text:
Şögen şetten kelgen joq
Soñğı jıldarı şögen degen oyın türin jïi estï bastadıq. Birte-birte qulaqqa siñisti bolıp kele jatqan «Şögen» söziniñ ne mağına beretinine toqtalsaq, étnograf-ğalım Qalïolla Axmetjannıñ däleldewinşe türki xalıqtarına keñinen tanımal qarw türi «şoqpar» men «şögen» sözi tamırlas eken. Ekewiniñ de tübiri – soq, soğw degen sözder. Şögen tayaqşasımen soqqı jasaw jäne şoqparmen urw da osı eki sözdiñ ündestik jağınan jaqındığın ğana emes, texnïkalıq jağınan da alıs emes ekenin däleldep turğanday. Tarïxï derekterge süyensek bul oyın parsı eline «şoğan» degen atpen tanımal bolğandığı jäne osıdan 2500 jılday burın oynağandığı belgili bolıp otır.
Sonımen dälirek aytqanda şögen oyını kädimgi aqsüyekter oynaytın – polo. Alayda biz büginde Argentïnada jaqsı damığan dep sanaytın polo oyını bizdiñ babalarımızdan mura bolıp qalğan oyın eken. Tipten Jüsip Balasağunnıñ «Quttı bilik», Maxmwd Qaşqarïdıñ «Dïwanï luğat at-türik» attı eñbekterinde de bizdiñ ata-balarımızdıñ osı şögen oyının oynağandığı twralı aytıladı. Mısalı, Jüsip Balasağun öziniñ ataqtı dastanı “Quttı bülik” kitabınıñ elşilerdiñ qanday bolwı kerektigi twralı bayandalatın tarawında «Elşi tilge şeber, şeşen, ädepti, zereli, alğır bolwı kerek, äri şaxmattı, şögendi jaqsı oynawı tïis»- deydi.
Ol twralı osı eñbekterdi türki tilinen qazirgi qazaq tiline transkrïpcïyalağan étnograf-ğalım Asqar Egewbaev ta jazğan. Ğalımdarımızdıñ köne türki muraların zerttew kezinde anıqtağanınday X-XI ğasırlardağı türki xalıqtarınıñ ejelgi muralarında “şögen” oyını twralı naqtı derekter bar. Al, odan beridegi ärbir qazaqtıñ köñiline uyalağan «Sultan Beybarıs» fïl’minde de attıñ üstinde şögen oynap jürgen adamdardı köresiz. Yağnï, şögen oyını biz oylap jürgendey Evropa aqsüyekteri ïemdenip jürgen oyın emes, şığısında Ulı Qıtay qorğanı men batısında Kaspïy teñiziniñ aralığın meken etken Ortalıq Azïya köşpendilerinen tarağan oyın ekendigi däleldenip jatır.
Al, şögen oyını älemge qalay taraldı degenge keletin bolsaq, onıñ da tarïxı tım tereñde. Sonaw 16-ğasırda ataqtı Ämir-Temirdiñ urpağı Babır sultan Ündistandı jawlap alğanda, özderimen birge barğan şögen oyının osı elge taratadı. Al, onda nege bizdiñ «şögen» degen sözimiz «polo» degen sözge aynalıp ketti desek, Ündistanda «pwlw» degen tal ösedi eken. Ündiler şögen oyınına qajetti dop pen tayaqşalardı osı taldan jasağandıqtan jergilikti xalıq bul oyın türin «pwlw» dep atap ketken. 19-ğasırda evropalıqtar Ündistan jerin otarlay bastağanda, jergilikti adamdardıñ at üstinde jürip tayaqşamen ağaş doptı qaqpaqılşa qağıp oynağanına qızıqqan ağılşın ofïcerleri de bul oyındı üyrene bastaydı. Sonımen pwlw oyını endi polo degen atpen ağılşındar arqılı bükil batıs elderine taraydı. Kele-kele arnayı polo klwbtarı qurılıp, är eldiñ aqsüyekteri şögen oynawdı märtebe köre bastaydı. Sonıñ bir däleli – Anglïya men Ïrlandïya klwbtarı 1875 jılı Argentïnada polo oyının ötkizedi. Bul oyın Amerïka qurılığındağı alğaşqı polo sayısı retinde tarïxta qaldı. Osılayşa, kelesi jılı Avstralïyada ötken oyın Amerïkağa da kelip jetedi. Ağılşın ofïcerleri men ündiniñ iri şäy öndirwşi alpawıttarı arasında bastalğan şögen osılayşa Amerïkağa jetken soñ tipten tanımal bola bastağanı sözsiz.
Qazirgi tañda polo Ulıbrïtanïya, Ïspanïya, Francïya, Germanïya, Päkstan, Ündistan, Birikken Arab Ämirlikteri, Argentïna, Meksïka, Brazïlïya, AQŞ, Avstralïya sïyaqtı elderge keñinen taralğan. Bir qızığı polonı köbine aqsüyekter oynaydı.
Osı elderdiñ işinde Argentïnada ğana polo ulttıq sport türi retinde jalpı buqara arasında oynaladı, sonımen qatar Argentïna polo oyının tabıs közine aynaldırğan birden bir el. Munda dünïejüzimen sawda jasaytın iri kompanïyalar men jeke käsipkerler şögen oyınına minetin jılqılardı üyretwmen, er-turman äzirlewmen jäne oyın kezinde qoldanılatın doptar men tayaqşalar jasap şığarwmen, tipten osı oyınğa qızığwşılıq tanıtqandardı üyretwmen de aynalısadı. Olar osı şögenniñ arqasında twrïster tartwğa da maşıqtanıp alğan.
Atalğan oyın türiniñ argentïnalıqtardı twıstıq jağınan da jaqındastıratın qasïeti mol eken. Mısalı, bir otbası müşelerinen nemese twısqandardan quralğan polo klwbtarı bul elde öte köp. Bul olar üşin tek twısqandıq sezimdi arttırw közi ğana emes, tabıstı dalağa jibermewdiñ de közi. Jılqı baptaw, teri öndirw, komandalar üşin at-äbzelderinen bastap sportşılar kïetin kïimder dayındaw, oyınşılardı jattıqtırw jäne polo oyınına qatıstı türli is-şaralar men jarıstar uyımdastırw sïyaqtı qırwar jumıstarmen aynalısatın kompanïyalar men jeke käsipkerler käsibï oyınşılar men jattıqtırwşılardı da özge elderge jiberip tabıs tabadı.
Osı jerde mınanday bir suraq twadı – «Aqsüyekterdiñ oyını retinde dünïe jüzin jawlağan şögen oyını nege Olïmpïada oyındarınıñ bağdarlamasında joq?». Negizinde bul oyın eñ alğaş Olïmpïada bağdarlamasına 1900 jılı kirip, Parïjde ötken II Olïmpïada oyındarına Francïya, Meksïka, AQŞ jäne Ulıbrïtanïya elderiniñ komandaları qatısıptı. Ökinişke oray odan beridegi Olïmpïada oyındarına bir kirgizilip, bir şığarılıp, ayağında bağdarlamadan müldem tüsip qalğan. Mısalı, 1904 jılı AQŞ-tıñ Sent-Lwïs qalasında ötken III Olïmpïada oyındarınıñ bağdarlamasına şögen sportı kirmey qaladı, biraq 1908 jılı Londonda ötken IV Olïmpïada oyındarında polo oyını bağdarlamağa qayta kirgizilgenmen, 1912 jılı tağı da kirmey qaladı. Osılayşa olïmpïada bağdarlamasına neşe ret kirmey qalsa da, 1920 jılı ötken Olïmpïadada polo oyınınıñ jarısı talaydı tamsandıradı. Odan keyingi Olïmpïadalarda da şeber oyın örnegin körsete bilgen poloşılar1936 jılı Berlïnde ötken Olïmpïadağa da qatısadı. Ökinişke oray osı Olïmpïadadan keyin Xalıqaralıq Olïmpïada komïteti polonı resmï türde Olïmpïada oyındarınan şığarıp tastaydı.
Büginde bul oyınnıñ Olïmpïada tizimine enwi üşin at salısıp jürgen elderdiñ biri – Argentïna. Ol üşin eñ birinşi talap – polonıñ Xalıqaralıq arenadağı bedelin köterw kerek. Osı maqsatta 1982 jılı «FIP» Xalıqaralıq polo federacïyası qurılıp, onıñ prezïdenti argentïnalıq Markos Wranga boldı.
Jañğırğan oyınnıñ jeñimpaz jigitteri
Qazaqtardıñ oñ jambasına keletin şögendi qazaq jerine qaytıp kelgen oyın dep atasa da bolatın şığar. Qazaqstandağı şögen oyınınıñ eñ alğaşqı tanıstırılımı Qazaq xandığınıñ 550 jıldığına arnalğan mereytoy qarsañında ötkizildi. Ulı dala oyındarı qatarında ötkizilgen tanıstırılımda «Oñtüstik» jäne «Äwlïeata» şögen komandaları şeber oyın örnegin körsete bildi. Babalar oyınınıñ twğan topırağında qayta jañğırwına qwana qol soqqan eldiñ rïzaşılığı şögenşilerdiñ de rwxın köterip, märtebelerin arttıra tüsti.
En dalanıñ şañın şığarıp kökpar tartqanda attıñ belin qayıstıratın bilegi temirdey, taqımı tastay qazaq jigitteri üşin şögen oyının ïgerw sonşalıqtı jat ta emes, qïın da emes. Sondıqtan da bolar 2012 jıldan bastap Qazaqstanda Şögen federacïyası qurılıp, jıl sanap bul oyın keñinen qanat jayıp keledi. Kezinde Ömirzaq Şökeev mırzanıñ bastamasımen qurılğan Şögen federacïyasınıñ büginde negizgi bağıttarı men mindetteri ayqındalıp, bul oyındı Qazaqstanda damıtwdıñ bastı alğışarttarı jasalğan bolatın. Xalıqaralıq polo federacïyası jäne Ulttıq polo qawımdastıqtarımen dostıq jäne iskerlik qarım-qatınas ornatw, Xalıqaralıq arenada Qazaqstan şögeniniñ bedelin arttırw, osı oyın türi boyınşa joğarı bilikti mamandar dayındaw jüyesin qurw, äri iske asırw jäne onı ünemi jetildirw, balalarğa arnalğan polo boyınşa sporttıq sekcïyalardı uyımdastırwdı maqsat etken Qazaqstan Şögen federacïyasınıñ bügingi mindetteri uşan-teñiz.
Büginde elimizde 6 federacïya jumıs isteydi. Aqmola, Almatı, Jambıl, Qarağandı, Qostanay, Oñtüstik Qazaqstan oblıstarında qurılğan Şögen federacïyalarınıñ bügingi qol jetkizgen jetistikteri de az emes. 2014 jıldıñ jeltoqsan ayında Argentïna astanası Bwénos-Ayres qalasında ötken Bas Assambleyada Qazaqstan Şögen federacïyası Xalıqaralıq polo federacïyasınıñ tolıqqandı müşeligine qabıldandı. Osınşa az waqıttıñ işinde munday märtebege ïe bolw ärïne Qazaqstan şögenşileri üşin ülken abıroy. Federacïya basşısı Asıljan Sarıbayulı Mamıtbekov mırzanıñ qoldawımen jeñis bïigin bağındırıp jürgen komandalardıñ jetistigin estigende jürekti maqtanış sezimi kerneydi.
Qazir bizde şetelge şığıp, qazaq jigitteriniñ şeberligin tanıtıp jürgen 2 komanda bar: «Astana Polo Club» jäne «Almaty Polo Club». Almatı klwbı 2015 jılı qurılsa, Astana klwbı 2016 jılı qurılğan. Joğarıda atap ketkenimizdey eki komanda da xalıqaralıq jarıstarda şaşasına şañ qondırmay jür. Astanalıq şögenşiler Esjan Qurmanbay, Dawlet Ïgenbaev, Eldos Asıl, Qurmanbek Turğanbek pen almatılıq şögenşiler Qwanış Musabekov, Erbol Musabekov, Säken Turlıbaev, Kemel Mamedov sïyaqtı at qulağında oynaytın jigitterge qarap Dospanbet jıraw jırlağanday «eki butın alşaytıp, arğımaq mingen ökinbes» degen sözdiñ tegin emes ekendigin uğasız.
«Astana Polo Club» komandası 2016 jılı Argentïnanıñ Lwxan qalasında ötken xalıqaralıq twrnïrde 1-orındı ïelense, 2017 jılı däl osı qalada ötken sayısta «Almaty Polo Club» komandası da birinşi orındı ïelenip, eñ üzdik komandalardıñ qatarına qosıldı. Sonday-aq, Argentïnanıñ «Santa Catalina Summer Cup» jäne «Torneo Summer Polo Matsh» xalıqaralıq twrnïrlerinde bizdiñ komandalar şeteldik şögenşilerdi basıp ozıp, tağı da birinşi orınnan körindi. Bïıl Qazaqstanda ötken «Almaty Snow Polo Club» xalıqaralıq dodada da 1-şi orın jerlesterimizge buyırdı. Sonımen qatar bïılğı 25-26 mamır künderi «Astana Polo Club» komandası «Munich Polo Cup 2017» xalıqaralıq twrnïrinde azwın ayğa bilegen Gollandïya, Şveycarïya jäne Germanïyanıñ oyınşılarınan oza şawıp twrnïr jeñimpazı atansa, «Almaty Polo Club» komandasınıñ da jetistigi olqı bolğan joq. Bul komanda oyınşılarınıñ şañına Gollandïya, Germanïya jäne Şveycarïyanıñ özi ilese almay qaldı.
Polonıñ mayın işken argentïnalıqtardı artqa tastap jürgen qazaq jigitteriniñ munday jeñisteriniñ sırı twralı surağanımızda Qazaqstan Şögen federacïyasınıñ vïce-prezïdenti Särsen Quranbek mırza «Bizdiñ şögenşilerdiñ oyınına argentïnalıqtardıñ özderi qızığıp jür. Sondıqtan da olar bizdiñ komandalardı twrnïrlerge jïi şaqıradı»-deydi. Qazaqtıñ kökparında at oynatıp jürgen jigitter şögenge kelgende de qamşı saldırmay ketedi. Ärïne oyınnıñ özindik erekşeligi men texnïkası basqa bolğanmen, at qulağında oynap ösken qazaqtar üşin şögenniñ tayaqşasın meñgerw onşa qïınğa soqpaydı. Eñ bastısı – taqım mıqtı bolw kerek»
– Särsen Abayulı, at sportı bolğan soñ şögenge de taqımı mıqtı oyınşılar köptep qajet boladı. Bizde bolaşaq şögenşilerdi dayarlaw jumısı qalay?
– Bolaşaq şögenşilerdi dayarlaw közi – Almatı oblısı Talğar awdanınıñ awmağındağı «Aqbulaq» at sportı keşeninde ornalasqan Balalar şögen akademïyası. Bas demewşisi – «Qazmunaygaz» akcïonerlik qoğamı. At-sportı keşeninde xalıqaralıq twrnïrlerdi, respwblïkalıq çempïonattardı ötkizw üşin xalıqaralıq standarttarğa say arnayı jabıq manej, sonday-aq, qar üstindegi şögen üşin arnayı alañ men ülken kögal bar.
Osı keşen janındağı Qazaqstan Şögen Federacïyasınıñ akademïyasında 9 ben 16 jas aralığındağı ul jäne qız balalar tegin oqıtıladı. Oqw barısında balalar atqa minwdi üyrenedi jäne şögen oyının meñgeredi. Olarğa xalıqaralıq twrnïrlerdiñ jeñimpazdarı däris beredi. Akademïya talaptarın jaqsı meñgergen balalar öñirlik, respwblïkalıq jäne xalıqaralıq jarıstarğa qatısadı. Al, atalğan akademïyağa balalar tartw üşin biz «Aşıq esik» künderin ötkizip turamız. Jalpı qazaq balasınıñ attı jatırqaytını joq. Jılqığa degen süyispenşilik qanımen keletindikten attıñ jalına jabısqan balanıñ şeberligimen birge jigeri de şıñdala tüsedi.Tağı bir toqtalatın mäsele – 2015 jıldan bastap şögen oyınınan uyımdastırılatın is-şaralar respwblïkalıq buqaralıq sport küntizbesine endi. Sonıñ ayasında Federacïyanıñ küşimen Mäskew, Bwénes-Ayres qalalarında, Oñtüstik Qazaqstan, Jambıl oblıstarında oqw-jattığw jïındarı uyımdastırıldı. Ewropalıqtar şögendi qar üstinde oynawğa da şeber. Öytkeni qısı uzaq elderde şögendi jabıq keşenderde de oynaydı. 2016 jıldıñ aqpan ayında Täwelsiz Qazaqstan tarïxında alğaş ret qar üstindegi şögennen Respwblïkalıq twrnïr uyımdastırıldı.
Şögendi tabıs közine aynaldırwğa boladı
Älimsaqtan at üstinde ömir sürgen babalarımızdıñ janı jılqımen birge jaralğanday. Tipten saq sarbazdarınıñ attan tüskenin körmegen grekter olardı jartılay at, jartılay adam dep qabıldağanı da añız. Osınday xalıqtıñ bügingi urpağı üşin at sportı kürdeli sport türi emes. Sondıqtan da argentïnalıqtar sïyaqtı Qazaqstan Respwblïkası awmağında şögendi buqaralıq sport retinde damıtwdıñ alğışarttarı jasalwda. Qazaq ultınıñ bay mädenïetin, örkenïet ülgisin tanıtatın oyınnıñ osı türine büginde erekşe män berilip, “Kökpar”, “Qız qww”, “Teñge alw” sïyaqtı jigittiñ jigiti ğana şıdaytın ulttıq oyındar qatarına qosw qolğa alınwda.
Al, osı bir tarlan oyındı qalay tabıs közine aynaldırwğa boladı degende joğarıda atap körsetkenimizdey ülgini argentïnalıqtardan alw kerek. Olarda polo oyınınıñ damığanı sonşalıqtı bir oyınğa 20-30 mıñ janküyer jïnaladı eken. Ärïne, argentïnalıqtardı oyınğa eşkim tegin kirgizbesi anıq. Ekinşiden, Argentïnadağı 300-den astam polo klwbtar polo-ponï dep atalatın oyınğa üyretilgen attardı dünïe jüzine satwmen aynalısadı. Bir attıñ qunı 25-30 mıñ evroğa bağalanatının estigende tabıstıñ osı türimen qazaqtar aynalıssa eş utılması anıq-aw degen senim de zor. Üşinşiden bir atqa qajetti qural-saymandardıñ qunı da arzan emes. Al, at-äbzelderin jasawda qazaq şeberlerinen asqan şeberler neken-sayaq. Bir sözben aytqanda, şögen oyını tunıp turğan payda közi.
Ärïne, jalpı jılqılardı sporttıq oyındarğa beyimdew jeñil jumıs emes. Sonımen qatar kez-kelgen attı da oyınğa beyimdey almaysız. Mısalı, kökparşılardıñ aytwınşa jan alıp-jan berisetin kökpar oyınına beli mıqtı, şabısqa şıdamdı attar tañdaladı. Oyınnıñ sırtınan qarap tursañız, serkege qolı jetken ïesiniñ taqım qağısınan-aq toptan sıtılıp şığwğa umtılatın attardıñ aqılına tañ qalmasqa bolmaydı. Qazaq kökparğa minetin jäne bäygege şabatın tulparlardan kende emes. Al, mına şögenge minetin attardı basında şetelden satıp alwğa twra keldi. Şögen federacïyası qurılıp, alğaş qızmetin bastağan sätte Anglïyadan polo oyınına arnayı üyretilgen segiz polo-ponï attarın satıp alınğan bolatın. Alayda olar, elimizdiñ klïmattıq jağdayına beyimdele alğan joq. 2014 jılı federacïya basşısı bolıp A.Mamıtbekov kelgen soñ şetelden at satıp alw toqtatılıp, kerisinşe qazaqï jılqılardı şögen oyınına baptaw qolğa alındı. Eñ birinşi kezekte federacïya Qostanaydağı «Qazaq tulparı» dep atalatın jılqı zawıtınan jergilikti tuqımğa jatatın 60-qa jwıq at satıp alıp, olardı üyrete bastağan bolatın. Attıñ tilin tabatın mamandardıñ arqasında qazir osı attar Qazaqstan awmağındağı jarıstarğa şığıp jür. Şögen oyını mamandarınıñ aytwınşa turqı alasa qazaq jılqıları pono-ponïge qatıstı bekitilgen xalıqaralıq standartqa tolıq jawap beredi eken. Endeşe şögen sportın Qazaqstanda damıtwğa jan-jaqtı jağday bar degen söz. Tek federacïyanıñ bastamaların tabandılıqpen qoldaw ğana qajet. Bolaşaqta «patşalardıñ oyını, oyınnıñ patşası» atanğan şögenniñ bizdiñ gol’fke qarajat salğış bay-manaptardıñ da märtebeli oyınına aynaları xaq.
Ulı dala tösinde «tebingisin terge şiritip, terligin mayday eritken» ata-babalarımızdıñ rwxına swarılğan şögen oyınınıñ qazaq jerinde qaytadan atağı aspandaytınına degen senim zor.
Qwanış Musabekov – «Almaty Polo Club» komandasınıñ kapïtanı
Ayağı şıqpay jatıp, atqa otıratın awıl balasınıñ at sportına degen süyispenşiligi äw basta bäyge men kökpardan bastalatını belgili. Jüyrik baptawmen bağı janğan ataları Qwanıştı da atqa erte otırğızıptı. Erdiñ basına jabısıp ösken ol eseye kele taqımı mıqtı kökparşığa aynaladı. Qızıq-qwanışınıñ artınan kökpar berwdi märtebe sanaytın awıl qazaqtarı seri kökparşıların da qattı qurmetteydi. Jüyrigi men jigitteri bäyge men kökpardan jol bermeytin Jetisw jerinde twıp-ösken Qwanış şögendi de şırq üyirdi. Onıñ üstine jas küninde at sportı ortalığında at bağwşı bolıp jumıs istegeni de Qwanıştıñ jılqınıñ tilin tüsinwine köp kömektesti dese de boladı. Twmısınan jılqığa janı jaqın jigit üş jıldan soñ osı ortalıqtıñ nusqawşılıq qızmetine köteriledi. Elimizde eñ alğaş şögen sportı qolğa alınğanda oyınşı tañdawşılardıñ nazarı tüsken Qwanış Musabekov büginde nağız şeber şögenşi. Eñ alğaş Mäskew qalasında ötken jattığw kezinde oyınnıñ taktïkasın, erejelerin üyrengen kezde de Qwanışqa kömekke kelgen eñ aldımen – at qulağında oynay alatın qasïeti. Şögen oyınına nebir atqumar jigitterdi tartqan Qwanıştıñ komandasında bawırı Erbol Musabekov te bar. Aqsüyekter oyınınıñ arqasında älemniñ biraz eliniñ topırağın basw baqıtı buyırğan jigitter ärqaşan şïırşıq atqan babında jüredi.
«Şögendi – jigitterdiñ jigiti oynaydı. Munda oyın erejesi öte qatañ saqtaladı, eger oyınşını attan awdarıp alsa, töreşi ayıp sancïyasın salwğa quqılı. Tört adamnan turatın eki komandağa bölinip oynaytın oyınğa oyınşılar şeberlik deñgeylerin saqtay otırıp irikteledi. Jeti mïnwtqa sozılatın matç arasında üzilis jarïyalanadı. Onı çakker deydi. Ärbir çakker sayın attardı awıstırıp otıradı. Ereje boyınşa är oyın barısında bir at alañğa eki ret qana şığadı»,-deydi Qwanış Musabekov.


