text:
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Rusiye siyasiy mabüsleriniñ yañartılğan cedvellerini derc etti. Anda 314 insan bar. 250-si din kütmek ya da diniy mensüplik serbestligi aqqını yerine ketirgeni içün, 64-ü siyasiy sebeplerden apiste yata, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Aq qorçalayıcılarnıñ aytqanına köre, cedvellerge kirsetilgen insanlarnıñ cinaiy taqibi siyasiy sebeplernen bağlı ya da qanunsız ola. Bunı tasdıqlağan malümat toplandı ve talil etildi. Bugünki Rusiyede siyasiy sebeplerden azatlıqtan marum etilgen siyasiy mabüsler ve diger insanlarnıñ sayısı qat-qat yüksektir, dep qayd ete aq qorçalayıcılar.
Eki ay evelsi zemaneviy Rusiyeniñ siyasiy mabüsleri cedvelinde 305 soyadı bar edi. Soñki vaqıtları anda «Set» ve «Moskva davası» boyunca bir qaç mabüs kirsetildi.
Diniy sebeplerden azatlıqtan marum etilgen şahıslar cedveline 11 insan qoşuldı. Olarnı Rusiyede terror olaraq tanılıp yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlaylar.
Bu yıl bir qaç on siyasiy mabüs çeşit sebeplerden azatlıqqa çıqtı. Olarnıñ arasında «Moskva davasınıñ» mabüsleri, ukrainalı arbiy deñizciler, rejissör Oleg Sentsov, çeçen aq qorçalayıcısı Oyub Titiyev bar. İyegova şaatlarınıñ faaliyet davaları boyunca qabaatlanğan on kişiniñ sıñırlav tedbiri azatlıqtan marum etüvnen bağlı olmağanlarğa deñiştirildi.
Aq qorçalayıcılarnıñ qayd etkenine köre, bu sene Rusiyede siyasiy mabüslerniñ sayısı artmağa devam etti.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Rusiye akimiyetinden bütün siyasiy mabüslerni azat etmesini talap ete.


c: text/html

text:
Ürmetli dindaşlar, ağalarım, qardaşlarım!
Mubarek Ramazan ayı keldi!
Maneviy arınuv, ayatımıznı közden keçirüv, üstümizde çalışıp, dinde ilerilev ve imannı pekitüv mevsimidir Ramazan. Şu mubarek ayda aziz Kitabımız – Quran-ı Kerim enmege başladı ve Peyğamberimiz Muhammed Mustafanıñ (s.a.s.) peyğamberlik vazifesi başlandı.
Ramazan ayında tutulğan oraza – imanımıznıñ qaviyligini, yüreklerimizniñ merhametini, fikirlerimizniñ temizligini ve amellerimizniñ eyi oluvını sınağan bir ibadettir. Oraza, bir taraftan, qıyınlıqtır, lâkin mukâfatı hatırlanğanda, onı qolaylıqnen tutamız.
Ayatımızdaki bütün qıyınlıqlarnı Yüce Rabbimizden bir imtian olaraq qabul etsek, bu – insannı ve cemiyetni daa quvetli yapa. Allah Taalâ “Qıyınlıqtan soñra qolaylıq bar” sözünen bizge sabırlı, küçlü ve birdem olmamıznı emir ete.
Ramazan ayınıñ er bir daqiqası qıymetli olğanını hatırlap, şu vaqıtnı Allah ögünde mesülietimizni añlap keçirmelimiz. Şu ay – tefekkür, ğayret, teslimiyet ve Yaratıcımıznıñ ikramları soñsuz olğan bir zamandır!
Bugünki vaziyetni köz ögüne alıp, özüñizni ve digerlerni tehlikege atmadan, koronavirus hastalığınıñ darqalmamasına yönelik havfsızlıq qaidelerine riayet etmeñizge çağıram.
Dindaşlarımızğa şu mubarek vaqıtnı ibadetler içinde, evelâ, farz orazanı tutıp ve teravih namazlarını qılıp, buña ilâve olaraq, çoqça Quran oqup, yaqınlarımıznı quvandırıp, sadaqa berip, bir-birimizge nisbeten sabırlı olıp keçirmege tileymiz.
Yüce Rabbimiz ibadetlerimizni eñ güzel şekilde yerine ketirmege yardım etsin. Ramazan ayında Yüce Rabbimiz Qırım musulmanları içün merhamet qapılarını açsın, hastalarğa şifa, dertlilerge deva bersin, bir-birine asret olğanlarnı qavuştırsın.
Yüce Rabbimiz orazalarımıznı, dualarımıznı ve eyi amellerimizni qabul etsin!
Allahnıñ selâmı ve merhameti üstüñizde olsun!
Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
CIBA Komitetleriniñ Leyhaları — Qırım regionnıñ inkişafı, onıñ içtimaiy ve iqtisadiy infrastrukturasınıñ ilerilemesi ve şekillendirüvi içün cemiyet emiyetligini taşığan ticaret leyhaları.
CIBAnıñ meraqlanğan iş ortaqları işbirlik ve leyhalarnıñ yerine ketirüvinde iştirak etmek içün davet etile
Leyha: QIRIM HALQARA YATIRIM BANKI (CIIB, Crimean International Investment Bank).
Leyha tasviri: Qırımda yatırım leyhalarğa qol tutuvnıñ semereli inkişafı içün, isse senetli şirket olaraq teşkil etilgen, maliye müessisesidir.
Leyha: QIRIM HALQARA BİZNES-MEKTEBİ (CIBS, Crimean International Business School).
Leyha tasviri: Umumiy idareniñ esas esnasları boyunca azırlıq ve inkişaf içün tesis platformasıdır.
Leyha: QIRIM HALQARA SERGİ MERKEZİ (CIEC, Crimean International Exhibition Center).
Leyha tasviri: Seçme halqara sergi forumlar, kongressler, medeniy-bediiy ve taqdim merasimlerniñ teşkil etilmesi içün dünya sınfı derecedeki zemaneviy kompleksidir.
Leyha: QIRIM HALQARA TİBBİY MERKEZİ (CIMC, Crimean International Medical Center).
Leyha tasviri: Tibbiyetniñ er saada yüksek keyfiyetli tedaviylevni teklif etken, regionnıñ büyük tibbiy merkezidir.
Leyha: ŞİRKETLER STANDARTIZATSIYA VE SERTİFİKATSIYA BÜROSI
Leyha tasviri
: Şirketler ve organizatsıyalar bazası, bağımsız bazarını qurmaq ve küçleştirmek içün niyeti ile yapıla.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi “terorcılıq propagandası”nda qabaatlanğan Qırım cemaat jurnalisti, bloger Nariman Memedeminovnı tevfiq astında qaldırdı.
“Qırım birdemligi” cemiyet birleşmesi bildirgenine köre, Memedeminov SİZOda 2019 senesi fevral 15-inece tutılacaq. Oturış qapalı şekilde keçirildi.
Martnıñ 22-nde Bağçasaray rayonında Rusiye telükesizlik hadimleri ve uquq qoruyıcıları Nariman Memedeminovnıñ evini tinttiler. Ondan soñ faaliyetçi Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine alıp ketildi. Martnıñ 23-nde mahkeme Memedeminovnı tevqif etti.
Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatlaylar.
Martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Rusiye musulman cemiyeti Rusiye prezidenti Vladimir Putin adına camini qurmağa istey ve Moskvada qurucılıqqa topraq damartasını soray.
İşbu teklif ile Moskva şeer yolbaşçılığına «Rusiyeniñ birleşken islâm kongressi» Merkezleştirilgen diniy teşkilâtınıñ reisi Şavkat-hacı Avâsov muracaatta bulundı.
«Biz – Rusiyeniñ vatanperver musulmanları – memleketniñ yolbaşçılığından Moskvada Putin Vladimir Vladimiroviçniñ adına cami qurmaq içün izin soraymız. Onıñ adı çoq milletli Vatanımıznıñ halqları arasında asırlarca saqlanmalı. Bunıñ ile Moskva şeer başına S.S.Sobâninge cami qurucılığına topraq damartasını ayırmağa ricada bulunamız», – denile muracaatta.
Şavkat-hacı Avâsov şunı dey ki, «vatanperver musulmanları» Rusiye prezidentine öz destegini, Qırım meselesinde de, şu cümlede, köstermek kerekler.
«Memleket içün bu ağır vaqıtları birleşip, Putin Vladimir Vladimiroviçke qol tutmaq kerekmiz, Qırımnıñ Rusiyege qoşuluvı aqta qararına qol tutmalımız, Qırım er vaqıt Rusiye territoriyası edi.
Bizimce, Vladimir Vladimiroviç Putin – bizge Allahtan bağışlanğan efsaneviy insandır», – denile beyanatta.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Qırımtatar milliy Meclisi yolbaşçısı Refat Çubarovnıñ teşebbüsi ile teşkil etilgen «Çiygoz cedveli» boyunca iş, qırımtatarlar sürgün etilmesiniñ 72 yıllığına, mayıs 18 yekünlenecek. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Meclis azası Eskender Bariyev bildirdi.
Onıñ sözlerine binaen, cedvelge tek «26 fevralniñ işi boyunca» «repressiyalarnıñ icracıları» degil de, Qırımda ukrain vatandaşlarına qarşı qanunsız areketlerini yapqan bütün adamlar kirecek.
«Çiygoz ve onıñ işi Ukraina topraq bütünligi küreşinde bir timsal olğan. Faqat cedvelniñ özü Qırım akimiyeti tarafından yapılğan bütün aq qoruma bozuvlarını qaplap almaq kerek. Bu repressiyalarğa oğrağan bütün qırımlılarnıñ umumiy cedvelidir», - dep ayttı o.
Meclisniñ ümütlerine köre, avropa ve amerika akimiyetlerine bu cedvelniñ teslim etilüvi Halqara qırımtatarlar kongresi ve ukrain diplomatik hızmetleri tarafından kerçekleştirilecek.
«Bugünki künde qırımlılarğa nisbetten qanunsız areketlerni ömürge keçirgen insanlarğa qarşı şahsiy sanktsiyalarnı kirsetmege mümkün. Bu ilk - evelâ bizim faalligimiznen bağlı. «Çiygoz cedveline» biz tek Qırım işğal etici akimiyetini degil de, repressiyalarğa alâqası olğan Kreml vekilleri, qırımtatarlar ve ukrain faallerine qarşı yalan sözlerini aytqan adamlarnı da kirsetecekmiz», - haber etti Bariyev.
«Çiygoz cedveli» mart 9 künü qırımtatar milliy Meclisiniñ yolbaşçısı Refat Çubarovnıñ teşebbüsi ile peyda oldı.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi. Aqmescit SİZOsında yatqan Ahtem Çiygoz da bu iş ile qabaatlana. Mahkümler qabaatını tanımayıp, iş siyasiy sebeplerden açılğanını tüşüneler.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Rusiyede «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi «fevral 26 işiniñ» iştirakçileri, apiste yatqan – Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci siyasiy mabus olaraq tanıdı.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
«Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzeir Abdullayev aprel 30-da Aqmescitteki tahqiqat izolâtorınıñ tibbiy bölügine keçirildi.
Bunı «Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesiniñ oturışuvında tevqif etilgenniñ apayı Fera Abdullayeva bldirdi.
Abdullayeva: «Men yañıçıq tahqiqat izolâtorından keldim. Anda CKK (Cemiyet közetüv komissiyas – QA) azaları Uzeirge kirmek içün israr ettiler. Bunı yapa bildiler. Ziyaretleriniñ neticesinde aqayımnı tahqiqat izolâtorınıñ tibbiy bölügine keçirdiler», – dep ikâye etti
Daa evel Abdullayevniñ anası, tahqiqat izolâtorında bulunğan oğlunda bir qaç künden berli yüksek sıcağı, ayağında şişik ve şişiklik bar, o, dayanılmaz ağrılar çeke, dep bildirdi. Dilâra Abdullayevanıñ bildirgenine köre, bu alâmetler qannıñ zeerlenmesini köstermek mümkünler.
Rusiye advokatı Nikolay Polozov, Rusiye prezidenti yanındaki İnsan aqları boyunca şura (İAŞ) ve Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovadan Abdullayev etrafındaki vaziyetke qarşılıq köstermekni rica etti.
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları Teymur Abdullayev, Uzeir Abdullayev, Ayder Saledinov, Rustem İsmailov ve Emil Cemadenovnıñ qorçalayıcıları tarafından sıñırlav tedbiriniñ uzatılmasına qarşı berilgen apellâtsiyalarnı red etti.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Lviv – 20 biñden ziyade qırımlı qıtağa köçip keldi. Olardan bazıları devlet yardımını bekleyler, digerleri ise ukrain iqtisadiyatınıñ inkişafına öz issesini qoşalar. Alim ve Aleksey «Ceennemni» açmaq içün birleştiler. «Inferno» – köçip kelgenlerniñ Lviv soqaqlarından birinde açqan qavehanesiniñ adıdır.
Aleksey Nikitenko 2015 senesi yanvar ayınıñ başına Lvivge keldi. İşke kirip olamadı. Zenaatı tarihçı olğan Aleksey dey ki, aylıqlar alçaq, kira almaq ise üç biñ grivnadan ziyade tutar. Qırımlı çaresini taptı: aprel ayında öz işine başladı.
Diger qırımlı Alim İsmailov ile beraber ve ana-babasınıñ yardımı ile o «ceennem üslübinde» yapılğan qavehaneni açtı. Onıñ içün Lvivde biznesnen oğraşmaq yarımadadan daa qolay. Qırımda Aleksey Livadiya sarayınıñ ilmiy hadimi olıp çalışqan edi, bir vaqıtları biznesnen de oğraştı, amma dey ki, Ukrainanıñ diger şeerlerine köre Lvivde öz biznesini açmaq daa qolay. «Mında Avropa aqımı bar. Nevbetler yoq, böylece qavğalar da olmay. Er şey yahşı teşkil etilgen. Lviv – Avropa şeeri, avropalı tabiat ile», – dep ayta Aleksey Lviv şeeri aqqında.
Qarşı-qarşılıq oyunı: Lvivge – «ceennem», Qırımğa – «cennet»
«Mında kirdik, bunı kördik ve añladıq: mında «Ceennem» olacaq», – dep ayta qavehane saiplerinden biri Alim İsmailov.
O, Qırımda böyle bir ad ile qavehane açmaq imkânsız olğanından emin. «Lviv – maneviy bir şeer. Ceennem buña zıt kele – adamlarnı meraqlandıra. Qırım ise – büyük bir ceennem... Amma anda «Cennetni» açmaq mümkün», – küle Alim.
O, bir yıl evelsi Lvivge keldi, lâkin birden biznesnen oğraşmağa başlamadı. «Mart 16-da bu «referendumğa» baqtım ve añladım ki, Qırımda yapacaq bir şey yoq», – dep tarif ete ikâyesini Alim.
Yarımadada iCom Apple-tehnikasınıñ birinci tükânları oña ait. Amma Qırımda işini devam ettirmek Alim imkânsız olğanını tüşüne. «Menim esas işim cep telefonlarınen bağlı edi. Qırımda yaşayış seviyesi ve qazanç tüşti, müşterilerniñ imkânları da eksildi. Anda bir şey yapmaqta fayda barmı?», – aytıp soray qırımlı.
Amma daa bir sebep bar. Qırımlı er vaqıt telefonlarnen oğraşmaycaq edi.
«Olıp keçken vaqialar ayatımnı deñiştirmek içün büyük bir sebep oldı», – dep ayta Alim.
Lvivge köçip, o, programmacı olıp çalışmağa başladı. Erkek yarış boyunca «Softserve» outsourcing şirketine kurslarğa kire. 160 adamdan kurslarğa yalıñız sekizi kirdi, şu cümleden Alim. Böylece Alim programmacı oldı. Bundan da ğayrı, startuplarnen oğraştı. Başqalarğa biznesni açmağa «maneviy ve iş ceetinden» yardım etken edi. Şimdi ise – öz biznesine başladı.
«Lvivde işni nasıl tapmaq mümkün» treninginde qırımlı Aleksey ile tanış ola ve olarnıñ qavehane açmaq ğayeleri peyda ola. Al-azırda Alim – programmacı, startupçı, çeburekhane, qavehane ve boyacı ustahanesiniñ saibi.
Alimge adamlarnıñ sayesinde Lvivde çalışmaq daa qolay ola. «Olar mında bam-başqa. Olar qırımlı, qırımlı vatniklerden farqlılar – olar Qırımda çoq edi. Eskiden biz bunı körmegen edik, olarnen yaşadıq, laf ettik, Rusiye-Ukraina bölüngen soñ ise ne olğanları belli oldı. Lvivge kelip, farqına bardım. Mında Allahtan qorqqan dindar adamlar, er daim yardım etmege azırlar, açıqlar ve yardım elini uzatırlar. Ayrı adamlar da bar, amma olar er yerde barlar. Bu adamlardır. Olarnen laf etmek hoş ve çalışmaq qolay», – dep tarif ete qırımlılar ve lvivliler arasındaki farqnı qırımlı.
Lvivde Alim vatanını sağına, amma bugünki vatanını degil. «Qırımnı sağınam, amma ukrain Qırımını sağına. Ketkende hatırlağanım Qırımnı. Ondan soñra eki kere Qırımda oldım. İyün ayında ve noyabr ayında. İyün ayında küçlü Rusiye daa yoq edi – yani er yerde Rusiye yoq edi. Noyabrde kelgende añladım ki, Qırım bam-başqa oldı. Dostlarım sıq-sıq anda barıp keleler ve men er seferinde nasıl, ne bar sorayım? Olarnıñ laflarından añlaşıla ki, şimdi anda olğanlarnı men kesen-kes sağınmayım. Eski olğan, ukrain Qırımını – elbet de, sağınam. Ev çünki. Tuvğan topraq», – dep ayta Alim. Aynı vaqıtta o kerçek Qırımğa keri qaytmağa ümüt ete.


