text:
Azatlıq Radiosınıñ mühbiri bildire ki, bunı Aqmescitte keçirilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve cemaat teşkilâtlarnıñ vekilleri körüşüvinde muzakere ettiler.
«Biz adamlarğa aytamız: bugünki vaziyet böyle... Sizler bunı saylap almaysıñız, amma böyle vaziyette yaşaysıñız. Birazdan Rusiye Federatsiyası sizlerge pasportlarıñıznı berecek, lâkin siz Ukraina vatandaşlığından vazgeçmediñiz, demek, Ukraina devleti sizni vatandaş olaraq tanıycaq»,– dep ayttı Çubarov.
Ukraina qanunlarına binaen, Rusiye pasportını alğan, lâkin Ukraina vatandaşlığından vazgeçip olamağan Ukraina vatandaşları başqa devletniñ vatandaşlığını qabul etse, Ukraina vatandaşı olmaycaq.
Bu arada, Nazirler şurasınıñ naziri Ostap Semerak Azatlıq Radiosınıñ yayınında bildirdi ki, Ukraina Rusiye pasportlarını elde etken qırımlılarnı Ukraina vatandaşları olaraq tanıy.


c: text/html

text:
Qırımtatar milliy Meclisi esabında olğan «Qırım» Fondı» hayriye teşkilâtınıñ işi boyunca mahkeme toplaşuvını sentâbrniñ 22-den 29-na keçirdiler.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına «Qırım» Fondı» teşkilâtınıñ baş müdiri Riza Şevkiyev bildirdi.
«Prokuraturanıñ qararı saçmalıq olğanını isbatladıq, olarnıñ sözlerine köre, çetel vatandaşı olğan Mustafa Cemilevniñ Fondnıñ tesisçisileri sırasına kirmege aqqı yoqtır. Bu fikir yañlıştır»,– dey Şevkiyev.
Onıñ aytqanı kibi, Fondnıñ tesisçileri arasında 2002 senesinden üç insan bar, Cemilev olarnıñ sırasında degildir.
«Mustafa Cemilev yürek ve añlarımızda qala, kâğıtta onıñ adı olmağanı emiyetli degil, o, bizim yetekçimizdir. Amma yuridik olaraq tesisçimiz degil. Elimizde olğan bütün protokollarımıznı, tesisçilerimizniñ soyadlarını taqdim ettik, prokuraturada bu malümatnı Adliye nazirliginde teşkermege istegini qayd ettiler. Şunıñ içün prokuratura Adliye nazirliginde bu malümatnı teşkerip, mahkemege taqdim etecek, bu sebepten toplaşuvnı sentâbr 29 künü saat 10-da keçirecekler», – dep añlattı Fondnıñ başı.
Bunıñ ile o şunı bildirdi ki, Fondnıñ binası Aqmescitniñ merkezinde alâ daa qapalıdır ve içeri kirmege imkânsızdır.
«İşbu yasaq red etilmesi içün muracaatnı yollağan edik, amma mahkemeci bu qıyın bir ketişat olğanını qayd etti. Şimdi bunı adliyecimiz ögrene», – dedi Şevkiyev.
Fondnıñ esapları da alâ daa qapalıdır, onıñ yolbaşçısı ise olarnıñ açılacağına ümüt besley, çünki olarğa nasıldır bir ciddiy iddialar yoq eken.
«Mahkemeden kimse qaçmay da, men mektüplerni, bildirüvlerni alalmayım. Aselet bir tuzaqqa bizni quvalaylar, faqat bu kibi qararlarnı almağa iç bir acet yoq edi», – dep tüşüne Şevkiyev.
Sentâbr 17 künü «Qırım» Fondı»nıñ başı Riza Şevkiyevge Fondnıñ binasında bulunğan bütün qırımtatar teşkilâtları binanı terk etmege mecbur olğanı aqqında qararnı oqudılar.
Bundan evel, sentâbr 16 künü, Meclis binasında tintüvler keçirildi. Olarnıñ neticesinde qırımtatar milliy Meclis toplaşuvlarınıñ protokolları, bilgisayarlar ve Ukraina halq deptutatı Mustafa Cemilevniñ şahsiy şeyleri tutıp alındı.
Meclis azaları bunı «içtimaiy ceetten faal olğan insanlarnıñ qorquzuvı» olaraq tanıylar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kyivdeki Rusiye elçihanesi ögünde «Çezilmegen işlerniñ yumağı» aktsiyası keçirile. Onıñ çerçivesinde faaller Rusiyeden işğal etilgen Qırımda insan qaçıruvlarını taqiq etmesini talap ete. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Faaller «Ervin qayda?» bannerini asıp qoydı. Böylece, Bağçasaray regional Meclisiniñ azası Ervin İbragimovnıñ qaçırılmasını taqiq etmege talap eteler.
2016 senesi mayısta Bağçasarayda kimligi belli olmağan insanlar Dünya qırımtatar kongressi icra komitetiniñ azası Ervin İbragimovnı qaçırğan edi. Video nezareti kamerası Rusiye yol hızmeti urbasında eki insan İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, onı öz mikroavtobuslarına mindirgenlerini çıqardı. Qırım aq qorçalayıcı gruppası, Ervin İbragimovnı Rusiye akimiyeti ya da olarnıñ kontrolinde olğan taqımlar qaçırdı, dep tahmin ete.
Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresi qaçıruv aqqında cinaiy iş açqan edi. Faqat bugünge qadar Ervinniñ bulunğan yeri aqqında bir malümat yoq.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada insanlar, hususan qırımtatarlar, sıq-sıq qaçırılmağa başladı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresi, «yarımadada qırımtatarlarnıñ kütleviy ğayıp olması» qayd etilmey, dep israr ete.
Faallerniñ malümatına köre, Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ 44 qırımlı ğayıp oldı, 15 kişi alâ daa tapılmadı.


text:
Memorandum maqsadı – qırımtatar halqı ve Dnepropetrovsk vilâyetiniñ sakinleri arasında dostluq, ürmet munasebetlerini inkişaf etmek.
Mustafa Cemilev işğal etilgen topraqlardan köçip kelgenlerge yardım köstermege toqtamağan insanlarğa teşekkürini bildirdi.
İgor Kolomoyskiy sözlerine köre, Memorandum Dneroppetrovsk vilâyetiniñ yolbaşçılığına işğal etilgen Qırımdan kelgenlerniñ yerleştirüvinde ve iş teminlevinde yardım ete, Qırım studentlerine Dnepropetrovsk aliy oquv yurtlarına kirüvini temin ete.
«İşğalde yaşamağa istemegenlerni,pasportlarına baqmadan, qabul etmege azırmız», – dedi İgor Kolomoyskiy.
Memorandum içine 17 noqtanı qaplap ala.
Şu cümleden, memorandumğa köre, taraflar tarih, til, tasil, medeniyet boyunca umumiy ilmiy-ameliy konferentsiyalarnı keçirmege añlaştılar.
«Qırımtatar halqınıñ ve Dnepropetrovks vilâyetiniñ gençlerine inkişaf etmege imkân yaratqan leyhalarnı amelge keçirmek. Dnepropetrovsk vilâyetinde qırımtatar halqınıñ ve milliy azlıqlar vekilleriniñ zemaneviy sanaatnıñ inkişafı ve medeniy asabalıqnıñ saqlanuvı vastası ile maneviy zenginleşüv ketişatında iştiragini temin etmege», – denile Memorandum beyanatında.
Bundan da ğayrı eki taraf qırımtatar halqı ve Dnepropetrovsk vilâyetiniñ diger millet vekilleri ile milletlerar ve medeniyetara munasebetini qurmağa vade etkenler. Qırım yarımadasınıñ tamır halqı olğan qırımtatarlarğa Qırım Muhtar Cumhuriyetini mustaqil Ukraina devletine qaytaruvında qol tutmağa.
Dnepropetrovsk vilâyetine Qırım Muhtar Cumhuriyetinden ve Aqyardan kelgen qorantalarğa kanunlarğa köre destekni köstermek.
«Qırım Muhtar Cumhuriyetinde ve Aqyarda yerleşken aliy oquv yurtlarında tasil alğan studentlerge Dnepropetrovsk vilâyetiniñ aliy oquv yurtlarına keçüv şaraitlerini teşkil etmek», – denile Memorandum beyanatında.
Bundan da ğayrı, qırımtatar halqınıñ mustaqil Ukraina terkibinde özüni belgilev aqqını temin etmek. Qırımtatar milliy Meclisi, qırımtatar halqı Qurultayınıñ icra organı ve qırımtatar halqınıñ yuqarı temsiliy organı olğan Qurultay ile qomşu munasebetlerni qurmaq.
Ukraina Nazirler Kabinetine Qırım Muhtar Cumhuriyeti boyunca Nazirlikni teşkil etmege teklifi ile muracaatta bulunmaq.
Qaçaqlar işlerniñ boyunca BMT Yuqarı komissarnıñ İdaresi ile köçip kelgenlerniñ kütleviy yerleştirilüvi boyunca leyhanı azırlamaq.
İçki işler nazirligi, Ukraina Devlet sıñır hızmeti ile işğal etilgen topraqlardan kelgenlerniñ qayd etüv ketişatınıñ sadeleştirüvni temin etmek ve ilâhre.


text:
Qırımdaki Yedi Quyu rayonınıñ Ayıp Eli (Lugovoye) köyünde Keriç parom keçitine biletler satuv kassası açıldı, bunı «Deñiz müdirligi» şirketiniñ saytı bildire.
«Yolcular içün «Deñiz müdirligi» kassirleri biletni qayd etmege ve eñ az yüklengen time-slot saylamağa yardım etecek, bu paromğa keçüv vaqtını qısqartacaqtır. Bu qassada alınğan biletler, elektron biletler kibi, saylanılğan vaqıtta paromdan keçmekni teminley», – dep qayd etile beyanatta.
Kassa, Aqmescit-Novorossiysk yolunıñ 145,5 kilometrinde yerleşken yaqarlıq toldurılğan stantsiyasında çalışa.
«Deñiz müdirligi» hatırlattı ki, elektron bileti olmayıp keçitke kelgende paromğa keçüvniñ vaqtı uzana bile.
Keriç boğazında parom keçiti Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar ülkesinen bağlağan esas naqliye yolu ola. Ukraina qanunlarına köre, işğal etilgen Qırımğa Keriç parom keçitinden kiriş yasaqtır ve devlet sıñırı keçüvine musaviydir.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Suriye ile sıñırdaki Türkiyeniñ Suruç şeeriniñ medeniyet merkezinde yüz bergen patlav neticesinde 27 kişi elâk oldı, dep haber ete Türkiye İçki işler nazirligi.
Berilgen malümatqa köre, yüzge yaqın insan yaralanıp hastahanege tüşti.
Türkiye İçki işler nazirligi patlavnı «terroristik ücüm» dep adladı.
Medeniyet merkezi Suriyeniñ Koban şeerine 10 kilometr mesafede yerleşmekte.
Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, merkezde sotsialistik gençler birlikleri Federatsiyasınıñ 300 azası otura edi. Olar kürd küçleriniñ «İslâm devleti» radikal gruppirovkasınıñ boyevikleri ile çatışmalarda zarar körgen Koban şeerini ğayrıdan tikleycek ediler. İyün ayında «İslâm devletiniñ» ücümlerinden Kobanda 200 kişi elâk oldı.


text:
Mayıs 11-de, çarşenbe künü Ukraina Yuqarı Radası 1944 senesi qırımtatar genotsidi qurbanlarını tantanalı şekilde añma boyunca dünyağa muracaatnı baqmağa ve qabul etmege niyetlene.
İşbu mesele parlament toplaşuvınıñ kün mevzusına kirsetilgen.
Hususan, ukrain parlamentiniñ muracaatı Birleşken Milletler Teşkilâtı, Avropa parlamenti, Avropa Şurası Parlament Assambleyası, OSCE Parlament assambleyası, dünya liderleri ve halqara toplulıqnıñ bütün azaları adına yollanılacaq.
Bundan da ğayrı, muracaatta Rusiye Federatsiyası tarafından qırımtatar halqınıñ aqları ve serbestliginiñ bozulmasını takbih etmek çağıracaqlar.
2015 senesi noyabr 12-de Ukraina Yuqarı Radası 1944 senesi qırımtatar halqınıñ sürgünligini genotsid olaraq tanıdı.
Mayıs 18 – Qırımdan qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añma künüdir. Bu kün 1944 senesi yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnen ilk eşelon yollanıldı. Umumen olaraq, 180 biñden ziyade insan sürgün etildi.
Er sene Qırımda matem kününe bağışlanğan kütleviy merasimler, bu cümleden Qırım paytahtınıñ merkezinde Meclis tarafından teşkil etilgen matem mitingi keçirile edi. Amma Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Aqmescit merkezinde bu kibi merasimlerniñ keçirilmesi yasaq oldı.
Kiyevde ve bütün Ukraina boyunca bir sıra merasimler teşkil etilecek: kütleviy mitingler keçirilecek, mekteplerde qırımtatar halqınıñ sürgünligine bağışlanğan dersler berilecek ve ilâhre.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bunı «İnformatsion qarşılıq» arbiy-siyasiy tedqiqler gruppasınıñ koordinatorı Dmıtro Tımçuk Facebook saifesinde bildire.
«Terroristlerniñ yanında olğan Kalaşnikov avtomatları Ukraina arbiy-deñiz quvetleriniñ Kefedeki deñiz piyade askerler batalyonına ait», – dep yazdı o.
Tımçuknıñ malümatına köre, pülemötlarda qayd etilgen nomeralar Novoozörnoye qasabasındaki Ukraina arbiy-deñiz quvetleriniñ Cenübiy arbiy-deñiz bazasında Qırım «halq imayesi» yardımınen Rusiye arbiyleri tarafından zapt etilgenlerniñ aynısıdır.


