text:
Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan insanlarnıñ deñişüvi cuma künü ola bile. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini, Ukraina halq deputatı Ahtem Çiygoz Qırım.Aqiqatqa avgustnıñ 29-nda bildirdi.
«Menim malümatıma köre, deñişüv cuma kününe planlaştırılğanına dair tahminler bar. Amma tam olaraq aytıp olamayıq, bu Rusiye aqqında degil. Er şey «relste» tura, amma incelikler peyda ola bile», – dedi Çiygoz.
Cumaaqşamı künü, avgustnıñ 29-nda, yañı saylanğan halq deputatı Viktor Medvedçuk Yuqarı Radada olıp, Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüv muzakereleri devam ete, dep bildirdi.
Kütleviy haber vastaları Rusiye ve Ukraina «33-ke 33» deñişüv aqqında añlaştılar, dep bildirgen ediler. Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüvniñ «birinci neticeleri» eñ yaqın vaqıtta olacağına ümüt etkenini bildirgen edi.
Avgustnıñ 29-nda saba rejissörniñ anası Lüdmila Sentsova oğlu uzun müddet içinde ilk sefer oña koloniyadan telefon etmegenini bildirdi. O, er aynıñ soñunda bağğa çıqa eken.
Rusiye kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, Rusiyede mahküm etilgen ukrainalı rejissör Oleg Sentsov Labıtnangi koloniyasından Moskvağa alıp ketirildi. Advokatı Dmitriy Dinze bu malümatnı ne inkâr ete, ne de tasdıqlay.


c: text/html

text:
Urta diñgezdä 90 keşe hälaq buldı
Urta diñgezne kiçärgä tırışqan bik küp keşele köymädäge 90nan artıq qaçaq xalıqara sularda hälaq buldı
Urta diñgezdä bulğan faciğadä 90nan artıq qaçaqnıñ ğomere özelüe belderelde. BMO migrantlar yuğarı komissarı Filippo Grandi Çikne belmäwçe tabiblar oyışmasınıñ Twitter akkauntındağı yazmasına sıltama belän bolay dip citkerde: “Urta diñgezdä bulğan tağın ber faciğadä 90nan artıq keşe ülde”.
Ul Awrupa däwlätläreneñ qaçaqlar mäs’äläsenäge ikele standartlarına törtterde.
“Awrupa Ukrainadan kilgän 4 million möhacirne yumart häm näticäle räweştä sıyındıra alu säläten kürsätte. Xäzer monı aşığıç räweştä işegen şaquçı başqa möhacir häm qaçaqlarğa qarata niçek tormışqa aşıraçağın uylarğa kiräk,”-dide Grandi.
Çikne belmäwçe tabiblar oyışmasınnan belderülärençä, Liviyädän berniçä kön êlek quzğalğan häm Urta diñgezne kiçärgä tırışqan bik küp keşele köymädäge 90nan artıq qaçaq xalıqara sularda hälaq buldı.
Bik küp qaçaq Liviyä aşa Tön’yaq Afrikadan qanunsız yullar belän Awrupağa kitü öçen Urta diñgez marşrutın saylıy.
Bäyläneşle xäbärlär
Wäkillär palatası qoral qanunın qabul itte
Qanun ölgese däwlät başlığı Djo Bayden imzasına täqdim itelde

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımnıñ bir qac köşesinde iyün 7-sinde küçlü sağanaq yağdı. Üylegece yağmur Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında. Aqmescit ve Aqyarda yağdı. Üyleden soñ yağanaq Qurman (Krasnogvardeyskiy), Aqşeyh (Razdolnenskiy) ve Aqmeçit (Çernomorskiy) rayonlarına tüşti. Neticede yarımadanıñ bir qaç rayonı yarıqsız qaldı.
İyünniñ 7-nde Aqyarda küçlü yağmur yağdı. Şeerniñ çeşit rayonları ve soqaqlarını, şu cümleden Kazaçya buhta ve Aqyar avtovokzalını suv bastı. Aqyarnıñ şeer hızmetleri ve qurtarıcıları sağanaq aqibetlerinden sebep quvetleştirilgen rejimde çalışa. Aqmescitte iyünniñ 7-nde küçlü boranlı yağmur yağdı. Aqşam ise kene sağanaq yağdı. Yağmur yarım saat yağdı, şeer merkezindeki yollarnı suv bastı.
Qırım.Aqiqat Qırımnıñ suv tolu soqaqlarınıñ süretlerini topladı.


text:
Ukraina nazirler şurasınıñ iş gruppası, Qırımda aprel 1 kününden soñ, arabasına Rusiye nomerasını alğan adamlarnıñ esasiy Ukraina boyunca kezmek meselesiniñ çezüv yollarını taptı.
Bu aqta, Qırım.Aqiqat agentligine Ukraina Devlet hızmetiniñ Qırım ve Aqyar işleri boyunca reisi Nariman Ustayev bildirdi. Belli ki, bundan evel Ustayev, mezkür iş gruppasınıñ teşkilâtçısı olaraq çıqqan edi.
Onıñ sözlerine binaen, gruppağa profil hızmetleriniñ vekilleri kirmekte, olarnıñ iş neticeleri ise eñ yaqın zamanda Nazirler Şurasınıñ yolbaşçılarına teslim etilecek. Devlet hızmetiniñ yolbaşçısı bildirgenine köre, meseleniñ çezüv yolları endi tapılğan.
«Eger devletniñ vatandaşlarına qarşı yapılacaq siyaseti aqqında söz yürütilse, çezilmeycek meseleler olmamaq kerek. Şimdiki vaqıtta, devlet hızmetinen teklif etilgen mehanizm Nazirler Şurası iş gruppasınıñ vekilleri tarafından muzakere etilmekte. Biz bu mesele üzerinde çalışamız»,- qayd etti Ustayev.
Berilgen malümatlarğa köre, Herson vilâyetiniñ keçme noqtalarında mahsus sistemalar teşkil etilecek. Olarnıñ yardımı ile qırımlı araba saipleri Rusiye araba nomeralarını «mütenasip resmiy şahıslarğa» emanet olaraq teslim etecek, olarnıñ yerine ukrain nomeralarını qoyıp, esasiy Ukraina territoriyasında problemsiz kezecekler. Bu meseleler içün mahsus HUV-nı teşkil etmege planlaştırıla.
«Keçüvniñ nezaret noqtalarında naqliyat VİN- kodınıñ teşkerüvi kerçekleştirilecek. Böyleliknen, Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinden kelgen arabalarnıñ sıñırdan keçüvi, tek ukrain qanunı boyunca qayd etilgen vesiqalarğa köre kerçekleştirile bile»,- dep teklif etildi hızmette.
Rusiye iç işler nazirligi, Rusiye akimiyeti qararına tüzetmeler kirsetti. Olarğa köre, yarımadada ukrain araba nomeraları ile yürgen qırım sakinlerine aprel 1 kününe qadar, mezkür nomerlerni Rusiye qanunına köre deñiştirmek kerek.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri Han sarayını Qırımnıñ Rusiyege tabi ukümeti tarafından yapılğan «restavratsiya işleri»nden qorçalamaq ricası ile UNESCOğa berilecek muracaat tübünde imzalar toplaylar. Bunı Qırım.Aqiqatqa qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Zevcet Kurtumerov bidrdi etti.
Onıñ malümatına köre, imzalarnıñ toplanması Qırımtatar Mlliy Meclisiniñ teşebbüsinen başlandı.
Kurtumerov: «Han sarayını restavratsiya dep yıqqanları aqqında endi bütün dünya bile. Bu işlerni çare olğanı qadar eñ qısqa vaqıtta toqtatmaq içün qırımtatarlar, UNESCOğa berilecek muracaat tübünde imzalar toplamaq qararına keldiler. Eki afta içinde biz bir qaç biñ imza toplap oldıq», – dep ikâye etti.
O, imzalarnıñ toplanması ne qadar devam etecegini bildirmedi.
Aprel 19-da Bağçasarayda «Han sarayı» kompleksiniñ kirişi yanında yarımadanıñ tamır halqına ait bu medeniy miras abidesini qorçalamaq maqsadınen ekisi de bir kişilik olğan eki piket keçti. Birinci bir kişilik piket esnasında iştirakçiniñ (Edem Ablayevniñ) yanına Rusiye polis hadimi keldi. Bundan soñ piketçiniñ tedbiri toqtatıldı. Onı, «suhbet» keçirmek içün çetke alıp kettiler. Birazdan soñ daa bir erkek, üstünde «qırımtatar tarihınıñ yoq etilmesini» toqtatmaq talabı olğan plakatnen çıqtı.
Qırımnıñ Rusiyege tabi ukümeti Bağçasaraydaki Han sarayında «qazağa qarşı ilk nevbetteki işler»ni yapmağa devam ete. Ukraina Medeniyet nazirligi, Qırımdaki Rusiye ukümeti tarafından Bağçasaray qoruğınıñ territoriyasında işlerniñ yapılması neticesinde Han sarayınıñ baş binası içün mahv etilmek telükesi bar, dep iddia ete.
Bağçasaraydaki Han sarayı muzeyi – qırımtatarlarnıñ tarihı ile alâqalı olğan eñ belli muzey, Qırımda olğan Geray hanlarına ait yazlıq rezidentiya yeri. Muzey kompleskiniñ territoriyasında saray, harem binası, han mezarlığı ve cami bulunalar. O, UNESCOnıñ Dünya mirası cedveline kirsetilmege namzettir.


text:
Bunı Rusiye Çetel İşler Nazirliginiñ matbuat-hızmeti bildire.
«Rusiyeniñ Ukraina sıñırlarından keçmege ne niyeti, ne merağı bar. Biz yalıñız işniñ umumiy olğanını ve ğarp memleketleriniñ etken areketleriniñ toqtatılmasını ve olarnıñ kendi mesülietliginiñ tanılmasını isteymiz», – dedi Sergiy Lavrov.
Lavrov Ukraina akimiyetiniñ «silâ saiplerini silâsız qaldırmaq» qararınen «Rusiye menmnün olğanını» da qayd etti.
«Eger de böyle qarar bizim ğarp şeriklerimizniñ işi neticesi olsa, hatırlatam, biz memnünmiz. Olarnen birlikte ukrainlilerge qanunsız faaliyetiniñ toqtatıluvınen ve devlet islâatlarınıñ teren qanuniy ceryanınıñ başlanuvınen bağlı tevsiyelerini bermege azırmız», – dedi Rusiye çetel işler Nazirliginiñ başı.
Aynı şu zamanda o, Ukrainanı federalizatsiyağa oğratmaq ğayesine de qol tuta ve «başqa çare yoq» olğanını ayttı.


text:
The Qazaq Times-tıñ Talk-Tor swhbat jobasırıñ kezekti qonağı 2018 jılı "terrorizmdi nasihattadı" dep sottalğan, alayda qwqıq qorğauşılar "sayasi twtq..
Qazaq ädebietiniñ klassigi, jazuşı Sofı Smataev biıl 80 jasta. Audarmaşı, aqınnıñ mereytoyına oray jazda şığarmaşılıq keşi de ötti. M.Äuezov atındağı..
Qazaqstanda koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı tağı 2,4 mıñğa artıp, jalpı esebi 960 mıñnan astı. Ayaqtaluına az künder qalğan ..
Büginde bükil älemdik qauımdastıq atap aytqanda sauda, aqparat, bilim jäne basqa da köptegen sala HHİ ğasır talabına säykes cifrlıq jüyege köşip jatı..
Qazaqstanda koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı tağı 2,9 mıñğa artıp, jalpı esebi 944,5 mıñnan astı. Keyingi üş aptanıñ özinde 8..


text:
Törkiyäneñ 21nçe tınıç şähäre Kämaliyä
Dön'yada nilär bar - 33/2022
Bügen bez Törkiyäneñ Cittaslow (tınıç şähärlär) çeltärenä kertelgän 21nçe toraq punktı bulğan Ärzincannıñ tarixi häm mädäni qıymmäte belän alğı planğa çıqqan turistik ilçäse Kämaliyä turında süz alıp barırbız.
Ärzincannıñ tarixi häm mädäni qıymmäte belän iğ’tibarın cälep itüçe turistik ilçäse-rayonı Kämaliyä Törkiyäneñ Cittaslow (tınıç şähärlär) çeltärenä kertelgän 21nçe torak punktı buldı.
Cittaslow International Räislek şurasınıñ 2022nçe yılnıñ 26nçı mart könne onlayn ütkärelgän cıyılışında Kämaliyä ilçäse tınıç şähärlär çeltärenä kertelde.
Êlekke iseme Äğin bulğan häm yuğarı Färat yılğası mäydanı belän tarixi Yefäk yulı yünäleşendä urnaşqan ilçäneñ iseme 1922nçe yılda Azatlıq suğışında rayon xalqınıñ Kuvayı Millîyä köçlärenä kürsätkän bulışlığı öçen Mostafa Kemal Atatörek tarafınnan Kämaliyä bularaq üzgärtelä.
Uzğan çorlardan bügengä çaqlı şaqtıy śivilizaśiyäne qabul itkän häm tradiśion miğmarise belän Anadolunıñ mädäniyät mirasınıñ ürnäklären çağıldıruçı rayon 2021nçe yılnıñ 30nçı aprel’ könne BMOnıñ YUNESKO mäğarif, belem häm mädäniyät oyışmasınıñ Bötendönya waqıtlı miras isemlegenä kertelde.
ÇEKÜL waqıfınıñ "7 töbäk 7 şähär" proyıktında da urın alğan häm Tarixi şähärlär berlegeneñ qoruçı äğ’zase bulğan Kämaliyä Moxitnı saqlaw, şähär tözeleşe häm klimat üzgäreşläre ministrlığı tarafınnan 2003nçe yılda da Turizm östenlekle ölkä xakimiyäte isemlegenä saylandı.
Kämaliyä xakimiyäte başlığı Mäxmät Qaraman yasağan yazmaça belderüendä rayonnıñ häm tabiğıy häm dä mädäni kriteriyläre belän dönyanıñ siräk urınnarınnan berse buluın belderde.
"Dön’yada barı tik bilgele kriteriylärgä turı kilüçe xosusıy urınnar ğına bu çeltärgä quşıla ala"
Rayonnıñ Cittaslow äğ’zalek barışınıñ ike yıl êlek başlawın häm näticägä ireşülären añlatuçı Mäxmät Qaraman:
"Xalıqara tınıç şähärlär çeltärenä kerü öçen bez yasağan möräcäğät häm bez äzerlägän dos’ye ütkärelgän cıyılışta qabul itelde häm Cittaslow çeltärenä kertelde. Kämaliyä 30 ildän 281 şähär bulğan çeltärgä kertelde häm tağın xalıqara ber terkälü aldı. “Cittaslow”nıñ maqsatı dönyada üz üzençälegen saqlap qalğan, cimerüçe häm qurqınıç global’ tetränülärdän üzen saqlap kiläçäk küzallawın buldırğan şähärlärne bergä cıyu häm dönyağa ürnäk itep kürsätü. Bu xosusıy şähärlär idarä itelgän çaqta tabiğıy qıymmätlären, ğoref-ğadätlären häm yolaların, cirle miğmarisen, aş-suların, cır-köylären, hönärçelegen saqlap qaluınıñ berlekkä äğ’za şähärlär öçen qabul itelgän kriteriylär aşa täêmin itelüe maqsat itelä. Dön’yada barı tik bilgele kriteriylärne ütägän xosusıy urınnar ğına şuşı çeltärgä quşıla ala," – dip äytte.
“Cittaslow” şähärläre arasında bulunıñ ilçägä dä öleş kertäçägenä basım yasawçı Kämaliyä şähär xakimiyäte başlığı Mäxmät Qaraman rayonnıñ dönyada tağın da kübräk tanılğan, belengän häm tağın da kübräk kilüçelärne qabul itkän urın bulaçağın citkerde.
Çiğanaq: TRT Haber


