text:
Keräşen tatarları citäkçeläre xalıq sanın alu waqıtında üzlären ayırım millät itep kürsätmäskä kileşte
Keräşen tatarları citäkçeläre xalıq sanın alu waqıtında üzlären ayırım millät itep kürsätmäskä kileşte
Soñğı yıllarda demokratik şartlarda yäşäwlärenä qaramastan, keşelär fatirların cide qat yozaq astına biklilär, çit keşelärgä işek açarğa telämilär. Çönki işekkä şaquçılar üzlären yä tabib, yä militsioner, yä tağın ällä nindi hönär iäläre dip atıylar. Näticädä berqatlılar şularnı fatirlarına kertälär häm yış qına mal-mölkätennän qolaq qağalar. Dimäk, san aluçılarnı da qayber keşelär “ni brat, ni svat”, dip fatirğa kertmäskä dä mömkin. Andıy ışanmawçılar öçen uñaylıq qaralğan: anketalarğa cawapnı maxsus telefon aşa birergä bula.
Temağa yalğap, tağın şunısın äytergä kiräk, kiñ tatar cämäğätçelegen borçığan keräşennär mäsäläsenä dä pänceşämbe könne açıqlıq kertelde. Prezident Mintimer Şäymiev belän oçraşqannan soñ, keräşen tatarları liderları xalıq sanın alğanda üzlären ayırım millät itep kürsätmäskä, ä elekkeçä, tatar milläte eçendäge törkem dip yazılırğa kileştelär. Keräşen tatarlarınıñ isäben beler öçen san alğanda maxsus kod quyılaçaq. Oşbu kompromissnıñ ähämiäte ike yaq öçen dä bik zur. Qazan Kremlendäge añlaşu nigezendä keräşennärneñ moñarçı citärlek iğtibar itelmi kilgän problemaların räsmi dairälär çişärgä wäğdä birde.


c: text/html

text:
Tatar keşesenä Omski ölkäsendä yäşäw ciñelme?
“Üsep citkäç çit cirlärdä yörtä bezne yazmışlar” dip cırlarda cırlanğança, elekke tapşırularıbıznıñ bersendä “Azatlıq” tıñlawçıların eş ezläp Portugaliägä barıp çıqqan ber millättäşebez belän tanıştırğan idek. Qısqaça ğına iskä iskä töşerep kitkändä, Omski ölkäseneñ tatar awıllarınıñ bersendä uqıtuçı bulıp eşlägän İldar Mamatov, balalarına yuğarı belem birü mömkinlege buldıru maqsatı belän rayon üzäge bulğan Tara şähärenä küçep kilä. Añlaşıla ki, awıldağı yortın satıp qına, ul şähärdä fatir ala almıy. Fatirlıq aqça eşläw öçen aña çit illärgä çığıp kitärgä turı kilä. Törle awırlıqlar kiçerep ul Portugaliägä barıp citä, anda yäşeren räweştä diärlek eşkä urnaşa. Bu ildä öç yılğa yaqın eşlägännän soñ, berniqädär aqça tuplap, ilenä qayta. Cıyılğan aqçağa Tara şähärendä 3 bülmäle fatir satıp ala.
Bu waqiğalardan soñ inde 4 yılğa yaqın waqıt ütep kitte. Bügenge köndä İldar Mamatov qayda, niçek yäşi, ilenä qaytqaç ğailäsen asrarlıq eş taba alğanmı, nilär kiçergän, nindi sınawlar ütkän? Küptän tügel genä miña İldar belän oçraşıp, bu sorawlarnı anıñ aldına quyu mömkinlege tudı. Tarada ul hönäre buyınça eş taba almağan. Ber yılğa yaqın miç yağuçı bulıp eşlägännän soñ, başqalar kebek eş ezläp, Tömän ölkäsenä kitkän. Ämma, tönyaqta da eş tä artıq keremle bulmağan. “Ber ay tülilär, ber ay äz genä, qaysında tülämilär dä, şuña kürä iptäşlärem belän kire qaytırğa turı kilde,”-dip söyli İldar. Qaytqannan soñ İldar Omskiğa barıp qarağan, ämma anda da eş taba almağan. Annan soñ aña Tarada açılaçaq “Duslıq Yortında” eş täqdim itälär. Häm ul anda metodist bulıp eşkä kerä. “Mädäniät eşe miña yaqın, zur bulmağan xezmät xaqına eşläp yörim, tatarlıq qalsın dip,”- di ul.
Şulay itep, İldar Mamatov Tara şähäreneñ milli oyışmaların berläşterüçe “Duslıq yortında” eşli başlağan. Bügenge köndä dä ul anda eşli. İldarnıñ Tara şähärendäge tatar oyışmaları eşendäge qatnaşlığı turında ayırım äytergä kiräk. Ul “Nur” isemle tatar üzägen oyıştıruçılarnıñ berse dä, şul uq isemdäge fol'klor ansambl'neñ aktiv äğzası dä, balalar sänğät üzägendä nänilärgä milli tärbiä birüçe dä.
Tara rayonında milli bäyrämnärne, konsertlarnı oyıştıruda da ul başlap yörüçe. Milli xäräkättän başqa üzeneñ tormışın ul küzallıy da almıy.
İldarnıñ ğailä tormışında da berniqädär üzgäreş bar. İke qatlı yorttağı fatirın satıp ul, xosusıy yort satıp alğan. “Üz yort-cireñ belän yäşägändä, ber yaqtan, baqçada ciläk-cimeş, yäşelçä üsterep, qoş-qort ürçetep, ğailä byudjetına az bulsa ciñellek kilsä, ikençe yaqtan balalar da eşkä öyränep üsälär” – di ul.
Menä şundıy sikältäle yullar ütep, törle sınawlar kiçerep, tormışta üz urının tapqan diärgä mömkin millättäşebez İldar Mamatov turında. Kiläçäktä ul Tara tatarlarınıñ şähär tormışında totqan urınnarınıñ nığıy baruına ömet bağlıy. Üzeneñ tormışınıñ da millätkä xezmät itügä bäyle bulaçağına inana.
Saniä Mirxaleewa, Omski

robotstxt: allowed

filter: keep


text: İzrail İordan yılğasınıñ könbatış yarınnan ğäskärlären çığarunı tuqtatıp tora. Alar, kiçä İerusalemnan yıraq tügel ber cirdä izraillelär maşinasına höcüm itkän fälästinlelärne cäzağa tartunı taläp itä. Bu höcümnän öç bala häm ber xatın qız yaralanğan. Höcümnär öçen cawaplılıqnı "Äl Aqsa cafalanuçıları" törkeme üz östenä alğan. İzrail şulay uq, berniçä yöz fälästinlene törmädän çığaru qararın da yañadan tikşerü ixtimalın belderde. Fälästin avtonomiäse ul höcümnärne gäyepläp çıqtı, şul uq waqıtta andıy xällär gäskärlär çığararunı tuqtatır öçen säbäp bulmasqa tieş dip belderde. Bügen, İordan yılğasınıñ Könbatış yarındağı Tulqarm şähäre yanında, izrail gäskärläre urnaşqan cirgä şartlatqıç quyarğa tırışqan waqıtta ber fälästinle üterelgän.


text: Tähran. İran prezidentı Möxämmät Xatami, ägär dä xalıq teli ikän, min bu urınımnan kitärgä riza dip beldergän, anıñ şuşı süzlären bügen xökümät çığara torğan "İran" basması bäyän itte. Älege xäbär, İrandağı cämäğätçelektä, Xatami üzeneñ ilne reformalaw ölkäsendäge wäğdälären ütämi digän qaraş nığığan çaqqa turı kilde. Basma İran prezidentınıñ, "bez xalıqnıñ xucası tügel, barı tik şuşı millätneñ xezmätçeläre genä. Ägär dä millät, bez sezne telämibez disä, bez kitäçäkbez" digän süzlären kiterä. Şuşı belderüwen ul İran başqalasınnan könbatışta yatqan Karajdağı çığışında yasağan. Associated Press agentlığı mäğlümatına qarağanda, däwlät televideniäse häm radiosı, Xatami çığışın, anıñ şuşı süzläre bulğan öleşne kisep bäyän itkän. Soñğı atnalarda İran xakimiatendäge qadimi dairälär, Xatami xökümäte täqdim itkän ike möhim reformaçıl qanunnı kire qaqtı.


text:
6. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevapları Öğün Yayınları
sponsorlu bağlantılar
sponsorlu bağlantılar
2016 2017 6. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevapları Dörtel Yayınları
Dörtel yayınları 6. sınıf Türkçe çalışma kitabı cevapları hazırlarken amacımız sadece sizlere rehberlik etmek oldu.
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 58.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 57.Sayfa Cevapları 1.Bölüm 2.Bölüm
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 56.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 55.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 54.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 53.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 52.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 51.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 50.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 49.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 48.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 47.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 46.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 45.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 44.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 43.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 42.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 41.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 40.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 39.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 38.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 37.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 34.Sayfa Cevapları 1.Bölüm 2.Bölüm
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 33.Sayfa Cevapları 1. Bölüm 2.Bölüm
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 32.Sayfa Cevapları 1.Bölüm 2.Bölüm
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 26.Sayfa Cevapları 1.Bölüm 2.Bölüm
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 25.Sayfa Cevapları 1. Bölüm 2.Bölüm
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 24.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 23.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 22.Sayfa Cevapları 1. Bölüm 2.Bölüm
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 21.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 20.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 19.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 18.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 17.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 15.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 14.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 13.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 12.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 11.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevaplar Dörtel Yayınları Sayfa 21
6.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevaplar Dörtel Yayınları Sayfa 20
6.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevaplar Dörtel Yayınları Sayfa 19
6.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevaplar Dörtel Yayınları Sayfa 18
6.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevaplar Dörtel Yayınları Sayfa 17
6.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevaplar Dörtel Yayınları Sayfa 15
6.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevaplar Dörtel Yayınları Sayfa 14
6.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevaplar Dörtel Yayınları Sayfa 13
6.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevaplar Dörtel Yayınları Sayfa 12
6.Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevaplar Dörtel Yayınları Sayfa 11
Daha önceki Türkçe programlarında dört temel beceri üzerinde yeterince durulmamış, diğer derslerle gerekli bağlantılar yeterince kurulmamıştı. 6. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevapları Dörtel Yayınları dil, düşünce ve kişilik arasındaki ilişkiye fazla önem verilmemiş, özellikle dinleme ve konuşma becerilerinin geliştirilmesi için gereken çaba harcanmamıştı. Bu nedenle 6. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevapları daha çok ezbere dayalı bir sistem izlenmişti.
6. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevapları Dörtel Yayınları Millî Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu tarafından yeni hazırlanan bu program, düşünen, analiz ve sentez yapabilen insanlar gelişmeyi daha çok hedeflemiştir. Bu programın başlangıç aşamasında bazı uyum zorlukları olabilir. Ama genellikle bütün başlangıçlar 6. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevapları zordur. Uygulama sırasında çıkan zorluklar zamanla giderilir.
Diğer sayfalar için tıklayınız.
sponsorlu bağlantılar
Sayfa bildirmek için aşağıdaki yorum formunu kullanabilirsiniz.
Facebook, Hotmail veya Yahoo hesabınızdan giriş yapmış olmanız gerekir..


text:
Başqortstan tatarları yaqlaw sorap Yewropa parlamentına möräcägätlär äzerli
Kiñäşmäne BR Tatar cämägätçelek oyışmaları berlege räise Ramil Bignov açtı häm alıp bardı. Ul üz çığışında xäzer Başqortstan tatarlarınıñ xoquqların yaqlaw öçen berdänber yul qaluın assızıqladı. «Başqortstan tatarları mänfägätlären respublika xaqimiätläre dä sanğa suqmıy, bezneñ möräcägätlärgä Rusiä Federätsiäse citäkçeläre dä suqır häm sañğıraw qaldı, – dide Ramil Bignov. – Şuşı şartlarda bezgä mari tuğannarıbız ürnägenä iärep, üzebezneñ xoquqlarnı yaqlawnı sorap, barı tik xalıqara oyışmalarğa möräcägät itü yulı ğına qaldı. Eşçe törkem Yevropa parlamentına qayber möräcägätlärneñ häm belderülärneñ ölgelären äzerläde dä inde. Xäzer bez alarğa bergäläp tözätmälär häm östämälär kertä alabız». Şuşı süzlärne äytkäç, Ramil Bignov kiñäşmädä qatnaşuçılarnı aqtiv fiker alışuğa çaqırdı häm Awropa parlamentına äzerlänüçe doqumentlarnıñ töple häm dälille buluı öçen barlıq intellektäl köçlärne faydalanırğa kiräklegen äytte. Ramil Bignov belderüençä, älege doqumentlarğa nigez itep mari xalqı milli xäräkäte wäkilläreneñ Awropa parlamentına äzerlägän möräcägätläre tora. Ul möräcägätlärneñ küçermälären mari xalqı milli oyışmaları küptän tügel Ufağa kilgäç, tatar milli oyışmaları citäkçelärenä tanışıp çığu öçen tapşırğan ide. «Başqortstan tatarları möräcägätläre häm belderüläre mari xalqı milli oyışmalarınıqına qarağanda da köçleräk bulaçaq, – dide Ramil äfände. – Ni öçen digändä, Başqortstanda tatar xalqınıñ xoquqları berkemneke belän çağıştırmaslıq däräcädä tupas bozıla. Şulay bulğaç, bezneñ möräcägätlärgä Awropa parlamentı äğzaları iğtibar itmi buldıra almas, möğayın».
Artaban Başqortstan Tatar cämägätçelek oyışmaları berlege räise urınbasarı, professor Mäcit Xucin Awropa parlamentına eşçe törkem äzerlägän möräcägätlär ölgelären uqıp işetterde. Alarda Başqortstanda yäşäwçe millionnan artıq tatar xalqınıñ xoquqlarınıñ ni däräcädä qısıluı xaqında täfsille mäğlümatlar tuplanğan. Ayıruça tatar tele statusına bäyle problemağa häm başqa milli-mädäni ixtıyaclarnıñ isäpkä alınmawına zur iğtibar birelgän. Bu möräcägätlär ölgeläre buyınça ozaqqa suzılğan fiker alışular barışında baytaq qına östämälär häm tözätmälär kertergä täqdim itelde. Şuşı üzgäreşlärne isäpkä alıp, eşçe törkem aldağı ber atna eçendä tağın xoquq belgeçläre belän berlektä eş alıp baraçaq. Ramil Bignov äytüençä, älege möräcägätlär august urtalarınnan da soñğa qalmıyça, Awropa parlamentına cibärelergä tieş. Kiñäşmä azağında anda qatnaşuçılar Qazannıñ 1000 yıllıq yübileyenä äzerlek barışı buyınça da fiker alıştı.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Rusiä İslam universitetı tiräsendäge ığı-zığı tınıp barğanda ğına qabat wäzğıät quyıra başladı – yaña rektor bilgelände. Döres äle ul räsmi räweştä tügel, ä wazıyfalarnı başqaruçı ğına bulıp tora. Ämma säyäsät fännäre doktorı Rafiq Möxämmätşinnıñ Rusiä İslam universitetı rektorı bulaçağı berkemdä dä şik tudırmıy. Çönki bu yunäleştäge imeş-mimeşlär inde berniçä ay däwam itte..
Çärşämbe könne isä Rusiä İslam universitetı oyıştıruçılarınıñ cıyını uzdı. Anda Mäskäwdän möfti Rawil Ğaynetdinnıñ urınbasarı Marat mortazin, Tatarstan möselmannarı Diniä Näzaräte räise Ğosman xäzrät İsxaqi, Ximayäçelär şurası räise Robert Musin häm inde añlaşılğança elekke häm yaña rektorlar qatnaştı. Bu çarağa bilgele ki härwaqıttağıça jurnalistlar kertelmäde. Cıyılış betkäç barı qunaq bulıp qına çaqırılğan Prezident Apparatı xezmätkäre Aleksandr Terent'yev yaña:
- Yaña rektor möğayın ğinwar azağında bilgeläner
Rusiä İslam universitetında soñğı waqıtta dönya fännärenä östenlek birelde, finans qıyılıqlar da şaqtıy ikkän – uqıtuçılar berniçä ay xezmät xaqı almağan digän süzlärne yış işetergä turı kilde. Bilgele ki, bu qatlawlı mäs’älälären İldus Zahidullin ğına xäl itep beterä almıy. Rusiä İslam universitetı uqıtuçılarnıñ da fikerläre törle. İslam fännäre bülege dekanı Möxämmät Malikov:
- 6-7 ay inde ber urında taptanıp torabız, bernindi ğilmi utırışlar da uzmadı. Rektor barısın da üze genä xäl itä.
Möxämmät Malikov fikerläre şundıy bulsa, universitetnıñ teologiä bülege dekanı Ğabdulla Şäñgäräev:
- Bez 8 yıl buyı närsä uqıttıq programma buyınça şulay däwam itäbez. Dini yäki dönyawi fännär uqıtunı bez genä tügel ä ğalimnär xäl itä. Maxsus standartlar bar.
Xezmät xaqı mäs’äläsendä dä gönah İldus Zahidullinda tügel bulıp çıqtı. Ğabdulla Şäñgäräev däwam itä:
- Xezmät xaqı härwaqıt berniçä ayğa totqarlanıp kilde. Bez moña inde künekkän idek.
Bügen rektor wazıyfasınnan alınğan İldus Zahidullin jurnalistlarğa fikeren belderergä telämäde.
Yaña rektor säyäsät fännäre doktorı Rafiq Möxämmätşin Tatar ensiklopediäse institutı direktorı urınbasarı, Tarix institutında bülek citäkçese ide. Cıyılıştan soñ ul jurnalistlarğa bik teläp üz fikerlären citkerde. Rafiq Möxämmätşin:
- Finans qıyınlıqlarnı xäl itäse bar. Bu yunäleştä İldus Zahidullin inde eş başlağan ide.
Rafiq Möxämmätşin belderüençä, Rusiä İslam universitetı konsepsiäsen eşläw kiräk, çönki bügen äle uqu yortınıñ tögäl xoquqi statusı da bilgele tügel- dinime ul dönyawimı . Universitetnıñ diplomı da xakimiät tarafınnan tanılmıy.
Landış Xarrasova


