text:
Ukraina faali Larisa Kitayskaya Qırımdan esas Ukrainağa ketti. Bu aqta o, martnıñ 4-nde Qırım.Aqiqatqa haber etti.
«Bir afta evelsi kettim, maddem cinaiy olmaqtan çıqarılğan soñ. Qırımdan raat çıqarğanlar. Anda olarğa keder etkenim içün yibergendirler. Anda ne qanun, ne aq bar, anda er şey ola bile. Qırımda bir daa qaytmam dep tüşünem», – dedi Kitayskaya.
Yanvarniñ 23-nde Rusiye kontrolindeki Yalta şeer mahkemesi ukrain faali Larisa Kitayskayanıñ «içtimaiy ağlardaki ekstremizm» qabaatını lâğu etti.
2018 senesi mart ayında Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi içtimaiy ağlardaki paylaşuvlar içün mahküm etilgen ukrain faali Larisa Kitayskayanıñ ükmüni deñiştirip, şartlı apis cezasını eki ayğa 1 yıl ve 10 ayğa qadar eksiltti. Onı Rusiye Ceza kodeksiniñ 282-nci maddesiniñ 1-inci qısmına (nefret ya da duşmanlıq doğuruv, insan itibarını aşalav) istinaden qabaatladılar.
Kitayskaya ilk sefer 2016 senesi iyülniñ 18-nde Yaltada Rusiye FSBsi hadimleri tarafından tutulğan edi. Bundan soñ dairesinde tintüv keçirildi. 2016 senesi avgustnıñ 12-nde Larisa Kitayskayağa Rusiye uquq qoruyıcıları cinayet işlegeninden şübheli sayılğanına dair vesiqa ve çıquv yasağını berdi. Bundan evel Rusiye kontrolindeki prokuratura Yalta sakinine qarşı cinaiy iş açılğanını bildirdi. O, «internette ruslarğa qarşı nefret ğayelerini» paylaşqan eken.
Qırım Muhtar Cumhuriyetinni prokuraturası Yaltada Ukraina vatandaşınıñ qanunsız tutulması ve eviniñ tintüvinen bağlı cinaiy tahqiqat açtı. Mahkemeden evel tahqiqat Ukraina Ceza kodeksiniñ 146-ncı maddesi (azatlıqtan qanunsız marum etüv) ve 162-nci maddesi (mesken tiyilmemezligi) cinayetlerinen bağlı cinaiy tahqiqat keçirmekte. Malümat Ukraina Baş prokuraturasına berildi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin dekabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ nefret ya da duşmanlıq doğuruv 282-nci maddesiniñ cinaiy olmaqtan qısmen çıqarılmasına dair qanunnı imzaladı.


c: text/html

text:
Rusiye vekilleri, ukrain “Oşçadbank”ınıñ Qırım ilhaqı neticesinde coyulğan yatırımlarnıñ qaytaruv meselesi boyunca Halqara arbitraj mahkemesiniñ oturışında iştirak etmedi.
Bu aqta “Oşçadbank” hadimi İrina Mudraya Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde aytıp berdi.
“Rusiye tarafı oturışta iştirak etmedi, o kelmedi. Rusiye, ne arbitraj mahkemesiniñ resmiy talaplarına, ne de dava baqılması içün mahkeme oturışlarına çağıruvlarğa cevap berdi”, - dedi “Oşçadbank” hadimi.
O, Rusiye arbitraj mahkemesine boysunmacağı da közde tutıla, bu taqdirde halqara uquqta Rusiyeni borc tölemege mecburlacaq bir qaç usul bar dep qoştı.
“Oşçadbank” bu usullarnı qullanmağa ümüt ete. Biz “Naftogaz” kibi, Rusiye topraqlarında tış olğan Rusiye mülkiyetini tapıp, onı tevfiq etecemiz. Bu tez yapılğan şey degil. Biz añlaymız ki, bu yıllanen süre bile, amma biz azırlanamız, mecburiy tarzda mahkeme qararını yerine ketirüv usullarını talil etemiz ve yaqın vaqıtta şu qararnı eda etip başlarıq”, - dep qoştı İrina Mudraya.
Bir kün evel Parijdeki Arbitraj mahkemesi, ukrain “Oşçadbank”qa Rusiye tarafından Qırım ilhaqı neticesinde coyulğan yatırımlarnıñ qaytarmaq talabınıqabul etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
İyün 20-de, bazarertesi künü Rusiye Federatsiyası Energetika nazirligi mayıs 20-de yüz bergen qazanıñ sebepleriniñ taqiq etilmesiniñ neticelerini derc etti, o vaqıt Qırımnıñ aman-aman yarısı yarıqsız qaldı.
Energetika nazirliginde qayd etilgenine köre, keçirilgen talil neticesinde yarıq söndürilmesi Qırım energiya sistemsasınıñ dayanıqlığı bozuluvınıñ ögüni aluv avtomatikasınıñ yañlış sazlaması sebebinden oldı.
Energetika nazirliginde bildireler ki, Qırım energiya sisteması, Rusiyede ameldeki qaidelerge esaslanıp, merkeziy operativ-dispetçer idaresine keçmek kerek.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda mayıs 20-de yük maşnası ile qaza neticesinde energiya teminatı bozuldı. Yarımadanıñ büyük qısmı tahminen bir saat yarıqsız edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Programma teminatı
Programma teminatı (PT; inglizce software) — malümatnı işlev sisteması programmaları ve olarnıñ çalışmasına kerek olğan programma vesiqaları toplulığı .
Umumiy malümatDeñiştir
Sistemli programma teminatı (ayrıca, ameliyat sisteması, translâtorlar, muarrirler, qullanıcınıñ grafik interfeysi); muayyen vazifelerni yerine ketirüv içün qullanılğan ameliy programma teminatı, meselâ, ihsaiy programma teminatı; aletiy programma teminatı (sistemalı ve ameliy programma teminatınıñ leyhalaması, azırlaması, idare etmesi ve onıñ maiyetine doğrutılğan kompyuter programmaları) bar .
Kompyuter tarafından programma teminatını yerine ketirüv, malümatnen yapılğan ateşkeslerinden ve kompyuter teşkilâtınıñ terkip eticilerini idare etüvden ibarettir. Meselâ, ekranda malümat yaratuv ve onı klaviaturadan elde etüv, şahsiy kompyuterler içün has bir şeydir.
Programma teminatı (software) ve teşkilât teminatı (hardware) — kompyuterniñ eki, biri-birini tamamlağan terkip eticisidir, em özara açıq sıñırlanmay: bazı programma teminatınıñ parçaları ameliyatta yalıñız kompyuter sayşekiller teşkilâtınen yerine ketirile, programma teminatı ise, elektron teşkilâtınıñ vazifelerini becere bile (emulâtsiya ete bile). Zaten, programma teminatınıñ maqsadı, em kompyuterniñ özüni, em de diger programmalarnı nezaret etmekten be malümatnı idare etmekten ibarettir.
Protsessor, operativ zein, kirsetüv-çıqaruv tertibatı, ağlar donatıluvı kibi kompyuter sisteminiñ terkip eticileriniidare etmekni temin etken programmalar taqımı, “qatlamlarara interfeys” kibi çalışa, onıñ bir taraftan — cihazlar, diger taraftan — qıllanıcınıñ ilâveleri bar. Ameliy programma teminatından farqlı olaraq, sistemalısı muayyen ameliy vazifelerni becermey, o, tekdiğer programmalarınıñ işini becerip, olarğa hızmet etici vazifelerni bere, sayıp çıquv sisteminiñ teşkilâtlı ve sayprogrammalı kerçekleştirüvniñ tafsilâtını mücerretley, sayıp çıquv sistemasınıñ teşkilât ihtiyatını idare ete. Bu ya da diger bir programma teminatınıñ sistemalığa aitligi şartlıdır ve konkret bir alda qullanılğan añlaşuvğa bağlıdır. Adet üzre, sistemalı programma teminatına ameliyat sistemaları, birleşken programma teminatınıñ keñ sınfı aittir.
Nazariy temellerDeñiştir
Kompyuter teminatınıñ nazariy temelleri yekünlengen avtomatlar nazariyesine esaslana, ve ameliyatta 1936 senesi Britaniyalı riyaziyatçı Alan Türing tarafından temeli qoyuldı. O, Türing adlı maşna, yani mücerret maşnanıñ öyle riyaziy imselini yarattı ki, o, qalımtılı ameliyatlarnıñ ardı-sıralığını becerip olıp, maşnanı bir tesbit etilgen vaziyetinden, diger, endi evel berilgen vaziyetine keçire. Esas fikir riyaziyat tarafından şöyle aqiqatnı tasdiq etmesi edi ki, sistemanıñ evel şekillendirilgen er angi vaziyetine, tayin etilgen komandalar elifbesinden unsurlı (programma) komandalarınıñ yekünlengen taqımını izçenli becerüv yardımınen irişmek mümkün.
TaşıyıcılarDeñiştir
Kompyuterniñ teşkiliy terkip eticilerinden (hardware), programma teminatı, bu fayl şeklinde maddiy taşıyıcılarda (disket, HDD, CD, DVD ve il.) saqlanılğan ve alâqa yollarınen yayınlanğan malümattır.
Sistemalı, aletiy ve ameliyDeñiştir
Sistemalı, aletiy ve ameliy programma teminatı bar.
Sistemalı programma teminatı kompyuterniñ öz ihtiyacına hızmet etmege — onıñ çalışuv qabiliyetini temin etmege ve onıñ içki vazifelerini becermege, em de ameliye programma teminatını becermek içün esaslarnı yaratmağa tayin etilgen. Ameliyat sisteması, sistemalı programma teminatına has misaldir.
Aletiy programma teminatı — yañı programmalarnı işlep çıqaruv esnasını ve programmirlev tili yardımınen müitlerini avtomatikleştirüv vastaları.
Ameliy programma teminatı, qullanıcınıñ vazifelerini çezmek içün tayin etilgen. Meselâ: metin muarrirleri, elektron cedvelleri, malümat bazaları ve dig.
Programma teminatı faydalı ve zararlı ola bilir. Faydalı programma teminatı, kompyuter qullanıcınıñ isteklerine ait vazifelerni becermesi içün yapılğan. Zarar ketirgen programma teminatınıñ esas maqsadı - qullanıcı içün istenilmegen, sıqça gizli ya da açıq zarar ketirgen ameliyatlar yapmaqtır. Zarar ketirici programma teminatına misal kompyuter virusleridir.
İşlep çıqaruvDeñiştir
- Daa baqıñız:  Ukrainadan programma teminatınıñ işlep çıqarıcıları
20 asırnıñ sonunda — 21 asırnıñ başında programma teminatınıñ azırlaması, iqtisadiyatınıñ ayrı bir müim saası — programma teminatı sanayınaşekillendi. Kompyuter programmalarını işlep çıqaruv esnası, umumen, kompyuterlerniñ teşkilât bazasını mükemmelleştirüv esnasından yavaşça inkişaf ete. Programma teminatınıñ müendisligi nisbetçe yaqın bir vaqıtta ayrı bir zenaat alına keldi.
Programma teminatını işlep çıqaruv leyhalav, programmalav, testlev, tadbiq etüv ve yardım etüvkibi devirden ibarettir.
Leyhalav, programma teminatına talaplar şekillendirüvden ve hususiyetlikler — programma yapacaq vazifelerni añlatqan vesiqalar yaratuvdan başlana. Nevbetteki basamaqta programmanıñ umumiy dizaynı yaratıla: programmanı ayrı parçalarğa bölip, olarnıñ arasındaki bağlarnı belgilev. Programmalav devrinde programma metinli kodu bir ya da bir qaç programma tilinde yaratıla. Kod kompilâtsıyasından soñ, programma mahsulı mıtlaqa testlevden keçe, onıñ esnasında da mahsılnıñ hususiyeligine kelişikligi tayin etile, hatalar tapıla ve tüzetile.
Taqbiq etüvden evel programma mahsulı vesiqalavğa — imkânlar tasviri, qullanıcı içün qullanmalar, yardım etüv sistemasına muhtac. Programma mahsulları içün marketing, tarqatuv sistemi, reklama ve dig.-ni talap etken programma tadbiğinden soñ, programma teminatı yardım etüvge muhtac.. Yardım etüv ihtiyacı, programma mahsulınıñ diger, daa yañı programmalarnen ve yañı maddiy bazasınen qarşılıqlı areketlerni kerektirgen kompyuterlerniñ tez inkişafı sebebinden meydanğa çıqmaqtadır. Sıqça, yañı imkânlar içün yardım, programma mahsulınıñ yañı versiyaları çıqmasınen teminlenir.
StandartlarDeñiştir
Programma teminatınıñ bir qısmı, türlü işlep çıqarıcılardan programma teminatınıñ mahsullarını uyğunlaştırmaq içün azırlanğan standart protokollar sayıla. Bu, misal içün bir kompyuterniñ e-poştasından diger bir kompyuterde bam-başqa bir programma ve atta diger bir ameliyat tertibatı ile oqunabilmesi için kerek.
LitsenziyaDeñiştir
Qullanıcı, programma teminatını litsenziyanen beraber elde ete ve bu da oña litsenziya nizamlarına riayet etüv şartında programma mahsulını qullanmaq aqqını berir. Adet olaraq, bu şartlar, qullanıcınıñ programma mahsulını diger qullanıcılarğa bermek fırsatı sıñırlay. Programma teminatınıñ bir qısmı serbest litzensiyanen (serbest programma teminatınen) berile. Böyle litsenziyalar programma mahsulını tarqatmağa ve deñiştirmege izin bere.
Programma teminatınıñ bir qısmı bedava olaraq tarqala. Bunen beraber daa şartlı bedava (‘şalvarlı’) programma teminatı da bar. Bu alda qullanıcı programma mahsulınıñ biraz sıñırlanğan imkânınen belli bir sınav müddetkenumayış şeklini bedava ala ve bu devir soñ o, mahsulnı satın almalı ya da onı çıqarmalı.
Bazı devletlerde programma teminatına patent ola bilir, amma patentlev esnası ve maiyeti çoq munaqaşa doğura.
Programma teminatınıñ sınıflarıDeñiştir
İşhaneler içün programma teminatı böyle sınıflarğa bölüne:
- ERP (Enterprise Resources Planning), işhane ihtiyatını qararlaştıruv sisteması;
- CRM (Customer Relationship Management), müşteriler ile munasebetlerini idare etüv sisteması;
- SCM (Supply Chain Management), logistik zıncırnı idare etüv sisteması;
- PLM (Product Lifecycle Management), mahsulnıñ yaşayışlı qaytavını idare etüv sisteması;
- SRM (Supplier Relationship Management), temin etici ile munasebetlerini idare etüv sisteması;
- BI (Business Intelligence), strategik idarecilikke qoltutuv içün aqıllı sistema.
Nushacılıq seviyesine köre programma teminatınıñ episi üç sınıfqa bölüne:
- sımarış içün yapılğan programma teminatı;
- büyük şirketler ve teşkilâtlar içün programma teminatı;
- kütleviy istimalcı içün programma teminatı.
Taşıyıcılıq seviyesine köre programmalar böyle bölüne:
- Alanğa bağlı.
- Alanlararalı.
Tarqaluv ve qullanuv usuluna köre programmalar böyle bölüne:
- serbest olmağan (yapıq);
- açıq;
- serbest.
Vazifesine köre programmalar böyle bölüne:
- sistemalı;
- ameliy.
Çeşitine köre programmalar böyle bölüne:
- qısım — bir bütün olaraq tanılıp, tamamlanğan vazife becergen ve mustaqil ya da taqım terkibinde faydalanılğan bir programma;
- taqım — eki terkip etici / ya da taqımdan ibaret olıp, bir-birine bağlı vazifelerni becergen ve ayrı ya da diger bir taqımnıñ terkip eticisiı olaraq faydalanılğan bir programma.
Programma teminatını testlevDeñiştir
Er angi bir programma mahsulı, PT müendisligi devrinde yapılğan nuqsan ve hatalarnı belletmek içün testlenmeli. Programma teminatınıñ testlenmesi — kerçek neticelerniñ beklenilgenine aitligini teşkerüvdir. Esnas, bir ya da bir qaç hasiyetlerge qıymet kesmek içün, programma teminatınıñ qısmını çalıştıruv ve becerüvni közde tuta.
Programma teminatınıñ çeşitleriDeñiştir
Üç esas çeşitini ayıralar: sistemalı programma teminatı, ameliy programma paketleri ve programmalav tarzfenliginiñ aletleri.
Sistemalı programma teminatı, kompyuterlerniñ ve kompyuter ağlarınıñ çalışmasını teminlegen programmalar ve olarnıñ taqımı toplulığıdır. Sistemalı programma teminatı buña doğrutılğan:
- diger programmalarnıñ vazife becermesi içün ameliy müitini qurmasına;
- kompyuterniñ ve kompyuter ağlarınıñ işançlı ve semerli çalışmasını teminlemesine;
- kompyuter teşkilâtını ve kompyuter ağlarını teşkermesi ve qorçalayıcı baqımnı keçirmesine;
- yardımcı tarzfenlikli esnaslar (kopirlev, arhivlev programma fayllarnıñ ve malümat bazanı ğayrıdan tiklev ve dig.) yapılmasına.
Bu programma mahsulları sınfı kompyuternen sıq bağlıdır ve onıñ ayırılmaz bir parçası ola.
Ameliy programma paketleri, bir fen saasındaki belli bir sınıfta tayinatsel vazifelerni becermesine doğrutılğan özara bağlı bir programmalar taqımıdır. Ameliy programma teminatı, ya da ilâveler, doğrudan-doğru qullanıcığa ayırılğan programma mahsullarınıñ eñ keñ sınfına aittir.
Programmalav tarzfenligi aletleri, programmalar ve olarnıñ vastaları toplulığı olıp, yaratılğan programma mahsullarını işlep çıqaruv tarzfenliginen, tüzetüv ve tadbiq etüvnen teminley.
Daa baqıñızDeñiştir
İhtarlarDeñiştir
BağlantılarDeñiştir
- İşançlılıq köstergiçinen programma teminatınıñ keyfiyetine qıymet kesüv | Programma teminatı kelişikliginiñ teşkiliy ve tehnikiy esasları


