text:
(novellalar)
Aqqu armanım
Meniñ Almatı qalasına kelgenime 3 kün boldı. Qalaşetindegi «Alatau» şipajayına ornalasqanmın, biraq, em-dom qabıldau, dem alu degen oyımda joq. Tañerteñnen keşke deyin sendelip qala köşelerin kezip, öziñdi izdep jürmin, Säniya. Qayda ekensiñ? Kün wzaqqa jayau jürip, ärbir janğa «sen be» dep tesile qarap şarşadım da. Jol boyındağı ayaldamağa kelip otırıp, bir sät öziñmen birge jürgen, sonau alısta qalğan auıldağı kezderdi qiyalımmen şolıp öttim. Men Celinograd qalasındağı auılşaruaşılıq institutın tamamdap auılğa oralğanda sağan birden közim tüsti. Meniñ tañerteñgilik erte twrıp dene şınıqtırumen aynalısatınım bar edi. Birde tañerteñ auıl şetine şığıp, jügirip jürgenimde öriske mal aydap şıqqan ülkenderdiñ arasınan seni kördim. Marqwm ata-anañdı da, öziñdi de oquşı keziñnen biletinmin. Qalay özgerip ketkensiñ. Näp-näzik, aqqudıñ kögildirindey taldırmaş, swlu boyjetken bolıpsıñ.
Künde tañerteñ alañdap seni izdeytindi şığardım... Bizdiñ jaqta küz erte tüsedi ğoy, sonday bir qara suıqta sen aulağa tüsirgen şöpti beliñ mayısıp, jalğız öziñ mal qorağa tasıp jürgeniñdi körip, şıdamay qasıña jügirip bardım.
– Säniyaş, men kömekteseyin. Sen üyge barıp jılınıp al. Jaurap qalıpsıñ ğoy dedim. Alma jüziñ şiedey bolıp qızarıp:
– Ağa, ıñğaysız bolar, özim-aq tasimın ğoy, - dediñ.
Sol küni sağan kömekteskenime özim ırza boldım. Soñğı uaqıt är närseni sıltauratıp körşileriñ Ahat dosımnıñ üyine de jii baratındı şığardım. Ahattıñ anası aq jarqın adam edi. Ünemi senderdi maqtap otıradı. Är qılığıña süysinip, eñbekqorlığıñdı, wqıptılığıñdı, bauırlarıña degen qamqorlığıñdı özgelerge ülgi qılatın. Nege ekenin bilmeymin sağan degen sezimim üdey tüsti. Künde seni körgim kelip, aulañnıñ qasınan ötetinmin. Sizdiñ üydin mwrjasınan erte şıqqan tütindi körip quanatınmın. Alğaşqıda sağan oyanğan ayauşılıq sezimimniñ mahabbatqa wlasıp, öziñdi jaqsı körip qalğanımdı da sezbey qaldım. Bir küni keşke seni kinoğa şaqırıp kelgenimde:
– Ağa, keşiriñiz, balalardıñ tamağın jasap, sabaqtarına qarauım kerek. onıñ üstine üydiñ de şaruası bar. Kinoğa bara almaymın jäne Gülbarşın täte körip qalsa wyat bolar...
Jauap osı boldı. Men ünsiz tömen qaradım. Gülbarşın ekeumiz mektep partasınan birge jürgen, sezimimdi bildirgen sınıptasım edi. Institutta oqıp jürip hat jazısıp, üylenuge de uädeleskenbiz. Biraq, öziñdi körgennen soñ Gülbarşındı wmıta bastağandaymın. Tek seni oylaumen jürdim. Gülbarşınnıñ äkesimen meniñ äkem bir audandı basqarıp otırğan jaqsı jora joldas, keyingi uaqıtta birin biri qwda atap ketken tatu jandar edi. eki ottıñ ortasında jürdim. Osını sezgen anam:
– Balam, «şeşe qarğısı boq, äke qarğısı oq» degen, bir audan betine qarap otırğan äkeñdi jerge qaratpa! Seniñ ana jetim qızdıñ üyin jağalap jürgeniñdi qazir bärimiz de bilemiz.
Anamnıñ dauısı qatañ şıqtı. Jürekke ämir jürmeydi. Men Säniyanı süyemin, onı baqıttı etip, bauırlarına kömekteskim keledi dep, aytqım keletin. Ätteñ, ayta almadım. Äke men şeşeniñ qas-qabağına qarap öskendikten olarğa qarsı şığa almay Gülbarşınmen otau qwrdım. Bäri dwrıs. Ata-anam da, Gülbarşın da riza. El-jwrt, ağayın-tuısqan üşin audandağı baqıttı şañıraqtıñ birimiz. Biraq, meniñ jüregim seni izdey berdi, Säniyaş! Sol jazda bauırlarıñ mektep bitirgen soñ Almatıdağı nağaşılarıñ senderdi köşirip äketti. Keyin bizdiñ auıldan Almatığa barğandar kök bazarda alma satıp jürgeniñdi körgen eken. Mine arada 32-jıl ötti. Qazir qayda, qanday küyde jür ekensiñ, Säniyaş?! Seni qaydan izdep, qalay tapsam eken, Säniya? Men osınday oy qwşağında otırğanda qasıma wzın boylı swlu jigit kelip:
– Ağa, mwrat ağa, assalaumağaleykum! Tanımay qaldıñız ba? Men sizdiñ Ahat dosıñızdıñ körşisi Baqıtpın ğoy. Säniyanıñ inisimin ğoy, - degende kökten izdegenim jerden tabılğanday quanıp kettim. Biraq sabır saqtadım. Qal-jağdayların swrastırdım. Seniñ atıñdı atauğa bata almay twr edim. Bir kezde Baqıt:
– Ağa, sizdi körip, sonau auıldı körgendey bolıp twrmın. Üyge jüriñiz. Bolmasa bir meyramhanağa barayıq, äñgimeleseyik, - degende kelise kettim. Men ünsizbin. Baqıt Almatığa alğaş kelgen künderin, basınan ötkergenderin mağan aytıp otır.
– Ağa, Almatı degen qala bizdiñ audan emes eken.Alğaşqı jıldarı köp qiındıq kördik. Päter jaldap twrdıq. Säniya tätem bizdi oqıtu üşin üy iesi tetya Klavanıñ almaların bazarğa aparıp satatın. Äyteuir tınım tappadı. Wyıqtamadı. Twrmısqa da şıqpadı. Bizdi asırap oqıttı, tärbieledi, adam qatarına qostı. Tırnaqtap jürip tiın jinap, qala şetinen bir üy satıp aldıq. Bizdi köşirip äkelgen nağaşım auru bolıp qaldı. Basqa süyenerimiz de joq. Biz üş jetim tek Säniyağa qarap ömir sürdik. Men üylenip, säbili boldım. Bir jıldan soñ, «bölek şıqpadıq, küyeuge şıqpağan apañmen birge twrmaymın» dep äyelim ketip qaldı. Osı soqqı Säniyağa auır tidi. Tek menen keyingi Azamat pen Ayğanım joğarı oqu ornın bitirip, öz ömir joldarın tapqan soñ tirligimiz qayta tüzele bastap edi. Biraq, soñğı uaqıt Säniya köp auıratındı şığardı. Jii-jii qwlap qala beretin. Därigerge qaratsaq, basında qaterli isik bar eken. Kişi qarındasım Ayğanımnıñ ata-enesi adamgerşiligi mol jandar. Atası Astanada ülken şeneunik bolsa da bizge qarasıp, Almatınıñ ortasınan ülken sarayday üy sıyladı. Kezinde ketip qalğan äyelim qazir üyden şıqpaydı. Biraq meniñ bir suınğan köñilim qayta jılınar emes. Bir jağınan balamdı da qimaymın. Qazir üyge barğım kelmeydi. Onıñ üstine üyde Säniya da joq. Onı Germaniyanıñ Leypcig qalasındağı bir klinikağa Ayğanım qarındasım enesi Klara ekeui alıp ketip emdetip jatır. Bizdiñ qwdalarğa degen alğısımız şeksiz. Olar qwda-qwdaği emes, äkemiz ben anamızday qamqorımız boldı. Şükirşilik deymin, tek Säniya aman-esen täuir bolıp ketse degen ülken tilegimiz bar. Osılay Ağa, osınday ömirdi bastan keşip jatırmız..
Ol aldındağı şaraptı tauısıp işip qoydı. Men Baqıt bauırımnıñ üyge jür degen sözine uäj äytıp meken-jayın, telefon nömerin jazıp alıp, bauırıma wzaq basıp qimay qoştastım. Olardıñ jaqsı azamat bolğanına quandım. «Jarlı bayımay ma, jetim öspey me, kökeyiñdi tespey me?» degen söz ras qoy. Arqamnan ülken bir jükti tüsirgendey boldım. Astanağa tezirek ketkim keldi. İştey Säniyanıñ sauığıp ketuin tiledim.
- Säniyaş, sen qız bala bolıp bwlğaqtaudı bilmediñ. Sen jar bolıp bala süyip, äyel baqıtın sezinbediñ. Seni şın süye twrıp, sağan jar bolıp qamqorlıq körsete almadım. Öziñniñ beyneñdi jüregimnen öşire almay ötirik ğwmır keşkendeymin de. Keşir meni, qalqam. Qayda jürseñ de aman bol. Sen meniñ qolıma qonbağan aqqu armanım, aytılmağan änim bop qalşı, Säniyaş!
Alıstağan künderim
Appaq wlpa qarğa oranğan qala köşelerin aralap, wzaq jürdim. Alıp-wşqan köñilim sabasına tüsip, ornıqpay, köñilsizdik janımdı bauradı. Eñsem köterilmey, janım jabırqap, janarğa jas irkile berdi. Nege alañdap, nege mazasızdanıp üreylenip jürmin, özim de bilmeymin... Jan-düniemdi jaylap, tağat taptırmağan sabırsızdıq qıstıñ mına alay-düley soqqan boranı siyaqtı suıq ızğar qarıp baradı. Jılına almadım, jadıray da almadım, jürip kelem. Osı sätte qaydan ekeni belgisiz şat-şadıman, u-şu dauıstar estildi. Jan-jağıma qarasam, mäz-mäyram bolıp balalar qardan aqqala soğıp, alañsız oynap jür eken. Olarğa wza-aa-aq qarap twrdım. Sağınıp kettim. Sonau alıstap qalğan qayran baqıttı balalıq şaq, kimderden jıraqtap ketpediñ?! Eşkimge qiyanatı joq, eşkimniñ de sağan jamandığı, qastığı joq, päk te, perişte şaqtar alıstap qaldıñ-au. Artqa şeginip, qayta jügirip, qusam da tappaymın. Men senen, sen menen alısta kettiñ, balausa künderim.
Iya... qaydağı balalıq şaqtı aytamın-au, odan keyin de jastıqtıñ jalauı jelbiregen qayran jıldarım jıljıp ötip ketpedi me? Büginde qanşama wyqısız ötkizgen tünderim men mazasız künderimniñ izin de taba almay qalmadım ba?
Mwqağali aqın qalay aytuşı edi, «Talay-talay qır astım, dosım eken dep doñızben de mwñdastım» deytin ba edi?Esime tüsire almay otırmın. Qazir oylap otırsam, mende şındıq pen ötiriktiñ, dostıq pen qastıqtıñ, adaldıq pen aramdıqtıñ, barlıq pen joqtıqtıñ ara-jigin keyde ajırata almay, talay ret san soqqan kezderim de bolmadı ma? Janıma jaqın jandarım dep olarmen sıylasıp jürip, jılağan da, quanğan da, qayran künderim. Keyde asığıstıq, keyde albırttıq, keyde bilmestik sezimniñ jeteginde ketip, dosımdı jabırqatıp, jaqınımdı mwñaytqan, al dwşpanımdı adal köñil adamgerşilik oymen jwbatqan, qayran künderim. Bwl künde säl närsege aldanıp, arnasınan asıp-tasıp şattanğan keyde küyip-pisip, alıp-wşqan jwdırıqtay jürektiñ uaqıt öte qağısı da özgerip baradı. Mına tüytkili köp, tüyini joq tirşiliktiñ köş-keruenine ilesip, keyde bir-birimizdi, jaqındarımızdı joğaltıp, keybir jat jandarmen tabısıp jatamız. Keşegi köp dostar, bügin mañayımda nege sirep ketti? Ortamızdı toltıratın ağayınnıñ ornı nege oysırap qaldı? Ötken jılı ğana qasımızda bolğan, janımızda jürgen jaqındarımızdıñ jarığı nege erte sönip, aynalamız sirep baradı? Iya, kökeyde saual da, swraq ta köp. Ne şeşimi, ne jauabı joq. Bayağıda ülkender bir küni ötse qapalanıp jılaydı eken, al bizder şe? Ötken künge, ne ayğa, ne jılğa esep joq, äyteuir tez-tez bir-birimizge de qaramay jürip kelemiz. Key kezde ağayın-tuıstıñ, dos-jarannıñ, qwda-jekjattıñ, körşi-kölemniñ qal-jağdayın swrap, bir-birimizdi «Qaydasıñ, bauırım?» dep, izdey de bermeymiz. Öytkeni, bizdiñ uaqıtımız joq, bir-birimizge meyirim şuağımız azayıp baradı. Iya, osılay! Däl osınday oydıñ jetegimen bayau jürip kelemin. Janımnan ärli-berli ötken basqa halıqtıñ bäri asığıs-üsigis. Nege deseñiz, erteñ jaña jıl, bügin eski jıldıñ soñğı baspaldaqtarı. Osı jıldı ulap-şulap qarsı alıp, quanğanımız keşe ğana siyaqtı edi. Mine, bwl şaqtar da qas qağım sätte öte şığıptı-au. Osı jıldıñ işinde bir-birimizdi joğaltıp, bolmasa tabısqan sätterimizde, mwñayğan da, jılağan da, quanğan da kezderimiz bolğan şığar. Jaña ay tuğanda ülkender tilek tilep, «eski ay esirke, jaña ay jarılqa, bala-şağamdı, mañayımdı aman et, el-jwrtıma tınıştıq, baq-bereke ber» dep tilek tileuşi edi. Biz de öter jıldıñ soñğı künderinde batar künniñ atar tañı bar dep, bir-birimizge jaqsı tilekter tilep, jaqındarımızdı wmıtpay, asıldarımızdı ardaqtap, barımızdı bağalay bileyik. Alıstap qalğan künder, jıraqtap ketken jıldar qaytıp oralmay-dı, ol tek jürekterde sağınış bolıp, alıstay beredi....
Jalğan dünie
Adam balası künädän päk, kinädan taza säbi bolıp, perişte qalpında ömirge kelse de, mına tirşilik pendeni paqırlıq keyipke boy wsıntadı eken. Bayağıda ülkender köp jasağannan emes, köpti körgennen swra dep jatuşı edi, ras eken. Men wzaq ğwmır keşpesem de özim keyde bağasın bilmegen baqıttı ğwmırdı, öz qolımmen jasağan bayansız ömirdi keşip kelemin. Basınan bastayın. Ata-anam orta şarua, jwpını tirşiligimiz bar, tatu-tätti şañıraq ieleri edik. Mektepte ozat oquşı atanbağan, belsendi, önerli bolıp közge tüspegen, juas ta, twyıq qız edim. Ağayın-tuıs, körşi-kölemmen de aralas-qwralasımız joq, bizdi de izdep keler eşkimimiz joq edi. Men 9-sınıptı oqıp jürgende ülken ağam ayaq astınan körşi auıldıñ qızın üyge alıp kelip, toy-tomalaqsız üylenip aldı. Jeñgem Jamal üy şaruasına öte pısıq, sözinen de, qolınan da is keletin ötkir jan boldı. Bayağı ilbip-sılbıp ömir keşip jürgen bizdiñ şañıraqta bir özgeris, serpilis payda boldı. Äueli üydiñ sırtı-işi tazalanıp, kiimderimiz bütindelip, qonaq şaqıra bastadıq. Kün wzaq jeñeşem ekeumiz türli tätti tağamdar pisirip, körşi-kölemge köylek, keudeşe tigip, qwraq qwrap körpeşe tigemiz. Jatarda meniñ şaşımdı ayran, qımızben juıp, beti-qolıma qaymaq jağıp, meni wzatatın qızday kütip baptaytın. Biz mäzbiz. Men on jıldıqtı äupirimdep bitirdim. Oquğa barıp bilim aluğa, ınta-nietim bolğan joq.
