text:
Qırımda teraktlarnıñ azırlanmasında qabaatlanıp yaqalanğan ukrain rejissöri Oleg Setsnovnıñ apis cezası arttırıla bile. Bunı Sentsovnıñ adliyecisi Dmitriy Dinze bildirdi, – dep haber ete RİA Novosti.
«Taqiqat Moskvanıñ Lefortovo mahkemesinden Sentsovnıñ apis cezasını arttırmağa rica ete, muracaat aprel 8-de saat 15.00 baqılacaq», – dep ayttı adliyeci.
Oleg Sentsov 2014 senesi mayıs 11-de Qırımda Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından yaqalanğan edi. Onı teraktrlar azırlamasında qabaatlaycaq olalar. Avgust 8-de Moskva mahkemesi Sentsovnı apste tutuv apellâtsiyasını red etti.
Sentsovnıñ bir çoq zenaatdaşı ve uquq qorçalayıcıları onı «siyasiy mahbüs» olaraq tanıp, onı azat etmege rica eteler. Olarnıñ fikirince, qabaatlar uydurılğan, rejissörni ise onıñ noqtaiy-nazarı içün yaqaladılar.


c: text/html

text:
Ukraina akimiyeti köçip kelgenler içün maliyeviy yardımnıñ miqdarını 510 million grivnadan 3,3 milliard grivnağa qadar arttırmağa teklif ete. Bunı salı künü fevral 24-de baş nazir muavini, regional inkişaf, qurucılıq ve mesken-kommunal hocalığı naziri Gennadiy Zubko bildirdi.
Radio Svoboda bildirgeni kibi, Nazirler Kabineti parlamentke mütenasip teklifni endi yolladı.
Gennadiy Zubko qayd etkeni kibi, mecburen köçip kelgenler vaqtınca meskenge, maliyeviy ve ruhiy yardımğa muhtaclar.
«Mecburen köçip kelgenler aqqında qanun qabul etilgen edi, er bir vilâyette müesisselerara idare bölükleri teşkil etildi, bugün göñülliler yerli idare organları ile çalışa, amma biz areketlerni bir tertipke ketirmelimiz», – dep qoştı Zubko.
Fevral 9-na olğan malümatqa köre, Ukraina içtimaiy siyaset nazirligi ATO ve Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdan köçip kelgen bir millionğa yaqın insannı qayd etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Avropa parlamenti yolbaşçısı Martin Şults ile telefon lafını keçirdi, onıñ çerçivesinde işğal etilgen Qırım ve Donbassnıñ qısmı meseleleri muzakere etildi.
Bu aqta ukrain yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti bildire.
«Subetdeşler, Donbasstaki vaziyetni de muzakere etti ve kelecekte Rusiyege qarşı sanktsiya basımını devam ettirmek maqsadınen imkânlarnı qullanmağa devam etmesiniñ müimligini qayd etti, sanktsiyalar ise, Ukraina Donbass ve Qırımda öz nezaretini keri tiklegenine qadar amelde olmaq kerek», – dep aytıla beyanatta.
Martin Şults bundan evel Avropa birliginiñ Rusiye ile işbirligi tek Qırımnıñ Ukrainağa qaytarılmasından soñ ola bilecegini ilân etken edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Home » 1935 , Cafer Seydahmet , Hamdi Giraybay , Kitaplar , Manzumeler » Qırım Şiirleri. 1935. Endir.
Qırım Şiirleri. 1935. Endir.
By Tahir Kerim Mart 13, 2017 No comments
İşte, Qırımtatar Diasporası tarafından Romanyada çıqarğan daha bir manzumeler kitapnı nümayiş etmek isterim. Bu 1935 senesi Köstencede "Emel" mecmuası matbahanesinde "Qırım şiirleri" adınen neşir etilgen bir kitaptır. Bu manzumeler toplamının ilk sahifesinde belgilegeni kibi "bolşevikler tarafından şehit etilgen şair Hamdi Geraybaynın mubarek ruhuna bağışvı"dır. Mezkür şairnin nadir fotosı ve astında doğum-ölüm tarihleri berilir: 1901-1930. İlk sözü (Cafer Seydahmet Qırımer tarafından yazılır) Hamdi Geraybaynın şiirinden alınğan ibaresinen başlanır: Ant etkenmen ant etkenin andı içün ölmege. Devamında ise Geraybaynın hayatı ve bediy faaliyeti haqqında detaylı malümatlar berilir. Bu yerde de H. Geraybay Türkiye tahsili devrinde Qırımtatar edebiyatı, tarihi boyunca ("Qırım edebiyatına bir baqış") yazğan ilmiy çalışması da ilave etilir. Oquyıcılarğa taqdim etilgen şiirlerden ise "Qırımğa" (M. Nüzhet), "Qırım dağları", "Qırım çölleri" (K. Camanaqlı), "Qırım içün" (R. Aşqiy), "Güzel Qırım" (O. Revhi), "Sevgili Qırım içün" (Muallim O.), "Dobrucadan sizge selam ketirdim" , "Yeşil ada", (M. Niyaziy), "Qırım" (A. Yahya), "Qırımın daveti" (H. Cahit) ve ilh.
Kitapnın tili: Qırımtatar;
Elifbesi: Türk Latin
Sayğı ile Doç.Dr. Tahir Kerim


text:
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov «Nazirler Şurasında» olıp keçken toplaşuv devamında Qırımnıñ Federal migratsion hızmetine pasportlarnıñ berüvini saylavlarğace bitirmege avale etti.
Bunı Qırım «akimiyeti»niñ matbuat hızmeti bildire.
«Bizde saylav kampaniyası ve sentâbr 14 künü – saylavlar, şunıñ içün pasportlarnıñ berüvini bitirmege kerek», – dedi Aksönov.
Onıñ sözlerine köre, saylavlarğa qadar pasportlarda olğan bütün hatalarnı tüzetmek kerek.
Qırımnıñ Federal migratsion hızmetiniñ idaresi yolbaşçısınıñ vazifelerini eda etken Pötr Yaroş bildirdi ki, Qırımda endi 1,384 mln Rusiye pasportı berildi, zaruriy miqdardan 93%.
Yaroşnnı sözlerine köre, künde Qırımda Rusiye Federatsiyasınıñ 4 biñden 6 biñge qadar pasportı berile.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Radio Svobodanıñ Qırım.Aqiqat leyhasını bütünley blok etmek içün vesiqalarnı azırlağanını bildirdi.
Bunı o «TASS» Rusiye agentligine ayttı.
«Rusiye Baş prokuraturası ve soñra Roskomnadzorğa «Qırım.Aqiqat» haber hızmetiniñ qapatılması içün vesiqalar azırlaymız», – dedi Poklonskaya.
Qırımnıñ Rusiye prokuraturası saytında da «Qırım.Aqiqatnıñ ayrı maqalelerini blok etmek» teşebbüsi aqqında aytıla.
«Bu resursnıñ talil neticeleri köstere ki, neşir Qırım Cumhuriyetinde Rusiye Federatsiyası faaliyetini aqaretlemege, milletler ve etniklerara qavğa çıqarmağa, em de ekstremist faaliyetke çağırmağa tırışa», – dep aytıla prokuraturanıñ haberinde.
Aprel 19-da saba Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları jurnalistlerniñ evlerinde tintüv keçirip, Qırım.Aqiqat ile alâqalarını qıdırdılar. Natalya Poklonskaya Qırım jurnalistine qarşı kütleviy haber vastalarında bastırğan maqaleleri içün «separatizm» maddesi boyunca cinaiy iş açılğanını bildirdi. Soñra Mıkola Semena aqqında laf ketkeni añlaşıldı. Oğlunıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, babasınıñ evinde tintüv beş saat sürdi.
Qırımnıñ Rusiye prokuraturası bir sıra digger jurnalistke nisbeten taqiqat areketleri alına, dep bildirdi. Faqat olarnıñ adları ve soyadları aytılmay.
Adliyeci Emil Kürbedinov bildirdi ki, tintüvden soñ daa eki jurnalist FSBge alıp ketirildi.
Ukraina mustaqil media iş birligi yolbaşçısı Yuriy Lukanov aprel 19-da Qırım jurnalistleriniñ evlerinde keçirilgen tintüvlerni serbest matbuatqa basqı dep adladı. Onıñ bildirgenine köre, ÜMMİB halqara teşkilâtlardan vaziyetke tesir etmege rica etecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Saba yanvar 7-de Qırımnıñ çeşit rayonlarında Cadra, Üç Cılğa, Yalan Tuş, Vinnitskoye köyleri elektrik teminlevsiz qala. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye ükümeti bildire.
«Qaza neticesinde Canköy rayonı Cadra köyünde elektrik teminlevi yoq. Tamir işleri alıp barıla. Saat 12-gece qaza aqibetlerini yoq etecek olalar», – dep bildire Canköy RESı.
Qırım ükümetiniñ malümatına köre, Aqmescit rayonı Vinnitskoye ve Krasnoperekops rayonı Yalan Tuş köyleri de elektriksiz qaldı.
Qırımğa dekabr 30-dan qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyası berilmey, Herson vilâyetinde elektrik yolağınıñ patlavı buña sebep olmalıdır. Al-azırda elektrik tiremesi tamirlengen, amma energetik muqaveleniñ toqtatılmasından sebep elektrikni bermeyler. Yarıq ile olğan problemlerden sebep bazı regionlarda qazan dairelerini söndüreler, insanlar çeşit qızdıruv aletlerinden faydalanmağa mecbur.


text:
Kreml nezareti astında bulunğan Qırım akimiyetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov iddia etkeni kibi, 2016 senesi yazda keriç paromlı keçitinde bekleme vaqıtı 4 saatten ziyade olmaycaq. Berilgen malümatlarğa köre, keçken senege nisbetten hatalar üstünde iş keçirildi.
Onıñ sözlerine binaen, keçit 6 millionğa yaqın adamnı qabul ete bile. Şimdiki vaqıtta ise, keriç paromlı keçitinde 10 parom çalışa ve 2 tanesi ihtiyatta bulunmaqta.
«Bu sebepten, paromlı keçitniñ maksimal yüklenüvini köz ögüne alsaq, paromnıñ bekleme vaqıtı 4 saatten çoq olmaz. Eminim, keçit öz vazifesini keregi kibi becerir, iş keifiyetinde ise turistlerniñ közü qaytmaz», - dep ayttı Aksönov.
Bunıñnen bir sırada «Aqmescit» adlı halqara avalimanınıñ meydanını abadanlaştırmaq içün kerekli tedbirler alıp barılmaqta.
Evel qayd etilgeni kibi, bu kurort mevsiminde Qırımda turistlerniñ aqını eñ azı 30% ösecek.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovğa FSB-de ötkerilgen sorğu devamında tanış olmaq içün lingvistik ve mahkeme-psihiatrik ekspertizalarınıñ neticeleri kösterildi. Bunı İlmi Umerov oktâbr 20, cumaaqşamı künü Facebookta bildirdi.
«Advokatlarnen beraber FSB taqiqatçısında oldım. Bizlerni birden eki ekspertizanıñ neticeleri ile tanış ettiler: lingvistik ve mahkeme-psihiatrik. Ekisiniñ de neticeleri bizim beklegenimiz kibi oldı. Lingvistik teşkerüvniñ neticesine köre, menim 19 martta ATR-de yapqan çıqışımda Rusiyeniñ territorial bütünligini bozmaq çağıruvlarım bar edi. Ekincisi, psihiatrik teşkerüv menim ruhiy hastalıqlarım olmağanını ayta. Yañı bir şey yoq», – bildirdi İlmi Umerov.
Qırımdaki advokat Emil Kurbedinovnıñ sözlerine köre, lingvistik ekspertizanıñ neticesine İlmi Umerovnıñ «faydasına degil». Bunı Kurbedinov 20 oktâbrde aqşam Facenookta yazdı.
«Ekspert (FSB hadimi) eñ «qorqunçlı» laf olaraq İlmi ağanıñ qırımtatar cumhuriyeti aqqında aytqan sözlerini tanıdı! Bir de bir kopiyalarnı taqiqatçı bermege razı olmadı», – qayd etti advokat.
Oktâbr 10 künü Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerov degen edi ki, o mecburiy ekspertizadan keçip klinikadan çıqqan soñ, işğal etilgen Qırımda Rusiye silâlı quvetlerniñ vekilleri onnen bağlanmay ediler.
Rusiyeli FSB Umerovnı mayıs 12-de Bağçasarayda yaqaladı. Rusiyeli uquq qoruyıcı organları bu sene mayıs ayında İlmi Umerovğa qarşı «separatizm» maddesi boyunca cinaiy iş açtı.
Avgust 11-de mahkeme zalında İlmi Umerovnıñ alı yaramaylaştı. Ekimler onı infarkt havfı ile hastahanege ketirdi. Bundan soñ Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Umerovnıñ statsionar psihiatrik-mahkeme ekspertizadan keçirilmesi aqqında qarar aldı. O, psihiatrik hastahanege avgust 18-de ketirildi.
Sentâbr 7-de İlmi Umerov klinikadan çıqtı.


text:
Keriç keçiti rayonında yel süratınıñ artması beklenile. Bu künleri furtuna havfı tahmin etile.
Bunı «Yekâne naqliye müdirliginiñ» matbuat hızmeti bildire.
«Bu daqqada Keriç keçitindeki yel süratı saniyede 17-20 metrni teşkil ete. «Qırım-Kavkaz» ağında 5 parom çalışa – «Olimpiada», «İonas», «Nikolay Aksenenko» ve «Yeysk», işni devam etmek içün Keriç balıq limanından bizge «Kerçenskiy-2» paromını yolladılar. Paromlarnıñ boğazdan keçüv müddeti 45 daqqadan bir buçuq saatke qadar devam etmesi mümkün», – dep bildire Yekâne naqliye müdirligi.
Nevbetçiniñ malümatına köre, al-azırda «Kavkaz» limanında 850 maşina nevbetini bekley, «Qırım» limanandı – tahminen 720 maşina.
Aqşam üstü yel süratı saniyede 20-23 metrni teşkil ete bile, bundan sebep büyük paromlarnıñ işi toqtatılması mümkün.
Adamlarğa sentâbr 5-6 künleri Qırım ziyaretlerinden vazgeçmege tevsiye etile.


text:
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti ve Müftiyatı sentâbr 25 künü Aqmescitte Cuma Caminiñ qurucılığı başlağanı aqqında bildire, onı üç yıl içinde qurmaq niyetindeler, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Qırım yolbaşçılığı ve Müftiyat temsilcileri cuma künü Aqmescitte Yaltinskaya soqağı boyunca yerleşken topraq damartısına keldi. Toplanğanlarğa bildirilgeni kibi, qurulacaq camide birden 1,5 biñ erkek ve 900 qadın namaz qıla bilecek, musulman bayramlarında müminler sayısınıñ daa biñ insanğa artması mümkün. Olarnı cami azbarı sayesinde de sığdıra bilecekler.
Belli ki, cami 49 metr yüksekliginde dört minareden ibaret olacaq. Qubbe ölçüsi, leyha müellifleri aytqanı kibi, 18 metrni teşkil etecek, bina – 38/76 metr. Cami bir qaç seviyeden qurulacaq.
Qurucılıqqa ayırılğan topraq damartısında nice yıllar devamında toplanılğan qaburçaq taşı endi qalmadı. Şimdi mında «Erbek» şirketiniñ qurucılıq tehnikası tura.
«Bugün bizim içün müim bir kün edi. Bu künni biz çoq sene devamında beklegen edik», – dey Qırım müftisi Emirali Ablayev.
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov «Cuma Cami Aqmescit ve Qırımnıñ ziyneti olacağını» qayd etti.
Qurucılıqqa ne qadar para masraf etilecegi aqqında Sergey Aksenov bir şey atmaydı, yalıñız leyhağa Rusiye prezidenti Vladimir Putin qol tutqanını qayd etti.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, Aksenovnıñ kelmesinden evel ATR telekanalınıñ hadimlerini cami qurulacaq yerni terk etmege mecbur ettiler.
Sentâbr 17 künü, Aqmescitte Cuma caminiñ qurucılığına ayırılğan Yaltinskaya soqağı, 22 adresi boyunca topraq damartısında Qırımda esas musulman ibadethanesiniñ quruluvı içün territoriyanı azırlamağa başladılar.
2011 senesi Qırımda Vasiliy Cartı baş nazir olğan vaqıtta Aqmescitte Yaltinskaya soqağı, 22 adresi boyunca Cami-Caminiñ qurucılığına kapsula qoyğan ediler.


