text:
Freedom House halqara aq qorçalayıcı teşkilâtınıñ siyasiy aq ve vatandaş serbestliklerine dair global esabatında Rusiye işğal etken Qırım 210 yerden 201-inci yerni aldı, dep bildire Qırım aq qorçalayıcı gruppası.
«Qırım serbest olmağan olaraq qayd etilip, yaramay baa aldı – 7. Aynı baa ya da daa beterini daa bir qaç memleket ve yer aldı: Şimaliy Koreya, Suriye, Rusiye Federatsiyasınıñ işğali altındaki Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ ayrı yerleri, Saudiy Arabistan, Ekvatorial Gvineya, Turkmenistan, Eritreya, Tibet ve Somaliya», – dep aytıla aq qorçalayıcılarnıñ haberinde.
Qayd etilgenine köre, esabatta Qırım aq qorçalayıcı gruppası toplağan malümatlar esasında Qırımğa bağışlanğan bölük bar.
Freedom House esabatına köre, «Qırımnıñ işğalci ükümeti siyasiy ve vatandaş aqlarını sert bir şekilde sıñırlay, yarımadada mustaqil kütleviy haber vastalarına irişimni blok ete, işğalci akimiyetniñ yapqanlarınen razı olmağan vatandaşlarnı siyasiy taqipke oğratmaq içün Rusiyeniñ terror ile küreş qanunlarını qullana». Aq qorçalayıcılar, bir çoq ukrainalı sürgün etildi ya da Qırımnı terk etmege mecbur oldı, dep qayd ete.
«FSB, ilhaqqa qarşı narazılıq bildirgen şahıslar aqqında haber etken sakinlerni rağbetlendire, qorqu ve qorquzuv müiti ise siyasiy meselelerniñ şahsiy muzakere etilmesine ciddiy seviyede mania ola. FSB, işğalni ve qırımtatarlarnıñ aqsımlavını tenqit etkenlerge qarşı cinaiy davalarnı sıq-sıq aça», – dep aytıla Freedom House esabatında.
Hatırlatamız, aprelniñ 8-nde Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Ukrainağa bağ missiyasınen kelgen Avropa Şurasınıñ insan aqları komissarı Dunja Mijatović ile körüşti. O, «vaqtınca işğal etilgen Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ rayonlarında ve Qırımda sistematik bozulğan insan aqları» aqqında tarif etti.
Hatırlatamız, Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisova ve Avropa Şurası insan aqları komissarı Dunja Mijatović aprelniñ 7-nde Rusiye tarafından qanunsız tutulğan ukrainalılarnıñ aqlarını qoruv meselelerinde işbirligini quvetleştirmege añlaşqanlar.
2020 senesi dekabr ayında Ukrainanıñ Viyanadaki halqara teşkilâtlar daimiy vekili Yevğen Tsımbalük OSCE Daimiy şurasınıñ toplaşuvında Qırımda yaşağan insanlarnıñ halqara destekke ihtiyacı bar, dep qayd etti. Bundan evel o, Rusiyeni OSCE missiyasını Qırımğa kirsetmesine çağırğan edi.
Rusiyeniñ OSCE vekili, Rusiye tarafı yarımadanı öz toprağı olaraq sayıp, OSCE Qırımdaki monitoring missiyasınıñ işinen bağlı beyanat ve talaplarğa emiyet bermey, dep bildirdi.
İyülniñ başında BM insan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bachelet Qırımdaki insan aqları vaziyetine dair maruzanı taqdim etip, yarımadada işkence qullanıla ve söz serbestligi sıñırlanıla, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında laflar uydurıla, dep bildirgen edi.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


c: text/html

text:
BILIMLENDIRIW HAQQÍNDA
QARAQALPAQSTAN RESPUBLIKASÍNÍŃ NÍZAMÍ
BILIMLENDIRIW HAQQÍNDA
1-bap. Ulıwma rejeler
1-statya. Usı Nızamnıń maqseti
Usı Nızamnıń maqseti bilimlendiriw tarawındaǵı qatnasıqlardı tártipke salıwdan ibarat.
2-statya. Bilimlendiriw haqqındaǵı nızamshılıq
Bilimlendiriw haqqındaǵı nızamshılıq usı Nızam hám basqa da nızamshılıq hújjetlerinen ibarat.
Eger Ózbekstan Respublikasınıń xalıqaralıq shártnamasında Qaraqalpaqstan Respublikasınıń bilimlendiriw haqqındaǵı nızamshılıǵında názerde tutılǵanınan basqasha qaǵıydalar belgilengen bolsa, xalıqaralıq shártnama qaǵıydaları qollanıladı.
3-statya. Tiykarǵı túsinikler
Usı Nızamda tómendegi tiykarǵı túsinikler qollanıladı:
mámleketlik akkreditaciya – mámleketlik bilimlendiriw mákemeleri hám shólkemleri, sonday-aq mámleketlik emes bilimlendiriw shólkemleri (bunnan keyin tekstte bilimlendiriw mákemeleri dep júrgiziledi) jumısınıń mámleketlik bilimlendiriw standartları hám mámleketlik bilimlendiriw talaplarına hámde oqıw baǵdarlamalarına muwapıqlıǵınıń mámleket tárepinen belgileniwi hámde olardıń pitkeriwshilerine maǵlıwmatı haqqındaǵı hújjetlerdi tapsırıw huqıqınıń beriliwinen ibarat process;
mámleketlik bilimlendiriw mákemesi – mámleketlik hákimiyat hám basqarıw uyımları tárepinen mámleketlik múlk bolǵan múlk negizinde shólkemlestirilgen, mámleketlik bilimlendiriw standartlarına hám mámleketlik bilimlendiriw talaplarına muwapıq bilim beretuǵın mákeme;
mámleketlik bilimlendiriw standartları – mámleket tárepinen bilimlendiriwdiń mazmunı hám sapasına qarap belgilenetuǵın talaplar jıynaǵı;
mámleketlik bilimlendiriw talapları – bilimlendiriwdiń quramı, mazmunı hám onı ámelge asırıw sharayatlarına, sonday-aq bilim alıwshılardıń fizikalıq, jeke, intellektuallıq, ilimiy hámde kásiplik sapalarına qoyılatuǵın májbúriy talaplar;
mamanlıq – shaxstıń kásiplik jumıstıń belgili bir túrin orınlawǵa tayarlıǵın sáwlelendiretuǵın, maǵlıwmatı haqqındaǵı tiyisli hújjet penen tastıyıqlanatuǵın bilim, qábilet, sheberlik hám kónlikpeler dárejesi;
qánigelik – mamanlıq beriw menen juwmaqlanatuǵın belgili bir kásiplik tayarlıq túriniń ataması;
mámleketlik emes bilimlendiriw shólkemi – mámleketlik bilimlendiriw standartları, mámleketlik bilimlendiriw talapları hám oqıw baǵdarlamalarına muwapıq bilimlendiriw xızmetlerin kórsetiw jumısın ámelge asırıw huqıqın beretuǵın licenziya tiykarında bilimlendiriw xızmetlerin kórsetiwshi yuridikalıq shaxs;
tárbiya – anıq maqsetli hámde sociallıq-tariyxıy tájiriybe tiykarında jas áwladtı hár tárepleme kamalǵa keltiriwge, olardıń sanasın, mánawiy-tárbiyalıq qádiriyatlar hám dúnyaqarasın qáliplestiriwge qaratılǵan sistemalı process;
bilimlendiriw – bilim alıwshılarǵa tereń teoriyalıq bilim, mamanlıq hám ámeliy kónlikpeler beriwge, sonday-aq olardıń ulıwma bilim hám kásiplik bilim, uqıplılıq hámde kónlikpelerin qáliplestiriwge, qábiletin rawajlandırıwǵa qaratılǵan sistemalı process;
bilimlendiriw kampusı – bir aymaqta birlestirilgen oqıw imaratların, ilimiy-izertlew institutların (orayların), óndiris kompleksleri hám texnoparklerdi, tálim-tárbiya procesi qatnasıwshılarınıń waqıtsha jasaw orınların, laboratoriyalardı, málimleme-resurs orayların (kitapxanalardı), sport qurılmaların, jámiyetlik awqatlanıw obektlerin óz ishine alǵan imaratlar hámde qurılmalar kompleksinen ibarat bolǵan, oqıw procesi, mánawiy tárbiyanıń joqarı nátiyjeliligin támiyinleytuǵın tálim-tárbiya ortalıǵı;
tálim-tárbiya procesi qatnasıwshıları – bilim alıwshılar, er jetpegen bilim alıwshılardıń ata-anaları yamasa basqa da nızamlı wákilleri, pedagog xızmetkerler hám olardıń wákilleri;
bilimlendiriw mákemeleri attestaciyası – bilimlendiriw mákemeleriniń jumısın bahalaw, mámleketlik bilimlendiriw standartları, mámleketlik bilimlendiriw talapları hámde oqıw baǵdarlamalarına muwapıq kadrlar tayarlawdıń mazmunı, dárejesi hám sapasın anıqlaw boyınsha mámleketlik qadaǵalawdıń tiykarǵı forması.
4-statya. Bilimlendiriw tarawındaǵı tiykarǵı principler
Bilimlendiriw tarawındaǵı tiykarǵı principler tómendegilerden ibarat:
bilimlendiriwdiń ústinliginiń tán alınıwı;
bilim alıw formasın tańlaw erkinligi;
bilimlendiriw tarawında kemsitiwlerge jol qoyılmawı;
bilim alıwǵa baylanıslı teń imkaniyatlardıń támiyinleniwi;
tálim hám tárbiyaǵa milliy hámde ulıwmainsanıylıq qádiriyatlardıń sińdirilgenligi;
tálim hám tárbiyanıń insanıylıq, demokratiyalıq ózgesheligi;
bilimlendiriwdiń úzliksizligi hám izbe-izligi;
on bir jıllıq bilimlendiriwdiń hám altı jastan jeti jasqa shekemgi balalardı bir jıl dawamında ulıwma orta bilimlendiriwge tayarlawdıń májbúriyligi;
mámleketlik bilimlendiriw standartları hám mámleketlik bilimlendiriw talapları sheńberinde bilim alıwdıń hámme ushın ashıq-aydınlıǵı;
oqıw baǵdarlamaların tańlawǵa baylanıslı kózqarastıń birden-birligi hám kvalifikaciyalanǵanlıǵı;
insannıń pútkil ómiri dawamında bilim alıwı;
jámiyette pedagoglardı sociallıq qorǵawdıń kepillengenligi;
bilimlendiriw sistemasınıń dúnyalıq ózgeshelikke iye ekenligi;
bilimlilik, qábiletlilik hám talanttıń xoshametleniwi;
bilimlendiriw sistemasında mámleketlik hám jámiyetlik basqarıwdıń úylesimliligi;
bilimlendiriw jumısı tarawındaǵı ashıq-aydınlıq hám járiyalılıq.
5-statya. Bilim alıw huqıqı
Jınısı, rasası, milleti, tili, dini, sociallıq kelip shıǵıwı, isenimi, jeke hám sociallıq dárejesine qaramastan, hár bir shaxsqa bilim alıw ushın teń huqıqlar kepillenedi.
Bilim alıw huqıqı:
bilimlendiriw mákemelerin rawajlandırıw;
bilimlendiriw mákemelerinde innovaciyalıq jumıstı qollap-quwatlaw hám oqıw baǵdarlamaların innovaciyalıq texnologiyalardı paydalanǵan halda ámelge asırıw;
óndiristen ajıralǵan (kúndizgi) hám ajıralmaǵan halda (sırtqı, keshki, aralıqtan) bilim alıwdı shólkemlestiriw;
kadrlardı tayarlaw, qayta tayarlaw hám olardıń mamanlıǵın arttırıw;
ulıwma orta, orta arnawlı bilimlendiriwdi hám baslawısh professional bilimlendiriwdi biypul alıw;
shańaraqta yamasa óz betinshe oqıw arqalı bilim alǵan puqaralarǵa, sonday-aq ulıwma orta bilim almaǵan shaxslarǵa akkreditaciyadan ótken mámleketlik bilimlendiriw mákemelerinde eksternat tártibinde attestaciyadan ótiw huqıqın beriw arqalı támiyinlenedi.
Sırt elli puqaralar Ózbekstan Respublikasınıń xalıqaralıq shártnamalarına hám nızamshılıǵına muwapıq Qaraqalpaqstan Respublikasında bilim alıwǵa haqılı.
Ózbekstan Respublikasında turaqlı jasap atırǵan puqaralıǵı bolmaǵan shaxslar bilim alıw ushın Ózbekstan Respublikası puqaraları menen teń huqıqlarǵa iye.
2-bap. Bilimlendiriw sisteması, túrleri hám formaları
6-statya. Bilimlendiriw sisteması
Bilimlendiriw sisteması:
mámleketlik bilimlendiriw standartların, mámleketlik bilimlendiriw talapların, oqıw rejeleri hám oqıw baǵdarlamaların;
mámleketlik bilimlendiriw standartların, mámleketlik bilimlendiriw talapları hám oqıw baǵdarlamaların ámelge asırıwshı bilimlendiriw mákemelerin;
bilimlendiriwdiń sapasın bahalawdı ámelge asırıwshı mákemelerdi;
bilimlendiriw sistemasınıń jumıs alıp barıwı hám rawajlanıwın támiyinlew ushın zárúr bolǵan izertlew jumısların orınlawshı ilimiy-pedagogikalıq mákemelerdi;
bilimlendiriw tarawındaǵı mámleketlik basqarıw uyımların, sonday-aq olardıń qaramaǵındaǵı mákemelerdi óz ishine aladı.
Bilimlendiriw sisteması birden-bir hám úzliksiz esaplanadı.
7-statya. Bilimlendiriwdiń túrleri
Bilimlendiriwdiń túrleri tómendegilerden ibarat:
mektepke shekemgi bilimlendiriw hám tárbiya;
ulıwma orta hám orta arnawlı bilimlendiriw;
professional bilimlendiriw;
joqarı bilimlendiriw;
joqarı bilimlendiriwden keyingi bilimlendiriw;
kadrlardı qayta tayarlaw hám olardıń mamanlıǵın arttırıw;
mektepten tısqarı bilimlendiriw.
8-statya. Mektepke shekemgi bilimlendiriw hám tárbiya
Mektepke shekemgi bilimlendiriw hám tárbiya balalardı oqıtıw hám tárbiyalawǵa, olardı intellektuallıq, mánawiy-tárbiyalıq, etikalıq, estetikalıq hám fizikalıq jaqtan rawajlandırıwǵa, sonday-aq balalardı ulıwma orta bilimlendiriwge tayarlawǵa qaratılǵan bilimlendiriwdiń túri esaplanadı.
Mektepke shekemgi bilimlendiriw hám tárbiya altı jastan jeti jasqa shekemgi bolǵan balalardı baslawısh bilimlendiriwge bir jıllıq májbúriy tayarlawdı da názerde tutadı.
Mektepke shekemgi bilimlendiriw hám tárbiyanı shólkemlestiriw tártibi usı Nızam, sonday-aq «Mektepke shekemgi bilimlendiriw hám tárbiya haqqında»ǵı Ózbekstan Respublikası Nızamı menen belgilenedi.
9-statya. Ulıwma orta hám orta arnawlı bilimlendiriw
Ulıwma orta hám orta arnawlı bilimlendiriw ulıwma bilimlendiriw oqıw baǵdarlamaların, zárúrli bilim, uqıplılıq hám kónlikpelerdi ózlestiriwge qaratılǵan.
Ulıwma orta bilimlendiriw (I – XI klasslar) basqıshları tómendegilerden ibarat:
baslawısh bilimlendiriw (I – IV klasslar);
tayanısh orta bilimlendiriw (V – IX klasslar);
orta bilimlendiriw (X – XI klasslar).
Balalar ulıwma orta bilimlendiriw mákemesiniń birinshi klasına olar jeti jasqa tolatuǵın jılı qabıl etiledi.
Baslawısh bilimlendiriw bilim alıwshılarda ulıwma orta bilimlendiriwdi dawam ettiriw ushın zárúrli bolǵan sawatlılıq, bilim, uqıplılıq hám kónlikpelerdiń tiykarların qáliplestiriwge qaratılǵan.
Tayanısh orta bilimlendiriw oqıw baǵdarlamasına muwapıq bilim alıwshılarǵa bilim, uqıplılıq hám kónlikpelerdiń zárúrli kólemin beredi, olarda erkin pikirlew hám analizlew qábiletin rawajlandıradı.
