text:
Cemaat jurnalisti Nariman Memedeminov 2020 senesi sentâbrniñ 21-nde №8 yaşav tarzı koloniyasından çıqtı. Qorantası eki buçuq yıldır beklegen Qırımnıñ Zalanköy (Holmovka) köyündeki evine qayttı. Qırım işğalinden soñ birinci apis cezalarından soñ Nariman Memedeminov bu adise-vaqialarnı cemaat jurnalisti olaraq aydınlatqanlardan biri edi. Bazı Ukraina ve halqara neşirleri, şu cümleden Qırım.Aqiqat, Qırımdaki vaziyet aqqında tarif etmek içün onıñ maqalelerini qullanğan edi.
Qırımtatarı Nariman Memedeminov eki kere apiske alınğan edi: birinci kere memuriy madde boyunca, ekinci kere ise onı YouTube kanalındaki üç videosı içün «terror faaliyetine çağırğanında» qabaatladılar. Rusiye mahkemesi onı eki buçuq yıl yaşav tarzı koloniyasında qalmasına üküm etti. Daa soñra şartlı olaraq vaqtından azat etilmesi red etildi.
– Tintüv ya da tutuv yerine ilk kelişiñiz aqlıñızdamı? Nasıl olğanını tarif ete bilesiñizmi?
– İlk adise mında, Zalanköyde, Ernes Muslâdinov yaşağanda oldı. O, vefat etti, cenazesi oldı. Tornacı edi, bir çoq kişi ondan yardım istegen edi, pek ürmet etkenler. Cenazeden bir qaç aydan soñ evinde tintüv oldı. Bunı bile edim, ve o vaqıt ne yapacağımnı añlamay edim. Anda bardım, qomşular, tuvğanları keldi ve men Facebookta olğanlarnı yazdım. Özümni cemaat jurnalisti olaraq ilk sefer o vaqıt kördim, ğaliba.
– «Qırım birdemligi» soñramı oldı?
Keçken balalarnıñ fotoresimlerini yaptım, bunı saifeme qoya edim, o vaqıt başqa jurnalist yoq edi
– «Qırım birdemligi» az soñra peyda oldı. Soñra Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahkeme oturışuvları oldı. Keçken balalarnıñ fotoresimlerini yaptım, bunı saifeme qoya edim, o vaqıt başqa jurnalist yoq edi. Şaşa edim. Mustaqil jurnalistlerni degil, federal kanallarnı aytam. Mantıqqa köre, akimiyet «terroristlerni», pek telükeli cinayetçilerni yaqaladı. Akimiyetniñ versiyasına köre, uquq qoruyıcı organları doğru ve yahşı iş yapqanlar, amma federal kanallar bir söz aytmay. Ne içün? Em de Qırımda terrorizm aqqında eşitmegen Qırım ealisine böyle bir şey daa olmağanını köstermek yahşı olur edi. Bunı yapmaq kerek, dep tüşündim.
– Video vastasınen canlı yayınğa ilk sefer ne vaqıt çıqtıñız?
O vaqıt keyfiyetsiz adiy bir telefonım bar edi, ciddiy, tolu video yapmağa imkân yoq edi
– Seyran Saliyevniñ (Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir» davasınıñ mabüsi, 16 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etildi – QA) evinde tintüv olğanda. Bu 12 künlik memuriy ceza olsa da, iç alışmağan şey edi. Quvetçiler gençlerge aselet provokatsiya ete edi. Mında ne içün turasıñ dep soray, urbasından çeke ediler ve ilâhre. O vaqıt keyfiyetsiz adiy bir telefonım bar edi, ciddiy, tolu video yapmağa imkân yoq edi. Em de mında ve şimdi olğanlarnı çıqarıp köstermek daa müim ola, dep tüşündim.
– Qırımnıñ şimdiki akimiyetine kelişmegeniñizni ne vaqıt añladıñız?
– Esnasımnıñ dava malümatlarını baqqanda maña qarşı teşkerüvler 2014 senesiniñ soñunda başlağanına dair vesiqalar bar edi. O vaqıt bunı, ebet, bilmey edim. Menim şahsiy fikrim degil, amma red etilmeycek bir şey bar: mahkemede imaye tarafınıñ şaatları bar edi, köyümizniñ esli-başlı insanları, olar Rostov-na-Donuğa mahkemege keldi. Prokuror (Aleksey Aydinov aqqında aytıla – QA) meraqlı bir sual berdi. Şaatlardan terrorizmde qabaatlanıp apiske alınğan diger qırımtatarlarnıñ acısını paylaşqanımnı eşittilermi dep soradı. Bu mahkeme oturışuvı qayd etildi, ve bu sual protokolğa kirsetildi. Mence, prokuror bir sual berip, apiske alınğanımnıñ ve maña qarşı cinaiy davanıñ kerçek sebepleri aqqında cevap berdi.
– Apiske alınğan künüñizni hatırlañız, 2018 senesi martnıñ 22-si. Nasıl tutqanlar?
Qapunı sındırğanlar, meni ayatta yerge qoyğanlar
– Saba erte olğanını hatırlayım, qapunı pek sert qaqqan ediler, apayımnı uyandırdım, kiyin dedim. Pencerege baqsam, olar (quvetçiler – QA) yolqapıdan atlap kire. İçeriden açıla, ne kerek atlamağa dep tüşündim. Çapıp ştanımnı kiydim. Baarniñ başı edi, avalar daa salqın edi. Qapuğa çapıp tüşünem: qapunı qırsalar, meni apiske alsalar, qorantam qapusız ne yapacaq, suvuq olacaq. Qapuğa yaqınlaşam, sındırmañız deyim, açmağa tırışam – açılmay. Ve qapudan – bir sıra küfür. Qapunı sındırğanlar, meni ayatta yerge qoyğanlar. Bir sıra adam urbada, bir qaç kişi adiy urbada, kameralı insanlar video çıqardı. Bundan soñ maña qarşı bir kere bile küç qullanılmadı.
– SİZOda ve yaşav tarzı koloniyasında siznen bir kamerada olğanlarnen munasebetiñiz nasıl edi?
Yaşav tarzı koloniyasında Qırımdan tek eki kişi bar edi, men ve genç bir oğlan
– Er kesnen yahşı munasebette edim, bir kere bile zıddiyet olmadı. Yaşav tarzı koloniyasında Qırımdan tek eki kişi bar edi, men ve genç bir oğlan. Şaşıp qaldı: Qırımdan çoqtan kimse olmadı dey. Em lagerde, em SİZOda, ne qadar SİZO olsa da, munasebetler yahşı edi. Añlay ediler. Bir şeyni beklep cezanı çekmek degil, yaşamaq kerek olğanını añlay ediler.
– Halqara teşkilâtlar sizni siyasiy mabüs dep tanıdı. Kamerada olğanlar ve SİZO, koloniya, Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ hadimleri sizge siyasiy mabüs olaraq yanaşqanlarını is ete ediñizmi?
FSB ile bağlı bir şey, sahte olğanını endi bileler
– Kamerada olğanlar ve mahkümlerden başlayıq: 205-inci madde aqqında eşitseler, angi qısım olğanını soramaylar. FSB ile bağlı bir şey, sahte olğanını endi bileler. Bu menim fikrim degil, olar aytqan edi. Buña quvanğan edim, insanlar añlay. Olar daa aytalar: sabır etiñiz, balalar. Hadimlerni aytsaq – olar içün bu madde siyasiy degil. Olar içün bu – terrorizm, ekstremizm ile küreştir. Amma SİZO hadiminen bir özüñ olsañ, meselâ, seni mahkemege alıp ketse, olar da ayta: e, anda ne olğanını bilemiz. Alıñız zor, balalar, deyler. Amma resmiyetni aytsaq – vesiqa ya da başqan bir tedbir, er şey mümkün olğanı qadar nezaketli edi, uquqçılarnıñ iddiaları olmasın dep, videoğa çıqarıldı. Er kes esnaslarımnı taqip eteler, dep añlay edi: bizni konsul, advokatlar ziyaret ete, mahkemelerge çoq insan kele.
– SİZO ve koloniyada turmuş şaraitleri nasıl edi? Tibbiy yardım vaqtında kösterile edimi? Kütüphaneni qullanmaq mümkün edimi?
Tsitramon bere bileler, daa ciddiy ilâclar – barıp satın alsañ, kerek olğanda ine urarlar. Almasañ – yapmazlar
– Er şey pek farqlı. Bir örnek aytayım – suv. Aqmescit SİZOsında, Qırımnıñ suv teminlev probleminden evel, tek suvuq suv bar edi, amma pek keyfiyetli ve temiz edi, musluqtan içmek mümkün edi. Şahtı şeerinde suv künde eki kere berile edi, saba ve saat 16-larda. Suvuq suvnı aytam. Rostov SİZOsında sıcaq suv bar, musluqtan aqa ve pek yahşı, ebet. Tibbiy yardım da farqlı. Tsitramon bere bileler, daa ciddiy ilâclar – barıp satın alsañ, kerek olğanda ine urarlar. Almasañ – yapmazlar.
– Yaşav tarzı koloniyasınıñ umumiy ve sert rejimli koloniyadan farqı ne, turmuş ceetinden?
– Farqları çoq: roba degil, serbest urba kiyesiñ, baraklar arasında yüre bilesiñ ve sport meydançığına serbest kire bilesiñ. Aslında, umumiy ve sert rejimli lagerniñ aynısıdır.
– Eki buçuq yıl apiste yattıñız. Siziñ fikiriñizce, zemaneviy Rusiye apishanesi birini kerçekten deñiştire bilemi?
– Bilmeyim. Amma Rostov SİZOsında «Arhipelag GULAG» kitabına rastkeldim. Kitapta tarif etilgen yıllar pek zor olğanına baqmasañ, zemaneviy Rusiye apishanesinen qıyaslağanda bir şey deñişmegen.
Şimdi cemaat jurnalisti evge Qırımğa qayttı. Zalanköyde onı ailesi bekledi: ana-babası, apayı Lemara ve üç çağına yetmegen balası. Taqiplerden soñ bile Nariman evini terk etmeycek.
– Apiske alınmazdan evel, ğaliba, vesiqalı film çıqarıp başlağan ediñiz. Ne aqqında olacaq ve çekimler devam etecekmi?
– Apiske alınğan insanlar aqqında vesiqalı film çıqarmaq ğayem bar edi. Qırım.Aqiqat buña oşağan bir şey yapqanını kördim, amma bu leyha devam etkeninden emin degilim. Er biri aqqında video ikâyesini yapıp, bu insanlar kim olğanını isbatlamağa istedim. Bu zeerli bir cemiyet degil, pek doğru, içtimaiy müsbet, muvafaqiyetli insanlar olğanını köstermege istedim.
– Cemaat jurnalistikasınen oğraşmağa niyetlenesiñizmi?
Jurnalistikanı zemaneviy cemiyet içün pek kerekli ve müim saa dep sayam
– Özümni cemaat jurnalisti dep sayam, ve meni böyle qabul eteler. İhtisasiy jurnalistler meni aytıp, olarnıñ zenaatdaşı olğanımnı aytqanlarından memnün olam. Çoq sağ olsunlar. Jurnalistikanı zemaneviy cemiyet içün pek kerekli ve müim saa dep sayam, şunıñ içün, ebet, faaliyetimni devam ettirmek ister edim.
– Qırımdan ketmeyceksiñiz, dep aytqan ediñiz. Kene taqip etilecegiñizden qorqmasıñızmı?
– Qanunsız, qorqunç ya da telükeli bir şey yapsa edim, ebet, qorqar edim. Amma bunı yapmayım, insanlarğa zarar ketirecek bir şey yapmayım. Ne içün qorqayım? Taqip etecek olsalar, eterler, qorqmağa acet yoq. Ne qadar sebepli olacaq? Evelki eki taqip sebepsiz edi.
Nariman Memedeminov – qırımtatar blogeri, cemaat jurnalistidir. Memedeminov apiske alınmazdan evel bir sıra Ukraina kütleviy haber vastası, hususan Qırım.Aqiqatnen iş birligi yapqan edi.
Rusiye quvetçileri onı 2018 senesi martnıñ soñunda tutıp aldı. Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatladılar.
Rusiye quvetçilerini Memedeminovnıñ 2013 senesinden 2015 senesine qadar alıp barğan YouTubedaki videoblogu açuvlandırdı. Anda siyasiy adise-vaqialarnıñ izaatları ve islâm normalarına riayet etmek çağıruvları, Rusiye devlet bayramları – Vatan imayecisi künü, Dünya qadınlar künü, Bala künü ve digerleri – aqqında fikirler mevcut.
2018 senesi martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


