text:
Rusiä räsmiläre İran belän xezmättäşlek turında qarşılıqlı belderülär yasıy
Kiläse atnada Xalıqara Atom Energiä Agentlığı İrannıñ atom programmasın tikşerügä bağışlanğan utırış ütkärä. İğtibar üzägendä Rusiäneñ İran belän xezmättäşlege toraçaq. Quşma Ştatlar, İran Rusiädän alğan texnologiäne atom qoralı yasaw öçen qullanırğa mömkin dip borçıla häm ike ilneñ bu ölkädä xezmättäşlegenä tänqit belderä. Räsmi Mäskäw, ber yaqtan Waşingtonnıñ borçıluwın urtaqlaşsa, ikençe yaqtan xezmättäşlekne tuqtatırğa cıyınmawı turnda belderülär yasıy.
Läkin soñraq, Rusiäneñ tışqı eşlär ministrlığı, Putinnıñ süzläre döres tärcemä itelmägän, Tähran östämä prtokolnı imzalıymı-yuqmı, Rusiä Bäşärdäge eşen däwam itäçäk, digän belderü yasadı. Ministrlıq wäkile Aleksandr Yakovenko süzlärençä, Rusiä atom qaldıqların İrannan çığaru turında kileşü imzalayaçaq, häm şul citkän. Ministr urınbasarı Georgi Mamedov isä, Waşingtonnıñ basımın säwdä mänfägätläre, Rusiäne İran bazarınnan qısıp çığaru niäte belän añlattı.
Rusiä räsmiläreneñ şuşı ber-bersenä qarşı kilgän diplomatik belderüläre artında närsä yata soñ? Rusiä İran mäsäläsendä pozitsiäsen üzgärtergä cıyınamı, ällä bu pozitsiä üzgärmi, ä Mäskäw barı tik waqıt suzırğa telime?Aziä belgeçe, Mäskäw jurnalistı Sergei Blagov bu sorawğa bolay cawap birä:
Audio (Sergei Blagov): "Älege qarşılıqlı belderülär Rusiä citäkçeläreneñ İran mäsäläsenä barı tik iqtisadı küzlektän qarawların kürsätä. Ozaq möddätle strategiä turında uylawçı kürenmi."
Blagov süzlärençä, mondıy ısul Rusiäneñ xäzerge citäkçelegenä bik xas. Äytik, belgeçlär bu - Rusiäneñ strategik mänfägätlärenä qarşı kilä dip kisätügä qaramastan, Qıtayğa zamança xärbi texnologiä satıldı. Blagov fikerençä, 800 million dollarlıq Büşär kontraktı da, berniçä yıldan Rusiäneñ baş bäläsenä äylänergä mämkin:
Audio (Sergei Blagov): "Küz aldına kiteregez: berniçä yıldan İrannıñ atom qorallı xärbi karabları Kaspi diñgezendä yöri di. Bu – Amerika tügel, Rusiä öçen problema bulaçaq."
Londondağı Strategik tikşerenülär institutında Rusiä belgeçe Oksana Antonenko fikerençä, Atom Energiä ministrlığı häm başqalarnıñ köçle basımı astında buluğa qaramastan, Putin axır çiktä bareber Quşma Ştatlar häm Britaniä yağın alaçaq. Ä bügenge Rusiädä, ministrlıqlar da, başqalar da, prezident fikerenä qarşı bara almıy. Ägär inde Mäskäw Tährannı östämä protokolğa qul quyarğa mäcbür itä alsa, bu anıñ ikelätä ciñüwe bulaçaq:
Audio (Oksana Antonenko): "Ägär Mäskäw Tährannı östämä protokolğa qul quydıra alsa, Rusiä ike frontta ciñäçäk: ber yaqtan, Ğiraq suğışı arqasında London häm Waşington belän bozılğan mönäsäbätlären yaxşırta, ikençe yaqtan İran belän mönäsäbätlären saqlap qala."
Xalıqara Atom Energiä Agentlığınıñ İranğa bağışlanğan utırışı 16-17nçe Yünnärdä Venada ütäçäk.
Ali Ğilmi, Praga


c: text/html

text:
Ukraina parlamentı taratıluğa qarşı: bäysezlek mäydanında yañadan xalıq cıyıla
2 april könne Ukraina prezidentı Viktor Yuçenko, Yuğarı Rada – parlamentnı taratıp 27 mayda yaña saylawlar uzdıru turındağı färmanğa qul quydı. Küpçelek Regionnar partiäse deputatlarınnan torğan parlament prezidentnıñ bu qararın ütäwdän baş tarttı. Kievnıñ bäysezlek mäydanı yañadan xalıq belän tuldı.
"Min bolarnı däwlätebez, bäysezlek, territorial berlek, Ukraina konstutusiäsen saqlaw, xalıqnıñ irekleklären häm xoquqların yaqlaw öçen eşlädem. Bu minem xoquqım ğına tügel, bu minem burıçım."
Yuçenko häm Yanukoviç 2004nçe yılda prezident saylawlarında köndäşlek itte. Ciñüne Yanukoviç yawladı, ämma meñlägän keşe şul mäşhür bäysezlek mäydanına çığıp saylawlar näticäsenä qarşılıq belderde. Yaña tawış birü oyıştırıldı, häm Ukrainada xakimiät almaşu tarixqa "äflisün inqilabı" iseme belän kerep qaldı. Soñıraq Rusiä yaqlı Yanukoviç parlamentta koalisiä qoruğa ireşte häm Yuçenko anı premyer-ministr itep bilgeläde. Yuçenko Yanukoviçnı deputatlarnı üz yağına tartuda ğäyepläp çıqtı. Ägär dä Yanukoviç koalisiäse Yuğarı Radada 450 yrınnıñ 300zen alsa, alar prezidentnıñ färmannarın ütämäw xoquqın alaçaq. Bügenge köndä Radada 450 deputatnıñ 239zı Yanukoviç yaqlı.
Parlament başlığı Olexandr Moroz, parlamentnı taratırğa ber säbäp tä yuq, dip belderde:
"Yuğarı Rada, demokratik tawış birüdä xalıq tarafınnan saylanğan, Ukraina häm xalıqara cämäğätçelek tarafınnan tanılğan bu parlamentnı taratuğa ber qanuni säbäp tä yuq, dip sanıy."
Radadağı kommunistlar fraksiäse başlığı Petro Simonenko kiçä ük, parlamentnı taratu legal bulmayaçaq, dip beldergän ide.
Xärbilär kem yağında?
Saqlanu ministrı Anatoly Hrytsenko, ğaskärlär – prezident yağında bulırğa tieş, dip belderde:
"Qanun nigezendä xärbilär barı tik ştab başlığı Yuçenko färmannarın ütiäçäk."
Kiçä kiç Kiev üzägendä xalıq cıyıldı. Qırımnan Kievqa Aqmäçet häm Aluşta şähärlärennän kilälär, mäğlüm bulğança anda küpçelek premyer-ministr Viktor Yanukoviçnıñ Regionnar firqase yaqlı.
Yuçenko tarafınnan premyer-ministr wazifasınnan alınğan Yulia Tymoşenko uram cıyını waqıtında parlamentnı taratu färmanın xuplawın belderde:
"Rişwätçelek oyasına äylängän, xalıqqa saylaw mömkinlege birmi başlağan Yuğarı Rada monnan soñ üz eşen däwam itä almıy. Totrıqlılıq ul – prezident färmannarın ütäw, qanun xakimiäten saqlaw, ğadel näticälär biräçäk saylawlarğa äzerlänü."
Söyläşülär bügen dä däwam itte. Regionnar firqase deputatları– saylawlar 2011nçe yılda ğına bulaçaq, parlament üz eşen däwam itäçäk, dip belderde.
Alsu Qormaş

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hezbollanıñ köçe närsädä?
İzrail armiäseneñ hawa häm cir öste höcümnärenä 4 atna diärlek qarşıılq kürsätep kilgän Hezbolla törkemen xäzer küp kenä belgeçlär Ğäräp dönyasınıñ iñ köçle xärbi törkeme dip atıy başladı. Hezbollanıñ köçe närsädä soñ? Qoral külämendäme, xärbi idarädäme?
"Bu keşelär Könyaq Lebanda İzrailgä qarşı inde 18 yıl köräşkän, di Timur. İzrail basıp kergännän birle, alar partizan suğışına äzerlängän. Alar täcribäle, yaxşı qorallanğan, eşlägänen inanıp eşli. Cirle xalıq alarğa yärdäm itä, alar üzläre dä cirle keşelär, üz awılların saqlıylar. Menä şularnıñ barısın bergä cıysañ, köçle partizan armiäse kilep çığa" di Timur Göksäl.
Här suğışta töp maqsat – doşmannıñ idaräsen cimerü. İzrailneñ ber ay çaması bombalawına qaramastan, Hezbolla äle dä isän kebek. Monıñ säbäbe närsädä?
Eş şunda ki, Hezbollanıñ ğädäti xärbi idaräse, ber-bersenä buysınğan berämleklär piramidası yuq. Şul uq Timur Göksäl äytüençä, Bäyrutta ber citäkçe bar, häm suğış qırında - möstäqil törkemnär. Küp digändä 20 keşedän torğan bu keçkenä törkemnär östän färman kötep tormıy, närsä eşlärgä kirägen üzläre belä, ber kem aldında da xisap totmıy, bäysez xäräkät itä.
Hezbolla citäkçese Şäix Xäsän Nasralla bu keşelär belän niçek idarä itä soñ?
Şäix Nasralla – yuğarı citäkçe. Anıñ belän cirle citäkçelär arasında başqa ber kem dä yuq. Aradaşçılar berniçä yıl elek beterlde. İzrail küzläwçelärenä eşne awıraytu öçen.
Tağın ber närsä – bu Hezbolla suğışçıları bik tä yäşeren. Alar xättä ber-bersen belmi. Xärbi kimenäre, ştab-nığıtmaları yuq. Şuña kürä alarnı eläkterüe dä bik qıyın.
İzrail xärbiläre Könyaq Bäyrutnı utqa totıp Şäix Nasrallanı yuq itergä teli, digän xäbärlär bar. Nasralla üterelsä, Hezbolla taralaçaqmı?
Timur Göksäl fikerençä, bu näq şulay bulaçaq ta. "Şäix Nasrualla kitsä, oyışma taralaçaq. Çönki annan başqa, mondıy zur oyışmanı, sotsial-iqtisadi-säyäsi-xärbi närsälärne bergä totıp torırday keşe yuq. Şul uq waqıtta, Hezbolla eçendä törle ağımnar bar. Nasralla kitsä, alar bäysez xäräkät itä başlarğa mökin. Qullarında qoral, raketalar buluın iskä alğanda, bu şaqtıy qurqınıç" di Timur Göksäl.
İzrail Leban yulların cimerep, Süriä belän İrannan kilgän yärdämne tuqtatırğa teli digän añlatma bar. Bu strategiä näticäle bula alamı?
Timur Göksäl süzlärençä, bu strategiä tügel, ä Leban infrastrukturasın cimerü, ilgä kübräk zıyan kiterü tırışlığı. Çönki, İzrail Hezbollanı üze genä tuqtata almıy, şuña kürä aña qarşı Leban xalqın qotırtırğa tırışa. Ä inde çittän kilgän yärdämne alay ğına tuqtatıp bulmıy. Açıq çiklär 300 çaqırımğa suzılğan. Alarnı berniçek tä kontrol itep beterep bulmıy. Bu fäqät bombalawlarnı aqlaw niäte dip sanıy - Leban belgeçe, Bäyruttağı Amerikan Universitetı möğallime Timur Göksal.
Ali Ğilmi


text:
Ütkän atnada Bush administratsiäse küptän wäğdä itelgän yaqın könçığış öçen tınıçlıq planı ‘solıx yulın ‘iğlan itte. AQŞ däwlät sekretarınıñ töbäkkä yasayaçaq säfärennän elek anda üz wäkilen William Burns-ne cibärde. 2005nçe yılda Fälästin däwläteneñ oyışuın küzdä totqan solıx yulı aldında nindi kirtälär tora?
AQŞ däwlät sekretarınıñ yardämçese William Burns düşämbedä fälästin premiere Mäxmud Abbas belän küreşkännän soñ ütkärgän mätbuğat konferensiäsendä prezident Bush solıx yulında açıqlanğan Fälästin däwläteneñ oyışuı öçen eşlärgä nıq qararlı dip äytep bolay dip däwam itte(audio)
Bu tırışlıqnıñ uñışqa ireşüe öçen här ike yaqnıñ da yöklämäläre bar. AQŞnıñ da yöklämäläre bar. Fälästin yağı öçen terror häm köç qullanuğa qarşı köräştän başqa ber nindi dä alternativa yuq.İzrael yağı okupatsiä astında yäşäwçe fälästinnärneñ cafalanuın kimetü öçen praktik çaralar kürergä, utarlar tözüne tuqtatırğa xörmät ve ömed xislären yañartırğa tieş.
Fälästin wäkile Saeb Erakat üz çiratında (audio)
Bez fälästin vä izraellelärneñ tınıçlıq protsesı şansı , ömed uyandıru şansı aldında toruına , İzrael okupatsiäsen betergän İzrael däwläte yanında Fälästin däwläten oyıştırğan tınıçlıq protsesı aldında toruıbızğa ışanabız.
Kuaret dip yöretelgän AQŞ,BMO,Yevropa Berlege häm Russiä ximäyäsendä äzerlängän tınıçlıq planı 2005nçe yılda Fälästin däwläteneñ oyışuın küzdä tota. Ämma 90-nçe yıllardağı Oslo kileşüendä quyılğan mäs’älälär xäl qılınmağan ,2000nçe yılına qädär taraflarnıñ berbersenä qarata bulğan azmı –küpme ışanıçı, intifadadan soñ yuğalğan. Ber yaq ta ikençese solıx yulına turılıqlı bulır dip ışanmıy. İsraellelär, Arafatnıñ politik säxnädän bötenläy yuğalmawın , fälästinnärneñ çın politik reformalar ütkärergä cıyınmıwına işarä dip bäyäli.Alar köç qullanu tuqtalmayaçaq şunlıqtan söyläşülär başlamıyaçaq dip qarıy. Tel Aviv yaqında Bar İlan Universitetında säyäsi fännär profesorı Gerald Steinberg fälästin politik strukturası tarixında nindi dä bulsa törkemne qoralsızlandıru ürnäge yuq , mäqsatqa ireşü öçen qorallı köräş konsepsiäse bik tirän urnaşqan dip söyli. Sharon 2002nçe yıl azağındağı çığışında Fälästin däwläte tämam xärbisezläşterelgän bulırğa , anıñ barlıq kereş çığışları, hava territoriäse izrael kontrolendä torırğa tieş dip söylägän ide. Küp kenä fälästinnär Quşma Ştatlar, Fälästin däwläteneñ oyışıuın östenä yöklämä alır dip ışanmıy. Waşingtonda yevropalı diplomatlar da bu fikerne urtaqlaşa şikelle. Fälästinnär AQŞ Ğıraq säbäple açulı ğäräblärne tınıçlandıru öçen genä xäzer Fälästin probleması belän şägellänä digän qaraşta.Skeptiklar AQŞnıñ eçke säyäsätenä, 2004nçe yılda torğan prezident saylaularına işarä itä.Alar Bush Fälästin däwläten oyıştırıp, İzrael yaqlı lobbinı açulandırırğa telämäs di. Ämma dä läkin Amerika yähudläre yaqın könçığış mäsäläseneñ nixäyät xäl qılınuı öçen bälkim dä Bushnıñ qatı pozitsiä aluın yaqlap ta çığar.Fälästinnär Amerika qatnaşmasa ömed bik az dip qarıy . Ämma solıx yulı aldında torğan başqa mäsälälär bar. Misal öçen yähud utarları . xalıqara qanunğa esasän, alar legal tügel. Jeneva konvensiäse okupatsiä astındağı urınnarda tözü eşlären tıya. İzrael 1967nçe yılda bu territoriä suveren tügel ide , ul okupatsiälänmägän digän pozitsiädä tora. Solıx yulı planı utarlarnıñ şunduq buşaltıluın taläp itä. Premier Şaron waqıtında tözü eşläre şundıy tizlektä bardı ki, bugen fälästinnärneñ berläşkän ber däwlät buldıru mömkinlege dä yuq. Fälästin mohacirları da şundıy çetrekle problemalarnıñ berse. BMO rezolutsiäse 1948-nçe yılda qaçqan fälästinnär äle İzrael dip atalğan ilgä kire qaytarılırğa yäki alarğa kompensatsiä tülänergä tieş di. Fälästinnär utarlar säyäsätenä däwlätçelek ömetlären cimerü dip qarasa, izraellelär mohacirlar qaytsa üz illärendä azçılıqta bulıp qalaçaq häm bu demokratik yähud däwläteneñ azağı bulır ide dip qurqa. Yärusaläm mäsäläsenä kilgändä urta ğasırda yäşägän ber yazuçı Yerusalemne ‘çayannar belän tutırılğan altın qazan’ dip taswirlağan ide. Häm yähudlär häm dä fälästinnär Yerusalem başqalabız dip belderä häm ber adım da çıgenergä uylamıy.İzraelneñ tözü proyektları bugen könçığış Yerusalemne Könbatış Yordan yarınnan şul qädär ayırğan ki , şähärneñ könçığış öleşe qayçan da bulsa fälästin başqalası bulır dip küz aldına kiterü qıyın. Solıx yulı planında izge urınnar turında da süz bar. Anda taraflarnıñ politik vä dini borçıluları iqtibarğa alınırğa häm dönyadağı yähud, xristian häm möselmannarnıñ dini mänfäğätläre saqlanırğa tieş dip äytelgän. Bu sonğı süzlär izge urınnar turındağı söyläşülärneñ qıyınlığına işarä bulıp tora. Solıx yulında çınlap ta bik küp qıyınlıq kirtälär tora xörmätle tıñlauçılar, ämma in möhime Prezident Bush Ariel Şaronnı künderü öçen çınlap ta tırışlıq kürsätäçäkme ?
Färidä Xämit, Praga