text:
42 yäşlek eşquar İgor Bokov Mäskäwdän 25 çaqırım yıraqlıqta, 3 qatlı ağaç yortında xatını, 4 balası häm äbise belän yäşi. Zur baqçasında yäşeläçä, ciläk-cimeş üsterä, mal tota.
Mäskäwdäge elektron cixazlar tözätü çeltäre xujası. Başqalada fatirı bar, balalarına tağın ike yort sala. Zamanında, sovetlar berlege cimerelgändä, kilep tuğan forsatqa ike qullap yabışqan bulğan.
"Bu inde cir belän kük ayırması. 15 yıl elek buş kiştälär bulsa, bädräf qäğäze öçen su buyı çirat torsaq, xäzer kiştälär niğmätlärdän sığıla. 15 yıl elek Germaniädä 30 törle kolbasa bar digängä ışanmıy idek, xäzer üzebezdä 30dan artıq. Monıñ belan berkemne dä şaqqattırıp bulmıy".
Şuşı mullıq rusiälelärne bäxetleräk itäme?
Fännär akademiäseneñ psixologiä institutı mäğlümätenä qarağanda, Rusiädä ütereşlär, üzenä qul salu, ruxi awırular, ayırılu, yätim balalar sanı Sovetlar berlege cimerelgännän soñ beraz kimesä dä, Könbatış illäre belän çağıştırğanda äle dä yuğarı bulıp qala.
İnstitut citäkçese urınbasarı Andrey Yureviç süzlärençä, baylıqnıñ da tiskäre yaqları bar.
"Soñğı yıllardağı uñay üzgäreşlär küpmeder ömetkä nigez birä. Läkin eş iqtisadta ğına tügel. Qayçaqta iqtisadi üseş tä cämğiätkä zıynğa bula ala. Çönki, bäleş tigez bülenmi. Baylar tağı da bayıy, xäyerçelär monı kürä, bu alarğa naçar täesir itä" di Andrey Yureviç.
"Finans" jurnalı mäğlümätenä qarağanda, uzğan yılda Rusiädä dollarlı milliarderlar sanı 61dän 101gä citkän. İlneñ 10 iñ bay keşese qulında 221 milliard dollar baylıq bar.
Ul arada millionlağan keşe xäyerçelek däräcäsennän tübän yäşi. Räsmi sannarğa qarağanda bu 13%, läkin xalıqnıñ üze äytüenä qarağanda – 32% (bu Levada üzäge ütkärgän tikşerü näticäse). Äytergä kiräk, dönyanıñ 6nçı iqtisadı sanalğan il öçen şaqtıy zur san.
Başqa süzlär belän äytkändä, baylar belän xäyerçelär arasında upqın zuraya bara. Dönya säwdä oyışması qullanğan ülçämgä kürä, ilneñ bayları qazanğan aqça xäyerçelärgä töşkän öleştän 14 tapqır artığraq bulsa, bu ildä sotsial çualışlar ixtimal. Rusiädä bu san 15kä citkän.
Rusiä prezidentı Vladimir Putin tormış däräcäsen kütärüne 2008 yılda töp maqsatlarnıñ berse dip atadı. Belgeçlär fikerençä, bu tänkäneñ dä ikençe yaqı bar.
"Bu üzenä kürä qapqan. Beryaqtan xakimiät däräcäne kütärmi tora almıy. İkençe yaqtan, däräcä kütärelgän sayın xakimiätkä taläplär arta, sälämätlek, mäğärif, ölkäsendä. Nizaq artaçaq. Xakimiät moña äzerme, belmim" di Levada üzäge belgeçe Marina Krasilnikova.
Ğadi rusiälelärgä kilgändä, alar här närsägä äzer şikelle – 1998 yılnıñ qabatlana aluına qädär. Xättä ayağında nıq basıp torğan İgor Bokov ta kiläçäktä ni bulasın farazlıy almıy.
"Xalıqta defolt, denominantsiä turında törle ğäybätlär yöri. Keşelär tapqanın yuğaltudan qurqa. Mendär astında saqlarğa qurqa, ä banklarğa da ışanmıy. Çönki aldanğanı küp buldı. Keşelär küpläp tawar ala, ike magnitofon, ike televizor kiräk bulğanğa tügel, aqçasın yuğaltmas öçen" di 42 yäşlek Mäskäw eşquarı İgor Bokov.


text:
Qırımtatar milliy Hıdırlez bayramını qırımtatarlarnıñ milliy medeniyet, urf ve adetlerini saqlamaq maqsadı ile keçirdiler. Bu aqta tedbirde Qırımnıñ Rusiye ükümetine Sergey Aksenov bildirdi.
«Rusım, amma insanlarğa munasebetim boyunca – internatsionalistim. Dostlarım arasında qırımtatarlarnıñ sayısı çoq olğanı ile ğururlanam. Eminim, böyle alda Qırım halqları Qırımımıznı çastlı etip olur», – dep bildire Aksenovnıñ sözlerini Qırım Cumhuriyeti Başınıñ matbuat hızmeti.
Bunıñ ile, matbuat hızmetiniñ malümatına köre, Qırımnıñ şimdiki başı Vladimir Konstantinov Qırım halqları birlik ve barışıqnı meydanğa ketirmek içün areket etmeli – degen fikrini bildirdi.
«Bugün birlikte tınç Qırımnı qurmalımız, ve eminim ki, Qırımnıñ umumiy bayramınıñ aydın kelecegi bardır», – dedi Qırım Devlet Şurasınıñ Reisi.
Qırım Musulmanları Diniy idaresiniñ reisi, Qırım müftisi hacı Emirali Ablayev Qırım halqları bir-birini ürmet etmek ve Qırım amanlığı oğrunda çalışmaq kerek olğanını bildirdi. Bu sene bayramğa Qırımnıñ bütün halqlarını ve Rusiye Federatsiyasınıñ bazı subyektlerinden musafirlerni davet ettiler.
Evel Qırım.Aqiqat haber etkeni kibi, Qırım ükümeti Hıdırlezge 40 biñ insannıñ qoşulması aqta ayta eken.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Bağçasaray regional meclisiniñ toplaşuvında aprel 18-de Qırımnıñ şimdiki akimiyeti qırımtatarlarnıñ milliy bayramı Hıdırlez ile bağlı tedbirlerde iştirak etmemek qararı qabul etildi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov aprel 26-da aydınlatılğan muracaatında Qırım akimiyeti Hıdırlez bayramını qırımtatar halqını bölmek içün qullana, – dep aytqan edi.


text:
Ukraina mudafaa Nazirliginiñ Rusiye ordularınıñ Qırımdan qıtağa ücüm ete bilecegini tasdıqlağan malümatları bar. Bunı Ukraina mudafaa naziriniñ muavini Petr Mehed Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Onıñ qayd etkenine köre, bu malümat mudafaa nazirligi içün yañı degil.
«Keçken sene fevral ayından berli Rusiye Federatsiyası ordularınıñ Ukrainağa ücüm telükesi bar. Şu cümleden, işğal etilgen Qırım ve «Pridnestrovye Moldova cumhuriyetinden» ücüm etile bile», – dedi Mehed.
Onıñ qayd etkenine köre, Silâlı quvetlerge bu plannı yerine ketirmege imkân bermemege emir etildi ve olar bunı yaparlar.
Ukraina prezidenti istihbarat malümatlarına esaslanıp, Rusiye orduları Ukrainağa ücüm etmege azırlanğanını bildirdi. Bir sıra ukrain ve halqara eksperti ve siyasetçisi Rusiye ordusı işğal etilgen Donetsk vilâyetiniñ topraqlarından işğal etilgen Qırımğa «ayat keçirmege» tırışqanından qasevetini bildirgen edi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Çarşenbe künü, oktâbrniñ 11-nde, Bağçasarayda bir-qaç qırımtatarınıñ evinde rus silâlı hızmetleri tintüv ötkere. Bunı qırımtatar milliy areket faili Zair Smedlâyev haber etti.
«Bağçasarayda basqılarnıñ yañı dalğası başladı, Timur İbragimovnıñ, Marlen Asanovnıñ, Memet Belâlovnıñ, Seyran Saliyevniñ evlerinde tintüvler ötkerile», – dep yazdı Smedlâyev Facebookta.
O Bağçasarayda tintilgen bazı evleriniñ adreslerini qayd etti: Çepurin soqağında (Suleyman Asanov, «Salaçıq» qavehanesiniñ saibi), Mira soqağında fail Seyran Saliyevniñ evinde endi üçünci tintüv keçirile, Mira soqağında cemaat faaliyetçisi Timur İbragimovnıñ evinde ve Gordiyenko soqağında Server Zekeryayevte.
«Qırım birdemligi» birleşmesiniñ koordinatorı Dilâver Memetov Facebookta haber etti ki, Marlen Mustafayevniñ evi yanında Elnur Asanov (Marlenniñ ağası), Refat Asanov (Marlenniñ babası, o 62 yaşında) ve Ernest İbragimov, Eldar Asanov ve Redem Neciyev tutılğanlar.
Rusiye silâlı hızmetleri bu aqta resmiy izaat daa bermedi.
Qırım yarımadası Rusiye tarafından istilâ etilgen soñ, yarımadada FSB tarafından muntazam surette jurnalistler, failler, cemaatçılar tintile ve sorğuğa keçile. Uquq qorçalayıcılar bunı «uyğunsız fikirlerge qarşı kureş» kibi tanıy.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Avgustnıñ 3-ünde Aqmescitte “Strelkovaya” “narazlıq meydanı”nıñ faalcisi öz-özüni yaqmağa tırıştı, - dep haber ete Qırım.Aqiqatnıñ muhbiri.
“Narazlıq meydanı”nıñ qırımtatar faalcilerinden birisi, üstüne yanıcı şingenlik töküp, öz-özüni yaqtı. Amma yanında toplanğan adamlar aqaynıñ yanıp başlağan urbasını tez söndürdi. Yaquvdan evel, aqay akimiyetniñ zulum areketlerine qarşı öz-özüni yaqacağını ilân etti.
“Strelkovaya” “narazlıq meydanı”nıñ sakinleri avgustnıñ 3-ünde Kreml nezareti altındaki Aqmescit şeer memuriyetine kelip, akimiyet ile körüşüvni talap etti, - dep haber ete Qırım.Aqiqat muhbiri.
Daa oquñız: «Narazlıq meydanı»nıñ iştirakçileri Avropa İnsan Uquqları mahkemesine muracaat etcek - faalci
«Endi «kazak»lar da mında peyda oldı». Aqmescitte «narazlıq meydanı»na rusiye quvetçileri keldi (+video)
Avgustnıñ 2-sinde rusiye quvetçileri, yerli sakinler qora qoyulmasına qarşı narazlıq köstergen, “Krımskaya roza” rayonınıñ qurulacaq yerine keldi.
Qırımtatarlar ev qurğan “Strelkovaya” “narazlıq meydanı”nıñ yerinde yañı 9 biñ adamlıq rayon qurmağa isteyler. Mesken evlerden ğayrı, mektepler, bala bağçaları, spor meydanları ve tükânlar qurmağa azırlanalar. Şimdilik anda esasen avdetçiler (repatriant) yaşay.


