text:
Tahminen bir afta evel Rusiye nezaretindeki Qırım akimiyeti yarımadada koronavirus infektsiyasınıñ ilk adisesi aqqında ilân etti. Altı kün içinde resmiy olaraq qayd etilgen adiselerniñ sayısı on dörtke yükseldi. Qırım.Aqiqat virusnıñ yayılma dinamikası aqqında malümat topladı.
Dünya ülkeleri koronaviru pandemiyası sebebinden sıñırlarını ve ava alâqalarını qapatıp başlağanından soñ, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda bütün hızmetlerni "yüksek azırlıq rejimi"ne keçirdiler. Yarımdada epidemiyağa qarşı sıñırlavlar kün-künden sertleşe, amma alâ daa resmiy olaraq karantin ilân etilmedi.
Koronavirusnıñ Qırımda ne suratta yayılğanınıñ kerçegini bilmek imkân yoq. Monitoring yapmaq içün Ukrainanıñ ihtisaslı hızmetlerniñ yarımadağa çıqışı yoq. Amma hastalıq aqqında malümat er kün Rusiye nezaretindeki Qırım akimiyeti tarafından berile. Olarnıñ kerçekligi halqara teşkilâtlar tarafından tasdıqlanmadı, Qırım uquq qoruyıcı gruppa ise, yerli akimiyet infektsiyanıñ aqaqiy derecesini açıqlamağanını farz ete.
Qırım.Aqiqat bergen malümat, Qırımda 2014 senesi yaratılğan Rusiye akimiyet organlarinıñ açıq malümatına esaslana. Mustaqil menbaalardan şimdilik haber yoq.
Qırım akimiyetiniñ resmiy statistikası köstere ki, er kün yüzlerce adamlar koronavirus şübesi olıp, ekimlerniñ nezaretine tüşe.
Birinci adise
Yerli akimiyet Qırımda ilk koronavirus adisesini martnıñ 21-inde ilân etti: Kezlev sakini Qırım ve Herson vilâyeti sıñrından evge qayttı, dey Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov.
Qırımğa koronavirus infektsiyasınıñ yibermemek içün olduqça tedbirler köremizNatalya Penkovskaya
Fevral ayından başlap Qırımda, başqa memleketlerni ziyaret etkenlerni izolâtsiyağa yollap başladılar.
"Barışıq istesen - cenkke azırlañ. Qırımğa koronavirus infektsiyasınıñ yibermemek içün olduqça tedbirler köremiz", - dedi Rospotrebnadzornıñ başı Natalya Penkovskaya martnıñ 21-inde.
O vaqıt Qırımda, yerli Sağlıq Nazirligine köre, 286 adam tibbiy nezaret altında bulundı.
Soñraki üç kün içinde ştab, Qırımda yañı adise yoq dep iddia etti. Amma nezaret altında bulunğan adamlarnıñ sayısı 754-kece arttı (martnıñ 23-ünde).
Rusisye tibbiy taqımları Herson ile sıñırda ve "Simferopol" ava limanında koronavirus testlerini toplay.
Martnıñ 23-ünde ştab iştirakçileri, "koronavirus kirsetilecegini" tahmin etti. Onıñ içün akimiyet, "ketirilgen" virusnıñ adamlarnıñ yaqınlarına yuqmasına yol bermemege qarar aldı, dedi Natalya Penkovskaya.
"Sert tedbirler" ve tatiller
Salı künü, martnıñ 24-ünde Qırımda birden altı koronavirus hastası aqqında haber ettiler. Böylece, yarımadada yedi adam oldı,
"Hastalanğanlarnıñ dörtü - bir qorantanıñ azalarıdır, olar Birleşken Arap Emirliginde kezintide edi ve kruiz gemisinde yaldadı. Daa eki hasta Litva ve Belgiyadan keldi", - dedi Sergey Aksönov.
Vazifemiz - bu hastalıqnı başından bogmaq ve ne qadar tez olsaq, o qadar yahşıSergey Aksönov
Hastalanğan qırımlınen alâqada olğan 37 adam belgilendi. Olarnıñ 5-i - onıñ yaqın soylarıdır. Bazılarnı hastahanege qoydılar, başqalarnı - evge izolâtsiyağa yiberdiler.
Bir künde tibbiy nezaret altında bulunğan qırımlılarnıñ sayısı 811 adamğace arttı.
"Şimdi körecegimiz tedbirler ne qadar sert olsa ve bu vaziyetni yerine ketirmek içün ne qadar intizamlı olsaq, o qadar tez bu aldan boşanırmız. Ya da bir şey yapmay raat-raat kezsek, daa bir-bir yarım yılğa sozarmız. Vazifemiz - bu hastalıqnı başından bogmaq ve ne qadar tez olsaq, o qadar yahşı", - dedi o martnıñ 24-ünde.
Daa bir künden soñ ise, martnıñ 25-inde, Qırım Sağlıq Nazirliginiñ malümatına köre, tibbiy nezaret altında bulunğan qırımlılarnıñ sayısı biñni aştı.
CokpaTиTb koличecTBo члeHoB шTaбa. ПycTb пpиxoдяT Te, koMy HeoбxoдиMoCepreй AkceHoB
Qırımnıñ rusiyeli başı çetel memleketlerden kelgen ve özüni izolâtsiya etmekten qaçınğanlarga qarşı sert tedbirlerniñ körülmesini talap etti. Vladimir Putin Rusiyede aprelniñ 5-ine qadar tatil olacağını ilân etken soñ, Sergey Aksönov "imkânı olğanlarğa" bu tarihke qadar evde qalmaga muracaat etti.
Bundan ğayrı Qırımdaki koronavirusnen küreşken stabnıñ oturışlarında iştirakcilerniñ sayısını azlaştırmağa talap etti.
"Deyirik ki, mümkün qədər az insan qapalı məkanlarda kollektiv ünsiyyət qurmalıdır, amma yenə də istisnasız olaraq hər kəsi cəlb etdi. Qərargah üzvlərinin sayını azaldın. Buna ehtiyacı olanlar gəlsin ”dedi.
O künde COVID-19 hastalığınıñ yañı adiseleri qayd etilmedi. Natalya Penkovskaya Qırımda vaziyet "kontrol" etile, dep ayttı.
Antirekordlar künü
Martnıñ 27-sinde saba yarımadada COVID-19 hastalığınıñ 7 yañı adisesi belli oldı. Bu adiselerge de "ketirilgen" deyler.
Bütün adiseler ketirilgendirNatalya Penkovskaya
"Bütün hastalar - koronavirus hastalığı olğan memleketlerden qayttı. Olardan altısı - bir kruiz laynerinde kezingen eki qorantanıñ azalarıdır. Yani, bütün adiseler ketirilgendir", - dey Penkovskaya.
Böyleliknen, Qırımda resmiy koronavirus adiselernin sayısı on dört oldı.
Aynı şu künü Aqyar akimiyeti de ilk koronavirus hastası aqqında ilân etti. Olar beş adiseni qayd etti.
Aqyar başı Mihail Razvojayev, hastalarnıñ episi Frenkistan, Büyük Britaniya ve Cenüp-Şarqiy Asiyadan qaytqanını ayta. Olarnı şeer infektsiya hastahanesine qoydılar.
Bundan evel Aqyar akimiyeti, şeerde koronavirus infektsiyası yoq dep ayta edi. Olarnıñ malümatına köre, matrnıñ 27-sinde eki biñden ziyade adam tibbiy nezaret altında buluna. O qadar da al Qırımda tapıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


c: text/html

text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ fikirince, Rusiye akimiyetiniñ muhalifet siyasetçilerine qarşı areketleri, hususan yanvarniñ 17-nde Moskvada Almaniyadan qaytqan Aleksey Navalnıynıñ tutulması «Rusiye reberliginiñ Ukrainada başlatqan cenki içün cezasız qalğanınıñ aqibeti» ola.
«Şunı qayd etmek müim ki, Putin rejiminiñ Rusiye muhalifet siyasetçilerine qarşı taqipleri ve Rusiye Federatsiyasında insan aqları ve serbestligini sıñırlaması Qırım ve Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ bazı rayonlarınıñ işğaline ketirgen, 13000-den çoq insannıñ ölmesine ve 27 000 kişiniñ yaralanmasına sebep olğan Rusiyeniñ siyasiy ve arbiy reberliginiñ Ukrainağa qarşı başlatqan cenki içün cezasız qalğanınıñ aqibeti ola», – dep yazdı o, Facebookta.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, yanvarniñ 18-nde Avropa parlamenti sessiyasında ve yanvarniñ 25-nde Avropa Birligi Tış işler nazirleri seviyesinde Rusiyede Aleksey Navalnıynıñ tutulması muzakere etilecek. O, Rusiye muhalifetçisiniñ aqlarını qorumaq içün halqara ğayretlerge qol tutıp, «bütün dünyada olğan Rusiye telükesini» qayd etti.
«Memleket ve halqlarıñızğa qarşı Rusiye istilâsına yol bermemege isteysiñizmi? – İlk evelâ, Ukrainağa Rusiye işğal etken topraqlarını qaytarmağa ve halqara seviyede tanılğan, Qırımnen beraber topraq bütünligini ğayrıdan tiklemege yardım etiñiz», – dedi Çubarov.
O, Navalnıy içün qoruvnı 93-ü qırımtatarı olğan 129 qırımlı mabüsniñ azat etilüvinen beraber talap etmek adaletli olur edi, dep qayd etti.
Rusiye ve Avropa tarafları Çubarovnıñ aytqanlarına daa cevap bermedi.
Aq qorçalayıcı teşkilâtlar ve çetel siyaset liderleri Rusiye akimiyetini yanvarniñ 17-nden Berlinden «Şeremetyevo» ava limanına kelgen ve pasport kontrolinde tutulğan muhalifetçi Aleksey Navalnıynı azat etmesine çağırdı.
Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti bildirgenine köre, zeerlengen soñ Almaniyada tedaviylengen Navalnıy sınav müddeti qaidelerini bozdı, hızmet cinaiy dava boyunca şartlı ceza yerine kerçek ceza berilsin istey – 3,5 yıl apis cezası. Navalnıy, tutula bilecegini bilip, Rusiyege qaytmaqtan vazgeçmedi, dep ayttı.
Navalnıynıñ advokatları bergen soñki malümatlarğa köre, şimdi muhalifetçi Himkilerdeki politsiya bölüginde buluna.
Aleksey Navalnıy avgustnıñ 22-nde Almaniyağa ketirildi – o, «Noviçok» gruppasından zeerli maddenen zeerlenip, anda komada olğanda ketirildi. Almaniyada tedaviylenip reabilitatsiyadan keçti. Navalnıy, anda öz isteginen kelmedi ve Rusiyege qaytacaq, dep bildirgen edi. Onıñ aytqanına köre, Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetine çetelde olğanını ve anda tibbiy sebeplerden bulunğanını bildirgen edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı Vladimir Jirinovskiyniñ fikirince, Qırımğa Tavrida adı berilmeli.
Bunı o Lifenews telekanalına ayttı.
Onıñ bildirgenine köre, yarımadanıñ şimdiki adı «ter-temiz qırımtatar adı», asılında ise yunan sözü olmalı.
«Tavrida – yunan adı. Aqyar, Kefe, Keriç, Kezlev – bularnıñ episi yunan sözleridir. Qırım – ter-temiz qırımtatar adı. İlk adlar olmaq kerek! Volgograd degil, Tsaritsın, Kirov degil, Vâtka, Ülyanovsk degil, Simbirsk, Noginsk degil, Bogorodsk», – dedi Jirinovskiy.
Jirinovskiy dey ki, LDPR Devlet dumasınıñ Rusiye Ükümetine Qırım yerine Tavrida adınıñ qullanması aqqında muracaatını teklif etecek.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Aqmescitte aprel 7-de saba Qırım jurnalisti Anna Şaydurovanı telefon vastasınen Federal havfsızlıq hızmetiniñ idaresine (FSB) çağırdılar.
Bunı Şaydurova Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Saba telefon ettiler, FSBge çağırdılar. Men resmiy vesiqalar aqqında soradım, maña cevap berdiler: «Siz keliñiz, biz er şeyni beririk», – dep ayttı Şaydurova.
Sorğuğa çağırğan FSB mayorı telefonda tafsilâtlı malümat bermedi.
Şaydurovanıñ aytqanına köre, sorğu sebebi onıñ eski işi ile bağlı ola bile. Çünki o da Tsentr jurnalistskih rassledovaniy agentliginiñ hadimi edi.
Jurnalist salı künü üyleden soñ FSBge barmağa niyetlene.
Malüm olğanı kibi, 2015 senesi mart 13-te Qırım jurnalistleri Anna Andriyevskaya ve Natalya Kokorinanıñ ana-babaları yaşağan evlerde FSB tintüv keçirdi. Bunıñ sebebi Tsentr jurnalistskih rassledovaniy neşirinde çıqqan maqale boyunca cinaiy iş oldı.
Böylece, Qırımda yaşamağan Anna Andriyevskayağa qarşı FSB Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1-inci maddesi boyunca «Krım» batalyonınıñ göñüllileri aqqında maqalesi içün cinaiy iş açtı.
Natalya Kokorinanıñ ana-babasınıñ evinde tintüv keçirilgen soñ jurnalistni FSB idaresine alıp kettiler. Onı iş boyunca şaat olaraq altı saat sorğuğa çektiler. Soñra ise bilgiyasayarını alıp, azat ettiler.


