text:
Kiyev – Qırım ve Ukrainanıñ şarqiy regionlarından kelgen vatandaşlarnı Yanukoviçniñ «Mejigorye» çiftliginde yerşleştirdiler. Mekânlarını deñiştirgen adamlar nasıl yerleşkenler, aceba? Devlet olarğa kerekli diqqat ayıramı? Bu mevzuda Qırım.Aqiqat qırımlılarnıñ yerleştirüvi ve işnen teminlevi büonca grajdanlıq teşebbüsi koordinatorı Gayde Rizayeva ve Ukraina Prezidenti Memuriyetiniñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ ve içtimaiy adaptatsiya meseleleri boyunca bölükniñ reberi Andrey İvanets ile subetleşti.
Qırımlı Gayde Rizayeva mekânlarını mecburen deñiştirgen qaçaqlarnıñ meselelerinen 2014 senesi martnıñ başından oğraşıp başladı. O Kiyevge köçip, akimiyetniñ diqqatını yarımadaki vaziyetke celk etmege areket etti, o vaqıt devletniñ qıtaiy qısımına qırımlılar endi köçeyatıp başladılar. «Soñra, «referendum» ötkerildi, qaçaqlarnıñ sayısı arttı, men ise bar küçümnen olarnıñ Kiyev ve vilâtinde yerleştirmek içün çalıştım», – dey, G. Rizayeva.
Teşebbüsçiniñ aytqanına köre, o özü bir buçuq biñ adamnı yerleştirdi. «Bu iş ile içtimaiy meseleler Departamenti de oğraşa edi, amma endi üç aftadan berli olar faaliyetlerini devam etirip olamaylar, çünki devlet olarğa qaçaqlar içün kerekli olğan mülkni ayırmay, – dey Gaide hanım. – Bundan da ğayrı, diger rayonlardan kelgen qaçaqlarnı registratsiya yapmaylar – yalıñız, qırımlılarnı qayd eteler. Bu sebepten, diger rayonlardan köçkenlerni qorçalamağa niyetlendim».
Gaide hanımnıñ aytqanına köre, keçenlerde, meslekdeşlerinen beraber aktsiyanı keçirdi – Ukraina baş prokurorı Viktor pşonkanıñ evinde qaçaqlarnı yerleştirdi, amma halq imayesi olarnı andan "quvdı". Faqat, sabıq prezident V. Yanukoviçniñ «Mejigorye» rezidentsiyasında adamlarnı musafir etip qabul ettiler. Tahminen 25 nefer adam, bular qadın, qartlar ve balalar şimdiki vaqıtta anda yaşaylar.
– Asılında qaçaqlar qayda yerleştirile?
– Biz olarnı Kiyev sakinleriniñ dairelerinde, evlerinde, yazlıq evlerinde yerleştiremiz. Kiyev şeeri devlet memuriyeti pek yardım ete – bizge 5-nci ve 6-nci qatlarını ve Oktâbr sarayını ayırdılar. Amma, anda kerekli şaraitler yoq, onıñ içün qadın, bala ve qartlarnı men şaraitleri yahşı olğan evlerge yollayım.
– Sizni ne tşeviq ete?
– Birincicen, vatanperverlik. Men qırımtatarım, qırımtatarlar çoq şeyni kördiler, endi ayaqqa turacaq vaqıtta, daa bir darbe başımızğa tüşti. Qırımtatarlar sürgünlikten soñ, Rusiyege qaytacaqlarını bilse ediler, Qırımğa qaytmaz ediler. Biz, yarımada Ukrainağa ait olğanı içün avdet ettik, çünki mında öz fikirleriñni serbest bildirmek mümkün, şimdi ise Qırımda ne olayata, adamlar telefonda bile laqırdı etmege qorqalar.
Aktsiyamnıñ maqsadı şu edi: iç bir kimsege Pşonka, Yanukoviç, Zaharçenkonıñ evi kerek degil, men yalıñız, devletniñ bu meselege diqqatını celp etkcku oldım. Yarım yıl içinde Maydannı aşatıp, beslegen kiyevliler endi qaçaqlarnıñ yerleştirilüvi meselelerinen oğraşqanlarını istemedim. Devlet şunı añlasıñ – biz onıñ imayesi altında bulunğanımıznı is etmege isteymiz. Pşonka, Zaharçenko, Yanukoviçniñ evleri aqqında aytqanda – olarnı devlet qoluna berip, anda qartlar evi, hasta balalar içün bir mekân, öksüzler evlerini teşkil etilmesini ister edi. Bu em doğru, em insaniyetli bir areket olur.
– Siziñle çalışqan taqım barmı?
– Yazıq ki, ya da aksine, amma menim taqımım yoq. Bİr de bir şeyni yahşı yapacaq olsañ, onı özüñ yap, deyler. Bu menim ayat şiarım. Men Maydannıñ Grajdanlıq Şurası azasım. Öz areketlerimni yalıñız insafım ile muzakere etem. Menim taqımım, Ukrainanıñ çeşit regionlarından lâqayd qalmağan vatandaşlardır. Qaçaqlarnıñ meselelerini al etken bir çoq grajdanlıq teşkilâtlar faaliyet etkenine baqmadan, men olarnen birlikte çalışmayım. Bazılarnıñ işini nezaret ettim, olarnıñ episi esaplarnı açıq, adamlarnı para toplamağa çağıralar. Amma, neticede, qaçaqlar ep bir maña keleler, çünki mende esap yoq, em de olmaycaq.
Men kerçekten, akimiyetnen işbirlik yapmağa tırışam, qaçaqlarnıñ sayısı arta, yalıñız qırımdan degil de, diger rayonlarddan da köçeler, ve olar eki yol arasında qalalar. Akimiyet bu adamlar içün yaşayış içün kerekli şartlar yaratmalı: öz regionında kendi evlerinde yaşamalılar, öz işini yapıp, qorantalarnı baqıp, bir şeylerge ümüt beslesinler. Ya da bu adamlar, vatannı sevip te, işğal eticilerden qorqıp, başqa yerge köçseler, yaşayış seviyeleri belli bir derecede temin etilmek kerek, olar özlerini adam kibi duymalılar.
Bugün maña Lvovlâ arbiyli telefon etti, o acele sürette Aqyardan köçti. O telefon açıp, şunı ayttı: «Üç aftadan berli bir kapigim bile yoq. Qomşular yemek ketireler, özleri aç olsalar da yardım eteler. Menim atta Kiyevge yardım soramaq içün param yoq».
Adamları böyle alğa ketirmege mümkün degil! Kimdir küçlü, belki dayanır, kimdir, aqılsızlıq yapar ve peşman eter. Adamlarnı ise, tek bir şeynen tınçlandırmaq mümkün – ev ve bir loqum ötmegi olsa, yeterli. İş yeri olmalı – bu adamlar kerçekten çalışmağa isteyler, amma er keske iş bermege imkânımız yoq. Onıñ içün ükümetke rica etem: esiñizni toplañız ve adamlar nasıl alğa kelgenini tüşüniñiz
– Siz özüñizni siyasetçi sıfatında köresiñizmi?
– Yoq. Men iç bir zaman siyasetnen oğraşmaycam. Bu menim istegim. Amma. İç bir vaqıt yoqsullarğa yardım etmekni red etmem. Çünki şimdi olarnı taşlasam, ümütsizlikke qapılırlar. Çünki olar maña, bir çoq müessiselerde olğandan soñ, soñki nevbette keleler.
Şimdi men olarnıñ göñüllerinde vatanperverlikni saqlap qaldırmağa isteyim. Ve mayıs 25 künü prezident saylavları adaletli keçkenini pek isteyim. Maña mında qabar berecek oldılar, qırımtatarlarnı belli bir namzetke qol tutqanlarını isteyler.
Men aytam: «Men qırımtatar halqı degilim, men qırımtatarım, Ukraina vatandaşım, ve lâyıq namzetni seçip, reyimni berecem». Bu halqnıñ seçimi olmalı.
Andrey İvanets, Ukraina Prezidenti Memuriyeti yanında vaqtınca işğal etilgen territoriyalarnıñ meseleleri ve içtimaiy adaptatsiya boyunca bölükniñ reberi, aksine, qırımlı qaçaqlarnıñ vaziyeti eyileşkenini qayd ete ve bu meselenen oğraşqanlarnı devlet desteklegenini bildirdi. İvanetsniñ aytqanına köre, Ukrainanıñ qıtaiy qısımına avuşqan qırımlılarnıñ problemalarını al etken bir qaç devlet bölük çalışa. Hususan, Prezident Memuriyeti yanında mahsus bölük açıldı. Bundan da ğayrı, adamlarğa yerleşmege yardım etken ştab mevcut.
«Eyi deñişmelerni qayd ete bilemiz – birinciden, tasil Nazirligi Qırım oquv yurtlarından studentlerni Ukraina aliy oquv yurtlarına avuştırmağa yardımcı oldı,– dey İvanets. – Qolaylaştırılğan bir shema işlep çıqarıldı ve endiden soñ, istegen studentler devletniñ qıtaiy qısımında oquylar».
Ekinciden, tibbiyet sasında belli bir yeñişler qayd etildi. Böyleliknen, mekânını deñiştirgen adamlar, Kiyev hastahanelerinde tedaviylene bileler.
«Şübesiz, problemler pek çoq, olar acele sürette çezilmeliler – ev-mesken meseleleri, registratsiya, bank kartlarnıñ işletüv meselesi, bunıñ episi ardı-sıra çezilmekte», – qayd etti İvanets.
İvanetsniñ bildirgenine köre, Prezident Memuriyeti mecburiy qaçaqlar bütün ukrain birinci şurasına yardım kösterdi. Qaçaqlarnı birleştirgen ondan ziyade grajdanlıq teşkilâtı ve teşebbüs gruppaları kendi meselelerniñ çezüv yolarını qıdıracaq teşkiliy komitetni meydanğa ketirdiler. Olarğa Prezident Memuriyeti desttek köstere. Mayıs 23 künü, Kiyevde birinci toplaşuv ötkerilip, akimiyetke konkret tekliflernen muracaat etecekler.


c: text/html

text:
Rusiyeden Ukrainağa sürgün etilgen Qırım jurnalisti ve blogeri Yevgeniy Gayvoronskiy aprelniñ 28-inde Kyivde Rusiye elçiligi yanında piket yaptı. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Gayvoronskiy elinde "Qırımnı Ukrainağa yiberiñiz", "Oleg Sofânikke azatlıq", "Qırım - bu Ukraina" yazılarını tuta edi.
O, Ukraina Anayasası ve halqara añlaşmalarğa köre Qırım Ukrainanıñ qısmı olğanını hatırlattı.
"Şimdi Qırımda qorqunçlı şeyler yapıla, anda gumanitar felâket bar. Meşur sovet dissidenti Oleg Sofânik Rusiye FSB-si tarafından taqip etile, onı qorquzalar, aqlarını bozıp, sıñırdan kecmege bermeyler. Qırım Rusiye Anayasasına köre bile Ukrainanıñ qısmıdır", - dedi Gayvoronskiy.
Aprel 27-sinde Rusiye FSBsiniñ sıñırcıları aqyarlı yaldayıcı marafoncı, sabıq dissident Oleg Sofânikniñ işğal etilgen Qırımnı terk etmesine ekinci kere izin bermedi.
Oleg Sofânik aprelniñ 17-nde Qırımdan esas Ukrainağa ketmege tırıştı. Amma Rusiye FSBsiniñ sıñır idaresi buña izin bermedi. Daa soñra Rusiye vatandaşlığından çıqmaq içün ariza bergenini bildirdi.
2019 senesi noyabrniñ 14-nde Rusiye quvetçileri Oleg Sofânikni Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında tuttı. Bundan evel o, Lukull limanından (Qırımnıñ ğarbinde) Aqyardaki Ömega körfezine yaldadı. 30 km mesafeni 10 saat içinde yaldadı – raatlanmayıp ve bir özü olıp. Bunı Sofânik qırımtatar sürgünliginiñ 75 yılına bağışladı.
Oleg Sofânik – meşur aqyarlı yaldayıcı marafoncı, Ukraina rekordları kitabınıñ rekordçısıdır. 2012 senesi mayıs ayına qadar Sofânik 50 marafonda yaldadı, eñ uzunı 350 km Cenübiy-Qıtay deñizinden edi. Sofânik Aq deñiz, Marmara deñizi, İstanbul boğazını, Çanaqqale boğazını yaldap keçti. Qırım yalısında 100 kilometrge qadar marafonlarda iştirak etti. Qışta suvuq suvda da yaldağanınen bellidir.
Aqyarlı dissident ola. Askerlikten ve Sovetler Birliginiñ vatandaşlığından vazgeçkeni içün onı psihiatrik tedaviylevge mecbur etken ediler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gruziyädäge yort remont arqasında işelgänme?
Cimereklär astında qaluçılarnı çığaru hän işelüneñ säbäplären açıqlaw bara
Gruziyäneñ Batumi şähärendä kiçä işelgän 7 qatlı binanıñ cimerekläre astınnan 5 keşeneñ üle gäwdäse çığarıldı. Alarnıñ 2se bala.
Yaqınça 22 säğat’ däwam itkän êzläw-qotqaru êşçänlege näticäsendä 4 keşene isän kileş çığardılar häm xastaxanägä ilttelär. Berseneñ xäle awır.
Waqıyğa urınında yaqınça 300 keşelek törkem êşli. Alar belän êçke êşlär ministrı Vakxang Gomelauri ...
-
-
-
15.10.2021
-
15.10.2021
-