Tayanısh orta bilimlendiriw sheńberinde (VII klasstan soń) bilim alıwshılarda kásipler boyınsha birlemshi bilim hám kónlikpelerdi qáliplestiriw ushın olardı professional qızıǵıwshılıǵın anıqlaw hám kásip-ónerge baǵdarlaw boyınsha ilajlar ámelge asırıladı.
Orta bilimlendiriw oqıw baǵdarlamasına muwapıq bilim alıwshılar tárepinen zárúrli bilim, uqıplılıq hám kónlikpelerdiń ózlestiriliwin, sonday-aq bilimlendiriwdiń keyingi túrin tańlawın hámde joqarı mamanlıq talap etilmeytuǵın kásipler iyelewin támiyinleydi.
Professional qızıǵıwshılıǵın anıqlaw hám kásip-ónerge baǵdarlaw, sonday-aq bilim alıwshılardı joqarı mamanlıq talap etilmeytuǵın kásiplerge tayarlaw tártibi nızamshılıqta belgilenedi.
Ulıwma orta bilimlendiriw ulıwma orta bilimlendiriw mákemelerinde úzliksiz túrde, májbúriy bolǵan on bir jıl dawamında ámelge asırıladı.
Orta arnawlı bilimlendiriw akademiyalıq liceylerde toǵız jıllıq tayanısh orta bilimlendiriw tiykarında eki jıl dawamında ámelge asırıladı hám bilim alıwshılardıń intellektuallıq qábiletleriniń jedel rawajlanıwın, sonday-aq tereń, kvalifikaciyalanǵan, kásip-ónerge hám shaxsqa baǵdarlanǵan bilim alıwdı támiyinleydi.
Mámleketlik emes bilimlendiriw shólkemlerinde ulıwma orta hám orta arnawlı bilimlendiriw tólemli shártnama tiykarında ámelge asırılıwı múmkin.
Talantlı hám qábiletli balalardıń qábiletin rawajlandırıw ushın Prezident, dóretiwshilik hám basqa da qánigelestirilgen mektepler, sonday-aq mektep-internatlar shólkemlestiriliwi múmkin.
Fizikalıq, aqılıy, sensor (seziw) yamasa ruwxıy nuqsanları bolǵan balalar, sonday-aq uzaq waqıt emleniwge mútáj bolǵan balalar mámleketlik qánigelestirilgen bilimlendiriw mákemelerinde, ulıwma orta hám orta arnawlı bilimlendiriw mákemelerinde inklyuziv túrde yamasa úy sharayatlarında jeke tártipte bilim aladı.
Ulıwma orta bilimlendiriw mákemeleriniń klasslarında (toparlarında) bilim alıwshılar sanı otız besten artıp ketpewi kerek.
10-statya. Professional bilimlendiriw
Professional bilimlendiriw iyelenetuǵın kásip hám qánigelik boyınsha tómendegi dárejelerdi óz ishine aladı:
baslawısh professional bilimlendiriw;
orta professional bilimlendiriw;
orta arnawlı professional bilimlendiriw.
Baslawısh professional bilimlendiriw kásip-óner mekteplerinde
IX klass pitkeriwshileri negizinde biypul tiykarda kúndizgi bilimlendiriw forması boyınsha ulıwma bilimlendiriw pánleriniń hám qánigelik pánlerdiń eki jıllıq integraciyalasqan baǵdarlamaları tiykarında ámelge asırıladı.
Orta professional bilimlendiriw kolledjlerde mámleketlik buyırtpa yamasa tólemli shártnama tiykarında kásipler hámde qánigeliklerdiń quramalılıǵınan kelip shıqqan halda, dawamlılıǵı eki jılǵa shekem bolǵan kúndizgi, keshki hám sırtqı bilimlendiriw formaları boyınsha ulıwma orta, orta arnawlı bilimlendiriw hám baslawısh professional bilimlendiriw negizinde ámelge asırıladı.
Orta arnawlı professional bilimlendiriw texnikumlarda ulıwma orta, orta arnawlı, baslawısh professional hám orta professional bilimlendiriw negizinde mámleketlik buyırtpa yamasa tólemli shártnama tiykarında kásipler hám qánigeliklerdiń quramalılıǵınan kelip shıqqan halda, dawamlıǵı keminde eki jıl bolǵan kúndizgi, keshki hám sırtqı bilimlendiriw formaları boyınsha ámelge asırıladı.
Usı Nızam kúshke kiremen degenshe orta arnawlı, kásip-óner bilimlendiriwdi (toǵız jıllıq ulıwma orta hám úsh jıllıq orta arnawlı, kásip-óner bilimlendiriw) alǵan puqaralar orta professional hám orta arnawlı professional bilim alıw huqıqına iye.
Kásip-óner mektepleri, kolledjler hám texnikumlar bilim alıwshılardıń ózi tańlaǵan kásipke hám qánigelikke iye bolıwın támiyinleydi.
Puqaralar shártnama tiykarında ekinshi hám onnan keyingi professional bilim alıw huqıqına iye.
11-statya. Joqarı bilimlendiriw
Joqarı bilimlendiriw bakalavriat bilimlendiriw baǵdarları hám magistratura qánigelikleri boyınsha joqarı mamanlıqtaǵı kadrlar tayarlanıwın támiyinleydi.
Joqarı maǵlıwmatlı kadrlardı tayarlaw joqarı bilimlendiriw mákemelerinde (universitetler, akademiyalar, institutlar, joqarı mektepler) ámelge asırıladı. Ulıwma orta (on bir jıllıq bilimlendiriw), orta arnawlı (toǵız jıllıq tayanısh orta hám eki jıllıq orta arnawlı bilimlenlendiriw), baslawısh professional bilimlendiriw (toǵız jıllıq tayanısh orta hám eki jıllıq baslawısh professional bilimlendiriw) alǵan shaxslar, sonday-aq usı Nızam kúshke kiremen degenshe orta arnawlı, kásip-óner bilimlendiriwdi (toǵız jıllıq ulıwma orta hám úsh jıllıq orta arnawlı, kásip-óner bilimlendiriw) alǵan shaxslar joqarı maǵlıwmat alıw huqıqına iye.
Joqarı bilimlendiriw eki basqıshqa – bakalavriat hám magistratura basqıshına iye.
Bakalavriat joqarı bilimlendiriw baǵdarlarınan biri boyınsha tereńlestirilgen bilim, uqıplılıq hám kónlikpeler beretuǵın, oqıw dawamlılıǵı keminde úsh jıl bolǵan tayanısh joqarı bilimlendiriw esaplanadı.
Magistratura tiyisli bakalavriat negizinde anıq qánigelik boyınsha oqıw dawamlılıǵı keminde bir jıl bolǵan joqarı bilimlendiriw esaplanadı.
Magistratura qánigelikleriniń hám olarǵa muwapıq bolǵan bakalavriat bilimlendiriw baǵdarlarınıń dizimi bilimlendiriw tarawındaǵı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımı tárepinen belgilenedi.
Puqaralar shártnama tiykarında ekinshi hám onnan keyingi joqarı maǵlıwmattı alıw huqıqına iye.
12-statya. Joqarı bilimlendiriwden keyingi bilimlendiriw
Joqarı bilimlendiriwden keyingi bilimlendiriwdi joqarı oqıw orınlarında hám ilimiy shólkemlerde alıw múmkin.
Joqarı bilimlendiriwden keyingi bilimlendiriw doktorlıq dissertaciyasın tayarlaw hám qorǵaw maqsetinde qánigelikti tereń úyreniwdi hám ilimiy izleniwler alıp barıwdı názerde tutatuǵın tayanısh doktorantura, doktorantura hám erkin izleniwshi tiykarında ilimiy dárejege iye ilimiy hám ilimiy-pedagogikalıq kadrlar tayarlawdı támiyinleydi.
Tayanısh doktorantura filosofiya doktorı (Doctor of Philosophy (PhD) ilimiy dárejesine talaban izleniwshiler ushın óndiristen ajıralǵan halda shólkemlestiriletuǵın joqarı tájiriybeli ilimiy hám ilimiy-pedagog kadrlar qánigeligi boyınsha joqarı bilimlendiriwden keyingi bilimlendiriw forması bolıp esaplanadı.
Doktorantura ilim doktorı (Doctor of Science (DSc) ilimiy dárejesine talaban izleniwshiler ushın óndiristen ajıralǵan halda shólkemlestiriletuǵın joqarı tájiriybeli ilimiy hám ilimiy-pedagog kadrlar qánigeligi boyınsha joqarı bilimlendiriwden keyingi bilimlendiriw forması bolıp esaplanadı.
Erkin izleniwshi filosofiya doktorı (Doctor of Philosophy (PhD) yamasa ilim doktorı (Doctor of Science (DSc) ilimiy dárejelerine talaban izleniwshiler ushın óndiristen ajıralmaǵan halda shólkemlestiriletuǵın joqarı tájiriybeli ilimiy hám ilimiy-pedagog kadrlar qánigeligi boyınsha joqarı bilimlendiriwden keyingi bilimlendiriw forması bolıp esaplanadı.
Ilimiy hám ilimiy-pedagogikalıq kadrlardı tayarlaw, ilimiy dárejeler hám ilimiy ataqlar beriw tártibi, sonday-aq áskeriy, medicina hám basqa da bilimlendiriw mákemelerinde joqarı bilimlendiriwden keyingi bilim alıwdıń ózgesheligi nızamshılıqta belgilenedi.
Joqarı bilimlendiriwden keyingi bilimlendiriwdiń dawam etiw múddeti nızamshılıqta belgilenedi.
13-statya. Kadrlardı qayta tayarlaw hám olardıń mamanlıǵın arttırıw
Kadrlardı qayta tayarlaw tayanısh qánigelikler hám kásiplerge muwapıq bolǵan baǵdarlar boyınsha jumıstı ámelge asırıw ushın qosımsha kásiplik bilim, uqıplılıq hám kónlikpelerdiń zárúr kóleminiń iyeleniwin támiyinleydi.
Kadrlardıń mamanlıǵın arttırıw kásiplik bilim, uqıplılıq hám kónlikpelerdiń tereńlestiriliwi hámde jańalap barılıwın támiyinleydi, kadrlardıń kategoriyası, dárejesi, razryadı hám lawazımınıń kóteriliwine xızmet etedi.
Kadrlardı qayta tayarlaw hám olardıń mamanlıǵın arttırıw formaları hám múddetleri tiyisli mámleketlik bilimlendiriw talapları menen belgilenedi.
14-statya. Mektepten tısqarı bilimlendiriw
Balalardıń mútájliklerin qanaatlandırıw, bos waqtın hám dem alısın shólkemlestiriw ushın mámleketlik uyımlar, mámleketlik emes kommerciyalıq emes shólkemler, sonday-aq kommerciyalıq shólkemler mádeniy-estetikalıq, ilimiy, texnikalıq, sport baǵdarındaǵı mektepten tısqarı bilimlendiriw mákemelerin shólkemlestiriwi múmkin.
Mektepten tısqarı bilimlendiriw balalarǵa úzliksiz bilim beriwdiń quramındaǵı bólim sıpatında olardıń talantı hám qábiletin rawajlandırıwǵa, mánawiy mútájliklerin qanaatlandırıwǵa qaratılǵan.
Mektepten tısqarı bilimlendiriw mákemelerine balalar, jas óspirimler dóretiwshiligi sarayları, úyleri, klubları hám orayları, «Bárkamal áwlad» balalar mektepleri, balalar-jas óspirimler sport mektepleri, balalar muzıka hám kórkem-óner mektepleri, studiyalar, málimleme-kitapxana hámde sawallandırıw mákemeleri kiredi.
Mektepten tısqarı bilim beriw tártibi bilimlendiriw tarawındaǵı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımı tárepinen belgilenedi.
15-statya. Bilim alıw formaları
Bilim alıw formaları tómendegilerden ibarat:
óndiristen ajıralǵan halda bilim alıw (kúndizgi);
óndiristen ajıralmaǵan halda bilim alıw (sırtqı, keshki, aralıqtan);
dual bilimlendiriw;
shańaraqta bilim alıw hám erkin bilim alıw;
úlken jastaǵılardı oqıtıw hám olarǵa bilim beriw;
inklyuziv bilimlendiriw;
eksternat tártibindegi bilimlendiriw;
qorǵanıw, qáwipsizlik hám huqıqtı qorǵaw jumısı tarawında kadrlardı tayarlaw.
16-statya. Aralıqtan bilimlendiriw
Aralıqtan bilimlendiriw oqıw rejeleri hám oqıw baǵdarlamalarına muwapıq bilim alıwshılar tárepinen zárúrli bilim, uqıplılıq hám kónlikpelerdi málimleme-kommunikaciya texnologiyalarınan hámde Internet jáhán málimleme tarmaǵınan paydalanǵan halda aralıqtan turıp alıwǵa qaratılǵan.
Aralıqtan bilimlendiriwdi shólkemlestiriw tártibi Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabineti tárepinen belgilenedi.
17-statya. Dual bilimlendiriw
Dual bilimlendiriw bilim alıwshılar tárepinen zárúrli bilim, uqıplılıq hám kónlikpelerdi alıwǵa qaratılǵan bolıp, olardıń teoriyalıq bólimi bilimlendiriw mákemesi negizinde, ámeliy bólimi bolsa bilim alıwshınıń jumıs ornında ámelge asırıladı.
Dual bilimlendiriwdi shólkemlestiriw tártibi Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabineti tárepinen belgilenedi.
18-statya. Shańaraqta bilim alıw hám erkin bilim alıw
Mámleket shańaraqta bilim alıwǵa hám erkin bilim alıwǵa kómeklesedi. Balalardıń shańaraqta bilim alıwı hám erkin bilim alıw metodikalıq hám másláhát járdemi kórsetilgen halda tiyisli oqıw baǵdarlamaları boyınsha ámelge asırıladı.
Shańaraqta bilim alıw hám erkin bilim alıw tártibi, sonday-aq bilim alıwshılardıń kategoriyaları bilimlendiriw tarawındaǵı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımları tárepinen belgilenedi.
Shańaraqta bilim alıw balalar, shańaraq, mámleket hám jámiyet máplerin esapqa alǵan halda mámleketlik bilimlendiriw mákemesi hámde bilim alıwshılardıń ata-anası yamasa basqa nızamlı wákilleri arasındaǵı shártnama tiykarında ámelge asırıladı.
Erkin bilim alıw jeke tártipte ámelge asırıladı hámde bilim alıwshılardı kásiplik, intellektuallıq, mánawiy hám mádeniy rawajlandırıwǵa xızmet etedi.
Shańaraqta bilim alǵan hám erkin bilim alǵan shaxslarǵa mámleket tárepinen tastıyıqlanǵan úlgidegi bilimlendiriw haqqındaǵı hújjetti beriw mámleketlik bilimlendiriw mákemeleriniń tastıyıqlanǵan oqıw baǵdarlamasına muwapıq eksternat tártibinde ámelge asırıladı.
19-statya. Úlken jastaǵılardı oqıtıw hám olarǵa bilim beriw
Úlken jastaǵılardı oqıtıw hám olarǵa bilim beriw shaxstı ómiri dawamında oqıtıwdıń tiykarǵı quram bólegi bolıp, bilim beriw hám oqıtıwdıń jámiyetlik turmısta hám miynet etiwde úlken jastaǵılardıń qatnasıwın támiyinlewge qaratılǵan barlıq formaların óz ishine aladı, sonday-aq rásmiy, rásmiy emes hám informal oqıtıw processleriniń barlıq kompleksin qamtıp aladı.
Rásmiy bilimlendiriw mámleketlik bilimlendiriw mákemeleri hámde mámleket tárepinen tán alınǵan akkreditaciyadan ótken
mámleketlik emes bilimlendiriw shólkemleri qatnasıwındaǵı institucionallastırılǵan (belgili bir qaǵıydalar hám normalardı jámlewshi), anıq maqsetke baǵdarlanǵan hám rejelestirilgen bilimlendiriw bolıp tabıladı.
Rásmiy emes bilimlendiriw bilimlendiriw xızmetleriniń usınılıwın támiyinlewshi shaxs yamasa shólkem tárepinen institucionallastırılǵan (belgili bir qaǵıydalar hám normalardı jámlewshi), anıq maqsetke baǵdarlanǵan hám rejelestirilgen bolıp, shaxstı ómiri dawamında oqıtıwdaǵı rásmiy bilimlendiriwge qosımsha hám (yamasa) onıń uqsas forması bolıp tabıladı.