text:
Kiyevde «18.05 hatıra aqqı» ders yarışınıñ ğalipleri ilân etildi. İşbu derslerniñ mevzusı 1944 senesi qırımtatarlarnıñ sürgünligi oldı. Yarış Ukrainada 2015 senesi mayıs ayından keçirile edi.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, birinci yerni veb-kvest aldı. Yarış teşkilâtçıları aytqanı kibi, oqutuvnıñ bu kibi şekli – ukrain tasiliniñ kelecegidir.
«Bugün biz sınıf işinden çetleşmek kerekmiz ve siziñ dersiñiz – ögge yapılğan bir adımdır», – dep muracaat etti iş müelliflerine yarış teşkilâtçılarından biri, «Almenda» vatandaşlıq maarifçiligi merkeziniñ reisi muavini Valentina Potapova.
Müellifler – Dmitriy Desâtov ve Anna Sizova – Nikolayev vilâyetinde çalışqan ocalardır. Farqlı şeerlerde yaşap, leyhanı bir-birinden uzaqlıqta işlep çıqarğanlar. Desâtov ve Sizova aytqanı kibi, sıq körüşip olamağanından virtual sınıfnı teşkil ettiler ve mında leyha üzerinde iş bir ay devam etkendir. Öz misalinde ocalar ortaq leyhalarnı işlep çıqarmaq ve oqumaq içün mesafe keder etmegenini kösterip oldılar.
Umumen yarışta Ukrainanıñ 19 vilâyetinden 73 iş iştirak etti. Donetsk vilâyetinden ocalarnıñ iştiraki faal oldı. Regionnıñ faaligini tasdiqlağan delil – ekinci yerni Rusiye separatistleri tarafından nezaret etilgen «DNR» zonasından mütehassıs aldı.
Havfsızlıq noqtaiy nazarından oca adını aytmamaq rica etti, çünki yerli akimiyet bütünukrain yarışlarında iştirak etmege yasaq ete, – deyler teşkilâtçılar.
Yarış ğalipleri para mukâfatını elde ettiler – 1500-5000 grivna.


text:
Ukraina Devlet sıñır hızmetinde bildireler ki, iyül 22-de saba işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırda rusiyeli askerler avağa aerostat uçurdı.
«Tahminen saat 9:00-da Arabat beli rayonında Berdânsk taqımınıñ «Geniçesk» otrâdınıñ sıñır taqımı rusiyeli işğalci ordusı avağa aerostat uçurğanını belgiledi. Nişan areketsiz tura ve vaqtınca işğal etilgen Qırım territoriyasında, memuriy sıñırdan tahminen bir kilometr uzaqlığına, ğaliba, video közetüv maqsadınen, köterildi», – dep aytıla müessiseniñ beyanatında.
Bu malümatnıñ tasdıqlanması diger menbalarda yoq. Rusiyeli taraf ve Qırımdaki uquq qoruyıcı organları ukrain sıñırcıları bildirgen malümatqa şimdilik izaat bermey.
2014 senesi mart ayında Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, ukrain sıñırcıları yarımada tarafından olğan rusiyeli askerlerniñ ava nezaretini muntazam sürette qayd ete.
Bundan evel bildirilgen malümatqa binaen, Rusiye Fevqulade vaziyetler nazirligi işğal etilgen Qırımda uçucısız aviatsiya merkezlerinden birini teşkil ete.


text:
Qırım taqiqat komiteti Aqmescitniñ 38 yaşında sakinine nisbeten cinaiy işniñ taqiqatını bitirdi. O, Rusiye cinaiy kodeksiniñ 105 maddesi 1-nci qısmı («öldürüv») boyunca qabaatlana.
Taqiqatnıñ malümatına köre, 2014 senesi sentâbr 7 künü qabaatlanğan saroş alda olıp, qavğa neticesinde qadın teni ve başına qol-ayaqları ile nice uruv ketirdi. Bundan soñ boğıp öldürdi, haber ete Qırım Taqiqat komiteti idaresiniñ matbuat hızmeti.
Cinaiy işniñ taqiqatı devamında qadınnıñ qabaatını tasdiqlağan deliller tapılğan edi.


text:
Seymanlarköy
Seymanlarköy (ukraince HoBoзбyp'ïBka, CeйMaHлapkoй, rusça HoBoзбypbeBka, BepxHий CeйMaHлapkoй, ЗбypbeBka) - Qırımnıñ Aqmescit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 466 kişi (2001 senesi).
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin rusiyeli mektep talebelerine Qırım tarihını ögrenmege tevsiye etti, dep haber ete yanvarniñ 11-nde rusiyeli TASS informagentligi.
Putinniñ sözlerine köre, Qırımnıñ tarıhı «pek mürekkep ve pek meraqlı».
«Şimdilik bizler onıñ taqdirinden pek haberdar degilmiz, Qırım ve Rusiyeniñ diger regionlarınıñ sakinleri Qırımnıñ taqdirine tanışsalar, pek meraqlı olur edi», – dedi o «Kelecekke ıntılğan Rusiye» mevzusına bağışlanğan inşalarnıñ muellefi olğan mektep talebelerinen yapqan körüşüvinde.
«Andan kimler kelip keçmegen: cenevizler de olğan, islâm halqları da olğan, yeudiy temsilcileri de qısmen bu territoriyağa kirip keçken», – dep bilidire Vladimir Putinniñ sözlerini rusiyeli neşir.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Vesiqada zıddiyet taraflarına «ealiniñ yaşayışına havflı olğan areketlerden» saqınmaq ve «ateşniñ toqtatılması aqqında» añlaşmağa teklif etile.
BMT-da Rusiye temsilcisi Vitaliy Çurkin Havfsızlıq Şurasında mesleat devamında leyhağa «nasıldır destek» kösterilgenini qayd etti, faqat kim qol tuttı, aytmadı.
AQŞ Devlet departamentiniñ temsilcisi Jen Psaki Washingtonda brifing devamında Moskvanı BMT Havfsızlıq Şurasını celp etmeyip, doğrudan-doğru Kiyev ile munasebette bulunmağa çağırdı. Bundan da ğayrı, o qayd etti ki, Rusiyeden Ukrainağa «qanunsız sürette silânıñ ketirilüvi» devam etmekte eken.
Vitaliy Çurkin ukrain tarafı Slavânskta «yasaq olunğan silânı» qullanğanı aqqında da ayttı. Ukrainanıñ Milliy gvardiyası bu malümatnı red etti.


text:
Rusiye FSBsiniñ hadimleri Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında qırımtatar aq qorçalayıcısı Abdureşit Cepparovnı kene tutıp, 2,5 saattan soñ yarımadağa kirsetti.
Bu aqta Cepparov Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Başta olarnıñ 4-ke 2,5 metrge mahsus qafesinde tuttılar, soñra odağa aldılar. Talap etkenim kibi, aqlarımnı oquğanlar. Soñra 51-inci maddeni (özüne qarşı şaatlıq etmemege imkân bergen Rusiye Anayasasınıñ maddesi – QA) qullanmağa imkânım barmı dep soradım. Maña bu alda 3 saat ve daa çoq devam etecek dediler, bir özüm degil edim ve mennen beraber ketken insanlarnıñ vaqtını almamaq içün suallerine cevap bermege qarar aldım», – dep bildirdi aq qorçalayıcı.
Onıñ aytqanına köre, adet üzre faaliyetinen bağlı bir sıra sual oldı.
«Soñra şahsiy eşyalarnı baqmağa başladılar, soñki kapikke qadar er şeyni baqtılar, çantamnıñ içinden er şey çıqardılar. Şaatlar bar edi, kamerağa çıqara ediler. Soñra belime qadar soyundırdılar. Protokol tizildi, onı şaatlar imzaladı. Tahminen 2,5 saat devam etti», – dep tarif etti Cepparov.
FSB hadimleri bunı izaatlamay.
Dekabrniñ 1-nde Rusiye quvetçileri Cepparovnı memuriy sıñırda eki saattan ziyaden sorğuğa çekti. Aq qorçalayıcı oktâbr ayında da tutulıp sorğuğa çekilgen edi. Cepparovnıñ fikirince, oña qarşı «dosye azırlaylar».
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Rusiyege boysunğan Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye ve Türkiye arasındaki munasebetlerniñ ola bilecek deñişmeleri Qırımğa turist aqınına tesir etmeycek. Bu aqta o, iyün 28-de keçirilgen brifingde ilân etti, dep bildire rusiyeli Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti.
«Erdoğan afu sorağanı yahşı. Aqlı olmağanını tanımaq – insannıñ namuslı bir hususiyetidir. Endi devletimizniñ lideri nevbetteki adımlar boyunca kerekli qarar alacaqtır. Amma turist aqınına bu iç te tesir etmez. Bu mevsimge bütün putövka ve biletler satın alındı, bunıñ içün kimse başqa yerge deñiştirip baralmaz. İşte, menimce, bu qarar Qırımğa bu mevsimge aqibetler ketirmez», – dedi Aksönov.
Yaqında Aksönov bildirdi ki, 2016 senesiniñ başından Qırımnı milliondan ziyade turist ziyaret etti. Amma Qırım sakinleri içtimaiy ağlarda boş yalılarnı köstergen fotoresimlerni paylaşa.
2016 senesiniñ başında o, bu sene Qırımda «büyük turist aqınını» beklegenini ilân etken edi, çünki şimdiki vaqıtta rusiyeliler içün Türkiye ve Mısır kibi populâr yönelişler qapatılğan.
Rusiye ve Türkiye arasındaki munasebetler keçken sene noyabr 24-te Türkiye ve Suriye sıñırı yanında rusiyeli Su-24 bombardir uçağı urulğan soñ kerginleşti. Ankara, uçaq Türkiye ava boşluğına kirgenini ayta, Moskva ise, bunı red ete. Bundan soñ Rusiye Türkiyege qarşı sanktsiyalarnı kirsetti.
İyün 27-de Kremlde ilân ettiler ki, Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan türkiyeli askerler urğan rusiyeli bombardir uçağı içün afu soradı ve vaziyetniñ eyileşmesine merağını bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımnıñ akimiyet organlarını qurmaq ğayesi avgust 17-de yarımada meseleleri muzakere etilgen tögerek masada baqıldı. 2014 senesi Rusiye işğalinden soñ Hersonda Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki daimiy temsilciligi, Kiyevde – Ukraina Baş prokuraturası yanında Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Odessada – Qırım Muhtar Cumhuriyetinde Ukraina İç işler nazirliginiñ Baş idaresi quruldı. Aynı vaqıtta yarımada meselelerinen oğraşqan bir sıra cemaat teşkilâtı dey ki, bütün bu hızmetler farqlı taraflarda qalğan qırımlılarğa fayda ketirmedi.
Bu vaziyette sürgünlikte olğan Qırımnıñ ukrain ükümetini qurmaq kerekmi? «Free Crimea» leyhasınıñ vekili Roman Ostapçuknıñ fikirince, bu vaziyette başqa çare yoq:
– Menim fikirimce, bugünde-bugün Qırımnı işte degil, kâğıtta baqqan bir sıra organ bar. Asılında ise, Ukrainada 2,5 yıldan berli yarımada meselelerinen oğraşqan kimse yoq – bu meselede umumiy mesüliyetsizlik bar. Amma sürgünlikte Qırım ükümetini alsaq, yarımadanıñ kelecegini baqmağa, işğalden azat etüv strategiyasını azırlamağa mecbur olacaq şahıslar peyda olacaqtır. Cemaat faalleri ve ekspertlerniñ istegini alsaq, mında bücet sermiyasına pek kerek qalmay.
Qırım ekspertler merkeziniñ müdiri Aleksey Starodubovnıñ zanınca, böyle bir ükümet kelecek yıllarğa hızmet etecek:
– Eminim, Qırım ile bağlı er angi mesele – aktual meseledir, soñki eki aftanıñ adise-vaqiaları bunı bütün Ukrainağa isbatladı. Añlaşıla ki, yarımada işlerini baqqan devlet organları bar – sahte, olar bir şey yapmay, köçip kelgenlerge bile yardım etmey. Qırım ukrain Nazirler şurasına muhtac olsa da, bu ükümet memuriy sıñırnı keçüv, işğal altındaki topraqlarda vatandaşlarımıznı qorçalav, içtimaiy yardım meselelerinen oğraşmalı. Uquq ceetinden böyle bir ükümet qurulmasında problem yoq.
Roman Ostapçuk sürgünlikte ola bilecek Qırım Nazirler şurasınıñ erkânını qayd ete:
– Bizge 2013 senesiniñ ükümeti kerekmey: nazirler ve olarnı idare etecek baş nazir olmalı. Men içtimaiy siyaset nazirini qaldırır edim, çünki qırımlı köçip kelgenler ve nefaqacılarğa yardım meselesi al etilmeli; Ukrainada oquycaq olğan mektep talebeleri ve studentler içün tasil naziri olmalı, tam meselelerniñ al etilmesi içün qarar alınmalı.
Ukraina halq deputatı Georgik Logvinskiy hatırlata, Qırımnıñ akimiyet organları işğalden soñ birden qurulacaq edi:
– Bu ğaye 2014 senesi seslendirilgen edi, onı bu şekilde aydınlattılar: o vaqıt Qırımnıñ memuriy sıñırlarını keñleştirip, Herson vilâyetiniñ bir qısmını qaplap alğan soñ yarımada akimiyetiniñ organlarını anda qurmağa imkân olur edi. Bilgenime köre, bu ükümet ve parlament amelde nasıl çalışacağını bilmeyip, plannı kerçekleştirmekten vazgeçtiler. Kim ya da neni idare etecekler? Amma tam bir köntseptsiya, mehanizm yazıla, ğaye şimdi bile ömürge keçe bile. Adı müim degil, semereli bir iş müimdir.
Pavel Kazarin, Qırım.Aqiqatnıñ közeticisi