text:
Qırımda mayıs 25 künü Yuqarı mahkeme Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ yaqalanğan muavini Ahtem Çiygoznıñ adliyecisi Aleksandr Lesovoynınñ Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ Çiygoznıñ apis müddetini uzatmaq qararına itiraz arizasını red etti.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl bildirdi.
Onıñ malümatına köre, Ahtem Çiygoznıñ özü mahkemede bulunmay edi. Mahkemede advokat, prokuror, ömür arqadaşı, tatası ve Meclis zenaatdaşları bulunğan edi.
«Mahkeme çoqqa sürmedi, advokatnıñ Çiygoznı apiste tutmağa iç bir sebep olmağanı aqta delillerine baqmadan, olduqça bir beklenilgen qarar edi. İşbu vaqialar Rusiyede degil de, Ukraina territoriyasında olıp keçkeni ve Ahtem Çiygoz da Ukraina vatandaşı olğanını bildirip, imayesi oña qarşı bildirilgen qabaatlarnı red etmege çalışa edi. Mahkeme, avdokatnıñ sözlerine baqmadan, itiraz arizasını qabul etmedi», – dedi Celâl.
O şunı da qayd etti ki, qarar çıqarmaq içün mahkemege bir qaç daqqa yeterli oldı.
«Mahkeme taraflarnı diñlep, 2-3 daqqağa çıqtı ve birden qaytıp, qararnı seslendirdi. Mahkeme kâtibi bile çıqmadı. Bu şunı tasdiqlay ki, qarar mahkemeden evel endi alınğan edi. Faqat biz başqasını beklemedik», – dey o.
Celâlnıñ aytqanı kibi, endi olar işke uquq qoruyıcı teşkilâtlarnı celp etecek ve «yañı mahkeme seviyesine çıqacaqtırlar».
Ahtem Çiygozoznı 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26 künü «kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etilmesi ve iştirak etmesinde» şeklep, taqiqat çerçivesinde yaqaladılar. Çiygoznı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da bu müddetni mayıs 19-ğa qadar arttırdılar. Mayıs 15 künü mahkemeniñ nevbetteki toplaşuvında apis müddetini iyül 29-na qadar uzattılar.
Ukraina Baş prokuraturası yanındaki QMC prokuraturası Çiygoznıñ qanunsız yaqalanuvı boyunca cinaiy işni açtı.


text:
AQŞ, dünyada koronavirus infektsiyası neticesinde ölgenlerniñ sayısı 20 biñden keçken ilk ülke oldı. The New York Times haber etkeni kibi, aprelniñ 11-inde COVID-19 neticesinde 20229 ölüm qayd etildi.
Keçken bir qaç kün devamında Amerikada bu hastalıqtan 2057 adam öldi. Ölümlerge köre ekinci yerde İtaliya, mında aprelniñ 11-inde 19468 ölüm bar edi.
Amma İtaliyada 100 biñ ealige 32 adam öldi, AQŞ-nda ise 100 biñ ealige 6 adam.
AQŞ-nda eñ çoq ölüm New York şeerinde qayd etildi.
Qırımda aprelniñ 11-inde daa bir koronavirus adisesi qayd etildi. Bu Yaltada yaşağan qırımlıdır. Umumen Qırımda 29 COVID-19 adisesi.
Aqyarda altı adam hastalandı, dört adam yahşı oldı.
Qırımda özüni tecrit etüv rejimini aprelniñ 30-ınace uzattılar, Aqyarda - aprelniñ 19-ınace.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bombalı xat
Niderlandta ofislarğa şartlatqıç quyılğan paket kilü ğadätkä äylände
Niderlandnıñ başqalası Amsterdamda ber şirkättä “bombalı xat” şartladı. Poliśiyä waqıyğanıñ Bijlmerdrif rayonındağı ofista buluın belderä. Alar şartlatqıç cihaz quyıp cibärelgän paketnı açqan.
Amsterdam häm Kerkradeda kiçä dä şartlawlar bulğan ide.
Bombalı xatlarnı yanaw yulı belän aqça alırğa teläwçelär cibärüe farazlana.
Amsterdam, Rotterdam, Maastrixt häm Utrext şähärlärendäge qayber şirkätlärgä uzğan ayda da êçendä şartlatqıç bulğan paketlar kilgän ide.
Bäyläneşle xäbärlär
Merkel' wazıyfasında qalaçaq
Germaniyä ilbaşı kanślernıñ yaña xökümät tözelgängä qadär wazıyfasında qaluın soradı


text:
Şikâyet arizaları Qırımnıñ Yuqarı Mahkemesi tarafından red etilgen qırımtatar faalleriniñ taqdiri çoq şeyge bağlı – em yerli, em geosiyaisy seviyede, dep tüşüne Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl.
Bunı o, cuma künü Qırımnıñ Yuqarı Mahkemesiniñ qırımtatar faallerine nisbeten çıqarğan qararlarını izaatlap dedi.
«Tabiiy ki, eger de vaziyet eyileşmege başlasa (Ukraina ile Rusiye arasında – muar.), Qırım, qırımtatarlar, Meclis faaliyeti boyunca şartlar qoyulacaq», – dedi Celâl.
O şunı da qayd etti ki, mında Meclis ve Qırım akimiyeti arasında pekitilecek munasebetlerniñ meselesi de bar. Celâlnıñ aytqanı kibi, temsiliy organda qırımtatarlarğa nisbeten taqipler dalğasınıñ ilerilemesini istemeyler.
Qırım Yuqarı Mahkemesi bir kün içinde birden dört qırımtatar faalliniñ şikâyet arizalarını baqıp çıqtı. Söz Meclis reisiniñ yaqalanğan muavini Ahtem Çiygoz, «narazılıq meydanlarınıñ» iştirakçisi Seydamet Gemeci, iş adamı Edem Osmanov ve uquq qoruyıcı Sinaver Kadırov aqqında kete. Toplaşuvlar neticesinde Yuqarı Mahkeme bütün şikâyetlerni red etti.


text:
Qırım ile memuriy sıñırda Ukraina devlet sıñır hızmetiñin hadimleri, Rusiyeniñ aviatsiyası faaleşkenini qayd ettiler. Bunı müessiseniñ matbuat-hızmeti dekabr 24 künü beyan etti.
«Berdânsk ve Herson taqımlarınıñ sıñırcıları, ilğalcilerniñ 5 helikopteri uçqanını kördüler. Rusiye arbiy küçleriniñ Mİ-8 helikopterleri işğal etilgen yarımadanıñ üzerinde memuriy sıñırnı boylap keçti. Er sefer sıñırcılar Ukraina arbiy küçleriniñ hızmetteki bölüklerine haber bere ediler», – dep aytıla bildirüvde.
Memuriy sıñır yanında ukrain sıñır bekçileri rus arbiy tehnikanıñ bazı avuşuvlarını közetti, ve deñiz qısımında ava yastıqlı katerlerniñ yürüp, inasnlarnı mindirgeni ve endirgenini qayd etti.
Ukraina devlet sıñır hızmetiniñ videosı
Qırım 2014 senesiniñ başında Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Ukainanıñ qıtaiy qısımı ve yarımda arasında asılında memuriy, lâkin fakt olaraq kerçek «sıñır» keçirildi. Qırım vaqıtınca işğal etilgen topraq olaraq ilân etildi.


text:
Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında fevral 26-da «Qırımnıñ Rusiye tarafından işğaline qarşı muqavemet künü» çerçivesinde tedbirler ötkerile. Qırım.Aqiqat muhbiriniñ bildirgenine köre, memuriy sıñır yanında avtomobillerle yapılğan numayış ötkerile. Onda Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ve ilhaq etilgen Qırım sakinleri iştirak ete.
Geniçeskniñ merkezinde miting, siyasiy plakatlar ve fotoresimler sergileriniñ ötkerilmesi planlaştırıla. Rayondaki medeniyet muessiseleri ve umumtasil oquv yurtlarında edebiy oquvlar ve siyasiy mabüslerniñ yaşayışı aqqında fotoresimlerniñ kösterilüvi yapılacaqtır.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplinka».
B Ukrainada ve büyün dünyada fevralniñ 26-sında Qırım sakinlerine ve Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq içün tedbirler, munaqaşalar, forumlar, mitingler ve numayışlar yapıla.
Ukrainada fevral 26 kününi, Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı muqavemet künü olaraq tayin etmek teklif eteler. 2014 senesi bu künde Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq maqsadınen miting ötkerildi. O künü miting iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafını tutqan ve şu cümleden «Rusiye birligi» fırqasına ait olğan faaliyetçiler tura edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Moresnet
Moresnet yäki Neutral Moresnet - ul 1816-1919. yıllarda bulğan keçkenä Awrupı däwlät. Mäydanı - 3.5 km². İke zur kürşe däwlät bu kem cire bulğan kileşmägändä, ul neutral bilämä bularaq kileştelär. Kileşü buyınça, bu cir ikese däwlät belän idarä itelgän. Bilämä Aachen'nän 7 km Könyaq-Könbatışraq, Vaalserberg'dän Könyaqqa, xäzerge Almanía, Bilgiä häm Niederland çikläre yalğanmada.
Üseş[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1815. yıldağı Wien Qorıltayınnan soñ yaña säyäsi balansqa muafíq bulu öçen, Awrupı xäritäsen yañadan yasílar. Şundí çiklärdän berse Niederlandnıñ Quşma Patşalığınıñ Prussia belän çige. Çikneñ iü zur öleşenä ike dä däwläte kileşälär, yäki Moresnet xaqında bäxäslär bulalar. Moresnet häm Neu-Moresnet awılları arasında zink şaxtası bula (Fransuzça Vieille Montagne /Almança Altenberg). İke däwläte bu şaxtanı üzenä kertä teli. 1816. yılda kompromissqa ireşälär: üze Moresnet Holland, Neu-Moresnet Pruss bulıp başlí. Kelmis (La Calamine) waqıtlıça ike milläte belän idarä itelgän neutral bilämä.
Bilämä küreneşe yaqınça öçpoçmaqlı bula. Öçpoçmaq nigezendä Aachen'nän Liège'gä yul ütä. Şaxta bu yuldan Tönyaqqa bula. Yul artına ike turı sızıq sıza häm Vaalserberg'dä oçraşa. 1830. yılda Bilgiägä Niederlanddan bäysezlek büläk itkändä, bilämä Bilgiä kontrolenä kertä, Bilgiä idarädäş bula başlí. Hollandia hiçber waqıtta Moresnetkä zur iğtibar birmi. Başta Moresnet ike patşa komissar (här däwlättän) yörtä. Soñraq Moresnetkä üzidarä büläk itelä. Komissarlar bilämä başın (mérnı) bilgelänälär, un keşelärdän toruçı bilämä şurası da bula.
Neutral Moresnettä yäşäw räweşe zink şaxtasına berdänber eş birüçe bularaq bäyle bula. Şaxta kürşe illärdän eşçelärne tarta,ala cirlel "neutral" xalqın tuplanalar. Läkin Moresnet xalqı 3000 keşe hiçber waqıtta arttırmí. "Neutral" bulğaç, bilämädä östenlek bula. Alarndan berse tübän bäyälär, kürşe däwlättän importqa salım yuq bulu häm tübän salımnar. Xezmätlärneñ zur öleşe Bilgiä häm Prussia bülenälär (Andorrağa oxşaş). Küptänge "neutral" xalqı nindi däwlätkä xärbi xezmät itergä häm qaysı däwlät yurisdiksisendä bulırğa sayla alalar. Monresnet xalqı grajdanlıqsızlı sanalar, şul säbäple Moresnettä üz armí bulmadı.
Bozılu[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1885. yılda şaxta sarıf itep beterelgändä, Neutral Moresnet barlığın däwam itterü xaqında şik tudıra. Moresnet bäysezlegen nığıtu fikerläre täqdim itälär. Alardan kazino häm üze markalı poşt bülege, läkin bu fikerne cirle xökümät kire qağa. İñ iskitkeç The most remarkable inisiativ Dr. Wilhelm Molly'dän çığarıla, ul Moresnet dönyada iñ berençe Esperanto däwlät bulu täqdim itä. Däwlätkä Amikejo ("Duslıq urını") iseme uylanıla. Milli hımn şulay uq atlı Esperanto telendä marş bulırğa tieş.
Şulay bulsa da, Moresnet waqıtı tämamlana. Bilgiädä dä, Prussiada da bu bilämägä däğwälär bula. 1900. yılda Prussia agressivräk tarafına çığa häm iñ tiz çişü öçen idarä itüdä oyıştırılğan sabotajında häm söyläşülärdä obstruksída gäyeplänä. 1914. yıldağı 1. Bötendönya Suğışı waqıtında Almanía Bilgiägä qarşı suğış başlí häm 1915.tä Moresnetne basıp ala. Neutral Moresnet neutral bulmí inde.
1919. yıldağı Versailles Kileşüe "waqıtlı neutrallek" mäs'äläne xäl itä. Moresnet Bilgiäneñ ber öleşe bula başlí. 1. Bötendönya Suğışı waqıtında Almannar qabattan Moresnetne basıp alalar, läkin 1944. yılda anı Bilgiägä qaytaralar. Xäzer waqıtta bu bilämä Bilgiä Könçığış Kantonnardağı Kelmis/La Calamine üzidaräsenä kerä.
İnternettä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Neutral Moresnet 2005 eлHың 5 aпpeлb kөHeHдә apxиBлaHraH.