Informal bilimlendiriw anıq maqsetke baǵdarlanǵan, biraq institucionallastırılmaǵan (belgili bir qaǵıydalar hám normalardı jámlestirmegen), rásmiy yamasa rásmiy emes bilimlendiriwden kemirek shólkemlestirilgen hám quramına biriktirilgen hámde shańaraqtaǵı, jumıs ornındaǵı, jasaw ornındaǵı hám kúndelikli turmıstaǵı oqıw barısın óz ishine alıwı múmkin.
20-statya. Inklyuziv bilimlendiriw
Inklyuziv bilimlendiriw óz aldına bilimlendiriw mútájlikleri hám individual imkaniyatlardıń hár qıylılıǵın esapqa alǵan halda barlıq bilim alıwshılar ushın bilimlendiriw mákemelerinde bilim alıwǵa bolǵan teń imkaniyatlardı támiyinlewge qaratılǵan.
Fizikalıq, aqılıy, sensor (seziw) yamasa ruwxıy nuqsanları bolǵan balalar (shaxslar) ushın bilimlendiriw mákemelerinde inklyuziv bilimlendiriw shólkemlestiriledi.
Inklyuziv bilimlendiriwdi shólkemlestiriw tártibi Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabineti tárepinen belgilenedi.
21-statya. Eksternat tártibindegi bilimlendiriw
Eksternat tártibindegi bilimlendiriw oqıw baǵdarlamaların erkin túrde ózlestiriwdi óz ishine alıp, onıń juwmaqları boyınsha bilim alıwshılardan mámleketlik bilimlendiriw mákemelerinde juwmaqlawshı hám mámleketlik attestaciyalardan ótiwdi talap etedi.
Eksternat tártibindegi bilimlendiriwdi shólkemlestiriw tártibi Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabineti tárepinen belgilenedi.
22-statya. Qorǵanıw, qáwipsizlik hám huqıqtı qorǵaw jumısı tarawında kadrlardı tayarlaw
Qorǵanıw, qáwipsizlik hám huqıqtı qorǵaw jumısı tarawında kadrlardı tayarlaw olardıń ózine tán ózgesheliklerinen kelip shıqqan halda nızamshılıqqa muwapıq ámelge asırıladı.
3-bap. Bilimlendiriw tarawın basqarıw
23-statya. Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń bilimlendiriw tarawındaǵı wákillikleri
Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi:
bilimlendiriw tarawındaǵı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımları menen kelisilgen halda mámleketlik bilimlendiriw mákemelerin shólkemlestiredi, qayta shólkemlestiredi hám saplastıradı, buǵan Ózbekstan Respublikası boysınıwındaǵı bilimlendiriw mákemeleri kirmeydi;
óz wákillikleri sheńberinde aymaqta mámleketlik bilimlendiriw mákemeleri ushın qarjılandırıw kólemin belgileydi;
puqaralardıń ózin-ózi basqarıw uyımları, mámleketlik emes kommerciyalıq emes shólkemler hám puqaralıq jámiyetiniń basqa da institutları menen bilimlendiriw mákemelerin rawajlandırıw máseleleri boyınsha birge islesedi;
mámleketlik ulıwma bilimlendiriw mákemelerine biriktirilgen aymaqlardı (mikrouchastkalardı) belgileydi;
bilimlendiriw tarawında xalıqaralıq birge islesiwdi ámelge asırıwda bilimlendiriw mákemelerine kómeklesedi;
bilim alıwshılar ushın sapalı bilimlendiriwdi, tárbiyanı támiyinlew, olardıń talantın qáliplestiriw hám júzege shıǵarıw maqsetinde orınlarda olarǵa zárúrli sharayatlar jaratıw boyınsha baǵdarlamalar islep shıǵadı;
óz wákillikleri sheńberinde bilimlendiriw tarawındaǵı mámleketlik-jeke sheriklikti rawajlandıradı hám mámleketlik emes bilimlendiriw shólkemleri tarmaǵın keńeytiwge kómeklesedi;
ulıwma orta bilimlendiriw mákemeleri pitkeriwshileriniń bántligin támiyinlewge kómeklesedi;
mámleketlik joqarı bilimlendiriw, orta arnawlı, professional bilimlendiriw mákemeleri hám olardıń filialları, sonday-aq mámleket qatnasıwındaǵı joqarı, orta arnawlı, professional bilimlendiriw mákemeleri hám olardıń filialların Qaraqalpaqstan Respublikası aymaǵında shólkemlestiriw boyınsha wákillikli uyımlarǵa usınıslar beredi.
Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi nızamshılıqqa muwapıq basqa da wákilliklerdi ámelge asırıwı múmkin.
24-statya. Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabineti janındaǵı Bilimlendiriwdiń sapasın qadaǵalaw mámleketlik inspekciyası Qaraqalpaqstan Respublikası aymaqlıq bóliminiń bilimlendiriw tarawındaǵı wákillikleri
Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabineti janındaǵı Bilimlendiriwdiń sapasın qadaǵalaw mámleketlik inspekciyası (bunnan keyin tekstte arnawlı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımı dep júrgiziledi) bilimlendiriw tarawında oqıw-tárbiya procesi, professor-oqıtıwshılardıń quramı, kadrlardı tayarlaw, qayta tayarlaw hám olardıń mamanlıǵın arttırıwdıń sapası ústinen qadaǵalaw tarawında mámleketlik siyasattı ámelge asıratuǵın, bilimlendiriw tarawındaǵı arnawlı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımı esaplanadı.
Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabineti janındaǵı Bilimlendiriwdiń sapasın qadaǵalaw mámleketlik inspekciyası wákillikleriniń Qaraqalpaqstan Respublikası aymaǵında orınlanıwın Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabineti janındaǵı Bilimlendiriwdiń sapasın qadaǵalaw mámleketlik inspekciyasınıń Qaraqalpaqstan Respublikası aymaqlıq bólimi (bunnan keyin tekstte Bilimlendiriw inspekciyasınıń aymaqlıq bólimi dep júrgiziledi) támiyinleydi.
Bilimlendiriw inspekciyasınıń aymaqlıq bólimi:
bilimlendiriw mákemelerin attestaciyadan hám mámleketlik akkreditaciyadan, sonday-aq bilimlendiriw mákemeleriniń pedagog xızmetkerlerin attestaciyadan ótkeriwdi támiyinleydi;
bilimlendiriw mákemelerinde tálim-tárbiya procesi sapasınıń monitoringin ámelge asırıwda qatnasadı;
mektepke shekemgi, ulıwma orta, orta arnawlı, professional hám mektepten tısqarı bilimlendiriw mákemeleriniń pedagog xızmetkerlerine lawazımlar hám mamanlıq kategoriyaların beriw procesinde qatnasadı;
mámleketlik emes bilimlendiriw shólkemlerine licenziyalar beriliwinde ekspertiza juwmaǵın beredi;
bilimlendiriw mákemeleriniń reytingin anıqlawda qatnasadı;
anıqlanǵan bilimlendiriw haqqındaǵı nızamshılıqtıń buzılıwı boyınsha tiyisli mámleketlik basqarıw uyımlarına hám bilimlendiriw mákemelerine usınıslar kirgizedi.
Bilimlendiriw inspekciyasınıń aymaqlıq bólimi nızamshılıqqa muwapıq basqa da wákilliklerdi ámelge asırıwı múmkin.
25-statya. Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabineti janındaǵı Prezident, dóretiwshilik hám qánigelestirilgen mekteplerdi rawajlandırıw agentliginiń bilimlendiriw tarawındaǵı wákillikleri
Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabineti janındaǵı Prezident, dóretiwshilik hám qánigelestirilgen mekteplerdi rawajlandırıw agentligi:
Prezident, dóretiwshilik hám qánigelestirilgen mekteplerde jaslardı anıqlaw, tańlaw, oqıtıw hám tárbiyalaw tarawında mámleketlik siyasattı islep shıǵadı hám onı ámelge asıradı;
Prezident, dóretiwshilik hám qánigelestirilgen mektepler ushın mámleketlik bilimlendiriw standartların tastıyıqlaydı;
mámleketlik bilimlendiriw standartlarına muwapıq Prezident, dóretiwshilik hám qánigelestirilgen mekteplerdiń jumısın jeke tárizde muwapıqlastırıwdı hámde oǵan metodikalıq basshılıq etiwdi ámelge asıradı;
Prezident, dóretiwshilik hám qánigelestirilgen mekteplerdiń materiallıq-texnikalıq bazasın bekkemleydi, usı mekteplerdiń imarataların ekspluataciyalaw jumısların monitoring etedi hám muwapıqlastıradı.
Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabineti janındaǵı Prezident, dóretiwshilik hám qánigelestirilgen mekteplerdi rawajlandırıw agentligi nızamshılıqqa muwapıq basqa da wákilliklerdi ámelge asırıwı múmkin.
26-statya. Bilimlendiriw tarawındaǵı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımları wákillikleriniń Qaraqalpaqstan Respublikası aymaǵında orınlanıwın támiyinlew
Ózbekstan Respublikası Mektepke shekemgi bilimlendiriw ministrligi, Ózbekstan Respublikası Xalıq bilimlendiriw ministrligi, Ózbekstan Respublikası Joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw ministrligi (bunnan keyin tekstte wákillikli mámleketlik basqarıw uyımları dep júrgiziledi) bilimlendiriw tarawındaǵı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımları esaplanadı.
Wákillikli mámleketlik basqarıw uyımları wákillikleriniń Qaraqalpaqstan Respublikası aymaǵında orınlanıwın Qaraqalpaqstan Respublikası Mektepke shekemgi bilimlendiriw ministrligi, Qaraqalpaqstan Respublikası Xalıq bilimlendiriw ministrligi, Qaraqalpaqstan Respublikası Kásiplik bilimlendiriwdi rawajlandırıw hám muwapıqlastırıw basqarması hámde joqarı oqıw orınları támiyinleydi.
Qaraqalpaqstan Respublikası Mektepke shekemgi bilimlendiriw ministrligi, Qaraqalpaqstan Respublikası Xalıq bilimlendiriw ministrligi, Qaraqalpaqstan Respublikası Kásiplik bilimlendiriwdi rawajlandırıw hám muwapıqlastırıw basqarması hámde joqarı oqıw orınları óz wákillikleri sheńberinde:
bilimlendiriw tarawındaǵı birden-bir mámleketlik siyasattıń ámelge asırılıwın támiyinleydi;
bilimlendiriw tarawındaǵı tarmaqlıq mámleketlik baǵdarlamalardı islep shıǵıwda qatnasadı hám ámelge asırılıwın támiyinleydi;
bilimlendiriw mákemeleriniń jumısın muwapıqlastıradı hám olarǵa metodikalıq basshılıq etiwdi ámelge asıradı;
mámleketlik bilimlendiriw standartlarında (sonıń ishinde mektepke shekemgi bilimlendiriw hám tárbiya mámleketlik standartı) hám mámleketlik bilimlendiriw talaplarında kadrlardıń maǵlıwmatı dárejesine hám kásiplik tayarlıǵınıń sapasına qoyılǵan talaplardıń bilimlendiriw mákemeleri tárepinen orınlanıwı ústinen qadaǵalawdı ámelge asıradı;
mámleketlik bilimlendiriw standartlarınıń (sonıń ishinde mektepke shekemgi bilimlendiriw hám tárbiya mámleketlik standartı) hám mámleketlik bilimlendiriw talaplarınıń islep shıǵılıwında qatnasadı hám olardıń ámelge asırılıwın támiyinleydi;
bilim alıwshılardıń biliminiń, uqıplılıq hám kónlikpeleriniń belgilengen tártipte bahalanıwı ústinen qadaǵalawdı ámelge asıradı;
professional bilimlendiriwdiń kásipler hám qánigeliklerin, joqarı bilimlendiriwdiń bakalavriat bilimlendiriw baǵdarların hám magistratura qánigeliklerin, sonday-aq bilimlendiriw tarawların hám bilimlendiriw tarawlarınıń dizimin belgilewde qatnasadı;
tálim-tárbiya procesine oqıtıwdıń aldınǵı usılları, jańa pedagogikalıq texnologiyalar, oqıtıwdıń texnikalıq hám málimleme qurallarınıń engiziliwin támiyinleydi;
bilimlendiriw mákemelerinde kadrlardıń kásiplik tayarlıǵınıń sapasın arttırıwǵa qaratılǵan ilajlardı islep shıǵıw hám oqıw baǵdarlamaların jetilistiriwde qatnasadı;
oqıw ádebiyatların tayarlaw hám baspadan shıǵarıwdı shólkemlestiredi;
ózlestiriwdi bahalawǵa, oqıw procesin, bilim alıwshılardıń juwmaqlawshı mámleketlik attestaciyasın shólkemlestiriwge baylanıslı normativlik-huqıqıy hújjetlerdi islep shıǵıwda qatnasadı hám ámelge asırılıwın támiyinleydi;
bilimlendiriw mákemeleriniń basshı hám pedagog kadrların tayarlawdı, qayta tayarlawdı hám olardıń mamanlıǵın arttırıwdı ámelge asıradı;
bilimlendiriw mákemelerinde materiallıq-texnikalıq resurslarǵa bolǵan talaplar boyınsha usınıslar beredi;
bilimlendiriw tarawındaǵı normativlik-huqıqıy hújjetlerdi islep shıǵıwda qatnasadı;
bilimlendiriw tarawında xalıqaralıq birge islesiwdi ámelge asıradı.
Qaraqalpaqstan Respublikası Mektepke shekemgi bilimlendiriw ministrligi, Qaraqalpaqstan Respublikası Xalıq bilimlendiriw ministrligi, Qaraqalpaqstan Respublikası Kásiplik bilimlendiriwdi rawajlandırıw hám muwapıqlastırıw basqarması hámde joqarı oqıw orınları nızamshılıqqa muwapıq basqa da wákilliklerdi ámelge asırıwı múmkin.
27-statya. Jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımlarınıń bilimlendiriw tarawındaǵı wákillikleri
Jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımları:
tiyisli aymaqta bilimlendiriw tarawındaǵı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımları menen kelisilgen halda mámleketlik bilimlendiriw mákemelerin shólkemlestiredi, qayta shólkemlestiredi hám saplastıradı, buǵan Ózbekstan Respublikası hám Qaraqalpaqstan Respublikası boysınıwındaǵı bilimlendiriw mákemeleri kirmeydi;
óz wákillikleri sheńberinde tiyisli aymaqta mámleketlik bilimlendiriw mákemeleri ushın qarjılandırıw kólemin belgileydi;
puqaralardıń ózin-ózi basqarıw uyımları, mámleketlik emes kommerciyalıq emes shólkemler hám puqaralıq jámiyetiniń basqa da institutları menen bilimlendiriw mákemelerin rawajlandırıw máseleleri boyınsha birge islesedi;
tiyisli aymaqta mámleketlik ulıwma bilim beriw mákemelerine biriktirilgen aymaqlardı (mikrouchastkalardı) belgileydi;
tiyisli aymaqta bilimlendiriw tarawında xalıqaralıq birge islesiwdi ámelge asırıwda bilimlendiriw mákemelerine kómeklesedi;
bilim alıwshılar ushın sapalı bilimlendiriwdi, tárbiyanı támiyinlew, olardıń talantın qáliplestiriw hám júzege shıǵarıw maqsetinde tiyisli aymaqta olarǵa zárúrli sharayatlar jaratıw boyınsha baǵdarlamalar islep shıǵadı;
tiyisli aymaqta óz wákillikleri sheńberinde bilimlendiriw tarawındaǵı mámleketlik-jeke sheriklikti rawajlandıradı hám mámleketlik emes bilimlendiriw shólkemleri tarmaǵın keńeytiwge kómeklesedi;
tiyisli aymaqta ulıwma orta bilimlendiriw mákemeleri pitkeriwshileriniń bántligin támiyinlewge kómeklesedi.
Jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımları nızamshılıqqa muwapıq basqa da wákilliklerdi ámelge asırıwı múmkin.
28-statya. Bilimlendiriw mákemesin basqarıw
Bilimlendiriw mákemesin basqarıwdı tiyisliligine qarap tómendegiler ámelge asıradı:
pedagogikalıq keńes;
baqlaw (qáwenderlik) keńesi;
joqarı oqıw ornınıń keńesi;
bilimlendiriw mákemesiniń basshısı.
Bilimlendiriw mákemelerinde jámiyetlik basqarıw uyımları shólkemlestiriliwi múmkin.
Bilimlendiriw mákemelerin basqarıwda hám kadrlar tayarlawda kadrlar buyırtpashıları qatnasadı.