text:
Kyivde Rusiye zapt etken ukrain deñizcilerni ziyaret etmek içün soylarına aqça toplanılıp başladı. Anda kelecek afta 24 deñizciniñ mahkemesi olmalı. Bu aqta aprelniñ 9-ında Facebookta ukrain ombudsmen Lüdmila Denisovanıñ matbuat hızmeti bildirdi.
“Balalar endi aman-aman beş ay Moskovada Lefortova SİZOsında tutula. Olarğa daima basqı yapıla, olar tuvğanlarınıñ destegine muhtac. Öz oğul, ağa, qardaş ve aqaylarını körmek içün, adamlar Ukrainanıñ çeşit köşelerinden toplanıp mahkemege ketmege azırlana.Moskovağa bilet almaq içün bayağı para kere”, - denile beyanatta.
Bu maqsat ile esap açıldı ve endi 30 500 grivna toplanıldı, dep bildire matbuat hızmeti.
Noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Kouchner yaña täqdimnär belän tügel, ä kiresençä tıñlarğa kilgänlegen äytte.
Şul uq könne matbuğat oçraşuında ul Yewropa Berlegendä äğza bulğan ilneñ mondıy mönäsäbäte iğtibarnıñ artuına kiterer dide.
Elegräk Kosovodağı BMO idaräsen citäklägän Kouchnernıñ bu säfäre bik tä simvolik säfär bularaq sürätlänä.
4 yıl elek ul çaqtağı Fransiä prezidentı Jacques Chiracnıñ Ğiraq suğışına qarşı oppozitsiäne citäkläwe AQŞ-Fransiä arasındağı mönäsäbätlärne şaqtıy suıtqan ide.
Ul çaqta xätta AQŞ Wäkillär Pulatınıñ aşxanäsendä French fries dip atalğan qızdırılğan bäräñgeneñ isemennän Fransiägä işaräne alıp atıp Freedom Fries dip üzgärttelär.
Ämma uzğan may ayında Fransiädä xakimiätkä Amerika yaqlı prezident Nicolas Sarkozy kilde.
Sarkozy 2 atna çaması elek kenä AQŞ prezidentı George Bush belän oçraştı, anıñ yortına töşke aşqa qunaq bulıp bardı.
Sarkozy yaqındağı New Hampşir ştatına yal itärgä barğan ide. Ämma Bushlar ğailäsenä aña bik ozın yul aşa ütärgä turı kilde. Sarkozy başta möhim cenazada qatnaşu öçen Fransiägä oçtı, annan soñ Bushlar belän hamburger aşarğa kire Amerikağa qayttı.
Bu xällär mönäsäbätlärne yaxşırtu omtılışın kürsätüçe dälillär bularaq qarala. Aq Yort süzçese Tony Snow Sarkozy säfärenä berniçä kön qala "Fransiä belän mönäsäbätlärdä yaña başlanuçı çor çigendä torabız kebek. Bu yaxşı närsä. Häm prezident Bush başqa däwlät başlıqları belän şäxsi mönäsäbätlär qoruğa ömetlänä. Bu töşke aş şul yünäleşkä turı kilä" dide.
Aq Yort Kouchnernıñ Ğiraq säfären dä xupladı. Süzçe Gordon Johndroe Bu dönyada Ğiraqnı totrıqlı häm imin il itärgä yardäm itü telägeneñ artuına tağın ber misal dide.
Ğiraqta ğäskärläre bulmağan Fransiäneñ nindi rol üti alaçağı älegä açıq tügel.
Şulay da Ğiraq tışqı eşlär ministrı Xoşiär Zebari bu säfär Fransiäneñ Ğiraq belän eşçänlek däräcäse artuına, anıñ tışqı eşlär ministrı eşçänlegenä tiñ däräcägä kütärelüenä kitersen ide dip teläwen äytte..
Düşämbe könne premyer ministr Nuri äl-Mäliki häm Zebari belän oçraşqan Kouchner Fransiä Ğiraqtağı tatulaştıru eşendä yardäm itärgä äzer, ämma çişeleş barı Ğiraqlılarnıñ üzennän genä kilä ala dide.
Naif Aqmal


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırımda çoqtan yaşağan qırımtatarlarğa Rusiye vatandaşlığını elde etüv ketişatını qolaylaştırmağa vade etti, amma er keske para yetmeycegine de ima etti. Bu aqta bazarertesi künü, avgust 17-de, TASS bildire.
«Vatandaşlıq aqqında – zenaatdaşlarım ile laf eterim, eger de mında endi çoqtan yaşağan insanlar aqta söz ketse, menimce, Rusiye vatandaşlığını elde etüv ketişatını qolaylaştırmağa mümkün olur», – dey Putin.
O dey ki, Qırım ve qırımtatar halqınıñ içtimaiy-iqtisadiy reabilitatsiyasına ayırılğan vastalarnıñ «bir sıñırlavı bardır» ve insanlarnıñ muayyen sayısına ayırılacaqtır.
«Biz, elbette ki, diger memleketlerden aqım olacağından ve bu aqça yetmeyceginden saqınamız. Bu, ince yağlanğan bir börek kibi olur. Kimse bu aqçadan fayda duymaz», – dedi Putin.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Putin ve Medvedev şimdi ziyaret ile Qırımda buluna.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Putinniñ Qırım ziyaretini «medeniy dünyağa qarşı areket ve vaziyetniñ beterleşüvi boyunca stsenariyniñ devamı» olaraq adladı.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve baş naziri Dmitriy Medvedevniñ işğal etilgen Qırım ziyaretine narazılığını bildirdi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
İşğal olunğan Qırımda Kremlniñ nezaret etkeni Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş mabusınıñ mahkeme toplaşuvını, Teymur Abdullayev ve Rustem İsmailovnıñ imayecileri olmağanı sebebinden başqa künge qaldırdı. Bunı Qırım.Aqıqat muhbiri bildire.
Böylece, mahkemeci, Abdullayev ve İsmailovnıñ abvokatları olmasa da, terrorizmde qabaatlanğan «aqmescitli beş» qırımtatarınıñ apis cezaları arttırılmasına qarşı şikâyetini baqmağa niyetinden vazgeçti. Bundan evel ise mahkemeci olarğa berilgen advokatlarnıñ çekleştirilmesi aqqında muracatını red etken edi.
Mart 24 künü Kreml nezaret etken işğal olunğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş mabusına apis cezası uzatılmasına qarşı şikâyet arizalarını baqmaq kerek edi.
Mart 7 künü Kreml nezaret etken Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesinde «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş mabusı Emil Cemadenov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Ayder Saledinov ve Rustem İsmailovke apis cezasını arttırmağa qarar alındı. Apis cezası 2017 senesi iyün 11 kününe qadar uzatıldı.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Aqmescit civarındaki Dubki köyünde mayısnıñ 11-nde keçirilgen tintüv vaqtında Qırımda yaşağan Özbekistan vatandaşı Nabi (Ayub) Rahimov atıp öldürildi. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve aq qorçalayıcı, «Qırım birdemliginiñ» faali Lutfiye Zudiyeva bildireler.
«Aqmescitteki Dubki mikrorayonında yaşağan evinde musulman, özbek Ayub (Nabi) Rahimov atıp öldürildi. Tünevin onı Aqmescit rayonındaki Aq-Meçette iftarda körgenler. Tanışları ve qomşularınıñ aytqanına köre, erkek iftarlarğa aş pişirip para qazana edi. Quvetçilerniñ aytqanına köre, o, tintüv vaqtında tirendi, amma 80-den çoq qabaatsız insannı – qırımtatarını – apiske tıqtırğan insanlarğa inanmağa aşıqmayım», – dep yazdı Zudiyeva Facebook saifesinde.
Daa soñra bu malümatnı Refat Çubarov Facebookta canlı yayında tasdıqladı.
«Rahimov tutulğanda tirengen ve atıp öldürilgen eken. Yani FSB hadimleri tirengenini ayta. Öldürilgen Nabi Rahimovğa ait kibi tanıtılğan granata ve silâ parçalarını köstereler. Amma insanlarnı öldürgen FSB usullarını yahşı bilemiz. Silâ qoyalar ve öldürilgen «terrorist» ve «ekstremistke» ait olğanını aytalar», – dep bildire Çubarov.
O, Qırım işğali başlağanından böyle adise ilk sefer olğanını ayttı.
«İşğal başlağanından FSB hadimleri insanlarnıñ evine sürip kirse, olarnı öldürse ve silâ qoysa, soñra ise tirengenleri içün öldürilgenini aytqanlarını daa körmegen edik. Bu ilk oldı», – dep qayd etti Meclis reisi.
Refat Çubarov ve Lutfiye Zudiyevanıñ malümatına köre, Rahimovnıñ ömür arqadaşı Sahiba Burhanova ve 15 yaşında oğullarını alâ daa tapıp olamaylar.
«Qomşular ve köydeşler politsiyağa ömür arqadaşı ve 15 yaşında oğulları ğayıp olğanına dair arizalar bere», – dep qayd etti Zudiyeva.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, saat 14:00-larda Dubki köyündeki evge ritual hızmet maşinası keldi. Qomşularnıñ faallerge tarif etkenine köre, saba erte quvetçiler keldi, soñra ateş sesleri eşitildi ve azbarda insanlar çapqaladı.
«Olarnıñ (Rusiye quvetçileriniñ – QA) aytqanına köre, onıñ (Rahimovnıñ – QA) silâsı bar edi, o, ateş açtı, RGD granatası bar edi. Tam olaraq bilmeymiz», – dedi birleşmege advokat İslâm Velilâyev.
Qırım uquq qoruyıcıları resmiy izaat bermey.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımda keçirilgen tintüv ve tutuvlarnen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı.
Mayısnıñ 11-nde saba faaller Qırımda İçki rayonınıñ Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyünde Ayub Rahimovnıñ evinde keçirilgen tintüv aqqında bildirdi.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Aqmescit civarındaki Dubki köyünde daa bir tintüv başlandı. Tahminlerge köre, anda bu saba İçki rayonı Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyündeki evinde tahqiqat tedbirleri keçirilgen Ayub Rahimov buluna bile.
İçki rayonındaki Rusiye İç işler nazirligi bölüginiñ migratsiya meseleleri bölügine alıp ketirilgen Sahiba Burhanovanıñ oğlu 15 yaşında Taqyuddin Yanış Taqıldaki evlerinde tedbirler yekünlendi, dep bildirdi.
Qırımlı jurnalist ve faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.


text:
Yuqarı Rada «Viktor Yanukoviçni Ukraina prezidenti unvanından marum qaldıruv aqqında» qanun leyhasına qoltuttı. Buña 281 deputat rey berdi, dep haber ete Radio Svoboda.
Qanun leyhasınıñ müellifleri: «Batkivşçına» fraktsiyasınıñ lideri Yuliya Timoşenko ve Radikal firqanıñ lideri Oleg Lâşko, «Narodnıy front» fraktsiyasınıñ yolbaşçı muavini Andrey Teterev ve RF deputatı Sergey Skuratovskiy.
«Bu qararğa rey bermeli, lâkin aynı vaqıtta onı Ukrainağa ketirmek kerek. Bunıñ içün bizler uquq qoruyıcı organlarnıñ reberlerini bunı yapmağa zorlamalımız. Ukraina alâ daa bu cinayetçini teslim etmege rica etmedi. Yalıñız unvandan degil, para ve azatlıqtan da marum etmeli», – dep qayd ete deputat Yegor Sobolev.
Prezident unvanı adet üzre ömür boyu qala, lâkin impiçment olğan olsa, onı lâğu eteler.
Yanukoviç 2014 senesi fevral 22-ne keçer gecesi Kiyevden ketip, tezden Ukrainanı terk etti. Aynı o künü Rada onı prezident vekâletlerinden marum qaldırıp, ve bu vazifege Aleksandr Turçinovnı vaqtınca tayinledi. Yanukoviç Ukraina prezidenti olğanını aytmağa devam ete, onıñ fikirince, memlekette akimiyetni zapt ettiler.
Viktor Yanukoviç – eñ azından altı cinaiy işte adı keçken bir adamdır, onı Yevromaydan vaqtında adamlarnı kütleviy öldürüvge alâqası olğanında şekleyler. Al-azırda Rusiyede bulunğan Yanukoviç halqara qıdıruvğa ilân etildi.


text:
Qırımda vatandaş havfsızlığınıñ temin etüvi ve qanuniy nizamnıñ saqlanuvı içün zaruriy tedbirler becerile, 163 emiyetli obyekt qoruv altına alındı.
Bu aqta Qırım rusiyeli ükümetiniñ saytında aytıla.
Qırımda İçki işler nazirliginiñ cemaat nizamınıñ qoruvı boyunca idare reberi Valeriy Gritsay devlet akimiyeti organlarınıñ, uquq qouryıcı organları, diplomatik temsilcilikler, havflı obyektlerniñ, yaşayış teminlev, yaqarlı-energetik obyektleriniñ qoruvı arttırılğanı aqqında bildire.
Olğan malümatqa köre, fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesinden soñ yarımadada qanuniy nizamnıñ qaba bozuluvı qayd etilmegen eli, denile Qırım rusiyeli ükümeti saytında.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov Rusiye tarafından siyasiy mabüslerniñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ azat etilmesinde israr ete.
Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.