text:
Qırımda «gaz borusındaki diversiyağa» şübheli sayılıp apiske alınğan qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl SİZO hadimileri oña bermegen mektüplerniñ bir qısmını aldı. Bu aqta Celâlnıñ advokatı Nikolay Polozov haber etti.
«SİZO hadimi Narimanğa mektüplerniñ bir qısmını berdi. Daa tsenzorda qala, dep ayttı. Faqat başqa problem çıqtı. Elektron sistemadan mektüplerni qabul etip bastırğan cihaz (anda bunıñ içün bir cihaz da bar eken) bozuldı. Ne Qırımda, ne de Qırımğa yaqın olğan RF regionlarında bu parça yoq. Şunıñ içün cihaz tamir etilgenine qadar Narimanğa eski yollarnen – poçta vastasınen yollamaq kerek», – dep ayttı Polozov.
İmayeci, Celâlnıñ alı «bir qarar, bir sağlıq şikâyeti yoq», dep ayttı.
«O birisi kün kameranı, niayet, qızdırıp başladılar. Bu tutuv şaraitlerinen bağlı eñ müim mesele edi. Qışta qızdıruvsız taşta bulunmağa sağlıq içün zararlıdır. SİZO reberligi mahsus blokta qızdıruv sistemasını tamir etüv imkânını tapqandır», – dep bildirdi Polozov.
Advokat, Nariman er kün FSB idaresine cinaiy davanen tanış olması içün alıp ketirile, dep qoştı. Tahqiqatçı bazarertesi künü Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesine dava boyunca qabaatlanğanlarğa qarşı sıñırlav tedbirlerini uzatuv muracaatını bermege planlaştıra, dep bildirdi.
Apiske alınğan Nariman Celâl tutulğan Aqmescit SİZOsınıñ kamerası uzun vaqıt qızdırılmadı.
Dekabrniñ 15-nde advokat Nikolay Polozov Qırımda Rusiye quvetçileri Anğara köyünde «gaz borusındaki diversiya» davası boyunca ilk tahqiqatnı yekünledi, Nariman Celâlğa daa bir qabaatlav qoşuldı, dep bildirdi.
Noyabrniñ 8-nde Celâl patlayıcı cihaznıñ qaçaqçılığında da qabaatlandı. Oktâbrniñ 28-nde faalniñ SİZOda qaluv müddeti 2022 senesi yanvarniñ 23-ne qadar uzatıldı.
Dekabrniñ 3-nde Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Celâlnıñ apiste tutuv müddetini uzatuv qararına qarşı istinaf şikâyetini red etti.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
AB azaları olğan devletlerniñ Daimiy temsilciler komiteti mayıs 8-deki oturışuvında, büyük ihtimal ile ilhaq etilgen Qırımda Rusiye saylavınıñ ötkerilmesi munasebeti ile Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalar cedveli aqqında maddeni baqıp çıqacaq.
AB Şurasınıñ saytında derc etilgen kün tertibinde: «Ukrainanıñ topraq bütünligi, suvereniteti ve mustaqilligini bozğan ya da olar içün telüke doğurğan areketlerge qarşı sıñırlayıcı tedbirler – yañı cedveller, qarar ve reglamentniñ ömürge keçirilmesidir», – denile.
Bu maddege dair vesiqa şimdilik AB Şurasınıñ saytında derc etilmedi.
Aprel 30-da Azatlıq Radiosı jurnalisti Rikard Yozvâk, Avropa Birliginiñ Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidenti saylavınıñ ötkerilmesi içün cevapkâr olğan beş şahısnıñ aktivlerini buzlatmaq niyetinde olğanını bildirdi.
Yozvâk Twitterdeki saifesinde: «AB, Qırımda mart ayında Rusiye prezidenti saylavınıñ teşkil etilmesi içün cevapkâr olğan beş kişiniñ aktivlerini buzlatmaq ve vizalarını yasaq etmek niyetinde. AB nazirleri olarnı mayısnıñ ortasında yasaq etecekler. Olar, (Ukrainanıñ topraq bütünligi, suvereniteti ve mustaqilligini bozmaları içün – QA), artıq 150 kişi ve 38 teşkilâtnı içine alğan sanktsiyalar cedveline ilâve etilecekler», – dep bildirdi.
Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda mart 18-de prezident saylavında rey berüv olıp keçti. Resmiy Kyiv ve bir sıra halqara teşkilâtlar ile bir çoq dünya devletleri yarımadadaki saylavnı tanımaylar.
Mart 19-da Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda keçirilgen saylavnıñ neticelerine «sıfır derecesinde» ve «uquqiy neticeleri olmaycaq», dedi.
Ukraina Yuqarı Radası mart 22-de ilhaq etilgen Qırım territoriyasında Rusiye prezidenti saylavınıñ tanılmaması aqqında qarar içün rey berdi.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye uquq qoruyıcıları Aqmescit sakinleri Farhad Bazarov, Riza İzzetov ve Şaban Umerovnı Qırımdaki Rusiye FSBsiniñ idaresine alıp ketti, dep bildire «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi.
Bavurçıda keçirilgen tintüv vaqtında semetdeşlerine qoltutmağa kelgenlerden eki kişi Eskender Mamutov ve Emil Ziyadinov da tutuldı. Bunıñ sebebi Rusiye uquq qoruyıcıları ve Bavurçı qasabasınıñ sakinleri arasında çıqqan qavğa oldı.
FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri işğal etilgen Qırımda eñ az 25 qırımtatarınıñ evini tinte. Bunıñ sebebi Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etüvden şübheli sayılğan bir qaç kişige qarşı açılğan cinaiy iş oldı.
Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqlap, şübhelilerniñ sayısını ve olarnıñ soyadlarını aydınlatmadı.
Daa evel haber etilgeni kibi, tintüvler Aqmescit rayonınıñ Mamaq (Strogonovka) köyü, Aqmescitniñ Bavurçı qasabası, Qarasuvbazar rayonınıñ Köneçi (Vladimirovka) köyünde keçirile.
Faallerniñ bildirgenine köre, Bavurçı qasabasında tintüvler keçirilgen maalleni Rusiye gvardiyası qapattı. Yerli sakinlerni evlerine yibermeyler.
Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
"Krımavtotrans" müessisesiniñ müdiri İgor Korobçuk istifağa ariza berdi.
Bu aqta, Qırımnıñ ruisyeli naqliyat naziri Sergey Karpovğa esaslanıp, "RİA Novosti" rusiye haber agentligi bildire.
Hususan, Qırımnıñ rusiyeli bası Sergey Aksönovnıñ - Korobçuk işten çıquv arizasını yazdımı - sualine Karpov müsbet cevap berdi, dep bildire matbuat.
Şimdilik ilhaq etilgen Qırımnıñ mesüliyetli saytlarında bu hususta malümat yoq.
Daa evel Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov, vitse-premyer Mihail Seleznövistifağa ariza bergenini ve onıñ yerine Qırım memurı Yuliya Jukova teklif etilecegini tasdıqladı.
Daa evel Qırım matbuatı, rusiyeli akimiyeti başınıñ muavini Mihail Seleznöv istifağa ariza bergeni aqqında bildire edi.
Keçken yılnıñ soñundan berli Aksönov, Qırım şeerlerinde köçme oturışlarnı keçire. O Keriç, Yalta, Kefe, Aluşta, Ermeni Bazar şeerlerine barğan edi.


text:
«Çiygoz davasınıñ» 105-inci mahkeme oturışında imaye şaatı Şevket Memetov qabaatlanğan kişiniñ 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurası ögünde olıp keçken miting vaqtında qanunsız bir areketlernen bağlı çağıruv yapqanını körmegenini tarif etti. Bu aqta advokat Nikolay Polozov video muracaatında ayta.
«O, (Şevket Memetov – QA) 2014 senesi fevralniñ 26-da ATR telekanalınıñ hadimlerinen beraber taşıma televizion studiyasını qurıp, vaqialarnıñ merkezinde olğanını tarif etti. Şaat Ahtem Çiygoznı kün devamında kördi, o, Çiygoz miting iştirakçilerini qanunsız bir areket yapmağa çağırmağanını, «bas», «ur» dep aytmağanını, miting iştirakçilerine toqtamağa rica etkenini ve bir-birini itmege çağırmağanını ayttı. Enver Arpatlı ile bağlı malümat berdi, Arpatlı faal edi, Çiygoz ise onı toqtatmağa tırışqan edi», – dep ayttı Polozov.
Advokatnıñ bildirgenine köre, şaatnıñ aytqanına köre, Ukrainağa qoltutqan miting iştirakçileriniñ yanında zorbalıq areketlerini yapmaq içün qullanıla bilecek bir şey yoq edi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, şu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi iyül 20-de qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Qırımda Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ kelmesini bekleyler. O, noyabrniñ 23-nde Qırımda Rusiye regionlarınıñ reberlerinen Devlet şurası prezidiumınıñ keniş toplaşuvını keçirecek.
Putinniñ Qırım ziyareti aqqında Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov jurnalistlerge haber etken edi. Onıñ aytqanına köre, toplaşuv Qırımnıñ cenübindeki Mriya Resort & SPA otelinde olacaq.
«Anda o, mayıs fermanında qayd etilgen vazifelerni yerine ketirüv meseleleri boyunca Devlet şurası prezidiumınıñ keniş toplaşuvını keçirecek», – dedi Peskov.
Kreml matbuat hızmetiniñ malümatına köre, toplaşuvda Rusiye regionları yolbaşçılarınıñ vazifeleri muzakere etilecek. Muşavere «Putinniñ Rusiye subyektleriniñ yolbaşçılarınen formal olmağan dialog formatında» keçirilecektir.
Soñki sefer Putinniñ işğal etilgen Qırım ziyareti aqqında avgustnıñ 4-nde haber etilgen edi, o, «Aqyardaki opera» festivaline barğan edi.
Ukraina Tış işler nazirligi, Rusiye Tış işler nazirligine Rusiye prezidentiniñ işğal etilgen Aqyarnı ziyaret etkeninen bağlı narazılıq bildirgen edi.
Qırımnıñ yalı boyundaki Mriya Resort & SPA oteli 2014 senesi sentâbrniñ 12-nde sanktsiyalarğa oğrağan Rusiyeniñ «Sberbankı» ile alâqaları bar olğanı içün ABD sanktsiyalar cedveline kirsetilgen edi.


text:
Bazar künü, yanvar 25-de, Odessada Rusiye Federatsiyasınıñ baş konsullığı binası yanında faaller Rusiye prezidentini defin ettiler.
Yüzge yaqın Odessalı çemberler ve «Putin – qatil» levhaları ile keldi. Olar Vladimir Putinniñ timsaliy tabutını ketirip, üstüne qırmızı boyanı töktiler. İnsanlar «Putin, ölip ket», «Mariupol, biz sennen» ve «Odessa – Ukraina» degen şiarlarını seslendire ediler.
Faaller tabutnı qoradan konsullıq territoriyasına alıp atacaq ediler. Amma buña binanı qoruğan militsiya keder etti ve insanlar onı yaqıp talşamağa qarar aldılar.
Mariupolniñ şimaliy mesken maallerine ateş açılğanı neticesinde yanvar 24 künü 30 insan elâk oldı, 100-ge yaqın adam yaralandı. OSCE mahsus nezaret eyyeti qayd etkeni kibi, ateş «DHC» nezareti altında olğan taraflardan açılğan edi.
Resmiy Moskva Ukraina şarqındaki vaqialarğa alâqası olmağanını bildirmekte. BMT Havfsızlıq Şurasınıñ diplomatları Mariupolniñ ücümi boyunca ariza metni üzerinde añlaşıp olamadılar. Haber agentlikleri bildirgeni kibi, Rusiye metnge separatistlerniñ takbih etüvini kirsetmege razı olmadı.


