text:
Keriçte mayısnıñ 9-ında koronavirus sebebinden "Ulu vatan cenkinde ğalebeniñ 75 yıllığına bağışlanğan" adiy parad yerine uçaq paradı keçti. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri haber ete.
Yüzlerce keriçliler ve şeer musafirleri, karantin rejimine baqmadan, uçuşnı seyir etmek içün Mitridat bayırına köterildi.
Koronavirus sebebinden ilân etilgen sıñırlavlar neticesinde Qırımnıñ rusiyeli ükümeti tarafından teskil etilgen uçaq paradı yarım saatqa kec qalıp başladı.
Mitridat bayırı üzerinde Ka-27 ve Mi-8 vertolötları, An-26 ve Be-12 uçaqları, çoq maqsatlı Su-30SM qırıcıları, Su-24M cebe borbardımanları uçtı.
İlhaq etilgen Qırımda ve Aqyarda mayısnıñ 9-ında "Ğalebe künü" qayd etile.
Daa evel bildirilgeni kibi, ilkaq etilgen Qırımda mayısnıñ 9-ında koronavirus pandemiyasından sebep kütleviy tedbirler olmaycaq. Mayısnıñ 7-sinde Qırımda mayıs 9-ında keçirileck merasimlerniñ cedvelini ilân etiiler, olarnıñ çoqusı onlayn olacaq.
Aqyarda mayıs 9-ında koronavirus epidemiyasına baqmadan bir sıra merasimlerni keçirecekler. Hususan, gemi ve uçaqlarnıñ paradları olacaq.
Rusiye Mudafaa naziri Sergey Şoygu mayıs 9-ında bir sıra Rusiye şeerlerinde ve ilhaq etilgen Qırımda bayram salütlarnıñ patlatılmasını buyurdı.
Rusiye işğal etken Qırımda 2014 senesinden berli sovetlerniñ ve Rusiyeniñ «Ğalebe künü» Qızıl ordu ve sovet halqınıñ natsist Almaniyası üzerindeki ğalebe künü olaraq qayd etile. Ukrainada mayısnıñ 8-nde Hatıra ve barışuv künü qayd etile, mayısnıñ 9-ı ise – Ekinci cian cenkinde natsizmni yeñüv künü olaraq.


c: text/html

text:
Reuters agentligi Rusiye ordusınıñ Qırım şimalindeki Canköyde teminat bazalarınıñ eki yoldaş fotoresimini derc etti. Fotoresimler aprelniñ 6-nda Maxar Amerika şirketi tarafından yapıldı.
Foreign Policy Amerika mecmuasınıñ milliy telükesizlik meseleleri mühbiri Jack Detsch Twitterde Rusiye Ukraina cenübinde ve işğal etilgen Qırımda eki arbiy teminat bazasını yaptı, dep bildirdi.
Detsch, ABD resmiy şahıslarına esaslanıp, Ukraina cenübinde 55 Rusiye batalyon-taktik gruppası cenkleşe, dep haber etti.
Daa evel haber etilgenine köre, Maxar yoldaş fotoresimleri Ukraina şarqında Rusiye ordusı yerleşkenini kösterdi.
Ukrainağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Aprelniñ başında Moskva Ukraina şimalinde faal olğanını toqtattı, dep bildirdi. Tezden Ukraina akimiyeti Kyiv, Çerniğiv ve Sumı vilâyetinde Rusiye arbiyleri qalmadı, dep ayttı.
Rusiye ordusı çekilgen soñ azat etilgen köy ve şeerlerde kütleviy öldürüv adiseleri aqqında belli oldı. Bazı ğarbiy liderler Rusiyeni cenk cinayetlerinde qabaatladı. Rusiye akimiyeti arbiyleriniñ öldürüvlerge alâqası bar olğanını inkâr etip, olarnı «uyduruv» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mevlâna Qadı Mühsin
Keniş bilgi saibi olğan şair – Mevlâna Qadı Mühsin
Tarih menbalarına bazanıp asırlar qatlamlarına dalğanda, bizler XIII-nci yüzyıllıqtan itibaren bayağı bir devir zarfında, Qırımdan çıqqan qırımlı Beybars ve onıñ sülâlesi, cian medeniyetiniñ ilki ocağı esap etilgen arap dünyasınıñ merkezi – Firaunlar (Faraonlar) yurdu Mısır tahtında bulunıp, bu ücsüz-bucaqsız ülkege ükümdarlıq etkeniniñ şaatı olamız. Mezkür sultannıñ namı al-Malik az-Zahir Rukn ad-duniya va-d-din Beybars al-Bundukdari as-Salih dep araplaştırılğan olup, bütün seyyaremizde onıñ tüsüni – izini yalıñız Mısırda ve Qırımda rastkelmek mümkün. Qırımnıñ qadimiy Eski-Qırım (Solhat) şeerinde Beybars tarafından qurdurılğan ve bugünde tamir işlerine pek muhtac “Beybars Cami”si saqlanılıp kelmekte.
Söylemek istegenimiz, Mısırnıñ tahtına minip, arap dünyasına ükümdarlıq yapqan Beybarslar devirinde, Qırımdan bayağı adam anda ketip yerleşti. Anda barıp çıqqan qırımlar arap dünyasındaki maarif, ilim, edebiyat ve bu cümleden topraq işleri em de suv inşaatları saalarınıñ inkişafına büyük isse qoştular. Emir bin Osman Sufi, Ziyaeddin bin Sadullah, Rukneddin Ahmed bin Muhammed Abdulmumin, İshaq bin İsmail – Necmeddini Qırımiy, İbraim bin Muhammed – Burhaneddin Qırımiy, Ebubekir Muhammed, Mevlâna İshaq, Ahmedhoca Efendi, Abdulmecid Efendi, Mevlâna Qadı Mühsin… kibi onlarle belki yüzlerle qırımlar bular cümlesindendir. İşte, tedqiqatçılar içün, yani ilim-fen ehli içün kütüphanelerde – arhivlerde saqlanılıp kelingen velâkin daa açılmağan ğayet qıymetli menbalar.
Söylemek istegenimiz, XIV-nci yüzyıllıqta yaşağan şair Mevlâna Qadı Mühsin de özüniñ qırımlı vetandaşları kibi, Mısırda yaşap, anda da icad etti. Teessüf ki, bu zatı aliyleriniñ ömür yolu hususta şimdiki al malümat yoq esapta. Velâkin bazı bir menbalarğa esaslanacaq olsaq, Mevlâna Qadı Mühsin çeşit saalarda, bu cümleden adliyecilik saasında da keniş bilgige malik olup, öz deviriniñ belli – yüksek mertebeli şahslar sırasına kire edi.
Sevdigim ben ademiyler canıdur,
Qamu hublar hubınıñ sultanıdur.
Keçti Leyli, keçti Şirin hublığı,
Uşbu kün menim mahım devranıdır.
Bendesidür boyunıñ serv-u çinar,
Ay-u küneş yüzüniñ hayranıdur.
Yanağı sayrulara alma satar,
Dudağı derdiylerniñ dermanıdur.
Ne yanaq kim – mat eter taze gülü,
Ne dudaq kim – mısriy şekker kânıdur.
Engeki zindanına tüşken esir –
Ol ki bu kün Yusuf-i Kenanidur.
Qaşa, köze aldanırsa daiyler,
Mühsinniñ teferruc-i Rahmanidur.
Nazm satırlardaki bazı sözlerge izaat:
qamu hublar – yüksek isler, yüksek duyğular (sevgi manasında)
hub – sevgi
mahım – alevli
serv-u – dülber; acayip (selvi kibi)
hayranıdur – taacibidir
mat eter – yeñer; artta qaldırır
mısriy – mısrlı
kânıdur – ocağıdır (qoyı yeri manasında)
tefferuc-i – filisi
EDEBİYAT:
Sayfi Saroyi Gülistoniy bit-Turkiy. – Taşkent. 1986. (Neşirge fil. il. namzet Nasrullo Davron azırladı).
Abdulvaap N. – Krımskiye tatarı v öbşçestvenno-politiçesköy i külturnoy jizni Osmansköy imperii. Nauçnıy bülleten. – Simferopol. 2003. №3.
Aliyev Yu. Çetel qırım milliy edebiyatına bir nazar. – Literatura krımskogo zarubejya. – Simferopol. 2007.
Vozgrin V. İstoriya krımskih tatar. – Simferopol.2013.
Memba: http://www.leylaemir.org/lat/literary-gallery/mevlana-qadi-muhsin/mevlana-qadi-muhsin.php


text:
Bügin – 1 mausım, halıqaralıq balalardı qorğau küni! Alğaş 1950 jılı 51 elde toylanğan bwl mereke – balalardıñ köñil küyin köterip, oynatıp, küldirip, quantıp, eñ bastısı qoğamdağı röli men qwqığın arttıruğa arnalğan. Älem boyınşa toylanatın bwl ataulı kün är memlekettegi balalarğa qatıstı mäselelerdi eske salatınday. Mäselen, balalar üşin Europa men Amerikadağı teledidar men ğalamtordıñ keri äseri mäsele bolsa, Afrika men Aziyada balalardıñ aştıqqa wşırap, ärtürli äskeri qaqtığıstar äserinen köz jwmuı alañdatıp otırğanı mälim. Al bizdegi mäsele retinde – soñğı uaqıttağı balalar qauipsizdiginiñ tömendeui men ata-ana salğırttığın aytuğa boladı.
Köpşilik bile bermeytin dünie –halıqaralıq balalar künine arnalğan arnayı tu bar. Onıñ tüsi – jasıl. Ol ösudi, balğındıq pen üylesimdilikti paş etetindey. Al tudıñ ortasında jer men onı qorşağan türli tüsti adamdardıñ beynesiniñ de öz mäni bar. YAğni ärtürli adamdardıñ bir jerde birigui, balalardıñ ıntımaq, birlikke tolı älemde ömir sürui dep aytuğa boladı.
Al bwl mereke özge elderde qalay toylanadı?
Mısalı, Panamada bwl mereke 17 şildede toylanadı. Mwndağı erekşelik – bwl küni aqılğa qonımdı twrğıda bilik balalardıñ qolına beriledi. Ol balanıñ qarım-qabiletine say anıqtaladı. Eger bala jaqsı oqısa – wstaz, emdeudi wnatsa – däriger jäne t.b. bola aladı. Bwl küni Panamalıq balalarğa tolıq erkindik beriledi. Al Bakude bwl aytulı merekede qan tapsıru akciyası ötedi eken. Ol leykoz, talassemiya, gemofiliyamen auıratın balalarğa donorlıq kömek körsetu maqsatında iske asadı. Al keybir elderde 20 qaraşa – Bala qwqıqtarı turalı konvenciya bekitilgen kün. Däl osı kün «Balalar küni» bolıp esepteledi.
Siz bilesiz be?
2021 jılğı derek boyınşa, elimizde 18 jasqa tolmağan 6,1 mln bala bar;
Keybir elderde näresteniñ tuğan küni onıñ düniege kelgen künimen sanalmaydı. Anasınıñ qwrsağında ömir sürgen toğız ayı da balanıñ jasına qosıladı. Mısalı, bwl Käris halqında qalıptasqan.
Al Seyşel aralında balalar küni tek bir kün emes, tolıq bir ay toylanadı eken. Biz de 1 mausımda ğana emes, büldirşinderimizdi kün sayın quantıp, ärkez qorğap jüreyik! Balaqaylar, merekeleriñmen!
Jibek Qwdaybergenova


text:
Qırım.Aqiqatnıñ hadimi bildirgenine köre, «Silpo» supermarketinde qolbaslar, taze meyva, qaşqaval, sütten yasalğan mahsulatlar, dondurma bitip otura. «ATB» tükânında ise, et, qolbas, süt mahsullarnıñ türleri azlaştı.
Şeerdeki aşayt mallarını satqan ufaq tükânlarda da mahsullar qıtlığı körünip tura. Bunen beraber, Keriçte, balalarğa berilgen quru botqalar ğayıp oldı.
Yerli memurlarnıñ bildirgenine köre, bu al vaqtınca sürecek, ve Qırımğa ukrain mahsullarnıñ ketirilüvinen bağlı meseleler sebebinden degil.
Keriçlilerniñ özü, Qırımğa mayıs bayramlarına kelgen turistler er şeyni satın alğanlar dep tüşüneler.
Qırım işğal etilgen soñ, Qırımdaki mahsullarnı ruslar kelip satın alalar, çünki fiyatlar şimdigi vaqıtqace, Rusiyege baqqanda da ücüz.


text:
Yarı gecede Ukrainada prezident saylavlarınıñ ekinci turı arfesinde «sessizlik künü» başlandı, namzetlerniñ er angi bir teşviqatı yasaqlana, dep bildire Azatlıq Radiosı.
«Ukraina prezidenti saylavları» qanunınıñ 57-nci maddeniñ 2-nci qısmına binaen, saylavaldı teşviqat saylavlar künü ögünde soñki cumanıñ saat 24-ünde bite.
Bu qanunnıñ 58-inci maddesine köre, «neşir ve audiovizual (elektron) kütleviy haber vastalarından siyasiy reklama, çıqış, intervyü, oçerk, video, audio- ve video klipleri, diger mesaclarnıñ aydınlatılması» ve «saylav esnasınıñ subyekti olğan firqa ya da Ukraina prezidenti namzetiniñ yardımı ile kontsert, oyun, sport yarışları, film ya da tele yayınları, ya da diger açıq tedbirlerniñ keçirilmesi ve bu yardım aqqında haber etüv» saylavaldı teşviqat dep tanılmaqta.
Namzetler Volodımır Zelenskıy ve Petro Poroşenkonıñ munaqaşaları keçti.
Ukraina prezidenti saylavlarınıñ ekinci turı aprelniñ 21-nde olacaq.