Birde jeñgem auıl şetindegi bir apanıñ üyine alıp keldi. Apamız aynalıp-tolğanıp bizdi qwrmettep kütti. Üyi mwntazday, dastarhanda ne joq, qwrt, irimşik, jent, taba nan, qaymaq türli kämpit, men bwrın körmegen qwrma, örik-miiz äyteuir bäri bar. Jeñeşem ol kisini jaqın nağaşı apam Qalima dep tanıstırdı. Qalima apa jatın bölmesine kirip ketip, suret alıp şığıp jeñgeme wstattı.
– Jaqında Swltan älgi mäskeuge barıptı, sonda mına Jağıppardıñ qızı Swlumen suretke tüsipti.
– Mässağan, men ündi kinolarınan körip jürgen ärtister siyaqtı sımbattı jigit pen keremet aru qız bir-birimen jarasıp, jadırap twr. Netken ädemilik edi. Birinşi ret qız bala bolıp, jigittiñ suretine swqtana qaradım. Jüregim tolqıp özimde tüsinbeytin alay-düley küy keştim. Osınıñ bärin jete baqılağan jeñeşem, jwmbaq küymen jımiya qaradı. Onıñ sol kezde jımısqı oyı, işki qulığı bar ekenin men tüsingen de, sezgen de joqpın. Bwl qız kim dep, swrauğa batılım barmadı. Birde üydiñ töbesinde morjaların tazalap jürip, sürinip ketken Qalima apamız qwlap ayağın sındırıp aldı. Jeñgemiz ekeumiz bäyek bolıp auıldağı sınıqşı Pazıl ağağa qarattıq. Men endi apanıñ qasında kütuşi bolıp qaldım, şının aytsam, Swltannıñ anasın ayalap kütu, özime qattı wnaytın. Qısta demalısta auılğa Swltan keldi. Suretine qarap, tañ qalıp tamsanğanım beker eken, özim körgendegi sezimimdi aytpasam da tüsinikti ğoy. Swltannıñ oquınıñ bituine jartı jıl qalıptı. Ol ornınan twra almay jatqan anasın qimay ne keterin, ne qaların bilmey, qattı qinaldı. Negizgi şeşimdi meniñ jeñgem ayttı.
– Qalima apam ğana emes, bükil auıl bolıp, audan bolıp ümit kütip otırğan azamatsıñ, oquıñdı ayaqta, biz elmiz ğoy, apamdı jalğızsıratpaymız, mına Älima meniñ tuğan qayın siñlim Qalima apama kömekşi äri serik bolıp osı üyde bolsın sen jolıñnan qalma. Sonımen Swltan Almatığa oquına ketti. Bärin bilgiş Jamal jeñgemniñ ülgi-önegesimen men Qalima apamnıñ üyiniñ şaruasın döñgeletip, özin älpeştep bağıp, köktem şığa sauıqtırıp ayağınan tik twrğızdım. Bar jaydı tätpiştep bayandap Swltanğa hat ta jazıp twrdım. Birde Swltannan hat keldi, osı jılı diplommen birge, kelin alıp baramın dep, suretin qosa jiberipti, sol küni men ağıl-tegil jıladım. Olardıñ oyı bolmaydı dep jeñgem jwbattı. Ne kerek sol jazda diplom alıp auılğa Swltan keldi, Swluı kelgen joq. Ol şetelge oquğa ketipti. Swltan birden jwmısqa ornalastı. Köpşilik ortada öte bedeldi, ülkenderdiñ de maqtaytını, madaqtaytını, qız bitkenniñ armanı Swltan boldı. Men onı qızğana bastadım, öytkeni özim onı bayağıda ielenip qoyğanmın ğoy. Bir Allanıñ isi me, älde Qalima apanıñ tilegi me, älde anasına şeksiz berilip köñilinen şıqqanımdı sezdi me, ol mağan twrmısqa şığasıñ ba degende men qwlap qaldım. Jeñgem mäz-mäyram, bar arman tilegi orındalğanday jaynap ketti. Biz üylendik, keremet kezeñdi bastan keşirip, baqıttan basım aylanıp ta jürdi. Oqu-toqusız-aq, alısqa barmayaq el swlu ataytın Tañswlu siyaqtı mäskeude oqımay-aq, Swltannıñ jarı bolsam basqa ne kerek dep, alañsız jüre berdim. Swltannıñ qızmeti satılap öse bastadı. Üyge alıs-jaqınnan keler sıylı qonaqtar da köbeydi. Jwbayıma degen köpşiliktiñ qwrmet-qoşemeti meni eseytip, märtebemdi köterip jiberdi. Tañ säriden erte jwmısqa ketetin, üyge keyde keştetip keletin, ünemi jolsaparda jüretin Swltannıñ qayda jürgenin swramaymın, jwmısına aralaspaymın oğan örem de jetpeytin. Meniñ ağayın arası, dükenşi, qoymaşılarğa ämirim jüredi, sodan Almatıdan kelip ketetin tanıstarğa,dostarğa, Finniñ deysiñ be, Çehtıñ deysiñ be, ayaq kiimderin, ündi şäylerin, äyteuir swrağan qat dünielerin tauıp berip jatamın. Biraz jıl ötse de säbi kötere almay jürdim, onı da uayımdamadım, tek Qalima apam ğana anda-sanda mazasızdanatın. Swltannıñ jwmısı ösip, qalağa da köşip keldik. Bayağı Jamal jeñgemniñ tausılmaytın jwmıstarı bar, ızıñdap mazamdı ala berdi. Onıñ tilin birde alsam, birde almaymın däu bastıqtıñ äyeli emespin be, «senderdiñ-aq şarualarıñ bitpeydi» eken dep, renji bastadım, sol jılı ayağım auır edi. Uısınan şığıp bara jatqanım, jeñgeme wnamadı. Birde üyge kelip şu şığardı. «Äy sen qız, bolıp-tolıp qalıpsıñ ğoy, kimniñ arqasında, kimniñ aqılımen Swltanğa qol jetkizip ediñ, wmıttıñ ba, onda esiñe salayın, Tañswludıñ mäskeudegi adresin alıp, auılda Älima degen qızğa üylengen, auru şeşesin bağıp jatqanın auıldastardıñ bäri biledi dep telegramma salıp, Tañswludıñ şetelge ketip qaluına men sebepker bolğanmın. Auılda oqu-toquı joq seniñ küñ bolmay, osılay ay men kündey bolıp otıruıña men sebepker bolğanmın, wmıttıñ ba osını, öytkeni men bildim Swltannıñ mıqtı azamat bolatının. Ol seniñ teñiñ emes edi, men edim bar ayla-qulığımdı asırğan osını wmıtıp otırsıñ ğoy». Men jüregimdi wstap otırıp qaldım.
– Iya sol kezderi ayla-qulıqtı men qaydan bileyin teñim bolmasa da Swltanğa şın ğaşıq bolıp qalıp edim. Äke-şeşeme de, ağa-jeñgeme de, ağayın-tuısqa da Swltanğa birin aytıp, birin aytpay jasap jatqan jaqsılığımız az emes edi. Ağamnıñ türi anau, qolınan ne is, ne jwmıs kelmeydi. Äke-şeşeme maldan basqa eşteñe keregi joq, al mına Jamal jeñgem janımdı jep jalaqtay beredi, jalaqtay beredi. Jeñgem dalağa şığıp ketken siyaqtı edi qayta oralıp kelip
– Sen üyde otırsıñ omalıp, ne oquıñ, ne jwmısıñ joq bayıñ jeti sayın Almatığa baradı. Ana Swludıñ da bayı sen siyaqtı bir sümelek deydi olar qosılıp alsa kim bolğanıñdı sonda körermin. Üstimnen bireu mwzday su qwyıp jibergendey boldı. Men ol jaylı wmıtıp ketkenmin. Endi jatsam da twrsam da Almatı da twratın Swlu attı kündesim turalı oylaytındı şığardım erte, kelse de, keşikse de, jol saparğa şıqsa da Swltanğa tiise berdim. Ne bir dükende joq qat närselerdi qoymalardan tauıp, Almatıdağı tanıstarıma jiberip Swlu turalı derekter jinadım. Üyde otırsam da bos uaqıtım joq qolımda telefon jan-jaqtağı tanıstarda maza bermeydi üyge keluşilerde köp. Keyde dauısım qattı şığıp aşulanğanımda Swltan şapalaqpen tartıp-tartıp jiberse armanım bolmas edi. Joq ol tek ünsiz jımiıp qoyatın, sondayda jalınatın tek Qalima apa ğana. – Älima, qalqam, qöringenniñ sözine erip, jalğızımnıñ mazasın ala bermeşi, onsız da jwmısı auır ğoy, mınaday qiın kezde halıqtıñ babın tabu oñay emes tüsinsey, basıñda üyiñ bar bauırıñda balañ bar, Swltanıñ qasıñda ğoy, bir-biriñe til tigizbe, betiñ aşılıp ketedi balam. Men odan sayın doldanıp ketetinmin, ne degen aqımaq edim. Keyde aqılğa kelemin, degenmen bir äyeldey baqıttımın, barar jerimiz de köp, eldegi, sırttağı biraz demalıs orındarında boldıq, jalğız wlımız Aslan da äkesine wqsap erjetti, şetelge oquğa ketti, bäri jaqsı tek keyde, Almatıdan älgi dostarımız zvondap, Swludıñ küyeuden ajırasqanın, Swltan ekeuin Almatıda birge körgenderin aytıp, meni küydirip, pisirip, özderi rahattanıp otırdı ğoy. Bizben birge qalağa köşip kelgen jeñgemde Swludıñ elge kelgenin teledidardan san märte söylegenin onıñ ğılım kandidatı, ataqtı jan ekenin aytıp mazamdı ala beretin. Tipti birde jeñeşem:
– Swluğa Qazaqstanda ğaşıq emes jigit joq eken, sondıqtan küyeui tastap ketipti, al Swlu bolsa tek Swltandı ğana süyedi dep qosıp qoyatın. Men Swlu jaylı ötirikte bolsa suıq söz, ösek aytqandar bolsa janım kirip, mereyim ösip, sol ösekterdi eselep Swltanğa aytıp janım jay tabatın. Swltannıñ märtebesi biiktep, abıroyı asqaqtap twr edi. Birde ol jwmıs babımen Almatığa köşetin boldıq degende, sen Swludı izdep bara jatırsıñ köşpeymiz dep, şu şığardım, telefonnan aqıl aytuşılar köp boldı. Swltannıñ qızmetin qızğanğandar oğan tikeley bata almay, men arqılı ösektermen öşin alıp jattı. Ol kezde däl qazirgidey aqıl-oy mende joq, janaşır aqılşım tağı joq. Sol kezde aqıl aytar Qalima apamda qaytıs bolıp ketken edi. Jalğızsırap jürgen bolatınmın. Almatığa köşip keldik jaqsı päterde twrdıq, odan kottedjge köşip keldik, üyde kütuşi de, baqşaşı da, küzetşi de äyteuir qızmetkerlerimiz köp. Qızğanıştıñ kesirinen men birinşi qabattan köterilsemde, ekinşi qabattan tüssemde auırıp qala berdim. «Tamağı toqtıq, köylegi köktik azdırar adam balasın» degen osınday bolar. Birde tösekten twra almay jatsam Jamal telefon şaldı.
– Äy süyinşi, ana Swlu onkologiyalıq institutta auırıp jatır eken, qaytıs bolıptı. Ornımnan wşıp türegeldim.
– Ras pa, quanıp kettim, süyinşiñ dayın üyge kel. Ornımnan än aytıp twrıp, ata-jauın jeñgen batırday rahat sezimge bölendim. Osı sät esik qağılıp üyge Swltan kirdi. Öñ-tüs joq qorqıp kettim.
– Swlteke erte keldiñ ğoy şäy qoyayın ba? Bäyek bolıp jatırmın.
–Auırıp twrmın, kiimimdi auıstırıp bir jerge baruım kerek. Ol jwmıs bölmesine kirip ketti. Aqırın basıp barıp qarasam, Är gazetke bir qarap, jılap otırğanın bayqadım. ol Swlu turalı qazanamalardı oqıp otırğanın sezdim de, şığıp kettim. As üyge kirgenimde boyımdı bir düley jın buıp, Swluıñdı joqtap otırsıñ ba dep işke kirsem, ol jerde qwlap jatır. Esim şığıp ketti. Jügirip jedel järdem şaqıram degenşe qas-qağım sätte jigittiñ swltanı, eliniñ swltanı, özimniñ Swltanımnan ayrılıp, añırap qala berdim. Ölmegen qwlğa keldi jaz degendey,
Swltannıñ qırqın da, jılın da berdik, Jılına deyin jan-jaqtan keluşiler köp boldı. Är kelgen qatarlastarı, joldastarı Swltannıñ jaqsı qasietterin, bilikti basşı, keremet adam dep maqtap otıratın. Ülkenge ini, kişige ağa bola bilgen meniñ Swltanım abıroylı azamat eken. Keyde qadirin tüsinip, keyde tüsinbegen qayran basım-ay! Osınday oyğa şomılıp otırıp teledidardı qossam, älgi bizben DOS bolıp jürgen Jäkenniñ äyeli Qanipa söylep otır.
– Men balalarıma, kelinderime dostarıña adal bolıñdar ösek aytpañdar, dep jii aytamın...
Teledidardı söndirip tastadım. Külkim keldi. Kezinde mağan türli ösek aytpay, janaşırlıq sezimmen aqıl aytsañ qayda qaldıñ Qanipa, Swltanımnan ayrılğanıma bir jarım jıl boldı, dosqa adal bolsañ qasıma bir kelmediñ be, Qanipa, – dep aşu-ızağa bulıqtım. Ökiniştiñ öksigi janarımnan sel bop aqtı. Jan balasına ayta almağan sırlarımdı aq qağazğa tüsirip otırmın. Aldımda Swltan men Tañswludıñ bir-birine jazğan hattarı, birge tüsken suretteri, olarğa qazir qızığa qaraymın, keşire alsañdar keşiriñder meni. Bärinde artınan estip bildim ğoy, Tañswludıñ ağası Ashat däl toy bolardıñ aldında söz baylasqan Jamalğa emes, basqa qızğa üylenip ketipti. Osığan eregesken Jamal meniñ juas ağamdı aynaldırıp, üyimizge kirgen soñ Tañswludan öş almaqqa Swltanmen ekeuiniñ arasına şoq salğan. Jamal jeñeşemniñ josparlı oyı iske asqanmen, men basında bilmegen aqiqattıñ sırı osınday edi. Däl qazir türli oylarğa da berilemin. Olar oqığan mektepte ekeuiniñ sureti, mektep maqtanıştarı taqtasında qatar twrğanın estidim.
Sondıqtan oquşılarğa bolaşaqta Swltan ağalarıñday, Tañswlu apalarıñday bilikti, bilimdi bolıñdar dep arnayı stipendiya tağayındaudı, olar jaylı kitap jazudı qolğa almaqşımın. Meniñ Qalima apamnıñ bir özi aqılı, isi bir älem ğoy. Özimde qazir sol kisige wqsap baramın ba, keyde kelinimniñ dauısı qattı şıqsa, "Marta qalqam, jalğızıma jazıqsız tiispeşi" dep jalınamın. «Qızım sağan aytam, kelinim sen tıñda» degendey, meniñ ökinişti kezeñderim özgelerge sabaq bolsın, bireudiñ qızğanışpen aytqan ötirik, ösek, jala sözderine bola jaqınıñdı jazğırmay, jan sezimin tüsine bileyik. «Altınnıñ qolda barda qadiri joq» degizbey, mına jalğan düniede janıñda jürgen jaqsılardıñ jüregin jaralap, köñilin qwlazıtpayıq. Öytkeni ömir degen bir sättik qana säule eken. Öşirip alsañ qayta janıp, jarığın jan-jağına şaşa almaydı. Men ökinişke oray osınıñ bärin keş tüsindim.
Abai.kz


