text:
Aqmescit – Qırımda endi eki kün devamında qırımtatar qorantalarında tintüvler devam ete, bunen beraber prokuratura çeşit müessiselerde teşkerüvler ötkere. Qoruyıcı organlar temsilcileri ilk evelâ silâ, afyon, yasaqlanğan kitaplarnı qıdırdılar. Tintüvge oğrağanlar bu arketlerni qorquzuv tedbirleri kibi tanıylar. Aynı zamanda, Qırım «akimiyeti» olarnıñ qırımtatarlarnen iç bir probleması yoq olğanını bildireler, tintüvler ise, esaslı olğanını aytalar.
Aqmescit rayonı Bulğanaq köyünde sentâbrniñ 17-nde saba bir qaç qırımtatar qorantasınıñ sabası qoruyıcı organlarınıñ ziyaretinen başlandı. Tintüvniñ sebebi olaraq ta yarım yıl evelsi yaşlar arasındaki dava oldı. Zarar körgen şahıs o vaqıt politsiyağa ariza yazğan edi, amma, bu işni tek şimdi taqiq etip başladılar. Bunı Qırım.Aqiqatqa Bulğanaq köyü sakinleri bildirdiler.
İbrişevler qorantasında tintüv 3 saat devam etti. Zera İbrişevanıñ sözlerine köre, silâ, afyon, yasaqlanğan kitaplarnı qıdırdılar. «Qoruyıcı organlarınıñ malümatına köre, kimdir olgarğa evimizde yasaqlanğan edebiyat bar olğanını bildirgen. Men ve ağamnımahkeme qararınen tanış etip, tintüvni başladılar», – dey Zera. Mobil telefonlarnı çekip aldılar, Zera ve Alimniñ ana-babası şu vaqıt evde yoq ediler.
Qoruyıcı organlar bütün evni tintken soñ, azbar, aran, teplitsalarnı baqıp çıqtılar. Taqiq işleri neticesinde 3 islam kitabını tahliye ettiler. «Olarnı bizge mektepte bergen ediler, olar çardaqta tura ediler, amma, olar Rusiyede yasaq olğanlarını söylediler», – dedi Zera. Bundan da ğayrı, kitaplar arasında eki grivna tapıp, Qırımda ukrain valütası yasaq olğanı ve onı saqlı tutmaq mümkün degil, dediler.
Alim İbrişevge, ekstremistik kitaplarnıñ tesirinde, o qanunnı boza bilecegini söylediler. Neticede, onı, yarım yıl evelsi yüz bergen davanıñ şaatı olaraq rayon bölügine alıp kettiler. Anda Alimni aqşamğa qadar tuttılar. Aqşamğa yaqın Alimni azat ettiler.
Onıñnen birlikte rayon bölüginde Bulğanaqtan daa bir qaç tanışı bar edi, olarnıñ da evlerinde tintüvler ötkerildi.
«Vaziyet kerginleşe ve qırımtatarlarnı qorquzmağa isteyler, – dey Alimniñ babası Fahri İbrişev. – Er kün bir de bir yerde maski-şou yapqanlarını eşitesiñ: de bir rayonda, de diger rayonda. Olar, bunı halqımız referendumğa ketmegeninen bağlaylarmı? Qırımtatar tili devlet sayıla eken. Olar bizni tanımaylar, tilni tansılarmı?»
Qoruyıcı organlarınıñ nişanları: mektep, cami ve ATR kanalı
Çarşenbe künü, sentâbrniñ 17-nde Aqmescit civarındaki «Fontanı» qasabasında yerleşken camide teşkerüv ötkerildi. Yerli meclis reisi Şevket Bekirov Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, prokuratura hadimleri namazlar nası keçirile ve ekstremizm ile oğraşalarmı ya yoq, ögrenmege keldi. «Biz teşkerüvni keçirgenlernen laqırdı ettik, iç bir agressiv areketler yapılmağanını añlattıq», – dedi Bekirov.
Taqiq işleri neticesinde, Rusiyede yasaqlanğan 3 kitapnı tahliye ettiler. Daa beş kitapnı teşkermek içün alıp kettiler. Prokuratura teşkerüvleri namaz qılınğan vaqıtta da devam etti. Camige kelgen musulmanlarnı başta içerige yibrmey ediler, amma bir qaç daqiqadan soñ, izin berdiler.
Qarasuvbazar rayonınıñ Zuya qasabasında yerleşken milliy mektepte de tintüv ötkerildi. Yerli sakinlerden biri Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, taqiq tedbirlerini FHH (FSB)-niñ üç hadimi ötkerdiler. Olar, kitaphane, ocalarnıñ sınıflarını tinttiler. «Milliy mektepte, islam boyunca kiyingen eki oca bar, ilk evelâ olarğa diqqat ayırıldı», – dep ayttı subetdeşimiz.
Neticede, «Golos Krıma» gazetasınıñ 2009 senesine ait nushası ve 2011 senesi çıqqan «Vozrojdeniye» gazetasını alıp kettiler.
Kayd etmek kerek ki, sentâbr 17 künü Qırım.Aqiqatnıñ malümatına köre, prokuratura hadimleri ATR telekanalına keldiler. Amma, ziyaretniñ neticeleri belli degil.
Meclis bir kün içinde binanı boşatmaq kerek
Qırım «baş naziri» Sergey Aksönov yarımadada kütleviy tintüvlerni izaat eterek, akimiyetniñ ve «qırımtatarlar yada diger millet vekillerinen arasında iç bir problema yoq. Milliy mensüplik boyunca bir kimseni ayırmaymız, – dedi Aksönv İTAR-TASS hadimlerine. – Er kesnen konstruktiv munasebettemiz».
Aynı zamanda, Meclisniñ binasında sentâbr 16 künü ötkerilgen tintüvni izaatlap, «bu mahsus hızmetleriniñ işi, olar ise instruktsiyağa köre çalışalar», dedi. «Meclis binasında yasaqlanğan kitaplar ve nesneler olğanı aqqında haber bar edi», – dedi Aksönov.
Cuma aqşamı künü, sentâbrniñ 18-nde Meclis çoq yıllar devamında bulunğan Aqmescitteki Şmidt, 2 menzili boyunca binanı terk ete bile. Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi «Qırım» Fondu»na ait şu binanı «qullanmaq, satmaq, bir de bir añlaşmalar tizmek yasaq etile». Bu yasaq Jidkov soqağındaki Meclisniñ ofisi ve daa 6 binağa ükümsüre. Aksi alda, binada qalğan mülkni apis etip, içine iç bir kimseni yibermeycekler. Bu qaranı yerine ketirmek içün bir kün berildi. Hayriye fondunıñ esapları endi apis etildi.
Qırım.Aqiqatqa Riza Şevkiyev izaat berip, Meclis binanı göñülli olaraq terk etecekmi ya yoq, daa qarar almadılar. «Adliyeciler şu qarar üstünde çalışalar, mesleatlaşacaqlar, tüşünecekler. Onı boşatmaq imkânsızdır. Boşatmasaq, binamıznı çekip alırlar, işğal etip, tutacaqlar», – dedi Şevkiyev.
Meclis ve «Qırım» Fondu» etrafında olğan vaqialarnı o, keçenlerde ötkerilgen saylavlarnen, saylaycılarnıñ suvuq yanaşuvınen bağladı. «Şimdi qırımtatar halqnı bir zulum sıfatında kösterirler, Qırımnıñ başqa ealisine zarar ketire bilecegini kösterecekler, ve faal şekilde sıqıştıracaqlar. Böyle etip olardan vazgeçken saylaycılarnıñ alğışını qazanmağa isteyler», – dey Şevkiyev.
«Reyderlerniñ ücümi»
Qırımtatar halqı lideri Mustafa cemilev «Qırım» Fondu»nıñ mülküni apis etkenlerini izaatlap, buña «cinayetçilerniñ ücümi» dedi.
«Olar (mahkeme pristavları. – Müel. qaydları) saçma şeyler yapalar, nasıldır qarar, bizim haberimiz olğan nasıldır mahkeme deyler. Ve qarar çıqarılğanı aqqında iç bir şey bilmegen Fond. Şimdi nasıl bir mahkeme olğanını ögreneler, mahkemeci çoqtan raatlıqta olğanını bilgenler. Açıqtan-açıq yapılğan reyderler ücümi», –dep ayttı Cemilev QHA agentligine.
Qayd etkeni kibi, qırımtatar halqı pek qorqtı, onıñ içün adamlar vaziyetke tesir etip olamaylar. «Halq nasıldır riayet etkenini ister edik, onıñ içün Mecliske yaqınlaşmağa bile qorqalar. Çünki olar (qoruyıcı organlarnınıñ hadimleri. – Müel. qayd.) er kesni çıqaralar, soñ şu insanlarnıñ evlerinde tintüvler ötkerile», – qayd etti Cemilev.
Halq vekili buña sakin davranğanını ayta, çünki «episi bir er şeyni qaytaracaqlar».
Qayd etmek kerek, Mecli etrafında yüz bergen vaqialarğa nisbeten munasebetni şimdilik AQŞ-nıñ Ukrainadaki elçisi Ceffri Payyett bildirdi. Aytqanına köre, o u vaqialarnı taqip ete.


c: text/html

text:
Ugandada êboladan ülüçelär sanı arta
Alarnıñ sanı 23 kä citkän
Ugandada 19 nçı sentyabr’dän birle êbola kizüe arqasında ülüçelär sanı 23 kä, anıñ belän çirläwçelär sanı 36 ğa citkän.
Bu xaqta ilneñ sälamätlek saqlaw ministrlığı süzçese Êmmanuêl’ Aynebyuna xäbär itä.
İldä 19 nçı sentyabr’dä 24 yäş’lek ber keşedä siräk oçrıy torğan Sudan variantı buluı belderelgän êbola virusı tabılğan ide.
Virusnıñ taralu üzäge Kongo Demokratik Cömhüriyätennän Kampalağa qadär bulğan Mubende töbäge dip iğ’lan itelde.
2000 nçe yıllar başında Ugandada yözlägän keşeneñ ğomeren özgän virustan soñğı tapqır 2012 nçe yılda 17 keşe ülde.
Êbola 2013 nçe yılnıñ dekabrendä Könbatış Afrikada taraldı.
2014-2017 nçe yıllarda Gvineya, Liberiya häm S’yerra-Leoneda bulğan êpidemiyädä 30 meñ keşe virus belän zararlandı häm 11 meñnän artıq keşe yaqtı dön’yadan kitte.
Bäyläneşle xäbärlär
İrannıñ Dön'ya kubogında ciñelüenä söyenüçene atıp üterdelär
Maşinasınıñ signalına basqan öçen iminlek köçläre aña ut aça...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bunı parlamentniñ matbuat hızmeti bildire.
İoffeniñ bu sözleri qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ keleyatqan etnik temizlevler aqqında laflarına cevap oldı.
«Yarımadada azırlanğan etnik temizlevler aqqında beyanat provokatsiyadır. Qırım adım-adım medeniy yaşayışqa qayta. Niayet, mında nizam, istiqrar, müsbet neticeler peyda olıp başladı», – dedi o.
Bu arada «spiker birinci muavininiñ» fikirince, Cemilevniñ aytqanları onıñ semetdeşleri – qırımtatarlarnıñ maddiy vaziyetine menfiy tesir etecek.
«Qırımtatarlar kurort mevsimine azırlana. Emek bazarı böyle bölündi ki, olar aynı bu müddet içinde kâr qazanalar. Yamanlıq etkenler böyle bir vaziyette onı daa beter eteler. Tekrarlayım, olarnıñ niyetleri – yamanlıqtır. Bunı añlamaq ve doğru qıymet kesmek kerek», – dedi İoffe.


text:
ATAN, eñ büyük Qırım yaqıt şirketi, öz stantsiyalarında benzin fiyatlarını tüşürdi, - dep bildire Qırım.Aqıqat hadimi.
İyülniñ 23-üne, ATAN yaqıt qoyuv stantsiyalarında Aİ-92 benzinniñ bir litri – 47 ruble 99 kapik, Aİ-95 – 47 ruble 99 kapik. Dizel yaqıtı - 48 ruble 99 kapik. Aynı zamanda şirketniñ matbuat hızmeti dizel yaqıtnıñ fiyatı 47 ruble 99 kapikke tüşecegi bildirile
Bir kün evel ATANda Aİ-95 benzinniñ litri - 48 ruble 59 kapik edi.
Qırımda daa bir populâr TES yaqıt şirketinde Aİ-95 benzin fiyatı 48 ruble 70 kapikte toqtadı, Aİ-92 – 46 ruble 70 kapik, dizel yaqıtı – 48 ruble 30 kapik.
Aprel ayında Rusiye antimonopol hızmeti yarımadağa cermay mahsulatlarını teslim etken doquz şirketke qarşı dava açtı.
Bundan evel, bir sürü Qırım şirketlerine kartel añlaşmaları içün, yani bütün yaqıt şirketleri birden fiyatlarını kötergenleri içün, para cezası tayinlenmesi mümkün.
Qomşu Rusiyege köre Qırımda benzin fiyatları yüksekçe olğanını ve bu Keriç keçitiniñ işine bağlı olğanını iyülniñ ortasında Qırımnıñ rusiyeli başlığı – Sergey Aksönov belgiledi.
Ukraina qanunına binaen, Keriç köprü ve keçitinden Qırımğa kiriş yasaqlanğan ve işğal etilgen territoriyağa kiriş-çıqış nizamnamesini boza.