c: text/html

text:
Qazaq ädebietiniñ qaynasa bitken san qırlı tılsımınıñ tu ortasında öz mänerimen de, öz älemimen de tereñdey tamır tartqan tarlan bozdardıñ biri de, biregeyi de jazuşı Mwhtar Mağauin desek qatelespes edik.
Är zamandı, är beyneni özinşe örnektegen jazuşı şığramalarınan wltımızdı tanıp, aqiqattı tauıp jürgenimiz jañsaq emes. Sonday sübeli oylı şığarmalarınıñ biri avtordıñ 1969 jılı jazğan «Tazınıñ ölimi» povesi. Bwl turalı belgili ädebiet sınşısı, professor S. Qirabaev janr jügin köp atqarğan şığarmalardıñ qatarına jatqıza kelip «olardıñ köbi ädebietke auıl ömirin jırlay keldi. Al auıl degen, qanşa degenmen bizdiñ wlttıq wyamız ğoy, sondıqtan auıl ömirin, onıñ adamdarın jazu arqılı jas talanttar öziniñ ösken ortasın, ädep-ğwrpın salt-sanasın twtastay alğanda wlttıq twlğasın aşudı maqsat etti, wlttıq wğım-tüsinikti wlttıq psihologiyanı tereñ tüsindirdi» dep jazuşınıñ üyrenşikti dağdıdan, stantardtan boyın aulaq salıp, sayasatker emes suretşi esebinde ösip qalıptasqandığın meñzegen. Ağabuınnıñ nazarın audarğan jazuşınıñ eñ bastı erekşeligi, bügingi biz sekildi wrpaqtıñ da közinen tasa qalmadı. Wlttıq ruhtı söz etken «Tazınıñ ölimi» täuelsizdikke jetken zamanda da ruhı älsirep twrğan qazaqtıñ ortasına äli de kerek. Mäñgilik şığarmanı qayta jañğırtu artıq bolmas.
Jazuşınıñ bwl şığarmasındağı negizgi oqiğa jelisi tazınıñ küşik küninen bastap, ömirdiñ är qırı tazınıñ közimen körip, tüysingeni boyınşa örbip, eñ aqırğı ölimi arqılı taqırıp aşıladı. «Jazuşınıñ şındıq bolmıstan tañdap, talğap alıp, öziniñ körkem şığarmasına engizip, arqau etken ömir qwbılıstarınıñ tobın taqırıp der edik» - deydi akademik Z. Qabdolov. Endeşe, mwndağı avtor aytpaqşı bolğan tazınıñ ölimi jay ğana ittiñ ölimi emes. Mwndağı tazı wlttıq dästürden alınğan simvoldıq obraz. Itti jeti qazınanıñ birine balap, it jügirtip, qws salğan wltımız üşin ol – köneniñ jalğası, qasietimizdiñ qaynarı, dästürimizdiñ qwndılığı spetti. Al, sol tazınıñ ölimi bizdiñ ruhımızdıñ, saltımızdıñ, halqımızdıñ qazası. Osı bir taqırıp äserli ideyalar arqılı körkem şeşiledi. Şığarma 14 bölekke bölinip ärbir böliminde bir oydı tüyip otıradı. Şığarmanıñ bastaluı birinşi bölimindegi qabir basına sülderin süyretip kelgen tazığa, osığan deyin özine qwpiya bolıp kelgen sırdıñ aşıluı. Ol osı sırdan töbe qwyqası şımırlap, köz aldınan qayta kelmes baqıttı künderi ötip jatadı. Osılayşa şeginisti bayandaumen bastalıp, şığarmanıñ baylanısı kelesi ekinşi, üşinşi bölimderinde ayqındala bastaydı. Tazınıñ küşik kezi, körşiniñ töbeti Bardasoqtıñ talap ketip jüregine alğaş jara tüsui. Beytanıs jan ielerine küdikpen, kümänmen qaraytın bolğanı äri osı syujettik bölekte keyipkerler harakterin dialoktar şoğırlana, jinaqı, wğımdı qoldanılğan:
– Şatuşı boymay ket – dedi Ayswlu, - jındı şuı joq mägäjin mägäjin be täñii!
– Sol käpiriniñ joğı jaqsı, äkelmegeniñ jön bolğan, - dedi Omar aqsaqal.
– Äkelmeyin degem joq-au, bazdıñ özinde tausılıptı.
Qanşa artta qalğan qazaqı degenimen, bizdiñ audan da mädenietke ayaq basıp keledi. Aldıñğı jılı bir jäşik araq osı auıldıñ bir qısına jetip edi. Ferma bastığı men ekeuimizden basqa aqaña qwmar eşkim joq-tı. Al ötken küzde aq, qızılı aralas üş jäşik aldırıp em jwğın bolmadı.
Osılayşa barğan sayın dendep kele jatqan araqtı mädeniet dep wqqan Esenjol ferma bastığımen işkenin maqtan qıladı. Eger qazaqılıq artta qalğan bolıp eseptelse, bizdiñ ayaqbasar «mädenietimiz» qaydan keldi? Kim äkeldi? Bwnı qazirgi künde aytpasa da tüsinikti bolğanımen, keñestiñ qılşıldağan qılışınıñ astında twrıp, osılayşa jetkizudiñ özi şeberlik edi. Osı «mädenietti» auıl işine taratqan Esenjol – wlt işindegi jamandıqtıñ wrığın sebuşı, azğındauşı retinde körinedi. Tartıstıñ şielenisui 4-8 bölekter aralığındağı tazı Laşınnıñ ülkeyip, küşi tolısuı, onıñ qan tögiske tolı däureniniñ bastaluı.
Tartıstıñ şielenisui adamdar arasındağı qaqtığıstan tuındaydı.
– A, şirkin-ay, periştedey taza bola qaluın! – dedi Esenjol. Dauısı köterilip qaltırap ketti. Söylegen sayın elirip, ayğayğa bastı. – Eşkim sezbeydi dep oylaysıñ ğoy! Köremiz, bilemiz. Köz ben qwlaq bar bizde de. Qızıl otauğa qanday kitaptardı jinap alıp otırsıñ? A!? Qanday kitaptardı jinap alıp otırsıñ deyimin?
– Sovet baspasınan şıqqan kitaptardı.
– Olardı şığarğanda seniñ nağaşıñ sekildi otanın satqan adamdar. Bäriñ sıbaylassıñ. Men bilmeydi deymisiñ?
Jazday Esjannıñ student balası senen qanday kitaptar alıp oqıdı? ... a? Ärine, ündemeysiñ. Ündemey-aq qoy, Biraq biz – aqniet sovet adamdarı ündemey otıra almaymız! Nağaşıñ da...». Altınşı bölektegi däl osı aradan bastap tartıstıñ tağı bir wşı körinse Esenjoldıñ ayqwlaqtana qwtırınuı arı qaray da örbitiledi.
– Azğın! – dedi Qazı tistenip. – auzıñdı qan jalatayın ba!
– Ay, ketşi arı! – Esenjol jağasına jabısqan qoldı op-oñay ajıratıp aldı da, qazını bar pärmenimen iterip jiberdi. Jalp etip otıra ketken dwşpanına qarap:
– Maskünem sorlı! – dep jirene mırs etti de bwrılıp jüre berdi.
Laşın öz iesiniñ seltigen jaman satuşınıñ dal-dwlın şığararına kümändanbağan. Biraq küş jau jağında bolıp şıqtı... nege? Köp nüktede aytılmay qalğan avtordıñ ah wrğan aşı üni jatır. Aqniet sovet adamı Esenjol tazığa ne üşin jau? Ol iesin iterip jibergeni üşin be? Ärine, dialogtan solay köringenimen avtordıñ aytpaqşı oyı basqa. Tazını tepken Esenjol qasietke ayaq kötergen teksiz. Olardıñ arqalanatını sovet ökimeti. Sondıqtan da küş jau jağında boluğa tiisti. Bwl aradağı tek jeke bastıñ qaqtığısı emes, auqımı ülken wlt tağdırına sayatın sarapdal pikirdi qozğaydı. Syujettiñ kelesi şarıqtau satısında 9-12 bölekter aralığındağı oqiğalar arqau boladı. Onda Qazını forma kigen üş adam alıp ketedi de, biraz künderden soñ audan ortalığına barğan ferma bastığı Bekqalimen ilesip jüdeu oraladı. Osıdan köp ötpey Qazı qaytıs boladı. Endigi jerde tazı eşkimge kerek bolmay aqırı dalağa quıladı. Bwl sol kezeñdegi wltımızdıñ jay-küyin astarlap jetkizudegi tamaşa jol edi. Dästürge ie bolatın Qazıday adamdardıñ ömirden ketui, Kämila sındı qasiettiñ qwnın bilmes jandar üşin tazı tükke twrğısız töbet edi. Qazı qaytıs bolğan soñ, janwyasın Esenjolmen lastağan äyeldiñ arı da, namısı da ölgen. Tazı iesin keler dep köp kütti. YAğni, eşkimge kereksiz bolıp qalğan wlttıq bolmısımız saqtauşısımen, ayalauşısımen ğana qwndı. Tazı iesi jerlengen Suıqbwlaqqa tartıp ketti. Ol tirilerden ümitin üzip, öziniñ iesine, köneniñ közine tabısqısı keldi. Eşkim bağalamağan alğır tazı da auıldıñ mañ töbeti de birdey edi. Ätteñ, tazı qaqpanğa tüsip ayağın sındırıp aldı. Avtor tazınıñ qabır basına jetui üşin nelikten osınşama köp kedergilerdi keltiredi? Tazı jan därmenin jiıp jetedi-au äyteuir. Öytkeni ol onıñ iesine tabısam ba degen eñ soñğı ümiti edi. Tazı özin aman saqtau üşin, ruhın aman saqtau üşin jantalastı.
Syujettiñ şeşilui 13-14 bölikterdegi oqiğalar arqılı aşıldı. Qarama-qarsı taytalastardıñ, kürdeli küresterdiñ türlişe tağdır tartısınan naqtı nätije şığarıladı. Bwndağı nätije tım kürdeli mäselege swraq qoyadı. Oyğa batıradı. Tazı ömiriniñ soñına deyin küresip, qanşıq qasqırdı şaptan irep qaladı. Böltirikter tazını talap jedi de, işegi şwbatılıp jatqan enelerin bas saladı. Onıñ ornında qwyrığı men tört tabanınan basqa eşnärse qalmadı. Är jılı jazda el jaylauğa şıqqanda Omar aqsaqal men Ädil Qazınıñ basına kelip qwran oqıp twratın. Tazı ketken soñ auıl erkekteriniñ basındağı tımaqtarınıñ tozıp, ornın eltiri men arzan malaqaylar bastı. Osı oqiğalar qamtılğan bölek şığarmanıñ eñ şwraylı jeri. «Şığarma da qaqtığıstar neğwrlım küşti bolsa, syujettik şeşim de soğwrlım mıqtı boladı. Şeşim osal jerde – tartıs osal, şeşim sılbır jerde – adam minezi de bwldır» - deydi wstazımız Z. Ğabdolov. Endeşe bwl şığarmanıñ qwndılığı şeşimindegi şeberliginde. Bizdiñ tazımızdı jegisi kelgen qanşıq qasqırğa da avtor öz ükimin şığarıp qoyğan. Ornın da bir twtam qwyrığı men tört tabanınan basqa eşnärse qalmadı. Jauızdıqtıñ qastireti jauızdıqtan ğana tuındaytının jazuşı qanşıq qasqırdıñ ölimi arqılı tamaşa körsetedi. Özi jauızdıqpen auızdandırğan böltirikteri özine şaptı. Osı bir ğana oqiğağa külli tabiğattıñ zañı, ömirdiñ pälsapası, tirşiliktiñ jäy-küyi siıp twr. Al tazıdan iz de qalmadı. Biraz jıldan soñ auıl erkekteriniñ basındağı tımaqtarı tozıp, ornın eltiri men arzan malaqaylar bastı. Bwl bizdi jaylap kele jatqan jeñil-jelpi, jıltıraq mädeniettiñ körnisi. Tazımen birge bastağı tımaq ketip, endi arzan aldamşı mädeniet basımızğa ornadı. Solay bola twrsa da avtor bir ümittiñ säulesin tastay ketedi. Ol Omar aqsaqal men Qazınıñ balası Ädildiñ qabır basına kelip qwran oqıp twruı. Aqsaqal köneni bizge jalğağan eskiniñ közi bolsa, Ädil qazınıñ wrpağı, yağni bolaşaqtıñ ümiti. Bizdiñ ruhımızdıñ, dästürimizdiñ, izdeuşisi, swrauşısı bar. Osı ğana köñilge medeu. Adamzat wrpaqpen ğana jalğasıp, wrpaqpen ğana saqtalğan. Köneni közimen körgen wrpaqtan ğana ümit kütemiz. Mine bwl avtor şığarğan körkemdik şeşim. Osı arqılı şığarmanıñ işine enip, öz bolmısımızğa boylaymız. Bolaşaqqa bozamıq säule tartılğan bualdır jıldardıñ mwnarına siñip joğalğan tazılar üşin aşınasıñ, tazılar üşin qayğırasıñ. Bügingi wrpaq iz-tozsız ketken tazıların tügendedi me? Älde bastarındağı arzan malaqayların maldanıp, asıl tekti tazılarmen bir jolata qoştasuğa bet alıp barama? Özgelerden daralap twrar wlttıq bolmısımız wrpaqtardıñ ruhımen ğana saqtaladı. Osı bir ağa buındı tolğandırğan özekti mäsele bizdi de oylandıradı. Jazuşı M. Mağauin osıdan qırıq jıl bwrın swraq qoyıp, oqırmanın oylandırğan mäsele bügin de şeşim taptı ma? Özgeler sovet odağı üşin, kompartiya üşin dep ala şapqın bolıp jürgen twsta, zaman jügin köterer mäñgilik şığarma jazu da teginnen tegin emes. Jazuşınıñ şeberligi de, ayrıqşa suretkerligi de osında bolsa kerek.
Nwrbätima BAYTWRSIN
«The Qazaq Times»

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımtatar Bayrağı Künü Aqmescitniñ Qırımtatar medeniy-tarihiy asabalığı müzeyinde Ramiz Netovkinniñ sergisi açıldı. Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, sergi ressamnıñ 55 yıllığına bağışlana.
Serginiñ açılışında Qırımğa 1975 senesi sürgünlikten qaytıp, icadını başlağan ressamnıñ ruhuna dua oqudılar.
Mında bir 60 sergi taqdim etilgen. Ressamnıñ yapqan resimlerinden küçük bir qısmı. «Bu bir manzaralar degil, bu ebediyen saqlanılğan qırımtatar ruhunıñ felsefesi. Resimlerinde ğayıp olğan Qırım degil, ebediy Qırım. Qırım deñişecek, amma ruhu bu resimlerde qalır», – dedi müzey hadimi Şefiha Abdurahmanova.
Netovkinniñ er bir işi unikaldir, dedi sergide Ukrainada nam qazanğan ressam, Qırımtatar ressamları birliginiñ azası Ayder Aliyev. Onıñ aytqanı kibi, Ramiz resimlerinde qırımtatar halqınıñ Vatanğa avdetini añlata edi.
Ramiz Netovkin 1960 senesi Taşkent vilâyeti Almazar qasabasında doğdı. 1980 senesi N.Samokişa adında Aqmescit bediiy oquv yurtunı bitirdi.
Ressamnıñ şahsiy sergileri tek Qırımda degil, Estoniya, Poloniya, AQŞ, Türkiyede keçirilgen edi.
Ressam 2011 senesi iyül 16 künü vefat etti.


text:
Bunı Donetsk vilâyetiniñ içki işler nazirliginiñ baş idaresinde olğan qaynaq bildirdi, dep haber ete OstroV.
Cuma künü Makeyevkanıñ Çervonogvardeysk rayonında patlavlar yüz berdi.
Malüm olğanı kibi, belgisiz şahıslar Ukraina silâlı quvetleri tarafından hastahane etilgen internatqa granatanı atqanlar.
«5 insan yaralandı, olardan birisi ağır vaziyettedir»,– dedi qaynaq.
Bundan da ğayrı, aynı şu künü belgisiz şahıslar «Oşçadbank» bölüginiñ inkassator merkezine silâlı ücümni etip, 17 silânı zapt etken ekenler. Bu sebepten Ukraina cinaiy kodeksiniñ 262 maddesiniñ 3 qısımına köre cinaiy iş açıldı.