text:
İstanbul aêroportı Awrupada berençelegen saqlap qaldı
İstanbul aêroportı kön sayın 1286 oçış belän Awrupada berençe urının saqlap qaldı
Awrupa hawa navigaśiyası qurqınıçsızlığı oyışmasınıñ (EUROCONTROL) oçış xisabına kürä, İstanbul hawa mäydanı Awrupadağı iñ tığız aêroportlar arasında sentyabr’ ayında berençelegen däwam itterde.
Grajdan aviaśiyası ğomum mödirlege (SHGM) sośial’ media akkauntınnan mäs’älä belän bäyle bularaq yasağan belderüendä:
"2022nçe yılnıñ 19nçı-26nçı sentyabr’ çorında İstanbul hawa mäydanı kön sayın yaqınça 1286 oçış belän Awrupadağı iñ tığız aêroportı buldı. Törek hawa yulları könenä yaqınça 1376 oçış belän iñ küp oçış başqarğan aviakompaniyalar arasında öçençe buldı”, - dip äytelde.
EUROCONTROL xisabına kürä, İstanbul hawa mäydanınnan soñ könenä yaqınça 1272 oçış belän (Niderland) Amsterdam Schiphol aêroportı ikençe urında bulsa, (Franśiya) Parij Charles de Gaulle aêroportı isä 1236 oçış belän öçençe buldı.
Bäyläneşle xäbärlär
Urmannı kisep citeşterü tıyıla
Awrupa Berlege däwlätläre urmannarğa zarar birep citeşterelgän tovarlarnı üzenä kertmäyäçäk
Türkiyä sänäğät tarmağında êksport rekordı
Türkiyä sänäğät tarmağı 169 milliard 700 million dollar belän böten waqıtnıñ iñ yuğarı ğıynwar-noyabr’ êksportın başqardı


text:
Halqara ana tili künü munasebetinen Nefes cemaat teşkilâtı er yıllıq qırımtatar tili online imlâsını keçire. Diktant Nefesniñ Facebook saifesinde Aqmescitten canlı yayında ötkerile.
İmlânı qırımtatar şairesi, yazıcı Seyare Kökçe oquy.
İmlânı istegen er kes yaza bile, yaşı, milleti, yeri ve yaşağan memleketi, qırımtatar til seviyesi müim degil. Diktant elnen, oqunaqlı, latince ya da kirilce (istegiñizge köre) yazılmalı. Diktant bitken soñ, onıñ metni em latin urufatında, em kiril urufatında derc etilecek.
«Online imlânıñ esas maqsadı belli bir insannıñ savatını teşkermek degil, qırımtatar tiline qoltutmaq içün umummilliy ve halqara aktsiyanı keçirmek ola. Böyle aktsiya aynı vaqıtta 2019 senesi dekabrniñ 18-nde BM Baş Assambleyası 74/135 Qararınıñ «Tamır halqlarnıñ aqları» ilân etken Halqara dünya tamır halqları tilleriniñ on yılınıñ (2022 – 2032) maqsadları ve vazifelerine uyğun kele», – dep aytıla teşkilâtnıñ saifesinde.


text:
Qazaqstanda aqılı joldar sanı artpaq.
Qañtardıñ soñında Almatı-Qapşağay, Almatı-Qorğas jäne Astana-Temirtau yağni jalpı üş bağıt boyınşa aqılı avtojoldar iske qosılğan. Olardıñ jalpı wzındığı – 471 şaqırım. Al 2022 jılğa qaray aqılı tas joldar wzındığı 6,5 mıñ şaqırımğa jetpek, Osı taqırıpqa qatıstı QR prem'er-ministri Asqar Mamin: «Bağdarlamanıñ mañızdı mindeti – halıqtıñ twrmıs sapasın arttıru. Jaña joldar salu jük tasımaldau kezinde biznes üşin köliktik şığındardı keminde 15%-ğa qısqartuğa mümkindik beredi. Ötken jıldıñ özinde 86 mıñnan astam jwmıs ornı qwrıldı. Biıl josparğa säykes tağı 54 mıñ jwmıs ornın qwru josparda bar. Bağdarlamanı iske asıru eldiñ köliktik äleuetin arttıruğa ülken serpin berdi. Ötken jılda tranzitten tüsken kiris 1,5 mlrd dollar qwradı», – dep mälimdedi.
Qazirgi uaqıtta kün sayın Almatıda 500 mıñ avtokölik qozğaladı. Onıñ 200 mıñı – qala sırtındağı aymaqtardan keletinder. Al aqılı joldan bölek, kölik keptelisi äli de kün tärtibinde twrğan mäselelerdiñ biri. Industriya jäne infraqwrılımdı damıtu ministri Roman Sklyar: «Aqılı joldardan keletin kiris 40 mlrd teñgege jetedi. Bwl avtokölik joldarına jwmsalatın qarjını qısqartuğa mümkindik beredi», – deydi.
Jalpı alğanda jıl sayın Qazaqstanda aqılı joldar sanı artıp keledi. Osı rette älemdik täjiribege zer salsaq, London, Mäskeu, Stokgol'm, Singapur, tağı basqa da elder aqılı jol jüyesin engizgen. Bwl jüyeni engizbes bwrın atalğan memleketter, aldımen, halıqtıñ twrmıs-tirgiligine, aymaqtardağı jol-kölik mäselelerine köp min bergen. Mäselen, Stokgol'm biligi halıqqa aqılı joldıñ ne üşin kerek ekenin tüsindirip, bükil halıqtıq referendum ötkizdi. Är taraptarmen belsendi kelissözder jürgizdi. Al joğarıda atalğan memleketterdiñ äleumettik jağdayına män berer bolsaq, Qazaqstan äleueti mwnday özgeriske birden dayın bolmaytını anıq.


text:
Aqmescitte qırımtatar uçucısı, Sovet Birliiginiñ eki defa qaramanı Amet-Han Sultannıñ idmanları keçken «Zavodskoye» ava limanında ava tehnikası müzeyini quracaq ve onıñ doğuvından 95 yıl olğanı munasebeti ile Şüret Alleyasını meydanğa ketirecek olalar.
«Bugün olacaq memorial kompleksi territoriyasında temel taşı qoyuldı. Açılışta Moskva ve Moskva valiyayetinden kelgen eyyet iştirak etti. – «Memleketniñ nam qazanğan uçucılarnıñ klubı»nıñ temsilcileri, Aqmescit rayonı memuriyetinden memurlar, talebeler ve Perovo köyüiniñ sakinleri», – denide beyanatta.
Zavodskoye ava limanı – Qırımda Aqmescitniñ yerli ava yolaqlarınıñ ava limanı.
Bu künleri uçucı-sınavcı, Sovet Birliginiñ eki defa qaramanı Amet-Han Sultannıñ doğuvından 95 yıl ola.
Sovetlerniñ uçucısı Amet-Han Sultan 603 cenk uçuşını yaptı, 30 uçaqnı şahsen ve 19 uçaqnı taqım içinde qırdı. Yaz işi devamında uçucı 100 uçuş vastasını ögrendi. 1971 senesi fevral 1-de Amet-Han Sultan Tu-16 uçuş laboratoriyasında sınav uçuşında elâk oldı. Moskvada defn etilgen edi.


text:
“Aqsungur” tulıkülämle xärbi yök belän 1 könnän kübräk oçtı
Törkiyäneñ TUSAŞ Törek aviaśiya häm ğaläm sänäğäte tarafınnan proyektlanğan häm êşläp çığarılğan keşesez hawa apparatı “Aqsungur” berençe tapqır tulıkülämle xärbi kiräk-yaraqları belän 20 meñ fut biyeklektä 1 könnän kübräk oçtı
“TUSAŞ”tan yasalğan belderügä kürä, “Aqsungur” belän bäyle êşçänlek böten tizlege belän däwam itä.
Monnan alda 49 säğät hawada qalğan “Aqsungur” başqa mömkinlekläre häm sälätläre belän dä iğ’tibarnı cälep itä.
750 kilogramm yuğarı faydalı yök taşu säläte belän köne-töne härtörle hawa şartlarında küzläw häm höcüm wazıyfaların başqara aluçı “Aqsungur” bu yulı ROKETSAN tarafınnan qamilläşterelgän 12 “MAM-L” xärbi kiräk-yaraqları belän 28 säğät oçış yasadı.
“Aqsungur” 6 baknı da tutırıp täwge tapqır 12 danä “MAM-L” belän 1 könnän kübräk oçış wazıyfasın başqardı.
Bäyläneşle xäbärlär
Terrorçılarğa qarşı yaña operaŝiya başlatıldı
Türkiyäneñ Siirt vilayätendä “Êren Blokada Köz-Qış operaŝiyase” başladı
Ärdoğan: “Xıyal yulında yasalma kirtälär bulmağan atmosferanı östen qıldıq”
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan berkem dä ışanuına, qaraşına, kilep çığışına qarap çitläşterelmägän, diskriminaśiyälänmägän, xıyallarına baruçı yulda yasalma kirtälär belän oçraşmağan atmosferanı il külämendä östen itülären belderde
Aşlıq koridorınnan küpme aşlıq çığarıldı?
Bu xaqta Milli saqlanu ministrlığı yazma açıqlawında citkerelde


text:
Rusiye Şuralar Federativ Sotsialistik Cumhuriyeti
Rusiye Şuralar Federativ Sotsialistik Cumhuriyeti, RŞFSC (rusça Poccийckaя CoBeTckaя ФeдepaTиBHaя CoциaлиcTичeckaя Pecпyблиka, PCФCP) – 1922 - 1991 senelerinde Şuralar Birligi cumhuriyetlerinden biri.
- ↑ 1,0 1,1 BcecoюзHaя пepeпиcb HaceлeHия 1989 roдa (Rusça)
- ↑ Gorno-Altaysk muhtar vilâyetini esapqa almayıp
- ↑ Yeudiy muhtar vilâyetini esapqa almayıp
- ↑ Adıge muhtar vilâyetini esapqa almayıp
- ↑ Hakas muhtar vilâyeti, Taymır (Dolgan-Nenets) muhtar bölgesi ve Evenk muhtar bölgesini esapqa almayıp
- ↑ Qaraçay-Çerkes muhtar vilâyetini esapqa almayıp
- ↑ Nenets muhtar bölgesini esapqa almayıp
- ↑ Agin Burât muhtar bölgesini esapqa almayıp
- ↑ Ust-Ordın Burât muhtar bölgesini esapqa almayıp
- ↑ Korâk muhtar bölgesini esapqa almayıp
- ↑ Çukotka muhtar bölgesini esapqa almayıp
- ↑ Komi-Permâk muhtar bölgesini esapqa almayıp
- ↑ Hantı-Mansi ve Yamal-Nenets muhtar bölgelerini esapqa almayıp


text:
Qazaqstannıñ Joğarğı sotınıñ resmi ökili Aydos Saduaqasov qwqıq qorğauşılar men azamattardıñ sottı oflayn ötkizu qajettigi jönindegi talabınan habard..
Qazaqstanda koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı tağı 1,5 mıñğa artıp, jalpı esebi 1 mln 26 mıñğa jetken. Bwl salıstırmalı türde ..
Qazaqstandıqtardıñ bir böligi köpten kütken Pfizer vakcinası qaraşa ayınıñ ortasına deyin jetkiziledi. Bwl jöninde beysenbi küni jurnalisterge densaul..
Qazaqstanda koronavirus pen oğan wqsas pnevmoniyağa şaldıqqandar sanı tağı 1,5 mıñğa artıp, jalpı esebi 1 mln 24 mıñğa jetken. Bwl salıstırmalı türde ..
2 qaraşa küni Reseyde koronavirustan köz jwmğan 1179 adam tirkeldi. Bir täulikte qaza bolğandar sanı boyınşa bwl Reseydegi indet bastalğannan bergi re..


text:
Bu malümat ükümetniñ beyanatında berile.
«Ukraina ükümeti Qırımğa qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilevge kirişni yasaq etken işğalcı memuriyetiniñ areketlerinden öz çorlanuvını bildire. Nice yıllar devamında öz halqınıñ aqqı içün küreşken insanğa tuvğan Vatanına kirmege keder etken Rusiye tarafı kene de halqara printsiplerni yerge taptap, halqlarnıñ özüni belgilev aqqınıñ amelge keçirilmesi ile bağlı «qasevetini» açıqça bütün dünyağa kösterdi», – dep aytıla beyanatta.
Ükümette şunı da qayd eteler ki, biñlerce insannıñ ölümine ketirgen qırımtatarlarnıñ sürgünliginiñ 70 yıllığı arfesinde böyle areket daa da çirkin körüne.
«Ukraina ükümeti Sovet lagerleriniñ çoq yıllıq mabüsi, Sovet Sotsialistik Cumhuriyetler Birliginde insan aqqları oğrunda areketiniñ temelini qoyğan insanğa qarşı etilgen bu areketlerni Stalin cezalav ameliyatınıñ ve halqlarnıñ zulumı, milliy ayırım siyasetiniñ yañıdan tiklenüvi kibi tanıy», – dep iddia eteler Nazirler kabinetinde.
Ukraina ükümeti Rusiyeniñ qırımtatarlarğa nisbeten kirsetken yasaqlarınıñ deral lâğu etilmesini de talap ete. Bugün Ermeni Bazar kiriş noqtasınıñ devamlı blok etilmesinden soñ qırımtatarlarnıñ yetekçisi Mustafa Cemilev Qırımğa episi bir kirip olamadı.


text:
Türkiye Tış işler nazirligi Türkiye ava alanına Rusiye Federatsiyasınıñ arbiy uçağınıñ ruhsetsiz kirüvi aqqında bildire.
Bu aqta bildirüv Türkiye nazirliginiñ saytında oktâbr 5 künü aşkâr etildi.
Beyanatqa köre, Rusiye Federatsiyasınıñ arbiy uçağı Türkiyeniñ ava alanını oktâbr 3 künü bozdı. Bu sebepten Türkiye ava küçleri kökke öz uçaqlarını köterdi.
Türkiye Rusiyeni bu kibi bozuluvlardan saqınmağa çağırdı, aks alda o «ola bilecek bütün istenmez aqibetler içün mesuliyetli» olacaqtır. Rusiye elçisini bunı añlatmağa çağırdılar.
Bundan evel Türkiye prezidenti Recep Tayıp Erdoğan Rusiyeni Suriyede etken ücümleri sebebinden takbih etti.


text:
Onıñ malümatına köre, mecburiy tibbiy sigorta programması devlet tarafından maliye etile. Böyle etip, para devlet büceti ve aşağıdaki bücetler, teşkilât ve müessiselerden alına.
«Çalışqan vatandaşlarnıñ aylıqlarından 5,1% miqdarında sigorta ödevleri alına ve mahsus vaqufqa berile, onıñ sermiyaları ise hastalarnıñ tibbiy yardım isteklerine sarf etile. Nefaqacı, işsiz, saqat, balalar ve yaşav yeri olmağan vatandaşlar yerine sigorta ödevlerini subyekt büceti, yani Qırım Cumhuriyetiniñ büceti, töleycek», – dep aytıla öz başına ilân etilgen Nazirler Şurası matbuat hızmetiniñ beyanatında.
Al-azırda mecburiy tibbiy sigorta Qırım territorial vaqufını şekillendirüv boyunca iş alıp barıla. Mecburiy tibbiy sigorta sisteması cumhuriyette 2015 senesi yanvarniñ 1-den itibaren çalışıp başlaycaqtır.