text:
Kezlev civarındaki «Luçistıy» bala lagerinde iyülniñ 16-nda 40-tan ziyade kişi zeerlendi, dep bildire Rusiye ve Qırım kütleviy haber vastaları. Bu malümatnı yerli akimiyet ve lager reberligi tasdıqlay.
Bala müessisesiniñ müdiri Renat Kayumovnıñ İnterfaks Rusiye agentligine bildirgenine köre, kün devamında 40-qa yaqın bala ekimlerge alını şikâyet etti. «Hastahanege barıp, keri ketire edik», – dep ayttı o, neşirge. Onıñ qayd etkenine köre, balalarnıñ alâmetleri «oşay, amma aynı degil».
Onıñ malümatına köre, balalar Qırımğa Qazandan raatlanmağa keldi, yaşları – yediden 17-ge qadar.
Ekimlerniñ TASS agentligine bildirgenine köre, balalarnıñ «ayatiy telükesi yoq», amma lagerden hastahanege zeerlenüv alâmetlerinen kelmege devam eteler. Olarnı eki infektsion bölükke yatqızalar. Kezlevniñ Rusiye memuriyeti, hastahanege alınğan bala ve büyüklerniñ sayısı 40-tan ziyade oldı, dep qayd ete.
«40-tan ziyade insan hastahanege alındı, yengil ve orta allarda. Em balalar, em büyükler bar – yetekçiler», – dep bildirdi şeer memuriyeti TASS agentligine.
Haber etilgenine köre, anda Rospotrebnadzor hadimleri çalışa.
Al-azırda diger menbalar bunıñ aqqında haber etmey. Qırımnıñ Rusiye akimiyeti vaziyetni şimdilik izaatlamadı.
Bu sene mart ayında Yalta şifahanesinde kütleviy zeerlenüv olğan edi.
2018 senesi iyün ayında Aqyarnıñ «Laspi» bala lagerinde balalar kütleviy şekilde zeerlengen edi. Rospotrebnadzor aş blokunda sanitar-epidemiologik rejiminiñ «büyük hatalarını» qayd etken edi. Lager şeerniñ fevqulâde vaziyetlerni ögüni aluv ve yoq etüv komissiyasınıñ qararı ile vaqtında qapatılğan edi.
Aqyar mahkemesi «Laspi» agerini zeerlengen balağa tazminat ödemege mecbur etti.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresi bu sene Ramazan ayı devamında muhtaclarğa berilecek fitir sadaqasınıñ miqdarını 300 ruble olaraq belgiledi.
Fitir sadaqasını er bir yetişkin ve imkânı yerinde olğan musulman özü ve pişkinlik çağına yetmegen qoranta azaları içün bermek kerek.
Fitir sadaqası muhtac musulmanlar – fuqareler, hastalar, yetimler arasında darqatılğan vacip bir sadaqadır. Onı bayram namazına qadar bermek kerek.
Bunen alâqalı olaraq, Qırım Müftiligi, “Merhametlik” hayriye aktsiyası çerçivesinde, fitir sadaqalarını ağır hasta balalarnıñ tedaviylevi içün bermege davet ete. 2009 senesinden başlap, bugünki künge qadar işbu aktsiya çerçivesinde 22 mln ruble toplanılıp darqatıldı. Paralarnıñ ekseriyeti ağır hasta balalarnıñ qorantalarına berildi.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Bağçasaray rayonınıñ Bürlük köyünde sentâbrniñ 27-ne keçer gecesi sanayı malları tükânında yanğın yüz berdi. Bunı Qırım boyunca FVN Rusiye ofisiniñ matbut hızmeti haber etti.
Qurtarıcılarnıñ malümatına köre, yanğınnın umumiy miqdarı 350 metr kvadrat teşkil etken.
"Sentâbrniñ 26-nda saat 23:58 Bürlük köyündeki sanayı malları tükânında yanğın yüz bergeni aqqında haber etildi. Zarar körgenler aqqında haber etilmedi", – dep yazıla bildirmede.
Evel, sentâbrniñ 21-nde Kefe civarındaki Primorskiy qasabasında baqımsız binada yanğın öz bergeni aqqında haber etilgen edi.


text:
Qıdırlez özeniniñ furtunalı suvı Keriç tarafına aqtı (video)
Küçlü yağanaqlar neticesinde Keriçniñ merkeziy soqaqlarını suv bastı. Şeerniñ Rusiye akimiyetiniñ malümatına köre, Samoylenko ve Borzenko soq. çaprazı, 50 yıllıq Oktâbr stadionı rayonında Yeremenko soqağını suv bastı. Bu soqaqlar qapatıldı. Qırımda avgustnıñ 10-nda ve 12-nde yağğan küçlü yağanaqlar sebebinden 95 mustaqil evni ve 192 azbarnı suv bastı, dep bildirdi Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ yolbaşçısı Yuriy Gotsanük. Qırımnıñ Yedi Quyu rayonında sağanaqlar neticesinde Melek Çeşme özenine kirgen Qıdırlez özeni suv toldı. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, Qıdırlez özeniniñ furtunalı aqımı Keriç tarafına kete. Yedi Quyu rayonındaki Qıdırlez özeni şeer stadionı rayonında Melek Çeşmege kire. Bu Keriçniñ merkezi ola, eñ çoq zarar körecek yer. (Videonıñ devamı olacaq)


text:
Memleketimiz tarafından vaqtınca kontrol etilmegen topraqlarımızda bulunğan Ukraina vatandaşlarına Rusiye pasportlarını berüv fermanı ile Rusiye işğalci devlet olaraq mesüliyetini tanıdı. Bu aqta Facebookta yañı saylanğan Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ taqım beyanatında aytıla.
«Bu areketler dünya toplulığına Ukrainağa qarşı cenk alıp barğan istilâcı devlet Rusiyeniñ kerçek rolüni daa bir kere köstere», – dep aytıla beyanatta.
Zelenskıynıñ taqımı bu ferman esas vazifeniñ yerine ketirilmesine – ateş toqtatılmasına – yaqınlaştırmay, dep qayd etti.
«Ukraina işğal etilgen topraqlarda bulunmağa mecbur olğan vatandaşlarını qorçalamaq, kerekli yardım köstermek ve aqlarını temin etmek içün elinden kelgenini yapacaq. Ukraina vaqtınca işğal etilgen topraqlarda Ukraina vatandaşlarınıñ menfaatları, aqları ve serbestligini qorçalav meselesinde halqara toplulıqnıñ yardımına işana ve Rusiyege diplomatik ve sanktsion basqı quvetleştirilecek, dep ümüt ete», – dep aytıla Zelenskıynıñ taqımınıñ beyanatında.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Donbasnıñ işğal etilgen topraqlarınıñ sakinleri içün pasportlar buyruğı sebebinden Ukraina halqına muracaat etti.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye akimiyetiniñ Rusiye tarafdarları küçleri tarafından işğal etilgen Donbas sakinlerine Rusiye pasportlarınıñ berilüvini qolaylaştırmaq qararını tenqit etti. Ukraina Rusiye akimiyetiniñ işğal altındaki Donbas topraqlarında yaşağanlarğa Rusiye pasportlarını qolay bermek qararı sebebinden Birleşken Milletler Havfsızlıq şurasına muracaat etti.
Aprelniñ 24-nde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Donbasnıñ işğal etilgen topraqlarında yaşağanlarğa Rusiye vatandaşlığını qolaylaştırılğan tertipte almağa imkân berecek buyruqnı imzaladı. Vesiqa metni Kremlniñ resmiy saytında Ukraina prezidenti saylavlarından üç kün keçken soñ derc etildi.
Qolaylaştırılğan vatandaşlıq aqqı «insan aqları ve serbestligini qorçalamaq içün gumanitar maqsadlarnen» berilecek, dep aytıla fermanda. İstegi olğan er kes ariza ve «DNR» ve «LNR» gruppalarınıñ regionda yaşağanını tasdıqlağan vesiqalarnı Rusiye İç işler nazirliginiñ bölüklerine bere bile. Arizalar üç ay içinde baqılacaq.
Donbastaki silâlı zıddiyet 2014 senesinden berli Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı yardım köstergeninde qabaatlaylar. Kreml bu qabaatlarnı red ete ve Donbasta ancaq Rusiye «göñüllileri» bar, dep israr ete.
BM malümatına köre, 2018 senesi dekabr ayına qadar zıddiyet vaqtında 13 biñ insan elâk oldı, tahminen 30 biñ yaralandı.


text:
Türkiyeniñ Bursa şeerinde qırımtatatlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ şerefine yaptırılğan park açıldı. Cemilev de bu tedbirde iştirak etti.
Bunı Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire.
Qırımtatar halqı lideriniñ Türkiye ziyareti çerçivesinde oña Bursa şeerindeki Uludağ Universitetiniñ fahriy doktor unvanı berildi.
Ukraina prezidentiniñ vekâletlisi çıqışta bulunır eken, sovet sistemasınıñ repressiv siyaseti oña aliy oquv yurtını bitirmege bile imkân bermegenini aytıp, studentlik yıllarını sibir iş lagerinde keçirgenini bildirdi.
«Bu unvan bizim içün büyük bir şeref ve küçlü bir maneviy destek ola. Bizler küreştik, yıllardır bizler Vatanğa qaytmaq içün küreştik. Lâkin şimdi Putin (Rusiye prezidenti – muar.) qırımtatarlarnıñ liderlerine Qırımğa kirmege yasaq etti. On biñlernen semetdeşimiz evlerini terk etmege mecbur qaldı. Yanımızda seksen millionlıq Türkiye bar. Ümütlerimiz pek büyüktir. Bugünki tedbir işğalcilerge qarşı büyük bir maneviy destek köstere», – dedi Cemilev.
Mayıs ayında On sekiz Mart Çanakkale universitetiniñ Senatı Mustafa Cemilevge halqara munasebetler saasında «Fahriy doktor» unvanını bermege qarar bergen edi.


text:
UNİAN malümatına köre, böyle bir qarar Luxembourgda Avropa Birligi Şurasınıñ tış işler nazirleri körüşüvinde qabul etildi.
Bundan ğayrı, bugün Şura Ukraina ve Avropa Birligi arasında assotsiatsiya añlaşmasınıñ imzalanmasına tehnikiy azırlıqnı yekünledi. Neşirniñ malümatına köre, vesiqa iyün 27-de Avropa şurasınıñ toplaşuvı çerçivesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Avropa Birligi Şurasınıñ prezidenti Herman Van Rompuy, Avropa komissiyasınıñ prezidenti José Manuel Barroso ve Avropa Birligi memleketleriniñ devlet ve ükümet yolbaşçıları tarafından imzalanacaq.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Brüsselde Avropa Birligi ile assotsiatsiya Añlaşmasını kenişletüv ve eyi qomşulıq siyaseti işleri boyunca Avropa komissarı Ştefan Füle ile muzakere etti.
Hatırlatamız, Añlaşmanıñ siyasiy qısmı mart soñunda imzalanğan edi, kelecek cuma künü, iyün 28-de, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Brüsselge kelip, vesiqanıñ iqtisadiy qısmı altında qol qoyacaq.


text:
Bugünki künde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ terkibinden çıquv aqqında iç bir ariza yoq, dedi Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev.
«Prokuraturağa olğan arizadan ğayrı başqa bir ariza yoq edi», – dedi Smedlâyev.
Meclisten azalarınıñ çıqması aqqında aytqanda, Smedlâyev dedi: «çürük almalar terekten tüşer».
Moskva tarafından idare etilgen Qırım prokuraturasınıñ başı Natalya Poklonskaya Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetiniñ yasaq etilmesi aqqında muracaatnıñ mahkemege berilmesi aqqında bildirdi.
«Qırım Cumhuriyetiniñ Yuqarı mahkemesine Rusiye Federatsiyasında qayd etilmegen qırımtatar milliy meclisi faaliyetiniñ, «Ekstremist faaliyetine qarşılıq aqqında» federal qanunına köre, yasaq etilmesi aqqında arizanı imzaladım. Bunıñ ile qayd etilmegen meclis reisiniñ muavini Nariman Celâlovğa işbu teşkilâtnıñ faaliyeti yasaq etilmesi aqqında davanıñ kopiyasını berdim», – yazdı o Facebookta.
Poklonskaya işbu qararnı añlatqanı kibi, «soñ zamanları Qırım cumhuriyeti prokuraturasına qırımtatar ealisi tarafından Rusiye Fedeartsiyasında resmiyleştirilmegen teşkilâtnıñ faaliyetini qanunsız ve tarik etici olaraq tanımağa ricası ile muracaatlar kele».
Oktâbr 23 künü Rusiye Federatsiyasınıñ Cemaat palatası Rusiye Baş prokuraturasına muracaat etip, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini ekstremizmge teşkermege rica etti. Böyle muracaatnıñ sebeplerinden biri – Qırımnıñ Herson vilâyeti tarafından «ticariy» qamaçavı oldı. Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya Meclisniñ «ekstremist teşkilât» olaraq tanılacağını ve faaliyetiniñ yasaq etilecegini nazarda tutqanını bildirgen edi.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi baarde işğal etkeninden soñ, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımada kirişini beş yılğa yasaq ettiler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi tarafından 6 yılğa ve 200 biñ ruble para cezasına üküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı qararnı takbih etti. Onı 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım parlamenti ögünde «qalabalıqlarnı teşkil etkeninde» qabaatladılar.
«Lafta «Qırım Yuqarı mahkemesiniñ» qararını tanımayım! Qayd eteyim: bu mahkeme başlağanından berli Refat Çubarov adaletli mahkeme, adliye ve semereli uquqiy yardım aqqından marum etildi, bu da Avropa insan aqları şartnamesiniñ 6, 13 maddelerini boza», – dep qayd etti Denisova Facebook saifesinde.
Onıñ aytqanına köre, bu üküm «işğalci memleketniñ taqip siyasetini ve Ukraina vatandaşlarına qarşı repressiyalarnı devam ettirgeniniñ delili ola».
«Halqara toplulıqnı buña cevap bermege ve istilâcığa qarşı basqını quvetleştirmege çağıram, halqara uquq normaları yerine ketirilsin ve Rusiyede ve vaqtınca işğal etilgen Qırım, Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde qanunsız tutulğan er kes acele azat etilsin», – dep yazdı Lüdmila Denisova.
Avropa Birliginiñ Ukraina elçisi Matti Maasikas Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı çıqarılğan qararnı «mısqıl» dep adlandırdı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ ğıyabiy ükmüni «uquq ceetinden faydasız» dep adlandırdı.
Üküm çıqarılğan soñ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ tayinlengen advokatı Aleksandr Osokin da ğıyabiy ükümni şikâyet etecek, dep bildirdi. Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar işğal etilgen Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı esnasnı ve çıqarılğan ğıyabiy ükümni «ayıp mahkeme» dep adlandırdı.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Çubarovğa qarşı mahkeme ükmüni «qanun ve cenk adetleriniñ bozuluvı» olaraq tasnif etti.
Çubarov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında Aqmescitte çıqarılğan mahkeme ükmüni «uquq ceetinden boş» dep adlandırdı. O, Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etmege niyetlene, dep bildirdi.
Mayısnıñ 24-nde olıp keçken oturışuvda qabaatlav Çubarov içün 9 yıl apis cezası berilmesini istedi. Meclis reisi qabaatlav tarafınıñ talabını izaatlap, Qırımdaki «mahkeme» onıñ ayatına tesir etmeycek, dep ayttı.
2020 senesi martnıñ soñunda Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı. Cinaiy davalar Rusiye Ceza kodeksiniñ 212-nci maddesiniñ 1-inci maddesine (qalabalıqlarnı teşkil etüv), 280.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Rusiye topraq bütünligini bozacaq areketlerge çağıruv) açıldı.
Bıltır iyül ayında Aqmescitteki mahkeme Çubarovğa qarşı cinaiy davanı temelden baqıp başladı. Tayin etilgen advokat Aleksandr Osokin Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisine qarşı mahkemeni şikâyet etti.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti «qırımtatar halqına qarşı yañı repressiya dalğasını başlattı».
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova bu davanı qanunsız dep adlandırdı.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Rusiye tahqiqatçılarınıñ Çubarovğa qarşı açqan cinaiy dava sebebinden tahqiqat başlatqan edi.