text:
K-ror janrı (Kogean ror) qazir älemdi jay`lap baradı. Bul basında mwzıkalıq janr retinde qaralğanımen, qazir élemde mïllïondağan janküy`er jïnap, mwzıkalıq swbmädenïetke ay`naldı. Quramında batıstıñ élektropop, xïp-xop janrınıñ élementteri kezdesedi. Amerïkanıñ ataqtı «Ninety One» jwrnalı K-ror janrı batıstıñ zamanawï änderimen japondardıñ zor ekipindi pop mwzıkasınıñ qospası dep tüsindiredi. K-ror büginde ïnternettiñ kömegimen şekara talgamay` älemniñ tükpir-tükpirinde tarap jatır. Äsirese, Oñtüstik Koreyanı eseptemegende Qıtay`, Japonïya, Gonkong, Azïyanıñ oñtüstik-şığısındagı elderinde qattı beleñ alwda. Jastardıñ kïinwi, şaş qoyu ülgisi, söy`lew mäneri...
Bäri- bäri uqsas jäne basqalardan erekşelenip türadı. Köp mamandar, bul swbmädenïettiñ qanşalıqtı keñinen tanımal bolğanmen, Amerïkada suranısqa ïe bola almağanın ay`tadı. Amerïkalıq orındawşʹşardıñ deni bunıñ sebebin K-ror janrında sözderi qarabay`ır äri magınasız bolatının, mwzıkalıq turğıda älsiz, qur dañğaza ekenin alğa tartadı. Tağı da osı janrğa qatıstı jïi ay`tılatın sın, munda orındawşılardıñ talantına, dawıs ırğağına emes, köbine sırtqı kelbetine qarap tañdalatını, al olarda talant bolmağan soñ keremet än, keremet mwzıka jasay` almay`tındığı bastı kemşiligi dep qarastırıladı. Qazir bul bağıtta än salatındar Qazaqstanda da bar. K-ror janrınıñ élementteri elimizde «Orda» sïyaqtı toptardıñ änderinen, stïlinen erekşe bay`qalatın. Oğan tolıqqandı bet burğan, arnay`ı sol bağıtta än ay`tatın top «Ninety One» dep ataladı. Burın «Orda» tobında än salğan Erbolat Bedelxan "Ninety One" attı bes jigitten turatın top qurdı. Toptıñ atawın «91 jılı Qazaqstan egemendigin aldı. Tek elimizdiñ erkindigi emes, mwzıkanıñ da erkindigi mağınasında toptı «91» dep atawdı uy`ğardıq» dep tüsindirdi. Toptıñ müşeleriniñ barlığı qazaq jigitteri. Eñ kişisi 17-de, ülkeni 21-de eken. Eki jıl boy`ı ännen, bïden sabaq alıp, «Ay`ıptama» attı jaña sïnglimen köpşilikke tanıstırılğan bolatın. Atışwlı «91» tobı şığa sala ülken sınğa alındı. Astana arnasındağı «Sırlasw» bağdarlamasında Rïnat Zay`ıtov narazı ekenin bildirse, Qazaqstan ulttıq arnasındağı köpşilikke tanımal «Ay`twğa oñay`» bağdarlamasındada bul top körermender men xalıq arasında ülken rezonans twdırdı. Biraq, munday` dawlar xalıqqa unay`dı.
Qazirgi waqıtta osı bağdarlamalardan key`in Ninety One tobınıñ tanımaldılığı odan say`ın artıp, körermenderi köbey`di. "Biz qazaqï bolmısımızdı joğaltıp bara jatırmız, qazir bükil dünïe jüzinde osınday` azdağan ulttardı joy`ıp jiberw qawpi tur. Balalardıñ mwzıkalıq bağıtına eşqanday` dawım joq, bulardıñ mäselesi - sırtqı bolmısında. Sender teledïdar arqılı bizdiñ bala-şağamızdı tärbïelep otırsıñdar. Sender qanday` bolasıñdar, erteñ bizdiñ bala- şağamız da sonday` boladı", - dedi Zay`ıtov Q-ror stïlinde öner körsetetin "91" tobına. "Jañağı siz "qattı ay`ttıñız" dep otırsız, men qay`ta bergi jağın ay`tqan şığarmın. Eşqanday` dawım joq, älemdi moy`ındata ma, ay`dı moy`ındata ma, Marstı moy`ındata ma, biraq, qazaqï bolmıspen moy`ındatwların talap etemin, suramay`mın da", - degen aqınnıñ sözine top prodyuseri Erbolat Bedelxan da öz jawabın berdi.
"Qazirgi zamanda Q-ror stïli agressïya şaqırmay`dı, biz mwzıkantpız. Men oralmanmın. Moñğolïyadan äkem, qazaq bolay`ıq dep köşip keldik. Bizdiñ jaqsılığımız tïmese, qawımğa jamandığımız kelmey`di", - dedi "Orda" tobınıñ änşisi, éri top prodyuseri Erbolat. Rïnat ağamızdan özge bul topqa qatıstı pikirlerin köptegen öner adamdarı da bergen bolatın.
Altınbek Qorazbaev: “Sırğa taqqanda turğan ne bar? Kezinde bizdiñ batırlarımız da sırğa taqqan. Minekï, meniñ oñ külağım tesilgen. Bala künimde twğan äpkem meni uzaq jasasın degen nïetpen qulağımdı tesip, sırğa taqqan eken. Sol sırğanı 4 sınıpqa dey`in tağıp jürdim. “Sen mınanı qurt, mınanı joq qılıp” dep buy`ıra söy`leğen jaramay`dı. Biz Ewropadan qalmawımız kerek. Ay`tsın. Ömir özen bolğandıqtan, onıñ ağısınan qalıp qoy`maw kerek”
Bayan Maqsatqızı: «Bäsekelesterdi sıy`law kerek, äsirese olar soğan lay`ıqtı bolsa!!! Bäsekelesiñdi sıy`la, onıñ jetistikterin moy`ında, jäne äri qaray` örkendey` tüs!!! Olar sonday` jas, sımbattı jäne darındı!!! Olar özgeşe, sonısımen tartımdı!».
Saken May`ğazïev: «Birneşe jıl burın qazaq tiliniñ jırın jırlap, muñın mundap jürgende qay` bağıtta ay`tsa da, qazaq tilinde şırqasa eken dep oy`lay`tınmın. Biraq, key`in olar şekten şığıp ketti. Öte talanttı, qazaqı minezdi balalar. Söy`leskeni de qazaqşa, akcentsiz. Maqal-mätelderi de keremet. Onı jigitterdiñ özderine de kezdesip, ağalıq aqılımdı ay`tqanmın. Jigitter, bizdiñ ultımızğa, elimizge ülken qawip tönip tur. Sender jastardı öz-özine qol jumsawğa, älsizdikke, ata-ananı tıñdamawğa şaqırmañdar. Bolmay`tın jerde «özim bilemdikke» ïtermelemeñder dep. Ärïne, sändi kïingendi kim jek köredi. Biraq, endi şekten şığıp ketpeñcer. Jigittiñ sırğa taqqanı, şaşın qızıldı- jasılğa boyağanı unamay`dı. Bul jamandıqqa bir qadam. Sol üşin ğana jigitterdi qoldamay`mın. Äy`tpese jigitterdiñ öte talanttı ekendigin tağı da ay`tqım keledi. Biraq, özderiniñ tabïğatı, bolmısı, jasap jatqan qazaqqa jat dünïeleri qınjıltadı
Bağlan Äbdiray`ımov: «Erbolat jéne 91 tobı! “Esiñ barda eliñdi tap” - degen maqaldı eske tüsirey`in. Önerleriñe qarsı emespin. Türleriñdi özgertiñder! Qazaqta namısı joğarı jigitter barşılıq. Boyay`tın şaş, tağatın qulaq tappay` qalıp jürmeñder! Dostıq keñesim!”
Asıl Bedelxan: “Qazirgi qoğamda top üşin bolıp jatqan kartïna sizderdiñ özgege tïesili jetistikti köre almağan sätteriñizdi bey`neley`di. Sizder bar bolğanı muztawdıñ şıñın ğana köresizder, sırtqı bolmısına ğana män beresizder. Biraq munıñ artında ne turğanın bay`qamay`sızdar da. Adam maqsatına jetwi üşin ayanbay` ter tögwi mümkin. Tereñirek üñilgen kezde, qızğanış sezimi orınsız bolıp körinedi. Ninety Ope tobı twralı jağımsız pikir bildiretin adamdar. Olardıñ maqsatına jetw üşin qanday` qïındıqtardı ötkergenderin bilseñizder ğoy`. Tözim, eñbek pen tabandılıq...”
Dana Nurjigit: "Erbolat Bedelxanğa ay`tarım: On jıldan astam tañdağan jolınan jañıladı, tabandı eñbek etip, bir kün köl, bir kün şöl bolatın näsibin bükil tobına jumsap jürgen Erbolatqa ornımnan turıp qol soğam. Oğan da kezinde qanşa adam lap berip, "mına istep jürgeniñ qate" degen edi, ol öziniñ maqsatınan bas tartqan joq. Birjaqtı qıñırlıq, stereotïptik sana- damwdıñ jolı emes. Äsirese önerde. Zay`ıtovtıñ "91" tobınıñ sırt kelbetin sınap, til tïgizip, "jïirkenemin" degen awır sözin sabırlıqpen tıñdap, judırıq ala jügirmey` (onı istese de tüsiner edim) mïığınan ğana külip qoy`ıp émocïyağa, aşwğa jol bermey` jawap berip otırğan Erbolat men üşin opponentinen äldeqay`da joğarı, mädenïetti".
Qazaq qoğamı ne üşin jaña ülgidegi önerpazdarğa qarsılıq tanıtıp jatır? Äriden oy`lasaq, qoğam ol topqa, onday` änşilerge qarsı emes. Jekelegen adamdar, müddeli toptar, keritartpalar sonday` pikir qalıptastırwda. Bar bolğanı sol. El üşin bir kökjal twsa, oğan şabatın tört ït qosa twadı. Mına jerde de sol. Önerimen oza almağan, talantı asıp tüspegender bäsekelestikti baqtalastıqqa ay`naldıradı. Ne özi eşteñe bitirmey`di, ne qolınan is keletinderdi köre almay`dı. Onı osı «Ninety One» twralı daw-damay` däleldedi. Osı maqalanı jazbas burın da köp oy`landım. Qazir oqşaw oy` ay`tıp, şındıqgı söz etseñ el jeksurın jasay`dı. Köptiñ atı köp. Aq-qarasın ajıratıp jatpay`dı. Biraq, solay` eken dep ündemey` otırwğa tağı bolmay`dı ğoy`. Al, endi «91 - ler tobı qızteke eken. Ananday` eken, mınanday` eken» degen sözder öner tügili adamdıqqa jat ay`ıptawlar. Qalasa Erbolat Bedelxan prodyusser retinde sonday` äñgime taratqandardı zañ organdarı arqılı anıqtap, jawapqa tartwına da boladı. Zañ Erbolattıñ jağında. Adamnıñ abıroy`ın ayaqqa taptawğa eş jerde jol berilmey`di. Qazaqstanda da solay`.
Day`ındağan J.ŞUĞLANOVA


text: Kolumbiala sit ildän kilgän 8 turist - İzraildän 4, Böyök Britaniänan 2, ber alman häm ber ispan turisı urlanğan. Urındağı xaqimiättär mäglümättärenä qarağanda, turistar ildeñ tönyağında Sierra-Nevada tawzarında boronğo xarabalarzı qarap yörögän. Farazlawzar buyınsa, ularzı yoma ul'tra hul baş kütäreüselär qulğa alğan. Bıl waqiğa xaqında politsiäğa turistarzı ozatıp yöröüse xäbär itkän. Bına 39 yıl xökümät menän köräşkän Kolumbianıñ rewolyutsion qorallı köstäre hul radikäl törkömsä yıl hayın yözlägän Kolumbia keşehen häm sit il keşelären urlap ular ösön aqsa horay.


text:
Mintimer Şäymiev yaldan qaytıp ağımdağı eşkä kereşte
2002 yılnıñ berençe ayı ütte diärgä dä bula. Ğinwar ayı iqtisad häm sotsial' üseş öçen uñışlı ay tügel. Ä bıyılğı ğinwar energiägä, timer yulı häm oçqıç biletlarına bäyä artu belän istä qalaçaq. Fatir bäyäläreneñ artuı da yaqın kiläçäktä. Tatarstanğa da bu üzgäreşlär qağıla, älbättä. Telefon belän qullanu öçen tüläü här minutqa 6 tiennän 9 tiengä qädär arttı. Soñğı yıllarda telefon häm elemtä xezmäte qimmätlänep torğanda, elektrenergiäse ällä ni qımmätlänmägän ide. Läkin, niqädär genä yumartlansañ da barıber, irtäme-soñmı, qaznanıñ buşlığı belenä. Xökümät, prezident aldında şaqtıy çetrekle mäsälälär tora.
Mintimer Şäymiev qısqa waqıtlı yaldan soñ, «Yanğantaw»dan Qazanğa qayttı. Anıñ Başqortostanda nindi dä bulsa räsmi söyläşülär alıp baruı turında xäbär yuq. Prezidentnı 65 yäşe tulu belän täbriklärgä äzerlängän çinovniklar üzläreneñ zatlı büläklären, qaynar süzlären tapşırırğamı, yuqmı dip baş watalar.


