text:
«Uyğur avazi» gezitiniŋ moşu jilniŋ 22-noyabr' küni çiqqan sanini kšzdin käçürüvetip, bir täbriknamiğa kšzüm çüşüp qaldi. U jutdaşlar Abliz aka bilän Çimängül hädiniŋ yätmiş yaşqa toluşiğa munasivätlik çiqqan mäşräp ähli bilän bala-çaqiliriniŋ, şundaqla jutdaşliriniŋ sämimiy täbrik-tiläkliri ekän. Tävällud egiliriniŋ mundaq salapätlik yaşqa yätkänligigä sšyündim. Şuniŋ bilän birqatarda, yätmişniŋ davaniğa çiqqanliğiğa qarimastin, çoŋ bilän çoŋçä, yaş bilän yaşçä bolup, qoyuq arilişip jürgänligi häväsimni qozğidi.
Abliz aka Hosmanov Ğulҗa şähiridä tuğulup Qorğasmazar yezisida çoŋ bolğan. On bäş yeşida ata-anisi bilän Qazaqstanğa kšçüp çiqidudä, Yarkänt şähirigä orunlişidu. S.Kirov namidiki (hazirqi H.Hämraev namidiki) uyğur ottura mäktivini tamamlap, üç jilliq härbiy hizmitini štäp, jutqa qaytip kälgändin keyin, şähärdiki qisqa muddätlik şoferlarni täyyarlaydiğan kursta oquydu. Äynä şu atmişinçi jilliridin tartip ta hšrmätlik ämgäk däm elişiğa çiqqiçä bolğan ottuz jil җäriyanida şofer bolup işläydu. 1978-jili ailäviy şaraitqa bola Almuta şähirigä kšçüp kälgändin keyinmu šz käspidin qol üzmäydu. Täbiitidin oçuq kšŋül, huş muamililik bolğaçqa, qäyärdila işlimisun, işdaşliriniŋ çoŋqur izzät-hšrmitigä bšlinidu.
Bularni täpsiliy eytivatqanliğim, aridiki yaş ayrimçiliğiğa qarimastin, izdinip, arilişip jürgänligimizdindur. Uniŋ müҗäz-hulqiniŋ kšp җähätliridin ülgä-ibrät elişqa turarliq. Bolupmu millätpärvärligini, hälqimizniŋ täğdir-qismitigä kšyünidiğanliğini tilğa almay mümkin ämäs. Ana җämätidin hälqimizniŋ şanliq pärzändi Ähmätҗan Qasimiyniŋ räpiqisi Mahinur hanimğa tuqqançiliği bolğaçqimekin, millitimizgä munasivätlik gäp çiqip qalsa, içivatqan tamiğini untup qalidu. Öziniŋ qatardiki şofer bolup štkänligigä qarimastin, qoyuq izdiniş, siylişip jürgän dost-yaränliri arisida kšzgä kšrüngän ziyalilirimizniŋ az ämäs ekänligi äynä şuniŋdin bolsa keräk.
Mundaq adämlär bilän arilişip, sirlişip jürmäklik kişigä hšzür-halavät beğişlaş bilän billä, izgü oy-armanlarnimu oyğitidekän.
Çimängül hädä Qasimova Yarkänt täväsidiki qedimiy jutlardin bolğan Avat yezisida kämbäğäl-dehan ailisidä duniyağa kälgän. Baliliği uruşniŋ eğir zärdavi hšküm sürüvatqan jillarğa tap bolğaçqa, miŋ bir җapa-mäşäqätlärni baştin käçürüp, çoŋ bolidu. Uniŋ üstigä, Pänҗim yezisiğa kšçüp kelip, birinçi sinipqa kirgändä, anisi Güşädäm duniyadin štidu. Atisi Qasim häm ata, häm ana bolup qalidu, amma şuniŋdimu baliliriniŋ oquşiğa alahidä kšŋül bšlüp, buniŋ üçün qolidin kelişiçä imkaniyät yaritidu. Çimängülni yättinçi sinipni pütirişi bilänla qolidin yetiläp, Yarkänt pedagogikiliq uçiliöesiğa elip kälgänligimu äynä şuniŋdin edi. «Qizim, sizniŋ oqup, muällim boluşiŋiz keräk», degän ata sšzi helimu yadida.
Oquşqa çüşüp, tirişip-tirmişip oquş nätiҗisidä toptikila ämäs, uçiliöediki älaçi oquğuçilar sepidin orun alğanliği vä juqurilitilğan stipendiyagä sazavär bolğanliği äynä şu ata väsiyitini yärdä qoymiğanliqniŋ ispatidur. Äpsuski, tšrtinçi kursta oquvatqan çeğida šyniŋ mäzmut çinari bolğan atisidin ayrilip, hädisi häm ikki inisi bilän qalidu, turmuş-tirikçiliktiki qiyinçiliqlar üstigä qara jitimçiliqniŋ därdi qoşulup, Çimängül az qalğan oquşini taşlaş qarariğa kelidu. Biraq mäzkür bilim därgahidiki oqutquçilarniŋ äqil-mäslihiti bilän buniŋğa barmay, tehimu zor intiliş bilän oqup, uçiliöeni äla bahalarğa tamamlap çiqidu. Özi bilim alğan Pänҗim yättä jilliq (hazirqi A.Rozibaqiev namidiki) mäktäptä pedagogikiliq paaliyitini başlaydu. Mäktäptiki iҗadiy muhit, sabiq ustazliriniŋ härtäräplimä ğämhorluği, җavapkärligi üstün sahaniŋ qir-sirini az vaqit içidila mukämmäl šzläştürüp ketişigä türtkä bolidu.
Abliz aka bilän turmuş qurğan 1967-jilidin keyinki iş-paaliyiti Yarkänt şähiridiki Abay vä Җambul namidiki mäktäplärdä utuqluq davamlişidu. Ailiniŋ Almuta şähirigä kšçüp kelişigä munasivätlik «Jazuşı» näşriyati uyğur redaktsiyasidä korrektor bolup bäş jil işläydu. Sšzara şuni eytip ketiş keräkki, işbilärmän adämlär qaysila sahada bolmisun, šzigä yol tepip ketäläydekän. Çimängül hädä baliliğidin vuҗudiğa muҗässämlängän tirişçanliği vä täläpçanliği arqisida näşriyattimu bäş jil davamida muvappäqiyätlik paaliyät elip bardi. Nätiҗidä ana tilimizda näşir qilinğan kitaplarniŋ hatasiz, härҗähättin süpätlik çiqişiğa bir kişilik hässisini qoşuşni bildi.
Keyinki jillarda yänila şu ata väsiyitigä ämäl qilip, tallavalğan käspigä bolğan sadaqitini yoqatmay, A.Rozibaqiev namidiki mäktäp-gimnaziyadä on jildin oşuq vaqit başlanğuç sinip muällimi bolup işläp, 1994-jili hšrmätlik ämgäk däm elişiğa çiqti. Şundaq qilip, ilgiri-ahiri bolup pedagogika sahasida 35 jil paaliyät jürgüzüp, miŋliğan şagirtliriniŋ hayattin munasip ornini tepişiğa layiq hässisini qoşti.
Akimiz bilän hädimiz biraz kam yerim äsir mabaynida bir šyniŋ çiriğini yeqip, tšrt pärzänt kšrüp, qatarğa qoşti. Ularniŋ ikkisi aliy bilimlik, qalğini mähsus ottura mälumatqa egä mutähässislär. On nävrisi bilän ikki çävrisi ularniŋ Alla nesip ätkän kšŋül huşluği.
Abliz aka pursitini tapsila Yarkäntkä kelip ketidu. Äynä şundaq päytlärdä qädirdanlardäk kšyüşüp, arilişimiz. Bumu bir ğenimät dämlär bolğaçqa qädrigä yetip, «Qädirdanlar qerimisun hayatta» degüm kelidu.
Nurähmät ÄHMÄTOV.
Yarkänt şähiri.


c: text/html

text:
Australiya twrğını Djeyms Harrison älemdik rekord ornattı. Ol öz erkimen donorlıqpen aynalısadı jäne onıñ qanı 2 million ömirdi ölimnen araşalap qalğa..
Video: centralasian.org Japondar küyzelisten arıludıñ jaña täsilin oylap taptı. Otonamaki dep atalatın bwl ädis japonşa jörgekke orau degendi bildired..
Älemniñ tükpir-tükpirinde meken etken adamdardıñ boyları ärtürli keledi. Ärine, «bes sausaq birdey emes» degenge sayadı. Biri tım boyşañ, biri tım al..
Şveycarlıq neyrofiziologtar apattan keyin nemese öte auır derttiñ saldarınan sal bolıp qalğan adamdardıñ oyın oqitın jaña neyroçip oylap taptı. Bwl tu..
2021 jılı japondıqtar diagnostika men qaterli isikti (nemese jalpı, onkologiyalıq aurulardı) emdeu jasandı intellektke tapsırılmaq. Bwl turalı Japoniy..

