text:
Yarımadada eñ büyük taşıyıcılardan biri olğan «SimSitiTrans» yolbaşçılığı şirketke yaqında kelgen uquq qoruyıcılarnıñ ziyaretini basqı olaraq tanıy. Bu aqta «SimSitiTrans» müdirliginiñ «15 minut» haber saytında aşkâr etilgen beyanatında aytıla.
Memuriyet Qırım Rusiye prokurorı Natalya Poklonskayanıñ «fevral 1 künü şirkette iç bir» maski-şou» olmağanı aqta aytqan sözlerinden çorlana, prokuror degeni kibi, «SimSitiTrans» ofisine silâlı insanlar «yolbaşçılıqqa tapılğan bozuluvlar aqqında qararnı bermek» maqsadı ile keldi.
«Rostransnadzor» temsilcileriniñ ve prokuratura, FSB hadimleriniñ 2016 senesi fevral 1-de «SimSitiTrans» şirketinde etken areketleri vekâletlerniñ suistimalı ile etilgen ve bütün qanuniy talaplarnıñ çerçivesinden çıqa», – denile şirketniñ beyanatında.
«Qanuniyetniñ ve vatandaşlarnıñ anayasa aqlarınıñ bozuluvını Qırım eñ büyük naqliyat şirketiniñ yolbaşçılığı ve hadimlerini qorquzmaq maqsadı ile añlatmaq mümkün. Şirkette bir 400 insan çalışa ve olarnıñ işine Qırım paytahtınıñ içtimaiy sağlığı bağlı. Fikrimizce, qanunnı qorçalamaq mecbur olğan organnıñ hadimleriniñ qanunsız areketleri şirketni qapatmaq içün oña basqı etmek maqsadı ile yapılğan», – deyler «SimSitiTrans»ta.
Fevral 1-de Aqmescitte silâlı belgisiz insanlar «SimSitiTrans» naqliye müessisesiniñ işini blok ettiler. İş adamı Lenur İslâmovnıñ fikirince, silâlı insanlar qorquzmaq içün keldiler.
OOO «SimSitiTrans» şirketini iş adamı, Qırım qamaçavı aktsiyasınıñ koordinatorı Lenur İslâmovnıñ adı ile bağlaylar. Onıñ ATR telekanalı eskiden bu binada yerleşken edi. Qırımda İslâmovğa qarşı cinaiy iş açıldı. İş adamınıñ Qırımdaki mal-mülki tevqif etildi.
Bundan evel Qırımnıñ Rusiye prokuraturası teşkerüv keçirip, müessisege berilgen para cezaları aqqında bildirgen edi.


c: text/html

text:
Qırım müftümiz ile müminlerimizni ğam-qasevette qaldırdı.
Anca Rusiye zülüm idaresi tarihinden belli ki, aynı siyasiy tecribe evvelki Romanyada yaşağan qırımtatar vatandaşlarımızğa qarşı yapılmağa işletilgen edi. Bugün ise rus şovinist siyasetçileri Qırımtatar halqını ruslaşqan Qazan tatarlarınen bağlamaq, qarıştırmaq ğayesini ilerige sürüp, aynı zamanda Türkiye ve diasporamız ile alâqalarını bozmağa tırışa. Böyleliknen, Qazan tatarlarinen birleşerek, olarda olğan problemleri de bizge toqunır. Bu latin hurufatına keçmek içün yapılğan qalqışmalarınıñ yasağı, milliy til ve mektep işleriniñ toqtatması ve ilh. tamır halqını inqirazğa atqan rus qanunlarıdır. Bundan başqa, evvel hayın, vatansevmez Yakunoviç rejimine ve endi Şovinist rejimi ögünde baş eggen “Milli firqa”, “Sebat” kibi sahte firqaları da halq arasında fesat çıqarırken öz menfaatlarına köre qırımtatar milletini parçalamağa, zayıflatmağa, milliy ğayesini yoqqa çıqarmağa hazırlar. Bu kibi havflı ketişatını hiç olmadan bir ucundan durdurmaqçün milliy medeniy derslerini devam etmege qarar aldıq. Böylelikle qırımtatar ehalisine mahsus “Vatan sevgisi bilgiden kelir” kursunı açıp til, edebiyat, folklor, tarih, medeniyet, toponimika ve diger mühim mevzularda dersler bermekni arz ettik...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Stalin vakıtı kire kayta?
13nçe noyabr könne Yugarı mähkämädä kabat Rafis Kaşapov eşe karaldı. İsegezgä töşeräbez, Çallı mähkämäse anı öç yelga iregennän mährüm itkän ide. «Öçellık törmä turındagı karar Kaşapovnıñ hatını Nurziya hanımnı bik tetränderde. «Anı aklasınnar öçen, ällä mäydanga çıgıp, üzemne yandırıymmı ikän», – dip tä äytkäne buldı», – dip söyli milli häräkät ägzası Zilä Garif.
Yugarı mähkämä binasına Rafis Kaşapovnı yaklap kilüçelär küp tügel ide. «Çallılarnı çäylärendä narkotik ezläp mıskılladılar, Alabugada 80 yaşlek kartlarnı yegıp salıp mäshärälädelär. Törle ısullar kullanıp, bezne menä şulay kurkıtırga telilär. Şuña kayberäwlär kilergä kurıkkandır da. Annan soñ halık Tatarstan mähkämälärennän gadellek tabasına ömet itmi. Monda kilüneñ mägnäse yuk dip sanıy alar», – dide cıyılgannar.
– Monda kilüebez mähkämä kararın üzgärtmäyaçäk. Rafiska teläktäşlek kürsätü öçen genä cıyıldık inde, – di Zilä Garif. – Min bügen, mäsälän, Yugarı mähkämägä tsirkka kilgän kebek kildem. Çönki monda küz buular, törle fokuslar bik osta eşlänä. Hokuk sakçıları zakonnı üzläre telägänçä kullana. Serdyukov belän Vasileva äle dä irektä, – dip söyläde äñgämädäşem.
Anıñ süzenä başkalar da kuşıldı:
– Cir satu buyınça «gönah»ları açıklangaç, Çallınıñ elekkege merı Vasil Şäyhrazievnı da ministr urınbasarı itep kuydılar. Ä bezneñ Rafis äfändene, «Kiçä Gitler häm Dantsig, bügen Putin häm Donetsk» digäne öçen, öç yelga törmägä utırtalarmı? Gadellek kayda?
Sud utırışı sägat 9ga bilgelängän ide, tik cıyılgan halık başta uk «utırış üz vakıtında başlanmayaçak» dip söyläşte. Çınlap ta, mähkämä zalına nibarı ike sägattän soñ gına kerergä röhsät birdelär. İke sägat buyı halık koridornıñ ber başınnan ber başına yörep, utırışnıñ tizräk açıluın teläde. Ä min Rafis Kaşapovnıñ hatını Nurziya hanımnıñ kilgänen köttem, läkin Nurziya hanım, avırıp kitep, sudka kilä almadı.
Minzälä izolyatorında bulu säbäple, Rafis Kaşapov ta sudka kilmäde. Ul mähkämä barışın video aşa turıdan turı elemtädä küzätep bardı. Mähkämä zalındagı zur ekrannan Rafis Kaşapovnıñ räşätkä artında utıruın kürep, hatın-kızlar yelap cibärde. İrlär, Kaşapov belän isänläşergä teläp, ekran karşısına çiratka tezelde. Millättäşlären sälamläw öçen, Kaşapov utırgan cirennän torıp bastı häm, kulın kütärep, berniçä märtäbä sälam citkerde. «Üzen kulda tota, nık tora, bireşmi. Yelmayıp ta aldı tügelme?» – didelär Kaşapovnı yaklap kilgännär, üzara söyläşep.
Sud başlangaç, kazıy Rafis Kaşapovka Cinayat kodeksınıñ 282.1 («millät häm dinara näfrät, ızgış tudıru») häm 280.2 maddäse («ekstremistik eşçänlekne tormışka aşırırga öndäw») buyınça gayıplänüe turında iskärtep uzdı.
Sud barışında Rafis Kaşapovnı mähkämä zalındagılar işetsen öçen, «televizor»nıñ tavışın açıp kuydılar. Şunıñ arkasında zalda gülägän, çıjlagan tavışlar işetelde. Bu avazlar kazıynıñ söylägän süzlären işetergä bik komaçawladı. Kaşapovnı yaklap mähkämägä kilgännärneñ barısı da ölkän yaştä. «Bezneñ bolay da kolagıbız işetmi, citmäsä, tagın şuşı yat avazlar işetergä komaçawlıy», – dip söyläşte cıyılgannar, üzara. Çınlap ta, Kaşapov eşe belän tanışkanda, kazıynıñ tavışı tügel, kübräk Minzälä izolyatorındagı işeklärneñ açıp yabıluı häm keşe yörgän tavışlar işetelep, sud barışın tıñlarga komaçaw itte. Milli häräkät ägzası Zilä Garif bu hällärgä altı minut kına tüzep tordı.
– Kazıy äfände, mine gafu itegez, bernärsä dä işetelmi. Niçek alay bula ala inde, bez utırabız häm berni añlamıybız, – dide ul.
–Tavışın mahsus şulay açıp kuydıgızmı? – dip kıçkırdı arttan kemder.
Kazıy Roman Davidov beraz kıçkırıp söyläşä başladı, läkin barıber bernärsä dä işetelmäde. Zaldagılarnıñ tınıçsızlanuın kürep, ul berazdan tupas räveştä kıçkırıp cibärde:
– Närsä akırışasız sez? Häzer kuıp çıgaram barıgıznı da!
– Bezgä bernärsä dä işetelmi bit, sudya äfände, – dide Zilä Garif.
– Sez küzätüçe genä! İñ möhime aña (Kaşapovka) işetelsen. Akırışıp utırmagız, çıgaram häzer. Teatrga barırsız, spektaklgä!
Bu süzlärgä cavap itep, Zilä Garif sikerep tordı häm: «Bu hätta spektakl dä tügel, bu – tsirk. Fokusniklar!» – dip, sud zalınnan çıgıp kitte.
Sud başlangaç, Rafis Kaşapovka süz birdelär. «FSB häm Sovet rayonınıñ tikşerü komitetı mine başta uk: «Tatarstanda ictimagıy eşçänlek alıp barmas öçen real srok belän törmädä utıraçaksıñ», – dip kisätep kuygan ide», – dip belderde.
Cinayat eşe açılır aldınnan, Kaşapovnıñ altı yazması tikşerelgän. Alarnı tikşergäç, FSB «biredä ekstremizmga öndäw, millätara nizag tudıru bar» dip näticä yasagan. Monıñ kiresen isbatlaw maksatında, Kaşapov psiho-lingvistik sud ekspertizası uzdırtkan. Anıñ advokatı Ruşana Kamalova äytüençä, ekspertiza näticäläre avtornıñ berkemne dä bernindi dä eşçänlekkä dä öndämäven, ä Kırımnıñ Rusiyagä kuşıluı buyınça üz fikeren belderüen genä kürsätä.
– Lingvist yasagan ekspertiza näticälärennän kürengänçä, yazmalarda bernindi din dä, millät tä karaltıp kürsätelmägän. Monda yazılgan fikerlär barısı da Kaşapovnıñ säyasi karaşları gına. Hokukıy däwlättä här keşeneñ däwlät säyasäte turında üz fikeren äytergä hakı bar häm mondıy säyasi karaşlar ezärleklänergä tieş tügel. Kaşapovnıñ Rusiya häm anıñ Prezidentı turındagı tänkıyt yazmaları nikadär genä açı bulmasın, bu cinayat bulıp sanalmıy häm monıñ öçen cäza birelergä tieş tügel, – dip çıgış yasadı advokat.
«MİN ŞULAY SANIYM»
Häteregezdä bulsa, uzgan yel Yugarı mähkämädä Fäwziya Bäyrämovanıñ sudı bulgan ide. Utırış vakıtında İldar Möhämmätcanov isemle prokuror: «Fäwziya apanı iregennän mährüm itärgä kiräk», – dip belderde. Ul vakıtta millätçelär: «Anañ yaşendäge hatınga törmä sorarga niçek oyalmıysıñ?» – dip, prokurorga «yabırılgan» ide. Kaşapovnıñ sudında da şuşı uk prokuror katnaştı. Häm anıñ çıgışı bu yulı da milli häräkät ägzalarınıñ açuın çıgardı.
– Väkaläte bulgan däwlät organnarı Kaşapovnı mondıy eşçänlek alıp baru, mondıy fikerlär äytüneñ «nedopustimo» buluı turında kisätep kilde. Dimäk, ul mondıy eşçänlekneñ närsägä kiteräçäge turında yahşı belgänder. Kaşapov fikerläre säyasi karaşları öçen tügel, ictimagıy yaktan kurkınıç bulgan, däwlätneñ bötenlegen boza torgan eşläre öçen hökem itelde. İldäge väzgıyat bolay da bik katlawlı. Sud döres hökem çıgargan. Bu oçrakta nindi dä bulsa ekspertiza bötenläy kiräkmi. Bu ekspertiza bulmasa da, karar kabul itärgä mömkin. Mäsälän, miña karar kabul itärgä Kaşapov tekstların ukıp çıguım gına da citär ide. Min ukıp çıktım häm alarnı cinayat bularak bäyalänä, dip uylıym. Kaşapovka hökem kararın yomşartmaska!
Zalda utıruçılar ber-bersenä karaşıp kuydı. «Ah!» dip özgälände kemder. Prokurornıñ mondıy çıgışı Kaşapovnı yaklawçılarga oşamadı. BTİÜ prezidiumı ägzası Rinat Nurgali älege uñaydan, mähkämäneñ «min bolay uylıym, min tegeläy sanıym» digännärennän çıgıp tügel, dälillärgä tayanıp, karar kabul itüen soradı. Anıñ süzlärençä, prokuror söylägänçä eş itsäk, tekstlarga bäyalämäne lingvistlar tügel, uramnan uzıp baruçı teläsä kem dä yasıy ala bulıp çıga.
– Frantsuz kardinalı Arman de Rişelenıñ şundıy süzläre bar: «Dayte mne 6 stroçek, napisannıh rukoy samogo çestnogo çeloveka, i ya naydu v nih to, za çto yego mojno povesit». Sez fiker yörtkänçä eşläsäk, «Eho Moskvı», «Novaya gazeta»da eşläwçelärne böten redaktsiyaläre belän halık doşmanı dip tanırga bulır ide, çönki alarnıñ halıkka citkergän fikere Kaşapovnıkınnan berniçä tapkırga açırak, – dip belderde ul.
Rafis Kaşapovka soñgı süz birelgäç, zal tın kaldı.
Gayıplänüçeneñ närsä söyläve şähsän miña bik ük añlaşılmadı. Bu video aşa alıp barılgan elemtä belän bäyle buldımı – tavış yañgırap işetelde. Üz çıgışında Rafis Kaşapov: «Din häm millätara nizag çıgaruda minem bernindi gayıbem dä yuk», – dip belderde häm Kırım tatarları turındagı yazmaların halıkka yardäm itäse kilü yözennän genä yazganlıgı turında söyläde.
– Sud barışında miña karşı çıgış yasagan şahitlarnıñ bersenä min soraw birdem. Sin miña karşı kürsätmälär birergä kilgäç, nindi kägazgä kul kuydıñ – äzer añlatmagamı, didem. Ul: «Äye», – dip cavap birde. Bu miña gayıpneñ nahakka yagıluın kürsätä. Dimäk, mögayın, şahit bulıp kilgännärgä karata nindider basım da bulgandır, – dide ul.
Rafis Kaşapov soñgı süzen söylägändä, zalda utıruçılarnıñ küze ekranda buldı. Bu küzlärdä millät öçen yanıp yörgän keşelärneñ berdämlege dä çagıldı kebek. Rafis Kaşapov üzen bik tınıç tottı häm «minem gayıbem yuk» dip belderde. Läkin Yugarı sud Çallı mähkämäse bilgelägän öç yel törmä vakıtın kimetmäde, barı tik irekkä çıkkaç, ike yel internet kullanmaw turındagı cäza gına beterelde.
Bu hakta işetkän halık, ber bersenä möräcägat itep: «Gadellek yuk dip äyttem bit min siña», – dip söyläşte.
Nurziya Kaşapova iren hökem itüläre, anıñ internetka urnaştırılgan yazmaları belän bäyle tügel, dip sanıy. Ul bu cäza Kaşapovnıñ törkiyadä piketka çıguı belän bäyle, dip şiklänä.
– Rafisnı alıp kitkänçegä kadär bik küp hokuk bozular buldı. Kulga alu turındagı karar bulmasa da, anı öydän alıp çıgıp kittelär. Bez anıñ kayda ikänen dä belmädek, gailäbez belän bik kaygırdık. Öç-dürt kön uzgaç kına, tikşerü komitetınnan: «Ul bezdä», – dip şaltırattılar. Rafiska advokat yallarga mömkinlek birmädelär. «Bez siña üzebezneñ advokatnı biräbez», – digännär. FSB hezmätkärläre kerep, Rafisnıñ çit il pasportın da alıp çıgıp kitte. Häzer ul pasport berkayda da yuk. Bu, yortka kerep, äyber urlap çıgıp kitkän kebek bula bit inde. Başta Rafiska: «Gayıbeñne tanısañ, ike ay gına utırtabız da çıgarabız», – digännär. Läkin Rafis gayıpsez buluın belä, şuña kürä riza bulmadı. Annan soñ ay buyı diyarlek kön sayın irtänge 8dän kiçke 10ga kadär soraw aldılar. Bu psihik basım, dip sanıym. Häzer Rafisnıñ, bulgan hällärgä protest yözennän, säyasi açlık iglan itüennän genä kurkam. Ul Kazan törmäsendä öç tapkır säyasi açlık tottı. Berençese – zakonsız räveştä kulga alu, ikençese – törmädä möselmannarga şartlar bulmaw häm alarga duñgız ite aşatu mäsäläse buyınça. Öçençesendä – säyasi zakonsız arestlar buyınça. Häzer ul bik katı yabıktı – 40 kg avırlıgın yugalttı. Dürtençe märtäbä dä açlık totsa, isän kalırmı, dip kurkam, – dip söyli Nurziya hanım.
Böyekbritaniyadä oyışkan keşe hokukların yaklaw oyışması Amnesty International Rafis Kaşapovnı säyasi totkın itep tanıdı. «Kaşapov kiçekmästän azat itelergä tieş» dip yazılgan oyışmanıñ räsmi saytında. Öç yelga hökem itelgän millätçe törmädä kul kuşırıp utırmıy. Zindandagı tormış turında yaza ikän. Yakınnarı: «Ul yazgan äyberlär Gayaz İshakıynıñ «Zindan»ın häterlätmäsme ikän», – dip tä farazlıy.
– Stalin vakıtları kire kayta kebek. Ul çorlarda keşelärne öylärenä kerep berämläp cıygannar, ä häzer oyışmalardan çüplilär. Ägär Stalin vakıtı kebek bulmasa, barısın da zakon buyınça eşlärlär ide. Stalin çorında bernindi zakon kiräk bulmagan bit – kergännär dä alıp kitkännär. Häzer dä näk şul häl, – di Nurziya hanım.
– Häzer millätçeneñ advokatı Yevropa sudına gariza birergä uylıy. Bu sud gadel bulaçak, digän ışanıçım bik zur. Bezneñ ciñärgä yahşı gına mömkinleklär bar, çönki min Rafis Kaşapovnı gayıpläwläre dälillärsez genä başkarıla, dip sanıym, – dip, plannarı belän urtaklaştı Ruşana Kamalova.
Aygöl ZAKİROVA.


