text:
Fevralniñ 17-nde saba erte yarımadanıñ bir qaç rayonında Rusiye quvetçileri musulmanlarnıñ (ekseriyeti qırımtatarı ola) evlerine keldi. «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ faalleri Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, İçki rayonında Mamamadinov Abdulbori, Qarasuvbazarda Azamat Eyupov, Aqmescitte Yalkabov Timur, Bağçasarayda İbragimov Ernest, Bağçasarayda Fedorov Oleg, Aqmescitte Seydametov Lenur ve Aqyarda Şihametov Yaşarnıñ evinde tintüv keçirildi.
«Ernest İbragimov 10 yıldan çoq «Salaçıq» karavan-sarayında aşçı olıp çalıştı ve «Qırım balalığı» siyasiy mabüslerniñ balaları içün leyha faali ola. 2017 senesi oña qarşı memuriy dava açılğan edi. FSB bildirgenine köre, tintüv mahsus hızmetlerniñ hadimleri tarafından cinaiy dava çerçivesinde keçirile», – dep bildirdi faaller.
«Qırım birdemligi» malümatına köre, Azamat Eyupov 2019 senesi iyül ayında Moskvanıñ Qızıl meydanında qırımtatarlarnıñ narazılıq aktsiyasında iştirak etti ve qırımlı musulmanlarğa qarşı davalar boyunca açıq mahkeme oturışuvlarında er vaqıt bara.
«Mahamadinov Abdulboriniñ 7, 5 ve 2 yaşında üç çağına yetmegen balası bar. İbragimov Ernest dört balasını baqa, beşinci balaları doğacaq», – dep qoştı faaller.
Olarnıñ malümatına köre, FSB hadimleri tutulğanlarnıñ soy-soplarına olar Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesine istinaden (Terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ve böyle teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv – muar.) qabaatlana, dep bildirdi.
Tutulğan qırımlılarğa advokatlar Siyar Paniç, Lilâ Gemeci, Yunus Refat, Marlen Halikov, Emil Kurbedinov ve Taras Omelçenko uquqiy yardım kösterecek.
«Faallik diqqatsız qalmadı»
Ekinci Bağçasaray gruppasınıñ davası on insanğa arttıLilâ Gemeci
Qırımdaki tintüvler Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» çerçivesinde keçirildi. Bu aqta qırımlı advokat Lilâ Gemeci Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında ayttı.
«Tintüv vaqtında uquq qoruyıcılarnıñ aytqanlarından añlağanımızğa köre, Ernest İbragimov, Oleg Fedorov terror teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlana. Olar camide keçirilgen subette qabaatlana, bu ekinci Bağçasaray gruppasınıñ cinaiy mesüliyetke çekilmesi içün sebep oldı. Böylece, ekinci Bağçasaray gruppasınıñ davası on insanğa arttı», – dedi Gemeci.
Lilâ Gemeci, qırımlılarnıñ evlerinde keçirilgen tintüv ve tutuvlarını olarnıñ faaliyetinen bağlay.
«Mahkeme ögünde keçirilgen barışıq aktsiyalarınıñ iştirakçileri ola. Semetdeşlerine qol tutmaq içün çıqqan, Qırımda farqlı bayram, tedbirlerni teşkil etken ediler. Bu faallikleri diqqatsız qalmadı», – dep qayd etti advokat.
Gemeci, tutulğan musulmanlar Qırımdaki Rusiye FSBsiniñ idaresine ketirile, dep bildirdi.
Qırımlı advokat Emil Kurbedinov tutulğanlardan biri Azamat Eyupov neden şübheli sayılğanını aydınlattı.
Azamat Eyupov özüne qarşı taqipniñ siyasiy sebepleri bar, dep bildirdiEmil Kurbedinov
«Şimdi Aqmescitteki FSB binasında müvekkilim Azamat Eyupovnı ziyaret ettim, oña Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-nci qısmına istinaden şübheli olğanını, Qarasuvbazarda Hizb ut-Tahrir bölügini qurğanını bildirgenler. Berilgen malümatqa köre, tintüv ükmü endi çıqarılğan Qarasuvbazardaki «Hizb ut-Tahrir davası» çerçivesinde keçirildi. Müvekkilim qabaatını tanımağanını bildirip, Ukraina vatandaşına olaraq dördünci Jeneva şartnamesini qullanmağa talap etti. Azamat Eyupov özüne qarşı taqipniñ siyasiy sebepleri bar, dep bildirdi», – dedi advokat.
Advokatnıñ malümatına köre, fevralniñ 17-nde yerli saatnen 16:30-da Aqmescitte Eyupovnıñ sıñırlav tedbiri belgilenecek mahkeme keçirilmesi planlaştırıla.
Emil Kurbedinovnıñ daa soñra Qırım.Aqiqat mühbirine bildirgenine köre, Rusiye tahqiqatı Azamat Eyupovğa psihiatrik ekspertiza yapılmasını istedi.
«Fikrimizni bildirdik – bu tamamen qanunsız bir şey, onı Aqmescit psihiatrik hastahanesine yerleştirmek içün bir sebep yoq», – dep ayttı advokat.
FSB: «Regionlarara ekstremist cemiyetiniñ faaliyeti toqtatıldı»
Rusiye FSBsiniñ matbuat hızmeti, Rusiyeniñ cenübinde ve işğal altındaki Qırımda müessisede terror teşkilâtı dep adlandırılğan «At-Tekfir val-Hicra» iştirakçileri tutuldı, dep bildirdi.
«Rusiye FSBsi, tekfirizm («kâfirlikte» qabaatlav) mefküresi «kâfirlerge», şu cümleden musulmanlarğa qarşı teologik esaslar bergen ve «halifelik» teokratik islâm devmletiniñ qurulması kerek olğanını aytqan ve Rusiyede yasaqlanğan «At-Tekfir val-Hicra» halqara islâm teşkilâtınıñ regionlarara ekstremist cemiyetiniñ faaliyetini toqtattı», – dep bildirdi FSB.
Müessise, tutulğan şahıslarnı «radikal» dep adlandıra. FSB malümatına köre, tintüvler vaqtında «Qaraçay-Çerkesiyada 40-tan çoq ekstremist neşir, gizli qurşunatqıç, avtomat, patronlar ve elnen yapılğan patlayıcı maddeler (şu cümleden fedaiy quşağı) tapılıp alındı».
«19 radikal yaqalandı, olar mefküresiniñ propagandasından ve yañı tarafdarlarını qıdırmaqtan ğayrı, Şimaliy Kavkazda diversion-terror ücümlerini kerçekleştirmege planlaştırğan edi», – dep bildire FSB.
Mahsus hızmet tutulğanlarnıñ adları ve soyadlarını aydınlatmay, izaatları da yoq.
Esas Ukrainada berilgen cevap
Esas Ukrainadaki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası işğal etilgen Qırımda musulmanlarnıñ (ekseriyeti qırımtatarı) evlerinde keçirilgen kütleviy tintüvler sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
«Ukraina Ceza kodeksiniñ 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmı (mesken tiyilmemezligi) ve 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmına (azatlıqtan qanunsız marum etüv) istinaden açıldı. Mezkür qanunsız areketler içün beş yıl qadar apis cezası berilmesi mümkün», – dep aytıla prokuratura haberinde.
Mahkemeden evelki tahqiqat Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Milliy politsiyanıñ Qırım idaresi tarafından keçirile.
Bundan ğayrı, Qırımdaki tintüvlerge Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi de cevap berdi. Berilgen malümatqa köre, yarımadadan malümat Ukraina uquq qoruyıcılarına berile ve «milliy ve halqara seviyedeki işte» qullanılacaq.
Müessise, Qırımda saba olğan adiselerni «siyasiy taqip» dep adlandırdı.
Sahte uquq qoruyıcılarnıñ bu areketleri qabaatsızlıq prezumptsiyasını, azatlıq aqqını ve şahsiy tiyilmemezlik, uquqiy yardım aqqını bozdıLüdmila Denisova
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova bildirgenine köre, fevralniñ 17-nde tintüvler vaqtında tutulğan qırımlılar «qabaatsızlıq prezumptsiyası bozulıp», FSB idaresine ketirildi. Onıñ fikirince, bu vaziyette Ukraina Rusiyeden «adaletli mahkeme aqqına riayet etmesini» talap etmeli.
«Sahte uquq qoruyıcılarnıñ bu areketleri qabaatsızlıq prezumptsiyasını, azatlıq aqqını ve şahsiy tiyilmemezlik, uquqiy yardım aqqını bozdı, çünki tintüvler kerekli mahkeme qararları olmağanda, advokatlar iştirak etmegende ve protsessual vesiqalar berilmegende keçirildi», – dep aytıla Denisovanıñ izaatında.
Rusiyeden adaletli mahkeme aqqına riayet etmesini talap etmelimizLüdmila Denisova
Onıñ fikirince, yarımadada qırımtatarlarnıñ taqip etilüviniñ «siyasiy sebepleri bar ve qanunsız apis cezası ve ükümnen bitmesi mümkün».
«Bu vaziyette halqara gumanitar uquq ve insan aqları saasında halqara uquqqa köre işğalci devlet olğan Rusiyeden mecburiyetlerine uyğun adaletli mahkeme aqqına riayet etmesini talap etmelimiz», – dep qoştı o.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Rusiye quvetçileriniñ qırımlılarnıñ evlerinde keçirgen tintüvlerini «cezalav ve qorquzuv şekli» dep adlandırdı.
«Siyasiy taqip stsenariyi ve işğal altındaki Qırımda Ukraina vatandaşlarını sustırmaq ıntıluvları böyle ola. Ukraina vatandaşları çeşit tenbi, basqı ve şantaj ile «subetlerge» davet etile. Soñra tintüv keçirile ve terrorizm ve ekstremizm ile küreş manaçığınen insanlar tutula. Soñra siyasiy sımarış ile yapılğan «mahkeme» ve ükümler. Qorquç ükümler, manyak cinayetçiler bile böyle üküm almay. Vatanda barışıqta yaşağan, işğal şaraitlerinde maneviy ve bazı vaqıtları fizik olaraq yaşamağa tırışqanlarğa ükümler çıqarıla», – dedi Ceppar.
Onıñ aytqanına köre, tintüvlerniñ maqsadı – «tirenüvge yol bermemek ve rejimge razı olmağa mecbur etmek».
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye quvetçileriniñ fevralniñ 17-nde işğal etilgen Qırımda keçirgen tintüv ve tutuvlarğa qarşı narazılıq bildirdi. Müessise, halqara institutlarnı bu areketlerge qıymet kesmege çağırıp, soñki tutuv ve tintüvler aqqında malümatnı BM Baş Assambleyasınıñ sessiya baqıluvına çıqarmağa planlaştıra.
Bu beyanat Ukraina Tış işler nazirliginiñ saytında derc etildi. Vesiqada qayd etilgenine köre, Qırımdaki adiseler «yarımadanıñ işğalci akimiyeti siyasiy sebeplerden areket etkenini» köstere.
«Bu areketler Moskvanıñ halqara gumanitar uquqnıñ esas normalarını, işğalci devlet olaraq mecburiyetlerini tamamen körmemezlikke urğanını, siyasiy ve diniy fikir çeşitligini bastırmaq ve vaqtınca işğal etilgen Ukraina toprağında aq qorçalayıcı faaliyetini blok etmek içün qanunsız quvet usullarını qullanmaq azır olğanını köstere», – dep bildire matbuat hızmeti Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Cepparnıñ aytqanlarını.
Müessise, al-azırda Qırım yarımadasını kontrol etken Rusiyege 2014 senesi martnıñ 27-nde qabul etilgen BM Baş Assambleyasınıñ 68/262 qararı, BM Halqara mahkemesiniñ Ukrainanıñ Rusiye Federatsiyasına qarşı davası çerçivesinde ırqiy ayırım şekillerini yoq etüv halqara şartnamesiniñ qullanıluvına dair buyruğı aqqında hatırlattı.
«Bu vesiqa ve qararlar halqara toplulıqnıñ vaqtınca işğal etilgen Qırımda siyasiy taqiplerni qabul etmegenini ve yarımadada insan aqları ve esas serbestliklerine riayet etüv içün Rusiye mesüliyeti aqqında ayta», – dep aytıla Tış işler nazirliginiñ beyanatında.
Ukraina baş nazir muavini, Reintegratsiya naziri Oleksiy Reznikov bildirgenine köre, Rusiye quvetçileriniñ fevralniñ 17-nde işğal altındaki Qırımda keçirgen tintüv ve tutuvları «diniy ve milliy alâmetlerge köre daa bir qorquzuv ve taqip ıntıluvı ola». O, halqara toplulıqnı buña cevap bermesine çağırdı.
«Rusiye Federatsiyasınıñ böyle areketleri Cenk vaqtında vatandaş ealisini qoruv şartnamesiniñ (1949) 27-nci ve 43-ünci maddelerini, hususan diniy aqlarğa riayet etüv ve işğal etken devletniñ qanunlarına köre cinaiy taqipke yol bermeme ceetinden boza. RF qanunsız tutulğanlarnıñ qoranta (ömür arqadaşları ve balalarınıñ) aqlarını boza. Halqara toplulıqnı cevap bermege çağıramız», – dep aytıla Reintegratsiya saytında derc etilgen Reznikovnıñ beyanatında.
Baş nazirniñ muavini böyle areketlerni «Qırımdan vazgeçtirmek» içün «Ukrainanı muvafaqiyetsiz qorquzuv ıntıluvı» dep saya.
«Amma bu olmaycaq. İnsanlarımız ve toprağımız içün küreşecekmiz. İşğalci rejim mıtlaqa dağılacaq ve Qırım kene serbest Ukrainağa qaytacaq», – dep ayttı Oleksiy Reznikov.
Ukraina aq qorçalayıcı teşkilâtları Qırım sakinleriniñ evlerinde keçirilgen tintüvlerge qarşı narazılıq bildirdi. Bu aqta ZMINA insan aqdarı merkeziniñ saytında haber etile.
«Aq qorçalayıcılar quvetçilerniñ yapqanlarını Rusiye işğalci akimiyetiniñ Qırımda vatandaş cemiyetini yoq etüv areketleriniñ devamı dep saya, çünki tutulğan yedi insandan dördü faal ola. Lenur Seydametov SİZOğa bir şeyler alıp ketken edi. Oleg Fedorov siyasiy sebepli mahkeme oturışuvlarını ziyaret etti, qırımtatar siyasiy mabüslerine qol tutuv haber kampaniyalarında iştirak etti ve siyasiy mabüslerniñ qorantalarına maddiy yardım kösterdi», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgenine köre, Ernest İbragimmov «Qırım birdemliginiñ» faali ola, Azamat Ebpov ise 2019 senesi iyül ayında Moskvanıñ Qızıl meydanında qırımtatarlarnıñ narazılıq aktsiyasında iştirak etti.
Ariza müellifleri arasında aşağıdaki Ukraina teşkilâtları mevcuttır:
- OO «KrımSOS»
- ZMINA insan aqları merkezi
- Kreml siyasiy mabüsleriniñ soy-sopları birleşmesi
- Vatandaş serbestlikleri merkezi
- Qırım insan aqları evi
- Qırım aq qorçalayıcı gruppası
- İnsan aqları media teşebbüsi
- Ukraina Helsinki insan aqları birligi
- İnsan aqları regional merkezi
- «Almenda» vatandaş maarifi merkezi
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, saba Qırım sakinleriniñ evlerinde keçirilgen tintüvler Ğarpnıñ Rusiyege qarşı areketlerine berilgen cevap ola, dep bildirdi. Bu aqta o, Facebooktaki video muracaatında ayttı.
«Qırımtatar halqını boysundırmaq içün daa bir adım, qırımtatarlarnı Qırımdan ketmege mecbur etecer olalar. Belli ki, bir afta evelsi qabul etilgen ve Rusiye Qırımnı azat etmeli dep aytılğan Avropa Parlamentiniñ qararına da cevap berildi. Anda tamır qırımtatar halqınıñ aqları, Ukraina devletiniñ qanunlarnı qabul etmek kerek olğanı aqqında aytıla. Bu şimdi Ğarpnıñ Rusiyege qarşı baqılğan sanktsiyalarına cevap oldı. Qırımtatarlar Rusiye Federatsiyası tarafından taqip etile», – dedi Çubarov.
«Vesiqalarnı ve bütün pasportlarnı alıp ketkenler»
Ukraina pasportımnı bermedim, olar qarıştırıp tapqanlar ve alıp ketkenlerAzamat Eyupovnıñ apayı
Fevralniñ 17-nde evleri tintilgen qırımlı musulmanlarnıñ soy-sopları Rusiye quvetçileri olarnıñ Ukraina pasportlarını alıp ketti, dep bildirdi.
«Er şey baqıp, vesiqalarnı ve bütün pasportlarnı alğanlar. Ukraina pasportımnı bermedim, olar qarıştırıp tapqanlar ve alıp ketkenler. Aqayımnı alıp ketkende bir şey demediler, bir şey aytmağa mecbur degil ekenler», – dep bildirdi birleşme faallerine tutulğan Azamat Eyupovnıñ ömür arqadaşı.
Pasportlar alınğanını tutulğan Timur Alkabovnıñ soyu da haber etti: «Pasportlar, cep telefonını alğanlar, şaatlar olarnıñ edi».
Tutulğanlarnıñ mahkemeleri
Kreml kontrolindeki Qırım mahkemeleri saba tintüvlerden soñ tutulğan insanlarnıñ sıñırlav tedbirlerini baqıp başladı. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi faaller Ernest İbragimov, Timur Yalkabov ve Oleg Fedorovnı «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp, bir ay ve 28 künge apiske aldı. Böylece, saba tintüvlerinde tutulğan qırımlılar 2021 senesi aprelniñ 15-ne qadar SİZOda qalacaq, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Bugün Ernest İbragimov ve Fedorov Olegniñ imayecisi olaraq mahkeme oturışuvında iştirak ettim. Qabaatlayıcı olarnı apiske alıp, SİZOğa qapatmağa talap etti. Ernest İbragimov ve Oleg Fedorov Ukraina vatandaşları olğanını aytıp, dördünci Jeneva şartnamesiniñ normalarını qullanmağa talap etti. Ernest İbragimov başından berli, apiske alınğanından berli terciman istedi, lâkin ne tutulğanda, ne de mahkemede terciman yoq edi. Mahkeme qarar çıqardı – İbragimov ve Fedorovnı 2021 senesi aprelniñ 15-ne qadar SİZOğa apiske almaq», – dep tarif etti Emil Kurbedinov.
Daa soñra aynı mahkeme kene bir ay ve 28 künge, 2021 senesi aprelniñ 15-ne qadar, saba tintüvlerinde tutulğan daa eki qırımlı Lenur Seydametov ve Azamat Eyupovnı tutıp aldı.
Oturışuv açıq olsa da, soy-soplar mahkemege kirsetilmedi. Mahkeme koronavirus tarqaluvı ile küreş tedbirlerine esaslandı, dep bildirdi Qırım.Aqiqat mühbiri.
Saba tintüvlerinden soñ tutulğan qırımtatarlarnıñ sıñırlav tedbirleri belgilengen Rusiye kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesiniñ binası ögünde 300-den çoq insan toplaştı. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Halq bu insan tutuvlarını añlamay, insanlar daa kele», – dep ayttı birleşmege izaat bergen cemaat imayecisi Seytosman Karaliyev.
O, bu şekilde qırımtatar halqı birdemligini köstere ve Rusiye quvetçileriniñ areketlerine razı olmağanını isbatlay, dep ayttı.
«Qırım birdemliginiñ» faali Lutfiye Zudiyevanıñ Facebook saifesinde yazğanına köre, insanlar kelmege devam ete ve yanına sıcaq qave ve çay alıp kele.
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