text:
"Äl-Qaidä"neñ Söğüd Ğäräbstanındağı töp citäkçese yuq itelde
Söğüd Ğäräbstanı xakimiate, anda berniçä kön elek totıq itep alınğan amerikan möhändiseneñ comğa kiçen başı kiselgännän soñ şuşı ğämäl artında torğan dip sanalğan islamçı ğısyançılarnıñ başlığın yuq itüen xäbär itte.
Söğüd televideniäse ildäge "äl-Qaidä" törkeme başlığı Ğäbdelğäziz äl-Miqrinneñ häm tağın öç islamçınıñ qaldıqları dip, tieşle videosürätlär dä kürsätte, anda, alar comğa kiçen, üzläre cäzalağan amerikan Paul Johnsonnıñ mäyeten taşlap qaldırğan çaqta söğüd iminlek köçläre belän bulğan atışlarda üterelde dielä. Şuña qädär berniçä säğät elek äl-Miqrin törkeme, berniçä kön üzendä totqan möhändisneñ başın kisüe xaqında xäbär itkän ide, monı raslağan fotosürätlär radikal'' islamçılarnıñ İnternettağı ber säxifäsenä dä quyıldı. Yıllar däwamında Osama bin Laden belän elemtädä torğan Äl-Miqrin, ildäge "äl-Qaidä"neñ söğüd xakimiate tarafınnan ezlängän iñ kürenekle ähele ide, ul häm anıñ törkeme uzğan ayda Xobar şähärendä 22 keşeneñ ülemenä kitergän höcüm öçen dä cawaplılıqnı üz östenä aldı. Äl-Miqrinne üterü, bu xäbär anıñ törkeme yağınnan kire qağılsa da, Söğüd Ğäräbstanı öçen qazanış bulıp tora, bigräk tä anda soñğı aralarda, ildäge çit il keşelärenä qarşı höcümnär artu sürätendä. äl-Miqrin häm anıñ ike tarafdarın yuq itüne Quşma Ştatlarnıñ däwlät departamentındağı isemen äytmägän ber räsmi wäkil dä xuplap telgä aldı, anıñ süzlärenä qarağanda, bu söğüdilärneñ "äl-Qaidä"gä qarşı ayawsız köräş alıp barırğa cıyınuın kürsätä. Johnsonnı üterü häm söğüd yağınıñ moña qırıs cawap qaytaruı aldınnan, räsmi xakimiat islamçılar quyğan taläpne ütäwne - totqındağı islam radikalların azat itüne kire qaqqan ide. Äl-Miqrin törkemeneñ amerikan möhändisen şulay yawızlarça üterüe dönya buylap xökem itü dulqınına säbäp buldı. Quşma Ştatlar prezidentı Bush, Amerika şuşı radikal başkisärlär qılğan ğämällärgä qaramastan alar basımına birelmiäçäk dip belderde.
Audio, George Bush
"Bu ülemne bernärsä dä aqlıy almıy, citmäsä alar anı añlı räweştä, salqın qan belän üterde. Bu bezgä barı tik şunı ğına istä totarğa yardäm itärgä tieş - älege keşelär başqa amerikannarnı da cäberlägänçe bez alarnı totarğa häm cawapqa tartırğa tieşbez" di prezident Bush. Washingtonda aşığıç räweştä oyıştırılğan matbuğat oçraşuında söğüdilärneñ tışqı eşlär kiñäşçese Ğadel äl-Cübeyr üz ileneñ, qayğı urtaqlaşu xislären citkerde.
Audio, Ğadel äl-Cübeyr
"Söğüd Ğäräbstanı xalqı şuşı ğäyepsez keşene yawızlarşa üterügä üz näfräten belderä, anıñ üleme bezne nıq teträtte. Şuşı wäxşi ğämälne qıluçılarnıñ üzlären möselman dip atawı başqa sıymaslıq yalğan, bezneñ din berğäyepsez keşene cäberläwne aqlıy almıy" di söğüd wäkile. Riyadtağı amerikan ilçelege, ildä yaña höcümnär bula ala dip kisätä, däwlät departamentı bu atnada ildäge amerikannarnı ildän kitügä dä çaqırğan ide. Ämma kiçä däwlät sekretare Colin Powell, çit il keşeläre Söğüd Ğäräbstanında qalırğa tieş, çönki alarnıñ kitüe dini radikallar öçen ciñü bulır ide dip belderde.
Kärim Kamal


text:
Tatarstan xökümäte ekologiä häm “Tatenergo” berläşmäsen üzgärtep qoru mäsälälären tikşerde…
Tatarstan xökümäte ekologiä häm “Tatenergo” berläşmäsen üzgärtep qoru mäsälälären tikşerde…
Brifingnıñ berençe öleşendä ekologiä ministrı Boris Petrov respublikanıñ ekologik problemaları arasında berençe urında citeşterü qaldıqların häm könküreş çüp-çarın eşkärtü tora, dide. Xäzerge waqıtta ere şähärlär tiräsendäge çüpleklärdä genä dä yözär meñ tonnalağan qäğäz, polietilen, pıyala bar ikän. Zavod-fabrikalar, şirkätlär citeşterü qaldıqların toraq urınnarınnan cıyılğan çüp-çarlarnı teläsä qaya tükmäsennär öçen ekologik militsiä buldırılğan. Läkin Petrov äytüençä, problemanı tıyu, cäza birü ısulları belän tügel, ä iqtisadi ısullar belän xäl itärgä kiräk. Äytik, şirkät citeşterü qaldıqların çüplekkä çığarıp tükmi, ä yañadan qullana ikän, ul ekologiä salımın tülämi. Älbättä, Çallı, Qazan kebek ere şähärlärneñ çüpne eşkärtü probleması bar. Soñğı waqıtta respublikada qatı-qotı çüp-çarlarnı ayıru häm eşkärtü öçen poliğonnar tözelä başlağan. Baş sanitar tabib urınbasarı Nailä Fatxullina respublikanıñ sanitar xäle, bigräk tä yoğışlı awırular, här atna sayın küzätelä, analizlana, dip belderde. Cäygä faraz qatlawlı, İTAR TASS agentlığı xäbärçeseneñ turıdan bärep birgän “bu cäyne Qazanda waba çire çığaçaqmı, yuqmı”, digän sorawına, waba çire çıqmas, digän faraz äytelde.
Brifingnıñ “Tatenergo”nı reformalaw häm aksionerlaştıruğa bağışlanğan öleşendä bıyılnıñ 5 aprilennän “Tatenergo” aksiälärenä yabıq yazılu, yäğni möräcäğätlär qabul itü başlandı, dip belderelde. “Tatenergo”nıñ 15 milliard sumnan artıq ustav kapitalı 1 sumlıq aksiälärgä bülgäläp satılaçaq. Berençe çiratta aksiälär “Tatenergo”da eşläwçelär, yä eşläp pensiägä çıqqan keşelärgä 50% taşlama belän satıla.


text:
Aşık Aydın Çobanoğlu - Seyyadi
Sanatçı : Aşık Aydın Çobanoğlu
Türkü : Seyyadi
Etiketler : Aşık Aydın Çobanoğlu - Seyyadi türkü indir, Aşık Aydın Çobanoğlu - Seyyadi türkü dinle, Aşık Aydın Çobanoğlu türküleri, Seyyadi mp3 indir, Aşık Aydın Çobanoğlu türküleri Seyyadi türküsü, Seyyadi sözleri, Aşık Aydın Çobanoğlu mp3 dinle, Aşık Aydın Çobanoğlu download, Seyyadi bedava mp3, Aşık Aydın Çobanoğlu türkü sözleri, Aşık Aydın Çobanoğlu türkü dinle, Aşık Aydın Çobanoğlu son albüm indir
Aşık Aydın Çobanoğlu Türküleri
Aşık Aydın Çobanoğlu - Geraylı
Aşık Aydın Çobanoğlu - Baş Sarıtel
Aşık Aydın Çobanoğlu - Bayrami
Aşık Aydın Çobanoğlu - Baş Dübeyti
Aşık Aydın Çobanoğlu - Dilgami
Aşık Aydın Çobanoğlu - Seyyadi
Aşık Aydın Çobanoğlu - Azaflı Dübeyti


text:
Qıtay premyer-ministrı Wen Jiabao, SARS çire awıl cirlärenä dä tarala başlasa-ilneñ sälämätlek saqlaw sisteması bu yaña tör awıruğa qarşı tora almıyaçaq dip belderde Köndälek “Xalıq” gazetına birgän äñgämäsendä Wen, awıl cirendä yoğışlı awruğa qarşı toru sisteması yuq, dide. Dönya Sälämätlek Oyışması başqala Pekin yanına yaqın bulğan Hebei provinsiäsenä üz belgeçlären cibärde. Anda SARS çiren 21 keşe yoqtırğan dip xäbär itelä. Bügen Qıtayda tağın 5 keşe ülde.
Dönyada SARS virusı 6 700 keşedä tabılğan, alarnıñ 4 500ze-Qıtayda. Ülüçelär sanı-470, alarnıñ 219zı-Qıtayda.
Yevropada 33 keşe SARS çirennän däwalana, ülüçelär yuq.


text:
İñ zur Sabantuy “Qazan” at-sport kompleksında uzdı
Qazan rayonnarında uzğan Sabantuylarınıñ härqaysında üzençälekle programma äzerlängän ide. Alar belän tanıştıru öçen bıyıl Sabantuy bäyrämeneñ internetta saytı da buldırıldı. Läkin milli bäyrämneñ rus telendä genä buluı säyer toyıldı. Jurnalistlar öçen dä böten mömkinleklär tudırıldı. İrtädän ük rayonnarda uzuçı Sabantuylar belän tanıştıru öçen alarnı maxsus avtobus belän tanıştıru öçen alıp çığıp kittelär. Berençe bulıp Mäskäw rayonına yul alındı.
Mäskäw rayonı Sabantuyına kilüçelärne Tuqay äkiätlärenä nigezlängän Bıltır häm Şüräle qarşı alsa, Sovet rayonı, yäğni Därwişlär bistäse Qayınlığında Xuca Nasretdin fol'klor üzäge şatlandırdı. Şulay uq älege Sabantuylarda balalar öçen dä, veterannar öçen dä ayırım mäydançıqlar buldırılğan ide.
Läkin iñ zur Sabantuy bıyıl “Qazan” at-sport kompleksında uzdı. Anda märtäbäle qunaqlar da buldı. Rusiäneñ elekkege prezidentı Boris Yel'sin, Rusiäneñ Transport ministrı İgor Levitin, Rusiä Prezidentınıñ İdel buyı federal' okrugıyndağı wäkile Aleksandr Konovalov, İnguşetiäneñ elekke prezidentı Ruslan Auşewnı Tatarstan citäkçelege wäkilläre Sabantuy belän tanıştırıp ozata yördelär. İdel buyı häm Sovet rayonı Saban tuyların Tatar yäşläre forumına kilgän 600 millättäşebez dä küzätte. Qısqası qunaqlar yıldağıça küp buldı.
İppodromdağı bäyrämdä törle millät wäkilläre, respublikadağı törle rayonnarnıñ üz poçmaqları buldırılğan ide. Bäyrämneñ räsmi öleşe başlanğançı xalıq konsert qarap, törle rayonnardağı mädäni programmalarnı küzätte, kön esse bulu säbäple, küpläre çatırlar eçenä kerep utırıp sıra, sok eçüne qulay kürde.
Bäyrämgä Tübän Qama häm Çallı nıqlap äzerlängän ide. Alar zur konsert programmaları belän xalıqnı äsir ittelär.
Bäyrämneñ räsmi öleşen Qazan merı İlsur Metşin açıp cibärde. Qotlaw süzlären citkerde Ul berençe tapqır şundıy şähärküläm bäyräm uzuın uñışlı dip bilgeläp uzdı. Anıñ süzlärennän soñ salyut buldı. Bäyräm cır-iyüllär, sport uyınnarı belän däwam itte. Sabantuynıñ at-sport kompleksında uzuı säbäple, at çabışların qarawğa ayıruça küp keşe cıyılğan ide. Sabantuy ” bülägenä “Vosxod“ zavodınıñ Ekster atı berençe kilde. Aña 175 meñ sum birelde. At çabışlarınıñ ğomumi büläk fondı – 350 meñ sum ide. Çabışlarda barlığı 16 at qatnaştı.
äKöräştä isä TR atqazanğan sport ostası Röstäm Muxamov yauladı. Ul täkä häm «WAZ-2114» maşinasına iä buldı.
Landış Xarrasova


text:
Pekin -- Qıtaynıñ Tirä-yün moxit saqlaw idaräse başlığı bügen wazifasınnan kitüe turında belderde. Kitüneñ säbäpläre äytelmi, läkin ul ike atna elek ximiä şirkätendä bulğan şartlaw belän bäyle dip sanala. Qaza näticäsendä ağulı matdälär Amurğa qoyğan Songua yılğasına eläkte häm xäzer Rusiägä taba ağıp kilä. Qıtay ğäyeben tanıp Rusiägä yärdäm kürsätergä tırışa. Rusiä prezidentınıñ Yıraq könçığış bülgesendäge wäkie Kamil İsxaqov bügen Qazanda bolay dide:
"Qıtaylılar bu eşkä äwzem kereşte. Bügen alar Xabarovskiğa su tikşerä torğan 6 cixaz kiterde. Şulay uq 150 tonna maxsus kümer kiterelä başladı, ul sunı çistartu öçen kiräk." İsxaqov süzlärençä, ağulı tapnıñ Amurğa citüe Dikäberneñ 13lärenä kötelä.


text:
Samar ölkäsendä tüzemlelek ozaqqa çıdarmı?
Samar ölkä xökümäte apparatınıñ milli mäs'älälär buyınça Baş belgeçe Nadejda Osipova “Cämğıät häm qurqınıçsızlıq” isemle jurnalğa interv'yu birgän. Külämle äñgämä altı sorawdan tora. Barlıq sorawlarnıñ töp maqsatı- Samar ölkäsendä millätara ığı- zığılıqnı kötärgäme yuqmı? Ä xäweflänergä nigez bar ikän.
135 millät wäkile yäşägän Samar ölkäsendä kinät kenä Aziä häm Kavkaz töbägendägelär ölkägä ağılğannar. Gruzinnar ike märtäbä, çeçennar, äzerbäycannar ike yarım märtäbä kübäygän, ärmännär biş märtäbä. Şul uq waqıtta töp xalıqlar dip sanalğan çuaş, muqşı, ukrainnar küpkä kimegän, belorus, yähudilär dä azayğannar. Baş belgeç Osipova çuaş, muqşı, ukrainnarnıñ kimüen rusqa äylänüläre belän dälilli. Bu millätlärne qatnaş nikaxlar yuqqa çığara ikän. Osipova belderüençä, soñğı yıllardağı xalıqnıñ küçenüe Samar ölkäsendä möselmannarnıñ häm ärmännärneñ artuına kitergän.
Bälki näq menä şul möselmannarnıñ artuına çıdaşa almıyça ata şovinistlar Samar qoymalarına “İslam- usallıq”, “İslam- yawızlıq” dip yaza da torğannardır .
Sotsiologik tikşerülär şunı kürsätä şähärlärdä millätara tüzemsezlek başın kütärä, çittän kilgän millätlär barçasına da tüzä, ä menä ruslarnıñ 21%-ı rus bulmağannarğa yaman qarıy, bu Rusiä sannarına täñgäl- Rusiädä xalıqnıñ 20% “Rossiä- ruslarğa” bayrağın xuplıy ikän.
Soñğı yıllarda yaña tuğan süzlärneñ berse “ksenofobiä”. Ksenofobiä- üzeñnekelärdän dä bit çitlärdän qurqu. Samar ölkäsendä baylar, barlıqta yäşäwçelär çittän kilgännärgä yaxşı mönäsäbättä ikän, ä bit barlıqta yäşäwçelärneñ kübese ruslar! Şulay bulğaç näfrät xise millätkä tügel, ä xäyerçelekkä bäylängän bulıp çığa, sannar da şunı raslıy. Samar ölkäsendä yarım xäyerçelärneñ 50% çittän kilgännärgä doşmanı mönäsäbättä bulsa, eşçelär, pensionerlar, yäşlär arasında bu san 65% citä, di Nadejda xanım.
Xalıq tarafınnan iñ yaxşı mönäsäbät urıslarğa, muqşılarğa, çuaşlarğa, annan soñ ğına tatarğa, ä iñ yaman mönäsäbät çeçennärgä häm çegännärgä terkälgän, yahudilär, almannar, ärmännär, äzerbäycannar yaman belän yaxşı arasında.
Xalıqnıñ ber öleşe kilgännärne yaratamı, yaratmıymı, ä eşçe qullar kiräk, ä eşçelärne tik könyaqtan ğına kötep bula. Soñğı 13 yılda Samar ölkäsendä 70 toraq punkt yuqqa çıqqan.
Töbäktä töp xalıq kimi bara, eşçe qullar 60%-tan 47%-qa qalaçaq digän farazlar tudı. Şul uq waqıtta Nadejda Osipova belderüençä, Samarnıñ “Aleks- inform”, “Я- pycckий B CaMape”, “Boлжckaя зapя”, “Pycckaя oбщиHa”, “CaMapckий Coбop”, “Глac Hapoдa” isemle gäcitäläre rus bulmağan millätlärgä doşmanlıq tärbiälilär, ä bu basmalarnıñ ğomum tirajları 13 meñ danä bit. Paradoks! Üzläre dä eşlämi, çittän dä kertäseläre kilmi.
Şamil Bahautdin, Samar.