text:
Ava şaraitleri fenalaşqanı sebebinden Qırım sakinlerine şahsiy maşnalarnı, mümkün olğanı qadar, qullanmamağa tevsiye etile. Bunı Rusiyeniñ Qırımdaki Yol areket telükesizliginiñ devlet inspektsiyası beyan ete.
«Büyük kölemde sılaq qar yağacağı ve yollar buzlaycağı sebebinden naqliyat areketi mürekkepleşecektir. Yollarda ve naqliyat turaqlarında qar toplanmaq mümkün. Eger de yol areketiniñ iştirakçileri telükesizlik qaidelerine riayet etmeseler, bunıñ episi yol qazalarına sebep ola bile», – dep añlattılar müessiseniñ matbuat hızmetinde.
Yolğa çıqmağa mecbur olğanlarnı ise maşnanıñ tehnikiy vaziyetini teşkermege rica ettiler.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye ve Türkiye arasındaki munasebetlerniñ ola bilecek deñişmeleri Qırımğa turist aqınına tesir etmeycek. Bu aqta o, iyün 28-de keçirilgen brifingde ilân etti, dep bildire rusiyeli Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti.
«Erdoğan afu sorağanı yahşı. Aqlı olmağanını tanımaq – insannıñ namuslı bir hususiyetidir. Endi devletimizniñ lideri nevbetteki adımlar boyunca kerekli qarar alacaqtır. Amma turist aqınına bu iç te tesir etmez. Bu mevsimge bütün putövka ve biletler satın alındı, bunıñ içün kimse başqa yerge deñiştirip baralmaz. İşte, menimce, bu qarar Qırımğa bu mevsimge aqibetler ketirmez», – dedi Aksönov.
Yaqında Aksönov bildirdi ki, 2016 senesiniñ başından Qırımnı milliondan ziyade turist ziyaret etti. Amma Qırım sakinleri içtimaiy ağlarda boş yalılarnı köstergen fotoresimlerni paylaşa.
2016 senesiniñ başında o, bu sene Qırımda «büyük turist aqınını» beklegenini ilân etken edi, çünki şimdiki vaqıtta rusiyeliler içün Türkiye ve Mısır kibi populâr yönelişler qapatılğan.
Rusiye ve Türkiye arasındaki munasebetler keçken sene noyabr 24-te Türkiye ve Suriye sıñırı yanında rusiyeli Su-24 bombardir uçağı urulğan soñ kerginleşti. Ankara, uçaq Türkiye ava boşluğına kirgenini ayta, Moskva ise, bunı red ete. Bundan soñ Rusiye Türkiyege qarşı sanktsiyalarnı kirsetti.
İyün 27-de Kremlde ilân ettiler ki, Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan türkiyeli askerler urğan rusiyeli bombardir uçağı içün afu soradı ve vaziyetniñ eyileşmesine merağını bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Sabiräm ÄNVÄROVA, «Uyğur avazi»/ «heli yadimda, tähminän 9-10 yaş vaqlirim bolsa keräk. Koçida šzäm qatarliq uşşaqlar bilän oynavatattuq. Bir çağda brigadir ünlük avazda, qin-qiniğa patmay, «Uyğur tilida gezit çiqiptu!», däp «Kommunizm tuği» (hazirqi «Uyğur avazi») gezitiniŋ däsläpki sanini kštirip kelip, pütkül yeziğa җar salğan edi. Häliq bir-birini quçaqlap, hoşal bolup, heliqi brigadirniŋ ätrapiğa jiğilişti. Buni kšrgän bizmu oyunni taşlap, şularğa qoşulduq. hätta yezişni, oquşni bilmäydiğan adämlärmu hoşal bolup, gezitta nemä yezilğanliğini oqup berişni iltimas qilişti. hämminiŋ diqqät-näzäri — gezitta besilğan maqalilarni oqup berivatqan brigadirda. Mana şu päyttiki häliqniŋ şatliği hazirğiçä kšz aldimdin ketär ämäs. Nemişkä däysizğu? Çünki mana şu zamanlarda häliqniŋ täŋdin-tolisi savatsiz bolsimu, ularniŋ gezitqa bolğan hšrmät-iştiyaqi alahidä edi. Şu päyttä «Uyğur tilida gezit yoruq kšrdi» däp beşimizniŋ kškkä yätkini – gezitniŋ qädir-qimmitini çüşinip, ana tiliğa bolğan mehir-muhäbbiti üstün häliq ekänligimizni ipadiligän, ämäsmedi?! Lekin äşu zamanlardiki milliy ğurur, vijdan štkän jillar quçiğida, štmüşniŋ çaŋ-topisiğa kšmülüp qalğandäk… Undaq deyişimniŋ sävävi, keyinki jillarda gezitni qoliğa elip, şunçilik şatlanğan adämni şähsän män uçratmidim. hämmigä birdäk küyä yaqmaymän, älvättä. Biraq, häqiqätni eytsaq, bügünki kündä hämmimiz savatliq bolup, turmuş-şaraitimiz kündin-küngä yahşilinivatsimu, milliy näşirlirimizni aliqinimizğa elip, kškkä kštirişniŋ orniğa gezitqa yezilidiğanlar, oquydiğanlar saniniŋ jildin-jilğa aziyip ketip barğanliğini oylisam, jürigim zedä bolup ketidu».
Avakri aka Sidiqovniŋ bu qälb sšzlirini aŋliğandin keyin, meniŋmu qälbim pärişan boldi. Äslidä män u küni Avakri akiniŋ namiğa munasivätlik eytilğan izgü inkaslarni aŋlap, uniŋ bilän yeqindin tonuşuş mähsitidä qutluq šyiniŋ bosuğisidin atliğan edim.
Avakri Äkri oğliniŋ baliliq dävri Uluq Vätän uruşidin keyinki eğir jillarğa toğra kälgän ekän. U däsläpki bilim yolini tuğulğan juti –Dolatidiki säkkiz jilliq mäktäptin başlaydu. 8-sinipni pütärgändin keyin, ailä şaraitiğa bağliq, mäktäpni taşlaşqa mäҗbur bolup, päqät ikki jildin keyinla, yäni 1967-jili Çoŋ Aqsu ottura mäktivini tamamlap, ikki jil yeza klubida kinomehanikniŋ yardämçisi bolup işläydu. härbiy borçini štäp qaytqandin keyin, Çonҗa yezisidiki 9-käspiy-tehnikiliq uçiliöeniŋ Çoŋ Aqsudiki şšbisidä oquydu. Andin şu yezidiki «Kazsel'hoztehnika» mähkimisigä slesar' bolup işqa orunlişidu vä şoferlarni täyyarlaydiğan mähsus kursta muällimlik qilidu. Täkitläş keräkki, u mäzkür mähkimidä ottuz jildin oşuq ämgäk qilidu.
1991-jili «Kazsel'hoztehnika» mähkimisi yepilip, hususiylaşturulidu. Kolhoz yärliri kooperativlarğa bšlünidu. Moşu vaqitta «Dolata» kooperativi qurulup, uniŋğa Avakri aka baş injener bolup bäkitilidu. Keyiniräk mäzkür kooperativmu tarqitilip, dehan egiliklirigä bšlünidu. 1993-jili Avakri akiniŋ rähbärligidiki «Qasim» dehan egiligi täşkil qilinidu. Mana şuniŋdin buyan Avakri Sidiqov mäzkür dehan egiliginiŋ işliriğa mäs°ul bolup kelivatidu.
«Yärni toydursaŋ, aç qalmaysän» demäkçi, etiz-eriqqa tär tšküp, tirikçilik qilip kelivatqan dehan Avakri Äkri oğli suniŋ tapçilliğiğa bağliq päqät buğday, kšpjilliq çšp (bedä) šstüridekän. Eytişiçä, biyil 2,5 gektar yärgä buğday terip, 10 tonnidäk buğday, 60 tonnidäk çšp jiğiptu. «Yegän nenimizmu, malğa berär yäm-çšpimizmu šzimizdin» däp küldi Avakri aka.
Jutdaşliridin uniŋ җämiyätlik iş desä içkän eşini yärdä qoyidiğanliği häqqidä aŋliğan edim. Özi bilän sšhbätlişiş arqiliq uniŋğa äynän kšzüm yätti. Däsläp biraz jil jigitbeşi hizmitidä bolğan Avakri aka keyiniräk yeziliq Veteranlar keŋişiniŋ räisi bolup saylinip, bügünki küngä qädär şu işniŋ hšddisidin şäräp bilän çiqip kelivetiptu. Juttiki җämiyätlik işlarğa aktiv qatnişip, Uluq Vätän uruşi qatnaşquçiliriniŋ hatirisigä yadikarliq ornitiş, yeziğa taza içimlik su kirgüzüş qatarliq çoŋ-kiçik işlarniŋ beşida jürgän insan ekän.
Därhäqiqät, ämgäk – bähitkä, bärikätkä, bayliqqa başlap baridiğan yalğuz yol. Ämgäk qilmay turup, ularniŋ birigimu yetiş äsla mümkin ämäs. Avakri Äkri oğli tär tšküp kškligän, äl-jutiniŋ raziliğiğa erişip, ämgäktin halavät tapqan insandur.
Uyğur nahiyäsi.
Ämgäktin halavät tapqan
Sabiräm ÄNVÄROVA, «Uyğur avazi»/ «heli yadimda, tähminän 9-10 yaş vaqlirim bolsa keräk. Koçida šzäm qatarliq uşşaqlar bilän oynavatattuq. Bir çağda brigadir ünlük avazda, qin-qiniğa patmay, «Uyğur tilida gezit çiqiptu!», däp «Kommunizm tuği» (hazirqi «Uyğur avazi») gezitiniŋ däsläpki sanini kštirip kelip, pütkül yeziğa җar salğan edi. Häliq bir-birini quçaqlap, hoşal bolup, heliqi brigadirniŋ ätrapiğa jiğilişti. Buni kšrgän bizmu oyunni taşlap, şularğa qoşulduq. hätta yezişni, oquşni bilmäydiğan adämlärmu hoşal bolup, gezitta nemä yezilğanliğini oqup berişni iltimas qilişti. hämminiŋ diqqät-näzäri — gezitta besilğan maqalilarni oqup berivatqan brigadirda. Mana şu päyttiki häliqniŋ şatliği hazirğiçä kšz aldimdin ketär ämäs. Nemişkä däysizğu? Çünki mana şu zamanlarda häliqniŋ täŋdin-tolisi savatsiz bolsimu, ularniŋ gezitqa bolğan hšrmät-iştiyaqi alahidä edi. Şu päyttä «Uyğur tilida gezit yoruq kšrdi» däp beşimizniŋ kškkä yätkini – gezitniŋ qädir-qimmitini çüşinip, ana tiliğa bolğan mehir-muhäbbiti üstün häliq ekänligimizni ipadiligän, ämäsmedi?! Lekin äşu zamanlardiki milliy ğurur, vijdan štkän jillar quçiğida, štmüşniŋ çaŋ-topisiğa kšmülüp qalğandäk… Undaq deyişimniŋ sävävi, keyinki jillarda gezitni qoliğa elip, şunçilik şatlanğan adämni şähsän män uçratmidim. hämmigä birdäk küyä yaqmaymän, älvättä. Biraq, häqiqätni eytsaq, bügünki kündä hämmimiz savatliq bolup, turmuş-şaraitimiz kündin-küngä yahşilinivatsimu, milliy näşirlirimizni aliqinimizğa elip, kškkä kštirişniŋ orniğa gezitqa yezilidiğanlar, oquydiğanlar saniniŋ jildin-jilğa aziyip ketip barğanliğini oylisam, jürigim zedä bolup ketidu».


text:
İyün 13-te Qırımda, Yaltağa kirgen Autka (Çehovo) köyünde Rusiye FSBsiniñ hadimleri qırımtatarlarnıñ evini tintti ve 27 yaşındaki qıznı yaqaladılar. Bunı Facebookta Qırım advokatı Edem Semedlâyev bildire.
Onıñ malümatına köre, qıznı Rusiye Cinayet kodeksiniñ 280-nci maddesi (Cemiyet içinde yapılğan ekstremistik areketlerge davet) boyunca qabaatlaylar.
Yaqalanğan hanımnıñ şimdi bulunğan yeri belli degil.
Qırım.Aqiqat adiseniñ tafsilâtlarını ögrenmege tırışa.
Rusiye telükesizlik muessiseleriniñ saytlarında tintüv ve yaqalanuv aqqında malümat şimdilik yoq.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye ukümeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler keçire.


text:
Oktâbr 14-25 künleri biñden ziyade insan işğal etilgen Aqyar ealisini cedvelge alacaq. Olarnıñ havfsızlığını politsiya hadimleri ve cemaatçılar temin etecekler, dep bildirdi Aqyar boyunca devlet statistika federal hızmet territorial organınıñ reber muavini Yelena Datsük Aqyarda ealini cedvelge aluv azırlığı ve keçirilmesi boyunca toplaşuvda.
Bu aqqında Qırımnıñ öz başına ilân etilgen akimiyetke yaqın olğan Krıminform saytı.
Onıñ aytqanına köre, şeer sakinleriniñ evlerine 964 insan kirecek. Olarnıñ beysbolkaları, mavı şalları, şahsiyet vesiqaları, çantası, qaranlıqta ışıq doğurğan bilezligi ve fonarleri olacaq.
Bundan ğayrı, Aqyarda işaretli bölükler açılacaq.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda oktâbr 14-25 künleri ealini cedvelge alacaqlar. Vatandaşlarğa 33 sualden ibaret anketa berilecek. Rusiye ükümeti bildirdi ki, Qırım federal okrugında ealini cedvelge almaq içün 387 mln. ruble ayırıldı.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin yarımada inkişafı içün Qırım ealisini cedvelge almaq kerek, dep bildirdi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov yarımada ealisini cedvelge aluv esnasında qırımtatarlar ve Qırımnıñ diger sakinlerine qarşı repressiyalar ola bile, dep bildirgen edi.