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ yetekçilerinden biri Ahtem Çiygoznıñ ömür arqadaşı Elmira Ablâlimova, «avropa halqlarınıñ ailesi» onıñ aqayını azat etmek içün er şeyni yapacağına ümüt etkenini bildirdi.
Bunı Ablâlimova iyünniñ 29-nda Avropa Şurası Parlament Assambleyası (PACE) binasında yapqan çıqışında bildirdi. Ablâlimovanıñ nutuğını Qırımtatar Milliy Meclis azası Eskender Bariyev Facebookta yayınladı.
«Men ümüt etem ve işanam ki, avropa halqlarınıñ büyük ailesi, öz ğayretini birleştirip, qanunsız surette apiste tutılğan aqayım Ahtem Çiygoznıñ azat etilmesini içün er şeyni yapar», – dedi Ablâlimova.
Bunen beraber o Ahtem Çiygoznıñ anası ögünde «soñki vazifesini» eda etmesi içün onı desteklemege çağırdı. Ablâlimovanıñ sözlerine köre, anasınıñ alı pek fenalaştı.
İyünniñ 28-nde, çarşenbe künü, Avropa Şurası Parlament Assambleyası binasında «Qırım Künü» keçirildi. Merasimde diplomatlar, elçiler ve Avropa İsnan aqları Mahkemesiniñ vekilleri iştirak ete bildi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Dekabr 18-de, bazar künü Krasnoperekopsk şeerinde bala Şimaliy-Qırım kanalınıñ şlüzları arasında qaldı.
Fevqulade vaziyetler nazirligi Qırım idaresiniñ malümatına binaen, 13 yaşındaki bala köpürden kanal suvunda peyda olğan buzğa çıqtı. Amma buz pek ince edi, patlamağa başladı. Bala, qorqup, buz üstünde kanalnıñ köprüne qaytmadı, amma şlüz ve suv arasındaki platformağa sekirdi. O yerden öz küçünen çıqıp olamadı, çünki bir taraftan platformanıñ yüksek divarı, diger taraftan ise, patlağan buz bar edi.
Qırım qurtarıcıları balanı yip vastasınen çıqardı. O, tibbiy yardımğa muhtac degil edi. Qurtarıcılar balanı evge alıp ketirdi.
«Rusiye Fevqulade vaziyetler nazirligi qurtarıcıları Qırım yarımadasınıñ bütün sakinleri ve musafirlerine muracaat ete: havfsızlıq qaidelerini bozmañız ve bunı balalarıñızğa ögretiñiz. Hususan, buz telükesine diqqat etiñiz», − dep çağırdı FVZ hadimleri.


text:
Qıtayda 10 biñden ziyade koronavirus infektsiyası adisesi olğanını tasdıqladılar, onıñ neticesinde endi 213 adam elâk oldı.
Büyük Britaniya yanvarniñ 31-inde birinci tasdıqlanğan yoquma adisesi aqqında haber etti, bildire "Amerika sesi"niñ rus hızmeti.
"İngilterede bir qoranta azası olğan eki adam koronavirusnen hastalanğanını tasdıqlay bilemiz", - haber etti memleketniñ Milliy Sağlıq hızmetiniñ başı Cris Witty. Onıñ aytqanına köre, hastalar artıq kerekli tibbiy yardım alalar.
İndistan ve Filippin akimimiyetleri de ilk koronavirus hastaları aqqında bildirdi ve qalğan memleketler cedveline qoşuldı. Bu cedvelde artıq Avstraliya, Kanada, Finlandiya, Almaniya, Hong Kong, Yaponiya, Nepal, Singapur, Cenubiy Koreya, Tailand, Birleşken Arap Emirlikleri, Vyetnam və Rusiya bardır.
Yanvarniñ 30-ında Bütündünya sağlıq teşkilâtı Qıtay koronavirusını global bir fevqulâde vaziyet dep ilân etti.
Yaqında qayd etilgen virus büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.
Daa evel Moğolistan ve Qırğızistan Qıtay sıñırını qapattı, dep bildirdi. Özbekistan, Qazahistan ve Turkmenistan sıñırdaki kontrolni quvetleştirdi. Rusiye işğal etken Qırım ve Aqyarda koronavirus telükesi tarqalğanı içün tevsiyeler çıqarıldı.


text:
Rusiyeli KHV iddia etkenine köre, ilhaq etilgen yarımada boyunca Rusiye FSB sıñır idaresiniñ hadimleri Qırımğa kirgen vaqtında Ukraina vatandaşını tutıp alğan ve o, qomşu devlette aranğan şahıslar arasında emiş.
«RİA Krım» haber etkenine köre, 1973 senesi doğğan vatandaş «Canköy» kiriş-çıqış noqtasında tutulıp alınğan.
«Vesiqalar teşkerilgen vaqıtta, Geniçesk –Canköy yönelişinde ketken şahıs 2017 senesi dekabr ayından itibaren, Rusiye Cinayet kodeksiniñ 161 maddesi 2 qısmına binaen (Hırsızlıq) cinayet işlegeni içün, Qırım telikesizlik organları tarafından qıdırılğan şahıs olğanı belli olğan», – dep bildire KHV sıñır idaresiniñ haberini.
Sıñırcılar iddia etkenine köre, tutulıp alınğan şahıs rusiyeli politsiyağa teslim etilgen ve al-azırda apiste bulunmaqta eken.
Ukraina Devlet sıñır hızmeti Qırım memuriy sıñırında tutulıp alınğan şahıslarnı FSB identifikatsiya etip olamağanını defalarca beyan etkenini bildire, çünki Rusiye olarnıñ şahsiy malümatını körip olamay. Ukrainalı sıñırcılar ayrıca, «işğalcilernen bağ tutmağanlarını» iddia eteler.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ, 2014 senesiniñ Ukrainanıñ qıta qısmınen yarımada arasında memuriy, amma aslında kerçek bir «sıñır» peyda oldı. Memuriy sıñırda «Kalançak», «Çaplınka» ve «Çonğar» olaraq üç kiriş-çıqış noqtası çalışıp başladı.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Bütündünya qırımtatar kongressiniñ icra komitetiniñ nevbetteki toplaşuvı 2016 senesi mayıs ayında Litvaniya paytahtı Vilniuste keçecek. Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi.
«2016 senesi fevral 11-de Kiyevde Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Milliy Meclis azası Gayana Yükselniñ Litvaniya Cumhuriyetiniñ eyyeti ile körüşüvi olıp keçti… Körüşüv devamında mayıs ayında Vilniuste keçecek Bütündünya qırımtatar kongressiniñ icra komitetiniñ nevbetteki toplaşuvınıñ teşkiliy meselelrini muzakere ettik ve Qırımdaki tintüvler aqqında laf ettik», – yazdı Çubarov Facebookta.
Onıñ aytqanına köre, Litvaniya yarımadada qırımtatarlarnıñ aqlarınıñ qoruvı içün halqara şekillerniñ teşkil etilmesi boyunca teşebbüske qol tuttı.
Fevral 11 künü sabasından Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirile. Uquq qoruyıcınıñ yaqalanuvı aqqında haber eteler. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı prokuraturağa çağırdılar. Uquq qoruyıcılar işbu vaqialarnı izaatlamay.
Qırımnıñ Rusiye FSB idaresi tarafından «Hizb ut-Tahrir» terroristik teşkilâtında faaliyet» cinaiy işiniñ çerçivesinde dört insan yaqalanğan. Bunı akimiyet tarafdarı olğan «Krıminform» haber agentligine Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Ukraina Nazirler Kabineti Qabarcılıq ile küreş Milliy bürosınıñ müdiri vazifesine yarışnıñ komissiya azalarını tayinledi, olarnıñ arasında İosif Zisels, Aleksandra Yanovskaya ve Yuriy Butusov.
Ükümetniñ matbuat hızmeti bergen malümatqa köre, qarar Nazirler Kabinetiniñ toplaşuvında, dekabr 21 künü, qabul etilgen edi.
«İosif Zisels – belli uquq qoruyıcı, sovet zamanları – uquq qoruyıcı areketlerniñ iştirakçisi, Ukrain Helsing gruppasınıñ azası. Aleksandra Yanovskaya – Taras Şevçenko adına universitetniñ adliye kafedrasınıñ professorı, adliye ilimlerniñ doktorı, insan aqları boyunca Avropa mahkemesiniñ mahkemecisidir. Yuriy Butusov – jurnalist, qabarcılıq aqqında nice malümatlarnıñ ve jurnalist taqiqatlarınıñ müellifi», – denile beyanatta.
Evel Ukraina prezidenti Petro Poroşenko uquq qoruyıcı Refat Çubarov, Yevgeniy Zaharov ve tarihçi Yaroslav Gritsaknı Qabarcılıq ile küreş Milliy bürosınıñ Yarış komissiya azaları olaraq tayinledi. Daa üçüni Yuqarı Şura belgilemek kerek.


text:
Avgustnıñ başında Qırımda yaqalanğan ve «Qırımlı diversant» olaraq qabaatlanğan, Ukraina vatandaşı Yevgeniy Panov FSB hadimleri tarafından köteklenile ve qıynavlarğa oğratıla edi. Bunı 8 dekabrde onıñ advokatı Dmitriy Dinze beyan etti, dep bildire Mediazona.
«Demir boru ile başım, arqam, büyreklerim, qollarım, ayaqlarım etrafında ura ediler. Ellerimi arqadan, üyüşkenlerine qadar, kelepçelernen sıqa ediler, kelepçelerden asa ediler. Ayaqlarımı tizlerimde büküp, ellerimi tizlerimden aşağı kelepçelernen bağlap, tizlerimniñ tübüne demir tayaq soqa ediler, bundan soñ eki erkek, eki taraftan tutıp, bu tayaqnı ve meni kötere ediler, bundan maña pek ağırta edi», – degen Panovnıñ sözlerini Dinze seslendirdi.
«Bundan ğayrı, qıynavlar vaqıtında cinsiy muçeme qırçma taqıp, siyarğanına qadar sıqa ediler, ve aynı zamanda: «Sen kimni patlatmağa keldiñ?», dep soray ediler. Men bu sualge cevap berip olamay edim, çünki menim böyle maqsadım yoq edi, ve men añlamay edim, ne içün olar böyle tüşüneler», – dedi Panov.
Yaqalanğannıñ advokatı dey ki, bundan soñ Panovnı, başına çuval keçirip, azbarğa çıqardılar ve «qurşunğa tizeceklerini, ayttılar».
«Çuvalnı başından qısqa müddetke çıqarğanları vaqıtta, Panov, onı qıynağan eki erkerni körüp, közden keçirdi: körünüşlerinden olar 35 yaşlarında ediler, ve «diversant» olarnı körüp tanımağa azır», – dedi advokat Dmitriy Dinze.
Advokatnıñ sözlerine köre, Panov Rusiyeniñ Taqiqat komitetiniñ idaresine muracaat etip, onı yaqalağan FSB hadimleriniñ areketlerini qanun ceetinden teşkirmege rica etti.
Avgust 10-da FSB bildirdi ki, avgust 7-ge keçer gecesi «ukrain diversantları» taqımı yaqalandı, olar sanki Qırımda terakt azırlay ekenler. Bundan ögüne zapt etiilgen Qırımnıñ Rusiye kontrolündeki memuriy sınırnıñ keçitleri üç kün devamında qapatıla edi.
Rusiye mahsus hızmetleri, Yevgeniy Panov ile Andrey Zahteyni – yarımadanıñ turistik ve içtimaiy infrastruktura obyektlerinde terrakt yapmağa niyetli olğan «diversantlar grupasınıñ» azaları olaraq tanıta.
Oktâbr 10 künü, Aqmescitniñ Kiev rayon «mahkemesi» Panov ve Zahtey içün apis müddetini 10 dekabrge qadar uzattı. Oktâbr 13 künü Moskvanıñ Cemiyet közetüv komissiyası Panovnı ve Zahteyni «Lefortovo» apishanesinde taptı.


