text:
Tatarstannıñ yuğarı uqu yortları yabılırmı?
Uqu yortlarına qabul itü imtixannarı berwaqıtta da kürmägän, işetmägänçä kierenke. Şimbä könne qazan universitetınıñ Tatar jurnalistika bülegendä berençe imtixan - icadi konkurs häm äñgämä ütkärelde. Bıyıl universitetnıñ tatar jurnalistikası bülegenä 15 keşe qabul itelergä tieş. Ğariza birüçelär 70TәH artıq, şul isäptän - 27 medal' alğan uquçılar.
İmtixan aluçılar, fakul'tet, institut citäkçeläre öçen dä bu könnär bik kierenke. Rusiädä yuğarı uqu yortları soñğı arada könnän-kön arta bardı. Tatarstanda da xäl şulayraq. Mäsälän, äle 1998 yılda respublikada 23 yuğarı uqu yortı bulsa, 2004 yılğa alarnıñ sanı 80nän dä artıp kitte. Bolar barısı da möstäqil uqu yortları ğına tügel inde älbättä, şuşı 80 arasında törle institut, universitetlarnıñ filialları da bar. Läkin, qızğanıçqa qarşı, san artu uqıtunıñ sıyfatı artuğa kitermäde. Mondıy wazğiät Rusiäneñ Fän häm mäğärif ministrlığınıñ da borçuın tudıra başladı kebek. Şuşı arada ğına bilgele bulğança, qayber uqu yortlarınıñ akkreditatsiäse belän problemaları kilep tuğan. Fän häm mäğärif ölkäsendä kontrol’ itü buyınça federal’ xezmäteneñ qara isemlegendä Rusiäneñ törle töbägendäge 18 uqu yortı isäplänä. Alarnıñ qaysıları attestatsiä ütmägän, qayberäwläre tege yäki bu belgeçlärne äzerläw xoquqların yuğaltqan.
Älege isemlektä Tatarstannıñ VUZları yuq. Läkin menä Qazanda filialı bulğan Rusiä däwlät säwdä-iqtisadi universitetı, elekkege Mäskäw kommersiä institutı, isemlekkä kertelgän 18 yuğarı uqu yortları sanında bar. Universitetnıñ häm anıñ filiallarınıñ, şul isäptän, Qazandağı da, akkreditatsiäse kiçekterelgän. Bügenge köndä institutta abiturientlardan ğarizalar qabul itü tämamlanğan häm anda kerü imtixannarı bara. Bıyıl Rusiä däwlät säwdä-iqtisadi universitetınıñ Qazan filialına 10 keşe qabul iteläçäk. Barısı anda buxgalter xisabı, audit, medejment, şirkätlärdä idärä itü iqtisatı, kommersiä, xalıqara iqtisat belgeçleklärendä 1200 student belem ala. Uqu yortınıñ akkreditatsiäse belän problemaları xaqındağı mäğlümätne tikşerer öçen bez Rusiä däwlät säwdä-iqtisadi universitetınıñ Qazan filialına möräcäğät ittek. İnstitutnıñ rektorı Professor Rif Aqbaşov süzlärençä, älege institut 2007 yılğa qädär attestatsiälängän. Qazan filialınıñ akkreditatsiä isä, Mäskäwdäge töp universitetnıqı belän bergä ütä häm ul uzıp baruçı yılnıñ sentäberendä genä bulırğa tieş. Bernindi dä problema yuq, bez qanuni nigezdä üzebezneñ eşçänlekne alıp barabız, dide rektor. Läkin şuşı häm başqa yuğarı uqu yortlarınıñ problemaları xaqında mäğlümätneñ näq menä imtixannar birü waqıtına turı kilüe uqırğa kerüçelärneñ häm uqu yortlarınıñ citäkçelegeneñ borçuın ayıruça arttırdı.
Älegä Fän häm mäğärif ölkäsendä kontrol’ itü buyınça federal’ xezmät tarafınnan tözelgän yuğarı uqu yortlarınıñ qara isemlegendä kübräk filiallar ğına. Bu berençe çiratta alarnıñ bik küp buluı belän añlatıla. Läkin, belgeçlär fikerençä, yuğarı uqu yortlarına qarata taläplär qatğıylanaçaq. Bügen dönya kürgän isemlek küpläp ürçegän uqu yortlarına qarşı başlanğan köräşneñ başı ğına. Bu köräşneñ qorbannarı arasında Tatarstannıñ yuğarı uqu yortları bulırmı? Bu sorawğa cawapnı kiläçäk kürsäter.
Ä älegä respublika abiturientlarnıñ iñ kümäkläp kilgän uqu yortı - Qazan däwlät universitetı. Düşämbe könne Tatmedia agentlığında anıñ rektorı Mäğsüm Säläxov universitetnıñ 200 yıllıq yubileyın ütkärü turında matbuğat oçraşuı uzdırdı. Oktäber, noyäber aylarında ütäçäk ike ğasırlıq yubiley Qazannıñ meñyıllığına ber repetitsiä kebek zur waqiğa bulaçaq.
Gölnaz İlgizär


c: text/html

text: Törkmänstanda prezident wazifaların ütäwçe Gurban-guli Berdı-möxämmädov, ilneñ parlamentı Mäcles räise Ovez-geldi Atayevnı wazifasınnan aldı. Anıñ urınına, urınbasarı Akja Nur-berdiyeva bilgelände. Mäclesneñ ğadättäntış utırışında baş prokuror Moxämmät Ogşukov, deputatlardan Ataevqa qarşı cinäyät eşen açırğa häm anı qulğa alırğa röxsät sorağan ide. Törkmänstanda prezident Saparmorat Niyazov ülemennän soñ xakimiättä bilgesezlek xasil buldı, Törkmänbaşı cänazası 24 dikaber yäkşämbe könenä bilgelängän.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bağdadnıñ könyağında Ğiraq respublikan gvardiäse belän AQŞ citäkçelegendäge koalitsiä köçläre arasında bäreleşlär bara
Jurnalistlar, Nassiriya tiräsendä kimendä 30 Ğiraqlı häläk bulğan dip belderde. Ğiraq xärbi köçläreneñ matbuğat wäkile Hazem Al-Rawi, Faw yarım utrawında berençe intixar terror ğamäle buldı, dip xäbär itte. Ber Ğiraqlı üz üzen häm tanknı şartlatqan. Ğiraq mäğlümat ministrı Mohammäd Said Al-Sahaf, Nassiriya häm Basra yanında 8 amerikan häm britan xärbie häläk buldı, koalitsiäneñ xärbi cihazları saftan çığarıldı, dip belderde. Uzğan töndä Bağdadta 16 keşe hälä bulğan häm 95e yaralanğan dip xäbär itelde. Könyaqtağı qom burannarı elemtägä häm xärbi çaralarğa ziyan kiterä.
Tanklar häm qorallanğan köçlär Bağdadqa taba yulnı däwam itär öçen ike möhim küperne üz kontrolenä aldı. Britan ğaskärläre Basra yaqınnarında Kuwait çigennän 60lap çaqrım yıraqlıqta Ğiraq köçläre belän suğış alıp bara. Ğaräp Al-Jazeera televideniäse koalitsiä köçläre Basra şähärenä uzğan töndä çäçelüçän bombalar attı, dip xäbär itte. Ğiraqnıñ ikençe zur şähärendä aş-su häm elektr qıtlığı bar. Xalıqara oyışmalar şähärdä humanitar krizis başlana dip çañ qağa. Britan ğaskärläre Ğiraqnıñ berdän ber portı bulğan Umm Qasr şähären “açıq häm imin” dip iğlan itte. 48 säğat eçendä biregä humanitar yardäm kilep citergä tieş dip xäbär itelä.
Amerikan prezidentı George Bush Quşma Ştatları kongressınnnan Ğiraq suğışın finanslawğa östämä 74 milliard 700 million dollarlıq yardäm soradı.
Britaniä premyer-ministrı Tony Blair, Ğiraqta suğış äle däwam itäçäk, häm ul bik küp köç taläp itä, läkin Amerika Quşma Ştatları citäkçelegendäge koalitsiä barıber Ğiraq prezidentın urnınan alaçaq, dip belderde. Koalitsiäneñ maqsatı elekkegeçä, Säddäm xakimiäten bärep töşerü häm Ğiraqnı qoralsızlandıru qala, dide. Britan-Amerikan ğaskärläre Bağdad yanındağı Karbalağa kilep citte, anda Ğiraq respublikan gvardiäseneñ Medina diviziäse belän bäreleşlär bara. Blair süzlärenä qarağanda, Ğiraq köçläreneñ qarşı toruı aptıraş tudırmıy, dip belderde.
İrtägä Britaniä premyer-ministrı Quşma Ştatalrğa Amerikan prezidentı George Bush belän oçraşır öçen kitä. Söyläşülärneñ köntärtibendä şulay uq Ğiraq suğışı tämamlanğaç Quşma Ştatları belän Yevropa arasındağı mönäsäbätlärne caylaw mäs’äläse dä toraçaq, dide Blair. Şulay uq Blair Berläşkä Millätlär Oyışması General Sekretare Kofi Annan belän oçraşıp söyläşäçäk.


text:
Baqır babay häykäle qayda da, Qol Ğäli babay häykäle qayda?
Sişämbe könne Qazanda kiñ cämäğätçelekkä iğlan itelmiçä genä ber kiñäşmä ütkärelgän. Respublika prezidentı Mintimer Şäymiev, ğalimnär, sängätqärlär qatnaşqan bu cıyılışta tarixi şäxeslärgä quyılaçaq häykällärneñ ürnäkläre häm alar quyıla torğan urınnar tikşerelgän. Räsmi bulmağan mäğlümatlarğa qarağanda, tatar ädäbiätenä nigez saluçı Qol Ğäligä häykäl Qaban buyında, Qazannıñ 1000 yıllığı isemendäge yaña tözeläçäk parkta quyılu variantı uñay bäyä alğan. Basket-xoll häm “Tatenergo”nıñ yaña binası arasında urnaşqan mäydan yaqın arada Qazannıñ iñ matur urınnarına äylänäçäk.
Rusiä häm Qazan tarixında mäşhür Gavrila Derjavinnıñ häykäle 30-nçı yıllarda patşa zamannarın iskä töşerä dip, cimerelgän, ä xalıq äytkänçä, Baqır babay sını eretelep sänäğät maqsatlarında qullanğan. XİX ğasırda kuelqan bu häykälne äle dä onıtmıylar. Sişämbe könne bulğan kiñäşmädä Gavrila Derjavinnıñ häykäle Lyadskiy sad dip atalğan baqçada, Akterlar yortı häm Tatarstan filarmoniäse artında quyılu döresräk bulır digän fikergä kilgännär. Derjavin häykäleneñ elekke urınında xäzer İrek mäydanı, opera häm balet teatrı, Zur konsertlar zalı binaları. Mäydannıñ ber yağında ratuşa tözelä, ikençe öleşendä xökümät binası sütelep, yañadan ayaqqa bastırıla. Lenin häykäle älegä üz urınında tora, anıñ yazmışın kiläse buın tarixçıları häm sängätqärläre şulay uq, älbättä, däwlät başlıqları xäl itär. Şulay itep, beryulı ike häykäl - Qol Ğali häm Derjavin häykällären Qazanğa häm şähär qunaqlarına kürsätü köne yaqınlaşa.


text: Bolğastannıñ tışqı äşlär ministerı Solomon Passi, Ğíraqta ğısyançılar qulğa alğan bolğarstannıñ ike watandaşı da isän, dip xäbär itte. Anıñ süzlärençä, totıqlarnı azat itü turında älegä qädär ğısyançılar belän kileşügä ireşep bulmí. Quşma Ştatlar ğaskärläre tarafınnan qulğa alınğan böten baş kütärüçelär dä irekkä çığarılmasa, ğısyançılar bolğarstanlılarnı cäzalap üterü belän yaní. Bügen Filippin xökemäte, xärbilären Ğíraqtan çığaraçaq, dip belderde. Ämma qayçan ikänen äytmäde. Ğíraq ğısyançıları fillipin ğaskäriläre öylärenä qaytıp kitsen öçen, bu ilneñ watandaşın totıq itep aldı.


text:
Bügin Senatta ötip jatqan döñgelek üstelde depwtat Qwanış Ay`taxanov azamattarğa berilip jatqan nesïeniñ mölşerlemesin 2 pay`ızğa dey`in tömendetw twralı usınıs jasadı, dep xabarlay`dı Vaq.kz tilşisi.
«Asqar Ïsabekulı, memleket awıl şarwaşılığı salasındağı nesïeni kredïttik uy`ımdarğa 0 pay`ızben beredi eken. Al olar azamattarğa 6 pay`ızben usınadı. Bul nesïeni alıp jatqan azamattar, özderiñiz bilesizder, negizinen jağday`ı tömen qarapay`ım jandar. Osını 2 pay`ızğa tömendetwge mümkindik bar ma?», -dep suradı Qwanış Ay`taxanov.
QR Premʹer-mïnïstriniñ orınbasarı – Awıl şarwaşılığı mïnïstri Asqar Mırzaxmetov depwtatqa bergen jawabında «KazAgronıñ» nesïe sayasatı qaralıp jatqanın ay`ta kele, bul usınıstı eskerwge wäde berdi.
«Birinşiden, bul nesïege alğaşqıda 6 mïllïon dollar ğana bölingen edi. Bügingi tañda Ükimettiñ arqasında 16 mïllïonğa dey`in köbey`di. Sonday`-aq nesïeniñ tölenetin waqıtın 5 jıldan 7 jılğa dey`in uzarttıq. Al pay`ızğa keletin bolsaq, bul ünemi köterilip keledi. Jalpı, KazAgronıñ nesïe sayasatın qarap jatırmız. Sonıñ ayasında pay`ızdardı tömendetw qarastırılğan. Bügingi tañda 6 pay`ızğa dey`in berilip jatır. Eger mümkindik bolıp jatsa, tömendetwge day`ınbız», - dedi Asqar Mırzaxmetov.


text: Samarra -- Ğiraqnıñ Samarra qalasında, şiğilärneñ izge urını sanalğan törbädä bügen köçle şartlaw bulğan. Bu törbädä Möxämmät Päyğämbär toqımınnan dip sanalğan ike şiği imamnıñ qäberlege urnaşqan. Binağa şaqtıy zıyan kilgän. Räsmilär äytüençä, qorallanğan keşelär törbägä bärep kerep, anda şartlatqıç quyıp kitkän. Bu xäl şiğilärdä açu xisläre uyattı. Meñlägän şiği törbä yanına kilep şartlatuçılarnı cawapqa tartırğa taläp itte. Protest çaraları Bağdadta da ütte. Samarra şartlawın oyıştıruda şiklänelgän ber keşe qulğa alınğan dip xäbär itelä. Ul arada Bağdadnıñ ber sönni mäçetenä höcüm yasalğan. Bu şiğilärneñ üç alu ğämäle dip farazlana. Şiği ruxani Ayatolla Ali Äl-Sistani şiğilärne sönni mäçetlärgä höcüm itüdän totılıp qalırğa çaqırdı.