text:
1 BİRİNCİ DERS
· Seyran oca Üseinov
1938 senesi Qırımda Körbekül köyünde doğdı.
1965 senesi Ferğana Devlet pedagogika institutınıñ filologiya bölügini bitirdi. Ocalıq stajı 47 yıldan ziyade. Şimdiki vaqıtta Qırım müendislik-pedagogika universitetinde qırımtatar tili kafedrasında üyken oca ve İlmiy-tedqiqat merkezinde üyken ilmiy hadim olıp çalışa. Ocalıqtan boş olğan vaqıtlarda luğatlar tertip ete, derslikler tercime ete (Matematika 1–6 s., Tabiatşınaslıq 3, 4 s., Biologiya 5, 6 s. ve il.), balalar içün şiirler yaza, cemaat işlerinde faal iştirak ete.
“Maarifçi” cemiyetiniñ teşebbüsinen Seyran oca Meclisimizniñ qabul etken “Til oğrunda küreş” programması boyunca gazetamıznıñ er sanında tilimizni oqup ögrenmek içün yardımcı materiallar berecek.
· Qısqa ikâyeler, masallar
Babanıñ nasiatı
Bir padişanıñ altı oğlu bar eken. Bir kün padişa olarnı çağıra ve: “Men endi qartaydım, özümniñ yerine biriñizni padişa etip qaldırmağa isteyim. Bu sipirkini kim de sındırsa, o, padişa olur”, – dey ve olarğa sipirkini uzata. Büyük oğlu sındıracaq ola – sındıramay, ekincisi sındıracaq ola – sındıramay. Nevbet kiçigine kele. O, sipirkini alıp dağıta ve sipirki çöplerni birer-birer sındırıp bitire. Padişa bunı körip, pek quvana ve: “Balalarım, bu sizge yahşı bir ders olsun, siz bağlı sipirki kibi BİRLİK OLSAÑIZ, sizge duşmanlardan qorqmağa şey yoq, sizni sındıramazlar. Amma dağılğan sipirki kibi olsañız, sizni birer-birer sındırır ve yoq eterler”, – dey.
Masal bitti, añlağan kâr etti, añlamağan – zarar.
Ne içün ruslar öz tilinde laf ete?
– Baba, ne içün rus balaları episi öz tilinde laf ete de, Qurtmemiş aqay ve Şemsiye tatanıñ balaları ise evlerinde bile öz tilinde laf etmeyip, rus tilinde laf ete? Olar rus degil de?
– Maşalla oğlum, sen endi aqıl-baliğ adam kibi böyle ciddiy sual beresiñ.
Ne deyim eken saña… Körgeniñ kibi, bizim qorantada böyle al yoq. Biz evde öz tilimizde laf etemizmi? – Etemiz. Öz tilimizde çıqqan kitap, jurnal ve gazetalarnı oquymızmı? – Oquymız. Luğatlar çıqsa, olarnı alıp olar içinde bilmegen sözlerimizni qıdırıp tapıp tañış olamızmı? – Olamız. Bunı da biz ne içün yapamız deysiñ?
– Tilimizni sevgenimiz içün, baba.
– Doğru balam. Sen öz sualiñe özüñ cevap berdiñ. Baba-dedelerimizden bizge asabalıq qalğan tilimizni candan sevgen adam – onı başqa tilge deñişmez. Öz balasını sevgen kibi tilini sevgen ana-baba da oña yoq olıp ketmege, ölmege yol bermez. Öyle ana-babanıñ evlâtları öz tilinde laf eter ve öz halqınıñ sadıq insanı olur.
Ruslar bunı yahşı añlay, onıñ içün bizim tilimizde laf etmeyip öz tilinde laf ete.
· Şiirler, yırlar
Ne de güzel yaşaması Vatanda
Muzıkası S. Kakuranıñ
Men isteyim adamlar muabbet olsun,
Oyun-külkü iç bitmesin, çoq olsun,
Aydın küneş parıldasın semada,
Quvanç olsun er vaqıt aramızda.
Men isteyim nağmeler ep yañrasın,
Ağır ava, qaytarmalar çalınsın,
Ep oynasın ve yırlasın balalar,
Ferahlansın analar ve babalar.
Şeñlik kelsin, şeñlik kelsin,
Yeşil ada güllesin!
Çeşit-çeşit çiçek açsın,
Çiçek açsın, qoqusın,
Öz yırını, öz yırını
Bülbül yırlasın tañda,
Ne de güzel yaşaması Vatanda!
· Güzel adetlerimiz
İnsaniyetlilik ve merametlilik – bu, halqımızğa has çizgilerdir. İnsaniyetli ve merametli adamlarnı biz – aqiqiy insanlar dep sayamız. Aqiqiy insan – o, bir küneş!
Er kün çıqa, ortalıqnı yarıqlata, qızdıra, etken bu hızmetleri içün de kimseden minnetdarlıq talap etmey. Böyle adamlarnı halq seve, ürmet ete.
İnsaniyetli ve merametli olmaq küç degil. Öyle çizgilerni peyda etmek içün yahşılıqlar (yani eyilikler) yapmaq kerek. Onıñ içün de ecdatlarımız: “Bir adamğa yahşılıq yapqan – Allağa yahşılıq yapqandandır!”, “Savap qazanmağa isteseñ – elâl iş et”, “Yahşılıq yap da deñizge bıraq”, – degen. Bu sözlerde pek büyük bir ikmet bar.
Halq hazinesinde ikmetli adetlerimiznen bağlı sözler çoq. Olar yerine köre qullanıla. Meselâ: “Büyüklerge – ürmet, kiçiklerge – meramet, muhtaclarğa inayet et”, “Adıñ çıqqance canıñ çıqsın”, “Aşıñnı berme, qaşıñnı ber”. Vatan ve millet aqqında: “Vatanıñ ve milletiñ bar ekeç – sen de barsıñ, yoq olsa – sen de yoqsıñ”, “Quş bile öz yuvası ve yavruları içün canını qurban eter”. Bugünki künge uyğan sözler: “Vatanıñnı ve eviñni çaypamağa yol berme – qalırsıñ tışta”. Milletiñniñ aqqını öz aqqıñnı talap etken kibi et, onı aşalatma, horlatma, taptatma. “Qayda birlik – anda tirilik”, – degenler. “A-a… Bu bizim tatarlar barmı…”, – dep öz halqıñnı begenalmağan, öz balalarını begenalmağannen birdir. Öylelerine: “Alla aqıldan ayırmasın”, – deyler.
· Devlet tilini ana tili esasında ögreneyik
· Doğru yazayıq ve laf eteyik
Tercime etkende yapılğan yañlışlar
дoждb идëT – (yağmur kete) – yağmur yağa
иrpaeT Ha rиTape – (gitara oynay) – gitara çala
cTapый ropoд – (qart şeer) – eski şeer
oH He BыHocиT дopory – (o, yol alıp çıqamay) – o, yol köteramay
Doğru yazıñız
aq – (бeлый; бeлok) – aqı
aq – (пpaBo) – aqqı
acı – (пaлoMHиk) – acısı
accı – (ropbkий) – accısı
· Atalar sözleri
Eyilik et de deñizge at, balıq bilmese, Haq bilir.
Baş yazısını köz körer.
Fal yalancı – göñül eglendirici.
Felekniñ çemberinden keçken.
Çıqmağan canda ümüt bar.
Yañğızlıq (yalıñızlıq) tek Allağa yaraşır.
Yañlışmağan bir Alla.
Alla er kesniñ göñlüne köre bere.
Birisi aşar, birisi baqar – qıyamet ondan qopar.
Qıdırğan (arağan) belâsını da tapar, Mevlâsını da.
· Frazeologizmler
ağzına kelgen şeyni aytmaq – roBopиTb, чTo пoпaлo (He paзбиpaя, бeзpaзличHo чTo)
ağzına baqtırmaq – roBopиTb yBлekaTeлbHo
ağzınen quş tutmaq – kpacHopeчиBo roBopиTb
ağız toldurıp aytmaq – roBopиTb xBacTлиBo
ağzıñdan yel alsın – TипyH Teбe Ha языk
episiniñ ağzında olmaq – cTaTb пpeдMeToM пepecyдoB
bir ağızdan – eдиHorлacHo.
ağzınıñ sarısı daa ketmegen – жeлTopoTый, зeлëHый (o чeлoBeke)
ağzıma bir çöp bile almadım – MakoBoй pocиHkи Bo pTy He былo
çaynap ağzına qaptırmaq – paзжeBaTb и B poT пoлoжиTb
· Ösümliklerniñ adları
aбpиkoc – qaysı
диkий aбpиkoc – zerdali
akaция – eskemçek
aлTeй – pempe gülhatem
aлычa – alıça, kiyik erik
aMapaHr – horaz tarağı
aHaHac – ananas
aдoHиc – adonis
aHeMoHa (BeTpeHицa) – manisa lâlesi
aHюTиHы rлaзkи – ercay melevşe
aпeлbcиH – portaqal
apбyз – qarpız
apTишok – yenginar
apaxиc – yer fıstığı
acпaparyc (cпapжa) – quşqonmaz
acTpa caдoBaя – çuvar çiçek, küz çiçek
· Ayvan, quş ve böceklerniñ adları
aиcT – leylek
akyлa – akula
aллиraTop – timsah
aHropckaя koзa – Ankara eçkisi
aHTилoпa – antilopa
бaбoчka – köbelek
бapaH – qoçqar, qoy
бapc – bars
бapcyk – borsuq
бereMoT – begemot
бeлka – sansar
бeлopыбицa – aq balıq
бeлyra – büyük mersin
бepkyT – bürküt
бeлyxa – ala delfin
бизoH – bizon
блoxa – pire
блaropoдHый oлeHb – necip sığın
· Anatomiya terminleri
aopTa – aorta, şahtamar
aппeHдиkc – kör içek
apTepия – qızıl qan damarı
бapaбaHHaя пepeпoHka yxa – qulaq zarı
бeдpo – san
бeзыMяHHый пaлeц – adsız parmaq
бeлok – aq
бeлkoBaя oбoлoчka rлaзa – köz aqı
бeлbMo – köz lekesi, leke
бepeMeHHocTb – ağırayaqlılıq, yüklülik, hamilelik
бepцoBaя kocTb – qamış kemik
бpoHxи – bronhlar, nefes boruları
бpюшиHa – qarın boşluğı zarı
бpыжeйka – içek perdesi
бpюшHoй пpecc – qarın adaleleri
бoлbшoй пaлeц – baş parmaq
бoлbшoй kpyr kpoBooбpaщeHия – qan dönüminiñ büyük dairesi
бopoзды roлoBHoro Moзra – baş miyiniñ yolaqları


text:
Qırımnıñ oquv yurtlarında rus tilinde 96,74% bala tasil ala. Bu kibi malümatnı Qırımnıñ tasil, ilim ve gençler nazirligi bildire.
Rusiyeli nazirlikniñ malümatına köre, qırımtatar ve ukrain tillerinde 2,76% ve 0,5% bala oquy.
«Şu cümleden, 2015-2016 seneleri qırımtatar tilinde 5083 bala oquy. Qırımtatar tilli oqutuvı ile 15 mektep bar. Qırım Cumhuriyetinde qırımtatar tilinde oqutuv 53 umumtasil mektepte alıp barıla. Bu oquv yılı 37 birinci sınıf açıldı. Keçken senege köre, qırımtatar tilli sınıflarda talebelerniñ sayısı 188 insanğa arttı», – denile beyanatta.
Qırımnıñ Tasil Nazirliginde ukrain tilinde yarımadanıñ 13 regionındaki 22 umumtasil mektebinde 949 insan oquy.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, yarımada mekteplerinde qırımtatar tilinde derslikler yoq.


text:
Qırımda salı künü, mart 31-de, saat 19:30, ATR birinci qırımtatar telekanalı, Lâle bala kanalı ile birlikte mediaholdingge kirgen «Lider» radiosınıñ yayınlavı toqtaldı.
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, alıp barıcı Svetlana Razina canlı yayında diñleyicilerge diqqat içün minnetdarlığını bildirdi, bundan soñ yayınlav söndürildi. Al-azırda 106.6 dalğasında – süküt.
Malüm olğanı kibi, mart 31 künü yüzge yaqın qırımtatarı Aqmescitte ATR telekanalına kelip, destegini bildirdi.
Aprel 1 kününden ATR yayınlavınıñ toqtatılması mümkün. Eger de telekanal martnıñ soñuna qadar Rusiye qanuniyetine köre matbuat vastası olaraq qayd etilmese, işi toqtatılacaq.
Teleşirket bir qaç kere Roskomnadzorğa vesiqalarını bere edi, amma çeşit sebeplerden olarnı qaytara ediler. ATR şirketine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radiosı, «15 minut» internet neşiri de şimdi aynı vaziyettedir.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturası Qırımda Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen yarımadada yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası olğanlarından şübheli sayılğan «Qırım birdemligi»niñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatar, musulman Edem Smailovnıñ yaqalınması boyunca mahkemeden evelki tahqiqatnı başladı.
Bildirüvde: «Arizadan belli olğanına köre, qanunsız olaraq meydanğa ketirilgen organlarnıñ vekilleri Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ vaqtınca işğal etilgen territoriyasındaki Bağçasaray şeerinde ve Topçıköy (Dolinnoye) köyünde (Qırım Muhtar Cumhuriyeti) mayıs 21-de, bir gruppa şahıslar olaraq evelden kelişerek, silânı qullanmaq qorqutuvı ile meskenniñ toqunılmazlığı aqqını bozıp, Server Mustafayev ve Edem Smailov yaşağan yerlerinde tintüvler keçirdiler. Daa soñra mezkür şahıslar, «Hizb ut-Tahrir al-İslamiy»niñ faaliyetinde iştirak etüv şübhesi ile yaqalandılar», – denile.
Nezaret etici muessisede, cinayetniñ işlenmesi aqqında ariza ile, Ukrainanıñ Vaqtınca işğal etilgen territoriyalar ve devlet içinde mecburen köçken şahıslarnıñ meseleleri boyunca nazirlik muracaat etti, dep bildirdiler.
Mayıs 21-de Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasarayda «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve Bağçasaray rayonınıñ Topçıköy (Dolinnoye) köyünde Edem Smailovnıñ evlerini tintti.
«Qırım birdemligi» koordinatorı Dilâver Memetovnıñ malümatına köre, Smailov soñki 15 yıl devamında Bağçasarayda musulman diniy merasimleriniñ keçirilmesi ile oğraşa edi.
Rusiye FSBsi, Qırımda «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübhe etilgen eki kişiniñ yaqalanğanını bildirdi.
Mayıs 22-de Aqmescitteki mahkeme Mustafayev ve Smailovnı 20 künge tevqif etti.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
«Meniñşe, valyuta – eñ soñınan köterilwi tïisti mäsele. Munı ewropalıq ïntegracïya täjirïbesi de körsetip otır. 30 jılğa sozğılğan ïntegracïyalıq procester tüptep kelgende ewronıñ qurılwına türtki boldı. Al qazir bizde jağday qanday? Tipti, salıq-byudjet sayasatımız jäne basqa da ekonomïkalıq ustanımdarımız kelisilmegen. Bul bayıptı problema ekendigi sözsiz», – dedi ol.
Onıñ atap ötwinşe, atalğan problemalardı rettep almay valyuta qurw Ewroaymaqtıñ küyrewine äkelmese de, köptegen kürdeli mäselelerdi twındatatındığı anıq.
Ortaq valyuta bolwı üşin valyuta sayasat, byudjet sayasatı tolığımen üylestirilip, odaqqa müşe elderdiñ barlığı birdey ekonomïkalıq sayasattıñ ortaq ustanımın saqtap, byudjettik ıntalandırwdıñ biregey normasın qoldanw tïis.
«Qırğızstanda jan basına şaqqandağı tabıs 1000, Qazaqstanda 13 mıñ, Reseyde 14 mıñ dollardı quraydı. Yağnï, tabıs deñgeyi, ekonomïka qurılımı alwan türli. Sondıqtan da bir sekirip, birıñğay valyutağa köşw ülken qatelik bolar edi», – dedi Pankïn.
Derekközi: QazAqparat
Kommentarïï


text:
Ukraina boyunca ABD Devlet departamentiniñ hususiy temsilcisi Kurt Volker, devlet daa NATOğa kirmege azır degil, bir de aza olmasına davetname alması da pek yaqın degil dep bildirdi.
Avgustnıñ 25, Cuma künü aşikâr etilgen «Pryamoy» telekanalına bergen intervyusında, Volker NATOğa kiriş azırlıqlarınıñ müddeti uzun sürgenini qayd etti. Aynı zamanda o, Ukraina hususan telükesizlik saasınen bağlı olğan islaatlar keçireceginden emin olğanını bildirdi.
Hususiy temsilci qayd etkenine köre, soñki qararnı Kyiv berecek ve ABD, Rusiye ve başqaları onıñ bu qararına sayğı duymaq kerek.
Ayrıca Volker Kyivniñ 1994 senesi özek silâdan vazgeçüv qararına maqtap,«Men bellesem, özek silâ Ukraina içün musbet bir şey ketirmez edi», dep ayttı.
Beyazrusiyede 14-20 sentâbrde ötkerilecek Beyazrusiye-rusiye ortaq arbiy talimlerinen bağlı suallerge cevap bergende, hususiy temsilci «Ğarp-2017» talimleri, ğarp devletleri öz telükezislik sistemasını beraber ileriletip, er türlü stsenariyge azır olmaq kerek olğanlarını köstergeni aqqında söz yürsetti.
İyülniñ 6-nda prezident Pötr Poroşenko, iyünniñ 8-nde Yuqarı Şura tarafından qabul etilgen Ukrainanıñ tışqı siyasiy yönelişinen bağlı qanunnı imzaladı. Bu vesiqa Ukrainanıñ NATOğa kirişini birincilik dep saya.