text:
Aprelniñ 29-ında Qarasuvbazar "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçileri Ayder Capparov, Enver ve Riza Ömerovlarnı Aqmescitten Rostov-na-Donu SİZOsına etap ettiler. Bunı "Qırım birdemligi"ne advokat Nazim Şeyhmambetov bildirdi.
"Bugün Enver aga Ömerovnıñ qızı Fatma İsmailova Aqmescitnıñ tahqiqat izolâtorında oldı. SİZO hadimleri, olarnıdaa aprelniñ 29-ında çıqarğanlarını ayttı. 2020 senesi mayısnıñ 7-sine bu cinaiy davanıñ esası boyunca ilk oturış kecirilecek. Nasıl iştirak etecegimizni daa aytıp olamayım, mahkemenen bağlanacaqmız, karantin tedbirleri ve epidemiologiya vaziyeti sebebinde oturışnı başqa künge keçirirler dep belleyim", - dedi advokat.
Aprelniñ 24-ünde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» üç mabüsini daa yarım yılğa apiste qaldırdı.
2019 senesi iyünniñ 10-nda Aluşta, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarında keçirilgen tintüvlerden soñ 8 kişi tutuldı: Ruslan Nagayev, Eldar Kantimirov, Ruslan Mesutov, Lenur Halilov, Riza Ömerov, Enver Ömerov, Ayder Cepparov ve Eskender Suleymanov.
Rusiye FSBsi, tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtını quruv ya da anda iştirak etüv) açılğan cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Ukraina uquq qoruyıcı organları Rusiye quvetçileriniñ Qırımda keçirgen tintüvleri sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina Tış işler nazirligi, Qırımdaki apiske aluvlarğa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı siyasiy, iqtisadiy ve sanktsiyalar basqısını quvetleştirmege çağırdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
İmam Maturidiy adına Qalay islâmiy ilimler medresesiniñ oğlanlar bölüginde tantanalı diplom taqdimi merasimi olıp keçti. Mezunlarnı hayırlamaq içün ana-babaları, medrese ocaları, yaqınları, dostları keldiler.
Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev dört yigitke diniy tahsilni tamamlağanları aqqında vesiqalarını taqdim etti.
O, mezunlarğa turmadan, inkişaf etmelerini tiledi, milleti ögünde olğan mesülietlerini unutmamalarını, endiden soñ olarğa büyük ümütler bağlanğanını hatırlattı.
“İmam bilgili olmalı, ilim almağa tırışıñız, küçlü ve metanetli oluñız. Bilgileriñizni arttırıñız ve semetdeşleriñizniñ yaşayışına lâqayd qalmañız”, – dep, tiledi Müfti efendi.
Qırım Müftisiniñ muavini Ayder İsmailov da hayırlav sözlerinen çıqışta bulundı. O, qayd etti ki, medrese onıñ mezunları içün ekinci ev kibidir, ve mında daima peyda olğan suallerge cevap tapmaq mümkündir.
“İslâmda istiqamet, doğru yol üzre olmaq pek müimdir, buña köre medresemizge İmam Maturidiyniñ adı berildi. Bu – Qırımda Ehl-i sunnetniñ esas mezheplerinden biri boyunca tahsil berilgeniniñ bir köstergiçidir. Kelecekteki ayatında er angi bir mesele bonca sualleri peyda olğan mezunımız er daim medreseniñ ocalarına, Müftiyatımıznıñ ilâhiyatçılarına muracaat etip, cevabını ala bilir. Ancaq şu şekilde biz ecdatlarımız yüzyıllar evelsi tapqan doğru yolda qala bilirmiz”, – dedi Ayder İsmailov.
Bundan da ğayrı, hayırlav sözlerinen medrese müdiri Edem Lümanov çıqışta bulundı. O, bugün mustaqil ömür yoluna çıqqan talebelerniñ eñ yaqında milletke fayda ketireceklerine eminlikni bildirdi.
Qalay medresesiniñ ocalarına Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresi adından teşekkürnameler berildi.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/04-14
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Pötr Stolıpin (14.04.1862, / Saksoniä patşalığı başqalası Drezden şähäre, / Alman berlege - 18.09.1911, Kiev gubernası administrativ üzäge Kiev qalası, / Rusiä İmperiäse) — rus däwlät eşleklese.
Grodno häm Sarıtaw gubernaları gubernatorı, Rusiä imperiäseneñ eçke eşlär ministrı häm xökümät başlığı.
Pitırbur universitetınıñ fizika-matematika fakultetına kergändä, ximiä imtixanın Dmitriy Mendeleyev'qa tapşıra (bişle), çığarılış eşen Rusiä iqtisadı buyınça äzerli.
Xalıq arasında populär bulmağan Sergey Vitte başlağan agrar islaxnı ütkärüe arqasında üterelä.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Rusiye İçki işler Nazirliginiñ Qırım İdaresiniñ matbuat hızmeti, Kezlevde yol qazası neticesinde üç yaşlı bala zararlanğanını haber etti.
Polislerniñ malümatına köre, yol qazası Polupanova soqağında yüzberdi. VAZ maşnasınıñ aydayıcısı süratnı arttırıp, naqliye idaresini becermedi ve yoldan tış çıqıp, elektrik tayanğıçqa uruldı.
“Yol qazası neticesinde aydayıcı ve üç yaşlı yolcu yaralandı ve hastahanege yatqızıldı. Qaza boyunca teşkerüv keçirile, polis hadimleri belgiley - yol areketi vaqtında cocuq bala kreslosında otura edimi ya da Yol Areketi Qaidelerini bozıp yürgüzile edimi”, - dep aytıla beyanatta.
Noyabr 21-nde Spat (Gvardeyskoye) qasabasında avtobus ve “Wolksvagen” maşnasınıñ çatışuvı neticesinde yengil maşna aydayıcısı elâk oldı, dört yolcu yaralandı.
Bir kün evelsi Aqmescit tübünde avtobus ve yengil maşna urulğanı neticesinde bir adam elâk oldı ve beş kişi zararlandı. Reys avtobusı Saq-Aqmescit marşrutından kete edi. Şimdilik yol qazasınıñ sebepleri belli degil.


text:
Qırımda «Ukrtelekom» ukrain operatorınıñ bağı yoq oldı. Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, bağ gece üzüldi.
«Operatornıñ em internet, em mobil bağı yoq oldı. Ev telefonından altı raqamlı nomeralarğa ve Qırım tışına da telefon etmek imkânsızdır. Bağ yalıñız region sıñırında çalışa. Er alda, Ukrtelekom qullanıcıları bir biri ile şimdilik daa bağlana bileler», – dep tarif etti Qırım.Aqiqat mühbiri.
Qullanıcılar yardım hızmetine telefon etip olamaylar, qıtaiy Ukrainadan açılğan bağlar üzüle. Ukrtelekomdan resmiy malümat şimdilik yoqtır.
İçtimaiy ağlarda Ukrtelekom Qırım ofisiniñ zaptı aqqında malümat peyda olmağa başladı.
«Bugün Ukrtelekomnıñ tehnikanı boza, bütün tellerini qopara, yoq etmek mümkün olğan er şeyni yoq ete ediler», – dep yaza Qırım blogeri Yelizaveta Bogutskaya.
Qırım.Aqiqatnıñ malümatına köre, «Ukrtelekom» bağı ile fevral 10 künü «MTS Ukraina» operatorı da söndürildi. Evel operator 3G bağını tutqan telefonlarda çalışa edi.
Yarımadada «Ukrtelekom»nıñ eki bölügi çalışa edi: biri Aqyarda, digeri – Aqmescitte. «Ukrtelekom»nıñ Qırım bölügi Qırım qullanıcılarınıñ 80% hızmet ete edi. Şirketniñ saibi – Rinat Ahmetov.


text:
Adliyeci Emil Kurbedinovnıñ bildirgenine köre, rusiyeli taqiqat tarafından «Hizb ut-Tahrir» ile bağ tutqanlarında qabaatlanğan Qırım musulmanlarını Rusiyede, mayıs 18-de, qırımtatar sürgünligi yıllığı kününde mahküm etmege planlaştıralar.
«2016 senesi mayıs 18-de Rostov-na-Donu şeerindeki arbiy mahkemede terrorizmde qabaatlanğan dört Qırım musulmanını – qırımtatarlarnı mahküm etecekler. Zeytullayev Ruslan, Vaitov Rustem, Primov Nuri, Sayfullayev Ferat. Tesadufmı?» – dep yazdı Kurbedinov Facebook saifesinde.
Bundan evel adliyeci yuqarıda qayd etilgen qırımlılar dava işinen tanış olğanını bildirgen edi.
2015 senesi qışta Aqyarda dört musulman kişi yaqalandı: Ruslan Zeytullayev, Rustem Vaitov, Nuri Primov ve Ferat Sayfullayev. Olarnı Rusiyede «ekstremistik» sayılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile bağ tutqanlarında qabaatlaylar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy firqası ola. Onıñ resmiy olaraq qayd etilgen maqsadı islâm devletini qurmaq ve musulman yaşayış tarzını tiklemektir. Bu teşkilât Rusiye, Qazahistan ve Almaniyada yasaqlanğan, amma Ukraina ve diger devletlerde onıñ faaliyeti yasaq degil.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Mäskäwdäge “Naşi” yäşlär xäräkäte üzeneñ ber tarmağı itep – pravoslaw bülegen açarğa niätli. Kreml' yaqlı - tarafdarı bulğan älege säyäsi-ictimaği xäräkät monı Rus Pravoslaw çirkäwe yärdämendä başqaraçaq. “Kommersant” gäcite yazğança, Rus Pravslaw çirkäwe älege xäräkät citäkçelegenä härdaim üpkä belderep kilgän – pravoslaw yäşläre belän eşlämisez dip. Şunıñ näticäse bularaq, alar ciñ sızğanıp eşkä totınğan. Kiläçäktä älege provoslaw bülekneñ üz citäkçese bulaçaq, anda kergän yäşlär mäktäplärdä, lager'larda provoslaw dinen cäyelderü büença çaralar uzdırırğa niätli. Bu äle alarnıñ berençel maqsatları ğına. Rusiä küpmillätle häm küp dinle däwlät bulğannı isäpkä alsaq, bilgele bu ber dinne genä östen quyu bula. Härxäldä Tatarstanda bu xälne şulay dip bäyälilär.
Berniçä yıl elek oyışqan häm Kreml' aldında härdaim tälinkä totıp torğan “Naşi” yäşläre xäräkäteneñ yaña pravoslaw bülege inde bu ayda uq eşkä kereşäçäk. Yäğni “Naşi” wäkilläreneñ Tver' ölkäse Seleger küle yanında uzaçaq yıllıq cıyılışına inde pravoslaw ruxaniları çaqırılğan. Anda maxsus çirkäw tözelep ğibädät qılular qaralğan. Şunda älege pravoslaw bülekneñ kiläçäkkä burıçları da bilgeläner dip kötelä.
Berniçä yıl elek Rusiä töbäklärendäge möselman yäşläre urmanğa yalğa çıqqaç, alarnı vahabçılar cıyını dip ğayıpläp çıqqannarı mäğlüm. Ä bu cıyında isä ğibädätlärdän tış, provoslaw dine buyınça leksiälär, uqıtular da qaralğan. Bu cıyın “Naşi”dağı yäşlärne pravoslaw dinenä öndäw bulıp tora dimäk. Xäräkätneñ ber qanatı ğına pravoslaw bula dielsä dä, cıyına kilgän härqaysı inde bu ğibädätlärdä, däreslärdä qatnaşaçağı xaq başında. Tatarstandağı möselman wäkilläre dä, yäşlär dä ällä mondıy küreneşlärgä iäläşte, ällä inde küzätep barmıylarmı ğäcäpsenü belderüçe bik bulmadı.
Tatarstan möftie urınbasarı, möselman yäşläre eşçänlege öçen cawaplı Söläyman xäzrät Zaripov:
Din däwlät ayırılğan, şuña monı eşläw döreslekkä turı kilmi. Mäsälän, säyäsi xäräkättä bez möselman blogın yasıy qalsaq bu bolğançıqqa kitäçäk. Rusiädä bolay da bu mäs'älädä añlaşılmawçanlıq şaqtıy. Möfti urınbasarı Söläyman Zaripov din däwlättän ayırılğan disä dä, “Başqa Rusiä oyışması wäkile Sergey Udal'sov Rus pravoslaw çirkäwe küptän inde bäysez tügel häm xakimiät tarafdarı bulıp tora di.
Tatar yäşläre forumı Byurosı citäkçese İlşat Säetov:
Rusiä öçen bu ğadäti küreneş. Ägär alar pravoslau oyışması ğına bulırğa telilär ikän isemnärendä bu çağılırğa tieş, ägär alay tügel ikän pravoslau qanatı kebek başqa dini büleklär dä bulırğa tieş. Miña qalsa, bu berençe çiratta xäräkätneñ üzen kürsätü öçen eşlänä. Tatar yäşläre Forumı citäkçese İlşat Säetov pravoslaw qanat yasaw ul küpmeder däräcädä xäräkätneñ bülenüe dip sanıy. Ä “Naşi” xäräkätenä qarşı tarafdarlar bu - dinne üz maqsatlarda qullanu dip assızıqlıy “Kommersant” gäcitenä. Yäğni dini beleme bulmağan yäşlärneñ, citäkçelek quşuı buyınça ğına barlıq pravoslawlar isemennän fikerlären belderüläre döreslekkä turı kilmäyäçäk, di alar.
Läkin pravoslaw qanat wäkilläre zurdan qubıp eşlärgä cıyına. Häm berençe çiratta mäktäplärgä ütep kerep pravoslaunı uqıtırğa, çirkäwne häm pravoslaw mädäniätne yaqlarğa cıyına. “Bez barısın da Rus pravosaw çirkäwe belän genä kiñäşläşep eşliäçäkbez”, - di “Naşi” xäräkäte citäkçese Vasiliy Yäkemenko “Kommersant” gäcitenä.
Landış Xarrasova


text:
Qırımda Rusiye taqiqat komitetiniñ idaresi avgust 27 künü ğayıp olğan Muhtar Arislanovnıñ bulunuv yerini ögrene.
Bu aqta idare matbuat hızmetiniñ beyanatında aytıla.
Malümatqa köre, «Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 105 maddesi 1-inci qısmına köre (öldürüv) cinaiy iş taqiq etile».
«2015 senesi avgust 27 künü Aqmescit şeerinde «Zalesskiy» çarşısına çıqtı ve alâ daa qaytmadı», – deyler taqiqat komitetinde.
Matbuat vastalarınıñ malümatına köre, 45 yaşında Arislanov Aqmescit rayonı mekteplerinden birinde beden terbiyesi ocası olıp çalışa. Dzüdo idmancısıdır.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, avgust 21 künü ğayıp olğan Aqmescit rayonınıñ sakinleri Memet Selimov ve Osman İbragimov cumaertesi künü, avgust 29-da, ölü tapıldılar. Cesetlerini Aqmescit civarındaki köy qavehanesi yanında kömgen ediler. Uquq qoruyıcılar olarnıñ öldürüvinde şeklengen 31 yaşında erkekni yaqaladılar. Olğan malümatqa köre, cinayet turmuş sebebi negizinde yapıldı.
Qırım işğalinden soñ yarımadada bir qç qrımtatarı belgisiz ğayıp oldı. Qırımda taqiqat komiteti cinaiy işlerni açsa bile, bu insanlarnıñ bulunuv yerleri aqqında alâ daa malümat yoq.


text:
Özbekistan’da ana tilini qullanmağa çağırala
Özbekistan’da ana diline destek kampanyası. Özbekistanda içtimai yerlerde ve nakliyede Özbek diline desteklegen yazılar yerleştirildi.Özbek sözlerini qarşısında doğruluq işaretini qoyuq aynı rus kelimeler qarşısında ise qırmızı çizgiler qoyup milletni öz Vatanında daha serbest ana tilini qullanmağa çağırğanlar.
Qayd etmege kerek ki internette bu haber rus halqı tarafından büyük tepki çekti.”Tamam rus dilini unutuq ahmaqlasınlar. Ahmaq insan daha qolay yönetilir” ve “O zaman rusyadan mahallelerine def olup kets’nler” kibi tefsirler (yorumlar) körmege mumkun oldu. Sovet keçmişinden has olğan Türk dinyasına kettikçe döngen Özbekistan halqı bu hareketle öz doğal haqqını savunmaqta başqa tepki korecegini beklenir miydi aceba.