c: text/html

text:
Kenan Temiz - Yaram Sızlar
Sanatçı : Kenan Temiz
Türkü : Yaram Sızlar
Etiketler : Kenan Temiz - Yaram Sızlar türkü indir, Kenan Temiz - Yaram Sızlar türkü dinle, Kenan Temiz türküleri, Yaram Sızlar mp3 indir, Kenan Temiz türküleri Yaram Sızlar türküsü, Yaram Sızlar sözleri, Kenan Temiz mp3 dinle, Kenan Temiz download, Yaram Sızlar bedava mp3, Kenan Temiz türkü sözleri, Kenan Temiz türkü dinle, Kenan Temiz son albüm indir
Kenan Temiz Türküleri
Kenan Temiz - Bagrimda Bir Ates Yani
Kenan Temiz - Ilk Aksamdan Meyhaneye
Kenan Temiz - Kuru Kastal - Nanay
Kenan Temiz - Ettiğimi Cekiyorum
Kenan Temiz - Murat Alma
Kenan Temiz - Muradi Böyle
Kenan Temiz - Yar Beni
Kenan Temiz - Merdim Ben
Kenan Temiz - Alli Turnam
Kenan Temiz - Anlamıyorsun Gönül
Kenan Temiz - Bir Mumdur
Kenan Temiz - Yolcuyum
Kenan Temiz - Senden Baskasini
Kenan Temiz - Kim Olursan Ol
Kenan Temiz - Havar Lele

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
SÄTBAEV NEGE QUĞINDALDI?
Qazaq jerindegi wlttıq Ğılım akademiyasın qwru ideyası Wlı Otan soğısı jürip jatqan uaqıtta payda bolğan edi. Körnekti ğalım soğıstıñ qiınşılığına moyınswnbay, Qazaq KSR Ğılım akademiyasın wyımdastıru isin tabandı türde qolğa aldı. Qazaq KSR Ğılım akademiyasınıñ qwrıluı respublikamızdıñ ğılımi twrğıda däleldi şeşimderin twjırımdauğa, el ekonomikasınıñ, ğılımı men mädenietiniñ örkendeuine ülken mümkindikter aştı. Ğılım akademiyasınıñ qwramına zertteu instituttarı, kitaphanalar men mwrajaylar, laboratoriyalar, sonımen birge bazalar men filialdar qaraydı, sonday-aq, bwl mekemelerdegi tiisti salalardı joğarı bilimdi mamandar jäne qızmetkerlermen qamtamasız etedi.
Qazaq KSR Ğılım akademiyası aşılğannan keyin derbes ğılım salalarında zertteu instituttarınıñ aşıluı etek ala bastaydı. Qoğamdıq jäne jaratılıstanu ğılım salalarında köptegen ğılımi zertteu ortalıqtarınıñ aşıluı, olardıñ damuına ülken septigin tigizdi. Sonday-aq, olardıñ aşqan jañalıqtarı men jetken jetistikteri de elimizdiñ ğılımi keşendi damu belesterin ayqınday tüsti. Instituttardıñ aşıluı Qazaqstannıñ auıl şaruaşılığınıñ damuına ülken septigin tigizdi. Sebebi ol kezeñde elimizdiñ auıl şaruaşılığı toqırauda boldı. Wlı Otan soğısı jıldarı barlıq önimder maydanğa arnaldı, al soğıstan keyingi auıldıñ jağdayı müşkil edi. 1947-1948 jıldarı auıldıq jerlerde jwmısşı qolınıñ tapşılığı nemese tehnikalıq jetispeuşilikter orın aldı. Egistik aymaqtarda tek qol eñbegi önimi bolğandıqtan jwmıs önbedi. Keybir aymaqtarda ğana käristerdi köşirip äkelgenine baylanıstı küriş alqaptarı boldı. Egis alqaptarı tek 1952-54 jıldarı tıñ jäne tıñayğan jerlerdi igeru kezinde köbeyip, auıl aymaqtarındağı halıq nanğa sol kezden keyin ğana toya bastadı. Ğılım Akademiyasınıñ jaña ğılımi- zertteu ortalıqtarınıñ aşıluı elimizdiñ ğılımı men mädenietine, qoğamdıq ömirine erekşe äser ete bastadı.
Desek te, respublikamızdıñ mwnday jetistikterimen qatar akademiyanıñ janındağı qoğamdıq ğılım bölimderiniñ zertteu jwmıstarı sınğa wşırap, basına qara bwlt üyirildi. 40-jıldardıñ soñı men 50-jıldardıñ basındağı qoğamdıq sayasi ömir Qazaq KSR ĞA-nıñ 200-ge juıq qızmetkerlerin jwmıstan şığarıp, ayıptap ülgerdi. Onıñ işinde Qazaq KSR Ğılım Akademiyasınıñ prezidenti qızmetinde bolğan Q.Sätbaevqa jüktelgen mindet tarihi şındıqtı ötken kezeñniñ bastı oqiğaları retinde däleldi jazğandarı üşin qudalauğa wşırağan qazaq ziyalılardıñ ekinşi tobın jwmıstan quu edi. Negizsiz ayıptaudan bas tartqan Qanış Sätbaev ta osı qudalaudıñ jolına tüsip ketedi.
Nwrbol QANATBEKWLI
Qazaq jerindegi wlttıq Ğılım akademiyasın qwru ideyası Wlı Otan soğısı jürip jatqan uaqıtta payda bolğan edi. Körnekti ğalım soğıstıñ qiınşılığına moyınswnbay, Qazaq KSR Ğılım akademiyasın wyımdastıru isin tabandı türde qolğa aldı. Qazaq KSR Ğılım akademiyasınıñ qwrıluı respublikamızdıñ ğılımi twrğıda däleldi şeşimderin twjırımdauğa, el ekonomikasınıñ, ğılımı men mädenietiniñ örkendeuine ülken mümkindikter aştı. Ğılım akademiyasınıñ qwramına zertteu instituttarı, kitaphanalar men mwrajaylar, laboratoriyalar, sonımen birge bazalar men filialdar qaraydı, sonday-aq, bwl mekemelerdegi tiisti salalardı joğarı bilimdi mamandar jäne qızmetkerlermen qamtamasız etedi. Qazaq KSR Ğılım akademiyası aşılğannan keyin derbes ğılım salalarında zertteu instituttarınıñ aşıluı etek ala bastaydı. Qoğamdıq jäne jaratılıstanu ğılım salalarında köptegen ğılımi zertteu ortalıqtarınıñ aşıluı, olardıñ damuına ülken septigin tigizdi. Sonday-aq, olardıñ aşqan jañalıqtarı men jetken jetistikteri de elimizdiñ ğılımi keşendi damu belesterin ayqınday tüsti. Instituttardıñ aşıluı Qazaqstannıñ auıl şaruaşılığınıñ damuına ülken septigin tigizdi. Sebebi ol kezeñde elimizdiñ auıl şaruaşılığı toqırauda boldı. Wlı Otan soğısı jıldarı barlıq önimder maydanğa arnaldı, al soğıstan keyingi auıldıñ jağdayı müşkil edi. 1947-1948 jıldarı auıldıq jerlerde jwmısşı qolınıñ tapşılığı nemese tehnikalıq jetispeuşilikter orın aldı. Egistik aymaqtarda tek qol eñbegi önimi bolğandıqtan jwmıs önbedi. Keybir aymaqtarda ğana käristerdi köşirip äkelgenine baylanıstı küriş alqaptarı boldı. Egis alqaptarı tek 1952-54 jıldarı tıñ jäne tıñayğan jerlerdi igeru kezinde köbeyip, auıl aymaqtarındağı halıq nanğa sol kezden keyin ğana toya bastadı. Ğılım Akademiyasınıñ jaña ğılımi- zertteu ortalıqtarınıñ aşıluı elimizdiñ ğılımı men mädenietine, qoğamdıq ömirine erekşe äser ete bastadı.
Desek te, respublikamızdıñ mwnday jetistikterimen qatar akademiyanıñ janındağı qoğamdıq ğılım bölimderiniñ zertteu jwmıstarı sınğa wşırap, basına qara bwlt üyirildi. 40-jıldardıñ soñı men 50-jıldardıñ basındağı qoğamdıq sayasi ömir Qazaq KSR ĞA-nıñ 200-ge juıq qızmetkerlerin jwmıstan şığarıp, ayıptap ülgerdi. Onıñ işinde Qazaq KSR Ğılım Akademiyasınıñ prezidenti qızmetinde bolğan Q.Sätbaevqa jüktelgen mindet tarihi şındıqtı ötken kezeñniñ bastı oqiğaları retinde däleldi jazğandarı üşin qudalauğa wşırağan qazaq ziyalılardıñ ekinşi tobın jwmıstan quu edi. Negizsiz ayıptaudan bas tartqan Qanış Sätbaev ta osı qudalaudıñ jolına tüsip ketedi.
Nwrbol QANATBEKWLI
Kazakh-tv.kz


text:
EKSPO-ğa kelwşiler 131 mln teñgege tamaqtanğan
ASTANA. QazAqparat - Astanadağı EKSPO-nı tamaşalawğa kelgender körme awmağındağı qoğamdıq tamaqtanw orındarında 131 mln teñgege awqattanğan, dep xabarlaydı QazAqparat «Xabar 24» arnasına silteme jasap.
Qazaq jerinde toğısqan dünïejüziniñ ozıq texnologïyaların öz közimen körwge asıqqandardıñ qarası qalıñ. Astanağa at basın burğan şeteldikter de köp. Qonaq üyler meymandardan arılar emes. Mıñdağan kelwşiniñ arqasında elordanıñ bïznesi köterildi. Qazınası toldı.
Qonaq üy jumısşılarınıñ bos waqıtı joq. EXRO bastalğalı qarbalas, kelwşiler köp.
Elordadağı qonaq üylerdiñ biriniñ dïrektorı Aygül Nureeva eki jarım aydıñ işinde qanşa payda tapqanın jasırğanımen, «1000-ğa jwıq qonaq küttik» dep otır. Al mundağı nömirdiñ qunı 17 mıñnan bastalıp, 30 mıñğa deyin jetedi.
«Aldıñğı jılğa qarağanda bizdiñ qonaq üydegi qonaqtardıñ sanı EXRO-ğa baylanıstı 4 esege astı dep ayta alamın. Aldıñğı jılı künine 5 nömir bolsa, osı jılı künine 30 nömirge deyin qonaq keledi. Bizdiñ qonaq üyge Germanïyadan, Sawd Arabïyasınan köp keldi», - deydi ol.
EXRO körmesi bïznesmenderdiñ de nesibesin eseledi. Körmeni tamaşalawğa kelgenderdiñ jürek jalğap, az-kem ayaq demaltqısı keletini belgili. Qalaşıqtağı as-awqat satılatın dükender men meyramxanalar 560 mıñğa jwıq adamğa qızmet körsetken. EXRO-ğa kelwşiler 131 mln teñgege tamaqtanğan. Al jalpı tawar aynalımı 900 mln teñgeden asadı.
«Bastapqı tapsırma boyınşa künine şamamen 5 mıñğa jwıq adamdı tamaqtandırwımız kerek edi. Senesiz be? Biz qazir künine 8 mıñğa jwıq qonaqqa qızmet körsetemiz. Keyde ülgere almay jatamız. Äsirese tüski as kezinde kelwşiler köp. Meniñşe, şildede qonaqtar köp bolğan sïyaqtı. Biz tamızda kelwşiler legi azayadı dep boljağan edik. Olay bolmadı. Qonaqtar äli de kelip jatır», - deydi aspaz Vïtalïy Kosençwk.
EXRO älem xalıqtarı arasındağı dostıqtı nığayta tüsti. Mamandardıñ aytwınşa, xalıqaralıq körme elimizdegi işki twrïzmniñ tamırına qan jügirtti. Mäselen, körme kezinde Bwrabayğa kelgen şeteldikterdiñ sanı 3 esege artqan.
«Munıñ özi bizdiñ örisimizdiñ keñeygendigi. Közimiz aşıldı. Qanşama mädenïetterdi kördik. Qanşama texnologïyalardı kördik. Biz jer betindegi tınıştıqtı, mädenïetterdi jaqındastırw arqılı xalıqtardıñ bir-birine degen senimin, bir-birine degen süyispenşiligin nığaytw arqılı beybitşilikke qol jetkizetinimizdi Elbasımız aytıp kele jatır. Osı jolı da öziniñ suxbatında ayttı», - dep atap ötti QR Eñbek siñirgen qayratkeri Jabal Erğalïev.


