text:
Rusiäneñ eleke premyere östennän cinayät eşe quzğatıldı
Rusiä başprokurorı Mäskäw çitendä legal bulmağan yullar belän daça satıp alğan eleke premyer Mixael Kasyanov östennän cinayät eşe quzğattı. Küplär bu cäncalğa V.Putin säyäsäten nıq tänqitlägän häm 2008nçe yılda prezident saylawalarına qatnaşaçağın beldergän Kasyanovqa kisätü bulıp tora dip qarıy
Xinstein(audio)
Cinayät eşeneñ quzğatıluı belän min bik qänäğät. Minem faraz bik ğadi: ägär dä prokuror ofisı bitaraf häm obyektiv bulsa , mäsälä mäxkämägä tapşırılaçaq häm Kasyanov xaq itkäneçä cazalanaçaq.
B.Yeltsin waqıtında finans ministırı bulıp torğan Kasyanov 2000 belän 2004nçe yıllar arasında premyerlek postın biläde. V.Putin 2004nçe yıldağı saylawlardan elek anı çitlätte.Bıyıl başlarında Kasyanov säyäsi säxnägä qaytıp Putin politikasın kisken tänqitläde häm añı keşe xoquqların bozuda ğäyepläde. Ul ayruça 2008nçe yılda prezident saylawlarına qatnaşaçağına işarä itep Kremlneñ açuın çığardı. Cinayät eşeneñ quzğatıluına Kasyanovnıñ prezidentlıq ambitsiäläre säbäp buldı digän spekulativ fikerlär yöri.Xinstein bu fikerne kire qağa. Anıñ qaraşınça Kasyanov Rusiäneñ yaqın tarixında rişwätçelekkäin küp birelgän premyer. Rusiä opozitsiäse üz saflarında andıy keşelärne kürergä telämi. Ämmä dä läkin küzätüçelär Kasyanovnıñ säyäsi teläkläre belän başlatılğan tikşerenü eşe arasında elemtä buluına şiklänmi. Mäskäwdä Heritage Fondınnan Yevgeni Volk tikşerenüne Kasyanovqa qarşı politik akt dip bäyäli.
Volk(audio)
Min Xinsteinneñ maqaläsen uqıdım , prokuror ofısınıñ tizlektä reaksiä kürsätüe Kasyanovnı qurqutu mäqsatın quyğan säyäsi ğämäl . Prezident saylawlarında Kasyanovnı baştan uq yarıştan çitlätep anı möhim säyäsi şäxsiät xälenä kitermäw mäqsatı quyıla
Kasyanov tiräsendäge cäncal, Putinnıñ potensial köndäşe Yukos citäkçese Mixael Xodorkowskinıñ 9yıl törmägä yabıluınnan soñ päyda buldı. Xodorkowski protsesı da säyäsi motivlı dip bäyälände. färidä xämit


c: text/html

text:
BAYRAKTAR DEKOR MUTFAK DOLABI İMALATI NİLÜFER
Bursa Bursada Bursadaki Nilüfere Mobilya İmalat Ustaları, Bursa Nilüfer Mobilya İmalatçıları, Bursa Nilüfer Nilüferde Mutfak Dolabı İmalatçıları İmalatı, Bursa Nilüfer Mutfak Dolabı Yapanlar Ustası Ustaları, Bursa Nilüfer Nilüferde Veranda İmalatçıları İmalatı, Bursa Nilüfer Veranda Yapanlar Ustası Ustaları ,Bursa Nilüfer Nilüferde Pergula İmalatçıları İmalatı, Bursa Nilüfer Pergule Yapanlar Ustası Ustaları, Bursa Nilüfer Nilüferde Ahşap Merdiven İmalatçıları İmalatı, Bursa Nilüfer Ahşap Merdiven Yapanlar Ustası Ustaları, Bursa Nilüfer Nilüferde Ahşap Kapı İmalatçıları İmalatı, Bursa Nilüfer Ahşap Kapı Yapanlar Ustası Ustaları, Bursa Nilüfer Nilüferde Amerikan Kapı İmalatçıları İmalatı, Bursa Nilüfer Amerikan Kapı Yapanlar Ustası Ustaları,