text:
Qara deñizde NATO-nıñ Aq deñiz gruppasınıñ altı gemisi bulunmaqta.
Bu aqta tünevin öz Facebook saifesinde Black Sea News haber agentliginiñ baş muariri Andrey Klimkin yazdı.
Oña köre, aprelniñ 1-inde Odessağa Kanada Arbiy Deñiz Quvetleriniñ Toronto fregatı ve İspaniya Arbiy Deñiz Quvetleriniñ Santa Maria fregatı kirgen. Bundan soñ biraz keççe Poti Gürcistan limanına HNLMS Evertsen flagman fregatı (Felemenk/Niderlandlar), TCG Yildirim fregatı (Türkiye), BGS Drazki fregatı (Bulğaristan) ve ROS Regele Ferdinand fregatı (Romaniya).
Rusiye arbiy deñiz flotunıñ (ADF) gemileri, Qara deñizge kirgen Niderlandlar, Kanada ve İspaniya ADF-nıñ üç NATO gemisini közete. Bu aqta martnıñ 29-ında Rusiye Mudafaa nazirligi jurnalistlerge bildirdi.
Qara deñizge №2 NATO Daimiy mina qarşı gruppasınıñ flagmanı kirecek, Almaniya Arbiy Deñiz Quvetleriniñ FGS Werra (A 514) gemisi. Bu aqta fevral 15-inde “Çetel işler maydanı” közetüv gruppası, “Qara deñiz strategik tedqiqatlar İnstitutı” veBlackSeaNews muarrireti bildire.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Rusiye akimiyeti, memleketteki narazılıqlarnen ne yapacaqlarını bilmey. Bunı öz Facebook saifesinde azat etilgen ukrain rekissör ve Qırım yazıcısı Oleğ Sentsov yazdı.
Böylece Sentsov, sentâbr 29-ında Moskovada, Akademik Saharov caddesinde keçirilgen siyasiy mabüslerge destek mitingini tefsir etti.
Ukrain rejissörnıñ tüşüngenine köre, Rusiyedeki cemaatçılıq "tek uyanıp degil de, birleşip ve öz küçüne inanıp başladı".
"Rusiye akimiyeti bunen ne yapacağını kerçekten añlamay", - dep saya Sentsov.
Oña köre, şimdiki Rusiye rejimi "tek Ukraina halqına qarşı degil, öz ülkesine de qarşı cinaiyetçilik yapa"/
"Biz, ukrainler, bu cenkte yutquzmamaq içün, bizge bağlı er şeyni yapacaqmı, amma diktatornı yalıñız öz halqı yeñip olacaq. Ümüt etem, bu, 2024 yılından evel olur, çünki bu tarihten soñ ajderha ükümrahlığı ep bir yaşap olamaz", - yazdı ukrain rejissör.
üoskovada, Akademik Saharov cadesinde siyasiy mabüslerge destek mitingi keçirildi. Onı, resmiy qayd etilmegen Rusiye Libertarian partiyası teşkil etti. "Beyaz sayıcı"nıñ ("Belıy sçötçik") malümatına köre, onda 25 biñden çoq adam iştirak etti. Rusiye İçki İşler Nazirligi 20 biñ iştirakçi aqqında haber ete.
7 ceHTябpя cocToялcя oбMeH yдepжиBaeMыMи rpaждaHaMи Meждy ykpaиHoй и Poccиeй. CaMoлeT c 35 ykpaиHцaMи пpизeMлилcя B kиeBckoM aэpoпopTy «Бopиcпoлb», cpeди Hиx был и Oлer CeHцoB.
yпoлHoMoчeHHaя BepxoBHoй Paды пo пpaBaM чeлoBeka ЛюдMилa ДeHиcoBa cooбщилa, чTo Poccия yдepжиBaeT eщe 110 rpaждaH ykpaиHы.


text:
Bücet esabına «Qırım baari» fotokitapnıñ neşiri aqqında ariza işğal etilgen Qırımnıñ içki siyaset, haber ve bağ «nazirligine» keldi. Bunı nazir muavini Yuliya Martınova bildirdi, – dep yaza Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyetine yaqın olğan Krıminform saytı.
Martınovayanıñ sözlerine köre, mahsus komissiya «içtimaiy ceetten müim neşirlerniñ ve edebiyat eserleriniñ bücet esabına basılması ile oğraşacaq».
Komissiya teşkil etilmesi aqqında Yuliya Martınova Qırımnıñ informatsion siyaset, bağ ve kütleviy alâqa «Devlet şurası» komitetiniñ birinci toplaşuvında ilân etti.
Onıñ sözlerine köre, içtimaiy edebiyatnıñ neşiri aqqında soñ qararnı neşir komissiyası alacaq.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ qanunsız sürgün etilgen sakinleri içün iqamet vesiqasını aluvnı yengilleştirgen qanunnı imzaladı. Vesiqa uquq aktları portalında derc etildi.
«Ecnebiy vatandaşlarnıñ Rusiye Federatsiyasında uquqiy vaziyeti aqqında» qanunğa deñişmeler kirsetildi. Qanunsız sürgün etilgen adamlar, bunen beraber, olarnıñ soy-sopları Rusiye Federatsiyasında iqamet vesiqasını ala bile ve muvaqqat iqamet içün ruhsetnameni resmiyleştire bile.
İmtiyaz almaq içün reabilitatsiya (aqlama) aqqında vesiqanı taqdim etmek kerek. İşbu vesiqanı Rusiye İçki işler nazirligi, prokuratura ya da mahkemesinde almaq mümkün.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Sentâbr 30, Cuma künü daa altı Meclis azasına memuriy qanun bozuvları aqqında protokollar elge tuttırıldı. Mesele Rusiye Memuriy qanun bozuvlar Kodeksiniñ 20.28 maddesi «Areketiniñ toqtatılması aqqında qarar alınğan cemaat ya da diniy teşkilâtınıñ işini teşkil etüvi».
Bunı «QirimInfo» sitesine Milliy Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi.
«Bügün altı Meclis azası Aqmescitte ekstremizmge qarşı kureş Merkezinde oldılar. Bundan ögüne olar memuriy qanun bozuvları aqqında protokollar aldılar. Daa üçü – barmadı. Ekisi, malüm olğanı kibi, endi maküm etilgenler», – dey Celâl.
Sentâbr 29 künü «E» merkezine çağırılğanı aqqında Meclis azası Emine Avamileva bildirdi.
Advokat Cemil Temişevniñ sözlerine köre, kelecek afta bu işler boyunca mahkeme oturışı keçirilecek ve qararlar alınacaq.
«Subetke beş-altı adam çağırıldı. Olarğa qarşı protokollar azırlanıldı. Mahkeme toplaşuvı oktâbr 4, Salı künü saba keçirilecek», – dedi Temişev.
Sentâbr 28 künü Qırımtatar Milliy Meclisi reis muavini İlmi Umerovğa rusiyeli mahkeme 750 ruble para cezasını belgiledi.
Sentâbr 27-de Qırımtatar Milliy Meclisi azası Ali Hamzinge, «Rusiyede yasaq olğan cemaat birleşmesiniñ toplaşuvında iştirak etkeni içün», rusiyeli Qırım mahkemesi1000 ruble para cezasını belgiledi.
Sentâbr 26-da Qırımtatar Milliy Meclis azaları, bunen beraber, Qırımtatar Qurultayınıñ bazı delegatları Aqmescitteki Ekstremizmge qarşılıq boyunca merkezge çağırıldı.
Nariman Celâlnıñ bildirgen malümatına binaen, bir qaç insan körüşüvge razı oldı, digerleri ise, resmiy vesiqanı beklemekni sayladı.
«Uquq qoruyıcılar Meclis azaları Ablayev Emirali, Yakubov Ruslan ve Ayder Acımambetovnıñ vekâletleri toqtatılğanı, bunen beraber, soñkisiniñ Meclis reisi muavini vazifesinden boşatılması aqqında yaqında qabul etilgen Meclisniñ qararlarınen meraqlana», – dep yazdı Celâl Facebook saifesinde.


text:
Bir yıl evelsi – 2017 senesi noyabrniñ 23-nde – qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka vefat etti. O, 82 yaşında edi. Noyabrniñ 24-nde Qarasuvbazar rayonınıñ Üç Köz (Novoklenovo) köyünde onıñ hatırasına dua yapıldı. Veteran yaşağan evge Qırımnıñ farqlı köşelerinden eñ az 90 insan keldi.
Veciye Kaşka Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ Aqmescitte keçirgen mahsus tedbirleriniñ şaatı olğan soñ can berdi. Qırım paytahtınıñ qavelerinden birinde faaller Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kâzim Ametov ve Ruslan Trubaç tutulğan edi. 82 yaşında Veciye qartana yaramadı. O, «ilk yardım» maşinasında can berdi. Ekimlerniñ resmiy malümatına köre, ölüm sebebi yürek tutuvı oldı.


text:
Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesi Qırımda ğıyabiy şekilde mahküm etilgen qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ davası boyunca eki qabaatlav şaatını sorğuğa çekti.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgenine köre, mahkemede Nikiforov soyadlı sabıq Rusiye sıñırcısı sorğuğa çekildi. O, Ermeni Bazardaki keçiş noqtasında hızmet etken edi. Bundan ğayrı, Moskvadaki Şeremetyevo ava limanınıñ hadimi Aminat Omarova sorğuğa çekildi. Olar video konferentsiya bağı vastasınen sorğuğa çekildi.
Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, mahkemedeki sorğu vaqtında şaat Nikiforov Cemilevniñ davasında qayd etilgen adise-vaqialar vaqtında kontrol-keçiş noqtası daa eki afta çalışqan ve vaqtınca qurulğan bir inşaat edi, dep ayttı.
Şaat, adiy keçiş noqtası qora, şlagbaumlarnen donatılmalı, amma bular yoq edi, dep qayd etti.
«Vaqtınca şlagbaumlar qoyulğan edi ve o vaqıt andan keçken çoqusı insanlarnıñ anda bir de bir sıñır, sıñırcılar olğanını, gümrük ya da sıñır kontroli kerçekleştirilgenini bilmemesi mümkün edi», – dep qayd etti Polozov.
Şaat Omarova sorğuda Mustafa Cemilevge Rusiyege kirişi yasaqlanğanını ilân etilgenini tasdıqlap olamadı.
Qadınnıñ aytqanına köre, Kyivden Moskvağa kelgen Cemilevni malümat bazası qayd ettirmedi ve onı Rusiyege kirsetmege izin bermedi.
Onıñ aytqanına köre, belli bir vaqıttan soñ Cemilev sıñır hızmetiniñ hadimlerinen foyyeden çıqtı ve Kyivge qaytmaq içün bekledi.
Reglamentke köre, Rusiyege kirişi yasaqlanğan kişi kelse, kirişi yasaqlanğanını oña ilân etip, bunı videokamerağa çıqaralar ve qayd eteler.
Advokatnıñ añlatqanına köre, bu vesiqanıñ bir nushası sıñır hızmetinde qala, ekincisi ava şirketine berile. Bundan ğayrı, şahısqa kiriş yasağına dair yazma haber berile.
Amma şaat Cemilevge bir de bir vesiqa ya da haber berilgenini körmedi, dep qayd etti.
Böyle bir vesiqanı ne sıñır hızmetinde, ne de ava şirketinde kördi.
Bu dava boyunca nevbetteki mahkeme oturışuvı 2021 senesi fevralniñ 4-ne planlaştırıldı.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde Mustafa Cemilevniñ qabaatlavını Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine istinaden aydınlattı: «Rusiyege kirişi yasaqlanğan çetel vatandaşınıñ bir gruppa insanlarnen evelden añlaşıp, Rusiye devlet sıñırını keçüv (Rusiye CK 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı); nariye silâsını diqqatsız saqlav, onıñ başqa insan tarafından qullanılması ve ağır aqibetlerge yol açması (Rusiye CK 224-ünci maddesi); silânı qanunsız alıp saqlav (Rusiye CK 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı)».
Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ Ukraina davası qullanıla.
Mustafa Cemilev, işğal etilgen Qırımda oña qarşı açılğan cinaiy davalarda «Rusiye tarafınıñ qabaatlavları saçma olğanını» Avropa insan aqları mahkemesinde isbatlamağa niyetlene, dep bildirdi.
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
«Men şimdi Qırımdam», – dedi Tsaröv RİA Novosti Rusiye agentligine.
İşbu vaziyette onıñ ilerideki areketleri nasıl olacaq degen sualge o: «Şimdiki akimiyet ile küreşecem. Öz planlarımnı deñiştirmeycem», – degen cevabını qaytardı.
Salı künü, iyün 3-de, halq deputatları Tsarövnı cinaiy mesülietke çekmek içün qarar aldılar.
Bundan da ğayrı parlament Tsarövnıñ yaqalanuvına ve oña nisbeten apis cezasınıñ kirsetüvine qol tuttı.
Parlament toplaşuvında baş prokuror vazifelerini eda etken Oleg Mahnıtskıy qayd etkeni kibi, deputat Tsaröv 2014 senesi mart-aprel müddeti devamında açıq aydın sürette, matbuat vastalarınıñ yardımı ile, akimiyetiniñ zorbalıqnen deñişüvine ve Ukraina anayası nizamınıñ yoq etilüvine çağıra edi.