text:
Bütündünya qırımtatar kongressiniñ Qırım vekili Nureddin Seitablayev Ankaradaki qurltay iştirakçilerine Qırımğa qaytmağa rica etti. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri avgust bir kün bildire.
«Çetel diasporalarımıznıñ temsilcileri, bir şeyge baqmadan, Qırımğa qaytmalı», – dedi Seitablayev.
Evel Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev, II Bütündünya qırımtatar kongressiniñ iştirakçileri ögünde çıqışta bulunıp, qırımtatar diaspora vekillerini «ukrain devletindeki ketişatlarğa faal sürette qoşulmağa» çağırdı.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Qırımğa, qırımatatar halqınıñ tarihiy Vatanına ukrain devleti terkibinde milliy-territorial muhtariyet statusınıñ berilmesi aqqında «yol haritasınıñ» işlep çıqarılacağını bildirdi.
Kongresste 12 memleketten 500 vekilniñ iştirak etmesi beklenile: Ukraina, Türkiye, Özbekistan, Qazahistan, Qırğızistan, Litvaniya, Romaniya, Poloniya, Frenkistan, Rusiye, AQŞ ve Kanada.
Rusiye yarımadanı işğal etken soñ 2014 senesi fevral 27-den bugünki künge qadar 15 biñ qırımtatarı Qırımnı terk etmege mecbur oldı. Qırımtatar halqı liderleriniñ Qırımğa kirişleri yasaq etildi, demokratik yollar vastasınen saylanğan ve bütün dünyada yerli halqlarnıñ idare organlarınıñ örnegi olğan – Qırımtatar Milliy Qurultayı ve Meclisi – faaliyetlerini devam ettirmek imkânından marum qaldılar, olarnıñ mal-mülki ise musadere etildi.
İşbu vaziyetni nazarda tutıp, II Bütündünya qırımtatar kongressini Türkiye paytahtı – Ankarada keçirmek kibi qarar alındı. Ankarada qırımtatarlarnıñ eñ büyük diasporası yaşamaqta.


text:
Novoalekseyevka-Çonğar-Aqmescit – Yerli matbuat vastalarında Qırım qıtaiy Ukraina ile avtobus alâqasını ğayrıdan tiklegeni aqqında malümat peyda olğanından soñ, qıtağa avtobuslarnıñ qatnavını kene yasaqladılar. Bu keçken aftanıñ başında tesadüfen oldı: «sıñır»ğa yol alğan bir qaç avtobusnı ukraina sıñırcıları keri qaytardılar. Aynı zamanda ukrain tarafı olğan malümatnı red etti ve Qırımğa yürgen avtobuslarğa biletlerniñ satuvı dekabr ayınıñ soñundan toqtatılğanı aqqında hatırlattı. Bunıñ ile, «resmiy» avtobus alâqasınıñ lâğu etilmesi yalıñız tenbellerni, ya da «bundan işi olmağan» insanlarnı qorquta. Yolğa çıqmağa planlaştırğanlarğa «boz» avtobuslarnıñ yönelüv vaqtını ögrenmek ve «sıñırda» başqa avtobusqa oturmağa azırlanmaq yeterlidir: kiriş nezaret noqtasından yolcu naqliyatnı keçirmeyler, şunıñ içün taşıyıcılar «atlarını keçitte deñiştire».
Qırım territoriyasından yolcu avtobuslarınıñ kirgizmesi ukrain tarafından keçken salı künü, yanvarniñ 20-de, toqtatıldı. Avtobuslarnıñ çoqusını, aydavcılarnıñ aytqanı kibi, sıñır bekçileri, sebebini añlatmadan, keri qaytardılar. «Kimse bir yerge endi ketmey» degen haberini yolcular vokzalda ögrene edi: vokzalda zaruriy avtobusnı qıdırıp, cemidanları ile çapqalağan yolcular dispetçerlerge bara edi. Olar ise seferlerni lâğu ettiler, dep, biletlerni teslim etmege teklif ete ediler.
«Maña barıp biletiñizni teslim etiñiz dep ayttılar. Avtobusnı lâğu ettiler. Ne içün – kimse bilmey. Nikolayev şeerine biletim bar edi. Kassada ise, acele ketmek kerek olsa, barıp «Krasnodar-Odessa» avtobusına sorap oturmağa teklif ettiler. İşte, böyle de kettim»,– dey qırımlılardan biri.
Şu künü aynı marşrut boyunca birden eki avtobusı yürgen taşıyıcılar işke devam etip oldılar. Biri yolcularnı Rusiye nezaret kiriş noqtasına qadar alıp bara, pasport nezaretinde toqtay ve soñra olarnı bitaraf yolağından Ukraina «sıñırı»na qadar ketire. Ekincisi – yolcularnı ukrain kiriş noqtasından alıp kete.
«Sıñırğa qadar barıp, anda naqliyatımıznı deñiştiremiz. O taraftan avtobus bekley. İç bir mesele yoq», – dep añlata avtobus aydavcısı.
Qazançnı coymamaq içün, bu kibi «boz» shema boyunca şimdi çoq aydavcı çalışa. Bunıñ ile, qoşma avtobusnı işletip, seferler er kün keçirile. Böyleliknen, er kün Aqmescit avtovokzalından «Yalta-Odessa» avtobusı yolğa çıqa. Aqşam ise endi keri qayta.
Beş insanğa bir talon ve cep telefonlarınıñ yasağı
Yolcular içün oñaytsız şeylerden biri – nezaret kiriş noqtasına çantaları ile ketmege mecburlar. Eki afta evelsi, yolcularnıñ aytqanı kibi, avtobuslardan çıqmağa bile kerekmey edi.
«Keçken sefer ketkende, pasport ve şeylerni avtobusta teşkere ediler. Sıñır bekçisi kirip, pasportlarnı toplay edi. Soñra olarnı qaytarıp ala ve yolğa devam ete edik», – dep tarif ete qadın.
Rusiye sıñırcıları pasportlarnı bir buçuq saat teşkere. Daa bir saat – ukrain tarafı. Umumen alğanda, «sıñırnı», teşkerüv ketişatnı beklev vaqtını esapqa alsaq, bir dört-beş saat içinde keçmek mümkün. Ukraina tarafından «Kalançak» kiriş noqtasında pasport nezaretine beşer insannı alalar – gruppanıñ başında olğan insanğa mütenasip talonnı bereler. Mında sigar çekmek olmay, amma telefonğa cevap berseñ, sögmeyler.
«Çonğar» civarındaki Rusiye kiriş noqtasında telefonlarğa cevap bermege olmay, subetni aman bitirmege talap eteler, sigarnı da taşlamağa rica eteler. Qırım kirişinde Rusiye sıñırcıları şahsiy şeylerni teşkereler, büyük çanta ya cemidanları olğan yolcularğa skanerden keçmege rica eteler.
«Evel keçitte olğanı kibi. «Qırım» limanı tarafından ukrain gümrüginden keçe edik, soñra ise «Kavkaz»da – Rusiye gümrükhanesi. Şimdi er şey mında avuştı», – tarif ete yolculardan biri.
Qırımğa qıtaiy Ukrainadan kirgenler migratsion kartları aqqında unutmamalı. Olarnı, misal içün, qırımlı bir qadınğa evli olğanlar, amma Qırım qaydı olmağan adamlar bile toldurmalı. Rusiye sıñırcıları içün evlenüv şeadetnamesi – delil degildir. Migratsion kartlarını yolcularğa aydavcılar bere. Yañılmağa qorqqanlar birden eki kartnı soraylar.
Aydavcınıñ telefon nomerasını almağa zarar etmez – keri qaytqanda, kerek olur, em de dost ve tuvğanlarğa bermege mümkün. Taşıyıcınıñ nomerası ile içtimaiy ağlarda da paylaşmaq mümkün, mında insanlar Qırımğa ve Qırımdan avtobus marşrutlarını faal muzakere ete.
«Qıtada» Qırımğa biletlerni satmaylar, çünki avtobuslar anda qatnamay
Biletlerni kassalarda, misal içün, Herson avtovokzalında, satın alırım, dep ümüt etmege kerekmey. Yarımada ile resmiy naqliyat alâqası yoqtır ve biletler de anda satılmay. Kassirlerni yolcularnıñ böyle sualleri atta açuvlandıra.
«Qırımğa biletlerni satmaymız. Avtobuslar anda yürmey!», – dep cevap bere yolcunıñ bu kibi sualine avtovokzal hadimi.
Amma kene de avtovokzalnıñ bazı hadimleri (insanlarnıñ çastına) vaziyetni añlay ve kimerde aqşam saat onlarda Qırımğa qatnağan avtobus bar olğanını «hatırlay», amma aydavcı ile añlaşmağa kerek eken.
Adamlar ile tolu «neoplan» platformağa kelgende, Hersonda onı Aqmescitke yolğa çıqqan onlarnen adam bekley. Er kes, avtobusta yer qalmaz, dep, aydavcığa tez-tez 200 grn tıqıp, avtobusqa kirmege aşıqa. Bazıları, ebet, Kahovka, ya da Novoalekseyevkağa qadar ayaqta turmağa mecburlar. Aynı zamanda, yuqusız gece ve «sıñır» nezareti insanlarnı artıq qorquzmay.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkova ve Rusiye prezidenti yanındaki insan aqları şurasınıñ reisi Mihail Fedotovğa muracaat etip, Aqmescit SİZOsında tutulğan «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsi Kazim Ametovğa tibbiy yardım kösterilüvini teminlemege rica etti.
Bu aqta Denisovanıñ Facebookta derc etken muracaatında aytıla.
Ukraina ombudsmeniniñ qayd etkenine köre, böyle muracaatlar oktâbr ayından berli yollana, amma Rusiye tarafı cevap bermey.
«Kazim Ametovnıñ qızı bildirgenine köre, babası nefes alamay, qan basımı yüksek ve büyrekleri ağıra. Amma kerekli tibbiy yardım kösterilmey. Tuvğanları alı eyileşsin dep, bütün kerekli ilâclarnı bermege azır», – dep yazdı Denisova.
«Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsleri Kazim Ametov, Asan Çapuh ve Bekir Degermenciniñ advokatları mabüslerniñ sağlıq vaziyeti fenalaşqanını bildirgen edi.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
İşbu dava iştirakçileriniñ sağlıq problemleri bar. Degermenci – astma hastasıdır, Çapuh SİZOda mikroinsult keçirdi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesinde birinci instantsiyada 77 cinaiy dava baqıla, 13-ü (10,1%) qırımtatarlarğa qarşı açılğan davadır, dep bildirdi advokat Edem Semedlâyev Facebook saifesinde.
«Bugünki künde Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesinde, mahkeme malümatına köre, birinci instantsiyada 77 cinaiy dava bar. Olardan 13-ü qırımtatarlarğa qarşı – 10,1%. Cenübiy federal okrugına Rusiyeniñ sekiz subyekti kire, ealisi 16 498 642 insan ola», – dep yazdı advokat.
Rusiye Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesiniñ qadısı Oleg Volkov birden üç qırımlı advokat Emil Kurbedinov, Edem Semedlâyev ve Nazim Şeyhmambetovğa qarar çıqardı. Bu advokatlar Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-tahrir davası» mabüsleriniñ menfaatlarını temsil ete. Qadı imayeciler 2021 senesi mayısnıñ 11-nde ve 12-nde Raim Ayvazov, Remzi Bekirov, Riza İzetov, Şaban Umerov ve Farhod Bazarovnıñ esnaslarına kelmegeni içün qarar çıqardı.
Advokatlar mayısnıñ 4-nden 8-ne qadar iş yolculığında olğanını aytıp, Rospotrebnadzor koronavirus PCR testleriniñ neticeleri çıqqanına qadar izolâtsiyada qalmalarını ayttı, dep bildirdi. Test yapqan laboratoriyalar ise tek mayısnıñ 11-nde çalışıp başladı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina tışqı işler nazirligi Rusiyeniñ 1954 senesi Qırımnıñ Ukraina SSR terkibine qoşulmasını lâğu etmek ıntıluvlarını uquq ceetinden sıfır olğanını tüşüne. Bunı MİD informatsion siyaseti departamentiniñ müdiri Yevgeniy Perebiynis brifingde bildirdi, – dep haber ete RBK-Ukraina.
Onıñ aytqanına köre, Rusiyeniñ böyle bir qanun leyhası qabul etilse, uquq ve halqara uquq ceetinden bir şeyge yaramaycaq, çünki Rusiyeniñ iç bir yañı qanunı Rusiye imzası olğan bir çoq vesiqa ve Qırımnıñ Ukrainağa ait olğanını tasdıqlağan vesiqalarnı lâğu etemez.
Malüm olğanı kibi, Rusiye Federatsiya şurası bir zamanları Qırımnıñ Ukraina terkibinde bulunmasını qanunsız olaraq tanığan qanun leyhasını azırlay. Bunı dekabr 22-le Rusiye parlamenti yuqarı palatasınıñ spikeri Valentina Matviyenko Rusiye prezidentiniñ Federal Keñeş palatalarınıñ vekilleri ile körüşüvinde bildirdi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dekabr 17-de Poloniya parlamentinde çıqışta bulunıp, Qırım üzerinde Ukraina bayrağı dalğalanacağına ümüt etkenini bildirdi.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Mayısnıñ 25-inde Rostov-na-Donudaki Cenübiy bölge arbiy mahkemesi Qurman "Hizb ut-Tahrir davası" boyunca mahkemeni iyün 10-una avuştırdı. Bunı "Qırım birdemligi" birleşmesi haber etti.
"Mahkeme davanı devam etmek ve başqa bir şaatnı diñlemek içün razılıq bere. Devlet qabaatlayıcısı qarşı çıqmay, imaye künni deñiştirmege muracaat ete. Mahkeme, 2020 yılnıñ iyün 10-una saba saat 10-ğa avuştırmağa razı ola", - denile beyanatta.
Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi (Rusiye) yanvarniñ 29-nda Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Rustem Emirüseinov, Arsen Abhairov ve Eskender Abdulganiyevniñ davası temelden baqılıp başlandı.
2019 senesi dekabr ayında Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüslerini 2020 senesi iyünniñ 13-ne qadar apiste qaldırdı.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinovalındı. Fevralniñ 15-nde Kreml kontrolindeki Kiyey rayon mahkemesi olarnı tevqif etti.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Mart 9 künü Ukraina ve dünya boyunca ukrain diasporası «Kobzar» – ukrain şair ve ressamı Taras Şevçenkonıñ 201 yıllığını qayd eteler. Ukraina medeniyetiniñ timsali olğan şair icadınıñ mühlisleri Şevçenko abidelerine gülçemberlerni ketirecek, icadına bağışlanğan konferentsiya, tögerek masa ve edebiy aqşamlarda iştirak etecekler.
Saat 6-dan Milliy radioda ukrainliler, akimiyet vekilleri, cemaatçılar, arbiyler tarafından oqulğan şiirleriniñ marafonı başlandı.
Şu künü edebiyat saasında Taras Şevçenko adına mukâfat berilecektir.
Radio Svoboda «Kobzar»ge bazarertesi künü saat 17:00 «Kültfront» programmasınıñ birinci çıqışını bağışlaycaq.
Mart 6 künü Dnepropetrovskta, Bediiy müzeyinde bir resimniñ sergisi açıldı. Mahsus Şevçenkonıñ yubileyine müzey hadimleri Taras Şevçenkonıñ Mihail Sajin ile yazılğan – «Kiyev universiteti» (1846 senesi) unikal resimini taqdim eteler.
Qırımda Aqmescitte yerleşken Taras Şevçenkonıñ abidesi yanında 2014 senesi faaller cenkke qarşı narazılıq numayışlarını keçire ediler.