Bursa Da Bursada Nilüfer Nilüferde Ahşap Pencere İmalatçıları İmalatı, Bursa Nilüfer Ahşap Pencre Yapanlar Ustası Ustaları, Bursa Nilüfer Nilüferde Ahşap Lambiri İmalatçıları İmalatı, Bursa Nilüfer Ahşap Lambiri Yapanlar Ustası Ustaları, Bursa Nilüfer Nilüferde Ahşap Market Standı İmalatçıları İmalatı, Bursa Nilüfer Ahşap Market Standları Yapanlar Ustası Ustaları, Nilüferde Genç Odası, Yatak Odası Takımı İmalatçıları İmalatı, Bursa Nilüfer Genç Odası, Yatak Odası Takımı Yapanlar Ustası Ustaları, Bursa Nilüfer Nilüferde Ahşap Lambiri İmalatçıları İmalatı, Bursa Nilüfer Çatı Katı Ahşap İşleri Yapanlar, Bursa Nilüfer Ahşap Mutfak Dolabı İmalat Ustası,
- Görüntülenme sayısı: 398

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ägdäs Borhanov: Tatarstan citäkçelege suverenitettan çigenä
Monıñ xaqında tänäfestän soñ berençe çığış yasawçı xalıq artistı Äzhär Şakirov açınıp söyläde. Ul millättäşlärebezneñ matur teläklär, qatğıy taläplär quyu belän qänäğätlänüen, yazmışıbızğa bitaraflığıbıznı tänqitläde, delegatlarnı, Tatar ictimağıy üzägen ğamällärgä çaqırdı. Äzhär Şakirovnıñ şuşı xisle, qaynar çığışı Qorıltaynı berniqadär canlandırdı. Mäskäw ğalime Ägdäs Borhanovnıñ Rusiädäge häm Tatarstandağı säyäsi wäzğiätkä fänni-analitik bäya birgän çığışı, Tatarstan citäkçelegeneñ suverenitet, bäysezlektän çigenüen, pozitsiälärne birüne tänqıtläp, Alabuğa bülege citäkçese Täskirä Şaripova, Tübän Kama bülege citäkçese Qayumov çığışları xätergä señep qalırlıq buldı.


text:
Osama bin Laden ämerlären ütärgä äzer buluın beldergän Zäkäriä Musawine ülem cäzası kötä ala
Amerika Quşma Ştatlarındağı federal'' cüri, yäğni cämäğät wäkillärennän torğan mäxkämä, 11-nçe sintäbr terrorına qatnaşı buluda ğäyeplängän Zäkäriä Musawi ülem cäzasına xökem itelä ala digän qarar çığardı. Çığışı belän Mäğribtän bulğan şuşı fransuz watandaşı mäxkämä barışında üzeneñ, New York häm Washingtonda yasalğan terror höcümnäre turında aldan belüen tanığan ide.
Virginia ştatındağı federal'' cüri alar belän kileşä. Musawi üze isä ülem cäzasına yul açqan şul mäxkämäne qähärli. Qararnı ul, "sez berqayçan da minem qannı ala almayaçaqsız" digän süzlär belän qarşı aldı. Elekke utırışlarnıñ bersendä Musawi, ägär dä aldanraq qulğa alınmağan bulsam, höcümnärdä min dä qatnaşır idem", dip beldergän ide. Prokurorlar fikerençä, ul bişençe oçqıçnı qulğa töşerep, anı Aq yortqa yünältergä tieş bulğan.
Mäxkämä utırışı xäzer inde äkrenläp xökem çığaruğa yaqınlaşa. Ul qararnı da şul uq xäyät - 9 ir häm 3 xatınnan torğan cämäğät mäxkämäse çığaraçaq.
