text:
Resmiy Ankara 2014 senesi martnıñ 16-nda Qırımda keçirilgen «referendumnı» tanımay ve Ukraina topraq bütünligine qoltutqanını daa bir kere tasdıqlay. Böyle bir beyanatnı Türkiye Tış işler nazirligi martnıñ 16-nda aydınlattı.
«Ukrainağa bağlı Qırım Muhtar Cumhuriyeti, beş yıl evelsi bugün (martnıñ 16-nda) teşkil etilgen qanunsız referendumğa esaslanıp, Rusiye Federatsiyası tarafından halqara uquqqa zıt şekilde ilhaq etilgendir. Şu sebepten bu areket neticesinde meydanğa kelgen faktik vaziyetni tanımağanımıznı daa bir kere tekrarlaymız», – dep aytıla beyanatta.
Nazirlikniñ qayd etkenine köre, qırımtatarlarnıñ vaziyeti Türkiye içün müim mesele olıp qala.
«Türkiye, qırımtatarlarnıñ tarihiy vatanları Qırımda, öz kimliklerini qorçalap, telükesizlik ve barışıq içinde yaşamalarına qoltutmağa devam etecekmiz», – dep qayd etti Türkiye Tış işler nazirligi.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


c: text/html

text:
İşğal etilgen Qırımda Keriç parom keçitiniñ işi ğayrıdan pekitile. Yekâne naqliyat müdirligi bergen malümatqa köre, noyabr 28-ne, keçit normal bir tarzda çalışa.
Soñki malümatqa binayen, «Kavkaz» limanında nevbette 150 maşina, «Krım» limanında – 100 maşina nevbetni bekley.
Al-azırda Keriç keçitinde ava şaraitleri güzel. «İonas», «Olimpiada», «Krım» ve «Glükofilousa» paromları yüre.
Evel aytılğanı kibi, afta başında keçit furtuna sebebinden teneffüsler ile çalışa edi. Afta soñuna ava güzelleşti, amma nevbetler saqlanıla.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Separatizmge çağıruvlar içün üç yıllıq apis cezasına maküm etilgen Tatar cemaat merkeziniñ başı Rafis Kaşapov İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine (YESPÇ) şikâyetini berdi, dep bildire «Kommersant» gazetası.
Strasburg mahkemesine bergen arizasında Kaşapov şunı qayd etti ki, Rusiye akimiyeti madde tefsirini «keñleştirip», «Qırım territoriyası qanunsız sürette qoşulğanı» aqqında fikirniñ bildirüvini separatizmge çağıruv olaraq adladı. Şikâyette bildirgeni kibi, Kaşapov söz serbestligi aqqından qarardan ziyade faydanlasa da, berilgen üküm artqaçtır.
2015 senesi sentâbr ayında Naberejnıye Çelnı (Tataristan, Rusiye) şeer mahkemesi Tatar cemaat merkeziniñ reisi Rafis Kaşapovnıñ içtimaiy ağlarda yazğanlarına qıymet kesti – umumiy nizam apishanesinde üç yıllıq apis cezası. Onı nefret doğurmasıve dava açılmasında, em de Rusiyeniñ topraq bütünligini deñiştirmek çağıruvlarında qabaatladılar. Onıñ yazğanları lafqa kâmildir:»Qırım ve Ukraina işğalcilerden azat etilecek!», «Tünevin Gitler ve Danzig, bugün Putin ve Donetsk!», «Ukraina ve bütün türk alemini qorçalayıq», «Rusiye olğan yerde közyaş ve ölüm»
«Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi onı siyasiy mabüsler cedveline qoştı.


text:
Qızıl taypılma
Qızıl taypılma — ximik elementlarnıñ spektr sızıqlarınıñ qızıl (ozın dulqınlı) yaqqa taypılışı.
Bu küreneş Doppler effektı yäki gravitatsion qızıl taypılma säbäple xasil bula.
Şämäxä (qısqa dulqınlı) yaqqa taypılış zäñgär taypılma dip yörtelä.
1848 yılda fransuz fiziğı İppolit Fizo yoldız spektrlarında spektr sızıqlarınıñ taypılmasın taswirlıy häm añlatu öçen Doppler effektın täqdim itä.
Taswir[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Taypılma parametrı
biredä
, — küzätü noqtalarında dulqın ozınlıqları (küzätü häm çığaru noqtalarında)
Çığanaq spektrınıñ dulqın ozınlığınıñ Doppler taypılması, - nur tizlege, - tulı tizlek
Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäsendä Albert Eynşteyn gravitatsion taypılmanı aldan äytä. Sızqça yaqınçalıqta
,
biredä , - gravitatsion potensiallar küzätü häm nurlandıru noqtalarında
küzätü noqtasında potensial zurraq oçraqta (module keçeräk, tiskäre zurlıq)
Zur gravitatsion qırı belän massiv obyektlar öçen (neytron yoldız, qara tişek), sfera öçen:
biredä
massa , radius
- gravitatsion radius


text:
İşğal etilgen Qırımda Bağçasaray rayonı Qoçqar Eli köyünıñ sakini İzet Alâmitov «terrorcılıqnı paranen temin etkeninde» qabaatlanıp, eki ayğa tevqif etilgen. Bunı «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber etti.
Aprelniñ 9-nda advokat Konstantin Rustemov haber etkeni kibi, mudafaa tarafı müşterisiniñ ev apsine yiberilmesini istegen, amma mahkeme onı iyünniñ 8-ne qadar tevfqif etken.
Uquq qoruyıcılarnıñ haber etkenine köre, Ablâmitovnı cumaaqşamından Aqmescit İİN izolâtorında tutqanlar, amma sıñırlama tedbiri salanğan soñ Aqmescitniñ 1-nci tahqiqat tevqifhanesine avuştırılacaqlar.
Evel Kyiv Rayon Mahkemesi «terrorcılıqnı paranen temin etmesinen» qabaatlanğan Ruzil Yapparov ve Latifa Malahova içün qabaatlav tedbirini tayin etken edi.
Tahqiqatqa köre, apay-aqay, 2015-ten 2018-ci yılğa qadar, «qaçaqlarğa, ihtiyacı olğan vatandaşlarğa hayriyecilik ve yardım sebebi ile Afrikada cami ve quyularnıñ inşası» ile Rusiyede yasaq etilgen fondlarğa para bergenler.


text:
Qırım industrial-pedagogika universitetiniñ yolbaşçıları ilhaq etilgen Qırımda ötkerilcek Rusiye prezidentiniñ saylâvlarında iştirak etmesi içün «talebelerge bayağı bir tazyıq ete» dep ikâye ete Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «Amerika sesi»niñ rusiyeli hızmetine bergen intervyusında.
Onıñ sözlerine köre, oquv yurtınıñ yolbaşçıları, eger talebeler saylâvlarda kerek ictimaiy faallik köstermegen taqdirde, olar kelecekte oquvnında zorluq çekeceklerinen tehdit ete eken.
«Balalarnen ana-babalarnıñ cedvellerini tizgen ve olarnen subet keçirgenocalarğa nisbeten de, aynı basqılar yapıla. İnsanlarnı qırımtatar iş adamları vastasınen de işke celp etmege areket eteler. Putin ile onıñ etrafındakiler içün, Qırımda insanlarnıñ yalıñız kelgeni degil de, Rusiyege nisbeten, şu cumleden qırımtatarlarnıñ da daa ziyade kelgenleriniñ kösterilmesi muim», – dedi Çubarov.
Daa evel rusiyeli siyasetşınas, Sankt-Peterburg Avropa universitetiniñ siyasiy ve ictimaiy ilimer fakultetiniñ professorı Vladimir Gelman Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında, Rusiye prezidentiniñ memuriyeti saylâvlarda Qırım sakinleriniñ 70% iştirak etecegini beklegeni aqqındaki fikrini beyan etken edi.
Rusiye prezidenti saylavlarınıñ ötkerilmesi 2018 senesi mart 18-ne – Qırım ilhaqınıñ yıllığı qayd etilgen künge tayın etildi.
Martnıñ 1-nde Yuqarı Rada BMT Telükesizlik Şurası ve Baş Assambleyası, Avropa Birligi, NATO, halqara teşkilâtlar, çetel parlamentleri ve ükümetlerini Qırımda Rusiye saylavlarınıñ qanuniyligini tanımamağa çağırdı.


text:
Şuşı töbäktäge mönäsäbätlärne, här tarafqa da tınıçılıq alıp kilä torğan itep qorıp bulamı? Abxaziäneñ Mäskäw yaqlı xökümäteneñ süzçese Kristian Bzhania andy mömkinlekne kürüen äytte. : “Abxaziäneñ xakimiätläre dä, xalıq ta, Soçinıñ 2014 yılğı Qışqı Olimpia uyınnarın qabul itüçe şähär itep saylanu xäbären xuplap qabuli itte, bu, berençe çiratta Tönyaq Kawkazda tınıçlıq urnaşuına bulğan ömetebez belän bäyle.”
Abzaxiäneñ Gruziä yaqlı xökümäteneñ premyer-ministrı Temur Mzhavia bolay dip äytkän ide : “Soçidağı Olimpiä uyınnarın häm Gruziäneñ şuşı bäxäse belän bäyläw, Rusiäneñ monda pozitsiäläre köçle bulmağanın kürsätä. Abxaziä häm Könyaq Ossetiäneñ bäysez bulu ixtimallığı yuq. Küñelem belän min, grusizin süze belän atalğan Soçi şähärendä Olimpiä uyınnarınıñ ütüen yaqlıym.”
Rusiä Soçinı Tönyaq Kawkazda iminlikneñ ürnäge itep kürsätergä teli häm bu atnada bu yünäletä berniçä adımda da yasadı. Prezident Putin, Qara dingez flotınıñ qorılmaların tözekländerü barışın tikşergän vitse-premyer Sergei İvanovqa iminilekne arttırğa häm mömkin rişwätçelne kisätergä quşqan qarar qabul itte. Rusiä häm Gruziä belän çiktäş Qaraçay-Çerkeç respublikasına Rusiä saqlanu ministrı Anatloy Serdyukov barıp, 2 meñ keşelek maxsus köçlär urnaşaçaq qorılmalarnı qarap qayttı.
Rusiä çit il investitsiälärene cälep itü öçen zur adım yasadı, üz büdjetınnan 25 milliard sum aqça birergä ciyınuyın belderde. Soçıdağı qorılmalarnıñ tözeleşenä häm transport mäsälälären xäl itügä barlığı 341 milliard sum kiräk.
Soçida eşlise eşlär bik küp äle. Soçi belän Mäskäw arasındağı timer yullar aşa bäyläneşlärne yaxşırtu, 2009 yılğa qädär Gelendik, Soçi, Anapa hawa alannarın tözekländerü kiräk. Säyäsi häm xärbi mäsälälärne oyränüçe İnstıtutnıñ milli mäsälälärne oyränüçe bülek başlığı Sergei Markedonov, Olimipiä uyınnarı Gruziä häm Abxaziä nizağın çişü öçen qullanıp bula, di. Belgeç Markedoov fikerençä, tözekländerü eşlärennän Abxaziä dä fayda kürä ala. Abxaziädäge hawa alannarın, yullarnı qullanu ilgä tınıç tormışqa qaytırğa häm anı imiräk itärgä yärdäm itärgä mömkin, di belgeç. Räsmilär dä Soçinı Olimpiadanı qabul itüçe urın itep saylaw, bu töbäkkä ışanıç kürsätü dip bäyäli.
Bikä Timerova.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin mart 14-te qurulayatqan Keriç köprüne keldi. Rusiye haber agentlikleriniñ bildirgenine köre, Rusiye devletiniñ başlığı, «qurucılıq işleriniñ ketişatını teşkermek ve qurucılar ile körüşmek» niyetinde.
Qırım kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, ondan ğayrı köpür qurucılığında Moskva tarafından tayin etilgen Qırım başlığı Sergey Aksönov ve Rusiye naqliyat naziri Maksim Sokolov bulunalar.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin mart 14-te «iş ziyareti» çerçivesinde ilhaq etilgen Qırımğa kelmek istey. Kreml matbuat hizmetiniñ malümatına köre, Rusiye prezidenti qurulmaq üzre olğan Keriç köprüniñ qurucılığından ğayrı «Simferopol» ava limanınıñ yañı aerovokzal kompleksini ziyaret etecek ve Aqyardaki miting-kontsertte iştirak etecek.
Keçken sefer Putin Qırımnı 2017 senesiniñ noyabrinde ziyaret etti. O vaqıt o, Yaltadaki Livadiya sarayınıñ territoriyasında Rusiye çarı III Aleksandr eykeliniñ açılışında iştirak etti.
Ukaina prezidenti Petro Poroşenko, Putinniñ Qırımğa yapqan ziyaretine «havflı provakatsiya» dedi.
Rusiye prezidenti saylavınıñ ötkerilmesi 2018 senesi mart 18-ne – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqınıñ yıllığına tayın etildi.
Mart 1-de Yuqarı Rada BMT Telükesizlik Şurası ve Baş Assambleyası, Avropa Birligi, NATO, halqara teşkilâtlar, çetel parlamentleri ve ukümetlerini Qırımda Rusiye saylavınıñ qanuniyligini tanımamağa davet etti.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Keriç boğazından keçit qurmaq niyeti aqqında Qırımnıñ işğalinden aman soñra, 2014 senesiniñ martında ilân etti. Köpürni 2018 senesine qadar qurmağa ve 2019 senesiniñ yazında işletmege açmağa vade ettiler.
Ukraina tarafı Rusiye ile köpürniñ qurulması aqqında añlaşmadan2014 senesinde – Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ çıqtı.
Putin ne sebepten Rusiye prezidenti saylavından evel Qırımnı ziyaret etmege qarar bergeni aqqında tafsilâtlıca Qırım.Aqiqat materialında oquñız.


text:
Özü özeni
Özü ya da Özü Suv (rusça ДHeпp, belarusça ДHяпpo, ukraince ДHiпpo) — Rusiye, Belarus ve Ukraina topraqlarınıñ bir qısmını suvlağan bir özendir, Ukrainanıñ esas özeni. Edil ve Tunadan soñ Avropanıñ üçünci uzun özendir. 2290 km uzunlığındaki bu özen, Valday dağları yaylasınıñ cenübinden doğa, Smolensk şeerine yete, Belaruske kire, bu memleketniñ şarqiy qısmından keçip Ukrainağa yete. Soldan Desna özeninen birleşken, Kıyivden keçe. Daa soñra Özü yaylasını bir egri sızıp dolaşa ve yalı tiliniñ qısmen qapatqanı bir liman meydanğa ketirerek Adesniñ şarqından Qara deñizge töküle. Özü, Volın kütlesiniñ sert qayalıqlarında meydanğa kelgen bir diyarnı aşa. Özenniñ rejimi Şarqiy Avropa aqar suvlarınıñ rejimindendir. Qışnıñ ayazı sebebinen suvları azlaşır, baarde büyük bir artım köstere. Yaznıñ ise sıq buharlaşma sebebi ile suvları azlaşır. Müim bir gidroelektrik menbasıdır. Eñ müim qolları Berezina (585 km), Pripât (790 km), Teteriv (365 km), İngulets (550 km), Desna (1180 km), Psel (800 km) özenleri.