text:
Ukraina baş naziri Vladimir Groysman ükümet toplaşuvında Maliye nazirligi, İçtimaiy siyaset nazirligi, Adalet nazirligi ve Haber siyaseti nazirligine kelecek toplaşuvğa qadar ATR qırımtatar telekanalını maliye etüv meselesiniñ al etilmesine dair tekliflerni azırlamağa avale etti. Bunı UNN bildire.
«Bunı baqqan baş nazir muavini Vâçeslav Anatolyeviçke (Kirilenko – QA) buyuracam, ükümetniñ kelecek toplaşuvına qadar bu qararğa dair teklif ya da deñişmelerni kirsetmek ya da yañı qararnı azırlamaq içün sizden Maliye nazirligi, İçtimaiy siyaset nazirligi, Haber siyaseti nazirligini toplamağa rica etem. Bu yönelişte masraflarnı kerçekleştirmek içün mesele al etilmeli. Adalet nazirliginden de qoşulmağa rica etem», – dedi Groysman.
Bundan evel haber siyaseti naziri Yuriy Stets bildirdi ki, ATR qırımtatar telekanalınıñ maliye etüv meselesi al etilmeli. Onıñ añlatqanına köre, 2016 senesi aprel ayında Nazirler şurası telekanalnı maliye etme qararını qabul etti, faqat ükümetniñ qararı alâ daa işke tüşürilmedi.
ATR saibi Lenur İslâmov bunıñnen bağlı bir izaat bermedi.
Oktâbr 11-de kütleviy haber vastaları ATR telekanalınıñ Litvaniyağa köçmek planları aqqında bildirdi.
2015 senesi aprel 1-den itibaren ATR qırımtatar telekanalı Rusiye litsenziyasını almayıp, yarımadada işini toqtattı. Soñra ise esas Ukrainadan yayınlamağa başladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Arqa Koreya
Koreya Xalıq Demokratik Respublikası (KXDR) ya'kı Arqa Koreya — Koreya yarımatawında, Qubla Koreya arqasında jaylasqan ma'mleket. Maydanı 120,54 min' km². Xalqı sanı 24 486 550 adam. Paytaxtı — Pxenyan qalası. 9 ta administratıv provinsıyaga ha'm 4 orayg'a boysınıwshı qalalar (Pxenyan, Keson, Xamxın, Chxonjin). Ma'mleket baslıg'ı — prezident. Ma'mleket hu'kimetının' joqarı organı ha'm nızam shig'arıwshı organı — bir palatalı joqarı Xalıq jıyını esaplanadı.
Geografiyası[redaktorlaw | derekti jańalaw]
U'lkenın' maydanı 122.762 km² aymag'ının' 80%-tı tawlardan ha'm jaylawlardan iba'rat. u'lkenın' arqa-batısında orta biyiklıktegı 1000 m bolg'an Kema jaylawı jaylasqan. Bul jaylawdın' arqasında ma'mleketdin' en' biyik shoqqısı bolg'an Pektu tawı (2774 m) jaylasqan.
Tariyxi[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Xalqı[redaktorlaw | derekti jańalaw]
2008-shı jılg'ı mag'liwmatlarg'a ko're arqa Koreyanın xalqı sanı 24.051.218 adamdı qurag'an .[1] Etnik ta'repten strukturası arqa Koreyanın 99.8%-i koreyalıqlar, 0.2%-bolsa qıtaylılar, yaponlar, vietnamlılar ha'm evropalılardan ibarat.
Ekonomika[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Tiykarg'ı sanaat tarmaqları: qara ha'm ren'lı metallurgiya, mashinasazlıq, Ximiya sanaatı. Qurılıs materialları islep shig'ariladı, ag'ashtı qayta islewshı, ximiya ha'm neft ximyası, toqimashılıq, azıq-awqat sanaatı rawajlang'an. Awıl xojaliginda diyqanshılıq birinshı orında turadı. Salı, texnika eginlerı, paxta, temekı ha'm basqalar jetistiriledı. Elektr energiyası islep shıg'arıladı, ko'mir, temir, rux, molibden, volfram, qorg'asın, mıs, alyuminiy, magniy, altın, grafit, pirit, tuz qazıp shıg'arıladı.
Siltewler[redaktorlaw | derekti jańalaw]


text:
2015 senesinden itibaren Ukrainada Avropa Birliginiñ talaplarına uyğan yañı maşina nomeraları kirsetile. Bu aqqında Ukraina içki işler naziriniñ muavini Sergey Çebotar bildirdi, – dep haber ete Ukrinform.
Onıñ aytqanına köre, Ukrainanıñ intellektual mülk devlet hızmeti 2014 senesi sentâbr 25-ten itibaren İçki işler nazirligine yañı nomeralarnıñ işaretler azırlanmasına patent berdi.
Yıl başından başlap nomeralar işaretleriniñ saibi Devlet avtomobil inspektsiyası sıfatında MVD oldı. Bir de bir şirketler kirişmeycek, – bildire MVD.
Berilgen malümatqa köre, Avropanıñ yañı maşina nomeraları bu sene mart 31-den başlap kirsetilecek. Olarnıñ fiyatı 134 grivnanı teşkil etecek.
İçki işler naziriniñ muavini dey ki, «uquq qoruyıcı nazirlikniñ islâatları yolunda daa bir adım atıldı».


text:
Qırımda yanğın havfı rejimi daa eki aftağa uzattırıldı. Bu aqta cuma künü, sentâbr 18-de, Qırım boyunca Rusiye Fevqulâde işler nazirliginiñ baş idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırım Cumhuriyeti boyunca Rusiye Fevqulâde işler nazirliginiñ baş idaresi Gidrometeorologiya boyunca Qırım idaresiniñ malümatına köre, sentâbr 19 – oktâbr 2 künleri Qırımda yanğın havfı saqlanılacağı aqqında tenbiyeledi», – denile beyanatta.
Qırımlılarğa yanğın havfı olğan vaqıtta riayet etilecek qaidelerni hatırlattılar.
Yaqında Aqyar akimiyeti şeerniñ meskün rayonlarında ot ve çöplükniñ yanması ile bağlı mesele aqqında bildirgen edi.


text:
16
.08
11:30
Parkovıy Kongress-sergi merkezi
11:30 – Qırım platforması inauguratsiya sammitiniñ resmiy açılışı
- Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ çıqışı
- Ukraina Yuqarı Radasınıñ Reisi Dmıtro Razumkovnıñ çıqışı
- Ukraina Baş naziri Denıs Şmığalniñ çıqışı
- Çetel eyyetleri Yolbaşçılarınıñ çıqışları
- Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ çıqışı
- Qırım platforması Ekspert ağınıñ vekili Olğa Skrıpnıknıñ çıqışı
- Ukraina Prezidentiniñ Yekün çıqışı
- Qırım platforması inauguratsiya Sammitiniñ neticelerine köre Ortaq beyannameniñ qabul etilüvi


text:
Avropa Birligi Rusiye akimiyeti Qırımda bergen çetel pasportlarnı tanımay.
Bunı Avropa Birliginiñ Ukraina temsilciliginiñ matbuat kâtibi David Stulik Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
«Avropa Birliginiñ devlet-azaları bu çetel pasportlarını qabul etmegenlerinden sebep bunıñ kibi vesiqa saipleri şengen vizasını alamazlar. Yalıñız insaniyetlik ve milliy menfaatlar istisna sebebi olması mümkün», – dedi Stulik.
Onıñ bildirgenine köre, bunıñ kibi allarda Rusiye «çetel pasportınıñ» qırımlı saiplerine sıñırlanğan vizalar berilecek, olarnı da ayrı kâğıtta qayd etecekler.
Krasnodar ülkesiniñ qaydı ile çetel pasportını alğan sakinler de Avropa Birliginiñ sert qaidelerine uyacaqlar. Olar Rusiyedeki konsullıq müessiselerge muracaat etip, viza alacaq olsalar, olardan ep bir içki pasport ve yaşav yeri talap etilecek.
Şimdilik Rusiye çetel paspotrlarınen qırımlılarnı qabul etecek memleketler daa belli degil.
İşğal etilgen Qırım sakinlerine Rusiye çetel pasportları berilip başladı. Qırım akimiyeti qırımlılarğa Krasnodar ülkesinde qayd etilgen çetel pasportlarını berip, ğarp memurlarını aldatacaq ola.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Ukrainada prezident saylav kampaniyası (em de saylavlar) keçti, onıñ çerçivesinde Qırım azat etilmesi içün ve qırımtatarlarnen birdem olğan#LiberateCrimea halqara areketiniñ faalleri, “Namzet, aytçı: Qırım kimniñ?” monitoringini keçirdi. Monitoring nasıl keçkeni ve onıñ neticeleri aqqında aktsiyanıñ teşkilcilerinden birisi, Aleksandr Nikanorov adına Şiyasetten tış tedqiqatlar Merkeziniñ müdiri, #LIBERATECRIMEA halqara areketniñ faalcisi Serğiy Parhomenko Qırım.Aqiqatqa intervyü berip, ikâye etti.
Onıñ aytqanı köre, namzetlerniñ çoqusı öz programmalarında ve açıq nutqularında ilhaq etilgen Qırımnıñ mevzusını añdı. Hususan, 44-ten 30 namzet öz beyanatlarında Qırımğa diqqat ayırdı.
- Serğiy, “Namzet, aytçı: Qırım kimniñ?” aktsiyası nege ötketilgen edi?
- Aktsiya Qırımnı işğalden qurtaruv meselesini keñ siyasiy diskursqa qaytarmaq içün teşkil etildi. Saylav vaqtında olmasa, daa ne vaqıt bunı yapmalı? Tamam saylavlar vaqtında siyasetçiler ister-istemez saylavcılarnen oñaytsız mevzularda qonuşmağa mecbur. Biz bu vaqıtnı qaçırmadıq - ve Qırımnı işğalden qurtaruv meselesi kene meşur siyasetçilerniñ laflarında ve matbuatta peyda oldı.
- Aktsiya teşkilcisi kim edi?
- Teşkilci ve icracı Qırım azat etilmesi içün ve qırımtatarlarnen birdem olğan#LIBERATECRIMEA halqara areketi edi.
- Qaysı bir namzetniñ programmasında Qırım mevzusı eñ yahşı açıqlandı?
- Öyle namzetler çoq degil edi: Petro Poroşenko, İğor Smeşko, Valentın Nalıvayçenko, Yuliya Tımoşenko.
- Namzetlerniñ aktsiyañızğa munasebeti ne edi?
Asıl da, Qırım mevzusı çoqusılar içün qolaysız bir mevzu edi ve olar onda qaçınmağa tırışa edi
- Türlü: kimerleri olğanı qadr bizden qaçına edi, misal içün, Oleğ Lâşko, Oleksandr Vilkul, Yuriy Boyko. Bazılarından ise biz Qırım aqqında noqta-i nazarlarını zornen bildik (Viktor Petrov, Vitaliy Kupriy). Başqaları qolaylıqnen qonuşmağa razı ola edi, misal içün Yurıy Karmazın. Asıl da, Qırım mevzusı çoqusılar içün qolaysız bir mevzu edi ve olar onda qaçınmağa tırışa edi (Petro Poroşenko ve Yuliya Tımoşenkodan ğayrı).
- Aktsiya devamında nasıldır meraqlı ya da oşlu vaqialar oldımı?
- Bizden Oleğ Lâsko qaçıp yürgeni oşlu edi. O saylav kampanoiyası vaqtında Qırım içün iç bir şey aytmağan edi. Ahırı soñu, ATR qırımtatar televizion kanalınıñ jurnalistleri onı Yuqarı Radada “tutıp”, Qırım aqqında soradı. O “Qırım - programmamda da, yüregimde de” kibi bir seyle mırıldap, qaçtı. Amma bu yalan - programmasında yarımada içün ima bile yoq edi!
Soñra biz oña “qara nişan”nı bermek içün partiyanıñ merkeziy ofisine kettik. Bizni körip, işhane hadimleri qapını qapattı, biz çañ qaqqanda, olar adamlarnı qabul etmeyler, dep ayttı. Biz nişannı qapı ögünde qaldırdıq. Ketkende, işçiler pencereden közetkenini kördik - ketkenimizde emin olmağa istediler.
- Aktsiyanıñ neticeleri ne?
- Biz, işğalden qurtaruvnı añmağan ya da Rusiye niyetlerinen bir kelgen (Qırımğa suv bermek, blokadanı toqtatmaq) sekiz namzetke “qara nişan”nı berdik. Bu - Yurıy Boyko, Oleksandr Vilkul, Oleksand Solovyov, Oleğ Lâşko, Serğiy Kaplın, Yurıy Karmazın, Viktor Bondar ve Oleksandr Moroz.
Biz, işğalden qurtaruvnı añmağan ya da Rusiye niyetlerinen bir kelgen (Qırımğa suv bermek, blokadanı toqtatmaq) sekiz namzetke “qara nişan”nı berdik
Biz Qırımnı işğalden qurtaruv mevzusına cemiyetniñ merağını yükselttik, matbuatta Qırımnı daa çoq añıp başladılar (bizge fransız, leh mediaları muracaat ete edi), atta rusiye propagandistleri biz içün yazıp başladı (demek ki, biz Rusiye içün bir telükemiz, başqa türlü alar bizge qulaq da asmaz ediler). Bundan ğayrı, “Namzet, aytçı: Qırım kimniñ?” kampaniyası vaqtında işğalciler, bizim faalcimiz Eskender Bariyevni qıdıruv cedveline çıqarttı.
- Sade ukrainler içün Qırım mevzusı aktual qalamı? Bu hususta ne tüşünesiñiz?
- Aktual, amma, yazıq ki, eñ müimlerden birisi degil. Boşboğaz siyasetçiler “qabarcılıq” ve “tarifler” mevzularınen daima halqnı müim mevzulardan, şu cümleden Qırımnı işğalden qurtaruv mevzusından da, uzaqlaştıra.
- Bazı Qırım faalleri, Qırımda Rusiye tarafdarı olğan halqnıñ arasında Rusiye kerçeklerinden memnüniyetsizlik arta, dep qayd eteler. Siziñce, daa çoq qırımlı Ukraina tarafdarı olsun dep, qıta Ukrainada ne adımlar yapmalı?
Rusiyede iqtisadiy vaziyet daa qıyın olsa, qırımlılar, yarımada Ukrainağa qaytsın dep tek arzu etmezler de, areket yaparlar
- Tecavuzcı devletke qarşı daa çoq sanktsiyalar ilân etilmesini başlatmaq. Rusiyede iqtisadiy vaziyet daa qıyın olsa, qırımlılar, yarımada Ukrainağa qaytsın dep tek arzu etmezler de, areket yaparlar. Amma, ebet, Kyiv yarımadağa informatsion tesirini arttırmaq kere ve qırımlılarğa ukrain devletniñ yeñişlerini köstermek içün türlü usullar qıdırmalı. Bunıñ içun ise, Ukrainağa yaqınlaşıp turğan Rusiye revanşına yol bermemek kerek.


text:
Ukraina sabıq prezidenti Viktor Yuşçenko Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım ve Donbassnıñ bir qısmını, Ukrainanıñ diger regionlarına köre, ukrain hususiyetlerine az saip olğan territoriyalar olaraq tanıy.
Bunı o Ukrainskaya pravda neşirine bildirdi.
«İşğalci, Putinni, sanki o, aqıldan tayğan kibi, açuvlatmağa mümkün, amma, başqa taraftan, öyle bir fikrim bar ki, ukrain menligi az olğan, tilimiz, hatıramız, kilse ve medeniyetimiz az olğan yerlerge kelgendir, sanki», – dedi o.
Yuşçenko şunı da qoştı ki, anda «Lenin abideleri tura, ğurbetlik, yekâne ve bölünmez milletke has olğan er şey coyulğan».
Bunıñ ile Yuşçenko bu territoriyalar Ukrainanıñ olğanını bildirdi ve olar mıtlaqa qaytarılacaq, dep işandırdı.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Amerika Qoşma Ştatları prezidentine Cumhuriyet firqasından namzet Donald Trampnıñ, devlet prezidenti vazifesine saylanılsa, Qırımnıñ rusiyeli olğanını resmiy olaraq tanımasını baqmağa azır olğanı aqqında beyanatı, bu saylavaldı şiarlardır, dep ayttı Rusiyege boysunğan Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov.
«Birinciden, Qırım sakinleri Ğarp liderleriniñ tanımasına muhtac degil. Öz saylavımıznı bir kere ve ebediyen yaptıq. Eger AQŞ siyasiy isteblişmentiniñ bir qısmı Trampnıñ yüzünde kerçekni tanımağa azır olsa – bunı tek alğışlay bilemiz», – dep yazdı Aksönov Facebook saifesinde.
«Ekinciden, Donald Tramp – şimdilik tek prezident vazifesine namzet ola, onıñ aytqanları ise, – saylav ögündeki safsata ola. Saylavlarda ğalebe qazansa, özüni nasıl alıp baracağını bilmeymiz», – dep ayttı o.
Aynı böyle fikirni «RİA Novosti» agentligine izaat bergen Kremlge boysunğan Qırım ükümetiniñ baş naziriniñ birinci muavini Mihail Şeremet de bildirdi.
«Prezident Trampnıñ beyanatını eşitmege ister edik. Bu tek saylavaldı şiarlardır, amma aqıl-ferasetke ümüt besleymiz», – dep qayd etti Şeremet.
Onıñ sözlerine köre, Donald Tramp, «Qırım sakinleriniñ ayatını öz közünen körmek ve yarımadanıñ rusiyeli statusını tanıması boyunca noqta-i nazarını qaviyleştirmek içün», Qırımnı ziyaret etmek kerek.
İyül 27-de, çarşenbe künü Donald Tramp Rusiyege qarşı sanktsiyalarnıñ lâğu etilmesi meselesini baqmağa azır olğanını ilân etti. Bu aqta «Amerika sesi», amerikalı Politico neşrine esaslanıp, bildire.
«Elbet, bunı baqacaqmız», – dep ayttı siyasetçi, Qırım ve Rusiye aqqında sualine cevap berip.
Cumhuriyetçiniñ sözleri, ekspertler tarafından çoq izaatlarnıñ peyda olmasına yol berdi.
«Bu amerikalı ve avropalı qıymetler ve menfaatlarnıñ deñişmesidir», – dep bildirdi Twitterde Harvard Kennedy School professorı Nikolas Berns.
«Tüşünmedim ki, Tramp daa ziyade Putin tarafını tutqan ola bile, amma endi o ayta ki, sanktsiyalarnı lâğu ete bile ve Qırım işğalini tanıy bile. Şaşılacaq bir şey», – dep qayd etti CFR analitika merkeziniñ tedqiqatçısı Maks But.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ve Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ ola bilecek körüşüvini istenilmegen ve neticesiz olacağını saya. Bunı o «Obozrevatel» neşrine bildirdi.
«Zaten Putin ile er angi eki taraflı körüşüvlerge qarşım. Bu saçmadır. Köz-közge körüşüv tamamınen istenilmegen. Neticesiz olacaq. Prezidentinmizniñ aşalanmasına sebep olacaq. Böyle körüşüvden soñ, reytingi yoq olur, dep tüşünem», – dep qayd etti Cemilev.
Onıñ fikrince, Ukraina ve Rusiye liderleriniñ körüşmesi tek Normandiya dördü çerçivesinde ABD-niñ iştiragi ile mümkün.
«Putin ile ne aqqında laf etmek? Topraq işğal etilgen, vatandaşlarımıznı öldüreler. Körüşüv yalñıñı Normandiya dördü formatında ola bile. Ve ABD-niñ iştiragi ile», – dedi Cemilev.
Aprelniñ 26-nda brifing vaqtında Volodımır Zelenskıy, Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile körüşüvi olacağına oşay, dep bildirgen edi. O, Prezident ofisiniñ reberi Andriy Yermakqa bu hususta aytışmağa buyurğan.
Aprelniñ 20-nde Zelenskıy içtimaiy ağlarda videorolik yayınlap, Rusiye prezidenti Vladimir Putinge cenk ketken Donbasnıñ er angi noqtasında körüşmege teklif etti. Vladimir Putin ise cevap olaraq Ukraina devlet başı ile eki taraflı munasebetlerni muzakere etmege azır olğanını bildirdi.