text:
Qazan xanlığı tarixın, tatar xalqı häm Rusiä tarixın döres itep kürsätkän öçen Stalin repressiäläre waqıtında atıp üterelgän Mixail Xudyaqovnıñ tuğan yağında, Kirov ölkäseneñ Malmıc şähärendä qızıqlı ğına waqiğalar başlanıp tora. Qazan zıyalıları, bigräk tä tatar kongressı tiräsendä tuplanğan yäşlär biredä muzey buldırırğa telilär. Yal köne alar Malmıcğa barıp, xällär belän tanışıp, Xudyakov torğan yort ixatasın qarap qayttılar. Ämma bu yort elektroset' qaramağında bulu säbäple, anıñ yazmışı äle xäl itelmägän. Namuslı, ğädel eşlär yulında härwaqıt kirtälär tuıp toruı ğäcäp tügel. Mixail Xudyakov yazmışınıñ qara şäwläse dä, millät yulındağı izge eşlär nurı da bügenge könnär bilgese.
Rimzil Wäli, Qazan


text:
Çallıda - unberençe mäçet
Möselmannar yäşägän töbäklärdä mäçet tözü, anı tantanalı räweştä açu ğädäti küreneşkä äylänep bara. Şunısın da iskärtik, härber tözelgän mäçetneñ üz üzençälege, üz tarixı bar. Çärşämbe könne Çallıda açılğan din yortın da şundıylar rätenä kertep bula. Monısı, soñğı 15 yılda tözelgän 11 mäçet sanala. Başqa mäçetlär şähär bistäläreneñ üzäklärendä, keşe küp yäşi torğan urınnarında salınğan bulsa, soñğısı şähär çitendä, soñğı 10 yıl eçendä qalqıp çıqqan kottedjlar yanında tözelgän. Şuşı 2-3 qatlı zinnätle saraylar tözelgän bistäne Çallı xalqınıñ ber öleşe "baylar bistäse" dip tä atıy. Şuşında "Çişmä" iseme belän mäçet açıluı xaqında mäğlüm bulğaç, baylarğa mäçet kiräkmeni, alarnıñ anda yörergä waqıtları da bulmayaçaq, dimäk, ul buş toraçaq digän farazlar da işetelä başlağan ide. Bu niqädär döreslekkä turı kilä? Şunı açıqlaw öçen tantanağa kilgän, mäçet tözeleşenä üzlärennän öleş kertkän, "baylar bistäse" dip ataluçı şuşı bistädä yäşäwçe eşmäkärlär Fänis Nuretdinov häm Marat Ğarifullinğa möräcäğät ittem. Alarnıñ cawapları mondıy:
-Elegräk mäçetlärgä yörergä turı kilde. Ä menä xäzer öy yanındağısına bik şatlanıp yöriäçäkbez. Olığayıp kiläbez bit, olı keşe mäçetkä barmıy qaya barsın.
-Min üzebezne baylar dimäs idem. Bez xäyerçe tügel. Suıtqıçnı aqçqaç, bezneñ 1 könlek rizığıbız, öyebez, maşinabız bar, artığı yuq. Bezneñ şuşı bistä xalqı, ayırım alğanda kürşelärem Ence xanım, Rifqät h.b. comğa namazlarına yöribez.
Yaña bistädä "Çişmä" mäçete açılu uñayınnan eşmäkärlär Fänis Nuretdinov häm Marat Ğarifullin fikerläre buldı. Mäçetneñ diwarında mondıy yazulı altaqta quyılğan: "Mäçet nigezen qoruçı Äsxät Äxmät ulı." Ä menä familiäse kürsätelmägän. Jurnalistlar Äsxät Äxmät ulı Tatarstandağı yuğarı oyışmada eşläwçe bilgele şäxes tügelme ikän dip qızıqsınu beldersälär dä, bu sorawğa cawap alu mömkin bulmadı. Tantanada Tatarstan möftie Ğosman İsxaqi, Çallı, Alabuğa, Tübän Qama, Mamadış häm başqa rayon-şähärlärneñ imamnarı, Çallı şähär Şurası räise urınbasarı Xäydär Ğälävetdinov qatnaştı. "Çişmä" mäçete Çallı töbägendä iñ tiz salınğannan soñ, annan öske yağın tözü öçen ber yıldan kimräk waqıt kiräk buldı.
Çallı, Ğafiulla Ğaziz


text:
Memorial Qatıyn fäciğäsen tikşerüne yañartırğa çaqıra.
Russiädä keşe xoquqların yaqlau oyışması Memorial 1940-nçe yılda NKVD tarafınnan Polşada meñärlägän keşeneñ üterelüe eşen yañadan tikşerergä çaqırdı. Russiä belän Polşa arasındağı bu bäxäsle mäsälä, İkençe Dönya suğışınıñ tämamlanuınıñ 60 yıllığı aldınnan tağı da küberäk kiskennäşte.
Audio
"Bu xatqa baş xärbi prokurorrnıñ Qatıyn mäsäläsen tikşerü eşe yabıldı. Anda 1800 keşeneñ üterelgän buluı raslandı dip belderüe säbäp buldı. Çönki bez anda iñ kimendäö 14 meñ keşeneñ üterelgänen beläbez."
Belenkin süzlärençä, annan başqa xökümät tikşerü eşeneñ ni öçen tuqtatılğan buluın da äytmägän. Russiä monıñ suğış cinayäte buluın iqrar itärgä teläme. Ğomumän alğanda sovet citäkçese Gorbaçev 1990-nçe yılda monı iqrar itkänçegä qädäre SSSR monıñ öçen cavaplı buluın kire qağıp kilde. Russiä xökümäte tatulaşu işaräse bularaq 1992-nçe yılda ul vaqıttağı Polşa prezidentı Valensağa yäşeren dokument tapşırğan ide. Şuşı dokument üterü öçen ämerneñ Stalin tarafınan birelgän buluın kürsätä. Russiäneñ tikşerü eşen tuqtatuı , 9-nçe mayda ütkäreläçäk ciñü tantanalarına külägä töşerä ala. Estoniä belän Litva sovet rejimı tarafınan ezärleklängän buluları säbäple, 9-nçe Maydağı tantanalarğa qatnaşu däğväten kire qaqtılar. Latviä prezidentı çaqırunı qabul itte. Qatıyn fäciğäse Russiä belän Polşa arasındağı mönäsäbätlärne tağı da salqınaytuğa kiterä ala. Polşa parlamentı uzğan atnada Russiäne Qatındağı küpläp üterüne genosid dip tanırğa häm isän bulğan cavaplılarnı xäkemgä tartırğa çaqırğan qarar qabul itte. Belenkin fikerençä, Russiäneñ tikşerü eşen tuqtatuı prezident Putin xökümäteneñ patriotik häm millätçe yulğa basuın işarä itä. Mäskävdäge Politik Öyrätülär İnstitutı direktorı Sergey Markovnıñ fikerençä, Mäskäv tik üz abruyın ğına saqlarğa tırışa.
Audio
"Mäskäv Qatıyn mäsäläse turında söyläv säbäple kilgän ziannı kimetergä tırışa. Qatıyn İkençe Dönya suğışı vaqıtındağı fäciğälärneñ berse. Sovetlar Berelege bu xaqta ozaq vaqıt endäşmäde . Çönki ul vaqıttağı berektäşe Polşa belän mönäsäbätlärenä zian kilüen telämäde."
Markovnıñ farazlauınça, Russiä şulay uq xäqiqätne tulısınça faş itep cavaplılıqnı üz östenä alsa, üterelgännärneñ varisları üzen mäxkämgä birer häm bu qimmätkä töşär dip tä borçıla.
Audio
"İkençe Dönya suğışındağı qayber vaqiğälärne ayıru mömkin häm Russiä alar öçen cavaplılıqnı qabul itsä, bu xökem protseslarına kiterä ala. Monıñ ekonomik näticäläre zur bula ala. Şul säbäple dä Mäskäv moña yul quymasqa tırışa. "
Russiä-Polşa mönäsäbätläre uzğan aylarda kiskenäşä töşte. Polşa Mart ayında Varşaudağı ber maydanğa Coxar Dudaev isemen birüne planlauın belderde. Mäskäv cavap itep Polşa ilçelege urnaşqan uramğa Mixail Muravyev isemen birü belän kisätte. Russiä armiäse generalı Muravyev 1863-nçe yılda Poläklarnıñ baş kütärüen qanlı räveştä bastırğanı öçen Cellat quşamatı belän tanıla.
Färit İdelle, Praga.


text:
Bäreleşlär Mosul, Baquba häm Bağdadnıñ Sadr şähäre rayonında buldı.
Bügen Fransiä tışqı eşlär ministrı Michel Barnier ägär dä Ğiraq turında berär xalıqara konferensiä oyıştırılsa anda AQŞ citäkçelegendäge köçlär Ğiraqtan çığıp kitsenme digän mäs'älä quyılırğa tieş dide.
İordaniä patşası Abdulla äytüençä, İordan küzläw xezmätläre Ğiraqtağı ike italian xatın qız totıqnıñ qayda buluın açıqlaw öçen İtaliä räsmiläre belän xezmättäşlek itä.
AQŞ däwlät sekretare Colin Powell ğiraqta ğisyan köçäyä bara häm AQŞ köçläre andağı demokratik protsesslarnı tuqtatırğa teläwçe suğışçılarnı bastıru tırışlıqların arttıraçaq dide.


text: Çilida Azia-Tın Okean töbägenä kergän 21 ilneñ sammitı açıldı. Kön tärtibendä irekle säwdä häm iminlek mäsäläläre. Sammit qısalarında Quşma Ştatlar prezidentı George Bush, Tönyaq Korea häm İranğa, atom programmaların tuqtatırğa taläp itep basım yasarğa çaqırdı. Bush Qıtay citäkçese Hu Cintao häm Yaponiä premier-ministrı Yuniçiro Koizumi belän oçraştı. Anıñ tağın Könyaq Korea prezidentı Roh Moo-Hyuon häm Rusiä prezidentı Vladimir Putin belän oçraşuı kötelä. Comğa könne, dönya citäkçeläre cıyılğan arada, Santiagoda 25 meñläp keşe qarşılıq çarası ütkärde. Alar bu sammitnı yarlı xalıq turında uylamağan baylar cıyını dip atadı. Amerikan prezidentı George Bushqa, Ğiraq suğışına tänqit belderde. Politsiä belän çualışlar waqıtında 130lap keşe totqarlanğan.


text:
BMO: azıq-tölek citeşterü arttırılaçaq
Dönyanıñ 44 ilennän kilgän xökümät räsmiläre, Rimdä 3 kön däwam itkän azıq-tölek sammitın bügen tämamladı.
Cıyında, bügen global azıq-tölek probleme belän köräş mäsäläsenä dönya illäre nıqlap iğtibar yünälderde. Räsmilär samit axırında azıq-tölek citeşterüne arttırıp awıl xucalığına kübräk aqça kertüne wağdä itkän urtaq ber belderü äzerläde.
BMO oyışması qaramağında İtalia başqalası Rimdä uzğan global azıq-tölek problemına bağışlanğan samitta, Oyışma belgeçläre belän bergä başqa xalıqara oyışma äğzaları, xosusi azıq-tölek industriası wäkilläre kebek kiñ qatlamlı cämäğatçelek bergä cıyıldı.
3 kön däwam itkän cıyında samitqa qatnaşuçı illär, töp azıq-tölek maddäläre yağni boday, döge häm üzemlek mayı kebek artqan azıq-tölek bäyälären töşerü öçen yaña çaralar tabu yulında fikerläştelär.
BMO sekretarı Ban Ki-moon cıyınnın ğomum alğanda üz maqsatına ireşüen belderde:
Läkin berbersenä bäyle problemnärne niçek çişü yünäleşendä dönya illäre wäkilläre arasında fiker ayırmalıqları buldı.
Misal öçen bio-yağulıq citeşterüne tänqitläwçelär Yewropada kukuruz cirlären bio-yağulıq üsemlekläre belän alıştırunu tuqtatu turında bäxäsläşä. Läkin AQŞ häm tağın ber niçä il, bio-yağulıqnın kiresençä neft bäyäläre belän köräştä alternativ ber usıl buluın alğa sörep anın urnına azıq-tölek bäyälären töşerü yulların qararğa taqdim itä.
Häm bu fiker ayırmalıqları bügen urtaq kileşü qabul itüdä qomaçawlap tordı.
Dönya illäre arasındağı fiker ayırmalıqları buluına qaramastan BMO general sekretarı Ban Ki-Moon bügenge samitının urtaq maqsatlarda berläşüdä faydası buldı dip belderde.
Ban alğa taba xaqimiätlär häm xalıqara yärdäm oyışmaları arasında xezmättäşlekne arttıru burıçı tora dide.
BMO Azıq-tölek häm awıl xucalığı general başlığı Jim Bulter, BMOnıñ azıq-tölek problemı belän köräştä berençe tapqır xosusi şirkätlär belän bergä cıyıluın äytte. Bulter BMOnıñ törle qatlamdağı wäkillärne bergä cıyıu, azıq-tölek problemının çişü öçen xökümätlärdän qala xosusi oyışmalar, yärdäm oyışmaları häm banklarnın da möhim rol uynawın kürsätte dide.


text:
Mehmet Balaman Türküleri Dinle Full
» Hande Duru tarafından yazılmıştır.
mehmet balaban senden soğudum dinle,mehmet balaban türküleri dinle,
mehmet balaban iki keklik dinle,mehmet balaban türküleri dinle,
mehmet balaban,mehmet balaban dinle,mehmet balaban şarkıları dinle,mehmet balaban şarkısı dinle,mehmet balaban parçaları dinle,mehmet balaban indir,mehmet balaban boxca,mehmet balaban müzik dinle,mehmet balaban eski yeni dinle,mehmet balaban full son albüm dinle,mehmet balaban 2012 2013 dinle,mehmet balaban albüm dinle,mehmet balaban parçaları dinle,sarkisidinle.blogspot.com,mehmet balaban,mehmet balaban fon müzikleri dinle,mehmet balaban türkü indir,
mehmet balaban iki keklik dinle,mehmet balaban türküleri dinle,
mehmet balaban,mehmet balaban dinle,mehmet balaban şarkıları dinle,mehmet balaban şarkısı dinle,mehmet balaban parçaları dinle,mehmet balaban indir,mehmet balaban boxca,mehmet balaban müzik dinle,mehmet balaban eski yeni dinle,mehmet balaban full son albüm dinle,mehmet balaban 2012 2013 dinle,mehmet balaban albüm dinle,mehmet balaban parçaları dinle,sarkisidinle.blogspot.com,mehmet balaban,mehmet balaban fon müzikleri dinle,mehmet balaban türkü indir,
Etiketler: mehmet balaban, türkü


text: Bügen Rumıniädä prezident häm parlament saylawlarınıñ berençe turı uzdı. Cirle waqıt belän köndezgä säğat 12dä xalıqnıñ 11%tı tawış birgän dip xäbär itelä. Saylawaldı kampaniäse kiñ cäyelgän rişwätçelek häm xäyerçelek şartlarında uzdı. Prezidentlıqqa 12 namzät arasında iñ kürenekleläre – xakimiättäge sosial-demokratlar wäkile premyer-ministr Adrian Nastase häm urta-uñ Ğadellek Berlege başlığı, Buxarest merı Traian Basescu. Belgeçlär farazlawınça, saylawlarnıñ ikençe turın uzdıru kiräk bulaçaq. Ul kön inde 12 dekabergä bilgelängän.


text:
Rim Katolik Çirkäwe kardinalları yaña papanı saylaw oçen 18-nçe aprel'dä yabıq kiñäşmä ütkäräçäk.
Monı bügen Vatikan süzçese Jaoquin Navarro-Valls matbuğat oçraşuında iğlan itte.
Kiñäşläşülär häm yäşeren tawış birü Sistin cirkäwendä ütäçäk.
Navarro-Vals äytüençä Kardinallar Şurası İoann Paulnıñ törle waqıtlardan yazıp qaldırğan barlığı 15 bitlek wäziäten uqığan. İrtägä ul wäziät kiñ cämäğätçelekkä dä iğlan iteläçäk.
Bügen İzge Piter çirkäwe aşa anda quyılğan papanıñ mäyete belän xuşlaşuçı küpsanlı keşelär uzdı. Anda kiñ cämäğätçelek belän xuşlaşu pänceşämbe kiçenä qädär däwam itä.


text:
Salawat Yulayev kem bulğan?
3 yün könne Ufada Başqortstan Däwlät Cíılışı yortında «Salawat Yulayıv tormışında häm ícatında azatlıq ideyäse» dip atalğan temğa Bötenrusiä fänni – ğämäli konferensísı bulıp ütte. Anda Mäskäwdän häm başqa şähärlärdän dä baytaq qına ğälimnär kilgän.
Konferensída berençe süzne alğan Däwlät Cíılışı – Qorıltay räise Qonstantin Tolqäçev Salawat Yulayıvnıñ şäxeseneñ böyeklegenä, anıñ xalıq azatlığı öçen qılğan batırlıqlarınıñ ähämiätenä tuqtaldı. Annan soñ çığış yasağan republík witse – premierı Xäläf İşmoratov ta, zur doqladlar äzerlägän başqa ğälimnär dä şulay uq Salawat Yulayıvnıñ zur şäxes buluın täkrarladı.
Soñğı yıllarda qayber urıs ğälimnäre Salawat Yulayıvnıñ ruxi yulbaşçısı sanalğan Yemelyän Puğäçev şäxesen tiränten öyränep, anıñ xaqında moñarçı tarix bitlärendä yazıla kilgän maqtaw süzlärenä qapma – qarşı torğan bäyälämäle fänni eşlär yazdı. Alardan kürenüençä, Puğäçev xalıq azatlığı öçen köräş alıp barğan batır polqowodes bulıp tügel, ä urıslar üzläre äytergä yaratqança, «bandit s bol'şoy doroğí» ğına bulğan. Şulay bulğaç, anıñ yarannarınıñ berse Salawat Yulayıv ta nindider cinayätçe genä bulıp çığamıní, digän soraw tuuı tabiği. Älbättä, Salawat Yulayıvnı da qayber ğälimnär artıq maturlap, yaltıratıp kürsätelüçe, kübräk legendalar belän törelgän ber keşe bularaq qına qabul itä. Ämma başqort tarixçı – ğälimnäreneñ zur küpçelege mondí qaraşlarğa kisken qarşı çığa. Alar Salawat Yulayıvnıñ matur yözen saqlap qalu häm anıñ danın dönyağa tağın da kiñräk taratu öçen cannarın da birergä äzer. Monı Ufada ütkän älege konferensídağı çığışlardan da sizärgä mömkin ide. Ğälimnär Marat Qolşäripov, Rozalí Soltangäräyewä häm başqalar üz doqladlarında Salawat Yulayıvnı ilahi ber zat itep kürsätergä tırıştı. Tänäfes waqıtında jurnalistlar belän aralaşqanda folklor belgeçe, tanılğan ğälimä Rozalí Soltangäräyewä, misal öçen, menä mondí fikerlären äytte.
(awdio)
Sez tanılğan başqort ğälimäse Rozalí Soltangäräyewänıñ milli batır sanalğan Salawat Yulayıv xaqındağı fikerlären işettegez.
Fänni – ğämäli konferensída qatnaşuçılar comğa könne üz eşlären Salawat Yulayıvnıñ tuğan yağı Salawat rayonında däwam itte. Alar anda milli batır belän bäyle urınnarnı qarap yörde häm yübileyğä bağışlanğan mädäni çaralarda qatnaştı.
Fänis Fätxi, Ufa.