c: text/html

text:
OSCE Demokratik müessiseler ve insan aqları boyunca Büro missiyası Rusiye Devlet Dumasına saylavlarğa işğal etilgen Qırımğa öz nezaretçilerini yollamaycaq. Bu aqta missiya yolbaşçısı Yan Petersen rusiyeli «İzvestiya» neşrine bergen intervyusında bildirdi.
«Devlet boyunca belgilengen çoq müddetli nezaretçiler bütün territoriyañıznı nezaret etmeli. Amma OSCE bütün OSCE aza devletleriniñ añlaşması boyunca çalışqanı sebebinden, Qırım nezaretimiz astına tüşmey», – dedi Yan Petersen.
Bunen beraber, o, işğal etilgen Qırımda saylavlar neticelerini tanıması imkânı aqqında sualge cevap berip, «maruzamızda yarımada aqqında iç malümat olmaz», dep qayd etti.
Sentâbr 18-de, rey berüv bir kününde Rusiye toprağında ve işğal etilgen Qırımda Rusiye Federatsiyası VII-nci çağıruv Federal toplaşuvı Devlet Dumasına saylavlar keçirilecek.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov işğal etilgen Qırım sakinlerini rusiyeli Devlet Dumasına qanunsız saylavlarnıñ keçirilmesi teşkil etilmesiniñ bütün basamaqlarını boykot etmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası ecnebiy devletler parlamentlerine ve halqara teşkilâtlarğa Rusiye Devlet Dumasına saylavlarnıñ Qırımda keçirilmesini nezaret etmekten vazgeçmege muracaat ete, bunen beraber, er angi şaraitte bunıñ neticeleriniñ tanımamağa çağıra. Ukraina parlamenti de bunıñ neticelerini tanımamağa çağıra.
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov sentâbr 8-de ilân etti ki, Rusiye ecnebiy devletler parlamentleriniñ Qırım territoriyasında keçirilecek saylavlarnı neticelerini tanımağa red ete bilecegine diqqat bermeycek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesinde Bağçasaraylı «Hizb ut-tahrir işi»niñ birinci oturışuvı keçe. Bu aqta iyünniñ 6-nda «Qırım birdemligi» Haber etmekte.
Oturışuv qapalı rejimde keçe. Faaller haber etkenine köre, iştirakçilerniñ yaqınları mahkemenn qapalı rejimde keçkeni sebebinden şikâyet yazalar.
Azırlıq mahkeme oturışuvı Rostov-na-Donu şeerinde Aqmescitteki taqiqat izolâtorı ile videoalâqa vstasınen keçirilgen edi.
2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede dört Bağçasaray sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov tutulııp, terrorizmde qabaatlandı. Olarnı, Rusiyede terroristik tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şübeli dep sayalar.
Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Rusiyede «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca 15 yılğa azatlıqtan mahrum aqyarlı Ruslan Zeytullayev, 2018 senesi mayıs ayında telükesizlik hadimleri tarafından Hayto (Tılovoye) köyünde tutulğan bu işniñ yañı iştirakçisi – Enver Setosmanovğa qarşı şaatlıq etmege red etti. İyülniñ 24-nde bu aqta Azatlıq Radiosı rus bölüginiñ muhbiri Anton Naumlük haber etti.
Onıñ malümatına köre, FSB hadimleri Zeytullayevni Başqortıstannıñ Salavat koloniyasında ziyaret etip, Seytosanovğa qarşı şaatlıq yapmağa talap etken ve red etken taqdirde, şaatlıq etmegeni içün onıñ özüne qarşı cinaiy iş açacaqlarınen qorquzğanlar. Zeytullayev Rusiye Anayasasınıñ 51 maddesine bazanıp red etken. Redni vesiqalandırmaq içün şaatlar davet etilgen, Zeytullayev onı da imzalamağa red etken. Bu maalde iç bir adliyeci yoq eken, FSB hadimleri ise yerli soyları olaraq, Qırımda çalışqan meslekdeşleriniñ avalesini yapa ekenler.
«Seytosmanov Rusiyede yasaqlanğan Hizb ut-Tahrir firqasına alâqadar olğanında qabaatlana. Tahqiqatnıñ versiyasına binaen o, «Aqyar bölüginiñ» azası eken, faqat onıñ işi ayrı bir iş olaraq baqılmaqta. Qabaatlağan taraf bölük teşkilâtçısı Zeytullayev olğanını iddia ete ve bu mesele Şimaliy –Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesinde keçken ilk mahkeme oturışuvında tasdıqlanğan edi. Sunıñ içün Seytosmanovqa qarşı yapılğan şaatlıq Zeytullayevniñ özünen ve bu iş boyunca mahküm etilgen Rustem Vaitov, Ferat Seyfullayev ve Nuri Primovke de alâqası bar. Tahqiqatçı qorquzğanına baqmadan 51 maddege bazanıp şaatlıq etmeyüv, onıñ uquqiy ceetten tamamile aqlı olğanını köstere», – dep ikâye etken Azatlıq Radiosınıñ muhbirine adliyeci Emil Kurbedinov.
Enver Seytosmanov Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca «Terroristik teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv»de qabaatlana. Rusiye telükesizlik hadimleri ağa-qardaş Ernes ve Enver Seytosmanovlarnı mayısnıñ 10-nda Aqyarnıñ Balıqlava rayonındaki Hayto (Tılovoye) köyünde, anda yapılğan tintüvlerden soñ tutıp aldı.
Daa soñra Ernes yiberildi. Enverge cinaiy işniñ açılması boyunca qarar taqdim etildi. Ertesi künü Rusiyeniñ kontroli altındaki Aqyarnıñ Leninskiy rayon mahkemesi Enver Seytosmanovnı tevqif etti.
Mevzuğa dair: Terrorizm şübhesi ile parmaqlıqlar artında: daa bir qırımlı «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif etildi»
Zeytullayev Rusiyede ve ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ bölügini teşkil etkeninde qabaatlanıp mahküm etilgen edi.
2017 senesi iyül ayında Rusiye Yuqarı mahkemesi Zeytullayevniñ apis müddetini 15 yılğa arttırdı. Buña cevap olaraq Aqyar sakini açlıq ilân etti. «Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Almatı äkimdigi azamattıq belsendiler men "Demokratiyalıq küşter koaliciyasına" kezekten tıs prezident saylauınan bas tartu talabımen miting ötkizuge ekinşi ret te rwqsat bermedi. Bwl turalı Ortalıq Aziya jañalıqar qızmeti jazdı.
Osığan deyin äkimdik "miting belgilengen orın pen uaqıtta mädeni is-şara ötedi" dep alğaşqı ötinişterin keri qaytarğan edi.
Miting ötkizu turalı ekinşi ötinişti «Mwqalmas» wyımınıñ Almatı filialınıñ jetekşisi Qwdayğaşükir Abdullaev äkimdikke 24 qırküyekte jöneltken. Bwl rette miting ötetin orın retinde «Sarıarqa» kinoteatrınıñ artındağı alañ tañdalğan.
Bwl habarlamağa Almatı äkimdiginiñ qoğamdıq damu basqarması basşısınıñ orınbasarı Aydar Esenbekov «alañda qwrılıs-montajdau jwmıstarı josparlanğan» degen sebeppen miting ötkizuge rwqsat bermegen.
Eki rette de äkimdiktiñ bas tartqanın Facebook paraqşasına jariya etken sayasatker Mwhtar Tayjan «eskertu täsili qayda, tağı da aldau ma?» dep jazdı.
Bwğan deyin belsendiler 17 qırküyekte sağat 12.00-15.00 aralığında Şoqan Uälihanov atındağı alañda miting ötkizetinin aytıp, "Qazaqstannıñ demokratiyalıq küşter koaliciyası" atınan äkimdikke eskertu hat tapsırğan edi. Alayda 14 qırküyekte äkimdik eskertudi keri qaytarıp, aldağı senbide ol jerde "qoğamdıq-mädeni şara ötetinin" aytqan.
Saylau baqılauşısı Araylım Nazarova «mitingte kezekten tıs saylaudı ötkizbeu, saylau turalı zañğa özgeris engizu, sayasi twtqındardı bosatu, prezidentti bir merzimge 7 jılğa saylau wsınısın qabıldamau sındı talaptar köteriluge tiis edi» deydi.
Äkimdiktiñ şeşimimen kelispegen zañger Erlan Qaliev äkimşilik sotqa arız bergen.
– «Beybit jinalıstardı ötkizu turalı zañnıñ» 11-babında jergilikti atqaruşı organ wyımdastıruşılarğa jiınnıñ ornı men uaqıtın özgertu turalı wsınıs berui kerek. Mäselen, biz körsetken uaqıtta koncert ötse, oğan deyin ne keyin ötkizudi wsınuı qajet, – deydi zañger.
Äkimşilik sot isti jedel qaramağan. Taraptardı is qosıp, alğaşqı otırıstı 27 qırküyekte ötkizbek.
Qazaqstanda 2020 jılı beybit jiındardı ötkizu tärtibi turalı jaña zañ qabıldanğan. Bilik bwl zañ jobasın «bwrınğı tärtip aytarlıqtay özgerdi, endi eskertu arqılı beybit jiın ötkizuge boladı» degen sipatta nasihattadı. Prezident Qasım-Jomart Toqaev ta mitingke azamattar jergilikti atqaruşı organdı eskertu arqılı şığa beredi deydi. Zañda «rwqsat etpeu» söziniñ ornın «bas tartu» degen söz almastırğan. Qwqıq qorğauşılar zañ özgerse de, beybit jiındardı baqılau men rwqsat etu forması eski tärtipte qalğanın aytıp keledi.


text:
Şair T. Şevçenkonıñ hatıra tedbirinde Ukraina devlet timsallerini qullanğanından sebep 40 saatlik mecburiy işler ile cezalanğan Qırım faali Veldar Şukurciyev işbu qararğa şikâyet etti.
Bunı o Facebookta yazdı.
«19.03.2015 Aqmescitniñ demir yol mahkemesiniñ qararına şikâyet ettim. Şikâyet baqılacaq kün aqqında haber bekleyim», – dep ayttı faal.
Leonid Kuzmin, Veldar Şukurciyev ve Aleksandr Kravçenko mart 9-da Aqmescitniñ Gagarin bağçasında ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ hatırasına keçirilgen aktsiyada yaqalanıp, Demir yol rayon politsiya bölügine alıp ketirilgen ediler. Mart 12-de mahkeme olıp keçti, faallerni ukrain timsallerini qullanğanlarından sebep cezaladılar. Mahkeme faallerni 40 saatlik mecburiy işler ile cezaladı.
Mart 17-de Qırımda ukrain şairi Taras Şevçenko hatırasına aktsiya iştirakçisi Veldar Şukurciyevni Rusiye İçki işler nazirliginiñ ekstremizmge qarşı idaresinde bir saatlik subetten soñ «ekstremist faaliyetiniñ yasağı» aqqında tenbiyelediler.


text:
Qazaqctan prezïdenti Nurcultan Nazarbaev jactardıñ caqal öcirip, qızdardıñ qara kïim kïip, beti-awzın tumşalawına zañmen tıyım calwdı ucındı.
Bul twralı Nazarbaev Mucılmandar dinï bacqarmacı ökilderimen kezdecwinde ayttı, degen prezïdenttiñ bacpacöz qızmetine cilteme jacap «Ortalıq Azïya xabar qızmeti» jazdı. «Dinï cawatcızdığınıñ nätïjecinde jactarımız caqal qoyıp, şalbarınıñ balaqtarın qıcqartıp tactaydı. Qara köylek kïip, beti-awzın tumşalağan qızdarımızdıñ qatarı köbeydi. Bul bizdiñ däctürimizge de, xalqımızğa da jat. Buğan zañnamalıq deñgeyde tıyım calw mäcelecin pıcıqtaw kerek. Qazaq qara kïimdi qaralı kezde ğana kïedi», – dep mälimdedi prezïdent Nazarbaev. Memleket bacşıcı cïfrlıq texnologïyalar damığan däwirde Qazaqctan öziniñ ulttıq qundılıqtarın, mädenïeti men calt-däctürin caqtawğa tïic ekenin ayttı. Qajet bolca, memleket Qazaqctan mucılmandar dinï bacqarmacın qoldawğa äzir, dedi Nazarbaev. Elbacı Qazaqctan mucılmandarı däctürli türde xanafï mazxabın uctanatının, ïclamnıñ ocı bağıtınıñ negizin tücindirwge maşıqtanğan mamandar dayarlaw qajettigin atap ötti. Qazaqctan bïligi coñğı jıldarı elde ïclamnıñ vaxxabïzm jäne calafïzm cekildi bacqa da tarmaqtarınıñ ıqpalı küşeygenine alañdawşılıq bildirip keledi.
aqparat közi: qazaqtimes.com


text:
İlhaq etilgen Qırımda «qırımtatar göñüllüler batalyonı»nda iştirak etekeninde qabaatlanğan 24 yaşlı erkek tevqif etildi. Bunı mart 20-de, uquqqoruyıcı organlardaki menbağa atıf etip, Rusiye ukümetine yaqın olğan «Krıminform» neşiri bildire.
KHV: «Şübheli tevqif etildi. Al-azırda o Qırımda apiste buluna», – dep, adını bildirmegen menbasınıñ sözlerini naqil ete.
Daa evel Qırım KHVleri, Qırımda 24 yaşlı erkekniñ «qırımtatar göñüllüler batalyonı»nda iştirak etekeninde qabaatlanğanını bildirdiler.
Rusiye telükesizlik muessesinde qabaatlanğannıñ adını bildirmeyler. Qırım.Aqiqat adiseniñ tafsilâtlarını ögrene.
Ukraina uquqqoruyıcı organlar strukturasında qırımtatar batalyonınıñ meydanğa ketirilmesi aqqında munaqaşa 2016 senesinden berli devam ete. Qırımtatar Milliy Meclisinde, bu mesele boyunca bütün materiallar Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve İİN başlığı Arsen Avakovğa berildi, dep qayd etken ediler.
Ukraina İçki işler nazirliginiñ (İİN) sistemasına kirgen Ukraina Milliy gvardiyasında, onıñ bir qısmı olaraq «qırımtatar batalyonı»nıñ meydanğa ketirilmesi aqqında sözler şimdilik qanun ile pekitilmeyip, beyanatlar seviyesinde qalmaqtalar, dep qayd ettiler.
«Asker» cemiyet teşkilâtınıñ başlığı Lenur İslâmov meydanğa ketirilecek olğan «qırımtatar batalyonı»na Noman Çelebicihannıñ adı ile arbiy qısım nomerasınıñ berilmesini talap ete edi.


text:
Salı künü, iyün 9-da, sağanaqtan sebep soqaqlar suvğa battı. Bazı yerlerde gölçikler peyda oldı. Qırım paytahtınıñ sağanaq tertibatı suv aqımı ile küreşip olamay, haber ete Qırım.Aqiqat.
Aydavcılar maşinalarını battırmaq havfından arabalarını qaldırmağa mecbur oldılar.
Qırım paytahtınıñ soqaqları özenlerge çevirildi.
Aqmescit şeer memuriyeti saytında bildirilgeni kibi, iyün 10 künü yağmur, burçaq, ruzgâr beklenile.
Bu sebepten Aqmescit akimiyeti şeer boyunca areketni sıñıramağa ve fena ava şaraitlerinde areket qaidelerine boysunmağa çağıra.
Çarşenbe künü, saba, Aqmescitte küneşli ava saqlanıla.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, sağanaq sebebinden iyün 9 künü Aqmescitte şeer merkezini suv bastı.