text:
Qırımda Rusiye FSB sıñır idaresi bildirgeni kibi, Herson vilâyeti tarafından alıp barılğan «mal qamaçavı»na baqmadan, kiriş noqtaları «daimiy sürette» çalışmağa devam ete.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırım boyunca FSB sıñır idaresiniñ matbuat hızmeti Marina Boyenko bildirdi.
Aytqanı kibi, bazar künü, sentâbr 20-de, Qırımğa taba yük maşinaları qatnamay. Matbuat kâtibiniñ sözlerine binayen, sıñır noqtalarınıñ qoruvını arttırmağanlar.
«Arttırılğan qoruv, spetsnaz yoq, er şey adiy rejimde keçe», – qayd ete Boyenko.
Evel bildirilgeni kibi, sentâbr 21 künü Qırım.Aqiqat mühbirleri Qırım kirişinde Rusiye politsiya hadimleri ile avtobusnı kördiler.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri «erzaq qamaçavı»nıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
Rusiyeniñ Federal telükesizlik hızmeti ukrainalı jurnalist Alöna Savçuknıñ işğal etilgen Qırımğa kirişini yasaqladı. Bunı o, Facebookta yazdı.
Adise «Canköy» keçiş noqtasında oldı.
«Qırımğa ve Rusiyege 10 yıl devamında – 2028 senesiniñ avgust ayına qadar kirmek yasaq. FSB, öz devletiniñ mudafaasını ve telükesizligini menden qoruy. Pek yazıq, ebet», – dep yazdı jurnalist.
Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Kyivde Rusiye tarafından Qırımnıñ ilhaq etilgeni ve repressiyalar aqqında «Boz tüsteki zonanıñ» insanları» adlı kitapnıñ taqdimnamesi yapıldı.
Kitapnıñ muellifleri– qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqat muellifi Anna Andriyevskaya ve Ukraina mlliy hatıra institutınıñ mutehassısı Olena Halimon.
«Bu kitapta sizler Rusiye ordusı Qırımnı nasıl işğal etkeninen, insanlar, faaller nasıl munasebet köstergenlerinen bağlı tafsilâtlı malümat tapabilesiñiz. Bu 2014 senesi fevralnıñ 26-sı Qırımnıñ işğal etilüvini iç olmağanda bir kün keçiktirgen kündir. Ayrıca kitapta, Keriçte parom vastasınen insanlar kelerek, Rusiye timsalleri alıp yarımadada kezgenlerini, Qırımnıñ bahtlı sakini olğanın köstermege areket etkenlerini körmek mumkün. Muim bir bölük Qırımda yapılğan repressiyalarğa bağışlana. Eñ şiddetli qısım qıynavlarğa bağılşlana: XXI asırnıñ insanları işbu sovet maşnasınıñ bütün maiyetini öz başlarında keçireler.
Diger muellif Olena Halimonnıñ sözlerine köre, bu kitapqa şahsiy ikâyeler kirgen.
«Bu ikâyelerniñ epsi kerçek. Er bir insannıñ hususiy ikâyesi – pek ağırttırıcı, er kesniñ öz taqdiri bar. Bu kitapta yer alğan 57 şaat, dost ve qomşularıilhaqnı nasıl qabul etkeni aqqında yaza. Biz bu insanlarnıñ eyecan ve başlarından keçirgenleri bu kitapta aks olunğanını istedik. Biz olarnı iç taraftan köstermege areket etttik», – dedi o.
Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilip başladı.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis, "Qırım muhtar cimhuriyeti" Ukraina Anayasasınıñ X bölügine deñişmelerni kirsetmege Yuqarı Radanıñ doquzıncı çağırışınıñ mebuslarına teklif etti. Bunı öz Facebook saifesinde Milliy Meclis reisi Refat Çubarov yazdı.
"Qırım Muhtar Cumhuriyeti" Ukraina Anayasasınıñ X bölügine deñişmeler kirsetilüvini bitirmek kerek olğanına ayrıca diqqat etem. Malüm olğanı kibi, Ukraina Anayasa Komissiyasınıñ çerçivesinde ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faal iştiraginen, uquq ilimleri doktorı, professor Butkeviç V.G, baş etken İş gruppası, "(Qırım Muhtar Cumhuriyetine dair) Ukraina Anayasasınıñ X bölügine deñişmeler kirsetilüvi aqqında" qanun leyhasını azırladı. Bu vesiqağa köre, QMC-niñ statusı, Ukrainanıñ ayırılmaz parçası kibi qalıp, biraz ikmal etilecek, ve Qırım muhtariyetiniñ mahsus statusınıñ sebebi, tamır qırımtatar halqınıñ öz muqadderatını tayin etüv aqqınıñ yerine ketirilmesi olacağı belgilenecek", – denile Meclisniñ beyanatında.
Çubarov, Ukraina Anayasasına deñişmeler kirsetilüvi qanun leyhasınen beraber, daa eki qanun leyhası azırlanğanını bildirdi – "Qırımtatar halqınıñ satatusı aqqında" ve "Ukraina tamır halqları aqqında".
"Eminmiz ki, yuqarıda añılğan qanun leyhalarınıñ qabul etilmesinen, Ukraina devleti, sovet akimiyeti qırımtatar halqına qarşı yapqan genotsidiniñ aqibetleriniñ yoq etüvinde ve onıñ, Ukraina tamır halqı kibi, aqlarınıñ ğayrıdan tiklenmesinde müim bir adım olur", – denile beyanatta.
Daa evel haber etilgeni kibi, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ avgustnıñ 9-nda qırımtatar halqınıñ vekillerinen kerçekleştirgen körüşüvinde qırımtatar muhtariyeti meselesi muzakere etildi. Bu aqta qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
2018 senesi dekabr ayında prezident Petro Poroşenko Ukraina devleti terkibinde qırımtatar milliy-territorial muhtariyetiniñ qurulmasınen bağlı Anayasa deñişmeleri qanunını Yuqarı Radağa kirsetmege azır olğanını bildirgen edi. Aynı vaqıtta, prezidentniñ aytqanına köre, o vaqıt parlamentte bu qararnı qabul etmek içün 300 rey olıp olmağanına dair malümatı yoq edi.
Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar qırımtatar muhtariyetiniñ «separatizmge iç bir alâqası yoq» dep añlatqan edi. Onıñ qurulması ise Ukrainanıñ 2014 senesi qoşulğan BM tamır halqlarnıñ aqlarına dair beyannamesinde qayd etilgen tamır halqnıñ aqqı ola.
2014 senesi martnıñ 20-nde Ukraina Yuqarı Radası qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı dep tanıdı. Bu qararğa 283 halq deputat rey berdi. Ukraina qırımtatar halqınen diger milliy azlıqlarnıñ Ukrainanıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din kimliginiñ saqlap qalması ve inkişafını kefil olmaqta.


text:
Qırǵawıl
Qırǵawıl (lat. Phasianus colchicus) — tawıq tárizliler otryadına kiretuǵun ádewir iri hám hayran qalarlıq dárejede shıraylı qus, awırlıǵı 2 kg shekem keletuǵın qus. Bası kishkene, qanatları keń hám jińishke basqarıwshı párleri bar quyrıǵı uzın, sına tárizli boladı. Qorazlarında ko'zlerinin' do'gereginde qızıl reńli qalıń teri qatlamaları bar. Bunıń sebepleriniń biri - joqarı ónimli gibrid formadaǵı ań qırǵawılın órshitiw hám aktiv kóshirip qonıslandırıw, sonday-aq aborigen formalardı, basqa genje túrdegi qırǵawıllardı areallarǵa tiykarsız qoyıp jiberiw jaǵdayları bolıp tabıladı. Qaraqalpaqstanda qırǵawıllardı derlik barlıq jerinde ushıratıwǵa boladı. Házirgi waqıtta tek ǵana dárya, kanal, kóller hám izeykeshlerge jaqın jerlerde jasawǵa iykemlesken. Qırǵawıllar sanı jaǵınan júdá azayıp ketti hám qorǵawǵa alındı. Ańlaw qadaǵan etildi.


text:
Törek hawa yulları qayber reyslarnı beterde
Afrikadağı aviadispetçerlar êşne taşlaw çarası oyıştıra
Törek hawa yulları Afrikadağı aviadispetçerlarnıñ êşne taşlaw çarası oyıştıruı arqasında qayber reyslarnıñ ğamäldän çığarıluın citkerde.
Törek hawa yulları pres-ofisınnan yasalğan açıqlawğa kürä bügen planlanğan TK 667 Yaunde-İstanbul, TK 634 Niamey-İstanbul, TK 550 İstanbul-Bamako, TK 551 Bamako-İstanbul, TK 533 İstanbul-Uagadugu, TK 533 Uagadugu -Fritaun, TK 595 İstanbul-Nuakçot, TK 595 Nuakçot-Dakar, TK 595 Dakar-İstanbul, TK 557 İstanbul-Kotonu, TK 557 Kotonu-Abidjan, TK 557 Abidjan-İstanbul reysları belän irtägäge TK 534 Fritaun-Uagadugu, TK 534 Uagadugu-İstanbul säfärläre çınğa aşırılmayaçaq.
Törek hawa yulları kiçä dä qayber säfärlärne betergän ide.
Bäyläneşle xäbärlär
Türkiyä belän Tön’yaq Kipr arasında urtaq künegülär
Türkiyä afat häm ğadättän tış xällär idaräse (AFAD) belän Tön'yaq Kipr Törek Cömhüriyäte grajdan saqlanu oyışması urtaq êzläw qotqaru künegülären ütkärde
AQŞ Türkiygä F-16larnı sataçaqmı?
Türkiyäneñ AQŞtan F-16 xärbi oçqıçların alu mäs'äläse aktual' bulıp qala birä
Ärdoğannıñ “Türkiye 2023 sammitı”na videoyullaması
Türkiyä İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan êksportnıñ, här ayda rekord quyıp, 300 milliard dollarğa citüen äytte


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko cumaertesi künü Ekinci cian cenkinde ğalebeniñ 70 yıllığı munasebetinen keçirilgen tantanalı merasimlerde iştirak ete. Kiyevniñ Şan-şüret bağçasında devlet yolbaşçısı Belgisiz askerniñ mezarına çeçekler qoydı.
Tedbirler planında Petro Poroşenkonıñ Ukraina prezidenitiniñ ayrı polku ve Ukraina Silâlı quvetleriniñ Baş ştabınıñ 101-inci qoruv brigadası askerleriniñ arbiy ant sözlerini qabul etüvi bar. Tedbir Kiyevdeki Ulu Vatan cenki Milliy tarih müzeyinde keçirile.
Ğalebeniñ 70 yıllığı ile bağlı tantanalı merasimler cumaertesi künü Ukrainanıñ farqlı şeerlerinde keçirilecek. Tünevin ukrainler Hatıra ve barışuv kününi qayd ettiler.
Farqlı malümatlarğa köre, Ukraina Ekinci cian cenkinde 8-den 10 millionğa qadar insannı ğayıp etti. Ukrainler em sovet ordusı, em de Gitlerge qarşı koalitsiyasınıñ diger memleketleriniñ ordularında cenkleştiler. Bundan ğayrı, bir qaç yüz ukrain qarşılıq areketi sıralarında cenk areketlerinde iştirak etken edi.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
İşğal etilgen Donetskteki "mahkeme" tarafından Radio Svoboda jurnalisti Stanistav Aseyevge çıqarılğan uydurma ve aqsız üküm, Qırımda zenaatdaşımız - Qırım.Aqiqat müellifi Mıkola Semena oğrağan taqibatnı hatırlata.
Eminim, Kreml, aqiqatnı söylegen jurnalistlerden qorqa. Vladimir Putinniñ akimiyeti daa yigirmi yıl evel Rusiye televideniyesini tolusınen nezaret altına alğanı tesadufiy degildir. Soñra gazeta, mecmua, radio stantsiyalarınıñ ve atta onlayn neşirlerniñ sırası keldi. Rusiye başlığınıñ propagandasına uymağa istemegen, sadece "radarlardan yoq ola". Matbuatnı yañı "doğru" saiplerge bereler, onlayn neşirni yasaq eteler, aqiqatnı söylege jurnalistlerni taqip eteler.
Ve Rusiye birevniñ toprağına kelgende, tez-tez anda öz qaidelerini qura. Mıkola Semenanıñ taqibatı, Stanislav Aseyevniñ taqibatından sadece "açıq" yapılğanınen farqlana. Qırım resmiy olaraq Rusiye Federatsiyası terkibine "kirsettilgen". Semenanıñ mahkeme davasını tam gizlilik şaraitinde keçirip olamaylar. Cezalanğan jurnalistnen zenaatdaşları ve uquq qoruyıcılar körüşe bile.
Semenağa boştan-quru uydurılğan qabaatlavnı qoşıp olamaylar. Ve, belki de, bu, zanaatdaşımıznı sahte ükümge baqmadan, apis cezasından qurtardı.
Aseyevniñ mahkemesi ise qaranlıqta yapıla. Tam qaranlıqta
Aseyevniñ mahkemesi ise qaranlıqta yapıla. Tam qaranlıqta. İşğal etilgen Donbassta adaletli aq-uquq yoq. Bu Ukraina bölgesini talağan marionetkalar, anda istegenini yapa bile - sadece Rusiye "şorbacılar"nıñ razılığı olsun.
Tamam bunıñ içün bütün Rusiye reberligi söz azatlığına beslegen nefreti, Donbassta açıq-aydın, iç bir türlü saqınuv ve acımasız körüne.
Eminim, Stanislav bu qoyulaştırılğan nefretniñ qurbanı oldı.
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikirler, muelliflerniñ öz fikirlerini ifade ete ve muarririyetniñ noqtai-nazarını er vaqıt aks etmezler