4-bap. Bilimlendiriw jumısın shólkemlestiriw hám onı qadaǵalawdı ámelge asırıw
29-statya. Bilimlendiriw mákemeleriniń huqıqıy statusı
Qaraqalpaqstan Respublikasınıń bilimlendiriw mákemeleri hám olardıń filialları, sonday-aq sırt el bilimlendiriw mákemeleriniń filialları yuridikalıq shaxs statusı menen shólkemlestiriledi.
Shańaraqlıq mámleketlik emes mektepke shekemgi bilimlendiriw shólkemi túrindegi bilimlendiriw xızmetleri jeke tártiptegi isbilermenler sıpatında dizimge alınǵan fizikalıq shaxslar tárepinen ámelge asırıladı.
Mámleketlik emes bilimlendiriw shólkemleri licenziya alınǵan kúnnen baslap bilimlendiriw jumısı menen shuǵıllanıwǵa haqılı.
Bilimlendiriw mákemeleri óz jumısın ustav hám (yamasa) basqa shólkemlestiriw hújjetleri tiykarında júrgizedi.
Bilimlendiriw mákemeleri oqıw-tárbiya hám oqıw-ilimiy-óndirislik komplekslerine birlesiwge haqılı.
Bilimlendiriw mákemelerinde siyasiy partiyalardıń shólkemlestiriw strukturaların shólkemlestiriwge jol qoyılmaydı.
30-statya. Bilimlendiriw mákemelerin shólkemlestiriw, qayta shólkemlestiriw hám saplastırıw
Mámleketlik joqarı bilimlendiriw, orta arnawlı, professional bilimlendiriw mákemeleri hám olardıń filialları, sonday-aq mámleket qatnasıwındaǵı joqarı, orta arnawlı, professional bilimlendiriw mákemeleri hám olardıń filialları Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń yamasa Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń qararları menen shólkemlestiriledi.
Ekonomikanıń hám sociallıq tarawdıń joqarı maǵlıwmatlı tájiriybeli kadrlarǵa bolǵan mútájliklerin, sonday-aq xalıqtıń joqarı bilim alıwǵa bolǵan talabın qanaatlandırıw maqsetinde aymaqta sırt ellerdiń joqarı bilimlendiriw mákemeleriniń filialları (orayları, bilimlendiriw kampusları) hám basqa da bólimleri shólkemlestiriliwi múmkin.
Sırt ellerdiń joqarı bilimlendiriw mákemeleriniń bólimleri Qaraqalpaqstan Respublikasında yuridikalıq shaxs statusı menen shólkemlestiriledi.
Sırt ellerdiń joqarı bilimlendiriw mákemeleriniń, sonday-aq xalıqaralıq shólkemlerdiń bilimlendiriw mákemeleriniń filialları (orayları, bilimlendiriw kampusları) hám basqa da bólimleri jumısın shólkemlestiriw máseleleri boyınsha Ózbekstan Respublikasınıń xalıqaralıq shártnamalarına muwapıq Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń yamasa Ministrler Kabinetiniń qararları qabıl etiliwi múmkin.
Kadrlardı qayta tayarlaw hám olardıń mamanlıǵın arttırıw boyınsha mámleketlik bilimlendiriw mákemeleri:
Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabineti tárepinen institutlar hám oraylar túrinde;
tiyisli ministrlikler, mámleketlik komitetler hám mákemeler tárepinen Ózbekstan Respublikası Joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw ministrligi menen kelisilgen halda joqarı bilimlendiriw mákemeleriniń fakultetleri hám kursları formasında shólkemlestiriledi.
Mámleketlik ulıwma orta hám mektepten tısqarı bilimlendiriw mákemeleri:
Ózbekstan Respublikası boysınıwında Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi menen kelisilgen halda Ózbekstan Respublikası boysınıwındaǵı ministrlikler, mámleketlik komitetleri hám mákemeleri tárepinen;
Qaraqalpaqstan Respublikası boysınıwında Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi tárepinen Ózbekstan Respublikası Xalıq bilimlendiriw ministrligi menen kelisilgen halda;
qala hám rayon boysınıwında qala hám rayon hákimlikleri tárepinen Qaraqalpaqstan Respublikası Xalıq bilimlendiriw ministrligi menen kelisilgen halda shólkemlestiriledi.
Mámleketlik emes bilimlendiriw shólkemlerin shólkemlestiriw olardıń shólkemlestiriwshisi tárepinen ámelge asırıladı.
Bilimlendiriw mákemelerin qayta shólkemlestiriw hám saplastırıw nızamshılıqta belgilengen tártipte ámelge asırıladı.
Bilimlendiriw mákemelerin shólkemlestiriw, qayta shólkemlestiriw hám saplastırıw haqqındaǵı maǵlıwmatlar mámleketlik statistika uyımlarına, arnawlı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımına hámde Qaraqalpaqstan Respublikası Bántlik hám miynet qatnasıqları ministrligine usınıladı.
31-statya. Mámleketlik emes bilimlendiriw shólkemleri
Mámleketlik emes bilimlendiriw shólkemleri óz jumısın licenziya tiykarında ámelge asıradı.
Mámleketlik emes bilimlendiriw shólkemleri licenziya talaplarına hám shártlerine muwapıq bilimlendiriw xızmetlerin kórsetedi.
Mámleketlik bilimlendiriw standartları hám mámleketlik bilimlendiriw talaplarına muwapıq bilimlendiriw xızmetlerin kórsetiwshi mámleketlik emes bilimlendiriw shólkemleriniń pitkeriwshilerine mámleket tárepinen tastıyıqlanǵan úlgidegi bilimlendiriw haqqındaǵı hújjetlerdi beredi.
Biyǵárez islep shıǵılǵan hám licenziyada kórsetilgen oqıw baǵdarlamaları boyınsha bilimlendiriw xızmetlerin kórsetetuǵın mámleketlik emes bilimlendiriw shólkemleriniń pitkeriwshilerine Ózbekstan Respublikasında tán alınatuǵın bilimlendiriw haqqındaǵı hújjetlerdi beredi.
Mámleketlik emes bilimlendiriw shólkemleri normativlik-huqıqıy hújjetlerdiń talaplarına muwapıq tálim-tárbiya procesin shólkemlestiriw ushın zárúrli sharayatlar jaratıw hám joqarı kásiplik mamanlıqqa iye bolǵan pedagog kadrlardı hám basqa da kadrlardı tartıw boyınsha ilajlar kóredi.
Mámleketlik emes bilimlendiriw shólkemleri tárepinen islep shıǵılǵan oqıw baǵdarlamaları boyınsha oqıtıw bilim alıwshı yaki onıń ata-anacı yamasa basqa da nızamlı wákilleri hám mámleketlik emes bilimlendiriw shólkemi arasında dúziletuǵın, oqıtıw múddetleri, shártleri hám tólemleri, táreplerdiń huqıq hám minnetleri hámde basqa da shártler belgilenetuǵın shártnama tiykarında ámelge asırıladı.
32-statya. Bilimlendiriw mákemesiniń ustavı
Bilimlendiriw mákemesiniń ustavı bilimlendiriw túrleriniń ózine tán ózgesheliklerin inabatqa alǵan halda islep shıǵıladı.
Bilimlendiriw mákemesiniń ustavında, ádette tómendegiler kórsetiledi:
bilimdiriwdiń túri hám forması;
bilimlendiriw mákemesiniń maqseti hám wazıypaları;
oqıw-tárbiyalıq hám ilimiy-metodikalıq jumıslardı shólkemlestiriw hámde mazmunı;
bilimlendiriw mákemesine qabıl etiw tártibi;
bilimlendiriw mákemesiniń strukturası, basqarıw uyımları hám jámiyetlik strukturaları;
bilim alıwshılar, pedagog kadrlar, oqıw-tárbiya jumısları boyınsha xızmetkerler, hákimshilik-basqarıw xızmetkerleriniń statusı, huqıqları hám minnetleri;
bilimlendiriw mákemesiniń múlki hám ásbap-úskeneleri;
bilimlendiriw mákemesin shólkemlestiriw, qayta shólkemlestiriw hám saplastırıw tártibi.
Bilimlendiriw mákemesiniń úlgili ustavı:
ulıwma orta bilimlendiriw mákemeleri, qánigelestirilgen mektepler hám mektepten tısqarı bilimlendiriw mákemeleri ushın – Ózbekstan Respublikası Xalıq bilimlendiriw ministrligi tárepinen;
Prezident, dóretiwshilik hám qánigelestirilgen mektepler ushın – Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabineti janındaǵı Prezident, dóretiwshilik hám qánigelestirilgen mekteplerdi rawajlandırıw agentligi tárepinen;
joqarı bilimlendiriw mákemeleri janındaǵı qánigelestirilgen mektepler, orta arnawlı, professional hám joqarı bilimlendiriw mákemeleri ushın – Ózbekstan Respublikası Joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw ministrligi tárepinen;
kadrlardı qayta tayarlaw hám olardıń mamanlıǵın arttırıw boyınsha bilimlendiriw mákemeleri ushın – tiyisli ministrlikler, mámleketlik komitetler hám mákemeler tárepinen islep shıǵıladı.
Bilimlendiriw mákemesiniń ustavı bilimlendiriw mákemesiniń shólkemlestiriwshileri tárepinen tastıyıqlanadı hám aymaqlıq Mámleketlik xızmetler orayı tárepinen dizimge alınadı.
33-statya. Bilim beriw tili
Bilimlendiriw mákemelerinde oqıtıw tilinen paydalanıw tártibi «Mámleketlik til haqqında»ǵı Qaraqalpaqstan Respublikası Nızamı menen tártipke salınadı.
34-statya. Mámleketlik bilimlendiriw standartları hám mámleketlik bilimlendiriw talapları
Mámleketlik bilimlendiriw standartları ulıwma orta, orta arnawlı, professional hámde joqarı bilimlendiriwdiń mazmunı hám sapasına baylanıslı talaplardı belgileydi.
Mámleketlik bilimlendiriw talapları:
mektepten tısqarı bilimlendiriwdiń, joqarı bilimlendiriwden keyingi bilimlendiriwdiń, sonday-aq kadrlardı qayta tayarlaw hám olardıń mamanlıǵın arttırıwdıń mazmunın;
bilimlendiriwdiń strukturasın hám bilimlendiriwdi ámelge asırıw shártlerin;
bilim alıwshılardıń fizikalıq, jeke, intellektuallıq, ilimiy hám kásipke baylanıslı sapaları haqqındaǵı normalardı belgileydi.
Mektepke shekemgi bilimlendiriw shólkemlerinde mektepke shekemgi bilimlendiriw hám tárbiyanıń mámleketlik standartı qollanıladı.
Mámleketlik bilimlendiriw standartların hám (yamasa) mámleketlik bilimlendiriw talapların orınlaw barlıq bilimlendiriw mákemeleri ushın májbúriy esaplanadı, buǵan usı statyanıń besinshi bóliminde názerde tutılǵan jaǵdaylar kirmeydi.
Mámleketlik emes bilimlendiriw shólkemleri biyǵárez islep shıǵılǵan hám licenziyada kórsetilgen oqıw baǵdarlamaları tiykarında bilimlendiriw jumısın ámelge asırıwı múmkin.
Ózbekstan Respublikası Joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw ministrligi mámleketlik bilimlendiriw standartları, mamanlıq talapları, joqarı bilimlendiriw, orta arnawlı bilimlendiriw hámde professional bilimlendiriwdiń oqıw rejeleri hám oqıw baǵdarlamaları islep shıǵılıwın támiyinleydi. Usı maqsetler ushın Ózbekstan Respublikası Joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw ministrligi tayanısh mámleketlik joqarı bilimlendiriw hám professionallıq bilimlendiriw mákemelerin belgileydi.
Tayanısh mámleketlik joqarı bilimlendiriw hám professionallıq bilimlendiriw mákemeleri kadrlardıń buyırtpashıları qatnasıwında mámleketlik bilimlendiriw standartların, mamanlıq talapların, oqıw rejeleri hám oqıw baǵdarlamaların tayarlawdı ámelge asıradı. Mámleketlik bilimlendiriw standartları kásiplik standartlar tiykarında islep shıǵıladı.
Ózbekstan Respublikası Xalıq bilimlendiriw ministrligi ulıwma orta bilimlendiriwdiń mámleketlik bilimlendiriw standartları islep shıǵılıwın támiyinleydi.
Qaraqalpaqstan Respublikası Xalıq bilimlendiriw ministrligi Ózbekstan Respublikası Xalıq bilimlendiriw ministrligi tárepinen islep shıǵılǵan mámleketlik bilimlendiriw standartları tiykarında Qaraqalpaq tili hám ádebiyatı, Qaraqalpaq tili (mámleketlik til), Qaraqalpaqstan tariyxı, Qaraqalpaqstan geografiyası pánlerinen mámleketlik bilimlendiriw standartlarınıń islep shıǵılıwın támiyinleydi.
Joqarı, professionallıq, orta arnawlı hám ulıwma orta bilimlendiriwdiń mámleketlik bilimlendiriw standartları, mamanlıq talapları, oqıw rejeleri hám oqıw baǵdarlamaları tiyisliligi boyınsha Ózbekstan Respublikası Joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw ministrligi, Xalıq bilimlendiriw ministrligi hámde Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabineti janındaǵı Prezident, dóretiwshilik hám qánigelestirilgen mekteplerdi rawajlandırıw agentligi tárepinen tastıyıqlanadı. Tiyisli wákillikler berilgen basqa da ministrlikler, mámleketlik komitetler hám mákemeler mámleketlik bilimlendiriw standartların Ózbekstan Respublikası Joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw ministrligi menen kelisilgen halda islep shıǵadı hámde tastıyıqlaydı.
Mámleketlik bilimlendiriw talapları bilimlendiriw tarawındaǵı tiyisli wákillikli mámleketlik basqarıw uyımları tárepinen islep shıǵıladı hám tastıyıqlanadı.
Fizikalıq, aqılıy, sensor (seziw) yamasa ruwxıy nuqsanları bolǵan shaxslardı oqıtıw arnawlı oqıw baǵdarlamaları tiykarında ámelge asırıladı.
Ózbekstan Respublikası Joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw ministrligi mámleketlik joqarı bilimlendiriw mákemelerine biyǵárez islep shıǵılǵan hám tastıyıqlanǵan oqıw baǵdarlamaları, mamanlıq talapları hámde oqıw rejeleri tiykarında bilimlendiriw xızmetlerin kórsetiw boyınsha wákilliklerdi beriwi múmkin.
35-statya. Bilimlendiriw procesine oqıw rejeleri hám oqıw baǵdarlamaların engiziw
Oqıw rejeleri hám oqıw baǵdarlamaları tiyisli bilimlendiriw basqıshlarınıń maqseti hámde wazıypaları tiykarında islep shıǵıladı.
Tiyisli mámleketlik bilimlendiriw mákemelerindegi oqıw rejeleri hám oqıw baǵdarlamalarınıń mazmunı, olardı islep shıǵıw hámde engiziw tártibi Ózbekstan Respublikası Mektepke shekemgi bilimlendiriw ministrligi, Ózbekstan Respublikası Xalıq bilimlendiriw ministrligi, Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabineti janındaǵı Prezident, dóretiwshilik hám qánigelestirilgen mekteplerdi rawajlandırıw agentligi hámde Ózbekstan Respublikası Joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw ministrligi tárepinen belgilenedi.
Ulıwma bilimlendiriw pánleriniń oqıw baǵdarlamaları shaxstı hár tárepleme kamal taptırıwǵa, bilim alıwshılarda bilim, uqıplılıq, kónlikpelerdi, dárejeni qáliplestiriwge hám olardıń qábiletin rawajlandırıwǵa qaratılǵan bolıwı kerek.
Kásipke baylanıslı pánlerdiń oqıw baǵdarlamaları bilim alıwshılar tárepinen tiyisli kásipler hám qánigeliklerdi iyelewge qaratılǵan.
Bilimlendiriw procesine oqıw rejeleri hám oqıw baǵdarlamaların engiziw bilimlendiriw mákemeleri tárepinen ámelge asırıladı.
Oqıw rejeleri hám oqıw baǵdarlamaların engiziw procesinde zamanagóy pedagogikalıq texnologiyalar, oqıtıwdıń innovaciyalıq formaları hám usılları, málimleme-kommunikaciya texnologiyaları qollanıladı.