text:
Kofi Annan Aziä-Tın Okean illären AİDS awıruı sezdäge iqtisadıy häm sotsial tärräqiätkä zur qurqınıç tudıra dip kisätte
AUDİO: Bu konferensiädä küp kenä illärneñ saqlanu ministrları qatnaşa. Ämma şunısın açıq äytik. AİDSqa qarşı köräştä xökümätneñ barlq bülekläreneñ citäkçeläre qatnaşırğa tieş. Häm iñ yuğarı citäkçelek. AİDS sälamätlek krizisı qısalarınnan küpkä kiñräk mäs'älä. Ul tärräqiätneñ üzenä qurqınıç tudıra.
Annan bu töbäktä AİDSqa qarşı köräştä beraz uñış buluğa qaramastan ul äle haman da qurqınıç tudıra di. Annan tınıçlanu töbäktäge sälamätlek sistemalarına, iqtisadıy häm sotsial tärräqiät öçen zarur bulğan çığanaqlarğa bik zur zıyan kiterä ala dip kisätte.
Bügen dönyada bu awırunı yoqtırğan 38 million keşe bar. Bañkoktağı 6 könlek konferensiädä Aziä-Tın Okean töbägendäge 36 ildän 17 meñläp wäkil qatnaşa.


text:
Tarixta berençe tapqır Sverdlovski ölkä sabantuyı uzdırılaçaq
Äle yazğa kergäç tä, Yekaterinburgta eşläp kilüçe Milli mediaxolding citäkçeläre, Qazannıñ meñyıllığına bağışlap ölkä sabantuyı uzdıru turındağı täqdim belän ölkä xökümätenä çıqqannar ide. Ozaqlamıy Sverdlovski ölkä xökümäte räise Aleksey Vorob''yev imzası astında maxsus qarar qabul itelde. Xökümät citäkçese raslağan wäqälätle oyıştıru komitetına Tatarstan häm Başqortstan respublikalarınıñ Sverdlovski ölkäsendäge daimi wäkilläre, xökümät äğzaları, ministrlar, deputatlar häm bu eşkä başlanğıç birüçelär kertelde.
Oyıştıru komitetı räise, Sverdlovski ölkä xökümäte citäkçese urınbasarı Semen İsakoviç Spektor berençe utırışta uq bu waqiğanıñ bik zur säyäsi ähämiätkä iä buluın assızıqladı. Anıñ äytüençä, Rusiäneñ berlege, nıqlığı, köçe millätlär duslığında. Qızğanıç, qayber köçlärneñ bu berlekne qaqşatırğa tırışuları arqasında, soñğı yıllarda millätara mönäsäbätlär kiskenläşä baruın kürmi mömkin tügel. “Niçek kenä tel äylänmäsä dä, ildä üzenä kürä grajdannar suğışı bara ikänlekne istän çığarmasqa kiräk. Äledän-äle terror çatqıları äle anda, äle monda qabınıp kitä. Şuşındıy waqıtta ölkädä yäşäwçe tatar xalqı, qolaç cäyep başqalarnı üzeneñ milli bäyrämenä qunaqqa çaqıra ikän, bu eşkä bez bik räxätlänep, barlıq cawaplılıqnı toyıp quşılırğa tieşbez”.
Spektor äfände utırışta qatnaşuçılarnı bäyrämne oyıştırğanda barlıq neçkäleklärne küzdä totıp eş itärgä çaqırdı. Här ministrlıqqa cawaplı wazifalar yöklände.
Bar xalıqnıñ da yaratqan bäyrämenä äwerelgän Sabantuy Sverdlovski ölkäsendä mondıy masştabta äle berençe tapqır oeştırılaçaq. Şuña kürä, bäyrämneñ milli tösmerlären bozmıyça, başqa millät xalıqları qatnaşırlıq itep tä oyıştıru küzdä totıla.
Ölkä sabantuyın ütkärü urını itep, Yekaterinburgtan 40 çaqırımda urnaşqan, Pervoural''ski şähärennän yıraq tügel, Şaytan yılğası yarındağı “Polonnıy ğorqa” dip atalğan bik matur cir bilgelände. Bügenge köndä ölkä sabantuyın äzerläw buyınça bik zur qolaçlı eş cäyelderep cibärelde. Sverdlovski ölkä sabantuyı 25 iyündä uzdırılaçaq.


text:
AQŞ Däwlät Departamentı räsmie Ğiraq säyäse turındağı tänqiten kire aldı
Şimbä könne Äl Cäzirädä kürsätelgän television äñgämädä Fernandez AQŞ administratsiäse Ğiraqta iñ yaxşı niättän eş itsä dä zur xata yasadı dide.
"Ğiraqta bez xälebezdän kilgänçä yaxşı bulırğa tırıştıq, ämma minemçä tänqitkä dä küp urın qaldı, çönki, şiksez Ğiraqta Quşma Ştatlar yağınnan täkkäberlek häm axmaqlıq buldı" dide Fernandez.
Yaqın Könçığışta iñ küp qaralğan şuşı televideniedä Fernandeznıñ ğäräp telendä äytkän bu süzläre bik tä täesirle buldı.
Küplär AQŞnıñ yuğarı räsmien üz idaräseneñ säyäsäten täqnitlärgä närsä etärgän digän soraw quydı. Däwlät Departamentı şunda uq anıñ süzlärennän çitläşergä tırıştı.
Fernandez üse isä soñraq bu süzlärne yalğışıp äytkänlegen belderde, häm alar minem üzemneñ dä, däwlät departamentınıñ dä fikeren çağıldırmıy dide.
Ni genä bulmasın, bu süzlär AQŞ administratsiäsendä häm xakimiättäge Respublikan partiäsendä Ğiraq säyäsäte turında yañarıp kitkän bäxäslärgä iğtibarnı tağın da arttırdı.
Şimbä könne atnalıq radiomöräcäğätendä prezident George Bush Ğiraqta köç qullanunıñ artuın belderde.
Ramazan ayı Ğiraqlılar öçen dä, amerikan xärbiläre öçen dä ayıruça qanlı buldı.
Näticädä 7-nçe noyäbergä bilgelängän Kongress saylawları aldınnan respublikannarğa basım arta bara.
Fiker beleşülär saylawçılarnıñ Ğiraqtağı xällär turında naçar uylawın, häm citäkçelekkä ışanıçnıñ kimi baruın kürsätä. Bu isä Kogressnıñ berär, yäki xätta ike pulatında da respublikannarnıñ yuğaltuına kiterä ala.
Yäkşämbe könne AQŞnıñ Ğiraq säyäsäten üzgärtergä çaqıruçılarğa Senatnıñ qorallı xezmätlär komitetın citäklöwçe respublikan Richard Lugar da quşıldı. 2302
"Ğiraqta eşsezlek 40-tan alıp 60 protsentqa qädär. Neft çığaru kimi bara. Anda Korrupsiä. Asılda, bez anda xärbi çişeleşkä yäki totrıqlılıqqa ireşsäk tä, xalıqnıñ üz xökümäten niçek totıp toruı, monıñ ğämäli niçek däwam itüe açıq tügel. Şuña kürä, planlaştırğanda bez ilne tözekländerüdä moñarçı bulmağança uylarğa tieş bulaçaqbız" dide Lugar.
Britan premyer ministrı Tony Blairğa da Ğiraq säyäsäte mäsäläsendä tänqitlär arta bara. Bu ayda Britan armiäse başlığı general Richard Dannatt Britan xärbiläreneñ Ğiraqta toruı iminlek öçen zıyanlı, şuña kürä alarnı tizdän çığarırğa kiräk dip äytüe belän säyäsi cäncalğa säbäp buldı.
Blair belän söyläşülär öçen düşämbe könne Londonğa kilgän Ğiraq premyer ministr urınbasarı Barham Salix xalıqara köçlärneñ ğiraq xökümäten saqlar öçen anda mäñgegä qala almawın añlawı turında äytte. Şul uq waqıtta ul AQŞnı, Britaniäne häm başqa illärne üz ğäskärlären Ğiraqtan bik irtä çığarmasqa çaqırdı.
"Min xalıqara cämäğätçelek bu qıyın xäldä Ğiraqlılarnı yalğız ğına qaldırmas dip ışanam. Ğiraq xökümäte xalıqara cämäğätçelekkä üz wazıyfalarına citdi qarawın kürsätergä teli, bez xalqıbızğa häm xalıqara cämäğätçelekkä ğämäli tärräqiät kürsätergä tieşlegebezne añlıybız. Häm min üzebez belän dönyanıñ qalğan öleşe arasındağı bu xezmättäşlek möhim dip isäplim" dide Salix.
Quşma Ştatlarda xäzer küplär elekke däwlät sekretare, xäzerge Ğiraqta alternativ strategiälär öçen kiñäşlär äzerläwçe şura räise James Bakernıñ bu turıdağı xisabın kötä. Ämma ul xisap 7 noyäberdä ükäçäk parlament saylawlarınnan soñ ğına bulaçaq.
Naif Aqmal, Praga.


text: Mäskäw şähär mäxkämäse bügen başqala üzägendä şartlaw oyıştırırğa niäte buluda ğayepläp Zarema Muzhakoyeva isemle çeçen xatının 20 yılğa iregennän mäxrüm itü turında qarar çığardı. İnterfax xäbär iteünçä, cämäğät mäxkämäse Zaremağa düşämbe könne terrorçılıq, cinäyät qılu plannarı häm röxsätsez qoralğa iä buluda ğayepläwlär belderde. Uzğan yılnıñ iül ayında tärtip saqlawçılar anıñ Mäskäw restorannarınıñ bersendä üz üzen säyer totuına iğtibar itep qulğa alğan häm üze belän bergä bulğan şartlatqıçın tapqan. Şartlatqıçnı zararsızlağanda ber qoral expertı şartlap hälak bulğan ide.


text:
BMO İminlek Şurasında Ğıraqnı qoralsızlandıru mäsäläse tikşerelä başlağançı diplomatik aktivlıq ta nıq artıp kitte
Comğada bulaçaq İminlek Şurasınıñ cıyılışınnan elek Parij häm Waşingtonnan yasalğan yaña belderülär, Ğıraqnı qoralsızlandıru mäsäläsendä pozitsielärneñ kiskennäşüen kürsätä.Parijda Russie, Fransie häm Germanie suğışqa röxsät itkän rezolutsiene tuqtataçaqbız digän deklaratsiegä qul quyğanda, AQŞ däwlät sekretarı Şuranıñ qararı bulmıy torıp ta, kiräk bula qalsa Waşingtonnıñ Ğıraqnı köç qullanıp qoralsızlandıru xoquqı bar dip belderde. İnspektorlar başlığı H.Blix Bagdadnıñ xezmättäşlege arttı digän qaraşta.
Audio
1441nomerlı rezolutsieneñ qabul itelüennän soñ bez Saddam Xösäinneñ qoralsızlanu öçen politik vä strategik qararlar qabul itüen kürsätkän ber nindi dä işarä kürmädek.Ayruça Ğıraq rejimınıñ aktiv, şartsız häm şunduq inpektorlar belän xezmättäşlek itergä qarar birgänen kürsätkän ber närsä dä yuq.
Bilgele bulğança AQŞ,Britanie häm İspanya Ğıraq tınıç yullar belän qoralsızlanu mömkinkinçelegen yuğalttı, şunlıqtan köç qullanu xoquqı bar digän rezolutsie proyektı täqdim itte. Bu çara kiläse atnada tawışqa quyılaçaq dip kötelä. Anıñ ütüe öçen Şuradağı 15ilneñ in kimendä 9nıñ raslauı zarur häm ber genä dä VETO qullanılmasqa tieş. Comğa könde Şura cıyılışında tikşerüçelärneñ başlığı H.Blix häm xalıqara Atom idaräseneñ citäkçese ÄlBaradei Ğıraqtağı xällär turında xisab biräçäk. Çärşämbedä H.Blix jurnalistlarğa Bagdad äle nigezle qoralsızlanu mäsälälärendä xezmätäşlek itä, ul Al-Samud raketaların yuqqa çığara dip äytsä dä, Blix Ğıraqnıñ rezolutsiedä taläp itelgäneçä tulısınça xezmätäşlek itüen raslaudan totılıp qalğan. Blix inspeksielär öçen kübräk waqıt teläsä dä, ul inspektorlarnıñ alğa sörgän xäl qılınmağan qoralsızlanu mäsäläläre öçen küpme waqıt kiräk bu turıda äytä almim digän .Anıñ süzlärençä
Audio
Alar aktiv, sonğı waqıtlarda bigräktä aktiv,ämma ütkände bik yaxşı xezmättäşlek itmägännäre öçen , Ğıraqnıñ tulısınça qoralsızlanaçağına ışanam dip äytä almim.
H.Blix Bagdad raketalarnı yuq itä, ul şulayuq 1991nçe yılda küpläp üterü qoralların yuq itügä qatnaşqan ğalimnärneñ isemnären , yaña dokumentlar birä dip söyläde. Ğıraq ayruça 91-nce yılda kümgän yözdän artıq biologik bombanı qazıp çığaru eşenä kereşkän. Ğalimnär belän xosusi intervyular da bara. Ämma Powel üz çığışında uñay täräqiätne çitkä qağıp , küzläü xisapları Ğıraqnıñ raketalar eşläp çığarırğa yaraqlı cihaz , maşinalarnı yäşrüen kürsätä, ul tizlektä raketalarnı yañadan eşli başlayaçaq dide. Powell ayruça 1441nomerlı rezolutsie uñışlı inspeksielär tügel ä Ğıraqnı qoralsızlandıru turında ide dip äytte. Ämma Blix bu täfsilläügä qarşı kilep , min rezolutsie inspeksielär tügel ä qoralsızlanu turında dip äytüçelär belän kileşmim . Resolutsie inspeksielär turında häm şunlıqtan anı bez xupladıq dip äytte. Ul inspeksielär protsesı mänge däwam itergä tieş digän ideanı yaqlami.Ämma Blix comğa könde İminlek Şurasına här ike fraksieneñ politik mäqsatlar öçen qullana alaçaq xisap täqdim itmiäçäk . İminlek Şurasınınıñ veto xoquqına iä äğzası Qıtay da Fransie, Russie häm Germanieneñ Ğıraq krizisı diplomatik yullar belän çişelergä tieş digän pozitsiesen yaqlap çıqtı.Qıtay tışqı eşlär minsitırı Tang qoral inspeksieläre nığıtılırğa tieş, BMOsında östämä rezolutsiegä ixtiaç yuq dip belderde. Ämma ul Qıtay AQŞ vä Britanie tarafınnan yaqlanğan rezolutsie proyektına veto salaçaqmı digän soraunı çitlätep ütkän. Atnakiçtä BBC BMOsındağı diplomatlarğa tayanıp, Britanie älege rezolutsiegä tözältmälär kertep, Ğıraqqqa qoralsızlanu öçen qısqa waqıt birmäkçe dip belderde. Bu täqdim , AQŞ , Britanie, ispanya tarafınnan yaqlanğan rezolutsiegäme östelä, ällä comğada ayrım mı täqdim iteläçäk älegä bilgesez. Tözältmä İminlek Şurasınıñ köç qullanunı yaqlamağan äzğalarına täsir itü mäqsatın quya . AQŞ saqlanu ministırı Rumsfeld çärşämbedä Audio
Prezident waqıt betep bara dip äytte. Saddam Xösäin köç qullanunı tuqtata ala, ul qoralsızlanırğa yädä ildän çığıp kitergä tieş. Yulnı Bagdad saylıyaçaq!
Ğıraqnı qoralsızlandıru mäsäläsendä pozitsielär kiskennäşkändä Farsı Qultığında suğış äzerlekläre tämamlanıp kilä
Färide Xämit, Praga


text:
140 gruziäle Mäskäwdän Tifliskä cibärelgän
Rusiä Däwlät duması Gruziädän Rusiä ğaskärlären çığaru häm Gruziä cire aşa xärbilärneñ ütü tärtibe turındağı kileşüne rasladı. Bu xaqtağı dokumentnı ike il prezidentı mart axırında Soçída imzalağan ide. Gruziä parlamentı anı äprel dä ük qabul itte. Kileşüdä Rusiä ğaskärläreneñ Axalkalakída, Batumdağı xärbi nığıtmalarnıñ häm şulay uq Kavkaz artındağı başqa xärbi qorılmalarınıñ eşläw tärtibe turında yazılğan. Bu doqument nigezendä Axalkalakídağı nığıtma kiläse yılnıñ axırında, ä Batumdağısı 2008 yıl betkändä yabılırğa tieş.


text:
Bötendönya Başqort Qorıltayınıñ Başqarma Komitetı Rusidä ütäçäk prezident saylawlarında Vladimir Putin öçen tawış birergä çaqırdı. Bu oyışma şulay uq Başqortstanda tatar telenä bernindi status ta birergä kiräk tügel dip isäpli. Başqort Qorıltayınıñ häm respublika parlamentınıñ qayber äğzaları Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymievneñ Başqortstanda tatar teleneñ xäle uñayınnan äytkännärenä qarata üz fikerlären belderä. Qayber Başqort zıyalıları tatar tele mäs'äläsen onıtırğa häm başqort telen öyrätüne arttırırğa çaqıra.
Rämzit Abuläyev, Ufa.