Eşne qaraw inde azağına yaqınlaşsa da, Musawineñ anda äytkännärenä ışanu mäs''äläse qala birä. Zäkäriä Musawi üze Osama bin-Laden belän elemtädä toruın tanıy, amerikan Femidası öçen bu bigräk tä möhim şahadät bulıp tora. Ämma aña ni däräcädä ışanıp bula, monısı haman da şikle. Britaniäneñ Cranfield universitetı xezmätkäre Chris Bellamy:
"Musawineñ bu tanuı zur alğakiteş, çönki älegä qädär höcümnärdä bin Ladenneñ urını ikele-mikele ide. Şuña kürä kemneñder mäxkämädä, "äye, min ämerlärne bin Ladennan aldım" dip äytüe ğädäti tügel. Läkin bu çınnan da şulaymı, tügelme, anısın inde min äytä almıym", di terrorizm belgeçe Chris Bellamy.
Monıñ belän ikençe ber kürenekle belgeç, Şvetsiäneñ Däwlät saqlanu kölliäte xezmätkäre Magnus Ranstorp ta kileşä:
"Mondıy şahadätneñ çın qimmäte nindider, anıñ artında ni yatadır - min hiç belmim. Ägär dä inde berär yäşeren kileşü bulmasa. Ülemgä xökem itüne kimetü öçen berär kileşü bula ala. Başqaça mondıy tanunı añlatıp bulmıy", di Magnus Ranstorp.
Şuşı mömkin säbäplärdän tış tağın Zäkäriä Musawineñ ämerlärne Osama bin Ladennan aluın tanuı artında anıñ üzennän şähit yasarğa teläwe yäisä ruxi xasta bula aluı da yatarğa mömkin digän ixtimallar qarala.
Kärim Kamal


text:
Yewropağa qoş kizüe kilü keşelärneñ awıru mömkinlegen arttırmıy
"Ber genä il dä üzen ayırım ğına yaqlıy almıy. Taralırğa mömkin yoğışlı awırudan näticäle saqlanu öçen koordinatsiä, xezmättäşlek, berlektäge barlıq illärneñ plannarın berläşterü kiräk bulaçaq" dide Kyrprianou.
Romaniä Dunay yılğası del'tasında qoş kizüe bulırğa mömkin yaña oçraqlar terkälde, alarnıñ berse Ukraina çigenä yaqın dip belderde. Ukraina awıl xucalığı ministrı äytüençä, Ukraina, Romaniä häm Moldova töbäktä qoş kizüen bergäläp küzätä.


text:
Äfğanstan häm Paqstan wäkilläre Kabulda "solıx mäclesenä" cıyıldı
Atnakiç könne Kabulda 650-läp Äfğanstan häm Paqstan wäkilläre qatnaşında Solıx mäclese açıldı. 3 kön baraçaq bu cıyında ike ilneñ wäkilläre töbäktäge ğisyannı beterü yulların ezliäçäk. Qayber tanılğan aqsaqallar häm Paqstan prezidentı Pärwäz Möşärräf cıyında qatnaşudan baş tartuğa qaramastan, taraflar aña ömetlär bağlıy.
Äfğanstan prezidentı Xämit Qarzai üzeneñ bügenge çığışında Äfğanstan belän Paqstan Äl-Qaidä belän Talibannı bergäläp xäräkät itsä genä ciñä ala dide:
"Ägär problem, xata Äfğanstan yağında bulsa, ul anı tanırğa häm tieş bulaçaq. Paqstan yağında bulsa – alar xäl itergä tieş. Problem qabilälär arasında bulsa – çişü yulların alar ezärgä tieş" dide Karzai.
Paqstan prezidentı Pärwäz Möşärräf cıyında qatnaşudan soñğı minutta baş tarttı. Paqstannı premier-ministr Şäwkät Aziz wäkillek itä. Äfğan räsmiläre, bu cıyınnıñ däräcäsen hiç kenä dä kimetmi di.
Şulay da, qayber küzätüçelär cıyınnıñ näticäle buluına şiki belderä. Berençedän, Paqstannıñ iñ qaynar töbäkläre sanalğan Tönayq häm Könyaq Wäziristan vilayätläre mäcleskä kilmägän. İkençedän, anda Taliban wäkilläre dä yuq.