text:
Tatarlar Londonğa, başqortlar İranğa yul tota?
Dönyada iñ kiräkle häm ütemle närsälärne beläsez. İpi bäräñge, hamburger, döge, araqı, kolbasa, avtomaşina, külmäk, ıştan, ir yäki xatın –qız cenesennän bulğan tormış iptäşe.Nu, televizor häm radio bulsa da, qomaçawlamıy. Tağın närsä? Menä şul alda sanalğan äyberlärne alıp qayta torğan cir – yort, fatir kiräk. Başqa äyberlär dä qomaçawlamıy anısı, cır, muzıka, balet, qalın –qalın fänni kitaplar, ällä nindi priborlar... Küpçelek tamaq tuydırıp, külmäk-ıştan kiep yörü öçen şaqtıy qatlawlı köräş alıp bara. Här kem üze bulıp qalırğa häm üzen kürsätergä, keşedän qalışmasqa tırışa. Ä qayberäwlär üzeneñ yäki üz xalqınıñ ğına berençe sortlı buluın raslar öçen canın fida qılırğa äzer. Ä başqalar taq sebe, yörsen şunda yueş basuda adaşıp, imeş.
Bu atnada Qamal teatrı artistları Britaniä başklaları Londonnan qaytıp töştelär. Hindstannan başlap ällä nindi illärne buysındırğan häm üz mädäniätenä, üz telenä öyrätkän inglizlärneñ oyasına barıp saf tatarça 3 spektakl'' uynağan alar. Älbättä, 70-80 teatr görläp torğan Londonnı ğacäpländerü ber dä ciñel bulmağandır. Şulay da ike tatar keşeseneñ mıltıq totıp ber – bersenä qarşı suğışqa cibärelüe häm urtaq moñlı cırnı işetkäç tuğanlaşuı, usal komandirların onıtıp, qoçaqlaşıp, ber- bersen ütereün onıtuı turında surätlägän “Telsez küke” spektakle Britannarnıñ da küzennän yäş çığarğan. Menä şul turıda bik äybät kenä söyläşep utırğanda ber rus telle jurnalist sörän sala. Nişläp anda Londonnarğa barıp yörergä, kemgäder närsäneder isbatlap yörergä. Meskenlek tügel mikän bu? Yänäse, bu keçe xalıqlar öyänäge. Zölfät Xäkimneñ mondıy fikergä şaqtıy kisken cawap birüe AZ da yañğıradı. Çınan da, yış bulamı soñ andıy xällär .Äytik, Rusiä malın yäki mädäni baylığın iñ yuğarı sıyfatlı häm qızıqlı äyberlär belän bergä dönyağa çığaru. Bula, xärbi oçqıçlar, neft'', gaz, kalaşnikov avtomatı. Zur abruy qazanğan mallar .Elegräk balet, sport qazanışları dönyağa çığa ide. Ä xezer menä tatar teatrı Awrupanıñ danlıqlı säxnäsenä çığa.Kiräkme bu? - dip sorawçılar, ni Londanda, ni Parijda tabılmıy. Rudol''f Nuriev, İrek Möxämmädovlar biep kürsättelär, üzläreneñ xäräkätlärendä tatar ruxın çağıldıralar. Dimäk, elek Sovet ilendä ber genä millät, ber genä sänğät häm tel yäşämi, küp ikän alar häm härqaysı üzençä. Şul üzençä bulıp qalır öçen xaqiqät''kä xilaflıq itärgä yarıymı? Menä «БaшиHфopM” agentlığınıñ pänceşämbe könne çığarğan xäbäre. Tarixçı Salawat Ğällämov häm töbäkne öyränüçe Luiza Farxşatova şundıy açış yasağannar. 1896 yıldağı qartalar buyınça Başqort digän ölkä farsı qultığında Borınğı İrannıñ kön''yaq öleşendä bulğan. Anda 2 millionlı başqort isemle xent-ari isemle xalıq yäşi ikän häm ul başqardı dip atalğan teldä söyläşä. Zamanında ataqlı ğalim Nikolay Dmitriev ta başqort xalqınıñ Hindstan- İran yağınnan çığuı mömkinlegen uylağan. Yuğisä bit, yış qına başqortlarnıñ törek-altay etnogenezı turında täqrarlıylar Xäzer inde başqortlarnıñ İrannan çığuı açılğaç, İrandağı başqort cirenä fänni ekspeditsiä kitärgä tieş. Qazanda mondıy açışqa berkemneñ dä isem kitmäde, çönki farsı, ğäräp illärenä tatar şäkertläre, mullaları barıp yörgän. Ägär dä başqort qärdäşlär dä şunda üzlärenä duslar tapsa, kem qarşı çıqsın. Şul uq waqıtta törki xalıqlarnıñ tarixın, mädäniäten öyränüçelär nişlärgä belmi. Dimäk, başqortlar törki mädäni tuğanlığınnan çığıp, tärtäne farsı yağına bora. Ä qaya quyarğa soñ törki tel häm fol''klor elementların? Şul arada uğrı-fin xalıqları belän urtaq tamırlarnı da onıtıp bulmıy andıy teoriä dä bar. Yäğni başqortlarnıñ häm ğomumän İdel-Ural xalıqlarınıñ vengrlar, estonnar, finnär belän yaqınlıqları, elemtäläre. Farsı qultığına yul alğaç, alar da yätim qala bit inde.
Çit illärgä başqa xalıqlar möxitenä çığıp kitkäç tuğan yortqa yulnı da onıtıp bulmıy. Şul uq başqort qärdäşlär Törkiägä, Vengriägä yörep, annarı İranğa yul totqanda saf başqort milli üzençälegenä zıyan kilü qurqınıçı da bar. Äytik, tatar belän başqort ike ayırım xalıq häm ayırım telne, ayırım sıynıflarda öyränü şiğare çıqqaç, ata-analar balaların urıs klasslarına birä başladı. Menä bit nindi xikmätle fänni eksperiment - keçeräk xalıqlarnıñ telen qaysı yaqqa borğalasañ da, alar globolizatsiä telenä küçe başlıylar. İngliz yäki farsı telenä tügel, ä rus telenä. İñ xikmätlese şul - mondıy ğäyre tabiği üzgäreşlärgä berkem aptıramıy, berkem qarşı çıqmıy, şik astına almıy. Tatar belän başqort ber-bersennän çittäräk yörsä, çemeteşep alsa, monsı inde äybät sanala. Menä ber tarixı fakt. 18 ğasırda tatarlar häm başqortlar qatnaş ğailä tözesä, 3 at tirese külämendä salım tülärgä tieş bulğan. Ä sez äytäsez millätlärgä däwlät bitaraf bulğan. Äle dä bitaraf qarıy disez. Bitaraf tügel ul. Yaqın tuğanıñnan çitkäräk kitsäñ, yäisä teleñnän, tarixıñnan çitläşsäñ, berkem dä cawapqa tarttırmıy.
Ämma ädäm balası bäräñge, kolbasa, hamburger, külmäk ıştan belän genä qanäğät tügel, anıñ ällä qaylarğa, zur cirlärgä barıp, üzeneñ ruxi dönyasın açıp salırğa teli ul. Kiläse atnada Prezident Şäymiev citäkçelegendäge wäkillek Qazannan Londonğa kitä. Tağın respublikanı kürsätergä, yaña duslar ezlärgä. Kem belä, bälki anda da tatarnıñ borınğı babalarınıñ ezläre tabılır. Tik şulay da alar qaytır yulnı, tarixi tamırlarnı barıber taşlamaslar şät. Çönki şul arada başqort tuğannar Farsı ilenä kitep barsalar, kem belän yäşär Qazan tatarları?Rimzil Wäli


text:
7 noyäber könen kommunistlar onıtmıy
Qazan şähäreneñ bügenge irtäsendä , yäğni 7 noyäber irtäsendä, bigräk tä anıñ İrek mäydanındağı Lenin häykäle yanında, kiçäge tınlıqtan soñ, monda ayıruça canlanu sizelep tordı.
7 noyäber könendä Qazannıñ İrek mäydanında KPRF firqäse kommunistları Oktäber inqilabınıñ 89 yıllığına bağışlanğan uram cıyını uzdırdılar. Anda şähärneñ 7 rayonınnan da kommunistlarnıñ wäkilläre bar ide.
Qazannıñ Qamal teatrı mäydanınnan Karl Marks uramı buylap 200 gä yaqın babay- äbilär İrek mäydanına yünäldelär. Alarnıñ qullarında qızıl älämnär, bayraqlar, Stalin räseme ide. Balalarnıñ tınlı muzıka qorallı orkestrı başqaruında revolyutsion köylär yañğıratıp , demonstratsiä belän kilgän keşelär aldınnan köçle dinamiklar yärdämendä bu köylärne yañğıratıp kilüçe maşinağa da, uzıp barğan keşelärneñ iğtibarı cälep itelmi qalmadı.
Lenin häykäle yanına kilep tuqtağan bu demonstratsiäne açıp cibärergä berençe süz, KPRF firqäseneñ Tatarstan bülekçäseneñ ikençe särkätibe häm Qazan şähäre komitetınıñ berençe särkätibe Valentin Kostelevqa birelde. Ul üzeneñ çığışında Kommunistlar firqäse ilne citäklägän çağında küpme meñlägän , millionlağan keşe repressiälärgä eläkkäne turında iskä almıyça, bu rejim çorında xalıqnıñ aç yalanğaç kileş kön- tön dimi eşläwe arqasında ireşkän uñışların Kommunistlar firqäseneñ uñışları itep kürsätergä tırıştı.audio
“17 yılnıñ oktäbere Rusiägä unikal' şans birgän ide. Ul çorda inde cimerelep betkän il, üzeneñ berdämlegen häm berbötenlegen yañadan qaytara alğan ide. Häm ilgä kilgän yaña xökümät eşçe xezmätkärlärgä bik kiñ räweştä sotsial' garantiälär birä aldı. Häm bügenge zamannıñ bik küp ireşelgän cimeşläre bezneñ ilneñ Sovet waqıtında ireşelgän uñışlarına nigezlängännär”.
“Bez bügenge köndä Kommunistlar firqäsen saqlap qaldıq, anıñ möheren yañarttıq, häm qıyu adımnar belän Böyek oktäber yulı belän ciñügä barabız” dide ul.
“Bez bergä ciñğänçegä qädär köräşäçäkbez” digän şiğar astında
Kommunistlar mitingısınıñ rezolyutsiäse qabul itelde.
Sportsmen , kaskader Kirçan Çeçenbaev üz çığışında:
“ bezneñ yäşlär eçärgä sabıştılar , tartalar, alar arasında narkomaniä taraldı. Xökümät moña berniçek tä iğtibar itmi, sport seksiäläre sündelär ,- dide. Häm anıñ täqdime dä yañğıradı. Ul Sovet vlaste çorındağıça, här zur yort aldında oyıştırılğan balalar häm yäşüsmerlärneñ sport seksiälären yañadan torğızmaqçı buluı turında belderde.
Bügenge köndä respublikanıñ törle rayonnarında tözelgän boz sarayların, här yaña mäktäptä buldırılğan sport bülmälären kürmägän, ämma mitingqa çıqqan äbi- babaylar da Azatlıq radiosına üz fikerläre belän urtaqlaştılar.
Mitingka niçek revolyutsion cırlar belän kommunistlar kilgän bulsalar, şulay uq alar Lenin babay turındağı cırlar astında taraldılar da. Bu 200 çaması bulğan qızıl bayraq kütärgän äbi- babaylarnı 1 millionnan artıq xalqı bulğan Qazan şähäre kürmäde dä işetmäde dä. Mälikä Basıyr


text:
COŞKUN OTO ANAHTAR KİLİT ÇİLİNGİR SERVİSİ
bursa bursada bursadaki osmangazi oto anahtar çilingir hizmetleri, bursa bursada bursadaki osmangazi oto anahtar basım hizmetleri, bursa bursada bursadaki osmangazi ev anahtarı basım hizmetleri,bursa bursada bursadaki osmangazi Anahtar Çilingirciler Tel No, Bursada Osmangazi Ev Anahtar Çekim Yerleri, Bursada osmangazi Oto Anahtar Çekim Yerleri Bursa, Bursada osmanagazi İmmobilizer Anahtar Çekim Yerleri, Bursada osmangazi Kasa Anahtarları Çekimi, Bursada osmangazi Kapı Hidrolikleri Yapımı, Bursada osmangazi Çelik Takviyeli Özel Kilit Yapımı, bursa osmangazi oto anahtarı yapanlar, bursa osmangazi oto anahtar servisleri, bursa osmangazi ev anahtarı çekimi yapanlar, bursa osmangazi oto kilit tamir servisleri, bursa osmangazi anahtar çilingirci numaraları, bursa osmangazi çilingir anahtar çekimi yapanlar,
Bursada Oto Anahtarı Kopyalama Anahtarcı Çilingircileri Bursa, Bursada osmangazi Oto Kumandaları Kopyalama Anahtarcıları, Bursada osmangazi 7 24 Saat Açık Çilingirciler Bursa, Bursada osmangazi 7 24 Saat Açık Anahtarcılar Bursa, bursa bursada bursadaki osmangazi alo çilingir hizmetleri, bursada osmangazi acil çilingir hizmetleri, bursada osmangazi anahtar ve çilingirciler, bursada osmangazi oto anahtar çilingirciler,
- Görüntülenme sayısı: 508


text:
Törkiädäge "Ğiraq utırışına" zur ömet bağlanmıy
Ğiraqta totırıqlıq urnaştıru turında söyläşer öçen tağın ber tapqır, Bäğdäd yuğarı räsmiläre, kürşe illär wäkilläre häm başqa säyäsätçelär bügen häm irtägä Törkiyädä oçraşa. Moña oxşaş ministrlar däräcäsendäge ber utırış, Misırnıñ Şarm äş-Şäyx şähärendä may ayında uzğan ide. Bu cıyılışta, Däwlät sekretarı Condoleezza Rice belän, İran tışqı eşlär ministrı Manuçehr Muttaqı qatnaşa. Belgeçlär bu cıyınğa ällä ni ömetlär bağlamıy.
Uzğan oçraşu, Şarm äş Şäyxdä, qızıl diñgez yarında uzğan ide. AQŞ häm İran wäkilläre arsında yaqınraq mönäsäbät buldıru maqsatında, kiçke aş öçen ikesenädä ber östäl äzerlängän ide. Läkin İrannılarınñ bülmäne taşlap kitüläre kötelmägän xäl buldı.
Säbäpläre turında törle imeş-mimeşlär taralsa da, matbuğat çaraları monı, utırışta ber nindi dä uñışqa ireşelmäweneñ ber näticäse bularaq añladı.
Bu yulı İstanbulda da ällä ni üzgäreş bulmas kebek.
AQŞ ilçese Ryan Crocker belän İranlı xezmättäşe arasında barğan söyläşülär belän bergä Şarm äş-Şäyx utırışın da quşsan, Tä hran belän Waşiñton arasında, Ğiraq turında söyläşergä ike il öçen dä bik küp mömkinçelek buldı.
Sintäbr ayında Kongres aldındağı çığışta Crocker,
"Bezneñ söyläşülärebezneñ bersendä dä, Ğiraq iminlege mäsäläse xaqında, ber nindi dä küzgä kürelerlek ber täraqqiät bulmadı. Yäğni, min äytkän, İran tıqşınuı, şiğiy suğışçıların öyrätep alarğa aqça yärdäme yasawına bäyli mäsälälärendä." Joost Hilterman, Törkiädäge, Xalıqara Krizis törkeme belgeçe. Ul, İstanbuldağı bu söyläşülär şul uq waqıtta, Törkiyäneñ Tönyaq Ğiraqta PKKğa qarşı operasiä qurqınıçı täserendä, näticäsez qalırğa mömkin digän qaraşta.
“Ğiraqtağı mäsälälär xaqında xäzergäçä törle utırışlar buldı, läkin näticä bulmadı. Bu yıl başında tözelgän komitetlär äle ber nindi eş başlamadı. Häm İstanbulda bulğan bu utırışta, konkret ber cäwap bulır dip kötelmi. Bu öleşçä, Törkiyäneñ kübräk, Ğiraq Törkiä çigendäge PKK mäsäläsenä birelüenä bäyleder. Ğiraqta totırıqlılıqnı tudıru maqsatındağı mäsälä qarşında, älbättä bu problemgä dä küpkä waqıt birelüe ixtimal.”
Bügen bu qaraşlarnı taratıp, Törkiä Tışqı eşlär ministrı Ali Babacan, açıq itterep, Ankara, kön üzäk mäsälär urnına, PKK mäsäläsenen kerüenä yul birmäyäçäk dip açıqladı.
Läkin bu oçraşuda, Rice belän Möttaqi arsında söyläşü buluına kiçkenä genä säbäp bar şikelle. Ul da bulsa, ikele, AQŞnıñ ütkän atna, İranğa qarşı çikläwlär kertüennäñ soñ, İstanbulda alar berençe tapqır oçraşqan bulaçaq.
İstanbuldağı utırış irtägä tämamlana


text:
6. sınıf Meb Yayınları Türkçe çalışma kitabi cevapları, 2012-2013 yılı Türkçe doku yayınları çalışma kitabı cevapları, 6. sınıf Türkçe dersi çalışma kitabı cevapları, Türkçe dersi çalışma kitabı cevapları,Meb yayınları Türkçe çalışma kitabı cevapları,Türkçe çalışma kitabı cevapları,Türkçe çk cevapları, 6.Sınıf Türkçe çalışma kitabı cevapları ,6.sinif türkçe Meb yayinlari çk cevapları,4.tema Duygular cevapları,Nasreddin Hoca metni cevapları,Nasrettinin Hocacevapları,Nasrettin Hoca Konusu Cevapları,4.tema cevapları,duygular teması cevapları
TAMAMINI GÖRMEK İÇİN TIKLAYINIZ