text:
Qırım hanlığı etnik terkibi ceetinden çoq milletli edi, mında qırımtatar, qaray, qırımçaq, urum (yunan-ellinlerniñ nesilleri), ermeni, osmanlı turkler ve qırımlı çingeneler yaşağan ediler. Olar Qırım hanına boysunıp, vicdan ve qanunğa köre barışıq ve amanlıq içinde yaşadılar.
Qırım hanlarınıñ ikmetli siyaseti sayesinde adalet ve sintez sisteması meydanğa ketirilgen edi. Böylece özüne has bir Qırım cemiyeti peyda oldı.
Qırımtatarlarnıñ ve olarnıñ devletçiligi, Şarqiy Avropanıñ eñ nufuzlı devletlerinden biri – Qırım hanlığı tarihınıñ acınıqlı saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ yañı leyhası – Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» serlevalı video bloklarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki aqiqatına olğan hususiy bir anahtardır.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki aqiqatına olğan hususiy bir anahtardır
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova,operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda «Larişes» müzeyi saytından ve Qasevet mecmuasından alınğan resimler, Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.
«Bloglar» rubrikasında aydınlatılğan fikirler müelliflerge ait ve muarririyetniñ fikir-tüşünceleri ile aynı olmay bile


text:
Moskvanıñ Basmannıy rayon mahkemesi qırımlı iş adamı Resul Velilâyev ve oña ait «KrımOpt» şirketiniñ müdiri Ali Bariyevniñ apis müddetini aprelniñ 25-inece uzattı. Bu aqta tuvğanları Facebook saifesinde bildirdi.
“Mahkeme sıñırlav tedbirlerini uzattı, Resül Velillâyev ve Ali Bariyev 2019 senesi aprel 25-ine qadar apiste bulunacaq. Aprelniñ 26-sında vatandaşlarımıznıñ tutulıp alınğanından doğru bir yıl olacaq, Rusiye qanunlarına köre ise adamnı bir yıldan çoq bir madde boyunca tutıp olamaylar. Tahqiqatçılarnıñ malümatına köre, tahqiqat tedbirleri soñuna kele ve aprelniñ 25-ine qadar Resül Velillâyev ve Ali Bariyevniñ taqdiri belgilenecek”, - denile beyanatta.
Resul Velilâyev Qırımda iş adamı ve metsenat olaraq belli. Onıñ «KrımOpt» şirketi 1997 senesinden berli çalışa, «Güzel» ticaret ağı da oña ait.
İş adamı Resul Velilâyev ve «KrımOpt» şirketiniñ müdiri Ali Bariyev aprelniñ 26-nda Qarasuvbazarda Rusiye telükesizlik hadimleri Velilâyevge ait «Güzel» ticaret ağı ve «KrımOpt» şirketinniñ tükânlarını tintken soñ tutulğan edi.
Daa soñra, Velilâyev 2 ayğa tevqif etilerek, Moskvadaki Lefortovo taqiqat izolâtorına (SİZO) qapatıldı. Qırımda oña qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 238-nci maddesiniñ 2-nci qısmına binaen («Telükesizlik talaplarına uymağan mallar ve mahsulatnıñ istisalı, saqlanması ya da satılması, ve bunıñ kibi de işlerniñ yapılması ve hizmetlerniñ kösterilmesi) boyunca iş açıldı.
Qırımtatarlardan ğayrı, Rusiyede yasaqlanğan "İyegova şaatları" diniy teşkilâtınıñ azaları da basqığa oğradı. FSB hadimleri "ekstremist cemiyetni teşkil etüv" davasınıñ tahqiqatı çerçivesinde Canköyde sekiz tintüv keçirdi, keçken sene yoq etilgen "Sivaş" yerli teşkilâtınıñ sabıq reberi Sergey Filatov tutuldı, oña qarşı cinaiy iş açıldı.


text:
Qırımda Rusiye arbiy komissarlıqları qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerde kütleviy sürette celpnameler bere, dep haber etti Facebookta Ukrayına prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Tamila Taşeva.
«Tünevin ve bugün qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerde mektep, bazar, «Krımopt» (çalışqanlarnıñ çoqusı qırımtatarı), insanlar toplaşqan yerlerde reydler keçirile. Celpnameler berile, sıq-sıq maşinalarğa mindirip, arbiy komissarlıqlarğa alıp keteler. Yaş – 18-50. Menbalarımıznıñ aytqanına köre, tutulğan erkekler bildirgeni kibi, bir hastalıqqa baqmay, «er kes kelişe» dep aytalar. Meselâ, Zuya qasabasında tahminen 100 er adamına, qırımtatarğa celpname keldi. Zuya mektebine kirip, er adam ocalarına celpname bergenler. Qalay (Azovskoye) ve Mayskoye qasabalarında, Mamut Sultan (Dobroye) ve qırımtatarlar çoq yaşağan o taraflarda, Çoyunçı (Urojaynoye), Mamaq (Strogonovka) ve diger köylerde celpnameler faal sürette berile», – dep bildirdi Taşeva.
Onıñ menbası bildirgenine köre, al-azırda Qırımda tahminen 1000 celpname berildi.
Taşeva Rusiye akimiyetiniñ yapqanlarını «bu yıllar devamında işğalcilerge qoltutmağan ve Ukrayına silâlı quvetlerini faal sürette desteklegen» «qırımtatarlarnı cezalağanını kösterüv aktsiyası» dep adlandırdı. Onıñ aytqanına köre, «seferberlik qullanıp, qırımtatarlarnı yoq etmege isteyler».
İşğal etilgen Qırımnıñ tahminen 5000 sakini Rusiye prezidenti ilân etken qısmiy seferberlikten soñ arbiy komissarlıqqa celpname aldı. «Krım – kray partizansköy slavı» Telegram kanalı bildirgenine köre, Qırımda Rusiye quvetçileri «celpnamelerni daa faal berip başladı».
Sentâbrniñ 22-nde Aqmescitniñ Rusiye arbiy komissarı Aleksandr Çepurenko Qırımda Rusiye ordusı «bütün mütehassıslarğa muhtac», şunıñ içün «er kesni alalar», dep bildirdi.
Sentâbrniñ 21-nde Rusiyede ilân etilgen qısmiy seferberlik sebebinden Qırım ve Aqyarnıñ Rusiye akimiyeti askerlikke aluv komissiyalarını quruv aqqında bildirdi. Sergey Aksenov esas Ukrayınağa 1200 «göñüllini» yolladı ve daa eki batalyon azırlay, dep bildirdi. Qırımdaki Rusiye kütleviy haber vastaları «añlaşmalı arbiy hızmetniñ» reklamasını yapa. Daa evel berilgen malümatqa köre, Qırım ve Aqyarda Rusiyeniñ Ukrayınağa qarşı cenkinde ölgen Rusiye arbiylerini defin etmege devam eteler.
Ukrayına prokuraturasınıñ malümatına köre, 2015 senesinden başlap Rusiye Qırımda Rusiye Federatsiyasınıñ silâlı quvetlerine askerlikke aluv qanunsız kampaniyasını 15 kere keçirdi. Aq qorçalayıcılar Qırım ve Aqyar sakinleriniñ Rusiye ordusına aluvını halqara uquq bozuluvı dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
«Bizde mıtlaqa birleşken Avropa paytahtına barıp, Avropa Birligi ile serbest ticareti aqqında añlaşmanı imzalaycaq qanuniy prezidentimiz olacaq. Yañı saylanğan Prezident mıtlaqa ukrain halqından aqsızlıqnıñ boz künlerinden umumiy qıymetler etrafında birleşken serbest insanlarğa ketirecek mandatnı alacaqtır», – dep aytıla muracaatta.
Baş nazir ukrainlilerni saylavlarğa barıp, olarnı qorqutmaq imkânsız olğanını köstermege çağırdı.
Ukraina prezidenti müddetten evel saylavları mayıs 25 künü keçirilecek. Kiyevde ve diger mesken yerlerde bu künü yerli idare ögranlarına saylavlar da keçirilecek. (Video feli4e159 YouTube qullanıcınıñdır)


text:
Qırımda belgisiz şahıslar Canköy rayonı Küçük Alqalı (Zavet-Leninskiy) köyünde yerleşken caminiñ eki penceresini qırdı. Vaqia noyabr 14-ne keçer gecesi yüz bergendir.
Qırım.Aqiqatqa Canköy regional meclisiniñ reisi Rutsem Enannov aytqanı kibi, bunı cumaertesi künü, noyabr 14-de, kündüz yerli sakinler kördi. «Yani, pencerelerniñ gece qırılması aqqında aytmağa mümkün», – dey Ennanov.
Sözlerine binayen, vaqia yerine politsiya hadimleri çağırıldı: «Taqiqat areketlerini keçirdi, parmaq izlerini çıqardı, cinayetni protokolğa yazdılar».
Bunı kim yapa bile edi kibi sualge Ennanov cevap berip olamadı. «Bunı kimse bilmey. Evel bu köyde böyle bir şey yoq edi», – dedi o.
Bu sene sentâbr ayında Aqmescitte Cuma cami qurucılığı yerinde belgisiz şahıslar bina isarında asılğan bir qaç levhanı boya ile lekeledi ve yırtıp qoydılar.


text:
Bunı Assambleyanıñ Rusiye boyunca maruzacısı Andreas Gros bildirdi. Yanvar 23-te onıñ Rusiye Devlet dumasınıñ reisi Sergey Narışkin ile körüşüvi Moskvada olıp keçti, dep haber ete «Golos Ameriki».
«Narışkin bey ile laf etip, Nadejda Savçenkonıñ taqiqatı onıñ qabaatı boyunca qarar çıqarmağanına qadar onıñ azat etilmesi imkânsız olğanını añladım», – dedi Andreas.
PACE maruzacısı bildirdi ki, Narışkinniñ fikirince, Savçenko kerçekten de eki jurnalist öldürüvinde iştirak etti.
Yanvar 21-de Avropa Şurasınıñ Parlament assambleyasınıñ prezidenti Ann Brassör Rusiye Federatsiyası Devlet Dumasınıñ reisi Sergey Narışkinge muracaatta bulunıp, Rusiyede apiste bulunğan ukrain arbiyi Nadejda Savçenkonıñ azat etilmesini tezleştirmege rica etti.


text:
Yıl evelsi, 2014 senesi mart 25 künü, Rusiye tarafından yarımadanıñ işğali başlağanınen, Radio Svobodanıñ üç tilli leyhası – Qırım.Aqiqat saytı meydanğa ketirildi.
İşğal etilgen yarımada vaziyeti, Ukraina ve dünyanıñ işğalge olğan yanaşuvı aqqında tarif etken Qırım.Aqiqat saytı Qırım informatsion meydanında liderlerden biri ve rus, ukrain ve qırımtatar (latin urufatı) tillerinde malümatnı azırlağan yekâne internet resursı oldı.
Qırım.Aqiqat saytını em yarımada, em de tışında oquylar. Muarririyetniñ malümatına köre, çoq millionlı oquyıcılarnıñ esas qısmı – qıtaiy Ukraina sakinleri, esasen, memleketniñ şimal ve cenübinde yaşağanlar. Qırım ve qıtaiy Ukrainadan ğayrı, oquyıcılarnıñ 10 % – Rusiye Federatsiyasınıñ sakinleridir.
Qırım.Aqiqat oquyıcıları bütün sabıq sovet meydanında bardır, internet-resurs Avropa ve dünyanıñ aman-aman er memleketinde yaşağan insanlar içün haber ceryanı oldı.
Qırım.Aqiqatnıñ türlü malümatı – haber, maqale, blog, foto ve video bölükleri – Qırımnıñ işğal ayatını olğanı kibi köstere. Qırımlılarnıñ bir qısmı Qırım.Aqiqatnıñ blogerleri olıp, metnlerini saytta derc eteler.


text:
Virtualdy anyqtama qyzmetı «Kıtaphanaşyğa sūraq» - barlyq taqyryptyq bağyttar boiynşa aqparat ızdeuge bailanysty QR ŪAK-nyñ qaşyqtyqtağy paidalanuşylaryna qyzmet körsetıluıne arnalğan onlaindyq anyqtamalyq-bibliografialyq qyzmet.
Virtualdy anyqtama qyzmetı mynalardy oryndaidy:
• QRŪAK-nyñ qorynda bar naqty qūjattyñ bar ekenın däleldeu sūranystaryn;
• taqyryptyq saualdardy. Osy sūranys boiynşa belgılı bır taqyryptağy qūjattar tızbesı bar anyqtama berıledı;
• faktografialyq saualdardy (naqty oqiğa, mekeme, ataqty tūlğa turaly mälımet, anyqtamalyq, ensiklopedialar jäne t.b. boiynşa terminderdı anyqtau). Osy sūranys boiynşa paidalanuşyğa aqparat közderı bar anyqtama berıledı.
• naqtylau sūranystar. Sūranystar kündelıktı qazaq jäne orys tılderınde qabyldanady jäne tüsken retımen 1-3 künde oryndalady. Oryndalğan sūranystar mūrağatynan qajettı aqparatty özınız taba alasyz.
Negızgı şekteuler:
Myna saualdar qaralmaidy:
QR ŪAK qyzmetınıñ taqyryptyq bağyty şeñberınen şyğatyn mäseleler; zañ jäne normativtık aktılerdı tüsındıru jäne taldau; oqytu mazmūndağy aqparat beruge (matematikalyq, fizikalyq, himialyq jäne basqa esepterdı şyğaru, mätındık jūmystardy oryndau – referat, kurstyq jäne diplomdyq jūmystar jäne t.s.s., mätınderdı audaru); dūrys emes qoiylğan saual.


text:
Ukrain rejissörı ve aktörı Ahtem Seytablayev «Onıñ yüregi» adlı filmini 2016 senesiniñ iyün ayında çıqarıp başlamağa planlaştıra. Bu aqta o, Qırım.Aqiqat agentligine bildirdi.
«Şimdi azırlıq zamanı. İyün ayında çıqaruv Gürcistan, İsrail ve Ukrainada olıp keçecek», - dep ayttı o. Rejissörnıñ qayd etkenine köre, filmniñ stsenarii azır, oyuncılarnıñ kastingi devam etmekte.
2015 senesiniñ dekabr ayında Seytablayev, «Onıñ yüregi» serlevalı film üzerinde çalışmalar başlağanı aqqında ilân etken edi. Eserniñ süjeti boyunca, vaqialar Qırımda, Ekinci Cian cenki vaqıtında olıp keçe. Film kerçek vaqialar esasında tizilgen. Onıñ baş qaramanı Saide Arifova, natsistler Qırımnı işğal etken vaqıtta yeudi balalarnı ölümden qurtarğan. Filmniñ umumiy büceti 31 million grivnanı teşkil etmekte. Olardan 10 millionını kino boyunca Devlet agentligi berecek, qalğanı - şahsiy paralardır. Eserniñ prodüsserleri olaraq İvanna Dâdüra ve Andrey Yarmaq çıqtılar.


text:
Aqyar boyunca 20 kilometr: «Qaradeñiz yarımarafonı» nasıl keçti (süret toplamı)
Oktâbr 21-inde Aqyarda "Qaradeñiz yarımarafonı"("Çernomorskiy polumarafon") yengil atletika çapuvı keçken. Yarışmanıñ iştirakçisi, 14 yaşından başlap bütün istegenler ola bildi. 5, 10 ya da 21 kilometrlıq mesafelerden birisini saylamaq mümkün edi. Marşrutnıñ esas qısmı Bölşaya Morskaya, Ayvazovskogo ve Lenina soqaqlarından, Lazarev meydanından ve Kornilov yalısından keçe edi. Qırım.Aqiqat mühbiri Aqyarda çapuv nasıl keçkeniniñ süretlerini çekti


text:
Gösterilen sonuç sayısı: 14
-
Rocam MAIA D3L2 Peynir ve Tatlı Servis ArabasıDevamını oku
-
Rocam MAIA REF 3/1 Peynir ve Tatlı Servis ArabasıDevamını oku
-
Rocam ARTEMIDE REF EUT Peynir ve Tatlı Servis ArabasıDevamını oku
-
Rocam ARTEMIDE REF 3/1 Peynir ve Tatlı Servis ArabasıDevamını oku
-
Rocam ARTEMIDE D2L2 Peynir ve Tatlı Servis ArabasıDevamını oku
-
Rocam MAIA REGAL Peynir ve Tatlı Servis ArabasıDevamını oku
-
Rocam MAIA D2L2 Peynir ve Tatlı Servis ArabasıDevamını oku
-
Rocam ARIANNA REF 3 Peynir ve Tatlı Servis ArabasıDevamını oku
-
Rocam ARIANNA REF 2 Peynir ve Tatlı Servis ArabasıDevamını oku
-
Rocam ARIANNA D3 Peynir ve Tatlı Servis ArabasıDevamını oku
-
Rocam ARIANNA D2 Peynir ve Tatlı Servis ArabasıDevamını oku
-
Rocam HIRA REF Peynir ve Tatlı Servis ArabasıDevamını oku
-
Rocam HIRA 50 MD3L2 Peynir ve Tatlı Servis ArabasıDevamını oku
-
Rocam HIRA 500 MD2L2 Peynir ve Tatlı Servis ArabasıDevamını oku


text:
OSCE söz serbestliği reisi Dunja Mijatović Qırımda jurnalistlerge yapılğan basqını takbih etti. OSCE bildire ki, Mijatović «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» neşiriniñ jurnalisti Natalya Kokorinanıñ yaqalanmasına seslendi.
«Bu yaqalav Qırım akimiyetiniñ serbest kütleviy haber vastalarınıñ vekillerini yapqan işleri içün qorqutuv ve taqip siyasetiniñ devamı aqqında hatırlata», – dep ayttı Mijatović.
O, Qırım «akimiyetini» Kokorinanı acele sürette azat etmege çağırdı.
«Qırımda körgenimiz mustaqil kütleviy haber vastaları ve serbest seslerge yapılğan basqı insan aqlarınıñ bozulması ola», – dep ayttı Mijatović.
Mart 13-te saba «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» mühbiri Natalya Kokorina işdeşlerine saat 8:00 oña ana-babasınıñ dairesine kelmege rica etkenlerini haber etti. O, dairege kelgen soñ onıñnen bağ üzüldi. Tintüvden soñ onı yaqaladılar.
Rusiye uquq qoruyıcıları adliyecini tintüv keçirilgen dairege almasalar da, Kokorinağa kirsettiler.
Cuma künü, mart 13-te, FSB hadimleri işğalden soñ Qırımnı terk etip, al-azırda Kiyevde yaşağan daa bir Qırım jurnalisti Anna Andriyevskayanıñ ana-babası yaşağan dairede tintüv keçirdiler. Jurnalistniñ babasına Aqmescit mahkemesiniñ qararını kösterdiler. Vesiqağa binaen, Andriyevskayağa nisbeten «Qırımda akimiyetni devirmek çağıruvları ile maqale içün» cinaiy iş açıldı.