text:
Ulıbrïtanïyadağı MasterCard-niñ basşısı Mark Barnett 5 jıldan keyin Brïtanïya men Ïrlandïyada qolma-qol aqşa qoldanıstan toqtatılıp, al 30 jıldan keyin olar paydalanwdan müldem şığarılıp, tarïx qoynawına ketedi dep boljam jasaydı. Bul twralı qarjıger Business Insider UK-ke bergen suxbatında ayttı.
«Qaziri jağdaydı jalpı alatın bolsaq, älem boyınşa turğındardıñ 85% qolma-qol aqşanı paydalanadı. Meniñ oyımşa, endi bir 5 jıldıñ işinde älemde qolma-qol aqşa qoldanısı azayıp, ol birte-birte mülde aynalımnan şığıp qalwı mümkin»,- dep topşılaydı älemdik deñgeydegi qarjıger.
Sonday-aq, Mark Barnett qolma-qol aqşamen esep ayırısw kedeyliktiñ bir körinisi dep esepteydi. Onıñ pikirine qarağanda, qolma-qol aqşasız esep ayırısw qoğamına Ulıbrïtanïya men Ïrlandïyadan basqa, Şvecïya, Danïya sïyaqtı elder birte-birte ötpek körinedi.
Kommentarïï


text:
ATR qırımtatar telekanalı salı künü mart 31-de yaynlavını toqtattı. Soñki saatte telekanal baş müdiriniñ muavini Lilâ Bucurova sözge tesisçi Lenur İslâmov ve baş müdir Elzara İslâmovanı davet etti.
Telekanal yolbaşçılığı telekanalnı qayd etmege ve yayınlavnı devam etmege tırışacağını bildirdi.
Lilâ Bucurova şunı qayd etti ki, «ATR telekanalanıñ qapatıluvı aqta qarar «telekanalğa degil, halqqa tesir etti».
«Bu ğaye muvafaqiyetli olıp çıqacağını beklemek kerekmey. Biz bundan da beterni kördik. Halqımız Stalinni başından keçirdi. Bu problemlerge dayanmazmı? Dayanır. Öz evini öz toprağında qurmağa devam eter. E, bugün yayınlavımız toqtala, amma biz qaytırmız. Biz er zaman qaytamız. Ve kene bir kere «Efirde ATR telekanalı» dermiz», – bildire Bucurovanıñ sözlerini «15 minut» saytı.
Telekanal baş müdir muavini Lilâ Bucurova «sürgünlikte yaşağanlarğa daa da qıyn olğanını» qayd etti. ATR qırımtatar telekanalı yayınlavını mart 31 künü toqtattı. Qalğan soñki saniyelerini telekanalnıñ icadiy taqımı nezaret ete, bazıları ağlay edi.
Aprel 1 kününden ATR yayınlavınıñ toqtatılması mümkün. Eger de telekanal martnıñ soñuna qadar Rusiye qanuniyetine köre matbuat vastası olaraq qayd etilmese, işi toqtatılacaq.
Teleşirket bir qaç kere Roskomnadzorğa vesiqalarını bere edi, amma çeşit sebeplerden olarnı qaytara ediler. ATR şirketine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radiosı, «15 minut» internet neşiri de şimdi aynı vaziyettedir.


text:
Rusiye Cenübiy naqliye prokuraturası «VİM AVİA» ava şirketiniñ 8718 sanlı Aqmescit-Sankt-Peterburg uçaq seferiniñ bir künden ziyade keçiktirilmesi boyunca teşkerüv teşkil etti.
Bu aqta müessiseniñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırım naqliye prokuraturası tarafından keçiktirme boyunca Aqmescit ava limanına ziyaret ve teşkerüv tedbirleri teşkil etildi. Prokuratura hadimleri sefer yolcularından 50-den ziyade arizasını qabul etti. Teşkerüv neticesinde qanun boyunca prokuratura tarafından qabaatlı olğanlarğa qarşı tedbirler belgilenecek», – dep aytıla prokuraturanıñ beyanatında.
Fevqulade vaziyetler nazirliginiñ Rusiyege boysunğan Qırım idaresinde bildirgenlerine binaen, iyül 17-de saat 22:30-da Aqmescit ava limanından çıqmaq kerek olğan Aqmescit-Sankt-Peterburg uçağı, arasında 26 bala olğan 220 yolcunen, tehnikiy problemalar sebebinden tek iyül 19-da saat 01:53-te çıqtı, umumen olaraq, sefer 25-ten ziyade saatqa keçiktirildi.
Naqliye prokuraturasınıñ matbuat hızmetinde bildirdiler ki, iyül 18-de avia şirketi elli yolcunı Sankt-Peterburg şeerine diger seferlernen yolladı. Qoşma uçaq qalğan 146 yolcunı iyül 18-de saat 16:30-da almaq kerek edi, amma qayd etilgen vaqıtta uçaq tehnikiy sebeplerden seferge çıqmadı. Avia şirketi keçiktirilgen seferniñ yolcularını aş, suv ve musafirhanelerde odalarnen teminledi, dep qayd eteler prokuraturada.
2014 senesi mart ayında yarımada Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, Qırım ava limanları Ukraina ükümetiniñ qararınen qapatıldı. O yerge ve o yerden er angi uçuşlar Ukraina qanunlarını ve halqara qaidelerni boza, bunıñ içün ava şirketleri Ukraina ve İKAO tarafından halqara sanktsiyalarğa oğray bile.
Şimdiki vaqıtta Qırımğa uçaq seferleri tek rusiyeli şirketler tarafından teşkil etile.


text:
Emil Kurbedinov – Qırımda siyasiy mahkeme işlerinen orğaşqan esas advokatlardan biri. O bir-çoq siyasetçi, aktivist, jurnalist ve taqip etilgen musulmanlarğa yardım ete. Ve keçende özü de olarnıñ alına oğradı. Yanvar 26 künü Kurbedinovnıñ evinde ve ofisinde tintüv ötkerildi, özüni ise, «ektsremistik malümatlarnıñ tarqatılmasında» qabaatlap, 10 künge apiske oturttılar. Qırım.Aqiqat, öz oquyıcılarını Emilniñ biografiyasınen ve zenaatdaşlarınıñ, safdaşlarınıñ ve yaqınlarınıñ seslendirgen fikirlerinen tanış etmege qarar aldı.
Malüm ki, 70-ci yılları qırımtatarlarnı Qırımğa daa yibermey ediler. Lâkin çoqusı aileler o vaqıt sürgnlik yerlerinden Krasnodar vilâyetine – vatanğa yaqınca köçe ediler. Olarnıñ sırasında Mahsud ve Emine Kurbedinovlar bar edi. Tuvğanlarınen birlikte olar mında Özbekistandan keldiler, Novorossiysk civarında kiçik bir köyde tanış oldılar, anda toynı da çaldılar. 1981 senesi olarnıñ Emil evlâdı doğdı.
Emine Kurbedinova: «Soñra, kel zaman, biz Novorossiyskke köçtik. Emilniñ sağlığı o vaqıt pek yahşı degil edi, yaşağan yerimiz de – dağlıq edi, ve avası pek sers edi. Novorossiyskte ise onı yaldavğa bermek mümkün edik. Ve anda o sağlığını qaviyleştirip birinci sınıfqa bardı», – dep tarif etti.
Ösmürlik arzuları
Ösmürlik çağında Emilniñ büyük bir arzusı peyda oldı – militsioner olmaq. Ve 9-cı sınıftan soñ o İİN oquv yurtına keçti. Anda tarih, cemiyetşınaslıq, uquqşınaslıq ile meraqlandı, bu fenler boyunca çoq kitap oqudı. Ve litseyni bitirecekte genç Emil öz planlarını ğayırdan tüşünip, adliyeci olmağa qarar aldı.
O Krasnodar Devlet Universitetiniñ adliye fakultetine oqumağa kirdi. Anda arbiy kafedrağa da barıp, aliy oquv yurtını – adliyeci diplomı ve zabit unvanı ile bitirdi. Tasil alıp, Emil Novorossiyskke qayttı ve yerli gümrükhanede çalışıp başladı.
Emilniñ anası Emine Caferovna dey ki: «Oğlum halqımıznıñ ana-vatanğa qaytqanını körip, 2007 senesi Qırımğa köçti. Başta Novorossiyskten menim ana-babam yaşağan evge Keriçke avuştı. Menim ana-babam büyük yaşta ediler, men ise işimi taşlap olamay edim. O endi Qırımda pekinmege istedi».
Eki yıl devamında Emil Keriçte qartbabası ve bitasında yaşadı. Lâkin anda özüne kelişken iş tapamadı ve Aqmescitke köçecek oldı. Birazdan onıñ bütün ailesi anda avuştı.
Rusiye uquğını oqup, Ukraina uquq sistemasında avokat olmaqtan zorlıq körmediEdem Semedlâyev
Kurbedinov öz diplomını Kyivde maqbullendirdi ve advokat statusını aldı. Vaqıt keçken soñ öz ofisini açtı ve advokatlıq işini başlattı. Başta o er türlü hızmetlerni eda ete edi, ve aynı zamanda Qırımğa kelgeninen tanışqan qırımtatar uquq qoruyıcılarınen de çalışa edi.
Kurbedinovnıñ dostı ve işdeşi Edem Semedlâyev: «O, Rusiye uquğını oqup, Ukraina uquq sistemasında avokat olmaqtan zorlıq körmedi. Bir tek ukrain tili oña ağır kele edi, faqat Qırımda er şey rusça olğanından sebep oña bu pek te iss etilmey edi», – dep bildirdi.
2013 senesi Emilniñ yaşayışında daa bir müim deñişme yüz berdi. O Diana adlı bir qıznen tanış oldı, ve bir ay soñra, aile qurıp, yaşayışını onnen bağladı.
Diana dey ki: «Bizni soylarımız tanıştırdı. Biz körüştik, subetleştik, biri birimizni begendik. Körüşip başladıq, ve böyle er şey tez keçti. Biz çoq oyğa dalmadıq ve toyumız olacağı aqqında qarar aldıq. Er şey çabikçe keçti».
Şimdi Kurbedinovlar ailesinde eki bala: qızçıq ve oğlançıq.
Yutquzmağa mahküm
2014 senesi Qırımda Rusiye Federatsiyasınıñ qanunları çalışıp başladı, ve işini mında devam ettirmek içün, Kurbedinov Rusiye advokatınıñ statusını aldı.
O yılı baarde qırımtatar milliy areket faaleri ilk problemalarğa rast keldi, olarğa ihtisaslı adliyeviy yardım kerek edi. Mayıs 3 künü Qırımğa qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev kirecek edi, yüzlernen semetdeşler memuriy sıñırğa kelip, onı qarşılacaq edi. Akimiyet ise olarnıñ yolunda silâlı quvetlerini tizdi, «Berkut» askerleri ve Cemilevniñ tarafdarları arasında kiçik davalar yüz berdi. Neticede bir-qaç faalge qarşı «akimiyet vekillerine nisbetten küç qullanğanlarında» qabaatlar bildirildi. Daa yüzge yaqın insanğa qarşı yollarnıñ qapatıluvında qabbatlav ile memuriy işler açıldı.
Edem Semedlâyev: «Mayıs 3 işi» boyunca kütleviy şekilde memuriy ştraflar tain etilgende, Meclis azaları qırımtatar advokatlarına muracaat etti. O vaqıt Emil ve men bunda iştirak etip başladıq, ve kördik ki, aman-aman iç kimse bunnen oğraşmay», – dep tarif etti.
O ğayet adaletsever insan, bu sebepten, advokat içün bu ağır olsa da, o siyasiy işlerni özüne alaEdem Semedlâyev
«Mayıs 3 işi» boyunca Kurbedinov, Qurultaynıñ MSK reisi Zair Smedlâyevniñ doğmuş qardaşı Tair Smedlâyevni öz imayesine aldı. Bundan soñ Kurbedinov, siyasiy işlerde çalışacaq, eñ çoq çağırılğan advokat oldı. O Kubanda universitet bitirgeni ve Rusiye qanunlarını bilgeni – onıñ küçlü trafı oldı.
Edem Semedlâyev böyle ayta: «O ğayet adaletsever insan, bu sebepten, advokat içün bu ağır olsa da, o siyasiy işlerni özüne ala. Er bir advokat añlay ki, böyle işlerde iştirak etip, çoqusı allarda yeñileceksiñ. Çünki olarda er şey mahkemeden tış çezile, mahkemeciler qarar alğanda serbest degiller».
Advokat olaraq, Emil Kurbedinov, tintüvge oğrağan, yaqalanğan ya da apis etilgen semetdeşlerine bara. O Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnı, Radio Svoboda müellifi Nikolay Semenanı, «Hizb ut-Tahrir» işi ve «Qırımlı diversantlarnıñ» işi boyunca mahkümlerni qorçalay.
Ukrain haber vastalarında Qırım aqqında eñ çoq malümat bergenlerden biri añlay ki, bildirüvler – bu adaletni qazanmaq içün usullardan biridir. Radio Svoboda jurnalisti Anton Naumlük bildirdi ki, oña Kurbedinovnıñ iştiragi ile keçken mahkemelerde çekim yapmağa izin beilmegende, o er daim öz adından da muracaat yollay.
Naumlük dedi ki: «Bu bir destektir, ve mahkeme ceryanını az olsa da Kafkağa beñzetmek içün bir ıntıluvdır. Mahkemeden tış o er zaman küle ve şaqalaşa, ve dey ki: «Aksi alda delirmek mümkün».
Tikenli yol
2014 senesi küzde Kurbedinov Qırım insan aqları bağ gruppasına yardım etip başlağan edi. Bu birleşmeniñ esas maqsadı – Rusiye nezaretindeki yarımada akimiyeti ile dialog qurmaq edi. Qarasuvbazarlı uquq qoruyıcı Abdureşit Cepparovnıñ oğlu ve qardaşınıñ oğlu – İslâm Cepparov ve Cevdet İslâmov esir etilgenlerinden soñ bu birleşme meydanğa kelgen edi.
Abdureşit Cepparov Qırım.Aqiqatqa böyle dedi: «Tahminen eki bucuq yıl evelsi, menim oğlum esir etilgen soñ, pek ağır edi. Men pek yaramay edim. Emil birincilerden olıp meni ziyaret ete edi ve destekley edi. Olar Edemnen beraber meni ayatqa qaytardılar, aytmaq mümkünim. Dediler ki, seniñ büyük küçüñ bar, qoşul. Bundan soñ men daa faal surette cemaat işinen oğraşmağa tırışam».
Soñki eki buçuq yıl devamında Kurbedinov aman-aman bütün vaqıtını işine bere. Lâkin onıñ ömür arqadaşı dey ki, advokalıq vazifeleri pek çoq olsa da, o ailesini qayğırıp vaqıt ayırmağa imkân tapa.
Menim böyle bir ömür arqadaşım, ballarımnıñ da böyle bir babaları olğanından iftihar duyam, o öz qardaşlarına, ve yardımğa muhtac olğan er kimsege yardım eteDiana Kurbedinova
Diana Kurbedinova dey ki: «Elbette, onıñ içün qasevetlenemiz. Faqat, menim böyle ömür arqadaşım, ballarımnıñ da böyle bir babaları olğanından iftihar duyam, o öz qardaşlarına, ve yardımğa muhtac olğan er kimsege yardım ete».
Emilniñ anası, şimdi apis etilgen oğlu aqqında aytqanda, köz yaşlarını gizlemey. Lâkin, Emil özüne bu kibi tikenli ve havflı yol seçkenine peşman olmağanını ayta.
Emine Caferovna, açıq yürekten ayttı: «O maña yaqında dey ki: «Anam, şimdi edni men ne içün yaşağanımı añladım. Ya evel ne içün yaşay edim? Gençlik pervasız keçti de».
Kurbedinovnıñ apis müddeti fevral 5 künü yekünlenmek kerek. Onı, üç yıl evelsi «Vkontakte» içtimaiy ağında yerleştirgen yazısı içün 10 künge apis ettiler. 2013 senesi Emil «Hizb ut-Tahrirniñ» Aqmescitte keçirgen mitingi aqqında yazını paylaşqan edi, ve bunı mahkemede ekstrimistik malümatlarnıñ tarqatılması olaraq tanıdılar. Advokat, evini mahsus hızmet vekilleri tintken Bağçasaraylı aktivist Seyran Saliyevke yardımğa aşıqqanda yaqalandı.
Rusiye silâlı hızmetleri evel de Kurbedinovğa problemler çıqarta edi. Kurbedinov ve Semedlâyev, halqara ziyaretlerden qaytqanları vaqıtta, Qırımnıñ memuriy sıñırında tutulğanları – endi adetiy bir şey oldı. 2016 senesi avgust ayınıñ başında olarnıñ ofisine belgisiz insanlar kirmege tırışqan edi. Oktâbrde ise Kurbedinov beyan etti ki, prokuratura oña qarşı cinaiy iş açacağınen onı qorqutmağa tırışqan. Onıñ yaqınları ve safdaşları eminler, basqı teşebbüslerine ve keçendeki yaqalanuvğa baqmadan, Emil oz işini toqtatmaycaq.