text:
Pänceşämbe könne prezident Mintimer Şäymiev Hindstannıñ Rusiädäge ilçese Krişnan Ragxunatxnı qabul itte
Pänceşämbe könne Qazan Kremlendä Mintimer Şäymiev Hindstannıñ Rusiädäge ğädättän tış häm tulı wäkälätle ilçese Krişnan Ragxunatx belän oçraştı. Monnan ike yıl çaması elek Rusiä prezidentı Vladimir Putinnıñ Hindstanğa vizitı barışında strategik partnerlıq turında deklaratsiä imzalanğannan soñ häm Hindstan premyer-ministrınıñ Rusiägä bıltırğı cawap vizitınnan soñ Rusiä-Hindstan arasında säwdä-iqtisadi bağlanışlar canlanıp kitkän häm bu xezmättäşlekneñ töbäklär tigezlegendä dä baruı mäslixät. Şul nisbättän Hindstan ilçese inde Rusiäneñ Ästerxan töbägendä bulğan ide. Tatarstan prezidentı matbuğat üzäge äzerlägän beleşmädä Tatarstannıñ säwdä partnerları arasında uzğan yıl Hindstan VII urınğa çıqtı, dielä. Tatarstan häm Hindstan eşmäkärläreneñ 1996 yılda tözelgän kileşüläre bar. Qazan belän Xaydarobad arasında da xezmättäşlek kileşüe bar. Hindstan ilçese oçraşu barışında Tatarstan prezidentınıñ Hindstanğa 1998 yılda bulğan eşlekle vizitın xörmät belän iskä aldı. Bügenge oçraşunı da üze öçen zur däräcä, zur xörmät itep bäyäläde.
Şulay itep, Hindstan ilçese belän Tatarstan prezidentı oçraşuı barışında süz barı tik iqtisadi-säwdä xezmättäşlege mäs’äläläre turında ğına bardı. Jurnalistlar da nindider cäyge relaksatsiä xälendä idelär. Sorawlar waqıtında bernindi dä säyäsi temağa qağılu bulmadı. Hindstan belän Paqstannıñ suğış aldı xälendä toruları, şuşı könnärdä genä Paqstannıñ Hindstan belän säwdä alıp baru mömkinlege betüe turında iğlan itüe - barısı da iğtibardan çittä qaldı. Jurnalistlar belän oçraşunıñ azağı bötenläy qızıq mizgel belän tämamlandı. Çarağa çaqırılğan ike distägä yaqın jurnalistlarnıñ kübese xatın-qızlar bulıp çıqtı, häm oçraşular zalınnan çıqqan prezidentnı belän ilçene cäygeçä ciñelçä kiengän çibär xatın-qızlar törkeme qarşı aldı. Prezident, älbättä, monı iğtibarınnan çittä qaldırmadı.
Töştän soñ Hindstannıñ Rusiädäge ilçese Tatarstan diniä nazarätendä, Rusiä İslam universitetında buldı. Şulay uq, anıñ programmasında Qazannıñ tarixi häm mädäni urınnarında buluı, muzıka sänğäte belän tanışu da bar.
Yunıs Ätnäle


text:
Tatar dönyasın saqlarğa, respublikanı nığıtırğa, telebezne yuğaltmasqa, tatarlarnı berläşterergä
Ruxi märkäzebez Qazannıñ 1000 yıllığın tatar dönyası zurlap uzdıra. Qazanıbız da burıçlı bulıp qalmıy. Menä şul tantana könnärendä Qazanda Bötendönya tatar kongressı üzeneñ 1000 delegatın qabul itä. 1000 delegatnıñ 24- se – Samar töbägennän. Delegatlarnı ike törkemgä bülep bula: millät pärvärlär häm malquarlar. Berençeläre- ruxi mirasqa iä bulsalar, ikençeläre- matdi baylıq xucaları. İñ quanıçlısı şunda ki, bügenge köndä menä şul “aq yaqalılar” häm maltabarlar millät faydasına berläşä aldılar, Allağa şöker. Bötendönya tatar kongressına 24 delegat baraçaq häm “Azatlıq” radiosı dulqınında yañğırağan xäbärlärdän çığıp, Samar delegatsiäse älegä iñ zurısı bulıp qala.
Qazanıbıznıñ meñ ellığına bağışlanğan kongress utırışına nindi uñışlar belän barasız?- digän sorawıma “ Tuğan tel” cämğiäte ideologı Azat Nadirov bolay dip cawap tottı:
Qazanda 1988 yılnı tatar ictimaği üzäge mädäniätıbıznı, telebezne torğızu turında berençe märtäbä omtılğannar ide. Bez şunı işetkäç tä üzebezdä “Tuğan tel” isemle cämğiät oyışması oyıştırdıq. Häm bez menä şul 17 yılda zur uñışlarğa ireştek. Sabantuy, Näwräz, Sömbelä, tatar balaları festival’läre. Bäyrämnär zur däräcädä uza, Sabantuyğa 50 meñgä yaqın keşe cıyıla, Näwräzgä 3 meñ tiräse. Bezdäge kebek Näwrüzne zurlap uzdıru ber qayda da yuq. Näwräz köne buyı bara, xalıq uynıy, yal itä, tamaşa qarıy. İñ zur uñışıbız- ul tatar tele, tatar tarixı uqıtıla torğan “ Yaqtılıq” isemle mäktäp. Bu bezneñ şähär, ölkä citäkçeläre belän urtaq tel taba alunıñ cimeşe, bügenge köndä “ Yaqtılıq”ta 226 bala uqi, xäzer mäktäptän dä zurraq yanqorma tözelä häm ikençe yılğa 400 bala uqırlıq bina bulaçaq dip ömetlänäbez. Yäşlär arasında da eşlär caylanıp bara. Samar şähärendä citäkçelär belän eşläw ciñel baramı? Alay dip äytep bulmıy, qanunnarğa tayanıp, problemalarnı dälilläp quyabız ikän, alar berqaya da kitä almıylar, añlıylar:” Bu xalıq belän yaxşı eşlämäsäñ, üzläreneñ dä eşläre yaxşı barmas.” Citäkçelärebez bäyrämnärebezne ütkärergä bulışalar, Cämiğ mäsceden dä salırğa aqçalata yärdäm ittelär. Niqadär genä Samar töbägendä uñışlar zurdin bulmasın, tatarnıñ yazmışı Tatarstan yazmışına bäylängän. Tatarstan kiläçäktä nindi säyäsät alıp barırğa tieş dip sanıysız? Qazanıbız- ruxi Watanıbız, mädäni, mäğärif nigezebez. Kitaplarnı annan alabız. Yaña ğasır tapşıruların ğäläm kiñlegennän tälinkälär aşa qarıybız, tıñlıybız. Tatarstan 1990 yılnı izge yulğa borıldı, menä şul yuldan taypılmasın ide.” Tatarstan dönyasın saqlarğa, respublikanı nığıtırğa, telebezne yuğaltmasqa, tatarlarnı berläşterergä”- Tatarstan şul izge maqsattan taypılmasqa tieş. Qara köçlär törle yaqtan respublikalarnı beterergä basıym yasıylar, Mäskäwgä şundıy täqdimnär belän çığalar. Kemnän genä kilüennän qaramıyça, Tatarstan çigenmäs, üzeneñ yaxşı eşen däwam itär dip ışanabız.
Samar şähärendä citäkçelär belän eşläw ciñel baramı?
Alay dip äytep bulmıy, qanunnarğa tayanıp, problemalarnı dälilläp quyabız ikän, alar berqaya da kitä almıylar, añlıylar:” Bu xalıq belän yaxşı eşlämäsäñ, üzläreneñ dä eşläre yaxşı barmas.” Citäkçelärebez bäyrämnärebezne ütkärergä bulışalar, Cämiğ mäsceden dä salırğa aqçalata yärdäm ittelär.
Niqadär genä Samar töbägendä uñışlar zurdin bulmasın, tatarnıñ yazmışı Tatarstan yazmışına bäylängän. Tatarstan kiläçäktä nindi säyäsät alıp barırğa tieş dip sanıysız?
Qazanıbız- ruxi Watanıbız, mädäni, mäğärif nigezebez. Kitaplarnı annan alabız. Yaña ğasır tapşıruların ğäläm kiñlegennän tälinkälär aşa qarıybız, tıñlıybız. Tatarstan 1990 yılnı izge yulğa borıldı, menä şul yuldan taypılmasın ide.” Tatarstan dönyasın saqlarğa, respublikanı nığıtırğa, telebezne yuğaltmasqa, tatarlarnı berläşterergä”- Tatarstan şul izge maqsattan taypılmasqa tieş.
Qara köçlär törle yaqtan respublikalarnı beterergä basıym yasıylar, Mäskäwgä şundıy täqdimnär belän çığalar. Kemnän genä kilüennän qaramıyça, Tatarstan çigenmäs, üzeneñ yaxşı eşen däwam itär dip ışanabız.Sez “ Azatlıq” radiosı dulqınında “ Tuğan tel” isemle Samar ölkä tatar cämğiäte ideologı Azat Nadirov belän äñgämä tıñladığız.
Şamil Bahautdin, Samar.


text:
Bügen Hindstan Paqstannı Qäşmir nizağın çişü turındağı täqdimnären matbuğat aşa tügel ä räsmi yullar aşa citkerergä çaqırdı. Kiçä Paqstan prezidentı Pärwäz Möşärräf Qäşmir nizağın çişü yulları turında söyläşü ütkärergä çaqırdı. Cirle matbuğat çaralarındağı çığışında Hindstan belän Paqstan Kaşmirnıñ qayber öleşlären bäysez häm urtaq kontrol'dä itü yäki BMO idaräsendä itü mömkinlegen qararğa tieş dide. Bügen Hindstan tışqı eşlär ministrlığı süzçese Navtej Sarna Jammu Kaşmir mäs'äläse kiñküläm mäğlümät çaraları aşa çişelä torğan mäs'älä tügel dide.
Hindstan qaramağında bulğan Kaşmirdağı töp separatist berlekneñ elekke räise Moulvi Abbas Ansari Kaşmirda yäşäwçelär fikere isäpkä alınırğa tieş dide.
AUDİO: Kaşmir Xalqı bu söyläşülärgä qatnaştırılmasa alar bernindi äzer çişeleşne dä qabul itmiäçäk. Bu söyläşülärdä Kaşmirnıñ ike yağı da qatnaştırılırğa tieş. Şul oçraqta tığa Kaşmir mäs'äläsenä ışanıçlı çişeleş tabılaçaq.
Moñarçı ike il Kaşmir turında berniçä söyläşü ütkärde, uzğan ayda bu söyläşülär tışqı eşlär ministrları däräcäsendä ütte.


text:
Prezident Bushnıñ islamnı faşizmğa bäyläwe, monıñ artında ni tora?
Quşma Ştatlar prezidentı George Bush Britaniädän yul alğan oçqıçlarda terror oyıştırırğa teläwçelär "bezneñ kebek ireklekne yaratuçılarnı yuq itü öçen barın da eşlärgä äzer", dip alarnı ataw öçen "islam faşistları" digän süzlär qullandı. Mäğlümat çaraları monı şunda uq işetep alıp, amerikan prezidentınıñ qızıp kitep äytelgän şul süzläre terrorğa qarşı köräşne tağın da qatlawlandırmıy mikän, digän soraw quya. Bu xaqta tulıraq mäğlümat belän Kärim Kamal.
"Bezgä xäbärläre kilep torğan qul alular ilebezneñ islam faşistları belän suğışta buluın iskä töşerep, alarnıñ, bezneñ kebek ireklekne yaratuçılarnı yuq itü öçen barın da eşlärgä äzer toruın kürsätä", di amerikan prezidentı George Bush.
Pakstanda urdu telendä çığa torğan ''Äwsäf" basması Bushnıñ bu süzläre "islam dinen mäsxäräläw" bulıp tora, Quşma Ştatlar Libanğa qarşı suğış alıp barğan İzrailne tulısınça yaqlağan ber çorda äle andıy süzlär dä äytü Quşma Ştatlarnıñ islam dönyasındağı yözenä zian kiterä, ul inde bolay da könnän-kön naçaraya bara", dip yaza.
Amerikan prezidentı "islam faşizmı" digän töşençäne inde ikençe märtäbä qullana. Bıltır üktäbrdä Quşma Ştatlarda urnaşqan ber waqfta çığış yasap ul, "äl-Qaidä oyıştırğan terror höcümnäre maqsatçan ber täğlimätkä, yawız maqsatlar wä qaraşlarğa xezmät itä. Qayberäwlär monı yawız islam radikalizmı dip, ikençeläre suğışçan cihadçılıq dip, ä qalğannarı islamofaşizm dip atıy" digän ide ul çaqta George Bush.
Andıy töşençälärne ğädättä Amerikada soñğı yıllarda, bigräk tä Bush xakimiätkä kilgännän birle köçäygän neokonservativ dairälär qullana. İslam faşistlarğa xas qaraşlarnı aqlıy digän fiker alar arasında kiñ taralğan. Washingtondağı İminlek säyäsäte üzäge mödire Frank Gaffney şularnıñ berse. Yartı ğasır elek dönyanıñ faşizm kebek yawızlıqqa qarşı toruına işarä itep ul bolay di:
"Tarixta inde ber bulğan kebek bezneñ alda xäzer dä, bez İslamofaşizm dip atağan zalim täğlimat tora. Ul dönyanıñ şaqtıy ğına illärendä, şul isäptän Quşma Ştatlarnıñ üzendä dä bar", di neokonservativ qaraşlarda toruçı Frank Gaffney.
Ämma Amerikanıñ üzendä dä başqa törle uylawçılar da citärlek. Michigan universitetındağı Yaqın Könçığış häm Könyaq Aziä tarixı professorı Juan Cole äle berniçä yıl elek, "islam dönyadağı ber milliard 300 million keşe öçen izge ber töşençä bulıp tora, ul alarnıñ iñ ğäziz idealların gäwdäländerä häm anı "faşizm" süzenä bäyläw mäsxäräläw häm näfrät taratu bulıp tora", dip yazğan ide.
Londondağı Jane mäğlümat törkeme xezmätkäre Charles Heyman "islam faşizmı" digän töşençäne qullanu tiskäre näticälärgä kiterä ala, dip kisätä:
"Xäzerge waqıtta sez xalıq arasındağı här möselmannı üz yağığızğa cälep itärgä tırışırğa tieş. Alar sezneñ öçen iñ şäp mäğlümät çığanağı bula ala. Ä inde keşelärne islamofaşistlar dip atıy başlaw alarnıñ qarşı yaqtağı tarafqa küçüenä kiterä ala", di Charles Heyman.
2001-nçe yılğı terror höcümnärennän soñ prezident Bush ireklek xaqına "täre yawı" oyıştıruğa çaqırğan ide, ämma soñraq Aq yort anıñ bü süzläre ähämiäten kimetergä tırışıp, prezident bötenläy başqa närsäne küz aldında totqan ide, dip belderde. Bu yulı isä Aq yort Bushnıñ soñğı süzlären älegä räsmi töstä añlatmadı.
Kärim Kamal


text:
TDGPU nıñ tulay torağında yäşärgä bıyıl studentlarğa urınnar citmi
5 sentäber köne 3 yuğarı uqu yortın berläştergän TDGPU nıñ Qazanda yäşämägän studentları öçen berniqädär mäşäqätleräk kön. Çönki alar universitetnıñ studentları yäşi torğan yortqa urnaşu belän mäşğül'lär. Tik härbersendä törle mäs'älä. Qazanda yäşämägän berençe kurs studentlarınıñ barısın studentlar yortına urnaştıru öçen sälämätlek turındağı beleşmäneñ tulı buluı ğibärät. Şunıñ öçen universitetnıñ Puşkin uramında urnaşqan 1 häm 2 studentlar yortı (anda matematika, geografiä, biologiä, tarix, tatar tele filologiäse , rus tele filologiäse, yuridik , muzıkal', fizkul'tura , häm başlanğıç mäktäp fakul'tetları studentları yäşägän yort) aldında bik küp studentlar häm ata-analar çiratqa basqannar ide. Alar menä närsä didelär:
Ä ikençe kurstan alıp, 5 kursqa qädär uqığan studentlarnıñ aldında torğan mäs’äläläre ikençe törleräk bulıp çıqtı. Çönki 2 kurstan 5 kursqa qädär uqığan studentlar tik attestatsiä ütkännäre genä studentlar yortında yäşärgä röxsät ala alalar ikän. Yoqlarğa urın yuq, order birmilär, bıltır yäşägän idek 3 kursta uqibız, tarix fakul'tetın qısqartqannar, tulay toraqta urın yuq, -dilär Baltaç, Ätnä, Balıq bistäsennän, Çüpräledän , Buadan, Alekseewskidan uqığan studentlar.
Ä başqa yıllardan ayırmalı bularaq, bıyıl universitetnıñ yuridik fakult'tetınnan monda yäşärgä studentlar bik küpkä artıq cibärelgännär. Bu problemalar turında Azatlıq radiosı xäbärçesenä TDGPUnıñ 2 sanlı Studentlar yortınıñ 1998 yıldan birle monda xezmät kürsätkän, ä xäzer mödir bulıp eşlägän Gölçäçäk Mullaxmätova menä närsälär dide.
“Yuridik fakul'tettan tulay toraqta yäşärgä, dip, dekanatlardan order belän kilüçe studentlarnıñ sanı bıyıl ayırmaça küp. Alar bıltır 2-3 etajlarnı alıp toralar ide , bıyıl 4 etajnı da bez alarğa birergä mäcbürbez. Bernindi ğayıbe bulmağan balalar urınsız qalalar. Yätim bala, Sultanbaev Ruslan xäzerge minutta uramda”,- dide ul .
Menä şundıy problemalar belän yäşilär bügenge studentlar, fakult'tet dekannarı, studentlar yortı mödirläre.
Mälikä Basıyr, Qazan.