text:
Qırımda Rusiye akimiyeti tarafından insan aqları ep bozula, bu aqta Ukrainada insan aqlarına riayet etüv boyunca BMT nezaret eyyetiniñ 12-nci maruzasında aytıla.
«Qırım Muhtar Cumhuriyetinde, statusı BMT Baş assambleyasınıñ 68/262 qararında yazılğan, yarımada sakinleri alâ daa aqlarınıñ bozuluvından zorluq çeke», – denile İnsan aqları boyunca BMT Yuqarı komissarı İdaresiniñ beyanatında.
Qıtaiy Ukrainada başlanğan Qırım qamaçavı sebebinden insan aqları bozuldı, denile BMT esabatında.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina Tışqı işler nazirligi (MİD) BM devletlerini Rusiyege basqını küçlendirmege ve öz mecburiryetlerini, şu sırada Azap berüvge qarşı Meqaveleni de eda ettirmege çağıra.
Müessiseniñ beyanatında aytıla ki, nazirlik nevbetteki kere dünya cemaatınıñ diqqatını «istilâci devlet olaraq Rusiye tarafından ciddiy ve muntazam sürette Donbassttaki ve işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki vatandaşlarğa qarşı insan aqlarınıñ bozıluvına» celp ete.
Bundan da ğayrı MİD dey ki, «Rusiyede ve işğal etilgen topraqlarda tutılğan Ukraina vatandaşlarına qarşı muntazam tarzda yasaqlanğan sorğu usulları qullanılğanına, azap berilgenine, ruhiy basqı yapılğanına dair şek qaldırmaycaq deliller mevcut».
Rusiye tarafı bu beyanatnı daa iza etmedi.
İyünniñ 26-nda dünya cemaatı halqara Azap qurbanlarını desteklev Kününi qayd ete.
2014 senesi Qırım işğal etilgen soñ Ukraianıñ şarqında silâlı dava başlandı. Ukraina ve Ğarp, ayrımcılarğa destek bergeni içün Rusiyeni qabaatlay. Kreml bu iddialarnı red ete.
İyülniñ 26-nda Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, şimdi Ukrainanıñ nezaretinde olmağan Donbass topraqlarında 128 reine, Rusiye toprağında – 40 reine tutılğanını beyan etken edi.
Rus apishanelerinde tutılğan ukrain mabusları, olarğa azap berilgenini defalarca beyan ete edi. Zarar körgenlerniñ sözlerine köre, azap bergen sorav usulları istilâ astındaki Qırımda da Rusiyeniñ mahsus hızmetleri tarafından qullanıla. Bir sıra teşkilâtlarnıñ uquq qorçalayıcıları böyle malümatnı defalarca tasdiqlağan edi ve temel insan aqlarınıñ bozıluvına, zorbalıqqa qarşı çıqa edi.


text:
«Biz aşıqmayıp, amma emin adımlar ile bir kimsege kerek olmağan «suvuq murabe»ge yönelemiz», – dedi o.
Medvedev AQŞ prezidenti Barak Obamanı «siyasiy nezaketi» olmağanında qabaatladı. Aynı şu zamanda Rusiye baş naziri Rusiye Ukrainanıñ Donetsk ve Lugansk vilâyetlerni qaplap almaycağını tasdiqalmağa razı olmadı. O, AQŞ ve AB Ukraina işlerine qarışmamaq ve onı NATOğa celp etmemek kerek olğanını qayd etti.
AQŞ ve AB Rusiye akimiyetini cenübiy Ukrainada olıp keçken adiselerde qabaatlay. Mart ayından Ukrainanıñ Qırım yarımadasını zapt etken Rusiye separatistlerniñ destegini red ete ve qomşu memleketniñ federalizatsiyasına qol tuta.


text:
2012 senesi Ukraina parlamentine saylanğan halq deputatı Boris Deyç bazar künü, sentâbr 14-de, Qırım «Devlet şurasına» ve «akimiyeti»niñ belediye organlarına olğan «saylavlar»da iştirak etti.
Bunı internette peyda olğan video tasdiqlay.
«Men bugün eyi Qırım, kelecekte eñ güzel olacaq şeer (Sudaq – muar.), qırımlılarnıñ eyi ayatı içün rey berdim. Yaşayışnı daa da aenkli, güzel ve adaletli etecek insanlarğa qol tuttım», – dedi Deyç.
Deyç al-azırda Ukraina deputatı sayıla. Yuqarı Şurasınıñ resmiy portalında olğan malümatqa köre, soñki sefer Deyç memleketniñ uquq çıqarıcı organınıñ işine iyülniñ 3-de qoşuldı.
Bazar künü, sentâbrniñ 14-nde işğal etilgen Qırımda birinci kere Rusiye qanunlarına köre, «Devlet şurası», Aqyarda ise, «Şeerniñ qanun çıqarıcı toplaşuvı» akimiyet organlarına saylavlar başlandı. Bunen beraber yerli akimiyet organlarna da saylavlar ötkerile.
Ukraina baş prokuraturası, Qırım Muhtar Cumhuriyetinde qanunsız saylavlarnıñ ötkerilüvi cinayetçilik olğanını hatırlattı. Saylavlarnıñ teşkilâtçılarını 10 yılğa apiske ala bileler.
İşğal etilgen Qırımda saylavlarğa öz menfiy munasebetini Ukraina SNBO, İçki İşler Nazirligi de bildirdi.
Qırımtatar milliy meclisi ve qırımtatarlarnıñ bir sıra teşkilâtçıları vatandaşlarnı saylavlarnı boykot etmege çağırğan edi.


text:
İnformatsion siyaset nazirligi ATR telekanalınıñ ukrain telekanallarından yayınlavına fırsat yaratacaq. Bunı Qırım.Aqiqat saytına nazirlikniñ başı Yuriy Stets bildirdi.
«Telekanalnıñ, eñ azından, mında, qıtaiy Ukrainadan yayınlavına imkân yaratmaq kerekmiz», – dedi nazir.
O, ATR qırımtatar telekanalı etrafında olğan adiselerni «Rusiye istilâsınıñ bir qısmı ve Ukraina içün Gaaga mahkemesinde delil» olaraq adladı.
«İnsan aqlarınıñ bozuluvı ve söz serbestligine olğan basqıdır», – dedi Stets.
Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksenov ATR yekâne qırımtatar telekanalınıñ işini tenqid etip, bunıñ kibi siyaseti olğan kütleviy haber vastaları yarımadada çalışamazlar, dep qayd etti.
ATR telekanalınıñ reberligi 2015 senesi aprel 1-den soñ işine devam etip olamaycaqlarını tahmin ete. Bu mesele mart 16-da Jenevada Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ İnsan aqları komitetinde muzakere etilgen edi.
Telekanalnıñ işi toqtatıla bile dep, seyirciler ve faal cemaat Rusiye prezidenti Vladimir Putinge yarımadada milliy kütleviy haber vastalarını saqlap qalmaq açıq muracaatını yolladılar.


text:
İşğal altında bulunğa Qırım ve Donbassta insan aqlarınıñ bozulmasına alâqası olğanlarnıñ episi, dünya cematçılığınıñ sanktsion basqısı altında qalacaqlarını añlamaq kerekler. Böyle bir fikirni Pragada Azatlıq Radiosına berilgen intervyuda Ukraina MİDi siyasiy departamentiniñ müdiri Aleksey Makeyev bilidirdi.
«İnsanlarğa nisbeten zulum yapılması, tutulıp alınması, mahkemesiz ölüm cezası çıqarılması, bizim siyasiy mabüslerimizge eskence yapılmasına alâqası olğan bu şahıslarnıñ episi, insanğa zulum yapqanları içün dünya cemaatçılığınıñ yaqın taqibi altında qalacaqlarını añlamaq kerekler. Olarğa qarşı sanktsiyalar kirsetilecek, olar başqa devletlerge barıp olamaycaq, bank esaplarına qullanıp olamaycaq, mülk saibi olamaycaq - yani olar dünya cemaatçılığınıñ pek küçlü bir sanktsiyalar basqısı altında qalacaqlar», – dedi Makeyev.
Onıñ sözlerine köre, Ukraina MİDi işğal altındaki Qırımdaki insan aqlarınen bağlı vaziyetni taqip etmekte.
Qırım Rusiye tarafından isğal etilgen soñ, mustaqil jurnalist, qırımlı faaller, qırımtatar halqı Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen “Hizb ut Tahrir” teşkilâtınen bağlı olmasında şeklengen Qırım musulmanlarınıñ evlerinde pek sıq şekilde kütleviy tintüvler keçirilip başladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Avropa parlamenti Qırımda bulunğan ukrain mabuslarınen bağlı vaziyet boyunca rezolütsiyanı qabul etti. Avropa deputatları Rusiyeni deral bu ukrainlerni azat etmege çağırdı ve Avropa birligine Ukraina vatandaşlarınıñ taqip etilüvi içün qabaatlı olğanlarğa qarşı yañı sanktsiyalarnı kirsetmek muracaatında bulundı.
Rezolütsiyağa 451 Avropa deputatı qol tuttı, 73 qarşı oldı. Bitaraf 86 deputat oldı.
«Rusiyede bulunğan ukrain mabusları ve Qırımdaki vaziyet» rezolütsiyasında qayd etile ki, esas insan aqları bozuvı içün mesüliyetli olğanlarğa nisbeten sanktsiyalar kirsetilmek kerek.
Bundan da ğayrı, Avropa parlamenti Qırımnıñ Ukrainağa qaytarılması meselesiniñ Avropa birliginiñ iştiragi ile muzakere etilüvi içün halqara muzakerelerniñ teşkil etilüvi imkânını baqıp çıqmasını rica ete. İşbu muzakereler halqara içtimaiy uquq, insan aqları ve halqara printsiplerine esaslanacaq, dep bildire «Qırım.Aqiqat».
Avdetniñ evel bildirgenine köre, mart 15-te Avropa parlamentiniñ matbuat merkezinde Bağçasarayda qaçırılğan Ervin İbragimovnıñ babası Umer İbragimov, «fevral 26» işi boyunca yaqalanğan Mustafa Degermenciniñ babası Bekir Degermenci, bunen beraber, Qırım adliyecisi Emil Kurbedinovnıñ iştiragi ile matbuat konferentsiyası keçirildi.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte,Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber,Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Krım.Realii menbaasına belli olğanı kibi, Keriç sakinleri içün suv sıñırlavını şeer akimiyeti mayıs bayramlarından soñ ayatqa keçirecek.
Daa bir qaç kün evelsi Keriçniñ şeer başı Osadçiy yerli telekompaniyasınıñ canlı efirinde suallerge cevap qaytarğan vaqıtta, «Qırım akimiyeti suv meselesini çeze», - diye, şeer suvsız qalmaycağını bildirgen edi.
Amma bugün Keriçniñ merı suv anbarında 12 millionğa yaqın kubometr suv olğanını ilân ete.
«Bu suv kölemi tek iyül ayınace yetecek», - dep, qayd ete Osadçiy.
Aytılmalı ki, bir ay evelsi Keriçniñ vitse-merı Aleksey Milovanov o vaqıtta Keriç suv anbarında olğan 16 kubometr suv avgust ayınace yeterli dep, şeer sakinlerini işandırğan edi.
İçtimaiy ağılarda keleyatqan suv kestirilüvler aqqındaki haber furtuna qozğağanı kibi oldı.
«Siyaset çette qalsın, amma halqnı suvsız qaldırmağa - insaniyetsizliktir! Lagerlerde faşistler bile esirlerge aş-suv bergen edi», – olacaq suv kesilmesi aqqında fikirini bildirip, yerli sakinlerden biri ökelendi.
Bundan evel Rusiyeniñ baş naziri Dmitriy Medvedev Qırımnıñ suv teminlev meseleni, Kuban ve Kavkazdan çekip, suv ağını qurmaq ile çezmege teklif etken edi. Bundan ğayrı, yarımadada Azaq deñizniñ suvunı tatlılaşuv zavodını meydanğa ketirmek teklifler de beyan etildi. Amma bu leyhalarnıñ amelge keçirüvi aqqında haber daa yoq.


