text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin esirlerni ve elâk olğanlarnıñ cesedlerini deñiştirmek içün Dağlıq Qarabağda cenk uruşlarını toqtatmağa çağırdı. Bu aqta Kremlniñ matbuat hızmeti haber ete.
Putin bunı Azerbaycan prezidenti İlham Aliyev ve Ermenistan baş naziri Nikol Paşinân ile bir sıra telefon subetini kerçekleştirgen soñ ayttı.
Rusiye prezidenti oktâbrniñ 9-nda Moskvağa Azerbaycan ve Ermenistan Tış işler nazirlerini Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrovnıñ yardımı ile mesleatlar içün davet etti, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Jenevada oktâbrniñ 8-nde OSCE Minsk gruppasınıñ reisdeşleri Rusiye, Frenkistan, ABD arasında zıddiyetni al etüv mesleatları başlandı. Azerbaycan Tış işler naziri Ceyhun Bayramov da mesleatlarda iştirak etti.
Azerbaycan Tış işler nazirligi ateş toqtatılmaycaq, dep bildirdi, prezident Aliyev ise Ermenistan Qarabağdan ordunı çıqaruv cedvelini teklif etmeli, dep tekrarladı – ve tek bundan soñ Minsk gruppasınıñ laf etecek şeyi olacaq.
Azerbaycan ve Ermenistan arasındaki zıddiyetniñ faal fazası sentâbrniñ 27-nde başladı. Yañıdan başlağan cenk uruşları 1994 senesi ilân etilgen barışıqtan soñ eñ ciddiy dep adlandırıla. Erivan ve Baqu bir-birini zıddiyetni kerginleşkeninde qabaatlay. Eki taraftan da elâk olğan ve yaralanğanlar bar, olarnıñ arasında vatandaşlar da bar.
Azerbaycan ve Ermenistan arasında Dağlıq Qarabağ zıddiyeti Sovetler Birliginiñ soñki yıllarından berli devam ete. Ealiniñ ekseriyeti ermeni olğan region 1991 senesi Azerbaycandan mustaqil olğanını ilân etti, amma iç bir memleket bunı qabul etmedi. Şimdi Dağlıq Qarabağ ve oña yaqın bir qaç region ermeni küçleriniñ kontroli altında buluna.


c: text/html

text:
Kremlniñ nezaretindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi «fevral 26 davasınıñ» mahkümleri Ali Asanov ve Mustafa Degermenci içün cezanı deñiştirdi. Olarnı ev apsine yolladılar. Bunı advokat Edem Semedlâyev Facebook saifesinde bildirdi.
Bundan evel advokatlar cezanı ev apsine deñiştirmege rica etkenleri aqqında haber etilgen edi. Mahkeme toplaşuvında prokuror Yegor İvantsov bu teklifke qoltuttı.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadada 2014 senesi fevral 26-da Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları mitinginde iştirak etken qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Olarğa qarşı Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ reberiyeti altında «Russkoye yedinstvo» fırqasınıñ faalleri çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi iyül 20-de qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ABD Mudafaa naziri Lloyd Austinniñ fikirince, belgilengen maqsadlarğa irişemegen Rusiye arbiyleri muvafaqiyetli olamağanı içün Rusiye prezidenti Vladimir Putin vatandaş ealisine ücüm ete. Bu aqta Austin CBS Amerika telekanalınıñ yayınında ayttı.
«Soñki bir qaç afta şeer ve qasabalarğa, vatandaş insanlarğa aselet ücüm etilgenini kördik. Mence, o, (Putin – QA) kampaniyası toqtağanı içün böyle adım ata. O, istegeni kibi maqsadlarına tez irişip olamadı. Bunıñ içün körgen taktiklerni qullana. Bu kerçekten igrendire. Amma kene de cesür cenkleşken ve memleketini qorumağa devam etken Ukraina halqı ögünde baş egem», – dep ayttı Pentagon yolbaşçısı.
Fevralniñ 24-nde saba saat 5-te Rusiye prezidenti Vladimir Putin «DNR» ve «LNR» gruppirovkalarınıñ «muracaatından» soñ Donbasta «mahsus operatsiya» başlatqanını ilân etti. Bundan soñ Kyiv, Harkiv, Odesa, Kramatorsk, Berdânskta patlav ve raketa darbeleri aqqında haber etildi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy umumiy seferberlik buyruğını imzaladı. Ğarp memleketleri Ukrainağa yapılğan ücüm sebebinden Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalarnı qullanıp başladı.
Doğrudan ücümge baqmadan, Kreml Ukraina işğali niyetini inkâr ete. Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire.
Rusiye Mudafaa nazirligi Ukraina tarafınıñ tüşürilgen Rusiye uçaqları, patlatılğan zırhlı tehnika, Rusiye arbiyleriniñ ölümleri aqqında malümatını red ete ve Ukraina şeerlerine ateş açılmay, dep bildire. Başta Rusiye arbiyleri ölgenini inkâr ettiler. Amma fevralniñ 27-nde Rusiye Federatsiyası Mudafaa nazirliginiñ resmiy vekili İgor Konaşenkov Ukrainada ölgen ve yaralanğan Rusiye askerleri bar, dep ayttı. Sayısını aytmadı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: rukrymr.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Yerli akimiyetniñ matem tedbirlerni keçirmek yasağına baqmadan, Aqyarda fevral 23-te qırımtatarlar Noman Çelebicihannıñ hatıra tahtasına çeçeklerni ketireler.
Qırım.Aqiqatnıñ mühbiri bildire ki, adamlar gruppalarnen Noman Çelebicihannıñ hatıra tahtasına kelip, çeçeklerni qoya ve dua oquylar. Bir de bir kütleviy tedbirler keçirilmey, lâkin politsiya nevbetçilik yapa.
Aqyar regional meclisiniñ vekili Qırım.Aqiqatqa bildirdi ki, planlaştırılğan tedbirde dua, çeçekler qoyulması, balalar tarafından Noman Çelebicihannıñ şiir oqunması bar edi.
Lâkin şeer akimiyeti provokatsiyalar ola bile dep, qırımtatarlarğa matem tedbirni keçirmege izin bermedi.
Hatırlatamız, 2014 senesi mart ayında Rusiye Federatsiyası Qırım ve Aqyarnı işğal etken soñ qırımtatarlarğa qarşı repressiv areketler yapılmağa başladı.


text:
Qırımlı advokat Ayder Azamatov Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Arsen Cepparovnıñ Rusiye SİZOsındaki şaraitlerini Rusiye Baş prokuraturasına şikâyet etecek, dep bildirdi.
«Arsen mahkemege bulunğan kamerası yıqılayata, dep bildirdi: kameranınıñ tavanından necaset ve suv aqa, çünki yuqarıdaki kamerada kanalizatsiya ağları iprandı. Suv ve nem er yerde, antisanitariya», – dep yazdı Azamatov Facebook saifesinde.
Bundan ğayrı, Cepparov tutulğan kamerada VİÇ, SPİD, verem ve diger hastalıqlarnen insanlar qala, dep bildirdi advokat.
Azamatovnıñ qayd etkenine köre, Arsen Cepparov «SİZOğa qapatılğan soñ onıñ ciddiy sağlıq problemleri bar edi ve üç yıldan berli bu problemlernen anda dayana».
Rusiyeniñ Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ vekilleri Azamatovnıñ aytqanlarını açıq sürette izaatlamadı.
Aprelniñ 4-nde haber etilgenine köre, Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi «Yaltadaki Hizb ut-Tahrir davasını» ekinci kere baqmağa başladı.Mahkeme oturışuvında prokurorlar qabaatlav qararlarını seslendirdi, davanıñ altı mabüsi
Muslim Aliyev, İnver Bekirov, Vadim Siruk, Emir-Üsein Kuku, Refat Alimov ve Arsen Cepparov ise özüni qabaatsız dep sayğanlarını ayttı.
Advokat Ayder Azamatov altı mabüsniñ sıñırlav müddetini ev apsine deñiştirmege rica etti, amma mahkeme razı olmadı.
Daa evel Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsi Rusiyeden işğal etilgen Qırımğa avuştırılğan edi. Olarnıñ davaları tekrar tahqiqatqa qaytarılğan ve qabaatları deñiştirilgen edi.
2019 senesi yanvar ayında Qırımda Rusiye tahqiqatı Yaltadaki davanıñ mabüslerine yañı qabaatlarını aydınlattı.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Üsein Kuku, Müslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olar Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlana.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiyeden Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini azat etmesini talap ete.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımnıñ Qarasuvbazar şeerinde cuma künü «qızdıruv sıñırlı», dep bildirle Qırım Rusiye ükümeti.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, yanvar 15 künü Qarasuvbazar merkeziy rayon hastahanesiniñ qazan dairesinde tamir işleri keçirilecek.
Yaqında aynı böyle vaziyet Saq şeerinde üküm süre edi.
Qırımda yarımada çeşit regionlarında daimiy sürette elektrik energiyasını söndüreler.
Qırımğa dekabr 30-dan qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyası berilmey, Herson vilâyetinde elektrik yolağınıñ patlavı buña sebep olmalıdır. Al-azırda elektrik tiremesi tamirlengen, amma energetik muqaveleniñ toqtatılmasından sebep elektrikni bermeyler. Yarıq ile olğan problemlerden sebep bazı regionlarda qazan dairelerini söndüreler, insanlar çeşit qızdıruv aletlerinden faydalanmağa mecbur. Rusiye FVN Qırım idaresiniñ reberi Sergey Şahov aytqanı kibi, Qırım şimdi kerek olğan 1350 megavattan 931 MVt ala.


text:
Bağçasaray rayonıñ Tav Badraq köyünde (Skalistoye) camini ateşke berüv ıntıluvı boyunca cinaiy iş açıldı, dep haber ete Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti İçki işler nazirliginiñ Qırım idaresine esaslanıp.
Matbuat hızmeti qayd ete ki, al-azırda bir sıra taqiqat tedbiri keçirilmekte.
Malüm olğanı kibi, aprel 25-ten 26-na keçer gecesi cami binasına yanıcı qarışma ile şişeler atıldı. Cami büyük zarar körmedi. Bu cami üç yaqın köyge hızmet etmekte.
2014 senesi noyabr 12-de Sudaq rayonınıñ Qoz köyünde (Solneçnaya Dolina) camini ateşke bermek istediler. Cinayetçiler alâ daa tapılmadı, dep bildire QMDİ.