text:
Keniyädä 3 millionnan artıq keşe azıq-tölek yärdämenä moxtac
Monıñ säbäbe - qorılıq
Könçığış Afrika ile Keniyädä 3 million 100 meñ keşe qorılıq arqasında aşığıç yärdämgä moxtac.
Keniya êçke êşlär ministrı Fred Matiang matbuğatqa belderüendä ildä azıq-tölek krizisınıñ üsä baruın citkerde.
Matiang äytüençä, ildä qorılıq arqasında 3 million 100 meñ keşe azıq-tölek yärdämenä moxtac , çaralar kürelmäsä, bu san 3 million yarımğa citärgä mömkin.
Soñğı yıllarda iñ zur sarança kötüläre belän köräşkän Keniyädä yañğır sezonında yawım-töşem az bulu säbäple azıq-tölek krizisı köçäyä.
Bäyläneşle xäbärlär
Wäkillär palatası qoral qanunın qabul itte
Qanun ölgese däwlät başlığı Djo Bayden imzasına täqdim itelde


text:
Hindıstan häm Bangladeşta afätlär
Afätlärdä kim digändä 57 keşeneñ ğomere özelde
Hindıstan häm Bangladeşta atna başınnan birle küzätelüçe köçle yawım-töşem su basu häm cir şuışularğa kiterde.
Afätlärdä kim digändä 57 keşeneñ ğomere özelde.
Hindıstan matbuğatındağı xäbärlärgä kürä Hindıstan häm Bangladeşta kürelgän su basu, cir şuışuı häm dawıllar millionnarça keşeneñ tormışına tiskäre täêsir itte.
Hindıstannıñ Bixar vilayätendä pänceşämbe könne dawıl kiterep çığarğan waqıyğalarda kimendä 33 keşe ülde.
İldä afättä iñ küp zıyan kürgän Assam vilayätendä 14 keşe yaqtı dön’yadan kitte.
Asamda 850 meñnän artıq keşe afättän zıyan kürde, 90 meñnän artıq keşe öylärennän imin urınnarğa küçende.
Töbäktäge igen-basular häm aşlıqlar da su êçendä qaldı.
Bangladeşnıñ tön’yaq-könçığışında köçle yawım-töşem arqasında yılğalar taştı.
Afättän töbäktäge 2 million keşe täêsirlände. Bangladeşlı räsmi zatlar xäzergä qadär su basu arqasında 10 keşeneñ ülüen açıqladı.
İlneñ tön’yaq-könçığışındağı Silhet şähärendä yaqınça 50 meñ yort utsız qaldı.
Belgeçlär dön’yaküläm cılınunıñ yawım-töşemnärne arttıruı arqasında Bangladeş häm Hindıstanda tağın da köçle su basularnıñ kürelä alınaçağı turında kisätä.
Bäyläneşle xäbärlär
Bötendön’ya bankınnan Somaliğa kredit yärdäme
Bank Somaliğa 143 million dollar külämendä kredit yärdäme kürsätäçäk


text:
Qırım qamaçavı vatandaş aktsiyasınıñ koordinatorı Lenur İslâmov bildirdi ki, qıtaiy Ukrainadan Qırımğa mal, aşayt mahsulatı ve elektrik berilmesi toqtatılğan soñ, yarımadanıñ «deñiz qamaçavı», şu cümleden Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar ülkesi ile bağlağan Keriç keçiti rayonında qamaçav olacaq.
Bunı o «Otkrıtaya Rossiya» («Açıq Rusiye») neşirine ayttı.
Biz yolumızğa devam etecekmiz. Ağ qamaçavını yapacaqmız, ileride deñiz qamaçavı olacaq, Qırım bütünley etraf müitten ayırılacaq. Keriç keçitiniñ qamaçavı da olacaq. Bunı yapamaycaqmız, dep tüşünmesinlerLenur İslâmov
«Biz yolumızğa devam etecekmiz. Ağ qamaçavını yapacaqmız, ileride deñiz qamaçavı olacaq, Qırım bütünley etraf müitten ayırılacaq. Keriç keçitiniñ qamaçavı da olacaq. Bunı yapamaycaqmız, dep tüşünmesinler», – dep bildirdi İslâmov.
«Maydan inostrannıh del» fondunıñ Qara deniz regionında gemilerniñ areketlerini nezaret etken ekspertleriniñ zanınca, Qırımnıñ «deñiz qamaçavı» gemi, inşaatlar bozulğan soñ başlana bile.
Bunı fond eksperti Yuriy Smelânskiy Qırım qamaçavı iştirakçileriniñ Keriç keçitini blok etüv işi planlarını izaatlap, Qırım.Aqiqatqa ayttı.
«İşğal etilgen topraq ve işğalci memleketniñ qıtaiy qısmı arasında bağlar gemilerge hızmet etken infrastruktura bozulğan soñ üzüle bile», – dedi Smelânskiy.
«Boğaznıñ eki noqtası arasında areket etken gemilerge qarşı diversiyalar ola bile», – dep qoştı o.
Ekspert «qamaçav iştirakçileriniñ işğal etilgen topraqlarğa kirüv imkânları ve anda böyle bir şey yapmaq çaresi ceetinden qıymet kesip olamağanını» qayd etti.
Noyabr 22-de Herson vilâyetinde elektrik ağları bozulğan soñ Rusiye işğal etken Qırımğa qıtaiy Ukrainadan elektrik berilmesi toqtatıldı. Yarımadada fevqulâde vaziyet ilân etildi. Qırım Rusiyeden ketirilgen dizel generatorları ve Qırım generatsiyası vastaları işlep çıqarğan elektrik energiyası ile temin etile, amma bu yeterli degildir.
Sentâbr 20-de yarımada ile memuriy sıñırda başlağan Qırım qamaçavınıñ iştirakçileri siyasiy mabuslarnı azat etmege, halqara nezaretçilerge yarımadağa kirmege imkân bermege ve yarımadada qırımtatarlarğa qarşı basqılarnı toqtatmağa talap eteler.
Qırım Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi ki, «Qırımnıñ energetik qamaçavına alâqası olğan er kes tezden cezalanacaq». Onıñ aytqanına köre, olarğa qabaatlarını isbatlamaq içün malümat toplanacaq, soñra olarnı qıdırmağa başlaycaqlar, ve soñra da Rusiye Federatsiyasında olğan bütün mal-mülkleri tevqif etilecek.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Qırımnıñ vaqtınca işğali 2014 senesi fevral 20-de başladı, dep resmiy şekilde ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımayıp, bir sıra ceza kirsetti. Rusiye yarımada işğalini red etip, oña «tarihiy adaletniñ yeñmesi» dep ayta.


text:
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeniñ Ukrainanıñ yarımadanı işğalden azat etüv strategiyası – “Qırım platforması”na munasebetinen memnün olğanını ayttı.
“Rusiyeniñ “Qırım platforması”na cevabı siñirli, men bundan memnünim”, – dekabrniñ 24-nde matbuat konferentsiyası vaqtında dedi Kuleba.
Onıñ fikrince, Rusiye halqara meydanlarda Ukrainanıñ bu ğayesini itibardan tüşürmege tırışa.
“Qırım platforması” 2021 yılda Ukraina ve Rusiye arasında gibrid cenkniñ merkezine çevirilecek, dep qayd etti o.
Rusiyeniñ nezaretinde olğan Qırımnıñ başı Sergey Aksönov, Ukrainanıñ yarımadanıñ işğalden azat etilmesi strategiyası “Qırım platforması”nı tefsir etti. O, yañı halqara platformasınıñ meydanğa ketirilmesi “Qırımnı qaytarmağa” yardım etmeycegine emindir.
Ukraina akimiyeti AB ve Ğarp memleketlerini yarımadanı qurtaruv boyunca «Qırım platformasına» qoşulmalarına faal sürette davet ete. Tış işler naziri Dmıtro KulebaQırımnı işğalden qurtaruv sammitini Kyivde 2021 senesi mayısta keçirmege planlaştıralar, dep bildirgen edi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Bosniya-Hersegovinada cirteträw
Bosniya-Hersegovinanıñ Mostar şähäre yanında barlıqqa kilgän 5,7 zurlığındağı cirteträwdä 1 keşe ülgän, 3 keşe yaralanğan
Mostar doktor Safät Mujic Kanton xastaxanäsennän yasalğan belderüdä cirteträwdä 1994nçe yılda tuğan ber keşeneñ häläq buluı äytelde.
Stolac däwlät xastaxanäse tarafınnan yasalğan belderügä kürä isä, 5,7 zurlığındağı cirteträwdä Stolacta 3 keşeneñ yaralanuı citkerelde.
Bäyläneşle xäbärlär
Rusiyädän 25 AQŞ watandaşına sankśiya
Alar arasında AQŞ ilbaşı Djo Baydennıñ xäläl cefete häm qızı da bar
Melillada migrant kiçüendä rekordlı ülem
İspaniyanıñ Melilla şähärendä migrant kiçüe rekordlı ülemgä kiterde


text:
Xalıqara yäşlär assambleyäse – “Ömet” gazetası, №26(910), 2007 yıl»
Küptän tügel Ul’yanovsk şähärendä Milli mädäniätlärneñ Xalıqara yäşlär assambleyäse görläp uzdı. Anda töbägebezdä eşläp kilüçe barlıq milli-mädäni cämğiätlär dä qatnaştı. Yaña ğına ternäklänep kilüçe Tatar yäşläre üzäge dä izge eştän çittä qalmadı.
Tatar yeget-qızları assambleyädä qatnaşuçı qunaqlarğa tatar telen öyränü başlawçılar öçen
maxsus çığarılğan bukletlar tarattılar. Ä forumnıñ yabu tantanasında oyışma wäkile Roza Şäyxattarova tatar yäşläre isemennän rezolüsiä uqıdı.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ qarşılavında «politsiya hadimine» ücüm yapıluvda qabaatlanğan qırımtatar faali Tair Smedlâyevge tuvğanları ile körüşmege izin bermeyler.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına qırımtatar milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komitetiniñ reisi ve yaqalanğannıñ ağası Zair Smedlâyev bildirdi.
«Tuvğanlarğa qonuşmaq içün fırsat bermeyler, iç bir körüşüv daa olmadı, – dedi o.– Bulunğan şaraitlerge şikâyet etmey. Amma, tabiiy ki, kurort, yüksek keyfiyetli bir musafirhane degildir».
Smedlâyevniñ aytqanı kibi, yaqında onıñ adliyecisi Qırım Apellâtsion mahkemesiniñ soñki qararına itiraz bildirecektir. Soñra ise İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine muracaatlar olacaq.
«Mahkeme seviyesini ve olarnıñ ne derecede adaletli olğanını biz kördik, Rusiye uquq qoruyıcıları da bunı siyasiy sımarış olaraq adladılar, mahkemeciler ise olarnı amelge keçireler. Bunı em birinci, em ekinci – Apellâtsion mahkeme kösterdi»,– dedi Smedlâyev.
O şunı da qayd etti ki, soy-soplarnıñ fikirleri müsbet degil, olar yalıñız dünya toplulığınıñ destegine ümüt eteler.
«Biz nasıldır bir eyi perspektivalarnı qurmaymız, amma qardaşımnı episi bir azat etecekmiz. Yalıñız dünya toplulığınıñ destegine ümüt besleymiz. Çünki Rusiyede mahkeme adaleti şimdi iç te yoq. Biz bunı yaqalav kününden soñ mahkemege qadar nezaret etemiz. İşbu vaqia Rusiye Federatsiyasında, şu cümleden Qırımda da qanun olmağanını tasdiqlay, Mında saçmalıq üküm süre»,– dedi Smedlâyev.
Qırımtatar milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiya reisi Zair Smedlâyevniñ qardaşı olğan Tair Smedlâyev oktâbr 22 künü Eski Qırımda yaqalanıldı. Smedlâyevniñ maşinası «politsiya hadimleri» tarafından toqtatılğan edi.
İnsan aqları boyunca qırım eyyetniñ mütehassısları işbu iş «siyasiy sımarış» ve Tair Smedlâyevniñ işi boyunca mahkeme ketişatında bir sıra bozuluvnıñ olğanını qayd eteler.


text:
Aqmescitte Kiyev rayon mahkemesi yanında, Qurman rayonınıñ tutılıp alınğan uç sakinine qol tutmaq içün adamlar toplana. Fevral 15-inde olarnıñ sıñırla tedbiri saylanacaq. Bu aqta fevral 15-inde “Qırım birdemligi” bildire.
Faallerniñ yazğanına köre, mahkeme oturışınıñ başlağan vaqtı daa belli degil, amma buna baqmadan, insanıp sabadan kelip başladı.
Daa evel Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye quvetçileri qırımtatarlarnıñ evlerini tinte, dep haber etilgen edi. «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ malümatına köre, Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulğaniyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emirüseinov alıp ketirildi.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti, tutılıp alınğan Qurman rayonınıñ üç sakini, «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ bölügini qurğanından ve anda iştirak etkenini iddia ete.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Äl-Farabi atındağı Qazaq wlttıq universiteti (QazWU) infraqwrılımdı kütip-wstauğa kölemi şamamen 11 mlrd teñge qarajat bolatın tender jariyaladı. Alayda bwl JOO oqıtuşılarınıñ bir böligi qarsılığın tudırdı.
Informburo.kz redakciyasına özderin QazWU oqıtuşıları retinde tanıstırğan toptan hat kelip tüsken. Olar rektor Janseyit Tüymebaev pen «onıñ adamdarın» memsatıpalu räsimin bwzıp, bağanı negizsiz ösirdi dep ayıptaydı. Ğalımdar qomaqtı qarajatqa keşendi qızmetterdi qamtitın tender ötkizu «byudjet qarjısın jasırın jımqırudıñ oñtaylı ädisi» dep esepteydi.
Hattıñ avtorları «Akcionerlik qoğamdar turalı» zañnıñ bwzılğanına nazar audartadı.
«Soması 11 mlrd bolatın memlekettik satıp alu universitet aktivteriniñ balanstıq qwnınan 25%-ğa köp, al mwnday jağdayda kelisim-mämileler jasasu turalı şeşim tek universitettiñ direktorlar keñesi tarapınan ğana qabıldanuı tiis».
QazWU ğimarattarına qatıstı lotta tapsırıs orındauşı üş jıl boyı lift jwmısı, ğimarattardıñ tazalıq, qar küreu-şığaru, keñse jihazdarın jöndeu siyaqtı t.b. qızmet türlerin körsetui tiis. Konkurstıq täsilmen ötetin memlekettik satıp aluğa ötinim beru kezeñi 8-23 qazan aralığında jürgizilmek.
Byudjeti asa qomaqtı memlekettik satıp alu turalı habarlamada tek bir ğana lot jariyalanğan. Lot atauı – «Ğimarattardı/qwrılıstardı/üy-jaylardı jäne irgeles aumaqtardı kütip – wstau jönindegi qızmetter» dep körsetilgen. Al qosımşa sipattamasında «äl-Farabi atındağı Qazaq wlttıq universiteti» Kommerciyalıq emes akcionerlik qoğamınıñ ğimarattarına keşendi qızmet körsetu jöninde» ekeni atalıp, jalpı qwnı 10 mlrd 974 mln 841 mıñ 673 (10 974 841 673) teñge dep belgilengen.
Bwl qarjı üş jılğa eseptelgen: birinşi jılı 844 mln, ekinşi jılı 3,3 mlrd jäne üşinşi jılı 3,3 mlrd teñge jwmsau josparlanğan.
Informburo.kz saytınıñ jazuınşa, JOO baspasöz kızmeti aqparat qwralınıñ swrauına qatıstı universitet qızmetiniñ beyindi emes türlerin autsorsingke bere otırıp, jıldıq şığındı 20%-ğa ünemdegenin habarlağan.
«QazWU negizgi qızmeti – bilikti mamandar dayarlau jäne ğılımi zertteuler jürgizu. JOO-da 3 mıñğa juıq professor, oqıtuşı men ğılımi qızmetker jwmıs isteydi, 26 mıñ student bilim aladı. Universitet jarğıda körsetilmegen özine tän emes funkciyalardı orındamauı tiis», – dep jauap bergen onlayn basılımğa.
Universitettiñ baspasöz qızmeti bergen aqparatqa qarağanda, jeñimpaz mekeme qalaşıqtağı 44 nısanğa, onıñ işinde 16 jataqhana men 24 oqu jäne äkimşilik ğimarattarına, 78 gektar aumaqtı alıp jatqan tört jer uçaskesine, sonday-aq elektrmen jabdıqtau jelilerine – 12 qosalqı stanciya men 58 km kabel'ge, wzındığı 15,7 km bolatın sumen jabdıqtau jäne jılıtu jüyelerine qızmet körsetedi.