c: text/html

text:
Aprel 5-te olıp keçken Avropa parlamentindeki konferentsiyada «Ukraina Şarqındaki Rusiye arbiy cinayetleri» ve «Kremlniñ 28 reinesi» esabatları taqdim etildi.
Maruzalar uquq qorçalayıcılar, Avropa birligindeki ukrain missiyası ve Avropa parlamenti deputatlarınıñ birlikte yapqan işiniñ neticesi ola. Mütehassıslar ilk menbalardan malümat aldı ve şaatlarnen laf ettiler.
Donbasstaki vaziyetni Brüsselde uquq qorçalayıcılarnen beraber, zarar körgenler de tarif ettiler.
«Esabatnıñ özü şaşırta. Azap, öldürüv, zorbalıqlarnen bağlı esabat. Bugün aqşam mında malümat bergen qadın eki Britaniya jurnalisti tarafından fotoresimge alınmasa edi, mında olmaz edi. Olar böyle etip ayatını qurtardılar», – dep ayta Avropa parlamentiniñ deputatı Mark Demesmaker.
Onıñ aytqanına köre, böyle cinayetler cezasız qalmaz. Demesmakerniñ fikirince, taqdim etilgen maruzalar Halqara ceza mahkemesiniñ taqiqatı içün temel ola bile.
«Kremlniñ 28 reinesi» esabatında uquq qorçalayıcılar Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda siyasiy sebeplerden apiske alınğan ukrainlerniñ ikâyelerini topladılar.
Ukraina vatandaşı Nadejda Savçenkodan ğayrı, Rusiye apishanelerinde onlarnen Ukraina vatandaşı yatmaqta.
«Olarnıñ bir qabaatı bar – kelişmegen bir vaqıtta kelişmegen bir yerge tüştiler», – dep ayta «Açıq dialog» fondunıñ reisi Lüdmila Kozlovskaya. – Apiske alınğanlardan biri – Ukrainada yaşağan qoranta azalarınen bağ tutqan 74 yaşında bir er kişi. Onıñ qabaatı budır. Onı «Yañı GULAGğa» yollağanlar».
Uquq qorçalayıcılar qayd eteler ki, apiske alınğan Ukraina vatandaşlarını sıqıştıralar, olarğa tibbiy ve adliy yardım kösterilmey. Tuvğanlarınen bağ tutmağa bile imkân bermeyler.
Avropa parlamentinde keçirilgen diñlevleden soñ eki esabat da bir sıra Avropa devletiniñ milliy parlamentinde taqdim etilecek. Gaagadaki Halqara ceza mahkemesine maruzalar da berilecek.
2014 senesi mart ayında Rusiye Qırımnı işğal etti. Kyiv ve Ğarp bunı tanımayıp, yarımadanı ukrain toprağı sayalar.
Ukraina ve Ğarp Rusiyeni Donbasstaki separatistlerge qoltutqanınen qabaatlaylar. Moskva bunı red etip, Donbassta Rusiye arbiyleri degil, «göñülliler» bardır, dep bildire.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin mart 14-te, ilhaq etilgen Qırımğa kelmek niyetinde.
Kremlniñ matbuat hizmetiniñ bildirgenine köre, Putin «iş ziyareti» esnasında qurulmaqta olğan Keriç köprü ve «Simferopol» ava limanınıñ yañı aerovokzal kompleksini körip, Aqyarnı ziyaret etecek.
Kremlniñ matbuat hizmeti, köpürniñ qurucılığına 10 biñden ziyade işçi celp etilgenini, grafik boyunca Keriç köprüniñ avtoyol qısmınıñ işletmege teslim etilmesi 2018 senesiniñ dekabrine ve demiryol qısmınıñ – 2019 senesiniñ soñuna planlaştırılğanını bildirdi.
Kremlde, Putin tarafından ziyaret etilecek «Simferopol» ava limanında işlerni 2018 senesiniñ yazına qadar bitirmek planlaştırğanlarını bildirdiler.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Keriç boğazından keçit qurmaq niyeti aqqında Qırımnıñ işğalinden aman soñra, 2014 senesiniñ martında ilân etti. Köpürni 2018 senesine qadar qurmağa ve 2019 senesiniñ yazında işletmege açmağa vade ettiler.
Ukraina tarafı Rusiye ile köpürniñ qurulması aqqında añlaşmadan2014 senesinde – Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ çıqtı.
Putin ne sebepten Rusiye prezidenti saylavından evel Qırımnı ziyaret etmege qarar bergeni aqqında tafsilâtlıca Qırım.Aqiqat materialında oquñız.