Bilimlendiriw procesine oqıw rejeleri hám oqıw baǵdarlamaların engiziw barısında bilimlendiriw mákemeleri kredit-modul sistemasına tiykarlanǵan oqıtıw texnologiyalarınan paydalanıwı múmkin.
Oqıw rejesinde, ádette bilimlendiriw procesiniń kestesi, oqıtıwdıń baslanıwı, múddeti hám dawamlılıǵı, oqıw jılları, sherekler, semestrler, ámeliyat, dem alıslar hámde attestaciya, ajıratılǵan hápteler sanı, úyreniletuǵın pánler (moduller) hám olarǵa ajıratılǵan saatlar (kreditler) hámde basqa da zárúr parametrler sáwlelendiriledi.
Professional hám joqarı bilimlendiriwge, kadrlardı qayta tayarlaw hám olardıń mamanlıǵın arttırıwǵa baylanıslı oqıw rejelerde bilim alıwshılar ushın ámeliyat ótew názerde tutıladı.
Bilim alıwshılardıń ámeliyatın ótew tártibi hám onı shólkemlestiriw bilimlendiriw tarawındaǵı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımları tárepinen belgilenedi.
Professional hám joqarı bilimlendiriwge baylanıslı oqıw rejeleri mámleketlik bilimlendiriw standartlarına muwapıq qánigelik pánlerinen, sonday-aq ulıwma kásiplik, matematika, tábiyiy-ilimiy, gumanitar hám qosımsha pánlerden qáliplestiriledi.
Qaraqalpaqstan Respublikasında jaylasqan ulıwma orta bilim beriw mektepleriniń tayanısh oqıw rejesine Qaraqalpaq tili hám ádebiyatı, Qaraqalpaq tili (mámleketlik til), Qaraqalpaqstan tariyxı, Qaraqalpaqstan geografiyası pánleri Qaraqalpaqstan Respublikası Xalıq bilimlendiriw ministrligi tárepinen Ózbekstan Respublikası Xalıq bilimlendiriw ministrligi menen kelisilgen tártipte tastıyıqlanǵan saatlar muǵdarınan shıqpaǵan halda kirgiziledi hám oqıtıladı.
Oqıw rejelerine mámleketlik basqarıw uyımlarınıń tapsırmaları tiykarında hám usı Nızamda názerde tutılmaǵan basqa da jol menen qosımsha pánlerdi kirgiziwge jol qoyılmaydı.
36-statya. Bilimlendiriw tarawındaǵı eksperimentallıq hám innovaciyalıq jumıs
Bilimlendiriw tarawındaǵı eksperimentallıq hám innovaciyalıq jumıs bilimlendiriwdi modernizaciyalaw maqsetinde ámelge asırıladı hámde jańa bilimlendiriw texnologiyaları hám resursların islep shıǵıwǵa, olardı sınawdan ótkeriwge hámde bilimlendiriw procesine engiziwge qaratılǵan. Eksperimentallıq hám innovaciyalıq jumıstı ámelge asırıw tártibi hám shártleri Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabineti tárepinen belgilenedi.
Bilimlendiriw tarawındaǵı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımları hám Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi innovaciyalıq oqıw baǵdarlamaları hámde joybarlardı ámelge asırıw hám olardıń nátiyjelerin ámeliyatqa engiziw ushın óz wákillikleri sheńberinde sharayatlar jaratadı.
Ekonomikalıq rawajlanıw hám innovaciyalıq jumıs zárúrliginen kelip shıqqan halda, mámleket tárepinen joqarı bilimlendiriw mákemeleri ilimpazlarınıń ilimiy-izertlew jumısları nátiyjelerin óndiris procesine engiziw ushın tiyisli sharayatlar, sonday-aq joqarı bilimlendiriw mákemeleriniń bilimlendiriw procesiniń jáne de jetilistirilgen formalarına basqıshpa-basqısh ótiwi ushın imkaniyatlar jaratıladı.
Bilimlendiriw mákemeleri eksperimentallıq hám innovaciyalıq jumısta aralıqtan oqıtıw bilimlendiriw texnologiyalarınan paydalanıwı múmkin.
37-statya. Bilimlendiriw mákemeleri jumısınıń ashıq-aydınlıǵı hám járiyalılıǵı
Bilimlendiriw mákemeleri jumısınıń ashıq-aydınlıǵı hám járiyalılıǵı olardıń rásmiy veb-saytlarında Internet jáhán tarmaǵında jaylastırılatuǵın bilimlendiriw mákemeleri jumısı haqqındaǵı ashıq málimleme resursları menen támiyinlenedi.
Bilimlendiriw mákemeleri rásmiy veb-saytlarında tómendegilerdi jaylastıradı:
bilimlendiriw mákemesiniń ustavı;
bilim beriw tilleri haqqında maǵlıwmat;
mámleketlik bilimlendiriw standartları, mámleketlik bilimlendiriw talapları;
bilimlendiriw jumısınıń materiallıq-texnikalıq támiyinleniwi haqqında maǵlıwmat;
licenziya (mámleketlik emes bilimlendiriw mákemeleri ushın);
bilimlendiriw mákemesiniń reytingi;
bilimlendiriw jumısın ámelge asırıw ushın mámleketlik akkreditaciya haqqındaǵı sertifikat;
ilimiy izertlewler baǵdarları hám nátiyjeleri, sonday-aq olardı ámelge asırıw ushın ilimiy-izertlew bazası haqqındaǵı maǵlıwmat (joqarı bilimlendiriw ushın);
bilim alıwshılarǵa stipendiyalar beriw tártibi, olarǵa sociallıq járdem kórsetiw hám olardıń shártleri haqqındaǵı maǵlıwmat;
waqıtsha jasaw orınları hám olardıń sanı, sonday-aq tólem muǵdarı haqqındaǵı maǵlıwmat;
pedagoglar hám bilim alıwshılardıń sanı, sonday-aq pedagoglardıń ilimiy potencialı haqqındaǵı maǵlıwmat.
Bilimlendiriw mákemeleriniń rásmiy veb-saytlarına jaylastırılatuǵın málimlemeniń isenimliligin támiyinlew ushın bilimlendiriw mákemeleriniń basshıları jeke juwapker esaplanadı.
Ayırım bilimlendiriw mákemeleriniń jumısı haqqındaǵı málimlemeden paydalanıw nızamshılıqta belgilengen jaǵdaylarda hám tártipte shekleniwi múmkin.
38-statya. Bilimlendiriw mákemelerine oqıwǵa qabıllaw
Bilimlendiriw mákemelerine oqıwǵa qabıllaw barlıq talabanlar ushın bilim alıwǵa baylanıslı teń imkaniyatlardıń támiyinleniwi principi tiykarında ámelge asırıladı, shaxslardıń ayırım kategoriyaları buǵan kirmeydi, olarǵa nızamshılıqqa muwapıq jeńillikler beriliwi múmkin.
Bilimlendiriw mákemeleri talabanlardı hám (yamasa) olardıń ata-anasın yamasa basqa da nızamlı wákillerin ustav, licenziya (mámleketlik emes bilimlendiriw shólkemleri ushın), mámleketlik akkreditaciya haqqındaǵı sertifikat, oqıw baǵdarlaması hámde bilimlendiriw jumısın tártipke salıwshı basqa da hújjetler, bilim alıwshılardıń huqıqları hám minnetleri menen tanıstırıwı shárt.
Fizikalıq, aqılıy, sensor (seziw) yamasa ruwxıy nuqsanları bolǵan balalar oqıwǵa óz ata-anasınıń yamasa basqa da nızamlı wákilleriniń kelisimine hám medicinalıq-psixologiyalıq-pedagogikalıq komissiyanıń juwmaǵına muwapıq qabıl etiledi.
Ayırım bilimlendiriw mákemelerine (joqarı bilimlendiriw mákemelerine, akademiyalıq liceylerge, Prezident, dóretiwshilik, qánigelestirilgen mektepler hám basqalarǵa) oqıwǵa qabıllaw tańlaw tiykarında ámelge asırıladı. Bilimlendiriw mákemelerine tańlaw tiykarında oqıwǵa qabıllaw waqtında tańlaw qatnasıwshılarına tańlawdı ótkeriw tártibi haqqındaǵı málimleme usınıladı.
Mámleketlik joqarı bilimlendiriw hám professional bilimlendiriw mákemelerine oqıwǵa qabıllaw mámleketlik grant hám (yamasa) tólemli shártnama tiykarında ámelge asırıladı.
Mámleketlik bilimlendiriw mákemelerine oqıwǵa qabıllaw tártibi Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabineti tárepinen belgilenedi.
Mámleketlik emes bilimlendiriw shólkemlerine qabıllaw tártibi usı bilimlendiriw shólkemleri tárepinen belgilenedi.
Sırt el puqaraların Qaraqalpaqstan Respublikasınıń mámleketlik bilimlendiriw mákemelerine qabıllaw tólemli shártnama tiykarında (buǵan mámleketlik grant ajıratılǵan jaǵdaylar kirmeydi) ámelge asırıladı.
Joqarı bilimlendiriw mákemelerine mámleketlik grant tiykarında oqıwǵa qabıllaw parametrleri Ózbekstan Respublikası Prezidenti tárepinen belgilenedi.
Joqarı bilimlendiriw mákemelerine oqıwǵa qabıllaw waqtında jeńilletilgen kontingent ushın qosımsha qabıllaw parametrleri belgilenedi.
39-statya. Mámleketlik bilimlendiriw mákemelerine oqıwǵa maqsetli qabıllaw
Mámleketlik bilimlendiriw mákemelerine oqıwǵa maqsetli qabıllaw tiyisli aymaqlardıń, tarawlar hám tarmaqlardıń kadrlarǵa bolǵan talaplarınan kelip shıqqan halda olar ushın belgilengen bilim alıwshılardı qabıllaw parametrleri sheńberinde ámelge asırıladı.
Mámleketlik bilimlendiriw mákemelerine oqıwǵa maqsetli qabıllaw kadrlar buyırtpashıları, mámleketlik bilimlendiriw mákemeleri hám puqaralar arasında dúziletuǵın shártnamalar tiykarında ámelge asırıladı.
Mámleketlik bilimlendiriw mákemelerine maqsetli qabıllaw tártibinde oqıwǵa kiriw ulıwmalıq tiykarlarda tańlaw nátiyjelerine muwapıq ámelge asırıladı.
40-statya. Bilimlendiriw haqqındaǵı hújjet
Akkreditaciya etilgen bilimlendiriw mákemeleriniń mámleketlik bilimlendiriw standartları hám mámleketlik bilimlendiriw talaplarına muwapıq bilim alǵan pitkeriwshilerge mámleket tárepinen tastıyıqlanǵan úlgidegi bilimlendiriw haqqındaǵı hújjet (attestat, diplom, sertifikat, gúwalıq) beriledi. Mámleket tárepinen tastıyıqlanǵan úlgidegi bilimlendiriw haqqındaǵı hújjet shańaraqta bilim alǵan yamasa óz betinshe bilim alǵan hámde akkreditaciya etilgen mámleketlik bilimlendiriw mákemeleriniń tiyisli oqıw baǵdarlamaları boyınsha eksternat tártibinde juwmaqlawshı hám mámleketlik attestaciyadan ótken shaxslarǵa da beriledi.
Orta arnawlı bilimlendiriw, professional bilimlendiriw hámde joqarı bilimlendiriw haqqındaǵı diplomǵa ózlestirilgen pánlerdiń dizimi, olardıń kólemi hám pánler boyınsha bahaları jazılǵan bet qosımsha etiledi.
Tiyisli ilimiy dárejeni alıw ushın dissertaciya jaqlap shıqqan shaxslarǵa filosofiya doktorı (Doctor of Philosophy (PhD) yamasa ilim doktorı (Doctor of Science (DSc) ilimiy dárejesi beriledi hám mámleket tárepinen tastıyıqlanǵan úlgidegi diplom tapsırıladı.
Ózbekstan Respublikasınıń hám sırt ellerdiń húkimetleri arasındaǵı eki tárepleme shártnamalar tiykarında bilimlendiriw haqqındaǵı hújjetlerdi óz-ara tán alıw ámelge asırılıwı múmkin.
Úzliksiz bilimlendiriwdiń tiyisli túrin tamamlaǵan shaxslarǵa belgilengen úlgidegi maǵlıwmatnama beriledi.
Mámleket tárepinen tastıyıqlanǵan úlgidegi bilimlendiriw haqqındaǵı hújjet, sonday-aq mámleketlik emes bilimlendiriw shólkemleri tárepinen beriletuǵın Ózbekstan Respublikasında tán alınatuǵın bilimlendiriw haqqındaǵı hújjet úzliksiz bilimlendiriwdiń keyingi túri (dárejesi) boyınsha oqıwdı dawam ettiriwi yamasa tiyisli qánigelik hám kásip boyınsha islew huqıqın beredi.
Sırt ellerdiń hám Ózbekstan Respublikasınıń joqarı bilimlendiriw mákemeleri arasında dúzilgen shártnama tiykarında olardıń pitkeriwshilerine Ózbekstan Respublikası aymaǵında joqarı maǵlıwmat haqqındaǵı hújjet sıpatında tán alınatuǵın eki tárepleme diplom (Double Diploma) beriliwi múmkin.
41-statya. Bilimlendiriw mákemeleriniń reytingi
Bilimlendiriw mákemeleriniń reytingi:
bilimlendiriw mákemeleri arasında salamat báseki ortalıǵın qáliplestiriw;
ilimiy-pedagogikalıq jumıs dárejesiniń ósiwin hám sapasınıń artıwın xoshametlew;
pedagog xızmetkerlerdiń ilimiy potencialınan nátiyjeli paydalanıw;
oqıtıw sapasınıń joqarı kórsetkishlerine erisiw;
miynet bazarında talap joqarı bolǵan tájiriybeli kadrlar tayarlaw maqsetlerinde belgilenedi.
Reytingti belgilew ushın bilimlendiriw mákemesi tárepinen usınılǵan maǵlıwmatlardıń isenimliligi ushın bilimlendiriw mákemesiniń basshısı jeke juwapker boladı.
42-statya. Bilimlendiriw sistemasındaǵı monitoring
Bilimlendiriw sistemasındaǵı monitoring bilimlendiriwdiń jaǵdayın, bilimlendiriw nátiyjeleriniń ózgeriwi pátlerin, bilimlendiriw jumısın ámelge asırıw ushın jaratılǵan sharayatlardı úyreniw hám baqlap barıwdı, sonday-aq bilim alıwshılardıń kontingenti haqqındaǵı maǵlıwmatlardı hám basqarıw qararları qabıl etiliwin analizlewdi óz ishine aladı.
Bilimlendiriw mákemeleriniń monitoringi arnawlı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımı, bilimlendiriw tarawındaǵı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımları hám olardıń aymaqlıq bólimleri tárepinen ámelge asırıladı.
Bilimlendiriw jaǵdayınıń analizi hám onı rawajlandırıw perspektivaları haqqındaǵı málimleme arnawlı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımı, bilimlendiriw tarawındaǵı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımlarınıń hám olardıń aymaqlıq bólimleriniń, sonday-aq bilimlendiriw mákemeleriniń rásmiy veb-saytlarına jaylastırıladı.
Bilimlendiriw sistemasındaǵı maǵlıwmatlarǵa rásmiy statistika maǵlıwmatları, bilimlendiriw sistemasınıń monitoringi nátiyjeleri, bilimlendiriw tarawındaǵı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımlarınıń hám olardıń aymaqlıq bólimleriniń, jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımlarınıń hámde bilimlendiriw mákemeleriniń maǵlıwmatları kiredi.
43-statya. Bilimlendiriw tarawındaǵı mámleketlik qadaǵalaw
Bilimlendiriw tarawındaǵı mámleketlik qadaǵalaw berilip atırǵan bilimniń mazmunın hám sapasın mámleketlik bilimlendiriw standartlarına, mámleketlik bilimlendiriw talaplarına hám oqıw baǵdarlamalarına, sonday-aq usı Nızam talaplarına muwapıqlıǵın anıqlaw jolı menen ámelge asırıladı.
Bilimlendiriw mákemeleri bilimlendiriwdiń sapası ústinen qadaǵalawdı ámelge asırıwda arnawlı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımına, bilimlendiriw tarawındaǵı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımlarına hám olardıń aymaqlıq bólimlerine kómeklesedi.