text:
Auğanstanda jıl basınan beri qarulı şabuıldar men qaqtığıstardan 1192 adam qaza tapqan. Qaza tapqandardıñ jartısına juığı beybit twrğındar bolğan. Bwl..
2019 jıldıñ qañtar-naurız aylarında zeynetaqı aktivteri boyınşa eseptelgen investiciyalıq tabıstıñ jalpı soması 112 mlrd teñgeden astı. Investiciyalıq..
Älem elderiniñ basşıları Ukrainanıñ jaña prezidentin qwttıqtap jatqan kezde, Kreml' jaq kirisin aşpadı. Biraq, prezident Putin Ukrainanıñ şığısındağı ..
Nwrswltan Nazarbaev Euroodaqtı EAEO men «Bir beldeu-bir jol» jobasına qosıluğa şaqırdı. Qıtay astanası Beyjiñde ötip jatqan «Bir beldeu-bir jol» foru..
Türkimenstannıñ Balqanabad aymağında bankomattarda halıq kezegi köbeydi. BAQ ökilderiniñ mälimetinşe, jergilikti halıq qolma-qol aqşa tappay otır. Ba..


text:
Globallashuv davrida tilshunoslik va adabiyotshunoslik taraqqiyoti hamda ta’lim texnologiyalari
229
K.KARIMOVTIŃ PROZALÍQ SHÍǴARMALARÍNDA TARIYXIY SHÍNLÍQ
Azatova Jamiyla –
Ájiniyaz atındaǵı NMPI Magistrtura bólimi qaraqalpaq tili hám
ádebiyatı qánigeligi 2-kurs magistrantı
Ilimiy basshı: f.i.k., docent M.Bekbergenova
Ullı talant iyesi, belgili sóz sheberleriniń biri K.Karimov óziniń bir qatar
lirikalıq shıǵarmaları menen xalqımız arasında óz ornına iye ustazlardıń biri sanaladı.
Shayırshılıq jolında óz soqpaǵına iye bolǵan kórkem sóz ustazı ǵárezsizlik jıllarına
kelip prozalıq dóretpeler dóretiwde de belsendilik etti. Lirikadan romanshılıqqa bel
baylaǵan jazıwshı K.Karimov kóbirek tariyxıy temada shıǵarmalar jazıp aq qaǵaz
betin qaralawǵa kiristi. Onıń kólemli táriyxiy shıǵarması “Aǵabiy” romanı dep atalıp,
eki kitapdan ibarat bul dóretpe eki márte( 2013, 2017) baspada járiyalandı. Bunnan
soń táriyx álemine tereń názer awdarǵan jazıwshı bul romannıń dawamı sıpatında
“Aqqapshıq”, “Qısıwmet” romanlarında oqırman xalqına usındı. Bul dóretpelerde
táriyxıy shınlıqtıń keń bayanlanıwı, syujet hám kompaziciyasınıń sheber qurılıwı,
obrazlar dúnyasınıń isenimligi, kórkem tiliniń ózgesheligi menen ǵárezsilik
dáwirinde dóretilgen eń kórkem tariyxıy romanlar sıpatında tán alındı. Avtordıń
romanları óz aldına tanlanıwı talap etetuǵın bir okean bolǵanlıqtan, biz bul
maqalamızda tek ǵana jazıwshınıń “Aǵabiy” romanın talqıǵa alıwdı maqul kórdik.
Sóz sheberiniń dáslepki “Aǵabiy” romanınıń baspa júzin kóriwi menen bir qatar
ádebiyatshı ıqlasbentler hám ilimpazlar tárepinen qolǵa alınıp, jazıwshı dóretpesine
unamlı bahlawlar jasaldı. Filologiya ilimleriniń doktorı P.Nurjanov Ámiwdárya
jurnalınıń №2 sanında jariyalanǵan “K.Karimovtıń “Áǵabiy” romanındaǵı oylar”
maqalasında jazıwshınıń dóretpesin joqarı bahalap óziniń bahalı pikirlerin bildirip
ótedi: “Áǵabiy” tariyxıy roman janrınıń barlıq talaplarına juwap beredi. Birinshiden,
tariyxiy tulǵalardı, tariyxıy waqıyalardı súwretlew baslı orındı iyeleydi. Ekinshiden
avtor tariyxıy tulǵalardıń kórkem obrazın jarıtıwda olardıń prototipi menen ara
qatnasına úlken kewil bólgen. Basqasha aytqanda qaharman obrazın jasawda onıń
tariyxıy tiykarına say túrde is júrtken, bazı bir romanistler uqsap subektivizmge jol
qoymaǵan [1.108]. Haqiyqatında shıǵarmada ilimpaz keltirip ótken pikirler,
tiykarınan obrazlardıń kórkem shınlıǵı ayqın kózge taslanadı. Sonday-aq belgili
ádebiyatshı ilimpazlardıń biri f.i.d., professor Q.Jarımbetov 2015-jıl Ámiwdárya
jurnalınıń №3 sanında járiyalanǵan “Lirikadan romanǵa” dep atalǵan maqalasında
K.Karimovtıń tariyxıy romanına óz pikirlerin bildiredi: Ǵárezsizlik jıllarında tariyxıy
temada jazılǵan shıǵarmalardı jáne de tolıqtıratuǵın, temasınıń jańalıǵı, kórkemlik
dárejesi, tariyxıy tiykarlılıǵı menen ózgeshelenip turatuǵın dóretpelerdiń biri
Keńesbay Karimovtıń “Aǵabiy” roman-diologiyası bolıp tabıladı. Roman bay
tariyxıy, etnografiyalıq, turmıslıq mádeniy, peyzajlıq materiallarǵa iye [2.88].
Jazıwshınıń “Aǵabiy” romanınınıń birinshi kitabı “Kósh” dep atalıp, bul dóretpe
Buxara qaraqalpaqlarınıń Ámiwdáryaǵa qaray Shımbaydıń shıǵıs tárepine kóship
qonıwı súwretlenedi. Bul bólimde Qulshı biydıń óz elinen bir ǵana attıń jánjeli menen
kóshiwge qarar etiwi, sońınan joldaǵı qıyınshılıqlardıń aqıbetinde bul pikiriniń
qáteligin túsiniwi sóz etiledi. Sonday-aq shıǵarmanıń birinshi bólimde tariyxiy shaxs
Erejep biydiń balalıq jılları bayanlandı. Bıraq Erejep biydıń obrazı ayrım jerlerde
ǵana ushırasadı. Jazıwshı Erejep obrazın keyingi bólimde Xiywa xanındaǵı waqıyalar
menen baylanıstırıp ótedi.
Respublika ilmiy-amaliy konferensiya
230
Erejeptiń ákesi Qulshı biydıń eske túsiriwleri arqalı shıǵarma mazmunı keńirek
bayanlanadı. Qulshı biydıń Torıqasqa atı kópshiliktiń názerin ózine tartadı.
Manǵıtlardıń úlken biyi Qojamyardıń Tólesin atlı ulınıń toyında Torıqasqanıń barıwı,
Tólesinniń atqa qızıǵıp onı alıwǵa kirisiwi obrazlı bayanlanǵan. Mısalı: Óziniń ákesi
beregen toyda bas bayraqtı alǵan Torıqasqanı kórdi de Tólesinniń tınıshı buzıldı,
basqalarǵa tınıshlıq bermedi. Bir hápte ótpey atırıp, jılqımanlarǵa bir úyir jılqı
aydatıp Amantúbekke jetip keledi. Qulshı biy úyir jılqı túwe, mıń jılqıǵa da,
Tolıqasqanı almasıw niyeti joq. Sebebi, Torıqasqanı-dáwlet bası dep ırım etti.[3.21]
Qojamyardıń ulı qansha jalınıp jalbarınsada bul at berilmedi. Aqır sońında
dushpanshılıq júzege kelip Qulshı kóshiwdi maqul kórdi.
Avtor bul orında tek ǵana attıń sebebin kelispewshilikti emes, awelden
kiyatırǵan urıwlar arasındaǵı qarama-qarsılıqtı sóz etpekshi boladı. Sonıń menen
birge romanda qaraqalpaq xalqınıń milliy koloriti kózge taslanadı. Mısalı:
– Kishe, gósh pisti me?-dedi tonınıń kisesindegi duzaqların jerge taslap, bir-
birinen ajıratıp atırıp.
– Turdıń ba, Aqjigit?-dedi sorawǵa soraw menen juwap qaytarǵan hayal. Uzın
boylı sarı sınlı, kók kózleri miyrim menen baqqan kelinshek Qayırdıń tuwǵan anası,
al bala bolsa kelinshektiń tilep alǵan jalǵızı edi. Qaraqalpaqlarda erteden kiyatırǵan
ádet boyınsha esi engenshe enesi tárbiyalaǵan óz balasınıń atın aytpay “Aqjigit”
deytuǵın, al balası bolsa óz gezeginde tuwǵan anasın kishe deytuǵın edi [3.8]. Bul
qatarlarda qaraqalpaqlardıń milliy urp-ádetleriniń biri bolǵan shańaraqta úlken ul
perzenttiń tuwılıwı menen onıń anası atın aytpay at qoyıp siylawı xalqımızdıń gozzal
ádetleriniń biri sanaladı. Jazıwshı kishkene epizod arqalı qaraqalpaq xalqınıń
milliylikke tolı kelbetin sáwlelendirip bergen.
Birinshi bólim Qulshı menen Bektemirdiń eske túsiriwleri, Shımbay jerlerine
qonıslasıwı menen juwmaqlanadı. Shıǵarmanıń ekinshi bólimi “Ata jurt” dep atalıp,
bul bólimde qıpshaqlardıń Qızılqumdı keship ótip Shımbay jerlerine qonıslasıwı, sol
jerdegi qaraqalpaqlar menen qarım-qatnas jasawı, tariyxıy shaxs sıpatında tán alınǵan
Aydos baba, inileri Begis hám Mırjıq, Tóremurat suwpı obrazları tereń bayanlanadı.
Erejep obrazı da bul bólimde Xıywa xanınıń kórnekli insanlarınıń biri sıpatında qayta
kózge taslanadı. Shıǵarmadaǵı bárshe obrazlar óziniń kórkemligi menen, tariyxıy
reallıǵı menen ayrıqshalanıp turadı.
Juwmaqlap aytqanda K.Karimovtıń “Aǵabiy” romanı ǵárezsizlik dáwirde
dóretilgen eń kólemli dóretpe bolıp, tariyx betine tereń názar salınǵan dóretpelerdiń
biri sanaladı. Sonıń menen birge kompaziciyalıq qurılısınıń sheber qurılıwı menen
oqırmannıń dıqqatın tolıq baǵındırǵan qunlı shıǵarma bolıp, jas awladtı
ruwxlanıdırıwshı kórkem dóretpelerdiń biri.
Ádebiyatlar:
1.
Nurjanov P. K.Karimovtıń ádebiy romanı haqqında oylar. Ámiwdáriya
jurnalı, 2014, №2.
2.
Jarımbetov Q. Lirikadan romanǵa. Ámiwdáriya jurnalı, 2015, №3.
3.
Karimov K. Aǵabiy.-Nókis, “Bilim”, 2017.


