde vaziyet dep ilân etti.
Qıtay alimleri 2019 senesi dekabrniñ 31-nde adiy olmağan pnevmoniya aqqında ilk sefer bildirdi. Olar yañı koronavirusnı ayırıp, tolu genomını derc etti.
Ekimlerniñ bildirgenine köre, yañı koronavirus ağır pnevmoniyanıñ sebebi ola bile. Ayrı bir tedaviylevi yoq, tek alâmetleri yımşatıla bile. Ağır hastalıq immuniteti zayıf olğan insanlarda ve esli-başlılarda ola.
Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirusnı dünya seviyesinde fevqulâde vaziyet dep adlandırdı.


text:
İşğal etilgen Qırımda CANLI RADİO yañı qırımtatar radiosı açıldı. Bu aqta jurnalist Naciye Femi Facebookta bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, radioda qırımtatar muzıkası yanğıraycaq: «tek folklor degil, rok-n-roll, pank-rok, trans ve neoklassika olacaq». Saytta muzıka haberleri ve rusça maqalelerni oqumağa mümkün. Lâkin yaqın vaqıtta qırımtatarca ve inglizce saifeleri olacağını da vade eteler.
«Biz çoq deñeme yapacaqmız. Farqlı olacaqmız. Siznen içtimaiy ağlar üzerinden ve canlı subetleşecekmiz, küçük ve büyük tedbirler yapacaqmız. İlerilep, adetlerni unutmaycaqmız. Tilniñ saqlap qalması, medeniyet ve muzıkanıñ inkişafı içün bizler de qasevetlenemiz. Bizni birleştirecek yollarnı beraber qıdıracaqmız», – dep yazdı Femi.
Jurnalistniñ aytqanına köre, radio eki aftada açıldı.
2015 senesi aprelniñ 22-de Kreml tarafından tayin etilgen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ fermanı ile kâr qazanmağan «Qırımtatar cemaat teleradiokompaniyası» qurulğan edi, onıñ adı «Millet» ve «Vetan sedası» radiosı oldı. Avgustnıñ 28-de Roskomnadzor bu teşkilâtqa yayın yapması içün litsenziya berdi. 2015 senesi sentâbrniñ 1-de «Millet» telekanalı deñeme şeklinde yayınlarını başlatqan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Noyabrniñ 21-nde işğal altındaki Bağçasarayda yaşağan Mustafa Mustafayevniñ evinde «teşkerüv» ötkerile.
Bu hususta Facebookta «Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtı haber etmekte. Bu malümatnı ayrıca, qırımtatar faali Zair Smedlâyev ve Azatlıq Radiosınıñ rus hızmeti muhbiri de tasdıqlamaqta.
«6-ncı mikrorayonda yaşağan qırımtatar faali Mustafayev Mustafanıñ evinde tintüv yapıla», – dep yaza Smedlâyev Facebookta.
Azatlıq Radiosınıñ muhbiri bildirgenine köre, küç idaresi hadimleri «tintüv» maqsadınen Mustafa Mustafayevge degil de, kredit borcu olğan onıñ oğlu Serverge kelgen ekenler.
Muhbirniñ sözlerine köre, küç idaresi hadimleri bilgisayar, vesiqa ve evni közden keçire.
«Anda 40 yaqın insan toplandı. Şimdilik er şey sakin keçe ve er zamanki «tedbirlerge» oşamay», – dep ikâye ete o Qırım.Aqiqatqa.
Rusiye küç idareleri açıq menbalarda bu hususta şimdilik iç bir izaat bermey.
Qırım Rusiye nezaretine keçkenden soñ, FSB yarımadada muntazam surette insanlarnı tutıp ala, tintüvler keçire, mustaqil jurnalist, qırırmtatar faalleri, muallefet ve Ukraina tarafdarı olğan cemaat erbapları ve diniy azınlıqlarnı teşkil etkenlerni sorğulay. Uquq qorçalayıcılar rusiyeli küç hadimleriniñ işbu areketlerini siyasiy ceetke esaslı dep tanıy.


text:
Advokat Lilâ Gemeci, oğlu keçken afta eviniñ yanında qaza neticesinde can bergen Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ruslan Suleymanovnı SİZOda ziyaret etti. Advokatnıñ malümatına köre, müvekkilinden oğlançıq qıdırılğanda Rusiye uquq qoruyıcıları oña basqı yapqanını bildi.
Bu aqta Gemeci «Qırım birdemligi» birleşmesine haber etti.
Onıñ aytqanına köre, Ruslan Suleymanov cumaertesi künü, iyülniñ 25-nde, oña uquq qoruyıcı organlarınıñ bir çoq hadimi keldi, dep tarif etti.
«Özüni tanıtmadılar, adiy urbada ediler, oña maneviy basqı yapıp, oğlunıñ yerini aytmağa talap etken ediler. Hırsızlav versiyasını baqqanlar, onı Ruslan uquq qoruyıcı organlarına tesir etmek içün teşkil etti dep tüşündiler. Bunıñ kibi usullar iç kimsege qarşı qullanılmamalı», – dep izaatladı Gemeci.
Onıñ qayd etkenine köre, SİZO reberliginden Ruslan Suleymanovnıñ oğlunıñ cenazesine yiberilmesine izin bermesini talap etmege tırıştı.
«Cenaze künü (iyülniñ 27-nde – QA) sabadan berli onı oğlunen vedalaşmağa yibersinler, cenazede olsun dep areket ettim. Yapamağan soñ evine keldim, tuvğanlarına, anası ve apayına haber etmek içün. Oğlançıq endi defin etilgen soñ, SİZOğa kirmege tırıştım. SİZO hadimleri añlayışnen yanaştı, Ruslannıñ balasına ne olğanını bileler ve bu haberni aytmağa imkân bergenler», – dedi Gemeci.
Rusiye quvetçileri advokatnıñ malümatını açıq şekilde izaatlamadılar.
Üç yaşında Musa Suleymanov iyülniñ 24-nde aqşam ğayıp oldı. Qırımnıñ bütün köşelerinden onı qıdırmaq içün bir qaç biñ insan keldi. İyülniñ 26-nda Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler idaresi bildirdi ki, balanıñ cesedi çuqurda tapıldı. Onı iyülniñ 27-nde defin etkenler.
Bundan evel Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi oğlançıqnıñ coyuluvınen bağlı cinaiy dava açtı, Qırımnıñ Rusiye prokuraturası ise Rusiye Ceza kodeksiniñ 105-inci maddesiniñ 2-nci qısmındaki «v» noqtasına istinaden – küçük balanıñ öldürilüvi – cinaiy dava açtı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Musa Suleymanovnıñ ölüm sebeplerini bilmek içün yardım etmege azır olğanını bildirdi.


text:
Avgustnıñ 15-nde Geniçesk civarında Qırımtatar resurs merkezi faaller içün teşkil etken «Azatlıq lageri» keçirilgen Arabat belinde qırımtatar Ukraina imayecisi Emil Asanov mukâfat alğan tedbir olıp keçti, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Qırımtatar resurs merkeziniñ reberi, #LiberateCrimea halqara areketiniñ koordinatorı Eskender Bariyev Emil Asanovğa «Ukraina halqı, mustaqilligi ve devlet sıñırlarınıñ topraq bütünligini qorçalamaq içün qoşqan issesi, Ukraina halqınıñ eşqına yapqan fedakâr işi içün» Minnetdarlıq yarlığını berdi.
Emil Asanovnıñ işdeşleri adından halq nişanını («Orden» istisal-icat birleşmesi azırlağan) ukrainalı göñülli, İtibar inqilâbı iştirakçini Sergey Serikov berdi.
«Emil Asanov 2014 senesi Rusiye arbiylerine Arabat beliniñ şimaline keçmege bermegen qaramanlardan biri ola. O künleri onıñ yanında edim. O vaqıt ğalebe qazandıq, dep tüşünem», – dep ayttı Serikov.
Yerli akimiyet de Emil Asanovğa minnetdarlıq sözlerini ayttı.
«O qaraman vaqtı aqlımızda qala. Amma Emil şimdi de işançlı omuz olıp qala», – dep qayd etti Geniçesk rayon devlet memuriyetiniñ yolbaşçı muavini Gulnara Bekirova.
Tedbir çerçivesinde «Azatlıq lageriniñ» iştirakçileri, #LiberateCrimea areketi faalleriniñ tek Emil Asanovnen degil, Kremlniñ siyasiy mabüsi Edem Bekirovnen laf etmege imkânları oldı.
Tantanalı tedbir iştirakçileri ögünde qırımtatar icadiy kollektivleri çıqışta bulundı.


text:
İyünniñ 24-nde Aqmescit merkezinde arbiy paradnı baqmağa istegenler pek çoq oldı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Onıñ malümatına köre, saba Rusiye politsiyası seyircilerniñ sıcağını teşkere ve eşyalarını baqa, olarğa «75 zafer!» yazılı bayraqlar ve maskalar berile. Lâkin çoqusı maskanı taqmay ya da onı saqal tübüne kiye.
Mesafege de qulaq asmaylar. Parad olacaq soqaq boyu insanlar içün bir sıñır yoq – kelgenler bir-birine yaqın tura. Cenk yırları arasında kerekli sanitar-epidemiologik mesafeni qorumaq çağıruvları eşitile. Seyirciler arasında qartlar çoq, olar da maska taqmaylar.
Parad keçirilecek yerge veteranlar ketirildi, olarğa da maska bergenler. Amma, mühbirniñ qayd etkenine köre, bazıları olarnı betke taqmay.
Çarşenbe künü, iyünniñ 24-nde, Ekinci cian cenkinde ğalebe yılı munasebetinen Rusiye arbiy paradı sebebinden saat 7:00-dan 14:00-ğa qadar şeer merkezi areketke qapatıldı.
Ekinci cian cenkinde ğalebeniñ 75 yılı munasebetinen ananeviy arbiy paradlar bu sene mayısnıñ 9-nda olacaq edi. Amma koronavirus tarqaluv telükesi sebebinden keçirilüvi lâğu etildi. Daa soñra Rusiye akimiyeti Moskvada ötkerilecek paradnıñ yañı kününi ilân etti – iyünniñ 24-ü.
Aqyarda, Aqmescitte ve Keriçte de Rusiye arbiy paradları keçecek.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyeti bildirgenine köre, koronavirus telükesi sebebinden paradnen bağlı merasimlerde tedbir alınacaq.
Keçken künü Qırımda 8 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Umumen Qırımda, akimiyetniñ malümatına köre, 631 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 36-sı çetelden keldi, 94-ü qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar. 429 insan yahşı oldı, 22 kişi vefat etti.
Rusiye işğal etken Qırımda 2014 senesinden soñ «Zafer künü» sovet ve Rusiye bayramı Qızıl Ordu ve sovet halqınıñ natsist Almaniyanı yeñgen bayramı olaraq qayd etilmekte.


