c: text/html

text:
İyünniñ 20-nde cenkten evelki qırımtatar teatriniñ oyuncısı, diktor Fatma Ametovanıñ doğğanına 100 yıl tola.
O, Qırımnıñ yalı boyunda, Aluşta civarlarındaki dülberden dülber Körbek köyünde çoq balalı qorantada dünyağa keldi. Fatma kiçkene olğanda Aqmescitte yaşağan barlıqlı soy-soplarğa terbiyege berilgen edi. Ögey baba «adiylerden» edi, lâkin çoq çalışıp kâr qazandı, faytonları bar edi. 1920-nci yıllarnıñ ekinci yarısında Stalin repressiyaları başlanğanda, babası faytonlarnı ve atlarnı işçilerge dağıttı, amma bu da onı apisten qurtarmadı. Apishaneden qaytıp tezden vefat etti.
Fatma dülber qız olıp östi. Teatr delisi edi, qırımtatar teatriniñ bir spektaklini bile qaçırmadı ve vaqıt kelir bu sanada oynaycaq, dep hayal etti. Amma anası qızı ekim olur, dep ümüt etken edi.
«16 yaşını toldurdım… Teatrge barğanım taqdirimni deñiştirgen edi. Ana-babam istegeni kibi, tibbiy tehnikumğa tiş ekimi bölügine oqumağa kirmek yerine teatr tehnikumına oyuncılıq bölügine gizli-gizli vesiqalarımnı berdim. Meni qabul etkenler. Ğarip anam 3 yıl devam etken oquşım boyunca ağlap oturdı», – dep hatırlağan edi Fatma Ametova.
Fatmanen beraber ileride cenkten evelki qırımtatar teatriniñ meşur artistleri oquğan edi, Ayşe Dittanova, Saniye Nalbandova, Meryem İbragimova, Seithalil Osmanov, Mecit Asanov ve digerleri. Tezden büyük arzusı kerçekleşti – qırımtatar teatriniñ sanasında oynadı. Ametova başqalardan farqlı bir oyuncı edi. O vaqıtnıñ rolleri: genç («Piçendeki köpek»), Marana (Alkazar), Susanna («Namus»), Skerilla («Printsessa Turnadot»), Telli ve Asiye («Arşin mal-alan»), Ayşe («Arzı qız»), Elmaz («Toy devam ete»), Nazlı («İşlegen tişler»), Fatma («Govorit Moskva»).
Teatrde Fatma aqayı olacaq yazıcı Şamil Alâdinnen tanış ola. Oyuncı Ayşe Dittanova şçoyle tarif etken edi: "35-36 yıllarında bizni, studentlerni, spektakllerde oynatıp başladılar; küçük roller bere ediler; bir-eki söz aytqan edik. Oynamağan spektakller olsa edi, studentlerniñ gizli yeri olğan teatr «kukukquşına» çıqa, nefeslerimizni tutıp, oyuncılarnıñ oyunını seyir etken edik. Teneffüs olğanda küzgüli foyyege tüşip, seyirciler arasında yüre edik. Böyle aqşamlardan birinde teneffüs vaqtında dostum Fatma Ametovanen Şamil Alâdinni kördik. Pek lütufkârane selâmlaştı ve bizden ayırılmağa istemegeni is etile edi… Bu körüşüv Fatma ve Şamil içün pek müim oldı. Şamilniñ sevda olğanı körüne edi. Fatmağa sevda olmamaq mümkün degil edi. Pek dülber edi ve sesi de pek nazik edi. Fatma Şamilnen ciddiy-ciddiy körüşip başladı».
Ayşe Dittanovanıñ hatırlağanına köre, Fatma bir kün repetitsiyağa kelip, dostuna yavaştan şöyle dedi: «Tünevin aqşam Şamil evimizge kelip meni istedi». Ayşe Fatmanıñ ana-babası ne qadar sert olğanını bilip, «Şamilniñ bergen imtianını añlağan edi». Amma er şey keçti, tezden evlendiler. Bir yıldan soñ qızları Dilâra doğdı.
Fatmanıñ dülber ifadeli sesi bar edi. 1938 senesi Aqmescitniñ Radiokomitetinde oña iş teklif etkenler, o da razı oldı. Canlı yayında çıqa edi, mesüliyet büyük edi.
Radiokomitetiniñ reisi Ali Ametov, muzıka muarriri ise İlyas Bahşış olğan edi. Radiokomitetiniñ 200 hadiminden 140-ı qırımtatarı edi, yayınnıñ üçte ekisi ise qırımtatar muarririyetiniñ yayınları içün ayırılğan edi. Cenk başlağanda Şamil Alâdin serbest olsa da, göñülli olaraq cebege ketti. 1944 senesi mayısnıñ 18-nde saba edi Fatma diger qırımtatarlarnen beraber sürgün etildi. O künleri Şamil Yaltada eli, qırımtatar müneverleriniñ vekillerinen beraber cenk ketirgen zararğa qıymet kesken edi.
Onı ve qızını o bir qaç aydan soñ Özbekistannıñ Çinabad avulında taptı. Sürgün etilgen qırımtatarlarnıñ vaziyeti zor edi, Fatma açlıqtan öle edi…
Cenkten evel Şamil Alâdin Qırım yazıcıları birliginiñ reisi edi. SSCB yazıcılar Birliginiñ reisi Aleksandr Fadeyevniñ yardımınen qorantasınıñ Taşkentke köçmesine izin aldı. Tezden çiftniñ daa eki qızı dünyağa keldi – Leylâ ve Niyar.
«Ana-babamıznı pek seve edik, olar qızları içün er vaqıt örnek olğan ediler. Ayat pek zor edi, para yoq. Anam dayana edi. Azbardaki qomşular onı pek seve edi, «Fatimoçka» dep aytqanlar. Lâyıq olğanlarnen pek merametli edi. Amma pezevenklerge qarşı cesür edi. Aqlımda bir şey bar, endi genç edim, bir alçaq babama satqın dedi. Buña azır olmağanı babamnıñ çırayı soldı ve oña cevap berip yetiştirmedi. Amma anam bu alçaqnıñ yanına barıp, pek yahşı telâffuzınen bu daa bir kere tekrarlansa peşman etecegini ayttı. O alçaq qorqtı, bir daa böyle bir şey olmadı», – dep tarif ete qızları Leylâ.
1950-inci yıllarnıñ soñunda, qırımtatarlarnıñ mahsus yerleşüv rejimi lâğu etilgen soñ, Fatma Ametova Özbekistanda radio ve televideniye diktorı olıp çalışqan ilk qırımtatarı oldı. «Cazibeli qadınnıñ meftün etici sesi», – dep ustalığını izaatlağan edi meşur sovet diktorı Yuriy Levitan.
Fatma Ametova Özbekistannıñ televideniye ve radio yayınları devlet komitetinden 30 yıldan çoq çalıştı. Qırımtatar tilinde çıqqan programmalar çoq degil edi, qırımtatarlar içün ana tilinde çıqqan yayınlar temiz ava kibi edi.
«Anam nazik olsa da, tabiatı çaqmaqtaş kibi edi. İşte er kesnen yahşı munasebette edi, onı seve ediler. Qavğa etmegen edi, işdeşinen qavğa etse de, qırımtatar programmasınıñ alınğan vaqtı içün qavğa etken edi», – dep hatırlay Leylâ Alâdinova.
Fatma Ametova ve Şamil Alâdin tuvğan Qırımına avdetni kördi. 1994 senesi iyülniñ 20-nde Aqmescitke kelgenler, ava limanında olarnı dostları, tanışları ve tanış olmağan semetdeşleri qarşılağan edi.
Belli oyuncı ve diktor Fatma Ametova kimseni raatsızlamayıp vefat etti – yuqlap uyanmadı. 2008 senesi martnıñ 30-nda keçindi. «Abdal» mezarlığında defin etildi.
Gülnara Bekirova
Tarihçı, siyasiy ilimler namzeti. 2014 senesine qadar Qırımda ATR qırımtatar telekanalında çalıştı ve Qırım müendislik ve pedagogika universitetinde ders berdi. 2014 senesi noyabr ayından berli – Qırım.Aqiqatta «Qırım tarihınıñ» müellifi. ATR telekanalında çıqqan «Tarih sedası» programmasınıñ müellifi ve alıp barıcısıdır, Ukrain PEN-merkeziniñ azası. Onlarnen kitapnıñ müellifi, altı vesiqalı filmniñ stsenariy müellifi, bir çoq maqale ve Ukraina ve çetel künleviy haber vastalarında çıqqan yazılarnıñ müellifi. Bekir Çoban-zade Halqara mukâfatınıñ laureatı, «Yıl kitabı-2017» kitap reytinginiñ finalcısı. Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ qırımtatar genotsidini ögrengen mahsus komissiyasınıñ reis muavinidir.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırım futbol birliginiñ (QFB) Premyer ligasınıñ 16 basamaq matçları mart 9 ve 10-unda Bağçasaray, Kezlev ve Aqmescitte keçecek. Bu hususta QFB-niñ matbuat hızmeti bildirmekte.
Futbol birliginiñ bildirgenine köre, Agrarnoye qasabasında “Gvardeyskiy” Eski Lez (Skvortsovo) klubu ve “Okean” Keriç klubu oynacaq. O saat 14-te başlanacaq.
“Fiolent” stadionında “TSK-Tavriya” ve “Aqyar” futbol klubu arasında yarış olacaq.Oyun neticesinde, qaysı taqım bu mevsimde ğalip çıqacağı belli olacaq. Oyun saat 15-te başlanacaq.
Daa bir oyun Kezlevde keçecek. Yalta “İnkomsport”ı ve “Yevpatoriya” yarışacaq. Matç saat 15-te olacaq. Bazar künü saat 14-te Bağçasaray rayonında “Qızıltaş” ve “Krımteplitsa”nıñ oyunı olacaq.
2014 senesiniñ soñunda Futbol birleşmeleriniñ Avropa Birligi, Qırım klublarına Rusiye çempionatında iştirak etmege yasaqladı. UEFA yardımınen 2015 senesi Qırım futbol birligi yaratıldı.


text:
«Avropa komissiyası Rusiye Federatsiyasına qarşı ticariy-iqtisadiy cezalarnıñ azırlanmasını devam ete», – dedi Rompuy.
«Ukraina akimiyeti Jeneva añlaşmasınıñ amelge keçirüvi içün bayağı areket etti. Amma, qayd etkenimiz kibi, Rusiye öz mecburiyetlerine riayet etmey», – qayd etti Rompuy.
Onıñ sözlerine köre, AB Ukrainağa er taraflama yardımını köstere ve köstermege devam etecektir.
«Biz Ukrainağa devletniñ grajdan havfsızlığı saasındaki ihtiyaclarını ögrenecek ekspertlerni yollamağa niyetindemiz. Böyle qarar mayıs 12 künü AB çetel işler nazirler Şurasınıñ toplaşuvında baqılacaq», – dedi o.
Keçken aynıñ soñunda AB Ukraina buhranı sebebinden cezalarğa oğrağan 15 insandan ibaret olğan cedvelni aşkâr etti. Aprel 29 künü peyda olğan cedvel esapları qapatılğan ve AB kirişi yasaq olğan insanlarnıñ sayısını 48-ge ketirdi.


text:
Cumaaqşamı, iyün 26 künü, Tbiliside Rustaveli caddesinde sabıq parlament binası yanında saat 19:00 qırımtatarlarğa qol tutuv numayışı keçirilecek, dep bildire Gruziya online.
Numayışnıñ teşkilâtçılarından biri Oleg Panfilov «Rusiye işğalci akimiyeti, halqlarğa medeniyet ve adetlerini saqlamağa bermeyip, eski imperialı siyaset yolunda kete» dep tüşüne.
«Gürcistan nice sefer Rusiye tarafından işğal etilgen edi. Gürci ortodoks kilsesi musatqilliginden marum qala edi, medeniy asabalıq yoq etile, gürci til ve adetleri havf astında edi. İnsanlarğa Sabıq sovet alanında işbu rusiyeli siyaset devam etkenini köstermege bizim borcumızdır», – dey Panfilov.
Qırımtatar bayraq Künü munasebeti ile Kiyev merkezinde cumaaqşamı, iyün 26 künü, motoyürüşniñ keçirilmesi planlaştırıla, mında er istegen insan iştirak ete bilecek. Kolona Sofiya meydanında saat 18:30-19:00 toplanıp, Vladimir soq. – B.Hmelnitskiy soq. – Kreşçatik soq. – Lesâ Ukrainka bulv. – Drujba Narodov bulv. – Krasnozvözdnıy cad. – Ğalebe cad. – T.G.Şevçenko buv. – Kreşçatik soq – B.Hmelnitskiy soq. – Vladimir soq. – Sofiya meydanı ürüş yolu ile keçecek.
Qırımda Meclis Qırımtatar bayraq Künü munasebeti ile tedbirlerni «Borçoqraq» mikrorayonında keçirmege planlaştıra. Yerli «akimiyet»niñ yasağına baqmadan, avtoyürüş keçirilecektir. Mecliste işbu avtoyürüş iştirakçiler içün nevbetteki cezalar ile belgilenecegini qayd eteler.
Meclis Aqmescit yolbaşçılığından tedbirlerniñ şeer merkezinde keçirilmesi ile bağlı bir qaç menfiy qarar alğan edi.
İlk sefer Qırımtatar bayraq Kününi Qırımda 2010 senensi iyün 26 künü Aqmescit merkeziy Lenin meydanında qayd ettiler.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reis muavini Ahtem Çiygoznıñ ömür arqadaşı – Elmira Ablâlimova, ukrain obudsmeni siyasiy mabuslarnen körüşkenini «kerekli ve vaqıtında» yapılğan areket olaraq qabul ete. Bunı Ablâlimova Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında bildirdi.
«Körüşüv taqiqat odalarından birinde keçirildi. Raat surette keçti. Ahtem, «26 fevral» işinen bağlı hususlarnı açıqladı, Qırımda qırımtatarlarğa nisbetten devam etken basqılar, tintüvler ve yaqalavlar aqqında tarif etti. Bunen beraber advokatqa yapılğan basqı aqqında söz yürsetildi, oña qarşı prokuratura tarafından teşkerüvler alıp barılğanı aytıldı. Bizim fikirimizce, bu pek kerekli ve vaqıtında yapılğan ziyaret oldı. Bügünki künde – bu ukrain ombudsmeniniñ Qırımğa yapqan ilk ziyaretidir», – dedi o.
Ablâlimovanıñ sözlerine köre, Çiygoz ombudsmennen ayrı körüşüv aqqında rica etti, lâkin oña izin bermediler.
«Körüşüvde Ahtem, men, Polozov, Ukraina ve Rusiyeniñ insan aqlarından eki vekâletlisi, apishaneniñ hadimleri ve, bese-belli, Qırım prokuraturasınıñ vekilleri bar edi. Ahtem Ukrainanıñ insan aqlarından vekâletlisi ile ferdiy subet aqqında rica etti, lâkin oña ancaq eki vekâletliniñ iştiraginen subet keçirmege izin berildi», – dep añlattı Ablâlimova.
Çiygoznıñ ömür arqadaşı, körüşüv episi olıp bir saat devam etkenini ayta.
Biraz ögüden ukrain ombudsmenı Valeriya Lutkovskaya rusiyeli ombudsmen Tatyana Moskalkova ile Qırımda ve qıtaiy Ukrainada apis etilgen Rusiyeniñ ve Ukrainanıñ bazı vatandaşlarını ziyaret etmege añlaşqanları beyan etilgen edi.Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Fevralniñ 21-nde Avropa birliginiñ elçileri, Ukraina suverenitetine telüke teşkil etken Rusiyege qarşı kirsetilgen sanktsiyalarnı daa yarım yılğa uzatmağa qarar berdi, dep haber ete Brüsselden Azatlıq Radiosınıñ muhbiri.
«AB elçileri, Ukrainanıñ topraq bütünligine qarşı yapqan areketleri içün mesuliyetli sayılğan 150 şahıs ve 38 teşkilâtqa qarşı, esaplarınıñ blok etilüvi ve viza sıñırlavlarını daa altı ayğa uzatmağa qara berdi», – dep yaza Twitterde Azatlıq Radiosınıñ muhbiri Rikard Jozwiak.
Soñki sefer AB Şurası Ukraina suverenitetine telüke teşkil etken Rusiyege qarşı kirsetilgen sanktsiyalarını 2017 senesi sentâbrniñ 14-nde 2018 senesi martnıñ 15-ne qadar uzatqan edi.
Sıñırlav tedbirleri arasında viza sıñırlavları ve bank esaplarınıñ blok etilmesi de kire. Şuranıñ saytındaki beyanatta, Ukrainadaki vaziyet ögrenilüvi neticesinde «sanktsion rejim deñişme ketirmegenine» işaret etile. Brüseel o zaman öldürilgen dört şahısnı sanktsiyalar cedvelinden silgen edi.
Sıñırlav tedbirleri 2014 senesi mart ayında Avropa birliginiñ Ukrainadaki buhranğa bir reaktsiyası olaraq kirsetilgen edi.
Ondan da ğayrı Rusiye ve ilhaq etilgen Qırımdaki bazı vatandaşlar ile şirketlerge, Donbass ve Qırım separatistleri ve Ukraina ükümetiniñ sabıq yolbaşçılarınen, Rusiye iqtisadiyatınıñ belli-başlı bazı saalarına qarşı ayrıca devam etken bir qaç paket sanktsiyalar kirsetilgen edi.
ABD ve «Yediler gruppası»na kirgen diger devletlernen beraber daa bazı memleketler de sanktsiyalar kirsetken edi.