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Til mas'alası
Til mas'alası — can berip can alağan ullu bir mas'ala. Din mas'alasından soň, til mas'alasından ullu mas'ala yoq. Til yağından tüz bolğan millet özgelerden har zaman alğa barır. Til yağından bir qıyını yada bir tersligi bolğan millet har zaman artda qalır. Orus paçalıqnı üç-dört ay aldınğı zamanlarında [1]til mas'alasından bahs etmege [2]amalıbız yoq edi. Oruslar bizge amal busa öz tilibizni unutdurup, orus til berejek ediler. Maktaplarda, madrasalarda, cağrapiya yimik, tawarıx yimik dünyanı ilmuların orus til bulan tügül busa oxumağa iznu bermey ediler. Murat — bizin oruslaşdırmaq edi.
Bir milletni tili de, opurağını pörmisi de bitse, şolar bulan birçe dini de biter. Qaysı qawumnu pörmisin giyip, tilin söyledi busa, şol qawumnu dinin de tutar. Munu bulaylığı alyaqda bolğan işleni söyleygen tawarıx ilmuğa qarayğanlağa belgili zat.
Endi üç-dört aydan berli, Allahğa şükür, Orus paçalıqda har qawumnu dinine erkinlik berilgen. Endi özünü bulan har neni süysek oxumağa-yazmağa, özübüz masliğatlı gyorgen bir tilni taňlamağa ixtiyarlıbız. Ters tüşsek, zararı [3]ullu. Saylamağa tüşgende orus tilni saylamajağıbız belgili. Orus til ilmudan köp kitapları bar geň til bolsa da, ol bizin öz tilibiz de tügül, din tilibiz de tügül. Xattı da başğa. Bizin öz tilibiz — türk. Din tilibiz — arap. Bulanı birin saylamağa gerekbiz. Arapnı saylayıqmu, türknü saylayıqmı? Türknü saylağanda, türk tilden özübüz seyleygen qaydanı saylayıqmı? Yada istanbullar [4]söyleygen qaydanı saylayıqmı? Yada olanı qoyup, azirbayjanlar yada qazanlılar [5]söyleygen qaydanı saylayıqmı? Bu mas'alada özübüz ariw görgenibizni yazajaqbız, inşa'allahu taala.
Amma anı yazğınça awwal eki söz aytmağa süyebiz. Ol eki söz bayan bolsa, biz artda aytmağa süyegen haqılıbız ariw aňlanajaq. Bu yerde aytajaq zatlarımnı heç biri bütün Dağıstan uçun tügül. Yaňız biz qumuqlar uçun. Başğa til söyleygen awarlağa, çeçenlege «bulay etigiz», «olay etigiz» dep aytmağa haqqıbız da yoq. Olar öz maslihatın özler aqtarırlar.
Aytmağa süyegen eki sözübüzden biri bu: dünyada heç bir millet, heç bir qawum[6]ilmuda-ma'ripatda aldıňyerli bolup, şol aldıňyerli bolmağın axırına yerli eltip kamil bolmağa bolmaslar, har bir ilmunu öz ana tili bulan oxumay turup. Maktaplardağı ilmu oxulağan til de, ana til de, heç bir yaqdan başğalıqsız taman küyde bir bolmağan çaqı zaman, heç bir wilayatda ilmu-ma'ripat iň tiyişli yoluna tüşmege amal yoq. Şol eki til bir bolup yurüygen wilayatdağı darajasın tapmas. Bu busa heç bir haqıllı adam inkar etmege bolmayğan bir haqıqat. Har ne busa da bir üzrü, har neçik busa bu qıyınlıq, bu haqıqatnı tergemekden geri urmas. Çarasız, amalsız bolsa tügül, heç bir qawum bu haqıqatğa xilap[7] turmas.
Bugün neçik bolsa da bir zaman dünyadağı bütün milletler bu haqıqatğa qaytajağın söylemege yaray. Masala, bir wilayatda eki qawum bolup, biri har bir ilmunu öz ana tili bulan oxuğan halda, ekinçisi başğa bir til bulan oxuy busa, awwalğı qawum ekinçi qawumdan ilmuda-ma'ripatda har zaman üstün bolur. Nege dese, har zaman awwalğı qawumğa bir iş, ekinçi qawumğa eki iş bola. İlmu üyrenmek — bir, başğa til üyrenmek — eki.
Bu zaman dünyadağı har bir millet yarışdağı atlar yimik, ilmuda-ma'ripatda biri-birinden ozmaqnı hayındalar. Olay bolğan ekinçi qawum qaçan busa da bir gün tutğan yoluna hökünüp, özleni ana tiline qaytıp gelmege tüşer. Şol tutğan til özlege bara-bara ana til bolup, aldıñı ana tili unutulup qalmağa da çı imkan. Amma köp yıraq zat. Hali bolğunça dünyada heç bir tilni yessileri, neçaqı az xalq busa da, başğa bir til tutup, anı bulan öz tilin unutup qalmaq bolmağan. Haliden soñ bolajağına da kim söz berip bolajaq. «Özler süyup qast etse, bolmağa yaray çı» dep aytağanlar bolsa yaray. Amma bizin haqılıbızğa göre — ariw söz tügül. Ne uçun dese, hay neçik de ol az zamandan bolajaq iş tügül. Uzaq zamannı içinde olanı ol qastına xilap turağan, ondan geri urağan bir zat bolmay turajağı belgilimi. Alışına turmaq çı — dünyanı tabiyatı. Masala, bugün bir tilni taňlasa da, bir xıylı yıllardan soň başğa bir til bazarlı bolup, onu maslihatlı görmege de yaray çı.
Bu qawum bir özge paçalıqnı qoluna tüşüp, soñ bulağa ol paçalıq: «İlmunu öz ana tiligiz bulan oxumay busağız, bizin til bulan oxumağa gereksiz»,- dep aytmağa da yaray. Bir yıl awwal Dağıstanğa orus pisirler [8]salmağa süygen zaman, bizge bulay bir söznü arap tilni haqında gubernator Wolskiy [9]de aytğan edi.
Hasilul kalam, bolur-bolmas xıyallar bulan biz esgergen gün yimik açıq haqıqatğa xilap bolmağa heç yaramas. Anı tutup turmağa gerek.
Aytmağa süyegen sözübüzden biri de bu: bütün yer yuzünde bizin qumuqlardan türk tilni taza asil söyleygen xalq yoq. Türk tilni iñ asili — bizde. Özge tillerden qoşulmay taza küyde qalğan. İstanbul tilge de, qırım tilge [10]de, azirbayjan tilge de — arapdan da, parsdan da, özge tillerden de ança köp sözler qoşulğan çı, yazılğan kitaplarına qarağanda, — türk kalimalardan ese, özge tillerden gelip girgen kalimalar artıq çığa. Şol sayalı, türk tilden bütün başğa bir til yimik bolup qalğan. Bu zat uçun bolmağa gerek, bakülü bir gişi: «Türk til- özü başğa bir til tügül, tillerden qoşup etgen şorpası»,- dep ayta bolğan. Munu sayalı tügülmü, bugün istanbullar bu zatğa bek hökünüp, gelgençi kalimalanı barısın da taydırıp, tilibizni tazalayıq dep söyleyler. Tazalasa — «bizin qumuq til bu» dep aytmağa yarayğan küyde bir til bolup qala.
Olay bolğan soñ, istanbullar bizin qumuq tilge qaytmağa süyeler dep aytsaq da yaray. Qazan tilge de bu artdağı bir neçe yılnı içinde orus kalimalar köp qoşulup getdi. Andan başğa da, qazan tilden ese, söylemege bizin qumuq til ariw desek de, inşa'allah, yuzübüz qızarmas.
Asluda bir til bolğan soñ, aradağı az-maz başğalıqğa qaramay, masala, Qazandağı maktaplarda yaşlanı qırımça, yada Qırımdağı maktaplarda azirbayjança oxutup yibermege yararmı, yaramasmı — anı söyleyik. Maktaplarda yaşlanı oxutmaqnı fannu tadris [11]dep bir ilmusu bar. Anda yaşlar oxutmaqnı küylerin, tartibin, nizamın söyley. Ol ilmu awwalğı eki-üç yılnı içinde yaşlağa ana tilinden özge tilni görsetmekni qabul görmey. Yaşlanı pahmusun buza dep toqtaşdıra. Özler bilmeygen heç bir kalimanı syoylemeli de, oxutmalı da tügül dey. Eki-üç yıldan soñ har ne tilni görsetmege de yaray. Amma awwalğı eki-üç yılda da, andan soñu yıllarda da yaşlanı oxutağan til eki başğa bolmay, bir bolsa çı oğar ne eter. Amal busa andan gişi tayarmı?!
Şolay bolsa da, istanbul til de, qırım til de, azirbayjan til de — arada başğalıq yoq dep aytar darajada biri-birine yuwuq tiller. Masala, Qırımda çıqğan gazetni, Azirbayjannı şaharlarından birine, masala, Baküge barıp, cahillerini arasında oxusa, añlaylar. Baküde çıqğan gazetni Qırımğa barıp oxusa da, andağı cahiller añlaylar. Olay bolğan soñ, masala, Baküdegi maktaplardağı yaşlanı awwalğı yıllarda qırım til bulan yada istanbul til bulan oxutup yibermek o qadar çetim de, zararlı da bolma yaray. Amma, masala, qazan til bulan qırım til de, qumuq til bulan istanbul til de — biri-birine yıraq tiller. İstanbuldan yada Qırımdan çıqğan gazetni Qazanğa barıp yada bizin Qumuqda cahilleni arasında oxusa,- añlamaylar. Anı sayalı, Qazanda yada Qumuqda yaşlanı awwalğı yıllarda istanbulça, yada qırımça, yada azirbayjança oxutup yibermege heç yaramas. Masala, İstanbulda yazılğan bir kitapnı yada bir gazetni cahilleni arasında oxuğanda añlaşılmay bolğan soñ, istanbul tilni bizin til bulan birligi nedir? İstanbulda, yada Qırımda, yada Baküde yazılğan qaysı kitapğa qarasaq da, bizin yaşlar, cagiller de añlayğan kalimalardan ese, añlamayğan kalimalar köp.
Ğasilul kalam, türk bir terek busa, istanbul til de, qırım til de, azirbayjan til de — anı tartsa biri-birine gelegen yuwuq butaqları. Amma, masala, qırım tilge qarşı qazan til, istanbul tilge qarşı bizin qumuq til — tartğan bulan sınmay turup biri-birine gelmeygen yıraq butaqlar. Şolay bolğan soñ, maktaplarda yaşlanı, masala, istanbulça oxutayıq dep aytmaq,- qırımlağa, azirbayjanlağa tınç iş, qazanlağa, qumuqlağa qıyın iş bola.
* * *
Endi bizin muradıbıznı söyleyik. Men ilmu-ma'ripatnı heç bir zatğa baylamağa süymeymen. İlmu-ma'ripatğa arap til, istanbul til dep heç bir zat şart bolmasın. İlmu-ma'ripatnı erkin küyde qoymağa gerek. Har ne yol qısğa busa, har ne küy tınç busa, ilmu-ma'ripat şol yol bulan hasil etilsin. Yoq busa bizde ilmulu-ma'ripatlı gişiler köp bolmas. Az da bolur, hüner de özge wilayatdağılağa etmeygen bolur. Bu belgili zat.
Şolay bolğan soñ, heç bir başğa tilni ilmu-ma'ripatğa toğas etmey, yañız öz ana tilibiz qumuq til bulan dinin de, dünyasın da añlayğan gişiler bolmaqnı yolun açmağa gerekbiz. Şulay etsek, otuz yıldan, qırq yıldan soñ — bizde oxumağan gişi bolmas. Germaniya yimik bir neçe paçalıqda yazıp-buzup biler çaqı oxumaq — har kimge borç. Oxumasa qoymay. Güçden alıp maktapğa sala. Bizde de otuz-qırq yıldan busa da şol küy bolmağa umut.
Amma bizin arabızda kamil küyde arapça oxuğan alimleribiz bolmasa, dinibiz buzulmaqdan daim saqlanıp turmajaq. Bizin dinibizni tuwağan yeri — Qur'an da, payhambar alayhissalamnı hadisleri de. Olar busa barı da arapça. Biz türkçe oxuyuq, qumuqça oxuyuq degende, olay busa arap til taşlanıp qalır dep qorqağanlar bar, amma ol boş xıyal. Bizin qumuqça oxuyuq degen sözübüzden murat — bir türlü zatlanı qumuqça da oxuyuq, barı da zatğa arapnı şart etmeyik degen söz. Arap til tarıq tügül degen söz- muradıbız tügül.
Cuhutlağa qarağız: üç miñ yıldan berli bar millet. Tawratını aslu tili — bir taypa buzuq arap til. Üç miň yıldan berli bugün de olanı oxuğanları Tawratnı tilin bileler. Taşlanıp qalmağan. Dünyada şol qadar eksik az millet özleni din tilin saqlağan soñ, Quranıbız da, hadisleribiz de arapça bolup, bazarlar tolğan arapça kitaplarıbız da bar ekençi, bizde arap til oxulmay taşlanıp qalır degen söz ne degen söz bolur?
Hali bizde arapça ne qadar, türkçe-qumuqça ne qadar oxulmağa gerek bolağanın bayan eteyik. Bizin Dağıstanda, har şaharda bir bolmasa da, har uçastkada bir-eki sama segiz yıllıq maktaplar bolmağa gerek. Maktapdan başğa, har ökrükde [12]bir, bolmasa har oblastda bir sama darul-funun [13]atlı bir mina, madrasa [14]atlı birdağı mina bolmağa gerek; maktapda yaşlar segiz yıl oxup, awwalğı üç yılında özge til heç qoşulmay yaňız bizin qumuqça oxulur. Başğa til qoşsaq, yaşlar oxutmaqnı fannu-tadris degen ilmusuna xilap turğan bolabız. Ol ilmuda awwalğı eki-üç yılnı içinde yaşlağa özler añlamayğan kalima bolmasın dep toqdaşdıra. Andan başğa da, bütün dünyağa da xilap bolğan bolabız? Bütün dünyadağı barı da milletler maktapdağı yaşların awwalğı üç yıl yaňız ana tili bulan oxutalar. Olağa anasından üyrenmegen kalimalanı goörsetmeyler.
Maktapnı axırdağı beş yılını içinde yaşlağa dinni ilmularından da, dünyanı ilmularından da qısğaraq yazılğan qumuqça kitaplar oxulur. Olar bulan birçe, har zaman olağa arap tilden de dars beriler. Taman çaqı istanbul til de üyretilir. Orus tilni, yazıwnu da bir qadar bildirmege yaray. İstanbul tilni bizin beş-altı yıl maktapi görgen yaşlağa üç aynı içinde üyretse, madar etegen bolurlar. Soň özler süyse qaray turup kamil bilegen de bolsunlar.
Hasilul kalam, segiz yıllıq maktapdan çıqğan yaş taman çaqı dinin de, dünyasın da añlayğan, bir qadar, istanbul tilni de bilegen, yazılğan zatnı oxup aňlar çaqı arap tilge de madar etegen bolur. Bizin haligi madrasalarda on yıl, on beş yıl "Camige[15]", "Ma'anğa[16]" yerli oxup, soň taşlap qoyğan mutalim yimik dinden de xabarsız, dünyadan da xabarsız bir gişi bolup qalmas.
Maktapdan soñ, yaş süyse, dağı oxumay çığıp qalır. Süyse, dağı da oxur. Dağı da oxup kamil bolmağa süygenler, eki ayrılır. Dünyanı ilmuların oxup, injinarlıq[17]yimik qulluq süygenler — darulfununğa barıp girerler; anda dünyanı ilmuların tafsil [18]bulan yazılğan qumuqça ullu kitaplardan hikmatğa[19], handasağa [20]yerli kamil küyde oxurlar. Axıratnı ilmuların [21]oxup, qadilik, mudarrislik yimik, muftilik, muallimlik yimik bir daraja süygenler — madrasağa barıp girerler. Anda altı-yetti yılnı içinde hali bizin Dağıstanda oxulağan dinni ilmuları barı da kamil küyde arapça oxulur.
* * *
Halige yerli yazğan zatlarıbız bulan bizge ilmu oxumaq uçun öz ana tilibiz qumuq tilden yaxşı til yoqluğun bayan etdik. Şolay bolmay turup, bizin ilmu oxumağıbız tiyişli yoluna tüşmeygenligin söyledik. Az zaman yuzrüler bulan da çarasızlıq bermeygen, qıyınlıq bulan, oñaysızlıq bulan da gişi öz ana tilinden taymağa yol yoq ekenin de bildirdik.
Endi ilmu oxumağa şol ana tilibizni tutmaqdan bizin geri urağan, bizge bu yolda bir az oñaysızlıq etip turağan zat barmuken, bir qarayıq.
Bar dep eki zatnı görsetegenler bola. Birinçisi — bizde maktaplarda, darulfununlarda oxumağa öz tilibiz bulan yazılğan kitaplar yoqluğu. Ekinçisi — biz öz tilibiz bulan oxusaq, istanbullardan da, özgelerden de ayrılıp-gesilip qalajağıbız. "İstanbullar da, qırımlar da, azarbayjanlar da, qazanlar da, bizin qumuqlar da, dağı da özgeler de — barı da bir türk cıns bolğandan soñ, arada bir baylaw tarıq. Ol da — maktaplarda ilmu oxumaq uçun, barısı da yaraşıp, bir tilni tutsa bola. Harisi bir başğa til bulan oxusa — arası üzülmekge sebep bola deyler.
Biz bu eki de üzrünü haqqından başğa-başğa tutup syoyleyik. Kitaplar yoqluğun aytsaq, elli-altmuş yıl awwal İstanbulda da yoq zdi. On-on bir yıl awwal Azarbayjanda, Qazanda da yoq edi. Soň etdiler, boldu. Biz de etsek,- bolur. On-on bir yıl awwal bizde öz tilibiz bulan heç bir kitap yoq edi. Hali bugün giççisi-ullusu bulan elli kitabıbız bar. Yigirma beşin yaňız özübüz etgenbiz.
İstanbul til bulan oxutmağa süegenler — bizin tilde yazılğan kitaplarıbız tarıq çaqı bugün bar edi busa da, istanbul til bulan oxumaqnı taňlajaq bolmağa yaray. Tügül busa, açıq etip aytsınlar. Maktaplarda bolğan çaqı öz tilibiz bulan yazılğan kitaplanı oxutup, bolmağanda günlükge istanbulça yazılğan kitaplanı oxutup turmağa biz de razi bolayıq.
Olay bolğan soň, haliden başlap, öz tilibizde yoq bolğan kitaplanı boldurmaq uçun qayğı etmege gerekbiz. Boldurğan sahatda, istanbulça yazılğanın maktapdan taydırıp, anı ornuğu[22] — öz tilibiz bulan yazılğanın salmağa da gerekbiz. Amma darulfununda bolsa tügül ese, segiz yıllıq maktaplarda öz tilibizni qoüp, istanbulça yada azirbayjança oxutmağa bizin heç bir qabul eterlik üzrübüz yoq.
Maktapnı awwalğı eki yılında oxutmağa yarayğan kitaplarıbız hali busahatda da bar. Awwalğı eki yılnı içinde, üçünçü-dyortünçü yıllarda oxutmaq uçun kitaplar hazirlemege de bolajaq. Üçünçü-dyortünçü yılnı içinde, masala, ettinçi-segizinçi yıllarda oxulağan kitaplar da hazir etiler. Hay'at [23]yimik, handasa yimik teren ilmulardan darulfununlarda oxulur yimik tafsilli kitaplar yazmağa bizde bugün hüner yoq busa da, maktaplarda oxumaq uçun yazmağa bolur çaqı bilim bar. İstanbulda yada, masala, Qazanda yazılğan kitaplanı xatasız küyde öz tilibizge tarjama etip bolabız.
Darulfununlarda busa, neçaqı istanbulça yazılğan kitaplar bulan busa da, handasa yimik, jabrun-muqabala [24]yimik teren ilmulardan tiyişli küyde mutalimlege dars berip bolağanlarıbız yoq. Anda dars bermaq uçun, İstanbuldan yada özge erden gişiler geltirip, istanbulça yazılğan kitaplardan oxup turmağa yarar. Soň darulfununnu tamam etgen mutalimleribiz ol kitaplanı öz tilibizge tarjama eterler. Şol zaman, darulfununlarda oxulağan kitaplar da öz qumuq tilibiz bulan yazılğan bolur.
Oruslanı darulfununların gyorgen injinarlıq yimik darajalı gişileribiz de bar. Bu yollarda olardan da bir kyomek bolmağa yaray.
Hasilul kalam, ülküden aylanğanğa ülgü tabulmay qalmas. Biz qoççaq adamlar bolsaq, bugün kitaplarıbız yoqluq bizge üzrü tügül. Osallıq etmege yaramas.
* * *
Biz öz tilibiz bulan oxusaq, istanbullardan da, özge türk qawumlardan da ayrılıp qalmağıbızdan söylesek, biz öz tilibiz bulan oxuğanda, masala, istanbullardan ayrılıp qalajağıbız gerti tügül busa da[25], istanbulça oxusaq, istanbullağa haliden artıq baylanajağıbız gerti. Arada tanışlıq-bilişlik koöp bolur. Bu da bir payda.
Amma ol payda biz öz tilibiz bulan oxuğanda bolağan; ya aydadan artıq paydamı — bu yerine qaramağa gerek. Maktaplarıbızda oxulağan tilni de, cahilleribiz söyleygen tilni de başğa-başğa etip yurütmekni qıyınlığına teñlik etegen paydamı — bu yerin oylaşmalı.
Maktaplardağı til de, cahillerdegi til de bir bolmaq ne qadar paydalı zat ekenin alyaqda söyledik. Hatta ol bolmasa bizge ilmuda-ma'ripatda kamillik bolmayğanın da añlatdıq. Masala, istanbullanı tili de, bizin til de — asluda bir til. Birisini xalqı birisin az busa da anñlay. Tanışmaq-bilişmaq uçun şo qadar taman tügülmü eken? Tügül busa, alyaqda da esgerilgen küyde, maktapnı beşinçi yada altınçı yılında yaşlağa eki aynı, üç aynı içinde istanbul tilni üyretsek yaramaymı?
Tanışmaq-bilişmaqdan murat — qıyının-tınçın aňlap, kyomekleşmaq. Kyomekleşmaqnı til birlik artıq ete, busa da kyomekleşmaq özü til birlikge toqtayğan zat da tügül. İstanbullanı balqanlar bulan dawu bar zamanda, bizden olağa heç bir kömek bolmadı. Amma, tili başğa busa da, Hindistandan İstanbulğa altın-gümüş özendey bolup ağıp turdu.
İstanbullar da, biz de, dağı da başğa türk qawumlar da maktaplarda ilmu oxutmaq uçun yaraşıp bir til tutmağa gerekliginden söyleyik. Ol til yañız istanbullanıki de bolmay, qazanlanıki de bolmay, qırımlınıki de bolmay, azarbayjanlanıki de bolmay, bizin qumuqlanıki de bolmay, barın da qoşup etgen bir bir ortaq til bolurmu eken? Yada yañız, masala, istanbullanıkin yada başğa bir qawumnıkin tañlap, şonu arağa salıp qoymağa gerekmi eken? Barı da türk tiller — bizinki de, özgeleniki de — qoşulup etilgen ortaq til bolmağa gerek busa, biz şonu haqqından artda söylejekbiz Yaňız birin tañlap arağa salına busa, biz munu haqqında eki başğa söz aytabız.
Awwalğı sözübüz bu: masala, istanbul tilni taňlap arağa salsaq, masala, qazanlanı da, bizin qumuqlanı da cahilleri bara-bara, beş-altı yuz yıldan busa da, istanbulça söyleygen bolup qalır degen umut barmı eken? Yoq busa, olay söyleygen bolmasa da qayırmaymı eken? Qayırmay busa, maktapdağı til de, cahilleni arasındağı til de başğa-başğa bolajaq. Anı yaxşı tügüllügün alyaqda bayan etdik. Olay busa, andan ese bizge maktapdağı tilibizni de, cahilleribizni tilin de bir etip yurütüp, üç-dört aynı içinde yaşlağa istanbul tilni de üyretip turmağıbız qolay. Bara-bara bizin cahiller de istanbullar yimik söyleygen bolup qalmağa yaray degen umut bar busa,- neçaqı da yıraq umut. Bulay bolur-bolmas yıraq zatlar bulan gişi ana tilin qoymağa yaramayğanın alyaqda esgerdik.
Dünyadağı barı da türk jınsı tilin heç başğalıqsız bir etmek ne qadar qıyın iş busa, bir etgenden soñ bir halda saqlap turmaq da şol qadar qıyın iş.
Türk til, ozoqda, bir til edi. Bara-bara har yaqda bir başğa küyde söylenegen boldu. Har yerdegi qawumlanı adatları da, maişatları da başğa-başğa bola. Olanı başğalığı — tilni de başğalığın tuwdura. Dünyanı tabiyatı şolay. Tabiyat özü izleygen zatnı aldın tutup qaldırmağa tüşse, har zaman yalqmayğan-talmayğan güç-quwat tarıq. Ol da daim bolup tursa çı yaxşı bolur edi. Bolup turajağı malüm tügül. Dünya — daim alışına turağan zat. Orus paçalıq öz qolundağı dinni de bir etmege, tilni de bir etmege ne qadar qastlı edi. Bugün neçik bolup qaldı?!
Ekinçiley sözübüz bu: türk qawumlar yaraşıp arağa salmaq uçun bir til aqtarağanda, türk tilleni arasından — başğa til qoşulmay iñ taza qalğanı tiyişli bolmasmı eken? Şolay bolsa, bizin qumuq tilni taňlamağa tüşmesmı?
Eki yuz yıl awwal oruslar öz tilin san etmey, baylarını qapularında [26]pıransız[27]til söylene edi. Oxumaq-yazmaq da pıransızça edi. Şol sayalı, pıransızlanı şarlatanları oruslağa gelip, baylanı qapularında aburlu-sıylı bola ediler. Soñ oruslanı iş bilegenleri es tabıp[28], öz tillerin tutdular. Hali, pıransız tilden ese, öz tilin miň qat artıq süyeler. Şol eki yuz yıl awwalğı oruslar yimik biz de hali öz tilibizni xadirin bilmey qalmayıq. Soñ hökünmege tüşmesin[29].
Bayanlıqlar 1) Demek, çillede bolğan inqılapğa yerli alyaqdağı dewürde. 2) Bahs etmek — söylemek, arağa salıp oylaşmaq; esgermek. 3) Zaralı. 4) Türkiyanı xalqı. 5) Qazan tatarlar. 6) Qawum, xalq. 7) Qarşı. 8) Yazıw işni yurütegen qulluqçular. 9) Wolskiy — Dağıstan oblastnı gubernatoru. 10) Qırım-tatar tilge. 11) Fanu tadris — metodika. 12) Okrugda (Dağıstan oblast alyaqda 9 okrugğa bölüne bolğan). 13) Uniwersitet. 14) Xas orta bilim beriw oxuw ojaq (kollej) 15) Cami — arap tilni grammatikasına bağışlanğan kitap 16) Ma'an — ritorika 17) İjenerlik. 18) Tafsil — geňleşdirip aňlatıw. 19) Hikmat — fizika (ilmu). 20) Handasa — geometriya (ilmu). 21) Demek, din ilmulanı. 22) Ornuna, yerine. 23) Hayhat — astronomiya. 24) Cabrun-muqabala — algebra (ilmu). 25) Tügül busa da. 26) Qapu — biyni mülko, ojağı. 27) Farans. 28) Tabıp. 29) Maqalanı artında — «Bitmedi» dep esgerilse de, «Musawat» gazetnı soñu nömürlerinde onu artı yada dawamı basmadan çığıp tabulmadı. Maqalanı basmağa hazirlegen H. Orazayew.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/08-24
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Xorxe Luis Borxes (24.08.1899, Buenos-Ayres, Argentina - 14.06.1986, Jeneva, Şweytsariä) — argentinalı yazuçı, şağir häm publitsist, ispan ädäbiäteneñ (en) töp figuralarınıñ berse.
Berençe bastırılğan ädäbi äsäre - 9 yäşendä yasağan Oskar Wayldnıñ «Bäxetle şahzadä» (en) isemle ataqlı äkiäteneñ tärcemäse.1920-yıllarda ul ispan telle latin-amerikan şiğriäteneñ avangardizmına nigez saluçılarnıñ berse bula.
Suqıraya barğan Xorxe 1937-1946 yıllarda kitapxanäçe bulıp eşli, 1955-1973 yıllarda Argentina milli kitapxanäse (en) mödire wazifasın başqara.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Qırım Müftisiniñ yardımcısı Raim Ğafarov yañı avtovokzal komplesiniñ birinci yolcularınıñ qarşılav tedbirinde iştirak etti. Tedbir çerçivesinde jurnalistlerge namaz odasını kösterdiler. Mında müsulmanlar ibadetlerini yerine ketire bilecekler. “Biz mahsus namaz odalarını azırladıq. O, eki – qadın ve erkek – qısımlarına bölüngendir. Mında namaz qılmaq içün bütün kerekli şeyler bar – namazlıq, tespi, ayaqqap içün raflar ve eñ esası – muqaddes Quran kitabıdır. Namaz odasınıñ yanında abdesthane bar. Avianaqliye ile seyahat etken müsulmanlar mında diniy ibadetlerini yerine ketire bilecekler”, – dep ayttı Raim Ğafarov.
Raim oca, daa fevral ayında qurucı şirket ile namaz odasınıñ qurulması aqqında qarar alınğanını, Müftilik hadimleri bu yerge kelip, dünyanıñ er noqtasından Saudiya Arabistanınıñ Mekke şeerindeki muqaddes Kâbe tarafına baqqan Qıbla yöñelişini belgilegenini ilâve etti.
Namaz odasınıñ yanında hristianlar içün ibadet odası yerleşkendir.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Süriyädä iq’tisadi krizis rejimnıñ tarqaluına säbäp bulırğa mömkin
Süriyäneñ tön’yağındağı İdlib şähärendä buşlay ipi taratılğan çaqta bik zur çiratlar cıyıla. Süriyäneñ aqça berämlege qimmäten yuğaltqan çaqta Abdul Majeed al Habib kebek watandaşlar da ğailälären köç-xäl tuydıra:
“10 balam bar. 12 sentqa dürt lavaş alam. Balalarımnıñ härberse lavaşnıñ çiregen aşıy ala. Bernärsägä dä aqçabız citmi. Su da xätta qıybat. Biş miçkä su ike dollar. Arenda yäki başqa çığımnarım öçen citärle aqçam yuq”.
Abdul Majeed al Habib Süriyä watandaşlar suğışı başlanğan 2011nçe yılda 50 Süriyä poundı 1 dollarğa turı kilä ide häm bu miqdar ber ğailäneñ ber könlek azıq-tölek ixtıyacına citä ide. Bıyıl yıl başında isä 500 Süriyä poundı 1 dollar buldı, ul çaqtan birle isä Süriyä aqça berämlege tağın da kübräk qimmäten yuğalttı.
Süriyä poundınıñ qimmäte törle urınnar arasında üzgärä, läkin xäzerge waqıtta Süriyä watandaşları ber dollar alu öçen 2000 poundqa ixtıyac toya.
Aqça qimmäteneñ töşerelüe Möxämmäd al Ahmäd kebek watandaşlarnı çarasız wazğiyättä qaldıra. Abdul Majeed kebek ul da Süriyädäge watandaşlar suğışında öylärennän kitärgä mäcbür bulğan ğailäneñ atası:
“Dollar bezne tar-mar itä. İpi bik qıybat. Ber närsägä dä aqçabız citmi. Fäqir keşelär isän qalu öçen balaların satunıñ törle yulların êzli. Çüplärdä aşamlıq êzlibez” (Möxämmäd al Ahmäd).
Süriyäneñ aqça berämlegenä bärgän krizis barı tik oppoziśiya kontrol’ itkän urınnarğa ğına täêsir itmi. Rejim kontrol’ itkän Haläp şähärendä töşerelgän sürätlärdä ikmäk öçen ozın çiratlar kürenä, biredä azıq-tölek bäyäläre dä bik artqan. Rejim kontrolendäge töbäklärdä ozaq yıllardan birle berençe tapqır protest cıyınnarı ütkärelä.
AQŞ iğ’lan itkän yaña sankśiyälär çärşämbe könne ğamälgä keräçäk.
Bu çaralarnıñ Süriyädä moñarçı bulmağan iq’tisadi krizisnı tağın da naçaraytaçağı häm inqilapçı çaqırularnı tağın ber märtäbä qabızıp cibäräçäge isäplänelä.