text:
Rusiyeniñ Kyivdeki elçihenesi qarşısınıda iyülniñ 26-nda failler «Find&Free» («Tapmaq ve azat etmek») informatsion kampaniyası çerçivesinde nevbetteki «Ervin qayda?» aktsiyasını teşkil etti.
Qırım.Aqiqat merasim keçirilgen yerden canlı yayın alıp bardı.
Kyivde «FIND & FREE» informatsion kampaniyası çerçivesinde «Ervin qayda?» aktsiyası 14-nci kere keçirile.
Faallerniñ bildirgenine köre, Rusiye Qırımnı işğal etkeninen 44 qırımlı ğayıp oldı. 17 insan tapıldı, 19 – bugünge qadar ğayıp sayıla, 6 – ölü tapılğan, daa ekisi apiste yata.
Dünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ azası Ervin İbragimov 2016 senesi mayısnıñ 24-de Bağçasarayda belgisiz insanlar tarafından qaçırıldı. Video nezareti kamerası Rusiye yol inspektorları urbasında eki adam İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, onı mikroavtobusqa oturtqanını qayd etti.
Qırım işğalinden soñ yarımadada insanlarnıñ, ekseriyeti qırımtatarlarnıñ, ğayıp olma adiseleri sıqlaştı. Bunen beraber Rusiyeniñ Qırımdaki Taqiqat komiteti tasdiqlay ki, «qırımtatarlarnıñ büyük sayıda ğayıp olması qayd etilmey».
Qırım uquq qorçalayıcı gruppasınıñ tahminlerine köre, insanlar Rusiye akimiyeti ya da onıñ kontroli altında bulunğan taqımlar tarafından qaçırıla bile. Qırım akimiyeti insanlarnıñ ğayıp olmasını tanıy, amma onıñ alâqası bar olğanını inkâr ete.


text:
Bu yıl mayıs ayında teşkil etilgen, “Qırım ğayesi” içtimaiy areket iyülniñ 29-ına Qarasuvbazar şeerinde “qırımtatar milliy areketniñ ğayrıdan tiklenmesi"ni öz esas maqsadı kibi belgiledi. Onı yerine ketirmek içün, bütün Qırım boyunca faaller toplaşuvları keçirilecek. Bunı Qırım.Aqıqatnıñ muhbiri haber etti.
Qırımtatar milliy Meclisniñ faaliyeti yasaqlanğanından sebep, Qırımda “tıştan kelgen küçlerge halqnıñ demokratik ve azatlıqsever şuurını baştırmağa bermeycek qırımtatar milliy areketniñ faalleşmesi kerek”, - dep qayd etti iştirakçiler.
“Zemaneviy Qırımda bayağı faal qırımtatar bar. Aynı zamanda, qırımtatarlarnıñ ekseriyeti tarafından passivlikke yol bermemek kerek. “Qırım ğayesi”niñ esas vazifesi – qırımtatar milliy areketniñ faalleştirüvi, maqsadı ise – öz azatlıq ve aq-uquqlarımıznı qorumaq içün milliy areketniñ evelki seviyesini ğayrıdan yaşatmaq”, - dep toplaşuvda belgiledi uquqqoruyıcı Abdureşit Cepparov.
“Qırım ğayesi”niñ falleri “yerli faallernen körüşip, toplaşuvlar keçirecek”, - dep bildirdi toplaşuvnıñ iştirakçisi Rolan Osmanov.
“Yaqın tarihımızda olıp keçkeni kibi, toplaşuvlarımıznı evlerde keçirecekmiz. Ana-babamnıñ evinde muhtazam tarzda böyle toplaşuvlar keçkeni, anda müim meseleler muzakere etilgeni alâ daa aqlımda bar. Şimde ise bu adetni ğayrıdan yaşatmaq kerek, milliy areketni de canlandırmağa ihtiyacımız bar, çünki Qırımdaki bütün qırımtatarlar içün şimdi qıyın bir zamandır”, - dey Osmanov.
Mayısnıñ 27-sine Qarasuvbazarda Qırım faallerniñ toplaşuvında “Qırım ğayesi” içtimaiy areketniñ yaratması aqqında qarar alındı.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqası olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi Qırımda ya da Rusiyede qanunsız areketlerni etmey, dedi Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl.
Böyleliknen o Qırım.Aqiqatqa Rusiye Federatsiyası Cemaat palatasınıñ Rusiye baş prokurorına Qırım Meclisini ekstremizmge teşkermege ricasını izaatladı.
Muracaatta Qırım qamaçavında iştirak etken «Pravıy sektor» temsilcileriniñ Qırım ile memuriy sıñırda yük naqliyatına etken «ücümleri» ve yarımadanıñ «energetik» qamaçavı boyunca olğan niyetleri qayd etile.
«Meclisniñ Qırım azalarınıñ Qırım qamaçavına alâqası yoq. Qamaçavnı bugün qıtaiy Ukrainada bulunmağa mecbur olğan Meclisniñ qısmı teşkil etti. Qamaçav da Ukraina toprağında keçirile», – dey Celâl.
Bunıñ ile o şunı da qayd etti ki, şimdilik Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda «qanun bozuluvları yüz bergenini» kimse tasdiqlamadı.
Meclis reisiniñ muavini Qırımtatar Milliy Meclisi tarafına Rusiye akimiyetiniñ «qabaatı» qanunsız olğanını qayd etti.
«Fevral 26» işiniñ taqiqatı bile şunı tasdiqlay ki, yani Rusiye akimiyetine bir şey keder etmey, insanlarnı diger devletlerde yapılğan adise, areketler sebebinden cezalamağa isteseler, cezalaylar. Mında da aynı şusı. Qamaçav Rusiye içün zarar ketirmeycegini aytsalar, oña öyle diqqat ayırmağa kerekmi?», – dey o.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Oktâbr ayında, faallerniñ aytqanı kibi, yarımadanıñ «energetik» qamaçavı da başlandı.


text:
Ïngredïentter:
4 iri alma
20 g meyiz
50 g balqarağay jäne grek jañğaqtarınıñ qospası
4 as qasıq bal
1 aqwız
30 g qant untağı
Bir şımşım tuz
Nusqawlar
Almanı jwıp, keptirip, almanıñ ortasın tübi qalatınday oyıp alıñız. Pisirgen kezde qabıqtarı jarılıp ketpes üşin almalarğa cedra tazartwğa arnalğan arnayı pışaqpen tilik jasañız. Meyiz ben jañğaqtı aralastırıp, onımen almanı toltırıñız. Ärbirewine as qasıq bal quyıñız. Pisirwge arnalğan qalıptarğa tübinen 1 sm deñgeyde sw quyıñız, oğan almalardı qoyıp, olardı 180 °S temperatwrada 30 mïnwt boyı pisiriñiz. Pisip jatqan kezde aqwızdı birkelki, jıltır qospa şıqqanğa deyin qant untağımen jäne tuzben mïkserde joğarı jıldamdıqta aralastırıñız. Onımen pişindi bastïegi bar aspazdıq qaptı toltırıñız. Dwxovkadan almalardı şığarıp alıñız, aspazdıq qaptıñ kömegimen ärbir almağa şamalı qospanı sığıp, merenga altın tüske boyalğanşa tağı 5 ─10 mïnwt pisiriñiz. Mine qarapayım, äri kalorïyası az desert osınday boladı.
Derekközi: kz.everydayme.com
Kommentarïï


text:
Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda zemaneviy silâ sistemalarınıñ ve şu cümleden S-400 «Triumf» ava mudafaası zenit-raketa kompleksleriniñ yerleştirilmesi Qırımda işğal rejiminiñ yoq etilmesi ceryanına keder etmez.
Bunı martnıñ 4-nde 112-nci kanalnıñ efirinde Meclis yolbaşçısı Refat Çubarov bildirdi.
Çubarov: «Aqiqaten, rusiyeliler yarımadağa, bugün qollarında olğan bütün zemaneviy silâlarını ketirip toldurdılar. Olarnıñ zenit-raketa sistemaları NATO azaları olğan devletler – Bulğaristan, Romaniya ve Türkiyege zarar ketirmek mumkünler. Lâkin Qırım deokkupatsiyası kontekstinde bu, aşılmaz manialar doğura, dep iddia etmez edim», – dedi.
Meclis yolbaşçısınıñ aytqanına köre, Ukrainanıñ halqara ortaqları bütün yönelişlerde ve şu cümleden iqtisadiy sanktsiyalar vastasınen Rusiyege faal surette tazyıq eteler.
Ukrainada NATO ofisi mudiriniñ muavini Ann-Kristin Bergene, Qırımnıñ arbiyleştirilmesi ve Qara deñiz bölgesinde Rusiye arbiy mevcudiyetiniñ kenişletilmesi munasebeti ile endişeni bildirdi.
2018 senesiniñ başında Rusiye arbiyleri Aqyardaki Fiolent burnu etrafşarında S-400 «Triumf» zenit-raketa kompleksleriniñ ekinci divizionını yerleştirdiler. Jurnalistlerge, raketa sisteması Qırımnıñ qıtadaki Ukraina ile memuriy sıñırı keçken Çoñğar ve Ermeni Bazar (Armânsk) üstündeki kökni kontrol etecek, dep añlattılar.


text:
Dekabr 10, salı künü Kreml nezaretindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi «Hizb ut-Tahrir» işiniñ dört iştirakçisine apis müddetini uzattı. Remzi Memetov, Enver Mamutov, Zevri Abseitov ve Rustem Abiltarov 12 aprelge qadar serbeslikten marum etilgenler. Bunı advokat Emil Kurbedinov Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında bildirdi.
«Bağçasaraylı dört yigitniñ apis müddetini aprel 12 kününe qadar uzattılar. Olardan ekisini mahkemege ketirmediler bile: Memetovnı ve müşterim Mamutovnı. Çünki olar mecburen psihiatrik statsionarğa yerleştirilgenler. Olğan qanunlarnı bozıp, olarnı episi bir ketirmediler. Qalğan ekisi (Zevri Abseitov ve Rustem Abiltarov – QA) konventsiyağa uyğun olmağan şekilde – mahkeme toplaşuvı salonında «qafeste» tutıla ediler», – tarifledi Kurbedinov.
Advokatnıñ sözlerine köre, mahkeme toplaşuvı kiçkene salonda keçirildi ve diñleyicilerniñ bir qısımını anda yibermediler.
«Men özüm kördüm ki, diñleyiciler bu munasebet ile mahkeme binasında şikâyetler yazıp qaldırdılar. Men bellesem, olar diger müessiselerge de muracaat etip, olarnı, diñleyiciler olaraq, yibermegenlerine qarşı şikâyet etecekler», – dedi o.
Kurbedinov, mahkemeniñ bu qararına qarşı da şikâyet etilecegini bildirdi, çünki bu qarar «esassız qabul etilgen».
Mayıs 12 künü 2016 senesi Bağçasarayda rusiye silâlı hızmetleri bir sıra musulmannıñ evinde ve yerli qavehanede tintüv keçirdi. Neticede dört Bağçasaray sakini yaqalandı: Enver Mamutov, Remzi Memetov, Zevri Abseitov ve Rustem Abiltarov. Rusiye Federal telükesizlik hızmeti olarnı Rusiyede terroristik teşkilât olaraq tanılğan«Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanını ayta.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl yarımadada insanlarnıñ ğayıp oluvı sebebinden vatandaşlarnı öz tuvğanlarına köz-qulaq olmağa çağıra.
«Qırımda insanlarnıñ ğayıp oluvı devam ete. Biz ve uquq qoruyıcı dostlarımız er bir vaqianı taqip etip, ne olğanını ögrenmege tırışamız. Mıtlaqa öz balalarıñıznı oquv yerlerine ozğarıñız, ya da olarnıñ yalıñız degil de, dostlarınen olğanına inanıñız. Er vaqıt olarnen bağ tutıñ, esasen soqaqlarda insan az olğan vaqıtta», – dep yazdı Celâl Facebookta.
«Yürüş yolunı öyle qurıñız ki, yol boyu videokamera, gece-kündüz ya da saba erte çalışmağa başlağan tükânlarnıñ sayısı çoq olsun. Olarnı ozğarmağa ve qarşılamağa usanmañız. İnsannıñ ğayıp olması aqqında bir şübe olğanda, birden haber etiñ. Bugün telâşsız olmağa mümkün degil», – dedi o.
Qırımnıñ işğalinden soñ yarımadada qırımtatarlar ğayıp ola. Soñki vaqialar arasında – Aqmescittebelgisiz coyulğan Ernest Ablâzimov ve 16 yaşında Elvina Rizakova, 2015 senesi dekabr ayında Keriçte eki adam ğayıp oldı: Ruslan Ganiyev ve dostu Arlen Terehov. 2014 senesi mayıs 30-da Seyran Zinedinov, 2014 senesi sentâbr 27 künü – İslâm Cepparov ve Cavdet İslâmov, 2014 senesi oktâbr 3-de – Eskender Apselâmov ğayıp oldılar.
Qırım Taqiqat komiteti bu insanlarnıñ ğayıp oluvı sebebinden cinaiy işlerni aça, amma insanlarnıñ bulunuv yerleri alâ daa belgisiz.


text:
Türkiyede qırımtatar diasporası qırımtatar abidesi – büyük saatnıñ yoq etilmesinden kederlene. Onı avgust 5-de gece Derince belediyesiniñ küçleri ile yıqtırdılar, haber ete QHA.
«Bu meydannı qırımtatarlarğa sadıqlıq hatırası olaraq qurdıq. Atatürk zamanında mında Konstantsadan kelgen qırımtatarlarğa topraq berile edi. Derince olardan başlap meskün yer oldı. Qırımtatar abidesi qırımtatarlarnıñ ilk yerleşken yerinde tura edi. Aynı şu sebepten bu yerni saylağan ediler», – dedi neşirge Derince belediyesiniñ sabıq başı Aziz Alemdar.
Qırımtatarlarnıñ medeniyet ve yardımlaşma derneginiñ Kocaeli bölüginiñ başı Suavi Oktay aytqanı kibi, em saatta, em meydan mimarcılığında qırımtatar elementleri qullanılğan. Saatnıñ er tarafından qırımtatar timsali – tamğa tasvir etilgen edi. Tamğa saatqa yaqın olğan banklarnıñ binalarında da tiklengen edi.


text:
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov qırımlılarnı, zaruriyet olmasa, yarımadanı terk etmemek, Ukrainadan sıñırdaş Rusiye vilâyetlerinden çıqmağa çağırdı. Böylece Qırımnıñ şimdiki başı Qırım ile memuriy sıñırda «vatandaşlıq» qamaçavınıñ keçirilmesine seslendi, dep yaza Qırımnıñ rusiyeli akimiyetiniñ «ruporı» Krıminform.
«Qırım tışına (Ukrainağa) tek kerek olğanda çıqıñız. Bu aşaalar andan ketmegence, yarımadada qalmaq ya da Qırımğa Rostov vilâyeti ya da Ukraina ile sıñırdaş olğan Rusiye Federatsiyasınıñ diger vilâyetlerinden kirmek», – tevsiye ete Aksenov.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.