text:
Yanvarniñ 13-nde Berlinde Rusiye elçiligi yanında qırımtatarlarğa qol tutuv tedbiri ötkerildi. Bunı «Rus tilinde laf etken avropalılar forumı» tedbiriniñ teşkilâtçıları Facebookta bildirdiler.
Tedbir teşkilâtçılarınıñ bildirgenlerine köre, pikette Almaniye, Ukraina, Rusiye ve Türkiye vatandaşları iştirak etti.
Teşkilâtçılarnıñ bildirüvinde: «Qırımtatarlar işğalci akimiyet tarafından pek sert repressiyalarğa oğratılalar. Olarnı alıp qaça, eziyetley ve öldüreler. Bazılarnı sahte qabaatlavlar boyunca apishanelerge qapatalar. Digerlerni vatanlarını terk etmege mecbur eteler. Pek çoq qoranta, mecburen ayırılğan vaziyette bulunıp, Qırımda birleşip olamaylar. Qanunğa zıt kelmekten eñ uzaq olğan qırımtatar medeniy ve sport tedbirleri bile polis reydleri ile yekünlene», – denile.
Tedbirniñ iştirakçileri, deputatlarnıñ diqqatını celp etmek içün iş künü plakatlarnen Bundestag ögünde tekrar toplaşmağa niyet etkenlerini qayd ettiler.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqalı deye şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Qıta Ukrainadaki dostlarımnen qonuşam ve suqlanam. Devlette saylavlarğa aqiqiy azırlıqlar yapıla: ştablar, agitatorlar çalışa, mustaqil Ukrainada yaşağance alışqanımız şeyler becerile. Qırımlılar siyasiy reqabetke alışqan, akimiyetniñ muhalefeti olğanına alışqan, adamlarnıñ ögünde özüni yahşı köstersen, daima muvafaqiyetke irişmek mümkün olğanına alışqan.
Özüm ve dostlarım da 90-ıncı yıllardan berli saylav kampaniyalarında çeşit vazifelerde faal iştirak ettik. Amma şimdi bu siyasiy işte iştiraktan eyecan bizge yetişmey.
Zemaneviy Qırımda bu siyasiy areketler sadece yoq. Qırımlılar, “tuvğan limanı”na qaytıp, Rusiyede siyasiy tartışma, reqabet olmağanına taaciplendi. Amma bunıñ yerine KPSS qoşağı - “Yedinaya Rossiya” bar, qalğan partiyalar ise - iş bir şey yapmağan ve bir şeyniñ qararını alıp olamağan onıñ omuzdaşları, olar sadece siyasiy demokratiyanıñ körünişini yapmaq içün mevcütlar. Kerçekten ise siyasiy demokratiya yoq, böylece bir alışqan saylavlar da yoq.
ИHTepecHo пoлyчилocb c Tak HaзыBaeMыMи «дeпyTaTaMи», koTopыe pиHyлиcb пo пpиBычke BыдBиraTbcя Ha Bыбopax B MecTHыe coBeTы B 2014 roдy. Toлbko пocлe избpaHия дo Hиx дoшлo, чTo дeпyTaT B ykpaиHe – эTo yBaжaeMый, BлияTeлbHый чeлoBek, a poccийckий дeпyTaT MecTHoro coBeTa – эTo Hичero He peшaющий и Hи Ha чTo He Bлияющий pykoпoдHиMaTeлb. Cлышaлa, чTo MHorиe из Hиx ждyT He дoждyTcя, korдa зakoHчиTcя иx kaдeHция, чToбы cбpocиTb c ceбя эTи дeпyTaTckиe oбязaHHocTи.
Rusiye saylavları saylavsız keçe!
“Mebus” denilgenlernen meraqlı oldı, olar 2014 senesi adet üzre yerli saylavlarda iştirak etmege ıntıldı. Amma yalıñız saylavlardan soñ olar añladı - Ukrainada mebus - ürmetli, itibarlı adam, rusiye yerli şura mebusı ise - bir meseleni çezmegen, bir şeyge tesir etmegen “el köterici”. Eşittim ki, olarnıñ çoqusı vazife müddetleri bitkenini sabırsızlıqnen bekley.
Bu yılı sentâbrde rusiye akimiyeti, nevbetteki Qırım yerli şura “saylavları”nı keçirmege niyetlene. Evelki zamanları bu vaqıtlarda saylav yarışına azırlav endi başlaycaq edi: namzetler azırlanuvı, ştab, agitatorlar tiklenüvi, amma şimdi er şey tınç - aynı böyle resmiy saylav evel kampaniyası devamında da olacaq. Qırımlılarğa buñı añlamaq qıyın, amma Rusiye saylavları saylavsız keçe!
Qırımlılar, ne içün mer ve köy şura reislerini saylap olamağanlarını alâ daa añlap olamaylar, çünki ukrain demokratik serbestliginde bu adiy bir şey edi. Rusiye qanunlarına köre, yerli şura başlıqlarını akimiyet partiyası tayinley. Bunıñ içün qırımlılar tüşüncege daldı.
Bulardan keder qaplay ve ümütsizlik sarıp ala… Amma aynı vaqıtta, akimiyette olğan Qırım kollaborantlarnıñ toq smalarına baqıp, olarnıñ alı daa fena dep tüşünem. Çünki, halqara basqısı neticesinde Kreml qırsızlanılğan Qırımnı Ukrainağa qaytrarır da, olar içün unutır degen fikirlerister-istemez aqıllarına kele...
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Rusiye esirliginden azat etilgen qırımlı ukrain rejissör Oleğ Sentsov, Qırımnı Rusiye qısmı olaraq iç bir vaqıt tanımaycağını ve bu mesele "atta muzakere de etilmey", dedi. Bunı o, sentâbr 18-inde "Ğromadske" ukrain haber resursına intervyü bergende ayttı.
"Men Qırımnı Rusiye qısmı olaraq iç bir vaqıt tanımaycağım. Bu atta muzakere de etilmey. Aynısı - Rusiyeniñ suniy satellitleri olğan Donbass "cumhuriyetleri". Bu da Ukraina qısmı, ve men olarnıñ ayırıcılıq niyetlerine qol tutmayım", - dedi Sentsov.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi.
Oleğ Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.


text:
Ödünç ödevlerini «Yatırımcılarnı qoruv fondunda» qabul eteler.
Fond saytında berilgen malümatqa köre, teşkilât «Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal şeerinde Açıq aktsionerler cemiyetiniñ «PrivatBank» Ticariy bankı mal-mülkiniñ idarecisi ola, onıñ bank ödünçlerinen bağlı talaplarğa aqqı bar».
Qırım yatırımcılarına deyler ki, Qırımda «PrivatBank» bölükleri qapatılsa da, müşterilerniñ ödünçnen bağlı ödevleri qala.
Kredit ödevleri Rusiye milliy ticariy bankınıñ mahsus esabında ruble birleminde qabul etile.
«PrivatBank» «Qırım yatırımcılarını qoruv fondunıñ» beyanatını izaatlamay.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ, ne sebepten qırımlılar yaqında meydanğa ketirilgen teşkilâtqa para bermeli, sualine bank vekili tam bir cevap berip olamadı.
«Yazıq ki, bu malümatnı tasdıqlap olamayıq. «PrivatBanknıñ» baş saytında peyda olğan haberlerni taqip etmege tevsiye etem», – dep ayttı bank hadimi Sergey Gura.
«PrivatBank» resmiy saytında Qırım kreditleri aqqında malümat yoq.


text:
Qırımda yaqalanğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznı mayıs 8 künü adiy kamerağa keçirdiler. Bu sebepten o açlığını toqtattı.
Bunı Çiygoznıñ avdokatı Aleskandr Lisovoyğa esaslanıp, Meclis matbuat hızmeti bildire.
Adliyeciniñ sözlerine köre, Çiygoznıñ sağlığı eyidir, kamera şaraitleri de olğanından biraz eyileşti.
Qırımda cezalarnıñ amelge keçirüv federal hızmetinde Çiygoznıñ kamerağa keçirilmesi aqta bir şey bildirilmey.
Çiygoznı 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26 künü «kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etilmesi ve iştirak etmesinde» şeklep, taqiqat çerçivesinde yaqaladılar. Çiygoznı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da bu müddetni mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.
Çarşenbe künü, mayıs 6-da, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi ki, Qırımda Aqmescit SİZOsında bulunğan Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznı kartserge attılar.
Mecliste deyler ki, böyleliknen Çiygozğa basqı etip, kerek olğan şaatlıqnı elde etmege isteyler.


text:
Yaltada iyün 29-ında "Deo neksiya" maşnasınıñ aydavcısı samokatta yürgen balanı urdı ve qaza yerinden qaçtı.
Bunı rusiye Qırım İİÑ-niñ matbuat hızmeti bildire.
"Ösmür yaralandı. Zarar körgen oğlan elektrik samokatnı ayday edi. Maşna aydavcısı onı çaprazda urğanından soñ qaza yerinden qaçtı", - denile beyanatta.
Politsiyanıñ malümatına köre, qaza soqaq kameralarına yazıldı. Şimdilik aydavcını qıdıralar.
Qırımda rusiye politsiyasınıñ hadimleri 25 yaşındaki Aqmescit sakinini maşna hırsızlavında şübeli sayıp tuttı, cinayetçi gece Aqmescit sakininden Nissan maşnaşını hırsızladı, soñra yol qazasına oğradı. Qazadan soñ maşnanı taşlap ketti.


text:
Qırımtatar asıllı ukrainalı rejissör Ahtem Seitablayev qırımtatar uçucısı, Sovetler Birliginiñ eki defa qaramanı Amet-Han Sultan ve onıñ Ekinci cian cenkindeki ğalebeleri aqqında videonı qırımtatarca seslendirdi.
Levha InformNapalm halqara toplulığı göñüllileriniñ teşebbüsi çersivesinde azırlandı. Bu aqta InformNapalm esasçılarından biri Roman Burko Facebookta haber etti.
Böylece, 2015 senesi Ukraina ükümetiniñ teşebbüsi ile Ekinci cian cenkinde ğalebe qazanğan Ukraina devletiniñ rolü ve yeri, tarihta büyük iz qaldırğan ukrainalılarğa ğalebeleri aqqında ukraince bir sıra qısqa video çıqarıldı.
«Bu leyhanıñ videosını körgen InformNapalm halqara toplulığınıñ göñüllileri bu video ikâyelerini çetelde de tarqatıp, çeşit tillerge tercime etmek kerek, dep qarar aldı. Video aqqı olğanlardan izin alıp, çeşit memleketlerniñ göñüllilerinen beraber kerçekleştirgen göñülli teşebbüsimiz oldı. Göñüllilerimiz almanca, fransızca, inglizce ve lehçe tercimelerni seslendirip başladılar. Qırımtatarı Amet-Han Sultannıñ büyük rolü aqqında ikâyeni nam qazanğan oyuncı Ahtem Seitablayev seslendirdi», – dep yazdı Burko.
Qırımtatar halqınıñ erbabı, Sovetler Birliginiñ eki defa qaramanı, uçucı Amet-Han Sultan 1920 senesi oktâbrniñ 25-nde Alupkada doğdı. Babası – lakets (doğma Dağıstandaki Tsovkra-1 avulından), anası – qırımtatarı. Em dağıstanlılar, em qırımtatarlar Amet-Han Sultannı milliy qaramanları dep sayalar. Amet-Han Sultan 603 cenk uçuşını kerçekleştirip, natsist Almaniyanıñ ava quvetlerine ait 30 uçaqnı şahsen ve 19 danesini taqım erkânında urıp tüşürdi. Uçucı 100 çeşit uçquçnıñ qullanuvını ögrendi, onıñ ücümleri 4237 saatnı teşkil etti. Amet-Han Sultan Tu-16 adlı uçqan laboratoriyada sınav uçuşını kerçekleştirgende elâk oldı. Moskvadaki Novodeviçye mezarlığında defin etildi.
2015 senesi mayısnıñ 14-nde Ukraina Yuqarı Radası «Aqmescit» ava limanına Amet-Han Sultan adını berdi. Onıñ adını Mahaçkala (Dağıstan, Rusiye) ava limanı da taşımaqta.


text:
Rusiye işğal etilgen Qırımda ava qoruv sistemasını azırlıq alına ketire. Böyle azırlıq Ukrainanıñ raketa atış idmanları vaqıtında alınacaq. «RİN Novosti» agentliginiñ yazğanına köre, bunı Rusiye Federatsiya Şurasınıñ mudafaa kömitet yolbaşçısı Viktor Ozerov ayttı.
Ozerov: «Bütün istihbarat ve ava qoruv sistemalarımız yüksek azırlıq seviyesine ketirilecek, tesadufen raketalar bizim topraqlarımızğa tüşmesin», – dep aytqan.
Agentlik yaza ki, onıñ sözlerine köre, Rusiye bu atışlarnı telüke olaraq körmey, çünki özüni «qorunmaq içün küçü yeterli qadar olğan, arbiy ceetten küçlü devlet» olaraq tanıy.
Bundan evel Ukraina Mudafaa nazirliginiñ temsilcisi, polkovnik Dmitriy Gutsulâk, ukrain arbiyleri Rusiye tarafından işğal etilgen Qırmğa sıñırdaş kelgen Herson vilâyetinde ateş idmatlarını keçirecegini bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, müessisede aviatsiya bölükleriniñ uçuş metodika azırlıqları ve uçuş taktika idmanları planğa qoyuldı, Ukraina arbiy küçleriniñ diger çeşit brigada ve batalyon taktika idmanları ile uçuş taktika talimatları eda etilecek.
2017 senesi yanvar 13 künü Ukraina Mudafaa nazirligi bildirdi ki, Herson vilâyetinde ukrain ava mudafaasınıñ «Yug» operativ taktik taqımınıñ bölükleri arbiy teminlev bölüklerinen birlikte taktik ihtisas idmanlarını keçirdi.
2016 senesi 1 dekabrde ukrain askerleri (Herson vilâyetinde) Aleksandrovka köyü civarında idare etilgen zenit raketalarınıñ atışlarını keçirgen edi.


text:
Ukraina halq deputatları, cemaat erbapları mayıs 18 künü Kiyevniñ Mustaqillik Meydanında qırımtatarlarnıñ sürgünligi qurbanlarını añmağa çağıralar.
Kiyevde keçirilecek matem tedbirleri aqta Ukraina halq deputatı, Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev hatırlata.
«Bugün Kiyevde ve Ukrainanıñ diger şeerlerinde 1944 senesi deşetli vaqialarınıñ, qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatırasına, XXI asırda kene işğal şaraitlerine rastkelgen Qırım tamır halqına qol tutuv ve matem tebdirleri, miting ve toplaşuvlar keçecek», – dep bildire Mustafa Cemilevniñ matbuat hızmeti.
Maydanğa kelmek çağıruvı ile Ukrainanıñ diger halq deputatı Georgiy Logvinskiy de muracaatta buluna.
«Bugün Kiyevniñ er bir sakininiñ borcu– Meydanğa kelmek! Bugün – qırımtatarlarnıñ sürgünlik künü – Stalin rejiminiñ eñ büyük cinayetidir. Bugün er birimiz – qırımtatarımız. Sözde degil, amelde olsun», – dey o.
Qırımtatarlarnıñ milliy areket yetekçi ve faalleriniñ iştiraki ile matem mitingi bazarertesi künü saat 18:00 Mustaqillik Meydanında keçirilecek.
Bazarertesi künü, mayıs 18-de, Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgünligi 71 yıllığı munasebeti ile Ukraina ve tışında bir sıra hatıra tedbiri keçirilecek.
Şu künleri Kiyev, Harkov, Herson, Lviv ve diger şeerlerde de bu kibi tedbirler keçirildi.
Er sene Qırımda sürgünlik yıllığı munasebeti ile kütleviy tedbirler, şu cümleden Aqmescit merkezinde matem mitingi keçirile edi. Amma Rusiyeniñ Qırımnı zapt etkeninden soñ Aqmescit merkezinde bu kibi tedbirlerni keçirmege yasaq ettiler.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.