text:
Sverdlov ölkäse awıllarında uqımışlı imamnar citeşmi
Küptän tügel Sverdlov ölkäse möselmannarınıñ Qazıylat idäräse citäkçeläre Perm mäçeteneñ yöz yıllıq yubileena bağışlanğan tantanada qatnaşıp qayttılar. Bu waqiğağa turı kiterep şulay uq mäçet yanında tözelgän yaña binada mädräsä açu tantanası da bulıp uzğan. Dini belem alu märkäze açılu Ural töbägendä yäşäwçe barlıq möselmannar öçen dä bik quanıçlı xäl.
Soñğı yıllarda kiñ qolaç alğan dini yañarış näticäsendä möselmannar yäşägän bik küp şähär häm awıllarda bersennän-berse kürkäm mäçetlär üsep çıqtı. Sverdlov ölkäsendä dä alarnıñ sanı, şöker, küp. Şähär cirlärendä urnaşqan mäçetlär matur ğına eşläp kilälär. Ä menä tatar awıllarında tözelgän mäçetlärneñ xäle törleçä. Qayber awıllarda mäçet işeklärenä elep quyğan yozaqlar qayıt bäyrämnärendä genä açıla. Bu xälneñ iñ töp säbäbe – xalıq belän eşlärlek uqımışlı imamnar yuqlığı. Ser tügel, küp kenä awıllarda imam rolen dinne olığayğaç qına tota başlağan şul uq awıl qartları başqara. Çın küñellärennän alıp barğan eşlären xoday täğälä qabul itsen, bilgele. Ämma qayber oçraqlarda alarnıñ, äytik, märxümnärne soñğı yulğa ozatu kebek bik çeterekle yolalarnı döres itep tügel, ä bälki keşedän işetep kenä belgänçä başqaruları mäğlüm.
Ğomumän, dini kadrlar citmäwe zur problemalarnıñ bersenä äwerelep bara. Soñğı yıllarda ruxi belem alu yortların tämamlawçı uqımışlı yäşlär imam wazifasın ütäw yulın tügel, biznes yulın saylıylar. Bu eştä alarğa könçığış tellären yaxşı öyränüläre yärdäm itä.
Sverdlov ölkäse möselmannarınıñ Qazıylat idäräse mäçetlärne uqımışlı imamnar belän tä'min itü yulın ezli. Perm şähärendä Uralnıñ dini märkäze bulıp torırlıq yaña zur mädräsä açıluı dini kadrlar äzerläw mä’säläsen çişär digän ışanıç tudıra. Qazıylat idäräse citäkçese Danis xäzrät Däwlätov äytüençä, Ural töbägendä mondıy zur mädräsälärneñ bulğanı yuq ide. Danis xäzrät bu mädräsäneñ töbäktä islam dinen üsterüdä iñ uñay alşart bulaçağına ışanıçın belderde.
Fäwiä Safiullina. Yekaterinburg.


text: Ğiraq premyer-ministrı urınbasarı Tariq Aziz Bağdadqa kilgän Könyaq Afrika Respublikası wäkillärenä Ğiraqnıñ BMO qoral tikşerüçeläre belän xezmättäşlegenä qaramastan AQŞ häm Britaniä suğışqa äzerlekne däwam itä dide. Kiçä AQŞ Prezidentı George Buş, ägär dä Ğiraq üz ixtiarı belän qoralsızlanmasa, AQŞ anı küpläp üterü qorallarınnan çistartaçaq koalitsiäne citäkliäçäk dip belderde. Bu atnada AQŞ belän Britaniä Farsı qultığına östämä köçlär cibärü qararın iğlan itte. Aziz BMO tikşerüçeläre üz wäkalätläre qısalarınnan çığıp Ğiraqnıñ başqa ölkälärdäge mömkinlekläre turında yäşeren mäğlümätlär alırğa teli dide. Ğiraqtağı BMO tikşerüçeläre wäkile Hiro Ueki bu ğäyepläwlärne kire qağıp, tikşerüçelär ğadi xalıqara xezmätkärlär häm alar Ğiraq räsmilärennän bernindi räsmi şikayät tä almadı äle dip belderde.


text:
Sarkozy Mäskäw säfäre aldınnan Rusiägä ğäyepläw taşladı
Bu atnada, 9-12 üktäberlärdä Fransiä prezidentı Nikolas Sarkozy Rusiädä säfärdä bulaçaq. Uzğan atnakiçtä genä Sarkozy Rusiäne dönyadağı problemalarnı qatlawlandıruda ğäyepläde. Bu anıñ Mäskäw aldında, bigräk tä energiä mäsälälärendä Yewropanıñ pozitsiälären qatıraq itep quyarğa tırışuın kürsätergä mömkin dip qarala.
Uzğan atnakiçtä Mäskäwneñ Kosovo mäsäläsendäge qaraşına işaräläbräk Sarkozy Rusiäne dönya problemaların qatlawlandıruda ğäyepläde. Sarkozy Rusiä zur illärneñ xoquqları ğına tügel, cawaplılıqları da buluın onıtmasqa tieş dide.
Citmäsä bu belderü anıñ Mäskäw säfäre başlanuğa berniçä kön qala ğına yañğıradı. Şulay uq Mäskäw küzlegennän qarağanda bu belderü uylanılğan mısqıllawlarnıñ ber öleşe bulıp kürenergä mömkin.
Mäskäwgä ul soñğı könnärdäge Ukrain prezidentı Viktor Yuşçenko, Çexiä premyer ministrı Mirek Topolanek häm Polşa prezidentı Lech Kaczynski belän oçraşulardan soñ bara. Yuşçenkonıñ Rusiä belän mönäsäbätläre bik yaxşı bulmawı mäğlüm. Çexiä belän Polşa da Putin xakimiäte çorında Rusiä alğan yünäleşneñ üzläre öçen qurqınıçlı dip isäpläwlären yäşermi.
Sarkozy äle prezident bulıp saylanır aldınnan uq Rusiä prezidentınıñ qulçı Çeçnädä qanğa buyalğan dip äytkän ide. Fransiä säyäsi küzätüçeläre Sarkozy yün ayında saylawlarda ciñgäç Putinnıñ anı telefon aşa 3 kön soñarıp qotalawı näq şunıñ belän bäyle di.
Uzğan ayda ğına Sarkozy tışqı säyäsät turındağı möhim çığışında Rusiäne üz kürşeläre belän energiä mäsäläsendä bik räximsez eş itüdä ğäyepläde.
Fransiä prezidentınıñ tışqı säyäsättä ni qıluın isäpkä almıy torıp anıñ äytkännäre artında ni yatuın açıq belü mömkin tügel. Küpçelek Fransiä küzätüçeläre isäpläwençä, xäzer Fransiä prezidentınıñ iñ töp burıçı Yewropada häm dönyada Fransiäneñ pozitsiäsen köçäytü bulırğa tieş.
Yewropada soñğı arada köçle citäkçelär safı sirägäyep kitte. Bu isä Sarkozyğa östämä mömkinlek birä. Yewropanıñ töp citäkçese dip älbättä iñ zur äğza il bulğan Germaniä citäkçese Angela Merkel sanala. Ämma ul sotsial demokratlar belän koalistiägä bäyle qıyınlıqlar kiçerä. Sotsial demokratlarnıñ elekke citäkçese, elekke kansler Gerhard Schroeder xäzer Germaniägä kürşe illärdä Rusiäneñ Gazpromı mänfäğätlären qayğırtıp yöri.
Fransiäneñ Rusiägä qarata niätlären sınaw yaqın arada Könçığış Yewropa cirlege belän tügel, ä energiä mäsäläläre belän bäyle bulır kebek.
Yaqın kiläçäktä Rusiä iqtisadınıñ töp tayanıçı energiä çığanaqları bulıp qalaçaq. Häm Rusiädän alarnı töp satıp aluçı Yewropa.
Üzeneñ östen pozitsiäsen saqlap qalu öçen Rusiä Yewropanıñ Üzäk Aziädäge gaz häm neft yatmalarına yulın kisärgä tırışıp kilä. Xäzer isä Yewropa Berlege Kaspiy töbägendäge energiä çığanaqların Rusiäne urap uzıp Yewropağa qudıru, şunıñ belän Rusiä monopoliäsennän qotılu mömkinlege belän bik nıq qızıqsına. Ämma bu yünäleştä eş bik aqrın bara.
Rusiä belän Fransiä arasındağı mönäsäbätlärdä iñ möhim çor kiläse yılnıñ ikençe yartısında bulır kebek. 2008-neñ 1 yülendä Yewropa Berlegendäge küçmä prezidentlıq Fransiä qulına tapşırıla. Häm Yewropa Berlegendäge eşlärne Fransiä citäkliäçäk.


text:
Qırğızstan tışqı eşlär ministrlığı ildä barğan oppozitsiäneñ protest çaraları wäzğiätne totrıqsızlandıru öçen koordinatsiälänä digän borçılu belderde.
Ministrlıq barlıq oppozitsion partiälärne küptän tügel üktän parlament saylawları näticälären tanırğa çaqırdı.
Oppozitsion törkemnärneñ demonstratsiäläre ilneñ berniçä öleşendä bara.
Oppozitsiä bu saylawlarda xökümät faydasına xärämläşülär buldı di. Alar saylaw nätiälären ğämäldän çığarunı häm yaña saylawlar ütkärüne taläp itä.
Bu saylawlar näticäsendä parlamentta zur küpçelekne prezident Askar Akaevqa tuğrılıqlı namzätlär täşkil itä.


text:
BMO, Ğiraqta neftkä azıq-tölek programmasınıñ elekke başlığı Benon Sevan cawapqa tartılaçaq, dip belderde.
Tikşerülär, Ğiraqta älege programmanıñ tieşle maqsatlarda qullanılmawın açıqladı. Qayber şirkätlär – Berläşkän Millätlär häm Saddam Hösäin rejim keşelärenä – üz neftların satu öçen rişwät tülägän buluı ixtimal, dip xäbär itelä. Tikşerüçelär süzlärenä qarağanda Saddam xökümäte älege programmadan yözlägän million dollar aqça alıp torğan.
BMO Saddam rejimına säwdä itüdä çikläwlär quyğannan soñ, neft satqan aqçağa humanitar yardäm alır öçen maxsus programma buldırğan ide.
Benon Sevan böten ğayepläwlärne kire qağa.


text: Yaña yılda da Ğiraqta köç qullanu kimergä oxşamağan. Eçke eşlär ministrlığı belderüendä Bağdadnıñ könyağında yulda bombada şartlap ber keşe hälak bulğan, ikese yaralanğan. Şähärdän yıraq tügel başları kiselgän 2 xärbi tabılğan. Amerikan köçläre mäğlümatlärenä qarağanda ilneñ könbatışındağı Al-Anbar provinsiäsendä 1 xärbi hälak bulğan. Bügen internetta – Abu Musab Zarqawi terrorçıları törkeme töşergän video päyda buldı. Anda terrorçılarnıñ Ğiraq milli gvardiäneñ 5 ğaskärien üterüe sürätlängän. Bağdadta bilgesez keşelär tarafınnan şiğilär ruxanie Moqtada As-Sadr'nıñ yardämçese üterelgän.


text:
Rusiäneñ Qırımdağı Qara diñgez flotı tiräsendä bäxäs
Ukraina saqlanu ministrı Anatolí Xritsenko Beloserkva şähärendä: “Minemçä Rusiä Qara diñgez flotınıñ Qırımda qaluı mäsäläsen Yanukovíç ta, Xritsenko da xäl itmi. 2015 nçe yıldan soñ monı bu wazífalar öçen cawaplı keşelär xäl itäçäk. Min şul uq qaraşta qalam. Konstitutsiädä ber genä çit il köçläreneñ dä Ukraina cirendä daimi toruı mäsäläse turında äytelmägän”, -dide. Yanukovíç, bu mäsälä Rusiädän ğaz alu mäsäläsenä bäyle tügel dide. Uzğan atnada Kiev belän Mäskäw Rusiädän ğaznıñ meñ kubometrın 130 dollardan alu turında kileşte. Moñarçı ul 95 dollar ide.


text:
Sember ölkäsendä yañadan saylawlar yaqınayuı sizelä başladı
Yañadan saylawlar yaqınayu sizelä başladı: kiräge bik şikle bulğan gäzitlär belän poçta tartmaları tula. Mäskäwdä genä tügel tağın 12 töbäktä çığa torğan 750000 tirajlı “Rodnaya gazeta»nıñ kemgä kiräge älegä bilgesez, ä menä “Region-73” digän gäzit qüätle Sember maltabarı Sergey Gerasimovnıñ saylawlarğa äzerlek başlağanın kürsätä. Töp yünäleşe – cirle xakimiätne tänqit utına totu. Läkin, nigäder, bu gäzitkä Tatarstannıñ abruyın da töşerü kiräk bulğan. İmeş, Tatarstan Mäskäwdän törle taşlamalar, “preferensiälär” aluğa ölgäşkän. Şunıñ arqasında ğına yaxşı yäşi.
Mondıy yala yağu yañalıq tügel inde. Mäğlüm demokrat-domkrat Boris Fedorovtan alıp liberal monarxist Jirinovskiyğa qädär şul sağıznı küp çäynädelär. Gebbel's äytmeşli, 1000 märtäbä qabatlanğan yalğan xaqiqätkä äylängänder inde.
Ğömer baqıyınnan birle imüçe bulıp yäşägän Sember töbägendä mondıy süz äytergä isä ayıruça oyatsız bulırğa kiräkter. Misallar – bixisap. Barlıq uñdırışlı cirlärneñ öçtän beren alabuta patşalığı itep totqanda, içmasa, Tatarstannıñ awıl xucalığı xälläre belän qızıqsınsınnar ide. Kibetlärdä Çuaşstan mayı, Tatarstan qatığı satıla. Ä Sember sıyırları, nigäder, söt birmilär. Ölkäneñ töp räsmi basması dä aptırıy: “Terlek azığı küp, salqınnar yuk – ä söte qayda soñ?” – digän isem birgän ul ölkä awıl xucalığı idäräse başlığı Vladimir Tigin oyıştırğan selektor kiñäşmäse turındağı yazmasına. Şul uq waqıtta aldınğı xucalıqlarnı sanap ütä. “Narodnaya gazeta” ul xucalıqlarnıñ citäkçelären atamasa da, beläbez: Cämil Möxetdinov, İrşat Tyukayev, Rawil Nasıyrov, Nail Gayniev.
Awıl xucalığında tatar da citäkçe bula ala. Anda çın-çınlap eşlärgä kiräk bit. Ä menä mäğärif häm mädäniät ölkäsendä – başqalar. Döres, här qağidäneñ çığarması da bula. Asfal'tnı tişep çıqqan üländäy öskä ürlägän talantlarıbız da baytaq. Ämma säläte bulmağan say belemle slujivıylar arasınnan çıqqan tatar türäläre - işleräk. Andıylarnıñ töp qoralı “nam tataram vse ravno – odin talon – dva kaşa” dip, internatsionalist ikäneñne isbatlaw öçen, üz xalqın urıslatu sazlığına österäw.
İskä alınğan yazmanıñ avtorı da tatar familiäle bändä - Mart İzmailov. Bälki bu yalğan isem genäder. Xäyer, tatar bulsa da ğäcäp tügel. Tatarstannıñ xälitkeç referendumı waqıtında Jan Mindubaev Mäskäw dairälärendä “S kem vı, tatarstansı?” digän yala yağulı yazması belän bik zur abruy qazanğan ide iç.
Şöker, dip äytik, Tatarstan Jan Mindubaevqa büläklär birmäde. Xäzer isä... “Ällä tağın salqınayamı inde hawa xälläre?” – digän soraw da tuarlıq. Härxäldä, Tatarstannı salım tülämäwdä ğäyepläp, cirle citäkçelärgä yararğa tırışqan “millätpärwär”lärneñ Qazannarda büläklänüläre Leninnıñ ikeyözle milli säyäsäte, Stalinnıñ “kadrı reşayut vse” digän ğibaräse salqınlığın sizderä. V.İ. Leninnıñ wafatı köne uñayınnan Lenin Memorial' üzägendä “Xuş, Lenin” digän kürgäzmä açıldı. Anda cirle muzey eksponatlarına östäp, Mäskäwdän kiterelgän äyberlär dä quyılğan. Mäsälän, Lenin tabutın qaplağan qızıl bayraq şundıylardan. Muzey açılu aldınnan Ölkä xakimiäte yanındağı Lenin häykälenä çäçäk bäylämnäre quyıldı.
Dimäk, Lenin yäşi, ul bezneñ yänäşädä. “Berdäm Räsäy” firqäseneñ soñğı ğämälläre dä – şuña dälil. Anıñ töbäk buyınça Säyäsi Şurası Ölkä qanunnar çığaru cıyılışı aldınnan ölkä byudjetın rasladı. Martnıñ 14endä uzaçaq saylawda Däwlät Dumasına deputatlıqqa kandidat itep, ölkä xakimiäteneñ Mäskäwdä Prezident apparatı belän elemtä buyınça wäkile Gennadi Savinkovnı rasladı. 7-dikäberdä “barısı da qarşılar” “ciñep çığuda” partiä äğzası Galina Fedorova ğäyeple dip tabıldı, çönki ul partiädän röxsät almıyça kandidat bulıp terkälgän ide. Bu xanım “partiä ustavın tupas bozğanı öçen” partiädän çığarıldı. Şulay uq ölkä üzägeneñ İdel aryağı rayonı başlığı Anatoliy Vasilyev ta quıldı. Firqäneñ cirle citäkçese Aleksandr Frolov äytüençä, “Berdäm Räsäy”gä kerüçe här türä biredä taläpçänlek häm tärtip xökem sörgänen añlarğa tieş.
Şöker, Vasilyevnı älegä eşennän qumadılar. Dimäk, älegä “YeDR” KPSSqa äwerelü yulında ğına. Konstitutsiägä “citäkçe häm yünäleş birüçe köç” turındağı matdä kertü genä kiräk. Xäyer, bu da “Berdäm Räsäy” qulında...
“Azatlıq” radiosı, Ayrat İbrahim, Sember.