text:
Mayıs 6-da silâlı insanlar Aqmescit rayonındaki camide namazdan soñ tutqan ve alıp ketken musulmanlarnı avtobuslardan azat ettiler, amma politsiya bölügine kelmelerini talap ettiler. Bu aqta adliyeci Emil Kurbedinov bildire.
«Er kesni avtobuslardan azat etmege mecbur oldılar. Amma musulmanlarğa mustaqil şekilde politsiya bölügine kelmege emir ettiler», – dep yazdı Kurbedinov Facebook saifesinde.
Bundan evel Aqmescit rayonındaki Molodöjnoye köyünde yerleşken camige silâlı insanlarnıñ kelgenleri ve olar cuma namazından soñ yüzden ziyade musulmannı alıp ketmege tırışqanları aqqında malümat peyda oldı.
Bu malümat diger menbalarda tasdıqlanmadı.
Yüz bergen vaqia boyunca Qırımnıñ rusiyeli uquq qoruyıcı müessiseleriniñ resmiy izaatları yoq.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qırımtatarlarnıñ evlerinde, camilerde pek çoq tintüvler keçirilip başladı, bunı Meclis ve uquq qoruyıcılar qayd ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye kontrolindeki İslâm Terek rayon mahkemesi Noman Çelebicihan batalyonında iştirak etkeninde qabaatlanğan Mecit Ablâmitovnıñ davası boyunca beş şaatnı sorğuğa çekti. Olardan biri daa evel batalyonda iştirak etkeninde qabaatlanğan Aydın Mamutov bildirdi ki, şaatnıñ sorğu protokolında qayd etilgen malümatnı bermedi. Bu aqta advokat Ayder Azamatov Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Şaat (Mamutov – QA) bildirdi ki, cenk uruşlarında olğan kontuziyası bar. Şaatlıq seslendirilgende şaat onı sorğuğa çekken FSB hadimleri sorğu protokolını oqumağa bermeyip, tek şaatlıq vesiqasını imzalamağa berdi», – dep bildirdi Mecit Ablâmitovnıñ imayecisi.
Şaat Seytibram Zeytullayev Ablâmitovnı tek bir kere kördi, dep ayttı.
«Şaat Zeytullayevniñ sorğu vaqtında bildirgenine köre, o, Mecit Ablâmitovnı bir kere kördi ve o cenk talimlerinde iştirak etmedi. Şaat, Mecit Ablâmitov «Asker» teşkilâtınıñ erkânında edi, olarğa şeadetname berilgen edi ve olar sıñır hızmetine yardım etken edi, dep ayttı. Aytmaq kerek ki, «Asker» cemaat teşkilâtı 2016 senesinden berli resmiy şekilde qayd etilgen teşkilât ola», – dep qoştı advokat Azamatov.
Avgustnıñ 19-nda Rusiye FSBsi «ukrain milliy batalyonında» iştirak etkeninden şübheli sayılğan Qırımnıñ İslâm Terek rayonınıñ sakinini tuttı, dep bildirdi. İslâm Terek rayonınıñ sakinine qarşı cinaiy dava açıldı. Al-azırda şübheli tutuldı. FSB, qırımlı 2016 senesi esas Ukrainağa ketip, «Lenur İslâmov qurğan N.Çelebicihan batalyonına» kirdi, dep bildire.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası «Noman Çelebicihan göñülli qırımtatar batalyonında» iştirak etkeni içün Ukraina vatandaşınıñ qanunsız tutuluvı ve evinde tintüv keçirilüvi boyunca cinaiy tahqiqat başlattı.
Daa evel Qırımda qurucısı Lenur İslâmov olğan «Noman Çelebicihan göñülli batalyonınıñ» azaları olaraq tanılıp qabaatlanğan üç qırımtatarına qarşı qabaatlayıcı qarar çıqarılğan edi. Bu birleşmeniñ azaları olğanınen bağlı şübheler ile qırımlılarğa qarşı eki ğıyabiy qarar da çıqarıldı.
Ukraina uquq qoruyıcı organları erkânında qırımtatar batalyonını quruv munaqaşası 2016 senesinden berli devam ete.
Ukraina İç işler nazirligine ait Ukraina Milliy gvardiyası, olarnıñ qurulışında «qırımtatar batalyonınıñ» qurulması aqqında beyanatlar şimdilik qanun seviyesinde tasdıqlanmağan beyanatlar olıp qla, dep qayd etken edi.
«Asker» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonına» arbiy bölük nomerasını bermege talap etken edi.


text:
Türkiye prokuraturası Ukrainanıñ tanılmağan Qırım Cumhuriyetiniñ limanlarına kirüv yasağını bozğan Türkiye seyaat layneriniñ işini ögrenip başladı. Bunı Yuqarı Radanıñ VO «Batkivşçina» deputatı Mustafa Cemilev bildirdi, – bildire «Ukrainskiye novosti» agentligi.
Cemilevniñ qayd etkenine köre, o özü bu meseleni ögrendi, ve, onıñ malümatına köre, «Adriana» layneri Türkiye qanunlarını bozdı ve oña qargı cinaiy iş açıldı.
«Bu seyaat laynerini aytacaq oslaq, Türkiye Cumhuriyetiniñ prokuraturası taqiqat keçirecek», – dep ayttı Mustafa Cemilev.
Bundan ğayrı, halq deputatı kütleviy haber vastalarınıñ «Aqmescitt-İstanbul» ava seferi ğayrıdan başlanaca aqqında haberini yañlış dep bildirdi, – dep yaza neşir.
Ukraina halqara gemiler içün Qırımdaki Kezlev, Keriç, Aqyar, Kefe, Yalta ve Aqyar limanlarını qapattı.
2014 senesi martnıñ 16-da Qırımda ve Aqyar şeerinde yarımada statusı aqqında sahte referendum olıp keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qabul etti. Ukraina, Avropa Birligi, AQŞ rey berüvni tanımayıp, Qırım Rusiye tarafından işğal etildi degen fikirdeler.


text:
Qanunsız Qırım parlamentiniñ matbuat-hızmeti bergen malümatına köre, işbu qararğa binayen şimdiki Qrucılıq ve mimarcılıq cumhuriyet komiteti yerine Qrucılıq ve mimarcılıq Nazirlikni meydanğa ketirmege teklif etile.
Öz başına tayinlengen Qırım ükümetindeki «nazirlik»niñ başına Vladimir Nikolov turdı.
Bundan da ğayrı, prezidium tanılmağan Qırım Cumhuriyetiniñ medeniy miras qoruvı boyunca Cumhuriyet komitetiniñ reisi vazifesine Natalya Grinenkonıñ namzetine qol tuttı.
Nikolov ve Grinenko aynı bu vazifelerni Viktor Plakida baş nazir olğanda eda etken ediler.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Fransanıñ Milliy meclisindeki «Fransa-Ukraina» dostluq gruppasınıñ reisi Valeriya For-Muntân başlığında fransız parlamentarlarını «Qırımda işğalci ukümet ile er türlü alâqalarğa yol bermemege» davet etti.
Bunı aprel 6-da Ukraina devleti başlığınıñ matbuat hizmeti Poroşenkonıñ fransız parlamentarları ile körüşüvi neticesi boyunca bildirdi.
Bildirüvde: «Prezident parlamentarnı Qırımda işğalci ukümet ile er türlü alâqalarğa yol bermemek içün öz noqtai-nazarlarını faal surette ifade etmege davet etti», – denile.
Rusiye ukümeti, ecnebiy vatandaşlarnı Qırım territoriyasına davet etip, onıñ işğalini qanuniyleştirmege tırışa.
Ukraina Tış işleri nazirliginde, ecnebiy siyasetçilerniñ Qırım ziyaretleri resmiy statusqa malik degil, dep defalarca bildirdiler. Ukraina tış işleri muessisesi ecnebiy vatandaşlar ve vatandaşsız şahıslarnı Qırımğa qanunsız barmaqtan saqındıra.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Kyiv milliy universitetiniñ studetleri toplardan qırımtatar tamğasını yapıp, qırımtatar sürgünligi qurbanlarınıñ hatırasını añdılar. Aktsiyada 60-80 talebe iştirak etti, olar sarı toplarnı şişirip, Kyiv merkezindeki aliy oquv yurtunıñ binası yanında tamğa yapqanlar. Aktsiya vaqtında «Mayıs 18: Epimiz – qırımtatarmız», dep ayttılar.
Aktsiya Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ teşebbüsi ile olıp keçti.
Er yıl Qırımda sürgünlik kününe bağışlanğan kütleviy tedbirler keçirile edi, şu cümleden matem mitingi. Amma 2014 senesi mart ayında Rusiye yarımadanı işğal etken soñ böyle bir tedbirlerniñ Aqmescit merkezinde keçirilmesi yasaq etildi. Qırımtatar Milliy Meclisi bildirdi ki, Qırımdaki regional meclisler Rusiye kontroli altında bulunğan akimiyet mayıs 18 qırımtatar sürgünligi yıllığında matem tedbirleriniñ keçirilmesine izin alamaylar.
Bundan sebep Meclis yarımadadaki semetdeşlerine hatıra yerlerinde sürgünlik qurbanlarını dua ile añmağa tevsiye ete.
1944 senesi yarımadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnıñ birinci eşelonı yollandı. Cemi olaraq tahminen 180 biñ insan sürgün etildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bazarertesi künü, mayıs 18-de, Qırım camilerinde qırımtatar halqı srgünliginiñ qurbanları ruhuna dualar oquldı.
Qırım musulmanları diniy idaresi bildirgeni kibi, Aqmescitniñ Kebir camisine kelgen er insan sığmağanından sebep, musulmanlar cami azbarında dua etken edi.
Aqmescitniñ merkeziy camisinde duanı Qırım musulmanlarınıñ diniy yetekçisi hacı Emirali Ablayev keçirdi.
«Duadan evel müfti kelgenlerni selâmladı ve sürgünlik – qırımtatarlarnıñ yüreklerinde facialı bir yara olğanını ayttı. İşbu yaranı olar qıyamet kününe qadar unutmayıp, qabaatsız elâk olğan qurbanlarnıñ hatırasına ebediyen göñüllerinde saqlaycağını qayd etti», – denile bildirüvde.
Bazarertesi künü, mayıs 18-de, Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgünligi 71 yıllığı munasebeti ile Ukraina ve tışında bir sıra hatıra tedbiri keçirilecek.
Şu künleri Kiyev, Harkov, Herson, Lviv ve diger şeerlerde de bu kibi tedbirler keçirildi.
Er sene Qırımda sürgünlik yıllığı munasebeti ile kütleviy tedbirler, şu cümleden Aqmescit merkezinde matem mitingi keçirile edi. Amma Rusiyeniñ Qırımnı zapt etkeninden soñ Aqmescit merkezinde bu kibi tedbirlerni keçirmege yasaq ettiler.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi


text:
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Aqmescitte Nazirler şurası binası ögünde toplaşqan ve terrorizmde qabaatlağan lafları içün afu soramasını talap etken qırımtatar milliy areketiniñ veteranları, apiske alınğan ve mahküm etilgen qırımtatarlarnıñ soy-sopları yanına çıqmadı.
Toplaşqanlarğa Qırımnıñ Rusiye Milletlerara munasebetler işleri devlet komitetiniñ reisi Albert Kangiyev çıqıp, üç-beş kişilik gruppa yapmağa teklif etti. Bazarertesi künü olarnı Aksenovnen körüştirecek, dep söz berdi.
«Bugün bu toplaşuv pandemiya sebebinden qanunğa zıt kele… Bugün Qırım yolbaşçısı gruppanı qabul etip olamay. Bazarertesi künü cumhuriyet yolbaşçısınen sizni körüştirecem, dep kefil etem. Başqa bir şey olmaycaq», – dedi Kangiyev.
Uquq qoruyıcı organları toplaşqanlardan dağılmalarını rica ete.
Qırımtatarlar Aksenov «olarnıñ balalarına qarşı edepsiz laflarnı» ne içün qullanğanını aytmasını talap ete.
Laf Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısınıñ Facebookta yazğanları aqqında kete. O, Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi çıqarğan üküm arfesinde Keriç köpründe Rusiye uquq qoruyıcıları dava mabüslerine «qol tutmağa» istegen vatandaşlarnı tuttı, dep bildirdi. Soñra ise «Hizb ut-Tahrir ile alâqalar» ve terrorizmni desteklev» Rusiye qanunlarını boza, dep qayd etti.
Mahküm etilgen Seyran Saliyevniñ ömür arqadaşı Mumine Saliyevanıñ fikirince, Qırım yolbaşçısı soy-soplarına mahkemede qol tutmağa istegen insanlarnı ne içün «terrorist» dep sayğanını añlatmaq kerek.
Noyabrniñ 2-nde aqşam Qırımdan Rostov-na-Donuğa Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleriniñ ükmü çıqarılğanına ketken yüzlernen qırımtatarı Keriç köpründe Rusiye yol patrul hızmetiniñ hadimleri tarafından tutuldı. On saat beklegen soñ insanlar Qırımğa qayttı. Advokat Nikolay Polozovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye quvetçileri qırımtatar faallerine qarşı «areket serbestligi aqqını» bozdı.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi noyabrniñ 3-nde Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» üç mabüsini 42 yılğa apiske üküm etti. Rustem Emiruseinovğa 17 yıl apis cezası berildi, ilk eki yılı apishanede, qalğanı sert rejimde keçecek. Arsen Abhairov 13 yılğa üküm etildi, ilk eki yılı apishanede keçecek. Eskender Abdulganiyev 12 yılğa üküm etildi, ilk eki yılını apishanede keçirecek.
Bu sene yazda qırımtatar milliy areketiniñ veteranları Qırım Nazirler şurasına kelip, Aksenovdan afu soramasını talap etti. Olar Qırım yolbaşçısı qırımtatar halqını terrorizmde qabaatladı, dep ayttı. Laf Aksenovnıñ Facebookta yazğanları aqqında kete. O, yañı «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca musulmanlarnıñ tutulğanını izaatlağan edi. FSB areketlerini ise «terrorizm ve ekstremizm ile küreş» dep adlandırdı. Sergey Aksenov qırımtatarlarnen öyle de körüşmedi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
QMC-niñ ve Aqyarnıñ Milliy Polisi, Qırım “samooboronası”nıñ 28 iştirakçisini qıdıruv cedveline kirsetken. Bu aqta martnıñ 19-ında QMC-niñ prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildirmekte.
“Yılnıñ başından berli QMC prokuraturası, Qırım “samooboronası”nıñ 28 iştirakçisini qıdıruv cedveline kirsetti. Umumen, 2018 senesinden başlap, o qanunsız teşkilâtnıñ 165 azası qıdıruv cedveline kirsetildi. 1400 adam aqqında tolu malümat toplandı”, - denile beyanatta.
Müessise, QMC prokuraturası ve QMC ve Aqyar Milliy polisi, “samooborona” rotalarından birisiniñ komandiri davası boyunca mahkemeden evel teqdqiqatnı bitirgenlerini hatırlattı.
Habaatlanğanğa 15 yılğa qadar apis cezası berile bile.


text:
«Sudaq qalesi» müzey-qoruğınıñ müdiresi, vazifesini aşqanı sebebinden qabaatlandı.
Taqiqatnıñ malümatına binaen, 2016 senesi yazda o, hadimlerine onıñ şahsiy evi territoriyasında iş vaqtında, olarnı müzey territoriyasında esas işlerinden alıp, qurucılıq işlerini alıp barmağa qanunsız emir etti. Bundan soñ o, müessiseniñ aylıq fondundan olarğa 100 biñden ziyade ruble töledi.
Bunen beraber, 2016 senesi aprel ayında müdire, hadimleriniñ biriniñ aqrabası ile «Funk Daçası» müzeyiniñ maddiy degerleri ve obyektniñ qurulması boyunca sahte añlaşma tizdi. Alğan paranı o, qabaatlanğan kişige teslim etti, dep bildire «AN – Krım» agentligi.