text:
Qırım gazetaları yarımadada koronavirus infektsiyasınen bağlı mevzularnıñ aydınlatmasını devam etmekte.
"Qırım gazetası" ("Krımskaya gazeta") özüni izolâtsiya etüv rejimi bitken soñ turizmnen ne olacağını tasvirley.
Koronavirus pandemiyası Qırımnıñ turizm biznesine pek urdı"Qırım gazetası"
"Koronavirus pandemiyası Qırımnıñ turizm biznesine pek urdı. Saa, sıñırlav tedbrilerniñ toqtatılmasından 2-3 yıl soñra, devlet destegi olsa tüzleştirilecek", - yaza matbuat.
"Şubesiz, koronavirus vaziyeti yalıñız yüksek mevsimniñ teşkil etüvi ve keçirilmesine degil, amma küz ve qış devrine de büyuk deñişmeler kirsetecek - bu artıq aydındır", - saya İqtisadiyat ve İdare İnstitutınıñ müdiri Viktor Reutiv.
Umumiy iqtisadiy vaziyetke köre raatlıq müddeti bayağı azlaşacaq. Turistlerniñ çoqusı eki aftalıq tatil yerine raatlıq kün ziyaretini saylacaq. Onıñ içün tur operatorları ve otelciler şimdiden vaziyetniñ denişmesine közde tutıp, yañı bazar tekliflerini azırlamalı.
"Komsomol aqiqatı. Qırım" ("Komsomolskaya pravda. Krım") gazetası "Yalıñız faktlar: Qırım memurlarınıñ ifadeleri aqiqattan nasıl farqlana" maqalesinde yarımadanıñ yüksek rütbeli memurlarınıñ ifadelerinde uyğunsızlıqlar aqqında yaza.
Qırım başınıñ içtimaiy ağlardaki saifeleri halq iddetinden boğula"Komsomol aqiqatı. Qırım"
"Qırım başınıñ içtimaiy ağlardaki saifeleri halq iddetinden boğula. Operativ ştabda memurlarnıñ qandırmalarına baqmadan, imtiyazlılarğa vade etilgen ödevler yapılmadı, idare şirketleri mesken fondunıñ sanitar işletilmesini yapmay, banklarda ise şirketlerge artıq kredit bermekniñ toqtatuv cedvelleri bar". "Adamlardan çoq muracaat bar, - dedi operativ ştabınıñ oturuşuvında bölge reberi Sergey Aksönov. - Epiñiz mında yalancı ve pezevenksiñiz dep aqaretlerden başlaylar. Ancaq aqaretlerge alıştıq, şimdi akimiyet organlarını aqaretlemege adet oldı. Amma rica etem ki, er kes yalan ayta dep yazğanda, konkret faktlarnıkösteriñiz", - denile maqalede.
Neşir faktlardan birisini köstere: Qırım ükümetiniñ baş naziriniñ müavini Yelena Romanovskaya, Qırım imtiyazlıları mayıs ödevlerini daa aprelden alırlar dep aytqan edi. Aynıñ soñki kününde memur, imtiyazlılarnıñ bank esaplarına ve yaşağan yerlerindeki poçta bölüklerine 700 millionğa yaqın ruble yollanılğanı aqqında esabat berdi. Yani, Qırım akimiyet öz sözüni tuta. Kerçekten ise bank müessiseleri üylege qadar para yibermesinen oğraştı, poçta bölüklerinde ise aqçanı sadece mayıs bayramlarından soñ almağa mümkün olacaq.
"Belki de bir yerge bu aqça kelgendir, amma bizde yoq, ve olsa da, mayıs bayramlarından soñ olacaq, - añlattılar Aqmescitniñ №43 poçta bölüginde. - Ne bölge, ne federal ödevleri yoq". Qırım Emek Nazirliginde vaziyetni böylece añlattılar: "Poçta Krıma" müessisesine para berildi. Bunıñnen nazirlikniñ selâhiyetleri bite.
"Komsomol aqiqatı. Aqyar" ("Komsomolskaya pravda. Sevastopol") "Bolşaya Morskaya soqağını körmek ve ölmemek!" maqalesinde, Aqyar sakinleri sağlıqlarını telüke astına qoyıp, merkeziy baş soqağınıñ rekonstruktsiyasını baqqanları aqqında haber ete.
Bir taraftan, qaidelerni bozalar. Başqa taraftan - añlamaq mümkün, yañartılğan Bolşaya Morskayağa baqmağa pek meraqlıdır"Komsomol aqiqatı. Aqyar"
"Mayısnıñ 1-inde Bolşaya Morskaya soqağında içtimaiy naqliyat yürüşi açıldı. Ancaq maşna ve patapatlardan ğayrı, mında piyadeler de keldi. Mayıs bayramları şaşlıqsız qaldı, iç olmadım Bolşaya Morskayada kezinti olsun. Aqyarlılarnıñ çoqu böyle tüşündi, ğaliba. Raatlıq künlerinde qaraman şeeriniñ merkezinde bayağı adam oldı. Ebet, evelleri kibi degil. Amma izolâtsiya rejimini köz ögüne alsañ, ziyadece körüne. Bir taraftan, qaidelerni bozalar. Başqa taraftan - añlamaq mümkün, yañartılğan Bolşaya Morskayağa baqmağa pek meraqlıdır. Uşakov meydanında "Ukraina" musafirhanesi yanında boş gamak ve salıncaqlar qalmadı. Skemlelerde yaşlar yerleşti. Patruller körünmedi. Tınç, raat, dülber. Raatlanıp, yüzüni küneşke qoymaqnıñ ve er şeyni unutmaqnıñ vaqtı keldi. Mında er kes öyle de yaptı dep körüne. Amma tınçlıq ve raatlıq er yerde degil edi. Biraz uzaqça - Bolşaya Morskayada, "Ogonök" tükânınıñ yanında iş qaynay edi. Bayramlarğa baqmadan, iş urbasında aqay plitka parçalarını pıçıp otura edi. Dülberlikni tamamlamaq kerek de!", - yaza matbuat.
"Bolşaya Morskayağa kezinmege çıqqan bir qaç çiftni kördik. Ne içün ve nege - episi cevaplanmay edi. Çoquları olarğa poliske şikâyet eterler ve cöreme bererler dep qorqa edi. Amma lafqa avesliler de bar edi. - Oy, er şeyni pek begendik! Moskovadan keldik, amma siz qorqmañız, daa martta keldik, bütün karantinlerni oturıp çıqtıq. Mında Öçakovtsev soqağında kvartiramız bar, ekimiz de internetten çalışıp olamız, onıñ içünküneşli musafirçen Aqyarğa qaçıp keldik", - yaza gazeta.
Maqalede ilhaq etilgen yarımadada qullanılğan ıstılaat işletile


text:
Ukraina milliy cemiyetler kongressini Rusiye Federatsiyası memurlarınıñ Qırımnıñ tamır halqı – qırımtatarlarnıñ milliy areketini yoq etmek areketleri açuvlandırdı.
Qırım.Aqiqat saytında bar olğan kongress beyanatında aytıla ki, kiriş yasaqları sistemağa çevirile – Qırım akimiyeti qırımtatar halqını öz halqınıñ menfaatlarını qoruycaq mustaqil liderlerinden marum qaldıra.
Ukraina milliy cemiyetler Kongressi iştirakçileriniñ fikirince, işğal akimiyetiniñ areketleri BMT Tamır halqlarınıñ aq-uquqları aqqında beyannamesinde qayd etilgen temel aqqlarını boza. O, Rusiye Federatsiyası qanunlarını da boza, çünki Qırım Cumhuriyet Devlet Şurasınıñ deputatı Refat Çubarovnıñ saylayıcılarını bu organda vekilsiz qaldırdılar.
Ukraina milliy cemiyetler Kongressi ukrain ve dünya toplulığı, halqara teşkilâtlarnı qırımtatarlar ve Qırımnıñ diger halqlarnıñ aq-uquqlarını qorumağa çağırdı.
İyülniñ 5-de Geniçsekten qaytqan Meclis reisi Refat Çubarovnı Qırımğa kirsetmediler. Oña Rusiyege 5 yıl devamında kelmege yasaq etildi. Aprelniñ 22-de qırımtatarlarnıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevge Qırımğa kelmege yasaq ettiler.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ «Nazirler şurası» reisiniñ muavini Ruslan Balbek «2014 senesi mart 16-da bütünqırım referendum keçirilmesiniñ havfsızlıq temininde ve vatandaşlarnıñ aq-uquqları ve ömrüni imaye etüv ile bağlı diger tedbirlerde kendini köstergen» sekiz qırımtatarına «Qırımnıñ qaytarılması içün» medalni berdi.
Bunı Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Ruslan Balbek medallerni berip, qırımtatarlar «Qırımnı Rusiyege qaytarmaq tedbirleriniñ keçirilmesine isse qoşqanlarını» bildirdi.
Qırım ükümeti matbuat hızmetiniñ beyanatına köre, Redvan Abduramanov, Ali Calilev, Sultaniye Yemelyanova, Şevket Mametov, Nurfet Murahas, Seita Seitmemetova, Rustem Suleymanov ve Musa Seitmemetov medalini aldılar.
Tedbir Rusiye prezidentiniñ Qırımdaki vekâletli temsilcisiniñ rezidentsiyasında olıp keçti.
Mukâfat buyruğını Rusiye Federatsiyasınıñ mudafaa naziri Sergey Şoygu imzaladı.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırımtatarlarnıñ sürgünlik qurbanlarını añma kününde Qırım qamaçavında miting keçirmege planlaştıralar. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Qırım qamaçavı aktsiyasınıñ ştab yolbaşçısı Lenur İslâmov bildirdi.
Onıñ sözlerine binaen, mitingler Ukrainanıñ diger şeerlerinde de keçirilecek, amma Herson vilâyetindeki Geniçesk rayonında Qırım ile memuriy sıñırda yerleşken «Çonğar» nezaret noqtası yanında eñ büyük mitnigniñ keçirilmesi planlaştırıla.
«Ukrainanıñ çoq vilâyetinden qırımtatarlar bu yerde toplaşacaq. Mayıs 18-de qamaçavda büyük miting teşkil etmege planlaştıramız. Qırımdan çoq insan kelecek. Yarımadada 18 mayıs kününi keçirmege imkân bermeyler, ve Meclis imkânları olğan adamlar bu yerge kelip, Qırımda aytıp olamağanlarını mında aytacaqları aqqında qarar aldı», – dedi Qırım qamaçavı aktsiyasınıñ ştab yolbaşçısı.
O, faallerniñ çeşit türlü provokatsiyalarnıñ mümkün olmasını tahmin etkenlerini ve olarğa azır olğanlarını bildirdi.
«Bizim içün bu adiy bir kün degil. Bu kün beraberlikte ölgen qırımtatarlarnı añamız, bu nesillerimizniñ taqdirlerini sındırğan faciadır. Men özüm sürgünlik yerinde doğdım, amma vatanımda doğmaq kerek edim», – dep ayttı Lenur İslâmov.
2015 senesi sentâbr 20-de, Qırımğa mahsulat ve malnı alıp ketken yük naqliyeni blok etüv boyunca qırımtatarlarnıñ liderleri teşebbüsinen keçirilgen müddetsiz aktsiyası başlandı. 2016 senesi yanvar ayı ortasında, teşkilâtçılarnıñ sözlerine köre, Qırım qamaçavı boyunca aktsiyanıñ şekli deñişti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda sentâbrniñ 22-de Kreml nezaretindeki Merkeziy rayon mahkemesi «fevral 26 davasınıñ» oturışını oktâbrniñ 3-de keçirmege qarar aldı. Dava mabüsi Ali Asanov qabaatlayıcı qararnıñ deñişmelerini ögrenip yetiştiremedi.
Bu aqta Qırım advokatı Edem Semedlâyev tarif etti.
«Fevral 26 davasınıñ» mahkeme oturışı başlamazdan bitti. Ali Asanovğa qabaatlayıcı qararnıñ deñişmelerine dair muracaat bir kün evelsi berildi, o, tanış olmağa yetiştirmeyip azırlanamadı. Bu sebepten oturış oktâbrniñ 3-ne saat 9:30-ğa qaldırıldı», – dedi Semedlâyev video muracaatında. Onı Facebookta faal Nariman Celâl derc etti.
Prokuratura qabaatlayıcı qararnı ne içün deñiştirgenini advokatlar aytıp olamadı.
2017 senesi sentâbrniñ 8-de olğan mahkemede Rusiye prokurorı qabaatlayıcı qarardan 83 yaralı olğanını ve mahkümler binağa kirmege tırışqanını alıp taşlamağa teklif etti. O, Eskender Kantemirovnı qalabalıqlarda ve yaralı Berbenetske beden zarar ketirmesinde, Mustafa Degermenci ve Eskender Emirvaliyevni yaralı Şlâginge beden zarar ketirmesinde, Ali Asanov ve Arsen Yunusovnı ise yaralı İvkinge qarşı zorbalıq qullanmasında qabaatlamağa teklifte bulundı.
Kreml kontrol etken Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesi iyülniñ 20-de «fevral 26 davasınıñ» mabüsleri Ali Asanov ve Mustafa Degermenciniñ ev apsinde bulunma müddetini oktâbrniñ 7-ne qadar uzattı.
«Fevral 26 davasınıñ» mabüsleri Mustafa Degermenci ve Ali Asanov aprelniñ 6-dan berli ev apsinde bulunalar. Bundan evel ise Aqmescit SİZOsında yatqan ediler.
2015 senesi yarımadada qırımtatar faallerini 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün mahküm etmege başladılar. Olarnı qalabalıqlarda iştirak etkeninde qabaatlaylar.
Soñra mahkeme «fevral 26 davasını» ekige böldi: Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca esnasnıñ diger iştirakçileri olğan Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyev davası şeklinde.