text:
Qırımtatar faali Seytumer Seytumerovğa Bağçasaray bölge mahkemesiniñ qararınen eki biñ ruble cöreme yazdırdılar. Bunı noyabrniñ 8-nde Azatlıq Radiosı rus hızmetiniñ muhabiri bildire.
Seytumerovnı Rusiye Federatsiyası Memuriy cinayetler aqqında kodeksiniñ 20.3 maddesi boyunca yani 2012 yılında içtimaiy ağda Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ simvolikasını neşir etkeninde qabaatladılar.
Noyabr 8 sabasında politsiya memurları Seytumerovnıñ evinde tintüv yapıp bilgisayar, fleşkartlar, kündelik defteri ve kitaplarını tutıp aldılar. Uquqnıñ bozuluvı aqqında protokolnı Ekstremizmge qarşılıq kösterüv boyunca merkezniñ operativ hadimi Ruslan Şambazov tizdi. Onıñ malümatına köre, neşir etilüv vaqiası 2017 senesi oktâbrniñ 18-nde tayin etilgen edi.
«İhtimal, 2011-2012 yıllarında bir şeyler neşir etkendirim. Lâkin 2014 senesinde neşir etilgen malzemelerge diqqat etmek kerekligi aqqında tebilengenimden soñ bütün eski qaydlarımnı közden keçirip, Rusiye qanunlarına zıt kele bilgen bütün şeylerni sildim. Ola bilir ki, bir şeyler qaçırğandırım, amma 2014 senesinden soñ içtimaiy ağlardaki neşirlerimde iç bir terrorist ve ekstrimist teşkilâtlarınıñ simvolikasını qullanmadım. Men qanunlarnı ürmet etken vatandaşım ve qanun bozuluvlarına yol bermedim», – dep añlattı Seytumerov.
Onıñ menfaatlarını temsil etken uquqçı Lilâ Gemerci, 2012 senesinde mezkür neşir Qırımda cariy olğan qanunlarnı bozmay edi, dedi.
İmayeciniñ delilleri hakem German Atamanükni qandırmadı. Oturışuv esnasında foto ve video çekimler yasaq etildi, boş yerler olğanına rağmen yurtdaşlarına qoltutmaq içün kelgenlerniñ bir qısmına mahkeme zalına kirmege izin berilmedi. Oturışuvğa kirmege izin alamağanlar şikâyetler yazdı.
Noyabrniñ 8-nde ilhaq etilgen Qırımnıñ Bağçasaray ve Eski Qırım şeerleri ile Aqmescit bölgesiniñ Şumhay (Zareçnoye) köyünde faaler ve cemaatçılarnıñ evlerinde tintüvler yapıldı.
«Krımskaya solidarnost»niñ malümatına köre, tintüvler Seytumer Seytumerov (Bağçasaray), Alimdar Belâlov (Eski Qırım) ve Eldar Kantemirovnıñ (Şumhay) evlerinde yapıldı. Bu anğa qadar Seytumerovdan ğayrıları içün areket serbestliginiñ sıñırlanmaları lâğu etildi.
Rusiye telükesizlik küçleriniñ memurları tarafından şimdilik buña dair iç bir izaat berilmedi.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ FSB yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar faalleri, muhalif ve Ukrainanıñ tarafını tutqan cemaatçılar ve diniy azlıqlarnıñ vekillerini nizamlı surette yaqalay, soraştıra ve evlerinde tintüvler yapa. Uquqqoruyıcılar Rusiye telükesizlik küçleriniñ bu areketlerine, siyasiy maqsatlı areketler deyler.


text:
Xalıqara Jurnalistlar Federasiäse kiläse atnada Mäskäwdä cawapsızlıq häm cäzağa tartılmaw mäsäläsen ayırım üzeneñ ber könlek cıyınında tikşerep aña qarşı çaralar turında fiker alışaçaq. Federasiäneñ general-sekretare Aidan White süzlärenä qarağanda, cäzağa tartılmaw – ayıruça Rusiädä zur problemağa äylängän:
"Öylärennän çıqqaç keşelär üzläreneñ köçsez ikänen kürä. Minemçä xalıq üzlärendä bulğan köç belän räsmilärdä tuplanğan köç arasında bik zur ayırma bulğanın añlıy. Häm minemçä problema şunda, ä keşelärneñ bitaraflığında tügel. Xalıq köndälek tormışların däwam iter öçen – mondıy problemalar turında uylamasqa tırışa."
Federasiä Rusiädä üterelgän häm üterüçeläre tabılmağan 5 jurnalist eşen tikşerü öçen komissiä tözergä cıyına.
Jurnalistlarnı yaqlaw komitetı mäğlümatlärenä qarağanda, Rusiä – jurnalistlar öçen Ğiraq häm Cäzäirdän qala – 3nçe qurqınıç il. 2000nçe yıldan birle biredä kimendä 14 jurnalist üterelgän, cinäyätçelärneñ berse dä cäzağa tartılmağan.
Törkmänstanda uzğan yılnıñ sintäberendä törmädä Azatlıq xäbärçese Ogulsapar Moradova ülde. Räsmilär anı – üz üleme belän wafat buldı disälär, anıñ tuğannarı, Moradova qıynap üterelgän dip farazlıy. Moradova eşe dönya mäğlümat çaralarında yaqtırtıldı. Bu tör cinäyätlärgä ğadättä Parijda urnaşqan "Çiklärne tanımağan jurnalistlar" oyışması, New Yorktağı "Jurnalistlarnı yaqlaw komitetı" kebek oyışmalar reaksiälär belderä, xökümätlärgä – wazğiätne xäl itüne sorap möräcäğätlär yullıy. Aşğabad uramnarında bu turıda belüçelär yuq diärlek:
"Bez bu oyışmalar turında ber ni dä belmibez. İşetkänebez bar, ämma mäğlümatebez yuq. Säbäbe – bezneñ xalıqara jurnalistlar belän oçraşu mömkinlegebez yuq, alarğa Törkmänstanğa kilergä röxsät birmilär."
New Yorktağı oyışma başlığı Joel Simon fikerençä, xällär bik ük ömetsez tügel:
"Qızıq xäl. Xökümätlärneñ närsä dä bulsa xäl itä başlawına – xalıq fikere etärgeç bulırğa mömkin. 10 yıl elek Argentinada Jose Luis Cabezas üterelgäç – açulı xalıq uramnarğa çıqtı. Xalıq reaksiäsen kürep, xökümät tä selkenä başladı. Ukrainada Heorhiy Gongadze üterelgäç häm anıñ üleme Kuçma xakimiätendäge yuğarı däräcädäge räsmilärgä bäyle buluı açıqlanğaç, xalıq uramnarğa çıqtı, xalıqara cämäğätçelek üz täñqiten belderde, häm xökümät ni dä bulsa eşlärgä mäcbür buldı. Xalıq kütärelsä – näticä bulaçaq."
Rusiädä uzğan yılnıñ üktäberendä tanılğan jurnalist Anna Politkovskayanıñ atıp üterelüe küplärne siskänderde. Qazanda yäşäwçe ğalim arxeolog Äzhär Möxämmädiev:
"Eye, radiodan işetep, TV qarap beläm min Politkovskaya turında. Min "Exo Moskvı" tıñlıym. Açu çığa inde, obyektiv eşläp yörgän keşene atıp ütergäç, ul eşne açmaslar, ber ul ğına tügel bit."
Politkovskaya üleme öçen kemneñ dä bulsa cäza alaçağına xalıq ışanıp betmi. Yäş jurnalist, student İlfar Kärimov, däwlät, jurnalistlar xoquqların yaqlaw öçen kübräk eşlärgä tieş, dip sanıy. Çit illärdä Politkovskaya turında küp yazğan xoquq oyışmalarınıñ eşe turında İlfar belmi:
"Bälkem bez belmäw – älege oyışmalarnıñ kamil bulmawındadır, bälki eşläre näticäleräk bulsa – cämğiät alar turında beler ide."
Xalıqara oyışmalar zur eşçänlek alıp bara, ämma Törkmänstan, Azärbaycan, Rusiä kebek illärdä xalıq bu xaqta belmi, häm üz räsmi säyäsäten genä yaqtırtırğa quşqan däwlätlärdä keşelärgä – şul illärdäge genä xällärne täñqitlärgä qala.


text:
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov memurlarğa özüne bayram mukâfatlarını yazıp bermege yasaq etti.
Bunı o Qırımnıñ Rusiye Nazirler şurasınıñ toplaşuvında iyün 9-da bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Aksenovnıñ aytqanına köre, bazı devlet hızmetçileri işdeşlerine aylıqnıñ 150% miqdarında mukâfat bermege rica etken ediler.
«Böyle bir şey birinci sefer eşitem, bayram arfesinde mukâfat ne demek – başqa bir memleketten aldıñız, ğaliba. Vazifeni becergeni içün – ebet, belli saat ve künlerden ziyade çalıştıñızmı – yazıñız... Bayram mukâfatını yazmaq – marazm», – dep ayttı o toplaşuvda.
Bundan evel Aksenov memurlardan kefiyetli iş yapmalarını istedi, yoqsa işten boşatmağa vade ete.
Rusiye Federatsiyasınıñ ükümeti Qırım memurları aylıqlarınıñ arttırılmasını muzakere ete.


text:
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» iştirakçileri Timur İbragimov, Marlen (Suleyman) Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı nezaret altında qaldırdı.
Olar 2018 senesi dekabrniñ 9-na qadar apiste qalacaqlar, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Ernes Ametovnıñ advokatı Ayder Azamatovnıñ aytqanına köre, tahqiqat Ernes Ametov azatlıqta olıp, «cinaiy faaliyetini devam ettire ve Ukraina pasportını qullanıp, Ukrainada saqlana bile» dep, tevqif müddetini uzatmağa qarar aldı.
«Onı ev apsine almağa rica ettik, amma qadı bunı da red etti. Oturışuv qapalı oldı, amma qarar seslendirilgende Ernesniñ ömür arqadaşı Eleonorağa kirmege izin berildi. Mahkeme, Ernesni dekabrniñ 9-na qadar SİZOda qaldırdı. Qayd etmeli ki, apis müddetini uzatma qararına qarşı bergen evelki şikâyetim alâ daa baqılmadı», – dep qayd etti advokat.
Suleyman Asanovnıñ advokatı Emil Kürbedinovnıñ fikirince, oturışuvlarnıñ qapalı şekilde keçirilmesi «tamamen sebepsizdir».
«Kim telükeli ola – siyasiy mabüs, oña qoltutmağa kelgen insanlar ya da diñleyiciler. Bunı nasıl isbatlay bileler? Mence, qapalı oturışuvlar – siyasiy mabüslerge basqı yapma usulıdır. Kene yerli politsiya hadiminden menfiy hasiyetname keldi, Suleyman ağanı (Asanov – QA) menfiy ceetten tasvirleyler. Aynı vaqıtta bir sıra teşekkürler bar, mektepten başlap şeer memuriyetine qadar», – dep tarif etti Kürbedinov.
2017 senesiniñ oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakinini tutıp alğan edi. Bular – Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zakiryayev ve Ernes Ametov. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta. Amma bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullar qullanğanını inkâr ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etken edi.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Qırımda saylânğan Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı Natalya Poklonskaya ABD prezidenti Donald Trumpni yarımadağa davet ete. Bu aqta o, ABD akimiyeti tarafından oña qarşı kirsetilgen sanktsiyalarğa izaat bergende özüniñ Facebook saifesinde yazmaqta.
Onıñ sözlerine köre, o sanktsiyalarnı «Vatanı oğrunda» çalışqanlarınıñ musbet bir degerlendirmesi olaraq köre. Bu arada o amerikan prezidentine Qırımnı ziyaret etmekni teklif ete.
«Bizim çetel partnörlarımıznıñ sanktsiya şeklindeki böyle basiretsiz ve qorqaq resktsiyası, olarnıñ özüni sıñırlay. İşte, meselâ, Donald Trump efendi meni iş yemegine davet etmege istese de, öz sanktsiyaları sebebinden yapıp olamaz. Yalıñız prezidentlikke namzet olğan Kseniya Sobçaknen saba qavesi içmeknen sıñırlanabilir. Men ise, ABD prezidentiniRusiyeniñ küneşli Qırımına davet etem. Prezident efendiniñ havfsızlığı S-400 «Triumf» kompleksleri tarafından garantiya etilmekte», – dep yaza o.
ABD maliye nazirligi, Rusiyeniñ Ukrainadaki areketlerinden dolayı oña qarşı kirsetken sanktsiyalarnıñ al-azırdaki cedvelini kenişletkeni aqqında ilân etti. Sanktsiyalar cedveline ilâve olaraq «21 şahıs ve 9 teşkilât» kirsetildi, dep haber ete «Golos Ameriki».


text:
Advokat Nikolay Polozov, Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz içün apis müddeti uzatılmasına qarşı şikâyet etecek. Advokatnıñ böyle beyanatı aqqında Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
«Biz bu qararğa şikâyet etecemiz», – dedi Polozov.
Aqmescitte dekabr 12, bazarertesi künü Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ işi boyuca nevbetteki mahkeme oturışu prokurornıñ üç muracaatınen başlandı.
Birincisi – zarar körgen Arpatlı ve şaat Şlâgin tapılmağanlarınen bağlı. Bunen beraber prokuror, üzerinde FMS (Federal Migratsion hızmetiniñ - QA) müüri urulğan vesiqanı kösterdi.
«Men mahkemege, FMS yarım yıl evelsi tarqatılğanını, prezident fermanı ile yoq etilgenini beyan ettim. Ve bu tüzetivler, bes-belli, yararlı degiller. Neticede prokuror bu muracaatnı red etmege mecbur oldı», – dep añlattı advokat Nikolay Polozov.
Prokurornıñ ekinci muracaatı Şura binasınıñ malına berilgen zarar ile bağlı edi. Polozovnıñ sözlerine köre, bu zarar taa 2016 senesiniñ başında, qabaatlanğan Nebiyevniñ grajdanlıq davası çerçivesinde endi qaytarılğan edi.
«Biz, bozulğan mefruşat aqqında bu malümatlarnı deliller sırsından çıqarmağa muracaat ettik, lâkin mahkemeciler bunı red ettiler», – dedi advokat.
Prokurornıñ üçünci müim muracaatı Çiygoznıñ apis müddetini daa 3 ayğa uzatmaqnen bağlı edi. Onıñ apis müddet 8 yanvar 2017 senesi yekünlenmek kerek edi. İmayeniñ itirazlarına baqmadan, mahkeme onıñ apis müddetini 8 aprel 2017 senesine qadar uzattı.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Hersonda, qırımtatar halqı sürgünliginiñ 71 yıllığına bağışlanğan tedbirler çerçivesinde qırımtatarlarnıñ facialı taqdirini añlatqan «Haytarma» bediiy filmi kösterilecek. Bunı «Küreş» qırımtatar medeniy-sport merkezi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, filmni mayıs 17-de saat 18-de «Yubileynıy» teatrinde kösterecekler.
Kiriş serbest.
Film qırımtatar halqınıñ tarihında facialı olğan 1944 senesi mayıs 18 künü qırımtatarlarnıñ sürgünligini añlata. Film süjetiniñ merkezinde – uçucı, Sovetler Birliginiñ eki defa qaramanı Amet-Han Sultan. 44 senesi mayıs ayında Aqyar azat etilgen soñ Amet-Han tuvğan Alupkağa kete. Onıñ közleri ögünde mayıs 18-de qırımtatarlarnı sürgün eteler.
Mayıs 15-22 künleri «Küreş» qırımtatarlarnıñ facialı taqdiri aqqnda vesiqalı filmlerni Hersonnıñ oquv yurtlarında kösterecek.
Malüm olğanı kibi, Hersonda hatıra bağçasınıñ temelini qoymağa ve 71 terekni oturtmağa da planlaştırıla. Mayıs 18-de matem mitingi keçirilecektir.
Aqmescitniñ Rusiye şeer memuriyeti Qırımtatar Milliy Meclisine sürgünlik yıllığına bağışlanğan matem mitingini keçirmege resmiy şekilde yasaq etti.
Aynı vaqıtta Meclis işğalci akimiyet tarafından provokatsion mitinglerniñ ötkerilecegini red etmey.
Qırım işğalinden evel sürgünlik yıllığında Aqmescitte Bütünqırım matem mitingi keçirile edi, tedbirde onlarnen biñ insan iştirak ete edi.
Qırım akimiyeti sürgünlik qurbanlarınıñ hatıra kününiñ «yañı formatını» belgiledi.
Kiyevde qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añma tedbirleri mayıs 14-te başlaycaq. Ukrainanıñ diger şeerleri, Varşava, Berlinde ve Türkiyede de qırımtatarlarğa qoltutv aktsiyaları keçirilecektir.