text:
3-10 iyün könnärendä Rusiädä Soğub Ğäräbstanı mädäniäte Festivale uza. Anı oyıştıru Rusiä Prezidentı Vladimir Putin yöklämäse belän başqarıla. Bilgele bulğança, prezident fevral'dä Soğub Ğäräbstanına eşlekle säfär belän barğan ide häm mädäniät könnären uzdıruğa şunnan soñ qarar qılınğan. Bu çara yärdämendä Rusiä belän Soğub Ğäräbstanı arasındağı xezmättäşlekne nığıtu küzdä totıla häm äytergä kiräk mädäniät ölkäsendä genä tügel.
Mäskäwdä başlanıp kitkän Soğud Ğäräbstanı mädäniät festivale Tatarstanda däwam itä. Mädäniät könnäre qısalarında bik küp çaralar qaralğan.
Pänceşämbe könne Tatarstannıñ Mädäniät ministrlığı belän Soğud Ğäräbstanı mädäniät häm mäğlümat ministrlığı arasında Kileşü imzalandı. Soğud Ğäräbstanın kübese yabıq, yäğni mädäni tormış alğa kitmägän däwlät kebek küzallıy. Şuña jurnalistlar Kileşü imzalanğaç Tatarstan mädäniät ministrı Zilä Wäliewa häm Soğud Gäräbstanı mädäniät häm mäğlümatlaştıru ministrı İäd bin Amin Mädänigä älege ike yaqlı dokumentta närsälär salınğanı belän qızıqsındılar. Zilä Wälieva:
Mädäniät aşa il belän tanışu mömkinçelege - nindi cırlar cırlana, iyüllär kürsätelä. Alarnıñ tarixın, mirasların belü kiläçäk xezmättäşlekkä nigez bulıp tora.Tatarstan premyer ministrı urınbasarı - Tatarstan mädäniät ministrı Zilä Wälieva belderüençä, kiläçäktä tanışu öçen yazuçılar häm jurnalistlardan torğan delegatsiälärneñ ike yaqlı säfärläre kötelä. Soğud Ğäräbstanı mädäniät häm mäğlümatlaştıru ministrı İäd bin Mädäni
Maqsat itep Soğud Gäräbstanı mädäniäte belän tanıştıru tora, ayırım alğanda ğäräp biyue, ğäräp cırları, sänğät'ne, ğäräp kinosın, ğäräp kiemnäre, ayırım alğanda tuy külmäklären kürsätü tora
Ministr İäd bin Amani Mädäni belderüençä, Soğud Ğäräbstanı şaqtıy zur il häm mädäni yaqtan täqdim itärlek baylıqlar şaqtıy küp ikän.
Qazandağı festival' qısalarında isä “Mir” kinoteatrında ike kön ğäräp kinosı kürsäteläçäk, comğa könne Milli sänğät galereyasında “Mäkkä häm Mädinä ike izge şähär”, digän kürgäzmä uzaçaq, şulay uq sınlı sänğät kürgäzmäse qaralğan. Şulay uq comğa kiç “Korston” üzägendä milli tuy külmäkläre täqdim iteläçäk häm fol'klor konsert qaralğan.
Zilä Wälieva belderüençä, Soğud Ğäräbstanı mädäni könnäre xezmättäşlekne yaña däräcädä üsterergä yärdäm itäçäk.
Yaqın tirädä Soğud Ğäräbstanında Rusiä könnären oyıştıru küzdä totıla. Anda isä Tatarstan da qatnaşır dip farazlıybız dide Zilä Wälieva. Çönki Rusiädäge Soğud Ğäräbstanı mädäniäte könnäre qısalarındağı çaralarnıñ şaqtıyı näq Tatarstanda qaralğan.
Landış Xarrasova


text:
Gates, Bahreyndäge, töbäklär iminlege konferansı barışında yasağan çığışında süzlären: “İran uran bayutunı däwam itä häm ul teläsä qayçan atom qorallanu programın yañadan başlata ala” dip äytte.
Ul şul uq waqıtta İrannı, Ğiraq wä Äfğanstanda Xizbulllah, Xamas kebek ğisyançı törkemnärne yaqlawlada ğayepläp, İrannıñ raketa programı töbäk öçen qurqınıç bulıp qala dip östäde.
Şul uq waqıtta İzrailneñ atom programı, töbäk öçen qurqınıç tudırmıymı? digän sorawğa ul, İzrail kürşe illärgä höcüm itärgä cıyınmıy häm ul terrorçılıqnı da yaqlamıy dip cäwap qaytardı.
İzrail monı ber qayçan da räsmi bularaq raslamasa da, İzrail töbäktäge atom qoral köçenä iä bulğan berdän-ber il dip sanala.
İran Bahreyn cıyınına qatnaşudan waz kiçkän ide.


text:
Qırımda Rusiyeniñ nezaretinde çalışqan Aqmescit rayon mahkemesi, Rusiye FSB tarafından qırımtatar milliy areketiniñ yetekçilerinden biri İlmi Umerovğa qarşı başlatılğan davanı baqıp başladı. O, Qırımnıñ Rusiye tarafından istilâsını qabul etmegeni sebebinden, Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 280.1 (separatizmge doğru içtimaiy çağıruvlar) maddesi boyunca qabaatlandı. Böyle bir madde Rusiyeniñ cinaiy qanunlarına 2014 senesi Qırımnıñ işğal etilmesinden ögüne qoşulğan edi, ve soñra, yarımadanı Rusiyeniñ parçası olaraq tanımağan bir sıra qırımlı jurnalist ve faillerge qarşı qullanıldı.
İlmi Umerov Rusiyege qarşı sanktsiyalarnıñ qabul etilmesi aqqında qırımtatar ATR telekanalına intervyü bergen soñ, oña qarşı cinaiy dava başlatılğan edi. Qırımdaki FSB idaresinde onıñ sözleri separatizmge çağıruv kibi tanıldı.
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov ve daa bir-qaç qırımlı jurnaist ve fail, Qırımnı işğalden azat etilmesiniñ emiyeti aqqında derc etken yazıları sebebinden, aynı bu madde (Rusiye CK 280.1) boyunca qabaatlana. Olardan biri – Qırım.Aqiqatnıñ muellifi Nikolay Semena, onı da şimdi Qırımda mahküm eteler.
İşbu maddeniñ talap etken ceza ükümi – beş yılğa qadar azatlıqtan marum etüv olmaq mümkün. Rusiye ve Ukrainadaki uquq qorçalayıcılar, em de advokatlar bu cinaiy davalarnı – siyaiy sebeplerden açılğan davalar olaraq tanıy.
İmayeniñ muracaatları
Mayısnıñ 31-nde Rusiye nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesinde İlmi Umerovnıñ davası boyunca mahkemeden evel azırlıq toplaşuvı ötkerildi. Onda üç advokattan tek birisi – Edem Semedlâyev iştirak ete bildi.
Advokat Emil Kurbedinov o künleri İrlandiyada edi, anda oña halqara uquq qorçalayıcılar mükâfatı taqdim etilgen edi, ve soñra o Kyivke keldi. Rusiyeli advokat Mark Feygin ise, iş seyaatı sebebinden, Qırımğa kelip olamadı.
Bu sebepten imaye tarafı toplaşuvnı başqa künde keçirmege rica etti. Lâkin makeme, imaye aqqı bozulmağanını tüşünip, davanıñ baqılmasını devam ettirdi.
Edem Semedlâyevniñ daa bir muracaatı – advokat Nikolay Polozovnıñ soğu protokolını dava malümatlarından çıqarılması aqqında edi. Evel o da İlmi Umerovnıñ imayecisi edi, lâkin bu davada şaat olaraq sorğuğa celp etilip, davadan «çetleştirilgen» oldı.
İmaye tarafı, daa bir muracaat seslendirip, İlmi Umerovğa qarşı açılğan bu davanı toqtatmağa rica etti. «Bu muracaatnıñ sebebi – Qırım dünyada, altı memleketten ğayrı, iç bir yerde Rusiyeniñ toprağı olaraq qabul etilmegeni edi. Ve, demek ki, İlmi ağağa qarşı iddia etilgen qabaat ve böyle bir cinayetniñ yeri yoq. Lâkin, tessüf ki, mahkeme bizni eşitmedi», – dedi Semedlâyev.
Dörtünci muracaat – meşur uquq qorçalayıcı, sovetler vaqıtında dissident olğan Aleksandr Podrabinekniñ cemaat imayecisi olaraq Umerovnıñ tarafını tutmaq isteginen bağlı edi. Lâkin o bu toplaşuvda iştirak etmegeni sebebinden mahkeme, Podrabinekniñ özü de mahkeme salonunda bulunğan vaqıtta bu meseleni muzakere etmege munasip kördi.
Mahkemekege köpekler ve OMON ketirildi
İlmi Umerovnıñ yaqınaları ve onı desteklemek içün mahkeme binasına kelgen failler taqımı Rus silâlı hızmetler tarafından büyük diqqat ayırılğanını köre bildi. Umerovnıñ qızı Ayşe dey ki, o mahkeme binası ögünde üç OMON avtobusını, eki politsiya maşnasını, yol nezaretçileriniñ maşnası, köpeklerni idman etken hızmetni ve «E» merkeziniñ hadimlerini kördi.
«Bu tek bizim körüp yetiştirgenimiz edi.   Politsiya maşnsından devamnlı signal sesini çıqarıp, bizge atta video şekilinde izaat yazmağa bermediler. Bese-belli, bu da mahkeme binası yanında toplaşqanlarğa qarşı qorqutuv ve ruhiy basqınıñ bir usulıdır», – dep yazdı o Facebookta.
Mahkemeniñ azırlıq toplaşuvı qapalı şekilde ötkerildi. Mahkeme salonında olıp keçkenini biz soñra İlmi Umerovdan sorap ögrendik.
«Biz iç bir kimse ve iç bir şey içün telükeli olmadıq»
– İlmi ağa, mahkemeniñ ilk toplaşuvından soñ nasıl teessuratlarıñız qaldı?
Mahkemede küreşmek imkânı ve reqabet olğanına, iç olmağanda, ima etilse edi – Qırımnıñ istilâsı ve yarımadada işğalci rejimniñ pekitilmesi qanunsız olğanını isbatlar edikİlmi Umerov
– Menim teessuratlarım ve fikirim deñişmedi: bu mahkeme sımarışnen yapılğan ve onıñ neticesi de evelden belli. Mahkemede küreşmek imkânı ve reqabet olğanına, iç olmağanda, ima etilse edi – Qırımnıñ istilâsı ve yarımadada işğalci rejimniñ pekitilmesi qanunsız olğanını isbatlar edik. Aytqan sözlerimde Rusiyeniñ territorial bütünligini bozmaq çağıruvları olğanı meselesine kelgende ise, bunı da mahkemede red etmege mümkün olur edi.
Bu cinaiy davada taqiqat tarafından yapılğan eñ büyük bozuv – menim sözlerimniñ tercimesi, sözme-söz raport kibi adlanıp, lisaniy ekspertizadan keçirildi ve mahkemege berilgeni oldı. Olar añlamlarnı deñiştirdi, sahtekârlıq yaptı ve buña esaslanıp bütün iddialarını qurdı. Mahkemede raqiplik olsa ve biz Moskvada yapılğan taqrizni qullana bilsek, taqiqatçınıñ ve FSB ekspertiniñ areketlerini darma-dağın yıqar edik. Amma men tahmin etem ki, mahkeme bu taqrizni sadace qabul etmez ve raqiplik olmaz.
Mahkemeniñ azırlıq toplaşuvında meşur telükesizlikni qorumaq içün evel olmağanı qadar tedbir alındı. Pek çoq politsiya, köpekler, OMON ketirildi.
– Bu sizge ve sizni desteklegenlerge basqı içün yapılğanını ayta bilemizmi?
– Bunı basqı teşebbüsi kibi tanımağa mümkün. Amma, zanımca, adamlarnıñ fikirini böyle etip deñiştirmege mümkün degil. Mahkeme toplaşuvı qapalı olacağını evelden bilip, biz iç kimseni davet etmedik. Amma mahkeme binası qarşısına otuz-qırq adam keldi – menim yaqın dostlarım, soy-sopım, ailem. Biz iç bir kimse ve iç bir şey içün telükeli olmadıq.
– Mahkemeniñ azırlıq toplaşuvı qapalı şekilde keçirildi. Mahkeme salonında neler oldı?
Tahminimce, sımarışnı şimdi FSB azırlay. Mahkeme qararı evelden belli. Bese-belli, olar davanı tez bitirmege tırışacaqlarİlmi Umerov
– Bu toplaşuvnıñ bir husisyeti bar edi. Adetince, mahekemeci bir özü olsa, qarar çıqarğanda o, salondan çıqmayıp, özü özünen aqıl tanışa. Mında ise o bir-qaç kere 10-15 daqqalıq teneffüsler ilân ete edi ve muşavere odasına kete edi. O anda ne yapqanını bilmeyim, amma, fikirimce, o anda aqıl tanışa edi.
– Kimnen?
– Bir de birisinen. Meselâ, FSB hadiminen. Çünki, tahminimce, sımarışnı şimdi FSB azırlay. Mahkeme qararı evelden belli. Bese-belli, olar davanı tez bitirmege tırışacaqlar.
«Men özümi Rusiye qarşısında qabaatlı tanımayım»
– Taqiqat devamında FSB ğayretinen siziñ rusiyeli advokatıñız Nikolay Polozov davadan çıqarıldı. Bu siz içün büyük zararmı?
– Bu pek ciddiy zarardır. Çünki Polozov menim esas advokatım olacağı tüşünüle edi. Asılında men dört advokatnen añlaşqan edim: Polozov ve Feygin – esas olacaq ediler, ve qırımlı advokatlar Emil Kurbedinov ve Edem Semedlâyev – tehnikiy. Olarnıñ episi – aliy ihtisaslı ve pervasız qalmağan adamlar. Amma neticede olarğa büyük basqı yıpılıp başlandı.
Polozov iç bir sualge cevap bermedi, amma sorğu protokolı davanıñ malümatları arasında yer alaİlmi Umerov
Polozov bir keresi qaçırıldı ve menim cinaiy davama alâqalı olmağan suallernen soraştırılğan edi. O iç bir sualge cevap bermedi, amma sorğu protokolı davanıñ malümatları arasında yer ala. Endi o, Polozov, menim davamdaki mahkeme toplaşuvlarını diñleyici sıfatında bile ziyaret etip olamay. Amma biz onı imaye tarafınıñ şaatı olaraq qullanıp, onıñ hızmetlerinen faydalanırmız.
Emil Kurbedinovğa da basqı yapıla edi, onı, Qırım Rusiye tarafından daa istilâ etilmezden evel içtimaiy ağlarda yerleştirgen yazısı sebebinden, on künge apis ettiler.
Mark Feygin de Moskvada basqınen qarşılaşa – Moskvanıñ advokatlar palatası onı litsenziyasından marmum etmege tırışa. Böyle bir şey olsa, o advokat olıp çalışamaycaq, ve menim davamda da iştirak etip olamaz.
Yani, añlaşqanım dört advokattan üçü – müşkülliklerge rast kele.
– Mahkemede siziñ cemaat imayeciñiz endi tayin etildimi?
– Aleksandr Podrabinek menim cemaat imayecim olmağa razı oldı. Biz onnen çoqtan tanışmız. Men bu aqta arizamı mahkemecige teslim ettim, amma o onı red etti ve Aleksandr Podrabinek şahsen özü mahkeme toplaşuvına kelmek kerek olğanını dedi. Bu sebepten nevbetteki toplaşuvğa o şahsen kelecek. Podrabinek – dünyada nam qazanğan uquq qorçalayıcı. Bu adamnı men pek ürmet etem. Zanımca, onıñ mahkemede yapacaq çıqışları, eñ azından media saasında, tesirli olur.
– Rusiye qanunlarınıñ ekstremizmge qarşı cinaiy maddesi boyunca qabaatlanğan adam olıp, Qırımda yaşamaq neqadar qıyın?
Menim tarafımdan cinayet yapılmadı. Men özümi Rusiye qarşısında qabaatlı tanımayımİlmi Umerov
– Belki, bu qolay olmağanını qabul etmege kerektir. Er zaman basqı iss etile. Men ev apisinde bulunam ve Bağçasaraydan tış çıqıp olamayım. Bundan evel men taqiqatçığa haber etip çıqa bilsem de, taqiqat bitken soñ ve mahkemeniñ başlanılmasına qadar kimden soramaq kerek olğanımı bilmey edim. Men yerimniñ deñişmesinde sıñırlım, amma söz serbestliginde sıñırlı degilim. Men tüşüngenimi aytam. Fikirlerini seslendirgeniñ ve işançlarıñ içün mahkeme etmemeliler.
Menim tarafımdan cinayet yapılmadı. Men özümi Rusiye qarşısında qabaatlı tanımayım. Daa ziyade o menim ögümde qabaatlıdır, çünki razılığımı almayıp vatanımıişğal etti.
«Adamlar olduqça birleşkenlerini körmege mümkün»
– Qırımda destek iss etesiñizmi?
– Men pek büyük destek iss etem. Ailem, dostlarım, deyerlik bütün qırımtatar halqı ve başqaları da destekley. Siyasetnen oğraşqanlar ve iç bir zaman oğraşmağanlar, evelki işdeşlerim, Qırımnıñ Rus istilâsını qabul etmegen ve işğalniñ bitecegini beklegen er kes – bu sıradadır.
– Evelki memurlar, işdeşleriniñ sizge qol tutamı?
– Men Bağçasaray rayon devlet memuriyeniñ yolbaşçısı olğada mennen beraber çalışqan başqa rayon devlet memuriyetleriniñ yolbaşçıları ve şeer yolbaşçılarınıñ çoqusı meni destekley. Menim fikirimde olmasalar da mennen yahşı munasebet saqlağanlarnı da bilem. Amma olarnıñ adlarını aytmam, çünki bu olar içün telükeli olmaq mümkün.
– Mayısnıñ 31-nde sizni desteklemek içün mahkeme binasına qırımlı jurnalist Nikolay Semena da kelgen edi. O da, siz kibi, aynı madde boyunca qabaatlana. Siz onnen çoqtan tanışsıñızmı ve şimdi de onnen qonuşasıñızmı?
– Biz onnen çoq yıllar devamında tanışmız ve qonuşamız. Evel jurnalis olaraq, soñra ise, farqlı davalarda olsa da, mennen bir madde boyunca qabaatlanğan «ortağım» olaraq körüşemiz. Soñki kere menim mahkeme toplaşuvımdan soñ qonuşqan edik. Onıñ mahkemesi iyünniñ 5-nde ötkerilecek. İç bir mania olmasa, men onıñ mahkemesine kelerim.
– Şimdiki vaziyette Qırımda qırımtatar cemiyetinde faal adamlar qalamı?
Adamlarnıñ birleşkenini, ve olduqça birleşkenini ayta bilemİlmi Umerov
– Faal olğan adamlar öyle de faaller. Ve olarda ne qorqu, ne ğurursızlıq, ne de qırıqlıq sezmeyim. Adamlar biri birini desteklemek içün bütün merasımlerge kele: mahkemeler, sorğular, tintüvler, tutuvlar, apis etüvler ve saire. Çoqusı allarda bu şeyler aynı zamanda ötkerile, ve er yerde adamlar toplaşa. Adamlarnıñ birleşkenini, ve olduqça birleşkenini ayta bilem. Atta Qırım işğalinden evel halq arasında davalaşqanımız adamlar olsa da, şimdi olarnen pek yahşı munasebettemiz ve biri birimizni destekleymiz.
– Mahkemiñ qararı nasıl olacağını tüşünesiñiz?
– Maña qarşı başlatılğan dava toqtatılacağını ya da meni aqlaycaqlarını beklemeyim. Alınacaq üküm mıtlaq qabaatlayıcı olacaqtır. Ve kerçek apis ükümi de olmaq mümkün. Amma adalet bu yerde olmaz. Qarar mahkemede alınmay, nasıl olsa da, başqa akimiyetniñ odalarından çıqadır.
– Angi akimiyetniñ?
– Bese-belli, mahkeme qararı FSB ofisinde azırlanıla ve Qırımnıñ işğalci akimiyetninen uyğunlaşa.
İlmi Umerovnıñ davası boyunca nevbetteki mahkeme oturışı iyünniñ 7-ne tayinlengen. Toplaşuv açıq şekilde keçirilicektir.