text:
1944 senesiniñ qırımtatar sürgünliginden soñ bir şeyge baqmadan Qırımğa qaytmağa başlağan qırımtatar cebecileri mında qorantalarını tapamadılar. Bir sıra nişan ve medali olğan adamlar adaletsizlik ile razı olmağan soñ arbiy komissarlıq, yerli akimiyet organları ve Moskvağa muracaatta bulunıp, ailelerini Qırımğa qaytarmağa talap ete ediler. Ardı-sıra bunıñ kibi cebecilerniñ sayısı arta edi, olar gruppalarnı tizip, talaplarınıñ yerine ketirilmesine irişmege başlağan ediler. Yerli akimiyet şaşmalap, vaziyetni Moskvağa bildirmege başladı. Andan vaziyetni daa beter yapmamağa avale etip, Moskva qarar alğanına qadar bütün cebecilerni Qırımnıñ şifahane ve musafirhanelerinde yerleştirmege emir etildi. Ve Moskva qarar aldı...
Bütün şeer bunı bile edi, amma qorqudan susıp oturğan edi
1945 senesi avgust ayında cebecilerniñ talapları baqılacaq dep, olarnı Aqmescitteki NKVD (İçki İşler Halq Komissarlığı) klubında topladılar. Al-azırda bu binada Qırımtatar teatri yerleşmekte. Erkeklerni apiske alıp mağazğa oturttılar, soñra ise gecelernen yük maşinalarına yüklep, şeerden çıqarıp qurşunğa tizgen ediler. Bir qısmı Anğara boğazı tarafına ketirilip Çatırdağ dağınıñ rayonında, ekincisi – Qarasuvbazarnıñ Aq-Qaya dağı, üçüncisi ise Nikolayevka tarafıdan yerleşken Bötke köyünde (şimdiki – Dubki) qurşunğa tizildi. Tahminen 500 qırımtatar cebecisi atıp öldürildi. Bütün şeer bunı bile edi, amma qorqudan susıp oturğan edi.
Bunı qırımtatar milliy areketiniñ veteranı İzzet Hairov Azatlık radiosına tarif etti. Bunı oña 1968 senesi Aqmescitte bir cebeci ikâye etken edi – Aqmescitli Qırım sakini Qırımnıñ şimdiki «Devlet şurası» yanında qırımtatarlarnen tesadufen körüşken edi. Bu cebeci soyadını aytmağa qorqqan olsa da, adı ve babasınıñ adını ayttı, İzzet Hairov ise olarnı defterine yazıp aldı. Faqat bu defterni Taşkentte keçirilgen bir sıra tintüvden birinde tutıp alğan ediler. Çoq yıl keçse de, bu ikâyeni İzzet Hairov aqılından çıqarmadı. Bunı o Azatlık radiosına da tarif etti.
Metnniñ asıl nushası – Azatlık radiosınıñ saytında


text:
«Fevral 26 işiniñ» birinci mahkeme toplaşuvı keçirilecek Qırım Yüksek mahkemesiniñ binası yanında dekabr 28-de elliden ziyade insan toplaştı, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
İşbu esnasnıñ iştirakçileri Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz ve faaller Ali Asanov ve Mustafa Degermenci ola.
Mahkemege kirecek kişi çoq degil. Toplaşqanlar arasında mahkümlerniñ tuvğanları, yaqınları, tanışları. Yerli saatke köre 10-da (Kiyev saatine köre saba saat 9-da) başlaycaq mahkeme keç qala.
Qırımtatar Milliy Meclisi dekabr 28-de halqara toplulıqnı «vaqtınca işğal etilgen Qırımda insan aqlarını qorumağa» çağırdı.
Rusiye taqiqatçıları Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoznı 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti binası yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Rus birligi» firqasınıñ faalleri iştirak etken çoq biñli mitingde yüz bergen «kütleviy çatışmalarda» iştirak etüv ile qabaatlaylar.
Aqmescit mahkemesi üçüniñ de apis cezası müddetini bir qaç kere uzatqan edi. «Fevral 26 işi» iştirakçileriniñ adliyecileri birinci instantsiya mahkemesiniñ qararına apellâtsion şikâyet bergen ediler. Faqat yalıñız bir kere Qırım Yüksek Mahkemesi Çiygoznıñ adliyecisi bergen muracaatnı qısmen qarşılap,Meclis reisi muavininiñ apiste yatuv müddetini noyabr 19 künü yerine avgust 19-na qadar qısqarttı. Lâkin birinci instantsiya mahkemesi apis müddetini tekrar noyabr 19-na, soñra ise – 2016 senesi yanvar 29-na qadar uzattı.


text:
Qırımtatar, Herson vilâyetindeki küreşte şahid oldı
Qırımtatar askeri Rustem Ablâtifov Herson yönelişindeki küreşte şahid oldı.
O, qırımtatar ‘Vatandaş cemiyetiniñ institutı’ CTniñ şurasınıñ başı edi.
2004 s. noyabr – dekâbr aylarında Rustem Ablâtif Portaqal inqilâbında faal olaraq, 2013 s. ise qırımtatar ‘Adalet’ milliy fırqasınıñ azası olaraq qırımtatar halqınıñ Qurultayınıñ 6. toplaşuvında iştirak etti. 2013-12014 ss. ise Yevromaydadaki vaiqalarınıñ ve ‘Yevromaydan Qırım’ areketeiniñ faal bir iştirakçisi edi.
2014 s. rusiye Qırımnı işğal etken soñ Terrorğa qarşı operatsiyada göñülli asker olaraq cekleşmege ketti. ‘Avdiyivkanı mudafaa etmek içün’ medalinen mukâfatlandı.
rusiyeniñ tolu miqyaslı tecavuzı başlağan, Tarih saasında ‘Felsefe ilmi doktorı’ olğan soñ 24. Danıl Qıral adlı brigadağa göñülli olaraq cenkleşmege ketti.
Allah rahmet eylesin.


text:
Yaltada Federal tibbiyet ve biologiya agentliginiñ İlmiy klinik merkezinde COVID-19 hastaları içün yataqlar miqdarını arttıracaq olalar. Bu aqta müessiseniñ matbuat hızmeti haber etti.
“Soñki vaqıtları bizge tüşken hastalarnıñ sayısı ep arta. Bundan sebep
Yaltada Federal tibbiyet ve biologiya agentliginiñ başı Veronika Skvortsova qoşma yataq yerlerni teşkil etmege qarar aldı, bugünde bu 205 yer”, – yazıla bildirmede.
Aksönov, yanvarnıñ ortasına qadar yerli alış-veriş merkezlerinde kütleviy tedbirlerniñ keçirilüvini ve food courtlarnıñ işini yasaqladı. Qırımda tek restoranlarda degil, ofislerde de korporativ keçirilüvi yasaq etildi.
Bundan evel Qırım akimiyeti şeer meydanlarında keçirilmesi planlaştırılğan bütün medeniy-kütleviy tedbirlerni yasaqladı.
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ emrinen, Rusiye Mudafaa nazirligi Yalta ve Aqmescitte yuqunç ile küreşmek içün koronavirus hastahanelerini qura.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqmescitniñ SİZO-larında Ukrayina qıtasınıñ Rusiye ordusı tarafından işğal etilgen topraqlarından olğan mabüsler içün yer boşatalar. Bunı Rusiye işğal etken Qırımda apis cezasına mahküm etilgen Qırım.Aqiqat frilanseri Vladislav Yesipenko aytıp berdi, dep haber ete advokat Nikolay Polozov.
Polozovnıñ sözlerine köre, Yesipenko ile Nariman Celâl ve ağa-qardan Asan ve Aziz Ametovlar laf etip olğanlar.
"Vladislavnıñ sözlerine köre, "monastırda" (qadınlar tutulğan SİZO korpusında) muvaqqat işğal etilgen Ukrayina topraqlarından, hususan Herson, Zaoprijjâ ve Donetsk vilâyetlerinden yañı mabüsler içün yer boşatmaq maqsadınen bir qat boşatıla", - dep aytıp berdi Polozov.
Bu malümatnı tasdıqlağan daa bir menba şimdilk yoq.
Rusiyeniñ nezaretinde olğan Aqmescit rayon mahkemesi Qırım.Aqiqat frilanseri (Azatlıq Raziosınıñ leyhası) Vladislav Yesipenkoğa üküm çıqardı. Rusiyeli mahkemeci Dlâver Berberov jurnalistni 6 yıl sert apis cezasına ve 110 biñ para cezasına mahküm etti. Evel qabaatlav tarafı Yesipenko içün 11 yıl apis cezasını istegen edi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: rukrymr.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.
Vladislav Yesipenko davası
Vladislav Yesipenko – Azatlıq Radiosınıñ (Qırım.Aqiqat leyhası) ştattan tış jurnalisti (frilanser), içtimaiy ve ekologik meselelerni aydınlatqan, qırımlılarnıñ soravlarını çıqarğan edi. 2021 senesi martnıñ 10-nda Qırımda Rusiye FSBsiniñ hadimleri tarafından tutuldı. «Ukraina mahsus hızmetleriniñ menfaatları içün» malümat toplağanında ve maşinasında «elnen yapılğan patlayıcı cihaznı» saqlağanında qabaatlandı.
27 kün devamında Yesipenkonı mustaqil advokatlarnen körüştirmediler. Amma «Krım 24» Rusiye devlet telekanalı intervyüsını kösterdi: kanal saytında derc etilgen videoda Vladislav Yesipenko yarımadada Qırım.Aqiqat leyhası içün video çıqarğanını tasdıqlap, çıqarılğanlarnı Ukraina mahsus hızmetlerine de bergenini ayttı.
Mustaqil advokat kirsetilgen Aqmescitteki mahkeme oturışuvında Vladislav Yesipenko Rusiye mahsus hızmetleri tarafından oğratılğan işkence aqqında bildirdi. Anda Yesipenko tayin etilgen advokat Violetta Sineglazovadan vazgeçti. Mahkeme Yesipenkonı 2021 senesi mayısnıñ 11-ne qadar apiste qaldırdı.
Advokat Aleksey Ladinniñ aytqanına köre, Yesipenko mahkemede işkence aqqında aytqan soñ, Rusiye FSBsiniñ hadimleri «onı öldürirler», dep qorquzdı.
Ukraina tış istihbarat hızmeti Qırım.Aqiqatqa cevap berip, FSBniñ Vladislav Yesipenkonıñ Ukraina mahsus hızmetlerinen yapqan işbirligi aqqında "provokatsiyasını izaatlamay», dep bildirdi. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımda Vladislav Yesipenkonıñ tutıp apiske alınmasınen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı.
Rusiye quvetçileri Vladislav Yesipenkoğa qarşı tahqiqat tedbirleri aqqında resmiy malümat bermey.
Ukraina Tış işler nazirligi, Ukraina ombudsmanı, Avropa ve Halqara jurnalistler federatsiyası Vladislav Yesipenkonı acele azat etmege çağırdı.
Serbest Avropa Radiosı/Azatlıq Radiosınıñ prezidenti Jamie Fly Yesipenkonı acele azat etmege çağırıp, SAR/AR Qırımda tutulğan Qırım.Aqiqat frilanseri bildirgen işkencege açuvlana, dep bildirdi.


text:
Bunı Azatlıq Radiosınıñ efirinde «Pravıy sektor»nıñ icra komitetiniñ reisi Andriy Bondarenko bildirdi. O, mütenasip vesiqanı da kösterdi.
«Oleg Sentsov iç bir zaman «Pravıy sektor»nıñ bölüklerine bağlı degil edi. Cemaat teşkilâtımıznıñ ve siyasiy firqamıznıñ azası degildir», – dedi Bondarenko ve rejissörnı «Pravıy sektor» ile bağlamaq ıntıluvlar «uydurılğan bir şey ve aqiqatqa iç te uymağanını» ayttı.
Bondarenko köstergen vesiqa, onıñ sözlerine köre, Sentsovnıñ adliyecisine ve Rusiye akimiyet organlarına berilecek.
Oleg Sentsovnı ve Ukrainanıñ daa üç vatandaşını Rusiye FSB hadimleri Qırımda mayıs ayında yaqaladılar. Gennadiy Afanasyevni, Aleksey Çirniyni, Aleksandr Kolçeni ve Sentsovnı Yalta, Aqmescit ve Aqyarda teraktlarnıñ azırlanuvında qabaatlaylar. Episini «Pravıy sector» teşkilâtınıñ azası olaraq adladılar.
Oleg Sentsovnı azat etmek talapları ile Rusiye prezidentine belli kinorejissörlar Pedro Almodovar, Bertran Tavernye, Ken Louç, Ancey Vayda, Kşiştof Zanussi ve digerleri muracaatta bulundılar.
Oleg Sentsov 2011 senesi «Gamer» filmni çıqardı, o Rotterdam kinofestivalniñ programmasına kirgen edi. Keçken sene «Nosorog» filmniñ leyhası içün mukâfat aldı.
Sentsovnıñ eki çağına yetmegen balası bar.