text:
Rusiye telükesizlik hadimleri, mayıs 18 sabasında babası Yunus Seytumerovnıñ evinde yapqan tintüvlerinden soñ Eski Qırım sakinesi Nazife Seytumerovanı yanlarına alıp kettiler. Bunı «Qırım birdemligi» birleşmesi içün bergen izaatta cemiyet imayecisi Mustafa Seydaliyev bildirdi.
Seydaliyev: «Al-azırda, aqrabalarından alğan malümatımızğa köre – evde anası ve qız qardaşı qaldılar – onı (Nazife Seytumerovanı – QA), telefonında, al-azırda Ukrainanıñ qıtadaki qısmında bulunğan ömür arqadaşı ile nasıldır yazışmasını tapqanları sebebinden yanlarına alıp kettiler. Şimdilik tafsilâtlar ögrenile», – dedi.
İyün 18 sabasında Rusiye telükesizlik hadimleri Eski Qırımda qırımtatarlarnıñ evini tinttiler.
Qırım.Aqiqat adiseniñ tafsilâtlarını ögrene. Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından bu hususta açıq menbalarda izaat berilmedi.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye ukümeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler keçire.


text:
Sentâbr 7 künü 150den ziyade musulman «Aqmescit» ava limanından acılıqqa yol aldı, dep bildirile Qırımnıñ şimdiki ükümeti saytında.
Seyyalarnıñ ekinci qısmı Mekkege sentâbr 8 künü çıqacaq. Acılıq 20-21 kün devam etecektir.
Bu sene Rusiyeniñ acılıq eyyetine kirgen qırımlılar içün 300-den ziyade yer berildi.
Berilgen malümatqa köre, Saudiy Arabistan 200 Qırım acısına maddiy yardım köstermege azır. Bunı Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ Ukraina Saudiy Arabistan Qırallığınıñ fevqulâde ve vekâletli elçisi Cudiya Alhazal ile körüşüvinden soñ ayttılar.
Acılıq ibadeti – islâm dininiñ beş farzlarından biridir. Er bir musulman acılıq ibadetini yerine ketirmeli.


text:
Aqmescit – Qırım medeniyet, sanat ve turizm universitetiniñ (KUKiT) rektorı Oleg Gabriyelân öz itsegi ile istifağa çıqtı. Alğan qararınıñ sebepleri aqqında aytqanda, «teneffüs etmek kerek» olğanını qayd etti. Aynı zamanda, Qırım medeniyet Nazirliginde olğan qaynaqnıñ malümatına köre, müessiseniñ yolbaşçılığı universitet rektorınıñ faaliyetinden memnün degil edi eken.
Qırım medeniyet, sanat ve turizm universitetiniñ rektorı, felsefe ilimler doktorı, professor Oleg Gabriyelân öz vazifelerinden vazgeçti. O, mında 2010 senesi sentâbr ayından çalışa edi. Qırım.Aqiqatqa Gabriyelânnıñ özü aytqanı kibi, arizanı kendi istegi ile yazğan eken.
«Vaqıt keldi. Ögde yapılacaq iş çoq, başqa ğayeler kerek, ümüt etem ki, zaman talaplarına uyğan bir insanlar kelir. Maña, ğaliba, teneffüs etmek kerek», – dep añlata qararını Gabriyelân.
Adımı aliy oquv yurtunıñ yoq etilmesi ve onıñ yerinde başqa universitetniñ peyda olacağı ile bağlımı degen sualge sabıq rektor cevap bermedi. Bunıñ ile Gabriyelân Qırım «medeniyet naziri» Arina Novoselskayanıñ universitetniñ kelecek taqdiri aqqında aytqan sözlerine esaslandı: «Nazirnen universitetniñ ğayrıdan qayd etüvi olacağı ile añlaşqan edik. Qapatılması aqqında söz yürsetilmedi», – dep qayd etti KUKiTniñ sabıq rektorı.
Rektor vazifesinde kimni körmege ya da kimni tevsiye etmege istegeni aqqında Gabriyelân bir şey aytmadı: «Şimdi qıyın bir vaziyet, yañı şartlar, bu işke kim azırdır, aytıp olamam».
Öz planları aqqında sabıq rektor: «iş qıdıracağım» dep ayttı. «Qırım ile bağlı çoq icadiy niyetim bar. Zenaatdaşım ile çeşit proyektlerni azırlayım, ümüt etem ki, olarnı amelge keçirmek içün vasta taparım»,– dep tarif ete professor. Böyle leyhalardan biri, aytqanı kibi, «Rus dünyası. Qırım» kitabınıñ neşir etilmesidir.
Hatırlatamız, Qırım «Nazirler şurası» Qırım medeniyet, sanat turizm universitetiniñ yoq etilüvi aqqında qarar aldı. Ocalarnıñ aytqanı kibi, böyleliknen universitetiniñ akkreditatsiya ve litsenziyası da yoq olur. Qırım.Aqiqat universitetniñ studentleri arasında keçirgen soravına köre, olardan çoqusı menfaatlarını qorçalamaq içün narazılıq numayışlarına çıqmağa azır eken.
«Munasip rektor edi»
Keçken afta KUKiT ocası, professor, tarih ilimler doktorı Yuriy Mogariçev Qırım.Aqiqatqa universitet etrafında olğan vaziyetni izaatlap, aliy oquv yurtunıñ likvidatsiyası ile onıñ yolbaşçılığınıñ deñiştirilmesi mümkün olğanını qayd etken edi. «Universitetniñ bugünki rektorı bir kimseniñ planlarına kelişmey, ğaliba», – dedi o vaqıt Mogariçev.
Qırım.Aqiqat kene Mogariçev ile bağlanıp, Gabriyelânnıñ işten boşatıluvı aqqında fikrini ögrendi. Oca bu aqta matbuat vastalarından ögrengenini bildirdi. Bu er şey kimniñ menfaatındadır degen sualge cevap berip olamadı: «Gabriyelân munasip rektor edi»,– dedi Mogariçev. Qırım medeniyet, sanat ve turizm universitetiniñ yañı rektorı kim ola bilecegi aqqında tüşüncelirini de bildirmedi. «Ukraina qanunlarına köre cidiy vaziyet edi: universitetniñ retkorı ilimler namzeti, professor ola bile edi, Rusiye qanunları ile başqa», – dedi Mogariçev.
Qırım «medeniyet nazirliginde» Qırım.Aqiqatqa müessisege OlegGabriyelânnıñ arizası kelgenini bildirdiler. «Şimdi onıñ yerine kimni tayin etmek kibi mesele baqıla», – dep añlattılar matbuat hızmetinde. Muayyen bir namzetlerniñ adlarını aytmadılar.
Aynı zamanda, Qırım.Aqiqatnıñ «medeniyet nazirliginde» olğan qaynaqları bergen malümatqa köre, «müessiseniñ yolbaşçılığı Gabriyelânnıñ faaliyeti aqqında çoqtan memnüniyetsizligini bildire edi», şunıñ içün bu kibi qarar «mantıqiy»dir. Amma, subetdeşimiz aytqanı kibi, universitetniñ taqdiri soñuna qadar daa belgilenmegen.


text:
Qırım yarımadasınıñ sakinleri içün koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvınen bağlı «daa beter belâ» olmasın dep, insan ve naqliyat areketi içün Keriç köprü acele qapatılmalı. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ayttı.
Onıñ aytqanına köre, Rusiyede koronavirus tarqaluv vaziyeti, hususan büyük şeerlerde, Moskvada, daa beter olacaq.
«Yaqın künlerde Moskvağa kiriş-çıqış sertleştirile bile dep körüne. Bunı is etkenler, Rusiyeniñ büyük şeerleri, hususan koronavirus vaziyeti pek tez kerginleşken Moskva sakinleri Moskvadan uzaq bir yerge ketmege isteycektir. Belki, işğal etilgen Qırımğa keterler», – dep yazdı Çubarov Facebook saifesinde.
O, Qırımnıñ Rusiye akimiyetini Keriç köpründe insan ve naqliyat areketiniñ toqtatıluvı içün acele tedbir almasına çağırdı.
«Unutmañız ki, halqara gumanitar uquqına köre, işğal etken devlet «olğan bütün imkânlarnı qullanıp», ealini azıq mallarınen ve sanitar malzemelernen temin etmeli, ve sanitar ve hastahane müessiseleri ve hızmetleri, işğal altındaki topraqta sağlıq ve cemaat gigiyenasını temin etip qol tutmalı», – dep qayd etti Meclis reisi.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, martnıñ 29-ı sabasına qadar Qırımda yañı koronavirus hastaları qayd etilmedi. Qırımda koronavirus yuqunçı sebebinden 2620 insan tibbiy közetüv altında buluna, olardan 2548-i evde dinamik tibbiy közetüv altında qala.
Hatırlatamız, 2020 senesi martnıñ 28-ne qadar Qırım yarımadasında 20 koronavirus hastası qayd etildi: 15 – Qırımda ve 5 – Aqyarda.
Martnıñ 28-nde Qırımda koronavirus tarqaluvı sebebinden 2414 insan tibbiy közetüv altında buluna.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskayanıñ bildirgenine köre, Qırımda martnıñ 27-nde saba yedi yañı koronavirus hastası qayd etildi. Böylece hastalanğanlarnıñ sayısı 14 oldı.
Aqyarda ilk beş koronavirus hastası qayd etildi, dep tarif etti martnıñ 27-nde Aqyar Rusiye ükümetiniñ reis vazifelerini vaqtınca eda etken Mihail Razvojayev.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırım ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi ilân etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rospotrebnadzor mütehassısaları, koronavirus mikrobını teşkermek içün deñizden, havuzlardan ve suv parklarından alınğan suvnıñ talili yapıp başladı. Şimdilik müsbet neticeler yoq, dey Qırımdaki Rospotrebnadzornıñ başı Natalya Penkovskaya.
"İyül ayından başlap biz deñiz suvunda, akvaprklarnıñ suvunda, havuzlarda ve ilâhre koronavirus mikrobınıñ bar ya da yoq olmasını teşkerip başladıq. Bugünde-bugün bu saa müsbet neticeler yoq", - yazdı Penkovskayanıñ sözlerinde TASS agentligi.
O qayd etti ki, Qırım ve Aqyarda hastalıqnıñ "keskin" yayılması yoq.
"Diqqat ayırmaq isteyim ki, cemmat yerlerinde maska rejimine uymalı, sotsial mesafeni unutmamalı, mart ayından berli aytqan şeylerimizni hatırlamalı", - qoştı Penkovskaya.
Tünevin Qırımda 23 yañı koronavirus infektsiya adisesi qayd etildi. Aqyarda - üç.
Umumen, Qırım akimiyetiniñ malümatına köre, Qırımda 1139 COVID-19 hastası qayd etildi, Aqyarda - 339.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımda keçken yılnıñ aynı devrine köre hastahaneden tış pnevmoniyanıñ adiseleri 70%-ğa çoqça oldı. Bunı Rospotrebnadzornıñ Qırım idaresiniñ reberi Natalya Penkovskaya bildirdi.
"Soñki aftada hastahaneden tış pnevmoniyanıñ adiseleri pek yaramaylaştı. Keçken yılğa köre bu afta 70%-ğa ziyadece pnevmoniya adisesi bar. Eñ yüksek hastalarnıñ sayısı yañı koronavirus infektsiyasınıñ artqan adiseleri olğan bölgelerde: Aqmescit, Yalta, Aluşta ve Ermeni Bazarda", - dedi Penkovskaya.
Aprelniñ 1-inde ilhaq etilgen Qırımda 1244 adamnı pnevmoniyanen hastahanege qoydılar.
Qırımda aprelniñ 11-inde daa bir koronavirus adisesi qayd etildi. Bu Yaltada yaşağan qırımlıdır. Umumen Qırımda 29 COVID-19 adisesi.
Aqyarda altı adam hastalandı, dört adam yahşı oldı.
Qırımda özüni tecrit etüv rejimini aprelniñ 30-ınace uzattılar, Aqyarda - aprelniñ 19-ınace.


text:
Qırımtatar halqınıñ yetekçisi, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev «Ukraina Halq Qaramanı» orden saibi oldı. Bu aqta Meclisniñ matbuat hızmeti bildire.
«Mukâfatnı Cemilevge Gürcistannıñ sabıq prezidenti, Odessa vilâyetiniñ başı Mihael Saakaşvili taqdim etti. Tedbir oktâbr 13 künü Odessa opera teatrinde keçirildi», – denile beyanatta.
«Ukraina Halq Qaramanı» nişanı – 2015 senesi tesis etilgen ukrain mukâfatı. Orden Ukraina mustaqilligine isse qoşqan vatandaşlarğa berile.
Cemilev, qırımtatar halqınıñ diger temsilcileri kibi, Qırımda qırımtatarlarnıñ milliy-territorial muhtariyetiniñ olmasına qol tuta. Qırım qamaçavınıñ teşebbüsçilerinden biri ola.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi fevral 20 künü işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası bu tarihnı yarımada işğaliniñ başlanuvı künü olaraq ilân etti.


text:
Rusiye Mudafaa nazirligi, istilâ etilgen Qırımda ordunıñ logistika sistemasını teşkerecek. Rusiye kütleviy haber vastalarınıñ beyan etkenlerine köre, Mudafaa naziriniñ muavini Dmitriy Bulgakov salu künü, iyülniñ 4-nde, işğal etilgen Qırımğa keldi.
O degen ki, rus ordusınıñ logistika sisteması nazir Sergey Şoygunıñ emirinen teftişlenecek. Bu teşkerüv ancaq Qırımdaki ordularnen degil de, qomşu Rusiyeniñ Cenübiy bölüginen de bağlı olacaq.
«Bu sene devamında böyle miqyasta bu endi üçünci teşerüv ötkerile», – dedi Bulgakov. O qayd etti ki, Qırımda ayrı logistika brigadası, logistika merkezi ve ayrı deñiz piyade brigadası teftiş etilecek.
İyünniñ 6-nda Qırımda Su-27 qırıcı uçaqlarnıñ bekçilik çiftleri muarebe telükesi işaretinen avağa köterilgeni malüm olğan edi. Ukraina Baş komandanlığı istilâ etilgen Qırımda Rusiyeniñ ötkergen idmanlarını qanunsız tanığan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Mayısnın 9-ında "Ğalebe künü"niñ qayd etilmesi çerçivesinde Aqmescit sakinleri kvartiralarınıñ pencerelerine Ekinci cian cenkinde iştirak etken tuvganlarının suretlerini qoydı, bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Evlerniñ pencerelerindeki suretler, Rusiye ve qızıl bayraqlar Aqmescitniñ çeşit köşelerinde köründi.
Böylece şeer sakinleri koronavirus sebebinden bu yıl soqaqlarda yürüş şeklinde kecirilmegen rusiyeli "Ölümsiz polk" aktsiyasına qoşuldı.
2020 senesinde koronavirus pandemiyasından sebep aktsiya teskilcileri bütün içtirakcilerge Ekimci cian cenkinde iştirak etken soylarınıñ başqace añmasını teklif etti. Böylece, adamlar pencere ya da balkonına Rusiye bayrağını tikledi ve cenkte iştirak etken soyunıñ suretini qoydı.
Aqmescitte mayıs 9-ında Gagarin parkında Ebediy meşal ögüne güldestelerni qoydılar ve cenk aqqında türkülerni yırladılar.
Keriçte mayısnıñ 9-ında koronavirus sebebinden "Ulu vatan cenkinde ğalebeniñ 75 yıllığına bağışlanğan" adiy parad yerine uçaq paradı keçti.
İlhaq etilgen Qırımda ve Aqyarda mayısnıñ 9-ında "Ğalebe künü" qayd etile.
Daa evel bildirilgeni kibi, ilkaq etilgen Qırımda mayısnıñ 9-ında koronavirus pandemiyasından sebep kütleviy tedbirler olmaycaq. Mayısnıñ 7-sinde Qırımda mayıs 9-ında keçirileck merasimlerniñ cedvelini ilân etiiler, olarnıñ çoqusı onlayn olacaq.
Aqyarda mayıs 9-ında koronavirus epidemiyasına baqmadan bir sıra merasimlerni keçirecekler. Hususan, gemi ve uçaqlarnıñ paradları olacaq.
Rusiye Mudafaa naziri Sergey Şoygu mayıs 9-ında bir sıra Rusiye şeerlerinde ve ilhaq etilgen Qırımda bayram salütlarnıñ patlatılmasını buyurdı.
Rusiye işğal etken Qırımda 2014 senesinden berli sovetlerniñ ve Rusiyeniñ «Ğalebe künü» Qızıl ordu ve sovet halqınıñ natsist Almaniyası üzerindeki ğalebe künü olaraq qayd etile. Ukrainada mayısnıñ 8-nde Hatıra ve barışuv künü qayd etile, mayısnıñ 9-ı ise – Ekinci cian cenkinde natsizmni yeñüv künü olaraq.