Ämmä Karzainıñ matbuğat wäkile Humayun Xämitzadä süzlärençä, Taliban solıxqa bareber ışanmıy, şuña kürä anıñ bulmawı möxim dä tügel:
"Qayber çaqırılğan keşelär, törle säbäplärdän, kilä almadı, bu döres. Läkin küp kenä däräcäle qabilä häm din citäkçeläre, xökümät räsmiläre monda. Bar mäsälälärne yaxşılap tikşerü öçen böten şartlar bar" dide Humayun Xämitzadä.
Bu solıx mäclesen oyıştırırğa Äfğanstan, Paqstan häm Amerikan prezidentları uzğan yıl Washingtonda ütkän oçraşuda kileşkän ide.
Äfğanstan da, Paqstan da Quşma Ştatlarnıñ möxim berektäşe bulıp tora, läkin töbäktäge ğisyan öçen alar ber-bersen ğayepli.
Räsmi Kabul Paqstannı Taliban häm Äl-Qaidä suğışçıların sıyındıruda ğayepli.
İslamabad monı kire qağa häm Äfğanstanda üsä barğan ğisyannı anıñ eçke qarşılıqları belän añlata.
Kabulda açılğan 3 könlek solıx mäclese ike kürşe arasındağı qarşılıqlarnı kimetep, xezmttäşlek başlaw öçen berençe möxom adım dip sanala.
ali ğilmi


text:
Kiçä Grozny'dan 25 çaqrım yıraqlıqtağı bulğan İlisxan-Yurt awılında bulğan şartlawda niçä keşeneñ häläk bulğanı mäğlüm tügel. Rusiäneñ ğadättäntış xällär ministrlığı wäkile general mayor Ruslan avtayev süzlärenä qarağanda, 16 keşe ülgän, 145 keşe yaralanğan, alarnıñ 45-awır xälädä. Çeçnyanıñ sälämätlek saqlaw ministrlığı 30 keşe häläk buldı dip xäbär itte. Räsmi çığanaqlar, kiçä dini bäyräm waqıtında oyıştırılğan bu şartlaw-Çeçnyağa Mäskäwdän bilgelängän xakimiät başlığı Ähmäd Qadırovqa höcüm ide, dip xäbär itä. Äxmät Qadırovqa ziyan kilmägän.
Rusiä prezidentı Vladimir Putin, çeçen ğısyançıların yarlıqaw turında qanun ölgesen parlamentqa tapşırdı. Bu adım-Çeçnyada tınıç tormışqa tağın yaña şartlar tudırır öçen eşlänä, dip belderde Kreml. 1nçe avgustqa qadär qoralların taşlap suğışçan eşçänlegen tuqtatqan çeçennarğa amnistiä birelä. Üterü, keşe urlaw häm qatı cinäyätlär qılğan suğışçılarğa häm şulay uq çit il watandaşlarına bu qağılmıy.


text:
Bala töşerüne tıyu demografiäne yaxşırtaçaqmı?
20 noyäber - Xalıqara balalarnıñ xoquqların yaqlaw köne. Rusiädäge bik kisken demografik wäzğıätne yaxşırtu öçen soñğı aralarda qayber çaralar kürelä başladı. Xäyer, ata-analar häm inde balalar alarnı yaña yıldan ğına sizä başlar. Balağa yäş yarımğa qädär ay sayın 1,5 meñ sum, ä ikençe, öçençe balağa 3 meñ tülänäçäk dip wäğdä itälär. Şulay da ildäge demografik wäzğıätne yaxşırtu çaralarınıñ hämmäse dä fayda kitererme?