text:
Aqmescit – Qırımtatar halqı lideri Mustafa Cemilevniñ yarımadada bulunuvı Meclis ve cumhuriyet «akimiyeti» arasında olğan munasebetlerini daa kerginleştirdi. Eki taraf ta biri-birini provokatsion areketlerde qabaatladılar. Amma, ekincileri daa ciddiy adım attılar: Cemilevge Qırımğa kelmekni yasaqladılar. Cumhuriyet «reberleriniñ» aqılsız qararları milletlerara davasına sebepçi olıp, iç beklenilmegen neticelerge ketire bile.
Bir aydan berli Qırımdan tış bulunğan qırımtatar halqı lideri Mustafa Cemilev keçken cuma ertesi künü yarımadağa keldi. Ukraina halq vekiliniñ mında kelüvi, yerli akimiyetniñ planlarına zıt kelgendir. Ta Ermeni Bazar yanında sıñırnı keçeyatqanda, sıñırcılar Cemilevniñ vesiqalarını yahşı etip teşkerdiler.
Tamam şu künü Kiyev tarafından tanılmağan cumhuriyet baş naziri Sergey Aksönov Meclisniñ sabıq reisiniñ Pasha arfesinde ziyaretini provokatsiya olaraq adlandırdı. Aksönov akimiyetke baqqan «Krıminform» agentligine: «Mustafa Cemilev Qırımda provokatsion vaziyetni meydanğa ketirmek içün keldi. Bu zenginleşmek maqsadında yapılğan onıñ şahsiy adımıdır. Er kes tekmilnen bile, o ğarbiy hızmetleriniñ parasına yaşay. Bunı bilip, oña Qırımdaki vaziyetni kerginlenştirmek vazifesi qoyulğanını añlaymız», – dep bildirdi.
Nasıl kerginleşüv aqqında Aksönov añlatıp oturmadı, amma, bir qaç saatten soñra, Aqmescit-Bağçasaray yolu boyu ketkende, Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarov bulunğan maşinağa silâlanğan, yüzleri qapalı şahıslar tarafından ücüm etildi, tintüv keçirildi. Çubarovnıñ talaplarına baqmadan, belgisiz şahıslar öz adları ve unvanlarını aydınlatmadılar, «halq imayesi» vekilleri olğanını bildirdiler.
Qayd etmeli ki, deputatnıñ yarımadağa kelüvi ile Meclis binasınıñ üzerinde «referendumdan» soñ alınğan ukrain bayrağı peyda oldı. Mustafa Cemilevniñ özü, «mağlübiyet» numayışına ğayet menfiy davrandı. Qırım kanallarınıñ birine o: «Ukrain bayrağını alıp taşlağanları aqqında bilgen soñ, maña bir çoq idare etilmegen cinayet gruppaları bulunğanını bildirdiler. Bir basma parçası içün qan töküle bile, dediler. Men ayttım: bu basma parçası degil, bu timsaldir. Bayrağıñıznı alıp taşlağan soñ, yeñilgeniñizni kösteresiñiz. Öyle olmaz», – dedi.
Aytmaqçe, eki künden soñra, Qırım halq ordusı birinci operativ polku ştabınıñ reberi, Dmitriy Prostakovnıñ (evelden, Qırım Kommunistik firqası sabıq birinci kâtibi Leonid Graçnıñ şahsiy qoruyıcısı) yolbaşçılığında «halq imayesi» temsilcileri, Meclis binasında bulunğan bir qaç qadınnıñ itirazı ve qarşılıq köstergenlerine baqmadan bayraqnı alıp taşladılar. Bir qaç saatten soñ, sarı-mavılı timsal yerine qaytarıldı.
Cemilev birden bu vaqiağa nisbeten cevaplandı: «Biz rus demokratiyası kibi adlandırılığan zonasına kirdik. Ukrain akimiyeti üküm etken vaqıtta, iç kimse asılğan bayraq, aytılğan şiarlarğa qulaq asmay edi, endiden soñ, er şey olar aytqanı kibi olmalı. Faşist türündeki demokratiya, Qırım bilmeyim ne qadar vaqıt Rusiyeniñ terkibinde bulunacaq, amma bunıñ episi qırımtatarlarnı bekley». - «Bu bayraq Cemilev kelüvi sebebinden asılmadı, qırımtatarlar işğalni tanımağanları ve kendi kelecegini mustaqil Ukraina terkibinde tasavvur etkeni içün asıldı ve Ukraina, qırımtatar bayrağı ile bu Meclis binası üzerinde asılı turacaq».
Cemilev/Meclis – akimiyet arasındaki qarşılıq salı künü saba, eñ yüksek noqtasına qadar yetti. Şu künü, yarımadanıñ tamır halqı lideri maşina ile Qırımnı terk ete edi. Cumhuriyetniñ memuriy sıñırında belgisiz şahıs Rusiye Federatsiyasına kelmekni yasaq etken müürsiz ve soy adsız aktnı teslim etti.
Vesiqada: «Biz, aşada imza qoyğanlar, 13.11.1943 senesi doğğan Ukraina vatandaşı Mustafa Cemilevge №140 (ZKS) 13-1087 qararına esaslanıp 2014 senesi aprel 19-ndan başlap, R.F-na kelmege yasaq etile», – deñile.
Qırım.Aqiqatqa Cemilev bildirgeni kibi, Qırımğa kelüvni Moskva ya da yerli Rusiye yaqlı akimiyet qarar alğanı belli degil. Aytqanına köre, çeşit laflar yüre, bu yerli akimiyetniñ ayın-oyunları deyler, çünki Moskvanıñ bundan haberi yoq. «Baqarıq» – dedi Cemilev. Fikirine köre, Qırımğa bir aftadan soñ, qaytacaq.
Qırımtatarlar Cemilevni Qırımğa qolğa alıp ketirmege razılar
«Men detallerni aytıp oturmayım: bu kâğıtnı kim, nasıl berdi, amma nasıl şekilde eda etildi - sport urbasında bir yaş vesiqanı tuttırdı. Men ümüt etem ki, o vaqıt çalışqan kameralar bunı kösterirler. İşte bu vaqia, şu akimiyetniñ maiyetini ve kerçegini köstere», – dep qayd etti Meclis reisi Refat Çubarov.
Matbuat-konferentsiyası devamında Cemilevni yarımadağa kirsetmeseler, Meclis ne yapacaq kibi sualge, Çubarov böyle cevap berdi: «Biñlerce adamlar Mustafa Cemilevni qarşılamaq içün sıñırğa qadar barmağa azırlar».
Cemilevni Qırımğa yibermemege qarar alğanlarnı Çubarov «tsinikler» ve «hıyanetler», dep adlandırdı.
«Öz halqını vatanğa qaytarmaq içün 15 yıl devamında sovet apishanelerinde oturğan insanğa qarşı kimlerdir bu kibi areketler yapmağa cesaret ete. Men vesiqanı azırlamağa avale etken insannı körmek, onıñ 70-80-nci seneleri qayda olğanını, yaşlar olsa, şu yılları ne ile oğraşqanını bilmek ister edim. Er alda avaleni bergen şahıs hıyanettir», – dedi Meclis reisi.
Aynı zamanda, kelüvni kim yasaq etkeni ale daa belli degil. Adetince, Rusiyede bu işnen Federal migratsion hızmeti oğraşa, amma aqşamğa yaqın hızmet buña qarışmağanını bildirdi.
«Bu kibi malümat bizde yoq. Bu sebepten ne içün Cemilevge Rusiyege barmağa yasaq olğan? Men de bu kibi aktnı sizge bere billem, siz ise maña. Men onı kördim, izaat etmege de şey yoq»,– dep qayd etti Ükrinform hızmetine müessise matbuat hızmetiniñ vekili. Cemilevniñ qoluna tuttırılğan vesiqa, adiy bir kâğıt parçası olğanını ayttılar.
Amma, bütün dünyağa belli olğan insanğa «sade kâğıt parçasınıñ» berilüvi, cumhuriyet akimiyetiniñ cematçılıqnıñ, hususan qırımtatarlarnıñ sabitligini sınap baqqanı añlaşıla. Şimdilik, Cemilevni vatanğa yibermeseler, qırımtatarlar şübesiz onı qoruycaqları bellidir.
«Moskovskiy komsomolets» baş muarrirniñ muavini Ayder Mujdabayevniñ aytqanı kibi: «Qırımtatarlar Mustafa ağanı Qırımğa nasıl şekilde olsa olsun, qolğa alıp, el-elge tutışıp ya da biñlerce toplaşıp, bir canlı alqa yaparlar, bütün sıñır ve kordonlarnı ozıp keçerler. Bütün qırım ile qarşılamaga çıqarlar, bütün manialarnı yeñerler. Ekstremist olğanları içün degil, – qırımtatarlar daima Cemilev ve arqadaşları temel olaraq qoyğan silâsız küreşniñ tarafdarlarıdırlar, faqat, başlarından çoq adaletsizlikler keçti».
A. Mujdabayevniñ fikirince, bir qırımtatarnıñ, hususan kendi halqını vatanğa qaytarmaq içün küreşi ile bütün dünyağa belli olğan Mustafa Cemilevniñ sürgüni, – aqaretlenüv derecesine köre, er qırımtatarınıñ sürgüni demektir.


text:
Ukraina Yuqarı Radasında Ukraina sıñırlarında Rusiye telükesi bar olğanından BM, Avropa Parlamenti, Avropa şurası parlament assambleyaları, OSCE, NATO, Qara deñiz iqtisadiy işbirligi teşkilâtına muracaat qararlarınıñ leyhası qabul etildi.
Qarar leyhasınıñ qabul etilüvine 326 halq deputatı qoltuttı.
Vesiqada Yuqarı Rada Rusiyeni Ukraina sıñırlarından arbiy küçlerni ve silânı çekmesine ve olarnı vaqtınca işğal etilgen topraqlardan çıqarmasına, Ukraina deñizlerinde arbiy talimlerni toqtatmasına ve halqara deñiz ticareti içün manialarnı lâğu etmesine çağıra.
Bundan ğayrı, leyhağa köre, parlament halqara teşkilâtlar, çetel devletleriniñ ükümetleri ve parlamentlerinden Rusiyege qarşı istilâcı devletni tutuv ve Avropa telükesizlik mimarcılığınıñ saqlavı olaraq sanktsion basqını quvetleştirmesini rica ete.
Yuqarı Rada, Ukraina topraq bütünligi ve suverenitetine halqara seviyede tanılğan sıñırlarda qoltutmağa ve Rusiye başlatqan silâlı zıddiyetni halqara uquq normaları ve printsipleri esasında muzakere formatlarından faydalanıp, barışıq yolunen al etmege teklif ete.
Parlament halqara teşkilâtlarğa ve çetel parlamentlerdeki zenaatdaşlarına Ukrainağa mudafaa yardım kösterilüvini quvetleştirmege ve tezleştirmege tevsiye ete.
Qarar leyhasınıñ müellifleri Yuqarı Rada reisi Ruslan Stefançuk, birinci muavini Oleksandr Kornienko ve spiker muavini Olena Kondratük ola.
Bıltır küzden berli kütleviy haber vastaları istihbaratqa esaslanıp, Ukraina sıñırındaki Rusiye arbiyleri aqqında bildirip başladı. ABD ve Ğarp memleketleri Moskva silâlı ücüm azırlay dep, Ukrainağa arbiy yardım kösterip başladılar. Kreml, ücüm etecegini inkâr ete.
Fevralniñ 15-nde Rusiye Ukraina sıñırındaki ordusınıñ bir qısmı bulunuv yerlerine qaytacaq, dep bildirdi.
Rusiye Mudafaa nazirliginiñ beyanatı mustaqil menbalar tarafından şimdilik tasdıqlanmadı.


text:
Kurów
Kurów – ul Polşanıñ könyaq-könçığışında awıl, Puławy belän Lublin arasında, Kurówka yılğasında urnaşqan. Lublin Voyevodalığınıñ Kurów gminasınıñ üzäge. 2005. yılda xalıq sanı 2811.
1431-1442. yıllar arsında awılğa şähär xoquqları birelä, Kurów säwdä üzäge bula. Anda tire häm kün manufakturalar eşlilär. 16. yözdä Kurów Kalvinizm üzäklärdän berse bula, 1660. yılğa qädär xalqınıñ küpçelege Arianizmgä äylänä. 1795.dä, Polşanı Bülüennän soñ, Kurów'nı Austriä basıp ala. 1809. yılda şähär Warşaw Kenäzlegenä kerä, annan soñ 1815. yılda Räsäygä buysınğan Polşa Patşalığına kerä. 1831.neñ Febrälendä, Nöyäber Fetnäse barışında, şähär tire-yağında Kurów suğışı kilep çığa, şundí suğışında Läxlär general Józef Dwernicki citäkçelegendä Urıslarnı tar-mar itälär. 1870. yılda, Ğínwar Fetnäsennän soñ Kurów şähär xoquqların yuğalta. 1918. yıldan qabat Polşanıñ öleşe. İkençe Bötendönya Suğışı başında (Polşa Saqlanu Suğışı barışında), 1939.nıñ 9 sentäberendä Luftwaffe şähärne bik nıq bombağa tota. Başqa tsellärdän tış, Almannar sivil hospitalnı bombağa totıp betälär, bik küp keşene üterep. Basıp aludan soñ, şähärdä qol xezmäte lagere oyıştırıla. 1942. yılda Alnmannar getto oyışalar. Läkin totqınnar küpçelege qaçırğa omtılalar, häm uñışlı qaçuçı cirle urman partizannarğa (Armia Krajowa'ğa) quşılalar.
Míğmarlıq häykällärdän renaissance çirkäwe (1692. yılda yañartqan), Zbąski ıruğı qäberläre häm Santi Gucci sınnarı (1587) atap çığıp bula. Monnan tış, Kurów Polşa säyäsätçe general Voytsex Yaruzelskiy tuğan urını.
Galereya[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
İskärmälär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tışqı sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Räsmi website 2007 eлHың 12 Maй kөHeHдә apxиBлaHraH.