text:
Prezident Nursultan Nazarbaevniŋ «Qazaqstan — 2050» Strategiyasi — qeliplaşqan dšlätniŋ yeŋi säyasiy yoli» namliq Mäktübi — elimiz tarihidiki nahayiti ähmiyätlik yänä bir muhim vaqiä boldi. Çünki mustäqilliktä štkän jigirmä bir jilniŋ yäküni boyiçä yänä bir strategiyalik programma qobul qilindi. Älvättä, Prezidentniŋ här jilliq än°äniviy mäktüplirinimu strategiyalik ähmiyiti bar hšҗҗät däp qobul qilişqa bolidu. Biraq bu qetimqi Mäktüp 2050-jilğa qädär bolğan yeŋi säyasätni bälgüläp bärdi. Bu yärdä şuni alahidä tilğa elişqa boliduki, «Qazaqstan — 2030» Strategiyasiniŋ mälum qismi qärälidin ilgiri orunlandi. Mundaq ähvalda elimizniŋ yeŋi säyasiy yšnilişini, uzaq qärällik täräqqiyat strategiyasini bälgüläş haҗät boldi. Çünki elimiz täräqqiyatiniŋ toğra strategiyasini tallavelişniŋ, uni häliqqä eniq yätküzüşniŋ ähmiyiti alahidä. Mundaq strategiya häliqni keläçäkkä işäşlik yetäkläydu, här birimizniŋ šz planlirimizni quruşqa, keläçäktä elimizniŋ qandaq bolidiğanliğiğa, qandaq muhim yšnilişlär bar ekänligini eniq çüşinişimizgä, šzimizniŋ qabiliyitigä qarap qandaq işlarğa tutuş qilişqa bolidiğanliğiğa asas selip beridu.
Prezident Nursultan Nazarbaev bu qetimqi Mäktübidä alğa qoyulğan mähsät-väzipilärni toluq orunlaşta tiҗarätçilärgä alahidä җavapkärçilik jüklinidiğanliğini eniq eytti. Elimizda tiҗarätçilik paaliyät üçün asasliq şarait vä şu şaraitğa munasip zamaniviy seliq sistemisi şäkilländi. Şuŋlaşqa Prezident Mäktüptä mundaq däydu: «2030 Stretegiyasini qobul qilğan päyttin tartip štkän 15 jilda dšlitimiz duniyaniŋ äŋ җoşqun täräqqqiy etivatqan bäş mämlikitiniŋ qatariğa kirdi. Nätiҗidä 2012-jilniŋ yäküni boyiçä biz umumiy içki mähsulatniŋ kšlämi җähitidin säyyariniŋ äŋ çoŋ 50 ihtisadiniŋ qatariğa kirimiz… Buniŋdin altä jil ilgiri män duniyaniŋ riqabätkä qabil ällik mämlikitiniŋ qatariğa kiriş boyiçä umummilliy väzipini qoydum. Duniyaviy ihtisadiy forumniŋ reytingida Qazaqstan hazirniŋ šzidila 51-orunni egilävatidu. Bizniŋ mähsitimizgä yetişimizgä bir qädäm qaldi».
Prezident Qazaqstanniŋ riqabätkä qabil 50 dšlitiniŋ qatariğa kiriş väzipisini qoyğanda, helä-helimiz uniŋğa guman bilän qariğan eduq. Mana, aridin bari-yoqi sanaqliqla jillar štüp, biz duniyadiki riqabätkä qabil mämlikätlär arisida 51-orunni egiliduq. Mähsätkä yetişkä, Prezidentimizniŋ sšzi boyiçä eytqanda, birla qädäm qaldi. U qädämniŋ bizgä oŋayğa çüşmäydiğanliği mälum, biraq u ahirqi qädäm bolup qalmasliği keräk. «Qazaqstan — 2050» Strategiyasiniŋ ähmiyitimu äynä şuniŋda. Prezidentimiz alğa qoyğan väzipilärni orunlaş üçün här birimiz šzimizniŋ iş ornida biläk türüp ämgäk qilişimiz şärt.
Tehi 2005-jili šzäm rähbärlik qilivatqan «Universal» җavapkärligi çäklängän yoldaşliği täripidin Yarkänt şähiridiki taşlinip kätkän krahmal-şirnä zavodini qaytidin işqa qoşqan eduq. Çünki biz bu zavodniŋ keläçäk täräqqiyati üçün šzimizniŋ puhta asasqa egä ekänligimizni yahşi his qilduq vä bu zavodni qayta җandanduruşqa küç-quvitimizniŋ yetidiğanliğiğa toluq işänduq. Çünki «Universal» ҖÇY elimizdiki inavätlik işläpçiqiriş orunliriniŋ birigä aylanğan şirkätlär qatarida bolğaçqa, ävu jili elimizniŋ biznes sahasidiki äŋ aliy mukapat — «Altın sapa» konkursida ğalip çiqip, Qazaqstan Җumhuriyiti Prezidentiniŋ «Süpät sahasidiki utuqliri üçün» mukapitiğa qol yätküzgän bolsa, şähsän šzäm aridin kšp štmäyla «Almuta vilayiti boyiçä işläpçiqiriş sahasidiki äŋ yahşi tiҗarätçi» däp etirap qilindim.
Ötkän jillar җäriyanida zavodniŋ maddiy-tehnikiliq bazisini yeŋilaşqa, zamaniviy tehnologiyalärni qolliniş arqiliq yetiştürülüvatqan mähsulat türlirini kšpäytişkä vä süpitini aşuruşqa qol yätküzduq. Zavodimizniŋ asasiy paaliyiti kšmüqonaq denidin krahmal mähsulatlirini işläpçiqiriş bolup hesaplinidu. hazir biz eyiğa 18 miŋ tonna krahmal mähsulatlirini yetiştürüvatimiz, uniŋ 8 miŋ tonnisi çät ällärgä eksport qilinivatidu. Pat-yeqinda zavodimizniŋ yeŋi liniyasini işqa qoşuşni planlavatimiz. U vaqitta yetiştürülüvatqan mähsulatniŋ 2-3 hässä šsidiğanliği kütülmäktä.
«Universal» ҖÇYniŋ Panfilov nahiyäsidä yänä bir qurulumi bar. U — polipropilen mişkaplirini işläpçiqiriş zavodi. İlgiri, zavod yeŋidin işqa qoşulğanda, eyiğa ikki million polipropilen mişkaplirini yetiştürgän eduq. Ötkän jili noyabr' eyida zavodniŋ päqät Qazaqstandila ämäs, şundaqla Märkiziy Aziya boyiçä täŋdişi yoq yeŋi liniyasi işqa qoşulğandin keyin biz eyiğa altä million polipropilen mişkaplirini işläpçiqiriş quvitigä yättuq vä qoşumçä 570 iş orni eçildi. Umumän, hazir «Universal» ҖÇYniŋ barliq şšbiliridä җämi 1800 adäm işläydu. Päqät Panfilov nahiyäsidiki ikki zavodimizda 1200din oşuq adäm turaqliq iş bilän bänt. Eytiş keräkki, moşu ikki zavod jiliğa 22 milliard täŋgilik mähsulat yetiştürüş quvitigä yetiş alida turidu. Şundaqla biz biyil päqät Panfilov vä Uyğur nahiyäliriniŋ dehanliridin 200 miŋ tonna kšmüqonaq denini setiveliş üçün 2,9 milliard täŋgä särip qilduq.
Eytivärsäm, utuqlirimiz az ämäs. Buni män elimiz Prezidenti Nursultan Nazarbaevniŋ täşäbbusi bilän alğa sürülgän industrial-innovatsiyalik täräqqiyatqa qoşuvatqan mälum hässimiz däp bilimän. Eniq eytsam, bu elimiz ihtisadiniŋ yüksilişigä türtkä bolidiğan zamaniviy tehnologiyalärni җariy qiliş üçün investitsiyalik layihilärni ämälgä aşuruş, yeza yärliridä yeŋi iş orunlirini eçiş arqiliq adämlärniŋ paravän turmuşini qolğa kältürüşkä qaritilğan paaliyitimizniŋ nätiҗisi. Ändi yetiştürülüvatqan mähsulatlirimizniŋ tän närqini ärzänlitiş asasida riqabätkä qabil yeza egiligi mähsulatlirini yetiştürüş, agrosanaät kompleksi infraqurulumini nätiҗidarliq täräqqiy ätküzüş nätiҗisidä mähsulatni düŋ setişni qolğa kältürüş vä başqimu täräqqiyatimizğa eniq yol açidiğan amillarğa ämäl qilğan halda elimizniŋ riqabätkä qabil 50 mämlikätniŋ qatariğa kiriş üçün äŋ muhim bolğan amilliriğa asasiy diqqät bšlmäkçimiz. Biraq eytqanlirimizniŋ eğizdila oŋay ekänligini, ämäliyatta bolsa, tär tšküşniŋ vä turaqliq izdinişniŋ lazimliğini bilimiz. Juqurida eytqinimdäk, här birimiz, җümlidin tiҗarät sahasidiki käsipdaşlirim, elimizniŋ riqabätkä qabil 50 mämlikätniŋ qataridin orun elişi üçün šzimizgä nahayiti җavapkärlik väzipä jüklängänligini heç qaçan yadimizdin çiqarmasliğimiz şärt däp oylaymän.
Zakirҗan KUZİEV,
«Universal» ҖÇYniŋ
prezidenti.