text:
Vaşingtondaki Ukraina elçiliginde «Kremlniñ esirleri» (original adı «Brantsi Kremlâ») filmi kösterildi. Bunı mayıs 23-te Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Facebookta bildire.
Ceppar: «Film, siyasiy repressiyalarnıñ qurbanı olğan insannıñ duyğuları, eyecanları aqqında. Kreml mabüsleriniñ aqrabaları ve yaqınlarınıñ duyğuları aqqında. Ağrı, işkenceler, aşalamalar, menlikniñ öldürilmesi, insanlarğa iç kelişmegen şaraitler – bular, aman-aman yetmiş vicdan mahküminiñ işğal etilgen Qırımda ve ukrainlerniñ Rusiye mahkemelerinde başından keçirgen şeylerdir. Bu, böyle şaraitlerge tüşken episiniñ başından keçirecek şeylerdir. Amma bundan keçmek ve içindeki İnsannı saqlap qalmaq – bunı er kes yapamaz edi», – dep yazdı.
Film Ukraina informatsion siyaset nazirliginiñ sımarışı ile UA:TV telekanalı tarafından azırlandı.
Ukrainanıñ «Kremlniñ esirleri» (original adı «Brantsi Kremlâ») filmi fevral 26-da Kyivde «İşğal etilgen Qırım: muqavemetniñ dört yılı» halqara forumında taqdim etildi.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Avropa Birligi Tış işler naziri Josep Borrell, avgustnıñ 23-nde Kyivde olıp keçken «Qırım platforması»nıñ tesis sammiti, Qırım meselesiniñ halqara kün tertibinde müim yer alğanına dair küçlü bir işarte edi, dep saya.
Onıñ sözleriyen köre, buña sammitte iştirak etkenlerniñ cedveli delâlet ete. Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«AB eñ yüksek seviyede temsil etildi: Avropa Şurasınıñ prezidenti Şarl Mişel ve Avropa komissiyasınıñ vitse prezidenti Valdis Dombrovskis. Avropa Birliginiñ diger temsilcileri de yüksek seviyede temsil etildi. AB Ukrainanıñ halqra seviyede tanılğan sıñırlarında mustaqilligini, suverenitetini ve topraq bütünligini desteklemeg devam ete. Şübesiz ki, Qırım Ukrainadır», – dedi Börrel.
Onıñ sözlerine köre, «Qırım platforması» sammiti, AB-niñ ve diger halqara ortaqlarnıñ Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilmesi neticesinde zarar körgen insanlarnı desteklemek içün ne yapıla bilecegini tüşünmek içün emiyetli bir fırsat edi.
«Qırımtatarlarnıñ ve insan aqlarınıñ bozuluv, siyasiy taqip etiüvler, mecburiy askerlikke celp etüv, yarımadanıñ askeriyleştirüv meselelerini kötermege devam etecekmiz», – dedi Börrel.
Kyivde avgustnıñ 23-nde «Qırım platformasınıñ» birinci sammitinde iştirak etken 43 memleket ve halqara teşkilât Ukraina topraq bütünligini halqara seviyede tanılğan sıñırlarda ğayrıdan tiklemege çağırğan ortaq Beyannameni imzaladı.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba sammitte qabul etilecek beyannamağa temsilcileri Kyivge kelmegen devletler qoşula bile, dep bildirgen edi.
Rusiye sammit keçirilüvine qarşı naralızıq bildirgen edi. Moskva tedbirni «şabaş» dep adlandırdı ve iştirakçilerini aqibetler bekley, dep qorquza. Forum başlamazdan evel Rusiye akimiyeti Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba ve Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtibi Oleksiy Danilovğa qarşı şahsiy sanktsiyalar kirsetti.
Rusiye kontrolindeki «Qırım platformasını» ve avgustnıñ 23-nde Kyivde olıp keçken sammitini «Ukraina sakinlerine Qırımnı işğalden qurtaruv faaliyetini köstermek» içün «informatsion fon» dep adlandırdı.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Qırım camileri Qurban bayramına azırlanalar. Bağçasaray rayonı Bürlük köyünde imam Midat Tohtarovnıñ reberliginde yerli sakinler cami azbarı ve binasını tertipke ketirdiler. Esas işler endi yapıldı – çalılar pıçıldı, bağça temizlendi. Müsülmanlar qoranı boyaladılar, tereklerge ilâc septirdiler. Caminiñ binasında tamir işleri ötkerildi.
İmamnıñ aytqanına köre, adamlar özleri teşebbüs kösterip, camini bayramğa azırlamağa istediler. “Yerli müsülmanlar camini seveler. Er bayram arfesinde azbarnı cıyıştıramız, boyalaymız, aqlaymız, temizleymiz. Asılında, cami diqqatsız qalmay. Cemaatımızğa teşekkürler, diqqatlı ve çeber adamlarımızğa maşallah!”, – dedi Midat Tohtarov.
Talaqada ösmürler de iştirak etti. Bürlük köyündeki cami yarımadanıñ esas yolları çatışqan yerde tura.
Bulğanaq, Cav Cürek köylerinde de tamam böyle azırlıq kete. Mamaşay, Gölümbey ve başqa köylerniñ ibadehaneleri tertipke ketirile.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


text:
Noyabr 7-de Qırımdan sürgün etilgen qırımtatar faali, «Qırımtatar qarşılıq areketi» teşkilâtınıñ idarecisi Nedim Halilov açlıqnı ilân etti.
Bu aqta ecnebiy vatandaşlarnı vaqtınca tutma mahsus müessisesi idaresiniñ müdiri adına yazılğan arizada söz yürsetile. Nedim Halilov vesiqanı Facebook saifesinde paylaştı.
Nedim Halilov onı yarımadağa qaytarmasını, bunen beraber, oña milleti «qırımtatar» olğanı qayd etilgen vatandaşlıqsız şahıs statusı berilmesini talap ete.
O haber etti ki, onıñ şartları üç kün içinde ömürge keçirilmek kerek, akis alda o, bütünley aş aşamaqtan ve suv içmekten vazgeçmek mecbur olacaqtır.
«Bugün, 2016 senesi noyabr 21-den qısmiy açlıq ilân etem: ötmek ve suvğa keçem. Talaplarım ömürge keçirilmese, 3 künden soñ, yani 2016 senesi noyabr 24-ten başlap tolu açlıqqa keçerim», – dep ilân etti o.
Avdetniñ evel bildirgenine köre, Nedim Halilov Qırımdan mahkeme qararına binaen çıqarıldı. Sürgün sebebi, Sovet Birligi pasportı oldı. Başqa vesiqalarnı o red etti. O, bir qaç ay devamında Krasnodar ülkesi, Lazarev rayonı, Vardan köyündeki filtratsiya noqtasında bulunacaq, bundan soñ, Özbekistanğa sürgün etilecek.


text:
İşğal etilgen Qırımda keçken künü 4 yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep bildirdi Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Facebook saifesinde.
Aksönov, bu "yahşı haber" dep ayttı. "Bir künde dört hasta. Amma biñden ziyade test yapıldı. Yahşı bir dinamikadır", - dedi o.
Qırım ve Aqyar boyunca Rospotrebnadzor idaresi başınıñ müavini Dmitriy Krutikov qayd etkeni kibi, bir hasta - Aqmescit hastahanesiniñ işçisi, o koronavirus hastalarınıñ tedaviylemesinen oğraşa edi. Ekinci adise - qomşu Rusiyeniñ Krasnodar şeerinden kelgen Yalta sakini, üçüncisi - Aqşeyh rayonından acele yardım aydavcısı, dörtüncisi - Ukraina qıtasından qaytıp kelgen Yedi Quyu rayonınıñ sakini.
Böylece, Qırımda 298 koronavirus hastası qayd etildi. 25-i çetelden, 31-i qomşu Rusiye regionlarından keldi, 9 adam vefat etti. Aqyarda - 139 COVID-19 adisesi qayd etildi, eki adam öldi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti dünyada tarqalğan koronavirus telükesi sebebinden Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırındaki keçiş noqtasını qapatmağa teklif ete.
Bu aqta martnıñ 16-nda jurnalistlerge Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov ayttı.
«Sıñırda bütün tenbileyici tedbirler alına, şimdi Vladimir Andreyeviç (Konstantinov, Qırım parlamentiniñ spikeri – QA) ve Qırımdaki FSB idaresiniñ yolbaşçısınen (Leonid Mihaylüknen – QA) laf ettik. Federal akimiyeti Qırımnıñ Ukraina ile sıñırını qapatsın dep, bugün paytahtqa teşebbüsimizni bildiremiz», – dep bildire Aksenovnıñ aytqanlarını «Krıminform» saytı.
Onıñ bildirgenine köre, Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirligi bütün sıñır noqtalarını ziyaret etti ve anda qoşma tibbiy hadimlerni yolladı.
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırındaki vaqtınca olğan keçiş noqtaları çalışa, çoq insan yoq.
Herson sıñırcılarınıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, memuriy sıñırdaki sıñırlavlarnen bağlı resmiy bir emir daa yoq.
Ukraina İç işler naziri Arsen Avakov, işğal etilmegen esas Ukrainada qayd olmağan ukrainalılarnı Donbastaki kontrol keçiş noqtalarından ve işğal etilgen Qırımnıñ memuriy sıñırından keçirmemege teklif ete.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Terrorizmge qarşı tedbirlerniñ küçleri boyeviklerniñ Donetsk ava limanına yapılğan daa bir ücümine cevap berdiler. Bunı ATO matbuat merkezi Facebook saifesinde bildirdi.
«Qanunsız silâlı birleşmeler saba saat 6-da Donetsk ava limanına ateş açtılar. Saat 9:20 boyevikler ukrain «kiborglarına» ücüm etip başladılar. Askerlerimiz boyeviklerniñ ücümlerine cevap berip, olarğa zarar ketirdiler», – aytıla beyanatta.
Qayd etile ki, boyevikler kün devamında minaatıcı ve tanklardan yañı terminal ve dispetçer külesine ateş açtılar.
RBK-Ukraina bildire ki, OSCE üküm sürgen vaziyetten sebep Donetsk ava limanı civarında yerli barışıqqa çağırdı.


text:
Bazardaki fiyatlar mevsimge köre deñişe. Malüm ki, meyva ve sebzeler yazda qışqa köre daa ucuz, şu sebepten olarnı bir-eki ay evelsi olğanlarnen degil, bir, üç, beş yıl evelsi olğan fiyatlarnen qıyaslamalı.
Amma bu tek mevsim sebze ve meyvalarında keçe. Et, balıq, süt ve yımırta fiyatları pek deñişmey. Şimdi ise bularnıñ fiyatları da artıp başladı. Tuvar eti bir kilogramm içün 480 rubleden satıla edi, bir ay evelsi ise 530 rublege qadar paalılaştı. Öyle baqsañ, çoq degil, amma tüşünseñ, 10% ola. Aylıq ve pensiyalar ise deñişmedi. Meşur Rusiye bardı yırlağanı kibi, «yaramay yaşayışıma yetmey».
Bazarda «ev tavuğını» satmağa tırışqan bir apayçıqnı kördim. Yahşı bir qarar: tükânda tavuq alıp, üstüne biraz yod sürtesiñ
Daa beteri – bu et, bu mal qaydan kele añlaşılmay. Bazarda «ev tavuğını» satmağa tırışqan bir apayçıqnı kördim. Yahşı bir qarar: tükânda tavuq alıp, üstüne biraz yod sürtesiñ ve mına saña «ev tavuğı, renkine baqıñız». Men baqam! Yaramay boyalağanlarını da körem, ayaqları beyaz. Bu apayçıqqa bir şey aytmayım, o, da aşamağa isteydir, para qazana. Amma bazar reberligi oña bir şey aytmaq kerektir. O, bu boyalanğan tavuq etini satsa, bazarnıñ iddiaları yoq, demek.
Ya da iyülniñ ortasında yaz qarpızları. Baqıp quvanam!
Yoq, fiyatta yazılğanı kibi, Qırım qarpızı degil. Qırımda şimdi böyle qarpızlar yoq. Endi ketirmeyler. Mında er vaqıt Hersondan qarpız ketire ediler. Şimdi ketirmeyler. Fotoresimdeki qavunğa da pek inanmayım. Qoqusı yahşı, pek yahşı, amma Qırımda ösmedi. Men de mında yaşayım, iyülniñ ortasında mında böyle qarpız ve qavunlar olmağanını bilem. Tek ketirilgen soyları ola!
Balıq satıcıları başqa bir yol sayladı. Alıcılarnıñ başını aylandırmamaq içün, bir kilo içün degil, yüz gramm balıq içün fiyat yazalar.
Alıcığa insaniy yanaşalar. Çünki beñli balıq içün 98 rublege dayanırsıñ, közüñe hoş kelir – amma tek 100 gramm içün. Ya da sevimli Qara deñiz elek balığı (onı tutmaq yasaq ola, ğaliba) – 100 gramm içün 75 ruble (haberi olmağanlar içün aytayım, qavurılğan elek balığından tek yarısı qala, qalğanı – qılıf ve kemik).
Sebzelerde de belli bir aenksizlik bar. Pomidorlarnıñ episi kesen-kes Qırımda östürilmedi. Ne qadar ucuz olsa, o qadar Qırım pomidorı. Çoqusı allarda olarnı Krasnodar ülkesinden köpürden ketireler, belki, daa uzaqlardan. Şeftali, nektarin vaziyeti de añlaşılmay.
Yerli sakinlerniñ aytqanına köre, bir yıl içinde Qırımda et 10-15%-ğa paalılaştı, qartop ve qapısta fiyatları da arttı. Şeftali ve almalar ne içündir pek paalı şimdi. Belki, sıcaq iyünniñ tesiri oldı.
İnternetni açıp, beş yıl evelsi Kefede olğan fiyatlarnı taptım.
Diqqat: beş yıl içinde Qırımda pomidorlar 4,5 qat paalılaştı, qapısta 3,5 qat paalılaştı, 2,5 qat – alma ve şeftali, 2 qat – yımırta, süt, qartop, qarpız. Tuvar eti, balıq, hıyarlar 70%-ğa paalılaştı. Rusiyege istegen pensionerler ne qadar da quvanğan edi!
Neticede ne oldı? Eki qat artqan pensiyalarına eki qat paalılaşqan aynı mahsullarnı ala bileler.
Armen Haçaturov, kefeli bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım başı Sergey Aksönov, Qırımda sakinlerniñ "yaşayışnı yahşılaştırğan" Rusiye leyhaları, Kyivde isteriya reaktsiyasına ve Avropada memnüniyetsizlikke sebep ola, dep saya.
Böyle o QMC prokuraturasınıñ Rusiyeniñ ilhaq etilgen Qırımğa poyezd yibermesi sebebinden cinaiy dava açqanını tefsir etti.
"Bellesem, bütün bu adisede eñ azından bir müsbet taraf bar: Ukraina akimiyeti köpürniñ "Mosfilm" dekoratsiyaları degil, amma kerçekten bar olmasını ve ondan kerçek poyezdler yürgenini qabul etti, olar bunı çoq vaqıt devamında red ette edi", yazdı dekabrniñ 26-sında Facebookta Aksönov.
Dekabrniñ 23-ünde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Keriç boğazından keçken köpründe poyetlerniñ yürmesini başladı. Qırım vaqtınen qararnen saat 2:00 Sankt-Peterburgdan ilhaq etilgen Aqyarğa ketken "Tavriya" poyezdi Keriç köprüni ötti. Dekabr 25-inde saba saat 9:25 Aqyarnıñ demiryol vokzalına "Tavriya" rusiye passajir poyezdi kelip çıqtı. Dekabrniñ 26-sında Aqyar demiryol vokzalından poyezd Rusiyeniñ Sankt-Peterburg şeerine ketti.
QMC prokuraturası Keriç köpründen ilhaq etilgen Qırımğa Ukraina devlet sıñrından adamlarnıñ qanunusız keçirilmesi sebebinden cinaiy dava açtı.
Ukraina TİN Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ Qırımnı ziyaret etkeni ve Keriç köprüniñ demiryol qısmını açqanından sebep keskin narazılıqnı bildirdi.
Avropa Birligi Keriç köpründen demiryol naqliya areketiniñ açılmaşına Ukrainanın territorial bütünliginiñ bozması dedi.