text:
Köymä Gentil portına tuqtadı
Bu xaqta Törkiyäneñ Transport häm asqorıma ministrı belderde
Gvineya qultığında yulbasarlar höcüm itkän Liberiya bayraqlı törek köymäse Gabonnıñ Gentil portına tuqtadı.
Törkiyäneñ Transport häm asqorıma ministrı Adil Karaismailoğlu Twitter akkauntında yasağan açıqlawında “Mozart” isemle konteyner köymäseneñ Gvineya qultığında yulbasarlar höcümenä duçar qaluın xäterlätep: “Köymäbez Gabonnıñ Gentil portına kilep tuqtadı,” – dide....
-
-
-
03.10.2022
-
03.10.2022
-
03.10.2022

seg_langs: crh_Latn lim_Latn crh_Latn crh_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
Böyleliknen, cuma künü, mayıs 16-da, tedbirler keçirilecek yerlerde soqaqlarnı qapatacaqlar.
Miting künü, mayıs 18-de, saat 6-dan saat 18-ge qadar şeer merkezinde Sevastopolskaya soqağı ve Kirov caddesinde areket toqtatılacaq. Cemaat naqliye vastaları parallel soqaqlardan yürecek.
Havfsızlıq maqsadınen Qırım içki işler organları mahsus tedbirler keçirecek. «Matem tedbirleri keçirilecek yerlerde adamlarnıñ telükesizligini kefil etmek içün metallodetektorlar yerleştirilecek», – dep bildire Qırım Cumhuriyeti boyunca MVD matbuat hızmeti.
Qırım politsiyası tenbiyeledi ki, kütleviy tedbirler keçirilecek yerlerge şişe, silâ ve kesken-saçqan şeylernen kelmege yasaq etile.


text:
Bir zamanda bar eken, bir zamanda yoq eken, eyilik sevgen bir çoban bar eken. Künlerden birinde bu çoban qoylarınen dağ etegine köterile. Dağda yanğın çıqqanını köre. Barıp baqsa, ne körsin? Ateş içinde balaban bir şey çapalana em de bala kibi ağlay eken.
Çoban tulubına bir yip bağlay da, onı ateşke ata. Çapalanğan şey tulup (kojanıy meşok) içine kirgeninen, onı yipniñ ucunen keri tartıp çıqara. Çıqara amma, bu insan degil, yalını (griva) ateşte küygen balaban bir ajderha yılanı eken.
Çoban yılandan soray:
– Ayt, yılanım, seni ölümden qurtarğanım içün maña ne bereceksiñ? Saña ola tulubımnı harapladım.
Ajderha közlerini aqayta da:
– Meni qurtarğanıñ içün seni çip-çiy aşaycağım, – dey.
Çoban nege oğrağanını bilmey.
– Olân, canavar oğlu canavar, yardımğa yetip kelmegen olsam, kebap olacaq ediñ de?
– O menim işim degil, – dey ajderha. – Men hastam. Hastağa lezetli aş kerek. Yahşı ki, sen tapıldıñ.
Olar davalaşıp turğan arada yanlarına bir tilki kele.
– Ne oldı? – dep soray tilki.
Çoban ayta. Tilki şu saat aqsızlıqnı añlay, lâkin aseletten bilmengen kibi, dey:
– Çoban dostum, sen pek qopay bir adam ekensiñ. Balaban bir ajderha seniñ tulubıña nasıl sığdı? Yalan aytasıñ, ğaliba.
Añqav ajderha:
– Sığdım, sığdım! – dep qıçıra.
– İnanmayım! – dep inatlana tilki. – Qana, tulupqa bir daa kirçi.
Ajderha tulupqa kire de, başını tışta qaldıra.
– Köresiñmi, başıñ sığmay eken, – dey tilki.
– Mına, başım da sığdı, – dep, ajderha tulup içine kömüle.
Çoban şu saat tulupnıñ ağızını bağlay da:
– Eyilikke (dobro) kemlik (zlo) yapqannıñ taliyi budır! – dep, ajderhanı kene ateş içine taşlay.


text:
Qırım cenk yollarınen azat etilmemeli, – dep ayttı qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev mayıs 14-te «Qırım işğali – işğal yıllığı» mevzulı muzakerede. Tedbir Taras Şevçenko adına Kiyev milliy universitetinde keçirildi, – dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Özek obyektleriniñ tamiri, kerekli malzemeler zavodlarınıñ tamiri aqqında malümat mevcut. Bunıñ içün bu bütün dünya içün bir faciağa çevirile bile. Bundan ğayrı, Ukraina tarafından ücüm başlasa, Ukraina tarafına qoltuta ya da qoltutmağanlarına baqmayıp, ilk zarar körgen qırımtatarlar olacaq», – dep qayd etti Mustafa Cemilev.
Onıñ aytqanına köre, yarımadada yaşağan qırımtatarlar zorluqlar çeke. Mustafa Cemilev Qırımnıñ şimdiki vaziyetini keçken asırnıñ 50-nci yılları ile qıyasladı.
«O vaqıt farqlı fikirler içün apiske alğan ediler. Amma standart bir qabaat bar edi. Şimdi ise adamlar ğayıp ola», – dep añlattı Cemilev.
Tedbirde «Krım SOS» leyhasınıñ koordinatorı Tamila Taşeva, Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ koordinatorı Sinaver Kadırov, Türkiye Cumhuriyeti, Yaponiya, AQŞ, Frenkistan ve Avstriya vekilleri iştirak ettiler.


text:
Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan aprelniñ 8-inde Rusiyege ketecek ola. Bu aqta Türkiye lideri kâtibiyetine esaslanıp TASS agentligi bildirmekte.
Şimdilik Türkiye prezidentiniñ memüriyeti olacaq ziyaret programmasını açıqlamay.
Mustaqil menbalardan bu malümatnıñ tasdıqlavı yoq.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannı işğal altındaki Qırımnıñ yañı Cuma Cami açılışına davet etti, dep bildirdi. Bu aqta Putin martnıñ 18-nde Aqmescitte cemaatçılıq vekillerinen körüşip ayttı. Onıñ bildirgenine köre, ziyaret qararı Erdoğannıñ işine bağlı. Aynı vaqıtta Putin dey ki, Türkiye prezidenti bu teklifke «pek müsbet» baqtı.


text:
Keriç boğazınıñ kirişinde Qırım yalısında eki yük gemisi yanğınğa oğradı, dep bildire Qırımnıñ Rusiye ükümetine yaqın «Krıminform» saytı «Krımskiye morskiye portı» şirketiniñ müdiri Aleksey Volkovnıñ malümatına esaslanıp.
«Boğazda bir şey yoq, gemiler yüre. Adise 12 millik alannıñ tışında oldı. Qurtaruv hızmeti çağırıldı», – dep tekrarlay Volkovnıñ aytqanlarını neşir.
TASS Rusiye agentligi Rosmorreçflot matbuat hızmetiniñ malümatına köre bildire ki, yanğın Keriç burnundaki bir ya da eki gemide çıqtı. Qurtarıcılar alğan malümatqa köre, gemide olğan insanlar suvğa atlay. Adise yerine deñiz buksiri yollanıldı, gemide 17 ve 14 insan buluna.


text:
Altın Urda
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Altın Urda ul Batu xan isemle Çınğız xan onığı barlıqqa kitergän böyek däwlät iseme.
1236 yılda Mongollar İdel buyı Bolğarı, Kiev Ruse, Qumıq däwlätlären yawlap alğannar. Buysındırılğan cirlärendä Çıňğızxan wäsiäte buyınça yaňa zur däwlät - Cuçi Ulısı oyıştşrıla. (Cuçi - irtä ülgän Çıňğızxan ulı.)
Altın Urda iseme soňraq quşılğan. Urda tatar süzennän Urta kilep çıqqan.
Üzbäk xan xakimlegendä Altın Urda İslam dinen räsmi räweştä qabul itä.
Altın Urda qüät çorında Cänibäk xan xalimlegendä il iň zur territoriäsenä ireşä: Seber, İdel buyı, Üzäk Awrupa (Rus, Pülşä), Qırım, Qawqaz, Üzäk Aziä Xörezmgä qädär.
1440 yılda Altın Urda qabat eçke suğışlarğa bata wä tulısınça biş ayırım xanlıqqa bülenep tarala: Qazan Xanlığı, Seber xanlığı, Ästerxan xanlığı, Qırım Xanlığı, Olı Urda, Nuğay Urdası.


text:
Rusiye jurnalisti Vladimir Pozner “Mirotvorets” ukrain saytınıñ bazasına kirsetildi.
Saytnıñ “Çistilişçe” bölüginde bildirilgenine köre, Pozner, “Rusiye işğalcileri zapt etken Qırımğa kirmek içün Ukraina sıñırlarını aselet bozdı”, dep yazılğan.
Mında, Pozner “Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı propaganda tedbirlerinde” ve Qırım ilhaqınıñ qanuniyleştirüvi ıntıluvlarındaiştirak etti, dep de yazılğan.
Soyadı “Mirotvorets”ke tüşkeni aqqında Pozner özüniñ tefsirleri daa yoq.
Daa evel, Ukraina İİN, başqa memleket vatandaşlarına ve vatandaşlıqsız adamlarğa ilhaq etilgen Qırımğa ziyeretlerden vazgeçmege muracaat etti.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Şiiylik
Şii ya da Şia (arapça:اَلشِّيعَة "ash-shīʿa", farsça:شِیعَه "shīʿa"), İslâm dininiñ bir mezhepidir. Aliniñ taqıpçıleri (arapça: شيعة علي "shīʿat ʿAlī") añlamına kele. Peyğambermizin ölüminden soñ, Halife kim bolcaq diye büyük bir problem çıqqan, bazıları Ebu-Bekir bolsun, bazılarısa Ali bolsun ki, Halifelik Peyğambermizin soyundan ketsin degen ve büyük bir çekişme başlağan. Ve böylece Aliniñ tarafını tutqanlarğa Şia denilgen. Zamanla bazı yerlerde farqlılıqlar bolmağa başlağan, ibadette, orazada ve başqa yerlerde ve tüşüncelerde. Farqlılıqlardan bir qaçı: Şiiler Mühür denilgen bir taştın üstünde namaz qılla. Şiiler Orazada künneştin tamamen batmasını bekley.
Bu devletlerde coqu kişi Şii mezhepine saip:
- İran (resmiy)
- Iraq
- Azerbaycan


text:
Qırımtatar faalleri ve jurnalistleri Qırımda internet platformaları içün öz halqınıñ yaşayışı, tarihı ve medeniyeti aqqında münderice yarata ve inkişaf ettire. Bugün olarnıñ auditoriyası içün ne marqlı? Crimean Tatars leyhası seyircilerine ne teklif ete? Videolar vastasınen qırımtatar tilini ögrenmek mümkünmi? Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında bu ve diger suallerge QaraDeniz Production studiyasınıñ baş müdiri Elzara İslâmova cevap bere.
Qırımda Crimean Tatars-nıñ YouTube-kanalı 2016 senesi peyda oldı. Onı qırımtatar faalleri ve jurnalistleri yarattı. Olarnıñ arasında ATR qırımtatar telekanalınıñ sabıq hadimleri. Rusiye akimiyetiniñ siyaseti sebebinden 2015 senesi media yarımadanı terk etmege mecbur oldı. Hadimlerniñ bir qısmı Qırımda qaldı ve qırımtatarlar aqqında öz leyhasını QaraDeniz Production studiyasını yarattı.
Metsenat ve sponsorlarnınh yardım ile jurnalistler türlü platformalar içün qırımtatarlarnıñ tarihı, ananeleri ve zemayenviy yaşçayışı aqqında eglenceli ve ögretici münderice azırlaylar. QaraDeniz Production studiyasınıñ esasa leyhalarından biri Crimean Tatars saytıdır.
"Crimean Tatars-nı qırımtatarlarnıñ yaşayışınıñ entsiklopediyayasına çevirmege tırıştıq!", - deyler leyhanıñ yaratıcıları.
Qırımda Halqara sanktsiyalar sebebinden internette mündericeniñ ilerilemesi içün bir çoq hızmetler sıñırlı. Amma buña baqmadan 6 yıl içinde Crimean Tatars YouTube-kanalındaki videolar 31 million kere baqıldı ve 61 biñ insan abune oldı.
– Crimean Tatars formatını başlağanda üç daqqalıq video filmçikleri kerek olğanını añlay edik. Olar semereli edi. Şimdi auditoriya deñişti. Biz, 50 daqqa devam etken programmasın kösteremiz. Seyircilerniñ 60 faizi onı soñunace baqa. Bu pek yahşı köstergiç. Er sefer neticelerge baqamız ve böylece ögge ketemiz.
İslâmovanıñ sözlerine köre, Crimean Tatars YouTube-kanalınıñ auditoriyası 40 yaşındaki erkekler, olar seyircilerniñ 70 faizini teşkil ete. Qadınlar, ösmürler ve qartlar leyhanı içtimaiy ağlarda seyir ete.
2021 senesi sentâbr ayında Crimean TatarsYouTube-kanalında Merkez tok-şounı kösterip başladılar. Türlü saalardaki ekspertler ve mütehassıslar qırımtatarlar içün aktual mevzular aqqında qonuşalar. Bu leyha muzakere meydanı kibi yaratılğan. İslâmovanıñ fikrince, böyle meydanlar Qırımda yoqtır.
– Spikerlerni tapmağa qıyın olacaq, dep tüşündik. Amma adamlarda bu yıllar devamında bağı aytılacaq şey toplanda, olar keleler, aytıp bereler, añtalar, tartışalar. Bu pek yahşıdır, böyle bir meydançıq pek kerek. Kerçekten de meseleler muzakere etilecek meydanlar yeterli qadar degil. Siyasiy meseleler de degil, zaten halqımıznıñ meseleleri. Biz aktul meselelerden ğayrı, rezonans vaqialarnı da muzakere etemiz. Misal olaraq, Hansaraydaki çatlaq.
Leyhanıñ yaratıcıları öz "Ana tili" ögretici teşebbüsiniñ qırımtatarlar içün hususan qıymetli sayalar. O, 1944 senesi sürgünlik ve sovetlerniñ halqnıñ assimilâtsiya siyaseti neticesinde mına-mına yoq olacaq derecesine kelgen qırımtatar tilini semetdeşlerge ögretilmesine bağışlanğan. Bu leyha ocalarnıñ ve usulcılarnıñ usuliyetine esaslanıp yaratılğan.
– Bu leyhanen pek ğururlanamız. Onı bir qaç yıl devamında azırladıq. Qırımtatar tiliniñ ögretilmesi ile bağlı semereli bir leyha yaratmağa imkân yoq edi. Türlü saytlarda bar. Amma, ingliz tilinde olğanı kibi belli bir devirlerge bölüngen büyük bir leyha yoq edi. Tilini bilmegen büyükler içün devirler azırlamağa bu büyük qıyın yoldır. Bizim halqımız arasında böyle adamlar çoq. Ve balalarınen ana tilinde laf etmeysiz dep, ana-babalarnı yüzlegende, tilni bilmegen ana-baba onı balasına ögretetip olamacağını añlamaq kerek.
Elzara İslâmovanıñ sözlerine köre, Ana tili leyhası çerçivesinde çıqarılğan videolar qırımtatarlarğa tiliniñ temelini ögrenmege yardım ete.
Crimean Tatars leyhalarınıñ maqsatlarından biri "balalıqtan qırımtatarlıqnı aşlamaq"tır. Balalar içün türlü münderice azırlana.
Elzara İslâmova, Crimean Tatars leyhası yaratılğanda "Qırımda olğan şimdiki oyun qaideleri" köz ögüne alınğanını ayta. Mündericeniñ mevzuları ve keyfiyeti sayesinde, olarnıñ turğun auditoriyası şekillengen. Crimean Tatarsnıñ mündericesi Qırımnıñ tarihı ve medeniyeti ile meraqlanğayen diger milletlerden olğan Qırım sakinlkeri içün de meraqlı ola bilir.
Katerina Nekreçaya, Qırım.Aqiqat Radiosı leyhasınıñ reber vazifelerini eda ete, tele ve radio alıp barıcısı, mahsus leyhalarnıñ müellifi