text:
AQŞ iqtisadına işelü yanıymı?
AQŞ iqtisadında töşenkelek başlana digän şöbxälär sürätendä, dönyanıñ qimmätle qäğäz bazarlarında soñğı ike köndä bäyälär töşü küzätelde. Düşämbedä Yewropa bazarlarında bäyälär 2001 yıl 11 sentäber höcümnärennän soñ iñ tübän däräcäğä töşte. Şundıy uq, işelü Aziä bazarlarında da küzätelde. Sişämbedä Quşma Ştatlarnıñ üzäk bankı şuşı töşenkelekkä qarşı çara bularaq, banknıñ töp kredit protsentın 0.75%-qa kimette.
Quşma Ştatlarnıñ üzendä düşämbe – yal köne, Martin Luther King köne ide. Yewropa bazarlarında soñğı berniçä yılda bulmağan işelü küzätelde, ilenä qarap, 5-7%-qa qädär. Şuşı dulqın sişämbedä Aziä illärenä barıp citte. Yaponiä, Hong-Kong, Qıtay, Könyaq Korea bazarları 4%-qa kimede. Hindstanda töp kürsätkeç kinät 10 protsentqa töşkännän soñ, säwdäne xättä tuqtatıp torırğa mäcbür buldılar.
Bu işelülärneñ töp säbäbe – Quşma Ştarlar iqtisadındağı töşenkelek dip sanala. Düşämbedä ilneñ üzäk bankı wazifasın başqaruçı Federal Reserv sistemı, şuşı töşenkelekkä qarşı çara bularaq, şaqtıy kisken adımğa barırğa qarar itte - banknıñ töp kredit protsentın beryulı 0.75%-qa kimetep, 3,5%-qa qaldırdı.
"Minemçä, bu adım ilgä häm bar dönyağa üzäk banknıñ bazarda tuğan wazğiätkä qarap, citez xäräkät itä aluın kürsätä, bu ışanıç tudırırğa tieş" dide finans ministrı Henry Paulson.
Qayber belgeçlär, Quşma Ştatlardağı bu töşenkelekneñ tamırları ipoteka krizisiına bäyle, dip sanıy. Zamanında millionlağan keşe toraq alu öçen kreditlar alğan, läkin yuğarı protsentların tüli almıy.
Comğa könne amerikan prezidentı George Bush, şuşı wazğiätne yaxşırtu yullarınıñ berse bularaq, 150 milliard dollar külämendä salım taşlamaları planın iğlan itte.
Läkin bazar bu çarağa ışanmadı, küräseñ, citärlek tügel dip tapqan.
Küp kenä belgeçlär Quşma Ştatlar iqtisadınıñ xäzerge xäle bik möşkel digän fikerdä.
"İnvestorlar şunı añlarğa tieş, eş ipoteka yä kreditlarda ğına tügel. Bu zur burıçlar krizisı, här tarmaqta, xättä xökümät däräcäsendä. Bezneñçä, bu äle başlana ğına, häm bik tirän işelügä kiteräçäk, bälki 1929 yılda bulğan şikelle" di Hong Kongtağı finans şirkäte belgeçe Martin Hennecke.
Üzäk bank iğlan itkän bügenge adım wazğiätne yaxşırta alırmı?
"Bu adımnıñ ber qısqa waqıt öçen faydası bulaçaq. Läkin zäğif iqtisad digän töp mäsälä urınında qala" di Londondağı Capital Economics belgeçe Jonathan Loynes.
Quşma Ştalar üzäk bankı kürgän çaranıñ näticäse bulırmı, älegä äytü qıyın. Sişämbedä New York birjasında töşenkelek belän açıldı.


text:
QR Premʹer-mïnïstriniñ birinşi orınbasarı Asqar Mamïn Aşxabadta ötken xalıqaralıq turaqtı kölik boy`ınşa jahandıq konferencïyağa qatıstı, dep xabarlay`dı primeminister.kz. Konferencïya ayasında A.Mamïn Türikmenstan prezïdenti Gwrbangwlı Berdimuxamedovpen kezdesti.
A. Mamïn öñirdiñ älem muxïttarı men xalıqaralıq teñiz joldarına şığw mümkindigi joq, ékonomïkalıq damw elderi turğısınan alğandağı turaqtı kölik taqırıbınıñ mañızdılığın atap ötti.
«Sawda ağındarın zamanawï logïstïkalıq ïnfraqurılımmen jäne jetkizwdiñ jıldamdığı men bağası jağınan sapalı qızmetimen qamtamasız etw – tranzïttik dälizderdiñ qatıswşı elderine jaña narıqtardı ïgerip, jük ağının tartwğa mümkindik beredi», - dedi A.Mamïn.
Onıñ ay`twınşa, BUU Bas Assambleyasınıñ 70-sessïyası ayasında qabıldanğan turaqtı damw maqsattarı, sonıñ işinde turaqtı sïpattağı tranzïttik jäne kölik ïnfraqurılımın qurw jahandıq damwdıñ mañızdı qarqını bolıp tabıladı.
«Qazaqstan öñirdiñ logïstïkalıq ïnfraqurılımın jetildirwge jäne damwına ay`tarlıqtay` ülesin qoswda», - dedi A.Mamïn.
Jahandıq konferencïyağa qatısw ayasında QR Premʹer-mïnïstriniñ birinşi orınbasarı Türikmenstan prezïdenti Gwrbangwlı Berdimuxamedovtiñ qabıldawında boldı.
Taraptar Qazaqstan Prezïdenti Nursultan Nazarbaevtıñ ekijaqtı qazaqstandıq-türikmendik qarım-qatınastı damıtwdağı, memleketaralıq bay`lanıstardıñ barlıq salalarında ıntımaqtastıqtı nığay`twdağı röli men mañızdılığın basa ay`ttı.
Kezdesw barısında mañızdı böligi Qazaqstan-Türikmenstan-Ïran jaña temirjol magïstrali bolıp tabılatın «Soltüstik-Oñtüstik» temirjol dälizin damıtw perspektïvaları talqılandı. 2014 jılğı jeltoqsanda Qazaqstan, Türikmenstan jäne Ïran prezïdentteri üş memleketti jalğay`tın Özen–Bereket–Gorgan temirjol magïstralin aştı.
Taraptar bul xalıqaralıq magïstralʹdiñ öñirdiñ ékonomïkasın damıtwdağı, sonday`-aq eki el arasındağı özara tïimdi ıntımaqtastıqtıñ güldenwi jäne onı nığay`twdağı mañızdılığın atap ötti.
Budan özge, taraptar gaz, transşekaralıq swdı pay`dalanw salasındağı qazaqstandıq-türikmendik ıntımaqtastıqtı damıtw mäseleleri jöninde pikir almastı.
A.Mamïn aldağı ÉKSPO-2017 «Bolaşaq énergïyası» xalıqaralıq körmesine qatısatındığı üşin türikmen tarapına alğıs ay`ttı.
Forwm ayasında A. Mamïn Qıtay`, Resey`, Türkïya, Äzirbay`jan, Wkraïna ükimetteriniñ müşelerimen kezdesw ötkizdi.


text:
2001 yılda Äfganstanda Taliban rejimınıñ cimerelüennän soñ kiñ küläm mäğlümät çaralarınıñ sanı arttı. Älege waqıtta ildä 200dän artıq basma kön kürä, xosusi radio, televidinie stansiäläreneñ sanı arta bara. Küzätüçelär yanau, qurqutular säbäple jurnalistlar eçke senzurağa qayta dip belderä.
Taliban waqıtında Äfganstanda ber-ike genä gazet çığa, alar da xökümät kontrole astında ide. Ber genä radio -Şäriğät radiosı ğına eşläp kilde häm añlaşılğança dini tapşırular ğına yasadı. Televidiniä tıyılğan ide. Talibannan soñ 3 yıl ütte, şul arada küp närsä üzgärde. Äle Äfgan Mädäniät häm Mäğlümät Ministırlığında 250dän artıq basma terkälgän. 42 radio stansiä häm 8 xosusi televidiniä eşli. Bu xäl maqtauğa layıq çönki Äfganstannıñ säyäsi wä iqtisadi täräqiäte öçen sälämät mätbuğat şart bulıp tora Şulay da äfgan jurnalistların irekle dip äytep bulmıy.Alar konservativlarnıñ basımı häm äle dä üzäk xökümät kontrolendä bulmağan törle ölkälärdäge suğışçan törkem citäkçeläreneñ kisätü,qurqutuları aldında tora. Prezident H.Qarzainıñ elemtä bülegendä mätbuğat belgeçe Siamak Herawi äytüenä kürä (audio)
Minemçä mätbuğat irekle , ämma Äfgantannın älege şartları säbäple kilep çıqqan problemalar eçke senzurağa etärä. Misal öçen küp kenä jurnalistlar çınbarlıqnı äytsä yanauğa duçar bulaçaq dip qurqa. Xökümät küpçelek töbäklärdä 100% kontrol urnaştıra almağan, jurnalistlar cirle xakimiätlär alarnı ezärleklär dip qurqa.
Ämma başqa çığanaqlar xökümät jurnalistlarğa basım yasıy dip belderä. Dikäber ayında Mäğlümät häm Mädäniät ministırı urınbasarı Abdul Hamid Mobarez ministırlıqnıñ mädianı senzuralawına protest belderep urınınan kitkän.Yaña ğına bilgelängän ministr Maqdum Rahin ğäyepläwlärne kire qağa.Elek däwlät qaramağındağı Anis köndälegendä eşlägän Siamak Herawi dä xökümätneñ mätbuğatqa basımın kire qağa .(audio)
Räsmi senzura yuq.Älege waqıtta mätbuğatta belderelgän tänqitle qaraş elek ber qayçan da kürelgän närsä tügel ide. Min 4-5 ay äwwälenä qädär Anisnıñ baş muxarrire idem. Xökümätne nıq tänqitli idem ämma ber nindi reaksiä bulmadı.
Uqi yaza belmäwçelär sanı bik yuğarı bulğan Äfganstanda xabär öçen töp çığanaq radio.Qabul kebek zur şähärlärdä televidiniäneñ ähämiäte arta.Şulay da Äfganstanda kiñ küläm mäğlümät çaraları xezmätkärläre belem citmäw, cihazlar yuqlığınnan alıp qurqutu , yanau, ezärlekläw kebek problemalar aldında tora.Küp kenä jurnalistlar qurqu säbäple säyäsät yäki din eşlärenä qatnaşmıy. Parijda urnaşqan çiklär tanımağan jurnalistlar oyışmasında täbäkne yaxşı belüçe Vincennt Brossel(audio)
İn yamanı konservativlar, alar yä xökümät yağında yä dä opozitsiä (taliban) taraftarı. Dini konservativlar pluralistik xabär, informatsiägä çıdamlıq kürsätmi. Konservativlarnıñ küpçelektä bulğan yuğarı mäxkämä kabl televidiniäsenä häm radioda cırlağan xatın qızlarğa qarşı qararlar qabul itä.Elekege mucahedlär, suğışçan törkem citäkçeläre, narkotika säwdägärläre dä basım yasıy. Alar mätbuğat tarafınnnan tänqitlänügä çıdamlıq kürsätmi.
Brossel talibannın aktiv bulğan Xost, Qandaxar kebek ölkälärdä eşläwçe jurnalistlar ike ut arasında. Ber yaqtan taliban utı ikençe yaqtan AQŞ häm xökümätneñ talibanğa qarşı suğışu öçen aqça tülägän qabilä başlıqlarınıñ utı . Cirle komandirlar jurnalistlarnı qoral, kalaçnikovları belän kisätkän küp kenä waqıyğälär bar dip söyli . Äfganstanda mätbuğatnıñ kiläçäge küp kenä faktorlardan bäyle Brossel fikrençä (audio)
Minemçä xalıqara cämäğätçelek Äfganstandağı xällärne iqtibar belän küzätep barsa ,eşlär döres yünäleştä baraçaq.Mätbuğatnıñ äfgannnar tarafınnan oyıştırıluı, finansiälänüe bik möhim.Qoralsızlandıru tizlätelsä , üzäk xökümätneñ avtoritetı böten ilgä cäyelderelsä genä, jurnalistlar irekle eşli alaçaq
Human Rights Watch H.Qarzainı mätbuğat ireklegen yaqlap belderü yasarğa çaqıra
färidä xämit


text:
Törkmänstannıñ Mäskäwdäge ilçelege iminlekne köçäytüne sorıy
Rusiäneñ İnterfax mäğlümat agentlığı – bu xäl öçen cawaplılıqnı üz östenä Milli Bolşevik Partiäse aldı, dip xäbär itte. Älege firqa äğzaläre Törkmänstanda ruslarğa qarata şulay itep naçar mönäsäbätkä protest beldergän. Uzğan yıl prezident Saparmorat Niyazovqa höcüm bulğaç Törkmänstanda qayber çikläwlär kertelde. Alar arasında Törkmänstannıñ ber yaqlı ğına Rusiä watandaşlığın röxsät itkän kileşüne ğamäldän çığaruı da bar. Küp ruslar tiz arada Törkmänstannan kitergä mäcbür bulğan ide.


text:
Mäsettär töźölä
Köyörgäźe rayonı üźäge Ermolaevola tarixta berense tapqır mäset töźölä. Bığa tiklem urıś atamahın yörötkän auılda mosolmandarğa yoma namaźına yörörgä urın bötönläy bulmağan. Mäsette xäyriä iśäbenä halalalar. Xujalıqtar köstärenän kilgänsä aqsa birä, rayonda maxsus fond buldırılğan, unda rayon xalqı aqsa küserä. Ber ışqıuar 14 meñ kirbes birgän. Ermalay mäsete oźaqlamay töźölöp bötäsäk. Tik ber mäsälä- unıñ manaraların, ä mäsetteñ manarahı ikäü bulasaq- şularźı kütäreü ösön oźon beläkle kran yuq. Köyörgäźe rayonında 84 auıl bar, ularźıñ 7-hendä genä mäset halınğan, Ermalayźağıhı 8-sehe bulasaq.
Äytkändäy, Baymaq qalahında sirkäüźe yandırıusını qulğa alğandar. Azatlıq radiohın tıñlausılarğa mäğlümder, sirkäüźe ber qayźa la eşlämägän Ämir atlı 36 yäşlek ir yandırğaynı. Töźölöş urınında bığa tiklem unıñ yorto häm şäxsi xujalığı urınlaşqan bula. 4 yıl elek Ämirgä urındağı eşqıuarźarźıñ berehe er uçastqahın qoram töźölöşö ösön hatıu täqdime menän sığa. Ul riza bula. Ämmä sirkäü halıusılar izge eştären yalğan menän başlap uğa wäğäźä itelgän 45 meñ rublde birmäy. Yorton hatqan Ämir yäşär urınhıź torop qala. Qanun mäsäläneñ bıl yağın qaramay. Uğa ut törtkän ösön 5 yılğa tiklem irkenän mäxrüm iteü yazahı yanay.