text:
Aqmescitteki “Strelkovaya” “narazılıq meydanı”nda vaziyet kerginleşti. Avgustnıñ 2-nde “Krımskaya roza” mikrorayonınıñ qurucıları “narazılıq meydanı”na kelgen yerli sakinlerniñ yolunı qapatmaq maqsadınen o yerni qoralap aldı. Avgustnıñ 3-nde faal Vatan Karabaş Aqmescitniñ merkezinde özüni yaqacaq oldı. Üzerüne yanıcı şingenlik tökip, özüni yaqtı, ancaq etrafındakiler ateşni söndürip yetiştirdiler. Özüni yaqmazdan evel bu kişi qurucılıqqa qol tutqan memurlarnıñ aqsızlığına qarşı narazılıq köstergenini ayttı.
Qırımtatar faali Nariman Celâl, “narazılıq meydanı”nda yapılğan qurucılıqnen, yerli sakinlerniñ aqları ilk defa aqsımlanmağanını qayd ete:
«Beñzer vaqialar Aqmescit etrafında yerleşken “Jigulina roşça” mesken yeriniñ sakinleri de başından keçirdi. Anda insanlar qurğan binalar, cami de yıqılğan edi, endi ise, mantar kibi çoqqatlı evler qurula. Em de mında qurulğan çoq kvartiralı evler yerli sakinlerge degil de, yarımadağa akimiyet tarafından faal sürette ketirilgen ve eñ büyük bir qısmını teşkil etken rusiyeli arbiyler, memurlar ve telükesizlik organlarınıñ hadimlerine yaşamaq içün ya da kirağa berile”.
“Strelkovaya” “narazılıq meydanı”nıñ faali Zamir Anarbayev aytqanına köre, qurucılıq yapacaq şirket ve politsiya yerli sakinlerniñ evlerine kirişni zorlaştırğanı aqqında ayta.
Ealiniñ menfaatlarını qorçalamaq kerek olğan telükesizlik organları qurucınıñ tarafını tutar dep bellemegen edikZamir Anarbayev
– Telikesizlik organlarınıñ hadimleri bizni andan çetleştirip taşlağan soñ, qurucılıq tehnikası o yerni qoralap başladı. Sabağa qarşı olar biz yaşağan evlerniñ etrafını bütünley qoralap aldı. Anda 15 danege yaqın ev bar, 5 danesinde insanlar yaşay, 10 danesi ise, qısmen azır. Olar etrafına qaravul qoyıp, tertipni ve daa bilmem neni saqlaycaq olalar. Ealiniñ menfaatını qorçalamaq kerek olğan telükesizlik organları qurucınıñ tarafını tutar dep bellemegen edik. Ayatımıznı zorlaştırdılar: Kiyevskaya soqağı tarafından bir kiriş qaldırıp, qaravul oturacaq vagonçıq qoydılar. Bizlerge kiriş içün iç bir kağıt berilmedi, lâkin anda tek eki ay devamında kirip olacağımıznı ayttılar. Olar er yerni qaviyleştire, pek çoq maşna kirip çıqa. Biz ümüdimizni kestik, faqat şimdi memurlarnıñ noqta-i nazarını eşitmek isteymiz.
Zamir Anarbayev, mahkeme vastasınen üç aileniñ evi yıqılacaq noqtağa ketirldi, mahkeme icracıları ise, ep cöreme yaza dep qayd ete.
Bizge külünçli bir tazminat berseler bile, biz ne yerde yaşaycaqmız - mağazdamı?Zamir Anarbayev
– İnsanlar pek açuvlı – yarın ne olacağı belli degil. Şeer memuriyeti kira añlaşması imzalap, çetke çekildi. Telefonda hususan “Monolit” şirketiniñ özü laf etmege tırışa ve mahkemelerniñ faydası yoq, artıq büyük bir mikrorayon qurulacağına qarar berildi, bizler qalacağımızğa bağlı variant asla diqqatqa alınmağanı aqqında ayta. Öz degerlendirmesi yolunen bir tazminat almağa teklif eteler. Amma bizler 12 yıl azap çektik, ev qurmaq – er kün çetke bir şey ayırıp qoymaq, bir şeyler yapmaq demektir. Şimdi ise, olar bizge külünçli bir tazminat berseler bile, biz ne yerde yaşaycaqmız – mağazdamı? Öz ailelerimizni yerleştirp olacağımızğa közüm batmay. Tazminat miqdarı evlerniñ azır olğan seviyesine bağlı. Menim evim 106 metr kare – maña 1,7 million ruble berecek olalar. Bu parağa tek topraq damartısı alıp olursıñ deyler.
Milliy Meclis azası, qırımtatar halqınıñ aqqını qorçalav komitetiniñ reisi Eskender Bariyev Rusiye devlet dumasınıñ deputatı Ruslan Balbekniñ öz-özüni yaquv teşebbüsi “bir kösteriş areketi” degen versiyasına cevap bere.
– Rusiyeniñ işğalci KHVnde, bu areket qorquzmaq madsadınenmahsus yapıldı ve saire degen şeylerni kördik. Aytmaq istegenim şudir ki, Vatan Karabaş cengâver bir aileniñ evlâdı ola. Onıñ ana-babası Mumine ve Rustem ağa Karabaşlar, 1968 senesinden başlap vatanğa qaytmağa areket etkenleri sebebinden, defalarca Qırımdan zorbalıqnen köçürilgen ediler. Vatan 1970 senesi doğdı ve Vatan adınıñ qırımtatarca manası belli.
DİQQAT! Videoda şok etecek kadrlar bar.
Öz-özüni yaquv meselesine keleyik: eger bizler qırımtatar halqınıñ barışıq küreş yolu ve esnasını közden keçirecek olsaq, beñzer aktsiya 1978 senesi de olğanını hatırlarmız ki, o zaman Musa Mamut bir qaç sefer öz köyündeki evinden zorbalıqnen köçürilip çıqarılğan edi. O, üztüne benzin tökip özüni yaqmağance, onıñ ailesi raat bıraqılmadı. Afsus ki, Musa Mamut elâk oldı, atta “Canlı meşale” degen poema bile bar.
Eskender Bariyev qırımtatarlar, olarğa topraq damartısı berilmegeni sebebinden üstüne benzin tökip, özlerini yaqacaqlarınen tehdit etkenleri aqqında hatırlata. Milliy Meclis azasınıñ sözlerine köre, böyle areketler meseleniñ musbet çezilmesine tesir ete eken.
Bugünki künde repressiya, basqı, sıqıştırıp çıqaruv ve topraq alma aqqını bozğan areketler devam eteEskender Bariyev
– Şunıñ içün Vatan tarafından yapılğan bu areket ruhtan tüşken insannıñ ümütsizlik adımı edi. “Strelkovaya” “narazılıq meydanı”nıñ topraqı Aqmescitniñ kommunal mülkiyeti ola, atta bu topraq o insanlarğa berilecegine dair ara qararlar da qabul etilgen edi. Lâkin bugün de-bugün, işğalci memuriyetniñ özü bile bazı normativ vesiqalar qabul etkenine baqmadan,bizim semetdeşlerimizge qarşı repressiyalar devam ettire.Epbir basqı, sıqıştırıp çıqaruv ve topraq alma aqqını bozğan areketler devam ete. Qırım zapt etilmesinden evel bir qaç dane “narazılıq meydanı” bar edi. İşğalci mındaki insanlar pek birlik olğanını añlap, liderlernen oyun qurıp başladı ve başqa topraq ayırılacaq deyerek, öz ihtiyarınen topraq damartılarından vazgeçirmege başladı. Aynı şey “Strelkovaya” da yapıldı.
Eskender Bariyev, Qırımnıñ rusiyeli memurları qırımtatar halqınıñ meselelerini çezmeyip, aksine, onıñ tarihiy vatanında yaşamaması içün elinden kelgen zorluqlarnı çıqaracaq dep yekün çeke.
Oleksandr Golubov
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Qırımda mahküm etilgen ukrain faali Vladimir Baluh açlıqnı toqtatmağa qarar aldı. Bu aqta oktâbrniñ 9-nda Kyivdeki matbuat konferentsiyasında Arhiyepiskop Kliment oquğan Baluhnıñ muracaatında aytıla. Qırım.Aqiqat elde etken muracaat metni aşağıdadır.
Sayğılı ukrainalılar! Aqmescit SİZOsınıñ esirliginde bulunğan soñki künlerimde sizge muracaat etem. Soñra – koloniya. Soñki 22 ay devamında beden ve maneviy olaraq sağ qalmam siz, taqdirimde iştirak etmeñiz ve ailemniñ taqdirinde iştirakiñiz olmasa edi, mümkün olmaz edi. Qoltutqanıñız içün sağ oluñız!
İşğalciniñ ceza sistemasında sağlam fikir ya da namus imasınıñ fidançıqları yanğan araçıqnı tapmağa tırışaraq, soñki fursatnı qullanıp, açlıqnı toqtatmağa qarar aldım.
İşğalciniñ ceza sistemasında sağlam fikir ya da namus imasınıñ fidançıqları yanğan araçıqnı tapmağa tırışaraq, soñki fursatnı qullanıp, açlıqnı toqtatmağa qarar aldım
Bu adaletsizlikte özümni saqlap qalmağa tırışacam, amma bunı da bir şeyni acımayıp yapmaycam. Maydanda Sema Yüzü Qaramanları canını feda etip, Halqımnıñ namusı ve itibarını qorçaladı, bu ise menim ayatımdan qat-qat qıymetlidir. Şu sebepten işğalciniñ aşını aşamaycam ve apishane urbasını kiymeycem.
Bu metinde beyan etken areketlerimniñ aqibetlerini añlap, sizge muracaat etem ve soñki ricamnı yerine ketirmege çağıram: beden ya da maneviy olaraq vefat etsem, naaşımnı işğal etilgen topraqta qaldırmañız. Naaşım olacaq yerni qorantam saylasın – men ise Kyiv civarında Dnipro yalısındaki bir köy olmasını ister edim.
Sizge muracaat etem ve soñki ricamnı yerine ketirmege çağıram: beden ya da maneviy olaraq vefat etsem, naaşımnı işğal etilgen topraqta qaldırmañız
Ukrainanıñ bahtlı qaderine inanıp, taqdirimni Yüce Rabbime qaldıram. Ukrainanı sevgen, onı saqlap qalmağa ve inkişaf ettirmege tırışqan er kesniñ ögünde tiz çökem!
«Na çotırı bokı povklonüsâ Skladovım zboru vlasnoyi krovi. I z tumanom na zemlü vstelüsâ Yefirom şçastâ sinovyiy lübovi!».
Yaşasın Ukraina! Can-yürekten siziñim!
Malümat: Baluh, 2018 senesi martnıñ 19-nda başlağan müddetsiz açlıqnı 205 kün tuttı.
Bir ay bir şey aşamağan Baluh Arhiyepiskop Klimentni diñlep, kisel içmege, peksimet aşamağa razı olğan edi. Advokat Dmitriy Dinzeniñ malümatına köre, Baluh 200 künden berli açlıq tutqan soñ ülser ya da pankreatit şübesi peyda oldı.
FSB Vladimir Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Vladimir Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.


text:
Bu sene Qırımda Yekâne devlet imtianını üç biñ talebe bermege istedi.
Bunı Tasil ve ilim saasında nezaret boyunca federal hızmetiniñ yolbaşçısı Sergey Kravtsov bildirdi, haber ete Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Onıñ malümatına köre, bu sene yarımadada 20 biñge yaqın mezun olacaq, olardan 15% imtianğa qoşulacaq.
Beyanatta şunı da qayd eteler ki, Qırım ve Aqyar talebeleri içün bu sene Yekâne devlet imtianı mecburiy olmasa da, er kes onı bere bile.
Yarımadada berilgen diplom ve attestatlar Ukrainada tanılmay, mektep mezunlarına ZNO bermek içün memleketniñ qıtaiy qısmında yerleşken mekteplerde attestatsiyadan keçmek kerek. Qırımlılar içün eñ oñaytlı şaraitlerni Halqara ukrain mektebi teklif ete, mında imtianlarnı internet vastası ile bermege mümkün.
Ukraina Tasil ve ilim nazirliginde bildirilgeni kibi, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım, Donbass mezunları ukrain attestatlarnı ala ve ukrain aliy oquv yurtlarına kire bileler.


text:
Odessa vilâyeti devlet idaresiniñ sabıq yolbaşçısı Miheil Saakaşvili noyabr 11 künü «yañı keniş siyasiy küçni» meydanğa ketirgeni aqqında ilân etti, onıñ maqsadı Ukrainada vaqıtından evel saylâvlar keçirmektir. Bunı Radio Svoboda bildire.
«İstifağa ketken soñ, men dostlarımnen çoq qonuştım. Aytmağa istegenim, biz yañı keniş siyasiy firqanı meydanğa ketiremiz, yañı küçler platformasını. Bizim maqsadımız – şimdiki siyasiy ziyallılarnı, asılında ise cematımıznıñ çöplügi ve kirli bazarcılar olğan o toplumnı deniştirmek, olar Yuqarı Şura, Nazirler Şurası ve Ukrainanıñ bütün ükümetini kontrol eteler. Maqsadımız eñ qısqa zamanda nevbetten tış parlamenr saylâvlarını keçirmege», – dedi Saakaşvili matbuat konferentsiyası devamında.
Onıñ aqytqanına köre, yañı siyasiy küçke Yuqarı Radada bir müddetten çoq bulnğan ya da icra akimiyetinde eki-üç yıldan ziyade vazifede bulunğan, ya da büyük iş adamı olğan iç kimse qabul etilmeycek.
«Biz iş adamlarına qol tutacamız, amma olarnı siyasetke yibermeycemiz», – dedi Saakaşvili.
Miheil Saakaşvili noyabr 7 künü istifağa ketecegi aqqında ilân etti. Böyle qararınıñ sebebi – vilâyette olğan habarcılıq olğanını ayta.
Noyabr 9 künü Ukraina Nazirler Şurası Saakaşviliniñ Odessa VDİ yolbaşçısı vazifeden boşatılmasını uyğnalştırdı.
Ukraina Prezidenti Petro Poroşenko Odessa vilâyetiniñ devlet idare yolbaşçısı vazifesinden Miheil Saakaşvili boşatılğanı aqqında emirini imzaladı. Diger emirinen Poroşenko Saakaşvilini Ukraina prezidentiniñ serbest mesleatçısı vazifesinden boşattı.
Poroşenko Saakaşviliniñ qararını izaatlap «o siyasiy kampaniya başlatacaq olğanını» ayttı.


text:
Yuqarı Radanıñ "Avropa birdemligi" ve "Ses" fraktsiyalarından olğan deputatları Qırımdaki siyasiy mabüslerni desteklemek içün futbolkalar kiydi. Bunıñ aqqında millet vekili Öleksiy Gonçarenko Facebookta haber etti.
"Bu, işğalcilerniñ apishanelerinde tutulğan qırımtatarlarğa destek alâmetidir. Cenkniñ ve Şarqta ola bilgen kerginleşmeniñ arqasında Qırımnı unutmaq mümkün degil", - dep yazdı Gonçarenko.
Depuatlarnıñ kiygen futbolkalarda 120-den çoq Qırımlı siyasiy mabüsniñ ad ve soyadları yazılğan, şu cümleden Vladislav Yesipenko. Futbolkalar üzerinde qırımtata milily bayrağınıñ fragmenti ile Sergey Maydukovnıñ resmi bar.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Kreml ukrainalı siyasiy mabüslerni, hususan qırımlılarnıñ Rusiye apsinden azat etüv esnasını «aqsata», dep aytqan edi.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Qırımda siyasiy mabüsler «kesen-kes yoq», dep israr ete.
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov işğal altındaki Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında laflar uydurıla, dep bildirgen edi. Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkova Qırımda «milletlerara ve dinlerara barışıq» bar ve tamır halqqa yardım kösterile, dep aytqan edi.


text:
Asannen Leylâ ağa-qardaşlar. Olar büyüklerniñ Allah aqqında, Muhammed peyğamber ve İslâm aqqında laqırdılarını çoq eşiteler. Büyükler musulman olğanlarını ğururnen aytqanlarını qayd eteler. Bu balalarda meraq doğura.
Bir kün Asan ve Leylâ babasından bu güzel sözlerniñ manalarını bilmek istediler ve yanına bardılar.
– Selâm aleyküm, baba! – dep, olar ekisi de babasına birer-birer selâm berdiler.
- Aleyküm selâm, qozularım! – cevap berdi babaları.
– Baba, musulman olmaq bu ne? – dep soradı Asan.
Baba oquğan gazetini kenarğa qoydı da:
– Qana, yerleşip oturı-ñız, menim güzellerim. Men sizge bunı añlayışlı tarif eteyim, – dedi o nezaketnen. – Musulman olmaq – Allahnı sevmek ve Onıñ Quranda yazılğan bütün kösterişlerini yerine ketirmek. Musulman olmaq – Allahnıñ soñki peyğamberi olğan Muhammedniñ insanlarğa bergen tevsiyelerini be-cermek, demektir.
– Ya, İslâm degeni ne, baba? – soradı Leylâ.
– İslâm degeni – bu din. Yani, musulmanlarnıñ dinine İslâm denile. İslâm dinini kütken insan musulman sayıla, – dep añlata başladı babası. – Bunı başqaca da añlatmaq mümkün. Musulman olmaq – Allahnıñ beş esas şartlarına (usloviya) riayet etmektir.
Birinciden, musulman yalıñız Allahqa inana.
Ekinciden, o, künde beş vaqıt namaz qıla.
Üçünciden, Ramazan ayında oraza tuta.
Dörtünciden, yılda bir kere fuqarelerge yardım ete – zekât bere.
Beşinciden, ömürinde imkân olsa, Mekkege acilikke bara.
(Devamı olacaq).
Ahmad fon Denfferniñ “İslâm balalar içün” kitabından qısqartılıp alındı.


text:
Qırım akimiyeti ATR mustaqil telekanalına nisbeten repressiyalarnı toqtatmalı.
Bu kibi bildirüvi ile New Yorktaki Halqara jurnalist aqlarını qorçalav komiteti çıqışıta bulundı, dep bildire Golos Ameriki.
«ATR işine keder etken ücüm – Qırımda mustaqil ve tenqidiy matbuat vastalarını sustırmaq içün teşkil etilgen bir areketniñ qısmıdır,– dedi Avropa ve Merkeziy Asiya boyunca komitet bölüginiñ hadimi Muzaffar Suleymanov. – Biz Moskva ve Qırım akimiyetini ATR mühbirleriniñ taqibini toqtatmaq ve kanalnıñ işine keder etmemege çağıramız».
Malüm ki, yanvar 26-da, ATR qırımtatar telekanalına silâlı insanlar sürip kirdi. Haberlerniñ acele yayınında alıp barıcı silâlı insanlar Aqmescitte yerleşken ATR qırımtatar telekanalına bir yıl devamında olıp keçken adiselerniñ video malümatını, şu cümleden, fevral 26 künü Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen mitingniñ videosını saqlağan bilgisayar serverini tutıp almaq içün kelgenini bildirdi
Telekanal yolbaşçılığı bu areketni yarımadanıñ tamır halqına etilgen nevbetteki toqat olaraq tanıdı. Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov ATR qırımtatar telekanalına kelgen silâlı insanlarnıñ esas maqsadı – onıñ astını-üstüne çevirmekten ibaret olğanını bildirdi.
Tintüv bütün kün devam etti. Qırımnıñ içki siyaset, informatsiya ve alâqalar «naziri» Dmitriy Polonskiy dedi ki, ATR qırımtatar telekanalınıñ reberleri ve jurnalistleri «kendi areketlerinden mesülietni akimiyetke qaldıracaq olalar».
Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskayanıñ aytqanına köre, tintüv taqiqatçınıñ qararı ile açılğan cinaiy iş çerçivesinde keçirildi.