text:
Qatil tabip
FGS ütmähäñ tuqmaq aşayhıñ. Bäläbäyźä ber tabip oşo şiğar menän yäşäy ikän. Ul aşqaźan- esäktären tikşereü ösön FGS ütkärgändä mıjığan sabıyźı tuqmap taşlay. 6 yäşlek bala auıźın asıp esenä niźer tığıuğa älbittä mıjıy. Nervıları qaqşağan bulğanmı, sönki yäy, yal waqıtı, tabip balanıñ bitenä ber-nisä tapqır tondora. Malayźıñ bittärendä yoźroq eźźäre qala. Unıñ äsähe xoquq haqlau orğandarına yalıu menän möräjäğät itä. Proquratura keşe sälämätlegenä eñelsä zıyan kiltereü statyahı buyınsa enäyät eşe quźğatqan.


text:
Foto: islamdag.ru
Soñğı 3 jılda şetelde dinï bilim alıp jürgen 400-dey` stwdent Qazaqstanğa qay`tarılğan. Onıñ 11-i Jambıl oblısınıñ turğını. Stwdentter nege sırttan qay`tarılatın boldı?
Şetke ilim izdep barğandar köbine Päkistan, Bangladeş, Malay`zïya, Sawd Arabïyası men körşi Qırğız elderine turaqtay`dı. Öy`tkeni osı elderde oqwğa tüsw, vïza men özge qızmetter tegin. Bul dinï sawattı basqa bağıtqa burw üşin jasalğan jağday` ekeni tüsinikti dey`di prokwrorlar.
Jambıl oblısınan Azïya elderine attanğandar 18 ben 25 jas aralığındağı azamattar.
«Sırt elderde 23 adamnıñ oqïtını anıqtaldı. Olardıñ 11-in elge qay`tardıq. Dinï jäne älewmettik salalarğa jumısqa ornalastırıldı. Özgeleri äli de Bangladeş, Päkistan men Malaïzïyada bilim alwda. Olardı da kelesi jılı qay`taramız. 4 ata-ana kelisimin berdi», - dey`di Jambıl oblıstıq prokwratwrasınıñ bölim basşısı Baqtïyar Şaïslamov.
Stwdentterdi elge qay`tarw «Ékstremïzm men terrorïzmge qarsı küres bağdarlaması» ayasında jüzege aswda. Jambıl oblısınıñ ökil ïmamı bul sayasattı qolday`dı. Ay`twınşa, dinï sawat aşw öz elimizde de jolğa qoy`ılğan. Sol üşin sırtqa sabılw jön emes dey`di.
«Öz jerimizde özimizdiñ ana tilimizde ilim alw ülken baqıt dep oy`lay`mın. Jalpı, erterekte munday` baqıtqa köptegen azamattar kenelmesten, sırt memleketterge baratın edi. Qazirgi tañda onday` qajettilik joq. Alla şükir, bizdiñ oblısımızda da Xïbattwla Tarazï medresesi jumıs jasap jatır», - dey`di QMDB Jambıl oblısındağı ökil ïmamı Danïyar Jumabaev.
Elge oralğandardıñ biri Ïbraïm Şarov. Ol Ér-Rïadta ilim alğan. «Mwxammed Ïbn Sawd» wnïversïtetiniñ 4-şi kwrsın tämämdar tusta elge oraldı. Ondağı ilim men jasalğan jağday`dan elimizdiki äldeqay`da jaqsı dey`di.
«Elbasımızdıñ bul sayasatına rïzamız. Bizdiñ bolaşağımızğa bey`-jay` qaramadı. Jäne Sawd Arabïyasındağı Qazaqstan elşiligine köp raxmet. Ay` say`ın basımızdı qosıp turatın. Biz öz problemalarımızdı ay`tatınbız. Nätïjesinde birden jumıs tawıp berip, elge qay`tardı», - dey`di Ïbraïm Şarov.
Prokwrorlar, kelesi jılı şette jürgen 13 stwdentti qay`tarw bastı mindetimiz, dep otır. Bul ékstermïzm men terrorïzmniñ aldın alw tetikteriniñ bir parası. Öy`tkeni soñğı kezderi jat ağımda jürgenderdiñ sırttan barğan stwdentterdiñ sanasın wlaw deregi kürt köbey`gen.
Astana arnası


text:
Marat Moratov:«Çittäge tatar mäğlümat çaraları Tatarstannıñ finans yärdämenä ömet itä ala.»
«Tatmedia» agentlığınıñ xoquqı häm iqtisadıy nigezen tözü eşe tämamladı, dip belderde 5nçe avgustta yaña agentlıqnıñ başlığı Marat Moratov. Bu könnärdä matbuğatta oyışmanıñ nigezlämäläre basılıp çığarğa tieş. Dimäk yaqın arada «Tatmedia» agentlığı tulı qüätkä eşli dä başlıy. «Tatmedia» agentlığı räsmi matbuğatnıñ ostalığın häm sıyfatın başqa mäğlümat çaraları belän köndäşlek itä alırlıq däräcägä qädär kütärü wazifasın quya ikän.
«Nindi gäzitneñ baş möxärriren eştän alaçaqsız?» dip, jurnalistlar küpme qızıqsınsa da, Marat Moratov bu sorawğa cawap birmäde. Läkin, räsmi gäzitlärneñ xäzerge torışı belän qänäğät bulmawın sizderde.
Elek gäzitlär aqçalarnı byudjettan turıdan turı alğan bulsa, xäzer dotatsiäne bülü «Tatmedia» agentlığı qaramağında bulaçaq. Baş möxärrirlärgä här tien öçen cawap birep, alğan aqçanıñ çınnan da şul külämdä kiräk bulğanın raslarğa turı kiläçäk.
Marat Moratov süzlärençä, agentlıq qaramağında 8 räsmi gäzit, 11 jurnal häm «Yaña ğasır» televidenieseneñ däwlät öleşe (48,49% aksiä) bulaçaq. «Tatmedia»ğa, şulay uq, rayon matbuğatı häm ike räsmi mäğlümat agentlığı, barlığı 100-gä yaqın räsmi oyışma buysınaçaq. Däwlät matbuğatın finanslaw öçen agentlıqqa bu yılğa bülep birelgän byudjet aqçası 230 million sum tiräsendä, dip isäplänä. Şäxsi häm kommersiä kanalları, gäzitlär, respublikanıñ sotsial zakazın ütägän oçraqta, yäğni sotsial mäs’älälärne, yäşlärne tärbiäläw häm milli mädäniät temalasın yaqtırtqan oçraqta, respublika xakimiätlärennän finans yärdämgä ömet itä ala. Anıñ öçen här telägän mäğlümat çarası grant öçen bäygedä qatnaşırğa tieş bula. «Azatlıq» radiosı xäbärçese birgän sorawğa «Tatmedia» ağentlığınıñ başlığı Marat Moratov, Tatarstannan çittä çığuçı tatar matbuğatı da Tatarstan birä torğan grantlar öçen yarışa ala, dip belderde. Çittäge tatar mäğlümat çaraları öçen maxsus grantlar bulaçaq, dide ul.
Gäzit-jurnallarnı ber tübä astında ciyü xaqında xäbär çıqqaç, saylawlar yılında Tatarstan xakimiätläre matbuğatnı üz qulında totarğa teli, dip yazuçılar buldı. Gäzit möxärrirläre arasında «Tatmedia» agentlığına qarata törle fikerdä toruçılar bar. «Azatlıq» radiosı xäbärçese belän bulğan söyläşüdä, dotatsiägä genä ömet itüçe häm az tirajlı ber gäzitlärneñ citäkçese agentlıqnıñ oyışuına qarata quanıç beldersä, ayaqta nıqlı basıp toruçı, xälle ber gäzitneñ citäkçese bu räsmi oyışma irekne çikläwgä kitermäs mikän, digän şiklänülären sizderde. Şäxsi qullarda bulğan gäzitlär isä, ber fikerlek, senzura zamanı kilä, dip yazıp respublika xakimiätläreneñ bu qararın şunduq tänqitläp çıqtı. Şulay itep, «Tatmedia» agentlığınıñ häm mäğlümat çaralarınıñ kiläçäktä mönäsäbätläre niçek bulır, älegä äytep bulmıy.
Bikä Timerova.


text: PARİJ – MÄSKÄW -- Fransiäneñ maşina citeşterü şirkäte Renault, Rusiäneñ iñ zur avtomobil şirkäte AvtoVAZnıñ çirek xissäsen alırğa kileşte. Renault şirkäteneñ iqtisad eşläre mödire Thierry Moulounguet kiçä, Rusiägä 2015 yılına qadär 3 – 4 million maşina satırğa isäplibez dip belderde. Moulonguet xissä öçen ni xätle aqça tülänüen açıqlamasa da, AvtoVAZnıñ bügen bazar bäyäseneñ 5 milliard 700 meñ dollar buluın äytte. Renault belän AvtoVAZ 15 meñ dollar qimmätendä yaña maşina citeşterergä planlaştıra. Şunıñ belän Rusiäneñ üsä barğan maşina bazarına yılına 1 yarım million maşina çığartu küz aldında totıla.


text:
Bügen dä dönya buylap Ğiraq suğışına protest çaraları uzdı.
Misırda Zagazig şähärendä uram cıyınında 10 meñgä yaqın keşe qatnaştı. Könbatış Yardağı Gaza sızığında meñlägän fälestinle suğışqa qarşı uram cıyını uzdırdı. Tulkarem häm Tubas şähärlärendä 4 meñgä yaqın keşe cıyılğan. Protest belderüçelär qullarına Säddäm Xösäin räsemnäre häm Ğiraq bayraqları totqan ide dip xäbär itelä. İndoneziädä 30 meñgä yaqın möselman suğışnıñ betüe öçen doğa qıldı. Qırğızstan başqalası Bişkäk uramnarına Ğiraqtağı suğışqa protest belderer öçen meñ yarım keşe uramnarğa çıqqan.
Yemen başqalasında Ğiraq suğışına qarşı çığuçılarnıñ sanı 100 meñgä citkän dip xäbär itelä.


text: Yevropa Komissiäse başlığı Jose Manuel Barroso Qıtayğa, Yevropa Berlege belän aralarnı yaqınaytu öçen öçen üzendäge keşe xoquqları torışın yaxşırtu kiräk, dip belderde. Pekinda prezident Hu Jindato belän oçraşu aldınnan Barroso, Yevropa Berlege älegä Qıtay iqtisadınıñ bazardağı statusın tanıy almıy, çönki räsmi tanu – qayber Qıtay şirkätlärenä belderelgän ğäyepläwlärne töşeräçäk, dide: "Qıtaynı tanu prosessın tizlätä alır idek, dip uylıym. Ämma Qıtay berençe adım yasarğa tieş. Qıtay säwdä itü häm investisiä şartları turında wäğdälär birgäç, bu mömkin bulır dip sanıym, dide Barroso. Älegä qadär Yevropa Berlege häm AQŞ Qıtaydanıñ bazardağı urının räsmi tanımadı. Küptän tügel Qıtaynıñ Şansi vilayätendä kümer bazında bulğan şartlawda şaxta citäkçelege ülgängännärneñ tögäl sanın kimetep xäbär itkän. Räsmi Xinhua mäğlümat agentılığına birelgän xäbärdä – şartlawda 19 eşçe häläk buldı, dielgän ide. Çınbarlıqta isä 36 şaxter häläk bulğan. 17seneñ mäyetläre şartlaw bulğan urınnan 150 çaqrım yıraqlıqtağı krematoriyda tabılğan. Şaxtanıñ ike räsmie qulğa alındı. Häläk bulğannarnıñ ğailälärenä aqça tülänergä tieş.


text:
Şımkenttegi «Tassay» ïndwstrïyaldı aymağında Qazaqstandağı erekşe jobalardıñ biri sanalatın zawıt iske qosıldı. «Mega Smart» jobasınıñ aşılw saltanatına Oñtüstik Qazaqstan oblısınıñ äkimi Қaңseyit Tüymebaev qatısıp, zawıttıñ jumıs barısımen tanıstı, dep xabarladı oblıs äkimdiginiñ baspasöz qızmeti.
Öñir basşısı oblısta qurılğan barlıq ïndwstrïyaldı aymaqtarda ékonomïkasın ärtaraptandırw men käsipkerlikti damıtwğa memleket tarapınan tïisti jağdaylardıñ jasalğandığın jetkizdi.
«Awmağı 89 ga quraytın «Tassay» ïndwstrïaldı aymağında 24 ïnvestïcïyalıq joba qolğa alınwda. Solardıñ biri – «Mega Smart» JŞS-nıñ MDF jıltır plïtasın jäne jïhaz şığaratın zawıtı. Osı joba boyınşa oblısqa 545 mln.teñge ïnvestïcïya tartılıp, 69 adam turaqtı jumıspen qamtıldı» – dedi Қaңseyit Qanseyitulı.
Oñtüstik Koreyanıñ texnologïyasımen jabdıqtalğan käsiporın 3D formatındağı jıltır taqtalardı dayındaydı. Jılına 72 mıñ MDF panelderin jäne 5000 dana jïhaz şığaradı. Keñselerge jäne bilim berw mekemelerine qajetti jïhazdar jasaydı. Dayın tawarğa jumsalatın şïkizattıñ 94 payızı jergilikti önim. Onıñ qatarında maqta talşığı da qoldanıladı.
«Mega Smarttıñ» önimderine Qazaqstanda suranıs joğarı. Jıltır taqtalardı Özbekstan, Qırğızstan jäne Täjikstan elderine éksporttawğa kelisimşarttar jasalwda. Sonday-aq, Resey elimen de kelisim bar.
Zawıttıñ qazirgi tañda Almatı, Qızılorda, Qostanay jäne Pavlodar qalalarında arnayı ökildikteri jumıs jasaydı. Aldağı waqıtta elimizdiñ qalğan öñirlerinde de ökildikterin aşw josparlanıp otır.
Awdanımızda balalar awrwxanası salınsa eken, qazirgi awrwxanağa sıymay jatırmız, ülgirmey jatır, xalıq köp şamadan tıs. Munday awrwxanada qanday tərtip pen em boladı. Qarajat tïimdi jumsalsa eken.
Sarıağaş qalası.
Sonda awdandıq awrwxana keñeyip qalar edi.


text:
Ğıraq: Bäxäslär däwam itsä dä, konstitutsiä ölgese äzer
Ğıraq Saddamnnan son berençe konstitutsiä ölgesen nixäyät yazıp beterde. Dokument ike atna kiçegü belän 28.augustta şığılar östenlek itkän parlamentqa täqdim itelde. Atnalarça däwam itkän qatı satulaşularğa qatnaşqan sönni wäkillär bezneñ borçılular dokumentta iqtibarğa alınmadı bez 15.üktäberdä referendumğa quyılaçaq konstitutsiä ölgeseneñ kire qağıluı öçen tırışlıq alıp baraçaqbız dip belderde.
Hammudi(audio)
Min häm komitet äğzalarınıñ küpçelege qaraşınça konstitutsiä töbäktä bik alğa kitkän täcrübäne kürsätä- bu Ğıraq xalqı öçen bik yaxşı täcribä
Parlament konstitutsiä ölgesen referendumğa quyğançı üze raslarğa tieş tügel .Ğıraqnıñ waqıtlı prezidentı çığışı belän körd Jalal Talabani konstitutsiä ölgese referendumda xuplanır dip kötä.
Talabani(audio)
Konstitutsiä tiräsendä barğan diskussiä, dialog dini ışanıç , etnik çığışqa qaramastan Ğıraq xalqınıñ berdämlegen nığıtaçaq.
Konstitutsiä turında şundıy xuplau süzläre äytelsä dä anıñ kiläçäge turında bik küp soraular qala birä. İn möhime yäkşämbe könge bäyrämnärgä qatnaşmağan sönni partiäläre arasındağı qänäğätsezlekneñ däräcäse . Konstitutsiä komitetına kiñäşlär birep torğan xoquqçı Ali al-Muşxadani süzlärençä, bez kiläçäktä däwlät, xalıqnıñ bötenlegenä täsir itäçäk küp kenä elementlarnıñ üzäk xakimiättän alınuına şaqqattıq.. Bezneñ qarşı çıqqan töp mäsälälär xätta konstitutsiäneñ kereşendä dä yuq xoquq belgeçe bularaq min anda qul quya almim , çönki min kiläçäktä mäxkämälär tänqitlär dip borçılam. Konstitutsiä ölgese referendumda raslanmasa Washington häm Bagdadtnıñ yaña demokratik tärtip buldıru plannarı astı öskä kiläçäk .Prezident G.Bush yäkşämbedä Sönnilärneñ ölgegä qarşı buluların tanısa da, alarnı referendumda uñay tawış birergä çaqırdı
Bush(audio)
Konstitutsiä mäsäläsendä ğıraqlılar arasında kileşmäwçänlek bar, älbättä kileşmäwçänlek bar.. Bez säyäsi protsessnı qarıybız ,bez debat kompromislarnı qıyulandırğan protsessnı qarap barabız.Xalıq konstitutsiä yazılğanda alu häm birüneñ mömkin buluın añlıy.
Konstitutsiä ölgese parlamentqa täqdim itelgänçe sönni häm şığı wäkillär arasında fiker ayırmalıqların taraytu öçen qatı satulaşular bardı. Älege dokument ğıraqlılarğa federal töbäklär tözü xoquqın birä häm älege waqıtta şaqtıy ğına avtonomiägä iä Körd töbägen tanıy.Ämma dokument başqa xalıq törkemnäreneñ federalizm prinsıpların ğämälgä quyu mexanizmın buldırunı yaña parlamentqa qaldıra.Yaña parlament dikäber urtasında saylanırğa tieş.Moña sönnilär nıq qarşı çağa. Çönki qayber şığı partiäläre avtonom şığı töbägen taläp itä.Sönni citäkçeläre isä körd häm şığılarğa avtonomiä birü ilne bülgäliäçäk digän noqtada tora.Konstitutsiä ölgesendä Ğıraq möselman ile ämma ul ğäräb ile tügel dielä. Sönni wäkillär Ğıraqnıñ ğäräb ile itep iğlan itelüen taläp itte. Ölgeneñ sonğı formasında Ğıraq şulayuq möselman ämma ğäräb bulmağan körd häm başqa azçılıqlarnıñ ile dielä. färidä xämit


text:
General mayor Sufín Maxer Xäsän Tikrit şähäre yanında totqarlandı. Ul baş kütärüçelärneñ xöcümnären finanslawda häm oyıştıruda qatnaşqan dip şiklänelä. Bügen amerikan hawa köçläre Äl fällüdja şähären bombıladı. Urındağı xakímítlar xäbärenä qarağanda, kim digändä 11 keşe hälaq bulğan. Alar arsında xatın qızlar häm balalar da bar. Kim digändä 7 keşe yaralanğan.
Älegräk amerikannar üzlärendä bulğan mäğlümätlärgä tayanıp, şähärdä terrorçı Äbu Musa Äzzarqäi belän bäyläneştä bulğan baş kütärüçelär torğan yortlarnı bombılí ide. Ğíraq xakímítları beldergänçä, Tikrit şähärendä bombı quyılğan 2 maşína şartlap, polísínıñ ike xezmätkäre hälaq bulğan, 5 äw yaralanğan.