text:
Sovet akimiyeti Qırımnı Ukraina terkibine qanunğa zıt şekilde berdi, 2014 senesi ise Qırım ealisi qaysı bir devlette yaşaycağını saylâdı, - dedi Putin er yılki nihaiy matbuat konferentsiyasında. Bu – Rusiye prezidentiniñ Qırım aqqında aytqan yekâne sözleri.
Ukrainalı siayasetşınas, ictimaiy munasebetler merkeziniñ müdiri Yevgeniy Magda, Vladimir Putinge ilhaq etilgen yarımada meselesi artıq meraqlı degil, dep qayd ete.
– O, Qırım aqqında bir şey aytmadı esap, çünki anda maqtanacaq iç bir şey yoq. Keriç köpürü yoq, elekriknen teminlev meselesi soñunace çezilmedi. Yarımadanıñ arbiy platsdarmğa çevirilgeni – çetel jurnalistleri ögünde maqtanılacaq bir sebep degil. Qırım, Vladimir Putinge qol tutmaq içün bir katalizator rolüni oynap, öz vazifesini eda etti: prezident saylâvları bile ilhaq kününe tayinlendi.Bitti, artıq laf etilecek mevzu yoq. Elbette, o kenede, Nikita Hruşov Qırımnı Ukrainağa qanunsız şekilde bağışlağanı aqqındaki yalan malümatnı tekrarladı. Albuki yarımadanıñ bugünki prolemleri hususan ictimaiy soylârı aqqında bir sözçük bile aytılmadı. Sebebi de belli: çünkü «ulu prezident» Vladimir Putin sade insanlarnıñ ayatı aqqında degil de, global katergoriyalar aqqında tüşünmeli.
Vladimir Putinniñ Qırımnen bağlı cevabı bu şekilde edi:
«1920 yıllarda bolşevikler ne içündir Ukrainanıñ esas qısmına qomşu olğan territoriyalar, teşkil etilgen yañı cumhuriyetlerge kirmesine qarar bergenler. Qara deñiz etrafı bütünley anda keçti, Ekinci dünya cenkinden soñ – ğarp vilâyetleri de. Aydı, öyle olup çıqtı deyik. 1954 senesi Qırımnıda anda berip yiberdiler. RSFSR Yuqarı Şurasınıñ razılığını talap etken ve o zamanları üküm sürgen Sovetler Bbirligi qanunlarını bozaraq, qararnı Yuqarı Şurasınıñ Prezidiumı qabul ete.Qırım halqı bir qarar qabul etken olsa da, qabul etti. Biz bunı yeñi çıqacağımızdan eminim. Birisi Ukraina mustaqil devlet olaraq inkişaf etmeli, dep tüşüne. Demek, insanlar öyle dep qarar bergen olsa, öyle olsun. İnsanlar ne dep tüşünsee – öyle yapmalı, o şekilde qol tutmalı. Bu fikirge qarşı küreşmekniñ ne manası, ne de faydası bar».
Rusiyeli felsefeci ve publitsist Maksim Goryunov,yalıñız Vladimir Putin degil de, bütün Rusiye Qırımnen «oynap toydı», dep tüşüne.
Moskvada birisi ayatına şikâyet etkeninde, ekseriy allarda oña: «Lâkin Qırım saña ait», dep cevap bekileMaksim Goryunov
– Qırım bütün devlet içün ruhiy yükseliş, ilham menbası olğan edi. Men, ukrainler içün bu pek kiyik bir şey olıp körünecegini añlayımamma, 2014 senesi mart ayında Moskvada er kesniñ keyfi pek yahşı edi. Bu yalıñız menim fikrim degil: bu hususta em iqtisatçı, em de diger alimler de yaza. Şimdi pek ürmetli siyasetşınas olğan Vladimir Gelmannıñ, 2014 senesi Qırımnen bağlı irratsional baht aqqında yazılğan bir kitabı çıqtı. Diger taraftan ise, soñki dört yıl devamında yarımada musbet duyğular menbası olma hususiyetini coydı. Dersiñ ki, tamam bir bahtsız evlilik kibi: ihtiraslar yatıştı, maişet can sıqıcı olup başladı. Şimdi birisi ayatına şikâyet etkeninde, ekseriy allarda oña: «Lâkin Qırım saña ait», dep cevap berile. Bu mında, Moskvada bayağı tarqalğan bir şaqa.
(Materialnıñ metin şeklini Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Qazahistanda aprel 26 künü saylavlar keçe, beklenilgeni kibi neticede şimdiki prezident Nursultan Nazarbayev saylanılacaqtır.
Qazahistannıñ 74 yaşında olğan yetekçiniñ eki raqibi bar.
68 yaşında Turgun Sizdikov sabıq belediye memurıdır, Qazahistannıñ Kommunistik firqasını temsil ete. Başqası – 63 yaşında Abelgazi Kusainov – mustaqildir. Bundan evel memuriy vazifelerni eda ete edi, şimdi Qazahistan zenaat birlikleriniñ federatsiyasında reberlik ete.
Nazarbayev Qazazistannıñ mustaqilligi, 1991 senesinden berli prezidenti ola. Bundan evel bir qaç yıl sovet Qazahistannıñ başı edi.


text:
Keçken sene Qırım Rusiye tarafından işğal etilgeninden soñra, içtimaiy ağlarda nice qavğa qopqan edi. Çünki, halqara toplulıq işğalni tanımasa bile, şirketlerden bazıları yarımadanı Rusiye toprağı olaraq aks ete edi. Bu afta içtimaiy ağlarnıñ qullanıcıları topografik qarışıqlıq sebebinden öz hoşnutsızlığını bildire ediler. Bunıñ ile bloglarda Oles Buzninniñ «Segodnâ» gazetasınıñ baş muarriri olğanını ve peyda olacaq yañı rus adlarını muzakere ete ve Rusiye poçtacılarınıñ yañı kiyimi ile Yanukoviçniñ İnterpol tarafından qıdıruvı üzerinde şaqalaşa ediler.
Halqara toplulığı Qırımnıñ Rusiye tarafından işğalini tanımasa ve Moskva areketlerini takbih etse bile, yarımada haritası ile er vaqıt nasıldır bir qarışıqlıq yüz bere. Böyleliknen, Moskvada Dünya çempionatı-2018 resmiy tuğrası taqdim etilgende, Qırımnıñ Rusiyege qoşuluvını aks etken videonı kösterdiler. Yani, Yandeks Ukraina sıñırlarını, qullanıcılarınıñ bulunuv yerine köre, deñiştirmege qarar aldı: ukrainliler içün Qırım – Ukrainadır, rusiyeliler içün – Rusiye. Amma bu aynecilikni içtimaiy ağlarnıñ qullanıcıları tez taptı.
Yanvar 14 künü halq deputatı Sergey Leşçenko «MTS» mobil operatorınıñ saytında Ukraina haritası Qırım yarımadasız olğanını qayd etti. Sabıq jurnalist skrinşot etip, beyanatnı öz Facebook saifesinde aşkâr etti.
Ukrain blogerleri özüni bekletmeyip, buña tez seslendiler. Coğrafik deñevlerine cevap olaraq blogerler mobil operatorına boykot ilân ettiler. İçtimaiy ağlarnıñ qullanıcıları «MTS» operatorınıñ qırılğan sim-kartlarınıñ fotoları ile paylaştılar.
Birazdan şirket içtimaiy ağlarda olğan açuvğa seslenip, saytında işğal etilgen Qırımnı Ukraina haritasına qoştı. Facebook mobil operatorı topografik qarışıqlıqnı añlattı, amma, tefsirlerge köre, qullanıcılar böyle cevapnı alğışlamadılar.
Ninel yerine Donara keldi
1917 senesi Oktâbr inqilâbından soñra rus tilinde ecnebiy adlarnıñ sayısı ep arttı. Olardan bazılarını halqara kommunistik areketi ile bağlay ediler (misal içün Roza – Roza Lüksemburg şerefine), başqaları ise diger halqlardan kelip, yañı manağa saip oldılar: Gertruda – «geroinâ truda» («emek qaramanı»), Elina – «Elektrifikatsiya, industrializatsiya», Zarema – «za revolütsiyu mira» (dünya inqilâbı içün), Renat – «revolütsiya, nauka, trud» (inqilâp, ilim, emek), Ninel – işbu ad soñundan oqulğan vaqıtta, Vladimir Leninniñ soyadına oşağanı sebebinden Sovet zamanları pek mot olğan edi.
Jurnalist Andrey Degtârenko, tarihiy tecribege esaslanıp, Putinni, Rusiye tarafını tutqan boyeviklerni qaraman sayğan ve Ğarpnı sevmegen ana-babalar öz balalarına nasıl ad qoyacaq kibi sual üzerinde tüşündi.
Sabıq prezident içün içtimaiy ağ
Yanvar 12 künü İçki işler naziri Arsen Avakov öz Facebook saifesinde Ukraina prezidenti Viktor Yanukoviç İnterpol tarafından qıdıruvğa ilân etilgeni aqqında bildirdi.
İçtimaiy ağlarnıñ qullanıcıları bu haberni mizah ile qarşıladılar.
Şu künü içtmaiy ağlarda şaqa peyda oldı:
« – Baq, Yanıç, fotolarımız İnstagramda peyda oldı!
– İnstagramda degil, Viktor Födorıç, İnterpolda…»
Buzinniñ tayin etilmesi
Yanvar 13 künü «Segodnâ» ukrain gazetasınıñ saibi Rinat Ahmetov Oleg Buzinni neşirniñ baş muarriri vazifesine tayinledi. Böyle qarar içtimaiy ağlarnıñ qullanıcılarını şaşırttı.
Şu cümleden, tasil ve ilim naziri Sergey Kvit öz Facebook saifesinde böyle yazdı: Kerçek olsa, «Segodnâ» gazetasınıñ jurnalistleri maña muracaat etmesinler, dep rica etem».
Rusiyeniñ «sarı-mavı» poçtası
Bu afta içtimaiy ağlarda eñ canlı mevzulardan biri – Üçünci Reyhniñ kiyimini añdırğan Rusiye poçtacılarınıñ yañı urbası oldı.
Soñra Rusiye poçtası öz Facebook saifesinde kiyimleri mavı olğanını bildirdi, amma qullanıcılarnı bu cevap endi toqtatmadı.
Maqalede http://durdom.in.ua saytından alınğan resimler qullanıldı
Radio Svoboda


text:
10 noyabr’ – Atatörekne iskä alu atnalığı
Atatörekne yaqtı dönyadan kitüe yıllığında xörmät belän iskä alabız
Bügen - Törkiyä Cömhüriyäte däwläteneñ qoruçısı häm berençe ilbaşı bulğan Mostafa Kämal Atatörekneñ yaqtı dönyadan kitüeneñ 84 yıllığı.
Çanakkalä suğışınnan soñ kürsätkän uñışı belän iğtibarnı cälep itkän Mostafa Kämal Berençe Bötendönya suğışı näticäsendä Ğosmanlı İmperatorlığınıñ ciñelgän bulıp sanaluı häm il cirläreneñ yawlap alına başlanuı belän törek millätenä yulbaşçı bulıp, Azatlıq köräşen alıp bardı. Bu suğışnıñ uñışqa ireşüe belän Lozannada tözelgän Tınıçlıq urnaştıru kileşüe näticäsendä Törkiyä Cömhüriyäte qorıla häm Mostafa Kämal berençe ilbaşı bula.
Soñınnan Atatörek familiyasen alğan lider tormışqa aşırğan inqıylaplar belän zamança cämğiyätneñ barlıqqa kilüenä zur öleşlär kertä. Anı ülem yıllığında tağın ber qat xörmät belän iskä alabız.


text:
1975 senesinden berli Birleşken Milletlerniñ teşebbüsi ile martnıñ 8-nde Dünya qadınlar künü qayd etile. Bu kün eskiden de qayd etilgen edi, esasen kommunist memleketlerde, lâkin BM oña ilk evelâ aq qorçalayıcı emiyetini berdi.
Birleşken Milletlerniñ 2019 senesi teklif etken mevzusı: «Teñlikni tüşün, basiretli şekilde icat et, deñişüv maqsadınen yañı usullarnı işlep çıqar». Bugünde-bugün qırımlı qadınlar özlerini farqlı saalarda köstereler: işğal etilgen Qırımda aq qorçalayıcı faaliyetinde, ukrain devlet hızmetinde, jurnalist tahqiqatlarında, sanatta ve diger saalarda.
Qırımdaki «Delo çesti» aq qorçalayıcı komitetiniñ koordinatsion merkez reberi Viktoriya Jukovskaya Aqmescit memuriyeti yolbaşçısınıñ vazifesi yarışında eki kere 2017 ve 2018 seneleri iştirak etken edi.
Maña köre, şeer yolbaşçısı ve reberi qadın içün yabancı bir rol degil, çünki bu kene de büyük evni baqmaq demekViktoriya Jukovskaya
– Maña yañı slavân putperestligi pek yaqın, 8 mart bayramı ise Kyiv kinazlığı zamanında pek uzaq ketmegen edi. Onı martnıñ 22-nde qayd etken ediler, baar başlanğan kün edi – bütün qadınlarnıñ şerefine qutlama yapıla eli, çünki olar ayat bağışlay, evini baqa. Şimdi qadın firqa yolundan ketse, bu ceetten inkişaf etse, karyerasını qolay yapa bile. O, ya Devlet şurasınıñ, ya şeer şurasınıñ, ya da atta Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı olur. Asılında karyera yapmaq qolay degil: biz siyasiy bir küçke ait olmağan qadınlar olaraq özüni ancaq yarışlarda tanıta bilemiz. Maña köre, şeer yolbaşçısı ve reberi qadın içün yabancı bir rol degil, çünki bu kene de büyük evni baqmaq demek.
Qırımlı adliyeci Lilâ Gemeci Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından taqip etilgen qırımtatarlarnı qorçalay ve aqayları apiske oğrağan bir çoq qadınnı tanıy.
Bugünde-bugün bir çoq qırımtatar qadını metanet, cesaret, qıyınlıqlarnen küreş, zor vaziyetlerge dayanuv, balalarnı terbiye etüv örnegi oldıLilâ Gemeci
– Qadın – tek ev baqıcısı degil, bu insan balalarına terbiye berip, milletni terbiyeley. Bu eñ büyük rol, o, esas olmalı, qalğan işleri bunıñ etrafında toplanmalı. Balalarğa belli bir anane, medeniyet, añlam aşlasañ, milletni terbiyeleysiñ. Bugünde-bugün bir çoq qırımtatar qadını metanet, cesaret, qıyınlıqlarnen küreş, zor vaziyetlerge dayanuv, balalarnı terbiye etüv örnegi oldı. Bu qadınlar meni Qırımnıñ aq qorçalayıcı areketinde iştirak etmemni aveslendire. Menim içün olar – adiy bir destek degil, teslim olmayıp, toqtamayıp ve bir şeyge baqmayıp ileri ketkeniniñ örnegidir.
Lilâ Gemeciniñ qayd etkenine köre, onıñ içün advokat işi – maddiy kâr qazanmaq içün karyera yapmaq kibi bir şey degil.
– Balalağımdan berli qartbabamnıñ qırımtatarlarnıñ Qırımğa qaytması içün içün arekette iştirak etkenini hatırlayım: toplaşuvlar, subetler. Qırımğa qaytqan soñ ve yañı repressiyalar başlağan soñ, halqımıznıñ aqları bozulğanda çette qalamayım. Menim içün aq qorçalayıcı areketinde iştirak etüv, advokat işi – maddiy nimetlerge irişmek içün karyera qurmaq degildir. Faaliyetimniñ maqsadı halqımnıñ Qırımda barışıq şekilde yaşaması, dindaşlarımnıñ ve semetdeşlerimniñ din ya da millet mensüpligine köre aqsımlamamaqtan ibarettir.
Ukrain jurnalist tahqiqatları merkeziniñ reberi Valentina Samar esas Ukrainada yaşamağa ve çalışmağa mecbur.
Bir çoqumız içün martnıñ 8-i – o qadar bayram da degil, daa çoq işğal başlağanınen bağlı hatıralarValentina Samar
– Ne yazıq ki, Qırımğa artıq diger insanlarnıñ közlerinen baqam. Qırım, anda yaşağa insanlar aqqında yazmağa ve aytmağa devam etemiz. Anda qalğan qırımlı dostlarımnen bütün subetler «Ne vaqıt?» sualinen başlay. Bu sualniñ cevabını bilmeyim, kimse kerçekni bilmey. Bir çoqumız içün martnıñ 8-i – o qadar bayram da degil, daa çoq işğal başlağanınen bağlı hatıralar. 2014 senesi baarniñ cenk başlanğçınıñ qoqusı bar edi. Er vaqıt aqlımda olacaq, qollarına Ukraina devlet bayraqlarını alğan qadınlar yol boyunca barışıq içün, bu cenkniñ başlamaması içün küreşti. Qadınlar arbiy bölüklerniñ araba qapuları ögünde turıp, küç qullanuvına mania olğan edi. Ukraina askerleri meydanda sekiz şeklinde tizilip, qadınlarını hayırlay edi. Ne yazıq ki, işğalciler qadınlarnı canlı qalqan olaraq qullandı.
Valentina Samar, işğal vaqtında Ukraina jurnalistleriniñ neler körgenini hatırlata.
– Olar ücüm, zorbalıq qurbanları ola edi. Bir zenaatdaşım 8 mart «hayırlavını» ömür boyu unutmaz, olarnıñ çekim taqımı dağıtıldı, insanlar köteklendi, tehnika yoq etildi. «Noçnıye volki» olğanını tahmin etem, ücüm etkenlerden biri «8 mart künü hayırlı olsun!» degen edi. Şimdi yañı qadınlar peyda oldı. İnqilâp-azatlıq areketi iştirakçileriniñ apayları aqqında tek kitaplarda oquğan edi, şimdi ise pek çoq siyasiy mabüsniñ ömür arqadaşları ve anaları bar – yüzden ziyade oldı. Olarnıñ rolü ayrı: olar tek qorantalarını qorçalamay, aqaylarına, babalarına, oğullarına qoltutmaqnen beraber kerçek malümat menbaları ola. Olar Qırımda olğanlarnı bütün dünyağa bildire.
Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Cepparnıñ fikirince, Ukraina 8 mart bayramınıñ sovet añlamından uzaqlaşa.
Bu qıymetler bizge qolay berilmey, tez olmay – sovet yaşayışından çetleşmek içün tektonik taşlarnıñ areketidirEmine Ceppar
– Men zemaneviy cemiyette qadın ya da erkekniñ rolüni ayırmayım. Mence, bu şahsiyetniñ özüni kösterüv meselesi ola. Maña köre, zemaneviy cemiyette qadınnıñ rolüne endi-endi emiyet berip başlaylar. Soñki bir qaç on yıl devamında qadınlarnıñ aqlarına riayet etile, olar mütehassıs olaraq özüni köstere bile – bundan evel cemiyet resurslarınıñ 50%-ı qıymetsiz körüne edi. Şimdi cınsiyet teñligi ukrain cemiyeti içün Avropa qıymetlerinden biri olaraq aktual olğanını aytmaq mümkün. Bu qıymetler bizge qolay berilmey, tez olmay – sovet yaşayışından çetleşmek içün tektonik taşlarnıñ areketidir.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Katerina Nekreçaya, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ prodüseri, mahsus leyhalarnıñ alıp barıcısı ve müellifi