text:
Salı künü, fevral 3-te, Aqmescitte Kuzma Skrâbin kibi belli olğan Andriy Kuzmenkonıñ Qırım mühlisleri elâk olğan icracını añmaq içün birden eki yerde toplaştılar.
Qırım.Aqiqat mühbirleriniñ bildirgenine köre, Lenin meydanındaki aktsiyağa çeçekler ile kelgen 20 kişini «politsiya» birden quvdı.
«Politsiya» hadimleri jurnalistlerge foto ve video çıqarmağa yasaq ettiler.
Ekinci körüşüv başqa yerde keçirildi, iştirakçiler onı ilân etmediler, çünki em «politsiya», em de jurnalistlerniñ diqqatından qorqtılar.
Aqmescit rayonlarınıñ birinde balalar meydançığında tahminen 30 kişi toplaşıp, çıraqlardan «Kuzma» yazdı. Çıraqlarnı yaqıp, cep telefonlarında «Skrâbin» taqımınıñ bir qaç yırını açtılar.
Hatırlatamız, bazarertesi künü, fevral 2-de, Aqyarnıñ tahminen on sakini Taras Şevçenko eykeline kelip, elâk olğan Andriy Kuzmenkonı añmaq istedi.
Fevral 2-de Dnepropetrovsk vilâyetinde yüz bergen yol qazası neticesinde «Skrâbin» ukrain taqımınıñ lideri Andriy Kuzmenko elâk oldı.


text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım mahkemeleri dekabrniñ 18-nde yapılğan oturışuvlarında, Qırımda Rusiye telükesizlik hadimleriniñ repressiyalarına narazılıq köstermek içün bir kişilik piketlerge çıqqan qırımtatar faaliyetçilerine qarşı birinci cöremelerni tayin ettiler.
«Qırım birdemligi» birleşmesi bildirgeni kibi, Qarasuvbazar rayon mahkemesi Ayder Abibullayev ve Eldar Emir-Useyinovğa qarşı 10-ar biñ ruble (4700-ge yaqın hrivna – QA) miqdarında cöremeler tayin ettiler.
İçki rayon mahkemesinde 10 biñ rublelik cöreme Server Seytibramovğa, aynı miqdardaki cöreme İslâm-Terek rayon mahkemesinde Tair Umerovğa qarşı tayin etildi. Aqmescit rayon mahkemesi Rustem Emir-Useyinovnıñ işi boyunca oturışuvnı dekabrniñ 26-sına avuştırdı.
Dekabrniñ 18-nde Qırımda, daa evel tintüvler ve tevqiflerge cevaben bir kişilik piketlerge çıqqan qırımtatarlarğa qarşı 70-ke yaqın mahkeme oturışuvı ötkerilmekte.
Faaliyetçilerge, tayin etilgen piket ötkerüv tertibiniñ bozulması munasebeti ile (Rusiyeniñ Memuriy tertip bozuv aqqında kodeksi, madde 20.2, 5-nci qısım) memuriy protokollar tizildi. Olarğa qarşı 10 biñden 20 biñge qadar ruble (4700-den 9400-ge qadar hrivna – QA) miqdarında cöreme ya da mecburiy işler cezası tayin etile bileler.
Mahkeme oturışuvları, cümleden, Aqmescit, Canköy, Aluşta, Suvdağ ve bunıñ kibi de İçki, İslâm-Terek, Qarasuvbazar ve Qurman rayonlarında ötkerilmekte. İçki işler nazirliginiñ Qırım boyunca ekspertiza merkezi tarafından «piketler bir maqsat, bir niyet ve umumiy teşkil etilüv ile birleştirileler» şeklinde çıqarılğan hulâsa, qabaatlav tarafınıñ esas delili olaraq qabul etilmekte.
Qırımda oktâbrniñ 14-nde, Rusiye tarafından ilhaq etilgen yarımadada telükesizlik hadimleriniñ qırımtatarlarğa, musulmanlarğa qarşı repressiyalarına narazılıq köstermek maqsadınen bir sıra bir kişilik piketler ötkerildi.


text:
Ukraina tış işler nazirinin birinci müavini Emine Ceppar, Ukrainda Malaziya elçisi Dato Raca Rezanen körüşüv keçirdi, onıñ devamında olar ilhaq etilgen Qırımnıñ askerleştirüvini ve musulman halqlarınıñ qırımtatarlarnıñ meselesiniñ çezmesine yardımını muzakere etti.
Bunı Ukraina TİN-niñ matbuat hızmeti bildirdi.
"Ayrı diqqat işğla etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozulmasına ve Qara ve Azaq deñizleri bölgeleriniñ askerleştirüvine berildi. Subetdeşler, işğal etilgen Qırımdaki qırımtatarlarnıñ meseleleriniñ çezilmesine musulman devletleriniñ celp etilmesiniñ kerekligini qayd etti. Hususan, Qırım yarımadasınıñ musulmanları içün tasil imkâniyetleri aqqında laf etildi", - denile beyanatta.
Qayd etile ki, Emine Ceppar Rusiyege halqara basqınıñ qalmasınıñ emiyetini qayd etti.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqmescit ava limanı zemaneviy havfsızlıq tertibatını elde etecek. O bütün rusiyeli qaidelerine riayet etecek, em de bütün zapt, terakt ve diversiyalardan qoruycaq.
Bunı İzvestiya bildire.
Ava limanını «2020 senesine qadar Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ içtimaiy-iqtisadiy inkişafı» leyhası çerçivesinde zemaneviyleştirecekler.
Devlet dumanıñ naqliyat boyunca komitetiniñ reis muavini Mihail Brâçak aytqanı kibi, ava limanınıñ qoruv tertibatına 886,8 mln ruble ayırılacaq eken.
O şunı da bildirdi ki, 2015 senesi ava limanı havfsızlıq programmasına 40 mln ruble, 2017 senesi - 846,8 mln ruble alacaqtır.
Neşirniñ yazğanı kibi, bu parağa zemaneviy tehnika satın alınacaq. İlk nevbette, ava limanında videonezaret tertibatı olacaq, o telükeni belgilemege imkân berecek. Zapt etüvge qarşılıqnı köstermek içün yañı isar qurulacaqtır.
Ava limanında zemaneviy radiolokatsion donatuv olacaq – o ava obyektlerni «idare etecek». Bina ve yolcularnıñ havfsızlığı içün yañı skanerlerni satın alacaqlar. Olarnıñ yardımı ile çeşit himik aletlerni, şu cümleden patlav aletlerini tapmağa mümkün olur.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov avgust 1 künü Ankarada keçiriligen II Bütündünya qırımtatar kongressi iştirakçileri ögünde çıqışta bulunıp şunı bildirdi ki, şimdi qırımtatarlar «genotsidniñ yañı variantını yaşamağa» mecburlar, bunı olar «SSCB istidatlı mirasçısı – Putiniñ Rusiyesi» tarafından köreler. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Refat Çubarovnıñ aytqanı kibi, qırımtatarlarnı yoq etmek ıntıluvı neticesine bu halqnıñ temsilcileri bütün dünya boyunca yaşaylar.
«Buña baqmadan, qırımtatarlar serbestlik ğayesinden vazgeçmeyler… Ümdelerimizni iç bir vaqıt qaldırmadıq, ve digerlerge tarihiy Vatanımız – Qırımda aq ve serbestligimizni bozmağa fırsat bermek niyetimiz yoq. Bugün mında dünya köşeleri boyunca dağılğan qırımtatarlarnıñ tarihiy körüşüvi keçe», – dey Çubarov.
Kongresste 12 memleketten 500 vekilniñ iştirak etmesi beklenile: Ukraina, Türkiye, Özbekistan, Qazahistan, Qırğızistan, Litvaniya, Romaniya, Poloniya, Frenkistan, Rusiye, AQŞ ve Kanada.
Rusiye yarımadanı işğal etken soñ 2014 senesi fevral 27-den bugünki künge qadar 15 biñ qırımtatarı Qırımnı terk etmege mecbur oldı. Qırımtatar halqı liderleriniñ Qırımğa kirişleri yasaq etildi, demokratik yollar vastasınen saylanğan ve bütün dünyada yerli halqlarnıñ idare organlarınıñ örnegi olğan – Qırımtatar Milliy Qurultayı ve Meclisi – faaliyetlerini devam ettirmek imkânından marum qaldılar, olarnıñ mal-mülki ise musadere etildi.
İşbu vaziyetni nazarda tutıp, II Bütündünya qırımtatar kongressini Türkiye paytahtı – Ankarada keçirmek kibi qarar alındı. Ankarada qırımtatarlarnıñ eñ büyük diasporası yaşamaqta.


text:
Karmen
Karmen (Kirill: KapMeH), Corc Bize (äyteleş: [Corc Bizé]) tarafınnan yazılğan iñ tanılğan operalarnıñ berse.
Romantik yıllardan başlap küpsanlı yazuçılar, kompozitorlar häm sänğät ähellären ispaniä üzenä tartqan. Şularnıñ berse fransuz yazuçısı Prosper Mérimée (äyteleş: [Prosper Merime]). Ğailäse Romantik çor belän bäylänmägän bulsa da, Mérimée şul stildä dä äsärlär icat itügä ireşä. İñ tanılğan äsärläre arasında Kolomba häm Karmen.
Yazılu tarixıYзrәpTү
Karmen sujetın dönyaküläm tanıtqan daxi isä - Bizet bula. Ul Prosper Mérimée'nıñ romanın muzıkağa küçerä, häm opera formasında säxnäläşterä. Bizet Karmen äsären yazunı 1873 yılda başlıy, häm berençe repetisialär şul uq yılnıñ oqtyaberenä täğäyenlängän bula. 1873 yılnıñ cäyendä avtor berençe aqtnı tämamlıy, opera quyılışı Opéra-Comique teatrında kiçekterelä, häm Bizet ikençe opera yazuğa küçä. 1873 yılnıñ öktäbrendä Opéra yana häm Bizetnıñ äsäre kön tärtibennän töşep qala.
Berniçä aydan soñ Opéra citäkçelege Karmennı 1874 yılnıñ avgustına quyırğa dip täqdim yasıy. Şunnan Bizet operanı tiz arada, ike ay eçendä orkestrlaştıra. Repetisialär 1874 yılnıñ oqtyabrendä başlanıp kitä häm berniçä ayğa suzıla. Karmennıñ berençe säxnä quyılışı Opéra-Comique teatrında 1875 yılnıñ 3 martında ütä. Tänqitçelär operanı oşap betermäsälär dä, xalıq arasında ul dan qazana. Berse artınnan berse postanovqalar başlança: Viennada, Brüsseldä, Sankt-Peterburgta, Londonda häm New-Yorkta. Şulay itep Carmen Pótr Ilyiç Çaykovski süzlärençä, dönyanıñ iñ popular operasına äwerelä.
SujetYзrәpTү
Propser Mériméenıñ äsärläre ğädättä berençe zattan, yağni avtor isemennän yazılalar. Mérimée da, xikäyäläwçe dä äsärneñ töp heroylarına moräl yaqtan bäyä birmi, neyträl pozisiadä toralar. Karmen äsärendä xikäyätçe – arxeolog bula. Ul 1830 yılda Caesarnıñ İspan suğışı qırın öyränü öçen İspaniagä kilä. Başta arxeolog Andalusianıñ dalasında küpne kürgän bandit José Navarro (äyteleş: [Xose Navarro]) belän oçraşa häm anı soldatlar tarafınnan qulğa alınudan qotqarıp qala. Tizdän, Cordoba (äyteleş: [Kordoba]) qalasında ul çegän qızı Karmennı oçrata, häm bu qız anı yazmışın küzallap birü öçen öyenä çaqıra. Seans qıznıñ xucası, José Navarro tarafınnan tuqatıla. Läkin, soñınnan arxeoloğ qunaqxanägä qaytqaç, altın säğäteneñ yuğalğanlığın sizep ala, häm Karmennı urlawda şikli.
Ikençe könne xikäyätçe Seville şähärenä säyäxät itä, häm berniçä aydan Kordoba'ğa kire äylänep qayta. Şunda ul José Navarronıñ zindanda keşe ütergäne öçen ülem cäzasın kötkänen belä. Räsmilärdän säğäten taptırğaç, xikäyätçe José Navarro yanına kilä. José Navarro aña üzeneñ tormış yulın, törmägä niçek kilep eläkkänen söyläp birä. José Basq provinsiaseneñ Navarro şähärendä tuan bula, läkin bilgele säbaplär arqasında şähärdän qaçarğa mäcbür bula. José drağunnan otryadına quşıla häm qapral däräcäsenä kütärelep, Seville (äyteleş: [Sevilyä]) qalasına bilgelänä.
Könnärneñ berendä, 400-500 läp xatın-qız eşlägän tämäke fabrikası yanında kizü torğanda, José Navarro tılsımlı kölü tawışın işetep ala. Bu irennärendä al çäçäk totqan çegän qızı bulıp çığa. İseme - Karmen. Soñınnan fabrikada cäncal quba, anıñ säbapçese bulıp, Karmennı çegän ikänlegen mısqıllap äytüçe ber xanım bula. Qızlar suğışıp kitä. José Navarroğa Karmennı törmägä alıp kilärgä ämer birälär, läkin ul Karmenğa qaçarğa mömkinlek birä, häm üze zindanğa yabıla. Zindannan çıqqaç anıñ däräcäsen ğädi soldat däräcäsenä töşerälär, läkin ul çegän qızın yezläwne tuqtatmıy.
Kiçlärneñ bersendä, polkovniknıñ ştabınıñ tışında kizü torğanda, Karmen häm berniçä sçegän qızı ofitserlarnıñ küñelen açarğa dip kilälär. Näfrät utında yanğan José alarnıñ östäl ästendä biülären patio işege arqılı küzätä. Binadan çıqqanda Karmen Joséğa ber kafeda bik yaxşı balıq äzerlänüwen şıpırt itep äytep qala. Kizü toru waqıtı ütkäç tä, José Navarro şul kafeğa omtıla häm anda Karmennı taba. Alar aşap alalar, Karmen, watılğan tälinkä kisäklären castaneta kebek qullanıp biep kürsätä. Kire komendaturağa qaytu kiçekterep, José Navarro tönne Karmen yanında ütkärergä bula. Yeget çegän qızına mäxäbbätennän şaşqan bulsa da, şul tönnän soñ qız yuğala.
Mönäsäbätlär, Karmen başqa cinayätçelär Gibraltar kontrabandaçın José Navarro saqlağan diwar qapqası arqılı alıp kergännän soñ, dörläp qabınıp kitä. José Navarro Kamrennı ber ofitser yanında kürgäç, ofitsernı üterä häm urmanğa qaça. Şunnan soñ José Navarro kontrabanidstlar törkemenä quşıla. Berse artınnan berse üterülär kitä. Başta yeget Karmennıñ çegän iren ütersä, ikençesendä, Gibraltarnıñ ingliz ofitserın. Tizdän Karmen toreador Lucas'qa (äyteleş: [lukas]) ğaşıyq bula, häm José Navarro, näfrätenä tüzä almıyça, qıznı tawlarğa iltep üterä. İkençe könne, ul polisiagä birelergä qarar qıla.
TözeleşYзrәpTү
- Prelude
Berençe aqtYзrәpTү
- Sur la place chacun passe
- Regardez donc cette petite
- Avec la garde montante
- Filez, filez, vite, vite
- La cloce a sonné
- Mais nous ne voyons pas la Commencita ?
- L’amour est un oiseau rebelle
- Carmen ! sur tes pas nous nous pressons tous !
- Quelle enfronterie !
- Parle-moi de ma mère
- Attends un peu maintenante
- Au secours ! Au secours !
- Voyons, brigadier...
- Tra la la la
- Où me conduirez-vous ?
- Près des remparts de Séville
- Voici l’ordre : partez
İkençe aqtYзrәpTү
- Entr’acte
- Les tringles des sistres tintaient
- Allons, messieurs, messieurs
- Vivat ! vivat le torero
- Votre toast, je peux vous le rendre
- Allons, messieurs, messieurs, il commence à se faire tard
- Toréador, en garde !
- Porquoi étais-tu si pressé de les voir partir ?
- Nous avons en tête une affaire !
- Amoreuse.. ce n’est pas une raison cela
- Halte-là ! Qui va là ?
- Enfin... te voilà !
- Je vais danser en votre honneur
- La fleur que tu m’avais jetée
- Non ! tu ne m’aimes pas !
- Holà ! Carmen ! Holà !
Öçençe aqtYзrәpTү
- Écoute, compagnon, écoute
- Nous allons nous arrêter ici
- Mêlons ! – Coupons !
- Voyons, que j’essaie à mon tour... En vain, pour éviter les réponses amères
- Eh bien, nous avons aperçu
- Quant au douanier, c’est notre affaire
- Noys y sommes
- Je dis que rien ne m’éouvante
- Mais... c’est Don José
- Je suis Escamillo, torero de Grenade
- Holà ! José !
- Entr’acte
Dürtençe aqtYзrәpTү
- A deux cuartos
- Les voici, voici la quadrille
- Su tu m’aimes, Carmen
- C’est toi ? - C’est moi !