text:
A. A. BİLGİN. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2005
BİLGİN, A. A. 2005. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi , pp.28-29.
BİLGİN, A. A. , (2005). Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi.
BİLGİN, Abdullah. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2005
BİLGİN, Abdullah A. . "Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi." Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2005.
BİLGİN, A. A. 2005. "Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi." , Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, pp.28-29.
@encyclopedia{encyclopedia, author={Abdullah Azmi BİLGİN}, title={Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi}, publisher={Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları}, pages={28-29} }


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Türkiye Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu ile körüşti, subetdeşler Rusiyeniñ soñki istilâiy areketlerini ve qırımtatarlarnıñ tutıp alınmasını muzakere etti. Bu aqta Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisiniñ matbuat hızmeti Facebookta haber ete.
«Türkiye Cumhuriyetiniñ tış işler naziri qırımtatar halqına qoltutqanını daa bir kere qayd etti», – dep aytıla haberde.
Haber derc etilgende Türkiye Tış işler nazirliginiñ saytında Mevlüt Çavuşoğlunıñ Mustafa Cemilev ile körüşkeni aqqında malümat yoq edi.
Daa evel qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan tarafından Rusiye tarafına «azat etilecek ukrainalı siyasiy mabüsler cedveliniñ» berilmesi aqqında tafsilâtlarnı paylaşqan edi.
Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqatqa izaat berip, cedvelge işğal etilgen Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından apiske alınğan Ukraina vatandaşları kirdi, dep qayd etti. Cemilevniñ aytqanına köre, Erdoğan cedvelni Vladimir Putinge yaqın olğan insan üzerinden yetkizdi.
Bundan evel Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan, Rusiye tarafına azat etilecek ukrainalı siyasiy mabüslerniñ cedvelini bergenini ve bu meseleniñ muvafaqiyetli çezilecegini beklegenini bildirgen edi.
Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevden «Putin ile laf etilecek» Kremlniñ ukrainalı esirleriniñ cedvelini bermege rica etken edi.


text:
Sentâbrniñ 20-de Bağçasarayda «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ faalleri Osman Belâlovnıñ para cezasını «Qırım marafonı» aktsiyası devamında toplanğan 10 rublelik kapiklernen ödedi. Para cezasınıñ miqdarı 150 biñ ruble (tahminen 67 biñ grivna) ola. Kreml nezaretindeki Qırım mahkemesi Belâlovnı qanunsız mitingde iştirak etmesinde qabaatlap, oña böyle bir ceza bergen edi.
«Ümüt etemiz ki, vatandaş faali Osman Belâlovğa qarşı sanktsiya ve iddialar çıqarılır, unutılır ve, ümüt etem ki, tekrarlanmaz», – dedi «Qırım marafonınıñ» faali Facebooktaki yayında.
Osman Belâlovnıñ özü halqı oña qoltutqanını is etti, dep tarif etti.
«Bu birinci para cezam degil. İlk sefer dost ve qardaşlarıma qoltutqanım içün meni 10 biñge (tahminen 4 biñ 500 grivna – QA) cezalağan ediler. Men doğru areket etkenimden şübelenmedim. Çıqqanda qayda ketkenimni añlay edim, dost ve qardaşlarımnıñ tintüvlerine bara edim, men bu insanlarnı tanıyım, olar cemaatqa yaramay bir şey yapmaz», – dedi Belâlov.
Sentâbrniñ 14-de Bağçasarayda «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ faalleri «Qırım marafonı» aktsiyası çerçivesinde Zarema Ümerovanıñ para cezasını ödedi. O, Facebookta Ukrainağa qoltutuv yazuvları içün Rusiye Ceza kodeksiniñ 282-nci maddesi boyunca 300 biñ ruble (tahminen 130 biñ grivna – QA) para cezası alğan edi.
İyülniñ 31-de işğal etilgen Qırımda «Qırım birdemligi» «Qırım marafonı» adı altında para toplamağa başladı. Böylece, faaller siyasiy mabüs ve faallerge yardım etecek olalar. Avgustnıñ 22-ne qadar faaller 820 biñ ruble (tahminen 352 biñ grivna) topladı. Teşkilâtçılar aktsiyanı devam ettirecek ola.
Aktsiya devamında para 10 rublelik kapik şeklinde toplandı. Böylece, «lâqayt qalmağanlarnıñ birligi» kösterildi.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket faalleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.


text:
Aqmescit rayonınıñ Mamaq (Strogonovka) köyünde balalar içün büyük bayram keçirildi. Bayram teşkilâtçıları – Dilâver Dittanovnıñ yolbaşçılığındaki “Mamaq” yerli din cemiyeti, köy şurasınıñ deputatı Osman Mustafayev ve Svetlana Batırova yolbaşçılığındaki köyniñ faalleridir.
Qasabanıñ musafirleri ve sakinleri içün teşkilâtçılar büyük bayram programmasını teşkil ettiler. Toplanğanlar ögünde şeerniñ ve köyniñ icadiy taqımları çıqışta bulundılar, ilâhiyler ve Vatanğa, anağa bağışlanğan yırlar icra etildi. Kontsert programmasınıñ soñunda mühteşem salüt seyircilerni ayrette qaldırdı.
Meydanda çeşit master-klasslar, attraktsionlar çalıştı, at kezintisi teşkil etildi. Küreş, karate yarışları olıp keçti, balalar içün bahşışlar ve tatlılıqlar azırlandı. Er kesni pilâvnen sıyladılar.
Bayram musafirlerini Qırım Müftisi adından Aqmescitniñ baş imamı Muhammed İslamov hayırladı. O, er keske qaviy sağlıq, işlerinde muvafaqiyetler, köyge ve bütün Qırımğa güllemekni tilep, dua etti.
“Kelecekte de böyle toplanmaq, diniy ve milliy bayramlarnı qayd etmek içün Allahqa dua etemiz. Bu bayramlar dini ve milletine baqmadan, Qırımda, ve, hususan, Mamaqta yaşağan er kesni birleştire”, – dedi Muhammed İslamov.
Bayramnıñ qayd etilüv yeri tesadüfen saylanmadı, ileride şu yerde köyniñ balaları içün mektep ve diger ictimaiy ve medeniy müessiseler qurulacaq.
Qasabanıñ sakinlerini Aqmescit rayon başlığınıñ muavini Ruslan Yakubov, Bağçasaray şeer şurasınıñ vekili Ervin Musayev ve diger musafirler hayırladılar.
Mamaq köyünde Oraza bayramında biñge yaqın insan toplandı.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi, Ukraina halq vekili Refat Çubarovnıñ fikirine köre, «LNR» (Lugansk Halq Cumhuriyeti) ve «DNR» (Donetsk Halq Cumhuriyeti) zümreleriniñ liderleri İgor Plotnitskiy ve Aleksandr Zaharçenko Qırımnı ziyaret etkenleri – Rusiye, terroristik ücümlerniñ teşkil etilmesinde ortaq olğanını isbatlay bile. Böle fikirni Çubarov, yanvar 17 künü Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında seslendirdi.
«Bizler nervalanmaq ve itiraz bildirmek kerek degilmiz, bizler tetamatnen qayd etmek kerkmiz. Bügün, Ukrain devleti Rusiyege qarşı Halqara mahkemege şikâyet etkeninden ekinci kün. Terroristik teşkilâtlarnıñ yetekçileri Qırımğa kelgenleri, ve bunıñ episi Rusiye nezaretindeki topraqlarda olıp keçkeni – Rusiye devleti zemaneviy dünyada terroristik ücümlerniñ azırlanılmasında ve teşkil etilmesinde ortaq olğanına daa bir isbattır», – dep ayttı Refat Çubarov.
Keçende rus haber vastaları, «LNR» ve «DNR» zümreleriniñ liderleri Qırımğa kelgenini bildirdiler. Plotnitskiy ve Zaharçenkonıñ ziyareti Pereyaslav Radasınıñ 363-ci yıllığınıñ qayd etilmesinen bağlı olğanı tahmin etile.
Yanvar 16 künü Ukraina BM Halqara mahkemesine muracaat etip, terrorizm ve ırq ayırımına maddiy destekekniñ toqtatılması aqqında halqara konventsiyalar Rusiye tarafından bozulğanına şikâyet etti.


text:
Halqara elektrik alâqa birligi (EAB) ilhaq etilgen Qırım territoriyasında Rusiyeniñ telefon kodları nomeralanmasını tanımay. Ukrainanıñ Devlet mahsus alâqa ve informatsiyanı qorçalav hizmetinde Rusiye memurları ve KHVleriniñ beyanatlarına böyle cevap berdiler.
Qırım.Aqiqatnıñ malümat talabına berilgen cevapta: «Sahte propagandanıñ kenişletilmesi, informatsion boşluqta hibrid tecavuzınıñ nevbetteki aktı edi… 2014 senesinde EAB Baş kâtibi beyanatta bulundı. Beynatında o… Ukrainanıñ, dünya tarafından tanılğan sıñırları içinde öz telekommunikatsiyalarnı regulirlemege mustaqil aqqı olğanını tasdiqladı. Aynı zamanda o, EABniñ BMT Baş Assambleyası tarafından qabul etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar statuslarınıñ er angi deñiştirilmelerini tanımama aqqında qararnıñ talaplarını köz ögünde tutmaq keregini qayd etti», – denile.
Ondan ğayrı matbuat hizmetinde, EABniñ 2017 senesi iyül 11 tarihlı operativ bülleteninde: «ülke kodu – 380, Qırım vilâyeti içün zonanıñ kodu – 65, Aqyar şeeri içün zonanıñ kodu – 69» şeklinde Ukrainanıñ Qırım ve Aqyar içün nomera resursı aqqında malümatnıñ neşir etilgenini hatırlattılar.
Ukraina muessisesinde: «Devlet mahsus alâqa hizmeti memuriyeti Ukraina Tış işleri nazirligi ile beraber Rusiyeniñ qanunsız areketlerini toqtatmaq içün munasip çareler köre», – dep ilâve ettiler.
Rusiye ilhaq etilgen Qırımda, halqara nomeralama sistemasına binaen qullanılğan, EAB ve Ukrainanıñ milliy nomeralama sisteması taraflarından tayin etilgen irişüv kodlarını bir taraflama şekilde lâğu etip, Rusiye içün pekitilgen kodlarğa deñiştirdi.
Mart ayında Rusiyeniñ Alâqa ve kütleviy kommunikatsiyalar nazirliginiñ başlığı Nikolay Nikiforov KHVlerge, sanki Halqara elektrik alâqa birligi Qırım ve Aqyar içün Rusiyeniñ telefon nomeralamasını tanıdı, dep bildirdi.


text:
Franśiya ministrı Angliyağa barudan waz kiçte
Franśiyanıñ “Aukus” reakśiyäse tuqtamıy, söyläşülär ğamäldän çığarıldı
Franśiya saqlanu ministrı Florence Parly Angliya, Amerika Quşma Ştatları häm Awstraliya arasında qul quyılğan iminlek kileşüennän soñ ingliz wazıyfadaşı belän ütkäräçäk söyläşülärne ğamäldän çığardı.
Awstraliyanıñ atom ênergiyalı suastı köymäläreneñ êşläp çığarıluı öçen “Aukus” kileşüenä qul quyğannan soñ häm Franśiya belän tözegän kileşüdän çigenüennän soñ Parij citäkçelegeneñ barlıq dairälärendä reakśiyälär arta bara.
İñ soñğısı - Franśiya saqlanu ministrı Florence Parly Angliya saqlanu ministrı Ben Wallace belän şuşı atnada Angliya başqalası Londonda uzdıraçaq söyläşüne ğamäldän çığardı.
Angliyanıñ Franśiyä êlekke ilçese Lord Ricketts cıyılışnıñ soñğaraq ber waqıtqa kiçekterelüen belderde.
Angliya Baş ministrı Boris Johnson Franśiyanıñ kileşüdän borçılırlıq ber närsä bulmawın äytte.
Awstraliya Baş ministrı Scott Morrison isä Awstraliya, AQŞ häm Angliya arasında imzalanğan yaña iminlek kileşüennän soñ Franśiya belän 90 milliard dollarlıq suastı kileşüen ğamäldän çığarı qararınnan ükenmäwen citkerde.
Franśiya tışqı êşlär ministrı Jean-Yves Le Drian Awstraliyanıñ kileşüne ğamäldän çığaru plannarın Parijğa Awstraliya Baş ministrı Scott Morrisonnıñ 16nçı sentyäbr’dä AQŞ İlbaşı Djo Bayden häm Angliya Baş ministrı Boris Johnson belän onlayn bularaq belderü yasawınnan ber säğät aldan añlatuın äytkän ide.
Le Drian kileşüneñ ğamäldän çığarıluın "xıyanät" bularaq bäyälägän ide.
Awstraliyanıñ, AQŞ häm Angliya texnologiyası belän kim digändä sigez atom ênergiyalı suastı köymäsen êşläp çığarı planın açıqlap, Franśiyanıñ “Naval” törkeme belän 2016nçı yılda tözegän 90 milliard Awstraliya dolları (yaqınça 66 milliard AQŞ dolları) külämendäge tradiśion suastı köymäse flotın tözüdän waz kiçüenä kisken reakśiya kürsätkän Franśiya Canberra ilçesen kiñäşläşü öçen kire çaqırğan ide.
Bäyläneşle xäbärlär
AQŞ Rusiyädäge Äfğanstan cıyılışında qatnaşmayaçaq
Amerika Quşma Ştatları Rusiyäneñ çärşämbe könne ütkäräçäk “Äfğanstan" temalı cıyılışta qatnaşmayaçaq