text:
4 yımırta
1 stakan şeker
1 stakan un
4 qattı ekşi alma
Yuvulğan almalarnıñ qabuğını artlaymız, çegirdekli ortasını oyup çıqaramız. Tavanı yağlaymız ve tübüne un septiremiz. Almalarnı doğraymız ve tavağa tizip çıqamız.
Hamırı:
Yımırtalarnı mümküni qadar ziyade qabartıp atlatamız.
İçine yavaştan şekerni siñdiremiz.
Unnı azar-azar ve pıçaq ucunda tuz qoşamız.
Hamırnı almalar üstüne tökemiz ve 180°S qızdırılğan furunğa 30-40 daqiqağa qoyamız.
Azırlığını hamırğa sernik tıqıp baqalar. Eger daa pişmegen olsa, sernikke hamır yapışa.


text:
Felemenkte, noyabr 10 künü, Ukraian şarqında tüşürilgen Malayziya uçağınıñ qurbanlarını añalar. Memlekette devlet bayraqları endirildi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Bir buçuq biñden ziyade insan – elâk olğanlarnıñ tuvğanları Amsterdamda RAI sergi merkezinde toplandı. Tedbirde Felemenkniñ qıralı Villem Aleksandr, onıñ apayı, qıraliçe Maksima ve baş nazir Mark Rütte de iştirak ettiler.
Merasim devamında felâket qurbanlarınıñ adları oquldı, olarnıñ arasında 190-dan ziyade insan – Felemenk vatandaşı.
Mark Rütte tedbirniñ başlanmasından evel NOS kanalına qurbanlarnıñ tuvğanlarına olar yalıñız olmağanını köstermege imkânları peyda olğanı aqqında bildirdi.
Amsterdam-Kuala-Lumur marşrutı boyunca uçqan Malaysia Airlines aviaşirketiniñ «Boing 777» uçağı iyül 17 künü separatistler tarafından tüşürildi. Rusiye «Boing»niñ felâketine öz alâqasını red ete ve şu faciada ukrain arbiylerni qabaatlay.
Donetsk civarında yüz bergen felâkette 298 insan elâk oldı. Bugünki künge 289 qurbannıñ şahısı belgilendi.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, cuma künü, sentâbr 11-de, er yıllıq «Yalta Avropa Strategiyası» (YES) körüşüvinde çıqışta bulunıp, Ukraina Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım üzerinde nezaretini qaytarmağa planlaştırğanını bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
«Eki yıl evelsi Yaltada körüşip, kelecekke umumiy vazifelerimizni muzakere etkende, böyle olacağını tasavur etken edikmi? Tezden, yaqın zamanda anda qaytıp olacağımıznı arz etem. Maqsadımız bu»,– dedi Poroşenko, ecnebiy siyasetçilerge Qırım işğali aqqında hatırlatıp.
Bildirilgeni kibi, Kiyevde 12-nci er yıllıq «Yalta Avropa Strategiyası» (YES) körüşüvi keçirile. Sentâbr 11 künü, cuma, tedbirni Ukraina prezidenti Petro Poroşenko aça, çıqışı al-azırda 350 ecnebiy siyasetçi arasında keçe – siyasetçi, diplomat, iqtisatçı, mütehassıslar, ressamlar, cemaat erbapları.
«Telüke zonasında: Yañı Ukraina taqdiriniñ Avropa ve dünyağa tesiri» şiarı ile tedbir cumaertesi kününe qadar keçecek.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ Qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
İşğal etilgen Qırımda qırımtatarlarğa qarşı ayırımlar, aqlarınıñ bozuluvı çoqusını yarımadanı terk etmege mecbur ete. Bu aqta qırımtatar halqınıñ yetekçisi, Ukraian prezidentiniñ Vekâletlisi, halq deputatı Mustafa Cemilev bildire.
«Qırımtatarlarğa nisbeten merametsiz ayırım ve qanunsızlıq, gençlerniñ ğayıp oluvı ve öldürüvleri, yaşlarnıñ Rusiye ordusına mecburen çağırılması, ileride qardaş-ukrainlerge qarşı cenkke yollanılması, demokratik serbestlikniñ olmaması ve işğal etilgen Qırımda yaşlar içün istiqbalniñ olmaması insanlarnıñ çoqusını kene vatanını terk etmek ve qıtaiy Ukrainağa köçmege mecbur ete», – dedi o Türkiyeniñ paytahtı Ankarada keçirilgen II Bütündünya qırımtatar kongressinde, haber ete Qırım.Aqiqat.
Cemilevniñ sözlerine köre, al-azırda, Meclisniñ işğalge dayanmaq ve Vatannı terk etmemek çağıruvına baqmadan, Qırımnı eñ azından 10 biñ qırımtatarı terk etti.
Cemilev şunı da bildirdi ki, «Qırım baari»nden soñ yarımadağa sürgünlik yerlerinden 76 qoranta keldi, amma iç biri Qırımda yerleşmege izin alamadı, çünki «er yıllıq imtiyaz» endi bitti eken ve olar keri qaytmağa mecbur oldılar. Bunıñ ile, bundan evelki yılları Qırımğa bir yılda tahmnen 1,5-2 biñ insan qayta edi.
«Qırımtatarlarğa qarşı qanunsızlıq olarnı Qırım tışına quvmaq maqsadı ile yapılğanı ile bağlı tasavur peyda ola», – dey Cemilev.
Aynı zamanda, onıñ aytqanı kibi, Qırımğa em Rusiye, em şarqiy Ukrainada arbiy areket rayonlarından rusiyelilerniñ büyük sayıda kelmesi qayd etile. Siyasetçi Rusiye matbuat vastalarında Donetsk vilâyetinden 200 Mariupol yunanı, ermeni ve SSCB sabıq vatandaşları yeudilerniñ İsrailden köçip kelmesi muzakere etile, olarğa Qırımda er türlü amanlıqnıñ olması vade etile.


text:
Qazaqstanda 30 jıl bilikte bolğan Nwrswltan Nazarbaevtıñ kenje qızı Äliya Nazarbaeva «Mesto silı» degen alğaşqı kitabın basıp şığardı. Kitap twsaukeseri birneşe aydan beri epidahual oñalmay «qızıl aymaqta» twrğan Almatı qalasındağı Abay atındağı Qazaq Memlekettik akademiyalıq opera jäne balet teatrında merekelik keş türinde ötti. Kelgen qonaqtıñ köpşiligi betperde rejimin saqtamağan. Nazarbaeva toy-koncert formatında ötken jiın «sanitarlıq talaptarğa say ötti» degen pikirde.
Kitabına baylanıstı jariyalağan jazbasında avtor «twsaukeser Almatıda, GATOB-ta (Abay atındağı Qazaq Memlekettik akademiyalıq opera jäne balet teatrı atauınıñ orısşa qısqartılğan atauı – QT) ötti. Mwnda 30%-ğa deyin toltıruğa boladı jäne Ashyq jüyesi jwmıs isteydi» degen uäj keltiredi.
«Keş qonaqtarı kitaptıñ ideyası men maqsatı, bizdiñ komandanıñ qazirgi jäne josparlanğan jobaları turalı bildi, «Sazgen Sazı» qazaq halıq aspaptar orkestriniñ şağın koncertin tıñdadı. Däl osı sät keremet boldı, jandı äuen bärin eliktirdi» deydi.
Keşke qonaq retinde şaqırılğan tanımal twlğalar Instagram äleumettik jelisine keş barısınan türli beyne-foto materialdar jüktedi. Reseylik belgili şoumen Maksim Galkin jürgizgen keşte resmi tanıstırılımnan keyin än-sauıq qwrğanı, bilegenin köruge boladı. Keñ dastarhan basındağı qonaqtar eş betperdesiz tığız jayğasqan. Iğı-jığı jürgen jwrttıñ köbi kil ığay men sığay.
Qonaqtar arasında är salada belgili azamattar: Aqan Sataev, Ädil Ahmet, Al'mira Twrsın, Sanjar Mädi, Beybit Qwsayınov, Jansaya Abdulmalik, Nargiz Qwsain, Nwrlan-Aygerim Qoyanbaevtar, Armanjan Baytasov, Säbit Rahımbaev, Däuit Şayhıislamov, Dana Ormanbaeva t.b. körindi. Toyğa barğan sıylı qonaqtar jariyalağan videolarda dayaşıdan özgesi betperde taqpağanın añğaruğa boladı.
Jelide tarağan türli instastoris jazbalarda Äliya Nazarbaevanıñ qonaqtarğa qarata «Osınday uaqıtta, karantin, kovid kezde sizder sonda da qorıqpay qoldau bildiruge kelgenderiñizge raqmet, keş sizderge wnaydı dep ümittenemin» degen.
Redakciya tilşisi Almatı qalasınıñ Sanitariyalıq-epidemiologiyalıq baqılau departamentinen oqiğa turalı pikir swradı. Biraq jauaptı mamandar qanday da bir aqparat bere qoymadı. Bas sanitar däriger Jandarbek Bekşinmen baylanısu mümkin bolmadı, qoñırau şalğanımızda äldebir sebeppen twtqanı birneşe ret öşirip tastadı. Soñğı märte habarlasqanımızda dwrıs estilmey twrğanın aytıp, sözin qısqa qayırdı. Ädette qoğamdıq tamaqtanu orındarı men restorandarda köpşiliktiñ jinalmauın qwramına birneşe qwzırlı mekemeniñ mamandarı kiretin monitoring toptarı tekserip-qadağalaydı. Nazarbaevanıñ avtorlığı jäne wyımdastıruımen ötken merekelik keştiñ zañdılığı men sanitarlıq talaptardıñ saqtaluı turalı swraqtıñ bası aşıq qaldı. Osı uaqıtqa deyin qalalıq jergilikti atqaruşı bilik ökilderi türli formatta ötken merekelik şaralarğa qatısqan belgili twlğalar men wyımdastıruşılardı karantin erejesin bwzğanı üşin äkimşilik jauapqa tartıp, ayıppwlğa kesken.
Äliya Nazarbaeva jelidegi jazbasında is-şaranıñ maqsatı «publicistikalıq debyutiniñ» jay tanıstıru ğana emes, «jasıl aumaqtı» damıtuğa arnalğan qayırımdılıq aukcionın ötkize otırıp köptiñ nazarın qorşağan orta mäselesine audaru bolğanın jazadı. Onıñ josparınşa, bässauda men kitap satılımınan tüsken qarjığa Qazaqstan öñirleri men astana mañındağı ormanğa ağaş otırğızılıp, kögaldandırılmaq.
Ekomäseleler turalı jii söz qozğaytın Äliya Nazarbaeva «Küş mekeni» (tüpnwsqa atauı «Mesto silı») kitabınıñ qazaqşa nwsqası Täuelsizdik küni qarsañında jeltoqsan ayında jarıq köretinin jetkizdi.
Qala indettiñ törtinşi tolqınında köptegen twrğınınan ayırıldı, mıñdağan adam auırıp, densaulıq saqtau jüyesine salmaq tüsti. Epidkartada birneşe aydan beri «qızıl aymaqta» twrğan Almatıda pandemiya bastalğalı 165 mıñnan asa adam auırğan, onıñ 10 mıñğa juığı qırküyek ayınıñ alğaşqı jartısında anıqtalğan. Qazir respublikada anıqtalğan kündelikti eseptiñ şirek böligi Almatı qalasına tiesili bolıp otır.
Azattıq radiosınıñ jariyalağan asa ıqpaldı «Nazarbaev äuletin tügendesek» dep atalatın mul'timediyalı material boyınşa, 41 jasatağı Äliya Nazarbaeva 2018 jılı Ädebiet pen öner salası boyınşa memlekettik sıylıq alğan. Qazaqstan prezidenti äkimşiliginde jalpı bölim keñesşisi bolğan. «Caspian Industries Ltd» (Vita mineraldı suı) kompaniyasınıñ bas direktorı, «Almatıfarm» korporaciyasınıñ prezidenti, «Elitstroy» qwrılıs kompaniyasınıñ direktorlar keñesiniñ törayımı, Almatıdağı «Wellness Club LUXOR» sauıqtıru-sport keşeniniñ iesi. 2011 jıldan Italiyanıñ Damiani zerger üyimen ıntımaqtasıp, Alsara degen ataumen zerger bwyımdarın öndiriske şığarğan. 1998 jılı Qırğızstan prezidenti Asqar Aqaevtıñ wlı Aydar Aqaevqa twrmısqa şıqqan, keyin ajırasıp, 2001 jılı biznesmen Daniyar Hasenovpen twrmıs qwrğan. Keyin onımen de ajırasıp, «Qaztransoyl» kompaniyasınıñ bas direktorı Dimaş Dosanovpen bas qosqan. Tiara (2007), Alsara (2011), Aylana (2018) esimdi üş qızı, Aldiyar (2016) esimdi wlı bar.