text:
Bunı Rusiye demir yolunıñ matbuat hızmeti bildire.
Onıñ malümatına köre, OAO «FPK» Anapa ve Krasnodar yolunda çalışacaq. Soñra Keriç boğazından Yalta, Keriç, Kefe, Köktebel, Sudaq, Aqmescit, Aluşta, Saq, Kezlev, Aqyar yönelişinde avtomobil ve deñiz naqliyat vastaları çalışacaq.
Qırımğa kelmek içün yolcu OAO «FPK» kassalarında tren ve diger naqliyat vastalarına bilet ve talonnı almaq kerek.
Anapa ve Krasnodardan işğal etilgen Qırım şeerlerine biletler 150 rubleden başlap 830 rublege qadar satıla.
Moskvadan Anapağa platskartnen kelmek içün 2797,6 ruble tölemek kerek, Aqmescitke qadar bilet fiyatı 350 rubleni teşkil ete. Böyle etip, yolcu 3147,6 ruble ödeycek, dep qayd ete matbuat hızmeti.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatları, hususan Ahtem Çiygoz ve Rustem Umerov, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıyge muracaat etip, Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv kününi resmiy şekilde ilân etmege ve devlet seviyesinde qayd etmege çağırdı.
Bu aqta Çiygoz Facebook saifesinde yazdı.
«2014 senesi fevralniñ 26-sı – Ukraina ve Qırım tarihında müim bir kün. Qanunsız işğalge qarşı çıqqanlar ve şimdi istilâcığa qarşı küreşmege devam etken qırımtatarlarnıñ ve diger Ukraina vatandaşlarınıñ areketleri sert repressiyalar ve Rusiye işğalci rejimi tarafından terror içün sebep olğan. Bu künniñ lâyıq bir şekilde qayt etilüvi bütün Ukraina vatandaşları içün müim – em esas Ukraina, em de Qırım içün. Bu halqara toplulıqnıñ qanunsız işğalne ayırğan diqqatı ve ukrain cemiyetiniñ Qırımnıñ azat etilüvi oğrunda küreşte birleşüvidir», – dep qayd etti Çiygoz.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi 2018 senesi iyünniñ 19-nda «fevral 26 davasınıñ» mabüslerini şartlı apis cezalarına üküm etti. Ali Asanov ve Mustafa Degermenci 4 yıl ve 6 ay, Arsen Yunusov ve Eskender Kantemirov 4 yıl, Eskender Emirvaliyev 3 yıl ve 6 ay şartlı apis cezasını aldı, er birine 3-er yıl sınav müddeti tayin etildi.
2015 senesiniñ yanvarinde Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım idaresi fevral 26 mitingi esnasındaki kütleviy qarışıqlıqlar boyunca cinaiy iş açtı.
Tutulğanlar arasında Ukrainanıñ topraq bütünligine qoltutqanlardan: Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz ve, ondan ğayrı, faaller Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyev buluna ediler.
Daa soñra mahkeme, baş şübheli – o vaqıt Qırımda amelde Meclis lideri rolüni eda etken Ahtem Çiygoznı ayrı bir mahkeme davasına ayırıp, «fevral 26 işini» ekige böldi.
Advokat Cemil Temişevniñ teşebbüsi ile faal Talât Yunusov ve ATR telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyev, bergen ifadeleriniñ «fevral 26 işiniñ» diger figurantlarına qarşı delil olaraq qullanılmaycağını şart qoyıp, tahqiqatnen añlaşma yaptı ve özlerine qarşı qabaatlavlarnı tanıdılar. 2015 senesinde Talât Yunusovğa şartlı olaraq 3,5 yıl ve Eskender Nebiyevge, aynı bunıñ kibi, şartlı olaraq 2 yıl ceza müddeti berildi.
2017 senesi sentâbrniñ 11-nde Rusiye mahkemesi Çiygoznı, yarımadanıñ Rusiye tarafından ilhaqı ile bağlı narazılıqlarnı közde tutqan «kütleviy qalabalıqlarnıñ» teşkil etilmesinde qabaatlav boyunca sert rejimli koloniyada sekiz yıl apis cezasına mahküm etti. 2017 senesi oktâbrniñ 25-nde Rusiye ükümeti, Qırımda mahküm etilgen Ahtem Çiygoznı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra o, Kyivge ketti.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bir oğlançıqnıñ ikâyesi vastasınen bütün halqnıñ faciası aqqında tarif etmek – qırımtatar rejissöri, Cannes Film Festivaliniñ «Ayrı baqışı» programmasınıñ iştirakçisi Nariman Aliyev özüne böyle vazife qoya. ForeFilms film prodakşnı Aliyevniñ yañı filmi – «ORTALAN» tarihiy draması üzerinde çalışıp başladı.
«Ortalan – Gülsum qartanam 1944 senesi bu köyden sürgün etildi; menim içün ayrı emiyeti bar. Bu felâket başına kelmegen bir qırımtatar qorantası yoq. Menim vazifem – bir oğlançıqnıñ ikâyesi vastasınen bir künde vatanından yoq etilgen halqnıñ faciasını tarif etmek», – dep ayttı Nariman Aliyev.
«ORTALAN» 2022 senesi mayıs-avgust aylarında çıqarılacaq. Levha 2023 senesi taqdim etilecek, dep beklenile.
Yañı film ne aqta tarif ete? Yarımada Rusiye işğali altında olğanı içün ukrain filmi qayda çıqarılacaq? Sanat vastasınen tarihiy malümatnı ne qadar doğru yetkizmek mümkün?
Bu ve diger aktual mevzular Qırım.Aqiqat Radiosınıñ studiyasında «Qırım meselesi» tok-şou çerçivesinde Aleksandr Yankovskiy ve subetdeşleri qırımtatar rejissöri Nariman Aliyev, Qırım tarihçısı Gülnara Bekirova, Ukraina institutınıñ baş müdir muavini Alim Aliyev, kinoprodüser, ForeFilms kino şirketiniñ tesisçilerinden biri Vladimir Yatsenko muzakere ettiler.
Nariman Aliyev – qırımtatar rejissöri, «Qırım ikâyeleri» (qısqa levha) müellifi. «Sensiz» filmi 66-ncı Berlin kinofestivaliniñ Generation 14+ çerçivesinde taqdim etildi. Öz işlerinde qırımtatarlarnıñ qoranta munasebetleri, ananeleri ve turmuşını tedqiq ete. «Evge» filmi alman «Beş gol kinofestivaliniñ» «Eñ yaçşçı stsenariy» nominatsiyasında mukâfat aldı, «Kinokolo» Ukraina kinotenqitçileriniñ «Eñ yahşı uzun oyun filmi» milliy mukâfatını aldı. Film 7-nci Halqara Bosfor kinofestivaliniñ eñ yahşı çetel filmi dep tanıldı. Nariman Aliyevniñ filmi «Oskar» mukâfatınıñ long listine de alınğan edi. 10-uncı Odesa halqara kinofestivalinde gran-pri qazandı.
Film Cannes kinofestivaliniñ «Ayrı baqış» yarış programmasında iştirak etti, Bükreş halqara kinofestivalinde eñ yahşı film mukâfatını aldı.
Qırımtatar rejissöri Nariman Aliyev yañı işi aqqında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında tarif etti.
Bu ikâye köyüne qaytqan oğlançıq aqqında tarif ete, anda kelse, kimse qalmadı, qorantasını qıdırıp başlayNariman Aliyev
– Bu ikâye köyüne qaytqan oğlançıq aqqında tarif ete, anda kelse, kimse qalmadı, qorantasını qıdırıp başlay. Bu uydurılğan bir ikâye, esasında bir adise bar. Tecribem bar, uzun metrajlı bir film yaptım, amma zenaatımda inkişaf etip ilerilemege isteyim, film içün bir tahmin yapmayım, işimni yahşı yapmağa tırışam. Böyle bir ğaye bar: Ortalan – Qırımdaki köyniñ adı, şimdi Zemlâniçnoye deyler – Sovetler Birligi vaqtında adı deñiştirildi. Film vastasınen Qırım toponimlerine tarihiy adlarını qaytaruv meselesini kötermege ister edim. Bu Qırımda tarihiy adaletniñ qaytuv işareti olur, dep tüşünem. Kino – tek informatsion bir şey degil, duyğulardır. Seyirci qırımtatarları kim olğanını bilmese de olur, amma bu ikâyeni duyğularınen yaşasa, malümat qıdırmağa, tarih oqumağa, qırımtatarlar aqqında bilmege isteycektir.
Tarihçı ve ressam – zıt şeyler, dep ayta Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında Qırım tarihçısı Gülnara Bekirova.
Bu facianı añlamaq, bediiy vastalarnen yaşamaq vaqtı kelgendirNariman Aliyev
– Tarihnı ğayrıdan tiklemek ve duyğulandırmaq – bam-başqa şeyler. Sürgünlik er bir qırımtatarına tesir etken bir facia, qırımtatar halqını birleştirgen bir facia. Ve bu facianı añlamaq, bediiy vastalarnen yaşamaq vaqtı kelgendir. Bu daa duyğulı ve añlayışlı, keñ kitabımnı çoq insan oqumaz dep tüşünem, amma kino baqarlar. Ebet, stsenariyniñ faktlar tarafı tafsilâtlıca baqılsın isteyim. Yahşı bilgen mevzumda tarihiy filmlerni baqmağa sevmeyim, çünki kiçik yañlışlar közüme çarpa. Narimannıñ yahşı mesleatçıları olur, ve qırımtatar sürgünligi aqqında keyfiyetli bir film körermiz, dep tüşünem.
Film işi başlatıldı, amma ileride daa çoq vazife bar, hususan Qırımda olmayıp, Qırımnı çıqarmaq kibi. Bu aqta kinoprodüser, ForeFilms kino şirketiniñ tesisçilerinden biri Volodımır Yatsenko Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında ayttı.
Bunı bütün dünyadaki insanlar içün yapamız, mında ne olğanını añlasınlarVladimir Yatsenko
– Film çıqarılacaq yer aqqında ola bilecek ortaqlarımıznen muzakereler keçiremiz, qırımtatar köyleri çoq olğan türk dağları ola bile. Belki, Herson vilâyetinde qurarmız, ikâyeniñ bir qısmı Özbekistanda keçe, bazı sanalarnı anda çıqarmağa planlaştıramız. İleride kastingden başlap qıyafetke qadar daa çoq iş bar. Qorantasını qıdırğan ve ne olğanını añlamağa tırışqan oğlançıq vastasınen ikâyeni tarif etecekmiz. Bunı bütün dünyadaki insanlar içün yapamız, mında ne olğanını añlasınlar. Nariman Aliyevniñ «Evge» filmi sayesinde dünyada bir çoq insan qırımtatarlar kimm olğanını bildi ve bu medeniy diplomatiyanıñ aleti ola.
Ukraina institutınıñ baş müdir muavini Alim Aliyev meraqlı, acayip ve qolay olmaycaq bir film körecek, dep bekley, bunı o, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında ayttı.
Nariman seyirci içün pek kerçek kino çıqara, böyle levhalarnı çetelde sevip qabul etelerNariman Aliyev
– Böyle levhalar halq ve cemiyetniñ hatıra medeniyetini şekillendire, dep tüşünem. Ebet, diger sanat çeşitleriniñ emiyetini eksiltmege kerekmey – edebiyat, muzıka, performativ sanat, ağzaviy ikâyeler – eserlerniñ esası olıp, hatıra medeniyetini şekillendirecek. Nariman seyirci içün pek kerçek kino çıqara, böyle levhalarnı çetelde sevip qabul eteler. Qayğıdaşlıq, teren narrativ vastasınen dünyadaki vaziyetni deñiştire bilemiz. Ukraina institutı diger memleketlernen bağını pekitmek içün medeniy diplomatiyanı qullana: medeniyet, akademik programmalar, tedqiqatlar, vatandaş cemiyetiniñ programmaları vastasınen Ukraina aqqında tarif etemiz. Köremiz ki, Ukraina 20 yıl evelsi olğanı kibi sıq-sıq qabul etile. Amma zemaneviy sanat vastasınen şimdiki Ukrainanı köstersek, bir çoq insanğa yañı, zemaneviy memleketni açamız.
(Metinni İnna Annitova azırladı)
Aleksandr Yankovskiy, qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ müellifi ve muarriri


text:
Qırımda parallel müftiyat – «Tavriya müftiyatı – Qırım musulmanları Merkeziy diniy idaresi» akimiyetniñ Qırım musulmanlarını bölmek daa bir ıntıluvı ola bile. Böyle bir fikirni Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ (QMDİ) reis muavini Ayder İsmailov seslendirdi.
Onıñ qayd etkenine köre, şimdilik «Tavriya müftiyatınıñ» meydanğa ketirilmesi aqqında malümat tasdıqlanmadı, lâkin böyle bir şey olsa, Rusiye akimiyeti mında öz issesini qoştı, dep yaza 15 minut neşiri.
«Bu adım Qırım musulmanları Diniy idaresini zayıflatıp, başqa bir idarege deñiştirmeknen bağlı. Ve, elbet de, Qırım akimiyeti, belli bir strukturalar ve bu alemniñ eñ küçlüleri Qırım musulmanlarını bölmege tırışalar», – dep qayd etti İsmailov.
Onıñ bildirgenine köre, yañı teşkilâtnıñ müftisi olaraq saylanğan Ruslan Saitvaliyev Ukraina musulmanları Diniy idaresiniñ bölügi olğan QMDM reberlerinden biri edi.
«Tavriya müftiyatı», kerçekten de, peyda olsa, demek ki, Qırım musulmanları Diniy merkezi yalıñız adını deñiştirdi, içi ise kene de habaşizmnen bağlı olıp qala», – dep tüşüne İsmailov.
Qırım musulmanları Diniy idaresi içün yañı «müftiyat» aslı beklenilmegen bir şey olmadı.
«20 yıl devamında qırımtatar halqını diniy sebeplerden bölmege tırıştılar. Onıñ içün biz alıştıq, körgenimiz kibi, er şey keçe. Bizim halqımız pek ikmetli, onıñ içün «Tavriya müftiyatı» kibi adlarnen olarnı aldatmazsıñ», – dep ayttı Qırım müftisiniñ muavini.
Hatırlatamız, Qırımda Qırım musulmanlarınıñ merkeziy diniy idaresi peyda oldı – Tavriya müftiyatı. İşbu qarar Aqmescitte yarımadanıñ farqlı rayonlarından 100 delegatnı toplağan musulman qurultayında qabul etildi.
Müfti olaraq Ruslan Saitvaliyev saylandı, reis vazifesine Enver Ahtemov tayin etildi. Rusiye musulmanlarınıñ merkeziy diniy idaresiniñ yolbaşçısı müfti Talgat Tacuddin Müftiyat tiklenmesine yardım etti.


