text:
Uqıtıusılar käñäşmäse bıyıl üzensälekle
Başqortsa höylärgä tırışıp qıźı keşe üź isemen dä, atayı isemen dä bına şulay üźgärtep yebärgän şul. Ämmä bınday aźım başqortto tatar, yä bulmaha tatarźı başqort itä alırmı?
Urındağı yetäkselek ihä Respublika yetäkselegeneñ başqort telen däwlät tele bularaq uqıtıu täqdimen tulıhınsa xuplay häm bıl täqdimgä qarşı doşmandar menän ayawhıź köräşäsägen belderä.
Başqortostanda başqort telen däwlät tele bularaq uqıtıu his şikheź käräk. Ämmä bıl yähättän bik haq eş itergä käräk, töptän uylanmağan aźım źur zıyan kilterewe ixtimal. Däwlät Yıyılışı–Qoroltay deputattarı oşo säbäple lä Mäğärif turahındağı qanunğa üźgäreştär inderewźe huźıp kilde. Qayhı ber başqort säyäsmändäre arahında la oşonday feker yäşäp kilä. Başqortostanda tatar rayondarında başqort telen propağandalawźa Yuldaş telewidenie qanalına möhim urın birelä. Ämmä qayhı ber töbäktä başqort telewideniehı kürhätmäy. Respublika prezidentı menän osraşıuźarźa xalıq bıl turala asıqtan–asıq belderä häm Mortaza Räximovtıñ kötölmägän reaksiahına tap bula.


c: text/html

text:
Äxmät Ğädel: «Tatar-möselman xalqı buysınuçan xalıq. Xäteregezdä qalğan bulsa, utızınçı yıllar axırında Rossiädä yäşägän böten xalıqlar da kiril xärefläre nigezendäge alfavitqa küçtelär, ämma ärmännär, gruzinnar häm yahüdilär üz alfavitın saqlap qaldı. Tatar keşese, öyennän uramğa çıqtımı, rus telendä söyläşä başlıy. Başqalabıznıñ äbiläre onıqların baqçağa yäisä mäktäpneñ başlanğıç sıynıflarına ozata barğanda rus telendä söyläşä. Ni öçen? Kem mäcbür itä?...»Şähri Qazan.
Saylaw aldı kampaniäseneñ barışı kebek bäxäsle tema haman da berençe bitlärdä basılıp kilä. Mäsälän, BocToчHый эkcпpecc gäzite deputat Fändäs Safiullinnıñ qara PR-dan zıyan kürüe xaqında yazıp çıqtı. Deputat bulırğa teläweçlärneñ üzlären nämzät itep kürsätä torğan waqıt şuşı könnärdä tämamlanıp kilä. Şuña kürä inde kiläse atnada uq, nindi saylaw okrugında niçä nämzätneñ oçraşuı xaqında tögäl belep bulaçaq. Torğan sayın saylaw aldı kampaniäse qırıslana bara. Tınıç kürengän Älmät saylaw okrugında da qızıq qına xällär bulıp quya. Mäsälän, bilgele cämäğät eşleklese Fändäs Safiullin üzen nämzät itep kürsätkännän soñ, saylaw isemlegendä tağın ber Safiullin barlıqqa kilgän, anıñ iseme Xiqmätulla, ul injener bulıp eşli ikän. Gäzit yazğança, bu inde sınalğan ısul, ber uq isemdäge keşelärneñ qatnaşuın ber 5 yıl elek Peterburgta uylap tapqannar ide. Xäylä qoruçılar isäpläwençä, saylawçılar famiälärne butap, başqa Safiullinğa tawışın birep taşlarğa mömkin, dip yaza BocToчHый эkcпpecc atnalığı.Saylaw aldı kampaniäse säyäsät turındağı söyläşülärgä dä säbäpçe bula. ЗBeздa ПoBoлжbя gäzite räsmi bulmağan canisäp näticälären bastırıp çığardı. Anda Tatarstanda yäşäwçe millätlär isemlege xaqında süz bara. Älege gäzitneñ çıraqları xäbär itkänçä, Respublikada tatarlarnıñ sanı 53% citkän, (elek 48% bulğan). Urıslar sanı 4% kimegän häm 37% töşkän. Gäzit mäğlümatnıñ çığanağın kürsätmi häm üze dä alarnı räsmi tügel ikänen raslıy. Alayda, şuşı mäğlümatlarğa tayanıp, gäzit möxärrire faraz qora. Tatarstan prezidentı respublikadağı millätara tatulıqnı saqlarğa tırışa, şuña kiläçäktä, citäkçe urınnarğa urıslarnı kübräk kertergä tırışaçaqlar, dip uylıy gäzit möxärrire.
Ütkän matbuğat küzätülärneñ bersendä, TaTapckий Mиp gäziteneñ «Qazan qazanı» digän külämle mäqälä bastıruı xaqında xäbär itkän idek. Gäzitneñ baş möxärrire Vadim Çurbanov respublikadağı xälgä analiz yasap, Tatarstan citäkçelegen ütä millätçelärne yaqlawda gäyepläde. Annan soñ şuşı mäqälägä cawap mäqälälär kürende häm Tatarstannan finans yärdäm alğan gäzitneñ räsmi xakimiätlärgä qarşı eşläwe xaqında äytelde. İnde bu atnada TaTapckий Mиp gäzitendä «Watanım» oyışması citäkçese Rinat Aqçurinnıñ ğarizası basılıp çıqtı. Anda yazılğança, Tatarstannıñ Rusiä Federatsiäsendäge tulı wäqälätle wäkilçelege Tatarstan xökümäte quşuı belän şuşı gäzit belän finans kileşü tözü säbäple, Tatar dönyası gäzitenä säyäsi däğwälar beldergän. Rinat Aqçurin üzeneñ ğarizasında beldergänçä, «Watanım» oyışması däğwälärne kire qağıp, Tatarstannıñ wäkilçelege belän kileşüne ber yaqlı tuqtatunı kiräk dip sanıy. Yäğni gäzit citäkçelege TaTapckий Mиp atnalığın çığaru öçen Tatarstannan açqa alıp torunı tanıy, ämma xäzer, inde ayaqqa basıp kitkäç, aqçadan baş tartırğa bulğan. Bezneñ çığanaqlar xäbär itkänçä, gäzit üz eşen kommersiä nigezendä alıp barırğa isäpläp tora. Bu oçraqta süz säyäsi reklama, zakazlı mäqälälär bastıru xaqında barırğa mömkin, dip farazlap bula. Finans çığanaqların alıştırudan soñ gäzit üzgärerme yuqmı, älegä äytüe qıyın.Şähri Qazan gäziteneñ İlhamiät quşımtasında «1000 dä ber uy» digän säxifäsendä atna sayın Äxmät Ğädel dönyaga qaraşları belän büleşä. Bu atna çığışında ul «Üzebezdän başlıq üzgärüne, zarlanmıyq» digän fiker äytä. Redaksiägä küp xatlar di ul. Baltaç töbägennän Räfkät Zaripovtan kilgän xatqa iğtibar birä avtor. Gäzit uquçı latin grafikasına küçü mäs’äläsen kisken räweştä quya. «Tatar-möselman xalqı buysınuçan xalıq. Xäteregezdä qalğan bulsa, utızınçı yıllar axırında Rossiädä yäşägän böten xalıqlar da kirill xärefläre nigezendäge alfavitqa küçtelär, ämma ärmännär, gruzinnar häm yahüdlär üz alfavitın saqlap qaldı. Tatar keşese, öyennän uramğa çıqtımı, rus telendä söyläşä başlıy. Başqalabıznıñ äbiläre onıqların baqçağa yäisä mäktäpneñ başlanğıç sıynıflarına ozata barğanda rus telendä söyläşä. Ni öçen? Kem mäcbür itä? Allaga şöker, bügen räsmi räweştä, ne govori po-tatarski, digän ämer yañğıramıy iç, ämma küp kenä oyışmalarda ana telebezdä yazılğan elmä-kürsätkeçlär äle dä yuq häm bulırğa da oşamıy.» - dip yaza Äxmät Ğädel. Aydar Xälim äytmeşli, moña imperiä gäyeple mikän, digän soraw quya avtor. Üzgärüne üzebezdän başlıyq, dip çaqırıp qala ul.
Menä möselman xatın-qılzarı oyışması da üzgärergä quşa. Şuşı oyışma bu atnada ber yañğırawıqlı belderü yasadı. Din totuçı şuşı xanımnar uqıtuçılarnıñ kendeklären kürsätep yörülärenä qarşı çığıp, mäğärif ministrına möräcäğät itte. Balalarnı tärbiäläwçe keşelär yarım şärä yörergä tieş tügel, dip sanıy möselman xatın-qızlar berlege. Şulay uq, bu oyışma mädäniät ministrlığına häm televidenie kanalları citäkçelärenä xatlar yullap, kendek kürsätep yörüçe yarım şärä cırçılarnı televizor ekrannarına çığarmasqa, digän üteneç belderä. Bu şaw-şulı belderülär küpçelek gäzitlärdä basıldı. ИзBecTия gäzitendä isä xäbärgä añlatma da kürende. Gäzit xäbärçese yazğança, möselman xatın-qızlarına yawlıqlı kileş pasportqa räsemgä töşerergä röxsät itkännän soñ, dönyavı kiemgä dä qänäğätsezlek belderä başladı. Xatın-qızlar liderı Älmira Ädiätullina äxlaqlı bala, Alladan da qurqa torğan bula, dip äytä häm ozın külmäk kiräklegenä basıym yasıy. Mäğärif ministrı Faris Xarisov isä, «Bilgele, uqıtuçınıñ kieme tärtiple bulırğa tieş, ämma yäş uqıtuçılarnıñ da üzençä kienäse kilä, bez alarğa forma kidertä almıybız inde» dip cawap birä. Mäğärif ministrlığında uqıtuçınıñ ös kieme nindi bulırğa tieşlege xaqında ber nindi räsmi kürsätmä yuq, pöxtälek häm çama belü genä taläp itelä. Tezdän ber uçqa qısqaraq itäk barıber röxsät itelä ikän. ИзBecTия gäziteneñ Tatarstandağı xäbärçese Yuriy Nikolayev möselman xatın-qızlarınıñ tağın berniçä şundıy yañğırawıqlı belderülären iskä ala. Berniçä yıl elek alar yarım şärä çibärkäylär töşergän elenmä reklama taqtalarına protest beldergän ide. Cämäğätçelek basımı astında şähär xakimiätläre ul reklamanı alırğa mäcbür buldı, dip yazdı gäzit. İnde xäzer möselmannarğa köç qullanuğa çaqıruçı häm tübän zäwıq tärbiäläwçe Televidenie tapşıruları oşamıy başlağan. Jurnalist Yuriy Nikolayev «Tatarstan- yaña ğasır» kanalı citäkçese urınbasarı Miläwşä Aytuğanova belän elemtägä kerep, anıñ fikeren sorağan. Ul «Artistlar, üz tamaşaçısına oşar öçen bar närsäne dä eşli, şuña alar üz yäştäşläre kebek, zamança kürenergä teli»-, dip cawap birgän. Mädäniät ministrçılığı xezmätkäre Güzäl Qamaletdinova, «bez irekle cämğiättä yäşibez, artistlarğa niçek kienergä dip östän quşa almıybız» - dip añlatqan. Ul şulay uq, möselman xatın-qızlarına yawlıq kiep pasport räsemenä töşerergä röxsät itkännär ikän, yawlıqların kisennär, ä başqa xatın-qızlarnı öyrätmäsennär, dip tä beldergän.Şulay itep, ИзBecTия gäzite dä, möselman xatın-qızları oyışması da uqıtuçılar könenä yaña ber tösmer östäde.
Mädäni comğa gäzitendä yazuçı Marat Ämirxanovnıñ «Toyaq eze» digän yaña romanına Mäxmüt Äxmätcanovnıñ bäyälämäse basılıp çıqtı. Romanda qarala torğan mäs’äläse bolayraq yañğırıy.:« Tatar xalqı qayçan, nindi komponentlardan oyışqan? Şuña cawap kiräk. Monda ike konsepsiä bar. Berençese – borın-borınnan İdel buyında törki qabilälär yäşägän häm bolğarlarnıñ ber öleşe Qara dinğez buyınnan Urta İdelgä küçep kilgäç, bergäläp küçle, zur däwlät tözegännär. Östenlek bolğarlarda bulğan. Dimäk, bügen tatar dip yörtelä torğan xalıq ul «bolğar xalqı».... İkençese: başqa xalıqlar kebek uq, tatar xalqın formalaştıruğa da bik küp millät (mäsälän fin-ugor, xäzär, peçeneg, urıs, qıypçaq h.b.) qatnaşqan.»
«Toyaq eze» romanınıñ töp geroyı Käşşäf tatarlıq teoriäse yaqlıy, ul eşlägän fänni-insitut citäkçese – bolğarçı. Näticädä tatarlıq yaqlı häm bolğarçılar arasında bäxäs çığa. Älege nizağ İñbaşı qatnaşuı belän häm tatarlıq ideası ciñüe belän xäl itelä.Şulay itep fänni häm ictimaği bäxäslär küpmeder waqıt uzğannan soñ, şuşı çornıñ qabatlanmas bilgese, dip matur ädäbiät bitlärenä küçä. Bälkem uqıtuçı niçek kienergä tieş häm xicap probleması da, Rinat Aqçurinnıñ aqçadan baş tartuı, saylaw aldı nizağları da kiläçäktä, xikäyä-romannarda telgä alına başlar. Waqıt kürsäter.
Bikä Timerova, Qazan.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Uram cıyınına çığuçılar bulsa da, alarnıñ sanı küzgä kürenep kimi. Kiçä Gostinıy Dvor yanındağı cıyında da berniçä distädän artmıy ide. Xakimiät kürgän aşığıç çaralarnıñ da, añlatu eşläreneñ de näticäseder bu. Gubernator üze dä, törle komitetlarnıñ citekçeläre dä radio, televidenie arqılı daimi çığış yasap, xalıqnı tınıçlandırıp, eşlängän eşlerge xisap birep toralar. Kartoçka belän problem xäl itelgän diärlek. Aylıq biletlar bar tör pensionerlarğa da metro kassalarında bireleçek. "Biletlar barığızğa da citäçäk, aşıqmağız, 25 ğinwarda, studentlar, uquçılar alğan waqıtta barığızğa da kilergä kiräkmi. Seznen oçen, çiratlar bulmasın oçen sroknı ozayttıq, kartoçkalarnı fevral urtasına qädär alırğa bula, ä inde teläsägez, transport kompensatsiäsen aqçalata alığız,"- dip tınıçlandıra pensionerlarnı ğubernator. Kommunal xezmet oçen de 50 protsent taşlama barlıq lgotniklarğa da saqlanaçaq. Sanatorıylarğa yullamalar da citärlek bulaçaq: ütkän yılğı kebek 5 meñ tügel, e 50 meñ. Pensiä häm kompensatsiä ğinwarnın 26sına qädär tülänep betäçäk. Dokumentları tärtipkä kiterelmägän 40 meñ pensioner bu isäpkä kermi älbättä. 122-nçe federal qanunğa üzgereş kerter oçen xakimiät, xalıqnıñ teläklären dä küz uñında totıp, Qanunnar cıyılışı belän berlektä Mäskäwgä yazma täqdim äzerlilär. 15 ğinwarda Mäskäw prospektında bulğan faciğa buyınça cinayät eşe quzğatılğan, äle tikşeru eşlere bara. Tärtipsezleklär oyıştıruda ğäyple berniçä keşe dä cawapqa tartılaçaq.
Peterburgta eşler elege şulayraq tora, ä Leningrad ölkäseneñ Gatçina şähäre pensionerları kiçä monetizatsiägä qarşı protest belderep, säğät yarımğa şähärneñ üzäk yulın yapqannar. Gatçina pensionerları da taşlamalarnı qaldırunı taläp itäler, Gatçina transportında ğına tügel, ä Peterburnıqında da häm Peterburg- Gatçina elektriçkasında da. Çönki alarnıñ kübese Leningradqa yörep eşläp pensiägä çıqqan. Şulay bulğaç, alar mondıy taşlamanı sorarğa tulı xoquqları bar dip sanıylar.
Gölzada Kamalova, Peterburg


text:
Tatarstan diniä nazaraäte 5 dekaber Ğäyet-äl-fitr köne dip iğlan itte
Tatarstan cömhüriäte möselmannarınıñ Diniä nazaräte möfti Ğosman xäzrät İsxaqi häm baş qazıy Gabdelxaq xäzrät Samatov möselmannarğa Ramazan bäyräme uñayınnan fätwä belän möräcäğät itte. Anda 5 dekaber Ğäyet-äl-fitr köne bulaçaq, dielä. Ğäyet könendä irtänge namaznı 6.40 säğättä uqıp, namazdan soñ berniçä keşe Qörän uqıp, doğalar qıla. Annan soñ imam wäğäz söyli, 8.30 säğättä cämäğät belän Ğäyet namazı uqıla.
Yunıs Ätnäle, Qazan


text:
Waşington Post yazuınça Qıtay bu sızımnarnı 1980-nçe yıllarda Paqstanğa birgän bulğan dip şiklänelä. Soñraq Paqstanlı cinayätçelär çeltäre ul dokumentlarnı Liviägä satqan.
Bu dokumentlarda qıtayça yazular da qullanıla. Anda atom qoralın niçek qanatlı raketağa berketerlek itep yasaw ısulı täfsilläp sürätlänä dielä.
Moñarçı küzläw xezmätläre Paqstanğa atom qoralı yasarğa Qıtay yardäm itkän dip isäpläp kilgän. Läkin belgeçlär Waşington Post gazetına Liviädä tabılğan dokumentlar borçulı dälil buldı dip äytkän.
Gazetlar yazuınça, bu dokumentlarnı xäzer AQŞ, Britaniä häm Xalıqara Atom Energiäse İdaräse belgeçläre öyränä.
Bu xäbärlär älegä räsmi räweştä raslanmıy.