text:
Ukrainağa qoltutqan daa bir Qırım faali Leonid Kuzminni mayıs 16-da Aqmescitteki Ekstremizm ile küreş merkezinde («E» Merkezi) sorğuğa çektiler.
Bunı İnsan aqları Qırım alan missiyası bildire.
Kuzminniñ uquq qorçalayıcılarğa bergen malümatına köre, onı «fevral 26 işi» boyunca şaat olaraq sorğuğa çektiler.
2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti yanında Qırımtatar Milliy Meclis ve «Rus birligi» tarafdarları ile kütleviy miting keçti. Numayışnıñ teşkilâtçıları Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birligi» lideri Sergey Aksenov oldılar. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti cinaiy işni açtı. Onıñ taqiqatı çerçivesinde Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz yaqalandı.
Mayıs 15-te Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ apis müddetini iyül 29-ğa qadar uzattı.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, mayıs 16-da saba Aqmescitte Ukrainağa qoltutqan faal Veldar Şukurciyevni «E» merkezine sorğuğa çağırdılar.
Veldar Şukurciyev ve Leonid Kuzmin mart 9-da T.Şevçenkonı añma tedbirinde yaqalanğan ediler.
Mayıs 16-da olar sürgünlik qurbanlarını añmaq içün Çatırdağ töpesine çıqacaq ediler.


text:
Kreml tarafından tayinlengen işğal etilgen Qırımnıñ ameldeki yolbaşçısı Sergey Aksönov Oleg Belaventsevge yañı vazifede muvafaqiyet tiledi, onı Rusiye prezidenti iyül 28-de Şimaliy-Qavqaz federal okrugında öz temsilcisi vazifesine tayinledi.
Bundan evel Belaventsev Rusiye prezidentiniñ Qırımdaki vekâletli temsilcisi edi.
«Biz, prezidentniñ askerleri olamız ve onıñ emirlerini yerine ketiremiz... Qırım sakinleri Oleg Yevgenyeviç Belaventsevge, «Qırım baari» ğalebesine, Qırımnıñ Rusiyege qoşulmasına büyük isse qoşqanı içün, yüksek qıymet kese. O, Rusiye vatanperveri ve rus zabitiniñ eñ yahşı hususiyetlerini kösterdi. Oleg Yevgenyeviçke yañı mesüliyetli vazifede samimiy muvafaqiyet tileyim», – dep yazdı Aksönov Facebook saifesinde.
İyül 28-de Putin öz fermanınen işğal etilgen Aqyar gubernatorı Sergey Menaylonı istifağa çıqardı ve onı Sibir federal okrugına vekâletli temsilci vazifesine tayinledi. Menâylo yerine vaqtınca Dmitriy Ovsânnikov belgilendi.
Bunen beraber, iyül 28-de Rusiye prezidenti Vladimir Putin «Cenübiy federal okrug aqqında» fermannı imzaladı, bu okrugnıñ içine işğal etilgen Qırımnı kirsetti. Böyleliknen, 2014 senesi yarımadanıñ işğalinden soñ teşkil etilgen Rusiyede Qırım federal okrugı yoq etildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Mäwlana muzeyın 8 ayda 650 meñ keşe qarağan
Biregä dön’yanıň törle poçmaqlarınnan turistlar kilä
Törek häm İslam dön’yasınıñ iñ böyek sufıylarınnan bulğan Mäwlana Cäläleddin Rumineň törbäse urın alğan Konyadağı Mäwlana muzeyına dön’yanıň törle poçmaqlarınnan turistlar kilä.
Bıyılnıň 8 ayında älege muzeynı yaqınça 650 meň cirle häm çit il turistı qarağan.
Böten dön’yağa täêsir itkän Kovid -19 êpidemiyäse qısalarında kertelgän çikläwlär arqasında uzğan yıl älege muzeyğa 1 million keşe kilgän bulğan.
Bıyıl isä biregä kilüçelär sanı 1 millionnan artır dip kötelä.
Bäyläneşle xäbärlär
Konyada velosipedta yörergä yaratalar
Bu şähärdä köndälek tormışta velosiped qullanu ğadäti xälgä äwerelgän


text:
AQŞ temsilciler palatası mudafaağa umumen 716 milliard dollar masraf etilecegine dair qanun leyhası qabul etti. Bunıñ içinde Ukrainağa uçucı arbiy yardım olaraq berilecek 250 million dolar da bar. Bu aqta «Amerika sesi»niñ rus hızmeti haber ete.
Vesiqa aynı zamanda rusiye silâsı yerine amerikan silâsını satın alğanlar içün rağbetlendirgen tedbirler de kirsete.
Senat tasdıqlamaq kerek olğan qanun leyhasına palatada 359 kişi qolt tuttı, 54 qarşı çıqtı.
Qanun leyhasına binaen, Rusiyeden silâ satın alğan devletler, bundan soñ amerikan silâsına keçken taqdirde, AQŞ olarğa qarşı sanktsiyalar kirsetmeycegine işana bileler.
Bu şart mudafaa naziri James Mattisniñ ricasına binaen milliy mudafaa qanun leyhasına kirsetilgen edi.
Söz, 2017 senesi Kongresste ekseriyet tarafından qabul etilgen Amerika muhaliflerine sanktsiyalar vastasınen qarşılıq kösterüv Qanunına köre kirsetilgen sanktsiyalar aqqında kete.
Moskvanıñ istiqrarsızlıq areketleri, şu cumleden, saylâvlarğa qarışuvı içün cezalamaq maqsadınen kirsetilgen bu qanunnıñ, Rusiye mudafaa sanayısınen iş tutqanlarğa qarşı sanktisyalar kirsetilüvinen alâqalı bölügi de bar.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Ukraina ve Rusiyede tutulğan adamlarnıñ "er kesni er keske" şeklinde "büyük" almaşuvını bekley, dep ayttı.
Bunı o, dekabrniñ 4-ünde Kyivde İsveçre baş nazirinen beraberlikte keçirilgen briefingde ayttı.
Zelenskıy qayd etkeni kibi, o, bütün ukrain siyasiy mabüsler "Yañı Yılnı evde qutlağanını" istey.
"Biz, siyasiy mabüslerni qaytardıq. Menim içü almaşuv - bir müim gumanitar sualdir, men, "er kesni er keske" adı olğan büyük almaşuvnı isteyim. Meni bütün bizimkilerniñ taqdiri raatsızlay, men episi evde olğanını isteyim", - dedi Ukraina prezidenti.
Zelenskıy, bu meseleni Parijde olacaq "normand sammiti"nde de muzakere etmege ümütlene.
Daa evel Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, dekabr 9-ında keçecek "Normand formatında" körüşüvde Qırım mevzusını kötermege çağırttı.
Oktâbrniñ 1-nde olğan brifingde prezident Volodımır Zelenskıy, Minskteki Üç taraflı bağ gruppasınıñ toplaşuvında ukrainalı mabüslerniñ azat etilüviniñ ekinci basamağı muzakere etildi, dep bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ malümatına köre, Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda 87 qırımtatar tutula.


text:
Kovid-19 test üzäge yanında şartlaw
Niderlandta bu tör höcümnär yışaydı
Niderlandnıñ Bovenkardspel’ şähärendä koronavirus test märkäze tiräsendä şartlaw buldı. Bu xaqta ilneñ poliśiyä idaräse Twitterda yazdı. Şartlaw cirle waqıt belän säğat’ 6 tulıp 55 minutta terkälä. Aña quldan yasalğan torba tibındağı bomba säbäpçe bula. Höcümdä ülüçe yäisä yaralanuçı yuq.
Belderüdä äytelgänçä, şartlawnıñ täêsire belän test märkäzeneñ täräzäläre qoyılğan. Äle ul açılırğa ölgermägän bulğan.
Poliśiyä şartlawnıñ terrakt buluın häm test märkäzen yuq itüne maqsat itep quyuın farazlıy. Ul tirädä başqa şartlatqıçlar barlığınnan şöbhälänep uramnı yabalar.
Dekabr’ ayında da qayber Kovid-19 test üzäklärendä oxşaş höcümnär bulğan. Urk utrawındağı märkäzgä ut törtelä, Amsterdam häm Urmond şähärlärendägelärneñ täräzäläre cimerelä.
Bäyläneşle xäbärlär
35 meñ keşe ut êçendä
Yämändä Marib, Şabva häm Äl-Bäyda cirleklärendä soñğı atnalarda suğışlar köçäyde


text:
Qırım akimiyeti «referendum» keçirilgen mart 16 kününi Qırım Cumhuriyeti Künü olaraq ilân etip, onı bayram ve tatil yapacaq olalar. Böyle bir teşebbüs Qırım «Devlet şurasınıñ» prezidium toplaşuvında noyabr 5-te seslendirildi, dep haber ete Krım Media.
Bunıñ kibi madde Qırım «spikeriniñ birinci muavini» Konstantin Baharev ve «spiker muavini» Remzi İlyasov kirsetken «Qırım Cumhuriyetinde bayram ve hatıra künleri, zenaat bayramları ve diger müim künler aqqında» qanun leyhasında mevcut.
Vesiqağa binaen, Pasha, Troitsa, Oraza bayramı ve Qurban bayramı diniy bayramlar sayıla.
Bundan ğayrı, Qırımdaki müim vaqialarğa bağışlanğan hatıra sanlarını belgileme teklif etildi: yanvar 19 – Qırım devlet bayrağı künü, mart 18 – Qırım ve Aqyarnıñ Rusiye Federatsiyası terkibine qabul etüv aqqında añlaşma imzalanması künü, aprel 11 – Qırım Anayasası künü, mayıs 18 – Qırımdan sürgün olunğanlarnı añma künü, sentâbr 8 – Qırım cenkinde şehit ketken adamlarnı añma künü, dekabr 11 – natsizm qurbanları – qırımçaq ve yeudiylerni añma künü.
Qanun leyhasınıñ müelliflerinden biri Baharevniñ aytqanına köre, vesiqa daa azırlanıla ve noyabr 26-da «Devlet şurası» toplaşuvınıñ birinci oquvında baqılmasına çıqarılacaq.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
PAO «Ukrtelekom» qırımlılardan daa bir ay devamında ödevlerni qabul etmeycek.
Qırım.Aqiqat saytına «Ukrtelekom» malümat hızmeti bildirgeni kibi, telefon bağnıñ hızmetini tek iyülniñ soñunda ödemege mümkün olur. Bu al şirketniñ ğayrıdan qayd etilüvi ile bağlı.
Borcları olğanlarğa nisbeten cezalar kirsetilmeycek.
Qırımda telefon bağnıñ hızmetini mayısnıñ 30-dan ödemege çare yoq. Ödevlerni ne poçtada, ne «Ukrtelekom» bölüklerinde qabul etmeyler.
Aynı zamanda qırımlılarğa ödevniñ eki yolunı teklif eteler: qıtaiy Ukrainada ya da internet vastası ile. Bu imkânlar aqqında Keriç merkezinde «Ukrtelekom» bölüklerinden birisinde asılğan ilânda yazıla.


text:
Cumhuriyet «yolbaşçısı» Sergey Aksönov bildirdi ki, mayıs 1-ne qadar Qırımda Visa ve MasterCard halqara ödev sistemalarınıñ alternativaları çalışıp başlaycaq.
«Alternativ shemalar tapıldı. Mehanizm endi bar, azır, banklar kurort mevsimine qadar onı işke tüşürecekler, mayıs 1-ne qadar er şey çalışacaq», – dep ayttı Aksönov «Kommersant FM» intervyüsında.
Malüm olğanı kibi, Visa ve MasterCard büyük halqara ödev sistemaları keçken sene dekabr ayından itibaren Qırımda çalışqan Rusiye banklarınıñ kartlarını Amerika Qoşma Ştatlarınıñ cezalarından sebep qabul etmey.