text:
AB azaları olğan devletlerniñ elçileri Keriç köpüriniñ qurtucılığınen alâqadar olğan 6 şahısqa qarşı sanktsiyalar kirselecegine dair qarar qabul etti. Bu aqta Ukraina prezidenti Petro Poroşenko özüniñ Facebook saifesinde yazmaqta.
«Bu areket Ukrainağa bağlı Qırımnıñ ilhaqı ya da vaqtınca işğal etilmesine keçmişte, al-azırda ve kelecekte alâqadar olğan ister şahıs, ister şirketniñ cezalanacağını isbat etmektedir», – dep ilâve ete prezident.
İyün ayında Ukraina tış işleri naziri Pavlo Klimkin Avropa Birliginiñ sanktsiyalar cedveline ilhaq etilgen Qırımda insan aqlarının bozuluvına ve Keriç köpüriniñ qurulışı içün mesül olğanlarnı qoşmaq kerek olğanı aqqında aytyqan edi.
İyünniñ 18-nde Avropa Birliginiñ Şurası Rusiye ilhaq etken Qırımğa qarşı kirsetilgen sanktsiyalarnı bir yılğa uzattı. Sıñırlavlar AB territoriyasında bölükleri olğan şahıs ve şirketlerge nisbeten kirsetilip, 2019 senesi iyünniñ 23-ne qadar devam etecek.
Keriç boğazı üstünden qurulğan köpürniñ avtoyol qısmı yengil maşnalarnıñ areketi içün mayısnıñ 16-nda açıldı. Köpürniñ demiryol qısmı şimdilik qurulıp bitirilmedi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye ilhaq etken Qırımda Keriç köpüriniñ qurğanı Kremlniñ halqara uquqqa sayğısızlıq köstergeniniñ nevbetteki misali olğanı aqqında aytqan edi.
Avropa birligi Rusiye ve ilhaq etilgen Qırım arasında qısmen açılğan Keriç köpürini tenqit etken edi. 2014 senesi Qırım ilhaq etilgen soñ, Ukraina Rusiye ile tizilgen köpür qurulışınen bağlı muqaveleden çıqtı.


text:
Tatarstan Üzäk Saylau komissiyäse äğzaları saylandı
Äğzalar bügen altınçı çakırılış TR Däülät Sovetı deputatlarınıñ utız dürtençe utırışında iğlan itelde.
Bügen Tatarstan Däülät Sovetı deputatlarınıñ közge sessiyäsendä respublika Üzäk saylau komissiyäse äğzaların saylau mäsäläse kütärelde. Moña qadär saylangan äğzalarnıñ srogı sentyabr ayında tämamlanaçak. Alarnı 5 yılga saylap kuyalar.
Bilgele bulgança, respublika zakonnarı nigezendä, Tatarstan Üzäk saylau komissiyäse äğzaları 14 keşedän gıybarät. Alarnıñ 7 sen Däülät Sovetı deputatları tarafınnan, kalgannarı tatarstan Prezidentı tarafınnan bilgelänä.
Däülät Sovetı deputatları tavış birüe näticäsendä, Üzäk saylau komissiyäsenä:
Röstäm Zahidullin (TR yustitsiyä ministrı);
Svetlana Gıyniatullina (“Berdäm Rossiyä” säyäsi partiyäse Töbäk başkarma komitetında bülek citäkçese);
Natalya Pimenova (yäşel Üzändä yüridik byuro citäkçese);
Lenar Ähmätcanov (Çallı Başkarma komitetınıñ Hokuk idaräse citäkçese);
Nadecda Borisova (Üzäk saylau komissiyäseneñ elekkege sostavında sekretar);
Sergey Vidisenkov (Piträç rayonınıñ yäşlär üzägendä ölkän trener);
Albina Cihanşina (Kazan Başkarma komitetınıñ oyıştıru idaräse citäkçese urınbasarı) saylap kuyıldı.


text:
Qırımda «fevral 26 işi» boyunca taqiqat «bir taraflı», çünki qabaatlı olaraq yalıñız qırımtatarlar kösterile, amma o kün birden eki miting keçirilgen edi, ve ekincisi Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ yolbaşçılığında olıp keçken edi.
Bunı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqşam efirinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl ayttı.
Onıñ bildirgenine köre, ekinci mitingniñ iştirakçileri mesüliyetke çekilmeyip, zarar körgenler olaraq çıqışta buluna.
«Fevral 26 işini» umumen alğanda qanunsız, sebepsiz sayamız, çünki vaqialar Ukrainada yüz bergen edi, bu adise-vaqialarnı yalıñız Ukraina uquq qoruyıcı organları taqiq ete bile. Bu işnen bağlı er angi malümatnı menfiy, adaletsiz dep tanıymız», – dedi Celâl.
Fevral 26 işi» boyunca ATR qırımtatar telekanalınıñ sabıq operatorı Eskender Nebiyevge çıqarılğan ükümni izaatlap, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini bunı qayd etti: «Eskender ve ailesi içün quvandıq, azatlıqta olacağına quvandıq».
«Eskender Nebiyevni aytsaq, ailesi ve özü de zor bir vaqıtnı keçirdi ve keçire, olar «Rusiye adaletine» o qadar alışqanlar ki, artıq raat yaşamaq isteyler», – dep qayd etti Nariman Celâl.
2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar. Soñki apis cezası noyabr 19-da bitmek kerek.


text:
Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiya meseleleri nazirligi yanında işğal etilgen Qırımda ve Donbasnıñ işğal etilgen yerlerinde olğan insan aqları bozuvlarını qayd etecek merkezni qurmağa niyetleneler.
Bu aqta Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri naziri, baş nazir muavini Oleksiy Reznikov «Savik Şusterniñ söz serbestligi» yayınında ayttı, dep haber ete «Ukrinform».
«İnsan aqları bozuvlarını qayd etecek merkezni quramız, qarar alındı. Nazirligim yanında olacaq bir qurulış. İnsan aqları – mülk, ahlâq ve digerleri – cedvellerini bermege razı olğan aq qorçalayıcı teşkilâtlarınen muzakere esnasındamız», – dep qayd etti Reznikov.
Daa evel Ukraina vekili Yevğen Tsımbalük OSCE Daimiy şurasınıñ online toplaşuvında Milliy azlıqlarnıñ işleri yuqarı komissarı Lamberto Zanyerni işğal etilgen Qırımda insan aqları bozulğanına diqqat ayırmasına çağırdı.
2014 senesiniñ işğalinden soñ Qırımdaki Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Dramaturgiya ve sahna sanatımıznıñ yüksek medeniyetine doğru
Dramaturgiya ve sahna sanatımıznıñ yüksek medeniyetine doğru (1920 – 1930 ss.)
1914 – 1918 seneleri Birinci cihan cenki devrinde ve 1918 – 1920-de Rusiye imperiyasınıñ sıñırlarında olıp keçken vatandaşlar savaşından soñ başlağan ğayet ağır ve hor zamanlar bir taraftan qırımtatar ziyalılarınıñ bir qısmınıñ Vatanlarını terk etmesine vesile olsa, diger taraftaki bir qısmınıñ da çeşit yollar ve usullarnen Qırımda toplanmasına sebepçi olğandır. Vatanda qalğan ve çetellerden dönip toplanğanlar, 1920-nci seneleriniñ dehşetli açlığına ve berbat durumına baqmadan, yañı ümütler ile yañı sistemdeki ömürde büyük medeniy işlerniñ sağlam temelini qurmağa tutundılar. Celâl Meinovnıñ haberine köre, 1920 senesi Yalta, Bağçasaray ve Kezlevde devlet bücetinde olğan üç qırımtatar milliy destesi (truppası) meydanğa ketirildi (Meinov C. Qırımda tatar teatrosı // İleri.–1926.– № 1.– S. 45).
O zamanda Qırım Halq Maarifi Komissarlığı qırımtatar şübesiniñ başında bulunğan belli yazıcı ve maarifperver Abibulla Odabaş Aqmescitte bulunğan teatr destesini pekitmek ve östürmek içün belli qırımtatar artistlerini bu yerge celp etmege areket ete. Aqmescitteki qırımtatar devlet truppasınıñ baş rejissörı sıfatında eski artist ve sahna ustalarımızdan Celâl Meinov ve Qazan şeerinden teatr mektebini bitirgen Celâl Baykin Qırım Halq Maarifi Komissarlığı adından davet olunalar. Bulardan ğayrı, Aqmescit truppasına davet etilmek içün Ümer Femi İpçi, Asan Çergeyev, Emine Çelebiyeva ve Ayşe Tayganskaya közde tutula (Odabaş A. Qırımtatarlarında teatro hayatı // Yeñi dünya.– 1923.– oktâbr 4).
Para qıtlığı sebebinden Aqmescitteki yañı teatr truppasına devlet tarafından başta yalıñız on kişilik maaş ayrıla. Em bu az sayılı truppa sahnada spektakllerden ğayrı, oyun ve balet qoyacağı da közde tutulğanı içün, bularnı başaracaq Qırımnıñ meşhur oyuncısı Hayri Emir-zadege davetiye azırlana. H.Emir-zade ise, şu arada uzaqta, Turkistan şeerlerinde, gastrollerde, bulunmaqta edi. Bu aqta “Yeñi dünya” gazetası böyle haber bere: “Bıltır qış Hayri arqadaş Moskvağa kitmiş, andan da avropağa kitecek idi. Faqat bazı sebeplerden dolayı Rusiyede qalmağa mecbur olğan idi. Bu defa aldığımız habere köre, yaş oyuncımız (o vaqıtta Hayri Emir-zade 26 yaşında edi – S.K.) Buhara ve Hivaya, oradan da Turkistana kitmiştir. Buharada Hayri arqadaşnı çoq güzel qarşılap alğanlar. Yaptığı kontsertler büyük muvaffaqiyetlerle bitken. Oyuncımız şimdilik Turkistan şeherlerinde kontsertler vermektedir (Hayri arqadaş Turkistanda // Yeñi dünya.–1923.–iyün 26). Hayri Emir-zadeniñ, aqiqaten ğayet populâr ve tillerde destan olğanını atta bediy eserlerde de adı keçkenini körmektemiz. Acayip nesircimiz Ablâkim İlmiy kendisiniñ bir povestinde internat ayatını kösterip qırımtatar oyunları aqqında söz yürütirken, Hayri ile bağlı böyle bir epizod qoşa: “Onıñ (Quddusnıñ) oyunlarını ocalar da pek begeneler,– bizden de bir Hayri yetişecek,– dep sevinişeler. O, maqtavlı Hayriniñ oyunlarını körmege şay aves etem-m. O, Aqmescitte eken… Bir quşçuq olsañ da, pr-p-r etip Aqmescitke uçıp, onıñ oynağanını körip kelseñ!…” (İ.A. Kerim. Qırımtatar edebiyatı. Aqmescit: Qırımdevoquvpedneşir.– 1995.– 352 s.– S. 155).
teatr işlerine faal qoşulğan Hayri Emir-zadeniñ benefisi keçirildi. Bu oyunlı-yırlı aqşamda birer perdelik eki komediya da oynaldı (Hayri Emir-zade // Yeñi dünya.– 1924.– aprel 12). Soñ devirde Hayri Emir-zadeniñ faaliyetini yaqından ögrengen Tatyana Derevânko, onıñ 1923 – 1924 seneleri gosdram tarafından qoyulğan “Tair ve Zore”, “Çorabatır” kibi spektakllerde baş rollerni oynağanını qayd ete. Aynı vaqıtta H.Emir-zade Qırımda ve Qırımnıñ tışında çıqarılğan bir çoq kinokartinalarda çeşit roller oynay. Ğayet gür ve istidatlı faaliyeti sayesinde Hayri Emir-zade 1923 senesi birinci olaraq Qırım ASSR Halq artisti unvanını qazandı (Derevânko T. Emir-zade Hayri Osmanoviç.– Deyateli krımskotatarsköy külturı (1921 – 1944) kitabında. Tertip etici prof. Ursu D.P.– Aqmescit: Dolâ.– 1999.–240 s.– S. 219).


text:
«Vaqtınca işğal etilgen Qırım ve Rusiye imperatorlığınıñ akimiyeti ukrain faallerini qullanıp, diger faallerni qorquzacaq ola. «Terroristler» cedveline Qırım işğalini tanımağan ve millet mensüpligi, til ve dinge baqmadan yarımadada qalğan insanlar kirsetile», – dep qayd eteler faaller.
İyün 6-da Frenkistanda Normandiyada ittifaqdaşlar orduları qonmasınıñ 70 yıllığınen bağlı tedbirler ötkerilecek. Bu tedbirlerge Rusiye Prezidenti Vladimir Putin davet etildi.
«Onıñ içün Ukraina vatandaşları Frenkistan ükümetine muracaatta bulunıp, 200 yıl evelsi dünyağa «İnsan ve vatandaş aqları aqqında Beyannameni» bağışlağan memleket bu vaziyetke lâqayt qalmamaq kerek ve qabaatsız Qırım faalleriniñ azat etilmesini talap etmek kerek», – dep aytalar piket teşkilâtçıları.
Bu sene mayıs ayınıñ ortasında Aqmescitte Rusiye mahsus hızmetleriniñ hadimleri cemaat faallerini – ukrain kinorejissöri Oleg Sentsov, Aleksandr Kolçenko ve digerlerini yaqaladı. Er birini Qırımda terakt azırlanmasında qabaatlaylar. Yaqalanğanlarnı Moskvağa alıp ketip, apshanede tutalar ve eñ yaqın vaqıtta olarnıñ qabaatını seslendirecekler.
Ukraina tış işler Nazirligi Rusiyeni Qırım siyasiy mabüslerni azat etmege çağırdı. Bundan ğayrı, Ğarpqa da bunıñnen bağlı muracaat yollanıldı, Ukraina şeerlerinde ise Qırımnıñ siyasiy mabüslerine qol tutuv aktsiyaları keçirildi.