text:
2014 senesi keçken «referendum»dan soñ Qırım separatistleri Qırımda olğan ukrain devlet şirketleriniñ aqça ve mülkiyetini «Qırım Cumhuriyetiniñ» mülki olaraq tanığan qanunnı qabul ettiler. Bunıñ ile Qırım zenaat birlikleri ve diger cemaat teşkilâtlarınıñ mülkiyeti milliyleştirildi. Bundan soñ maddeleri arttı – «milliyleştirüvge» şahsiy mülkiyet de oğradı. Umumen Ukraina ve ukrain vatandaşları trillion grivnalarğa abraldı.
Kim ve nasıl tarzda ukrain devlet ve şahsiy mülkiyetni hırsızladı ve bundan soñ millioner oldı – «24» haber telekanalınnı efirinde «Qırım.Aqiqat» leyhasınıñ efirinde.
Studiya musafiri – QMC prokuror muavini Nazar Holodnitskiy ve Qırım jurnalisti Tatyana Rihtun.
Programma cumaertesi künü saat 18:30 ve bazar künü saat 11:30 efirge çıqa. Radio Svoboda ve Qırım.Aqiqat saytlarında saat 18:30 seyir etmek mümkün.
Radio Svobodanıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegen insanlar içün azırlandı.


text:
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi fevral 11 künü Ahetm Çiygoznıñ tevqif müddetini 2015 senesi mayıs 19-na qadar uzattı. Amnesty International uquq qoruyıcı teşkilâtınıñ beyanatında aytılğanı kibi, Çiygoznıñ yaqalanuvı Qırım akimiyeti tarafından «qırımtatar cemiyetini qorquzuv siyasetiniñ nevbetteki aksi»dir.
«Qırımtatarlarğa nisbeten artqan ayırım şaraitlerinde bu qarar yalıñız Ahtem Çiygozğa degil de, öz ukrain noqtaiy nazarını bildirgen ve yarımadanıñ Rusiye işğaline qarşı çıqqan er keske bağlı»,– dep bildirdi Amnesty International Moskva ofisiniñ reisi Sergey Nikitin.
Amnesty International eyyetiniñ azası Qırımda Qırımtatar Milliy Meclis temsilcileri ve Ahtem Çiygoznıñ apayı Elmira ile körüşti.
«Çiygoznıñ işini alıp barğan adliyecige mahkeme toplaşuvı aqqında Aqmescitniñ rayon mahkemesinde olacaq toplaşuvdan 4 saat evel bildirdiler. Adliyeci diger şeerde bulunğanı sebebinden, Çiygoz qoruv aqqından marum qaldı. Fevral 6 künü Çiygoznı vaqtınca bulunuv izolâtorından SİZOğa avuştırdılar, ne adliyeci, ne tuvğanlarına haber etmediler», – denile beyanatta.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Qırım Yuqarı Mahkemesi fevral 6 künü SİZOda bulunğan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ şikâyet arizasını red etti.
Ukraina baş prokuraturası Çiygoznıñ qanunsız sürette azatlıqtan marum etilgeni boyunca cinaiy işni açtı.


text:
Aynı mitingler Herson, Yañı Kahovka ve Novoalekseyevkada keçirildi. Yañı Kahovkada keçirilgen aktsiyada iştirak etkenlerden biri Sergey Tsigipanıñ sözlerine köre, Rusiye arbiyleri avağa ateş açıp, Yañı Kahovka sakinleriniñ aktsiyasını dağıtmağa tırışqan. Onıñ sözlerine köre, arbiyler közyaşlatıcı gaz ve sersemletici granadalar qullanğan. Herson vilâyetiniñ prokuraturasınıñ malümatına köre, rus askerleri narazılıq bildirgenlerge qarşı ateş açqan, bunıñ neticesinde bir adam ölgen, daa yedi yaralanğan.
Geniçesk rus işğaline qarşı nasıl narazılıq bildirdi - bizim fotogalereyamızda.


text:
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov yarımada sakinlerni Rusiye Künü ile hayırladı ve «Rusiye Federatsiyasınıñ» terkibinde olğan Qırımnıñ diger irişmeleri aqta tarif etti.
Şu cümleden, Qırım ükümetiniñ saytında aşkâr etilgen hayırlavda «içtimaiy saadaki müsbet deñişüvleri, gemi qurucılığı ve himiyaviy sanayınıñ inkişafı» aqqında aytıla.
«Kurort mevsimi yahşı başlandı. Qırımda endi 650 biñ turist raatlandı. Qırımlılar bütün dünyağa öz birligini, milletlerara ve dinlerara barışıqnı köstereler», – denile hayırlavda.
Kene «Qırım baari» ve «Rusiye – rus dünyasınıñ tarihiy ve medeniy özegi olğanı» aqqında aytıla.
«Eminim: birlikte er angi meseleni çezermiz! Rusiye bayrağı altında Qırımnıñ kelecegi parlaqtır», – dedi Aksönov.
Aqmescit civarında Yaşlıq qasabasında iyün 11 künü Lenur adlı adamnıñ evinde tintüv keçirildi, bundan soñ onı «E» merkezine alıp kettiler.
Evel Vatandaş serbestligi merkeziniñ idare reisi, uquq qoruyıcı Aleksandra Matviyçuk aytqanı kibi, Qırımda soñ üç ay içinde siyasiy sebeplerge köre yerli uquq qoruyıcıları 22 tintüvni keçirdi.
1992 senesi iyün 12 künü Rusiye Federatsiyasınıñ halq deputatları Devlet mustaqilligi aqta Beyannameni qabul ettiler.
1992 senesi iyün 11-de Rusiye Federatsiyasınıñ Yuqarı Şurası iyün 12 kününi bayramlar sırasına kirsetti.


text:
Ukraina menfaatlarını temsil etken Jonathan Gimblett Birleşken milletler teşkilâtınıñ Halqara mahkemesinde Rusiye qırımtatarlar ve etnik ukrainlerni ayırımğa oğrata, dep bildirdi. Bunı o, mart 8-de Rusiye tarafınıñ çıqışına cevap olaraq ayttı.
«Rusiye qırımtatarlarnı ve ukrainlerni Qırımda esas yerni almağa keder etken bir şey olaraq tanıy», – dep ayttı o.
Gimblettniñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Qırımdaki vaziyetni izaatlap, Gaaga mahkemesinde «alternativ bir kerçekni» aydınlattı.
Ukraina menfaatlarınıñ temsilcisi Rusiye tarafınıñ Rusiye akimiyeti Qırımda insan aqlarını teminlemek içün ğayret köstergenine dair malümatını red ete. Jonathan Gimblett Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasağı ve yarımadada qırımtatarlar ğayıp olğanını hatırlattı.
Gimblett şunı da hatırlattı ki, Qırımnıñ rus anayasası rusça, ukraince ve qırımtatarcanı tanıy, amma yarımadada kene de rusça esas til sayıla. Matbuat vastalarınıñ ekseriyeti rus tilinde çalışa. Memuriy binalardaki levhalar da rusça yazılğandır. Jonathan Gimblettniñ qayd etkenine köre, yarımadadaki tasil de aynı vaziyette.
Rusiye tarafı Gaaga mahkemesinde Qırımda qırımtatarlar ve ukrainlerniñ aq-uquqları bozulğanını ve olarğa nisbeten ayırım olğanını red etti.
Mart 6-da Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Halqara mahkemesinde (Gaaga, Felemenk) Ukrainanıñ Rusiyege qarşı açtırğan davası boyunca açıq diñlevler başladı. Mart 7-de mahkemede Rusiye vekili çıqışta buluna.
Ukraina Halqara mahkemeden dava baqılğan müddet devamında tedbir almağa rica ete.
Böyle tedbirler arasında – Rusiyeden «Ukrainada vatandaşlarğa qarşı terrorist areketlerini yapqan taqımlarğa» maddiy ya da bir de bir diger yardım kösterilmesini toqtatmasını talap etmek, bunıñ kibi gruppalarğa ise tesir etip, ileride böyle bir areket yapmamalarını temin etmek, em de Qırımda millet ayırımı, şu cümleden Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetiniñ yasağınıñ toqtatılması ve qırımtatarlarnıñ qaçırılmasını taqiq etilmesini talap etmektir.


text:
On dört yarım asırlıq Aluşta – Qırım yalı boyunıñ eñ qadimiy şeerlerinden biridir.
Altıncı asırda bizanslılar belli Aluston kermenni qurğan. O, biñ yıl qadar hızmet etken. Onıñ üç qullesi olğan: Çatal-Qulle, Orta-Qulle ve Aşağı-Qulle. Bu kermende insanlar çoqlaşqan sayın, o keñleşken ve divarları qaviy olğan şeerge çevirilgen.
Qaratav eteginde Nefan-Özen başında mengir (meca-taş, tikli-taş) yerleşken. Eki buçuq biñ yıl evelsi peyda olğan tavrlarnıñ taş mezarları bugüngece saqlanıp qaldılar
Aluşta civarındaki eñ belli yerlerden Süngü-Suv (Ştık-voda) ve acayip körünişi olğan efsaneviy Demirci dağını añmaq mümkün. 1824 senesi Süngü-Suv çeşmesi rus seraskeri Kutuzovnıñ adınen adlandırıldı.
Qırım Rusiye tarafından zapt etilgen soñ, Aluştanıñ bütün topraqlarını sakinlerinen beraber II Yekaterina çariçeniñ hızmetkârları arasında bölüştirdiler. Şu vaqıttan başlap, şeerniñ mimarcılığı bütünley deñişti. Künümizge qadar tek saqlanğan cami – 19 asırda qurulğan Yuqarı camidir. 20 asırda yol keçirgende Aşağı camini yıqtılar. Cami olğan yerge daa Mezarlıq dey ediler, onıñ yanında Aziz olğan.
1907 s. Aluştanıñ başı olaraq ulu ocamız İsmail Gasprinskiyniñ yaqın dostu ve fikirdeşi Mustafa mırza Davidoviç tayinlene. Bu zamanda şeerde çoq eyi deñişmeler olıp keçe. Aluşta eñ dülber kurort şeerine çevirile ve raatlanğanlarnıñ sayısı arta. Yañı binalar qurula, taş yollar töşele. Musulman qızları içün Qırımda birinci mektep açıla.
1930 senesi Aluşta ve etraftaki Gurzuf, Nikita, Qızıl-Taş, Degirmenköy, Partenit, Kuçuk-Lambat, Büyük-Lambat, Şuma, Demirci ve Körbek köyleri qırımtatar milliy bölgesini teşkil ettiler.
Aluştanıñ şanlı oğullarından biri Abdul Teyfuq. Ekinci Cian cenkinde iştirak etip, 1943 senesi Sovetler Birliginiñ Qaramanı oldı.


text:
Bunı bugün Berlinde Almaniya çetel işler naziri Frank-Walter Steinmeier bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Biz bu vaziyetiniñ ögüni almaq kerekmiz. Ukraina boyunca halqara kontakt gruppasınıñ meydanğa ketirüvi içün etilgen ğayretimiz aqiqat olğanını körersiñiz. Demek, Ukraina şarqındaki tertipsizligine yol bermemek kerek. Rusiye ise buña destek köstermemeli. Biz Ukrainada anayasa protsessiniñ başlanuvında iştirak etmek kerekmiz», – dedi alman tış siyasiy müessiseniñ reisi.
Onıñ aytqanına köre, Almaniya Ukraina sıñırlarında rusiye ordularınıñ bulunuvını nezaret etmege devam etecektir.
Ukraina toprağında rusiye istilâsı bugün açılğan Avropa Şurasınıñ Parlament Assambleyası baar sessiyasınıñ esas mevzusıdır.