text:
Turğındar alğaşqıda abdırap qalğanımen, keyin aybat şekpeytinin bayqağan. Tipti qoldarına alıp swretke de tüsken. Soğan qarağanda, bul jaqında qalağa gastroldik saparmen kelip ketken zoobaqqa tïesili bolwı mümkin degen joramal bar.
Şaştaraz qızmetkerleri Tötenşe jağdaylar basqarmasına xabarlasqan. Ondağı mamandar bul jağdayğa alañdaytın negiz joq dep sendirdi.
«112 nömirine qoñıraw şalıp, jılan ustap alğandarın aytıp xabarlastı. Oqïğa ornına şuğıl türde bizdiñ qızmetkerler barıp, onı özimizge aldıq. Ökinişke qaray, bawırımen jorğalawşınıñ qay tuqımğa jatatının anıqtaw mümkin bolmadı. Bizde onday mamandar joq. Jılandı qala sırtına şığarıp, adamdardan alıs jaqqa, ormanğa jiberdik. Qala boyınşa buğan uqsas basqa oqïğa tirkelgen joq», — deydi qalalıq TJB mamanı Qımbat Köpbaev.
Kommentarïï


text:
Xärbi kommunizm
Xärbi Kommunizm, Sovet xakimiäteneñ Grajdannar Suğışı barışında (1918-1921) il eçendä ütkärgän säyäsäte ataması.
Eçke oyışmalar häm cämğiät belän idarä itüdä xärbi tärtiplär urnaştıru, ämer birep kenä eşlätü, barlıq ere häm waq sänäğät, citeşterü oyışmaların häm alarnıñ milken Sovet xakimiäte xökemenä tapşıru (natsionalizatsiäläw), krestiän xucalığında citeşterelgän azıq-tölek häm çimalnıñ küpçelek öleşen "tartıp alu" (Prodrazvörstka), şähär bistälärdä irekle säwdäneñ tíıluı, här kiräk-yaraqnı, ş.iş. azıq-tölekne dä däwlät tarafınnan bülep birü (kartoçka sisteme), şähär belän awıl arasındağı ğädäti alış-bireşneñ özelüe, keşelärne mäcbür itep, küp oçraqta tulı eş xaqın tülämiçä eşlätü – Xärbi Kommunizm çorınıñ töp üzençälekläe.
Qazan gubernasında Xärbi Kommunizm yıllarında krestiän xucalıqlarınnan 20 mln. Pottan artığraq aşlıq cıyıp alına. Xärbi Kommunizm säyäsäte kiñ cämäğätçelektä qänäğätsezler tudıra, ayıruça krestiännär rizasızlığı törle töbäklärdä berniçä fätnägä säbäpçe bula (Arça fetnäse, Sänäkçelär fetnäse h.b.) 1921. Yıl başınnan Sovet xökümäte Xärbi Kommunizm tärtiplären beterep, Yaña İqtisadi Säyäsätkä küçü qararın qabul itärgä mäcbür bula.


text:
Sentâbrde "Kreativ yönelişlerde "Ukraine Now" brendinginiñ perspektivleri" degen forum keçecek
2018 senesi sentâbrniñ 3-de Kiyevdeki Sanat arsenalında "Ukrainian Fashion Week" çerçivesinde "Kreativ yönelişlerde "Ukraine Now" brendinginiñ perspektivleri" degen forum keçecek. Forum saat 13.00-te başlana.
Forum "Ukraine NOW" brendi işletilmesiniñ variantlığını köstermek ve Ukrainanen çetelde ömürge keçirilgen leyhalarnıñ brendingi perspektivlerinde kreativ yönelişler liderlerinen muzakereler içün platforma olmağa çağırılğan.
Teşkilâtçı: Ukraina haber siyaseti Nazirligi ve "Ukrainian Fashion Week" taqımı.
Forumğa Ukraina medeniyet Nazirliginiñ temsilcileri, Eksport ileriletilmesinden ofis hadimleri, Ukraina medeniy fondunıñ, Ukrainada "Kreativ Avropa" milliy bürosınıñ ve şahsiy sektornıñ kreativ yönelişleriniñ vekilleri davet etilgen.
Spikerler: Svitlana Fomenko, Ukraina medeniyet Naziriniñ Birinci muavini; Artem Bidenko, Ukraina haber siyaseti Nazirliginiñ devlet kâtibi; Anton İvanov, "Banda Agency" agentliginiñ üyken dizayneri; Andriy Dligaç, iqtisadiy ilimler doktorı, "CEO Advanter Group", MERT yanında Ukraina eksport strategiyasınıñ işlep çıqarılmasından "Core Team" taqımınıñ iştirakçisi; Andriy Zabolotskiy, Postinformatsion cemiyet İnstitutınıñ müdiri; Ölena Borısova, Dmıtro Borisovnıñ restoranları gruppasında baş icra müdiri; Anna Yeliseyeva, "Mavka.Lisova pisnâ" animatsion filminiñ kreativ müdiri; Yuliya Savostina, "Made in Ukraine" tesisçisi; Ulâna Hromâk, "UkraineInvest" nezaret şurasınıñ baş muavini; Valeriy Pekar, Kiyevo-Moğılânska ve Lvov biznes mektepleriniñ ocası, 2013-te Ukraina turistik brendi işlep çıqarılmasınıñ iştirakçisi; İrına Prokofyeva, Ukraina institutında programm bölgesiniñ reberi; Dmıtro Bulanov, "Dmytro Bulanov creative büro"sınıñ art-müdiri; Gennadiy Kuroçka, Ukraina buhran media-merkeziniñ tesisçisi ve idare azası, Ukrainala SNN-nıñ eksklüziv temsilcisi, "CFC Consulting" tesisçisi ve idareci ortağı.
Forum iştirakçileriniñ qayd etilmesi: https://goo.gl/forms/yAYOBZPqAjjlYJY13.
KHV qayd etilmesi [email protected] elektron adresi boyunca sentârniñ 3-nece saat 10-ğa qadar yapılacaq.
Qısqa malümat olaraq. 2018 senesi mayısnıñ 10-da Ukraina Nazirler Kabineti "Ukraine NOW" brendini tasdıqladı. Brend Ukraina haber siyaseti Nazirligi yanında Ukraina populârlaşması meselelerinden Komissiya işiniñ çerçivesinde ukrainalı "Banda" agentliginen yaratılğan.
Kreativ yönelişler — dünya iqtisadiyatı eñ dinamik setorlardan biridir. Bu sene "Medeniyet aqqında" Ukraina Qanunlarına kirsetilgen deñişmelerge binayen bu iqtisadiy faaliyet yönelişler yaratılmasınıñ maqsadı — medeniy ve kreativ ifadelev vastasınen qoşma fiyatlar ve iş yerleriniñ yaratılması. Olarnıñ mahsulları ise — individual icatnıñ neticeleridir.
Cedvel