text:
Aqmescitte Ukrain medeniyet merkeziniñ esasçıları Ukraina kinoteatrilerinde çıqqan «Nezlamna» ukrain filmini köstermege planlaştıralar. Bunı merkezniñ faal ve esasçılarından biri Veldar Şukurciyev «Ridna hata» neşirine bildirdi.
«Bizler ukrain kinosı ve zemaneviy rejissörlardan çette qalamaymız. Al-azırda olardan eñ meşur ve halqara mukâfatlarnen taqdirlengen Oleg Sentsov ola, o, bizim semetdeşimiz, qırımlı. Onıñ Qırım medeniyetine de alâqası bar, onıñ tercimeiyalı ve icadı aqqında da laf etmek isteymiz. Yaqın zamanğa planlarımız böyle», – dedi o.
«Nezlamna» – Rusiye ve Ukraina tarafından kerçek adise-vaqialar esasında çıqarılğan tarihiy dramadır. Levha qaraman snayper Lüdmila Pavlüçenko aqqında tarif ete. Film 1937-1957 seneleri olıp keçken adise-vaqialarnı qaplap ala. Yaş olğanını baqmadan (20 yaşında bir qız edi), o, aman-aman 400 faşist işğalcisini öldürdi. O vaqıtları o Beyaz Sarayğa alınğan Sovetler Birliginiñ ilk vatandaşı edi. Bundan ğayrı, Lüdmila Pavlüçenko qadın aqları içün küreşti.
Qırımda mayıs başında Ukraina vatanaşı olğan bir qaç qırımlı Ukrain medeniyet merkezini qurdılar. Teşkilâtçılarnıñ qayd etkenine köre, merkez siyasetnen oğraşmaycaq. Olar medeniyet, tasil ve tarihqa diqqat ayıracaqlar.
Teşkilâtçılar arasında – Qırımda T.Şevçenkonı añma aktsiyasında ukrain timsallerinden yaqalanğan faaller Leonid Küzmin ve Veldar Şukurciyev.


text:
Tünevin eki turist Ay Petri dağında Taraqtaş soqağınen kezingende, qaranlıq tüşkeninen yolnı coydılar, dep bildire Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi.
Beyanatqa köre, coyulğanlarnen telefondan bağlanıp oldılar ve böylece olarnıñ bulunğan yerini taptılar. Bir saattan soñ fevqulâde müessiseniñ hadimleri turistlerni, rusiyeli Oröl şeerininiñ sakinlerini, tapıp, olarnı telükesiz yerge ozğardılar. Adamlarnıñ tibbiy yardımğa ihtiyacı yoq edi.
Bundan evel Melas qasabasında (büyük Yalta) bir aqay qızınen beraber qayağa köterildi, amma andan özleri tüşip olamadı, FVN hadimleri olarnı qurtardı.
FVN, dağ-ormanlıqqa ketecek turistlerge telükesizlik qaidelerini hatırlata: birinciden, urba ve ayaqqap qolay olmalı, havfsız marşrutlarnı saylamalı, tuman ve qaranlıq vaqtında kezinmemeli, cap ve ayrı turğan taşlardan yürmemeli.


text:
Qırımda dekabr 12-17 künleri «Qırım demir yolu» yarımada vokzallarında balalar içün «Ayaz dedege mektüp» yılbaş aktsiyasını keçirecek.
Bu aqta şirketniñ matbuat hızmeti bildire.
«Tedbir çerçivesinde ufaq qırımlılar tılsımlı qaramanğa öz arzuları aqqında yaza ve olarnıñ kerçekleşmesini soray bile. Mektüpni yazmağa balalarğa Qarqız yardım eter», – denile beyanatta.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, bütün mektüplerni «Ayaz dede iqametgâhına yollarlar – Velikiy Ustüg şeerine (Vologod vilâyeti)». Eki aftadan balalarğa cevap yollaycaq olalar.
Dekabr 12 künü aktsiya Aqmescitte, dekabr 13 – Aqyarda, dekabr 14 – Kezlevde, dekabr 15 – Kefede, dekabr 16 – Keriçte, dekabr 17 – Canköyde keçirilecek. Vokzallarda böyle poçtalar Moskva vaqtı boyunca 9:00-16:00 saatleri çalışacaq.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanına köre, mitingde tahminen 10 biñ insan toplandı. Kelgen insanlar qollarında qırımtatar bayraqlarını ve çeşit plakatlarnı tutıp, Vatan! Millet! Qırım! dep qıçıralar.
Mitingni Qırım musulmanlarınıñ müftisi Emirali Ablayev dua ile açtı.
Mitingde qırımtatar milliy Meclis reisi Refat Çubarov ve Qırımnıñ resmiy «akimiyeti»nden cumhuriyetiniñ baş nazir muavini Lenur İslâmov buluna.
Miting devamında toplanğan insanlar üzerinde bir qaç arbiy vertolöt uçmaqta.
Toplanğanlar olarnı sızğırıp başladılar, soñra ise qulaq asmayıp qaldılar.
Qırım.Aqiqat haber etkeni kibi, bugün Qırımda qırımtatarlarnıñ sürgünliginiñ 70 yıllığını qayd eteler. İşğal etilgen Qırım akimiyeti qırımtatarlarğa Aqmescitniñ merkeziy meydanında mitingni keçirmege izin bermedi.
Aqmescitte Lenina meydanını arbiyler sarıp aldı. Aktsiyada iştirak etmege istegenlerni teşkilâtçılar Aq-Meçetke yolladılar.


text:
Yarımadağa kirişi yasaq olğan «Qırım haberleri» (QHA) agentliginiñ baş tesisçisi, qırımtatar milliy Meclis reisiniñ keñeşçisi İsmet Yüksel nasıldır bir qanunsız ya da menfiy faaliyet alıp barğanı aqqında bir de bir tenbiye, delil almağanını bildirdi, dep haber ete QHA.
«İşbu qarar qanunsızdır. Er bir insannıñ qoranta, öz tarihiy Vatanında yaşamaq içün aqqı bar. Al-azırda bu kibi qarar meni yigirmi yıl devamında yaşağan tuvğan evimden ayıra», – dey İsmet Yüksel.
O, kendi aqlarını bütün qanuniy yollar vastası ile qorçalacağı aqqında ömür-arqadaşı Gayana Yükselniñ sözlerini tasdiqladı. Halqara mahkemelerge, Ukrainada Türkiye Cumhuriyeti elçihanesinden Türkiye ükümetine muracaat etecek. O, Türkiye vatandaşı olıp, 20 yıl devamında Ukrainada yaşay.
Şimdilik faaliyetçi Kiyevde buluna.
Avgust 9 künü Ukraina ve Qırım arasında memuriy sıñırda İsmet Yükselni yarımadağa kirsetmeyip, Rusiyege beş yıl devamında kirişi yasaq olğanı aqqında yasaqnı ilân ettiler.
Evel böyle yasaq Qırımğa qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarovğa berilgen edi.


text:
Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesi fevralniñ 12-nde Qırımda ğıyabiy şekilde mahkeme etilgen qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı dava boyunca yazma qabaatlav delillerini tedqiq etmege devam etti.
Mahkeme oturışuvında qadı Venera İsroilova Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozovnıñ dava malümatlarından 2013 senesi Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayser Cemilevniñ davası boyunca keçirilgen ekspertizanı çıqarmaq muracaatını red etti, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Oturışuvda mahkeme tap 2013 senesi bam-başqa cinaiy dava – Ukraina Ceza kodeksi çerçivesinde Hayser Cemilevge qarşı keçirilgen ve davamıznen alâqası olmağan mahkeme-tibbiy ekspertniñ hulâsasını seslendirdi. İmaye bu delilni qabul etilmez tanıp, dava malümatlarından çıqmarğa rica etti, çünki bu ekspertiza delil ve qanunğa zıt bir ekspertiza olaraq kösterilemez. Amma qabaatlav qararında bu ekspertişça delil olaraq kösterile. Bam-başqa cinaiy davanıñ malümatı, vesiqalarnı, tahqiqatçı qararını ve cinaiy davamızğa nasıl keçkenlerini körmedik», – dep izaatladı Polozov.
Onıñ aytqanına köre, mahkeme bu muracaatnı baqıp, taqdirlemege razı olmadı, çünki «mahkeme davanıñ bütün malümatlarını tedqiq etmedi». O, mahkemede qabaatlav tarafınıñ daa bir sıra vesiqası seslendirildi, dep bildirdi. Polozovnıñ fikirince, olarnıñ baqılğan dava ile iç alâqası yoq.
Mustafa Cemilevniñ davası boyunca nevbetteki oturışuv Qırımda mart ayında olacaq.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde Mustafa Cemilevniñ qabaatlavını Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine istinaden aydınlattı: «Rusiyege kirişi yasaqlanğan çetel vatandaşınıñ bir gruppa insanlarnen evelden añlaşıp, Rusiye devlet sıñırını keçüv (Rusiye CK 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı); nariye silâsını diqqatsız saqlav, onıñ başqa insan tarafından qullanılması ve ağır aqibetlerge yol açması (Rusiye CK 224-ünci maddesi); silânı qanunsız alıp saqlav (Rusiye CK 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı)».
Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ Ukraina davası qullanıla.
Mustafa Cemilev, işğal etilgen Qırımda oña qarşı açılğan cinaiy davalarda «Rusiye tarafınıñ qabaatlavları saçma olğanını» Avropa insan aqları mahkemesinde isbatlamağa niyetlene, dep bildirdi.
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Qırımnıñ qırımtatar ealisinde bütün Qırım ealisini cedvelge aluv tedbirlerini boykot etmek içün bir de bir teşviqat keçirilmey.
Bu aqqında Qırım musulmanları müfti muavini Esadullah Bairov Aqmescitte tögerek masada bildirdi, dep haber ete Qırımnıñ öz başına ilân etilgen akimiyet ruporı Krıminform saytı.
Onıñ aytqanına köre, qırımtatarlar, şu cümleden, Qırımnıñ musulman cemiyetleri ealini cedvelge aluv tedbirleriniñ müimligini añlaylar ve bu esnasqa qoşulacaqlar.
«Ealini cedvelge aluvnıñ neticeleri ve qırımtatar ealisinen dos-doğru bağlı olğan Qırımdaki demografik vaziyetniñ deñişmesi, er kesni meraqlandıra», – dep tekrarlay Bairovnıñ aytqanlarını neşir.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda oktâbr 14-25 künleri ealini cedvelge alacaqlar. Vatandaşlarğa 33 sualden ibaret anketa berilecek. Rusiye ükümeti bildirdi ki, Qırım federal okrugında ealini cedvelge almaq içün 387 mln. ruble ayırıldı.
Rusiye prezidenti Vladimir Pütin yarımada inkişafı içün Qırım ealisini cedvelge almaq kerek, dep bildirdi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov yarımada ealisini cedvelge aluv esnasında qırımtatarlar ve Qırımnıñ diger sakinlerine qarşı repressiyalar pâla bile, dep bildirgen edi.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerindenvekâletlisi, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı Mustafa Cemilev işğal etilgen Qırımnıñ aqiqiy vaziyeti aqqında malümatnıñ Avropa memleketlerine barıp yetmesiniñ emiyetini qayd ete.
Bunı o Avropa birliginiñ 28 memleket-azasınıñ elçileri ile körüşüvde bildirdi, haber ete vekâletliniñ matbuat hızmeti.
«Siziñ haberdar olğanıñız biz içün pek müimdir. Bunı vatandaşlarımız talap ete. Çünki şimdi serbest eyyetler Qırımnı ziyaret etip olamay», – dey Cemilev.
O, yarımada işğali devamında Qırımnı tek eki ecnebiy nezaret eyyeti ziyaret etkenini qayd etti: biri – insan aqları boyunca Avropa komissarı Nils Muižnieks reberliginde, ekinci – Türkiyeden resmiy olmağan eyyet.
«Şimdilik Rusiye Federatsiyası işğal etken yarımadağa yalıñız özü istegen gruppalarnı kirsete», – dey Cemilev.
Elçiler ile körüşüv yarım saat sürdi. Bu vaqıt içerisinde Ukraina devleti başınıñ vekâletlisi Qırımda içtimaiy-siyasiy vaziyet, yarımada ealisiniñ keyfi ve qasevetleri aqqında tarif etti.
Şu cümleden, denile beyanatta, Cemilev Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Qırımnıñ «mal qamaçavı» ile bağlı teşebbüsini añlattı.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi fevral 20 künü işğal etildi. Ukraina Yuqarı Şurası yarımadanıñ muvaqqat işğali aynı şu künü başlanğanını bildire.
Hatırlatamız, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Qırım ile memuriy sıñırnı blok etip, işğalci yarımadağa ukrain malınıñ ketirilmesini toqtatmaq niyetindeler. Qırımtatar halqınıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev aytqanı kibi, «Ukraina Qırmınıñ işğalci rejimini temin etmemeli».
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov yarımada qıtaiy Ukrainadan malnıñ ketirilmemesine bütünley azır olğanını bildirdi. Bu mevzuda «iç te qorqu olmağanını» da qayd etti.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı Refat Çubarov sentâbr 16 künü parlament toplaşuvında bildirgeni kibi, qırımtatarlar sentâbr 20 künü, üylede, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa mahsulatnı ketirgen yük maşinalarınıñ areketini blok etmek niyetindeler.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov, işğal altındaki yarımadada koronavirus sebebinden vaziyet kerginleşse, komendant saatını ilân etecek, dep bildirdi. Bu aqta o, aprelniñ 8-nde Qırımdaki koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı tedbirler operativ ştabınıñ toplaşuvında ayttı.
«Vatandaşlarnıñ raat olğanını köremiz. Özüñiz de köresiñiz, Aqmescitte ve diger şeerlerde maşina areketi toqtamay. Qırımlılardan rica etem. Vaziyetniñ ne qadar ciddiy olğanını añlamaysıñız… Vaziyet daa beter olacaq, komendant saatı olacaq – kimse bir yerge çıqıp olamaz», – dedi o.
Hatırlatamız, Aprelniñ 8-nde Yaponiyadan qaytqan qırımlınıñ koronavirusı qayd etildi.
Aprelniñ 7-nde Aksenov yañı hastalar qayd etilse, koronavirus tarqaluvına yol bermemek içün sıñırlav tedbirlerini sertleştirecek, dep qorquzdı.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 12-ne qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
«Qırım cemiyeti» cemaat teşkilâtınıñ Geniçeskteki temsilciliginiñ başı, Geniçesk Meclisiniñ azası, türkşınas Nariman Ablâzov şeerniñ bazı soqaqlarınıñ adlarını Qırım hanlarınıñ adlarına deñiştirmege teklif etti. Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Nariman Ablâzov Geniçeskniñ eki soqağınıñ adlarını bu şeerniñ peyda oluvına alâqası olğan eki hannıñ adlarına deñiştimerege teklifi ile buyurdı.
«Dekommunizatsiya aqqında qanunğa köre, şeerimizde soqaqlarnıñ adlarını deñiştirmege başladılar. Biz, qırımtatarlar – bu topraqnıñ tamır halqı, şeerniñ bazı bir soqaqlarına qaramanlarımıznıñ adlarını bermege aqqımız bar. Asabalığımız. Tarihımızdır. Türkşınas olaraq ecdatlarım mında 1000 yıllarca yaşağanını ayta bilem», – dedi qırımtatarlarnıñ yerli cemiyetiniñ başı.
Şeer şurası yerleşken Krasnoarmeyskaya soqağına Sahib Geraynıñ adını bermege teklif etti.
«Ğayet belli han, Qırım hanlığınıñ şimaliy sıñırında bir çoq inşaat qurğandır. Şu cümleden, Herson yanında, Kahovkada. Söz sırası, şunı aytmaq isteyim ki, em Kahovka, em Herson qırımtatar kermenleri edi, çar Rusiyesi olarnı zapt etip, adlarını deñiştirdi», – dey Nariman Ablâzov.
Kuybışev ve 9 yanvarâ soqaqlarına Muhammed Geray Han adını bermege teklif etti.
«O, öz esabına, ileride şeerni meydanğa ketirgen ve adını bergen Cenişke kermenini qurğan edi», – dep qoştı türkşınas.
Ablâzov şunı tarif etti ki, teklifni o yaqında OSCE ve Geniçesk rayon devlet memuriyeti temsilcileriniñ iştiraki ile keçken tögerek masa devamında seslendirgen edi. Birazdan o, işbu soqaqalarnıñ sakinleri ile muzakerlereni keçirecek şeer şurasınıñ iş komissiyasında iştirak etecektir.