text:
Aqmescitniñ bala bağçalarında nevbet bu sene 18 biñ insandan ziyade oldı, dep bildire şeerniñ Rusiye memuriyetiniñ matbuat hızmeti Aqmescit memuriyeti yolbaşçısınıñ muavini Tatyana Suhinanıñ malümatına esaslanıp.
Berilgen malümatqa köre, Kefe, Kezlev, Yalta ve Aluştada da vaziyet qıyın, çünki bala bağçalarında yer yetmey.
«Belli sebeplerden Aqmescit bala bağçaları küzde tek beş balanı qabul etip olur. Bala bağçalarına nevbetsiz keçmek aqqı tek çoq balalı qorantalardan bala, saqat balalar, Çornobıl qazasında zarar körgen ana-babalarnıñ balaları, tahqiqat organları, Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ hadimleriniñ ve arbiylerniñ balalarında bar. Ve 2019 senesi sentâbrniñ 1-ne qadar qalğan boş yerler sayılsa, umumen beş biñ insannı qabul etecekmiz», – dep ayttı Tatyana Suhina.
Memurnıñ aytqanına köre, Aqmescitte 56 bala bağçası ve mektep içinde 8 bölük çalışa.
Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi bala bağçasında balalarnıñ himik madde ile zeerlenüvi sebebinden cinaiy iş açqan edi.
2017 senesi noyabr ayında Rusiye tayin etken Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye prezidenti Vladimir Putinden bala bağçalarınıñ qurucılığına 2,5 milliard ruble isteycek, dep bildirgen edi.
2018 senesi sentâbr ayında Aluştadaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi mahkemege qullanılmaycaq bala bağçasını qurğan qurucılıq şirketiniñ tesisçileri ve reberlerine qarşı dava açtırdı.


text:
Fevral 1-de Sovet Sotsialistik Cumhuriyetler Birligi eki defa qaramanı Amet-Han Sultannıñ hatırası onıñ defin etilgen yerinde, Moskvadaki Novodeviçye mezarlığında añıldı. Tünevin uçucınıñ elâk olğanından 46 yıl toldı.
Efsaneviy uçucınıñ qabiri yanında, adet üzre, Moskva qırımtarar cemiyetiniñ temsilcileri ve «M.M. Gromov adına Uçuv-tedqiqiy institutnıñ» veteran uçucıları toplaştı.
Merasimniñ iştirakçisi, faal İbraim Voyennıynıñ malümatına binaen, veteran uçucıları dostu Amet-Hannıñ em arbiy, em de tedqiqiy qaramanlığı aqqında añlattı.
Qırımtatarlar adından İbraim Voyennıy sözde bulundı. O, ikâye etti ki, eñ qıyın vaqıtlarda qırımtatar halqı içün Amet-Han Sultan iç bir vaqıt öz halqından, milletinden vazgeçmegen edi, halq temsilcileri ve faallerinen körüşe edi ve olarnıñ muracaatları ve beyanatlarını çeşit devlet müessiselerine teslim etken edi, bütün bu muracaatlarda öz imzasını da qoyğan edi.
Qaramannıñ hatırası sükünet daqqasınen añıldı, qırımtatarlar Amet-Han Sultannıñ qabiri yanında dua etti.
İbraim Voyennıy Facebook saifesinde bildirdi ki, fevral 4-te Asadullayev Evi Tatar edebiyatı kitaphanesinde (Tatar medeniyet evi) Moskva qırımtatar cemiyeti Amet-Han Sultannıñ hatırasına bağışlanğan merasimni teşkil etecek.
Amet-Han Sultan 1971 senesi fevral 1-de Tu-16 uçucı laboratoriyasında sınav uçuv neticesinde elâk oldı. O, Moskvadaki Novodeviçye mezarlığında defin etildi.
Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız
Foto: İbraim Voyennıy


text:
Emin Paşa – meşur riyaziyatçı, islâatçı alim, doğma Qırımlı olğan Hüseyin Rıfqınıñ oğlu ve Cambridge universitetini bitirgen birinci qırımtatarıdır. XIX asırnıñ birinci yarısında Osmanlı imperatorlığınıñ yañı parlaq vekillerinden biri oldı.
Qırım hanlığı ve Qırım tarihınıñ saifeleri – Qırım.Aqiqat leyhasında, Qırım tarihçısı Gülnara Bekirovanıñ «Tuğra» video bloglarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır.
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda Cbssr.ibb.gov.tr ve Gezgindergi.wordpress.com saytlarından resimler, em de belli Qırım müellifleri ve icracıları Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
Gülnara Abdulla, Qırım tarihçısı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışlarını aks ettirmey


text:
Qırım uquqçısı Lilâ Gemeci, qırımtatar faaliyetçisi Alimdar Bilâlov uquqçığa vaqtında muracaat etmegen olsa, onıñ yaqalanması, polis hadimlerine boysunmadı deye cinaiy taqipnen yekünlene bilecek edi, dep iddia ete.
Bu fikirni o, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ canlı yayınında «Krımskaya solidarnost’» faaliyetçisi Alimdar Bilâlov aydağan maşinanıñ Rusiye uquqqoruyıcı organlarnıñ hadimleri tarafından toqtatılğanını izalar eken söyledi.
«Biz, Rusiye uquqqoruyıcı organları hadimleriniñ Qırımda öz devletiniñ qanunlarına riayet etilmegenlerini köremiz. Qanunnı delil kösterip bir şeyler isbatlamağa tırışmaq, nafile yerde olğanına qandıq. Bunıñ içün böyle allarğa tüşkende esası – eñ keniş kütlege bildirüv ve uquqçılarnen bağ tutuvdır», – dey Gemeci.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye telükesizlik küçleriniñ memurları Qırımda, polis hadimlerine boysunmayuv qabaatlavını «iç bir sebebi olmasa bile sıq-sıq qullanalar». Aytqanına köre, bunı bir kişilik piketler ötkerüv tecribesi kösterdi.
Noyabrniñ 19-nda kündüz Aqmescitte Rusiye telükesizlik küçleriniñ memurları, maşinanı aydap qaçqanını zan etip, Alimdar Bilâlovnı yaqaladılar.
Faaliyetçi, yaqalanğanı «Krımskaya solidarnost’» cemiyet areketiniñ çerçivesinde faaliyet köstergeninen bağlı olğanını tüşüne. Aynı künü onı serbest bıraqtılar. Bilâlov, maşinasınıñ apis etilgenini bildire.
«Krımskaya solidarnost’» birleşmesinde, azalarından biri olğan Bilâlovnıñ yaqalanmasını, «içtimaiy ve siyasiy ceetten faal musulmanlarğa qarşı basqı» dep sayalar.
Uquqçı Gemeciniñ bildirgenine köre, Rusiye telükesizlik küçleriniñ memurlarında noyabrniñ 19-nda yaqalanıp serbest bıraqılğan Bilâlovğa qarşı iç bir şubhe qalmadı.
Rusiye uquqqoruyıcı organlarınıñ hadimleri vaqianı iza etmeyler.
Noyabrniñ 8-nde Eski Qırımda Bilâlovnıñ evinde tintüv yapılğanda ondan üç biñ AQŞ dolları ile 60 biñ Rusiye rublesi (qararnen 24 biñ Ukraina hrivnası – QA) ğayıp oldı.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ FSB yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar faaliyetçileri, muhalif ve Ukrainanıñ tarafını tutqan cemaatçılar ve diniy azlıqlarnıñ vekillerini muntazam surette yaqalay, soraştıra ve evlerinde tintüvler yapa. Aq-uquq qoruyıcıları Rusiye telükesizlik küçleriniñ bu areketlerine, siyasiy maqsatlı areketler deyler.