text:
Qırım sportçusı Tamila Umerova Thekvondo boyunca Rusiye Çempionatı ve Birinciliginde 1-ci yer qazandı.
O, çempionatnıñ ekinci künü üç uruştan soñ ğalip çıqtı. 17 yaşındaki Tamila 50 kg. qadar yunior qızları arasında ğalebe qazandı.
Çempionat ve Birincilikte daa bir ğalebeni aqaylar arasında Şevket Umerov ketirdi. O, 85+ kg. yük kategoriyasında iştirak etti.
Çempionat ve Birincilik fevral 23-26 künleri Tambov şeerinde keçirile.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Bиkипeдия:Vandalizm
- Bu vandalizm turında iğlannar taqtası tügel. Vandalizm oçraqların Vandalizmğa qarşı idaräçe adımnarına belderegez.
Material östäw, beterü yäki üzgärtü arqılı Wikipediägä ışanıçnı häm abruyın töşerü oçen maxsus qılınğan adımnar vandalizm dip atala. Tipik vandalizm ürnäkläre - bitlärgä tsenzura çiklärenä sıymağan süzlär häm pıçraq yumor östäw, bitlärdäge mäğlümatnı nigezsez beterü häm mäğnäsezlege ap-açıq qürengän eçtalegen kertü.
Vandalizm tıyılğan. Möxärrirlär vandallarnı kisätü häm öyrätü'gä üz öleşlären kertergä çaqırılsa da, idaräçeneñ bloklawı oçen kisätu zarur tügel.
Entsiklopediäne üsteru telägennän xata nigezendä, maxsus konsensusqa qarşı yäki tärtipne bozuçı bulğan yaxşı niätle torışlıq vandalizm tügel. Eçtälek arqasında üzgärtülär suğışları vandalizm dip sanalmıy. Faydalı, yaxşı niyätkä nigezlänep naçar näticägä kitergän häm vandalizm üzgärtüläre arasında ayıru öçen zur iğtibar kiräk. Yaxşı üzgärtülärne vandalizm dip ataw zıyan kiterüçe adım sanala ala.
Ap-açıq vandallıq üzgärtülärne açıqlawğa, alarnı ütkärmäwçe ğamällär qılığız. Annarı vandallıq qıluçı möxärrirlärne kisätegez.
Vandalizmğa qarata möğamälä[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Mäqälägä qarata vandallıqnı kürsägez, iñ ciñel adım – anı yuq itü. Ämmä iğtibar! Qaywaqıt vandallıq iskeräk, elek berkem iğtibar itmägän vandallıq östennän qılına ala. Şundıy oçraqta, möxärrirlär bu ğämälne kürmiçä başqa üzgärtülär kertergä däwam itä alalar. Bu häl, xäzer inde başqa üzgärtülär arasında kürelmägän vandallıqnı tabu häm yuq itüne nıq awırayta.
Vandalizm oçrağında ni eşlärgä kiräkmi[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Vandalizm oçrağı arqasında mäqälälärne beterü bäxäsenä çığarmağız.
- Bu ğämällärne qıluçılarga qarata cämğiyät iğtibarın tartmağız. Şulay uq, mäğnäsez bulu säbäple, alarnı räncetmägez. Berse üz adımnarın zıyan kiterüen belep qılğanda, anı räncetü tırışlığı xälne naçarayta ğına. Kisätülärgä iğtibar itmiçä däwam itsälär, alar turında idäräçelärgä xäbär itsägezçe.
- "Vandal" süzen xiç qullanmağız. Ayıruça, bu süz faydalı kertem yasağan qullanuçılarğa, yäki yaxşı niättän yasalğan üzgärtülargä qarata. Säbäbe ğadi – üzgärtü yaxşı niät belän yasalğanda ul vandalizm dip sanalmıy. Yaxşı niät belän qılınğan ğämälder dip qarağız — bu üzgärtülärne yasağan bersen "vandal" dip ataw urınına, anıñ belän sezne borçuğa salğan äyberlär turında aralaşuğa keregez. Şäxsi kommentariylar urınına, üzgärtüneñ eçtälege häm mäğnäse turında yazığız.
Vantalizm dip sanalmağan närsälär[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tübändäge ğämällärne qaywaqıt vandalizm dip atawçılar tabılıp torsa da, alar ğädättä vandalizm dip sanalmıy. Tik härber oçraqnı, qılınğan gämäl Wikipediä qağidä-qullanmaların boza-bozmawına qarap ayırım qararğa kiräk. Şul uq arada, berär möxärrirneñ ap-açıq vandalizm bulmağan xällärgä tıqşınuy potentsial möxärrirlärne ezärlekläw häm qü ğämälläre arqasında entsiklopediägä ziyan kiterä aluın da istä totu zarur.
Qıyu uzgärtülär[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Konsensusqa ireşelmägän çaqta, yäki elek ireşelgän konsensusqa turı kilmägän qıyu üzgärtülär üz-üzennän vandalizm tügel. Wikipedia çämäğätçelege qullanuçılarnı qıyu bulırğa çaqıra häm totrıqlı konsensusqa ireşelüneñ ähämmiyätle ber adımı buluın tanıy.
Avtorlıq xoquqların bozu[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Destruktiv üzgärtülär kertü yäki kirelek[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Üzgärtülär taswirlamasın yazmaw[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tekstlarğa üztülär kertü buyınça eksperimentlar yasaw[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ezärlekläw yäki şäxsi höcümnär[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Yalğış wiki formatlaw häm stil'[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Wikipediäneñ cisemen añlamaw[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Oçraqlı räweştä yalğış mäğlümat kiterü[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
WP:Neytral qaraş mäslägenä turı kilmäğänlek turında bäxäs çığu[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Oçraqlı kileş tuğan mäğnäsezlek[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ğämäldäge qağidä-qullanma bitlärenä üzgärtülär kertü, yaxşı niyätle[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Yäşi birgän şäxeslär biografiäläre qağidäse tarafınnan taswirlanğan üzgärtülär, yäki entsiklopedik bulmağan materialnı ütkärmäw yäki yuq itü.[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Meta[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- m:Anti-vandalism ideas
- m:Vandalbot
- m:What is a troll?
- m:Small Wiki Monitoring Team – cross-wiki anti-vandalism
Tışqı sıltamalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]


text:
Ózbekstan Xalıq demokratiyalıq partiyası deputatları «Qaraoy» aӯıl puqaralar jıyınında boldı
Ózbekstan Xalıq demokratiyalıq partiyası deputatları tárepinen «Qaraoy» aӯıl puqaralar jıyını, rayonlıq xalıqtıń bántligine kómeklesiӯ orayı menen birgelikte partiyanıń saylawaldı dástúrin basshılıqqa alıp, jaslardıń bántligin támiyinleӯ, olardı isbilermenlikke úyretiӯ hám mámleket tárepinen subsidiyalar beriӯ boyınsha ámelge asırılıp atırǵan jumıslardıń barısı úyrenildi hám ollardı qollap-quӯatlaӯ maqsetinde kórsetpeler berildi.
Olar Prezident qararı tiykarında Xalıqtıń bántligine kómeklesiӯ orayı tárepinen Rasul Utemuratov basshılıq etip atırǵan «Zulayxa pal hárreshi» islep shıǵarıӯ kooperativiniń esap betine 23 mln sӯm qarjı ótkerilip, usı tiykarda pal hárreleri menen támiyinlengen aymaqta jasaӯshı 18 jastıń hám "Báhárgúl» shańaraqlıq kárxanasında boldı.
Taxtakópir rayonı hákimligi málimleme xızmeti


text:
Mayısnıñ 21-nde Andrey Dmitriyeviç Saharov – sovetler zamanınıñ nazariyeci fiziki, akademik, dissident, 1975 yılınıñ Nobel mukâfatınıñ laureatı – doğğanından 99 yıl tola.
Andrey Saharov tercimeiyalınıñ ayrı saifesi – repressiyalarğa oğrağan qırımtatar halqınıñ aqlarını qoruvdır. O, Sovet Sotsialistik Cumhuriyetler Birliginde insan aqlarınıñ bozuluvına dair Nobel lektsiyasında qırımtatarlarnıñ ayırımını da qayd etti. Akademik Mustafa Cemilevni çoq kere qoruğan edi. 1976 senesi aprel ayında esnasta iştirak etmek ve ketişatını közetmek içün ömür arqadaşı Yelena Bonnernen beraber Omskqa kele. O vaqıt anda qırımtatar areketiniñ faali Ayşe Seitmuratova da bar edi. Tezden yolları ayırıla – yañı apis cezası telükesi ögünde Ayşe Ğarpqa ketip yetiştire – bu akademik Saharov ve Yelena Bonnerniñ yardımı sayesinde kerçekleştirildi. 1980 senesi yanvar ayında akimiyet Saharovdan qurtulmağa qarar berdi. İç bir mahkemesiz onı bütün mukâfatlarından marum etmek ve Moskvadan sürgün etmek qararı qabul etildi. Bu sefer onıñ da qoruvğa ihtiyacı bar edi.
O vaqıt beş yıldan berli çeşit memleketlerde Halqara Saharov diñlevleri keçirilgen edi. İlk Saharov diñlevleri 1975 senesi oktâbr ayında Kopengagende folketing binasında – dan parlamentinde keçirildi. Saharov diñlevleriniñ maqsadını dissident, Halqara Saharov diñlevleri teşkiliy komitetiniñ azası Kronid Lübarskiy şekillendirgen edi: «Sovetler Birliginde insan aqlarınıñ temin etilüvine er taraflama yardım etmek – bir vaqıtları sovet gidrogen bombasını yapqan ve Hruşçevni nükleer silâsızlanuvına çağırğan, sovet akimiyeti ile bağlarını üzmege ve şahsiy azatlığını feda etmege qarar alğan akademik Andrey Dmitriyeviç Saharovnıñ işi budır».
Beşinci Halqara Saharov diñlevleri 1985 senesi aprel ayında Londrada olıp keçti. İştirakçisi, ingliz ve ukrain jurnalisti, diplomat, yazıcı Bogdan Nagaylonı bunı böyle hatırlay: «İştirakçiler erkânı pek eybetli edi. Diñlevlerni adliyeden saqlanğan cenk cinayetçilerini qıdırıp, dünyaca meşur olğan gitler kontslagerleriniñ sabıq mabüsi, doktor Simon Vizental açtı. Öz çıqışında qayd etkenine köre, Andrey Saharovnıñ adı zamanımıznıñ er yerde, ilk evelâ, sovet Rusiyesinde insan aqlarını temin etüv küreşiniñ timsali oldı. Beşinci Saharov diñlevlerinde belli advokat Dina Kaminskaya, Moskva Helsinki gruppasınıñ vekili Lüdmila Alekseyeva, «Vesti iz SSSR» («SSCB haberleri» – QA) bülleteniniñ neşirci muarriri Kronid Lübarskiy, Kolorado ştatı universitetiniñ (ABD) professorı Sidney Heytman, tarihçı Vladimir Tolts ve digerleri iştirak etti. 1985 senesi aprelniñ 11-nde «Sovetlerniñ milliy siyaseti» panelinde SSCB milliy problemleri maruzasınen çıqışta bulundı. Mennen beraber Nina Strokata, Ukraina Helsinki gruppasınıñ vekili, Marite Sapiyets (Baltıq boyu Helsinki gruppası), qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçisi Ayşe Seitmuratora iştirak ettiler».
Bogdan Nagaylo Ayşe Seitmuratovanıñ çıqış qaydlarını taqdim etti, esas şeylerni derc etemiz.
«Birinciden, Saharov diñlevleriniñ teşkilâtçılarına çıqışta bulunmaq imkânı içün teşekkürler bildirem. Sovetler Birliginde ayrı şahıs ve milletlerniñ tirenüvine ayırılğan diqqat içün de teşekkürler bildire. Şimdi ise halqım aqqında tarif etecem.
Sovetler Birliginde milletlerni yoq etüv deñevini qırımtatar halqınıñ taqdiri örneginde pek yahşı añlatmaq mümkün.
Qırımtatar halqınıñ faciası 10, 20 ve 30 yıl degbl, 200 yıl evelsi başlandı. Amma tarihiy problemler aqqında aytmaycam, soñki 10 yılda qırımtatar halqınıñ taqdiri aqqında aytacam.
1979 senesi Üçünci Saharov diñlevlerinde qırımtatar halqınıñ sürgünligi aqqında tafsilâtlıca tarif etken edim. Tekrarlamayım. Aytacaq bir şeyim bar – 1967 senesi SSC Birligi Yuqarı Şurasınıñ Prezidiumı Qırımtatarlarnıñ reabilitatsiyası buyruğını çıqardı – yani qırımtatarlar Qırımdan sebepsiz sürgün etildi. Bundan soñ halq vatan Qırımğa qaytarılacaq ve aqları tiklenecek dep tüşünmek mümkün. Faqat 1967 senesi çıqqan Fermannıñ soñunda «daa evel Qırımda yaşağan tatarlar Özbekistanda tamırlaştı» sözleri bar.
Böylece, Qırımda on beş asır yaşap tamır atmadıq, amma sürgünlik yerlerinde 23 yılda tamırlaştıq eken. Bu «tamırlaşuvnı» kerçekleştirmek içün sovet ükümeti buyruq ve qararlarnı bir-biri artından çıqara. 1975 senesi, soñki Helsinki Aktından soñ, Sovetler Birliginde qırımtatarlarnen bağlı daa çoq qanun çıqarıldı. Olar qırımtatarlarnıñ vaziyetini eyileştirmek içün degil, beterleştirmek içün çıqarıldı, qırımtatarlarnı millet olaraq yoq etecek olalar.
Bir misal ketireyim. Özbekistanda 1978 senesi aprelniñ 26-nda Özbekistan Sovet Sotsialistik Cumhuriyeti Tış işler nazirliginiñ emri çıqtı: «Daa evel Qırımda yaşağan tatarlarnıñ Özbekistandan çıqması yasaqtır». Topraq qulluğı lâğu etilgen edi, unutmañız. Lâkin bugünde-bugün sovet ükümeti qırımtatarlarğa qarşı topraq qulluğını yapa.
Rusiyede Yuriy künü bar edi, bir köylü başqa köylüge keçe bile edi. Amma qırımtatarlar içün böyle Yuriy künü da yoq. 1967 senesiniñ buyruğından soñ, anda tamırlaşuv aqqında aytılsa da, halqım vatanına kütleviy şekilde qaytıp, sovet ükümetine tamır atmağanını kösterdi. Qırımğa kene kelgen soñ, bizge qarşı yañı repressiyalar başlatıldı.
Vesiqalardan biri Qırımda qırımtatarlar içün mahküm etilgenini tarif ete. Qırım vilâyet mahkemesiniñ Musa Mamut ve apayı Zekiye Abdullayevağa qarşı çıqarğan qararını misal olaraq aytayım. Vilâyet mahkemesiniñ qararında şöyle aytıla: «Musa Mamut ve Abdullayeva Zekiye 1975 senesi aprel ayında Taşkent vilâyetinden Qırım vilâyetiniñ Beş Terek (Donskoye) köyüne köçkenleri içün qabaatlı tanıldı. Komsomolskaya soqağındaki №136 evini satın alğanlar».
Eki yıl lagerde qalmasına üküm etilgen insannıñ qabaatı budır. Eki yıl lagerde qalıp, Musa Mamut kene Qırımğa qayttı. Kelgeninen militsiya onı apiske almaq içün keldi. Musa Mamut ayatınen narazılıq bildirdi. 1978 senesi iyünniñ 23-nde militsiya hadimi, 10 yaşında oğlu ögünde üstüne benzin töküp, özüni yaqtı. Bu özüni öldürüv degil, akimiyetniñ zulumına qarşı narazılıq oldı… SSCM halqlarını yoq etüv siyaseti Nagaylo tarafından yahşı aydındatıldı. Halqımnıñ vaziyeti aqqında aytam, çünki «kimniñ nesi ağırsa, onı ayta». Menim halqım, Qırımım ağıra. Halqıma qarşı sert repressiyalar yapıla. Qırımtatarlarnıñ öz tilinde laf etmek aqqı bile yoq. Şu sebepten dünya toplulığına, alim, devlet erbaplarına muracaat etem – halqımnı qorumaq içün bir şey aytıñız. Qırımtatarlarğa bir de bir imtiyaz berüv aqqında aytılmay. Yoq. Biz vatanımızğa qaytıp, urf-adet ve ananeler, tilimiznen halq olaraq yaşamalımız».
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
"Min yaña premier Viktor Zubkov citäkçelegendä yaña xökümät bez sezneñ belän häm deputatlar belän bilgelän maqsatlarnı ciñ sızğanıp tormışqa aşırır dip bik nıq ömetlänäm" dide Rusiä prezidentı.
Yaña xökümätne şartlı räweştä genä yaña dip bula. Premiernıñ üzen häm tağın 3 ministrnı sanamağanda xökümättä barısı da üz urınnarın saqlap qaldılar. Xättä premiernıñ kiyäwe bulu säbäple saqlanu ministrı urınınnan kitergä sorağan Anatoly Serdyukov ta üz urınında qalaçaq.
Säyäsi küzätüçe Stanislav Belkovski Putinnıñ citdi üzgäreşlärgä barmawın saylawlar aldınnan totrıqlılıqnı saqlaw niäte dip bäyäli:
"Xökümät zur üzgäreş kiçermäde. Bu Putinnıñ wazğiätne çayqatmaw, totrıqlılıq saqlaw säyäsäte köçendä qala digän süz" di Stanislav Belkovski.
Urınnarın yuğaltqan 3 ministr – Säwdä häm iqtisadi üseş ministrı German Gref, Sälämätlek häm Sotisal üseş ministrı Mixail Zurabov, töbäk üseşe ministrı Vladimir Yakovlev. Alarnıñ kitäçäge aldan farazlanğan ide.
"Alar öçese dä saylawlar belän bäyle äyberlär öçen cawap birä ide: toraq-komunal xucalıq, sälämätlek saqlaw häm iqtisad. Bu saylaw aldı qorbannarı, başqaça atap bulmıy" di tağın säyäsi küzätüçe Dmitry Oreşkin.
German Gref urının anıñ urınbasarı Elvira Nabiullina alaçaq. Şulay itep, çığışı belän Ufadan bulğan Elvira Saxipzad qızı Nabiullina, Rusiä xökümätendä Räşit Nurğalievtan soñ ikençe millättäçebez bulaçaq.
Rusiäneñ yaña xökümätendä tağın ber yaña üzençälek – ul da bulsa – tuğan-tumaçalıq. Kiyäw belän babaydan tış, anda xäzer ir belän xatın da bar. Yaña sälämätlek häm sotsial üseş ministrı itep Tatyana Golikova bilgelände. Ul Sänäğät häm energetika ministrı Viktor Xristenkonıñ xatını bulıp tora.
Nixayät, töbäk üseşe ministrı itep prezidentnıñ könyaq bülgedäge wäkile Dmitriy Kozak bilgelände.
4 vitse-premiernıñ barısı da üz urınnarın saqlap qaldılar – Sergei İvanov, Dmitriy Medvedev, Sergei Narışkin häm Aleksand Jukov. Alarğa östäp Finans ministrı Aleksei Kudrin 5nçe vitse-premier itep bilgelände. Küzätüçelär monı xökümättä Kudrinnıñ däräcäse artuı dip bäyäli.
ali ğilmi