text:
Bügen Avstriä başqalasında Xalıqara Atom Energiäse Agentlığı İrannıñ atom programmasın tikşerer öçen cıyıldı. Utırış aldınnan, agentlıq başlığı Möhammäd El Baradei İran belän soñğı aralarda bulğan xezmättäşlek "bik tä ömetle, dip belderde: "Bez döres yulda, dip uylıym. Xällär torışı bik ömetle, İrannıñ programması turında, anıñ eçtälege häm niçek tärräqi itüe turında bez xäzer kübräk beläbez, İran, inde xäzerdän ük protokol imzalanğan kebek ük xäräkät itä, bu protokol bezgä İrandağı mäğlümatne tikşerergä östämä wäkälätlär birer ide" dide El Baradei. Biredä süz Atom Qoralın Cäyeldermäw Kileşüenä östämä protokol qabul itü turında bara.
Ämmä, Baradei süzlärençä yaxşı xäbärlär belän ber rättän naçarı da bar. İrannıñ xezmättäşlege – uñay küreneş bulsa, İslam Respublikası qoral cäyeldermäw kileşüendä qaralğan qayber maddälärne ütämägän.
Bügen Xalıqara Atom Agentlığında İrannıñ atom programması mäs'äläsendä yaña rezolüsiä ölgese äzerlänä. Quşma Ştatlar isä, rezolüsiä genä citmi, İrannı – Qoral Cäyeldermäw Kileşüen ütämäwdä ğayepläp sanksiälär kertergä kiräk, digän fikerdä qala.


text: Mäskäwgä kilgän Xämas wäkillege citäkçese Xalid Meşäl İzrailne tanu turındağı sorawnı tikşerü qaralmağan dip belderde. Mäskäwgä kilep citügä Meşäl, Yaqın Könçığış mäsäläsen çişär öçen töp kirtä bulıp, İzrailneñ Fälästin cirlären basıp aluı tora, dip äytte. Xämas delegatsiase bügen Rusiäneñ tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov belän söyläşülär ütkärde. Aldanraq, Lavrov, Rusiä Xämastan İzrailne tanunı häm köç qullanudan waz kiçergä ügetläw niäten beldergän ide. Mäskäwdä, Fälästin Üzidaräse wäkillege yanında Xämasnıñ Mäskäwgä kilüenä qarşı oyıştırılğan röxsätsez miting quıp taratılğan, 7 keşe totqarlanğan dip xäbär itä, radíobız xäbärçese.


text:
Açıq mikrofon: sez qoyaş totıludan qurqasızmı?
Yuq, qurıqmıym, närsäsennän qurqasın inde anıñ. Keçkenä çaqta bez äle anı pıyalalarnı qorımğa buyap qarap ta yöri idek äle. Xäzer olığayğaç qına moña iğtibar itkän yuq. Üzemne ğädättägeçä xis itäm. Zıyanı kürenmi äle.
Qurıqmıym, çönki ul bik yaxşı tabiğät küreneşe. Cir, ay, qoyaş alar bar da bergä bäylängän. Menä şul arada qoyaş külägägä kerä dä şunda qoyaş totıla dip äytälär. Läkin bolay dip äytü döres tügel. Barı tik qoyaşnıñ nurları ğına kilep citmi qayber töbäklärgä.Ul ber dä qurqa torğan närsä tügel, usal keşelärdän qurqırğa kiräk.
Min moña bik zur iğtibar itmim, şunlıqtan qurıqmıym.
Ğomumän, qoyaş totıludan qurıqmıym. Bu barı tik tabiğät küreneşe dip qabul itäm. Älbättä kemneñder qan basımnarı bälki üzgäräder, läkin min mondıy äyberlärgä birelüçän keşe tügel. Niçek bar, şul kileş inde. Beraz hawa torışı ğına naçarraq.
Mondıy xäbärne minem işetkänem bulmadı äle. Läkin bügen şundıy kön bulsa da min qurıqmıym. Çönki keşelär ällä qayçannan belgännär monı häm bernärsä dä bulmağan.
Qoyaş totulı mina berniçek tä tä'sir itmi, ä küreneş bularaq miña bik qızıq. Bik tä qarıysı kilä, läkin bezdä kürener mikän ul, bilgesez.
Gölnaz Şäyxetdin


text: Ğıraqnı AQŞ ğäskärläre tarafınnan qulğa alınğan 5 İran räsmien irekkä çığaru öçen eş quyarğa çaqırdı. İran xäbärlär ağentlığı xäbär itkänçä, İran tışqı eşlär minsitrı Manucher Motakki Ğıraq wäkile Hoshyar Zebariğa telefon aşa, Amerikanıñ qanunsız häm bernindi qapqalarğa sıymaslıq ğämällären tuqtatırğa kiräk, dip beldergän. Motakki şulay uq, Ğıraq xakimiätlärennän Arbildağı keşelärne azat itü öçen tırışlıqlar quyunı taläp itte. Quşma Ştatlar bu keşelär İrannıñ däräcäle İnqilap Gvardiäse belän bäyle bulğan häm alarnıñ bersendä dä diplomat passportı bulmağan di. İran isä bu keşelärneñ diplomatlar buluına basım yasyı.


text:
Xakimiättä 47 yıl utırğan Fidel Castro operatsiägä bara häm wäkälätlären enesenä tapşırıp tora
Dönyadağı däwlät çitäkçeläre arasında xakimiättä iñ ozaq waqıt toruçılarnıñ berse, Kuba prezidentı Fidel Castroğa operatsiä yasıylar, xörmätle tıñlawçılar. Tizdän üzeneñ 80 yäşen tutıraçaq Castro öçen bu yaña ber närsä tügel, biredä xäbärneñ ikençe öleşe iğtibarnı cälep itä. Operatsiä häm sawığu waqıtına Kuba prezidentı üz wäkälätlären başqa beräwgä - enese Raul Castroğa tapşırıp tora. Sişämbe menä şundıy yañalıq alıp kilde.
"Minem moña qädär dä küp kenä sınawlar kiçergän sälämätlegemä çamadan tış stress buldı, bu eçäklärdä qan sawuğa kiterde häm şul säbäple miña xäzer şaqtıy qatlawlı operatsiä yasalırğa tieş", dip yaza üzeneñ xatında Castro. Anı Kuba televideniäse aşa yardämçese Valenciaga uqıdı.
Kuba prezidentınıñ şulay saftan çığıp toruı berniçä atnağa suzılır dip kötelä. Şuña da ul üz wäkälätlären soñğı 47 yılda berençe märtäbä waqıtlıça başqa beräwgä birep tora. Ämma ul keşe Fidel öçen alay uq çit tügel, däwlät belän citäkçelek itü keçe Castroğa, anıñ enese Raulgä küçep tora. Şulay itep xäzer Raul Castro Ruz Kuba kompartiäseneñ berençe sekretare, ilneñ qorallı köçläre başlığı häm xökümät citäkçese bulaçaq. Moña qädär ul Kubanıñ saqlanu ministrı eşen alıp bara ide.
Äle sälämät çaqta uq Fidel üzeneñ warisı itep näq menä Raulne äzerli başladı. Saqlanu ministrı buluı belän bergä ul Kubanıñ küzläw xezmätläre, bar qüwät ministrlıqları eşenä citäkçelek itte. Miami universitetında Kuba-amerikan tikşerenüläre institutın citäkläwçe Jaime Suchlicki:
"Soñğı berniçä yıl eçendä Castro üzennän soñ xakimiatne aluğa näq menä enesen äzerläp kilde, ul citäkçelektä inde bolay da ikençe urında, aña qorallı köçlär belän idarädä kiñräk wäkälätlär birelde häm xäzer Raul partiäne dä kontrolenä alıp Fidel ülgännän Kubanı üz qulına alırğa äzerlänä. Castro, ul başlağan revolutsiä anıñ ülemenä dä qaramıy, xätta kiläçäktä Raul ülemenä dä qaramıy däwam itäçäk, dip ömetlänä. Yäğni waris bik tiz tabılaçaq, ämma añardan soñ ozın-ozaq küçeş çorı bulaçaq", dip farazlıy kiläçäkne Kuba belgeçe Jaime Suchlicki.
Ämma Fidel älegä tiz genä terelergä cıyınuın belderä. 13-nçe augustta aña 80 yäş tulırğa tieş, şul tantanalar xäzer yıl azağına, dikäbergä küçerelä. Castronıñ sälämätlege turında törle imeş-mimeşlär elek tä yış çığıp tordı. Quşma Ştatlarnıñ Üzäk Küzläw idaräse, Kubanıñ kommunistik yulbaşçısı Parkinson çirennän integä, dip beldergän ide. 2004-nçe yılda Fidel çığış yasağannan soñ menbärdän töşep barğanda yığılıp tezen sındırğan ide.
Aña operatsiä yasalaçağı häm şul säbäple Fidelneñ xakimiattän kitep toraçağı turındağı soñğı xäbär, anıñ qan doşmannarı uqmaşıp yäşägän, Kuba yarlarınnan 150 çaqrım ğına yatqan Miamidä çın mäğnäsendä bäyräm käyefläre uyattı:
Meñlärçä keşe Kuba bayraqların kütärep häm "Yäşäsen irekle Kuba" dip Miami uramnarın tutırdı. Florida ştatındağı şuşı şähär Fidelgä qarşı köräşkän kuban emigratsiäseneñ üzäge bulıp tora.
Kärim Kamal


text:
Yewropa Berlege Üzbäkstanğa çikläwlärne ozaytu mäsäläsen qarıy
Yewropa Berlege Üzbäkstanğa qarşı bıltırğı qanlı Andican waqıyğalarınnan soñ kertelgän çikläwlär möddäten ozaytu mömkinlegen qaraw öçen üzbäk räsmilären oçraşuğa çaqırdı. Ändicandağı xalıq kütäreleşe qoral belän bastırılğannan soñ Taşkentnıñ bäysez tikşerü ütkärüne kire qağuına cawap itep Yewropa Berlege qoral häm säfär çikläwläre kertekän ide.
Yewropa berlege qoral çiklärelären, häm üz cirlärenä qayber üzbäk räsmiläreneñ kerüen uzğan közdä ğämälgä quyğan ide.
Pänceşämbe könne Strassburgtra Yewropa Parlamentına möräcäğät itep Yewropa awıl xucalığı häm awıl cirläre komissionerı Mariann Fischer Boel bu oçraşu Üzbäkstannıñ qaraşın belü häm Yewropanıñ rizasızlığın belderü mömkinlege biräçäk dide.
"Yewropa Berlege illärenä Üzbäkstandağı wäzğiät turında tulı häm häryaqlı mäğlümät alu mömkinlege birü öçen noyäber başında Üzbäkstan belän xezmättäşlek şurası utırışı ütäçäk. Xezmättäşlek şurası Yewropa Berlegenä turıdan turı Üzbäkstan xakimiätläre belän ministrlar däräcäsendä Andican waqıyğaları häm annan soñğı xälläre turındağı küp kenä borçılularıbıznı kütärü mömkinlege biräçäk" dide Fischer Boel.
Anıñ äytüençä, çikläwlärne ozaytu-ozaytmaw qararı 14 noyäbergä qabul itelergä tieş.
Ul Üzbäkstandağı xälneñ yaxşırmawına, xoquq yaqlawçılarnı ezärlekläwlär, törmägä yabular däwam itügä qaramastan xäzerge çikläwlärgä yañası östälmäs kebek dide.
Pänceşämbe könne qabul itelgän rezolütsiädä Yewropa Parlamentı viza çikläwlären ozaytu yäki ul çikläwlärne prezident İslam Kärimovqa häm başqa üzbäk räsmilärenä qarşı da kertü täqdimen kire qaqtı.
Şul uq waqıtta parlament qoral häm xärbi ölkägä qarağan başqa çiklärlärne ozaytırğa kiräk dip isäpläwlären belderde.
Ber yıl elek Yewropa Berlege qabul itkän çikläwlär isemlegendä barlıq däräcädäge säyäsi elemtälärne tıyu da bar ide. Üzbäk räsmiläre belän xezmättäşlek şurası ul isemlektän çigenüne añlata ala.
Avgust axırında Yewropa Berlege räsmiläre törkeme Üzbäkstannıñ Taşkentqa kilergä çaqıruın qabul itte. Yewropa törkeme başlığı, fin diplomatı Antti Turunen älege säfärdän soñ Azatlıq radiosına Üzbäk xökümäte Ändicanda bulğan xällär turında belgeçlär däräcäsendä söyläşügä berqädär açıq dip belderde.
Brüssel barlıq çikläwlärne beterü öçen Andicandağı qan qoyış turında tulısınça häm bäysez xalıqara tikşerü ütkärü röxsäte taläbennän äle dä çigenmi.
Bu atnada Taşkentta Yewropa Berlegeneñ başqa ber törkeme bulıp qayttı. Anı küptän tügel Berlekneñ Üzäk Aziä öçen wäkile itep bilgeländän Pierre Morel citäkläde.
Morel Üzbäk tışqı eşlär ministrı Vladimir Norov belän oçraştı. Alar aldağı oçraşunı niçek ütkärü turında da kileşkängä oxşıy.
Yewropa Berlegeneñ tışqı säyäsät öçen cawaplı yuğarı wäkile Javier Solana süzçese Cristina Gallach Azatlıq radiosına Morel säfäreneñ maqsatı turında belderde.
"Bez Brüseldä üzbäk räsmiläre belän oçraşuğa äzerlekneñ niçek baruın belergä telibez. İlçe Morelnıñ diplomatik säfäre andağı wäzğiätne bäyäläw maqsatında oyıştırıldı" dide Gallach.
Ğinwarda Berlek citäkçelegen yartı yılğa üz qulına alaçaq Germaniä Yewropa Berlegendä Üzäk Aziä öçen yaña strategiä buldırırğa teläwen belderde.
Tışqı eşlär ministrı Frank-Walter Steinmeyer yaña yılğa qädär 5 Üzäk Aziä ilenä, şul isäptän Taşkentqa da barırğa cıyına. Üzbäkstannıñ Termez xärbi nığıtmasında Äfğänstandağı operatsiälärdä qatnaşuçı Germaniä xärbiläre tora. Yewropa Berlege Üzbäkstan, Qazaxstan häm Törkmänstannı energiä ölkäsendä Rusiägä bäylelekne kimetü öçen möhim illär dip bilgeläde.
Naif Aqmal, Praga.


text:
18 xalıqara oyışma İsraelneñ Gaza Sızığın yabuın täñqitläde
Monday çaralarğa İsrael-ber ber artlı bulğan terror höcümnärennän soñ barırğa qarar qıldı. İsrael belderüençä, tınıçlıq processın totqarlawı öçen Fälestinnär citäkçese Yasser Arafatnıñ Könbatış Yardan quıluı bar. Bu xaqta saqlanu ministrı Şaul Mofaz belderde. Arafat üz çiratında, atna azağında Jerusalimda bulğan terror höcümnären kisken täñqitläde. Atna axırında bulğan höcümnär öçen cawaplılıqnı Hämäs suğışçıları oyışması üz östenä aldı.


text:
Başqortstan xakimiätläre öçen küñelsez xäbärlär kilä
– Cinayät eşe älegä nindider täğäyen şäxeslärgä qarata tügel, ä «Başneft» şirkäteneñ üzenä qarşı açıldı. Ämma ğäyeple keşelär açıqlansa, cawaplı citäkçelärneñ 5 yılğa qädär törmägä utırtılu ixtimallığı bar.
Mäğlüm buluınça, «Başneft» şirkäte republík prezidentı Mortaza Räximov häm anıñ ulı Ural äfände kontrole astında. Prezidentnıñ ulı «Başneft»tän tış, tağın «Başneftexim», «Başkirenerğo» kebek iñ quätle häm iñ töşemle şirkätlärne dä üz qaramağında tota. Qayber çığanaqlar belderüençä, Mortaza Räximov Başqortstanda bıltırğı prezident saylawları çorında, Rusiä citäkçelegenä «Başneft»ne «Ğazprom» qaramağına tapşıraçağı turında wäğdä birgän bulğan ikän. Ä inde prezident bulıp saylanğaç, ul bu wäğdäsen onıtqan imeş. Xäzer inde anıñ xäteren yaxşırtu maqsatında, «Başneft»neñ älegä qädär kürmämeşkä salınğan xilaflıqların tikşerälär, di.
Soñğı könnärdä Başqortstan xakímítlarınıñ başın awırttırğan tağın ber küñelsez xäl, ul da bulsa, Ufağa yänä dä Mäskäwdän Başqortstan Eçke eşlär ministerlığı eşçänlegen tikşerü öçen kilgän zur ber rewiziä törkeme. Bu xaqta xätta atnaqiç könne Ufada Başqortstan Däwlät Cíılışı – Qorıltaynıñ bıyılğı soñğı utırışında da açınıp söylädelär. Däwlät Cíılışı räise urınbasarı Salawat Qusímov üz çığışında Başqortstan Eçke eşlär ministerlığın häm anıñ citäkçesen yaqlap, tağın il citäkçelegenä xat yazılaçağın äytte.
Menä şundí şartlarda prezident Mortaza Räximovnıñ aldağı yazmışı xaqında da törle farazlar eş yañğırí başladı. Berişe xäbärlärgä qarağanda, Räximov äfändene kiläse yıl başında uq pensiägä ozataçaqlar ikän häm Putin yaña qandidatnı täqdim itäçäk digän imeş – mimeşlär işetelgäläsä, ikençe törle xäbärlär buyınça, Mortaza Räximov äle tınıç qına tağın ike yıl üz urınında utırırğa mömkin. Niçek kenä bulsa da, Mäskäw Başqortstanğa aldı – artlı törle rewizorlar cibärep, republík citäkçelegen gel qurqu ruxiätendä häm qısqa dilbegädä totarğa tırışa kebek.