text:
ABD elçihanesi Rusiyeni yanvarniñ 22-nde Maneviy birleşüv kününi qayd etken Ukrainanıñ topraq bütünligini ürmet etmesine çağırdı.
«Ukrainanıñ Maneviy birleşüv kününde Rusiyeni Ukrainanıñ suvereniteti ve topraq bütünligini halqara seviyede tanılğan sıñırlarda, Qırım ve Donbasnen ve deñizlerinen beraber ürmet etmesine çağıramız», – dep aytıla ABDniñ Ukraina elçihanesiniñ Twitter haberinde.
Çarşenbe künü, yanvarniñ 22-nde, Ukraina Maneviy birleşüv künü qayd etile. Bu sene memlekette çeşit tedbirler ötkerilecek. Kyivdeki Y.Paton köprüniñ qaldırım qısmında barışıq aktsiyasınıñ keçirilmesi planlaştırıla. Aktsiya iştirakçileri köpürde 30 metrlik devlet bayrağını açıp, Ukraina gimnini icra etecekler.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ bu bayram yarımadada qayd etilmey, lâkin Aqmescitte T.Şevçenko abidesi ögünde ukrain timsallerinen yaraştırılğan çeçekler peyda ola.
2017 senesi Qırımdan köçmege mecbur olğanlar ve diger faaller Kyivde «birleşüvniñ canlı zıncırını» yaptı.
Ukrainanıñ Maneviy birleşüv Künü er yıl, Ukraina Halq Cumhuriyeti (UHC) ile Ğarbiy Ukraina Halq Cumhuriyetiniñ (ĞUHC) 1919 senesi yanvarniñ 22-nde ğayrıdan bir ukrain devletine birlişmesi Aktı ilân etilgen kününde qayd etile.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bağçasaray rayon devlet memuriyetiniñ reisi İlmi Ümerov avgustnıñ 19-da istifağa çıqmaq qararı aqqında ilân etti. İlmi Ümerov rayon devlet memuriyeti bölükleri, yerli idare organlar, müessise, teşkilât ve rayon hızmetleriniñ reberleri ve hadimlerini toplap bunı ayttı.
İlmi Ümerov Bağçasaray rayon devlet memuriyetiniñ reisi vazifesinde bulunğan 9 yıllıq işini talil etip, Bağçasaray rayonınıñ içtimaiy-iqtisadiy inkişafı köstergiçlerini Qırımnıñ diger rayonlarınıñ seviyesine qadar arttırmaq içün çalışqanını qayd etti.
Onıñ aytqanına köre, onıñ işbu adımı «deñişken şaraitlerde çalışmaq çare olmağanı, em de printsiplerden vazgeçmek kerek olğanınen» bağlı.
Bağçasaray rayon devlet memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildire ki, İlmi Ümerovnıñ işdeşleri ve hadimleri onıñ aqqında bir sıra müsbet fikirlerni seslendirdiler.
İlmi Ümerov sabıq hadimlerine muracaat etip, «adamlarnı sınıf ve baqışlarına köre» saylamayıp, rayon içün çalışmağa çağırdı.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Putin Viktor Zubkovnı premyer ministr itep bilgelägännän soñ saqlanu ministrı Anatoliy Serdyukov eşennän kitüen iğlan itte. Serdükov premyernıñ yaqın tuğanı bularaq xökümättä eşli almawın belderde.
Ämma düşämbe könne yaña xökümätne iğlan itkän Putin Serdyukovnıñ ğarizasın kire qağıp anı saqlanu ministrı itep qaldırdı.
Şulay itep qanun xökümät räsmilärneñ üz tuğannarı citäkçelegendä eşläwen tıysa da, Rusidä citäkçelektä tuğan-tumaçalıq, äşnälek mönäsäbätläre ğadäti xäl bulıp qala.
Kommersant Vlast jurnalı sişämbe könne Rusiädä citäkçelektä tuğan-tumaçalıq mönäsäbätlärenä 35 misal kiterde. Şul isemlektä Başqortstan Prezidentı Mortaza Räximovnıñ, Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymievneñ, premyer ministrı Röstäm Miñnexanovnıñ tuğannarı da bar.
Oppozitsion säyäsätçe Boris Nemtsov Azatlıq radiosına Rusiäneñ yaña xökümätendäge bu küreneş Putinnıñ citäkçelek itüdä keçkenä törkemgä tayanuınnan kilä dide.
"Minemçä, bu normal närsä tügel. Bu Putinğa kadrlarnıñ bik nıq citmäwen kürsätä. Prezident atna buyı yä Soçida, yä Mäskäwdä, yä Kostromada nindi xökümät tözü turında uylandı. Ämma bernindi yaña närsä dä kilep çıqmadı. Çönki prezidentı ışanmawçan, şiklänüçän keşe. Il bik zur bulsa da, sälätle keşelär küp bulsa da, citäkçelärne ul bik keçkenä törkemnän genä saylıy" dide Nemtsov.
Analitiklar Putinnıñ xökümätne kontroldä totu öçen şundıy xezmätkärlärgä häm tuğanlıq mönäsäbätlärenä tayanuı il öçen zıyanlı mänfäğätlär qarşılığına kiterä ala dip kisätä. Çönki citäkçelär il mänfäğätläre belän ğailä mänfäğätlären butarğa mömkin.
Küzätüçelär şulay uq ğailä törkemnäre arasında qarşılıqlar çığıp xökümät eşçänlegenä zıyan kiterergä mömkin dip tä kisätä.
Federal xökümättä mäsälän sänäğät häm energiä ministrı Viktor Xristenkonıñ xatını Tatyana Golikova sälamätlek häm sotsial mäsälälär ministrlığın citäkli. Yustitsiä ministrı Vladimir Ustinovnıñ ulı Dmitriy Ustinov prezident idaräsendä eşli, citmäsä ul prezident idaräse citäkçe urınbasarı Igor Seçinnıñ kiyäwe dä.
Citäkçelärneñ tuğannarınıñ däwlät qaramağındağı şirkätlärdä, oyışmalarda yuğarı urınnarnı biläwe dä ğädäti küreneş. Federal Iminlek Xezmäte mödire Nikolay Patruşevnıñ ber ulı Andrey däwlät neft şirkäte Rosnefttä mödirlär şurası kiñäşçese, ilençe ulı Dmitriy Vneştorgbank däwlät bankınıñ vitse prezidentı.
Sovetlar Berlegendä citäkçelektä tuğan-tumaçalıq bulsa da, alay uq kiñ taralmağan ide. Boris Yelsin çorında isä matbuğat Kremldä xakimlek itüçe ğailä digän törkem turında küp yazdı. Ul törkemgä Yeltsinnıñ tuğannarı häm alarnıñ yaqınnarı kerä dip isäplänä ide.


text:
#Liberatecrimea halqara areketiniñ faalleri Rusiniñ Estoniya elçihanesi ögünde Qırımda tevqif etilgen advokat Emil Kurbedinovğa qoltutuv aktsiyasını keçirdi. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev Facebookta haber etti.
«İrlandiya, Büyük Britaniya, Frenkistan, Poloniya, Avstriya, Latviya, Litvaniya, Estoniya, Lüksemburg, Belçika ve Ukrainadan #Liberatecrimea halqara areketiniñ faalleri Rusiyeniñ Estoniya elçihanesi ögünde canlı zıncırğa tizilip, narazılıq aktsiyasını ötkerdi ve Qırım, qırımlı advokat Emil Kurbedinov, ukrainalı siyasiy mabüsler ve ukrainalı cenk esirleriniñ azat etilmesini talap ettiler!!!», – dep yazdı o.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 7-nde qırımlı advokat Emil Kurbedinovnı 5 künge tevqif etti.
Kurbedinov 2013 senesi Facebookta paylaşqanları içün Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesi boyunca (natsist işaretleri ya da timsalleri, ekstremist teşkilâtlarnıñ işaretleri ya da timsalleri, ya da federal qanunlarnen yasaqlanğan işaret ve timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayış etilmesi) apiske alındı. Kurbedinovnıñ zenaatdaşları dey ki, onı Dimaşqqa köçken Qırım sakini şikâyet etti.
Advokatnıñ fikirince, onıñ dekabrniñ 6-nda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulması «olmaycaq sebeplerden» yapıldı, o, ekstremizm qabaatlarını tanımay. Emil Kurbedinov qayd etkenine köre, tutulmasınıñ kerçek sebebi onıñ aq qorçalayıcı faaliyeti, siyasiy mabüslerge köstergen yardımı ve Ukraina askeri Bogdan Nebılitsanı qorçalağanı ola.
Daa soñra jurnalist Anton Naumlük bildirdi ki, Rusiye politsiyasınıñ mayorı Ruslan Şambazov apiske alınğan advokat Emil Kurbedinovnıñ «ekstremizm» yazılarını Facebookta sahte saifeni qullanıp qıdırdı.
Emil Kurbedinovnıñ advokatı Aleksey Ladin Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde çıqışta bulunıp, cinayet olmağanı içün dava qapatılmalı, dedi. Ladin 2013 senesi Qırımda «Ukraina uquqı bar edi, oña köre bu timsaller yasaq altında degil. Cinayet işlemek kibi bir niyet de yoq edi», dep hatırlattı. Mahkeme adise eski olğanına baqmadan, memuriy davanı qapatmaq muracaatını red etti.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Kezlevde iyül 1-inden başlap tramvaylarnıñ çalışma saatları uzatılacaq. Bu aqta "İ.A. Pâtetskogo adına tramvay idaresi" müessisesine esaslanıp şeerniñ rusiyeli memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
"Simferopolskaya soq. - Sputnik-2" №1 ve "Ukraina" musafirhanesi - Demiryol vokzalı" №3 marşrutlarında tramvaylar saat 6-dan 23.30-ğace yürecek; "Şeer teatri - Liman" №2 marşrutında - saat 6-dan 23-kece; "Simferopolskaya soq. - "Yañı plâj" №4 marşrutı ise - saat 6-dan 20-gece.
Müessiseniñ malümatına köre, №1 marşrutında "Simferopolskaya soq." turağından "Sputnik-2" tarafına ve "Sputnik-2" turağından "Simferopolskaya soq." tarafına soñki tramvaylar saat 22:10 çıqacaq.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıyğa Ukraina Anayasasına qırımtatar muhtariyeti aqında qanun leyhasını Yiqarı Radağa kirsetmege muracaat etti. Bunıñ aqqında Meclis reisi Refat Çubarov, derc etken beyanatta aytıla.
"Ukraina Anayasasınıñ "Qırım Muhtar Cumhuriyeti" X bölünine deñişmelerniñ kirsetüvi aqqında", "Qırımtatar halqınıñ statusı aqqında", "Ukraina tamır halqları aqqında" Anayasa komissiyası azırlağan qanun leyhalarını, uzatmadan Ukraina Yuqarı Radasına kirsetmege Ukraina prezidentini çağırtamız", - denile Meclis beyanatınıñ metninde.
Mecliste, qırımtatar halqınıñ razılığı olmadan, Qırım statusınıñ tayinlenmesi yapılmamaq kerek, dep qayd ettiler.
Oktâbr 10-unda Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, qırımtatar muhtariyeti Qırımnıñ işğalden qurtaruv meselesini qolaylaşıracağında emin olmağanını ayttı.
Qırımtatar Milliy Meclisi IX çağırılış Yuqarı Rada deputatlarını Ukraina Anayasasınıñ «Qırım Muhtar Cumhuriyeti» X maddesine deñişmeler kirsetmesine çağırdı.
Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar qırımtatar muhtariyetiniñ «separatizmge iç bir alâqası yoq» dep añlatqan edi. Onıñ qurulması ise Ukrainanıñ 2014 senesi qoşulğan BM tamır halqlarnıñ aqlarına dair beyannamesinde qayd etilgen tamır halqnıñ aqqı ola.
2014 senesi martnıñ 20-nde Ukraina Yuqarı Radası qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı dep tanıdı. Bu qararğa 283 halq deputat rey berdi. Ukraina qırımtatar halqınen diger milliy azlıqlarnıñ Ukrainanıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din kimliginiñ saqlap qalması ve inkişafını kefil olmaqta.