text:
Ukraina prezidenti namzetleri Petro Poroşenko ve Volodımır Zelenskıy prezident saylavlarınıñ ekinci turında rey berdi.
Zelenskıy saylav bölügine ömür arqadaşınen beraber keldi. Kimge rey berdiñiz sualine şöyle cevap berdi: «Ukrainağa rey berdim». Poroşenko apayı Marına Poroşenko ile beraber Kyivniñ Zabitler evindeki bölükke keldi. Ukrainanıñ şimdiki prezidenti «Kim saylanacaq müim degil, millet ve devlet areket etmege devam etecek strategiya ve yol müimdir», dedi.
Ukraina merkeziy saylav komissiyası bildirgenine köre, saat 13-ke qadar saylayıcılarnıñ 18,05 fayızı rey berdi. Ukraina politsiyası saylav esnasında 281 bozuv qayd etildi, dep haber ete. Olarnıñ arasında qarunsız teşviqat, bülletenlerniñ fotoresimleri, öldürüv qorquzuvları, bülletenlerniñ çıqarıluvı ve saylayıcılarnı satıp aluv bar.
Bugün, aprelniñ 21-nde, Ukraina vatandaşları öz prezident namzetine rey bere.
Saylav bölükleri saat 8-de açıldı ve aqşam 20-de qapatılacaq.
Ukrainanıñ sabıq prezidenti Viktor Yuşçenko rey berdi. «Bizim içün azatlıqnı, memleketimizni ebediyen saqlap qalmağa isteyim», – dep yazdı o Facebookta. Ukraina Pravoslav kilsesiniñ yolbaşçısı Epifaniy ve patriarh Filaret saylavlarda rey berdiler. Ekisi de ibadetke ketti, çünki bugün pravoslavlar Tal bazarı bayramını qayd ete.
Tünevin Ukraina Milliy politsiyası «sessizlik kününde» saylav esnasınen bağlı 262 bozuvğa dair arizanı qayd etti, dep bildirdi UNİAN agentligi. Politsiya esasen qanunsız teşviqatnen bağlı malümat aldı. Politsiya berilgen arizalar esasında cinaiy tahqiqat başlatıldı, dep bildirdi.
Aprelniñ 19-nda Ukraina prezidenti namzetleriniñ munaqaşaları Kyivdeki «Olimpiyskıy» milliy sport kompleksinde keçirildi. Bunı tek ukrainalılar degil de, rusiyeliler de bekledi. Munaqaşalarnı Rusiye Federal telekanalları yayınladı, alıp barıcılarnıñ izaatlarını diñlemege istemegenler alternativ internet yayınları menbalarına keçmege mecbur edi.
Aprelniñ 21-nde keçirilgen ekinci turdan evel martnıñ 31-nde birinci tur olğan edi. Poroşenko ve Zelenskıy reylerniñ 50 fayızını qazanıp olamadı. Şimdiki prezident 16%-nı aldı, şoumen – 30.


text:
Aqmescit rayonınıñ Qulçuq (Rodnikovoye) köyünde yerli sakin Şevket Kelâmov Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca tevqif etilgen kiyevi, qırımtatarı, musulman Edem Smailovnıñ apiske alınmasına qarşı bir kişilik narazılıq aktsiyasına çıqtı.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, Kelâmov «Kiyevim terrorist degil» yazuvlı şiarınen bir buçuq saatlıq narazılıq aktsiyasına çıqtı.
«Kezlev yolunda tura edim. Bazı aydavcılar qoltutqanını bildirip, yavaş kete, bazıları signal bere edi. Yarım saattan köy şurasınıñ reisi keldi. Yazuvlı şiarnı ne maqsadnen alıp çıqtım, dep soradı. Bir yıldan berli qızım aqaysız olğanını ayttım. Cuma künü mahkeme oldı. Apayı, ana-babası keldi, amma oturışuv qapalı oldı. O, ne içün ariza bermeysiñiz, dedi, misal olaraq, Ruslan Balbekke (Devlet Dumasınıñ deputatına – QA). Men akimiyet problemlerimizge diqqat ayırmay, dedim», – dep tarif etti Smailovnıñ soyu.
15 daqqa keçken soñ narazılıq bildirgenniñ yanına politsiya hadimleri keldi.
«Politsiya mayorı edi. Pasportımnı istedi, fotoresimini yaptı, meni kamerağa çıqardı, qayda yaşağanımnı soradı. Maşinağa keçmege rica etti, amma men razı olmadım. Belli bir vaqıttan soñ olar ketkenler», – dep qoştı Kelâmov.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
Fevralniñ 6-nda Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Edem Smailov ve Server Mustafayevniñ apiste qaluv müddetini 2019 senesi mayısnıñ 9-na qadar uzattı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
«Qırım yığını» («krımskaya samooborona») erkânındaki dörtünci rota yolbaşçısı, daa çoq «Samvel» kibi tanılğan Armen Martoyan, yaqalanıp Ukrainağa teslim etilmesi içün halqara qıdıruvğa ilân etilgen, dep haber etti Ukraina Milliy politsiyasınıñ Qırım idaresi. Evel Aqmescitte iş adamı olğan bu kişi, 2014 senesi mart ayında soqaqlardan adamlarnı esir etip, adamlarnı köteklegeninen «meşur» oldı. Bundan soñ o Donbasstaki arbiy ücümlarda iştirak etken. Öz faaliyetiniñ angi levhaları içün «Samvel» İnterpol cedveline oğrağan ve bunıñ aqıbetinde ne olmaq mümkün – bunı Qırım.Aqiqat ögrendi.
Qısqadan hatırlatacaq olsaq, 49 yaşındaki Armen Martoyan özüni «Samvel» dep tanıtqan – o Ermenistan SSC-de doğğan, Rusiyeniñ Volgograd vilâyetinde Kamışınsk şeerinde Arbiy-idare oquv yurtını bitirgen, ve çoq yıl devamında Qırımda yaşay. Yarımada Rusiye tarafından işğal etilgeninden evel Martoyan, iş adamı olaraq, şahsiy kiçik biznesini alıp barğan.
Rus arbiyleri 2014 senesi martta yarımadanı işğal etkende Martoyan «Qırım yığını» («krımskaya samooborona») erkânında dörtünci rotanıñ yolbaşçısı oldı. O 2014-te mart ayında «Simferopol» avalimanında Ukraina halq vekili Oleg Lâşkonı tosmenge tutqan soñ, odesalı deputat Oleksiy Gonçarenkonı ve biznesmen Gennadiy Balaşovnı urğan soñ nam qazandı. Bütün bu adiseler vaqıtında «Samvel» öz yüzüni saqlamay edi.
Qırımnı Rusiye işğal etken soñ Martoyan, «Yedinaya Rosiya» («Yekâne Rusiye») fırqasına kirip, Kremlniñ nezaretindeki Qırım parlamentine keçmege tırışqan edi, amma mandat qazanmadı, ve Ukrainanıñ şarqına ketip, Rusiye tarafını tutqan cenkâverlerge qoşulğan.
Şimdiki vaqıtta Armen Martoyan «Qırım halq milis quvetleriniñ birleştirilgen polk veteranlar birligi» cemaat teşkilâtınıñ reisi ola.
«İnterpol tasdiqlağan»
Oktâbrniñ 3-nde Ukraina Milliy politsiyasınıñ Qırım idaresi, halqara politsiya işbirlik bölüginiñ vesiqasını derc etti. Vesiqadan añlaşıla ki, Martoyan Armen Gamletoviçniñ qıdıruv statusını «bulunğan yerini tapmaq» yerine «teslim etmek içün tutmaq» statusına deñiştirmek muracaatı İnterpolnıñ Baş kâtibiyetine kelgen. Bu vesiqa – bir yañılıq oldı, çünki bundan evel «qırımlı yığıncı» halqara qıdıruvğa ilân etilgeni malüm degil edi.
Ukraina Milliy politsiyasınıñ Qırım idare yolbaşçısı Sergey Panteleyev dey ki, müessise hadimleri, Armen Martoyannıñ halqara qıdıruvı mümkün olğanı qadar tezce başlansın dep, elinden kelgenini yapqanlar.
O Qırım.Aqiqatqa: «Bu vatandaşqa qarşı açılğan cinaiy işniñ bütün delilleri toplanılğan soñ, tömet ilân etildi. Soñra bu vatandaşnı devlet qıdıruvına ilân etmek içün, bizler bütün malümatnı azırladıq. Buña dair delil alğan soñ, Armen Martoyannı halqara qıdıruvğa ilân etmek içün, vesiqalarnı İnterpolğa yolladıq. Avgust ayında bu adam İnterpol kanallarında qıdıruvğa ilân etilgeni tasdıqlandı, ve bundan soñ bizler, oña nisbeten «Ukrainğa teslim etmek içün tutmaq» işareti qullanılsın dep, areket etip başladıq. Ve oktâbrniñ 2-nde bizler İnterpoldan resmiy cevap aldıq, bu da tertip etilgen», – dep ayttı.
Ukraina Baş prokuraturası yanında ğayırdan qurulğan Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası da bu malümatnı tasdiqlay.
«Armen Martoyan kerçekten halqara qıdıruvğa ilân etilgen. Bunı İnterpol tasdiqladı. Bunıñ episi QMC prokuraturası ve politsiyanıñ beraberlikte yapqan areketleri sayesinde oldı. Tömetli şahıs çetelde yaqalansa, Halqara cinayet politsiyası idaresiniñ azaları bu şahısnı cinaiy mesuliyetlikke celp etmek içün Ukrainağa teslim etmek kerek olğanlarına dair sual muzakere etilecek», – dep añlatıldı prokuraturanıñ matbuat hızmetinde.
Eki müessiseniñ bergen malümatına köre, işbu «qırımlı yığıncı» Ukraina Cinaiy Kodeksiniñ eki maddesine binayen qabaatlanıp qıdırılmaqta – 146 mad. 2 qısımı (qanunsız surette azatlıqtan marum etüv) ve 296 mad. 4 qısımı (bedeniy zarar berüv ile huliganlıq). O sekiz yılğa qadar azatlıqtan marum etilmek mümkün.
«Samvelniñ» Qırımdaki «qaramanlıqları»
Qırım.Aqiqatqa malüm olğanı kibi, mesele – Aqmescitte kyievli iş adamı Gennadiy Balaşovnıñ tutılması ve Odesa vilâyet şurasınıñ deputatı, şimdi ise Ukraina millet vekili olğan Oleksiy Gonçarenkonıñ köteklüvinen bağlı.
Bu vaqialar Qırımda aman-aman aynı vaqıtta – 2014 senesi mart ayınıñ başında yüz bergen edi. Balaşov ve Gonçarenko, Qırımnı rus arbiyleri istilâ etkenede yarımadağa kelip, «Samvelnıñ» ve onıñ reberligindeki «Qırım yığını» dörtünci rotasınıñ ücümine oğrağan edi.
Yayınlanğan video-levhalarda Martoyan, Aqmescitniñ Merkeziy bazarı yanında yerli uquq qoruyıcılarnen davalaşıp başlağan Gonçarenkonı ütep urğanı körünmekte.
Gennadiy Balaşov ise Martoyanğa bir-qaç kere rast kelgen edi. Başta «yığıncı» bu iş adamını «Simferopol» ava limanında halq ögünde aqaretley edi, soñra Lenin meydanında onı döggen.
Bundan da ğayrı, Balaşovnıñ sözlerine köre, onıñ Aqmescitte esir etilgenine de «Samvel» reberlik yapqan. Biznesmenniñ aytqanına köre, o sekiz saat devamında esirlikte qalğan edi.
«Samvel» meni arbiylerniñ ellerine itedi. Birisi qaburğalarım tübüne pıştav soqtı, ekisi ellerimi artqa burıp aldı ve meni açıq renkte yengil maşnağa attıGennadiy Balaşov
«Men aman militsiyadan alıp ketildim. Men militsiyadan çıqqanımnen, bu «Samvel» öz taqımınen beraber yanıma kelgen. «Samvel» meni arbiylerniñ ellerine itedi. Birisi qaburğalarım tübüne pıştav soqtı, ekisi ellerimi artqa burıp aldı ve meni açıq renkte yengil maşnağa attı. Başıma çuval kiydirip, iç bir şey körmeyim dep, skotç ile sardı ve alıp kettiler», – tarif ete edi o Kyivge qaytqan soñ.
Biznesmen dey ki, sanki o Aqyar tarafına alıp ketilgen edi, amma olar yol boyu toqtap, qurulıp bitirilmegen bir binağa onı kirsetip anda qıynağanlar.
«Meni qurulıp bitirilmegen bir binağa ketirip, ellerimi telnen skemlege bağlap başlağan ediler. Telleri qoptı, olar meni öbür odağa çıqarıp, kemerlernen bağladı. Bundan soñra başımı ve arqamı dompuzlap başladılar. Olar baqmayıp ura edi. Meni kim yolladı, kelgenim içün kim para töledi, sorap, doğrusını aytqanımı talap ete edi. Olar ortodoks hristianlıq ve yekâne slavân tili aqqında söz yürsete edi. Amma bunıñ episi bu «din erbaplarına» meni abramap yibermege keder etmedi. Telefonımı, kredit kartamı ve «Mercedesniñ» anahtarınen beraber bütün paralarımı tutıp alğanlar. Bundan soñra olar başıma pıştav tayandırıp, tıqayıcını çekip, eger de, meni kim yollağanını aytmasam, meni öldürecekler dep, qorquttı. Soñra teneffüs yaptılar, soñra kene qaytıp meni ura ediler. Üstüme benzip töküp yaqacaqlar, dep vade ettiler. Neticede – meni andan çıqardılar, yol çetinde tizlerime tursatıp, kettiler», – dedi o.
Soñra malüm oldı ki, Balaşov Bağçasaray civarında qaldırılağan. O yerden o ende Kyivge qaytqan.
Daa bir levha
Bu eki levhadan ğayrı Armen Martoyannıñ soyadı başqa «ikâyelerde» de añıla. Böyle ikâyelerden birine 2014 senesi mayısta qırımlı jurnalist Osman Paşayev oğrağan edi. O, qırımtatar halqınıñ sürgün kününde Lenin meydanına keçmege tırışqanda, çekim taqımınen beraber, «qırımlı yığınnıñ» esaretine tüşken edi. 2014 senesi Rusiyege tabi olğan Qırım akimiyeti ilk kere qırımtatarlarğa Aqmescitniñ merkezinde matem mitingini keçirmege yasaq etken edi.
Paşayevniñ sözlerine köre, onıñ esir etilmesi ağa-qardaş Armen ve Manvel Martoyanlarnıñ reberliginde yapılğan edi, bu sebepten olarnıñ ekisi de halqara qıdıruvğa ilân etilmek kerek
Jurnalist tarif ete ki, onı ve çekim taqımınıñ azalarını, bir-qaç silâlı adam sarıp alğan ve zorbalıqnen evelki Ukraina Kompartiyasınıñ (Lenin meydanınıñ qarşısındaki) ofisine kirsetken ve anda bir-qaç saat devamında horlap, köteklegen ekenler, em de tehnika ve telefonlarnı tutıp alğanlar. Paşayevniñ sözlerine köre, onıñ esir etilmesi ağa-qardaş Armen ve Manvel Martoyanlarnıñ reberliginde yapılğan edi. Bu sebepten, onıñ fikirine köre, olarnıñ ekisi de halqara qıdıruvğa ilân etilmek kerek.
«Bellesem, artıq Armen Martoyan Qırım ve Rusiyeden tış çıqaanda daa mıqayt olur ve yaqalana bilecek memleketlerge kelmeycektir. Bu sebepten onıñ tutılması, o ancaq bir-de-bir yerde hata yapsa mümkündir. Onnen «qonuşqmaq» tecribeme dair ayta bilem ki, menim tutulğanımda Martoyan ağa-qardaşları ekisi de reberlik yapa edi. Manvel Martoyannıñ areketleri Armen Martoyannıñ areketlerinden iç te farqlı degil edi. Bu sebepten o da halqara qıdıruvğa teslim etilmek kerek», – dep ayta Paşayev.
Milliy politsiyanıñ Qırım idaresi Qırım.Aqiqatqa bildirdi ki, Osman Paşayevniñ qanunsız esir etilmesine dair cinaiy iş daa soñuna qadar baqılmadı, ve kelecekte bu cinayetniñ işlenmesinde şeklengenlerniñ sayısı artmaq ta mümkün.
«Bütün delillerni toplağanımıznen, qanun bozuvına dair bütün ilâve delilleri taqdim etilecek ve ceryannıñ aqibetleri de olacaq», – dep qayd etti Sergey Panteleyev.
Qırım.Aqiqat Armen Martoyandan, onıñ halqara qıdıruvğa ilân etilmesine dair fikirini ögrenmege tırıştı, amma «Qırım yığını» matbuat hızmetinde bizim telefon bağımıznı kimse cevaplamadı.