Bilimlendiriw mákemeleri tárepinen berilip atırǵan bilimniń mazmunı hám sapasınıń bilimlendiriw haqqındaǵı nızamshılıqqa muwapıq emesligi anıqlanǵan jaǵdayda arnawlı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımı tárepinen muwapıq emeslikti saplastırıw boyınsha olarǵa usınıs kirgizedi. Anıqlanǵan muwapıq emeslik saplastırılmaǵan jaǵdayda arnawlı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımı bilimlendiriw mákemesiniń mámleketlik akkreditaciyası haqqındaǵı sertifikatın nızam hújjetlerine muwapıq biykar etiwge haqılı.
Bilimlendiriwdiń sapası ústinen qadaǵalaw wákilligine iye bolmaǵan uyımlar tárepinen bilimlendiriw mákemeleriniń bilim sapasın, bilimlendiriw procesin shólkemlestiriwdi, pedagog xızmetkerlerdiń jumısın, bilim alıwshılardıń ózlestiriwin tekseriwge jol qoyılmaydı.
Arnawlı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımı Ózbekstan Respublikası Prezidenti janındaǵı Isbilermenlik subektleriniń huqıqları hám nızamlı máplerin qorǵaw boyınsha wákilin xabardar etken halda mámleketlik emes bilimlendiriw shólkemlerinde bilimlendiriwdiń sapası ústinen qadaǵalaw hám monitoringti ámelge asıradı.
5-bap. Bilimlendiriw mákemeleri pedagog xızmetkerleriniń huqıqıy statusı
44-statya. Pedagogikalıq jumıs penen shuǵıllanıw huqıqı
Tiyisli maǵlıwmatı, kásiplik tayarlıǵı bolǵan hám mánáwiy-tárbiyalıq paziyletlerge iye shaxslar pedagogikalıq jumıs penen shuǵıllanıw huqıqına iye. Magistraturanı tamamlaǵan shaxslar hám diplomlı qánigeler óz qánigeligi boyınsha pedagogikalıq jumıs penen shuǵıllanıw huqıqına iye.
Eger nızamshılıqta basqasha qaǵıyda názerde tutılmaǵan bolsa, pedagogikalıq joqarı maǵlıwmatqa iye bolmaǵan shaxslarǵa qayta tayarlaw kurslarınan ótkeninen keyin bilimlendiriw mákemelerinde (buǵan joqarı bilimlendiriw mákemeleri kirmeydi) pedagogikalıq jumıs penen shuǵıllanıw huqıqı beriledi.
Óndirislik bilimlendiriw ustaları qayta tayarlaw kurslarınan ótpey professional bilimlendiriw mákemelerinde pedagogikalıq jumıs penen shuǵıllanıwǵa haqılı.
Zárúrlik bolǵanda professional bilimlendiriw mákemeleri óndirislik bilimlendiriw ustaların, sonday-aq tiyisli bilim hámde ámeliy kónlikpelerge iye bolǵan, joqarı maǵlıwmatı bolmaǵan basqa da qánigelerdi ámeliy hám qosımsha shınıǵıwlardı alıp barıw ushın tartıwı múmkin.
45-statya. Pedagog xızmetkerlerdiń statusı hám olardıń jumısınıń kepillikleri
Pedagog xızmetkerlerdiń statusı jámiyet hám mámleket tárepinen tán alınadı. Pedagog xızmetkerler sociallıq qollap-quwatlanadı, óziniń kásiplik jumısın ámelge asırıwı, olardıń sociallıq statusı hám abırayın arttırıw ushın shólkemlestiriw-huqıqıy sharayatlar jaratıladı, sonday-aq óz huqıq hám nızamlı máplerin ámelge asırıw ushın kepillikler beriledi.
Bilimlendiriw mákemelerindegi pedagog xızmetkerlerdiń huqıqları, ar-namısı, qádir-qımbatı hám issheńlik abırayı mámleket qorǵawında boladı.
Bilimlendiriw mákemelerindegi pedagog xızmetkerlerdiń kásiplik jumısına aralasıwǵa, bilim alıwshılardıń bilimlerin durıs hám qalıs bahalawǵa tásir kórsetiwge, sonday-aq usı pedagog xızmetkerlerdiń xızmet minnetlerin orınlawǵa tosqınlıq etiwge jol qoyılmaydı.
Pedagog xızmetkerler tómendegi huqıqlarǵa iye:
óz ar-namısı, qádir-qımbatı hám issheńlik abırayın qorǵaw;
oqıw baǵdarlamaları sheńberinde avtorlıq baǵdarlamalardı islep shıǵıw hám engiziw, oqıtıw metodikasın islep shıǵıw, sonday-aq tiyisli oqıw pánleri, kursları, modullerinen paydalanıw, dóretiwshilik belsendiligin kórsetiw;
zamanagóy pedagogikanıń formaların, oqıtıw hám tárbiya quralların, usılların erkin tańlaw hámde olardan paydalanıw;
kásiplik jumısın ámelge asırıw ushın olarǵa zárúrli sharayatlar jaratılıwın talap etiw;
oqıw, ilimiy hám metodikalıq baǵdarlardaǵı málimleme-resurs oraylarınıń xızmetlerinen biypul paydalanıw;
mámleketlik bilimlendiriw standartların, mámleketlik bilimlendiriw talapların, mamanlıq talapların, oqıw rejeleri hám oqıw baǵdarlamaların islep shıǵıwda qatnasıw;
ilimiy, ilimiy-izertlew hám dóretiwshilik jumısın ámelge asırıw, eksperimental jumısta qatnasıw, innovaciyalardı islep shıǵıw hám engiziw;
bilimlendiriw mákemesin basqarıwda, sonday-aq bilimlendiriw mákemesiniń jumısı menen baylanıslı máselelerdi dodalawǵa qatnasıw;
kásiplik awqamlar hám mámleketlik emes kommerciyalıq emes shólkemlerdiń aǵzası bolıw, xızmetkerlerdiń wákilleri bolıw, puqaralıq jámiyetiniń basqa da institutlarınıń jumısında qatnasıw;
óz kásiplik huqıqların hám ulıwmalıq máplerin sáwlelendiriw hámde qorǵaw ushın pedagog xızmetkerlerdiń jámiyetlik birlespelerine qosılıw;
óz kásiplik jumısına aralasıwdan qorǵanıw;
mámleketlik densawlıqtı saqlaw mákemelerinde biypul medicinalıq kórikten ótiw (mámleketlik bilimlendiriw mákemeleri hám shólkemleri ushın);
bilim alıwshılardıń huqıqları hám nızamlı máplerin qorǵawda qatnasıw.
Pedagog xızmetkerler nızamshılıqqa muwapıq basqa da huqıqlarǵa iye bolıwı múmkin.
Pedagog xızmetkerlerdi olardıń lawazımlıq minnetleri menen baylanıslı bolmaǵan hár qanday basqa jumısqa tartıw qadaǵan etiledi.
46-statya. Pedagog xızmetkerlerdiń minnetleri
Pedagog xızmetkerler:
tálim-tárbiya procesi qatnasıwshılarınıń ar-namısı, qádir-qımbatı hám issheńlik abırayın húrmet etiwi;
oqıw shınıǵıwların sapalı ótkeriwi;
mámlimleme-kommunikaciya texnologiyalarınan, oqıtıw hám tárbiyanıń aldınǵı innovaciyalıq túrleri hámde usıllarınan paydalanıwı;
bilim alıwshılardıń psixologiyalıq hám ózine tán ózgesheliklerin, fizikalıq hám ruwxıy salamatlıǵın, fiziologiyalıq rawajlanıwın esapqa alıwı, fizikalıq, aqılıy, sensor (seziw) yamasa ruwxıy nuqsanları bolǵan shaxslardı oqıtıw ushın sharayatlar jaratılıwına itibar qaratıwı;
er jetpegen bilim alıwshılar menen tálim-tárbiya jumısların olardıń ata-anası yamasa basqa da nızamlı wákilleri menen birgelikte alıp barıwı;
bilimlendiriw mákemesiniń ustavına hám (yamasa) basqa da shólkemlestiriw hújjetlerine, ishki miynet tártibi qaǵıydalarına ámel etiwi;
óz mamanlıǵın turaqlı túrde arttırıp barıwı, iyelep turǵan lawazımına muwapıqlıǵı jaǵınan múddetli attestaciyadan ótiwi;
medicinalıq kórikten óz waqtında ótiwi shárt.
Pedagog xızmetkerlerdiń juwapkershiliginde nızamshılıqqa, sonday-aq bilim alıwshı hám bilimlendiriw mákemesi arasında dúziletuǵın shártnamaǵa muwapıq basqa da minnetler bolıwı múmkin.
Pedagog xızmetkerlerge pedagogikalıq jumısın ámelge asırıwda ádep-ikramlılıq hám etika normalarına qarsı háreketler islewi qadaǵan etiledi.
Pedagog xızmetkerlerdiń kiyiniwine baylanıslı talaplar bilimlendiriw mákemeleri tárepinen belgilenedi.
6-bap. Bilim alıwshılardıń, olardıń ata-anasınıń hámde basqa da nızamlı wákilleriniń huqıq hám minnetleri
47-statya. Bilim alıwshılardıń huqıqları
Bilim alıwshılar tómendegi huqıqlarǵa iye:
biypul tiykarda ulıwma orta, orta arnawlı bilimlendiriw hám baslawısh professional bilim alıw;
jasaw ornındaǵı (mikroaymaqtaǵı) mámleketlik ulıwma orta bilimlendiriw mákemesine qabıl etiliwi;
bilim alıw túrlerin erkin tańlaw;
mámleketlik bilimlendiriw standartları, mámleketlik bilimlendiriw talapları hám oqıw baǵdarlamalarına muwapıq sapalı bilim alıwı;
bilim alıw ushın óziniń ruwxıy ózgeshelikleri hám fiziologiyalıq rawajlanıwı inabatqa alınǵan halda zárúrli sharayatlarǵa iye bolıw, sonday-aq biypul psixologiyalıq-medicinalıq xızmetlerden paydalanıw;
mámleketlik bilimlendiriw mákemesi tárepinen belgilengen tártipke muwapıq, professional bilimlendiriw hám joqarı bilimlendiriwdiń mámleketlik bilimlendiriw standartları talaplarına muwapıq islep shıǵılǵan, ózi alatuǵın bilimniń mazmunın qáliplestiriwde qatnasıw;
pedagog xızmetkerler hám tálim-tárbiya procesiniń basqa da qatnasıwshıları tárepinen ómiri hám densawlıǵına tásir etetuǵın hár qanday fizikalıq hámde ruwxıy zorlıq-zombıllıqtan, shaxstı kemsitiwden qorǵanıw;
bilim alıw dáwirinde dem alıw hám basqa da sociallıq zárúrlikler ushın dem alıslar alıw;
akademiyalıq dem alıs hám stipendiyalar alıw, oqıwın tiklew hám oqıwın basqa bilimlendiriw mákemelerine, bir bilimlendiriw formasınan, kásipten, bilim baǵdarınan, qánigeliginen basqasına kóshiriw;
bilimlendiriw mákemesin basqarıwǵa baylanıslı máselelerdi dodalawǵa qatnasıw;
bilim alıw procesinde bilimlendiriw mákemesiniń oqıw, metodikalıq, ilimiy-óndirislik, mádeniy, sport hám turmıslıq obektleri xızmetlerinen biypul paydalanıw;
bilimlendiriw mákemesiniń ilimiy-izertlew, tájiriybe-konstruktorlıq, ilimiy-texnikalıq, eksperimental hám innovaciyalıq jumısında qatnasıw.
Bilim alıwshılar nızamshılıqqa muwapıq basqa da huqıqlarǵa iye bolıwı múmkin.
Bilimlendiriw mákemelerinde bilim alıwshılardı bilim alıw menen baylanıslı bolmaǵan jumıslarǵa tartıw qadaǵan etiledi.
48-statya. Bilim alıwshılardıń minnetleri
Bilim alıwshılar:
oqıw baǵdarlamaları tiykarında bilim, uqıplılıq hám kónlikpelerdi ózlestiriwi, shınıǵıwlarǵa katnasıwı, olarǵa erkin tayarlıq kóriwi, pedagog xızmetkerlerdiń tapsırmaların orınlawı;
tálim-tárbiya procesiniń basqa qatnasıwshılarına fizikalıq hám (yamasa) ruwxıy zorlıq isletpewi hám olardıń óz minnetlerin orınlawına tosqınlıq etpewi;
ustav (shólkemlestiriw hújjeti) talaplarına, ishki tártip-qaǵıydalarǵa, waqıtsha jasaw orınlarınıń qaǵıydalarına hám bilimlendiriw jumısın shólkemlestiriw hámde ámelge asırıwǵa baylanıslı basqa da ishki hújjetlerdiń talaplarına ámel etiwi;
tárbiyalıq, mánawiy hám fizikalıq kamal tabıwına hámde óz dúnyaqarasın keńeytiwge umtılıwı;
tálim-tárbiya procesi qatnasıwshılarınıń ar-namısı, qádir-qımbatı hám issheńlik abırayın húrmet etiwi;
bilimlendiriw mákemeleriniń múlkin, materiallıq hám mádeniy baylıqların saqlawı shárt.
Bilim alıwshılardıń juwapkershiliginde nızamshılıqqa muwapıq basqa da minnetler bolıwı múmkin.
49-statya. Bilim alıwshılardıń kiyiniwine qoyılatuǵın talaplar
Bilimlendiriw mákemelerinde bilim alıwshılardıń kiyiniwine baylanıslı talaplar Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabineti tárepinen belgilenedi.
Bilim alıwshılardıń ayırım kategoriyaları Ózbekstan Respublikası Mámleketlik byudjeti qarjıları esabınan kiyim-kenshek penen támiyinlenedi.
50-statya. Bilimlendiriw mákemelerinde bilim alıwshılardı waqıtsha jasaw ornı menen támiyinlew
Kúndizgi bilimlendiriw formasında bilimlendiriw mákemesinde bilim alıwshılarǵa, sonday-aq sırtqı bilimlendiriw formasında juwmaqlawshı hám aralıq attestaciya dáwirinde waqıtsha jasaw orınları, olar bar bolǵan jaǵdayda beriledi.
Waqıtsha jasaw orınları bilim alıwshılarǵa bilimlendiriw mákemeleri tárepinen belgilengen tártipke muwapıq beriledi.
Waqıtsha jasaw orınlarına mútájler bolǵan jaǵdaylarda, usı orınlardan basqa maqsetlerge paydalanıwǵa jol qoyılmaydı.
Waqıtsha jasaw orınlarınan paydalanıw ushın bilimlendiriw mákemesi menen dúzilgen shártnamaǵa muwapıq haqı tólenedi.
Waqıtsha jasaw ornınan paydalanǵanı ushın tólem muǵdarı bilimlendiriw mákemesi tárepinen belgilenedi.
Mámleketlik bilimlendiriw mákemeleri ayırım túrdegi bilim alıwshılar ushın waqıtsha jasaw ornınan paydalanǵanı ushın tólem muǵdarın kemeytiwge yamasa olardı tólemnen tolıq azat etiwge haqılı. Jetim balalar hám ata-anası qaramaǵınan ayırılǵan balalar, sonday-aq oqıtıw dáwirinde jetim bolıp qalǵan balalar, fizikalıq, aqılıy, sensor (seziw) yamasa ruwxıy nuqsanları bolǵan balalar (shaxslar) waqıtsha jasaw ornınan paydalanǵanı ushın haqı tólewden azat etiledi.
51-statya. Er jetpegen bilim alıwshılardıń ata-anasınıń hámde basqa da nızamlı wákilleriniń huqıq hám minnetleri
Er jetpegen bilim alıwshılardıń ata-anası hám basqa da nızamlı wákilleri balanıń oqıwı, tárbiyalanıwı, fizikalıq, mánawiy hám intellektuallıq rawajlanıwı ushın juwapker esaplandı.
Jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımları, puqaralardıń ózin-ózi basqarıw uyımları hám bilimlendiriw mákemeleri er jetpegen bilim alıwshılardı tárbiyalawda, olardıń fizikalıq hámde ruwxıy salamatlıǵın qorǵaw hám bekkemlewde, sonday-aq individual qábiletlerin rawajlandırıwda olardıń ata-anasına hámde basqa da nızamlı wákillerine kómeklesedi.