text:
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, Moskva Ankaranı 2014 senesi Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım meselesinde Türkiye reberliginiñ «fikrini» deñiştirmesine iqna etecek ola, dep bildirdi.
«Prezident Erdoğan (Türkiye prezidenti – QA) ve prezidenti Zelenskıy (Ukraina prezidenti – QA) arasındaki muzakerelerni aytsaq, bu kene eki devletniñ eki taraflı munasebetleridir. Qırımnen bağlı beyanatları alâ daa ciddiy añlaşamamazlıqlarımız olğan meselelerge kire. Bu añlaşamamazlıqlar Ukraina tarafından çezilmeycektir, amma ümüt etemiz ki, ardı-sıra areketlerimiz Türkiye ortaqlarımıznı iqna etmege yardım eter, olarnıñ şimdiki Qırım fikri pek doğru degil, daa doğrusı, tamamen yañlıştır», – dep bildire Peskovnıñ aytqanlarını «İnterfaks» agentligi.
Peskov, «Rusiye ve Türkiye munasebetleri inkişaf ete, ve bir suvuq devri yoq», dep işandırdı.
Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ aprelniñ 10-nda bildirgenine köre, İstanbulda Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ile keçirgen muzakerelerde Ankaranıñ Qırım ilhaqını tanımamaq qararını tasdıqladı ve Ukraina akimiyetiniñ yarımadanı işğalden qurtaruv teşebbüsi olğan «Qırım platformasına» qol tuttı.
ABD, Poloniya ve bir sıra memleket, şu cümleden Rusiye bu platformağa qol tuttı.
Türkiye, Ukrainanıñ Rusiye ile zıddiyetinde Ukrainağa qol tuta, amma Moskvağa qarşı ğarbiy sanktsiyalarğa qoşulmadı. Türkiye, Ukrainanıñ suvereniteti ve topraq bütünligine qol tuta ve qırımtatarlarnı qoruy.
Soñki vaqıtları NATO azası olğan Türkiye ve Ukraina arasında arbiy-tehnik işbirligi de inkişaf ete. Onıñ maqsadı Rusiye istilâsı daa faal tarzda olsa, Ukrainanıñ mudafaa qabiliyetini quvetleştirmek ola.
Aynı vaqıtta Türkiye, NATOnıñ diger azalarından farqlı olıp, Rusiye ile bir qarar munasebetlerde qalmağa tırışa, NATO sistemalarına zıt kelgen Rusiye silâsını bile satın ala, bu da ABDniñ Ankarağa qarşı kirsetken sakntsiyalarnıñ sebebi oldı.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Búgin Muhammed al-Xorezmiy atındaǵı TITU Nókis filialı Telekommunikaciya texnologiyaları hám kásiplik tálim fakultetinde Rus xalqınıń súyikli shayırı, dúnya ádebiyatına belgili dóretiwshi A.S.Pushkinniń tuwılǵan kúnine baǵıshlanǵan ádebiy keshe ótkerildi.
Onda fakultettiń Jaslar menen islesiw boyınsha dekan orınbasarı U.Turumbetov, Jaslar menen islesiw, ruwxıylıq hám aǵartıwshılıq bólimi baslıǵı B.Nurımbetov, Tarbiyashı-pedagog B.Izzetov, medodisti Q.Boranbaeva hám fakultet tyutorları J.Qdırniyazov, Ǵ. Bekbosinovalar hám student-jaslar qatnastı.
Keshede fakultet student-jasları tárepinen tayarlanǵan shayır qosıqları, saxnalıq kórinisler hám konsert baǵdarlamaları bárshe bársheniń kewlinde ózgeshe tásir qaldırıp, kóterińki keypiyat baǵıshladı.


text:
Aqmescit rayonınıñ Qulçuq (Rodnikovoye) köyünde yerli sakin Şevket Kelâmov Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca tevqif etilgen kiyevi, qırımtatarı, musulman Edem Smailovnıñ apiske alınmasına qarşı bir kişilik narazılıq aktsiyasına çıqtı.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, Kelâmov «Kiyevim terrorist degil» yazuvlı şiarınen bir buçuq saatlıq narazılıq aktsiyasına çıqtı.
«Kezlev yolunda tura edim. Bazı aydavcılar qoltutqanını bildirip, yavaş kete, bazıları signal bere edi. Yarım saattan köy şurasınıñ reisi keldi. Yazuvlı şiarnı ne maqsadnen alıp çıqtım, dep soradı. Bir yıldan berli qızım aqaysız olğanını ayttım. Cuma künü mahkeme oldı. Apayı, ana-babası keldi, amma oturışuv qapalı oldı. O, ne içün ariza bermeysiñiz, dedi, misal olaraq, Ruslan Balbekke (Devlet Dumasınıñ deputatına – QA). Men akimiyet problemlerimizge diqqat ayırmay, dedim», – dep tarif etti Smailovnıñ soyu.
15 daqqa keçken soñ narazılıq bildirgenniñ yanına politsiya hadimleri keldi.
«Politsiya mayorı edi. Pasportımnı istedi, fotoresimini yaptı, meni kamerağa çıqardı, qayda yaşağanımnı soradı. Maşinağa keçmege rica etti, amma men razı olmadım. Belli bir vaqıttan soñ olar ketkenler», – dep qoştı Kelâmov.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
Fevralniñ 6-nda Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Edem Smailov ve Server Mustafayevniñ apiste qaluv müddetini 2019 senesi mayısnıñ 9-na qadar uzattı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
TRT Ğomum mödire Sobacıdan Awrupa teleradiokompaniyälärenä terrorçılıqqa qarşı toru çaqıruı
Awrupa tapşırular berlege (European Broadcasting Union – EBU) TRT tarafınnan qabul itelgän 41 ildän yaqınça 200 yuğarı däräcäle teleradiokompaniya wäkile qatnaşında oyıştırılğan Media sammitında cıyıldı
Awrupa tapşırular berlege (European Broadcasting Union – EBU) TRT tarafınnan qabul itelgän 41 ildän yaqınça 200 yuğarı däräcäle teleradiokompaniya wäkile qatnaşında oyıştırılğan Media sammitında cıyıldı. Yuğarı däräcäle oçraşuda çığış yasawçı TRT Ğomum mödire Sobacı: “Global’ terrorçılıq belän iñ köçle köräşne alıp baruçı Törkiyäneñ däwlät teleradiokompaniyası bularaq terrorçılıqnıñ çığanağı häm maqsatı nindi genä bulmasın bergäläşep qarşı toru ölkäsendä nıq xezmättäşlekkä çaqırabız,” - dide.
TRT dä äğ’za bulıp torğan EBU wäkilläre pandemiya arqasında ike yıldan soñ täwge tapqır yözgä-yöz oyıştırılğan çarada oçraştı. TRT tarafınnan İstanbulda qabul itelgän EBU Media sammitında TRT Ğomum mödire Mäxmät Zahid Sobacı häm EBU Ğomum direktorı Noel Curran belan ber rättän 41 ildän yaqınça 200 yuğarı däräcäle teleradiokompaniya xezmätkäre qatnaştı. İke kön däwam itäçäk çarada däwlät teleradiokompaniya êşçänlegeneñ kiläçäge, köräş alıp barıluı zarur awırlıqlar, yaña awışlıqlar häm yäş’lärgä ireşelä alınırlıq kebek küp sanda tema bäxäsläşeläçäk.
“İlbaşıbıznıñ “Dön’ya biştän zurraqtır” şiğare barıbıznıñ urtaq häm ışanıçlı kiläçäkkä salınaçaq berdänber kapital salunıñ nigeze”
Yuğarı däräcäle oçraşunıñ açış çığışın yasawçı TRT Ğomum mödire Mäxmät Zahid Sobacı ozaq aradan soñ yözgä-yöz uzdırılğan 2022 EBU Media sammitın qabul itüdän bik şat buluların belderde. Tradiśion qıymmätlärebez bulğan tarafsızlıq, ğadellek häm xaqıyqät’ kiläçäkneñ sanlı mediasınıñ da üzgärmäs standartları buluı zarurlığına basım yasawçı Sobacı: “Şuşı maqsattan çığıp EBU äğ’zaläre bularaq ğadättäge berdämlek ruxı êçendä, tağın da xozurlı kiläçäk häm ber ük waqıtta teleradio mädäniyäteneñ bayuı öçen urtaq häm icadi iniśiativalar belän xezmättäşlegebezne köçäytep kiñäytüne däwam itäçägebezgä şiklänmim. Şunı onıtmıyq: bergä bez tağın da köçleräk,” – dip äytte.
Sobacı xäzerge waqıtta iñ ähämiyätle global’ media aktyerlarınnan bersenä äwerelgän TRTneñ 18 televizion, 17 radio kanalınnan tış, 9 śifrlı platforması, śifrlı programmaları, milli häm xalıqara däräcädä küp törle çaraları belän ildä tapşıru liderı poziśiyäsen totrıqlı räweştä saqlawın citkerde.
TRT ğomum mödire bolay dip däwam itte: “Bez keşelärne häm urınnarnı ayırmıyça, dönyanı böten bularaq kürergä, här keşeneñ qıymmätle buluın uylarğa, kürmämeşkä salışunıñ çişeleş tügellegen añlarğa tiyeş. İlbaşıbız xörmätle Räcäp Tayyip Ärdoğannıñ xalıqara platformalarda yış äytä torğan “Dön’ya biştän zur” şiğare tağın da ğadel global’ sistema tözüneñ devizı, barıbıznıñ urtaq häm imin kiläçäge öçen yasayaçaq berdänber investiśiyäseneñ rezyümese. Çönki Törkiyä bügen dönyanıñ tınıçlıq nigeze bulğan iñ kritik xalıqara mäs’älälärdä liderlar oçraşa torğan, dönya yaxşı xäbärlär kötä torğan, mädäni oçraşular häm çişeleş täq’dimnäre uylap tabıla torğan siräk däwlätlär arasında urın ala. Bu nisbättän EBU da ähämiyät birä torğan tema bularaq yäş’lär häm ictimağıy tapşırular mönäsäbätenä östenlek birüçe, alarnıñ global’ mäs’älälärgä qaraşı häm çişeleş täq’dimnären açıqlawçı êşçänleklär alıp barabız”.
Sobacı TRTneñ xalıqara xäbär platformaları turında da söyläp bolay dide: “TRT bularaq, bez bügenge köndä televideniye häm radio kanalları, sanlı platformalar yärdämendä dön’yanıñ 7 qıytğasına 41 teldä häm şivädä (dialektta) tapşırularıbıznı citkeräbez. TRT WORLD belän berrättän, TRT Almança, TRT Rusça, TRT Ğaräpçä sanlı platformalarına küptän tügel TRT Franśuzçanı da östäp, xalıqara tapşırular ğailäseneñ iñ yaña äğ’zasınıñ oyışuın bilgeläp üttek. Monnan tış, Afrika, Balkan häm Farsıça sanlı xäbär platformaların açu östendä êşläwebezne däwam itäbez”.
”Terrorçılıqnıñ çığanağına häm maqsatına qaramastan ,bez aña qarşı toruda nıqlı xezmättäşlekkä çaqırabız”
Krizislar, problemalar häm üzgäreşlärne śifrlaştıru barışınnan bäysez räweştä uylaw mömkin tügellegenä basım yasawçı Sobacı Awrupa tapşırular berlegeneñ Media sammitında tarixi çaqıru yasadı. “Bez,däwlät teleradiokompaniya xezmätkärläre–mäğ’lümatnı pıçratuğa, xalıqqa yünäleş birü, aña täêsir itü maqsatınnan êşlängän maxsus operaśiyälärgä häm dezinformaśiyägä qarşı böten köçebez belän köräşäçäk möhim keşelär, oyışmalar. Däwlät teleradiokompaniya wäkilläre bularaq bezneñ cawaplılığıbız monıñ belän genä çiklänmi. Bez radikal’läşü, keremnär tigezsezlege, global’ terrorçılıq, kiber qurqınıçsızlıq häm êkologik problemalar turında cämäğät’çelekne xäbärdar itärgä tiyeş. Global’ terrorçılıqqa qarşı iñ köçle köräşüçe Törkiyäneñ däwlät teleradiokompaniyäse bularaq, terrorçılıqnıñ çığanağına häm maqsatına qaramastan aña qarşı toru öçen nıqlı xezmättäşlek itärgä çaqırabız” dide TRT ğomum mödire Mäxmät Zahid Sobacı.
“Törkiyä Amerikadan soñ serial êksportında ikençe urında”
TRTneñ serial häm urtaq materiallarnıñ uñışı belän ŝifrlı êşçänleklär xaqında oçraşuda çığış yasawçı Sobacı tübändägelärne citkerde:
“TRT seriallarına kürsätelgän dönyaküläm qızıqsınuğa iğtibar cälep itärgä telim. Törkiyä Amerikadan soñ serial êksportında ikençe urında. Bu uñışta kompaniyabıznıñ bar dönyağa serial satışları ölkäsendäge êşçänlekläreneñ zur öleşe bar. Seriallarıbız, urtaq räweştä töşerelgän fil’mnarıbız häm mul’tfil’mnarıbız küp taläp kürä. Kiläse aylarda xalıqara TRT sanlı video platformabıznı tormışqa aşıru öçen êşçänleklärebezne alıp barabız. Bu ŝifrlı platforma häm äzerlänäçäk yaña materiallar şul uq waqıtta Awrupa tapşırular berlege äğzaläre belän tormışqa aşırıla alınaçaq urtaq materiallar belän ber rättän Awrupa tapşırular berlegeneñ pre-buy network tudırğan mömkinleklär häm xezmättäşlek forsatlarınnan kübräk faydalana aluıbıznı täêmin itäçäk. TRT kizü waqıtında Awrupa tapşırular berlege “Content Appeal” iseme astında başlatqan häm äğzalär tüläwsez programma täêmin itä alğan quşımtağa dokumental’ fil’m, drama kebek törle êçtäleklär belän öleş kertte. Şulay uq TRT kino ölkäsendä dä xalıqara xezmättäşleklärne könnän-kön tağın da aktiv xälgä kiterä. Soñğı 3 yılda TRT fil’mnarı Kann, Berlin, Karlovı Varı, Veneŝiya, San-Sebast’yan, Varşava häm Lokarno kinofestival’läre belän 300dän artıq milli häm xalıqara çaralarda yaqınça 275 büläk aldı. TRT ayıruça Xalıqara kinofestival’lärdä tapşırıluçı TRT maxsus büläkläre, korporativ partnyerlık häm çaralar belän dä bu ölkädäge partnyerlık häm xezmättäşleklärgä zur öleş kertä.”
Oçraşuda çığış yasawçı Awrupa tapşırular berlege ğomüm mödire Noel’ Kurran isä Törkiyä teleradiokompaniyase TRTğa bu iskitkeç çara häm cılı qarşı alu öçen räxmäten belderep: “Bergä bulu bezneñ öçen bik möhim. Bu uñaydan TRT belän xezmättäşlegebezneñ dä artuın ömet itäbez,” – dide.
Awrupada ictimağıy tapşıru oyışmaların bergä oçraştıru maqsatı belän qorılğan Awrupa tapşırular berlege dönyadağı tapşıru berlekläreneñ iñ aldınğılarınnan berse bulıp tora.