text:
Qırımnıñ ğarbında üç maşna çatıştı, bunıñ neticesinde bir adam elâk oldı ve beş adam yaralandı. Bu aqta Rusiye İİN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmetine esaslanıp rusiyeli "İnterfaks" matbuatı bildimekte.
Ruisye polisine köre, Daewoo Matiz maşnası Mitsubishi ASX maşnasına urulıldı. Bundan soñ Mitsubishi qarşı yolaqqa çıqıp, VAZ-21110 maşnasınen çatıştı, Matiz ise yolnıñ kenarına avdarıldı.
"Yol qazası neticesinde VAZ-21110 maşnasınıñ aydavcısı elâk oldı, Mitsubishi ASX maşnasınıñ aydavcısı ve üç yolcusı ve Daewoo Matiz yolcusı yaralandı", - denile beyanatta.
Bu qaza aqqında Rusiye nezaretindeki Qırım FVN de bildire, olarnıñ malümatına köre, yol qazası "Aqmeçit (Çernomorskoye)-Kezlev" yolunıñ 40-ıncı kilometrinde oldı.
2018 senesi dekabr ayında Qırım qurtarıcıları Qırımda büyük yol qazalarınıñ sayısı arttı, dep bildirdi. Qırımda 2019 senesiniñ ilk üç ayı içinde keçken seneniñ aynı müddeti içinde mesüliyetke çekilgen aydavcılarnıñ sayısı bir buçuq qat ziyade oldı.


text:
Volnovaha civarında avtobusqa açılğan ateş neticesinde yaralanğan er kişi hastahanede can berdi. Böylece facia qurbanlarınıñ sayısı 13 insanğa qadar arttı, – dep haber ete Espreso.TV.
Neşirniñ malümatına köre, bu insan Mariupolge nefaqa meselesi boyunca kete edi.
Malüm ki, salı künü, yanvar 13-te, saat 14:30 boyevikler Volnovaha civarındaki blokpostqa ateş açtılar. Anda bulunğan yolcu avtobusta on insan öldürildi. 18 kişi hastahanege tüşti. Birazdan olardan ekisi hastahanede can berdi.
Ukrainada yanvar 15-i boyevikler ve Rusiyege qoltutqan separatistlerniñ areketleri neticesinde elâk olğan adamlar içün Matem künü olaraq ilân etildi. Bunı prezident Petro Poroşenko vilâyet devlet memuriyetleriniñ reisleri ile işçi körüşüvde bildirdi.


text:
Qırımnıñ Gidromettsentr gidrologiya ve gidrologik tahminler bölüginiñ reberi Natalya Ohrimenko bildirgenine köre, yağanaqlarğa baqmadan, Qırımnıñ suv anbarlarındaki vaziyet eyilişmey. Onıñ aytqanına köre, bütün suv anbarları şimdi «ölü seviyeden az».
«Suvımız yetmey. Suv anbarları suv anbarlarına da oşamay, ot ve çalılar bastı, gidrotehnik inşaatlar telükege oğratıla. Bütün suv anbarları şimdi ölü seviyeden az, yani 30% az. 4%, 5%, 6% (tolulıq seviyesi – muar.) olğanlar da bar», – dep tarif etti «RİA Novosti Krım» agentligine Ohrimenko.
Onıñ bildirgenine köre, şimdilik tek Qazıqlı-Özende vaziyet eyileşti, amma ciddiy deñişmeler yoq.
«Qara özen suv anbarı üstündeki Qazıqlı-Özen dekabrniñ 30-nda künniñ ekinci yarısında «uyandı». Amma pek az. Suv keldi dep aytıp olamaymız, amma bu da müsbet vaziyet. Umumen, ciddiy bir artuv olmadı», – dedi Ohrimenko.
Qırımdaki Gidromettsentrniñ soñki malümatına köre, 2020 senesi dekabr ayında Qırımnıñ Partizan ve Qara özen suv yedeklerine suv kelmedi, Aluşta, Sudaq ve Kefeniñ köy özenleriniñ çoqusı qurudı.
Qırımnıñ mesken-kommunal hocalıq nazirligi dekabr ayında Qırımnıñ suv anbarlarınıñ tolmasına dair statistik malümatlar derc etti. Aydınlatılğan malümatqa köre, yarımadanıñ eñ az beş suv anbarı «ölü miqdar» işaretine yaqın.
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ fikirince, Qırımda tatlı suv yete. Onıñ aytqanına köre, Qırımğa yaqın suvlarda, Azaq deñizi altında yedekler bar.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Ukraina Yuqarı Şurasında halqara teşkilâtlarğa yollanılacaq «Lugansk halq cumhuriyeti» ve «Donetsk halq cumhuriyeti»niñ terroristik teşkilâtlarnıñ sırasına kirsetilmesi ve Rusiyeni istilâcı-memleket olaraq tanılması aqqında arizağa qol tuttılar.
İşbu arizağa 271 deputat rey berdi, dep haber ete Radio Svoboda.
«Men onı (qararnı. – muar.) imzalap, yollarım»,– dedi Ukraina Yuqarı Şurasınıñ spikeri Vladimir Groysman.
Yaqında Nalivayçenko Ukraina havfsızlıq Hızmetinde (SBU) Rusiye mahsus hızmetleriniñ Mariupol teraktındaki iştiragi aqqında «isbatlanğan deliller» bar olğanını bildirgen edi. Bundan da ğayrı, SBU malümatına köre, Mariupol şeerine Rusiye toplarından ateş açılğan edi.
Mariupolniñ şimaliy mesken maallerine ateş açılğanı neticesinde yanvar 24 künü 30 insan elâk oldı, 100-ge yaqın adam yaralandı. OSCE mahsus nezaret eyyeti qayd etkeni kibi, ateş «DHC» nezareti altında olğan taraflardan açılğan edi. Resmiy Moskva Ukraina şarqındaki vaqialarğa alâqası olmağanını bildirmekte.


text:
Yanvar 23-ünde Rusiye FSB-siniñ Qırım hadimleri, «Asker» cemaat birleşmesi komandanınıñ muavini Evelina Arifovanıñ ana-babasınıñ evini tintti. Qırımtatar faalcileri bildirgenine köre, bir yarım saatlıq tintüvden soñ, quvetçiler planşetni aldı ve Arifovanıñ babalarına 2019 senesi yanvar 25-ine mahkeme celpnamesini berdi.
Aynı şu künü ekinci tintüv Qurman rayonınıñ Ay Danil köyünde Elmira Abultarovanıñ evinde keçti, onıñ oğlunı “qanunsız silâlı birleşme”nen bağda şekleyler.
Niayet, FSB hadimleri, «Asker» cemaat birleşmesiniñ başı Lenur İslâmovnıñ sanki “şahsiy qaravulı” olğan 1994 senesi doğma qırımlını yaqalağanını iddia ete. İslâmovnıñ özü bu haberni inkar ete.
Evi tintilgen qırımlı Enver Arifov, o vaqianı “Qırım birdemligi” birleşmesine böyle tasvirledi:
“Saba erte, daa qaranlıq edi, yuqlay edik. Maşna güdürdisiniñ sesi keldi, duyam - azbarımızğa birev soqula. Mansardamızğa köterilip, qapımıznı qaqtılar. Amma olarnıñ kim olğanını bilmegenimiz içün, qapını açmadıq. Soñra olar özlerini tanıtıp başladı. Biz qapını açtıq - kirdiler. Silâlı arbiyler ve bir qaç silâsız adam bar edi. Olarnıñ arasında eki qadın, olar aytqanı köre - şaatlar. Tahqiqatçı vesiqalarını kösterdi, şaatlarnı biz bilmeyik. Biz öz şaatlarımıznı davet etmege teklif ettik. Bizge dediler - mına şaatlar. Planşetni aldılar. Bütün evni, arannı tintip çıqtılar, er yerde yürdiler, bütün azbarnı baqıp çıqtılar”.
«Asker» cemaat birleşmesiniñ vekili Evelina Arifova, Qırımdan çoqtan çıqıp ketkenini ve ana-babası içbir şeyde qabaatlı olmağanını iddia etti:
“Men bunı matbuattan bildim, saba. Elbette ki, men ana-babam içün qasevet etem, amma faaliyetime olarnıñ iç bir alâqası yoq. O olarnıñ tuvğan evi, olar anda yaşaycaq. Men Ukraina vatandaşı ve öz memleketimni qoruyım, menim öz noqta-i nazarım bar. Ana-babama celpnameni berdiler, sanki men cinaiyetçilikte qabaatlanam, sanki men qanunsız silâlı birleşmeniñ azası olam. Men kerçekten cemaat birleşmesinde iştirak etem, amma silâğa iç bir munasebetim yoq. Bular episi - qorquzuv içün FSB-niñ uydurğan şeyleri. Qırımtatarlarnı qorqutmağa, sıqıştırıp çıqarmağa isteyler. Mence, aysa qırımtatarlarnıñ episini birde qabaatlamaq kerek - biz doğğanımızdan qabaatlımız, çünki tirenemiz”.
Daa bir titüvge oğrağan Ay Danil köyüniñ sakini Elmira Abdultarova, onıñ oğlu da aynı şeyde qabaatlanğanını aytıp berdi:
“Saba saat altı yarımda tintüv keçti. Bizge qararnı kösterdiler, amma ne kopiyasını qaldırdılar, ne de süretini çekmege ruhset berdiler. Sebebi, oğlumız Rusiyede yasaqlanğan nasıldır teşkilâtta iştirak ete dep ayttılar. Oğlumıznıñ nasıldır teşkilâtqa alâqası olğanı silâ ve narkotiklernen tasdıqlana dediler. Özlerini terbiyeli alıp bardılar. Memim ve büyük oğlumnıñ cep telefonlarımıznı ve iş noutbukını tutıp aldılar”.
Aynı vaqıtta Yaltada, “VKontakte” içtimaiy ağında yapılğan bir qaç repost içün milletlerara zıddiyet çıqaruvında qabaatlanğan Elina Mamedovanıñ cinayet işini toqtattılar. Aynı öyle, Zello internet radiosında aytılğan ekstremist laflarda qabaatlanğan İsmail Ramazanovnıñ da cinayet işi qapatıldı. Lilâ Gemeci, bu areketler tintüvge zıt kelmegenini iddia ete.
İçtimaiy ağlarda yazı ve repostlar içün adamnı qabaatlamağa daa çoq başqa usullar barLilâ Gemeci
- Tintüv ve yaqalamalar devam etmekte - bu - bir qaç yıl evel Qırımda ve bundan daa evel Rusiyede köçürilgen - basqınç maşnasınıñ areketi. Qırımtatarlarğa qarşı belgilengen areket tarzı bar: küçük halqtan büyük “terrorcı” ve “ekstremist”lerni yapmaq, silânen öz Ana-Vatanında bir şey deñiştirmege ve aqlarını qorçalamağa istegen adamlarnı kibi köstermek. Bu - soñ zamanda üküm sürgen areket tarzı. Elina Mamedova ve İsmail Ramazanovnıñ cinayet davaları toqtatılğanı - bu maddeniñ qısmen yımşatıluvınıñ neticesi. O madde - adamlarnı taqip etmek içün uydurılğan, amma, buña baqmadan, içtimaiy ağlarda yazı ve repostlar içün adamnı qabaatlamağa daa çoq başqa usullar bar.
Qırım uquq qoruyıcı gruppasınıñ koordinatorı Olga Skrıpnikniñ dekabr malümatına köre, 2018 senesinde Qırımda 37 adam siyasiy sebepli davalarnıñ neticesinde azatlıqtan marum qaldı, olardan 13-ü - faalciler, 24-ü ise - Keriç boğazında FSB zapt etken ukrain arbiyleri. 44 cinayet dava açıldı, memuriy davalar biyunca 6 adam tevfiq etildi.
Qırım uquq qoruyıcı gruppasınıñ azası Aleksandr Sedov, yalıñız cinayet davalarına diqqat etmek - azdır dep qayd ete.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Qırımda aprel 1-inden yüksek yanğın telükesi rejimi ilân etildi. Bu aqta Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi bildirmekte.
“Yanğın havfı mevsimi er yıl Qırım akimiyeti qararınen ilân etile. Yüksek ava dereceleri ve yağanaqlarnıñ azlığı, tabiat yanğınlarınıñ büyük telükesini yarata”, - denile beyanatta.
Rusiye FVN-niñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, yanğın havfı mevsimi dağ-ormanda bulunmaqnıñ yasağı dememektir. Böyle qarar pek yüksek yanğın telükesi olğan vaqıtaa kirsetile.
Muessise, Qırım sakinleri ve musafirlerini dağda mıqayt olmağa çağırta.
Avgustnıñ 11-inde üyleden soñ Üç Qoş deresinde yanğın başlandı. Fevqulade vaziyetler hızmetiniñ (FVH) haber etkenine köre, yanğın uzaq dağlıq yerinde, 45-80 derecelik bir bayır capında başlandı. Ateşniñ söndürmesine, derede 15-20 m/s qadar köterilgen küçlü yel mania ola.