text:
Donbass sakinleri Rusiye ordusınıñ Ukrainanıñ diger vilâyetlerine arbiy ucum eteceginden qorqalar. Bunı Bütünukrain «Umma» Ukraina musulmanları Diniy idaresiniñ müftisi Said İsmagilov Azatlıq Radiosınıñ mühbiri ile subetinde bildirdi.
«(Ukrainağa – muarrir) er kün Rusiye arbiy tehnikası – tank, top, «Grad», radiolokatsion stantsiyalar – kirmekte. Şimdi o qadar asker ve silâ bar ki, yerli sakinler bile ileri ucum olmasa, bu qadar tehnikağa ne acet bar, dep tüşüneler. Er kes Ukrainanıñ diger vilâyetlerine qarşı ucum olacağını bekleyler», – dedi İsmagilov.
Müftiniñ özü sentâbr ayında Donetskten Kiyevge köçip ketti.
O, emin ki, separatistler zapt etken yerlerde Rusiye ordusı buluna.
Ğarp ve Ukraina Rusiyeni Donbass separatistlerine silâ berüvde qabaatlaylar. Ukraina tışqı işler nazirliginiñ vekili Yevgeniy Perebiynisniñ bildirgenine köre, noyabr 17-23 künleri Ukrainağa eki arbiy kolonna kirdi – birisi Metallist-Sçastye yolu tarafından (6 dane), ekincisi – Stanitsa Luganskaya meken yeri yönelişinde (16 dane).
Moskva Ukraina şarqında cenkleşken separatistlerge alâqası olmağanını bildirmege devam ete. Birleşken milletler teşkilâtınıñ malümatına köre, Ukrainada barışıq ilân etilgen soñ 957 insan elâk oldı. Rusiye tışqı işler nazirligi ise olarnı «aslı olmaycaq» dep adlap, «şübeli qaynaqlar» olğanını ayttı.


text:
Rusiye zaptçılarınıñ qanatlı raketası Zaporijjâ vilâyetiniñ semasında tüşürildi. Bu aqta Zaporijjâ vilâyeti arbiy memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Zaporijjâ vilâyetiniñ ava mudafaası saat 10:00-larda duşmannıñ raketasını Volnânşçınada tüşürdi. Malümat alına. İlk malümatqa köre, zararlanğanlar yoq», – dep aytıla haberde.
Rusiye ordusı bugünMıkolayıvge ücüm etti, akimiyetniñ malümatına köre, bir kişi elâk oldı, daa altı insan yaralandı.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Törkiyä ilbaşınıñ Cömhüriyät bäyräme qotlawı
Räcäp Tayyip Ärdoğan 29nçe oktyabr’ cömhüriyät bäyräme uñayınnan vieoyullama yasadı
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan 29nçe oktyabr’ cömhüriyät bäyräme uñayınnan yasalğan videoyullamasında Törkiyädä häm çit illärdä yäşäwçe barlıq watandaşlarnı qotladı. Ul bu şatlıqnı urtaqlaşuçı härkemgä çın küneldän räxmäten belderde.
Ärdoğan Cömhüriyät iğ’lan itüneñ 97 yıllığında Bäysezlek suğışınıñ barlıq kaharmannarı häm cömhüriyätne qoruçı gazıy Mostafa Kämal Atatörekneñ xörmät belän iskä alınuın äytte.
İlbaşı Malazgirt ciñüennän başlap bügen bik küp frontta baruçı terrorçılıq belän köräşkä qadär, meñ yıllar buyı watan cirlären saqlaw öçen şähit häm veteran bulğan barlıq kaharmannarnı räxmät belän iskä aldı.
“Bäysezlek suğışı belän idarä itkän, 15nçe iyül’ tönendä tüntäreleşçelärgä qarata kürsätkän şanlı qarşılıq belän tağın ber tapqır gazıy iseme alğan, milli ixtiyarıbıznıñ qodräte Törkiyä Böyek Millät mäclesebezgä xörmätemne citkeräm. Cömhüriyätebezneñ 100 yıllığın söyeneç belän bilgeläp ütärgä äzerlängän çorda 2023nçe yılğa quyılğan maqsatlarıbızğa taba yulıbıznı däwam itäbez.
Törkiyä demokratiyä häm üseş yulında berdänber partiyä diktaturasınnan – tüntäreleşlärgä, wasıyät’kä höcümnän - terrorçılıq belän köräşkä qadär bik küp kirtälärne ütep barğan däwlät. Bu ozın häm awır prośessta yulıbızğa çıqqan qıyınlıqlar millätebezne bäysezlek häm kiläçäge öçen köräştän kiregä bormadı, kiresençä, täwäkkällegen arttırdı,”-dip söyli ilbaşı.
Ärdoğan yullamasında bolay dip däwam itä: “Millätebez Bäysezlek köräşendä cidedän citmeşkä qadär berläşte. Bügen dä ul berlek, berdämlek häm qardäşlek êçendä kiläçägen tözi. Maqsatlarıbızğa yaqınlaşqan sayın ilebezgä qarata höcümnärneñ frontı kiñäyä, sanı häm däräcäse arta. Millätebezdän alğan köç belän diplomatiyä, iq’tisad häm qıymmätlärebezgä qadär suzıluçı bu höcüm dulqının ber-ber artlı kire qağabız. Törkiyäneñ üz ixtıyarı belän xäräkät itüenä êçläre poşuçılarnıñ süzläre häm ğamälläreneñ monnan soñ bernindi ähämiyäte yuq. İlebez, kemneñ närsä diyüenä häm ni qıluına qaramastan, üz yulına, üz plannarına qarap xäräkät itäçäk. Nigez saluçılar bu watannı niçek 7 däwlätneñ plannarın bozıp basıp aludan qotqarğan bulsa, bez dä maqsatlarıbızğa ireşü öçen şulay uq täwäkkäl. Bügen bez, 20 yıl êlekkegä qarağanda, küpkä köçleräk, aqıllıraq häm tuğ’rıraq.
Global’ sistemanıñ bozıqlığın assızıqlawçı “Dön’ya 5tän böyek” çaqıruıbıznıñ qaytawazı torğan sayın kiñäyä. Bez isä duslarıbız belän bergä xıyallarıbızdağı xozurlı häm görläp toruçı kiläçäkkä tağın da zur ömetlär belän barabız. Rabbım teräk häm yärdämçebez bulsın. Şuşı xislär belän tağın ber qat Cömhüriyätebezneñ 97 yıllığı belän täbrik itäm,”-dip söyli Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan üzeneñ qotlawında.
Bäyläneşle xäbärlär
Çik ar’yağında terrorğa qarşı köräş däwam itä
“Pänçä – Kilit” operaśiyäse töbägendä “PKK” separatist terror oyışmasınıñ 10 terrorçısı täêsirsez xälgä kiterelde
İspaniyädän Törkiyägä räxmät süzläre
İspaniya prem’yer-ministrı: " NATO sammitında konstruktiv totış kürsätkän öçen Törkiyägä räxmät belderäm"
Djonson Ärdoğannıñ aşlıq krizisındağı liderlığın yuğarı bäyäläde
Angliya Baş ministrı Boris Djonson Rusiyä-Ukraina suğışı arqasında yäşängän aşlıq krizisına çişeleş tabıluı mäs’äläsendä İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğannıñ liderlığın yuğarı bäyäläde


text:
Qırım.Aqiqat közeticisi, qırımlı jurnalist Mıkola Semena fevralniñ 18-nde Qırımdan esas Ukrainağa tedaviylenmege yol aldı.
Soñki yılları 69 yaşında jurnalistniñ sağlıq problemleri başlandı. Mahkeme esnasında yürek ve omurğa problemleri ortağa çıqtı. Qırımda kerekli tedaviylev körip olaamdı, çünki anda bu alanda ihtisaslı mütehassıslar yoq. Kyiv neyrohirurgiya institutınıñ mütehassısları onı tedaviylemege razı oldı, amma Rusiye tahqiqatçıları Mıkola Semenağa anda tedaviylenmesine izin bermedi. Moskva hastahaneleriniñ tekliflerine jurnalist razı olmadı.
2018 senesiniñ soñunda Aqmescitte öt quvuğı kesip alındı ve zafra yollarından taşlar çıqarıldı.
Yanvarniñ 28-nde Semena sınav müddetiniñ vaqtından evel toqtatılğanı ve mahkümiyetiniñ lâğu etilüvine dair qararnı aldı.
RFE/RL prezidenti Jamie Fly Qırım.Aqiqat müellifi, qırımlı jurnalist Mıkola Semenadan Rusiye mahkümiyetiniñ alıp taşlanmasını tebrikledi.
Mıkola Semena – qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi, Ukrainada nam qazanğan jurnalist. 2016 senesi aprel ayında Mıkola Semenanıñ evine FSB hadimleri kelip tintüv keçirdi. Daa soñra jurnalistniñ yarımadanıñ vatandaş qamaçavına dair maqalesi sebebinden cinaiy dava açıldı, dep bildirgenler. Qırım.Aqiqat saytınıñ «Fikir» rubrikasında derc etilgen maqaleni Rusiye tahqiqatçıları Rusiye topraq bütünligini bozmaq çağıruvı (Rusiye topraq bütünligini bozmaq açıq çağıruvları (Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1 maddesi) olaraq tanıdı.
2017 senesi sentâbrniñ 22-nde Aqmescitteki Rusiye mahkemesi Semenanı üç yıl sınav müddeti ve üç yıl açıq faaliyetnen oğraşmaq yasağı ile eki buçuq yılğa şartlı olaraq apiske almağa qarar berdi. Şu yılnıñ dekabr ayında Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Semenanıñ ükmüni qısmen yımşatıp, açıq faaliyet yasağını eki yılğa qısqarttı.
Mıkola Semenanıñ bildirgenine köre, öz maqalelerinde o, «fikirni serbest bildirüv» aqqını qullanğan edi.
Ukraina Tış işler nazirligi, ABD Devlet departamenti, Avropa Birligi ve bir sıra halqara teşkilât Semenağa çıqarılğan ükümni takbih ettiler.
Radio Free Europe/Radio Liberty sabıq prezidenti Tom Kent jurnalist Mıkola Semenağa qarşı qabaat delilsiz ola, dep aytqan edi. O, Kreml kontrolindeki Qırım mahkemesiniñ qararı lâğu etilmeli, dep qayd etken edi.
Mıkola Semenanıñ imaye tarafı Aqmescitteki Rusiye mahkemesiniñ qararını Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet etti. Lâkin Avropa mahkemesi Mıkola Semenanıñ şikâyetini prioritetli baqmağa razı olmadı.


text:
Mart 18 künü saba saat 6-ğa Qırımda 9800 insan elektrikasız qala.
Bunı Qırım Fevqulâde işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Müessiseniñ malümatına köre, elektrikasız 24 meskün yer qala, olardan 6 – qısmen.
Söndürüv mart 17 künü ava şaraitlerinden sebep yüz berdi.
Qırım Fevqulâde işler nazirliginde bildirilgeni kibi, eletrik teminlevniñ üzerinde «Krımenergo»nıñ 13 brigadası çalışa.
Olğan malümatqa köre, mart 18 künü Qırım boyunca furtuna havfı saqlanılmaqta. Yarımadada şimaliy-şarqiy yelniñ 25-28 m/s yetmesi, qar yağması, boran, buzlavuqnıñ olması mümkün.