text:
Latince Türkçe çevrimiçi çeviri
Kelimeleri, kelime öbeklerini ve cümleleri Latince Türkçe çeviri ve sözlük hizmetimiz sayesinde ücretsiz olarak çevirin. Latince Türkçe çevirmenimizin aynı anda 5000 karakterden fazlasını çevirmediğini unutmayın. Bir metni Latince'den Türkçe'ye çevirmek için, metni yukarıdaki pencereye girin. Latince metin otomatik olarak aşağıdaki pencereye kopyalanacaktır. Metni Latince'den Türkçe'ye çevirmek için ikinci pencerenin altında yer alan gri butona tıklayın.
Ayrıca bkz: Türkçe Arnavutça çeviri, Türkçe Azerice çeviri, Türkçe Baskça çeviri, Türkçe Belarusça çeviri, Türkçe Bengalce çeviri, Türkçe Boşnakça çeviri, Türkçe Burmaca çeviri, Türkçe Cava Dili çeviri, Türkçe Cebuano çeviri, Türkçe Chicheva çeviri, Türkçe Ermenice çeviri, Türkçe Esperantoca çeviri, Türkçe Filipince çeviri, Türkçe Frizon Dili çeviri, Türkçe Galce çeviri, Türkçe Galiçyaca çeviri, Türkçe Gücerat Dili çeviri, Türkçe Gürcüce çeviri, Türkçe Habeşçe çeviri, Türkçe Haiti Creole Dili çeviri, Türkçe Hausa Dili çeviri, Türkçe Havai Dili çeviri, Türkçe Hmong Dili çeviri, Türkçe Hosa çeviri, Türkçe İgbo Dili çeviri, Türkçe İrlandaca çeviri, Türkçe İzlandaca çeviri, Türkçe Kamboçyaca çeviri, Türkçe Kannada çeviri, Türkçe Katalanca çeviri, Türkçe Kazakça çeviri, Türkçe Kırgızca çeviri, Türkçe Korsika Dili çeviri, Türkçe Kuzey İskoç Dili çeviri, Türkçe Kürtçe çeviri, Türkçe Laoca çeviri, Türkçe Lüksemburgca çeviri, Türkçe Madagaskar Dili çeviri, Türkçe Makedonca çeviri, Türkçe Malayalam çeviri, Türkçe Malta Dili çeviri, Türkçe Maori Dili çeviri, Türkçe Marathi çeviri, Türkçe Moğolca çeviri, Türkçe Nepalce çeviri, Türkçe Özbekçe çeviri, Türkçe Pencap Dili çeviri, Türkçe Peştuca çeviri, Türkçe Samoaca çeviri, Türkçe Sesotho Dili çeviri, Türkçe Seylanca çeviri, Türkçe Shona çeviri, Türkçe Sırpça çeviri, Türkçe Sint çeviri, Türkçe Somalice çeviri, Türkçe Sundanizce çeviri, Türkçe Svahili Dili çeviri, Türkçe Tacikce çeviri, Türkçe Tamil çeviri, Türkçe Telugu Dili çeviri, Türkçe Urduca çeviri, Türkçe Yidce çeviri, Türkçe Yoruba çeviri, Türkçe Zulu çeviri


text:
hayatta härhil adämlärni uçritimiz. Birliri ataq-abroy, şan-şšhrätkä amraq kälsä, bäziliri kämtar, kamsšzlük, amma ämgäkçan häm minnätsiz җanlar. Birinçi misalimdiki adämlär šzlirini «reklama» qilğusi kelip, «gezitqa meni yazsaŋmamdu?» däp betiŋgä uyalmay eytidu.hä, ändi uşbu maqalämniŋ qährimani tirişçan häm hšrmätkä layiq Abduğeni aka İsmayilov undaqlardin ämäs. Nahayiti kämtar vä kamsšzlük. Meni uniŋ bilän milliy mädäniyitimizniŋ җankšyäri, tonulğan vraç Murat aka İbragimov tonuşturdi. Män uni gezithanlirimizğa tonuşturuşni toğra kšrdüm.
Äslidä kämtar kişilärdin šmür sähipisi häqqidä sorisaŋ, qisqiçila, bir eğiz sšz bilänla yätküzidu. Abduğeni akimu huddi şundaq ekän. Şuŋlaşqa mäşiqländürgüçi, sabiq sportçi Abduğeni Abuzar oğli häqqidä Murat akidin kšpiräk bilişkä toğra käldi.
U 1957-jili tarihiy vätinimizniŋ Ğulҗa şähiridä duniyağa kälgän. İkki yaşqa kirgändä ailisi bilän Qazaqstanğa kšçüp çiqidu vä Çeläk yezisiğa orunlişidu. Kirov namidiki vä «50 let Oktyabrya» ottura mäktäplärdä bilim aldi. Keyinki bilim därgahida oqup jürgän çağlirida ärkin küräş boyiçä sport sektsiyasigä qatnişip jüridu. Sportqa, şu җümlidin ärkin küräşkä qiziqiş-tälpünüşi zor Abduğenini täҗribilik mäşiqländürgüçi Asan Toqqojaev bayqap qalidu vä yaş palvan bilän mäşiq qilişqa başlaydu. Abduğeni däsläp mäktäp içidiki turnirlarğa iştrak qilip, šz küçini sinaydu. Bara-bara täҗribä topliğan u nahiyälik musabiqilärgä qatnişip, aldinqi orunlardin kšrünidu. Bolupmu u Yaşlar sport mäktiviniŋ kümüç medaliğa sazavär bolğanliğini dayim äskä alidu.
– Bu meniŋ tunҗa utuğum edi, – däydu biz bilän bolğan sšhbättä u. – Mana şuniŋdin etivarän meniŋ sporttiki yolum başlandi desäm aşuruvätkänligim ämäs.
Bäzilär Abduğeni akiniŋ jugaç-kämtarliğini kšrüp, «Sportçi bolğan halättimu, bu müҗäzi bilän qandaq ğalip atilip jürdi?» däp qelişi mümkin. Lekin Abduğeni aka giläm üstidä җiddiy häm qäysär müҗäz kšrsitişkä qabil häqiqiy palvan bolğan ekän. härhil jillarda kšpligän turnirlarğa qatnaşqan yaş palvan olҗiliq boldi. Buniŋğa uniŋ arhivida saqlanğan diplom-medal'lar dälil-ispat bolalaydu. Şuniŋ üçün bolsa keräk, sportta täҗribisi mol Abduğeni İsmayilov 1980-jili Çeläk yezisidiki Balilar vä šsmürlär sport mäktividä mäşiqländürgüçi bolup hizmätkä orunlişidu. Ta 1996-jilğiçä u nurğunliğan palvanlarni tärbiyiläp, çempionlarni täyyarlidi. Andin u «Laçin» sport kompleksiğa işqa orunlişidu. Bu yärdimu tilğa alarliq utuqlarğa qol yätküzüp, kšpçilikniŋ alqiş-hšrmitigä sazavär bolalidi. 2006-jili Ämgäkçiqazaq nahiyälik Balilar vä šsmürlär sport mäktivigä hizmätkä täklip qilinip, baş mäşiqländürgüçi bolup işlävatidu.
«Yopurmaqsiz – däräq, şagirtsiz ustaz bolmaydu» degändäk, Abduğeni İsmayilovmu šziniŋ Arman Jakanov, Vyaçeslav Makarov, Najmudin Qudaybergenov, Dilmurat Tursunov, Dastan Ömirzaq, Adiläm Üsänova, Adel'ya Melis, Anayät Zäynavdinov ohşaş şagirtliri bilän häqliq yosunda pähirlinidu. Ular härhil җumhuriyätlik vä häliqara musabiqilärniŋ ğalipliri atilip, mäşiqländürgüçisiniŋ beşini kškkä yätküzdi. «Sport mahirliğiğa namzat» vä «Sport mahiri» ataqliriğa erişti. Yänä bir şagirti – Qazaqstan birinçilikliridä üç kümüç, üç bronza medal°niŋ, häliqara turnirlarda ikki kümüç medal°niŋ sahibi, «Altun bälbağ» egisi, Qazaqstan tallanma komandisiniŋ äzasi Äynuräm haşimova hazir Täyvändä štidiğan Aziya oyunliriğa täyyarliq kšrüvatidu. Moşularniŋ barliği Abduğeni Abuzar oğliniŋ kšpjilliq ämgiginiŋ mevisi.
– Abduğeni İsmayilovniŋ nahiyämizniŋ sport sahasiğa qoşqan ülüşi alahidä, – däydu Murat aka. – Şuŋlaşqa uniŋ hayat yoli, ämgäk-äҗri bügünki häm kälgüsi yaş ävlatqa ülgä-nämunä bolğusi.
Eytmaqçi, burnakün hayatiniŋ 45 jilini sportqa beğişlap, yüzligän yaş sportçilarni tärbiyiligän, onğa yeqin «Sport mahiri» vä «Sport mahirliğiğa namzatlarni» yetildürgän Abduğeni akiniŋ 60 yaşliq tävälludi täntänilik atap štüldi. Uniŋğa uruq-tuqqanlar bilän dost-yaranliridin taşqiri ustazliri, hoşniliri häm җämiyätlik işlarniŋ aktivistliri, şagirtliri qatnaşti. Aqsaqallar bilän nuraniy anilar tävällud egisigä dualirini yağdurup, izgü tiläklirini bildürdi. Baliliq dävridä sport zalida tonuşup, talay musabiqilärgä billä barğan dostliri Abduğeni akiğa hšrmät yüzisidin at mindürdi. Җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkizi räisiniŋ orunbasari, Ämgäkçiqazaq nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ räisi Sulaymän Mähsütov vä uniŋ orunbasari Maydin Abdullaev ҖUEMniŋ Pähriy yarliği bilän «Qarulı küşteriniŋ ardagerleri» җämiyätlik birläşmisiniŋ «Otan patriotı» medalini tapşurdi.
Abdulҗan AZNİBAQİEV. Ämgäkçiqazaq nahiyäsi.


text:
Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ yardımı ile Milliy radioda Sergiy Garmaşnıñ müelliflik programması başlandı
Qırım haber siyaseti boyunca ayrı azırlanğan programma çerçivesinde Haber siyaseti nazirligi Milliy radioda Sergiy Garmaşnıñ «İşğal» serlevalı müelliflik programmasınıñ olmasına qol tutı.
«Haber siyaseti nazirliginde bu kibi ğayeniñ peyda olması – Qırım oğrunda küreşimiz devam etkenini belgiley – pek müimdir. Programmanı Haber siyaseti nazirliginiñ ricası ile göñülli sürette azırlayım», – dep añlata programma müellifi Sergiy Garmaş.
Donbass içtimaiy radiosınıñ «İşğal» haber-talil leyhasınıñ maqsadı – Şarqnıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyalarında afta devamında yüz bergen esas vaqialarnı aydınlatmaqtır.
«Başta leyhanıñ yayınlavı Qırım ve Ukraina cenübiy-şarqiy vilâyetlerine keçirilmek kerek edi: işğal etilgen Donbass aqqında – işğal etilgen Qırım içün, amma Devlet teleradiokompaniyasınıñ Başı Oleg Nalıvayko ile umumiy toplaşuvda yayınlavnı bütün Ukraina içün keçirmege qarar alındı», – dep qayd ete Yuriy Stets.
Birinci programmanıñ musafiri Qırım jurnalisti, «Donbass haberleriniñ hronikası» leyhasınıñ muarriri İrına Sedova oldı. Leyhanı Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyalarında afta devamında olğan vaqialarnıñ muzakeresinden başladılar.
«Şimdi Rusiye shemalarını boza bilecek – Ukraina islâatları ve iqtisadiyatnıñ inkişafı. Şunıñ içün, Rusiye Federatsiyasınıñ esas meselesi – buña yol bermemek», – dedi jurnalist İrına Sedova «İşğal» programmasınıñ birinci efirinde.
Hatırlatamız, yarımadanıñ ukrain informatsion alanına qaytarılması boyunca devlet siyasetini amelge keçirmek içün Ukraina Haber siyaseti nazirligi tarafından Qırım boyunca ayrı programma üzerinde iş alıp barıla.
Cedvel


text:
HSN BQO zonasında: Tıtarivska köy şurası territoriyasında ukrain kanalları dijital ağlarda çalışa
Ukraina haber siyayeti Nazirliginiñ nezaret missiyası Lugansk vilâyetiniñ Starobılsk rayonundaki Tıtarivska köy şurası territoriyasında teleradioyayınlav alınıñ talilini keçirdi.
"Yeri pek yahşı degil, köy pek alçaq yerde yerleşe. Onıñ içün em yoldaş, em deT2 — telesignal kelmesiniñ esas menbaalarıdır", - dep, ikâye etti yayınlav yañartuvı meselelerinden Nazir mesleatçısı, Ukraina halq deputatı, nezaret missiyasınıñ reberi Oleksand Brığınets.
Köy şurasınıñ başlığı Lübov Ovsânı haber etkenine köre, 2016 senesi aprel ayından başlap köyge kabel internet ağı keçirildi, ve onıñ içn çoqusı insanlar internet-televizionunı seyir ete.
Hatırlatamız, Ukraina haber siyaseti Nazirligi yanında Milliy televizion ve radioyayınlav sistemasınıñ stabil çalışması teminlenilmesinden Komissiyanıñ eki yıllıq işi devamında üç telequlle quruldı: Donetsk vilâyetiniñ Kramatorsk şeyerinde (2016 senesi dekabrniñ 5-de), Herson vilâyetiniñ Çongar qasabasında (2017 senesi martnıñ 17-de) ve Lugansk vilâyetiniñ Bahmut qasabasında (2017 senesi avgustnıñ 22-de).


text:
Ayder Osman
Ayder Osman (1938 – 1997) – belli qırımtatar ikâyecisi.
Ayder Osman, 1938 senesinde Qırımnıñ Seyitler rayonında Beş Qurtqa köyünde dünyağa keldi. Altı yaşında bütün qırımtatar halqınen beraber sürgünlikke yiberildi. Özbekistannıñ Marğılan şeerindeki muallim mektebini bitirip muallimlik yaptı. 1965 senesinde Taşkent Univetitetini Gazetacılıq bölüminden diplom aldı. Lenin Bayrağı gazetasında bölüm müdirligi, Yıldız Mecmuasında baş müelliflik ve mesül kâtiplik yaptı. Özbekistan Yazıcılar Cemiyeti prezidium azası oldı.
1972 - Emcemden Selâm adlı kitabı neşir etildi. Daa soñra Tanış Közler (1975), Yıllar ve Dostlar (1975), Tutuşuv (1989) ikâye kitapları neşir etildi. Bala edebiyatı aqqında da yazılar yazğan Ayder Osmannıñ, Ösüv Basamaqları (1984) adlı kitabında yazıcı ve şairler içün maqaleler bar.
Ayder Osmannıñ eserleri diger türkiy tillergede tercime etildi. Tercime saasında da çalıştı, rus ve özbek tilinden pek çoq eserni qırımtatar tiline tercime etkeni kibi, qırımtatar tilinden de rus ve özbek tiline tercimeler yaptı.
Ayder Osman Qırımğa köçmek ve yerleşmek içün pek çoq qıyınlıqnen oğraştı. Lâkin bu onıñ sağlığını bozdı. 1997 s. iyün 20-de vefat etti.


text:
Zelenskıy Qazahistanda Pütinnen köz-közge körüşüvge razı oldı, – Nazarbayev
Qazahistannıñ sabıq prezidenti Nursultan Nazarbayev, Volodımır Zelenskıy Vladimir Pütinnen köz-közge körüşüvge razı olğanını bildirdi.
Bu aqta UATV Kazinform malümat agentlikke atfı etip bildire.
Nazarbayevniñ fikrince Ukraina ve Rusiye prezedentleri ayrı ve şahsen körüşmek kerekler. Ve tamam şimdi bu körüşüvniñ keçirilmesi içün kelişken vaqıt.
“Zelenskıyden koz-közge körüşüv içün razılıq aldım. Bu aqta Rusiye prezidentine haber ettim. Eger bitar bir yer kerek olsa, men Qazahistannı teklif ettim”, – dedi Nazarbayev.
Hatırlatamız: Volodımır Zelenskıy Yaponiyada Nazarbayevnen körüşti, yaqınlarda ise Rusiye prezidentinen telefonnen qonuştı.


text:
Tağı bir mälimetke qarağanda, Siriya ükimeti men "Siriya demokratiyalıq küşter" (kürdterdiñ qarulı küşi) arasında kelissözder bastalğan.
Reuters aqparatına qarağanda, kelissöz Latakiyadağı Hmeymim äuebazasında ötip jatır. Bwl jerdi reseylik äsker baqılaydı.
Soğıs alañında jwmıs istep jatqan CNN tilşileri şabuıl nasırğa şauıp jatır dep habarladı.
AQŞ qorğanıs ministri Mark Esper Türkiya şabuılın keñeytui mümkin dep boljaydı. Bwl jöninde ol Bi-bi-si-ge bergen swqbatında ayttı.
Türkiya şabuıldı Siriyada terroristermen küres kezinde AQŞ-tıñ bastı odaqtası bolğan kürd äskerine qarsı jasap jatır. Esperdiñ sözinşe, kürdter endi resmi Siriya men Reseyden qoldau izdeui mümkin. Sol sebepten AQŞ olardı qoldamaydı deydi Pentagon basşısı.
BWW mälimeti boyınşa, ötken aptada 130 mıñ adam Siriya soltüstiginen bas sauğalap ketken. Bosqındar sanı jaqın uaqıtta köbeyui mümkin dep eskertedi BWW.
Abai.kz