text:
Qazan milli bäyrämne “Sabantuy” araqısı belän qarşı ala
“Vostoçnıy ekspress” gazetasınıñ 70 meñ abunäçese bar dip yazılğan tramvay Qazan uramı buylap maqtanıp kitep bara. 10 - 11 iyündä awıllarda häm rayonnarda Sabantuylar ütär aldınnan Qazanlılarnıñ küpçelegeneñ poçta ärcälärenä “Vostoçnıy ekspress”nı küpläp buşqa da salıp kittelär. Baqsañ bu gazeta 73 meñnän kübebräk danädä basıla ikän. Böten Tatarstan bilgeläp ütkän milli bäyräm uñayınnan gazetada “Qayta tatar- anda Sabantuy!” /Gde tatarı- tam Sabantuy/ digän mäqälä dä basılğan. Gazeta Respublikadan çittä 5 millionğa yaqın tatar yäşäwe turında iskä alğaç, Sabantuy bäyrämneñ Rusiädä genä 120 qalada ütüe turında yaza. Avstraliädä 10 yıl rättän buluın beldergäç, Çexiä, Litva, Törkiä, Quşma Ştatlarnı da iskä ala. Sabantuy ütä torğan başqa çit illärne dä sanap kitä. Mäqälä yanında bil alışqan yegetlärneñ räseme dä urnaştırılğan. Ämma imändä ikän çikläwek digändäy, bu mäqälä basılğan 39- nçı bitneñ buyınnan buyına arqılığa tağın ber bilbaw yasalğan. Anda alkogolnı çamadan tış küp qullanu sezneñ sälämätlegegezgä zıyan kiterä dip yazılğan. Sabantuy turındağı mäqälä yanına uq “Tatspirtprom”nıñ “Sabantuy” isemle yaña araqısınıñ reklaması da çäpälgän. Bu araqıda bäyräm täme ikän. Ul ğına da tügel bäyräm täme kilsen öçen söt belän dä çistartqannar, dip tä yazılğan.
Araqı şeşäsenä, qayan kilgänder taw käcäse suräten häm kürenekle tatar rässämeneñ Älifba däreslegennän xalıq küñelenä señep qalğan Sabantuynı surätlägän räsemen çäpägännär. “Na buderşaft” dip atalğan säxifä astında basılğan bu bitneñ dürttän öç öleşe “Tatspirtprom”nıñ araqı citeşterü eşçänlegenä bağışlanğan. Ni öçen araqı häm milli bäyräm digän sorawğa cawap ezläp, şähär üzägendäge azıq-tölek satılğan zur kibetlärneñ bersenä atlıybız. “Sabantuy”nı sata başlağanıbızğa xäyran ğına inde, urtaça köngä ber ärcä kitä, di säwdä zalında eşläwçe İrina. Ämma xalıq “Tatspirtprom” citeştergän “Xan”, “İske Qazan” häm äle yaña ğına satıla başlağan Akdofnı küberäk ala ikän. Qazan üzägendäge bu kibettä 100- dän artıq isemdäge araqı satıla. Bäyäläre dä 60 sumnan başlap 500 dän dä artıp kitä torğannarı bar. “Başqalarınıñ isemnärenä ällä ni isem kitmi, ä menä “Sabantuy” iseme belän kileşmim”,- di bu kibetneñ administratorı Svetlana Saxarova. Annan da qala, anıñ fikerençä bäyrämnärdä küñel açular araqığa törtelep qalmasqa tieş. Küpertkeç kütärep barabız da, araqı eçep isereşep taralışabız, di ul. Qazan üzägendäge bu kibettän çıqqan ğına idek, qarşıbızğa Qazan däwlät universitetı professorı, filologiä fännäre doktorı Flera Safiullina oçradı. “Bazarğa bara idem, balım betkän”,- dip süz başladı ul. Ä Sabantuy isemle araqığa kilgändä tel beleme ğalimäseneñ cawabı bolay buldı.
Tel yağınnan da, ğämäl yağınnan da berniçek tä yänäşä quyıla torğan äyberlär tügel. Niçek inde ul “Sabantuy” isemle araqı bulırğa mömkin. Min küz aldına da kiterä almıym. Bolay da xalıqnıñ araqığa yaqınlığın kürep torabız inde. Anı tatar xalqınıñ izge bäyrämeneñ iseme belän yänäşä atamasalar da bik şaqşı bulğan bulır ide. Bu keşelärne cawapqa tartırğa kiräk, ğomumän. Tatar xalqınıñ näfräten, kire mönäsäbäten belderep. Monıñ belän şayarırğa yaramıy. Bu millät yazmışı, dide ğalimä Flera Safiullina. Annan da qala Qazanlılarnıñ poçta ärcälärenä tağın ber reklama käğäze taratıldı. Anda da “Sabantuy” araqısı küklärgä çöyelep maqtala. 16 sında Çallıda, 23 iyündä Qazanda bulaçaq Sabantuy bäyrämnäreneñ programması da basılğan. Araqığa nigä milli bäyräm iseme quştığız? Bu xäl milli xislärne finans häm bayu öçen ekspluatatsiäläü bulmıymı soñ? dip sorar öçen “Sabantuy” araqısın çığaruçı “Tatspirtprom” şirkätenä şaltıratıp qarağan idek. Ämma 10 sınnan 12- senä qädär Rusiädä bäyräm könnäre dip iğlan itelgängä telefonnı aluçı bulmadı.
Nail Alan


text: İzrail xärbiläre Könbatış yardağı Yerixo qalasınnan kitep anı Fälästinlelärgä tapşırdı. Bügen irtän İzrail häm Fälästinneñ iminlek räsmiläre başta bergäläp şähärne qarap çıqtı. Şunnan soñ İzrail maşinaları ber tikşerü qapqasında, yul çatına quyılğan beton kirtälärne aldı. İkençesendä Fälästin köçläre safqa bastı. Fälästinneñ iminlek citäkçese Äxmät Äyed, İzrail räsmieneñ qulın qısıp, Jerixo töbägendä kontrolne üz qulına aluın iğlan itte. Yerixo häm tağın 4 şähärdän İzrail xärbilären çığaru turında, İzrail premier-ministrı Ariel Şaron belän Fälästin citäkçese Mäxmüt Abbas uzğan ayda ütkän sammitta kileşkän ide. Sişämbedä Kahirä ütkän söyläşülärdä Abbas Fälästinneñ suğışçı törkemnären ut tuqtatu kileşüen ozaytırğa öndäde.


text:
6 april könne 81 yäşendä wafat bulğan Monako şaxzadäse Rainer bügen cirlände. Cänazada patşalar, patşabikälär häm däwlät başlıqları qatnaştı. Şaxzadäne soñğı yulğa ozatırğa kilüçelär arasında Şvetsiä patşası, Norvegiä patşabikäse, Bahrain, Britaniä, Bolğarstan, Daniä, Misır, Gresiä, Yaponiä häm Söğüd Ğaräpstan patşalıqlarınıñ yuğarı räsmi wäkilläre bar ide.
Rainer, 1982nçe yılda maşina qazasında hälak bulğan elekke Holliwood yoldızı Grace Kelly belän öyläneşkän çirkäwdä cirlände. Monako şaxzadäse – Yevropada wazifasın iñ ozaq waqıt başqarğan monarx buldı. 32 meñ xalqı bulğan Monako belän Rainer 56 yıl idarä itte.


text:
Yevropa Berlege komissionerı Benita Ferrero-Waldner, Qıtayğa qoral satu çikläwlären ğamäldän çığaru plannarı berniçä ayğa kiçekterelergä mömkin, dip belderde.
Luxemburgta bügen Berlekneñ tışqı eşlär ministrları oçraştı.
Germaniäneñ tışqı säyäsäte başlığı Joschka Fischer, Qıtay başta keşe xoquqları torışın yaxşırtırğa tieş, dide.
Qıtayğa bu çikläwlär 16 yıl elek, 1989nçe yılda kertelde. Ul çaqta Pekinda demokratiä yaqlı uram cıynı köç qullanu belän taratılğan ide.
AQŞ häm Yaponiä, bigräk tä Qıtaynıñ, bäysezlek taläp itkän Taiwanğa qarata säyäsäten iğlan itüennän soñ, çikläwlärne ğamäldän çığaruğa qarşı çıqtı.


text:
Quşma Ştatlarnıñ Ğäläm Agentlığı, NASA belgeçläre Columbia häläkäte säbäplären tikşerüne däwam itä. Start waqıtında töşerelgän filmda, yağulıq sawıtınann sıyıqlıq ağıp çığuwı kürengän. Belgeçlär ul çaqta moña zur ähämiät birmägän. Qayber mäglümätlärgä qarağanda, şuşı sıyıqlıq karapnıñ tışlığın bozğan bulırğa mömkin. Atmosferağa kergändä karabnıñ sul yağında temperaturanıñ kisäk kenä kütärelüwe açıqlanğan.
Ul arada yözlägän politsiä xezmätkäre Texas häm Louisiana ştatlarında qazağa oçrağan karapnıñ qaldıqların ezläwne däwam itä. Barlığı yözlägän kisäk tabılğan, alar arasında astronavtlarnıñ gäwdä qaldıqları da bar. Karabtağı 7 astronavtnıñ barısı da xäläk buldı.


text:
Title News
Keräşen tatarı V.Merşinov: «Millätne din tügel, tel bilgeli» /Tatarstan yäşläre/
Watanım Tatarstan gazetası isä comğa, 1 mart sanında, R.Räxmätullinnıñ Däwlät Şurası deputatı Tufan Miñnullin belän pasportlarnı alıştıru mäsäläse turında äñgämäsen bastırıp çığardı. Äñgämä barışında avtor Tufan Miñnullinğa pasportta grajdannarnıñ milläten kürsätep yazılğan quşımtasına qağılışlı da soraw birä. Deputatnıñ älege sorawğa cawabı bolay:
Anda minem isemem, äti-äniemneñ iseme, babamnardan qalğan isem-familiäm tuğan ana telemdä yazılğan bulırğa tieş. Häm min anı, tatar milläte wäkile bularaq, üzemneñ dokumentım dip saqlayaçaqmın. Tatar bularaq, min üzemne-üzem saqlıym häm kem dä kem üzen tatar dip sanıy ikän, Rusiä pasportı eçendäge üzebezneñ quşımtanı elekke zamandağı kommunistlar partiä biletların yöräge yanında yörtkän kebek qaderläp saqlarğa tieş. Barı tik şulay ğına bez üzebezne saqlıy häm üzebezneñ xalıq ikänlegebezne isbat itä alabız.
BocToчHый эkcпpecc gazetasınıñ 1 mart sanında Tatar ğasırı digän rubrikası tulısı belän keräşennär mäsäläsenä bağışlanğan. Bu gazetanıñ ber maxsus sanı keräşennär mäsäläsenä bağışlap çığarılğan ide inde. Älege sanda keräşennär mäsäläsenä qağılışlı qayber sorawlarğa keräşennärneñ regionara milli-mädäni berlege prezidentı Aleksey Şabalin cawap birä.
Tarixçı, Rusiä yazuçılar berlege äğzası Maksim Gluxovnıñ «Xalıq eçendä xalıq» dip isemlängän yazması da keräşennär mäsäläsenä qağıla. Avtor fikerençä, keräşennär mäsäläse tatarlarğa iñ awır momentta, xalıq sanın isäpkä alır aldınnan, alarğa qarşı yasalma räweştä tudırılğan böekderjava säyäsäte. Tarixta milli añnı arttıru, üzläreneñ ğoref-ğadätlären saqlap qalu digän maqsatnı kire yaqqa faydalanunıñ äçe misalları buldı inde, - dip yaza avtor.
Şul uq sanda Azat Axunovnıñ «Keräşennärneñ yoldız säğäte. Bügen kimsetelgän xalıq bulu faydalı?» digän mäqäläse täqdim itelä. Keräşennär yazmışı turında avtor bolay dip yaza:
Xäzergä qadär keräşennär küp million tatar-möselman ğailäsendä üzlären xäyerçe tuğan rolendä xis itep kildelär. Menä xäzer küpğasırlı qandalalar alıp taşlandı. İkençe sortlı tatar itep xis itü urınına zur xäreftän Keräşen itep xis itü mömkinlege tudı. Üzläreneñ rus isem-familiäle bulularına da qaramastan alarnı slavyannar üz itmädelär, tatar-möselmannar da alardan çitläştelär. Alarnıñ üzlärenekelär arasında çit bulıp qaluları tragediägä äwerelde. Ä xäzer isä, üzläreneñ ğoref-ğadätlären bik ük belmägän, ämma säyäsi mäsälälärne yaxşı añlağan yaña Pepsi buını üsep citte. Alar kimsetelgän xalıq bulu faydalıraq ikänenä töşendelär. Tatarlar keräşennärneñ problemaların xäl itmägän mäldä, yärdämgä çittägelär kilde. Moña şulay uq alda torğan xalıq sanın isäpkä alu kompaniäse dä yärdäm itte. Bu tatar milläten tarqatunıñ iñ yaxşı ısulı.
Keräşennär arasında xäzer ike törle fiker yöri: berläre tatar milläte belän bergä qalırğa disälär, ikençeläre -- tatar belän möğamäläne beterergä kiräk dilär. Tatarstanda näşer itelä torğan matbuğat bitlärendä äledän äle ike yaqnı da alğa sörüçelärneñ fikerläre dönya kürä tora.
Mädäni comğa gazetası da «Awıl mädäniät märkäzenä säyäxät» rubrikası keräşen qardäşlärebez mädäniätenä bağışlanğan. Rubrikada Zäy şähäre häm rayonı xaqimiäte başlığı Rinat Färdiev häm «Säwäläy» fol'klor ansamble citäkçese Nina Buyatova belän äñgämälär basılğan. Äñgämä barışında «Säwäläy» ansamble citäkçese xalıq sanın alğan waqıtta üzlären keräşen dip yazdıraçaqları turında äytä. Monıñ säbäben isä, tatarlardan ayırılu tügel, ä barı tik keräşennärneñ küpme ikänen genä belü teläge.
Rayon xaqimiäte başlığı Rinat Färdiev isä tübändäge fikerdä:
Bez ğomer-ğomergä keräşen duslar belän dus-tatu yäşädek, qayğılarıbız da, şatlıqlarıbız da urtaq buldı. Tuğanlaşıp bettek. Alarnıñ bäyräme bezneñ öçen yaqın, bezneke alar öçen yaqın. Alğa taba da şulay yäşärgä yazsın ide. Häm min ayırıluğa qarşı. Soñğı yıllarda keräşen qardäşlärebezneñ xislärendä uynadılar. Bu yaxşığa iltär dip uylamıym.
Radio tıñlawçılarnıñ iğtibarın Tatarstan yäşläre gazetasınıñ 28 fevral' sanında näşer itelgän 82 yäşlek Qaybıç rayonında yäşäwçe keräşen tatarı V.Merşinovnıñ xatına yünältäse kilä. Xatnıñ avtorı 2002 yılnıñ oktäber ayında uzaçaq xalıq sanın isäpkä alu uñayınnan keräşen tatarlarınıñ milläte tatar buluına işarä itä häm barlıq keräşen tatarların uyaw bulıp milläten tatar diep bilgelärgä öndi. Älege tormış täcribäse uzğan ölkän yäştäge avtor üzeneñ xatında menä niçek dip yaza:
Min – keräşen tatarı. Köçläp çuqındırıp urıs dinen totarğa mäcbür itsälär dä, bezneñ telebezne urısçağa äyländerä almağannar. Din totu ul keşeneñ üz ixtıarında. Min üzem İslam dinen qabul ittem. Teliseñ ikän, urıs dinen, teliseñ ikän, tatar dinen tot, monıñ belän sineñ söyläm teleñ üzgärmi, dimäk, milläteñ dä üzgärmi. Xalıq sanın alunı ütkärgändä Rusiä däwläte tatar milläteneñ sanın kimeter öçen keräşennärne üzenä ber millät itep isäplärgä uylıy. Läkin bez, keräşennär, ğomer-ğomergä tatar bulğan häm kiläçäktä dä tatar bulıp qalaçaqbız. Bez, keräşennär, bu yulı aldanmabız, uyaw bulırbız.
Vladimir şähärendä yäşäwçe Fomin İl'ya isemle yeget Tatarstan yäşläre gazetası aşa «mine tatarçağa öyrätsägez ide» dip möräcäğät itep çıqqan.
Mädäni comğa gazetasınıñ bu atna sanı ikençe bittä urın alğan Tatarstan Mädäniät ministrlığınıñ şähär häm awıllar mädäniäte üseşe bülege citäkçese Venera Ğaliäkbärovanıñ «Mädäniät awılda yarala» materialı belän açılıp kitä. Avtor awıl mädäniäte üseşendäge qayber problemalarğa tuqtala. Xäyer, yazmada respublikada uñay yaqtan bilgeläp ütärlek misallar da citärlek. Milli mädäniät turında avtor üze bolay fiker yörtä:
Keşegä ber telem ipi birsäñ, ul şuña qanäğät, dip uylarğa yaramıy. Ägär milli mädäniätebezne häm mäğärifebezne, milli ğorurlığıbıznı yuğalta qalsaq, soñınnın anı yañadan torğızu öçen ğasırlar kiräk bulaçaq.
Gazetanıñ şuşı uq sanında «Mädäniätne üsterü perspektivaları häm mädäniätne üsterüdä cirle faktor» digän temağa Tatarstan Mädäniät ministrlığı belän uzğan «tügäräk östäl» turında yazma urın alğan. «Tügäräk östäl» artında söyläşülärdä Tatarstan mädäniät ministrı İldus Tarxanov, Tatarstan Däwlät Şurasınıñ fän, mäğärif, mädäniät häm milli mäs'älälär daimi komissiäse räise Razil Wäliev, Baltaç rayonı xaqimiäte başlığı urınbasarı Ğarifcan Möxämmätşinnar qatnaşqan.
Ağımdağı atnada Miras jurnalınıñ çirattağı ikençe sanı dönya kürde. Jurnalnıñ älege sanında uquçılar qızıqlı häm mawıqtırğıç şaqtıy yazmalar belän uqıp tanışa alalar. Jurnal tatar mädäniäten häm sänğaten üsterügä ğayät zur öleş kertkän tatar zıyalılarınıñ bay mirasın onıtırğa birmi. Älege sanda «Ädäbi miras» säxifäsendä Mäwlä Qolıynıñ «Xikmätle xaqim», XVIII ğasır tatar poeziäse antologiäsennän «Tüläk kitabı» dastanı näşer itelgän. Yazuçılar İbrahim Ğazi, Räfqat Kärim, şağir Äxmät Ğadel, akademik Mäxmüt Äxmätcannarğa bağışlanğan yazmalar urın alğan. Uquçılar şulay uq jurnal bitlärennän Qazan xanlığı tarixı häm Räfqat Kärämineñ «Ğayeple tabılır ul…» dip isemlängän draması belän uqıp tanışa ala.
1 marttan İnternet çeltärendä Tatarstannıñ yaña elektron gazetası eşli başladı. Anıñ aşa çittä yäşägän millättäşlärebez Tatarstanda bulğan yañalıqlar belän tanışıp bara alaçaq. Yaña elektron gazetanıñ iseme www.intertat.ru. Elektron gazeta säyäsi, iqtisadıy, mädäni häm sport yañalıqları belän tanıştırıp baraçaq. Milli yañalıqlardan da çittä qalmayaçaq, möğayın. Berençe könnän ük gazeta aşa yañalıqlarnı tatar telendä dä tanışıp buldı.
«Azatlıq» radiosı öçen atnalıq matbuğatqa küzätüne Rawil Saqmarov äzerläde


