text:
Törkiädä esse hawa şartlarında saylawaldı cıyınnarı
Soñğı atnada da Törkiäneñ kön tärtibendä ğomum saylawlar häm terrorçılıq mäs’äläre bar ide.
Tışqı eşlär ministrı häm premyer-ministr urınbasarı Abdullah Gül Ğiraqnıñ tönyağına xärbi operatsiya ütkärelü mäs’äläsendä parlamentnıñ saylawlar aldınnan cıyıluı häm kürsätmä çığaruı ixtimalınıñ da bula aluın äytte. Gül: “İñ yaxşıdan iñ naçar ssenariyğa xätle böten plannarnıñ östäldä buluına” işarä itep: “Läkin böten bolarnı cämäğätçelek häm matbuğat aldında söyläşä başlasaq, uñışsız bulırbız, çönki biredä xärbilärebezneñ iminlege turında süz bara, böten bolarnı da uylarğa kiräk. Ämma bu köräşne yasamasağız, ul çaqta tağın da zurraq qayğı-xäsrätlär yäşäner,” – dip belderde.
Terrorçılıq belän köräşneñ xärbi häm politsiya tışındağı faktorlarınıñ da ähämiyätenä iğtibarnı yünältüçe ministr Gül: “Diyarbakırda soñğı 3 yılda 100 awılğa su birelgän. Törekçä öyrätmägän keşedän närsä kötärgä bula? Berençe tapqır bez balalarğa törekçä öyrätäbez,” – dip açıqladı.
Şul uq waqıtta saylawaldı cıyınnarı da esse hawalarğa qaramastan däwam itelä. Partiyälär uram cıyınnarın ğadättä töştän soñ kiçkä taba ütkärä. Partiya liderların tıñlaw öçen cıyılğan xalıqqa isä qoyaştan saqlanu öçen buşlay cäyge baş kiyemnäre, qulçatırlar häm su taratıla.
İñ esse könnären yäşäwçe Törkiyädä bu atna axırınnan başlap cılılıq üz ğadäti torışına keräçäk, dip xäbär itelä. Antalyada 45 däräcä-graduska citkän hawa cılılığı äkrenläp 6-8 däräcägä töşä başlıy. Törkiyäneñ qayber töbäklärendä xätta yawım-töşem dä kötelä.
Säğit Xäyri, Änkara


c: text/html

text:
Rusiä ekologları ere şirkätlär aqçasına ütkärelgän moxit kiñäşmäseneñ näticälärenä bik ömetlänmi
Rusiädäge biznesnıñ problemaları Mäskäwdäge xakimiat belän genä tügel, äylänä-tirä moxitne saqlawçı törle ictimaği oyışmalar belän dä bar, xörmätle tıñlawçılar. Alar Rusiäneñ ere şirkätlären ekologiägä iğtibar itmäwdä, tabiğätne pıçratuda ğäyepli. Läkin sişämbe könne Kreml'' başlanğıçı belän Mäskäwdä açılğan 3 könlek maxsus moxit kiñäşmäsen näq menä şul ere şirkätlär finanslıy.
Audio, İgor Çestin
"Kiñäşmä barışında sez däwlät oyışmalarınnan tantanalı belderülärne şaqtıy ğına işetersez, läkin bez ber dä alar qaraşında tormıybız" di İgor Çestin. Tirä-yün moxit säyäsäte üzägeneñ mödire Aleksey Yablokov mäğlümatına qarağanda, Mäskäwdäge şul kiñäşmädä qatnaşuçı meñ yarım keşeneñ barı tik yaqınça 100-e genä törle ekologik törkemnärne wäkillek itä. Qalğannarı isä cıyınğa cirle häm federal'' xakimiat tarafınnan cibärelgän. İkençe ber qızıqlı fakt şul, Rusiä başqalasındağı ekologik kiñäşmäne, "Norilsk Nikel", "Lukoil", "Gazprom" häm "Sibirski Alüminiy" kebek ere şirkätlär finanslıy, läkin näq menä alar ilneñ tabiğäten pıçratuçı töp industrial'' törkemnär dä bulıp tora. Şuña da Mäskäw kiñäşmäseneñ axırğı qararları "teşsez" bulır dip kötelä di İgor Çestin.
Audio, İgor Çestin
"Şuşı cıyınnı finanslağan biznes keşeläreneñ redaksiä komissiäsendä dä, kiñäşmäneñ türendä dä utıruwı, alarğa bez qabul itärgä telägän qararlarnı ütkärmäw mömkinlegen birä" dip isäpli Xalıqara Qırqıy tabiğät fondınıñ Rusiä bülekçäsen citäklägän İgor Çestin. Tirä-yün moxitne saqlawçılarnıñ tänqit üzägennän töşmägän şirkätlärneñ berse bulıp "Norilsk Nikel" tora. Ul bar dönyada nikel citeşterüçe iñ ere şirkät sanala häm tabiğätne pıçratu ölkäsendä Rusiäneñ berläşterelgän energoçeltäre - EES belän berrättä tora. Ul üz eşlären alıp barğan yözlägän kvadrat kilometr qırlar häm bazlar kükert äçemäse häm awır metal qaldıqları belän ağulanğan xäldä yata. "Norilsk Nikel"neñ ekologiä öçen cawaplı maxsus wäkile Yelena Kovaleva, şirkät şuşı yıl başında ağulı matdälär çığarunı kisken kimetüne küz aldında totqan maxsus programma qabul itte dip belderä.
Audio, Yelena Kovaleva
"Bezdä aldağı 5-7 yıl eçendä bar texnologik tärtipneñ tulısınça üzgärtep qorıluwı küzdä totıla häm bu 2010-nçı yılğa Norilskidä ağulı matdälär çığarunı 70 protsentqa kimetäçäk" dip ışandıra cämäğätçelekne "Norilsk Nikel"neñ wäkile. Ämma tabiğät saqlawçılarnı bu hiç kenä dä tınıçlandırmıy, çönki alarnıñ ere şirkätlär belän köräşü ölkäsendä üz täcribäse bar. Ekologiä ölkäsendä xakimiat ğädättä industrial'' törkemnär yağında tora. İke yıl elek, "pıçratu salımın" kertergä tırışqan ekologlar taläben qarapağanda Rusiäneñ Yuğarı mäxkämäse üz qararın "Norilsk Nikel" faydasına çığarğan ide. Xäzer dä näq şundıy uq täqdim tikşerelä, läkin moña Rusiäneñ eşmäkärlär wä citeşterüçelär berlege qarşı çığa. Ul, häm anıñ artında torğan ere biznes, ekologiä salımın tülise urınğa şirkätlär aqçanı, citeşterüne çistaraq itä torğan yaña cihazlar aluğa sarıf itärgä tieş dip isäpli.
Kärim Kamal, Praga

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Demokrat namzätlär ikese ike ştatta ciñde
Kiçä İndiana häm Tönyaq Karolína ştatlarında bulğan saylayda köräşkän demokrat partiası namzätlärenen ikese dä saylaynı ciñü belän tämamladı.
Kiçä İndiana häm Tönyaq Carolina ştatlarında uzğan saylawdan, demokrat partianıñ ike namzäte dä ciñü belän qayttı. Barak Obama Tönyaq Carolinada küpçelek tawışnı yaylağanda, Hillary Clinton İndianada köçkä kenä ciñä aldı. İke namzät tä, partianıñ töp namzäte bilgele bulğançığa qädär Aq yort öçen köräşlären äle däwam itterä.
Älege ike ştat demokrat partiası namzäten bilgeläwdä möhim rol' uynıy ide. Saylawlar waqıtında elek pop bulıp eşlägän ber keşeneñ yasağan qarşılıqlı çığışı Obamanı saylayda köç xäldä qaldırğan ide.
Aq yort öçen dägwa beldergän Clinton isä namzätlegen tağın da köçländerü yulların ezläde.
Axır da Obama ciñü ixtimalın köçländerep tawışlarınıñ 56 % aldı, Clinton isä köndäşenä qarağanda 14 %qa azraq tawış belän tawışlarnıñ ni barı 42 %ın aldı.
Clinton İndiana ştatında ciñä alu öçen kiräkle tawışnı köçkä cıya aluına qaramastan, xäzerdän uq üzeneñ ciñep çığıun iglan itärgä aşıqtı:
“Küptän tügel minem köndäşem ber yuraw belderde. İmeş bälki min Pensilvaniada ciñä alırmın ikän, üze Tönyaq Carolina da, läkin kemneñ ciñüe barı tik İndianağa citkäç kenä bilgele bula ala dip äytkän ide. Häm bügen bez monı buldırdıq. Bu kirtäne uzıp, sez birgän tawışlar belän xäzer bez Aq yortqa yul totabız”
Läkin älegä sannar ber dä Clinton faydasına tormıy di belgeçlär. Alda tağın 6 ştatta uzaçaq saylawlar tora. Ämmä namzätlärneñ berse dä, bu cirlärdä üzläreneñ töp namzät itep bilgeläyäçäk üz delegatsiäseñ taba almayaçaq.
Yägni älege şartlarda töp namzät, barı tik demokrat partianıñ yaqınça 800 ägzası belän yaqlarğa xoquqı bulğan saylanğan räsmilär tarafınnañ ğına bilgelänä alaçaq.
Qaysı ber belgeçlär, soñğı saylawdağı näticälär belän Clinton superdelegatlarnıñ ömeten aqlıy almadı dip belderä. Bu oçraqta partiadağı küp kenä delegat Amerikanıñ berençe afrika-amerikan namzäte Obamağa taba kübräk yaqınayuı kötelä.
Obama aldında isä üzenneñ John McCayn ciñä alaçaq berdän ber namzät buluın partia ägzalarına ışandıru eşe qala. Tönyaq Carolinada alğan ciñüdän soñ xalıq aldında yasağan çığışında saylaydağı yuğaltularğa qaramastan partia yeçendä berdämlekne arttırırğa çaqırdı:
“Äye ike tarafta da yuğaltu xise bar. İke taraf ta üz namzäteneñ ciñep çığıun teli. Läkin bu yarış Hillary Clinton öçen tügel, Barak Obama yäisä John McCayn öçen dä tügel. Bu saylar sezneñ öçen, Amerika xalqı.”
Xäzer köräşneñ aldıbızdağı adresı Könyaq Daqota 3 yüngä planlaştırılğan saylaylar. Älege saylayğa qädär namzätlär yarıştan çigenmiçä çaralarğa däwam itüe ixtimal. Bu oçraqta belgeçlär fikerençä, superdelegatlar ike namzättän bersen saylaw öçen avgust ayında bulaçaq Partia qorıltayında qarar biräçäk.


text:
Mäskäwdä kiläse yılda Belarusqa tabiği gaz satu bäyäse turında söyläşülär ütkärgän Belarus xakimiätläre belän Gazprom üzara kileşügä ireşä almadı.
Gazprom ägär dä Minski kiläse yılda xäzergedän 4 märtäbädän dä kübräk, meñ kubometrında 200 dollar tülämäsä Belarusqa gaz cibärüne tuqtatu belän yanıy.
Şulay da Gazprom süzçese Sergey Kupriyanov ägär dä Belarus däwlät qaramağındağı gazütkärgeçneñ 50 protsentın Gazpromğa tapşırsa gaz bäyäsen 110 dollarğa qädär töşerü mömkin bulaçaq dip belderde.
Gazprom räise Aleksey Miller bu söyläşülärdä çişeleş Belarus qulında dide.
"Waqıt tiz ütä häm bezneñçä bu xäldä, yıl azağında, äle dä kileşü imzalanmağanda cawaplılıq tulısınça Belarus yağında. Çönki Gazprom häm Rusiä Federatsiäse Belarusqa iñ qulay şartlarnı täqdim itte häm bu täqdimnär qabul itelerlektän dä yaxşıraq" dide Miller.


text:
HTML
HTML (inglis Hypertext Markup Language) - gipertekstli hu'jjetler jaratıw ushın arnawlı til. Bul til teg (tag) dep atalıwshı arnawlı kodlardan ibarat. Bul kodlar web-bette ko'rinbeydi, biraq olardın' ja'rdeminde avtor brauzer aynasında web-bet qanday suwretleniwi kerekligin ta'ripleydi. Hu'jjettegi tekst parametrleri, grafikalıq obektlerdin' jaylasıwı, ren'ler, gipersiltemeler h.t.b. sol tegler ja'rdeminde beriledi. Demek, tegler – bul brauzer tu'sinetug'ın kodlar, xızmetshi so'zler.
HTML hu'jjeti
ha'm
tegleri arasındag'ı tekst bolıp tabıladı. Bul ashıwshı (
) ha'm jabıwshı (
) tegler ju'plıg'ı bolıp, bul hu'jjet HTML tilinde jazılg'anlıg'ın bildiredi. HTML hu'jjeti
... ,   …  ,  …   bo'limlerden ibarat boladı. Olardın' ishinde hu'jjettin' bası, atı ha'm denesi beriledi. Odan basqa shrift o'lshemin, bette jaylasıwın, ren'in, abzats, suwret parametrlerin belgilew, gipersiltemeler jaratıw, ha'r qıylı kesteler, formalar, freymler qoyıw ushın arnalg'an tegler ham bar.


text:
AQŞ analiktikları amerikan xärbilären Ğiraqtan çığaru waqıtın bilgeläw taläplären tikşerä
Bu atnada Ğıraqnıñ şiğı, sönni ğäräb häm körd maxalläläre citäkçeläre Qaxirädä oçraşıp (milli) tatulaşu öçen eşlärgä wäğdä birde. Cıyılış axırında iğlan itelgän kommunikede alar prezident G.Bushtan Ğıraqtağı amerikan häm başqa çit il xärbilären çığaru öçen waqıt bilgeläwne sorıy.Ğıraq citäkçeläreneñ şuşı üteneçe AQŞ kongressınıñ qayber äğzaları şunduyuq taläp quyğan waqıtqa turı kilä. Prezident waqıt grafikası bilgeläwne här daim kire qağıp kilä.Radiobız xabärçese Qaxirä konferensiäseneñ näticäläre häm monıñ Washingtondağı debatlarğa täsire turında analitiklar fikeren soraştı
Ğıraqlılar öçen bu ğäräblärneñ eçke säyäsäte häm ğäräblär belän ğıraqlılarnıñ tatulaşuğa taba atlağan adım, şulayuq ğıraqlılarnıñ berberse belän söyläşüe , saylawlarnıñ näticäse möhim bulaçaq.
Ğıraq eçkä eşlär ministırı Jabr düşämbedä Ğraqnıñ üz xärbi köçläre 2006.yıl azağında äzer bulaçaq dip äytkän ide . Yaqın könçığışta zur täcribä tuplağan AQŞ däwlät häm saqlanu departamentlarında elek küzläw analitiğı bulıp eşlägän Anthony Cordesman Jabr süzläre belän bik kileşep citmi , xärbi häm säyäsi säbäplärdän çığıp ,Bushnıñ çığıp kitü turında söyläwe öçen waqıt irtä di. Ul ayruça Qaxirä belderüe açıq anıq tügel, ämma Ğıraqtağı här 3 firqağa da kileşle dip äytä. Waqıt grafikasınıñ açıq bulmawı Cordesman qaraşınça başlıça sönni ğäräblärgä kileşä. Alarnıñ kübese ğıynuar saylawlarına boykot iğlan itkän häm Ğıraqnıñ säyäsi protsesına qatnaşu öçen ozın yul ütä.Ämma Cordesman in möhime Qaxirä cıyınıñıñ ütüe ide dip äytep iqtibar cälep itkän mäsäläne bolay añlattı:
Ğäräb illäreneñ bergä cıyılıuı häm Ğäräb Ligasın yaqlawları bik möhim. Konferensiä Mısır kebek möhim ildä ütte.Suğut Ğäräbstäne etärgeç buldı häm berençe märtäbä zur yardäm täqdim itte. Böten bu adımnar bik uñay dip säyläde Anthony Cordesman.
Qaxirä cıyınına qatnaşqan citäkçelär fevral bälkim dä mart ayında Bagdadta ütkäreler dip ömed itelgän tatulaşu konferensiäse öçen 6 maddädän torğan program östendä eşlärgä kileşte. färidä xämit