Er jetpegen bilim alıwshılardıń ata-anası hám basqa da nızamlı wákilleri tómendegi huqıqlarǵa iye:
fizikalıq, aqılıy, sensor (seziw) yamasa ruwxıy nuqsanları bolǵan balalarǵa, sonday-aq uzaq waqıt emleniwge mútáj bolǵan balalarǵa shańaraqta bilim alıw imkaniyatın beriw;
shańaraqta bilim alıp atırǵan balanıń pikirin inabatqa alǵan halda onıń oqıwın bilimlendiriwdiń hár qanday basqıshında bilimlendiriw mákemesinde dawam ettiriw haqqında qarar qabıl etiw;
bilimlendiriw mákemeleri menen birge islesiw, tálim-tárbiya procesin jetilistiriw, materiallıq-texnikalıq bazasın rawajlandırıw, bilimlendiriw mákemelerine qayırqomlıq járdem kórsetiw boyınsha usınıslar kirgiziw;
bilimlendiriw mákemesiniń ustavı hám (yamasa) basqa da shólkemlestiriw hújjeti, licenziyası, mámleketlik akkreditaciyası haqqındaǵı sertifikatı, mámleketlik bilimlendiriw standartları, mámleketlik bilimlendiriw talapları, mamanlıq talapları, oqıw rejeleri hám oqıw baǵdarlamaları menen tanısıw;
bilimlendiriwdiń mazmunı, qollanılıp atırǵan bilim hám tárbiya usılları, bilimlendiriw texnologiyaları menen, sonday-aq óz balalarınıń oqıw pánlerin ózlestiriw nátiyjeleri menen tanısıw;
bilim alıwshılardıń huqıqları hám nızamlı máplerin qorǵaw;
bilimlendiriw mákemesin basqarıwǵa baylanıslı máselelerdi dodalawǵa qatnasıw.
Er jetpegen bilim alıwshılardıń ata-anası hám basqa da nızamlı wákilleri nızamshılıqqa muwapıq basqa da huqıqlarǵa iye bolıwı múmkin.
Er jetpegen bilim alıwshılardıń ata-anası hám basqa da nızamlı wákilleri:
óz balaların insanıylıq, watandısúyiwshilik, miynetsúygishlik, mánawiy, milliy hám ulıwmainsanıy qádiriyatlardı húrmet etiw ruwxında tárbiyalawı;
balalarınıń ulıwma orta, orta arnawlı yamasa baslawısh professional bilim alıwın támiyinlewi;
balalarınıń oqıw shınıǵıwlarına qatnasıwın támiyinlewi hám ózlestiriwi ústinen qadaǵalawdı ámelge asırıwı;
óz balalarınıń intellektuallıq, mánawiy hám fizikalıq rawajlanıwı ushın sharayatlar jaratıwı;
bilimlendiriw mákemesiniń tálim-tárbiya procesin tártipke salıwshı ishki tártip-qaǵıydalarǵa ámel etiwi;
fizikalıq hám yuridikalıq shaxslar menen qatnasıqlarda, sonıń ishinde sudta arnawlı wákilliklersiz óz balalarınıń bilimlendiriw tarawındaǵı huqıqları hám nızamlı máplerin qorǵawı;
tálim-tárbiya procesi qatnasıwshılarınıń ar-namısı hám qádir-qımbatın húrmet etiwi shárt.
Er jetpegen bilim alıwshılardıń ata-anası hám basqa da nızamlı wákilleriniń juwapkershiliginde nızamshılıqqa muwapıq basqa da minnetler bolıwı múmkin.
7-bap. Tálim-tárbiya procesi qatnasıwshıların sociallıq qorǵaw
52-statya. Bilim alıwshılardı sociallıq qorǵaw
Bilimlendiriw mákemelerinde bilim alıwshılar nızamshılıqqa muwapıq jeńillikler, stipendiyalar hám waqıtsha jasaw orınları menen támiyinlenedi.
Tólemli shártnama tiykarında bilim alıwshılarǵa jeńilletilgen bank kreditleri beriliwi múmkin.
Mámleketlik emes bilimlendiriw shólkemleri bilim alıwshılardı sociallıq qorǵawdı nızamshılıqqa, óz ustavına hám (yamasa) basqa da shólkemlestiriw hújjetine muwapıq ámelge asıradı.
Mámleket sociallıq qorǵawdı támiyinlew maqsetinde kem támiyinlengen shańaraqlardaǵı balalar, fizikalıq, aqılıy, sensor (seziw) yamasa ruwxıy nuqsanları bolǵan balalar (shaxslar) ushın, sonday-aq usı kategoriyadaǵı bilim alıwshılardıń kásiplik ósiwi ushın sharayatlar jaratadı.
53-statya. Bilimlendiriw mákemeleriniń xızmetkerlerin sociallıq qorǵaw
Bilimlendiriw mákemeleriniń xızmetkerlerin sociallıq qorǵaw mámleket tárepinen kepillenedi.
Bilimlendiriw mákemeleriniń pedagog xızmetkerlerine qısqartılǵan jumıs waqtı dawamlılıǵı belgilenedi, haqı tólenetuǵın hár jılǵı uzaytılǵan dem alıs hám basqa da jeńillikler hám kepillikler beriledi.
Bilimlendiriw mákemeleriniń pedagog hám basqa da xızmetkerlerine sanitariya-gigienaǵa baylanıslı, epidemiyaǵa qarsı hámde profilaktikalıq ilajlar menen ámelge asırılatuǵın densawlıqtı saqlaw kepillenedi.
Bilimlendiriw mákemeleri miynetke haqı tólew ushın bar bolǵan qarjılar sheńberinde erkin túrde is haqıǵa, lawazımlıq is haqılarına kvalifikaciyalanǵan ústemeler belgilewge hám miynetke haqı tólew hámde onı xoshametlewdiń hár qıylı formaların qollanıwǵa haqılı.
54-statya. Jetim balalardı hám ata-anasınıń yamasa basqa da nızamlı wákilleriniń qaramaǵınan ayırılǵan balalardı oqıtıw hám olardıń tolıq támiynatı
Jetim balalardı hám ata-anasınıń yamasa basqa da nızamlı wákilleriniń qaramaǵınan ayrılǵan balalardı oqıtıw hám olardıń tolıq támiynatı Ózbekstan Respublikası Mámleketlik byudjeti qarjıları esabınan ámelge asırıladı.
55-statya. Fizikalıq, aqılıy, sensor (seziw) yamasa ruwxıy nuqsanları bolǵan balalardı (shaxslardı) oqıtıw hámde tárbiyalaw
Mámleket fizikalıq, aqılıy, sensor (seziw) yamasa ruwxıy nuqsanları bolǵan balalardıń (shaxslardıń) mámleketlik qánigelestirilgen bilimlendiriw mákemelerinde, ulıwma orta, orta arnawlı, professional bilimlendiriw mákemelerinde inklyuziv túrde biypul ulıwma orta, orta arnawlı, professional hám mektepten tısqarı bilim alıwın támiyinleydi.
Fizikalıq, aqılıy, sensor (seziw) yamasa ruwxıy nuqsanları bolǵan, sonday-aq uzaq waqıt emleniwge mútáj bolǵan balalardı oqıtıw hámde tárbiyalaw ushın mámleketlik qánigelestirilgen bilimlendiriw mákemeleri shólkemlestiriledi. Bilim alıwshılardı usı bilimlendiriw mákemelerine jiberiw hám olardan shetletiw ata-anasınıń yamasa basqa da nızamlı wákilleriniń kelisimi menen medicinalıq-psixologiyalıq-pedagogikalıq komissiyanıń juwmaǵına muwapıq ámelge asırıladı.
Mámleketlik qánigelestirilgen bilimlendiriw mákemelerinde bilim alıwshılar mámleket támiyinlewinde boladı.
56-statya. Sociallıq reabilitaciyaǵa mútáj bolǵan balalardı (shaxslardı) oqıtıw hám tárbiyalaw
Óz aldına sharayatlarda oqıtıw hám tárbiyalanıwǵa mútáj bolǵan balalar (shaxslar) ushın olardıń bilim alıwın, kásiplik tayarlıǵın hám sociallıq reabilitaciya etiliwin támiyinleytuǵın qánigelestirilgen oqıw-tárbiya mákemeleri shólkemlestiriledi.
Erkinen ayırıw túrinde jazanı ótew mákemelerinde saqlanıp atırǵan balalardıń (shaxslardıń) bilim alıwı, tárbiyalanıwı hám óz betinshe bilim alıwı ushın sharayatlar jaratıladı.
8-bap. Mámleketlik emes bilimlendiriw shólkemleriniń jumısın licenziyalaw, bilimlendiriw mákemelerin attestaciyadan hám mámleketlik akkreditaciyadan ótkeriw. Sırt elde alınǵan bilimlendiriw haqqındaǵı hújjetti tán alıw, bilimlendiriw tarawındaǵı hújjetlerge apostil qoyıw
57-statya. Mámleketlik emes bilimlendiriw shólkemleriniń jumısın licenziyalaw
Mámleketlik emes bilimlendiriw shólkemleriniń jumısın licenziyalaw «Jumıstıń ayırım túrlerin licenziyalaw haqqında»ǵı Ózbekstan Respublikası Nızamı menen tártipke salınadı.
Mámleketlik emes bilimlendiriw shólkemlerine licenziya beriw, licenziyanıń ámel etiwin toqtatıp turıw yamasa toqtatıw, sonday-aq onı biykarlaw hám qayta rásmiylestiriw arnawlı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımı tárepinen ámelge asırıladı.
Licenziyalar sheklenbegen múddetke, bilimlendiriwdiń hár bir túri ushın óz aldına beriledi.
58-statya. Bilimlendiriw mákemelerin attestaciyadan hám mámleketlik akkreditaciyadan ótkeriw
Qaraqalpaqstan Respublikası aymaǵında jumıs alıp barıp atırǵan mektepke shekemgi, ulıwma orta, orta arnawlı, professional hám joqarı bilimlendiriw mákemeleri, sonday-aq mektepten tısqarı bilimlendiriwdi, joqarı bilimlendiriwden keyingi bilimlendiriwdi, kadrlardı qayta tayarlaw hám olardıń mamanlıǵın arttırıwdı ámelge asırıwshı bilimlendiriw mákemeleri mámleketlik bilimlendiriw standartlarına, mámleketlik bilimlendiriw talaplarına hámde oqıw baǵdarlamalarına muwapıqlıǵı jaǵınan attestaciyadan hám mámleketlik akkreditaciyadan ótkeriledi.
Bilimlendiriw mákemelerin attestaciyadan hám mámleketlik akkreditaciyadan ótkeriw bes jıl múddetke ámelge asırıladı.
Bilimlendiriw mákemelerin attestaciyadan hám mámleketlik akkreditaciyadan ótkeriw bilimlendiriw mákemeleriniń arzasına muwapıq arnawlı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımı tárepinen ámelge asırıladı. Arza akkreditaciya múddeti tamamlanıwınan úsh ay aldın beriledi.
Attestaciya eki basqıshta – bilimlendiriw mákemeleriniń jumısın ishki bahalaw hám sırtqı bahalaw basqıshlarında ámelge asırıladı.
Ishki bahalaw bilimlendiriw mákemesiniń ózin ózi bahalawı bolıp tabıladı.
Sırtqı bahalaw ishki bahalaw ótkerilgennen keyin arnawlı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımı tárepinen ámelge asırılatuǵın bahalaw bolıp tabıladı.
Ózbekstan Respublikası Prezidenti yamasa Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń qararları tiykarında shólkemlestirilgen, sonday-aq ministrlikler, mámleketlik komitetler, mákemeler hám jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımları tárepinen shólkemlestirilgen bilimlendiriw mákemeleri shólkemlestirilgen kúnnen baslap bes jıl dawamında akkreditaciya etilgen esaplanadı.
Mámleketlik emes bilimlendiriw shólkemleri licenziya alınǵan kúnnen baslap bes jıl dawamında akkreditaciyadan ótken dep esaplanadı, bul múddet tamamlanǵannan soń, usı Nızamda belgilengen tártipte attestaciya hám akkreditaciyadan ótkeriledi.
Bilimlendiriw mákemelerin mámleketlik akkreditaciyadan ótkeriw maqsetinde arnawlı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımı janında turaqlı jumıs alıp baratuǵın mámleketlik akkreditaciya komissiyası dúziledi.
Mámleketlik akkreditaciya bilimlendiriw mákemesiniń attestaciyası tiykarında ámelge asırıladı. Turaqlı jumıs alıp barıwshı mámleketlik akkreditaciya komissiyası bilimlendiriw mákemesiniń statusı hám onıń jumısınıń mámleketlik bilimlendiriw standartlarına, mámleketlik bilimlendiriw talaplarına hám oqıw baǵdarlamalarına muwapıqlıǵın anıqlaydı.
Bilimlendiriw mákemesiniń mámleketlik akkreditaciyası haqqında unamlı qararı qabıl etilgen jaǵdayda, oǵan mámleketlik akkreditaciyanıń ámel etiw múddeti kórsetilgen halda belgilengen úlgidegi sertifikat beriledi.
Bilimlendiriw mákemesi qayta shólkemlestirilgen yamasa saplastırılǵan jaǵdaylarda mámleketlik akkreditaciya haqqındaǵı sertifikattıń ámel etiwi arnawlı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımınıń qararı menen toqtatıladı.
Bilimlendiriw haqqındaǵı nızamshılıqtıń talapları yamasa sertifikatta kórsetilgen shártler buzılǵanlıǵı anıqlanǵan hám anıqlanǵan qaǵıydabuzarlıqlar bilimlendiriw mákemesi tárepinen saplastırılmaǵan jaǵdaylarda arnawlı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımı tárepinen mámleketlik akkreditaciya haqqındaǵı sertifikattıń ámel etiwin biykarlaw xaqqında qarar qabıl etiledi.
Mámleketlik akkreditaciyadan ótken bilimlendiriw mákemeleri Bilimlendiriw mákemeleriniń reestrine kirgiziledi hám bul haqqındaǵı maǵlıwmatlar arnawlı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımınıń rásmiy veb-saytına jaylastırıladı.
59-statya. Bilimlendiriw mákemeleriniń jumısın ishki hám sırtqı bahalawdan ótkeriw
Bilimlendiriw mákemeleriniń jumısı sırtqı bahalawdan ótkeriliwden aldın olar arnawlı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımı tárepinen islep shıǵılǵan attestaciyadan ótkeriw kriteriyaları hám kórsetkishleri tiykarında óz jumısın biyǵárez túrde ishki bahalawdan ótkeredi.
Bilimlendiriw mákemeleri óz jumısı sırtqı bahalawdan ótkeriliwinen eki ay aldın ishki bahalaw nátiyjelerin arnawlı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımına usınadı.
Arnawlı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımı bilimlendiriw mákemesiniń jumısın ishki bahalaw juwmaqların úyrenedi hám olardan bilimlendiriw mákemesiniń jumısın sırtqı bahalaw procesinde paydalanadı.
Bilimlendiriw mákemesi basshısı ishki bahalaw nátiyjeleriniń isenimliligi ushın juwapker boladı.
60-statya. Sırt elde alınǵan bilimlendiriw haqqındaǵı hújjetti tán alıw
Sırt elde 1992-jıl 1-yanvardan keyin alınǵan bilimlendiriw haqqındaǵı hújjet tán alıw procesinen ótkerilgennen keyin Qaraqalpaqstan Respublikasınıń aymaǵında nızamlı kúshke iye hújjet sıpatında tán alınadı.
Sırt elde alınǵan bilimlendiriw haqqındaǵı hújjetti tán alıw arnawlı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımı tárepinen ámelge asırıladı.
Sırt elde alınǵan bilimlendiriw haqqındaǵı hújjetti tán alıw tártibi Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabineti tárepinen belgilenedi.
61-statya. Bilimlendiriw tarawındaǵı rásmiy hújjetlerge apostil qoyıw
Bilimlendiriw tarawındaǵı rásmiy hújjetlerge apostil hújjetti tastıyıqlaǵan shaxstıń qolınıń haqıqıylıǵın, sonday-aq mór yamasa shtamptıń baspa izi haqıyqıylıǵına muwapıqlıǵın tastıyıqlaw maqsetinde qoyıladı.
Apostilge qoyılǵan qol, mór yamasa shtamp qosımsha túrde tastıyıqlawdı talap etpeydi.
Bilimlendiriw mákemeleri tárepinen berilgen rásmiy hújjetlerge apostil qoyıw arnawlı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımı tárepinen ámelge asırıladı.
9-bap. Bilimlendiriwdi qarjılandırıw hám mámleket tárepinen qollap-quwatlaw
62-statya. Bilimlendiriw mákemelerin qarjılandırıw
Mámleketlik bilimlendiriw mákemelerin qarjılandırıw Ózbekstan Respublikasınıń respublika byudjetinen, Qaraqalpaqstan Respublikası byudjetinen, rayonlar hám qalalar byudjetlerinen, kadrlar buyırtpashılarınıń qarjıları esabınan, sonday-aq byudjetten tısqarı qarjılar hámde nızamshılıqta qadaǵan etilmegen basqa da derekler esabınan ámelge asırıladı.