text:
Qırım işğali «beloruslarnıñ ücüz istiraatını kömdi», – denile Naviny.by saytında, BelaPAN mustaqil agentliginiñ internet-versiyası.
Bildirilgeni kibi, bıltır Aqrusiyeniñ turistik çarşısı 90% zarar kördi: malüm ki, beloruslar ukrain yarımadasındaki raatlığını afzal köre edi. Bu sene de tahminler eyi degil – Bulğaristan, Yunanistan, Türkiye ve Rusiye bile belorus turisti içün paalıdır.
Qırımğa qadar adetiy yol yañı şaraitlerde ve Keriç keçiti yardımı ile eki künni qaplap ala. Moskvadan uçaqlarğa biletlerniñ fiyatları da beloruslarnı celp etmey.
Maqalede yazılğanı kibi, Odessa istiraatı Qırımğa yaqın kele, amma beloruslar anda Ukraina vaziyetinden sebep barmaqtan saqına.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Äbyälil rayonında un ete yäşlek äsä üź sabıyın urmanda qaldırıp kitkän. Vaqiğa Žamar tip atlğan qasabahında terkälgän.
Bäxetkä kürä, sabıyźı tiź arala tabalar. Urındağı fermalarźıñ berehendä eşlägän ir keşe bala tauışın işetep qala. Äle unı Mağnitoğorskiyźağı ösönsö balalar dauaxanahına oźatqandar. Tabiptar äyteüensä, balanıñ sälämätlegenä zıyan kilmägän.
Käkük äsä lä, unıñ yaqındarı la sabıyźıñ xäle menän qıźıqhınmağan. Başqortostan Prokuraturahınan xäbär iteüźärensä, äsä keşeneñ ğäyebe raślanha, unı biş yılğa törmägä ultırtasaqtar.BayFatqullin,Öfö


text:
Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan oktâbr ayında Rusiyeni ziyaret ete bile, dep ayttı Kremlniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov.
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi aydınlatqan malümatnı Rusiye devlet haber agentlikleri derc ete, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Türkiye prezidentiniñ ofisi planlaştırılğan ziyaret aqqında bildirmey.
Tünevin Kreml oktâbrniñ 15-nde Erdoğan ile telefon subetinde Putin onı eñ yaqın vaqıtta Rusiyege davet etti, ve Türkiye prezidenti davetini qabul etti, dep qayd etti.
Berilgen malümatqa köre, telefon subeti vaqtında Türkiyeniñ Suriye şimali-şarqında oktâbrniñ 9-nda başlatqan tedbirleri laf etildi.
Kremlniñ bildirgenine köre, subet vaqtında Putin Türkiye-Suriye sıñırındaki gumanitar vaziyetni şikâyet etip, Türkiye ve Suriye ükümet quvetleri arasında çatışma olmamalı, dep qayd etti.
ABD prezidenti Donald Trump Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan ile Suriye şimalinde ateş toqtatılması aqqında añlaşmaq içün prezident muavini, devlet kâtibi ve milliy telükesizlik meseleleri mesleatçısını Ankarağa yolladı.
Türkiye prezidenti olarnıñ maqsadı Suriye şimalinde «kürt aydutları» ve «İslâm devleti» gruppirovkasınıñ azalarından boşaltılacaq «telükesizlik alanını» meydanğa ketirmek ola, dep bildirdi. Ankara kürt cenkçilerni «terrorist» dep saya.
Bundan evel ABD küçleri Suriyeniñ Türkiye ile sıñırındaki rayonlardan ordularnı çıqarmağa başladı. Bundan bir qaç saat ögüne Washington Türkiyeniñ Suriye şimali-şarqında kürt quvetlerine qarşı tedbirlerden çette qalacaq, dep ilân etken edi.


text:
ABDde koronavirus sebebinden ilk ölüm qayd etilgenini tasdıqladılar. Bu aqta NBCnews ve bir sıra diger Amerika kütleviy haber vastası bildire.
Böylece, Birleşken Devletlerde COVID-19 koronavirus hastalığından ilk ölüm qayd etildi.
Cumaertesine qadar ABDde 66 koronavirus hastası qayd etildi, 9 kişi endi tedaviylendi.
ABD prezidenti Donald Trump, koronavirustan can bergen «yüksek tibbiy riskli» qadın 50 yaşından büyük edi, dep bildirdi.
Fevralniñ 29-na qadar dünyada COVID-19 virusınen hastalanğan 85 187 insan qayd etildi, 2924 kişi öldi.
Yañı çeşit koronavirus yuqunçı 2019 senesi dekabr ayında Qıtayda tarqalıp başladı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Meşur saz şairi Aşıq Ümer 1621 senesi Kezlev şeerinde dünyağa keldi. Onıñ ömüri aqqında çoq rivayetler bar.
Bir rivayette o, daa bala ekende, mektepte yaramay oquğanı, ocası onı daima söggeni, balalar ise üstünden külgeni aqqında ikâye etile. Bir kün Ümerniñ canı ağırıp, o, mezarlıqqa bara. Yerge yatıp, ağlay ve Alladan, böyle biçare olıp yaşağance, ölüm soray.
Biraz vaqıttan soñ közleri yuquğa kete ve o bir mücizeli tüş köre. Dülber bir peri-qız yanına kelip: “Seniñ sözleriñni eşittiler, lâkin sen ölmeyceñ. Allanıñ emirinen ömüriñni buña bağışlaycañ!” – dey de, saz uzata.
Ümer seskenip uyansa, ne körsin? Yanında saz yata. Oğlan beklenilmegen bahşışnı qoluna ala da, evine qayta. Ertesi künü oca onı kene zoqumlamağa başlay. Lâkin bala ocanıñ episi suallerine doğru cevaplar bere. Bu cevaplarnı da qafiyelep ayta ve er kesni şaşırta.
Şu künden Ümerniñ qolundan saz tüşmey. O pek dülber şiirler, destanlar toqumağa başlay. Episi şiirlerini o maqamnen saz çalıp ayta. Onıñ içün adını Aşıq Ümer qoyalar.
Mücize aqqında eşitken insanlar Qırımnıñ çeşit köşelerinde onı diñlemege keleler. Aşıq Ümer ise özü dünyanı körmege istey ve seyaatqa çıqa. O fars ve türk dünyasınıñ çoq devletlerini aylanıp çıqa, yıllarnen seyaatta buluna. Onıñ acayip sazını em büyük saraylarda, em fuqare tekiyelerde, hanlarda sevip, diñleyler. O, meşur insan ola.
Amma qartayğan soñ öz Vatanına qaytıp kele. Öz doğmuş şeerinde o, eki cami qurdura. Birini Kezlevniñ kündoğuş tarafında, dervişler tekiyesiniñ yanında. Ekincisini ise, künbatı tarafında. Bu caminiñ mezarlığında 1707 senesi, 86 yaşta olğan ulu saz şairini qabirge teslim eteler. Camini ise Aşıq Ümer camisi, dep adlandıralar.
Halqımız öz şanlı oğlunı unutmadı. Vatanımızğa avdet olğan soñ onıñ doğmuş şeerinde Aşıq Ümerge eykel qoyuldı. Onıñ taşında şairniñ biñlernen yazğan beyitlerinden biri oyulıp çıqarılğan.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımdaki mahkeme, maşinalarnı yaqqanında şeklenilip, yanvar ayında yaqalanğan Muyedin Alvapovnıñ apiste bulunma müddetiniñ uzattırılmasını baqacaq. Bu aqta Qırımtatar Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Facebook saifesinde bildirdi.
«Oldı, bayram bitti, repressiya maşinasını işletmek içün vaqıt keldi! Yarın saat 14:00 Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesinde maşinalarnı yaqqanında qabaatlanğan Muyedin Alvapovnıñ apiste bulunma müddetiniñ uzattırılması boyunca nevbetteki mahkeme toplaşuvı keçirilecek. Muyedin yanvar 23-ten başlap SİZOda bulunğanına baqmadan, maşinalarnı ateşke berüvlerniñ sayısı eki qat ziyade oldı! Aynı bu iş boyunca Çelâbinsk şeeri sakini de yaqalandı, onı ava limanında tuttılar. Urmaq içün oğlan kerek ve hususan qırımtatar, işte, böyle etip bütün qabaatnı Alvapovğa bermege tırışalar», – yazdı o.
21 yaşındaki Muyedin Alvapov yanvar 23-te Alupkada yaqalandı. Onı Qırımnıñ cenüp yalısında maşinalarnı yaqqanında qabaatlaylar. 2016 senesi mart 14-te Kremlge boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi onıñ apiste bulunma müddetini mayıs 9-ğa qadar uzattırdı.
Alvapovnıñ yaqınları onıñ qabaatlı olmağanında eminler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Mayısnıñ 18-zi Cuma künü, sovetler rejimi tarafından öz tarihiy vatanı Qırımdan sürgün etilgen qırımtatar halqı sürgünine 74 yıl tola. Bu künü Ukraina ve dünya sürgün etilgen qırımtatar halqınıñ sürgün ve genotsid qurbanlarını aña.
Hususan 1944 senesi mayısnıñ 18-nde yarımadadan Merkeziy Asiyağa qırımtatarlarnıñ birinci eşelonı yollanğan. Epsi olıp 200 biñden ziyade insan sürgün etilgen.
Ukraina 1944 senesi sürülgen qırımtatarlarnıñ sürgünini genotsid dep tanıdı ve mayısnıñ 18-zi qırımtatar halqı genotsidi qurbanlarını añma Künü olaraq tayin etildi.
Cuma künü Ukrainanıñ Kyiv, Herson, Lviv ve diger şeerlerinde bu künge bağışlanğan tedbirler keçirilmesi planaştırıla. Matem tedbirleri aynı zamanda dünyanıñ başqa devletlerinde, hususan, Türkiye, Almaniya, Çehiya, Poloniya, ABD, Canada ve sairesinde ötkerilecek.
Kyiv patriarhatınıñ Ukrain provoslav kilisine bağlı Kyivniñ bütün ibadethane ve kiliselerinde saat 12:00de çañlar qaqılacaq.
Qırım.Aqiqat saat 15:45 Sofiyskaya meydanında ötkerilmesi planlaştırılğan resmiy şahıslar ve devlet yolbaşçıları, rekviyem-kontsert ve bütünukraina matem mitingi ötkerilecek rekviyem-aqşamını yayınlap başlaycaq. Miting yekünlengen soñ, «Haytarma» filmi numayış etilecek.
Rusiye ilhaq etken Qırımda, resmiy soylârından ğayrı diger matem tedbirleri keçirmek yasaq. Keçirmege teşebbüs etkenler cezalandırıla.
Daa evel Ukraina informatsion siyaseti Nazirligi 18 mayıs qırımtatar halqınıñ sürgün qurbanlarını añma Künü munasebetinen kampaniya ilan etken edi.


text:
Vikipediya:Er bir Vikipediyada olması kerek olğan maqaleler
Bu cedvel Metadaki meta:List of articles all languages should have ile aynı içerige saip olmağa mecbur. Eñ müim maqaleler qalın ariflernen yazılğan.
- Vikipediya:Er bir Vikipediyada olması kerek olğan maqaleler/Adamlar 1 (Aktör, oyuncı ve modeller • Ressam ve mimarlar • Yazıcı ve şairler • Bestekâr ve çalğıcılar • Kâşif ve seyaatçılar)
- Vikipediya:Er bir Vikipediyada olması kerek olğan maqaleler/Adamlar 2 (Rejissör ve stsenaristler • İcatçı, alim ve riyaziyatçılar • Felsefeci ve içtimaiyatçılar)
- Vikipediya:Er bir Vikipediyada olması kerek olğan maqaleler/Adamlar 3 (Siyasiy erbaplar • Diniy şahsiyetler ve ilâhiyatçılar)
- Felsefe ve ruhiyat
- Din
- İçtimaiy ilimler
- Til ve edebiyat
- İlim 1 (İlim • Ayatiyat)
- İlim 2 (İklim ve geologiya • Fizika • Aşayt • Riyaziyat)
- Himiya
- Tehnologiya
- Sanat ve eglence
- Tarih
- Coğrafiya


text:
Öfö pensionerı ör-yañı Volğalı buldı. Ul Mäskäüźä İnterawto xalıq-ara maşinalar kürgäźmähendä qatnaşıp GAZ awtomobile tarixı turahında iñ küp mäğlümätle bulıuın kürhätkän. Bıl bäxetle keşe- Öfönän huğış weteranı, Sotsialistik Xeźmät batırı 79 yäşlek Ğilman Yaqupov. Ğilman abzıyğa Volğa otouźa eyänsäre yarźam itkän tip yaźa Başinform ağentlığı. Baqtihäñ eyänsäre oşo turala bäygegä aldan äźerlängän, xatta huğış waqıtında Gorkiy awtozawodı nisä tank eşläp sığarğan, qamauźağı Leningradtan Ğümer yulı aşa ğaziktar nisä keşene alıp sıqqan häm başqa horauźarğa yauaptarı la bulğan.
Başinform yaźıuınsa, Ğilman Yaqıpov Volğa turahında küptän xıyallanğan, tik unı alırğa keśäneñ haylığı qamasaulağan. Avtomobilen uğa Öfölä oźaqlamay tapşırasaqtar ikän.