text:
Mostafa Cämiloğlu – qırım tatarlarınıñ milli qaharmanı häm säyäsi yulbaşçısı
Stalin tarafınnan watannarınnan quılğan qırım tatarları öçen Mostafa Cämiloğlu – milli qaharman häm säyäsi yulbaşçı. 7 ğasırdan artıq waqıt tatarlarnıñ watanı bulğan Qırımda Mostafa Cämiloğlu äle dä qırım tatarları xoquqları öçen köräşne däwam itä.
Mostafa Cämiloğlu teläkläreneñ bersenä – xalqın watanına qaytaruğa – ireşte: distä yılğa yaqın waqıt eçendä Qırımğa 250 meñgä yaqın qırım tatarı qayttı.
Eye, alğa kiteş bar, ämma Mostafa Cämioğlu süzlärençä, Rusiä tatar mäs''äläsen Qırımnı totrıqsızlandıru öçen qullana, Ukraina xakimiätläre isä – üz waqıtında tatarlarğa yardäm itergä süz birsä dä – xäzer wağdälärendä tormıy.
Rusiä häm Ukraina bu ğayepläwlärne kire qağa. Qırımda küpçelektä bulğan ruslar – qırım tatarlarınıñ üzlärenä cir aluda ayırım status taläp itüläre belän ber dä kileşä almıy. Ruslar tatarlarnıñ qaytuına qarşı çığa häm bu qarşılıqlar – tatarlarnıñ urıslardan üç alaçağı turında propaganda belän qurqıtu belän kiskennäşä, di Cämiloğlu.
Ukraina parlamentı deputatı Mostafa Cämiloğlu''nı – qırım tatarlarnıñ iñ tä''sirle säyäsi citäkçese, dip äytep bula. Ul şulay uq qırım tatarlarınıñ säyäsi häm ictimaği oyışması bulğan Milli Mäclesne citäkli, anıñ äğzaläre xalıq tarafınnan saylana.
Qırımda tuğan Cämiloğlu başqa millättäşläre kebek ük 1944nçe yılda nazilär belän xezmättäşlek itüdä ğayeplänep, watanınnan quılğan ber qırım tatarı. 1967nçe yılda Sovet citäkçelege 1944nçe yılğı ğayepläwlären nigezsez dip taptı. Tatarlarnıñ küpçelege Üzbäkstanğa cibärelde. Tuğan cirlärennän sörelgän 200 meñgä yaqın tatarnıñ yaqınça 30 meñe – haywan vagonnarında yulda ülep qaldı.
İñ zur problema – cir mäs''äläse, di Mostafa Cämiloğlu. Ukraina 1991nçe yılda bäysezlek alğaç Qırım tatarlarına pasportlar birergä häm yörtlar salırğa yardäm itäçägen wağdä itkän. Ämma elek elektän qırım tatarları cirläre bulğan yarım utrawnıñ könyağında, diñgez buyında cir alu – qırım tatarlarına bik awır, biredäge yal itü urınnarı kübesençä Rusiä eşquarları qulında. Kiläse yılda cirne xosusilaştırunı röxsät itkän qanun ğamälgä keräçäk. Wazğiät tağın da qatlawlanaçaq, di Mostafa Cämiloğlu. Bay ruslar qırım tatarlarına cir alırğa irek birmiäçäk kebek kürenä.
Tağın ber qatlawlı mäs''älä – milli belem alu, döresräge – ana telendä belem alu mömkinlekläre bulmaw. "Deportasiägä qadär yarım utrawdağı räsmi tellärneñ berse – qırım tatar tele ide. Xäzer isä balalarıbıznıñ küpçelege ana telendä belem ala almıy. Ruslaştıru däwam itä. Bezneñ balalarıbız ana telendä iñ ğadi süzlär dä äytä almıy, " di Mostafa Cämiloğlu.
Qırımda 13 tatar mäktäbe bar, anda mäktäp yäşendäge qırım tatar uquçılarınıñ 10%tına ğına uqıy ala. Ämma boların da tatar mäktäbe dip ataw – bik awır, di Cämiloğlu. Uqu äsbäpları citeşmi, fännär uqıtılmıy, uqıtuçılarnıñ beleme say. Bik küp ata - analar da üz balalarınıñ yaxşı belem aluın teläp Rus mäktäplärenä kertä.
Mostafa Cämiloğlu tağın şundıy ber fikerne belderde. Ul üze – Kremlgä Ukrainanıñ zur köçkä iä buluı kiräk tügel, dip ışana. Şuña da räsmi Mäskäw Kievnıñ başına bärergä äzer bulır öçen– Qırımda totrıqsızlıq uçağın sündermi torırğa qarar itkän bula.
Mostafa Cämiloğlu süzlärenä qarağanda, qırım tatarlarınıñ kiläçäge Kievtağı xökümätneñ alarnı ni däräcädä yaqlawı häm demokratik buluına bäyle. Üktäbrdä Ukrainada ütäçäk prezident saylawlarına da bäyle. Mäcles İslamnıñ radikal yünäleşlären cäyelderügä kisken qarşı çığa. Ämma Kiev tatarlarğa yardäm itü turında wağdälären ütämäsä – qırım tatarları häm Mäclesneñ tarqalu qurqınıçı artaçaq, di Cämiloğlu. (audio) "Kiräk çaqlarda bez uram cıyınnarı oyıştırırğa röxsät biräbez. Ul çaqta bezne ekstremistlar häm radikallar dip atıylar – ämma alar şunı añlamıy – bez mondıy çaralarğa barmasaq – tatar milli xäräkäte kontroldän çığıp här keşe üz telägänen eşli başlıyaçaq. Bu isä qan qoyışqa da kiterergä mömkin," dide Mostafa Cämiloğlu.
Häm äñgämä azağında qırım tatarları yulbaşçısı - teläk bulsa – Qırımnı - yomşaq hawası, altın diñgez yarları häm bay mädäni mirası bulğan Qırımnı - barısı öçen dä tınıç ber töbäkkä äyländerep bula, dide.
Alsu Qormaş


text: Amerika Quşma Ştatlarnıñ Federal Tikşerülär Byursı FBA belgeçläre, düşämbe könne başqalada bulğan terror höcümen tikşerüdä qatnaşır öçen Söğüd Ğaräpstanğa kilde. Riyadh'tdağı Amerikan ilçelege wäkile, ilgä 60qa yaqın agent kilde, dip belderde. Kiçä Quşma Ştatları Däwlät Departamentı, Söğüd Ğaräpstannıñ Jeddah şähärendä çit il watandaşları yäşägän rayonnarda höcüm buluı ixtimalı turında belderde. Düşämbe könne terror ğamällären Al Qaida çeltäre oyıştırğan dip farazlana. Amerika häm Britaniä üz watandaşların Kenyağa barmasqa çaqırdı. Kürşe Somali'da Al Qaida oyışmasınıñ yuğarı wäkilen kürgännär digän xäbärdän soñ, Britan Hawa Yulları şirkäte Kenyağa böten oçışların tuqtatıp toru turında qarar qabul itte. Australiä häm Yaña Zelandiä, Könçığış Aziädä dä yaña terror höcümnäre planlaştırıluı turında xäbärlär bar, dip belderde.


text:
Mustafa Abdülcemil Qırımoğlu
Mustafa Abdülcemil oğlu Cemilev (Qırımoğlu) (1943 d.) — Qırımtatar Milliy Areketiniñ belli erbabı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, evelde sovet aq qoruyıcı, dissident.
Mustafa Cemilev 1943 senesi noyabr 13-de Qırım çölündeki Bozköy köyünde doğdı, lâkin qorantası Sudaq regionınıñ Ay Serez köyü tamırlı. 1944 senesi Mayıs 18-de cümle qırımtatar halqınen beraber Qırım'dan Özbek ŞSC'ne sürgün etildi. Taşkentteki aviatsion zavodta tornacı olıp çalıştı.
Aq Qoruyıcılıq[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
1961 senesi Mustafa Cemilev qırımtatar dostlarınen birlikte Qırımtatar Gençleri Birligi'ni meydanğa ketirdiler. 1969 senesi o “Şuralar Birliginde insan aqlarını qoruyıcı teşebbüskâr gruppa” temelcilerinden biri oldı. Antisovet faaliyeti içün sürgünlik ve apishanede episi olıp 15-ke yaqın yıl keçirdi.
İçtimaiy ve Siyasiy Faaliyet[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
1989 senesi Mustafa Cemilev ailesinen beraber Qırımğa Bağçasaray şeerine köçip keldi. Bundan biraz evelce ğıyabiy sürette Qırımtatar Milliy Areketi Teşkilâtı (QMAT) Merkeziy Şurasınıñ Reisi olıp tayin olundı. 1991 senesi iyün ayında uzun bir müddetten soñ ilk defa Qırımtatar Halqınıñ Qurultayı toplandı. O zamanda da bu teşkilâtnıñ prezidiumı — Qırımtatar Milliy Meclisi saylandı. Meclisniñ reisi olaraq Mustafa Cemilev saylandı. O bugünge qadar bu vazifededir.
1990 seneleriniñ ortasında Mustafa Cemilev Ukraina Halq Areketi (HapoдHий Pyx ykpaïHи) degen fırqanen yaqınlaştı. 1998 senesindeki parlament saylavlarında o Ukraina Yuqarı radasınıñ halq deputatı olıp saylandı (UHA fırqa cedvelinde 9 nomerası). 2002 senesindeki Parlament saylavlarında Mustafa Cemilev “Bizim Ukraina” blokunıñ saylav cedveliniñ 28 nomerası ile parlamentke kirdi. 2006 senesindeki parlament saylavlarında o kene “Bizim Ukraina” blokundan Ukraina Yuqarı Radası'nıñ deputatı oldı (bu sefer saylav cedvelindeki 45 nomerası).
Mukâfatlar[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- "Nansen Mukâfatı" degen Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ (BMT) Qaçaqlar işleri Yuqarı Komissarı idaresiniñ er yılki aq qoruyıcılıq mukâfatınıñ laureatı.


text: Rusiä ictimağıy pulatınıñ kiñ küläm mäğlümat çığanaqları bäyläneşläre, mäğlümät säyäsäte häm süz irege komissiäse, Tatarstan başqalasında, ike könlek utırışın başlap cibärde. Tatarstan däwlät şurası räise Färit Möxämmätşin, anda çığış yasap, bu utırışnıñ Tatarstanda uzuı ber yaqtan ğorurlıq bulsa, ikençe yaqtan respublika öçen zur cawaplılıq ta dip belderde. Anıñ süzlärençä, respublikanıñ näq kiñ küläm mäğlümat çığanaqları, Tatarstanda törle millät wäkilläreneñ häm konfessiälärneñ tınıçlıqta, uzara kileşep yäşäwlärenä zur öleş kertä.


text:
Ufada öyennän tämäke alır öçen çıqqan Aleksandr Klementyev uram suqbayların totıp yörgän milisiä qulına elägep, qıynawlardan soñ, alğan cärähätlärennän ülgän. Bu eşne xäzer mäxkämä tikşerä, ämma döreslek ciñerme? Moña ışanuçılar bik az. Tağın ber misal – Groznıyda qatı yaralanıp qaytqan Böryan yegete Timur Xösäinovqa da ğadel mönäsäbät bulırmı? Älegä xakimiätlär anıñ invalid buluın kire qağa.
Ufadan Başqortstan şirkätläre häm törle oyışmalar ber könlek eş xaqın Beslan faciğasenda ziyan kürüçelärgä küçerüen xäbär itälär. Yardäm itergä çaqıru belän bergä säyäsi öndämälär dä işetelä.
İrşat Tläümbät, Ufa


text:
Ekrem Çelebi - Darıldım Darıldım
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Darıldım Darıldım
Etiketler : Ekrem Çelebi - Darıldım Darıldım türkü indir, Ekrem Çelebi - Darıldım Darıldım türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Darıldım Darıldım mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Darıldım Darıldım türküsü, Darıldım Darıldım sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Darıldım Darıldım bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Gele Gele Geldim
Ekrem Çelebi - Türkü Sever Türkü Söyler
Ekrem Çelebi - Odam Kireç Tutmuyor
Ekrem Çelebi - Geleli Gülmedim Cihana
Ekrem Çelebi - Çakmak Çakmaya Geldik
Ekrem Çelebi - Bende Bir İnsanoğluyum
Ekrem Çelebi - Uyur İdik Uyardılar
Ekrem Çelebi - Aklımı Başımdan Aldın
Ekrem Çelebi - Sevsem Öldürürler
Ekrem Çelebi - Gezdir Ağam Kıratı
Ekrem Çelebi - Boz Bulanık Nehir


text:
ŞÄXESLÄR HÄM FİKERLÄR
Bu xaqta Törkiyä ilbaşı idaräse süzçese İbrahim Qalın “Daily Sabah” gazetına yazğan mäqaläsendä citkerde
Törkiyä ilbaşı idaräse süzçese İbrahim Qalınnıñ “Daily Sabah” tağı yazması
Tanılğan din êşleklese,fiker iyäse häm şağir’ Mäwlana sufıylıqnıñ aldınğı wäkillärennän berse bulıp tora
Ärdoğan İstanbulda Qudüs-Yerusalim Mäydanı simpoziumında çığış yasadı
Awrupa Parlamentı artqan rasaçılıq häm çit il döşmanlığı, qaçaqlarğa qarşı bulğan törkemnär radikalläşü, çit bulu häm İslamofobiya kebek çın mäsälälär belän şöğıllänä almağan ber waqıtlarda Törkiyägä qarşı skandal ber qararğa qul quyğan.
Daniel’ Kawczynski TRT World kanalına maxsus interv’yu birde
Layıqlı yalğa çıqqan General-polkovnik Michael T. Flin mäqaläse


text:
Mäskäwdä “Rusiä däwläteneñ islamğa qarata säyäsäte”nä bağışlanğan tügäräk östäl uzdı
Renat Aqçurin citäkçelegendäge “Watanım”
oyışması häm “Tatar dönyası” gazetası qarşında oyışqan “Rusiädä tatar mäs’äläse” dip atalğan fänni tikşerü seminarı 21nçe ğinwarda üzeneñ eşen “Rusiä däwläteneñ islamğa qarata säyäsäte” digän temağa bağışlağan ide. Töp xisap belän islam belgeçe, professor Leonid Syukiaynen çığış yasadı häm köne buyı barğan seminarda süz anıñ tezislarına nigezlände. Häm çığışlar altı temanı berläşterde.
Berençese, “Rusiädä islamnıñ uyanuı sosial mädäni cirlektä uñay yoğıntı birep kenä qalmıy, qarşılıqlı säyäsi protsesslar da tudırdı, bu xäl yarlarınnan çığarğa mömkin” dip atalsa, ikençe tema” Rusiäneñ islamğa bulğan däwlät säyäsäte añlaşılmıy, ezleksez häm ikeyözle” di atalğan ide.
Öçençe tema “Rusiäne islamlaştırudan islamçılar öçen genä tügel, qayber töbäk häm federal'' säyäsi strukturalarğa fayda birä ala” dip ataldı.
Ä menä dürtençe temanı seminarnıñ citäkçese professor Boris Çurbanov töp tema itep kürsätergä tırıştı ul bolay yañğırıy: “CäditçelekTatarstan respublikasınıñ räsmi säyäsäte häm islamnı zamanlaştıruda Tubän Novgorodta kilep çıqqan “urıs islamı” proyektı alar barısı da islam fundamentalizmın aktivlaştırırğa häm Rusiäneñ islam ömmäsen tarqatırğa kiteräçäk” .
Tağı ber tema “Şäriğät qanunnarınıñ möselmannar uqmaşıp yäşägän töbäklärdä qullanırğa mömkin häm tieşle” dip atalsa, soñğı tema “Rusiäneñ İslam konferensiäse oyışması belän eş berlege alıp baru plannarı kiräkle, läkin yaqın aralarda ğına kiñ qolaçlı bulırğa oxşamağan” dip atalğan ide
Seminarda Qazannıñ tarix institutınnan Rafik Möxämmätşin, gumanir universitettan Aydar Yuziev, Federatsiä şurasınnan Ramazan Abdulatipov, Mäskäw universitetınnan Fatima Albanova, Boğırıslan möftie İsmäğil Şangaräyev, professor Svetlana Çervonnaya, islam belgeçe Geydar Camal, Rusiäneñ Yevropa öleşe dini idaräsennän fänni kiñäşçe Färit Asadullin häm başqa küp törle ğalimnär qatnaştı. Vadim Çurbanovnıñ äytüenä qarağanda seminarda yañğırağan çığışlar ”Rossiyskaya tatarika” dip atalğan äle bıyıl ğına çığaçaq jurnalnıñ berençe sanında basılırğa tieş.
Älbättä köne buyı barğan häm äytep kitelgän temalar buyınça yasalğan çığışlar xaqında ber tapşıruda söyläp beterü mömkin tügel.
Oçraşu tügäräk östäl dip atalğanğa kürä, bügenge yazmanı da şul tügäräk östäl artında söyläşülär dip tıñlarğa çaqırabız. Tügäräk östäldäge söyläşülär rus telendä bardı. Bu seminar kütärgän temalar buyınça nıqlı näticä çığarunı da maqsat itep almağan bulsa da, ber fiker - Rusiädä konfessiälär säyäsäte bulmaw qayber ğalimnär tarafınnan äytelde häm yaxşı añlaşıldı. Bu tügäräk östälne barı tik quyılğan sorawlar buyınça här çığış yasawçığa üzeneñ fikeren äytü mömkinlege buldı dip tä añlatırğa mömkin. Töp dokladçı, islam belgeçe Rudol''f Syukiaynin üzeneñ çığışında tuqsanınçı yıllar urtasınnan İslamnıñ kütärelep kitüe, islam partiäläre barlıqqa kilüen söyläde. Şul uq waqıtta ekstremist köçlär İslamnı säyäsi flag itep kütärälär dide. Çığışında ul şulay uq, cäditçelek, yevroislam temalarına da qağıldı. Bu yaña ağımnar başlıça küptän tügel barlıqqa kilgängä kürä alar fundamental’ islamnı nığıtu tügel, kiresençä tarqatu eşe alıp baralar, dide. Rudol''f Syukiaynin çığışınnına soñ süz Tatarstan ğalime Rafik Möxämätşinğa birelde. Häm anıñ çığışı berniçä märtäbä “Tatarski mir” gazetasınıñ baş redaktorı Vadim Çurbanov tarafınnan bülende. Ğalimgä Çurbanovnıñ Tatarstanda islam köçläp kertelä, cäditçelek Tatarstannıñ räsmi säyäsäte digän höcümle raslawlarına da cawap birergä turı kilde.
Mikrofon Ramazan Abdulatipovqa küçte. Ul üzeneñ çığışında bezne islam belän qurqıtalar, Rusiädä genä tügel böten dönya säyäsätendä dä islamğa urın yuq. BMO häm başqa xalıqara oyışma ustavların eşkärtkändä dä islam illäre çittä qaldı. dip belderde. Şulay uq islam belgeçläreneñ 90 protsentı provaslavnıyylar, şuña kürä alar islamnınñ eçtälegenä töşenmi, barı tik formasın ğına tikşerä. Min üzem berqayçan da provaslavie turında kitap yazarğa alınmas idem dide Ramazan Abdulatipov.
İslam belgeçe Xäydär Camal da çığışında Rusiädäge islam belän genä çiklänmi dönyada, böten cir carında islamnı beterü bara, dip belderde.
Färit Asadullin süzen oyıştıruçılarğa cawap bularaq “cäditçelek”, “yevroislam” turında başladı. Yevropada islam qabul itkän möselmannarnıñ yaña kitapları turında da belderep, Rafayıl Xäkimovnıñ “Beznen Mäkkäbez qaya?” dip atalğan yazmasın da iskä aldı.
Sez 21nçe ğinwarda “Tatarski mir” gazetası oyıştırğan Rusiädä İslam säyäsäte turındağı tügäräk östäldä yasalğan çığışlarnı tıñladığız. Yazmanı Näzifä Kärimova äzerläde.


