text:
Täwelizdik jıldarı Elbası Nursultan Nazarbaev Ertis öñirinde jumıs saparımen san märte bolğanı belgili. Resmï sapar barısında el Prezïdenti öñirdiñ älewmettik-ékonomïkalıq damwımen tanıswmen qatar, xalıqtıñ kädesine jaray`tın nısandardıñ aşılw räsimderine qatıswdı ïgi dästürge ay`naldırğan. Baq.kz agenttiginiñ Pavlodardağı menşikti tilşisi oblıs jurtşılığı «Täwelsizdik tartwı» dep biletin älewmettik häm öndiristik nısandardıñ bügingi tınıs-tirşiligine köz jügirtip kördi.
«Elbasığa wäde ettik» - öñir şarwaları
İs-saparları barısında Nursultan Nazarbaev öndiristik öñirdiñ örkendewine sübeli üles qosqan azamattardıñ bastamaların qoldap, dem bergeni ras. Sonday` jandardıñ qatarında büginde sapalı önimi alıs-jaqın şetelge «Sağıp» brendimen tanılğan käsipker Tölew Quşmanova bar.
«Öz basım Elbasımen tört ret kezdestim. Jüzdesw barısında Nursultan Äbişulına qazağımızdıñ qımızın şetelge tanıtamın dep wäde bergen edim. Büginde bul armanğa da qol jetkizdik. Büginde ulttıq swsınımızdı Resey`, Birikken Arab Ämirlikterine de tasımalday`mız. 25 jıl burın kim edim? Men bïe sawğan qarapay`ım äy`el edim. Al büginde näzik jandı käsipker atanğan jay`ım bar. Täwelsizdikpen birge tülegen şarwaşılığımda 500-ge jwıq bïe bar. Endigi maqsat – qazaqtıñ qurtın älemge tanıtw. Äzirge Qıtay`ğa éksporttap jatırmız», - dey`di Tölew Quşmanova.
(Foto: Aqorda say`tınan alındı)
Elbası üstimizdegi jılğı qırküy`ektiñ 29-ı küni Ertis öñirinde bolıp, agroönerkäsip salasınıñ damwımen tanısqan edi. Oblıstıñ awlı şarwaşılığınıñ älewetin paş etetin arnay`ı körme barısında Elbası Qazaq eline tanımal Lebyaji awdanında ösiriletin qarbızdan däm tattı. Awdannıñ qunarlı jerinde «Qarbızşı» atanıp ketken Qay`rat Şapwov jıl say`ın tätti jïdektiñ 92 surıbın egedi eken.
«Elbasımen kezdesken sätte qarbızdan bölek, asqabaqtıñ şemişkelerin öñdewdi josparlap jatqanımdı jetkizdim. Nursultan Äbişulı qoldaw bildirdi. Prezïdenimizdiñ senimin aqtaw maqsatında, mine, dittegen maqsatıma da jettim. Öñdewdiñ osı türimen elimizde birde bir şarwa ay`nalıspay`dı eken», - dey`di Qay`rat Şapwov.
Biregey`. Jalğız.
2007 jıl. Elbasınıñ Pavlodarğa is-saparı. Däl osı kezde Pavlodar oblısında ğana emes, Qazaq elinde biregey` alyumïnïy` öndirisi bastaw aldı. Öñirde «Qazaqstan élektrolïz zawıtınıñ» alğaşqı kezegi boy` köterdi. Bul käsiporın Qazaqstandağı alğaşqı jäne jalğız joğarı tañbalı bastapqı alyumïnïy` öndirwşi bolıp tabıladı. Otandıq metallwrgïyanıñ flagmanı bolıp esepteledi. Ay`ta ketey`ik, dünïejüzindegi osınday` 200 alyumïnïy` alpawıttarı arasındağı üzdik ondıqqa kiredi. Sapalı önim Resey`, Belorwsʹ, Wkraïna, Özbekstanğa éksporttaladı. Qazirgi tañda bul zawıttı 2500-den astam adam eñbek etedi.
Pavlodardıñ alğaşqı metallı osılay` alınıp, tüsti metallwrgïya klasteriniñ qalıptaswına serpin berdi. Büginde zawıt bır jılda 250 mıñ önim şığaradı.
(FOTO: Aqordanıñ say`tınan alındı. 18 qırküy`ek 2012 jıl)
- Men sizderdi zamanawï anodtı zawıttıñ aşılwımen quttıqtay`mın. Bul - mülde jaña biregey` texnologïya. Endi sizderde turaqtı jumıs jäne jaqsı eñbekaqı bar. «Qazaqstan élektrolïz zawıtınıñ» josparında keleşekte quyu öndirisin keñey`tw qarastırılğan, - dedi Memleket basşısı.
Ay`ta ketey`ik, élektrolïz zawıtı bïılğı jıldı tabıstı körsetkiştermen bastadı. Olay` dey`tinimiz, käsiporında 100 mıñınşı anod şığarıldı. Käsiporınnıñ baspasöz qızmeti xabarlağanday`, anod, yağnï, élektrod alyumïnïy` öndirisine qajetti bir tonna «qanattı» metall alw üşin 500 kïlogramm anod kerek.
Burın Qazaqstan élektrolïz zawıtında Qıtay`da şığarılatın anodtar qoldanılğan. 2014 jıldıñ küzinde, Ewrazïyalıq toptıñ 20 jıldığı qarsañında Qazaqstan élektrolïz zawıtı anod şığara aladı.
Ay`ta keterligi, joğarı texnologïyalıq jäne ékologïyalıq jağınan qawipsiz öndiristiñ biri – Qazaqstan élektrolïz zawıtınıñ élektrodtar şığaratın cexı Pavlodar oblısındağı alyumïnïy` klasterin qalıptastırwşı bwınnıñ birine ay`naldı. Munda zïyandı zattardı 99,5 pay`ızğa tazartatın öte tïimdi gaztazalaw qurılğısı ornatılğan.
Täwelsizdikke tartw. Biregey` köpir
Bïılğı jılı Nursultan Nazarbaev Orta Azïyadağı teñdesi joq köpirdiñ qurılıs barısımen tanısqan bolatın. Qurılısşı ardagerler nısandı el Täwelsizdiginiñ 25 jıldığına oray` ataw twralı oy`ların jetkizdi. Nïet qabıl boldı. Endi alıp köpir Täwelsizdik küni qarsañında pay`dalanwğa beriledi.
(FOTO: Aqordanıñ say`tınan alındı)
«Köpirdiñ qurılısı ayaqtalwğa jaqın. Qazirgi tañda bul jerde mıñnan astam öndiristik kestege say` jumıstarın jürgizip jatır. Nısan pay`dalanwğa berilgen soñ nısan arqılı täwligine 7 mıñnan astam kölik qatınay`dı dep kütilwde. Bul – biz üşin zor jetistik», - dey`di qurılısşılar.
Ay`ta ketey`ik, qurılıs materïaldarınıñ barlığı derlik elimizde şığarılğan. Bul nısandı salwğa 10 mıñ tonna metall, 12 mıñ tonna beton men 17 mıñ tonna qosalqı materïal qoldanılğan.
Eñ qımbat joba
Pavlodar oblısında «Üdemeli ïndwstrïyalıq-ïnnovacïyalıq damw» bağdarlaması ayasında 79 ilkimdi joba jüzege asırıldı. Nätïjesinde 7 mıñnan astam jaña jumıs ornı aşıldı.
(FOTO. Aqorda say`tınan alındı)
Pavlodar oblısınıñ ékonomïkalıq damwıne zor serpin bergen jobalardıñ biri – Bozşaköl ken bay`ıtw fabrïkası. Elbası saparı barısında käsiporınnıñ kaolïn balşığı bar kenderi öñdey`tin fabrïkası iske qosıldı.
Qazaqstan Prezïdenti jïnalğandardı osı tarïxï jañalıqpen quttıqtap, jaña öndiristiñ iske qosılwı Pavlodar oblısınıñ ïndwstrïyalıq-ïnnovacïyalıq äleweti joğarı ekenin körsetetinin atap ötti.
– Jaña käsiporın Bozşaköl taw-ken bay`ıtw kombïnatınıñ kendi qay`ta öñdew qwatın 30 mln tonnağa, mıs koncentratın öndirw kölemin 100 mıñ tonnağa dey`in arttırwğa mümkindik beredi, – dedi Nursultan Nazarbaev.
(FOTO. Aqorda say`tınan alındı)
Eske sala ketsek, 2015 jıldıñ jeltoqsan ay`ında Bozşaköl KBK-nıñ jılına 25 mln tonna swlʹfïdti kenderdi öñdewge qwatı jetetin bay`ıtw fabrïkasında iske qosw jäne rettew jumıstarı bastalğan bolatın. Al 2016 jıldıñ aqpan ay`ında munda alğaşqı mıs koncentratı öndirildi. Al öñdew qwatı jılına 5 mln tonna kendi quray`tın jaña käsiporın iske qosılğannan key`in jalpı jıldıq öñdew kölemi 30 mln tonna kenge jetedi.
«Jaña fabrïkada kaolïn balşığı bar kennen tawarlı mıs koncentratın öndirw 2016 jılı bastaladı dep közdelip otır. Kaolïn balşığı bar kender tolığımen öñdelgennen key`in käsiporın swlʹfïdti ken bay`ıtw fabrïkası bolıp qay`ta jaraqtaladı.
Keñestik däwirde Bozşaköldegi ken qazw jumıstarı mundağı quramında sazı joğarı kenniñ köp bolwınan qïındağan. Kaolïn balşığı bar kenderdi öñdey`tin texnologïyalar joq edi. Texnologïyalardıñ damwı arqasında bozşaköldik qorlardı öñdewge qol jetti. Bïılğı jıldıñ soñına dey`in Bozşakölde katod ékvïvalentindegi 45-55 mıñ tonna mıs jäne quy`ma ékvïvalentindegi 50-60 mıñ wncïya altın öndiriledi», - dep xabarladı käsiporınnan.
Büginde öndiris oşağında 1500 jwıq adam jumıs eñbek etedi.
Darındılar mekeni
Osıdan tört jıl burın Ekibastuz qalasında 650 orındıq mwzıkalıq mektep qoldanısqa berildi. Buğan dey`in Ekibastuzdıñ qurmetti azamattarı şaharğa mwzıka mektebi kerektigin Elbasına xat arqılı jetkizgen. Osılay`şa, bilim oşağı Prezïdenttiñ tikeley` tapsırmasımen salındı. Säni men säwleti kelisken öner ordasınıñ Qazaqstan boy`ınşa balaması joq. Arağa birneşe jıl salıp Prezïdent oqwşılardıñ şığarmaşılığımen tanısıp, mekteptiñ tınıs-tırşiligimen tanısqan edi.
Mektep dïrektorınıñ orınbasarı Vïktorïya Raxmanïnovanıñ ay`twınşa, qazirgi tañda 7-17 jas aralığındağı darındı ul-qızdar bilim alwda.
«Mektep aşılğalı beri 1500-ge jwıq mwzıkan tülep uştı. Büginde olardıñ bir böligi mektebimizde ustazdıq etse, qalğanı elimizdiñ üzdik şığarmaşılıq ujımdarında eñbek etwde. mektepte dombıra, prïma-dombıra, qobız, fortepïano, skrïpka, bayan, akkordeon, fley`ta, gïtara, şerter sınıptarı, sonımen qatar, ulttıq aspaptar, vokal-xor, işekti aspaptar sındı bölimder bar», - dey`di Vïktorïya Raxmanïnova.
Jalpı, 25 jılda 100 jılğa tatïtın ister atqarıldı. Bul sözderdi Elbası jaña köpir basında kezdeswinde ay`tqan bolatın.
«Pavlodarlıqtarğa budan artıq bağa kerek emes», - dey`di zïyalı qawım.
Ermek ELEMES
Foto avtordiki


c: text/html

text:
AQŞnıñ, BMO İminlek Şurası İrannıñ uran baytuın tuqtatır dip uylawı – zur xata, dip belderde İran tışqı eşlär ministrı Hamid Reza Asefi. Ministr süzlärenä qarağanda, ber nindi yanawlar da İrannı tınıç atom programmasınnan baş tartuına säbäp bula almıy.
Xalıqara atom idaräse küzätüçelär bügen İranda, alarnıñ İsfahan häm Natanztağı uran belän eş itü berläşmälären tikşerüe kötelä. İdarä başlığı Möhammäd ElBaradei kiläse atnada Tähranğa bara. Anda ul İrannı tulıraq itep xezmättäşlek itergä künderergä tırışaçaq.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Narqotik, alqoğol, burlıq- töp baş bäläläre
Sotsioloğik tikşereüźärźän küreneüensä, Öfölä balalar häm üśmerźär arahında iśertkes esemlektär menän mauığıu, 2006-sı yıldıñ oşo osoro menän sağıştırğanda 1 yarım tapqırğa artqan. Ber ük waqıtta enäyätselek häm narqotiktar qullanıu mäsälähe lä kiśken qala.
Öfö qalahı eske eştär idaralığı xeźmätkärźäre şulay tip belderä. ¦śmerźär häm balalar arahında enäyätselekteñ, narqotiktar häm iśertkes esemelektär, qullanıuźıñ qırqa artauına üźäk matbuğat häm mäğlümät saraları aşa eñel tormoşto propağandalau, hıra, tämäke reklamahı la źur yoğonto yahay tigän fekerźä belegestär. Mäğlümättärźän küreneüensä, Öfölä äle 32 meñdän aşıu keşe narqoloğiya qabinettarında iśäptä tora, ularźıñ 4 meñe balalar häm üśmerźär. Respubliqala kibettärźeñ ni barı 4 protsentında ğına, yäğni 100 kibetteñ 4-hendä genä bäliğ bulmağandarğa alqoğol häm tämäke hatıu tıyıla tigän beldereü elengän.
Balalar häm üśmerźär arahında burlıq ta küp. Ayırıusa keśä telefondarı baş bälähe. Bında inde mäktäp xaqimiättäreneñ ğäyebe źur. Xäüef töymähe, yäğni militsiya menän tiź bäyläneş qorolmahı bulmauı arqahında mäktäptärźä enäyättär küp. Premer-ministr urınbaśarı Fidus Yamaltdinov äyteüensä, xäüef töymähe säğätenä 3 humğa töşä. Žär mäktäpkä militsiya quyıu qimmät ikän. başqortostanda mäktäpkä militsiya quyıźıñ xaqı säğätenä 130 humğa barıp baśa ikän. Fidus Yamaltdinov xäźer şunday şarttarźa yäşäybeź- yartı xalıq enäyät qıla, yartıhı şunı asıu menän mäşğül tip tä belderźe.
Şul uq waqıtta sittän narqotik taşıu osraqtarı kämemäy. Äle narqoqontrolerźar Sankt – Peterburgtan Respubliqağa narqotiktar taşıusı törkömdö qulğa alğan.
,,Ekstazi,, tip atalğan ağıulı matdä töngö klubtarźa küñel asıusı yäştärgä täğäyenlängän bula. Öföläge sauźägärźärźän militsionerźar oşonday altı yöź tabletqa tartıp ala. Narqotiktar ker yıuıu maşinahında häm hıuıtqısta haqlanğan bula. Ağıulı matdälärźeñ ber ölöşö Sankt – Peterburta häm qalğandarı Könbayış Evropala eteşterelgäne asıqlanğan. Tikşereü barışında 4 narqosauźägär totolğan.


text: Bıl aźnala Öfögä Törkiäneñ eşlekle dairäläre kiläsäk. Osraşıuźar barışında Başqortostandıñ yıñyıl sänäğät tarmağına investisialar yälep iteü mäs'äläläre qaralasaq. Bıl turala Başqortostandıñ İstambul qalahındağı väkillege yıtäksehyı Qanşawbiy Miziev belderźyı. Törkiäläge väkil Öfögä respublika prezidentı qulınan däülät nağradahı alırğa kilgäyne. Törkiäneñ Şixär firmahı Stärletamaqtıñ kün- ayaq keyemdäre fabrikahın yäñı qoramaldar menän tämin iteü turahındağı proekt äźyırlägän. Başqortostan menän Törkiä arahında tışqı sawźa äyläneşe bıltır 2 yarım tapqırğa artıp eksport häm import küläme 125 million dollarğa yıtkän. Qunşawbiy Miziev bını täü siratta respublikanıñ Törkiäläge väkillege, yäğni üźyeneñ eştärźyı dörös oyoştorowı menän bäyläy. Timäk, kisä Qunşubey Miziev prezident Mortaza Räximov qulınan yuqqa ğına maqtaw qağıźı almağan ikän. Här xäldä Törkiäläge väkil üźyı şulayıraq uylay şikelle.