text:
Yanvar 26-da işğal etilgen Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından yaqalanğan faal Seyran Saliyevni eki maddege köre qabaatlı olaraq tanıp, 12 künge qadar apiske aldılar. Bunı advokat Timur İbragimov Facebook saifesinde bildirdi.
Qayd etile ki, Saliyev eki memuriy maddege köre qabaatlana: Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.29 maddesi (ekstremist malümatlarını tarqatuv) ve Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesi (natsist timsalleri ya da ekstremist teşkilâtı timsalleriniñ teşviqatı ya da açıq numayışı).
Kreml kontrol etken Qırım ükümetiniñ milletlerara munasebetler işleri devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov Qırımda «Hizb ut-Tahrir teşkilâtınıñ bölügini yoq etüv» tedbirleri keçirile, dep bildirdi.
Yanvar 26-da Bağçasarayda qırımtatar faali Seyran Saliyevniñ evinde tintüv keçirildi. Soy-soplarınıñ aytqanına köre, Rusiye uquq qoruyıcıları yasaq etilgen edebiyatnı qıdırğanlar. Saliyevni Rusiye İçki işler nazirliginiñ Bağçasaraydaki içki işler rayon bölügine alıp kettiler.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Aqmescitte avgustnıñ 17-nde Ukrain medeniyet merkeziniñ faalleri teşkil etken muzıka aqşamı ötkerildi. Bu aqta UMM Facebook haberinde aytıla.
«Aqmescitke uzaq Keriçten kelgen musafirimiz Tatyana Anişçenkoğa pek minnetdarım… Tatyana muzıka ve ukrainlıqnıñ kerçek sevdalısı ola, şu sebepten bandura ve gitara ketirdi, babası daa 50 yıl evelsi onı çalğan edi», – dep yazdı faal Alena Popova.
Onıñ qayd etkenine köre, medeniyet merkeziniñ bunıñ kibi kontsertleri «Qırımdaki ukrainlıqnıñ ateşini saqlap qala».
Qırımdaki Ukrain medeniyet merkezi siyasiy bir teşkilât degil. Onı faaller yarımadada ukrain medeniyetini saqlamaq ve populârlaştırmaq maqsadınen teşkil etken ediler. Bu arada Merkez iştirakçilerine tazyıq yapılmaqta: olar telükesizlik organları tarafından sorğulav ve «subetlerge» çağırıla, ekstremizmge yol berememezlik hususında tenbiylene. Qırımdaki Ukrain medeniyet merkeziniñ faallerinden biri olğan Leonid Kuzmin telükesizlik hadimleri tarafından yapılğan basqı ve qorquzuvlardan soñ 2017 senesi yarımadanı terk etmege mecbur qalğan edi.
Bıltır sentâbr ayında medeniyet merkeziniñ daa bir faali Olga Pavlenko Qırımnı terk etken edi. Bundan bir qaç kün ögüne Rusiye FSBsi evini tintken edi.


text:
Qırım işleri naziri vazifesine Çubarovnı tayin etmege teklif eteler
Qırım işleri boyunca ukrain nazirliginiñ reberi vazifesine Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı tayin etmege teklif eteler.
Onıñ namzetini şimdi Ukraina Yuqarı Radasında ötkerilgen Kiyev tögerek masasında siyasetşınas Taras Berezovets teklif etti, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Men Ukraina Yuqarı Radasınıñ sabıq deputatı Refat Çubarovnıñ namzetini teklif etem. O, Qırımda büyük ürmet qazanğan genç bir siyasetçidir. Bu namzet razılaşma ola bile», – dep ayttı Berezovets.
Çubarovdan ğayrı daa bir namzet teklif etildi – Qırım faali Anatoliy Kovalskiy. Oña cemaatçılıq qol tuta.
«Onıñ devlet hızmetinde bayağı tecribesi bar. O, Yevromaydan-Krım areketinde özüni lâyıq bir şekilde kösterdi», – dep bildirdi Qırımdan köçip kelgenlerniñ koordinatorlarından biri Andrey Şçekun.
Ne Çubarov, ne de Kovalskiy tedbirde olmadılar.
Hatırlatamız, bugün Kiyevde Rusiyeniñ Qırım işğalinden sebep Qırım işleri boyunca ukrain Nazirligini meydanğa ketirmek ihtiyacı muzakere etilgen tögerek massa ötkerile.
Tögerek masanıñ teşkilâtçıları «Ukrainskiy meridian» içtimaiy tedqiqler Merkezi, «Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ koordinatsion şurası» ve Ukrainanıñ Avropa firqası oldılar.


text:
Muhalifet firqalarnıñ ve areketlerniñ aktivistleri «Doğru ve mustaqil matbuat vastaları içün», «Teleekranlardaki yalanğa qarşı» kibi şiarlernen çıqışta buluna, dep bildire Radio Svoboda.
Mitingde aktrisa Liya Ahecakova, animator Garri Bardin, şair ve jurnalist Dmitriy Bıkov, aktör Aleksey Devotçenko, yırcı Aleksey Kortnev, aktör Aleksandr Filippenkonıñ çıqışları da beklenile.
Bundan da ğayrı, mitingde bir qaç namzetlikte çeşit «mukâfatlar» berilecektir – «Utanmayıp aldata», «Yüregimiz qarışa» ve digerleri. Mukâfatlar belli şahıslrğa, ilk evelâ federal telekanalarnıñ yolbaşçılarına berilecektir.
Numayış Moskva akimiyeti ile uyğunlaştırıldı. İştirakçilerniñ beklenilgen sayısı – 50 biñ. Böyle tedbirler diger şeerlerde de keçirile bilecek.


text:
Qırımda soñki künde daa bir insan koronavirustan vefat etti. Bu malümatnı Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirligi aydınlata.
Tafsilâtlı bir malümat berilmey.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ aytqanına köre, iyünniñ 6-nda yarımadada 11 yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Umumen Qırımda 424 koronavirus hastası qayd etildi, 14 kişi vefat etti. Aqyarda 171 insannıñ COVID-19 hastalığı qayd etildi, üç insan vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
«Elifbe» qırımtatar tilini ögrenüv leyhasınıñ yañı yayını yağmurlı avağa bağışlana.
Luğat: yağmurlı ava – dojdlivaya pogoda, yağanaqlar – osadki, yağmur yağa – idöt dojd, şemsiye – zont.
Elifbe – arap sözüdir.
Yağmurlı ava – dojdlivaya pogoda, yağanaqlar – osadki, yağmur yağa – idöt dojd, şemsiye – zontLuğat
Qırımtatar tiliniñ video dersleri – Qırım.Aqiqatnıñ daa bir leyhasıdır.
Metn müellifi ve alıp barıcı Halise Zinedin, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüser Emine Ceppar.
«Elifbe» ile ögren, idraq et ve qullan!


text:
Qırım paytahtında belgisiz şahıslar bina divarına: «Putin aldata» kibi yazını qaldırdılar.
Amma bir qaç künden soñ bu yazını beyaz boya ile boyaladılar.
Hatırlatamız, keçken sene Aqmescitniñ 60 let Oktâbrâ soqağında «PTN – ***** La-La-La» kibi yazı peyda olğan edi.
Bundan da ğayrı, bıltır belli olmağan şahıslar Aqmescitte «Yedinaya Rossiya» bilbordında «PTN PNH», dep yazğan edi.
Keçken afta Aqyarda mesken evniñ divarında belgisiz şahıslar Rusiye prezidenti Vladimir Pütinniñ közlerini boyalağan ediler.


text:
İyün 8-de Keriç boğazınla furtuna havfı qalmaqta. Paromlarnıñ işi toqtatıldı.
Bunı OOO «Morskaya direktsiya» bildire.
Berilgen malümatqa köre, keçit areketi iyün 7-de toqtatıldı, yel süratı saniyede 20-23 metrni teşkil etti.
«Qayd etilgen müddette «Kavkaz» ve «Krım» limanlarında yolcu ve naqliyat vastalarınıñ nevbeti olmasın dep, OOO «Morskaya direktsiya» Keriç parom keçiti tarafında ziyaretlerden vazgeçmege rica ete», – dep haber ete müdirlik.
Qırım Rusiye Fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ malümatına köre, iyün 8-de Qırımda şimal-şarq yeliniñ süratı bazı yerlerde saniyede 15-20 metrni teşkil etecek.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, iyün 7-de qasırğa yeli Aqmescitte tereklerni yıqtı ve pıtaqlarını sındırdı.
Mayıs 27-de Qırımda burçaq ile sağanaq yağdı, Aqmescitte bir kün içinde aylıq yağanaqlar yağdı.


text:
«Ukrainanıñ tasil nazirligi ile Aqayrdaki mekteplerniñ talebeleri şeadetnameler ve attestatlar alacaqları aqqında añlaştıq. Aynı zamanda Rusiye tasil nazirliginiñ bizim talebelerimizge şeadetnameler ve attestatlar bermek mecbur. Şunıñ içün, bu yıl talebeler içün emiyetli bir yıl olur. Olar ekişer şeadetname ve attestat alırlar», – dedi Oganesân.
Aqyarda iyül ayında keçirilecek Rusiyedeki yekâne devlet imtiannı bermek içün yer azır. Lâkin bu yıl imtian aliy oquv yurtlarına kirmek içün mecburiy degil.
«Aliy oquv yurtlarına kirmek meselesinde o imtian kerekmey. Amma istegenler öz bilgilerini teşkirip olurlar. Kimse on ıbermege mecbur etmey», – dedi Oganesân.
Onıñ malümatına köre, 4-cı sınıflarda imtianlar lâğu etildi. Mezun olacaq sınıflarda da yañılıqlar bar. «9-ci ve 11-ci sınıflarda birinci imtian talebeler öz istegeine köre ya da ukrain, ya qırımtatar ya rus tilleri olacaq».
Bundan evel Ukrainanıñ tasil nazirligi qırım mezunları içün VNO imtianlarğa qayd olunmaq içün vaqtını uzatqan. Qırım sakinleri içün test üç etaptan ibaret. Vasiqalarnıñ teslim etmek içün soñki muddeti İyülnıñ 16-sı.


text:
Yanvarniñ 10-unda gece Sankt-Peterburda tarihçı, professor, qırımtatar halqınıñ tarihiniñ tetqiq eserleriniñ müellifi, Qırımtatar halqı Qurultayınıñ II çağırışınıñ (1991-1996) delegatı Valeriy Vozgrin vefat etti.
Bunı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov haber etti.
Onıñ yazğanına köre, daa yanvarniñ 7-sinde Vozgrinniñ insultnen hastahanege qoydılar.
"Bizim içün Valeriy Yevgenyeviç, "Qırım ve qırımtatarlar" ibaresi daa yasaq olğanda, dünyağa halqımıznıñ tarihını köstergen adam ve alim kibi ebediyen qalacaq", - yazdı Facebookta Qırım jurnalisti Lilâ Bucurova.
O, Aqmescitte doğğan Vozgrin "Qırımtatar halqınıñ tarihi" dört cıltlı eserler toplamınıñ müellifi olğanını hatırlattı. O bu kitaplar üzerinde 20 yıldan çoq çalıştı.
"Valeriy Yevgenyeviç ölüminden soñ da Qırımdan ayırılmağa istemedi. O külüniñ yarısını Qırım toprağında defn etmek, başqasını ise Sankt-Peterburgda kömmege vasiyet etti", - yazdı Bucurova.
Valeriy Vozgrin - tarih ilimleriniñ doktorı, Sankt-Peterburg devlet universitetiniñ Yañı zaman tarihı kafedrasınıñ professorı, "Menşikov institutı" tetqiqat merkeziniñ müdiri, Qıral dan İlimler Akademiyasının azası, 187 ilmiy eserniñ müellifidir.


text:
Bugünde-bugün esas telüke Ukrainağa ait yarımadanı işğal etken Rusiye tarafından Qırımnıñ askeriyleştirilüvi ola, dep bildirdi Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Azatlıq Radiosına bergen intervyüsında.
Onıñ «Subbotneye interyü» yayınında bildirgen fikrine köre, buña «kerekli qıymet kesilmedi, añlatılmadı».
«Rusiyeniñ Qırımda yapqanlarına baqmañız. Qırımda olğan er şeyniñ bir maqsadı bar – arbiy. Belki, güzel Qara deñizni körmege barmağan birisi anda infrastruktura inkişafını körer – o kerçekten bar – amma bu infrastruktura inkişafınıñ arbiy maqsadı bar. Yani bugün Qırımnıñ Rusiye Federatsiyasınıñ arbiy bazası olğanını aytmaq mümkün», – dep qayd etti Ceppar.
«Qırımda testi yapılğan ve baqılğan er şey, coğrafiyağa köre, hususan Aq deñiz regionına kete. Mence, ortaqlarımıznen kerçekleştirgen muzakerelerimizde bunı qayd etemiz ve qayd etecekmiz – üstün olmağa ve Qara deñizdeki vaziyetni kontrol etmege tırışqan Rusiyeniñ Qara deñizde yapqanlarını faal közetecek meydançıq qurulmalı. Bizim içün bu platforma müim, bütün bu aqibetleri – gibrid, klassik ve ananeviy arbiy – ola», – dep ayttı nazir muavini.
Emine Ceppar, Qırımnıñ işğalden qurtarılması içün Ukraina Türk Şurasını da daa bir meydançıq olaraq qullanmağa tırışa, dep bildirdi.
Ukraina ve ğarbiy ortaqları Rusiye tarafından işğal altındaki ukrain Qırımnıñ askeriyleştirilüvini halqara insan aqlarını bozğanında qabaatlaylar.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qırımda çarşenbe künü, iyünniñ 5-nde, boranlı yağmur yağması beklenile, dep bildire yarımadanıñ gidromettsentri.
Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, Aqmescitte kündüz yağmur yağacaq, furtuna olacaq. Cenübiy-ğarbiy yel süratı saniyede 7-12 metr olacaq. Ava arareti gece 17…19º, kündüz 29…31º derece olacaq.
Aqyarda yağanaqlar yağması beklenilmey. Gece yel şarqiy olacaq, kündüz ğarbiy yel süratı 5-10 metrni teşkil etecek. Ava arareti gece 18…20º, kündüz 26…28º derece olacaq.
Qırımnıñ yalı boyunda kündüz yağmur ve bora olacaq. Cenübiy-ğarbiy yel süratı saniyede 7-12 metr, kündüz saniyede 15 metrge artacaq. Ava arareti gece 18…20º, kündüz 26…28º derece olacaq.
Keriçte yağanaqlar yağmaycaq. Şimaliy-şarqiy yel süratı gece saniyede 3-8 metr, kündüz 6-11 metr, bazı vaqıtları 14 metr olacaq. Ava arareti gece 17…19º, kündüz 30…32º derece olacaq.