text:
Tatar matbuğatın zur türälär uqımı?
«Intertat» elektron gäziteneñ tatar redaksiäse «Zamança mäğlümat qırında tatar jurnalistikası» digän temağa tügäräk östäl söyläşüen uzdırdı. Bu çara, xalıqara tuğan tel köne uñayınnan oyıştırılğan ide. Tatar matbuğatı häm anıñ torışına bağışlanğan tügäräk östäl söyläşüendä, «Azatlıq» radiosınıñ Qazan bülege başlığı Rimzil Wäli, «Watanım Tatarstan» gäzite baş möxärrire Minnäzim Säfärov, jurnalistika fakul’tetı uqtıuçıları İldar Nizamov, Rezidä Zäyni, Eçke eşlär ministrlığı, Däwlät Şurası matbuğat üzäge xezmätkäläre Älfiä Safina, Çulpan Äxmätova, Däwlät Şurası milli mäsälälär komitetı başlığı deputat Razil Wäliev, xoquq belgeçe, advokat Rudolf Kärimullin, xokumätneñ tellärne üsterü bülege xezmätkäre Firaya Şäyhieva häm başqalar qatnaştı. Söyläşüdä, tatar gäzitläreneñ urıs telle basmalar belän çağıştırğanda taralu dairäse dä taraq, sıyfat yağınnan da, alar qaytışraq digän ğäyepläwlär astında nigez barmı? Uramdağı kitap, gäzit, jurnal kibetlärendä tatar matbuğatı satılamı, däwlät oyışmaları jurnalistlarğa mäğlümatnı 2 däwlät telendä, ällä urısça ğına biräme häm qanun belän tatar jurnalsitları yaqlanğanmı häm başqa temalar tikşerelde. «Watanım Tatarstan» gäzite baş möxärrire Minnazim Säfärov, gäzitlär bik küp, ämma alarnıñ bik äze tatar uquçısına yünältelgän, tatarça fiker yörtergä oyrätä torğan basmalar tügel alar, dip belgäp ütte. Anıñ fikerençä, küp oçraqlarda gäzitlärdä inde başqa cirdä aldaraq basılğan, tärcemä itelgän mäğlümat bula, şulay itep, bez uquçılarnı tatarça uqımasqa oyrätäbez, di ul. Däwlät şurasınıñ milli mäsälälär komitetı başlığı Razil Wäliev fikerençä, tatar matbuğatınıñ fiker yörtü dairäsen, yazu ostalığın almağanda, tatar basmalarına citäkçelärneñ iğtibarı yuq däräcäsendä, türälär tatarça gäzitlärne uqımıy, dip äytä Razil Wäliev. Tänqitlägändä uqıylar, tärcemä itep bulsa da uqıylar, maqtağanda da bik uqıymılar, kübräk maqtarğa bula ide, dip uylıylardır axrısı, dide deputat. Ul şulay uq, tatar gäzit xäbärçelärenä äñgämä ütkärü, tirän analiz yasaw ostalığı citmi. Tatarça gäzit xezmätkärläre, däwlät oyışmalarınnan räsmi sannarnı, belderülärne, nindi bulsa başqa mäğlümatnı alıp eşli. Yış qına matbuğat öçen äzerlängän yazmalar urısça ğına bula. Xäbärçelär,bu söyläşüdä, däwlät oyışmaları mäğlümat äzerlägändä, ike teldä dä, häm tigez külämdä bu eşne eşlärgä tieşme, digän sorawnı quydı. Tügäräk östäl söyläşüendä qatnaşqan advokat Kärimullin Rudolf äfände, ike teldä dä birelergä tieş, ul qanunda qaralğan, dip cawap birde. Däwlät Şurası matbuğat üzäge xezmätkäre Çulpan Äxmätova, qayber oçraqta, oyıştıru dokumentlar urısça ğına gäzitlärgä tarala, çönki tärcemä itep ölgerep bulmıy, dide ul. Ämma parlamentnıñ räsmi möräcäğätläre, qotlawları räslanıp, tärcemä itelep, 2 teldä dä dönyağa tarala, dip xäbär itte Çulpan xanım. Tüğäräk östäldä söyläşüçelär, qanunnar bar, eşläp citkerelmi, xoquqlar birelgän, ämma alar belän faydalanmıylar, telne däwlät däräcäsenä kütärü eşen üzebezdän başlarğa kiräk, tatar matbuğatın xörmät itüne üzebezgä dä taläp itärgä kiräk, digän ruxtağı fikerlär belderdelär.Bikä Timerova.


text:
Basaev İçkeriäneñ vitse-prezidentı itep bilgelände – kem öçen häm nindi signal?
Çeçen separatislarınıñ internet säxifäläre xäbär itüençä, Beslan faciğäse öçen cawaplılıqnı üz östenä alğan, Rusiädä iñ ezlängän keşelärneñ berse - Şamil Basaev - İçkeriäneñ vitse-prezidentı itep bilgelängän. Qayber belgeçlär fikerençä, ğisyançılarnıñ salmaq citäkçelären yuq itep kilgän räsmi Mäskäw mondıy näticä öçen üze cawaplı.
NC062852 "İçkeriä konstitutsiäse nigezendä, prezident wazifasın başqara almasa – awqırsa, ülsä – anıñ wazifası vitse-prezidentqa küçä. Prezident Umarovnıñ Basaevnı urınbasar itüe dönya cämäğätçelegenä signal bulıp tora" di İçkeriäneñ Tışqı eşlär ministrı urınbasarı.
Bu üzenä kürä Mäskäwgä dä signal. Berniçä kön elek kenä Umarov höcümnärne Rusiä cirlegendä başqaru niäten beldergän ide. Beslan faciğäsen oyıştıru öçen cawaplılıqnı üz östenä alğan Basaevnı ul urınbasar itte.
1999 yılda Çeçnädä ikençe suğış başlağannan birle, Rusiä seperatist çitäkçelärne ber-ber artlı yuqqa çığara. Uzğan ylnıñ martında maxsus köçlär Aslan Masxadovnı üterde. Anıñ urınına kilgän Äbdel-Xälim Sadullaev uzğan ayda yuq itelde.
Monnan soñ Çeçnäneñ Mäskäw taraflı xökümät citäkçese Ramzan Qadırov separatist xäräkätneñ "başı çaıblğan" dide.
Separatisltlar üzläre başqaçaraq fikerdä:
NC062853 "Ägär Rusiä Umarovnıñ citäkçelege waqıtında Çeçnädä tınıç çişeleş taba almasa häm Umarovnı ütersä, anıñ urınına büläk alaçaq - Basaev kiläçäk" di İçkeriäneñ Tışqı eşlär ministrı urınbasarı Usman Firzauli.
Rusiäneñ elekke Duma räise, İminlek Şurası sekretare, 1996-98 yıllarda Çeçnädä solıx söyläşülärendä qatnaşqan İvan Rıbkin seperatislar citäkçelegenä Basaev kebek radikal şäxesneñ kilüe öçen Kreml üze ğäyeple di:
NC062854 "Rusiä xakimiäte general Dudaev, polkovnik Masxadov kebek salmaq citäkçelär belän söyläşergä telämiçä, xäzer radikal keşelär belän eş itergä mäcbür" di İvan Rıbkin.
Firzauli süzlärençä, seperatist citäkçelär genä tügel, xäzer Çeçen cämğiäte dä radikälläşä:
NC062855 "Bezdä ike Çeçen suğışı waqıtında üskän yaña buın barlıqqa kilde. Alarnıñ eşe, beleme yuq. Qısqa ğına ğömerläre eçendä alar Rusiä ğäskärläreneñ wahşilegen genä kürep üste. Alar barı tik Rusiä maşinasın şartlata, xärbilärenä ata belä" di Usman Firzauli.
Firzauli süzlärençä, Könbatış xökümätläre bu mäsäläne çişüdä kübräk yärdäm itergä tieş. Älegä Europa Berlege dä, Quşma Ştatlar da yomşaq tänqit belän genä çiklänä. Töbäktä ğäyre-räsmi oyışmalar, bäysez jurnalistlar da citärlek tügel.
Sişämbedä Xaılqara Qızıl Xac oyışması Rusiä prezidentı Vladimir Putinğa möräcäğät itep, Rusiä xärbiläre tarafınnan Çeçnädä qulğa alınğan totqınnarnı barıp kürergä röxsät soradı.
ali ğilmi


text:
Eñeü bayramına äźerlek
Eñeü könö uñayınan 9-sı mayźa Öfölä bayram mitinğıhı bulasaq, häläk bulğandar iśtälegenä quyılğan häykäldärgä säskälär halınasaq. Başqalala uźasaq tantanalarğa här rayon-qalanan Böyök watan huğışı häm tıl weterandarı saqırılğan. Respubliqanıñ huğış, xeźmät, qorallı köstär häm xoquq haqlau weterandarı Sowetı räyese Marat Mullağälämov äyteüensä, Mäskäüźäge mitinğıla la ber nisä veteran qatnaşa.
Bıl köndärźä Xäter waxtahı la başlandı. Täüge köndä Aleksandr Matrosov, ul uq Şaqiryän Möxämätyänov menän Miñleğäli Ğöbäyźullin häykäldärenä säskälär halındı häm haq quyıldı.
Böyök Vatan huğışında Başqortostandan 127 meñdän aşıu yauğir xäbärheź yuğalğan. Vatan azatlığı ösön ğümeren birgän haldattarźıñ isemdären asıqlau maqsatında respubliqa eźärmän otryadtarı yıl da ekspeditsiyağa sığa. Bıyıl da Başqortostandan 45 qıź häm eget Leningrad ölkähenä utlı alıştar ütkän erźärgä yullandı. Bıl erźärźä här yıl 40–tan aşıu ekspeditsiya häm yöźźän aşıu eźläü–razwedka eştäre ütkärelä, huñğı yıldarźa ös meñdän aşıu haldattıñ şäxese asıqlanğan.


text:
Birdemöxämmädov Törkmänbaşı külägäsendäge ildä üzgäreşlär ütkärä
Qorbanguli Birdemöxämmätovnıñ, Prezidentlek wazifasına kereşüenä 6 ay tula. Bu möddät eçendä ul törle yaña reformalar başqardı. Köptän tügel, elekke prezident Saparmarat Törkmänbaşı tarafınnañ keräksez dip tabılıp yabılğan Fännär Akademiäseñ yañadañ açtı, pensia aqçaların arttırdı. Şul uq waqıtta, üz biografiä kitabın çığardı. 50nçe yäş, tugan köne yübileyeñ zur tantana belän belgeläp üz räseme töşerelgän altın tänkälär dä bastırdı. Qaysı ber küzätüçelär üzäk aziäda üz eçenä biklänep qalğan bu ildä başqarılğan reformalarnı bik xuplap qabul itsälärdä, qaysı ber täñqiytçelär elekke prezident waqıtındağı kebek bu yulı da şäxesi-kultı ğadäte däwäm itäçägenä borçılu belderä.
Törekmän Prezidentına ber genä tapqır tapşırıla torğan Watan Ordenı, Birdemöxämmätovqa, soñgı 6 ayda yasağan “iskitkeç uñışlıqları” öçen büläk itep tapşırıldı.
Russiä häm Könbatıştağı xäbärçelär, Prezidentnıñ tuğan-kön xörmätenä yasalğan bu qupşı tantananı tänqitläp çıqtı. Alar monı elekke prezident Törekmänbaşı Saparmarat tarafınnañ kertelgän şäxes-kultın däwam itterü dip saniy.
Birdemöxämmätov, Niyazovnıñ ülüennäñ soñ Dekäbr axırında Prezidentlekkä belgelängän ide. Fevraldağı, xalıqara taläplärgä sıyışmağan, ğadel bulmadı dip bäyälängän saylawlarda Prezident bulıp saylandı.
Wazifägä kereşer aldınnañ, elekke xezmättäşe Saparmarat Niyazov yulınnañ baraçağın açıqtañ açıq beldergändä, bik äz keşe Birdemöxämmätov Törekmästannıñ eçke häm tışqı säyäsätenä üzgäreşlär kiterer dip kötkänder,
Şulayda ul, sotsial reformalar belän bergä üz eçenä biklängän tışqı mönäsäbätläre bötenläy çiklängän ilne dönyağa açu yulında reformalar buldırırğa süz birde.
Birdemöxämmätov, sotsial iminlek sistemına yaña tüzätülär kertte.
Monnañ qala şähär uramnarın şäxsi foto-albümenä äyländergän Niyazovnıñ räsemnäre alındı, ä qaysı beräwläreneñ urnına Birdemöxämmätovnıñqılar quyıldı.
Birdemöxämmätov, il eçendä säyäsi, sotsial häm ğilmi ölkädä reformalar belän bergä tışqı säyäsätne dä canlandırırğa tırıştı. Häm bu reforma Törkmäsntannañ gaz alırga telägän illärneñ iğtibarın kübräk cälep itte.
Başqala Aşqabatta 50 yäşlek yubileyeñ belgelägändä yasağan çığışında tışqı säyäsi qaraşın, ul bulay añlattı:
“Ber nindi dä säyäsi berektäşlekkä quşılmiça uz tırışlığıbız belän yaña gazütkärgeç yulları tüzü tırışlıqların däwam itterep, üz gazıbıznı Äfğanstan aşa, Pakstan, Hindstan, Qıtayğa häm Kazpi aşa Yewropağa quduraçaqbız. Bu, Russiä, Yewropa häm Amerika häm körşe illär belän ber uq tegez däräcä, şartlarda, urtaq faydada mönäsäbätlärebezne däwam itteräçäkbez digän süz.”
Sonğı waqıtta Amerkan energiä şirkäte Chervan, Törkmänstanda bülekçä açıp, Kazpiädäge tabiğiy baylıqlarnı üzläşterüdä qatnaşırğa niyäte bulğanıñ belderde.
Mathew Clement,Britaniädäge Jane mäğlümät törkemende illärneñ ışanıçlığı bülegeneñ evraziä möxärrire.
Clement, Törekmänstannıñ xalıqara cämäğatçelek belän mönäsäbäte çiklägän kileş däwam itäçäk. Birdemöxämmätov dä çit köçlärneñ Törkmänstannıñ eçke eşlärenä tıqşınuın telämi – di.
“Min Dönya illäreneñ Törkmänstan belän yuğarı däräcädä qızıqsına başlawın kürerbez dip uylim, Läkin bu – qabat äytäm –Törekmänstan teläge däräsendä çikle ber mönäbät bulaçaq. Min Könbatış belän, energi ölkäsendä xizmättäşlekkä kirmäyençä, mönäbätlärneñ ällä ni canlanuına ışanmim.”
Şul isäbdäñ Birdemöxämmätov yasağan reformalar älegä, Niyazov waqıtınnañ soñ küzätüçelär tarafınnañ qatı tänqitlängän keşe xoquqları häm şäxsi ireklek ölkäsendäñ bik yıraqta.
İke Prezidenttä keşelärneñ yäşäyeş däräcäsen kütärügä bik az öleş kertä aldı. İl Gaz yatmalarına bay bulsa da xalıqnıñ küpçelege faqirliktä
Birdemöxämmätov yasağan sotsial reformalar käğazdä yağımlı kürensä dä, xäqiqattä Törekmänstanda iñ tübän pensiä aqçası ni barı 25 Dollar.


text:
Şul uq waqıtta ul atna axırında Riadta bulğan şartlawlar terrorğa qarşı suğışnıñ äle bik ozaq däwam itäçägen kürsätä dip belderde.
Armitage Söğüd İminlek köçläre may ayındağı şartlawlardan soñ İslam suğışçılarına qarşı küp kenä uñışlı çaralar oyıştırdı dide.
Anıñ äytüençä, atna axırında Riadta 17 keşeneñ ğömeren özgän bu şartlawlar Äl-Qaidäneñ Söğüd Ğärabstanında patşa ğailäsen xakimiättän çitläşterergä teläwen kürsätä:
AUDİO: Äl-Qaidäneñ patşa ğailäsen häm Söğüd Ğäräbstanı xökümäten bärep töşerergä teläwe miña açıq añlaşıla.