Rusiädäge demografik wäzğıät belän nıqlap şöğellänä başladılar. Balalarğa tüläwlärne arttıru bik yaxşı anısı. Xäyer, alarnıñ küläme dä balanı üsterügä bik citmäs şul. İkençe häm annan soñ tuğan balağa 250 meñ sum birü demografiädä berniqädär sizeler anısı. Ä monnan tış tağın ber çaranı uylap tapqannar. İldä bala töşerüne tıyarğa cıyınalar. Däwlät Dumasında älege mäs'älä inde berniçä tapqır qaraldı. Rusiädä ürçemäwneñ säbäben taptılar bit. Häm töp doşman - ğailä planlaştıru üzäkläre. Alar xatın-qızlarnı kötelmägän balağa uzudan saqlanırğa öyrätä häm bala töşerü turında da alar söyli. Bik ciñel labasa, xalıqnıñ xezmät xaqın arttırıp, sotsial' mömkinleklär tudırğançı, ğailä planlaştıru üzäklären yabarğa da quyarğa. Bala töşerüne tıyarğa. Häm xatın-qız qaya bara, bala taba da quya inde imeş. Däwlätkä xezmät itärgä yegetlär citmi, fabrika-zavodlarda eşçelärgä qıtlıq. Ä xatınnar bala tabarğa telämi, matur tormış turında xıyallana..
Tatarstan belgeçläre abortlarnı tıyuğa bik tiskäre qarıy. Döres, alar bala töşerüne propagandlau belän dä şöğellänmi. Soñğı berniçä yılda respublikada bala töşerü sanı şaqtıy kimegän. Sälämätlek saqlaw ministrlığınıñ bala tudıru bülege baş belgeçe Nailya Gaynanova äytüençä, bala töşerüne tıysalar kriminal' abortlar yäğni qaçıp qına öydä bala töşerü barıber bulaçaq. Ä mondıy abort küp oçraqta bik ayanıçlı näticälärgä kiterä:
Bügenge zamanada da kriminal' abortlar oçrap tora. Äle küptän tügel genä Çüpräle rayonında ber yäş kenä xanım ike balasın qaldırıp, kriminal' aborttan ülde. Bala töşerüne tıyğan oçraqta, öy şartlarındağı abortlar artaçaq. Monıñ näticäläre isä uñay bula almıy.Xäyer, demografiäne mondıy ısullar belän yaxşırtırğa tırışu Rusiä öçen yañalıq tügel. 60Hчы yıllarda ildä abortlarnı tıyu turındağı qarar çıqqan ide inde. Bala töşergän xanımnarnı ul waqıtta xätta törmälärgä dä yapqannar. Ämma bala töşergännär anda da. Öy şartlarında bulsa da. Näticädä qan yuğaltıp bik küp xatın-qız dönya quyğan. Baqsañ, bik küptän dä bulmadı bu xällär, küräseñ barıber onıtılğan.
Al'bina Zäynulla


text:
Qazan Kirmänendä qorban çalınmadı
Çınlap ta, Tatarstan möftie ällä niçänçe märtäbä xac qılırğa kitkän. Şuña kürä, töp ğäyet namazın Rämil xäzrät Yunıs uzdırdı. Üze imam bulıp torğan Qol Şärif mäçetendä. Rämil Yunıs elegräk respublika möftienä kandidatlarnıñ berse dip kürsätelä ide, läkin, soñı waqıtta nämzätlektän baş tarttı. Şulay da, Qol Şäriftä uzğan ğäyet namazında, ul möfti isemenä kilgän qotlawlarnı uqıdı, xalıqqa bik eçtälekle wäğäz söyläde.
Qol Şärif mäçete xalıq belän şığrım tulğan ide. Wäğäzdän soñ, anda namaz uqıldı. Läkin Qorban çalu kebek yolalar bulmadı. Qazan kirmäne tarixi tıyulığında, xaywannarnı çalıp toru qaralmağan. Bu tarixi cirdä tatar-möselmannar öçen bolay da küp qorbannar birelgän. 1552eл xatirälären genä dä iskä alu citä monı añlar öçen.
Anıñ qarawı, Qazannıñ başqa mäçetlärendä ğäyet namazınnan soñ qorban çalular buldı. Başqa yıllarda mäçetlär üzläre qorbanlıq mallar nı satunı oyıştırsa, bıyıl Qazannıñ ber bistäsendäge mäçettä genä sarıqlar satıldı. Şulay buluına qaramastan, mäçet yannarında olaw-olaw sarıqlar satıla ide. Şäxsi eşmäkärlär satuğa alıp kilgännär. Ä mäçetlär isä, qorban çalu öçen uñaylıqlar buldırğannar.