text:
Son Aramalar
mermer ocakları, MERMER LEVHA, mermer ocağı, mermer, t?rkiyenin belli ba?l? nehirleri da?lar? g?lleri denizlriresimleri ve isimleri, son mermer, mermer siteleri, afyon mermer ocaklari, mermer sandik, Türkiyenin belli başlı nehirleri dağları gölleri denizlriresimleri ve isimleri, türkiyenin en büyük mermer ocağı, türkiyenin belli başlı nehirleri resimli, türkiye nin belli başlı nehirlerini dağlarını göllerini denizlerini resimlerle ve isimleriyle belirtiniz, tarihi mermer sandık, rüyada resimli mermer levha, rüyada mermerden levhalar görmek, rüyada mermer levhalar görmek, rüyada mermer levha, rüyada mermer lehva, afyon mermer


text:
Törkiyä serialları
Dön'yada nilär bar? 38/2022
“Dön’yada nilär bar?” tapşıru-tezmäbezneň bügenge çığarılışında Törkiyä serialları turında süz alıp barabız. Hiçşiksez, törek serialları böten dön’yada zur uňışqa iyä. Mondıy populyarlıqnıň nindi faydaları bar soň?
2021 nçe yılda Törkiyä televideniye tapşıruları êksportında iň yaxşı bişlektä urın ala ide. Törek serialları 150 dän artıq ildä 700 millionnan artıq tamaşaçığa barıp ireşä.
Törkiyädä töşerelgän seriallar Kön’yaq Amerikadan Rusiyägä, AQŞtan Qıtayğa qadär böten dön’yağa barıp citä. Yıl sayın 100 dän artıq drama töşerelgän tarmaqta Törkiyädä şaqtıy serial kürsätüdän tuqtasa da, çit illärdä alarğa taläp kimemi. Kürsätü tämamlanğan dramalarnıň 75%ı nıň êksportı däwam itä.
Berençe serial êksportı 1981 nçe yılda Franśiyägä başqarıldı
Törkiyä seriallarınıñ çit il bazarına çığuı 1981 nçe yılda “Tıyılğan mäxäbbät” (Aşk-ı Memnu) serialın Franśiyağa satu belän başlandı. Läkin tarmaq bigräk tä 2000 nçe yıllarda tizläneşkä ireşte. Yaqın Könçığış bazarına satıla başlağan Törkiyä serialları qısqa waqıt êçendä Balkanda da zur uınşqa ireşte. 2008 nçe yılda êksport kereme 100 meñ dollar bulğan bulsa, 2020 nçe yıllar yaqınlaşqanda kerem 500 million dollarğa citte.
Dön’ya külämendä televideniye ülçäwlären häm programmalarnı analizlawçı tikşerenü şirkäte “Yevrodata” mäğ’lümatlarına qarağanda, illär importlağan seriallarnıñ 25%ın Törkiyä produksiyäläre täşkil itä. Törkiyä seriallarınıñ dön’yanıñ törle poçmaqlarına barıp citüendä al’ternativ serial qaraw platformalarınıñ role qotılğısız. Tarmaqtağı maqsat – 2023 nçe yılda êksport keremen 1 milliard dollarğa citkerü.
Törkiyä ilbaşı idaräseneñ êlemtä bülege çığarğan “Mädäni diplomtiya häm êlemtä” isemle kitap dön’yanıñ küp illärenä êksportlanğan Törkiyä seriallarınıñ şiksez uñışına iğ’tibarnı cälep itä. Kitapta Törkiyä seriallarınıñ törle illärdä qaraluınıñ şulay uq yäşäw räweşe häm mädäniyätne dä êksportlaw mäğ’näsenä turı kilüe äytelä. Bügenge köndä ul tarmaqta iñ aldınğı illär AQŞ, Hindıstan häm Kön’yaq Koreya belän berrättän Törkiyäneñ dä urın aluı citkerelä.
Kitap seriallarnıñ mädäni diplomatiya yağı belän ilneñ tışqı säyäsättäge köçen arttıruğa da öleş kertüen assızıqlıy. “Törkiyäneñ seriallar tarmağı da bu qısada säwdä häm populyarlıq uñışları belän mädäniyätara bäyläneşlär urnaştıruda möhim çarağa äylände. Mädäni diplomatiya êşçänlekläreneñ bu aspektqa quşıluı soñraq bulsa da , ütkännärdäge bay tarix häm mädäniyät Törkiyä öçen tiz alğarışqa da yul açtı” diyelä kitapta.
Uñay imidj
Kitap Törkiyäneñ yaqın geografiyäsendäge illär belän mönäsäbätlären üsterü belän berrättän, xalıqara cämäğät’çelekneñ Törkiyä seriallarına qızıqsınuı artuın belderä. Şulay uq mädäni yaqınlığı häm urtaq tarixı bulğan illärgä qarata simpatiyäneñ köçäyüen , Latin Amerikası kebek başqa illärgä dä Törkiyäneñ yäşäw räweşen häm qıymmätlären tanıtu mömkinlege birüenä basım yasıy. Kitapta Törkiyä seriallarınıñ törle illärdä häm geografiyälärdäge täêsiren bilgeläw öçen ütkärelgän tikşerenülär nigezdä mädäni diplomatiya ölkäsendä Törkiyä häm törek xalqın tanıtu yağınnan bik uñışlı buluın kürsätä” diyelä kitapta.
Çığanaq: TRT Xäbär
Bäyläneşle xäbärlär
Urta diñgez uyınnarında Törkiyä sportçıları berençe urında
Çaranıñ 5 nçe könendä Törkiyä 39 medal’ belän ğomumi reytingta berençe urınnı saqlap qaldı
Camala Törkiyädä konśert quydı
Qırımtatar cırçısı Ukrainadan kilgän balalar öçen populyar cırların başqardı


text:
Bunı Meclis matbuat kâtibi Lilâ Muslimova bildirdi.
Ermeni Bazarda yarımadanıñ memuriy sıñırında maşinanı toqtatıp, yibermege istemegen ediler, çünki Cemilev Qırımda bulunması istenmez adamlarnıñ cedvelinde bar eken.
Aynı vaqıtta qırımtatar ve ukrain bayraqlarınen aman-aman 30 maşina Qırım ve Ukraina sıñırında bulunıp, qırımtatarlarnıñ liderlerini bekledi.
Muslimovanıñ malümatına köre, Cemilev ve Çubarov 40 daqqa devamında sıñırda bulundılar. Cep telefon vastasınen keçirilgen devamlı subetlerden soñ qırımtatar liderlerinen maşinanı kirsetmege qarar alındı. Neticede Qırımnıñ Ukraina ile memuriy-terrorial sıñırını nezaret etken şahslar Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovnıñ pasportlarını qaytarıp, oğurlı yollar tilediler.


text:
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ Herson bölüginiñ sıñır bekçileri «Kalançak» nezaret noqtasında teşkerüv vaqtında sahte vesiqalar ile maşnanı taptılar. Bunı hızmetniñ matbuat hızmeti bildire.
«Ukraina vatandaşı qıtaiy Ukrainağa «Citroen» maşnası ile çıqacaq edi. Avtonı teşkerip, sıñırcılar naqliyat vastasınıñ nomerası vesiqalarda olğan nomerası bir olmağanını qayd ettiler», – denile beyanatta.
Şimdi Milliy politsiya hadimleri maşinanı teşkermege devam ete.
2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etkeninden soñ qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında memuriy, aqiqatta ise – kerçek sıñır peyda oldı. Qırım vaqtınca işğal etilgen territoriya olaraq sayıla.


text:
Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonındaki Muşaş (Vişennoye) köyünde mart 24-ten 25-ke keçer gecesinde qırımtatar qorantasına çaypamaq maqsadınen silâlı ucüm yapıldı. Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi.
Onıñ bildirgenine köre, ucüm esnasında evde qadınlar ve çağına yetmegen balalar buluna edi.
«Aydutlar, para ve qıymetli şeylerini talap etip, qadınlarğa qarşı beden eziyetlevi qullandılar. Al-azırda zarar körgen büyükler hastahanede yerleştirildi, aqılğa sığmaz psihologik travmalar keçirgen balalarnen ise psihologlar çalışa», – denile bidirüvde.
Qurultaynıñ Merkeziy icra komiteti reisi Zair Smedlâyev özüniñ Facebookında adiseniñ yerinde çıqarılğan videonı derc etti. Onda ev, odalarda tar-mar etilgen eşyalar ve, videonı çıqarğannıñ aytqanına köre, ucüm etkenler tarafından qadınlar tutulğan yertölege kiriş kösterile.
Al-azırda Qırım uquqqoruyıcı organlarınıñ hadimleri tarafından adisege dair izaatlar berilmedi.
Qırım.Aqiqat adiseniñ tafsilâtlarını ögrenmege areket ete.