text:
Bunı o Qırım.Aqiqat mühbirine ayttı. Böyle etip, onıñ aytqanına köre, akimiyetke bir ya da üç adamnıñ kirüvi «halq meselelerini çezmey».
Qırım parlamentiniñ «spiker muavini» jurnalistlerge bergen intervyüsında, onıñ namzetini Qırımtatar Milliy Meclisi tevsiye etkenini ayttı.
«Bunıñ bir neticesi olmaycaq. Zenaatdaşımız aşıqtı, bizler ise aşıqmamağa, doğru qarar almağa çağıra edik. Qırımtatar halqınıñ meselesi al etilmese, adamlarnıñ kirüvi faydasız olacaqtır», – dedi Refat Çubarov.
Hatırlatamız, mayıs 21-de umumiy toplaşuvda Qırım «parlamentiniñ» deputatları İlyasovnı «spiker muavini» vazifesine tayin ettiler. Buña 74 deputat qol tuttı, 1 kişi bitaraf oldı, 2 adam rey bermedi. Umumen salonda 77 deputat qayd etildi. Qırım «spikeri» Vladimir Konstantinov qayd etti ki, İlyasovnıñ tayinlenmesi – «yahşı bir işarettir».
Keçken afta «doğru» qırımtatarlar eyyeti Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile Soçide körüştiler. Mında qırımtatar halqınıñ abadanlaştıruvı muzakere etildi. Eyyet erkânında Remzi İlyasov da bar edi.


text:
Aktrisa Oliviya N’yuton-Djon ülde
Tanılğan sänğat'çe 30 yıl yaman awıru belän köräşte
Angliyädä tuğan avstarliyäle cırçı häm aktrisa Oliviya N’yuton-Djon 73 yäşendä kükräk yaman şeşennän ülde.
"Grease" (Briolin) fil’mındağı role belän tanılğan sänğat’çeneñ üleme turındağı xäbärne ire Djon İsterling sośial’ media aşa citkerde. “Oliviya 30 yıldan artıq, kükräk yaman şeşe belän uzğan yulı turında urtaqlaşıp, ciñülärneñ häm ömetneñ simvolına äwerelelde” dip yaza ul.
Aktrisa Kön’yaq Kaliforniyädäge utarında baqıylıqqa küçä.
"Grease" fil’mında bergä uynağan Djon Travolta älege ülem xäbärennän soñ sośial’ mediada xuşlaşu süzläre urtaqlaştı.
“Söyekle Oliviya, böten tormışıbıznı tağın da kürkäm xälgä kiterdeñ. Yoğıntıñ iskitkeç ide. Sine bik nıq yaratam” dip yazdı Gollivud yoldızı.
Bäyläneşle xäbärlär
Bötendön’ya küçmä xalıqlar uyınnarı räsmi räweştä açıldı
Räsmi açılış tantanası Türkiye ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan qatnaşında uzdı
Tenor Safina Antaliyada konŝert quydı
Alessandro Safina 2 sägät’ barğan konŝertta yaratılğan cırların başqardı
Vaşingtonda "Törek Mirası ayı" uzaçaq
AQŞ başqalası Vaşington mêrı Muriel Bowser oktäbr’ ayın “Törek Mirası ayı” itep iğlan itte


text:
Martnıñ 11-inde Rusiye quvetçileri Bağçasarayda ve Bağçasaray rayonında qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüv keçire. Bunı "Qırım birdemligi" teşkilâtı bildire.
Faallerniñ malümatına köre, umumen altı ev tintile. Hususan, tarihçı Seitumer Seytumerov, Şükri Seytumerovnıñ, "Qırım birdemligi"niñ streamerleri Amet Süleymanov ve Seydamet Mustafayevnıñ, Rustem Seytmemetov ve Ayder Süleymanovnıñ evlerinde.
"Qırım birdemligi" haber etkeni kibi, rusiye quvetçileri Amet Süleymanovnı "Qırım birdemligi"niñ başqa faali Seyran Saliyevniñ evi yanında video çekkeni içün tutqan ediler. Aqaynıñ bir qaç yürek hastalığı bar.
Faaller derc etken videoğa köre, evlerniñ birisi yanında OMON hadimleri bar, amma olar bir tefsir bermekten vazgeçe.
Şimdilik tintüv sebepleri belli degil. Rusiye quvetçileriniñ resmiy tefsirleri yoq. Qırım.Aqiqat tafsilâtlarnı bilmege tırışa.


text:
Yalta sakinlerini fevral 13-te aqşam saat beşlerde deñiz tarafından kelgen patlav sesi qorquttı. Şaatlarnıñ aytqanına köre, ses dalğası Nikita qasabasına qadar keldi, – dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Şaatlarnıñ bildirgenine köre, patlav sesi Yalta sailinde 20 kilometrlik radiusta eşitildi. O, o qadar küçlü edi ki, Yalta ayvanat bağçası rayonında mesken evlerniñ camları tasırdadı ve maşinalarnıñ signalizatsiyası çalmağa başladı. Yerli sakinler deyler ki, patlav Gurzufta da eşitildi.
Şaatlar deñizde bir patlavnı körmediler, bu sebepten onıñ açıq deñizde yüz bergenini tüşüneler.
Yaltanıñ bazı sakinleri patlavnı Qırım yalısında Rusiye Federatsiyası silâlı quvetleriniñ keçirilgen talimleri ile bağlaylar, bazıları da – yer teprenüvi arfesinde olğan serovodorodnıñ suvaltı patlavı aqqında aytalar.
Resmiy strukturalar vaqianı izaatlamaylar.


text:
Tatarstan ilbaşı Üzbäkstanda
Ul Tatarstan - Üzbäkstan êşlekle forumında qatnaşa
“Tatar - inform” xäbär itkänçä, bügen Tatarstan ilbaşı Röstäm Miňnexanov Üzbäkstanğa êş säfärenä kilde.
Taşkent xalıqara aêroportında anı räsmi zatlar qarşı aldı.
Ul Tatarstan - Üzbäkstan êşlekle forumında qatnaşaçaq.
Tatarstan ilbaşınıň şulay uq biznes - dairälär belän oçraşuı, “TEXNOPARK” cämğıyätendä buluı, säfär qısalarında tatar ictimaği oyışmaları wäkilläre belän dä oçraşuı kötelä.
Bäyläneşle xäbärlär
Qazaqstanğa Rusiyädän kitüçelär artqan
Qazaqstan ilgä Rusiyä watandaşlarınıñ kilüe belän bäyle täräqqıyätlärne yaqınnan küzätep baruların, citdi risklar barlıqqa kilgän oçraqta xalıqara häm milli qanunnar qısalarında kiräkle çaralarnıñ küreläçägen belderde
Azärbaycan İlbaşı – Ğaräp ligası sammitında däräcäle qunaq
Aljir İlbaşı Abdulmäcid Täbbun Azärbaycan İlbaşı İlham Äliyıvne ilendä ütkäreläçäk Ğaräp ligası sammitına däräcäle qunaq bularaq çaqırdı
Ärmänstannan Azärbaycan nığıtmalarına ut açılğan
Ärmänstan armiyasına bäyle berleklär çik buyındağı Azärbaycan poziśiyälärenä ut açqan


text:
Demir yol hızmetçileri «Aqmescit-Moskva» trenini Keriç paromlı keçitinden yollamağa tüşüneler.
Bunı umumrusiye halq frontınıñ içtimaiy mütehassıs şurasınıñ toplaşuvında «Qırım demir yolları» şirketiniñ «müdiri» Andrey Karakulkin bildirdi, dep haber ete İTAR-TASS
«Rusiye naqliye naziri muavininiñ avalesi ile «Aqmescit-Moskva» marşrutı boyunca yolcu erkânınıñ teşkil etilüvi aqqında mesele baqıla», – dey Karakulkin, ve «erkânda 9 yolcu vagondan az vagon olmaycağını» qoşıp ayttı.
Al-azırda «Aqmescit-Moskva» treni işğal etilgen Qırımğa Ukrainadan kele.


text:
Ta'jikler
Ta'jik xalqının' kelip shıg'ıwı (etnogenezi)[redaktorlaw | derekti jańalaw]
Ta'jik xalqının' ata-babaları b.e.sh. birinshi mın'ınshı jılları Ta'jikstannın' tawlı ha'm tegislik jerlerinde, sonday-aq, O'zbekstannın' Zarafshan, Qashqadarya, Fergana oypatılıg'ında jasag'an İran tilindegi sak h.t.b. qa'wimlerden qa'liplesken. Etnonim "ta'jik", VIII a'sirdegi Orxan jazba esteligindegi "tazik" etnonimi menen baylanıslı, "ta'jik" etnonimi menen tat etnonimde o'z-ara baylanıslı. "Tat" etnonim otırıqlı o'zinen burıng'ı ma'deniyatlardı qabıl etken, tu'rki xalqın an'latqan. Al "ta'jik" etnonimi İran tilindegi xalıqtı an'latqan. Da'wirlerdin' o'tiwi menen Orta Aziyanın' tu'sliginde ha'r babasında jasawshı "tat", "ta'jik", "chag'atay" etnonimleri etnikalık g'ana ma'nisin an'latbag'an. Al ol etnonimler arasındag'ı xojalıq ma'deniy quramalı baylanıslardı an'latqan. Olardın' qaysı tilinde so'ylewin esapqa almag'an. Tu'rki qa'wimlerdin' ko'beyiwi menen otırıqlı xalıqtın' ko'pshiligin ta'jik dep atag'an.
Eski jazba estelikler Ferganada - parkanlar, eki darya ortalıg'ında ha'm Zarafshan, Qashqadarya tarmaqlarında - sogdianlılar, ha'zirgi Ta'jikistan tegislerindegi ha'm Arqa Afganistanda - Baktrialılar, Pamir - Altay ha'm Fergana tawlı jerlerinde Sak qa'wimleri jasag'an. Bulardın' ba'ride ta'jik xalqının' qa'liplsiwine qatnasqan. Ko'rsetilgen walayatlar b.e.sh. VI a'sirlerde Persiya imperiyası Axamenidlerge qaraslı bolg'an. Al b.e.sh. IV a'sirlerde Aleksandr Makedonskiy jawlap alg'an. Ol o'lgennen son' onın' Shıg'ıstag'ı ma'mleketi qulap, bir neshe mayda ma'mleketke bo'linedi. B.e.sh. III a'sirlerde Baktriya ha'm Sogdiana jerlerinde Grek-Baktriya patshalıg'ı du'zilgen. Strabon ha'm Qıtay jazba derekleri Baktriya ha'm Sogdiana xalıqları b.e.sh. II a'sirde sırt el ustemligine qarsı, o'zlerinin' erkinligi ushın azatlıq ha'reketler islegen. Bul ha'reketlerge massagetlerde bir bo'legi toxarlar bul ha'reketke ko'birek qatnasqan. Bulardın' azatlıq ha'reketlerinin' na'tiyjesinde Grek-Baktriya patshalıg'ı quladı. Son'g'ı da'wirlerdegi jazba derekler ol eldi endi Toxaristan dep atadı. Toxarlar Baktriyalılarg'a qosılıwı menen olar Ta'jik xalqının' ata-babalarının' qa'liplesiwine qatnastı.
IV-V a'sirlerde Orta Aziyag'a, sonın' Sogdiana jerinde ha'm Toxaristang'ada arqadan etnikalıq toparlar "Aq gunnılar" - xianitler, kidaritler ha'm eftalitler keledi. VI-VII a'sirlerde, tu'rk kaganatı da'wirinde bul jerlerge tu'rkler keledi. Bul qa'wimler birigip sasanidli İran patshasının' jawlap alıw siyasatına qarsı gu'resti. Kelgen qa'wimlerdin' ayırım bo'lekleri jergilikli xalıqlarg'a aralastı. Arablardın' Orta Aziyanı jawlap alıw da'wirinde, VIII a'sirde Ta'jikistanda tiykarınan 3 etnikalıq wa'layat boldı: Sogdianlar - arqada, Zarafshan basseyninde, Toxaristan - tu'slikte, Amudaryanın' joqarg'ı jag'alarında, Fergana - arqa shıg'ısta. Bir Qıtay sayaxatshısı, 630-jılı Orta Aziyada bolg'an. Onın' ko'rsetiwinshe Sogdianalılar menen toxarlardın' shegarası Baysın tawına jaqın bolg'an. Bul 3 wa'layattın' etnikalıq quramı quramalı bolg'an. Olarda İran tilindegi qa'wimler menen birge tu'rki tilindegi qa'wimlerde bolıp, bularda ta'jik xalqının' etnogenezinin' qa'liplesiwine qatnasqan. Sogda, Toxaristan ha'm Fergana wa'layattın' ma'deniyatlarında o'zgeshelikler bolg'an. Ol o'zgeshelikler jazıwlarında, aqshalarında, dinlerinde bolg'an. Sogdianlılardın' a'jayıp esteliklerine Varaxsha, a'yyemgi Pendjikent, Mug tawında qulag'an qorg'an qaldıg'ın h.t.b. Ma'selen, VIII a'sirge shekem Toxaristanda buddizm o'mir su'rgen. Sonday-aq, Toxaristanda arqa İndiya ma'deniyatının' ta'siri bolg'an. Ta'jikistannın' tusligindegi Baktriyadan XIX a'sirdin' 70-jılları xalıqtan "Amudarya o'ljasın" satıp alg'an. O'lja altınnan islengen zatlar Sak-a'sker, ol ko'rinis altın taxtayg'a oyıp salıng'an, b.e.sh. VI-V a'sirlerge tiyisli estelikler. Bul o'ljalar arasında to'rt at jegilgen, olarda adamlar otırg'an, altın "arba" ko'rinisin elesletetug'ın kishkene zat bar. Bul altın zatlar Orta Aziyanın' jergilikli xalıqlarının' ata-babalarına tiyisli estelikler. Solar az qolları menen islep o'nerin solar arqalı o'zlerinin' ideologiyaların sa'wlelendirgen.
Gissardag'ı Tupxon Sayında jaylasqan mazardan Ta'jikistannın' Baktriya wa'layatının' tariyxı ushın en' a'hmiyetli a'yyemgi estelikler tabılg'an. Ol adamlar Evropalı rasasında bolg'an - a'yyemgi da'wirlerden baslap Tu'slik Ta'jikistanda ko'plegen qa'wimler ha'm xalıqlar kelgen. Bulardın' arasında bir-birine jaqın Orta Aziya xalıqları bolıwı menen birge alıstan kelgen jawlap alıwshılarda boldı. Biraq arxeologiyalıq derekler, bul jerden hesh bir waqıtta bir xalıqtın' ketip, olardın' basqa xalıqtın' payda bolg'anlıg'ın ko'rsetpeydi. Dinler o'zgergen (zoroastrizm, buddizm, islam), til ayrım o'zgeriske ushırag'an. Biraq jergilikli xalıqtın' ma'deniyatı a'yyemgi da'wirden berli o'mir su'rip kelgen. Baktriyalılar, Sogdianalılar h.t.b. jergilikli qa'wimler olardın' birikpeleri ta'jik xalqının' tikkeley ata-babaları bolıp esaplanadı.
Ta'jikistan territoriyası ma'deniyatına ha'm tajik xalqının' qa'liplesken jerlerine qarap arqa wa'layat (Sogda, Fergana) ha'm Tu'slik (Baktriya - Toxaristan) dep ekige bo'liw elege shekem saqlang'an. Ma'selen, Gissar tawının' biyik jerinin' eki ta'repinde tajiklerdin' turaq jaylarının' eki tu'ri ko'rinedi. Zarafshan, Fergana ha'm Qashqadarya oazisinde turaq jaylar ushın taslar qollanıladı. Al Tu'slik Ta'jikistanda, Afganistang'a Pakistan ha'm Arqa İndiyag'a Qıtaydag'ıday qalın ılay paqsalardan salıng'an. Olardın' to'belerinde biyik "morılar", olar ishke jaqtılıqta tu'sirgen. Ta'jikistanda waqıttı adam denesine baylanıslı o'lshew usılı bolg'an. Ta'jikistanda bunday tag'ıda bir neshe a'yyemgi miyraslar saqlang'an. Sogda ta'jiklerinde kelinshek, qaraqalpaqlardag'ıday tu'nde uzatıladı. Al Tu'slik Ta'jikistanda a'yyemgi Toxaristan jerinde kelinshek ku'ndiz uzatıladı.
Orta Aziyanı arablardın' jawlap alıwı ha'm xalıqlardın' bir ornınan irkinish etti. Biraq olarg'a qarsı xalıqtın' azatlıq ha'reketleri jergilikli xalıqlardın' o'z-ara ja'mlesiwin tezletti. Samanidler ma'mleketinin' IX-X a'sirlerde du'ziliwi menen tajik xalqının' qa'liplesiwi tamamlandı. Bulardın' qa'liplesiwine İran tilindegilerden basqa tu'rkler, arablar h.t.b. qatnasqan. Demek tajik ataması - otırıqshı xalıq, diyxanshılıq penen shug'ıllang'an, ha'r tu'rli tildegi ha'm rasadag'ı xalıqlardan IX-X a'sirlerde qa'liplesken.