text:
Mayısnıñ 3-nde Bütün dünya matbuat azatlığı künü qayd etile. 1993 senesi dekabrniñ 2-nde BMT Baş Assambleyasınıñ mahsus bir qararı ile ilân etilgen ve dünyanıñ bütün köşelerinde yüz bergen adiselerniñ mustaqil ve obyektiv mediada aydınlatılması meselesine diqqat çekmek maqsadını taşıy.
Halqara teşkilâtlarnıñ esabatlarına köre, 2014-nci yıldan başlap, Kremlniñ nezaretinde olğan Qırım akimiyeti, mustaqil jurnalistlerniñ yarımadağa kirüvini er türlü sıñırlay: çoq yıllıq yasaqlardan, cinayet taqiplerge qadar. Böylece, uquq qoruyıcılarına köre, Qırımda jurnalist faaliyeti içün Qırım.Aqiqat frilanserı Vladislav Yesipenko, «Qırım birdemliginiñ» vatandaş jurnalistleri Nariman Memedeminov, Ayder Kadırov ve digerleri tutulğan edi. Rusiye quvetçileri olarnı ekstremizm ya da terrorizm ile qabaatlay. Yarımadada vatandaş jurnalstikası fenomeni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında muzakere etildi.
Qırımlı uquq qoruyıcı, Qırım birdemligi cemaat birleşmesiniñ koordinatorı Lutfiye Zudiyevanıñ aytıp bergenine köre, yarımadada vatandaş jurnalistikası 2016 senesiniñ soñunda peyda olğan.
Qırımda vatandaş jurnalistleri ihtisasiy jurnalistler, mürririyetler ile beraber çalışmağa ögrendilerLutfiye Zudiyeva
– O zaman tintüvler muntazam tarzda keçirilip başlandı ve elbette olarnıñ aydınlatılması içün talap peyda oldı. İnsanlar, Rusiye haber vastaları susqanı ya da er şeyni propagandacılıq sıfatında köstergenini añlay edi. Yani, vatandaş jurnalistikası, 2014-nci yıldan başlap Rusiye akimiyet organları tarafından ihtisasiy jurnalistika ile açıq ve maqsatlı küreş neticesinde malümat vakuumına tabiiy cevap olaraq peyda oldı. Bu fenomen şimdi de inkişaf etmege devam ete. Vatandaş faalleri ve jurnalistleriniñ 2016 senesi ve bugünki iş seviyesi farqlı olğanı körünip tura. Ballarnıñ şimdi vaqialrnıñ aydınlatılmasında standartlarğa nasıl riayet etmeleri köntektinde bile. Qırımda vatandaş jurnalistleri ihtisasiy jurnalistler, mürririyetler ile beraber çalışmağa ögrendiler.
Ukraina kütleviy haber institutınıñ icra müdiri Oksana Romanük, Qırımdaki mustaqil jurnalistikanıñ muntazam taqibatınıñ neden ibaret olğanını añlattı.
Vatandaşlarnıñ malümat almaq aqqı qaba şekilde bozulğanda serbest saylavı aqqında aytmaq mümkün degilOksana Romanük
– Qırımdaki Ukraina haber vastaları litsenziyalarından marum etildi, olarnıñ yerine yayında Rusiye telekanalları ve jurnalistleri peyda oldı. Donbasnıñ işğal etilgen bölgelerinde media bir sınf kibi yoq etildi, anda zaten qanunsızlıq. Qırımda ekstremit faaliyetine qarşı qanunlar pek keñ qullanıla: onıñ maqsadı söz serbestligi ve jurnalistler aqqını sıñırlamaqtır. Vaziyet pek telâşlı ve biz bu suallerni daima köteremiz, misal olaraq, vatandaşlarnıñ malümat almaq aqqı qaba şekilde bozulğanda serbest saylavı aqqında aytmaq mümkün degil. İşğal etilgen Qırımda akimiyet ukrain yayıncılarnıñ signallarını aselet kese, qanunsı sürette olarnıñ dalğalarını qullana, İnternet resurslarğa irişimni blok ete. Ve bu, jurnalistlerniñ tutulması ve olarğa qarşı kösterüv mahkeme davaları aqqında aytmayım.
Lutfiye Zudiyevanıñ fikrince, Qırımda, çatışmalı mıntaqada olğanı kibi, klassik jurnalistikanıñ standartları çalışmay, bu sebepten insanlar bir-de-bir vaziyetni aydınlatmaq içün öz başına usullar uydurmaq kerek olalar.
Pek qattı reatsiya 2019 senesi mart ayında edi, o zaman bir künde Aqmescit rayonında faallerniñ aman-aman episini yaqaladılarLutfiye Zudiyeva
– Rusiye akimiyeti medalniñ ters tarafını köstermege tırışqan er angi ıntıluvlarğa, kim olsa olsun, em ihtisasiy junrnalistler em blogerlerge acı bir şekilde cevap bere. Yazıq ki, amma bazıda cevapları pek tecavuzkâr ola: misal olaraq, «Qırım birdeliginiñ» koordinatorı Server Mustafayev ve birleşmeniñ media yönelişiniñ koordinatorı Nariman Memedeminovnıñ tevqif etilmesi. Elbette bu, olarnıñ faaliyetinen bağlı. Bundan ğayrı pek qattı reatsiya 2019 senesi mart ayında edi, o zaman bir künde Aqmescit rayonında «Qırım birdemliginiñ» negizini teşkil etken faallerniñ aman-aman episini yaqaladılar. Maña köre, şu künü quvetçiler birleşmemizni yoq etmege istedi: bunı olar tevqif etilgen ballarımıznen laf etkende açıqça defalarca ayttı.
Zudiyevanıñ bildirgenine köre, Rusiye akimiyeti tarafından bu kibi qorqutuv usulı muvafaqiyetsizdir.
Vatandaş jurnalistleri Qırımda insan aqları bozuvları olğanını añlap, bunı aydınlatmaq kerek olğanını bilelerLutfiye Zudiyeva
– Vatandaş jurnalistikasınıñ faaliyetini yoq etmege maqsad muvafaqiyetsizdir, dep tüşünem, çünki tefqipler, basqılarğa baqmadan «Qırım birdemligine» daima yañı insanlar kelip qoşula. Aynı zamanda olar bar olğan telükelerni de pek yahşı añlaylar. Biz de, faaliyetimiz pek telükeli olğanını daima aytamız: bu em cinayet davalar, em de diger taqipler, amma insanlar qorqmaylar. Olar öz yarımadasını pek seveler ve onı terk etip ketmege istemeyler, bu topraqta yaşma aqqı içün küreşeler. Bundan ğayrı vatandaş jurnalistleri Qırımda insan aqları bozuvları olğanını añlap, bunı aydınlatmaq kerek olğanını bileler. Bu iş Qırımda telükesiz kirüv imkânı olğan ihtisasiy media tarafından yapılsa edi, o zaman bu faallik böyle parlaq şekilde inkişaf etmez edi.
Rusiye quvetçileri «Qırım birdemligi» faallerini Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ya da faaliyetiny iştirak etüv ile qabaatlay ve olarnı ekstremistler, dep saya. «Memorial» uquq qoruyıcı merkezi ve Ukraina akimiyeti bunı red ete ve bu davalar boyunca tevqif etilgenlerni siyasiy mabüsler kibi tanıy, vatandaş jurnalistler aqqında söz ketkende ise, olarnıñ tevqif etilmesi ihtisasiy faaliyetleri ile bağlı olğanınında israr ete.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı )
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
Qırımlı jurnalist ve faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
«Qırım birdemligi»
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi 2016 senesi aprel ayında Qırımda Rusiye akimiyetiniñ qırımtatar halqına qarşı kerçekleştirgen repressiyalarına cevap olaraq quruldı. Onıñ erkânına advokatlar, vatandaş jurnalistleri, faaller, göñülliler ve siyasiy mabüslerniñ soy-sopları kire. Advokatlar ve cemaat imayecileri uquqiy mesleatlar keçirip, apiske alınğan qırımlılarnıñ imaye ete. Faaller ve vatandaş jurnalistleri Qırımda siyasiy sebeplerden açılğan cinaiy ve memuriy davalarnen bağlı haberlerni tarqata, tintüv, mahkeme, apiske alınğan ve üküm etilgenlerniñ qoranta ikâyelerini, narazılıq aktsiyalarını aydınlata. Göñülliler apiske alınğanlarnıñ ailelerine içtimaiy-turmuş yardım köstere, babasız qalğan balalarğa («Qırım balalığı» leyhası) yardım ete. «Qırım birdemligi», teşebbüsniñ faaliyeti «milliy, diniy ve coğrafik kontekst çerçivelerinden» çıqıp, tamamen zorbalıqsız tirenüv usullarına esaslana, dep qayd ete.
Birleşme faalleriniñ evleri tintildi ve bazıları apiske alındı. Bir çoq faalge qarşı cinaiy ve memuriy davalar açıldı. Bloger, vatandaş jurnalisti Nariman Memedeminov, «Qırım birdemliginiñ» koordinatorı Server Mustafayev, vatandaş jurnalistleri Remzi Bekirov, Osman Arifmemetov ve Rustem Şeyhaliyev apiske alındı. Ukraina jurnalistleri milliy birligi «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi faalleriniñ apiske alınğanını ve evlerinde keçirilgen tintüvlerni «Rusiye akimiyetiniñ Qırım ve jurnalist ve aq qorçalayıcılar arasındaki mustaqil bağ kanalını bastırmaq ıntıluvı» dep saya.


text:
«Nemetskaya volna» bildirgenine köre, saylav kampaniyasınıñ ve rey berüv ketişatınıñ nezaretine endi 10 million avro ayırıla eken. Evelden 5 million aqqında aytıla edi.
OBSE eyyeti tahminen biñ ekspert miqdarındadır. Çetel işler naziri Frank-Walter Steinmeier tahminen 100 közetici Almaniya Federativ Cumhuriyetiniñ vatandaşları olğanını aytqan edi.
Ukrainada OBSE eyyetiniñ faaliyeti Avropa Birliginiñ barışıqnıñ ve Ukrainada mayıs 25 künü keçirilecek prezident saylavlarınıñ azırlavına cemiyetniñ işançınıñ pekitilmesine yönetilgen mahsus leyhası çerçivesinde olıp keçe. Avropa birliginiñ tışqı siyasiy bölüginiñ matbuat-relizinde maliye desteginiñ artırması Ukrainada OBSE eytine Avropa birliginiñ çeşit memleketlerinden, em de oña qoşula bilecek devletlerden 100-den ziyade nezaretçiniñ celp etilmesini nazarda tuta eken.
Avropa nezaretçileri şu künleri Herson, Odessa, Lvov, İvano-Frankovsk, Harkov, Donetsk, Dnepropetrovsk, Çernovtsı ve Luganskta çalışa.