text:
Omskilılar Tubıl pedagogiä institutnıñ rus-tatar bülege yubileenda qatnaştılar.
Şuşı könnärdä genä Qazan, Tömän, Omski, Alabuğa, Stärletamak häm başqa şähärlärdän kilgän ğalimnär häm küp sanlı qunaqlar qatnaşlığında Tubıl Däwlät pedagogiä institutınıñ rus-tatar bülege açıluınıñ 50, qabat yañartıluınıñ 15 yıllığı tantanalı räweştä bilgelände. Mäğlüm ki, älege bülektä Omski ölkäsennän dä belem aldılar, ayıruça bülek açılğan yıllarda.
Mäsälän, Tubıl pedagogiä institutınıñ rus-tatar bülegendä 1957-nçe 62-nçe yıllarda Mafruza xanım Zaynetdinova uqığan . Diplom alıp, tuğan awılı Ülänkülgä qaytqannan soñ ul 30 yılğa yaqın mäktäptä rus telen uqıtqan. Mafruza xanımnıñ bülek bäyrämenä barırğa teläge zur buldı, ämma sälämätlege qaqşaw säbäple, yıraq yulğa çığa almadı. Tantanağa änise kebek ük tel belgeçe hönäre saylağan, ayırma bularaq yuğarı belemne Qazan pedagogiä institutında alğan, Gölsinä Axmerova bardı.
Bülek tantanasında uzğan ğasırnıñ 50 nçe yılları urtasında tatar-rus bülegendä belem alğan uquçılar bulmadı tügel. Bäyrämgä bügenge köndä dä älege institutta eşläp toruçı Rauza xanım Sadıykova, Tubıldan yıraq bulmağan Maslovo awılında tatar tele uqıtuçısı bulıp eşläwçe Räşidä xanım Baqiewa, Tömän şähärendä icat itüçe jurnalist Bibinur xanım Sabirova häm başqalar kilgän idelär. Alarnıñ qayberläre üzläreneñ xatiräläre belän urtaqlaştı.
Qazan qunaqları - Tubıl pedagogiä institutında rus-tatar bülege açılğan yıllarda eşlägän tel belgeçläre Qazan däwlät pedagogiä universitetı professorı Färit Xatipov häm Qazan däwlät universitetı professorı Azat Äxmädullin da biredä eşlägän yıllarnı sağınıp iskä aldılar.
Tubıl pedagogiä institutınıñ rus-tatar bülegendä bügenge köndä dä Omskidan kilep uquçılar bar. Elekke yıllarda uqığannardan ayırma bularaq, xäzerge yäşlär institutnı tämamlağannan soñ, belemnären däwam itärgä niätlilär. Bıyıl diplom alğan Purexan Sıbır mäsälän, elege bülek qarşındağı aspiranturğa kerergä uylıy. Berençe kurs studentı Zölfirä Muraleewanıñ da, institutnı tämamlağannan soñ, fän belän şöğellänergä teläge bar.
Bülek mödire Flera xanım Sayfulina Omsidan kilgän yäşlär üzläreneñ tırışlıqları belän ayırılıp toralar di.
Şulay kiläçäktä dä Tubıl däwlät pedagogiä institutında rus-tatar bülege saqlanıp qalğanda, anda milli canlı uqıtuçılar eşläp torğanda Tatarstannan yıraqta da yuğarı kvalifikatsiäle tatar tele belgeçläre äzerläw däwam itär, alar millätebezneñ asıl taşları bulıp torırlar digän ömet bar.
Saniä Mirxaleewa. Omski


text:
Äfğänstanda AQŞ soldatlarınıñ ike taliban suğışçısı mäyeten yandıruı turında xäbär itelde. AQŞ xärbiläre monı bik yämsez ğämäl dip bäyäläde. Qabul yanında urnaşqan Bağram hawa bazasındağı xärbi räsmilär bu xäbärne tikşerergä färman birelde dip bedlerä. Awstraliä televideniese Amerikan soldatları mäyetlärne yandıra dip ber videoyazma kürsätkän ide. Kiçä kürsätelgän ul reportajda waqıyğa Kandahardan tönyaqtağı Gönbäz awılı yanında buldı dielä. Yazmada amerikan aksentlı soldatlarnıñ awıl xalqına tawış köçäyteç belän işetterü öçen mısqıllawlar uquı da sürätlänä. Taliban suğışçıları şul awılğa sıyınğan bulğan dip sanal.
Äfğän prezidentı Xämit Qarzainıñ süzçese Kärim Räximi xökümät doşman yäki dusnıqı buluına qaramastan mäyetlärgä qarata mondıy xörmätsezlekne kisken ğäyepli dide.
Äfğänstannıñ könçığışındağı Xost şähärendä xökümät yaqlı din ähelen ütergän dip şiklänelgän Talibanğa protest belderep meñnärçä keşe uramğa çıqtı.
Möxämmät Xan uzğan comğada mäçettä bomba şartlawdan hälak buldı.
Anıñ ülemennän soñ xökümät yaqlı tağın ike din ähele atıp üterelde. Alarnı Taliban ğisyançıları ütergän dip isäplänelä.


text:
Rusiäneñ elekke atom energiäse ministrı Yevgeniy Adamov Şwetsariäneñ anı aldaşu ğäyepläwläre nigezendä Quşma Ştatlarğa tapşıru qararın ğämäldän çığaru öçen appelyatsiä mäxkamäsenä möräcäğät itär kebek. Bügen Jenevada Adamovnıñ advokatı Stefan Wehrenberg ul mäxkamägä möräcäğät itärgä mömkin, çönki Mäskäwneñ Adamovnı Rusiägä tapşıru taläbe östenlekkä iä bulırğa tieş dide. Şwetsariä Adamovnıñ AQŞ taläbe nigezendä uzğan May ayında qulğa alğan ide. Rusiä Adamovnıñ AQŞqa tapşırılmawı öçen tırışa, häm üze dä anıñ ilgä qaytarıluın sorap möräcäğät itte. Mäskäw Adamov AQŞqa Rusiäneñ atom serlären açarğa mömkin dip qurqa. Russiä yustitsiä ministrı Yuriy Çayka bügen Adamovnı AQŞqa tapşıru turındağı qararnı tänqitläp çıqtı.
"Bezneñ il belän Amerika Quşma Ştatları arasında ekstraditsiä turında ikeyaqlı kileşü yuq, şuña kürä min AQŞnıñ Adamovnı Rusiägä tapşıraçağına şiklänäm, häm min Şwetsariä monı isäpkä alırğa tieş dip uylıym" dide Çayka.
Prokurorlar Adamov ministr bulğan çaqta Rusiäneñ atom iminlegen yaxşırtu öçen birelgän 9 millionlap dollarnı urlağan dip belderä.


text:
Biredä Tönyaq Koreanıñ atom programması turında 6 yaqlı söyläşülärneñ cirattağı öleşe uñışsız tämamlandı. Qıtay räsmie söyläşülärne yabu turında urtaq belderü bulmıyaçaq, barı Qıtay yağı imzalağan belderü genä bulaçaq dide.
Söyläşülär başında Tönyaq Korea üzenä qarşı Quşma Ştatlar quyğan finans çikläwlären alu şartın quyğan ide.
Ämma söyläşülärdäge AQŞ wäkile, däwlät sekretare yardämçese Christopher Hill bu söyläşülärdä barı tik ber mäsäläne, Pxenyannıñ atom programmasın ğına qarawnı täqdim itte.
"Minemçä, alar üzlären şundıy problema itep quyğan mäsälägä, dönyadağı başqa illär belän eş itüdä, finans oyışmaları belän eş itüdä, häm ğömümän bar dönya belän eş itüdä alarğa problemalar tudırğan mäsälägä citdi qararğa tieş" dide Hill.
Söyläşülärneñ qayçan yañartılaçağı tögäl äytelmäsä dä, Hill bez aylar tügel, atnalar turında süz alıp barabız dide. Söyläşülärdä, Tönyaq häm Könyaq Korealar, Rusiä, AQŞ, Qıtay, Yaponiä qatnaşa.


text:
Cäwdät Därzamanğa 60 yäş tuldı
Ozaq yıllar buyı milli matbuğatta, mäğlümat çaralarında eşlägän, şul waqıt eçendä 20 ädäbi kitap näşer itkän Tatarstannıñ atqazanğan sänğät eşleklese Cäwdät Därzaman xäzerge waqıtta Tatarstan radiosında ädäbi näfis tapşırular bülegen citäkli. Şuşı yubiley uñayınnan bez aña Tatarstan radiosınıñ bügengese häm kiläçägen niçek farazlıy ikän dip soraw birdek. Tıñlıyq äle üzen.
“Tatarstan” radiosı monnan 80 yıl elek oyışıp, bügenge köndä berni qädär awırlıqlarğa, tetränülärgä duçar itelep, qalğan, läkin ul yäşäp kilä torğan radio. Häm tatar xalqınıñ yaratıp , ömetlänep , küz töbäp kötep, alğa taba da ömetlär bağlap yäşägän radio. Xalıqnıñ üz telendä, xalıqnıñ tarixi nigezençä eşli torğan radio. Ämma bez Mäskäw sostavında eşli başlağaç, şimbä yäkşämbe könnärendäge tapşırularnı yuğalttıq. Ämma kollektiv ber yodrıq kebek tuplanıp eşli.Min şuşı qädär ğömeremne “Tatarstan” radiosına birgänemä küpmeder öleşemne xalqıma birgänemä bik şat häm min monıñ belän ğorurlanam”. Bu yılğa qädär Tatarstan radiosınnan “Azatlıq” radiosınıñ tapşıruları da birelä ide. Xäzer bu tapşırular tuqtatıldı. Sez “Azatlıq”radiosın tıñlawçıların yuğaltmadığızmı digän sorawğa ul bolay dide.
Älbättä radio tıñlawçılarıbız “Azatlıq”nı yuğalttılar. Alar sorıy, “Azatlıq” radiosı qaya yuğaldı, dip qızıqsına. Läkin bu soraw xäl itelä Däwlät yuğarılığında , xökümät yuğarılığında häm teleradio kompaniä yuğarılığında. Rossiä külämendä VGTRK sistemasında başqa tele radio kompaniyälärne tärtipkä kiterü maqsatınnan. Bez ozın dulqınnarda çıbıqlı radioda eşli idek. Xäzer bu çıbıqlarnı beterep kilälär. Ämma Rossiä radiosı da , dimäk alar belän bezneñ “Tatarstan” radiosı da bügenge köndä qısqa dulqınnarda eşlärgä küçüe bik ixtimal. Ä monsı inde kiläçäktä.”dide ul. K.Tinçurin isemendäge drama häm komediä teatrı binasında uzğan bu kiçädä yubilyarğa Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymievneñ “Räxmät xatı” tapşırıldı . Häm Mädäniät ministrlığı, Poccия kүләMeHдә “Tatmedia” agentlığı Tatarstan yazuçılar berlege häm Tatarstan Däwlät teleradiokompaniäse tarafınnan häm bik küp sänğät ähelläre, cırçılar, balalar da yubilyarnı täbrikläp aña tağın da icadi uñışlar telädelär.
Mälikä Basıyr, Qazan


text:
Çärşämbedä Törkiä parlamentı il säyäsätendä xärbilärneñ rolen nıq çiklägän reformalar paketın qabul itte. Paket generallärneñ küpçelektä bulğan Milli İminlek Şurasınınıñ xakimiät vä cawaplılığın çikli. Yevropa Berlege reformalarnı xuplap çıqsa da bez alarnı ğämäldä kürergä telibez dip belderde.
Ankara kiläse yıl azağında yevropa Berlege belän äğzalıq söyläşülären başlau ömedendä reformalarğa kereşte. Brüssel berdän ber möselman ile Törkiä parlamentnıñ sonğı aylarda qabul itkän bik küp näzberek qanunnarnı praktikada kürmiçä , Ankara belän söyläşülär başlamayaçaq dip belderep quydı.Kopenhagen qısaları dip yöretelgän şartlar, politik reformalar bigräk tä xärbiläreneñ säyäsi qararlarğa tıqşınmauın, keşe xoquqları, azcılıqlarnıñ xoquqların küzdä tora. Yevropa Komissiäseneñ süzçese Eric mamer bügen Brüsseldä Berlekne kiñäytü mäsäläläre buyınça komissar Günter Verheugen belderüen uqıdı. Mamer (audio) reformalar protsesına däwam itü törek xökümäteneñ Kopenhagen politik qısalarına yaraqlaşu mäsäläsendäge täwäqqällegen kürsätä ,Milli İminlek Şurasınıñ struktura häm funksiäläre reformalau ,xärbilär östennän sivil kontrol urnaştıru Berlek illärendäge praktikağa taba atlanğan möhim adım bulıp tora . Mamer süzlärençä, Törkiä watandaşlarınıñ köndälejk tormışta fayda kürüläre öçen reformalar effektiv räweştä ğämälgä quyılırğa tieş. Komissiä böten ildä reformalarnı praktikağa kertüdä törle däräcädäge başqarma häm yustitsiä organnarı töp rolne uynıy dip azsızıqlıy. Sonğı reformalar paketı xakimiättäge qısqartılıp AQP dip yöretelgän Ğädellek häm Täräqiät partiäse belän armiä arasındağı mönäsbätlärneñ kiskennäşüenä kiterä ala. Törkiä armiäseneñ sonğı 4 distä yılda 4 xökümätne bärep töşergänen xäterdän çığarmasqa kiräkter.Premier adnan Menderes xökümätenä yasalğan xärbi puçtan soñ 1960-nçe yıllar başlarında oyıştırılğan Milli İminlek Şurası başta premieregä iminlek mäsälälärendä kiñäşlär birgän şura ğına ide. Ämma ul waqıt ütü belän täsiren arttırıp, xökümät säyäsätenä qatışa başladı ä qayçaqta qarar çığaruçı töp üzäkkä äylände .Törkiädä Bu şuranı tänqitläüçelär anı Sovetlar Berlegendäge politburo dip atıy. Ütä sekular armiä ofitserları xakimiättäge AQ partiäneñ tamırları islamçı dip teş biläp tora. Çärşämbedä paralemnttan ütkän häm prezident ta raslar dip kötelgän ,. törek cämäğätçelegendä 7nçe kileşü paketı dip yöretelgän reformalar, xärbilär östenlek itkän Milli İminlek Şurasın kiñäş şurası däräcäsenä töşeräçäk.Kiläçäktä şuranıñ general sekretarı 4 yoldızlı general tügel ä premier bilgelägän sivil keşe bulaçaq. Xärbi çığımnar turında parlament qarar biräçäk. Älegäçä qorallı köçlär üz çığımnarın üzläre bilgeli ide. häm bu tulay milli produksiäneñ 5%ın täşkil itä ide. Yaña qanunğa qarağanda iminlek şurası aysayın tügel ä yılına 6 märtäbä genä cıyılaçaq häm anıñ qararların sivil citäkçelek ütärgä mäcbür bulmayaaçq. AQŞ täsire astında Ankara PKK äğzalarına yarlıqau iğlan itergä cıyına .Waşington Ğıraqtağı terroristlarnı taratırğa qararlı. Ul ğıraqtağı PKK aktivisların qulğa alırğa yä dä quup çığarırğa teli . Farazlarğa qarağanda 16yıl buyı Törkidä suğışqan PKKnıñ 5meñ çaması äğzası tönyaq Ğıraqta yäşrenä. Yarlıqau-amnesty tıyılğan Kördistan eşçelär partiäse PKKnıñ barlıq äzğalaırna qaramıy. PKKnıñ yözlärçä komandirı bu yarlıqaudan faydalana almıy, alarğa bälkim dä Yevropada sıyınu urıın bireläçäk. Reforma paketına qarağanda tınıç waqıtta sivillär xärbi maxkämädä xökem itelä almıyaçaq. Älegäçä xärbi xezmättän qaçuçılar, yä dä xärbi xezmätkä barmas öçen öndäwçelär östennän protseslar xärbi mäxkämädä bara ide. reformalar paketında azçılıqlarnıñ tellären mäktäplärdä öyrätü turında da süz bara. Xärbilär älegä kiçä parlamenttan ütkän reforma paketına qarata ber nindi reaksiä kürsätmäde. Paketnıñ parlamenttan ütüe bälkim dä sivil citäkçelek belän xärbilär arasında kompromisqa ireşelüenä işaräder.
färidä xämit, praga