text:
Resmiy Berlin Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaq etilgenini tanımay, çünki bu halqara uquqqa zıt kele, dep haber ete fevralniñ 26-nda Ukrainadaki Almaniya elçihanesi Twitterde.
«Almaniyanıñ pozitsiyası olğanı kibi, şimdi ve kelecekte de aynı olıp qalacaq yani: Qırım- Ukraina toprağı. Almaniya Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaq etilgenini tanımay, çünki bu halqara uquqqa zıt kele», – denilmekte haberde.
Fevralniñ 26-nda Ukraina ile bütün dünyada qırımlılarğa qol tutmaq maqsadınen devletniñ topraq bütünliginen bağlı aktsiya, muzakere, forum, miring ve yürüşler keçirile.
Ukrainada fevralniñ 26-sı kününi «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü» olaraq qayd etilmesi teklif etile. 2014 senesi bu künü Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukraina torpaq bütünligine bağışlanğan miting ötkerilgen edi. O zaman miting iştirakçilerine Rusiye tarafdarı olğan faaller, şu cümleden «Rus birligi» firqasınıñ vekilleri qarşı çıqqan edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov yanvarniñ 7-nde Milât bayramını qutlağan ukrainalılarnı tebriklep, işğal etilgen Qırımda ve Donbasnıñ işğal altındaki topraqlarında Rusiye apishanelerinde yatqan ukrainalılar evlerine qaytsın istedi.
«Rusiyeniñ cenk istilâsınen Ukrainağa ketirilgen ağrı ve dertler tez vaqıtta keçmişte qalsın, vatandaşlarımız ise – Rusiye Federatsiyası işğal etken Qırımda ve Donbas topraqlarında basqı altında qalğan, taqip etilgen, apiske alınğan ve öldürilgen farqlı millet ve din insanları – yekâne Ukraina qorantasında azatlıq körsin», – dep yazdı o, Facebookta.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov işğal etilgen yarımada sakinlerini Milât bayramınen tebriklep, «Qırımda pravoslavlıq inkişaf etkenini» tarif etti.
Ukrainada yanvarniñ 7-si resmiy devlet bayramı ola, bir çoq insan bayram quvançını paylaşmaq içün Milât gecesini ibadethanelerde keçire.
Roma-katolik kilsesi ve protestant kilseleriniñ ekseriyeti Milât bayramını dekabrniñ 25-nde zemaneviy grigorian taqvimine köre qutlay.
Bir sıra pravoslav kilsesi ve yunan-katoliklerniñ bir qısmı Milât bayramını dekabrniñ 25-nde yulian taqvimine köre («eski üslüpke» köre), şimdi zemaneviy grigorian taqvimine köre yanvarniñ 7-nde qutlay.
Ukraina Milât bayramını grigorian taqvimine köre de qutlay. Yuqarı Radanıñ qararına köre, Ukrainada dekabrniñ 25-i tatil ola.


text:
- Bez tatar matbuğatın uqıybız. “Tatarstan xäbärläre” gäziten yazdırıp aldırabız. Uqıym maxsus. Anda bügenge kön turında kilä torğan matbuğat yazmaları, annan soñ säyäsät yaqları bik açıq küreneş taba ul gazetada. Bezneñ gäzit inde ul xäzer. Milli temalarnı çağılıştırırğa kiräk , ämma yazmalar bik zur urın alırğa tieş tügel gäzitlärdä, dip uylıym min.
- Yuq yazılmadıq . Waqıt yuq. “Söyembikä” jurnalın beläm.
- “Tatarstan yäşläre”n yaratam . Anda tormış, mäxäbbät turında yazmalar bar. Kübräk xatın uqıy, ul yäşräk bit. Min iñ axırğı biten uqıym.
- Berne dä aldırmıybız . Balalarğa närsäder aldırabız , ämma min uqımıym. Rusçada uqımıym , tatarça da uqımıym.
Mäğlümatnı qaydan alsız ?
-Keşe söyläşä bit inde , şunı tıñlıysıñ da, şul citä. Ansı lutçıraq.
- “Qazanskie vedomosti” çönki anda Qazan yañalıqları, Rusiä yañalıqları häm xalıqara yañalıqlar da bar.
- Bernindinedä aldırmıybız. Kiosktan satıp alabız “Söembikä” jurnalın. Gäzitlärne uqığan bar da , ämma isemnären belmimen. “Watanım Tatarstan”, “Respublika Tatarstan” alarnı uqığanım bar . “Bezneñ gäcit” digän gäziten uqığanım yuq.
-Bez tik İslam buyınça ğına , dini jurnallarnı ğına uqibız. “Menaret” digän jurnal . “ İslam- İnfo” digän gäzitne ike teldä uqibız. “Söläymän” mäçetendä çığa “Qibla” jurnalın alğalıybız qaywaqıtta , uqığanıbız bar. Tatarstanda çığa andıy jurnal.
- Bez institutta uqıybız. Waqıt yuq .
Min uqıym. Bez elek aldıra idek “Azat xatın” jurnalın. Min şul jurnalnı alırdırır idem. Bez Qazaqstanğa küçep kitkän idek, äle xäzer kire äylänep qayttıq. Qaytqaç, yazdırmadım äle . Tatarçaların uqığanım yuq äle.
- “Telesem'” gäziten uqıybız. Anda yoldızlar turında yazalar. Min Kemerovo şähärennän kildem qunaqqa.-
- Tatarça gäzitlärne awılğa qaytqaç uqibız. “Yalqın” jurnalın , “Tatarstan yäşläre” gäziten uqıybız. Muzıka yañalıqları turında gömümän, yäşlär turında uqıybız. Soñğı tapqır qayçan, närsä turında uqığan istä tügel. Xäzer sessiä waqıtı imtixan biräbez, gäzitlär uqımıybız da.
Mälikä Basıyr


text:
«Halq qorçalayıcısı»: Kurbedinovnı nezarethane ögünde tatlı ve ava kürrelerinen qarşıladılar (fotoresimler)
Qırımlı advokat Emil Kurbedinov dekabrniñ 11-nde memuriy apis cezasından soñ Aqmescitteki vaqtınca tutuv nezarethaneden çıqtı. Onlarnen faal onı qarşılamağa keldi. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, toplaşqanlar maşinalarda oturğan Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimlerini körgenini aytalar. Kurbedinovnı 2013 senesi Facebookta paylaşqanları içün ekstremist teşkilâtlarnıñ işaretleri ya da timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayış etilmesi sebebinden apiske aldılar. Kurbedinovnıñ zenaatdaşları dey ki, onı Dimaşqqa köçken Qırım sakini şikâyet etti. Dekabrniñ 7-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi qırımlı advokat Emil Kurbedinovnı 5 künge tevqif etken edi.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy koronavirus tarqalmasınıñ yayılmasını toqtatmaq içün 2020 yılda Pasha künü kilsege barmamağa çağırdı, haber etti Azatlıq Radiosı.
"Vaziyetimiz ağır: hastalar 2%-dan 10%-ğace olsa, ekimler kim sağ qalacağını saylamağa mecbur olur. Epidemiya vaqtında 2% hastalar olsa, buña dayanmaq mümkün. 10% - bu endi ağır vaziyet. Şimdi bu vaziyetni nezaret etemiz, raqamlar yaramay degil. Onıñ içün adamlar bilmeli: bayram - bu müim, ebet. Amma kilselerge kelecek yılda beraber bararmız. Bugün ise - sabır, ve iç olmadım bir kere yürekni degil, aqılnı diñlemek kerek, bu emiyetli", - dedi Zelenskıy "Ukraina" telekanalınıñ Savik Şusterniñ programmasında.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
H. ÇOŞAR And C. ÇUHADAR, "Osmanlı Düşüncesinin Türkistan Kaynakları: Timur Dönemi Alimleri ve Eserleri," I. Milletlerarası Türkiye Özbekistan Münasebetleri Sempozyumu , 2018
ÇOŞAR, H. And ÇUHADAR, C. 2018. Osmanlı Düşüncesinin Türkistan Kaynakları: Timur Dönemi Alimleri ve Eserleri. I. Milletlerarası Türkiye Özbekistan Münasebetleri Sempozyumu .
ÇOŞAR, H., & ÇUHADAR, C., (2018). Osmanlı Düşüncesinin Türkistan Kaynakları: Timur Dönemi Alimleri ve Eserleri . I. Milletlerarası Türkiye Özbekistan Münasebetleri Sempozyumu
ÇOŞAR, HAKAN, And CENGİZ ÇUHADAR. "Osmanlı Düşüncesinin Türkistan Kaynakları: Timur Dönemi Alimleri ve Eserleri," I. Milletlerarası Türkiye Özbekistan Münasebetleri Sempozyumu, 2018
ÇOŞAR, HAKAN And ÇUHADAR, CENGİZ. "Osmanlı Düşüncesinin Türkistan Kaynakları: Timur Dönemi Alimleri ve Eserleri." I. Milletlerarası Türkiye Özbekistan Münasebetleri Sempozyumu , 2018
ÇOŞAR, H. And ÇUHADAR, C. (2018) . "Osmanlı Düşüncesinin Türkistan Kaynakları: Timur Dönemi Alimleri ve Eserleri." I. Milletlerarası Türkiye Özbekistan Münasebetleri Sempozyumu .
@conferencepaper{conferencepaper, author={HAKAN ÇOŞAR And author={CENGİZ ÇUHADAR}, title={Osmanlı Düşüncesinin Türkistan Kaynakları: Timur Dönemi Alimleri ve Eserleri}, congress name={I. Milletlerarası Türkiye Özbekistan Münasebetleri Sempozyumu}, city={}, country={}, year={2018}}


text:
Avropa Şursı memleketleri nazirlerniñ Londradaki toplaşuvında çıqışta bulunğan devlet kâtibi Con Kerri AQŞ Ukraina ükümetine qol tutqanını bildirip, siyasiy birdemlik yolunda areketlerini alğışladı.
«Biz tünevin Kiyevde ötkerilgen milliy dialognı alğışlaymız, anayasa islâatı, milliy azlıqlarnıñ qoruvı, yerli akimiyetler aqlarшnıñ keñişletüvi muzakere etildi. Ümüt etemiz ki, separatistler, ruslar ve diger gruppalar ükümet kerçekten adımlar atqanı ve tögerek masa etrafında çıqış yolunı tapmaq içün çalışqanını añlaydılar». «Biz milliy azlıqlarnıñ qorçalavı printsiplerine qol tutamız, Kiyev ükümeti regionlarnıñ aqlarını keñişletüvi boyunca konkret plannıñ işlep çıqarğanını köremiz. Şunı qayd etmek kerek ki, baş nazir teklif etken imkânlar, Rusiyede olğan aqlardan daa keñiştik».
Kerri, mayıs 25 künü prezident saylavlarınıñ demokratik, açıq ve inklüziv şekilde keçirilmesiniñ müimligini qayd etti.
«Biz, Ukrainanıñ bütün vatandaşlarınıñ aqlarını qorumaq içün ve er kimniñ sesi eşitilmesi maqsadında doğru saylavlarnıñ ötkerilmesi içün ukrainliler ve OCSE ile çalışamız. Biz separatistler ve ruslarnı bu ceryannı ürmet etmeknen birlikte, saylavlar olsun dep, qolundan kelgenlerini yapmağa çağıramız», – dedi o.
Kerriniñ sözlerine binaen, bu qanuniy ceryannı qorçalamaq içün AQŞ ve Avropalı şerikler areket etmege azırlar, bu cümleden, dialog ve barışıqqa qarşı turğanlarğa nisbeten 3-nci dereceli sanktsiyalarnı qullanmaq mümkün. Sanktsiyalar, Rusiye iqtisadiyatınıñ gaz ve kömür saalarınen baglı.
«Rusiye ve onıñ izdeşleri saylavlarğa keder etseler, AQŞ ve Avropa Birligini temsil etken devletler sanktsiyalarnı belli bir saalarğa qarşı qullanırlar. Bizim messacımız sade – Ukrainağa öz seçimni yapmağa keder etmeñiz. Ukrain halqına öz kelecegini seçmege beriñiz. Bunı açıq, serbest, doğru saylavlar vastasınen yapsınlar».
Kerri, qayd etkenine köre, sanktsiyalar vatandaşlarğa tesir etmey, yalıñız Ukrainadaki vaziyetni qozğatqan şahıslarğa qarşı qullanacaq.