text:
Eurovision: zäwıqsız cırlar häm säyäsät
Şimbä könne yöz millionlağan yewropalı, telefon häm smslär aşa 53. Eurovision cır bäygesendä üz yaratqan cırları öçen tawış biräçäk.
Bäygegä İralandadan qatnaşqan Dustinneñ şämäxä tösttäge kürkä qurçağı, Yewrovedenie yarışında säxnädä äle başın çığarıp cırlarğada ülgermäde, kiçä yarım-finaldä töşep qaldı.
Eurovision tänqitçeläreneñ Dustinne, urtaqlıq taba almağan, tübän zäwıqlı, qabatlanğan süzlär belän cırlağan mısqıl kiyemnär kigän törkem bularaq qaradı.
Läkin tamaşaçı qaytawazınnan tış anıñ töşep qaluında, Eurovisionnıñ üz säyäsäte täserle buldı.
Eurovision cır yarışması säyäsättän çittä, 2 böten dönya suğışınıñ qaldıqlarınnan arınırğa tırışğan Yewropada, barlıq bülengän illärne bergä cıyu maqsatında oyıştırıla başlağan ide. Ul 1956 yılda berençe bularaq Şvetseriada uzdırıldı. Läkin berençe bäygedän birle, ul da säyäsätkä äylänäçäk digän qurqu gel bar ide.
Küñelle genä cır bäygesendä säyäsätneñ ni qatnaşı bar diärsez. Xäyer xäzer inde qayberäwlär Eurovision süzen dä telgä almıy, anı bik ğadi itterep ‘kürşelärneñ berbersenen küñlen kürü yarışı” dip atıy başladı.
Mäsälän ike qardäş il, Gresiä belän Kıbrıs kimendä 12 ball belän ber-bersen yaqlap kilä. Monnañ qala, Balkan yäisä Skandinavia töbäklärendäge illär gel yuğarı bäyälär birep, ber-bersen quandırğan bulalar.
Könbatıştağı illärneñ qayberäwläre här töbäkneñ üz kürşelären qayğırtu säyäsätenä eçe awırtsa da, ikençelär bäygedäge cır süzlärenä xättä säxnä artislarının kiyenü tärtebenä qadär säyäsät kerep kitüenä borçıla.
Mäsälän 2005 yılda Kiyevtä ütkän bäygedä, Serbiadan ayrılğan serb ile Montonegrodan qatnaşqan “isemsez” dip atalğan törkem, säxnäğä Montonegro bayrağına törenep çığuı, Serbianı tabiğiy ki açulandırğan ide. Sonınnan törkem Belgradta çığış yasağanda xalıq törkemne säxnädän şeşälär ırğıtıp qudı.
Uzğan yıl isä İzraineñ “Push the button” töymägä bas digän cırı küplärdä qarşılıq uyattı. İran, atom suğışı häm prezidentlarnıñ köç sınaşuı cırda çağıldırılğan ide.
Bıyıl isä cırlar äle säxnäğä çığar aldınnañ säyäsi qarşılıqlar tua başladı. 1990 yıllarda Qarabağ nizağında ike döşman millät, xäzer cir tügel, cır öçen berberse belän awız talaşına kerde.
Nizaqnı çığargan töp säbäp isä, älege cır....
Bolay ğına tıñlağanda, älege cır öçen nizaq çığarırlıq ber nindi dä säbäp yuq diärsez. Läkin eş Azärbaycanlılarnıñ youtube saxifäsendä älege cırnıñ urlanğan buluın däğwä itep bäxäslär tudıruında.
Monnañ qala soñgı waqıtta bäygegä kertelgän tağın ber ğadät, bäygedä tilifon yäisä smslär belän tawış berü mömkinçelege.
Läkin bu mömkinçelek härkemne qızınsındırmıy. Bolardan berse Eurovision bäygesen, Britaniä televideniäsendä alıp barğan, Terry Wogan. Ul bäygegä timer pärdä töşerelde di.
Bu atna Daily Telegraph basmasına bergän äñgämäsendä Wogan, Eurovisionnıñ maqsatı barıbıznıda bergä cıyu ide. Läkin xäzer ul bezneñ ber berebezdän ni qadär ayrı bulğanıbıznı kürsätü çaratusına äylänä” dip äytä.
Qayberäwlär bäygegä kübräk illär quşılu belän, kürşene qayğırtu isäbenä bäygeneñ berläşterü maqsatı yuğala bar disä, ikençelär bäygeneñ kiñäyüe anıñ üzençälegen arttıra dip isäple.
Eurovision canatarı Keith Mills, bäygegä yaña illäneñ quşıluı yaxşığa taba adım di:
“Könçığış yewropa illäre, bik tekä saylanğan cırçıların cibärä, alarnıñ üzlärenä kürä iskitkeç zamança üzençälekle ısulları bar, häm alar çınnan da üzlären sınata belä. Läkin könbatış yewropa illäre , añlaşılmağan, tübän zäwıqlı cırlar cibärä dip äyter idem, bu isä bäygegäneñ mäğnäsenä turı kilmi....”


text: Ğiraq premyer-ministrı Nuri äl-Maliki düşämbe, 11 sintäber könne berençe tapqır İranğa baraçaq. İke könlek säfäre barışında söyläşülärneñ köntärtibendä iminlek häm säyäsi mäsälälär bulaçaq, dip xäbär itelä. 80nçe yıllarda bulğan suğıştan soñ xäzer Ğiraqnıñ yaña şiği citäkçelege şulay uq şiği İran belän yaqınraq mönäsäbätlär qorırğa teli. Bügen Karbala şähärendä şiğilarnıñ dini bäyräme tınıç uzdı. Şähärgä, 9nçı ğasırda yäşägän imam äl-Mähdi äl-Muntad-harnıñ tuğan könen iskä alır öçen yözlägän meñ keşe cıyılğan.


text:
Törkiä premierı Erdoğan: "Din dä, demokratiä dä wasıyta bulıp tora"
Soñğı ike atnada AK partiä xökümäteneñ eşçänlegendä dini tösmerle temalar artuwı arqılı säyäsi debatlar da quyırıp kitte. Mäğlüm, AK Partiä saylawlarğa qatnaşqan 64% saylawçınıñ 33,5% tawışın alıp zur küpçelek belän xakimiätkä kilgän ide. Başqa süzlär belän äytkändä, ğämäldäge saylaw sisteması säbäple 20% tiräse tawış alğan säyäsi ber köç añarğa qarşı tawış birgän yaki protest belderep saylawlarğa qatnaşmağan tulayım 80% östennän xökem itä. Menä demokratiä digän närsäneñ neçkälekläre.
Menä AK partiä xakimiäte dä AB-neñ şuşı üzen yaqlaw pozitsiäsennän faydalanıp, il eçendä üz saylawçıların qänäğätländeräçäk qayber dini üzgäreşlär yasıy, bik köçle reaksiä tusa kire çigenä, ämma dini qäğidälärne köndälek tormışqa kertü yulında sabırlı, äkren genä, bälki qay çağında yäşerten adımnar atlawdan tuqtalmıy.
Döres, Avropa Keşe Xoquları Mäxkämäse räsmi dairälärdä türban dip atalğan baş yawlığı belän kerüne tıyğan Törek qanunnarın xuplap, AK partiä xökümätenä zur orım yasağan buldı. Läkin AK partiä başqa ölkälärdä uñışlar qazanıp üz saylawçısına “qayğırtmağız, bez adım-adım İslam qanunnarın, şäriğätne qaytarabız” digän mesajnı birergä tırışa. İmam Xatip mäktäben tämamlağannarğa yuğarı uqu yortlarına imtixan totı şartları qıyınlaştırılğan ide. Xäzer alarğa çittän-tış uqıla torğan liseylärneñ soñğı öç ayında uqıp başqalar kebek universitet imtixannarına çikläwsez kerü yulı açıldı.
Premier Erdoğan da bu atnada 11 kön öçen Yaña Zelandiä belän Avstarliägä vizit yasağan waqtında “demokratiä ber wasıyta ğına” dip äytkäç Törkiädä reaksiä tudı. Mäğlüm dinçelär ğomumän kiräk bulğanda “täqiä” yasıylar, yäğni şartlarğa kürä xäräkät itü yaki söyläw metodikasın qullanalar. Şul säbäple dä premierneñ süzläre “bezgä kiräk bulğan öçen demokratiäne qullanabız, ä eşe betkäç yuqqa çığarırbız” dip añlaşıldı. Şuşı reaksiä säbäple ul berse kön “demokratiä dä din dä keşecelekneñ tınıçlığı öçen wasıytalar bulıp toralar” dip äytte.
Tege yaqtan, bu atnada Eçke Eşlär Ministrlığınıñ här rayonda alkogolle eçemleklär satunı häm restoranlarda şundıy eçemleklärne buldırunı tıyu öçen kürsätmä çığarırğa tırışuwı da reaksiä tudırdı. Bu adım da islami cämağätkä taban ber adım dip bäyälänä ala. Asılda dinnär dä, totalitar rejimnar da keşegä törle yäşäw qağidäläre häm tıyular kiterüne yaratalar. Argumentları isä här ikesendä dä ber ük “din öçen, keşeçelek, däwlät öçen”, dielä.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text:
Fäwziä Bäyrämova Törkiädä oçraşular ütkärde
Cämäğät eşleklese, Bötendönya Tatar Kongressı Başqarma Komitetı äğzası, yazuçı Fäwziä Bäyrämova Törkiäda ütkärelgän xalıqara fänni cıyınnarda qatnaştı.
Törkiäneñ İstanbul häm Fäthiyä şähärlärendä ütkärelgän xalıqara fänni cıyınnarda Fäwziä Bäyrämova tatar ädäbiäte häm Rusiädäge, şul isäptän Seberdäge häm İdel-Ural töbägendäge törki millätlär turında täfsille mäğlümat birep uzdı.
Muğla vilayäteneñ Fäthiyä şähärendä bulıp uzğan 1 nçe Xalıqara törki mädäniätlär qorıltayında Rusiä Federatsiäsennän barı tik Fäwziä xanım ğına qatnaşqan bulsa, Beykent universitetı tarafınnan İstanbulda oyıştırılğan “Törki millätlär ädäbiätendä İstanbul” dip isemlängän xalıqara fänni-ğamäli konferensiädä törle il qunaqları belän ber rättän Törkiä, Tatarstan häm Mäskäwdän cämğısı 6 tatar ğalimäse qatnaştı. Fäwziä Bäyrämova fänni cıyınnar turındağı fikerläre belän urtaqlaşa:
“Dönyanıñ törle illärennän kilgän şuşı ğalimnär arasında Rusiädän bez genä idek. Başqa törki millätlärdän Rusiä buyınça ber genä ğalim dä ber genä çığış ta yasamadı. Tatarstannan bez dürt keşe kilgän idek. 20 nçe yöz başında häm bügenge köndä tatar yazuçıları icatında İstanbul digän temağa bik qızıqlı dokladlar yasadılar. Min üzem “Gabderräşit İbrahimov icatında İstanbul” digän temağa doklad yasadım. Tatarlar turındağı çığışlar üzemä bik oşadı. Närsä äytsäñ dä, tatar ädäbiätendä İstanbul teması çağılğan. Fatix Kärimilär, Ğayaz İsxaqilardan başlap Mirğazıyan Yunıslarğa xätle, Äbrär Kälimullinnarğa xätle häm bügenge şağirlärebezgä xätle bu temanı çağıldırğannar. Häm tatar süze bu simpoziumda böten köçenä yañğıraşın taptı. Min aña üzem bik söyendem.
Ä inde ikençe qorıltayğa kilgändä, anısı Fäthiyä şähärendä uzdırıldı, ul inde diñgez buyındağı ber yal itä torğan şähär. 30 doklad yasaldı xalıq awız icatı turında, xalıq kul’turası turında, milli mädäniättän başlap şuşı keläm suğularğa xätle dokladlar buldı. Tatarstannan berüzem idem, Rusiädän dä berkem yuq ide. Min inde Tatar Kongressı turında dokladımnan soñ äle Rusiädä bezneñ 15 millionğa yaqın törki xalıqlar yäşi dip, seber tatarları turında, şulay uq İdel-Uralda yäşäwçe törki xalıqlar turında, Kavkazda yäşäwçe törki xalıqlar turında mäğlümat birdem. Bik küñelem buldı inde. Fäthiyä Qorıltayında Tatarstannıñ räsmi bayrağın böten il bayraqları arasında iñ berençe bulıp bastırıp quyğannar ide. Diwarlarğa da elep quyğannar ide. Mine Tatarstan dip yazğannar ide, şuña da bik küñelem buldı, çönki Rusiä belän butıysım kilmäde üzemneñ çığışımnı. Bu Qorıltayda da Tatarstan süze, tatar milläte xaqında mäğlümat yañğıradı”.
Törkiädäge fänni cıyınnarda qatnaşuı häm kürenekle tatar yazuçısı Gäbderräşit İbrahim belän bäyle ezlänüläre belän ber rättän Fäwziä xanım törek ilendä yäşäwçe kürenekle millättäşlärebez häm törki dönyanıñ möhim şäxesläre belän oçraşular da ütkärde. Bu oçraşularnıñ berse – Bötendönya Tatar Ligasınıñ äle bıyıl ğına bik zurlap 90 yıllıq yubileyı ütkärelgän maqtawlı räise, tanılğan cämäğät eşleklese Ali Aqış belän.
“Törkiägä kilep tä Ali abıynı kürmiçä kitsäñ, ul inde gönah bulır ide. Ali abıy bezneñ inde şuşı Törkiägä kilüebezneñ, alman ilenä baruıbıznıñ yul başında tordı. Bezne çaqırıp, yullarnı açıp, töreklär belän tanıştıruçı ul buldı, törki dönyağa ul bezne citäkläp alıp çıqtı tatar millätçelären, xäteregezdä bulsa, 90 nçı yıllar başında. Şuşı küperdän bez haman barabız äle. Annan soñ İklil Qorban digän bezneñ tatar-uyğır milli qaharmanıbız. Qıtay törmälärendä ğazap çigep, barıber tormıştan ömete özelmägän. Tatarlar, uyğırlar turında şuşındıy tom-tom kitaplar yazğan bu keşene, şäxesne tatar xalqına da tanıtasım kilde. Annan mäğlümatlar alıp, anıñ kitapların uqıp, öyränep, bigräk tä uyğır xalqı belän ike arada ber küper bulır, dip uylıym, çönki uyğırlar bezneñ borınğı ädäbiätebezneñ nigezendä yata torğan böyek xalıq, bik zur faciğälär kürgän xalıq. Şuña kürä inde minem uyğırlarğa da bulışasım kilä, üzemneñ dä alardan nindider ruxi miras alası kilä.
Şulay uq İstanbul şähärendä Gäbderräşit İbrahimov turında kitap yazğan İsmäğil Türkoğlu belän oçraştım. Ul üzeneñ kitapların alıp kilde Seber arxivları, Seber muzeyları öçen, çönki seber tatarı şähärlärendä, Gäbderräşit İbrahimov awılında da muzeylar bar, ämma Gäbderräşit İbrahimov turında ber äyber yuq, ä ul kitaplarnı Törkiädä genä tabırğa bula.
Şulay uq üzebezneñ millätçelärebez belän oçraştım. Ruşaniya Altay miña bik yärdämçe buldı şuşı Gäbderräşit İbrahimovnıñ kitabın tabarğa. Gäbderräşit İbrahimovnıñ ber yıl buyı ezlägän “Ğalämi İslam” digän kitabın monda tabarğa yärdäm itte ul miña. Annan soñ Muğla şähärenä barıp, Çulpan xanım Çetinnıñ öyendä ber kön bulsa da qaldım, anıñ arxivı belän tanıştım, şiğerlären aldım, fänni xezmätlären aldım, çönki alar bezneñ zıyalılarıbız. Alar äle yäş, älbättä, ämma läkin kiläçäktä barıber milli bayraq alar qulında qalaçaq”.
Tanılğan yazuçı, tarix fännäre kandidatı Fäwziä Bäyrämova şulay uq, üzäge Törkiä başqalasında urnaşqan KÖKSAV sotsial häm strategik tikşerenülär waqıfında “Sovet çorınnan soñ Tatarstannıñ fiker häm säyäsi tormışı. Tatarstan-Törkiyä mönäsäbätläre” digän temağa çığış yasap, İdel-Ural töbägendä, Rusiä Federatsiäsendä yäşäwçe tatarlar häm başqa törki xalıqlarnıñ keşe xoquqları cähätennän bügenge wazğiätenä tuqtalıp uzdı häm şul isäptän Çiläbe ölkäsendäge Tatar Qarabolağı awılındağı nurlanış faciğäsen añlatıp birde.
Fäwziä xanımnıñ bu mäğlümätläre oçraşuda qatnaşuçılarnıñ zur qızıqsınuın uyattı. Äytik, Törki dönya keşe xoquqları cämğiäte ğomum başlığı häm Xalıqara keşe xoquqları Awraziyä Federatsiäse citäkçese Abdullah Buksur äfände Bäyrämovanıñ “Tatar Qarabolağı – 50 yıl ülem qoçağında” isemle kitabın, törekçägä tärcemä itep, Törkiä cämäğätçelegenä dä citkerergä teläwlären belderde. Oçraşuda waqıf citäkçeläre belän bergä törek, uyğır, tatar, qırğız häm başqa törki ğalimnär, tikşerenüçelär, jurnalistlar da qatnaştı.