text:
Aqmescitniñ demir yol kassalarında qıtaiy Ukrainağa ketken trenlerniñ biletleri Rusiye pasportları boyunca satılmay, dep haber ete Krım.Kommentarii.
Neşirniñ malümatına köre, Aqmescitteki Tolstoy soqağında biletlerni evelden satqan kassalarda Rusiye pasportlarını qabul etmeyler, çünki sıñırda problemler ola bile eken.
«Pasport seriyası ve nomerası bilette qayd etile, sıñırda sizni teşkere bileler ve kirsetmey bileler. Anda Rusiye pasportlarını qabul etmeyler», – dep añlattı kassa hadimi.
Uquq qorçalayıcılar Ukraina grajdanları, şu cümleden qırımlılar, Qırım ile memuriy sıñırda rastkelgen problemler aqqında bir çoq kere bildirgen ediler.
«Almenda» Grajdanlıq maarifçiligi merkeziniñ reisi Olga Skripnikniñ qayd etkenine köre, Ukraina gümrük hızmeti Qırımda yaşağan Ukraina vatandaşlarına qarşı qanunsız areketler yapalar. Ekseriyette 18 ile 45 yaşına qadar erkeklerni sebepsiz trenden çıqarıp, Qırımğa keri qaytaralar.
Onıñ malümatına köre, Ukraina sıñırcıları bazı vaqıtları qıtaiy Ukrainağa kelmekniñ maqsadını aydınlatqan vesiqanı talap eteler.


text:
Aqmescitte «fevral 26 işi» boyunca birden eki mahkeme toplaşuvı keçe – Qırım Yuqarı mahkemesi ve Aqmescit Kiyev rayon mahkemesinde, haber ete Qırım.Aqiqat.
Qırım Yuqarı mahkemesinde üçünci kere teneffüs ilân etilgen. Mında maznun skemlesinde Ahtem Çiygoz, Mustafa Degermenci, Ali Asanovdan ğayrı daa eki qırımlı otura – Arsen Yunusov ve Eskender Emirvaliyev.
Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya mahkeme toplaşuvına kelmedi.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl aytqanı kibi, Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde dekabr 28 künü «fevral 26 işi» boyunca keçken daa bir faali Talât Yunusovğa nisbeten de mahkeme toplaşuvı başlandı.
Rusiye taqiqatçıları Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoznı 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti binası yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Rus birligi» firqasınıñ faalleri iştirak etken çoq biñli mitingde yüz bergen «kütleviy çatışmalarda» iştirak etüv ile qabaatlaylar.


text:
Qırımdan olğan Devlet Dumasınıñ deputatı Ruslan Balbek 2019-ıncı yılnıñ soñunda 5 million 428 biñ 131,37 rubleni vergi beyannamesinde qayd etti, 2018-inci yılda ise onıñ keliri 4 million 811 biñ 501,32 ruble edi.
Ayrıca, Balbekniñ beyannamesine köre, bir topraq parçası, bir mesken ev ve eki kvartira parasız bar, olardan bir danesini Devlet Duma deputatı salâhiyeti müddetine berildi. Mebusnıñ beyannamesinde maşna olması qayd etilmegen.
Daa evel Avropa Birligi ve AQŞ, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda saylanılğan deputatlarğa qarşı sanktsiyalarnı kirsetti. Cedvelge Pavel Şperov, Konstantin Baharev, Andrey Kozenko, Svetlana Savçenko, Ruslan Balbek ve Dmitriy Belik kirdi.
Ruslan Balber 2016 senesi 18 sentâbrde ötkerilgen saylavlar neticesinde Rusiye Devlet Dumasınıñ deputatı oldı. Ğarbiy devletler bu Qırımda ötkerilgen bu saylavlarnıñ qanuniyetini qabul etmedi ve Balbeknen beraber yarımadada saylanılğan diger deputatlarğa da şahsiy sanktsiyalarnı qabul etti.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım başı Sergey Aksönov haber etkeni kibi, yarımdada hızmet saasına işini başlamağa razılıq berecek olalar.
"Hızmet saasında çalışmaqnı razı olmağa añlaştıq. Yaqın vaqıtta kurort saası, sanatoriyler, kinoteatrler ve müzeyler çalışmaycaq. Berberhaneler ve dülberlik salonları ise açılacaq", - dedi Aksönov.
Böylece, Qırımda 51 tasdıqlanğan COVID-19 adisesi bar. Aqyarda - 18.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/04-17
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Äkram Väliev (17.04.1924, Bögelmä kantonı'nıñ Aznaqay voloste İlbäk awılı - 10.08.1975, Aznaqay rayonı'nıñ İlbäk awılı, TASSR, RSFSR, / SSRB) — Sovetlar Berlege qaharmanı.
SBKF äğzäse, Qızıl Ğäskäre'neñ uqçılar bülekçäse citäkçese. Qaharman yıldızı belän / Latviä SSR'nıñ Madona şähären azat itkändä kürsätkän batırlığı arqasında büläklänä.
Böyek Watan suğışına qadär Burät ASSR'ında ğömer itä – Bagdarin posölığında qaharmanğa keçe häykäl bar.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Bunı Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük Radio Svobodağa bildirdi.
«Biz Rusiyeden Ukrainağa Qırım muhtar cumhuriyetinden «Çernomorneftegaz» vastası ile hırsızlağan 2,2 milliard kubometr gaznıñ qaytarılması aqqında cevapnı bilmek isteymiz», – dedi o.
Yatsenük qayd etti ki, eger mayıs 29 qadar «Naftogaz Ukraina» ve Rusiyeniñ «Gazprom»ı arasında añlaşmasa imzalanmasa, şirketler Stokgolm arbitraj mahkemesinde körüşecek.
Rusiye energetika naziri Aleksandr Novak bazarertesi künü Rusiye Ukraina ile gaz fiyatı boyunca muzakerelerni keçirmege azır olğanını bildirdi. Faqat başta Kiyev mayıs 31 qadar yaqarlıq içün 2,5 milliard dollar miqdarında borcunı ödemeli.


text:
Mına bu mevzunı kötermege isteyim. Söz kelimi, tamam bu mesele keçenlerde doğğan kününi qayd etken Sibiriya saibiniñ eñ sevimlisidir. Mevzu ise, Ukrainanıñ devlet tilidir.
Bu mevzu daima saylavlar arfesinde köterile ve ondan soñ, sönip kete. Bu mevzu siyasetçilerniñ ayın – oyunlarında keñ qullana. Bu meseleniñ soñu yoq. Onı sebep körip, Qırım ve Donbassqa ordular kirsetildi. Eñ esası, bu mesele ne içün saylavlardan-saylavlarğa qadar köterile – işte, evelden yazğanım kibi, malümatnıñ yetişmemezligindendir.
Çoq yıllar evelsi, institutnı bitirip, ekim-psihiatr olıp çalışqanda, meni Kiyevge ihtisas yükseltüv kurslarına yolladılar. Anda kelip çıqqanda, Qırımdan yekâne ekim olğanım añlaşıldı. Kurslarğa Ukrainanıñ çeşit regionlardan vekiller keldiler. Lvov şeerinden kelgen ekimnen pek dostlaştım. Adı – Solomiya edi. Ömür boyu onı qıdırmağa tırıştım, amma, soy adı ve adres,ni unuttım.
Solomiya ukrain tilinde laf etmek degil, bu tilde yırlay edi. İrmaq kibi şırılday edi. Men onı diñlep, ayrette qala edim. Men movanı sevip qaldım. Onıñ dört yaşında qızçığı telefon açıp, temiz ukrain tilinde laqırdı etkende quvançımnı sığdırıp olamay edim. Açıq ağıznen diñlep, tanış olmağan sözlerni soray edim.
O vaqıt birinci kere ukrain tilinde laqırdı etmege bailadım. Pek utana edim. Çünki sözler çirkin çıqa edi. Amma, qorqumnı yeñmege areket ettim. Soray-soray, tekrarlay edim. Cümlelerni zornen tize edim. Krovosisâ Azirovnen teñeştirsek, o menden qat-qat yahşı laf ete edi. Dostum kibi şirin laf etmege istedim. Dülber Solomiya kibi ukrain tilinde yırlamağa istey edim.
Künlerden bir kün, menim aytqanlarımnı eşitken Solomiya maña rus tilinde şunı ayttı: «Liza, sen rus tilinde o qadar dülber laf etesiñ ki, atta yırlap ta beresiñ. İrmaq kibi şırıldaysıñ. Men seni diñlep, ayrette qalam. Men seni pek yahşı añlayım, sen de meni añlaysıñ. Bir şey añlamasam, senden sorayım, sen de öyle yapasıñ. Seni diñlemege pek hoş kele. Rus tilinde qonuş. Özüni qıynama, men de saña qılınmam. Vaqıt keçken soñ, ögrenirsiñ. Em bu movanı, rus tilini kibi qolay qullanırsıñ. Şimdilik men seni añlayım, onıñ içün rusça laf et».
Men, canım dostumnıñ sözlerini ömür billâ unutmadım. Onı körip, quçaqlamağa pek isteyim, çünki aramızda iç bir vaqıt añlaşılmamazlıq olmağan edi. İç bir vaqıt biri-birimizni aşalamadıq. Aytqanlarımıznı añlay edik. Em de çoq laf ete edik: sevgi, tibbiyet, Kiyev, Qırım, Lvov aqqında subetleştik…Ukraina aqqında söyleştik. Bizim yekâne bir devletimiz aqqında..
Şimdi de rus tilinde yazam. Bu tilde tüşünem. Qorantamda da bu tilni qullanamız. Siz menim yazğanlarımnı oquysıñız. Ukrainliler, çehiyalılar, poloniyalılar, qırımtatarlar, ruslar, frenkler…Er kes rus tilinde yazğanlarımnı oquy. Em de, devlet tilinde olmağanı içün, bir kimse menden vazgeçmedi, dostlarımnıñ sayısı eksilmedi. Aksine, oquyıcılarımnıñ sayısı arttı. Ve saifemde til meselesi sebebinden bir kimse başqasını sıqıştırmadı.
Til meselesi – mahsus uydurılğan ve mecburen köterilgen bir meseledir. Asılında o yoq. Ve men, bunıñ delili olam!
Liza Bogutski, qırımlı, bloger, uquq qorçalayıcı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Qırım ve Aqyarda iyün biri – Troitsa hristian bayramından ertesi künü – raatlıq künü olaraq ilân etilgen. Aqyar valisi Sergey Menâylonıñ mütenasip avalesi yerli akimiyetiniñ saytında bazartesi künü aşkâr etildi.
Qırım ükümeti işbu avaleni bir ay evelsi ilân etti.
Qıtaiy Ukrainada da iyünniñ biri raatlıq künü olaraq sayıla.
Evel bildirilgeni kibi, Qırım «spikeriniñ birinci muavini» Konstantin Baharev ve «spiker muavini» Remzi İlyasov «Qırım Cumhuriyetinde bayram ve hatıra künleri, zenaat bayramları ve diger müim künler aqqında» qanun leyhasını azırlağan ediler.
Vesiqağa binaen, Pasha, Troitsa, Oraza bayramı ve Qurban bayramı diniy bayramlar sayıla.
Bundan ğayrı, Qırımdaki müim vaqialarğa bağışlanğan hatıra sanlarını belgileme teklif etildi: yanvar 19 – Qırım devlet bayrağı künü, mart 18 – Qırım ve Aqyarnıñ Rusiye Federatsiyası terkibine qabul etüv aqqında añlaşma imzalanması künü, aprel 11 – Qırım Anayasası künü, mayıs 18 – Qırımdan sürgün olunğanlarnı añma künü, sentâbr 8 – Qırım cenkinde şehit ketken adamlarnı añma künü, dekabr 11 – natsizm qurbanları – qırımçaq ve yeudiylerni añma künü.


text:
Federal havfsızlıq hızmetinde (FSB) yük naqliyatı nevbetinde yerlerni satqan hadimni tutqanları aqta bildireler.
Krasnodar diyarı boyunca Federal havfsızlıq hızmetininiñ idaresinde bildirilgeni kibi, adam «Keriç-Kavkaz» marşrutı boyunca naqliyatnıñ nevbetsiz keçmesi içün qanunsız sürette aqça ala edi.
«Deñiz müdirligi» şirketiniñ hadimi tarafından qanunsız sürette paranıñ elde etilmesi qayd etildi», – haber eteler FSBde.
«Deñiz müdirligi» şirketinde FSB bildirüvini şimdilik izaatlamaylar.
Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksönov Qırım telekanalınıñ canlı efirinde iyül 13 künü aytqanı kibi, Keriç parom keçiti iyül 12 künü ondan keçken naqliyat ve yolcular boyunca rekordğa irişken eken.
Keriç boğazından keçken parom keçiti – Qırım işğalinden ve qıtaiy Ukraina ile demir yol alâqasınıñ lâğu etilmesinden soñ, Qırımnı qıtaiy Rusiye ile bağlağan yekâne naqliyat arteriyasıdır.


text:
Qırımda, cumaaqşamı künü, sentbâr 10-da, 2015 senesi avugst soñunda ğayıp olğan qırımtatarı Muhtar Arislanovnıñ evinde uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri tintüv keçirdiler.
Qırım.Aqiqatqa avdokat Emil Kürbedinov bildirgeni kibi, tintüv sebebi – insannıñ ğayıp oluvınıñ bütün versiyalarınıñ ögrenilmesidir.
«Evel olar (taqiqat hadilmeri – QA) teşkerüvni keçirgen edi – tintüv degil edi. Bütün istegen şeylerni tutıp aldılar: vesiqalarnı ve ilâhre. Yalıñız bilgisayarnı tapıp olamadılar. Bu sebepten tintüvge keldiler, onı daa da teren keçirmek içün», – dedi Kürbedinov.
Advokatnıñ sözlerine köre, tintüv soñunda Arislanovnıñ ömür-arqadaşını Qırımda Rusiye Taqiqat komitetiniñ idaresine saat 13-ke çağırdılar.
Bildirilgeni kibi, Rusiye Taqiqat komitetiniñ idaresi avgust 27 künü ğayıp olğan Muhtar Arislanovnıñ bulunuv yerini belgiley.
Malümatqa köre, «Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 105 maddesi 1-inci qısmına köre (öldürüv) cinaiy iş taqiq etile».
«2015 senesi avgust 27 künü Aqmescit şeerinde «Zalesskiy» çarşısına çıqtı ve alâ daa qaytmadı», – deyler taqiqat komitetinde.
Matbuat vastalarınıñ malümatına köre, 45 yaşında Arislanov Aqmescit rayonı mekteplerinden birinde beden terbiyesi ocası olıp çalışa. Dzüdo idmancısıdır.