text:
Vaqtınca işğal etilgen Qırımdan balalar, sadeleştirilgen sistema vastasınen (TMBsiz, tasil aqqında vesiqasız, üç imtian berip) 35 Ukraina aliy oquv yurtuna kirmek imkânından ğayrı, başqa yolnen de ketmek mümkünler. Bu yol – eksternat (ya da mesafeden oquv) ve TMB yazuv.
İlhaq etilgen Qırımnıñ talebelerine, eñ evelâ qolaysız tarihler sebebinden (mayıs 22-den iyün 13-ne qadar) Tışqı mustaqil baalavnıñ (TMB) sessiyasında iştirak etmek içün sıñırlı imkânlar bar. Bu sebepten olar içün iyülde qoşma sessiya teşkil etildi.
Qayd etüv mayıs 3-te başlanacaq ve mayıs 21-ge qadar devam etecek. Baalav ise 2018 senesi iyül 2-den 11-ge qadar keçirilecekler.
Ukrainanıñ tasil keyfiyetini baalav merkezi TMBniñ qoşma sessiyası içün muayet tarihlerni tayin etti:
İyül 2 – ukrain tili ve edebiyatı;
İyül 3 – matematika;
İyül 4 – ingliz tili ve ispan tili;
İyül 5 – biologiya, alman tili;
İyül 6 – Ukraina tarihı;
İyül 9 – coğrafiya, fransız tili;
İyül 10 – fizika;
İyül 11 – himiya.
Qırım mezunları içün tışqı mustaqil baalavda iştirak etmek içün er angi oquv şekli (kündüz, aqşam, mesafeden, eksternat ve ilh.) boyunca Ukraina territoriyasında bulunğan bir de-bir umum tasil muessisege qabul etilmek kerek. Daa tolu malümatnı Ukrainanıñ tasil keyfiyetini baalav merkezi (yЦOЯO) ya da Ukraina Tasil ve ilim nazirliginiñ saytlarından almaq mümkün.
Oleg Ohredko, TsGP «Almedia»nıñ eksperti ve talilcisi
«Bloglar» rubrikasında ifade etilgen fikirler muelliflerniñ öz fikirlerini aks etip, muarririyetniñ fikrini aks etmey bileler


text:
Rusiye kontrolindeki İslâm Terek rayon mahkemesinde Noman Çelebicihan batalyonında iştirak etkeninde qabaatlanğan Mecit Ablâmitovnıñ davası boyunca gizli şaat sorğuğa çekildi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Bugün Umerov tahallüsli bir şaatnı sorğuğa çektik – bu gizli şaat. Sorğu pek malümatlı olmadı, çünki imayeniñ müim suallerine şaat hatırlamay ya da bilmey, dep cevap berdi. Şaatnıñ aytqanına köre, o, 2016 senesi yanvar ayında batalyon saflarına kirdi, kâr içün, oña 8 biñ ğrıvnâ vade etildi. Batalyonda çeşit işlernen oğraştı, sipirdi, odun pıçtı, hocalıq-turmuş işlerini baqtı. Şaat, Mecit Ablâmitovnı silânen körmedi, taktik azırlıq derslerinde körmedi», – dep tarif etti advokat Ayder Azamatov.
Bundan ğayrı, advokat, Ablâmitovğa üçünci kere mahkeme vaqtına aş berilmey, dep bildirdi.
«Mecitni üçünci kere mahkemege aşsız ketireler ve soy-sopları imayeci vastasınen oña mahkemege aş bermege mecbur. SİZO, mahkemege cevap berip, şimdi quru aş yoq, çünki SİZOda tutulğan şahıslarnı aşnen temin etken teşkilâtnen añlaşma tizilmegen, dep bildirdi. Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon prokuraturası da bozuvlarnı qayd etip, tahqiqat izolâtorınıñ yañlışları tüzelsin dep, mahkemege muracaat etti», – dep qoştı Azamatov.
Avgustnıñ 19-nda Rusiye FSBsi «ukrain milliy batalyonında» iştirak etkeninden şübheli sayılğan Qırımnıñ İslâm Terek rayonınıñ sakinini tuttı, dep bildirdi. İslâm Terek rayonınıñ sakinine qarşı cinaiy dava açıldı. Al-azırda şübheli tutuldı. FSB, qırımlı 2016 senesi esas Ukrainağa ketip, «Lenur İslâmov qurğan N.Çelebicihan batalyonına» kirdi, dep bildire.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası «Noman Çelebicihan göñülli qırımtatar batalyonında» iştirak etkeni içün Ukraina vatandaşınıñ qanunsız tutuluvı ve evinde tintüv keçirilüvi boyunca cinaiy tahqiqat başlattı.
Daa evel Qırımda qurucısı Lenur İslâmov olğan «Noman Çelebicihan göñülli batalyonınıñ» azaları olaraq tanılıp qabaatlanğan üç qırımtatarına qarşı qabaatlayıcı qarar çıqarılğan edi. Bu birleşmeniñ azaları olğanınen bağlı şübheler ile qırımlılarğa qarşı eki ğıyabiy qarar da çıqarıldı.
Ukraina uquq qoruyıcı organları erkânında qırımtatar batalyonını quruv munaqaşası 2016 senesinden berli devam ete.
Ukraina İç işler nazirligine ait Ukraina Milliy gvardiyası, olarnıñ qurulışında «qırımtatar batalyonınıñ» qurulması aqqında beyanatlar şimdilik qanun seviyesinde tasdıqlanmağan beyanatlar olıp qla, dep qayd etken edi.
«Asker» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonına» arbiy bölük nomerasını bermege talap etken edi.


text:
CIA xayvannarnı qullanğan
Salqın suğış çorında alarğa yäşeren wazifalar öçen belem birelgän
Amerika Quşma Ştatlarınıñ Üzäk küzläw oyışması CIA Salqın suğış çorında qoşlar, del’finnar, pesilär häm êtlärgä yäşeren wazifalar öçen belem birgän.
BBC CIAneñ dokumentlarına tayandırğan xäbärenä kürä oyışma Salqın suğış çorında Sovyetlar Berlegendäge qayber mäydannarnı räsemgä töşerü öçen kügärçennärne qullanğan.
Xayvannarnıñ oyışma öçen tiñsez wazifalarnı cirenä citkerä alaçağına ışanğan CIAneñ 1970 yıllarda Takana isemle operaśiyadä keçkenä kameralar urnaştırılğan kügärçennärdän faydalanuı, ber tapqırında isä Awrupada täräzä qırıyına ber qarğa tarafınnan tıñlaw cihazınıñ quyıluı, läkin tawışnıñ yazılmawı citkerelde.
CIA Sovyetlar Berlegeneñ ximik qoral sınap qarawın tikşerü öçen küçmä qoşlarğa datçiklar urnaştırunı küzdän kiçergän, ayıruça Akustik Kitti operaśiyasendä pesineñ êçenä tıñlaw cihazı urnaştırğan.
Oyışma 1960 yıllar azağında su astı operaśiyaläre öçen del’finnardan faydalanırğa tırışqan. Del’finnarda Sovyetlar berlegeneñ atom-töş su astı köymäläreneñ tawışın işetü, biologik häm radioaktiv qoral qaldıqların tabu öçen datçiklar taşıp taşıy almayacağı testı ütkärelgän.
CIAneñ 1967 yılğa qadär del’finnar öçen Oksigas, qoşlar öçen Aksiolit häm pesilär belän êtlär öçen Keçel programmalarına 600 meñ dollardan artıq aqça sarıf itelgän.


text:
İyün 26-da, Qırımtatar Bayrağı Kününe planlaştırılğan «Kalğa-Sultan» tarih ve medeniyet müzeyiniñ açılışını başqa künge keçirdiler. Müzeyni Aqmescitte Şmidta, 2 adresi boyunca yerleşken Meclis binasında açmaq kerek ediler.
Qırım tarih müzeyiniñ tesisçisi ve müzeyniñ teşkil etüv teşebbüsçisi Güliver Altin aytqanı kibi, açılışı biraz keççe olacaqtır.
«Bir sıra tehnikiy meselelerni al etmek kerek. Açılış tarihı aqqında birazdan haber eterim», – yazdı o Facebookta.
Diger malümatı Altin bildirmey.
Müzey açılışı Aqmescitke temel qoyucı I Mengli Gireyge bağışlana, 2015 senesi onıñ ölüminden 500 yıl ola. Evel Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, müzey olacaq binada qırımtatar tiline ögretecek olalar. Bu tedbirler «Qırım» Fondu» baş müdiri Riza Şevkiyev ile uyğunlaştırıldı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi yarımadağa kelip, tamır halqnıñ Qırım işğalinden soñ vaziyetini örgenmege istegen Türkiye eyyeti ile qurulğan bağlardan memnün. Meclis reberligi emin ki, Türkiye alğan malümatlarnı doğru qullanır.
Bunı Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Bizler Türkiye eyyeti ile bağlarımızdan memnünmiz. Bizler insan ve qırımtatarlar aq-uquqlarınıñ bozulması aqqında tarif etmege tırıştıq, umumen vaziyetni añlatmaq istedik», – dep ayttı Celâl.
«Bizler qayd ettik ki, Qırımğa kelgen ve Qırım şeerleriniñ soqaqlarını kezgen insan er şey yahşı olğanını tüşüne bile, iş adamları olğan qırımtatarlarnı da köre bile», – dep qayd etti o.
Celâlnıñ aytqanına köre, «qorqu duyğusı, jurnalistlernen qonuşmaq istemegeni ile bağlı «büyük «amma» bar, bunıñ neticesi – adamlarnı qaçıruv, öldürüv, apiske aluv, tintüv ve ilâhre».
«Bunı añlatmağa tırıştıq. Eyyet azaları azır olıp kelgenler. Olar tam sual berdiler... Mence, eyyet ziyaretinden dos-doğru neticelerni beklemek yañlıştır. Eyyetniñ vazifesi: farqlı malümatnı toplap, olarnı yollağan adamlarğa yetkizmey. Menim fikirimce, Türkiye Cumhuriyetiniñ reberligi alğan malümatnı doğru qullanıp olup», – dep ayttı Meclis reisiniñ birinci muavini.
Bazarertesi künü, aprel 27-de, Aqmescitke ğayrı resmiy Türkiye eyyeti keldi. Qırımtatarlarnıñ Qırımdaki vaziyetini ögrenecek olğan eyyetniñ erkânında alim ve uquq qorçalayıcılar bar. Türkiye eyyeti Qırımda aprel 30-ğa qadar bulunacaq.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi Aqmescit akimiyetinden qanun boyunca kütleviy tedbirlerniñ keçirilmesi içün kelişken yerde qırımtatar sürgünliginiñ yıllığında matem mitingini keçirmege izin soray.
Bunı Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerov, Aqmescit akimiyetiniñ mitingni şeer merkezinde keçirmege izin bermegenini izaatlap, bildire.
Aqmescit şeer memuriyetiniñ başı Gennadiy Baharev şunı bildirdi ki, şeer memuriyetine qırımtatar halqınıñ temsilcileri ve cemaat teşkilâtlarından mütenasip muracaat kelgen eken. «Olar kütleviy numayışlarnı Lenin meydanı, Zenaat birligi Evi yanında keçirmege planlaştırğanlar. Amma biz buña izin bermege planlaştırmaymız», – dedi o.
«Baharev şeerni yahşı bilmese kerek. Biz, şimdiki akimiyetniñ qanuniyetine köre, mitingni Lenin meydanında, Kirova soqağı boyunca Zenaat birligi Evi yanında degil de, Kiyevskaya soqağında yerleşken Zenaat birligi Medeniyet Evi yanında keçirmege izin sorağanmız, farqlı yerlerdir. Soñkisi, qanun boyunca, kütleviy tedbirlerniñ keçirilmesi içün ayırılğan yerdir…», – yazdı Facebookta İlmi Ümerov.
Mayıs 5-te Qırımtatar Milliy Meclisi Aqmescitniñ şeer memuriyetine 1944 senesi mayıs 18 künü qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarınıñ hatırasına matem mitinginiñ keçirilmesi aqqında haber etkenini bildirgen edi.
Keçken sene ananeviy matem mitinginiñ Aqmescit merkezinde keçirilmesi yasaq etilgen edi
Evel Qırım ükümetiniñ baş nazir muavini Ruslan Balbek mayıs 18 künü arfesinde Qırım akimiyeti ve uquq qoruyıcı organları «ukrain siyasetçileri, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov tarafından azırlanılğan kütleviy tarikler aqta malümatnı elde etkenini» bildirdi.
Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya yarımadanıñ uquq qoruyıcıları «mayıs 18 künü qırımtatar halqınıñ sürgünligi yıllığı ile bağlı olğan tariklerniñ ögüni almağa tırışacağı» aqta bildirdi