text:
Halıqara өlkәnnәr kөne aldınnan ıashe 60tan uzgannar arasında "Avtobabai" yarıshı raionıbızda 2013 elda ütkәrelә bashlagan ide. Әlege bәigegә startnı 2010 elda IUHIDI veterannarı birde. Әmma ıañalık ikence elda uk raionnarga küçep, "Avtobabai"da telәgәn hәrkemgә katnaqu mөmkinlege birelde. Qulai da bәigegә kilergә cөrәt itüçelәr küp tügel әle, nigezdә ıul hәrәkәte kagıidәlәre...
Halıqara өlkәnnәr kөne aldınnan ıashe 60tan uzgannar arasında "Avtobabai" yarıshı raionıbızda 2013 elda ütkәrelә bashlagan ide. Әlege bәigegә startnı 2010 elda IUHIDI veterannarı birde. Әmma ıañalık ikence elda uk raionnarga küçep, "Avtobabai"da telәgәn hәrkemgә katnaqu mөmkinlege birelde. Qulai da bәigegә kilergә cөrәt itüçelәr küp tügel әle, nigezdә ıul hәrәkәte kagıidәlәre belәn kөndәlek tanıquga bәile hezmәt baqkargannar üzlәren sınıi. Әitik, raionda berençe tapkır "Avtobabai" isemen 104nche hөnәri uchilitqeda direktor bulan Hәlil Abdullin aldı hәm 2014 elda respublikada 2nçe buldı. Qunda uk ıaqlәrne tehnika serlәrenә өirәtkәn Mөdәrris Әsәtov ta ıarıqta el saen katnaqırga tırıqa. Olı Qınar urta mәktәbendә ukuçılarnı "Yul hәrәkәte kagıidәlәren belәseñme?" konkursına әzerlәgәn tehnologiıa ukıtuçi Hәnif Haҗiev ta laeklı ıalga çıkkaç, ıarıqlarda kürenә baqladı. "Olılar - iñ disciplinalı iөrtüçlәr. Iul hәrәkәte kagıidәlәre buença biletlar üzgәrep tora, bәigedә katnaquçılar alar belәn tanıqu mөmkinlege ala. "Avtobabai"da ikençe tapkır katnaqam, Kazanda final yarıqlarında algan tәesirlәrem bөtenlәi baqka, anda üz kөçenә ıqanıç tagın da nıgıi, ciñügә omtılıq arta",- dip sөilәde ul.
Bıel ıarıqta 5 keqe katnaqtı. "Avtobabai-2017" bulırga telәüçlәr ıul hәrәkәte kagıidәlәre buença biletlarnı komp^ıuterda çiqtelәr hәm avtomobil^dә vakıtka manevr ıasap figuralı iөrü ostalıgı kürsәttelәr. Sınaunı IUHIDIneñ propaganda buença өlkәn inspektorı Ilnur Nasıibullin aldı, bülekçә naçalnigı Linar Vәliev ta ıarıq barıqında kartodromda buldı, barısına da ciñü telәde. Әmma ciñüçe ber genә bula. Ike tөrdәn ballarnı berlәqtergәnnәn soñ әlege isemgә Hәnif Haҗiev laek dip tabıldı hәm ul 29 sentıabrdә respublika külәmendә ıarıqta katnaqu hokukın da aldı. Aña uñıqlar telik. Ikenç urınga Miçәn avıl cirlegennәn kilgәn Ramil Mostafinga birelde. Ciñüçelәrgә hәm prizerlarga "Yul xәrәkәte iminlege" dәülәt uçrejdeniese territorial idarәse profilaktika bülegeneñ Saba bülekçәse naçalnigı Güzәl Yagәfәrova әzerlәgәn bülәklәr tapqırıldı.


text:
Ukrainada Qırımtatar bayraq künü munasebetinen flashmob teşkil etildi: Facebook içtimaiy ağınıñ qullanıcıları fotoresimlerine Ukraina ve qırımtatar bayraqlarınıñ resimlerini qoya.
Bunı Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar iyünniñ 23-de Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Cepparnıñ aytqanına köre, bu flashmobnıñ ğaye müellifi ukrain ressamı ve veb-dizayneri Nikolay Kovalenko olğan.
Qırımtatarlarnıñ bayrağı altın tamğalı mavı bayraqtır. İlk sefer bayraq 1917 senesi Qırımtatar Milliy Qurultayında qabul etilgen edi. 2010 senesinden başlap iyünniñ 26-sı qırımtatar bayraq künü olaraq qayd etile.
İşğal altındaki Qırımğa yaqın olğan Geniçesk rayonında Qırımtatar bayraq künü munasebetinen çeşit yürüş ve avtoyürüşniñ keçirilmesi planlaştırıla. Arabat belindeki Sçastlivtsevo köyünde «Eki bayraq – bir devlet» aktsiyası ötkerilecek, Novoalekseyevka qasabasında ise avtoyürüş ve yürüş keçirilmesi planlaştırıla.


text:
Cumaertesi künü, yanvar 31-de, Donbassta ATO quvetleri tahminen 16 boyevikni yoq ettiler, daa 49 boyevikni yaraladılar, – dep haber ete ATO matbuat merkezi Facebook saifesinde.
Matbuat merkeziniñ bergen malümatına köre, eki kün devamında qanunsız silâlı birleşmelerniñ 145 adamı öldürildi, 380 kişi yaralandı. «Askerler duşmannıñ 2 tankı ve 11 cenk maşinasını yoq ettiler. Debaltsevo rayonında ukrain vatanperverleri üç topnı yoq ettiler», – aytıla haberde.
Malüm ki, Donetsk vilâyetiniñ Debaltsevo şeerinde cumaertesi künü, yanvar 31-den itibaren, Rusiye tarafında cenkleşken boyevikler tarafından açılğan ateş neticesinde 12 yerli sakin elâk oldı.
Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenükniñ aytqanına köre, yanvar 31-de qurtarıcılar Debaltsevodan tahminen biñ kişini çıqardılar. Arbiyler tahliye telükesizligini temin ettiler, çünki adamlar ile avtobuslarğa ateş açıla.


text:
«Pavlodar qalasınıñ twması 12.06.1987 j.t. Qasım Bayramqulov QR QK 345-babı 3-böligi, 347-babı boyınşa izdestirilwde», - delingen Astana IID baspasöz qızmetiniñ xabarlamasında.
Keskin-kelbeti: tığız dene bitimdi, döñgelek jüzdi, şaşı tik, qara, közi qara.
Onıñ mekenjayı twralı qanday da bir aqparatı bar azamattar 8 (7172) 71-62-14, 71-61-94, 8-701-843-90-09 telefondarı boyınşa xabarlaswdı ötinedi.
Eske salsaq, 14 şildede sağat 22.00-der şamasında Sawran köşesi jağına qaray Dostıq dañğılı boyımen bet alğan BMW X5 markalı kölikti basqarğan jürgizwşi osı bağıtpen kele jatqan VAZ-2114 köligimen soqtığıstı.
Qattı soqqıdan VAZ 2114 markalı kölik qarsı jol jolağına şığıp ketip, Lexus markalı kölikpen qatqığıstı. Saldarınan VAZ-2114 köliginiñ 21 jastağı jolawşısı alınğan dene jaraqattarınan oqïğa ornında köz jumdı. Al bul köliktiñ jürgizwşisi türli jaraqatpen awrwxanağa jatqızıldı. Lexus markalı köliktiñ jolawşısı temir jol awrwxanasın jetkizilip, medïcïnalıq kömek körsetilgennen keyin üyine qaytarılğan.
Tegï: Avtojañalıqtar,
Kommentarïï


text:
Qırımda müthiş yol qazasında zarar körgen balanı Moskvağa ketirdiler. Salim adlı oğlançıq deñişmegen ağır alda buluna, dep haber ettiler Moskvanıñ acele hirurgiya ve travmatologiya institutında, qayd ete Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyetine yaqın olğan Krıminform saytı.
«Oğlançıq (1 yıl 3 ay) deñişmegen ağır alda buluna, tizesi ile keldi, – dep qayd eteler institutta.– Bala pek ağır yaralandı, baş miyi zararlandı, şaqaq kemigi sındı, qursaq yarası bar ve ilâhre».
Balanı Aqmescitten sentâbr 29 künü çıqqan mahsus uçaq ile Moskvağa ketirdiler.
Qırım.Aqiqat bergen malümatqa köre, sentâbr 28-de gece saat 03.30 Aqmescit-Nikolayevka aylanma yolunda yol örtüsü omradı – adamlarnen tolu VAZ maşinası çuqurğa oğradı. Altı insan, şu cümleden eki bala, elâk oldılar.
Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, Aqmescitte omrağan «Dubki-Levadki» yolu soñki beş yıl devamında Qırımnıñ eñ paalı qurucılıq obyektlerinden biri edi. PAO «Yujdorstroy» er daim yol qurucılıq imkânlarını qazana edi. Qırımda Rusiye Taqiqat komitetiniñ Baş taqiqat idaresi maşina yolunıñ omravı boyunca cinaiy iş açtı.
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen «baş naziri» Sergey Aksönov yol omravını ögrenecek ükümet komissiyasını acele sürette meydanğa ketirmege emir etti ve vefat etkenlerniñ soy-soplarına 400-er biñ ruble berecegini vade etti.
Yol qazasında can bergenlerniñ adları belli oldı. Qırım yolunda omrav sebepleri bir aydan soñ aydınlatılacaqtır.
Servis hatası
Oops, as you can see, this is not what we wanted to show you! This URL has been sent to our support web team to look into it immediately. Our apologies.
Onı başqa yerde tapa bilecegiñizni körmek içün qıdırıñız


text:
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov, Qırımnıñ qıtaiy Ukraina tarafından ola bilecek «qamaçavını» izaatlar eken, qıyınlıqlar olacağını tanıdı, amma dey ki, Qırım şirketleri işine devam etecek.
«Tabiiy ki, muayyen qıyınlıqlar olacaq, amma açtan ölmemiz, şirketleri toqtamaz. Bıltır söndürüv rejiminde çalıştıq, bütün yedek küçleri işletilgen. Yaşayış teminlev obyektleri – hastahane, loqsahaneler, mektepler. Bizde bu ceyetten er şey teminlengen. Er şey yahşı olur», – dedi Aksenov RİA Novosti agentligine.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.


text:
Qırım Musulmanları Diniy İdaresinde bildirilgeni kibi, Aqmescitte noyabr 20-ne keçer gecesi belgisiz şahıslar Cuma Cami qurucılığı yerindeki isarda asılğan levhalarnı yırtıp qoydılar.
«Qırım ve Aqyar Musulmanları Diniy İdaresi bu vaqianı tarik olaraq tanıy ve dindaşlarnı tınç olıp, bu kibi cinayetlerge qulaq asmamaq çağıra», – denile beyanatta.
QMDİde haber etilgeni kibi, bu endi ekinci sefer yüz bergen vaqiadır, birinci kere bu sene sentâbrniñ soñunda olğan edi.
«Bu kibi tariklerge endi ekinci kere rastkelemiz ve bizim içün esası – olarğa qulaq asmamaq ve ne olsa da, cevap qaytarmamaq. Menimce, Allahqa inanıp, tınçlığımıznı saqlasaq, birlik ve beraberlikte areket etsek, mıtlaq camini de qurarmız ve milliy ve diniy degerliklerimizniñ ğayrıdan doğuvı yolunda adımlarmız», – dep izaatlı Qırım Müftisiniñ muavini Ayder İsmailov.
Qırım Müftiyliginiñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, vaqia yerine uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri kelip, zaruriy taqiqat areketlerini keçirdi.
Qırım Müftiyligi yarımada uquq qoruyıcı organlarına muracaat etip, «müminlerniñ aqlarını bozğan bu kibi cinayetlerniñ açılması içün bütün zaruriy areketlerni etmege» çağırdı.
Qırımnıñ uquq qoruyıcı organları tarafından bu aqta resmiy izaat daa yoqtır.


text:
Aqmescitteki Borçoqraq (Fontanı) qasabasınıñ camisinde qırımtatarca dersleri açıla. Bunı fevral 27-de Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Derslerde istegi olğan er kes qırımtatarca temiz laf etmege, oqumağa, yazmağa ögrene bile, em de til bilgisini arttırmağa imkânları bar. Ders programması laqırdı alışqanlıqlarınıñ inkişafı ve edebiy qırımtatar tili imlâsınıñ añlayışına yönelgendir», – dep qayd etti matbuat hızmeti.
Noyabr ortasında Borçoqraq (Fontanı) qasabasınıñ sakinleri qurulğan mektepke qırımtatar milliy mektebi statusını bermege çağırdılar.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ milliy mekteplerde bile dersler rusça añlatıla, qırımtatar mekteplerinde derslik ve kitaplar yetmey. Bunı Meclis ve qırımtatar cemaat teşkilâtları qayd ete.


text:
Ben AQŞ-tağı birneşe qarttar üyin aralap, zeynettegi azamattarğa jağday jasalmağanın añğaradı. Ol Arïzona ştatında salınatın qala jobasın usınıp, ükimet qoldawımen qurılıs jumıstarın bastaydı. Bastapqıda şöleytti mekenge kelip öz tirşiligin jalğastırğısı keletinder sanı az bolğan. Degenmen Ben ïdeyasın amerïkalıq kommwnïst qarttar qoldap, kelwşiler köbeye bastaydı.
1957 jılı Dell Vebb esimdi amerïkalıq mïllïoner Arïzona ştatınan ötip bara jatıp Şleyfer jobasına közi tüsedi. Dell köp ötpey Yangtawn qalasınan birneşe şaqırım jerden jaña qala salwdı oylastıradı. Ol qala atawına qatıstı amerïkalıqtardan türli usınıstar alıp, soñıra San-Sïtï (Kün qalası) dep atawdı uyğaradı.
San-Sïtï qalası Kün sïyaqtı domalaq keyipte salınğanDell Vebb qalanıñ ïnfraqurılımına köp qarjı böledi. Ol üylerden burın emxana, basseyn, golf alañdarı men sporttıq keşenderdi turğızadı. Aqıldı ïnvestor qala jarnamasına 400 000 AQŞ dolların jumsap, bolaşaq turğındardı bawraydı.
Dell 1962 jılı San-Sïtïdegi alğaşqı 230 üydi satqannan keyin suranıs deñgeyi köterile bastaydı. Qazir qala xalqı 50 mıñğa jetti. Al salınğan üylerdiñ sanı 20 mıñnan asqan.Qala mekenjayına tirkelw üşin AQŞ azamatınıñ jası 55-ke tolğan bolwı kerek. Al qarttardıñ balalarına äke-şeşesiniñ xal jayın bilw üşin jılına nebarı 90 künge kelwge ruqsat berilgen.
AQŞ-ta zeynetkerlerge arnalğan avtonomdı qalalar ïdeyasınıñ tanımaldığı 1980 jıldarı artadı. Qazir Arïzonadağı Fenïks qalasınıñ aynalasında köptegen qalalar boy kötergen. Olardıñ är qaysısında kem degende 10 mıñnan astam zeynetker ömir süredi.Arïzona ştatınıñ ükimeti bastapqıda amerïkalıqtardıñ qalağa degen qızığwşılığın arttırw üşin jergilikti salıq mölşerin tömendetedi. Sonımen qatar, medïcïnalıq qızmet körsetw memlekettik saqtandırwımen ükimet arqılı tölenedi. Qaladağı ärtürli qoğamdıq jumıstardı qarïyalardıñ özderi erikti türde jasaw mümkindigi beriledi. Sonımen qatar, ärbir turğın öziniñ qalağan jumısımen aynalıswına jağday jasaladı.
Derekközi: http://islam.kz/
Tegï: Älemge sayaxat,
Kommentarïï