text:
Rusiye Mudafaa naziri Sergey Şoygu, keçken afta yarımadada yüz bergen felâketten zarar körgen Qırım sakinlerine yardım kösterüv ile meşğul olğan gruppanıñ sayısını arttırmağa buyurdı.
Bunıñ aqqında iyünniñ 21-nde Rusiye Mudafaa nazirligiñ saytında haber etildi.
«Yarımada ealisine yardım köstermek içün arbiy idareden tahminen 21 biñ adam ve 1367 dane tehnika celp etildi. Taşqından zarar körgen 36 mesken yerde arbiy personalnıñ iştiragi ile yardım işler», – dep yazıla bildirmede.
Yerli memuriyetlerniñ talabı ile Qırımnıñ mesken yerlerinde köçüci aşhaneler yerleştirilgen.
«Arbiyler dağıntılarnı yoq eteler, evlerni temizleyler, zarar körgenlerge yardım eteler», – dep haber etile.
Yaltada tufan neticesinde 18 insan yararalandı, 1 erkek öldi ve 1 qadın bellisiz ğayıp oldı. Bu malümatnı iyünniñ 19-nda saba saat 6-da Qırım boyunca Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi haber etti.
İyünniñ 18-ne keçken gece, bol yağğan yağmurlar neticesinde Büyük Yaltanı suv bastı, şeerde cayav keçitleri suv astında qaldı. Yerli memurlar cemaat naqliyatınıñ qatnamasını toqtattı. Yaltada fevqulâde vaziyet ilân etildi, şeerge kiriş yeri qapalı.
Sağanaqlardan ve şeerniñ suv basqan soñ 80 transformator stantsiyası ve eki elektrik naqil hattısı elektriksiz qaldı. Krımenergonıñ haber etkenine köre, episi olıp 2700 istimalcı ışıqsız qalğan. Bundan ğayrı yerli memurlar bölgede suvnıñ kesilmesi aqqında qarar aldı ve şeer sakinlerini suv alıp qoymağa çağırdı.


text:
Bügün Aluştanıñ Malıy Mayak köyinde büyük qaza yüz berdi. Qazada yük maşnası ve trolleybus çatıştılar.
Çatışma saba 8.50 olıp keçti. Yük maşnası qarşı yolğa çıqıp, trolebusnen uruldı.
Polis hadimlerniñ haber etkenine köre, qaza neticesinde aydaycılarnıñ ekiside zararlandı. Yolcular arasında qazalanğanlar olğanı daa belgilene.
«İnterfaks» haber etkenine köre ise, qaza neticesinde aydaycılardan ğayrı trolleybusnıñ üç yolcusı da zarar kördi. Olarğa acele yardımını qaza olıp keçken yerde kösterildi.
«Yük maşnasınıñ tehnikiy bozuqları bar eken. Şu bozuqlar neticesinde araba qarşı yolğa çıqıp ketip, trolleybusnen çatıştı», – dep bildire qaynaq.
Polis hadimleri qaza sebeplerini ogreneler.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ mühbiri Ablâmit Ziyadinovğa qarşı davanı qapattı. Bu aqta «Qırım birdemligi» Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Biz fikrimizni pek tafsilâtlı bildirdik, video baqtıq ve qadı doğru qarar aldı – cinayet olmağanından davanı qapattı», – dep ayttı advokat Rustem Kâmilev.
2020 senesi noyabrniñ 3-nde «Qırım birdemliginiñ» mühbirleri Ablâmit Ziyadinov ve Vilen Temeryanov Rusiye kontrolindeki Qırım garnizon arbiy mahkemesiniñ binası ögünde tutulğan edi. Anda «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Arsen Abhairov, Rustem Emiruseinov ve Eskender Abdulganiyevniñ ükümlerinen bağlı qol tutuv aktsiyasını aydınlatmağa kelgen ediler. O künü mabüsler büyük apis cezalarına üküm etildi. Mühbirlernen beraber faal Erfan Bekirov da tutuldı, o, mahkemege siyasiy mabüslerge qol tutmağa kelgen edi. Ziyadinov ve Temeryanovnıñ matbuat kartları ve muarririyet vazifeleri bar edi.
Uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri aytqanına köre, noyabrniñ 3-nde Grani.ru neşiri ve «Qırım birdemliginiñ» mühbiri 2020 senesi aprelniñ 1-nde Rusiye Memuriy bozuvlar kodeksine kirsetilgen Rusiye Memuriy bozuv kodeksiniñ 20.6.1 maddesine istinaden (Fevqulâde vaziyetler vaziyetinde ya da olma telükesinde areket qaidelerine riayet etmeme) özüni izolâtsiya etüv rejimini bozdı.


text:
Herson taqımınıñ sıñırcıları mart 1-de «Kalançak» nezaret noqtasında maşinada av patrolarını taşığan erkekni yaqaladılar.
Bunı Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Hızmetniñ malümatına köre, erkek qıtaiy Ukrainadan işğal etilgen Qırımğa Toyota maşinası ile kele edi. Vesiqalarnı teşkergende maşinağa hızmet köpegini celp ettiler, köpek maşinağa diqqat etti.
Kiriş noqtasınıñ hadimleri maşinanı teşkerip, qolçaq içün yerde 12 mm-lik 9 av patronını taptılar. Soñra da bunı militsiya hadimlerine bildirdiler, dep qayd ete sıñır hızmeti.


text:
İyül 3 kününden yarımadada Krımavtotrans şirketi şeerlerara naqliyatında yol fiyatını köterecek.
Bu aqta şirketniñ matbuat hızmeti bildire.
Müessiseniñ malümatına köre, Krımavtotrans avto stantsiyaları ağlarından yol fiyatı 27% artacaqtır.
«Böyle qarar Fiyat ve tarifler boyunca devlet komiteti, Qırım Naqliyat Nazirligi ve Qırımnıñ avto taşıyıcıları Birligi arasında qabul etilgen añlaşmağa bağlı. Oña köre taşıyıcılar 2015 senesi iyül 1-den fiyatlarnı kötere bile, amma bir killometr içün 1,40 rubleden çoq olmamaq kerek», – denile matbuat hızmetiniñ beyanatında.
Mında şunı da qayl ettiler ki, bu fiyatlar deñişüviniñ birinci basamağıdır. Ekincisni 2015 senesi avgust 1-den amelge keçirecekler – bir kilometr içün yol fiyatı 1,50 rublege arttırılacaqtır.
Evel bildirilgeni kibi, Qırımnıñ rusiyeli Nazirler şurasında Fiyat ve tarifler boyunca devlet komiteti, Qırım Naqliyat Nazirligi ve Qırımnıñ avto taşıyıcıları Birligi arasında fiyatlarnıñ paalılaşuvı aqta üç taraflama añlaşma qabul etilgen edi.


text:
İbrahim Kalın :"YPG bulsa-Törkiyä yuq"
Törkiyä ilbaşı idaräseneñ süzçese İbrahim Kalın Amerikalı räsmi zatlarğa SÜRİYÄNEŇ Rakka şähärendäge operaśiyädä YPG terror oyışması bar bulsa Törkiyäneñ urın aluı mömkin bulmawın söylägänen belderde.
Törkiyä ilbaşı idaräseneñ süzçese İbrahim Kalın Amerikalı räsmi zatlarğa SÜRİYÄNEŇ Rakka şähärendäge operaśiyädä YPG terror oyışması bar bulsa Törkiyäneñ urın aluı mömkin bulmawın söylägänen belderde.
İbrahim Kalın şäxsi ber televideniye kanalında kön tärtibe belän bäyle bäyäländerü yasağanda Rakka operaśiyä mäsäläsendä Törkiyäneñ totışın açıqlağanda açıq räweştä bilgelägändä şähärneñ DEAŞtan çıstartıluı mäsäläsendä qarşı kilmägännären citkerde.
Kalın:
“Kiresençä ,monı bergä xalıqara koaliśiya belän mäydanda yasıq, moña berdä qarşı kilmiybez. Ämma şuşını küräbez – Amerikalılar tağın : “Bu êşne YPG belän yasarğa kiräk” ,-digän süze belän xäräkät itep, bu operaśiyanı xäzerlilär. Bez dä : “YPG bulsa bezneñ monda urın aluıbız mömkin tügel”,didek” digän süzlärne qullandı.
Kalın Törkiyä däwlät başlığı Räcäp Tayyip Ärdoğannıñ uzğan atnada ber Ğäräp kanalında yasalğan äñğämäne iskä töşerep:
“Däwlät başlığıbız ul äñgämädä açıq räweştä : “Musulnıñ êtnik häm sośiologik strukturasına iğtibar itkändä bu operaśiyänıñ başqarıluı zarur”,dide.
Şiği mäsäläse, mäzhäp mäsäläse turında berdä süz itmäde . Bez Musul häm Rakka cirlärenä küz tekmädek. Bezneñ maqsatıbızz- DEAŞ , YPG häm başqa terror oyışmalarınnan bu töbäkneñ çistartıluı”dip citkerde.
Amerika Quşma Ştatlarındağı 11nçe sentyabr könge höcüme öçen Soğud Ğäräpstanğa däğwa açıluına mömkinlek birgän qanun proyektı belän bäyle Törkiyä ilbaşı Ärdoğannıñ:
“Soğud Ğäräpstan belän xezmättäşlek yasarğa mömkin” yullamasın yasawı buyınça İbrahim Kalın:
“Bu äz maz Amerikan saylaw möhitendä birelgän ber qarar ämma näticälärne bik yaxşı uylamağannarı añlaşıla.Bez dä bu qanunğa qarşı buluıbıznı, monıñ ğämäldän çığarıluı kiräkle buluın söylädek. Bu waqıt êçendä bez Soğud Ğäräpstan belän bäysez ber däwlät bularaq älbättä yärdämläşü êçêndä bulaçaqbız”,dide.
Ğazzä mäsäläsenä dä qağılıp kitkän İbrahim Kalın İzrail belän tözelgän kileşü näticäsendä töbäkkä ike yärdäm cibärelgänen iskä töşerep monnan soñ ayıruça da Ğazzägä yärdäm köymälärneñ tärtiple wazğiyättä cibärergä däwam itäçägen belderde.
Ğäzzädä su häm elektr ixtiyacınıñ qänäğätländerüe belän bäsu häm elektr ixtiyacınıñ qänäğätländerüe belän bäyle Törkiyäneñ iniśiativaları turında söyläp kitkän Kalın Energetika häm Tabiğı çığanaqlar ministrlığınnan ber delegaśiyanıñ uzğan ayda Ğazzägä kitkänen häm neçkälekle ber êşçänlek alıp barğanın belderde.
“İzrail belän diplomatik mönäsabätläreneñ cayğa salınuı Tökiyäneñ Fälästin mäsäläsendäge poziśiyasın üzgärtte häm dä üzgärtäçäk mäğnäsenä turı kilmiy”,digän Kalın, Fälästinnıñ bäysez ber däwlät bulırğa tiyeş bulğan mäsäläsendäge Türkiyäneñ poziśiyasınıñ şul uq buluın citkerde.
Fätullahçı terror oyışmasınıñ atamanı Fätullah Gülänneñ kire qaytarıluı belän bäyle ber sorawı buyınça İbrahim Kalın:
“Bezgä kürä ğayeplelärneñ kire qaytarılu kileşü qısasında, tüntäreleş waqıtında yäşängännärneñ bilgelägän küreneş cähätennän Fätullah Gülänneñ Törkiyägä kire qaytarıluı bik tögäl ber mäsälä.
Amerikan citäkçelegeneñ bu keşeneñ ber närsä bulmağan kebek yäşäwenä , äle dä cinayät imperiyäsen idarä itüenä röxsät itüen qabul itmäk mömkin tügel”,dip söyläşte.
Bäyläneşle xäbärlär
Tөpkиядә йokTыpy hәM BakциHaция caHHapы / Törkiyädä yoqtıru häm vakśinasiyä sannarı
TөpkияHeң яңa Tөp kopoHaBиpyc (KoBид-19) бeләH kөpәшeHдә coңrы TәүлekTә 214 keшeHeң roMepe өзeлдe / Törkiyäneñ yaña tör koronavirus (Kovid-19) belän köräşendä soñğı täwlektä 214 keşeneñ ğomere özelde
Ärdoğannıñ Afrika säfäre tögällände
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğannıñ Angola, Togo häm Nigeriya buylap Afrika säfäre tögällände