text:
Xatın-qızlarnı köçläw oçraqları Tatarstanda ğına tügel, il külämendä bilgele cinayät. Şuşı könnärdä “Gazeta.ru” saytı Qamçatqa ölkäsendä däwlät oyışmasında eşläwçe türäneñ 16 yäşlek qıznı köçläwen, bu xaywani ğämäl buyınça cinayät eşe quzğatıluın xäbär itte. Kimsetelgän qıznıñ änise äytüençä, bu ölkäneñ xoquq saqçılarınıñ ayırım keşeläre bu eşne zurğa cibärmägez dip basım da yasağannar. Tatarstannıñ eçke eşlär ministrınıñ berençe urınbasarı Rinat Timercanov äytkänçä, köçläw- iñ bilgele, yäşeren, çeterekle cinayätlärneñ berse ikän.
Qazanda köçläw, höcüm itü, urlaw oçraqları buyınça ğayıple cinayätçene ezläw eşe bara. Köçläwçe-man'yaknı totqan, anıñ turında tulı mäğlümat birgän keşegä 250 meñ sum aqça qaralğan. Äle küptän tügel älege premiäneñ küläme 100 meñ bulsa, eşne tizläter öçen respublika eçke eşlär ministrı aqçanı arttırırğa bulğan.
250 meñlek manyaknıñ östendä 60 qa yaqın höcüm itü, köçläw-köçlärgä omtılu oçraqları terkälgän. Cinayätçe Qazannıñ Yaña Savin rayonında yış yöri bulıp çıqtı. Şul uq rayonnıñ xoquq saqçıları manyak tarafınnan 25 cinayät qılu oçrağı terkälüen äyttelär. Soñğı tapqır ul uzğan atnada, kiç-qırın başqalanıñ Ämirxan uramında çirattağı qorbanına taşlana. Bäxetkä yort işek töbendä keşelär yöri başlağaç yawız niäten qıla almıy qala, küzdän yuğala.
- Yaqınça 30 yäştä. Yabıq gäwdäle, 180 sm. buylı, qara küzle, aqsıl tänle…
Bu manyaknıñ tışqı bilgeläre. Bezgä bolarnı Yaña Savin rayonınıñ xoquq saqçısı äytte. Ul üzeneñ kem ikänen, kem bulıp eşläwen efirdan äytmäwne soradı. Soñğı arada populyarlaşıp kitkän köçläwçe-man'yaknıñ kem ikäne, nindi millättän buluı bilgele tügel. Tışqı bilgeläre, annan zıyan kürüçelär taswirlap birgän yaqınça suräte bilgele, ber-genä tügel 8-9 foto robot. Anıñ östendäge 60ka yaqın cinayät ber-bersenä oxşaş ikän, bu yawız ğamällärne qıluçı üze genä tügel, yärdämçeläre dä bulu mömkin di xoquq saqçıları. Yawız bändäne 7-8aйдaH artıq ezlilär, älegä haman qoyrığına basa almıylar ikän. Cinayätçeneñ qorbannarınıñ yäşenä kilgändä:
– 19-20,21 yäşlege dä bar buğay!
- di Qazannıñ Yaña Savin rayonı xoquq saqçısı.
Tatarstannıñ eçke eşlär ministrınıñ yärdämçese Rinat Timercanov jurnalistlarğa cinayätçedän zıyan kürgännärne ezläw belän mawıqmawnı soradı.
“Zıyan kürüçelär arqılı bez manyaknı totarğa tırışabız, alarnıñ başların sezdä qatırsağız bu berdä yaxşı küreneş bulmas”- dip tä östäp quydı ministr yärdämçese. Bügenge köndä yawız bändäne ezläw eşe bara.“Saqlanğannı saqlarmın!”- digän Xoday, şuña kürä alnı-artnı qarap yörergä, iğtibarlı bulırğa quşa respublikanıñ xoquq saqçıları.
Röstäm İsxaqi


text:
Tatarstannan saylanğan Duma deputatları nindi komitetlarnı saylağan?
Elekke Tatarstan Däwlät Şurası deputatı Marat Mäğdiev, Dumada, Federatsiä eşläre häm regional säyäsät komitetına kergän.
Oleg Morozov – Duma räise urınbasarı wazifasına saylanğan. Qazanda ber şirkät citäkçese bulıp torğan Änwär Möxämmätzakirov iqtisadi säyäsät, eşmäkärlek häm turizm säyäsäte komitetında qanunnar östendä eşläyäçäk.
Energetika universitetı rektorı bulğan Yuriy Näcmiev, xäzer, fän häm mäğärif komitetına kergän. Moña qädär dä Duma deputatı bulğan Mixail Rokitskiy xäzerge parlamentta 2 komitetta eşlärgä uylap tora: sälämätlek saqlaw häm mandatlar, deputatlar etikası komitetlarında. Tübän Kama saylawçıların wäkillek itkän Albert Salixov üzidarä komitetında qanunnar yazuda qatnaşırğa plannar qora. Ere biznes wäkile häm sıraçı Ayrat Xäyrullin agrar säyäsät komitetında qanunlıqqa üz öleşen kertergä uylıy.
Qayber mäğlümatlarğa qarağanda, barlıq deputatlar da urnaşıp betkän, eş bülmäläre, yäşärgä urın belän tä’min itelgän. Fatirsızlar Mäskäwdä, şähär üzägendä «Rossia» qunaqxanäsendä yäşi. Tatarstan deputatlarınıñ qaysıberläre ğailälären dä Mäskäwgä küçerep ölgermägän. Yallar bulğan sayın, Qazanğa qaytıp yörilär ikän.


text:
Ul illärneñ jitäkçelären Ğiraqta küpläp yuq itü qoralı turındağı küzläw mäğlümätlären döres iğlan itmäwdä ğäyeplilär. Britaniäneñ elekke tışqı äşlär ministrı Robin Cook, bügen parlament tikşerüläre waqıtında, Säddam Xösäyen rejimınnan çıqqan qurqınıçnı küpertep kürsäter öçen, maxsus küzläw mäğlümätlären xäkimiät barı tik öleşçä genä qullanğan dip belderde. Ğiraq mäs'äläsendä Toni Blair belän urtaq fikergä kilä almağan Cook, qarşılıq bilgese itep, eşennän kitte.
Quşma Ştatlarda xärbi köçlär eşe buyınça Senat komitetı räise Karl Lewin, CİA ışandırularına qaramastan, Amerikanıñ maxsus xezmäte , Ğiraqta küpläp yuq itü qoralı saqlanu turında bernindi mäğlümät tä birä almadılar dip belderde.


text:
Gäzitlärneñ tögäl tirajın belep bulaçaq
Bilgele bulğança, törle säbäplär arqasında bügenge köndä Rossiädä küp kenä gäzitlär tirajların arttırıp yäki kimetep kürsätä. Milli tiraj xezmäte isä barlıq basmalarnıñ tögäl tirajı ütä-kürenmäle bulırğa, yäğni böten keşegä açıq kürenergä tieş dip sanıy. Häm bar şul oçraqta ğına gäzitlärneñ eşçänlege alğa kitäçäk, çönki alarğa reklama birüçelär aldanudan qurıqmıyça reklama biräçäk dip bilgeläp uza. İke yıl elek tiraj xezmäteneñ Seber, Ural wäkillekläre oyışqan bulğan. Bügen isä anıñ İdel buyı wäkillegeneñ burıçları bilgelände.
Äytergä kiräk, İdel buyı wäkillege yaña ğına açılsa da, älege xezmät Mäskäwdä barlıqqa kilgäç ük añarğa inde Qazannan qayber basmalar kergän. Alar barlığı bişäw – “BeчepHяя KaзaHb “, “BaбaHk-KaзaHb”, “Я пokyпaю”, “ “ИMидж” katalogı häm “TeлeceMb'” gäzitläre. Äytergä kiräk, bu tirajları zur bulğan basmalar.
Milli tiraj xezmätenä kerü gäzitlär öçen tüläwle – bäyä tirajğa qarap. Mäsälän, “KoMcoMoлbckaя пpaBдa” gäzite kvartalğa ber meñ yarım dollar tüli ikän. Ä Qazanda çığuçı “BeчepHяя KaзaHb” 150 dollar.
“Gäzitlärneñ tögäl tirajların xalıqqa kürsätü basmalarğa berençe çiratta reklama kiteräçäk” – dide matbuğat oçraşuında Milli tiraj xezmäteneñ citäkçese İgor Yakovenko. Häm tiraj xezmäteneñ maqsatı da gäcitlärgä reklama birderü öçen eşlängänen añlarğa bula.
Mäsälän, “BeчepHяя KaзaHb”ğa reklamanı xätta çit ildän dä birälär ikän. Milli tiraj xezmäte isä Tirajlarnı kontroldä totu byurosınıñ Xalıqara federatsiäsenä dä kergän. Häm älege xezmätkä kergän yäğni sertifikatsiä uzğan barlıq basmalarnıñ mäğlümatları Xalıqara federatsiägä, törle reklama birüçe agentlıklarğa tarala.
Gazetalarda reklama bulmaw bügenge köndä jurnalistlarnı däwlätkä bäyle bulırğa mäcbür itä. Şul nisbättän küp jurnalistlar aqça eşläw öçen ayırım aqça tüläwçelärgä yallanıp yaza. “Rossiä gäzitlärendä bügenge köndä jurnalistika bötenläy yuq, anda barısı da şul zakazğa yazılğan mäqälälärdän tora. Bu barısı da reklam bulmağanğa bäyle”, - di İgor Yakovenko.
İdel buyı tiraj xezmäte wäkillegeneñ citäkçese Artem Tyrin “Tatarstanda berkem dä älege xezmätkä köçläp kertelmäyäçäk. Respublika, şähär, rayon gäzitläre xezmätneñ ni däräcädä möhim ikänen añlap üzläre kiler dip ömetlänäbez”, - dide. Mäsälän, Çiläbedä barlıq gäzitlär dä sertifikatsiä uzğan ikän. Şuña anda reklama törle yaqlardan kilä di.
Tatarstan gäzitläre Milli tiraj xezmätenä kererme? Anısın äle äytüe qıyın. Ämma telägän här keşe telägän gäziteneñ tirajın belä alaçağı härkemgä dä mäğlüm.
Landış Xarrasova


text:
Neşet Abalıoğlu - Bülbül
Sanatçı : Neşet Abalıoğlu
Türkü : Bülbül
Etiketler : Neşet Abalıoğlu - Bülbül türkü indir, Neşet Abalıoğlu - Bülbül türkü dinle, Neşet Abalıoğlu türküleri, Bülbül mp3 indir, Neşet Abalıoğlu türküleri Bülbül türküsü, Bülbül sözleri, Neşet Abalıoğlu mp3 dinle, Neşet Abalıoğlu download, Bülbül bedava mp3, Neşet Abalıoğlu türkü sözleri, Neşet Abalıoğlu türkü dinle, Neşet Abalıoğlu son albüm indir
Neşet Abalıoğlu Türküleri
Neşet Abalıoğlu - Yaz Gardaşım
Neşet Abalıoğlu - Gel Leyli Leyli
Neşet Abalıoğlu - Gönül Vurgun Yedi
Neşet Abalıoğlu - Dön Gel Bir Tanem
Neşet Abalıoğlu - Bir Ceylan Dünedi
Neşet Abalıoğlu - Unutmadım Dost
Neşet Abalıoğlu - Dertli Yoldaş
Neşet Abalıoğlu - Bülbül Havalanmış
Neşet Abalıoğlu - Veda Mektubu


text:
Ekrem Çelebi - Doktor Benim Yaram
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Doktor Benim Yaram
Etiketler : Ekrem Çelebi - Doktor Benim Yaram türkü indir, Ekrem Çelebi - Doktor Benim Yaram türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Doktor Benim Yaram mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Doktor Benim Yaram türküsü, Doktor Benim Yaram sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Doktor Benim Yaram bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Bu Dağın Karı Erimez
Ekrem Çelebi - Sarı Yazma Yakışmaz Mı Güzele
Ekrem Çelebi - Bülbüller Öttüğü Zaman
Ekrem Çelebi - Mevlayı Seversen
Ekrem Çelebi - Bilmiyorum Hallerinden
Ekrem Çelebi - Bu Zalim Gurbet
Ekrem Çelebi - Oyun Havaları ve Halaylar
Ekrem Çelebi - Yine Bir Hal Oldu


text:
Çistay yegete ülemendä "qart" soldat ğäyeplänä
18 yäşlek Rail Bikmöxämmätov xärbi xezmäten ütägändä häläk bulğan. 13 dekaber'' könne Rail xärbi bülektän yıraq tügel cirdä asılınıp ülgän. Comğa könne yegetneñ gäwdäsen Çistayğa qaytardılar. Ämma häläk bulğan yegetne ata-ana qulına yun''läp tapşırmadılar da. Bikmöxämmätovnı Kön''yak Saxalinnan kitergän ike xärbi, poyezd Qazanğa kilü belän tabutnı vokzalda qaldırıp qaçqannar. Bu ofitserlarnı küpme genä ezläp qarasalar da, taba almağannar. Xoquqçı German Aletkin belderüençä, mondıy oçraqta xärbilär yegetneñ gäwdäsen öyenä qädär kiterergä häm anıñ dokumentların cirle voenkomatqa tapşırıp kitärgä tieş ide.
Railneñ yaqınnarı yeget belän şimbä könne xuşlaşqannar. Anı cirlägän könne Çistayğa Qazannan xoquq belgeçläre häm tabip ta kilgän. Xirurg Vladislav Kalinin yegetneñ tänendä küp sanlı cäräxätlär tapqan. Tabip belderüençä, älege cäräxätlär qıynaw ezläre bulırğa mömkin.
Şul uq könne Saxalinda Rail belän bergä xezmät itkän yeget östennän cinayät eşe quzğatıldı. Bu yeget ber yıldan artıq xezmät itkän. Railgä qarata köç qullanuda ğayıplängän älege soldat barısın da üze söyläp birgän, bu xaqta düşämbe könne Kön''yak Saxalin garnizonınıñ prokurorı Konstantin Rojkov “İnterfaks” agentlığına xäbär itte. Rojkov süzlärenä qarağanda, Rail Bikmöxämmätov ülär aldınnan bik nıq qıynalğan bulğan. Prokuror şulay uq Bikmöxämmätov xezmät itkän xärbi bülektä tikşerülär baruın da äytkän. Anıñ belderüençä, älegä xärbi bülektä xärbilärne ezärlekläw oçraqları terkälmägän. Ämma Saxalin xoquqçılarınıñ süzlärenä qarağanda, moña qädär anda rus bulmağan yegetlärne, tatar, çuaşlarnı qıynaw oçraqları bulğan. Ber soldat üzeneñ qan tamırların kiskän, ikençese eçke orğannarı şartlap ülgän, ber asılınğan yegetne qotqarğannar.
Qazandağı “Möslimä” xatın-qızlar oyışması räise Älmirä Ädiätullina soldat anaların yaqlaw komitetın citäklägän keşe. Häläk bulğan Çistay yegete turında ul bolay dide:
Railneñ yazmışı bik qızğanıç. Anı bit qotqarırğa bula ide. Härxäldä ata-anasına niçek tä yärdäm itärgä bulır ide. Bezgä xäzer yänä analar komitetın tergezergä kiräk. Armiägä kitüçe atağa, anağa ber kileşü tözergä kiräk xäzer. Ägär dä, Alla saqlasın, ulları armiädän äylänep qaytmıy ikän, däwlät alarğa şuşı ulları öçen aqça tüläp torırğa tieş. Balanıñ niqädär qäderle buluın añlatıp torası yuq, ata-ana ğömere buyı däwlättän kompensatsiä alıp torırğa layıqlı.Rail Bikmöxämmätovnıñ änise ulın cirlägännän soñ üze bik awır xäldä yata. Railneñ bertuğan señlese häm enese dä bu yuğaltunı bik awır kiçerälär.
Al''bina Zäynulla


text: İran Tışqı eşlär ministrı Kamal Xarazi, Äfganstanda Taliban xäräkäte tar-mar itelgännän soñ, İran, Äl-Qaidä oyışması belän elmetädä toruda ğäyeplängän 500-dän artıq keşene qulğa alıp, ildän çığardı, dip belderde. Uzğan atnada Quşma Ştatlarnıñ Küzläw İdaräse başlığı George Tenet, Äl-Qaidä äğzaları Äfğanstannan, Ğiraq häm İranğa kitep sıyınğan, digän ide. Xarazi süzlärençä, bar totılğannar, ildän çığarıp cibärelgän. Osama ben Laden ullarınıñ berse, İranda buluwı turında, ul berni äytä almıym, dide. Uzğan atnada ğäräp telendä çığuçı Äl-Şärq Äl-Awsat gäzite, ben Ladennıñ ölkän ulı Saad İranda, dip yazıp çıqqan ide. Saad, ätiseneñ oyışması belän citäkçelek itä, dip sanala.