text:
Haqıyqıy İsa shirkewi
"Haqıyqıy İsa shirkewi" bul 1917-jılı Qıtaydın' Beidjing qalasında tiykar salıng'an g'arezsiz shirkew. Bu'gingi ku'nde 45 ma'mlekette ha'm altı materikte shama menen 1.5 million ag'zag'a iye. Shirkew 20-a'sirdin' erte basında payda bolg'an ma'sixshiliktin' protestantlıq tarawına tiyisli. Olar İsanın' ekinshi keliwinen aldın barlıq milletlerge onın' o'miri haqqında jetkizip beriwdi maqset etip qoyg'an. Shirkewdin' baslı on oqıwı ha'm isenimi to'mendegiler:
- A'wliye ruwx
- Baptizm
- Ayaq juwıw
- Awliye isenim
- Dem alıs ku'ni(qala ku'ni)
- İsa Ma'sıx
- Injil
- Qutqarıw
- Shirkew
- Song'ı soraw


text:
İzrail' soldatları häm politsiäse bügen Gaza Sızığındağı soñğı yähüd qazabası Netzarimnı öydän-öygä yörep yähüdlärdän buşata.
İzrail' xärbilären utırtqan aftobuslar Gaza şähärennän könyaqtağı bu keçkenä qazabağa bügen irtän kerde.
Älegä xärbilär belän Netzarimda yäşäwçe 600-läp yähüd arasında zur qarşılıqlar buluı turında xäbärlär yuq.
İzrail' premyer ministrı Ariel Şaron kiçä evakuatsiä köçläre aldında çığış yasap alarnıñ eşeneñ qıyınlığın tanuı turında äytte. Şul uq waqıtta ul tağın ber märtäbä Gaza Sızığınnan çigenü İzrail'gä fayda kiteräçäk dide.
AUDİO: Çınnan da sez bik awır eş başqarasız. Bu anda yäşäwçelär öçen dä sezneñ öçen dä bik qıyın. Ämma İzrail' däwläte öçen möhim.
Gaza Sızığınnan çigenü tämamlanğannan soñ İzrail' köçläre Könbatış Yarda da 4 qasabanı buşatıp fälestinlelärgä birergä cıyına.


text:
Tämamlanıp kilgän yılğa üz näticälären Rusiä premyer-ministrı Mixail Kasyanov ta yasadı, xörmätle tıñlawçılar. Anıñ fikerençä, Rusiäneñ xalıq xucalığı 2003-nçe yılnı uñışlı ğına tämamlıy häm bıyıl küztelgän üseş ildä kiläse yılda da däwam itäçäk. Kasyanov bu xaqta Mäskäwdä xäbärçelär belän ütkärgän oçraşuwında äytte. Berük waqıtta ul qayber mäs''älälärdä prezident Putin belän kileşep betmäwenä dä işarä itte.
Rusiä xökümäte üzeneñ çirattağı atnalıq utırışın ütkärde, xörmätle tıñlawçılar, häm anıñ bıyıl inde soñğı buluwı säbäple anda süz üzennän-üze 2003-neñ näticäläre turında buldı. Şunnan soñ premyer-ministr Mixail Kasyanov maxsus matbuğat oçraşuwı oyıştırıp, xäbärçelär belän dä näq şul xaqta söyläşte. Anıñ fikerenä qarağanda, uzıp barğan yıl Rusiä xalıq xucalığı öçen şaqtıy uñışlı bulğan. "Könbatıştağı belgeçlär Rusiä qazanışların tä''sir qaldırırlıq dip bäyälär ide, bez isä alarnı ğädäti, qänäğätlänerlek dip kenä atıybız" dide ul. Şuşı süzlären raslaw yözennän premyer üz çığışında tieşle sannar da kiterde. Farazlarğa qarağanda, bıyılğı iqtisadi üseş aldan planlaştırğannı da uzıp kitep, 6.7 protsent tiräsendä kötelä. İndustriä üseşe isä kimendä 7 protsent bulaçaq dip farazlana. Mixail Kasyanov, şuşı uñışlar kiläçäktä dä däwam itäçäk häm 2004-nçe yıl Rusiädäge iqtisadi üseşneñ 6-nçı yılı bulaçaq dip isäpli. Läkin Rusiä xökümäte başlığı citeşsezleklär buluwın da tanıy. Şularnıñ iñ citdiläre arasınnan ul Rusiäneñ bıyıl da Dönya Säwdä Oyşımasına kerä almawın, Yevropa Berlege belän vizasız säyäxät turında kileşügä ireşmäwen häm Belarus belän urtaq aqça berämlegenä küçmäwne, hiçyuğı bu ölkädä uñay täräqqiat küzätelmäwen atıy. Soñğısın Mixail Kasyanov xäyer üz xökümäteneñ tügel, ä räsmi Minskineñ xatası itep kürä. Kiläse yıl manzarasına kilgändä, ul xäzerge premyer öçen şaqtıy üzençälekle bula ala. Mart ayında Rusiädä prezident saylawları uzaçaq häm "annan soñ xökümätne kem citäkliäçäk soñ?" digän soraw iñ qızıqlılarnıñ berse bulıp tora. Ul şäxesneñ xäzerge premyer bulmawı bik mömkin. Matbuğat oçraşuwında Kasyanov üzen qıyu tottı, bu isä, yä ul üzeneñ xökümät başında qalaçağın inde belä, yäisä kiresençä, annan kitäçäge belän inde kileşkän digän xis qaldırdı. Küptän tügel genä Rusiä prezidentı Vladimir Putin, 90-nçı yıllarda ildä xosusilaştıru barğanda 5-7 keşe qanunnarnı bozğan ide dip beldergän ide. Matbuğat oçraşuwında xäbärçelär Kasyanovtan, sez şularnı beläsezme dip soradı. Rusiä premyerı moña ike dä uylap tormıy, yuq, miña ul isemnär bilgele tügel dip belderde. Gärçä Putin, inde üzeneñ belderüwe belän, telgä alınğan şul 5-7 keşeneñ kimendä 3-e kem buluwına işarä yasağan ide. Rusiä prokuraturası bügenge köndä Mixail Xodorkovski, Platon Lebedev häm Vasiliy Şaxnovskigä qarşı cinayät eşe alıp bara häm prezident atağan törkemgä näq menä alarnıñ kerüwe şik uyatmıy. Qalğannarınıñ kem buluwına prokurorlar älegä cawap birmäde. YUKOS şirkäte häm anıñ tiräsendäge xällär uñayınnan Rusiä premyer-ministrı inde elek tä xoquq saqlaw oyışmalarınıñ çamadan tış tırışıp eşläwen tänqitlägän ide. Xäzer dä ul üzeneñ şul qaraşın qabatladı häm süz uñayınnan, kiläçäktä xoquq saqlaw oyışmaları wäkalätlären kisüne wäğdä itte. Ber qarağanda, bu prezident süzlärenä turıdan-turı qarşı kilü bulıp kürenä, läkin Kasyanov çığışın ikençe törle dä añlatıp bula - Putin prokurorlarnıñ bik üsenep kitüwen telämi häm premyer-ministr aşa alarnı awızlıqlarğa da tırışa.
Kärim Kamal, Praga


text:
Udmurtiä wäkilläre Kongress utırışınnan soñ fikerläşä
Ütkän atnada Qazanda tatar ictimaği oyışmalarınıñ 2006 yıl däwamında başqarğan eşlärenä yomğaq yasaldı, 2007 yılğa plannar qabul itelde. Şulay uq başqarma komitetnıñ mäğlümat çaraları komissiäseneñ dä utırışı bulıp uzdı. BTK başqarma komitetı çaqıruı buyınça yomğaqlaw utırışlarında Udmurtiädän dä küp kenä wäkillär, jurnalistlar qatnaştı. Alar arasında milli—mädäni avtonomiä räise İrek Şäripov, milli säyäsät ministlıgınıñ baş belgeç Fändüs Xucin häm başqalar.
Utırışlarda çığış yasawçılar Udmurtiä tatar milli oyışmaları tarafınnan başqarğan eşlärgä yaxşı bäya birdelär. Udmurtiädä tatar mäğlümat çaralarınıñ eşçänlege xaqında «Yañarış» gazetasınıñ baş möxärrire İrek Şäripov çığış yasadı. Ul Udmurtiädä bügenge köngä milli programmalar däwlät kanallarında saqlanıp qaluın, şul uq waqıtta cirle radio häm televizion kanalında da tatar tapşıruları barlıqqa kilüen, xättä balalar öçen ayırım tapşıru eşlänüen dä citkerde. Şul uq waqıtta Qazannan «Yaña ğasır» televizion programmaların da retranslyatsiäläü mömkinlege tudırıluın da bilgeläp ütte. «Yañarış» gazetasına byudjettan ağımdağı yılda ğına 3 million sum aqça bülenep birelüe dä Udmurtiä tatarları öçen ğädäti xäl bulsa, başqa regionnarda näşer itelüçe gazetalar öçen bu ğäcäyep san bulıp yañğıradı. Misal itep Orenburg ölkäsen kiterergä mömkin. Anda ike yöz meñläp tatar xalqı yäşi, tatar telendä radio, TV tapşırular efir programmasınnan töşep qalğan, yöz yıllıq tarixı bulğan «Yaña waqıt» gazetasına yılına byudjetta 600 meñläp kenä aqça birelä. Şul uq xäl Tömän, Ul'yan ölkälärendä dä.
Älbättä, Udmurtiädäge milli oyışmalarnıñ uñışlı eşlären bilgeläp ütüläre söyenderä, ämma respublikada yäşäwçe millättäşlärebezneñ ixtıäcların qänäğätländerü buyınça äle başqarası ğämällär bixisap, häm tatarlarnıñ milli tormışında ber urında taptanu da sizelä dip bilgeläde respublikanıñ milli säyäsät ministlıgınnan baş belgeç Fändüs Xucin.
Fändüs Xucinnı ayıruça mäğärif ölkäsenä qağılğan problemalar borçıy. Alarnı xäl itü buyınça Udmurtiädä Kongressnıñ başqarma komitetı utırışın biredä ütkärü yärdäm itär dip ışana.
Xämidä Ğayfullina, Udmurtiä


text:
Tatarlar Ukrainanıñ da törle şähärlärendä ğömer itä. Moña qadär Azatlıq dulqınnarında bezneñ Donetski, Zaporojie, Kiev tatarları turında söylägänebez bar inde, xörmätle tıñlawçılar. Ä menä Nikolayevta yäşäwçe3 meñgä yaqın millättäşebez tormışı turında süz bulmadı. Biredä tatarlarnıñ yäkşämbe mäktäbe dä, mäçete dä yuq. Tatar cırları häm tatar tele qunaqqa yörgändä genä işetelä. Yäş buın – Qazan häm Tatarstannı belmiçä üsä. Nikolayevnıñ tatar aktivistları Bötendönya Tatar Kongressı Başqarma Komitetına yardäm sorap möräcäğät äzerli. Ukrainanıñ Nikolayev şähäre tatarları tormışı turında pänceşämbe könne tıñlağız.
Dilewer Osman, Ukraina


text:
Yevropa Berlege Xorvatiäneñ Xalıqara Cinäyätlär Mäxkämäse belän xezmättäşlegenä bäyä birer öçen maxsus wäkillek buldırdı.
Yevropa Berlege tışqı eşlär ministrlarınıñ uzğan atnada qabul itkän, Xorvatiä belän äğzalıq turındağı söyläşülärne kiçekterep toru turındağı qararı bügen Brüsseldä cıyılğan summitta da raslandı. Ministrlar iñ töp säbäp itep Xorvatiäneñ general Ante Gotovinanı tabıp mäxkämägä tapşıra almawın bilgeläde. 2001nçe yılda mäxkämä aña 1995nçe yılğı xorvat serblarına qarşı etnik çistartularda ğayepläw beldergän ide.
Xorvatiä, Gotovina'nı ezläwdä qulınnan kilgänne eşlägänen belderä.


text:
AQŞ prezidentı George Bush 4 könlek säfärgä Britaniägä kitte
İrtägä amerikan prezindentınıñ köntärtibendä – Blair belän oçraşu , anda süz Ğiraq, terror häm Yaqın Könçığış turında barır dip kötelä, soñınnan jurnalistlar belän oçraşu. Kire Waşingtonğa qaytıp kiter aldınnan Bush xatını belän Tony Blairnıñ Tönyaq Angliädäge öyendä qunaq bulaçaq.
Londonda meñlägän amerikan häm britan iminlek köçläre tärtip saqlıy. London şähär başlığı Ken Livingstone – amerikan prezidentınıñ kilüenä qarşı çığarğa cıyınğannarğa möräcäğät itte: "Sez ähläqi keşelär. Sez legal bulmağan suğış häm Ğiraqnıñ okkupatsiäsenä qarşı çığasız, böten dönya sezne qarap toraçaq. Sezneñ tınıç uram cıyınnarığıznı London xakimiäte häm Şähärneñ Politsiä idaräse xuplıy" dip belderde London şähär başlığı.


text:
Uqıtuçılar konferensiäse, berençe tapqır, internet aşa tapşırıldı...
«Azatlıq» radiosınıñ Qazan byurosı xezmätkärleläre dä älege adresqa totaşıp qaradı. «Tattelecom» bik yuğarı sıyfat wäğdä itsä dä, çınlıqta yaxşı tawış işetü häm sıyfatlı räsemne kürü bäxete küplärgä tätemäde. Bu internet-konferensiäne kürü – qüätle häm küp törle programmalar urnaştırılğan kompyuterlar öçen dä qıyın buldı. Oyıştıru eşlärendä dä citeşsezleklär bar ide. Konferensiä kürsäteläçäk tögäl adres ta uqıtuçılar cıyını başlanır aldınnan häm jurnalistlarğa ğına iğlan itelde. Şulay itep, internet aşa translyatsiä bulasın işetkän keşelär, anı qaydan tabasın belmäde. Telefon çeltäre iske bulğan binalarda da älege internet adresı belen elemtä urnaştıru mömkin bulmadı, dip xäbär itte bezgä ber kompyuter belgeçe.
«Azatlıq» radiosınıñ kompyuterına yaña programma quyğaç qına, internet konferensiäne, anda çığış yasağan keşelärne kürep häm işetep buldı. Tattelecom.ru saytında uqıtuçılar konferensiäse tapşırılsa, Tatarstan mäğärif ministrlığınıñ säxifäsendä sorawlar cıyılıp bardı. Mäsälän, Tallin şähärennän Albina isemle millättäşebez, «Estoniäneñ tatar yäkşämbe mäktäplärenä Tatarstan metodik ädäbiät belän yärdäm itä alamı?» digän soraw birgen ide. Mäskäwdän, Röstäm isemle internet qullanuçı beräw « Tatar internet portalı qayçan oyıştırılır?», dip qızıqsına. «Xakimiätlär informatika uqıtuçılarına eş xaqın kütärergä cıyınmıymı?» – dip sorıy Qayumov isemle uqıtuçı. Ayrat İbrahim «Ulyan ölkäseneñ mäğärif bülege Tatarstan belän tatar tele däresleklären kitertü xaqında kileşmäwen niçek añlarğa?» digän soraw yulladı. «Azatlıq» radiosı isemennän «Latinğa qaytu yünäleşendä Tatarstannıñ säyäsäte nindi?» digän mäs’älä quyıldı. İñ soñınnan, Maymıl iseme belen kergän ber keşe « Sayt nigä tatarça tügel?» dip açuın belderep kitkän.
Başta, internet-forumğa çıqqan sorawlar konferensiädä yañğıratılır häm şunduq cawap bireler dip iğlan itelsä dä, axır çiktä alay kilep çıqmadı. Soñınnan mäğärif ministrlığı wäkilläre belän elemtägä kerep, şunı beldek: Ministr Faris Xarisov konferensiädän Qazanğa äylänep qaytqaç, şunduq sorawlarğa cawap biräçäk ikän. Ministr cawapların şuşı uq mno.knet.ru saytında, anıñ forum bülegendä uqıp bulaçaq, dip wäğdä itelde.Bikä Timerova.


text: 8 mart — Xatın-qızlar bäyrämenä dä küp qalmağan, yazğı, matur, qoyaşlı könnär toruğa da qaramastan, Qazanda häm respublikada eşlär bik aktiv bara, räsmi xäbärlär dä şuña kürä bu könnärdä şaqtıy ğına. Tatarstannıñ Däwlät Sovetı matbuğat üzäge xäbär itkänçä, 4 mart könne respublikanıñ Yuğarı sudı Rusiäneñ general prokurorı urınbasarı Aleksandr Zvyaginsevnıñ Tatarstannıñ Däwlät Sovetı mäxkämä organnarı qabul itkän qararlarnı ütämi dip nigezlängän şikäyäten kire qaqtı häm bu turıda qarar qabul itte. İsegezgä töşerep ütik, älege şikäyät Tatarstan konstitutsiäsendäge suverenitet normalarına, respublika prezidentınıñ ike däwlät telen belergä tieşlege, xärbi xezmät turındağı qayber qararlarğa qarağan ide. Läkin ciñügä ireştek dip tınıçlanırğa äle irtäräk. Aleksandr Zvyaginsevnıñ Tatarstan konstitutsiäseneñ 19 maddäse federal' qararlarğa turı kilmäwe turındağı tağın ber şikäyäte Tatarstan Yuğarı mäxkämäsendä 7 martta qaralaçaq.