text:
Ukraina tış işleri nazirligi Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan ukrainalı Muslim Aliyev, Emir-Usein Kuku, Vadim Siruk, Enver Bekirov, Refat Alimov, Arsen Cepparovnıñ Qırımdan Rusiyege keçirilgenine qarşı narazılıq bildire.
Bu aqta Ukraina tış siyaset nazirliginiñ saifesinde söz yürsetilmekte.
«Halqara gumanitar uquq normalar mücibi, tecavuzcı-devlet ilhaq etken topraq vatandaşlarını tecavuz etken devlet sıñırları içine zorbalıqnen köçürmesi yasaq. Tecavuzcı-devletniñ böyle qanunsız areketler yapması, onıñ halqara cevapkârlıqqa celp etilmesini talap ete», – denilmekte haberde.
Ukraina tış işleri nazirligi Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımdan Ukraina vatandaşlarını öz toprağına keçirmekni toqtatıp, olarnı Ukraina topraqlarına qaytarılmasını talap ete.
Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işiniñ» (Rusiye ve ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan teşkilât) figuranları Arsen Cepparov ve Refat Alimov 2016 senesi aprelniñ 18-nde Qızıltaşta tevqif etilgenden berli apiste yatalar. İlk dört Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işiniñ» mabüsi 2016 senesi fevralniñ 11-nde tutulğan edi. Olardan arasında insan aqları kontakt gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku, qurucı olaraq çalışqan aluştalı Muslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, em de Yaltalı çeçek satıcısı Vadim Sirük bar.
2017 senesiniñ soñunda «Yaltalı altı kişi» işiniñ taqiqatı bitkeni aqqında belli olğan edi. Tevqif etilgen qırımlılar Rostov-na-Donu şeerine yollanıldı. Şimaliy-Kavkaz okrug mahkemesi mahkeme otırışuvlarını qapalı şekilde keçire.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi BMT ile şimdi Rusiye nezareti altında olğan Qırımğa halqara nezaret eyyetlerine irişimini temin etmek içün imkân qıdıra.
Bunı RBK-Ukrainağa Meclis reisi Refat Çubarov bildirdi.
«Biz şimdi BMT institutları ile, şu cümleden İvan Şimanoviç ile (insan aqları boyunca BMT baş kâtibiniñ muavini), Viktoriya Tauli-Korpus (tamır halqlarınıñ aqları boyunca BMT baş kâtibiniñ mahsus maruzacısı) ile Qırımda vaziyetni daimiy sürette nezaret etecek halqara eyyetniñ bulumasına uquqiy yollarnı qıdıramız. BMT faaliyetiniñ uquqiy amelinde işğalci-akimiyetniñ razılığı olmağan taqdirde anda BMT strukturalarınıñ bulunması aqta maddeler yazılmağan», – dey Çubarov.
Onıñ sözlerine köre, Rusiye Federatsiyası Qırımnıñ Rusiyege qoşulması halqara toplulığı tarafından tanılsa, tek o vaqıt buña musaadesini bermege razı eken.
Rusiyede bunı şimdilik daa izaatlamadılar.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler. 2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı.
Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar. Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Qarasuvbazarnıñ ülkeşınaslıq müzeyinde qırımtatar ressamı Ramiz Netovkinniñ hatıra aqşamı olıp keçti. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, teşkilâtçılar ressamnıñ ayatı ve icadı aqqında qısqa film kösterip, fotoresimlerniñ küçük sergisini numayış etti.
Tedbir çerçivesinde Netovkinniñ hatırasına bağışlanğan icadiy işler yarışınıñ ğalipleri taqdirlendi.
«Ramiz Qırımnı pek seve edi, öz resimlerinde ketken Qırımnı tasvir etmege tırışqan edi. İcadındaki çoq şey bugün olmağan manzaralarğa bağışlandı. Ramiz ketken Qırımnıñ manzaralarını saqlap qalmaq içün isse qoşqanı kibi bizler de Ramizniñ hatırasını saqlap qalmaq içün birleştik. Yarış iştirakçileriniñ icadiy işleri derc etilecektir. Ğayelerimiz çoq ve ileride çoq iş bar», – dep qayd etti tedbir teşkilâtçılarından biri Eskender İlyasov.
Tedbirde Ramiz Netovkinniñ ev-müzeyini ğayrıdan tiklev meselesine de diqqat ayırıldı. İlyasovnıñ aytqanına köre, böyle obyektniñ açılışı Qarasuvbazarnıñ turistik keleceginiñ inkişafına yardım ete bile.
2018 senesi oktâbr ayında qırımlı faaller ressam Ramiz Netovkinniñ hatırasını saqlav teşebbüs gruppasınıñ qurulğanını ilân etken edi.
Ramiz Netovkin 1960 senesi Taşkent vilâyetiniñ Almazar qasabasında dünyağa keldi. 1975 senesinden berli Qarasuvbazarda yaşadı. 1980 senesi Samokiş Aqmescit bediiy oquv yurtunı bitirdi. «Qarasuvbazarnıñ civarları» albomı içün Bekir Çoban-Zade mukâfatınıñ «Qarasuvbazarnıñ keçmişi, bugüni ve kelecegini aks ettirgen eñ eyi eser» kategoriyasınıñ laureatı oldı. 1983 senesinden başlap vilâyet, cumhuriyet ve çetel sergileriniñ faal iştirakçisi oldı.
Aqmescit, Bağçasaray, Kezlev, Aluşta, Moskva (Rusiye), Tartu (Estoniya), Varşava ve Lüblin (Poloniya), New York (ABD), Kastamonuda (Türkiye) şahsiy sergileri keçirildi. Ressam 2011 senesi iyülniñ 16-nda vefat etti.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım başı Sergey Aksönov Dmitriy Çernâyevni Qırım Mesken Kommunal Hocalığınıñ nazirini olaraq kene tayinledi. Bu qarar martnıñ 24-ünde derc etildi.
Bir kün evel, martnıñ 23-ünde, Çernâyevniñ "selâhiyet müddeti soñuna yetkeni sebebinden" istifa etmesi aqqında emir çıqtı.
2019 senesi dekabr ayında Qırım ükümetiniñ saytında Çernâyevniñ rutbege qoyulması aqqında emir derc etilgen edi, amma soñra yoq oldı. Keççe Qırım ve Rusiye matbuatı, emir hata olıp derc etilgenini bildirdi.
Çernâyev Qırım Mesken Kommunal Hocalığınıñ nazirligini 2019 senesi yanvarde baş etti. Matbuatqa köre, Qırımda çalışıp başlağanından evel o "Soçivodokanal" müessisesiniñ başı edi.


text:
«Ekstremizm ve terrorizm ne olğanını bilmey edim. Ne Ukrainada, ne de Qırımda böyle bir şey yoq edi. Dört yıl evelsi keldi». Bunı qırımtatar faali Suleyman Kadırov 2018 senesi Rusiye kontrolindeki Kefe şeer mahkemesinde soñki sözüni aytıp seslendirdi. O, eki yıl şartlı ceza ve eki yıl devamında cemaat faaliyetinen oğraşuv yasağına üküm etilgen edi. 2020 senesi martnıñ 2-nde yasaq lâğu etildi. Qırım.Aqiqat, çıqarılğan ükümden soñ eki yıl nasıl yaşağanı aqqında Kadırovnen laf etti.
Qırımtatar faali Suleyman Kadırovğa qarşı cinaiy dava 2016 senesi oktâbr ayınıñ başında açıldı. Cinaiy dava açılmasına dair qararda Kadırov Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1 maddesine istinaden «Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozuv areketlerine açıq çağırğanından» şübheli sayıla, dep qayd etile. Dava açuv qararı FSB tahqiqatçısı Konstantin Selivanov tarafından imzalanğan edi. Bu tahqiqatçı «diversion faaliyet» içün mahküm etilgen ukrain Yevğen Panovnıñ davasınen oğraşqan edi.
Kadırovnı taqip etmek içün Facebookta bir videonıñ altında qaldırğan tefsiri sebep oldı. Suleyman Kadırov bir şey yazmadı, dep israr ete. Bunı o, mahkeme oturışuvında da ayttı. Faqat mahkeme eki yıl şartlı ceza ve eki yıl cemaat faaliyetinen oğraşuv yasağı şeklinde qabaatlav qararını çıqardı. 2020 senesiniñ soñunda Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1 maddesi qısmen deñişti. Artıq insan aynı uquq bozuluvı sebebinden soñki yılda memuriy mesülietke çekilgen olsa, o vaqıt cinaiy mesüliyet ola.
Faal Suleyman Kadırovnıñ evinde eki tintüv keçirildi. O, biri-biri artından olğanını hatırlay. Birincisi 2015 senesi noyabrniñ 30-nda oldı. Kadırov Kyivden qaytqan edi. Ertesi künü saba araba qapusını qaqqanlar. Kadırovnıñ aytqanına köre, birinci kere Rusiye quvetçileri ve tahqiqatçı ATR qırımtatar telekanalınıñ saibi Lenur İslâmovnıñ faaliyetinen meraqlanğan edi.
Bundan ğayrı, Suleyman ağadan esas Ukrainağa bardımı ve anda ne yaptı, dep sorağanlar. «Men bir şey gizlemedim, millet mensüpligine baqmadan Qırım sakinlerine pasport almaları içün uquqiy yardım kösterdik, dep ayttım», – dey o.
Kadırovnıñ fikirince, taqipniñ resmiy olmağan sebebi onıñ faaliyet oldı: «Men siyasiy mabüslerge faal sürette uquqiy yardım köstergen edi. Bu açıq edi. Mahkeme oturışuvlarına bara, qıtağa bara, ilâc ketire, uquqiy yardım köstere edik. Ebet, bu da mahsus hızmetlerni meraqlandırdı».
«Meni maña ait olmağan video altında qaldırmağan tefsirim içün mahküm etkenler»
Daa bir tintüv aman-aman bir yıldan soñ, 2016 senesi oktâbrniñ 5-nde oldı. FSB hadimleri ve tahqiqatçı Konstantin Selivanovnı Suleyman Kadırovnıñ elektron malümat taşıyıcıları, hususan, bilgisayarı meraqlandırdı.
«2016 senesi Facebooktaki saifemniñ skrinşotları yapıldı. Meni maña ait olmağan bir video altında yazmağan bir tefsirim içün mahküm etkenler. Aqmescit şeerine çoq bardım, sorğularğa bardım, anda bu video maña ait olmağanını añlatqan edim, amma bu endi başqa mesele. Bu video bir tatarğa ait edi, Zauralyede bir yerde yaşay, malümatlarını hatırlamayım», – dep hatırlay faal.
Kadırovğa qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1 maddesine istinaden açılğan «Rusiye topraq bütünliginiñ bozuluvına yönelgen areketlerni yapmağa açıq çağıruv» cinaiy davasınıñ temeli içtimaiy ağdaki video altında yazılğan tefsir oldı. Videonıñ adı «Yañı batalyon. Göñüllilerni qabul etüv ve para toplanuvı» edi.
Bu tefsir endi yoq edi. Yani men onı yazdım, soñra ise sildim kibi oldı. Menim saifem ise bozıp açılğan ediSuleyman Kadırov
Video ilk derc etilgen saife bir Demyan Demyançenkoğa ait edi. Daa soñra belli olğanına köre, videonı soyadı Kadırov olğan Tomsk sakini derc etti.
Rusiye mahsus hızmetleriniñ Suleyman Kadırovğa qarşı iddialarınıñ sebebi tefsir oldı: «Suleyman Kadırov razı! Qırım – Ukrainadır, er vaqıt böyle edi, er vaqıt da böyle olacaq! Müellif video içün sağ olsun! Qol tutam!». Faal, saifesine başqası kirdi, tefsirni ise o yazmadı, dep israr ete. «Tehnika alınğanından tahminen 7-8 künden soñ başqa bilgisayar alıp, saifege kirdim ve bu tefsir endi yoq edi. Yani men onı yazdım, soñra ise sildim kibi oldı. Menim saifem ise bozıp açılğan edi», – dep ayta faal.
«Közlerime baqmağa utanacaqsıñız»
2011 senesine qadar Kadırov Kefe kriminal militsiyasınıñ yolbaşçısı edi. O, 25 yıl hızmet etti ve sağlıq vaziyeti sebebinden işten ayırıldı. Tintüvge kelgen ve onı mahkeme etken bazı insanlarnı şahsen tanıy, dep ayta.
Men kimseden alçaq ya da qabaatlı olğanımnı eşitmedim. Duyğudaşlıq etkenler, vatandaş, soy-sop, faaller pek çoq ediSuleyman Kadırov
«Eski işdeşlerim közlerini saqlay edi. 3-5 yıl keçsin, qayda ve ne maqsadnen kirgeniñizni añlarsıñız, dep ayttım. Közüme baqıp utanacaqsıñız, şimdi bile közleriñizni saqlaysıñız. Mahsus hızmetlerniñ hadimleri de öyle – Ukraina vaqtından bir tanışım bar edi. Bir kün tintüvge keldi, üyken tahqiqatçıdan evime kirmesin dep rica ettim. Onı tintüv vaqtında körmege istemedim. Ukraina telükesizlik hızmetiniñ sabıq hadimi, şimdi FSB hadimi ola. Aytqanlarımnı eşitip, tışta qaldı, evge kirmedi. Bu menim satqınlıqqa bergen cevabım edi», – dep ayta o adise-vaqialar aqqında Kadırov.
Em tanışları, em tanımağan insanlar oña qarşı açılğan cinaiy dava aqqında bilip şaşıp qalğan edi. «Olğan o qadar şeyden soñ «Kafa» gazetasında (Kefede çıqqan bir gazeta – QA) bile bir çoq şeerli müsbet şeyler yazğan edi, mesüliyetke çekilecek adam tapqansıñız dep. Men kimseden alçaq ya da qabaatlı olğanımnı eşitmedim. Duyğudaşlıq etkenler, vatandaş, soy-sop, faaller pek çoq edi. Kelip soray, yardım ete ediler. Er keske minnetdarım».
«O qadar çoq siyasiy mabüs olacağını beklemegen edim»
Şartlı üküm çıqarılğan soñ eki yıl devamında Suleyman Kadırov ayda eki kere Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetinde qayd olğan edi. «Bir davam 280.1 maddege istinaden edi, ekincisi – kütleviy haber vastalarında ve internette çıqış yapmaq yasağınen bağlı. Eki cinaiy dava cüzdanı. Qayd olmağa kelip, er seferinde ariza yaza edim: adım bu, cemaat nizamını bozmadım, evde bulunam, kütleviy haber vastalarında çıqış yapmadım, bir şey aytmadım dep. Eki yıl devamında bu qayddan qaydqa oldı. Ebet, bunı bozmağa olmaz edi, çünki bir bozuv şartlı cezadan tahqiqat izolâtorğa deñişir edi, andan ise koloniyağa etap bar».
Eksilecek dep tüşüngen edik, amma olmadı, terror maddelerine istinaden 15-20 yılğa mesüliyetke çekip başladılarSuleyman Kadırov
Faalniñ aytqanına köre, izaat bermek yasağına baqmadan, eki yıl devamında o, mahkeme oturışuvlarına barıp, semetdeşlerine ve Ukraina ve halqara aq qorçalayıcıları qırımlı siyasiy mabüs dep adlandırğanlarğa qol tuta edi.
«O qadar çoq siyasiy mabüs olacağını beklemegen edim. Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1 maddesi maña, İlmi ağa Umerovğa ve jurnalist Mıkola Semenağa tesir etti. Men mahkeme etilgende eksilecek dep tüşüngen edik, amma olmadı, terror maddelerine istinaden 15-20 yılğa mesüliyetke çekip başladılar».
Kadırov, bir qaç yıl devam etken mecburiy susqunlığı esnasında fikri deñişmedi, dep işandıra: «Ecdatlarımız Sibir, Özbekistanda sürgünlikte olıp, halqımıznı qırımtatar halqınıñ problemlerini zorbalıqsız çezüv yollarına çağırğan edi. Ve men ayatımnı buña bağışladım».
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.
Qırımlı jurnalist ve faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskayadan işğal etilgen Qırımda ruhset berilmegen mitingler keçirilmesiniñ yasağı aqqında ihtar aldı. Bu aqqında Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl Facebook saifesinde cumaertesi künü, dekabr 6-da, yazdı.
«Aqşam saat altılarda Qırım kirişinde Rusiye sıñırcıları Kiyevden Bağçasarayğa qaytqan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznı eki saat tuttılar. Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya dekabr 10 Meclis adet üzre Aqmescit merkezinde İnsan aqlarını qoruv künü munasebetinen miting keçirgen künü arfesinde Qırımda izin berilmegen kütleviy tedbirler keçirilmesi aqqında tenbiyeledi», – dedi Nariman Celâl.
Onıñ aytqanına köre, Ahtem Çiygoz «prokurorğa» Mecliske bir de bir kütleviy tedbir keçirilmesi yasaq etilgenini hatırlattı.
«Natalya Poklonskaya bu meseleni Meclis vekilleriniñ iştiraki ile Qırımnıñ arbiy strukturalar reberleriniñ toplaşuvında muzakere etmege teklif etti. Soñra Ahtem Çiygoz Qırımğa kirip oldı», – aytıla beyanatta.
2014 senesi fevralniñ soñunda, martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
«Qırım — Ukrainanıñ qısmı ve bizler sizlernen beraber onıñ qaytarılmasınen bağlı meseleni al etecekmiz», – dedi Sergeyev.
Böyle etip Ukraina diplomatı Rusiye zenaatdaşı Vitaliy Çurkinniñ qabaatlavlarına cevap berdi. Çurkin dedi ki, Kiyev Ukrainanıñ cenüp-şarq regionlarında «yañlış» siyaset alıp bara. Rusiye vekilini Qırım işğalinden soñ yarımadağa Dnepr suv berilmesiniñ sıñırlavları açuvlandıra eken.
Çurkin dedi ki, Kiyev Rusiyege muzakereler şartlarını seslendirmeycek.
«Sizler doğru qarar alsañız, Rusiye sizge yardım etecek», – dep ayttı o.
Mayıs 28-de New Yorkta BMT havfsızlıq keñeşi Ukrainadaki vaziyet boyunca nevbetten tış toplaşuvını ötkerdi.