text:
Qırım insan aqlarını qorçalav gruppasınıñ talilcisi Aleksandr Sedov, «fevral 26 işi»niñ İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesinde (İAAM) çoq perspektivaları olğanını saya. Sedov bu fikirni Qırım.Aqiqatqa, Aqmescitteki mahkemeniñ qararını izalarken bildirdi.
Sedov: «Bu işniñ İAAMğa teslim etilüv perspektivaları pek büyük. İnsan aqları ile alâqalı olğan pek çoq madde bozuldı. Kütleviy barışıqlı tedbirler keçirmek ürriyetleri bozuldı, işğalden evelki adiseler içün insannı mahkemege çekmek olmay. Ondan ğayrı, Rusiyeniñ, işğal etken territoriyalarında öz qanunları boyunca muhakeme etmege aqqı yoq ve ilâhre», – dey.
Onıñ aytqanına köre, mahkeme davasınıñ özü qanunsız olıp, siyasiy motivler boyunca açılğan edi.
«Men bu mahkemeni qanunsız ve esassız sayam. Eñ azından eki figurant – Mustafa Degermenci ve Ali Asanov başta eki yıldan ziyade tahqiqat izolâtorında bulundılar. Ondan soñ olar, evlerini terk etmek yasağı ile ev apisinde de bulundılar. Ondan soñ üküm çıqarıla, ve oña köre, olar episi azatlıqtan qanunsız marum etile ediler. Bu mahkeme – siyasiy noqtai-nazarları içün taqip etilüvdir», – dedi o.
Bu mevzuğa dair: «Fevral 26 işi» boyunca mahküm etilgenler: olar kim?
İyün 19-da Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi «fevral 26 işi» figurantlarını şartlı apis müddetlerine mahküm etti. Ali Asanov ve Mustafa Degermenci 4 yıl ve 6 ay şartlı apis müddetine, Arsen Yunusov ve Eskender Kantemirov 4 yıl şartlı apis müddetine ve Eskender Emirvaliyev 3 yıl ve 6 ay şartlı apis müddetine mahküm etilip, episine 3-er yıl sınav müddeti tayin etildi.
2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutqanlar ve qarşı çıqqanlarnıñ keniş mıqyaslı mitingi keçti. Birinciler sırasında qırımtatarlar ve Ukraina tarafını tutqan faaliyetçiler buluna edi. Olarğa qarşı Rusiyeniñ tarafını tutqan faaliyetçiler çıqtı. Olar, şimdi Rusiyege tabi Qırım ükümetiniñ başında turğan Sergey Aksönov başlığındaki «Rus birligi» liderleri tarafından teşkil etilgen ediler.
2015 senesiniñ yanvarinde Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırımdaki idaresi fevral 26 mitingi esnasındaki kütleviy qarışıqlıqlar boyunca cinaiy iş açtı.
Yaqalanğanlar arasında Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutqanlardan: Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz ve, ondan ğayrı, faaliyetçiler Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyev buluna ediler.
Daa soñra mahkeme, baş şübheli – o vaqıt Qırımda amelde Meclis lideri rolüni eda etken Ahtem Çiygoznı ayrı bir protsesske ayırıp, «fevral 26 işi»ni ekige böldi.
Advokat Cemil Temişevniñ teşebbüsi ile faaliyetçi Talât Yunusov ve ATR telekanalınıñ operatorı Eskender Nebiyev, bergen ifadeleriniñ «fevral 26 işi»niñ diger figurantlarına qarşı delil olaraq qullanılmaması şartı ile tahqiqatnen añlaşma yapıp, özlerine qarşı qabaatlavlarnı tanıdılar. 2015 senesinde Talât Yunusovğa şartlı olaraq 3,5 yıl ve Eskender Nebiyevge aynı bunıñ kibi, şartlı olaraq, 2 yıl ceza müddeti berildi.
2017 senesi sentâbr 11-de Rusiye mahkemesi Çiygoznı, yarımadanıñ Rusiye tarafından ilhaqı ile bağlı narazılıqlarnı közde tutqan «kütleviy qarışıqlıqlar»nıñ teşkil etilmesinde qabaatlav boyunca sert rejimli koloniyada sekiz yıl apis cezasına mahküm etti.
2017 senesi oktâbr 25-te Rusiye ükümeti, Qırımda mahküm etilgen Ahtem Çiygoznı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra o, Kyivge keldi.


text:
Qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ bildirgenine köre, o ve imayesi işğal etilgen Qırımda oña qarşı açılğan yañı dava ile alâqası olğan bütün şahıslarnen bağlı malümatnı Avropa insan aqları mahkemesine bermege niyetleneler.
Bu aqta o, bu davanıñ Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemesine berilüvini izaatlap, Qırım.Aqiqatqa ayttı.
Cemilevniñ daa bir kere qayd etkenine köre, bu davanıñ mahkeme qararı onı meraqlandırmay.
«Men Polozovdan (advokat Nikolay Polozov – QA) bütün davalarnıñ kopiyalarını almasını rica ettim, eñ çoq meni bu davada yer alğan insanlarnıñ soyadları meraqlandıra, çünki bu halqara uquq normalarınıñ sert bozuluvı ola ve biz bu şahıslarğa qarşı sanktsiyalar kirsetilsin dep, halqara qurulışlarğa muracaat etecekmiz. İlk evelâ – Avropa insan aqları mahkemesine. Soñra bütün malümat Gaagağa ketecek. Anda bayağı malümat bardır endi, hususan Putinnen (Rusiye prezidenti Vladimir Putin – QA) bağlı. Er şeyniñ bir vaqtı bar», – dedi o.
Cemilevniñ fikirince, işğal etilgen Qırımda Rusiye FSBsi tarafından oña qarşı açılğan dava qırımtatarlarnı yarımadadan çıqarmaq içün qullanıla.
İyünniñ 8-nde berilgen malümatqa köre, Rusiye Tahqiqat komiteti Cemilevniñ davasını mahkemege berdi. Bundan soñ Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozov ne oña, ne de müvekkiline haber etilmedi, dep bildirdi.
Qırımda mayısnıñ 27-nde Rusiye Tahqiqat komiteti qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevge qarşı «cinaiy dava» tahqiqatını yekünledi.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine köre qabaatladı. Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, şimdi Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ ukrain davası qullanıla.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye tahqiqatçılarınıñ qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı cinaiy davasını siyasiy taqip dep saya.


text:
Aqmescitte yanvar 29 künü belgisiz şahıslar Krut Qaramanları Hatıra Kününe Şevçenko abidesine çeçeklerni ketirdiler. Amma birazdan vandallar destelerni aramladılar. Bunı içtimaiy ağlarda şeer sakinleri bildire.
«Bir de bir merametli insan çeçeklerni ketirdi. Krut qaramanları aqlımızda olğanı pek eyidir. Birazdan çeçeklerni dağıtıp qoydılar. Şevçenko o qadar qorqunçlımı? Çeçekler qorqunçlımı? Amma, evel ukrain akimiyeti Qırımda yapıp olamağan şeyni Qırım vatanperverleri ete – qırımlılar ukrain bayramlarını hatırlamağa başladı. Olarğa lâqayt degiller. Demek, birazdan öz diqqatını medeniy şekilde köstermege ögrenirler», – yazalar şeer sakinleri.
Şevçenko adına şeer bağçası – ukrain faalleri içün timsaliy bir yerdir. Qırım işğalinden soñ Rusiye mahsus hızmetleri mında daima Ukraina tarafdarlarını yaqalay edi. Ukraina devlet bayramları arfesinde politsiya hadimleri abide yanında nezaretni alıp bara.


text:
Cumaaqşamı künü, fevral 12-de, boyevikler Donbassta terrorizmge qarşı tedbirlerni (ATO) keçirgen quvetlerniñ noqtalarına 69 kere ateş açtılar. ATO matbuat merkezi Facebook saifesinde bildire ki, boyevikler 12 kere toplarnı, 26 kere minaatıcı, 14 kere Grad ve beş kere tanklarnı qullandılar.
«Deşetli çatışmalar Debaltsevo tarafında devam etmekte. Duşman ücümlerinden eñ büyük zarar Debaltsevo, Çernuhino, Kamenka kördiler. Boyevikler bu mesken yerlerniñ yanında olğan noqtalarımızğa üç kere ücüm ettiler. Donetsk tarafında Vodânoye, Avdeyevka, Peskige ateş açıldı. Kün devamında ukrain askerleri duşmanğa tuvğan toprağınıñ bir metrini bile bermediler», – aytıla beyanatta.
Boyevikler Mariupol tarafında da faal olmağa başladılar. Cumaaqşamı künü, fevral 12-de, sabadan berli olar Pervomayskoyege graddan ateş açtılar. Toplarnıñ ateşi altında Nikolayevka ve Çermalık qaldılar.
17 saat sürgen Minsk körüşüvinde Ukraina, Rusiye, Almaniya ve Frenkistan liderleri fevral 15-ten itibaren ateş toqtatılması aqqında añlaştılar. Ağır silâ çekilmek kerektir.
Frenkistan prezidenti François Hollande Minskte tizilgen añlaşmalarnı «Avropa içün qolaylaştıruv» ve «Ukraina içün bir ümüt» dep adladı.


text:
Krasnoyarsk ülkesinde, Sibirniñ şarqında yolcu avtobusı ve yük maşinasınıñ çarpışması neticesinde eñ azından 11 kişi elâk oldı.
Bunı İçki işler nazirliginiñ regional idare vekili Vladimir Yürçenko TASS agentligine bildirdi.
Onıñ malümatına köre, yol qazasında 28 kişi yaralandı.
«Anda yanğın çıqtı. Ateşni söndürdiler... Şimdilik yanğınnı söndürdiler», – dep ayttı militsiyanıñ vekili.
Qaza iyül 22-de saba Kozulskiy rayonındaki Şişkova köyüniñ yanında M-53 «Baykal» yolunda yüz berdi. «Şarıpova-Krasnoyarsk» yolunda avtobusta 50 insan bulundı. Elâk olğanlar arasında – yük maşinasınıñ eki aydavcısı. Yol qazasınıñ sebepleri aqqında malümat yoq.


text:
Nemrut tawı nigä şaqqattıra?
Berwaqıt Anadoluda - 27/2021
Keşe yäşi torğan cirdän yıraqta, küz kürgän qadär yalan yulda sezne awır kütärelü kötä. Yalan yul dibez, çönki ber ağaç ta, yäşellek tä yuq. Awır, çönki bu yulda kisäk borılışlar häm tekä tawlar bar. 2 meñ yıl êlek monnan cäyäw yäisä qaçırlar yärdämendä uzğannar, bügen texnika belän dä barırğa bula. Tik şunısın da äytergä kiräk, annan teläsä-qaysı maşina uza almıy. Qoyaş çığuın yäisä batuın biyektän iñ matur kürengän urınnan küzätügä ireşü barı şulay ğına mömkin.
Anadolu kiñleklärendä śivilizaśiyälär, mädäniyätlär, däwlätlär qadär ük ul däwlätneñ patşaları, imperatorları da üzläre turında söyläwgä layıq. Qaysısıdır suğışta tarixqa borılış birgän, qayberse – solıx kileşüläre belän dan qazanğan. Beräwläre böyeklegen dön’yağa kürsätü öçen zur häykällär yasatqan, ikençeläre ülemsezlegen iğ’lan itkän. Öçençeläre isä yäşäwçe täñre ikänenä ışandıru öçen tabiğat’neñ moğcizaların qullanğan. Nemrut tawındağı Kommagena patşalığınıñ tanılğan imperatorı Antiox Berençe turında süz bara. Ul legendalarğa kergän zur täñre häykälläre tözetä…
Kommagena śivilizaśiyäse Törkiyäneñ bügenge Adıyaman, Kaxramanmaraş, Gaziantep şähärläre häm Nemrut tawın üz êçenä aluçı cirlektä tözelä. Ber yaqtan ul Rim imperatorlığına, ikençe yaqtan Farsı patşalığına kürşe. Säyäsi, sośial’ häm iq’tisadi nisbättän şaqtıy ähämiyätle urında. Färat yılğası häm ul suğarğan üzänleklärgä xuca. Bu keçkenä däwlät kedr ağaçları häm başqa tabiğıy çığanaqlarğa da bay. Keçkenä buluına qaramastan, ul Könçığış belän Könbatış arasında bufer rolen başqara. Patşa Antiox köçle säyäsi fikerläwgä iyä buluı arqasında 40 yıl diyärlek suğışmıyça il belän idarä itä. Anıñ ätise farsı, änise êllen (grek) çığışlı. Patşa beraz monnan da faydalana. Kommagena idaräçese üze yäşägän çornıñ ike dominant mädäniyäten berläşterergä teli. Ul farsılarnıñ täñrelären dä, êllennarnıqın da izge dip qabul itä. Anıñ Nemrut tawında meñnärçä yıl ütkännän soñ “Täñrelär täxete” dip iskä alınuçı 10 metrlı şöhrätle häykällärne häm metrlarça biyeklektäge yazularnı şunıñ öçen yasatuı uylanıla.
Kommagena patşası bu häykällärne barı Könçığış häm Könbatış mädäniyäten berläşterü maqsatınnan yasatmıy. Kürüçelärne şaqqatıruçı, qabatlanmas sınnar täñrelärgä dä, ata-babalarına da räxmätle buluın kürsätü, şulay uq, ülemsezlegen, täñre-patşa ulı buluın isbatlaw öçen tözetterelä. Älege iskitkeç häykällär öçen bik küp aqça kitä, ozaq yıllar xisapsız keşe köçe kerä. Alar bügen könçığış, könbatış häm tön’yaq terrasalar bularaq ataluçı mäydanda urnaşqan. Könçığış häm könbatış terrasalarda yözläre qoyaşnıñ çığuın kürä torğan itep täxetlär östenä utırğan zur täñre häykälläre bar. Bolar: kük yözeneñ xökemdarı börket, cir östendä xakimlek itüçe arıslan, Kommagena patşası Antiox Berençe, Zevs, Apollon häm Gerakl sınnarı.
Könçığış terrasa klimat häm hawa şartlarınıñ zur yoğıntısı astında qala. Şuña kürä mondağı sınnarnıñ başları qubıp töşkän häm gäwdäläreneñ qarşında tora. Şulay itep, alar tağın da täêsirle häm sixerle atmosfera tudıra. Könbatış terrasadağılarnı original’ xälendä kürergä mömkin. Bezneñ êrağa qadärge çornıñ texnologiyälären uylasaq, iskitkeç zur täñre häykälläreneñ niçek yasaluı mäs’äläse dä qızıqsınu uyata. Arxeologlar tawdağı izvest’taş bloklarına tabılğan urınnarında forma birelep häykäl yasaluın uylıy.
Patşa Antiox yasatqan sınnar, asılında, ülgännän soñ kümelü öçen tözettergän mavzoleynı häm kurgannı äyländerep ala. Täxetlär artında 200 yuldan ozınraq yazu bar. Êllin stilendä yazılğan älege wasıyät’ yärdämendä Kommagena patşalığınıñ sere çişelä. Yazuda patşa kurgannıñ êçendä üzeneñ izge qabereneñ barlığın belderä. Kiläçäk buınnarğa älege tabınu urınına xörmätne saqlarğa quşa. Monnan tış, ğıybadät öçen kilüçelärne maqtıy, naçar niyät belän yaqınlaşuçılarğa bäddoğa uqıy.
“Danlı näselemneñ izge xörmätenä bağışlanğan awıllardan kergän tabış belän bu qorban kiterü urınında zur külämdä ladan häm ülännär quyılırğa, monnan tış, täñrelär häm minem xörmätemä qorban çalınırğa, izge tabınnarğa turı kilüçe rizıqlar belän tularğa tiyeş. Cirlelär, çittän kilüçelär – barlıq mösafirlar qunaqçıl qarşı alınırğa häm käyef belän aşap-êçärgä tiyeş” diyelä patşanıñ wasıyatendä.
Kommagena patşasınıñ törbäse Anadoludağı iñ qızıqlısı, çönki watılğan taşlarnı öyep yasalğan tumulusqa oxşaş başqa qaber yuq. Ul töbäktäge iñ biyek noqtada – 2100 metrlı Nemrut tawınıñ oçında. Qıyağa uyılıp yasalğan qaber bülmäseneñ öste 50 metr biyeklegendäge kurgan belän qaplanğan. Ul isä qaber talawçılardan saqlanu öçen uç töbe zurlığında kiselgän taşlardan öyep êşlängän. Kommagena patşası kürgän bu çara bik ähämiyätle. Çönki qazığan sayın qom şikelle asqa ağuçı taşlar bügengä qadär qabergä barıp citärgä mömkinlek birmägän.
Törbäneñ östendäge kurgan qoyaş çığuın häm batuın barlıq maturlığı belän qarap bula torğan noqta. Şuñadırmı, Nemrut tawında tañ atuına häm kiçke şäfaq’qa şahit buluçılar älege mizgellärdä törle xislär kiçerülären belderä. Älege tawda arxeologik êşçänlek alıp barğan häm bu turıda kitäp yazğan nemeś ğalime Fridrix Dörner anda täwge menüen berqayçan da onıtmayaçağın söyli. “Niqadär äzerlekle barsañ da, çınbarlıq keşene barıber şaqqattıra,”-di ul.
Nemrut tawı tabiğat’ häykäle häm keşe qulı belän formalaştırılğan tarixi äsär bularaq UNESCOnıñ Bötendön’ya mirası isemlegendä urın ala. İsäpsez śivilizaśiyälärne üzenä sıyındırğan Anadolu kiñlekläre biredä başqa yözen kürsätä. Ütkänne häm kiläçäkne küzätkändäy toruçı zur häykälläre belän bezne sixerli. Qoyaş çıqqanda, başqa dön’yanıñ qapqaları açılğan sıman, barlıq cirne qızıl töskä buyıy, här närsä tınlıqqa kümelä, waqıt tuqtıy…
Avtor: Neslihan Değirmencioğlu