text:
Rusiye Devlet Dumasınıñ spikeri Vâçeslav Volodin Rusiye liberal-demokratik firqasınıñ lideri Vladimir Jirinovskiyniñ vefatı aqqında bildirdi.
«Ağır ve devamlı hastalıqtan soñ Vladimir Volfoviç Jirinovskiy vefat etti», – dep yazdı Volodin Telegram-kanalında.
Martnıñ 25-nde Jirinovskiyniñ vefatı aqqında Rusiye senatorı Aleksandr Pronuşkin bildirdi, lâkin Rusiye Devlet Dumasınıñ spikeri Vâçeslav Volodin bunı red etti.
Yanvarniñ soñunda Vladimir Jirinovskiy koronavirusqa oğradı, amma diagnozını soñuna qadar gizledi, çünki aşı tarafdarları arasında kerekmegen şübheler ola bile, dep tüşündi.
Jirinovskiy Ukrainağa qarşı fikirlerinen bellidir. «Rossiya-24» telekanalında «Vladimir Solovyev ile aqşam» programmasında o, ukrainalılar «Avropa çöplügi», «coyulması kerek olğan Avropa kübresidir», dep aytqan edi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net/. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
`yulçı` Näticälär
Xäbärlär [64]
- Bıyıl Antaliyägä kruiz köymäläre belän 30 meñnän artıq yulçı kilde
- "Törek hawa yulları"nıñ yulçı sanı 60 millionnı uzıp kitte
- İstanbul aêroportın 4 yılda küpme yulçı qullanğan?
- Şveyśariyädä dönyanıñ iñ ozın yulçı poyızdı säfäre yasaldı
- Yulçı korabında yanğın
- İstanbul aêroportlarında yulçı sanı
- Amasrada berençe yulçı köymäse
- Yulçı köymäse batu näticäsendä ülüçelär sanı 17 gä citkän
- İstanbul aêroportı xalıqara yulçı xäräkätendä ikençe urında
- İstanbul aêroportında pandemiya çorındağı iñ küp yulçı sanı terkälde
- Hawa şarı belän iñ küp yulçı Kapadokiyada gizderelä
- Yulçı oçqıçında şartlaw häm yanğın
- Liviyädän İzmirgä ikençe yulçı korabı kilde
- İstanbul aêroportın 8 ayda 20 millionnan kübräk yulçı qullanğan
- Sabiha Gökçän aêroportında ber köndä rekord yulçı sanı
- İstanbul hawa mäydanı berniçä kön 100 meňnän kübräk yulçı qabul itte
- Sabiha Gökçän hawa mäydanı: yulçı häm oçış kürsätkeçläre
- Sabiha Gökçän hawa mäydanınnan yaqınça 5 million yarım yulçı faydalandı
- Bangladeşta yulçı köymäse belän yök köymäse bäreleşkän
- Sabiha Gökçän xalıqara hawa mäydanı 3 ayda 4 million 200 meň yulçı qabul itte


text:
ATR qırımtatar telekanalınıñ haber siyaseti boyunca baş müdiriniñ muavini Lilâ Bucurova canlı yayınğa çıqıp, halqqa muracaatta bulundı. O, silâlı insanlarğa bazarertesi künü telekanalda tintüvni keçirmege izin bergen yerli akimiyet areketlerini takbih etti, dep haber ete Qırım.Aqiqat saytı.
«Siz qırımtatarlarnıñ yüzüne nasıl baqacaqsıñız? Areketleriñiz Rusiyeniñ reabilitatsiyağa oğrağan vatandaşlar aqqında qanunına riayet etilmesidirmi? Rusiye prezidentiniñ avalelerini böyle sürette amelge keçiresiñizmi?»,– dedi o efirde.
«Şimdi efirge çıqmağa imkânımız daa bar, amma bugün tam haberlerni körmezsiñiz. Ümüt etem ki, bugün bu er şey biter. Akimiyet yapqan areketleriniñ farqına barğanını ve halqqa, federal akimiyet olaraq, öz itibarına etken toqatını añlaycağına ümüt besleyim», – dedi Bucurova.
Al-azırda telekanalnıñ efiri acele haberler yayınlarına bölüne.
«Çalışmağa imkânımız olğanına qadar, efirimizge diqqat etiñiz»,– dep ayta Bucurova.
Bazarertesi künü, yanvar 26-da, ATR qırımtatar telekanalına silâlı insanlar sürip kirdi. Haberlerniñ acele yayınında alıp barıcı silâlı insanlar Aqmescitte yerleşken ATR qırımtatar telekanalına bir yıl devamında olıp keçken adiselerniñ video malümatını, şu cümleden, fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları yanında keçirilgen mitingniñ videosını saqlağan bilgisayar serverini tutıp almaq içün kelgenini bildirdi.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti divarları yanında Qırımnıñ ayırıluvına qol tutqanlar ve Ukraina birdemligi tarafdarları arasında muqavemet-mitingi keçirilgen edi. Ekinci tarafnıñ esas qısmı qırımtatarları edi.
Silâlı insanlarnıñ kiyiminde OMON dep yazıla, amma Qırım İçki işler nazirligi bu vaqianı izaatlamay.


text:
Ukrayina arbiyleri Mıkolayiv vilâyetinde Su-25 rusiye ücümcisini urıp tüşürdi, dep haber etti "Cenüp" ukrayina ava komandanlığı.
"Oktâbrniñ 21-nde kündüz saat dörtlerde Mıkolayiv vilâyetiniñ Baştanskiy rayonında Cenüp" ukrayina ava komandanlığınıñ Odesa zenit-raketa brigadasınıñ bölügi Su-25 rusiye ücümcisini urıp tüşürdi", - dep yazıla bildirmede.
Mıkolayiv vilâyetiniñ arbiy memuriyetiniñ yolbaşçısı Vitaliy Kim Rus Su-25 ava telükesi signalı vaqtında urıp tüşürilgenini bildidri.
Ukrayina Silâlı Quvetleriniñ Baş ştabınıñ malümatına köre, bugünge qadar Rusiye Ukrayinağa qarşı büyük istilâda 269 uçağını ğayıp etken.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırım (Keriç) köpründe maşina areketi noyabrniñ 19-nda kene sıñırlanacaq. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye naqliyat nazirligi haber etti.
«2022 senesi noyabrniñ 19-nda saat 4:00-ten 16:00-ğa qadar Qırım köpründe tehnologik işler keçirilecegi sebebinden maşina areketi toqtatılacaq», – dep aytıla haberde.
Oktâbrniñ 16-nda köpürde maşina areketi 12 saatqa toqtatılğan edi.
Bundan evel tamir işleri sebebinden Qırım köpründe noyabrniñ 8-nde ve 12-nde areket toqtatılğan edi.
Oktâbrniñ 8-nde saba Qırım köpründe patlav oldı. Rusiye tahqiqatçılarınıñ versiyasına köre, yük maşinası patladı. Neticede eki maşina yolu zarar kördi, patlav sebebinden ya da aynı vaqıtta köpürniñ tren yolundan ketken yük treni yanıp başladı. Başta üç ölü, soñra patlavnıñ dört qurbanı aqqında haber etildi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin bu patlavnı «terakt» dep adlandırdı, onıñ icracıları ve sımarış etkenler Ukrayina mahsus hızmetleri ola. Rusiye Tahqiqat komiteti Rusiye Ceza kodeksiniñ 205-inci maddesine («Terrorizm») istinaden cinaiy dava açtı.
Ukrayına prezidenti Volodımır Zelenskıy Kyiv köpürdeki patlavnı «sımarlamadı», dep bildirdi.
Ukrayına Baş istihbarat idaresiniñ spikeri Andrey Yusov Rusiyeniñ Keriç köpründe patlav tahqiqatını «saçmalıq» dep adlandırdı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
«Umma» Ukrayına musulmanlarının yañı müftisi olaraq Lviv ve Ğalıçına müftisi Murat Suleymanov oldı. Bu aqta 13 yıl «Umma» Ukrayına musulmanları diniy idaresiniñ müftisi olğan Said İsmagilov Facebookta bildirdi.
«O, (Murat Suleymanov – QA) – Ukrayınanıñ din erbapları arasında eñ bilgili temsilcilerinden biridir. Şeyh Murat 32 yaşında, Qırımda qırımtatar qorantasında doğdı. Balalığından İslâm dinini ögrendi. 2008 senesi Qurannı ezberlep, Hafizler mektebini bitirdi. 2013 senesi Yemen universitetiniñ şeriat iliminden mezun oldı. O yıl şeyh Murat Hodeyda şeeriniñ, Yemen, müftisi şeyh Muhammad Ahmad Amohtan hanefi uquqçılığı sertifikatını aldı. 2015 senesinden berli – Lviv şeeri musulmanlarınıñ imamı. 2016 senesinden berli – Diniy idare müftisiniñ müftisi ve Ğarbiy Ukrayınada müfti vekilidir. 2019 senesinden berli Ukrayına Fetva ve tedqiqatlar şurasınıñ azası ola. 2019 senesi Muqaddes Qurannı ögrenüv Umumukrayın birliginiñ yolbaşçısı olaraq saylandı. Ukrayınca, qırımtatarca ve arapça bile», – dep bildirdi İsmagilov.
O, yañı saylanğan müftige «Ukrayına içün bu zor vaqıtlarda qaviy ve cesür olmağa, İslâmnıñ yüksek qıymetlerini aşlamağa, Ukrayına cemiyetinde dinlerara dialog ve işbirligi yapmağa, Ukrayına musulmanları içün kerçek lider olmağa» tiledi.
Rusiyeniñ Ukrayınağa qarşı büyük istilâsı başlağanından Said İsmagilov müfti vazifesinden ayırıldı. Başta territorial mudafaağa qoşuldı, soñra cebege ketti. Şimdi İsmagilov Ukrayına Silâlı quvetlerinde hızmet ete, o, atıcı aydavcı, sağlıq hadis, yaralanğanlarnı cebeden tahliye ete.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Aqmescitte 1944 senesi qırımtatarlarnıñ sürgüniniñ qurbanları añılaraq dua ötkerile. Tedbirge ellerinde milliy bayraq, şeritler, köksünde matem timsalleri olğan 100-ge yaqın insan toplanğan, dep haber ete Qırım.Aqiqat muhbiri.
Faaller, hatıra abidesi ögünde dua oquyaraq, çiçek qoya ve kenarğa çekilgen soñ, abide yanına başqa gruppa kele ve dua devam ete.
Tedbir Rusiye politsiyası ve OMON hadimleriniñ nezareti altında keçe. Qırım.Aqiqat muhbiri haber etkenine köre, tedbir keçirilgen yerge OMON hadimlerini ketirgen üçünci avtobus kelip çıqqan.
İnsanlar ellerinde milliy bayraqlarnı turalar, faal Server Karametov elinde – «Qırımtatar halqına azatlıq» dep yazılğan büyük milliy bayraq bar.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesi Qırımdan sürgün etilgen qırımtatar halqı sürgüniñ qurbanları añıla. O künü yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnıñ ilk eşelonı yollana. Epsi olıp 180 biñden ziyade insan sürgün etilgen.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen mayısnıñ 18-zi qırımtatar halqı sürgüniniñ qurbanlarını añma Künü olaraq ilân etilgen edi.


text:
İslâm alimleri Yüce Rabbimiz yat, hırsızlanğan, zapt etilgen topraqta qılınğan namaznı qabul etemi-yoqmı, dep tartışa. Ekseriyeti namaz qabul etile, dep tüşüne. Amma böyle bir topraqta ibadet etmek olmağanını aytalar. Bunı esas Ukrainadaki musulmanlarnıñ diniy idare müftisi Ayder Rustamov Qırım.Aqiqatqa aydınlattı.
«Qayd etmeli ki, mında er bir qırımtatarınıñ vazifesi bar – vatanını işğalden azat etmek içün ne yapqanını tüşünip yatmaq ve uyanmaq kerek. Qırımdan tış olmağa mecbur insanlar da bunı tüşünmeli. Yüreklerimiz aynısını dese, arzumız kerçekleşir – işğalciden qurtulırmız... Namaz islâm dininiñ farzıdır, qırımtatarlar ibadet etmege mecburlar. Qırımtatarlar zapt etken topraqta degil, olar zapt etilgen vatanlarında yaşaylar», – dep ayttı Rustamov.
Müfti qayd etti ki, «işğalci akimiyetke yardım etip iş tutqanlar günâh işleyler», olarnen «ibadet aqqında degil, başqa şeyler aqqında» laf etmek kerek.
2016 senesi noyabr 19-da 14 qırımtatar din cemiyeti Kyivde toplaşip, müftiylikni qurdılar. Müfti Ayder Rustamov oldı, o, Kyivdeki qırımtatar cemiyeti yanında Musulmanlarnıñ diniy qıymetleri komitetiniñ yolbaşçısı ola. Alimler şurası da quruldı, onıñ yolbaşçısı olaraq Ukraina musulmanları birliginiñ reisi Suleyman Hayrullayev saylandı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımda endi bayağı mesele peyda oldı, olarnıñ miqyası ileride artacaq.
Bunı From-UA internet neşirine Ukrainanıñ birinci prezidenti Leonid Kravçuk bildirdi.
«Rusiye Qırımda idare etip olamaz. Alem Qırım tanılmağan topraq olğanı içün anda barmaycaq. Turizm qapatılır. Rusiye anda oyun evlerini açmağa ya da faişelikni teklif etermi? İnsanlarnı ürmet etmek kerek», – dedi Kravçuk.
Siyasetçi Qırım Rusiyeniñ tarihiy toprağı olğanı aqqında fikirlerni de izaatladı.
«Yalandır, Qırım tek 1783 senesi Rusiyeli oldı, evelden ise Moskva çarlığı edi. Eger de öyle fikir yürsetsek, Türkiye «bu bizim tarihiy toprağımızdır» dep aytır. Qırımtatarlar «biz bu topraqnıñ tamır halqımız, siz ise mında sürip keldiñiz» dese, ne olur? Halq rey berdi, mustaqillikni ber degen laf – aldavdır»,– dedi Kravçuk.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ bunı tanımadı.