text:
Artıq altıncı yıldır ki, Ukraina halqara topluluqnen beraberlikte öz topraq bütünlugu içün küreşe. Ya Qırımnıñ özünde ne, küreş barmı? Elbette ki, bar. Ve onıñ esas köçüricileri - qırımtatar halqı ve Ukraina tarafdarı olğan faaller. Tamam olar Rusiye propagandasına tirenip, qırımlılarnıñ fikirlerini Ukrainağa taba deñiştire.
İşte, Qırımdaki rusiyeli akimiyet, bir vaqıtları "referendum"ğa neytral ya da loyal baqqanlarğa da öz fikrini deñiştirmek içün bayağı sebep bere. Azatlıqlarnıñ bastıruvı, qırımlılarnıñ aq-uquqlarınıñ aqsımlavı, repressiyalar ve qorqu müiti, küçük ve orta biznessniñ yoq etilmesi - bütün bular, qırımlılarnı Rusiyenen beraber Qırımğa kelgen kerçeklerni red etmege mecburlay. Bu bir taraftan, başqa taraftan unutmamalıq ki, ilhaq ne qadar çoqqa sürse, Rusiyeniñ propaganda ve idealogiyası zeeri ile tolu mektep ve universitetlernen zeerlengen gençler o qadar çoq ola.
Bu yaşlar Qırımda daa ukrain akimiyet olğan serbest zamanlarda ösmedi. Olar, özüni serbest duymaq ne olğanını ve bu ne qadar emiyetli olğanını bilmey. Mına bu gençlerniñ fikirleri içün ise faaller, blogerler ve uquq qoruyıcılar küreşmek kerek, olarğa aqiqiy insan degerlerini açıp, Ukraina tarafdarlığını aşılamaq kerek. İşte, öyle de yapıla. Şu çümleden Qırım.Aqiqat populâr resursı da yardım ete. Çünki sır degil ki, ukrain matbuat Qırım faallerine öz meydançıqlarını açmay, ne yazıq.
CeroдHя kaждый akTиBиcT B KpыMy – эTo MиpHый шTыk ykpaиHы B бopbбe c arpeccopoM. Heлbзя иx TepяTb
Amma keliñiz faaller oğrağan vaziyetni baqayıq. Afsus ki, olarnıñ alı şimdi müşkül. Olar, qırımlılar tamamınen zombileşken vatniklerge çevirilmesin dep ğayret eteler, amma siq-sıq qıta Ukraina tarafından aqsız bir munasebet köreler. Qırımda rusiye kerçeklerini tenqit etken qaç Qırım faali "Mirotvorets" saytınıñ qara cedvelinde buluna? Cevap - çoq. Yani, bir ibare ya süretke ilişip, biz qolaylıqnen tarafdarlarımıznı inkâr etemiz. Menimce, Qırım ve qırımlılar oğrunda küreşte bu muvafaqiyet taktikası degil. Özünde uzaqlaştırmaq degil, er adam içün küreşmek kerek, kollaborantlarnıñ eline itemek degil, qol uzatıp, andan çıqarmaq kerek. O zaman muvafaqiyet olacaq, o zaman Ukraina öz topraq bütünligini daa tez qaytarır.
Daa başqa bir taraf. Men de, tanış bloger ve faallerim de diqqat etti ki, bütün Kyiv toplaşuvlarına, bütün halqara meydançıqlarına Qırımdan daima aynı faal ve uquq qoruyıcılar qatnay. Amma bu pek doğru degil. O qadar belli olmayıp, amma Qırımda Ukraina tarafdarlığı içün küreşke öz büyük issesini qoşqan faalni iç olmadan bir kere davet etiñiz, o bu körüşüvden (seminar, trening, konferetsiyadan) bir qaç yılğa yetecek ilham alıp qaytır. Amma bu adamlarnı diqqatsız qaldırıp, biz ket-kete olarnı coyamız. Bugün olmasa - yarın olar kollaborantlarnıñ sürüsine qoşulır, birevlerni balbekçiler özüne çeker, başqaları öz başına küreşmekten boldurıp, özleri vazgeçir.
Yazıq ki, vaziyet böyle. Bellesem, Kyivde bunı tüşünip baqmaq kerekler, çünki bunıñ aqqında laf etilmey, amma bu gayet müimdir. Bugün Qırımda er bir faal - tecavuzcınen küreşte Ukrainanıñ tınç bir süngüsidir. Mümkün degil, olarnı coymağa mümkün degil.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 19-ında koronavirus ve ihtimallı karantin sebebinden artıq erzaq mallarını almamağa rusiyelilerni çağırttı.
"Nastoyaşçeye vremâ" haber etkeni kibi, bunı Putin Rusiye baş naziri Mihail Mişustinnen koronavirus monitoringi merkezinde laf etkende ayttı.
"Şimdi adamlar bir çoq erzaq mallarını ala. Amma kerçekten iç bir problema yoq. Teminat vaziyeti stabil. Biz bunı közetemiz", - dedi Mişustin.
Putin aytqanına köre, "adamlar vaziyetniñ raat olmasını añlap, soñra taşlanılacaq erzaqqa para masraf etmemesi müimdir".
Şimdilik Rusiyeniñ resmiy statistikasına köre, Rusiyede 93 adam koronavirusnen hastalandı.
Rusiye martnıñ 18-nden mayısnıñ 1-ne qadar çetel vatandaşları ve vatandaşlıqsız şahıslarnıñ kirişini yasaqladı.
Keçken künü dünyada 13 903 yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep bildire Dünya sağlıq teşkilâtı. Böylece, Dünya sağlıq teşkilâtınıñ versiyasına köre, dünyada koronavirus pandemiyası başlağanından berli hastalarnıñ sayısı 167 511 insan oldı.


text:
“Genośidnı berqayçan da onıtmağız, onıtılğan genośid qabatlana”
Törkiyä ilbaşı Srebreniśa genośidınıñ 25 yıllığı uñayınnan oyıştırılğan iskä alu programmasına cibärgän videoyullamasında Bosniya –Gerśegovinanıñ berençe ilbaşınıñ älege süzlären dä iskä töşerde
Törkiyä ilbaşı Racäp Tayyip Ärdoğan Srebreniśa genośidınıñ 25 yıllığı uñayınnan oyıştırılğan iskä alu programmasına videoyullama belän qatnaştı.
Ul älege faciğadan çirek ğasır uzğan bulsa da yaralarnıñ tözälmäwen, här yaña kümäk qaberneñ tabıluı belän yöräklärneñ tağın ber tapqır sıqrawın citkerde.
Ärdoğan bäysez Bosniya –Gerśegovinanıñ berençe ilbaşı märxüm Aliya İzzätbegoviçnıñ “Genośidnı berqayçan da onıtmağız, onıtılğan genośid qabatlana” digän süzlären iskä töşerep bolay dide: “Şähitlärebezne dä onıtmayaçaqbız, Srebreniśa genośidın da . Xoquq häm ğadellek êzläwdä sezne yalğız qaldırmayaçaqbız”.
Törkiyä ilbaşı şul xätle dramalar, üterülär häm küz yäş’lärenä qaramastan Awrupa säyäsätçeläreneñ Srebreniśa genośidınnan sabaq almawların belderde, İslam häm çit il keşesenä qarata doşmanlıqnı yaqlawçı süzlär qullanunıñ kiläçäk öçen zur borçu tudıruın assızıqladı.
Ärdoğan:”Mondıy qayğı-xäsrätlärne qabat kiçermäs öçen xalıqara oyışmalar belän bergä bezneñ dä möhim cawaplılıqlarıbız bar. Törkiya häm törek milläte Bosniya Gerśegovinanıñ härwaqıt yanında”,-dide.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyädä koronavirus: soñğı sannar
Törkiyäneñ yaña tör koronavirus (Kovid-19) belän köräşendä soñğı täwlektä 18 keşeneñ ğomere özelde


text:
Şämşidin AYuPOV,
«Uyğur avazi».
Mälumki, uyğurlar ziç yaşavatqan ayrim yeza-mähällilärdä, uyğur mäktivi yaki uyğur sinipliri bolsimu, yaş ata-anilarniŋ, yaşanğan bova-momilarniŋ «Biz rusçä oquğan, uyğur tilini çüşänmäymiz vä milliy mäktäplärni tamamliğanlar keläçäktä iş tapalmaydu», degän halta yoldiki çolta pikirlärgä mäkkäm yapişivelip, pärzäntlirini, nävrä-çävrilirini rustilliq mäktäplärdä oqutuş päsiyişniŋ orniğa, tehimu ovҗ almaqta.Aldin-ala elinğan eniq mälumatlarğa asaslinip gäp qilsaq, bügünki küngä qädär Ämgäkçiqazaq nahiyäsiniŋ uyğurlar ziç istiqamät qilidiğan Yeŋişär yezisidiki T. Rısqulov namidiki ottura mäktäpniŋ 1- uyğur sinipida oquş üçün bari-yoqi 6 oquğuçi, mäktäpaldi täyyarliq sinipiğa bolsa, 2 bala hahiş bildürgän. Ändi mäzkür bilim därgahiniŋ 1-rus sinipiğa — 19, mäktäpaldi täyyarliq sinipiğa 73 uyğur pärzändi hšҗҗät tapşuruptu. Pärzäntlirini rus tilida oqutuşni ävzäl kšrüvatqan äynä şu yaş ata-anilarniŋ pikriçä, ular šzliri rus tilida oquğanliqtin, uyğur tilini degändäk däriҗidä bilmäydekän häm pärzäntliriniŋ därislirigä yardämlişälmigänliktin, ularni rus tilida oqutuşni muvapiq kšrüptu.
Rustilliq ayrim uyğur ata-anilarniŋ yänä bir banisi, uyğur oquğuçiliri başlanğuç sinipni tamamliğandin keyin biologiya, matematika, geografiya, fizika, himiya pänlirini bäribir rus yaki qazaq tilida oquydekän. Şuŋlaşqa ular moşu bana-säväplär tüpäyli, pärzäntlirini uyğur tilida oqutuştin baş tartivatqan kšrünidu. Bizçä bolğanda, bu ana tilida oqutuştin baş tartidiğan säväp ämäs. Eytayluq, mäktäplärdä işlävatqan muällimlär yahşi biliduki, uyğur siniplirida matematikidin muällimlärgä saat çiqidu. Ändi himiya, fizika vä başqa pänlärdin saat sani az bolğanliqtin, bu pänlärdin mähsus uyğurtilliq muällim elinmaydu häm mäktäp mämuriyitimu ayrim saat çiqirip berälmäydu. Biraq, işäşlik eytişqa boliduki, uyğur siniplirida oquvatqan oquğuçilar qazaq tilini mukämmäl üginip çiqidu. Bäribir bara-bara oquğuçilirimiz Qazaqstan tarihi pänini qazaq tilida, qalğan üç-tšrt pänni ingliz tilida oquydiğan bolidu. Şundaq ekän, bu yärdä ayrim yaş ata-anilarniŋ pärzäntlirini ana tilida oqutuştin baş tartişiğa heç qandaq asas yoq. Buni ata-anilar, nemişkidu, çüşänmäyvatidu.
Toğra, bügünki uçur- mulazimät dävridä millät keläçigi bolğan yaşlirimiz šz ana tilini, qazaq tilini puhta bilgän halda, rus vä ingliz tillirinimu bilişi keräk. Başqa tillarni üginiş — dävir tälivi. Biraq ana tilini qurvan qiliş bädiligä başqa bir tilni üginiş hamaqätliktur. Bilsäk, härqandaq adämniŋ milliy moҗutluği, uniŋ tiliniŋ moҗutluğidin ibarät. Ana til—millät mädäniyitiniŋ mäş°ili, millätniŋ šzi. Millätniŋ arzu-armanlirini päqät şu millätniŋ tilidila ipadiligili bolidu. Ändi tilniŋ yoqilişi – millätniŋ yoqilişiniŋ şärti.
Eçinarliği şuki, ana til – millätniŋ šzi ekänligini çüşänmäydiğanlar mädäniyitimizniŋ mänisigä degändäk çškälmäydu, uni boyiğa siŋdürälmäydu. Milliy tilğa, mädäniyätkä, än°änigä sus qaraydu. Ana tilinimu çoŋqur qobul qilmaydu. Undaq bolğini, ularniŋ milliy ğururi, milliy rohi vä eqidisi zäyipläşkän. Toğra, bu top väkilliri arisida bilimlik, tädbirçan şähslärmu az ämäs. Lekin ularda millätpärvärlik sezimliriniŋ birqädär šçüp, boylirini millätsizlik vä uniŋğa nisbätän bepärvaliq psihologiyasi çirmavalğanliği eniq bayqalmaqta. Şuŋlaşqa bu top väkilliri kšp vaqitlarda ana til täräqqiyatiğa yatsinip qaraydu. Milliy mäktäplirimizniŋ mümkinçiliklirigä işänmäydu. Meniŋçä, Yeŋişärdimu huddi moşundaq eçinarliq ähval roy bärmäktä.
Eçinişliq täripi şuniŋdiki, bu kommunistik ideologiya hškümranliq qilğan zamanda jürgüzülgän millätlärni qoşuş, rus tilini küçäytiş bädiligä başqa tillarni kamsitiş säyasitiniŋ aqiviti bolsa keräk. Bu çigiç mäsiliniŋ yeşiliş yoli yoq ämäs, bar. Bizçä bolğanda, uniŋğa millätniŋ mäniviy birligini vuҗutqa kältürüş arqiliq qol yätküzüşkä bolidu. Şuŋlaşqa jut aqsaqalliri, jigitbaşliri, hanim-qizlar keŋişiniŋ äzaliri vä muällimlär erinmäy häm zerikmäy, uyğur sinipiğa bala toplaş mäsilisini җiddiy qolğa elip, täşviqat işlirini җanlanduruşi keräk. Moşu yärdä yänä bir eytip ketidiğan muhim närsä, Yeŋişär yezisida paaliyät jürgüzüvatqan bağçida җäzmän uyğur topini eçiş qolğa elinişi şärt. Bu pikrimizni Ämgäkçiqazaq nahiyälik maarip bšlümimu qollap-quvätläydiğanliğiğa işänçimiz kamil.
Mälumki, bügünki kündä Qazaqstan dšliti hämmä häliqlärniŋ, şu jümlidin, uyğurlarniŋ šz ana tilida bilim elişini, šz mädäniyitini, urpi-aditini üginişini mähsätlik halda qollap-quvätlävatidu. Buniŋ hämmisi – häliqlärniŋ täŋhoquqluğiniŋ ipadisi. Bu hoquqlardin toluq paydiliniş päqät bizniŋ šzimizgila bağliq. Bälkimba, uşbu maqala elan qilinivatqan milliy näşir-äpkarimiz—«Uyğur avazi» gezitiğa äynä şu rustilliq qerindaşlirimiz yezilmaydiğandu. Şundimu ularniŋ gezitimizni oquydiğan tonuş-biliş, holum-hoşna vä uruq-tuqqanliri җäzmän bar. Ular çolta oylavatqan yeŋişärlik uyğurlirimizniŋ pärzäntlirini uyğur tilida oqutişiğa dävät qilip, ularni toğra yolğa başlaydiğanliğiğa ümüt qilimiz.
Yäkün şuki, bügünki kündä paaliyät elip berivatqan milliy mäktäplirimiz vä u yärdä işlävatqan muällimlirimiz härtäräplimä yetilgän, šziniŋ ana tiliğa, tarihiğa, mädäniyitigä, maaripiğa bepärva qarimaydiğan, milliy mänpiyätni kšpiräk kšzläydiğan, pulini ana tilimizni rivaҗlanduruşqa ayimay särip qilalaydiğan tädbirçan, yetük şähslärni tärbiyiläp yetiştürüşni mähsät qilişi lazimdur.


text:
Ärlik – ävlatqa miras
Gšhärbüvi İSMAYİLҖANOVA, « Uyğur avazi» Biyil qazaqstanliq bäynälmiläl-җäŋçilär keŋäş äskärliriniŋ Avğanstan yeridin çiqirilğininiŋ 30 jilliğini atavatidu. Moşuniŋğa munasivätlik Panfilov nahiyäsidimu fevral' eyiniŋ kirişi bilänla nurğunliğan çarä-tädbirlär...
Soldat qaldi jiraqta…
Uluq Vätän uruşiniŋ tamamlanğiniğa 75 jil bolsimu, uniŋ җarahiti, zärdavi tehila saqaymidi. Veteranlarmu sanaqliqla qaldi. Lekin şu dähşätlik qirğindin qaytmiğan miŋliğan җäŋçilärniŋ ävlatliri ularni...
Veteranlar tšrimizdä
Biyil keŋäş äskärliri avğan yeridin çiqirilğiniğa 30 jil toldi. Aridin şunçilik vaqit štsimu otluq jillar salğan jüräktiki yara tehi saqaymidi. Bügünki taŋda šmrini oq...
Bäynälmiläl-җäŋçilärgä hšrmät kšrsitildi
Yeqinda Ämgäkçiqazaq nahiyäsi Bayseyit yezisidiki İ.Tayirov namidiki uyğur ottura mäktividä başlanğuç härbiy täyyarliq päniniŋ muällimi, kapitan Tayirҗan Ablapovniŋ uyuşturuşida yaş ävlatni härbiy vätänpärvärlik rohta...
«Oŋ qol bärgänni, sol qol bilmäsligi keräk»
Yeqinda Almutida istiqamät qilidiğan bir top çeläklik tiҗarätçilär avğan uruşiniŋ veteranliri bilän uçraşti. Bähtişat SOPİEV “Uyğur avazi” Mäzkür uçrişişniŋ täşäbbuskari bolğan Ämgäkçiqazaq nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ Çeläk...
Ärligi – ävlatqa miras
Gšhärbüvi İSMAYİLҖANOVA, «Uyğur avazi» Qazaqstanliq bäynälmiläl-җäŋçilärniŋ Avğanstan yeridin çiqirilğiniğa 30 jildin aşti. Avğan uruşiğa Yarkänt täväsidin 98 җäŋçi qatnişip, ularniŋ 8 җäŋ mäydanida vapat boldi. hazir ularniŋ...