text:
Yaqın şarqiy araştırmalar merkeziniñ müdiri İgor Semivolos Qırımda «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları bar olğanında qabaatlanğan qırımtatarlarnıñ yaqalanuvını sebepsiz saya. Onıñ fikrine köre, Türkiye ile munasebeti bozulğanından sebep Rusiye akimiyeti türkiy halqlarda «Türkiye menfaatınıñ tarqatıcılarını» köre.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Qırımda şimdi tenbi tedbirleri keçirile. Menimce, şimdi Rusiye toplulığında duyulğan beklevge bağlıdır – Türkiye ile cenk intizarğa. Bütün bu insanlarda Türkiye menfaatınıñ tarqatıcılarnı köreler. Rusiye adet üzre qırımtatarlar ve türkiy halqlarnı Türkiye tarafından tesir agentleri olaraq tanıy», – dedi Semivolos.
Ekspertniñ fikrine köre, Rusiye uquq qoruyıcıları Rusiyege riayetkâr olmağan ve areketlerini takbih etken qırımtatarlarnı ve musulmanlar cemiyetini qorquzacaq ola.
Fevral 11 ve 12 künleri Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirildi. Uquq qoruyıcınıñ yaqalanuvı aqqında haber etken ediler. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı prokuraturağa çağırdılar. Uquq qoruyıcılar işbu vaqialarnı izaatlamay.
Qırımnıñ Rusiye FSB idaresi tarafından «Hizb ut-Tahrir» terroristik teşkilâtında faaliyet» cinaiy işiniñ çerçivesinde dört insan yaqalanğan. Bunı akimiyet tarafdarı olğan «Krıminform» haber agentligine Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ reisi Said İsmagilov dey ki, fevral 11 künü qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler Qırım musulmanlarını «terrorist» olaraq köstermek içün yapılğan. Bunı o, tintüvlerge oğrağan 12 insannıñ adını berip, Facebookta yazdı.
Aqmescit şeeri Kiyev rayon mahkemesinde fevral 11 künü yaqalanğan qırımlılarnıñ – Emir Üsein Kuku, Enver Bekirov, Müslim Aliyev ve Vadim Siruk – işi boyunca mahkeme toplaşuvı keçti. Olarnı Rusiye Federatsiyasınıñ CK 250 maddesi 2 qısmı boyunca qabaatlaylar («Terroristik teşkilâtnıñ teşkil etilmesi ve bu kibi teşkilâtta iştirak»). Mahkeme 2016 senesi aprel 8-ne qadar apis cezasını belgiledi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Ukraina Baş prokuraturasınıñ Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası aprel 18-19 künleri yüz bergen «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tintüvler ve yaqalanuvlar ve Qırım mühbirlerinde tintüvlernen bağlı cinaiy işlerni açtı. Bu aqta prokuraturanıñ matbuat hızmeti bildire.
«Vaqtınca işğal etilgen territoriyası olğan Qırım yarımadasında qanunsız teşkil etilgen organlar endi qacıncı sefer uydurılğan sebeplerge esaslanıp insan aqları ve serbestligi ve vatandaşnıñ serbestligi aqqını, şahsiy toqunmama ve evge ya da şahısnıñ diger mülküne toqunmama aqlarını bozalar, bu aqlar tek Ukraina Esas qanunı tarafından degil de, bir sıra halqara aktlarnen kefil olunğan», – dep aytıla beyanatta.
Cinaiy işler Ukraina Cinaiy Kodeksiniñ 146 maddesi 2-ci parçasında (insannı qanunsız azatlıqtan marum etme) ve Ukraina Cinaiy Kodeksiniñ 162 maddesi 2-ci parçasında (evge toqunmama aqnıñ bozuvı) qayd etilgen cinayetler alâmetleri boyunca açıldı.
Yuqarıda qayd etilgen cinaiy işlerniñ malümatları Ukraina Baş prokuraturasına teslim etildi.
Aprel 19-da, salı künü Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Qırım jurnalistine qarşı Rusiye qanunlarınıñ Kütleviy haber vastalarında bastırğan maqaleleri içün «separatizm» aqqında maddesi boyunca cinaiy iş açılğanını bildirdi. O, jurnalistniñ adı ve soyadını aytmadı. Bundan soñ jurnalistnıñ adı Nikolay Semena olğanı belli oldı. Onıñ oğlu Dmitriyniñ bildirgenine köre, uquq qoruyıcılar tintüv keçirgende jurnalistnıñ Radio Svobodanıñ Qırım.Aqiqat leyhası ile alâqalarını qıdırğanlar. Uquq qoruyıcılar eki bilgisayar, malümat taşıyıcılarını alıp, jurnalistni sorğuğa alıp ketkenler.
Mıkola Semena Qırımdan çıqmamaq şartınen azat etildi. O, «Rusiyeniñ topraq bütünligini bozmaq çağıruvı» boyunca qabaatta özüni qabaatlı olğanını red ete.
Adliyeci Emil Kurbedinov bildirdi ki, tintüvden soñ daa eki jurnalist FSBge alıp ketirildi.
Rusiyeniñ Qırım prokuraturası saytında daa bir qaç jurnalistlerde taqiqat işleri alıp barılğanı aqqında malümat peyda oldı. Olarnıñ adları bildirilmey. Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına binaen, tintüvler Aqmescit, Yalta ve Aqyarda 7 adres boyunca keçirildi.
Ukraina haber siyaseti nazirligi bildirdi ki, nazirlik Rusiye işğal etken Qırımda jurnalistlerniñ evlerinde keçirilgen tintüv ve olarnıñ yaqalanmasından sebep halqara teşkilâtlarğa muracaat etti. OSCE Qırımda ifade serbestligi telüke altında olğanından qasevetlengenini bildirdi.
Ukraina mustaqil media iş birligi yolbaşçısı Yuriy Lukanov Qırım jurnalistleriniñ evlerinde keçirilgen tintüvlerni serbest matbuatqa basqı dep adladı. Onıñ bildirgenine köre, UMMİB halqara teşkilâtlardan vaziyetke tesir etmege rica etecek.


text:
İstanbuldaki Ukraina baş konsulı Vasiliy Bodnarnıñ bergen malümatına köre, iyün 28-de aqşam İstanbul ava limanında yüz bergen terakt neticesinde bir ukrainalı qadın öldi, daa bir vatandaş yaralandı.
Bunı Bodnar Twitter saifesinde yazdı.
«Maalesef, kederli haber – İstanbul ava limanındaki terakt neticesinde bir Ukraina vatandaşı can berdi, daa bir kişi yaralı», – dep yazdı baş konsul. Şimdilik başqa bir malümat yoq.
Türkiyedeki Ukraina elçihanesi iyün 28-de aqşam İstanbul ava limanında kerçekleştirilgen patlavlarnı «terrornıñ varvar ücümi» dep adladı.
Soñki resmiy malümatqa köre, İstanbul ava limanındaki ücüm neticesinde eñ azından 36 kişi elâk oldı ve 147 insan yaralandı. Kimse ücüm mesüliyetini öz boynuna almadı. Türkiye baş naziri Binali Yıldırım bildirdi ki, ava limanındaki terakt mart ayında Brüsselde «İslâm devleti» kerçekleştirgen ücümge oşay.
Dünya liderleri ve BMT Türkiyedeki teraktnı takbih ettiler. Soñki bir qaç ay içinde Türkiye bir sıra ücümge oğradı. Kurd boyevikleri ve «İslâm devleti» ekstremist taqımları ücüm kerçekleştirilmesi ile qabaatlana.