text:
Paqstan, Hindstan, Äfğanstanda cir teträw
Rixter ülçäwe belän 7.6 ball köçendäge cir teträw bügen Paqstan, Hindstan häm Äfğanstanda sizelde. Zilziläneñ üzäge Paqstan belän Hindstan çigendä bulğan. Meñlägän keşe panikağa birelep öylären taşlap qaçqan, räsmiläre süzlärenä qarağanda ülüçelär sanı meñgä yaqın bulırğa mömkin.
"Bügen irtän qotoçqıç qatı cir teträw buldı, härberebez uyanıp uranğa yögerep çıqtı. Ozaq waqıt xälgä kilä almadıq. Mondıy zilziläne äle ber qayçan da kürgänebez yuq ide," dide İslamabad keşese.
Tönyaq Paqstandağı töbäklärdä zilzilä näticälären beterügä xärbi köçlär cälep itelde. Episentrğa yaqın bulğan Kaşmirnıñ Paqstan öleşendä cir teträwdä qayber awıllar uq yuq itelgän, dip xäbär itelä. Kaşmirnıñ Hindstan öleşendä 30ğa yaqın keşe häläk bulğan, dip farazlana. Afzal isemle ir bala cir teträw başlanğanda mäktäptä bulğan:
"Bez därestä utıra idek, ber waqıt cir teträw başlandı. Bez cirgä yattıq, soñınnan binadan çığıp yögeredek," dide mäktäp uquçısı.
Äfğanstannıñ Qabul häm Mazar-İ-Şärif şähärlärendä xalıq zilzilä başlanğaç ta öylärennän çığıp ölgergän. İlneñ Nangahar vilayätendä üz öye cimerelep 11 yäşlek qız bala häläk bulğan. Azatlıq radiosınıñ Qabuldağı xäbärçese Breşna Nazari şularnı xäbär itte:
"Berençel mäğlümatlärgä qarağanda, cir teträw Qabul tiräsendä bulğan. Ämma iñ zur ziyan ilneñ tönyağındağı Badaxşan, Taxar häm Pärwan provinsiälärenä kilgän. Anda cir teträw köçle bulğan"... Bu azatlıq radiosınıñ Qabuldağı xäbärçese Breşna Nazari ide.
Belgeçlär küptän bu töbäktä zilzilä bulu ixtimalı turında farazların belderep kilde. Ämma bu cir teträw, farazlardan köçleräk buldı.
alsu qormaş


text:
Fälluca höcüme aldınnan Ğiraqta ğädättän tış xäl kertelde
Amerikan häm Ğiraq qorallı köçläre Fälluca höcümen, bar ildä iğlan itelgän ğädättän tış xäl şartlarında alıp bara. Bu xaqta yäkşämbedä Ğiraqnıñ premyer-ministrı İyäd Ğälläwi belderde. Şuşı adımğa ul, ğinwarğa bilgelängän saylawlar aldınnan ildäge iminlekne nığıtu maqsatında barırğa mäcbür.
Audio, Mostafa Alani
"Ğädättän tış xälne iğlan itüneñ waqıtı asılda Fälluca höcümenä turı kiterelä, ul höcüm şul çaralarnıñ ber öleşe bulaçaq. Häm ul Fällucada suğışırğa cıyınğan Ğiraq köçlärenä qanuni yaqlaw birä. Ğälläwi monıñ kiräklegen añlıy, çönki ul Fälluca suğışınıñ ciñel bulmayaçağın, küp keşe qırılaçağın sizä, ul kiläçäktä monıñ öçen tänqitlänäçäk häm şuña kürä ul üzenä qanuni ber qaplanu teli" dip belderä Mostafa Alani. Amerikannarnıñ Fällucadağı ğisyançılarğa qarşı moña qädär oyıştırğan höcüme näq menä ğadi xalıq arasındağı yuğaltularnıñ bik yuğarı buluı säbple tuqtatılğan ide. Alani süzlärenä qarağanda, Ğiraqta ğädättän tış xäl iğlan itüneñ Fällucadağı höcümgä qanuni ber tübä birüdän tış başqa xäcäte yuq ta.
Audio, Mostafa Alani
"Ğämäli yaqtan qarağanda, ğädättän tış xäl Ğiraqta inde soñğı berniçä ay däwamında kertelgän kileş. Politsiä wäkalätläre, bernindi qanuni cawaplılıqsız, mäxkämä röxsätennän başqa qulğa alular - bolar barısı da ğädättän tış xäl bulıp tora" di Mostafa Alani, Ğiraqta moña qädär dä xökem sörgän xoquqi wäzğiat turında. Başqa küzätüçelär, Bagdadtağı üzäk xökümätneñ şundıy qırıs çaralar iğlan itüe, anıñ ilneñ ğisyan kütärergä telägän başqa töbäklärenä, här şundıy omtılışqa qarşı tieşle çaralar kürergä äzer toruın kürsätä dip uylıy. Monı premyer İyäd Ğälläwi üze dä turıdan-turı äytte. Ul, ğädättän tış xäl kertü bezneñ ildäge iminlekne nığıtu mäs''äläsendä bik citdi buluıbıznı kürsätä dip belderde. Moñardan tış, Ğiraqnıñ başqa töbäklärendä Fällucadağı ğisyançılarğa qarata simpatiä küzätelä häm Bagdadtağı üzäk xökümät moña kirtä quyarğa teli. İldä 60 köngä genä bulsa da ğädättän tış xäl iğlan itü artında menä şundıy säbäplär yata ala. Ul ğinwarnıñ 27-senä bilgelängän ğomumi saylawlar aldınnan ğına köçtän çığarılaçaq.
Kärim Kamal


text:
“Miras” jurnalı - Fazıl Fasiev: Tatar yazma şiğriätenä nigez saluçı Qol Ğalineñ “Qissai Yosıf” poeması
Augustnıñ soñğı atnasında bez sezgä, xörmätle radio tıñlawçılar, “Miras” jurnalınıñ 8 sanı turında söylärbez. Anıñ bu sanı maxsus san bulıp çıqqan. Jurnal Qazannıñ 1000 yıllığına bağışlap çığarılğan. Jurnalnıñ bu sanında tarixi poemalar, milli şiğriät, fänni mäqälälär, häm dä törki xalıqlar dönyasınnan fänni-mäğlümati mäqälälär birelgän.
“Baş redaktor süze” astında mäqälä avtorı: “Tatarstan respublikası başqalası Qazan şähäreneñ 1000 yıl tuluğa bağışlanğan bäyräme Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ räsmi äğzaları bulğan möstäkıyl' däwlätlär qatnaşında uza. Häm dä bäyrämne ütkärü buyınça oyıştırılğan maxsus komissiä citäkçeläreneñ konstruktiv eşçänlege näticäsendä, Qazan şähäre Yevropa masştabındağı sivilizatsiäle qalağa äwerelde” dip başlıy süzen.
Jurnal üzeneñ Säyäsi miras säxifäsendä Qol Şärif mäçeten tantanalı açqan mizgellärdä Mintimer Şäymievneñ çığışın bastırğan.(sitata) “Qol Şärif mäçete - ul respublikabız märkäzeneñ töp mäçete genä tügel. Ul – Qazannıñ häm Tatarstannıñ yaña simvolı, böten tatar dönyasın üzenä cälep itüçe ruxi üzäk. Ul – bezneñ ütkänne kiläçägebezgä totaştıruçı ruxiät küpere”- di ul. Sitata tämam.
Ä tarixi miras säxifäsendä “Däwlätçelek öçen köräşkändä” digän yazmasınıñ däwamında BTK BK berençe räise İndus Tahirov “Tatar xalqınıñ milli däwlätçelegen torğızu nigä tormışqa aşmawınıñ qayber säbäpläre turında häm dä İdel Ural ştatı, tatar –başqort respublikası tormışqa aşmasa da , tatar xalqı üzeneñ däwläten ayaqqa bastıru köräşen berqayçan da tuqtatmıy,-” digän fikeren citkerä jurnal uquçılarına.
“Ädäbi miras häm sänğät” säxifäsendä jurnal Qol Ğälineñ “Qissai Yosıf” poemasınnan özek birä başlağan. Anda şulay uq filologiä fännäre kandidatı Fazıl Fäsievneñ dä bu äsär turındağı yazması urın alğan .Yazma avtorı “Ni öçen bu äsär xalıq küñelenä tirän ütep kergän, närsädän bu mäxäbbät, äsär üze nidän ğibarät?”,- digän sorawlarğa cawap itep, äsärneñ syujetın qısqaça proza räweşendä söyläp birä. “Qissai Yosıf” inde sigez ğasırdan birle xalıq küñelendä , añında, tele häm yazuında, ädäbi häm mädäni mirasında yäşäp kilä häm xalıqnıñ iñ asıl cäwhärläreneñ berse bulıp qala kilä,- di avtor . Jurnalda tağın Ämir Mäxmüdovnıñ Qol Ğäli dip isemlängän tarixi poeması da urın alğan.
Häm menä bu atnanıñ comğasında ğına Qazannıñ 1000 yıllığına bağışlap, anıñ avtorına Qol Ğäligä Qazannıñ üzäk uramnarınıñ bersendä 1000 yıllıq parkta häykäl quyu da , ul xalıq küñelendä bu äsärneñ niçek möhim buluın kürsätä.
Tarix fännäre doktorı Ğamircan Däwlätşinnıñ “İdel Bolğar däwlätendä ğäräp älifbasına nigezlängän yazmaçılıq” dip isemlängän fänni mäqäläsendä dä “Qol Ğälineñ “Qissai Yosıf” poeması üze ük bolğar çorındağı ğomumtörki yazma mädäniätneñ mäşhür häykäle bulıp sanala ”.-di. Şulay uq, Ğamircan Däwlätşin da mongol yawlarına qädärge bolğar kul'turasın, iñ berençe çiratta, yazmaçılıqqa nigezlängän mädäniät bulğan digän fikeren belderä. Baştağı çorlarda bolğarlar balawız taqtalarğa, tuzlarğa caylı, matur itep eşlängän söyäk qälämnär belän yazsalar, ozaqlamıy Urta Aziädän kiterelgän käğäz kiñ qullanıla başlıy . Ğaräp älifbası nigezendä fänni, ädäbi äsärlär barlıqqa kilä. Kitaplar matur tışlar belän bizälä. Kitap sänğäte üsä. Bolğar xalqı mäğrifätkä tartıla”,- di ul .
Jurnalnıñ “Törki xalıqlar dönyası” säxifäsendä “İñ zur arxiv- Törkiädä”,-dip atalğan mäqäläsendä Ğuray Dämir töreklärdäge arxivçılıq Üzäk Aziädäge törki däwlätlär zamanınnan birle kilä”,- dip yaza. Xäzerge köndä Ğosmanlı arxivlarında ğına 150 millionnan artıq dokument tuğız ayırım binada saqlanuı turında belderä. “Häm İstanbulnıñ Cankurtaran rayonında Milli arxiv sarayı tözelä başladı- tizdän barlıq dokumentlarnıñ şunda tuplanaçağı turında da, äytä ul.
Bu atnanıñ çärşämbesendä genä açılğan Sankt-Peterburg uramında törki xalıqlar tarixı belgeçe, Anna Axmatovnanıñ ulı Lev Ğumilewnıñ sını urın aldı. Häm jurnalda Lev Ğumilevnıñ “Etnik tarixnıñ yañaruı” dip isemlängän anıñ yazması birelgän.
Şulay uq jurnalda Qazan xanlığı tarixı turında, Qazanğa nigez saluçı Oluğ Möxämmäd xannıñ tuuına 600 yıl tulu uñayınnan Rizaeddin bine Fäxretdinneñ “Oluğ Möxämmät xan” digän yazması iğtibarnı cälep itä.
Özek Jurnalda şulay uq bik küp bilgele ğalimnär, yazuçılar, säyäsätçelär, fälsäfäçelär, publitsistika avtorları, mädäniät belgeçläre, tärcemäçelär, Şihabetdin Märcani, Ğalimcan İbrahimov, Ğayaz İsxaqi, Nizametdin Ğalişer Navoi, Aybek, (Musa Taşmuxametov), Çıñğız Aytmatov, Fäwziä Bäyrämova, Mansur Xäsänov , Rawil Wäli, Bulat Sultanbäkov, Ädxät Sinuğıl - Quğanaqlı, Cağfär Mubarak, Zufar Xakimov , Leysan Sämiğullina häm başqa bik küplärneñ yazmaları bar. Xörmätle radio tıñlawçılar! Sez Miras jurnalınıñ 8 avgust sanı belän tanıştığız. Mälikä Basıyr, Qazan.


text: Rusiä Prezidentı Vladimir Putinnıñ 13nçe sentäbr xökümätneñ kiñäytelgän utırışında yasağan çığışı başqortstanlılarnıñ iğtibar üzägendäge mäsälägä äwerelde. Başqortstan Prezidentınıñ matbuğat üzäge başı Rostislaw Morzağolıv :“Bu ilneñ artabanğı üseşenä täesir itü öçen ütä dä möhim ğämäl“,— dip belderde. Ul Başqortstan Prezidentınıñ bu adımnı xuplawın da ireşterde. “Başinform“ mäğlümat ağentlığı Putin çığışınıñ 13nçe sentäbr könenä turı kilüenä basım yasıy.Xalıq sınamışları buyınça bu könnär citdi eş başlaw öçen uñışlı bulmawın ireşterä. Fiker soraşu näticälärenä qarağanda , başqortstanlılarnıñ küpçelege Putinnıñ bu adımı xalıqnıñ saylaw xoquğına , demoqratiägä qarşı töşä , Beslan waqiğäläre totaş ildäge saylaw tärtiplären üzgärtep , xakimiät bağanasın nığıtuğa tä'sir itergä tieş tügel digän uyda. Tulıraq mäğlümat Azatlıqnıñ sişämbe tapşıruında.