text:
"Xatın-qızlar saq bulsın, alarnıñ qotırtuçı maddäläre bar. Şulay uq alar bizänü äyberlären häm gäwdälären kürsätmäs öçen törenep yörergä tieş."
Uzğan atnada komitetnıñ internet säxifäsendä "Censi tormış" isemle mäqälädä xatın-qızlarğa röxsät itelgän häm itelmägän äyberlär basılıp çıqtı.
İrlär belän söyläşkändä xatın-qızlarğa citdi bulırğa, irlärneñ küñelendä nindider yalğış xislär tudırğan işarälär yasamasqa häm süzlär äytmäskä kiñäş itelä.
Törkiäneñ Diyanet dip atalğan din eşläre komitetı mondıy "yäşäw däresleklären" yış bastıra. Ämma soñğı bu mäqälägä däwlätneñ dönyawi tözeleşen yaqlawçılar häm xatın-qızlarnıñ üzlärennän täñqit zurdan buldı. Mäqälä flirt häm irlär belän aralaşunı zinağa tiñli häm monıñ öçen böten cawaplılıqnı xatın-qızlarğa yökli.
Şulay uq öyläneşmägän ir belän xatın-qıznıñ bergä kürenüe, xatınnarnıñ irlär belän bergä eşläwe häm xatın-qızlarnıñ öylärennän tış isle may sibüläre tıyıla digän süzlär küplärneñ açuın çığardı.
Jurnalist Yusuf Kanlı bu qağidälärne Taliban qaraşları belän çağıştıra:
"İsle may sibenü – gönah. İrlär belän ğıyşıq uynı uynaw – flirt itü röxsät itelmi. İr belän xatınnıñ bergä uramğa çığuı – gönah. Närsä soñ bu? Bu bit Talibannıñ Äfğanstanda kertkän qanunnarı belän ber, " - di jurnalist.
Diyanet – xökümät qarşındağı din eşläre idaräse - 1924 yılda oyışqan. Oyışma Törkiädäge 80 meñläp mäçetne idarä itä, imamnarnı bilgeli, comğa wäğäzläreneñ eçtälegen küzätä. Törkiädä din däwlättän ayırılğan sanala, şuña da xökümät qarşındağı bu komitetnıñ "xatın-qızlarnı tübänsetü häm alarğa tübän sıynıf keşeläre itep qarawı" aqılğa sıymıy.
"İnde 85 yıl dönyawi däwlättä yäşägännän soñ mondıy kölke süz äytergä kemneñ başına kilä," - di jurnalist.
Açu häm aptıraş tudırğanı – idaräneñ xatın-qızlarğa isle may sibüne tıyuı buldı. Diyanet mäqäläsendä "Päyğambärebez öylärennän duxi sibep çıqqan häm uram buylap yörgän xatın-qızlar turında naçar fiker yörtkän" dielgän.
İslam belgeçläre isä monı kire qağa.
"Zamana xatın-qızı bularaq min gel parfum qullanam, islamda tämle is kilep toru bik möhim" di Änkara Universitetınıñ din beleme fakultetı professorı Nahde Bozkurt.
Häm Möhämmäd päyğambär närsäneder tıyğan bulsa da – monıñ 7nçe ğasırda bulğanın onıtmasqa kiräk, xäzer bez bötenläy başqa mädäni, sosial häm säyäsi şartlarda yäşibez, di professor xanım.
2002 yılda Törkiädä xakimiätkä Ğadellek häm Tärräqiät (AK) partiäse kilde. İslam tamırları bulğan bu firqane küplär cämğiätne islamlaştıruda ğäyepli.
Bıyıl prokurorlar AK partiäne ildä din belän däwlätneñ ayırım bulu prinsibın bozuda häm monıñ belän konstitusiäne bozuda ğäyepläp Törkiäneñ Konstitusiä mäxkämäsenä möräcäğat itte. Moña isä AK partiäneñ yawlıq bäylägän qızlarğa däwlätneke bulğan yuğarı uqu yortlarına kerüen röxsät itkän qanun qabul itüe säbäp buldı. Prokurorlar firqa citäkçelären – premyer-ministr Tayyıp Erdoğannı, prezident Abdulla Gülne häm partiäneñ berniçä äwzem äğzasen säyäsi eşçänlektän tıyarğa soradı. Konstitusiä mäxkämäse qararnı berniçä aydan iğlan iter dip kötelä.
Oppozisiädäge Cömhüriät Xalıq Partiäse isä yawlıqlar mäsäläsen mäxkämägä birde. Konstitusiä mäxkämäse bu eşne bu atnada tikşerä.


text:
Çarşenbe künü, sentâbr 24-de, işğal etilgen Qırımdan 150 musulman Mekkege yol aldı. Qırım musulmanları diniy idaresinde hacılarğa vizalar ile pasportlarnı, «Müslim-Tur» rusiyeli şirketi tarafından azırlağan şeylerni tarqattılar ve musulmanlar ava limanına kettiler.
Bunı Qırım musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Ava limanında musulmanlarnı Qırım Müftisiniñ muaivni Ayder İsmailov, Qırım «Nazirler Şurası» reisiniñ muavini Ruslan Balbek, milletlerara munasebetlerniñ ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ işleri boyunca qırım komitetniñ reisi Zaur Smirnov ozğardılar.
«Bu sene qırım seyyacıları Hacılıqqa Rusiye Müftiler Şurasınıñ imtiyazları boyunca kettiler. Taşuvnı «Müslim Tur» rusiyeli turoperatorı amelge keçire. Qırım musulmanları diniy idaresi Rusiye Müftiler Şurasına, reisi şeyh Ravil Gaynutdinniñ şahsiyetinde, berilgen imtiyazlar ve hacılıqqa maqbul fiyatlar boyunca barmağa imkân bergenleri içün öz minnetdarlığını bildire», – denile beyanatta.
Qırım musulmanları içün hacnıñ fiyatı 2,5 biñ dollar tura.
Seyyalarnı Saudiya Arabistanğa Moskvadan ava naqliyatı ile alıp ketecekler. Qırımğa oktâbr 13 künü qaytmaq kerekler.


text:
Aqmescitte aprel 18-de Medeniyet ve raatlıq merkeziy parkında II Yekaterinanıñ «Qırımnıñ Rusiyege qoşulması aqqında» beyannamesiniñ 232 yıllığına bağışlanğan «Aqyar-Qırım-Rusiye» avtoyürüşi başlandı, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
II Yekaterina eykeliniñ temel taşı yanında miting olıp keçti. Tedbirde Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ vekilleri, deputatlar, «halq imayesi», Aqyarnıñ «samooboronası», cemaat teşkilâtları iştirak ettiler.
Miting iştirakçileri temel taşına çeçeklerni qoydılar. Qırımnıñ «halq imayesi» ve Aqyarnıñ «samooboronası» bir-birine bayraqlarnı berip «qardaşlaştılar».
Mitingden soñ bediiy sanat kontserti keçirildi.
Yürüşte Qırım ve Aqyar «samooboronasınıñ», em de bir sıra teşkilâtnıñ 50 maşinası iştirak etmekte. Maşinalar Aqyarğa yol aldılar.
Ukraina Tış işler nazirligi bu beyannameni Qırımnıñ birinci işğali dep adladı.


text:
Ukraina reintegratsiya naziri Oleksiy Reznikov Kyiv akimiyeti Qırımğa yarımadanıñ etnik erkânını deñiştirmek içün ketirilgen yarım million rusiyelini ne yapacaq sualine cevap berip, «biriniñ gumanitar aqqı kesen-kes bozulmaycaq», dep ayttı.
«Er kesniñ qarar bermege imkânı olacaq. Ukrainada yaşamağa isteseler, çetel vatandaşı statusını ala bile, Ukraina vatandaşlığını qabul ete bile ya da vatandaşlıqsız şahıs olaraq yaşay bile. Ya da başqa qarar ala bileler – tarihiy vatanlarına qaytuv kibi. Stalin rejiminiñ mirasçıları kibi sürgün etmeycekmiz», – dedi nazir LB.ua intervyüsında.
Hatırlatamız, 2020 senesi sentâbr ayında BM toplaşuvlarından birinde BM Ukrainanıñ daimiy vekili Serğiy Kıslıtsâ Qırımdaki demografik deñişmelerni «büyük problem» dep adlandırdı. Emin ki, Rusiye Ukraina tarafdarı ealini yarımadadan çıqarmağa tırışa.
Rusiye kontrolindeki Qırım ve Aqyar statistika idaresiniñ reberi Olga Baldina 2014 senesinden berli işğal etilgen Qırım sakinleriniñ sayısı tahminen 20 biñge arttı, dep bildirgen edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
«Qırım birdemligi»niñ faaliyetçisi Server Mustafayevniñ tevqif etilmesi «birleşmeniñ çalışmasında aks etilmez». Bunı Qırım advokatı Emil Kurbedinov «Qırım birdemligi»niñ Aqmescitte mayıs 26-da keçken nevbetteki oturışuvında söyledi, dep bildire Qırım.Aqiqat muhbiri.
Kurbednov: «Bu vaqia «Qırım birdemligi»niñ bir daa toplaşmaması ve halqnıñ aqları oğrunda küreşmemesi içün sebep olmaycaq. O, aksine, insanlarnı birleştirecek», – dep saya.
Areketniñ koordinatorlarından birisi Dilâver Memetov, öz nevbette, «Qırım birdemligi»niñ bu oturışuvı, FSB hadimleri tarafından yaqalanğan ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etüv şübhesi boyunca iyün 9-ğa qadar tevqif etilgen Server Mustafayevsiz birinci kere keçe, dep qayd etti.
Mevzuğa dair: Faaliyetçilerden terroristlerni yapalarmı? Rusiye telükesizlik hadimleri Qırımda yañı tintüvler ve yaqalavlar keçirdi
Memetov: «Biz Server Mustafayevniñ tevqif etilmesini bütün «Qırım birdemligi»ne, cemiyet areketinde faal iştirak etkenlerniñ episine tazyiq etüv, dep sayamız. Ve aynı zamanda Server Mustafayev ve (Bağçasaray faaliyetçisi – QA) Edem Smailovnıñ tevqifi – tazyiqnıñ, faallikke baqmayıp, er keske qarşı yapılğanını köstere», – dedi.
Qırım adliyecisi Lilâ Gemeci de «ekstremistik maddeler» boyunca yaqalanuvlar ve tevqiflerni, qırımtatar halqına tazyiq etüv içün bir manaçıq olğanını saya, çünki «Qırım terroristleri aqqında narrativge endi kimse inanmay».
«Qırım birdemligi»niñ mayıs 26-daki oturışuvında 80 kişi – Qırım siyasiy mabüsleriniñ doğmuşları, qırımtatar faaliyetçileri ve advokatları iştirak ettiler.
«Qırım birdemligi»niñ faaliyetçisi Server Mustafayev FSB hadimleri tarafından mayıs 21-de Bağçasarayda yaqalandı.
Onıñnen beraber Bağçasaray rayonındaki Topçıköy (Dolinnoye) köyüniñ sakini Edem Smailov – soñki on beş yıl içinde Bağçasarayda musulman diniy merasimlerini keçirgen imanlı musulmannı yaqaladılar.
Olar ekisi de Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» musulman din teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübheli sayılalar.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye ukümeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler keçire.