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ faali Veciye apte Kaşkanı bile, seve ve ürmet ete ediler.
O, özüni iç bir vaqıt, kimsege begendirmege areket etmey edi – işte, olğanı kibi körüne edi. Özüniñ ayatiy printsiplerinden vazgeçmey, aqsızlıq körgende özüni tutıp olamay, onıñ keskin sözü er vaqıt azır tura edi. Ancaq bunen beraber o pek şaqacı bir insan edi.
Küreşçi ayatı - onıñ ayat tarzı edi
Onıñ tarihı – qırımtatar halqınıñ eyi taqdir oğrundaki küreşiniñ tarihıdır. Onıñ evi uzun yıllar devamında areket faalleriniñ körüşüv yeri olıp turdı. O özü de, ömüriniñ soñunace milliy areket ayatında faal iştirak etip kelgen edi. O,Qırımnıñ vatandaşlıq blokadası aktsiyasında, Kyiv ve Türkiyedeki tedbirlerde iştirak eter edi. Küreşçi ayatı - onıñ ayat tarzı olğanı içün, buña kimse şaşmay edi.
Bu alçaq boylu, arıq qadın iç bir zaman zayıf olıp körünmey edi. Atta tanımağan insanlar bile onıñ turuşında, davranışında, özüne tutma tarzındaiçindeki demir milni, quvetli yaynı köre ediler.
Uzun bir müddet Türkiyede tedavi olıp kelgen soñ, ağır hasta olğanına baqmadan, o milliy areket tedbirlerine barıp turdı. Avgust ayında Qarasuvbazar rayonındaki Aq-Qaya eteginde, 1987 senesi Moskvada keçken vaqiqalarnıñ 30-yıllığına bağışlanğan toplaşuvğa rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri faallerge tedbirni keçirmege keder etkeninde, o nasıl etip ıncınğanını alâ daa hatırlayım.
Qırımtatarlarınıñ serbestligi içün amansız küreşçi sıfatınen o ebediyen hatırımda qaldı
Felâket onı tuvğan divarları içinde bekley eken. Genç, şırnıqlı ve kelişken bir türk oğlanı, Veciye apteniñ torunınen körüşip turararq, olarnıñ ailesine kire. Tuvğanları ikâye etkenine köre, o tam bir alçaq olıp çıqa – olar toplağan 7 biñ dollarnen beraber, özü de coyılıp ketken.
Veciye apteniñ dostları dolandırıcını, para saiplerine qaytarmasına inandırıp, oña yardım etmege istegenler. Meger türk oğlanı FSBgebağlı eken. Körüşüv yapılacaq yerge silâlı Rusiye küç idaresiniñ hadimleri atılıp kire. Er kesni yerge yatqızalar. Er şey pek tez ve qorqunç bir şekilde olıp keçe.
Mağrur qırımtatar qadınınıñ yorğun ve hasta yüregi böyle bir şokqa dayanıp olamay. Onıñ yüregi yaramay. Bu qadınğa dep, acele yardım maşnası çağırıla, amma hastahanege ketken sırada Veciye apte Kaşka faniy dünyanı terk ete.
O, bir cenkçi kibi yaşap, cenkçi kibi vefat etti. Avtomatlarnıñ namlusınen qarşılaşıp vefat etti.
Artıq o yoqlarğa qarıştı, lâkin qırımtatarlarınıñ serbestligi içün amansız küreşçi sıfatınen o ebediyen hatırımda qaldı. O, ğururlu, samimiy ve serbestlikni sevgen halqnıñ, yeñilemez bir halqnıñ timsallerinden biri olıp qaldı!
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (telüke havfından muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün.


text:
Kyivniñ Desnânskiy rayonında Şüheviç caddesi boyunca yerleşken Troyeşçinadaki yañı parkta qırımtatar üslübinde bir köşük tesbit etildi.
Bunıñ aqqında Kyiv şeer başınıñ ofisinde haber ettiler.
Berilgen malümatqa köre, 9,5 gektardan ziyade olğan park, Kyiv sakinleriniñ ve paytaht musafirleriniñ raat ve telükesiz istiraatı içün yañı bir yer olacaq.
«Parknıñ yañı qısmınıñ diqqat çekken hususiyeti qırımtatar üslübinde bir köşüktir. O, qırımtatar mimarlığı üslübinde mozaika toşemesi, saçaqları oyma dekor ve oq şeklindeki kemerler ile bezetilgen. Sferik qubbesiniñ örtüsi zemaneviy asıl bitumlı kirametten yapılğan. Qubbeniñ yuqarısında kulâ. Taban ve dekor içün örneklerni qırımtatar ressam çölmekçi Rustem Skibin azırladı», – dep yazıla bildirmede.
Avgustnıñ 27-nde parknıñ açıluvında Qırımtatar halqı milliy lideri Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov iştirak etti.
«Evel bu nasıl bir yer olğanını epimiz yahşı hatırlaymız. Ve o zaman, mında böyle acayip bir park olacağını kimse atta tasavur etip olamadı. Mında yaşağan bir çoq adamnen laf ettim, episi bu parknı pek begene. Qırımtatar medeniyetiniñ elementleri ile böyle güzel park içün şeerge minnetdarım», – Kyiv şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti Çubarovnıñ aytqanlarından alıntı ketire.


text:
Twitter 150 million dollar ştraf tüläyäçäk
Sośial’ media platforması şäxsi mäğ’lümatlarnıñ konfidenśial’legen saqlıy almağan
Sośial’ media platforması Twitter şäxsi mäğ’lümatlarnıñ konfidenśial’legen saqlıy almağan öçen 150 million dollar ştraf tüläyäçäk.
Amerika Quşma Ştatlarınıñ ğadälät ministrlığı häm federal’ säwdä komissiyäse beldergänçä, Twitter 2013 nçe yılnıñ may ayınnan 2019 nçı yılnıñ sentyabrenä qadär qullanuçılar mäğ’lümatlarınıñ konfidenśial’legen häm qurqınıçsızlığın täêmin itä almağan.
Platforma Twitter belän tözelgän kileşü nigezendä 150 million dollar ştraf tüläyäçäk häm qullanuçılar mäğ’lümatlarınıñ konfidenśial’legenä qağılışlı yaña çaralar küräçäk.
Twitter telefon nomerların häm êlektron poçta adresların qullanuçı akkauntların saqlaw öçen genä tügel, ä bu mäğ’lümatnı qullanuçılarğa reklama cibärü öçen dä qullanğan.
Bäyläneşle xäbärlär
Franŝiyadan İranğa säyäxät kisätüe
Franŝiya üz watandaşlarına säyäxät kartasında “qızıl” isemlektä bulğanı öçen İranğa barmasqa kiñäş itte


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi, tahqiqat versiyasına köre, Keriçte teraktlarnı azırlağan eki gençni eki ayğa apiske aldı. Bu aqta Qırım kütleviy haber vastaları bildire.
«Mahkeme, tahqiqatnıñ muracaatına baqıp, yaqalanğan gençlerni ilk tahqiqat müddetine eki ayğa apiske aldı – 2020 senesi aprelniñ 18-ne qadar», – dep bildire Rusiye Tahqiqat komiteti vekiliniñ aytqanlarını Qırım ükümetine yaqın «Krıminform» resursı.
Berilgen malümatqa köre, oturışuv qapalı oldı.
«RİA Novosti Krım» malümatına köre, gençlerden biriniñ yanında anası bar edi, ekincisiniñ yanında babası bar edi.
Gençlerniñ ana-babaları ya da olarnıñ advokatları mahkeme qararını şimdilik açıq izaatlamadılar.
Fevralniñ 18-nde Rusiye FSBsi Keriçniñ oquv yurtlarında terror ücümlerini azırlağanından şübheli sayılğan 2003 ve 2004 seneleri doğma eki gençni tuttı, dep bildirdi. Müessiseniñ bildirgenine köre, yaqalanğanlar «2018 senesi oktâbr ayında Keriç politehnik kollecinde 20 insannı öldürgen 18 yaşında Vâçeslav Roslâkovnıñizdeşleri, ekstremist mefküresiniñ tarafdarları» ola.
Rusiye Tahqiqat komitetiniñ yolbaşçısı bu dava tahqiqatını tezleştirmege emir etti.
Bundan soñ Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi bu cinaiy davanı özü baqıp başladı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiye zenaatdaşı Tatyana Moskalkovadan Rusiye FSBsi tutqan ve şeerniñ eki oquv yurtunda terror ücümlerini azırlağanından şübheli sayılğan çağına yetmegen eki Keriç sakini aqqında malümat bermesini talap etti.


text:
Donbassta boyeviklerniñ esirliginden 146 ukrainli azat etildi. Bunı Ukraina prezidentiniñ matbuat kâtibi Svâtoslav Tsegolko Facebook saifesinde bildirdi.
«Şimdi SBU yolbaşçısı prezidentke 146 ukrainliniñ azat etilmesi aqqında bildirdi. SBU yarın da 4 esirniñ azat etilecegini bekley. Olarnıñ episi Yañı yılnı ve Milâtnı qorantalarınen beraber qarşılaycaqlar», – dep qayd etti Tsegolko.
Rusiye kütleviy haber vastaları Ukraina tarafı ve boyevikler arasında esirlernen almaştıruv olğanını bildirgen ediler. «İnterfaks» malümatına köre, 150 ukrain arbiyi ve 222 esir alınğan boyevikniñ azat etilmesi planlaştırıla edi. Bundan ğayrı, vaqia yeriniñ fotoresimlerini RT Rusiye telekanalınıñ mühbiri Twitterde qoydı. Fotoda siyasetçi Viktor Medvedçuk da bar.