text:
Amerikannar Ğiraq kördlären kiñ möstäqillek taläplären kimetergä öndi
Ğiraqtağı tatulaşu protsessı säyäsi kirtälärgä oçrıy ala, xörmätle tıñlawçılar. Andağı körd oyışmaları Bagdadtağı üzäk xakimiatneñ köçsezlegennän faydalanıp ilneñ tönyağında körd moxtariaten tağın da nığıtırğa, kiläçäktä anı ayırım däwlät bularaq ta iğlan itärgä omtılalar. Läkin monıñ bar töbäktä yaña kierenkelek çığaruınnan şürlägän Amerika Quşma Ştatları Ğiraq kördläre citäkçelären möstäqilekkä omtılışların beraz kimetergä öndi.
Audio, Adam Ereli
"Bez härwaqıt Ğiraqnıñ säyäsi berdämlegen häm anıñ territorial'' bötenlegen yaqlap kildek häm kiläçäktä dä yaqlayaçaqbız. Kördlär Ğiraqnıñ İdarä şurası äğzası bulıp tora häm alar üzlären berdäm Ğiraq qoru eşenä tuğrı buluın beldergän ide. Kiläçäktäge Ğiraq däwläteneñ tözeleşe, şul isäptän andağı federativ tösmer dä, Ğiraqnıñ üze xäl itäçäk konstitutsion eşe" di Quşma Ştatlarnıñ däwlät departamentı wäkile. Anıñ soñğı süzläre, "bu ğiraqlılarnıñ üz eşe" digänräk mäğnädä bulsa da, şuşı atna barışında amerikannarnıñ körd mäs''äläse belän küpkä äwzemräk şöğellänä başlawı kürende. İnde sişämbedä ük däwlät sekretare Colin Powell, Ğiraqnıñ territorial'' bötenlegenä birelgän zur ähämiat turında yaña belderü yasadı.
Audio, Colin Powell
"Bu Quşma Ştatlarnıñ äle krizis başında uq belderelgän qaraşı ide - Ğiraq berdäm däwlät bularaq saqlanırğa tieş. Ul monı, ildäge möhim mäxällälärne tanu ölkäsendä niçek ğämälgä quya, monısın äle açıqlıysı bar, bez bu eştä ğiraqlılar belän bergä eşliäçäkbez" dip ışandıra Colin Powell. Andıy eş inde bara kebek. Ğiraqtağı amerikan xakime Paul Bremer soñğı atna eçendä genä dä körd citäkçeläre belän ike oçraşu ütkärde dip xäbär itelä. Quşma Ştatlardağı basmalar yazuınça, şul söyläşü barışında Bremer ike töp körd citäkçese Cäläl Talabani häm Mäsğüt Barzanigä, tönyaqta kördlär öçen kiñ moxtariat taläp itep alar mömkin bulğannıñ çamadan tış artığın sorıy digän fikerne citkergän. Waşington, kördlär üzläreneñ möstäqillek taläplären kimetergä tieş dip isäpli häm Paul Bremer monı açıqtan-açıq äytkän dä. Körd yağınıñ nindi cawap qaytaruı bilgele tügel. "New York Times" ber körd räsmieneñ, amerikan üteneçe tulısınça kire qağıldı, Bremer täqdime, kördlär yıllar buyı köräşep ireşergä telägän maqsatlarnıñ azın ğına da iskä almıy dip äytüwe turında yaza. Körd citäkçeläre Ğiraqnıñ tönyağında üz iminlek köçläre, salımnarı bulğan köçle möstäqil berämlek qorırğa teli. Alar şul töbäkkä neft belän bay Kirkuk häm Xanakin şähärläre tirlären dä quşırğa cıyına, gärçä Saddam çorında alar ikese Bagdad xökümäte qulında ide. Xäzer körd citäkçeläre Kirkuknı möstäqil Kördstannıñ tabiği başqalası dip iğlan itä. Kördlär, ğäräplär häm törkmännär yäşägän şul şähärdä, xakimiatneñ kem qulında bulaçağı şaqtıy kierenke wäzğiat tudıra. Bu uñaydan anda inde qorallı bäreleşlär dä bulıp aldı.
Kärim Kamal, Praga


text:
T.Borhanov häm V.Gavrilov belän xuşlaşu
Soñğı könnärdä ülem -töşemnär, yuğaltular küp buldı. Dekabristlar uramında tramvay tuqtalışına kilep mengän Jiguli maşinası Yäşel üzännän sport yarışına kilgän ike yäşüsmerne taptağan. Maşina yörtüçe yeget Saratovta terkälgän avtomobilen qaldırıp qaçıp kitkän. Uzğan yäkşämbedä Çistaydan yıraq tügel Çıtırçı awılı yanında Bawlı şähäreneñ 3 balıqçısı belän äle tuñıp ta betmägän yılğağa avtobus töşep kitä. Avtobus yörtüçese belän ber passajir bu bälädän qotılıp çığalar.Ä 70 yäşlek ir-atnı vodolazlar suğa batqan avtobusnıñ salonında artqı urındıqlarda tabalar. Yul häm tabiğät qazasında bälägä oçrawdan başqa, yöräge tuqtağan ölkän keşelär belän xuşlaşu da ciñel tügel. Ozaq yıllar buyı awıl xucalığında eşlägän Timerxan Borhanovnıñ wafatı säbäple Respublikanıñ iñ zur citäkçeläre qayğı urtaqlaştı. Timerxan Borhanov turında Ğarif Axunov kitap yazıp bastırğan ide . Xäzer inde yazuçı da , anıñ yaratqan geroe da gür quyınında. Awır tufrağı ciñel bulsın. Timerxan Borhanovnıñ ulı Rafis Borhanov ätiseneñ yulınnan bara. Ul Qazan şähäreneñ iñ zur häm çeterekle Waxitov rayonında xakimiät başlığı. Rayon xalqı da anıñ qayğısın urtaqlaşa. Çärşämbe könne “ İdel -Press” poligrafiä näşriät şirkäte üzeneñ elekke direktorı Vladimir Gavrilovnı mäñgelek yortqa ozatırğa bik küplär kilgän ide. Çığış yasawçılar arasında şirkätneñ elekke direktorı küp yıllar bergä eşlägän Dilbär Xäyrullina da bar ide. Şulay, Başqortstannan, Ukrainadan häm başqa töbäklärdän qayğı urtaqlaşqan süzlär yañğıradı. “İdel-Press”poligrafiä näşriät şirkäteneñ xäzerge direktorı İslam Äxmätcanov anıñ turında: “Poligrafiä- ul üzeneñ yazılmağan qanunnarı belän , üzeneñ päyğämbärläre bulğan ber keçkenä däwlät Şundıy päyğämbärlärdäy bulğan şäxeslärneñ berse ide ul Vladimir Aleksandroviç,- dide ul.
Mälikä Basır, Qazan


text:
Qıtay başqalası Pekinda açılğan Tönyaq Koreanıñ atom programmasına bağışlanğan söyläşülärneñ berençe könen taraflar – tınıç dip bäyäläde. Könyaq Korea diplomatları, oçraşu – ädäple, häm elekkedän tınıçraq şartlarda uzdı, dip bilgeläde.
Oçraşu başında uq amerikan aradaşçısı Chrsitopher Hill, Tönyaq Korea wäkillären, AQŞ Tönyaq Koreanı ayırım bäysez däwlät bularaq qabul itä häm höcüm itergä cıyınmıy, dip ışandırdı. Tönyaqnıñ yuğarı räsmi wäkile Kim Kye-Gwang, Pxenyan, Korea yarım utrawın atom qoralınnan azat itü öçen eşlärgä äzer, dip belderde: "Bez Korea yarım utrawında atom suğışı qurqınıçın yuq itergä tieş, qatnaşuçı taraflar monıñ öçen strategik qarar qabul itergä häm säyäsi teläk belderergä tieş," dide Pxenayan wäkile. Qıtay, AQŞ, Könyaq häm Tönyaq Koreadan tış bügen açılğan söyläşülärdä şulay uq Rusiä häm Yaponiä diplomatları qarnaşa.


text:
Ukraina premyer ministrı Yuriy Yexanurov tabi gaz öçen Rusiä quyğan soñğı bäyälär qabul itelmäslek häm Ukrainağa iqtisadıy basım dip bäyälänerlek dide.
Bügen Kievta Yexanurov Rusiä belän Ukraina arasındağı gaz bäxäse axır çiktä xalıqara arbitraj mäxkamäsenä kütärelergä mömkin dide. Ul şulay uq Rusiäneñ Ukrainağa burıçları bar dip östäde.
"Bezneñ Naftogaz Ukraina şirkätebez belän eşçänlekkä bäyle räweştä Rusiälelärneñ bezgä beryarım milliard kubometr gaz burıçı bar. Bu uñaydan barlıq burıçların tüläwne taläp itep Naftogaz Ukrainı başlığı Gazpromğa räsmi kisätü cibärde. Bez Rusiäneñ 1-nçe Ğinwarğa qädär Ukrainağa burıçların tüläp beterüen telibez" dide Yexanurov.
Ukrainanıñ Yağulıq häm Energiä ministrı İvan Plaçkov kiläse yılda Rusiädän tabiği gaz alu kileşüe turında Mäskäwdä söyläşülär ütkärä.
Rusiä belän Ukraina arasındağı gaz bäxäse turında bügenge xalıqara küzätülärebezdä tulıraq mäğlümät bulır.


text: Törkmän oppozitsiähı wäkildäre demoqratik köstär berlegenä berläşeü niäte xaqında belderze. Pragala ütkän käñäşmälä Watan oppozitsiä xäräkätenän Aleksandr Dodonov, Törkmänstandıñ berläşterelgän demokratik köstärenän Awdi Quliev qatnaşqan. Bögön iglan itelgän deklaratsiäla äyteleüensä, oppozitsiänıñ töp maqsatı - Törkmänstandı Saparmurat Niazov rejimınan azat iteü häm parlament nigezendä demokratik xökümät tözöü. Törkmänstandıñ oppozitsiä wäkildäre xalıqara yämägätselekte Aşxabadqa qarşı iktisadi häm säyäsi sikläwzär inderergä saqırzı.


text:
Başqortstanda qorbanlıq itlärne öläştelär
Başqortstan pravoslavları üzläreneñ Raştua bäyrämen bilgelärgä äzerlänsä, respublika möselmannarı öçen haman da Qorban ğäyete bäyräme qaytawazı däwam itä. 5 ğinwar könne ber atna elek qorban çalunı oyıştırğan barlıq mäçetlärdä din qärdäşlär öçen tağın da ber bäyräm bulıp aldı. Alarda comğa namazın bergäläp uqığannan soñ, qorbanlıq itlärne öläşü oyıştırıldı.
Şundıy tantanalı çara, här yıldağıça, Ufadağı kiñ bilgele “İxlas” mäçetendä dä bulıp ütte. Biredä irtänge yaqta uq distälärçä din qärdäşlär kilä başlağan ide. Comğa namazına inde alar yözlärçä bulıp kitte. Töşke ğibädätlärgä qädär bez mäçetneñ imam-xatibı Möxämmät xäzrät Ğalläm belän äñgämä qorıp aldıq.
“Bıyılğı Qorban bäyräm ayıruça zurlap bilgelände, - di ul. – Din qärdäşlärebez çaldırğan mallarnıñ itlären moxtaclarğa, yätimnärgä öläşüne dä matur bäyräm sıyfatında oyıştırırğa buldıq”.


text: 15 noyaber könne New Yorkta dönyanıñ iñ mäşhür 75 xatın-qızı cıyılaçaq. Alar arasında Finlandiä prezidentnı Tarja Halonen, Yaña Zelandiä, Kanada, Niderland premyer-ministrları, şulay uq bıyıl ğına wazifalarınnan kitkän Latviä häm İrlandiä prezidentları...Xanımnar dönyada iminlek buldıru turında söyläşäçäk. Mondıy zur külämdä häm bu temağa xatın-qızlar sammitı tarixta äle berençe tapqır ütkärelä... Uzğan yıl dönya xatın-qızları iminlek öçen digän täqdim belän ike yıllıq ber proyekt başlağan ide. İminlek digändä biredä – terror qurqınıçı da, global cılınu da, afrikadağı açlıq häm qorılıq ta küz aldında totıla. Üz illärendä idarä itä alğan bu täcribäle säyäsätçe xanımnar şulay itep ciñ sızğanıp global problemalarnı çişügä alındı. Atna kiç könne açılaçaq 3 könlek cıyınnıñ köntärtibenä küz salabız menä...terrorism turında citdi söyläşü kötelä ikän...Ğadättä xalıqara sammitlarda – terror häm aña qarşı köräş yulları tikşerelä.. Xatın-qızlar isä başta terrornıñ qaydan häm ni öçen çığuı turında söyläşep – anı buldırmaw yulları turında üz fikerlären täqdim itärgä cıyına... Dönyada iñ tanılğan citäkçe xatın-qızlarnıñ iminlekkä bağışlanğan berençe sammitında möselman xatın-qızları da qatnaşaçaq... bez bu cıyınnıñ eşen küzäterbez, xörmätle tıñlawçılar.. iñ qızıqlı fikerlärne sezgä dä citkererbez...20nçe ğasır başında uq – xatın-qızlar xoquqları öçen köräşkän ingliz yazuçısı Virginia Woolf süzläre bügenge köndä dä bik aktual. 100 yıl elek bulğanı kebek xatın-qızlar här eşkä – "bez eşlämäsäk kem eşläsen" digän şiğär belän alına.


text: Tönyaq Koreyada bügen il çitäkçese Kim Çin İrnıñ 65 yäşen bilgeläp ütälär. Tönyaq Koreya däwlät mäglümat çaraları xäbär itkänçä, bäyrämgä bağışlap il buylap tamaşalar häm kürgäzmälär oyıştırıla, däwlät televideniese bügen, Pxenyannıñ üzäk maydanında bulğan kümäkläp biyune kürsätte. Yaponiä premer-ministrı Shinzo Abe, tuğan köngä bäyle räweştä Kim Çin İrne , küptän tügel ireşelgän kileşüne ütärgä çaqırdı. Tönyaq Korea, iqtisadi yärdäm beräbärenä üzeneñ atom programmasınnan baş tartırğa rizalaşqan ide.


text:
Biredä Amerikan xärbiläre Ğiraqqa qarşı xärbi çaralarğa äzerlänä.
Demonstratsiäçelär törkeme suğışqa qarşı häm amerikağa qarşı şiğarlär qıçqırıp port qapqaların bärep kerü omtılışı yasadı.
Politsiä kisätü öçen hawağa utlı qoraldan attı.
Anadolu xäbär agentlığı äytüençä, berniçä demonstratsiäçe soraw alu öçen totqarlanğan. Soñraq demonstratsiäçelär törkeme taralğan.
Töreklärneñ küpçelege kürşe möselman ile Ğiraqta suğış başlanuğa qarşı çığa.
Bu ayda Törkiä parlamentı Amerikan xärbilären bulırğa mömkin Ğiraq suğışında qatnaşu öçen Törkiägä kertü täqdimen kire qaqtı. Xäzer törkiä citäkçeläre bu mäs’äläne tağın ber märtäbä parlamentta tawışqa quyu turında uylana.
Quşma Ştatlar ikeyaqlı kileşü nigezendä İskenderunğa cihazlar kitergän ide.