text:
Ukraina Yuqarı Şurası avgust 12 künü «Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyasında uquqiy rejimniñ ve vatandaşlarnıñ aqları ve serbestliginiñ teminlevi aqqında» Ukraina Qanunına deñişmelerniñ kirsetilüvi aqqında» Qanunnı qabul etti.
Bunı Ukraina Tasil Nazirliginde bildirdiler.
«Deñişmelerge kore, Qırımdan kelgenler Ukraina aliy oquv yurtlarına kirmek içün aşğariy şartlarnı becerse, olarğa devlet sımarışınıñ qoşma yerleri berilecek», – dep qayd ettiler nazirlikte.
Qanun deñişmelerni Ukraina prezidenti Petro Poroşenko imzalamaq kerektir.
Memleketniñ aliy oquv yurtlarına eki milliondan ziyade insan vesiqalarını berdi. Olarnıñ bir qısmı – memleketniñ qıtaiy qısmında tasil almağa istegen qırımlılardır.
İşğal etilgen territoriya aqqında Ukraina qanunı olar bücetke keçken talebelerniñ sırasına kirmeseler bile, qoşma yerlerniñ berilmesini belgiley. Faqat uquq qorçalayıcalırnıñ qayd etkenleri kibi, bu qaide qanunda açıq-aydın yazılmağan.


text:
Daa evel yarımadadan qomşu Rusiyege avuştırılğan Qırımda mahküm etilgen ukrain faali Volodımır Baluh izolâtordan belli olmağan yerge çıqarıldı.
Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ bildirgenine köre, Baluhnı qayda alıp ketkenlerini ne tuvğanlarına, ne de advokatlarğa ayttılar. Keriç koloniyasından Rusiyege avuştırılğanınıñ sebepleri de alâ daa belli degil.
«Volodımır Baluhnıñ Rusiyege avuştırılması işğal altındaki topraqlarnıñ sakinlerini işğalci memleketke avuştırılmasını yasaqlağan vatandaş ealisiniñ cenk vaqtında qorçalavı IV Jeneva konventsiyasınıñ 49-ıncı maddesini de bozmaqta», – dep aytıla aq qorçalayıcılarnıñ beyanatında.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisovanıñ bildirgenine köre, Baluh Qırım koloniyasından Rusiyeniñ Krasnodarına cezasını çekmesi içün avuştırıldı.
Qırım aq qorçalayıcı gruppası haber etkenine köre, Baluhnı Aqmescit SİZOsından qomşu Rusiyeniñ Krasnodarına aç ve eşyasız avuştırğanlar.
Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovanıñ bildirgenine köre, Qırımda mahküm etilgen Baluhnıñ Rusiye koloniyasına avuştırılması bir ay devam etecek.
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi ukrain faali Volodımır Baluhnıñ imayesine cezası müddetiniñ ğayrıdan baqıluv muracaatını red etti. Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Volodımır Baluhnı 4 yıl ve 11 ay umumiy rejim koloniyasında qalmasına ve 10 biñ ruble (tahminen 4 biñ ğrıvnâ) para cezasını ödemesine üküm etti. Faal eki cinaiy iş boyunca tevqif etildi.
2018 senesi martnıñ 19-nda Volodımır Baluh açlıqqa başlağan edi. Bir aydan ziyade bir şey aşamağan Baluh Arhiyepiskop Klimentni diñlep, kisel içmege, peksimet aşamağa razı olğan edi. Daa soñra mahküm etilgen ukrain faali açlıqnı vaqtınca toqtatmağa qarar aldı. Advokatlarnıñ malümatına köre, 200 künden çoq açlıq tutqan Baluhnıñ ülser ve pankreatit şübesi peyda oldı.
FSB, Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Volodımır Baluhnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı. Aq qorçalayıcılarnıñ fikirince, faalni taqip etüv sebebi evinde tiklegen «Sema Yüzü Qaramanları soq., 18» levhası olğan.


text:
Onıñ aytqanına köre, bank idaresi Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki vaziyetni bir qaç kere muzakere etip, bölüklerni tez-tez qapatmaq qarar berdi.
Bank devlet mülkiyetine zarar ketirgen şahıslarnı mahkemede ve cinaiy ceetten taqip etmege niyetinde.
Pışnıy qayd etkenine köre, Qırım mustaqil Ukrainanıñ bir qısmı olıp qala, ve işğal yekünlengen soñ bank öz işini Qırımda ğayrıdan tikleycek.
Cumaaqşamı künü, mayıs 22-de, «Oşçadbank» öz başına ilân etilgen Qırım akimiyeti 32,45 mln grn devlet maliye müessisesiniñ anbarından çıqarıp, belli olmağan bir yerge alıp ketti. Bu paranı nefaqacı, saqat, veteranlar ve balalı qorantalarğa içtimaiy tölev olaraq berecek ediler.


text:
Qırımda mayıs 20-de Rusiye uquq qoruyıcıları Qırım qamaçavı aktsiyasınıñ lideri Lenur İslâmovnen bağlı olğan Qırımnıñ en büyük müessiselerinden biri «SimSitiTrans» sıñırlı mesüliyetli teşkilâtına keldiler.
Bunı Facebookta «Mahkeme közeticileri Federal hızmetı» yazılğan silâlı insanlarnıñ foto resimleri paylaşıp, Qırım jurnalistı Lilâ Bucurova bildirdi.
Uquq qoruyıcılarnıñ şirketken kelgenini Lenur İslâmov özü Qırım.Aqiqatqa tasdıqladı.
«Bu maña degil, babama ait olğan müessiselerniñ aman-aman otuzıncı tintüvidir. Qorantam, soy-soplarıma bir basqı, anda eskiden ATR telekanalı yerleşken edi. Olar onıñ bir timsali olaraq yoq etmek isteyler. Olar 40 million ruble bergi saydılar, amma Ukrainada bu müessiseler grivna ile çalışqan edi. Olar bütün işlerimni müflis ettireler: bank, müessise, naqliyatımnı tevqif eteler», – dep bildirdi Lenur İslâmov.
Kremlge boysunğan Qırım uquq qoruyıcı hızmetleriniñ resmiy saytlarında «SimSİtiTransta» olğan vaqialar aqqında iç bir malümat yoq. Fevralnıñ başında Kremlge boysunğan Aqmescit akimiyeti «SimSitiTrans» taşıyıcısınen işbirligi toqtatılğanını aydınlatqan edi.
Bundan evel 2016 senesi fevral ayında şirkette tintüv olıp keçti. O vaqıt maska ve cenkâver urbalarda uquq qoruyıcılar naqliye işhanesiniñ işini blok ettiler.
Aqmescit şeeri «SimSitiTrans» naqliât işhanesiniñ işini kimse blok etmedi, fevral 1-de iç bir taqiqat işleri keçirilmedi, dep ayttı Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya. Onıñ bildirgenine köre, uquq qoruyıcılar daa evel tapılğan bozuvlar aqqında emirni bermek içün keldiler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımnıñ iç siyaseti, haber ve alâqa naziri Dmitriy Polonskiy aytqanı kibi, Qırım temsilcileriniñ OSCE Demokratik institutlar ve insan aqları boyunca bürosınıñ konferentsiyasında iştiraki «Qırımnıñ Rusiye Federatsiyası ile birleşüvi aqqında doğru malümatnıñ aşkâr etilmesine» imkân yarata.
Bu aqta Polonskiy «Krım» radiosınıñ efirinde bildirdi, haber ete Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti.
«Tedbirniñ bir çoq iştirakçisi içün aytqanımız yürekke qılıç kibi kele. Çünki bu aqiqatnı uzun vaqıt devamında bildirmey ediler. Yani, tüşünip baqıñ, insanlarnıñ çoqusı Qırım vaziyeti aqqında iç bir doğru sözni eşitmey edi. Şu sebepten bizim içün OSCE konferentsiyasında iştirakimiz – Avropada yaşağan insanlarğa Qırımda 2014 senesi mart ayında aqiqaten ne olıp keçkeni aqqında doğru malümatnı bildirmek imkâniyettir», – dey Polonskiy.
Qırımnıñ iç siyaseti, haber ve alâqa naziri Dmitriy Polonskiy Varşavada keçirilgen OSCE toplaşuvında iştirak ete. Onıñ sözlerine köre, OSCEniñ nevbetteki toplaşuvında «Qırımnıñ Rusiye cemiyeti» teşkilâtını prezidium azası olaraq temsil ete.
Poloniyada Ukraina elçihanesi Polonskiyniñ Varşavağa kelmesini «Kremlniñ provokatsiyası ve halqara uquqnıñ bozuluvı» olaraq adladı.
Poloniya Tış işler naziri Grzegorz Schetyna aytqanı kibi, Poloniya Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ baş nazir muavini Dmitriy Polonskiyni memleketke yañılıp kirsetti.


text:
Papı bendikt XVI Vatikanda cıyılğan rim katolikläre belän raştuanı belgeläde. Vatikandağı tantanağa, Rim papısı möräcäğaten tıñlar öçen distä meñläp xalıq cıyılğan ide. Anıñ çığışı 42 ildä turıdañ turı efirdä kürsätelde.
Rim Katolik çirkäwendä 3nçe raştuanı belgelägän 80 yäşlek papı, keşelärne xoday turında, yarlılar häm awır tormıştağılar turında uylarğa häm alarnı qayğırtırğa çaqırdı.
“Yärdämgä möxtac keşegä, sıyınu ezlägän keşegä, ber cılı süzgä möxtac bulğan kürşenä waqıt bülep birergä waqıtıbız barmı? Xoday öçen waqıtıbız barmı?”
Düşämbe könne, Vatikan räsmiläre, izge Peter maydanın açtılar. Nazarethtäge Yosıfnıñ öyendä, Ğisanıñ balaçağı häm ğailäse sürätlängän häykäl yasaldı, läkin ğadättägeçä Bäyethlähäm stilendä tügel ide bu. Vatikan bu üzgäreşne, Ğisa ul Bäyethlähämdä genä tügel, böten dönyağa tuğan digän fikerne çağıldıru maqsatında bolay eşlänüen äytte.
Bügen, Rim papısı katolik raştuası bäyrämendä çığışın Basilika üzäk mäydanında yasadı häm ul bu sälämnäwen dönyanıñ 60 telendä söyläde:
“Raştuanı bez şulay uq incildä Ğisanıñ tuğan cire dip yazılğan Bäyethlähämneñ Könbatış yarda da bilgilebez, bu könne anda meñlägän keşe kiç cıyınıñda ğiybädät qılır öçen cıyıldı.”
İzrail könbatış yarda şähärdäge 8 metrlıq zur iminlek divarı İzge tufraqlarğa raştuanı bäyräm iter öçen cıyılğan xalıqnıñ küñlen töşersä dä, uzğan yıllar belän çağıştırğanda iminlekneñ artuı säbäple çaralarğa qatnaşqan xacilar häm turistlär sanında artış buluı küzgä çağılğan.
Fälestin prezidentı Mäxmüd Abbas ta, Bäyethlähämdäge kiçke cıyınğa qatnaştı.
İzge tufraqlarnıñ katolik ruxaniye bulğan, Latin Pariarx Mişäl Sabbah, Yaqın kön çığışta tınıçlıq buluı öçen doğa qıldı.
“Xodaynıñ monda bergä oçraştırğan bu keşelärenä, bu cirlärdä tormış, gorurlıq häm iminlek iñsen ide” dip doğa qıldı meñlägän cämäğat aldında çığış yasağan papı.


text:
Ukraina prezidentiniñ ofisinde iyünniñ 26-nda qırımtatarlarnı milliy bayraq kününen tebriklep, Rusiye apsinde tutulğan faaller aqqında hatırlattılar.
«İşğal etilgen Qırımda Ukrainağa tam qol tutqan qırımtatarlar taqipke ve ayırımğa oğratıra, siyasiy mabüslerniñ çoqusı qırımtatarlardır. Server Mustafayev, Seyran Saliyev, ağa-qardaş Abdullayevler, Emir-Usein Kuku – episi vicdan mabüsi ola, eñ tez vaqıtta evlerine qaytmaları içün elimizden kelgenini yapacaqmız», – dep aytıla haberde.
Müessise qayd etkenine köre, qırımtatar bayrağı yarımada. Sakinlerine azatlıq ruhı ve Ukraina bayrağınıñ Qırımğa qaytuv küreşinde birlikni hatırlata.
«Eskisi kibi, Bağçasaray ya da Aqmescitte bir-biriniñ yanında dalğalanğan eki bayraqqa quvanayıq. Tarihiy adaletniñ ve Ukrainanıñ tamır halqı olğan qırımtatar halqı aqlarınıñ tiklenmesi içün elimizden kelgenini yapmaq bizim içün pek müim», – dep aytıla hayırlav sözünde.
Prezidentniñ ofisi eminliknen bildirdi ki, «altın tamğalı kök bayraq Çatırdağ ve Ay-Petride, Bağçasaray, Yalta ve Aqyarda dalğalanacaq».
Qırımtatarlar cuma künü, iyünniñ 26-nda, Milliy bayraq kününi qayd ete. Kyivde avtoyürüş ve aqşam üstü tantanalı yürüş ve büyük qırımtatar bayrağınıñ çıqarıluvı planlaştırıla.
Faaller işğal altındaki Qırımda Qırımtatar bayraq kününe bağışlanğan «Bayraq areketi» aktsiyasını ötkere. Yarımadanıñ çeşit rayonlarında yaşağan qırımtatar milliy areketiniñ veteranlarını ziyaret etmege qarar aldılar. Qırımtatar faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ maşinalarını bir qaç kere Rusiye patruli toqtatqan edi.
Er yıl iyünniñ 26-nda qırımtatarlar Milliy bayraq kününi qayd ete. Bayram künü olaraq 1991 senesi iyünniñ 26-27-nde Aqmescitte ötkerilgen ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ birinci künü saylânğan edi.
Qırımtatar bayrağı üzerinde altın tamğa tasvir etilgen kök renkli bir bayraqtır. Tantanalı tedbirler em Qırımda, em esas Ukrainada, em çetele ötkerile.
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısı aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoq – qırımtatarıdır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı siyasiy, milliy ya da diniy sebeplerden taqip dep adlandıra. Rusiye akimiyeti bu sebeplerni inkâr ete.