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ arbiy komissarlıqları «soñki ziyaretçige qadar» çalışa. Qırım.Aqiqat saytınıñ mühbiri bildire ki, soñki bir qaç kün devamında Aqmescit arbiy komissarlıqları yanında yüzlernen erkek nevbette tura.
Malüm ki, dekabr 20-ne qadar arbiy cedvelge adını yazdırmağan qırımlılarnı para cezası bekley, dep bildirgen ediler.
«Bu afta arbiy komissarlıqlar raatlanmayıp çalıştı. Soñki ziyaretçige qadar qabul eteler. Çarşenbe künü, dekabr 17-de, Aqmescit arbiy komissarlıqlarından birinde tahminen 130 insan toplaştı, kündüz nevbet daa da büyük edi. Er kesni cedvelge almağanına qadar bu şekilde çalışacaqmız», – dep ayttı adı gizli qalacaq şartınen arbiy komissarlıq hadimi Qırım.Aqiqat mühbirine.
Onıñ bildirgenine köre, şimdilik Qırımda arbiy cedvelge aluv müddetiniñ arttırılması aqqında qanun yoq, lâkin onı mart ayına qadar devam ettirecekler degen laflar bar.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Arlem Dezir, Rusiye FSBsiniñ Qırım.Aqiqat mühbiri Taras İbragimovğa bergen işğal etilgen Qırımğa kiriş yasağı qararına yazıqsına.
Dezir, mesüliyetli olğan insanlarnı kütleviy haber vastalarınıñ rolüni ürmet etip, jurnalistlerniñ işine keder etmemesine çağırdı. Bu aqta Dezirniñ Twitterde derc etken beyanatında aytıla.
«Ukrainalı jurnalist Taras İbragimovnıñ Qırımğa kiriş yasağına yazıqsınam. Mesüliyetli şahıslarnı kütleviy haber vastalarınıñ rolüni ürmet etmesine ve jurnalistlerniñ işine keder etecek sıñırlarsız seyaat etmelerine izin bermesine çağıram», – dep aytıla mesacda.
Yanvarniñ 18-nde Rusiye FSBsiniñ hadimleri Qırım.Aqiqat muarririyetinen işbirligi yapqan ukrainalı jurnalist Taras İbragimovnıñ Rusiyege ve onıñ işğali altındaki Qırımğa kirişini 2054 senesi mayısnıñ soñuna qadar yasaqladı.
Ukraina milliy jurnalistler birligi, ukrainalı jurnalist Taras İbragimovnıñ Rusiyege ve işğali altındaki Qırımğa kiriş yasağını «repressiv arsenalnıñ bir parçası» olaraq adlandırdı.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi de İbragimovnıñ Qırımğa kiriş yasağını takbih etti. Ukraina aq qorçalayıcıları ise halqara toplulıqnı işğal etilgen Qırımda jurnalist, bloger ve faallerge basqı quvetleştirilüviniñ toqtatılması içün Rusiyege qarşı basqı quvetleştirmesine çağırdı.
2014 senesi Qırım işğal etilgen soñ Rusiye quvetçileri bir qaç Ukraina jurnalistiniñ yarımadağa ve Rusiyege kirişini yasaqladı.
2016 senesi fevral ayında Rusiye FSBsiniñ hadimleri «Ukrayınska pravda» jurnalisti Anastasiya Ringisniñ Qırımğa kirişini 2020 senesine qadar yasaqladı. Rusiye quvetçileriniñ jurnalistke bergen vesiqağa köre, onı «Rusiye telükesizligi içün telükeli» dep sayalar.
2019 senesi fevralniñ 18-nde Qırım.Aqiqatnen işbirligi yapqan fotoressam Alina Smutkonıñ Rusiye işğal etken Qırımğa kirişi 2028 senesine qadar yasaqlandı. Smutko, yasaqnıñ sebebi onıñ zenaat işi oldı, dep bildirdi. Alina Smutkonıñ fotoresimi Radio Free Europe/Radio Liberty Culture & Traditions umumşirket fotoresimler yarışınıñ üç ğalebe işinden biri oldı.
2018 senesi noyabr ayında Rusiye FSBsi Qırım.Aqiqatnen çalışqan ukrainalı jurnalist Alena Savçuknıñ Qırımğa ve qomşu Rusiyege kirişini 2028 senesine qadaryasaqladı. Onıñ aytqanına köre, kirişi Rusiyege kiriş ve çıqış tertibine dair Federal qanunnıñ 27-nci maddesiniñ 1-inci qısmına köre («Devletniñ mudafaası ya da telükesizligi, ya da cemaat nizamı, ya da eali sağlığını qorumaq maqsadınen») yasaq etildi.
2020 senesi yanvar ayında Rusiye FSBsiniñ hadimleri Qırım.Aqiqat muarririyetinen işbirligi yapqan ukrainalı jurnalist Taras İbragimovnıñ Rusiyege ve onıñ işğali altındaki Qırımğa kirişini 2054 senesi mayısnıñ soñuna qadar yasaqladı. Jurnalistniñ aytqanına köre, yasaqnıñ sebepleri ne qararda, ne de ağzaviy şekilde oña bildirilmedi.
Jurnalistler Rusiye quvetçileriniñ böyle areketleri zenaat faaliyetlerinen bağlı, dep tüşüne. Alena Savçuk, Alina Smutko, Taras İbragimov Qırımda qırımtatar ve ukrain faalleriniñ taqip etilüvini muntazam sürette aydınlatqan ediler.
Ukraina aq qorçalayıcıları böyle yasaqlarnı Qırımdaki jurnalistlerge basqı dep saya. Olar işğal altındaki yarımadada söz serbestliginiñ sıñırlanmasını toqtatmaq içün dünya toplulığını Rusiyege qarşı basqı quvetleştirmesine çoq çağırğan edi.


text:
Qırımda mahkeme, yanvarniñ 25-nde Seyitler (Nijnöhirskıy) rayonınıñ Seyitler Vaqıf (Rozlıvı) köyünde yapılğan tintüvden soñ yaqalanğan Qırım musulmanı Ebazer İslâmovğa 2 biñ ruble (1023 hrivna – QA) miqdarında cöreme tayin etti. Bunı Facebookta «Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesi bildire.
Faaliyetçiler, İslâmovnı Rusiyeniñ memuriy uquq bozuvları boyunca kodeksiniñ 20.3 maddesi (ekstrimistik teşkilâtlarınıñ atributları ya da simvolikasını propaganda etüv ya da açıq olaraq numayiş etüv) boyunca qabaatlaylar, dep iddia eteler.
Rusiye telükesizlik hadimleri yanvar 25 sabasında ilhaq etilgen Qırımnıñ Canköy ve Seyitler (Nijnöhirskıy) rayonlarında tintüvler yaptılar. Bundan soñ Canköy faaliyetçisi Enver Kroşnı şeerniñ rayon polis bölügine ve Seyitler Vaqıf (Rozlıvı) köyünde yaqalanğan Ebazer İslâmovnı Seyitler rayon polis bölügine ketirdiler.
Ebazer İslâmovnıñ yaqın dostları, onıñ din talaplarını eda etken musulman olğanını söylediler.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqalı deye şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Kanadanıñ Nova Scotia vilâyetinde açılğan ateş neticesinde eñ az 16 insan, şu cümleden politsiya hadimi elâk oldı. Ücüm etken kişi öldürildi. Berilgen malümatqa köre, ateş açqan kişi politsiya urbasını kiyip, politsiya maşinasına oşağan bir maşinanen kete edi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Ücümden 51 yaşında Gabriel Wortman şübhelene. Kanada politsiyasınıñ yolbaşçısı Brenda Luckiniñ BBC içün bergen malümatında ücüm şimdilik terror ücümi olaraq baqılmay, politsiya şübheliniñ sebeplerini tedqiq etmege devam ete, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, ücümniñ başında belli bir sebebi bar edi, belki, lâkin soñra areketleri «tertipsiz oldı».
Birinci ücüm cumaertesi künü Portapique şeerçiginde oldı. Evlerden biriniñ içinde ve etrafında bir qaç cesed tapıldı. Şeerde bir sıra ev yanıp başladı. Politsiya ücüm etken kişini 12 saat içinde tesirsiz alğa ketirmege tırıştı.
Kanada baş naziri Justin Trudeau ücümni «qorqunç bir adise» dep adlandırdı. Nova Scotia ükümetiniñ yolbaşçısı Stephen McNeil «vilâyet tarihında eñ manasız zorbalıq aktlarından biri oldı», dep bildirdi.
Şimdiki ücüm Kanada tarihında eñ çoq ölümge sebep oldı.
1989 senesi Quebecte kerçekleştirilgen ücüm qurbanlarınıñ sayısı buña yaqın edi. Atıcı Montreal universitetine kirip, 14 qadınnı atıp öldürdi.


text:
Aqmescit – dünyada yekâne ATR qırımtatar telekanalı bir aftadan yarımadada öz yayınlavını toqtata bile. Rusiye qanuniy alanında zaruriy qayd etüvi olmağan şirkeniñ ve ATR ile yekâne mediaholdingge kirgen diger matbuat vastalarınıñ ilerideki faaliyeti sual altında qala. Şirketniñ yolbaşçılığı Roskomnadzor beşinci seferden ATRnı Rusiye qanuniyetine köre qayd etecegine ümüt besley. Kanal vaziyeti ve ola bilecek qapaluv kimge kerek olğanı aqqında, em de aprel 1-den icadiy taqım ne yapacağı aqta Qırım.Aqiqatqa ATR baş müdiri Elzara İslâmova bildirdi.
– Telekanalnıñ şimdiki vaziyeti nasıldır?
– Olduqça acınıqlı. Zaman aprel 1-ne yaqlaşa, bizde ise Rusiye media alanında yayınlavlarnı keçirmege musaade etken iç bir vesiqamız yoqtır. Fikrimizge köre, şimdiki vaziyet bir saçmalıqtır – mantıqqa uymay, yekâne qırımtatar telekanalınıñ işini alıp birden toqtatmaq.
– Mediaholding tertibatına kirgen diger resurslar – Lâle bala telekanalı, «Meydan», «Lider» radiosı, «15 minut» internet portalı – ile aynı vaziyetmi?
– Ebet. Matbuat vastalarımızdan iç birini qayd etip olamadıq, vesiqalarnı ise oktâbr ayından itibaren bermege başladıq.
– Şu künleri Roskomnadzordan üçünci kere vesiqalarnı qaytardılar…
– E. Biz daa bir kere ıntılırmız. Bugün (mart 24 künü. – Muar.) kene Roskomnadzorğa vesiqalarnı berdik.
– Aprel 1-ne qadar Roskomnadzorda qayd etilmeseñiz, telekanalnıñ ve mediaholdingniñ diger matbuat vastalarınıñ areketi nasıl olacaq?
– Söndürilecekmiz, çünki yayınlavımızğa devam etmek içün iç bir qanuniy negizimiz yoq. Aks alda mesülietimiz olacaq, atta cinaiy bile.
– «15 minut» internet neşiri işleycekmi?
– İşlep olur, amma bar küçü ile degil, çünki biz artıq matbuat vasta olmaycaqmız.
– Qanunğa binayen Roskomnadzordan bir ay devamında cevap beklemek kereksizmi?
– Bilesiñizmi, bizde bayağı misal bar. Yap-yañı tele- ve radioşirketleri, eki-üç hadimi olğan şirketler, Qırımda saip subyektleri olaraq çalışa, 2014 senesi dekabrniñ soñunda Roskomnadzorğa vesiqalarnı bere ve beş kün devamında matbuat vastalarınıñ qayd etüvi aqta şeadetnameni ve yayınlav litsenziyasını elde eteler. Bizde ise, bir ay keçe, formal bir hatanı tapalar, onı tüzetemiz, kene beremiz, bir ay keçe, vesiqalar qaytarıla. Böyle sebeplerniñ yedegi 100 yılğa yete bilir. Ne içün bunı bir ay devamında al etmege mümkün degil – bilmeymiz. Mütehassıslarımız vesiqalarnıñ qayd etüvi ile bağlı nasıldır bir suvaltı taşlarnı tapmaq içün öyle de Roskomnadzorğa irişip olamadılar. Belki, biz bir şeyni añlamaymız?! Bizge çeşit taraflı yardımnı kösterecek ediler, yuridik ceetten de, şu cümleden. Biz atta matbat vastalarınıñ qayd etüvi ile oğarşqan Moskvadaki şirketlerge muracaat ete edik, amma faydası olmadı.
– Fikriñizce, red etüvlerniñ aqiqiy sebebi nedir?
Telekanal etrafında vaziyet suniy şekilde kerginleştirile, sanki biz insanlarğa nasıldır bir siyasiy dünya baqışımız ceetinden tesir etemiz, bir de bir ümütni «aşlaymız» ve ilâhre. Faktlarnı sorasaq, muayyen süjet ya malümatlarğa köstermege rica etsek, cevap – sükünet, çünki böyle bir şey yoqtırElzara İslâmova
– Matbuat vastalarında olğan malümatqa köre, telekanalnıñ informatsion siyasetine itiraz bar. Telekanal etrafında vaziyet suniy şekilde kerginleştirile, sanki biz insanlarğa nasıldır bir siyasiy dünya baqışımız ceetinden tesir etemiz, bir de bir ümütni «aşlaymız» ve ilâhre. Faktlarnı sorasaq, muayyen süjet ya malümatlarğa köstermege rica etsek, cevap – sükünet, çünki böyle bir şey yoqtır. Qayd etilmegen olsaq da, Rusiye qanuniy alanında çalışamız, mında er şey ciddiy sürette yazılğan. Ekstremizm ya separatizm olaraq tanıla bilecek malümatımız içün mesülietlimiz, atta cinaiy mesülietimiz bar. İnformatsion siyasetimiz Qırımda olıp keçken vaqialar aqqında tarif etmekten ibarettir. Tabiiy ki, tek qırımtatarlarğa degil de, Qırımnıñ diger sakinlerine de rastkelgen içtimaiy-iqtisadiy problemlerni aydınlatamız. Ebet, akimiyet bunı begenmey bile, çünki o faaliyeti aqqında esabat bermeli. Amma bu – matbuat vastalarınıñ esas maqsadı ola, olar devlet ve cemiyet arasında bir köpürdir. Bu qadar. Başqa maqsadımız, siyasiy maqsadımız da, yoqtır. Seyircimiz içün çalışamız! Oña aktual ve meraqlı malümatnı bermege tırışamız.
– Bıltır dekabr ayında ATR Qırım akimiyetinden söz serbestligine qoşqan issesi içün «Yıl jurnalisti» mukâfatını elde ettti. Şimdi ise bu söz serbestligini yasaq etecek olalar.
– Demek, akimiyetniñ bazı areketlerinde mantıqiy bağ yoq.
– Siziñce, mında er şey Qırım akimiyeti, yoqsa daa yüksek seviyede çezile?
Ebet, yerli akimiyet ATR tarafını almaq kerek, dünyada yekâne qırımtatar telekanalına qol tutmalı. Çünki qırımtatarlarğa böyle telekanal kerektir.Elzara İslâmova
– Qıymet kesmege qıyın. Bizde böyle malümat yoq. Ebet, yerli akimiyet ATR tarafını almaq kerek, dünyada yekâne qırımtatar telekanalına qol tutmalı. Çünki qırımtatarlarğa böyle telekanal kerektir. Til, medeniyet, tarihnı saqlağan yekâne matbuat vastasıdır, maarifçilik ile oğraşqan yekâne kanaldır. Amma şimdilik akimiyet tarafından yardım körmeymiz. Aksine, «duşman» kanal statusını elde ettik.
– Şirketiñizde ne qadar insan çalışa?
– Al-azırda 200-den ziyade insan.
– Aprel birinden olar işsiz qalacaqmı?
– Aprel birinci kününden ne olacağını aytıp olamaymız. Soñuna qadar böyle bir neticege inanmaymız. Ümüt etemiz ki, cemaatçılıq seslenüviniñ tesiri olur ve akimiyet, em federal, em yerli soyu, doğru qararğa kelir. Nasıl olsa da, hadimlerimiz aprel 1 künü işke kelecek. İş olacaqmı, bu endi başqa sual. Amma bir taqım olacağımızdan emin oluñız.
– Telekanalnıñ soñki ayları nasıldır bir maliyeviy qıyınlıqları bar edimi?
– Bu aqta endi aytqan edik: Qırımda böyle qıynlıqlar er keste bar, biz de er angi bir subyekt kibi, aynı şu şaraitlerde bulunamız. Amma, er alda, öz meselelrimizni al etip olamız.
– Çarşenbe künü, mart 25-de, ATRde kanalnıñ qapatıluvına bağışlanğan telemarafon başlana. Bu ğaye aqqında tarif etseñiz.
– Telekanalnıñ qapatılmasına yol bermege mümkün olmağanı aqta telekanalımızğa nice mektüp kelgeninden sebep böyle ğaye peyda oldı. Bizge farqlı zenaat, yaş, içtimaiy vaziyeti olğan insanlar muracaat ete. Olarğa söz bermek isteymiz, olarnıñ yardımı ile tek qırımtatarlarğa degil de (olar özleri de bunı bileler), cemiyetke, akimiyetke telekanalnıñ qapatıluvı ile olacaq zararnı yetkizmek tırışamız. Şunıñ içün biz çarşenbe kününden itibaren, martnıñ 25-31 künleri «ATRnı öldürmeñiz!» serlevalı telemarafonnı keçirecekmiz. Er istegen insan efirge qoşulıp, öz fikiri ile paylaşa bile.