text:
Yewropa Şurası Parlament Mäclese Belarusta oppozitsiäne yaqlarga çaqırdı
Yevropa Şurasınıñ Parlamentar Assambleye Pänceşämbedä Strasburgtağı utırışta, demokratik oppozitsiäne yaqlar öçen Belorus prezidentı Aleksander Lukaşenkanıñ aftoritar rejimın xalıqara säxnädä izolätsiälärgä çaqırıldı. Bu mäsälädä qızu debatlar bardı häm prezident saylaularınnan alda Belorustağı politik oppozitsiäne yaqlarğa kiräk digän fiker yañğıradı.
"Xakimiätlärne tänqitläv dävlätkä qarşı höcüm dip bäyälängän vazğiättä saylaular irekle bula alamı? Bu yılnıñ ğinvar ayınnan başlap bu cinayät dip xisaplana. Bäysez radio häm televideniä bulmağan ildä saylaular irekle bula alamı?"
Bügen Belorusta prezidentlıqqa kandidatlıqnı quyu öçen imza cıunıñ soñğı köne. Namzät bulır öçen 100 meñ imza ciarğa kiräk. Milinkeviç 100 meñnän küberäk imza ciyğan inde. Läkin, anıñ öçençe märtäbä namzät bulırğa yul quyğan referendum oyıştırğan xakimiättäge prezident Lukaşenkanı ciñüe bik ikele. Milinkeviç APgä birgän ängämäsendä Mart ayındağı saylaularda xärämläşülär bulğan xäldä, Beloruslarnı uramğa çığarırğa äzer toruın belderde. Belorus Parlamentı Tübän Platası süzçese Uladimer Kanaplyou assambleydä yasağan çıışında, xalıq Belorusta nindi dä bulsa revolutsiäne yaqlamayaçaq dip äytte. Ul şulay uq assambley räsmiläreneñ Belorus häm Lukaşenkağa tänqitle mönäsäbätenä tiskäre qaraş belderde.
"Sezneñ Belorus respublikası turında şundıy şau şu quptaruığıznı añlamıybız, xayır añlıybız. Başqa regionnar belän çağıştırğanda ilebezdäge vazğiät naçarıraq tügel, ä bälkim xätta yaxşıraqtır da. Bälkim moña bezneñ AQŞ aldında tezlänmävebez säbäpçedere? Bez tezlänsäk, monnan Yevropağa nindi fayda bulır ikän? "
Bu argumentlar Yevropa Şurası Parlamentar Assambleyenä täsir itmäde. Ul başqa xalıqara oyışmalarnı, şul sanda Yevropa Berlegen häm Yevropada İminlek häm Xezmättäşlek Oyışmasın Belorusta demokratiäläşterü protsesına yardäm itü öçen urtaq strategiä buldırırğa çaqırğan rezolutsiä qabul itte. Yevropa Komissiäse Belorusqa saylaulardan alda germaniä citäklägän tapşırularnı finasiäläv öçen yaqınça ike yarım milion dolar birergä buldı. Belorus Yevropa Şurasında ağza bulmağan berdän ber Yevropa ile. Moña anda qanunnarnıñ küzätelmäve häm keşe xoquqlarınıñ ütälmäve säbäp bulıp tora. Küzätüçelärneñ belderüenä qarağanda Lukaşenka rejimı politik yaqtan üzenä turı kilmägän jurnalistlarnı, aktivistlarnı häm başqa tänqitçelärne ezsez yuğaltu praktikasın dävam itä . Yevropa Şurasınıñ qanun häm keşe xoquqları buyınça komitetneñ väkile Xristos Pourgourides beloruslarnı mondıy yuğalu vaqiğälären xäbär itärgä çaqırdı.
"Min bu mömkinlektän faydalanıp Beloruslarnı ezsez yuğalular turında mäğlümätlärne yäisä dälillärne miña yaki qanun häm keşe xoquqları komitetı sekretariatına xäbär itärgä çaqrıam Bez bu xaqtağı dälillärne tieşle vaqıtta qullanu öçen imin räveştä saqlarğa tieşbez. Lukaşenka da başqa küpkenä ilärdäge diktatorlar suqmağınnan barırğa tieş bulaçaq."
Assambleydä Lukaşenko taraftarları da yuq tügel ide. Mäsälän Rus säyäsmäne Vladimer Jirinovskiy Belorus häm anıñ prezidentın şartsız yaqlauın belderde.
Färit İdelle, Praga.


text:
Pentagon başlığı Donald Rumsfeldnıñ Üzbäkstan belän Qazaxstanğa säfäre
Şuşı atnada Quşma Ştatlar saqlanu ministrı Donald Rumsfeld Üzbäkstan belän Qazaxstanda bulıp bu illär belän xärbi xezmättäşlekne kiñäytü wä iminlek mäsälärenä bağışlanğan söyläşülär ütkärep qayttı.
Audio (Donald Rumsfeld)
"Üzbäkstan xökümäte belän yaxşı xezmättäşlek arqasında, bez Äfğanstanda, terrorğqa qarşı köräştä, zur näticägä ireştek."
Pentagon başlığı Taşektqa räxmät äyter öçen genä kilmäde, älbättä. Belgeçlär fikerençä, xäzer Washington üzeneñ çit ildäge köçlären döres itep urnaştıru turında uylana. Bu uñaydan Üzäk Aziä, bigräktä Üzbäkstan, zur qızıqsınu uyata. Londonda çığa torğan Jane''s Sentinel iselme basma möxärrire Alex Vatanka:
Audio (Alex Vatanka)
"Üzbäkstan näq şul küzlektän tikşerelä. Xäzer Washington çittäge ğäskärlären küçerep urnaştıru turında uylana. Äytik, Könbatış Yevropadan alıp, totrıqsızraq urınnarğa küçerü turında. Älbättä Üzbäkstan iñ qulay urınnarnıñ berse. Berençedän, Yaqın Könçığış, Äfğanstanğa yaqın, ikençedän, üze dä totrıqsız."
Uzğan şimbä Assosiated Press agentlığına birgän äñgämäsendä Üzbäkstan Tışqı eşlär ministrı Sadıq Safaev, amerikannarnıñ Üzbäkstanda ozaqqa qalu ixtimalın açıq qaldırdı. Rumsfeld isä, bez bu töbäktä daimi nığıtma buldırırğa cıyınmıybız, dip belderde:
Audio (Donald Rumsfeld)
Rumsfeld süzlärençä, süz daimi nığıtma tügel, ä xärbilär waqıt-waqıt kilep kitä ala torğan maxsus urınnar turında bara. Üzäk Aziä illäre arasında Üzbäkstan Quşma Ştatlardan iñ küp yärdäm alğan 2-nçe il bulıp tora: uzğan yıl ul 86 million dollar aldı. Berençe urında Qazaxstan – 92 million dollar.
Şuşı yazda Washington Üzbäkstanğa digän yärdämne arttıru turında uylana. Ämmä moña qoma çawlağan närsälär bar: ildäge säyäsi häm iqtisadi reformalar bulmaw, häm keşe xoquqları torışı. Monı xättä Rumsfeld üze tanırğa mäcbür buldı. Üzbäkstannan soñ ul Qazaxstanğa kilde. Qazaxstan premier-ministrı Danial Axmetov belän bulğan söyläşülärdän soñ Rumsfeld, Qazxstannı qoralsızlanu ölkäsendä ürnäk itep kiterde:
Audio (Donald Rumsfeld)
"Ägär Ğiraq Qazaxstan yulı belän kitkän bulsa, anda ber suğış ta bulmas ide."
Rumsfeld, Sovetlar Berlege tarqalğanda Qazaxstanda zur külämdä qalğan atom qoralın küz aldında tota. 1995 yılğa Qazaxstan ul qoralın tapşırıp beterde. Amerikannarğa yärdäm itü mäsäläsendä qazaxlar üzbäklär şikelle ük äwzem bulmasa da, Äfğanstan operatsiäse waqıtında amerikan oçqıçlarına yağulıq tutıru öçen yuqtarğa röxsät birde. Uzğan ylınıñ Avgustında 30 qazax xärbie Ğiraqta bulıp qayttı. Menä şularnı iskä alıp, Rumsfeld, Qazaxstanğa terrorğa qarşı köräşkä kertkän ölşeşe öçen räxmäten belderde. Häm dä Kaspi dingeze buyındağı neftütkärgeçlären saqlawda yärdäm wäğdä itte. Bu oçraqta süz Kaspi buyında amerikan nığıtması buldıru tügel, ä Quşma Ştatlar yärdämendä Qazaxstannıñ üz diñgez köçlären buldıru turında bara.
Üzbäkstan belän Qazaxstanğa qädär, Ğiraq belän Küwäyttä bulğan Rumsfeld şuşı ozın säfären bügen Äfğanstanda tämamladı.
Ali Gilmi, Praga


text:
Başqorstanda tözelep yatqan PoliEf şirkäteneñ xälen tikşerer öçen bu könnärdä biregä Rusiä Federatsiä Şurası wäkilläre kilde. Mäskäw Blagoveshenski qalasındağı bu tözeleşneñ federal ähämiätkä iä bulğanına basım yasap anı küzätergä üz wäkillären yış cibärä. Ul arada respublikanıñ üzendä yuğarı wazifalardan keşelär kitä, ikençeläre kilä. Prezidentı Mortaza Räximov – korrupsiägä qarşı köräş başlaw kiräklege turında iğlan itkän ide. Yuğarı kimäldä bulğan urlaşular turında xisap palatası utırışında da xäbäre itelde.
Ufa, İrşat Tläümbät


text:
Äl-Qaidä ähele sanalğan Şäyex Möxämmät 11 sintäber höcümnären äzerläwdä qatnaşuın tanıy
Quşma Ştatlarnıñ Kubadağı mäğlüm Guantanamo totqın üzägendä utırğan Xälit Şäyex Möxämmäd, 2001-neñ 11-nçe sintäbrendäge höcümnärne oyıştıru öçen cawaplılıqnı üz östenä ala - ul xäzerge waqıtta yabıq mäxkämä qarşına häm anıñ bu ğına tügel, tağın öç distägä yaqın terror ğämälen oyıştıruın tanuı, mäxkämä utırışları berketmäsennän kürenä. Möxämmät 2003-nçe yılda Pakstanda totılıp, bıltır Guantanamoğa kiterelgän ide. Anıñ mäxkämäse şul totqın üzägendä bara.
Ä inde 2001-neñ 11-nçe sintäber höcümnärenä kilgändä, "min alarnı oyıştıru öçen enäsennän cebenä qädär cawaplı idem", dip beldergän Şäyex Möxämmät.
Ul amerikannar qulına äle 2003-nçe yılda uq eläksä dä, Guantanamoğa bıltır ğına kiterelde. Berniçä yıl Möxämmät Üzäk Küzläw İdaräse CİA-neñ bilgesez urındağı ber yäşeren törmäsendä totılğan dip isäplänä. Guantanamoda ul üze kebek äl-Qaidäneñ yuğarı däräcäle ähelläre dip sanalğan tağın 13 keşe belän totıla, alar arasında iñ möhime dip isäplänä. Şularnıñ qayberläre xäzer barğan mäxkämä qarşına çıqtı, qayberläre alıp baru tärtiben oşatmıy anda qatnaşudan baş tarttı.
Xoquq yaqlaw oyışmaları wäkilläre Möxämmät häm başqa ğäyeplänüçelär öçen ğadel mäxkämä ütkärüne taläp itä, häm alarnıñ törle cinayätlärgä bäyle buluın tanuına nindi şartlarda ireşelüe bilgele tügel dip belderä.
Mäğlüm "Amnesty İnternational" oyışması wäkile Neil Durkin atnakiç Londonda bolay dide:
"Minemçä, bez bu tanularğa tabiği ber şik belän qararğa tieş. Alar yäşeren ber protsess barışında çıqtı, bu çın mäxkämä dä tügel. Bu asılda üzenä kürä ber tribunal. Anda advokatlarnı kertmilär, şuña da bez älege tanularğa menä şunnan çığıp qararğa tieş", di "Amnesty İnternational" wäkile.
Möxämmät üzen cawaplı dip tanığan terror höcümnäre arasında, misal öçen, 2002-nçe yılda İndoneziäneñ Bali utrawında bulğan şartlawlar da bar. Anda 200-dän artıq keşe hälak buldı, şularnıñ 88-e Australiä watandaşı ide.
Pänceşämbedä Australiä tışqı eşlär ministrı Alexander Downer Şäyex Möxämmätneñ başqalar belän bergä nihayät Guantanamoda mäxkämä qarşına basuına qänäğätlänüen belderde.
Pentagon şulay uq tağın ike ğäyeplänüçe - libiäle Äbu Farac äl-Libi häm yämänle Rämzi Binälşibhneñ kürsätmäläre berketmäsen dä öleşçä bäyän itte.
Kärim Kamal


text:
Polistirol
Polistirol — sızıqça strukturalı polimer. Anıñ molekulär massası 50 000 nän 300 000 gä qädär citä. Anı monomernı radikallı polimerlaştıru yulı belän initsiator qatnaşında tabalar.
Polistirolnıñ tözeleşe buyınça anıñ üzlekläre turında äytä alabız. Ul — bik yaxşı dielektrik üzlekle termoplastik material, seltelär tä'sirenä häm nitrat kislotasınnan qala barlıq kislotalarğa ximik bireşmäwçän.
Ütä termoplastik material bularaq, polistiroldan törle formadağı bik küp törle äyberlär yasıylar. Yaxşı dielektrik bularaq, anı elektr- häm radioapparatura detal'läre, kabel izolätsiäse citeşterü öçen totalar. Annan dekorativ bizäw äyberläre, törle panellär, tışlağıç plitalar häm bik küp başqa närsälär yasıylar. Ul könküreş äyberläre — yaqtırtu apparaturası, sawıt-sabalar, ğalantereyä äyberläre, balalarğa uyınçıqlar häm başqa närsälär eşläw öçen kiñ qullanıla.
Polistirolnıñ qullanu mömkinleklären çikläp kilgän kimçeleklärennän berse — bärelgändä çağıştırmaça tiz ualuçan buluı. Xäzerge waqıtta polimernı sintezlaw protsessında kauçuk qullanıp, bärelügä çıdamlı polistirol (bärelü üzlege zur bulğan) tabalar. Xäzer kübräk şundıy polistirol qullanalar. Polistirol polimerğa kübekländerüçe matdälär östäp penopolistirol tabalar.