text:
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti işğal etilgen Qırımda «terror teşkilâtınıñ tarafdarları» tutuldı, dep bildire.
«Rusiyede terror olaraq tanılğan teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etmege azırlanğan Orta Asiyada doğma eki kişi Qırımda yaqalandı. Radikal islâm ğayelerini kütken şahıslar Suriye Arap Cumhuriyetine üçünci memleketler üzerinden barıp, halqara terror teşkilâtı saflarında silâlı zıddiyette iştirak etmege planlaştırğan edi», – dep aytıla hızmetniñ haberinde.
FSB bergen malümatqa köre, şübheliler Aqmescit – Krasnodar içün taksi sımarladı, Krasnodardan Tifliske avtobus biletlerini ve İstanbulğa uçaq biletlerini aldı.
Müessise malümatına köre, yaqalanğanlarğa qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı, 30 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (cinayet yapmağa azırlıq körüv – Rusiye qanunlarına köre terror olaraq tanılğan teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv) cinaiy dava açıldı. Olar eki ayğa apiske alındı, dep bildirdi FSB.
Şübhelilerniñ ad ve soyadları qayd etilmey, olarnıñ izaatları yoq.
Martnıñ 20-nde Rusiye FSBsi, işğal etilgen Qırımda «İslâm devleti» (IŞİD) terror teşkilâtınıñ «gizli bölük» faaliyetine soñ berdi, dep bildirdi. Rusiye hızmetiniñ malümatına köre, bu teşkilâtnıñ faaliyeti Komide ve Rostov vilâyetinde de toqtatıldı.


text:
Bunı Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildire.
Añlaşmanı imzalap, ayırılğan sermiya keçken sene Qırımda masraf etilgen paradan eki qat ziyade olğanını qayd ettiler.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, 3,843 mlrd ruble Qırım Cumhuriyetiniñ umumiy qullanuv yollarınıñ maliye etilmesine ayırılacaq, 587, 427 million ruble ise Aqyar federal şeeriniñ yol işlerine sarf etilecek.
İleride Qırım ve Aqyar yol hocalığı bücet sistemasınıñ 72% kârı esasında şekillengen regional yol fondları tarafından maliye etilecek.


text:
Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulıp, Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayılğan Büyük Onlar qasabasınıñ sakini Eskender Abdulganiyevniñ anasına oğlunı körmege izin berilmedi. Bunı aprelniñ 9-nda «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Facebookta haber ete.
Rusiye tahqiqatçısınıñ aytqanına köre, körüşüvde «malümat berilmesi mümkün».
«Qabaatlanğan Abdulganiyev E. birinen körüşse, yaqın soylarına ileride diger şahıslarğa belli ola bilecek malümat bere bile, olarğa nisbeten ise tahqiqat ve diger tedbirler alına bile, belki», – dep aytıla Rusiye FSBsiniñ Tahqiqat bölügi vesiqasında. Onı tutulğannıñ anası Emine Abdulganiyeva derc etti.
Emine Abdulganiyeva mart ayında da oğlunı körip olamağanda aynı vesiqa alğan edi.
Fevralniñ 14-nde Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emirüseinov alındı. Fevralniñ 15-nde Kreml kontrolindeki Kiyey rayon mahkemesi olarnı tevqif etti.
Fevralniñ 15-nde Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi olarnı tevqif etti.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
«Gazel» yük maşinasınıñ aydavcısı, yasaqqa baqmadan, Aqmescitniñ «qambır» köpründe şlagbaumdan keçip oldı.
Aydavcınıñ maniadan keçmek içün yapqan nice ıntıluvlarını qayd etken videonı Qırım naqliyat naziri Anatoliy Tsurkin aşkâr etti.
«Etesiñ, etesiñ, içtimaiy emiyeti olğan leyhalarğa aqça qıdırasıñ. Mında ise … söz yoq. Uquq qoruyıcı organlar aydavcınıñ Aqmescitniñ «qambır» köpründe etken areketlerine qıymet keser, dep tüşünem. Böyle insanlarğa yazıqlar olsun….», – dep yazdı Tsurkin.
Şunı qayd eteyik ki, işbu yerde nezaret kameraları yoqtır, «Gazel» nomerasını ise körmege imkânsızdır.


text:
Oktâbrniñ 17-nde Keriç politehnik kollecinde olğan faciadan soñ hastahaneden tek bir yaralı çıqarıldı, qalğan 46 kişi tibbiy müessiselerde qala.
Bunı Rusiye haber agentlikleri Qırımnıñ Rusiye Sağlıq nazirliginiñ matbuat hızmetine esaslanıp bildire.
Umumen Rusiye ve işğal etilgen Qırım hastahanelerinde 46 insan buluna, Moskvada – 12 kişi, altısı bala, Krasnodarda – 10 insan, beşi bala, dep haber ete TASS.
Qalğan 24 insan Qırımda qala, birisi bugün Keriç hastahaneden yiberildi.
Keriç politehnik kolleciniñ talebesi stress sebebinden psihiatrik hastahanege alındı.
Oktâbrniñ 17-nde, çarşenbe künü, Keriç politehnik kollecinde patlav ve atışuv oldı. Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi». Facia neticesinde 21 insan elâk oldı. Qırımda üç künlik matem ilân etilgen edi.
Oktâbrniñ 19-nda Keriçte ve Yedi Quyu rayonında ücüm qurbanlarınıñ cenazeleri qılındı. Vedalaşuv merasimine biñlernen insan keldi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Keriç politehnik köllecinde olğan patlavnı terror ücümi olaraq tasnif ete.


text:
Ukraina Nazirler Kabineti, 2021 s. dekabr ayınıñ 9-ındaki öz oturışında «Fevqulâde vaziyet sebebinden zarar körgenler içün para yardımınıñ miqdarını esaplanuv ve berüv ve mesken evleri (daireleri) RF silâlı tecavuzı sebebinden fevqulâde arbiy vaziyet neticesinde viran etilgen zarar körgenlerge tazmin etüv yol-yoruğına deñiştirmelerniñ kirsetilmesi aqqında» qararnı qabul etti.
Bu deñişmeler, vatandaşlarğa tazmin etüv mehanizminiñ mükemmelleştirilmesine imkân berecek.
Qabul etilgen qarar, böyle saalarda zarar körgenlerniñ aqlarınıñ temin etilmesine imkân berecek:
- viran etilgen, amma baqınuv vaqtında tamamınen ya da qısmen ğayrıdan qurulğan mesken içün ödevler;
- bir qaç mesken evlerniñ saipleriniñ, tek bir obyekt degil, bütün obyektler içün para tazmini almalarına imkân berilüv;
- obyektniñ bir parçası içün tazmin alğan zarar körgenlerniñ, aynı obyektniñ başqa parçası içün para tazmini alması imkân berilüv;
- tek notarius tarafından mülkiyet aqqını tasdıqlanğan vesiqalarnıñ kopiyasınıñ degil, em de Köçmesizlik aqqı devlet sicilinden malümatnıñ tedqiq etilmesi içün ariza bermege imkân berilüv;
- tedqiq eyyetiniñ qararınen razı olmaycaq olsañız, ekinci kere tedqiq etüv aqqı imkân berilüv;
- zarar körgenlerniñ, eyyetniñ tek pozitiv qararından soñ mülkiyet aqqınıñ bitirile bilmesi aqqında qaydnameni bermesi imkân berilüv (şimdi arizanıñ baqıluvından evel mülkiyet aqqınıñ bitirilmektedir);
- yerli özidare organlarınıñ vekillerine Köçmesizlik aqqı devlet siciliniñ bergeni malümatınıñ teşkerilüv aqqını berüv;
- bulunuv ve avuşuv sıñırlanuvları qayd etilgen meskün yerlerde yerşken Birleşken mesken quvetiniñ komandannıñ vekâletli temsilcileri tarafından teşkerüv mehanizmi tatbiq etilüv;
- cemiyet birleşmeleriniñ ve kelirsiz teşkilâtınıñ beş vekiline qadar tedqiq eyyetiniñ işine quşuluvı;
- tedqiq etüv ve tazmin etüv aqqında arizanıñ ve meskenniñ tedqiq etilüvi aktınıñ yañı şekilleriniñ tatbiq etilüvi;
- devlet akimiyeti organlarınıñ insanlağa para tazmini berüvniñ er bir usulınen bağlı malümat bermege mecburiyeti.
Para tazmini alma şaraiti ve yol-yoruğına dair tafsilâtlı talimat yaqın zamanda yayınlanacaq.
Donetsk ve Lugansk vilâyetlerindeki RF silâlı tecavuzı sebebinden arbiy fevqulâde vaziyeti neticesinde viran etilgen mesken evleri (daireleri) zarar körgenlerge para tazminatınıñ berilmesinen bağlı meseleler üzerinde eyyetniñ, 384 mesken fondnıñ obyektlerine saip olğan 458 zarar körgen kişige 106 million 426 biñ 380 grivnalıq tazminatnıñ berilmesi aqqında qararnı qabul etkenini hatırlatamız.
Bu cümleden, noyabr ayınıñ soñunda Donetsk vilâyetindeki eyyet, 65 vatandaşqa 11,43 million grivnalıq para tazminatınıñ berilmesi aqqında qararnı qabul etti. Dekabr ayında ise Lugansk vilâyetiniñ dört vatandaşı, viran etilegen mesken içün para tazmini alacaq.


text:
Ukrainanıñ ABD elçihanesi, Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kulebanıñ Foreign Affairs Amerika mecmuasında işğal etilgen Qırımda «bahtlı» yaşayış aqqında ikâye etken «Rusiyege sevginen» adlı maqalesine bergen izaatlarını derc etti. Ukraina naziri, işğal altındaki yarımada insan aqlarına riayet etüv meselelerinde «qara teşik» olıp qala, dep israr ete. Onıñ fikirince, «birileri hırsızlanğanda, apiske alınğanda ya da öldürilgende, başqalarınıñ bahtını ölçemek» şübhelidir.
Kuleba, al-azırda Qırımda cemaat fikriniñ içtimaiy tedqiqatı tarafsız yapılmağanınıñ sebeplerini Amerika oquyıcılarına tarif ete.
«Qanunsız işğal vaqtında cemaat fikrini ölçevnen bağlı bir qaç esas problem bar. Qırımda siyasiy baqışlarını bildirmege mümkün olğan, em de bu fikirler Kremlge qarşı çıqsa, serbest bir müit yoq», – dep qayd ete nazir.
O, Rusiye telepropagandasını ve soñki altı yıl devamında yarımadada alternativ malümat menbası olmağanını qayd ete. Nazir, qırımtatarlar, Ukraina tarafdarları taqip etilgenini, Reşat Ametovnıñ öldürilüvini ve rejissör Oleg Sentsovnıñ apiske alınğanını hatırlattı.
«İşğalci akimiyet Qırımnı insan aqlarına riayet etüv meselelerinde «qara teşikke» çevirdi, 2016 senesinden 2019 senesine qadar BM Baş assambleyasınıñ bir çoq qararı bunı tasdıqlağan edi», – dep qayd etti nazir.
Kuleba, 2014 senesinden soñ Qırımdaki vaziyetke «yañı baqış» şekillendirmek ıntıluvlarına şübhenen yanaşmağa tevsiye ete.
«Böyle revizionizm olsa, Ukraina topraq bütünligini ğayrıdan tiklemek fursatından marum etilecek, halqara toplulıq ise adalet ve halqara uquq ve insan aqlarına ürmetke irişüv fursatını coyar», – dep tüşüne Kuleba.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısını aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bir künde Rusiyede koronavirus hastalarınıñ sayısı 57 regionda 1786-ğa artıp, 11 917 insan oldı (+17,6%), dep bildire federal operativ ştabı, dep haber ete «Nastoyaşçeye Vremâ».
Moskvada bir künde 1124 yañı hasta, umumen ise 7822 hasta qayd etildi.
Keçken künü 97 insan tüzelip hastahaneden çıqarıldı, 37-si – Moskvada. Rusiyede 795 hasta hastahaneden çıqarıldı.
Bir künde 18 koronavirus hastası can berdi, 12-si – Moskvada. Rusiyede 94 kişi koronavirustan vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırım Rospotrebnadzor (Rusiye federal nezaret hızmeti) idaresi, yarımadada gripp hastalığına qarşı aşılavnıñ yekünlenmesini haber ete. Onıñ neticesinde ealiniñ deyerli yarısı aşılandı.
"Yarımadada bala ve büyüklerniñ gripp hastalığına qarşı aşılav kampaniyası yekünlendi. Onıñ neticesinde 1 086 014 adam aşılandı, olardan 226 684-ü - baladır. Yarımada ealisiniñ 47%-ı aşılandı", - denile müessiseniñ matbuat hızmetiniñ beyanatında.
Daa evel ilhaq etilgen Qırımda ve Aqyarda dekabrniñ 16-sına qadar bir milliondan çoq adam gripp hastalığından aşılanğanı bildirile edi.
Aynı zamanda, idare, yarımadada keskin respirator virus hastalıqlarnıñ seviyesi epidemiya seviyesine barmağanı qoşa.
Qırımda dekabrniñ başında Rospotrebnadzor keskin respirator virus hastalıqlarnıñ artmasını qayd etken edi.
Daa evel bildirile edi ki, yarımadada bu yıl gripp hastalığınıñ yüksek seviyesi tahmin etile edi. Qırım ve Aqyarda sentâbrde aşılav kampaniyası başlandı.