text:
Rusiyede aprel 7-den itibaren yañı yol areketiniñ qaideleri işke tüşürile.
Bunıñnen bağlı qararnı Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev imzaladı.
Yañı qaidelerge köre, yolda qırmızı ışıq ya da qırmızı çizgi ile ışıq sektsiyaları qoyulacaq. Yolda park yerleri, em de rezidentler içün duraqlar ve diagonal yol keçitleri qayd etilecek. Telükesizlik yerleri de işaretlenecek. Bundan ğayrı, «ayaqmaşinacılar içün yolaq» işareti kirsetile. Aprel 7-de işke tüşürilgen yañı yol qaidelerinden diagonal yol keçitleri dava çıqardı.
Rusiyede yol areketi qaideleriniñ soñki deñişmeleri 2014 senesi noyabr ayınıñ soñunda olğan edi.


text:
Memleketler cedveli
Dünya memleketleriniñ cedveli
A[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Abeşistan - Abeşistan Demokratik Federativ Cumhuriyeti
- Abhaziya - Abhaziya Cumhuriyeti (Mustaqilligi tek Rusiye, Venesuela ve daa bir qaç kiçkene devlet tarafından tanıldı. Dünya toplulığınıñ çoqusı o, Gürcistannıñ parçası dep saya.)
- Afğanistan - Afğanistan İslâm Cumhuriyeti
- Almaniya - Almaniya Federativ Cumhuriyeti
- Amerika Qoşma Ştatları
- Andorra - Andorra Prinsligi
- Angola - Angola Cumhuriyeti
- Antigua ve Barbuda
- Argentina - Argentina Cumhuriyeti
- Arnavutlıq - Arnavutlıq Cumhuriyeti
- Avstraliya - Avstraliya İttifaqdaşlığı
- Avstriya - Avstriya Cumhuriyeti
- Azerbaycan - Azerbaycan Cumhuriyeti
- Azavad - Azavad Mustaqil Devleti (Tanılmağan. Resmen Maliniñ parçası.)
B[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Bahamalar - Bahamalar İttifaqdaşlığı
- Bahreyn - Bahreyn Malikligi
- Bangladeş - Bangladeş Halq Cumhuriyeti
- Barbados
- Belarus - Belarus Cumhuriyeti
- Belçika - Belçika Qırallığı
- Beliz
- Benin - Benin Cumhuriyeti
- Boliviya - Boliviya Cumhuriyeti
- Bosna ve Hersek
- Botsvana - Botsvana Cumhuriyeti
- Brazil - Brazil Federativ Cumhuriyeti
- Bruney - Bruney Dar us-Selâm Sultanlığı
- Bulğaristan - Bulğaristan Cumhuriyeti
- Burkina Faso
- Burundi - Burundi Cumhuriyeti
- Butan - Butan Qırallığı
- Büyük Britaniya - Büyük Britaniya ve Şimaliy İrlandiya Qoşma Qırallığı
C[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Camayka
- Cezair - Cezair Demokratik Halq Cumhuriyeti
- Cenübiy Afrika - Cenübiy Afrika Cumhuriyeti
- Cenübiy Koreya - Koreya Cumhuriyeti
- Cenübiy Osetiya - Cenübiy Osetiya Cumhuriyeti (Mustaqilligi tek Rusiye, Venesuela ve daa bir qaç kiçkene devlet tarafından tanıldı. Dünya toplulığınıñ çoqusı o, Gürcistannıñ parçası dep saya.)
- Cenübiy Sudan - Cenübiy Sudan Cumhuriyeti
- Cibuti - Cibuti Cumhuriyeti
Ç[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Çad - Çad Cumhuriyeti
- Çehiya - Çehiya Cumhuriyeti
- Çile - Çile Cumhuriyeti
- Çin (Çin Halq Cumhuriyeti) - Çin Halq Cumhuriyeti
D[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Dağlıq Qarabağ - Dağlıq Qarabağ Cumhuriyeti (Tanılmağan, amma aslında mustaqil bir devlet. Resmen Azerbaycannıñ parçası.)
- Danimarka - Danimarka Qırallığı
- Dominika - Dominika İttifaqdaşlığı
- Dominikan Cumhuriyeti
E[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Ekvador - Ekvador Cumhuriyeti
- Ekvatorial Gvineya - Ekvatorial Gvineya Cumhuriyeti
- El Salvador - El Salvador Cumhuriyeti
- Eritreya - Eritreya Devleti
- Ermenistan - Ermenistan Cumhuriyeti
- Estoniya - Estoniya Cumhuriyeti
- Esvatini - Esvatini Qırallığı
F[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Felemenk - Felemenk Qırallığı
- Fici - Fici Adaları Cumhuriyeti
- Filtiş Yalısı (Kot d'İvuar) - Filtiş Yalısı Cumhuriyeti
- Filippinler - Filippinler Cumhuriyeti
- Filistin - Filistin Devleti (Tek 90 devlet tarafından tanılğan.)
- Finlandiya - Finlandiya Cumhuriyeti
- Frenkistan - Frenk Cumhuriyeti
G[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Gabon - Gabon Cumhuriyeti
- Gambiya - Gambiya Cumhuriyeti
- Gayana - Gayana Kooperativ Cumhuriyeti
- Grenada
- Gürcistan - Gürcistan Cumhuriyeti
- Gvatemala - Gvatemala Cumhuriyeti
- Gvineya - Gvineya Cumhuriyeti
- Gvineya Bissau - Gvineya Bissau Cumhuriyeti
Ğ[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Ğana - Ğana Cumhuriyeti
- Ğarbiy Sahara - Arap Saharaviy Demokratik Cumhuriyeti (Tek 40 devletlernen tanılğan.)
H[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Haiti - Haiti Cumhuriyeti
- Hırvatistan - Hırvatistan Cumhuriyeti
- Honduras - Honduras Cumhuriyeti
I[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Iraq - Iraq Cumhuriyeti
İ[deñiştir | kodunı deñiştir]
- İndistan - İndistan Cumhuriyeti
- İndoneziya - İndoneziya Cumhuriyeti
- İran - İran İslâm Cumhuriyeti
- İrlandiya - İrlandiya Cumhuriyeti
- İslandiya - İslandiya Cumhuriyeti
- İspaniya - İspaniya Qırallığı
- İsrail - İsrail Devleti
- İsveçiya - İsveçiya Qırallığı
- İsviçre - İsviçre Konfederatsiyası
- İtaliya - İtaliyan Cumhuriyeti
K[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Kabo Verde - Kabo Verde Cumhuriyeti
- Kamboçiya - Kamboçiya Qırallığı
- Kamerun - Kamerun Cumhuriyeti
- Kanada
- Keniya - Keniya Cumhuriyeti
- Kiribati - Kiribati Cumhuriyeti
- Kolombiya - Kolombiya Cumhuriyeti
- Komorlar - Komorlar Birligi
- Kongo Brazzavil - Kongo Cumhuriyeti
- Kongo Kinşasa - Kongo Demokratik Cumhuriyeti
- Kosovo - Kosovo Cumyuriyeti (2008 senesi Sırbistandan mustaqillgini ilân etti, faqat mustaqilligi bir çoq memleket tarafından tanılmağan)
- Kosta Rika - Kosta Rika Cumhuriyeti
- Kuba - Kuba Cumhuriyeti
- Kuk Adaları (Yañı Zelandiyanen serbest birlikte olğan devlet.)
- Küveyt - Küveyt Devleti
L[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Laos - Laos Halq Demokratik Cumhuriyeti
- Latviya - Latviya Cumhuriyeti
- Lehistan - Lehistan Cumhuriyeti
- Lesoto - Lesoto Qırallığı
- Liberiya - Liberiya Cumhuriyeti
- Libiya - Libiya Arap Halq Sotsialistik Camahiriyası
- Lihtenşteyn - Lihtenşteyn Prinsligi
- Litvaniya - Litvaniya Cumhuriyeti
- Lübnan - Lübnan Cumhuriyeti
- Lüksemburg - Lüksemburg Ulu Dukalığı
M[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Macaristan - Macaristan Cumhuriyeti
- Madagaskar - Madagaskar Cumhuriyeti
- Mağrip - Mağrip Malikligi
- Malavi - Malavi Cumhuriyeti
- Malayziya
- Maldivler - Maldivler Cumhuriyeti
- Mali - Mali Cumhuriyeti
- Malta - Malta Cumhuriyeti
- Marşall Adaları - Marşall Adaları Cumhuriyeti
- Mauritius - Mauritius Cumhuriyeti
- Meksika - Meksika Qoşma Ştatları
- Merkeziy Afrika - Merkeziy Afrika Cumhuriyeti
- Mısır - Mısır Arap Cumhuriyeti
- Mikroneziya - Mikroneziya Qoşma Ştatları
- Moğolistan Moğolistan Cumhuriyeti
- Moldova - Moldova Cumhuriyeti
- Monako - Monako Prinsligi
- Montenegro - Montenegro Cumhuriyeti
- Mozambik - Mozambik Cumhuriyeti
- Muritaniya - Muritaniya İslâm Cumhuriyeti
- Myanmar - Myanmar Birligi
N[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Namibiya - Namibiya Cumhuriyeti
- Nauru - Nauru Cumhuriyeti
- Nepal - Nepal Qırallığı
- Nikaragua - Nikaragua Cumhuriyeti
- Niger - Niger Cumhuriyeti
- Nigeriya - Nigeriya Federativ Cumhuriyeti
- Niue (Yañı Zelandiyanen serbest birlikte olğan devlet.)
- Norvegiya - Norvegiya Qırallığı
O[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Oman - Oman Sultanlığı
Ö[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Özbekistan - Özbekistan Cumhuriyeti
P[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Pakistan - Pakistan İslâm Cumhuriyeti
- Palau - Palau Cumhuriyeti
- Panama - Panama Cumhuriyeti
- Papua Yañı Gvineya - Papua Yañı Gvineya Mustaqil Devleti
- Paragvay - Paragvay Cumhuriyeti
- Peru - Peru Cumhuriyeti
- Portugaliya - Portugal Cumhuriyeti
- Pridnestrovye - Pridnestrovye Moldav Cumhuriyeti (Tanılmağan, amma aslında mustaqil. Resmen Moldovanıñ parçası.)
Q[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Qatar - Qatar Devleti
- Qazahistan - Qazahistan Cumhuriyeti
- Qıbrız - Qıbrız Cumhuriyeti
- Qırğızistan - Qırğız Cumhuriyeti
- Qoşma Arap Emirlikleri
R[deñiştir | kodunı deñiştir]
S[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Samoa - Samoa Mustaqil Devleti
- San Marino - San Marino Parlaq Cumhuriyeti
- San Tome ve Prinsipi - San Tome ve Prinsipi Demokratik Cumhuriyeti
- Saudiy Arabistan - Saudiy Arabistan Malikligi
- Senegal - Senegal Cumhuriyeti
- Seynt Kitts ve Nevis - Seynt Kitts ve Nevis Federatsiyası
- Seynt Lusiya
- Seynt Vinsent ve Grenadinler
- Seyşeller - Seyşeller Cumhuriyeti
- Sırbistan - Sırbistan Cumhuriyeti
- Singapur - Singapur Cumhuriyeti
- Slovakiya - Slovakiya Cumhuriyeti
- Sloveniya - Sloveniya Cumhuriyeti
- Solomon Adaları
- Somaliland - Somaliland Cumhuriyeti (Tanılmağan, amma aslında mustaqil. Resmen Somaliyanıñ parçası.)
- Somaliya
- Sudan - Sudan Cumhuriyeti
- Suriye - Suriye Arap Cumhuriyeti
- Surinam - Surinam Cumhuriyeti
- Syerra Leone - Syerra Leone Cumhuriyeti
Ş[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Şarqiy Timor - Şarqiy Timor Demokratik Cumhuriyeti
- Şimaliy Koreya - Koreya Halq Demokratik Cumhuriyeti
- Şimaliy Qıbrız Türk Cumhuriyeti - Şimaliy Qıbrız Türk Cumhuriyeti (Tek Türkiye tarafından tanılğan.)
- Şimaliy Makedoniya - Şimaliy Makedoniya Cumhuriyeti
- Şri Lanka - Şri Lanka Sotsialist Demokratik Cumhuriyeti
T[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Tacikistan - Tacikistan
- Tanzaniya - Tanzaniya Qoşma Cumhuriyeti
- Tayland - Tayland Qırallığı
- Tayvan (Çin Cumhuriyeti) - Çin Cumhuriyeti
- Togo - Togo Cumhuriyeti
- Tonga - Tonga Qırallığı
- Trinidad ve Tobago - Trinidad ve Tobago Cumhuriyeti
- Tunis - Tunis Cumhuriyeti
- Tuvalu
- Türkiye - Türkiye Cumhuriyeti
- Türkmenistan - Türkmenistan Cumhuriyeti
U[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Uganda - Uganda Cumhuriyeti
- Ukraina
- Urdun - Urdun Haşimiy Malikligi
- Urugvay - Urugvay Şarqiy Cumhuriyeti
V[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Vatikan - Vatikan Şeeri Devleti
- Vanuatu - Vanuatu Cumhuriyeti
- Venesuela - Venesuela Bolivarian Cumhuriyeti
- Vyetnam - Vyetnam Sotsialistik Cumhuriyeti
Y[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Yañı Zelandiya
- Yaponiya
- Yemen - Yemen Cumhuriyeti
- Yunanistan - Yunan Cumhuriyeti