text:
Qırımda analıq sermiyasını elde etmege imkân bergen birinci sertifikat berildi. Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire ki, Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov tantanalı sürette vesiqanı qırımlı Viktoriya Blagoveşçenskayağa berdi.
Bu vesiqa 453 biñ ruble miqdarında «analıq sermiyasını» qullanmaq aqqını tasdıqlay.
Viktoriya Blagoveşçenskayanıñ aytqanına köre, o, yanvar 12-de ariza bergen edi, paranı üç balasınıñ aliy oquv yurtlarında tasil almasına sarf etecek ola.
«Al-azırda esas vazifemiz – bürokratik problemler ve nevbetler olmaması içün işni teşkil etmektir», – dedi Aksenov.
2014 senesiniñ avgust başında Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırım ve Aqyar sakinlerini analıq sermiyasını berüv programmasına kirsetmege avale etken edi. Ekinci, üçünci ve ondan soñra balanı alğan vatandaşlar analıq sermiyası aqqını qazanalar.


text:
Ürmetli rusiyeliler! Keçenlerde, menden Qırımda nefaqa parası kerçekten de Ukrainadan daa yüksekmi, dep soradılar. Men de, yarımadaki nefaqalar tek Ukrainada olğanından degil, sizniñ rusiyeli nefaqalarıñızdan da, artqaç olğanını bilmegeniñizni tüşündim.
Eñ azı – 7 biñ ruble, büyük staj ve diger yararlıqlar olğanlarnıñ nefaqaları – qat-qat çoq. Devlet işinde çalışqanlar bu cümleden. Yahşı, degilmi? Er şey siznin esabıñızğa! Ya da siz, qırımlılar Rusiyeni bedava sevelermi, dep tüşüñesizmi? Kendi devletke hainlik yapacaq olsañ – çoqça qazanmaq kereksiñ! Ruslarnıñ aqaretlevi aqqında masallar ise, tek ahmaqlar, yani sizler içün aytıla. Mında «benderovetslerni» ömürinde iç bir kimse körmedi, ealiniñ 15%-nı teşkil etken qırımtatarlar isteseler bile, qalğanlarnı sıqıştırıp olamazlar.
Fiyatlar östi. Bazı nefaqacılarğa atta yüksek nefaqalar yetmey. İlâclarğa çoq masraf etedirler. Em de kommunal hızmetleri içün, sizniñ rusiyeli fiyatlarıñızğa köre, töleyler. Elbette, olar Rusiyede ölmege hayal ete ediler – amma, yaqın kelecekte degil! Söz kelimi, nefaqacılar Qırım ealisiniñ üçte bir qısımını teşkil eteler – 677 biñ etrafındanlar.
Siz quvana-quvana künde qazanğan paranı Qırımğa yollağanıñıznı aytasıñız! Amma, sizni kederletecek bir şeyni aytayımmı – bergeniñiz pek az! Şahsiy ticaret saası, yazlıq mevsimi qazançsız qalğanı sebebinden büyük zarar kördi. Nefaqacı ve devlet hadimlerini ise, kimlerdir baqmaq kerek te!
Qırım evelden de qoşma sermiyağa muhtac edi, şimdi ise daa beter oldı. Rusiye daima Ukrainağa yardım ete edi, şimdi de yardım qolunı uzattı – cenkleşken vaziyette bulunğan qomşusından boş-boğazlarnıñ teminlevini öz boynuna aldı. Bazı hıyanet «ukroplar» huntanıñ parasını iqtisad etmek içün, Rusiye Federatsiyasınıñ pasportları yoq demey, alalar.
Yazıq ki, amma, Kiyevde parlament saylavlarından soñ, akimiyet başına kene de «pravıy sektor» vekilleri kelmeleri mümkün, çünki qırımlı nefaqacılar sevimli kommunist ve tünevinki «regionallar» içün rey berip olamazlar.
DHC (DNR) ve LHC-nı (LNR) qoşmağa aqlıñızğa bile kelmesin. Bücetiñiz buña yetmez. Yer mayı da ucuzlaşa… Çünki, biz yañı rusiyeliler, bayağı paalığa tüşemiz!
Elzara Beşuyli, bloger, qırımlı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Ukraina volontöri, yırcı, “Antitela” taqımınıñ lideri Taras Tololâ, kelecekte Qırım Ukraina terkibinde qırımtatar muhtariyeti kibi olmalı, dep saya.
Bunı o, Ukraina halq ameliy sanatınıñ milliy müzeyinde "Bu acayip ukrainler" ("Tsi Dıvovıjni ukrayintsi") kitabınıñ ve "Seyaat kitabı. Ukraina" resim serialınıñ taqdiminde Qırım.Aqiqatqa tefsir bererek, ayttı.
"Menimce, biz, qırımtatarlarnıñ Qırımğa aqqını bütün dünyağa bildirgenimizden soñ, Qırımğa malik olmaq ve onı idare etmek aqqımıznı qorçalap başlağanımızdan soñ, qırımtatar halqınıñ bu topraqta öz idare etüv aqqına qol tutqanımızdan soñ, bu yer parçası kelecekte Ukrainanıñ bir qısmı ola bile", - dedi Topolâ.
Oktâbr 10-unda Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, qırımtatar muhtariyeti Qırımnıñ işğalden qurtaruv meselesini qolaylaşıracağında emin olmağanını ayttı.
Qırımtatar Milliy Meclisi IX çağırılış Yuqarı Rada deputatlarını Ukraina Anayasasınıñ «Qırım Muhtar Cumhuriyeti» X maddesine deñişmeler kirsetmesine çağırdı.
Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar qırımtatar muhtariyetiniñ «separatizmge iç bir alâqası yoq» dep añlatqan edi. Onıñ qurulması ise Ukrainanıñ 2014 senesi qoşulğan BM tamır halqlarnıñ aqlarına dair beyannamesinde qayd etilgen tamır halqnıñ aqqı ola.
2014 senesi martnıñ 20-nde Ukraina Yuqarı Radası qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı dep tanıdı. Bu qararğa 283 halq deputat rey berdi. Ukraina qırımtatar halqınen diger milliy azlıqlarnıñ Ukrainanıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din kimliginiñ saqlap qalması ve inkişafını kefil olmaqta.


text:
Rusiye Federatsiyası yaqın vaqıtta işğal etilgen Qırımda C-400 raketa komplekslerini yerleştirmege niyetlene, dep ilân etti iyül 15-te rusiyeli Devlet Duması Mudafaa komitetiniñ yolbaşçısı, Rusiye Qara deñiz flotunıñ sabıq komandanı admiral Vladimir Komoyedov. Bu aqta rusiyeli «İnterfax» bildire.
«Bu, ateş quvetiniñ qaviyleştirilmesidir», – dep añlattı Komoyedov.
Avgust ayında «Triumf» C-400 zenit raketa sistemasınıñ yañı polk komplekti sınavlardan soñ Qırımğa yollanılacaq, dep bildirdi ştab müdiri, PVO 31-ci diviziyasınıñ 18-ci zenit raketa polkunıñ müdir muavini podpolkovnik Yevgeniy Oleynikov.
«Triumf» C-400 zenit raketa stantsiyası strategik ve taktik aviatsiya uçaqları, ballistik raketalar, giperses nişanlarını ve diger ava ücüm aletlerini radioelektron ve diger qarşılıq türleri şaraitinde urmaq içün yapılğan.
Sistema 400-ge qadar kilometr uzaqlığında aerodinamik nişanlarını, bunen beraber, saniyede 4,8 km suratınen uçqan 60-ge qadar kilometr uzaqlığında ballistik nişanlarını ura bile.
Tünevin Ukraina baş naziri Vladimir Groysman Kanadadan zenaatdaşı Jastin Trüdonen körüşüv devamında qayd etti ki, kurort olğan ukrain Qırımı Rusiye tarafından işğal etilgen soñ «quvetli arbiy bazağa» çevirile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Düniejüzilik Bank pen Ukraina soğıstan zardap şekken ekonomikanı qoldau taqırıbında kelissöz ötkizip jatır. Kelissöz söylesuine Ukraina prezidenti Vloladimir Zelenskiy de onlayn qatısıp, eldiñ ekonomikalıq şığındarı turalı mälimetter berdi. Ukraina prezidentiniñ mälimetinşe, soğıstıñ äserinen el ekonomikası ay sayın 7 milliard dolların joğaltıp jatır.
Zelensiky Ukrainada soğıstan küyregen mektepter, joğarı oqu orındarı, auruhanalar men sauda ortalıqtarı, twrğın üylermen özge de äleumettik nısandar turalı mälimet berdi. Bwğan qosa Reseydiñ Qara teñiz jağalaularındağı porttardı basıp aluı Ukraina eksportına jäne jahandıq azıq-tülik tarmağına ülken ziyan keltirgenin aytqan. Zelenskiydiñ esebinşe ekonomikalıq şığındardı qalpına keltiru üşin Ukraina ayına 7 milliard AQŞ dolları kölemindegi qarjığa mwqtaj.
Atalğan kelissöz barısında Düniejüzilik Banktiñ prezidenti Devid Mal'pass soğıs bastalğannan qazirge deyin Ukraina 60 milliard dollar köleminde şığınğa wşırağanın aytqan.


text:
Cuma künü, mart 20-de, Aqmescitniñ Kebir Camisinde 2014 senesi öldürilgen qırımtatarı Reşat Ametovnıñ ruhuna dualar oquldı.
Dua merasimi saat 12:30 başlasa, 12:58 soñuna yetti.
«Reşat Ametovnıñ öldürüvi yıllığında taqiqat organları taqiqniñ toqtatılması aqqında bildirdiler. Qırımtatar faaliniñ ölümi ve diger insanlarnıñ ğayıp oluvından qasevet çekken cemaatqa bir yıl devamında öyle de bir şey aytmadılar. Şunı aytmaq mecburmız ki, taqiqat organları şimdi, añlaşılmağan bir sebeplerden, kim ve ne içün Reşat Ametovnı öldürdi kibi suallerge cevap bermez», – dedi Qırım.Aqiqat mühbirine dua merasimine kelgen Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl.
O, bu işte siyasiy negizniñ olması mümkün olğanını red etmey.
«Reşatnı ciddiy vaqialar yüz bergende hırsızladı ve öldürdiler. Şunıñ içün mında şimdi nasıldır bir adlar ya teşkilâtlar belli ola bile», – dedi Celâl.
2014 senesi mart 3-te saba, Aqmescitniñ Maryino mikrorayonınıñ 39 yaşında sakini, üç balanıñ babası Reşat Ametov evden çıqtı. Tuvğanlarına arbiy komissarlıqqa barıp, Ukraina ordusınıñ göñüllileri sırasına yazılacağını ayttı. Videokameralar onı Qırımnıñ Nazirler Şurası yanındaki Lenin meydanında piket keçirilgende çıqardılar.
Videoğa köre, Qırımnıñ «samooboronası» onı maşinağa oturttı. Eki aftadan soñ Reşat Ametovnıñ cesedi Qarasuvbazar rayonınıñ Ortalan köyünde tapıldı. Erkekniñ bedeninde azap izleri bar edi, başı yapışqan şerit ile sarılğan edi. Berilgen malümatqa köre, ölüm sebebi pıçaq ile yapılğan köz yarası oldı. ŞimdilikReşat Ametovnıñ öldürüv taqiqatı toqtatıldı.