text:
Ämma Fälestin citäkçese Mäxmüt Abbas anı kire qağır dip kötelä.
Abbas häm anıñ Fatah xäräkäte barlıq deputatlarnıñ da partiä isemlekläre aşa saylanuın teli. Yaña qanunda isä parlamentnıñ öçtän ike öleşen okruglardağı ayırım saylawlar aşa cıyu turında süz bara.
Associated Press xäbär agentlığı äytüençä, Abbas partiä isemlekläre aşa saylaw Fataxqa östenlek biräçäk dip isäpli. Çönki suğışçan Hamas törkeme Fatahqa köçle köndäş bulıp tora.
Deputatlar äytüençä, qanun qabul itüne suzu 17-nçe yülgä bilgelängän parlament saylawların kiçekterügä kiterä ala.
Gazada ber Hamas äğzası qatı yaralandı. Anı İzrail' hawa köçläre raketası yaralağan. Aña qädär İzrail' soldatları belän atışta ber fälestin suğışçısınıñ üterelüe turında xäbär itelde.


text: Britaniä tışqı eşlär ministrı Jack Straw, George Bushnıñ yañadan Amerika Quşma Ştatları prezidentı itep saylanuı – İzrael – Fälestin nizağına çişeleş tabırğa yaña mömkinlek birä, dip belderde. Kiçä şulay uq Britaniä premyer-ministrı Tony Blair da Yaqın Könçığışta tınıçlıq urnaştırunı – säyäsi säxnädäge töp mäs'älä dip bilgeläde. Dönya cämäğätçelege Bushnıñ yañadan saylanuına reaksiä belderüne däwam itä. Qazaxstan tışqı eşlär ministrı Kasımjomart Tokayev, Quşma Ştatlar belän terrorğa qarşı suğışnı berlektä däwam itügä ömet belderde. Qırğızstan tışqı eşlär ministrı Askar Aitmatov Amerika belän mönäsäbätlärdä üzgäreş bulmayaçaq, dide. Üzbäkstan prezidentı İslam Kärimovtan kilgän xatta, Quşma Ştatları "tarixi missiäne" ğamälgä aşıra, xalıqara terrorğa qarşı köräş kebek awır yökne üz östenä alğan ber il, dielä. Prezident Bush bügen üz kabinetı belän oçraşa.


text:
Ukrainadağı säyäsi krizis tınıç yul belän çişelde, taraflar sintäber axırında parlament saylawları ütkärergä kileşte
Ukrainada soñğı berniçä köndä arta barğan, häm xätta köç qullanılu mömkinlege turında borçılularğa säbäp bulğan säyäsi kierenkelek çişelgängä oxşıy. Uzğan töndä ütkän söyläşülärdän soñ ike köndäş prezident Viktor Yuşçenko belän premyer ministr Viktor Yanukoviç köç qullanılu mömkinlegenä borçılular uyatqan säyäsi kierenkelek çişelde dip belderde.
"Xäzer bez Ukraindağı säyäsi krisiz çişelde dip äytä alabız. Bik ozaq häm min äyter idem ciñel bulmağan söyläşülärdän soñ bez urtaq fikergä kildek" dide prezident.
Ul şulay uq bu atnada parlament saylawlar ütkärü öçen kiräkle qanunnı qarıyaçaq dide.
Yanukoviç bu kileşü saylawlar üktärü turındağı ğına kileşü bulmadı dide.
"Bügen bez şulay uq üzebezneñ säyäsi deklaratsiäne dä üz eçenä alğan kileşü imzaladıq. Anda bez barı tik üz wäkalätlärebez qısalarında ğına eş itäçägebezne, xökem sistemasına häm xoquq saqlaw oyışmaları eşenä tıqşınmıyaçağıbıznı, alarnıñ totrıqlı eşläwen täemin itäçägebezne belderdek" dide Yanukoviç.
Ukrainada säyäsi köräş aprel ayında Yanukoviçnıñ parlamentnı taratıp waqıtınnan elek parlament saylawları ütkärü turındağı prezident qararına qarşı çığuı belän köçäyep kitte.
Prezident Yuşçenko üzeneñ bu bäxäsle adımın Yanukoviç häm anıñ tarafdarı xakimiätne qanunsız räweştä üz qullarına alırğa mataşa dip aqlarğa tırıştı.
Yuşçenko Yanukoviç parlament äğzaların üz yağına awdarıp parlamentta konstitutsion küpçelek buldırırğı teli dide. Bu qarşılıq soñğı könnärdä tağın da köçäyep kitte. Yuşçenko Yanukoviçnıñ berektäşe bulğan baş prokuror Svyatoslav Piskunnı wazıyfasınnan aldı.
Comğa könne Yuşçenkonıñ 40 meñlek eçke ğäskärkärne üz qaramağına küçerü turındağı qararı säyäsi qarşılıq köç qullanuğa äwerelergä mömkin digän borçılularğa säbäp buldı.
Yanukoviç bu qararnı qurqınıçlı häm konstitutsiägä qarşı kilä torğan qarar dip bäyäläde. Ämma şimbä könne Yuşçenko eçke ğäskärlärne Kievqa kiterergä quştı. Şulay da alarnıñ küpçelege Kievqa kertelmäde.
Inde bu krizis ütelgännän soñ Yuşçenko Ukraina demokratiäse xäzer köçleräk dide.
"Ukraina bu krizistan Aprel ayına qädärge belän çağıştırğanda küpkä köçleräk bulıp çığa" dide Yuşçenko.
Xäzergä fiker beleşülär bu ike köndäşne yaqlawçı partiälärneñ häryaqlap 40 protsent çaması tawış cıyu mömkinlegen kürsätä.
Yewropa Şurası bügenge kileşüne xupladı häm Yuşçenko belän Yanukoviçqa qotlaw belderde.


text: Bagdad. Ğiraqnıñ Näcäf häm Kärbala şähärlärendä ike maşina bombası şartlatu näticäsendä kimendä 60 keşe hälak buldı, 90-läp keşe törle cäräxätlär aldı. Näcäftäge xastaxanä xezmätkärläre süzlärenä qarağanda, ülüçelärneñ 48-e şul şähärdä. Kärbalada şartlaw berniçä säğät irtäräk bulğan häm anda kimendä 10 keşe ülgän. Älege höcümne intihar başqarğan dip xäbär itelä. Bügen irtäräk Bagdadta qorallı törkem saylawlarğa äzerlek eşen alıp barğan 3 ğiraqlını atıp ütergän ide. Ul arada ikençe ber qorallı törkem totıq itep alğan 10 ğiraqlını üterü belän yanıy. Alar Quşma Ştatlarnıñ ber iminlek saqlaw şirkätendä eşli dip äytelä. Ğisyançılar, älege şirkät üzeneñ Ğiraqtağı eşen tuqtatırğa tieş digän taläp quya.


text:
Tatarstan kommunistları aptıraşta.
Atna başındağı xäbärlärebezdä Rusiä Federatsiäse Kommunistlar partiäseneñ Tatarstan bülegendäge bülenü, ayırılu xaqında äytep uzğan idek, xörmätle tıñlawçılarıbız. Çärşämbe könne Tatarstan kommunistlar partiäseneñ yaña citäkçelege, kilep tuğan wäzğıätne añlatu niäte belän, Qazandağı Lenin muzeenda matbuğat oçraşuı ütkärde. “Şütke kürmägez- Älhäm süräsen” digän di ber mulla abzıy kommunistlar xakimiätkä kilgäç. Şunıñ kebek kommunistlarnıñ xäle bik citdi ikän. Rusiä Dumasında un yıl deputat bulıp torğan Aleksandr Saliy, biş yıl deputatlıq itkän Näsimä Stolyarova, Tatarstan prezidentı saylawlarında layıqlı itep qatnaşuğa ireşkän Robert Sadıyqovlar 13 noyäberdä uzdırılğan kommunistlar cıyılışında partiädän çığarılğannar. Ägärdä älege şäxeslärneñ partiä isemlegennän Tatarstan Däwlät Şurasına saylanuğa häm anda kommunistlar fraksiäse buldıruğa ireşülären isäpkä alsan, äytkändäy-“yeğılıp kitärsen”. Şuña kürä kommunistlar älege wäzğıätkä täfsille añlatma birergä mäcbür. Matbuğat oçraşuın alıp barğan yaña citäkçe Xafiz Mirğalimov tarqalu, bülenü tarixınıñ küptän Rusiä prezidentı saylawları aldınnan başlanğan. Anıñ äytüençä prezident apparatı kommunistlar partiäsen köçsezländerü eşlären başlağan. Zyuganovqa al'ternativ citäkçelek Tixonov tarmağı barlıqqa kiterelgän. Alar uzğan cäy al'ternativ syezd ütkärep Zyuganovnı citäkçelektän çitläşterergä mataşqannar. Älege syezdda Tatarstan kommunistları bülege citäkçeläre dä qatnaşqannar. Läkin soñıraq Rusiäneñ yustitsiä ministrlığı Zyuganov tarafdarları ütkärgän KPRF neñ 10 syezdın legitim dip tanığan. Şunnan soñ Tatarstan bülegendä tartqalaş kitkän. Nindider legitim bulmağan syezda qatnaşıp, xättä Tixonov partiäseneñ citäkçelegenä saylanıp ölgergän Saliy, Stolyarovalar belän nişlärgä? Alarnı bälki aqılğa kilerlär dip başta citäkçelektän öleşçä genä çitlätkännär. Şul waqıtta Kommunistlar partiäseneñ Tatarstan bülege citäkçese wazifasın waqıtlıça ütäwçe itep bilgelängän Xafiz Mirğalimov alarnı axırğaça yaqlawın yäşermi äytä. Çönki alarnıñ abruyı belän isäpläşmi bulmıy. Xättä partiädän çığarılğaçta Däwlät Şurasındağı asılında Aleksandr Saliy, Näsimä Stolyarova, Robert Sadıyqov torğan fraksiäse kommunistlar fraksiäse dip tanıylar. Gärçä bu ikele-mikele pozitsiä Tatarstan kommunistları oyışmasındağı tarqalışnıñ säbäbe bulıp torsa da. Partiädän çığarıluçılar inde Xafiz Mirgalimovqa- “bez sine üzeñne fraksiädän çığarabız” dip kisätep quyğannar. Tatarstan kommunistlarınıñ yaña citäkçese dä Tatarstan Däwlät Şurasına kommunistlar isemlegennän saylanğan deputat bit äle.Yunıs Ätnäle.


text: Rusiäneñ eks-premerı Mixail Kasyanov häm anıñ Ufadağı tarafdarları arasında teleküper uzdı. Anda distädän artıq keşe qatnaştı. Söyläşüdä töp süz Rusiädäge federalizm üseşe turında bardı. Qäsyänov il Prezidentı itep saylansa, xosusıylaştıru näticälären qabat qaralmayaçağın belderde. Şul isäptän respublika Prezidentınıñ ulı Ural Räximov qulında bulğan yağulıq-energetika kompleksı da älegeçä qalaçaq dip ışandırdı. Teleküperdä qatnaşqan Başqortstan parlamentı deputatı, ber cenesle ğailälär tözüne räsmiläşterü öçen köräşüçe Edward Murzin Qäsyänovqa: “Sez Vladimir Putinğa qarağanda söykemleräk kürenäsez”,— dip belderde.


text:
Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev tä pänceşämbe könne säyäsi mäs'älälär belän şöğellände. Berençe qaraşqa, tarixi xaqiqätne tergezü, tarixi binalarnı çın xucalarına tapşıru inde küptän säyäsi problema tügel. Läkin soñğı waqıtta çirkäwlär tözü, elekkege çirkäwlärne ruxanilarğa qaytaru mäs’äläläre tağın ber qabat säyäsiläşterelde. Çallıda yaña çirkäw tözü probleması uñay xäl itelsä dä, Tatarstanda pravoslavlar mänfäğätläre qısıla digän höcümnär, basımnar däwam itä. Şulay mitropolit Kirill 5 ğinwarda RİA-Nowosti agentlığına Rus Pravoslav Çirkäweneñ 2002 yıl yomğaqları turında söylägändä, xristiannar häm möselmannar arasındağı mönäsäbätlärne tulayım alğanda tınıç dip bäyäläsä dä, Tatarstandağı wäzğıätne xristian-möselman mönäsäbätlärenä berdän-ber citdi yanaw dip beldergän. Şuña kürä 9 ğinwarda Tatarstan prezidentınıñ Qazandağı Kizik monastıyrena baruı häm anda Qazannıñ häm Tatarstannıñ Rus Pravoslav Çirkäwe wäkilläre belän älege monasterne tergezü mä’sälälären kiñäşüe säyäsi adım itep qabul itelä.
Älege monaster Qazanda 1692 yılda tözelgän. Ber yıldan monda Märmär diñgezeneñ Dardanell qultığındağı Kizik şähärendä borınğı zamannarda rimlılar tarafınnan ğazaplap üterelgän 9 xristian izgeläreneñ cäsädläre kiterelgän bulğan. Şulay monaster Kizik monastere dip yörtelä başlağan. Şunnarı soñ bu izge urında nekropol', yäğni zirat itep, Qazan gubernatorları cirlängän bulğan. Üktäber inqilabı, älbättä, izge urınnarnı, çirkäwlärne, mäçetlärne jällämägän. İnde 30-nçı yıllarda uq Kizil monastere dip yörtelgän kompleks cimerelep betkän diärlek. Berdän-ber isän qalğan binada xäzergäçä diärlek Qazannıñ Mäskäw rayonı xärbi komissariatı ide. Tizdän bu oyışma monnan küçäçäk. Mintimer Şäymiev Kizik monastere respublikanıñ baylığı, böten Rusiä öçen berdän-ber şundıy unikal' urın häm ul tergezeläçäk, dip belderde.