Qazannıñ yoqı rayonı dip sanalğan, Yaña Savin rayonında ike mäçet kenä eşli. Qazan nurı häm Bolğar mäçetläre. Bolağr mäçeteneñ imamı, tanılğan din ähele İldus Fäiz, Azatlıq radiosına, bıltır 250 qorban mäçet qarşında ğına çalındı, bıyılğısınıñ äle isäbe yuq dip belderde.
Bolğar mäçetenä yıl san ğäyet waqıtında xalıq sıymıy. Mäçet eçe, äylänä tiräse ğäwäm belän tulı bula. Ğäyet namazınnan soñ, xalıq maşinalardan satıla torğan qorbanlıq sarıqlar alıp, mäçet yanında uq çalına torğan cirdä malnı eşkärtä
Xalıq qänäğät
Bik caylı bu, sarıqlarnı mäçet yanınnan alabız da, monda uq çalabız. Çirat yuq, çaluçılar, eşkärtüçelär bar. Kem monı oyıştırğan, alarğa räxmät bulsın. Qorbannı yıl sayın çalıp bulmıy şul, xäläl pensiä aqçasına ğına. Menä äyberlärgä bäyälär bik qatı artmasa, Alla teläsä, kiläse yılda da çalırmın dip toramMäçet imamı İldus Fäiz isä, uñaylıqlar qılu, ğäyetkä xästärleklärneñ ber öleşe ul dip söyli.
Ğäyet namazınnan soñ, kemder mäçet yanında qorban çala, kemder, mädräsä binasında mäçet xisabına tiz arada äzerlängän aşlardan awız itä.
Ä İldus xäzrätneñ awız itärä waqıtı yuq- bäyräm könne keşelär bik küp kilä, alar belän küreşäse, söyläşäse bar di.
Ğäyet namazlarınnan soñ, mäçetkä yörüçelär arta ikän
İldus xäzrät citäklägän Bolğar mäçete ul dini genä urın tügel, üzenä kürä, Qazandağı iñ milli canlı mäçetlärneñ berse dä. Mäsälän, İldus xäzrät, mäçet yärdäme belän tatar-möselman şäxsi urta mäktäbe açu turında xıyallana. Berençe uqu yılı bıyıl bulırğa tieş ide di, läkin qayber säbäplär arqasında tuqtalıp qalğan.
Ul xıyal barıber qaldı, şäxsi mäktäp oyıştırırğa. Xäzer mäçetlär qarşında mädräsälär genä citmi. Dönyawi fännär nigez bulıp torırğa tieş. Bez inşalla, anı açarbız. Monnan tış, mäçetneñ başqa kürkäm eşläre dä küp. Ul tanışu xezmäte diseñme, här yal könendä yäşlär öçen leksiälär… Menä, keçkenä genä sportzal açtıqBolğar mäçetendä, Qazannıñ başqa mäçetlärendä kebek ük, Qorban çalular, bäyräm aşları tağı ike kön däwam itäçäk. Mäçet, bu bäyräm öçen böten uñaylıqlar tudırğan.
Räfis Cämdixan


text:
Rice Tokioda söyläşülär ütkärä
Rise Yaponiäneñ tışqı eşlär ministrı Taro Aso belän oçraşqaç: “Bez Korea xalıq demokratik respublikasınıñ xäzerge atom-sınawı ütkärüe, aña qadär bulğan raketa sınawları turında töbäktä iminlek buldıru xaqında fiker alıştıq. İke oçraqta da BMO İminlek Şurası Pxenyanğa bu sınawlarnı ütkärergä yaramağanlığı turında belderde. Xalıqara cämäğätçelektän ayırılıp izolyatsiädä qalaçağı turında äytte”,- dide.
Quşma Ştatlar Tönyaq Koreağa kilüçe häm annan kitüçe barlıq korablarnı tikşerüne taläp itä. Bu planğa teläktäşlek ömete belän Rise Yaponiädän soñ Könyaq Koreağa, Qıtayğa häm Rusiägä barırğa cıyına.