text:
Qarasuvbazarda dekabrniñ 22-sinde keçken matbuat konferentsiyasında "Skazka" Yalta ayvanat bağçasınıñ ve "Taygan" arslanlar parkınıñ saibi Oleg Zubkov, Keriçte Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönovnıñ buyruğınen içtimaiy naqliyattan "Taygan" parkınıñ reklamsını alıp taşlağanlarını aytıp berdi. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
"Men, Rusiye qanunlarına köre reklama içün aqımdaki yılnıñ soñunace töledim, amma Aksönov şahsen yerli naqliyat şirketine telefon etip, reklamanı birden alıp taşlamağa talap etti. Qırımnıñ başına, böyle sebep ile şahsen telefon etmek içün ne qadar aşalanmaq kerek ki", - dedi Zubkov.
İş adamı, bu buyruq Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Keriçke demiryol alâqasınıñ açılışına kelmesinen bağlıdır, dep saya.
Noyabrniñ 14-nde Zubkov, mahkeme park işini toqtatsa, 30 ayuvnı öldürmege mecbur olacaq, dep bildirdi. Qırımnıñ rusiyeli Tabiat Nazirligi, Zubkovnıñ ayuvlarnıñ ihtimallı "atuvı ya da evtanaziyası" aqqında aytqanı içün, qanun bozmasında saqındırdı.
Kreml kontrolindeki Yalta mahkemesi noyabrniñ 21-nde Oleg Zubkovdan ayvanlarnı musadere etüv davasını baqmağa başladı.
2014 senesi Rusiyeniñ yarımada ilhaqına qoltutqan qırımlı iş adamı Oleg Zubkovnıñ Qırımnıñ Rusiye akimiyetinen zıddiyeti bar. Oleg Zubkov, mal-mülki bulunğan topraq damartılarınıñ vesiqalarını beş yıldan berli resmiyleştirip olamay, dep bildire.
Qırım işğali devamında Zubkov Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti tarafından oña nisbeten para cezaları ve qabaatlavlarnen bağlı tahminen 500 mahkeme oturışuvına bardı.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy mayısnıñ 6-nda ABD Devlet kâtibi Entoni Blinken ile körüşüv vaqtında Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarını, şu cümleden Qırımnı muzakere etkenlerini bildirdi.
Zelenskıynıñ bildirgenine köre, körüşüv vaqtında Qırım platforması» ve ADB-niñ onıñ sammitinde iştirak etmesi de muzakere etildi.
«Ukrainler içün bu temel yılda, mustaqilligimizniñ 30-ncı yıldönümi çerçivesinde, yarımadanıñ işğalden azat etilüvi meselesi boyunca ilk meydan «Qırım platforması» çerçivesinde. Men ABD prezdenti ve vitse prezidentini davet ettim. Ukraina içün bu timsaliy yılda ABD-niñ Ukraina ile beraber olacağına inanamız», – dedi o.
Blinken de öz nevbetinde ABD-niñ Ukrainanıñ topraq bütünligine destegini tasdıqladı.
Mayısnıñ 5-nde Entoni Blinken Kyivge kelip çıqtı. Mayısnıñ 6-nda, o, Ukraina başlıqları ve cemaatçılıqnen körüşüvler keçirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Poloniya zenaatdaşı Andrzej Duda 2021 senesi avgust ayında «Qırım platforması» sammitine kelmege razı oldı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksönov aytqanı kibi, ATR qırımtatar telekanalınıñ taqdiri «şirketniñ Rusiye qanunları boyunca qayd etüvge berilgen vesiqalarğa köre, federal seviyede al etilecek».
Bunı salı künü mart 24-de Moskvada keçirilgen matbuat konferentsiyasına bildirdi, – haber ete «Novosti Krıma».
Onıñ sözlerine köre, mart 21 künü o telekanal baş müdiriniñ muavini Lilâ Bucuorva ile körüşti.
«Qırım akimiyetiniñ mevamını añlattım, Qırım Cumhriyetinde Ukraina menfaatını qorumaq – mümkün olmağan ve bugün eali içün zarar ketirgen bir areket olğanını añlattım», – dedi o.
Aksönov şunı da qayd etti ki, onıñ fikrine köre, ATR telekanalınıñ ğayrıdan qayd etüvde «Roskomnadzor tarafından vesiqalarnıñ berilmemesi içün pretsedentniñ aselet meydanğa ketirilmesi mümkün».
«Kanal etrafında ziddiyetni doğurtmaq içün mahsus hatalarnı yapalar»,– dey Aksönov.
Onıñ sözlerine köre, mart 24 künü ATR taqdiri ile bağlı «körüşüv» ötkerilecek.
«Telekanal yolbaşçılığı ile bugün bu meseleni al etecegimiz aqqında añlaştıq. Qırım telekanallarına qol tutmaq içün akimiyet zaruriy ve qanuniy areketlerni yapacaq», – dedi Aksönov.
Mart 20-de ATR qırımtatar telekanalı Roskomnadzor mektübini aldı. Oña binaen, telekompaniyanıñ Rusiye qanunlarına köre kütleviy haber vastası olaraq qayd olmaq içün bergen arizası kene de baqılmayıp red etildi. Telekompaniya Roskomnadzorğa vesiqalarnı bir qaç kere bergen edi, amma olarnı qaytaralar.
ATR mediaholdingine kirgen diger kütleviy haber vastaları – Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» radiosı ve «Lider» radiosı, em de «15 minut» haber agentligi aynı vaziyetke oğradı.
Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksenov ATR işini tenqid etip, bunıñ kibi siyaseti olğan kütleviy haber vastaları yarımadada çalışamaz.
ATR telekanalınıñ reberligi 2015 senesi aprel 1-den soñ işine devam etip olamaycaqlarını tahmin ete. Bu mesele mart 16-da Jenevada Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ İnsan aqları komitetinde muzakere etilgen edi.
Telekanalnıñ işi toqtatıla bile dep, seyirciler ve faal cemaat Rusiye prezidenti Vladimir Putinge yarımadada milliy kütleviy haber vastalarını saqlap qalmaq açıq muracaatını yolladılar.


text:
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov aytqanı kibi, yarımada inkişafında acele qararlarnı almaq içün oña vekâlet yetişmey.
Bunı o Qırımnıñ cemiyet palatası toplaşuvında bildirdi.
«Bugün vali olaraq aqsızım. Federal, uquq qoruyıcılarğa, yerli akimiyetniñ icraiy organları temsilcilerine tesirim iç te yoq, tazir bile seslendirip olamayım. Bugün acele qarar almalımız demege iç vekâlet yoq», – dep bildire Aksenovnıñ sözlerini «RİA Novosti» agentligi.
Onıñ sözlerine köre, «cumhuriyette effektiv idare şeklini» meydanğa ketirmek kerek.
2015 senesi iyül ayında Aksenovnıñ uquq qoruyıcı ve federal organları ile açıq ziddiyetleri qayd etile edi. Bu zaman devamında qaparcılıqta şeklengen yerli memurlarnıñ yaqalanuvı ile bağlı adiseler yüz berdi.
Bundan soñ Aksenov «memurlarnıñ aqlarını qoruv» komissiyasınıñ teşkil etilmesi aqqında bildirdi.


text:
Rusiye ve Qırımnıñ cemaat meclisiniñ azası, P. Hilendarskiy adına qurulğan Qırımdaki bulğarlar cumhuriyet cemiyetiniñ azası İvan Abajer mayıs 6 - 8 künleri Bulğaristanda ötkerilecek Qırım künleri aqqında tarif etti.
Bu aqta o, «Rossiya segodnâ» radiosınıñ yayınında bildirdi.
Onıñ sözlerine binaen, Qırımdaki rus akimiyetiniñ vekilleri yarımadadaki ayat aqqında tarif etecek, bunıñnen bir sırada tedbirge cemaatçılıq ta celp etilecek.
«Biz şimdi Qırım ve Bulğaristan şeherleriniñ qardaşlığını ğayrıdan tiklemege isteymiz. Yaqında Qırım akimiyeti Bulğaristanda Qırım künleri tedbirini keçirmege avale etti. Bizim ğayemizge köre, Qırım kününi tek akimiyetimiz degil de, cemaatçılıq ta temsil etmek kerek. Ögümizge qoyılğan maqsadlarğa esaslanıp, milliy, cemaat, iş diplomatlığınınıñ yardımı ile Bulğaristannen munasebetlerni azamiy eyileştirmege isteymiz. Yani tek akimiyet organlarımıznıñ yardımı ile degil. Bugünki künde Bulğaristan NATO ve Avropa Birligine kirgen bir devlet olmaqta. Şimdiki vaqıtta NATO bu yerde öz kiçkene bazalarını yerleştire. Bu ise eki ortodoks memleketlerniñ munasebetleri ceetten doğru degil», - dep ayttı Abajer.
Bunıñnen bir sırada, onıñ sözlerine binaen, Qırımda yaşağan faal bulğarlar yarımada boyunca hacılıq yürüşini teşkil etmege isteyler, o ise Makedoniya ve Sırbistan din adamları iştiragı ile olacaq.
Şimdiki vaqıtta hacılıq yürüşi boyunca resmiy malümat yoq.
Keçenleri Bulğaristan prezidenti Rosen Plevneliyev haber etkeni kibi, Bulğaristan Qırım işğalini iç bir vaqıt qabul etmez. Avropa Birligine kirgen devletlernen birlikte Rusiyege qarşı olğan sanktsiya siyasetine qol tutacaq edi.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Advokat Nikolay Polozov emin ki, Qırımda ğıyabiy şekilde mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovdan kerçek malümat almağa istemeyler.
Bu aqta Polozov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında ayttı.
«Refat Çubarovnı ğıyabiy şekilde mahküm etkenleri içün qabaatlayıcı tarafqa bir de bir şaatlığı kerekmey. Ğıyabiy üküm çıqarılsa ve Meclis reisi Rusiye mahkemesi ögünde olsa, esnasnı yañıdan başlatmağa mecbur olacaqlar. Şimdi ise Rusiye uquq qoruyıcı organlarınıñ bu büyük davanı mümkün olğanı qadar tez mahkemeden keçirmek vazifesi bar, qabaatlanğannıñ bir şekilde şaatlıq etmesi olarğa kerekmey», – dedi Polozov.
Aqmescitte iyülniñ 23-nde mahkemede Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy dava temelden baqılıp başlandı. Mahkeme vekilleri diñleyicilerni oturışuvğa ve mahkeme binasına kirsetmedi, dep bildirdi «Qırım esnası» teşebbüsiniñ faalleri.
Advokat Nikolay Polozovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, oña bu davada Çubarovnı qorçalamağa izin bermediler, çünki «menfaat zıddiyeti bar». O, bu qararnı şikâyet etmege niyetlene. Aqmescitte mahkeme advokat Polozovnıñ şikâyetini endi red etken edi.
Bu sene mart ayınıñ soñunda Rusiye Tahqiqat komiteti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı. Cinaiy davalar Rusiye Ceza kodeksiniñ 212 maddesiniñ 1-inci qısmı (qalabalıqlarnı teşkil etüv), 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Rusiye topraq bütünligini bozacaq faaliyetke açıq çağıruv) açıldı.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti «qırımtatar halqına qarşı daa bir repressiya dalğasını başlattı».
Advokat Nikolay Polozov Rusiye tahqiqatçısınıñ onı işğal altındaki Qırımda Çubarovğa qarşı kene açılğan davada imayeden çetleştirmek niyeti aqqında bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Rusiye tahqiqatçılarınıñ Çubarovğa qarşı açılğan davanen bağlı tahqiqat başlattı.


text:
Qırımlılar Zakarpatyede olğan Ukrainanıñ eñ yüksek noqtası Goverla dağına bayraqlar ile çıqıp, Ukraina Anayasa Kününi qayd ettiler.
Qırım AvroMaydan teşkilâtçısı Sergiy Kovalskıy öz Facebook saifesinde yazğanı kibi, «Qırım işğalinden soñ insanlar barıp çıqqan Ukrainanıñ er bir regionından keldi».
«Qırım ve Ukraina birlikte olğanını köstermek içün toplandıq. Biz işğalci-memleket bayraqları astında kendi yaşayışımıznı tasavur etmeymiz, şunıñ içün onı qaytarmaq içün er şey yapmağa azırmız», – dedi Kovalskiy.
İyün 28-de, Ukraina Anayasa Kününde, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım sakinleri Qırım.Aqiqat mühbiriniñ Ukrainada nasıl bayram qayd etile degen sualine cevap berip olamadılar.
İşğal etilgen Qırım soqaqlarında devlet bayramı alâmetleri yoq edi. Ukrain timsalini yalıñız qırımtatar milliy Meclisi binasında tapmağa mümkün edi, anda Ukraina bayrağı yelpirey.