text:
«Adamzattıñ bärin süy bauırım dep», – dey alıptı, adamzat danışpandarınıñ biri Abay Qwnanbaywlı.
Bizdiñ payımdauımızşa osığan deyin de, keyin de Abay sözinen artıq düniejüzi halıqtarın biriktirer, bir-birine bauır eter osınday wran söz aytılmağan sekildi. Zamandar men ğasırlar qay uaqıttada öz danışpandarın ömirge keltirgen. Sonday wlı twlğalarğa ortaq bir qasiet, ol – adamzattı süyu, solar üşin eñbek etu. Biz osı maqalamızda adam attı bauırlarımızdı eki topqa bölip äñgime etpek bolıp otırmız.
Birinşisi – jañağı aytqan adamsüygiş danışpandar jäne solarğa ergen beybitşilik pen adamgerşilikke qwmar jandar.
Ekinşisi – solarğa qarsılar. Baylıq pen bilikti beybitşilikpen jinaqtay da almaysıñ, qolda wstap ta twra almaysıñ. Baylıq pen bilik bäsekesi köbinese ne wrlıqqa, ne zorlıqqa wrındıradı. Bwlardıñ wrandarı da, ruhani swranıstarı da belgili. Onı orındau da qiın närse emes. Solar, öz soñına eruge qwmarlardıñ auzına ayqay salıp berip qolına qaru wstatadı da, qalağan jağına jwmsay beredi. Şataq qwmarlar men qan qwmarlar bärin talqandap beredi, bärin qiratıp beredi.
Al adamzattıñ bärin de bauırım dep jaqsı köre alatın adamdardıñ basın biriktiru kürdeli mäsele ekenin tarih däleldep berdi.
Olar tek jan alqımğa kelgende ğana birige aladı, deydi tarih.
İzgi, qayırımdı jandar daulasuğa, jaulasuğa qwmar emes. Olar öz mindetterin atqara jürip, reti kelgende kezdesip qalğan mwqtaj jandarğa qolınan kelgen kömegin, qayırım isterin körsetip, jay ğana ömirin sürip jüre beredi. Olarğa beybit ömir süru üşin ayqaydıñ da, qarudıñ da qajeti joq. Biraq ekinşi toptağılar dep otırğanımız bwlarğa onday mümkinşilikti ılği bere bermeydi.
Olar tuğızatın kündelikti tirşiliktegi qiyanattar men auırtpalıqtar, auıq-auıq qırğın soğıstar adamzattıñ ğasırlar boyı arqalar auır jügi men qayğı qasireti bolıp keledi.
Osılardan qwtqaru, adam pendelerin beybitşilik pen dostıqta ömir sürgizu äzirge eşkimniñ qolınan kele qoyğan joq.
Biraq küres jürip jatır. Qay zamannıñ da adam süygişteri bwl mäseleni küşpen emes, adamdardı ruhani jetistiru arqılı şeşuge tırısuda. Olardıñ işinde köbirek tabısqa jetkender, eldi din arqılı biriktiru jolındağılar. Negizgi qwral – Allağa senu, oğan qwl bolu, tabınu. Solay bola alsañ – qamşınıñ sabınday qısqa ğwmır qızığı üşin biriñdi-biriñ azapqa salıp jatpaysıñ. O dünie qamın oylaysıñ.
O dünie qamı adamdardı jaulastırmaydı, dostastıradı. Bir-birine bauır etedi.
Sonda adam az kün tirligin rahatpen ötkizu üşin bw tirlikte ne isteui qajet?
Din jolı bwğan jauap op-oñay deydi. Adamdı dos twt, Allañdı süy. Bar bolğanı osı.
Qoja Ahmet YAssaui bwl mäseleni adamdardıñ Allağa degen mahabbatı arqılı, mahabbat bolğanda da ğişq sezimi («ğişq» – adamnıñ Allağa degen toyımsız mahabbat sezimi) arqılı şeşkisi keledi.
Abay sekildi ozıq oyşıldar bwl mäseleni şeşudiñ bastı jolı, «Allanıñ özi de ras, sözi de ras» dey otırıp, adamzattıñ bärin de öz bauırıñday jaqsı köru deydi.
Oyşıldar men ğwlamalar, din men memleket qayratkerleri jer betinde beybitşilik ornatu, adamdardı dostıqta ömir sürgizu üşin bar ğwmırı men oyın, aqılı men äreketin osığan bağıttap keledi. Qayırım men izettik, beybit ömir men sıylastıq adam qoğamına – kündelikti bir demdik auaday, bir üzim nanday, bir jwtım suday qajet närse ekenin däleldeumen mıñdağan jıldar biriniñ artınan biri ötip jatır. Qajettigi däleldendi. Qajet etetin adamdar bar, biraq qajet etetin adamzat qauımı az bolıp twr.
Sol maqsatta talay oyşıldar oyın sarqa tolğandı, talay oqımıstılar ataqtı eñbekterin ömirge äkeldi. Solardıñ biri – Qoja Ahmet YAssaui babamızdıñ «Diuani Hikmet» attı hikmetter jinağı.
Adamdı adamgerşilik soqpağına tüsiru üşin mıñ jıl boyı eñbek etip kele jatqan bwl wlı şığarmağa arnalğan osı eñbegimizdi biz, birinen biri mıñ jıldıq jas ayırması bar eki adamğa da bağıştağalı otırmız. «Diuani Hikmet» mıñ jıl ötkennen keyin osı eki twlğanı bir-birine tabıstırıp qana qoymay, bükil qazaq halqınıñ ruhani tirligine şındap aralasa bastağan sekildi.
Bökebay Änuarbek Täjenwlı mırza jan-tänimen berile eñbek ete qazaqşağa audarıp şıqqan osı hikmettiñ är sözine män bere oqıp şıqtıq.
Maqsatımız – bwdan mıñ jıl bwrın ömir sürgen babalarımız ben olardıñ zamanı turalı oy tüygimiz keldi. Ahmet YAssaui babamızdıñ är sözinen, är oyınan älgi maqsatımızğa jetuge tırısıp, derekter izdedik. Biraq olardıñ ömir sürgen qoğamımen bügingi özimizdiñ zaman arasınan ayta qoyarlıqtay ayırma taba almay tañ qalıp otırmız. Adamdar basınan öte şıqqan osı mıñ jıl olardıñ minezine de, qwlqına da aytarlıqtay äser ete almağan tärizdi. Biz olardı (mıñ jıl bwrınğı adamdar men bügingilerdi) bir-birinen ayıra almay, qayta adam tañqalarlıqtay wqsastıqtı, ündestikti, jalğastıqtı sezingendeymiz. Bir mısal keltire ketelik.
19-şı ğasırdıñ oyşıl aqını Mwrat Möñkewlı tuğan el tağdırın, wrpağınıñ ruhani tazalığın uayımdap:
…Men qauip etkennen aytamın:
Aq borıqtay iilgen,
Keyingi tuğan balanıñ
Wstay ma dep bilegin,
Şaya ma dep jüregin.
Şaşın mwrtın qoydırıp,
Aşı suğa toydırıp,
Bwza ma dep reñin… dep, zäresi ketedi. El qamın oylap erteñgi kündi boljaydı. Saqtandıradı.
Osı mäseleler jöninde bwdan mıñ jıl bwrın Ahmet YAssaui babamız da däl Mwrat aqınşa oylaptı:
«Jannan artıq körgen jan analar,
Jüzi ay, közi şolpan erketaylar,
Boyların eş körmegen bögde adamdar,
Käpirlerge kiriptar boldı, körgin», – dep, köregendik söz qaldıradı. Bwl avtorlardıñ «käpir» dep at tağıp, qauiptenip otırğandarı – birinşisi adami tüsinikte oylap otırsa, ekinşisi ruhani tüsinikte oy tolğap otırğan sekildi.
Ahmet YAssaui öz zamandastarı turalı (bizdiñ ekinşi topqa jatqızğan adamdarımız turalı) biraz derekter qaldırıptı.
Düniesi mol adamda jomarttıq joq,
Patşalarda, uäzirlerde ädilet joq,
Däruişterdiñ dwğasında qabilet joq,
Türli bäle halıq üstine jaudı, dostar.
Al salıstırıp qaralıq.
Bizder qazirgi baylarımızdı jomarttar qatarına qosa alamız ba?
Bilik basındağılardıñ bäri birdey ädiletti me?
Aqındar men jazuşılar, wstazdar men oyşıldar pikirleriniñ (dwğalarınıñ) qanşalıqtı quatı bar?
Türli bäle bw künde de jauıp jatır. Küşti memleketter älsiz eldi (mısalı – Amerika Aziya elderin) masqarasın şığara qorlauda. Mwsılman men mwsılman soğısadı. Qızı bomba arqalap äkeleri twrğan toptıñ işine barıp jarılıp ölip jatır.
Biz öz zamanımızdı köz aldımızğa elestete otırıp, mıñ jıldan soñ YAssaui babamızğa maqtanarlıqtay jetistikti, özgeristi bayqay almay otırmız.
Osıdan barıp, jalpı, adamdardıñ minezi men qwlqın uaqıt attı ölşem özgerte almaydı-au dep qauiptenudemiz.
Biraq özgertu qajet. Ol Wlı Jaratqannıñ tapsırması.
Qazirgi zamanda (qay zamanda da bolğan) älemdik deñgeyde şeşiluge tiis bir-aq mäsele bar.
Ol – twtas adamdar sanasına wlı özgeris engize alar, älemdik därejede bağalanar bir qwbılıs qajet.
Onday qwbılıstı kommunister, sanağa äser etpey-aq, qoldan, küşpen ornatpaq (kommunizm) keldi. Biraq sätsizdikke wşıradı. Sebebi – olar qağidası adamdar sanasına jetpegen edi. Äzirge adamdardıñ bwl sapardağı biraz äreketteri sätsizdikke wşıradı. Biraq torıqpau qajet.
Bir qanağat twtarlıq närse bar, ol – qay zamanda da Wlı Jaratılıstı moyındağan, Alla tağalasın wlıqtağan jäne tek qana özderin emes bar adamzattı baqıttı etpek bolatın pendeler ömirge keletin sekildi. Solardıñ körnekti ökilderiniñ biri – bizdiñ Qoja Ahmet YAssaui babamız.
Biz sonımen hikmetti tağı da oquğa kiristik.
Ahmet YAssaui hikmetterin ejiktep, mağınasına oy jügirte oqığalı sol zamandağı türki tilinde jazılğan ataqtı hikmetti bw zamandağı qazaq tiline (mıñ jıl bwrınğı türki tili ğoy) audaruğa Änuarbek mırzağa nelikten on altı jıl qajet bolğanın tüsingendeymiz jäne bwl hikmetterdi jazğan kisi men qazaqşağa audarğan kisilerdiñ bolmısındağı bir-birine wqsastıq qasietterdi de bayqağandaymız.
Ol qasietti biz avtor men audarmaşı dilindegi Alla tağalanı tanuğa talpınıs qwştarlığı, olardıñ Alla tağalağa essiz ğaşıq boluı dep ataymız. Ekeuiniñ osı nietteri men senimderi olardı halıqqa adal da, paydalı qızmet etu jolına tüsirgen.
Tağı bir bayqağanımızdı ortağa sala ketelik. Olardıñ qay-qaysısı da birden Alla tağalağa ğaşıq bola qalmağanğa wqsaydı. Olar da, osı bärimiz sekildi, talay tağdır talqısına tüsken jandar eken. Biri kommunist atanıp, öz Otanına belgili därejede berile qızmet atqarsa, biri saudanı käsip etip, tirşilik qamın atqarıptı. Biri otızında sauda käsibimen qoş aytısıp Qwday jolına tüsse, biri sol jolğa alpısında ğana bet tüzepti. Biraq ekeuiniñ de Allasına adal bolğanın, şın peyilmen berile qızmet etkenin sezinemiz.
Biri 11-şi ğasırda ömir sürip, alpıs üş jasında öz erkimen jer astına ketip «Diuani Hikmetin» jaza bastasa, ekinşisi däl sol jasında zeynetker atanıp, öz uaqıtın özi bileuge qwqıqtı bolğan şaqtan bastap, 21-şi ğasırda, özinen mıñ jıl bwrın tuğan, özi tabınıp ötken babasınıñ bağa jetpes eñbegin qazaq halqına tüsinikti etip beruge otıradı. Endi mine: «Men atqaruğa tiisti bar şaruamdı atqardım, öteuge tiisti bar mindetimdi ötedim», – dep, on altı jılda oylağan bastı şaruasın tındırıp, jetpis bes jasında o da jer astına jol şegedi.
Osı hikmet arqılı, osı joldardı qağaz betine tüsire otırıp men de (S.N.) bwdan 1000 jıl bwrın ğwmır keşken adamdar ortasına sapar şegip kelgendeymin. Solardıñ özderimen sırlasıp, didarlasıp, jaqın tartıp qaytqandaymın. Qoja Ahmet YAssaui beynelegen sol zaman pendeleriniñ minezi men qwlqın, kisiligi men kişiligin bw zaman keyipkerlerimen salıstıra otırıp bwlar arasınan (zamandar men adamdar) wqsastıq pen qarama-qayşılıq izdegenmin.
Osı maqsatta eñbek etip oyğa tüygenderimizdiñ işinde, tañ qala otırıp aytarımız, ol – YAssaui attı bir Qwdaydıñ qwlınıñ aytuğa söz jetpes, oylauğa oy jetpes därejedegi Allası men payğambarına degen şeksiz mahabbatı.
Sodan da bolar, Ahmet YAssaui babamız ömirden ötkenine üstimizdegi 21-şi ğasırda mıñ jıl ötse de esimi este, onıñ nieti men oyı barlıq mwsılman kökiregine äli künge öz babasınday jaqın, tabınarlıqtay qwdiret küşi retinde süyikti keyipkerine aynalğan qasiet iesi.
Ol – tek qana «qwdayjandı» kisi emes, ol wlt jandı da.
Bw zamannıñ wltjandıları qazaq tilin öz tağına otırğızamız dep, biraz ğwmırın soğan arnasa, zamanınan biraz qorlıq körse, YAssaui babamız da sol zamandağı ğwlamalar qoldanğan negizgi tilderdi (arab, parsı) attap ötip, öziniñ bastı şığarmasın ana tilinde jazadı. Ol osı äreketimen türki tildi halıqtardıñ (äsirese qazaq halqınıñ) oylau, jazu mädenietin, Alla men jaratılıstı tanu, Alla süyu men adam süyu sekildi adam mindetin tüsindirip berude öz eliniñ ruhani därejesin teñdesi joq biikke köterip ketedi.
Danışpan babamızdıñ «Diuani Hikmet» attı eñbeginiñ (bwl eñbektiñ äli künge jan-jaqtı zerdelenbey jatqanı ärine ökinişti-aq) älgi aytqan Alla men adamğa ğaşıq bolu mäselesin zertteude, tüsinude, hikmette jazılğan asıl oylardı jay halıqtıñ ruhani azığına aynaldıru şaruasında öz mindetin äli talay mıñ jıldar boyı abıroymen atqara bererine senimdimiz.
Ahmet YAssaui babamız hikimetinde köbine öz atımen söylep otıradı, sondıqtan öz oyın aytıp otır dep oylap qalasıñ. Biraq oy jügirtip qarağan kisi onıñ öz zamandastarı tügili tipti biz üşin oylap, bizderdiñ atımızdan, özinen mıñ jıl keyin ömir sürer jay halıq atınan da oy aytıp ketkenin, key-keyde Wlı jaratuşı atınan da bizderge tüsinik berip otıratının tüsinu qiın emes.
Ekinşi twlğamız – Änuarbek mırza! Ol keşe ğana aramızda jür edi. Qas-qağım sätte ömirden ötti de ketti. Janı jännätta bolğay.
Ättegen-ay deymiz. Biz ataqtı hikmettiñ keybir jerlerin tüsinu üşin, mağınasın anıqtau üşin audarmaşı retinde odan tüsinik swrau mümkinşiliginen ayrılıp qaldıq. Biraq mağan bäribir ol kisimen oy bölisu, pikirlesu kerek-aq bolıp twrğanı. Men osı tanım maqalamdı amalsızdan Änuarbek zamandasımmen tiri kisişe pikirlese otırıp jazudı dwrıs kördim. Eñ bolmağanda, osınday äreketpen öziñdi-öziñ sendiruge tırısasıñ, oyım dwrıs şığar degen senimge ie bolasıñ…
Sonımen endi negizgi maqsatımızdı orındauğa kiriselik…
…Qımbattı Änuarbek mırza!
Siz bw künde aramızda joqsız.
Wlı Jaratuşı sizdiñ mwsılmanşılıq nietiñizge, adamgerşilik peyiliñizge, azamattıq atqarğan isteriñizge, jalpı aytqanda bw jaqta tındırğan eñbekteriñizge «o jaq» attı mäñilik jayda arnayı qwrmet körsetetin bolar degen bizde ümit te bar, senim de bar.
Sizdiñ osı audarmaşılıq eñbegiñizge oqırman qauım jaqsı pikir bildirude. Sodan da bolar Ahmet YAssaui Hikmetterin Sizdiñ audarmañızda tağı da bir ret oqıp şığuğa bel budım. Bwl men üşin erekşe oqu bolmaq. Bwl eñbekti men sizben birge otırıp oqısam, jäne qalamım qolımda bolsa dep oyladım. Men öz öremdi (biligim men oy örisimdi) dwrıs bağalay alatın adammın. Men öz olqılıqtarımnıñ jetkilikti ekenin bilemin. Sondıqtan da mağan hikmetti oqu barısında avtor men audarmaşınıñ oylarına ortaq boludıñ, pikirlerine tüsinik aytudıñ qiınğa soğatın kezderi kezdesip qaluı äbden mümkin. Hikmet jelisinde kezdesken sözderge dwrıs män beruge tek qana biligim emes tipti kisiligimniñ de, dini senimimniñ de olqı soğıp jatuı mümkindigin eskergim keledi. Solardıñ qırsığınan, keybir Hikmet oylarınıñ tereñine boylay almay, dem jetpey alqınıp jatsam, onda säl sabır etip sizge swraq qoyıp anıqtap otırayın. Siz mağan jauap qatıñız. Sizdiñ oyıñızdı men jan-jüregimmen sezinetin bolamın.
Äneke! Men esepke qwmar adam edim. Sol sezim tağı da bilep otır.
Sizdiñ qazaqşağa audarğan «Diuani Hikmet» attı Qoja Ahmet babamızdıñ 204 bet kitabınıñ 198 betine 149 hikmet sözderi ornalastırılıptı.
- Är hikmetke orta eseppen: 198 : 149 = 1,3 bet qajet.
- Är hikmette orta eseppen 10 şumaq oylar bar eken.
- Barlıq şumaq sanı: 149 h 10 = 1500 şumaq oy.
Bir şumaqqa siğızılğan Qoja Ahmet oylarına jazılğan tüsinik qanşa orın aladı eken?..
Eseptep şığaralıq. Mısalğa hikmettiñ kez-kelgen bir şumağın alıp tüsinik jazıp bayqalıq…
Alpıs üşke jasım jetti öttim ğapıl,
Haq ämirin mıqtı twtpay, özim jähil,
Oraza, namaz qaza qılıp, men kem aqıl,
Jaman izdep jaqsılardan keştim, mine.
Bwl hikmetti Qoja Ahmet babamız jası alpıs üşke tolğan jılı jazğan sekildi. Jeti jasında Arıstan babasınan Mwhammet payğambar amanatın alıp, ataqtı swpılıq därejege jetken, halıq tiriley äulie atandırğan babamızdıñ osı jasında özine-özi, tındırğan isterine rizaşılığı onşalıqtı emes sekildi. Öz oyınşa ömiri ğapıl ötken. Sondıqtan da babamız öz ömirindegi özi tanıp, özi moyındap otırğan olqılıqtar ornın toltıru jolın izdegen bolar.
Mümkin osı şumaqtı jazğannan soñ barıp jer astına tüsip, qalğan ömirin janınanda jaqın Qwdayına minajat etip ötkizudi oyladı ma?
Mümkin özin osılayşa kemite bağalau arqılı jay halıqqa oy salu jolın qarastırdı ma?
Mümkin şındığı da solay ma?
Qalay bolğanda da biz osı şumaqtı oqıp alıp sansız swraq astında qaldıq.
Özimniñ 70 jasım qalay ötti?
Ne tındırdım?
Jaratqan aldına qalay baramın?
Birde oqıp, birde oqımay ketip jürgen namaz erteñgi küni bizge qanşa jük arqalatpaq?
Basqa eñbekterimizden, aytqan sözderimizden, oylağan jaqsı piğıldarımızdan jinağan sauaptarımız jibergen qatelerimizge jazılar künälarımızdan basım tüse me?
Joq älde 70 mıñ jıl tozaq otına qaqtalıp jatar ma ekenbiz?
Keşirimi mol Alla tağala öziñ saqtay kör, künähar pendeñdi…
Qoja Ahmet YAssaui babamız «jaman izdep jaqsılardan» ömir ötti, mine, dep torığadı. Biz babamızdıñ osı sözin oqıp alıp zamandastarımız işinen bir jaqsınıñ basınan, isinen kemşilik izdep, joq bolsa oydan şığarıp özi jau twtqan sol twlğanıñ basına üyip-tögip jatatının köz aldımızğa elestettik…
Özimizdi basımızdan osı tärizdi qanday qılıqtar ötti…
Sonımen bwl täjribemiz bizge bir şumaq Qoja Ahmet YAssaui hikmetine bir kitap betine siyarlıq söz jazuğa, oylanuğa, sol arqılı üstürtin de bolsa tüsinik aluğa bolatın bolar degen senim wyalatqanday boladı. Solay dep kelissek bwl hikmetterge bir joba pikir jazıp şığu üşin 300 bettik bes tom jazıp şığu qajet bolar edi. Bwl şaruanı tındıruğa bizdiñ biligimiz de, mümkinşiligimiz de şekteuli. Bwl şaruanı tek qana ülken wjım, arnayı mamandarı bar ğılımi instituttar tındıra alar dep oylaymız.
Osınday oylar nätijesinde, qwrmetti Änuarbek mırza, biz Siz qazaqşağa audarğan «Diuani Hikmetter» attı Qoja Ahmet YAssaui eñbekteriniñ özime anıq tüsinikti dep eseptegen şumaqtarın ğana tañdap alıp, oquşılarmen oy bölispek boldım. Siz bwğan qarsı bolmassız.
Qarsı emessiz ğoy. Özim de solay oylap edim.
Olay bolsa osığan kelistik…
…Osılayşa, janı jännatta bolğır, Änuarbek mırzağa birer til qatıp alıp, aldımda jatqan biraz kitaptarğa qol sozdım.
Biri – Ahmet YAssavi. Diuani Hikmet (bojestvennaya premudrost'), ID «Sarıarka», 2010.
Ekinşisi – Ahmet YAssaui. Diuani Hikmet, «Sarıarqa» baspa üyi, 2009.
Ekeui de Änekeñniñ audarmaşılıq eñbeginiñ arqasında ömirge kelgen düniyalar. Soñğı kitaptıñ soñğı betin aşıp qarap bw kitaptıñ 204 betten twratının, 149 – Hikmet jäne minajatnama degen tarauı bar ekenin bayqadıq.
Endigi meniñ şaruam şamam jetkeninşe är Hikmet mağınasımen susındap, ara-arasında Änekeñe til qatıp qoyıp tolıq oqıp şığu…
Oqıp otırıp, qağaz betin qaralap, keybir jerlerin sizderdiñ de nazarlarıña wsınu…
Osı jwmısqa kiriser aldında bolaşaq oquşılardan keşirim ötinemin. Öytkeni Qoja Ahmet YAssaui hikmetterin keybir oquşılar bizşe emes basqaşa tüsinui kädik. Biz osı künnen bastap «meniki dwrıs» degen talasqa barmaytınımızdı eskertemiz. Sebebi aldında da aytıp kettik, köp mäseleler boyınşa bilik şaması boyınşa da, mwsılmanşılıq jobası boyınşa da kemşilikterimiz köp ekenin moyındağımız keledi.
Eskerte keterimiz, biz bwl jwmısqa tek qana hikmetterge jäne äueli olardı ömirge keltirgen, mıñ jıl ötken soñ hikmetterdi taza qazaqşa söyletken twlğalarğa degen qwrmetimizge bola kiristik.
Sayın Nazarbekwlı