text:
Käcä sabaqları tiz onıtıla
Oktäber urtası citteme, törle tarixi, istälekle waqiğalar bulıp tora. Bıyıl tağın Xäter köne ütäçäk. Soñğı könnärdä qabat-qabat sorıylar, qayçan soñ ul Xäter köne? Qazannıñ İvan Groznıy tarafınnan alınu köne – 12 oktäberdäme, 15 oktäberdäme. Ğädättä cıyılış häm mitinglar 15eHдә ütä. Ä baqsañ, Qazannı alu 12eHдә. Çönki 453 yıl elek Qazan Kirmänen yandıru iske stil' belän näq 2 oktäberdä bulğan. Yaña stil'gä küçerü öçen ğädättä iske datağa 13 kön östälsä dä, bu datağa 10 ğına kön östälä.
Ni öçen disezme? Çönki waqiğa 4 ğasır elek bulğan. İske stil' belän yaña stil' arası anda qısqaraq. Menä şuşı ğadi astronomik häm kalendar' ğämälen başlarına sıydıruçılar bik az. 15 oktäberne östenräk itep, 12 oktäberneñ näq Qazannıñ ayulap alınğan köne ikänlegen onıtuçılar da bar. Xäyer, bu bit bäyräm tügel, xäter, istälek. Tögäl könen iskä alıp, quanuçılar da bardır bälki. Ämma, ni ğäcäp, Qazannı ayulap alğan häm könçığışqa qapqa açqan böyek kön dip bäyräm itüçelär kürenmi. Dimäk, rus häm İvan Groznıy ğäskärläre alarnıñ xäzerge näseldäşläre üzläreneñ tarixi ciñügä ireşkännären zurlap bäyräm itmilär. Anısı da zur närsä. Çönki zur tatar xalqınıñ tirän tarixına toz sibärgä uñaysız, dip añlarğa kiräk.
Xäyer, Rusiäneñ säyäsi dairälärenä dä sabaq alırğa säbäplär bar. Niçämä yıl buyı yaña millät, sovet xalqı dip talqıdılar. İdel-Uralda Sebergä, Seberdän Taşkentqa, Kavkaz Krıymnan, Qazaqstan häm Üzäk Aziä töbäklärenä eşelon-eşelon keşelärne taşıdılaryu. Yäşlär udar tözeleşlärgä cibärelde. Qannar, millätlär butalıp, qara, aq çıraylar, zäñgär, yäşel, qoñğırt küzlär, yaña proporsiälärdä uramnarda kürenä başladı. Ämma, sovet milläte barlıqqa kilmäde. Qannar butaldı, tellär, mädäniätlär onıtıla başladı, tik şulay da yaña millät kilep çıqmadı.
Rusiä Fännär akademiäseneñ etnologiä institutı direktorı urınbasarı Mixail Ğuboğlo şul waqıtta uq çığış yasağan ide. Sovet xalqı digän närsä – ul millät tügel, ul etnos çit häm östen berdämlek, digän ide ul. Xäzer Mixail Niqolayıwiç yañadan şul uq süzlärne qabatlıy. Rusiäle digän berlek millät tügel, “nadetniçesqaya obşçnost'” di ul. Ämma, barıber, aña qaramıylar, tağın yaña näsel çığarırğa kereşälär. Mondıy eşlärneñ axırı – ızğış häm tarqalu. Näq SSSRdağı kebek.
Rusiä Cinayät kodeksında 282 matdä bar - – millätara ızğış çığaru öçen cawaplılıq. Bu atnada menä şuşı ugolovnıy stat'yağa layıqlı ğämäl bilgele buldı. Ämma, şuşı gönah eşe iñ östän başlağanğamı, rätläp matbuğatqa da çığarmıylar. ğäcäp xällär turında yarıymoppozitsio “Kommersant” gäcite genä söyli. Ä bit Rusiäneñ milli säyäsäte konsepsiäsen üzgärtü turında täqdim Vladimir Putinnıñ 3 yıl elek Qazanda tatarlar belän oçraşqannan soñ tuğan ide. Şuşı konsepsiäne yaxşırtabız, digän bulıp, cıyılğan meñnärçä täqdimnärne arxivqa salıp, qayber qızu başlı şovinistlarnıñ çile-peşle käğäzlären räsmi säyäsät itep, qolğa başına kütärergä mataşalar. Häm berkemneñ ise kitmi. Läm-mim, tıp-tın. Xätta xalıqnıñ üze dä bu eşlär belän qızıqsına dimäs idem. Belmägäç, qızıqsınmıy inde. Dönya kötärgä kiräk bit. Pipe, tozı, külmäge, ıştanı digändäy.
İnde cirle üzidarägä saylaw kampaniäse tämamlandı, diärgä bula. Xätta şuşı ütä dä tormışçan häm säyäsi çara eçpoşıyrgıyç tınlıqta bardı. Başqa waqıtta içmasam, saylaw aldınnan qayber uramnarda çoqır-çaqırlar tigezlänä, qoyılar çistartıla, ziratlarnıñ qoyması yañartıla ide. Elekke nakazlar niçek ütälgän, kiläçäkkä nindi nakazlar biräbez, dip baş wattılar. Ä xäzer alar mäşäqätlänmädelär.
Xikmätle bit bu dönya. Ber yaqtan Vladimir Putin üze tabiplarğa, şäfqät tutaşlarına aqçanı bermä-ber arttıram, dip süz kütärde, xökümätkä burıçlar quydı. Şunnan berniçä atna ütkäç, xakimiät firqäse bayraqları astında yörüçe profsoyuzlar piketqa, mitingqa çıqtı. Byudjetta eşläwçelärgä aqça biregez, tabiplar, uqıtuçılar naçar yäşi, dilär. Bäy, Putin birä bit inde. Ä üzläre xakimiät firqäse bulğaç, alar kemgä qarşı zabastovkağa çığalar soñ? Añlaşılmadı, zamanası şundıy.
Berdänber häm iñ zur, iñ ğäyrätle firqä tözi torğaç, axırı çikkä barıp cittek. Qazan şähäre Sovetına deputatlar saylağanda berniçä okrugqa Berdäm Rusiä firqäse üz namzäten çığarmadı. Häm saylaw aldınnan ike okrugta Äxmätväliev häm Drujinina digän yedinoroslar üz teläkläre belän saylawdan töşep qalırğa bulğannar. Nişläp, xakimiät partiäse alay tıynaqlana, kemnär faydasına saylawdan töşep qala – añlaşılmıy. Şunısı bilgele, äle üzläre töşmäsälär – barıber saylaw waqıtında bik az aşına tawış belän qoyrıqta österälep qalır idelär. İñ qızığı, Qazannıñ ber okrugında 24 yäşlek ber qız liberal demokratlar firqäsennän täqdim itelgän häm ul saylawdan çıqmıy. Kiresençä, ciñügä bik ışana. Üze dä, ber zur sänäğät kompaniäseneñ başlığı bulıp eşläwçe ätise dä şiklänmi. Ä ğadi keşe, bigräk tä millät turında uylawçı, berär närsä añlıymı ikän? Bolarnı añlar öçen xikmät yärdäme kiräk.
Tarixta bulğan ğibrätle xällärdän sabaq almağan xäldä, kön sayın baqçağa kergän öçen qanalıp ta, haman şunda yañadan tığıluçı käcä yazmışı kötmime?
Rimzil Wäli


text:
Prezident G.Bush Ğıyraq suğışı turında älegä qarar birelmägän dip belderep kilsä dä , Farsı Qultığındağı amerikan xärbiläreneñ sanı könnän kön artıp bara…Russie saqlanu ministırı Sergei İvanov AQŞ vä berektäşläre BMOnıñ raslauı bulmıy torıp Ğıyraqqa höcüm oyıştırsa bez moñı qanunsız akt dip bäyäliäçäkbez dip beldergändä, Ğıyraq krizisina tınıç xäl çarası tabu mäqsatında yaqın könçığış citäkçeläre belän söyläşülär alıp barğan Törkie premiere Abdullah Gül yäkşämbedä Misır prezidentı H.Möbäräk belän oçraştı
Prezident G.Bush bez barlıq mömkinleklärne qullanaçaqbız, suğış in sonğı çara digän belderülär yasasa da , ütkän atna azağında Texastagı in zur armie bazasında 4meñ ğäskär aldında bolay dip äytkän ide: Saddam Xösäin qoralsızlanunı, dönya cämäğätçelegeneñ fikren kire qağıp, üz yazmışı turında qarar birsä, sez kemne dä ciñü öçen tügel ä Ğıyraq xalqın irekländerü öçen suğışaçaqsız .. Farsı Qultığında arta barğan ğäskär, awır qoral sanı AQŞnıñ zur äzerlek alıp baruın kürsätä. Düşämbedä Waşington Post yazuına qarağanda Ğıyraqqa yasaluı mömkin höcümdä AQŞnıñ cir öste köçläreneñ sanı 100meñne ütä ala. Bu köçlär bik zur texnik östenlek, mobilitetqa iä bulaçaq, alar havadan bik nıq yaqlanaçaq . Saqlanu ölkäsendäge ber räsmi gazetağa qorallı konfliktta mäqsat doşmannı ciñü tügel , ä doşmannıñ suğışu telägen yuq itü dip äytkän. Şulay AQŞnıñ 100meñ xärbie, Ğıyraqınıñ respublikan saqçılarına tiñ bulaçaq , alar yaqınça 80meñ Saddam Xösäinneñ mäxsus elita ğäskäriläre isä 15 meñ çaması. WP Ğyraqnıñ 300meñ xärbidän torğan regular armiese bar dip yaza. AQŞnıñ Farsı Qultığına ğäskär kiterüe ser tügel bu eş küptännän birle bara ämma , 27nçe ğıynuar,yäğni BMOsı qoral inspektorlarnıñ iminlek şurasına xisap tapşıru köne yaqınlaşqan sayın anda kilüçe ğäskär sanı arta , eşlär qızulana başladı. Raslanmağan mätbuğat xabärlärenä qarağanda AQŞnıñ mäxsus köçläre häm CİA törkemnäre indı yäşren räweştä Ğıyraqta urnaşqan da .
Russie AQŞnıñ BMOsı iminlek şurasınıñ raslauı bulmıy torıp, üz başına Ğıyraqqa höcüm itüenä qarşı. Saqlanu ministırı Sergei İvanov andıy xäl bula qalsa Russie moñı qanunsız häm aqlap bulmıy torğan akt dip bäyäliäçäk dide. İvanov süzlärençä Quşma Ştatlarınıñ Farsı Qultığında küpläp ğäskär kiterüe bälkim dä Bagdadqa pxixologik basım yasau mäqsatın quya ä bälkim dä ul çınlap ta suğışqa äzerlänä
Şul arada AQŞnıñ NATOdağı töp berektäşe häm alianstağı berdänber möselman il Törkie kürşese Ğıyraqtağı suğışnıñ säyäsi häm iqtisadi näticälärennän qurqa. Premier Abdulla Gül yäkşämbedä Şarm äl Şeyxta prezident Hösni Möbäräk belän Ğıyraq krizisına tınıç xäl çarası tabu, töbäkne yaña faciğädän saqlap qalu turında söyläşülär alıp bardı. Ankara suğış näticäsendä iqtisadınıñ yañadan zur zarar küräçägennän, Ğıyraqınıñ tarqaluınnan häm Ğıyraq kördläreneñ bäysez däwlät tözü omtılışınnan qurqa. Ul suğış bula qalsa töbäktäge här kem zarar küräçäk, bez azaqqa qädär suğış buldırmas öçen tırışırğa tieşebz dip äytte. Abdulla Gül Ğäräb ligası citäkçese Amr Mussa belän küreşkänçe şimbädä Syrie prezidentı belän Ğıyraq krizisı turında söyläşülär alıp bardı, Törkie Premire düşämbedä Yordanie başqalası Ammanda . Anda da söyläşülär üzägendä ğıyraq tora. Düşämbedä Törkie tışqı eşlär ministırı Yaşar Yaqış törkie cämäğätçelege Ğıyraq suğışı öçen ilebezdä meñnnärçä amerikan soldatınıñ urnaşıun qabul itmiäçäk dip äytte. Ankara suğış bula qalsa Waşingtonnı yaqlayaçağın räsmi räveştä beldermägän. Raslanmağan xabärlärgä qarağanda , AQŞ Törkiäneñ xärbi bazaların qullanırğa häm tönyaq Ğıyraqqa qulaylıq belän ütep kerü öçen törek territoriesendä ğäskär urnaştırırğa sorağan. Ministır Yaşar Yaqış Ğıyraq suğışın yaqlau turındağı qarar parlamentta raslanırğa tieş dip äytte , bu idea isä küp kenä deputatlar tarafınnan yaqlanmıy. Düşämbedä Prezident Saddam Xösäin armie köne uñayınnan yasağan çığışında Ğıyraq här törle suğışta ciñep çığaçaq çönki ğädellek bezneñ yaqta dip äytepBMO qoral inspektorların küzläü , şpionlıq eşläre alıp baruda ğäyepläde.
Färidä Xämit, Praga


text: Qabul. Äfğanstannıñ ber räsmi wäkile belderüwenä qarağanda, könyaq-könçığıştağı Zabul wilayätendä cirle iminlek köçläre belän bulğan bäreleştä, “Taliban” suğışçısı buluda şiklänelgän 10 keşe yuq itelgän. Şul wilayätneñ xakime Xämidulla Toxi, “Taliban” köçläre şimbä könne höcüm başlap cibärde, suğışlar äle dä däwam itä dip belderde. Ul şulay uq “Taliban”nıñ 10 keşesen üterüdän tış cirle xakimiat köçläre alarnıñ 6-sın yaraladı dip tä äytte. Älege bäreleşlär turında başqa mäğlümat älegä alınmadı. Ul arada bügen irtäräk Berläşkän Millätlärneñ häm Äfğanstannıñ üzendäge keşe xoquqların yaqlawçı oyışma wäkilläre, üzğan ayda tönyaq-könbatış Äfğanstandağı suğışlar waqıtında doşmanlaşqan taraflarnı awır cinayätlär qıluda ğäyepläp çıqtı. Alar bäyän itkän urtaq belderüdä, Akazi awılında uzğan ayda kimendä 38 keşe üterelgän, şularnıñ 26-sı maxsus cäzalanğan, cirle xakimiat monıñ öçen cawaplı zatlarnı tabarğa tieş dielä.


text:
Respublika prezidentı bäygeneñ gala-konsertına yıl hayın bara. Mortaza Räximovtıñ oźon köyźär yaratıuı küptän bildäle. Urındağı radio här kön irtän şuğa la programmağa oźon köyźär quyırğa tırışa ikän. İrtänän ük prezident käyefe boźolmahın ösön bıl eşte maxsus kontroldä totowsı keşe lä bar tiźär. Nisek kenä bulmahın respublika prezidentı başqort xalqınıñ oźon köyźärenä ğäşiq bulıuın bildäläp, ular ruxtı kütärewse źur köskä eyä tip belderźe. Bıyıl töp büläk-yeñel automobilde Uçalı filarmoniahı yırsıhı İlsur Taysin aldı. İlsur äle Uçalıla. Beź unıñ menän telefon aşa höyläştek. Min bıl yeñewgä eźmä-eźlekle kildem. Şuğa la isememde iğlan itkäs, aptıraw toyğoho bulmanı tine ul. (audio)
Bäygeneñ töp bahalawsı Flürä Kildeyärowa başqort xalıq yırźarın başqarıusılarźıñ yıldan yıl kübäyewen, eźemtä bularaq konkurstıñ abruyı arta barıuın bildäläy. Urıź malayınıñ başqortsa oźon köy yırlawı Flürä xanımdı tañ qaldırğan. (audio)
Sirattağı Oźon köy festiwäle 2007-se yılda ütkäreläsäk.
Rämzit Abulayev, Öfö