text:
Aksungur 49 säğat' oçtı
Törkiyäneñ yaña keşesez hawa apparatı sınawlarnı uñışlı ütte
Aksungur keşesez hawa apparatı 49 säğat’lek oçış başqardı.
Törek aviaśiyä häm ğaläm sänäğate TUSAŞnıñ Twitter akkauntınnan belderelgänçä, dron 59nçı test oçışın tormışqa aşırğan. Tulayım oçış waqıtı 230 säğat’. Sonğısında Aksungur 49 säğat’ hawada qala alğan.
Bu üseş xaqında bolay dip yazdılar: “49 säğat’ hawada oçıp 59nçı test oçışın tämamlağan Aksungur 20 meñ fut biyeklektä ay-yoldızlı bayrağıbıznı kük yözenä yasadı. Barısı da watan öçen!”
İke motorlı apparat urta biyeklektä awır yök taşu sälätenä iyä. Anıñ 40 meñ fut biyeklekkä qadär ozaq waqıtlı wazıyfalar başqaruı maqsat itep quyıla.
Keşesez hawa apparatı Anka platforması östendä yasaldı. Şuña kürä ul qısqa waqıt êçendä häm arzan bäyägä çığarıldı.
Bäyläneşle xäbärlär
Terrorçılarğa qarşı yaña operaŝiya başlatıldı
Türkiyäneñ Siirt vilayätendä “Êren Blokada Köz-Qış operaŝiyase” başladı
Ärdoğan: “Xıyal yulında yasalma kirtälär bulmağan atmosferanı östen qıldıq”
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan berkem dä ışanuına, qaraşına, kilep çığışına qarap çitläşterelmägän, diskriminaśiyälänmägän, xıyallarına baruçı yulda yasalma kirtälär belän oçraşmağan atmosferanı il külämendä östen itülären belderde
Aşlıq koridorınnan küpme aşlıq çığarıldı?
Bu xaqta Milli saqlanu ministrlığı yazma açıqlawında citkerelde


text:
Noyabr 15, salı künü BM Baş assambleya komiteti Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozulması boyunca rezolütsiyanı baqacaq. Dekabrde bu rezolütsiya BM Baş assambleyasında baqılacaq. Vesiqanıñ ameliy canlanması olaraq Qırımğa insan aqlarınıñ bozuvlarını taqip etecek nezaret eyyeti yollanılmaq mumkün. Bunı vesiqağa qol tutmaq içüm BM ofisine kelgen Ukraina temsilcileri bildire. Ukrain eyyetiniñ erkânına deputat, qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev te kire. «VOA» efiride o bu rezolütsiyadan ve umumen Birleşken Milletler Teşkilâtından ne beklegenini añlattı.
Bizim vazifemiz – mümkün olğanı qadar çoq devletniñ bu Rezolütsiyağa qol tutqanlarını teminlemek
– BM Baş assambleyasınıñ Üçünci komiteti muzakere etecek bu Rezolütsiyasında Qırımnıñ işğal etilgen topraqlarında insan aqlarınıñ qaba bozuvları aqqında söz yürsetile. Bu sırada – apis etüvler ve tintüvler, insanlarnıñ öldürilmesi, totalitar terroristik rejimniñ pekitilmesi. Talaplar arasında – insan aqlarınıñ vaziyetine qıymet kese bilecek halqara nezaret teşkilâtlarınıñ yiberilmesi. Men bellesem, bu Rezolütsiya qabul etilecek, kelecek ay ise o BM Baş assambleyasında muzakere etilecek.
Bizim vazifemiz – mümkün olğanı qadar çoq devletniñ bu Rezolütsiyağa qol tutqanlarını teminlemek. Men añlayım, bazı memleketer azmı-çoqmı Rusiyege bağlılar, bazı memleketlerde ise insan aqlarınıñ vaziyeti Qırımdaki vaziyetke beñzey, meselâ Şimaliy Koreyada, – böyle devletler bizim Rezolütsiyamızğa qoltutacaqlarını tahmin etmege ağırdır. Rusiyenen aralarını bozmağa, kerginleştirmege istemegen devletler, bese-belli, sadece bitaraf qalacaqlar. Fikirimce, öyle ya da böyle, yarın Rezolütsiya qabul etilecektir.
– BM missiyası çalışıp başlasa, siziñ fikiriñizce, onıñ erkânı ve iş tertibi nasıl olacaq? Bu missiyadan ne bekleysiñiz?
Men pek ümüt etem ki, BM missiyası yiberilecek, lâkin özüm pek te emin degilim
– Bügün endi işğalniñ 659-ci künü. Bu vaqıt devamında işğal etilgen topraqlarğa serbest missiyalar, qaide olaraq, yiberilmey edi – ya da evelden añlaşıp Rusiye Federatsiyası içün uyğun olacaq vesiqalarnı azırlaycaq gruppalar yiberile edi. Men pek ümüt etem ki, BM missiyası yiberilecek, lâkin özüm pek te emin degilim. Bu missiya yiberilse de, ketişat böyle olacaqtır: olar, esasınen, işğalci akimiyetniñ vekillerinen, işbirlikçilernen körüşeler ve olar işğal etilgen topraqlarda neqadar «bahtlı» ayat sürgenlerini añlatalar, ters fikirlerni ise anda seslendirmege pek telükeli. Anda diqqatlı olıp çalışmağa kerek olacaq: bu bir ya da eki künlük iş degildir.
– Dünya yetekçileri ve ukrain siyasetçileri umumen, Qırım Ukrainağa nevaqıt qaytacaq sualine, cevap bermemege tırışalar: yılar, onyıllar aqqında aytalar. Siz bu meselede ne tüşünesiñiz, nevaqıt Qırım Ukrainağa qaytmaq mumkün?
Biz mıtlaqqa Qırımnı azat etermiz – ve sadece Qırımnı degil, Rusiye ve onıñ teşkil etken gruplar tarafından bizim devletimizniñ Şarqında işğal etilgen bütün topraqlarnı da
– Rusiyeniñ arekelerini ve alını kimse evelden añlap olamay: belki bu aqşam, ya da belki bir afta soñra, belki daa bir vaqıt... Er şey Allahnıñ emirinde. Qaide öyle ki, tecavuz – onı yapqan memlekette yekünlene. Men bellesem, biz mıtlaqqa Qırımnı azat etermiz – ve sadece Qırımnı degil, Rusiye ve onıñ teşkil etken gruplar tarafından bizim devletimizniñ Şarqında işğal etilgen bütün topraqlarnı da. Elbette, muddet meselesi tek Ukrainanen bağlı degil – biz, elbette ki, elimizden kelgenini yapacamız – lâkin dünya toplulığı, ileri devletlerniñ de areketleri pek emiyetli. Şimdi sanktsiyalarnı red etmek kerekligi, olarnıñ zararlı olğanları aqqında söz yürsetken siyasetçiler, menim fikirimce, basiretsiz siyasetçilerdir: şimdi ücüm etkenge qarşı şiddetli tedbir alınmasa, soñra daa ağır esaplaşma olacaqtır, ve sadece maddiy cetten paalıca degil de, insanlarnıñ canları ile fiyat kesilecektir. Biz basiretli siyasetçilerge ümüt etemiz.
– New-Yorkta olğanıñız arada, Qoşma Ştatlarnıñ yañı saylanılğan prezidenti Donald Trump ya da onıñ yaqınlarından birisinen subetleşmege niyetli degilsiñizmi? O Qırım aqqında bir-qar keskin beyanat seslendirgen edi.
– Trump degen edi ki, sanki o Qırımda referendum keçirilgenini eşitken edi, sanki Qırım ealisi özü işğal astında yaşamağa istedi, lâkin, men bellesem, bu onıñ habersiz olğanından sebep aytılğan edi. Bellesem, onıñ etrafında olğanlar oña birlgi bererler. Cumhuriyetçiler firqası er zaman Ukrainanı demokratik firqadan daa ziyade destekley edi, onıñ içün ümütsiz degilmiz. Yañı saylanılğan prezidentniñ etrafından birisinen ciddiy körüşüvler daa keçirmedik, lâkin niyetimizde bar. Cumhuriyetçiler arasında bizim, John McCain kibi, pek itibarlı insanlarımız bar, olar vaziyetni pek yahşı añlaylar, – biz olarnen körüşüp, noqta-i nazarımıznı añlatacamız.