text:
Altı yıl evelsi Aqmescitte Ukraina tarafdarı faal Timur Şaymardanov ğayıp oldı. 2014 senesi mayısnıñ 26-nda evden çıqıp qaytmadı.
Şaatlar ve faalniñ tuvğanları ğayıp olmasına «Qırım samooboronası» azalarınıñ alâqası bar, dep bildirdi.
Şaymardanovnıñ ğayıp oluvı aqqında bugün Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi hatırladı. O, faalniñ tuvğanlarına sabır ve ümüt tiledi.
Şaymardanov – «Ukrain halq evi» cemaat teşebbüsiniñ faali, 2014 senesi mart ayında Qırımda Ukraina arbiylerine gumanitar yardımda iştirak etken edi.
Qırım işğalinden evel Timur iş adamı olıp, çeşit mallarnı satqan edi, daa evel sigorta ve audit şirketlerinde çalıştı, qazan tatarlarınıñ diasporasında faaliyet köstergen edi. Euromaydan başlağanınen onıñ tarafdarları saflarına kirdi. 2014 senesi mart ayında Yalı qaravullarınıñ ukrain ştabı ögünde Timur gece-kündüz nevbetçilikte iştirak etti, faaller elinden kelgeni qadar yardım etti, Ukraina arbiyleriniñ ruhunı yırlarnen köterdi.
2014 senesi baarde Timur Şaymardanov bir qaç kere Kyivge barıp kelgen edi, arbiyler ve siyasetçilernen körüşti. Amma, dost ve tuvğanlarınıñ aytqanına köre, resmiy Kyivniñ Qırımnı faal qorumaq istegini körip olamadı. Şunıñ içün qırımlı göñülliler diger vazifelerge diqqat ayırdı.
Timur Anğara (Perevalnoye) köyünde 36-ncı yalı qaravulları brigadasınıñ ukrain arbiyleri içün qalacaq yer, aş ve para qıdırdı. Komandan arbiy bölükke Rusiye arbiylerini kirsetti, 36-ncı brigadanıñ dağ-piyade askerler batalyonınıñ tahminen 80 ukrain arbiyi soqaqta qalğan edi.
Daa soñra Şaymardanov Ukraina arbiylerini Qırımdan çıqardı. «Ukrain halq evi» göñüllilerinen beraber eki biñden çoq arbiyge yardım etti.
Şaymardanovnen beraber faal Seyran Zinedinov da ğayıp oldı. Olarnıñ ğayıp oluvınen bağlı cinaiy davalar em Qırımda, em esas Ukrainada açılğan edi, lâkin bugünge qadar tahqiqatnıñ iç bir neticesi olmadı.
2018 senesi iyün ayında Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi advokat Emil Kurbedinovnıñ tahqiqatnıñ Şaymardanovnıñ hırsızlanması ve ğayıp oluvı davasınen bağlı areketlerine qarşı istinaf şikâyetini red etti.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aprel 23 bazarertesi künü «Çoñğar» keçirüv noqtasında, ilhaq etilgen Qırımda ve Aqyarda Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ vekili olğan Ukraina vatandaşı hanımnı yaqaladılar. Bunı QMC Prokuraturasınıñ matbuat hizmeti bildire.
Bildirüvde: «Cinaiy işniñ alıp barılması çerçivesinde devletke hainlik yapıluv vaqiası boyunca Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturasınıñ protsessual rehberligi altında QMCdeki Ukraina Telükesizlik hizmetiniñ baş idaresi tarafından Ukraina Cinaiy-protsessual kodeksiniñ 208-nci maddesine muvafıq olaraq Rusiye Federatsiyası ve bunıñ kibi de «Ğalebe volontörları» ukümetten tış umum Rusiye teşkilâtınıñ menfaatları içün Rusiye Federatsiyası prezidenti vazifesine namzet olğan V.V. Putinniñ vekili sıfatında 2018 senesi saylavında V.V. Putinniñ Rusiye Federatsiyası prezedenti vazifesine namzet kösterilmesine qol tutmaq içün Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri territoriyasında qanunsız olaraq imzalar toplanmasını teşkil etken ve ötkergen Ukraina vatandaşı hanım yaqalandı», – denile.
Muessisede, Rusiyeniñ «Rusiye Federatsiyası prezidentiniñ saylavı aqqında» qanunına binaen prezident vazifesine namzet kösterilmek içün imzalarnı toplav, Rusiye prezidenti saylavınıñ ötkerilmesi içün resmiy ve mecburiy protsedura ola, dep qayd ettiler.
Bildirüvde: «Böylelikle, bu Ukraina vatandaşı hanım, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ vaqtınca işğal etilgen territoriyasında qanunsız olaraq Rusiye prezidenti saylavınıñ ötkerilmesine resmiy azırlanuv protsedurasında iştirak etip, Rusiye Federatsiyası ve «Ğalebe volontörları» ukümetten tış umum Rusiye teşkilâtına Ukrainağa qarşı, onıñ suvereniteti, topraq bütünligi ve toqunılmazlığı zararına yapılğan bozucı areketlerniñ ötkerilmesinde yardım etti», – denile.
Muessisede yaqalanğan hanımnıñ adını bildirmeyler. Qırım.Aqiqat, bildirüvde «Ğalebe volontörları» Rusiye cemiyet areketiniñ Qırım şubesiniñ rehberi Yelena Odnovol aqqnda aytılğanını işançlı menbalardan ögrendi.
Aprel 3-te Ukraina Telükesizlik hizmetiniñ hadimleri Qırım ile memuriy sıñırda yarımadanıñ ilhaqına alâqası olğanından dolayı şübheli sayılğan, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımdaki Rusiyeniñ kontroli altında olğan Kezlev şeer şurasınıñ deputatı Sergey Osmininni yaqaladılar. Qırım deputatına 10 yıl muddetine qadar apishane cezası berilmek mümkün.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Şimdilik Qırımda bala tölevlerniñ miqdarı deñişmedi. Amma, paranı grivna ile degil de, rublege çevirip bereler. Olarnı elde etmek içün, adet üzre qadınlar yaş ballarınen beraber «Krımpoçta» bölüklerinde uzun nevbetlerde turmağa mecburlar. Bank esapları, varaqa ve bankomatlar aqqında yazıqsınıp hatırlaylar.
Keriçli Natalya N. Qırım.Aqiqat ile fikirlerinen paylaştı: «Ebett, evelden yahşı edi….Ümüt etem ki, yaqıñda bank sisteması kene de çalışıp başlar ve paranı adam kibi alıp olurmız».
Region naziri Yelena Romanovskayanıñ bildirgenine köre, qırımlı analar, ukrain şartlarına köre, sermiyalarnı yılnıñ soñunace alacaqlar. 2015 senesi yanvar 1 kününden başlap, tölevler Rusiye qanunlarına köre berilecek. Amma, bunıñ episi nasıl olacağını memur ve siyasetçiler daa özleri bilmeyler.
Keriçniñ emek ve ealiniñ içtimaiy qoruvı boyunca idaresinde Qırım.Aqiqatqa şunı bildirdiler: «Biz bu kibi malümatnı aydınlatıp olamaymız. Yılnıñ soñuna qadar ne siz, ne de biz ne olacağını aytıp olamamız».
Rusiye emek nazirligi ile qırımlı mütehassıslar tarafından işlep çıqarılğan qanun leyhasını daa tasdiqlamadılar. Bir taraftan memurlar, yarımada bütünley Rusiye qanunlarına keçecegini aytalar, diger taraftan evelki tölevlerniñ yerli bücetten berilüvi devam ettirilecegini işandıralar. Aynı zamanda, Rusiye Federatsiyasında regional tölevler, tek devlet bergen paralarğa qoşma olaraq tölenile, bazıda analar «gübernaor»dan berilgen paranı da ala bileler (Moskvada eñ yüksek qoşma parası - ana-babanıñ yaşı 30 kelmese, birinci bala içün 61 biñ ruble, ve eñ az kölemde para Yaroslavl vilâyetinde berile - eki biñ ruble).
Rusiyede «bala» parası, işandırılğanından daa az
Rusiyede «bala» parasınıñ miqdarı o qadar da büyük degil. Bala bir buçuq yaşına kelgenine qadar er ay, eki yıl devamında berilgen aylıqlarnıñ 40%-nı bereler. Birinci bala doğğanda eki buçuq biñ ruble, ekinci bala doğğanda beş buçuq biñ tölenile, amma 18 biñden ziyade olmamalı.
Böyleliknen, rublege çevirilgen Qırım aylıqları ve oña köre belgilengen «bala» yardımı yerli yaş analarnı taaciplendire bile. Sır degil ki, qırımlılarnıñ ekseriyeti resmiy olaraq paranıñ küçük bir qısımını alalar, qalğan paranı saipler qollarına bereler. Onıñ içün, qadın alğan kelirler aqqında vesiqada aylıqnıñ tek bir qısımı qayd etile. Misal içün, Ukrainada tayin etilgen minimal aylıqnıñ miqdarı eki biñ grrivna olsa, Rusiyeden lâyıq «bala» parasını qadınlar iç alıp olamazlar.
Bir buçuq biñ ruble orta esapnen alsaq, 48 podguznikni almaq içün yetişecek. Vaziyetni yalıñız, Qırım sakinlerine orta yardım parasını bererek eyileştirmek mümkün. Amma, doğurmazdan evel çalışmağan qadınlar ve studentlerge eñ kiçik miqdarda belgilengen eki buçuq biñ ruble (830 grivna) ep bir berilmeycek.
Bir buçuq yaşından üç yaşına qadar balalarnıñ baquvı içün – tek çoq balalı qorantalarğa berile
Balalarnıñ baquvı içün berilgen paranı kiçkene bir buçuq yaşına kelgen soñ, töleyler. Aynı zamanda, bir yıl evelsi Rusiye ukrain tecribesini köz ögüne alıp, regionlarnıñ bir qısımında bu kibi yardımnıñ tölev müddetini uzatqan leyhalar çalışıp başladı. Başında, leyhalar Tıva Cumhuriyetinde, Burâtiya, Altay ve Udmurtiyada çalışıp başladı, soñra, Primorskiy, Krasnodarskiy ve Stavropolskiy viyaletleri qoşuldı, eñ yaqın vaqıtta Moskva ve Sankt-Peterburgda çalışacaq.
Umumen alğanda, programma 53 regionda faaliyet ete, onı yalıñız fuqare qorantalarğa ve 3-nci bala içün bereler. Bu vaziyette, bir buçuq yaşından üç yaşına qadar balalarğa belgilengen sermiyanı yerli akimiyet bere ve kölemini özü tasdiqlay. Regionğa köre, er ay 480 –den başlap 1000 rublege qadar ayırıla. Böyleliknen, bu raqam, Ukrainada er balalı qoranta alğan yardımdan tek 90 rublege (30 grivnağa) ziyade.
Aynı zamanda iyül 1 kününden başlap, Ukrainada bala 3 yaşına kelgen soñ, para asıl berilmeycek. Yuqarı Şura bir sıra qanunlarnı qabul etti. Deñişmeler, bala doğğan soñ da berilgen sermiya ile bağlı olacaq. Onı artıq yaşayış minimumğa köre degil de, endi belgilengen 41 280 grivna miqdarında (123 840 ruble) berecekler. Tek bir sefer alınğan para 10 biñ grivnanı teşkil etip, qalğanını 3 yıl devamında ayıracaqlar. Böyle etip, birinci bala doğğan soñ ayırılğan paranıñ kölemi ösecek.
Qısqartılğan ukra in tölevleri «arttırılğan» Rusiye parasından daa çoqtır?
Qısqartılğan ukrain tölevlerge baqmadan, qırımlılarnıñ ekseriyeti qıtada doğmağa niyetindeler. Çünki, birinci yardımnı bala doğğanınen bereler. Bu raqam, Rusiyede ayırılğan sermiyalardan qat-qat yüksektir. Rusiyede, bala doğğanınen on üç buçuq biñ bereler ( 4 500 grivna).
Anna, iyunniñ soñunda bala tapacaq, dostu Anjela – avgustta. Qızlardan biri, bala mıtlaqa rusiyeli olıp doğğanını, ekincisi ise, Harkovde doğurmağa istey.
«Men er şeyni ögrendim, Ukrainada birinci bala doğğanda Rusiege köre daa çoq para bereler. Analıq hazinesini toplamaq içün, ekinci balanı endi Qırımda tapmaq mümkün. Şimdilik dostlarımnen añlaştım, Harkovde ekimneñ anlaştıq. Ukrainada bala tapacam», - dey Keriçli Anjela.
Ekinci bala içün «analıq hazinesi»
Ekinci bala dünyağa kelgeninen, er rusiyeli qoranta Qırımda teşviq etilgen «Analıq kapitalı» programmasınıñ iştirakçisi ola. Rusiye Prezidenti Vladimir Putin aprelde «canlı bağ» devamında martnıñ 18-nden soñ, bala tapqan er qırımlı qadın sertifikat alacağında işandırdı. Bu sene analıq kapitalına belgilengen paranıñ miqdarı tahminen 430 biñ ruble (143 biñ grivna) etrafında olıp, bir kere berile. Yani, üçünci bala doğğan soñ, bu sertifikat berilmey.
Analıq kapitalı bala üç yaşına klegen soñ toqtatıla. Bunen beraber, paranı qolğa bermeyler. Devlet programmasına binaen, sermiyalarnı ev şaraitlerni eyileştirmek, tasil, devletke bağlı olmağan mektep ve bala bağçalarında oquşqa sarf etmek mümkün. Bundan da ğayrı, rusiyeli akimiyet Uzaq Şarq ve ya Baykalğa köçecek qorantağa bu kapitalnı müddetten evel berüv meseleni baqa. Paralarnıñ bir qısımın Qırımda raatlanmaq içün masraf etmege de teklif etile.
«Analıq kapitalı»: ayın-oyunlar ve müddet
Rusiye statistikasına köre, qorantalarnıñ 97% analıq hazinesinde olğan paranı ev şaraitleriniñ eyileştirüvine masraf eteler. Amma, paranı qanunsız da alalar.
Matbuat vastaları yazğanı kibi, Omsk vilâyetinde, bir «iş adamı» qanunsız añlaşmalar tizip, analıq hazinesinde olğan paranı saipleştire edi. Rusiyede bu kibi areketler içün: beş yılğa qadar apis müddeti ya da cöreme belgilene.
Analıq hazinesini elde etmege istegen qırımlılar ekinci balanı doğurmağa aşıqmalılar. Programma 2016 senesi yekünlene. Onı belki de, bala az doğğan regionlarda devam ettiriler. Qırımda ise, soñki yılları doğuv sevisesi ösip başladı. Qırım statistika baş idaresiniñ malümatına köre, doğuv seviyesi boyunca qırım ukrainada 5-nci yerde, ölüm seviyesini alsaq – 7 –nci yerde buluna.