text:
Önerde eşteñe de joqtan payda bolmaydı. Ärbir jaña qwbılıs öziniñ ozıq sipattarımen de, älsiz jaqtarımen de ötken öner ülgisimen tığız baylanısta. Ol baylanıs sabaqtastıq sipatında ma, älde qarsılıq sipatında ma…
Körnekti qoğam jäne memleket qayratkeri, wlt-azattıq jäne Alaş qozğalısınıñ jetekşisi, Alaşorda avtonomiyalı ükimetiniñ törağası, Wlt kösemi Älihan Nwrmwhamedwlı Bökeyhan: «Qazaqtı avtonomiya qılsaq, Qaraötkel – Alaştıñ ortası, sonda universitet salıp,…
“Abai.kz” aqparattıq portalında Aalı Tutkıçev pen Azamat Bolğonbaevtıñ aytısı jariyalağan (qırğız aqındarı) bolatın. Söz dodası üstinde qızdı-qızdımen eki aqın qazaq halqı turalı qattı-qattı sözder aytıp qalğan. Bwdan portal qızmetkerleri aytıs…
Estelik jazbalar Äbiş – bütkil sanalı ğwmırdı birge ötkergen, jastıq şaqtağı ejettes dos, qalamgerlik ğwmırdağı qanattas Äbiş Kekilbaywlınıñ fäniden baqiğa ozğanın men üş künnen soñ estidim. Jer-älemniñ arğı beti –…
Kafka bwl romandı 1922 jılı qañtardan bastap jazudı qolğa alğan. Qañtardıñ 22-si küni ol Şpindleruv-Mlindegi şipajayğa kelip dem aladı. Şipajayda Kafka roman jazudı qolğa aladı. Avtor şığarmanı birinşi jaqpen jazbaq…
(arheolog kündeliginen) Ol künder meniñ jadımda mäñgilikke saqtalıp qalğan. 1992 jıldıñ mamır-mausım ayları. Kezekti arheologiyalıq ekspediciya qwramında qazirgi QHR ŞWAR ölkesiniñ Twrfan şwratınıñ oñtüstik-batısındağı Qaraşaharğa tayau Argibulaq añğarında,…
Bwl maqala qazaq jüzderin jäne olardıñ Qazaqstan aumağın qalıptastıru barısındağı mañızdılığın zertteuge arnalğan. Jüz jüyesindegi handıq biliktiñ jäne dalalıq demokratiyanıñ ikemdi baylanıstığı qiın-qıstau zamanında handıq biligin küşeytuge, azattıq jolındağı qazaqtardı…


text:
23-çe Fävral Rusiädä Vatannı saqlauçılar köne dip iskä alına. Şuşı uñaydan bäten ildä xärbilär, veterannar xörmätlänä. Läkin, şuluq köndä 62 yıl elek Tönyaq Kafkazda bulğan fäciğäne dä küplär bulmasa da, qayberävlär iskä ala. 1944-nçe yılnıñ 23-nçe 24-nçe Fävralendä Stalinneñ ämerenä esasän yaqınça yartı milion çeçen häm inguş köçläp Üzäk Aziägä sörelde.
Meñärlägän rus ofitserları häm vereannarı büten ildä ütkärelgän törle tantanalarda qatnaştılar. Tik ber Mäskävdä genä dä sovet häm rus xärbiläre xörmätenä ütkärelgän miting, ciılış häm dini ğıyabdätlärdä meñärlägän keşe qatnaştı. 1918-nçe yılnıñ 23-nçe fevralendä sovet armiäse belän German armiäse arasındağı suğışnıñ berençe köne dip xisaplanğan bu kön, başta Qızıl Armiä köne, soñğaraq 1946-nçe yılda Sovet armiäse köne häm SSSR cimerelgännän soñ Vatannı Saqlauçılar köne dip iskä alına. Mäskävdäge tantana prezident Putinneñ Bilgesez Soldat häykälenä çäçäk bäyläme quyuı belän başlanıp kitte. Saqlanu ministere Sergey İvanov Rusiä Armiä häm Flotında xezmät itüçelärgä üz xörmäten citkerde. Federal räsmilärneñ berse dä şuluq könne bulğan başqa ber vaqiğäne 62 yıl elek Çeçen häm inguşlarnıñ sörelüen telgä alunı kiräk tapmadı. 1944-nçe yılnıñ 23-nçe häm 24-nçe fävral könnärendä yaqınça yartı milion çeçen häm inguş terlek vagonnarına tutırılıp Qazaxstan, Qırğızıstan häm Sebergä cibärelgän ide. Bu turıda kürsätmäne alarnı nemetslär belän xezmättäşlektä ğäyeplägän Stalin birde. Sörgengä cibärelgän yartı milionnıñ yartısı diärlek yulda häm sörgenneñ berençe yılında, suıqtan, açlıqtan häm xästalıqtan hälak buldı. İsän qalğan çeçennärgä 1956-nçe yılda Xrusçovnıñ destalinizatsiä kampaniäse ramnarında vatanına qaytırğa röxsät itelde , alarğa tağılğan vatan xaini tamğası köçtän çığarıldı. Bügenge köndä Mäskävdä yäşävçe häm eşlävçe ber şirkätneñ ölkän citäkçelärennän 38 yäşlek Asya Musayeva barlıq ğailäseneñ, şul sanda äni-ätiseneñ dä Qazaxstanğa sörgengä cibärelgän buluın äytte. Anıñ radiobız xäbärçesenä belderenä qarağanda, ğailäse , küpçelek çeçennär kebek Vatannı saqlauçılar köne uñayınnan ütkärelgän tantanalarda qatnaşmayaçaq.
"Bezneñ bu könne Vatannı saqlauçılar köne dip qotlarğa mäbür itelüebez, deportatsiäne onıtqan buluıbıznı añlatmıy. Bez tuğannan tuğanına Vatannı saqlauçılar häykälenä çäçäk quyunı öyrätmäsennär dip mäktäpkä möräcäğät ittek. çönki bu armiä bezgä xasrättän başqa närsä kitermäde."
Musayeva bu könne borınğı foto räsemnärgä qarap deportatsiä näticäsendä hälak bulğan tuğanarın iskä alu belän ütkärmäkçe. Anıñ süzlärneçö, Çeçnädä yäşävçe ğailäse başqa çeçenär kebek qorbannarnı iskä alaçaq.
"Min, min genä tügel, här çeçen qorbannar aldında baş iä. Ğäref-ğädätlär buyınça ğailäm växşilärçä deportatsiä vaqıtında ülgännärne iskä alaçaq. Şuşı uñaydan qorban çalu, anıñ iten yätimnärgä, tollarğa, fäqirlärgä taratu turında mäxsus traditsiä bar. Alar ziärätkä dä baraçaqlar."
Musayevanıñ süzlärençä, deportatsiäne iskä alu öçen räsmi tantanalar bulmasa da, 23-nçe fävral Çeçnädä deporatsiälängännär öçen genä tügel, ä alarnıñ balaları häm onıqları öçen dä möhim ber kön.
Färit İdelle, Praga.


text:
Qazanda “Min tatarça söyläşäm” aksiäse uzdı
“Min tatarça söyläşäm” aksiäse äle ikençe tapqır ğına oyıştırıluına karamastan şaqtıy yañğıraş aldı. Anı “Üzebez” yaña buın xäräkäte häm Bötendönya tatar yäşläre Forumı byurosı oyıştıra. Ul kübräk yäşlärne cälep itärgä dip oyıştırılsa da, uzğan yıl da, bıyıl da ölkän buın wäkilläre dä şaqtıy kürengäläde. Mäsälän, yazuçı Fäwziä Bäyrämova:
Menä bügen mäydanğa cıyılğan yäşlär bez Azatlıq yaulap yörgändä 3-4 yäşlek balalar ide häm bezneñ belän buldılar. Xäzer alar inde üzläre ana telne saqlarlıq keşelär bulıp üstelär. Kübräk yäşlärne tartırğa kiräk. Monda bit tatarça söyläşergä genä öyrätmibez, ä milli mädäniät, qaharmannarıbız belän dä tanıştırabız. Bu ber kön genä tügel, ä yıl däwamı şulay barırğa tieş. Fäwziä Bäyrämova älege çaranı kübräk millät üseşe belän bäyläsä, yäşlär küñel açu kebek qaradı.
Çarada mäktäp uquçıları da, studentlar da teläp qatnaştılar. Monda cır-biyudän tış, tatar telenä qağılışlı bäygelär uzdı. Rusçadan tatar telenä iñ uñışlı tärcemä itüçelärne büläklär kötä ide.
“Min tatarça söyläşäm” aksiäsendä mondıy yarışlar küp buldı. Şulay uq älege çara Tatarstan rayonnarındağı mäktäplärdä dä oyıştırğan bulğan. Anda qatnaşıp ciñüçelärgä şulay uq bügen büläklär tapşırıldı. Äytergä kiräk, ägär uzğan yıl bu bäygene yäşlär üz köçläre belän genä oyıştırsa, bıyıl inde Qazan xakimiäte aqçalata yärdäm itkän. Märkäzebezneñ tellär üseşe bülege citäkçese İrek Arslanov:
Yäşlär öçen ğorurlanıp torabız. Bu G. Tuqay könendä genä ütärgä tieş tügel, bezneñ yazuçılarıbız, ğalimnärebez küp häm alarğa bağışlap ta yäşlär uram tutırıp mondıy çaralar ütkärergä tieş.“Min tatarça söyläşäm” aksiäse 3 säğät däwam itte. Bäygelär arasında al'ternativ tatar cırı başqaruçı yäşlär çığış yasadı.
Landış Xarrasova


text:
Üzbäkstan xoquq saqlaw oyışmaları uzğan 3 köndä Boxara häm Taşkent şähärendäge höcümnärgä qatnaşı buluda şiklänelgän 30-lap keşene totqarlawın belderde.
Kübese üzbäk militsiäsenä qarşı oyıştırılğan bu höcümnärdä 42 keşe hälak bulğan.
Uzğan 3 köndäge bomba şartlatular häm atışlar Üzbäkstan 1991-nçe yılda bäysezlek alğannan soñ ildäge iñ qatı bäreleşlär buldı.
Prokuror Räşit Qadirov şikle keşelär terrorçılıq ğäyepläwläre nigezendä totqarlandı dide. Alarnıñ qayberläre isän qalğan suğışçılar buluda, qayberläre suğışçılarğa yardäm itüdä ğäyeplänä.
Üzbäkstan xökümäte bu höcümnär öçen İslamçı oyışmalarnı ğäyepli. Ämma älegä ber genä oyışma da cawaplılıqnı üz östenä almadı.


text:
Estoniädäge ruslar Ciñü könen 9 Mayda bilgeläde
Ciñü könendä xärbi paradta yasağan çığışında Rusiä prezidentı Vladimir Putin, Estoniägä işarä itep, "suğış häykällären mısqıllawçılar üz xalqın räncetä" digän süzlär äytte. Mäskäwdäge kebek zur şaw-şu belän bulmasa da, ikençe dönya suğışı qorbannarı bügen Estoniä başqalası Tallinnda da iskä alındı. İke atna elek zur ızğış belän xärbi ziratqa küçerelgän Ciz soldat häykälenä keşelär kilep çäçäklär salğan.
Şularnıñ berse 95 yäşlek Petr Yessikov, awırğanraq qiäfättä bulsa da, töz basıp tora, kükräge medal belän tulğan.. anı çornap alğan mikrofon, telekameralarğa qarap, ikençe dönya suığışı başlanğançı uq, 1938 yılda Yıraq könçığışta, Yaponiä, Koreada suğışa başlawı turında söyli.
Petr äfände äytüençä, bu ziratta anıñ qulı astında suğışqan keşelär yata. Xärbi däräcäsen äytmi, üzen "komandir" dip atıy. Şuşı ziratqa da, Ciz soldat torğan Tonismae mäydanına da distä yıllar yörgän. Ul urınğa bügen dä barıp kilergä cıyına. Häykälne küçerü turında ni uylısız, digän sorawğa qulın ğına selti.
Şähärneñ üzendä köçäytelgän iminlek çaraları kürelä. Estoniädäge urıs törkemnäre Ciñü könendä Ciz soldat torğan urınğa cıyılaçaqların aldan belderep quyğan ide. Comğağa qädär uram cıyınnarı tıyılğan. Pänceşämbe kiçenä qädär kibetlärdä araqı satılmıy. İke atna elek uramda täräzälär watıp yörgän yäşlärneñ kübese salmış xäldä dielgän ide.
Rusiä räsmiläre kürenmi diärlek. Rusiäneñ Estoniädäge ilçese Nikolay Uspenski xärbi ziratqa irtä belän üze genä kilde, anıñ tiräsendä jurnalistlar ğına ide. Qısqa ğına süzendä ul ike il arasındağı mönäsäbätlärdä "salqın çor" baruın äytte:
"9 May ul bezneñ bäyräm, anı Rusiädä dä bäyräm itälär. Bu könneñ monda da iskä alınuı belän min bik qänäğät. Monda veterannar küp, Ciñü könen alar belän bergäläp iskä alaçaqbız" dide Rusiäneñ Estoniädäge ilçese.
İkençe dönya suğışınıñ betü könen Estoniä, Yewropanıñ başqa illärenä iärep, kiçä, 8 May könne bilgeläde. Xökümät wäkilläre, çit illärneñ ilçeläre Tallinndağı suğış memorialına çäçäk bäylämnäre saldı. Rusiä ilçese Nikolay Uspenski bu çarada qatnaşmadı.
Kilgän xäbärlärgä qarağanda, bügen Estoniäneñ Türi şähärendä sovet soldatı häykäle mäsxärä itelgän. Bilgesez keşelär aña Nazi tamğasın yasap kitkän. Cirle räsmilär häykälne çistartırğa kürsätmä birgän, tikşerü eşläre alıp bara.
Ali Ğilmi


text:
Başqortstan üzeneñ Respublika könen bäyräm itärgä äzerlänä. Älege bäyrämne oyıştıru komitetı Respublika könenä bağışlanğan tantanalı utırışnıñ 8 üktäber könenä bilgelänüen xäbär itte. Tantanalı utırış, här yıldağıça, Başqortstan däwlät opera häm balet teatrında ütäçäk. Başqortstan Däwlät Cıyılışı deputatları, Prezident Sowetı, respublika xökümäte äğzaları häm başqa yuğarı citäkçe oyışmalar wäkilläre qatnaşaçaq bu tantanalı çarağa kürşe töbäklärdän dä qunaqlar çaqırıla. Här yıldağıça, Başqortstan Respublikınıñ däwlät bäyrämenä Tatarstannan da yuğarı citäkçelär kiläçäge mäğlüm. Ämma älegä alarnıñ kemnär buluı xaqında ğına täğayın xäbär citkerelmäde.
Respublika könenä bağışlanğan bäyräm qısalarında oyıştırıluçı qayber mädäni häm sport çaraları bu şimbä häm yäkşämbe könnärendä ük ütäçäk. Misal öçen, yäkşämbe könne Ufa xaqimiäte prizlarına ciñel atletiqä buyınça açıq marafon häm «Millätlär bäygese» digän Bötenrusiä yögerüçelär köne ütkäreläçäk. Rayonnarda häm şähärlärdä dä bu atna azağı respublik könenä bağışlanğan konsertlar häm sport bäygeläre oyıştıru qaralğan. Başqortstannıñ suwerenlıq aluına bäyle bäyräm itelä başlağan Respublika köne soñğı yıllarda qarşılıqlı fikerlär dä tudıra. Yıldan – yıl möstäqillekne yuğalta barğan ber wäzğiättä Respublika könen tantanalı itep uzdıru öçen älläni quanıçlı säbäplär dä yuq kebek. Ämma xäzer inde bu bäyräm ğädätkä kerde häm anı bıyıl da zurlap bilgeläw öçen küp tırışlıq salına.


text:
Bağdad -- Şimbä könne Ğiraq başqalasında Rusiä diplomatlarına höcüm yasalğan, Bağdadtağı ilçelekneñ ber xezmätkäre üterelgän, tağın 4-se urlanğan. Ğiraq räsmiläre äytüençä, qorallanğan keşelär Rusiä diplomatları maşinası barğan yulnı tomalap, ut açqan. Diplomatnıñ berse yaralardan ülgän, qalğan 4sen höcümçelär maşinağa utırtıp alıp kitkän. Bu xäbärne Rusiäneñ Bağdadtağı ilçelege dä rasladı. Diplomatlarnıñ isemnäre älegä xäbär itelmi. Rusiäneñ Tışqı eşlär ministrlğı totıqlarnı azat itü tırışlıqları kürä.
Ul arada Bağdadtan tönyaq-könçığışqa taba urnaşqan Baquba qalasında bügen politsiä bülegenä höcüm yasalğan, 6 politsiä xezmätkäre üterelgän, 2se yaralanğan.
Şul uq şähär çitendä 8 keşeneñ başı tabılğan. Alarnıñ 5se Bağdad xastanasäendä saqçı bulıp eşlägän dielä. Urında tabılğan yazuda – bu keşelär 4 şiği tabipnıñ üleme öçen cawaplı dip yazıp qaldırılğan.


text:
Qabulda 3 çit il watandaşı totıq itep alındı
AUDİO: Bügen töş waqıtında Qabulda saylaw sekretariatında eşläwçe 3 xalıqara kollegabız totıq itep alındı. Politsiä, Äfğän politsiäse häm başqa iminlek xezmätläre bu eş belän bik aktiv şöğellänä. Britaniä tışqı eşlär ministrlığı totıqlarnıñ berse xatın qız, Britan-İrland watandaşı dide. İkençese ir-at, Fillipin diplomatı häm öçençese Kosovodan alban xatını dielä. BMO häm Äfğän räsmiläreneñ xäbär agentlıqlarına äytüençä, xärbi kiemdäge totıq aluçılar saylaw xezmätkärläre utırğan maşinanı tuqtatqan häm alarnı üzläreneñ maşinasına küçep utırırğa mäcbür itkän. BMO maşinasın yörtüçe şul urında qalğan.