text:
Yärdäm mäçete
Yärdäm mäçete - Tatarstan Cömhüriäte, Qazan şähäreneñ Mäskäw rayonında urnaşqan möselman uqıtu-ternäkländerü üzäge häm mäçet.
2013 yılnıñ 19 iyülendä açıla.
Yärdäm mäçete suqır häm naçar kürä torğan keşelär öçen ternäkländerü eşen tä'min itä. 300 möselman beryulı namaz uqıy ala torğan älege izge yortta suqır invalidlar öçen möselman uqıtu-ternäkländerü üzäge dä eşli.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
2002 yılda xäzrät İldar Bäyäzitov "Söläymän" mäçeten citäkli häm anda çuqraq-telsez keşelär öçen Qor'änne öyränü däreslären oyıştıra.
2007 yıldan xäzrät İldar Bäyäzitov Levçenko rayonında urnaşqan "Söläymän" mäçetendä kürmäwçe keşelär öçen ternäkländerü eşlären oyıştıra.
Altı yıl däwamında törle töbäklärdän kilgän 700 artıq kürmäwçe keşe ternäkländerü üzägendä uqıdı.
Uquçılar arasında Tatarstan, Başqortstan, Tübän Novgorod, Sember, Samar ölkäläre, Çeçnä, Dağstan, İnğuşetiä, Udmurtiä, Mari İl, Tömän ölkäse, Stavropol' krayı häm başqa töbäklärennän kilgän kürü buyınça ğäriplär "Yärdäm" ternäkländerü üzägendä uqıdılar.
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Räsmi säxifä
- “Yärdäm” mäçete işeklären açtı 2013 eлHың 3 дekaбpb kөHeHдә apxиBлaHraH.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesiniñ binası yanında apiske alınğan Qırım faali Server Karametovğa qoltutuv piketi olıp keçti. Piket videosını Facebook saifesinde Dilâver Üseinov yerleştirdi.
Er kişi «Putin, balalarımız terrorist ve ekstremist degil» yazılı şiarınen çıqtı.
Miting iştirakçisiniñ aytqanına köre, o, Qırımdaki akimiyet organlarından memnün olmağanını aytmaq ve Server Karametovğa qoltutmaq içün piketke çıqtı.
Bundan evel Aqmescit şeer şurası ve Qırımnıñ Nazirler şurası yanında apiske alınğan Server Karametovğa qoltutmaq içün eki bir kişilik piket olıp keçti.
Amnesty International halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtı Rusiye akimiyetinden Server Karametovnı acele azat etmesini talap etti.
Avgustnıñ 9-nda Kremlniñ nezareti altındaki Aqmescitniñ Jeleznodorjnıy mahkemesi «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün Server Karametovke 10 künlük memuriy ceza tayin etken edi.
Daa evel mahkeme onı Rusiye Memuriy cinayetler Kodeksiniñ 20.2 maddesine binaen qabaatlı dep tanıyaraq, oña 10 biñ ruble (tahminen 4200 grivna) miqdarında para cezası tayinlegen edi.
Avgustnıñ 8-nde Aqmescitte, Ahtem Çiygozğa destek bildirmek maqsadınen keçirilgen yalıñız başına bir piket devamında tutılğan esli-başlı qırımtatar faali Server Karametovğa qarşı eki memuriy protokol tizilgen edi. Biri – «yalıñız başına piket keçirüv qaideleri bozğanı», ekincisi – «politsiya hadimlerine qarşılıq köstergeni» içün edi. 76 yaşındaki Karametov Parkinson hastalığına tutulğan insandır.
Ukraina halq deputatı, qırımtatar halqı Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturasına, qanunğa zıt kelgen şekilde Ukraina vatandaşı Server Karametovnıñ azatlıqtan marum etilmesi, onıñ işğal etilgen Qırımda barışıqsever miting keçirmesine mania olğanlarını bildirgen şikâyetnen muracaat etti.Prokuratura qırımtatar faaliniñ tutılıp alınğanı boyunca öz uquqiy noqtai nazarını bildirecegi aqqında haber etti.
Server Karametov işğal etilgen Qırımda bundan evel de tutılğan edi. Böylece, mayısnıñ 18-nde, qırımtatar halqı genotsidiniñ hatırası kününde o Aqmescitte, qırımtatar milliy bayrağını ve 1944 senesi sürgünlik qurbanları olğan ana-babasınıñ fotoresimlerini alıp çıqqanından soñ tutılıp alınğan edi. Üç saat tutılıp, oña qarşı memuriy protokol tizilgen soñ, o yiberilgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ağustos 21-de Rusiyeniñ Rostov-na-Donudaki mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantlarından biri, İnver Bekirovğa qarşı qabaatlavnı sertleştirmek içün bu işniñ materiallarını prokuraturağa qaytarmağa qarar berdi.
Rusiye advokatı Aleksey Ladinniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, mahkeme qabaatlayıcılardan Bekirovnıñ areketlerine Rusiye Cinayet kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-nci qısmı («terroristik teşkilâtnı teşkil etüv») boyunca qıymet kesmekni istedi.
Mahkeme öz qararını, daa evel mahkemede Bekirov qaravul olıp çalışqan Qızıltaş (Krasnokamenka) mektebinden alınğan videonıñ baqılması ile añlattı. Mahkemeniñ versiyasına köre, qırımtatar mektep binasında toplaşuvlar teşkil ete ve «işniñ» diger figurantlarına buyruqlar bere edi.
Aynı zamanda Rusiye prokurorı, bütün qabaatlanğanlar ve olarnıñ qorçalayıcıları mahkemeniñ bu qararına qarşı çıqtılar.
Ladin: «Bu uquqiy nonsenstir: akem cinaiy işni baqıp çıqqan soñ qabaatlanğanlardan biriniñ daa sert madde boyunca qabaatlı olğanına dair neticege keldi. Bu ise printsip olaraq yasaqtır. İmayeniñ umumiy fikrine köre, mahkeme öz üstüne devlet qabaatlavı vazifesini yükledi ve amelde öz qararı ile prokuraturanı, kvalifikatsiyanı daa sert şekline deñiştirmege zorlay», – dep izaladı.
Qabaatlanğanlarnıñ imayesi mahkemeniñ qararına qarşı şikâyet berecek ola.
Mayısnıñ soñunda Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ altı figurantınıñ tevqif müddetini üç ayğa uzattı.
Bu iş boyunca qabaatlanğan Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada yaqalandılar. Olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» siyasiy İslâm teşkilâtına alâqadar olğanlarında qabaatlaylar.
Rusiye arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»ni Aqmescitte ötkerilgen köçüci oturışuvlarında baqa edi. Ondan soñ tevqif etilgen Qırım sakinlerini Rostov-na-Donu şeerine yolladılar.
Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantlarınıñ azat etilmesini talap ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız olaraq taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, olar diniy alâmetke köre taqip etile, dep sayalar. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenlerniñ çoqusı qırımtatar olğanını ve olarnen beraber İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenini qayd eteler. Halqara uquq işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını işletmekni yasaq ete.


text:
27 qañtarda senat bwrınğı prezident Nwrswltan Nazarbaevtıñ ökiletin qısqartudı maqwldadı. Bwl turalı Ortalıq Aziya jañalıqtar qızmeti jazdı.
Beysenbi küni senat osı tüzetudi qoldap, oğan qosa zañ jobasına tağı bir tüzetu wsındı. "Zañdı talqılau barısında tağı bir norma engizilip otır.
Ol – "Twñğış prezident turalı" zañnan memlekettiñ işki jäne sırtqı sayasatına baylanıstı bastamalardı elbasımen kelisiluge tiis degen norma alıp tastalıp otır. Sondıqtan da senat zañnamağa engizilgen özgeristerdi twjırımdamalı türde qoldap, bir özgerispenen mäjiliske qaytarıp otır" dedi senat deputatı Läzzat Süleymen.
5 qañtarda Qazaqstanda jappay narazılıq örşigen twsta prezident Qasım-Jomart Toqaev Qauipsizdik keñesiniñ törağalığın qolğa alatının mälimdegen. Sol kezde Nazarbaevqa jaqın delingen birqatar joğarı lauazımdı twlğalar qızmetten alınğan. Bwdan soñ aqparat qwraldarı men äleumettik jelilerde Nazarbaev pen Toqaev arasında bilikke talastıñ örşigeni jöninde boljamdar aytıla bastağan.
Alayda bwrınğı prezidenttiñ baspasöz hatşısı Aydos Ükibay "Qauipsizdik keñesi törağalığın tapsıru turalı şeşimdi Nazarbaevtıñ özi qabıldağanın" aytıp, sendiruge tırısqan. Qazaqstandı otız jılday basqarğan Nazarbaev 2019 jılı naurızda prezidenttikten ketken edi. Biraq ol 2022 jıldıñ 5 qañtarına deyin Qauipsizdik keñesiniñ ömirlik basşısı retinde bilikke ıqpal etip otırğan. Keybir sarapşılar qañtarda elde bolğan narazılıq pen tärtipsizdik Nazarbaevtıñ ıqpalın älsiretti dep sanaydı.
Bwğan deyin mäjilis Nazarbaevtıñ Qauipsizdik keñesi jäne Qazaqstan halqı assambleyasın ömir boyı basqaru qwqığınan ayıratın özgeristi maqwldağan edi.
Qazir Nazarbaevtıñ qolında "elbası" statusı ğana qaldı. Zañ boyınşa, bwl status onı jäne onıñ otbasın qılmıstıq qudalaudan qorğaydı. 19 qañtarda Qazaqstanda Nazarbaevtı tiispeuşilik märtebesinen ayırudı közdeytin peticiyağa qol jinau bastalğan.


text:
Qazaqstannıñ halıq sanı 19 million 170 mıñğa juıqtadı. Bwl turalı prezident Qasım-Jomart Toqaevtıñ qabıldauında bolğanda ükimet jetekşisi Asqar Mamin mälimdedi.
Aqordanıñ resmi saytı körsetkendey, ükimet basşısınıñ mälimdemesinde halıqtıñ ortaşa jası 31,94 bolsa, halıqtıñ 33,97 payızın 17 jasqa deyingi balalar men jasöspirimder ieleydi. 19,72 payızın 14 pen 28 arasındağı jastar qwraydı. Qazaqstandıqtardıñ 48,71 payızı erler bolsa, 51,29 payızı äyelder.
1 qırküyek pen 30 qazan arasında jürgizilgen wlttıq sanaqtıñ alğaşqı nätijelerin jariyalağan Maminniñ dereginşe Qazaqstanda qazaqtardıñ sanı jalpı halıq sanınıñ 70,18 payızın ieleydi. Sanaq nätijesi boyınşa eñbekke jaramdı otandastarımızdıñ sanı 11 mln 320 mıñnan asadı.


text:
Qırım siyasiy mabüsleri
2014 senesi fevral ayında Qırım işğal etilgen soñ rusiye yarımadanıñ sakinlerini ukraina taraflı ve diniy fikirleri içün taqip ete. Qırımlılar muntazam tarzda zulum etileler, siyasiy mabüslerniñ cedvelleri ise er vaqıt uzaylar. Çoqusı allarda olar terrorizm ve aşırıcılıq içün qabaatlanalar. Olarnıñ çoqusı - Qırımnıñ tamır halqınıñ temsilcileri - vaqtınca işğal etilgen yardımadanıñ ve rusiyeniñ topraqlarında qanunsız olaraq tutulğan Ukaina vatandaşları olğan qırımtatardır.
Soñ haberler
-
Cemilev Qırımdaki qanunsız mobilizatsiya aqqında: Halqnıñ qarşılıq köstere bilgen qısmı yoq etile28 Sentâbr 2022
-
Vaziyet deşetli – Çubarov rus sıñırını keçüv aqqında28 Sentâbr 2022
-
Qırımda işğalciler mobilizatsiya malümatnamelerini bermege devam eteler – CrimeaSOS27 Sentâbr 2022
-
Meclisniñ Koordinatsiya merkezi Özbekistan ve Qazahistan elçiliklerinen işdeşligini başlattı27 Sentâbr 2022
-
Qırımtatar, Herson vilâyetindeki küreşte şahid oldı27 Sentâbr 2022


text:
Almatı oblısı Talğar audanındağı jañadan salınıp qazaq mektebi boladı dep süyinşilegen oqu ornı tağı da aralas mektep bolama? Halıq nege aşulı? Qazaq mektebiniñ aşıluına kimder qarsı? Osı swraqtardı tilşimiz swrap qayttı.
Tmızdıñ 15 küni Almatı oblısı Talğar audanında bir top ata-ana jäne wstazdar, qoğam belsendileri jinalıp, audandıq mäslihat deputattarımen, audandıq, oblıstıq bilim bölimi basşılarımen №9 T.Rısqwlov atındağı eski qazaq mektebinde kezdesti. Bwl Talğar audanında osı küzde qoldanısqa berilui kerek №25 mektep töñireginde. Jıl basınan beri şuğa aynalğan daulı tüytkil säuir ayınıñ soñına qaray şeşimin tapqan. Jergilikti atqaruşı bilik osı küzden bastap tek qana qazaq tilinde oqıtıladı dep jariyalağan. Bwl turalı mäjilis deputatı Janarbek Äşimjan mırza säuirdiñ 22 küni öziniñ facebook paraqşasında bılay dep jazıp edi: “Bügin süyinşi jañalıq jetti. Jergilikti atqaruşı bilik şeşim qabıldaptı, 1200 orındıq mektep taza qazaq tilinde oqitın balalarğa arnalğan bilim oşağı boladı, bwyırtsa! Osı bir oñ men soldan jel wytqıp twrğan kezeñde bwl da köñilge medeu jañalıq.
Qwttı bolsın!
Jaña oqu jılında qoñırauı soğılatın mektepten keleşekte elimizdiñ köşin örge, memlekettik tilin törge şığaratın wrpaq molınan şığuına tilektespiz!” Alayda, oqu bastaluğa sanaulı künder qalğanda şeşim özgerip, aralas mektep boluı mümkin ekendigin habarlağan. sol sebepti audan jwrtşılığı bwnday şeşimge tübegeyli qarsı ekendikterin bildirdi. Köpşilikpen kezdesuge Almatı oblısı bilim basqarmasınıñ basşısı Bespaeva Saltanat Dauıspekqızı jäne Almatı oblısı bilim basqarmasınıñ mektepter bölimi basşısı Twrğanbaeva Roza Maksimqızı keldi.
Talğar audanınıñ qwrmetti azamatı Tälimov Kämnwr Tälimwlı: “jaña mektepke barğısı keletin 900 balanıñ tizimi mende bar, 30 jıldan beri ne oyın alañı joq, ne sport zalı joq, terezesi de dwrıs aşılmaytın, bölmeleri tar osı eski mektepte qazaq balaları oqıp keldi, 345 qazaq balası jaña mektepke barğısı keledi, jañağı 900 ge osı 345 ti qosıñız. Sondıqtan bwl talqılaytın mäsele emes, jaña mektepti qazaqtarğa beriñizder”.
Zañger Asılbek Qaraev: “Bwl audan köleminde şeşiletin mäsele edi, audandıq bilim basqarmasınıñ basşısı Qarlığa hanım mäseleni uşıqtırıp, wlt arazdığına alıp keletin jağdayğa jetkizdi. Saltanat hanım, sizdi bwl jerge şaqıruımız audan basşılarına wyat bolıp sanaluı kerek edi, basqa elde qalıp ketken qazaqtar siyaqtımız. men basqa wlt ökilderin kemsitu nemese olardıñ qwqıqtarın qorğamañdar dep aytıp otırğam joq, biraq “qazaq tili dwrıs-qoy” deytin Kämnwr ağa siyaqtı kisilerdiñ sözin paydalanıp, çattarda arandatuşılıq jasaydı, erteñ sonıñ bäri qaqtığısqa äkelmeytinine kim kepildik beredi?”
Läylä Beysembaevna, wstaz: “Orıs emes, qazaq mektepteri üş auısımda oqitının nege aytpaysızdar?”
Saniya Nüsipäli qazaq tili ädebieti päniniñ mwğalimi : “Bizge marqwm Jolan mırza uäde berip edi, jaña mektepte oqisıñdar dep, biz jazda terezesi de aşılmaytın ıstıq, qısta suıq kabinette pal'tomen jürip sabaq berdik. Biz on jıldan beri küttik, jaña mektep salıp beredi nemese remont jasap beredi dep. Bizdiñ mekteptiñ oquşılarınıñ barlığınıñ äleumettik jağdayı tömen, sizder solardıñ üylerin aralap köriñizder. Sonda bizdiñ elde jağdayı tömen balalar osınday jerde otıra berui kerek pe? Mäseleni aşıp tüsindiretin basşığa kezdespedik, Qarlığa hanım T.Rısqwlov atında №16 tağı bir mektep bar, sondıqtan bwl mekteptiñ atı öşse öşe bersin degen, biz bwdan bılay eski mektepte oqımaymız, 3 milliard 700million teñge jwmsap ne üşin saldı? Biz 340 oquşımen, 40 mwğalimmen jaña ğimaratqa baramız.”
Täuekelova Sälima: “Men osında wstazbın jäne nemerelerim osında oqidı, aralas mektepke nemerelerimdi bergim kelmeydi, tärbie naşar, qazaqılıqtan ayırılıp qaladı, öz basım aralas mektepke qarsımın”.
Almatı oblısınıñ bilim basqarmasınıñ basşısı Bespaeva Saltanat: “Qazaqstanda memlekettik til-qazaq tili, sondıqtan barlığına mindetti qazaq tili oqıtıladı, biraq elimizde basqa wlt ökilderi de twratındıqtan, ol kisilerdiñ qwqığın taptauğa da jol bermeymiz. Audandıq bilim bölimimen habarlasıp edim, sizder aytqanday 1300 bala jinalmaptı. qazirgi tañda 619 bala qazaq sınıbına, 713 bala orıs sınıbına ötiniş beregen. Sondıqtan, bwl mäseleni sizdermen aqıldasıp şeşuge keldim”.
Aldibekova Alma Zikiriyaqızı №9 mektep direktorı: “Bizdiñ ata-analarımız jaña mektepke auısuğa kelisip otır, olar ılği da kütip keldi, biz jaña mektepke köşemiz”.
Bwl mälimetter Talğar audandıq bilim böliminiñ basşısı Qarlığa Aysabekqızınıñ tikeley efirde halıqqa esep bergendegi sandarımen mülde säykes kelmeydi deydi Saniya Nüsipäli. Qarlığa hanım tikeley efirde keşe ğana 900 qazaq bala, 100 ge jetpeytin orıs bala bar, №25 mektep qazaq tilinde aşıladı dep edi, ne üşin eki türli söylep otırğanın tüsinbeymin deydi.
Naqtı bir şeşim qabılday almağan Almatı oblısınıñ bilim basqarmasınıñ basşısı Bespaeva Saltanat hanım kelesi düysenbide jauabın beretinin aytıp jinalıstı tarattı.
Bwl mäsele aldağı künderde de redakciya nazarında boladı.
Almatı Oblısı, Talğar audını
N. Baytwrsın