text:
Aqyarlı yaldayıcı marafoncı, dissident Oleg Sofânik işğal etilgen Qırımdan ketip, esas Ukrainada buluna. Bu aqta Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Anton Korınevıç bildirdi.
Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almaq içün Sofâniknen bağlanmağa tırışa.
Oleg Sofânik aprelniñ 17-nde Qırımdan esas Ukrainağa ketmege tırışqan edi. Amma Rusiye FSBsiniñ sıñır idaresi buña izin bermedi.
Bundan soñ o, Rusiye vatandaşlığından çıquv arizasını berdi, dep bildirdi.
Aprel ayınıñ soñunda Sofânik kene Qırımdan ketmege tırıştı, amma Rusiye FSBsi yibermedi.
2019 senesi noyabrniñ 14-nde Rusiye quvetçileri Oleg Sofânikni Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında tuttı. Bundan evel o, Lukull limanından (Qırımnıñ ğarbinde) Aqyardaki Ömega körfezine yaldadı. 30 km mesafeni 10 saat içinde yaldadı – raatlanmayıp ve bir özü olıp. Bunı Sofânik qırımtatar sürgünliginiñ 75 yılına bağışladı.
Oleg Sofânik – meşur aqyarlı yaldayıcı marafoncı, Ukraina rekordları kitabınıñ rekordçısıdır. 2012 senesi mayıs ayına qadar Sofânik 50 marafonda yaldadı, eñ uzunı 350 km Cenübiy-Qıtay deñizinden edi. Sofânik Aq deñiz, Marmara deñizi, İstanbul boğazını, Çanaqqale boğazını yaldap keçti. Qırım yalısında 100 kilometrge qadar marafonlarda iştirak etti. Qışta suvuq suvda da yaldağanınen bellidir.
Aqyarlı dissident ola. Askerlikten ve Sovetler Birliginiñ vatandaşlığından vazgeçkeni içün onı psihiatrik tedaviylevge mecbur etken ediler.


text:
Qırım iş adamı, "Taygan" arslanlar parkının saibi Oleg Zubkov Kreml nezaretindeki Qıım akimiyetiniñ başı Sergey Aksönov ile yanvarniñ 23-ünde olğan körüşüvi aqqında aytıp berdi.
"Ebet, bunı ertece yapmağa kerek edi, o alde Moskovağa barmaqnıñ keregi olmaz edi ve meselelerniñ çoqusı konstruktiv ceette baqılır edi. Körüşüvniñ tafsilâtını yarın terif eterim", - yazdı yanvar 23-ünde aqşam içtimaiy ağlarda o.
Bundan evel blogında Zubkov Moskovada Rusiye İqtisadiy inkişaf nazirliginde onıñ ve Qırımnıñ rusiyeli akimiyetiniñ vekili Andrey Rümşinnin iştiragi ile olğan muşavere aqqında yazdı.
Zubkovnıñ aytqanına köre, bu muşavereni bir aydan ziyade azırlay ediler.
"Müim bir vesiqa yaratıldı, şimdi onıñ üzerinde işni bitirip turalar, bütün meraqlanğan şahıslarnen uyğunlaştıralar ve imzalaycaqlar. Bu vesiqa Taygan parkına ve Qırım akimiyetine olğan vaziyetten çıqmağa yardım eter, dep ümüt etem", - dedi Zubkov video roliginde.
Aksönov Zubkov ile körüşüvi aqqında şimdilik haber etmey ve onın malümatını tefsir etmey.
2019 senesi dekabr ayında Rusiye kontrolindeki Qarasuvbazar rayon mahkemesi «Taygan» arslanlar parkınıñ faaliyetini toqtattı. Rusiye mahkeme vekilleri Qırımda parklarnı müürledi, dep bildirdi Zubkov Qırım.Aqiqatqa.
2014 senesi Rusiyeniñ yarımada ilhaqına qoltutqan qırımlı iş adamı Oleg Zubkovnıñ Qırımnıñ Rusiye akimiyetinen zıddiyeti bar. Oleg Zubkov, mal-mülki bulunğan topraq damartılarınıñ vesiqalarını beş yıldan berli resmiyleştirip olamay, dep bildire.
Qırım işğali devamında Zubkov Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti tarafından oña nisbeten para cezaları ve qabaatlavlarnen bağlı tahminen 500 mahkeme oturışuvına bardı.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, avgust 22-sinde Avropa şurasınıñ prezidenti Donald Tusknen telefon laqırdısını keçirdi ve Qırım ilhaqınen Donbassta tecavuz bitmegence, Rusiyeni "Büyük Yedi"ge qaytarmasına yol bermemege rica etti.
Bunı Ukraina prezidentiniñ ofisi bildire.
"Volodımır Zelenskıy, Rusiyeni "Büyük Yedi"den çıqarılmasına sebep olğan Qırım ilhaqı ve Donbassta tecavuz bitmegence, onıñ qaytarılması aqqında keskin bir qararda turmağa çağırttı", - denile beyanatta.
Haberge köre, Tusk, Rusiyeniñ G7-ge qaytarılması aqqında Zelenskıynıñ qasevetine qol tuttı.
Bildirile ki, Avropa şurasınıñ başı, "AB-niñ noqta-i nazarı deñişmeycegi aqqında ve AB Ukrainanen fikirdeş olğanını ayttı, ve Frenskistanda avgust 24-26-sında G7 sammitinde bu fikirni qorçalaycağını qoştı.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi ilhaq etkeninden soñ, onı G7-den çıqardılar, gruppanıñ qalğan devletleri ise - Büyük Britaniya, Kanada, Almaniya, İtaliya, Yaponiya ve AQŞ - Moskovağa qarşı sanktsiyalarnı ilân etti.


text:
Büyük Britaniya Ukrainağa qoşma arbiy yardım kösterecek, – dep ayttı çarşenbe künü, fevral 25-te, Büyük Britaniya mudafaa naziri Michael Fallon.
«Bizler Ukrainağa arbiy yardım kösterecekmiz, qısqa müddetli talimler keçirilmesi içün mesleatçılarımıznı ve taqımlarımıznı yollaycaqmız. Bunı Ukraina ükümeti istegen edi», – dep qayd etti Fallon.
Radio Svoboda bildire ki, Büyük Britaniya mudafaa naziriniñ aytqanına köre, bu yardım martnıñ ortasından itibaren kösterilecek. O, letal silâ berilmeycegini qayd etti.
«Bizler neletal yardım kösterecekmiz», – dep qayd etti Michael Fallon.
Fevral 24-te Britaniya baş naziri David Cameron dedi ki, Britaniya arbiyleri ukrain arbiylerine mesleatlar berecekler.
Fevral 12-de Ukraina, Frenkistan, Almaniya ve Rusiye liderleri Donbassta fevral 15-ten itibaren ateş toqtatılması aqqında añlaştılar. Rusiyege qoltutqan separatistler ve Rusiye ordusı Donetsk vilâyetiniñ Debaltsevo şeerine ücüm etmege devam etip, ukrain askerlerini çekilmege mecbur ettiler.
Separatistler ukrain tarafını rejim bozulmasında qabaatlaylar. Rusiye ise mezkür añlaşmalarnıñ yalıñız «kefili» olğanını ayta.
Ukraina ve Ğarp Rusiyeni Donbasstaki separatistlerge yardım kösterilmesinde qabaatlaylar. Moskva bunı red ete. Rusiye dey ki, Donbassta yalıñız «göñülliler» cenkleşe bile.


text:
«Tınçlıqnı saqlap qalıñız». Jamala, qırımlılardan evde qalmalarını rica ete (video)
Qırımtatar asıllı ukrain yırcısı Jamala qırımlılarğa muracaat etip, olardan karantin vaqtında evde qalmalarını rica etti. «Şimdi epimizniñ karantin şartlarına riayet etmemizni isteyim. Menim içün bu – kerekli yerde maska taqmaqtır. Tınçlıqnı saqlap qalıñız, amma bu sanitar normalarğa riayet etiñiz, rica etem. Böyle yanaşmañıznı isteyim, çünki epimiz bir taqımmız», – dedi Jamala. Hatırlatamız, martnıñ 26-nda Qırımda ve Aqyarda 3290 insan tibbiy közetüv altında buluna. Yedi koronavirus hastası resmiy şekilde tasdıqlandı.


text:
Aqyarda aprelniñ 26-nda saba yañı COVID-19 hastaları qayd etilmedi. Yuqunç hastahanesinde diagnozı tasdıqlanğan 24 kişi buluna.
Aqyarnıñ Rusiye ükümeti bildirgenine köre, 1126 insan evde tibbiy közetüv altında buluna, 123 kişi ise yuqunç hastahanesinde ekimlerniñ közetüvi altında qala.
«İzumrud» pansionatı ve Svâto-Georgiyevskiy manastırı observator olaraq çalışalar.
Umumen Qırımda 69 koronavirus hastası qayd etildi, Aqyarda – 31.
Qırımda ve Aqyarda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aluştada teşkerüv devamında yedi qanunğa uymağan plâj belgilendi, dep bildireler Qırım kurort Nazirliginiñ matbuat hızmetinde.
Müessisege köre, teşkerüv reydini Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ hadimleri ve Aluşta memuriyetiniñ vekilleri keçirdi.
"Partenit, Küçük Lambat ve Aluştada yerleşken plâjlarnıñ teşkerüvini yaptıq. Reyd devamında, yedi plâjnıñ kerekli vesiqaları tamamlanmağanı belli oldı, bu ise - memuriy uquq bozuvıdır", - denile beyanatta.
Müessise bildirgenine köre, bu uquq bozuvlarğa köre, cevapkârlarğa 10-100 biñ rublege qadar pra cezası üküm etile bile.
Mayıs soñunda Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi 460 Qırım plâjından tek 301-ine qullanuv izinini berdi. Böylece, 159 plâj, yani 35% mevsimge azır degil edi.