text:
Ukrain Nadejda Savçenkonıñ advokatı Mark Feygin bildirgenine köre, o, quru açlıqnı toqtatqanı aqqında ilân etti.
«Nadâdan kelem. O, Petro Poroşenko ve vetandaşlarnıñ ricası ile açlıqnı toqtattı», dep yazdı Twitterde advokat.
Mart 9 künü Rusiye Rostov vilâyetiniñ Donetsk şeer makemesi ilân etkeni kibi, Savçenkonen bağlı makeme ükmü mart 21-22 künleri çıqarılacaq. Mart 4 künü açlıqnı başlağan ukrain qadınnıñ sağlıq vaziyeti kerginleşti, amma o, mart 9 künü ötkerilgen oturuşta iştirak etip, kene öz qabaatsızılğı aqqında aytmağa küç taptı. Savçenko onı azat etilmesi talabınen dekabr ayından başlap açlıqnı tutmaqta.
Nadejda Savçenko - Ukraina halq deputatı, Avropa Şurası parlament assambleyasınıñ Yuqarı Şura delegatı, Rusiyeniñ apisinde 2014 senesi yapılğan cinaiy iş boyunca bulunmaqta. Savçenkonı Ukrainada qanunsız bulunğan, rusiye devlet televideniyesınıñ eki hadiminiñ öldürmesinde, separatist gruppasınıñ suiqast öldürmesinde ve qanunsız Rusiye sıñırını keçmesinde qabaatlaylar. Rus prokurorları ukrain qadınnı 23 yılğa apiske atmağa talap eteler.
Nadejda Savçenko ve onıñ menfaatını qoruğan advokatlar makemege rus jurnalisterniñ elâk olğan vaqıtqa Savçenko separatistlerniñ esirinde bulunğanı, soñra ise isteksiz Rusiyege alıp çıqarılğanı aqqında bir çoq dalil ketirdiler. Amma makeme bu dalillerni qabul etmedi.
Bir sıra halqara cemaat teşkilâtlarnıñ liderleri Rusiyege Savçenkonıñ azat etilmesinen bağlı muracaatlar yolladı. Oña destek kösterüv aktsiyaları çetel ve Ukrainanıñ bir sıra şeerlerinde ötkerildi.
Mart 9 künü Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Nadejda Savçenko Ukrainağa sağ ve sağlam qaytması içün er şey yapacağı aqqında ilân etti.


text:
Aqmescit – Aqmescitteki Ukrain mektep-gimnaziyasında ukrain tilli birinci sınıfnı açtılar. Faqat, Rusiye qanunlarına köre, yuqarı sınıflarda tasil ep bir rus tilinde alıp barılacaq. Balalarnı kelecekte Ukrainanıñ qıtasında oqutmağa niyetlengen ana-babalar bu sebepten çorlandılar.
Gimnaziya müdiriniñ bildirgenine köre, yılnıñ soñuna qadar, oquv yurtnı yañıdan adlandıracaqlar. Evelden oquv ceryanı ukrain tilinde keçken olsa, şimdi 40 ukrain tilli sınıftan tek 9 qaldı.
Balalarğa ukrain tilinde oquvnı yekünlemege izin bermezler
Ukrain mektep-gimnaziyasınıñ 1-nci sınıf talebesiniñ anası Elmira, Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, balasını mahsus ukrain sınıfına berdi, kelecekte tasilni ukrain oquv yurtlarından birinde devam ettirmesini istey.
Tamam şu sınıf talebesiniñ babası Roman, Qırım.Aqiqatqa sölegeni kibi, o, yuqarı sınıflarda oquş rus tilinde olacağını bilmey edi. «Bilmeyim, balama qolay olurmı. 8-9 yıl devamında ukrain sınıfında ukrain tilinde oqup ta, soñki eñ ağır yılnı bütünley rusçasına keçmege …Bu pek ağır ve pek yañlış», – dedi o.
Yılnıñ soñuna qadar gimnaziya adını deñiştirecek
«Rusiye qanunlarına keçemiz ve rus programmalarına köre çalışacaqmız», – dep ayttı Qırım.Aqiqatqa mektep müdiri Valentina Lavrik.
Onıñ bildirgenine köre, kadrlar meselesini endi al ettiler: ukrain tili ocalarnı rus tili ve edebiyatı filologları zenaatını almağa yolladılar.
Bunen beraber, Lavrik, qırımtatar tilini ögrenmek içün gruppalar tizilecek. Bunıñ içün aftada eki saat ayıracaqlar.
«İyunniñ soñunda mektepniñ vasiylik şurası, ana-babalar komiteti toplaştı, mektepte sınıflarnıñ 75% rus tilli olğanı içün, oquv yurtnı yañıdan adlandırmağa qarar alındı. Bugünki künde mektepniñ adı etrafındn muzakereler keçe. Şimdiki vaqıtta, Aqmescitteki akademik gimnaziya adını daa çoq begenemiz. Akademik, demek, bir sıra fenler daa teren ögrenilecek», – dep añlattı müdir.
Aytqanına köre, gimnaziya yılnıñ soñuna qadar yani «tasil sistemasında keçüv müddet yekünlengeninden soñ» adını deñiştirecek.
Qırımda ukrain tilinde tasilni yoq eteler, – köçipp kelgen
«Qırımda umumen ve hususan, ukrain mektep-gimnaziyasında olıp keçken vaqialar yarımadada ukrain tilinde tasilni yoq etkenlerini tasdiqlay», – dep bildire mecburen köçip kelgenlerniñ cemaat teşkilâtları Koordinatsion komitetiniñ reislerinden biri Andrey Şçekun.
«Bugünde bugün qanunsız istilâcı akimiyet ukrain mekteplerni ğayıp etmek içün yañı gizli usullarnı, ayın-oyunlarnı qullana. Ne qadar çoq yalanlar aytsa da, Ukraina ve bütün dünya ukrain Qırımnıñ yoq etilüvini añlay», – dedi Şçekun.
Şçekunnıñ fikirince, balalarğa yuqarı sınıflarda ana tilinde tasil almaqnı yasaq etmeleri, aqarettir.
Bundan evel, «Qırım tasil, ilim ve yaşlar naziri» Natalya Gonçarova bildirgeni kibi, ana-babalardan arizalar kelmegeni içün, yarımadada artıq ukrain tilli başlanğıç sınıflar açılmaycaq. İstisna olaraq Aqmescitteki ukrain gimnaziyası olmaq mümkün edi.
Amma, memur qayd etkenine köre, Rusiye qanunlarına binaen, 10-11 –nci sınıflarda oquş yalıñız rus tilinde alıp barıla.


text:
KOÇ, Yılmaz
-
Sayı 9-10 (1994): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
LITERATUR UND GESCHICHTE
Öz PDF
-
Sayı 9-10 (1994): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
LITERATURTHEOLOGIE
Öz PDF
-
Sayı 11 (1997): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
DOĞU ALMAN EDEBİYATI VE KARANLIKTA AĞLAMAK
Öz PDF
-
Sayı 13 (1999): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
MEKTUP Rudolf Otto Wiemer
Öz PDF


text:
Qarasuvbazar rayonınıñ Keñ Toğay (Litvinenkovo) köyünde yaramay ava sebebinden altı mesken evni suv bastı. Bunı Qırımdaki Rusiye FVN-niñ idaresi bildirdi.
"Qaza yerine kelgende, bol yağanaqlar sebebinden altı mesken ev suvnen basılğanı belli oldı. Kirli suvnıñ çıqarılması içün qullanılğan motopompanı işletken qurtarıcılar, qaza aqibetlerini yoq etti", - denile beyanatta.
İyül 2-sinde Saqta yaramay ava sebebinden şeerniñ yarısı elektriksiz qaldı, 30-dan çoq terek yıqıldı.
Aqmescit rayonınıñ Biy Tanış (Pervomayskoye) köyünde 50 evni suv bastı.
Yarımadada eki aftadan berli yaramay ava qala. Aqmescit soqaqlarını eki kere suv bastı. Aqyarnıñ Kazaçya körfezinde küçlü yağanaqlar neticesinde topraq eşildi. Ekologlarnıñ ilk esaplarına köre, umumen 500 tonna topraq eşildi.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan cuma künü telefonda laf etip, İdlib vaziyetini muzakere ettiler. Bu aqta Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov matbuat konferentsiyasında ayttı.
«Bugün Türkiye Cumhuriyeti yolbaşçısınıñ ricasınen prezidentler telefonda laf etti. Subet tafsilâtlı oldı, o, kerginlikni toqtatuv alanı boyunca añlaşmalarnı yerine ketirmek içün yapılacaq areketlerge bağışlandı», – dep bildire Rusiye müessisesi yolbaşçısınıñ aytqanlarını TASS haber agentligi.
Lavrovnıñ bildirgenine köre, eki memleketniñ prezidentleri İdlib vaziyetinen bağlı alâqalarnı çeşit seviyelerde baqtılar.
Türkiye tarafı prezidentlerniñ subeti aqqında şimdilik haber etmedi.
Daa evel haber etilgenine köre, NATOnıñ 29 aza memleketiniñ elçileri kirgen Şimaliy atlantik şura Suriyedeki vaziyetten sebep toplaşacaq.
Fevralniñ 27-nde Suriye prezidenti Başar Asad quvetleriniñ memleketniñ şimal-ğarbinde yapqan ücümi neticesinde eñ az 33 türk askeri elâk oldı, 36-sı yaralandı.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan cuma künü telefonda laf etip, İdlib vaziyetini muzakere ettiler.
Soñki aftaları Suriye prezidenti Başar Asadnıñ ordusı Rusiyeden destek alıp, memlekette kontrol etmegen soñki isyancı anklavını yoq etmek içün ücüm etti. Böyle etip İdlib vilâyetiniñ cenübinde ve qomşu Aleppo vilâyetinde topraqlarnı zapt etti.
Türkiye, muhalifetke yardım etmek içün Asadnıñ ücümine cevap olaraq İdlibte askerleriniñ sayısını arttırdı. Türkiye ordusınıñ yardımınen silâlı muhalifetniñ ğalebeleri aqqında haber etile. Berilgen malümatqa köre, olar İdlib vilâyetindeki Sarakib şeerini kontrol altında aldı ve Aleppodan Dimaşqqa yolnı qapattı.
Asad ordusınıñ ücümi büyük qaçaq dalğasına yol açtı: BM malümatına köre, dekabrniñ soñundan başlap yarısından çoq bala olğan tahminen 900 biñ kişi evlerini ya da muvaqqat sığınaqlarnı terk etmege mecbur olıp, suvuq qışta evsiz qaldı.


text:
Tataristanda tatar tilini mecburiy tarzda ögrenilmesini lâğu ettiler. Böyle qaydeler, Rusiyeniñ maarif nazirligi tarafından işlep çıqarılğan oquv planında bardır.
Tatar tilini, devlet tili olaraq, aftada eki saat, göñülli tarzda ögrenilmesine Tataristan devlet şurasınıñ 33 – toplaşuvında, bir ağızdan episi mebuslar rey bergen edi.
Hatırlatamız, biraz evel prokuratura, tatar tiliniñ mecburiy tarzda ögretilmesini qanun bozuv, dep saydılar.
Avdet haber etkeni kibi, öz çıqışında Rusiye prezidenti Vladimir Putin, milliy regionlarınıñ tillerini ballar tarafından mecburiy ögrenilmesine qarşı çıqqanını bildirgen edi.
Hatırlatamız, Qazanda ballar yigirmi yıl devamında, tatar konstitutsiyasınıñ bütün ciddiyliginen tillerini ögrendiller – aftada 6 saat rus tili ve edebiyatı ve 6 saat – tatar tili ve edebiyatı fenlerini.
Tatar tilini ögrenme mevzusınen, tafsilȃtlıca bu yerde tanış ola bilesiñiz.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Qırım uquq qoruyıcılarınıñ Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyevge bergen malümatlarına köre, şimdilik qırımtatar faali Asan Çaruhovnı apske almaq ya da devamlı yaqalamaq içün sebep yoq. Faalni mart 6-da saba Keriçten Aqmescitke sorğuğa alıp ketken ediler.
Bunı Smedlâyev Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, uquq qoruyıcılar sorğu «fevral 26 işi» boyunca olacağını tasdıqladılar.
«Men uquq qoruyıcılarnıñ vekilleri ile laf ettim, dediler ki, taqiqat tedbirleri keçirilmekte, sorğu 2014 senesi fevral 26-nıñ vaqiaları boyunca olacaq ve yaqalamaq sebepleri yoq, ğaliba», – dedi Smedlâyev.
Faqat onıñ qayd etkenine köre, arbiylerniñ aytqanlarına inanmaq zor.
«Bunıñ soñu ne olacağını bilmeyim, lâkin onı yaqalamaq içün sebep yoq, o, birisini köteklemedi, bu mitingniñ teşkilâtçısı olmay», – dep qayd etti Smedlâyev.
Onıñ malümatına köre, Asan Çaruhov ile bağ yoq, o, Qırımnıñ Taqiqat komitetindedir.
Smedlâyev bildirdi ki, Taqiqat komitetiniñ yanında faalniñ ana-babası buluna.
Asan Çaruhovnıñ yaqalanması mart 6-da saba belli oldı. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl bildirdi ki, Asannı «fevral 26 işi» boyunca sorğuğa alıp kettiler. Onı Keriç hastahanesinden işten aldılar.
Rusiye Taqiqat komiteti Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznı yanvar 29 künü «kütleviy nizamsızlıqnı teşkil etüvde» şeklep, oña 2015 senesi fevral 19-na qadar, soñra mayıs 19-na qadar apis müddetini belgiledi.
Qırım Taqiqat komitetiniñ malümatına köre, fevral 26 künü vaqiaları çerçivesinde şaat olaraq 150 insan sorğudan keçti, zarar körgen 40 insan belgilendi ve 2 şahıs mesüliyetke çekildi.
2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti yanında Qırımnıñ Ukrainadan ayırılmasına qarşı çıqqanlarnıñ ve bunıñ tarafdarları olğanlarnıñ büyük mitingi olıp keçken edi. Birinciler saflarında qırımtatarlar, Meclis vekilleri ve Ukrainağa qoltutqan faaller bar edi, olarğa qarşı Sergey Aksenov yolbaşçılıgında «Rus birligi» («Russkoye yedinstvo») teşkil etken Rusiyege qoltutqan faaller çıqtılar.