text:
Sentâbr ayında «İnsan aqları evi» halqara aq qorçalayıcı teşkilâtınıñ vekilleri Qırımnı ziyaret etip, söz serbestligi, toplaşuv ve birlik serbestligi, aq qorçalayıcılarnıñ taqip etilmesi saasında insan aqları bozulğanına dair malümat topladı. İş neticelerini missiya vekilleri Kyivde dekabrniñ 18-nde taqdim etti.
Ne qadar doğru
Ekspertlerniñ noqtaiy-nazarına köre, «İnsan aqları evi» ağınıñ aq qorçalayıcıları çıqarğan hulâsalarnıñ esas qıymeti şu ki, olar adise-vaqialarnıñ iştirakçileri ve repressiya qurbanlarınen şahsen subetleşti. Rusiye diplomatiyası ve teşviqatı bu vaziyette «anda olmadıñız, internetten aldıñız, kelip baqıñız, er şey güzel olğanını kösterirmiz» dep aytamaz. Bundan ğayrı, olar diger populâr aletni de qullanıp olamaz: olar Qırımğa turist olaraq ketkenini ayttılar, ziyaret maqsadı aqqında yalan aytsalar, olarğa nasıl inanmaq mümkün. Missiya vekilleri Qırım ziyareti aqqında Ukraina akimiyeti ile añlaştı, yarımadağa kirip ise, insan aqları saasındaki vaziyetke qıymet kesmek niyeti aqqında açıqtan-açıq bildirgen ediler.
Niayet, maruzada berilgen malümatqa köre, vaziyetniñ talili tek taqip etilgen qırımtatar, musulman, Ukrainağa qoltutqan qırımlılar arasında yapılmadı, işğal etilgen Qırımda basqığa oğrağan Rusiye tarafdarı faallerine de diqqat ayırıldı. Tedqiqatta tarafsızlıq olsun dep, siyasiy mevam muvazenetine emiyet berildi.
Sovetlerge qaytuv
Aq qorçalayıcılarnıñ Qırım ziyareti neticesinde çıqarğan hulâsaları tesellisizdir. İşğalciler repressiyalarnı aqlamaq içün ekstremizm ve terrorizm ile küreş qanunlarını qullanmağa devam ete, yarımadada öz fikrini serbest bildirmege, bir de bir teşkilâtlarğa birleşmege imkân yoq. Er yerde qorqu ve işançsızlıq müim sezile.
Qırımda keçken dört kün Sovetler Birligine qaytuv kibi is etildiOleg Matskeviç
Ziyaret iştirakçilerinden biri, Beyazrusiye İnsan aqları eviniñ temsilcisi Oleg Matskeviç fikrini şöyle bildirdi: «Qırımda keçken dört kün Sovetler Birligine qaytuv kibi is etildi… Vatanım Beyazrusiyede olğanda böyle bir duyğum olmay. Bizde böyle bir şey yoq. Umumiy qorqu, saña iç bir şey bağlı degil kibi bir is yoq».
Missiya iştirakçileri mahkeme sistemasınıñ uquq qoruyıcı organlarına tabi olğanını, uquq üstünligi printsipleri olmağanını, apishanedeki deşetli şaraitlerni ve Qırımda repressiyalar kenişlegenini qayd ete.
«Tek faaller taqip etilmey. Olarğa yardım etken ya da qoltutqan, birdemlik köstergen er kes politsiya ya da mahkeme taqibine oğraması mümkün», – dep aytıla maruzada.
Ne yapmalı?
Qırımnı ziyaret etken aq qorçalayıcılar tek hulâsalarını degil, tevsiyelerini de aydınlattı. Halqara qaidelerge riayet etüvnen bağlı bir sıra tevsiye Rusiye Federatsiyasına yollandı, Ukraina siyasetçileri ise mında daa bir «hainlik kördi». Aq qorçalayıcılarnıñ qayd etkenine köre, işğal etilgen topraqlarda olıp keçkenlerden Rusiye mesüliyetli, birinci tevsiye ise – «Qırımda Rusiye qanunlarınıñ qullanılmasını toqtatmaqtır».
Ukrainağa berilgen tevsiyelerde aq qorçalayıcılar çetel vatandaşlarınıñ yarımada ziyaretinen bağlı qıyınlıqları aqqında hatırlattı, çünki cenk vaziyeti vaqtında olarnıñ Qırımnı ziyaret etmek imkânı yoq. Kiriş qıyınlıqları ise Qırımnı Rusiye üzerinden ziyaret etmege mecbur ete, bunı isbatlamağa ve ceza bermege pek zor olur, dep qayd ete missiya iştirakçileri.
Halqara toplulıqqa berilgen esas tevsiyelerden biri – Qırım meselesinde laftan areketke keçmek, yarımadağa daa çoq aq qorçalayıcı missiyalarnı yollamaq, işğal altındaki topraqta insan aqlarınıñ bozulması etrafında «sessizlik divarını yıqmaq» kerek. Mında qayd etile ki, büyük diqqat qırımlı aq qorçalayıcılarnıñ aqlarını qorçalav meselesine ayırılmalı, çünki çoqusı allarda tek olar malümat bere ve olıp keçken repressiyalarnı vesiqalarda qayd ete.
Kün-künden daa aktual
Missiyanıñ Qırım ziyaretinden soñ olıp keçken adise-vaqialarğa baqsaq, añlaşıla ki, aq qorçalayıcılarnıñ hulâsaları ve tevsiyeleri kün-künden daa aktual ola. Bu müddet içinde Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina jurnalisti Alöna Savçuknıñ yarımadağa kirişini yasaq etti, vatandaş jurnalisti Nariman Memedeminovnıñ apis müddetini uzattı, canlı yayınğa çıqqan faal Nuri Abdureşitovnı tuttı, içtimaiy ağlarda üç metinni paylaşqan Elina Mamedovağa qarşı davanıñ qapatılmasını red etti.
«Qırımdaki söz serbestligini» Rusiyege qoltutqan qırımlılar da kördi – misal olaraq, «Qırım samooboronasınıñ» sabıq azası Aleksandr Yuryev, Qırımnıñ baş nazir muavini Yevgeniy Kabanov oña qarşı million rublelik dava açtırdı. Bir de bir teşebbüske ait qırımlılar da taqip etilmekte. Uquq qoruyıcılar Ukraina medeniyet merkeziniñ azası Galina Balaban ve «Qırım birdemliginiñ» bir qaç faaline tintüv keçirmege keldi.
Qırımlı aq qorçalayıcılarnıñ yaşayışında vaziyet eyileşmedi. Advokat Emil Kurbedinovnıñ apiske alınması bunıñ parlaq misalidir, o, beş yıl evelsi paylaşqan üç video içün tutıldı. Kurbedinov ve zenaatdaşları bildirgenine köre, uquq qoruyıcılar onıñ aq qorçalayıcı ve advokatlıq faaliyeti içün intiqam ala, em de onıñ faaliyetini eksiltmege tırışa.
Lafnıñ qısqası, halqara aq qorçalayıcı qurulışlar işğal altındaki yarımadağa monitoring ziyaretlerinen daa sıq kelmeli. Anda körüngen kelecekte aq qorçalayıcılarnıñ tedqiqatları ve vesiqaları içün çoq malümat bar, em de «Sovetler Birligine qaytqanını» is etmek mümkün.
İgor Vorotnikov, qırımlı bloger
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Tamam bu yerde uruş olıp, qızıl ordunıñ askerleri faşistlerni yoq ettiler, ölülerni ise, nemseler qara baş taşlar astında kömgenlerini balalar tekmil bile ediler.
80-nci yıllarnıñ başı edi, oğlanlardan biri de men edim. Ve ekseriyeti kibi, cenk aqqında filmlerni sevip, cenk oyunlarında iştirak ete edi.
Şu zamanda, anam köy ambulatoriyasında ekim olıp çalışa edi; tamam hastahane binası yanında raatlıq bağçası yerleşe edi. Hastahaneni büyük kolonnalar yaraştırıp, odaları keñiş, mağazı balaban ve çardağı bol edi, men er köşesini bilip, anda çapqalay edim – bu yer cenkten soñ köçip kelgenlerniñ evlerine iç te oşamay edi.
Cenkten evel Zavetnoye köyüniñ adı - Saurçi-Nemseli olğan. Evniñ (soñra hastahane) artında bağça (soñra ratlıq bağçası) ve biz sovet balaları faşistlerniñ qabristanı dep bellegen qabristan bar edi.
Asılında, menim sovet balalığımda nemseler çoq edi. Olarnıñ ekseriyeti televizornıñ içinde: zulum ve añlaşılmağan tilde laqırdı etken soyları yaşay edi. Elbette, olarnı öldürmek kerek edi, bunı televizorden yapqanlar - siyrekçe şaqalaşıp, ekseriyetnen betini qattırıp…Â başqaca olurmı? Başından balalar bağçasından ocapçemiz soñra nişanlarnen taqdirlengen mektep ocamız, olarnı ne yapmaq mümkün dep soray ediler? Balalar özleri añlay ediler. Biri-birine işaret etip: «Öldür onı, o nemse», degenler.
Soñra külünçli nemseler rast kele ediler: Almaniya Demokratik Cumhuriyetiniñ balalar içün sport programmasınıñ vekilleri. Bular, aqiqiy nemse degil ediler. Bizimkiler olarnı yeñgen ediler, olar da, mına çapqalay yarışlaşalar. Külünçli Adi, tolusınen Adolf demek, ufaq tınç faşistlerni çuvallar oyunını oynamağa ögrete, kiçkeneler tırışalar, yıqılalalr.
Tükân müdiri sovet Bulğaristannıñ Balaton gölüne ziyaretini hatırlay. Aşhande onıñ yanında nemseler otura ediler. Oturalar, öz ara laf eteler. Bir kimseden utanmaylar. «Men oturam, ötmegim tamağımda qaldı. Olar ise: danke, bitte. Adiy insanlar kibi!».
Tama bu kibi duyğlarnı tanışım yaşadı: birinci vaqıtları alışıp olamağan: olarnı dağ yolçuqlarınen tanış etem, - dey. - Cenk vaqıtları bilingen yerler, gruppadan bir kimse artta qalsa, ormanda nemse tili eşitile. «Tamam partizanlar aqqında kinoda kibi! Daima silâm qayda, dep tüşüne edim. Soñra alıştım».
Ebet nemseler bar edi. Mermer taşları astnda yatqan qabristanda, evni qurğanlar, amma olar aqqında bir kimse tarif etmey edi. Daa menim eki doğmuş qartanam bar edi, onı 1941 senesi Aqmescitten aqayı Artur Valender ve eki balasınen Qazahistanğa sürgün etip, maden ocağı yanında yerleştirdiler. Artur Valender ebediyen anda qaldı, tul apayı eki qızınen Qırımğa qayttı. O bir şey tarif etmey, yalıñız Valender - nemse soy adı olğanını ayta edi. Men de çoq soraştırıp oturmadım.
İvan Ampilogov, Qırımdan rus yazıcı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Bunı «Ukrainskaya pravda» haber agentligine onıñ soyları haber etti.
«Tünevin o, apayınen bağlanıp oldı. O, üç söz ayttı. Qasevetlene, sağ-selâmetim ve er şey yahşı olacaq. Başqa bir de bir malümat yoq», – tarif etti tizesi.
Al-azırda Demyanenkonı azat etüv aqqında muzakereler keçirile.
Ukraina prezidenti memuriyetiniñ reis muavini Andriy Sençenko Ukraina arbiy adamı FSB qolunda olğanını ayta, çünki Rusiye Silâlı quvetleri ukrain kapitanı aqqında bir şey bilmeyler.
Demyanenko martnıñ 23-de İnformatsion-ruhiy areketler Merkeziniñ ücümı vaqtında ğayıp oldı.


text:
Bunı içtimaiy ağlarda Qırım «baş-naziri muavini» Rustam Temirgaliyev bildirdi.
«Kiyev huntasınıñ aqiqiy yüzü Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen yarımadağa kelgen suvnıñ yiberilmesini toqtatqan soñ daa açıq körünip başlandı. Sanki qırımlılar vesiqalarnı bermegenler emiş…Biz Ukraina devlet suv hocalığınıñ talabınen añlaşma leyhilarını 4 kere tüzetip, berdik! Suv ise, yoq», – dedi o.
Bunen beraber, «akimiyet» meseleniñ çezüv yollarını endi buldı, dep qayd etti R. Temirgaliyev.
Bunıñ içün yañı araçılıqlar teşilip, Kefedeki eski borular tamirlenecek.
Qırımlılar içmek içün temiz suvnıñ yetişmemezligini duymazlar. Tarlalar ise, zarar körmesi mümkün, qayd etti «baş nazir muavini».
«Bu sebepten suvnı muqayt qullanyıq ve iqtisad eteyik», - yazdı Temirgaliyev.