text:
Käräzle elemtä tabışın qaytarırğa cıyına
1 iyüldän “söyläşüçe üze tüli” digän qağidä ğämälgä kergäç, teläsä nindi telefonnan kilgän şaltıratunı kesä telefonı iäse buşlay qabul itä başladı. Käräzle elemtä kompaniäläreneñ märxämätlelegenä ışanmağız! Üzgäreşlär kertelgäç, käräzle elemtä operatorlarınıñ keremnäre kimede häm alar tülängän kompensatsiäneñ bik az buluına qänäğätsezlek belderde. Xäzer älege şirkätlär elekke tabışların qaytarırğa cıyına. Häm alar monıñ öçen söyläşügä bäyäne arttırmadı, çönki ul oçraqta telefonnan azraq söyläşerlär ide, şul ğına. Ä käräzle elemtä şirkätläre iñ qurqınıçsız yul saylağan. Alar “totaştıru öçen” tüläw kerttelär. Xäzer kesä telefonınnan şaltıratqan sayın “totaştırğan” öçen 35-50 tien tülärgä turı kiläçäk. Älbättä, bu tiennär genä. Ämma köngä 9-10 tapqır şaltıratsañ da, şaltıratular bik qısqa ğına bulğan oçraqta da, bu 50 tien 5 sumğa äylänäçäk, ä ay däwamında 150 sumğa. Häm şunısı bar käräzle telefon şaltırağaç, trubkanı almağan oçraqta da “totaştıru” xezmäte öçen aqça alına.
Käräzle elemtädäge bu üzgäreşlär turında qazanlılar närsä uylıy? Xalıq fikeren tıñlıyq:
-Bu şul yañadan xalıqnı aldaw inde. Käräzle elemtä kergäç, bez anıñ uñaylılığına räxätländek, xäzer isä telefonğa bäya kütärep, xalıqnıñ küñelen töşermäkçe bulalar inde. Naçar inde bu! -Käräzle elemtä oçsızlanırğa tieş ide, ä ul kiresençä qimmätlänä genä bara. Monıñ belän berni eşläp bulmıy inde. Bu gigant elemtä şirkätlären sudqa birep bulmıy iç inde. -Bik qimmät! -Naçar. Käräzle elemtä şirkätläre üz abonementların xörmät itärgä tieş. Alar öçen köräşergä tieş kebek ide.
-Käräzle elemtä oçsızlanırğa tieş ide, ä ul kiresençä qimmätlänä genä bara. Monıñ belän berni eşläp bulmıy inde. Bu gigant elemtä şirkätlären sudqa birep bulmıy iç inde.
-Bik qimmät!
-Naçar. Käräzle elemtä şirkätläre üz abonementların xörmät itärgä tieş. Alar öçen köräşergä tieş kebek ide.MTS, Bilayn häm Megafon kompaniäläreneñ “totaştırğan öçen” tüläwne beryulı häm ber ük külämdä kertüläre alarnı süz quyışıp eş itüendä ğayıplärgä mömkinlek birä. Monopoliägä qarşı federal' xezmät bu uñaydan alardan añlatma birüne taläp itkän, dip yaza “Watanım Tatarstan” gäzite. Rusiäneñ mäğlümatlaştıru häm elemtä ministrlığında “totaştırğan öçen” tüläwneñ zakonlılığı şik tudırğan. “Totaştıru digän xezmät bulmıy ul. Telefon elemtäse belän tä'min itü digän xezmät kürsätü bar, läkin anı öleşlärgä bülü zakonnarda qaralmağan”, dilär anda. Käräzle elemtä kompaniäläreneñ zıyannı qaplatabız ğına, dip aqlanuları da ışandırmıy. Soñğı yıllarda alarnıñ keremnäre bolay da berniçä tapqırğa artqan. Qayber analitiklar isä ğomumän, “söyläşüçe üze tüli” digän üzgäreşlärdän käräzle elemtä kompaniäläre fayda kürmäsä dä, tabışların yuğaltmağan, dip sanıy. Östäwenä älege qağidä kertelgänçe ük alar çarasın kürergä ölgergän inde. Äytik, dollarnıñ bäyäsen Üzäk bank bilgelägän kurstan yuğarıraq itep quyğan alar. İsäp-xisaplarnı dollardan sumğa küçerüläre dä yuqqa eşlänmägän. Soñğı waqıtta “yäşel aqçanıñ” oçsızlanıp, sumnıñ nığuın isäpkä alsañ, käräzle elemtä operatorları kiläçäktä yaxşı tabış alırğa oxşağan.
Al'bina Zäynulla


text:
Üzbäkstanda parlament saylawları xalıqara taläplärgä turı kilmägän
Audio (Lubomir Kopaj): "Qızğanıçqa qarşı, saylawlar xalıqara taläplärgä turı kilmäde. Ükeneçkä qarşı, räsmilär küp-fikerle, ütä-kürenmäle, yarış räweşle saylawlar ütkärä almadı."
Üzbäkstannıñ Olı Mäclesendä 120 urın öçen köräşkän 5 partiäneñ barısı da prezident İslam Kärimov taraflı. Oppozitsiädäge 3 töp partiä saylawlardan çitlätelde. Yevropada İminlek häm Xezmättäşlek oyışması, keşe xoquqların yaqlaw törkemnäre bu saylawlarğa tänqit belderde. BDB illäreneñ küzätü törkeme başlığı Vladimir Ruşailo isä Üzbäkstan saylawların "qanuni, irekle häm ütä-kürenmäle" dip atadı. Saylaw näticäläre soñraq kötelä.


text:
Serbiä Kosovonı cibärergä telämi
Pänceşämbe Belgradta Kosovonıñ bäysezlegenä qarşı zur protest çarası ütte. Serbiäneñ törle töbäklärennän başqalağa yözlägän meñ keşe cıyılğan. Xakimiätlär alarnı buşlay transport belän täemin itkän.
Pänceşämebe könne Belgradqa buşqa barıp bula ide. Serb räsmiläre başqalağa baruçı poezd, avtobuslarğa tüläwsez utıru mömkinlege birde. Kosovonıñ bäysezlegenä protest belderü çarasında balalarğa da qatnaşu mömkinılege birü öçen mäktäplärdä yal köne iğlan itelde.
Çärşämbedä Strassburgta Yewropa parlamentı komitetında yasağan çığışında Serbiäneñ tışqı eşlär ministrı Vuk Jeremiç, Belgrad Kosovo mäsäläsen tınıç yul belän xäl itergä çaqıruın däwam itä dip belderde.
Tınıç qarşılıq çaraları dip atalsa da, alar köç qullanuğa kiterergä mömkin digän şöbhälär bar. Serbiä ministrınıñ süzläre bu şöbhälärne kimetä almadı.
"Serbiädä wazğiät bik kierenke. Uramğa küp keşe çığır dip kötelä. Älbättä, tärtip häm tınıçlıq saqlaw öçen bez qulıbızdan kilgänne eşliyäçäkbez. Läkin bu ciñel bulmayaçaq" dide Serbiä tışqı eşlär ministrı.
Qarşılıq çaraları Serbiädä genä tügel, ä serblar yäşägän başqa töbäklärdä dä ütä, misal öçen, Çernogoriädä.
Sişämbedä açulı serblar Kosovo belän Serbiä çigendä ike tikşerü urınına ut törte. Yäkşämbe häm düşämbedä Belgradtağı Törkiä häm amerikan ilçeleklärenä taşlar atıldı, Sloveniä ilçelegenä zıyan kile.
Serbiäneñ infrastruktura ministrı Velimir İliç monı yäşlärneñ "qarşılıq belderüe", "demokratiäneñ ber öleşe" dip atadı.
"Amerikan ilçelegenä taş atqannar imeş, monı böten cirdä eşlilär. Alarğa ğına kizänergä dimägän. Äyterseñ, ilneñ ber öleşen qayırıp alu xuliganlıq tügel, ä ilçelek täräzäsenä taş atu - xuliganlıq" dide Serbiäneñ infrastruktura ministrı.
Londonda urnaşqan Amnesty İnternational oyışması bu qarşılıq çaraları, köç qullanuğa äwerelep, keşeleräneñ tormışın qurqınıç astına quyarğa mömkin dip kisätte häm Serbiä räsmilären çaralar kürergä çaqırdı.
Prezident Boris Tadiç häm premier-ministr Voytslav Koştunitsa, xalıqnı bügenge qarşılıq çarası waqıtında tınıçlıq saqlarğa çaqırdılar.
Yewropa Berlegeneñ Kosovodağı maxsus wäkile Piter Feyt isä bäysezlek iğlan itkän töbäktäge serblarnı annan kitmäskä häm tınıç bulırğa öndäde.
"Kosovodağı serblarnıñ monda qalıp, başqa watandaşlar belän töbäkneñ kiläçäge xaqına bergäläp eşlärgä tulı xoquqı bar. Bez Kosovo xökümäte belän alarğa monı citkerergä tieş" dide Yewropa Berlege wäkile.
Ul arada, bügen berniçä yöz keşe çik aşa Serbiädän Kosovoğa ütep kerergä tırışqan. Kosovo politsiäse alarnı ütkärmägän. Protest belderüçelärne tınçılandıru öçen anda berniçä yöz NATO xärbie kiterelgän, dielä.


text:
Tatarstandağı tormış Yevropa-Rusiä mönäsäbätlärendä çağıla
Sişämbe könne mäğlümat çaraları Qazan Kremlendä Mintimer Şäymiev Almaniä Bundestagınıñ Xalıqara eşlär komitetı räise Fol'ker Ryuenı qabul itte dip xäbär ittelär. Almaniä parlamentı wäkileneñ Tatarstanğa ike könlek vizitı Rusiädä 2004nçe yılnı “Rusiä Federatsiäsendä alman mädäniäte yılı” itep iğlan itü uñayınnan ütkäreläse çaralarğa äzerlänü mäs’älälärenä bağışlanğan. “Tatarstanda Almaniä könnäre” digän çaralar programması fevral' ayında Qazanda da başlanası. Şularnıñ iñ citdie sentäbergä bilgelängän “ Almaniä iqtisatı köne”. Şuña kürä Bundestag komitetı räise Tatarstandağı säyäsi iqtisadıy xäle belän bik nıqlap tanışa. Vizitınıñ berençe könendä çärşämbe könne Fol'ker Ryue äfände bik ozaqlap Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşin belän oçraştı. Säyäsi wäzğiät turında söylägändä Färit Möxämmätşinğa xättä qunaq aldında uzğan Duma saylawlarında “Yedinaya Rossiäneñ” respublikada şulay “qıçqırtıp” ciñgäne öçen ber niqädär cawap totarğa härxäldä täfsille itep añlatırğa turı kilde. Ul monı xalıqnıñ Prezident Vladimir Putin xuplağan partiä öçen tawış birüläre belän añlattı. Ä uñ köçlärneñ ottırışın xalıqnıñ reformalarnı başqa xuplamawları belän tügel, ä uñ firqälärneñ eçke qarşılıqları häm saylaw kompaniäse ütkärüdäge xataları belän añlattı. Almaniä wäkile Tatarstan citäkçelege belän oçraşudan qalğan tä'sirläre belän Mintimer Şäymiev belän oçraşu tämamlanğaç urtaqlaştı. Anıñ fikerençä Tatarstanda säyäsi häm iqtisadıy wäzğiät totrıqlı. Bigräktä keşelär yaxşı. Millät ara häm din ara mönäsäbät küp yıllar totrıqlı saqlana. Tatarstan federalizm prinsiplarında da nıq häm bu mäs'älädä Mäskäwgä qarağanda könbatışqa yaqınraq tora. Fol'ker Ryue Tatarstandağı xällär Auropa-Rusiä mönäsäbätläre öçen möxim - dip yomğaqladı.


text:
Aprel' axırında Bişkäktä Qırğızstan yuğarı mäxkamäse binasın biläp alğan protestçılar törkemen annan bärep çığaru bügen 300-läp keşelek törkem binağa höcüm itte.
Qırğız militsiäse häm başqa iminlek köçläre soñraq ike törkemne dä binadan bärep çığardı. Bina eçendäge törkem höcüm itüçelär törkemenä yandırğıçlı şeşälär häm taşlar attı, ämma ul törkemneñ binağa kerüenä kirtä quya almadı.
Höcüm itüçelär binağa bärep kergännän soñ andağılarnıñ äyberlären tärzälärdän tışqa taşladı.
İke törkem arasındağı bäreleşlärdä kimendä 4 keşe yaralandı dip xäbär itelä.
Yuğarı Mäxkamä binasındağı törkem Yuğarı mäxkamä räise Kurmanbek Osmonovnıñ häm başqa xäkimnärneñ wazıyfalarınnan kitüen taläp itä. Alar bıyıl Qırğızstanda ütkän parlament saylawlarında qatnaştırılmağan yäki ciñelgän namzätlärneñ tarafdarları. Qırğız mäxkamäläre ul namzätlärneñ möräcäğätlären kire qaqqan.


text:
Semberdä tözeläçäk çirkäw urınında piket uzdı
Bol'şeviklar tarafınnan cimerelgän Troitskiy çirkäwen yañadan torğızu buyınça Ul'yan ölkäse başlığı Sergey Morozovnıñ qararı turında xäbär bulğan ide inde. Läkin bu ğämäl tınıç qına barmas kebek. Atna axırında bulaçaq çirkäw urının uratıp alğan qoyma yanında miting-piket uzdı. Anda ekologlar, kommunistlar, milli bol'şeviklar häm bu tözeleşne önämägän 300gä yaqın keşe qatnaştı.
Bik küp şiğärlär, nigezdä, ruxanilarnı, ölkä häm şähär başlıqların bu niättän kire qaytırğa öndilär. Menä berniçäse:
Semberlelär! Qarağruh poplardan häm xakimiättän tarixi Lenin urınnarın saqlıyq Poplar! Ul'yan Memorial' üzägennän qullarığıznı alığız! Yermakov häm Morozov! Ällä sezgä gönahlarığıznı yuarğa urın citmime! İdelneñ uñ yağın şähär ataları cimerä – ekologlar uyanığız!
Poplar! Ul'yan Memorial' üzägennän qullarığıznı alığız!
Yermakov häm Morozov! Ällä sezgä gönahlarığıznı yuarğa urın citmime!
İdelneñ uñ yağın şähär ataları cimerä – ekologlar uyanığız!Menä şul soñğısı ayıruça möhimder. Bu tekä yarnıñ daimi çigenüe ğomummäğlüm, ä yaña çirkäw bu afätne tizlätäçäk, dilär.
Piketçılar, bulaçaq çirkäw yanında cıyılıp torğannan soñ ölkä xakimiäte häm meriä binaları aldında türälärne xalıq yanına çaqırıp qıçqırıp tordalır. Läkin alar yanına çığuçı bulmadı. İñ zur uñış – ğözerlärne märiä känsälärenä tapşıru buldı.
Şulay itep, kommunistlar çitläştereldelär. Xäyer, bügenge “Berdäm Räsäy” firqäse dä şul uq elekke kommunistlardan tora häm şul uq partiä äsaslarına tayanıp eş itä. Firqaneñ ölkä bülekçäseneñ soñğı utırışında süz “partiä rätläreneñ paq'lığı” turında bardı. Moña qädär 3 yıl elek partiägä kergännär genä çın “yedinoroslar” bulıp çığa. Näq alar zur uñışlarğa ireşkäç, başqalar da bu partiägä tartıla başladlar. Läkin alarnı saylap, tikşerep qabul itärgä kiräk.
Bu firqa äğzaları Lenin memorial' üzäge yanında uzğan mitingta, üzläreneñ İlbaşı Putinğa tuğrılıqların isbatlap, alıp barıluçı reformalarnı xuplawların belderdelär. Şundıy uq mitinglar ölkäneñ berniçä rayonnarı üzäklärendä dä oyıştırıldı.
Ölkä Qanunnar çığaru cıyılışınıñ Byudjet komitetı räise Alsu Balaqişieva belderüençä, ölkä idäräse türälärenä xezmät xaqı tüläw fondı soñğı 4 yıl eçendä 89dan 260 million rubl'gä qadär üskän. Urtaça eş xaqı, östälmä tüläwlärne sanamıyça, 6 meñ rubl' ikän.
Tatar mädäni tormışınnan. İske Qulatqı rayonı İske Atlaş awılında Salawat konsert birde. Anda kürşe Qaramalı, İske häm Yaña Mostyak, Mösi (Moseevka) awılları xalqı da populyar cırçını tıñlap xozurlandı. Läkin bu çaranı cırçılarıbıznıñ awılğa da yöz belän borıluları ğälämäte dip qabul itep bulmıy: bu tamaşanı Sarıtawdağı Elektrotexnika zavodınıñ general' direktorı Eduard Ganiev oyıştırğan. Eduard tuğan awılı İske Atlaşqa daimi yärdäm itep tora. Mäsälän, mäktäp direktorınıñ binanı yaña uqu yılına äzerläw, yağulıq belän tä'minat, uqu äsbapları mäs`äläläre borçımıy – Eduard bar.
“Azatlıq” radiosı, Ayrat İbrahim, Sember.