text:
Federativ däwlät
Federativ däwlät yä Federatsiä (latinça foederātiō — berläşmä) - däwlät tözeleşeneñ töre, federativ däwlätneñ öleşläre däwlät üzleklärenä xas, yuridik mäğnädä bilgelängän säyäsi möstäqilekkä iä bula.
Unitar däwlätttän ayırmalı bularaq Federativ däwlättä yuğarı xäkimiät organnarınıñ ike sistema bar: federativ häm federatsiä subyektınıñ xäkimiäte.
Federativ kostitutsiä berrättän federatsiä subyektı üz konstitutsiäsen, ustavların, töp qanunnarın buldıru xoquqına iä.
Federatsiä subyektlarında qayçaqta watandaşlıq institutı, tüğra, däwlät suverenitetınnan başqa däwlätneñ bütän konstitutsion-xoquqıy üzlekläre bar.
Xäzerge zaman Federativ däwlätläre[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]


text:
Qırımdaki akimiyet Sergey Aksenovğa qanunsız şekilde keçkeninden aman-aman beş yıl keçti. Farqlı kütleviy haber vastalarınıñ menbaları bildirgenine köre, akimiyet 90-ıncı yıllarnıñ Goblin lağabı ile sabıq brigadiriniñ eline keçti.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısınıñ keçmişi idare usullarında bir çoq şeyni añlata. Tek baş «reiske» boysunmaq kerekligini bile ve özüni «prezidentniñ askeri» dep adlandıra.
«Reis» bunı begenip, «askerine» sıñırsız vekâlet berdi, o, ise soyunı zenginleştirmek içün olarnı qullandı. Sergey Askenovnıñ tuvğanları ve dostları yüksek seviyeli vazifeler aldı, onıñnen bağlı şirketler ise yüksek kâr qazanmağa başladı. Bu idare tarzı Aksenovnıñ soylarına yaşayış seviyesini semereli köterse de, adiy qırımlılar fayda körmey.
Keçken beş yıl devamında yüz biñlernen qırımlınıñ yaşayış seviyesi pek fenalaştı, onıñnen beraber ise Aksenovnıñ reytingi de tüşti. Federal maqsat programmalarınıñ muvafaqiyetsizligi, vazife tertipsizligi, habarcılıq qavğaları, Qırımnıñ mustaqil cemaatçılığı ile artqan tirelüv – bütün bular Putinniñ diqqatını celp ete, o, ister-istemez Qırımdaki vaziyetni yaqından közete. Rusiye kütleviy haber vastalarında basılğan malümatqa köre, Rusiye prezidenti «askerini» begenmey qala.
Putin işğal altındaki Qırımda «askerini» deñiştirmege isteydir
Elbette, Rusiye uquq qoruyıcıları Aksenov ve yaqınlarınıñ yapqanları aqqında qalın-qalın cüzdanlar toplağandır, amma olar masada qala, çünki Putin «Qırım baariniñ qaramanına» qarşı cinaiy dava açılmasına izin bermey. Lâkin cüzdanlar qalınlaşqanınen Putin işğal altındaki Qırımda «askerini» deñiştirmege isteydir.
Birden bir qaç menbada haber aydınlatıldı, bu sene küzde sentâbr ayında yerli şura ve Qırımnıñ Rusiye parlamenti saylavları keçirilgen soñ Aksenovnıñ yerini Rusiye prezidentiniñ Cenübiy federal okrugındaki vekâletli vekiliniñ muavini Anatoliy Safronov ala bile. Safronovnıñ yedekteki general-mayor rutbesi bar.
Cenk tedbirlerinde iştirak etkeni içün «Rusiye qaramanı» unvanını aldı, Afğanistanda cenkleşti, eki çeçen kampaniyasında iştirak etti. Onıñ arbiy ihtisaslaşuvı – uçucı-nişancı, şu sebepten «mergin nişancı» lağabını aldı. Rostov vilâyeti valisiniñ muavini vazifesinde hocalıq idare tecribesi de bar. Lâkin Putin «nişancını» tek bu sebeptenmi sayladı?
«Nişancınıñ» vazifelerinden biri qırımtatar tirelüvini daa sert bir şekilde bastırmaq ola bile
Bazı kütleviy haber vastalarınıñ bildirgenine köre, Kremlniñ artqan raatsızlığınıñ esas sebeplerinden biri Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ zayıflamağan ve aksine artqan tesiri oldı. Qırımtatarlarğa qarşı bütün repressiyalar qırımtatarlarnıñ tirelüv ruhunı yoq etmedi ve, aksine, quvetleştirdi. Repressiyalarğa oğrağan bir faal yerine bir qaç yañı soyu kele. Qırımtatarlar Mecliske işana, ve halq lideri Mustafa Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarov semetdeşlerini faal narazılıqqa çağırsa, halq 2014 senesi fevralniñ 26-nda yapqanı kibi soqaqlarğa çıqar. Kreml bundan pek qorqa. Şu sebepten «nişancınıñ» vazifelerinden biri halqara cemaatçılıq ve halqara uquqqa köre işğal etilgen topraq olaraq tanılğan Qırımda qırımtatar tirelüvini daa sert bir şekilde bastırmaq ola bile.
«Nişancınıñ» bir vaqıtları Şimaliy Kavkazda lafta terrorist birleşmelerni bastıruv tecribesi bar. Bes-belli, Kreml bu tecribeni Qırımda da köstergenini isteycek. Belki de, şu sebepten qırımtatar halqını yañı sert sınavlar bekley. Lâkin, belli olğanı kibi, eñ qaranlıq geceniñ sabası bar.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Ukrain polisi ORDO boyevigini yaqaladı
Ukrain qanun qoruyıcıları, qanunsız silâlı müfrezelerde iştirak etken boyevikni yaqaladı.
Bu aqta UATV Ukraina İçki işler nazirligine atfı etip bildire.
Yaqalanılğan erkekniñ aytqanına köre, qanunsız silâlı müfrezeler sırasına muşkul maddiy vaziyet içün qoşulğan. Anda “genç asker” kursnı keçken. O, Donetsk vilâyetiniñ Şahtörsk ve Debaltseve qasabalarındaki arbiy qısmılarnıñ meskün binalarını ve arbiy yedeklerni qaravullağan.
Yaqalanılğan boyevik işğal ordusında 3 yıl hızmet etti. Onıñ bildirgenine köre, reber-hadim munasebetlerinden közü qaytqanı içün Rusiyege köçip ketken.
Al-azırda erkekni Donetsk vilâyetiniñ polisine teslip ettiler.


text:
Prezident Qasım-Jomart Toqaev Qazaqstanda tirkälgän çät äl diplomatik missiyaliriniŋ rähbärliri bilän uçraşti.
Qasım-Jomart Toqaev älçilärgä muraҗiät qilip, diplomatik korpus bilän uçrişişlarniŋ ikkitäräplimä vä kšptäräplimä hämkarliqni küçäytişkä qaritilğan yahşi än°änä ekänligini täkitlidi. Uniŋ sšziçä, mundaq dialog mämlikitimizniŋ taşqi vä içki säyasitiniŋ asasiy yšnilişlirini muhakimä qiliş imkaniyitini beridu.
Dšlät rähbiri bügünki kündä Nur-Sultanda 70 älçihana vä häliqara täşkilatlarniŋ 30 vakaläthanisiniŋ bar ekänligini eytti. Buniŋda u diplomatik korpusniŋ käŋiyidiğanliğiğa işänçä bildürdi.
Prezident šziniŋmu uzaq vaqit diplomatik işta işligänligini äslitip, bu işniŋ näqädär muhim vä җavapkärligini yahşi bilidiğanliğini eytti vä älçilärgä ularniŋ paaliyiti üçün minnätdarliq bildürdi.
Qasım-Jomart Toqaev biyilqi jilniŋ Qazaqstan üçün nahayiti ähmiyätlik bolğanliğiğa diqqät ağdurdi. Tunҗa Prezident – Elbası Nursultan Nazarbaev Dšlät rähbiri vakalitini saqit qildi. Mämlikättä Prezident saylimi štüp, säyasiy sistemimizniŋ turaqliq ekänligini namayiş qildi.
Prezident diplomatlarğa muraҗiät qilip, şundaqla yeŋi basquçta Qazaqstanniŋ Elbası bälgüligän säyasiy yolğa bolğan varisliqni saqlap qalidiğanliğini täkitlidi.
Qasım-Jomart Toqaev diplomatik korpus väkillirigä şundaqla Qazaqstanniŋ türlük sahalarda bälgüligän täräqqiyat ävzällikliri toğriliq sšzläp bärdi.
– Biz täŋpuŋ, päydin-päy säyasiy yeŋilaşni izçil ämälgä aşuruvatimiz. Bizniŋ ävzälliklirimiz İhtisadiy hämkarliq vä täräqqiyat täşkilatiniŋ yetäkçi älliriniŋ ülgilirigä asaslanğan. Hškümät moşu mähsätkä yetiş boyiçä җür°ätlik vä işäşlik çarilärni kšrüvatidu. “Küçlük Prezident – täsirlik Parlament, hesavat beridiğan Hškümät” formulisi Qazaqstanniŋ dšlät sistemisiniŋ asasi bolup hesaplinidu, – däp täkitlidi Prezident.
Dšlät rähbiri şundaqla duniyada keyinki 28 jilda җiddiy šzgärgän geosäyasiy väziyätni qandaq täsävvur qilidiğanliği bilänmu ortaqlaşti. Uniŋ sšziçä, štkän äsirniŋ 90-jilliriniŋ beşida “soğ munasivätlär uruşiniŋ” orniğa destruktiv ideologiyadin vä hätärlik stereotiplardin halis uyğun hämkarliq dävri kälgändäk bilingän edi. Biraq HHI äsir mundaq ümütni aqlimidi.
– Bloklarniŋ qarşi turuşi dävridiki täpäkkür hazirqi vaqiälirigä šz täsirini yätküzüvatidu. Addiy qobul qiliş üstün boluvatidu, XXI äsirdiki häliqara munasivätlärniŋ muräkkäp vä šzara bağliq konstruktsiyasigä mas kälmäydiğan yandişişlarğa ämäl qilinivatidu. Sanktsiyalär vä soda çäkläşliri kšp җähättin än°niviy diplomatiya vasitilirini almaşturuvatidu. Duniyaviy soda täşkilatiniŋ printsipliriğa ziyan yätküzgän halda soda tärtivini regionlaşturuş davamlişivatidu, yšläkçilik säyasiti küçiyivatidu. Atap kšrsitilgän täşvişlik tendentsiyalär duniyaviy ihtisatniŋ sozulma ağriğiğa muvapiq kelivatidu – mämlikätlär vä regionlarniŋ täräqqiyatidiki nisbätsizliklär, tehnologiyalik täŋpuŋsizliq, alämşumul maliyä sistemisiniŋ aҗizliği. Moşu muräkkäp şaraitta hovuplarğa vä sinaqlarğa qät°iy qarşi turuş Qazaqstanniŋ taşqi säyasitiniŋ asasiy väzipisigä aylinidu, – dedi Qasım-Jomart Toqaev.
Prezident Qazaqstanniŋ häliqara hämkarliq üçün oçuq bolup qalidiğanliğini vä strategiyalik şeriklär häm barliq mänpiyätdar ällär bilän konstruktiv vä täŋpuŋ šzara härikätni davamlaşturidiğanliğini täkitlidi.
Dšlät rähbiri biyil mämlikitimizniŋ çät ällärdiki diplomatik infraqurulumini helä käŋäytip, Bolğariya, Latviya, Estoniya, Serbiya, Slovakiya, Portugaliya, Şveytsariya paytähtlirigä turaqliq qarargah bilän älçilärni ävätkänligini äslitip štti.
Qasım-Jomart Toqaev biyil šziniŋ Qazaqstan Prezidenti süpitidä däsläpki qetim BMTta sšzgä çiqqqanliğini, şundaqla N'yu-Yorkta täşkilatniŋ Baş kativi bilän uçrişip, Qazaqstan vä BMTniŋ işäşlik şeriklärdin ekänligini tästiqligänligini atap kšrsätti.
Qasım-Jomart Toqaev sšziniŋ ahirida häliqara munasivätlärni yolğa seliş, behätär vä paravän duniyani quruş üçün diplomatlar işiniŋ muhim ähmiyätkä egä ekänligini üç tilda – qazaq, rus vä ingliz tillirida – yänä bir qetim täkitlidi. Prezident älçilärni kelivatqan mäyrämlär bilän täbrikläp, ularniŋ paaliyitigä utuq-muvappäqiyät tilidi.
Uçrişiş ahirida qeliplaşqan än°änä boyiçä diplomatik korpus duayeni – Belarus' Җumhuriyitiniŋ Qazaqstandiki älçisi Anatoliy Niçkasov sšzgä çiqti.


text:
Ol mwnı seysenbi küni jurnalistermen kezdesuinde aytqan. Peskovtıñ sözinşe, Resey - Ukraina qatınastarı qalıpqa tüskenin Mäskeu de qalaydı, biraq ol Kievtiñ däl sonday ıqılasınsız mümkin emes"
12 qaraşada Qazaqstannıñ bwrınğı prezidenti Nwrswltan Nazarbaev Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy men Resey prezidenti Vladimir Putin arasında Nwr - Swltan qalasında kelissöz ötkizudi wsınğan bolatın. Sol küni Nwr - Swltanda ötken forumda Nazarbaev bwl wsınısqa Zelenskiy kelisim bergenin, Putinniñ habardar ekenin aytqan.
Nazarbaev "Eger olar (Putin men Zelenskiy – red.) kezdesuge beytarap jer izdese Qazaqstandı wsınamın" degen bolatın.
Peskov meñzegen "Normand formatı" nemese "Norman törttigi" - Ukrainanıñ şığısındağı janjaldı retteu üşin 2014 jıldan beri jwmıs istep kele jatqan Ukraina, Resey, Franciya jäne Germaniya jetekşileri men sırtqı ister ministrliginiñ kezdesu formatı.
Resey men Ukraina arası 2014 jılı Resey Qırım tübegin anneksiyalap, Ukrainanıñ şığısındağı separatisterge qoldau körsetkennen keyin uşıqqan.
Abai.kz


text:
Barak Obama
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Barak Hösäyen Obama II (inglizçä Barack Hussein Obama II) — Amerika Quşma Ştatlarınıñ 44-çe prezidentı.
Barak Obama çığışı belän Keniädän bulğan möselman keşese belän aqtänle amerikalı xatın-qğz ulı bularaq 1961 yılnıñ 4 awgustında Amerika Quşma Ştatlarınıñ Haway ştatındağı Honolulu qalasında dönyağa kilä.
Obamanıñ änise häm ätise Haway universitetında uqığanda tanışalar häm öyläneşälär. Yaña öyläneşkän par Obama äle 2 yäşendä genä bulğan çaqta ayırıldı.
Harvard universitetında stipendiat bularaq uqığan äti Obama, 1965 yılda Keniägä qaytıp, xökümät öçen eşlägän bulsa, änise isä şulay uq çit il studentı bulğan İndoneziäle Lolo Sutoroğa kiyäwgä çığa.
Obamanıñ äti-änise ayırılğannan soñ barı tik ber tapqır qına Amerika Quşma Ştatlarına yasağan säyäxäte waqıtında 1971 yılda küreşep söyläşkän ätise 1982 yılda Nayrobidä aftamabil qazasında ülde. Änise isä, 1972 yılda ikençe irennän ayırılıp, Amerika Quşma Ştatlarına kire qayttı häm 1995 yılda analıq yaman şeşennän ülde. Obamanıñ äni yağınnan 1 ügi bertuğanı, äti yağınnan isä 7 ügi bertuğanı bar.
Obama änise häm ügi ätise belän bergä İndoneziägä küçende. Başlanğıç mäktäptän soñ Honoluluğa äylänep qaytqan Obama 1979 yılda liţeyne betergänçegä çaqlı äbise häm babayı belän bergä yäşäde. Liţeydän soñ Los Ancelestäge Oksidental Kollecedä universitetnıñ berençe ike sıynıfın uqıdı. Annan soñ isä Nyu Yorktağı Kolumbiä universitetına küçep, 1983 yılda Säyäsi belemnär bülegen tämamladı. 1988 yılda Harvard universitetınıñ xoquq fakultetenä uqırğa kerde. Harvard universitetında çaqta uquçı yäşlär tarafınnan näşer itelgän Harvard Law Review jurnalınıñ baş möxärrir wazifasın başqarğan berençe Afrikalı-Amerikalı buldı. 1991 yılda isä advokat diplomın aldı.
Şäxsi tormışYзrәpTү
Obama 1989 yılda Mişel Robinson belän tanıştı häm yäşlär 1992 yılnıñ 3 oktäber könne öyläneşte. 1994 yılğı Mişel Obama ire Barak Obama kebek Harvard universitetınıñ xoquq fakulteten betergän advokat. Parnıñ 1998 häm 2001 yıllarda tuğan Saşa häm Maliä isemle ike qız balası bar.