text:
Birleşken Milletler Teşkilâtında Qırımnıñ qıtaiy Ukraindan energetik teminleviniñ toqtatılması boyunca qasevet bildirile, «yarımada energetik teminleviniñ ğayrıdan tiklenecegine» ve Herson vilâyetinde elektrik yolaqlarınıñ bozuluvı sebepleriniñ taqiqatına ümüt besleyler.
Bu aqta dekabr 11 künü New-Yorkta Ukraina vaziyetine bağışlanğan BMT Havfsızlıq şurasınıñ toplaşuvında BMT baş kâtibiniñ birinci muavini Jan Eliasson bildirdi.
«Herson vilâyetinde energetik tiremeleri bozuldı, neticede Qırım elektrik teminlevinden marum qaldı. Ümüt etem ki, elektrik energiyasınıñ berilmesi tam tiklenir ve vaqianıñ taqiqatı keçirilir»,– dedi Eliasson.
Cuma künü, dekabr 11-de, New-Yorkta Ukraina vaziyetine bağışlanğan BMT Havfsızlıq şurasınıñ toplaşuvı keçti. Esas sualleriniñ sırasında Ukraina şarqında Minsk añlaşmalarınıñ bozuluvı ve Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım vaziyeti edi.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukrainada «Qırım platformasınıñ» ekspert ağı şekillendirildi ve forumınıñ keçirilüvi planlaştırıla. Kyivde iyünniñ 7-nde ekspert ağı taqdim etile ve böyle malümat berile:
- «Qırım platforması» nedir ve ekspert ağınıñ rolü ne;
- «Qırım platforması» ekspert ağınıñ teşebbüs gruppası bugün nenen oğraşa;
- «Qırım platforması» ekspert ağınıñ memorandumı nedir, onıñ esas maddeleri, ağ faaliyetiniñ yönelişleri;
- ekspert ağınıñ forumı nedir, ne vaqıt keçirilecek, neler muzakere etilecek ve nasıl qararlar qabul etilecek;
- ağnıñ Ukraina qısmınıñ çetel ekspertlerinen, Ukraina ve çetel ükümet qurulışları, halqara teşkilâtlarnen işbirligi.
Taqdim merasimini Gennadiy Maksak – Ukraina Prizmasınıñ icra müdiri, Olga Skripnik – Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ reisi, Valentina Samar – Jurnalist tedqiqatları merkeziniñ baş muarriri keçireler.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım FVN-nde yarımadada ava şaraiti bozulacağını haber ete, duman ve buzlavuq olacağı aqqında ihtar ete. Müessisede süratnı azlaştımağa aydavcılarğa muracaat eteler.
"Gece ve saba yolnıñ bayağı qısımlarında buzlavuq ve klegey buz ola bile. Gruşevskiy ve Anğara boğazlarnı keçkende mıtlaq mıqayt olmaq kerek, çünki keçken yıllarnıñ tecribesi köstergeni kibi, yaramay ava şaraiti vaqtında anda çoq tıqanıqlar ve yol qazaları ola", - dep tenbiye ete müessise başı Sergey Şahov.
Yanvar 16-sında saba Aqmescit ava limanında uçıp kelüv ve ketüvler keçke qala. Online cedvelge köre, Moskova ve Soçiden kelgen 10 uçaq keçke qala, Aqmescitke Moskovağa ketken ise üç uçaq keç qala. Uçuşlarnı keç qaluvı qoyu dumannen bağlı. Üyleden soñ ava şaraiti yahşıca olacağı beklenile.


text:
Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti Aqmescit ava limanında terrorizm ile küreşni temin etecek tış hızmetçisini saylamaq içün tenderni ilân etti. İşlerniñ fiyatı 931 mln ruble olacaq, dep bildire RosTender.info.
Vesiqalarğa köre, ava limanında patrul yolu, dört kontrol-keçiş noqtası, signalizatsiya ve kameraları olacaq qoralar qoyulmalı. Ava limanında video nezareti sisteması da qoyulmalı.
Berilgen malümatqa köre, maliye parasınıñ ava limanınıñ bücet yatırımlarından alğan sermiyadan alınması beklenile.
2018 senesi dekabr ayında Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov yarımadada terror telükesi arta, dep bildirgen edi. Onıñ aytqanına köre, esas telüke «Ukraina reberliginiñ regiondaki vaziyetni kerginleştirmek ıntıluvlarınen bağlı».
Fevral ayında Aksenov maliye etilmeycek «terror ile küreş tedbirlerini» bir ay içinde bitirmege talap etken edi.
2018 senesi aprelniñ 16-nda Aqmescitte Rusiye akimiyeti ava limanınıñ yañı terminalını açtı. Onı 22 ay içinde aman-aman 32 mlrd ruble (13 mlrd ğrıvnâ – QA) sarf etip qurğanlar.
Ukraina Qırım üzerindeki ava boşluğından mesüliyetli olğan devlet olaraq Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ onıñ uçaq areketlerini ve ava limanlarını qapattı. Anda ve andan kerçekleştirilgen uçaq seferleri Ukraina ve halqara qaidelerini boza. Daa soñra Qara deñiz üzerindeki bazı yollar vatandaş aviatsiyası içün kene açılğan edi. Rusiye ava şirketleri yasaqqa baqmadan, halqara uquqnı bozıp, ilhaq etilgen Qırımğa uçmağa devam ete.


text:
Qırım qaraylarınıñ Oraq Toyu küz bayramını Aqmescitte oktâbr 19-ında qutladılar.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, bayramnı Eski şeerde, Karaimskaya soqağındaki restavratsiyada olğan eski qaray ibadethanesi - kenassa azbarında keçirdiler.
Merasimde Aqmescit (Simferopol), Yevpatoriya (Kezlev), Bağçasaray, Kefe (Feodosiya) ve Yalta şeerleriniñ qaraylar cemiyetiniñ vekilleri, bundan ğayrı Qırım milliy-medeniy ve cemiyet teşkilâtlarınıñ hadimleri iştirak etti.
Bayramda milliy yemeklerniñ aşaldı, hatıralıq suvenirlerniñ berildi, yerli Qırım qaraylarınıñ Aqmescitteki "Qrımqaraylar" milliy-medeniy muhtariyeti azalarınıñ mükâfatlandırıldı. Bundan ğayrı kontsert ve Oraq Toyu bayramına bağışlanğan başqa merasimler keçirildi.
Asıl biz böyle milliy bayramlarnı Çufut Qalede keçiremiz. Amma oña yol bozuq ve avtobus aydavcıları anda barmağa istemey. Bizim esli-başlılarımızğa ise cayav köterilmege qıyın. Onıñ içün cemiyetimiz Aqmescitte, kenassa azbarında toplana", - aytıp berdi Qırım qaraylarınıñ yerli milliy-medeniy muhtariyetinin reisi Natalya Kropotova Qırım.Aqiqatqa.


text:
Aqyardan bir ekolog Margarita Litvinenko Aqyar kanalizatsiyasınıñ 70 fayızı temizlenmeyip, deñizge tökülgenini ayta. Onıñ sözlerine köre, ta sovet vaqtında işke tüşürilgen «Yujnıy» temizlev aletleri kompleksi kanallarnı keyfiyetli temizlep olamay, bunıñ içün Aqyar yalısında deñizde yuvunması havflıdır.
Bu aqta ekolog Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında bildirdi.
«Deñizge şartlı olaraq temizlengen kanalizatsiya suvları töküle, olar esas effektiv suv temizleme seviyelerden keçmey. Bu fizikiy ve himik dezinfektsiyalar, yani dezinfektsiyadan keçmegen suvlar deñizge töküle. Anda tek mehanikiy temizlev bar, işte bütün bu suvlar rusiyeliler, ukrainler zeerlenmek içün kelgen yerge, yani deñizimizge töküle, Balıqlavada ise, temizlev bile keçirilmey», – dedi Litvinenko.
Ekolog Aqyarda deñizde yuvunmaq içün havfsız yerni aytıp olamadı, ve «şeer yalısında ter-temiz yer yoq», dep añlattı. O eñ kirli yerlerni qayd etti:
«Bu bizim Karantinnaya körfezimiz, Balıqlava, çünki Ceneviz qalesinden tüşken bütün bu kanalizatsiya suvları, tabiat yaratılğanı kibi, tamam bu turistler ve yerli sakinler sevgen «Altın» («Zolotoy»), «Kümüş» («Serebrânıy») yalılarına kete. Bu eñ kirli yerler, ve şeer merkezi, elbet», – dep belley Litvinenko.
Bundan evel Aqyar deputatları temizlev sistemaları eskirgeni sebebinden yalılarnıñ sanitar vaziyeti yaramay olğanı aqqında ilân etken edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Oktâbrniñ 24 saba saatlarında, Aqmescitniñ Elevatornaya soqağında rusiyeli arbiy tehnika kolonnası tıqanıqlıq olmasına sebep oldı. Qırım.Aqiqat muhbiri haber etkenine köre, kolonna 15 dane yük maşnası ve zırhlı «Tigr» maşnasından ibaret eken.
Arbiy maşnalar saatte 30-40 km tezliknen ketkeni sebebinden soqqaqta aman-aman bir kilometr uzunlıqtaki tıqanıqlıqqa sebep olğan.
2017 senesi mart aynında nevbetteki talimlerden qaytqan arbiy tehnika kolonnası Aqmescit soqaqlarınıñ birindeki areketni aynı şekilde tıqatqan edi.
Rusiye mudafaa Nazirligi işğal altındaki Qırım territoriyasında er ay arbiy talimler keçirgeni aqqında esabat bere.
Ukraina General Ştabında Rusiyeniñ yarımadada keçirgen arbiy talimlerini qanunsız dep tanıy.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Salı künü Kiyevde keçirilgen matbuat konferentsiyasında baş prokuror muavini Oleksiy Baganets qayd etkeni kibi, taqiqat Oleksandr Yanukoviç diger şahıslar ile birlikte «MAKO», «Artömovskiy zavod şampanskih vin» şirketleriniñ bergilerden qaçınğanını teşkil etkenini tüşüne. Bergi miqdarı tahminen eki million dollardır.
Evelleri Ukraina baş prokuraturası Viktor Yanukoviçniñ idaresi vaqtında bücet vastalarnıñ hırsızlanuvı boyunca 536 cinaiy iş açqan edi.
«MAKO» taqımına Ukraina, İsveçre ve Felemenkniñ tahminen 20 şirketi ve «Vseukrainskiy bank razvitiya» kire.


text:
Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ haber ve bağ siyaseti nazirligi Qırım matbuat vastalarına yarımadınıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskayanıñ jurnalistler tarafından «Qırımtatar Milliy Meclisi» adınıñ añılması ile bağlı «buyuruq»nı yolladı. Bu aqta ForPost Aqyar haber portalı bildire.
«Bu aqta mektüp Qırım ve Aqyarnıñ ileri matbuat vastalarına Qırım cumhuriyetiyeniñ haber ve bağ siyaseti nazirliginden keldi. Beyanatta Qırım cumhuriyeti prokurorı Natalya Poklonskayanıñ nazirlikke imzalağan mektübine esaslanalar. Mektüpte yazılğanı kibi, Qırım ve Aqyarda «Meclis», «Meclis idaresi», «Qırımtatar Milliy Meclisi» sözleri ile resmiy sürette qayd etilgen teşkilât yoq eken», – yazıla neşirde.
Bunıñ ile Poklonskaya dey ki, ticariy olmağan teşkilâtlar portalında aşkâr etilgen ticariy olmağan ve diniy teşkilâtlarnıñ esabat sistemasınıñ malümatına köre, Rusiye Federatsiyasında bu sözler ile tek eki cemaat birligi qayd etilgen: Tataristan Cumhuriyetiniñ tatar mırzalarınıñ Meclisi regional cemaat teşkilâtı ve «Meclis» musulman medeniyeti halqlarına ve diger milliy azlıqlarğa regional hayriye fondu, Moskva şeeri.
«Resmiy mektüpke esaslanıp, Qırım Cumhuriyetiniñ haber ve bağ siyaseti nazirligi Qırım Cumhuriyeti ve federal emiyeti olğan Aqyar şeeriniñ matbuat vastalarına haber süjetlerinde, maqale ve intervyüledre bar olmağan teşkilâtlarnıñ adlarını qullanmamaq çağıra», – denile vesiqada.
Qırımtatar Milliy Meclisi – 2014 senesi mart ayından Yuqarı Rada tarafından Ukraina territoriyasında qırımtatar halqınıñ icraiy organı olaraq tanılğan teşkilâttır. Ukraina ve Rusiye adliye nazirliginde cemaat-siyasiy teşkilât olaraq qayd etilmegen.