text:
Äxsän Bayan: «Bu cähättän kübräk eşlärgä mömkin ide. İke teldä söyläşä belgän parlamenttan başlap, barlıq mädäniät oyışmalarında iketellelekkä ireşü real'' maqsat ide bit? Ä älifba mäsäläse? Mäskäwneñ tarixi säyäsäte anı ciñel xäl itte. Şunısı da qızğanıç, alfavit üze dä küñellärne ruxlandırırlıq bulmadı. Kiresençä, Törkiä tuyıp, taşlarğa cıyınğan etkele-törtkele xäreflär ğäyrätne çigererlek buldı. Üzebez eşli almağannı da Mäskäwgä sıltarğa künekkänbez» [ Mädäni comğa ]
Bu atnada uzğan Däwlät Sovetı sessiäsendä dä büdjet häm Tatarstan xalıqları telläre turında qanun ütäleşe tikşerelde. Berençe mäs’äläne, äytkänemçä, barlıq jurnalistlar da çäynäde. Ä tellär härwaqıttağıça onıtılıbraq qaldı. Bilgele radiodan premyer-ministr urınbasarı Zilä Wälieva, deputatlar İndus Tahirov, Räzil Wäliev, Robert Miñnullinnarnıñ çığışların turı efirdan tıñlap buldı, ä menä televidenie häm gazetlar bu temanı bötenläy diärlek yaqtırtmadı. «İntertat» elektron gäcite genä bu mäs’äläne härwaqıttağıça taswirlap bardı. Ä "BpeMя и дeHbrи" gazetı bötenläy «Latin turında bäxäs tuqtala. Onıtığız» digän yazma bastırıp çığardı. Mintimer Şäymievneñ tellär xaqında äytelgän süzläre dä xalıqqa äkren citkerelde.
Äyye, bıyıl quldan ıçqınğan uñışlarnıñ berse – tatar teleneñ däwlät tele däräcäsenä citä almawı. "Mädäni comğa"da Äxsän Bayan da şul xaqta äytep uza:
Bu cähättän kübräk eşlärgä mömkin ide. İke teldä söyläşä belgän parlamenttan başlap, barlıq mädäniät oyışmalarında iketellelekkä ireşü real'' maqsat ide bit? Ä älifba mäs’äläse? Mäskäwneñ tarixi säyäsäte anı ciñel xäl itte. Şunısı da qızğanıç ki, alfavit üze dä küñellärne ruxlandırırlıq bula almadı. Kiresençä, Törkiä tuyıp, taşlarğa cıyınğan etkele-törtkele xäreflär ğäyrätne çigererlek buldı. Üzebez eşli almağannı da Mäskäwgä sıltarğa künekkänbez, - di Äxsän Bayan.
Mäskäw digännän, anıñ da xäle dä soqlanırlıq tügel. İke başlı börket çeben qua, şäxeslär awlıy. Şul ısul belän xalıqlarnıñ üzbilgelänü xoquqınnan qotılmaqçı bulalar. Mäsälän «Nord-Ost» waqiğası. Ul At yılınıñ iñ oyatlı misalıdır. Döreslekne äytergä tırışqan jurnalistlarğa şaqtıy ğına eläkte. Şundıy xällärdän soñ da «süz irege», «demokratiä» dip täqrarlıylar. Respublikalarnı gubernalaştıru, mäktäplärgä pravoslavie mädäniäten öyränüne köçläp tağu, ildä xalıq sanın alğandağı xäylälär!... Bolar barısı da demokratiä isemennän başqarıla.
Tatarstan yäşläredä basılğan "Çirkäw çañın kem qağa?" digän yazmada Miñnazıym Säfärov:
Mäskäw bügen Rusiäneñ teläsä qaysı töbägendä Çeçnyadağı xälne qabatlıy ala. Cide qat ülçäp kenä yäşärgä öyrängän Tatarstan citäkçelegen dä respublikada pravoslavnıylarnı qısrıqlawda ğäyeplägäç inde... Mäskäwdä çığa torğan gazetlarnıñ berse zurdan qubıp, Çallıdağı «vandalizm» turında çirkäw çañı suqtı. Çallıdağı ike-öç namaz qarçığınıñ ciñü parkında çirkäw tözetmibez dip çäbälänüennän bik tırışqanda da waqiğa yasap bulmıy. Monnan çığıp qına Tatarstanda xristiannarnı qısalar dip sörän salu bernindi qısağa da sıymas ide. Ä gazet Çallıda urıslarğa yäşäwe bik qıyın dip böten Rusiägä tawış quptarmaqçı. Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymievne dä millätçelär tegermänenä su qoyuçı säyäsätçe itep sürätlämäkçe, - di.
Äyye, qarçıqlar parkta çirkäw tözügä qarşı çıqqannar. Ä çınlıqta zurdan qubıp şawlarlıq berni dä bulmağan. Läkin bit, baqsañ, çirkäwne parkta qanunsız tözi başlağannar häm bu tawış qupmağan bulsa, tözep tä quyarlar ide. Menä şulay. İnde un yıl buyına barına şöker itep, suğış qına çıqmasın dip yäşäp yatqan töbäkne dä bolğatırğa küp kiräkmi. Mondıy bolğatu dönyada barğan İslamğa qarşı köçlär öçen bik qulay. Ä Mäskäw isä beroçtan din ähelläreneñ qulı belän üzbuylı Tatarstannıñ awızın tomalamaqçı. Yänäse, sez äle möstäqil bulıp pravoslaviäne qısrıqlarğa uylıysızmı?! Mondıy çorda Xoday bezgä üz süzebezne yäşermiçä äytä häm problemalarnı da keşeçä urtağa salıp xäl itärgä mömkinlek birä torğan demokratiäne yuğaltmasqa köç birsen ide dä, yuk şul - turı äytkän tuğanına yaramağan. Mäsälän, Vladimir Putin belän oçraşu waqıtında Başqortstandağı tatarlarnı yaqlap süz äytkän Bäläbäy tatar gimnaziäse direktorı Nurmöxämmät Xösäinovnı ezärlekläw haman da däwam itä.
Bu atnada ЗBeздa ПoBoлжbя gazetı millättäşebez xaqında yazma bastırdı. Monda millättäşebez yörägenä cıyılğan barlıq problemanı da çığarıp sala. Ul xätta Başqortstanda tuğan telebezdä çığuçı «Qızıl tañ», «Ömet», «Tulpar» basmalarınıñ da aña qarşı yazmalar bastıruın äytä. «Elek tatar gimnaziäsenä yardäm itkän oyışmalar xäzer bezne urap uza, çönki alarnı inde törle tikşerülär belän intekterep beterdelär. Gimnaziäneñ xucalıq xacätlärenä ber tien dä aqça birelmi. Lampoçkalar yanıp çığa, krannar tişelä, kompyuterlarğa remont kiräk. Gazet-jurnallarğa da barı Başqortstan belän üzäknekenä genä yazılırğa yarıy. Ä Tatarstanda çığuçı balalar basmalarına östämä aqçalar kiräk», - di ul häm şunlıqtan balalar kitapların aluda, Tatarstanda çığuçı basmalarğa yazdıruda yardäm itüne ütenä. Şulay uq Tatarstan gazet-jurnalları Bäläbäy tatar gimnaziäse turında mäqälälär bastırsınnar ide digän teläktä qala. Çönki gimnaziägä soñğı waqıtta bötenläy iğtibar betkän. Xätta Respublikada uzdırıla torğan konkurslar häm çaralarğa da qatnaştırmıylar ikän.
Şul uq ЗBeздa ПoBoлжbяda Tatar pen-üzäge matbuğat särqätibe Tatarstan Respublikası Yazuçılar berlegeneñ elekke räise Rinat Möxämmädievneñ latinğa qarşı buluına aptırawın beldergän. Ul xätta anıñ qayçandır latinnı yaqlap Däwlät Sovetında yasağan çığışınıñ stenogrammasın da birgän. «Niçek inde latin turındağı qanunnı qabul itü başında yörgän keşe üz fikeren şulay üzgärtergä mömkin», - dip aptırap yaza matbuğat särqätibe.
Tatarstan gazet-jurnalları bu atna başında tağın «Moлoдeжb TaTapcTaHa» gazetı baş möxärrire urınbasarı Dmitriy Şalayevnıñ faciğäle üleme xaqında şaqtıy küp yazdılar. Anı şähärebezdä yırtqıçlarça qıynap ütergännär. Kem? Närsä öçen ikänen berkem dä äytä almıy. Ämma Qazanda mondıy qıynawlar turında yış işetergä turı kilgänlektän kübese bu hiç kenä dä anıñ eşe belän bäyle bulmağandır digän fikerdä tora. Şulay uq bu atnada tatar jurnalistikası da awır yuğaltuğa duçar buldı. 71 yäşendä kürenekle jurnalist Zahid Şäfiği wafat buldı. Ämma, qızğanıç ki, Dmitriy Şalayevtan ayırmalı bularaq, anıñ üleme xaqında bik az gazetlar yazdı. «Piramida» mädäni üzägeneñ açıluı, Rusiä aviadispetçerlarınıñ eş taşlawlarına Tatarstannıqılarnıñ da quşılıp aç toruları, fatir bäyäläre artu-artmaw, bäyräm aldınnan Prezident Mintimer Şäymienıñ studentlar belän oçraşuı häm Saba rayonına barıp qartlar yortın açuı xaqında gazetlar ğadi uquçını tanıştırıp tordı. Şulay da, iñ küp yazmalar bu atnada yaña yıl bäyrämenä xästärlek kürü belän bäyle ide. Kiläçäk Qara Käcä närsä yarata, qaysı yoldızlıqta tuuçılarğa närsä aşarğa, närsä kiärgä tieşlege turında yazmalar härber gazetta diärlek basıldı.
Tatarstan yäşlärendä «Qol Şärif» mäçete fondınıñ din eşläre buyınça kiñäşçese Zöfär xäzrät Ğaliullin möselmannar öçen Yaña yıl närsä buluın añlata.
Bu bäyrämne bez nindider ber etap itep qarıybız. Çırşı bizäp, anıñ tiräsendä äylänep yörü mäcüsilek inde ul. Yaña yıl – üzebez uylap çığarğan bäyräm. Tuqta, älege etapta närsä eşlädek ikän, kiläse yılğa närsälär eşlärgä dip, näticälär çığarıp, plannar qoru öçen Allahı Täğälä tügel, ä üzebez bilgelägän etap bu, - di ul älege yazmada. Şulay uq BocToчHый эkcпpecc gazetında Arslan Minwäliev möfti urınbasarı Wäliulla Yaqup belän äñgämä oyıştırğan. Respublika möselmannarı öçen 2002 yıl närsälär birgän soñ? Möfti urınbasarı şul xaqta söyli. Şulay uq BocToчHый эkcпpeccta Awstraliädä yäşäwçe millättäşebez, cırçı Zulya Kamalova belän äñgämä basılğan. Bıyıl anıñ «Ällüki» digän ikençe al''bomı dönya kürde. Ämma, qızğanıç ki, yazmada millilekkä äz basım yasalğan.
Äyye, yäşlärneñ kübesen bügenge köndä millät tügel, ä çit il köyläre, kinoları, kompyuterlar qızıqsındıra.
"Yäşlär dä xaqlı: bez alarğa ürnäk bula alırlıq miras qaldıra almadıq, qiblasın yuğaltqan yulçı kebek yul çatına utırdıq ta cılıybız da cılıybız. Yäşäwebezneñ qızığı bette sıman.... Bez qiblasız balalar üsterdek, alarnıñ balaları - bügenge yäşlärebez. Alarnı ğäyeplärgä bezneñ xaqıbız yuk. Bez barı tik alarğa ömet belän genä qarıy alabız. «Bezneñ yalğışlarnı qabatlıy kürmägez", - dip yalına ğına alabız. Bügenge köndä tatar tele belän qaya barıp bula dip axmaq süz söyläp yörüçe tatarlarnıñ meskenlege yäşlärebezgä yoqmasın ide dip Xodayğa yalwara ğına alabız. İmanıñnı caylı tormışqa alıştırıp yäşäw öçen ällä ni ğilem kiräkmi", - di Tufan Miñnullin Mäğrifättä basılğan "Tatar yazmışı kemnär qulında?" digän yazmasında.
Landış Xarrasova, Qazan.


text: Qazandıñ meñ yıllığın bayram itkändä Başqortostanda tärtip haqlaw mäsäläläre Räsäy eske eştär ministrlığınıñ Volğa buyı federal okruğındağı baş idaralığı yetäksehe general polkovnik Vladimir Çerbakov qatnaşlığındağı operativ käñäşmälä qaralğan. Respublika eske eştär ministrlığı idaralıqtarı häm xežmättäre yetäkseläre urınbasaržarı qatnaşqan bıl käñäşmä yabıq işektär artında ütkän. Räsäy eske eştär ministrı Räşit Nurğäliev quşıuı buyınsa Qazandıñ meñ yıllığın bildälägän osorža bež Başqortostanda yämäğät tärtiben haqlaw mäsälähen bik yentekläp tikşeržeq. Qazandıñ meñ yıllığında illegä yäqın däwlätteñ başlığı qatnaşasaq, Qazanda şulay uq däwlät şurahı ultırışı la užğarıla. Ğömümän, VIP şäxestär qatnaşlığında bik küp saralar oyoştorola, tigän İnterfaks agentlığına Vladimir Çerbakov. Unıñ hüžžärenä qarağanda, yämäğät tärtiben haqlaw yähätennän Başqortostanda baytaq eştär başqarılğan ämmä yeteşhežlektär žä baytaq. Ularžı bötöröü buyınsa anıq täqdimdär äytelgän. General Çerbakov şişämbe Räşit Nurğälievqa Başqortostan aşa ütkän federal yuldarža xäwefhežlekte tämin iteü buyınsa nindäy saralar küreleüyı xaqında höyläyäsäk. Çerbakov äyteüensä, tärtip haqlaw orğandarı aldında eskän voditeldärže asıqlaw, qoral häm şartlatqıstar indereüže iskärteü ösön uyawlıqtı arttırıu burısı quyılğan. Respublika eske eştär ministrı Rafael Diwayıv hüžžärenä qarağanda, äle Qazandıñ meñ yıllığın bayram itkändä yämäğät imenlegen haqlawža yaržam iteü maqsatında Başqortortostandan 308 militsiä xežmätkäre Tatarstandan üž kollegalarına yaržam itä. Ular bernisä kön esendä 9 yenäyät asıqlap ta ölgörgän.


text: Çeçnyanıñ Vedeno rayonında bügen irtän çeçen suğışçıları belän atışlarda ike Rusiä soldatı hälaq bulğan, öçese yaralanğan. Groznıyda kiçä kiç üzäk bazar yanında urlanğan ike militsionernıñ mäyete tabılğan. Bu ütereşkä qarata cinayät eşe açılğan. Bügen “Nezavisimaya gazeta”da basılıp çıqqan äñgämäsendä, Yevropa şurası Parlament assambleyası wäkile Rudolf Bindig Çeçnyada elekkeçä, iminlek probleması çişelmägän, keşe xoquqları bozıla dip belderde. Bindig fikerençä, 29 awgusta bulaçaq prezident saylawları waqıtında iminlekne häm küzätüçelär eşen täemin itü mömkin bulmayaçaq.


text:
Belarus prezidentı BMO mönbärennän Quşma Ştatlarğa täniqt belderde
Berläşkän Millätlärneñ New Yorkta ütkän ğomum cıyınında çığış yasap Belarus prezidentı Alyaksandr Lukaşenka Quşma Ştatlarnı dönyada totrıqzıslıq tudıruda, BMOnı üz faydasına qullanuda ğäyepläde. Anıñ süzlärençä, räsmi Washington demokratiä häm keşe xoquqları digän bulıp başqa illärdän östenlek itergä teli. Belarusta zolım säyäsäte alıp baruda ğäyeplängän Lukaşenka möstäqil illärneñ eçke eşlärenä tıqşınuğa qarşı çıqtı.
"Ägär konflikt yuq ikän - buldırırğa. Qatışırğa säbäp yuq ikän – anı da buldırırğa. Monıñ öçen bik uñaylı şiğär tabılğan – demokratiä häm keşe xoquqları. Tik xalıq xakimiäte digän çın mäğnädä tügel, ä amerikan citäkçelege añlatmasında."
Lukaşenka süzlärençä, Belarus üzeneñ ğädätlärenä tayanıp üze täräqqıy itergä tieş. Lukaşenkanıñ bu çığışı ber kön elek yasalğan Zimbabwe citäkçese Robert Mugabe çığışın xäterlätte. Bu illärneñ ikesen dä Quşma Ştatlar däwlät sekretare Condoleezza Rice "zolım illäre" dip atağan ide, Europa illäre dä andağı keşe xoquqları torışına tänqit belderä.
İllär üzläre bu ğäyepläwlärne ikeyözlelek dip atadı. Äytik, Lukaşenka süzlärençä, Amerikanıñ Ğiraqtağı ğämällären häm terrorğa qarşı suğışın centekläp tikşerergä kiräk:
"Qayda ul qoral, ul yuq, ä Ğiraq qanğa batırılğan, keşelär ömetsezlek çigenä citekerelgän. Ğuantanamo totqınnarı östennän Berläşkän Millätlär qaramağında açıq bäysez mäxkämä qayda? Niçäw alar anda, häm kemnär alar?"
Soñraq Lukaşenka atom terrorçılığın tıyğan kileşüne imzaladı. Ğomum cıyında yasağan çığışında ul Sover Berlege cimerelgännän soñ Belarus üz ixtiarı belän atom qoralınnan baş tarttı häm dä kürşe illärgä qurqınıç tudırmıy dide. Kileşü imzalaw tantanasında ul yänä, qüätle illärneñ başqa illärneñ eşenä tıqşınuına qarşılıq belderde:
"Terrroçılıqqa qarşı köräş ayırım illärneñ üz maqsatlarına ireşü öçen qullanıla almıy, häm ul möstäqil illärneñ eçke eşenä tıqşınu öçen säbäp bula almıy."
Kiläse yılda Blearusta prezident saylawları ütergä tieş. Gruziä, Ukraina, Qırğızstanda bulğan inqilaplardan soñ Lukaşenka xäkümäte bäysez institutlar östennän kontrolen köçäytä.
-Ali Gilmi


text:
1999 yılnıñ fevralendä Taşkentta bulğan şartlawlar öçen cawaplı dip şiklänelgännärne xökem itü eşendäge töp şahit Zaynetdin Askarov elek äytkännärennän baş tarttı. Üzbäkstan İslam Xäräkäte citäkçeläreneñ berse Asqarov xökem eşlärendä şähadätlek qıldı häm 16 keşene ütergän şartlatularğa bäyle buluda ğäyeplänep 10 yılğa törmägä yabıldı. Üzbäkstan xakimiätläre bu şartlawlar öçen Üzbäkstan İslam Xäräkäte suğışçıların häm oppozitsion İrek Demokratik Partiäse başlığı Möxämmät Salixnı ğäyepläde. 1999 yılda mäxakmädä şähadätlek qılğanda Salixnı bu eşkä Asqarov qatnaştırdı. Ämma kiçä törmädä Üzbäk Däwlät İminlek Xezmäte oyıştırğan interview waqıtında jurnalistlar aldında berniçä minutqa üze genä qalğaç Asqarov elek äytkännärennän baş tarttı häm Salix ğäyepsez dide. Asqarov Azatlıq radiosınıñ üzbäk redaksiäsenä bolay dide:
AUDİO: Wallahi, Möxämmät Salixnıñ terrorçılıqqa ber qatnaşı da yuq. Min böten dönyanıñ şuşı döreslekne belüen telim.
Asqarov Üzbäkstan eçke eşlär ministrı Zokir Almatov basımı astında mäxkamädä başqaça çığış yasağanlığın äytte. Ministr aña Üzbäkstan İslam Xäräkäte äğzaların ütermäskä wäğdä birgän.
Xäzerge waqıtta Yewropada yäşäwçe Solixnı Üzbäkstanda 17 yarım yıl törmä cäzasına xökem ittelär.