text:
Adet-üzre Oraza bayramı, Şevval ayınıñ ilk künü, bayram namazından başlana. Kyivde bir çoq insan orazadan soñ namazğa vaqtında kelmek içün İslâm medeniyet merkezinde gecelemege qaldı. Ramazan ayı kündüz dünya zevqlerinden vazgeçmeknen sıñırlanmay, bir ay boyunca gece teravih namazları qılına. Teravih namazı daa uzun ola. Bazıları olarnı evde qıla, digerleri camige bara – cemaat namazı qat-qat qıymetlidir. Bu sebepten aynıñ soñuna yaqınlaşqanınen bir çoq insannıñ iç temizligi ile beraber yuquğa toyulmağanı is etile.
İş adamı Bekir Ganiyev – Kyivdeki Degtârivska soqağında yerleşken İslâm medeniyet merkezinde qarşılanğan ilk qırımlıdır. O, tendirist ve sağlam körüne. «Oraza güzel keçti, geceleri camide ibadet ettim», – dep ayta musulman. Bayram arfesinde camide eñ çoq köterilgen mevzulardan biri – oraza soñunıñ künü. Ukraina musulmanları Ramazan ayınıñ soñunı qayd ete, bir çoq islâm devleti ise – bu aynıñ soñki künü oraza tuta. Bekir ağa eskiden de olğan munaqaşalarğa pek qulaq asmay. «Diniy liderlerimizge işançımız büyük. Olarnıñ fikirince, dünyanıñ er angi köşesinde ay körüngen olsa, bu yeterlidir. Olarğa inanamız», – dep ayttı o, Qırım.Aqiqatqa.
UMMA Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ müftisi Said İsmagilov vaziyetni aydınlattı: «Yañı ay Tınç okeanda, Polineziyada köründi. Müminlerniñ çoqusı esaslanğan devletlerniñ musulmanları künnegeni içün bugünki künde fikirler farqlı oldı. Olar yañı ay körünmegenini aytıp, daa bir kün oraza tutmaq kerek olğanını bildirdiler», – dep ayttı o, Qırım.Aqiqatqa.
Bayram namazına kelgenlerge vaaz berip, şeyh Said dünyada zulumğa oğrağa musulmanlar içün dua etmek kerek, dep ayttı. O, Rusiye akimiyetiniñ basqısı altında bulunğan Qırım musulmanlarını ve Rusiye apishanelerinde yatqanlarnı qayd etti. Oraza bayramına kelgenler arasında birinci sırada qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev namaz qıldı. Müminler arasında Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri devlet hızmetiniñ reisi Nariman Ustayev ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev bar edi. Çölmekçi ressam Rustem Skibin, ATR telekanalınıñ jurnalistleri, namaz qılmağa ve dindaşlarını hayırlamağa kelgen, Mustafa Cemilev ve UMMA ÜMDİ reberleri ile bayram aqqında laf etkenler de olarnıñ arasına kirdi. Bayram namazına kelgenler İslâm medeniyet merkezine sığmadı, azbarda kilimler töşeldi. Şeyh Said İsmagilovnıñ aytqanına köre, Oraza bayramına aman-aman 2000 insan keldi.
Namaz ve vaaz bitken soñ Bulğanaqtaki (Kolçugino, QMC) hafizler mektebiniñ sabıq müdiri Seyran Arifovnıñ yanına baramız. O, eki yıldan berli Ramazan ayını Qırım tışında keçire. «Bu sefer Ukraina tışında oraza tuttıp, arap devletlerinde edim, anda iklim daa sıcaq, amma ava quru, oraza tutmağa qolay ola», – dep teessuratlarını paylaşa Seyran bey. O, Qırımdaki dindaşlarnıñ vaziyetini ayta. «Bir baqıştan er şey yahşı ve tınç, amma vatanımızdaki qardaşlarımız taqip etile, apiste yata. Allahqa olar içün dua etemiz», – dep qayd etti Seyran Arifov Qırım.Aqiqatqa. Qırım nomeralı maşinalar Oraza bayramında eñ çoñ Milliy numayış merkezinde tura edi. Bağçanıñ eñ az ziyaret etilgen qısımlarından birinde Ukraina musulmanları birligi (UMB) toplaştı. Çoqusı – qırımlı, amma kelgenler arasında türk, arap, filistinli, ukrain ve diger milletlerden musulmanlar oldı. Ukraina musulmanları birliginen beraber bayramnı Kyivdeki qırımtatar cemiyeti teşkil etti.
«Em maddiy, em teşkiliy ceetten yarı-yarığa iştirak ettik desek doğru olur», – dep ayttı cemiyetniñ vekili Ayder Rustemov Qırım.Aqiqatqa. Bayramnıñ başında Ali Mamutov Quran-ı Kerimni oqudı. UMB reisi şeyh Suleyman Hayrullayev er kesni qırımtatarca ve rusça selâmlap, Ramazannıñ eñ müim dersi – yardımğa muhtac olğanlarğa acımaq olğanını hatırlattı. «Evkaf Ukraina» fondunıñ reisi Zevri Kurtbedinov ise musulmanlar, şu cümleden – qırımlılar arasında birlik olmağanını qayd etti. Meclisniñ sabıq azası ve sovetlerniñ siyasiy mabusı qayd etkenine köre, bu sebepten şimdiki zor zamanlarda qırımtatarlar zayıf qaldı. Veteran ukrain akimiyetini de sögdi: Qırım batalyonını resmiyleştirmek istemegeninden, köy ve şeerlerniñ tarihiy qırımtatar adlarını qaytarmaq istemegeninden... «Akimiyette vicdanlı insanlar pek az», – dedi Kurtbedinov.
Şeyh Suleyman Hayrullayev bu sene Oraza bayramı keçken yıllarğa baqqanda daa yüksek seviyede azırlanğanını qayd etti. Şeyhniñ aytqanına köre, Ramazan boyunca ATR telekanalı sayesinde din mevzulı yayınlarda iştirak etmege imkân oldı: «Ümüt etem ki, Qırım musulmanları tırışqanımıznı kördi, yalıñız medeniyet merkezimizde ve hutbelerde degil, ATRde de bilgilerimizni paylaştıq. Allahtan er kes içün hayırlısını isteyim».
Ayder Rustemov şunı qayd etti: UMB ve Kyiv cemiyetini temsil etken iştirakçiler yayın vaqtında alıp barıcılarnıñ suallerine cevap berdi. «İnanç ve İslâm uquqı, em de yaşayış aqqında laf ettik. Yayın özüni musulman sayğan qırımtatarlar içün yapıldı. Mında em din kütmegen, em endi kütmege başlağan, em de çoqtan islâmnı yaşatqanlar kire», – dep ayttı o, Qırım.Aqiqatqa.
Bayramnı azırlağan ve tertip-nizamnı nezaret etken göñülliler şeyhniñ yüksek seviyedeki azırlıq laflarına qoşuldılar. Bayramda ocaqlar yaqılmadı, qazanlarda azır pilâv ve diger aşlar ketirildi. Qadın ve balalar bir meydançıqta, erkekler ekinci meydançıqta yerleşti. Bayramdan soñ bütün çöplükni toplap alıp kettiler. İslâm dini bazı eglencelerni yasaq etse de, musulmanlar şeñlendi. Muhammed Peyğamberiniñ hadislerini bilgen balalar ediyeler aldı. Oğlanlar yip çekip, büyükler ise qol yarışı yapıp eglendiler. Ertesi künü Ramazan künlerinde belli bir sebepten oraza tutmağanlar farzını yerine ketirmek içün oraza tutmağa başladılar.


text:
Jahan jañalıqtarı Köz qaras Sayasat
Qıtaydıñ sayasi jüyesindegi sayasi komandalıq toptar men twlğalar
Qıtaydıñ sayasi jüyesindegi jik-jikke bölingen sayasi komandalıq toptar men twlğalar qıtaydağı barlıq jağdayğa tike ıqpal jasaytın bastı sebep ekeni qaymana jwrtqa anıq. Sayasi komanda men oligarhtar arasındağı astırtın baqastıq pen küres kerek deseñiz eñ tömengi atqaruşı bilikke deyin körinis berip jatadı. Är komanda öz jaqın jaqtasınıñ köp äri bilikti, senimdi boluın qalaydı. Sonımen birge qıtaydıñ sayasi bilikte jik-jikke bölinip baqas boluınıñ tağı bir sebebi- baylıq pen bilik arasındağı tepe-teñdiktiñ bwzıluı sebep bolıp otır. Qıtayda wlttıq kapitalizm erkin damu jolına tüskisi keledi, al köne sürdek kommunist bilik şet-şetin erneulep, wlttıq kapitalizmniñ ağıtılıp jügensiz ketuinen bek qattı alañdaydı jäne tejep otıradı. Alda jalda kapitalizmnıñ bası noqtağa simasa, ol- kärteñ kommunistterdi bilikten alastaytını ras, tipti qwqıqtıq jaza tağıp delo twrğızuı da ğajap emes. Sol sebepti, qıtaydağı bası noqta-jügenge simağan wlttıq kapitalizm, wlttıq burjuaziya men eskişil kommunist bilik arasındağı küres jalğasa beredi, tipti wzaqqa sozıluı da mümkin. Qolında tizgini bar birbölim biliktegi reformaşıldar men jañaşıldar da tübegeyli reforma jasauğa äli dayın emestikterin sezdirip keledi. Zäudeğalam, reforma bastalıp ketse, señdi seyiltu qiın, partiya tağdırına qauip tönedi. Al partiyanı saqtap qalamız, partiyanıñ ğana müddesin közge wstap reformağa ilgi tanıtpaymız dese memleket tağdırı qauipte qaladı. Sondıqtan partiya men memleketti teñ saqtap twru üşin jik-jik oligarhtardıñ baqay qulıq baqastıqtarın äskeri tärtippen ğana qolda wstap otır. Elde äskeri tizgin böliske tüsse, bilik pen partiyanıñ tağdırı bwlıñğır dey ber. Onda qıtayda adam nanğısız reformalar jürgiziledi… Reforma ayasında bilikke wltşıldar da kelui bek mümkin. Eger wltşıl küşter qıtay biligine kelip jatsa qıtaydağı keybir solaqay sayasattar jalğasa berui de mümkin. Dese de unitarist jäne federalist küşterdi de eskeru kerek.
Qıtaydıñ soñğı bes jıldan bergi sayasatı osınday qıtaydıñ jikşil küşterin tazalaumen äbigerlenip jatır. Partiya işindegi bir top jikşilder özine sayasi baqtalasqa aynaladı degen barlıq küşterdiñ balamasın zorlıqpen tegistep jatır. Ziyanı orasan zor! Partiya- öz senimnen ayrıldı, jas qıtaydıñ partiyağa senu qableti nölge teñ. Ekinşisi, adami kapital azaydı, wranşıl, dañğoy jandardıñ bağı jandı, şın jandar tasada qaldı.
Şıñjañ ölkesi- qıtay sayasi komandalarınıñ talas-tartıstağı öñiri-dir. Qay oligarh Şıñjañdı qolğa keltirse sol komandanıñ narqı jüredi. Sondıqtan 1912-2017 jj arasındağı Şıñjañ ölkesiniñ törağası, partkom basşısı, gubernator jäne onıñ artında twrğan sayasi elita men komanda öte mañız sanaladı, onı jiti qadağalap otıru kerek. Partiya işindegi sayasi jikşilderdiñ astırtın küresin baqılap, saraptap otıru- bizdiñ situaciyanı der kezinde tüsinip, tamırın wstauımızğa järdem beredi. Qıtay stratekteriniñ qoldan jalğan situacsiya jasap reakciyamızdı bayqap otıruınan da saqtanu kerek.


text:
Zaman gazítası, 15 fívral 2009
Azerbeycan Deület Xeber Agíntlıgı, 14 Avgust 2008
Adnan Oktar: Gasırıbızdagı iñ aşıgıç vazıyfa - Törki Dönyanıñ yakın vakıtta bírleşüí, bírge buluı hem kardeş iller bulıp bírge xereket itülerí. Bu bik soñga kaldı, yâg`ni bik bik bik soñga kaldı. Bu yöz`ílda monıñ tormoşka aşıluı kireklí. Bu sebeplí, bízníñçe, bírínçí planda Azerbaycan hem Törkiyâníñ bírleşírge tiíş. Bu iñ mömkin bírleşü dip kurebíz. Soñınnan Kazak`stan, Üzbekstan, Könçıgış Törkistan hem Tatarstan hem başkalar bílen bírleşeçekbíz, emma elíge bu plannı tormoşka aşırırga kirek dip uylıybız...
Bu tíma bílen beylí başka xeberlerden kaybír ürnekler
Türkiye gazítası, 15 fívral 2009
Sabah gazítası, 15 fívral 2009


text:
Bunı teşkilâtlarnıñ matbuat hızmetleri bildire.
«Memleket dostane munasebette qırımtatarlarnıñ sürgünliginiñ 70 yıllığını qayd etti. Şimdi birligimizni pekitmek içün daa bir fırsat bar. Memleketimizniñ taqdirine lâqayt qalmamalımız. Qomşu memleketlerimizde dindaşlarımız rastketirgen problemlerni bilmegen memleketimizniñ taqdiri aqqında aytamız», – denile beyanatta.
«Biz muzafer milleti olmalımız – olduqça birleşken, faal, «yuqarıdan» bereketni beklemeyip, onı öz qollarımız ile qurmağa ve saylağan siyasetçilerden esabatnı talap etken millet olmaq kerekmiz», – dep aytalar teşkilâtlarda.
Evelleri Amnesty International teşkilâtı qırımtatarlarnı işğal etilgen yarımadada belgisiz kelecek beklegenini qayd etti.
«Qırım akimiyeti tarafından qırımtatarlarnıñ aqlarınıñ qoruvı aqqında işandıruvlarına baqmadan, Ruseiniñ mart ayında yarımadanıñ işğalinden soñra qırımtatar cemiyeti ilerilegen zulum ve ayırım ile rastkele», – dedi Avropa ve Orta Asiya boyunca Amnesty International programmasınıñ müdiri Jon Dalhuzen.
Onıñ sözlerine köre, Rusiye akimiyeti qırımtatarlarğa nisbeten etilgen vahşiy basqınlarğa alâqası olğan silâlı taqımlarğa Qırımda serbest faal etmege ruhset bergen eken.
«Olar qırımtatarlarnıñ liderlerini taqip ete, yuqarı temsiliy organını dağıtacaq olalar, toplaşuv ve belgilev aqlarını sıñırlaylar», – dedi Dalhuzen.


text:
Tataristannıñ yañı ava şirketi «YUVT-Aero» bu afta Qazandan Aqmescit ve Soçige ve keri ava seferlerini aça, dep bildirdi TASS agentligine naqliyat ve yol hocalığı nazirliginiñ matbuat hızmeti Nailâ Klevleyeva.
«Avgust 7-den Aqmescitke muntazam sürette ava seferleri keçirilecek. Avgust 8-den Soçige daimiy sefer açılacaq», – dey o.
Uçuşlar 50 insannı sığdırğan Bombardier CRJ200 uçaqlarında etilecek.
2014 senesi mart ayında Rusiye yarımadanı işğal etken soñ Qırım ava limanları Ukraina ükümetiniñ qararı ile qapatıldı. Anda kerçekleştirilgen ava seferleri Ukraina qanunlarını ve halqara qaidelerni bozmaqta, böylece ava şirketleri Ukraina ve ICAO halqara cezalarına oğray bile.
Al-azırda yalıñız Rusiye ava şirketleri Qırımğa uçaq seferlerini kerçekleştire.


text:
«Veçernâya Moskva» yazğanına köre, eyyet erkânına 12 adam kirdi, olarnıñ arasında arheolog, tarihçı ve medeniyetşınaslar bar.
«Biz şimdi Balıqlavanı baqıp çıqtıq, anda tarihnıñ acayip yadikârlıqları bar. Lâkin olarnen beraber Yanukoviçniñ villasını kördik. Bu yerde bir de bir şahsiy ev olmamaq kerek. Anda müzey, adamlar raatlanacaq yerler olmaq kerek», – dep bildirdi Pojigaylo.
Onıñ fikirince, Qırımda yadikârlıqlar satıluvınen bağlı alış-verişlerni toqtatmaq kerek ve qoruğan yerlerni resmiyleştirmek kerek.


text:
Bağçasaraydaki «Zıncırlı medrese» tarihiy-mimariy kompleksinde qırımtatar halqınıñ sürgünliginiñ 70 yıllığına bağışlanğan «Qaytmaq» serlevalı fotosergi açıldı. Müellifi belli fotograf Arvidas Şemetas oldı.
Sergi «Haytarma» filminiñ çıqaruv meydançığından olğan kadrlar ile başlana, soñra qırımtatarlarnıñ vatanğa avdeti ve öz aqları oğrunda küreşi kösterile.
Mında çeşit narazılıq numayışlarında iştirak etken insanlarnıñ süretlerini, lider ve qırımtatar milliy areketiniñ veteranları, medeniyette belli olğan şahıslarnıñ portretleri numayış etile. Sergi keçken küzde üç balaçıqnı doğurğan qırımtatar qıznıñ fotosüreti ile bite, bu milletniñ ğayrıdan doğuvınıñ hususiy bir timsalidir.
Soñki 20 yıl devamında yapılğan tahminen 50 iş taqdim etile. Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında Arvidas Şemetas bu qırımtatar mevzuatı boyunca onıñ ilk sergisi olğanını ayttı. Amma evelleri o, halqara sergilerde qırımtatarlarnıñ yaşayışını aydınlatqan ayırı fotoresimlerini taqdim etken edi.
«Fotosüretlerniñ saylavı büyük edi. Bağçasaray sarayınıñ yolbaşçılığı mahsus bediiy şuranı teşkil etti. Eki ay devamında fotoresimlerni saylay edik», – qayd etti Şemetas. Onıñ aytqanı kibi, serginiñ serlevası da tesadüfiy degildir.
«Qaytmaq – bu fikir ile nice nesiller yaşadı, amma, zanımca, bu yara qırımtatar halqınıñ yüreginde daa çoq yaşaycaqtır», – dedi o.
Serginiñ açılışında olğan Bağçasaray rayon devlet memuriyetiniñ başı İlmi Umerov teşekkürni bildirip, Arvidas Şemetasqa qırımtatar tuğrası şeklinde yapılğan nişannı taqdim etti.
«Zıncırlı medrese» kompleksinde sergi iyunniñ ortasına qadar açıq olacaqtır.
Qırımda, mayıs 16-dan başlap, Qırımtatarlarnıñ sürgünliginiñ 70 yıllığına bağışlanğan matem tedbirleri keçirilmek kerek.
Bugün Qırım «akimiyetiniñ» resmiy Facebook saifesinde ise «Ukraina cenübiy-şarqındaki adiseler sebebinden kütleviy tedbirlerniñ keçirüv sıñırlanğanı aqqında emir» yerliştirildi. «Qanun»ğa köre, yasaq 2014 senesi iyün 6-na qadar işleycektir.
Bu sebepten mayıs 6-da, üyleden soñ qırımtatar milliy Meclisiniñ acele toplaşuvı keçirilecek. Mında mayıs 18 kününe planlaştırılğan mitingniñ keçirimesi ile bağlı sual muzakere etilecek.