text:
Aqmescit – Milliy Meclis 15 yıl devamında Aqmescitteki Şmidt, 2 menzili boyunca bulunğan binanı terk etti. Qırımtatarlarnıñ temsiliy organı vekilleri mahkeme pristavları Federal hızmetine qarşılıq köstermediler, indemeyip, şeylerni topladılar ve binanı boşattılar. Faqat, bunı vaqtında yapmağanları içün, bina saibi - «Qırım» hayriye fonduna 50 biñ ruble miqdarında para cöremesini tölemege kerek olacaq.
Boş dolaplar vemasalar, muqaytlıqnen torbalarğa toldurılğan şeyler, kitap ve gazetalar qutularda - sentâbr 18 künü sabadan bu kibi manzaranı Şmidt, 2 soqağındaki binanıñ içinde körmege mümkün edi. Meclis hadimleri Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesiniñ qararını yerine ketirip, binanı boşata ediler.
– Şahsiy eşyalarımıznen tolu qutularnı alıp çıqaramız, mında qaldırmağa istemeymiz, – dep ayttı «Qırım» Fondu»nıñ hadimlerinden biri.
İç azbarda top-tolu «Gazel» ve qırmızı «Tavriya» tura, odalarda ise, daa bir qaç çuval bar. Masa, kürsü ve diger donatmalarnı qaldırmağa qarar alındı.
Meclis Şmidt soqağındaki binada 1999 senesi yerdeşti, o vaqıt Ukraina prezidenti Leonid Kuçma, devlet yolbaşçısı yanında qırımtatar halqı vekiller Şurasınıñ meydanğa ketirilüvi aqqında qarar imzalağan edi. Şu vaqıttan berli Aqmescitniñ merkezinde eki ukrain ve qırımtatar bayraqları asılı tura edi.
Köçürüv künü binanıñ içinde 30 vekilden bir qaç Meclis azası buluna edi, onğa yaqın hadim, bu cümleden muhasebeci, matbuat hızmetiniñ temsilcileri, qaravul, cıyıştırıcı.
Bina boşadı
Meclis azası, «Avdet» gazetsınıñ baş muarriri Şevket Kaybullayev bildirgeni kibi mında 14 yıl çalıştı. Qoruıcı organları vekilleriniñ areketleri onı çorlandıra. «Olarnıñ areketleri qanunsızdır, tehnikan alıp ketseler de, ve FHH-niñ tenbiyelevine baqmadan men iş yerimni terk etmeycem», – dey o.
Milliy areket iştirakçisi, Meclis göñüllisi, aprel ayında «imayeciler» Meclis binasınıñ üstünden ukrain bayraqnı alıp taşlağan soñ, onı yerine qoyğan Zodiye Saliyeva, bugünki künniñ vaqiaları oña 70-80 yıl evelsi olıp keçkenini añdıra, dey. O, bu banda 10 yıldan ziyade çalıştı.
«1937, 1944 senelerniñ vaqiaları ve aqibetleri tekrarlana: komendatlıq rejimi, bizni o vaqıt bizim çökmemizni istegen ediler. Ebet, qasevet bar. Amma, qırımtatar halqı bu topraqnıñ tamır halqıdır, bu akimiyet ise, kete –kele», – dey Zodiye apte.
Qırımtatar halqı lideri Mustafa Cemilevniñ ekinci qatta yerleşken odası aman-aman boş. Mında masa, divan, raflardan ğayrı, közge çarpqan iç bir şey yoq. Meclis reisi Refat Çubarovnıñ da qarşıdaki odası boş. Mında ale daa sigareta qoqusı duyula.
Söz kelimi, Cemilev kün evelden matbuat vastalarına izaat bergende, «er şey qaytrılacaq», dedi. Amma, nasıl etip aytmadı.
«Mahkeme pristavlarınıñ qanunsız areketleri»
Saat 14.00 Meclis binası yanında Mercedes mikroavtobusı toqtadı, içinden mahkeme pristavları Federal hızmetiniñ (MPFH) 15 hadimi çıqtı. Ekseriyeti kelepçe, rezna tayaqlar, zırh ile silâlanğan ediler. Olar birden merkeziy kirişniñ qapusını blok ettiler. Mühbirler içine kirip olamadılar. Pristavlardan biri añlatqanı kibi, bina mahkeme qararı ile apis etildi ve içine kirmek mümkün degil. Tavsilâtlı malümatnı almaq içün, yolbaşçılarına muracaat etmege tevsiye etti.
Mecliske Qurultaynıñ merkeziy saylav komissiyasınıñ reberi Zair Smedlâyev da kirip olamadı. Pristavlarğa, mında çalışqnını aytıp, içerige yibergenlerini talap etti, amma olar qulaq asmadılar.
«Mahkeme qararı daa yoq, o sentâbrniñ 22-nde çıqacaq, nasıldır tenbiyelev bar. Bugün bu binanı satmaq ve kirağa bermege yasaq etildi. Amma, iç bir kimseniñ onı satmaq ya da kirağa bermege niyeti yoq. Mahkeme pristavları qanunsız areket eteler, vazifelerden tış şeyler yapalar. Kimniñdir isteklerine köre, «Qırım» fondunıñ mülki zap etile»,– dedi Smedlâyev.
Bir qaç daqikadan soñ, binadan, onıñ içinde soñuna qadar bulunğan: Şevket Kaybullayev, Kâtiplikniñ reberi Dilâver Akiyev ve hadimler çıqtılar.
Eki saatten soñ, Meclis banısını mahkeme pristavları da boşattılar. Ondan evel protokl tizip, fondu reberi Riza Şevkiyevge 50 biñ ruble miqdarında para cöremesini belgilediler. Sebebi - binanı vaqtında «çet adamlardan» boşatmağan ekenler.
Şevkiyev bu cezanen razı degil. «Saat 14-te olar binanıñ boşatıluvı ve saqlap qaluvı aqqında qararnıñ eda etilmesini teşkermege keldiler. Men binanı boşattım, mında çalışqan adamlarnıñ iş yerleri diger yerde buluna», – dedi o.
Pristavlar kelgende, o MPFH idaresinde bulunıp, olarnıñ areketlerine şikâyet bergen edi. İş yerine 14.10-da qayttı. «Men 10 daqiqağa keç qaldım. Foyyede pristavlar ve meni beklegen Meclis azaları ve ziyaretçiler buluna ediler. Mahkeme pristavları para cöremesi aqqında qararnı çıqarğanda, men olarğa 10 daqiqa emiyetli degil, ve men ve qaravuldan ğayrı iç bir kimse qalmaycağını ayttım, amma olar qulaq asmadılar. Neticede, 50 biñ ruble miqdarında para cöremesini belgilediler, amma fond esapları qapatıldı. Olarnıñ talabını nasıl etip yerine ketirecegimni añlatmadılar. Mahkeme pristavlarnıñ beceriksizligi o qadar şaşıra ki, atta nutqım tutulı», – dedi Şevkiyev.
Riza Şevkiyevniñ malümatına köre, hayriye teşkilât resmiy olaraq Jidkov soqağında yerleşmek kerek edi, amma Şmidt, 2 soqağında blunğanı içün, mülkni apis ettiler. «Daa bir sebep, teşkilât teessisçisi Ukraina vatandaşı Mustafa Cemilevdir. Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına köre, yabancı memleketniñ vatandaşı ticariy olmağan teşkilâtnıñ teessisçisi olmamaq kerek. Cemilevniñ ise, Rusiyede bulunması istenilmey», – dep bildirdi Şevkiyev.
Şevkiyevniñ sözlerine köre, bunıñ episi «sımarış» olğanını köstere. «Olar içün fondnı zapt etip, onı yoq etip, Meclisni tışarıda qaldırmağa müimdir», – dedi o.
Pristavlarnıñ areketlerine Şevkiyev mahkemede şikâyet etecegini ayttı.


text:
Al betge/ana sayfa
Tarih
sanawnu üsünden.
Cırları bolğan, tarihde atları qalğan caşlanı
caşaw tarihlerin çığırğanımı
üsünden bir-eki söz aytayım. ( bılayda лtarih╗; 1. лistoriya╗,
2. лdata╗ mağanada cürüydü.
Üç-tört cılnı alğa İordaniyanı patçahı Huseyn awşhan edi. Huseyñe Muhammad fayğambarıbıznı (Allahnı Salamı Aña Bolsun) sırındandı deb begitdile, fayğambarıbıznı (ASAB) 42-çi tuwduğudu dedile kesinede. Muhammad tuwğandı 570c, awuşhandı 632 c. Alaybla andan beri 1400 cılğa 42 tölü ötgendi. Ol demek, har tölünü cılı 33,33 boladı. Başhaça aythaña, orta sanawbla, har atadan tuwğan caş, kesi ata bolğunçu, 33,33 cıl ketib barğandı. Fayğambarnı (ASAB) üzügü qara halqdan igirek caşağan bolur, keçirek da üylenib, keçirek da sabiy-ulan qurağanda bolur. Ol sebebden, men Sılpağarlanı genealogiyada bir tölüden bir tölüge ötgen müdetni (otrezok vremeni) azın alıb-30 cılğa tergeyme. Alay sanab, genealogiya sırın da bile, cırları-tarihleri bolğan caşlanı caşağan zamanların andan çığarama.
Başında cazğanıma entda bir şağatlıq. Bu tizginleni avtorunu birinçi caşı 29 cılda, ekinçisi 36 cılda tuwğandı. Atasını 1-çi caşı 31 cılda, 2-çisi 32-de tuwğandı. Qart atasını 4 caşı bolğandı, anı 1-çisi 31 cılda, 4-çüsü 47 cılda tuwğandı. Qart atanı atasını 5 caşı bolğandı. Tamada caşı bla kiçi caşını arası 20 cıl. Aña otuzdan, qırqdan atlab caşları alay tuwğandıla. (Bılayda quru ulanlanı sanadım). Alaybla bir tölüden bir tölüge zamannı uzunluğu azıbla 30 cıl boladı.
лAtawul╗- deb, bir tuqum içinde bölüñen üzükge aytabız. лAtawul╗ ullu, eski tuqum içinde cürügendi. Ne gitçe, ne caş tuqumlada atawulla bolmağandıla. лAtawul╗ eki sözden quralğandı, лata╗+ лul╗. лUl╗ degen söz bügünde az cürüydü. Ol söznü ornuna лcaş╗, лcaşı╗ deb qoyabız. лUl, ulan╗ söz, birer başharaq aytılıb, bitew türk milletlede cürüydü. Tuvaça лool╗, türkçe/turkmençe лogul╗, azerbaycança лoğlan╗, tatarça лul╗ d.a.k. Tüppe tüz sıfatlağan sözdü лAtawul╗. Atawul başlağan kişi ullarına, tuwduqlarına лata╗ boladı, tuqum başı kişige (kesi atasına) лul╗ boladı. Orusça köçürseñ лotetssın╗, türkçe лataoğul > atoğul╗
лTuqum╗ - eski sözleribizni biridi. Alanhazar halq oğuz tilde söleşgen zamanladan saqlanadı tilibizde. Bu söz tilibizdeçe mağanasıbla bitew Küzey (Şimal) Kavkaznı halqlarında bardı. лTukum,tuhum,tuqum╗ deb aytadıla ala bizni sözübüznü. Oğuzlulada (türk-azeri) cürümeydi bügün bizni tilde bolğan лqısha w╗ tawuş, (iñilizçe Ww). Ol tawuşnu ala лğ╗ bla awuşduradıla. Teñleşdir sözleni, qaraçayçasın türk/azerbaycançası bla лtaw-dağ╗, лtuvum-doğum╗, лtuvra-doğru╗ лsawbol-sağbol╗ d.a.k.. Anıbla, türkçe лdoğum╗, qaraçayça лtuqum╗ bir sözdü. Mağanarı bir kesek başha bolğandı ansı. Bügün лtuwum╗ söz eski çaqlada лtuqum╗ deb aytılğandı. лTuqum╗ sözbla mağanası cuwuq bolğan, aytılğını ua başha bolğan entda sözle: лtuwduq╗, лtuwğan╗.


text:
Ekrem Çelebi - Sarı Gelin
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Sarı Gelin
Etiketler : Ekrem Çelebi - Sarı Gelin türkü indir, Ekrem Çelebi - Sarı Gelin türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Sarı Gelin mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Sarı Gelin türküsü, Sarı Gelin sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Sarı Gelin bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Ceylan
Ekrem Çelebi - Bura Mıdır Koçyiğitlerin Vatanı
Ekrem Çelebi - Veda Mektubu
Ekrem Çelebi - Yetmiyesice
Ekrem Çelebi - Cumbullu
Ekrem Çelebi - Postacı
Ekrem Çelebi - Sürmeli
ekrem çelebi - dinek dağı yeni geldim gurbetten (kırşehir)
Ekrem Çelebi - Nasıl Vasfedeyim
Ekrem Çelebi - Getir Berber
Ekrem Çelebi - Bu Zalim Gurbet
Ekrem Çelebi - Dut Ağacı
Ekrem Çelebi - Hasta Olup
Ekrem Çelebi - İsmini Haber Aldım
Ekrem Çelebi - Oyun Havaları ve Halaylar


text:
Ekrem Çelebi - Kozan Dağı
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Kozan Dağı
Etiketler : Ekrem Çelebi - Kozan Dağı türkü indir, Ekrem Çelebi - Kozan Dağı türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Kozan Dağı mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Kozan Dağı türküsü, Kozan Dağı sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Kozan Dağı bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Acem Kızı
Ekrem Çelebi - Ahlatta Yeşil Kovan
Ekrem Çelebi - Nuhun Gemisi
Ekrem Çelebi - Ah Yalan Dünya
Ekrem Çelebi - Sarı Yazma Yakışmaz Mı Güzele
Ekrem Çelebi - Mavi Mavi
Ekrem Çelebi - Ya Dost
Ekrem Çelebi - Ne Karaymış Alnımın Yazısı
Ekrem Çelebi - Sarı Gelin
Ekrem Çelebi - Bir Nazar Eyledim
Ekrem Çelebi - Yele Karşı
Ekrem Çelebi - İnsanoğlu
ekrem çelebi - dinek dağı yeni geldim gurbetten (kırşehir)
Ekrem Çelebi - Karanfil Suyu Neyler
Ekrem Çelebi - Geze Geze (Barak)