text:
Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya Meclisniñ «ekstremist teşkilât» olaraq tanılacağını ve faaliyetiniñ yasaq etilecegini tüşüne.
«Nasıldır bir muayyen teşkilâtnıñ yasağı aqqında söz ketmey. Meclis teşkilât kibi tanılmay, çünki Rusiye Federatsiyasında o yuridik ceetten qayd etilmegen. Mında areket nazarda tutıla, yani özlerini mevcut olmağan Meclis ile bağlağan şahıslarnıñ areketleri. Bu faaliyet, elbette ki, qanunsız ya da ekstremist olaraq tanıla bile», – yazdı Poklonskaya Facebookta.
Onıñ sözlerine köre, qırımtatarlarnıñ çoqusı Qırım qamaçavı sebebinden «Cemilev ve Çubarovnıñ areketlerine şikâyet etken ekenler».
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnıñ sözlerine köre, Mecliste cemaat faaliyetiniñ diger şekillerini taparlar.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi baarde işğal etkeninden soñ, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımada kirişini beş yılğa yasaq ettiler.


text:
Qırımda Aqmescitten Herson vilâyetiniñ memuriy sıñrınace avtobus yürip başladı. Bu aqta jurnalistlerge Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ vitse-premyeri Yuliya Jukova bildirdi, dep yaza "Krıminform" saytı.
Beyanatqa köre, iyül 24-ünden başlap, Aqmescit tarafına ve Aqmescitten memuriy sıñırğa taraf 12-şer avtobus yürip başlaycaq.
Aqmescitten avtobuslar "Kurortnaya" avtostantsiyasından çıqacaq, biletlerni kassalarda almaq mümkün. Herson memuriy sıñından ketken yolcular ise, şimdilik biletlerni tek aydavcılardan satın ala bile, çünki toqtav yerleri daa tiklenmekte. Birinci avtobus saat 6:00-da çıqa, soñkisi Aqmescitten 17:00, memuriy sıñırdan - 19.00 kete. Reyste yañı avtobuslar qatnaycaq.
Daa evel Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov, Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırı ile yolcular yürgüzmesini "qanunleştirmege" buyurğan edi.


text:
Qırımtatar halqı Meclisiniñ yolbaşçısı, Ukraina halq deputatı Refat Çubarov Meclis yardımcısı Ahtem Çiygoz davasınen bağlı mahkemede şaatlıq yapmaq maqsadınen Qırımğa barmağa niyetlene. Bu aqta Çubarov mayısnıñ 15-de Kyivde ötkerilgen matbuat konferentsiyasında bildirdi.
Çubarov, Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi toplaşuvına, onı şaatlıq yapmaq içün çağırmasına razılıq bergen beyanatını oqup berdi. O, öz beyanatını Ahtem Çiygoznıñ advokatı – Nikolay Polozovqa, o mayısnıñ 19-da Kyivge kelgen vaqtında bermek niyetinde.
«Men, dava boyunca obyektiv malümat berebilecek birisi olam. Qırımda bulunğan arada men, Rusiye qanunına binaen (Rusiye CK 456 maddesi - QA) toqunmamazlıq aqqına saip olmalım. Elbette bu şartlar, olar meni resmiy sürette mahkemege çağırğan taqdirde küçke kirer», – dep izaatladı Meclis yolbaşçısı.
Mayısnıñ 11-de Çiygoz davasında Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı şurasınıñ mahkemesi toplaşuvında şaatlıq yapqan eki şaat, qabaatlanğan şahıs 2014 senesi febralniñ 26-da QMC Yuqaru Şurası ögündeki mitingde insanlarnı yatıştırmağa areket etkenini körgenleri aqqında ayttılar. Nevbetteki toplaşuv mayınıñ 15 saat 9:30da ötkerilecek.
Ahtem Çıygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.
Aprelniñ 19-da BMT Halqara mahkemesi «Ukraina Rusiyege qarşı» davası boyunca işğal etilgen Qırım sakinlerini qorçalamaq maqsadınen muvaqqat tedbirler kirsetken edi. Mahkeme, ukrainlerniñ aqlarına tüzetilmesi imkânsız olğan zarar berilmekte degen qarar qabul etken edi.
Mahkeme Rusiyeni, soñ qarar qabul etilgence, qırımtatar halqına öz aqlarını temsil etüv meselesinde aqlarını bozmamasına, Meclisniñ faaliyeti tekrar canlandırmasına ve yarımadada ukrain tilinde tasil aluvnı temin etmesine mecbur etken edi.


text:
Qırımda Rusiye akimiyeti tarafından insan aqları ep bozula, bu aqta Ukrainada insan aqlarına riayet etüv boyunca BMT nezaret eyyetiniñ 12-nci maruzasında aytıla.
«Qırım Muhtar Cumhuriyetinde, statusı BMT Baş assambleyasınıñ 68/262 qararında yazılğan, yarımada sakinleri alâ daa aqlarınıñ bozuluvından zorluq çeke», – denile İnsan aqları boyunca BMT Yuqarı komissarı İdaresiniñ beyanatında.
Qıtaiy Ukrainada başlanğan Qırım qamaçavı sebebinden insan aqları bozuldı, denile BMT esabatında.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımdaki Rusiye ukümeti qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ ölüm şartlarını tahqiq etmey. Bunı aprel 24-te Facebookta Rusiye advokatı Nikolay Polozov yazdı.
Advokat: «Rusiye ukümeti Veciye Kaşkanıñ ölüm şartlarını ale daa tahqiq etmey. Teşkerüvler devam ete, ekspertizalar yapıla, iş ise ale daa açılmadı ve tahqiq etilmey. Teessüf ki, özlerine kerek olğanda olar bütün bürokratik melekelerini çalıştırmağa bile ve vaqıt sozalar», – dep yazdı.
O, «olardan kimse bellemesin ki, Veciye Kaşka unutıldı, ve olar onıñ ölümi içün mesüliyetke çekilmeycekler», – dep qayd etti.
Polozov: «Mustaqil tahqiqat devam ete ve, oña qarşılıq kösterilgenine rağmen, soñuna qadar alıp barılacaq», – dep ilâve etti.
Aprel 24-te qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ doğğanına 84 yıl toldı.
Fevralniñ başında Polozov, 2017 senesinde Qırımda Veciye Kaşkanıñ vefatını mustaqil surette tahqiq etmege başladı. Onıñ aytqanına köre, Veciye Kaşkanıñ ölümi – «onı qanunsız olaraq yaqalağan Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından quvetniñ adden aşırı ve ğayrı-mutenasip derecede qullanılmasınıñ neticesidir».
Noyabr 23-te Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri bir gruppa qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar. Olarnı Türkiye vatandaşından «aqsız yerde hususan büyük miqdarda para talap etüv»de qabaatladılar. Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından yapılğan bu yaqalav esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı, qadın vefat etti.
Ukrainanıñ qıtadaki qısmında bulunğan QMC prokuraturası, qanunsız tintüvler, yaqalanuvlar ve qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ ölümi vaqiası boyunca cinaiy işniñ alıp barılmasını başladı.
Veciye Kaşka – qırımtatar milliy areketiniñ veteranı. O, 1934 senesinde Aluştanıñ civarındaki Üsküt (şimdi Privetnoye) köyünde doğdı. 1944 senesinde qırımtatar halqı sürgün etilgen soñ Veciye Kaşka qorantasınen Özbekistanda yaşadı. 50-nci yıllarda o, aqayı Bekir ile beraber qırımtatar milliy areketine qatıldı.


text:
Gurzuf – tarihiy özgünligini bir çoq yerde saqlap qalğan Qırım cenübindeki dülber bir qasaba. Denile ki, insanlar mında daa millâttan evel üçünci asırda yaşağan edi. O zamanlarnıñ mirasını ara-sıra arheologlar tapa, Ğurzufnıñ daa soñraki devir (19-20-nci asırlar) manzarlarını qasabanıñ bütün musafirleri köre bile. Tar soqaqlar, ağaçtan yapılğan balkonlı eski evler ve çeşmeler yüz ve daa ziyade yıl evelsi olğanı kibi tura.
Bu sene künde Ğurzufta qasabanıñ tarihiy qısmında büyük qurucılıq başladı. Qırımnıñ yalı boyunda tekrarlanmaz körüniş bergen eski özgün evler yerine qave ve restoranlar kelecek. Yerli cemaatçılar dey ki, eski qısımda ticaret qurucılığı qanunsız ola.
Qırım.Aqiqat mühbiri Ğurzufqa barıp, qasaba nasıl deñişkenini kördi.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyeti Yalta iqtisadiyat forumında imzalanğan añlaşmalar ilhaq etilgen yarımadada 1700-den ziyade yañı iş yerini açmağa imkân berir, dep ümüt ete. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov cumaertesi künü, aprelniñ 20-nde, forum neticelerine köre bildirdi.
«Qırımnıñ nazirler şurası 8 mlrd rublelik añlaşmalarnı imzaladı. Umumen 1700-den ziyade iş yeri açılacaq», – dep bildire onıñ aytqanlarını «TASS» Rusiye haber agentligi.
Yaltadaki forum vaqtında Qırımnıñ Rusiye ükümeti ve Gürcistannıñ Cenübiy Osetiya separatist regionınıñ ükümeti ticariy-iqtisadiy, ilmiy-tehnik ve medeniy saalardaki işbirligi aqqında añlaşma imzalağanlar.
Frenkistan siyasetçisi Marin Le Penniñ torunı Marion Mareşal-Le Pen Yaltadaki iqtisadiyat forumında çıqışta bulundı.
Yaltadaki forum başlamazdan evel Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası çetel vatandaşlarını Rusiye ilhaq etken Qırımğa Kyiv qapatqan keçiş noqtalarından qanunsız keçüvden vazgeçmege çağırğan edi.
Aprelniñ 18-nde Qırımda Qırımnıñ Rusiye akimiyeti teşkil etken Yalta iqtisadiyat forumı başlandı. Esas tedbirler «Mriya» şifahane-kurort kompleksinde ve Alupkadaki Vorontsov sarayında keçirilecek.


text:
Qırım ilhaqını tenqit etkeni içün separatizmge çağıruvda qabaatlı dep tanılğan Rusiye Tatar cemaat merkeziniñ yolbaşçısı Rafis Kaşapov azatlıqqa çıqtı. Bu aqta Twitterde «Agora» halqara uquqimaye gruppasınıñ reberi Pavel Çikov ikâye etip berdi.
Onıñ sözlerine köre, Kaşapov azatlıqqa dekabrniñ 27-nde çıqqan eken.
Rusiyede Rafis Kaşapov, Rusiye tarafından ukrain Qırımınıñilhaq etilgenini tenqit etkeni içün apis cezasına mahküm etilgen ilk kişi dep tanılmaqta.
2015 senesi sentâbr ayında Tatar cemaat merkeziniñ yolbaşçısı Rafis Kaşapov Qırım ilhaqını tenqit etkeni içün separatizmge çağıruvda qabaatlı dep tanılaraq, üç yılğa apis cezasına mahküm etilgen edi. Kaşapov mahkeme qararına qarşı insan aqları boyunca Avropa mahkemesinde dava açqan edi.
2017 senesi mayıs ayında Rusiyeniñ Naberejnıye Çelnıde keçken mahkeme Tatar cemaat merkezini ekstremist teşkilâtı dep tanıyaraq, Rusiye toprtaqlarında onıñ faaliyetini yasaqlağan qarar qabul etken edi.
Tatar cemaat merkezi ükümetke bağlı olmağan bir teşkilât dep esaplana ve tatar milliy özgünligi, tili ve medeniyetiniñ saqlanması oğrtunda kampaniyalar keçire.


text:
Bağlı deñiştirmeler
Bu mahsus saifede bağlı saifelerde soñki yapılğan deñiştirmeler cedveli bar. Közetüv cedveliñizdeki saifeler qalın olaraq kösterile.
- d
- Wikidata deñiştirilmesi
- Y
- Bu deñiştirme yañı bir saife yarattı (yañı saifeler cedveline de baqıñız)
- k
- Bu, kiçik bir deñiştirme
- b
- Bu bir botnıñ yapqan deñiştirmesi
- (±123)
- Bayt esabınen saife büyükliginiñ deñiştirilmesi
- Temporarily watched page
2022 s. sentâbrniñ 26
- Qırım Hanlığı 12:51 +90 TayfunEt. muzakere İsseler Belgiler: Mobil deñiştirme Mobil web deñiştirme