text:
Europada İslamnan qurqu qaydan kilä?
Europada İslamofobia – İslamnan qurqu qaydan kilä? Düşämbedä Brüsseldä şuşı sorawğa bağışlanğan ber däräcäle oçraşu ütte. Anda qatnaşqan ğalimnär şundıy näticägä kilde: İslamnan qurqu xisläre dinneñ üzenä bäyle tügel, anıñ tamırları sotsial kierenkelekkä nigezlängän suqırlarça ğomumiläşterülärdän kilä. Ğalilmnär möselmannarnı da, möselman bulmağannarnı da üzara tüzemle bulırğa çaqırdı.
Jocelyne xanım äytüençä, alar nigezdä dürtäw – möselman imigrantlarnıñ kilep çığışı, cämğiättäge tübänräk däräcäse, ğöref-ğädätläre häm dä islam terrorçıları yanawı. "Moña nigezlängän kimsetülärne ideologiä itep qullanıp bula. Şunnan çığıp möselmannar, bar Europa bezgä qarşı digändä, bu şulay. İkençe yaqtan, möselman bulmağannar da, bar möselmannarnı ber itep, eş urınnarı, toraq qına tügel Europa qimmätlärenä dä yanağan ber törkem itep kürä" di İslam belgeçe Jocelyne Cesari.
Oçraşuda qatnaşqan tağın ber İslam belgeçe Tariq Ramadan, süzlärençä, mondıy ğomumiläşterülär ber yaqtan möselmannarnıñ tağı da kimsetelüenä kiterä, ikençe yaqtan, alarda "qorban xise" tudıra. Europada bügenge möselmannarnıñ xälen ul 1930nçı yıllarda yäxüdlärneke belän çağıştırdı. İslamnan qurqu xättä qanunnarda çağılış taba di Tariq Ramadan:
"Qanunnar bez telägänçä ğämälgä quyılmıy. Çönki, äğär sin watandaşqa ışanasıñ ikän sin bu qanunnı anı cälep itü öçen qullanasıñ. Işanmasañ – bu qanun yärdämendä üzeñne annan saqlıysıñ. Berük tekst, ämmä ike törle uqılış" di Tariq Ramadan.
Oçraşuda qatnaşqan çığışı belän Portugaliädän Brusseldä yäşäwçe Luiş Armorim, ni öçen İslamnan qurquın bolay añlattı: "Homoseksual, öylängän, 11 aylıq balam bulğan keşe bularaq, min Brusselneñ qayber bistälärendä iptäşem belän citäkläşep yörergä qurqam, çönki kimsetüdän, fizik köç qullanudan qurqam" di Luiş Armorim.
Cıyılışta qatnaşqan möselmannar, bez küpkä nığraq kimseteläbez dip, bu yegetneñ qurqu xislären kire qaqtı. Berük waqıtta Tariq Ramadan, möselmannarnıñ üzlären tänqitlärgä bik yaratmağanın da tanırğa kiräk dide. Anıñ süzlärençä, möselmannarnıñ kübese Europanı üzgärtergä telämi, barı tik üzläreneñ dä ixtiram itelüen teli. Cesari da, Ramadan da möselmannarnı häm möselman bulmağannarnı tüzemlelekkä çaqırdılar.
ali ğilmi


text:
Putinneñ Şäymievne Tatarstan citäkçelegendä qaldıruı kem öçen ciñü bulıp tora?
Prezident Miñtimer Şäymievneñ Tatarstan citäkçelegendä tağın berniçä yılğa qaluı töp waqiğälärneñ berse bulıp qala, xörmätle tıñlawçılar. Sişämbe kiçen Rusiä prezidentı Vladimir Putin Tatarstannıñ Däwlät Şurasına inde üz täqdimen cibärde, anda ul kötelgänçä, respublika başında Miñtimer Şäymievneñ qaluın täqdim itä. Bu kem öçen ciñü bulıp tora soñ?
Audio, Alexey Titkov
"Putin yağınnan Miñtimer Şäymiev kebek qüwätle töbäk citäkçeseneñ yaña xakimiat qoru sistemasına üze teläp küçüen kürsätü teläge bar ide, çönki älegä qädär yañaça bilgelängän berniçä gubernatornıñ yä citäklägän töbäkläre alay uq möhim tügel ide, yä inde alar üzläre tämam köçsez wä bilgesez, xakimiattäge waqıtları çığıp kilgännäre ide" dip añlata Alexey Titkov. Sişämbe kiçen Putin formal'' töstä Tatarstannıñ Däwlät Şurasına Miñtimer Şäymievne respublika citäkçese itep bilgeläwne täqdim itkän xat cibärde. Anıñ şuşı täqdime xäzer 14 kön eçendä qaralırğa tieş bulaçaq. Xalıq tarafınnan prezident itep öç märtäbä saylanğan Şäymievneñ xakimiattäge mötdäte kiläse yıl yazında tämamlanırğa tieş ide. Ul haman da Tatarstandağı idarä dilbegäsen üz qulında nıq totqan citäkçe bulıp qala. Häm Vladimir Putinneñ anı respublika başında kiläçäkkä dä qaldıru teläge artında Mäskäwneñ Qazandağı citäkçelek belän urnaşqan totrıqlı mönäsäbätlären älegä saqlap qalırğa tırışuı tora di Qazandağı säyäsi fännär doktorı Rafıyq Möxämmätşin.
Audio, Rafıyq Möxämmätşin
Şäymiev üze dä xakimiateneñ berençe çiratta ictimaği-säyäsi totrıqlılıq belän bäyle buluına, başlağan reformaların azağına qädär citkerergä teläwenä basım yasıy. Dürtençe märtäbä dä raslanırğa cıyınuı turında beldergändä ul Tatarstannıñ federal'' üzäk belän yaña kileşü tözep yatuı xaqında belderep, bu eşneñ şaqtıy awır baruına işarä yasadı. Rafıyq Möxämmätşin, Putinneñ Şäymievne Tatarstan citäkçelegendä qaldıru niäte yaña kileşü tözügä bäyle bula ala digän faraz da belderde.
Audio, Rafıyq Möxämmätşin
Şäymievneñ zur baylıqqa, mömkinleklärgä iä bulğan Tatarstan potensialın Putin belän säyäsi alış-bireştä osta qullanuına Alexey Titkov ta iğtibar itä. Anıñ fikerençä, täcribäle säyäsmän bularaq Şäymiev här ğämälen berniçä adım alğa qarap qıla.
Audio, Alexey Titkov
"Minemçä, ul şuşı adımınıñ här mömkin näticäsen inde yaxşı itterep isäpläp çığarğan häm ul üz xälen hiç kenä dä naçaraytam dip uylamıy. Şäymiev şäxsän üzeneñ häm zur milek wä aqçağa, küpsanlı saylawçılarğa iä Tatarstannıñ kiläçäktä Putin öçen ni däräcädä ähämiatle bulaçağın bik yaxşı añlıy" di Alexey Titkov, Rusiädäge federalizm belgeçe. Ä inde uramdağı ğadi xalıq, yuğarıda fikerläre kiterelgän belgeçlärdän ayırmalı bularaq, "Miñtimer Şäymievneñ kiläçäktä dä Tatarstan citäkçese bulıp qaluına niçek qarıysız?" digän sorawğa üz cawabın birä:
Audio, vox populi
Kärim Kamal


text:
Dönya krizisı Törkiägä dä kilde
AQŞ-ta banklar, kredit şirkätläre häm başqa finans oyışmalarınıñ bölgenlekkä töşüe arqasında qabınğan global krizis Törkiägä dä kilep citte.
Ütkän atnada bäyräm yalı arqılı Anqaradan ber tawış ta çıqmağan ide. Ä bu atnada da premyer-ministr Tayip Erdoğan belän anıñ komandası global krizisqa qarşı tieşle saqlıq çaraları alğan buluları häm Törkiäneñ bu dulqınlanudan az zıyan belän qotılaçağı turındağı fikerlären qabatlap tordılar.
Finans dairäläre häm xätta ğadi xalıq ta başqaçaraq fikerdä. Törkiäneñ iñ tä'sirle häm köçle Törek industrialistları häm eşquarları oyışması TÜSİAD-nıñ Başqarma Sovetı räise Arzuxan Doğan Yalçıyndagnıñ: “Bu çınnan da ber ekonomik krizis… Bu ber finans krizisı ğına tügel. Eş dönyası bularaq bez bik borçılabız”, dip belderüe eşneñ nindi citdi buluına işarä itä. Ayıruça statistik sannar da bu borçılunı raslıy.
Törek bazarlarında satıp alu mikdaren tikşergän statistikağa qarağanda, soñğı 9 ayda töreklärneñ eşläp çığarğan produktsiälärenä taläp könnän-kön kimi başlağan. Maşina tözü industriäse dä kiläse aylarda eksportnıñ kimiäçägenä işarä itä. Könküreş tovarlarğa da ixtıäc kimede. Tekstil' industriäsendä produktsiä 21 %-qa, televizor, radio apparatlarında 36 %-qa, başqa byuro maşinalarında isä 56 %-qa kimü bar.
Eksport belän import arasında defitsit arta bara. Bıyılnıñ berençe sigez ayında 110 milliard dollarlıq çimal kertelgän, ä eksport nibarı 92 milliard dollarlıq qına bulğan. Şirkätlärneñ burıçları isä yıl sayın arta bara. 2003-nçe yılda Törkiäneñ çit il burıçı 130 milliard dollar bulsa, xäzer bu 270 milliard dollarğa citkän.
Bu wäzğıät yarlılıqnı üsteräçäk. Çönki ütkän yıldağı sannar belän çağıştırğanda eş moxitennän çigengän şirkät, kooperatsiä häm eş urınnarı 39 meñnän 52 meñgä üskän. Bu san, yäğni waq häm urta külämdäge eş urınnarınıñ aldıbızdağı könnärdä yabıluınnan tağın da üsäçäk. Dimäk, eşsezlär sanı tağın da artaçaq. Bu san räsmi bularaq 10 %, ämma çınbarlıqta tağı da yuğarıraq. Bigräk tä yäşlär arasında eşsezlek 25-30 % tiräse. Däwlät planlau oyışması raportına qarağanda, tağın östämä 6,5 million keşe yarlılar safına töşäçäk.
İnde industrialistlar, eşquarlar, käsepçelär häm ğomumän eşçelär belän barlıq tarmaqlardağı xezmätkärlär xökümättän çaralar alunı kötälär. “Referans” gazetası “Tağın närsä kütäbez” digän rubrika urnaştırdı. Gazeta AQŞ-ta çıqqan ekonomik krizis säbäple Törkiädäge ber waq banknı satıp alu planı suğa töşte, bu şuşı banknı awır xäldä qaldırdı. Berniçä bank ta şul uq xäldä ikän dip yaza. Zur banklarnıñ direktorları isä xökümättän banklarda totılğan barlıq aqçalarğa däwlät garantiäse birelüen taläp itälär, Almaniädä bulğanı kebek.
Qısqası, Törkiä bu könnärdä ilneñ kön'yak könçığışında artqan terror xäräkätläre belän menä şuşı krizis arasında qısıldı. Bu atna başında Tön'yak Ğiraqqa çiktäş ber xärbi punktqa yasalğan PKK höcüme belän 17 soldat häläk buldı, 8 oktäberdä isä 6 politsiä Diärbaqırda üterelde. Terror mäs’äläse citdi, läkin ekonomik krizisnıñ tä'sirläre köçleräk bulaçaq. Kiläse atnalar häm aylar Törkiä öçen bügennän ciñelräk bulmayaçaq.


text:
Wäkillär Palatası Xökümät Reformaları Komitetınıñ demokrat äğzalar äzerlägän xisapqa qarağanda, Bush administratsiäse üz ideologiäsenä xezmät itü häm taraftarlarınıñ mänfäğätlären yaqlau öçen fänni datalarnı manipulatsiäle dip däğwä itä. NYT gazetasında şul turıda basılıp çıqqan mäqalä
NYT gazetası yazuınça, Wäkillär Palatası Xökümät Reformaları Komitetında demokrat kongressmen Henry Waxman öçen äzerlängän 40säxifälek xisapta administratsiä azıq-tölek, meditsina , sälämätlek tikşerenüläre , çirlärne kontrol häm äylänä-tiräne saqlauçı fädäral oyışmalarnıñ birgän mäğlümätne bozıp kürsätüdä ğäyeplänä.Xisapta Administratsiä küp kenä mäsälälärdä şulsanda Global cılınu häm cinese tärbiädä fänni protsessnı manipulatsiäläde häm fänni açışlarnı bozıp yäki kimetep kürsätte dip äytelä.Dokumentta ,administratsiäneñ fängä säyäsi tıqşınuı ,prezidentnıñ yalğış belderülärenä, Kongressqa birelgän xatalı cawaplarğa ,internet säxifäläreneñ üzgärtelüe agentlıq xisaplarınıñ kimetelep kürsätelüe häm belgeçlärneñ awızlarınıñ tomalanuına kiterde dielgän.
Aqyort süzçese Scott McClellan bu xisabnı kire qağıp, Anıñ ximäyäçäse tämäkä industrieäsenä yasağan agressiv höcümnäre belän tanılğan Henry Waxman säyäsi kapital ezli dip äytte. McClellan bu administratsiä faktlarğa qarıy, Amerika xalqı öçen in yaxşı fänni tikşerülärgä nigezlängän näticälärgä qarıy. Fänne säyäsät öçen qullanğan ber genä keşe bar ul da kongressmen Waxman , anıñ xisabı xatalar , yalğışlar belän tulğan dip söyläde.
Xisab 21neñ qayber öleşläre mätbuğatta basılıp çıqtı inde.Alar arasında Tabiğıy möhitnı saqlau agentlığınıñ ütkän yılda tirä yünne saqlau turındağı kiñ xisabınnan global cılınu turındağı öleşne töşerep qaldıru qararı da bar. Xisabnıñ aftorları , federal agentlıqlar törle yullar belän fänni çınbarlıqnı qurqınıç astında qaldırdı dip äytä. Misal öçen fänni kiñäş komitetları kvalifikatsiäsez räsmilär yäki şirkätlärneñ mänfäğätlärenä zarar kiterä alaçaq açışlarnıñ näşer itelüen tuqtatqan, häm bäxäsle qararlarnı yaqlauçı industriä wäkilläre belän tutırıldı.Avıl xucalığı ministırlığı industriägä tiskäre täsir yasıy alaçaq mäğlümätne basıp çığarmasınnnar öçen xökümät belgeçlärenä qırıs kontrol quydı dip äytelä xisapta. Anda mikro biolog James Zahn waqıyğäse ürnäk itep kiterelä. Zahnğa Midwestte dunğız fermaları yanında antibiotikqqa bireşmäüçe bakteriäneñ qurqınıçı turındağı fänni açışların bastırıp çığarunı tıyğannar . Xisapta tağı mondıy mäsälä dä telgä alınğan, Arktikada Tabiğıy tıyulıqta neft ezläü turında kongressqa yalğış mäğlümät birelde dip äytelä ,Arktikada neft ezläüne nıq yaqlauçı Gale Norton , üz agentlığınıñ tikşerülären kongressta üzgärtep söyläde ul arktikada neft ezläü, boralaular anda yäşäwçe bolannarğa täsir itmiäçäk,çönki xäyvannar ul zonadan çittä yäşi dip belderde. Agentlıq ğalimnäre isä çınbarlıq näk kiresençä dip äytte .
färidä xämit, praga


text:
Qazanda qayber kibetlär Daniä towarların satudan baş tarttı
Qazan säwdägärläre dä dönyada qarşılıqlı waqiğalar barğanda, qaraşların belderergä buldı. Tatarstanda, Suriädäge kebek uram cıyınnarı häm ut törtülär yuq, ämma säyäsi fiker belderüçelär buldı. Möselman xatın-qızlar oyışması räise Almira Adiyatullina, bu räsemnärne möselmannarğa qarşı yunälgän dip belderep, çığış yasağan ide. Xökümät qarşındağı din eşläre şurası räise Rinat Nabiev, andıy temalarğa icat itkändä saq bulırğa kiräk, dip äytte. Möselman jurnalistlar berlege, andıy räsemnär bastırğan gäzit möxärrirlären eştän quarğa, digän belderü taratqan ide. Söyläşülär buldı, ämma, qayber möselman illäre başlağan Daniä tovarlarına boykot, baş tartu çarasına qädär barıp citmägän ide äle. Qazan kibetläreneñ kübesendä säwdä ğädäti tärtiptä bara. «Bäxetle» kebek zur säwdä şirkätendä Daniä tovarların satudan baş tartmıylar. Härxäldä, şirkättä ber nindi çikläwlär turında belmilär.
«Ramstor» kibetlärendä, Daniä tovarların älegä satıp almıylar, ämma şirkät citäkçelege bu xaqta räsmi beldermäde äle. «Edelweys» törkeme kibetlärendä, düşämbe könne, «Bez Daniä tovarların satmıybız», digän belderülär päyda buldı. Şirkättä bu xaqta räsmi belderü yasarğa tabılmadı. Bu mäs’älädä, barı Ayrat Xäyrullin üze añlatmalar birer dip aña möräcäğät itärgä kiñäş ittelär. «Qızıl Şärıq» «Edelweys» törkeme häm başqa şirkätlär belän idärä itüçe häm Duma deputatı Ayrat Xayrullin bezneñ belän bügen aralaşırğa waqıt tapmadı.
Daniä eşläp çığarğan tovarlar arasında, şokoladlar, balalar öçen känfitlär, sır, «Lego» balalar cıyu, tözü uyınçığı häm başqa äyberlär bar.Bikä Timerova