text:
Mayısnıñ 12-nde Rusiye nezaretinde olğan İçki rayon mahkemesi, mayısnıñ 11-nde Rusiye quvetçileri tarafından atıp öldürilgen Özbekistan vatandaşı Nabi (Ayuba) Rahimovnıñ apayını Sohiba Burhanovanıñ memleketten çıqarımasına qarar berdi, dep haber ete «Qırım birdemligi».
«Mahkeme 2000 ruble miqadarında memuriy cöreme tayin etti ve Rusiye İİN çetel vatandaşlari içün muvaqqat tutuv merkezine yerleştirilmenen Sohiba Burhanovanıñ Rusiye Federatsiyasından memuriy çıqarılması aqqında qarar çıqardı. Spetsnaz hadimleri zalğa kirdi», – dep haber eteler faaller.
Burhanovanıñ çağına yetmegen balalarına kelgende, mahkeme, er istegen kerekli organlarğa muracaat etip, vasiylik ete bile, ya da balalar büyüklerniñ refaqatında Özbekistan Cumhuriyetine kete bile, dep qarar çıqardı.
Faallerniñ malümatına köre, qadı angi künge aqayınıñ cenazesi tayin etilgenini sorağan. Bundan ğayrı Sohiba ve öldürilgen Rahimov arasında evlilik şeadetnamesini istegen.
«Sohibanıñ pasportından evlilik aqqında qayd bar, amma özbek tilinde yazılğanı sebebinden qadı onı oqup olamay», – haber ettiler birleşmede.
Faallerniñ malümatına köre, Sohibanı mahkeme zalından alıp ketkenler.
Advokat Siyar Paniç «Qırım birdemligine» quvetçiler tarafından öldürilgen Ayub Rahimovnıñ cesedi ekspertiza içün mütehassıslarda qalacağanı bildirdi. Tahqiqatçı ölgenniñ cesedi 2-3 künden soñ berilecegini aytqan.
«Adetince böyle protsedura bir künde yapıla, amma yüz bergen vaqialarnı köz ögüne alıp, ziyade vaqıt kerek olur», – dedi advokat.
Sohiba Burhanova, çetel vatandaş ya da vatandaşlıqsız şahıs tarafından Rusiyege kirüv ya da anda bulunuv rejimi qaidelerini bozğanınen qabaatlana.
Qırımda İçki qasabasında mayısnıñ 12-nde Sohiba Burhanova üzerinde mahkeme başlandı. Mahkeme binası yanında bir qaç yüz insantoplandı.
Evel, Refat Çubarov ve Lutfiye Zudiyevanıñ malümatına köre, Rahimovnıñ ömür arqadaşı Sahiba Burhanova ve 15 yaşında oğullarını alâ daa tapıp olamaylar.
«Qomşular ve köydeşler politsiyağa ömür arqadaşı ve 15 yaşında oğulları ğayıp olğanına dair arizalar bere», – dep qayd etti Zudiyeva.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımda keçirilgen tintüv ve tutuvlarnen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı.
Mayısnıñ 11-nde saba faaller Qırımda İçki rayonınıñ Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyünde Ayub Rahimovnıñ evinde keçirilgen tintüv aqqında bildirdi.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Aqmescit civarındaki Dubki köyünde daa bir tintüv başlandı. Tahminlerge köre, anda bu saba İçki rayonı Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyündeki evinde tahqiqat tedbirleri keçirilgenAyub Rahimov buluna bile.
İçki rayonındaki Rusiye İç işler nazirligi bölüginiñ migratsiya meseleleri bölügine alıp ketirilgen Sahiba Burhanovanıñ oğlu 15 yaşında Taqyuddin Yanış Taqıldaki evlerinde tedbirler yekünlendi, dep bildirdi.
Aqmescit civarındaki Dubki mikrorayonında keçirilgen tintüv vaqtında Özbekistan vatandaşı Nabi (Ayub) Rahimov öldürildi.
Qırım ve Aqyarda Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi «qanun qoruyıcı organlarnıñ hadimlerine ücüm etüvnen» şübeli sayılğan 49 yaşındaki Aqmecit sakinine qarşı cinayet davası açılğanı aqqında malümatnı tasdıqladı.
Qırımlı jurnalist ve faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.


text:
Qırım gazetaları Aqmescitte yollarnıñ nasıl tamir etilgeni, vasiylik şuralarınıñ faaliyeti ve yarımada ilkimi aqqında yaza.
"Krımskaya pravda" ("Qırım aqiqatı") gazetası "Ğayretnen tamir eteler ve qapatalar" maqalesinde, Qırımnıñ rusiyeli başı Aqmescit yollarınıñ tamirlevini teşkergeni aqqında yazalar. Yanında olğan Qırım naqliya naziri Sergey Karpov haber etkeni kibi, şimdilik Aqmescitniñ tamir etilecek yolları cedveline umumen 514 kilometr olğan 839 soqaq kirsetilgen. Yılnıñ soñuna qadar daa 326 soqaqnıñ pasportizatsiyası yapılacaq ola. Bundan ğayrı aman-aman 100 kilometrni teşkil etken 122 prioritet obyektini sayladılar. Bundan da ğayrı, 18 obyektni "Telükesiz ve keyfiyetli maşna yolları" milliy leyha çerçivesinde kerçekleştirecekler. 49 soqaqnıñ temelli tamir etüvi ve 73 soqaqnın tamirlevi planlaştırıla.
Aqmescit sakinleri yol tehnikasını qayda ve ne vaqıt körecekleri bildirilmey. Amma Sergey Aksönov, 2020-2021 yıllarda norma alına ketirilgen yollarnıñ sayısı eñ azından 60% olmasını talap ete. "Aqımdaki yılda yollarnıñ sadece 15%-ı normativ alına ketirilecek, - anlattı Qırım başı. - Amma şimdilik artıq bütün obyektler paranen ve kerkli aletlernen temin etildi. Aqmescit sakinlerine soqaqlarnıñ pasportizatsiyası yapılğanmı, yapılmağanmı - farq yoq, olar yollarnıñ tamir etilmesini ve etrafları abadanlaşqanını körmege istey. Buña irişmek kerek".
"Krımskiye izvestiya" ("Qırım haberleri") gazetasında "Oquğan mektebiñ içün, tedaviylengen hastahaneñ içün ne yaptıñ?" adlı maqalede yarımdada vasiylik şuralarınıñ faaliyeti aqqında tarifleyler. Bu munasebet ile Qırım parlamentinde Rusiye nezaretindeki akimiyetniñ iştiragi ile toplaşuv keçti. "Vasiylik şurası - formal qurulış degil, - hatırlattı parlamet spikeri Vladimir Konstantinov. - O, beraberlikte yapılğan planlaştıruv, reberlik, leyhalarnı közde tuta. Olarnıñ ekseriyeti tasil saasında peyda oldı. Adamlar inançları ve yürek çağırışları ile mında kele, ösken evlerini desteklemek isteyler. Olar mektepke, ocalarğa muracaat ete. Bugün, vasiylik keñiş yayıldı demek mümkün, amma raatlanmaq daa erte. Şuralarnıñ işiniñ keyfiyetini, qurulışını ve sistemligini yahşılaştırmaq kerek. Amma şübesiz ki, cumhuriyet vasiylik ve metsenatlıq inkişafı saasında Rusiyeniñ başqa subyektleri içün nümüne olmaq mümkün". Qırım Devlet şurasınıñ reis müavini Vladimir Bobkov, Qırımda vasiylik ve metsenatlıq faaliyetiniñ ykünleri artıq dörtünci kere çıqarılğanını qayd etti. "Bu tedbirniñ teşebbüsçisi Vladimir Konstantinov oldı. Bugün biz - statusı, teşkilât printsipi, vasiylik şuralarınıñ salâhiyeti qanun ile reglamentlengen Rusiyeniñ yekâne subyektimiz. Cumhuriyette olar yaratılmağan bölge qalmadı, dep saymaq mümkün. Başlıqlarımız mekteplerge çoq diqqat ayıra", - dedi vitse-spiker.
"Krımskiy telegraf" ("Qırım telegrafı") gazetasında "Sıcaq mesele" maqalesinde yarımadanıñ iklimi aqqında yazalar. Matbuatqa köre, bir qaç kün evel yarımadanıñ haber menbaalarında, Qırım ava arareti normağa kelecegini beklemek kerekmey degen haber tarqalğan, yazğanlar ki, sıcaq yaz ve qış tesadüfen olmağan. "Menimce, avanıñ isinmesi tendentsiyası mıtlaq Qırımnı qaplar. Soñki yıllarda qayd etilgen qurğaqlıqlar ise kelecek yıllarda da tekrarlanacaq. Onıñ içün qurğaqlıqqa ve daa yüksek ava araretine evelden azırlanmaq kerek. Yazda ava 38-39 derecege qadar köterilecek. Böyle olmasınıñ ihtimalı pek büyüktir", - dedi, hususan, Qırım federal universitetiniñ dotsenti Vladimir Râbov.
"Bu beyanat ise, öz nevbetinen, başqa mütehassıslarğa global ava isinmesinen bağlı esnaslar aqqında laf yürsetmege sebep oldı. Sade adamlar ise, er vaqıt kibi, qasevetlenip başladı. Amma böyle vaziyet ilk sefer degil peyda ola", - yaza gazeta. Matbuat hatırlata ki, eñ alçaq ava arareti - sıfırdan aşağı 38,8 derece - 1940 yılda qışta qayd etildi. 1956 yılda ise Qırımda asıl qar olmadı, dağlarda bile, çünki dekabrden martqace sıcaq edi. 1924 yılda eñ uzun ve sıcaq yaz edi, eñ qısqa ve salqın soyu ise - 1956 yılda.
Maqalede ilhaq etilgen yarımadada qullanılğan ıstılaat işletil


text:
“Maqsat - 3 yılda 3 million 200 meñ keşene êş belän täêmin itü”
İlbaşı urınbasarı Fuat Oktay bu xaqta Törkiyä Böyek Millät Mäclesendä yasağan çığışında citkerde
Törkiyä ilbaşı urınbasarı Fuat Oktay Törkiyä Böyek Millät Mäclesendä 2020 nçe yılğa üzäk citäkçelek byudjet qanun täq’dime xaqında yasağan çığışında yaña iq’tisad programmasına kürä kiläse 3 yılda 3 million 200 meñ keşene êş belän täêmin itü häm 2022 nçe yılda êşsezlekne 9,8%qa kimetüne maqsat itep quyuların belderde.
Ul:”Kiläçäktä çığanaqlarnı näticäle qullanu häm bilgelängän tarmaqlarda êkonomiyäläwne arttıruğa yärdäm itäçäk konstruktiv üzgäreşlär ğamälgä aşırılaçaq”,-dide.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyädän 83 ilgä çäçäk êksportı
Törkiyädän 83 ilgä 125 million dollar külämendä çäçäk êksportı yasaldı
İstanbul hawa mäydanı – “Awrupanıñ iñ yaxşı aêroportı”
İstanbul hawa mäydanı Xalıqara aêroportlar şurası (ACI) tarafınnan oyıştırılğan "17th ACI Europe Awards" qısalarında "Awrupanıñ iñ yaxşı aêroportı” häm “İreşerlek hawa mäydanı" büläklärenä layıq buldı
Śitrus cimeşläre êksportı arttı
Ul bıyılnıň 9 ayında uzğan yılnıň şul uq çorı belän çağıştırğanda 14%qa artıp 427 million 29 meň dollarğa citte


text:
Qırımdaki Rusiye tahqiqatı Novıy mir köyü sakini İsmail Ramazanovğa qarşı cinaiy işni qapattı. Bunı advokat Aleksey Ladin noyabrniñ 7-nde Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, laf patronlarnıñ qanunsız saqlanması aqqında (Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı) kete.
«İsmailge qarşı açılğan 24 patronnı saqlav boyunca cinaiy iş cinayet qayd etilmegeni içün qapatıldı. Tahqiqat, bu patronlarnıñ İsmailge ait olğanını isbatlamadı. İmaye böyle neticege razı», – dedi advokat.
Onıñ aytqanına köre, Ramazanovnıñ evinde keçirilgen tintüv vaqtında tapılğan kibi qayd etilgen patronlar Ukraina zavodında işlep çıqarılğan edi.
«Bu patronlar öz vaqtında, 2014 senesinden evel, Qırımdaki Ukraina telükesizlik hızmetine ketirilgen edi, soñra ise FSBge «miras olaraq» keçti. Böylece, olar Ramazanovğa qoyulğan edi», – dedi Ladin.
Advokatnıñ qayd etkenine köre, mabüsniñ ekstremizm teşviqatı aqqında (Rusiye Ceza kodeksiniñ 282-nci maddesi) cinaiy işi açıq qala.
«Bu cinaiy işni qapatmağa rica etken edim, amma tahqiqat razı olmadı», – dep qoştı o.
İsmail Ramazanov 2018 senesi yanvarniñ 23-nde tutulğan edi, Novıy mir köyündeki evinde tintüv keçirilgen edi. Rusiye Tahqiqat komiteti, onı Zello internet-radiosı vastasınen ekstremizm teşviqatında qabaatladı.
İyülniñ 14-nde İsmail Ramazanov SİZOdan çıqtı, çünki bu cinaiy iş boyunca şeklengenler yarım yıldan ziyade nezaret altında qalmay.
Avgustnıñ 2-nde belli oldı ki, Ramazanovğa qarşı cinaiy iş qoşma tahqiqatqa qaytarıldı.


text:
Donbass sakinleri Rusiye ordusınıñ Ukrainanıñ diger vilâyetlerine arbiy ucum eteceginden qorqalar. Bunı Bütünukrain «Umma» Ukraina musulmanları Diniy idaresiniñ müftisi Said İsmagilov Azatlıq Radiosınıñ mühbiri ile subetinde bildirdi.
«(Ukrainağa – muarrir) er kün Rusiye arbiy tehnikası – tank, top, «Grad», radiolokatsion stantsiyalar – kirmekte. Şimdi o qadar asker ve silâ bar ki, yerli sakinler bile ileri ucum olmasa, bu qadar tehnikağa ne acet bar, dep tüşüneler. Er kes Ukrainanıñ diger vilâyetlerine qarşı ucum olacağını bekleyler», – dedi İsmagilov.
Müftiniñ özü sentâbr ayında Donetskten Kiyevge köçip ketti.
O, emin ki, separatistler zapt etken yerlerde Rusiye ordusı buluna.
Ğarp ve Ukraina Rusiyeni Donbass separatistlerine silâ berüvde qabaatlaylar. Ukraina tışqı işler nazirliginiñ vekili Yevgeniy Perebiynisniñ bildirgenine köre, noyabr 17-23 künleri Ukrainağa eki arbiy kolonna kirdi – birisi Metallist-Sçastye yolu tarafından (6 dane), ekincisi – Stanitsa Luganskaya meken yeri yönelişinde (16 dane).
Moskva Ukraina şarqında cenkleşken separatistlerge alâqası olmağanını bildirmege devam ete. Birleşken milletler teşkilâtınıñ malümatına köre, Ukrainada barışıq ilân etilgen soñ 957 insan elâk oldı. Rusiye tışqı işler nazirligi ise olarnı «aslı olmaycaq» dep adlap, «şübeli qaynaqlar» olğanını ayttı.