text:
Ukraina Tış işler nazirligi, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ «çetel vatandaşlarınıñ» işğal etilgen Qırımda topraq saibi olmasını yasaqlağan buyruqnı imzalağanını takbih etti.
Müessise, halqara toplulıqnı «istilâcı devletke qarşı hususan sanktsiyalar yolunen basqı quvetleştirmesine» çağırdı.
«Buyruq imzalanması – Moskvanıñ Ukraina devletine ve qanunsız işğal etilgen Qırımda şahıslarğa ait obyektlerni özümsev, Ukraina qanunları ve halqara gumanitar uquqınıñ sert bir bozuluvıdır. Ukraina, buyruqnı lâğu ettirmek ve Rusiyeni bu cinayet içün de mesüliyetke çekmek içün halqara uquq ve halqara mahkeme müessiseleriniñ imkânlarını qullana», – dep aytıla Tış işler nazirliginiñ haberinde.
ABD Ukraina elçihanesi, Putinniñ fermanı halqara sanktsiyalar içün sebeplerni quvetleştire, dep qayd etti.
Vladimir Putin martnıñ 20-nde topraq damartıları «çetel vatandaşları» ve «çetel şirketlerine» ait olamaycaq topraqlarnıñ cedvelini kenişletti. Cedvelge işğal etilgen Qırım ve Aqyarnıñ çoqusı rayonları, Keriç, Yalta, Kezlev ve diger yalı şeerleri kirdi. Yasaq Qırımnıñ üç regionına tesir etmey – Curçı, Qurman ve Qarasuvbazar rayonına, olarnıñ esas Ukraina ile sıñırı ve Qara deñizge çıqışı yoq. Cedvelge Aqyarnıñ Nahimov rayonındaki Duvanköy (Verhnesadovoye) köy şurası da kirmedi.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Putinniñ Qırımdaki topraq buyruğını «arbiy cinayet» dep adlandırdı. Qırım Muhtar Cumhuriyeti ise buña uquq ceetinden qıymet kesecek.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ fikirince, Putinniñ işğal etilgen Qırımda topraq mülki aqqına dair buyruğı qırımtatar halqı içün «daa bir felâket» olacaq.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Göktürkçe Türk Ülkelerinin Adları Nasıl Yazılır, Türk Devletlerinin Adları Göktürkçe Nasıl Yazılır?
Göktürkçe Türk Ülkelerinin Adları Nasıl Yazılır, Türk Devletlerinin Adları Göktürkçe Nasıl Yazılır?
Göktürkçe Türk Ülkelerinin Adları Nasıl Yazılır
Göktürkçe Türk Ülkelerinin Adları Nasıl Yazılır, Türk Devletlerinin Adları Göktürkçe Nasıl Yazılır?
Göktürkçe Türk nasıl yazılır?
Göktürkçe Türk Irkı Sağ Olsun Nasıl Yazılır, Göktürkçe Türk
Göktürkçe Türk Irkı Sağ Olsun Nasıl Yazılır? Türk ırkı sağolsun, türk göktürkçe, göktürkçe çeviri, klavyede göktürkçe türk yazma, klavyede göktürkçe türk nasıl yazılır, göktürkçe harfler, instagrama göktürkçe yazmak, göktürkçe harfler kopyala


text:
Qırımtatar lideri Mustafa Cemilevniñ rusiye apishanesinde bulunğan oğlu Hayserniñ imayesimahsus yapılmağan öldürüv içün mahküm etilgenniñ şartlı müddetten evel azat etilmesini talap etip, avgust ayında mahkemege muracaat etmege niyetlene.
Bu aqta TASS agentligine onıñ adliyecisi Nikolay Polozov bildirdi.
«Şimdiki vaqıtta şartlı müddetten evel azat etilmesi boyunca arizanen bağlı faaliyet alıp baramız, çünki avgust ayında bu arizanen bir daa muracaat etmek aqqımız bar», – dedi o.
Hayser Cemilev Astrahan şeerinde apiste buluna. Bundan evel o yerdeki mahkemeler şartlı müddetten evel azat etilmesi boyunca qarar almaqnı red etti.
«Oña (Hayser Cemilevge) apishanede tahminen yarım yıl bulunmağa qaldı, noyabr 26-da onıñ müddeti bite, çünki, hatırlatayım ki, Yuqarı mahkeme appelâtsiyası Krasnodar vilâyet mahkemesi tarafından belgilengen müddetni üç yarım yılğa qadar qısqarttı», – dep qayd etti Polozov.
Adliyeciniñ bildirgenine köre, Hayserniñ sağlığı yerinde, amma oña ceza berile, o, çoqusı vaqıt ceza izolâtorında buluna.
Polozovnıñ qayd etkenine köre, bu afta o, Ukraina konsullarınen beraber Hayser Cemilev ile Astrahan apishanesinde körüşmege planlaştıra.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqalap, o yerde 44 yaşındaki Fevzi Edemovnı babasınıñ tüfeginden öldürgeninde qabaatladılar. Qırım işğal etilgen soñ rusiyeli taqiqat organları onıñ işini yañıdan baqmağa qarar aldı. Hayserni Aqmescit apishanesinden çıqarıp, Krasnodar vilâyetine alıp kettiler.
Rusiye Federatsiyasınıñ Yuqarı mahkemesi Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi Hayser Cemilevge bergen 5 yıllıq apis cezasını bir buçuq yılğa qısqarttı. Kiyevniñ Dnepr mahkemesi 2015 senesi aprel ayında onı 3 yıl ve 8 ayğa qadar apiske almağa qarar aldı.
Hayser Cemilev 10 sanlı Astrahan apishanesinde buluna.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
QIRIM HANLIĞI TARİH KİTAPLARINDAN:
UMDETÜ’L-AHBÂR
Qırım Hanlığınıñ tarihini añlatqan elyazmalarından biri olğan Umdetü’l-Ahbâr, Abdülgaffar Qırımiy tarafından 1743 senesinde Soğucaq Qalesinde sürgünde ekende yazılğan. II-nci Selim Geray Han vaqtında qalemge alğan bu Qırım tarihi kitabı Cengiz Han ve Uluğ Orda, Qırım hanları ve Geray Hanedanı, diger Tatar hanlıqları ve mirzalar haqqında farqlı qısımlarda malümat bere.
18. asırdaki Qırım ulemasından olğan Abdülgaffar Qırımiyniñ doğğan ve vefat tarihleri belgisiz. Faqat onıñ yazğan tarihinde özü aqqında aytqanları ve qadılıq kibi vazifelerni qaysı hanlarnıñ vaqtında yasağanını bilemiz. Bu malumatlardan onıñ hayatınıñ 18-nci asırnıñ ortalarında keçkenini köremiz. Abdülgaffar Qırımiyniñ soyu Uluğ Orda vaqtında quvetli beylerden olğan Qıyat qabilesinden Mamay Beyden kelgen, ve babası da Hasan Efendi eken. Evi ve qorantasınıñ yaşağan yeri Qarasubazar edi. İlk tahsilini Qırımda zemaneviy âlimlerden alğandan soñ 1711-deki Prut Savaşınğa qoşulğan.
Necip Âsımnıñ 1927 senesinde neşir etken Arap urufatlı ilk matbu kitap hâli
1730-1731 senelerinde Qaplan Geray Hannıñ hizmetinde başlanğan hanlıq maqamlarındaki vazifesi 1743-te han olğan II-nci Selim Geray Han vaqtına qadar devam etti. Qalğay qadılığı, divan kâtipligi kibi hanlıqnıñ mühim maqamlarında vazifeli edi. 1736 senesinde Rusiye ordusı Qırımğa ilk kez kirgende, Orqapıdaki cenkte Ruslarğa qarşı Qaplan Geray Hannıñ ordusında savaştı. II-nci Selim Geray Han vaqtında 1743 senesinde aytqanına köre “bazı münafıqlarnıñ hasetligi sonucu” Bağçasaraydan Qarasubazarga köyüne sürgün etildi, soñ Qırımnıñ tışına Qavqastaki Soğucaq Qalesine sürgün etildi. Tarih kitabını da bu qalede yazdı.
Umdetü’l-Ahbâr, Qırım Hanlığı tarihine başlamadan evel Cengiz Han ve onıñ soyundan kelgen balalarnıñ hikâyesini añlata. Cengiz Hannıñ devletni qurıp da topraqlarnı ve hakimiyetni kenişletmesi bu qısımdadır. Qırımiy, Cengiz Hannıñ Müslüman olmasa da, her dinge sayğılı olğanını qayd ete. Onıñ vefatından soñ da devlet dört balası arasında taqsim etildi. Bulardan Cuci Han, Deşt-i Qıpçaqta hakim olğan Uluğ Orda tarihinen eser devam ete. Qırımiy, Berke Hannıñ doğğanda, Müslüman harakterine sahip olğanını aytıp, onıñ vaqtında Tatarlarnıñ da Müslüman olğanını kitabında yaza. Müslüman olması sebebinen Berke Hanğa daa mühim bir yer qoşqanı bu qısımda belli.
Umdetü'l-Ahbarnıñ elyazmasından bir sahife
Abdülgaffar Qırımiy kitabında Cengiz Han ve Uluğ Ordadan soñ Qırım Hanlığı vaqtına kele. Hacı Geray Hannıñ hanlıqnı qurğandan soñ oğulları arasında çıqqan taht küreşinde Meñli Geray Han galip olğan. Hanlıqnıñ tarihini hanlarnıñ tahtqa oturğan vaqıtlar üzerinden hronologik olaraq añlata. Qazantatarlarnıñ Sahib Geray Hanğa mektüp yiberip Geray Hanedanından birini Qazanğa han olaraq yibermesini istegenlerni de tarihinde qayd ete. Bu kibi hadiselerniñ bahsinen Qırımiy, Qırım Hanlığınıñ 18-nci asırnıñ ortalarında qadim qaviy halını hatırlatıp, İdil boyundaki Tatarlarnıñ hanlarnı quvetli olğanı içün Geraylardan olmasını istegeneni körsetmege tırışa.
Qazanda çıqqan Latin urufatlı Umdetü'l-Ahbâr transkriptsiyası
Abdülgaffar Qırımiy 1736-1739 senelerinde olğan Osmanlı-Rus Savaşında, Qırımda olğanı içün bu cebhede olğan şeylerni de zemaneviy Osmanlı tarihçilerinden yahşi qayd etken. Qaplan Geray Hannıñ Orqapıda yasağanı qorçalav savaşını ve Qırımnıñ içlerine doğru sıyıqqanda yaşanğan vaqialarnı keniş malümat berip añlata. Qırımğa ilk kez Rus ordusınıñ kirgeni vaqıtta neler olğanıñı, Geray Sultanlar ve mirzalarnıñ neler yasağanını ve halqın ne sıqıntılar çekkeneni, Hansaraynıñ yaqılğanını tarihine yazğan.
Umdetü’l-Ahbârñı diger tarih kitaplarından farqlı yapqan bir şey de sonuna qoşulğan Qırımnıñ qaraçı beyleri, qabileleri ve mırzaları haqqındaki qısım. Bu qısımda Abdülgaffar Qırımiy, Qırımnıñ ve hanlıqnıñ en mühim qabilelerinden olğan Şırınlar haqqında çoqça malümat bere. Qabile beyleriniñ ve mırzalarnıñ Qırım hanınıñ qaviy olğanı vaqıtta onıñ siyasetini alıp barğanını ancaq han qaviy olmasa, öz qabile siyasetlerini alıp bacaqlarını ayta. Qırımiy onıñ vaqtında bu mirzalarnıñ ve beylerniñ isimlerini de kitabında bere.
Abdülgaffar Qırımiyniñ Umdetü’l-Ahbâr ismindeki Qırım Hanlığı tarihi kitabı yazıcınıñ zemaneviy olaraq 18-nci asırdaki vaqialarnı körmesi ve hanlıqta farqlı maqamlar vazifeli olmasından sebepçe birinciden tarih menbası olaraq qayd etile. Kitapnıñ tili ise hanlıq vaqtındaki Osmanlı Türkçesi ile yazılğan. Qırım içinde ve tarihindeki yer ve kişi isimleri içün de bu kitapnı bir menba olaraq körmege mümkün.
Bu kitapnıñ ilk Arap urufatlı matbu neşri 1927 senesinde Necip Âsım tarafından yapıldı ve İstanbulda çıqtı. 2003 senesinde ise Derya Derin tarafından Abdülgaffar Kırımî’nin Umdetü’l-Ahbâr’ına Göre Kırım Tarihi adınen Anqara Universitetinde master dissersatsiyası olaraq berildi. Bu dissersatsiya 2014 senesinde Qazandaki Şihabetdin Mardjani İnstitutı tarafından neşretildi. 2018 senesinde bu institut tarafından Rusçağa tercime etilgen soyu neşir etildi.
Kitapnıñ 2018-de çıqqan Rusça tercimesi
Saylanğan Bibliyografiya
Abdulgaffar Kırımî, Umdetü’l-Ahbar, Şihabetdin Mardjani İnstitutı, Yazma Miras Kitap: 1, Transkript: Derya Derin Paşaoğlu, Kazan 2014.
Abdülgaffar Kırımî, Umdetü’t-Tevârih, Medhâl ve İlâvelerle Neşreden: Necib Âsım, İstanbul, Matbaa-i Âmire, 1343 (M. 1927).
Derya Derin, Abdülgaffar Kırımî’nin Umdetü’l-Ahbâr’ına Göre Kırım Tarihi, Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Ankara 2003.