text:
Suvnı tutumlı masraf etmek içün Aqmescit sakinleriniñ sıcaq suvu söndürilecek, haber ettil rusiyeli Aqmescit başı Yelena Protsenko.
"Kelecek bazarertesi, fevralniñ 10-undan soñ, cumaertesi ve bazar künlerinden ğayrı sıcaq suv teminatınıñ qapatılması aqqında ve suvuq suvnıñ saba ve aqşam berilmesi cedveline keçmesi aqqında qarar alındı", - yazdı Facebookta Protsenko.
Onıñ aytqanına köre, daa tafsilâtlı malümat ve suv berilmesiniñ cedveli "Voda Krıma" müessisesiniñ ve Aqmescitniñ rusiyeli memuriyetinin saytlarında yerleştirilecek.
Fevralniñ 5-inde Moskova nezaretindeki Qırım Suv hocalığı ve melioratsiyası boyunca Devlet komitetinin başı İgor Vayl, Aqmescitte eñ çoqu 90-100 künlük içme suvu yedekleri qalğanını haber etti.
QMC-nde Ukraina prezidentiniñ daimiy vekili Anton Korineviç, yarımada işğalden boşatılmağance Şimaliy Qırım kanalından Qırımğa suv berilmesi yapılmacağında işandıra.
Yanvarniñ 27-nde Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ suv hocalığı ve melioratsiya devlet komitetiniñ bildirgenine köre, yarımada suv anbarlarındaki suv yedekleri 2020 senesi iyün ayına qadar yetecegi aqqında malümat müessise saytında derc etildi.
Daa evel Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ suv hocalığı ve melioratsiya devlet komiteti, yarımada suv anbarlarınıñ üçte biri tolu, dep bildirgen edi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
«Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 21-nde olacaq. Bu aqta Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva TSN.ua içün bergen intervyüsında ayttı, dep haber ete Ukraina prezidenti ofisiniñ matbuat hızmeti.
«Qırım sammiti («Qırım platformasınıñ» sammiti – QA) keçirilecek künü belli – 2021 senesi avgustnıñ 23-ü. Prezident ofisi Tış işler nazirliginen beraber dünya liderlerine davetname, uyğun qavrayış, sammit programmasını azırlamaq ve diger teşkiliy meselelerni çezmek içün çalışa», – dedi İğor Jovkva.
«Qırım platforması» sammitinde yarımadanı işğalden qurtaruv içün belli qararlar alınmalı, dep qayd etti o.
«Biz sammit içün sammit yapmaymız. Sammitni keçirip, bu meseleni unutmamalımız. Şunıñ içün sammitten soñ beyanname peyda olmalı, ve daa müimi – Qırımnı işğalden qurtarmaq ve Qırımdaki ukrainalılarnıñ aqlarını qorumaq içün halqara aletlerniñ koordinatsiya etilmesi kerek», – dep añlattı Jovkva.
Onıñ aytqanına köre, sammit Ukraina mustaqilliginiñ 30 yılı munasebetinen keçirilecek tedbirlernen bağlı olacaq. Onıñ malümatına köre, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy çetel devletleriniñ liderlerinen telefonda laf etip, olarnı endi iştirak etmege davet ete.
«Bu künleri keniş halqara iştirak olur, dep ümüt etemiz», – dep qayd etti Jovkva.
Ukraina Tış işler nazirliginiñ daa evel bildirgenine köre, Qırımnı işğalden qurtaruv sammiti Kyivde 2021 senesi mayısta keçirilecek edi. Daa soñra Jovkva sammit bu yaz olacaq dedi, amma kününi aydınlatmağan edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov emin ki, yañı halqara meydançıqnıñ quruluvı «Qırımnı qaytarmağa» yardım etmeycek.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Fevralnıñ 3-nde Rostov-na-Donudaki Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesi "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ mabüsi olğan arap tili mütehassısı İsmet İbragimovnıñ tevqif müddetini yarım yılğa uzattı.
Bunı “Qırım birdemligi” cemaat birleşmesine advokat Ayder Azamatov bildirdi.
Advokatlar diñlevlerde Rusiye nezaretinde olğan Qırım garnizon arbiy mahkemesinden video bağ vastasınen iştirak etkenler.
“Bu mahkeme oturışı mudafaa tarafınıñ muracaatı ile keçirildi, çünki mudafaa tarafı tahqiqat safhasında bir sıra usul bozuvı olğanına inana ve bugün (fevralnıñ 3-nde – QA) mudafaa tarafı davanıñ materiallarında olğan bozuvlarnı kösterdi”, – dep haber etti advokat.
Onıñ sözlerine köre, mudafaa tarafı bir sıra muracaat bergen: köçme mahkeme oturışınıñ keçirilüvi, IV Jeneva şartnamesiniñ qullanuvı, prokurorğa davanıñ qaytarıluvı.
Qabaatlav tarafı ise tek bir muracaatni bildirdi – İsmet İbragimovnıñ tevqif meddetiniñ 6 ayğa, 2021 senesi iyülniñ 24-nece uzatılması aqqında.
“Mahkeme bir saattan ziyade mesleatlaştı. Diger davalarda olğanı kibi aynı qarar çıqardı – mudafaa tarafınıñ bütün muracaatlarını red etmek ve devlet qabaatlayıcısınıñ İsmetniñ tefqif müddetiniñ 6 ayğa uzatılması aqqında muracaatını qanaatlendirmek”, – dedi Azamatov.
Bundan ğayrı mahkeme, İbragmovnı Aqmescitte Rostov-na-Donudaki 1-nci tahqiqat tevqifhanesine etap etmege qarar çıqardı.
Nevbetteki mahkeme oturışı fevralnıñ 10-nda olacaq.
Aqmescitte Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi istinaf şikâyetini red etip, «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi olğan arap tili mütehassısı İsmet İbragimovnı2021 senesi martnıñ 2-ne qadar uzattı.
İsmet İbragimov iyülniñ 7-nde Aqmescit rayonınıñ Kurtsı qasabasında tutuldı. O künü daa altı qırımtatarı tutuldı. İbragimov Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» faaliyetini teşkil etkeninde qabaatlana.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Rusiye Federal migratsion hızmeti ukrain tarafdarı olğan qırımlı faaliyetçi Yelizavet Bonutskayadan onıñ qızı ile Ermeni Bazarda yüz bergen vaqia içün afu soradı: qız Qırımdan çıqıp olamadı – onı Rusiye sıñırcıları trenden tüşürdiler.
Bogutskaya Qırım.Aqiqat saytına FMH Rusiye sıñır bekçisiniñ areketlerini qanunsız olaraq adlağanlarını aıttı. «Qızımnı trenden tüşürmek içün acet olmağanını qayd ettiler»,– dedi o.
Bogutskaya FMH qızını Ermeni Bazardan Hersonğa qadar trende yollamağa teklif etkenini bildirdi.
«Şimdi qızım Cankoyda dostlarında buluna. O, Ermeni Bazarğa kelip olamay. Amma imkânı peyda olğanınen aman Ukrainağa ketecek», – dedi Bogutskaya.
Faaliiyetçi şunı da qayt etti ki, işbu vaqianı şimdi FSB oğraşa.
Tünevin Qırım.Aqiqat mühbirine Yelizaveta Bogutskaya aytqanı kibi, onıñ qızı Sakina pasportına yañı fotonı qoymaq içün Ukrainağa kete edi.Faqat Rusiye sıñırcıları Sakina Bogutskayağa onıñ ukrain pasportı aqiqiy olmağanı içün Rusiye Federatsiyasından çıqmağa yasaq olğanını bildirdiler. Olar qızğa Rusiye Federatsiyasınıñ pasportını elde etip, meseleni çezmege teklif ettiler, böyleliknen onı vatandaşlıqnı deñiştirmege mecbur ete ediler.
«Qızımnı Ermeni Bazarda toqtattılar, trenden tüşürdiler. O, Aqmescitte onıñ ukrain pasportına yañı fotonı qoymağanlarını ve bunı etmek içün onı Qırımdan yollamağanlarını aytıp, ne etecegini sıñır bekçilerinden sorağan edi. Sıñırcılar oña başta Rusiye Federatsiyasınıñ pasportını elde etip, soñra onen çıqa bilecegini ayttılar», – dedi Bogutskaya.
Qadın onıñ qızı Rusiye vatandaşlığını qabul etmegenini bildirdi, şimdi oña qıtağa ukrain pasportı ile çıqmaq içün imkân bermeyler eken.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqyarnıñ vaqtınca yolbaşçısı olğan Mihail Razvojayevniñ bildirgenine köre, iyünniñ 1-nden itibaren turistler şeer kirişlerinde koronavirus testini yaptıra bilecek.
«Biz COVID-19 tedqiqini bermege teklif etemiz. İyünniñ 1-nden başlap bunı üç keçiş noqtasında teşkil etmege azırmız», – dep bildire Razvojayevniñ aytqanlarını TASS agentligi.
Onıñ aytqanına köre, bundan soñ insan test neticesi kelgenine qadar şeerge kirgende bildirgen adreste qalmalı. Koronavirus hastaları çoq olğan yerlerden Aqyarğa kelgenler içün kiriş qaideleri sert olacaq – koronavirus olmağanına dair vesiqa talap etilecek.
Aqyarda mayısnıñ 28-nde saba bir yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Keçken künü Qırımda 6 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Böylece, Qırımda 361 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 26-sı çetelden keldi, 74 kişi qomşu Rusiyeden keldi. 11 insan vefat etti. Aqyarda 161 COVID-19 hastası bar, üç kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırım Devlet Şurasınıñ başı Vladimir Konstantinov şunı bildirdi ki, Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov bıltır olğan adiseler vaqtında, «referendumnıñ» arfesinde, «Kiyev tarafından vade etilgen Qırım parlamenti vazifesine keçmek içün faal sürette dubaralta edi».
Böylece, Konstantinov Çubarovnıñ bıltır olğan vaqialar ile bağlı hatırlavlarına seslendi. Çubarov tafsilâtlı şekilde Rusiyege Qırımnı işğal etmege yardım etken Qırım memurları aqqında tarif etti. Qırım spikeri öz hatırlavlarını Facebookta aşkâr ete.
«Şimdi, eger de o (Çubarov – muar.) bunı tanısa edi, o vaqialarda olğan rolüni qaramaniy sürette taqdim etemez edi. Aynı böyle «qaramaniy» tarzda o, Qırım Yuqarı Şurası fevral 26 künü Qırımnıñ Ukrainadan ayırıluvı aqta rey berecegi aqta tarif etip, fevral 25 künü qırımtatar mobilizatsiyasını ilân etkeni aqqında şimdi bir şey aytmay. O vaqıt toplaşuv tertibinde buña oşağan mesele yoq edi ki», – dey Konstantinov.
O şunı bildirdi ki, fevral 25-26 künleri Qırım akimiyeti «cumhuriyet vekâletlerini keñişletip, 1992 senesi statusına qaytıp, yarımadanıñ Kiyevde akimiyetke kelgen «yevroislâatçılarnıñ» areketlerinden havfsızlığını temin etmege arz ete edi» eken.
«Muzakerelerge azır edik, amma bunıñ yerine bizge taba açuvlı insan sürüsini yolladılar», – dey spiker.
O, 2014 senesi fevralniñ 26-da qırımtatarlarnıñ raqiplerinde olğan silâ aqqında malümatnı da red ete.
«O vaqıt iç bir silâ qullanılmağan edi. Meclis boyevikleri ise gaznı kerçekten de qullanğan ediler. Bu da – fakt. Em de gaznıñ qullanılması olarğa teşebbüsni özlerine çekip, parlament binasına kirmege imkân berdi. Çubarov bunı ne içün aytmay? Çünki böyle şeyler onıñ suniy barıştırıcı sıfatını boza», – dey Konstantinov.
Onıñ sözlerine köre, fevral 27-28 künleri vaziyet kergin olıp qala edi. Konstantinovnıñ aytqanı kibi, «hunta tarafına keçken küçler er zaman binağa ücüm ete bile edi». Faqat mart 1 künü Aqmescit merkezi Rusiye ordularınıñ nezaretine keçti.
«Çubarov öz devlet avdarılması planınıñ muvafaqiyetsiz olğanından qasevet çekip, bütün detallerni unutqandır, ğaliba. Şunıñ içün onıñ bıltır olğan adiselerniñ aksi şimdi yañlıştır…», – denile Konstantinovnıñ beyanatında.
Evel Refat Çubarov Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında aytqanı kibi, yarımada işğali arfesinde qırımtatarlarnı Qırım vaziyetini patlata bilecek areketlerge celp ete ediler.
Fevral 27 künü saat 4:20 belgisiz silâlı insanlar tarafından Qırımnıñ Yuqarı Şurası ve Nazirler Şurasınıñ zaptı başlandı. Saba Aqmescit sakinleri ükümet binaları üzerinde Rusiye bayraqlarını kördiler. Prokuratura zaptnı terroristik areket olaraq tanıdı. Qırım parlamentiniñ nevbetten tış toplaşuvı avtomatlar altında keçti. Birazdan muhtariyetniñ statusı aqqında referendumnı keçirmege qarar alına.
Aprel 17 künü Rusiye prezidenti Qırımda bulunğan silâlı insanlarnıñ Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.


text:
Ayder (han)
Ayder (arap urufatında: حيدر) - I Hacı Geraynıñ oğlu. Doğğan tarihı bilinmegen, 1487 senesi öldi. 1475 senesi Qırımnıñ hanı edi. 1456 senesi babası I Hacı Gerayğa qarşı isyan etip tahtnı zapt etmege tırışqanı aqqında malümat bar, lâkin bunıñ işançlı isbatları ale daa tapılmağan. Ayderniñ qardaşı I Meñli Geray tahtqa çıqqan soñ Ayder Sudaq qalesine apiske tüşti. Osmanlılar 1475 senesi ceneviz müstemlekelerini basıp alğan soñ Ayder qısqa vaqıtqa tahtqa çıqtı, amma soñ qardaşı Nur Devlet tarafından yeñilip Kiyev şeerine qaçtı. 1479 senesi Moskvağa köçip Moskva knâzı III İvanğa sığındı. III İvan onı bilinmegen bir sebep ile Moskoviyanıñ şimaline sürgünlikke yolladı. 1487 senesi Rusiyeniñ şimalinde bulunğan Belozersk şeerinde (bugünki Vologda vilâyeti) sürgünlikte öldi.
- ↑ Яз. Aзи-Гиpeй (rus.) // ЭHциkлoпeдичeckий лekcиkoH — CПб: 1835. — T. 1. — C. 240.
- ↑ Яз. Aйдapъ (rus.) // ЭHциkлoпeдичeckий лekcиkoH — CПб: 1835. — T. 1. — C. 304.


text:
Aqmescit merkezinde cumaaqşamı künü, dekabr 13-den, yañı yıl munasebeti ile naratnı pekitmekteler.
Kommunal hızmetlerniñ hadimleri aytqanı kibi, bu inşanı Kiyevden 4 yıl evelsi ketirgen ediler. Bu vaqıt devamında yañı bir şey peyda olmadı.
«4 yıl onı qoyamız, onı Ukrainadan ketirgen ediler. Kiyev bizge ediye etti», – dep ayttı Qırım.Aqiqat mühbirine kommunal hızmetiniñ hadimi.
Naratnı, adet üzre, Lenin meydanınıñ merkezinde yerleştirecekler. Tahmin etilgeni kibi, dekabr 19 künü endi azır olacaqtır.
Evel Aqmescit şeer şurasında bu sene Qırımda narat Rusiye bayrağı tüsinde yaraştırılacağı aqqında bildirgen ediler.


text:
BM insan aqları monitoring missiyası Rusiyeni Qırımtatar Milliy Meclisi yasağını lâğu etmesine çağırdı. Bu aqta sentâbrniñ 29-nda BM missiyasınıñ Facebook muracaatında aytıla.
«3 yıl evelsi, 2016 senesi sentâbrniñ 29-nda, Rusiye Federatsiyasınıñ Yuqarı mahkemesi Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi çıqarğan Meclis yasağı qararını deñiştirmedi. Neticede, Meclis, qırımtatarlarnıñ temsiliy organı, bugünge qadar vazifesini yapıp olamay. BM Halqara mahkemesiniñ qararına baqmadan, vaziyet deñişmey… Rusiye Federatsiyasını BM mahkemesiniñ qararını yerine ketirip, Meclis faaliyetiniñ yasağını lâğu etmege çağıramız», – dep aytıla teşkilâtnıñ beyanatında.
2017 senesi mahkeme Rusiye qırımtatarlarnıñ temsiliy organları, hususan Meclisniñ sıñırlamasından vazgeçmek kerek, dep qarar çıqardı.
Varşavadaki OSCE toplaşuvında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev Rusiyeni BM Halqara mahkemesiniñ Qırımda Meclis faaliyetiniñ yasağını lâğu etmek qararını yerine ketirmege mecbur etecek plannı teklif etti.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov OSCE toplaşuvında Rusiye akimiyetini ve yarımada teşkilâtlarını temsil etecek işğal etilgen Qırımdan iştirakçiler qayd etildi, dep bildirdi.
2014 senesi martnıñ 20-nde Ukraina Yuqarı Radası qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı dep tanıdı. Bu qararğa 283 halq deputat rey berdi. Ukraina qırımtatar halqınen diger milliy azlıqlarnıñ Ukrainanıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din kimliginiñ saqlap qalması ve inkişafını kefil etmekte. Qırımtatar Milliy Meclisi ve Qurultayı qırımtatarlarnıñ temsiliy organları olaraq tanıldı.
Er yıl avgustnıñ 9-nda dünya tamır halqlar künü qayd etile. Onı BM Baş Assambleyası 1994 senesi tasdıqladı.