text:
Qırımtatar rejissörı ve aktör Ahtem Seytablayev yañı filmni çıqarmağa azırlana. Bu aqta o Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde bildirdi.
«Stsenariy yazılğan… Yañı memleketniñ yañı insanları aqqında hulüskâr subet olacaq. Stsenariyniñ yazıluvında Donetsk ava limanını qorçalağan arbiyler mesleat berdi», – dey rejissör.
«Cesür yürekler» programmasınıñ alıp barıcısı olğan Seytablayevniñ sözlerine köre, leyha çıqaruvında o sıq sürette «kiborglar» ile munasebette buluna, şunıñ içün yañı filmniñ ikâyesi «avada duyula».
«Biz miqyaslı arbiy stsenariy boyunca duyğulı bir ikâyeni çıqaracaq olamız», – dey rejissör.
Ahtem Seytablayev 2013 senesi «Haytarma» filmini çıqardı ve onda baş rolni icra etti. «Haytarma» qırımtatarlarnıñ sürgünligi aqqında ilk bediiy film oldı. Ukrain filmi Rusiye kinematografından şerefli «Nika» mukâfatını elde etti.


text:
Terekke yaşın urulması, Aqyar civarında Qurt-Qaya dağındaki ormanda yanğın sebebi oldı. Bu aqta Rusiye Fevqulade vaziyetler nazirligi (FVN) Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Ateş quru otta tez yayılmağa başladı ve 1 gektar topraqnı qaplap aldı. Yanğın yüz bergen yerge mahsus naqliyenen irişmek imkânsız edi. Qurtarıcılar dağlıq yerlerde töpege öz küçünen çıqa edi, yanğın avtotsiternaları Qurt-Qaya eteginde buluna edi. Yanğıncılarğa yardım köstermek içün Rusiye FVN vertolötı keldi, o yanğın zonasında sekiz kere suv attı», – dep qayd ettiler müessisede.
Qurtarıcılarnıñ bildirgenlerine köre, ormanda ateşniñ yayılmasına yol berilmedi.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda bir aydan ziyade yanğın havfı ilân etilgen. Bundan da ğayrı, bu afta devamında yarımadada er kün şiddetli yağmurlarnen furtuna havfı ilân etile.


text:
Varşavada keçirilgen OBSYE konferentsiyasında, Qırım Cumhuriyeti muhbirler birliginiñ temsilcisi Andrey Trofimovğa söz bermediler.
«Zvezda» telekanalı bildirgenine köre, Trofimovnıñ çıqışı vaqtında, Ukraina temsilcileri, öz memleketleriniñ adı ile tablo köterdiler ve teşkilâtnıñ reisine, Trofimovğa söz berilmemesini istediler, çünki «böyle struktura yoq», – dep ayttılar.
«Şaşılacaq şey. Men bu teşkilâtta 20 yıldan berli çalışam. Böyle bir şey körmedim. Ukrain deligatsiyasını, böyle bir şeyge aqqı yoq edi», – dedi OBSYE yanında çalışqan Rusiye temsilcisi Aleksandr Lukaşeviç.
Onıñ sözlerine binayen, Rusiye bu adisege qarşılıq kösterecek.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donudaki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerinden biri Yaşar Muyedinovnıñ cinaiy davanen bütünley tanışuv muracaatını red etti. Bu aqta Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Telegram-kanalında bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, Muyedinov malümatnıñ üçte birini bile incelep olamadı.
Denisova, iyünniñ 29-nda mahkeme oturışuvı advokatlarsız keçti, olar hasta olğanı içün iştirak etip olamadı, dep bildirdi. Mahkeme Qırım garnizon arbiy mahkemesi ile video bağı vastasınen «gizli şaatnı» sorğuğa çekti.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi qayd etkenine köre, sorğu vaqtında reis qadı Rusiye protsessual qanunlarınıñ talaplarına zıt kelip, prokuraturanıñ şaatqa bergen suallerini tüzetti.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi.
2019 senesi martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi bütün tutulğanlarnı apiske aldı.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi 2019 senesi martnıñ 27-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan 24 qırımtatar faalini siyasiy mabüs dep tanıdı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
"Qırım birdemligi" birleşmesi yarımadada keçirilgen tintüvlerden soñ tutulıp alınğan qırımtatar faalcilerniñ cedvelini derc etti.
Faalcilerniñ malümatına köre, rusiye quverçileri FSB idaresine 20 adamnı alıp ketti: Rustem Seythalilov, Tofik Abdulgaziyev, Cemil Gafarov, Seyran Murtaza, Alim Kerimov, Farid Bazarov, Riza İzzetov, Şaban Umerov, Bilâl Adilov, Mecit Abdurahmanov, Akim Kerimov, Rustem Şeyhaliyev, Seytveli Seytabdiyev, Yaşar Müedinov ve Akim Bekirov, İzet Abdullayev, Asan Yanikov, Enver Ametov, Ruslan Süleymanov, Erfan Osman, Server Gaziyev tutulıp alındı. Olarnı Aqmescitteki Rusiye FSBsiniñ idaresine alıp ketkenler.
Martnıñ 27-nde saba FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayılğan eñ az 25 insannıñ evinde tintüv keçire. «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ haber etkenine köre, tahqiqat tedbirleri qırımtatarlar yaşağan evlerde keçirile.
Bavurçıda keçirilgen tintüv vaqtında semetdeşlerine qoltutmağa kelgenlerden eki kişi Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov da tutuldı. Bunıñ sebebi Rusiye uquq qoruyıcıları ve Bavurçı qasabasınıñ sakinleri arasında çıqqan qavğa oldı.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ haber etkenine köre, Aqmescitniñ Bavurçı qasabasındaki Memet Appazov soqağında semetdeşlerine qoltutmağa kelgen 5 kişi tutuldı. Olarnıñ soyadları qayd etilmey.
Martnıñ 27-sinde Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov, FSB keçirgen kütleviy tintüvlerge “bütünley qoltutqanını” bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukraina Yuqarı Radası noyabr 17-de olıp keçken umumiy toplaşuvında Ukraina Nazirler şurasına Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarnıñ teleradiokompaniyalarına devlet bücetinden maddiy yardım köstermege imkân berecek №5333 qanun leyhasını qabul etti.
227 halq deputatı işbu qanun leyhasınıñ qabul etilmesine qoltuttı.
Ukraina halq deputatı Refat Çubarov Yuqarı Radada çıqışta bulunıp, 35-36 million grivna maddiy yardım aqqında laf ketkenini aydınlattı.
Noyabr 15-de Ukraina Yuqarı Radası Nazirler şurasına 2016 senesi Qırımda çalışqan teleradiokompaniyalarına para ayırmağa imkân berecek qanun leyhasını kün tertibine kirsetti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye koloniyasında apis etilgen Qırım anarhisti, siyasiy mabüs Oleksandr Kolçenkonıñ anası, oğlunen nevbetteki uzun körüşüv 2019 yılı küzde olacaq, dep ümüt ete. Bu aqta Larisa Kolçenko Qırım.Aqiqatqa bildire.
“Ögnece aytmacağım, amma endi küzde nevbetteki körüşmemiz olacaq, dep ümüt etem. Nasıl olacağını, arizanı ne vaqıt imzalacağını bilmeymiz. Saşa ariza yazmalı, onı koloniya müdiri imzalamalı ve böylece bu uzun körüşüvge razılıq bermeli”, - dep añlattı Kolçenko.
Apis etilgenniñ anası, oğlu bu körüşüvlerni pek bekley, dep ayta. O Ukrainadaki saylav kampaniyasınen meraqlana, amma Rusiye matbuatında bu malümatnı alıp olamay eken.
“Biz bir birimizni pek sağındıq. Körüşmege, laf etmege isteymiz, bu mektüp yazışması ya da telefon lafları degil de”, - dep qoştı o.
Larisa Kolçenko oğlunı aman-aman bir yıl körmedi. Keçken uzun körüşüv 2018 senesi iyül ayında edi.