text:
AQŞ-tağı Merïlend ştatınıñ äwejay küzeti ayaq astınan tekseris jürgizdi. Sebebi munda jolawşı äyel taqası tapanşa pişininde quyılğan twflï kïip kelip, äwejaydağılardıñ küdigin twdırğan.
Odan birden qawiptengen küzetşiler bas salıp, äyeldiñ bükil jügin aqtarıp-töñkerdi. Sonday-aq oyınşıq türinde jasalğan oqtar da muqïyat tekseristen ötti, dep xabarlaydı Independent. Artınşa AQŞ-tıñ Köliktegi qawipsizdik basqarmasınıñ bastığı «jolawşınıñ qarw-jaraq türinde tigilgen munday twflïdi äwejayğa beker kïgendigin» aytıptı.
24.kz
Kommentarïï


text:
Rusiye Qara deñiz flotunıñ Deñiz aviatsiyasını zemaneviy qırıcı Su-30SM ile küçlendirdiler. Bunı «Voyennoye obozreniye» haber ete.
«Su-30SM yüksek suratlı areketi ile ayırıla. Bu itme vektöriniñ idare etilmesinen elde etile. Yani hareketli soplo ve ögdeki qanatlar uruş devamında çoq şaşırğan areketler yapmağa imkân bere. Aviatsiya topu, «ava-ava», «ava-yer» raketaları, yañı elektronika ve radiotapıcılar ile donatılğan», – dep bildirile.
Haber vasıtası qayd ete ki, uçaq oktâbr 1 künü İkutskran uçtı, ve arada Tolmaçövoda toqtalıp, Qırımğa yetti.
«Şimdi Su-30SM, bese-belli, uçucilarnı deñizde uçmağa ögretmek içün idmanlarda qullanılacaqtır», – deyler «Voyennoye obozreniye» neşirinde.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda akimiyet yarımadanıñ ilhaqına qarşı barışıqlı muqavemat içün Ukraina tarafdarları ve qırımtatar faaliyetçilerini taqip ete. Human Rights Watch halqara aq-uquq qorçalayıcıları teşkilâtınıñ Ukrainada insan aqları saasındaki vaziyet aqqında esabatında bu hususta söz yürsetile.
Human Rights Watch teşkilâtında: «2014 senesinde yarımadanıñ Rusiye tarafından zapt etilmesi anından itibaren Qırımda insan aqları saasında başlağan krizis devam ete. Rusiye akimiyeti cemiyet tarafından Rusiyeniñ areketlerini tenqit etüvni itina ile bastırdı ve işğalniñ tenqidi içün adamlarnıñ taqip etilmesini devam ettire. Mustaqil kütleviy haber vastaları ve aq-uquq qorçalayıcılarınıñ ekseriyeti qaçmaq mecburiyetinde qaldılar. (Yarımadada – QA) qalmaqta olğan pek azı akimiyet tarafından tazyıqnıñ artqanını is ete ediler», – dep qayd eteler.
Aq-uquq qorçalayıcıları bozuluvlarnıñ ayrı adiselerini hatırlatalar. Olarnıñ arasında: bir kişilik piketlerde iştirak etkenlerniñ ve soñundan Türkiyege alıp ketilgen qırımtatar liderleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnıñ taqipleri; taqip etilgen faaliyetçilerniñ menfaatlarını qorçalağan advokatlar Nikolay Polozov ve Emil Kurbedinovnıñ yaqalanuvları; ilhaqnı tenqit etken maqaleler içün jurnalist Mıkola Semenanı cezalav.
Esabatta: «Qırım aq-uquq qorçalayıcıları grubu» ükümetten tış teşkilâtı Qırımda ukrain tilinde ögrengen talebelerniñ sayısı 2013 senesindeki 13 599-dan 2016 senesinde 371-ge qadar eksildi, dep bildire. Yerli uquqqoruyıcı organlar, barışıqlı medeniy ve siyasiy tedbirlerniñ ötkerilmesini lâğu etip, Ukrainanıñ tarafını tutqan faaliyetçilerni qorquzalar. Qalğan bir qaç faaliyetçilerden biri, Leonid Kuzmin, Qırımdan ağustosta çıqıp ketti», – denile.
Qırımnıñ Rusiyege tabi akimiyeti tarafından bu hususta açıq menbalarda berilgen izaatlar yoq.
2017 senesinde Human Rights Watch, «Qırımda Rusiyege tabi akimiyet, yarımadada başqa türlü tüşünüvni bastırmaq içün çeşitli manaçıqlar ile qırımtatarlarnıñ taqip etilüvini sertleştirdi», – dep bildirdi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
İspaniya Ukrainanıñ şarqiy regionlarında Rusiyege qoltutqan separatistlerniñ tarafında cenkleşken sekiz vatandaşını yaqaladı.
Politsiya vekillerinin aytqanına köre, adları aydınlatılmağan adamlarnı İspaniyanıñ altı regionında fevral 27-de yaqaladılar: Asturiya, Kataloniya, Estremadura, Mursiya, Navarra ve Madrid.
Politsiyanıñ beyanatında aytıla ki, olardan sekiz kişini bir qaç cinayette qabaatladılar, lâkin tafsilâtlı malümatlar berilmey.
İspaniyanıñ kütleviy haber vastaları bildire ki, yaqalanğanlarnı silâ qullanmasında ve Ukraina zıddiyetinde İspaniyanıñ bitaraflığını bozğanlarında qabaatlaylar.
Ukraina şarqında Rusiyege qoltutqan boyevikler ve ukrain ükümet orduları arasında zıddiyet keçken seneniñ aprel ayından berli devam etmekte. Neticede 5,6 biñ insan elâk oldı, yüz biñlernen kişi evini terk etmege mecbur oldı.


text:
Rusiyede terroristik teşkilâtı olaraq tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde şeklenilip yaqalanğan Refat Alimovnıñ işi İnsan aqları boyunca Qırım kontakt gruppasınıñ daimiy nezaretinde bulunacaq. Bu aqta gruppa idarecisi Abdureşit Cepparov bildirdi.
Uquq qoruyıcı mayıs 1-de Qızıltaş köyünde yaşağan musulman Refat Alimovnıñ qorantasını ziyaret etti.
«Bütün bar olğan imkânlarımıznı sizge yardım etmek içün qullanacaqmız», – dep vade etti o yaqalanğan kişiniñ soy-soplarına.
Qırım kontakt gruppasınıñ yolbaşçısınen körüşüvge Refat Alimovnıñ em yaqınları, em de dostları toplaştı. Abdureşit Cepparov bu yerde bulunğanlarnıñ aytacaqlarını diñledi, olarnıñ istekleri aqqında haber aldı, kelecekte nasıl areketler yapa bilecegi aqqında tevsiyeler berdi.
Aprel 12-de Federal havfsızlıq hızmeti Refat Alimovğa qarşı cinaiy iş açtı, amma onıñ qorantası bu aqta beyanatnı Refat endi yaqalanğan soñ, aprel 23-te aldı.
Rusiye uquq qoruyıcıları aprel 18-de yigit yaşağan evde tintüv keçirdi. Ondan sistem blokını, diniy filmler ile disklerini aldılar, ve onı Federal havfsızlıq hızmetiniñ Qırım idaresine alıp kettiler. Şimdiki vaqıtta o Aqmescitteki SİZO-da buluna.
Köydeşler Refat Alimov aqqında yahşı seslene ve oña destek köstermek içün imza topladılar. İş yerinden hasiyetname onıñ anası aytqan sözlerini tasdıqlay, o özüni bütünley işke bere edi. Ticariy temsilci olıp, işhane seviyesini köterdi, işdeşler onı ürmet ete edi, o iş intizamını bozmay edi.
Refat qorantanıñ yekâne qazanğan baqıcısıdır.
Aprel 18-de, bazarertesi künü, Qızıltaş köyünde (Yalta) Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirip, eki qırımtatarı - Refat Alimov ve Arsen Cepparovnı yaqaladılar. Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya aprel 18-de Yaltada «Hizb ut-Tahrir» ile bağda olğanında şeklengen eki insan yaqalanğanını bildirdi.
Fevral 11-12 künleri Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımda islâm dinini kütkenlerniñ evlerinde bir sıra tintüv keçirip, insanlarnı yaqaladılar. Umumen 14 insan yaqalandı, olardan dörtü apiske alındı: Yaltada İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku, Yalta rayonınıñ sakini Enver Bekirov, Aluşta rayonınıñ sakini Müslim Aliyev ve Yaltalı Vadim Siruk. FSB taqiqatçıları olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmeleri ile qabaatladılar. Dörtü de Aqmescitte SİZOda yatalar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Novoalekseyevka – Biz bu narin ihtiyar yaşta qadınnı bostanda rast keldik. O, sıralarnı çapalap, çiçeklerni suvara edi. Alime Kurtamet bu sene 84 yaşını toldurğanına işanmaq küçtir.
«Topraqta çalışmaq adetke çevirildi, – dep añlata subetdeşimiz. – Sürgünlik yüz bergende men 14 yaşında edim, biz Aluşta civarında ufaq köyde yaşay edik. Anamız yoq edi, o doğurğanda elâk oldı. Babamız dört balanı özü östürdi. Amma, o da ğurbetlikke dayanalmay, 1945 senesi mayıs ayında öldi. Böyle etip, biz öksüz qaldıq».
Babamız ölgen soñ, aç qalmamaq içün balalar çalışmağa mecbur oldılar: kimi pamuq tarlasına, kimi bağçağa ketti. Böyle etip ösip çıqtılar.
Alime Kurtamet Özbekistanda aqayğa çıqtı, bir qaç yıldan soñ, Vatanı Qırımğa qaytmağa tırıştı. Amma, yarımadada tek bir qaç kün keçirdi, soñra KGB ve yerli militsiya hadimleri olarnı tekrar sürgün ettiler. Böyleliknen, Kurtamet qorantası sıñır yanındaki Herson vilâyeti Novoalekseyevka qasabasında yerleşip, anda endi 46 yıl devamında yaşay.
«Ömürimizde körgen şey – belâ, belâdır. Bunı iç bir vaqıt unutmam. İç bir vaqıt. Göñlümniñ yarısı bar, yarısı yoq. Yüregim er kün, endi 70 yıl devamında ağlay», – ağlap yibere qadın.
Qadın bugüngece stalin qurumınıñ zulumını, ne sebepten bütün halq satqın olaraq ilân etilgenini, qadın, bala ve qartlarnıñ ne sebepten çekişkenlerini añlap olamay. Onıñ sözlerine köre, Sovet Birligi tek Vatan, qorantadan ayırmaq degil, yüregini de parçaladı.
«Aytsañız, 5 yaşında qardaşım satqınmı edi?! Vatannı kim sata, aytsañız? Yüregim ağlay. Er vaqıt sızlay. Ölgenime qadar, ağlaycaqtır. Faqat, ölümden de soñra bunı unutalmazsıñ» – özüni tutalmay dey Alime qartana.
İhtiyar yaşına baqmadan, qadın ep bir Vatanı Qırımğa qaytmağa arz ete. Çünki yırlağan türküleri de, tuvğan topraqqa nisebeten sevginen tolu.