text:
İşğal etilgen Qırımdaki Rusiye Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ idaresi Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi, siyasiy mabüs Cemil Gafarov tibbiy yardımğa muhtac degil.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Qırımdaki Rusiye Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Kütleviy haber vastalarında SİZO-1-de bulunğan şübheli Cemil Gafarov oña kösterilmegen acele tibbiy yardımğa muhtac, dep bildirilgen edi. Bu malümat doğru degil», – dep aytıla haberde.
Rusiye apishane vekilleri, Gafarov «hastalıqları boyunca terapevt ekimi tarafından muntazam sürette baqıla, bir qaç kere diger ekimlerge baqtırıldı, hastahanege çıqarıldı», dep bildire.
«Al-azırda Gafarov D. umumiy vaziyeti bir qarar, acele tibbiy yardım kösterilüvine muhtac degil. Tahqiqat izolâtorındaki milliy bölük filialınıñ ekimlerinden mesleat ala, kerekli ilâclar ala. Tibbiy bölük hadimleri şübhelini mütehassıs ekimlerge baqtırmağa çıqarmaq içün kerekli vesiqalarnı azırladı. Onı planğa köre alıp ketecekler», – dep bildire müessise.
Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ malümatına köre, tibbiy bölük hadimleri, tutulğan şahıslarğa vaqtında yardım etmek, şikâyetlerini ve arizalarını almaq içün er kün kameralarnı dolaşa.
Daa evel Cemil Gafarov yanvarniñ 28-nde tibbiy tedqiqlerge çıqarılacaq, dep haber etilgen edi.
Yuqarı Radanıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova işğal etilgen Qırımdan ukrainalı siyasiy mabüs Cemil Gafarov (Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» mabüsi) sağlıq vaziyeti fenalaşqanını bildirgen edi. Şu sebepten Denisova Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Ukraina vatandaşlarınıñ tibbiy tedqiqi içün yardım etmesini rica etti.
Daa evel Gafarovnıñ advokatı müvekkiliniñ alı kritik oldı, dep qayd etken edi. Cemil Gafarov üçünci derece saqatı, büyrekleri hasta ve yürek hastalıqları bar. Advokat Gafarovğa ilâc bermeyip, hastahanege avuştırmağa razı olmadılar, dep qoştı.
2019 senesi martnıñ 27-nde Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal tutuldı.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırım yalısında deñiz suvu afta soñunda +19+22 derecege qadar qızındı. Eñ sıcaq şimdi Keriç boğazında.
Bu aqta Qırım Gidrometeomerkezine esaslanıp RİA Krım matbuatı yaza.
Sinoptiklerge köre, eñ suvuq suv şimdi Qara Dağnıñ yanında.
"Qara Deñizde: Kefede +21, Aluştada +20, Yaltada +21, Qara Dağnıñ yanında +19, Aqyarda +20+21, Kezlevde +20, Aqmeçitte +21, Keriç boğazında +22, Azaq deñizinde +20", - bildire Gidrometeomerkez.
Qırım Gidromettsentrniñ malümatına köre, iyün 4-ünece yarımadada yüksek yanğın telükesi ilân etilgen. Yerli qurtarıcılar, bu arada ateş yaqmaq, manğal qullanmaq yasaq olğanını hatırlata ve ormanlıqta telükesizlik qaidelerine uymağa çağırta.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtibi vazifesine Oleksiy Danilovnıñ tayinlenmesine dair buyruqnı imzaladı. Bu aqta Azatlıq Radiosı bildire.
«Danilov Oleksiy Mâçeslavovıçnı Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtibi olaraq tayinlemek», – dep aytıla fermanda.
Açıq menbalarda olğan malümatqa köre, Danilov zenaat boyunca veterinar ola. 1994-1997 seneleri Lugansknıñ şeer yolbaşçısı (şeer tarihında eñ genç) edi, 2005 senesi ise Lugansk vilâyetiniñ memuriyet yolbaşçısı oldı. Bundan soñ Danilov «Yuliya Tımoşenkonıñ blokundan» 5-inci çağırılış Ukraina halq deputatı edi.
MTMŞ sabıq yolbaşçısı Oleksandr Danılük sentâbrniñ 30-nda istifağa ariza berdi. «Bu añlı bir qarar edi, şimdi olğanlarğa ve şekillengen siyasetke esaslandım. Bazıları oynağan gizli oyunlar meni meraqladırmay», – dedi o.
MTMŞ memleketniñ milliy telükesizlik meselelerinen oğraşıp, Ukraina ükümetinden başlap bütün akimiyet organlarına emirler bere bile.


text:
İyünniñ 25-de GTRK «Krım» qırımtatar yayınları icadiy birleşmesiniñ müdiri Seitislâm Kişveyevni işten boşattılar.
Bunı QHA haber agentligine Seitislâm Kişveyevniñ özü bildirdi.
«Başta reberlik öz istegi ile ariza yazmağa rica etti, men red etken soñ, madde boyunca işten boşattılar. Olar bunı çoqtan yapacaq ediler, mına yaptılar. Sebep olaraq qırımtatar yayınlarınıñ sözme-söz tercimesi olmağanını bildirdiler. Lâkin GTRK «Krım» reberligi tarafından buña zarur olğan donatma ve tecribeli terciman berilmegen edi. Meraqlısı şu ki, daa bir yıl evelsi men özüm Qırımnıñ rus tilli ealisi içün tercime yapmağa teklif etken edim», – dep ayttı jurnalist.
Neşirniñ yazğanına köre, Kişveyevni Ukrainanıñ emek qanunları aqqında Kodeksiniñ 40-ıncı maddesindeki 3-ünci noqtası (öz vazifelerini muntazam sürette sebepsiz eda etmegeni) boyunca işten boşattılar, sebep ise «taqiqat neticeleri» oldı.
Qırım.Aqiqat Kişveyevnen bağlanmağa tırıştı, lâkin onıñ telefonı çalışmay.


text:
Ukrainada mecburen köçip kelgenlerniñ sayısı dekabr 26 kününe 610,4 biñ insan oldı, Qırımdan – 20 biñ. Bu aqta BMT İnsan aqları boyunca BMT yuqarı komissarınıñ idaresinde aytıla.
Beyanatta añılğanı kibi, 610,4 biñ mecburen köçip kelgen insannıñ arasında 19,9 biñ vatandaş Qırımda, 590,4 biñ – Ukraina şarqiy vilâyetlerinde evlerini taşlap ketti.
Mında şunı da qayd ettiler ki, 248,5 biñ insan sığınaqnı qomşu memleketlerde qıdıra. Olardan 245,5 biñ Rusiyede qaçaq statusını soradı, 2,2 biñ – Poloniyada ve 342 biñ insan diger memleketlerge muracaat etti.
Olğan malümatqa köre, vaqtınca işğal etilgen territoriyadan ve ATO zonasından diger regionlarğa 614 biñ 467 insan, şu cümleden Donetsk, Lugansk vilâyetlerinden – 594 biñ 573 insan, Qırım Muhtar Cumhuriyetinden – 19 biñ 894 insan köçip ketti.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko öldürilgen Rusiye muhalifet siyasetçisi Boris Nemtsovnı Azatlıq nişanı ile taqdirledi, dep bildire devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti.
«Bizim, ukrainler içün, Böris er daim Rusiye vatanperveri ve Ukraina dostu olacaq. O, kendi ömrü ile bunı birleştirmek mümkün olğanını isbatladı – yalıñız istek olmaq kerek», – dedi Poroşenko.
Onıñ aytqanına köre, Nemtsov Ukraina ve Rusiyeniñ serbestligi oğrunda küreşti, çünki serbest Ukrainasız serbest Rusiye olmaycağını añlağan edi.
«Bizim ve siziñ serbestligiñiz içün» – Boris Nemtsovnıñ ömür devizi olğan tarihiy şiardır. Şunıñ içün men onı Azatlıq nişanı ile taqdirlemege qarar aldım», – dedi Poroşenko.
Rusiye muhalifetiniñ liderlerinden biri Boris Nemtsov fevral 27-de aqşam Moskvanıñ merkezinde Kremlniñ yanında atıp öldürildi.
Nemtsovnı Moskvada mart 3-te Troyekurovskoye mezarlığında defin etecekler. Moskvada salı künü yerli saatke köre saat 16-ğa qadar matem tedbiri keçirilmekte.


text:
Qırımnıñ Curçı ve Aqmescit rayonlarında 50 evni suv bastı, dep bildirdi iyünniñ 23-nde Kreml kontrolindeki Qırım ükümetiniñ baş nazir muavini İrina Kiviko.
Onıñ aytqanına köre, zarar körgen sakinler içün yedek fondundan tazminat berilecek, amma miqdarını memur aydınlatmadı.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov kelecek bazarertesi kününden başlap insanlarğa para bermege talap etti.
«Krımenergo» müessisesiniñ iyünniñ 23-nde bildirgenine köre, yaramay ava sebebinden yarımadada elektrikler kesilgen eli. 180 mesken yerniñ qullanıcıları zarar kördi.
Yaramadada bir qaç künden berli yaramay ava devam ete. Soñki aftada Aqmescit soqaqlarını eki kere suv bastı. Aqyardaki Kazaçya körfezinde topraqnı alıp ketken küçlü yağanaqlar neticesinde topraq eşildi. Ekologlarnıñ ilk esaplarına köre, eşilüv 500 tonna oldı.
Qırımda salı künü, iyünniñ 23-nde, bazı yerlerde yel esmesi beklenile, yağmurlar ve boranlı yağmurlar yağacaq.


text:
Yanvar 31 künü Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca mahkeme oturışında şaat olaraq sorğudan keçken Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksönov, 2014 senesi yarımadada «samooborona» teşkilâtçısı olğanını boynuna aldı. Bunı advokat Nikolay Polozov bildirdi.
Polozov: «Toplaşuvnıñ birinci yarısında Sergey Aksönov, kerçekten, «narodnoye opolçeniye» bölükleriniñ teşkilâtçısı olğanını itiraf etti. O, bu paramiliter zümre resmiy olmağanını qabul etti. Aksönov dedi ki, Kyivde yüz bergen vaqialarda (Menlik İnqilâbı vaqıtında – QA) Qırımdan bir-qaç militsiya hadimi elâk olğan edi, ve, onıñ fikirine köre, bu onıñ mında yapqan areketlerini aqlay», – dep bildirdi.
Ukraina Baş prokuraturasınıñ matbuat hızmetinde, Polozovnıñ beyanatını Qırım.Aqiqat içün izaatlap, dediler ki, «resmiy noqta-i nazarnı, Qırım porokurorı (Ukraina Baş prokuraturasınıñ Qırım MC prokuraturası – QA) tarafından bu meselede fikir bildirilgen soñaçıqlap olurlar».
Ukraina Baş prokuraturasınıñ matbuat kâtibi Larisa Sargan, Qırım.Aqiqatqa: «Zanımca, pek tez seslenirler. Bütün hainlerni bizler eñ azından ğıyabiy olaraq iliştirmege tırışamız. Şunıñ içün, bese-belli, bu insan (Sergey Aksönov – QA) da bizim cedvelimige oğraycaq», – dep ayttı.
Rusiye tarafından tain etilgen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov, yanvar 31, salı künü saba Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiyğoznıñ işinde şaat olaraq Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesinde sözge çıqtı.
Advokat Nikolay Polozovnıñ bergen malümatına köre, Aksönov, kerçekten, 2014 senesi 26 fevralde Qırım MC Yuqarı Şurası yanında ötkerilgen miting vaqıtında «Russkoye yedinstvo» firqası silâlı çatışmağa azırlanğanını itiraf etti.
Qırımda «samooborona» yarımadanıñ işğalinden aldın peyda oldı ve işğal vaqıtında Rusiyege yardım ete edi. 2014 senesi iyün 11 künü Kreml nezaretine keçken Qırım parlamenti bu teşkilâtnı resmiyleştirdi, ve «Narodnoye opolçeniye – Qırım cumhuriyetiniñ milis quvetleri aqqında» qanun qabul etti.
Qırım akimiyeti yarımadada bir sıra bina ve odalarnı «samooboronağa» parasız teslim etti.
Uquq qoruyıcılar defalarca bu silâlanğan teşkilât bir çoq cinayetlerge qarışqanını, ve olarnıñ çoqusı Qırımda alâ daa açıqlanmağanını beyan ete ediler.


text:
1920 senesiniñ soñunda Qırımda qurulğan sovet akimiyeti qırımtatarlarnıñ siyasiy areketini yoq etse de, halqnıñ medeniyeti umumen alğanda zarar körmedi. XX asırnıñ 20-nci yıllarında qırımtatar cemiyeti, eñ azından 1921-1923 seneleri repressiya ve açlıqnı körgen qısmı uzun vaqıt olmasa da inkişaf etken edi.
Qırımtatarlar Qırımda sayısına köre birinci yerni endi ruslarğa bergen edi, amma kene de yarımada sakinleriniñ 26%-ı edi. Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ devlet tilleri rus ve tatar tilleri edi, «tatarlaştıruv» siyaseti bar edi, qırımtatarlar cumhuriyetniñ eñ yüksek reberlik vazifelerini alğan edi.
Qırımtatar atiqiyatı ve qavmiyatı faal şekilde ögrenilgen edi. Sovet mefküresi tolu, amma müim malümat bergen ilmiy işler ve cıyıntıqlar çıqqan edi.
Amma 30-ıncı yıllarda sovet akimiyeti qırımtatarlarnı müneversiz qaldırğan milliy elitalarnen küreşmege başladı. 1944 senesi sürgünlik oldı, 50-nci yıllarnıñ başında ise tamır halqqa yer olmağan Qırım tarihınıñ yañı kontseptsiyası peyda oldı. Şunıñ içün asırnıñ başında yapılğan qayd ve fotoresimler qırımtatar tarihı içün büyük emiyet taşıy.
Qırımtatar halqınıñ ananeviy turmuşını Qırım.Aqiqat fotoresimlerinde baqıñız.
(Fotoresimler ilk sefer 2020 senesi mayısnıñ 18-nde derc etilgen edi)