text:
Xalıqaralıq YuNESKO uy`ımı tarapınan 2016 jıl - «Yasawï jılı» dep belgilenwi men El Täwelsizdiginiñ 25 jıldığı merey`toy`ı ayasında QR Mädenïet jäne sport mïnïstrligi «Äziret Sultan» memlekettik tarïxï-mädenï qorıq-murajay`ı «Qoja Axmet Yasawï murası men iliminiñ zerttelw mäseleleri» taqırıbındağı xalıqaralıq ğılımï-täjirïbelik konferencïyasın uy`ımdastırdı. Konferencïya ayasında köptegen is-şaralar atqarıldı. Solardıñ biri - Qoja Axmet Yasawï kesenesiniñ Aqsaray` bölmesindegi «Aqïqat jolın ülgi etken danalar murası» taqırıbındağı kitap körmesi.
Körmede murajay` qorındağı saqtalğan köptegen qundı köne baspa jäne qoljazba kitaptar qoy`ıldı. Sonımen qatar jazba jumıstarında pay`dalanılğan étnografïyalıq buy`ımdar - şırağdan, sïyasawıt sekildi bay`ırğı ata-babalarımızdıñ tutınğan zattarı körermenge usınıldı.
Murajay` qorında Yasawïdiñ tanımal şäkirtteriniñ köptegen şığarmaları saqtalğan. Taqırıptı aşw maqsatında Qasïetti Quran kitaptarı, Muxammedke (s.ğ.s) qatıstı jazbalar, Xanafï mäzxabınıñ negizin salwşı, «Fïkhwl Akbar» eñbeginiñ avtorı Äbw Xanïfa sekildi ğulamalardıñ şığarmaları qoy`ıldı. Kitap körmesine qoy`ılğan bastı jädigerler - ulı ğulama Qoja Axmet Yasawï izbasarlarınıñ muraları. Atap ay`tsaq, Sofı Allayar, Xoja Xafïz, Mırza Bïderdiñ birneşe öleñ jïnaqtarı, Älişer Nawaï, Süley`men Baqırğanï, Fïzwlï, Mir Älişer, Abdwlʹ Qadïr Jalanïdiñ kitaptarı, ataqtı Rabğwzïdiñ «Qïssaswlʹ änbïya» jäne Farïdaddïn Attardıñ «Tazkïratwlʹ äwlïya» attı şığarmaları. Osılardıñ işinde erekşesi – asa tanımal bolmağanımen, ïslamnıñ Yasawï salğan sopılıq bağıtında jazılğan Şey`x Xwday`dad Taş-Mwxammed äl-Bwxarïdiñ Yasawïya sïlsïlasınıñ teorïyalıq, praktïkalıq ğurıptarı jöninde öte tereñ mağlumat beretin «Bwstan wlʹ-Mwxïbbïn» attı şığarması.
Sonımen qatar, qazaq qolöneriniñ bïik şıñı ispettes bul twındılar ata-babalarımızdıñ ğïbrattı ğumırınan sır şertetin şınay`ı estelikter retinde qundı. Körmede qïlı zamannıñ kwägeri bolğan köne jädigerler özine tamsandırıp qana qoy`may`, sol däwirge qısqaşa sayaxat jasağanday` küy`ge böleri anıq.
Körmege konferencïya qonaqtarı, jergilikti äkimdik ökilderi, qala turğındarı, BAQ ökilderi jäne murajay` qızmetkerleri qatıstı.


text:
Beslan terrorında ğäyeplängän Nurpaşa Kulaev ğömerlek törmä cäzasın aldı
Şulay itep, xökem qararı iğlan itelde - Beslan höcümendä qatnaşuda ğäyeplängän Nurpaşa Kulaev ğömerlek törmä cäzasına xökem itelä. Ğäyepläw yağı aña ülem cäzası taläp itkän ide, ämma Rusiädä älegä andıy cäzalar tuqtalıp torğan xäldä, şuña kürä xäkim Kulaev cäzasın ğömerlek törmä dip bilgeläde.