text:
İskändär Nasıyrov: “Watanıña qaytu – iñ zur, iñ oluğ eşlärneñ berse”
Här yıl üze belän tügäräk datalar alıp kilä. 2007 yıl da waqiğalarğa bay. Yubilyarlar üz töbägeñnän dä bulsalar, bu inde ikelätä quanıç. Samar cämäğätçelege Zıya
Yärmäkineñ 120 yıllığın zurdin uzdırdı. Qunaqlar küp buldı. Läkin dä tür başında Zıya Yärmäkineñ onığı İskändär buldı. Nail uğlı İskändär Nasıyrov belän äñgämä totabız:
İskändär äfände, Zıya Yärmäkineñ näsel- ıruınnan bügenge köndä kemnär qayda yäşilär?
Babam Zıya Yärmäkineñ öç balası bulğan. Ölkän uğlı Faik, ul 1956 yılnı ülde. Anıñ ike balası. Ölkän qızı Ğaliä isemlese xäzer ğailäse belän Suzdal' şähärendä yäşi, ulı Rostäm - Çimkentta.
Urta ulı Nail – minem ätiem bula. Olı qızı Safiä ire belän Nurlatta yäşi. Min – İskändär Çallı Yar şähärendä yäşäp yatam. Xatınım bar, ike ul üsteräbez. Olı ulım Sankt- Peterburgta urman xucalığı akademiäsendä uqıy, ä keçkenä ulım Tatarstanda gumanitar akademiädä belem ala. Minem keçkenä bratım Möxtär Qazanda militsiä xezmätkäre. Ğalibä apabız Tambovta kön kürä.
İskändär, kürengänçä, babağız Zıya Yärmäkineñ tik urta ulınıñ balaları ğına tatar moxitenä , Tatarstanğa qaytıp urnaşqan. Qalğannarı rus moxitendä kön kürälär. Sin Tatarstanda yäşäweñ belän şatmı?
Minem ätiem German suğışınnan soñ Taşlakqa qaytı, babam Zıya Yärmäki yanına. Şunda keçkenä enem Möxtär tudı. Min alar belän yäşädem. Min ber yıl babamda yäşädem. Taşlakta babamnıñ awıldaşları yäşäde: Qawi abıy, Maybädär apa. Qawi abıy bik uñğan keşe ide. Anıñ qoyısı bar ide, qoyıdan sunı nasos yärdämendä suırttı. Menä şul qoyıdan ike çiläk su kütärep qaytqanda, babam Zıya Yärmäkineñ yöräge tuqtap kinät kenä ülde.
Şunnan soñ ätiem Ferğanada fatir satıp aldı, häm bez küçendek. Ferğanada äti - äni ülgänçä yäşädek. äti- änine cirlägäç, bez – Nail balaları Tatarstanğa küçep qayttıq.
Äye, babam Zıya yärmäki dä, ätiem belän äniem dä Tatarstanğa qaytu xıyalı belän yäşädelär, läkin dä babama qaytu yulı çiklängän ide, çönki ul mulla bularaq quılğan ide. Äti ülgäç, äniebezgä ber üzenä öç balanı üsterergä turı kilde. Bababıznıñ, äti- äniebezneñ xıyalın – Tatarstanğa qaytunı tormışqa bez aşırdıq.
Minem fikeremçä, üz xalqıñ arasına, üz Watanıña qaytu – iñ zur, iñ oluğ eşlärneñ berse. Min Tatarstanğa qaytuım belän quanıp yäşim. Tirä - yüneñdä üz tatar teleñne işetü, üz moñnarıña läzzätlänü - üze ük serle häm böyek simfoniä tıñlağanğa tiñ. Läkin dä bu ğäziz äyberne Watanıñnan çittä torıp zarıqqaç qına añlıysıñ.
İskändär, ä menä Suzdal', Tambov häm başqa rus şähärlärendä yäşägän tuğannarığız belän aralaşasızmı?
Alar miña qunaqqa qaytalar, aralaşabız, läkin dä alar inde ikençe millät wäkilläre bulıp kittelär. Zıya Yärmäkineñ ruxi däwamçıları bulıp tik bez – Nail balaları ğına qaldıq.
İskändär, tatar keşese başqa millät belän ğailä qorğaç, üz tamırlarınnan ayırıla dip sanıysızmı?
Hiçşiksez. Minem küzätülärem bu fikerneñ 100 % döreslegen raslıy. Min üzem dä, enem dä tatar qızlarına öyländek. Balalarıbız da çın tatar bulıp üsälär, Allağa şöker. Min balalarımnı Çallıda tatar mäktäbendä uqıttım.
İskändär, sin İske Yärmäk awılına babañ Zıya Yärmäkineñ 120 yıllığın bäyräm itärgä qayttıñ, nindi xislär kiçerdeñ?
Tuğan awılım itep xis itäm, tirä- yünem tuğannar belän tulı. Mine monda üz itälär, bu çınnan da minem tuğan awılım. Telägem bar. Kiläçäktä awılnıñ iqtisadi yağı da mädäni, ruxi yağına tiñ bulsın ide.
Şamil Baxautdin, Samar


text:
Sverdlaw ölkäsendä Salawat konsertları uzdı
Bu könnärdä Sverdlovski ölkäsendä Rusiäneñ atqazanğan, Tatarstannıñ xalıq artistı Salawat Fätxetdinov gastrolläre bulıp uzdı. Bu yılğı gastrollärneñ ber üzençälege bar – elek ul konsertlar zur şähärlärdä genä oyıştırılsa, bu yıl alar ölkäneñ tatarlar tuplanıp yäşägän könbatış okrugında urnaşqan tağın dürt şähärendä uzdırıldı. Zur bulmağan şähärlärdä oyıştıru Yekaterinburg şähärendä eşläp kilüçe Milli media-xoldingnı ğämälgä quyuçılarnıñ berse, şuşı könbatış okrugtan Sverdlovki ölkäseneñ Zakonnar Cıyılışı Wäkillär Palatası deputatı Al''bert Abzalov häm başqa tatar eşmäkärläreneñ başlanğıçı häm yärdäme belän ütte.
Bez Krasnoufim qalası mädäniät sarayına cıyılğan xalıq belän söyläşep aldıq. Bu äñgämä cırçınıñ xalıq arasındağı populyarlığı kimemäwen, yäşeneñ-qartınıñ anı tağın da yaratıp tıñlawların qabat kürsätte. Xalıq anıñ tatar cırı tarixın onıtmawın, İlham Şakirov, Älfiä Afzalova, Tahir Yaqubov, ğabdulla Räximqulov kebek onıtılmas cırçılarnıñ icatına iğtibar yunältüen yuğarı bäyäläde. Küp kenä ğailälärdä yäş balalarnıñ mul’tfilm qaramıyça, Salawat abıylarınıñ videoyazmaların qarawları, aña oxşatıp cırlarğa tırışuları turında söyläwçelär dä buldı.
Yaratqan cırçını xalıqqa tağın da yaqınaytu maqsatı belän başqarılğan bu eş ezsez qalmadı. Xalıq şundıy zur bäyräm öçen oyıştıruçılarğa zur räxmät belderde.


text:
Foto: 365info.kz
Qazaqstan Täwelsizdiginiñ 25 jıldığına oray` elimizdegi qazaq-türik lïcey`leriniñ atawı özgeretin boldı, dep xabarlay`dı Baq.kz.
«Ult köşbasşısınıñ tikeley` qamqorlığınıñ arqasında Qazaqstanda «KATEV» xalıqaralıq qoğamdıq qorı bilim berw salasında özindik ornın taptı dewge boladı. Osınıñ nätïjesinde qazaq-türik lïcey`leriniñ jumısı jandandı. Qor basşılığınıñ şeşimimen (Qordıñ Qurıltay`şılar keñesi men Qordıñ Ğılımï-ädistemelik keñesi), oqwşılar, ata-analar men lïcey` dïrektorları QTL atawına «rebrendïng» jasaw, yağnï «Bilim – ïnnovacïya lïcey`i» dep özgertw twralı bastamanı qoldap otır. Lïcey` atawın özgertw Täwelsizdiktiñ 25 jıldığına oray`lastırılğan», - dep mälimdedi qordıñ baspasöz qızmetinen.
Ay`ta ketsek, «KATEV» xalıqaralıq qoğamdıq qorı Qazaqstan men Türkïya arasında bilim berw salasındağı ekijaqtı ıntımaqtastıqtı damıtw maqsatında qurıldı. Qazirgi tañda «KATEV» XQQ basqarwında 27 memlekettik qazaq-türik lïcey`i bar.


text:
Mostafa Cämiloğlu Nobel bülägenä täqdim itelde
Aqmäçettä uzğan Bötendönya qırımtatarları qorıltayı wäkilläre mäcles räise Mostafa Cämiloğlun Nobel bülägenä täqdim itärgä qarar qıldı.
Polşa möselmannarı möftiye Sälim Xazbiewicz süzlärençä, Cämiloğlu qırımtatarların watannarına qaytaru öçen zur öleş kertkän häm millättäşläre xoquqların yaqlawda kürsätkän eşçänlege öçen älege xalıqara büläkkä layıq.
65 yäşlek Mostafa Cämilev qırımtatarları xoquqları öçen köräşüçe bularaq bilgele. Sovetlar berlege xakimiatenä qarşı çıqqanı öçen ul 14 yılın totqında häm sörgendä ütkärde.
Mostafa Cämiloğlu 1991 yıldan birle qırımtatar mäclesen (parlament) citäkli.


text:
Radikal İslam Qırımda tamır cibärä alamı?
Qirim tatarları turında uzğan atnada başlağan yazmalar şälkemen däwam itäbez, xörmätle tıñlawçılar. Qırım tatarları ğömümän alğanda tınıç islam tarafdarları bulsalar da, Qırımda ruslar belän tatarlar arasındağı millätara kierenkelek biredä fundamental islamnıñ tamır cibärüenä dä kiterä ala qurqu bar. Şulay da Qırım tatar citäkçeläre bezdä andıy mömkinlek yuq dip tınıçlandıra.
Qırım xanlığı çorında Qırımda 21 meñ mäçet bulğan. 18-nçe ğasırda Rusiä Qırımnı yawlap alğannan soñ mäçetlär cimerelä başlıy. 1944-nçe yılda tatarlar Qırımnan sörelgändä biredä inde 1700-läp kenä mäçet qalğan bula. Şunnan soñğı yıllarda mäçetlär tağın da kimi bara, kübese başqa maqsatlarda faydalanıla, äyber saqlaw urınnarına äwerelderelä. Xäzer qırımda 160-lap qına mäçet eşli, alarnıñ da kübese bik yaman xäldä.
1991-nçe yılda Ukraina bäysezlek alğannan soñ Qırımğa sörgennän 260 meñläp qırım tatarı qaytqan, kübese Üzbäkstannan. Ukraina xökümäte qaytuçılarğa cir birü, finans yardäme kürsätü, mäçet binaların qaytarıp birüne wäğdä itte. Ämma Qırımda küpçelegen ruslar täşkil itüçe cirle xakimiät wäkilläre bu wäğdälärneñ ütälüenä qarşılıq kürsätep kilä. Biredäge ruslar häm alarnıñ säyäsi citäkçeläre Qırım tatarların artıq küp taläp itüdä ğäyepli. Yış qına Rus häm Qırım tatar yäşläre arasında bäreleşlär bulğalap tora. Tatar ir-atlarnıñ kübese räsmi räweştä eşsez sanala. Häm yäşlär arasında bu qänäğätsezlekkä, açuğa kiterä. Yugoslaviädä häm Yaqın Könçığışta suğışqa kitergän qänäğätsezlek, näfrät, ber-bereñä şik belän qaraw monda da sizelä.
Qırım tatarları citäkçese Mostafa Cämiloğlu Qırım Tatarları da din belän däwlät ayırım bulğan Törkiädäge kebek İslamnıñ urtaçıl yulınnan bara di. Şul uq waqıtta Yaqın Könçığıştan Wahabiçılıq kebek kiskenräk qaraşlarnı alıp kilüçelär dä bar, aqçaları küp bulu säbäple alar biredä üz mäçet-mädräsälären aça di Cämiloğlu. Ul Qırım tatarların kiskenräk qaraşlarğa awdarırğa tırışuçılarnıñ uñışqa ireşü mömkinlege ällä ni zur tügel di. 2040
AUDİO: Radikal oyışmalarğa kilgändä, älbättä qayber keşelär kilep çığa, bez alarnı radikallar dip atamıybız, ä İslamnıñ Qırımğa xas bulmağan törläre dip atıybız.
Berniçä yıl elek 30-lap keçkenä tatar bistäse Wahhabilardan finans yardäme alıp alarnıñ radikal İslam yulınnan baruçı din ähellären qabul itkän. Ämma Cämiloğlu äytüençä, Qırım tatarları Mäçlese andıy tatarlarnıñ kübesen kire urtaçıl İslamğa qaytırğa künderä alğan. Şulay da ul, yäşlärneñ fäqirlekkä qänäğätsezlege ozaqqaraq suzılğan sayın radikal islamnıñ häm bälki xätta suğışçan qaraşlarnıñ köçäyü mömkinlege arta bara di.
AUDİO: Provokatsion broşüralar kürenä başladı. Mäs''älän anda däwlät başında möselman utırmasa möselmannar qanunnarğa buysınmasqa tieş dielä. Yäğni bez Ukraina qanunnarın sanğa suqmasqa tieş bulıp çığabız. Monda nizağ çığaru masqatında provokatsiä alıp barıluı açıq kürenep tora. Qızğanıç ki bezdä andıylar bar. Ämma Allağa şöker andıylar bezdä sanawlı ğına diärgä mömkin häm bez alarnıñ barısın da kontrol''dä totabız.
Qırım möftie Adzi Ablayev ta Wahhabilar Qırım tatarlarına ällä ni tä''sir itä almadı di. Anıñ fikerençä suğışçan İslam Qırımda tamır cibärä almıyaçaq. 2629
AUDİO: Bolar barısı da yasalma ğına ide. Min härwaqıt bezneñ xalıqta, bezneñ ata-babalarda bernindi ağımnar, sektalar bulmağan häm bulmayaq ta dip äytep kiläm. Min moña 100 protsent ışanam. Ägär dä andıylar bar ikän alar belän däwlät, oyışmalar şöğellänsen. Ä bezneñ xalıqta, bezneñ dini idarädä andıy ideologiä, andıy qaraşlar yuq häm bulmayaçaq ta. Şuña kürä bu mine ber dä borçımıy.
Ablayev äytüençä, Wahhabilarnıñ berdänber tä''sire Qırımdağı möselmannar arasında waqıtlı büleneşlärgä kiterü, ämma bu barı tik kiñräk İslam dönyasındağı büleneşneñ çağılışı ğına.


text:
Yaña yılğa monda qaluınıñ da säbäbe yuq tügel. Äle 25 dekaberdä Ğorki-Ämät urman-parkı açılğannan soñ ber könne barıp anıñ torışın tikşergän. Çönki äle tege ciren cıyıştırıp betermägännär, äle bu ciren açıp betermägännär...
Tatarstanda inde ikençe yıl rättän park häm skverlarnı yañartalar. Misal öçen, 2016 yılda respublikabıznıñ 36 munitsipal' rayonında 43 park tözekländerelgän. Şularnıñ 28yı – yaña obyektlar. Uzğan yıl tözekländerelä başlağan 15 parknı da bıyıl yañartunı däwam itkännär.
Älbättä, respublika öçen bu sannar şaqtıy zur. Çönki şulqädär küp eşne moña qädär Mäskäw genä başqarıp çığa alğan. Ä başqa töbäklärneñ äle Tatarstannı quıp citä alğanı yuq.
2016 YILNIÑ İÑ UÑIŞLI PROYIKTLARI
– İñ yaratqan proyektlarımnıñ berse – Ğorki-Ämät parkı. Äytergä kiräk, soñğı 50 yıl eçendä ul – ör-yañadan tözelgän park. Ägär başqa parklarda bez yañartu eşläre belän şöğellänsäk, monda isä saqlanıla torğan tabiğät zonasın da qaldıra aldıq. Toraq massivlarğa çığu öçen küperlär yasadıq. Yal könnärendä genä tügel, atna başı – düşämbedä dä biregä xalıq yaratıp kilüe söyenderä, – dip söyli Nataliä Fişman.
Qazanda bıyıl tağın Krıl'ya Sovetov, Uritskiy isemendäge parklar açıldı. Soñğısı buyınça xalıq belän dä oçraşular küp uzdı. Ägär bıltır Uritskiy parkı belän bik küp bäxäslär kilep çıqsa, xalıq belän oçraşular tä'sir itmi qalmağan, axrısı. Fişman süzlärençä, bıyıl ber naçar fiker dä işetergä turı kilmägän. Ä Täteştä isä park proyektın studentlar üzläre proyektlaştırğan.
ROSSİÄ TÜRÄLÄRE TATARSTANNI MAQTIY
«Sberbank» analitikları Tatarstandağı iñ uñışlı öç proyektnı atağan. Şunısın da assızıqlap ütärgä kiräk: Universiada, Su sportı törläre buyınça dönya çempionatı belän bergä Park häm skverlar programması da älege isemlektä urın alğan.
Tatarstanda park-skverlarnı, yar buyların, yağni cämäğät urınnarın tözekländerü näticälären Rossiä däräcäsendä dä kürälär. «Tatarstan cämäğät urınnarın üsterü buyınça zur näticälärgä ireşte. Sezneñ täcribägezne bez böten il buyınça tarataçaqbız», – dip beldergän Rossiä Tözeleş häm toraq-kommunal' xezmät ministrı urınbasarı Andrey Çibis. Nataliä Fişmannı inde başqa töbäklär dä üzlärenä cälep itep qarağan. Tik barıp qına çıqmağan.
2017 YILĞA PLANNAR NİNDİ?
2016 yıl däwamında park proyektları buyınça xalıq belän bergäläşep fiker alışu – yäşel zonalarnı buldırğanda möhim elementlarnıñ berse. Çönki şulay bulğanda ğına xalıq häzm xäkimiät arasında dinamika barlıqqa kilä. Rayon başlıqları da xalıqnıñ fikere belän tanışa ala.
2017 yılğa isä plannar zurdan. Planlaştırılğan 57 obyekt arasında 32 park, 17 yar buyı, 4 mäydan, 4 uram bar. Çerek kül parkın da tulısınça tözekländerep beterergä cıyınalar.
Xäzerge waqıtta park häm skverlarnı tözekländerü genä tügel, ä anda aktivlıq mäydançıqların buldıru da töp mäs'älälärneñ berse bulıp tora. Şunısın da äytergä kiräk: park-skverlarnı yañartu – ber xäl, ä alarnı qarap-çistartıp tormasañ, maturlıq ber mizgeldä yuqqa çığarğa mömkin. Şul säbäple, Tatarstandağı yal itü zonaları yañartılu belän munitsipal' berämleklär qaramağına tapşırıla. Şuña kürä alarnıñ torışı, qullanılışı buyınça da cawaplılıq alar östendä bulıp çığa.
- Urınnarda kilep çıqqan texnik awırlıqlar, älbättä, bulmıy qala almıy. Çeterekle mäs'älälärne citäkçelär belän utırıp söyläşep xäl itäbez. Ämma kiläse yılğa minem töp burıçım – parklarnı qullanu, kommertsiä mäs'äläse belän kilep tuğan problemalarnı çişü. Bez bu zonalarnı döres itep tözekländerergä öyrändek. Xäzer inde anı döres itep qullana belergä dä kiräk. Şulay uq alarda mädäni programma belän dä bayıtu da zarur, – di Prezident yärdämçese.
Märäm Ğalimullina, Qazan:
- Döresen genä äytkändä, Ğorki-Ämät parkın şul qädär däräcädä yaxşı bulır, dip uylamağan idem. Şäxsän bezneñ ğailägä bu parkta oşadı. Matur itep bizälgän, tamaq yalğarğa kafesı da bar. Keşe da az. Monnan soñ Gor'kiy isemendäge üzäk mädäniät häm yal parkına yörmäskä digän fikergä dä kildek. Çönki Ğorki-Ämät parkı bez yäşägän yorttan yıraq tügel genä urnaşqan.
Liliä Ğilmetdinova, Quqmara:
- Moña qädär Quqmarada yal itü urınnarı ber dä yuq ide. Ä bıyıl isä beryulı şundıy öç urın barlıqqa kilde. İke park, Norma yılğası yar buyı berqayçan da buş tormıy, anda härwaqıt keşe ağıla. Misal öçen, Yal parkında köndez balaları belän äti-änilär yal itsä, kiçlären – yäşlär. Üzäktä urnaşqan Lenin parkında isä buqkrossinğ kiştäse bar: monda keşelär üzläre uqığan kitapları belän büleşä. Citmäsä, awıl xalqın da yış küräbez bu urınnarda. Alar da yıraqtan kilergä irenmi. Äle alay ğına da tügel: Quqmara parklarında yal itüçe Saba belän Mamadış rayonnarında yäşäwçelärne dä küräbez. Döresen genä äytkändä, parklarnı çista itep totarlar, dip ışanmağan idek.
Läysän Zinnätullina, Apas:
- Allağa şöker, bıyıl Apas xalqı parklı buldı. Cäy köne biredä fontan bulsa, qışın anıñ urınına, bezneñ balaçaqtağı kebek, zur qupşı çırşı quydılar. Anıñ yanınnan sabıylarnıñ özelgäne dä yuq. Yaqın-tirägä qar sınnarı da yasadılar. Ğomumän alğanda, park xäzerge waqıtqa turı kiterelep yasalğan. Biredäge yaqtırtqıçlarğa qädär zamança. Könenä ike-öç tapqır şuşı parkta bala belän yal itäbez. Balalar mäydançığın tulısınça yañarttılar. Xätta iñ näni balalarğa da atınğıçlar quydılar. Ni qızğanıç, bu maturlıqnı xalıq qına saqlıy belmi, inde berniçäsen cimerergä ölgerdelär.