text:
Foto: George Steinmetz / Corbis
1. Dallol vwlkanı
Efïopïya men Erïtreyanıñ şekarasındağı Dankïl oypatı mañında Dallol vwlkanı ornalasqan. Onıñ tañğajayıp relefteri Yupïter ğalamşarınıñ serigi Ïonıñ jer bederin eske saladı. Alayda bul jay ğana uqsastıq, swrettegi körinis Jerde tüsirilgen jäne ol kalïy tuzı, marganec jäne temirdiñ şayılıp betke şığwı äserinen payda bolğan terassa. Dallol vwlkanınıñ krateri törtinşi deñgeyli tüzilimderdiñ şıñında ornalasqan. Atalmış vwlkannıñ soñğı atqılawı 1926 jılı tirkelgen. Bul jer amerïkalıq jäne ewropalıq kïno jasawşılardıñ közine äli tüse qoyğan joq.
Foto: M. Penschow / Corbis
2. Tolqın formacïyası
AQŞ-tıñ Arïzona jäne Yuta ştattarınıñ şekarasında tastardan tüzilgen Tolqın formacïyası ornalasqan. Ğalımdardıñ bağalawınşa, munday qabat-qabat tüzilimder 250 mıñ jıl boyı quramında temir oksïdi, magnïy jäne marganec bar qum tüyirşikterinen qalıptasqan. Tolqınnıñ betin tegistew jumıstarın jañbırlar men jelder atqardı. Negizgi mäsele – payda bolğan konstrwkcïyalardıñ osaldığı, sonıñ saldarınan bul jerlerge twrïster jiberilmeydi.
Foto: Imaginechina / Corbis
3. Wlïnyuan tawı
Djeyms Kemeronnıñ ataqtı «Avatar» fïlmi däl osı jerde tüsirilgen. Bul – Qıtaydıñ Çjanczyacze ulttıq parki. Fïlmnen keyin Wlïnyuan tawların körgisi keletin twrïster sanı kürt arttı. Wlïnyuan tawları 3 mıñ şıñ men quzdan turadı. Olardıñ bäri özendermen, köldermen jäne sarqıramamen bölingen.
Foto: Xin ran / Corbis
4. Çjane Dansya geologïyalıq parki
Atawı qïın bul qıtaylıq geologïyalıq park öziniñ türli-tüsti quzdarımen tanımal. Olar jer qırtısınıñ qozğalwı nätïjesinde payda boldı. 2010 jılı Çjane Dansya parki YuNESKO-nıñ Bükilälemdik muralar tizimine endi. Älemdik kïnotwındılar munda tüsirilmeydi, alayda National Geographic telearnasınıñ tüsirilim toptarı bul parkke jïi keledi.
Foto: Mark Moffett / Corbis
5. Sokotra arxïpelagı
Yemendik Sokotra arxïpelagı Oñtüstik Arabïyadağı ejelgi memleketterden qalğan mädenïetimen ğana emes, sonımen qatar ğajayıp peyzajdarımen de tanımal. Arxïpelagtıñ erekşeligi sol, mundağı ösimdikterdiñ köbi endemïk bolıp sanaladı, yağnï tek osı jerde ösip, özge jerde kezdespeydi. Bul arxïpelagqa reseylik şığıstanwşılar erekşe qızığwşılıq tanıtwda. 1980-jıldardıñ özinde olar munda etnolïngvïstïkalıq zerttewler jürgize bastadı, tipti jergilikti xalıqtar üşin arab grafïkası negizinde jazba türin äzirlep berdi. Oğan deyin aborïgender xat almaspay ömir sürdi.
Foto: Hermann Erber / Look-foto / Corbis
6. Vadï Ram şöli
«Marsïanïn» blokbasteri osı ïordanïyalıq Vadï Ram şölinde tüsirilgen bolatın. Bul landşaftar şınımen de Qızıl ğalamşardıñ bederlerin eske salatınday. Sonımen qatar «Arabïyalıq Lowrens», «Transformerler 2» jäne «Prometey» fïlmderi de osı jerde tüsirilgen.
Foto: Colin Harris / era-images / Alamy / Diomedia
7. Mak-Merdo qurğaq şölderi
Antarktïdadağı Mak-Merdo qurğaq şölderi – Jerdegi eñ qurğaq mekenderdiñ biri. Taw şıñdarınan şıqqan jel ağımdarınıñ jıldamdığı keyde sağatına 320 şaqırımğa jetedi. Bul ılğaldı turaqtı türde keptirip otıradı. Ğalımdardıñ esebi boyınşa, bul alqapta soñğı 8 mïllïon jıl boyı muz bolmağan. Zerttewşiler bul şöldi landşaftardı Marstağı landşaftarmen salıstıradı. Tipti bul aymaqta keyinnen Qızıl ğalamşarğa sapar şekken «Vïkïng» apparatın da sınaqtan ötkizgen.
Foto: Paul Springett / Alamy / Diomedia
8. Vale de Lwa ulttıq parki
Brazïlïyada ğalamşarımızdağı eñ ejelgi tüzilimderdiñ biri Vale de Lwa ornalasqan. Onıñ negizgi quramdas bölikteri – kvarc jäne krïstaldar. Ulttıq park ornalasqan üstirt 1,8 jıl burın qalıptasqan. Jergilikti jartastar jası boyınşa Jerdegi eñ käri tastar sanaladı: olar Aydan bar bolğanı eki jarım-aq ese jas.
Foto: The Art Archive / Global Book Publishing / Diomedia
9. Bïkon alqabı
Antarktïdadağı Bïkon alqabınıñ öli peyzajdarı Qızıl ğalamşarğa tek sırtqı sïpattamaları boyınşa uqsamaydı: jergilikti tabïğattıñ qataldığı, astrobïologtardıñ oyınşa, Marstikine öte jaqın. Bul awdanda ılğal joqtıñ qası, a topıraq siltige bay. Alqap ğalımdardıñ qızığwşılığın twdırwda. Mäselen, 2007 jılı ejelgi muzdıqtardıñ birinen bakterïya ştammaları alındı. Olar keyin tirilip, öse bastadı. Munday zerttewler Jerdegi, aşıq ğarıştağı jäne özge ğalamşarlardağı ömirdiñ tarïxın tüsinwde öte mañızdı.
Derekközi: Ïnternet materïaldarı
Tegï: Älemge sayaxat,
Kommentarïï


text:
Avstralïyanıñ Adelaïda qalasında polïcïya qızmetkerleri baqırdan röl jasap alğan jürgizwşini ustadı. 32 jastağı azamattıñ quqıq buzwşılıqtarı munımen bitpek emes. Ol öziniñ Mazda köligin saqtandırmağan körinedi.
Jürgizwşige buğan deyin de osılay ereje buzğanı üşin birneşe ret ayıppul salınğan. Biraq baqırdan jasap alğan rölimen kölik jürgizwin qoymaptı. Öziniñ aytwınşa, kölikti öziniñ qalawına qaray jetildirip, türlendirgen unaydı eken.
Endi oğan iri kölemde ayıppul salınbaq. Tipti türmege qamalwı da mümkin. Onıñ isi boyınşa sot tıñdalımı jaqında ötedi.
Derekköz: Metro
Tegï: Avtojañalıqtar,
Kommentarïï


text:
Älïya Yuswpovanıñ şäkirti Sabïna Äşirbaeva Brazïlïyanıñ Rïo-de-Janeyro qalasında ötetin Olïmpïada oyındarına joldamanı jeñip aldı.
Brazïlïyada ötken lïcenzïyalıq sayısta gïmnastşı qazaq arwı 69,5 ballmen jeñis tuğırınan körinip, Qazaqstan qorjınına kezekti joldamanı salıp berdi.
Sabïna sayısta Avstrïya, Germanïya, Ïtalïya jäne Fïnlyandïya elderiniñ gïmnast arwların artqa tastap, jüldeli 1-orındı jeñip aldı.
Osılayşa, Sabïna Äşirbaeva Oñtüstik Qazaqstan öñirinen XXXI Jazğı Olïmpïada oyındarına joldama jeñip alğan 15-şi sportşı, al körkem gïmnastïkadan Qazaqstan namısın qorğaytın jalğız arwımız bolıp tabıladı. Osını sezingen Sabïna qazirden bastap tıñğılıqtı jattığwlarmen aynalısıp, ülken jawapkerşilikpen dayındıq jumıstarına kirisip ketti.
Bul onıñ sporttıq mansabındağı alğaşqı Olïmpïadası ekenin eskere otırıp, Sabïna arwğa tek jeñis tileymiz!!!
Esteriñizge sala keteyik, Azïyanıñ absolyuttik çempïonı Älïya Yuswpovanıñ şäkirti bıltır Ïnçxonda ötken Azïya çempïonatında qola jüldeger atanğan bolatın.
Avtorı: Aydar Janay
Tegï: Sport jañalıqtarı, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Erke Esmaxannıñ tıñdarmandarı änşiniñ Ïnstagramdağı paraqşasında jazılğan eki uştı jazbanıñ sırın tüsinbey, onı özinen surastırwdı ötingen-di. Munı eskerip, änşige xabarlasqanımızda, jazbanıñ mänin ğana tüsindirip qoymay, Stan.kztilşisine ömirinde bolıp jatqan jañalıqtarın aytıp berdi.
Esteriñizde bolsa, osığan deyin bastı rölde Erke Esmaxan men Töreğalï Töräli oynaytın komedïyalıq fïlm jarıq köretindigi twralı jazğanbız. Atalğan fïlm twralı alğaşqı surağımızğa: “Fïlmniñ ïdeyası Bayan Maqsatqızına tïesili. Meniñ tüsinwimşe, bul “Allo” beynebayanınıñ jelisi boyınşa tüsiriletin komedïyalıq twındı. Özime jap-jaqın awıl qızınıñ rölin somdaymın. Däl qazir Qazaqstandı şarlap, gaströldik saparda jürgendikten, ol twralı oylanwğa waqıtım da bolmay jatır”, – dep änşi äzirge özine tïesili röldiñ jawapkerşiligin sezinip ülgermegendigin jetkizdi.
Eki uştı jazba dep Erkeniñ öziniñ swretiniñ astına jazğan “Kezdesw qayda tawdağı, Lawlağan jürek jawradı, Esime seni salğanı, Alğaşqı qardıñ jawğanı” sındı öleñ joldarı men “Sen mağan kereksiñ” degen birawız tilegin aytıp otırmız. Munıñ mänisi twralı surağanımızda, aldımen, uzaq külip aldı: “Qız balası bolğandıqtan, aynalamda köbinese er adamdar jüredi. Mümkin jüregimnen orın alğan birewi bar bolar. Ol twralı aytpay-aq qoyayın. Burın-soñdı jeke ömirge köp män bere bermeytin edim, bul jolı ol qatelikti jibergim kelmeydi. Şınımdı aytsam, däl qazir jigitterge köñil böletindey waqıtım da joq”, – dep sırın tolıq aşpasa da, däl qazir basınıñ bos ekenin jasırmadı.
Budan özge, Töreğalï Törälimen aradağı qatınası twralı suradıq: “Ärïne, alda tüsiriletin kïnoda, ekewimizge ortaq beynebayanda aramızda maxabbat boladı. Biraq ömirde ekewimiz dospız”, – dep köptiñ “küdigin” joqqa şığardı.
Änşi budan özge däl qazir önerde jürse de, bolaşaqta prodyuser atanıp, tipti, dïzayner bolwı mümkin ekendigin de tilge tïek etti.
Stan.kz
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


text:
AQŞ devlet kâtibi vazifesini eda etken Con Sallivan ve Ukraina tış işleri naziri Pavlo Klimkin Torontodaki körüşüvleriniñ neticesi boyunca Rusiyeni «Minsk añlaşmaları boyunca mecburiyetlerini tolu kölemde yerine ketirmege ve Qırımnıñ işğalini toqtatmağa» davet ettiler.
Bunı AQŞ Devlet departamentiniñ spikeri Hizer Nauert Twitterde bildirdi.
Ondan ğayrı, Sallivan, Klimkin ile körüşüvi esnasında «Rusiyeniñ tecavuzına qarşı Ukrainanıñ suvereniteti ve topraq bütünligine şartsız olaraq qol tutqanını tasdiqladı», dep bildire Nauert.
Aprel 22-de Torontoda «Yediler gruppası» tış işleri nazirleriniñ körüşüvi keçe. Onda Ukraina tış işleri naziri Pavlo Klimkin ilhaq etilgen Qırımda mahküm etilgen ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluhnıñ açlığı meselesini ortağa qoymaq istey.
Daa evel AQŞ Devlet departamenti insan aqlarını qorçalav maruzasını çıqardı. Onda, ilhaq etilgen Qırımda Rusiye telükesizlik hizmetleri ve em de Donbassta «DNR» ve «LNR» gruppirovkalarına ait uruşmacılarnıñ vekilleri kütleviy surette insan aqlarını bozalar, denile.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qazan Operatsiäse
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Qazan Operatsiäse ul Räsäy Watandaşlar Suğışı barışında bulğan xärbi bäreleş. 1918. cäy azağında Qazannı KomUç häm Çex-Slovak Korpusı basıp alalar. Bolşeviklar, Qazannan küçep, tire-yağında köçlären cíıp, azat itü operatsiäsen ütkärälär.
1918. yılnıñ 5-10 sentäberendä Qızıl armiäneñ Könçığış frontı 5. Armiäse (komandir Pötr Slaven), Arça törkeme ğäskäri berämlekläre (komandir Woldemar Azin) häm İdel buyı xärbi flotiliäse (komandir F. F. Raskolnikov) suğışların alıp baralar. Töp burıçları - KomUç Xalıq Armiäseneñ Qazan törkeme belän Çex-Slovak korpusınıñ İdel buyı armiäsen (komandir A. P. Stepanov) tar-mar itü, Qazannı alu.
5. Armiäneñ Uñyaq yar buyı törkeme İdel buyı xärbu flotiliäse yärdämendä 7 sentäberdä İdelgä yaqınlaşuğa ireşä, Sulyaq yar buyı törkeme (komandir Yan Yudin) Qazansu tamağına kilep çığa. Arça törkeme şul uq könne Kinderle, Keçe Klıki awılların suğışıp ala. 9 sentäberdä Qazannıñ könbatış çitenä Nikolay Markin citäkçelegendä flotiliä matrosları belän uqçılar desantı höcüm itä häm platzdarmnı yawlap ala. Sulyaq yar buyı törkeme belän Arça törkeme suğışçıları şul uq könne şähärne qamap alalar. 10 sentäberdä öç taraftan beryulı höcüm itü näticäsendä Qazan azat itelä.
Räsäyneñ altın rezervı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Çex yawına qädär Qazan bankında Räsäy altın zapası saqlağan. Qızıllar anı küçerelümäkçe bulğan da, şundıy xäzinä Aqlarğa qalğan. Anıñ kiläse yazmışı bigesez, läkin Kolçak aşa Yaponnarğa tapşıru uylanıla. Ekzotik versiälärdän Altay takları ber küldä batu atap bula.


text:
Biıl Qazaqstandağı täuelsiz basılım «DAT» gazeti öziniñ 20 jıldıq merey toyın atap ötude.
Säuir ayında 1998 jılı eks-prem'er-ministr Äkejan Qajıgeldinniñ bastamasımen qwrılğan «DAT» gazetine 20 jıl toldı. Osı uaqıt aralığında gazet wjımı wltqa, memleketke, el bolaşağına qatıstı dünielerdi tolıqtay qamtıdı. Gazettiñ bas oqırmanı Ermwrat Bapi bastağan qalam wstağan qara narlar bilik tarapınan san märte qısım körip, basılım atauın birneşe ret auıstırsa da, joğarı bilikke «DAT» aytuın toqtatqan joq. Osığan baylanıstı bügin biz gazet wjımın jäne media-jobağa qatısı bar barlıq azamattardı qwttıqtay otırıp, «DAT» basılımınıñ 20 jılda jürıp ötken jolına qısqaşa toqtaludı jön kördik.
1998 jıldıñ 15 säuirinde «DAT» gazetiniñ alğaşqı sanı şıqtı. Biraq arada 7 ay ötkende «Qazaqstan -1» telekompaniyasınıñ şağımı boyınşa, sol kezdegi basılımnıñ bas redaktor Şärip Qwraqbaev pen gazetke 35 million teñge ayıppwl salındı. Atalmış qarjını töley almaytın bolğandıqtan «DAT» wjımı gazetti bankrot dep jariyaladı.
1999 jıldıñ şilde ayı, «DAT» gazeti oqırman qauımğa jaña ataumen jol tarttı. Gazet wjımı basılım atauın «Sol DAT» - dep özgertti. Biraq bwl jerde de täuelsiz gazet qiındıqtarğa tap boldı. «Däuir» baspası «Sol Dattıñ» «DAT» media-jobasınıñ jalğası ekendigin bilip, gazetti basıp şığarudan, al «Qazbaspasöz» jäne «Dauıs» baspa önimderin satu kompaniyalar gazetti satılımğa şığarudan bas tarttı. Alayda gazet wjımı öz jwmısın bwnımen toqtatqan joq. Däl osı jıldıñ qazan ayında «Sol DAT» Reseydiñ Altay aymağındağı Rubcov qalasınan şığa bastadı. Al jeltoqsan ayında sol kezdegi bas redaktor Marat Qabanbay qızmetinen ketip, onıñ ornına gazettiñ qazirgi bas oqırmanı Ermwrat Bapi keldi.
2000 jıldıñ 6 şildesinde el prezidenti Nwrswltan Nazarbaevtıñ 60 jıldıq merey toyı qarsañında «Sol DATtıñ» 50-şi merekelik sanı jarıqqa şıqtı. Biraq Reseymen aradağı «AUL» keden beketinde keden qızmetkerderi WQK jäne qarjı policiyasınıñ qatısuımen basılımnıñ 50-şi tirajın tolıqtay bwğattadı. Osıdan keyin gazet Qırğızstan baspahanalarınan şığa bastadı. Alayda bwl wzaqqa sozılmadı. Arada birneşe ay ötkende Qazaqstan Wlttıq Qauipsizdik komitetiniñ aralasuı saldarınan Resey men Qırğızstannıñ şekaralıq audandarındağı baspahanalar «SolDAT» wjımımen birlesip jwmıs isteuden bas tarttı.
2001 jıldıñ qañtar ayı, WQK qızmetkerleri «Sol DAT» redakciyasına basıp kirip, bağalı qwrılğılar men komp'yuterlerdi isten şığardı. Däl osı jıldıñ säuir ayında gazettiñ bas redaktorı Ermwrat Bapidiñ üstinen QR Qılmıstıq Kodeksınıñ 318 babınıñ 2 tarmağı «QR prezidentiniñ ar-ojdanına nwqsan keltiru» boyınşa qılmıstıq is qozğalıp, bir jılğa bas bostandığınan ayıru jazasına kesildi. Biraq keyinnen Ermwrat Bapige tağılğan ayıp Täuelsizdiktiñ 10 jıldığına oray jariyalanğan amnistiyağa iligip, sot şeşimi küşin joydı.
2002 jıldıñ mamır ayı, «Sol DAT» gazetiniñ redakciyasına qaraqşılıq şabuıl jasalıp, basılım qızmetkerleri Baqıtgül Mäkibay men Kenje Nwrmwhamedwlı soqqığa jığıldı. Ofistegi tehnika men gazettiñ qarjı qwjattarı qoldı boldı.
2003 jıldıñ säuir ayı, Bostandıq audanınıñ sotı «Sol DAT» gazetine 56 million teñge ayıppwl saldı.
2003 jıldıñ mamır ayı, Almatı qalasınıñ audanaralıq sotı Erasıl Äbilqasımovtıñ arızına baylanıstı «Sol DATqa» 4 million teñge köleminde ayıppwl saldı.
2004 jıldıñ şilde ayın «DAT» media-jobasınıñ avtorları «Jwma Tayms» gazetiniñ licenziyasın aldı.
2004 jıldıñ qaraşa ayı, «Jwmas Tayms» gazetiniñ alğaşqı sanı jarıqqa şıqtı.
2005 jıldıñ aqpan ayı, Almatı qalalıq WQK departamenti «Jwma Taymsta» jarıq körgen «Pora znat', kogo vıbirat'. Narod Kazahstana vıdvigaet svoego kandidata v prezidentı» attı materialğa baylanıstı Qılmıstıq Kodekstıñ 318 babınıñ 2 tarmağı boyınşa is qozğadı.
Osı jağdaylardan keyin «DAT» media-jobasınıñ avtorları gazet atauın tağı auıstırdı. Bwl jolı jazuşı Qabdeş Jwmadilovtıñ wsınısı boyınşa, basılım atauı «Tasjarğan» bolıp özgerdi. Biraq «Tasjarğanda» wzaqqa barğan joq. Olda bilik tarapınan körsetilgen qısımnan keyin jabılıp, «DAT» media-jobası 2009 jılı atın «Obşestvennaya poziciya» - dep özgertti. Qazirgi sizben biz oqıp jürgen 18 mıñ danamen taraytın «Obşestvennaya poziciya» gazeti öz zamanında 50 mıñ danamen tarağan «DAT» media-jobasınıñ jalğası.
«DAT» gazeti Täuelsiz Qazaqstanda jasalğan eñ alğaşqı media-jobalardıñ biri. Biz bügin osı materialdı jazarda «DAT» gazetiniñ jürip ötken jolına qarap otırıp Qazaqstandağı demokratiyanıñ, söz bostandığınıñ, adam qwqığınıñ qanşalıqtı tömen deñgeyde ekendigine tağı bir märte köz jetkizdik.
"Qazaq Times" portalı 20 jıl boyı qiındıq pen qısımğa qaramastan Qazaqstannıñ jañaruına, demokratiyalıq el boluına, wlt müddesi men memlekettiñ erteñi üşin "mıltıqsız maydanda" küresip kele jatqan «DAT» gezetiniñ wjımın, oqırmandarın, är jıldarı qızmet istegen jurnalisterin basılımnıñ 20 jıldıq merey toyımen qwttıqtaydı!