text:
«Fevral 26 işi» boyunca qabaatlanğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz Aqmescit apishanesinden semetdeşlerine mektüp yazdı. O, qırımtatar halqı Kremlge boysunğan Qırım akimiyeti istegeni kibi «folklor» bir millet olmaycağını qayd etti.
Çiygoznıñ mektübini fevral 25-te Qırımtatar Milliy Meclisi derc etti. Çiygoz mektübini qırımtatar erbabı Noman Çelebicihannıñ sözleri ile başladı: «Ant etkenmen, söz bergenmen millet içün ölmege». Soñra Çiygoz qırımtatarlarnıñ vatanğa avdet olması ve oña olğan sevgisi aqqında ayta.
«Biri bir qaç qoqla azatlıqqa ıntıluvımıznı ve irademizni yoq etecek, bizler «folklor» bir millet olacaqmız, bizni süslengen qoqla olaraq kösterip, amanlıq ve «bahtlı» ayat kösterip, bizim tarih, qaramanlarımız aqqında hatıramıznı unutacağımıznı tüşüne – iç bi vaqıt olmaycaq bir şey!», – dep aytıla mektüpte.
Çiygoz qayd etti ki, al-azırda Qırımda onıñ halqı ve yarımadanıñ diger sakinleri «mahsus alanğa» alındı.
«Menim halqım teslim olmaycaq! Bugün ukrain halqı birinci olıp bütün dünya bizge qoltuta!», – dep yazdı o.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi. Aqmescit SİZOsında yatqan Ahtem Çiygoz da bu iş ile qabaatlana. Mahkümler qabaatını tanımayıp, iş siyasiy sebeplerden açılğanını tüşüneler.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Rusiyede «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi «fevral 26 işiniñ» iştirakçileri, apiste yatqan – Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci siyasiy mabus olaraq tanıdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Anastasiya Kirilenko
Çeçenlerniñ sürgünlik aqqkında filminiñ kerçekligine NKVD arhivleri bile saqlanır edi. «Unutmağa emir etildi» bediy filmi –unuttırmağa mecbur etken vaziyette çeçenlerniñ öz hafızasını qorçalamaq ıntıluvları aqqında birinci film degil.
Çeçenlerniñ sürgünligine bağışlanğan filmniñ çekimleri aqqında men apansızdan 2012 senesi Çeçenistanda ögrendim. O vaqıt çekimler tek başlana edi: fotoressamlar çeşit köylerni resim etip, çekimler ne yerde keçirilecegini belgiley ediler. Facia dağlarnıñ töpesinde yerleşken Haybah köyünde yüz berdi, amma anda çıqarmağa imkânsız: 1944 senesi Çeçenistannıñ Galançojsk rayonı ğayrıdan tiklenilmedi. Anda iç bir kimse yaşamay, ve bu yerni ziyaret etmek içün mahsus ruhsetname kerek. Onıñ içün filmni Haybahta degil de, Day köyü ve diger yerlerde çıqardılar.
Filmni çoq teşviq etmediler. Prodüserni Qavqaz haberleri saytı içün film aqqında ikâye etmek rica etkende, o tekmil bir şey aytmadı: filmniñ esas maqsadı milletlerara davanıñ açmamasıdır. Esas rol rus zabitine ayırılğan, o baş cinayetçi - gürcili Mihail Gvişianiniñ insafsız emiri eda etmege red etti (tarihiy bir fakt). Prodüser atta, kelişmegen qısımlarnı kesip almağa vade etti, çünki «iç bir davanı açmağa mümkün degil». İşte, Çeçenistandaki vaziyetni bilgenler, film nasıl şaraitlerde çıqarılğanını añlamaq mümkün.
Yavaş-yavaş film aqqında malümat tarqalıp başladı. «Komsomolka»nıñ mühbiri Yuliya Yuzik kendi fikirini bildirdi. Film «kadırovcılıq» dedi, çünki onsız Çeçenistanda iç bir şey yapılmaz, dedi. Ramzan Kadırov öyle de, Rusiyeniñ qaznasına yapıştı, «rus parasına» da ruslarğa qarşı çıqıp, «dava» açmağa istey… Çeçenistannıñ prezidenti etrafnda olğan bu kibi laflar – zemaneviy Çeçenistannıñ vaziyetini bir baqıştan añlamağanlarını köstere. Bir baqıştan ne demek, demek çeçenliden soramasalar da, Ahmad-haciniñ resimi yanında olsa da, o mühbirge: «Biz prezidentimizni sevemiz», - dey. Mühbir de memnüniyet ile: «Çeçenistanda er kes prezidentni seve», dep yaza.
Soñra aldanğanını duyasıñ. «Biz de er şey yañartıldı, köresizmi?» – dep yımşaylar çeçenliler. «Ebet, körem. Ya çoqqatlı evlerde yarıq yoq, ne içün? Anda bir kimse yaşamaymı?» - sorayım, ve riayet etkenini baqam. Ya da belli şaqa aytqanlarını eşitesiñ: «Turist Çeçenistanda adam içün evler yapılğanını kördi. Ve bu adamnı da kördi».
Sürgünlik aqqında film «Kül», «Haybah» adlandırılacağını ayta ediler, amma soñra, «Unutmağa vade etildi» kibi adlandırıldı. Filmni azırlağan «Şeyh Mansur adına «Groznıy –film» mustaqil kinostudiyası»na Kadırovdan para tüşmegenine baqmadan, o vaqiadan haberdar edi. Bu sebepten, Rusiye Federatsiyası medeniyet nazirligi tarafından levhanı yasaqlağanda, rejissör Huseyn Erkenov, nasıl olsun, Kadırovnıñ özü er şeyni bile edi, ve atta, levhanıñ çekimlerinde destek kösterecegini ayttı.
Medeniyet nazirligi filmni köstermege red etti, çünki, nazirlik vekilleri muracaat etken NKVD arhivlerinde Haybahta 1944 senesi kütleviy sürette adamlarnı yaqqanları aqqında malümat tapılmağanı qayd etildi.
Yani, resmiy olaraq bu kibi vaqialar yüz bermedi. Arhivler elbette, gizli ve adiy adamlarğa açıqlanmaylar. 1989 senesine qadar, çeçen ve inguşlerniñ sürgüni boyunca «Çeçevitsa» tedbirleri gizlene edi. NKVD-niñ mirasçısı FHH (FSB)niñ, Haybahta ne olğanı ve ne sebepten qasaba, bütün Galanjos rayonı tübü-tamırınen yoq olğanı aqqında fikiri añlaşılmay qala. Men tavsilâtlı malümatnı bilmeyim, amma, Erkenov ğaliba, Groznıydeşimdi devam etken Raslan Kutayevniñ mahkeme işini közden qaçırdı. Kutayev - çeçenli siyasetşınas, o vaynahlar sürgünliginiñ 70 yıllığına bağışlanğan tögerek masanı keçirgen soñ, onıñ evinde afyen taptılar. Kutayev bildirgeni kibi, onı apis etmek içün Rusiye qaramanı sayılğan, Çeçenistan prezidenti memuriyetiniñ reisi Magomed Daudov («lord» kibi tanılğan) keldi. Kutayev adliyecisiniñ qolunda qabaatlanğannıñ siyarğan teniniñ resimleri bar. Yani, 2012- 2014 seneleri içinde, Çeçenistanda er kesni sıqıştırıp, atta uzaq keçmişke ait vaqialarnen bağlı tedbirlerni yasaqlaylar.
Moskva kinofestivalindeki «Unutmağa emir etildi» filmniñ yekâne numayışına men zornen bardım. Biletler yoq edi. Toplanğan yaş çeçenler kassalar yanında turğanda, olarğa: «Bletlerni sabadan satın aldılar», dep cevap berdiler. Nticede, meni mühbir olaraq basamaqlarda oturıp, seyir etmege kirgizdiler. Salonda bulunğan adamlar ağlay ediler. Atta, seyir etkende şaqalaşmağa ıntılıp «Bu Gollivud degil», aytqanlar ağlay edi. Daa doğrusı ağlamay, aytqanları kibi, közleri terley edi…Filmniñ esas vaqiaları çeçen ve inguşlerniñ sürgün etilmezden evel başlana. O vaqıtları Çeçenistanda, bütün Sovet Birliginde kibi, adamlarnı çaqıp, çekiştire ediler. Yerli sakinler yazğan şikâyetlerni memuriyet vekilleri imzalamaq kerek edi. Film qaramanı Rayhan - levhanıñ prodüseri Ruslan Kökanayevniñ bitasınıñ taqdirini tekrarlay. İmza çekmege istemegen soñ, onı özüni Sibiriyağa sürgün eteler. Anda qartana öle.
Çeçenler repressiyalardan qorunmağa isteyler: «Biz Stalinni sevemiz!» qıçırıp, çeçen qadını NKVD zabitini evine qoymayca ola. Amma, onı çetke taşlap, iç bir vaqıt evine qaytmaycaq aqayını alıp keteler. NKVD-niñ vesiqalarını aydınlatqan «Memorial»nıñ malümatına köre, Sovet ükümetiniñ duşmanlarını iş kâğıtlarına köre qıdırğanlar. Filmde, babası repressiyağa oğratılğan, anası ise, qayğıdan ölgen yaş çeçen Daud, Arsamak qartnıñ yanına kele ve soray: camilerni yoq etken, adamlarnı öldürgen akimiyetni nasıl etip qabul etmek mümkün? Arsamak ise: «Yüregine ümütsizlikni qoyma», dep cevap bere. Arsamaknı NKVD apis ete, Daud ise, abrek olıp dağlarğa kete.
1944 senesi fevral 23 künü çeçen ve inguşlerni (umumen Sovet ükümetinde 20 halq sürgün etildi) sürgün ettiler. Olarnı nemselernen işbirlik tutqanlarında qabaatladılar. Halq duşmanlarnı belgilegen NKVD, çeçenler arasında cebeden qaçqanlarnıñ sayısı çoq olğanını bildirdi. Faqat, Haybahta doğğan Beksultan Gazoyev Ulu Vatan cenkinde qaramancasına öldi – bu belli ikâye…
Filmde imkânı olğanı qadar çeçenlerge yardım etken rus askerleri de kösterile. «Qartbaba, bundan evel biz qaraçaylarnı sürgün etken edik. Ekseriyeti öldi. Yanıña çoqça aş al», - dey, gecelik qalğan askerlerden biri ev saibine. Er kesni birden çıqarıp olamadılar – qartlarnı, balalarnı, yüklü qadınnı Haybahtaki atlar aranına - sanki gecelemek içün nıqtadılar. Amma, dağ yollarını keçmege imkân yoq edi, yolbaşçılar ise, «Çeçevitsa» tedbirleriniñ neticeleri bilmek isteyler. O vaqıt, askerlerniñ reberi Mihail Gvişiani, arannı yaqmağa emir etti. Rus askeri boysunmağa red etti ve öz-özüni atıp öldürdi. Amma, arannı ep bir yaqtılar.
Asılında, iç kimseni sağ qaldırmaycaq ediler. Amma, Haybah üzerinde köterilgen tuman uzaqtan körüne edi ve öldürülmesi kerek olğan Mumadi Elgakayev, o vaqıt 8 yaşında bala, sağ qaldı – onı arandan alıp taşladılar. Elgakayev, «Unutmağa emir etildi» filmi azarlanğanda ömürinde birinci kere intervyü berd ive 2012 senesi noyabr ayında öldi. Tendeki tükler tik tura: cenklerni başından keçirgen, zorbalıqlardan keçip te, ikâyesini aytıp, premyeranı körmey, bu dünyanı terk etti.
Haybah ve umumen sürgünlik mevzusını qapatmağa istegen rusiyeli akimiyet, tam tersini elde etti. Çeçenliler ağızdan-ağızğa hatırlavlarnı ikâye etip, hatırlavlarnı saqlaylar. Aytqanlarına köre, yüklü qadın tamam şu aranda bala tapqan.
Filmde hastahanede yatqanlarnıñ qurşunğa tizilgeni kösterile. Emşire olarnı qorçalamağa tırıştı, olar çeçenler degil de, başqa Qavqaz milletlerniñ vekilleri olğanını ayttı, amma niyetine irişmedi. Kökanayev soy adı bir qaç kere tekrarlana – bu levha prodüserniñ soylarından biridir. Bu kibi vaqia, kerçekten de, urus-Martanovsk rayonında yüz bergen edi.
Asılında, unutmağa endi çoqtan emir etildi. Groznıy şeerinde, ihtiyar yaşında çeçenli, ulu Vatan cenki arfesinde repressiyağa oğratılğan babasınıñ cesetini satın alıp, gizliden kömgenlerini fısıldap ayttı. Qabirini tek 1990 seneleri açıqtan ziyaret etmege ruhset berildi. Şaşılacaq bir facia. Neni unuttırmağa isteyler? Haybahta adamlar tiri yaqılğan (bala-çağa, qartlar, yüklü qadınlar – tez yürip olamağan er kim) yerde iç bir hatıra taşı qoyulmağan. Bu kibi hatıra taşı, elâk olğanlarnıñ şanını añdırıp, milletlerara kerginlikni al etmege yardımcı olur edi. Amma, bağışlañız: resmiy olaraq adamlar yaqılmağan ediler, onıñ içün hatıra taşı da qoyulmaycaq. Filmniñ de olmasını istemeyler: Rusiye medeniyet nazirligi ğaliba, yaş çeçenler sürgünlik aqqında tek Huseyn Erkenovnıñ filminden malümat ögreneceklerinden saqına. Ögrenip te, Allah saqlasın, kederlenir ve milletlerara davanı çıqarır.
Haybahta olıp keçken vaqialar boyunca 1990 senensi taqiqat başlanğan edi. Soñra, Rusiyeniñ prokuraturasında iş toqtaldı. Şimdiki vaqıtta ise, Çeçenistanda çetel kompaniyası tarafından «Silingen hafıza» filmi çıqarıla. Onda, tek 1944 senesiniñ sürgünligi degil de, izleri mahsus yoq etilgen soñki çeçen cenkleri aqqında da ikâye etilecek: şimdiki vaqıtta Groznıy şeerinde yañı çoqqatlı evler tura, olarnıñ üstünde ne qurşun, ne de mermi izlerini köralmazsın. Eñ beteri, çeçenlerge cenkni hatırlamağa yasaq eteler. Çeçenler öyle de aytalar: «Ramzan Ahmatoviy aytqanı kibi, bunı hatırlamağa kerekmey, kelecekni tüşünmelimiz, biz Rusiye ile bir yolnı seçtik». Böyleliknen, yalıñız sürgünlikni degil de, çeçen cenkini unutmağa kerek. Bunı unutmaq mümkünmi?
Menimle körüşip, soñki çeçen cenki aqqında ikâye etmege razı olğan yigitlerden biri - mağazlarda yaşağanı, anası «ateş açsalar, demek kimdir toy yapa» degeni, askerler qartanası ve tizesini öldürgeni, suvsız ve yarıqsız şaraitlerde anasına ameliyat yapqanlarını tarif etip – ayfonındaki İçkeriya bayrağını kösterdi. «İç te unutıp olamayım», - dep añlattı o. Yigit menden yardım sorap, biraz şaşmalattı: o Moskva mektepleriniñ er birini ziyaret etip, çeçenlerni episi yaramay olmağanı, çoq çekişkenlerini añlatmağa istegenini söyledi. «Sen nasıl tüşünesiñ, cenkten soñ, biraz tutlğanım keder etmezmi? Men ep bir bunı yapıp olurım. Nasıl etip bu işni başlayım?», - dep soradı. Men cevap beralmadım.
Anastasiya Kirilenko, – Radio Svoboda mühbiri
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
- Fexreddin Huseynov - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Fatma Mehreliyeva –kesme sikeste - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Flora Kerimova - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Fidan Kasimova - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Fezail miskinli-albümleri-Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Faiq Ağayev Azeri Mahnı Mp3
- Feryal Öney Azeri Mahnı Mp3
- FIRUZE IBADOVA - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Fikret Emirov - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Firuz Eliyev - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- FERUZ MEMMEDOV - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Folklor - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Fuad Musayev - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Frangiz Bagirova - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Faytoncu Nazim - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Fedaye Lacin - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Ferda - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Fatma Mustafayeva - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Fidan Haciyeva - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Fidan Suleymanova - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Firudin Allahverdi - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Flaqman Qr Azeri Mahnı Mp3
- Fikret Qocanın sözleri iLe & Payız Geldi ALbümü azeri mp3 - azeri mahni
- Fikret Amanov - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Faiq Suceddinov - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Fuad Ibrahimov - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Farid Eyvazov - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Fatima - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- F-CLAN - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Ferqan - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Feryad - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Fexri Elesgerli - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Fidan - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Firengiz Ehmedova - Azeri Mahnı Mp3
- Firenkiz Mustafayeva - Lutviyar Imanov
- Firudin - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Fuad - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Fuad Dadashov - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Fuad Javadov - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- ferhat khalif - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- famil kederli - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- fuad nifteliyev - Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Ferda Xudaverdiyev Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Ferhad bakınskıy-yağışlar-2010
- Fuad - sile bileydim azeri mp3 - azeri mahni
- Faxo senı sevıyorum 2010 Azeri Mp3 Azeri Mahni
- Ferhad Marefat Azeri Mp3 Azeri Mahni
- Firuze azeri mp3 - azeri mahni
- Fərqan azeri mp3 - azeri mahni
- Fariz Abdullayev azeri mp3 - azeri mahni
- Ferqan Arifoglu azeri mp3 - azeri mahni
- Ferhad Beyler Azeri Mahnı Mp3
- Feyz azeri mp3 azeri-mahnı
- Fariz Qaraçuxurlu azeri mp3 azeri-mahnı
- Feqan Berdeli Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Fezail Feza Azeri-Mahnı Azeri Mp3
- Fizuli Ceferli Azeri Mp3 Azeri Mahni
- Fatima Nurlubaeva - Nogay Elim azeri mp3 - azeri mahni
- Fehmin Azeri-Mp3-Azeri-Mahnı
- Faiq Kazımov Azeri Mahnı Mp3
- Ferux azeri mp3 - azeri mahni
- Fərhad Məmmədov Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Fuad Amanov Azeri Mp3 - Azeri Mahni
- Firengiz Rehimova Azeri Mahnı Mp3
- Faramarz Azeri Mp3 Azeri Mahni
- Farid Askerov Azeri Mahnı Mp3