text:
İşğal etilgen Qırımda Rus taqiqatı, 2016 senesi esir etilgen Dünya Qırımtatar Kongressiniñ icra şura azası Ervin İbragimovnıñ ailesinen «qonuşmağa istemey». Bunı Qırım.Aqiqatqa uquq qorçalayıcı, «CrimeaSOS» cemaat teşebbüsiniñ reberi Tamila Taşeva tarif etti.
«Tuvğanları, er daim alâqalı olmağa istese de, taqiqatçılar olarğa iç bir malümat bermey. Soñki vaqıtları taqiqatçı telefonını bile almay ve Ervinniñ babasına cevap bermey. İş mürekkep, çünki Ervinni kim ve nasıl qaçırğanı aqqında bütün malümat endi toplanılğan edi, amma taqiqat işleri ögge sürülmey, bunıñ sebebi – taqiqatçılarnıñ isteksizligi», – dedi Taşeva.
Onıñ sözlerine köre, Rusiyeniñ hızmetlerine tesir etmek içün tapılğan malümat mümün olğanı qadar keñiş surette yayılmaq kerek, bu cümleden halqara meydançıqlarda da.
Böyle etip, İnsan aqları boyunca BMT Şurasınıñ mecburiy ve zoraki qaçıruvlar boyunca işçi gruppasınıñ toplaşuvında failler İbragimovnıñ esir etilüvi aqqında tarif etmege niyetli.
Bunen beraber «CrimeaSOS» cemaat teşebbüsi İbragimovnıñ ğayıp olmasınen bağlı şikâyetni Avropa İnsan aqları mahkemesine (AİHM) yollamağa azırlana.
Bügün, iyülniñ 17-nde, Ervin İbragimov 32 yaşını toldurdı. Bu künü bir yıl evelsi ğayıp olğannıñ evi yanında qırımtatarları dua keçirgen edi, o vaqıt 300-ge yaqın adam onıñ qorantasını desteklemek içün kelgen edi.
Dünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ azası Ervin İbragimov 2016 senesi mayısnıñ 24-de Bağçasarayda belgisiz insanlar tarafından qaçırıldı. Video nezareti kamerası Rusiye yol inspektorları urbasında eki adam İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, onı mikroavtobusqa oturtqanını qayd etti.
Qırım işğalinden soñ yarımadada insanlarnıñ, ekseriyeti qırımtatarlarnıñ, ğayıp olma adiseleri sıqlaştı. Bunen beraber Rusiyeniñ Qırımdaki Taqiqat komiteti tasdiqlay ki, «qırımtatarlarnıñ büyük sayıda ğayıp olması qayd etilmey».
Qırım uquq qorçalayıcı gruppasınıñ tahminlerine köre, insanlar Rusiye akimiyeti ya da onıñ kontroli altında bulunğan taqımlar tarafından qaçırıla bile. Qırım akimiyeti insanlarnıñ ğayıp olmasını tanıy, amma onıñ alâqası bar olğanını inkâr ete.


text:
Qırımda terrorizmge qarşı imaye tedbirleri arttırıldı, dey yarımadanıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov.
«Cumhuriyetniñ terrorizmge qarşı komissiyası hususiy qoruv altında olması kerek olğan obyektlerniñ cedvelini çoqtan tizgen, şu cümleden, energetik köprü, şimdi Ukrainada yaşağan sabıq semetdeşlerimizniñ matbuat vastalarında olğan çağıruvları nazarğa alınğan», – dedi o, dep bildire Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Onıñ sözlerine köre, soqaqlarda «patrul eteler». Aksenov vatandaşlarnıñ havfsızlığı «tam şekilde» teminlengenine işandıra.
Evel Aksenov Qırımda «Ukrainanıñ gizli mühlisleri» bar olğanını qayd etken edi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukrainağa Ukraina mustaqil ortodoks kilsesiniñ qurulmasına dair tomos «Qırımnıñ işğalden qurtarılmasına daa bir adım» ola, dep ayttı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz «5 kanal» yayınında.
«Devletimiz içün kerçekten müim bir vaqia, mustaqillikniñ daa bir şeklini elde etmek – qırımtatarlar içün de pek müim. Sovetler Birligi dağılğan soñ yıllar devamında memleketimizniñ ğalebelerinde faal sürette iştirak etken edik. Ukrain halqı bizge tarih ceetinden pek yaqın, o, medeniyetke köre yaqın, umumiy çoq şey bar ve mında din farqı meselesi yoq. Mında bir küreş, bir kelecek bar. Bilem ki, Qırımda memleketimizniñ daa bir muvafaqiyetini ümüt ve quvançnen qarşıladılar. Qırımnıñ işğalden qurtarılmasına daa bir adım», – dedi Çiygoz.
Bundan evel qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev, Ukraina ortodoks kilsesiniñ qurulması al-azırda «Rusiyege qarşı küçlü bir darbe» ola.
Ukraina ortodoks kilseleriniñ birleştirgen şurası 2018 senesi dekabrniñ 15-nde Ukraina mustaqil Ortodoks kilsesiniñ reberi olaraq Kyiv patriarhlığı Ukraina pravoslav kilsesiniñ mitropoliti Yepifaniyni sayladı. Patriarh Varfolomey mitropolit Yepifaniyni tomosnı alması içün İstanbulğa davet etti.
Keçken sene oktâbrniñ 15-nde Rus ortodoks kilsesiniñ yüksek idaresi Konstantinopol ile yevharistik bağlarınıñ imkânsız olğanını tanıdı. ROK müminlerge İstanbul, Antalya ve yunan adalarında ibadet etmelerini yasaq etti.
Patriarh Varfolomey avtokefaliyanıñ berilmesine dair buyruqnı – tomosnı – Ukraina mustaqil Ortodoks kilsesiniñ başpiskoposına yanvarniñ 6-nda berecek.


text:
Rusiye idaresi astındaki Qırım İçtimaiy palatasınıñ başı Grigoriy İoffe COVID-19 hastaları tedaviylev keçken 7-nci hastahanede öldi. Mk.ru onıñ muavini Aleksandr Formançuk haber etkenine köre, İoffede koronavirus ve pnevmoniya sebebinden ağırlaşuv olğan.
“Cuma künü pnevomoniyağa oğradı, onıñ üzerinde COVID-19 başlandı. Gece saat ekilerde hastahaneniñ reanimatsiya bölügine alındı, ekimler 40 daqqadan ziyade ömrü içün küreşti. Gece saat üçte Grigoriy Adolfoviç öldi”, – Formançuknıñ aytqanlarından “RİA Novosti Krım” alıntı ketire.
Noyabrniñ 17-nde İoffe ölgeni aqqında haber etildi. Biraz soñra malümat Qırımnıñ İçtimaiy palatası saytında peyda oldı. Aynı zamanda ölüm sebepleri aqqında iç bir şey haber etilmedi.
2020 senesi iyül ayında Grigoriy İoffe Qırım İçtimaiy palatasınıñ başı vazifesine üçünci kere saylandı.
Qırım İçtimaiy palata 2014 senesi iyün ayında teşkil etildi. Onıñ resmiy maqsadı - işğalci akimiyet ve yarımada sakinleri arasında işbirlikni temin etmektir.
Qırım işğal etilmezden evel İoffe Qırım MC Yuqarı Şurasınıñ mebusı edi. O, Ukraina Ceza Qanunnamesiniñ 111 maddesine binaen Devlet hanliginen qabaatlana.


text:
Rostov-na-Donu şeeriniñ Cenübiy okrug arbiy mahkemesinde noyabrniñ 8-nde mabüsleri soñki sözüni aytqan Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» oturışuvı yekünlendi.
Haber etilgenine köre, üküm çıqarılacaq oturışuvnıñ keçirilmesi noyabrniñ 12-ne planlaştırıldı.
Rusiye prokurorları Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsi içün umumen 98,8 yıl apis cezası berilmesini istedi.
Muslim Aliyev 20 yılğa, İnver Bekirov 20,6 yılğa, Emir-Usein Kuku 15 yılğa, Vadim Siruk 15 yılğa, Arsen Cepparov 13,6 yılğa, Refat Alimov 14,6 yılğa apiske alına bile.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatlaylar.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyeden Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini azat etmesini talap ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Qırımda Qurman rayonında çıqqan yanğında elâk olğan eki kişi tapıldı.
Rusiye kontrolindeki Qırım Fevqulâde vaziyetler nazirligi bildirgenine köre, facia martnıñ 2-nde saba saat 10-nda oldı.
«Ne yazıq ki, adise yeri baqılğanda elâk olğan eki kişi tapıldı. Qaza sebeplerini mütehassıslar ögrene», – dep aytıla qurtarıcılarnıñ haberinde.
Yılnıñ başından yanğınlarda elâk olğanlarnıñ sayısı 28 oldı. Qurtarıcılar bu «pek ciddiy qasevet» sebebi ola, dep bildirdi.
Fevralniñ 27-nde Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi Qırımda yanğın telükeli mevsim başlağanını ilân etti.