text:
Ukraina häm Gruziä xalıqları fikerenä qarağanda, äflisün wä göl inqilabları ömetlärne bik aqlamağan
Ukrainada bügen bäyräm köne, xörmätle tıñlawçılar. Anda berençe märtäbä İreklek könen bilgeläp ütälär. Näq ber yıl elek Ukraina äflisün inqilabın kiçergän ide. Çärşämbedä isä Gruziädäge göllär inqilabı yıllığı. Ukrainadağı Viktor Yuçenko da, Gruziäneñ Mixail Saakaşvilie dä xakimiatkä xalıqnıñ elekke türälärneñ idarä itüennän tämam tuyuı säbäple kilgän ide, läkin xäzer inde alarnıñ üzlärennän dä qänäğät bulmaw ğälämäte sizelä - ğadi xalıq arasında inqilab çorındağı ömetläreneñ aqlanmawın belderü arta bara.
İnqilabtan soñ uzğan ber yıl Ukraina öçen ğadi bulmadı. Yuçenko üze, xökümät kontrolennän bötenläy çittä torğan, dimäk salımnar tülämägän, yäğni "şäwlä"däge şirkätlär il iqtisadınıñ yartısın täşkil itä dip belderä. Xökümätneñ üzendä dä totrıqlılıq yuq - sintäbr ayında ğına reformalar ütkärü wäğdäse belän kilgän kabinet rişwätçelekkä bäyle zur ğawğa kiçerde. Ul prezidentınñ üz tirälegenä bäyle ide. Näticädä Yuliä Timoşenko citäklägän xökümät urınınnan alındı. Andağı ministrlar - ä alar isä nigezdä äflisün inqilabınıñ töp qaharmannarı ide - yuğarı urınnarda berençe çiratta üz mänfäğätlären qayğırtuda ğäyeplände.
Ämma ğadi xalıqnı borçığan töp närsä - yaña citäkçelärneñ dä üz kesäsen qayğırtuı tügel, ä anıñ köndälek tormışında ällä ni üzgäreşlär bulmawı. Kievtäge Razumkov tikşerenü üzägendä sotsiologiä bülekçäsen citäklägän Andriy Bıçenko süzlärenä qarağanda, Ukraina xalqın barınnan da bigräk iqtisdadnıñ ğomumi torışı borçıy:
"Bäyälär üsü sürätendä eş xaqları häm pensiälärneñ tübän bulıp qaluı - ğadi xalıq fikerençä, Ukrainanıñ töp probleması bulıp menä şul tora", di Kiev sotsiologı Bıçenko.
Ul üze citäklägän sotsiologiä bülekçäseneñ august ayında ütkärgän fiker beleşü näticälärenä tayanıp, ukrainnarnıñ zur öleşe bıltırğı äflisün inqilabı alarnıñ iqtisadi xälen yaxşırmadı dip uylıy, di:
"İldä ğomumi iqtisadi wäzğiat yaxşırdı dip fikere beleşkännärneñ 21 protsentı ğına uylıy, 42-se isä ul naçaraydı digän fikerdä. Ä inde üz ğailäseneñ mullığı arttı dip 17, ä kimede dip 39 protsentı sanıy. Qalğannarı isä bernindi dä üzgäreş bulmadı di, yä cawap birüdän baş tarta", dip sürätli Ukraina xalqı käyeflären Kiev sotsiologı Andriy Bıçenko.
Göllär inqilabın ike yıl elek kiçergän Gruziädä dä yaqınça näq şundıy uq käyeflär. Fiker beleşü anda may ayında, Quşma Ştatlarnıñ İnterMedia küzätü institutı tarafınnan ütkärelgän ide. Şunnan kürengänçä, Gruziä xalqınıñ 66 protsentı iqtisadi xälennän qänäğät tügel häm inqilabtan soñ uzğan ike yıl eçendä ğadi xalıq tormışı yaxşırmadı dip isäpli. Gruzinnarnı berençe çiratta eşsezlekneñ yuğarı buluı häm ildäge rişwätçelekneñ haman da kiñ cäyelüe borçıy.
Zamanında keşe xoquqları aktivistı bulğan, ä ike yıl elek Saakaşvili tarafdarına äylänep anıñ partiäsen parlamentta wäkillek itkän Davit Zurabişvili, bıyılnıñ augustında oppozitsiägä küçkän keşe, xäzer ul Mixail Saakaşvilidän küñele qaytuı turında belderä:
"Saakaşvili xaos cäyelgän ildä strategik maqsatlarnı yalğış bilgeläde. Anıñ töp maqsatı bulıp xäzer Gruziäneñ bötenlegen torğızu tora. Monıñ öçen ul köçle ğäskär häm bar xakimiatne ber qulğa tuplaw kiräk, qalğanı çüp dip uylıy. Ä minemçä yul başqaça bulırğa tieş, Gruziäne demokratik häm iqtisadi yaqtan nıq itmi torıp bez bötenlek mäs''äläsen xäl itä almayaçaqbız", dip belderä elek Saakaşviline yaqlağan, ä xäzer oppozitsiädä bulğan Davit Zurabişvili.
Xalıqnıñ şuşı qänäğätsezlege üzen şuşı ike ildä uzaçaq parlament saylawlarında kürsätä ala - Ukrainada alar kiläse yılnıñ martına, ä Gruziädä 2008-nçe yılğa bilgelängän.
Kärim Kamal


text:
Tөrkiä kөrdläreneñ säyäsi partiäsenä basım arttı
Läkin ber өleş Kөrdneŋ tik üzlärenä mäxsus Demokratik Cämğiät Partiäse (DCP) isemle säyäsi partiäläre bar. Alar kөnyaq- kөnçığıştağı cirle urınnarğa saylawlarda zur uŋış ta qazandılar. Läkin parlament saylawlarında 10 % kirtäse bulu säbäple monı üttä almağaç, alardan ber genä kandidat ta parlametqa kerä almadı.
İnde Tөrkiädä parlament saylawlarına 8 ay waqıt qalğaç, partiälärneŋ säyäsi häm propoganda eşçälekläre arttı. DCT-neŋ partiä citäkçelege häm cirle urınnardağı citäkçeläre yasağan çığışlarında qanunnı bouzuda ğäyeplänep küz sağı astına alına başladılar. Bu mäsälädä Tөrek mätbuğatı da, cirle urınnardağı prokurorlar da bik sizger bula, Kөrd citäkçelärneŋ här ber äytkän süzen diqqät belän küzätä başladılar. Soŋğa kөnnärdä DCP ciätçese urınbasarı Aysel Tuğlık, tөrmädä totılğan PKK citäkçese Abdullah Өcalan zähärlände digän spekulatsiälär çıqqaç, “ägärdä Өcalan zähärlängän bulsa monıŋ näticäläre awır bulır” digän belderü yasadı. Bu Tөrek räsmi dairäläre tarafınnan kisätü dip bäyälände. Tege yaqtan Diyarbakır Şähäre DCP citäkçese Hilmi Aydoğdu, Kirkukta yasalaçaq referendum säbäple Tөrkiäneŋ rizasızlığın belderüwe häm şuşı rayonğa Tөrek xärbiläreneŋ intervensiäse ixtimal digän spekulatif xäbärlär taralğaç, “Kirkukka yasalaçaq xөcemnär Diyarbakırğa yasalğan kebek bulır ide” digän belderü yasağaç küz sağı astına alındı. Anıŋ şuşı süze räsmi dairälär tarafınnan ike şähärne tigez däräcägä quyu ikese dä Kөrd şähäre digän närsäne aŋlata digän näticägä kildelär. Tege yaqtan çığışlarında Abdullah Өcalanğa “xөrmätle” dip äytkän өçen 30-lap säyäsätçe qulğa alındı. Bolarnıŋ sanı här kөn sayın arta bara, çөnki Kөrd säysätçelär prokurarlarnı qotırtaçaq süzlär qullanuların däwam itälär.
Tege yaqtan 21-nçe Martta Nevruz qotlanaçaq, Kөrdlär bu bezneŋ bäyräm dip, şuşı kөnne baytaq demonstartsiälär oyıştıralar, Өcalannıŋ räsemnären yaki PKK-nıŋ bayraqların kütärep çığalar. Kierenkelek üsä. Şul säbäple 14-nçe Martta Ankarada terror belän kөräş yuğarı oyışmasınıŋ cıylışı ütkärelde. Qısqası Tөrkiädä şuşı Kөrd-Tөrek nizağı Tөreklär arasında radikalizmnı da üsterä.
Äxtäm İbrahim, Istanbul


text:
Yewropa Şurası Parlament Mäclese Rusiäne Çeçnä mäsäläsendä tänqitläde
Yevropa Şurasınıñ Parlamentar Assambleye Çärşämbedä Çeçnädä keşe xoquqların bozuı säbäple Rusiägä şeltä belderde. Assambleydä qabul itelgän rezolutsiädä Rusiä iminlek köçläre bäğersez qılınışları , keşe xoquqlaın bozğanı säbäple xökem itelde. Anda şulay uq Ministerlär Şurası Çeçnädä keşe xoquqları mäsäläsen küzätüne yañartırğa çaqırılğan.
"Bu qabul itelmäslek närsä häm bu Rusiä federal xakimiätläre öçen dä häm bigeräk tä Dävlät Duması öçen dä qabul itelmäslek närsä bulırğa tieş. Keşe üterülär, ezsez yuğalular, cäberläv , başqa keşe xoquqların tupas räveştä bozular mäsäläsendä cinayät eşe quzğatılsa da, şundıy küp oçraqta alarnıñ tuqtatıluı häm yabıluı qabul itelmäslek närsä bulırğa tieş."
Älbättä, Rusiä deputataları Mäskävne yaqlap çığış yasadılar. Liberal Demokratik Partiädän deputat Leonid Slutskiy xäzerge xälne öç yıl elekese belän çağıştırğanda ayırma kön belän tön arasındağı kebek dip belderde. Rezolutsiädä Çeçnädäge saylaularnıñ telgä alınmauın tänqitläde.
"Min sorıym. Yevropa Şurası territoriäsendä saylaularda qatnaşu häm saylanu töp xoquqlarnıñ berse tügelme? Älbättä bu şulay. Ni öçen rezolutsiädä Çeçnädä küptän tügel genä parlament saylaularınıñ ütkärelgän buluı telgä alınmağan. 15 yıldan soñ häm ike suğıştan soñ Çeçen xalqı, citdi yarıştan soñ berençe märtäbä irekle räveştä parlamentnı sayladı. Keşe xoquqları küzlegennän qarağanda bu zur progress bulıp tora."
Assambley bu argument belän kileşte häm bu xaqta xisap totuşçı Erik Yurgens ta yomğaqlau süzendä äytte. Ämma , läkin ul şulay uq Yevropa Şurasınıñ başqarma organı Ministerlär Şurası Çeçnädäge vazğiätne küzätü eşen dä yañartırğa tieş dide. Yevropa Şurası Parlamentar Assambleyında qabul itelgän rezolutsiä, Çeçnädä keşe xoquqlarına qarağan soñğı vaqıtlarda mondıy yuğarı däräcädä qabul itelgän iñ tänqitle bäyläv bulıp tora.
Färit İdelle, Praga.