text:
Sitemizde yayınlanan ders ve çalışma kitaplarının cevapları kesin doğruluk teşkil etmemektedir. Paylaşılan sayfalar, kendi cevaplarınız ile karşılaştırmanız için yayınlanmaktadır. Bu sebeple bu yayınlar ile ancak kendi cevaplarınızın doğruluğunu kontrol edebilirsiniz.
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı Cevapları 2016-2017
»6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 75.Sayfa Cevapları
»6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 74.Sayfa Cevapları
»6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 73.Sayfa Cevapları
»6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 72.Sayfa Cevapları
»6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 70.Sayfa Cevapları
»6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 69.Sayfa Cevapları
»6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 68.Sayfa Cevapları
»6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 65.Sayfa Cevapları
»6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 64.Sayfa Cevapları
»6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 63.Sayfa Cevapları
»6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 62.Sayfa Cevapları
»6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 61.Sayfa Cevapları
»6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 60.Sayfa Cevapları
»6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 59.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 58.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 57.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 56.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 55.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 54.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 53.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 52.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 51.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 50.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 49.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 48.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 47.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 46.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 45.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 44.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 43.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 42.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 41.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 40.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 39.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 38.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 37.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 34.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 33.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 32.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 26.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 25.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 24.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 23.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 22.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 21.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 20.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 19.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 18.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 17.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 16.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 15.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 14.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 13.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 12.Sayfa Cevapları
6.Sınıf Dörtel Yayınları Türkçe Çalışma Kitabı 11.Sayfa Cevapları


text:
Selim Öztaş - Dün Gece Mehtaba Dalıp
Sanatçı : Selim Öztaş
Türkü : Dün Gece Mehtaba Dalıp
Etiketler : Selim Öztaş - Dün Gece Mehtaba Dalıp türkü indir, Selim Öztaş - Dün Gece Mehtaba Dalıp türkü dinle, Selim Öztaş türküleri, Dün Gece Mehtaba Dalıp mp3 indir, Selim Öztaş türküleri Dün Gece Mehtaba Dalıp türküsü, Dün Gece Mehtaba Dalıp sözleri, Selim Öztaş mp3 dinle, Selim Öztaş download, Dün Gece Mehtaba Dalıp bedava mp3, Selim Öztaş türkü sözleri, Selim Öztaş türkü dinle, Selim Öztaş son albüm indir


text:
Yaponiäneñ İqtisadıy häm finans säyäsäte ministrı Hayzo Takenaka Yaponiä döres yuldan bara, ämma yaponiäneñ köçle iqtisadın tergezü näticäläre kürener öçen 2 häm annan da kübräk yıl kiräk bulaçaq dide.
Fransiä Finans ministrı Francis Mer tergezü turında başqalar kebek pessimistik uylamawın belderde. Şul uq waqıtta ul Yewropadağı reformalarnıñ aqrın tärräqiät itüe uñay işarä tügel dip äytte. Quşma Ştatlarnıñ eşmäkärlek ministrı Don Evans dönya iğtibarın üsügä yünältergä tieş dide. Kübesen turism ölkäsendä eşläwçelär täşkil itkän qayber eşmäkärlek citäkçeläre Ğiraqqa qarşı suğış üz şirkätläre öçen 2003-nçe yılnıñ da 2002 yıl kebek naçar bulaçağın añlataçağı turında çığış yasadı.


text:
2005 yılnıñ şatlıq mizgelläre
Uzğan 2005 yıl, älbättä, minem dä istä qalaçaq.Törlese buldı bu yılda . Xalıq tormışında da , şäxsän yäşäyeşemdä dä, açısı da , töçese dä.
Bez “Azatlıq” radiosınıñ Qazan bülegennän, Çallıdan alıp Çuwaşiä, Çiläbe, xätta Yıraq Şäreqtağı Xabarovskiy kraylarına qädär häm başqa töbäklärdän telefonnan çıltıratıp, andağı xäbärlärne , yazmalarnı efirğa äzerlädek. Qayber töbäklärdän, mäsälän Yekaterinburg, Samara, Irımburdan birüçe xäbärçelär komp'yuter aşa turıdan -turı xäbärne Pragağa cibärüne üzläşterdelär.
Tatar jurnalistları öçen yıraqqa tawışlar cibärü häm internetqa tekstlar elep quyu bik siräk oçrıy torğan xäl. Döresräge äle başqa ber genä dä tatar radiosı da mondıy alğı ısullarnı qullanmıy. Min “Azatlıq” radiosınıñ häm anıñ xezmätkärläreneñ şundıy aldınğı mäğlümat texnologiäsendä häm citezlektä iñ alda baruı belän ğorurlanam.
Ä uzğan yılda küz yäşläre çığarğan mizgellär dä az bulmadı. Ämma ayağımnı sındırıp, ay buyı yataqta yatqanda tügel, ä Qazannıñ 1000 yıllığı könnärendä çıqqandır ul küz yäşläre. Bigräk tä, beläsezme qayçan? Bar bit äle D.Tuxmanovnıñ “Den Pobedı” digän cırı . Anda şundıy süzlär bar bit äle : “ eto prazdnik so slezami na glazax”digän süzlär. Şul cırdağı kebek , Qazannıñ 1000 yıllığı könnärendä şuşı izelgän , qaraltılğan tatar xalqınıñ çın tarixı döreslekkä yaqınayıp kürsätelüe, bu bäyrämneñ böten dönyağa yañğırawı bigräk tä şunsı küñeldä zur tä'sir qaldırdı.
Häm şulay uq äle genä yañğırağan “Canlı Qazan” dip isemlängän minem cırım da Uniks konsertlar zalında Rämil Mindiär başqaruında Qazannıñ 1000 yıllığına bağışlanğan konsertta yañğırawı mine , älbättä, bik dulqınlandırdı. Häm tormış niqädär genä qatlawlı bulsa da, bez aña xıyänät itä almıybız. Min bik räxmätlemen sezneñ barçağızğa, yaqtaşlarıma ,tuğannarıma, häm ğomumän millättäşläremä. Häm 2006 yılda sezgä qorıçtay sälämätlek, yalqınlı mäxäbbät häm kübräk bäxetle könnär teläp qalam.
Mälikä Basıyr, Qazan.


text:
Osman Öztunç - Foseptik Çukuru
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Foseptik Çukuru
Etiketler : Osman Öztunç - Foseptik Çukuru türkü indir, Osman Öztunç - Foseptik Çukuru türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Foseptik Çukuru mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Foseptik Çukuru türküsü, Foseptik Çukuru sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Foseptik Çukuru bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Suları Islatamadım
Osman Öztunç - Kan Düşerken Toprağa
Osman Öztunç - Foseptik Çukuru
Osman Öztunç - Hep Mi Ağlayacak Bu Adam
Osman Öztunç - Psikopat Geceler


text:
Harmonika
Harmonika yä iren ğarmunı - kompakt kesäle tınlı muzıkal qoral.
ЭчTәлek
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Kristian Fridrix Lüdvig Buşman tarafınnan 1821 yılda uylap tabıla. Harmonikanıñ berençe ürnäge – Könçığış tın organı. Tınlı organnar häm harmonika "telçekle" qorallarğa qağılalar. Berençe tapqır Könçığış tınlı organ Awrupağa Qıtaydan 18 yöz urtalarında kilgän. Bu qoral 17 törle ülçämle bambuk köpşälärdän torğan. Här köpşädä munştuklärgä berketelgän baqır telçelklär urnaşılğan. Buşmannıñ aura digän 15-tişekle plastin küreneşle dönyada berençe harmonika kamertonğa bigräk oxşağan. 1826 yılda Rixter isemle Bohemiale 10-tişekle häm 20-telçekle harmonikanı eşläp çığarğan. Här tişektä sulış alu häm çığaru öçen ayırım telçek urnaşılğan. Bu küreneş standart bulıp taralğan. Almança bu qoral Mundharmonika atala başlağan. 1857 yıldan harmonikalarnıñ iñ ere eşläp cığaruçı Matthias Hohner nigezlägän şirkäte sanala. 1862 yılda Hohner Amerikannarnı harmonika belän tanıştırğan. 1879 yılda Hohner yılğa 700.000 qoral çığara. 20 yöz başlarında yılda 5 million harmonika çığa inde. Berençe Bötendönya Suğışı waqıtında Alman şirkätläre harmonikanı doşmannar arasında tarata almıy. Mäsälän, Frantsiä öçen "l'Epatant" häm "La Marseillaise" modelläre, Anglia öçen "King George" häm "Alliance Harp", Meksika öçen "El Centenario" h.b. Üz soldatlarğa "Kaiser Wilhelm" kebek harmonikalar da taratalar. Harmonikanıñ berençe audioyazmalar 1920 yıllarda yasalğan. Böyek Depressiä çorında bu qoral AQŞnıñ tönyaqtan başqa öleşlärenä säyäxät itkän. Çikago şähärendä Afroamerikannar mädäniätendä ul zur öleş alğan. Monda ul Mississippi saksofonı bulıp yörgän. Bu xäldä harmonikada orkestr akkompanimentı belän başqarğannar. 1950 yıllarda rock-n-roll harmonikalarğa yaña tormış birä. Xäzer bu qoral törle muzıkal' yünäleşlärdä qullanıla.
Statistik mäğlümätlär buyınça Amerikada 40 million keşe häm Kanadada da 5 million keşe bu qoralda uyniy. Harmonikanı törle stillärdä qullanıp bula: klassik, jazz, blues, rock yä xalıq köyläre (mäsälän, kantri). Törle tellärdä harmonika başqaça dip atala: Almança ul Mundharmonika, Fransuzça harmonica a bouche, İtaliança armonica a bocca, İspança armonica, İnglizçä - harmonica, mouth organ, French harp, harp.
Tözeleşe[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qoral nigeze ike plastin, plastinnärdä telçelklär urnaştırila. Bu ike plastin korpusta urın ala, korpusnı ike qapqaç yaba. Här plastindä törle ülçämle tişeklär bar, alar östennän ber oçqa telçeklär berketelälär. Hawa ağımı, korpusqa yä korpustan yünältelgäç, telçeklär östennän yöri häm anlarnıñ vibrasiä yasıy. Läkin harmonika tawışları – telçeklär tawışları tügel. Telçek häm tişek qırıyı arası bik keçkenä. Qaltırawçı telçek tişekkä kilgäç, tişektäge hawa ağımnı tuqtata. Tişektän kilgär, telçek hawağa qabat yul birä. Dimäk, harmonika tawışı – tuqtatılğan hawa ağımını çığarılğan tawış. Tawışnıñ yışlığı telçek qaltıru yışlığına bäyle bula. Harmonikada tawış köçäymi: rezonator yuq. Tawış korpus materialına bäyle dilär, läkin ayırmasın täcribäle belgeçlär genä añlıylar.
Harmonika törläre[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Diatonik harmonikalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Diatonik harmonikalarda diatonik köyläneş genä bar. (mäs., C D E F h.b), şundıy harmonika yarımtonnar çığara almıy. Diapazonı 3 oktavağa qädär. 3 köylänü dä bar: yalğız, tremolo häm oktav. Här tişektä ike telçek, berençe sulış aluda, ikençe sulış çığuda eşli. Här telçek üz yuğarılıqqa salına.
Ürnäklär: sifer – tişek numerı, () – sulış alu.
Jingle Bells:
5 5 5 5 5 5 5 6 4 (4) 5 (5) (5) (5) (5) (5) 5 5 5 5 (4) (4) 5 (4) 6
Xromatik harmonikalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Bu harmonika töre yarımtonnar belän uynarğa mömkinlek birä. Şundıy qoral "Hohner" tarafınnan 1920 yılda täqdim itelgän. İke töre dä bar: solo öçen häm akkompanement öçen. Berençedä yarımtonnar slayder isemle maxsus töymä yärdämendä çığarıla. Slayder korpusınıñ yağında yurnaşqan, slayder'nı basqaç, yarımtonnar buldırıla, başqa xäldä – diatonik tonnar çığarıla. Şundí harmonika diapazonı 2-4 oktava.
Akkompaniment öçen 48-akkordlı harmonika qullanıla. Bu "Hohner The 48 Chord" isemle model dönyada iñ zur harmonika bula. Anda 96 ike iñle tişek, 384 telçek. Ozınlığı – 58,4 cm.
Harmonika satuda[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Harmonikanıñ modelläre häm markaları bik küp: Seydel, Hohner (dönyada iñ populär) (Almanıä), Suzuki, Tombo, Yamaha (Yaponiä), Huang, Leo Shi, Suzuki, Hohner (Qıtay) wä Hering (Braziliä). İñ arzanı – 200 sum, iñ qıybatı - 200$ (Filisko). Xäzerge kön harmonika modlı tormışnıñ atributlardan berse.


text:
2-3 august könnärendä Mordowiänıñ könbatış rayonnarında urnaşqan qayber tatar awılları öçen zur bäyräm buldı – monda Lämberädän kilgän “Umırzaya” ansambleneñ konsertları ütte.
Konsertlar aldınnan 4-5 kön elek bu awıllarnıñ mädäniät yortları häm klublarınıñ citäkçeläre aşa biletlar taratıldı. Monıñ öçen bu awıllarda Lämberä rayonı tatar mädäniätı üzäge direktorı Räşidä İpqayıwa yörede. Tatar mädäniätı üzägeneñ häm Lämberä mädäniät yortınıñ üz transportı bulmaw säbäbennän “Umırzaya” ansamble Lämberägä yaqın awıllarğa da konsert belän bik siräk çığa, ä inde bu yıraq awıllarğa 10 yıldan artıq barğanı yuq ide.
Uzğan yılnıñ sentäbrendä häm bıyıl may ayında Bötendönya tatar kongressı Mordowiä tatarlarına küp meñ sumlıq tatar kitapları, jurnalları, awdio- wideoqassetaları büläk itkän ide. Bu ruxi baylıqnı awıllarğa taratu belän Mordowiänıñ “Tatar ğäzetäsı” şöğellände. Kongress büläk itkän kitaplar yanında şulay uq iyül ayında Saranskida “Tatar ğäzetäsı” bastırıp çığarğan “Tatar-mişär ruxi mirası” kitabı här awılnıñ häm här mäktäpneñ kitapxanäsenä ikeşär ekzemplyär itep birelde. “Tatar-mişär ruxi mirası” kitabı Mordowiä kitapxanälärenä “Tatar ğäzetäsı” xisabına birelde. Şulay uq bu awıllardağı tatar milli xisle qayber keşelärgä dä bu kitap büläk itelde. Ä inde Sırqıdı awılına bu kitap iñ kübe eläkte: monda buşlay 18 “Tatar-mişär ruxi mirası” kitabı kiterelde, çönki bu kitaplar Mäskäwdä yäşäwçe Eldar Bikmayıv xisabına birelde.
İyül ayı axırında, nixäyät, “Tatar ğäzetäsı” Bötendönya tatar kongressınıñ büläklären Mordowiänıñ könbatış rayonnarında urnaşqan tatar awıllarına da citkerde. Lämberä rayonı tatar mädäniätı üzäge direktorı Räşidä apa İpqayıwa, Bötendönya tatar kongressınıñ aqsiäsen ütkärü forsatınnan faydalanıp, “Tatar ğäzetäsı”nıñ automobıylenä utırıp barıp, şul rayonnarnıñ zurraq bulğan tatar awıllarında mädäniät xezmätkärläre belän konsertlar ütkärü turında kileşte. Bu Yılnik rayonı Kügeş awılı (urısça Aqçeyewo), Temniqov rayonı Tarxan awılı, Torbeyewo rayonı Sırqıdı awılı häm Atyur'yewo rayonı Yaña Allağol awılı (urısça Ust'-Raxmanovqa).
Räşidä apa İpqayıwanı tıñlağız:
– Qayber rayonnarıbız bik ozaq yıllar tatar konsertları kürgännäre yuq ide. Umırzaya ansamble konsert proğramması man çıqtıq yıraq rayonnarğa. İñ berençe rayonğa tuqtaldıq Yılnik rayonına, Aqçeyewo awılı. Bezne bik açıq yöz belän qarşı aldılar, ber alar man bik ozaq söyläştek. Äñgämäbez ozaq buldı konsertqa qädär dä, konserttan soñ da alar ayırılmadılar. Bik oşadı alarğa bezneñ konsertıbız. Temniqov rayonı Tarxan awılında da zal tulı keşe ide. Anda tatar kitapları yuq, dini kitaplar yuq, awdio- wideoqassetalar yuq. Alar bezdän şularnı soradılar. Qazanğa bez xat yazabız dip äytälär, nalojennım platejom sorıybız, alar bezgä berqayçan da cawap ta qaytarmıylar, diep alar bik gärländäler. Konsertıbız bik yaxşı uzdı, zal tulı ide. Soñınnan da ayırılğıları kelämäde bezdän, ber unike säğät töngä qädär bez alar belän bergä aralaştıq. Annan bez kittek Sırqıdı awılına, Hadi Taqtaşıbıznıñ tuğan awılına. Şul awılda da bezne yaxşı qarşı aldılar. Konsert bağuçılarıbıznıñ qartları yıladılar östebezgä bağıp: “Qayan sez çıqtığız bezgä? Niçek sez bezne taptığız da, niçek sez bezne onıtmağansız?” diep bezne bik, bik qarşı aldılar. Yılaşıp qarşı aldılar, şatlıqlarınnan yıladılar. Alarnıñ da şul uq ber sorawı ide: “Nik sez bezgä kitaplar kitermädegez? Bez moxtac, bez Saransk şähärennän yıraq torabız. Anda “Tatarstan” mağäzinı bulsa da, alar bezgä berqayçan da kilmilär. Bezneñ bernärsäbez yuq tatardan, bik soralabız, kiteregez bezgä kitaplar, dini kitaplar, awdioqassetalar”. Annan bardıq Atyur'yewo rayonına, Ust'-Raxmanovqa. Bu awıldan Ust'-Raxmanovqa, Teniş, Qıştoru awılları, öç awıldan cıyıldılar. Zalğa keşe sıymadı. Şul uq bötenesendä ber soraw: “Nik sez bezne onıttığız? Nik sez bezgä bik ozaq kilmädegez?” diep. Bu bezneñ tatar mädäni üzägeneñ citeşsezlege diep äytim inde. Bezneñ autobusıbız yuq. Autobus bulsa, bez alarğa yılına ber tapqır da oçraşu kiçäläre oyıştırır idek. Qızğanıçqa qarşı, autobusıbız bulmağanğa, onıtabız, diep äytiem inde, “Tuğan tel” tapşırubıznı ğına alar işetep toralar, ä üzebezne kürmilär. Nu bu konsertlar alarnı bik şatlandırdı. Bik üzebez dä şatlanıp kittek alardan, östebezdän burıçıbız töşkän kebek buldı. Bik inde yarattılar konsertıbıznı – çın tatarça. Konsert aldınnan unar minut äñgämä söylärgä turı kilde. Böten tatar xalqıbıznıñ ğoref-ğädätlärenä dä tuqtaldım, respublikta yäşäwçe kürenekle keşelärebez turında da söylärgä turı kilde üzlärenä, alar sorawlar da birdelär. Äle inde wot Ruzayıvqa sorala üzebezdän, Läbäjä sorala. Peşlä awılında biş meñ tatar keşese yäşi, Läbäjädä ike meñgä yaqın tatar keşeläre yäşi. Alar inde bezne küptän çaqırıp toralar, xatlar da yazalar. Ällä qaya barır idek, autobus bulsa ide. Dom qülturabıznıñ autobusı niçä yıl yuq, autobus yuq. Xalıqnı şatlandırırğa bezneñ autobusıbız yuq.
Bu Lämberä rayonı tatar mädäniätı üzäge direktorı Räşidä İpqayıwa ide.
İrek Bikkinin, Mordowiä