text:
Prezident Nursultan Nazarbaev Maŋğıstav vilayitini iş babidiki säpär bilän ziyarät qildi.Dšlät rähbiri regionda däsläpki küni štküzgän Maŋğıstav vilayitiniŋ iҗtimaiy-ihtisadiy täräqqiyatiğa beğişlanğan keŋäşmä iş babidiki säpärniŋ muhim vaqiäliriniŋ biri boldi.
Prezident uçrişişni eçip, Kaspiy regioniniŋ muhim tarihiy-mädäniy, rohiy-ideologiyalik vä geosäyasiy ähmiyätkä egä ekänligini alahidä qäyt qilip, Maŋğıstav vilayitiniŋ milliy ihtisatqa çoŋ hässä qoşuvatqanliğini täkitlidi. Şu närsä diqqätkä sazavärki, region qoşuvatqan hässä päqät neft' vä gaz industriyasiniŋ täräqqiy etişiğila bağliq ämäs.
– “Nwrlı jol” programmisi tüpäyli vilayät hava, avtomobil', tšmür yollirini, sal vä deŋiz transport tarmaqlirini birläştüridiğan çoŋ transport-logistikiliq märkäzgä aylanmaqta. Häliqara aeroport, Җezqazğan – Beyneu, Özen – Türkmänstan dšlät çegarisi tšmüryol magistral'liri, Atırav – Aqtav avtomobil' yoli, Aqtav zamaniviy deŋiz porti, şundaqla Qurıq sal kompleksi şular җümlisidindur. Bu layihilär region ihtisadiğa çoŋ täsir qilidu, – däp täkitlidi Dšlät rähbiri.
Nursultan Nazarbaev šz sšzidä Kaspiy dšlätliri rähbärliriniŋ Bäşinçi sammitiğa täyyarliq kšrüş mäsilisigä alahidä diqqät bšlüp, häliqara çarä-tädbirniŋ štküzülüşigä bağliq vilayät märkiziniŋ helä däriҗidä šzgärgänligini täkitlidi.
Maŋğıstav vilayitiniŋ hakimi Eralı Toğjanov regionniŋ iҗtimaiy-ihtisadiy täräqqiyati toğriliq hesavat bilän sšzgä çiqip, moşu jilniŋ štkän altä eyiniŋ yäküni boyiçä ihtisatniŋ turaqliq šsüş kšrsätküçini saqlap qalğanliğini täkitlidi.
– 2017-jilniŋ moşu vaqti bilän selişturğanda, içki regional mähsulat 99,2 payizdin 104,4 payizğiçä šsti. Sanaätniŋ asasiy indeksi 101,2 payizni täşkil qildi. Asasiy kapitalğa bolğan investitsiya ülüşi 6 payiz šsüp, 256 milliard täŋgini täşkil qildi, – däp täkitlidi hakim. –İndustriyaläştürüş häritisini ämälgä aşuruş başlanğandin buyan vilayättä 42 layihä işqa qoşuldi vä 392 milliard täŋgä uttur investitsiya җälip qilindi. Bügünki kündä 418 milliard täŋgilik investitsiya miqdari bilän 89 layihä ämälgä aşuruluş җäriyanida turuvatidu.
Eralı Toğjanov “Nwrlı jol” vä “Nwrlı jer” dšlät programmilirini orunlaşniŋ region ihtisadini täräqqiy ätküzüş üçün härikätkä kältürgüçi küç bolup hizmät qilip, ularniŋ dairisidä җumhuriyätlik häm yärlik ähmiyätkä egä 600 kilometr yol selinğanliğini vä rekonstruktsiya qilinğanliğini, şundaqla 1,8 million kvadrat metr turuşluq šy paydilinişqa berilgänligini täkitlidi.
Bügünki kündä Maŋğıstav vilayiti 37 mämlikät bilän eksport-import operatsiyalirini ämälgä aşuruvatidu. Jil beşidin tartip investorlar bilän muzakirilär jürgüzüldi vä birqatar memorandumlar imzalandi.
Qazaqstan Prezidenti hesavat yäküni boyiçä regionniŋ iҗtimaiy-ihtisadiy täräqqiyat kšrsätküçlirini tilğa elip, buniŋdin keyin kompleksliq işläşni täläp qilivatqan birqatar mäsililärni atap kšrsätti.
– İhtisatniŋ turaqliq šsüşini qolğa kältürüş keräk. Buniŋ üçün ihtisatni diversifikatsiyaläş vä hizmät qiliş häm mähsulatni qayta işläş sektorliriniŋ täräqqiy etişini täminläş lazim. Mäsilän, bu yärdä ikki miŋ gektar mäydanda “Morport Aktau” mähsus ihtisadiy zonisi işlävatidu. Dšlät uniŋ infraqurulumini täräqqiy ätküzüş üçün mäbläğ bšldi. Ändi uniŋ paaliyitini җanlandurup, al'ternativiliq iş orunlirini vuҗutqa kältürüş keräk, – däp tapşurdi Nursultan Nazarbaev.
Dšlät rähbiri Maŋğıstav regioniniŋ çoŋ turistik iqtidarğa egä ekänligini täkitläp, vilayätniŋ geografiyalik ävzälliklirini vä mädäniy alahidiliklirini atap kšrsätti. Qazaqstan Prezidenti vilayät hakimiyitigä hškümät bilän birliktä transport-logistikiliq imkaniyätlärni paydiliniş, kiçik vä ottura tiҗarätni täräqqiy ätküzüş, yeŋi iş orunlirini vuҗutqa kältürüş, şundaqla täbiiy energiya mänbälirini işläpçiqirişni җariy qiliş boyiçä işni davamlaşturuşni tapşurdi.
Җämiyät ärbapliri, deputatlar, şundaqla vilayätniŋ biznes qurulumliriniŋ väkilliri Dšlät rähbirigä regionda dšlät programmiliriniŋ ämälgä aşuruluşini qollap-quvätlävatqanliği üçün minnätdarliq bildürüp, buniŋdin keyinmu turaqliq täräqqiyat üçün barliq küçniŋ särip qilinidiğanliğini täkitlidi.
İş babidiki säpär dairisidä Nursultan Nazarbaev şundaqla Aqtavda biyil paydilinişqa berilgän Dostluq šyiniŋ paaliyiti bilän tonuşti. Uni ziyarät qilğanda Dšlät rähbiri vilayätniŋ investitsiyalik layihilirini kšzdin käçürdi.
Uniŋdin taşqiri Dšlät rähbiri Tree of life däm eliş bazisiniŋ paaliyiti bilän tonuşti.
Maŋğıstav vilayitigä qilğan iş babidiki säpiri dairisidä Qazaqstan Prezidenti mul'timodal' transport märkizini – Qurıq portiniŋ sal kompleksini tonuşturuş märasimiğa qatnaşti vä transkaspiy dälizi boyiçä Qorğastin İtaliyagä atlanğan muntäzim konteyner poeziğa yol açti.
Transport märkizini tonuşturuş dairisidä şundaqla telekšrük štküzülüp, uniŋda Qurıq porti – Taşen çegara posti, Qurıq porti – “Qorğas – Şärqiy därvaza” mähsus ihtisadiy zonisidiki quruq port avtomobil' vä tšmüryol qatnişiniŋ işi başlandi.
Qazaqstan Prezidenti şundaqla DP World kompaniyasiniŋ başqarma räisi Sultan Ahmed bin Sulayem bilän uçraşti. Uçrişiş davamida jük toşuş vä logistika sahasiğa munasivätlik mäsililär muhakimä qilindi.
Maŋğıstav vilayitidä boldi
Prezident Nursultan Nazarbaev Maŋğıstav vilayitini iş babidiki säpär bilän ziyarät qildi.Dšlät rähbiri regionda däsläpki küni štküzgän Maŋğıstav vilayitiniŋ iҗtimaiy-ihtisadiy täräqqiyatiğa beğişlanğan keŋäşmä iş babidiki säpärniŋ muhim vaqiäliriniŋ biri boldi.


text:
Avropa Eyyetiniñ yañı terkibi dekabrniñ 1-nde işini başlaycaq
Avropa Eyyetiniñ yañı terkibi dekabrniñ 1-nde işini başlaycaq. Evelden eyyyet işini noyabrniñ 1-nde başlaycağı tayiyelengen edi. Bir aylıq uzattıruv yañı deputatlarnıñ seçimi ile bağlıdır.
Bunı Twitter saifesinde Avropa Parlamentiniñ mesleatçısı Jaume Duch açıqladı.
“Avropa parlamentiniñ prezidenti ve siyasiy gruppalarnıñ liderleri 2019 senesi parlamet diñlevleriniñ neticelerini çıqardı. Bu demokratik ve açıq bir ketişat. Parlament vaqtında rey berip, yañı Eyyetniñ dekabrniñ 1-nde işini başlamağa çare bermege niyetinde”, – dep yazdı Duch.
Bundan ğayrı, o, Avropa Parlamenti yaqın zamanda Avropa komissalarını tayinlemege niyetinde olğanını bildirdi.


text:
Furkan dekorasyon İstanbul alçı alçıpan boya fayans asma tavan bölme duvar taş yünü tavan metal tavan niş gizli ışık kartonpiyer iç cephe ısı yalıtımı 0533 561 7642 İmrahor İstanbul Alçıpan Ustası Com, İslambey İstanbul Alçıpan Ustası Com, Merkez İstanbul Alçıpan Ustası Com, Yavuzselim İstanbul Alçıpan Ustası Com, Atatürk İstanbul Alçıpan Ustası Com, Bahşayış İstanbul Alçıpan Ustası Com, Boğazköy İstanbul Alçıpan Ustası Com, Boğazköy İstanbul Alçıpan Ustası Com,
Bolluca İstanbul Alçıpan Ustası Com, Ambarlı İstanbul Alçıpan Ustası Com, Cihangir İstanbul Alçıpan Ustası Com, Denizköşkler İstanbul Alçıpan Ustası Com, Firuzköy İstanbul Alçıpan Ustası Com, Gümüşpala İstanbul Alçıpan Ustası Com, Merkez İstanbul Alçıpan Ustası Com, Mustafa Kemal Paşa İstanbul Alçıpan Ustası Com, Tahtakale İstanbul Alçıpan Ustası Com, Üniversite İstanbul Alçıpan Ustası Com, Yeşilkent İstanbul Alçıpan Ustası Com, Bağlar İstanbul Alçıpan Ustası Com, Barbaros İstanbul Alçıpan Ustası Com, Çınar İstanbul Alçıpan Ustası Com, Demirkapı İstanbul Alçıpan Ustası Com, Evren İstanbul Alçıpan Ustası Com, Fatih İstanbul Alçıpan Ustası Com, Fevzi Çakmak İstanbul Alçıpan Ustası Com, Göztepe İstanbul Alçıpan Ustası Com, Güneşli İstanbul Alçıpan Ustası Com, Hürriyet İstanbul Alçıpan Ustası Com, İnönü İstanbul Alçıpan Ustası Com, Kâzım Karabekir İstanbul Alçıpan Ustası Com, Kemalpaşa İstanbul Alçıpan Ustası Com, Kirazlı İstanbul Alçıpan Ustası Com, Mahmutbey İstanbul Alçıpan Ustası Com, Merkez İstanbul Alçıpan Ustası Com, Sancaktepe İstanbul Alçıpan Ustası Com, Yavuzselim İstanbul Alçıpan Ustası Com, Yenigün İstanbul Alçıpan Ustası Com, Yenimahalle İstanbul Alçıpan Ustası Com, Yıldıztepe İstanbul Alçıpan Ustası Com, Yüzyıl İstanbul Alçıpan Ustası Com, Bahçelievler İstanbul Alçıpan Ustası Com, Cumhuriyet İstanbul Alçıpan Ustası Com, Çobançeşme İstanbul Alçıpan Ustası Com, Fevzi Çakmak İstanbul Alçıpan Ustası Com, Hürriyet İstanbul Alçıpan Ustası Com, Kocasinan İstanbul Alçıpan Ustası Com, Siyavuşpaşa İstanbul Alçıpan Ustası Com, Soğanlı İstanbul Alçıpan Ustası Com, Şirinevler İstanbul Alçıpan Ustası Com, Yenibosna İstanbul Alçıpan Ustası Com, Zafer İstanbul Alçıpan Ustası Com, Ataköy İstanbul Alçıpan Ustası Com, Basınköy İstanbul Alçıpan Ustası Com, Cevizlik İstanbul Alçıpan Ustası Com, Kartaltepe İstanbul Alçıpan Ustası Com, Osmaniye İstanbul Alçıpan Ustası Com,
Sakızağacı İstanbul Alçıpan Ustası Com, Şenlikköy İstanbul Alçıpan Ustası Com, Yenimahalle İstanbul Alçıpan Ustası Com, Yeşilköy İstanbul Alçıpan Ustası Com, Yeşilyurt İstanbul Alçıpan Ustası Com, Zeytinlik İstanbul Alçıpan Ustası Com, Zuhuratbaba İstanbul Alçıpan Ustası Com, Altınşehir İstanbul Alçıpan Ustası Com, Bahçeşehir İstanbul Alçıpan Ustası Com, Başakşehir İstanbul Alçıpan Ustası Com, Güvercintepe İstanbul Alçıpan Ustası Com, Kayabaşı İstanbul Alçıpan Ustası Com, Şahintepe İstanbul Alçıpan Ustası Com, Ziya Gökalp İstanbul Alçıpan Ustası Com, Altıntepsi İstanbul Alçıpan Ustası Com, Cevatpaşa İstanbul Alçıpan Ustası Com, İsmetpaşa İstanbul Alçıpan Ustası Com, Kartaltepe İstanbul Alçıpan Ustası Com, Kocatepe İstanbul Alçıpan Ustası Com, Muratpaşa İstanbul Alçıpan Ustası Com, Orta İstanbul Alçıpan Ustası Com, Terazidere İstanbul Alçıpan Ustası Com, Vatan İstanbul Alçıpan Ustası Com, Yenidoğan İstanbul Alçıpan Ustası Com, Yıldırım İstanbul Alçıpan Ustası Com, Abbasağa İstanbul Alçıpan Ustası Com, Akatlar İstanbul Alçıpan Ustası Com, Arnavutköy İstanbul Alçıpan Ustası Com, Balmumcu İstanbul Alçıpan Ustası Com, Bebek İstanbul Alçıpan Ustası Com, Cihannüma İstanbul Alçıpan Ustası Com, Dikilitaş İstanbul Alçıpan Ustası Com, Etiler İstanbul Alçıpan Ustası Com, Gayrettepe İstanbul Alçıpan Ustası Com, Konaklar İstanbul Alçıpan Ustası Com, Kuruçeşme İstanbul Alçıpan Ustası Com, Kültür İstanbul Alçıpan Ustası Com, Levazım İstanbul Alçıpan Ustası Com, Levent İstanbul Alçıpan Ustası Com, Mecidiye İstanbul Alçıpan Ustası Com, Muradiye İstanbul Alçıpan Ustası Com, Nisbetiye İstanbul Alçıpan Ustası Com, Ortaköy İstanbul Alçıpan Ustası Com, Sinanpaşa İstanbul Alçıpan Ustası Com, Türkali İstanbul Alçıpan Ustası Com, Ulus İstanbul Alçıpan Ustası Com, Vişnezade İstanbul Alçıpan Ustası Com, Yıldız İstanbul Alçıpan Ustası Com, Adnan Kahveci İstanbul Alçıpan Ustası Com, Barış İstanbul Alçıpan Ustası Com, Büyükşehir İstanbul Alçıpan Ustası Com, Cumhuriyet Beylikdüzü İstanbul Alçıpan Ustası Com, Dereağzı İstanbul Alçıpan Ustası Com, Gürpınar İstanbul Alçıpan Ustası Com, Kavaklı İstanbul Alçıpan Ustası Com, Marmara İstanbul Alçıpan Ustası Com, Sahil İstanbul Alçıpan Ustası Com, Yakuplu İstanbul Alçıpan Ustası Com, Arapcami İstanbul Alçıpan Ustası Com, Asmalımescit İstanbul Alçıpan Ustası Com, Bedrettin İstanbul Alçıpan Ustası Com, Bereketzade İstanbul Alçıpan Ustası Com, Bostan İstanbul Alçıpan Ustası Com, Bülbül İstanbul Alçıpan Ustası Com, Camiikebir İstanbul Alçıpan Ustası Com, Cihangir İstanbul Alçıpan Ustası Com, Çatmamescit İstanbul Alçıpan Ustası Com, Çukur İstanbul Alçıpan Ustası Com, Emekyemez İstanbul Alçıpan Ustası Com, Evliya Çelebi İstanbul Alçıpan Ustası Com, Fetihtepe İstanbul Alçıpan Ustası Com, Firuzağa İstanbul Alçıpan Ustası Com, Gümüşsuyu İstanbul Alçıpan Ustası Com, Hacıahmet İstanbul Alçıpan Ustası Com, Hacımimi İstanbul Alçıpan Ustası Com, Halıcıoğlu İstanbul Alçıpan Ustası Com, Hüseyinağa İstanbul Alçıpan Ustası Com, İstiklal İstanbul Alçıpan Ustası Com, Kadı Mehmet Efendi İstanbul Alçıpan Ustası Com, Kamerhatun İstanbul Alçıpan Ustası Com, Kalyoncukulluğu İstanbul Alçıpan Ustası Com, Kaptanpaşa İstanbul Alçıpan Ustası Com, Katip Mustafa Çelebi İstanbul Alçıpan Ustası Com, Keçecipiri İstanbul Alçıpan Ustası Com, Kemankeş Kara Mustafa Paşa İstanbul Alçıpan Ustası Com, Kılıçalipaşa İstanbul Alçıpan Ustası Com, Kocatepe İstanbul Alçıpan Ustası Com, Kulaksız İstanbul Alçıpan Ustası Com, Kuloğlu İstanbul Alçıpan Ustası Com, Küçükpiyale İstanbul Alçıpan Ustası Com, Müeyyetzade İstanbul Alçıpan Ustası Com, Ömeravni İstanbul Alçıpan Ustası Com, Örnektepe İstanbul Alçıpan Ustası Com, Piripaşa İstanbul Alçıpan Ustası Com, Piyalepaşa İstanbul Alçıpan Ustası Com, Pürtelaş İstanbul Alçıpan Ustası Com, Sururi İstanbul Alçıpan Ustası Com, Sütlüce İstanbul Alçıpan Ustası Com, Şahkulu İstanbul Alçıpan Ustası Com, Şehit Muhtar İstanbul Alçıpan Ustası Com, Tomtom İstanbul Alçıpan Ustası Com, Yahya Kahya İstanbul Alçıpan Ustası Com, Yenişehir İstanbul Alçıpan Ustası Com, 19 Mayıs İstanbul Alçıpan Ustası Com, Ahmediye İstanbul Alçıpan Ustası Com, Alkent İstanbul Alçıpan Ustası Com, Atatürk İstanbul Alçıpan Ustası Com, Bahçelievler İstanbul Alçıpan Ustası Com, Batıköy İstanbul Alçıpan Ustası Com, Celaliye İstanbul Alçıpan Ustası Com, Cumhuriyet İstanbul Alçıpan Ustası Com, Çakmaklı İstanbul Alçıpan Ustası Com, Dizdariye İstanbul Alçıpan Ustası Com, Fatih İstanbul Alçıpan Ustası Com, Güzelce İstanbul Alçıpan Ustası Com, Hürriyet İstanbul Alçıpan Ustası Com, Kamiloba İstanbul Alçıpan Ustası Com, Karaağaç İstanbul Alçıpan Ustası Com, Kumburgaz Merkez İstanbul Alçıpan Ustası Com, Mimarsinan İstanbul Alçıpan Ustası Com, Muratbey İstanbul Alçıpan Ustası Com, Muratçeşme İstanbul Alçıpan Ustası Com, Pınartepe İstanbul Alçıpan Ustası Com, Türkoba İstanbul Alçıpan Ustası Com, Ulus İstanbul Alçıpan Ustası Com, Yenimahalle İstanbul Alçıpan Ustası Com,
Arnavutköy İstanbul Alçıpan Ustası Com, Avcılar İstanbul Alçıpan Ustası Com, Bağcılar İstanbul Alçıpan Ustası Com, Bahçelievler İstanbul Alçıpan Ustası Com, Bakırköy İstanbul Alçıpan Ustası Com, İstanbul Alçıpan Ustası Com,
Başakşehir İstanbul Alçıpan Ustası Com, Bayrampaşa İstanbul Alçıpan Ustası Com, Beşiktaş İstanbul Alçıpan Ustası Com, Beylikdüzü İstanbul Alçıpan Ustası Com, Beyoğlu İstanbul Alçıpan Ustası Com, Büyükçekmece İstanbul Alçıpan Ustası Com,
Çatalca İstanbul Alçıpan Ustası Com, Eyüp İstanbul Alçıpan Ustası Com, Esenler İstanbul Alçıpan Ustası Com, Esenyurt İstanbul Alçıpan Ustası Com, Fatih İstanbul Alçıpan Ustası Com, Gaziosmanpaşa İstanbul Alçıpan Ustası Com,
Güngören İstanbul Alçıpan Ustası Com, Kâğıthane İstanbul Alçıpan Ustası Com, Küçükçekmece İstanbul Alçıpan Ustası Com, Sarıyer İstanbul Alçıpan Ustası Com, Silivri İstanbul Alçıpan Ustası Com, Sultangazi İstanbul Alçıpan Ustası Com,
Şişli İstanbul Alçıpan Ustası Com, Zeytinburnu İstanbul Alçıpan Ustası Com, Anadolu Yakası İstanbul Alçıpan Ustası Com, Adalar İstanbul Alçıpan Ustası Com, Ataşehir İstanbul Alçıpan Ustası Com, Beykoz İstanbul Alçıpan Ustası Com,
Çekmeköy İstanbul Alçıpan Ustası Com, Kartal İstanbul Alçıpan Ustası Com, Kadıköy İstanbul Alçıpan Ustası Com, Maltepe İstanbul Alçıpan Ustası Com, Pendik İstanbul Alçıpan Ustası Com, Sancaktepe İstanbul Alçıpan Ustası Com,
Sultanbeyli İstanbul Alçıpan Ustası Com, Şile İstanbul Alçıpan Ustası Com, Tuzla İstanbul Alçıpan Ustası Com, Ümraniye İstanbul Alçıpan Ustası Com, Üsküdar İstanbul Alçıpan Ustası Com,