text:
Cumaertesi künü, fevral 28-de, Rusiye Federatsiyasınıñ Ankaradaki elçihanesi yanında Türkiyedeki qırımtatarlar diasporasınıñ piketi ötkerildi. Aktsiyada Ukraina vatandaşları – Qırım sakinleri de iştirak ettiler.
Tedbir Rusiyeniñ Qırım işğaliniñ yıllığına bağışlandı.
Qırım.Aqiqatnıñ mühbiri bildire ki, teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, aktsiyada aman-aman 1500 kişi iştirak etti.
Toplaşqanlar «Putin, Qırımdan def ol», «Qırımtatarlar teslim olmaycaq», «Qırım oğlu Mustafa, halqıñ seniñ yanında», «Millet. Vatan. Qırım» kibi şiarlarnı seslendirdiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra Amerika Qoşma Ştatları ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını aytmağa devam ete.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev emindir, Rusiye öz medeniy asabalığı cedveline kirsetken Qırımnıñ tarihiy obyektleri Ukrainağa qaytarılacaq.
«Rusiye Federatsiyasınıñ ükümeti oktâbr 20 künü Qırımnıñ tarihiy obyektlerini onıñ medeniy asabalığına qoşqan qararnı qabul etti… Rusiyeniñ bu kibi areketleri XVII asır zapt eticilerine ait», – dep bildire vekâletliniñ matbuat hızmeti.
Cemilev dey ki, «tarihiy obyektlerni zapt etip» Rusiye Qırımnıñ tarihiy inşaatlarını UNESKO asabalığı sırasına kirsetken Ukrainanıñ ve qırımtatarlarnıñ ğayretini yoq ete.
«Rusiye Qırımnıñ medeniyet obyektlerine büyük zarar ketire. Amma alsınlar, ertemi-keçmi keri qaytaracaq, şunıñ içün bu kibi areketler biz içün pek müim degil», – dedi Cemilev.
Qırım ve Aqyar toprağında 200-den ziyade tarih obyekti oktâbr 20 künü Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedevniñ fermanı ile federal emiyeti olğan medeniy obyektlerge qoşuldı.
Ukraina Tış işler nazirligi ve Medeniyet nazirligi bu areketlerge qarşılığını bildirdi ve halqara toplulıqnı «Rusiye Federatsiyasınıñ Ukraina medeniy asabalığını elge keçirmek ıntıluvlarını takbih etmege» çağırdı.


text:
`Qırım tatarları` Näticälär
Xäbärlär [195]
- Çavuşoğlu Qırımoğlunı qabul itte
- Cähännäm işekläre açıldı
- Kerç’ küperendä bulğan şartlawğa qağılışlı 8 keşe qulğa alınğan
- Putin: "Qırım küperendäge şartlaw terrorçılıq ğamäle"
- Qırım küperendä şartlaw
- Qırımda oçqıçta şartlaw
- "Qırım xalqına süzem: kiläçäkbez"
- Rusiyäneñ Qırımdağı tınıç xalıqqa qarata naçar möğalämäse däwam itä
- Çavuşoğlu Cäppar häm Qırımoğlu belän oçraştı
- "Qırımdağı şartlaw - sabotaj näticäse"
- Qırım tatarlarına yaña status
- Qırımğa kerergä irek birmädelär
- Tatarstanda tabiğat’ baylığı häm awılda öy satıp alu mömkinlege
- Törkiyä Qırım tatarlarına teläktäşlek belderde
- Zelenskiy: “Qırım tatar genośidı qorbannarın onıtmayaçaqbız”
- Törkiyä qırım tatarları belän bergä bulırğa däwam itäçäk / Tөpkия kыpыM TaTapлapы бeләH бeprә бyлыpra дәBaM иTәчәk
- Qazan-Antaliya arası häm Seber tatarlarınıň tuy cırları
- Tatarstan matbuğatında Tuqay häm Törkiyä tatarları
- Tatarstan-Törekmänstan mönäsäbätläre, Tatar isemnäre süzlege häm Ukraina tatarları
- Ärdoğan: "Liderlar sammitın İstanbulda ütkärä alabız”
- Onıtılmas faciğalär
- 75 yıllığında Änkarada Qırım sörgene iskä alındı
- Kel’ndağı töreklär Rusiya höcümnärennän qaçqan ğailälärgä yärdäm qulı suzdı
- Törkiyä Qırım tatarlarına teläktäşlek belderde
- Qırım tatarları miting ütkärde, Ukrainanı yaqladı
- Änkarada xalıq hönärläre yärminkäse
- Rusiya Qırımğa küper tözetä
- Änkarada Ali Aqış iskä alındı
- Seber tatarlarınıñ hicräte
- Änkara tatarları cıyılğan cirdä
- Kuruhöyük Osmaniye tatar awılında sabantuy 2018
- İzmir qalasında tatar moñnarı
- Pol’şa tatarlarınıñ yolası häm zamandaşlığı
- Fäwziyä Bäyrämova İskeşähärdä
- Antaliyada Sabantuy
- Kuruhöyük Osmaniye tatar awılı Sabantuyında äñgämälär
- Törkiyädän tatar äbise: “Telebez betä dip qurqıp toram”
- Kuruhöyük Osmaniye awılında Tatar üzäge
- Aydar Xäyretdin häm Miläwşä Ğaynanova: Tatar yazmışı
- Änkaradağı tatar cämğıyäteneñ 50 yıllığı kiçäse (2015 yıl)


text:
Bu aqta bugün Qırım «parlamentiniñ» prezidiumı toplaşuvında söz kete edi, dep haber ete Qırım «akimiyetine» yaqın olğan «Krıminform» saytı.
Voyenkomatlarda FMH noqtalarını açmaq teklifi ile parlament «spikeri»ne Qırımğa ayırı insanlar kategoriyasınıñ qaytıp kelmesi ile oğraşqan Qırım deputatı Svetlana Savçenko buyurdı.
«Güzel teklif. Bu rica ile FMH-ne buyürmağa avale etmege mümkün»,– dedi Konstantinov.
Savçenkonıñ aytqanı kibi, yarımdağa qıtaiy Ukrainada acele hızmetini keçken qırımlılarnıñ aman-aman episi qayttı. Faqat, Qırım sakinleriniñ büyük bir qısmı alâ daa Ukraina içki işler nazirligi ve mudaafa nazirliginiñ oquv yurtlarında hızmet etmege devam ete. Savçenkonıñ aytqanı kibi, Mudaafa nazirliginiñ aliy oquv yurtlarınnı 203 kursatından 105 qaytıp keldi.
O şunı da qayd ete ki, Ukraina apishanelerinde cezalarnı körgen şahıslarnıñ Qırımğa qaytaruvı aqqında Ukraina akimiyeti ile añlaşıp olamağanlar eken.
«Ukraina Qırım Cumhuriyetini ve Aqyarnı Rusiye Federatsiyasınıñ subyektleri olaraq tanımay, şunıñ içün yarımadağa maküm etilgenlerniñ qaytuvı aqqında añlaşmağa imkân bile yoq»,– dedi o.


text:
Vatandaşlıq serbestligi Merkeziniñ reisi, uquq qoruyıcı Aleksandra Matviyçuk bildirgeni kibi, soñ üç ay içinde Qırımda yerli uquq qorçalayıcıları siyasiy sebeplerden 22 tintüv keçirdiler.
Bunı o Kiyevde mayıs 22 künü 2015 senei baarde Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqta prezentatsiya vaqtında bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat.
Uquq qoruyıcınıñ fikrine köre, Ukraina akimiyeti ve halqara teşkilâtları Qırımğa biraz diqqatlıca olmalı.
«Ukraina akimiyeti taqip etilgen qırımlılarğa faal yardım etmeli. Dünya memleketlerini Qırımğa nezaret eyyetlerini yollamağa çağıramız», – dedi Matviyçuk.
Qırımda uquq qoruyıcı organlar faaller, jurnalistler, Meclis azalarında keçirilgen tintüvler boyunca, adet üzre, izaat bermeyler.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Bu sene qırımtatar halqınıñ ulu şairi, dramaturg, tarihçı Amdi Giraybaynıñ doğğanına 115 yıl tola. Onıñ ayatı Stalin devriniñ ilk yıllarında soñuna yetti...
Amdi Giraybay (Abdulafat Lâtifov) 1901 senesi fevral ayında Qırımda ülema qorantasında dünyağa keldi.
Başlanğıç mektebini Qarasuvbazarda bitirip, 1917 senesi açılğan Aqmescitteki ruşdiyege oqumağa kirdi. 1921 senesi belli bir müddet Qırım universitetiniñ emek fakultetinde oqudı, amma maddiy qıyınlıqlardan sebep oquşı devam etmedi. Genç Milletlerniñ işleri boyunca halq komissariatında çalışa, cemaat faaliyetinen oğraşa; şiir yaza. Giraybaynıñ şiiriyet icadınıñ eñ faal vaqtı 1918-1923 seneleri ola. Genç bir insan tam şekillengen bir icadını köstere!
Bir çoq zamandaşı – bu nesilniñ yazıcıları kibi – inqilâptan ilham aldı.
1920 senesi Giraybay «Hoş keldiñiz» şiirinde şu satırlarnı yaza:
Ey, horlanğan, örselengen carlılar!
Qul etilgen Çoñğar, Çatırtavlılar!
Uyanıñız! Eski dünya sallandı,
Nursız turğan küneş endi allandı.
Yigirmi yaşında bir müellif «Tatar içün» şiirinde öz halqınıñ ayırılmaz bir parçası olıp çıqa:
Qol koterip Tatar, Tatar, degende
Tatar qanı sınırlarga kelgende
Men dünyaga bir cumurdıq urarman,
Duşmanımnıñ tacın,tahtın qırarman!
Tatar içün deryalarnı tıyarman,
Bir ineniñ teşigine sıyarman,
Tatar içün incerermen, azarman,
Tatar sözün baştaşıma yazarman!
1921 senesi yazğan «Tatar ocasına» şiirinde Giraybay oca sımasını köstere. Oña halq yolunı kösterecek keçmiş ve kelecekniñ yaratıcısı, «maneviy ustaz» dep ayta.
1921 senesi Qırımda deşetli bir açlıq başlana. Giraybay oña «Öksüzler» pyesasını bağışlay. Oquyıcı bütün canlılarnıñ ölümini köre. Bu da bala seslerinen beraber kele.
1923 senesi Giraybar Türkiyege ketip, İstanbul universitetiniñ filologiya bölügine oqumağa kire. Oquş neticesi «Qırım tarihı» dissertatsiyası ola. 1926 senesiniñ soñunda Giraybay vatanına qaytıp, Yañı türk elifbesi cemiyetiniñ vilâyet şurasında çalışa. O, şiir yazmağa devam ete.
Şair öz şiirlerinde çoq belâ körgen halqınıñ tarihını aks ettirdi
Şair öz şiirlerinde çoq belâ körgen halqınıñ tarihını aks ettirdi: «Cigitke» (1918), «Añma şu künleri» (1920), «Yaş tatarlarğa» (1921), «Tuvğan tilime» (1921), «Hoş keldiñiz» (1921); Giraybaynıñ bir çoq eseri Qırımda XVIII asırnıñ tarihiy adise-vaqialarına bağışlana: «Tintüv» poeması (1920), «Keçti endi» (1922), «Hicret» (1923).
Bu istidatlı şair ve nesirciniñ ayatı o qadar qısqa olmasa edi, daa neler yazar edi. Maalesef, Giraybaynıñ ayat yolu pek qısqa oldı.
1928 senesi mayısta Veli İbraimov qurşunğa tizilgen soñ onıñnen bağ tutqan er kes taqip etile. Amdi Giraybay da apiske alına.
«Milli-Firqa» işiniñ taqiqat vesiqalarında şunı oquymız: «Veli İbraimov taqımınıñ eñ küçlü ve itibarlı tayançı yoq etilgen soñ qırımtatarlar arasında aydutlıq ve onıñ tamırlarını tolusınen yoq etme fırsatı peyda oldı. Bu tedqiq neticesinde Qırımda onıñ tam şekillengen bir özegi tapıldı – «Milli-Firqa» milletçiler firqası».
Giraybaynı «Milli-Firqa» qırımtatar milletçi firqasına ait olması, bu «qarşı-devrimci teşkilâtta» faal iştirak etmesi ile qabaatladılar. Qabaat vesiqasında aytıla ki, 1922 senesi Türkiyege Veli İbraimov tarafından anda icret etken firqa reberi Cafer Seydamet ile bağ qurması içün yollanıldı. Aynı vaqıtta, «Milli-Firqanıñ» faal iştirakçisi olıp, Giraybay Qırımdaki gençler arasında işni idare ete, komsomol ile küreşe, Türkiye içün casuslıq yapqan eken.
Taqiqat tasnifine binaen, mahküm etilgen Giraybay «Türkiye ile bağlı olğan M-F hadimleri» taqımına kirgen edi.
Giraybay Veli İbraimovnı tanımaqnen beraber, Cafer Seydametniñ qız qardaşı ile evli edi. İşniñ «netice malümatında» şöyle denile: «İş malümatına köre Amdi Giraybay Qırımnıñ «Milli-Firqa» qarşı-devrimci teşkilâtınıñ faal azası olıp, eali arasında sovetlerge qarşı işnen oğraştı ve bu teşkilâtnıñ tatar gençleri arasında qarşı-devrimci işinden liderlerinden biri edi. Türkiyedeki Qırımdan icret etkenlernen, hususan Seydametov ile bağ tutması, em de Türkiye içün casuslıq faaliyetiniñ keçirilmesi ile qabaatlanğan edi».
1930 senesi sentâbr 13-de Amdi Giraybay Moskvanıñ Butırka apishanesinde qurşunğa tizildi
1928 senesi dekabr ayında Amdi Giraybaynıñ cezası aydınlatıldı: qurşunğa tizilecek. 1930 senesi sentâbr 13-de Amdi Giraybay Moskvanıñ Butırka apishanesinde qurşunğa tizildi. O, 29 yaşında edi.
1991 senesi Amdi Giraybay cinaiy mesülietke çekilmesi içün sebep olmağanından reabilitatsiya etilgen edi. Giraybay qabaatsız olğanını añlatmaq içün tam altmış yıl kerek oldı, onıñ eserleri oquyıcılarğa qaytıp, derc etilmege başladı.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya öz ğayreti sebebinden mıtlaqa general unvanını qazanır, dep bildirdi Komsomolskaya pravda gazetasına Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov.
«O, adliye ilimlerniñ namzeti olmaq istey, hızmetinde de muvafaqiyetlerge irişmege niyeti bar. General olmalıdır, dep tüşünem – mında başqa variantlar yoq. Natalya – Qırımnıñ yüzü, oña qol tutmağa tırışacaqmız», – dedi Aksönov.
O, Poklonskayanıñ cesürligini ve onıñ erkek-prokurorlardan daa quvetli olğanını qayd etti.
«Natalya Vladimirovna bu keçici müddet devamında özüni ğayet cesür alıp bardı. Üç kün içinde 6 prokurornı deñiştirdiler… Prokuraturada çalışqan ve Rusiye tarafdarları olğan erkeklerni davet ete edik, amma kimse becermedi: birini apayı yollamadı, ekincisi hastalandı, üçüncisinde bürtük çıqtı»,– dey Aksönov.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Kremlniñ kontrolünde çalışqan Aqmescit Demiryol rayon mahkemesi avgustnıñ 9-nda esli-başlı fail Server Karametovnı 10 künge apiske qapattı. Memuriy tevqifniñ sebebi «politsiya hatimlerine kösterilgen qarşılıq» olğan. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Keçende mahkeme onı Rusiye Memuriy cinayetler Kodeksiniñ 20.2 maddesine binaen, qabaatlı olaraq tanığan ve oña 10 biñ ruble (tahminen 4200 grivna) miqdarında para cezası tayinlegen.
Avgustnıñ 8-nde Aqmescitte, Ahtem Çiygozğa destek bildirmek maqsadınen keçirilgen yalıñız piket devamında tutılğan esli-başlı qırımtatar faili Server Karametovğa qarşı eki memuriy protokol tizilgen. Biri – «yalıñız piketlerniñ qaideleri bozulğanı» sebebinden, ekincisi – «politsiya hadimlerine qarşılıq kösterilgeni» içün.
Server Karametov işğal etilgen Qırımda bundan evel de tutıla edi. Mayısnıñ 18-nde, qırımtatar halqı genotsidiniñ hatıra kününde o Aqmescitte, qırımtatar milliy bayrağını ve 1944 senesi sürgünlik qurbanları olğan ana-babasınıñ fotoresimlerini alıp çıqqan edi, ve o arada yaqalandı. Üç saat soñra, oña qarşı memuriy protokol tizilgen soñ, o yiberilgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Hersones
Hersones (qadimiy yunanca Xepσόvnσoς) — Qırımnıñ cenübiy ğarbında (Aqyar şeer şurası) antik ve bizans şeer-devlettir.
2013 senesi iyünniñ 23-ünde, Kambocada keçken UNESCO dünya mirası komitetiniñ 37-inci sessiyasında Hersones ve onıñ horası (köy hocalığı ortalığı) UNESCOnıñ dünya mirası cedveline kirsetilgen edi.
Tarih[deñiştir | kodunı deñiştir]
Polis, şeer-devlet[deñiştir | kodunı deñiştir]
Hersones ne vaqıt qurulğanı tam belli degil. Deerlik bütün XX asır boyu Hersonesni temel qoyuluvnıñ umumiy qabul etilgen tarihı — m. e. 422–421 ss. Pontiyalı Gerakleyadaki doriy yunanlar meşur Delfler keanetiniñ alâmeti ile beotlilernen beraber Qara deñizniñ şimaliy yalısında yunan polisi olaraq temel qoyuluvı tarihı sayılıp, antik devri devamında Tavrikanıñ cenübiy ğarp yalısınıñ müim ticariy, esnaf ve siyasiy merkezi olğan. Hersones, Karantin ve Qumlu ufaq körfezleri arasında zemaneviy Aqyar şeeriniñ sıñırlarında yerleşe. Faqat Hersonesniñ eñ qadimiy arheologik tapılmaları — qaraşekilli çölmek — m. e. VI asırnıñ üçünci ve dörtünci çerigine ait eken ki, bu, tedqiqatçılarğa şeer temel qoyuluvınıñ ğayrıdan tarihlaması içün isbat qoşıp, munaqaşalar alâ devam ete.