text:
Qırımda Qarasuvbazar rayonı Sartana (Alekseyevka) köyüniñ sakini Müdessir İsayevniñ ğayıp olğanını haber eteler. Bir qaç kün evelsi ormanğa ketip qaytmağan erkek aqqında malümat içtimaiy ağlarda tarqatıla.
Qırımlılarnıñ mart 17-de aqşam Facebookta bildirgenine köre, ğayıp olğan qırımlı – 1951 senesi doğma, közleri zayıf köre.
«Er kişi Müdessir İsayev ğayıp oldı, 1951 senesi doğma, Qarasuvbazar rayonı Sartana köyüniñ sakini. Adam zayıf köre. 5 kün evelsi köpeginen ormanğa ketti... Köpegi evge saipsiz qayttı. Köydeşleri ve Fevqulâde vaziyetler nazirligi erkekni qıdırdı, amma bir neticesi yoq», – dep aytıla ilânda.
Qırımnıñ Rusiye idaresi saytında ğayıp olğan erkek aqqında malümat yoq.
Mart 4-de aqşam Facebookta üç yaşında oğlançıq ğayıp olğanını bildirdiler. Bala Qarasuvbazar rayonınıñ Köktaş köyü civarındaki ormanda coyuldı.
Qasaba sakinleri ve lâqayt qalmağanlar balanı qıdırmağa keldi. Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ Qırım idaresi bildire ki, vaqia yerine qıdıruv-qurtarıcı hızmetleriniñ küçleri ve vastaları yollanıldı – 212 insandan ibaret taqım şekillendirildi.
Bir qaç saatten soñ oğlançıq Köktaş köyünden 3 km uzaqlığında dağ yolunıñ çetinde tapıldı.


text:
Aqmescit civarında moped ve yengil maşna qazağa oğradı, eki adam elâk oldı.
Bunı Rusiye İİN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Müessisege köre, yol qazası "Ermeni Bazar-Aqmescit-Aluşta-Yalta" yolunda oldı.
""Honda Dio" mopedini aydağan 2002 senesi doğğan adam, 1990 senesi doğğan adam aydağan "Mazda 3" maşnasına yol bermedi ve onen çatıştı. Bu uruştan yengil maşna qarşı yolaqqa çıqtı ve "Mercedes Benz" maşnasınen uruştı", - denile beyanatta.
Qaza neticesinde "Honda Dio" mopediniñ aydavcısı ve "Mazda 3" maşnasınıñ aydavcısı elâk oldı.
Bundan evel Aqyarda Fiolent şossesi ve Vakulençuk soqağınıñ çaprazında Gagarin parkında mayıs 10-unda aqşam eki maşna uruştı.
Aprel 29-ında Keriçte Kolhoznaya soqağında 25 metrlik uçurımda yengil maşna yıqıldı, yaralanğan bar edi.
Aprelniñ 22-sinde Aqyarda yol qazası oldı, onıñ neticesinde bir aydavcını hastahanege qoydılar.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis azası, qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ idarecisi Eskender Bariyev dey ki, qırımtatarlar Qara deñiz regionında vaziyetniñ tertipleşüvinde büyük rol oynay.
Bu aqta o Qırım.Aqiqatqa İstanbulda noyabr başında keçirilgen forum neticeleri aqqında aytqanda bildirdi.
«Qırımtatarlarnıñ vazifesi – öz tecribe, öz faciasına tayanıp, region stabilleşüvine isse qoşmaq. Halqımız içün ğayet müimdir», – dey o.
Aytqanı kibi, işbu ketişat teşebbüsçileri Ukrainanı temsil etken qırımtatarlardır.
«Qırımtatarlarnıñ vazifesi – Ekinci cian cenkinden soñ qurulğan halqara uquqiy tertibatnıñ işlep kelmesine isse qoşmaq. Region devletlerinde yaşağan qırımtatarlarnı celp etmege tırışacaqmız», – dep qoştı Bariyev.
İstanbulda (Türkiye) «Qırım Qara deñiz regionınıñ havfsızlığı çerçivesinde: mesele ve istiqbal» halqara forumı keçe, mında Qırımnıñ Ukrainağa qaytaruv srategiyasını taqdim ettiler.
Forum işinde Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan, Moldova, Romaniya, Rusiye, Türkiye, Ukraina, Almaniya, Poloniya ekspertleri iştirak etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Lenur Halilov, Eldar Kantimirov ve Ruslan Nagayev SİZO-1-den Rusiyeniñ Rostov-na-Donudaki SİZO-5-ke avuştırıldı, şunıñ içün fevralniñ 1-ne belgilengen mahkeme oturışuvı Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesinde olmadı. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi advokat Emil Kurbedinovnıñ aytqanlarına esaslanıp bildire.
«Bugün mahkeme olmadı. Reis qadınıñ aytqanına köre, tahqiqat izolâtorına ariza berildi. Amma müvekkillerimizniñ başqa SİZOğa avuştırılğanı aqqında belli oldı. Hususan, Halilov, Nagayev ve Kantimirov SİZO-5-ne avuştırıldı, (Ruslan – QA) Mesutov ise SİZO-1-de qaldı. Mahkeme yañı muracaat berip yetiştiremedi, şunıñ içün mahkeme oturışuvı fevralniñ 9-ı, 10-u ve 11-ne belgilendi», – dedi imayeci.
Nevbetteki mahkeme oturışuvlarında qabaatlav tarafı delillerini bermege devam etecek, Rusiye FSBsi tarafından gizli yapılğan ses qaydları diñletilecek, dep qoştı advokat.
Rusiye penitentsiar hızmeti mezkür dava mabüsleriniñ başqa yerge avuştırılğanı aqqında resmiy malümat bermey.
Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mahkeme esnasında qadınıñ hastalığı sebebinden uzun teneffüs ilân etildi. Dava 2020 senesi dekabrniñ 22-nde yañıdan baqılıp başladı.
2019 senesi iyünniñ 10-nda Aluşta, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarında keçirilgen tintüvlerden soñ 8 kişi tutuldı: Ruslan Nagayev, Eldar Kantimirov, Ruslan Mesutov, Lenur Halilov, Riza Ömerov, Enver Ömerov, Ayder Cepparov ve Eskender Suleymanov.
Rusiye FSBsi, tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtını quruv ya da anda iştirak etüv) açılğan cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Ukraina uquq qoruyıcı organları Rusiye quvetçileriniñ Qırımda keçirgen tintüvleri sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina Tış işler nazirligi, Qırımdaki apiske aluvlarğa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı siyasiy, iqtisadiy ve sanktsiyalar basqısını quvetleştirmege çağırdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina Reintegratsiya naziriniñ birinci muavini Vâçeslav Zemlinskiy, nazirlik “ATR devlet tarafından destek almaq kerek olğanına inanğanını” bildire, amma Donbas ve Qırımğa yayınlağan diger telekanallar da paranen temin etilmek içün muracaat etkenler ve onıñ fikrince olarnıñ episi aynı şartlarda olmalılar.
Zemlinkiy Yuqarı Radanı bücetni ğayrıdan baqıp çıqmağa ve vaqtınca işğal etilgen topraqlar içün ziyade para ayırmağa çağırdı.
Bunı nazirniñ birinci muavini Yuqarı Radada Ükümetke sualler saatı vaqıtnda ayttı.
“ATR şirketine kelgende – bu "Atlant SV" hususiy cemiyettir. Bugünde-bugün “2021 Ukraina devlet büceti aqqında” qanun hususiy strukturalarnıñ doğrudan paranen temin etilmesini közde tutmay. Elbette ATR devlet tarafında para almalı. Amma bu paranıñ taqsimlevi ameldeki qanunlarğa köre olmalı. Bundan ğayrı, işğal etilgen topraqlarğa yayınlağan daa bir sıra diger telekanallar muracaat etti”, – Zemlinskiyniñ aytqanlarından “Ukrinform” alıntı ketire.
Reintegratsiya nazirligi, Ukraina Qırım ve Donbasqa yayın yapqan kanallarğa qol tutmaq içün tahminen 50 mln ğrıvnâ sarf etecek, dep haber etti. Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri nazir muavini İğor Yaremenko nazirlik resurslarnı bir qaç lotqa ayırmağa teklif ete, dedi.
«Biz ananeviy seyircisi qırımtatar halqınıñ vekilleri olğan ATR telekanalına qol tutmaq ne qadar müim olğanını añlaymız. İşğal etilgen Qırımdan ve Lugansk ve Donetsk vilâyetleriniñ ayrı rayonlarından ketmege mecbur olğan diger kanallar da yardımğa muhtac», – dedi İğor Yaremenko.
Onıñ aytqanına köre, maddiy yardım almaq içün 14 kanal muracaat etti.
ATR qırımtatar telekanalınıñ baş müdiri ve saibi Lenur İslâmov Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya nazirligini devlet bücetinden para aluv esnasını sozğanında qabaatladı.
ATR Ukrainadan sürgün etilgen qırımtatarlar ve diger millet insanlarını yerleştirüv bücet programmasına köre 2016 senesinden berli devlet bücetinden maddiy yardım ala.
2015 senesi aprelniñ 1-nde ATR Rusiye litsenziyasını alamayıp, işğal etilgen Qırımda yayınlarını toqtattı. Yayınlar 2015 senesi iyünniñ 17-nde yañıdan başladı – telekanal Kyivge köçti.


text:
Avropa Şurasınıñ yerli ve regional akimiyeti tarafından oktâbr Kongressi çerçivesinde «Ukraina ve qomşu devletlerde separatizm kerginligi» mevzusında munaqaşalar ötkerildi. Tedbirde iştirakçilerniñ ekseriyeti Ukrainağa qol tuttı, Rusiyeni ise takbih ettiler. Bunı Ukraina tış işler nazirliginiñ matbuat-hızmeti bildirdi.
Neticede Kongressniñ Devlaratsiyası qabul etildi, anda Rusiye Federatsiyasınıñ Ukraina vaqialarına arbiy kirişüvi qayd etildi.
«Kongress Rusiyeniñ Ukraina şarqına er türlü kirişüvini takbih ete, em de Rusiyeniñ qomşusına qarşı basqısına menfiy qıymet kese. Rusiye halqara qanunlarını bozğanı içün, kontinentniñ telükesizligi ciddiy havf astında buluna. Çetel arbiyler desteklegen silâlanğan separatizm kongress qol tutqan er şeyge zıt kele», – dep aytıla vesiqada.
«Qırım (Ukraina), Cenübiy Osetiya ve Abhaziya (Gürcistan) ve Pridnestrovye (Moldova) ve Ukraina şarqında yüz bergen vaqialar biz qurğan Avropağa qarşı kele», – dep qayd ettiler Kongress iştirakçileri.
Avropa Şurasınıñ organları aytqanları kibi, olar Ukraina bütünligine qol tutıp, rusiyeli istilâsını takbih eteler.


text:
Aprel 13-de saba Bağçasarayda yaqalanğan Qırım musulmanlarına nisbeten memuriy protokollar tizildi, olarnı mahkemege alıp keteler. Bunı qırımlı advokat Cemil Temişev Riza Mujdabayevniñ evinde keçirilgen tintüvden soñ bildirdi.
«Er yerni baqıp çıqtılar, eki telefon, sistema bloku, eki flaş kartı, bir kitapnı aldılar. Memuriy cinayet aqqında prokotol tizildi, mahkemege alıp keteler. Er kes mahkemege kele bile, biz anda yol alacaqmız», – dep ayttı advokat.
«Kremlniñ Qırım siyasiy mabüsleri» saifesinde haber etildi ki, tutulğan insanlarğa qoltutacaqlar Bağçasaray mahkemei ögünde toplaşa.
Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv ve tutuvlarnı şimdilik izaatlamadı.
Aprel 13-de saba Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları Riza Mujdabayev (6-ncı mikrorayon) ve Seydamet Mustafayevniñ (7-nci mikrorayon) evinde tintüv keçirdiler.
Aprel 6-da OMON hadimleri Aqmescitniñ merkeziy bazarını sarıp alğan edi. Rusiye uquq qoruyıcıları «slavân körünişi olmağan» 80-ge yaqın insannı tuttı. Qırımdaki Rusiye politsiyasınıñ idaresi Aqmescit çarşısındaki tutuvlarnı «planlaştırılğan iş tedbirleri» dep adlandırdı.
Qırım işğalinden soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar faalleri, Meclis azaları ve Hizb ut-Tahrir ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde tintüvler sıq-sıq keçirilmege başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunıñnen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy imkânlar ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarınen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.


text:
İnsan aqları boyunca Qırım alan eyyetiniñ başı Andrey Yurov dey ki, Qırımda yaşayış oñaytlığı içün yerli akimiyet ve Rusiye Federatsiyasınıñ yolbaşçılığı mesuliyetli. Bu aqta o salı künü, noyabr 24-de, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqşam efirinde bildirdi.
«İnsanlarnıñ şimdi özlerini Qırımda yahşı duyması içün, bütün halqara qaideler, şu cümleden insaniy aq boyunca, Rusiye Federatsiyasınıñ akimiyeti ve yerli akimiyet mesuliyetli, çünki olar bütün alemge bu topraq içün mesuliyetli olğanını ilân ettiler», – dedi Yurov.
Uquq qoruyıcı degeni kibi, «formal, halqara, insaniy aq ve insan aqları noqtaiy nazarından» ayta.
«Şunı aytam ki, yani bu topraq aktual – şimdi diger momentlerni aytmaymız, aktual ise Rusiye Federatsiyası tarafından nezaret etile. Yani, anda olğan bütün adiseler, em yahşı, em yaman adiseler içün Rusiye Federatsiyası cevap bermeli. Ve, ilk evelâ, elbette ki, regional ve yerli akimiyet», – qayd etti Yurov.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini tamirlemege başlağanlar.