text:
Eskişehir (il)
Eskişehir - Türkiye Cumhuriyetiniñ bir vilâyeti. Tarihtaki eski adı Dorlion edi. Ankaranıñ ğarbiy yağında olğan Eskişehirniñ lületaşı namlıdır. Şeerniñ ortasından Porsuk özeni keçe. Demir yollarınıñ kesişim noqtasındadır. Ankara ve İstanbul kibi eki balaban şeerniñ arasında qalğanı içün inkişaf etkendir. Yañı yasalğan vızlı tren de Eskişehirden keçe. Ealisi 600 000 kişiden ziyade. Eki universiteti (Anadolu ve Osman Ğazi Univertitetleri) olğanı içün talebe şeeri dep biline. Türkiyeniñ eñ zemaneviy şeerlerinden birevidir.
Türkiyede eñ qalabalıq qırımtatar tamırlılarnıñ olğanı şeer. Şeer ealisiniñ tahminen 20% qırımtatar tamırlıdır. Şeerniñ belli qırımtatar tamırlı adamları arasında rametli Hasan Polatkan (Türkiyeniñ eski maliye nazirlerinden), rametli Sezai Aksoy (şeerniñ eski belediye reislerinden), Süreyya Özkefe, Nihat Atacan, Bilal Acuner, Yenal Kaçıra, İlhan Mansız (Türkiyeniñ eski milliy futbol taqımı futbolcıları), Cüneyt Arkın (kerçek adı Fahrettin Cüreklibatur, namlı kino oyuncısı) bardır.


text:
Malayziyädä qoş gribı
Andağı fermada kiçä 10 meñ tawıq yuq itelde
Malayziyädäge ber tawıq fermasında qoş gribı açıqlanğannan soñ Gonkong bu ildän tawıq ite alunı tuqtattı. H5N1 virusı Tamparuli şähärçegendä terkälgän. Andağı fermada kiçä 10 meñ tawıq yuq itelde. Gonkong azıq-tölek häm tirä-yaq möxit gigiyenası idaräsennän yasalğan belderüdä êksportnı tuqtatu qararınıñ Bötendön’ya xaywannar sälamätlege oyışmasınnan kilgän kisätü nigezendä çığarıluı äytelä.
Gonkong bıyılnıñ täwge 6 ayında Malayziyädän 100 tonna tuñdırılğan tawıq ite häm 190 million yomırqa satıp alğan.


text:
Ukraina TİNi ilhaq etilgen Qırımnıñ Rusiye ukümetinden tevqif etilgen qırımtatar faaliyetçisi Nariman Memedeminovnıñ azat etilmesini talap ete.
Bunı Twitterde Ukraina TİNiniñ matbuat kâtibi Maryana Betsa yazdı.
O: «Qanunsız saylavdan soñ işğalci, qırımtatarlarğa tazyıqını arttıra. Faaliyetçi N. Memedeminovnıñ azat etilmesini talap etemiz», – yazdı.
Mart 22-de Rusiye telükesizlik ve uquqqoruyıcı organlarınıñ hadimleri Bağçasaray rayonında Nariman Memedeminovnıñ evini tinttiler. Bundan soñ faaliyetçini Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine sorğuğa alıp kettiler. Mart 23-te mahkeme Memedeminovnı mayıs 16-ğa qadar tevqif etti.
2016 senesiniñ fevralinde Memedeminovnıñ evi endi tintilgen edi. 2017 senesi iyül 13-te Rusiyeniñ kontroli altında olğan Bağçasaray rayon mahkemesi Memedeminovğa qarşı memuriy işni baqqan edi. Onı, güya 2017 senesi aprel 13-te, o zaman evi tintilmekte olğan Seydamet Mustafayevniñ evi yanında resmiy izin alınmayıp yapılğan mitingde iştirak etkeninde qabaatlap, mesuliyetke çekken ediler. O vaqıt, yurtdaşına qol tutmaq içün eviniñ yanında pek çoq qırımtatar toplandı, olarnıñ arasında Nariman Memedeminov da bar edi.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Rusiye ukümeti mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve bunıñ kibi de Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalarından dolayı şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler yaptıra.


text:
{ 0532_515 86 08,} Denki Servisi :)_593 33 44_)| Sümer Denki Klima Servisi Klima Gaz Dolum Servisi, Merkezi Sistem Klima Servisi, Sümer Denki Servisi //.:0532 421 27 88:..// Denki Klima Servisi Sümer kombi servisi Sümer Klima Servisi Sümer petek yıkama Sümer ilaçlı petek temizleme kombi bakımı Sümer klima bakımı Baykan servisi Baymak servisi Demirdöküm servisi vaillant servisi protherm servisi maktek servisi beretta servisi falke servisi dolcevita servisi Alarko servisi sigma servisi seikon servisi Mitsubishi servisi toshiba Panasonic servisi
Denki Kombi Servis Sümer, Denki Kombi Servis Sümer, Denki KLima Servisi Sümer , Sümer Denki KLima Servisi, Denki Kombi Teknik Servis Sümer, Denki Kombi Servis Sümer, Sümer Denki KLima Servisi, Sümer Denki KLima Servisi, Denki Kombi Servis Sümer, Sümer Denki KLima Servisi, Denki Kombi Servis Sümer, Denki Kombi Servis Sümer, Denki KLima Servisi Sümer , Sümer Denki KLima Servisi, Denki Kombi Teknik Servis Sümer, Denki Kombi Servis Sümer, Sümer Denki KLima Servisi, Sümer Denki KLima Servisi, Denki Kombi Servis Sümer, Sümer Denki KLima Servisi, Denki Kombi Servis Sümer, Denki Kombi Servis Sümer, Denki KLima Servisi Sümer , Sümer Denki KLima Servisi, Denki Kombi Teknik Servis Sümer, Denki Kombi Servis Sümer, Sümer Denki KLima Servisi, Sümer Denki KLima Servisi, Denki Kombi Servis Sümer, Sümer Denki KLima Servisi, Denki Kombi Servis Sümer, Denki Kombi Servis Sümer, Denki KLima Servisi Sümer , Sümer Denki KLima Servisi, Denki Kombi Teknik Servis Sümer, Denki Kombi Servis Sümer, Sümer Denki KLima Servisi, Sümer Denki KLima Servisi, Denki Kombi Servis Sümer, Sümer Denki KLima Servisi, Denki Kombi Servisleri Sümer, Sümer Denki KLima Servisi, Denki Kombi Servis Sümer,Denki Kombi Servis Denki Kombi Servis Sümer Denki Kombi Servis Sümer Servis Olarak Hizmet Vermekteyiz Sümer Denki KLima Servisi, Sümer Servis Denki Klima, Denki Kombi Servis Sümer Denki Kombi Servis Sümer, Denki Kombi Servis Sümer, Denki KLima Servisi Sümer Denki KLima Servisi, Denki Kombi Teknik Servis Sümer, Denki Kombi Servis Sümer, Sümer Denki KLima Servisi, Sümer Denki KLima Servisi, Denki Kombi Servis Sümer, kombici klimacı usta 1 yıl garanti


text:
Sentâbr 16 künü Qarasuvbazar regional Meclisiniñ reisi Mustafa Asabanıñ evinde de tintüvler keçirildi, bundan soñ onı sorğuğa alıp kettiler.
Bunı o Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
Regional Meclisniñ reisi aytqanına köre, FSB hadimleri oña saba erte kelip, tintüvni keçirmege mahkeme izinini kösterdiler. İşbu tedbir mayıs 3 künü qırımtatarlar öz lideri Mustafa Cemilevni Ermeni Bazar memuriy sıñırına qarşılağanı ile bağlı olğanını bildirdiler.
Tintüvniñ neticesinde diniy ve qırımtatar milliy areket aqqında risalelerni tapıp aldılar.
Tintüvden soñ adamnı sorğuğa alıp kettiler. Onıñ ile telefon bağ alâ daa yoqtır.
Qırım.Aqiqat bergen malümatına köre, saba sentâbr 16 künü qırımtatar milliy Meclis azası Eskender Bariyevniñ evinde de tintüv keçirildi, neticede onıñ bilgisayarı tutıp alındı.
Bundan soñ qırımtatar milliy Meclis binasını da sarıp aldılar, anda şimdi tintüvler keçirile.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokurorı Günduz Mamedov Ukrainadaki Frenkistan Elçihanesiniñ vekillerinen, şu cümleden Kristof Le Rigolor ile körüşip, Avropa Birliginiñ Qırım işğali sebebinden kirsetken sanktsiyalarını muzakere etti. Bu aqta ukrain prokuraturasınıñ matbuat hızmeti sentâbrniñ 5-de haber ete.
Berilgen malümatqa köre, körüşüv iştirakçileri Ukraina topraq bütünligine qoltutqanını bildirip, Avropa Birligi kirsetken sanktsiyalarnıñ talaplarına riayet etilmesi ve qayd etilgen meselelerde işbirligi aqqında laf ettiler.
QMC prokurorı vaqtınca işğal etilgen topraqlarğa kiriş nizamınıñ bozulmasını ayrıca qayd etti.
«Bizim vazifemiz – Avropa sanktsiyaları rejimine riayet etilmemesini qayd etmeknen beraber yarımadada milliy qanunlarnıñ bozulmasını qayd etmektir», – dep ayttı Günduz Mamedov.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
1 Ocak 2017 Pazar
Amerika Atlantik Kıyısı Limanları
Burlington limanı, Albany limanı, Hyannis limanı, Nantucket limanı, New york limanı, New jersey limanı, Perth Amboy limanı, Morrisville limanı, Baltimore limanı, Cambridge Limanı, Piney Point Limanı, Cape charles limanı, Richmand limanı, Yorktown limanı, Hampton Roads limanı, Morehead city limanı, Wilmington limanı, Sunny point terminal, George town limanı, charleston limanı, Port Royal Limanı, Port Wentworth limanı, Savannah limanı, Brunswick limanı, Fernandina limanı, Jacksonville limanı
Port Chester Harbor limanı, Stanford harbor limanı, Northport limanı, Black Rock Harbor limanı, Bridgeport limanı, Port Jefferson limanı, New Haven Limanı, Riverhead terminal limanı, New london limanı, Greenport harbor limanı, stonington harbour limanı, providence limanı, Bristol harbor limanı, Newport limanı, Melville limanı, fall river limanı, New bedford limanı
Pennsauken limanı, camden limanı, philadelphia limanı, Eddystone limanı, marcus hook limanı, wilmington limanı, penns grove limanı, delaware city limanı
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Tätti swsındar, onıñ işinde jemis şırındarı 45 jastan asqan adamdardıñ ajalın tezdetedi. AQŞ-tıñ Emorï wnïversïtetiniñ ğalımdarı osınday tujırımğa kelgen.
Zerttewşiler qant dïabeti men jürek – qan tamır awrwlarına şaldıqpağan adamdardı zerttegen. Zerttew aldında sarapşılar qatıswşılardıñ swsındardı men quramında qantı köp önimderdi tutınw deñgeyin bağalağan. Zerttew jürgizgen altı jılda köz jumğan adamdardıñ qaytıs bolw sebepteri men ıqtïmal faktorlar anıqtalğan. Nätïjesinde künine bir lïtr tätti swsın işetin adamdardıñ basqalardan jïi ajal quşatını belgili bolğan.
Derekköz: life.ru
Kommentarïï


text:
Amerika Qoşma Ştatları Rusiyeni ukrain reinelerniñ acele sürette azat etilmesine çağıra. Bunı AQŞ Devlet departamentiniñ matbuat kâtibi Jennifer Psaki salı künü, yanvar 6-da, bildirdi, – dep haber ete Radio Svoboda.
«Bizler Moskvanıñ Rusiyede ukrain reineleri, şu cümleden Ukraina halq deputatı Nadejda Savçenko ve rejissör Oleg Sentsovnı, apiste tutqanını takbih etemiz. Añlaymız ki, Savçenkonıñ açlıq sebebi apis müddeti ola, onıñ sağlığı da yerinde degil. Bizler onı ve Rusiyede apiste bulunğan diger esirlerni acele sürette azat etmege çağıramız», – dedi Psaki.
Malüm olğanı kibi, 2014 senesi dekabr 13-te Nadejda Savçenko açlıqqa başladı.
Rusiye akimiyeti Savçenkonıñ eki Rusiye jurnalisti İgor Kornelük ve Anton Voloşinniñ ölümine alâqası bar olğanını ayta. Ukrain arbiy hızmetçisi bunı red ete.
Savçenko «Batkivşçına» cedveli boyunca Ukraina Yuqarı Radasına saylandı. Dekabr 11-de Yuqarı Rada Devlet duması ve Rusiye prezidenti Vladimir Putinge Savçenkonıñ azat etilmesi muracaatı aqqında qararnı imzaladı.
Ukrain rejissöri Oleg Sentsov işğal etilgen Qırımda FSB tarafından yaqalanıp, Moskvağa yollanılğan edi. Onı teraktlar azırlanmasında qabaatlaylar. Rusiye Sentsovnıñ Ukraina vatandaşlığını tanımay.