text:
Qazanda Bötendönya Mirası şähärläreneñ IX kongressına äzerlek bara
Aprel'dä Qazanğa Bötendönya Mirası şähärläre Oyışması baş särqatibeneñ kilüe kötelä. Ul Qazan merı belän oçraşıp Bötendönya mirası şähärläreneñ 9Hчы kongressına äzerlek mäs’äläläre belän tanışaçaq. Qazanda älege zur çara 19 iyün könne açılaçaq. Biregä 90HaH artıq ildän meñnän artıq keşe qatnaşır dip kötelä. Älege kongressta süz “Mädäni Miras häm iqtisad” turında baraçaq. Bötendönya mirası şähärläre 9Hчы kongressında çit illärdän küp tatar arxitektorları häm ğalimnäre qatnaşaçaq. Baqsañ Finlyandiä, Äzärbäycan, Qazaqstanda häm tağın küp kenä Rusiä töbäklärendä baş arxitektorlar bulıp millättäşlärebez xezmät quya ikän. Ğomumän, bu çarada tatarlıqqa şaqtıy basım yasarğa uylıylar – kilep çıqsa inde. Kongress baraçaq 5 räsmi tel arasınnan – inglizçä, fransuzça, ispança, rusça berse tatar tele bulaçaq. Ana telebezdä maxsus seksiä dä eşliäçäk. Dimäk, Mädäni Mirasnı saqlawda totılaçaq aqçalar xaqında tatarça fiker alışaçaqlar. Kongressnıñ teması – Mädäni miras häm iqtisad. Bu xaqta Qazan şähäre Başqarma komitetınıñ tellärne üsterü häm ictimaği oyışmalar belän eşläw bülege citäkçese İrek Arslanov:
Dön'yaküläm bu mäs’äläne tatar telendä söyläşä alu zur uñış dip sanıym. Ul çittä yäşäwçe tatarlarğa tel turında ğına tügel, ä dönyadağı mirasnı saqlap qalu buyınça söyläşü öçen zur mömkinlek birä. İrek Arslanovtan Qazanda qunaqlarğa kürsäter mädäni miras barmı dip qızıqsınğaç. Biregä problemalar xaqında söyläşergä kilälär, maqtanu maqsat tügel dide. Şulay da kongressqa Tatar bistäse buyınça ayırım utırış ütkärü täqdim itelgän. Anda Tatar bistäseneñ bügenge xäle belän tanıştıraçaqlar häm anıñ kiläçäk planı kürsäteläçäk.
Kongressnıñ finans çığımnarı 3 million dollarğa yaqın. Şunıñ iñ küp öleşen Amerikanıñ Getti isemendäge häykällärne saqlaw fondı, Yevropa Şurası biräçäk, şulay uq bu çarağa Qazan xakimiäte dä üz öleşen kertä.
Älege kongress ike yılğa ber tapqır uza häm anda UNECKO isemlegenä kertelgän tarixi şähärlärne saqlaw belän şöğellänüçe däwlät keşeläre, säyäsätçelär häm ekspertlar cıyıla. Fänni utırışlarda tarixi häm mädäni häykällärneñ şähär üseşe iqtisadına yoğıntısı qaralaçaq. 90HaH artıq ildän kilgän meñnän artıq keşeneñ 117 millättäşlärebez bulaçaq. Qazan şähäre Başqarma komitetınıñ tellärne üsterü häm ictimaği oyışmalar belän eşläw bülege citäkçese İrek Arslanov äytüençä, Bötendönya mirası şähärläre 9Hчы kongressı Tatarstan öçen zur ähämiätkä iä. Xäzer Qazanda bu uñaydan oyıştıru komitetı tözelgän. Amerikanıñ Getti fondı belän berlektä çaralar isemlelege qarala.
Landış Xarrasova


text: Tatarstan başqalasında barğan Media forum qısalarında bügen, Tatar internetı oyışmasın qoru utırışı uzdı. Bötendönya Tatar kongressı, Federal milli mädäni autonomiä, Tatarstannıñ törle ministerlıqları wäkilläre dä qatnaşqan şuşı cíında, internetta tatar xäreflären qullanunıñ texnik yağın xäl itü, tatar telendäge säxifälärne kiñräk tanıtu, alar sanın arttıru yulları tikşerelde. Utırışta qatnaşuçılar Tatarstan xökümätenä, Tatar säxifäläre öçen berençe däräcädäge maxsus milli domen alunı sorap möräcäğät itte.


text:
Osman Öztunç - Bahtiyarım
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Bahtiyarım
Etiketler : Osman Öztunç - Bahtiyarım türkü indir, Osman Öztunç - Bahtiyarım türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Bahtiyarım mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Bahtiyarım türküsü, Bahtiyarım sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Bahtiyarım bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Foseptik Çukuru
Osman Öztunç - Bugün Ayın Işığı
Osman Öztunç - Suları Islatamadım
Osman Öztunç - Geri Gelen Mektup
Osman Öztunç - Dağlara Komşu Oldum
Osman Öztunç - Üç Ayak Bir Şafak


text:
Xärbi kommunizm
Xärbi Kommunizm, Sovet xakimiäteneñ Grajdannar Suğışı barışında (1918-1921) il eçendä ütkärgän säyäsäte ataması.
Eçke oyışmalar häm cämğiät belän idarä itüdä xärbi tärtiplär urnaştıru, ämer birep kenä eşlätü, barlıq ere häm waq sänäğät, citeşterü oyışmaların häm alarnıñ milken Sovet xakimiäte xökemenä tapşıru (natsionalizatsiäläw), krestiän xucalığında citeşterelgän azıq-tölek häm çimalnıñ küpçelek öleşen "tartıp alu" (Prodrazvörstka), şähär bistälärdä irekle säwdäneñ tíıluı, här kiräk-yaraqnı, ş.iş. azıq-tölekne dä däwlät tarafınnan bülep birü (kartoçka sisteme), şähär belän awıl arasındağı ğädäti alış-bireşneñ özelüe, keşelärne mäcbür itep, küp oçraqta tulı eş xaqın tülämiçä eşlätü – Xärbi Kommunizm çorınıñ töp üzençälekläe.
Qazan gubernasında Xärbi Kommunizm yıllarında krestiän xucalıqlarınnan 20 mln. Pottan artığraq aşlıq cıyıp alına. Xärbi Kommunizm säyäsäte kiñ cämäğätçelektä qänäğätsezler tudıra, ayıruça krestiännär rizasızlığı törle töbäklärdä berniçä fätnägä säbäpçe bula (Arça fetnäse, Sänäkçelär fetnäse h.b.) 1921. Yıl başınnan Sovet xökümäte Xärbi Kommunizm tärtiplären beterep, Yaña İqtisadi Säyäsätkä küçü qararın qabul itärgä mäcbür bula.


text:
Blairnıñ süzçese saylawlarnı iyül ayına qädär ütkärü awır bulaçaq dip belderde.
Quşma Ştatlar 30-nçı iyüngä Ğiraqta xakimiätne Ğiraqnıñ küçeş çorı xökümätenä tapşırırğa teli.
Ğiraqta küpçelekne täşkil itüçe şiğilarnıñ ruxi citäkçese Ayatulla Ali äs-Sistani isä saylawlarnı aña qädär ük ütkärergä çaqıra.
Amerikan planı isä xakimiätne turıdan-turı saylanğannarğa tügel, ä töbäklärdäge cirle citäkçelär saylağan cıyınğa tapşırunı küzdä tota.
Uzğan ber täwlek eçendä Ğiraqta berniçä höcüm buldı. Kiçä Falluca şähäre yanında ğiraqlı xatın qızlarnı AQŞ xärbi bazasına eşkä alıp baruçı maşinağa höcüm näticäsendä 4 xatın-qız hälak buldı, 5 xatın-qız häm maşina yörtüçe yaralandı.
Bügen Fallucada politsiä kizüenä höcüm näticäsendä ğiraqlı 2 politsiä xezmätkäre häm ber sivil keşe hälak buldı tağın 3 keşe yaralandı. Uzğan töndä Baquba şähärendä raketa yäki minaatqıç höcüme näticäsendä 2 amerikan xärbie hälak buldı, beräw qatı yaralandı.


text:
Foto: БayыpжaH ЖyACБAEB
Bïıl 480 awıldı awız swmen jabdıqtaw üşin jerastı sw qorın izdew-barlaw jumıstarı ayaqtaladı. Bul twralı bügin Ükimet otırısında QR Ïnvestïcïyalar jäne damw mïnïstri Jeñis Qasımbek ay`ttı, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
«İzdew-barlaw jumıstarı eldi mekenderdi jerastı sw qorlarımen qamtamasız etw üşin jürgiziledi. Bekitilgen jerastı sw qorları eldi mekenderdiñ swmen jabdıqtaw jüy`esin salwğa negiz boladı», - dedi J.Qasımbek.
Onıñ ay`twınşa, 2012-2015 jıldarı izdew-barlaw jumıstarı 1301 awılğa jürgizilgen. Sonday`-aq, 105 ken ornınıñ pay`dalanw merzimi ötip ketwine bay`lanıstı täwligine 2,7 mln tekşe metr bolatın qor qay`ta bekitilgen. Bul jumıstarğa 25,1 mlrd teñge bölindi.
«İzdew-barlaw jumıstarın jürgizw fwnkcïyası 2015 jıldan bastap oblıs äkimdikterine berildi, al mïnïstrlik osı jumıstardı oblıstarğa ağımdıq transfertter bölw arqılı qarjılandıradı», - dedi mïnïstr.
2016 jılı 480 awılda izdew-barlaw jumıstarı ayaqtaladı jäne 35 ken ornı boy`ınşa sw qorı qay`ta bekitiledi. Sonday`-aq bïıl 330 awıl men 12 ken ornında barlaw jumıstarı bastalğan. Osı maqsatqa respwblïkalıq byudjetten 6,5 mlrd teñge bölinip otır.
«Osı jumıstar ayaqtalğannan key`in jergilikti atqarwşı organdar mïnïstrlikke jerastı swlarınıñ qorların bekitw üşin esepter beredi. 2017 jıldan bastap izdew-barlaw jumıstarın jürgizwge arnalğan qarajat jalpı transfert retinde tikeley` jergilikti atqarwşı organdarğa bağıttalatın boladı. 2017 jılğa 5,4 mlrd teñge qarastırılğan», - dedi J.Qasımbek.


text:
Färit Möxämmätşin Strasburgqa kitte
Mädäni tormışta qızıqlı ğına çaralar bulıp torsa da, xäbär axırında sport turında berniçä süz. Qazannıñ “Rubin” futbol komandası Rusiäneñ premyer ligasına çıqqan ide. Qazan şähäre başlığı Kamil İsxakov bu komandanıñ uñışlarına küp köç saldı. Yaña yılda “Rubin”nıñ büdjetı 14 million dollar, dip yaza şähär matbuğatı. Premyer ligada ciñügä ireşer öçen Braziliädän, Çexiädän, Costa Rikadan häm tağı ällä niçä ildän qimmätle futbolçılar kiterelde. Ber yaulanğan ligadan çığıp oçası kilmi “Rubin”nıñ. Yäkşämbe könne “Rubin” Mäskäwdä ЦCKA komandası belän alıştı. Berençe yarış quanıç kitermäde. 4:0 xisabı belän “Rubin” ciñelde. Bügen därtsez häm moñsuraq xäbär citkerüem öçen kiçeregez, tormış şulay bulğaç, “Azatlıq” radiosı närsä söyläsen soñ?
Rimzil Wäli, Qazan


text:
Keräşen tatarları rizasızliq belederä…Mäskäwdä
2002 yılğı xalıq sanın aludan soñ Tatarstandağı keräşennärneñ xäle naçarlandı dip belderälär keräşen xalıq wäkilläre. İnternettağı newsru.com säxifäsendäge ber yazma şundıy süzläre belän başlanıp kitä. Mäskäwdä uzğan matbuğat oçraşuında, newsru.com yazuınça, Respublikanıñ Keräşennär üzäge citäkçese Lyudmila Belousova, Tatarstanda keräşen digän xalıq yuq, dimäk problema da yuq dip kenä qarıylar dip beldergän. Lyudmila xanım, Tatarstanda nu poçti eşlär xana, keräşennärgä qarata, däwlät basımı astında xätta keräşennärneñ milli oyışmaları da yabılıp betkän digän. Keräşen tele berqaya da öyränelmi, barı tik çirkäwdäge keläwlär genä keräşençä, ä ul çirkäwlär dä az, barlığı dürtäw, berse Qazanda dip añlatqan matbuğat oçraşuında. Çirkäwlär tözü Tatarstanda bügen keräşennär öçen xäl itelmäslek problemğa äylängän. Tatarstan xökümäte mäçetlär tözü çirkäwgä torğızuğa qarağanda küpkä oçsız töşä dip bara. Bügen respublikada meñnän artıq mäçet, 150 läp kenä çirkäw bar ikän. Bu süzlär dä, newsru.com yazuına qarağanda, Lyudmila Belousovanıqı. Ux anda, tağın ällä närsälär bar.
Keräşen tatarları probleması respublikada bar anısı. Tatarlarnıñ küpçelegennän barı tik başqa dindä buluları belän genä ayırılıp torğan keräşennär, alarnıñ liderları böten ğäyepne Tatarstanğa, xakimiätkä genä taşlıy. Çirkäw tözegez daway. Ä bit din däwlättän ayırılğan. Tatarstanda tözelgän mäçetlärneñ yözdän tuqsan tuğızı ximayäçelär aqçasına tözelgän. Däwlätnekenä tügel. Kolxoz, yä bulmasa başqa şirkätlär bit aqça birsä, ul äle däwlät digän süz tügel. Keräşen tatarları probleması 2002 yılda çınlap ta qatı itep kütärelde. Rusiäneñ qayber orğannarı, tatarnı distälägän millätlärgä bülgälärgä telägändä, isemlektä keräşennär digän millät tä barlıqqa kilde. Rusiäneñ mäñgelek säyäsäte, bülgälä häm xakimlek it digän prinsibı monda tulı xaqıqate belän açıldı. Mäskäw cirle keräşen liderları belän berlektä, bez ayırım millät digän säyäsät alıp bardı. Respublika räsmiläre şunda ğına añğa kilep, ayaq astında problema yatqanın añladılar häm Şäymiev keräşen tatarları wäkilläre belän oçraştı. Oçraşudan soñ, prawaslaw dinendäge tatarlarnıñ ruxi wä mädäni ixtıacların qänäğätländerü maqsatında un matdädän torğan qarar da barlıqqa kilde. Ğädättägeçä, qayberläre ütälde, qayberläre yuq. Lyudmila xanım bu oçraqta bötenläy ük xaqsız tügel kebek, çönki, problem tuğanda ğına başlarına suqqan räsmilä añlarğa tieşlär bit inde, problemanı tudırmas öçen, gel eşlärgä kiräk. Mäskäwdäge oçraşu waqıtında, Lyudmila Belousova, keräşennär ayırım ber millät dip beldergän. Bu çirattağı teoriä, soñğı yıllarda bik populyar bulıp kitte. Läkin, ber teldä söyläşkän, läkin dine belän genä ayırılıp torğan millätne bülgäläw ikänen tatar millätçeläre monı gel täqrarlap kilde. Tsıkıldap torğan mişärlärneñ ädäbi teldän küpkä yıraq, läkin ayırım millät tügel bit didelär alar. Tsıqıldıy digännän. Çuaşstanda 31 ber tatar mişär awılı bar, küpçelege tsıqılldap süläşä. Priçem monda mişärlär dimägez. Newsru.com keräşen tatarları turında yazğanda, Tatarstannan qala, alar küp itep Çuaşstanda yäşilär dip beldergän. Ä Çuaşstanda ber keräşen tatarları awılı da yuq. Yarar, monısı bola ğına, xata ğına dip añlıyq. Ä menä, Tatarstanda, 2002 yılda , xalıq sanın alu aldınnan. Möselman ictimaği oyışmaları keräşen tatarların islamğa qaytırğa çaqıruları – zur yañalıq. Qayber keräşen tatarları monı elegräk tä söyläp kildelär. Läkin, ixtimal ayırım söyläşülärdä ixtimal bula torğan xälne, tulı ber respublika östenä qaytarıp qaldıru kiräk mikän. Ğomumän alğanda, Rusiäneñ qabırğasına törtep tora inde Tatarstan häm tatarlar. Qayadır tatarlar haman kemneder qısa digän faş itü kiräk. Tabalar da. Alarğa yärdäm itüçeläre dä tabıla. Süz dä yuq, keräşen tatarlarınıñ problemnarı bar, xäl itärgä kiräk. Läkin, tawış-ğawğasız, yalğansız ğına bulmıymı ul? Kiräk ikän, xalıq uqınırğa mäçeten dä tözi, çuqınırğa çirkäwendä. Bu oçraqta ike dinne çağıştıru suğış-ızğış qına çığarmasmı? Prawaslaw dinendäge tatarlarnı islamğa çaqıru küreneşen kem qaya kürde? Tatar zıyalıları, mondıy xäl yasağan ikän, kem äytmeşli, priznavaytes'. İman bit ul, pirçätkä tügel, gel alıştırıp torırğa. Bu talaş- gawga çığaru kemgä fayda kiterä? Qabırğalarına tatarnıñ köçle buluı mişäyt itkän keşelärgä genä. Monı keräşen tatarları liderları da, möselman tatarlarınıqı da añlıy kebek, läkin ğämälgä kilgändä äkren bara şul eş.
Räfis Cämdixan