text: Ğiraqnıñ küçeş waqıtı xökümät başlığı İbrahim äl-Cäğfäri yaña koalisia xökümäten citäkläü niäten qaldırmıy. Anıñ nämzätenä qarşı çıqqan sönnilär häm şığıylar İbrahim äl Cäğfäri ildä iminlekne dä, milli berdämlekne dä teemin itä almayaçaq, dip belderä.Britan gazetası “Ğardianğa” birgän äñgämäsendä Äl-Cägfäri, premer wazífalarına däğwasınnan üze teläp baş tartırğa digän öndäwlärne kire qaqtı. Ğiraq prezidentı Cäläl Talabaní bügen Cäğfärineñ yazmışın parlament xäl itäçäk dip belderde.Parlament saylawları dekäber ayında ütügä qaramastan, Ğiraqta äle haman da ministrlar qäbinetı oyışıp kitä almıy.


text:
Törkiägä Abdulla Ocalannı tağın ber tapqır xökem itergä turı kiläçäk
Mäğlüm idän-astı Kөrd partizan oyışması PKK-nıñ liderı Abdullah Ocalan iñ soñğı märtäbä Suriädä xärbi bazaların qorıp anda urnaşqan ide. Tөrkiä 15 yıldan birle PKK partizannarı belän kөräşte. PKK partizannarı tik imenlek kөçläre häm xärbilirgä tügel, ä sivil xalıqqa, dävlät çinovniğı bulğan uqutuçılarğa da xөçemnär oyıştıra ide. Menä şuşı qanlı nizağta 15 yıl eçendä 30 meñ keşe ülde häm 100 milard dollar yuqqa çıqtı dip faraz itelä. Ocalan Kenyada qulğa eläkte häm Tөrkiägä kiterelep ülem cazasına xökem itelde. Läkin Tөrkiädä ülem cazası kөçtän çığarılğaç, ul ğomerlekkä xөkem itelgän buldı.
Tөrkiädäge Kөrdlärneñ sanı turında tөgäl mäğlümät yuq. Tulayım xalıq sanınıñ 10-15 protsentı , yäğni 7 belän 10 million tiräse dip faraz itelä. Şiksez Kөrdlär üzläre bu sannı artırıp cibärergä yaratalar. Läkin şul bar ki, Tөrkiädä xalıq isäben alğanda etnik çığış soralmıy. Şul säbäple dä bu turıda räsmi statistik sannar yuq. Tөrkiädä azçılıq bularaq Mөselman bulmağan Ermän, Grek häm Jehütlär qabul itelä. Dөres soñğı yıllarda AB-neñ basımı arqılı Kөrdçä, Boşnakça, Ğäräpçä, Albança kebek tellärdä radio häm televiziä tapşıruları başlandı. Azçılıqlarğa mädäni xoquqlar birelsä dä Ankara säyäsi xoquqlar birergä aşıqmayaçaq. Tөrkiä unitar tөzeleştän vaz kiçep, federal sistemağa uzarğa uylamıy. Misalgä kürşe Rosiä Federatsiäse federalizmnan vaz kiçärgä cıyınğanda Tөrkiägä kiresençä yünäleştä basım yasala.. Tөrkiä tarixnıñ tөrle çorlarında Balkannardan, Qavqazlardan häm başqa cirlärdän çığışı belän tөrle etnik, ämma ışançı belän Mөselman bulğan baytaq keşeneñ sıyınu urnı buldı. Läkin Kөrdlär bu territoriädä bälkidä Tөreklär kilgännän elek tä bar idelär. Ämma tarixnıñ ber çorında da üz bäysez däwlätlären tөzi almadılar.
Bez Kөrdlärneñ Ğosmanlı İmperiäse xөkem sөrgän çorlarda da, 19-nçı yөzdä ğıysyannar çığarğannarın beläbez. Ğosmanlı İmperiäse cimerelgändä qayber seperatist Kөrd oyışması tөzelsä dä, Azatlıq suğışında Kөrdlär Tөrklär belän bergäläp dөşmanğa qarşı çıqtılar. Ermännär isä ilbasar kөçlär belän xezmätdäşlek itkännär ide. Monda din mөhim ber faktor buldı bulsa kiräk. 1923-nçe yılda Tөrkiä Cөmhuriäte tөzelgännän soñ da ber niçä Kөrd ğısyanı buldı. Barlıq şul ğısyannar xärbi kөçlär tarafınnan bastırıldı. Ämma sotsialistik ideologiä belän suğarılğan Abdullah Ocalan citäkçelegendäge PKK (Kөrdistan Eşçe Partiäse) teror xäräkäte, yägni Kөrd ğısyanı 15 yılğa suzıldı, xätta xäzer dä däwam itä. Öcalan qulğa eläkkännän soñ çağıştırmaça täsirsez xälgä kiterelä aldı. Läkin bu xäräkätneñ Ğiraqta xärbi bazalarda urnaşqan partizannarı bugen dä Tөrkiägä ütep kerep xөcemnär oyıştıralar. Soñğı aylarda Tөrek xärbiliäre häm alar arasında bäreleşlär arttı häm şulay uq xälaq buluçılar sanı da.
Qısqası Kөrdlärneñ bigräktä şähärlärdä urnaşqan, bayığan, mөhim pozitsiälärgä kilgän өleşläre qorallı bäreleşlärne yaqlamıylar. Ä yarlı Kөrdlär өçen Abdulah Ocalan mөhim simvol bulıp qala birde. Forsat tuğan sayın anıñ räsemnären kütärep çığalar. Xäzer inde yañadan xөkemgä tartılsa, Tөrkiädä qabat Kөrdlär belän Tөreklär arasında tärtibsezleklär xätta bäreleşlär çığuwı ixtimal.
Jurnalistlar Cirle Kөçlär Komandirı armiä generalı Yaşar Büyükanıtqa bu mäsälädä soraw birgäç, “Terorist başı belän bäyle bulğan ber mäslädä bez bitaraf tügel. Bezneñ nindi tarafta buluwıbıznı, toyğı häm tөşençälärebezne barlıq Tөrkiä belä” dip äytte. Qısqası Tөrkiädä bu turıda qızu debatlar başlayaçaq.
Äxtäm İbrahim, Istanbul


text:
Omskiğa xoquq yaqlawçılar cıyıldı
Omskida qazaq yegete Cambul İsäbäyewnıñ Bädiüzzaman Säid Nursineñ “ Risale-i Nur” äsärläre cıyılmasınıñ ber kitabın bastırıp çığarğanı öçen qulğa alınuı häm cinayät eşe açılıp, 8 ayğa yaqın tikşerü barğannan soñ, şähär mäxkämäse tarafınnan aqlanuı turında “Azatlıq” tıñlawçılarına citkergän idek. Eşneñ ölkä mäxkämäsenä qabat tikşerergä birelüe turında da beldergän idek. Şuşı könnärdä genä ölkä mäxkämäse älege eşne qarap, İsäbäyewnı tulısınça aqladı. Bu xaqta “Rusiä Federatsiäseneñ “Äxlaq irege häm dini oyışmalar” qanunı, anıñ ğämäldä qullanışı” digän tema buyınça 1-2 iyün könnärendä Omskida ütkärelgän fänni-ğamäli seminar barışında İsäbäyewnı yaqlawçılarnıñ berse, Mäskäw advokatı Vladimir Ryaxovskiy bäyän itte.
Ryaxovskiy äfände mondıy mäğlümatnı din totuçılarnıñ häm dini oyışmalarnıñ xoquqların yaqlaw turında yasağan dokladında misal itep kiterde.
Älege fänni-ğamäli seminar eşenä kilgändä, ul Rusiä Federatsiäseneñ keşe xoquqları buyınça wäqälätle wäkile qarşındağı tikşerü şurası, “Watanıbız Seber” xalıqlar mädäniäten üsterü xäyriä fondı tarafınnan, törle dini oyışmalar yärdäme belän oyıştırıldı. Anda Omski, Mäskäw, Çiläbe, Tömän, Kurgan şähärlärennän, Altay kraennan tanılğan xoquq yaqlawçılar, din belgeçläre, törle dinnär wäkilläre häm Omskinıñ qayber ictimaği oyışmalar citäkçeläre qatnaştı. Äytergä kiräk, oyıştıruçılarnıñ berse, xäyriä fondınıñ başqaruçı direktorı Ol'ğa Fedyäyewa süzlärençä, seminar ütkärü ideyäse cirle xakimiät tarafınnan xuplaw tapmağan. Şul säbäple cirle mäğlümat çaraları seminarnıñ eşen yaqtırtmadılar. Şulay da anda qatnaşqan “Veçerniy Omsk” matbuğat yortı häm “Kommerçeskie vesti” gazetası xäbärçeläre, üz basmalarında seminarnıñ eşe turında yazıp çığarğa wäğdä ittelär.
Seminar barışında alda äytep ütelgän Mäskäw advokatı Vladimir Ryaxovskiy, Mäskäwneñ din häm xoquq institutı direktorı Anatoliy Pçelinsev, Rusiä Federatsiäseneñ keşe xoquqları buyınça wäqälätle wäkile apparatı bülek citäkçese Mixail Odinsov häm başqalar sallı ğına çığışlar yasadılar. Notıqlarında alar Rusiä konstitutsiäse buyınça barlıq dinnärneñ tigez xoquqlı buluın assızıqladılar, ä ğämäldä bu qanunnıñ yış qına bozıluın bilgeläp üttelär. Qanun buyınça xakimiätlär tarafınnan ber genä dingä dä östenlek birelergä tieş tügel didelär. Küp kenä mäğlümat çaralarınıñ süz iregennän faydalanıp, qayber waqiğalarnı bozıp kürsätüläre, şunıñ belän xalıqta ayırım dinnärgä qarata yalğış fiker, tiskäre qaraş häm doşmanlıq xise tudıruları turında söylädelär. Mäktäplärdä pravoslavie dine tarixı däresläre kertü temasına da qağıldılar älege seminarda. Uqu programması buyınça dinnär tarixı öyränelä, ayırım dingä östenlek birep, programmağa kertü bulmasqa tieş,- didelär çığış yasawçı xoquq belgeçläre.
Seminarda islam dine temasına ayırım tuqtaldı. Soñğı yıllarda üsep barğan cinayätçelekne, terrorçılıqnı islam belän bäyläw ğädätkä kerep bara dip borçu belderelde. Bu xälneñ möselmannarnı awır xäldä qaldıruı ixtimal dielde. Qızğanıç, seminarda diskussiä alıp barırlıq islam dine ähelläre bulmadı. Omskida eşläwçe biş mäçetkä dä çaqıru cibärelgän bulsa da, kilüçeläryuq ide. Xaci - Äxmät mäçetenä yörüçe ber möselmannı isäpkä almağanda. Rozaliä Sayganova, Omski.


text:
Vitaly Kaloev mäxkämä aldına bastı
Ul tönne kizü torğan berdän ber keşe Skyguide belgeçe Peter Nielson uzğan yıl 25 fivral könne üz öye yanında üterelgän ide.
Kaloev Nielsonnı üç alu maqsatı belän üterüdä ğäyeplänä. Bügen mäxkämä utırışında Tönyaq Ossetiä prezidentı Taimuraz Mamsurov ta qatnaşa, ul xökem protsessınıñ ğadel buluına ömet belderde:
"Ğadellek häm tarafsızlıq bulır dip ışanası kilä. Başta bulğan ber yaqlılıq betkänder dip ışanam. Alar Vitalynıñ nindi keşe bulğanın kürde, tikşerülär uzdırdı, anıñ bu ğämälne ni öçen qılğanın açıqlarğa tırıştı. Bügen barısınıñ da ğädel bulaçağına şik yuq," dide Tönyaq Ossetiä citäkçese.
Ägär Kaloev ğäyeple dip tabılsa, aña 20 yılğa qadär törmä yanıy.


text:
Russiä citäkçese Vladimir Putin kiçä 13keşe häm 2 terrorçınıñ ülemenä säbäp bulğan insidenttan soñ Maleziä häm Üzbäkstanğa barmasqa bulğan.Eçke eşlär ministırı Boris Grizlov kiçä Tuşino airoportındağı rock konsertı waqıtnda höcüm oyıştıruçılarnıñ bersendä çeçen pasportı tabıldı dip äytkän ide. Grizlov bu höcüm Putinnıñ comğada Çeçnädä prezident saylauları 5. yktäberdä oyıştırılaçaq digän farmanına cawap bulıp tora torğandır dide. Putinnıñ Çeçnädä keşe xoquqları mäsäläsendäge wäkile Abdul Xakim Sultıgov İnterfaxqa intihar höcümnäre saylaularğa täsir itmiäçäk dip äytkän.
.


text:
Omski 289 yıllığın bäyräm itte
Omski ölkä tatar milli-mädäni moxtariäte qarşında ğäräp imlasın öyränü buyınça däreslär baruı xaqında tıñlawçılarıbızğa beldergän idek. Älege däreslär ber ay däwamında bardı. Sankt-Peterburgtan kilgän uqıtuçı Rezidä xanım Ähletdinova bu waqıt eçendä 12 däres ütkärde. Ğäräp xäreflären öyrätüdän tış ul Qor'än sürälären uqıdı, şäriğät qanunnarın añlattı, küptörle sorawlarğa cawaplar birde. Däreslärgä başınnan axırına qädär yörüçelär ğäräp alfavitın yaxşı ğına üzläşterä aldılar. Alar arasında pensioner, student, muzıkant häm başqalar buldı.
Rezidä xanım düşämbe könne uquçıları belän xuşlaştı. Kiläçäktä Omskiğa tağı kilergä nasıyp bulsa, oçraşırbız, däreslär dä ütkärerbez, dip wäğdä itte .
Uzğan yal könnärendä Omski üzeneñ 289 yıllığın bäyräm itte. 2 kön buyına xalıq törle tamaşalar qaradı, üze dä aktiv qatnaştı. Berençe könne bıyıl inde 16-nçı märtäbä Xalıqara Seber marafonı ütte. Oyıştıruçılar süzlärençä, bu sport bäyrämendä qatnaşuçılar sanı yıldan-yıl arta bara, ayıruça Rusiäneñ başqa töbäklärennän. Bıyıl sportçılar 41 regionnan häm 12 çit ildän kilgän idelär. Ä qatnaşuçılarnıñ ğomum sanı 9 meñgä yaqın buldı. Alarnıñ 2 meñ yarımı balalar ide.
İkençe könne şähärneñ tuğan köne kiñ külämdä bäyräm itelde. Bu könne dä törle sport yarışları däwam itte. Şähärneñ tarixi urınnarında, yal parklarında teatrlaştırılğan tamaşalar, hönäri häm üzeşçän sänğät artistları konsertları bardı, törle kürgäzmälär eşläde, ğomumän, bäyräm çaraları härwaqıttağıça bixisap buldı.
Bıyıl da soñğı yıllarda daimi ütkärelep kilä torğan “Duslıq taqıyası”milli mädäniätlär festivale oyıştırılğan ide. Başqa yıllardan ayırma bularaq milli mädäniätlär bäyräme İrteş yılğası buyında, “Yäşel utraw” dip isemlängän sport-yal kompleksında buldı. Şähär tatar milli-mädäni moxtariäte anda milli rizıqlar kürgäzmäse äzerlägän ide. Bäyrämdä qatnaşuçı millätlär wäkilläre belän tanışıp yörüçe şähär başlığı Viktor Şreydernı “Umırzaya” ansamble qızları çäk-çäk belän qarşı aldı. Omski merı, şähärdä 100-dän artıq millät dus häm tınıç yäşi, dip bilgeläp ütte.
Viktor Şreyder Qazannıñ 1000 yıllığın da iskä töşerde, Qazan häm Tatarstan belän bez yaxşı bäyläneştäbez, çaqıru bulğan oçraqta bu zur bäyrämdä qatnaşaçaqbız, - dide.
Tatar oyışmaları şähär başlığın cır belän ozatıp qaldılar. Annan soñ tatar cırları, iyülläre yal kompleksınıñ zur säxnäsendä däwam itte. “Umırzaya” häm “Ömet” kollektivları anda “Sabantuy” küreneşen uynadılar.
Rozaliä Sayganova, Omski.