text:
Aqmescit – Türkiye tarihında birinci kere prezidentniñ doğrudan-doğru saylavlarında cumhuriyetniñ baş naziri ve üküm etken Adalet ve kalkınma firqasınıñ namzeti Recep Tayip Erdogan ğalebe qazandı. Oña saylayıcılarnıñ 52 fayızı rey berdi, böyleliknen 50 fayızlıq maniadan keçip, saylavlarnıñ birinci basamağından qolaylıqnen keçti.
Daa baş nazir olğan vaqıtta, Erdogan, Türkiye Ukrainanı bütün ve mustaqil körgeni ve 2014 senesi martnıñ 16-nda keçken referendumnıñ neticelerini tanımaycağını aytqan edi. Aynı zamanda, Türkiye «qırımtatarlarnı ağır vaziyette qaldırmaz», dep işandırğan edi.
Qırım içün Erdogannıñ Türkiye prezidenti olaraq saylanuvı ve qırımtatarlarnıñ bunıñnen bağlı ümütleri aqqında Qırım.Aqiqat bir qaç mütehassıs ve tamır halqnıñ vekillerinen subetleşti.
Ekspertler: Türkiye Qırım statusı ve qırımtatarlarnen bağlı fikirlerini deñiştirmez
Kiyevdeki yaqın şarqiy taqiqatlar institutınıñ müdiri İgor Semivolos Qırım.Aqiqatqa bu mevzuda izaat berdi. «Ciddiy deñişmelerni beklemek kerek degil. Eñ esas maqsadlarını o tasdiqladı: Ukraina bütünligi ve qırımtatarlarğa qol tuta. Amma, aynı zamanda Rusiyenen munasebetlerni bozmaycaq, çünki cumhuriyet içün kelişikli bir şerik sayıla», – dedi İgor Semivolos.
Aynı zamanda, Putinniñ sanktsiyalarından soñ, Türkiye Rusiyege mallarnı sata bile, türk iş-adamları bu imkânnen faydalana bileler.
Erdogannıñ ğalebesinden soñ, Türkiyeniñ islamlaşuvından qorqqan bazı ekspertlerniñ fikirilerini Semivolos teñqid ete. «Cemiyetniñ belli bir qısımları islam an-anelerni küte, ve bunı devam ettirecekler, buña qarşı çeşit sebeplerden çıqqanlar da bar», – dedi o.
«Türkiyeden qırımtatarlar ve ukrainliler beklegen faallik olmaycaq»,– Togrul İsmail
Ankaradaki iqtisadiyat ve tehnologiyalar universitetniñ halqara munasebetler fakultetiniñ dotsenti Togrul İsmail da tamam şu fikirde.
«Türkiyeniñ Qırım statusı ve qırımtatrlarnen bağlı fikiri deñişmeycegi bese-belli. Faqat, qırımtatarlar ve ukrainliler beklegen faallik olmaycaq. Türkiye pragmatik siyasetni alıp bara, o Rusiyeden davalaşmaqtan saqınıp, er alda Ukrainanıñ bütünligine qol tuta ve imkânı olğanı qadar oña yardım etmege tırışa», – dey ekspert.
Onıñ sözlerine köre, Türkiye Avropa birliginiñ siyasetinen memnün degil edi ve Ukrainada peyda olğan meselelerde o qabaatlı, dep saya. «Türkiyeniñ siyasiy elita ve siyasetşınaslar, Avropa birligi müddetten evel regionda idare etmege istegeni içün qabaatlı, dep belleyler», – dep qayd etti Togrul İsmail.
Qırımtatarlar da Türkiyeden çoq şey beklemeyler eken. Meclisniñ tış alâqalar bölüginiñ reberi Ali Hamzinniñ fikirince, Türkiye yolbaşçıları Qırım boyunca mümkün olğan qararlarnı almaylar.
«Türkiyeniñ Qırımda yerleşmesi içün bir çoq şansları bar edi, amma olarnı qaçırdı. Erdogan akimiyetke kelgen soñ, filistinlilerniñ aqlarını qorçalağanı kibi bizim aqlarımıznı qoruycağına işançım yoq», – dedi Hamzin. Onıñ qayd etkenine köre, türkler Aqmescitte büyük caminiñ qurucılığı boyunca bergen vadelerni yerine ketirmediler. «Türkiye topraqnı resmiyleştirtiriñiz, dep ayttı. Biz onı resmiy olaraq qayd ettik, soñra bir – bir buçuq yıl devamında leyhalarnen bağlı añlaşılmağan muzakereler alıp barıldı, neticede leyha ömürge keçirilmedi», – dep qayd etti Hamzin.
«Türkiye Qırımnıñ Rusiye terkibindeki statusını tanımaycağı ve Kırım Ukrainanıñ ayırılmaz parçası olğanını bildirgen edi. Amma, Rusiyege, şahsen Putinge tesir etkenini körmege ister edik. Türkiye eñ yüksek seviyede Moskva ile körüşüvni teşkil etip olur edi, amma, bunı yapmay», – dep bildirdi Hamzin.
Hatırlatamız, Recep Tayip Erdogan 1994-1998 sneleri İstambulnıñ meri edi. 1998 senesi miting devamında din mevzusında şiir oquğanı içün teñkid etilgen edi, bundan soñ mer vazifesini terk etti.
2002 senesi baş nazir olaraq tayin etile, Türkiyeniñ aman-aman bütün akimiyeti onıñ qolunda edi. Avropa Birliginiñ vekilleri 2000 senelerniñ ortalarında Türkiyede söz serbestligi sıqıştırılğanını qayd etken ediler.
2013 senesiniñ yazında Türkiyede kütleviy narazılıq aktsiyaları yüz berdi, adamlar Erdogannıñ ükümetini istifağa ketmesini talap ediler ve Türkiyeniñ islamlaşuvına qarşı çıqtılar. Politsiya ile davalarda biñlerce adamlar zarar kördiler.
Saylav kampaniyası devamında Erdogan ğalebe qazanğanı taqdirde, Türkiyeniñ anayasasını deñiştirip, prezidentniñ aqlarını kenişletecegini bilidrgen edi.
2014 senesine qadar Türkiye prezidentini parlament saylay edi.


text:
Ukraina Baş prokuratorasınıñ matbuat-hızmetinde olğan malümatqa köre, bu davanı baqqanda, mahkeme Ukraina Anayasa qaidelerine esaslandı. Olarğa binayen, Ukraina prokuraturası yekâne tertibatnı teşkil ete (121-nci madde), organlarınıñ faaliyet tertibi ve teşkil olunuvı ise qanunğa köre belgilene (123-nci madde).
Böyle konstitutsion qaideler Qırım Yuqarı Şurasınıñ uquqiy aktlarınıñ idare etüvinde, prokuratura organlarınıñ faaliyet tertibi ve teşkil olunuvında, Qırım prokurorı vazifesine birini tayin etüvinde ve şu vazifelerden boşatuvında istesnalarnı közde tutmay.
«Böyleliknen, mahkeme Qırım MC-niñ prokurorını tayin etmek içün vekâletler yalıñız Ukraina baş prokurorında bar olğanını tasdıqladı», – dep ayttıla beyanatta.
Ukraina Baş prokuratorasında Qırım Yuqarı Şurasınıñ prezidium qararı prokuratura faaliyetiniñ uquqiy negizlerini, tertibatınıñ birdemligini ve merkezleştirüvini bozğanını qayd eteler.
Qırım Yuqarı Şurası Natalya Poklonskayanı mart 11 künü cumhuriyet prokurorı vazifesine tayinledi.
Mart 18 künü mahkeme Qırımnıñ uquq qorçalav müessiseleriniñ öz başına tayinlengen yolbaşçılarnı, şu cümlede Natalya Poklonskayanı da yaqalamağa qararnı qabul etken edi.


text:
Aqmescit – Qabul etilgen federal qanunına köre, yarımadada faaliyet etken cemaat teşkilâtları 2015 senesi yanvar 1 kününe qadar, ğayrıdan qayd etilmek kerekler. Bunı etip yapmaq ve faaliyetlerni devam ettirmek suallerge cevaplarnı, çeşit teşkilât vekilleri «İnsan aqları boyunca missiya» azaları teşkil etken treningte aldılar.
Cemaat teşkilâtlarnıñ qayd etilüv hususiyetleri aqqında, uquq boyunca mesleatçı, adliyeci Olga Gnezdilova ikâye etti. Bunen beraber, o, Rusiye qanunlarında «çetel agenti» añlamı ve qırımlı teşebbüsçiler mecbur yapacaq seçim aqqında malümat berdi.
Olga Gnezdilova Qırım.Aqiqatqa da izaat berdi: «Rusiyede, çetelden maliye etilgen ve siyasetnen oğraşqan teşkilâtlar (bu yerde akimiyet ile olğan er türlü munasebetler kire) «çetel agenti» olaraq adlandıralar. Rusiyede, iç bir teşkilât göñülli olaraq bu kibi
alğa razı olmayıp, mahkemelerde şikâyet berdi. Qırımdaki cemaat teşkilâtları da, çetelden para almaq ya almamaqnı tüşünmeliler». Aytqanına köre, teşkilâtlar Rusiye tarafından destek ala bileler ve belki de, teşebbüsçilerniñ bir qısımı bunı ister.
Trening bitken soñ, «Tsigun içtimaiy hızmeti» sport-tedavilenüv teşkilâtınıñ reberi İrina Bayevskaya öz teessuratlarınen Qırım.Aqiqat ile paylaştı. Bildirgenine köre, onıñ teşkilâtı Ukrainada kâr ketirmegen bir teşkilât kibi qayd etilgen edi, amma ileride rusiyeli Qırımda faaliyetini devam ettirmek istegenini ayttı. «Rusiye qanunları boyunca teşkilâtnı nasıl qayd etmek mümkünligi meraqlandıra edi, bunı ögrendim işte», – qayd etti Bayevskaya.
«İnsan aqları boyunca missiyası»nıñ vekili Andrey Krisko qayd etkeni kibi, «bu kibi oqutuv tedbiri birinci kere ötkerile, amma ümüt etemiz ki ardı gür olur». Onıñ sözlerine köre, cemaat teşkilâtları azalarınıñ bilgi seviyesini arttıruvı eñ müim meselelerden biri olaraq qayd etildi.
Treningniñ işinde iştirak etip olamağanlar içün, ayırıca malümatlar azırlanıp, «missiyanıñ» saytında yerleştirilecek. Onıñ mütehassısları ileride birleşme ve assotsiatsiyanı serbest teşkil etilüvi, qayd etilüvi ve faaliyetini alıp barmaq imkânlarını nezaret etecekler.
Kriskonıñ sözlerine binaen, bu kibi bilgi dersleri qırımlı uquq-qoruyıcılar, adliyeciler ve yerli matbuat vastaları içün keçirmege planlaştıralar.


text:
«Yaltadaki Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif etilgen Vadim Siruknı Krasnodar muvaqqat izolâtorında aşalağanları aqqında haber alınğan soñ Cemiyet közetüv komissiyasınıñ (CKK) azaları onı ziyaret etti. Bunı dekabrniñ 29-nda Facebooktarki saifesinde Rusiye advokatı Aleksandr Popkov bildirdi.
Popkov: «O (Siruk – QA) bir yoruq, beden travmaları yoq, sağlığı yerinde. Vadimni ne içündir etaptan alıp, ağızlıqlı köpekler ile umumiy tintüv şeklinde «plan boyunca yapılğan» mahsus tedbirler ötkerdiler. «Qaba davranğan» saqçı ile bir adise sudur oldı. Vadimden elektroustra ve namazlıqnı tutıp aldılar. Olarğa ruhset yoq emiş. Lâkin soñundan qaytaracaqlar. Şimdi bütün malümat bu», – dep bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, «Yaltadaki Hizb ut-Tahrir işi»niñ ekinci figurantı Emir-Useyin Kuku «endi ğaliba Rostovda, onı da CKK ziyaret etecek».
Daa evel Popkov Qırım.Aqiqatqa, Krasnodar ve Rostov cemiyet közetüv komissiyalarına (CKK) apis yerlerinde «Yaltadaki Hizb ut-Tahrir işi» figurantları Emir-Useyin Kuku ve Vadim Siruknı ziyaret etmek ricasınen muracaat etkenini bildirdi.
Dekabrniñ 4-nde Aqmescitte Rostov okrugınıñ arbiy mahkemesi seyyar oturışuvında «Yaltadaki Hizb ut-Tahrir işi»niñ figurantları Muslim Aliyev, Emir-Useyin Kuku, Vadim Siruk, Enver Bekirov, Refat Alimov ve Arsen Cepparovnıñ apis muddetini 2018 senesi mayısnıñ 27-sine qadar uzattı.
«Yalta altılığı»nıñ işi boyunca tahqiqat bitirildi. Qabaatlanğanlarnı Rostov-na-Donu şeerine yollaylar.
Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir (Rusiye ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaq etilgen teşkilât) işi»niñ fiqurantları Arsen Cepparov ve Refat Alimov 2016 senesi aprelniñ 18-nde Qızıltaşta (Krasnokamenkada) tevqif etilgen soñ apiste bulunalar. Bu iş boyunca qabaatlanğanlarnıñ ilk dörtü 2016 senesi fevralniñ 11-nde tevqif etildi. Bular: İnsan aqları boyunca alâqa grubunıñ azası Emir-Useyin Kuku, qurucılar olıp çalışqan Aluşta sakini Muslim Aliyev ile Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov ve Yaltada yaşağan çeçek satıcısı Vadim Siruk.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ taqip etilüvi din alâmetine köre yapıla, dep sayalar. Advokat Emil Kurbedinov, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca esas olaraq qırımtatarlar taqip etilip, olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruplarğa ait Qırım sakinleriniñ de taqip etilgenini qayd ete.
Halqara siyasiy İslâm teşkilâtı «Hizb ut-Tahrir»niñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.