text:
Çeçnä saylawları: totrıqlılıqqa yulmı, ällä kämit kenäme?
Yäkşämbe könne Çeçnädä uzğan prezident saylawları bernindi dä yañalıq kitermäde - tawış birü başlanğançı uq bu urınğa Çeçnäneñ Mäskäw tarafınnan quyılğan xäzerge citäkçese Äxmät Qadırov saylanaçağı berkemdä dä diärlek şik uyatmadı. Ciñüçe bularaq näq menä anı kürergä telägän räsmi Mäskäw şunda uq saylawlarnıñ ğadel ütüwe turında belderde. Törle xalıqara humanitar oyışmalarnıñ wäkilläre isä Çeçnädäge tawış birüne kämit dip kenä bäyäli.
Audio, Äxmät Qadırov
Yaqınça näq şundıy uq qänäğätlek xislären Mäskäwdäge türälär dä kiçerde, alar fikerençä, Çeçnädäge prezident saylawlarınıñ näticäläre zur ömetlär uyatırlıq. Rusiä prezidentı Vladimir Putin.
Audio, Vladimir Putin
Rusiä prezidentı süzlärenä qarağanda, "Çeçnädä bulıp yatqan xällärne ällä ni añlatıp toru kiräkmi". Federal'' üzäk öçen bu zur ciñü. Qadırovnıñ saylanuwı ğına tügel, ğomumän, xalıqnıñ, räsmi mäğlümatqa qarağanda, tawış birügä şulay küpläp kilüwe prezident Putindä, respublikada yaqın kiläçäktä uñay üzgäreşlär başlaw ömeten uyata. Kreml'' şuşı saylawlarnı Çeçnägä solıx wä iminlek kiterü yulında yasalğan möhim adımnarnıñ berse itep kürä. Älegä qädär anda konstitutsiä referendumı ütkärelgän ide, anısı da Mäskäwneñ qatı basımı häm kontrole astında uzdı, xäzer inde prezident ta saylanğannan soñ federal'' üzäk, üz bäysezlege xaqına ike suğış kiçergän respublika öçen ikeyaqlı kileşü äzerläw eşenä kereşäçäk. Referendumda qabul itelgän konstitutsiä Çeçnäne Rusiäneñ ayırılğısız ber öleşe dip iğlan itä, näq şunı uq xäzer prezident itep saylanğan Äxmät Qadırov ta belderä, dimäk üzara wäkalätlärne bülü turındağı ikeyaqlı kileşü dä näq menä şul fikerdän çığıp tözeläçäk. Şunnan soñ inde Mäskäw Çeçnädä cirle häm parlament saylawları ütkärüne küz aldında tota. Şul çaralar yardämendä Rusiä citäkçelege Çeçnädä suğışnı da beterergä, häm berük waqıtta üzeneñ töp maqsatına, respublikanı Rusiä qısalarında qaldıruğa da ireşergä teli. Monısı Mäskäw öçen suğışnı tuqtatuğa qarağanda da möhimräk. Şuña da federal'' üzäk Çeçnädäge tawış birüneñ ğadel buluwı, irekle şartlarda ütüwe xaqında belderä, xalıqara oyışmalar isä anı nigezdä, Kreml''neñ üz mänfäğätlären qaplaw öçen yasalğan ber kämit dip kenä atıy.


text:
Pekin uyınnarında kem ciñäçäk?
İlneñ sport qazanışları anıñ iqtisadi üseşenä bäyle. Pekin uyınnarında Qıtay Quşma Ştatlarğa citdi köndäşlek kürsätäçäk, Rusiä öçençe urın alaçaq, dip farazlana.
Şunısı qızıqlı, zamanında ilneñ Warşaw kileşüe oyışmasına kerü-kermäwe dä isäplängän. Belgeçlär fikerençä, bu möhim, çönki elekke sotsialistik lager illäre sport ölkäsendä däwlät planı ürnäge bulğan.
Medallär häm iqtisad
Ğomümän alğanda, ilneñ iqtisadi quäte, xalıq sanı zurraq bulğan sayın, anıñ medallär sanı da kübräk, - di tikşerü citäkçese John Hocksworth.
Belgeçlär fikerençä, bu uyınnarda Rusiä medallär sanı belän öçençe urın alaçaq. Bu Rusiäneñ xäzerge iqtisadi xälennän yuğarıraq kürsätkeç bulaçaq. Germaniä belän Avstraliä şaqtıy qalışıp, dürtençe häm bişençe urınnar alaçaq.
Quşma Ştatlar, iqtisadi töşenkelek kiçerügä qaramastan, zur uñış qazanaçaq. Läkin uyın xucaları qıtaylılar, amerikannarnı da uzıp kitä ala, çönki Qıtay iqtisadı xäzer üseş kiçerä.
2004 yıl Afin uyınnarında AQŞ berençe urın alğan ide. 4 yıl eçendä sport ölkäsendä şaqtıy üzgäreşlär buldı. 2008 yıl Pekin uyınnarında Qıtay, ber-ike medal kübräk alıp, Amerikanı ikençe urınğa qısrıqlap çığarırğa mömkin.
Şulay uq iqtisadi üseş kiçergän Polşa, Braziliä, Meksika häm İndonieziä dä uzğan uyınnar kürsätkeçlären uzdırırğa mömkin. Ä menä Britaniä, kiresençä, ike medal azraq qazanır dip kötelä.
Kileşmäwçelär dä bar
Globalläşü problemnarı institutı citäkçese Mixail Delyagin bu tikşerenügä şik belderä. Anıñ fikerençä, ilneñ sport uñışları urtaça keremgä tügel, ä däwlätneñ sport ölkäsendä säyäsätenä bäyle. Qayber illärdä, misal öçen, Germaniä, Yaponiädä däwlät sportqa zur ähämiät birmi, - di Delyagin. – Qıtay isä hiçşiksez berençe urın alaçaq, çönki anda Olimpiadağa bez suğışqa äzerlängän kebek äzerlänälär.
Quşma Ştatlar här ölkädä berençe bulsa da, bu uyınnarda ikençe bulaçaq. Rusiädä sport tarmağında wazğiät yaxşıra, läkin Amerka belän Qıtayğa äle yıraq, - di Delyagin. - AQŞta sport – biznes, däwlät monıñ öçen barın da eşlägän. Rusiädä idä sport neft dollarları xisabına ğına yäşi. Amerikadan qalışu zur. Zamanında ildä sport üseşenä zur öleş kertkän sport mäktäpläre sistemı xäzer cimerelgän xäldä.


text:
Ğaräp Ligası sammitı yomğaqlandı
Pänceşämbedä Sögüd Ğaräbstanı başqalası Riyadda Ğaräp ligasınıñ ike kön däwamında barğan sammitı tämamlandı. Anda ğaräp citäkçeläre äle 5 yıl elek qorılğan plannarnı yañartırğa buldı. Bäyrüt Planı dip tä atalgan älege täqdim buyınça, İzrailneñ 1967nçı yılda basıp alğan cirlärne Fälästingä qaytaru şartında, ğaräb illäre belän İzrail mönäsäbätlärne yaxşırtu ixtimalı qarala ala.
Monı İzrail premyer-ministrı urınbasarı Şimon Peres, üzara kileşügä ireşer öçen östämä söyläşülär kiräk, dip añlattı.
5 yıl elek İzrail inde ber kire qaqqan bu ğaräp planında İzrail öçen yaña närsä yuq. Plan fälästin däwläten bulduru häm İzrail basıp algan cirlärne kire qaytarunı taläp itä.
İzrail qararnıñ qayber möhim maddäläre, ayırım alğanda, 1967-nçe yıldağı çiklärne tanu häm ğaräplär yäşägän könçığış Yirusälimne Fälästingä kire qaytaru täqdimenä qarşı çıga.
Sammittä qatnaşqan ğaräp citäkçeläre isä tınıçlıqnı buldıru öçen bu qararlarnıñ kiräkle bulganın äytä. Fälästin milli iminlek kiñäşçese Möxämäd Dahlan monı bulay dip añlattı:
"Ägär İzrail ğäräp illäre belän tınıçlıq mäsäläläre turında citdi kileşergä teli ikän, bez birgän täqdimnär bik urınlı. Ul Söğüd Ğäräbstanı kertkän täqdim ide, Bäyrüttä yasalğan häm Ğaräp Ligası tarafınnan xuplanğan bu täqdim yañadan raslanaçaq. Minem uylawımça, plannı yañartu Ğäräp Ligasına üz täqdimnäre belän xalıqara cämagatçelek eşenä quşılu häm İzrailneñ dä bu täqdimne qarawğa cälep itü mömkinlegen birä"
Yewropa Berlegeneñ tışqı säyäsät başlıgı Javiyer Solana 28nçe mart çärşämbe ütkän söyläşülärdä, ğäräplärneñ bu täqdimnärne niçek itep ğämälgä quyarğa teläwen qararğa kiräk, dide:
"Minemçä, monda Ğäräp Ligasınıñ ğäräp qaraşların yañğıratuwı, ğäräplärneñ telägen işeterrüe bik möhim. Bu yañadan eşlände, häm bez ğäräp qaraşınıñ niçek ğamälgä aşırıluın kürergä tieşbez"
Ğiraqta köç qullanu mäsäläse dä sammittä qaralğan möhim mäsälärdän berse ide. Ğiraq tışqı eşlär minıstrı Hoşiyar Zebari, sammitneñ urtaq belderüendä, Ğiraq konstitutsiäsen yañadañ qarawğa, häm ildäge ğisyançılarnı taratuğa öndäwlär bulaçaq dip belderde.
"Ğiraq mäsäläsendä sammit näticäläreneñ berse – terrornı kisken xökem itü häm ildä iminlekne tämin itüdä ğaräp häm kürşe illär belän Ğiraq xaqimiäte arasında bergä urtaq eş itü ölkäsendä citdi häm açıq ber yul tabunı ışandıru buldı",
Utırışta iñ kötelmägän waqigä isä söğüd patşasınıñ, AQŞnıñ Ğiraqqa kerüe qanuni tügel ide dip äytüe buldı.
Ğädättä Waşintonnıñ yaqın berektäşe dip isäplängän Ğabdulla patşa çärşämbe könne mäclestäge çığışında, çit köçlär tarafınnan qanunsız basıp alu häm mäsxäbara fetnälär astında Ğiraqta haman da qan quyular däwam itä, dip belderde.
Sögüd patşasınıñ Ğiraqtağı amerikan säyäsäte turında alay söylägäne yuq ide äle. Bu Riyadnıñ soñğı aralarda Quşma Ştatlardan bäysezräk buluın kürsätergä tırışuı belän añlatıla.


text:
Bügen İzrael ğaskärläre – İzraelneñ tikşerü noqtasına yaqın kilgän 13 yäşlek fälestin qızın atıp üterde. İke yaq ta qıznıñ hälak buluın rasladı. İzrael xärbiläre – fälestin qızı kerü tıyılğan zonada ide, dip belderde. Tönyaq Gazada hawa höcümendä bügen ber fälestin suğışçısı hälak buldı.
Fälestin ministrı Saeb Erekat, Ramalla şähärendä bügen İzraelgä tınıçlıq söyläşülären yañartırğa çaqırıp möräcäğät itte: "İzrael xökümäten kiçekmästän söyläşülär başlarğa, köç qullanunı tuqtatırğa çaqırabız. Tanklar häm basıp kerülär, üterülär häm cimerülär yulı belän iminlek häm tınıçlıq urnaştırıp bulmawın añlağız. 1967nçe yılda İzraelneñ okkupasiäse belän başlanğan köç qullanunı mäğnäle säyäsi çaralar belän genä tuqtatıp bula", dide Saeb Erekat.
Gazanıñ tönyağında İzaelneñ xärbi çarası inde ber atna däwam itä. İzrael ğaskärläre, çaranıñ maqsatı - fälestin suğışçılarınıñ kürşe yähüd şähärlärenä raketa atuların tuqtatu, dip belderä.


text:
Ğiraq qoral programmalarında qullanılğan qayber cihazlarnıñ şikle qullarğa elägüe ixtimal
Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ dönyadağı bar atom programmaların küzätep baruçı maxsus xäyäte - Xalıqara atom energiäse idaräse Ğiraqta, atom yäisä "pıçraq" radioaktiv bomba citeşterüdä qullanıla alırlıq maxsus cihazlar häm matdälärneñ yuğaluı xaqında belderde. Düşämbe könne İminlek Şurasına yullağan xatında idarä, bu mäs''älädä Quşma Ştatlar yağınnan da, Ğiraqnıñ küçeş xökümätennän dä xezmättäşlekneñ az buluına zarlana.
Audio, Melissa Fleming
"Bez xäzer Ğiraqqa bara almıybız, ä iärçennän alınğan sürätlär Ğiraqnıñ elekke qoral programmalarına bäyle häm bezneñ idarä küzätüe astında bulğan qorılmalarnıñ özlekle räweştä sütelüen kürsätä" di Xalıqara atom energiäse idaräseneñ matbuğat wäkile Melissa Fleming. Ul, "bezne bigräk şul qorılmalar eçendäge cihazlarnıñ yazmışı borçıy, anda ike törle maqsatta, yäğni qayber oçraqlarda atom qoralın citeşterüdä dä qullanırlıq cihazlar bar ide" dip belderä. Moña qädär Ğiraqta yuğalğan qayber texnik cihazlar, çağıştırmaça ziansızları soñraq Yevropada häm Yaqın Könçığışta päyda bulğan ide. Xalıqara atom energiäse idaräse xäzer, Ğiraqtağı andıy şikle cihazlar üzendä atom yäisä radioktiv "pıçraq" bomba citeşterergä telägän xökümätkä yäisä xätta berär terror törkemenä dä satıla ala dip kisätä. Anıñ şuşı belderünä Washington da, Bagdad ta älegä üz möğämäläsen kürsätmäde. Melissa Fleming, idarä üz küzätüçelären yänä Ğiraqqa cibärergä äzer tora, alar anda bu problemağa çik quyu eşenä kereşer ide dip belderä.
Audio, Melissa Fleming
"Bez inde berniçä märtäbä kire Ğiraqqa qaytırğa häm anda üz küzätülärebezne yañartırğa äzer buluıbıznı beldergän idek, İminlek Şurasına bu xaqta tieşle qarar ğına çığarırğa kiräk" di Melissa Fleming, Xalıqara atom energiäse idaräseneñ matbuğat wäkile.
Kärim Kamal


text:
Başqortstanda qurayçılar berlege tözelä
Başqortstanda yañadan da qurayçılar berlege tözelä. Yañadan dip äytüneñ säbäbe dä bar. Başqortstanda respublika Qurayçılar berlege 1998 yılda tözelgän ide inde. Anıñ qorıltayı bulıp, anda berlekneñ räise itep tanılğan kompozitor Ayrat Qobağoşewnı saylap quyğannar ide. Läkin, şuşı berlekne üzen aqlamıy, anıñ kiräge yuq, dip 2003 yılda yabıp quyğannar ide. Ämma respublika mädäniät türäläreneñ ul çaqtağı qararına yañadan öç yıldan artıq waqıt ütkäç, rizasızlıq belderüçelär tabıldı. Küp kenä qurayçılar bu berlekne yañadan tergezü telägen beldergäç, bu eşkä Bötendönya Başqortları qorıltayı da alınğan. Küräseñ, bu oyışmanıñ citäkçeläre respublika xakimiätlären Qurayçılar oyışmasınıñ nıq kiräk buluına ışandıra alğandır. Çönki 14 aprel'dä Ufada Qurayçılar berlegen tözü öçen cıyın ütkäreläçäge turında xäbär itelde.
6 aprel' könne Ufada şuşı cıyınğa äzerlek mäsälälären tikşergän kiñäşmä dä bulıp ütte. Anı Bötendönya Başqort qorıltayı Başqarma komitetı räise urınbasarı, tanılğan şağir Qadim Aralbay açtı häm alıp bardı. Utırışta cıyında qaralaçaq mäs'älälär buyınça fiker alışular buldı. Qurayçılar berlegeneñ yaña räisen saylaw turında da söyläştelär. Kiñäşmädän soñ jurnalistlar belän äñgämädä Qadim Aralbay Başqortstanda Qurayçılar berlege motlaq tözelergä tieş digän fikeren ütkärde.
Şulay itep kiläse atnada Başqortstanda tağın da ber oyışma - Qurayçılar berlege oyışaçaq. Tik bu waqiğadan soñ respublikadağı başqa tör muzıka qorallarında uynawçılar da üz taläplären quymasmı ikän, digän soraw tua. Ä nigä äle garmunçılar, dumbıraçılar, yä bulmasa, qubızçılar hönäri berlegen oyıştırmasqa? Läkin Qadim Aralbay äytmeşli, quray quray inde ul, garmun ğına tügel.