text:
Qırımlı genç pianinocı Hristina Mihayliçenko iyünniñ 10-nda, İsviçreniñ Biel/Bienne şeerinde ötkerilgen «ArtDialog» medeniyetler festivalinde çıqış yaptı. Bunı Qırım.Aqıqatqa qızçıqnıñ anası Natalya Mihayliçenko tarif etti.
«ArtDialog» kibi festivaller – bu sadece yañı teessuratlar, til tecribesi, üner tecribesi, dünya sıñırlarınıñ kerilüvi degil, bunen beraber bu çalğıcı şahsiyetiniñ inkişafında da bir siltemdir. Bunıñ temelinde bir-çoq azırlıq tedbirleri ve ceryannıñ üst noqtası – sıcaq yürek nurınen tolu alğışlarnı bağışlağan kontsert bar», – dedi Natalya Mihayliçenko.
Hristinanıñ sözlerine köre, o çoq vaqıt devamında azırlandı ve festivalde çıqış yapmaq içün programmasını saylay edi.
«Başta programmanı saylamaq, soñra er şeyni ezberlemek içün çoq çalışmaq: yañı tehnika, yañı muzıka, soñ bir de bir şey hoş kelmey, onı başqa türlü çalmaqnı tüşünip başlaysıñ, soñra adamlar ögünde programmanı defalarca icra etmek. Bu kibi festivalde çalmaq – büyük mesüliyettir. Ve, qaç kere programmanı icra etken olsam da, esas kontsert daa ögde olğanını añlay edim. İsviçrede. İlk kere çalğanım memlekette. Menim kontsertim F.Listniñ Petrarch Sonelerinen başlana. List İsviçreni seve edi ve anda çoq seyaat etti. Men de İsviçreni körgenime pek sevinem», – dedi genç pianinocı.
«ArtDialog» medeniyetler festivali 2012 senesinden berli İsviçreniñ Biel/Bienne şeerinde ötkerile. Bu merasimniñ hususiyeti şudır ki – onda çeşit türlü sanat çeşitleri bir arağa ketirile, muzıka ve baletten başlap, şarapçılıqqa qadar.
Hristina Mihayliçenkonıñ qorantası Rusiyeniñ istilâsına oğraqan Qırımdan Kyiv vilâyetine köçti. Qızçıq ilk büyük yarışını beş yaşında qazanğan edi. 2015 senesi yanvar ayında Hristina Mihayliçenko Felemnkte pianinocılar arasında ötkerilgen prestijli halqara musabaqada ğalip olğan edi.


text:
«Krım SOS» cemaat teşkilâtı Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı boyunca interaktiv haritanı azırlay: şimdilik 173 vaqia qayd etilgen.
Bunı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqaşm efirinde «Krım SOS» cemaat teşebbüsiniñ reberi Tamila Taşeva bildirdi.
«Anda insan aqlarınıñ 173 bozuluvı qayd etilgen. Yani, mahkeme taqibi, qanunsız yaqalav, ğayıp olğanlar, vicdan ve din serbestligi – 173 iş. Açılmağan işler, halqara uquq qaidelerinde açıqtan aydınlatılğan ziddiyetlerdir», – qayd etti Taşeva.
Ekspert şimdi Qırımda «açıq mahkeme taqiqatı olmağanı ve, ğaliba, olmaycağını» qayd etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Litvaniyanıñ sabıq parlament başı, avropalı siyasetçi Vitautas Landsbergis emin ki, Rusiyeniñ dağılması Ukrainanıñ ilhaq etilgen Qırım üzerinde nezaretini qaytarmaq içün yekâne fırsattır. Bunı o "Den" neşrine bildirdi.
«Menimce, Ukraina akimiyetiniñ ilân etkeni kibi degil, Qırımnı keri alacaqmız ve belki de tezden. Amma bu "tezden" ya da "tezden degil" yalıñız Rusiye dağılğan soñ olur, evel olmaz. Rusiye, bütün özek silâlarınıñ bar oluvı zaman, cenk faktını ve hatasını tanıp Qırımnı qaytaracağı olmaz», – dedi o.
Onıñ fikrince, "Rusiye bütün Avropanıñ toprağına saip olmaq" arzusına irişmegence "toqtamaz".
«Rusiye dağılacaq, çünki bütün imperiyalarnıñ soñu bar. Rusiye artıq eki kere dağıldı ve üçünci kere de dağılır. Hususan, imperiya qanlı, zorba olğanda, halqlarnıñ onı sevmegende ve istemegende. Şunıñ içün bu zaman meselesidir», – dedi siyasetçi.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Qırımdaki Rusiye mahkemesi qırımtatar Artur Memetşayevni 6,5 yıl apis cezasına mahküm etti. Evel "Qırımtatar resurs merkezi" onıñ Geniçeskte tutıp esir etilgeni aqqında haber etken edi.
"Krıminform" Rusiye devlet agentligi Rusiye tahqiqatına atfı etip Memetşayevni Rusiyede "terroristik teşkilât" kibi tanılğan "Noman Çelebicihan batalyonınıñ askeri" adlandıra.
Rusiye tahqiqatınıñ versiyasına köre, Artur Memetşayev "2016 senesi Noman Çelebicihan batalyonına qoşulğan, sıñır bölgesinde naqliyatnıñ yoqlanması vazifelerini eda etken". Bundan ğayrı rusiye quvetçileri bildire ki, mahküm etilgen dersiñ "Qırımdan qaçmağa tırışqan ve o zaman FSB hadimleri tarafından yaqalanğan".
Evel "Qırımtatar resurs merkezi" aprelniñ 11-nde rusiye quvetçileri işğal etilgen Geniçeskte qırımtatar Artur Memetşayevniñ evinde tintüv keçirgenlerini bildirgen edi. Bundan soñ, faallerniñ malümatına köre, erkekni bellisiz tarafqa alıp ketkenler.
Memetşayevniñ çıqarılğan ükümge dair açıq izaatları yoq.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Mahkeme, Canköyde tintüvden soñ yaqalanğan Enver Kroşnı 10 künge apis etti. Bunı yanvarniñ 25-nde qırımtatar faaliyetçileri Facebookta bildireler.
Onı Rusiye kodeksiniñ 20.3 maddesi 1-nci qısmı (ekstrimistik teşkilâtlarnıñ atributları ya da simvolikasını propaganda etüv ya da açıq şekilde numayiş etüv) boyunca memuriy uquq buzuvında qabaatlaylar.
Rusiye telükesizlik hadimleri yanvar 25 sabasında ilhaq etilgen Qırımnıñ Canköy ve Seyitler (Nijnöhirskıy) rayonlarında tintüvler yaptılar. Bundan soñ Canköy faaliyetçisi Enver Kroşnı şeerniñ rayon polis bölügine ve Seyitler Vaqıf (Rozlıvı) köyünde yaqalanğan Ebazer İslâmovnı Seyitler rayon polis bölügine ketirdiler.
Faaliyetçiler, Kroştan telefon, planşet ve noutbuk musadere etilgenini bildirdiler.
Rusiye telükesizlik strukturalarınıñ saifelerinde tintüvler aqqında malümat yoq.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqalı deye şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
«Yedinaya Rossiya», KPRF, LDPR ve «Spravedlivaya Rossiya» Kabardino-Balkariya, Qırım ve Aqyar yolbaşçıları vazifelerini eda etkenlerge bir ağızdan qol tuttılar.
Bu aqqında Kreml memuriyeti yolbaşçısınıñ birinci muavini Vâçeslav Volodinniñ üç regionda yolbaşçı vazifesine kendi namzetlerini teklif etecek firqalar ile körüşüvden soñ belli oldı, dep yaza «İzvestiya» gazetası.
Umumen subyekt yolbaşçıları olması içün 34 namzet kösterildi.
«Qırım Cumhuriyetiniñ» yolbaşçısı vazifesine, şimdi «onıñ vazifelerini eda etken» Sergey Aksönovdan ğayrı, aşağıdaki namzetler teklif etildi: Qırımnıñ «ekologiya ve tabiat resursları naziri» Gennadiy Narayev (KPRF), Devlet duma deputatı, Qırımdaki «Spravedlivaya Rossiya» bölüginiñ regional bölük yolbaşçısı Aleksandr Terentyev (SR), Qırım devlet müendislik-pedagogika universitetiniñ rektorı Fevzi Yakubov (SR), «Qırım Cumhuriyeti Devlet Şurasınıñ» deputatı Sergey Şuvaynikov (LDPR).
Aqyar yolbaşçısı vazifesine dört firqa bugünki «gübernator» Sergey Menâylonı teklif ettiler.
Ondan ğayrı firqa cedvellerine bular kirdiler: adliyeci, uquq qorçalayıcı Böris Kolesnikov (YER), Aqyarnıñ «ükümetteki tasil ve ilim idaresiniñ reberi», Aqyardaki «Yedinaya Rossiya» regional bölüginiñ kâtibi Viktor Oganesân (YER), KPRF şeer komitetiniñ kâtibi Roman Kiyaşko (KPRF), Aqyar qanun çıqarıcı meclisiniñ deputatı Vasiliy Parhomenko (KPRF), Devlet duma deputatı, Aqyardaki «eserler» regional bölüginiñ yolbaşçısı Mihail Brâçak (SR), Aqyar «gübernatorınıñ muavini» Yevgeniy Dubovik (SR), Aqyar «gübernator muavininiñ mesleatçısı» Oleg Roslâkov (LDPR), Devlet dumasınıñ deputatı Roman Hudâkov (LDPR).
Prezident memuriyetiniñ malümatına köre, qanunğa binaen, parlament firqalarına avgustnıñ 29-na qadar Rusiye prezidentine subyet yolbaşçıları vazifelerine namzetler aqqında tekliflerni seslendirmek mümkün.
Bundan soñ devlet yolbaşçısı er bir regional parlamentke üçer namzet kirsetecek. Saylavlar ise oktâbrniñ 9-da ötkerilecek.


text:
Avropa Birligi Donbassta zarar körgenlerge gumanitar yardım köstermek içün 15 million euro qoşma olaraq ayıracaq. Bunı Avropa Komissiyasınıñ prezidenti Jean-Claude Juncker Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ile körüşüvinde cumaaqşamı künü, fevral 12-de, Brusselde bildirdi.
Devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti bildire ki, Petro Poroşenko subetdeşine Minsk muzakereleriniñ neticeleri aqqında tarif etti. Jean-Claude Juncker Avropa Birliginiñ Donbassta zarar körgen adamlarğa yardım etmek azırlığını tasdıqladı. Petro Poroşenko ve Jean-Claude Juncker Ukraina ile vizasız rejimniñ qabul etilmesi içün eñ esas vazifelerni Rigadaki «Şarqiy işbirlik» sammitinde belgilegen ediler.
17 saat sürgen Minsk körüşüvinde Ukraina, Rusiye, Almaniya ve Frenkistan liderleri fevral 15-ten itibaren ateş toqtatılması aqqında añlaştılar. Ağır silâ çekilmek kerektir.
Frenkistan prezidenti François Hollande Minskte tizilgen añlaşmalarnı «Avropa içün qolaylaştıruv» ve «Ukraina içün bir ümüt» dep adladı.


text:
Qırımda Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında rusiye akimiyeti razılığınen qırımtatar halqınıñ 75 yıllığına bağışlanğan matem tedbirler keçirile. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Mayıs 18-inde sovet qurumı qırımtatarlarnı tuvğan toprağından - Qırımdan - sürgün etip başlağanından 75 yıl keçti. Ukrainada ve bütün dünyada Qırımtatar halqınıñ sürgünlik qurbanlarını añma Künü qayd etile.
Cumaertesi künü Kyivde ve Ukrainanıñ başqa şeerlerinde bu künge bağışlanğan tedbirler ötkerilecek. Matem merasimleri dünyanıñ bir çoq şeerinde de keçirilecek.