text:
Ukrayina prezidenti Volodımır Zelenskıy Almaniya kantsleri Olaf Şolts ile laf etti. Bunı o, iyünniñ 8-nde bildirdi.
"Olaf Şolts ile telefondan laf ettim. Biz Ukrayinağa mudafaa desteginiñ arttırılmasını, global aşayt telükesizliginiñ temin etilmesini, Rusiye Federatsiyasınıñ arbiy esirler ile davranuvda halqara qaidelerge riayet etme meselesini muzakere ettik", - dedi o.
Zelenskıy, Almaniya kantsleri ile laqırdı vaqtında, Ukrayinanıñ Avropa Birligine integratsiyası içün qarar almanıñ müimligine diqqat çekkenini de bildirdi.
Olaf Şolts laqırdını şimdilik açıq izaatlamadı.
Almaniya kantsleri mayısnıñ 19-nda bildirdi ki, Rusiyeniñ keniş mıqyaslı istilâsına baqmadan, Ukrayinanıñ Avropa Birligine qoşulmaq istegi tez zamanda baqıla bilmez.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kıyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Rusiye kontrolü astındaki Bağçasaray mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclis azası Mustafa Mauşev içün toplaşuvnı onıñ ana tilinde keçirmege razı olmadı.
Mahkemeniñ böyle qararı aqqında Qırımtatar Milliy Qurultaynıñ Merkeziy saylâv komissiya reisi öz Facebook saifesinde yazdı.
«Makemeci Atamanük German Stepanoviç mahkeme toplaşuvını qırımtatar tilinde keçirmege razı olmadı, böylece Qırım Konstitutsiyasınıñ 10 maddesini ve RF Cinaiy-protsessual kodeksiniñ 18 maddesini körmemezlikke urdı!» – dep yazdı Smedlâyev.
Mauşevniñ işi boyunca mahkemeniñ nevbetteki toplaşuvı oktâbr 20 kününe belgilendi.
Mustafa Mauşevni maküm etmege istegenlerniñ sebebi, o İlmi Umerov psihiatrik hastahaneden çıqarılğan soñ onı ziyaret etkeni ve Milliy Meclis reisi Refat Çubarovnı doğğan künü ile hayırlağanıdır.
Ukrainı Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy çareler ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarnen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İşğal etilgen Qırımda çaqmağanğa qarşı birinci dava açıldı, dep bildire Radio Svobodanıñ rus hızmeti.
Berilgen malümatqa köre, 2016 senesi mayısta bir qırımtatarınıñ evinde tintüvler keçirildi, tehnikası alınğan edi. Menfaatlarını temsil etken advokatlar adını aydınlatmay. Tahqiqatnıñ malümatına köre, bu insan ömür arqadaşınıñ qardaşı Suriyede bulunğanını bilip, bunı uquq qoruyıcı organlarına bildirmedi ve onıñnen bağ tutmağa devam etti. Uquqçı Lilâ Gemeciniñ aytqanına köre, Ceza kodeksiniñ 205.6 maddesine («Cinayet aqqında bildirmeme») istinaden açılğan dava mahkemege 2019 senesi baarge qadar kelmek kerek.
Qırımda bu adise «Yarovaya qanunı» çerçivesinde qabul etilgen deñişmelerden soñ ilk olacaqtır. Çaqmama maddesine köre 100 biñ rublege qadar para cezasını almaq ya da eki yılğa qadar azatlıqtan marum qalmaq mümkün.
Umumen Qırımda keçken ay siyasiy davalarnıñ 30 mahkemesi oldı, Rusiye uquq qoruyıcıları faallerniñ evlerinde on tintüv ve bir tahqiqat tedbirini keçirdi, Qırımnıñ Rusiye prokuraturası, gizli operativ malümatqa esaslanıp, advokatlarnı kütleviy aktsiyalarnı teşkil etmek yasağı aqqında üç kere tenbiyelegen edi.
Bundan ğayrı, sıñırda qırımtatar faalleri bir qaç saatqa tutulğan edi, ukrainalı jurnalistniñ Qırımğa kirişi ise 10 yılğa yasaq etildi. Böyle hulâsa bazar künü keçirilgen «Qırım birdemligi» toplaşuvında faaller tarafından çıqarıldı.
Bu ay qırımtatarlardan ğayrı, Rusiyede yasaqlanğan «İyegova şaatları» diniy teşkilâtınıñ azaları da basqığa oğradı. FSB hadimleri «ekstremist cemiyetni teşkil etüv» davasınıñ tahqiqatı çerçivesinde Canköyde sekiz tintüv keçirdi, keçken sene yoq etilgen «Sivaş» yerli teşkilâtınıñ sabıq reberi Sergey Filatov tutuldı, oña qarşı cinaiy iş açıldı.


text:
Bunı Ukraina içtimaiy siyaset Nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Onıñ malümatına köre, 611 adamğa yardım etmege devam eteler, olardan 382 kişige iş olmağanından sebep para berile.
Nazirlikte hatırlatqanlarına köre, bu yılnıñ mart ayından başlap Ukrainanıñ er bir vilâyetinde Ukraina vatandaşları – Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Ukraina Şarqiy vilâyetleriniñ qaçaqlarınıñ – yerleştirilüvi boyunca ştablar çalışa. Vatandaşlarğa içtimaiy hızmetlernen qullanmaq mümkün, ve qolay-qolay iş tapmağa ve içtimaiy tölevler almağa imkân berile.
«Böyleliknen, er bir qaçaq şimdi yaşağan yerde emek devlet hızmetine kelip, berilgen imkânlardan faydalanmaq içün nevbetke turmalı. Emek hızmetiniñ regional merkezlerinde dört programma boyunca iş tapmağa yardım eteler: tasilge köre, yañıdan oquv, şahsiy işnen oğraşuv, para tölenilgen cemaat işlerinde iştirak etüv ya da işsizlik içün para yardımı», – dep añlatalar hızmette.
Ukraina içtimaiy siyaset Nazirliginiñ resmiy saytına köre, Qırım işğalinden soñ qıtaiy Ukrainada 13-14 biñ qırımlı qayd etildi. Resmiy olmağan malümatqa köre, olarnıñ sayısı 18-20 biñ adamnı teşkil ete.


text:
2021 senesi oktâbr ayınıñ soñunda olğan malümatqa köre, işğal etilgen Qırımda eñ azından 116 adam siyasiy ya da diniy cinayet davaları sebebinden azatlıqtan marum etilgen. Bunı "Qırım uquq qoruyıcı gruppası" haber ete.
"Qırımda oktâbrniñ soñunda olğan malümatqa köre, 116 adam siyasiy ve/ ya da diniy cinayet davaları sebebinden azatlıqtan marum etilgen... Daa 4 kişi siyasiy sebeplerden azatlıqtan marum etilgeni tahmin etile. Daa 9 adam ev apsinde buluna", - dep yazıla Facebookta yayınlanğan beyanatta.
Qayd etilgenine köre, oktâbr ayında azatlıqtan marum etilgen Qırım sakinleriniñ umumiy sayısı 79 kişidir.
"Daa beş insan dolaşuv serbestliginden marum etilgen: üçü nezaret altındalar ve işğal etilgen topraqnı terk etip olamaylar, daa ekisi ev apsinde", - dep qayd eteler uquq qoruyıcılar.
Aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, Qırım ve Rusiyedeki Rusiye apishanelerinde 127 ukrainalı siyasiy mabüs tutula.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Kreml ukrainalı siyasiy mabüslerni, hususan qırımlılarnıñ Rusiye apsinden azat etüv esnasını «aqsata», dep aytqan edi.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırımda siyasiy mabüsler «kesen-kes yoq», dep israr ete.


text:
Aprelniñ 30-nda saba Aqmescit civarında Rusiye quvetçileri qırımtatarlarnıñ evlerini tintti, dep bildire «Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtı.
Berilgen malümatqa köre, quvetçiler Aqmescit rayonınıñ Çoyunçı (Urojaynoye) köyünde yaşağan qırımtatar faali Rolan Osmanovnıñ evine keldi. Bundan evel Osmanov Han sarayınıñ «restavratsiyasına» qarşı bir kişilik narazılıq aktsiyasına çıqqan edi. O, Qara deñizde Rusiye FSBsi tarafından tutulğan ukrainalı deñizcilerge qoltutmaq içün Aqmescitteki Rusiye mahkemesine de kelgen edi.
Osmanovnıñ evi baqılğan soñ onı tutıp almadılar. Quvetçiler narkotik qıdırğanlarını bildirdi.
Bundan ğayrı, Beki Eli (Jivopisnoye) köyünde qırımtatar faali Dilâver Bekirovnıñ evi baqıldı. Onı da tutmadılar. Quvetçiler faalge «operativ-qıdıruv tedbirleri» çerçivesinde kelgenlerini ayttı.
Rusiye quvetçileri bunıñnen bağlı açıq izaatlar bermey.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Afrikalı liderlar ğadättän tış cıyıldı
Gumanitar yärdäm oçraşuı Êkvatorial’ Gvineya başqalası Malaboda başlandı
Afrika Berlegeneñ ğadättän tış bulmağan Gumanitar yärdäm oçraşuı Êkvatorial’ Gvineya başqalası Malaboda başlandı.
Afrika illäre liderları oçraşqan cıyılışta qıytğadağı gumanitar krizislar, kizü häm tabiğıy afätlärgä qarağan adımnar bäxäsläşeläçäk.
Liderlar irtägä Ğadättän tış terrorçılıq häm Töp qanunğa qarşı xökümät üzgäreşläre oçraşuında da qatnaşaçaq.
Rusiyä-Ukraina suğışınıñ iqtisadlar östendäge täêsiren añlatırğa tırışqan Afrikalı liderlar soñğı yıllarda artqan xärbi höcümnärgä qarşı da yaña çaralar kürergä teli.
Bäyläneşle xäbärlär
Şveśiya: “Törkiyäneñ terror borçılularına bik citdi qarıybız”
Şveśiya tışqı êşlär ministrı Ann Linde Törkiyäneñ terror mäs’äläsendäge borçılularına bik citdi qarawların äytte
Zelenskiy G-7 illäre liderlarınnan qoral soradı
Ul G-7 illäreneñ liderlar sammitında videokonferenśiya aşa qatnaştı


text:
Aq qorçalayıcılar yıl neticelerini çıqarıp, işğal etilgen Qırımda kütleviy tutuvlar çoq olğanını qayd ete.
«Bu yıl kütleviy tutuvlarnen farqlaşa – mart adise-vaqialarını hatırlañız, birden tintüvler keçirilgen ve «Qırım birdemliginiñ» faalleri tutulğan edi. Cemaatçılıqnı ve halqara teşkilâtlarnı Qırımda insan aqları bozulğanından haberdar etmege tırışqan insanlar», – dep ayttı «Qırımtatar resurs merkeziniñ» reisi Eskender Bariyev Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında.
Onıñ aytqanına köre, 2019 senesi diniy sebeplerden apis cezaları ve taqipler oldı, «Hizb ut-Tahrir» ve İyegova şaatlarınıñ davaları boyunca.
«OSCEde Rusiye onıñ yurisdiktsiyası altında bütün dinler, atta Ukraina pravoslav kilsesi serbest inkişaf ete bile, dep ayta. Diger taraftan, olar «Hizb ut-Tahrir» ve İyegova şaatları etrafında vaziyetni faal sürette menfiy kerginleştirgen edi», – dep qayd etti Bariyev.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.
Rusiye akimiyeti milliy ve diniy sebeplerden taqip olğanını inkâr ete.
Qırımtatar Resurs Merkezi – qırımtatarlarnıñ siyasiy ve cemaat faalligi seviyesini arttırmaq, qırımtatar halqınıñ aq ve serbestliginiñ qorunmasına yardım etmek, qırımtatarlarnıñ milliy kimligini saqlap qalmaq, qırımtatar medeniyetini inkişaf ettirmek maqsadınen qurulğan cemaat teşkilâtıdır.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Melnikov şunı da qayd etti ki, tazminiy ödevler aprel 18-den soñ avtomatik şekilde olmaycaq. Bundan soñ ukrain banklarnıñ bölükleri çetel maliye müessiseleri kibi resmiyleştirilecek.
«Aprel 17 künü – deadline, bundan soñ endi er bir bank içün mahsus qarar alınacaq», – qayd etti o ve müşterelerge «meseleniñ çezilüvine qadar sabır etmege» rica etti.
Aytqanı kibi, bank müşterelerniñ aqqlarını Rusiyeniñ diger regionlarında olğanı kibi qorçalaycaqlar.
«Ealiniñ esapları grivna ile ödenilgeni sebebinden ödevler şimdi 3,8 kursı boyunca qaytarılacaq».