text:
Qırımtatar halqınıñ yetekçisi, Ukraina halq vekili Mustafa Cemilev emin, Avropa Birligi Qırım meselesinde Rusiyege yol bermez.
Bunı o, mühbirler taqiqatı Merkezine telemarafon devamında bildirdi.
«Men Avropa Şurasınıñ baş kâtibi Torbyorn Yagland ile körüştim. Biz bir saat devamında işğal etilgen Qırımdaki vaziyetni muzakere ettik», – qayd etti Mustafa Cemilev.
Onıñ bildirgenine köre, Avropa parlamentiniñ deputatları olğan imkânlarını qullanıp, yarımadanıñ statusını qaytarmağa tırışacaqlar.
«Olar, bugünki künümizde bir de bir devletniñ digerini zapt etmesini bir sesnen takbih eteler, - dedi Mustafa ağa. – Kremlde er şey unutılacağına işanıp, Avropa da buña yol berecegini belleseler, yañlışalar», – qayd etti o.
Halq vekiliniñ fikirince, yarımada Ukrainağa qaytarılmağanca, Qırım sakinleriniñ eñ adiy ihtiyacları yerine ketirilmeycek.
«Ufaq-tüfek meseleler halqara teşkilâtlar ve insan aqları boyunca Avropa mahkemesinde çezilip, uzaqqa sürecek, onıñ içün yekâne çezüv yolu – Qırımnı Ukrainağa qaytarmalılar», – dep ayttı Mustafa Cemilev.
Em de bunıñ içün Rusiye öz istegini kösterip, hata yapqanını aytıp, Ukrainağa ketirgen zarar içün tazminat ödemeli.
«Diger yol ise, bu elbette Rusiyeni istilâcı siyasetten vazgeçmege mecbur etecek, oña qarşı qullanılğan yasaq tedbirler olması mümkün. Kreml yolbaşçıları hatırlamalılar, sovetler birligi Afğanistanğa ordularnı yollağan soñ qullanılğan yasaq tedbirleri bu devletni yoq etti. Biz Rusiye Federatsiyasınıñ dağılmasını istemez edik, biz bu devletniñ demokratik olması ve Ukraina ile eyi qomşulıq munasebetlerni devam ettirmesini arz etemiz», – dep qayd etti Cemilev.
Bundan da ğayrı, qırımtatarlarnıñ yetekçisi, Ukraina şarqındaki areketlerniñ toqtatılması Avropa ile Rusiyeniñ razılaşmasına ketirmez, dep belley.
«Bu mesele meni pek raatsızlay edi. Obama ile laqırdı etkende ve Avropalı qurumlarda muzakereler alıp barğanda, maña Qırım meselesi iç bir vaqıt unutılmaycağını ayttılar. Ve bu mesele Abhaziya ya da Dağlı Qarabah ile iç te teñeştirilmez, çünki Qırım başqasınıñ toprağı olıp ta, arsız şekilde işğal etildi. Onıñ içün bu noqtada razılaşma olmaz», – dedi Mustafa Cemilev.
İleride, Mustafa Cemilev Qırım boyunca muzakereler devam ettirilecegini tüşüne.
«Qırım meselesi kün tertibinde daimiy sürette turacaq, amma, Kreml yolbaşçılarnıñ istegi ve aqılları yetecekmi ya yoq, vatandaşlarnıñ menfaatlarını qoruycaqlarmı ya yoq belli degil. Şovinistik isteklerini degil de, Rusiyeniñ menfaatlarını köz ögüne alsalar, işğal etilgen topraqlarnı azat eterler. İşte, bataqlıq olacaqtır», – dedi Cemilev.
Onıñ sözlerine binaen, aksi alda, Qırımnıñ kelecegi yoqtır, çünki tış dünya ile olğan bütün bağlar üzülecek.


text:
Keriçte yaqalanğan Asan Çaruhovnıñ tuvğanları onıñ ile bağ qurıp olamayıp, ömrü içün qasevet çekeler.
Bunı Qırım.Aqiqatqa yaqalanğannıñ babası Seitvaap Çaruhov bildirdi.
«Keriçte, hastahanede, travmatolog-hirurg olıp çalışa. Yaqalanğanı aqqında maña hastahane hadimleri bildirdiler. Şimdi Aqmescitte bulunğanını bilem, bu qadar. Onıñ ile bağ yoq, laf etip olamayım. Şimdi Aqyardam, Aqmescitke barıp qıdıracam onı», – dey Asannıñ babası.
Babası 2014 senesi mart 3-de Qırım Nazirler Şurası binası yanına narazılığı ile çıqqan, soñra ise cansız alda taplığan Reşat Ametovnıñ taqdiri tekrarlanmasın dep qorqa. Ametovnıñ öldürüvi alâ daa taqiq etilmegen.
Asan Çaruhovnıñ yaqalanuvı aqqında mart 6-da, saba, belli oldı. Qırımtatar Milliy Meclis reisi Nariman Celâl aytqanı kibi, Asannı «fevral 26» işi boyunca sorğuğa çekecekler.
Evel Rusiye Taqiqat komiteti Meclis reis muavini Ahtem Çiygoznı yanvar 29 künü «kütleviy nizamsızlıqnı teşkil etüvde» şeklep, oña 2015 senesi fevral 19-na qadar, soñra mayıs 19-na qadar apis müddetini belgiledi.
Qırım Taqiqat komitetiniñ malümatına köre, fevral 26 künü vaqiaları çerçivesinde şaat olaraq 150 insan sorğudan keçti, zarar körgen 40 insan belgilendi ve 2 şahıs mesülietke çekildi.
2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Qırımtatar Milliy Meclis ve «Rusiye birligi» tarafdarları ile kütleviy miting keçti.
Yarın Qırımdaki memuriy binalar «yeşil adamçıqlar» tarafından zapt etildi, neticede Rusiye arbiyleri yarımadanı işğal ete ve mart 16 künü «referendum» ötkerile.
Neticede, Rusiye yarımadanı öz terkibine qoşa. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ işbu rey berüvni tanımay ve Qırım Rusiye tarafından işğal etilgenini qayd eteler.


text:
Poloniya Tış işleri nazirligi Keriç boğazı üstünden köpürniñ qurulmasını halqara uquqnıñ qaba bir bozuluvı saya. Bu hususta Varşavanıñ tış işleri muessisesi tarafından yapılğan beyanatta aytıla.
Beyanatta: «Rusiye tarafından, Ukrainadan izin almadan ve BMT Baş Assambleyasınıñ qararlarına rağmen köpürniñ qurulması – halqara uquq printsipleriniñ nevbetteki qaba bozuluvıdır», – denile.
Poloniya TİNinde, Rusiyeniñ areketleri, «Rusiye memuriyetiniñ, Ukraina ile çatışmanıñ barışıqlı yolnen çezilmesine ıntılğanları aqqında defalarca aytqanlarına zıt keleler», dep sayalar.
Varşavanıñ TİNinde: «Biz Rusiye tarafını Ukrainanıñ topraq bütünligi ve mustaqilliginiñ bozulmasını devam etmekten vazgeçmege davet etemiz», – dep ilâve ettiler ve, BMT Baş Assambleyasınıñ qararlarına binaen, dünya toplulığı Qırımdaki «mustaqillik referendumı»nı qanunsız tanıdı ve böylelikle Ukrainanıñ suvereniteti, mustaqilligi ve topraq bütünligine qol tutqanını ifade etti, dep hatırlattılar.
Keriç boğazı üstünden qurulğan köpürniñ avtoyol qısmı yengil avtomobillerniñ yürüşi içün mayıs 16-da açıldı.
Rusiye ukümeti qurulmaqta olğan Keriç köpründe naqliyat havfsızlığınıñ temin etilmesi ile bağlı işlerniñ yapılması boyunca devlet kontraktınıñ muddetini 2019 senesi dekabr 1-ge qadar uzattı.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurulması, Kremlniñ halqara uquqqa itibar etmegeniniñ nevbetteki şaatlığıdır, dedi.
Avropa Birligi ve AQŞ Rusiye territoriyası ile ilhaq etilgen Qırım arasında Keriç köprüniñ qısmen açılmasını sert bir şekilde tenqit etti.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Keriç boğazından keçit qurmaq niyeti aqqında Qırımnıñ işğalinden aman soñra, 2014 senesiniñ martında ilân etti. Köpür 2018 senesine qadar qurulacaq ve 2019 senesiniñ yazında işletüv içün açılacaq, dep vade etildi. Ukraina tarafı Rusiye ile köpürniñ qurulması aqqında añlaşmadan 2014 senesinde – Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ çıqtı.


text:
Onıñ uzunlığı üç kilometr, keñligi 3-ten 187 metrge bara. Avuzıñ Üzen özeni, dereni 320 metrge qadar yuvdı. Baarde suvlar arta ve özende suv seviyesi bayağı köterile. Qalğan mevsimlerde ise turistler tamam özenniñ tübünden yüre.
Eñ populâr marşrut uçansuv ve gölnen bite, onıñ eski adı Qara göl edi, şimdi oña "Gençlik vannası" deyler. Gölge qadar yol qolay ve bir yarım saatqa qadar süre. Mında balalı turistler sıq-sıq rastkele. Dereden yaylağa da köterilmek mümkün.
Qırım.Aqiqat mühbiri Büyük dereni kezip, süretlerini çekti.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donudaki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca birinci qabaat şaatınıñ sorğusını yekünledi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Qararı cinaiy dava açılması içün sebep olğan FSB operativ hadimi Nikolay Artıkbayevniñ sorğusı 12 oturışuv boyunca devam etti.
«Bugün Artıkbayevniñ sorğusı yekünlendi, mahkeme bir çoq sualni çıqarsa da, bu şaatnıñ sorğusını bitirip oldıq, qalğan suallerni berdik. Bu basamaqta prokuror mahkeme oturışuvınıñ nizamını deñiştirmege rica etip, bugün müvekkilerimizniñ hasiyetnamelerini oqup başladı. Prokuror Rusiye pasportları aqqında soradı, müvekkillerimiz turmuş meselelerini al etmek içün, hastahanege barmağa ve ilâhre imkân olsun dep, pasportlarnı almağa mecbur ediler, dep cevap bergenler», – dep tarif etti advokat Ayder Azamatov.
Advokatnıñ aytqanına köre, mahkeme daa 30-ğa yaqın şaatnı sorğuğa çekmeli.
«Mahkeme şaatlarnıñ kelmesini temin etip olsa, yarın qalğan şaatlarnıñ sorğusına başlamağa imkânımız olur, olarnıñ sayısı 30 kişige yaqın, ve daa üç şaatnıñ taqma adı bar, olar gizli şaat ola», – dep qoştı Azamatov.
Noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqmağa başladı.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Keçken afta Aqyarda qızamıq adisesi qayd etildi. Bu aqta Aqyar boyunca İstimalcılarnıñ aq-uquqlarını qorçalav ve insan amanlığı saasında Rusiye federal nezaret hızmetiniñ (Rospotrebnadzor) mutehassıs-eksperti Svetlana Solânikovanıñ sözlerinden yerli haberciler bildire.
“Keçken afta ana ve balada eki qızamıq adisesi qayd etildi, ekisiniñ de qızamıq aşısı yoq edi”, - “İKS” telekanalınıñ efirinde dedi o.
Aqyar Sağlıq saqlav departamentiniñ müdir muavini Mihail Malişevskiyniñ sözlerinden “Primeçaniye” Aqyar matbuatı, hastalanğan bala oquğan №26 mektepte, onen qonuşqan balalarn aşılaylar.
“Bu sınıfta karantin ilân etildi, hastanen qonuşqan bütün balalarğa profilaktik aşılav yapılacaq. Cedveller tizilgen, iş yapıla”, - dedi o.
Aqyar sağlıq saqlav departamentiniñ boş epidemiologı Sergey Grıga, şeerde qızamıq epidemiyası olmağanını bildirdi.
2018 senesi Bütün dünya sağlıq saqlav teşkilâtı Avropada qızamıq adisesiniñ rekordlı çıqaruv sayısı belgiledi. İlk altı ay devamında 41 biñ adamdan çoq qızamıq çıqardı, bu - keçken 10 yılnıñ eryıllıq köstergiçlerinden çoq. Qızamıq adamdan-adamğa qolaylıqnen keçe, öksürik, yaqın toqunuvlarnen keçe. Virus eki saat devamında faal qalıp, avada ya da ten üstünde yaşay. Hasta başta sade suvuqlanuv alâmetlerini duya: tımav, sıcaqlıq, öksürik, tahminen bir aftadan eşken peyda ola (evelâ başta, soñ - bedenniñ yuqarı ve tüpteki qısımlarında). Qızamıq sebep olğan ağırlaşuvlarnıñ arasında - siñir sistemasınıñ zararlanuvı (entsefalit), pnevmoniya, otit, körüv qabiliyetiniñ ğayıp oluvı bar.