text:
Ukrainada parlament saylawları Yulia Timoşenkoğa zur mömkinleklär birä
Ukrainada uzğan yäkşämbe könne ütkän parlament saylawlarında tawışlarnı sanaw tämamlanıp kilä. Bu saylawlarda yaqlawnı nıq yuğaltqan prezident Viktor Yuşçenko Äflisun inqilabında qatnaşqan törkemne yañadan cıyu turında söyläşülär başladı. Çönki ul köçlärne bergä tuplağanda, Viktor Yanukoviçnıñ Rusiägä yöz totuçı häm saylawlarda 1-nçe urınğa çıqqan Regionnar partiäse ciñelüçe bulaçaq.
Äflisun inqilabı turında kitap yazğan Askold Kruşelnitski "Bu Yuşçenko häm anıñ Bezneñ Ukrainası öçen bik zur mäsxärä. Ber yıl çaması elek kenä fiker beleşülär 70 protsenlap xalıqnıñ anı yaqlawın kürsätkän ide. Häm xäzer ul 20 protsenttan da tübän tägärägän. Bezneñ Ukraina öçen bu bik yaman. Regionnar partiäse iñ küp tawış cıyaçaq dip kötelsä dä anıñ partiäse ikençe urınnı alır häm Yulia Timoşenko blogı belän koalitsiädä zurraq partner bulır dip uylanılğan ide" di.
Yuşçenko yaña parlamentqa kerüçe säyäsi partiälär citäkçeläre belän kolaitsiä tözü turında söyläşülär başladı. Berençel näticälärgä qarağanda, uzğan yäkşämbedä ütkän parlament saylawlarında ber partiä dä küpçelek tawışlarnı ala almağan.
Tawışlarnıñ 80-läp protsentın sanaw näticälärenä qarağanda, Viktor Yanukoviç citäkçelegendäge Rusiägä yöz totuçı Regionnar Partiäse 30 protsent tawış cıyğan. 2004-nçe yıl axırında ütkän prezident saylawlarında Yanukoviç Yuşçenkoğa ottırğan ide. Yuşçenkonıñ Bezneñ Ukraina partiäse 15.2 protsent tawış belän öçençe urında bara. İkençe urında isä Äflisun İnqilabında Yuşçenkon berektäşe bulıp premyer ministr urının alğan, uzğan sintäberdä xökümät citäkçelegennän çitläşterelep oppozitsiägä küçkän Yulia Timoşenko blogı.
Yaña parlamentta 3 protsentlı kirtäne ütep tağın 2 partiä urın ala. Alar Sotsialist partiä häm Kommunistlar partiäse.
Timoşenko bu saylawlarnıñ çın ciñüçese diärgä mömkin. Saylaw näticäläre säyäsi uyınnar öçen aña iñ zur mömkinleklär birä.
Yuşçenkonıñ Yanukoviç belän koalitsiä tözü mömkinlege bulır ide, ämma mondıy adım anıñ xalıq arasında qalğan tarafdarların da yuğaltuına kiterä ala.
Şulay itep Yuşçenkonıñ berdänber yulı bulıp Äflisun inqilabındağı berektäşe belän yañadan quşılu qala.
Askold Kruşelnitski "İñ zur kirtä şäxeslär qarşılığı. Yuşçenko häm aña bik yaqın keşelär şäxsän Timoşenkoğa bik nıq qarşı. Şulay uq alar Timoşenkonıñ koalitsiä tözegän oçraqta Yuşçenkonıñ iñ kürenekle 5-6 berektäşeneñ citäkçe wazıyfalarınnan citläşterelüen taläp itäçäge turında da belä" di.
Timoşenko barı tik Äflinun köçlären berläşterü genä Yanukoviçnıñ Rusiä yaqlı köçläre kütärelüne tuqtata ala, häm Bezneñ Ukraina, şulay uq Sotsialistlar belän koalitsiä tözü memorandumı äzerlänä dide.
Timoşenko mondıy kileşüne tawış birü tämamlanğaç uq imzalarğa äzer ide. Ämma Yuşçenko älegä bik aşıqmıy.
Yuşçenko sişämbe könne iñ başta Yanukoviç belän oçraşıp söyläşte. Timoşenko häm Sotsialist partiä citäkçese Oleksandr Moroz belän oçraşuğa çirat annan soñ ğına citte.
Häm ul xökümättäge urınnarnı büleşü turında tügel, ä urtaq qimmätlär sisteması turında kileşergä çaqırdı.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Su basqan şaxtadağı 13 keşeneñ 11-en qotqaru mömkin buldı
Rostov regionında su basu näticäsendä 11 şaxtör biş kön şaxtada biklänep qalğanna soñ qotqarıldı. Ber kümerçe hälak bulan , berse tabılmağan. Läkin, bu şatlıqlı xäbärgä şunduq külägä töşte. Primoriyada gaz şartlauı nöticäsendä biş keşe hälak bulğan.
Audio
11 keşeneñ cidese xastaxanägä salınğan. Rostov gubernatorınıñ urınbasarı Aleksander Bedriknıñ süzläençä, xäzer qotqarılğannar inde Şimbä könne ük qotqarılğan 33 keşegä qarağanda yaxşraq vazğiättää ikän. Çönki elek qotqarılğanar ike tävlek salqın suda torırğa mäcbür bulğannar. Bedriknıñ süzärençä,
Audio
Russiädä häm ğomumän elekke SSSR cirendä şaxtalarda törle bäla qazalarnıñ buluı ğadäti küreneşkä äylände. Prezident Putin dä Russiädä şaxta bäla-qazaları sistematik tös aldı häm xökümät bu mäsälägä iğtibar itärgä tieş dip belderde.
Audio
Läkin, monda şaxtalardağı vazğiätkä iğtibar itü genä cetmi. Problemma bik açıq häm bilgele. Bik küp şaxtalarda iminlek çaraların nığıtu , alarnı moderenlaştıru öçen aqça yuq. Asılda Novoşaxtinskiydäge şaxtanı da zamança xälgä kiterü öçen kapital bulmau säbäple küptän yabarğa kiräk ide. Läkin, ikençe yaqtan şaxta yabılğan xäldä, anda eşlävçelär öçen başqa eş urnı yuq. Şul säbäple xezmät xaqları vaqıtında tülänmäsä dä, bäla-qaza qurqınıçı zur bulsa da, keşelär bareber täväkkällek itep anda eşlilär. Monı älbättä, cirle citäkçelär dä, şaxtalar öçen cavaplı şäxeslär dä bik yaxşı belälär. Läkin, üzlärenä turıdan-turı qurqınıç bulmağaç problemmağa salqın qarıylar küräseñ. Ğadi xezmät iäläre, keşe tormışı turında qayçan küberäk qayğırta başlarlar ikän ?
Färit İdelle. Praga


text:
Resey` prezïdenti Vladïmïr Pwtïn qorğanıs mïnïstrligi men tötenşe jağday`lar mïnïstrligine tez arada sïrïyalıq Aleppoğa mobïlʹdi gospïtalʹ joldawdı tapsırdı. Kremlʹdiñ baspasöz xatşısı Dmïtrïy` Peskovtıñ 29 qaraşada mälimdewinşe, Pwtïn "qala men onıñ mañındağı awıldardağı turğındarğa medïcïnalıq kömek körsetwdi tapsırdı".
centralasian.org-tıñ dereginşe, Resey` sïrïyalıq prezïdent Başar Asadtıñ küşterine bülikşiler baqılawındağı Aleppo awdandarın jawlap alwğa kömektesip keledi. Sïrïyalıq qay`ırımdılıq uy`ımdarı Asad ükimeti men Resey`di Aleppodağı medïcïnalıq mekemelerdi bombalap tastağanı üşin ay`ıptap otır.
Buğan dey`in BUU-nıñ gwmanïtarlıq kömekpen ay`nalısatın uy`ımınıñ basşısı Stïven O'Bray`en sïrïyalıq Aleppodağı "jağday` öte qïın" ekendigin eskertken bolatın. "Qalada awrwxana qalmadı, al azıq-tülik qorı tawsılwğa şaq qaldı", - dedi ol.
Francïya qaladağı gwmanïtarlıq dağdarıstı talqılaw üşin BUU Qawipsizdik Keñesiniñ tötenşe sessïyasın şaqırwdı talap etti. Aleppoda şamamen 250 mıñ bey`bit turğın qorşawda qalıp qoy`dı.


text:
Amnesty International Rusiäne rasizmğa qarşı köräşergä öndi
Atankiç könne xoquq yaqlawçı abruylı Amnesty International oyışması Rusiä xökümäten ildäge millätara näfrätkä nigezlängän höcümnär dulqının tuqtatu öçen xälitkeç çaralar kürergä çaqırdı. Oyışmanıñ bügen iğlan itelgän xisabında äytelgänçä, Rusiäneñ rasizmğa qarşı tieşle däräcädä köräşmäwe anıñ xalıqara abruyına zur zıyan kiterä.
"Rusiäneñ qayber citäkçeläre, şul isäptän prezident Putin, bu mäsäläneñ buluın tanısa da, anı çişü öçen tieşle çaralar kürelmi. Bez Rusiäne höcümnärgä qarşı çaralar kürergä genä tügel, ä bu mäsäläne tulısı belän xäl itergä, cämğiättäge rasizm, diskriminatsiä küreneşlärenä qarşı ğämällär planın buldırırğa çaqırabız", di Amnesty International wäkile.
Soñğı yıllarda Rusiädä millätara näfrätkä nigezlängän höcümnär sanı kisken arttı. Amnesty mäglümätenä kürä uzğan yılda ğına 366 şundıy höcüm bulğan, 28 keşe üterelgän. Höcümnär çit il keşelärenä genä tügel, ä Rusiädä yäşägän milli azçılıqlarğa – çegännärgä, yäxüdlärgä, Kafkaz xalıqlarına yasala.
Şuşı yılnıñ Ğinwarda 20 yäşlek Aleksandr Kopsev Mäskäw sinagogasına bärep kerep 8 keşene pıçaq belän çänçede. Fivraldä Peterburda Malidan kilgän ber yeget çänçep üeterelde. Martnıñ 24ndä şul uq Peterebur çitendä Gana keşese qıynaldı. Ber könnän şunda uq 9 yäşlek qız bala pıçaq cäräxätläre aldı.
Belgeçlär fikerençä, mondıy höcümnär sanı küpkä zurraq, çönki qorbannar militsiägä ışanmıy, şuña kürä xäbär itep tormıy.
Mondıy höcümnärneñ kübesen Rusiä prokurorları ğadi xuliganlıq dip bäyäli, anıñ öçen ciñelräk caza qaralğan.
Mart ayında Peterbur mäxkämäse 2004 yılda 9 yäşlek Tacıq qız balasın qıynap ütergän 8 yäşüsmerne xuliganlıqta ğäyepläde. Xoquq yaqlawçılar bu qararnı Rusiädä "ruxi xäläkät" dip atadı.
Amnesty wäkile Victoria Webb süzlärençä, Europa Şurasında äzğa, Zur 8lektä räis bulıp torğan il öçen bu qabul itelerlek närsä tügel:
"Rusiä xalıqara yöklämälären ütärgä tieş, bigräk tä Zur 8lektä, Europa Şurasınıñ ministrlar komitetında räislek irkän yılda. Bar küzlär Rusiägä töbälgän, rasizmğa qarşı real adımnar kürelmäsä, bu ğafu itelmäslek bulaçaq", di di Amnesty International wäkile.
Amnesty International Rusiä räsmilären rasizmğa qarşı oyışmalar, belgeçlär belän tığızraq eşlärgä, andıy keşelärneñ iminlegen täemin iterä çaqıra.
Misal itep Amnesty 2004 yılda üterelgän rasizm belgeçe Nikolay Girenkonı kiterä. Orel şähärendäge xoquq yaqlawçı Dmitri Krayuxin da şundıy uq yanawlar alğan.
Amnesty International wäkile Victoria Webb süzlärençä, İkençe dönya suğışında Nazilarnı ciñü öçen millionlağan keşesen yuğaltqan Rusiädä bügen Nazi tamğalarına häm ideologiäsenä tüzemlelek kürsätü – başqa sıymaslıq närsä.
ali ğilmi


text:
NATO-nıñ İstanbul cıyını näticäläre
Bügen NATOnıñ İstanbulda tämamlanğan yuğarı däräcäle oçraşuında äğza illär Ğiraqnıñ iminlek köçlären äzerläw, Äfğanstandağı Könbatış ğäskärläre sanın arttıru, şuşı saqlanu berlegeneñ xärbi äzerlegen nığıtu xaqında kileşte. Şuşı cıyın qısalarında NATO illäreneñ tışqı eşlär ministrları Rusiädäge kollegası Sergey Lavrov belän dä oçraştı.
Audio, Jaap de Hoop Scheffer
"İminlek Şurasınıñ 1546-nçe qararı nigezendä berektäşlär Ğiraqnıñ waqıtlı xökümätenä üz iminlek köçlären äzerläw eşenä yardäm itärgä buldı, monıñ detal''läre - kemneñ, qayda, niçek eşliäçäge aldağı könnärdä häm atnalarda bilgelänäçäk" di NATO-nıñ general'' sekretare. İstanbul cıyınında aña şulay uq, Ğiraq xökümäte belän bergä ilneñ başqa ixtiacların açıqlaw burıçı da yöklände. NATO illäreneñ citäkçeläre Äfğanstan turında da berniçä qarar qabul itte. Berençedän alar, ilneñ wilayätlären torğızu törkemnären dürtkä citkerergä buldı. Döres, başta alar sanı 5 bulır dip kötelgän ide. İkençedän, NATO üzeneñ Äfğanstandağı Xalıqara totrıqlandıru köçlären arttıru qararın qabul itte. Nigezdä başqala Qabulda urnaşqan şuşı köçlär xäzerge waqıtta 6 meñ yarım ğäskäridän tora. Kiläçäktä, bigräk tä şuşı sintäbrgä bilgelängän prezident saylawları waqıtına alar sanın 10 meñgä citkerü küz aldında totıla. De Hoop Scheffer NATO-nıñ Äfğanstanğa yardäme turında bolay dide.
Audio, Jaap de Hoop Scheffer
"Östämä ğäskär kiläçäk häm monıñ detal''läre äle bilgelänäçäk. Min älegä ayırım illärne atamıym, läkin bez wäğdä itkän östämä köçlär anda bulaçaq" dip ışandıra Äfğanstan xökümäten NATO-nıñ general'' sekretare. Anıñ şuşı belderüen äfğan prezidentı Xämit Qarzai şunda uq xuplap çıqtı, ämma NATO-nıñ monı berençe çiratta kiläse saylawlarnı küz aldında totıp eşläwe uñayınnan bolay dide.
Audio, Xämit Qarzai
"Saylawlar sintäbrdä uzaçaq, ämma alarnıñ iminlegen buldıru öçen bez xalıqara köçlärgä inde xäzerdän ük moxtac" di Äfğanstan prezidentı. İstanbul oçraşuınıñ başqa möhim qararlarına kilgändä, anda NATO-nıñ Bosniädäge missiäsen şuşı yıl azağına qädär Yevropa Berlege qaramağına tapşıru xaqında kileşende, äğza bulırğa omtılğan Xorvatiä, Albaniä häm Makedoniäneñ qazanışları bilgeläp ütelde, läkin qabul itü waqıtı turında berni dä äytelmäde, Rusiäneñ Moldova häm Gruziädäge ğäskärlären çığaru kiräklege bilgeläp ütelde. 5 yıl elek Mäskäw näq menä İstanbulda, şuşı ike ildäge üz köçlären çığarunı wäğdä itkän ide. NATO häm Rusiä arasında tışqı eşlär ministrları däräcäsendä ütkän oçraşu räsmi belderüdä "açıq wä dustanä şartlarda ütte" dip bäyälänsä dä, şuşı ike yaq arasındağı qarşılıqlarnıñ haman da qala birüe sizelde.
Kärim Kamal