text:
Ukraina Prezidentiniñ Memuriyet bölüginiñ reberi Andrey İvanets Çernomorskaya teleradiokompaniyasınıñ efirinde bergen malümatqa köre, qurultayğa tahminen 200 delegat kelmesi beklenile, akimiyet organları, halqara ve gumanitar teşkilâtlarınıñ vekilleri de qoşulmağa niyetleneler.
Teşkilâtçılar belgilegen toplaşuv maqsadı – evlerini qaldırıp ketken qırımlılarnıñ problemlerini muzakere etmektir.
İvanets aytqanına köre, qırımlılar devletniñ müim meseleleri bar olğanı, em de akimiyetni yalıñız tenqid etmek degil de, özleri de ratsional tekliflerni azırlap ve olarnı al etüv yollarını teklif etmek kerek olğanını añlaylar.
Toplaşuv teşkilâtçıları rezolütsiya leyhalarını azırladılar.
Farqlı malümatlarğa köre, Qırım işğalinden soñ qıtağa 10 binden 20 binge qadar adam köçip ketti. Konferentsiya işi beş işçi gruppasına bölünecek. Mında kira, içtimaiy teminlev, devlet organları ile bağ, iş ve bank faaliyeti, qanun meselesi baqılacaq.
Teşkiliy komitet reislerinden biri Andriy Şçekunnıñ bildirgenine köre, eñ-evelâ kira meselesi al etilmeli.


text:
İlhaq etilgen Qırımda 2019 senesiniñ ilk yarım yılında 9 biñden ziyade bala dünyağa keldi, dep haber ete yarımadanıñ Rusiye adliye nazirliginiñ matbuat hızmeti.
Bu malümatqa köre, eñ çoq yañı doğğan bala Aqmescit ve Aqmescit rayonında qayd etildi.
«2019 senesiniñ ilk yarım yılı içinde 9 biñ 93 bala doğdı. Eñ çoq Aqmescitte ve Aqmescit rayonında doğğanlar oldı – 3 219, Kezlevde – 575, Yaltada – 564 ve Keriçte – 547. Eñ az bala yarım yıl içinde Aqşeyh rayonında doğdı – 93, Ermeni Bazarda – 98 ve Aqmeçit rayonında – 113», – dep aytıla haberde.
Eñ az qoyulğan adlar: Peresvet, Kenan, Alteya, Sona, İvetta, Esene, Angelina-Mira, Gor, Levon, Salsabil, Yasna, Daniyar, Yasmin, Vildan, İsa, Elay.
2018 senesi iyül ayında Qırımda yarım yıl içinde 9499 bala doğdı, dep haber etilgen edi. Bu raqam 2015-2017 seneleriniñ aynı müddetine köre az edi.
O yılnıñ noyabr ayında Qırımda balası doğğan ya da birinci balası evlâtlıqqa alınğan 494 qorantağa Rusiyeniñ er aylıq parası berilmedi. Üç insannıñ kârı 47853 rubleden çoq olğan ailelerge yardım parası berilmey.


text:
Qırımda ukrain şairi Taras Şevçenko hatırasına aktsiya iştirakçisi Veldar Şukurciyevni Rusiye İçki işler nazirliginiñ ekstremizmge qarşı idaresinde («E» merkezi) bir saatlik subetten soñ «ekstremist faaliyetiniñ yasağı» aqqında tenbiyelediler. Bunı QHA haber agentligi bildire.
Neşirniñ malümatına köre, faal vesiqanı imzalamağa istemedi.
Malüm olğanı kibi, salı künü, mart 17-de, Aqmescitte ukrain şairi Taras Şevçenko hatırasına numayış iştirakçisi Veldar Şukurciyevni Aqmescitte yerleşken Rusiye İçki İşler Nazirliginiñ ekstremizm ile küreş bölügine («E» merkezi) sorğuğa çağırdılar. Bunıñ ile idarede insan aqları boyunca eyyet vekilleri buluna.
Evel bildirilgeni kibi, ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ hatırasına keçirilgen aktsiyanıñ daa eki iştirakçisine 40 saatlik mecburiy işler belgilendi.
Leonid Kuzmin, Veldar Şukurciyev ve Aleksandr Kravçenko mart 9-da Aqmescitniñ Gagarin bağçasında ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ hatırasına keçirilgen aktsiyada yaqalanıp, Demir yol rayon politsiya bölügine alıp ketirilgen ediler


text:
Resey Ukraina jerine qarulı küşpen basıp kirgenine eki ayğa juıqtadı. Soğıs bastalğannan beri Resey küşteri Ukraina oñtüstik-şığısındağı port qala –Ma..
Reseyge qarsı salınğan sankciya äseri turalı türli aqparattarğa qaramastan, Resey-Qıtay arasındağı sauda qatınası qalıptı damıp kele jatqanı bayqaladı..
Resey Ukrainağa auqımdı şabuılın bastağannan beri ülken soğıs şığınına batqanı turalı köptegen aqparat qwraldarı jazdı. Äsirese, Resey armiyasınıñ neg..
Qıtaydıñ eñ iri qalası äri qarjı ortalığı sanalatın Şanhay qatañ karantindik şekteuge jabılğanına eki aptadan astı. Keybir sarapşılar Şanhaydağı koron..
Resey-Ukraina soğısınıñ bastalğanına eki aydan assa da Qıtay öziniñ wstanımın äli de tüsiniksiz küyde wstap keledi. Buça qalasındağı jağdayğa baylanıs..


text:
Qırımtatar bayrağı Qırım işğaline qarşı küreş timsali oldı. Bu aqta Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Kiyevde Qırımtatar Bayrağı Kününde çıqışta bulunıp ayttı, – haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Şimdi bu bayraq toprağımızda işğalci rejimge qarşılıq timsali oldı, tek qırımtatarlar içün degil, Qırım işğalcilerden bir kün azat etilecegine, demokratik Ukraina terkibinde Qırım muhtar cumhuriyeti olacağına inanğan er kes içün timsali oldı», – dey Cemilev.
O şunı hatırlattı ki, 98 yıl evelsi altın tamğa ile kök tüslü keten Qırımtatarlarnıñ birinci Qurltayında qırımtatarlarnıñ milliy bayrağı olaraq ilân etilgen edi. Qırımtatar Bayrağı Kününde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov da çıqışta bulundı.
Mustafa Cemilev işğalden azat etilgen Qırımda Ukraina terkibinde qırımtatar muhtariyeti ilân etilecegine, qırımtatarlarnıñ bayrağı ise Qırımda Ukraina bayrağı ile resmiy timsal olacağına ümütini bildirdi. Kiyevniñ Şevçenko bağçasında keçirilgen tedbirde bir 200 insan iştirak etti.
Qırımtatarlarnıñ bayrağı – üstünde altın tamğa tasvir etilgen kök tüslü ketendir. Qırımtatar bayraq künü 2009 senesi teşkil etildi.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ şimalinde Ermeni Bazarda gece ava mudafaa sisteması çalıştı, dep haber ete Rusiye kontrolindeki şeer yolbaşçısı Vasiliy Telijenko.
«Ermeni Bazarnıñ ürmetli sakinleri! Raat olmağa rica etem, ava mudafaa sisteması çalışa», – dep yazdı Telijenko Telegram kanalında.
Rusiye Mudafaa nazirligi vaziyetni daa izaatlamadı. Ukrayına resmiy şahısları da vaziyetni şimdilik izaatlamay.
Avgust ayından berli Qırım ve Aqyarda aman-aman er kün patlav sesleri eşitile. Rusiye akimiyeti «Ukrayına uçucısızlarına» atış ve «ava mudafaa sistemalarınıñ işi» aqqında ayta.
Noyabrniñ 22-nde Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyeti içtimaiy ağlarda yerli sakinlerniñ Ermeni Bazardan tahliye etilgenine dair «sahte haberler» tarqatıla, dep bildirdi.
RBK-Ukrayına neşiri OSINT-mütehassısı Bencamin Pittetniñ Twitterine esaslanıp, Rusiye ordusı şimaliy Qırımda okop qazıp başladı, dep bildirdi, hususan yañı qoruma inşaatları Ermeni Bazar şeeri yaqınlarında qayd etildi.
Noyabrniñ 2-nde Ukrayına prezidenti Volodımır Zelenskıy çeh televideniyesine intervyü berip, Ukrayına ğalebe qazanğan soñ Qırımğa ketmek niyeti aqqında ayttı. Ne vaqıt olacaq degen sualge Zelenskıy kesen-kes «qışta degil» dep, Ukrayına Rusiye ile cenkte yazğa yaqın ğalebe qazanır, dep ümütlerini bildirdi.
Oktâbrniñ 1-nde Ukrayına istihbarat yolbaşçısı Kırılo Budanov Natalâ Moseyçukqa intervyü berip, Ukrayına Silâlı quvetleri 2023 senesi baarniñ soñuna qadar Qırımğa kirer, dep ayttı.
Ukrayına prezidentiniñ ofis yolbaşçısınıñ mesleatçısı Mıhaylo Podolâk Qırım sakinlerini sığınaqlarnı teşkerip, Ukrayınanıñ «işğalden azat etüv areketleri» sebebinden suv yedeklerini azırlamağa çağırdı. Podolâk, Ukrayına prezidentiniñ ofisi işğal etilgen Qırım sakinleri içün tahliye marşrutlarını azırlay, dep bildirdi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Ukrayina fevqulâde vaziyetler devlet hızmetiniñ malümatına köre, RF-nıñ oktâbrniñ 10-nda Ukrayina şeerlerine büyük raketa darbeleri neticesinde elâk olğanlarnıñ sayısı 19, yaralanğanlarnıñ ise 105 olğan.
Keçenlerde aqşam 14 ölgen ve 97 yaralanğan kişi aqqında haber etilgen edi.
Fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ bildirgeni kibi, Ukrayinanıñ 300 meskün yerinde elektrik energiyası alâ daa yoq. 3500 biñden ziyade meskün yerde ise elektrik artıq ğayrıdan qurulğan.
Oktâbrniñ 10-nda saba Rusiye ordusı Ukrayinağa bir çoq yerden ateş açtı. Ukrayina Silâlı quvetleri 43 raketa tüşürildi ve Rusiye Ukrayinağa qarşı 83 raketanı qullandı, dep bildirdi. Ukrayina arbiyleri 12 Shahed-136 İran uçucısızını tüşürdi.
Ukrayina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ aytqanına köre, Rusiye ordusınıñ eki nişanı bar – memleketniñ energetik obyektleri ve insanlar. Ukrayına baş naziri Denis Şmığal bildirgenine köre, Rusiyeniñ ücümleri neticesinde 8 regionda ve Kıyivde 11 «müim infrastruktura obyekti» zarar kördi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Ukrayinağa, hususan energetika obyektlerine ücüm etilgenini tasdıqladı. O, «Rusiye topraqlarında terakt ıntıluvları» devam etse, yañı ücümlernen qorquza.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Bugün saat 12.30 Kramatorsk şeerine açılğan ateş neticesinde üç insan elâk oldı, 15 kişi yaralandı, dep haber ete Donetsk vilâyeti devlet memuriyetiniñ matbuat hızmeti bergen malümatına esaslanıp Radio Svoboda.
Vilâyet devlet memuriyeti qayd ete ki, yaralanğanlar şeerniñ hastahanelerine ketirildi, olarğa tibbiy yardım kösterile.
Baş ştab bildirdi ki, separatistler Kramatorsk şeeri ve onıñ civarına ateş açmaqtalar. Ateş BM-21 «Grad» sistemalarından açıla. İlk malümatlarğa köre, ateşte «Tornado» snarâdları da qullanıldı.
ATO ştabı bildire ki, «Tornado» Rusiye Silâlı quvetleriniñ silâsında mevcut.