text:
İşğal etilgen Qırımda yedinci gvardiya desant-ücüm diviziyasınıñ desant-ücüm ve topçı alayları ile büyük taktik talimleri başladı. Bu aqta «RİA Novosti» neşiri Rusiye Mudafaa nazirliginiñ malümat ve kütleviy bağ departamentiniñ malümatına esaslanıp bildire.
«Talimlerge 1,5 biñden ziyade desantçı, 300 daneden ziyade arbiy tehnika, arbiy-naqliye aviatsiyasınıñ uçaqları, ordu aviatsiyasınıñ vertolötları ve Qara deñiz flotunıñ büyük desantçı gemileri celp etildi», – dep aytıla haberde.
Mudafaa nazirliginiñ malümatına köre, eñ körümli levhalardan biri ava-desant orduları bölükleriniñ duşmannıñ idare noqtalarını ve qanunsız silâlı birleşmelerni azırlav lagerini zapt etmek ve yoq etmek maqsadınen arbiy desant gemilerinden tüşürüv olacaq.
Desantçılar gruppirovkanıñ esas küçlerine tüşmege imkân bermek içün elverişli sıñırlarnı zapt etmege tırışacaqlar. Esas küçnen beraber topçı ateş, cebe ve ordu aviatsiyası, uçucısız uçaqlar ve tank bölükleriniñ esapları olacaq.
Haber etilgeni kibi, Rusiye işğal altındaki Qırımda ordularnı quvetleştirdi. Rusiye mudafaa naziri Sergey Şoygu martnıñ 11-nde bu «yarımada ve Rusiye menfaatlarınıñ Qara deñizdeki qorçalavını temin ete», dep bildirdi.
Daa evel haber etilgenine köre, Qırımda martnıñ 1-nde Rusiye raketacıları «Bastion» ve «Bal» sail raketa kompleksleriniñ yardımı ile raketa darbelerini endirip baqtı.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadada arbiy talimler muntazam sürette keçirilip başladı. Ukraina Baş ştabı, Rusiye arbiyleriniñ areketlerini qanunsız dep adlandıra.


text:
«Bügün Slavânsknıñ yerli akimiyeti üyleden soñ sañki 200 balanı «Artek»ke çıqarılacağı aqqında haber bizni ğayet raatsılay», – dedi o.
Onıñ sözlerine köre, bu qarar antiterroristik operatsıyası ştabınen uyğunlaşmadı. Ukrain arbiylerde böyle bir malümat yoq.
«Bu vaqıyalar evelden planlaştırılğan aktsıyağa oşay. Biz terroristler tarafından bir de bir kelişmegen areketler keçirilir de qabaatını ukrain arbiylerge qaldırarlar dep qorqamız», – dey Tımçuk.
Balalarnıñ tahliyesi aqqında Rusiyedeki KHV-ları bildirdi. Cumleden «Russkaya slujba novostey» perşembe künü Slavânsktan 200 bala Qırımğa çıqarılacağı aqqında bildirdi. Daa eki gruppa İyünıñ 1-de Svâtogorsk şeerine çıqarılacaq eken.
Rusiyedeki haberler vastaları bildirgenine köre, Slavânsk ve etraftaki köylerden tahminen 1000 bala çıqarılacağı közde tutula.
Hatırlatamız, Lugansk vilâyeti antiterroristik operatsıya keçirilgen yeridir.


text:
Säwle
Radïoaktïvti lastanw aymaqtıñ barlıq oyınşılarınıñ Énergïyanı qalpına keltirw tabïğï jolına äser etedi. Bul birew Soğıstar jaqın jerde Ballïstïkalıq zımırandar qoldanğan kezde payda boladı.
payda bolwı
Soğıstarda Ballïstïkalıq zımırandar är qoldanılwı épïcentrdiñ lastanwın arttıradı.
Är épïcentr lastanwın 1,500 km radïwsta ornalasqan basqa aymaqtarğa taratadı. Siz épïcentrdiñ jäne keñeytilgen (basqa épïcentrlerden alınğan) lastanwlardıñ jïıntığın aymaq betinen köre alasız.
Ballïstïkalıq zımırandardıñ kömegimen bolğan ärbir 120 zaqımdanw épïcentrge 1 lastanw qosadı.
Énergïyağa äser etw
Ärbir lastanw nüktesi énergïyanı tabïğï jolmen qalpına keltirw üşin qajet waqıtqa 0,5% qosadı.
Tazartw
Siz kez-kelgen épïcentrde Antïrad qoldana alasız jäne lastanwdı tazalay alasız nemese zañdar.
Barlıq belsendi épïcentrlerdi körwge boladı munda.


text:
İvano-Frankivsk şeerinde koronavirusnen hastalanğan qadın vefat etti. Bu aqta Azatlıq Radiosı Ukraina sağlıq nazirliginiñ malümatına esaslanıp bildirdi.
«Hasta hastahanege ağır alda ketirildi. Uzun vaqıt özüni tedaviylemege tırıştı ve ekimlerge pek keç muracaat etti. Qadın hastahanege kelgeninden bir künden soñ vefat etti, COVID-19 testiniñ neticeleri bile daa kelmedi», – dep aytıla haberde.
Sağlıq nazirliginiñ malümatına köre, Ukrainada 21 koronavirus hastası resmiy şekilde tasdıqlandı.
Sağlıq nazirligi hastalıqnıñ ilk alâmetleri peyda olğanınen mıtlaqa aile ekimine muracaat etmege çağıra. Özüni qorumaq içün ise eñ yahşı yol evde qalmaq ola.


text:
ABDde Charlotteteki Şimaliy Carolina Universitetiniñ binasında açılğan ateş neticesinde eki insan elâk oldı. Daa dört kişi yaralandı, olardan ekisiniñ alı kritik. Bu aqta Reuters haber ete. Yaralanğanlar aqqında malümatnı universitetniñ matbuat kâtibi Lester Oliva da tasdıqladı, dep bildire Azatlıq Radiosınıñ rus bürosı.
Yerli kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, atışta şübheli sayılğan kişi silâsı olğan universitet studenti ola, onı bina yanında telükesizlik quvetleri yaqaladı. WBTV telekanalınıñ haber etkenine köre, atış yerli saatqa köre aqşam saat altılarda universitetniñ memuriy binası yanında oldı. Universitette kelecek afta başlaycaq netice imtianları ögüne soñki ders künü keçirilgen edi.
Ateş açqan insannıñ sebepleri daa haber etilmey.
Oquv yurtunıñ saytında derc etilgen malümatqa köre, Şimaliy Carolina Universitetinde 26 000-den ziyade student oquy. Bundan ğayrı, binada 3 000 universitet hadimi çalışa.
2018 senesi oktâbrniñ 17-nde Keriç politehnik kollecinde patlav ve atışuv oldı. Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi». Facia neticesinde 21 insan elâk oldı. Qırımda üç künlik matem ilân etilgen edi.
Oktâbrniñ 19-nda Keriçte ve Yedi Quyu rayonında ücüm qurbanlarınıñ cenazeleri qılındı. Vedalaşuv merasimine biñlernen insan keldi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı terror ücümi olaraq tasnif ete.


text:
Martnıñ 5-nde Rusieyniñ kontroli altında olğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ üç figurantı: Timur İbragimov, Ernes Ametov ve Server Zekiryayevge azatlıqnı sıñırlav tedbirini iyünniñ 9-na qadar uzattı. Daa evel aynı tevqif muddeti Seyran Saliyev, Memet Belâlov ve Suleyman Asanov içün tayin etildi. Advokat Ayder Azamatov mahkemeniñ qararına, esassız ve adden aşırı sert dedi.
Soñki üç yıl zarfında FSB, Qırımda, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir»niñ beş bölügi – ekisini Bağçasarayda ve birer danesini Aqmescit, Aqyar ve Yaltada yoq etkenini ilân etti.
«Agora» halqara aq-uquq qorçalayıcıları gruppasınıñ advokatı Aleksey Ladin, Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir» mahkemeleriniñ siyasiy sebepler ile yapılğanınıñ alâmetlerini köstere.
Menim fikrimce, «Hizb ut-Tahrir» işleri siyasiy maqsatnen açıldı. Mahkeme, qorçalavnıñ iç bir delilini diñlemey ve tevqif muddetlerini avtomatik surette uzataAleksey Ladin
– Menim fikrimce, «Hizb ut-Tahrir» işleri siyasiy maqsatnen açıldı. Mahkeme, qorçalavnıñ iç bir delilini diñlemey ve tevqif muddetlerini avtomatik surette uzata. Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesinde baqılğan ve çerçivesinde menim tarafından aq-uquq qoçalayıcısı Emir-Usein Kuku imaye etilgen sözde Yalta bölüginiñ işinde esas şaat olğan FSBniñ operativ hadimi diñlendi. Onıñ delilleri – işniñ aqiqiy hususiyetlerine esaslanmağan nazariy ukümlerdr. Bizler bu malümatnıñ menbaları aqqında sorağanda ise şaat, devlet sırı aqqında qanunğa sıltap, cevap bermekten vazgeçe.
Aleksey Ladin, FSBniñ esassız delilleriniñ mahkemede muayen qabaatlavlarğa nasıl qol tutqanına misal ketire.
FSB mahkemede öz hayallarını bile mantıqlı surette tizip olamayAleksey Ladin
– Qorçalağan şahsımnı, Qırımda akimiyetniñ öz qoluna keçirilmesi ve anayasa qurumınıñ deñiştirilmesine azırlıq körgeninde qabaatlaylar. Ve bu, iç bir silâsız, patlayıcı maddesiz, ameliy areketsizdir. Biz, Emir-Usein Kukunıñ akimiyetniñ öz qoluna keçirilmesine azırlıq körgeni neden ibaret edi, dep soraymız. FSB operativ hadimleri buña cevaben, «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı, iştirakçileriniñ sayısı territoriyadaki ealiniñ umumiy sayısında 50%-ge yetkende o, birden akimiyetniñ öz qoluna keçirilmesine keçe emiş, dep nazariy fikir yürsetüvlerni bildire. Aydı, yahşı. Lâkin Qırımda eki million kişi. Operativ hadimlerniñ bile malümatına köre, yarımadada «Hizb ut-Tahrir» azalarınıñ sayısı 20-30 kişidir. Yani FSB mahkemede öz hayallarını bile mantıqlı surette tizip olamay. Maña köre, qabaatlanğan şahıslarnı nafile yerde böyle ağır cinayetlerde qabaatlav, olarnı tahqiqat izolâtorında bir yıldan ziyade tuta bilmek içün yapıla.
Buña rağmen, aq-uquq qorçalayıcısı emin ki, mahkeme, deliller bazasınıñ zayıflığına baqmadan, «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca, büyük ihtimal ile, qabaatlav qararını qabul etecek.
Amnesty International Ukraina teşkilâtınıñ icraiy mudiri Oksana Pokalçuk da qabaatlav tarafında kerçek deliller olmağanından emin.
Altı kişi plansız, bağsız, silâsız akimiyetni devirecek olğanlar emişOksana Pokalçuk
– Biz bu işni, Emir-Usein Kukunı taqip etmege başlağanlarından berli taqip etemiz. Mahkemeni közetip, qabaatlavda yeterli deliller olğanını aytıp olamayım. FSB hadimi ve aynı zamanda SBUnıñ sabıq hadimi olğan Kompaneytsev tosat-tosat ifadelerini qarıştıra ve bütün tafsilâtlarnı bir arağa ketirip olamay edi. O, uzun-uzadiye «Hizb ut-Tahrir»niñ ne olğanını, onıñ sturkturasını ve diger tafsilâtlarnı añlattı. Lâkin yaqalanğanlarnıñ bu teşkilâtnen muayen bağlarına kelgende, Kompneytsev açıqtan qarışıp başlay ve iç bir şeyni isbatlap olamay edi. Aynı zamanda er şey nasıldır şartlı gizli şaatlarnıñ ifadelerine esaslana edi. Böylelikle, muhakeme etilgenlerniñ qabaatlarını isbatlağan nasıldır obyektiv delillerniñ olğanını aytıp olamayım. Altı kişi plansız, bağsız, silâsız akimiyetni devirecek olğanlar emiş», – dep qayd etti.
Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Marlen Asanovnıñ apayı Ayşe Asanova aqayınıñ ayatı ve Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından yaqalanğanı aqqında ikâye ete.
Qızım artımdan yüre ve bir özü qalmağa qorqa. Er vaqıt, kelip seni de alıp ketmeyceklermi, sorayAyşe Asanova
– Ömür arqadaşım – qanunğa riayet etken vatandaştır. Qırımda yaşağan 25 yıl içinde iç bir qanunnı bozmadı. Merametli, yardımğa azır. O, filolog, mektepte oca olıp çalıştı. Ondan soñ inkişaf etmege qarar berdi ve öz işini açtı. Diger insanlarğa yardım qolunı uzata edi. 2014 senesinden başlap, vatandaşlarımız belâğa oğrağan soñ aqayım olarğa em em maliyeviy ceetten, em de özü iştirak etip yardım ete edi. O, yaqalanğanlarnıñ qorantalarını ziyaret ete, babasız qalğan balalarğa qol tuta ete edi. Neticede evimizge saba saat 6-da, ne zil çalıp, ne de qapını qaqıp, baştan ayaqqa qadar silâlı, maskalı adamlar sürip kirdi. Olar bağırıp başladı, aqayımnı töşeme üstüne yüzüqoyun yatqızdı, avtomatlarnı sallay ediler. Balalar, tabiiy ki, ökür-ökür ağlay edi. Olar ale daa öz-özüne kelâlmaylar. Qızım artımdan yüre ve bir özü qalmağa qorqa. Er vaqıt, kelip seni de alıp ketmeyceklermi, soray. Yarım yıl keçse de, bizge körüşmek iznini bermeyler.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetine köre yapılğanını tüşüneler. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd ete. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayılıp tevqif etilgen 23 qırımtatarını Aqmescit SİZOsı ve Vaqtınca tutuv izolâtorında tapıp olamaylar. İmayeniñ tahminlerine köre, olarnı Qırımdan Rusiyege alıp kete bileler. Bu aqta advokat Edem Semedlâyev bildirdi.
«Bugün vaqtınca tutuv izolâtorına bardım. Anda olar yoqlar dep aytalar. SİZOda olarnı tahqiqat tedbirlerine alıp ketkenler, dep bildireler, amma advokatlardan iç birisi bunı bilmey. Ne SİZO, ne de Vaqtınca tutuv izolâtorında bir şey qabul etilmey. Mahsus tedbirlerni Rusiye FSBsiniñ Tahqiqat idaresi yolbaşçısınıñ muavini Vasiliy Petuhov idare etkenine esaslansaq, olarnı Moskva ya da Rostovğa alıp ketmeleri mümkün», – dedi Semedlâyev.
Rusiye uquq qoruyıcıları tutulğanlarnıñ advokatları bergen malümatnı izaatlamay.
Bundan ğayrı, 24-ünci şübheli Edem Yayaçikovnıñ bulunğan yeri belli degil.
«Maşinası tapılğan, amma özü aqqında bir malümat yoq. sessizlik. Er şey ola bile», – dedi advokat.
Tünevin Yayaçikovnıñ ömür arqadaşı Susanna politsiyağa aqayı hırsızlanğanına dair ariza berdi.
Martnıñ 27-nde Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tutulğan doquz qırımtatar faalini tevqif etti. Martnıñ 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi martnıñ 27-nde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğanlardan 14 qırımtatar faalini apiske aldı.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Faallerniñ malümatına köre, 20 kişi tutuldı.
Aqmescitniñ Bavurçı qasabasında keçirilgen tintüv vaqtında semetdeşlerine qoltutmağa kelgenlerden eki kişi Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov da tutuldı. Aqmescit mahkemesi Ziyadinovğa «politsiyağa qarşı çıqqanı içün» 500 ruble para cezasını berdi. Mamutov ise 5 künge apiske alındı.
Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqlap, şübhelilerniñ sayısını ve olarnıñ soyadlarını aydınlatmadı.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban Umerov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qolşärif mäçete
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Qolşärif mäçete - Qazan şähäreneñ baş mäçete, Qazan üzägendä - Kirmänendä urnaşa.
Qazan Kirmänedäge 16. yöz dini qorılmalarınnan berse.
Tatar xalqı qaharmanı - Qolşärif[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qazan xanlığınıñ bäysezlege öçen köräşçe, mäşhür tatar qaharmanı, şağir, däwlät eşleklese, ruxani, säid Qolşärif xörmätenä şulay atalğan. 1552 yılnıñ 2 oktäberendä, il belän bergä, anıñ ruxi ostazı — Qolşärifneñ dä ğömere kiselä. Qolşärif üz şäkertläre belän baş Cämiğ mäçete öçen doşmannarğa qarşı suğışıp mäçet basqıçlarında üterelep häläq bulğan. Böyek tatar qaharmanı - Qolşärif istälegenä baş Qazan mäçete atalğan.
Torğızılğan mäçet[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
2 tördäge 8 manaralı, üzägendä çatır gömbäz belän tämamlanğan mäçet; elekkege Renaissance häm Ğosmanlı Töreklär arxitekturası stile elementlären qatnaştırıp, Bolğar-Tatar ğädätlärendä qorılğan dip faraz qılına. İske Cämiğ mäçete Söyembikä manarası urnaşqan bulğan. 1552. yılda Qazannı Urıs ğäskärläre yawğanda cimerelä.
1996. yıldan Qazan Kirmäne kompleksında şul isemendäge mäçet yañadan torğızılıp tözelä.
Mäçet küreneşläre[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]