text:
Ğıraq suğışına qarata Amerikada cämäğätçelek fikre aqırınlap üzgärä bara.Yaña fiker beleşü amerikannarnıñ yartısınnan da azrağınıñ administratsiäneñ Ğıraq säyäsäten yaqlawın açıp saldı. Radiobızğa bu turında ängämä birgän analitiklar närsä söyli?
Ütkän atnada Waşington Post häm ABC radiosınıñ bergäläp ütkärgän fiker beleşüdä fikre soralğan amerikannarnıñ 47% Bushnıñ Ğıraq säyäsäten yaqlawın 51% isä yaqlamawın beldergän. Bu fiker beleşü yäkşämbedä AQŞ boralağınıñ bärep töşerelüennän elek ütkärelde.Sonğı fiker beleşü Bushnıñ Ğıraq säyäsätenä qarata ışınıçnıñ kimüen kürsätä. Äle üktäberneñ 6 belän 8arasında ütkärelgän fiker beleşüdä yaqlamawçılar 50 yaqlauçılar 47% ide.Waşingtonda urnaşqan Strategie vä Xalıqara Tikşerenülär Üzägendä , xalıqara diplomatiä häm xärbi mäs''älälär belgeçe Simon Serfaty Ğıraqtağı totrıqsızlıq häm qan tügü turıdan turı saqlanu ministırlığınıñ okupatsiäne cünläp oyıştıra almawında dip söyli. Belgeç Radiobızğa birgän ängämäsendä Quşma Ştatlarnıñ Ğıraq intervensiäse tämam yalğış fikerlärgä nigezlängän. Amerika, Ğıraq xalqınıñ Saddam yıllarında xätta annan elek tä könbatışqa simpatiä belän qaramağanıñ añlamadı. Monnan 80yıl elek Britaniäneñ Ğıraq çiklären bilgelägän yıllardan alıp bügengä qädär däwam itkän açu, näfrät häm monıñ okupatsiägä yasağan täsirgä ber kemneñ ise kitmäde, tulısınça çitkä qağıldı dip äytä Serfaty. Ul AQŞ saqlanu ministırlığı 1nçe mayğa qädär däwam itkän ''zur bäreleşlär''waqıtında yaxşı eş alıp bardı ämma Ğıraqnı totrıqlandıru eşendä uñışsız ide. Simon Serfaty Bush nixäyät problemanı añlap iminlek kiñäşçese C.Rice-qa Ğıraq säyäsäten koordinatsiäläw eşen yökläde, ämma bu çara citärlek tügel , Ğıraqtağı problemalar öçen cawaplı buluçılar quılmadı, häm minemçä andağı eşlär öçen çınnnap ta kem cawaplı bilgele tügel di.Serfaty fikernçä qorallı qarşılıq kürsätüdän tış ,küp kenä ğadi ğıraqlılar amerikannarnıñ illärendä torularına doşmança qarıy . Xälbuki saqlanu minsitırı Rumsfeld häm anıñ urınbasarı Wolfowitz näk kiresen äytkännnär ide. (audio)
ğıraqlılar bezne uramnarda qarşı alaçaq ,bezneñ äytkännärne eşliäçäk, Ğıraq turında belengän här närsä qapma qarşı bulıp çıqtı.AQŞ küzläw idaräseneñ çınbarlıqnı , 1979-nçe yıldan birle Ğıraqta barğan cimerelüneñ külämen ähämiäten añlamawı in zur xata bulıp tora.
Amerikannar 11nçe sintäberdän soñ terrorğa qarşı suğışnı yaqladı ämma sonğı çiktä Bushnıñ Ğıraq suğışı terrorğa qarşı suğışta zur front bulıp tora digän fikeren urtaqlaşmıy.Zur bäreleşlär bette dip iğlan itelüennän soñ da amerikan soldatlarınıñ ülemen cämäğätçelek añlamıy, fiker beleşülär, cämäğätçelekneñ qan tügelügä qarata borçıluın çağıldıra, beräwdä moña şaqqatmasqa tieş.Waşingonda Amerikan Universitetında tarix profesorı Alan Lichtamn da Bush häm anıñ yardämçeläre Ğıraqtağı wazğıätne yaxşırtmadı ,fiker beleşülärdäge sannar , ciddi saylau aldı kampaniäse başlanğaç tağı da töşä ala dip söyli . Lichtman süzlärençä(audio) fiker beleşülärdä Bushnıñ saqlanu häm milli iminlek mäsälälärendä reitingı yuğarı bulsa da iqtisad, eçke mäsälälärdä ällä ni yaxşıdan tügel. Xäzer Ğıraqtağı xällär yaman , xalıq anıñ säyäsäte turında sorawlar quya başladı häm wazğiät 2000nçe yılnı xäterlätä , il qotıplaşqan Lichtman Bushnıñ Ğıraq säbäple duçar bulğan problemanı bolay dip añlata : ul amerikannarnı ozın qıyın suğışqa äzerlämägän kebek monıñ zur çığımnarına da äzerlämäde . Ağımdağı yılda in kimendä 87milliard dollar sarıf iteläçäk.Ütkän atnada AQŞ säwdä departamentınıñ iyül belän sintäber arasında AQŞ iqtisadı 7%qa üste dip iğlan itüe , Bush öçen bik uñay.Ämma küpçelek ekonomistlar şulay däwam itäçäk dip kötü realistik tügel , kiläse 12 ayda üseş 3% bulır dip farazlıy.AQŞpolitikasında in möhim närsä ilneñ iqtisadı . Ämma Ğıraqta wazğiät naçarlanırğa däwam itsä , kiläse yılğı prezident saylawları, bu teoriäne sınayaçaq.
färidä xämit,praga


text:
WBA (Super), IBO, WBC jäne IBF tujırımdarı boy`ınşa orta salmaqtağı älem çempïonı qazaqstandıq Gennadïy` Golovkïn bïıl şarşı alañğa şıqpay`dı. Bul twralı boksşınıñ promowteri Tom Leffler mälimdedi, dep xabarlay`dı Baq.kz.
Onıñ ay`twınşa, orta salmaqta WBA «turaqtı» çempïonı belbewiniñ ïegeri amerïkalıq Dénïél Djey`kobspen (32-1, 29 KO) kelissözder kütkendegiden uzaqqa sozılıp jatır. Sol sebepti qos boksşınıñ arasındağı jekpe-jek kelesi jıldıñ basına awıstırıladı. O basta kezdesw osı jıldıñ 10 jeltoqsanında ötedi dep josparlanğan edi.
«Golovkïn kelesi jekpe-jegin Djey`kobsqa qarsı ötkizedi. Oğan dey`in kezdesw ötkizw mümkin emes, sebebi WBA onı Djey`kobspen qolğap tüy`istirwge mindettedi. Gennadïy` – qazirgi bokstağı eñ belsendi çempïon, alay`da belgili bir mindettemeler qoy`ılğan kezde, kelissözder uzaqqa sozılıp ketwi mümkin. Bul kelissöz de biz oy`lağannan uzaqqa sozıldı. 10 jeltoqsanğa dey`in tım az waqıt qalğandıqtan, jekpe-jekti kelesi jılğa qaldırdıq», - dey`di Leffler.
Djey`kobstıñ bapkeri Andre Rozʹe de şäkirtiniñ bïıl Golovkïnmen kezdespey`tinin rastadı. Onıñ sebebin bapker waqıt tapşılığımen tüsindirip otır, dep jazadı vesti.kz.


text:
İran atom texnologiesen kontrol astına quyu çaqırularına qarşılıq kürsätä
New Yorkta BMOda 1970.yılda ireşelgän atom qoralların cäyeldermäw kileşüen tikşergän konferensiä bara .İran tışqı eşlär ministrı Kamal Kharrazi Tehrannıñ tınıç mäqsatlar öçen uran bayıtu xoquqı bar,bu texnologiene tuqtatu tırışlığı qabul itelmäslek xäl dip äytte.Kharrazi bu turıda AQŞları İrannı uran bayıtu programmasın tuqtatırğa häm sütep taşlarğa çaqırğannan soñ belderde. Konferensiäneñ berençe ike könendäge çığışlar, atom qoralların cäyeldermäw mäsäläsendä progress bulmas digän şik tudıra.
Kharrazi(audio)
Qorallarnı cäyeldermäw sıltawı belän, tınıç mäqsatlı atom texnologiäsennän faydalanu xoququn tik texnologik yaqtan alğa kitkän mäxsus klubqa ğına birü qabul itelmäslek xäl.
Ministr süzlärenä däwam itep,İran legal xoquqı bulğan bayıtu aktivlığın qorallarnı cäyeldermäw kileşüenä esasän däğwä itä häm aktivlıq Xalıqara Atom Agentlığınıñ nıq küzätüe astında baraçaq dip belderde. Kharrazi süzlärençä, Atom qorallarınıñ cäyelüen tuqtatu öçen başbaştaqlarça quyılğan kriteriä , busağalar kileşüne genä zäğiflätäçäk Ämma Däwlät Departamentı süzçese R.Boucher İran kebek illär yäşren atom programması alıp barmawların ışandıru öçen yuğarıraq busağa aldında tora dide.
Boucher(audio)
Monda xoquqlarnı bilgeläw mäsäläse tormıy İran atom qurqınıçı xälenä kilmiäçäk dip xalıqara cämäğätçelekne ışandırırğa tieş.
Waşington häm başqaları İran Kileşügä äğza bulsa da yäşren atom programması alıp bara dip şiklänä. Uran bayıtu häm pluntonnı ayıru programmaları qoral eşläp çığarırğa yaraqlı yağulıq tämin itä ala. AQŞ,Yevropa Berlegeneñ İran belän alıp barğan söyläşülären yaqlıy. Germaniä, B.Britaniä häm Fransiä Tehrannıñ atom programmasınnan wazkiçüenä cawap itep aña iqtisadi etärgeçlär täqdim itä. Ämma Germaniä tışqı eşlär ministırı J.Fischer sişämbedä BMOda yasağan çığışında İran xökümätenä uran bayıtu programmasın yañadan köçkä kertmägez dip äytep mäsäläne İminlek Şurasına alıp baru belän yañadı. Fischer soñraq jurnalistlar belän oçraşuda Berlek troikası belän barğan söyläşülär özelmäs digän ömed belderep, iranlılar ul çaqta alternativanıñ iminlek şurası buluın belä dide.Tönyaq Korea kebek İran da atom qoralların cäyeldermäw kileşüennän çığar digän borçılu bar.AQŞta xökümättän bäysez Fän häm Xalıqara iminlek öçen İnstitut prezidentı David Albright Azatlıqqa atom qoralların cäyeldermäw kileşüe turında barğan retorika eşlärne naçarayta ala dip belderde.Düşämbedä xalıqara Atom Agetlığı direktorı Möxämmäd äl Baradai atom yağulığı produksiäsen regional yäki xalıqara oyışmalar kontrolenä quyu täqdime kertkän ide. Rusiä tışqı eşlär ministırınıñ urınbasarı Sergey Kislyak sişämbedä bu täqdimne yaqlap ,uran bayıtu öçen östämä oyışmalar oyıştıru kiräksez dide Qıtay wäkilçelege dä Peking İrannıñ atom problemasın Xalıqara Atom Agentlığı qıssalarında xäl itüne mäqül kürä dip äytte.İran bügen Yevropa berlege belän bik zur fiker ayırmalıqları bulsa da atom programması turındağı söyläşülärgä däwam itäçägen belderde .Prezident Möxämmäd Xatami Berlek atom söyläşülärendä bernindi ğämäli plan täqdim itmäsä dä Tehran söyläşülärdän çıqmasqa qarar itte dip äytkän xabär agentlığına. İran söyläşülärgä däwam itü itmäw turında 6-nçe mayğa qädär qarar çığaraçağın beldergän ide färidä xämit


text:
Foto: Ұлapбek Дәлeйұлы
Bügin QR Tuñğış Prezïdentiniñ Mwzey`inde Qazaqstan Respwblïkası Täwelsizdiginiñ 25 jıldığına arnalğan «Täwelsizdik pen jasampazdıq jıldarı» attı döñgelek üstel ötkizdi, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
«Täwelsizdik küni – eldiñ eñ mañızdı ulttıq merekesi, xalıqtıñ ğasırlar boy`ı añsağan armanınıñ jüzege asqanına, respwblïkanıñ qol jetkizgen tabıstarına maqtanıp, qwanatın küni. Bul azattıq pen bey`bitşilik mey`ramı. Öz eliniñ tağdırı üşin jawapkerşilik sezimi biriktiretin jäne birtutas Qazaqstan xalqın quray`tın barlıq qazaqstandıqtar üşin mañızdı oqïğa», dey`di şaranı uy`ımdastırwşlılar.
Atawlı şarağa Qazaqstan Respwblïkası Prezïdenti Äkimşiliginiñ ökilderi, ğalımdar, zerttewşiler jäne elordadağı oqw orındarınıñ qoğamdıq pänder oqıtwşıları qatıstı.
Täwelsizdik – bizdiñ bastı qundılığımız jäne bul twralı «Tarïx tolqınında» attı kitabında Nursultan Nazarbaev: «Tarïx köp närse berwi mümkin, al, täwelsizdik, işki bostandıqtıñ ülgisi retinde, onı sıy`ğa tartw mümkin emes. Täwelsizdik – adamdardıñ ömir sürwiniñ nısanı bolıp tabıladı» dep atap körsetken bolatın.
Osı jıldar işinde Qazaqstan egemendik pen täwelsizdiktiñ senimdi qorğanısın qamtamasız etetin memlekettilik pen demokratïyanıñ ïnstïtwttarın qurdı. Elimiz xalıqaralıq qawımdastıqtağı bïik bedeli men abıroy`ınıñ arqasında älemdik ölşemder jüy`esinde lay`ıqtı ornına ïe boldı.
Qazaqstan Respwblïkasınıñ Tuñğış Prezïdenti – Elbası N. Ä. Nazarbaevtıñ täwelsiz memleketti nığay`twdağı tarïxï rölin, qazaqstandıq qoğamnıñ älewmettik-ékonomïkalıq jäne sayasï jañğırwı, täwelsizdik jıldarındağı memlekettik qurılıstıñ negizgi qorıtındıları men keleşegi, xalıqaralıq arenadağı ğalamdıq jetistikterdiñ özekti mäselelerin talqılawdı maqsat etken bul şara joğarı deñgey`de ötti.
Qazaqstan büginde Memleket basşısı usınğan Bes ïnstïtwcïonaldıq reforma Ult josparınıñ jüzege asırw strategïyasında ay`qındalğan memlekettik qurılıstıñ sapalı jaña däwirine ötti. «Mäñgilik El» jalpıulttıq patrïottıq ïdeyası Ult josparınıñ negizgi bağıtına ay`naldı.
Täwelsizdik jıldarındağı Qazaqstannıñ tabıstarı täwelsiz memlekettiñ negizin qalawşı bolıp lay`ıqtı sanalatın Qazaqstan Respwblïkasınıñ Prezïdenti N. Ä. Nazarbaevtıñ alğaşqı künderden bastap jürgizgen, durıs äri naqtı ay`qındalğan konstïtwcïyalıq sayasatqa say` mümkin boldı.
Nursultan Äbişulı Nazarbaev esimi egemendi Qazaqstannıñ tabıstarımen bay`lanıstı azamat retinde, bükil ömiri öz xalqına, öz Otanına qaltqısız qızmet etwdiñ jarqın ülgisi bolıp tabılatın älemdik awqımdağı körnekti sayasatker retinde tarïxqa kiredi.