Mámleketlik emes bilimlendiriw shólkemlerin qarjılandırıw shólkemlestiriwshilerdiń, kadrlar buyırtpashılarınıń pul hám materiallıq qarjıları hámde nızamshılıqta qadaǵan etilmegen basqa da derekler esabınan ámelge asırıladı.
Mámleketlik bilimlendiriw mákemeleri ustavında belgilengen wazıypalarǵa muwapıq tólemli bilimlendiriw xızmetleri hám basqa da xızmetlerdi kórsetiw, sonday-aq isbilermenlik jumısı menen shuǵıllanıw huqıqına iye.
Tólemli bilimlendiriw xızmetlerin kórsetiw mámleketlik bilimlendiriw mákemeleriniń tiykarǵı jumısına tosqınlıq etpewi kerek.
Mámleketlik bilimlendiriw mákemelerinde qosımsha bilimlendiriw xızmetlerin kórsetkeni ushın haqı óndiriw tártibi olar tárepinen ǵárezsiz túrde belgilenedi.
Mámleketlik bilimlendiriw mákemeleri tólemli bilimlendiriw xızmetlerin hám basqa da xızmetlerdi kórsetiw hámde isbilermenlik jumısı menen shuǵıllanıw esabınan alınǵan pul qarjıların ǵárezsiz túrde jumsawǵa haqılı.
Bilimlendiriw mákemelerin qarjılandırıwdıń qosımsha derekleri tómendegilerden ibarat:
shártnamalar tiykarında, sonıń ishinde sırt elli fizikalıq yamasa yuridikalıq shaxslar menen dúzilgen shártnamalar tiykarında kadrlardı tayarlaw, qayta tayarlaw hám olardıń mamanlıǵın arttırıw esabınan túsken qarjılar;
fizikalıq hám yuridikalıq shaxslardıń buyırtpaları tiykarında ilimiy-izertlew, oqıw-metodikalıq hám nızamda qadaǵan etilmegen basqa da jumıslardı orınlaw esabınan túsken qarjılar;
bilimlendiriw mákemeleri tárepinen islep shıǵılǵan ónimdi, orınlanǵan jumıslardı hám kórsetilgen xızmetlerdi realizaciya etiwden alınǵan dáramatlar;
imaratlar, qurılmalar hám ásbap-úskenelerdi arendaǵa beriw esabınan túsken qarjılar;
bilimlendiriw mákemeleriniń bos turǵan pul qarjıların bank mákemelerine depozitlerge qoyıw esabınan alınǵan pul qarjıları (procentler);
mámleketlik hám xojalıq basqarıw uyımları, sonday-aq jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımları tárepinen ajıratılatuǵın qarjılar;
bank kreditleri hám ssudaları;
fizikalıq hám yuridikalıq shaxslardıń qayırqomlıq qarjıları.
Mektepke shekemgi, ulıwma orta, orta arnawlı bilimlendiriwge hám baslawısh professional bilimlendiriwge ajıratılatuǵın qarjılar summaları Ózbekstan Respublikası Finans ministrligi tárepinen belgilenedi hámde usı qarjılar tárbiyalanıwshılar hám bilim alıwshılardıń oqıw ornındaǵı bilimlendiriw mákemelerine jiberiledi.
63-statya. Bilimlendiriwdi rawajlandırıw fondları
Bilimlendiriwdi rawajlandırıw fondları nızam hújjetlerinde belgilengen tártipte mámleketlik mákemeler hámde shólkemlerdiń, yuridikalıq hám fizikalıq shaxslardıń, sonıń ishinde sırt elli yuridikalıq hám fizikalıq shaxslardıń tólemleri hámde ajıratpaları, sonday-aq nızamshılıqta qadaǵan etilmegen basqa da derekler esabınan shólkemlestiriliwi múmkin.
64-statya. Bilimlendiriw tarawındaǵı mámleketlik-jeke sheriklik
Bilimlendiriw tarawındaǵı mámleketlik-jeke sheriklik mámleketlik hám jeke sheriklerdiń belgili bir múddetke yuridikalıq jaqtan rásmiylestirilgen, mámleketlik-jeke sheriklik joybarın ámelge asırıw ushın óz resursların birlestiriwine tiykarlanǵan birge islesiw bolıp tabıladı.
Mámleketlik emes bilimlendiriw shólkemleri bilimlendiriw tarawındaǵı mámleketlik-jeke sheriklik tiykarında shólkemlestiriliwi múmkin.
Bilimlendiriw tarawındaǵı mámleketlik-jeke sheriklik «Mámleketlik-jeke sheriklik haqqında»ǵı Ózbekstan Respublikası Nızamı principleri, normaları hám qaǵıydalarına muwapıq ámelge asırıladı.
65-statya. Bilimlendiriw tarawına investiciyalardı tartıw
Mámleketlik bilimlendiriw tarawın, bilimlendiriw mákemeleriniń jumısın rawajlandırıwǵa, sonday-aq investorlardıń, sonıń ishinde sırt elli investorlardıń usı tarawdaǵı huqıqları hám nızamlı máplerin qorǵawǵa qaratılǵan investiciyalardı tartıw ushın qolaylı sociallıq-ekonomikalıq, shólkemlestiriw-huqıqıy sharayatlar jaratılıwın támiyinleydi.
66-statya. Bilimlendiriw mákemeleriniń múlki
Bilimlendiriw mákemeleri óz múlkine, xojalıq júrgiziwindegi yamasa operativlik basqarıwındaǵı múlkke iye bolıwı kerek.
Mámleketlik bilimlendiriw mákemeleriniń operativlik basqarıwında yamasa xojalıq júrgiziwinde bolǵan obektlerdiń (imaratlar, qurılmalar, qurılıp atırǵan imaratlar hám qurılmalardıń, oqıw, óndirislik hám sociallıq infrastrukturalardıń, bilim alıwshılardıń waqıtsha jasaw imaratlarınıń, klinikalıq bazalar hám basqa da kóshpes múlk obektleriniń, sonıń ishinde bilimlendiriw kampuslarına kiretuǵın múlk obektleriniń) menshiklestiriliwine jol qoyılmaydı.
Bilimlendiriw mákemeleri qayta shólkemlestirilgen jaǵdaylarda olardıń múlki jańadan shólkemlestirilgen bilimlendiriw mákemesine huqıqıy miyrasxorlıq tiykarında ótkeriledi.
Bilimlendiriw mákemeleri saplastırılǵanda olarǵa tiyisli múlk kreditorlardıń talapları qanaatlandırılǵannan soń, eger nızamshılıqta basqasha qaǵıyda názerde tutılmaǵan bolsa, shólkemlestiriwshilerge (qatnasıwshılarǵa) qaytarıladı.
10-bap. Bilimlendiriw tarawındaǵı xalıqaralıq birge islesiw
67-statya. Bilimlendiriw mákemeleriniń xalıqaralıq birge islesiwi
Bilimlendiriw mákemeleri tómendegilerge muwapıq tiyisli sırt ellerdiń bilimlendiriw mákemeleri hám shólkemleri menen xalıqaralıq birge islesiwdi ámelge asıradı:
bilimlendiriw mashqalaları boyınsha ilimiy-texnikalıq birge islesiwdi rawajlandırıw;
qospa fakultetler, oqıw orayları hám ilimiy laboratoriyalar shólkemlestiriw;
xalıqaralıq dárejedegi birgeliktegi bilimlendiriw hámde ilimiy-izertlew joybarları hám baǵdarlamaların tayarlaw;
birgelikte fundamental hámde ámeliy ilimiy-izertlew joybarların ámelge asırıw;
ilimiy-ámeliy seminarlar, konferenciyalar hám simpoziumlar ótkeriw;
studentler, magistrlar, doktorantlar, oqıtıwshılar hám ilimiy xızmetkerlerdiń tájiriybe almasıwın ámelge asırıw;
eki tárepleme diplomlar (Double Diploma) baǵdarlamaların engiziw;
nızamshılıqqa muwapıq basqa da ilajlar.
Bilimlendiriw mákemeleri nızamshılıqqa muwapıq sırt ellerdiń bilimlendiriw mákemeleri hám shólkemleri menen birgelikte kadrlar tayarlawdı ámelge asırıwı múmkin.
68-statya. Bilimlendiriw tarawındaǵı xalıqaralıq birge islesiw
Bilimlendiriw tarawındaǵı xalıqaralıq birge islesiw Ózbekstan Respublikasınıń xalıqaralıq shártnamaları hám nızamshılıqqa muwapıq ámelge asırıladı.
Bilimlendiriw tarawındaǵı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımları:
sırt ellerdiń tiyisli wákillikli uyımları, bilimlendiriw mákemeleri menen birge islesedi;
Ózbekstan Respublikasında turaqlı jasawshı puqaralardı sırt ellerdiń bilimlendiriw mákemelerine oqıw ushın jiberedi;
pedagog xızmetkerler hám bilim alıwshılardıń tájiriybe almasıwın ámelge asıradı;
basshı hám pedagog xızmetkerlerdi sırt ellerde tayarlaw, qayta tayarlaw hám mamanlıǵın arttırıwdı shólkemlestiredi;
óz xızmetkerleri hámde qánigelerin xalıqaralıq konferenciyalarǵa hám stajirovkalarǵa jiberiw, olardıń xalıqaralıq joybarlar hámde ilimiy izertlewlerde qatnasıwın qollap-quwatlaydı.
Bilimlendiriw tarawındaǵı wákillikli mámleketlik basqarıw uyımları nızamshılıqqa muwapıq bilimlendiriw tarawındaǵı xalıqaralıq birge islesiwdi rawajlandırıw boyınsha basqa da ilajlardı ámelge asırıwı múmkin.
69-statya. Sırt elde bilim alıw
Ózbekstan Respublikasında turaqlı jasawshı puqaralar Ózbekstan Respublikasınıń xalıqaralıq shártnamalarına muwapıq yamasa jeke tártipte sırt elde bilim alıw huqıqına iye.
11-bap. Juwmaqlawshı rejeler
70-statya. Tartıslardı sheshiw
Bilimlendiriw tarawındaǵı tartıslar nızamshılıqta belgilengen tártipte sheshiledi.
71-statya. Bilimlendiriw haqqındaǵı nızamshılıqtı buzǵanlıǵı ushın juwapkershilik
Bilimlendiriw haqqındaǵı nızamshılıqtı buzǵanlıqta ayıplı shaxslar belgilengen tártipte juwapker boladı.
72-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasınıń ayırım nızam hújjetlerin óz kúshin joyıtqan dep tabıw
Tómendegiler óz kúshin joyıtqan dep esaplansın:
1) Qaraqalpaqstan Respublikasınıń 1997-jıl 15-dekabrde qabıl etilgen «Bilimlendiriw haqqında»ǵı 295/I-sanlı Nızamı;
2) Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń 1997-jıl 15-dekabrde qabıl etilgen «Bilimlendiriw haqqında»ǵı Qaraqalpaqstan Respublikası Nızamın háreketke engiziw haqqında»ǵı 296/I-sanlı qararı;
3) Qaraqalpaqstan Respublikasınıń 2014-jıl 30-sentyabrde qabıl etilgen «Qaraqalpaqstan Respublikasınıń ayırım nızam hújjetlerine ózgeris hám qosımshalar kirgiziw haqqında»ǵı 229/XVI-sanlı Nızamınıń 5-statyası;
4) Qaraqalpaqstan Respublikasınıń 2018-jıl 18-avgustta qabıl etilgen «Qaraqalpaqstan Respublikasınıń ayırım nızam hújjetlerine ózgeris hám qosımshalar kirgiziw haqqında»ǵı 200/XXII-sanlı Nızamınıń 7-statyası;
5) Qaraqalpaqstan Respublikasınıń 2018-jıl 26-dekabrde qabıl etilgen «Qaraqalpaqstan Respublikasınıń ayırım nızam hújjetlerine ózgeris hám qosımshalar kirgiziw haqqında»ǵı 225/XXIV-sanlı Nızamınıń 12-statyası.
73-statya. Usı Nızamnıń orınlanıwın, jetkeriliwin, mazmunı hám áhmiyetiniń túsindiriliwin támiyinlew
Qaraqalpaqstan Respublikası Ádillik ministrligi, Qaraqalpaqstan Respublikası Xalıq bilimlendiriw ministrligi, Qaraqalpaqstan Respublikası Mektepke shekemgi bilimlendiriw ministrligi, Qaraqalpaqstan Respublikası Kásiplik bilimlendiriwdi rawajlandırıw hám muwapıqlastırıw basqarması, joqarı oqıw orınları hámde basqa da mápdar ministrlikler, komitetler, mákemeler hám shólkemler usı Nızamnıń orınlanıwın, atqarıwshılarǵa jetkeriliwin hámde mazmunı hám áhmiyetin xalıq arasında túsindiriliwin támiyinlesin.
74-statya. Nızamshılıqtı usı Nızamǵa muwapıqlastırıw
Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi:
húkimetlik qararlardı usı Nızamǵa muwapıqlastırsın;
mámleketlik basqarıw uyımları usı Nızamǵa qayshı bolǵan ózleriniń normativlik-huqıqıy hújjetleriniń qayta kórip shıǵılıwın hám biykar etiliwin támiyinlesin.
75-statya. Usı Nızamnıń kúshke kiriwi
Usı Nızam rásmiy járiyalanǵan kúnnen baslap kúshke kiredi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Adliyeciler Qırım deñiz qamaçavınıñ imkâniyetlerini ögrene, bu aqta yedi ukrain matbuat vastasınıñ efirinde salı künü, dekabr 2-de, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi.
«Adliyecilerimiz halqara deñiz uquğını ögrene. Deñiz qamaçavını zaruriy şekilde yapmaq içün olğan halqara vesiqalarnıñ miqdarı yeterli olmağanına kelemiz. Baş assambleyanıñ mart 28 kününden beyannamesi devletlerni Qırım işğali şaraitlerinde Ukraina topraq mustaqilligini bozacaq areketlerni etmemek çağıra, amma embargo kibi qarar yoq. Adliyecilerimiz Ukraina ve ğarbiy şeriklerimizni Qırım territoriyasında embargo kirsetilmesi aqqında qararnıñ qabul etilmesine celp etmek içün yollarnı qıdıra, BMT seviyesinde – birinciden. Ekinci – arqadaşlarımıznıñ bir taqımı uquq qoruyıcı teşkilâtnıñ, şu sırada Grinpisniñ, o ya bu gemilerni toqtatmaq tecribesini ögrene», – dey Çubarov.
Qırım.Aqiqat, Tsentr jurnalistskih rassledovaniy, Hromadske.TV, ATR telekanalı, «Ukrainskaya pravda» neşiri, UA: Pervıy, Çernomorskaya TRK akimiyet ve cemaat arasında munasebetni tiklemek içün eki saatlıq efir içün birleştirler.
Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq aktsiyasınıñ idarecisi Lenur İslâmov aytqanı kibi, Qırımğa mal, erzaq ve elektrikniñ ketirilmesi toqtatılğanından soñ, yarımadanıñ «deñiz qamaçavı» başlanır, şu cümleden Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar diyarı ile bağlağan yekâne naqliyat arterriyası olğan Keriç keçitiniñ qamaçavı da.


text:
V.İ.Vernadskiy Qırım Federal Universitetiniñ bioresurs ve tabiat qullanıluvı akademiyasınıñ dotsenti Vladimir Râbovnıñ bildirgenine köre, Qırımda eñ az sentâbrniñ ortasına qadar sıcaq ava olacaq.
Bu aqta o, ForPost neşirine bildirdi.
Râbovnıñ malümatına köre, soñki yılları yarımadada yaz küzge doğru ketti. «Yaz keççe başlap, daa uzun qala», – dedi ekspert.
Qırımda sentâbrniñ 1-5 içün pek sıcaq olacağı içün furtuna ihtarı ilân etildi. Sinoptiklerniñ malümatına köre, iklim normasından 7 derece yüksek ava arareti olacaq.
Sinoptiklerniñ daa evel bildirgenine köre, sentâbr Aqmescitte daa quru olacaq. Şeerde 42 mm yağanaq yağa, amma bu sene eñ çoq 10 mm yağar.
Böyle vaziyet yarımadanıñ diger regionlarında da olacaqtır.