text:
Qosqan waqıtı Aqpan 29, 2016 | 825 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar0
ULTTIQ DÄSTÜRLER – ULTTIQ RWXTIÑ TAÝQAZANI
Ärbir xalıqtıñ ulttıq turmıs-tirşiliginde, tarïxï damw barısında ğasırlar boýı qalıptasqan salt-dästürler, ädet-ğurıptar erekşe röl atqaradı. Ömir saltına xalıqtıñ älewmettik-ékonomïkalıq damwımen birge geografïyalıq ortası, sodan twındaýtın şarwaşılıq käsibi, sırtqı dünïemen qarım-qatınası, dünïetanımı – bäri-bäri äser etedi. Ewrazïyanıñ qaq ortasında uşı-qïırı joq keñ saxarada arman qwıp ömir sürgen qazaq xalqınıñ da ult bolıp uýıswına, qawım bolıp qalıptaswına saxara ömiriniñ özindik tınıs-tirşiligi, mal şarwaşılığımen aýnalısıp, köbine köşpeli tirşilik keşwi tikeleý ıqpal jasadı. Nätïjesinde eşbir xalıqqa uqsamaýtın qazaq ultı tarïx saxnasına şığıp, älemde teñdesi joq köşpeliler mädenïetin ömirge äkeldi.
Köşpeliler mädenïeti – jazw-sızwı keştew damığan eldiñ mädenï damwda artta qalğandığınıñ belgisi emes, kerisinşe, tarïxï damw barısında kezdese bermeýtin erekşe bir qubılıs. Qazaqtıñ köşpeli-ler mädenïeti älemdik ädebïette teñdesi joq awız ädebïetin jasadı. Asıl sözdiñ astarın, qır-sırın barınşa meñgergen söz öneriniñ maýtalmandarı – aýtıs aqındarınıñ swırıpsalmalıq önerine Ewropa küni büginge deýin tañ qalwmen keledi.
Köşpeliler mädenïetinde qazaqtıñ söz öneri barınşa şarıqtap, şırqaw şıñğa şıqtı. Qazaqtıñ bükil ömiri körkem sözben kömkerildi. Abaý aýtpaqşı, adam şır etip ömirge kelgen künnen bastap, onıñ ömirindegi ärbir elewli oqïğa önermen örnektelip otırdı. Teatrı, kïnosı joq xalıqtıñ bükil tirşiligi qazaqtıñ keñ dalasın tügeldeý öner saxnasına aýnaldırıp jibergendeý edi. Ärbir oqïğanıñ, sol jaqsı oqïğalardıñ qaýtalanwı barısında qalıptasqan ädet-ğurıptardıñ negizgi bölikterin öner élementteri quradı.
Söz öneri, saz öneri, akterlıq öner, bï öneri – bäri-bäri birigip ketip, tutas bir dala önerin – teñdesi joq tarïxï qubılıs qazaq mädenïetin tarïx saxnasına şığardı. Qazaq turmısında söz öneriniñ jan-jaqtı damwı üşin erekşe bir qolaýlı jağdaýlar twdı da, aqındıq, jırşılıq, jırawlıq, sal-serilik dästür barınşa damıp, qoğamnıñ negizgi rwxanï qajettiligin ötep otırdı.
Joğarıda aýtıp ötkenimizdeý, qazaqtıñ ärbir ädet-ğurpı, salt-dästüri sulw sözdiñ, sırlı sazdıñ, äsem qïmıldıñ şeber üýleswinen, tutastıq tawıp orındalwınan turadı. Osılardıñ işinde, äsirese, söz öneri jetekşi rölge ïe boldı. Söz öneriniñ jalpıxalıqtıq sïpat alğandığı sonşalıq, keñ dalanıñ tösinde at üstinde kele jatqan jolawşı da, mıñğırğan mal baqqan baqtaşı da än şırqap bara jatatın…
Ult bolıp qalıptasw üşin aldımen, ulttıq sana-sezim paýda bolw kerek. Qazaqtıñ ulttıq sana-sezimin qalıptastırğan – onıñ ädet-ğurıptarı, salt-joraları, solarda şırqalğan, aýtılğan ömirşeñ oýlarğa tolı öleñ-jırlar. Qazaqtıñ salt-dästürlerin köp körgen, özi de qatısıp, basınan ötkergen adamdı onda aýtılğan nebir oýlar oýlandırmaý, qızıqtırmaý, bükil jan-dünïesin şımırlatıp özine tartpaý qoýmaýdı. Soñında ol qazaqtıñ xalıqtıq dästürlerin jaqsı biletin, ulttıq murattarı boýına siñip, ulttıq sana-sezimi äbden qalıptasqan, ömirge ulttıq közben qaraýtın sanalı azamat bolıp şığadı. Demek, jas urpaqtı ulttıq dästürler negizinde tärbïelew, sol arqılı onıñ boýına xalqımızdıñ ğasırlar boýğı damw barısında jïnaqtalğan asıl qasïetterin siñdirw, ulttıq murattar bağıtında ömir sürwdi üýretw – bügingi tañdağı asa mañızdı mindetterdiñ biri.
Sonımen, belgili bir xalıq ult bolıp ömir sürwi üşin onıñ mindetti türde ädet-ğurıp, salt-sana türindegi ulttıq dästürleri bolwı kerek. Ulttıq dästürlerdiñ kemï bastawı – ulttıñ da joýıla bas-tawınıñ belgisi. Sondıqtan da ult bolıp ömir süremin degen xalıq aldımen tilin saqtaýdı, sol tilde qalıptasqan ulttıq dästürlerin jañğırta jalğastırıp otıradı. Ulttıq dästürleri mıqtı saqtalınğan xalıqtıñ ulttıq bolmısı oqşawlana köz tartıp, ulttıq sana-sezimi de, ulttıq rwxı da joğarı turadı.
Rwxı joğarı xalıq ömirşeñ keledi, jeñilmeýdi. Sondıqtan da otarşıldar bir xalıqtı bodan qılw üşin aldımen, onıñ tilin, ulttıq dästürlerin älsiretw arqılı barıp bağındırw ädisterin qoldanıp otırğan. Keñestik kezeñde jüzege asırıla bastağan «sovettik ömir saltı», «jalpıxalıqtıq til» sïyaqtı jalğan teorïyalardıñ tüpki maqsatı orıstan basqa ulttardı joýıp, olardıñ barlığın «sovet xalqına» aýnaldırw, yağnï orıstandırw bolatın. Qazirgi tañda älemdik awqımda jürgizilip jatqan jahandanw sayasatı da xalıqtardı ulttıq tilinen, ulttıq dästürlerinen aýırıp, olardıñ tilin, ulttıq bolmısın joyu arqılı barıp, üstemdik ornatwdı közdeýdi. Osındaý qawipti sezingen köptegen memleketter qazir özderiniñ ulttıq tilin, ulttıq dästürlerin saqtap qalwğa barınşa kirisip jatır.
Üş ğasırğa jwıq otarşıldıqtıñ buğawında bolıp, endi ğana täwelsizdiktiñ twın tigip otırğan qazaq xalqınıñ aldında da egemendigimizdi bayandı etip, jasaý berwi üşin ultınıñ ulttıq asıl qasïetterin saqtap qalw jolında qırwar mindetter tur. Ol jumıstar tüptep kelgende, tildi, ulttıq dästürlerdi saqtawğa kelip tireledi.
Babalar salıp ketken dañğıl jol – ata saltımen ömir sürw – ulttığımızdıñ bastı şartı. Ulttıq dästür negizinde ömir sürw, zamana talabına saý onıñ keýbir tustarın jañğırta, beýimdeý, jañaşıldıqpen uştastıra qoldanw – ömirşeñdik belgisi. Sondıqtan da jas urpaqtı ata saltı rwxında tärbïelew, babalarımız bolaşaq üşin bilektiñ küşimen, naýzanıñ uşımen salğan dañğıl jolmen jürip, ömir sürw – ärbir qazaqtıñ ult aldındağı azamattıq borışı.
Ana tilinde söýlep, ulttıq qundılıqtarmen ömir sürw – ulttığımızğa sın. Qazaq bolıp ömirge kelgen adamğa qazaq bolıp ömir sürwden basqa jol joq. Basqa joldıñ bäri qurdımğa aparadı. Sondıqtan da adamnıñ bükil ğumırın sulw sözben, sırlı sazben örnektep, adam ömirine sän beretin, när beretin, onıñ ulttıq sana-seziminiñ qalıptasıp, baqıttı ömir sürwine kömektesetin turmıs-salt jırlarınıñ mañızı zor.
Ult degenimiz – til, belgili bir tilde söýleýtin, belgili bir salt-dästürmen ömir süretin xalıq. Til men ädet-ğurıp, salt-dästürler – ulttıñ ult bolıp, xalıq bolıp ömir sürwiniñ bastı şartı, negizgi erejeleri, basqaşa aýtqanda, ata-baba saltı keýingi urpaq üşin – Ata jol. Al ulttıq dästürlerge negizdelgen ata saltımen ömir sürw – ärbir azamattıñ mına qım-qïğaş zamanda adaspaý, twra jolmen jürip, baqıttı ğumır keşwiniñ birden-bir kepili; sonımen birge öz baqıtın ult bolaşağımen baýlanıstırğan ärbir adamnıñ qoğam aldındağı azamattıq parızı.
Tildiñ özgerwi, ulttıq dästürlerdiñ älsirewi ulttıq bolmıstıñ älsirewine, ol tüptiñ tübinde ulttıñ joýılwına alıp keledi. Mäñgürttik, közqamandıq qubılıstar – ulttıq bolmıstıñ buzılwınıñ bası. Bul – onıñ boýında qazaqılıq minezden göri margïnaldıq qasïetter köbeýip, ultsızdana bastadı degen söz. Ulttıq tilinen ajırap, basqaşa qalıppen ömir sürip, rwxanï azıqtı basqadan alğan adamnıñ ulttıq sana-sezimi, ulttıq rwxı joýılıp, basqağa közsiz eliktewşilikke uşıraýdı. Al rwx azğındasa, adam azğındaýdı, adammen birge qoğam buzıladı. Sondıqtan da adamdı adam retinde saqtap qalatın – ulttıq orta, ulttıq dästürler, ulttıq mädenïet, ulttıq rwxanïyat. Ulttıq ömir saltınan basqaşa ömir sürw – ultsızdıqqa, yağnï azğındıqqa aparar kümändi jol.
Ulttıñ negizi – ulttıq rwxanïyat, ulttıq sana-sezim. Bular ulttıq dästürler negizinde qalıptasadı. Rwxanï jağınan baý, ulttıq sana-sezimi joğarı, jan-jaqtı jetilgen, jeke basınıñ ğana qamın oýlaýtın pendeşilikten göri ulttıq, xalıqtıq müddeni joğarı qoya biletin azamattardı tärbïelew – ärbir qoğamnıñ bastı mindeti.
Rwxsız adam – pende. Pendelik köbeýgen jerde qılmıs köbeýip, azğındıq öris aladı, ulttı işinen iritedi. Batısta adamgerşilik normalarına qaýşı türli qılmıstardıñ köbeýip jatqandığınıñ bastı sebebi – olardıñ ulttıq qundılıqtarın joğaltıp alwında. Bul – aqır soñında olardıñ ulttıq qasïetterin joýıp, ulttıñ joğalwına aparıp soqtıratın, adamzattıñ bolaşağı üşin asa apattı qubılıs.
Adamzat damwında ékonomïkalıq damw men rwxanï jetilwdiñ qatar jürip otırwı şart bolsa, osı üderiste rwxanïyattıñ artta qalwı, nemese dağdarısqa uşırawı – adamzat damwın qurdımğa bastar qaterli jol. Demek, ultsızdanwdı maqsat tutatın jahandanwdı adamzattıñ adam bolıp, qoğam bolıp ömir sürwine kömektesetin adamgerşilik qasïetterden, ulttıq rwxanï qundılıqtardan jurdaý qılatın, qoğamdı apatqa aparar asa qawipti jol dep qaraw kerek.
Ulttıq damwda ult birligi – asa mañızdı. Ädette, adamdar ömirde bir-birimen twısqan, jegjat, nağaşı, jïen, quda, böle, baja, dos bolıp degendeý, qarım-qatınasıp jatadı. Osılaý kelgende, qazaqta böten adam joq; bäri bir-birimen baýlanısta. Osı twısqandıq baýlanıstar türli salt-joralar türinde ulttıq dästürlerge aýnalıp, ult birligin, ult tutastığın qorğaýtın ata saltqa aýnalğan; ulttıq dästürlerde aldıñğı qatarğa şığadı.
Al ulttıq müddeniñ negizi – ulttıq rwxanïyat. Ulttıq rwxanïyat ulttıq sana-sezimdi qalıptastıradı da ol öz kezeginde ulttıq qoğamdıq damw jolında durıs bağıtta bolwınıñ temirqazığına aýnaladı.
Ulttıq ädet-ğurıptar, salt-dästürler ärbir adamnıñ jeke ïndïvïd retindegi ğumırınan bastap, ulttıq müddege qızmet etetin azamat bolıp qalıptaswına, sol adamdardan turatın xalıqtıñ ult retinde uýısıp, qoğamdıq ömir sürwine barlıq jağdaýlar jasaýdı. YAğnï jeke adam men qoğamnıñ arasındağı qaýşılıqtardı, türli alawızdıqtardı joýıp, xalıqtıñ birtutas ult bolıp jasaý berwin qamtamasız etedi; adamdardı twısqandıq jağınan ğana emes (qan birligi), rwx jağınan biriktirip, ulttıñ irgetasın bekite tüsedi. Sondıqtan da til birligine, din birligine, osı negizde qalıptasqan dil (mentalïtet) birligine bastaýtın ulttıq dästürlerdi ustanw, sol arqılı xalqımızdıñ ğasırlar boýı jasağan mädenï qazınasın joğaltpaý, tökpeý-şaşpaý bügingi, keleşek urpaqtıñ rwxanï azığına aýnaldırw – erteñin oýlağan eldiñ barlıq waqıtta da este ustar bastı mindeti.
Ulttıñ ulılığı onıñ ulttıq dästürlerinen, ulttıq tabïğatınan körinedi. Nağız qazaq – bärin bilip, orısşa, ağılşınşa saýrap turğan, sonımen birge ana sütimen awızdanıp, ultınıñ bar jaqsı qasïetterin boýına siñirgen, xalqınıñ dästürlerin, tarïxın, ädebïetin, önerin jetik biletin, älemdik rwxanïyattıñ ozıq ülgileri de jat emes azamat. Qazaqtı älemge tanıtw degende, qazaqtığımızdıñ bastı belgisi ulttıq mädenïetimizben, ulttıq dästürlerimizben, turmıs-saltımızben tanılw barlıq waqıtta este bolğanı jön.
Bizdiñ batıstan bastı aýırmaşılığımız da, bastı artıqşılığımız da – adamgerşilik prïncïpterine negizdelgen ulttıq dästürlerimizdiñ, ulttıq mädenïetimizdiñ, ulttıq rwxımızdıñ saqtalwında. Almatınıñ aportı Jetiswda ğana jaqsı ösip, mol önim bere alatındığı anıq bolsa qazaqtıñ är balası da qazaqşa söýlep, ulttıq dästürlermen ömir sürse, ol ärbir qazaqtıñ boýında tuqım qwalawşılıq boýınşa qalıptasqan negizde fïzïologïyalıq, rwxanï damwdıñ şırqaw şıñına şığa aladı. Ulttıñ damw bolaşağı da sol sïyaqtı. Demek, ulttıq orta – qoğamdıq damwdıñ qunarlı topırağı.
Ulttıñ bastı belgisi – ulttıq rwxanïyattıñ, ulttıñ sana-seziminiñ bolwı. Al ulttıq rwxanïyattıñ ömirdegi körinisi – ädet-ğurıptar, salt-joralar. Ädet-ğurıptar, salt-joralar – ulttıq rwxanïyattıñ ömir sürw forması da, turmıs-salt jırları – onıñ ulttıq mazmunı. Ekewi bir-birimen tığız baýlanıstı; birinsiz-biri joq. Xalıqtıñ ulttıq bolmısı, erekşelikteri, arman-añsarı turmıs-salt jırlarında öner tilimen şınaýı örnektelip, rwxanï ömirdiñ özegin quraýdı.
Sonımen, ult degenimiz – til, sol tilmen örnektelgen adamdar arasındağı älewmettik qarım-qatınastardıñ damwı barısında zamanalar boýı qalıptasqan ädet-ğurıptardıñ, salt-joralardıñ, bir sözben aýtqanda, ata dästürdiñ negizindegi ulttıq bolmıs. Ulttıq bolmıstı ulttıq sana-sezim quraýdı. Ulttıq sana-sezimi, rwxı jetilmegen, nemese älsiregen xalıqtıñ bolaşağı küñgirt. Sondıqtan da ulttıq sana-sezimi, ulttıq rwxı joğarı urpaqtı ata-baba jolımen tärbïelew, sol üşin ulttıq dästürlerdi jañaşıldıqpen jalğastıra tüsw – qaý zamanda bolmasın, asa mañızdı mäsele, ulttıq damwdıñ birden-bir şartı.
Tilin, ata saltın bilmegen ultınıñ qadir-qasïetin bilmeý, ögeý uldaý küý keşedi. Twğan tilinen, xalqınıñ jaqsı dästürlerinen ada adam ultın süýe almaýdı; xalqına adal qızmet ete almaýdı. Onda twğan jerdi süyu, otanşıldıq sezimderi joq; xalqınıñ basına qïın jağdaý twğanda, Otandı qorğawdıñ ornına bas qamınıñ jağdaýın jasap, jaýına ketedi. Al xalıqqa ulttıq namıstı, twğan jerdi qasıq qanı qalğanşa qorğawğa daýın ultşıl patrïottar kerek…
Al ultın, Otanın süýetin azamattar ulttıq topıraqta ana tilinde jasalınğan ulttıq rwxanïyattan wızında jarıp, xalıqtıq dästürler negizinde tärbïelengende ğana şığadı. Ulttıq rwxtıñ qaýnap jatqan qara qazanı – ulttıq dästürler de, onıñ qaýnar közderiniñ biri – turmıs-salt jırları.
Dandaý ISQAQULI,
S. Demïrel atındağı wnïversïtet
rektorınıñ keñesşisi, fïlologïya
ğılımdarınıñ doktorı, professor


text:
Qırımnıñ Aqmescit rayonı Colman (Pionerskoye) köyünde Rusiye küç idaresiniñ hadimleri Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Asan Egizni tutıp alğanlar, dep haber etti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov.
«Mavı signal ışığı yanıp turğan ve ses cihazlarınen donatılğan Wolksvagen maşnasında rus aydutları, dümeni başında Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Asan Egiz olğan maşnanı toqtamağa mecbur eteler. Toqtatılğan şahıs Asan Egiz olğnından emin olğan soñ, rus aydutları onı öz maşnasınen belli olmağan yönelişke alıp keteler», – dep yaza Çubarov.
Çoqqa barmay vaqia yerine yetip kelgen Asannıñ ağası, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Abduraman Egiz «artıq Asannıñ maşnası da coyulğanını köre».
Çubarovnıñ malümatına köre, al-azırda Abduraman Egiz qardaşını qıdırıp Qırımdaki Rusiye FSB idaresine ketken.
Qırımlı adliyeci Ayder Azamatovnıñ malümatına binaen Egizniñ maşnasını «mavı signal ışığı yanıp turğan kümüş tüslü, tahminen DPSke ait Wolksvagen maşnası toqtatqan».
Rusiye küç idaresi hadimleriniñ bu hususnen bağlı daa bir açıq izaatı yoq.
«Asan artıq körip olamağan, amma bu vaqianı yani onıñ boş maşnası ve yanında turğan DPS maşnasını körgen şaat bar. Şaat, maşna Egizge ait olğanını añlağan. Şimdi men bulvar Frankoda FSB idaresi yanında turam. Er zamanda olğanı kibi maña: mında bu şahıs ketirilmedi, şimdi mında Asannıñ aqrabaları kelir, - dediler», – dep ikâye etti Azamatov Qırım.Aqiqat muhbirine.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilip başladı.