text:
Rusiyede apiske alınğan qırımlı ukrain faali Volodımır Baluhnıñ advokatı Olga Dinze, müşterisini Rusiye koloniyasında ziyaret etkeninden soñ, onıñ sağlıq alı "yaramay", dep ayttı. Bu aqta o Qırım.Aqiqatqa tefsir bergende bildirdi.
"Baluhnı salı künü ziyaret ettim. Sağlıq alı yaramay: baş ağrısı, sol ayağınıñ şişmesi, küçlü buğum ve köküş qafesi ağrısı. Baluh işanğan ekimni oña yibermege razı olmadılar", - dedi Dinze.
O, Baluhqa zararsız açlıqtan çıqmaq içün ketirilgen erzaq mallarını koloniyada qabul etmediler, dep qoştı.
İyülniñ 5-nde Qırım aq qorçalayıcı gruppası Rusiyede mahküm etilgen qırımlı ukrain faali Volodımır Baluh «talapları yerine ketirilgeni içün» açlıqnı toqtattı. Rusiyeniñ Torjok şeerindeki №4 koloniyada Baluhnı Ukraina konsulı ziyaret etti.
İyünniñ 28-nde advokat Olga Dinze Baluh yuqlamay ve suv içmey, dep ayttı.
Bundan bir qaç kün evelsi ukrainalı faal Volodımır Baluh Tver vilâyetiniñ koloniyasındaki ceza izolâtorına qapatıldı. Daa evel Baluhnı ceza izolâtorına avuştırğanda anda o, aman-aman eki ay bulundı. Soñra onı apishane hastahanesine avuştırğan ediler.
2018 senesi martnıñ 19-nda Volodımır Baluh açlıqqa başlağan edi. Bir aydan ziyade bir şey aşamağan Baluh Arhiyepiskop Klimentni diñlep, kisel içmege, peksimet aşamağa razı olğan edi. Daa soñra mahküm etilgen ukrain faali açlıqnı vaqtınca toqtatmağa qarar aldı.
Advokatlarnıñ malümatına köre, 200 künden çoq açlıq tutqan Baluhnıñ ülser ve pankreatit şübesi peyda oldı.
Volodımır Baluh – qırımlı çiftçi, ukrainalı cemaat faali, Ukrain milletçileri kongressiniñ azası. Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ Rusiye vatandaşlığından vazgeçti. 2013 senesi qışta evinde Ukraina bayrağını astı, daa soñra «Sema Yüzü qaramanları soqağı» levhasını tikledi.
2016 senesiniñ soñunda Volodımır Baluhnı Rusiye FSBsiniñ hadimleri tutıp aldı. Olar Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemesi onı 5 yılğa azatlıqtan marum etti – eki cinaiy dava boyunca: silâ saqlaması ve «Aqşeyh vaqtınca tutuv izolâtorınıñ yolbaşçısını köteklev» dep adlandırılğan adise.
Baluh qabaatını tanımayıp, açlıqqa başlağan edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Volodımır Baluhnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı.


text:
Yaqın Könçığışnıñ qanlı tarixında bälkim dä bügen yaña säxifä açıldı. Y.Arafatnıñ urınına M.Abbas saylandı. Şulayuq bügen İzraeldä A.Sharonnıñ yaña xökümäte ant itep wazıyfasına başlıy. Leyboristlar partiäse citäkçese Şimon Perez yaña xökümättä premyer urınbasarı.
Yäkşämbe kiç Ramallada taraftarları aldında yasağan çığışında M.Abbas
(audio)
Min bu ciñüne tuğanım-şäxit Yasir Arafat ruxına bağışlıym. Bez anıñ öçen doğa qılırğa tieş.
M.Abbas çärşämbe könne ant itep eşenä başlayaçaq.Abu mazen quşamatı belän yöretelgän Abbas saylawlarnı demokratik progress dip bäyäläsä dä, qıyınlıqlar alda tora, niçek itep bez iminlekne tämin itäçäk , niçek itep bez fälästinnärneñ tormış standartın kütäräçäk , Niçek itep bez İzrael törmälärendäge fälästinnärne irekkä çığaraçaq, niçek itep bez başqalası Yärusalem bulğan Fälästin däwlätn oyıştıraçaqbız dip söyläde. Abbas üz çığışında suğışçan fälästinnärgä qarşı köç qullanmayaçağın da äytte.
Saylawlarnı qarap barğan yözlärçä çit il küzätüçese arasında AQŞnıñ eleke prezidentı J.Carter de bar ide. Abbas belän oçraşıp añı qotlağannan soñ Carter
(audio)
Minemçä bu solıx söyläşülären yañartu öçen mömkinçelek bulıp tora häm fälästin xalqı öçen soña qalğan tınıçlıq , iminlek wä ğädellekne torğızu waqtı
Abbas birelgän tawışlarnıñ 62%tan artığın alsa da saylawlarğa qatnaşqan fälästinnär 50% bıraz östendä . Xämäs kebek radikal törkemnär saylawlarğa boykot iğlan itsä dä düşämbedä alar Abbas belän xezmätäşlek itäçäklären äytte. Älägä xalıqara cämäğätçelek, AQŞ şulayuq İzrael Abbas belän xezmätäşlek itergä tora. Yäkşämbedä tawış birü tämamlanğançı uq A.Sharonnıñ ölkän yardämçese premyer ciñüçe belän, anıñ kem buluı ber qayçan da şik astında tügel ide , tizlektä oçraşırğa teli dip äytte. Britan premyre T.Blair ozaq waqıttan soñ berençe märtäbä progress mömkinçelege xasıyl buldı dide. Arafatnı izolatsiäläw öçen İzrael atlağan här adımnı yaqlağan prezident Bush yäkşämbe saylawlarına yuğarı bäyä birde . Däwlät sekretarı C.Powell Yaña Fälästin xakimiätenä finans yardäme şulayuq anıñ reformalaw eşendä bulışlıq kürsätergä äzerbez dip söyläde. Powell ayruça 8-10aydan soñ fälästinnär kontrolenä küçäçäk Gaza sektorında iminlekne tämin itäçäk fälästin köçlären künegüdän ütkärüne dä täğdim itte.
Yevropa Berlege citäkçeläre fälästin saylawlarınıñ näticäsen xuplap çıqtı. Yevropa Komissisäe citäkçese J.M Barosso Abbasnıñ ciñüe fälästinnär öçen möhim adım dip äytte
Jose Manuel Barosso (audio)
Işanıçlı demokratik Fälästin däwläten oyıştıruğa taba bik möhim adım atlandı. Töbäktäge barlıq taraflar ezlekle solıx buldıru öçen berläşergä tieş.Abbas häm anıñ İzraelle kollegası yaqın kiläçäktä oçraşırğa telilär, bu bik uñay işarä
Ramallahda ciñüçene qotlağannan soñ jurnalistlar belän oçraşqan Yevropa Berlege wäkile J.Solana bolay dide :
Solana(audio)
Fälästin xalqı yaña prezidentın sayladı Min aña uñışlar telim.Yevropa Berlege qulınnan kilgän qädäre sezgä här mäsälädä yardäm itäçäk dip ışana alasız.
Bügen qotlawlar, täbriklär äytelgän, wäğdälär birelgän kön. İn möhim mäsälä: M.Abbas radikal törkemnärne kontrol itep terrornı tuqtata alaçaqmı?
färidä xämit


text:
Ğarasat 87 can aldı
Ğarasat Floridağa 47 milliard dollardan artıq zıyan saldı
AQŞnıñ Florida ştatında küzätelgän İên ğarasatı 87 can aldı.
ilneñ kön’yaq yar buylarına 28 sentäbr’da 4nçe kategoriya köçendä kilgän ğarasat 29 sentäbr’ könne Kön’yaq Karolina ştatında kürelgännän soñ Djordjiya, Tön’yaq Karolina häm Virdjiniya ştatlarında tropik yañğır dawılına äylände.
Floridada ğarasat arqasında 83, Tön’yaq Karolinada 4 keşeneñ ğomere özelde.
Ğarasat cimerep kitkän urınnarda êzläw-qotqaru êşläre däwam itä, ülüçelär sanınıñ arta alaçağı äytelä.
12 metrlık dulqınnar arqasında ilneñ kön’yaq yar buylarında 800 meñ öy häm êş urınında utnıñ betüe açıqlandı.
Ğarasat Floridağa 47 milliard dollardan artıq zıyan saldı.
Kubanıñ könbatışında da küzätelgän İên ğarasatı utrawda êlektrnı özde.
İldä utsız qalğan xalıq protest çaraları oyıştırdı.
Bäyläneşle xäbärlär
Zelenskiy äsirlektän qotqarıluçılarğa büläklär tapşırdı
Rusiyädän äsir almaşu yulı belän qaytarılğan ğaskäri, poliśiyä häm mediśina xezmätkäre däwlät bülägenä iyä buldı
Rodos utrawında xärbi künegülär
Xalıqara kileşülär nigezendä älege utrawda xärbilär häm qorallar tıyıla


text:
Yevropa Berlege Ğiraq saylawlarına 16.5 million yevro birä
Yevropa Berlege Ğiraqta ğinwar ayında bilgelängän saylawlarğa äzerlek öçen 16 million yarım yevro wäğdä itte. Yevropa Komissiäse belderüendä, bu aqça Ğiraqtağı saylawlarnı küzätäçäk keşelärne öyrätügä, mäğlümäti texnologiälärgä häm Ğiraqqa Yevropa Berlege belgeçlären cibärügä kitäçäk, dip belderde. Yevropa Berlege saylawlarğa inde birgän aqçanı sanasañ barlığı 31 million yarım yevro bula. 2003-2004tä Ğiraqqa birelgän aqça tulayem alğanda 320 million yevroğa citkän. Bügen Brüsseldä Yevropa Berlegeneñ 25 ile citäkçeläre summitqa cıyıldı. Ğiraqnıñ bäysez saylaw komissiäse wäkile Farid Ayar, Säddam Hösäin rejimınnan qaçıp çit illärgä kitkän 4 millionğa yaqın ğiraqlı da ğinwarda ütäçäk saylawlarda qatnaşa alaçaq, dip belderde.


text:
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksönov yarımadada azıq ve yaqıt yedekleri yeterlidir, dep bildirdi.
"Men Qırım sakinlerini Qırım Cumhuriyeti yaqıt ve azıq ile tolu derecede temin etilgenini bildirdi. Yaqıt yedekleri bir ayğa, azıq yedekleri ise eki ayğa qadar yeter. Telâş içün sebepler yoq", - dedi o.
O "Qırım sakinleri daa qıyın künler başından keçirgenini" qayd etti.
İşğal etilgen Qırımda yaqıt yedekleri eñ az 15 künge yetecek. Bunı Rusiye Energetika nazrligi haber etti.
Evel Aqyarnıñ Rusiye memuriyetiniñ yolbaşçısı Mihail Razvojayev şeerde yaqıt yedekleri 40 künge yetecek dep bildirdi.
Patlav oktârniñ 8-nde saba saat 6-da yüz berdi. Yol ve yük treni ateş içinde, de p haber ete Kerch.fm. Bundan ğayrı yolnıñ bir parçası dağıldı. "Qırım demiryolu" Federal devlet unitar şirketiniñ malümatına köre, yük treniniñ quyruğında yaqıt tsisternası patlağan. Sebepler daa belli degil. Yerli başlıqlarnıñ malümatına köre, naqliyat areketi toqtatılğan. .
Aqyarnıñ Rusiye memuriyetiniñ yolbaşçısı Mihail Razvojayev RF Milliy antiterroristik komissiyasına atfi etip Qırım köpründe yük maşnası patlatılğanını bildirdi.
RF Tahqiqat komiteti Keriç köpründe yüz bergen patlav faktı ile cinayet davasını açtı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.