text:
Avropa Şurasınıñ Parlament Assambleyası qırımtatar milliy Meclisiniñ ihtimal qapatılmasınen bağlı ciddiy raatsızlıq bildirmekte.
«Meclis qırımtatar halqını temsil etken ve aq-uquqlarnı musaviyleştirgen müim organdır. Rusiye Qırımnı işğal etkenine qarşı açıq muhalifet köstergenleri içün, olarnı qapatmaq ve ya ekstremistik teşkilâtı olaraq adlandırmaq aqılğa sığmağan bir şeydir», - dep ayttılar PACEniñ Ukraina boyunca maruzacıları Aksel Fişer (Almaniya) ve Jordi Şukla (İspaniya).
Avropa Şurasınıñ Parlament Assambleyasında bildirgenleri kibi, böyle vaziyet halqara standartlarğa zıt kelip, qırımtatar halqınıñ uquqlarını bozmaqta.
«Bu sebepten biz, Rusiye akimiyetini Meclisni yasaq etmesinden vazgeçmege çağıramız», - dep qoştılar şurada.
Maruzacılar aprel 28 ve 29 künleri Ukrainanı ziyaret etmek niyetindeler.
Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım Yuqarı Makemesi Meclisniñ qapatılmasınen bağlı davanı muakeme etmege başladı. Mart 3 künü, birinci oturışta davacılar qırımtatarlarnı temsil etken organnıñ faaliyeti ekstremistik ve qanunsız olğanını isbatlağan işke qoşma olaraq daa vesiqalarnı qullanmağa talap etti. Qırım uquq qoruyıcı gruppası, Qırımda Meclisni qapatmağa bermemek ricası ile Halqara teşkilâtlarğa muracaat etti.
OON birleşken milletler teşkilâtı Rusiye Federatsiyasına Qırımdaki qırımtatar Meclisiniñ qapatılmasına izin bermemege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Times Higher Education-nıñ monïtorïngi boyınşa Japonïyada 60 JOO-nıñ 26-sı 8 mawsımda aytılğan Bilim berw mïnïstrliginiñ talabın orındaydı. 17 wnïversïtet budan bılay zañ jäne ekonomïkalıq mamandıqtarğa stwdentterdi qabıldamaytın boldı. Tokïo jäne Kïoto wnïversïtetteri ükimettiñ talaptarına bağınbaytındığın mälimdedi. Ükimet şeşimi joğarğı oqw orındarında narazılıq tolqının twdırdı. «Ğalımdar ïntellektwaldı jäne mädenï damığan qoğamdı qurwğa üles qosıp jatır. Bizdiñ mindetimiz – tabïğat, adam jäne qoğam twralı bilimderdi köbeytip, jas urpaqqa jetkizw», - delingen Japonïya ğalımdarı keñesiniñ mälimdemesinde.
Derekközi: 24.kz
Kommentarïï


text:
KELİN BLA KAYIN ANA
Ertte-ertte bir katın bla kişisi aşap, caşap bolğandıla. Alanı bir cañız caşları bolğandı. Bir zamanda katınnı eri ölgendi da, anası bla caşı kalğandıla. Caş maravçu bolğandı. Har zamanda vuğa aylanıp, anası da kesi da kuru kiyik et bla caşağandıla. Bir bölek cıldan sora, katınnı caşı bek aythılık bolğandı. Anası caşına katın alğandı. Bir belek cıl bolğandan sora kelin anasına igi bolmay tebiregendi. Kelin har iñirden, et aşağan zamanda kayın anasına süeklerin berip etin erine bla kesine sala turğandı. Anı kayın anası alay aythandı: - Oy, men kor bolayım kelinime, maña süeklerin beredi da, çuñurun-muñurun da kazıp, bir igi toyama.
Anı kayın anasına alay etivçüsün caş bilmegendi. Caş anasına har iñirden, aşağan zamanda artha kalğanına tıñısız bolup turğandı Caş: «Marcama, etni kesim üleşip bir kermesom» dep, bir iñirde etni kesi üleşgendi. Anasına etni şavgütlerinden, süegi az bolğan cerlerinden bergendi. Sora anası kelininden ese alğa boşağandı.
- Oy, kor bolayım men caşıma, kazarğa süek tapmadım ansı, toyğan a igi etdim, - degendi.
Caş, katınnı kayın anasına igi bolmağanın bilgendi. Anası kelini kesine aman bolğanlıkğa, anı amanlığın caşına bildirmezge küreşip turğandı Ekinçi kün, iñirde kelin etni üleşgendi. Biyağı anası artha kalıp boşağandı. Sora, ol iñirde anaları, çuñur-muñurun kazıp, zavuk etdim, toydum demegendi. Caşı: «Endi mıña bir amal etmey esem bolmaydı», dep tebiregendi. Aşap boşağandan sora, caş üynü içinde ne suv, ne özge suvsapha içer zat koymağandı. Keçeni güz ortalık zamanında caşnı katını, kiyik etden igi aşağanı sebepli, suv içerge vyanñandı. Üyde, ayamay izlep, suv tapmağandı Kesi suvğa barırğa korkup kişisin vyathandı Eri: «Kesiñ suvğa bar da iç», dep barırğa unamağandı. Sora katın kesi suvğa barğandı. Ol ketgenley caş, kobup, aña esletmey, tınç ızından barğandı. Katın suvğa cetip, suv içerge bavurlanñanlay, caş cetgendi. Terk okuna sermep eki butundan tuthandı Tuthanlay, suvğa - suvğa bulğağandı. Katın kıçırık etgendi. Caş: - Uy, suv anası suvlu kız, kayın anasına aman bolğannı har zamanda da eterigim bılaydı, - dep, kim bolğanın tanıtmay, suvğa - suvğa bulğağandı Endi bolur degenden sora, koyup, kesi terk okuna üyüne kaythandı. Katın esin taşlarğa azdan kalıp, kaltıray - kaltıray, üyge kaythandı. Ol üyge kaythanlay, kişisi: - Saña ne bolğandı, nek cibigense? - dep bek seyirsinñen kibik etgendi. Katını bir kesekge deri abızırap, avzundan söz da çığaralmay turup, sora ahırında, haparın bek kıynalıp aythandı. Ol künden sora, kelin kayın anasına et üleşgende, tap üleşip bolğandı.


text:
Auıl twrğındarımen ükimet müşeleri, jergilikti bilik jäne Jhong ji Mining company qıtay kompaniyasınıñ ökilderi kezdesti. Onıñ qorıtındısı boyınşa kombinat ziyanın zertteytin komissiya qwru turalı şeşim qabıldandı.
Jhong ji Mining company 2012 jılı Solton-Sarı kenin barlauğa jäne öndiruge licenziya alğan. Biıl bwl kompaniya sol jerde kombinat saluı tiis bolğan. Jergilikti twrğındar qwrılıstı doğarudı talap etti. Halıq qaldıqtardıñ osı mañdağı özenge tüsip ketuinen qauiptenedi. "Qaldıqqoyma da densaulıqqa qauip töndirui mümkin", - dep esepteydi Emgekçil twrğını Razbek Tukuev.
Qıtay kompaniyası Emgekçil auılına äleumettik kömek retinde 13 million som (şamamen 190 mıñ dollar) böletinin habarladı. Bwğan deyin kanal qwrılısına bes million som audarılğan. Biraq jergilikti twrğındar mwnday kömekke kelispegen.
Jhong ji Mining company kompaniyasınıñ ökili Gülmira Ibraimova kombinat qızmetinen ekologiya zardap şekpeydi dedi. "Bizdiñ joba jaña tehnologiya boyınşa jwmıs isteydi. Aqpasu kombinat sırtına şığarılmaydı, ol qaldıqqoymada qaladı. Qorqudıñ qajeti joq, ekologiyağa ziyanı joq", - dedi ol.
Emgekçil auılınıñ twrğındarı altındı öz erkimen öndirip jürgeni belgili. Jinalısta altın kenin investorlarğa bermey, jergilikti twrğındardıñ özderi öndirsin degen wsınıs ta aytıldı.
Abai.kz


text:
Wnïversïtette jaqında äyelder probleması, älem jäne qawipsizdikke arnalğan jaña zerttew ortalığı aşılmaq. Sol jerde Djolï BUU-nıñ bosqındar mäselesi boyınşa joğarğı komïssar basqarmasınıñ elşisi retinde söz söyleydi.
“Osınday bağdarlamanıñ qurılğanına qattı qwanıştımın. Özge oqw orındarı da osıdan ülgi aladı dep oylaymın. Bul äyelder quqığın qorğawğa baylanıstı keñ talqılawğa jol aşadı”, – dedi aktrïsa wnïversïtet ökilderi aldında.
Aldağı waqıtta Djolï däris oqıp, qoğamdıq is-şaralar men zerttewlerge qatısadı dep kütilwde. Sonday-aq, ol genderlik teñdiktiñ damwı jayında, äyelderdiñ ekonomïkadağı, sayasattağı, qoğamdağı qawipsizdigi men röliniñ küşeyui xaqında jumıs jürgizbek.
Tegï: Kïno jäne TV,
Kommentarïï


text:
«Bay munay keni men ken şoğırınıñ arqasında burınğı keñes respwblïkasında Rolls-Royce, Bentley jäne Maserati sındı markalı avtokölikterimen Almatınıñ joldarımen jürgisi keletin köptegen awaqattı adamdar turadı. Reseyge qarağanda ortaazïyalıq memlekette adamdardıñ köpşiligi jol talmağamaytın jaña Bentley-ge tapsırıs bergen», – dep xabarlandı amerïkalıq BAQ-tıñ saytında.
IHS Automotive bağalawlarına säykes, joğarı sanattağı kölikterge suranıs munday şekaralıq narıqtarda boljam boyınşa 2020 jılğa deyin jıl sayın 9%-ğa ösip otıradı.
Rolls-Royce jäne Bentley jasap jatqanday, kompanïya kün sayın tek birneşe avtokölikterdi satqan kezde özderine munı ruqsat ete alatın birneşe bay adamdar isti birden özgertip jiberwi mümkin. Rolls-Royce-tiñ altı deldaldıq ortalığınıñ törtewi ötken jılı damwşı memleketterde yağnï Äzerbayjanda, Kambodjada, Meksïkada jäne Qazaqstanda aşıldı.
“Biz dästürli emes narıqtarğa suranıstı baqılap otıramız. Mine biz nelikten sonda bağıtımızdı buramız”, – deydi Rolls-Royce-ke jawaptı, BMW AG basqarmasınıñ müşesi Pïter Şvarcenbawer.
Älbette Qazaqstan jäne Äzerbayjan sındı memleketter joğarı sapalı avtokölikter narığı kelesi bes jılda jıl sayın 6% -ğa ösip otıratın Qıtaydı almastıra almaydı.
Aspan astı eli awqattılar narığınıñ damwı bäseñdep jatqanına qaramastan, älemdegi eñ iri kölik narığı bolıp qala bermek. Munda Mersedes-Benz S-klasstı kölikter de şığarıladı. Qunı $230 mıñdıq Maybach-tiñ ay sayın 500 danası satılıp jatadı.
“Soğan qaramastan biz Qazaqstan nemese Özbekstan sındı elderdiñ şağın damwşı narığındağı özimizdiñ birinşi sanattağı ülgilerimizge degen suranıstı baqılap otıramız”, – deydi Mercedes-Benz-tiñ satw boyınşa dïrektorı Ola Kallenïws”.
Kallenïwstiñ atap ötwinşe, bağa awqımında tipti şağın satw köleminiñ de mañızı bar eken.
Derekközi: nur.kz
Tegï: Avtojañalıqtar,
Kommentarïï


text:
Qırımnıñ memuriy sıñırında, Çonğar kiriş noqtasınıñ yanında, politsiya maşinaları ve silâlı adamlar ile blokpost tiklenildi. Bunı «Krım Media» neşiri mühbiriniñ malümatına esaslanıp bildire.
«Qırım çıqışında, «Çonğar» kiriş noqtasından 1 km mesafede, blokpost peyda oldı. Yol politsiya maşinaları ile qısmen qapatıldı, mında «İçki işler nazirliginiñ politsiyası» işareti ile onğa yaqın uquq qoruyıcı buluna, olardan ekisinde silâ bar», – dep haber ete neşir.
Blokpostnıñ yanına kelgen naqliyat vatslarını toqtatıp teşkereler. Avtobus aydavcısınıñ aytqanına köre, tünevin mında yolcularnıñ vesiqalarını teşkergen ediler, cuma künü, aprel 3-te, yalıñız aydavcınıñ pasportını istediler.
«Bunıñ kibi areketlerniñ sebebi añlatılmadı. Qırım Cumhuriyetindeki Rusiye FSB sıñır idaresiniñ matbuat kâtibi Yekaterina Tarasova Krım Media agentligine bundan haberi olmağanını ayttı», – aytıla beyanatta.
Malüm olğanı kibi, aprel 2-de Kezlev, Canköy ve Aqmescitte qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerde tintüvler keçirilgen edi.
Rusiye İçki işler nazirligi bildire ki, aprel 2-de Rusiye İçki işler nazirligininh içki ordularınıñ «Zaslon-2015» talimleri başladı. Talimler aprel 10-ğa qadar devam etecek.