text:
Rusiyeniñ Qırım işğaliniñ bir yılı keçken soñ qırımtatarlar yañı şaraitlerde yaşamaq qorqusı, ğayıp olğan adamlar ve ev ve camilerdeki tintüvler aqqında tarif ettiler. Bu aqqında Reuters levhasında aytıla.
«İç bir vaqıt olmağan edebiyat cedveli bar, yasaq etilgen edebiyat. Bizler yasaq etilgen edebiyat ne olğanını da unuttıq – onı oqumaq mümkün degil, ya da yanında tutmaq yasaq. Bu belli bir risktir, men cep telefonımda olğanlarnı ya da kitap raflarında olğanlarnı kontrol etmek kerekim. Apske oğramaq mümkün, ya da bilmeyim... Men sorağan edim, lâkin bu – hoş bir duyğu degil. Añladım ki, adamlar aytqanlarına diqqat etip başladılar. Eskiden bu ne qırımtatarlar, ne de Ukraina sakinlerine has edi», – dep ayttı Bağçasaray sakini Eskender.
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev qayd etti ki, qırımtatarlar izolâtsiyanıñ bütün qıyınlıqlarına dayanıp olurlar, eñ esası – Rusiye Qırımdan yoq olsun.
«Qırımtatarlarnı aytsaq, olarğa imaye kerekmey. Olar deyler ki, ne qadar fena olsa, o qadar yahşı. Er şeyni qapatıñız, elektriklerni kesiñiz, biz er şeyge dayanırıq, amma olar ketsinler», – dep qayd etti Cemilev.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ ofisinde endi üç kündir Maydanda açlıq tutqan qırımlı Server Abibulayev meseleleri ile oğraşalar. Mında erkek teklif etilgen yardımğa razı olmağanını da qayd eteler.
«Erkekke yardım etmek içün bir sıra cemaat teşkilâtları, devlet strukturaları, şu cümleden Ukraina prezidenti memuriyetiniñ Regional siyaset departamenti, Kiyev içtimaiy siyayet hayriye teşkilâtı, Kiyevniñ içtimaiy alışuv merkezi, «Stefaniya» Hayriye teşkilâtları isse qoştılar. Amma vatandaş Abibulayev yardımnı elde etmege istemey ve oña Kiyevde bedava yaşav izniniñ ve meskenniñ berilmesini tapal ete», – deyler matbuat hızmetinde.
Müessiseniñ malümatına köre, erkek şimdi Qırımğa qaytacağını tüşünmey, probemlerniñ al etilmesi ise Qırımda yaşağan ailesi ile munasebetniñ tertipleşmesine bağlı.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Kiyevde afta devamında 56 yaşında qırımtatarı, mecburen köçip kelgen Server Abibulayev «akimiyetniñ nizamsızlığına» qarşı açlıq tuta. Er kişi Euromaydan faali olğanını ayta. O, Rusiye Qırımnı işğal etken soñ ketti, amma şimdi ne yaşaycaq yeri, ne de aşaycaq şeyi bar.
Ukraina prezidentiniñ Qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisiniñ ofisinde hızmet bu vaziyetni nezaret ete ve qırımlığa yardım etmege azır, dep bildirdiler.


text:
Qırımda 8-10 dekabr künleri arasında, yelniñ küçlengeni sebebinden, furtuna havfı olacağı ilân etildi. Bunı dekabr 7 künü Kreml kontrolüdeki Qırım Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ matbuat-hızmeti bildirdi.
«8 dekabrde kündüz, 9 ve 10 dekabrde kün devamında, saniyede 15-20 metr suratınen küçlü cenübiy-ğarbiy yel esecegi beklenile», – dep buyurıla bildirüvde.
Qurtarıcılar, yarımada sakinlerini ilân panolarından ve elektrik ağlarından uzaqça bulunmağa, ve kerek olğanda Keriç parom keçitiniñ işindeki deñişmelerni taqip etmege tevsiye ete.
Bundan ögübe Qırımda ava şaraitleri eyileşecegi tahmin etile edi: ava qızacaq edi ve yağanaqlar olmaycaq edi.


text:
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi, Qırımnıñ İçki rayonındaki İçki (Sovetskiy) ve Yanış Taqıl (Zavetnoye) köylerinde bir qaç qırımtatarı Rusiye akimiyeti kontrolindeki İslâm Terek rayonlarara tahqiqat bölügine «olarğa belli olmağan cinaiy dava boyunca» şaat olaraq kelmek talabınen celpnameler aldı, dep bildirdi.
«Eñ az üç kişi uquq qoruyıcılarnıñ ziyareti aqqında bildirdi, ekisi faal – Vait Zeynaliyev ve Nuri Bekirov. Celpname alğanlar tahqiqat komitetine haber mektübi yazmağa niyetlene, çünki celpnameler raatlıq künü, sorğudan üç saat ögüne berildi. Böylece, kimseniñ tahqiat tedbirinde iştirak etecek imayecini davet etmege ve qanunğa uyğun aqqını yerine ketirmege imkânı olmadı», – dep aytıla faallerniñ haberinde.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi İçki rayonınıñ sakinlerine kelgen celpnamelerni açıq-açıq izaatlamay.
Cuma künü, mayısnıñ 21-nde, saat 11:00-da Rusiye quvetçileri İçki rayonınıñ sakini Muslim Zevriyevniñ evine «tahqiqat tedbirlerini» keçirmege keldi. Quvetçiler bir protokol qaldırmadı, daa bir kere kelecekler, dep aytmadı, dep bildirdi Zevriyev.
Quvetçi ve uquq qoruyıcı müessiseleriniñ bu tintüvnen bağlı izaatları yoq.
Mayısnıñ 19-nda «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ mühbiri Zidan Acikelâmovğa bir qaç polis ve FSB hadimleri «protsessual tedbirlernen» keldi, dep haber etilgen edi.
Rusiye quvetçileri İçki rayonınıñ Yanış Taqıl köyünde tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescit civarındaki Dubki köyünde daa bir evde tintüv başlandı, anda Özbekistan vatandaşı Nabi (Ayub) Rahimov atıp öldürildi. Bundan soñ Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komiteti idaresiniñ saytında «operativ vazifesini» yapqan FSB hadimlerine qarşı ateş açqan erkekke qarşı cinaiy dava açıldı, dep haber etildi. Adamnıñ adı ve soyadı aydınlatılmadı. Daa soñra FSB Qırımda «silâlı isyancı yoq etildi», dep bildirdi.
Rusiye kontrolindeki İçki rayon mahkemesi mayısnıñ 11-nde atıp öldürilgen adamnıñ ömür arqadaşı Sohiba Burhanovanı sürgün etüv qararını çıqardı. Onı çetel vatandaşı ya da vatandaşlıqsız şahıs tarafından Rusiyege kiriş qaidelerini ya da bulunuv rejimini bozğanında (Rusiye Memuriy bozuv kodeksiniñ 18.8 maddesiniñ 1.1 qısmı) qabaatladılar.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası, Özbekistan vatandaşı Ayub (Nabi) Rahimovnıñ Aqmescit civarındaki Dubki köyünde öldürilüviniñ tafsilâtlarını bilmek içün «kerekli tedbirler» alına, dep bildirdi.


text:
Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı boyunca bir çoq keniş aks-sada doğurğan işlerni alıp barğan «Agora» Halqara insan aqlarını qorçalav gurppasınıñ azası advokat Aleksey Ladin Qırım.Aqiqatqa, tahqiqat tedbirine şaat sıfatında çağırılğanda insan özüni nasıl tutmaq ve nege diqqat etmek keregini ikâye etti.
Aq-uquq qorçalayıcısı, ilk nevbette, yarımadada cariy olğan qanunlarğa binaen, insannıñ mahkeme tedbirinde şaat olaraq iştirak etmekten vazgeçmege aqqı olmağanına diqqat ete.
Şaat olsañız, bir de-bir insanğa kerçekte olıp keçkenlerni obyektiv şekilde qayd etmege yardım ete bilirsiñizAleksey Ladin
Aleksey Ladin: «Uquqqoruyıcı organlar içün, özleri davet etken şaatlarnıñ (tahqiqat areketlerinde – QA) iştirak etmesi sıq-sıq daa elverişlidir. Bu sebepten, bir de-bir tahqiqat tedbiriniñ ötkerilmesinde şaat sıfatında iştirak etseñiz, böylelikle bir de-bir insanğa kerçekte olıp keçkenlerni obyektiv şekilde qayd etmege yardım ete bilirsiñiz. Uquqqoruyıcı organlarınıñ hadimleri bir de-bir qanunsız areketler yapmasın, yanlarında bir şey ketirip bir yerge qoymasın ve başqa bir şey yapmasınlar, dep», – dey.
Şaatlarnı eñ çoq tintüvler yapığanda celp eteler. Adet üzre, bu, eki kişi ola. Adliyeci, operativ tedbirler yapılğanda insannıñ özüni nasıl tutmaq keregini añlata.
Eki şaat ve tintüv yapqan uquqqoruyıcı orğanlarınıñ hadimleri aynı odada aynı vaqıtta bulunmaq kereklerAleksey Ladin
«Tintüv yapılğanda şaatlar, polis hadimleriniñ yapqanlarını diqqatnen közetmek kerekler. Eki şaat ve tintüv yapqan uquqqoruyıcı orğanlarınıñ hadimleri aynı odada aynı vaqıtta bulunmaq kerekler. Şaatlar er vaqıt polis hadimini ve onıñ bütün areketlerini körsünler, tışarıdan ketirilgen bir de-bir şeyni bir yerge qoymaq içün iç bir, atta nazariy imkân olmasın dep, evde ya da kvartirada kimseniñ taraf-taraf dağılmağa aqqı yoq. Tahqiqat ve protsessual areketler bitken soñ şaatlar tahqiqat areketleriniñ protokolını imzalamaq kerekler. Protokolnı imzalamadan evel, men, bu vesiqa ile diqqatnen tanış olmaqnı tevsiye etem. Protokolda aks etilgen areketler kerçekten olğan şeylerge uymaq kerekler», – añlata advokat.
Aleksey Ladin, tintüv kibi tahqiqat areketleriniñ adet üzre pek çoqqa barğanını – dört, beş ve daa çoq saat devam etkenini qayd ete.
Bir de-bir eksiklik ya da kerçekke uymağan şeyler tapqan olsañız, bunı protokolğa kirsetmege ve öz mulâazañıznı öz qoluñıznen imzalamağa aqqıñız barAleksey Ladin
«Buña köre, em şaatlar, em de evlerinde tintüv yapılğan insanlarnıñ diqqatı eksile, ve yalıñız bir istek – bütün kâğıtlarnı tezce imzalap ketmek istegi peyda ola. Menim mesleatım ve tevsiyem şu ki, tahqiqat areketinden soñ protokolnı diqqatnen oqumaq ve yalıñız kerçekke uyğan şeylerni imzalamaq. Bir de-bir eksiklik ya da kerçekke uymağan şeyler tapqan olsañız, bunı protokolğa kirsetmege ve öz mulâazañıznı öz qoluñıznen imzalamağa aqqıñız bar» – tevsiye ete aq-uquq qorçalayıcısı.
Bundan daa evel advokat Nikolay Polozovnıñ añlatqanına köre, tahqiqat tedbirleriniñ iştirakçileri protokolğa sıñırsız sayıda mulâazalar ilâve etmek mümkünler. Bunı yapqan soñ üstünde mulâazalar yazılğan yapraqlar protokolğa ilâve etilmek kerek. Olarnıñ ilâve etilmesi aqqında malümatnı ise doğrudan protokolğa yazıp, içinde yalıñız qaç saife olğanlarını degil, aynı zamanda mundericelerniñ tasvirini qayd etmek kerek.


text:
Qırımda «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzair Abdullayevniñ ömür arqadaşı Fera Abdullayevağa dair memuriy tertip bozuluvınıñ baqılması boyunca oturışuv başqa künge avuştırıldı. Qırım.Aqiqat muhbiriniñ bildirgenine köre, oturışuv fevralniñ 6-sına keçirildi.
Oturışuv, aq-uquq qorçalayıcısı Lilâ Gemeci tarafından muracaat bildirilgeni içün keçirildi. O, Qırım Yuqarı mahkemesinden Fera Abdullayevanıñ özüni tınç tutqanını ve tertipni bozmağanını qayd etken videonı talap etti.
2017 senesi dekabrniñ 8-nde «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca nevbetteki oturışuv esnasında Abdullayeva Qırım Yuqarı mahkemesi binasında ekinci qatnıñ meydançığında tura edi. Mahkeme icracıları, oturışuv qapalı rejimde keçkenine sıltap, qadınnı mahkeme koridorına yibermediler. Daa soñra mahkeme icracıları Abdullayevadan mahkemeniñ birinci qatına enmesini talap ettiler. O, itiraz etmege başlağanda, onı yaqaladı ve memuriy protokol tizmek içün alıp kettiler.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, taqip etilüvlerniñ diniy alâmetke köre yapılğanlarını tüşüneler. Advokat Emil Kurbedinov, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen beraber İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruplarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd ete.
Halqara siyasiy İslâm teşkilâtı «Hizb ut-Tahrir»niñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.


text:
Rusiye atiqiyatçıları (arheolog) Aqyarnıñ Karantin körfeziniñ tübünde qadimiy çölmekçiler ustahanesiniñ qalıntılarını taptı, dep bildirdi “Tavriyalı Hersones” qoruq müzeyiniñ hadimi Andrey Bukatov.
“Karantin körfezinde amfora işlep çıqaruvınıñ batqan qısmı tapıldı. Küçük terenlikte amfora parçaları,qusurlı mahsulnıñ toplamları bar”, - yaza Bukatovnıñ sözlerinden TASS.
Amma çölmekçiler ustahanesini şimdilik daa tapmadılar, dep bildire atiqiyatçı: o asırlar devamında suv tübüne batqan topraqlarda ola bile, ya da yalıda, ya asıl yoq etildi. Tapılğan amfora parçalarınıñ episi bir Qara deñiz çeşitine ait.
Yapılğan vaqtı - tahminen milâttan soñ VII-IX asır.
TASS yazğanı kibi, atiqiyatçı, kelecekte Aqyar körfezlerniñ tübü tetqiq etilecek, balçıqnıñ qalın qatlamı tübünde atiqiyat artefaktları ola bile.


text:
Aqmescitte (Simferopol) 1-ci bala ve gençler sport mektebinde qadınlar arasında küreş boyunca Qırım çempionatı keçirildi.
Bu aqta Qırım Cumhuriyeti Sport küreşi federatsiyasınıñ matbuat hızmeti bildire.
Yarışta Aqmescit, Kezlev (Yevpatoriya), Aluşta, Bağçasaray ve Aqyardan (Sevastopol) kelgen 15 sportçu iştirak etti.
Zarema Kurtosmanova 75 kilogramğa qadar yük kategoriyasında birinci yer aldı.
Yarış neticesinde Qırım cıyma taqımı teşkil etilecek. İşbu taqım mayıs 12-14 künleri Krasnodar ülkesindeki Gulkeviçide keçirilecek Cenübiy federal okrugı çempionatında iştirak etecek.
Serbest küreş boyunca sport ustası Zarema Kurtosmanova Ukraina ve Avropanıñ çoq kere çempionı ola. Serbest küreşten ğayrı, Zarema sumonen oğraşa edi, bu sport boyunca usta unvanını qazandı, 4 kere Avropa çempionı olğan edi.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.
Foto: İnternet