text:
Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler ğayrıdan başlandı. Bu sefer uquq qoruyıcılar Qarasuvbazar regional Meclisiniñ reisi Mustafa Asabağa kelip çıqtılar.
Taqiqat areketleri içün bir sebep – «fevral 26» işi oldı, onıñ çerçivesinde şu künü Qırım parlamenti binası yanında keçirilgen miting iştirakçilerinde tintüv ve sorğu keçirmekteler. Bunıñ ile Mustafa Asabanıñ evinde tintüv endi ekinci kere keçirile, birinci sefer bir şey tapıp olamadılar.
OпяTb oбыck и cHoBa B дoMe y Acaбa MycTaфы, пpeдceдaTeля Бeлoropckoro perиoHaлbHoro Meджлиca. ИщyT MaTepиaлы пo "26 фeBpaля" A roBopиTe чTo cHapяд He пoпaдaeT дBaжды B oдHy BopoHky!Posted by Зaиp CMeдля on 13 Aпpeлb 2015 r.
Пo пocTyпиBшeй иHфopMaции, пpи oбыcke B дoMe MycTaфы Acaбы пoдбpocили пaTpoHы. Ero yBeзли B cлeдcTBeHHый koMиTeT. ЦиHич...Posted by Eskender Bariiev on 14 Aпpeлb 2015 r.
Komleksli büyük bir memleket – mıtlaqa birini tapıp, oña basqı etmek kerek, öz-özüne kendi emiyetini köstermek kerektir. Yalan, alçaqlıq ve aşaalıq – onıñ aqiqiy mevamıdır.
Eskender Bariiev Rusiye akimiyetiniñ nevbetteki adımları nasıl ola bilecegi aqta fikir yürsete:
Meджлиc и KypyлTaй - пpeдcTaBиTeлbHыe opraHы kpыMckoTaTapckoro Hapoдa MoryT oбъяBиTb TeppopиcTичeckиMи.ПepBoHaчaлbHo, ...Posted by Eskender Bariiev on 14 Aпpeлb 2015 r.
Zair Smedlâ bu vaqialarğa baqmadan, qırımtatarlar Vatanını bıraqmaycağında emindir:
Sade bir plan, Qırımdaki saçmalıq ve qanunsızlıqqa dayanalmayıp, ondan boldurıp, qırımtatarlar yarımdanı terk etmek, yani öz-özüni sürgün etmek kerek! Dedelerimiz nice asırlar devamında avdet oğrunda küreşip keldi, bizim onı terk etmemiz içünmi?
Ayrette qaldıracaq şey barmı?... Mehanizm uzaq keçmişte işlep çıqarıldı, nazariye yazıldı… Oqu ve areket et!... Oquylar ayvanlar ve areket eteler!
Mayıs 18-ne qadar Qırım tatarları evlerinde oturıp, bir şeyni hatırlamaq bile tüşünmesin dep areket eteler
Ali Tatar-zade «ferval 26» işi boyunca taqiqat areketlerini, ne içündir, yalıñız qırımtatarlarğa nisbeten keçirgen taqiqatqa yardım etmek niyetindem. Belli ki, aynı şu vaqıtta mında Rusiye tarafdarlarınıñ aktsiyası da keçirile edi:
Şimdi «qırımbizim»ler ve işğalciler Aqmescitte 2014 senesi fevral 26 künü ektremist faaliyetniñ delillerini qıdıralar. Olarğa memnüniyet ile yarıdm etemiz. Qırım paytahtına ruslarğa qol tutmaq içün kelgen Aqyar sakininiñ aytqanı:
«Aqmescitte o deşetli mitingniñ iştirakçisi edim. Men – qadınım ve maña qorqunçlı edi, hususan bizim avtobusımıznı blokposta toqtatıp, bizge ağaç sopa şeklinde «silâ» berilgen vaqıtta qorqqan edim. Qaytıp kelsek, aqyarlılar bizni qaramanlarnı qarşılağanı kibi, gürdeli elçırpmalar ile qarşıladılar. Ebet, hoşuma ketti. Bizni atta nevbetsiz aşattılar. Qaraman olmağa ne güzel».
E, soñra ise onı işten boşattılar, mahkeme onıñ itirazına qulaq asmadı. Aqçası, putenge yazmaqnıñ manası yoq, ava – yaramay, mışığı Rusiye plastmass penirini aşap ölgen, qomşusı içip qavğa ete, fırın böcekleri dairesinde quvdılar, erkeklerayvandır.
Endi nasıl ola: qaraman – diger qaramanlar ile avtoubsqa oturtılğan, silâsız insanlarğa qarşı qullanmaq içün sopanı elde etken, soñra ise nevbetsiz raqı içip olğan biridir.
* * *
İçtimaiy ağlarda Rusiye muhalifi, RPR-PARNAS firqasınıñ siyasiy şura azası İlya Yaşinniñ Qırım kelecegi aqta arizası faal muzakere etilgen edi. O, hatırlatımız, Ukrainağa yarımadanıñ «tez qaytarılması»ndan yañı aqibetler peyda olacağını tüşüne. Yaşin eñ uyğun, onıñ fikrine, Qırımnıñ üç qaytaruv usulını qayd etti: «Birinci variant – Qırımnıñ Ukraina terkibine rus tilli insanlarnıñ aq kefaleti, keñ muhtariyet ile qaytarılması. Ekincisi – Qırımnıñ Rusiye terkibinde Ukrainağa iqtisadiy taminat ile qaldırılması. Amma işbu qarar ukrain tarafından qabul etilmeli. Üçüncisi – Qırımda em Rusiye, em Ukraina mustaqilligi tarqatılacaq bir devlet quruluşını teşkil etmek».
Añlamadım... ne vaqıttan berli Yaşin «Rusiye muhalifetiniñ menfaatını» bildire? Oña bu aqnı birev berdimi? Ne güzel eken: qomşu devlet toprağınıñ qısmını hırsızlap, soñ ealiniñ ağır yaşayışı aqta fikir yürsetmek… Qırımlılar Putinniñ qandırışına inandılar. Olarnıñ aqılsızlığı ve günâhlarıdır. Ukraina terkibinde yaşamağa begenmeseler, Rusiyege ketsinler. Bu ise iş degil: başqa bir memleketke kelip, territoriyasını qoparıp almaq, soñra ise işğal etilgen topraqlarnıñ statusı aqqında fikir yürütmek.
@geomysl @darlingrostovПpeeMHиkoB y HeMцoBa HeT-oHo и Tak пoHяTHo.XoTя ЯшиH пoдaBaл oTдaлeHHыe Haдeжды.KpыM-эTo TpyдHoe иcпыTaHиe.— ArHия OrHeBa (@gtv669405) April 13, 2015
Daa bir al etici-liberal Qırım-buterbrod aqqında
Yaşin mal destegini qazana. Nafile: saylav yoqtır ki!
Daa bir sanki muhalif. Sağ ol, endi, iç omlağanda, hayal yoq oldı.
İlk nevbette cinayetni cinayet olaraq tanımalımız (işğalni işğal dep). Ve devam etken cinayetni toqtatmaq kerek. Devletke nisbeten referendumlarnı kimse keçirmey…
Üç variantnıñ olması mümkün degil. Qırımnıñ Ukraina terkibine vilâyet memuriy-territorial birlem şeklinde qaytarılması omlalı. Çeşit türlü «muhtariyetler»niñ neticeleri bellidir endi.
Öyle, demek. Rusiye muhalifleri Qırım Ukraina olğanını deyler, amma onıñ qaytaruv zaruriyeti aqta laf çıqqanda, birden olmaycaq bir variantlarnı uydura ekenler. Öyle de olacaqtır, çünki er kes ilk nevbette iç istimalcı içün yahşı olmağa istey. Mında ise em sizge, em bizge – olamaz.
Eminim, Saharov sağ olsa, o doğrudan aytar edi: «Rusiye Qırımdan çeşit-türlüv manaçıqlarnı qıdırmayıp, çıqmaq kerek!» Hatırlaysızmı, iç bir vaqıt er kes içün yahşı olmağa areket etmey edi ve daima tek AQİQAT AZRETLERİNE boysuna edi!
Yaşin raatlana bile – böyle miqyaslı siyaset degil… Qırım Ukraina toprağıdır ve Sovok dağılsa, Qırımnı işğali de soñuna yeter – şunıñ içün çıraylarıñıznı sıqıp tüşünmege kerekmey, «milletçi-liberal» efendiler – vaziyet tüşüngeniñiz kibi sade degildir, bundan da sadedir...
Endi bayağı aytılğan, amma pek adaletli bir ibare bar: Rusiye muhalifeti Qırım sualinde bite. Teessüf ki, amma aqiqattır. «Qoşuluvnıñ» takbihi siyasetçini imkânsız qaldıra. Şunıñ içün, öyle soyları yoq. Evelden muvafakiyetsiz bir ğaye olğanını añlağan iç bir insan siyasetke ketmez. Ruhiy ceetten sağlam olsa, iç olmağanda. Şunıñ içün Rusiyede siyasiy uçullar deñişse, bu sual çezilir dep hayal yürütmeyik. Böyle olmaz.
İlya Yaşinniñ fikirdeşleri de tapıldı:
Cemaat, er kesniñ öz aqiqatı bar. Putin Qırımnı hırsızladı, amma onı qaytarmaq imkânsızdır. İlya aqlıdır: aydın kelecekte – bu umumiy bir topraqtır. Ya da eki devletniñ soñsuz duşmanlığıdır.
Mesele Yaşin ve digerlerniñ uzlaşuvlarında degil ki. Qırım siyasiy mevamnıñ bir timsal ve ümdesi degil de, insanlar yaşağan bir topraqtır. Yaşin aynı şunı aytmağa istegen, ğaliba. İnsanlarnı bir yerden başqa yerge atmağa olmay, horlavdır bu. Rusiyede olacaq deñişüvlerden soñ yarımada sakinleriniñ de keyfleri deñişir, belki. Ukraina ve Rusiye sakinlerinde de. O vaqıt nasıldır bir siyasiy qarararlarnıñ alınması mümkün olur.
Böyle bir fikir de bar:
BoT TyT BoзMyщaюTcя cлoBaMи ЯшиHa o ToM, чTo KpыM HeBoзMoжHo "MexaHичeckи" BepHyTb ykpaиHe, a Beдb aбcoлюTHo пpaB чeлoBe...Posted by AлekcaHдp ЖakyH on 13 Aпpeлb 2015 r.
Vazife ğayet mürekkeptir, rusiyeliler Ukraina ile eyi munasebette bulunğanları içün olarğa ne bermek kerek eken. Yaşin onıñ variantları em Ukraina, em Qırım içün yaman olğanını aytqanda yañlışa.
Yarımadanıñ kelecegi aqqında Sergey Gruzdov de fikir yürüte:
B cBoeM пpeдыдyщeM cTaTyce я пoMecTил oчeHb иHTepecHyю, Ha Moй Bзrляд, иHфopMaцию пo oбcTaHoBke B koHфлиkTe ykpaиHa-Pocc...Posted by Cepreй ГpyздoB on 6 Aпpeлb 2015 r.
1. Lüstratsiya. 2. Milliyleştirüv (ileride – şahsiyleştirüv). 3. Vaqtınca akimiyet (tamır halqnıñ temsilciligi qalğan eali ile teñ olmalı) 4. Ealiniñ cedvelge alınuvı. 5. Olğan ziyannıñ tazminatı. 6. Ukraina terkibinde regionnıñ inkişafı boyunca ükümet programması. 7. RF flotunıñ – sailden coyulıp ketmesi. 8. İdare organlarına saylavlar.
Daa bir Rusiye muhalifi Mihail Hodorkovskiy «Qırım kimniñ?» sualine açıqtan cevap berdi. Faqat, bunı Vladimir Putinniñ sözlerinen yaptı:
ПyTиH 2008.CyTb: "KpыM He Haш, a ykpaиHckий.Mы He иMeeM пpeTeHзий" ИHTepecHo,пoчeMy Teпepb eMy HиkTo B Mиpe He BepиT? http://t.co/Z1MIjNliiM
— XoдopkoBckий Mиxaил (@mich261213) 12 aпpeля 2015
«Qırım kimniñ?» degen sualge Hodorkovskiy Stenford universitetinde de cevap bermege mecbur oldı:
XoдopkoBckий roBopиT чeй KpыM. Khodorkovsky tells who's Crimea is http://t.co/V42RPB4dNy #kpыM— Bидeo KpыM (@VideoCrimea) April 14, 2015
Bu er şey bugünki künge uyğunlaştırılğan aytımnıñ doğru olğanını tasdiqlay:
Ckaжи MHe чeй KpыM и я ckaжy ecTb ли y Teбя пoлиTичeckae aMбиции B Poccии.— Gabriel (@Gabriel90196135) April 8, 2015


text:
Kreml kontrol etken Qırım mahkemesi «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca oturışnı raatlıq kününe belgiledi. Bunı Qırım advokatı Emil Kürbedinov aprel 8-de Facebook saifesinde bildirdi.
«Yarın, aprel 9-da, bazar künü, saat 10-da Kiyev rayon mahkemesinde «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan bağçasaraylılarnıñ apis müddetleri uzatılacaqtır. O qadar insan apiske alına, mahkemeler endi bazar künleri bile çalışmağa mecburlar», – dep yazdı Kürbedinov.
Mart başında Qırımdaki mahkeme Bağçasarayda qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerniñ şaatları bergen şikâyet arizalarını red etken edi.
Keçken sene mayıs 12-de Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede tintüvler keçirgen edi. Neticede 4 Bağçasaray sakini yaqalandı ve terrorizm ile qabaatlandı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov i Enver Mamutov. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmesinde şeklenip FSB hadimleri tarafından yaqalanğan ediler.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Könyak Korea temperatura ülçi torgan sensorlar häm UV lampalar belän urnaştırılgan anti-virus avtobus torakların kuydı.
Seuldagı pıyala-divarlı stend temperaturıgız normada bulmasa sezne eçenä kertmäyäçäk.
Könyak Korea Uhan virus karşı yaña hay-tek front açtı - başkalasında avtobus torakların temperatura tikşerü torgan işeklär häm dizinfektsiyä yasıy torgan ultrafiolet lampalar belän nıgıtkannar.
Kerär öçen, passacırlar avtomatik termal-tikşerü kamera aldında torırga tiyeşlär. Keşeneñ temperatura 37.5C'tan tübänräk bulsa gına işeklär açıla.
Balaların tikşerü öçen astında ayırım kamera urnaştırılgan.
Pıyala-divarlı stend - härberseneñ bäyäse 100m von tiräsendä - eçendä virus üterü öçen häm şul uk vakıtta havanı suıta torgan, ultrafiolet lampalar belän cihazlandırılgan, klimat-kontrol sisteması kuyılgan. Buşlay vifi da tarala.
Dispenser kul dezinfektor belän tutırılgan. Toraknıñ kullanuçılarga härvakıt maskanı kiyärgä häm ber bersennän metrdan artık torırga kiñäş birelgän.
10 kiñäytelgän cihazlar Seulnıñ tönyak-könçıgış rayonda urnaştırgannar, alar Kovid-19'dan gına tügel muson yañgıraulardan häm cäyge kızudan da saklıy ala.
“Bez stendlarga barlık uylap kilgän anti-koronavirus ülçäülärne kuydık,” Kim Hvang-yun äytte, Akıllı Torak proyektnıñ rayonnıñ offitsial väkile.
Ütkän atnadan başlap, alarnı kuygannan soñ, härber stend härkönne tiräsendä 300 - 400 keşe kullangan, Kim dide.
Passacırlar üzlärneñ avtobus kürmi kaldırmas öçen panel yakınça avtobuslarnıñ kilär vakıtın kürsätä, şul uk vakıtta tıştagı traffiknıñ turı strim alıp bara.
Kim Ju-li, 49 yıllı hucabikä, yaña avtobusnı berençe märtäbä kullanıp äytte: “Min monda üzene şınlap sak his itäm, çönki min beläm, minem yanında bötän keşelär minem çikelle üzlärneñ temperaturaların tikşergännär.”


text:
«Memorial» uquq qoruyıcı merkeziniñ uquqçısı Tatyana Gluşkova Rusiye Adliye nazirligi tarafından qarar qabul etilgen soñ Qırımtatar Milliy Meclis faaliyetini teşkil etüv ve iştirak etüv içün nasıl ceza ola bilecegini añlattı. Onıñ aytqanlarına köre, şimdiki vaqıtta Meclis faaliyetinde iştirak etkenler cinaiy mesüliyetke degil de, memuriy mesüliyetke celp etile bile, yani yaqalanma degil de, para cezası ola bile.
Bu aqta o Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında bildirdi.
«Teşkilâtnı (Qırımtatar Milliy Meclis – QA) ekstremistik teşkilâtlar cedveline degil de, ekstremistik faaliyetnen bağlı olğanı içün faaliyeti toqtatılğan teşkilâtlar cedveline kirsetildi - bu ise eki farqlı cedveldir. Yani, faaliyeti yasaq etilgen teşkilâtlar cedveli degil de, faaliyeti toqtatılğan teşkilâtlar cedvelidir. Şimdiki vaqıtta Meclis faaliyetini teşkil etüv ya da onıñ faaliyetinde iştirak etüv içün insanlar teşkilatçı olaraq bir-eki biñ ruble qadar, iştirakçi olaraq 500 rubleden bir biñ ruble qadar para cezasınen cezalana bile», – qayd etti Gluşkova.
Aprel 18-de Rusiye Adliye nazirligi Qırımtatar Meclisini «ekstremist faaliyetinden sebep» yasaq etilgen teşkilâtlar cedveline kirsetti. Böyle qarar Ukraina, bir sıra halqara teşkilâtlar ve uquq qoruyıcılar tarafından takbih etildi.
Aprel 13-te Kreml tarafından tayin etilgen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Qırımtatar halqınıñ Meclisi faaliyetiniñ mahkeme qararına qadar toqtatılması aqqında qarar alğanını bildirdi. Aprel 15-te Qırımda Meclisni yasaq etmesi davası boyunca nevbetteki mahkeme toplaşuvı keçirildi, nevbetteki toplaşuvnı aprel 25-te keçirmek qararı alındı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Yarı gecede Ukrainada Yuqarı Rada saylavları arfesinde «sessizlik künü» başlandı, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Milliy deputatlarnı saylav qanunına köre, «rey berüv künü ögüne soñki cuma kününiñ saat 24-den soñ yerli icra akimiyet organları ve yerli idare organlarınıñ hızmetleri tarafından saylavaldı teşviqatçı malümatlar alıp taşlana».
Ukrainanıñ memuriy cinayetler kodeksine köre, «sessizlik künü» ya da saylavlar kününde yapılğan teşviqat içün memurlarğa 850 ğrıvnâdan 1360 ğrıvnâğa qadar ve diger vatandaşlarğa 510-dan 850 ğrıvnâğa qadar para cezası berile,
Nevbetten tış milliy deputat saylavları iyülniñ 21-nde keçirilecek. Aman-aman altı biñ namzet iştirak etecek.
Avgustnıñ 5-ne qadar Milliy saylav komissiyası saylavlarnıñ neticelerini belgilemeli, avgustnıñ 10-na qadar ise olarnı resmiy matbuatta aydınlatmaq kerekler.
2019 senesi sentâbrniñ 9-na yaqın Rada birinci toplaşuvını ötkermeli.