text:
Melitopol şeer yolbaşçısı İvan Fedorov Zaporijjâ vilâyetiniñ işğal etilgen Boğatır köyünde patlavlar oldı, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, anda Rusiye tehnikası ve arbiyleri ketirilgen edi.
«Şimdi: işğalciler arbiy tehnikasınıñ ve askerleriniñ bir qısmını ketirgen Moloçnıy liman rayonında Boğatır qasabasında 5 patlav oldı. Saba Radivonovka, şimdi Boğatır – künde ekinci kere arbiylerniñ cenübiy-ğarbiy yönelişinde raşistsiz. Duşmannıñ ğayıpları aqqında malümat toplaymız», – dep yazdı o, Telegram kanalında.
İvan Fedorov sentâbrniñ 17-ne keçer gecesi Zaporijjâ vilâyetiniñ Moloçnıy liman rayonında Rusiye arbiy bazası yandı, dep haber etti.
Mustaqil menbalar bu malümatnı tasdıqlamadı.
Sentâbrniñ 13-nde Melitopol şeer yolbaşçısı Melitopol arbiy uçaq alanı rayonında «üç küçlü patlav» aqqında bildirgen edi, «anda işğalciler arbiy bazalarından birini muvafaqiyetsiz pekittiler».
Bu ay başında Fedorov Ukrayına Silâlı quvetleri Melitopoldeki ava limanı yanında Rusiye silâ anbarına darbe endirdi, bir qaç saat detonatsiya devam etti.
Keçken afta Melitopol şeer yolbaşçısı qayd etkenine köre, Rusiye ordusı işğal etken şeerden eñ az 70 biñ insan ketti – sakinlerniñ yarısı. Fedorov soñki bir buçuq ayda şeerde tirenüv areketi quvetleşe, dep bildirdi.
Melitopol fevralniñ 25-nden berli Rusiye ordusınıñ kontroli altında buluna.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Rusiyede reis qadı Aleksey Magomadov sıfatında Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi aşçı Yaşar Şihametovnı terrorizmde qabaatlap, 11 yılğa azatlıqtan marum etti. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber ete.
Tutulmazdan evel qabaatlanğan kişi Qırımda qavede çalışqan edi.
Qadı Aleksey Magomadov Rusiye Federatsiyasınıñ Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden üküm çıqardı. Şihametov 11 yılğa sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etildi, ilk 4 yılını daa sert şaraitli apishanede keçirecek.
Prokuror Sergey Aydinov Yaşar Şihametovnı 11 yılğa üküm etmege talap etken edi. Qabaatlayıcı kiçik balası olğanı içün «kereginden az» apis cezası oldı, dep qayd etti.
Şihametovnıñ sağlıq problemleri bar: yürek, aşqazan, sırt ve qaraciger problemleri bar. Sağlığı yaramay olğanı içün mahkeme oturışuvları sıq-sıq başqa künge qaldırılğan edi, soñki oturışuvda ise üküm çıqarılmazdan evel mabüske acele yardım çağırıldı.
Zayıf sağlığına baqmadan, mahkeme Şihametovnıñ apiste qaluv müddetini uzata edi. Çaresi qalmağan qabaatlanğan kişi «akvarium» divarlarına urıp, qadı ve prokurorlarnen «laf etmege istemey» dep qıçırğan soñ mahkemeden çıqarıldı. Hastalıqlardan sebep Şihametov munaqaşada öyle de söz alamadı, mahkeme mabüs şaatlıq etmekten vazgeçti, dep qarar aldı.
«Endi yaşayım dep aytmaq zor, az olsa da, küçüm yetkeni qadar balalarıma terbiye bermege isteyim. Zornen yürem. Meni terrorist kibi reine tutalar, amma terrorist degilim. Hastalıqlarnıñ eñ güzel devası bu cinaiy davanı lâğu etmek olacaq», — dep ayttı Şihametov prokurorğa.
«Qırım birdemligi» qayd etkenine köre, Şihametovğa qarşı davanıñ bütün qabaatlavları «Hizb ut-Tahrir» esnaslarınen aynı. Tutmaq ve apiske almaq içün evinde tapılğan ve parmaq izi olmağan yasaqlanğan bir edebiyat oldı. Qabaatınıñ delilleri dava uydurğan FSB hadimleriniñ ve aytqanları mahkede isbatlanamağan gizli şaatlarnıñ şaatlığı ola. Daa bir müim faktor yıllar devamında «Hizb ut-Tahrir» davaları boyunca FSB ile işbirligi yapqan Qazandaki Regionlarar ekspertiza ve qıymet kesüv merkeziniñ tahqiqat ekspertizası ola.
FSB hadimleri sorğularda qavede çalışqan Şihametov yasaqlanğan toplaşuvlarda iştirak etip ve yañı tarafdarlarnı celp etip, aslında «mefküreviy iş» yaptı, dep ayttı. Meselâ, operativci Fedor Fond mabüs «mefküreviy propagandanı fısıldap yaptı», dep bildirdi, şunıñ içün ses qaydını yapmaq zor olğan eken. Qavege işanmağan insanlar kelgende ise subet mevzusı birden deñişken eken.
Şihametov mahkemede ses qaydlarındaki sesniñ oña ait olğanını inkâr etmedi, amma subet yañlış yetkizildi, dep ayttı. «Yalan! Yapıştırğanlar! Bir şey aytam, anda başqa söz ola, başqa cevap. Oquğanda özüñiz de añlağansıñız», — dep qayd etti mabüs mahkemede. İmayeci subetlerni «qavede çaynen subet» olaraq tasnif etti.
Gizli şaatlar FSB bölüginde ilk tahqiqatta bergen şaatlıqlarnı tekrarladı, amma mahkemede olarnı tam aytmadılar. İmayeci Aleksey Ladin şaat «Aliyevniñ» şaatlığı protokolda mahkemede aytqanlarından daa keniş edi, dep qayd etti.
2021 senesi fevral ayında Qırımda Qarasuvbazar, Bağçasaray, Aqmescit, Aqyar ve İçki rayonında kütleviy tintüvler keçirildi. Lenur Seydametov, Timur Yalkabov, Azamat Eyupov, Yaşar Şihametov, Ernest İbragimov ve Oleg Fedorov Qırımdaki Rusiye FSB idaresine ketirildi. FSB tahqiqatçılarınıñ tuvğanlarına bildirgenine köre, tutulğanlar Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesine istinaden qabaatlana. Qırımtatarlar Rusiyede yasaqlanğan ve Ukraina ve bir çoq memlekette milliy qanun seviyesinde sıñırsız çalışqan «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınıñ faaliyetinen alâqası bar olğanında qabaatlandı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Şihabetdin Märcani
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Şihabetdin Märcani (1818-1889), iláhiät ğälime, tarixçı. Qazan öyäzeneñ Taşkiçü awılında, Boxara, Sämärqänd şähärläre mädräsälärendä belem ala. 1850. yıldan Qazannıñ Berençe Camiğ mäçete imamı, 1867.dä Qazan möxtäsibe itep bilgelänä. Ber ük waqıtta 1876-1884. yıllarda Qazanda Tatar uqıtuçılar mäktäbendä din-iman däräsläre alıp bara. Möselman ğälimnärennän berençe bularaq, Qazan Universitetı qarşındağı Arxeologiä, Tarix häm Etnografiä Cämğiäte äğzası itep saylana, anıñ eşendä aktiv qatnaşa. Ğilmi xezmätlärendä dini islaxçılıq häm mäğrifätçelek ideyaların yaqtırta. Märcani xezmätläre Tatarlarda yaña metodologiägä tayanğan tarix fäne nigez sala häm Möselman Şäreq illärendä mäğlüm fänni mäktäplär tradisiäsen däwam itterä.
30 tomnan artıq fundamental xezmätlär avtorı. Şihabetdin Märcani Yaña Tatar bistäse ziratında kümelä. Şihabetdin Märcani qabere


text:
İlhaq etilgen Qırımnıñ sakinleri qumşu Rusiyesınıñ prezidenti saylavına öz adlarına yazılğan davetnamelerni alıp başladılar. Bunı martnıñ 7-sinde Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Davetnamede saylav bölügi aqqında malümattan ğayrı yaşağan yeri tışında nasıl etip rey bermek mumkün olğanı aqqında qoşumça malümat berile.
İnsan aqları boyunca Qırım alâqa gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov: «Faaliyetçiler, Qırımda pek çok kelmeşek, şu cümleden slavân körünişli olğanlarnıñ körülgenini qayd eteler. Büyük ihtimal ile yaşağan yeri tışında rey bergenler çoq olacaq. Bu ise ükümetke daa yüksek iştirak seviyesini köstermege yardım etecek», – dep iza etti.
Rusiye prezidenti saylavınıñ ötkerilmesi 2018 senesi mart 18-ne – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqınıñ yıllığına tayın etildi.
Daa evel Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya toplulığını ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidentiniñ kelecekteki saylavı neticelerini tanımamağa davet etti.
Martnıñ 1-nde Yuqarı Rada BMT Telükesizlik şurası ve Baş assambleyası, Avropa Birligi, NATO, halqara teşkilâtlar, çetel parlamentleri ve ukümetlerini Qırımda Rusiye saylavınıñ qanuniyligini tanımamağa davet etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Kreml tarafından Qırım «kuratorı» olaraq tayinlengen Rusiye baş nazir muavini Marat Husnullin geologik araştıruvdan soñ tapılğan «ilâve» tatlı suv yedekleri aqqında ilân etti.
Bu aqta o, dekabrniñ 25-nde matbuat konferentsiyasında ayttı.
«Prezident araştırmağa vazife berdi, bu işni yaptıq, areket planını tizdik, yaqın üç yılğa planımız bar. Buña 48 mlrd ruble berildi. İlâve suv yedeklerini taptıq ve qazamız, bu suvnı berip başladıq», – dep bildire Husnullinniñ aytqanlarını TASS agentligi.
Onıñ aytqanına köre, yañı yedekler beklengeninden çoq çıqtı.
«Bu da pek müim. Çünki esas mesele suv qaydan alınacaq edi», – dep qoştı Husnullin.
Bu suv yedekleriniñ yerini aytmadı.
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ fikirince, Qırımda Azaq deñizi yaqınlarında tatlı suv yedekleri bar.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov, mütehassıslar Azaq deñizi yaqınlarında tatlı suv çıqaruv imkânlarını tedqiq etip başladı, dep bildirdi. Amma tatlı suv çoqrağınıñ keyfiyetinden şübhelendi.
Marat Husnullin, Aqyarda geologik araştıruv neticesinde yañı tatlı suv çoqrağı tapıldı, dep bildirgen edi. Bundan evel o, «Rosgeologiya» 2020 senesiniñ soñuna qadar yarımadada 30 quyu qazacaq, dep aytqan edi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Salı künü, oktâbr 25-de, Kyivdeki Rusiye elçihanesiniñ binası yanında «Krım-SOS» cemaat teşebbüsi işğal etilgen Qırımda ğayıp olğan insanlarğa qoltutmaq maqsadınen aktsiya keçirecek ola.
Aktsiyada Rusiye akimiyetine «Ervin İbragimov ve Qırımda ğayıp olğan diger insanlar qayda?» sualinen muracaat etecek olalar. Bundan ğayrı, Ervin İbragimovnıñ anası Ukraina prezidentine oğlunı tapmaq ve azat etmek içün Poroşenkodan ğayret qoşmasını rica etkenini ifadelegen mektübini seslendirecekler.
Dünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ azası Ervin İbragimov 2016 senesi mayıs 24-de Bağçasarayda belgisiz insanlar tarafından qaçırıldı. Video nezareti kamerası Rusiye yol inspektorları urbasında eki adam İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, onı mikroavtobusqa oturtqanını qayd etti.
Rusiyege boysunğan sabıq Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya qayd ete ki, yarımadada 357 insannıñ bulunma yeri belgilenmegen, olardan 188 kişi belgisiz ğayıp oldı ve 169 adamnıñ soy-soplarınen bağı üzüldi. Qayd etilgen raqamdan 26 insan – qırımtatardır.
Qırım işğalinden soñ yarımadada insanlarnıñ, ekseriyeti qırımtatarlarnıñ, ğayıp olma adiseleri sıqlaştı. Bunen beraber Rusiyeniñ Qırımdaki Taqiqat komiteti tasdiqlay ki, «qırımtatarlarnıñ büyük sayıda ğayıp olması qayd etilmey».
Qırım uquq qorçalayıcı gruppasınıñ tahminlerine köre, insanlar Rusiye akimiyeti ya da onıñ kontroli altında bulunğan taqımlar tarafından qaçırıla bile. Qırım akimiyeti insanlarnıñ ğayıp olmasını tanıy, amma onıñ alâqası bar olğanını inkâr ete.


text:
İyünniñ 6-sı, çarşenbe künü, Eski Qırımda tintüv yapıla. «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber etkenine köre, Stamova soqağı qapalı ve anda avtozak turmaqta.
Rusiye telükesizlik hızmetleriniñ saytlarında bu hususnen bağlı izaat berilmedi.
Qırım.Aqiqat bu meseleni taqip etmekte.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilip başladı.


text:
Qırımtatar tasil hadimleri «Maarifçi» birleşmesi Qırımnıñ «tasil, ilim ve gençlik naziri» Natalya Gonçarovağa yañı oquv yılınıñ arfesinde qırımtatar tili ile bağlı meselelerini çezmege talap etti.
Qırımtatar tiliniñ ögretüvi boyunca problemler aqqında malümatnı öz Facebook saifesinde «Qurultay-Ruh» firqasınıñ qırım deputatı Safure Kacametova yerleştirdi.
«Regionlardan kelgen kederli malümatlarğa köre, qırımtatar tili ve edebiyat fenleriniñ saatleri rus tilli ögretüvi ile mekteplerniñ oquv planlarında şübe astındadır, çünki ocalarnıñ işlev cedveli ve ana-babalarnıñ istegi ile problemler peyda ola»,– denile birleşmeniñ malümatında.
«Maarifçi» vekilleriniñ fikrince, bu şunı tasdiqlay ki, «mektep müdirleriniñ iradesi ile, oquv planları, tuvğan til saatleri nazarğa alınmadan, qabul etildi».
«Rus tilli oqutuvı ile mekteplerde tuvğan tilniñ ögrenüvine regional ve mektep qısımlarından aftada 3 saat ayırılmalı. Bu qaideniñ körmemezlikke urulğanı qırımtatar ve ukrain tilleriniñ ocaları, ana-baba ve mektep memuriyeti arasında ziddiyetlerni doğura», – deyler birleşüvde.
«Maarifçi» vekilleri qayd etkeni kibi, qırımtatar tilli oqutuvı ile mekteplerde ve rus tilli oqutuvı ile mekteplerniñ qırımtatar sınıflarında ocalarnıñ yükletüvi ile problemler azca, amma 5-9 sınıflarda qırımtatar tili saatleriniñ saqlanuvı ve arttıruvı boyunca qırımtatar tilli oqutuvı ile mektepler 6 künlük oquv aftasına keçmeli.
Birleşme Qırım regionlarında qırımtatar tili oqutuvı boyunca vaziyetniñ talilini ketire.
Misal içün, Aluştada, 13 mektepten 4 mektepte qırımtatar tiliniñ fakultativ ögrenüvi teklif etile. Kezlevde İsmail-bey mkr. № 18 mektebinde bu sene üç birinci sınıf açıla. № 14, 15, 16 mekteplerde qırımtatar tili ve edebiyat fenlerine aftada 3 saattan, 2 saat berile.
Yaltada qırımtatar tili ve edebiyat fenleri Qızıltaş, Vasilyevka, Simeiz, Köreiz mekteplerinde ve Yalta şeeriniñ № 10 mektebinde fakultativ şeklinde kirsetilmek kerek.
Bağçasaray rayonında Bağçarasay şeeri, Alma Tarhan ve Küçük Yaşlav köyleriniñ qırımtatar tilli oqutuvı ile 3 mektepte qırımtatar sınıfları açıla. Diger mekteplerde qırımtatar tili ve edebiyat fenleri talebelerge köre ögrenilecek: ya fen olaraq, ya fakultativ.
Evel işğal etilgen Qırım memurları yarımadada başlanğıç sınıflarda artıq ukrain tilli sınıflar olmaycağı aqqında bildire ediler. Çünki bunı istegenler tapılmağan eken.


text:
İşğal etilgen Qırım 2,6 mln turistni qabul etti.
Bu malümatnı, sentâbr 9-na köre, Qırımnıñ kurort ve «nazirligi» aşkâr etti.
«Biz bu seneniñ maqsadına eminliknen adım atamız – 3 mln turistni qabul etmek. Nazirligimiz turistik saasınıñ vekilleri ile kelecek sene turistlerni kene de qabul etmek içün şaraitlerni işlep çıqarmaq içün areket ete», – dep bildire Qırımnıñ kurort ve turizm «naziri» Yelena Yürçenkonıñ sözlerini matbuat hızmeti.
Turistlerniñ 42% demir yol, 31% – parom, 27% – uçaq vastalı ile kelgenler.
Evel Qırım akimiyeti Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda turistlerniñ sayısı, keçken senelerge köre, eki qat eksik olacağını tanıdı.