text:
Rusiäneñ Qaraçay-Çerkes respublikasında prezidentnıñ kiäwe berniçä üterüdä şiklänelü säbäple xökümätneñ urınınnan kitüen taläp itüçelär bügen xökümät binasın yawladı.
Çerkesski şähärendä bina yanında 3 meñläp keşe cıyılda, berniçä yöz keşe binağa bärep kergän
Protest belderüçelär Qaraçay-Çärkäs prezidentı Mostafa Batdiev belän söyläşergä teläwlären belergäç ul qaçıp kitkän.
Militsiä törkemne quıp taratu öçen yäş gazı qullanğan. İke yaqtan da yaralanuçılar bar dielä.
Uzğan ayda Qaraçay Çerkes respublikasında 7 käsepçe yuğalğan ide. Kiçä xaqimiätlär 7 mäyet taptı. Käsepçelärneñ tuğannı isäpläwençä, alarnı üterüdä Batdievnıñ kiäwe Ali Kaitovnıñ qatnaşı bulğan . Bu üterülärdä şiklänelgän berniçä keşe qulğa alındı. Kaitov üktäber axırında militsiägä birelde häm üterü ğäyepläwläre nigezendä yabıp quyıldı. Ämma ul üzenä qarşı çığarılğan ğäyepläwlärne kire qağa.


text:
Yäştärgä Babiç premiyahı tapşırıldı
Öfölä Şäyxzada Babiç isemendäge däülät premiyaların tapşırźılar. Äźäbiät, sänğät häm arxitektura ölkähendäge qaźanıştarı ösön birelgän respublika yäştär premiyahına bıyıl 15 keşe däğüä itkäyne. Ularźıñ täüźä etehen, huñınan yänä bişen alıp taşlanılar. Şağirä Gölnaz Qotoeva, televidenie xeźmätkäre Zilä Säğäźieva häm rejisser Röstäm Xäkimov 50-şär meñlek premiya alıp qıuandı.
Şäyxzada Babiç premiyahı 1995-se yıldan tapşırılıp kilä. Älegä unı 50-gä yaqın keşe aldı. Respublika Xökümäte Premiya külämen uźğan yılda 30 meñdän 50 meñgä tiklem arttırğaynı.
Babiç premiyahın bireü könö aldınan Sibay qalahında unıñ taş hının da astılar. Urındağı skulptor Xäyźär Ğaripov unı eşlägän, taş hın Başqort däülät universitetınıñ Sibay institutı aldına quyıldı. Bıyıl qış şulay uq Yılayırźa la unı qaytanan erläp häykäl urınlaştırılğaynılar. Unı, Zäki Välidiźeñ arqadaştarınıñ berehen tap Yılayırźa grajdandar bolğanışı osoronda qıźıldar yazalap ültergän.


text:
Ey, esäbez, esäbez qayza bezzeñ başıbıź
Xoquq haqlau orğandarı la aźıq tülek inspektsiyahı menän berlektä eźmä – eźlekle eş alıp bara. Öfölä zakonhıź räüeştä häm sifathıź alqağolle esemlektärźe kümärtäläp hatqan predpriyatienıñ eşmäkärlege tuqtatıldı.
Başqalanıñ Häźiä Däülätşina uramında urınlaşqan bıl kümärtäläp hatıu predpriyatiehı küp eşqıuarźarğa tanış. Tap oşonda bığa tiklem arzan xaqqa, araqı, şarap häm başqa spirtlı esemlektärźe hatıp alırğa mömkin. İşek artında spirtlı esemlektärźeñ nindäye genä yuq. Ämmä ularźıñ barıhı la il qanuniätenä tap kilmägän tauarźar– küptän inde sauźanan alınğan Gruziya häm Moldava şaraptarı, iśke aqtsiz marqaları, sifat talaptarına yauap birmägän esemlektär.
Küźallauźar buyınsa bıl kelättä genä 10 million humlıq tauar haqlana. Unıñ kemgä häm qayźa hatılasağın tikşereü asıqlayasaq. Ä bına tauarźıñ sifatı turahında hüź yörötöü bötönläy urınhıź. Mäśälän, ber şeşälä gäzit, ikensehendä prezerwativ tabılğan.
Tauarźıñ sifatı turahında tulı mäğlümät ike aźnanan bildäle bulasaq. Tap oşo waqıt esendä aźıq–tülek inspektsiyahı belgestäre entekle analiz eşläyäsäk.
Xoquq haqlau orğandarı belgestäre farazlauınsa, bınday esemlektärźe başqalalağı sauźa nöktäläre alırğa tırışmay. Şunıñ ösön dä sifathıź tauarźıñ auıl erenä täğäyenläneüe ixtimal. Küźallauźarźıñ ısınbarlıqqa tap kileüe–kilmäüen dä inde tikşereü asıqlayasaq.
Rämzit Abulyaev, Öfö


text:
«Aq bars» komandasınnan 15 "yoldız" kitte
«Aq bars» xokkey klubı belän kontaktnıñ waqıtı tämamlanu säbäple, 15 uyınçı kitte, digän xäbär mäğlümat agentlıqlarında taraldı bügen. Xokkeyçılarnıñ matbuğat särkätibe Marat Färxiev, bezneñ sorawğa cawap birgängä, jurnalistlarnıñ bu temağa zur qızıqsınu kürsätüen añlamadı häm bu ğädäti xäl,dide. Anıñ añlatuınça, uyınçılarnıñ kileşüläre 30 aprel’gä qädär tözelgän bulğan, şuña ul 15 keşeneñ kitüe kötelälgän ide.
«Aq Bars» komandasında xäzer qapqaçı Nikolay Xäbibullin häm Andrey Tsarev, höcümçelär Aleksey Kovalev, İlya Kovalchuk, Vensan Kovalye häm başqa yoldızlar da yuq. Yaña sezonda, «Aq bars»ta kemneñ uynawı turında äle ber kemdä äytä almıy. Bıyıl, xakimiätlär dä, ğadi xokkey söyüçelär dä «Aq bars»qa zur ömetlär bağlağan ide. Qazanıñ 1000 yıllığı bilgeläp itelägän yılda «Aq bars»tan ciñülär genä köttelär. Ämma, belgänegezçä, komanda, soñğı Rusiä Çempionatınıñ finalına da çığa almadı.
Uyınçılarnıñ kitüe, baş menegernıñ wazifasınnan azat itelüe, komandanıñ kiläçäk uñışların ömetlänergä urın qaldıramı? Bu xaqta «Tatarstan yäşläre» gäzitendä sport temaların yaqtırtuçı jurnalist Atlas Gafiätov belän söyläştek. Anıñ uylawınça, NHL yoldızların cıyu, komanda cıyu digän süz tügel. «Zinatulla Billäletdinov bu yoldızlar belän idärä itep beterä almadı, şikelle. Xäzerge şartlarda, çittän qaytarmıyça, üz uyençılarıbıznı üsterergä kiräk», - dip sanıy «Tatarstan yäşläre» gäzitendä sport temalarına yazçı jurnalistı Atlas Gafiatov.
Bikä Timerova.


text:
İzrailneñ tışqı eşlär ministrı Silwan Şalom İzrail ğäskärlären Gaza Sızığınnan çığaru turındağı kileşü yaqın säğätlärdä qabul itelergä tieş, dip belderde.
Söyläşülärneñ körçektän çığuı xaqında Fälestinlelär dä xäbär itä.
Gaza Sızığında İzrail ğäskärläreneñ bügenge opersiäse näticäsendä 3 Fälästin suğışçısı häm 1 İzrail soldatı hälak bulğan. Atışlar İzrail xärbiläre Xamas törkeme citäkçese Adnan Äl Gulyanı totqarlarğa tırışqan waqıtta başlanğan.
İrtägä Yaqın Könçığışqa kiläçäk, Quşma Ştatlar prezidentınıñ däwlät iminlege kiñäşçese Condoleezza Rice ğäräp illären häm Yewropa Berlegen fälestin ekstremistların finansılaw yulların tulısı belän qaplarğa çaqırdı.


text:
BMOnıñ azıq-tölek idaräse härber 4 ğiraqlınıñ berse haman da azıq yardämenä nıq bäyle häm 2 million 600 meñläp ğiraqlı şul qädär yarlı ki alar üzlärenä birelgän azıq yardämeneñ ber öleşen töp kiräk-yaraqlar alu öçen sata di.
Älege oyışma 2003-nçe yılnıñ ikençe yartısında ütkärelgän tikşerenü näticälärenä qarağanda 5 yäşkä qädär bulğan ğiraq balalarınıñ öçtän bere diärlek daimi räweştä naçar tuqlana di.
Oyışma tikşerüne tämamlağannan soñ iñ moxtac törkemnärgä yardäm itü öçen ber yıllıq 60 million dollarlıq operatsiä başlıyaçağın belderde.


text:
Ana tele yazmışı häm Azatlıq radiosı
Uzıp kitkän atna ğadi bulmadı. İrlärne xatın-qızlar qotlıy torğan xärbilär könen isäpkä almağanda, Tatarstan häm Rusiä xakimiätläre arasındağı şartnamäneñ Federatsiä Şurasında kire qağıluı, xalıqara ana tellär köne, Azatlıq radiosınıñ tapşıruların un yıl buyı respublika radioları aşa yañğıratqannan soñ tuqtatu turında xäbär çığu häm başqa waqiğalar. İñ başta şuşı ana tele köne turıda söyläşergä ide. Çönki milli tereleş, milli üseş, milli mädäniät mäs’äläläre Azatlıq radiosında iñ yuğarı urında tora. Millätlär ana tele nigezendä yäşilär. Respublikanıñ xaläte tuğan telgä, millätkä niçek tä'sir itä, anda niçek çağıla? Menä şul turıda Azatlıqnıñ ”tügäräk östäl” söyläşüendä Tatarstannıñ ministrlar kabinetınıñ mädäniät häm Tatarstan xalıqları telläre bülegeneñ wäkile Firaya xanım Şäyxieva, milli xäräkät wäkile, matbuğatta yış çığış yasawçı publitsist, Azatlıq radiosınıñ daimi tıñlawçısı Räwf İbrahimov qatnaşalar. Äñgämäne Rimzil Wäli alıp bara.
Rimzil Wäli. Firaya xanım, niçek ütte bıyıl ana tele bäyräme?
Firaya Şäyxieva. İlle ikençe yılda biş Bangladeş studentınıñ üz tellären däwlät tele itep bilgeläw öçen köräştä ülüläre häm çınnan da şul könnän başlanğan köräş , häm ike meñençe yıldan şuşı könne xalıqara ana tele köne itep bilgeläw – bu yuqqa ğına tügelder. Töptän uylasañ, anı bäyräm itep äytüe dä awır. Bezneñ respublika öçen bu bäyrämder, çönki bezdä millät berläşkän, ber cämğiät bulıp torabız. Şuşı cämğiät eçendä här keşeneñ ana tele bar ikänen bez raslıybız häm qabul itäbez. Härber tel öçen şartlar tudırırğa tırışabız. Ütkän yılda Mäskäwdä bulğan ber kiñäşmädä başqa regionnardan kilgän wäkillärneñ, äye, Tatarstanda xalıqlarnıñ tellärenä iğtibar bar, dip äytkän ide.
Rimzil Wäli. Däwlät programması buluı, däwlät häm xalıqlar tele turında qanun buluı, mäğärif sistemasınıñ küp telle buluı turında süz baramı?
Firaya Şäyxieva. Respublikada tuğan telgä bağışlanğan meñnän artıq çaralar uza. Monda bit konferensiä uzdırıp ğına bulmıy, här keşe tuğan tele turında uylanırğa tieş.
Rimzil Wäli. Cämäğätçelekneñ iğtibarı citärlekme soñ moña?
Firaya Şäyxieva. Cämäğätçelekneñ iğtibarı citmider. 21 fevral'dä ”Yaña ğasır” televideniesında bu xäbärneñ iñ soñğı mäğlümätlärneñ berse bulıp kitüe miña bik ayanıç buldı, çönki bu könne ütkän Rektorlar Sovetınıñ utırışı respublika öçen bik zur çara. Bu çara ğına tügel, ber bilgele moment bulırğa tieş, çönki Rektorlar Sovet utırışında bu mäs’älä berençe tapqır quyılıp qaraldı. Ul Rossiä Federatsiäse häm Tatarstannıñ tellär turında zakonnıñ ütäleşe. Bu mäs’äläne qaraw ber säğät tä ütte, ämma bügenge situatsiä häm aldağı maqsatlar turında söyläşelde.
Rimzil Wäli. Rektorlar tatar telen yuğarı uqu yortlarda uqıtu temasına barısıda uñay qarıylarmı? Bu protsess baramı, äle yabıla başladımı?
Firaya Şäyxieva. Bezneñ härber vuzda tatar tele uqıtıla. Anı biş yıl däwamında yöz protsent student uqımıy, ämma härber studentqa kiräk qädär däyrädä professional' leksiä uqıtıla. Ul bügenge kön taläplärenä turı kilmider. Ämma böten rektorlar tatar telendä imtixan birergä mömkinlek bar digän süzne äyttelär.
Rimzil Wäli. Kürşe respublikabızda yuğarı mäktäptä tatar telendä texnik belem birgänenä hiçkem ışanmıy. Andıy äyber yuq. Berär respublikada şundıy däräcädä öyränü barmı?
Firaya Şäyxieva. Yuq inde. Bügen meñnärçä ximik, fizik terminnarın belgän, algebranı, geometriäne öyrängän küpme şäxeslärebez bügen bar. Alar berse dä belem almıyça çıqmağannar, alar tatar tele terminnarı nigezendä şuşı fännärne uqıp, belem alıp çıqqannar.
Rimzil Wäli. Biş student tuğan tel öçen häläk bulğan. Elekke zamannarda suğışlar barğanda ber patşalıq ikençese östenä ni öçen kilgän ul? Bulğan bit tarixta, üz telen urnaştırır öçen qan qoyğannar. Moldovada bez tel öçen säyäsi aksiälär kürdek. Däwlät suverenitetı mäs’äläsenä dä terälde. Räwf äfände, sez xalıq arasında yörisez, bu turıda ni söylilär?
Räwf İbrahimov. Sovetlar Soyuzı waqıtında tel digän närsägä qomaçawlıq buldı. Firaya xanım äytkän çaralarğa bik şatmın. Ämma ikençe yağı da bar monıñ. Minem öç onığım bar. İkençese balalar baqçasına yörgändä, anda ike tatar gruppası buldı. Başta bersen yuqqa çığardılar, annarı ikençesen. Dimäk telgä balta çabu ğämäl bara. Bez, ata-analar, balta çabuğa berençe iğtibar itäbez.
Rimzil Wäli. Kem qulında bu balta? Kem çaba bu baltanı? İwan Groznıymı, Stalinmı, Xruşçevmı?
Räwf İbrahimov. Tel mäs’äläsendä kem ğayıple digändä, Rossiä – ruslar öçen digän närsä, ul İwan Groznıydan başlanğan çığışı. Ä bügen balalar baqçasında böten äti-änilärgä cıyılışıp, söyläşergä kiräk ide.
Rimzil Wäli. Ä ni öçen, ata-analar, balalarnı mäktäplärgä birgändä, pojaluysta, böten fännärne rus telendä uqıtığız, yuğarı uqu yortına kertäsem bar. Nişläp ul alay?
Räwf İbrahimov. Biş yöz yıl däwerendä ütkän ğämäl ezsez qalmıy. Menä minem ulım uqıp çığa ikän meditsina institutında, tatarça belem alğaç, ber keşeneñ appenditsitın kisep ala ikän, ägär anıñ qulı, başı eşläsä, nindi teldä betergän ähämiätle tügel.
Rimzil Wäli. Bügen tudırılğan şartlar tatar bulıp telägän keşegä, balasına mädäniätne birergä mömkinlekne biräme?
Firaya Şäyxieva. Bu bik qızıq soraw. Bu yoqlarğa birmi torğan soraw. Eş buyınça min balalar baqçalarında, mäktäplärdä ata-analarnı cıyıp, ügetläp, küpmese tatar ikänen sanap, tatar sıynıflarğa biregez balalarnı diep, üzem rano xezmätkäre bulıp şuşı eşne başqaram. Keşene señderep genä bulmıy ikän, anıñ üzendä protsess uzıp, üze inanırğa tieş ikän. Nigä soñ bezdä berdämlek yuq? Min tuğan telemne saqlamasam, anı un, yegerme yıldan kem saqlar? Sentäberdä optimizatsiä nigezendä iñ berençe çiratta tatar mäktäpläre yabıla başladı.
Rimzil Wäli. Tel öçen berär mäxkämägä birgän oçraq barmı?
Firaya Şäyxieva. Andıy situatsiälär bötenläy yuq. Ämma sıynıflar yabıla başlağaç, Däwlät Sovetınıñ komitetına, bezgä dä bik küp ata-analar çıqtılar.
Rimzil Wäli. Xörmätle tıñlawçılar, ana tele anı öyränü, balalarğa öyrät, tuğan telneñ yäşäw tirälege ğap ğadi häm ozaq yıllar buyı tel oçında bulğan fiker alışular härwaqıt qatlawlanıp nindider töpkelgä kerep kitä. Firaya Şäyxieva häm Räwf İbrahimov qatnaşqan ”tügäräk östäl” söyläşüendä şular kilep çıqtı. Ber yaqtan qarağanda, soñğı 15 yılda bik küp eşlär başqarırlar, şartlar tudırıla. Şul uq waqıtta alar citmi dä buğay. Bigräk tä idärä strukturalarında tel qullanılışı, ata-analar, milli cämäğätçelek tä üz wazıyfasın ütäp betermi. Ä tormış ber dä ğadiläşmi, ä kiresençä şartlar qatlawlana bara. Ana tele turnındağı äñgämägä säyäsät kilep qatışqaç ul bötenläy çetereklänep häm ozaqqa suzıldı.
Tatarstan Rusiä xakimiät orğannarı arasındağı şartnamäneñ Federatsiä şurasında kire qağıluı respublikada ike däwlät tele buluğa, prezidentnıñ da ike tel belergä tieşlegenä, çit töbäklärdäge millätlärgä yärdäm itügä räsmi mönäsäbät, xoquqi nigezlär üzgärergä dä mömkin. Bu xaqta tügäräk östäl söyläşüeneñ ikençe bülegendä kiläse yäkşämbedä tıñlarsız. Ägär dä Azatlıq radiosın qısqa dulqında taba alsağız.
Tatarstanda yäşäwçe tıñlawçılar moña şuña künekmägän, çönki alar soñğı 10 yılda respublika radioları aşa retranslyatsiä yärdämendä Azatlıq tıñladılar. Ä berençe marttan Yaña ğasır kompaniäse bu retranslyatsiäne tuqtataçaq. Bälki tapşırunıñ qayber özekläre daydjest formasında Yaña ğasırğa çığar, ämma monıñ ışanıçlı, daimi, irekle mäğlümlät buluına ışanu qıyın.
Şulay da, tügäräk östäl söyläşüeneñ ikençe öleşen, tatarstanlılar da, çittägelär dä tıñlar dip ömetlänäbez. Tırışqanda kiräk xäbärne ezläp tabıp bula. Ni qızğanıç kemnärder ayırılıp qalırğa da mömkin. Şuña kürä bergäläşep Tatarstanda yäşäwçe tıñlawçılarnıñ mänfägaten yaqlaw burıçı kilep tua. Ägär dä xalıq teläsä, tieşle räweştä häm tieşle urında üzeneñ taläplären kertsä, Yaña ğasır kompaniäse litsenziä citeşsezleklären xäl itärgä tırışsa, Azatlıqtan aerıylmassıyz. Ä xäzergä, şartnamä häm tuğan tel temasın ikençe tapşıruğa qaldırıp, Ana teleneñ xalıqara radio efirda qullanu turındağı fikerlärne tıñlağız. Başqa qazanlılarnıñ fikerlären tıñlağız.
Tawış. Min sezne yaratıp tıñlıym, ämma härwaqıt radio yanında utırıp bulmıy. Qaywaqıtta uzdırıp ta cibäräseñ.
Tawış. Härber tapşırunı tıñlap bulmasa da, tıñlarğa tırışabız.
Tawış. Azatlıq radiosınıñ böten tapşıruları xäteremdä qala, çönki ul bezneñ ğailäneñ iñ yaratıp tıñlıy torğan, tatar xalqı turıda bik küp mäğlümlät birä torğan berdän ber radio. Min bigräktä tügäräk östäl artındağı analitik tapşıruların yaratam.
Tawış. Min siräk kenä Azatlıqnıñ tapşıruların tıñlıym. Törle regionnarda bulğan xäbärlärne yaratam, çönki alar törle dialektlarda alıp barıla.
Tawış. Bik yaratıp tıñlıym ”tügäräk östäl” söyläşülärne. Rimzil Wäli, tatarça äytkändä, bötenesen ”çäynäp” birä. Annarı, xatın-qız temasına bağışlanğan tapşırularnı yaratam.
Tawış. Açıq mikrofon rubrikası äybät bara.
54 yıl buyı böten dönyağa işetelgän radio – Azatlıqqa Firaya Şäyxieva häm Räwf İbrahimovnıñ mönäsäbäte niçek soñ?
Firaya Şäyxieva. Gel tıñlarğa tırışam, çönki Azatlıqta bulğan mäğlümlät, millätne tanıtu, millät turında mäğlümlät birü, bik uñay berdämlekkä çaqıru digän säyäsät dip añlıym min Azatlıqnı.
Rimzil Wäli. Un yıl eçendä Azatlıq efirında millätlärne qızdırğan tapşırınu işetkänegez barmı?
Firaya Şäyxieva. Yuq, andıy tapşırularnı ğomumän işetkänem yuq. Bernindi doşmanlıq xise dä, qarşılıq tudıru turıda da, berqayçan andıy äyber işetkänem yuq.
Räwf İbrahimov. Şunı äytäse kilä. Min ike podyezdlı öydä toram. Anıñ yanında tatarça söyläşkänen işetkäç, niçekter şatlanıp kitäm. Azatlıqnı tıñlağanda da, anda işetkän mäğlümlät niçekter tınıçlandıra. Azatlıqnı xalıqtan ayıruda kemgä fayda bar ikän?
Rimzil Wäli. Xörmätle tıñlawçılar, ana tele, anıñ kiläçäk yazmışı, däwlät säyäsäte turındağı tügäräk östäl söyläşüe tämamlanıp kilä. Soñğı atnada näq bötendönya ana tele könendä beryulı ike säyäsi küsäk tuğan tel yäşäyeşenä kilep bärelde. Tatarstannıñ Mäskäw belän şartnamäseneñ kire qağıluı, 10 yıl buyı respublika radio efirlarında Azatlıq tapşıruların tuqtatıluı ör-yaña wäzğıät kilep tudırdı. Milli tel, tuğan telne xalıqara mäğlümat möxitenä çığaru berkemgä dä zıyan kitermäsä dä, säyäsättä cimergeç qoral bulıp qullanılmasa da, şovinistik dairälär näq menä şuşı milli tellärgä şiklänep qarıy. Äyterseñ, ana tellär terror ğämällärennän dä qurqıçraq. Şulay bulsa da ata-babalar mirası, ana telebez sabırlıq häm ixtiar köçe çığanağı. Azatlıq efirda qala, ul dönyanıñ teläsä qaysı poçmağında işetelä, uqıla, ä ber Tatarstan ğına mäğlümattan häm xör fikerdän qala almıy. Dönyada xäzer andıy zaman tügel. Ä tirälektäge tormışnı barıber xalıqlar üzläre bilgeli. Kiläse yäkşämbedä AZ dulqınnarında bügen başlanğan tügäräk östälneñ däwamın tıñlarğa çaqırabız. Bu äñgämäne alıp barğan Rimzil Wäli Efirda qabat oçraşqançı sezneñ belän sawbullaşa.