text:
Täğdir täqäzasi härhil säväplär tüpäyli 1962-jilniŋ beşida Şämäy vilayiti Abay nahiyäsigä kelip orunlaştuq. Kindik qenimiz tamğan Tarbağatay šlkisi Çšçäk şähiridin ketişimizgä birdin-bir säväp bolğan ähval atimiz Qurvan Sidiqovniŋ şu dävirlärdiki «eçilip sayraş», «barçä güllär täŋ eçilsun, barçä quşlar täŋ sayrisun», däp atalmiş säyasiy oyuniniŋ qurvini boluşi edi. 1958-jili yala-tšhmät, ğevät-şikayät, oydurma gunalarni teŋiş nätiҗisidä millätpärvär atimiz «oŋçi-millätçi, hätärlik düşmän» atilip, bir künniŋ içidä bäş jilğa türmigä qamalğan edi.
Şuniŋ bilän Hitayniŋ ämgäk bilän tüzitiş türmisidä tšrt jil yetip çiqqan atimiz, 1962-jili pütkül Tarbağatay šlkisi kštirilip, Keŋäş İttipaqiğa qarap kšçkän päyttä, bizmu heç oylanmastin ailimiz bilän Qazaqstanğa kšçüp kälgän eduq. Atam şu jilniŋ yaz aylirida qazaq hälqiniŋ uluq ällamasi Abay Qunanbayulıniŋ qäbrigä berip qur°an tilavät qilip kelidu. Aridin biraz vaqit štkändin keyin, şu çağdiki nahiyälik partiya komitetiniŋ birinçi kativi Kärim Nurbaevniŋ hozurida bolğan päyttä: «Yeqinda mähsus maşina yallap, Abay atamniŋ qäbrigä tazim qilip, qur°an oqup kälgändim. Päm-parasitigä, danişmän-danaliğiğa baş äkkänmän. Biraq äynä şundaq uluq şähsniŋ yadikarliğiniŋ qağҗiriğan dalada yalğuz çoqçiyip turğanliğini kšrüp, škündüm vä içim häsrätkä toldi. Bara-bara şu škünüş meni tehimu bearam qilişqa başlidi. Yatsam-tursam yadimdin kätmäydiğan boldi. Ahiri çidalmidim, mana bügün sizniŋ aldiŋizğa kelişkä mäҗbur boldum» däydu.
U yänä: «Män burundin Abay atamğa sirtidin siğinattim, Abay – qazaq hälqiniŋla uluq şairi ämäs, u barçä türkiytilliq häliqlärniŋ pähirlik uluq pärzändi, ällamasi, sšz zärgari. Biz Şärqiy Türkstanda u kişini pir tutattuq. Nemä üçün bügünki küngiçä uniŋ qäbriniŋ ätrapiğa birär kšçät tikmidiŋlar?» däp soal qoyidu. Şunda birinçi katip Kärim Nurbaev dadamğa: «U yärniŋ asti taş, üsti şor topa, şuŋlaşqa u yärdä kšçät äy bolmaydu», degän kšrünidu. Şu çağda dadam raykom kativiğa: «hšrmätlik katip җanapliri! Erinmäy ämgäk qilsa, härqandaq yärgä kšçät tikip, gül šstürüşkä bolidu. Uyğurlar Täklimakan çšligä gül šstürgän häliq» däydu. Uniŋğa raykom kativi: «Ägär män sizni şu mirasgahqa hadim qilip tayinlisam, bağ bärpa qilalamsiz?» däp soriğanda, dadam: “Uluq ällamaniŋ murdisini yalğuzsiratmaymän, ägär üç jil vaqit bärsiŋiz, Abayniŋ qäbriniŋ ätrapiğa kšçät tikip, gül oltarğuzimän. Päqät yardämläşsaŋlar boldi” däydu.
Şuniŋdin keyin raykom kativi Abay nahiyälik iҗraiy komitetiniŋ räisi Rımqan Ğabdullinğa tapşurma berip, nazarät qilişini tapiliğan ekän.
Kšp štmäy, Abayniŋ Jidebaydiki qişliğiğa kšçüp kelişni toğra kšrduq. Jidebay Qarauıl yezisidin 25 çaqirimdäk musapidä orunlaşqan. Mähsus selinğan tahtaydäk tüz taş yol top-toğra Jidebayğa apiridu. Yol-yoliqay kšridiğiniŋiz qelin çiğ, yantaq, mal qoraliri, kätkän çäksiz dala… Tšpidä aq qişlaq orunlaşqan. Uniŋ beri täripidä şifer bilän çedirlanğan fin ülgisidä selinğan üç šy bar. Uniŋ birinçisi, ätraptiki malçilarniŋ baliliri oquydiğan başlanğuç mäktäp, ikkinçisi, ular yatidiğan internat, üçinçisi, muällim turidiğan šy. Şairniŋ šyi çarbağ bilän qorşalğan aq imarät.
«Bir Allağa siğinip, yolumiz oŋuşluq bolsun», däp Abayniŋ qişliğiğimu kšçüp kälduq. Jidebayğa kšçüp kälgändin keyin animiz qiz boşandi. İrim qilip ismini Abayğayşa däp qoyduq. Qisqisi, bälni mäkkäm bağlap, iştinimizniŋ puşqiğini türüvelip, kätminimizni kštirip yadikarliq yeniğa kälduq. häqiqätän, raykom kativi eytqandäk, yär qävitiniŋ 15 – 20 santimetri şor topa bolsa, asti qiyiq taş ekän. Yärniŋ topa qävitini elivetip, taşliq qävitini 40 – 50 santimerğiçä kolap, täyyar bolğan çoŋqurni qara topa bilän tindurduq. Qara topini Şıŋğıs tağniŋ çoqqisidin toşiduq. Kolanğan çoŋqurniŋ uzunluği 200 metrğa yeqin. Ottura hesap bilän 60 kubometrdäk topa toşuldi. Bu işlarniŋ hämmisini atimizniŋ rähbärligidä inim ikkimiz vä ikki yallanma işçiniŋ küçi bilän bir yerim ayniŋ içidä pütärduq.
1962-jilniŋ küz eyida üç miŋ tüp, keyinki jilniŋ ätiyazida yänä miŋ tüp kšçät tikip, ularni yaziçä pärviş qilduq. Uniŋ üçün altä yärdin quduq kolap, qäbirdiki vä yol boyidiki kšçätlärgä harvu bilän toşup su quyduq. 1963-jilniŋ küzi bilän 1964-jilniŋ ätiyaz päslidä yänä 4300 tüp kšçät tikip, qoşumçä yänä ikki quduq koliduq. Tikkän kšçätlirimizniŋ türliri härhil: qariyağaç, җigdä, teräk, dolana, alma vä başqilar. Ularniŋ sani jildin-jilğa kšpiyip, qizil-yeşil, yaŋza-yaŋza güllär šskän mäydanğa vä kšçätlär šskän bükkidä ormanğa aylinişqa başlidi.
Jidebaydiki çoŋ yeŋiliq – moşu orman-bağ. Bu – yalğuz Jidebayla ämäs, pütkül Abay nahiyäsi üçün çoŋ izgü iş edi.
Şuŋlaşqa mundaq minnätsiz mehnätkä ğämhorluqmu, alahidä hšrmätmu kšpiyişkä başlidi. Häliq pähri Abaydäk uluq ällamaniŋ murdisi yatqan orunğa gšzällik hädiyä qiliş üçün bizmu hardim-taldim demäy ämgäk qilduq. Bir küni Almutidin kälgän mehmanlarni başlap Jidebayğa kälgän raykom kativi Kärim Nurbaev zilva šskän kšçätlärni vä qizil-yeşil eçilğan güllärni kšrüp, hoşalliğini yoşuralmay, dadamniŋ qolini qattiq qisip turup: “Qureke, siz quruq gäp qilmaydiğan, eytqan sšzüŋizdä turidiğan, ämgäksšygüç insan ekänsiz. İkki jilğa yätmäy biz 60 jildin beri qilmiğan izgü işni bäҗiripsiz. Yaraysiz, Sizgä miŋ rähmät!”, däp çin ihlasi bilän minnätdarliğini bildürgän edi.
Jidebayğa Almutidin telemuhbirlar kelip, yaş bağni çüşirip kätti. Gayida şänbä yaki yäkşänbä künliri nahiyä märkizidin juqarqi sinip oquğuçiliri yaki mähkimä hizmätçiliri kelip, şänbilik uyuşturatti. Jidebaydiki uluq Abayniŋ qäbri ätrapini avatlaşturğan ämgigimiz inavätsiz qalğini yoq. U toğriliq pütkül җumhuriyätkä elan qilindi. Qazaq ädäbiyatidiki ilmiy-fantastika janriniŋ piri, Qazaqstan Yazğuçilar ittipaqiniŋ äzasi, ataqliq yazğuçi Medeu Sapaulı Särseke Abayniŋ tuğulup šskän yeri – Jidebayğa bolğan säpiri toğriliq şu vaqittiki «Sotsialistik Qazaqstan» (hazirqi «Egemen Qazaqstan») gezitiniŋ 1964-jili oktyabr' vä 1965-jili sentyabr' aylirida elan qilğan oçerklirida Abay qäbirstanliğini yeşilzarliqqa bšläp, güllätkän Qurvan Sidiqovniŋ ämgigini kšpçilikkä tonuşturğan edi.
Uyğur hälqiniŋ addiy bir ailisi bäş jil içidä türk duniyasiniŋ danişmän ällamasi Abayğa degän illiq muhäbbitini, izgü niyitini uluq şähsniŋ tuğulup šskän yeri Jidebayğa güldin – mäydan, kšçättin orman bärpa qiliş arqiliq ispatliğan edi. Uşbu qisqiçä äslimämni Medeu Sapaulı Särsekeniŋ «Sotsialistik Qazaqstan» gezitiniŋ 1964-jili 243-sanida elan qilinğan «Japandağı jasıl baq» särlävhilik oçerkidin elinğan üzündä bilän yäkünläşni muvapiq kšrdüm.
«Süvä kštirilişi bilänla yolğa çiqip kättuq. Aldimizda payansiz dala yatidu. Jiraqtin “mana män” degändäk Qarauıl turidu. Qädinasim qalğandäk yenip-yenip burulup käynimgä qaraymän. Bir däqiqä Muhtar Ävezovqa qoşulup «taqir qum bilän taşni yerip, aҗiz, nazuk çeçäk etip, yaş çinar päyda bolğan. Şundaq bir hayat hädiyä qilğan» desäm, bäzän Därmengä ägişip «…käŋ dala, bayavan çšlniŋ boyida u gül-giyaliriŋ šsmäktä… Nurğun šsüp, kšktä çaqnap kelidu… Yänimu jillar boyi šsüvärmäk», degüm kälgändäk.
Rast, bu päyttä män uluq Ävezovniŋ sšzini šzämçä qaytiliğandim. Täsvirläp yätküzgän pikrini äyni mänasida oquğan edim. Buniŋ šzi çšlniŋ šmürvayät soğ şamili bilän aççiq soğini kšrüp kelivatqan monu bepayan dalaniŋ qaq otturisida eçilğan güllär bilän bağ ariliniŋ bärhayat boluşini tiligän pak kšŋlümdin tuğulğandi. Şundaqla bu hissiyat härbir sšzini «Abay atam» däp izhar qilip, hätta uluq ällamağa degän illiq muhäbbitini quçiğidiki boviğiğimu, barliq ailä-tavabiatiğa siŋdürüşni bilgän Qurvan Sidiqovtäk insanniŋ bšläkçä ärligigä qayil bolup, apirin äyligändin tuğulğandi».
Şšhrät SİDİQOV,
tehnika pänliriniŋ namziti,
professor, Qazaqstan Җumhuriyiti bilim beriş sahasiniŋ älaçisi.


text:
Aşağı Foti Sala
Aşağı Foti Sala (ukraince HижHя ГoлyбиHka, Aшaґи ФoTi-Caлa, HижHя ФoTi-Caлa, rusça HижHяя ГoлyбиHka, HижHee Зapeчbe, HижHяя ФoTи-Caлa) – Qırımnıñ Bağçasaray rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 273 kişi (2001 senesi).
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


text:
29 Säuir, 2016 sağat 14:24
Danışpan halqımızdıñ «aytqan söz – atılğan oq» deytini beker emes. Sol oq aldaqaşan ömirden ötken marqwmdarğa (sebep-saldarsız, dälelsiz, qasaqana) atılsa şe?
29 Säuir, 2016 sağat 14:02
Nobel' sıylığın beretin komitettiñ adamdarımen jaqın tanıspın dep. Ärine, qazir bizdiñ Qazaqstandı, onıñ prezidenti Nwrswltan Nazarbaevtı bükil älem tanidı.
29 Säuir, 2016 sağat 13:05
Osını eskere kele, biz qazaq tiline tän dıbıstardı qatañ saqtay otırıp...
29 Säuir, 2016 sağat 12:34
Iran halqınıñ sanı 2007/08 jıldarı şegine jetip köbeygenimen, odan äri demografiyalıq ösim toqtadı.
29 Säuir, 2016 sağat 11:40
Elbası Nwrswltan Äbişwlı Astana töñiregindegi jağımsız iis şığarıp twrğan Taldıköl toğanına qatıstı Astana äkimi Ädilbek Jaqsıbekovke qatañ eskertu jasadı
29 Säuir, 2016 sağat 10:53
Eger atalğan saual memlekettik qwpiyağa jatpaytın mälimet bolsa, onı jasırıp qalğan şeneunikterdi jauapqa tartuğa boladı.
29 Säuir, 2016 sağat 10:20
Qazir qazaq qoğamında qızu talqılanıp jatqan Bilim jäne ğılım ministriniñ (Sağadiev Erlan – red.) jaña reformasına qatıstı Elbası Nwrswltan Äbişwlınıñ özi ün qostı. Prezident jaña bilim reformasın halıqqa dwrıs tüsindire almağan Sağadievke sögis aytıp, eskertu jasağan,-dep habarlaydı 31 arna.
29 Säuir, 2016 sağat 09:50


text:
19 haziran 2015 yıl 21:30
Qırım Halqara İş Adamları Birliginiñ keçken İdare toplaşuvında Birlikniñ yañı reisi olaraq Arsen İsmailov saylanıldı.
QISQA TERCİMEİAL MALÜMATI
Arsen İsmailov 1978 senesi iyün 15 künü Özbekistannıñ Yangiyül şeherinde doğdı. Yaşı 11-ge kelgende ana-babası ve ailesinen beraberlikte Qırımğa köçtü, ve 1995 senesi alâcı olaraq ana vatanında mektep bitirdi.
2000 senesi Arsen maliye şübhesinde Qırım Biznes İnstitutinde aliy tasil aldı. 2003 senesi Taras Şevçenko adına Kiyev Milliy Universitetinde aspirantura oquşını bitirdi. Soñra 2013 senesi Vadim Getman adına Kiyev Milliy İqtisadiyat Universitetinde aliy adliyeviy tasil diplomını qazandı.
Şimdige qadar Arsen 10 yıldan ziyade ileri maliye şirketlerinde çalışıp, idareci vazifelerinde tecribe qazandı. Praveks-Bank, UkrSibBank, "ARİS" maliyeviy supermarketi, EkspoBank, Birinci Ukrain Halqara Bankı hadimi olaraq, bir sıra iqtisadiy leyhalarnı yönetti. Bu cümleden işlerini halqara seviyede alıp barıp, Arsen özüni tecribeli, teraqqiy idareci ve eminli şerik olaraq kösterdi.
Şimdiki vaqıtta Arsen İsmailov «GLOBUS» Bankınıñ Baş Müdir Mesleatçısı ve «Partner» Advokatlar Birliginiñ azası olaraq işini devam ete.
Esabında derc etilgen ilmiy işleri ve eda etilgen bir sıra muvafaqiyetli leyhaları olsa da, eñ büyük ğururı olaraq Arsen İsmailov öz ballarını köre.