text:
2006 yılda Samar tatarları tormışı
“Tuğan tel” isemle Samara ölkä tatar cämğiäte qarşında tatar ädäbiäten söyuçelär tügäräge eşli başladı. Tügäräkne canı- täne belän ädäbiätne yaratuçı, üze dä şiğerlär yazuçı Färid Şiriäzdanov citäkli. Tügäräkkä şulay qızıqlı hönär iälären çaqıralar.
“KoMcoMoлbckaя пpaBдa” gäcite üzeneñ öç biten Qamışlı awılına bağışlap çığardı. Qamışlını Samar ölkäsendäge keçkenä Tatarstan dip tä yörtälär. Qamışlığa nigezne 1740 yılnı Bögelmädän kilgän berniçä tatar ğailäse salğannar. Qamışlı awılı turında räsmi yazmanı ğalim Petr Pallas yazıp qaldırğan. 1768 yılnı oktäberneñ 14-dä Pallas mondıy yazma terkägän: “Soq yılğası yarlarında üskän qayınlıqlar buylap 15 çaqrım uzğaç, Qamışlı isemle tatar awılına yulıqtım. Awıl tiräsendä saf sulı çişmälär çıltırıy, läkin dä şul sularğa kükert quşıla, tatarlar bu çişmäne kükertle çişmä dilär.”
Samar ölkäsendäge Tupli awılnıñ tarixı bişençe ğasır belän bara, xalıq öç mäscedle awılı belän ğorurlana. Menä şul öç mäscedneñ berse – Qolmayır isemlesenä 100 yıl tuldı. Yubileyğa Samar gubernatorı Konstantan Titov ta kilgän ide. Gubernator mäscedkä 100 meñ sum sädaqa da birde.
Samarnıñ Alabin isemendäge töbäkne öyränü muzeyında Qazannıñ 1000 yıllığı muzeyı ber ay buyına üzeneñ 120 eksponatların kürsätte.
Samarda uzğan zur karnavalda Nailä Nasretdinova ber törkem qızlarnı tatar kiemnärenä kienderep qatnaştı häm maqtawlı urınnarnı aldı.
Samaralı Räşid Şakirov şağir Xarras Äyupnıñ “Yöräk atım” poemasın rusçağa tärcemä itte.
Samaralı Marat Safin “Ruxi säxifälär” isemle şiğri cıyentığın bastırıp çığardı.
“Yaqtılıq” mäktäbendä balalar sanı artqannan arta bara, ä mäktäptä urın citmi. Ölkä häm şähär administratsiäse 100 millionğa yaqın aqça birde häm öç qatlı yanqorma tözelä başladı. Yanqorma mäktäpneñ üzennän zurraq. Yaña mäktäpne tantanalı açu iyün ayında küzdä totıla.
Tol'yatti şähär möxtäriätenä 5 yäş tuldı. Tantana filarmonoya zalında uzdı. Säxnädän küplär çığış yasadı. Küplärneñ berse – şähär merı Nikolay Utkin da buldı. Ul üz çığışında tatarlar turında:
“ Sez- kübäw. Sez- iñ çibärläre, Sez şähärebezdä - tınıçlıq ölgese”,- dide.
Samar Cämiğ mäscedeneñ idännärenä Tacikstanda tuqılğan kelämnär cäyelde. Şulay uq Samar Cämiğ mäscedeneñ süräten töşergän namazlıqlar häm zur kelämnär tuqıldı. Teläsä kemgä büläk itärlek zatlı häm zäwıqlı sänğät äsärläre kilep çıqqan. Xäzerge waqıtta bu äle gıybadätxanägä aqça eşläw ısulı da.
Samar gubernatorınıñ Baş iqtisadçısı häm investitsiälär belgeçe Ğabibulla Xasaev milläte buyınça dağstanlı. Ul cämäğätçelek qarşında bolay digän ide:
“Bügenge köndä mädäni üzäklär cämäğätçelek fikeren tuplaw urını bulıp qala birälär. Biredä törle milli oyışmalar ber- berse belän tanışalar, yaña elemtälär, yaña mönäsäbätlär urnaştıralar. Bügenge köndä tatar milli xäräkäte, tatar milläte töbäktäge totrıqlıqnıñ bizmäne bulıp qala birä”,- dide Samar gubernatorınıñ Baş iqtisadçısı häm investitsiälär belgeçe Ğabibulla Xasaev.
Yäş belgeç, ğailä tabibı, Samar meditsina universitetı möğallime Rusiä külämendä grant otıp Amerikada belemen kamilläşterep qayttı.
Samarda mer saylawlarında “Berdäm Rossiä” firqase ottırdı. Mer känäfienä “Tormış” firqaseneñ Samar bülekçäseneñ räise Viktor Tarxov utırdı.
Sızran şähärendä ör- yaña 500 keşe namaz uqırlıq taş mäsced saldılar.
Maynıñ 22-dä Samar ölkä administratsiäse binasında illegä yaqın keşegä däwlät büläkläre tapşırıldı. Şular arasında İsmägıyl' İlgiz Kälüç tä bar ide. İlgiz Kälüç – Samar töbägeneñ 1-nçe mäşhür tatarı, texnik fännär kandidatı, Rossiä Federatsiäseneñ häm Tatarstannıñ atqazanğan mädäniät xezmätkäre 36 yıl buyına “Yalqınlı yäşlek” ansambl'neñ citäkläwçe “Duslıq” ordenına layıq buldı.
Seber tatarı , Qazan ädäbi telendä yaxşı söyläwçe polkovnik Bayäzit Kazakov Samarnıñ 43-nçe mäktäbendä 21 armiäneñ muzeyın açtı.
Yazuçı, tarix fännäre kandidatı, ataqlı millätpärwar Fäwziä Bäyrämova Samarda üzeneñ “Qırıq sırt” isemle kitabın uquçılarğa täqdim itte. Metallurglar mädäniät sarayında yözlägän keşe Fäwziä xanımnan avtograflar aldılar. Anıñ biş yözgä yaqın “Qırıq sırt”, “Tufannan yaralğan tatarlar”, “Yädernıy arxipelag”, “Bäxet açqıçı”, “Nux päygambär köymäse” isemle kitapları xalıqqa taratıldı. Fäwziä Bäyrämova çığışı xalıqqa bik oşadı.
Şamil Bahautdin, Samar


text: Amerika-Britan administratsiäseneñ Ğiraqtağı waqıtlı başlığı Paul Bremer bu utırışnı, Säddäm Xösäyen töşerelgännän soñ, ildä berençe möhim waqıyğa dip bäyäläde. Şura eşendä qatnaşu, anıñ fikerençä, batırlıq bilgese, çönki Säddäm Xösäyen tarafdarları şähärneñ yaña citäkçelärenä ülem belän dä yanarğa mömkin. Ğiraqnıñ tönyağında törle säyäsi, etnik, dini törkem wäkilläre ildä küçeş waqıtınıñ citäkçe şurasın oyıştıru turındağı mäs'äläne tikşerüne däwam itä. Ğiraqnıñ Berläşkän Millätlär Oyışmasındağı maxsus wäkile Sergio Veiera di Mello fikerençä, ul şura ildäge başqarma xakimiätne üz qulına alırğa tieş.


text: Änkara. Törek başqalasında Condoleezza Rice belän oçraşqan Sergey Lavrov, Rusiä tışqı eşlär ministrı, Rusiädä ciñü könen bäyräm itü tantanalarında qatnaşu öçen may ayında Mäskäwgä Quşma Ştatlar prezidentı George Bush ta kilä dip belderde. Lavrov süzlärençä, Rusiä häm Quşma Ştatlar terrorğa, äfyün taratuğa, küpläp üterü qoralların cäyelderügä qarşı köräştä berektäş bulıp qala, ämma alar arasında "ayırmalıqlar häm awırlıqlar" da bar. Sergey Lavrovnıñ Rice belän söyläşülärendä, 24-nçe fivral''dä Bratislavada Rusiä häm Quşma Ştatlar prezidentlarınıñ oçraşuın oyıştıru mäs''äläläre dä qaraldı.


text:
Nurgül Dokwovanıñ qızdarı – toğız jasar Ay`ğanım men üş jasar Ay`lïnge qatıstı sot-psïxologïyalıq saraptama jasaladı. Bul twralı sotta äy`eldiñ birge turğan jigiti, Ay`lïnniñ äkesi Ermurat Qasımov ötiniş jasadı, dep xabarlay`dı Baq.kz.
«Saraptama bir ay`dıñ işinde jasaladı. Mamandar otbasında bolğan oqïğa balalarğa qanşalıqtı äser etkenin anıqtay`dı. Bilim böliminiñ Dokwovanı ata-ana quqığınan ay`ırw jönindegi talap arızın qaraw toqtatıldı», – dep atap ötti Kämeletke tolmağandar isi jönindegi mamandandırılğan awdanaralıq sotınıñ keñse meñgerwşisi Gülnur Muxametjanova.
Buğan dey`in öziniñ kişi qızın ayawsız urıp, onı vïdeoğa tüsirip alğan 34 jastağı Nurgül Dokwova men balalardıñ äjesinen jawap alındı.
Nurgül Dokwova sottıñ aldında tizerlep keşirim suradı.
«Men öz balalarımdı eşqaşan renjitken emespin. Kinäli ekenimdi bilemin. Bir ret qana qol jumsap edim. Endi eşqaşan balalarımdı urmay`mın. Balalarımdı tartıp alsa, ömir sürgim kelmey`di!», – dedi ol.


text:
Mäcbüri küçep qaytuçılar ügi bulıp qala
Tatarstanğa 1993Hчe yılda küçenep qaytqan Mansura xanım Ziäyewa 1995Hчe yılğa qädär cir sorap yörgän. Biektaunıñ İneş bistäsendä mäcbüri küçep qaytuçılar öçen yärdäm kürsätelä disälär dä, maxsus programma nigezendä, Mansura xanımğa sçetovoy, yäğni qaçaqlar öçen tözelgän maxsus yortlarda da, şulay uq cirlär dä älegä yuq dip assızıqlanğan. Bu xaqta Mansura xanım Ziäyewa
Min küçep kildem Üzbäkstannan. Cir soradım. Alar äytte buş cirlär yuq dip. Kilep yöregez didelär. Alar migratsiä xezmätenä dä möräcäğät itärgä quştılar. Bälki sçetovoy – yäğni qaçaqlar öçen yort birerlär didelär. 95Hчe yılda malayım aqça eşlägäç cirne satıp aldıq.
Mansura Ziäyewa äytüençä, ägär küçep qaytuçılarğa cirlär yuq dielsä, xäzer alar satıla ikän. Bilgele ki, Qazannan 20 genä çaqrım bulğan İneş bistäse küplärne qızıqtıra. Şulay uq maxsus qaçaqlarğa dip salınğan yortlarnıñ da 3ce buş ikän. Alar barlığı bistädä 15әү bulğan. 2 yortnı isä monda elek deputat bulıp torğan Nailä Ğaliewa sattı dip belderä Mansura Ziäyewa
15 yorttan küp bulsa 4 yortta qaçaqlar tora.
Mansura Ziäyewa äytüençä, alar inde üzläre salıp çıqqan yortqa 10 yıl inde terkälä almıylar. Çönki yäşäw öçen taläplärgä turı kilmi dip qarşı çığalar ikän. Başqa küçenep qaytuçılar belän dä şundıyraq xäl ikän.
Ğomumän kübräk küçep qaytuçılar öylären tözep beterä almaw säbäple kübese Qazanğa kitä ikän. Bu İneştä qalğan qaçaqlar ut, su mäs’älälären üzläre xäl itärgä mäcbür ikän. Mansura Ziäyewa däwam itä
Cir öçen salım tülibez. Ut, su, kommunikatsiä eşlängän dip aqçalar aldılar. Ämma alar bit yuq.
Cir öçen salım tülibez. Ut, su, kommunikatsiä eşlängän dip aqçalar aldılar. Ämma alar bit yuq.
Mansura Ziäyewa äytüençä, qaçaqlarğa yärdäm itü öçen dip 220 million sum qaralğan bulğan. Häm ul aqçalar da tieşle keşelär ala almağan. Bu aqçanı elekke deputat Nailä Ğaliewa üze telägänçä bülde di Mansura Ziäyewa. Häm barlıq cirlärne satu belän dä şuşı Nailä Ğaliewa şöğellänä di. “Azatlıq” radiosı kiläçäktä dä bu mäs’äläne açıqlawnı däwam itäçäk.
Landış Xarrasova


text:
Qorban ğäyetenä äzerlek bara
Bıyıl Ufa mäçetläre häm diniä näzaratları ixatalarında tağın da yözlärçä sarıq häm sıyır malı qorban kitereläçäk. Misal öçen, “İxlas” mäçete işegaldında maxsus äzerlängän urınnarda din qärdäşlärebez yıl sayın ike yözdän artıq sarıq çaldıra. Comğa könne bu mäçettä mötäwälliät äğzalarınıñ Qorban bäyrämgä soñğı äzerleklärne tikşergän cıyılışı bulıp ütte. Mäçetneñ tınğı belmäs, därmanlı imam-xatibı Möxämmät xäzrät Ğalläm äytüençä, bıyıl da “İxlas” mäçete yärdäme belän, qorban çaldıru öçen 200 dän kübräk keşe möräcäğät itkän. Mallarnı törle rayonnardan kiterälär. Alarnı yaxşılap tärbiälilär häm Ufağa kitergändä dä bik saqlıq belän genä alıp kilälär.
Möxämmät Ğalläm: - Bezneñ “İxlas” mäçete yılnıñ-yılı Qorban bäyrämne zurlap bilgeli. Küp xalıq yöri bezgä. Alarnıñ xälleläre bäyräm uñayınnan Qorbanlıq mal kitertü öçen aldan uq möräcäğät itep, aqçaların tüläp quya. Bıyıl da 200 dän artıq din qärdäşebez Qorban ğayıtenä sarıqlar häm dürt sıyır malı kitertä. Qısqası, “İxlas” mäçete xäzer bezneñ Ufada qorban çaldıru buyınça töp üzäkkä äylänä bara disäñ dä bula. Xätta Amerika Quşma Ştatlarında häm Yevropa illärendä yäşäwçe millättäşlärebez dä qorbanlıq mal öçen näq menä bezgä möräcäğät itä. Bıltır San-Fransiskoda yäşäwçe millättäşebez Orqıya apa Safa xätta üze Ufağa kilep, şuşı igelekle eşne eşläde. Bıyıl da qorbanlıqqa 4 sarıq çaldıruıbıznı sorap, aqçaların tüläp quydı ul.
Bıyıl bezneñ “İxlas” mäçete öçen tağın ber küñelle üzgäreş başlanmaqçı. Mäçetebezne yañartıp qoru, aña manaralar urnaştıru maqsatında, bez Xoday yortıbıznıñ yaña proyektın eşlätep aldıq. Anı Qazannıñ bilgele arxitektorı eşläde. Xäzer bez bu proyektnı Başqortstan Xökümäte qaramağına tapşırabız. Bu zur eşne atqarıp çığuğa Başqortstannıñ Rusiägä quşıluına 450 yıl tulunı bäyräm itügä bülenäse aqçalardan bezneñ mäçetne maturlawğa da finanslar bireler dip ömetlänäbez.
“İxlas” mäçete imam-xatibı Möxämmät xäzrät Ğalläm süzlärençä, xäzer Başqortstan möselmannarı üzläreneñ İzge Xac säfärenä kitkän qärdäşläreneñ tuğan yaqlarğa isän-saw äylänep qaytuları öçen gel doğa qılıp toraçaq. “Atnakiç könne Mäkkä şähärendä bulğan faciğädä Başqortstan belän Tatarstannan kitkän din qärdäşlärneñ bulmawı xäbär itelgäç bik şatlandıq”, - di Möxämmät xäzrät.
“İxlas” mäçete yärdäme belän bıyıl izge Xac säfärenä 45 keşe kitkän. Ä Başqortstannan barlığı 200dän kübräk din qärdäşlär şuşı tarixi säfärdä qatnaşa. Xacilar Ufağa ike törkem bulıp 17-19 ğinwar könnärendä qaytaçaq.