text:
Yaqınlaşqan parlament saylavlarında rey berecek olğan qırımtatarlarnıñ sayısı eksildi, çünki bu telüke ile bağlı, – dep ayttı qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işleri boyunca vekâletlisi Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqat saytına.
Onıñ bildirgenine köre, işğal etilgen yarımada ve qıtaiy Ukraina sıñırından keçmek – ğayet zor ve devamlı bir şeydir. Qırımtatar faallerini ise Qırımğa keri kirsetmey bileler.
«Sıñırda eki saat bekleyceksiñ, tintüvge dayanacaqsıñ. Çıqmağa imkân berseler de, keri kirsetmey bileler. Prezident saylavlarından soñ vaziyet daa beter oldı, onıñ içün adamlar özüni telükege oğratmağa istemeyler», – dep añlattı Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqat mühbirine.
Aynı vaqıtta, Mustafa Cemilevniñ aytqanına köre, buña baqmadan qırımtatarlar saylavlarda iştirak etecekler, amma bu sefer qıtaiy Ukrainağa gruppalarnen bir kimse ketmeycek.
Malüm olğanı kibi, bazar künü, oktâbr 26-da, Ukraina Yuqarı Radasınıñ saylavları ötkerilecek. Merkeziy saylav komissiyasınıñ malümatına köre, Qırımda qayd etilgen 3,5 biñ Ukraina vatandaşı saylavlarda rey berecek. Mayıs 25-te olıp keçken prezident saylavlarında iştirak etken işğal etilgen yarımada sakinleriniñ sayısı eki qat ziyade edi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdaki apisten onıñ ve İlmi Umerovnıñ azat etilmesinen bağlı hususiy operatsiyanı «qurtaruv» dep adlandırdı. Bu aqta o oktâbrniñ 27-nde Borispol ava limanında keçirilgen brifingte beyan etti.
«Bizlerni Ankarağa yollaycaqları aqqında bilmey edik, çünki bu yıllar içinde ilk istegimiz Kyivge kelmek edi. Türkiy dünyanıñ küçlü liderlerinden biri (Türkiye prezidenti recep Tayyip Erdoğan – QA) prezidentimiz (Petro Poroşenko – QA), bizim liderimiz Mustafa Cemilevniñ ricası üzerine, bizim azat etilmemiznen bağlı pek ciddiy körüşüvler keçirdi», – dep ikâye etti Çiygoz.
O, bu hususiy operatsiyağa «azat etilüv» dep olamayım, - dedi.
«Azat etilüv – azatlıq demektir ve bu, bizler ayrı bir şahıslarnıñ azatlığı içün alıp barğan küreşimizdir. Bu – halqımnıñ, topraqımnıñ azatlığıdır, ancaq qorqqanı sebebinden kâğıt üzerinde yazılğanına uymadan, meni qoyıp yibermek kerek ekende, böyle bir hususiy operatsiya keçirerek, bir işareti olmağan urba ve maska kiygen insanlar alıp ketken maalde, üç yıldan soñ, olar zamanında meni apiske alıp ketken, işte o faşistler olğanını añladım. Ne yerge alıp ketkenleri de belli degil. Biz (Çiygoz ve Umerov – QA) soñki daqqağace iç bir şey bilmey edik (qayda ketkenlerini – QA)», – dep saya Çiygoz.
O ayrıca, apisten azat etilüv esnası bu qadar tez keçer dep bellemegen aqqında ayttı.
Qırımtatat Milliy Meclisiniñ muavini İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznı ketirgen uçaq oktâbrniñ 27-nde «Borispol» ava limanına kelip qondı.
Azat etilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ muavini İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoz oktâbrniñ 26-sı, cumamaqşamı künü Ankarada Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan körüşken edi.
İşğal altındaki Qırımda mahküm etilgen Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov oktâbrniñ 25-ndeTürkiyege teslim etilgen edi.
Ğayrı resmiy malümatqa köre, Ahtem Çiygoznen İlmi Umerovnıñ teslim etilmesi boyunca Türkiye Cumhuriyetiniñ prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen yapqan soñki körüşüvi esnasında añlaşqanlar.
Rusiye Devlet Duması, prezident Vladimir Putinden qırımtatar milliy areketiniñ liderleri İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznıñ afu etilmesini, Qırım musulmanlarınıñ müftisi Emirali Ablayev rica etken eken dep ayta.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi sentâbrniñ 27-nde Umerovnı eki yıllıq yaşav tarzındaki koloniyada qalmasına üküm etip, eki yıl devamında açıq faaliyetnen oğraşıp, kütleviy haber vastalarında çıqış yapmaqnı yasaqlanğan edi. Umerov kutleviy surette separatizmge çağırmaqta qabaatlanğan edi. Onıñ özü oña qarşı qozğatılğan cinaiy iş siyasiy renk taşığanını aytqan edi.
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygoznı 8 yıllık koloniya cezasına mahküm etken edi.Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqaru Şurası binasınıñ ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulıp alınğan edi. Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti Çiygoznı kutleviy nizamsızlıqlar teşkil etmekte qabaatlay.


text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Aqyar şeer mahkemesi RF Kommunistik fırqası Aqyar şubesinıñ yolbaşçısı Vasiliy Parhomenkonı Oktâbr inqilâbınıñ 100 yıllığına bağışlanğan miting ve numayişni ötkerüv içün tayin etilgen cöremenin tölemesinden azat etti.
Bunı Qırım.Aqiqat muhbirine Parhomenkonıñ vekilleri söyledi, çünki bu cöremeler boyunca mahkeme oturışuvları qapalı rejimde ötkerildi. Olarnıñ malümatına köre, daa keçken yılnıñ noyabrinde Parhomenkodan bütün qabatlavlar, şu cümleden «izinsiz miting» boyunca qabaatlav da alıp taşlandı.
Kommunist özü, «asıl da, başqa türlü olmaq mümkün degil edi», dedi.
Noyabrniñ 7-sinde Aqyarda Oktâbr inqilâbınıñ 100 yıllığına bağışlanğan mitingge 500-den ziyade kişi çıqtı.
Noyabrde Aqyardaki Lenin rayonı mahkemesi, Rusiye polis memurına boysunmağanı içün Parhomenkoğa 500 ruble (231 hrivna – QA) miqdarında cöreme tayin etti. Daa soñra mahkeme izinsiz mitingniñ ötkerilmesi içün kommunistniñ cezalandırılmasına dair daa bir qarar çıqardı. Oña 30 biñ ruble (13,8 biñ hrivna – QA) miqdarında cöreme tayin etildi.
Daa evel Parhomenko, Büyük terror devrindeki SSCB rehberi İosif Stalinniñ doğğanına 138 yıl toluvı munasebetinen çıqış yapqanda, oña «Stalinni ve onıñ qattı qolunı qaytarmaq» isteklernen kettikçe daa sıq muracaat etkenlerini bildirdi.
Rusiye imperiyasında «Oktâbr inqilâbı» denilgen bolşeviklerniñ devrimi 1917 senesiniñ oktâbrinde (yañı üslüp boyunca – noybrinde) yapıldı. Devrimniñ neticesinde Rusiyede Grajdan cenki başlandı, Muvaqqat akimiyet devrildi ve bolşevikler akimiyetke keldi.


text:
Aqyarda martnıñ soñunda koronavirusnıñ tarqalmasınen küreşmek içün şeerniñ kirişlerinde pekitilgen nezaret noqtalarını qapatalar. Bunı salı künü şeer başı Mihail Razvojayev haber etti.
"Biz iyülniñ 1-inden başlap rejimni yımşatıp olamız. Semereli işni kstergen nezaret noqtalarınıñ işini toqtata bilemiz", - haber etti Razvojayev operativ ştabnıñ oturışında.
Onıñ aytqanına köre, şeerde epidemiologiya vaziyeti stabildir: "Dinamika, biz vaziyetni nezaret ete bilgenimizni kösterdi". Amma Razvojayev qayd etti ki, martta ilân etilgen yüksek azırlıq rejimi şimdilik lâğu etilmeycek.
İyün 30-ınıñ sabasına qadar Aqyarda altı yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Orion (ğälämi qorab)
Orion, MPCV (çığış ingliz iseme «Orion» Multi-Purpose Crew Vehicle) - AQŞ eşkärtelä torğan küp maqsatlı, öleşçä küp qabatlamalı ğälämi qorabı.
"Yoldızlıq" digän programma qısalarında 2000 yıllardan AQŞta eşkärtelä. Programmanıñ töp maqsatı - Ay iärçenä oçıp baru, Orion ğälämi qorabı - keşelärne Xalıqara ğälämi stantsiägä iltü häm Ay häm Marsqa buluı mömkin kiläçäktä oçu.
Speys Şatl (Space shuttle) berniçä häläkätennän soñ, AQŞ 2011 yılda şuşı qorab qullanışın tuqtıy.
Başta Orion qorabı NASA räsmi käğäzlärendä CEV (Crew Exploration Vehicle) dip yörtelä.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
2006 yılda kiläçäk ğälämi qorabğa "Orion "iseme birelä.
2014 yılnıñ 5 dekaberendä berençe uñışlı pilotsız oçış, 16:48 UTC säğättä Tın okeanğa töşä.
Tözeleş[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qorab diametrı - 5,3 m, massa - 25 tonna. Ekipajqa 6 keşe bulır dip farazlana, älegä pilotlı oçışlar bulmadı. Qorab 4 bülmädän tora:
- Evakuatsiä bulmäse
- Yäşäyeş bülmäse
- Xezmät module
- Adapter


text:
Visa matbuat hızmetiniñ beyanatında qayd etile ki, bu eki bank Amerika Qoşma Ştatlarınıñ iqtisadiy cezaları altında olğan şahıs ve şirketler cedvelinde bap, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Bundan evel diger halqara ödeme sisteması – MasterCard – Arkadiy ve Boris Rotenberglerniñ reberliginde olğan SMP Bank ve İnvestkapitalbank kartlarınen oğraşmaycağını bildirdi. Aynı ceza bu cedvelge kirgen Sobinbankqa da tesir etti. Lâkin bu banknıñ «Rossiya» bankına alâqası bar, onıñ içün o, bir aydan berli ceza altında qala.
AQŞ ilân etken cezalar cedveline Rusiye baş nazir muavini, «Rosneft» devlet cermay korporatsiyasınıñ prezidenti İgor Seçin, «Rostehnologii» devlet korporatsiyasınıñ baş müdiri Sergey Çemezov, Kreml memuriyetiniñ yolbaşçı muavini Vâçeslav Volodin, baş nazir muavini Dmitriy Kozak, Rusiye prezidentiniñ Qırımdaki vekâletli temsilcisi Oleg Belaventsev kirsetildi. Gennadiy Timçenko, Rottenbergler, ya da «Rossiya» bankınıñ reberliginde olğan 17 Rusiye şirketi de cezalanacaq.


text:
İlhaq etilgen Qırımda ukrain faalci Volodımır Baluh mefa aqqında ariza yazmağa niyeti yoq. Bu aqta yanvar 28-inde Qırım.Aqiqatqa qırımtatar Milliy Meclisniñ reis muavini Ahtem Çiygöz.
“Baluh, Rusiyede adalet olmağanını añlay ve onıñ boşatılması red etilgeni de onı şaşırtmadı. O öz qabaatını tanımay. Rusiyeniñ Cinaet -Usul Kodeksine köre, üküm etilgen insan öz qabaatını tanıp, meza aqqında ariza yazmalı. Mefa aqqında ve “şartli tevfiq” aqqında o muracaat etmeycek. Öz apis müddetini o soñuna qadar türmede keçirecek”, - dedi Çiygöz.
Bundan evel Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi 5 yılğa mahküm etilgen Vladimir Baluhnıñ ükmüni qısmen yımşatıp, onı 4 yıl ve 11 ay umumiy rejim koloniyasında qalmasına ve 10 biñ ruble (tahminen 4 biñ ğrıvnâ) para cezasını ödemesine üküm etti. Faal eki cinaiy iş boyunca tevqif etildi.
Baluh, 2018 senesi martnıñ 19-ında ilân etken müddetsiz açlıqnı devam etmekte. Mabüsnıñ bir ay iç aş aşamağanından soñ, Qırım arhiyepiskopı Kliment, onı iç olmadan 2 stakan cılap kiseli, 50-70 gramm qara ötmek peksimeti ve ballı çaynı içmege qandırdı, böylece onıñ ölmemege küçü yetecek.
Daa evel Baluhnıñ açlıqnı vaqtınca toqtatmaq qararı aqqında belli olğan edi. Advokat Dmitriy Dinzeniñ aytqanına köre, Baluh 200 kün açlıq tutqan soñ ülser ve pankreatit şübesi bar.
FSB Vladimir Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Vladimir Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti.


text:
«Telüke signalını» eşitip, Aqyar sakinleri kütleviy haber vastalarını açmaq ve mesac baqmaq kerek, dep bildirdi şeerniñ Rusiye ükümeti.
«Anda vatandaşlar içün bütün malümat olacaq. Ne oldı, birinciden ne yapacaqlar. Vatandaşlar saqlanmaq kerek olğanını bilip, tevsiyelerge riayet etmeli», – dep bildirdi Aqyarnıñ Rusiye ükümetinde vatandaş imayesi tedbirlerini temin etüv idaresiniñ yolbaşçı muavini Vladimir Bespalıy ForPost neşiriniñ yayınında.
Soñki aftaları Qırım ve Aqyarda aman-aman er kün patlavlar ola. Rusiye akimiyeti bunı «Ukrayını uçucısızlarınıñ tüşürilüvi» ve «ava mudafaa sistemasınıñ işi» dep añlata.
Avgustnıñ 16-nda saba işğal etilgen Qırımnıñ Canköy rayonında patlavlar oldı. Silâ anbarları, transformator alt stantsiyasında patlavlar ve demir yolnıñ zarar körgeni aqqında haber etildi. Rusiye akimiyeti Canköy rayonınıñ Qalay köyünden 3 biñden çoq sakin tahliye etildi, dep bildirdi.
Rusiye Mudafaa nazirligi Qırımnıñ şimalinde olğanlarnı «diversiya» dep adlandırdı. Qırımda cinaiy iş açıldı. Şübheli ya da tutulğanlar aqqında malümat berilmey.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısınıñ mesleatçısı Oleg Krüçkov Qırımdaki patlavlarnı «terakt» dep adlandırdı.
The New York Times neşri yüksek rutbeli Ukrayına memurına atfı etip, işğal etilgen Qırımnıñ Canköy civarındaki patlavlarğa «elit ukrayin bölüginiñ» alâqası bar, dep bildirdi. Neşirniñ qayd etkenine köre, memur adı gizli olğanını istegen.
Avgustnıñ 9-nda Saq rayonınıñ Novofedirivka qasabasınıñ arbiy uçaq alanında patlavlar oldı. Rusiye akimiyeti «yaqın evlerden» tahminen 30 kişi tahliye etildi, dep bildirdi. 60-tan çoq mesken ev zarar kördi.
Rusiye Mudafaa nazirligi Novofedirivkada (Saq) arbiy uçaq alanında olğan patlavlarnıñ sebebi «bir qaç aviatsiya silâsınıñ detonatsiyası» oldı, dep bildire. «İnterfaks» Rusiye neşiri Rusiye Federatsiyasınıñ Mudafaa nazirligindeki menbasına esaslanıp haber etkenine köre, müessise patlavlarnıñ esas sebebi olaraq «yanğın telükesizligi qaideleriniñ bozuluvını» saya.
Ukrayına akimiyeti ve arbiyleri Rusiye işğal etken Qırımdaki patlavlardan mesüliyetini tanımadı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.