text:
Koronavirusqa şaldıqqan AQŞ prezidenti Donal'd Tramp Uolter Rid Wlttıq äskeri medicinalıq ortalığınan Aq üyge oraldı. Reuters agenttiginiñ habarlauınşa, prezident rezidenciyasına oralğannan keyin...
Qıtay sotı “Qazaqstandı Täuelsizdik merekesimen qwttıqtadı, Qıtay wltına qarsı şıqtı” degen ayıp tağıp, üş etnikalıq qazaqtı ömir boyına bas bostandığınan ayırğan. Bwl...
Mazmwnı Alğı sÖz. Otbası jÄne balalıq şağım… Monğoliyada sauda istegen künderim… Alğaşqı Äskeri qızmetim… Qozğalıs qarsañındağı qiın künder.. Altayda bizge deyin bolğan...
Qıtay biligi 17 qırküyek küni Şıñjañdağı “käsipke baulu ortalıqtarı” turalı qwjat jariyaladı. Onda 2014-2019 jıldarı “ortalıqtan” jıl sayın 1,3 million Şıñjañ twrğını...
Qıtaylıq hakerler koronavirustıq vakcinanı jasaumen aynalısatın ispan ortalıqtarınıñ ekpege qatıstı qwpiya derekterin qoldı etken. Qıtay tarapınan jasalğan kiberşabuıl jaylı ispandıq El Pais...
Serikjan BİLÄŞ:«QITAYŞIL QAZAQTAR»wlt müddesin manswq etip jür • Tirkelmegen «Nağız Atajwrt» wyımınıñ müşeleri karantin kezinde sotqa tartılıp, isti boldı. Qıtaydağı qasiretten qaşıp...
AQŞ prezidenti Donal'd Tramp qıtaylıq TikTok jäne WeChat qosımşalarına qarsı jarlıqqa qol qoydı. Bwl turalı Aq üy habarladı. Qwjat 45 künnen keyin...
Livan biligi Beyrutta bolğan jarılıs ammoniy nitratınıñ ülken partiyası portta wzaq uaqıt qauipsizdik şaralarınsız saqtaluı saldarınan boldı dep jariyaladı. Livan astanası Beyrutta...
ıtayda Pamir qıtay tarihınıñ bir böligi bolğanı turalı aytıla bastadı. Qıtay annekciyalağısı keletin är aumaqqa qatıstı osılay deydi. Beyjiñ osı jolı Täjikstan...
AQŞ Pekinnen Qıtaydıñ H'yustondağı (Tehas ştatı) konsuldığın jabudı talap etti. AQŞ memlekettik departamentiniñ ökili Morgan Ortagus “amerikalıq ziyatkerlik menşik pen jeke aqparattı...
Wyğır-Qazaq Tribunalı
Şinjañdağı bayırğı Qala-qoğandar
Kazakistan: İnsan Hakları Aktivisti Baibolat Kunbolat Tutuklandı
Wlt müddesi jolında, men Serik Ajıbaywlı är qaşanda küresuge dayınmın.
Qıtay konsuldıq aldındağı narazılıq: 50 künde ne özgerdi?
ŞIĞIS TÜRKİSTAN TARIHI
SERİKJAN jäne WYĞIRLAR
Abaqtıdan şıqqan Maks Boqaev alañğa bardı
“Äke-şeşemniñ ziratındağı tastı qirattı”. Qıtay lagerinde qamauda bolğan qazaq
“KMK Mwnay” jwmısşıları jalaqını eki ese köbeytudi talap etti, basşılıq kelispedi
Qıtay biligi koronavirustıq qauipti azaytu üşin jüz mıñdağan internet-troll'derdi paydalandı
Serikjan Biläş Qazaqstannan ketu sebebin tüsindirdi
Äleumettik jelilerde uday mas polkovniktiñ äñgimesi degen video jariyalandı, tipti elbasında tildegen
Mayk Pompeo: AQŞ ükimeti komp'yuter jelilerine jasalğan auqımdı kiber şabuıldıñ artında Resey twr
Azattıq küni Jirinovskiy täuelsizdigimizge til tigizdi
Qıtaylardıñ Almatı auejayına qonğanı eldiñ aşuın tudırdı(video)
Täuelsizdik küngi Almatıdan fotobayan
QITAY LAGERİNDEGİ QAZAQTAR ARAŞA SWRAYDI
Qazaqstandıq äyelder aqşa üşin qıtaylarğa bala tuıp bergen
“Bwl jağday şeşilse tek soğıs arqılı şeşiledi”: Äzimbay Ğali orıs deputattarına qarsı pikir ayttı
Otbası iz-tüssiz joğalıp ketken qandasımız kömek swraydı
Reseylik deputat: Qazaqstan Reseyge territoriyasın qaytarıp beruge tiis (video)
Şıñjañdağı mwsılmandar üşin. Francuz futbolisti Grizmann qıtaylıq Huawei-men kontraktisin üzdi
Qıtay soğıs kemeleri oq jaudırdı, AQŞ kemeleri daulı sularğa kirdi – Qıtay äskeri telearnası
Bombalauşı drondardıñ üşinşi buını – Bayraktar Akıncı ömirge keldi
Qıtay elşisi: Pandemiya Qazaq-Qıtay qatınasına äser etken joq, tağı 360 mln dollar investiciya jasadıq
Killerler. Izrail' azamatı Tarnapol'skiy qalay oqqa wştı?
Derjavalardıñ quattı teñiz qosındarı Qıtaydıñ şığısına jinaluda
Ministrlik: “Qauipsizdik sertifikatımızdı” eşkim moyındamaydı, sebebi NATO-ğa müşe emespiz
BWW Reseydi Qırımnan ketuge şaqıratın rezolyuciyanı qabıldadı. Qazaqstan qalıs qaldı
Benzin bağası öseyin dep twr
Qıtaydıñ qaru-jaraq öndiruşileri älemdi alañdattı
Marğwlan Seysembay: Ersin Erkin isinde jeñiske jettik!
Qıtay sotı tağı bir Qazaqtan jeñildi
2021 jılı baspana men qwrılıs zattarı qımbattaydı
AQŞ tağı da Qıtayğa qarsı sankciya salğalı otır
Almatıda «Sergek» arqılı 4,5 mlrd teñge ayıppwl salınğan
Euroodaq Keñesi adam qwqıqtarın bwzğanı üşin jahandıq sankciyalar rejimin bekitti. Ol 10 jeltoqsannan bastap küşine enedi.
AQŞ-ta jappay vakcinaciyalau bastaladı
Qazaq şekarasınan tek qazaqtar ğana kire almay jatır
2021 jılı Qazaqstanda vakcinalau bastaladı
Tramp berilgen joq, al prezidentti tañdaytın jiınğa 9-aq kün qaldı
Şımkentte KamAZ 11 avtokölikti soqtı – video
ALTAY ÖLKESİNİÑ ŞINJIYAÑ PROVINCIYASINA ÖZ ERKİNEN TIS QOSILĞANINA 100 JIL (1920-2020J.J)
Djo Bayden Resey men Qıtayğa qatıstı közqarasın ayttı
Biz Qıtaymen soğısu mümkindigin joqqa şığara almaymız
Qırğızstan Qıtaydan tağı qarız öteudi jeñildetudi swradı
Qazaqstan mwnay qorı boyınşa älemde 11-orında twr
Tramp 2024 jılğı prezident saylauına qatısuı mümkin
Qıtay Djo Bayden komandasın “satıp aluğa” tırısuda –AQŞ barlau qızmeti
MIRZAN KENBEJAY: Türki eli boludan nege qorqamız?
Erdoğan Trampqa alğıs bildirdi
Djo Bayden AQŞ-tağı prezident saylauında jeñiske jetti
Oralman da Qazaq! Bölinbeyik!
Bağaşar Mälikwlı men Qayşa Aqan. Qazaqstan Qıtaydan kelgen tağı eki qazaqqa bosqın märtebesin berdi
TRAMP «BORAT» TURALI
Tramp pen Baydenniñ aytısı: Putinnen aqşa alğan kim?
Djo Baydenge tiesili qwpiya hattar jäne Tramp mälimdemesi
Diplomatiyalıq dağdarıs aldındağı añdısu: Beyjiñ Uaşingtonğa eskertu jasadı
Qıtay Tayuanğa qarsı şabuıl dayındığın küşeytude
“Qıtaydan qaşqan” Qaster men Mwragerge bir jılğa bosqın märtebesin berdi
Älem ülken soğısqa dayındalıp jatır
Stalin nege Şığıs Türkistannıñ täuelsizdigin qwrban etti?
Adam qwqıqtarı üşin «qaralı kün»: Qıtay BWW Adam qwqıqtarı jönindegi keñeske müşe boldı
Tramp Aq üyge oraldı
Qıtay sotı Qazaqstandı täuelsizdik künimen qwttıqtağan üş etnikalıq qazaqtı sottadı
Under The Cover Of The Coronavirus, Kazakh Activists Face Renewed Pressure /Bruce Pannier
Kazakistan: Dulat Agadil’in Ölümüyle İlgili Şüpheler Büyüyor
Terör Coğrafyası: Etnik Kazakların Gözaltına Alındığı Kampların Listesi
DALDA TURALI JIR


text:
Yaqında Ukrainada Qırım tarihı boyunca çıqqan kitap «metnlerniñ ğayeviy ceetten yañlış olğanı» sebebinden Rusiye tarihiy cemiyetiniñ temsilcilerinde suallerni doğura. Bunı dekabr 1 künü Rusiye ilimler akademiyasınıñ Rusiye tarihı İnstitutınıñ müdiri Yuriy Petrov bildirdi.
Krıminform haber etkeni kibi, bu kibi bildirüvni Petrov Rusiye Federatsiyasınıñ devlet duması reisi Rusiye tarihiy cemiyetiniñ Qırım bölügi vekilleri ile körüşüvinde seslendirdi. Mında yarımadanıñ tarihı boyunca büyük bir monografiyanıñ neşir etilmesi muzakere etilgen edi.
«Yaqında Qırımnıñ ukrain tarihı çıqtı ve oña bayağı sualimiz bar. Ğayeviy basımnıñ izleri olğan bir tarihtır», – dedi tarihçı.
Rusiye tarihınıñ institutı, müdirniñ sözlerine köre, bam başqa bir işni yapmağa istey.
Olacaq monografiya, onıñ aytqanı kibi, «Qırımnıñ moskva tarihı» olmamalı, şunıñ içün qırım tarihçıları ile yazılacaq.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiye ve Rusiyeniñ Qara deñiz flotunda olğan askerler Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Alupkada FSB hadimleri Naciye Kaydanovanıñ evini tintip, ondan soñ özüni idarege sorğuğa alıp ketti. Bunı iyün 20-de «Qırım birdemligi» birleşüvi bildirdi.
Bildirüvde: «Alupkadaki evi tintilgen soñ Naciye Kaydanovanıñ FSB idaresine alıp ketilgeni aqqında haber alındı. Ömür arqadaşı, telükesizligini temin etmek ve refaqat etmek içün onıñnen beraber ketti. Ondan ğayrı FSB binası yanına Naciyeniñ babası keldi», – denile.
Yaqalanğanlardan alınğan bilgilerge atıfta bulunğan faaliyetçilerniñ malümatına köre, Kaydanova ve onıñ ömür arqadaşı sorğudan soñ serbest bıraqıldılar.
Bildirilgenine köre, tintüv esnasında telükesizlik hadimleri bütün tehnikanı ve şu cümleden Naciye Kaydanovanıñ anasına ait telefonnı müsadere ettiler.
Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından bu hususta açıq menbalarda izaat berilmedi. Qırım.Aqiqat vaqianıñ tafsilâtlarını ögrene.
2016 senesinde Kaydanovanıñ evi endi tintilgen edi. Onıñ neticesinde planşet ve telefonlar müsadere etildi, yaza «Qırım birdemligi».
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye ukümeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler keçire.


text:
Bunı komitetniñ matbuat hızmeti bildire.
Mında qayd eteler ki, cinaiy işler «cenk alıp baruvında yasaq etilgen vastalarnıñ qullanuvı» maddesi boyunca açıldı.
Rusiye taqiqatınıñ fikrince «Jeneva konventsiyasınıñ «Cenk vaqtında vatandaşlarnıñ qoruvı aqqında» maddelerini bozıp, ukrain arbiyleri, şu cümleden Milliy gvardiya ve «Pravıy sector»nıñ silâlı azaları 2014 senesi iyün 6 künü Slavânsk yanında silâlı ziddiyette iştirak etmegen Rusiye vatandaşları olğan jurnalistlerni Andrey Suşenkovnı ve Anton Malışevni esir olaraq tutqanlar».
«Bundan soñ olarnı Silâlı quvetleriniñ arbiy qısımlarından birisine ketirip, iyün 9-na qadar qanunsız sürette tuta ediler», – denile beyanatta.
Raatlıq künleri Ukraina Milliy gvardiyası anttiterroristik ameliyatı keçirilgen vaqıtta Rusiye «Zvezda» telekanalı jurnalistleriniñ yaqalanuvı aqqında ilân etken edi.


text:
Cumaertesi künü, martnıñ 21-nde, şeer avtobusları ve trolleybusları aydavcılarınıñ bir qısmı tibbiy maskada çalıştı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Amma bazıları maskanı taqıp, betini tek qısmen qapattı.
Bazı aydavcılar ise tibbiy maskanı iç taqmadı.
Qayd etmeli ki, Aqmescitte insanlarnıñ ekseriyeti tibbiy maskasız yüre.
Hatırlatamız, Qırımda ve Aqyarda 417 insan koronavirus şübhesinen tibbiy nezaret altında qala.
Qırımda ilk koronavirus hastası bar dep tasdıqladılar.
Martnıñ 19-nda Qırımdaki Rospotrebnadzor idaresi, yarımadanıñ tibbiy müessiselerinde «telükeli memleketlerden keskin virus yuqunçı alâmetlerinen» 18 insan buluna, dep bildirgen edi.
Qırımda koronavirus şübhesi ile evde nezaret altında bulunğan insanlarnıñ sayısı arttı. Qırımnıñ Rusiye sağlıq naziri İgor Çemodanovnıñ malümatına köre, ekimler 286 insannıñ alını kontrol ete, 22 insan hastahanelerde buluna.
Aqyarda martnıñ 21-nde 11 hasta infektsion hastahanede tibbiy nezaret altında buluna, 123 insan evde nezaret altında qala.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Ukraina Tış İşler Nazirligi, işğal altındaki Qırımdaki arbiy deñiz paradınen bağlı Rusiyeniñ Ukrainadaki elçiligine itiraz notasını yolladı. Bu parad, TİN-nde qayd etkenleri kibi, "Rusiye tarafından halqara uquq normalarınıñ, o cümleden BMT-niñ Baş Assambleyasınıñ bir çoq qararlarınıñ ve Ukraina qanunlarınıñ daa bir bozmasıdır".
Böyle notalarğa endi alışmaq da mümkün, Ukraina TİN Moskovanıñ işğal etilgen topraqlarda qanun bozmalarına er vaqıt bir cevap bere. Bu notadan evel bile, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Qırımnıñ nevbetteki ziyaretinen bağlı başqası bar edi.
Bu sadece halqara uquq normalarına ürmetsizlik degil
Amma şimdi, bu sadece işğal olmağanını körmemek qıyındır. Bu, eminim ki, ayrı tsinizm ile yapılğan işğal. Bu sadece halqara uquq normalarına ürmetsizlik degil. Bu, bellesem, işğal etilgen topraqlarnıñ sakinlerine de ürmetsizliktir, olarnıñ işlerini, telükesizligini, sağ qalmalarını köz ögüne almamaq inatlığıdır.
2014-ünci seneden berli Rusiye Qırımdaki areketlerini yarımada sakinleriniñ qayğıruvınen añlata, olar az qaldı "Bandera desantınıñ" qurbanları olacaq edi, amma "nezaketli adamlar" olarnıvaqtında qurtardı. Altı yıldan soñ ise "nezaketli adamlar" Qırımda, Rusiyede ve işğal etilgen topraqlarda havflı derecede olğan pandemiya vaqtında kütleviy merasimlerni keçire.
Tustler qaytır - koronavirus qalır.
Bundan da ğayrı, Rusiye Federatsiyasınıñ sakinleriniñ memeleketten çıqmaq çareleri sıñırlanğanı ve başqa devletlerniñ rusiyeliler içün sıñırlarını qapatqanı sebebinden, Rusiye bölgeleriniñ sakinleri rus kurortlarına ve Qırımğa yol aldı. Bu ise, eminim ki, işğal etilgen yarımadanı potentsial epidemiya merkezine çevire, çünki Qırım Rusiyede iç bir sıñırlarnen ayırılmay, pandemiyanıñ yarımadada tarqalmasına yol bermeycek iç bir profilaktika tedbirleri yapılmay. Tustler qaytır - koronavirus qalır.
Rusiye kuratorları işğal etilgen Donbasqa Ukrainanıñ serbest qısmınen sıñırnı qapatmağa buyurdılar. Qırımnı ise hastalıq pancasına berdiler.
Şimdi ise anda paradlarnı da keçireler.
Vitaliy Portnikov, kyivli jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi


text:
Aqmescitte cumaertesi künü, martnıñ 28-inde, ticaret merkezlerinde ilâchane ve erzaq tükânlarından ğayrı, qalğanı qapaldı, bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Adamlarnıñ aytqanına köre, ticaret noqtalarınıñ qapatılmasını politsiya nezaret etti.
Erzaq satmağan tükânlardan ğayrı, berberhanelerni ve başqa hızmet köstergen müessiselerni qapattılar.
Erzaq supermarketleri olğan ticaret merkezler açıq, amma bütün ayatlar qapalı ve esas yarıq söndürilgen.
Daa evel bildirile eki ki, karantinge baqmadan, qartlar Aqmescitte keze.
2020 senesi martnıñ 28-inde Qırımda 20 koronavirus hastası qayd etildi: 15 - Qırımda, 5 - Aqyarda.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dey ki , Qırımnıñ işğalden azat etilmesi boyunca meseleniñ al etüvini sozğalamağa mümkün degil.
Bunı o yanvar 12 künü Ukrainada çetel devletler elçileri ile körüşüvde ayttı, dep bildire devlet başınıñ matbuat hızmeti.
«Prezident Qırım meselesiniñ sozğalavı mümkün olmağanı aqqında bildirdi ve yarımadanıñ işğalden azat etilmesi içün halqara mehanizmniñ müimligini qayd etti», – denile beyanatta.
Poroşenko şunı da qayd etti ki, Ukraina «Minsk añlaşmalarınıñ yerine ketirilmesine sadıq qala».
«Rusiye Minskte bir qolu ile barışıq añlaşmalarını imzalağanda, ekincisinen – Debaltsevo ukrain şeerini qanğa battıra edi. Halqara basqı olmasa, Rusiye toqtalmaz. Basqı devam etmeli, Moskva cenk baltasını tam kömmegence ve qomşularınıñ mustaqilligini ürmet etmegence», – dedi Petro Poroşenko.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.
Ukraina şarqında arbiy areketler 2014 senesi aprelden devam ete. Bu vaqıt içinde, BMT bildirüvine köre, anda bir 9000 insan elâk oldı.