text:
Qazaxstanda prezident saylawları ütte
Nazarbayev bu saylawlar moñarçı kürelmägän däräcädäge demokratik şartlarda ütä dide.
Saylawlar aldınnan ğına ütkärelgän fiker beleşü näticälärenä qarağanda saylawçılarnıñ 70-läp protsentı Nazarbayev öçen tawış birer dip kötelä.
Astanädä Nazarbayev öçen tawış birgän ber saylawçı Abduraxman Min Nazarbayevnı sayladım. Çönki ul döres bara. Qazaxstanda iqtisad yaxşı ğına üsä. Ul Qazaxstannı iñ qıyın waqıtta yaqladı häm kütärde di.
Astanädä yäşäwçe tağın ber saylawçı Lola Xäydärova Prezidentıbız Nazarbayev öçen tawış biräm, çönki bez monda tınıçlıqta yäşibez häm Qazaxstan BDBdağı başqa illär belän çağıştırğanda yaxşı yäşi di.
Saylawlarda Nazarbayevnıñ 4 köndäşe dä bar. Fiker beleşülärgä qarağanda köndäşlär arasında iñ alda Jarmaxan Toyaqbay iñ alda bara. Bügen Toyaqbay jurnalistlarğa Minem fikeremçä, xakimiätlär xalıqnıñ demokratiä, ğädellek häm tärtip teläwen nihayät tanırlar. Minemçä il xalqınıñ küpçelege şuşı prinsiplar öçen tawış birer dip belderde.
Tabiğät xäräkäte namzäte Mels Eleusizov tawış birüçelärneñ saylaw mömkinlege kiñräk bulırğa tieş di. Min demokratiä yaqlı. Sez barı tik Nazarbayevnıñ ğına buluın telisezme? Namzätlär kübräk bulsın, keşelär iñ yaxşısın, üzläre telägänen saylıy alsın. Saylawlarnıñ asılı şunda. Bu demokratiäneñ asılı di Eleusizov.
Namzätlär arasında oppozitsion Aq Yul partiäse citäkçese Alixan Baymenov belän Kommunist Xalıq Partiäse wäkile Yerasel Äbelqasimov ta bar.
Oppozitsiä inde küptännän xakimiätlärne bu saylawlarda xärämläşergä tırışuda ğäyepläp kilä. Bügen oppozitsiä inde qayber qanun bozular buldı dip belderde.
Almatada tawış birgännän soñ Toyaqbay töbäklärdä saylaw qanunın bozu oçraqları turında xäbärlär bar dide. Anıñ äytüençä, berniçä tapqır tawış mömkinlege birüçe ikençe isemleklär dä bar. İnde äytkänebezçä, qanun bozular bulsa bez qanun häm konstitutsiä nigezendä alarğa qarşı protest belderäçäkbez dide Toyaqbay.
Eleusizov Qazaxstandağı säyäsi oppozitsiä moñarçı ütkän barlıq saylawlarda da barı tik saylawçılarnıñ passivlığı arqasında ğına ottırıp kilde dide.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Prezident saylawları yaqınlaşu belän Qırğızstanda ictimaği-säyäsi wäzğiat kierenkelänä bara
Yülneñ 10-ında prezident saylawları uzaçaq Qırğızstanda şul kön yaqınlaşu belän saylawaldı köräşe, ğomumän ictimaği-säyäsi wäzğiat kierenkelänä bara. Uzğan comğada Bişkäk üzägendä ber parlament deputatı atıp üterelgän ide. Şimbädä töp nämzät sanalğan waqıtlı prezident Qormanbäk Baqievneñ saylawaldı känsälärenä höcüm yasaldı. Düşämbedä yarsığan törkem Oş şähärendä şulay uq ber deputat milke bulğan "Alay" qunaqxanäsenä bärep kerergä tırıştı.
Audio, Quwanıçbäk Yoldoşev
"Min Kalaşnikovtan atqan awazlar işetäm, elegräk "Alay" qunaqxanäsen yawlap alırğa telägän 200-läp keşe xäzer bina tirälärendä yäşerenep yata. Bu yaqta yäşägän xalıq poşmanğa töşte, alar maşinalarına utırıp tizräk kitü yağın qarıy" dip xäbär itä radiobıznıñ Oş şähärendäge xäbärçese. Anda çualışlar, ağaç çuqmarlar belän qorallanğan törkemneñ "Alay" qunaqxanäsenä bärep kerergä tırışuı arqasında başlanıp kitä. Şul keşelär qunaqxanä xucası, häm berük waqıtta parlament äğzası Bayaman Erkinbayıvnıñ köndäşläre bulğan dip farazlana. Höcüm artında säyäsi mänfäğätlär yatqanmı, yuqmı - monısı älgä tögäl açıq tügel, şul ğına mäğlüm - küptän tügel genä Qırğızstan könyağındağı ikençe ber şähärdä, Qarasuda, Erkinbayıvnıñ säwdä eşlärenä qarşı inde ber cıyın ütkän ide. April ayında anıñ üzenä höcüm yasalıp, ul anda yaralanğan ide. Prezident saylawlarına äzerlängän Qırğızstanda ul arada başqa törle höcümnär dä yışaya. Uzğan şimbädä bilgesez keşelär töp nämzät sanalğan waqıtlı prezident Qormanbäk Baqievnıñ saylawaldı känsälärenä bärep kerergä tırışıp qaradı. Bu xaqta bezgä anıñ matbuğat wäkile Awazbäk Ataxanov belderde:
Audio, Awazbäk Ataxanov
"12-nçe yüngä qarşı töndä bilgesez zatlar Qormanbäk Baqievneñ saylawlarğa äzerlänü idaräsenä höcüm itte, alar andağı ike saqçını qıynap kitkän, alarnıñ xäle xäzerge waqıtta bik awır. Qırğızstannıñ Däwlät İminlege xezmäte şuşı cinayätne tikşerü eşlären başlap cibärde" di Baqievnıñ matbuğat wäkile. Räsmi wäkillär, bu höcüm säyäsi maqsatlardan çığıp yasalğan dip belderä, alar fikerençä, anda Baqievneñ programmasın, saylawlarğa äzerlek xälen, torğan urının belü maqsatı quyılğan bulğan. Bişkäktäge Qırğız Milli Universitetındağı säyäsi fännär professorı Alibäk Axunov monıñ belän kileşmi, häm bu höcümdä säyäsi maqsatlar ezlärgä tırışu urınsız dip isäpli:
Audio, Alibäk Axunov
"Ägär dä kemgä dä bulsa säyäsätçelärneñ kön wä eş tärtiben, adresın belü kiräk ikän, ul monıñ öçen saqçılarnı qıynap kitmäs ide. Andıy mäğlümatnı başqaça da tabıp bula. Şuña da biredä beraz küpertü sizelä, şäxsän min monı säyäsätkä bäyli almıym" di qırğız professorı Axunov. Küzätüçelär, soñğı höcümnär artında kübräk törle iqtisadi törkemnärneñ säwdä mänfäğätläre tora ala digän faraz belderä. Comğa könne Bişkäktä elekke prezident Äskär Aqayev tarafdarı häm deputat Cırğalbäk Surabaldievne atıp üterü uñayınnan Qırğızstannıñ Däwlät İminlege xezmäte başlığı Taştimer Ğaitbayev, bu ğadi ber "razborka", yäğni külägä iqtisadı törkemnäre arasındağı üzara "xisaplaşu" bulıp tora dip belderde.
Kärim Kamal


text:
Memleket basşısı Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respwblïkasınıñ 2016 jılğı ädebïet pen öner salasındağı memlekettik sıy`lığın berw twralı» Jarlıqqa qol qoy`dı, dep xabarlay`dı Aqordanıñ baspasöz qızmeti.
Qazaqstan Respwblïkasınıñ 2016 jılğı ädebïet pen öner salasındağı memlekettik sıy`lığın berw twralı
Qazaqstan Respwblïkasınıñ ädebïet pen öner salasındağı memlekettik sıy`lığın berw jönindegi komïssïyanıñ usınımdarın qarap, QAWLI ETEMİN:
- Qazaqstan Respwblïkasınıñ 2016 jılğı ädebïet pen öner salasındağı memlekettik sıy`lığı:
- avtorlar ujımına: Ïmanğalï Nurğalïulı Tasmağambetovke, Sağındıq Smaïlulı Jambolatovqa, Murat Amangeldiulı Mansurovqa, Nurlan Amanulı Dalbay`ğa – «Mäñgilik El» monwmenti üşin;
- jazwşı Beksultan Nurjekeevke – «Äy`, dünïe-ay`» romanı üşin;
- avtorlar ujımına: Dosxan Qalïulı Joljaqsınovqa, Rwstam Odïnaevqa, Ay`dos Jumadildiulı Bektemirge, Nursïfat Raxımbay`qızı Salıqovağa – «Qunanbay`» tolıq metrajdı körkem fïlʹmi üşin;
- swretşi Kamïlʹ Mwllaşevqa – Qazaqstan Respwblïkası Täwelsizdiginiñ 25 jıldığına arnalğan «Täwelsizdikke tartw» jumıstar cïkli üşin berilsin.
- Osı Jarlıq resmï jarïyalanğan küninen bastap qoldanısqa engiziledi.
Qazaqstan Respwblïkasınıñ
Prezïdenti N.Nazarbaev
Astana, Aqorda, 2016 jılğı 29 qaraşa
№ 379


text:
Qışqı salqınnarda Omskida Sabantuyı
Qışqı salqın könnärdä Omskida Sabantuy bäyräme bulıp zdı. Döres,ul ölkä külämendä häm zur mäydanda ütkärelmäde, ä şähärneñ 1-nçe pedagogiä kölliäte talibäläreneñ tatar tele buyınça praktika däresläre waqıtında uzdırıldı. Tögälräk äytkändä, tatar xalqınıñ milli bäyrämnäre turında barğan därestä sabantuy bäyräme turında söylänelde häm qayber uyınnar kürsätelde.
Bu urında qısqaça ğına uzğannarnı iskä töşerep kitü dä urınlı bulır. Omskinıñ 1-nçe pedagogiä kölliätendä 2002- 2003-nçe uqu yılında berençe tapqır tatar häm qazax tele uqıtuçıların äzerläwçe törkemnär tuplanıp eşli başlağan ide. Älege törkem talibäläre bıyıl inde 4-nçe kursta uqilar häm 3 ay däwamında alar şähärneñ 14-nçe sanlı mäktäbendä pedagogik praktika üttelär. Döres, bu mäktäptä tatar tele fakul'tativ räweştä genä alıp barıla. Däreslärne tatar tele uqıtuçısı Gölsinä xanım Axmerova alıp bara.
“Bıyıl tatar tele däresläre mäktäpneñ yıllıq planına kertelmäde. Balalarnıñ häm äti-änilärneñ üteneçlären iskä alıp. Tüläwsez bulsa da däreslärne alıp barırğa buldım”,-di Gölsinä xanım. Fakul'tativ törkem buluğa qaramastan, studentlar citdi äzerländelär. Däreslärdä alar tatar xalqınıñ tarixı, mädäniäte, ğöref-ğadätläre, milli uyınnarı, rizıqları turında söylädelär, Qazannıñ meñellıq bäyrämenä bağışlanğan däres tä ütkärdelär. “Üzlären alar berençe märtäbä uqıtuçı rolendä sınadılar, häm äytergä kiräk, nıq dulqınlansalar da, sınatmadılar”, – di Gölsinä xanım Axmerova.
Kärimov Arman belän Dinä Xämidullina birgän däres xalqıbıznıñ milli bäyräme – sabantuyğa bağışlanğan ide. Aldan äytkänemçä, därestä alar bäyräm turında söyläw belän genä çiklänmädelär, uquçılar belän sabantuynıñ qayber uyınnarın da uynadılar. Balalar awızğa yomırqa salğan qaşıq qabıp yögerü uyının ayıruça yarattılar. Uyınnar barışında barsına da, uramda qış buluğa qaramastan, cäy kilep citkän kebek toyıldı. Däres tämamlanğannan soñ talibälär üzläre peşerep alıp kilgän milli rizıqlar belän sıyladılar, istälekkä simvolik büläklär tapşırdılar.
Şulay itep, Omskinıñ 1-nçe kölliäteneñ tatar törkemendä praktik däreslär tämamlandı. “ İnde qayber näticälär yasarğa da mömkinder, -di Gölsinä xanım. Ämma näticä uñay dip äytmäs idem. Ber awız da tatar süze belmägän balalarnı qabul itkän idek. Niqädär tırışsañ da, 3 yıl eçendä genä telne qamıl öyrätep bulmıy. Studentlarıma da, üzemä dä awır turı kilä. Ber genä yıl qalıp kilä. Ä eşlise eşlär – bixisap”,-di
Dörestän dä, talipläreneñ barsı da tatar telen yaxşı belä dip äytep bulmıy. Qayberläre ayırım süzlärne añlasa da, tatarça söyläşä almıylar. Fakul'tativ däreslärgä yörüçe balalarğa kilgändä, mäktäptä ber genä törkem eşläw säbäple, däreslärgä 1-nçedän 9-nçı sıynıfqa qädär törle yäştäge balalar yöri. Kübese tatarça söyläşä almıy. YÄ änise, yä ätise başqa millättän bulu säbäple, ğailälärendä dä tatarça söyläşmilär.
Mondıy xäl, älbättä, uqıtuçıları - Gölsinä xanım Axmerovanı borçımıy qalmıy. “ Qay waqıt töşenkelekkä dä birelep kitäm, - di ul. Nigä tel probleması mäğärif ministrlığın borçımıy? Möxtariät bezneñ barlıqnı onıttı. Üz qazanıbızda üzebez qaynıybız. Tatarstannan da kilüçelär yuq. Qazax törkemendä xäl bötenläy başqaça. Törle delegatsiälär kilep, kölliät citäkçelege belän oçraşıp, uqu protsessı belän qızıqsınıp tora. Alarğa qaraş ta başqaça. Qayçan tatar törkem belän qızıqsına başlarlar? Ällä bezneñ törkem beräwgä dä kiräkmi mikän ällä digän uylar kilä küñelgä ,“- di Gölsinä xanım. Annan soñ ul forsattan faydalanıp, tıñlawçılarğa da möräcäğät itte : “Balalarığız belän berençe könnän tatarça söyläşegez. Balanıñ tele äti-äni dip açılmasa, ber nindi törkem dä anı tuğan telenä öyrätä almıy. Balabıznıñ tatar bulıp üsüe – üzebezneñ qulda”.
Saniä Mirxaleeva., Omski.


text:
Bügen Qırğızstannıñ Oş şähärendä bıltır Üzbäkstannıñ Ändican şähärendä bulğan ütereşkä ber yıl tulunı bilgeläw öçen ütkäreler dip kötelgän miting bulmadı. Xakimiätlär bernindi röxsätsez demonstratsiä dä ütmäskä tieş dip kisätkän.
Ändican waqıyğalarınnan soñ Oşqa qaçqan üzbäk oppozitsiäse wäkilläre Yewropada İminlek wä Xezmättäşlek Oıyşmsı bülege häm Rusiä konsullığı qarşında demonstatsiä oyıştırırğa cıyınğan ide.
Oppozitsiä äğzaları äytüençä BMOnıñ Oştağı Qaçaqlar idaräse protest çarası ütkärmäskä çaqırğan. Qaçaqlar idaräse alarğa qaçaqlarnıñ bernindi röxsätsez demonstratsiädä dä qatnaşuın yaqlamawın belderüçe xat tapşırğan.


text:
İzrael premyerı Ariel Şaron fälestinnärne İzraelgä qarşı köç qullanunı tuqatu öçen citärlek çaralar kürmäwdä ğayepläde.
Şaronnıñ matbuğat xezmäte xäbärlärenä qarağanda, İzrael premyer-ministrı bu xaqta Norvegiä premyerı Kjell Magne Bondevik belän bulğan telefon söyläşüendä äytkän. Şaron, İzrael fälestinnär citäkçese Mäxmüd Abbasqa ışanıç buldıru öçen tırışa, ä cawap kürmi, digän.
Kiläse atnanıñ sişämbesendä Misırda İzrael-Fälestin arasında yuğarı däräcädäge oçraşu ütergä tieş.
Bügen fälestinnär aradaşçısı Saeb Erekat, fälestinnär totqınnarınnan qaysıların irekkä çığaru turında İzrael belän kileşep bulmadı, dip belderde. Erekat, 20 yıldan artıq törmädä utırğan totqınnarnı çığarırğa täqdim itte.


text:
Operatsion sistema
Operatsion sistema (ko'binese OS ha'mde O/S dep qisqartıladı) kompyuter sistemasının' bag'darlama komponenti bolıp, kompyuterdin' sheklengen resursların basqarıw ha'm koordinatsiya ha'reketlerine juwap beredi.
Ha'zirgi da'wir operatsion sistemalarına Microsoft Windows, Mac OS, Linux, BSD and Solarislerdi mısal qılıp keltiriw mu'mkin. Desktop ha'm notebook kompyuterleri arasında Microsoft Windows jetekshi esaplanıp kelmekte, al serverlerge ko'binese Linux yamasa Unix-sıyaqlı sistemalar qoyıladı.


text:
Qazanda bazar tübäse cimerelep töşte
Qazanda soñğı atnalarda işelep yawğan qar üzeneñ näticälären kürsätä başladı. Comğa könne, töştän soñ, Qazannıñ Kirov rayonındağı bazarnıñ tübäse işelep töşte. Tatarstannıñ ğädättän tış xällär ministrlıq xezmätkäre Artur Şaydullov azatlıqqa bu xaqta menä närsälär dide.
Öç tularğa un minutta, bazar tübäse işelep töşte. 100 kvadrat metr külämendä. Bazarnıñ ğomumän mäydanı 250 kvadrat metr täşkil itä. Töbä işelep töşüneñ säbäbe, tübädä qar küp bulu. Ber xatın qız imgätelgän, ul bol'nitsağa ozatılğan. İnde bu xäbär äzerlängän waqıtqa qayber yañalıqlar. Bazar tübäsendä köndezge unikelärdä ük nindider yañğırağan tawışlar işetelä. Ä annan soñ, berniçä säğättän tübä işelep tä töşä. Bu waqıtta bazar da xalıq az bula. Ğädät buyınça, keşelär bu säwdä urınına kiçke yaqta, eştän qaytışlıy kerälär ikän.
Ğomumän, soñı waqıtta Rusiä şähärlärendä tübälär işelep töşü, yä bulmasa tübädän boz qoyılıp keşe häläk bulular ğädäti xälgä äylänep bara. Mäskäwdä Basman bazarı, Saranskida şundıy uq xällär küplärneñ ğömeren özde.
Räfis Cämdixan


text: Brussel -- Yewropa buylap tarala barğan qoş kizüenä qarşı, belgeçlär qoş-qortlarnı vaksinlaw ixtimalın tikşerä başladı. Fransäneñ qaz-ürdäklärne vaksinlaw täqdimenä, Niderland ta quşıldı. Yewropa Berlegeneñ berniçä ile bu ısulnıñ näticäle bulaçağına şik belderä. Ul arada Xorvatiä qoş kizüe tabılğan çirattağı il buldı. Bu turıda bügen ilneñ Veterinaria İnstitutı xäbär itte. Moña qädär virus Macarstanda terkälgän ide. Slovakiädä, qoş kizüennän ülgän dip sanalğan ike qoşnı qabat tikşerü kiräk dielä. Germaniädä virusnıñ tağın berniçä oçrağı terkälgän. 3 yıl elek Aziädä başlanğan bu virustan barlığı 90nan artıq keşe wafat buldı.