text:
Waşington tönyaq Ğıraqta urnaşqan körd ğıysyançılarına qarşı köräşäçäk digän wäğdäne Ankarağa birgännän soñ,premier Erdoğan kiçä parlamenttan Ğıraqqa ğäskär cibärü mäs''äläsen raslaunı räsmi räweştä soradı.Kördlär, Ğıraq İdarä Şurası şulayuq törek cämäğätçelegeneñ zur öleşeneñ qarşı bulğan bu çara bugen parlementta tikşerelä başlandı.
AQŞ belän aylarça däwam itkän satulaşulardan soñ, nixäyät kiçä törk xökümäte 5 säğätlek cıyılış ütkärep , Ğıraqqa ğäskär cibärü mäsäläsen raslauı öçen parlamentqa möräcäğät itte.550deputattan torğan parlament mäsäläne sişämbedä yabıq işeklär artında tikşerä başladı. Yustitsiä ministırı häm xökümät süzçese bulıp torğan Cemil Çiçek kabinet, mäs''älä parlamentta raslanaçaq dip kötä dide.550 deputatlı parlamentta 175 urınğa iä opozitsiädäge Cömxöriät Xalıq partiäse AQpartiä xökümäten AQŞnıñ ütkän ayda birgän 8 yarım milliard dollarlıq kredit paketına cawap itep Ğıraqqa ğäskär cibärergä riza buluda ğäyepli. Premier Tayyip Erdoğan isä mart ayında parlamentnıñ Törkiädä 60meñ amerikan ğäskärieneñ urnaşuına qarşılıq kürsätüennän soñ kierenkelänep kitkän Ankara - WAşington mönäsäbätlären tözätü belän qızıqsına.Deputatlarnıñ borçıluın kimetü öçen bulsa kiräk Cemil Çiçek kiçä ğäskärlärebez Ğıraqta bilgelängän waqıt qına toraçaq dip äytte. Çiçek süzlärençä (audio) törek xärbiläre Ğıraqta ber yıl toraçaq .bez moñı parlamentqa cibärgän möräcäğättä dä belderdek.Bez anda daimi qalırğa cıyınmıybız. İnşallah solıx vä tınıçlıq urnaşır häm bez annan mömkin bulğan qädäre tizlektä, xättä bilgelängän waqıttan da elegeräk çığıp kiterbez.
Çiçek xärbilärneñ qayda häm küpme sanda urnaştırılaçağı turında ber süz dä äytmäde. Ankara elegeräk 12 meñ ğäskär cibäräçäge turında äytkän ide.Waşington Ğıraqta wazğiätne stabillaştıru öçen üzeneñ 130meñ ğäskäriänä östämä küp sanda xärbi telär ide Könçığış Yevropa illäreneñ wäğdä itkän keçkenä kontingentlar xällärne ällä üzgärtmi älbättä. Däwlät Departamentı inde Pakstan, Hindistan kebek illärdän küp sanda ğäskär kiler digän ömeden yuğaltqan buluğa oşıy. Çönki alar İminlek Şurası rezolutsiäse bulsa ğına xärbi cibäräçäklären aldan äytep quydı. Ankaranıñ yaqlauın alu öçen Waşington ütkän atnada kördlärneñ PKK başkütärüçelärenä qarata aktivlıq alıp baraçağın belderde. Törkiäİranñğıraq çigendä yäşrengän 5meñ çaması PKK suğışçısı iminlegenö qurqınıç tudıra dip däğwä itä häm Waşingtonnıñ Marxist törkemgä qarşı çaralar kürüen teli . Waşington PKK yäki KADEK iseme belän yöretelgän Kördistan İreklek vä Demokratik Kongresın terror törkemnäre isemlegenä kertkän.Däwlät Departamentınıñ kontr-terrorizm bülege başlığı Black ütkän atnada Anakarağa amerika xärbiläre PKKğa qarşı aktivlıq alıp baraçaq digän garantiä birgän bulsa da, monıñ nindi çaralar ikänlege bilgele tügel. Ämma bolay da qıyın xäldä bulğan amerikan xärbiläreneñ Qandil taularında sıyınğan PKK suğışçıların ezläp şunduq yulğa çağaçağın bik uylap bulmıy, ayruça körd partizannarına qarşı doşmança xäräkätlär bälkim bolay da totrıqlı bulmağan wazğiätne tağı da qaqşatıp koalitsiä köçlären qıyın xäldä qaldıraçaq dip äytep bula torğandır.Premier Erdoğan yäkşämbedä bez AQŞnıñ PKKğa qarata kürgän çaraların qarap baraçaqbız dip äytep Waşingtonnı ğädel häm döres bulırğa çaqırğan ide. Cemil Çiçek Ğıraqta stabillıq Törkiäneñ iminlek vä täräqiäte öçen zarur dip äytep bolay dide.(audio) Ğıraq mäsäläse barlıq illärgä qarasa da, bezneñ öçen ayırm ähämiätkä iä Ğıraqtağı uñay vä tiskäre töräqiätlär Törkiägä berençe bulıp täsir itäçäk . Ğıraqta tınıçlıq stabillıq bulsa , bezneñ säyäsätkä dä uñay yoğıntısı bulaçaq xaos ,problemalar bezgä berençe bulıp turizm industriäsenä tiskäre yoğıntı yasayaçaq .
AQ partiä xökümäte sonğı atnalarda Törkiä xärbiläre okupatsion köç,politsiä bulırğa cıyınmıy ul tik ilne tözekländerü eşendä bulışlıq kürsätergä teli digän fikerlär taratırğa tırıştı.Ämma kördlär dä xätta AQŞnıñ Bagdadta saylap utırtqan idarä şurası da törek xärbilären Ğıraqta kürergä telämäwlären açıq itep äytep quydı. Kördistan Demokratik Partiäseneñ Ankaradığı wäkile Safeen Dizai NTV televidiniäseneñ turıdan turı tapşıruında Törek xärbilärenä okupatsion köçlär dip qaralaçaq dip belderep , törek ğäskäriläre tönyaq Qıraqtan ütmäsen , başqa yuldan ütkärelsen dide.Ul Musulnun könyağında törek yök maşainalarına yasalğan höcümdä 3 törek şöfereneñ üterelüenä Ankara bik ciddi qararğa tieş dip tä östäp quydı.
färidä xämit, praga


text:
Başqortstan Tatar Kongressı Başqarma Komitetı bürosı utırışı ütte
Başqortstan Tatar kongressı Başqarma qomitetı räise Ruşan Ğallämov utırışnı açıp, bügenge wäzğiät belän tanıştırdı. Anıñ süzlärençä, respublik xaqimiätläre Tatar kongressı Başqarma qomitetınıñ elekke räise Eduard Xämitovnıñ urınına üzläre telägän kündäm keşene quya almağaç, üzläreneñ ciñelüe belän haman kileşä almıy häm tatar milli xäräkätenä törleçä ayaq çalırğa tırışa. Bu xilaf ğämällärdä respublik türäläre Başqortstan Tatar kongressı Başqarma qomitetınıñ qayber äğzaların da faydalana. Elek tä Eduard Xämitov tarafdarları bulğan qayber keşelär isemennän şuşı könnärdä qabul itelgän bilgele möräcägät xäzer respubliknıñ barlıq räsmi gäzitlärendä basılıp çıqtı. Alay ğına da tügel, tatar milli xäräkätenä pıçraq atuçı başqa yazmalar da kön sayın dönya kürep tora. Xätta qayber çığanaqlardan alınğan mäğlümatlarğa kürä, Başqortstan türäläre yaña saylanğan räisne alıp taşlap, Kongressnıñ yaña Başqarma qomitetın oyıştıru omtılışları belän dä yana ikän. «Ämma monıñ belän respublik citäkçelege añlaşıp eşläwgä tügel, ä, kiresençä, kierenkelekne arttıruğa ğına bara, – di Ruşan äfände. – Bezneñ Başqarma qomitet 2003 yılda uq saylanğan legitim oyışma häm bez bar eşçänlekne qanun qısalarında alıp barabız. Tatar xalqı mänfägätlären, bernigä qaramıy, kiläçäktä dä yaqlayaçaqbız».
(Ruşan) Sez Başqortstan Tatar kongressı Başqarma qomitetı räise, professor Ruşan Ğallämovnı tıñladığız. Byuro utırışında başqa äğzalar da çığış yasadı häm äle tatar milli xäräkätenä qarşı başlanğan yaña höcümnär dulqını turında üz fikerlären yañğırattı. Başqortstan Tatar Kongressınıñ Salawat şähäre bülege citäkçese Äsgät Qormanayıv fikerençä, Başqortstanda tatar başın barı tik tatar ğına aşıy. Başqortstan Tatar kongressı Başqarma qomitetında tatar millätenä faydağa tügel, ä zıyanğa eşläwçe tatarlar da baytaq. Näq menä şularnı räsmi xaqimiätlär tatarnıñ üzenä qarşı küsäk itep faydalana. Menä Äsgät äfänedeneñ çığışınnan ber özek.
(Qormanayıv)
Sez Başqortstan Tatar kongressı Başqarma qomitetı äğzası Äsgät Qormanayıvnı tıñladığız.
Byuro utırışında qatnaşuçılar kön tärtibendäge ikençe mäsäläne dä tikşerde:Qazannıñ 1000 yıllıq yübileyenä baruçılarnıñ isemlegen rasladı. Millät märkäzeneñ 1000 yıllıq yübiley tantanalarına Başqortstan tatarlarınıñ 160 wäkile baraçaq. Altmış keşelek ber törkem 28 augustta yulğa quzğalıp turı Qazanğa bara. Ä 100 keşelek ikençe törkem, şulay uq 28 augustta yulğa çığa, ämma andağı millättäşlär Tatarstannıñ Aqtanış häm Bawlı rayonnarı aşa ütkändä, mädäni proğrammalar belän çığış yasıy. Şağirlär, yazuçılar, sänğät ostaları, ğälimnär kergän bu törkemneñ isemlege dä bügenge utırışta raslandı.
Fänis Fätxi, Ufa.