text:
Sudaq rayonınıñ Qoz köyünde (Solneçnaya dolina) camini yaqmaq ıntıluvı işğal akimiyetniñ bütün dünyanıñ qırımtatarlarğa qarşı repressiya ve basqını toqtatmaq talabına açıq bir cevabıdır. Böyle bir fikirni Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov noyabr 12-de gece olıp keçken vaqia aqqında seslendirdi.
«Noyabr 12-de gece zemaneviy aydutlar, Stalinniñ nesili, Vatanğa avdet olğan qırımtatarlar tarafından qurulğan yañı camini yaqacaq ediler», – dep yazdı Refat Çubarov Facebook saifesinde.
O, 1944 senesi qırımtatar sürgünliginden evel Solneçnaya dolina köyüniñ adı Qoz olğanını hatırlattı.
«1944 senesi mayıs 18-de Qoz bom-boş qaldı. Onıñ bütün sakinleri, qırımtatarları, qırımtatar halqınen beraber, sürgünlikke oğratıldı. 1945 senesi avgust 21-ne ait RSFSR Yuqarı Şurasınıñ Prezidium qararınen Qoz Lagernoye ve Qoz köy şurası ise Lagernovskiy adını taşıp başladılar. Tezden, belki de, «Lagernoye» adı sovet rejimini tolusınen aks ettirgenini añlap, Solneçnaya dolina adını berdiler», – dep yazdı Meclis reisi.
Qırım musulmanları Diniy idaresi noyabr 13-te saba bergen malümatına köre, Noyabr 12-de gece belgisiz şahıslar Sudaq rayonınıñ Qoz köyündeki (Solneçnaya Dolina) camini camini yaqacaq oldılar.
Cami imamı Edem Müslimovnıñ malümatına köre, vaqia noyabr 12-de saat 21-de olıp keçti.
Cinayetçiler pencereni yaqıp, camige kirerek, odunlarnı qaldırdı ve binanıñ birinci qatında ateş açmağa tırıştılar. Cami azbarında yaşağan bekçi bunı kördi. O, cami yanğınına yol bermedi, lâkin cinayetçiler qaçıp kettiler


text:
Brïtandıq buqaralıq aqparat quraldarı jappay ayumen birge turatın reseylikter twralı jazwda. 23 jasar ayudı Svetlana men Yurïy Panteleenko ormannan üş aylıq kezinde tawıp alğan körinedi. Ayudıñ nıspısı Stepan. Ol qojayındarımen birge teledïdar körgendi jaqıs köredi eken. Sonday-aq awladağı gülderge sw quyıp, qolğabıs etedi.
Ayu künine 25 keli balıq, jemis-jïdek jeydi. Süyikti ası – qoyu süt. Qolda öskendikten bolar jan balasına zïyanı joq. Pavel Lwgïnniñ «Car» atalatın fïlmine de tüsken eken.
Derekköz: loveradio.kz
Tegï: Älemde talay qızıq bar, Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Nike kompanïyası özdiginen bawı baylanatın krossovkalardıñ alğaşqı serïyalıq ülgilerin tanıstırdı. Onıñ meñgerwşileriniñ qanday mümkindikteri bar?
Bawı özdiginen baylanatın krossovka şığarwdı ärtürli kompanïya jıldar boyı oylap jür. Olardı bul ïdeyağa ïtermelegen "Bolaşaqqa oralw" (Nazad v bwdwşee) fantastïkalıq fïlmi boldı. Bul fïlmde bastı roldi somdağan keyipker soğan uqsas ayaq kïim kïedi. Nike kompanïyası fïlm janküyerlerin qwantıp, avtomattı bawı bar krossovkalardıñ serïyalıq ülgisin körsetti. Jaña twındı HyperAdapt 1.0 atawın aldı. Bul önimniñ käsibï sportta da paydası tïedi degen pikir bar.
Krossovkanıñ texnïkalıq jağı kürdeli. Zamanawï sandıq texnologïya men mexanïkalıq ïnnovacïyanıñ qosındısınan jasalğan. Ayaq kïimde tetigi men akkwmwlyatorı ornatılğan basqarwşı blogı bar. Ayaq kïimniñ texnïkalıq jağı kürdeli bolğanımen, onıñ ïesine birden tüsinw oñayğa tüsedi. Sebebi, HyperAdapt 1.0 krossovkası ömirdi qïındatw üşin emes, jeñildetw üşin oylastırılğan. Ayaq kïimniñ ökşesine tetik qoyılğan, sol tetikke ayaq tïgen kezde, ol avtomattı türde bawdı baylaydı. Krossovkanıñ janında eki batırma ornalasqan. Eger krossovkasiz oylağanday ayağıñızdı qıspasa nemese qattı qısıp jiberse, sol batırmalar arqılı jeñil basqara alasız.
Mına vïdeodan özdiginen baylanatın bawı bar krossovka twralı rolïk köre alasızdar.
massaget.kz
Tegï: Texnologïya,
Kommentarïï


text:
Mayıs 5-te Arabat belinde qırımtatarlarnıñ Hıdırlez bayramı yapılacaq. Bunı Qırım.Aqiqatqa bayram tedbirleriniñ teşkil eticisi olğan Herson vilâyetindeki Sçastlivtsevo köy şurasınıñ reisi Viktor Plohuşko bildirdi.
Bayramnı Sçastlivtsevo köyüniñ park zonasında saat 16:00-da başlamağa planlaştıralar. Planlaştırılğan merasimler arasında bayram kontserti, yarışlar ve ayrıca qırımtatar milliy küreşi boyunca yarış yer almaqta. Bayramğa kelgen musafirlerge pilâv ikram etilecek.
Plohuşko, Sçastlivtsevoda Hıdırlez şeñlikleri endi ardı-sıra ekinci yıl yapılğanını ve köy şurası territoriyasında ealiniñ 20%-ini qırımtatarlar teşkil etkenini bildirdi.
Yerli meclislerniñ malümatına köre, Herson vilâyetinde 10 biñden ziyade qırımtatar yaşay. Olarnıñ eñ büyük kompakt mesken yerleri Geniçesk rayonında buluna.
Hıdırlez – türkiy halqlarınıñ eñ büyük bayramlarından biri. XIX asırda onıñ şeñlikleri üç kün devam ete ediler.
Qırımnıñ ilhaqından soñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri yarımadanıñ territoriyasında yapılğan Hıdırlez şeñliklerinde iştirak etmekten vazgeçtiler. Ondan ğayrı olar, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda bulunğan yurtdaşlarını da böyle şeñliklerde iştirak etmekten vazgeçmege davet ettiler.


text:
Qaytıs bolğan narkobaron Pablo Emïlïo Eskobardıñ burın menşiginde bolğan Mayamï-Bïçtegi (Florïda ştat) vïllada jasırılğan seyf tabıldı. Üydiñ qazirgi ïeleri onda qazına bolwı mümkin, dep otır.Jergilikti basılımdardıñ jazwına qarağanda, Krïstïan de Berdwar men onıñ kelinşegi üydi jöndewden ötkizip jatqanda buzğan qabırğanıñ arasınan seyf şıqqan. Erli-zayıptılar vïllanı 2014 jılı 9,65 mln dollarğa satıp alğan bolıp şıqtı.
Seyftiñ kölemi 60 -ta 60 sm bolsa da ölşegende salmağı 317,5 kelige jetken. Onı tapqandar işinde salmağı awır altın, gawhar bolwı mümkin dep dämelenip otır. Qazir seyf aşılmağan, buzılmağan, qılmıskerlerden tasalaw üşin bankke saqtawğa qoyılğan.
Esirtki satwşı alpawıt Eskobar bul üydi 1980 jılı 762,5 dollarğa satıp alıptı, alayda arada jeti jıl ötkende Amerïka bïligi onı tärkilep awkcïon arqılı satwğa qoyğan.
Kommentarïï


text:
TRT Radio
Radio
1927nçe yılnıñ 6nçı may könendä dönya belän ber ük waqıtta diyärlek törek cämğiyäteneñ radio macarası başlıy. 1964nçe yılnıñ 1nçe may könne TRTneñ tözelüe belän dä ör-yaña tizlek qazana. Bügen TRT radioları 5 milli, 5 regional’, 3 cirle häm 5 xalıqara radio kanalı belän däwlät matbuğatı cawaplılığı, tarafsız häm prinśiplı waqıtlı matbuğatçılıq añlayışı, döres häm matur törekçäse, xäbär, mäğlümat, mäğarif, mädäniyät, muzıka, küñel açu êçtälege belän ilneñ här poçmağına, cämğiyätneñ här qatlamına möräcäğät itä.
TRT RADİO 1 Mäğarif, mädäniyät, xäbär … Mäğlümatkä, öyränügä ixtıyac toyğan härkem öçen … Belem, sänğät, ädäbiyat, teatr, sport, êkologiya, iqtisad, könlek tormış xäbärläre... Tormışqa qarağan böten närsä … Döres, tarafsız, tiz xäbärçelek... Törkiyäneñ här urınında, iyärçen häm internet aşa böten dönyada … “TRT Radio 1” – 1927nçe yıldan birle... Radioalğıçığız bulğan här urında...
TRT FM Serdäşegez, dustığız, yul iptäşegez … Canlı häm dinamik tapşırular añlayışı, iñ küp tıñlanğan cırlar… Törkiyäneñ här urınında, iyärçen häm internet aşa böten dönyada...
“TRT FM” – yıraq aralarnı yaqın qıluçı radio.
TRT RADİO 3 Elvis Presleydän Joan Baezka, Frank Sinatradan Çaykovskiygä, Mozarttan Sara Vaughanğa qadär muzıkanıñ iñ saylanğan äsärläre …Klassika belän zamança muzıkanıñ sintezı… Törkiyäneñ här urınında, iyärçen häm internet aşa böten dönyada …
TRT NAĞME TRT arxivınnan saylap alınğan äsärlär häm yaña yazmalar … Xorlar, tıñlawçılarnıñ teläkläre, turıdan-turı êfirda törek sänğät muzıkasınıñ tiñsez köy-moñnarı. Törkiyäneñ här urınında, iyärçen häm internet aşa böten dönyada…
TRT TÜRKÜ Törek xalıq cırlarınıñ böten törläre … İldän awazlar, xalıq şağirläre, häwäskär törkemnär … Ostazdan öyränçekkä qadär cäyelgän nigezle bar miras… Törkiyäneñ här urınında, iyärçen häm internet aşa böten dönyada…
TRT MÄMLÄKÄTEM FM Tormışıbızğa yäm’ östäwçe mizgellär, xatirälär, küçenü (möhacirlek) xikäyäläre, uñışlarnı añlatuçı yazmalar, ilebezneñ qimmätläre häm muzıka … Yäş’är öçen häm üzlären yäş’ itep sanawçılar öçen muzıka häm äñgämä “TRT Mämläkätem FM”dä… “TRT Mämläkätem FM” internettan, iyärçen aşa häm kabel’dän atna êçendä här kön Törkiyä waqıtı belän säğät 09:00-18:00 arasında êfirda… Yaratqan cırnı tıñlaw, yaratqannarığızğa cır büläk itü yäisä xisläregez-toyğılarığız belän urtaqlaşırğa teläsägez, Törkiyäneñ küñelle awazı “TRT Mämläkätem FM” sezneñ yanığızğa …
TRT TSR (Törkiyä awazı”) Çit illärdäge watandaşlar-ildäşlär häm qawemdäşlär öçen täwlek buyı radiotapşırular … Törle êçke häm tışqı mäs’älälärdä Törkiyäneñ qaraşların çağıldıruçı, ilebezneñ tanıtıluına öleş kertkän "Törkiyä awazı” radiosı (TSR) bügenge köndä 34 teldä êfirda.
TRT ANTALİYA RADİOSI 1962nçe yıldan birle … Urta diñgezneñ tösläre, muzıkası, mädäniyäte häm ğoref-ğadätläre … Atna êçendä 10:00-12:00, atna axırında 10:00-12:30 arasında regional’ tapşırular belän Urta diñgezdä, 13:00tän soñ ber säğät buyı “TRT Türkü” kanalınnan Törkiyädä häm dönyada …
TRT ÇUKUROVA RADİOSI 1968nçe yıldan birle … Toroslarnıñ ise, yäşäyeşe, töbäkneñ qimmätläre … Atna êçendä 10:00-12:00, atna axırında 10:00-12:30 arasında regional’ tapşıruı belän Çukurovada, 16:00dan soñ ber säğät buyı “TRT Türkü” kanalınnan Törkiyädä häm dönyada …
TRT GAP DİYARBAKIR RADİOSI 1964nçe yıldan birle … Kön’yaq-könçığış Anadolu mädäniyäte, töbäkneñ awazı, fol’klorı… Atna êçendä 10:00-12:00, atna axırında 10:00-12:30 arasında regional’ tapşıru belän GAP (Kön’yaq-könçığış Anadolu) töbägendä, 15:00tän soñ ber säğät buyı “TRT Türkü” kanalınnan Törkiyädä häm dönyada …
TRT TRABZON RADİOSI 1968nçe yıldan birle … Yäşele, zäñgäre, quşqubızı, kämänçä muzıka uyın qoralı belän Qara diñgez... Atna êçendä 10:00-12:00, atna azağında 10:00-12:30 arasında regional’ tapşıru belän Qara diñgezdä, 14:00tän soñ ber säğät buyı “TRT Türkü” kanalınnan Törkiyädä häm dönyada …
TRT ÄRZURUM RADİOSI 1960nçı yıldan birle … Xalıq cırları, fol’klorı belän Könçığış Anadolu… Atna êçendä 10:00-12:00, atna axırında 10:00-12:30 arasında regional’ tapşıru belän Könçığış Anadoluda, 17:00dän soñ ber säğät buyı “TRT Türkü” kanalınnan Törkiyädä häm dönyada …
TRT KENT RADİO ANKARA Şähärgä qağılışlı böten närsä … “TRT Kent Radio Ankara FM” 105.6 yışlığında Änkarada.
TRT KENT RADİO İSTANBUL Şähär turında bar närsä… “TRT Kent Radio İstanbul FM” 106.6 yışlığında İstanbulda.
TRT KENT RADİO İZMİR Şähär belän bäyle böten närsä … “TRT Kent Radio İzmir FM” 99.1 yışlığında İzmirdä.
TRT RADİO KURDÎ İlebezneñ berdämlegenä häm bötenlegenä öleş kertüne maqsat itüçe, zamandaş yünäleştäge matbuğatçılıq añlayışı belän böten yäş’täge tıñlawçığa möräcäğät itüçe kördçä radio kanalı… 2009nçı yılnıñ 1nçe may könendä tapşırularına başlağan “Radio 6” Kön’yaq-könçığış Anadolu töbägenä tawışın citkerä.
TRT RADİO XÄBÄR İlneñ här qatlamına qarağan xäbärlär, hawa torışı häm yul wazğiyäte, mädäniyät häm sänğät çaraları... Xalıqnıñ döres xäbär aluı öçen tarafsız, tiz xäbärçelek.