text:
Rusiyeniñ Su-24 cenk uçağı salı künü Suriye ve Türkiye sıñırında tüşürildi. Türkiyeniñ malümatına köre, uçaq memleketniñ ava boşluğını bozğan soñ, bir qaç kere tenbiyelendi, amma tenbiyelerge emiyet bermeyip, eki dane F-16 türk uçağı tarafından tüşürildi. Rusiye Mudafaa nazirligi arbiy uçaq tüşkenini tanıp, diger versiyanı aydınlata: Su-24 Türkiyeniñ ava boşluğını bozmadı ve, tahminlerge köre, topraqtan uçurılğan raketa ile tüşürildi.
Türkiye bergen malümatına köre, uçaq Türkiye ile sıñırğa yaqın Suriye toprağına tüşti.
Türkiye kütleviy haber vastaları bildire ki, tüşürilgen uçaqnıñ eki uçucısı da zembilnen endi. Teşkerilmegen malümatqa köre, pilotlardan biri – Eldar Safutnov. InformNapalm gruppasınıñ göñüllileri Suriyede Rusiyeniñ Su-24 uçağınıñ erkânını aydınlatqan ediler, anda buña oşağan soyadı ile uçucı bar edi – Eldar Sayfutdinov.
Öz menbalarğa esaslanğan CNN Turks malümatına köre, bir uçucı elâk oldı, ekincisi yerli türk taqımları tarafından esir alındı. Uçucılardan biriniñ fotoresimleri ve video – elâk olğan soyu (16+)
Bellingcat gruppasından Eliot Higgins Rusiye uçucılarınıñ video ve fotoresimlerini Latakiya civarındaki Hmeymim bazasında qıyaslay – levhalarda Rusiye pilotları bar:
Appears the dead pilot also has a insignia on their sleeve that looks like one used by Russian pilots in Latakia pic.twitter.com/gsa6pntJA3
— Eliot Higgins (@EliotHiggins) November 24, 2015
NATO Türkiye muracaatını qabul etip, noyabr 24-te tüşürilgen uçaq sebebinden mahsus körüşüvni teşkil ete. NATO azası olğan 28 devletniñ temsilcileri Kiyev saatine köre saat 18:00 toplaşuv keçirecekler.
Rusiye Mudafaa nazirligi rus uçağı Türkiyeniñ ava boşluğını bozmadı, dep israr ete
Rusiye Mudafaa nazirligi Rusiyeniñ Su-24 cenk uçağı Suriyede tüşti, dep bildire. Resmiy malümatqa köre, bunıñ sebebi «topraqtan açılğan ateş olğandır».
Rusiye Mudafaa nazirligi Rusiye uçağı Türkiyeniñ ava boşluğını bozmadı, dep israr ete.
Rusiye Suriye prezidenti Başar Asadqa qoltutmaq içün Suriyede ateş açqan edi.
Keçken ay Türkiye uçaqları Türkiye ava boşluğını bozğan angi devletke ait olğanı belli olmağan uçaqnı tüşürgen edi.


text:
Aqmescitte qırımtatar uçucısı, Sovet Birliiginiñ eki defa qaramanı Amet-Han Sultannıñ idmanları keçken «Zavodskoye» ava limanında ava tehnikası müzeyini quracaq ve onıñ doğuvından 95 yıl olğanı munasebeti ile Şüret Alleyasını meydanğa ketirecek olalar.
«Bugün olacaq memorial kompleksi territoriyasında temel taşı qoyuldı. Açılışta Moskva ve Moskva valiyayetinden kelgen eyyet iştirak etti. – «Memleketniñ nam qazanğan uçucılarnıñ klubı»nıñ temsilcileri, Aqmescit rayonı memuriyetinden memurlar, talebeler ve Perovo köyüiniñ sakinleri», – denide beyanatta.
Zavodskoye ava limanı – Qırımda Aqmescitniñ yerli ava yolaqlarınıñ ava limanı.
Bu künleri uçucı-sınavcı, Sovet Birliginiñ eki defa qaramanı Amet-Han Sultannıñ doğuvından 95 yıl ola.
Sovetlerniñ uçucısı Amet-Han Sultan 603 cenk uçuşını yaptı, 30 uçaqnı şahsen ve 19 uçaqnı taqım içinde qırdı. Yaz işi devamında uçucı 100 uçuş vastasını ögrendi. 1971 senesi fevral 1-de Amet-Han Sultan Tu-16 uçuş laboratoriyasında sınav uçuşında elâk oldı. Moskvada defn etilgen edi.


text:
Qırımlılar ukrain ordusınıñ ihtiyaclarına 10 mln. grn. bağışlaycaq. Bunı «Qırım diasporası» teşkilâtı bildire.
Köçip kelgenlerniñ aktsiyası aqqında tafsilâtlıca cuma künü matbuat konferentsiyası devamında bildirecekler. O Bogdan Hmelnitskiy soqağı, 8/16 adresi boyunca Ukrinform haber agentliginiñ ofisinde keçirilecek.
«Qırım diasporası» cemaat teşkilâtı Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdan köçip kelgenlerniñ işlerinen oğraşa.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Xerox Yazıcı - Tarayıcı Driver Yazılımları
En son güncellenen Xerox yazıcı - tarayıcı driver yazılımları. Aradığınız xerox driver bu listede bulunmuyorsa driver arama aracını kullanabilirsiniz.
-
Xerox Nuvera EA Digital Production System Driver İndir
Xerox Nuvera EA Digital Production System yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Xerox Nuvera EA Digital Production System yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve xerox yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Xerox Nuvera 200-288 MX Perfecting Production System Driver İndir
Xerox Nuvera 200-288 MX Perfecting Production System yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Xerox Nuvera 200-288 MX Perfecting Production System yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve xerox yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Xerox Nuvera 200-288 EA Perfecting Production System Driver İndir
Xerox Nuvera 200-288 EA Perfecting Production System yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Xerox Nuvera 200-288 EA Perfecting Production System yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve xerox yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Xerox Nuvera 144 MX Digital Production System Driver İndir
Xerox Nuvera 144 MX Digital Production System yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Xerox Nuvera 144 MX Digital Production System yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve xerox yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Xerox Nuvera 144 Digital Production System Driver İndir
Xerox Nuvera 144 Digital Production System yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Xerox Nuvera 144 Digital Production System yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve xerox yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Xerox Nuvera 120MX Digital Production System Driver İndir
Xerox Nuvera 120MX Digital Production System yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Xerox Nuvera 120MX Digital Production System yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve xerox yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Xerox Nuvera 120 Digital Production System Driver İndir
Xerox Nuvera 120 Digital Production System yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Xerox Nuvera 120 Digital Production System yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve xerox yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.
-
Xerox Nuvera 120 Digital Copier Printer Driver İndir
Xerox Nuvera 120 Digital Copier Printer yazıcı - tarayıcı'nın Windows 7, Windows 7 64-Bit, Windows Vista, Windows Vista 64-Bit, Windows Xp, Windows Xp 64-Bit işletim sistemleriyle uyumlu driver (sürücü) yazılımıdır. Xerox Nuvera 120 Digital Copier Printer yazıcı - tarayıcı incelemesi, satış fiyatı ve xerox yazıcı - tarayıcı teknik servis bilgileri yer almaktadır.


text:
Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi salı künü keçirilgen toplaşuvda avtomobiller yaqalavında şeklenilgen Muyeddin Alivapovnıñ cezasını çıqmama aqqında imzağa deñiştirmege qarar aldı. Bu aqta malümatnı Qırımtatar Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildirdi.
«Bugün Aqmescit şeeriniñ Kiyev rayon mahkemesinde avtomobiler yaqalavında şeklenilgen ve apiste yanvar 23-ten başlap bulunğan Muyeddin Alivapovnıñ apiste bulunma müddetiniñ uzattırılması boyunca nevbetteki mahkeme toplaşuvı keçirildi. Mahkeme, Muyeddin Alivapovnı çıqmama şartınen iyül 23-ten azat etmek qararını qabul etti», – dep yazdı o Facebook saifesinde.
Smedlâyevniñ qayd etkenine köre, böyle qararnıñ sebebi ne olğanı belli degil.
«Belki, onıñ qabaatı isbatlanmağanı sebebindendir, belki de, yañı yaqalanacaqlar içün yerler azırlanğanı sebebindendir, baqarıq!» – dep yazdı o.
Yanvar 23-te Alupka ve Simeizde üç yerli sakin yaqalandı, olarnıñ arasında 21 yaşındaki qırımtatar kişi Muyedin Alvapov oldı, olarnı Qırımnıñ cenüp yalısında maşinalarnı yaqqanlarında qabaatlaylar. Umumen olaraq, 2016 senesi yanvar ayında Büyük Yaltada 12 maşina yandı.
Amma olar yaqalanğan soñ maşnalarnıñ yaqalanuvı toqtatılmadı. Aynı bu iş boyunca Çelâbinsk şeeriniñ sakini de yaqalandı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Raşidäm RÄhMANOVA, «Uyğur avazi»/ Ämgäkçiqazaq nahiyäsigä birnäççä qetim qädäm täşrip qilğan Mäҗlis deputati Şahimärdan Nurumovniŋ armini yezidiki addiy dehan yaki qoyçi bilän uçrişiş edi. — Dehan yaki qoyçiniŋ deputat bilän uçrişişqa kelidiğanğa vaqti yoq ekänligini yahşi bilimän. Ular melini yaki suğirivatqan yerini taşlap ketälmäydu. Amma ular üçünmu Parlamentta kšpligän yeŋiliqlar, eniğiraq eytqanda, yeŋi qanunlar bar, — degän edi Şahimärdan Üsäyin oğli bir kälginidä.
Monu sürätni deputatniŋ Ämgäkçiqazaq nahiyäsigä bolğan moşu qetimqi säpiridin çüşirivaldim. Bu heçbir stsenariysiz, kütülmigän uçrişiş boldi. Özini «Timur» däp tonuşturğan malçi jigitniŋ «Mäҗlis deputati» degän sšzni aŋlap, hoşal bolğini çirayidin bayqilip turidu. Yeza balisi ämäsmu, addiy saddä jigit ekän.
«Qarimiğimda 700 qoy, 50 qara mal bar» däp «sayrapla» kätti u. Şuniŋ bilän billä Timur җumhuriyitimizdä yüz berivatqan yeŋiliqlardin hävärdar ekän. Prezident täripidin yezidiki tirikçilikni җanlanduruş mähsitidä ämälgä aşuruluvatqan işlardinmu toluq ähbaratqa egä bolup çiqti. Yeza egiligini, җümlidin çarviçiliq sahasini täräqqiy ätküzüş, «Aqbulaq» programmisi boyiçä ahalini içidiğan taza su bilän täminläş. Moşularniŋ hämmisidin razi ekänligini eytip, Dšlät rähbiri Nursultan Nazarbaevqa minnätdarliğini izhar qildi. «Amma äynä şundaq yahşiliqlarniŋ tehi bäzibir yezilarğa yetip kelälmäyvatqanliğiğa «häp» däymän», dedi sšhbätdişimiz ahirida.
Öz novitidä, Şahimärdan Üsäyin oğli Timurni çarviçiliq sahasi boyiçä küçigä kirgän qanunlardin vaqip qildi. Umu deputatqa šziniŋ rähmitini eytti. Qiziq yeri, u gäpni u yaq-bu yaqqa «elip-qeçip», šziniŋ qaysi yezidin ekänligini demidi. Mümkin, buniŋmu šzigä çüşluq sävävi bardu. Amma män uniŋğa monu sürätniŋ gezitqa çiqidiğanliğini äskärttim.
Täsadipi uçrişiş
Raşidäm RÄhMANOVA, «Uyğur avazi»/ Ämgäkçiqazaq nahiyäsigä birnäççä qetim qädäm täşrip qilğan Mäҗlis deputati Şahimärdan Nurumovniŋ armini yezidiki addiy dehan yaki qoyçi bilän uçrişiş edi. — Dehan yaki qoyçiniŋ deputat bilän uçrişişqa kelidiğanğa vaqti yoq ekänligini yahşi bilimän. Ular melini yaki suğirivatqan yerini taşlap ketälmäydu. Amma ular üçünmu Parlamentta kšpligän yeŋiliqlar, eniğiraq eytqanda, yeŋi qanunlar bar, — degän edi Şahimärdan Üsäyin oğli bir kälginidä.


text:
Mangazeya
Mangazeya (Urısça: MaHraзeя, Nenets tärcemä itelmi torğan etnonimnan) – Polár Tügäräge artında häm Könçığış Seberdä berençe Urıs qala.
Mangazeyağa 1601. yılda Turuxanski Kray'da, Taz yılğasınıñ biek uñ yaqta nigez salğannar. Karskoye diñgezeneñ Taz gubasınnan (qultığınnan) 300 kilometerdä urnaşqan.
ЭчTәлek
Taríx[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Nigez[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1600. yılda Räsäy patşası Boris Godunov Mangazeya ciren basıp alu maqsatı belän bu yaqqa strelets ğäskäre cibärä. Şundí waqıtta Mangazeya yaqlarında ähämiätle tabíğí baylıqlar – aq tölke tirese, morj teşläre, altın tabıla. Cirle xalıq basqınnarnı duslarça oçraşa. Ğäskärlär citäkçese Miron Şaxovski Taz buyında taşlandıq Pomorlar bistäne taba häm 1601.neñ yazında qälğägä nigez sala.
Räsäydä Bolğawır Zaman başlanğaç, küp xalıq Sebergä küçä başlí. Mangazeyada xalıq sanı bik tiz üsä. İqtisadına töp öleşe keş häm aq tölke tirese belän säwdä kertä. 1608. yılda Räsäy patşası Vasili Şuyski Mangazeyanı şähär bulıp iğlan itä. Bu waqıtta Mangazeyada diwarlı kirmän, bistä, öç çirkäw, säwdä yortı, patşa ambarları urnaşa. Bar bínalar mäñgelek tuñlıqta toralar. Fundamentlar tuñdırğan yomıçqa belän nığıtqannar. Fundament astına qayın tuzınnan eşlängän tabaqlar salalar, grunt sulardan nığıtu maqsatında. Şähärdä 500 yort bula, 1500dän artıq keşe yäşi.
Kirmän diwarlarında 5 manara urnaşa: Spasskaya (ütädän-ütä yöri torğan), Uspenskaya, Zubtsovskaya, Ratilovskaya häm Davıdovskaya. Qalanı äyländerep ike ineş: Ratilovka häm Osetrovka ağalar. Mangazeya çirkäwlär başları altın belän qaplanğan ide. Şähär Rus Tönyağınıñ iñ matur şähärlärdän berse sanala.
1619. yılda könläşkän kürşe Tubıl voyevodası İvan Kurakin Mäskäwgä Mangazeyadağı çit il keşeläre belän aqçalata cíımsız säwädä turında äläk cibärä. 1619. yılda Mixail Fedoroviç patşa Pomoryedän Mangazeyağa diñgez yulnı yaba. Sebergä yul Beryozov şähäre aşa bulu turında färman çığara.
Azaq[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Şuña qaramastan, Mangazeya Seberdä zur röl uyní äle. Läkin mangazeylılar keşkä varvarlarça awlílar. Keş başqa cirlärgä üçä. 1642. yılda zur yanğın kilep çığa. Yanğınnan soñ şähär yaıadan torğızıp almí. iwayät buyınça, ber çirkäw yanında cirdän tabut çığa. Tubíl arxiyepiskobı Simeon Mangazeyağa İvan Semyonov ataqaynı cibärä. Tabutnı açqaç, ataqay 16-yäşle Vasili Fedorovnıñ mäyete taba. Vasili ber Mangazeya bayda xezmät itkän, şundí bay anı açqıç belän bärep ütergän. Tabut yanında moğcízalar häm tereltülär kilep çığalar. Vasili Mangazeyskiy izgeläre rätenä kerttelä, seberneñ iñ xörmätle izgelärdän berse sanala. Anıñ xörmätenä Taz yılğasında käşänä tözilär. Läkin 1960. yıllarnıñ azağında mäyet qaldıqları Turuxanskqa küçerälär. 1672. yılda Mangazeyanıñ soñğı toruçılar Turuxanskqa da küçälär.
Xäzerge kön[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ütkän ğasırlada Mangazeya mäñgelek tuñlıqqa batıp kitkän. 1900. yılda Urıs säyäxätçese V.İ. Markgraf Mangazeya qaldıqların taptı. 1946. yıldan arxäologik qazılmalar ütkärälär