text:
Ukraina Tışqı işler nazirligi, İspaniyalı siyasetçiler ve iş adamlarınıñ eyyeti Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa kelgeni aqqında malümatnı teşkere. Bunı Qırım.Aqiqatqa Ukraina TİN temsilcisi Maryana Betsa bildirdi.
«Böyle ziyaretler aqqında teşkerilgen malümat almaq kerekmiz. Bütün delillerni körmek kerekmiz, malümat bütün vaqianı aydınlatmalı», – dedi o.
Qırımda aprel 10 künü İspaniya Qırallığınıñ Endülüs milliy assambleyasınıñ prezidenti Pedro Altamirano ve Endülüs milliy fırqasınıñ (Malaga şeeri) federal reberi Salvador García Urbano yarımadanı ziyaret etkenleri haber etildi.
Ukraina Tışqı işler nazirligi bundan evel, çetel eyyetleriniñ Qırımğa yapqan ziyaretleri resmiy sayılmağanını beyan etken edi. Ukrain nazirligi iyül 25-de muracaatını aydınlatıp, çetel vatandaşları ve vatandaşlığı olmağan insanlarnı Qırımnı qanunsız usulnen ziyaret etmekten vazgeçmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Eskender Suleymanovnıñ sıñırlav tedbirini 3 ayğa uzattı. Böylece, o, sentâbrniñ 15-ne qadar SİZOda qalacaq. Bu aqta advokat Rustem Kâmilev «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesine bildirdi.
«Qırım Cumhuriyeti ve Aqyardaki FSB idaresiniñ tahqiqatçısı Vitaliy Vlasov sıñırlav tedbirini uzatmağa rica etti. O, Eskender Suleymanov yapa bilecek areketler aqqında aytıp, Aqmescitniñ tahqiqat izolâtorında tutmaqtan ğayrı başqa bir çare olmağanını körmegenini qayd etti. Prokuror Sergey Korneyev, tahmin etilgeni kibi, onıñ muracaatına qol tuttı», – dep tarif etti imayeci.
Advokatnıñ bildirgenine köre, mahkemede Eskender Suleymanov dördünci Jeneva şartnamesiniñ normaları qullanılsın dep talap etti, oña binaen, o, işğal etilgen topraqta mecbur qalğan şahıs sayıla.
«Men imayeci olaraq halqara uquq normaları milliy qanunlardan üstün olğanını ayttım, amma delillerimiz temelsiz tanıldı», – dep añlattı advokat.
2019 senesi iyünniñ 10-nda FSB hadimleri Aqmescit rayonınıñ Mamaq (Stroganovka) köyünde Eskender Suleymanovnı – 2019 senesi martnıñ 27-nde kütleviy tintüvler vaqtında tutulğan «Qırım birdemligi» faali Ruslan Suleymanovnıñ qardaşını tutıp aldı.
Rusiye FSBsi, tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtını quruv ya da anda iştirak etüv) açılğan cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Rusiye FSBsi, tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtını quruv ya da anda iştirak etüv) açılğan cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Ukraina uquq qoruyıcı organları Rusiye quvetçileriniñ Qırımda keçirgen tintüvleri sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina Tış işler nazirligi, Qırımdaki apiske aluvlarğa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı siyasiy, iqtisadiy ve sanktsiyalar basqısını quvetleştirmege çağırdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Kiyevde Rusiye Federatsiyası elçihanesi yanında keçirilgen narazılıq numayışınıñ iştirakçileri yüzlerini beyaz kâğıtlar ile qapatıp, böyleliknen qırımlılarnıñ yañı akimiyet ögünde qorqusını kösterdiler. Bunı aqşam efirinde Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqşam efirinde Ukraina haber siyaseti naziriniñ keñeşçisi Emine Ceppar bildirdi.
Aytqanı kibi, faallerniñ qapalı yüzleri Qırım sakinleri, qırımatatarlarnıñ ve «şimdi yarımadada rusiyeli akimiyeti tarafından repressiyalarğa oğrağan» insanlarnıñ qorqusını temsil ete.
«İndemez mevam edi. Biz, böyleliknen, şimdi yarımadanı qaplap alğan qorqunı, anda yaşağan ve Qırım ile alâqası olğanlarnıñ qorqusını köstermege areket ettik. Qırımlılar öz noqtaiy nazarını, siyasiy mevamını, yani Qırım Ukraina olğanını serbest aytmağa qorqalar», – dey Emine Ceppar.
Ukraina haber siyaseti naziriniñ Qırım işlerinden keñeşçisi şunı da qoştı ki, şimdilik Rusiyede qırımtatarlarnıñ aqları bozula. Ukrainada ise, aksine, qırımtatar halqına ğayet müsbet şekilde davranalar.
«Ukraina qırımtatarlarğa öyle müsbet şekilde iç bir vaqıt yanaşmay edi. Tamır halqlarınıñ aqları boyunca BMT beyannamesi bizni öz-özümizni belgilev aqqımızğa yaqınlaştırdı. Ümüt etem ki, mında siyasiy irade endi Poroşenko prezidenti tarafından da seslendirildi, ve onıñ ameliyatqa keçecegine de ümüt besleymiz», – dep yekün çekti Ceppar.
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi, qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev cuma künü üyleden soñ Kiyevdeki Rusiye Federatsiyasınıñ elçihanesi yanında ötkerilecek barışıq narazılıq aktsiyasına kelmege çağırğan edi. Aktsiya devamında «Qorqu yarımadası» fleş-mobı keçti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Salı künü, oktâbr 18-de, FSB hadimleri qırımtatar faali, Kefe regional meclisiniñ azası Suleyman Kadırovnı lingvistik ekspertiza keçirilecegine dair qarar ile tanış ettiler.
Bunı Qırımtatar maaliy merkezi bildire.
Neşirniñ qayd etkenine köre, ekspertiza vaqtında «Kadırov izaat qaldırğan Demyan Demyaçenkonıñ video muracaatınıñ mündericesi ögrenilecektir».
Kadırovnıñ advokatı Andrey Sabinin Facebookta yazğanına köre, o ve daa bir advokat Emil Kürbedinov FSB bölügine bilgisayarlar ile alınmadı, amma tehnikanı kimse tutıp almadı.
«FSB advokatnıñ bilgisayarını tutıp almay, amma yanına almağa da izin bermey. İstegen yerde qaldır. Advokat FSBden malümatnı aydınlatmamaq vesiqası olmasa ketmey», – dep bildirdi Sabinin.
Hatırlatam, oktâbr 5-de Rusiye uquq qoruyıcıları qırımtatar faali Suleyman Kadırovnıñ evine tintüv keçirmege keldi. Tintüv vaqtında bilgisayar ve telefon alındı. Tintüv mahkemeci Rodionov İgor İvanoviçniñ Rusiye Federatsiyası sıñırlarını tanımamaq ve «Asker» qırımtatar batalyonına qoltutmaq çağıruvlarını ögrenme Qararı esasında keçirildi.
Oktâbr 11-de Suleyman Kadırovğa qarşı separatizm içün cinaiy iş açıldı.
İşğalden soñ Qırımda mustaqil mühbirlerde, qırımtatar faallerinde ve Meclis azalarında kütleviy tintüvler sıq-sıq keçirilip başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevet çekkenini bildirdi ve basqıncılıqnı toqtatmağa çağırdı. TİN halqara toplulıqqa muracaat etip, Rusiye insan aqları ve ifade serbestligini bozmasın, ukrain siyasiy mabusları ve esirlerini azat etsin dep, oña qarşı bütün uquqiy ve siyasiy basqı usullarını qullansın istedi.


text:
Poloniya TİN başı Zbignev Rau, Rusiye-Ukraina silâlı çatışmasınıñ toqtatıluvı ve Qırımnıñ işğalden azat etilüvi Poloniyanıñ OSCE-de reisligi vaqtında prioriteli qalmağa devam etecegine inandırdı. Bunı Ukraina TİN-niñ matbuat hızmeti haber etti.
«O, «Qırım platforması»nıñ vazifeleriniñ ömürge keçirilmesine faal yardım etemege azır olğanını bildirdi», – dep yazıla bildirmede.
Nazirlikten berilgen malümatqa köre, Ükrina TİN başı Dmıtro Kuleba Zbignev Raunı OSCE-de reislik yapqanı olaraq 2022 senesiniñ başında muvaqqat işğal etilgen Donetsk ve Lugansk vilâyetleri ile bir-birinden sıñırnen ayırılğan yerni ziyaret etmege davet etken.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Qazan Hanlığı
Qazan Hanlığı – 1438–1552 seneleri (bir nice menbalarğa köre 1445-1552) feodal bir devlet.
1438 senesi Altın Ordadan çıqıp ayırılğan birinci hanı Uluğ Muhammed handır. Qazan Hanlığınıñ cerleri başlıca burunğı Edil boyı Bolğarlarınıñ cerlerin biylegen. Ondan soñ Qazan Hanlığına çermiş halqları öz tileklerimen qoşulğan em oruslar ücüm etmege başlağanda çermiş halqı Oruslarğa qarşı, tatarlarman birge soğuşa, bo eki halqnıñ erteden kelgen dostlığını köstere 1552 senesi Oruslar basıp kirgen.
Qazan Hanlığı Halqı[deñiştir | kodunı deñiştir]
Qazan Hanlığı köp milletli siyasiy birleşme bolğan. Qazan Hanlığınıñ içinde tatarlar, çuvaşlar çermişler, udmurtlar, başqırtlar yaşağan.
Başqırtlar hanlıqqa azğana boysunğanlar. Şulay da han olarğa özüniñ kişilerin ciberip asker cıyğan soñ, başqırtlar hanğa hızmet etmege mecbur bolğanlar. Udmurt yaqlarında hannıñ ükümeti küçli bolğan şo cerlerniñ özegi bolıp Arça (udmurt) şeeri turğan.
Çuvaşlar da pek boysunmağanlar, lâkin olarnıñ cerlerinde tatar mırzaları oturğanı içün olar da aqça tölemege mecbur qalğan.
İçtimaiy turmuşı[deñiştir | kodunı deñiştir]
Qazan cemiyetinde büyük küçke ruhaniyler ve aqsüyekler mensüp bolğan. Divan oturışına kirgen qaracılarman emirler köp biyley almağanlar.
Baylıq ocaları bolğan, Qazan aqsüyekleriniñ qalğan gruppalarına (cıyınlarına) beklermen mırzalar kirgen.
Devlet Tüzülişi[deñiştir | kodunı deñiştir]
Qırım Hanlığında bolğanı kibi Qazan hanlığında da devlet cetekçisi Âl-i Cengiz bolğan. Onıñ yaqın keñeşçileri emirler askermen birge cetekçilik etkenler. Şura (divan) resmiy türde de bolsa, hannıñ ükümetini tıyıp turğan qaraca vazifesi nesilden nesilge köçken. Qazan Hanlığında 4 nesil azaları qaraca bola alğanlar.
Qurultay da bolğan, o yalıñız eñ avur vaqıtlarda cıyıla edi. Anda üç top birge bolıp qoşulğan ruhaniyet, sskerler ve halq.
Uluslarman mırzalar idare etkenler, yani Qazan hanlığında burunğı Moğol patşalığınıñ siyasiy tüzülişi yaşağan dep aytsaq yañlış bolmaz.
Dinge kelsek Qazan Hanlığında halqnıñ köbüsi İslâm dinine ışanğanı içün İslâm resmiy din dep qanunda pekitilgen.


text:
Estoniya Qırımnıñ qanunsız ilhaqını tanımamağa devam ete. Bunı BMT BA 76-ncı sessiyasında umumiy munaqaşalar vaqtında Estoniya prezidenti Kersti Kalyülayd ayttı.
«Biz işğal etilgen Qırımnı ve Ukraiananıñ şarqındaki vaziyetni unutıp olamaymız. Biz Ukrainanıñ topraq bütünligi, suvereniteti ve Rusiye tarafından Qırımnı ilhaq etme ıntılıvnı tanımama siyasetini desteklemege devam etemiz. Telükesizlik bölünmez. Ukraina telükesizligi - bizim de telükesizligimiz. BMT azası olaraq, menim memleketim Telükesizlik şurasınıñ kün tertibinde Rusiyeniñ Donbasqa qarşı tecavuzı ve Qırımnıñ qanusız işğal etilmesi meselelerini saqlamağa devam ete, – dedi o.
BMT Baş Assambleyası Donbas ve Qırım meseleleri çezilecek meydançıqlardan biri ola, dep tüşüne Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Volodımır Zelenskıynıñ BM Baş Assambleyasınıñ sessiyasında iştirak etmek içün ABDge kerçekleştirecek ziyareti vaqtında «bütün muzakerelerde Qırım qırmızı yip» olacaq, dep bildirgen edi.
BM Baş Assambleyası yetmiş altıncı sessiyasını sentâbrniñ 14-nde açtı. BM Baş Assambleyasınıñ umumiy munaqaşaları sentâbrniñ 21-nden sentâbrniñ 27-ne qadar keçirilecek.
Sentâbrniñ 9-nda BM Baş Assambleyası «Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarındaki vaziyet» maddesini saqlav qararına ve onı Baş Assambleyanıñ 76-ncı sessiyası kün tertibiniñ leyhasına kirsetüvge qoltuttı.


text:
Moskvada Ukraina elçiligi yanında «Antimaydan» rus areketi «Hatırlaymız» aktsiyasını keçire. Aktisya 2014 senesi mayıs 2-de Odessada yüz bergen vaqialarnen bağlı. Bu aqta «Govorit Moskva» («Moskva ayta») rusiyeli agentligi, areket reisi Anton Demidovnıñ sözlerine esaslanıp, bildire.
Onıñ sözlerine binaen, aktsiyada tahminen 500 insan iştirak ete.
Bunen beraber, Demidov tuman bombalarını yaqqan «nasıldır insanlar» elçilikke kelgenlerini qayd etti.
Bundan evel Rusiyede qayd etilmegen «Drugaya Rossiya» («Başqa Rusiye») firqasınıñ azası Aleksandr Averin Twitterde Ukraina elçiligine «fayerler» atılğanını bildirdi. Üç faal kişini politsiya hadimleri tuttı.
Rusiye politsiyası bu vaqiağa izaat daa bermedi.
Bugün Odessadaki Külikovo pole meydanında 2014 senesi mayıs 2-de yüz bergen facialı vaqialarnıñ bir yıllığınen bağlı aktsiyalarnıñ keçirilmesi planlaştırılğan.
2014 senesi mayıs 2-de Odessa merkezinde futbol mühlisleri ve ukrain quvetleriniñ marşına Rusiye tarafını tutqan faaller silânen ucum etti. Marşnıñ altı iştirakçisi öldürildi. Bundan soñ Ukraina tarafını tutqanlar yañı numayışnı teşkil etti ve Kulikovo pole meydanına yol aldılar, o yerde Rusşye tarafını tutqan faallerniñ çadır lageri buluna edi.
Rusiye tarafını tutqan faaller ve olarnıñ tarafdarları Zenaat birlikleri evinde saqlandı. Eki taraf bir birine yanıcı qarışmanen şişeler ata edi.
Binada yüz bergen yanğın neticesinde, binadan sekirmek ıntıluvlar ve Rusiye tarafdarları silâ qullanğanları sebebinden o yerde davanıñ eki tarafından daa 42 insan elâk oldı. Bunen beraber, o kün tahminen 200 insan yaralandı.
Şimdiki vaqıtta Odessa Malinovskiy rayon mahkemesinde şeer merkezinde yüz bergen kütleviy nizamsızlıq vaqiaları aqqında işniñ levhaları baqıla.


text:
Bunı Ukraina Baş prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildire.
İşçi gruppası Qırım işğalinden soñ peyda olğan aqlar bozuluvınen bağlı uquqiy meseleler çezilmesinde Ukraina akimiyetiniñ areketlerini baqacaq.
Şu cümleden, yarımadada mülkiyet aqlarını bozuv, işğalden sebep zararlar tazminatı, ve diger meseleler.
Baş prokuror vazifelerini eda etken Öleg Mahnitskiyniñ aytqanına köre, işbu işçi gruppasınıñ çerçivesinde Qırım işlerinen oğraşacaq mustaqil bölük olacaq.
Adalet naziri Pavel Petrenko qayd etti, Qırımda yüzlernen obyektler uquq ceetten yardım ve qoruvğa muhtaclar.
Petrenko bildirdi ki, bugünde-bugün zararlar miqdarı yüz million grivnanı teşkil ete, bundan sebep adalet Nazirligi insan aqları boyunca Avropa mahkemesine mahsus mektüp azırladı.
Aynı vaqıtta Yuqarı Rada deputatı, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Qırımda qarşılağan qırımtatarlarğa qarşı yañı «akimiyetniñ» kirsetilgen cezaları qanunsız ve sebepsiz dep tanıldı.
İşçi gruppası qırımlılar ve olarnıñ meseleleri aqqında malümat almaq içün toplaşuvlar keçirecek. Malüm ki, Ukrainada prezident saylavları keçirilgen soñ, vaqtınca işğal etilgen territoriyalarnı azat etüv eñ müim meselelerden biri qala.