text:
Olga Valyaeva, Resey
Äyelder arasında keñ taralğan añızdıñ biri:
«Erkektiñ bärin sıylawdıñ qajeti de, sebebi de joq».
Birinşiden, er adamdı äyel bar etedi. Janıñda öziñ sıylay almaytın erkek bolsa, onda bul äyeldiñ jawapkerşiligi. Äyeli sıylastığın arttırğanda birden özgerip şığa keletin erkekterdi köp kördim.
Ekinşiden, adamnıñ bäri Jaratqannıñ bir bölşegi. Men de, küyewim de, bizdiñ balalarımız da. Adamnıñ bäri dünïe esigin perişte säbï küyinde aşadı. Adam degen bir tamşı, Quday – şegi joq muxït.
Üşinşiden, bärimiz de, «istey almaymız» degen «istegim kelmeydi» degen söz ekenin tüsinemiz.
Janıñdağı adam sıylawğa layıqsız dey salw – onı sıylap üyrenwden oñay. Sıylaw onıñ bolmısın qabıldawdan bastalmaq. Men äyel retinde özimniñ küyewimdi qanday bolsa, sonday etip qabıldawım qajet. Munday sözdi jïi estïmiz. Sonı is jüzine aynaldırw qolımızdan kelip jatır ma? Onı eş özgerissiz qabıldaw sonday qïın ğoy.
Bükil kemşilikterimen;
Onıñ otbası jäne dostarımen qosıp;
Onıñ ömir sürw saltın qabılday otırıp (päteri, ne onıñ joqtığı, aqşası köptigi, ne mülde joqtığı);
Onıñ xobbïi jäne unatatın isterimen qosıp;
Ömirlik ustanımdarın qabıldaw.
Äyel ünemi küyewim qaşan özgeredi dep kütedi. Qaşan qaltası qalıñdaydı, şeşesi men dostarınıñ pikirine qulaq aswdı qoyadı, qaşan Quday twralı şın oylanadı dep kütedi. Onıñ eşqaşan özgermeytinin bilw sonday awır.
Biraq sıylaw üşin özgermeytinin bilip qabıldaw mañızdı. Küyewine qarap, oğan «Ïä» degen äyel, onı bar kemşiligi men artıqşılığın qosa bütindey qabıldawı şart. Onıñ barlıq qïsıq-qıñır minezin sol küyinşe tek jan jarı ğana qabılday aladı. Bul bas ïyu. Moyındaw. Onımen birge öter ömiriñde päteriñ bolmaytınına könw. Onımen eşqaşan şetelge şığıp, qımbat qonaq üylerde bolmaytınıñdı tüsinw. Ol senen twğan balanı qıdırtıp, oynatpaytınına, balabaqşadan alıp ketpeytinine moyınsunw. Otbasında kïkiljiñ şıqsa, onı psïxologqa ölseñ de ertip bara almaytınıñdı bilw. Ol eşqaşan bolmısın özgerte almaytının tüsinw. Soğan könw.
Erkekter üylengende «äyelim özgermese eken» dep tileydi eken. Biraq ol özgeredi. Äyel küyewge şıqqanda onı özgertip alam dep ümittenedi eken. Biraq ol özgermeydi.
Bul tabïğat. Tabïğatpen kim talasa aladı? Äyel awa-rayı sïyaqtı turaqsız. Onıñ köñil-küyi, oyı, közqarası jïi özgerip turadı. Erkek turaqtı. Ol qabırğa ispetti qozğalmaydı. Jartas sïyaqtı. Onıñ közqarası ömir boyı özgermeydi.
Özgerwin surasaq, onıñ äyelge aynalwın surağandaymız. Öziniñ tabïğatın özgertse, ol märmär tastan ermeksazğa aynalmaq.
Erkek – kölik ispetti. Ol baratın jerge jetkizip saladı. Eger äyel öziniñ «mersedeste» emes, «jïgwlïde» kele jatqanın qabılday bilse, bul degeniñiz oy-sananıñ ilgerilewi. Osı kölikpen jürgende artıq jıldamdıqtı kütwden saqtandıradı. Sonda äñgime-düken qurwğa köñil küy boladı. Terezeniñ sırtındağı älemge köz tastay otırıp, kölikte otırwdıñ, mejelegen tusqa jetwdiñ raxatın sezinesiz. Al, «jïgwlïde» otırıp alıp «mersedestiñ» kondïcïoneri bar edi, peşi jaqsı edi, mwzıkalıq pleyeri sapalı dep oylağannan kölikpen jürgende eşbir läzzat ala almay qalasız.
Al, endi meniki nege «jïgwlï», körşiniñ äyelinde «BMV» dew basqa taqırıp. Sen o basta «jïgwlïdi» tañdağan soñ, öz tañdawıñdı sıylawıñ kerek. Jaydan jay emes qoy. Unatwdıñ bir sebebi bolğanı anıq. Yağnï, ol sonşalıqtı jaman bolmağanı.
Ekinşi añız: küyewimdi sıylaw meniñ ömirimde eşteñeni özgertpeydi deydi.
Eger şığıstıñ vedalarına süyensek, erkek – bas. Bul onıñ ne istegeni jäne qalay istegenine otbasınıñ berekesi täweldi degen söz. Däl osı jerde äyel moyın ekeni aytıladı. Ol bastı aynaldıradı. Ol bastıñ qayda qarap, ne jasay alatının körsetedi. Bul röl öte mañızdı. Durıs burmay qalsañ, gülzarğa barwdıñ ornına qorağa kirip ketesiñ. Al eger bastı arı-beri aynaldıra berseñ, eşqayda da jete almay qalarsıñ. Bas aynalıp qalar.
Eger erkek kölik bosa, äyeldiñ qwatı – janarmay. Kölikke may quymasañ, ol jürmeydi. Onıñ üstine qanday may quyatınıñ da mañızdı. Sw qosılğanı boladı. Kölik qayta-qayta buzıladı. Barar jeriñe jete almay qor bolasıñ. Sapalısı boladı degendey. Eşqanday qïındıq twdırmaytın.
Äyeldiñ erine iltïpatı – onıñ janarmayı. Eñ sapalı bolwdıñ bir ğana mümkindigi – eriñe degen qurmet. Äyeli erin sıylağanda, otbasılıq ömir güldenedi:
Küyewin aynalasınıñ bäri sıylay bastaydı.
Sonıñ nätïjesi retinde ol jaqsı jumısqa şaqırıladı.
Qïındığın bölisetin jaqsı dos tabadı.
Otbasınıñ ırısı artadı. Köp jağdayda mol tabısqa keneledi.
Munıñ barlığı özdiginen orın aladı. Äyel öziniñ otbasılıq ömirin özgertkisi kelse, erine degen şınayı qurmetin arttırwı kerek. Küyewine äser etetin, onıñ tabısın molaytatın tetik osı ğana. Küyewiñdi şın sıyla.
Janarmaydıñ tağı bir minezdemesi bar. Ol – adaldıq. Adaldıq mindetti türde saqtalwı kerek.
Üşinşi añız, «men onsızda ömir sürermin» dew. Bügingi tañda erkindik, öziñdi asıray alsañ bolğanı degen pikir sänge aynaldı. Äyelder qızmette ösw üşin, dekrette otırmaw üşin, jumıs ornın joğaltpaw üşin, küyewinen artıq tabıs tabwğa barın saladı. Ata-analar da, ul oqımasa da qız oqısın dep, bar aqşaların solarğa jumsaydı. Osını «durıs tärbïe» dep biledi. Jaqsı mamandıqqa ïe bolsa, qızdarı baqıttı boladı dep ümittenedi. Özin-özi asıray aladı dep köñili toq boladı. Kim bilsin, ömirde ne kütip turğanın degen oy mazalaydı.
Biraq… Nege şañıraq şayqaladı? Sebepteri köp. Al mağan bastı sebep mınaw sïyaqtı. Bizdiñ elde äyelderdi qazirgi kezde erkek sïyaqtı tärbïelep jatır. Qalay äyel bolwdı eşkim üyretpeydi. Özgege qalay qamqorlıq jasaw kerektigin eşkim aytpaydı. Öz üyiñde üylesimdilik pen jaylılıq ornatwdı körsetpeydi. Balanı qalay tärbïelew kerek ekenin üyretpeydi. Bizdiñ analarımızdıñ mısalı köbine ïgilikke bastamaydı. Köp analar balanı bir özi ğana tärbïeleydi. Qızdar analarınıñ mıqtı ekenin körip ösedi. Anasın mıqtı bolğanı üşin sıylaydı. Qasında arqasüyer azamatınıñ bolmawı tük emes, anası onsızda mıqtı, onsızda sıylı. Osı pikir irgetas bolıp qalıp ketedi. Al, onıñ qateligin eşkim döp basıp ayta almaydı.
Tağı da kölik taqırıbına oyıssaq. Alısqa jetw üşin äri jıldam jürw üşin kölikke ne qajet? Mayın awıstırıp, döñgelegin ürletw… Oğan qamqorlıq kerek. Bunı äyel jasaydı. Äyelder özgelerge jılı qabaq tanıtıp, turmıstağı kïkiljiñnen saqtap-qorğawğa jaralğan. Äsirese, eriniñ jağdayın jasawğa mindetti. Toyındırıp, kïindirip, janın jaqsı äñgimemen jaylandırw, köyleginiñ jırtığın jamap berw…
Meniñ anam meni üydiñ tirligine aralastırğan emes. Ol tamaq jasawdı, kïim tigwdi, özime qarawdı üyretpedi. Özimniñ de qızığwşılığım bolğan joq. Munday närselerdiñ asa mañızdı, qajetti ekenin tüsinbeppin. Mektepte eki sağat eñbek sabağı ötetin. Sabaqta tamaq pisirw men kïim tigwge üyretwi kerek edi. Biraq biz onda köbine basqa sabaqtardı orındaytınbız. Basqa sabaqtar ömirde keregirek dep eseptelinetin.
Mektepti tämamdağan soñ jüregim qalağan psïxologïya fakwltetine emes, tabısı äldeqayda jaqsı matfakqa tüstim. Onda tek esep üyrendik. Oqw kezinde eşkim mağan asxanağa qanday perde ilgen jön, bir jastağı balanı qalay oynatqan durıs ekendigin üyretpedi.
Meniñ anam meni üydiñ tirligine aralastırğan emes. Ol tamaq jasawdı, kïim tigwdi, özime qarawdı üyretpedi. Özimniñ de qızığwşılığım bolğan joq. Munday närselerdiñ asa mañızdı, qajetti ekenin tüsinbeppin. Mektepte eki sağat eñbek sabağı ötetin. Sabaqta tamaq pisirw men kïim tigwge üyretwi kerek edi. Biraq biz onda köbine basqa sabaqtardı orındaytınbız. Basqa sabaqtar ömirde keregirek dep eseptelinetin.
Küyewge şıqtım. Qolımnan tük kelmeydi. Bos päterge köşip keldik. Pätermen ne isteytinimdi bilmedim. Qanday tamaq jasap, ıdıs-ayaqtı qalay jïnaw kerek? Küyewimniñ şalbarın ütiktey almay, durıs perde tañday almadım.
Qazir ol kezde tük bilmegenimdi tolıq tüsinemin. Äyel bilwge tïistiden eşteñe meñgermeppin. Äli künge deyin köbin üyrenip ketpedim. Tamaq jasawğa qattı qïnalamın. Tüyme qadaw, jırtıqtı tigwge ebim joq. Üy jïnağandı jek köremin. Gülge sw quyudı ılğï umıtıp ketemin. Balağa aytıp beretin taqpaqtarım da sanawlı ğana. Al, balalarım ekew boldı…
Men äyel bolwdı küyewge şıqqan soñ üyrene bastadım. Tamaq pisirwdi, tigis tigwdi, kïim jïnawdı, ertegi aytwdı. Otızğa kelip osınıñ bärin basınan bastap üyrenw qïınğa soqtı. Al, şın mäninde 5-7 jasta üyrenwge tïisti dünïeler.
Qazirgi otbasılarda äyeldi eñ bastı dünïege üyretpeydi. Äyeldi otbasınıñ jüregi bolwğa ïkemdemeydi. Senimdi, adal dos bolwğa üyretpeydi. Al, otbasınıñ jüregi bolmasa, onda onıñ birligi, ıntımağı bolmaydı, otbası küyreydi. Öytkeni, jüreksiz otbası bolmaydı.
Şığıstıñ danalığı boyınşa äyel barlıq ïgilikti eri arqılı aladı eken. Ärïne, päterge, kölikke aqşanı özi de taba aladı. Biraq… Bul biraqtıñ kemşilikteri köp:
Äyel özi qalağannıñ bärine qol jetkize almaydı eken. Materïaldı jetistikti tañdağan sayın äyel otbasılıq baqıttan qağıla beredi. Öytkeni, eri men balasına arnaytın waqıtı kemï tüsedi. Jubaylardıñ qarım-qatınası swıp ketedi. Eri şıdamay ketip qalwı da ıqtïmal.
Jumıs isteytin äyel boyında erkekke tän qabiletterdi jetildiredi. Minezdiñ özgerwi gormonaldı özgeristerge uşıratadı. Türli äyelderdiñ awrwı meñdeydi. Bul özgeris janında qanday azamat bolatınına da äser etedi. Eger äyel erkekke aynala bastasa, onda janında qatın sïyaqtı erkek jürwi tabïğï qubılıs. Janıñda kim bolsa da, sen onı özgerte almaysıñ. Ol erkek bola almaydı, sebebi erkektiñ ornı bos emes. Köp erkekter munday jupqa şıdamay, özine näziktigi basım äyelder tawıp alğan mısaldar az emes. Sol kezde ol mol tabıs tawıp, özin erkek retinde jetildiredi. Birinşi äyeli, nege ol menimen osınday bolmağan dep tañ qaladı….
Jumıs istegen äyel baqıttı bola qoymaydı. Eñ mañızdısı da osı bolsa kerek.
Törtinşi añız, «aldımen ol meni sıylasın, al men sosın oylanıp köremin» dew…
Özgeni özgertw mümkin emes. Ol barşağa belgili aksïoma. Är adam özin özgertwi kerek. Eger men küyewimdi sıylasam, özimniñ äyelge tän mindetterimdi durıs orındasam, täñir jaratqan küyinşe qabıldasam, erkek sıylastıqqa sıylastıqpen jawap qatadı.
Sonımen, erkekti qalay sıylaydı? Is jüzinde onı qalay jüzege asıradı?
Eñ aldımen onı qabıldaw, onıñ ömirin qabıldaw. Bul irgetas. Basqaşa qarım-qatınas damï almaydı.
Küyewiñdi jaqsartsam degen oyıñnan aynı. Äyelder üşin osı närse qïındıq twğızadı. Oğan qarağan sayın «jaqsartsam» dep turadı…
Onıñ kemşilikterin sanamalawdı doğarw. Olardı qabıldasañ, kemşilikti körwdi qoyasıñ. Äsirese, är bölmege näskïin şeşip, laqtırıp ketkenge köz üyretw. «Tağı da ma?» dewdiñ ornına, dawısıñdı jumsartıp, «näskïiñdi şaşpaşı» de. Ol ündemey jïnap aladı.
Küyewiñe qarap, onıñ boyınan jaqsılığın ter. Onı tañdağan kezde tek jaqsı jaqtarın köremiz ğoy. Sosın äyel essizdikke berilip, er adamnıñ kemşiligin termişteydi. Keleşek qarım-qatınasta bul ädet turaqtı bekitiledi. Tek kemşiligin körw. Gül sıylasa, sıylağan şığar. Tabısı mol ma, erkek jumıs istew üşin bar emes pe? Men jumıs istesem ne bolmaq? Balanı serwendetti, biraq ol öz balası emes pe? Osılay jalğasa beredi. Durıstap oylanıp körgen adamğa, osınıñ bäri qurmetke layıqtı sebepter emes pe? Osınday mıqtı qılıqtarın bir däpterge jaza berw kerek. Siz üşin, otbası üşin jasağan barlıq jaqsılığın terip jazw. Tizim kün ötken sayın tolısa beretinin bayqaysız. Sonda eriñizge basqa közben qaraytın bolasız. Osıdan bastap qanday tamaşa janmen tağdır qosqanıñızdı sezinetin bolasız. Är adamnıñ boyınan jaqsı qasïetterdi körwge boladı. Tek ökpe-renişti umıtıp, jaqsılıqtı eske tüsirw kerek.
Küyewiñizge bağınwdı üyreniñiz. Aytqanın tıñdaw. Kelisw. Onıñ aytqanın istewge ıqılastı bolw. Eriñiz sizdiñ kelisetiniñizdi tüsinwi kerek. Äyeli – jüregine eñ jaqın dosı. Tek osınday qarım-qatınasta şın maxabbat ölmeydi. Eger eri äyeline ol tüsinbeydi, erteñ mïımdı aşıtadı dep sırın jasırsa, ol tıñdaytın basqa jürek tabatını anıq. Sol jürek onıñ ekinşi jarı bolwı mümkin.
Men üşin bul taqırıp öte özekti. Biraq özimniñ ornım men mindetimdi tüsinw otbasımnıñ amandığın saqtawğa kömektesti. Barlıq dağdarıstı durıs şeşwge ıqpal etti. Sondıqtan özimniñ bolmısımdağı özgeristermen böliskim keldi.
Şañıraq şayqalmasın! Otbasınıñ jüregi äyeldiñ meyirimi! Näziktigiñizdi eşteñege ayırbastamañız! Ömirlik otbası degen sayaxatta eş şarşaw körmeñiz!
Derekközi: dalanews.kz/
Tegï: Arwlarğa keñes,
Kommentarïï


text:
Dïaz Müsilimov 1991 jılı Semeyde twğan. Al onıñ ataları Qarqaralı öñirinde ğumır keşken ataqtı kisiler bolıptı. Qazir ol AQŞ-tağı bedeldi wnïversïtette mwzıka mamandığı boyınşa bilim alıp jatır. Öleñ jazıp, türli televïzïyalıq jobalarğa qatısatın ol tanımal amerïkalıq änşi Rïannanıñ atasımen de dos bolıp ülgeripti.
Bul twralı Naşa Yarmarka basılımı xabarlaydı.
“Meniñ jasım törtke tolğanda, äjem Säbïra meni tatar mwzıkanttarınıñ koncertine ertip apardı. Koncerttiñ ortasında men saxnağa şıqqım keletinimdi ayttım. Äjem meni köterip, saxnağa şığardı. Jürgizwşi bizdi saxnağa şaqırıp, şıqqannan keyin men ännen üzindi aytıp, sığanşa bïlep berdim. Osıdan soñ meniñ şığarmaşılıq jolım bastalıp ketti”, – deydi Dïaz.
Ol 2007 jılı Almatıdağı Çaykovskïy atındağı mwzıkalıq kolledjge tüsti. Vokaldı meñgere bastağan ol, şetelde oqwğa qumartadı. Aqırı kolledjdi bitirgennen keyin, Amerïkağa ketip mwzıkalıq bilimin jalğastıradı. AQŞ-ta ol Norfolksk wnïversïtetine tüsedi. Keyin magïstratwra oqw üşin, Nyu-Yorkke kelip klassïkalıq vokal jäne opera mamandığı boyınşa tälim ala bastağan.
“Twğan jerge jïi-jïi kelip turamın. Öte qattı sağınamın! Biraq, ol jaqtıñ da mädenïeti men ömir saltına üyrenisip kettim. AQŞ-ta jastar üşin mümkindikter köp ekeni qwantadı. Ärïne, tek eñbek etw kerek, sonda ğana jetistikke jetesiñ”, – deydi jas mwzıkant.
Jas änşi jaqında özin Mocarttıñ “Teatr dïrektorı” operasınıñ bastı röline alğanın ayttı. Säwir ayında ol spektakl körermen nazarına usınılmaq. Ol operamen qatar än de jazadı. Jaqında ğana ol jazğan “Dream with You” şığarmasın Arwjan Ardaq esimdi talanttı änşi orındap, reseylik “Jıldıñ balalar äni” jobasında şıqqan. Dïazdıñ özi “Meniñ Semeyim” änin orındap, ïnternette tanımaldılıqqa ïe bolıp keledi.
Dïaz sonday-aq, äygili änşi Rïannanıñ atasımen qalay dostasqanı twralı da aytıp berdi.
“Men Rïannanıñ atası keletin şirkewde solïst bolıp qızmet atqaramın. Ol birde mağan kelip, kezinde mwzıkamen äwestengenin, änşi bolğanın ayttı. Jwırda tanımal nemeresimen kezdestirwge de wäde berdi. Mine, osılayşa tanıstıq. Öziñniñ tıñdarmandarıñnıñ kimder bolatının eşqaşan bilmeysiñ”, – deydi Dïaz.
Dïaz wnïversïtetti tämamdağannan keyin, mwzıka jäne prodyuserlik bağıttı qızmet atqarğısı keledi.
Stan.kz
Tegï: Glavnaya,
Kommentarïï


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerov Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ yañı yıl tebrikleri ile açıq mektüp aldı. Bunı o Facebookta yazdı.
Ümerov mahkemede Rusiyeniñ terrorist ve ekstremist cedveline kirsetilmesinden şikâyet etmek niyetinde olğanını bildirgen edi.
İlmi Ümerovnıñ qızı Ayşe 2016 senesi dekabr 30-da bildirdi ki, babası Rusiye maliye monitoringi federal hızmetiniñ saytında derc etilgen terrorist ve ekstremistler cedveline kirsetilgen. Onıñ nomerası 5826.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko 2016 senesi dekabr 31-de Qırım.Aqiqat ve Radio Svoboda müellifi, Qırım jurnalisti Nikolay Semenanı Yañı yıl ile hayırlağan edi.