text:
Şimaliy Makedoniya prezidenti Stevo Pendarovskiy, martnıñ 20-nde Şimaliy Makedoniyanıñ Şimaliy atlantik ittifaqına qoşuluvına dair soñki vesiqanı imzaladı, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Böylece, eki millionlıq ealisi ile küçük bir balkan devleti eñ yaqın vaqıtta NATO arbiy-siyasiy ittifaqınıñ 30-ıncı azası olacaq. NATO azalarına qabul etüv merasiminiñ tam künü şimdilik haber etilmey.
Pendarovskiy vesiqanı imzalamazdan evel 29 ittifaqdaşınıñ yañı azanı qabul etmege razı olğanını tasdıqlağan NATOnıñ soñki devleti olğan İspaniya parlamentiniñ deputatları añlaşmanı tasdıqladı.
İspaniya parlament azaları koronavirus qırğınlığı vaziyetinde «uzaqtan» rey bermege mecbur edi.
İspaniya parlamentiniñ qararından soñ NATO baş kâtibi Jens Stoltenberg Twitterde şöyle yazdı: «Böylece, bütün ittifaqdaşlar 30-ıncı iştirakçiniñ qoşuluvına qoltuta. Tebrikleymiz, Şimaliy Makedoniya!».


text:
Qırım.Aqiqat malümatına köre, al-azırda «Ermeni Bazar» kiriş noqtasına taba yüzlernen qırımtatarlar kete. Bazıları qırımtatar bayraqlarınen keleler.
Olar bir qaç kolonna olaraq Qırımnıñ çeşit köşelerinden keleler. Şimdiki «akimiyet» tarafından maşinalar toqtatılmasın dep, bir kolonna olaraq ketmege istemediler.
Mustafa Cemilev Herson vilâyeti tarafından maşinanen «Ermeni Bazar» kiriş noqtasına keleyata. Malüm ki, tünevin onı Moskvadan Qırımğa yibermediler. O, yarımadağa uçaqnen kelecek edi.
Qırımtatar Milliy Meclisi bunı «serbest avuşma ceetten insan aq-uquqlarınıñ bozuluvı olaraq» tanıdı.
«Efsaneviy uquq qorçalayıcı, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Vatanına – qorantası, tuvğanları, yaqın dostları yaşağan Qırımğa kirsetmeyip, qırımtatar halqınıñ açuvını çıqaralar», – dep aytıla Meclis beyanatında.
Şu sebepten «Ermeni Bazar» kiriş noqtasında Cemilevni qarşılav barışıq aktsiyasını keçirmege qarar alındı.


text:
Yürçenkonıñ sözleri köre, «sağlamlaştırma» olğan plâjlar er kez içün açıq olar. «Şimdi bütün ‘sağlaştırma» olğan plâjları er kez içün açıq olacağı aqqında nizamname çalışmağa başlay. Yani, bu yıl 430 plâj er kez içün açılacaq», - dedi Yürçenko.
«Balalar ve sanatoriylerniñ plâjlar meselesi de yañıdan baqıla: evelden, sovet devrinde, bu sanatoriylerge plâjlar sanatoriy tolu olğanına esaslanıp berile ediler. Misal içün, eki biñ kişilik bir bina tura. Şimdi ise anda barmaylar, bazı korpusları satın alındı, plâjları ise sanatoriyler evelki olğan adamlar miqdarı içün çalışalar», - dedi «nazir».
Şimdi onıñ sözlerine köre, «bu meseleler yañıdan barıla ve bu yerlerde bir sıra plâjlar er kez içün açıq plâjlar olacaq».


text:
Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir» davasınıñ iştirakçilerine çıqarılğan ükümler munasebetinen QMM beyanatı
Бoş aynıñ 3-de Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi sözde Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» iştirakçilerine ükümlerini çıqardı.
Rustem Emirüseinov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısımına binaen qabaatlanıp, 17 yılğa azatlıqtan marum etildi. 2 yıl apishanede ve 15 yıl qattı tertipli koloniyada cezasını çekecek.
Arsen Abhayirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısımına binaen qabaatlanıp, 13 yılğa azatlıqtan marum etildi. 2 yıl apishanede ve 11 yıl qattı tertipli koloniyada cezasını çekecek.
Eskender Abdulganiyev Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısımına binaen qabaatlanıp, 12 yılğa azatlıqtan marum etildi. 2 yıl apishanede ve 10 yıl qattı tertipli koloniyada cezasını çekecek.
2019 senesi kiçik ayınıñ 14-de Rusiye quvetçileri Qurman rayonındaki Büyük Onlar qasabasında qırımtatarlarnıñ evlerinde kütleviy tintüvler keçirdiler. Neticede Eskender Abdulganiyev, Rustem Emirüseinov ve Arsen Abhayirov yaqalandı. Olarnı Rusiye CK-niñ 205.5 maddesine binaen (Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına binaen terrorstik olaraq tanılğan teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüvde) qabaatladılar.
Aqmescitteki Kıyiv rayon ''mahkemesiniñ'' qararına binaen yaqalanğanlarnıñ episi azatlıqtan marum etildi ve uydurma ve asılsız qabaatlavlar esasında 1,5 yıldan ziyade tevqifhanede tutuldı.
2020 senesi qara qış ayınıñ 9-da Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir» davası iştirakçileriniñ qanunsız alda Qırımdan Rostov-na-Donu şeerine avuştırılması aqqında qarar çıqarıldı.
İşbu davanıñ iştirakçileri, qırımtatar faalcileri ve ''Qırım birdemligi'' cemaat birliginiñ azalarıdır.
(1979 senesi doğma) Rustem Emirüseyinov - iş adamı, çağına yetmegen 3 balası bar.
(1987 senesi doğma) Arsen Abhayirov - iş adamı, çağına yetmegen 2 balası bar.
(1997 senesi doğma) Eskender Abdulganiyev - ammal, bekâr.
''Mahkeme olunğanlarnıñ'' episi terrorizm qabaatlavlarını red etip, siyasiy ve diniy sebeblerden taqip etilgenlerini iddia eteler. BM Baş Assambleyası ve Avropa Parlamenti öz qararnamelerinde RF-nı bütün Qırım siyasiy mabuslarını ve olarnıñ arasında işbu davanıñ iştirakçilerini azat etmege defalarca çağırdı.
Qabaatlavlar ''gizli şaatlarnıñ'' şaatlıqlarına ve FSB ile faal işbirlikte bulunğan ekspertlerniñ hulâsalarına esaslana. Faalciler Rusiye Federatsiyasında yasaq etilip, dünyadaki başqa memleketlerniñ ekseriyetinde iç bir türlü şekide sıñırlanmağan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etüvde qabaatlanalar.
''Dava'' esnasında halqara uquq qaba şekilde bozula edi. ''Qabaatlanğanlarnıñ'' serbestlik ve şahsiy toqunmamazlıq aqları, adaletli mahkeme aqları, semereli uquqiy qorçalav aqları, şahsiy ve aileviy ayatlarına ürmet aqları, serbest şekilde fikir etüv, vicdan, din ve baqışlarını serbest ifade etüv aqları muntazam şekilde bozula edi, olar insaniyetsiz ve menliklerini aşalağan davranışqa oğratıla ediler. Bundan ğayrı, işbu ''dava'' çerçivesinde yalıñız qanunğa tayanğan cezalav aqqı bozuldı, çünki IV Jeneva Beyannamesine binaen, işğalci devlet RF öz ceza qanuniyetini işğal etilgen Qırımda işletmege aqqı yoq.
Qırımtatar Maaliy Merkez narazlığını bildirip, işbu üküm qanunsız, siyasiy ve cinaiy olğanını qayd ete.
Böyleliknen Rusiye Federatsiyası işğal etilgen Qırımda farqlı fikirlernen ve insanlarnıñ diniy ve siyasiy dünyabaqışlarınen küreşkenini köstere. Bundan ğayrı, Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugı arbiy mahkemesiniñ qararı tamır qırımtatar halqına qarşı cezalavlar ve basqınıñ devam etkenini isbatlay.
Rusiye Federatsiyası öz qanuniyetini qanunsız şekilde siyasiy maqsadlarda, şu cümleden qırımtatarlarnıñ zorbalıqsız küreşini ve Qırım işğaline qarşı narazlıqlarını boğmaq içün qullana.
Qırımtatar Maaliy Merkez Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir» davasınıñ iştirakçilerine çıqarılğan ükümlerni lâğu etmege ve diger siyasiy mabuslarnı deral azat etmege talap ete.
Qırımtatar Maaliy Merkez Qırımda siyasiy taqip etüvlerni toqtatmaq maqsadınen halqara cemiyetni Rusiye Federatsiyasına basqısını arttırmağa ve Qırım topraqlarında insan aqlarınıñ bozuluvında iştirak etken şahıslarğa qarşı şahsiy sanktsiyalarnı kirsetmege çağıra.
Qırımtatar Maaliy Merkeziniñ matbuat hızmeti
"Menim babam – qaraman" risalesi
Bu risale – işğal etilgen Qırımda ğayıp olğan ya da siyasiy sebeplerden apiste tutılğan insanlarnıñ balaları "Menim babam – qaraman" yarışı içün yazğan inşalarnıñ cıyıntığı. Bala yarışı Qırımtatar Maaliy Merkezi ve Qırımtatar Milliy Meclisi teşebbüsinen ötkerildi.
"Qırım işğal etilgenden berli ğayıp ya da elâk olğan insanlar" risalesi (yañartılğan, ingliz tilinde)
Qırımtatar Maaliy Merkezi yañartılğan, ingliz tilindeki "Qırım işğal etilgeninden berli ğayıp ya da elâk olğan insanlar" risalesini taqdim etti.
İşğal etilgen Qırımda 2017 senesinde insan aqları bozuvlarınıñ talili (ingliz tilindeki risale)
Risalede işğal etilgen Qırımda 2017 senesinde qayd etilgen insan aqları bozuvlarınıñ deñişip turuvı ve talili taqdim etile.
"Qırımtatarlar – Qırımnıñ tamır halqı" sergisi
Qırımtatar Maaliy Merkezi, Estoniyadaki insan aqları institutı ve Ukraina İnformatsion siyaseti nazirliginen beraberlikte qırımtatar halqınıñ tarihi mevzusındaki sergini azırladı. Sergi Estoniya Tış işler nazirliginiñ yardımınen ötkerildi.
"Qırım işğal etilgenden berli ğayıp ya da elâk olğan insanlar" risalesi (qısqadan)
Qırımtatar Maaliy Merkezi "Qırım işğal etilgenden berli ğayıp ya da elâk olğan insanlar" risalesiniñ qısqa şeklini azırladı.
"Qırım işğal etilgenden berli ğayıp ya da elâk olğan insanlar" risalesi
Qırımtatar Maaliy Merkezi Avropa demokratiya fondunıñ yardımı ile "Qırım işğal etilgenden berli ğayıp ya da elâk olğan insanlar" risalesini işlep çıqardı. Er insannıñ doğğan künü, yaşağan yeri, faaliyeti, ğayıp oluv ya da ölüm künü ve allarına dair malümat berile.
"Qırımnıñ siyasiy mabüsleri" risalesi (2017-4) (ingliz tilinde)
2017 senesi yanvar ayında Qırımtatar Maaliy Merkezi Avropa demokratiya fondunıñ yardımınen azırlanğan Qırımnıñ siyasiy mabüsleri aqqında yañartılğan, ingliz tilindeki risaleni taqdim etti.
"Qırımnıñ siyasiy mabüsleri" risalesi (2016-3) (qısqadan)
2016 senesiniñ yazında Rusiye işğalcileri "Ukraina fitnecileri davasınıñ" birinci iştirakçilerini yaqaladı.Qırımtatar Maaliy Merkezi öz malümat toplamınını yañartıp, Qırımnıñ siyasiy mabüsleri aqqında üçünci risaleniñ qısqa şeklini taqdim etti.
"Qırımnıñ siyasiy mabüsleri" risalesi (2016-3)
2016 senesiniñ yazında Rusiye işğalcileri "Ukraina fitnecileri davasınıñ" birinci iştirakçilerini yaqaladı. Qırımtatar Maaliy Merkezi öz malümat toplamınını yañartıp, Qırımnıñ siyasiy mabüsleri aqqında risaleniñ üçünci şeklini taqdim etti.
"Qırımnıñ siyasiy mabüsleri" risalesi (2016-2)
2016 senesiniñ aprel ve mayıs aylarında işğalciler qırımtatarlarnı kütleviy şekilde yaqalağan soñ Qırımtatar Maaliy Merkezi "Hizb ut-Tahrir davasınıñ" yañı iştirakçileri aqqında malümatnı qoşıp "Qırımnıñ siyasiy mabüsleri" risalesini yañarttı.
"Qırımnıñ siyasiy mabüsleri" (2016-1)
2016 senesi aprel ayında Qırımtatar Maaliy Merkezi Avropa demokratiya fondunıñ yardımınen Qırımnıñ siyasiy mabüsleri aqqında birinci risaleni azırladı. Risalede "26 fevral davası", "Qırım davası", "Hizb ut-Tahrir davası" ve ayrı davalar aqqında malümat berile.


text:
Qırımdan tış bulunğan ve topraq icaresi bergisini ödemegen qırımlılar topraqtan marum qala bileler, dep ayttı Qırımnıñ Rusiye Devlet şurasınıñ iqtisadiyat, bücet-maliye ve bergi siyasetiniñ komitet reisi Vitaliy Nahlupin, dep haber ete Qırım ükümetiniñ «ruporı» Krıminform saytı.
Nahlupin 2-3 ay devamında topraq bergisi ödenmegen olsa, yerli akimiyet organlarına topraq icaresi añlaşmalarını bozmağa teklif ete.
«Topraq ödemeleri probleması bar. O, cumhuriyetniñ tışında olğan topraq saiplerinen bağlı. Mında ciddiy memuriy qararlar olmalı, dep tüşünem. 2, eñ çoq 3 ay devamında ödeme olmasa, belediye organlarınıñ areketi belgilenmeli», – dep qayd etti Nahlupin.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Ukraina içtimaiy siyaset nazirliginiñ soñki malümatlarına köre, Donbass ve Qırımdan köçip kelgen insanlarnıñ sayısı 1 million 290 biñ insannı teşkil etti. Qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev bildirdi ki, Qırım işğali devamında 35 biñ kişi Qırımnı terk etti, olardan yarısı – qırımtatarlardır.