text:
Molla Eli (Seyitler rayonı)
Molla Eli (ukraince ПiHи, Moллa-Eлi, rusça ПeHы, Moллa-Эли) - Qırımnıñ Seyitler rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 505 kişi (2001 senesi).
AtıflarDeñiştir
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


text:
Aqmescitte bazar künü, noyabr22-de, yerli sakinler çıraq ve dizel genaratorlarını satın ala, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Elektroteminlev ile bağlı meselelerden sebep Aqmescit tükânları işini teminlep olamadı ve bazıları kün devamında qapalı edi.
Yaqarlı stantsiyalarına aydavcılarnıñ uzun nevbetleri peyda oldı, maşinanı toldurmaq içün saatlernen beklemege azır.
Aqmescitte bazar künü, noyabr 22-de, bazı yerlerde svetoforlar çalışmay.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley.
«Krımenergo» malümatına köre, Ukraina ağından elektrik energiyası ile teminlev 1 210 megavatt miqarında etile edi. Qırımnıñ orta qullanuvı – 1100 megavattnı teşkil ete edi. Şimdi «Ukrenergo» milliy energetik şirketinden 0 megavatt kele (er dört yolaq söndürilgen).


text:
Memlekettik qızmette ïkemdi jumıs kestesi kimder üşin engiziledi
ASTANA. QazAqparat - QR Memlekettik qızmet isteri jäne sıbaylas jemqorlıqqa qarsı is-qïmıl agenttiginiñ törağası Alïk Şpekbaev ïkemdi jumıs kestesiniñ kimder üşin engiziletinin naqtıladı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
«Qazirgi kezde biz mansap pen otbası arasındağı tepe-teñdikti saqtaw maqsatında birqatar şaralardı qolğa alıp jatırmız. Sonıñ biri - kişkentay balaları bar memlekettik qızmetşiler üşin ïkemdi jumıs kestesin engizw. Sebebi büginde Qazaqstanda memlekettik qızmetşilerdiñ jartısınan köbi - äyelder. Prezïdent janındağı äyelder isteri jäne otbasılıq-demografïyalıq sayasat jönindegi ulttıq komïssïyası atalğan bastamamızdı qoldadı», - dedi A.Şpekbaev QR Prezïdenti janındağı Adam quqıqtarı boyınşa komïssïyanıñ keñeytilgen otırısında.
Ayta keteyik, QR Memlekettik qızmet isteri jäne sıbaylas jemqorlıqqa qarsı küres agenttigi öz qızmetkerleri üşin ïkemdi jumıs kestesin engizwdi josparlap otır. Atalğan bastama oñ nätïje berse, onday keste barlıq memlekettik organdarğa taratıladı.
«Özgeristerdi öziñnen basta» bağdarlamasınıñ bas menedjeri Şıñğıs Töregeldïnniñ aytwınşa, jumıs kestesin özgertwge qatıstı arnayı sawalnama jürgizilgen bolatın. Sol kezde agenttik qızmetşileriniñ 70 procenti jumıs kestesin özgertwdi suradı. Birewler jumıstıñ bastalw waqıtın säl şegerwdi ötinse, endi birewler tüski üzilisti uzartw qajettigin jetkizdi. Osığan baylanıstı agenttik qızmetşileri üşin jumıs waqıtın özgertw twralı şeşim qabıldandı. Alayda 8 sağattıq jumıs küni saqtaladı. Sosın atalğan bastamanı äzirşe pïlottıq joba ülgisinde qolğa alınadı.
«Biz mektepke deyingi jastağı jäne bastawış sınıpta oqïtın balaları bar agenttik qızmetşileri üşin jumıs künin 9:30-ğa belgilewdi usındıq. Sonda 1,5 sağattıq tüski üzilisti sanağanda olardıñ jumıs waqıtı 19:00-ge deyin sozıladı. Sol sïyaqtı tüski üzilisti uzartwdı surağandar qosımşa jartı sağat alsa, olardıñ jumıs küni de 19:00-ge deyin boladı. Qalğan qızmetşiler üşin qoldanıstağı jumıs kestesi (9:00-18:30) qala beredi. Atalğan özgerister jumıs tïimdiligine kedergi jasamay, ujımdağı moraldıq-psïxologïlıq klïmatqa oñ äserin tïgizedi dep oylaymız. Bul bastama agenttikte, sonday-aq QR Ïnvestïcïyalar jäne damw mïnïstrliginde sınaqtan ötedi. Biz onı qırküyek ayında bastaymız», - dedi Ş.Töregeldïn Astanada ötken baspasöz mäslïxatında.


text:
Mayıs 18 künü Qırımtatar halqınıñ sürgünligi kününe bağışlanğan fotoresimler sergisinde sürgünlikke oğratılğan on sekiz qırımtatarınıñ ikâyesi taqdim etilecek. «Vatan aqqı. Hatıra aqqı» leyhasınıñ teşkilâtçısı «KrımSOS» cemaat teşebbüsi oldı, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«Leyhanıñ maqsadı cemaatnıñ diqqatını sürgünlik yalıñız qırımtatarlar aqqında olmağanına celp etmektir. Bu başqasınıñ ikâyesi degil, başqasınıñ derti ve hatırası degil. İlk evelâ bu ukrain tarihınıñ bir qısmı, onı tarihiy adise-vaqialarda unutmamaq kerek», – dep aytalar teşkilâtçılar.
Leyhada sürgünlikke oğratılğan adamlarnıñ tuvğanları ya da tanışları iştirak ete bileler, – dep aytıla leyhanıñ Facebooktaki resmiy saifesinde.
Qırımtatarlarnıñ sürgünligi – 1944 senesi mayıs 18-de olıp keçken Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ qırımtatar ealisininiñ sürgünligidir. O kün Qırımdan Orta Asiyağa qırımtatarlar, yunan, ermeni, bulğar, alman ve Qırımda yaşağan diger halqlar ile birinci tren yollanğan edi. Sürgünlikniñ resmiy sebebi olaraq bazı qırımtatarlarnıñ natsist Almaniya ile Ulu Vatan Cenkinde işbirligi oldı. 1989 senesi SSCB Yuqarı şurası sürgünlikni qanunsız olaraq tanıdı. 1994 senesi Qırım Yuqarı Şurası mayıs 18 kününi Qırım halqlarınıñ sürgünligi qurbanlarınıñ hatıra künü olaraq tanıdı.


text:
Cumaaqşamı künü, fevral 11-de, Qırımda qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvlerniñ keçirilmesi devam ete, dep bildire Qıırm advokatı Emil Kürbedinov. Onıñ aytqanına köre, Yalta ve Bağçasaraydan ğayrı tintüvler Alupkada da keçirile.
Advokat İnsan aqları boyunca Qırım kontakt gruppasınıñ azası Emir Üsein Kukunıñ yaqalanuvı aqqında da bildire.
Qırım adliyecisi Emil Kürbedinov fevral 11 künü Yalta ve Bağçasarayda qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvlerniñ keçirilmesi aqqında bildire.
«Yaltada – Bahtiyar Topuznıñ ailesinde, Bağçasarayda – Rustem Osmanovnıñ qorantasında tintüv keçirile», – yazdı o Facebookta.
Adliyeci diger malümatnı bildirmey. Qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ idarecisi Eskender Bariyevniñ aytqanı kibi, Rustem Osmanov bundan evel ATR telekanalında çalışa edi.
Yaltada yaşağan qırımtatar faali Damir Minadirovnıñ evinde fevral 11 künü sabasından tintüv keçe. Bu aqta o kendi Facebook saifesinde bildirdi. «Evimde FSB tintüvi», – yazdı o. Qırım.Aqiqat faali ile bağlanıp, tafsilâtlıca malümatnı ögrenmege areket ete.
Uquq qoruyıcı organlarnıñ bu aqta resmiy izaatı yoq.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgeninden soñ qırımtatar ve ukrain faalleriniñ evlerinde Rusiye mahsus hızmetleriniñ iştiraki ile tintüvler keçirile. Bu aqta halqara uquq qoruyıcı teşkilâtlar öz esabatlarında bildire.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev işğal etilgen Qırım sıñırında qaparcılıqnıñ artmasını qayd ete.
Bunı Tsentr jurnalistskih rassledovaniy bildire.
Cemilevniñ aytqanı kibi, qapar em Rusiye, em Ukraina sıñır noqtalarınıñ hadimleri tarafından esasen yük taşıyıcılardan alına.
«Sıñırımız pek açıqtır. Qaparcılıq artmaqta. Yahşı ödeseñ, er şeyni kirsete bilesiñ. Hususan yük taşıyıcıları. Evel bir tonna içün 300 grivna talap ete ediler. Şimdi inflâtsiya olğanından sebep fiyatlar daa da köterildi», – dey o, ve Rusiye sıñır bekçileri qaparlarnı em ruble, em grivnalarda alğanını qayd ete.
Qırım ile memuriy sıñırda qaparcılıq meselesi aqqında em siyasetçi, em uquq qoruyıcı teşkilâtları bildirgen ediler, bu sebepten Ukraina Devlet sıñır hızmeti bir sıra teşkerüv keçirgen edi. Bundan soñ vaziyet biraz eyileşti.


text:
«Biz, Ukraina İçki işler nazirliginiñ azaları, ilk evelâ sabıq «Berkut» hadimlerine muracaat etemiz. Siz daima uquqiy nizamnıñ müim quveti ediñiz. Siz insanlarnı qorçalamaq içün quvetiñizni acımay ediñiz. Şimdi Ana-Ukraina siziñ yardımıñızğa daa da muhtacdır. Tünevin «Berkut» ve «Halq imayesi» barrikadalarnıñ farqlı taraflarında olsa bile, bugün, tışqı istilâ ögünde vatandaşlar bir Ukraina toprağınıñ balaları olğanını hatırlamaq ve bütün öz ıncıtuvlarını unutmaq kerekler», – dep aytıla İçki işler nazirliginiñ Kollegiya beyanatında.
Fevral soñunda Ukraina içki işler naziriniñ vazifelerini eda etken Arsen Avakov öz emri ile milisniñ «Berkut» vatandaşlıq hafsızlığınıñ mahsus bölügini yoq etmege avale etti.
«Berkut» hadimleri Kiyevdeki 3 aylıq numayışnıñ faal iştirakçileri edi. Aynı olar 2013 senesi noyabr 30-da student narazılıqnıñ iştirakçilerini qattı köteklep, Ukraina paytahtında uzun süreli narazılıqqa sebepçi oldılar.


text:
Bu malümat ükümetniñ beyanatında berile.
«Ukraina ükümeti Qırımğa qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilevge kirişni yasaq etken işğalcı memuriyetiniñ areketlerinden öz çorlanuvını bildire. Nice yıllar devamında öz halqınıñ aqqı içün küreşken insanğa tuvğan Vatanına kirmege keder etken Rusiye tarafı kene de halqara printsiplerni yerge taptap, halqlarnıñ özüni belgilev aqqınıñ amelge keçirilmesi ile bağlı «qasevetini» açıqça bütün dünyağa kösterdi», – dep aytıla beyanatta.
Ükümette şunı da qayd eteler ki, biñlerce insannıñ ölümine ketirgen qırımtatarlarnıñ sürgünliginiñ 70 yıllığı arfesinde böyle areket daa da çirkin körüne.
«Ukraina ükümeti Sovet lagerleriniñ çoq yıllıq mabüsi, Sovet Sotsialistik Cumhuriyetler Birliginde insan aqqları oğrunda areketiniñ temelini qoyğan insanğa qarşı etilgen bu areketlerni Stalin cezalav ameliyatınıñ ve halqlarnıñ zulumı, milliy ayırım siyasetiniñ yañıdan tiklenüvi kibi tanıy», – dep iddia eteler Nazirler kabinetinde.
Ukraina ükümeti Rusiyeniñ qırımtatarlarğa nisbeten kirsetken yasaqlarınıñ deral lâğu etilmesini de talap ete. Bugün Ermeni Bazar kiriş noqtasınıñ devamlı blok etilmesinden soñ qırımtatarlarnıñ yetekçisi Mustafa Cemilev Qırımğa episi bir kirip olamadı.


text:
Salı künü, noyabr 3-de, Qırımda «Sanaat gecesi»niñ keçirilmesi planlaştırıla, Qırımnıñ şimdiki medeniyet nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, şu künü sergi, oyun, flash-moblar, yır ve oyun dersleri keçecek.
«2015 senesi aktsiya «Sanaat birleştire» şiarı altında keçe. Aktsiya seyirci ve sanaat arasında mesafeni qısqartmaq maqsadı ile keçecek», – denile beyanatta.
Qırım işğalinden soñ Rusiye Qırım territoriyasında olğan bütün medeniy ve tarihiy obyektlerni öz nezaretine keçirdi. Ukraina andaki itibarğa lâyıq olğan yerlerniñ ukrain halqına ait olğanında israr ete ve olarnı UNESKO qoruvı altına keçirmege rica ete.


text:
Oktâbr 4-7 künleri Qırım musulmanları İslâm dininde eki eñ müim bayramından biri olğan Qurban bayramını qayd etecekler. Bayram Qırımnıñ bütün camilerinde qılınacaq namazından başlanacaq.
Bunı Qırım musulmanları Diniy idaresi (QMDİ) bildirdi.
«Qırımnıñ bütün rayonlarında Qurban bayramda qurbanlar çalınacaq. Eyi işler ve dualarnen musulmanlar Allahnıñ rizasını qazanmağa tırışacaqlar. Bu künü acılıqqa ketken semetdeşlerimiz Qırım ilerilemesi ve qırımtatar halqınıñ birligi içün dua etecekler. Bayram namazınıñ vaqtı – 8.30», – aytıla beyanatta.
QMDİ matbuat hızmeti bildire ki, İslâmda Qurban bayramınıñ manası ve qıymeti ğayet büyüktir. Musulmanlar camilerde bayram namazını qılalar, dua eteler, biri-birini bayramnen tebrikleyler, soñra ise qurban çalalar. Etni fuqare qorantalar, ana-babası olmağanlar, saqatlarğa, em de soy-sop ve qomşularına bereler. Bayram künleri qavğa etken adamlar barışalar, biri-birinden afu soraylar.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Qurban bayram arfesinde Qırımda cami açılacaq.