text:
Beş insan, şu cümleden bir bala, Qurman rayonında yüz bergen yol qazasında yaralandı. İyünniñ 23-nde Mercedes-Benz Sprinter mikroavtobusı yuvarlanıp ketti.
Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi idaresiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, yol qazası Mare (Maryanovka) burulışında oldı.
RİA «Novosti» Rusiye haber agentliginiñ politsiyanıñ matbuat hızmeti bergen malümatına esaslanıp bildirgenine köre, mikroavtobus «manialarnen çatıştı».
Tafsilâtlı malümat berilmey.
«Mercedes-Benz Sprinter maşinası Aqmescit tarafına ketip, manialarğa rastkeldi. Yol qazası neticesinde beş insan yaralandı, olar arasında çağına yetmegen birisi bar edi. Olar farqlı dereceli yaralar aldı», – dep aytıla haberde.
Qırımlı qurtarıcılarnıñ bildirgenine köre, Qırımda ciddiy yol qazalarınıñ sayısı arttı. Qırımda 2019 senesiniñ birinci üç ayında keçken yılğa baqqanda bir buçuq qat ziyade aydavcı mesüliyetke çekildi.


text:
Qırımnıñ diniy liderleri – Qırım müftisi acı Emirali Ablayev ve Aqmescit Mitropoliti ve Qırım Lazari fevral 17-de yarımada sakinleriniñ diniy ayatı ve milletlerara ve dinlerara barışıq saqlanması ile bağlı meselelerni muzakere ettiler. Bunı Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Din erbapları em musulman, em de ortodoks cemiyetlerniñ problemlerini qonuştılar. Din cemiyetleriniñ ğayrıdan qayd etilmesi baqıldı. Qabul etilgen qararğa binaen, «Dünya – Allahnıñ ediyesi» dinlerara şurası Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovğa Rusiye Devlet Dumasından Qırımda yuridik şahıslarnıñ qayd işleriniñ müddetini arttırmaq istegi ricası ile muracaatta bulunacaq.
Qırım müftisi Emirali Ablayev ve Mitropolit Lazar din cemiyetleri içün kommunal hızmetlerniñ fiyatlarını da muzakere ettiler.
Olar cumhuriyette diniy teşkilâtlarnıñ qayd işleri ekspertler şurasınıñ meydanğa ketirilmesini baqtılar.


text:
Fevral 24 künü Ukraina millet vekili Andriy Artemenko Qırım MC prokuraturasına ifade bermek içün keldi. Bunı UNIAN haber ete.
Neşir yaza ki, onıñ sözlerine köre, mahkemege resmiy şekilde o davet etilmedi, kütleviy haber vastalarından malümat aldı ve tek bundan sebep keldi. Bunnen beraber Artemenko saqlanmacağını ve taqiqatnen işbirlikte bulunıp qabaatlı olmağanını isbaatlacağını ayttı.
Fevral 19 künü New York Times gazetinde derc etilgen maqalede yazıla ki, Milliy telükesizlik suallerinde AQŞ prezinetniniñ mesleatçısı Michael Flynn, istifağa ketmezden bir afta ögüne, Donald Trumpqa yaqın olğan şahıslardan Ukrainadaki umumiy vaziyetiniñ tüzetilmesi çerçivesinde Rusiyege qarşı kirsetilgen sanktsiyalarını toqtatmaq tekliflerini aldı.
Neşirde qayd etkenlerine köre, Trumpnıñ advokatı Michael Cohen, SSBC-de doğğan AQŞ prezidentniñ iş ortağı, Rusiyede biznes saasında oña yardım etken Felix Sater ve Ukraina millet vekili Andriy Artemenko bu tekliflerniñ azırlanmasında iştirak ettiler. Neşirniñ malümatına köre, muabbetlik planı – Ğarbiy Ukrainadan bütün Rus ordularınıñ çıqarılması ve Qırımnıñ Rusiyege 50 ya da 100 yılğa kirağa berilecegi aqqında Ukrainada referendumnıñ ötkerilmesi kire edi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, kütleviy haber vastalarında yayınlanğan malümatlar esasında, Ukraina millet vekili Ardriy Artemenkoğa qarşı cinaiy iş açtı. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ «kirağa» berilecegi aqqında plan azırlağan şahıslar sırasında onıñ da adı keçe. Cinaiy iş açılması aqqında fevral 21 künü Facebookta Ukraina baş prokurorı Yüriy Lutsenko beyan etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Sabır – Allah Tağalanıñ tağdırına razı bolu, jazğanına, bergenine qarsı şıqpau degendi bildiredi. Sabır bükil jaqsılıqtardıñ kilti.
Sabırlıq jöninde Jaratuşı Iemiz Haq Tağala Qwran kärimniñ Baqara süresiniñ 45-155 – ayattarında:
«Sabır jäne namazben järdem tileñder. Rasında namaz ıntalılardan basqalarğa auır keledi.»,
«Ärine senderdi qayip-qater, aşarşılıq jäne maldardan, jandardan sonday-aq önimderden kemitu arqılı sınaymız, (Mwhammed F.C sonday jağdaylarda) sabır etuşilerdi quandır!»
Jäne Anfal süresi 46 ayatında:
«Allağa äli Elşisine boy wsınıñdar, özara janjaldaspañdar, onda üreylesiñder de qwttarıñ qaşadı jäne sabırlı bolıñdar. Rasında Alla, sabırlılarmen birge» - dep Jaratuşı Iemiz sabırlı boludı da bwyırıp, sabır men namaz arqılı kömek swraudıñ jolın körsetip, bir-birimizben janjaldaspauımızdı bwyırıp twr.
Al, Payğambarımız Mwhammed s.ğ.u «Sabırlıq –imannıñ jartısı» degen bolatın,
Qoja Ahmet Yassaui babamız «Ne bolsa da - sabır qıl», Jüsip Balasağwn atamız «Sabır etseñ - isiñ oñğa asadı, şükir qılsañ - jamandıq ta qaşadı» - dep adamdı ärdayım qanday jağday bolmasın sabırlıqqa şaqırıp, sabırlıqtıñ jaqsılığın jäne ol imannıñ bir böligi retinde aytıp jetkizgen. Öytkeni qayğı-qaza, bäleket jağdaylarda adamğa sabırlıq qajet etiledi. Biz qam süt emgen pendemiz, ömirdi Jaratuşı Iemiz bizderge näsip etti, türli jaqsı-jaqsı nığmetterdi tögip şaşıp qoydı. Ärine, biz sol jaqsılıqtarğa Allağa mıñ şükirşilikterimizdi aytamız jäne aytuımız mindetti-aq. Alayda ömir sınaq jaqsılıqpen qosa qiındıqtarda bolıp twradı. Sol qiındıqtarğa moyımay sabırlıq tanıtu bizdiñ isimiz.. Bılayşa aytqanda kezinde babalarımız qanşa qiınşılıq körsede qiınşılıqtarğa sabır etip, sol qiınşılıqtan ötu joldarın izdep, bwl qiındıqtıñ artı jaqsılıq bolatınına ülken ümitpen Jaratuşı Iemiz Allah Tağalağa siınıp, boyında imandılıqtıñ jemisimen sabırlıqtıñ ülgisin körsete bilgen.
Sopı Allayardıñ «Sabatul Ajizin» jäne Tajuddin Jalşıqwldıñ «Risalai Aziza» kitabında sabırlıq jayında : «Ey, pende, kel endi öziñdi bükil bolmısıñmen qosa Allahqa tapsır. Ol süyiktiñ-Allahtıñ ökimderine boywsınıp, jibergen bälelelerine tözimdilikpen sabır et. Sabırsızdanıp qayğığa salınıp ketpe. Ey, pende seniñ jaratıluıñ negizi pendelik. Sondıqtan, seniñ janıñ da täniñ de Täñir Tağalanıñ müliki. Mwnı mıqtap bilip al. Solay bolğan soñ Allah Tağala ne ökim etse, soğan boywsın..Basına tüsken türli bälelerdiñ bärine razı bolsa, olardan zarlanıp arızdanbasa, äri Allahtıñ bergen nığmetterine şükir etse, onday pende üşin bükil jer beti bau-baqşa siyaqtanadı» delingen.
Suhayb (Alla oğan razı bolsın) riuayat etken hadiste Allanıñ elşisi (Allanıñ oğan igiligi men sälemi bolsın) aytadı: «Mümin adamnıñ ärbir isi ol üşin jaqsı bolatını tañqalarlıq. Äri bwl tek müminderge qatıstı: eger de oğan jaqsı is kezikse şükir etip, bwl ol üşin jaqsı boladı. Al bir tarşılıqqa tap bolsa sabır etip, bwl ol üşin jaqsı boladı». (Muslim riuayat etken)
Sınaq Alla tarapınan keledi. Sınaqtı adam balası ısırıp yaki bolmasa keyinge qaldırıp qoya almaydı. Sondıqtan, Jalğız Jaratuşığa ğibadattı şın ıqılaspen, özindik qalaumen jasağanımız abzal. Ol üşin Rabbımız öz pendesin jaqsılıqpen de, jamandıqpen de sınay aladı degen senimdi sanamız ben jüregimizden bir sätke de şığarmauımız qajet. Sonda ğana imanımız bekip, qwlşılığımızdıñ mäni artpaq.
Allah Tağala hadisi qwdside: «Meniñ belgilegen qaza men tağdırıma riza bolmağan, wnatpağan jäne jibergen bälelerime sabır etpegen qwl menen basqa Qwday izdesin. Jer betinde qwlım retinde jürmesin!» - dep bwyırğan.».
Ardaqtı Payğambarımız Mwhammed (s.ğ.s.) «Din eki bölimnen twradı, biri sabırlıq bolsa, ekinşisi şükirlik» degen.
Sondıqtanda qanday jağday bolmasın adam boyına özin sabırlıqqa şaqıratınday boyın, minez qwlqın soğan jarasa tärbieleu qajet. Öytkeni sabırlı bolmasaq qiındıq üstine qiındıq tudıruımız äbden mümkin, Al, sabır etsek onda sol qiındığımız soñı jaqsılıq bolmaq. Sabırlıq kerek qaşanda, sabırlıq..
Jaratuşı Iemiz Haq Tağala türli bäleketterden barşamızdı saqtasın. Tınıştıq bolsın. Elimiz aman bolsın. Sabırlı bolayıq ağayın.!
Polatov Erkin Twrğınwlı
Qazığwrt audan imamı