text:
Federal avtonimiä räise İldar Ğilmetdinov Semberdä bulıp kitte
Däwlät Duması deputatı, Tatarstannıñ Yäşlär oyışmaları şurası räise İldar äfände Sembergä “Milli mädäniätlärneñ Xalıqara yäşlär assambleyası” dip atalğan çarağa çaqırılğan ikän. Forsattan faydalanıp, Mäskäw qunağı tatar cämäğätçelege belän dä ayırım oçraşu oyıştırdı. Anda räsmi dairälärdän Däwlät Duması deputatı Valentin Denisov, cirle parlament deputatları, Ölkä Xökümäteneñ Eşmäkärlekne üsterü ministrı Wildan Zinnurov ta qatnaştılar.
Cirle avtonomiä räise Ramis Safin üz çığışın alda torğan oluğ burıçlarğa bağışladı. İñ awırtqanı – “Çişmä” televizion tapşıruınıñ yabıluı. 6000HәH artıq millättäşebez imzalağan xatnı, Prezident apparatına citkerü öçen, İldar Ğıyl'metdinovqa tapşırdı. Ramis Safin şulay uq Tatar Mädäni üzäge qaramağına 20 yılğa arendağa birelgän binanı torğızu häm 91-nçe mäktäpne tieşençä cihazlaw öçen dä Federal' avtonomiä citäkçelegennän yärdäm soradı.
“Çişmä” tapşıruın qaytaru kiräklege başqa çığışlarda da yañğıradı. Ölkäneñ İctimaği Pulatı äğzası Damir Şäripov bay tarixlı tatar awılların ayanıçlı xälgä töşergän säbäplärgä dä tuqtaldı häm bu batqaqlıqtan çığu yulları ezläw buyınça anıq täqdimnär dä kertte.
Däwlät Duması deputatı Valentin Denisov İlbaşı Putinnıñ yıllıq yullamasında milli mädäniätlärne üsterügä bağışlanğan süzlärennän faydalanırğa kiräk, dide. Anıñ äytüençä, ölkä xakimiäte dä bu mäs’älägä iğtibarın köçäytüne küzdä tota. Deputat şulay uq cirle radio häm televizion tapşırularnı qaytaru mömkin dip sanıy häm monıñ öçen tırışlıqlar taläp itelä, dide. Tik üze nindi tırışlıq kürsätäçägen genä äytmäde. Şulay uq tatarnıñ 6000 imzalı möräcäğätennän dä artıq tırışlıqların niçek küzallawına da tuqtalmadı.
“Bolğar yañarışı” oyışması citäkçese Şäwkät Bogdanov isä Qol Ğäli häykälen buldıru tırışlıqları belän tanıştırdı. Ölkä häm şähär xakimiäte bu ğämälgä uñay qaraş belderde, ämma üz arabızda berdämlek yuq, avtonomiä citäkçelege dä bitaraflıq kürsätä, dide Şäwkät äfände. İldar Usmanov Tatar yäşläre üzägeneñ eşçänlege belän tanıştırdı. Ğinwarda ğına eşli başlasaq ta, ike zur çara uzdırdıq: “Tatar yegetläre konkursı” häm “Min tatarça söyläşäm” çarası. Xäzer isä Tatar yäşläre Sabantuyına äzerlek bara, dide İldar Usmanov.
Federal' avtonomiä räise İldar Ğıyl'metdinov alda torğan töp burıçlarğa tuqtaldı. İñ möhime – cirle avtonomiälärne borçığan problemalarnı xäl itügä bulışlıq. Bu barı tik Mäskäw türäläre aşa ğına xäl itelä ala. Mintimer Şäymiev aldıbızğa töbäklärdäge milli oyışmalarğa yärdäm itü burıçın quydı. Bu cähättän BTK belän qulğa-qul totınıp eşläw mäslixät, dide İldar Ğıyl'metdinov.
Berniçä qısqa xäbär.
Novospasski rayonı üzägendä Tatar mädäniäte könnäre uzdı. Bu rayonda tatar awılları yuq, şulay da xalqınıñ 12 protsentın kürşe İske Qulatqı rayonınnan küçenep kilgän millättäşlärebez täşkil itä. Säbäbe – şul uq: İske Qulatqınıñ töşenä dä kerä almağan sänäğät şirkät'läreneñ biredä tözelüe häm alarnıñ eşsezlektän intekkän Qulatqı xalqın suırıp aluı. Qulatqılılar şulay da Novospasski şartlarında da üz yözlären saqlap qalırğa tırışqanday. Äytik, rayon üzägendäge 2-nçe sanlı mäktäptä “Çişmä” häm “Läysän” isemle tatar cırı studiäläre eşläp kilä. Krasnosel'skiy awılında mäçet tözemäkçelär. “Ä rayon başlığı Aleksandr Vrajnov bu izge eşkä häryaqlap yärdäm itäçäk”, - dide anıñ urınbasarı Lyudmila Maksimova
İske Qulatqı qasabasında da yaña mäçetkä nigez taşı salındı. Anıñ töp iğanäçese – Sarıtıula yäşäwçe kürenekle maltabar Eduard Ganiev.
Semberdä Tatarstannıñ Tübän Qama qalasındağı Üzäk mäçet imamı Yosıf xäzrät Däwlätşin bulıp kitte. Ul ölkä üzägeneñ 4 mäçetendä wäğäzlär tottı. Alarnıñ eçtälege – mäçettän tış yäşlär arasında eşne cäyelderü çaraları turında buldı. Mäsälän, alar Quqmara rayonı buyınça dini-mädäni säfärgä cıyınalar ikän. Anıñ qısalarında din ähelläre wäğäzlär totaçaq, yäşlär arasında Qor'än häm bäyet-mönäcätlär bäygese oyıştırılaçaq. Oçraşular, nigezdä, awıl mädäniät yortlarında uzaçaq. Bu mäs'älä buyınça cirle xakimiätlär belän kileşelgän dä inde.
Ayrat İbrahim, Sember


text:
Qazanda Rusiä yulların tikşerdelär
Qazanda Rusiä yulları xälen tikşerälär. Bilgele bulğança, Rusiädä ike problem bar, berse cülärlär, ikençese naçar yullar. Xäzer inde bu mäğlüm äytemne qısqartıp qına äyttelär. Prosto Yullarnı cülärlär tözi dilär. Rusiäneñ ğömerlek probleması- naçar yullar. Menä, Tatarstannan torıp, şunı yaxşırtmaqçılar. Älege cıyın Rusiäneñ 2020 yılğa qädär qaralğan transport strategiäseneñ töbäklärdäge maqsatları dip ataldı. Anda Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev ta qatnaştı. Monnan tış, Rusiäneñ yulların rätkä kiterergä tırışuçı , ministr İgor Levitin da buldı bu söyläşüdä.


text:
Dönyanıñ iñ zur oçqıçı Airbus A380 berençe tapqır hawağa kütärelde
27 April könne Fransiädäge Toulouse hawa alanınnan dönyanıñ iñ zur oçqıçı Airbus A380 sınaw räweşendä berençe tapqır hawa kütärelde. 800dän artıq yulçı sıydırışlı, ike qatlı hawa karabı ber tuqtalışsız dönyanıñ teläsä qaysı poçmağına oça alaçaq. A380 ayrobusı amerikan Boeing''larına köçle kändäş bulır dip kötelä.
Qanat araları ğına 80 metr, qotıçqıç zur buluğa qaramastan, yaña buın Rolls Royce motorları qıuylğan oçqıç cirdän ciñel genä ayırılıp Atlantikka taba yul aldı. Airbus wäkile David Velupillai bu berençe oçışnı 18 millard dollarğa töşkän proyektnıñ xälitkeç mizgele dip atadı:
Audio (David Velupillai)
"Bu xälitkeç mizgel, oçqıç berençe tapqır hawağa kütärelä, alda ber yıllıq sınawlar."
Bu oçqıç turında söylägändä belgeçlär "berençe" süzen yış qullana. A380 çın mäğnädä ike qatlı berençe oçqıç bulaçaq. 3 klasslı itep eşlängän oçraqta aña 555 yulçı sıya alaçaq, ä inde bar urınnar ekonom klassta bulsa - 850. Oçqıç ber tuqtalışsız 15 meñ çaqırım aranı ütä alaçaq.
Dönyanıñ 15 hawa şirkäte inde 154 şundıy oçqıçnı satıp alırğa teläk beldergän. Ber oçqıçnıñ bäyäse 280 million dollar çaması. Airbus citäkçeläre 260 oçqıç satılğannan soñ kerem kilä başlar dip xisaplıy. Yaña oçqıçta ozın yulnı räxät ütergä teläwçelärgä törle mömkinlekär qaralğan. Bu nisbättän ul okean karaplarına köndäş bula ala. Misal öçen, Virgin Atlantic hawa şirkäte üzenä digän oçqıçlarda fitness, bizünü, qunaq bülmäläre, bar, casino, xättä ike keşelek ayırım bülmälär yasarğa soradı. Şirkätneñ xujası Richard Branson:
Audio (Richard Branson)
"Bu oçqıç bezneñ bar xıyallarnı qänäğätländersen ide. Bez başqa berkemdä dä bulmağan oçqıç yasarğa telibez."
Airbus A380 amerikan Boeing''larına köçle köndäş bulır dip kötelä. Moña qädär qitğa-ara oçışlar başqaruçı töp oçqıç dip Boeing 747 sanala ide. Üz waqıtında dönyanıñ iñ zur oçqıçı Boeing 747, 40 yıl xezmät itep, zur kommersiä uñışı buldı.
A380 bu uñışnı qabatlıy alırmı äytüe qıyın. Härxäldä Airbus citäkçeläre dönyada yulçılar sanı yıldan-yıl artaçaq dip sanıy, häm A380 yaxşı bäyägä citärlek urın täemin itäçäk digän qaraşta.
Ä menä Airbusnıñ köndäşe Boeing xäzer başqa yuldan kitmäkçe. Zur oçqıçlar tözüdän waz kiçep, urtaça zurlıqtağı oçqıçlarğa küçergä cıyına. Boeing citäkçeläre fiekrençä, kiläçäktä yulçılar sığılmalıraq täqdimnär taläp itäçäk, telägän urınnarına yaqınraq bulğan keçkenä hawa alannarına töşüne xubraq küräçäk.
Ul arada Quşma Ştatlar häm Yevropa Berlege ber-bersenä oçqıç sänäğätenä däwlät subsidiäläre birüdä däğwalar belderä. Amerikannar Airbusnı däwlättän artıq küp yärdäm aluda ğäyepli. Yevropalılar isä, näq şunı Boeingqa, xärxäldä anıñ saqlanu tarmağına qarata äytä. Şuşı bäxäs Dönya Säwdä Oyışmasında qaralırğa mömkin.
-Ali Gilmi


text:
Çiläbe tatarlarınıñ 2004nçe yılğa plannarı häm ömetläre zur. Bu könnärdä isä şähärneñ tatar-başqort cämäğätçelege cıyılıp bergäläp yaña yılnı bäyräm itte. Kitapxanädä uzğan bäyräm çarasın Uralım tatar-başqort üzäge oyıştırğan. Üzäkneñ citäkçese Nurzidä Minnemullina Azatlıq tıñlawçılarına üz eşläre turında tulıraq itep söyläp birä. (yäkşämbe tapşıruında). Şayexzadä Babiç isemendäge kitapxanägä törle yäştäge millättäşlärebez cıyılğan bulsa – çiläbedäge tatar balaları äle ayırım üzläre cıyılıp yaña yılnı bäyräm itkän.
Luiza Zakircan, Çiläbe


text:
Tatarstan prezidentı respublikanıñ neft'çeläreneñ ayırım alğanda “Tatneft'”neñ eşläre, uñışları belän härdaim tanışıp bara. Bu oçraqta umartaçı babay küz aldına kilä, anıñ üz umartalıqların küz qarası kebek qarap, tikşerep, kübräk bal birgän oyalarğa şirbätne kübräk birüe…Alabuğada uzğan sammitta da Tatarstan prezidentı “Tatneft'”kä şirbätne, maqtaw süzlären jällämi. Aları da prezident äytkän eşlärne ber süzsez başqarırğa tırışalar. Uzğan yılğı samitta alarğa bitum yatmaları üzläşterä başlarğa quşılğan bulsa, bıyılnıñ may ayında, azdırmı ul küpterme, ör-yaña texnologiä buyınça 4 tonnağa yaqın bitum suırta da başlağannar. Ul yaña texnologiä öçen 37 million sum aqça totqannar. Tatarstan neft'çeläreneñ yıllıq çimal tabışı 30 million tonnadan artıp kitä ikän. Ul tabışnıñ altıdan ber öleşen biş-altı yıl elek oyışqan bäysez neft' kompaniäläre tulılandıra. İñ zur tabış Tatarstandağı neft' eşkärtü sänäğäte akulası “Tatneft'”tä. Belgeçlär äytüençä, älege qara altın suıruçı şirkät yılına yaqınça 12 milliard sum tabış kiterä. Ul tabışnıñ 80 protsenttan artığı Mäskäwgä kitä, tege üz-üzlären aşata almağan Rusiäneñ başqa töbäkläreneñ tamağın tuydırırğa. Älbättä, neft'çelär sammitında bu xaqta äytelmi, anda barsı da yuğarı ruxta, “Bez buldırabız!” ruxında bara. Bu xaqta “Tatneft'” berläşmäseneñ matbuğat üzäge citäkçese Röstäm Rafiqovta bezgä menä närsä dide:
- Mintimer Şäymiev neft'çelärgä bik küp räxmätlär äytte. “Döres yul belän barasız!”- di. “Buldırabız häm buldırasız!” – dip tä östäde.
Bu “Tatneft'” matbuğat xezmäte citäkçese süzläre buldı. Tege bitumnı üzläşterü turında sammitta qat-qat äylänep qaytıp söyläşälär. Çönki belgeçlär Rusiädä bitum zapası 20 milliard tonna, ä Tatarstanda 7 milliard çaması dip isäplilär. Monda inde salım taşlamaların da Däwlät Dumasınnan bezneñ xökümätkä yullarğa turı kiläçäk. Söyläşü şuşı noqtağa citkäç Mintimer Şäymiev Tatarstan xökümäte başlığı Röstäm Miñlexanovqa borılıp:“ Tatarstan qaramağındağı cir, mölkät häm başqa salımnarnı xäl itüne üzebezneñ öskä alırğa wäğdä biräbez” – dip tä äytep quya. Bu xaqta “Watanım Tatarstan” gazetası xäbärçese yaza. Ul xäbärçe prezidentqa törtterep süz dä äytä äle. Bu xäl bolayraq bula, neft'çelär sammitı “Tatneft'” kürgäzmäsennän başlana. Anda yaña firma bilgese, brendı turında bäxäs quba. Tatarstan flagı töslären qullanıp suzınqı tamçı räweşendä yasalğan simvol bula ul. Ul tamçını Mintimer Şäymiev awır qabul itä. Bu minutlarnı iskä töşerep “Tatneft'” matbuğat üzäge citäkçese Röstäm Rafiqov süzen bolay dip däwam itte:
- Bez kürgäzmägä quyğan yaña bilgene prezident oşatmadı, elekkese kübräk otışlıraq häm küñelgä yatışlıraq ide di. Yaña äyberne qabul itü awır inde anı, waqıt ütü belän künegelä ul …
Wät şunnan Röstäm Miñlexanovnıñ : “Bu bit korporativ bilge genä” – dip aqlanuına häm “Watanım Tatarstan” gazetası xäbärçeseneñ: “Fontannar çorı uzdı bit inde” – dip törtterüenä, fontan digännän elekke bilge fontan formasında ide, Tatarstan prezidentı bolar belän kileşmiçä:“Fontannar bar ele bezdä, häm bulaçaq …” dip qırt kisterep quya. Annan inde kiñäşmä prezidentnıñ süzen raslaw yunäleşendä däwam itä…
Röstäm İsxaqi


text:
Tatarstanda uquçılar sanı kimi bara
2003-2004 uqu yılı äle tämamlanıp citmäsä dä, respublikanıñ Mäğärif ministrlığı aña inde näticälär dä yasıy başladı. 18 mayda Ministrlar kabinetında uzğan brifingta süz näq menä şuşı xaqta bardı. Sişämbe könne uzğan brifingta jurnalistlarnı ütep baruçı uqu yılınıñ qayber näticäläre belän Tatarstannıñ Mäğärif ministrı Fariz Xarisov tanıştırdı. Bıyıl respublika mäktäp-gimnaziälären 68 meñgä yaqın 9 klass uquçıları häm 50 meñ tiräse 11 klass uquçıları tämamlıy ikän. Xarisov süzlärenä qarağanda, Tatarstanda da, bar Rusiädäge kebek ük, balalarnıñ sanı kimi bara. Bıyılğı çığarılış klasslardağı balalarnıñ sanı uzğan yıldağı belän çağıştırğanda küpkä bulmasa da, azayğan. 2005-2006 uqu yılında isä alarnıñ sanı tağı da kimräk, nibarı 46 800 keşe bulaçaq. Bu üz çiratında başqa problemalarnı da kiterep tudıra. Balalar sanınıñ kimüe uqıtuçılarnıñ sanı azayuğa, şähär mäktäplärendä ikençe smenadağı uqunı beterügä, ä qayber keçkenä awıl mäktäpläreneñ bötenläygä yabıluına kiteräçäk.
Brifingta kiläse uqu yılında berençe märtäbä mäktäplärgä baruçı balalarnıñ sanı da iğlan itelde. 2003 yıl belän çağıştırğanda, alarnıñ sanı azğa ğına bulsa da, kimegän. Ağımdağı yılnıñ 1 sentäberendä 1 klassqa 37 500 bala baraçaq. Şularnıñ nibarı öçtän ber öleşe genä – awıllarda. 12 meñ bala tatar klasslarında uqırğa cıyına. Ministr şulay uq uqunı tämamlawçılarnıñ mäktäptäge soñğı sınawları – çığarılış imtixannarı turında da mäğlümätlär birde, bıyıl altın häm kömeş medal’lärgä däğwä itüçelärneñ sanın äytte. Tatarstannıñ 2004 yıldağı mäktäpne tämamlawçılarnıñ 8 protsentı, yäğni 4 meñgä yaqın uquçı şuşı zur däräcäle büläklärne alırğa niätlänä. Oçraşuda qatnaşqan jurnalistlarnıñ sorawlarına cawap birep, Fariz Xarisov tizdän mäktäplärdä ütkäreläçäk çığarılış kiçäläre xaqında da söyläde. Ministr fikerençä, alarnı ütkärergä ata-analardan cıyılğan aqça bik zur külämdä bulmasqa tieş. Monı mäktäplärneñ citäkçeläre kontrol’dä totarğa tieş. Kiçälärdä spirtlı eçemleklär qatğıy räweştä qullanılmasqa tieş, dip tä östäde ul.
Tatarstannıñ Mäğärif ministrınnan tış, sişämbe könne ütkän brifingta şulay uq Qazannıñ qayber yuğarı uqu yortlarınıñ rektorları da qatnaştı. Alar imtixannar, üzläreneñ uqu yortlarına kerü şartları, kommersiä büleklärendä uqu öçen bäyälär belän tanıştırdı. Rusiädä xäzerge köndä eksperiment räweşendä barğan, bik küp xäl itelmägän sorawlar tudırğan Berdäm imtixannar turında süz bardı bu oçraşuda. Belgänegezçä, Tatarstan älegä bu eksperimentta qatnaşmıy. Läkin telägän keşe barıber üzeneñ köçen sınap qarıy ala. Barlıq diärlek yuğarı uqu yortları citäkçeläre älege imtixanğa qarşı bulsa da, bu imtixannar irtäme-soñmı barıber kerteler, digän fikerlär yañğıradı.
Gölnaz İlgizär