text:
Qırğızstan parlamentı bärep töşerelgän prezident Askar Aqayevnıñ räsmi räweştä xakimiättän kitüe uñayınnan videoyazmadağı çığışın qarawnı kiçekterde. Kiçä ul bügengä bilgelängän ide. Aqayevnıñ xakimiättän kitü turındağı möräcäğäte kiçä Mäskäwdä Qırğızstan ilçelegendä yazıldı.
Aqayev 24-nçe martta protest törkeme xakimiät binasın yawlağaç Mäskäwgä oçtı.
Aqayev Qırğızstanğa qaytqan oçraqta aña qağılğısızlıq xoquqı birügä qarşı buluların belderep bügen parlament binası qarşında distälärçä keşe miting ütkärde.
Qırğızstannıñ baş prokuror wazıyfaların başqaruçı Azimbek Beknazarov parlament Aqayevnıñ kitüen qabul itkänçe üze aña impiçment iğlan itärgä tieş dide.


text:
Britan premier-ministrı Tony Blair, ägär Ğiraqta çın xöcüm başlansa, suğışqa qarşı bulğan Britannarnıñ kübese fikeren üzgärtäçäk, dip belderde. Uzğan atna axırında, bar dönya buylap suğışqa qarşı 600-läp demonstartsiä ütte. Şul isäptän, Londonda ütkän demonstratsiädä yözlägän meñ keşe qatnaştı. Blair süzlärençä, bu keşelär fikeren üzgärtergä mömkin. Ul şulay uq, suğış mäsäläsendä, aşığu yuq, dip äytte:
Audio: Ber qabalanu da yuq, di Blair. Bez 12 yıl köttek, şunnan soñ Berläşkän Millätlärgä möräcägät ittek. Saddamğa soñğı mömkinlek birelde. Şunnan soñ, menä tağın 3 ay waqıt uzdı.


text:
Bosniä Serb xökümäte, 1995nçı yılda Srebrenitsada bulğan küpläp üterüne tikşerü öçen komissiä tözelgänen xäbär itte. Xökümät belderüendä – komissiäneñ maqsatı – Srebrenitsada çınbarlıqta bulğan xällärne açıqlaw, dielä. Könçığış Bosniädäge bu awılda 1995nçı yılnıñ iülendä atna - un kön eçendä Bosniä Serb ğaskärläre tarafınnan 7 meñnän artıq malay häm ir keşe üterelgän.
Bosniädäge töp xalıqara wäkil Paddy Ashdown, komissiäneñ berençe xisabı Ğınwar ayında kötelä, iñ soñğı tulı xisap April ayına äzer bulır, dip belderde.


text: Finländiä premerı Matti Vanhanen Belarustağı avtoritar rejimnı gäyepläp, anı “Yewropa yözendäge yara cöye” dip atadı. Vanhanen Bryusseldä ileneñ Yewropa Berlegenä räislege betü uñayınnan çığış yasap: “Yewropa Berlegeneñ zurayuı uñışlı bara. Berlekkä quşılırğa teläwçelärgä ul härwaqıt açıq. Bezneñ şartlarnı ütäwçelär öçen quşılu real' äyber. Törkiägä kilgändä, bu eştä totqarlıq barlıqqa kilsä dä, prespektiva şulay uq qala. Qızğanıçqa qarşı, Finländiä Yewropa Berlegenä räislek itkändä, berlekneñ Rusiä belän xezmättäşlek kileşüen imzalap bulmadı. Min söyläşülärne kiçekterü ozaqqa sızılmas dip uylıym”,- dide.


text:
Iran üzendäge britan ğäskärilären azat itü şartların iğlan itte
İrannıñ üzğan atna azağında 15 britan ğäskärien totqarlawı tiräsendäge kierenkelek däwam itä, häm xäzer inde Tähran, ägär dä Britaniä üz xärbiläreneñ azat itelüen teli ikän, ul alarnıñ İran su bilämälärenä röxsätsez kerüen tanırğa tieş, dip belderä.
"Bez alar, yäğni iranlılarnıñ sularına kergänbez axrı, ämma alar bezgä qarata bik dustanä, qunaqçıl, yaxşı mönäsäbättä buldı. Alar bezgä şulay uq bezneñ ni öçen qulğa alınuıbıznı da añlatıp birde, ğomumän, iranlılar bezneñ xälebezne añlap eş itte", di totqarlanğan britan ğäskäriläre arasındağı Turney.
Xäzer inde İran yağı näq şunı uq, yäğni btitan xärbi diñgezçeläreneñ röxsätsez İran sularına ütep kerüen räsmi töstä tanunı Britaniäneñ üzennän dä kötä. Ämma London monı eşläwdän baş tarta, häm kierenkelek şulay itep älegä däwam itärgä oşap tora.
Şunısı qızıq - İran britan ğäskäriläre süräten häm Turney süzlären ildäge ğäräp telle telekanal aşa kürsätte, yäğni maqsat itep monı mömkin qädär kiñräk tamaşaçığa citkerüne quyğan ide. Britaniäneñ saqlanu ministrı Des Browne
"Min britan xärbilären töşergän ul sürätlärne kürdem, häm min döresen genä äytkändä, anıñ artında nindi maqsat yatuına, kiñ cämäğätçelekkä niçek itep kürsätelüenä bik tuqtalıp tormas idem. Bezneñ keşelärne şulay itep kürsätü tulısınça qabul itärlek tügel", di britan saqlanu ministrı.
Soñğı könnärdä britan räsmiläre bar mömkin mäğlümätne cıyıp, Tähran belän qatlawlı kierenkelek üzägendä torğan xärbi köymäneñ hiç kenä dä İran sularında bulmağanlığın dälilläw eşen alıp bardı. Ämma Londonnan räsmi töstä täwbä taläp itkän İran öçen bu ğadi ber texnik mäs''älä genä tügel, Tähran monı üzeneñ milli ğorurlığına tap töşerä torğan ber närsä itep kürä.
Äle genä İran Berläşkän Millätlärneñ İminlek Şurasında zur uñışsızlıqqa duçar buldı, üzeneñ atom programması ölkäsendä tieşle däräcädä xezmättäşlek itmäwe öçen aña qarşı yaña häm qırısraq çikläwlär kertelde. Östäwenä, Amerika Quşma Ştatları İran çikläre yanında, Farsı qultığı sularında 2003-nçe yıldan soñ berençe märtäbä zur xärbi künegülär ütkärä, anda amerikannarnıñ ike xärbi oçqıç korabı qatnaşa.
Bolar barısı da Tähranda zur borçılu xise uyata, häm belgeçlär fikerençä, britan ğäskäriläre tiräsendäge wäzğiätne ul üz faydasına qullanırğa tırışaçaq.
Kärim Kamal


text:
Sorğot habantuyı ütäsäk
Başqortostan häm Räsäy berźämlegeneñ 450 yıllığına arnap Sorğotta başqort habantuyı uźa.
Unda Tömän ölkähe häm Yamal Nenets ölkähendä yäşäüse millättäştär źä qatnaşa.
Žabantuyźa köräş, sülmäk watıu keüek yarıştar źa bulasaq. Mayźan batırına töp büläk harıq tapşırıu qaralğan.
Sorğotta Quray tip atalğan başqort milli mäźäni üźäge eşläp kilä. Millät ara mönäsäbättärźe kamillaştırıuźağı yarźamı ösön bıl oyoşma Sorğot xakimiäteneñ maxsus grantına la layıq bulğaynı.
B. Fatqullin Öfö


text:
Yewropa Berlegeneñ Üzäk Aziädäge maxsus wäkile uzara xezmättäşlekne arttırunı maqsat itä
AUDİO: Minem yöklämä şaqtıy qatlawlı häm kiñ. Minem yöklämä xezmättäşlekne arttıru. Häm min xezmättäşlek turında töbäktäge ayırım illär belän söyläşergä telim häm ägär kiräk bulsa töbäktäge xezmättäşlekne arttıruda yardäm itärgä telim.
Slovak diplomatı häm Yewropada İminlek wä Xezmättäşlek Oyışmasınıñ elekke başlığı Kubiş monı bügen, Berlekneñ tışqı eşlär minsitrları tarafınnan yaña wazıyfağa bilgelänüneñ ikençe könendä Azatlıq radiosına telefon aşa belderde. Ministrlar Kubiştan tizräk Üzbäkstanğa kitüne soradı.


text:
Fallucada AQŞ xärbiläre belän sönni suğışçıları arasında atışlarnı tuqtatu kileşüe tulısınça bulmasa da ütälä. Bäreleşlärneñ kimüennän faydalanıp , bik küp keşe şähärdän çığıp kitkän.Bilgele bulğança , 4 amerikan watandaşınıñ üterelep, mäyetläreneñ parçalanuına cawap itep AQŞ ütkän düşämbedä Fallucada höcüm başlattı. Urlanğan Qıtay häm Yaponiä watandaşların irekkä çığaru öçen eşçänlek alıp barıla.
Ütkän comğada AQŞ Fallucada barğan xärbi operatsiäne tuqtatıp, Ğıraq İdarä Şurası äğzaları häm Falluca ruxaniläre belän koalitsiägä qarşı köçlärneñ qorallı bäreleşlärne tuqtatuları öçen söyläşü mömkinçelege birde. Şähärdä irtängä qarşı atışular turında xabärlär bulsa da wazğiät ğomumän çağıştırmaça tınıç. İrtängä qarşı ğıysyançılarnıñ ut açuına cawap itep,AQŞnıñ kobra boralağı raketalar atqan.2 amerikan marinı yaralanğan, şaqtıy ğına sanda ğıraqlı ğıysyançılar üterelögän . Bu turıda xärbi süzçe belderde. Ğıraq islam partiäse wäkile belän ğıysyançılar arasındağı söyläşülärdän soñ atışlarnı tuqtatu kiçkä qädär ozaytılğan. Şähärdä köndez tınıçlıq xökem sörde. AQŞ generale Mark Kimmit ,marinnar sönnilär kontrolendäge şähärne alu säläteä iä bulsa da, bez anda säyäsi xal çarası telibez dip äytte. Kimmit süzlärençä(audio)
marinnar Fallucadağı doşman köçlären tulısınça yuq itergä äzer. Alar kirägennän artıq köçkä , kirägennän artıq qoralğa iä. Şulay da älege waqıtta bez säyäsi xäl çarası tabarğa näticäle söyläşülär aşa Ğıraqnıñ legitim kontrolen urnaştırırğa tırışabız.
General Kimmitt söyläşülärneñ başlanğıç fazada ğına buluın äytkän. Ğıraqta xästäxänä çığanaqları ütkän atnada Fallucadağı bäreleşlärdä 600dän artıq ğıraqlı häläk buldı dip beldersä dä, amerikan çığanaqları bu san belän kileşep betmi, ülüçülärneñ zur öleşe ğıysyançılar dip äytä. Associated Press xabärçese iki futbol qırı zurlığındağı urında qazılğan yaña qäbärlärneñ kübesendä xatın qızlar häm balalar kümelgän buluın kürsätä dip belderde.AQŞ aprel başlanğannan birle Ğıraqta 70 ğäskärien yuğalttı, şuluq waqıt eçendä 700 ğıraqlı üterlde. . Fallucada barğan qatı bäreleşlärdä AQŞ ayausız köç qullanuda tänqitlände. Ğıraqtağı sivil AQŞ administratorı Paul Bremer kiçä Fallucada amerikan watandaşların üterüçelär bezgä tapşırlırğa tieş dip äytte(audio)
bez sivil xezmätkärlärne üterüçelärne telibez.Alarnıñ mäyetlären mısqıllağan keşelärne telibez.Bezneñ keşelärne üterüçelärne telibez. bez başta atışlarnı tuqtatunıñ nığuın telibez. Annan bez Ğıraq idarä şurasınıñ qıyu äğzaları alıp barğan söyläşülärgä qaytırbız dip söyläde.,
Radikal şığı citäkçese Moqtada al_Sadr taraftarları belän Nacaftağı xällär turında da mäğlümät törle.Nacaf häm Kärbälä al Sardrnıñ mehdi armiäse kontrolendä tora. Nacafnıñ politsiä başlığı al Yaseri AQŞ citäklägän koalitsiä köçläreneñ şähärgä kermäw şartı belän izgä şähär ğıraq politsiäse qaramağına küçerelde dip söyläsä dä AQŞ generale Kimmit bu xabärne raslıy almadı . Bremer kiçä al Sadr Ğıraq mäxkämäse aldına çığarılsa , anıñ suğışçlarınıñ qarşılıq kürsätüe tuqtalaçaq dip äytkän ide. Mucahedin brigadsı isemle törkem tarafınnan urlanğan yaponiäneñ ike humanitar xezmätkäre belän jurnalistnıñ yazmışı äle dä bilgele tügel. Törkem Yaponiä Ğıraqtağı 550 ğäskärien tizlektä çığarmasa , totıqlarnı üterü belän kisätte .Yapon diplomatları söyläşülärdä progress yuq dip belderä. Kiçä Yordaniädän Ğıraqqa kergän 7 qıtay watandaşı da urlandı. Bu insident Vitse prezident Cheneyneñ irtägä başlanaçaq Qıtay säfärennän elek buldı
färidä xämit, praga


text: Ğiraqtıñ könyäğında Basra qalahında Böyök Britaniänan ös xärbi ülterelgän, beräwhe yaralanğan. Şahittar äyteüensä, haldattar ultırğan automobıyl ütep barğan maşinanan utqa totılğan. Berläşkän Millättär oyoşmahı bögöndän başlap Ğıyraqta ğumanıytar operatsiälarzı tergezze. Ular Bağdattağı teraqttan huñ tuqtatılğaynı. İldeñ tönyäğında Kirquq qalahında urındağı töröktär häm qorttar arahında bäreleştär bulğan. İke yaqtan da häläk bulıusılar bar. Qan qoyoşto tuqtatıu ösön amerikän xärbizäre qısılışı käräk bulğan. Bäreleştär urındağı török yämgiäte qorttar yañıraq qına tergezelgän gibäzätxananı yemerze tip beldergäs başlanğan.