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ABD Ukraina meseleleri devlet departamentiniñ mahsus vekili Kurt Volker ve ABD Avropa Birligi daimiy temsilcisi Gordon Sondland ile körüşti. Bu aqta Azatlıq Radiosı haber ete.
Zelenskıy ABD memuriyetiniñ vekillerinen birleşken quvetlerniñ tedbirleri keçirilgen alandaki vaziyetni, hususan Stanitsa Luganskaya etrafında küç ve vastalarnıñ dağıtıluvını muzakere etti.
Körüşüvde taraflar küçlerni dağıtuv esnasını muvafaqiyetnen yekünlenmege ve sıñır çizgisinde gumanitar vaziyetni eyiliştirmege imkân berecek adımlarnıñ Rusiye desteklegen terrorcılar tarafından atılması kerek, dep qayd etti.
Ukrainanıñ ABD elçihanesi Volker ve Sondland Ukraina ve ABD arasındaki işbirligini muzakere etip, Birleşken Devletler Ukrainanıñ demokratiyası, telükesizligi ve eyiallığına qoltutqanını bildirdi.
İyünniñ 26-nda Ukraina arbiyleri Stanitsa Luganskayadaki keçiş noqtası ögündeki mevzilerden birinden çekildi. Rusiye qoltutqan «LNR» gruppirovkası da Stanitsa Luganskayada küçlerni dağıtqanını bildirip, bu esnas üç kün devam ete bile, dep qoştı.
OSCE mahsus monitoring missiyası terrorcılar Stanitsa Luganskaya civarında küçlerni dağıttı, dep bildirdi.


text:
Noyabr 8-inde saba Canköy rayonınıñ Qalay (Azovskoye) qasabasında yerli sakin Halil Ablâmitovnıñ evini tintediler.
“Qırım birdemligi” cemaat birleşmesi haber etkeni kibi, evde beş qoranta azası, olardan birisi - bir yarım yaşlı bala yaşamaqta. Tintüv vaqtında esli-başlı baba yaramadı, evlerine “acele yardım”nı çağırttılar.
Tintüv keçken azbar yanında eki “gazel” maşnası köründi. Olardan birisi - küç organlarnıñ hadimlerine ait olğan yengil maşna. Quvetçilerniñ arasında - kiyimlerinde OMON belgisi olğan 11 maskalı adam edi.
Tintüvden soñ rusiye quvetçileri, ev saibiniñ oğlu Ablâlim Ablâmitovnı bilinmegen yerge alıp ketti. Bundan ğayrı, Ablâlimniñ yüklü apayı Aycannı da alıp kettiler.
Şimdilik tintüv sebepleri belli degil. Rusiye quvetçileri bu adiseni tefsir etmey. Qırım.Aqiqat vaqianıñ tafsilâtını bilmege tırışa.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Ukraina Yuqarı Radasında 2015 senesi mayıs 13-te qırımtatar halqınıñ aq-uquqları ve serbestligini bozuv ile bağlı Birleşken Milletler Teşkilâtı, Avropa Parlamenti, Avropa Şurasınıñ Parlament Assambleyası, OSCE Parlament Assambleyası, dünya liderleri ve halqara toplulıqnıñ bütün azalarına muracaat aqqında qarar leyhası qayd etildi.
Vesiqa teşebbüsçileri ve müellifleri halq deputatları gruppası, şu cümleden qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev olalar.
«Qarar leyhasınıñ maqsadı Ukraina tarafından tamır halq olaraq tanılğan qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarınıñ bozulmasına yol bermemek ve halqara toplulıqnıñ diqqatını bu problemge celp etmek», – dep aytıla qararnıñ tezkeresinde.
Muracaatnıñ esas maddelerinde al-azırda Rusiyeniñ nezareti altında qalğan yarımadada qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarını bozuvnı takbih etmek, qırımtatarlarnıñ taqip etilmesi ve ayırımını toqtatmaq çağıruvları mevcut. Qarar halqara toplulıqnı çette qalmamağa çağıra.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ukrain parlamentiniñ yaqın toplaşuvında qarar qabul etilecek, dep ümüt ete.
Mayıs 13-te Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqan Tış işler nazirleri seviyesinde Ukraina-NATO Komissiyasınıñ beyanatında Rusiyeni Qırımnıñ yerli ealisiniñ aq-uquqları ve serbestligine sayğı köstermege, em de yarımadada insan aqları vaziyetini halqara seviyede nezaret etmek imkânını bermege çağırdılar.
Halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtlar Qırımda insan aqlarınıñ bozulması ve basqı aqqında bir çoq kere aytqan ediler. Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bunı sebepsiz, bazı malümatlarnı ise yañlış, dep tanıy.


text:
Lviv şeer şurasınıñ deputatları «Qırımtatar medeniyet merkezi» cemaat teşkilâtı içün bina ayırmaq qararına qoltutmadılar, dep haber ete Galinfo internet-neşiri.
KrımSOS cemaat teşebbüsiniñ tesisçilerinden biri, «Lvivdeki Qırım Evi» Qırımtatar medeniyet merkezi» cemaat teşkilâtınıñ tesisçilerinden biri Alim Aliyev bildire ki, A.Teslenko, 4 adresi boyunca bina fena alda ve kommunikatsiyalar deñiştirilmeli.
«Deputatlarnıñ barıp binanı baqmaq içün bir ayı bar edi. Biz olarnı davet etken edik, lâkin kimse razı olmadı», – dep qayd etti o.
Onıñ aytqanına köre, qırımtatar cemiyeti binanı tamir etmege azır. Buña çetel adamlar, şahsiy fondlar ve metsenatlarnıñ paraları celp etilecek.
Aliyevniñ aytqanına köre, «Lvivdeki Qırım evi» tek qırımtatarlar içün degil, bu merkez farqlı medeniyet tedbirleri ile olacaq, şu cümleden qırımtatarca, ukraince, inglizce dersler berilecek.
Onıñ qayd etkenine köre, Qırım işğalinden sebep medeniyet merkeziniñ açılması müim oldı. «Qırımtatarlarnıñ sürgünligi vaqtında 73 halq esnafından yalıñız dörtü qaldı. Şimdi köremiz, Qırım işğalinden sebep kene de medeniyet mirasımıznı ğayıp ete bilemiz», – dedi Aliyev.
Bu qararğa 27 deputat qoltuttı.
Ukraina içtimaiy siyaset nazirliginiñ soñki malümatına köre, iyül 13-ke qadar 1 million 381 biñ 953 insan Qırım ve Donbasstan köçip keldi.
2014 senesi mart ayında Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qırımlılar yarımadanı terk etip qıtaiy Ukrainağa köçmege başladılar. Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ sakinleri Donbasstaki areketlerden sebep Ukrainanıñ diger regionlarına köçip keteler.
Meclis bergen malümatına köre, Qırımdan köçip kelgenlerniñ yarısı – qırımtatarlar. KrımSOS göñülliler cemaat teşkilâtınıñ malümatına köre, yarımadanı 45-50 biñ kişi terk etti.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Amerika Qoşma Ştatlarında Ukraina mustaqilliginiñ 25 yıllığına bağışlanğan konferentsiyada bulunıp, işğal etilgen Qırımda aq-uquq ve serbestlik vaziyeti aqqında añlattı. Bu aqta malümat Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ meseleleri boyunca vekâletlisiniñ Facebook saifesinde bildirdile.
«Soñki merasim – «Zemaneviy Ukrain devleti 25 yıllığınıñ qayd etilmesi» konferentsiyası devamında amerikalı isteblişmentke işğal etilgen Qırımda aq-uquq ve serbestlik vaziyeti aqqında añlatmaq imkânım oldı. Yaqında «abadan olğan» turistik Qırım tecavuzcı tarafından arbiy bazağa, «qorqu ve yalan zonasına» çevirile, bu ise, bütün dünya içün telükelidir», – dep qayd etti Cemilev.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada Ukraina tarafdarları ve qırımtatar faalleri taqip etilip başladı. Bu aqta uquq qoruyıcılar çoq bildirgen edi. Olar Kremlni insan aqları bozuluvını toqtatmağa çağırğan edi. Amma Moskvada ve rusiyeli Qırım ükümeti repressiyalar aqqında malümatnı red ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ava şaraitleri fenalaşqanı sebebinden Qırım sakinlerine şahsiy maşnalarnı, mümkün olğanı qadar, qullanmamağa tevsiye etile. Bunı Rusiyeniñ Qırımdaki Yol areket telükesizliginiñ devlet inspektsiyası beyan ete.
«Büyük kölemde sılaq qar yağacağı ve yollar buzlaycağı sebebinden naqliyat areketi mürekkepleşecektir. Yollarda ve naqliyat turaqlarında qar toplanmaq mümkün. Eger de yol areketiniñ iştirakçileri telükesizlik qaidelerine riayet etmeseler, bunıñ episi yol qazalarına sebep ola bile», – dep añlattılar müessiseniñ matbuat hızmetinde.
Yolğa çıqmağa mecbur olğanlarnı ise maşnanıñ tehnikiy vaziyetini teşkermege rica ettiler.