text:
Stärletamaq- Räsäyźeñ altın qalahı
Erele- waqlı türälär Başqortostanğa yuldı hıuıtmay. Respublikala ike kön buyına Däülät Dumahı deputatı Pavel Kraşeninnikov buldı. Ul prezident xakimiäte etäksehe radiy Xäbirov menän bergä Auırğazı rayonı auıldarı starostaları yıyınında qatnaştı. Žuñınan Stärletamaqqa yullandı. Başqortostandıñ elekke baş qalahı Räsäyźeñ iñ töźök qalahı bäygehendä berense urın yaulağan ikän. Pawel Kraşeninniqov qala etäkselegen altın miźaldarı menän täbrikläne. Duma deputatına bıl turala Torlaq –qommunal xujalıq federal ağentlığı başlığı Sergey Kruğlik ul tap Stärletamaqqa kilep etkäs şıltıratıp xäbär itkän. ¦ź siratında Pawel Kraşeninnikov Başqortostan prezidentınan höyönsö alğan.
Stärletamaq bığa tiklem ös tapqır kömöş qala isemen yaulağaynı.


text:
Title News
Riman Ğilemxanov: «Xalıqqa nindi xäref belän yazırğa ikänen mäcbüri quyğan xökümät demokratik reforma ütkärergä sälätleme? Xärefne tıyğan citäkçelek tora-bara awıznı da tomalamasmı? Bik mömkin. Şul uq Dumada säyäsi ekstremizmğa qarşı köräş turında qanun ämälläp yatalar. Bälki, andıy qanun kiräkter. Tik “säyäsi ekstremizmğa” närsäne kerterlär bit, wät mäsälä! Bälki, Däwlät säyäsätennän riza bulmıy uramğa çığularnı, piket, miting, demonstratsiälärne dä tıya başlarlar?» /Tatarstan yäşläre/
«Bez latin patriotları bulmasaq ta, yazunı bilgeläw xalıqnıñ üz eşe ikänen añlıybız. Duma deputatları, monan faşizm ise kilä dip uylamıy mikän? Şuşı, milli tübänsetü könendä,bez, Tatarstan elitası wäkilläreneñ iñ qatlawlı çorlarda respublikanı yaqlarğa aşıqmağanın añladıq. Tatarstan Prezidentı futbol çempionatı turında fikeren beldergändä, näq menä şularğa işärä itkänder. Rusiä isemennän çığış yasağan qapqaçı Ruslan Niğmätullin, cılı urınnarda utırğan qayberäwlärgä qarağanda, xalıqqa häm respublikağa kübräk fayda kiterä, dip sanıy Prezident.»
Tatar gäzitläre üz fikerlären ällä bastırıp ölgermäde, ällä bu xäbärne işetmi qaldı. Watanım Tatarstan, Şähri Qazan, Mädäni comğa gäzitläreneñ yaña sannarında bu xaqta ber süz dä bulmadı. Tatarstan yäşläre gäziteneñ şimbä sanında ğına «Awıznı tomalıylar» digän yazma dönya kürde. Riman Ğilemxanov anda bolay yazdı:
«Xalıqqa nindi xäref belän yazırğa ikänen mäcbüri quyğan xökümät demokratik reforma ütkärergä sälätleme? Xärefne tıyğan citäkçelek tora-bara awıznı da tomalamasmı? Bik mömkin. Şul uq Dumada säyäsi ekstremizmğa qarşı köräş turında qanun ämälläp yatalar. Bälki, andıy qanun kiräkter. Tik «säyäsi ekstremizmğa» närsäne kerterlär bit, wät mäsälä! Bälki, Däwlät säyäsätennän riza bulmıy uramğa çığularnı, piket, miting, demonstratsiälärne dä tıya başlarlar?»
“İnde qanunnıñ kiläçäge nindi bulır?”- digän sorawğa gäzitlärdä törle-törle cawap birelde. Tatarstan deputatı Marat Ğaliev fikerençä, qanun qabul itelsä, yäşerten äyber tatlı bula digän farazdan çığıp, yäşlär arasında latinça yazu modağa keräçäk. Duma deputatı Fändäs Safiullin, qanun 2-3 uqılışta da, Federatsiä Şurasında da, Rusiä Prezidentı tarafınnan da qabul iteler dip sanıy. Tatarstan parlamentı wäkile Räzil Wäliev, ägär qanun ütsä, xalıqara mäxkämägä möräcäğät itäçäkbez, dip belderä.
Latin grafikasın tıya torğan qanun xaqındağı söyläşülär kiläse atnada da aktual' bulır dip farazlana. Çınnan da şulay bulırmı, alğa taba kürerbez. Ä xäzer, atna däwamında tikşerelgän başqa temalarğa da tuqtalıp kitik.
Här tatar gäzitendä, bu könnärdä, ütkän atna axırında uzğan yazuçılar qorıltayı xaqında yazmalar basıldı. Mädäni comğa gäzitendä «Ädip qäläme xalıqqa xezmät itsen» digän isem astında Mintimer Şäymievneñ qorıltayda yasağan çığışı dönya kürde. Şähri Qazan gäziteneñ «İlhamiät» quşımtasında Rämis Äymätneñ qorıltay barışı turında külämle yazması dönya kürde. Anda ul “yazuçılarnıñ elekke yıllardağı kebek üzgäreşlär buluwına ışanıçı yuq inde, ämma ömet yäşi ele, dip yazdı. Watanım Tatarstan gäzitendä qorıltay tä'sirläre belän Asiä Yunusova büleşte. «Qäläm ähele äle qäderdä» digän yazmasında ul, yazuçılarğa maqtaw süzlären äytä, tatar ädäbiäte yañadan qolaç cäya başladı mällä, digän soraw quya häm qayber kimçelekle yaqlarğa da iğtibar itä:
«Qayçandır qorıltaylarğa ciyılğan ädiplär ädäbiättäge zur problemalar xaqında baş watqan. Bu qorıltayğa ciyılğan yazuçılarnı ädäbiätkä qağılışlı problemalar bötenläy qızıqsındırmadı kebek. Alar tormış waqlıqlarınnan kütärelä almıyça azaplandı. Äytik, beräwne Watanım Tatarstan gazetasında nindider bäyrämdä şiğır uqu kebek “xezmät batırlığın” çağıldırmawıbız borçısa, ikençelärenä Mädäni comğa gäzitendä bit tutırıp mäqälä yazular oşamıy ikän. Tel cähätennän dä yazuçılarnıñ äsärlärenä däğwälär şaqtıy bulır ide dä bit, bu xaqta qorıltayda başlanğan söyläşüne kütärep aluçı ğına bulmadı.»
Urıs telendä çığuçı basmalardan barı tik BocToчHый эkcпpecc gazetası ğına yazuçılar qorıltayı turında täfsilläp yazıp çıqtı. Şuşı uq basmada bu atnada Rafael Xäkimneñ «Kem sin tatar?» digän şälkemenä qaytawazlar da dönya kürde. Gazeta xäbärçeläre redaktsiägä kilgän ike xatnı häm internet säxifälärendä äytegän fikerlärne tuplap, uquçılar iğtibarına täqdim itte. Qaysıberläre avtorğa räxmätlär uqiy, anı xuplıy, ikençeläre isä, tänqit uqların yawdıra. Irınbur ölkäsendä yäşäwçe Färit Nogımanov Xäkimov mäqäläsen tın almıyça uqıp çıqtım, dip yaza. Berdämlek turında Färit äfändeneñ dä uylanğanı bar ikän:
«Min awılda yäşäwçe ber gazeta xäbärçese. Mine dä tatarnı borçığan problemalar xafağa sala. Baştaraq, bälkem berdmälek bulmaw mäsäläse miña ğına şulay kisken kürenä dip, şiklänep quyğanım buldı. Yuq ikän, xaqlı Rafael Xäkimov, xaqlı. Ul söylägän äyberlär, bezdä dä, çağılış taba. Bezneñ rayonda başqortlar, qazaxlar yäşi. Ämma tatarlar, şul isäptän mişärlär dä, küpçelekne täşkil itä. Här awılnıñ üz söyläme, üz täkäberlege. Ber berebezdän kölärgä, mısqıl itärgä yaratabız. Näticädä, küpçelekne täşkil itsäk tä, ölkäneñ qanun çığaru cıyılışına ber keşene dä saylıy almadıq. Rafael Xäkimgä, şuşı açı häm ğädel süzläre öçen räxmät äytäm» — dip yazğan Irınburda yäşäwçe millätäşebez Färit Noğımanov.
Şuşında uq «Kem sin tatar?» digän mäqälägä tänqıt süzläre dä basıldı. Rafael Xäkimneñ islam dine turındağı fikerläre belän riza bulmawçılar, üz yazuların tatar internet säxifälärendä qaldırıp kitkän. Üzen tarixçı, fälsäfäçe dip tanıştırğan Ğali efände, avtornıñ, cädidçelek, Tatarstannıñ islam dönyasındağı urını xaqındağı fikerläre belän kileşmi. Ğali äfände Rafael Xäkimne, kübesençä Qor’ännän özeklärne kitergändä, tögälsezleklär cibärüdä gäyepli. Qayseberläre -- Xäkimovıñ din turındağı mäqäläsendä möselmannarğa qarata äytelgän süzlärğä räncülären belderğän. “Kerpe” dip imzalanğan yazuda, möselman xatın-qızlarınıñ kienü räweşenä tel tidermägez, dip ätelä. Şunda uq, Färit isemle keşe, tatardağı islam liberal, tärräqiy, dip Räfael Xäkim fikerlären küwätläp çığa. Ämma Rinat isemle keşe anıñ belän kileşmi. İslam qayda da islam ul. Ä bez, başqalar belän çağıştırğanda, yaqşıraq, tekäräk digän süz artında şovinistik xislär yäşerengän, digän kisken belderü yasıy. Şulay itep Rafael Xäkim mäqälälären tikşerü däwam itä, anıñ barışı belän aldağı matbuğat küzätülärendä tanıştırırbız.
Gazeta bitlärendä bu atnada yazuçı Mirğaziän Yunısnıñ yubiley çaraları da çağılış taptı. Här tatar basması diärlek, şuşı üzençälekle avtornıñ icatına bağışlanğan mäqälälär bastırdı. Mädäni comğa gäzitendä Rabit Batullanıñ «Teatrnıñ öç subayı» digän külämle mäqäläse dönya kürde. Bu yazma Prazat İsänbät, Ayaz Ğiläcev häm Marsel Sälimcanov kebek zur şäxeslärgä bağışlandı.
Saban tuyları teması da gäzitlärdä kiñ yaqtırtıldı. Watanım Tatarstan häm Mädäni comğa gäzitläreneñ berençe bitlärendä Saban tuyı küreneşläre urın aldı. Şuşı bäyräm turındağı şiğerlär basıldı. Watanım Tatarstan gäzitendä, mäsälän, Alekseyeskiy rayonda yäşäwçe Şäwkät Qamalovnıñ icat cimeşe dönya kürde. Anda mondıy yullar da bar:
Basularda barğan yazğı köräş Küçkän bügen cäyge alanğa. Kemder ciñä, kemder ciñelsä dä Ottıruçılar yuq bügen anda.
Sabantuylar öçen yuq çit-yatlar, Üz itä ul barlıq ömmätne, Sabantuylar yöri illär gizep, Berläştep tatar milläten.
Matbuğat küzätuwen Bikä Timerova äzerläde


text:
Närsäse bar ul awıl xucalığınıñ – çäçäse dä, urası
dip äytergä yaratqannar partiä funksionerları volyuntarizm çorında. Älbättä xaqlıq ta bar bu süzlärdä. Läkin här yılnıñ üzençälege bula şul. Yazı niçek kilä, cäye nindi bula. Awıl xucalığına bıyıl yıl uñaysız kilä. Barlıq sınamışları belän ul bik awır 1979 yılğa turı kilä. Ul yılnı yaz soñarır kilep yazğı taşu bik quatle bulğan ide. Bik küp qaraltı-quralar häm mal-tuarlar suğa aqtılar. Cir soñ ölgerep yazğı qır eşläre totqarlandı. Bıyıl närsä bulır? Ministrlar kabinetınıñ sişämbe brifingında awıl xucalığı ministrı urınbasarı Minsäğir Nurtdinov- bez mondıy qatlawlı wäzğıätne farazladıq häm çaraların kürdek dip belderelde. Yağulıq, texnika belgeçlär äzer. Läkin yağulıq aşlamalarğa bäyälär kütärelü awıl xucalığınıñ xälen tağıda qatlawlandıraçaq. Aqça kreditlar probleması bar. Xäzerge waqıtta Tatarstan elevatorlarında 200 meñ tonnadan artıq aşlıq saqlana dielde brifingta. Xäzerge bäyälär belän anı bazarğa çığarıp satu- utız protsentın yuğaltu digän süz. Moña Rusiä xökümäteneñ aşlıq bazarında waqıtında eksportqa röxsät birmäwe häm interventsiä yasamawı kitergän. Brifingta awıl xucalığınıñ uzğan yıl yomğaqları annan aldağı çordan kim tügel dip belderelde. İt söt citeşterü kimemägän. Läkin tulayım terlekneñ baş sanı kimü tendensiäse bar. Küptän tügel ber zur kiñäşmädä Tatarstanda terlek sanı ber rayon külämendä kimede dip belderelgän ide. Qazan bazarlarında it bäyäse 50-60 sumnan 80-90 sumğa kütärelde. Bıyılda mondıy tendensiälär däwam itmäs dip äytep bulmıy. Respublika xucalıqlarınıñ yazğı qır eşlärenä äzerlegen tikşergändä tuğız yöz ille kümäk xucalıq häm ike meñ çaması fermer xucalıqlarınıñ öç yözgä yaqını yazğı qır eşlären tulısınça ütkärä alırlıq tügel xäldä dip bäylängän. Ğadiräk itep äytkändä çäçüne başqarıp çığarlıq tügel. Mondıy xucalıqlar belän nişlärgä, çäçmi qalğan cirlär bulmasmı digän sorawlarğa äle açıq cawap birüçe bulmadı. Yunıs Ätnäle.


text:
5 may – Karl Marx tuğan kön, “Pravda” gäcite çığa başlawğa – 80 yıl, sovet matbuğatı köne
5 may – sovet vlaste zamanında Karl Marx'nıñ tuğan köne häm matbuğat köne bularaq bäyräm itelde. Näq 80 yıl elek kommunistlarnıñ “Pravda” gäcite çığa başlaw xörmätenä 5 mayda ğomümän jurnalistlar tabın xucası bula ide. Bıyıl qızıl matbuğat köne Tatarstanda zurlap ütkärelmäde. Barı tik, 3 may süz irege köne bularaq qına iskä alındı. Tatarstan matbuğatı köne – 19 may, kiñräk bäyräm iteläçäk. Ä xäzergä tatar matbuğatınıñ yañadan äbünäçelek kampaniäsenä kerüe turında ğına iskä töşerä alabız. Poçta bäyäläre artqannan soñ, “Tatarstan yäşläre”neñ yartı yıllıq yazılu bäyäse – 174 sum, “Watanım Tatarstan”nıñ – 147 sum, “Mädäni comğa”nıñ – 84 sum, “İdel” jurnalınıñ – 76 sum, “Miras” jurnalınıñ – 60 sum, “Qazan utları”nıñ – 66 sum, “Söyembikä”neñ – 87 sum. Älege yazılu kampaniäse tatar matbuğatınıñ köndäşlekkä säläten kürsätäçäk.