text:
Aqmescit sakinleri ATR qırımtatar telekanalınıñ ola bilecek qapatıluvına farqlı munasebette bulunalar. Bunı bazarertesi künü, mart 23-de, Qırım.Aqiqat mühbiri tarafından keçirilgen sorav neticeleri köstere.
«Menfiy munasebette bulunam, çünki bu – qırımtatar halqınıñ ayırılmaz qısmı olğan yekâne qırımtatar telekanalıdır», – dey qırımlı.
«Bir şeyni qapatmağa kerekmey, insanlar ile çalışmaq, añlatmaq ve añlaşmaq kerek», – dey Aqmescit sakini Yevgeniy.
«Eyi degil, dep tüşünem», – razı oldı onen bir esli başlı erkek.
«Rusım, diger meselelerim olğanından sebep qıymet kesemem. İşbu telekanal aqqında eşitken edim, adiselerni yañlış köstereler, öyle olsa, olarnı qaptamaq kerek», – dedi Aqmescit sakini.
Aqmescitlilerden bazıları bu aqta şahsiy fikirleri olmağanını bildirdiler.
Mart 20-de ATR qırımtatar telekanalı Roskomnadzor mektübini aldı. Oña binaen, telekompaniyanıñ Rusiye qanunlarına köre kütleviy haber vastası olaraq qayd olmaq içün bergen arizası kene de baqılmayıp red etildi. Telekompaniya Roskomnadzorğa vesiqalarnı bir qaç kere bergen edi, amma olarnı qaytaralar.
ATR mediaholdingine kirgen diger kütleviy haber vastaları – Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» radiosı ve «Lider» radiosı, em de «15 minut» haber agentligi aynı vaziyetke oğradı.
Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksenov ATR işini tenqit etip, bunıñ kibi siyaseti olğan kütleviy haber vastaları yarımadada çalışamaz, dep ayttı.
Telekanal üzerinde qapatıluv telükesi olğanından sebep Vladimir Putinde seyircilerden yarımadada milliy matbuat vastalarını saqlamaq ricası ile açıq muracaat yollanıldı.


text:
Kiyev göñüllileri Donbasstan köçip kelgen balalar içün yaz lagerini açmağa planlaştıralar ve onı abadanlaştırmaq içün yardım soraylar, dep haber ete «5 kanal».
«Podoldaki Frolovskaya, 9/11 soqağında 12-17 yaşında balalar içün göñülliler çalışa, balalar içün ustalarnıñ dersleri, sport yarışları ve Kiyev kezintileri teşkil etilecek. Böylece, göñülliler gençlerni Kiyevniñ musafirçenligi ile tanış etecek olalar. Olar yardım isteyler. Boya, fırçı, suv, balaban şemsiye ve naqliyat kerek», – dep ayttı telekanalnıñ jurnalisti.
Faaller leykoz hastalığı olğan eki balağa para toplamaq içün Kiyevniñ merkezinde hayriye yarmalığını keçirdiler. Hayriye tedbirinde Donbasstan köçip kelgenler azırlağan tatlı, resim ve devlet timsallerini sattılar.
Ukraina Fevqulâde vaziyetler Devlet hızmetiniñ malümatına köre, mayıs soñuna qadar qıtaiy Ukrainağa Qırımdan 20 biñ 653 insan köçip keldi. Qırımtatar Milliy Meclisi köçip kelgenlerniñ yarısı qırımtatarlar olğanını qayd ete. KrımSOS cemaat teşkilâtı bergen malümatına köre, yarımadanı 45-50 biñ kişi terk etti.


text:
Herson vilâyetiniñ qırımtatar cemiyeti Donbassta terrorizmge qarş tedbirlerde iştirak etken ukrain arbiylerine sermiya toplay ve kontsert keçirecek ola.
Bunı yerli Meclis reisi Zekiye Kurşutova Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, kontsert oktâbrde Qurban bayram künü ya da sentâbr ayında Geniçesk rayonınıñ Novoalekseyevka qasabasında ötkerilecek.
Kontsertte qırımtatar ansamblleri ve icracıları çıqışta bulunacaqlar, sermiya ise ukrain arbiylerine berilecek.
Bundan ğayrı, Kurşutova bildirdi ki, keçken raatlıq künleri Novoalekseyevkada kontsert olıp keçti ve ATO arbiyleri içün 4 biñ grivna topladılar.


text:
Qırımda sputnik teleyayınlavnı işletmek içün Ukraina devletiniñ imkâniyeti yoqtır, dep bildirdi «baş nazir muavini» ve Qırımnıñ içki siyaset ve bağ «naziri» Dmitriy Polonskiy.
Bunı qırım «akimiyet»niñ matbuat hızmeti bildire.
«Kiyev akimiyetinde çeşit istekleri ola bile, amma imkâniyeti iç te yoqtır. Bugün Ukraina pek fuqare bir devlettir. İnsanlar suvuqta otura, nefaqalarnı ödemege aqça yoq, memlekette vatandaşlıq cenki kete. Para vastaları memlekette, iqtisadiyatta tertip-nizamnı pekitmek içün masraf etilmeli, soñra ise sputnikniñ işletilmesi olmalı»,– dedi Polonskiy. Soñra «Qırımğa ukrain teşviqatı havlı olmağanını» bildirdi.
Evelleri Ukraina İçki işler nazirligi başınıñ muavini Anton Geraşçekno informatsion siyaset nazirligi işğal etilgen Qırımda Ukraina vaziyeti aqqında aqiqatnı tarqatmaq maqsadınen yarımdada sputnik teleyayınlavnıñ işletilmesi üzerinde çalışqanını bildirdi. Onıñ sözlerine köre, akimiyet terrorizmge qarşı ameliyatnıñ keçirilüv zonasında ukrain kanallarnıñ yayınlavını da pekitmege tırışacaq.


text:
Rusiye alıpbarıcısı Dana Borisovağa üc yıllıq müddetke Ukrainağa kiriş yasaqlandı, dep bildire, Ukraina Havfsızlıq Hızmetiniñ matbuat hızmetine esaslanıp, "Detektor media".
Borisovanıñ özü ise, RİA Novosti matbuatına Ukrainağa kiriş yasağı aqqında tefsir bererek, bu "beklenilgen şey" edi, dep ayttı.
"Meni anda soñki künde qapatmağanlarına taaciplendim... Anda UHH-niñ hadimi, maña - qanunnı bozğan şahıs, dep ayttı da", - dedi Borisova.
İyül 15-inde Dana Borisova, öz İnstagram saifesinde, "Patsanki" Rusiye televizion şousınıñ nevbetteki mevsimini çekmek içün Kyivge iç bir zorluqsız keldi, dep haber etken edi.
Ukraina Medeniyet Nazirligi, devlet havfsızlığına telüke ola bilecekleri sebebinden ukrain sıñırnı keçmek yasaq etilgen Rusiye artistleriniñ cedvelini tize. Bu cedvel soñki sefer 2019 senesi iyün 14-ünde yañartılğan edi, o vaqıt anda 147 adam bar edi.


text:
Rusiyeniñ G7-ge qaytması şimdilik imkânsız, dedi Ukrainadaki Büyük Britaniya elçisi Melinda Simmons "RKB-Ukraina"ğa untervyü bergende, bildire Azatlıq Radiosı.
"Böyle alı baruvıñıznen öz-özüñizni G7-den çıqarttıñız. Böyle areketlerni toqtatıñız, o vaqıt G7 ve sanktsiyalar aqqında laf ete bilirmiz. Amma Minsk añlaşmalarında öz vazifeleriñiz becermegence, Ukrainağa qarşı tecavuzıñıznı toqtatmağance, böyle variantlar baqılmaycaq", - dedi Simmons.
G7-ge terkibine AQŞ, Kanada, Frenskistan, İtaliya, Almaniya, Yaponiya, Büyük Britaniya kire. Rusiye 2014-ünci yılda Qırımnıñ ilhaqından soñ G7-niñ körüşüvlerinde iştirak etmey.


text:
Ukrain sportçu ve "Halq hızmetçisi" partiyasından Yuqarı Rada mebusı Jan Belenük, yunan-roma küreşiniñ Dünya çempionatınıñ finalında 87 kilogramm kategoriyasında birincilikni aldı.
Dünya çempionatı Qazahistanda, Nur-Sultan şeerinde keçti. Belenük finalda, macar Viktor Lerintsnen küreşti. Uruş, 2:1 esabınen bitti, dep bildire Radio Svoboda.
Final yarışmasına yetkence, Belenük, Meksika, Belarus ve Almaniya vekillerini yeñdi.
Bu, Belenükniñ karyerasında ekinci altın - 2015 senesi o, Las Vegasta Dünya çempionatınıñ finalında ğalebe qazandı.


text:
Qırımda yüksek yanğın telükesi içün oktâbr 17-19-ında acele ihtar ilân etildi.
Bunı Rusiye Fevqulâde Nazirliginiñ ilhaq etilgen Qırımda idaresi bildire.
"Qırım gidrometeorologiya ve etraftaki müit monitoringi idaresi"niñ malümatına köre, oktâbr 17-19-ında Qırımnıñ merkeziy ve şarqiy rayonlarında yüksek yanğın telükesi beklenile", - denile beyanatta.
Bundan sebep, yanğın telükesi olğan vaqıtta ateş yaqmaq, manğal ve patlav aletleri qullanmaq, yanğan sernik taşlamaq ve terek tübündeki otlarnı yaqmaq yasaq. Bundan ğayrı, orman alanlarında ve dağda sigaret içmek, yanğan sernik ve sigaretlerni taşlamaq, küneşli yerde şişe, cam parçalarını ve başqa çöplükni qaldırmağa yasaqlana.


text:
«Odessa deñiz akademiyası» Milliy universitetiniñ Ukraina Arbiy deñiz quvetleri (ADQ) fakultetiniñ kursantları gruppası Poloniya Cumhuriyeti ADQ oquv gemisinde stajlamadan keçmege başladı. Bu aqta Ukraina Silâlı quvetler ADQ komandanlığınıñ matbuat hızmeti bildire.
«Kelecekte flot zabitleri olacaq kursantlar zenaat boyunca ameliy alışqanlıqlar alması maqsadınen keçirilgen stajlama bu sene iyül soñuna qadar devam etecek. Planğa binaen, ukrain kursantları Avropanıñ diger devletlerinden zenaatdaşları ile, oquv gemisi ketken yoluna esaslanıp, Portugaliya Cumhuriyeti, İspaniya qırallığı, Montenegro ve İrlandiya limanlarını ziyaret etecekler», – dep aytıla beyanatta.
Stajlama arbiy tasil mükemmelleştirilmesi boyunca NATO programmasınıñ ömürge keçirilmesi çerçivesinde ve Ukraina Silâlı quvetlerniñ arbiy işbirligi merasimleri cedveline köre teşkil etile, dep bildireler Ukraina ADQ ştabında.
2016 senesi Odessadaki arbiy deñiz litseyiniñ 44 mezunından 38 kişi aliy oquv yurtlarına kirmege planlaştıra, bunen beraber, olarnıñ çoqusı Odessa milliy deñiz akademiyasınıñ arbiy deñiz fakultetine kirecek ola.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Ukraina Arbiy deñiz quvetleri ştabı Odessada yerleşe. Gemiler birleşmesi Nikolayev, Oçakovda da buluna.


text:
Bağçasaray rayon mahkemesi iyül 17-de yerli sakin, cami imamı Mustafa Yağyayevge üküm çıqarıp, onı şartlı olaraq eki yılğa qadar azatlıqtan marum qaldırdı.
Bunı Qırım Rusiye prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildire.
Berilgen malümatqa köre, bu insan Rusiye qanunlarına köre «nefret ya da dava sebebi olğan areketler ve insan itibarınıñ tüşürilmesi» maddesi boyunca qabaatlı olaraq tanıla.
«Mahküm etilgen kişi «Jeleznodorojnıy» mesken-kommunal hocalığında işte bulunıp, müessise hadimlerine qarşı, teşkerüv neticelerine köre, nefret ya da dava, em de insan itibarınıñ tüşürilmesine yol bergen sözlerni qullandı», – dep haber ete matbuat hızmeti.
Şartlı apis cezasından ğayrı imam malümatnı tarqatuv faaliyetinen 2 yıl devamında oğraşamaz.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ malümatına köre, üç işdeşi Mustafa Yağyayevden şikâyet etip, onı «Qırım ve Ukraina ile bağlı laflarda, ruslarnı qorquzuvlarda» qabaatladı. Adliyecisi Emil Kürbedinovnıñ aytqanına köre, Mustafa Yağyayev bunı red ete ve küçük zıddiyet olğanını bildire.
Bu vaqia Yağyayevniñ işinde 2014 senesi iyün ayında olğan edi. 2014 senesi dekabr 18-de uquq qoruyıcılar onıñ evinde tintüv keçirip, qorantanıñ bir qaç diniy kitabını, bilgisayarnıñ qattı diski, fotoresimleri, cep telefonları, em de bazı vesiqalarını alıp kettiler. Yağyayev Bağçasaray rayonınıñ Teberti köyüniñ (şimdiki Turgenevka, – muar.) cami imamı edi.
Cuma künü, iyül 17-de, musulmanlar, şu cümleden Qırımda, Oraza bayramını qayd eteler. Bu bayram İslâm taqviminiñ eñ büyük eki bayramından biridir.


text:
Büyük Britaniya baş naziri Boris Johnson intensiv tedaviy odasına alındı. Onıñ sağlıq vaziyeti fenalaştı, ekimler onı suniy nefes cihazlarına yaqınca tutmağa qarar berdi, dep bildire «Nastoyaşçeye Vremâ».
Baş nazir vazifesini Johnson Yerine Tış işler naziri Dominic Raab eda etecek.
Boris Johnsonnıñ hastahanege alınğanı aqqında bazarertesi künü belli oldı.
Britaniya baş naziriniñ koronavirusqa oğrağanı martnıñ 27-nde belli oldı. Johnson «hafif alâmetleri» bar olğanından göñülli olaraq karantinge ketmege qarar aldı.
Johnson 55 yaşında, hastalıq onıñ içün o qadar telükeli olmamalı. Faqat onıñ nişanlısı ağır ayaqlı ve koronavirus balası içün telüke ola bile.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.