text:
Amnesty International halqara uquq qoruyıcı teskilât Rusiyede apis etilgen Emir-Üsein Kukuğa mektüp yazmağa çağırta.
Qayd etilgeni kibi, şimdi o Rostov-na-Donu şeeriniñ tahqiqat izolâtorında tutula.
"Destek sözlerinen mektüpler - apislilerniñ tış dünyanen aman-aman yekâne bağ usulıdır. Olar ümütni coymamaq ve dünyada olğanı aqqında haber almaq imkân bere", - sayalar uquq qoruyıcılar.
Onıñ qadını Meryem Kuku aytqanına köre, Emir-Üseinge Latviya ukrainlerinden mektüp kelgen edi, SİZO memuriyeti buña pek şaştı.
"Qırımdan vatandaslardan da mektüp keldi, oña sabır ve küç tilediler, destek sözlerini yazdılar. O bu mektüpni Aqmescitteki soñki mahkemege ketirgen edi. Köstere, közleri ise quvançtan parılday! Bu quvançnı nege oşatmağa da bilmeyim. Amma olar içün bu pek müim olğanını añladım", - dedi Meryem Kuku.
Amnesty International Ukraine saytında Rusiye SİZOlarına mektüp yazuv qaideleri ve adresler bar.
Rostov-na-Donu şeeri Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi noyabrniñ 12-nde Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsini koloniyada qalmasına üküm etti. Mahkeme qararına köre, Muslim Aliyev 19 yılğa, İnver Bekirov 18 yılğa, Emir-Usein Kuku 12 yılğa, Vadim Siruk 12 yılğa, Arsen Cepparov 7 yılğa ve Refat Alimov 8 yılğa üküm etildi. Olar sert rejimli koloniyada qalacaqlar.
Rusiyeniñ Amnesty International reisi Aleksandr Artemyev işbu ükümni «siyasiy taqip» dep adlandırdı.
Ukraina Tış işler nazirligi bu üküm sebebinden Rusiyege narazılıq bildirdi.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatlaylar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Äliyıv häm Lavrov Baqıda oçraştı
Azärbaycan İlbaşı İlham Äliyıv Ärmänstan belän 2020nçe yılnıñ noyabrendä qul quyılğan beldergeneñ ütälüe öçen adımnarnıñ yasaluın kötülären belderep: "Tınıçlıq kileşüe täq’dimebez cawapsız qaldı, bez äle dä bu täq’dim qabul iteler, dip ışanabız”, - dide
Äliyıv başqala Baqığa kitkän Rusiyä tışqı êşlär ministrı Sergey Lavrovnı qabul itte.
Söyläşü waqıtında bıyıl yıl başında Azärbaycan belän Rusiyä arasında imzalanğan Berlektäş üzara bäyläneş beldergesen xäterlätüçe Äliyıv: "Min mönäsäbätlärebezneñ üseşe öçen bu töp dokumentnıñ ozaq möddätle, bik näticäle xezmättäşlekneñ iskitkeç näticäse buluına ışanam”, - dip belderde....
-
01.07.2022
-
-
01.07.2022
-
01.07.2022
-
01.07.2022

seg_langs: crh_Latn crh_Latn crh_Latn crh_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
Kreml kontrol etken Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon mahkemesi «Qırım diversantları davasınıñ» mabüsi Redvan Suleymanovnıñ oturışını çarşenbe künü, aprel 12-ne, avuştırdı. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, mahkemeci oturışnı keçirmedi, çünki maznun belli olmağan sebeplerden mahkemege ketirilmedi.
Bu sebepten em imaye, em de qabaat esnasnı devam etmek imkânsız olğanını tüşündiler.
Haber etilgeni kibi, «Qırım diversantları davasınıñ» mabüsi Redvan Suleymanov mahkemede qabaatını tanıdı, amma büyük zarar ketirgeninen bağlı qabaatına razı olmadı.
Kreml kontrol etken Kiyev rayon mahkemesinde «Qırım diversantları davasınıñ» mabüsi Redvan Suleymanovnıñ apis müddeti 2017 senesi mart 20-ne qadar uzatıldı.
«Ukrain diversion gruppasında» iştirak etmesi ile qabaatlanğan Redvan Suleymanov Aqmescitteki Taqiqat izolâtorında yata, onıñ davasında taqiqat devam etmekte.
Rusiye kütleviy haber vastaları FSB malümatına esaslanıp, Redvan Suleymanov iyül 30-da Aqmescit ava limanında yaqalanğanını bildirgen edi. Avgust 12-de Federal havfsızlıq hızmeti Suleymanov sorğuğa çekilgen videonı Rusiye matbuat vastalarına yolladı. Yaqalanğan dey ki, 2015 senesi oktâbr ayında Zaporojye şeerinde ukrain istihbaratı oña iş teklif etti. Suleymanovnıñ aytqanına köre, oña arbiy tehnikasınıñ areketleri aqqında malümat toplamağa emir etildi, soñra ise patlav maddeleri qoyulacaq yerlerni Aqmescit vokzalında ve ava limanında tapmağa avale etildi.
Avgust 10-da FSB bildirdi ki, avgust 7-ne keçer gecesi Qırımda yarımadada teraktlarnı azırlağan «ukrain diversantları» yaqalandı. Bundan evel Rusiye sıñırcıları üç kün devamında yarımada ile memuriy sıñırdaki kiriş ve çıqış noqtalarını blok etken edi.
Ukraina akimiyeti Moskva bergen malümatını inkâr etip, Rusiye mahsus hızmetleri «provokatsiya» yapa, dep bildire.


text:
`Braziliya` Näticälär
Xäbärlär [94]
- Virus Pol'şa häm Braziliyada da kürelde
- Braziliyädä cir teträde
- Braziliyädä tabiğıy afättä 100 keşe ülde
- Braziliyädäge tabiğıy afätlärdä ülüçelär sanı 91gä citte
- Braziliyada cinayät’ oyışmasına operaŝiya
- Braziliyada tropikal' ğarasat çıqtı
- Braziliyada köçle yawım-töşem
- Braziliyädä tabiği afätlär
- Su basudan ğomeren yuğaltqan keşelär sanı 204 kä citkän
- Braziliyada su basu fäläqatendä ülüçelär artqan
- Braziliyada afät
- Cir ubılu arqasında 19 keşe hälaq buldı
- Braziliya karnavalı kiçekterelde
- Faciğada ülüçelär sanı 10 buldı
- Qıya taşı 8 can aldı
- Su basudan ğomeren yuğaltqan keşelär sanı 26 ğa citkän
- Braziliyädä su basu fäläkäte
- Yaña yıl kiçäsendä qorallı höcüm
- Braziliyädä ülemçel yañğırlar
- Raştua bäyrämendä cir ubıldı
- Tumas borın adım yasawçı bäbi
- Braziliyädä stadion su astında qaldı
- Braziliyada afät
- Turıdan-turı êfirda taladılar
- “Ataka” boralağınıñ kük yözendäge tamaşası
- Braziliyädä tabiği afät
- 1 köndä 2 qorab qazası
- Ärdoğan Kön’yaq Afrikada
- Braziliyada “Kampus kiçäse”


text:
Maydan işitarkçisi Kostenkonıñ ğayıp oluvı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqşam efirinde muzakere etilecek. Programma musafirleri – advokat Diana Plüta ve Aleksandr Kostenkonıñ advokatı Dmitriy Sotnikov. Programma alıp barıcısı Pavel Kazarin.
Yayın iş künleri saat 8:35 ve 18:30 orta dalğalarda 549 kgts sıqlığında efirge çıqa.
Efirge (044) 490-29-05 nomeralı telefon vastasınen bağlanmaq mümkün.
Qırımnıñ büyük qısmında radionı diñlemege imkân bar.
Diñleyiciler crimea.reality@gmail.com elektron adresine mektüplerini yollay bileler. Qırım.Aqiqat Radiosını Qırım.Aqiqat saytında diñlemege mümkün.
Qırım.Aqiqat Radiosı Ukraina Haber siyaseti nazirliginiñ Qırımda radio yayınlavınıñ teklinmesi boyunca leyhasınıñ ekinci basamağı çerçivesinde işlep çıqarıldı.


text:
Ukrain uçucısı Nadejda Savçenko açlıqnı ilân etti. Bu aqqında onıñ adliyecilerinden biri Mark Feygin Twitterde bildirdi.
Dekabr 12-de adliyeci bildirdi ki, Savçenko onıñ aqları cenk esiri olaraq körmemezlikke urulsa, açlıqnı ilân etmege tüşüne.
Savçenko kendi cenk esiri statusına baqmadan Halqara Qızıl Haç Komitetine muracaat etip, işten boşatuv aqqında rica etti.
Savçenkonıñ adliyecisi Nikolay Polozov dedi ki, Halqara Qızıl Haç Komiteti Savçenkoğa cenk esiri statusını bermesi mümkün. Bundan soñ, adliyeciniñ aytqanına köre, Jeneva konventsiyasına köre Rusiye cinaiy taqipni toqtatmağa mecbur qalacaq.
Rusiyede Nadejda Savçenkonı Rusiye jurnalistleriniñ ölümine alâqası bar olğanında qabaatlaylar. Bundan ğayrı, oktâbr soñunda berilgen malümatqa köre, Savçenkoğa qarşı daa bir cinaiy iş açacaq olalar – «sıñırdan qanunsız alda keçüv» sebebinden. Savçenko bu qaatlarnı red ete. Onıñ imayesi ise Nadejda Savçenkonı esir alıp, Ukrainadan zorlap çıqarğanlarını bildire.
Oktâbr ayında Moskva mahkemesi Nadejda Savçenkonıñ apis müddetini 2015 senesi fevral 15-ne qadar arttırdı.
Savçenko «Batkivşçına» cedveli boyunca Ukraina Yuqarı Radasına saylandı. Dekabr 11-de Yuqarı Rada Devlet duması ve Rusiye prezidenti Vladimir Putinge Savçenkonıñ azat etilmesi muracaatı aqqında qararnı imzaladı.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi qırımlı cemaat jurnalisti, bloger Nariman Memedeminovnıñ apiske alınmasına qarşı itirazı arizasınıñ baqılmasını başqa künge avuştırdı. Advokat Edem Semedlâyevniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, blogerge nisbeten tahqiqat tedbirleri keçirilmekte.
«FSB tahqiqatçısı Aleksandr Parşutin Nariman Memedeminov ile süret ekspertizasını keçirmekte. Dava açılmasınıñ sebebi olğan YouTube videolarında o bar edimi-yoqmı ögrenecekler», – dep añlattı advokat.
Martnıñ 22-nde Bağçasaray rayonında Rusiye telükesizlik hadimleri ve uquq qoruyıcıları Nariman Memedeminovnıñ evini tinttiler. Ondan soñ faaliyetçi Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine alıp ketildi. Martnıñ 23-nde mahkeme Memedeminovnı tevqif etti.
Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatlaylar.
Martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Mehir kitapxanası
- By ApMaH --
- Thursday, 16 Jun, 2022
Insan kewiline jol mehir-qayırqomlıq hám sahawattan baslanadı. Mıń jıllar dawamında qáliplesken mehir–aqıbet, qayır sahawat túsinikleri ásirler dawamında el-jurtımızdıń qarası, ruwxıy dunyasınıń negizi sıpatında payda bolǵan, sanamızdan tereń orın alǵan ullı qádriyatlarımızdıń ámeliy ańlatpası bolıp tabıladı. Mine sol qádriyatlardı hám «Mehir kitapxanası» joybarın ámelge asırıw maqsetinde, 2022 jıl 15 iyun kúni Qaraqalpaqstan Respublikası málimleme kitapxana orayı ulıwma oqıw zalı sektorı baslıǵı B.Uteniyazova tárepinen Nókis qalası «Doslıq» mákan puqaralar jıyını Ózbekstan kóshesi 51a jayda jasawshı 1-topar mayıbı Gulsenov Alibek xalınan xabar alındı hám talapları boyınsha kitaplar aparıp, kóshpeli kitapxana shólkemlestirdi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca mahkemede 26 fevral 2014 senesi çekilgen video qaydlar şekilindeki maddiy isbatlar, qazalanğanlarnıñ ifadelerini red ete. Bunı Radio Svoboda muhbirine Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov bildirdi.
«Kösterilgen video qaydlar, bundan evel şaat ve qazalanğanlarnıñ bergen ifadelerini red ete. Olar dey ediler ki, sanki olar Ahtem Çiygoznıñ sözlerini bir-qaç onluq metr uzaqlıqta eşite bile ediler. Albu ki Çiygozden bir-qaç metr çette turğan kamera onıñ ya da diger iştirakçilerniñ sözlerini seslendirip olamay. Bütün seslerni biñlernen adamnıñ sedası qaplap ala», – dedi Polozov.
Advokatnıñ sözlerine köre, kösterilgen videolarda «Ahtem Çiygoz iç bir şekilde ciddiy teşkiliy-idariy vazifelerni eda etmey. Sıranı tertipley, İlmi Umerovnen, Zair Smedlâyevnen ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ diger azalarınen qonuşa».
«Ve daa bir noqta: videoda Aksönovnıñ (işğal etilgen Qırımnıñ rus yolbaşçısı – QA) idareci vazifesi pek yahşı körüne, o raqiplerine qarşı areket etmek içün insanlarnı teşkilâtlandırğan edi», – dedi Çiygoznıñ advokatı.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.
Qırım «mahkemesi» Çiygoznı aprel 8-ne qadar apiste qaldırmağa qarar alğan edi.


text:
Patlayıcı madde ve silânı qanunsız saqlağanında qabaatlanğan qırımtatar faali Edem Bekirov Aqmescitteki Semaşko hastahanesine tibbiy teşkerüv yapıluvı içün çıqarıldı. Bu aqta «Agora» halqara aq qorçalayıcı gruppasınıñ advokatı Aleksey Ladin Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Daa evel Ladin, vadelerge baqmadan, yanvarniñ 14-nde Edem Bekirov Aqmescitteki Semaşko hastahanesine tibbiy teşkerüv içün çıqarılmadı, dep bildirgen edi.
Bekirovnıñ tuvğanları ayatı telükede olğanını bildirgen edi. Malüm ki, apiske alınğan faal şeker hastası ola. Ayağı kesilgen, muntazam sürette sarğılav yapılmalı.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 13-nde Bekirovnı eki ayğa apiske aldı. O, 2019 senesi fevralniñ 11-ne qadar nezaret altında qalacaq.
Ukraina Tış işler nazirligi mahkemeniñ qararına qarşı «sert narazılıq» bildirdi.