text:
İlhaq etilgen Qırımdan abituriyentler ukrain Tış mustaqil degerlendirüvni (ZNO)onlayn keçe bile. Bunı Vaqtınca ilhaq etilgen Ukraina topraqlarınıñ reintegratsiyası Nazirligi bildire.
"Bildiremiz ki, deñev ZNO iyül 15 ve 17-sinde onlayn rejimde keçecek. Talebelerniñ sınav noqtalarında bulunması talap etilmey. Akimiyet ZNO keçirilüvi şartlarınıñ bu deñişmelerini qabul etti", - denile beyanatta.
İyül 15 ve 17-sinde talebelerniñ episi ZNO vazifelerini öz saifelerinden yüklep, soñra test vazifelerini becerip, cevap cedvellerini toldurıp olacaq. İyül 19-ınace talebeler teşkerüv servisine cevaplarını yüklemeli, ondan soñ neticelerini almalı.
Teşkerüv servisi iyül 15 saat 11:00-dan başlap iyül 19 saat 18:00-ğace çalışacaq.
Deñev ZNO prodsedurasınen bağlantıdan keçip tanış olmaq mümkün.
İyün 9-ında "Qırım - Ukraina" tasil merkezleri işini başladı.
Soñki üç yıl içinde qırımlılarnıñ esas Ukrainada aliy oquv yurtlarına oqumağa kirmek içün faydalanğan «Qırım – Ukrainadır» tasil merkezleriniñ sayısı aman-aman üç qat arttı, şimdi olarnıñ sayısı 35 oldı.


text:
Aqmescit SİZOsında tutulğan Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi, 60 yaşında qırımtatarı Servet Gaziyevniñ imayesi ve tuvğanları oña ihtisaslı tibbiy yardım kösterilmeli, dep israr eteler.
Bu aqta «Qırım birdemligi» advokatı Aleksandr Stasük ve siyasiy mabüsniñ tuvğan qız qardaşı Svetlana Ablâmitovanıñ aytqanlarına esaslanıp haber ete.
«Ağam – esli-başlı adam. İçekleri er vaqıt ağıra, yüksek qan basımı köterile, ilâc yollamaq pek qıyın», – dedi Ablâmitova.
Stasükniñ aytqanına köre, iyünniñ 30-nda o, Aqmescit SİZOsında tutulğan müvekkilini ziyaret etti ve izolâtor memuriyetine muracaat etip, ihtisaslı tibbiy yardım kösterilmesini rica etmege niyetlene.
«Tişleri yardımğa muhtac, şimdi bunıñnen oğraşamız. Ne yapacam – onı vatandaş hastahanege çıqarmağa tırışıp, ihtisaslı ekimler baqıp tedaviyler, dep ümüt etem. Aşqazan problemleri, qan basımı problemleri bar. Bular bar edi ve bar. Ebet, tahqiqat izolâtorında bulunğanı içün olar yoq olmay, qala, yani anda kerekli kibi tedaviylenmey, çünki mütehassıs yoq, ilâc yoq. Yollanğan ilâclar keç qala, birden berilmey», – dedi advokat.
İyünniñ 9-nda Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» doquz mabüsini sentâbrniñ 15-ne qadar apiste qaldırdı.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, onıñ bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil. Soñra daa bir şübheli Raim Ayvazov tutuldı.
«Memorial» Rusiye aq qorçalayıcı merkezi Servet Gaziyevni siyasiy mabüs dep saya.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev RF DD Deputatı Ruslan Balbeknen birlikte regional imamlar ve rayon diniy cemiyetleri yolbaşçılarınen körüşüv keçirdiler. Toplaşuv devamında Aqmescitteki tarihiy mekân – Qalğa Sultannıñ sarayı yerleşken yerde qanunsız qurucılıq ile bağlı vaziyet muzakere etildi.
Qırım Müftisi qurucılıqnı toqtatmaq içün yapılğan iş, bu cümleden, arhiv ekspertizasınıñ ötkerilüvi aqqında ikâye etti. Bundan da ğayrı, arhiv vesiqaları, litografiyalarnı ögrenip, ekspertlerge muracaat etmek teklif etilgenini bildirdi.
Ruslan Balbek añlatqanı kibi, alimler şurasınıñ qararına esaslanıp, ileride devlet tarihiy-medeniy ekspertizası ve tedqiqatlar keçirip, şu yerde müzey açmaq mümkün olacaqtır.
RF DD deputatı R. Balbek körüşüv devamında Bağçasaraydaki Hanlar sarayında inspektsiya ötkerilgeni ve küzde tamir işleri alıp barılacağanı ayttı, bunıñnen beraber, saray azbarında yañı bağça qurulacağını añlattı.
Saray azbarınıñ abadanlaştırıluvı meselesi QMPU-niñ Alimler şurası toplaşuvında baqılacaq. Tarihçı, arheologlar, landşaft dizaynerleri öz tekliflerini bermege azırlar. Esas şart – yañı bağça Qırım Hanlığı devirine ait bağ-bağçacılıq sanatınıñ ananelerine uyğun olmalı.
“Hanlar Sarayınıñ abadanlaştırıluvı leyihasına kelgende, Alimler şurasınıñ yardımınen şu yerde Orta asırlarğa ait müitni canlandırmağa tırışacaqmız. Aftanıñ soñuna qadar müzey-qoruq tarafından celp etilgen müelliflerniñ tekliflerine qıymet kesebilecekmiz. Eminim, müzey öz 100 yıllığını Hanlar zamanında kibi dülber ve abadanlı bir sıfatta qarşılar”, – dedi Ruslan Balbek.
Diniy erbaplar öz nevbetinde rayonlarda yüz bergen tedbirler, vaqialar ve, umumen, yerli müsülmanlarnıñ ayatı aqqında ikâye ettiler. Esas meseleler ise, topraq ile bağlı olğanını añlattılar. Ruslan Balbek bütün problemalarnı nezaret astına almağa vade etti.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev İmam Maturidiy adına Qalay islâmiy ilimler medresesiniñ gaznen teminlev sistemasınen tanış oldı. Medresege gaz keçirilmesi munasebetnen olıp keçken tantanalı tedbirde Müftinen beraber onıñ muavini Esadullah Bairov, medrese müdiri Edem Lümanov, diniy müessiseniñ ocaları, gaznı keçirgen mütehassıslar ve medreseni gaznen teminlevde yardım etken iş adamları iştirak ettiler.
Medrese müdiri Edem Lümanov qurulğan üç gaz sobasını ve internet yardımınen çalışqan korrektor blokunı kösterip, er kesni sobahanelerge gaz berüv sistemanıñ işleyişinen tanış etti.
Tedbir çerçivesinde Müfti efendi medreseniñ gazlaştırıluvında destek köstergen er kesge, em de medrese hadimlerine teşekkürini bildirdi.
“Biz, Vatanamızda yaşap, er kün, er daqiqa inkişaf aqqında tüşünmek ve oña ıntılmaq kerekmiz. Bizim medresemiz – Rusiyede eñ güzel diniy oquv yurtlarından biridir. Ve biz daa da güzel olmalımız. Bizim mezunlarımız Rusiyeniñ eñ büyük aliy oquv yurtlarında oquşlarını devam ete. İnşallah, Qırımda mıtlaqa öz İslâm institutı açılacaq”, – dedi Müfti efendi.
Gaznen teminlev leyhasını ömürge keçirmege yardım etken iş adamlarına Müfti ve diniy idare adından teşekkürnameler ve hatıralıq ediyeler taqdim etildi.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
2017 senesi iyülniñ 24-nde olğan vaziyette, eñ azından 1 mln 580 biñ 646 adam, ya da 1 million 270 biñ 372 qoranta Qırımdan ve Kyivniñ nezaretinden çıqarılğan Donbassnıñ regionlrından çıqıp köçken.
Bunı iyülniñ 24-nde Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ matbuat hızmeti haber etti.
Ukrain nazirliginde bildirdiler ki, 2017 senesi iyülniñ 24-ne qadar, köçkenlerge devlet tarafından tahminen 1 mln 654 biñ 700 grivna yardım olaraq berildi.
2014 senesiniñ mart ayında Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımada sakinleriniñ bir qısımı Ukrainanıñ qıtaiy qısımına köçti. 2017 senesi fevral ayınıñ soñuna qadar Ukrainanıñ fevqulâde vaziyetler boyunca Devlet hızmetiniñ regional merkezleri 1 million 62 biñ 460-tan çoq köçken şahısnı qayd etken edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımnı işğalden qurtaruv muzakereleri içün yañı meydançıqnıñ qurulmasına onlarnen memleket qol tuttı. Bazı memleketler «Qırım platformasında» printsipial şekilde çalışacağını bildirdi, dep haber etti «Dom» telekanalına bergen intervyüsında Ukraina prezidentiniñ matbuat hızmeti Yuliya Mendel.
«Prezident Zelenskıy bir çoq memleketniñ liderlerinen yañı qarar – «Qırım platforması» aqqında çoq laf ete. Litvaniya, Büyük Britaniya, Türkiye ve bir çoq diger memleket – sayısı ondan çoqtır – «Qırım platformasınıñ» quruluvını alğışladı. Ve bazı memleketler muzakerelerniñ bu formatında printsipial şekilde iştirak etecegini bildirdi», – dedi Mendel.
Ukraina baş naziri Denis Şmığal «Qırım platformasını» yarımadanı «işğalden qurtaracaq semereli alet» dep adlandırdı.
Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtibi Oleksiy Danılov martnıñ 11-nde, «Qırım yarımadasınıñ Rusiye Federatsiyası tarafından işğalinden bugüngece ilk temel vesiqanıñ» azırlanılğanı aqqında bildirdi. Bu vesiqada, Qırımnıñ işğalden azat etilmesi meselesinde nasıl areket etecegimizge dair açıq talimatlar berile. Bu aqta o, Kyivde brifing vaqtında ayttı.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharova, Rusiye, Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurası qabul etken «Qırım platforması» teşebbüsini «telüke» ve «Rusiye topraq bütünligine qast etüv» olaraq köre, dep bildirdi. Onıñ daa evel aytqanına köre, aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Rusiye Ukraina sıñırları yanında ordu sayısını çoqlaştıra ve ilhaq etilgen Qırımda raketalarını yerleştire, bu ise Şarqiy Avropa devletleri içün havflı ola bile.
Ukraina Mudafaa Nazirligi bildirgeni kibi, böyle fikirni nazir muavini Anatoliy Petrenko, Almaniya ziyareti vaqtında Şarqiy Avropa, Kavkaz ve Merkeziy Asiya meseleleri içün mesüliyetli olğan Michael Zilbert ile körüşüvde ifade etti.
Hususan, Petrenko, alman tarafını Ukraina etrafındaki siyasiy havfsızlıq, mudafaa islâatınıñ alı, Almaniya, Avropa Birligi ve NATO ile işbirlikniñ esas neticelerinden haberdar etti.
Bundan ğayrı, Petrenko, Keriç boğazındaki Rusiye tarafından tecavuz areketler ve Ukrainada ilân etilgen cenk vaziyeti aqqında aytıp berdi.
2018 senesi yanvar ayında Fiolent burnunda S-400 Rusiye uçaqquvar-raketa kompleksleri arbiy nevbetçilikke başladı. Sentâbr ayında bunıñ kibi kompleksler Kezlevde de yerleştirildi. 2018 senesi noyabrniñ soñunda Canköyde S-400 uçaqquvar-raketa kompleksiniñ dörtünci divizionı arbiy nevbetçilikke başladı.
BM Baş Assambleyası qabul etken Qırımnıñ askeriyleştirilüvi rezolütsiyasını izaatlağan qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqatqa dedi ki, vesiqa metnine köre, dünya toplulığı Qırımnıñ askeriyleştirilüvini tek Ukraina içün degil, bütün Qara deñiz regionınıñ memleketleri içün telüke olaraq köre.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin dekabrniñ 20-nde Moskvada keçirgen matbuat konferentsiyasında Qırımdaki arbiy tehnikanıñ sayısı telükesizlikni temin etmek içün arttırılacaq, dedi.


text:
Qırımda qırımtatar milliy areketiniñ faallerine yapılğan basqınıñ yañı basamağı başlandı, – dep ayttı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Facebook saifesinde işğal etilgen Qırımda Ahtem Çiygoznıñ yaqalanmasını izaatlap.
«Gaaga yaqınlaşqanını is etip, Qırım işğalcileri qırımtatarlarğa basqı yapmağa devam eteler. Epiñiz kibi, Ahtem Çiygoz içün qasevetlenem. Kiyevde işdeşlerimnen beraber işğalci akimiyetniñ qırımtatarlarğa yapılğan yañı areketlerni ögrenip, kütleviy haber vastalarında aydınlatmağa tırışamız. Elçihane ve halqara teşkilâtlarnıñ missiya yolbaşçıları ile bağlanamız, bir çoq kanal ve diger resurs jurnalistlerine Ahtem Çiygoznıñ yaqalanmasınen bağlı haberlerde yardım etemiz», – dep qayd etti Refat Çubarov.
«Bir şey belli, – Qırımda qırımtatar milliy areketiniñ faallerine yapılğan basqınıñ yañı basamağı başlandı. Añlaşıla ki, er daim olğanı kibi, esas darbe Meclis ve onıñ azalarına yönelgen», – dedi o.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi qırımlılarnı Ahtem Çiygoznıñ qorantasına qoltutmağa çağırdı.
Berilgen malümatqa köre, işğal etilgen Qırımda yaqalanğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznı Aqmescitteki Turetskaya sokağındaki Merkeziy rayon mahkemesine ketirdiler. Mında ceza belgilenecek.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Onıñ aytqanına köre, 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen narazılıq aktsiyası aqqında laf kete.
Bundan evel ATR qırımtatar telekanalınıñ muarririyetinde tintüv olıp keçti. «Politsiyanıñ» malümatına köre, bu adım 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında ötkerilgen miting ile bağlı.