text:
Başqortostanda tuqmalğan soldat ülem xälendä
Başqortostandağı bıl wazğiät turahında, qayhı ber mäğlümättär buyınsa, haqlanıu ministrı Sergey İvanov ta belä. Ul kisä Respublikağa kilgän. Bınıñ ösön Mortaza Räximovqa Yanğantaw şifaxanahındağı yalın öźörgä tura kilgän. Ämmä bıl mäğlümät räsmi raźlanmağan. Räsäy Qorallı köstärendä tärtip yuq. Azatlıq radíohı xäbärsehenä bıl turala Ulyanovskiy ölkähendäge xärbi çastan qasıusı Arkadiy isemle yeget xäbär itte. Ul undağı çastärźeñ berehendä kontrakt nigeźendä xeźmät itkän. Arkadiy Öfö yegete. Ul tağı la dürt yeget menän üźe xeźmät itkän çastän qasqan. Yegettär Ulyanovskiyğa bara häm unda xärbi bilettarın tapşırıp waqıtlısa fatirğa inä. Xärbi çasqa bik huñlap baralar. Şunan huñ ularźıñ mixnättäre başlanala inde. Arkadiy bıl turala Azatlıq radíohı xäbärsehenä bına nimä tine. (audio)
Arqädiy häm unıñ xeźmättäştäre xärbi xeźmättän baş tartmay, ular watandaşlıq burısın ikense urında ütärgä teläy. Äle ular Öfölä Qulasa uramındağı yortta xeźmättäştäre Alekseyźıñ äsähendä yäşäyźär. Maria Balesnikova prokuraturağa ğariza äźerläy. Yegettärźeñ xärbi çastan qasıuın ul bolay añlata. (audio)


text:
Rusiäneñ yaña raketalar sınawı: Mäskäw Amerika belän yaña aşqınıp qorallanu yarışına kereşä alamı?
Sişämbedä Rusiä amerikannarnıñ Könçığış Yewropada yaña raketa qalqanı öleşlären qoruına nindi cawap birä alaçağı xaqında xäbär itte. Berük könne anda yaña strategik häm taktik raketalar sınawı uzdı. Rusiä premyer-ministrı urınbasarı, ilneñ yaña citäkçese bulu ixtimalı zur sanalğan Sergey İvanov, Rusiäneñ şuşı yaña raketaları teläsä nindi saqlanu qalqanın ütep kerä alaçaq, dip belderä
Rusiäneñ tönyaq-könbatışındağı Plesetski künegü üzägennän RS-24 digän isem birelgän strategik raketa cibärelde. Tieşle waqıt uzu belän ul, Rusiäneñ xärbi citäkçelege süzlärenä qarağanda, 5 meñ yarım çaqrım ütep Kamçatqa yarımutrawındağı aldan bilgelängän urınğa kilep tä töşkän.
"Salqın suğış"tan soñ raketa qüwäte şaqtıy qaqşağan Rusiäneñ älegä qädär RS-18 häm RS-20 digän raketaları ğına bar ide, ämma alarnıñ safta qalu çorı inde äkrenläp betep kilä. Berük waqıtta Mäskäw imzalağan xalıqara kileşülär aña yaña tör strategik raketalar eşläp çığarunı tıya. Şuña da xäzer Rusiä yağı, ayırım alğanda, premyernıñ berençe urınbasarı Sergey İvanov, RS-24 ul elekke Topol-M raketalarınıñ zamançalaştırğan ber töre genä bulıp tora, dip belderä. İvanov şulay uq, bu yaña ğına sınalğan raketa, teläsä nindi saqlanu qalqanı aşa ütäçäk, dip kisätä. Bu belderüen ul sınawlarnıñ uñışlı ğına ütüennän soñ yasadı.
Washington üz plannarınıñ niçektä bulsa Rusiägä qarşı yünälderelgän buluın kire qağıp kilsä dä, Mäskäw moña ışanmıy. Bu xaqtağı qırıs belderülär inde xäzer Rusiäneñ iñ yuğarı citäkçeläre tarafınnan yasala. Sişämbedä prezident Vladimir Putin Washington plannarın Yewropanı darı miçkäsenä äyländerügä, yaña qorallar belän tutıruğa tiñläde, alar bar dönyada yaña häm kiräkmägän qurqınıçlar tudıra, dip belderde.
Ämma yaña qoralnı şul uq könne näq menä Rusiä üze sınadı. Rusiäneñ tışqı häm iminlek säyäsäte belgeçe Yuri Fedorov fikerençä, bu Mäskäwneñ Könbatış aldında muskulları belän uynawın kürsätä:
"Bu Rusiäneñ Könbatış belän mönäsäbätlärendä süzlärdän ğämällärgä küçä başlawın kürsätkän ber işarä bulıp tora", di Londonda eşlägän belgeç.
Şuşı yıl azağında Rusiädä Duma saylawları uzaçaq, ä kiläse yıl martında ilne yaña prezidentnı saylaw kötä. Şuña da soñğı işarälärneñ Könbatışqa qarağanda kübräk Rusiäneñ üz xalqına yünälderelgän buluı bik ixtimal.
Kärim Kamal


text:
Gruziäneñ Milli İminlek Ministrlığı bügen, 1999nçı yılda Mäskäw häm Volgodonskida yortlarnı şartlatunı oyıştıruçılarnıñ berse buluda şiklänelgän Açimez Goçiyaevnıñ Pankisi tarlawığında qaçıp yörüe ixtimal dip belderde. Ministrlıqnıñ matbuğat wäkile Nika Laliaşvili süzlärenä qarağanda Pankisi’da uzdırılğan maxsus çaralar waqıtında Goçiyaevnıñ ike yardämçese qulğa alınıp Rusiägä tapşırılğan bulğan. Pankisi tarlawığı-näq Gruziä belän Çeçnya çige buyında, Rusiä räsmiläre tarlawıqta çeçen suğışçılarınıñ qaçıp yatuın belderep kilä.
Gruziä prokuraturası Milli İminlek Ministrlığına, üz wäkälätlären –kirägennän artığraq qullanu turındağı ğayepläw nigezendä cinäyät eşe başladı. Prokuror Giorgi Jikia Azatlıq radiosına, şundıy uq ğayepläwlär Gruziäneñ terrorğa qarşı köräş üzägenä qarata da bar, dide.
Yıl başında Gruziä parlamentı deputatı , Berdämlek Firqase citäkçese Jumber Patiaşvili, elekke milli iminlek ministrı Vaxtang Kutateladze qaramağındağı xezmätkärlärneñ säyäsi partiälär häm oyışmalar turında yäşren mäğlümat cıyğannarı turında beldergän ide. Gruziä parlamentı ul çaqta Patiaşvilinıñ däğwaların tikşerü öçen komissiä tözede. Prokuror, mäxkämä eşe qısalarında-elekke milli iminlek ministrı Kutateladze ğına tikşerelmiäçäk, dip belderde. Kutateladze 2001nçe yılda wazifasınnan kitte. Moña , bäysez Rustavi-2 televideniä kanalına bärep kerüne täñqit itkän uram cıyınnarı dulqını säbäp buldı.


text:
Rusiäneñ tağın ber bäysez basması, HoBыe ИзBecTия gäzite çığudan tuqtadı... Çiratta kem?
Uzğan atnada Rusiäneñ iñ tänqitle basmalarınıñ berse sanalğan HoBыe ИзBecTия gäzite çığudan tuqtadı. Baş möxärrir İgor Golembiovski direktor wazifasınnan çitlätelgännän soñ, jurnalsitlar, bezneñ bäysez qaraş qurqınıç astında, dip gäzitneñ çığuwın tuqtattı. Küzätüçelär fikerençä, bu waqiğa Kremlneñ, kiläse saylawlar aldınnan mäglümät qırın “çistartu” yünäleşendä çirattağı adımı bulıp tora.
Rusiäneñ Ekstremal Jurnalistika Üzäge süz ireklege sağında torğan oyışmalarnıñ berse. Anıñ citäkçese Oleg Panfilov, Azatlıqqa birgän äñgämäsendä, döresen äytkändä, min HoBыe ИзBecTия’neñ äle dä yabılmawına aptırıy idem, dip äytte:
Audio
Uzğan ayda HoBыe ИзBecTия aksionerlar cämğiäteneñ direktorlar şurası räise Oleg Mitvol, gäzitneñ möxärrire häm berük waqıtta general direktorı bulğan İgor Golembiovskinı, aqça üzläşterüdä ğäyepläp, direktor wazifasınnan çitlätte. Jurnalistlar bu ğäyepläwne “kölkele” dip atadı, ä çın säbäp – gäzitne kontrol astına alu dip belderde. Oleg Panfilov ta, çın säbäpne näq menä säyäsi ölkädä kürä:
Audio
Panfilov süzlärençä, direktor urınbasarı Valery Yakov aña, inde uzğan yılda uq Kremldän gäzitkä yanap şaltıratular bulğanın söylägän. Kreml, ğädättägeçä, bu mäsälädä läm-min.
HoBыe ИзBecTия 1997-dä çığa başladı. Aksiälärneñ 76 protsentı tanılğan eşquar Boris Berezovski qulında ide. Oleg Mitvol ul çaqta anıñ dustı ide. Berezovski üz akisäläre belän idarä itüne Mitvolgä tapşırdı. Aksiälärneñ qalğan 24 protsentı jurnalsitlar qulında. Zamanında Kreml işeklären tibep açqan, Putinnıñ xakimiätkä kilüwenä zur öleş kertkän Berezovski xäzer Londonda sörgendä yäşi. Azatlıqqa birgän äñgämäsendä äytüençä, ul gäzitneñ binası, cihazları öçen tülägän häm 5 yıl buyına, kerem kitermi torğan basmanı yılına 150 meñ dollar belän finanslap torğan. Küzätüçelär fikerençä, ägär bu döres bulsa, Mitvolneñ aqça üzläşterü turında ğäyepläwläre nigezsez. Berezovski süzlärençä, ul Mitvoldän aksiälärne kire qaytarırğa sorağan, läkin tegese baş tartqan. Mitvol gäzitneñ säyäsäte belän elek tä qänäğät tügel ide, läkin moñarçı tawış quptarmadı, di Berezovski. Tawışnıñ näq menä xäzer çığuwın Berezovski bolay añlata:
Audio
Berezovski mäglümät çaralarınnan baş tartırğa mäcbür bulğan berdän-ber mağnat tügel. Media-Most xujası Vladimir Gusinski, şulay uq Rusiädän kitergä mäcbür buldı. Anıñ NTV televideniese Gazprom qaramağına küçte, CeroдHя gäzite häm ИTorи jurnalı çığudan tuqtadı. Эxo MockBы radiosı şulay uq basım astında. Duma deputatı Юpий ЩekoчиxиH süzlärençä, HoBыe ИзBecTия tiräsendäge soñğı xällär xakimiätneñ matbuğatnı kontrol astına alu niäte bulıp tora:
Audio
Äytkändäy, tanılğan jurnalist Юpий ЩekoчиxиH berük waqıtta HoBaя raзeTa digän basmanıñ möxärrir urınbasarı bulıp tora. Xakimiättäge korrupsiä häm bigräk tä Çeçnyadağı xällär turında kisken mäqälälär bastırğan bu gäzit, şulay uq basım astında. Ekstremal Jurnalistika Üzäge citäkçese Oleg Panfilov süzlärençä, HoBaя raзeTa''ğa Kremlneñ basımı arta baraçaq. Berük waqıtta ul Berezovskinıñ Kommersant häm HeзaBиcиMaя raзeTa’larına da basım bulaçağın farazlıy. Añlatması ğadi – Rusiä saylawlarğa äzerlänä.
Ali Gilmi, Praga


text:
Tatarstan belän Rusiä arasındağı şartnamä Däwlät Dumasında iyül başında qaralaçaq
Aldan berniçä köndälek yañalıq belän tanışıp kitik, x.t. Qazanda 28 iyün könne çirattağı zur çara üz eşen başlap cibärde. Bu yulı monda Rusiä töbäkläreneñ baş arxitektorları üzläreneñ XXIII Şurasına cıyıldı. Çara Qazannıñ ratuşasında uza. Rusiä ölkälärennän cıyılğan arxitektorlar Toraq ilküläm proyektı, anı tormışqa aşırğanda şähärlärneñ qiäfäte üzgärüe, şuşı tarmaqtağı qanunnar xaqında fikerläşte. Monnan tış kilgän qunaqlarğa älbättä inde Qazannı da kürsätäçäklär.
Tatarstannıñ iqtisat häm sänäğät ministrı Boris Pavlov 27 iyün könne Mäskäwdä bulıp qayttı. Ul Rusiä Däwlät Dumasında TU-334 oçqıçların täqdim itep qayttı. Respublikanıñ maqsatı - älege hawa maşinaların Tatarstanda yasawğa ireşep, monıñ öçen federal’ üzäktän finanslar alu. Bu älbättä bik kiräkle eş bulsa da, bu arada Däwlät Dumasınnan başqa ber mäs’älädä tırışlıq quyunı kötälär respublikada. İnde äytep kitkänebezçä, 27 iyün könne Vladimir Putin Rusiä parlamentına Tatarstan belän federal’ üzäk arasındağı şartnamäne täqdim itte. Wäkälätlärne büleşü turındağı kileşü 26 iyün könne, mäskäwdä Mintimer Şäymiev häm Vladimir Putin oçraşuında ike yaq tarafınnan da imzalanğan, dip farazlana. Deputatlar anı inde tikşerergä dä äzer ikän. Dumanıñ Federatsiä eşläre häm töbäk säyäsäte komitetı räise Viktor Grişin süzlärenä qarağanda, dokumentnı qaraw 4 iyüldä bulır dip planlaştırılğan. Anıñ fikerençä, üzgärtelgän şartnamä Rusiä qanunnarına tulısınça turı kilä. Xäyer, Tatarstan parlamentı aña soñğı tözätmälärne kertkänçe dä, dokument kire qağarlıq tügel ide, monda qanunı tügel, ä säyäsi säbäplär rol’ uynadı, dip belderde Viktor Grişin. Belgeçlär fikerençä, bu yulı şartnamä inde kire qağılırğa tieş tügel. Dumanıñ berençe vitse-spikerı Oleg Morozov ta, yañartılğan dokument böten yaqlar belän dä kileşterelgän, Federatsiä Şurasınıñ da aña şikäyätläre yuq, dip belderde. Xäyer, kileşü berençe märtäbä raslanır aldınnan da, ul şulay uq optimistik qaraşta torğan ide. Şuñardamı, älegä Tatarstanda federal’ üzäk belän wäkälätlärne büleşü turındağı şartnamäneñ yazmışı turında fiker belderüçe yuq. Küz tiderergä qurqabız, didelär Azatlıqqa qayber respublika Däwlät Şurası deputatları.
Gölnaz İlgizär


text: Afğan talibları totıq itep alğan 4 çit il keşesen üterüläre turında xäbär itä. Bügen taliban xäräkäte wäkile şimbä könne totılğan sivil belgeçlär taliblar mullası Omar färmänı belän üterelde dip belderde. Taliblar, totıqlarnıñ berse Germaniä watandaşı häm öç alban keşese, AQŞ qa tapşırır küzläw mäglümätläre cıyğan dip belderä. Alar Kabulda “Ekolog” şirkätendä eşlägännär. Şirkät ul keşelär xaqfında, alar barısı da Albaniä watandaşları dip raslıy. Totıqlarnı üterü turındağı mäğülümät başqa çığanaqlardan raslanmağan.