text:
Qırımda artıq festivaller turizmi rağbetli degil, bunıñ yerinde yarımadada şansonnı diñleyler. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde Qırımnıñ kurort ve turizm sabıq naziri, Ukrainanıñ agrar siyaseti naziriniñ keñeşçisi Aleksandr Liyev bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, Qırımda raatlanğan insanlarnı «Jazz Koktebel» ya da «Kazantip» kibi festivaller ile ayrette qaldırmağa imkânsız».
Qırımda Rusiye turistik aqımı eki gruppadan ibaret ve ekisiniñ de hususiy istekleri bar.
«Birinci – anda mecburen ketkenler. Öz raatlığını Saratovda planlaştırğanlar. Bunıñ ile olarnıñ başlarına bedava yollanuvlar tüşti, barmaq zorunda qaldılar. Ekinci soyları – «krımnaş». Olar içün bayraq ile kelip, onı tiklemek, foto çekmek ve «Odnoklassniki» saytında paylaşmaq müim. Evge qaytıp, anda olğanlarını er keske köstermek. Oldı, «krımnaş». Birinci kategoriyadan daa da beter. Aynı şu insanlar turizm saasında çalışqan qırımlılarda nefret doğura. Qırımnıñ turizm saası, öz menfiy çizgileri ile, oqumışlı insanlardır», – dey Liyev.
Qırımnıñ sabıq kurort naziriniñ fikrine köre, Qırımnıñ turizm saasınıñ hadimleri «Rusiyeniñ başqa turistine» alıştı. Şimdi yarımadağa evelki Qırımğa kelgen rusiyeliler kelmey, dey Liyev.
«Eki qat ücüz edi. Çoqusı Putin teşviqatını körmemek içün kele edi. Şimdi Piterden Qırımğa kelmege ne acet bar? Piterde de er yerde Putiniñ çırayları asıla, aynı ahlâqsız ve qaba OMON» – dep qoştı Liyev.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Rusiyeniñ «Vedomosti» neşiri federal bücetiniñ masraflarını qısqartmaq içün Rusiye maliye Nazirliginiñ tekliflerine dair vesiqanı yayınladı. Neşirniñ malümatına köre, işğal olğan Qırımnıñ maliye etilmesini eki qattan ziyade qısqartmağa teklif etile.
Gazetada maliye nazirliginiñ devlet programmalarınıñ maliye etilmesi ve 2017-2019 seneleri federal bücetniñ masraflarınıñ esas yönelişleri boyunca tekliflerine atıf etile. «Vesiqanıñ kerçek olğanını federal memur tasdıqladı, nazirlikniñ resmiy vekili ise raqamlarnıñ doğru olğanını ayttı», – dep yaza gazeta.
Vesiqada aytılğanına köre, bücetniñ masraflarını bütün üç yılğa yılda tamamen 15,78 trln rublege buzlatmağa teklif eteler.
Berilgen malümatqa köre, beden terbiyesi ve sport inkişafı boyunca devlet programması maliyesiniñ azamiy qısqartmasını bekley (üç yıl içinde eki qattan çoq), Uzaq Şarqnıñ ve Baykal regionınıñ içtimaiy-iqtisadiy inkişafı devlet programması ise birden 20 qat qısqartılacaq.
«Qırımnıñ içtimaiy-iqtisadiy inkişafınıñ maliyeti eki qattan ziyade eksiltile: 2016 yılında 149,3 mlrd rublden 2019 senege qadar ise 65,98 mlrdqa», – dep aytıla maqalede.
Rusiye maliye naziri Anton Siluanov işğal etilgen Qırımnıñ maliye etilmesini 17,1 mlrd rublge, yani 223,9 mln dollarğa qadar eksiltmege teklif etkenini fevralde bildirgen ediler.
Rusiye maliye nazirligi neşir etilgen malümatnı resmiy şekilde daa izaatlamadı.
Kütleviy haber vastaları Rusiyege boysunğan Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ Rusiye prezidentine Qırımnıñ maliyesini qısqartmamaq ricasınen mektübi aqqında bildirmege başladılar. Bu mektüp ise sanki hakkerlerniñ qollarına tüşti ve yayınladı, dep bildirile. Aksenov ise onıñ adından yazılğan mektüpke provokatsiya dep ayttı.


text:
Rod Langworth | 761 Followers5 Sınıf Türkçe çalışma Kitabı Indir معرض الصور
| إطلع على كل التحديثات 93 صور عن 5 sınıf türkçe çalışma kitabı indir
من عند 93 .المستخدمين 2020-2021 Yılı 5.Sınıf Türkçe Ders Kitabı (Anıttepe) pdf indir, 5. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Anıttepe Yayıncılık, Anıttepe Yayınları 5. Sınıf Türkçe Ders Kitabı 2020 – 2021 Pdf, 5.Sınıf Türkçe Ders Kitabı ve Ses Dosyası (MEB Yayınları) 2019, Anıttepe Yayıncılık 5. Sınıf Türkçe Ders Kitabı - Komisyon Nadir, 5. Sınıf Türkçe Kitabı Cevapları Anıttepe Yayınları - Türkçe Ödevim, 5. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları, 5.Sınıf Türkçe Ders Kitabı ANITTEPE YAYINCILIK pdf indir 2021 2022, 5.Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları CEVABINIZ BURDA, 5. Sınıf Türkçe 3. Tema Sonu Değerlendirme Cevapları - YouTube. نقوم بجمع أفضل الصور من مصادر مختلفة نشرها العديد من المستخدمين حول 5 sınıf türkçe çalışma kitabı indir.


text:
Katolik çirkäweneñ zolım mäktäpläre
Kanadada cirle xalıqlarnı yuq itü sisteması turında qurqınıç xaqıyqat'
2021nçe yılnıñ mayında Kanadada ber kümäk qaberlektä 215 indeyeś balasınıñ mäyet qaldıqları tabıldı. Alarnıñ qayberläreneñ 3 yäş'tä buluı uylanıla. Bu balalar Kanadanıñ iñ zur cirle internat-mäktäbendä uqığan. May ayınnan soñ başqa qaberleklär dä çıqtı. Xäzergä qadär tabılğan qaber sanı - 1100.
İnternat-mäktäplärdä niçä balanıñ häm nindi şartlarda ülüen berkem dä belmi. Cirlelärneñ internat- mäktäpläre närsä soñ ul? Balalar anda nigä ülgän? Barlıq waqıyğalar Kanadanıñ koloniyäläşterelüe belän başlana. “Aq keşe” kilgändä Kanadada irokezlar häm başqa töp xalıqlar yäşi. Bu wäzıyät' Awrupa kolonistları 15nçe ğasırda qıymmätle mex awı başlağaç üzgärä.
Franśiya 1604nçe yılda monda Yaña Franśiya iseme belän täwge toraq punktın qora. Annan soñ N'yufaundlend, Yaña Şotlandiya häm Gudzon qultığında tözelgän ingliz toraq punktları kilä.
Kolonistlar üzläre belän çirlär häm bäreleşlär dä kiterä. İndeyeślar arasında küp keşe yoğışlı awırulardan ülä. Tire säwdäse cirle qabilälär belän kolonistlar arasında bäreleşlärgä säbäpçe bula. Franśiya häm Angliya arasında 1756nçı yılda başlanğan Cide yıl suğışınnan soñ franśuzlar üz toraq punktların inglizlärgä qaldıra.
Angliya parlamentı 1867nçe yılda Tön'yaq Amerika qanunın qabul itä. Ul Kanada isemle däwlätneñ tözelüen küzallıy.
Tik internat-mäktäplär belän kolonistlarnıñ nindi bäyläneşe bar? Cirle xalıqlar öçen internat-mäktäplärne kolonistlar 19nçı ğasırda aça. Bolar indeyeślarnıñ balaları öçen tözelgän häm däwlät tarafınnan finanslanuçı dini mäktäplär bula. Maqsatları cirle xalıqlarnıñ balaların mädäniyätläşterü häm awrupalaştıru. Berençe internat-mäktäp 1831nçe yılda açıla. Bu uqu yortları 100 yıldan artıq êşli. Axırğısı 1996nçı yılda yabıla. Bu waqıt êçendä ilneñ här poçmağında açılğan 130 internat-mäktäp belän katolik, anglikan häm metodist missionerlar idarä itä. Mäktäplärdä 150 meñgä yaqın bala totıla. Bu yortlarda sistema räximsez bula. İndeyeślarnıñ balaları ğailälärennän häm öylärennän tartıp alınıp bu internatlarğa urnaştırıla. Mäktäplärdä qızlar häm malaylar ayırım bula, şunlıqtan küpçelek bala bertuğannarın da kürmi. Balalar mäktäpkä ayaq basuğa alarnıñ çäçlären mäcbüri alalar, tradiśion kiyemnäre yuq itelä häm isemnäre üzgärtelä. Alarnı mäcbüri räweştä xristian dinenä küçerälär. Cirle ışanular häm mädäniyätlär tübänsetelä.
1950nçe yıllarğa qadär älege mäktäplär yartı kön sisteması belän êşli. Balalarnı yartı kön uqıtalar, ikençe öleşendä isä êşlätälär. Şulay itep mäktäplärne totu qıymmätkä töşmi. Qız balalar aşarğa peşerü, cıyıştıru, ker yuu häm tegü öçen cawaplı bula. İr balalar isä binanı qarap totu, balta êşläre, tözeleş, qır xezmäte belän şöğıl’länä. Mäktäp tormışı qırıs disśiplina astında bula. Belem birü däräcäse tübän. Uqıtu planı başlanğıç mäktäp öçen êşlängän. Çönki missionerlar cirle xalıqlarnıñ aqıl däräcäse tübän dip sanıy. Uqıtuçılarnıñ kübeseneñ beleme bulmıy. 1950nçe yılğa qadär kanikullar mäktäptä êşläw häm uynaw belän uza. Balalarnıñ kübese äti-änilären yıllar buyı kürmi. Assimilyaśiyälärgä tırışu cirle balalarnıñ kübeseneñ zihenen butalçıq xälgä kiterä. Alar üzlären kolonistlar dip tä, cirle xalıq dip tä xis itmi…
Mäktäptä räncetü ğadäti xäl bula, tayaq belän qıynaw, çılbırlap quyu häm qarañğı bülmädä izolyaśiyäläw yış qullanıla. Censi bäylänü dä kiñ taralğan bula. Uquçılarnı tuyğançı aşatmıylar. Azıqnıñ sıyfatı da mäktäpneñ çığımnarın kimetü öçen tübän totıla. İnternat-mäktäplärdäge qayber balalar töp azıqlar häm teşlärne qarawdan mäxrüm qaldırıla, alar östendä tuqlanu täcribäse ütkärelä. Balalar toruçı bülmälär, andağı çistalıq häm kiyemnäre, ğadättä, naçar bula. 2015nçe yıldağı ber tikşerenügä qarağanda, bu mäktäplärdä kimendä 3200 bala ülä. Tik bu sannıñ 6 meñnän dä kübräk bula aluı farazlana. Citärsez tuqlanu häm keşeneñ küp buluı tuberkulyez, gripp, çäçäk awıruı, pnevmoniya häm buma yütäl şikelle çirlärneñ taraluına kiterä. Cirle xalıq bu şartlarğa qarşı çığarğa omtıla.
1940nçı yıllarda älege mäktäplärneñ, tulayım alğanda, uñışsız buluı kürenä. 1969nçı yılda uqu yortlarınıñ kontrole katolik çirkäwennän alına häm Cirle xalıqlar belän êlemtä bülegenä birelä. Şunnan soñğı 20 yılda mäktäplärneñ kübese yabıla.
1990nçı yıllarnıñ axırında cirle xalıqlar internat-mäktäplärneñ ozaq waqıtlı täêsirenä duçar qalğan keşelärgä yärdäm itä başlıy. Annan qotıluçılar xökümätneñ bu uqu yortlarındağı rolen qabul itüen häm kompensaśiya tüläwen taläp itä. Federal' xökümät 2005nçe yılda cirlelärneñ internat-mäktäplärendä törle qıyırsıtularğa duçar bulıp annan qotıluçılar öçen 1 milliard 900 million dollarlıq fond tözede. 2008nçe yılda ul çordağı xökümät räise Stiven Xarper assimilyaśiyägä duçar buluçılardan ğafu ütende. Kanada xaqıyqat' häm kileşü komissiyäse 2008nçe häm 2015nçe yıllar arasında êşçänlek alıp bardı. Yomğaqlaw xisabında federal' däräcädä iskä alu köne başlawnı da kertep barlığı 94 çara ütkärergä çaqıru yasaldı. Xökümät räise Djastin Tryudo 2019nçı yılda cirle xalıqlarğa kürsätelgän zolımnıñ genośidqa tiñ buluın söyläde.
Qorbannarnıñ mäyetläreneñ qaldıqları 2021nçe yılda tabılğannan soñ Kanada katolik çirkäwe dä cirle xalıqlardan ğafu ütende. Kanada indeyeślarınıñ internat-mäktäpläre mirasın añlatu öçen bıyılnıñ 30nçı sentyabrendä täwge tapqır Xaqıyqat' häm kileşü milli köne bilgeläp ütelde
Bäyläneşle xäbärlär
İspaniyada poyızdlar bäreleşte
Ber ük yünäleştä xäräkät itüçe ike poyızd bäreleşü arqasında 155 keşe yaralana


text:
Aqmescitte mayıs 4 künü Qırım sakini Tofik Abdulgaziyevniñ evinde tintüv ötkerildi. Bunı öz Facebook saifesinde Qırımtatar Milliy Qurultaynıñ MSK reisi Zair Smedlâyev haber etti.
«Kene de tintüvler! Simdi Marşal Jukov rayonında, Tofik Abdulgaziyevniñ evinde. Camilerni, mezarlıqlarnı aqaretleyler, Quranlarnı yırtalar, qırımtatarlarnı taqip eteler ve tinteler – kim keyflenip, raat yaşayış süre», – dep yazdı Smedlâyev.
Tofik Abdulgaziyevniñ özü tintüvden soñ, video vastasınen bergen izaatında bildirdi ki, silâlı hızmet vekilleri onıñ evinde bir ğayıp olğan adamnıñ vesiqalarını qıdıra ekenler.
«Bu adamnen iç bir şekilde bağlı degilim. Olar iç bir şey tapamadılar. Kompyüter ve telefonlarımı tutıp almadılar. Özleri nezaketnen davrandılar, ayaqlarına bahil kiyip içerge kirdiler», – dep qayd etti tintilgen evniñ sakini.
İşbu video-izaatnı Facebookta qırımlı fail Remzi Bekirov yerleştirdi.
Rus silâlı hızmetleriniñ izaatları şimdige qadar yayınlanmadı.
Qırım işğalinden soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunıñnen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy imkânlar ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarınen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.


text:
Salı künü, iyülniñ 20-nde, musulmanlar büyük bayramlardan biri olğan Qurban bayramını qayd ete. Qırımtatarlar onı Qırımda ve esas Ukrainada qayd ete. Qırımda raatlıq künü ilân etildi.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanları diniy idaresi iyülniñ 20-nde saba Kyiv camisinde bayram namazı qılınacaq, dep bildirdi.
Qırım camilerinde de saba bayram namazı qılındı.
Rusiye kontrolindeki Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi insanlar koronavirus ile küreş tedbirlerinden haberdar etildi, dep bildirdi, hususan şahsiy namazlıq, qoruyıcı maska, antiseptik qullanılması ve mesafe qorunması aqqında tenbilendi.
Rusiye kontrolindeki Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresiniñ yolbaşçısı Emirali Ablayev eki yıldan berli koronavirus pandemiyası Qırım musulmanlarına Mekke ve Medinege acılıqqa barmağa imkân bermey, dep qayd etti.
«Eki yıldan berli bitmegen koronavirus pandemiyası sebebinden bayram alışmağan tarzımızda keçe. Eki yıldan berli qırımlı musulmanlarnıñ Mekke ve Medinege acılık yapmağa imkânı yoq. Amma bütün sınavlar Yüce Allahtan. Ve bu sınavlarğa nasıl dayanıp yeñecegimiz bizge bağlı», – dep aytıla iyülniñ 20-nde Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresiniñ saytında.
Qurban bayramı – musulmanlarnıñ eñ büyük bayramlarından biri olıp, Mekkege acılıqnıñ soñuna kelgenini temsil ete. Oraza Bayramından 70 kün keçken soñ qayd etile.
Qurban Bayramı büyük meydanlarda cemaat ile qılınğan bayram namazından başlana ve ondan soñ qurban çalına. Bu ananeniñ tamırları Allahnıñ İbraim peyğamberge oğlu İsmailni qurban ketirmege bermeyip, qoynı kesmege buyurıp toqtatqanından kele.