text:
İşğal etilgen Qırımda Kremlge tabi olğan qadılar «fevral 26 davası» ve qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri İlmi Umerovnıñ davası boyunca mahkeme oturışlarını sentâbrniñ 7-ne saat 14:00 belgiledi.
Eki oturışta da qabaatlanğanlarnıñ menfaatlarını qorçalağan qırımlı advokat Edem Semedlâyevniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, o, bir mahkemeni başqa künge qaldırmağa rica etecek ola.
«Bunı şimdi bildim. «Fevral 26» davasınıñ oturışı 14-ke belgilengen eken. Başqa künge avuştırmalarını rica etecekmiz», – dedi Semedlâyev.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye prokuraturası «fevral 26 davasınen» bağlı qabaatlayıcı qararnı tasdıqlamalı. Azır olsa, onı mahküm etilgenlerge kösterip, azırlanmaq içün vaqıt berecekler.
Sentâbrniñ 5-de Kremlge tabi olğan Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesi «fevral 26 davasınıñ» oturışını üçünci kere başqa künge avuştırdı.
Kreml kontrol etken Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesi iyülniñ 20-de «fevral 26 davasınıñ» mabüsleri Ali Asanov ve Mustafa Degermenciniñ ev apsinde bulunma müddetini oktâbrniñ 7-ne qadar uzattı.
«Fevral 26 davasınıñ» mabüsleri Mustafa Degermenci ve Ali Asanov aprelniñ 6-dan berli ev apsinde bulunalar. Bundan evel ise Aqmescit SİZOsında yatqan ediler.
2015 senesi yarımadada qırımtatar faallerini 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün mahküm etmege başladılar. Olarnı qalabalıqlarda iştirak etkeninde qabaatlaylar.
Soñra mahkeme «fevral 26 davasını» ekige böldi: Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca esnasnıñ diger iştirakçileri olğan Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyev davası şeklinde.


text:
- Tap
- /
- Proektlar
Proektlar
Sälät aktiwı mäktäbe
Proektnıñ töp maksatı – sälätlelärne cäyge alannar, forum, festiwallär, Sälät berläşmäsendä, «Fänsar» fän häm mägarif üzägendä häm başka mäydançıklarda uzdırıluçı çaralarga katnaştıru.
Sälät aktiwı mäktäbe
Proektnıñ töp maksatı – sälätlelärne cäyge alannar, forum, festiwallär, Sälät berläşmäsendä, «Fänsar» fän häm mägarif üzägendä häm başka mäydançıklarda uzdırıluçı çaralarga katnaştıru.
Fundselet
Fundselet – sälätlelärgä yardäm kürsätüçe proekt. Ul fund.selet.biz saytı aşa eşli häm anda iganäçelärdän kilgän finans yardäm anonslana. Sälätlelär moxitenä kuşıl! Proektlarnı bergä tormışka aşırıyk!
IXO illäre forumı
Forumnıñ programması iñ kızıklı proekt aktorların bilgeläü, alarga yardäm itü, Räsäy häm xalıkara biznes-berläşmä arasındagı elemtälärne buldıruga yunälderelgän.
IXO illäreneñ forumı
Forumnıñ programması iñ kızıklı proekt aktorların bilgeläü, alarga yardäm itü, Räsäy häm xalıkara biznes-berläşmä arasındagı elemtälärne buldıruga yunälderelgän.
Änwär Xäyri ukuları konferentsiyase
2016-nçı eldan Alekseewsk rayonı Bilär kalasınıñ «Fänsar» üzägendä berençe tapkır Änwär Xäyri ukuları uzdırıldı.
Änwär Xäyri ukuları
2016-nçı eldan Alekseewsk rayonı Bilär kalasınıñ «Fänsar» üzägendä berençe tapkır Änwär Xäyri ukuları uzdırıldı.
«Fänsar» mäktäbe konferentsiyase
Konferentsiya Tatarstan Respublikasınıñ ictimagıy «Sälät» yaşlär fondı häm «Sälät» yaşlär üzäge, Tatarstan Respublikasınıñ Fännär akademiyase, Tatarstan Respublikasınıñ fän häm mägarif ministrlıgı, Tatarstan Respublikasınıñ yaşlär eşläre häm sport ministrlıgı, Tatarstan Respublikasınıñ mädäniyat ministrlıgı, Tatarstan Respublikasınıñ ekologiya häm tabigıy baylıklar ministrlıgı belän berlektä uzdırıla.


text:
Mültimedia
Toronto televideniyesi QRM faaliyeti haqqında hikãye etti
Toronto Televideniyesi Mustaqil transnatsıonal multimedia korporatsıyası öz yañı yayınında QRM faaliyeti haqqında hikãye etti.
‘QRM- işğal etilgen Qırım meselesine diqqatnı celp etken cemaat teşkilãtıdır. Cenk başlağanından berli QRM işğal etilgen Herson ve Zaporojye vilãyetleriniñ territoriyalarınen meşğul. Anda RF 2014 senesinden başlap amelge keçirilgen repressiyalar yüz bermekte’,- qayd etti alıp barıcı.
Kanal seyircilerine QRM-niñ ‘Qırımda başlandı...Qırımda da yekünlenecek!’ informatasıon kampaniyası haqqında añlatıldı. Mezkür kampaniya ukrain halqnıñ milliy ruhu ve birligini kötermek maqsadınen başlatıldı.
Kampaniya haqqında tafsilãtlıca: https://cutt.ly/4Kh10Sf


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, sabıq Ukraina prezidenti Viktor Yanukoviçniñ devletke hiyanetine dair işi boyunca mahkemede sorğusı esnasında, QMC Yuqarı Radasınıñ 2014 senesi martında Qırımda «referendum»nı ilân etmege salâhiyeti olmağanını söyledi.
Poroşenko: «Astını sızıp aytam: Qırım Yuqarı Radasınıñ sözde referendumnı ilân etmege iç bir salâhiyeti olmağanına rağmen, iç bir referendum ilân etilmey edi. Künniñ tayin etilüvi ile ayın-oyunlar – başta fevral 21, soñ mart 16 künü – Rusiye akimiyeti tarafından yapılğan areketlerniñ aşıqıp ve qanunsız yapılğanını tasdiqlaylar. Olar böyle etip Rusiyeniñ areketlerini qanuniyleştirecek ediler», – dedi.
Ondan ğayrı o, Qırımda o vaqıt vaziyet «pek kergin edi», onı Rusiyeniñ mahsus hizmetleri kontrol ete ediler, dep qayd etti.
Ukraina prezidenti: «Bu adımlarnıñ koordinatsiyası ve bunıñnen beraber Rusiye prezidenti Putinniñ Rusiye arbiylerini devlet sıñırı tışında qullanuv aqqında qararı, Silâlı quvetlerniñ qullanılması boyunca Rusiye Federatsiya Şurasına muracaat ve ondan ğayrı Federatsiya Şurasınıñ pek acele qabul etilgen qararı, Rusiye parlamenti ve prezidentiniñ, qanunsız ilhaqını temin etmek içün Qırımda bulunğan arbiy hadimler ve kiralı askerler ile pek yahşı etip koordinirlengen areketleri aqqında şaatlıq eteler», – dedi.
Fevralniñ 18-nde Poroşenko, sabıq prezident Yanukoviçniñ devletke hiyanetlikte qabaatlavlarına dair cinaiy işniñ baqılması boyunca mahkeme oturışuvında iştirak etecegini bildirdi.
2014 senesiniñ fevralinde Poroşenko, Ukraina halq deputatı sıfatında, Qırım parlamentiniñ deputatlarınen muzakereler yapmaq içün uçaqnen Qırımğa keldi. Aqmescit ava limanınıñ çıqışında silâlı «özüni mudafaanıñ uruşmacıları» Poroşenkonıñ yardımcılarını toqtatacaq oldılar, lâkin bu teşebbüs netice bermedi. Daa soñra kelecekteki Ukraina prezidenti QMC Yuqarı Radasına yol aldı. Anda, basamaqlarda, qalabalıq oña ıslıq çaldı. Muzakereler ise iç bir netice bermedi.
Obolonskıy rayon mahkemesi 2017 senesi iyünniñ soñunda Ukrainanıñ sabıq prezidenti Viktor Yanukoviçniñ devletke hiyanetlik etkeninde qabaatlavları boyunca işni ğiyabiy şekilde baqıp başladı. Meydandaki vaqialar ayrı bir iş boyunca baqılalar.
Meydanda adamlar atıp öldürilgen soñ Rusiyege qaçqan Ukrainanıñ sabıq prezidenti Viktor Yanukoviç bütün qabaatlavlarnı red ete.


text:
Qırımda 7280 insannıñ koronavirus tedqiqi yapıldı, soñki künde 385 insannıñ tedqiqi yapıldı. Bu aqta Qırımdaki Rospotrebnadzor idaresi haber ete.
«Cumhuriyetniñ bala klinik hastahanesiniñ» laboratoriyasında 564 insannıñ talilleri alındı.
Aprelniñ 19-na qadar yarımadada 61 koronavirus hastası qayd etildi – 45-i Qırımda ve 16-sı Aqyarda qayd etildi.
Aprelniñ 30-na qadar Qırımda bir çoq müessise ve teşkilâtnıñ faaliyetini toqtatqan ve vatandaşlarnı izolâtsiyağa mecbur etken yüksek seviyeli azırlıq rejimi bar.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Köräştä altın medal'
Törkiyäneñ milli köräşçese Rıza Kayaalp İtaliyädä uzğan Matteo Pellikon turnirında uñışlı çığış yasap altın medal’ yawladı
Törkiyäneñ milli köräşçese Rıza Kayaalp İtaliyädä uzğan Matteo Pellikon turnirında altın medal’ yawladı.
Başqala Rimda uzğan çara grek-rim stilendäge yarışlar belän başlandı.
130 kilogramm awırlıqta köç sınaşqan Rıza finalda Azärbaycannan köndäşe Sabah Saleh Şariatinı 4-0 isäbe belän ciñde.
Olimpiya uyınnarında ikençe urınnı yawlağan, dönya häm Awrupa çempionı Rıza Kayaalp şulay itep İtaliyädä uzğan Matteo Pellikon turnirında da altın medal’ gä layıq buldı.


text:
İyün 3-üniñ sabasınace ilhaq etilgen Qırımda ağır alda olğan COVID-19 hastalarınıñ sayısı beşke keldi.
Bunı Rusiye kontrolindeki Qırım sağlıq naziriniñ muavini Anton Lâskovskiy Aqmescitteki matbuat konferentsiyasında ayttı.
"Tedaviylevde bulunğan 131 adamdan beşi ağır alda. Olardan üçü 7-nci Aqmescit şeer klinika hastahanesiniñ reanimatsiyasında ve ekisi Kezlev şeer hastahanesinde yata", - haber etti o.
Tünevin Qırımda yedi yañı koronavirus hastası qayd etildi. Böylece, bugünge qadar Qırımda 399 koronavirus hastası qayd etildi. 29-ı çetelden keldi, 74-ü Rusiyeden kelgen ve olarnen alâqada olğan şahıslarda qayd etildi. Bütün müddet devamında 259 adam yahşı oldı, 11 COVID-19 ile hasta patsiyet vefat etti, olarnıñ üçü - koronavirusnıñ özü sebebinden.
Aqyarda COVID-19 adiseleri 168-gece arttı. 136 adam yahşı oldı, 3 adam vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.