Kulaev şulay itep Rusiä cinayät kodeksındağı 69-nçı matdäneñ 3-nçe öleşe nigezendä bar qalğan ğömeren qatı saqlanğan maxsus koloniädä ütkärügä xökem itelde. Qorbannarnıñ tuğannarı bu xökem qararın törleçä qarşı aldı, küpläre Beslan höcümen oyıtıruda ğäyeplängän häm mäxkämä qarşına basqan berdänber keşeneñ ülem cäzasına xökem itelüen telägän ide.
Ülem cäzasın Kulaev öçen ğäyepläw yağı da soradı. Ämma Rusiädä bügenge köndä ülem cäzaların çığaru tuqtatılıp torğan xäldä, şuña kürä dä mäxkämä aña mömkin bulğan başqa iñ yuğarı cäzanı birä. Tulayım alğanda Nurpaşa Kulaev totıqlar aluda, terrorda, keşe üterüdä, üterü omtılışında, qoral saqlawda, xoquq saqlaw xezmätkärlären üterüdä, häm alarnı üterügä omtıluda ğäyeplände.
Prokuratura mäxkämädä üze telägän xökem çığarılmasa da, qarardan qänäğät qaluın belderä, çönki anıñ öçen iñ möhime - Nurpaşa Kulaevnıñ ğäyepläw yağı däğwa itkän cinayätlär öçen ğäyeple dip tabıluı. Rusiä baş prokurorı urınbasarı Nikolay Şepel:
Ğäyepläwne mäxkämädä näq menä Şepel alıp barğan ide. Kulaev 2004-nçe yılnıñ 1-nçe sintäbrendä tağın 31 çäçän suğışıçısı belän bergä Beslan mäktäbendä yaqınça 1300-läp keşene totıq itep aluda, öç kön barğan qamawdan soñ anda başlanğan qan qoyuda 331 keşene üterüdä ğäyeplände. Totıq itep alınğannarnıñ da, hälak bulğannarnıñ da zur öleşen balalar täşkil itkän ide.
Moñardan tış xäkim anı, äle qamaw barışında uq 16 totıqnı üterügä qatnaşı buluda ğäyeple dip taptı. Kulaev isä üzeneñ kemgä dä bulsa zian kiterüen kire qaqtı, suğışçılar törkemenä köçläp qatnaştırıluı xaqında belderde. Comğa iğlan itelgän xökem qararında, Kulaevnıñ bu belderüläre nigezsez, şahidlär dä, anıñ elekke çorda äytkän üz süzläre dä monı kire qağa, dielä.
26 yäşlek Nurpaşa Kulaev mäxkämäse näq ber yıl elek, 2005-neñ 17-nçe mayında başlanğan ide.
Kärim Kamal


text:
AQŞ köçläre mäğlümatlärenä qarağanda, Ğiraq belän Süriä çik buyında ğısyançılarğa qarşı xärbi çara uzğan. "Sönge operasiäse" dip isemlängän bu çarada ğısyançılarğa qarşı amerikan köçläreneñ meñgä yaqın maxsus xärbie häm Ğiraq ğaskärläre qatnaşqan. Uzğan şimbä könne şul töbäktä 40 ğısyançı üterelgän.
Azçılıqtağı sönni ğäräplärneñ dä yaña konstitusiäne tözü eşendä qatnaşaçağı mäğlüm buldı. Bu xaqta prezident Cäläl Talabani xäbär itte.
"Belüemçä, san turında da kileşengän, 15 sönni wäkile häm 10 kiñäşçe. Ämma ber äyberne azsızıqlap äytäsem kilä – san ul qadär möhim tügel, çönki böten qararlar kileşü nigezendä qabul itelä," dide Talabani.
Pänceşämbe könne amerikan xärbiläre Möhämmäd Xalif Şaiker isemle keşene qulğa aluların belderde. Şaiker Yordanlı suğışçı Abu Musab al-Zarqawinıñ yaqın xärbi yardämçese bulıp tora, dip farazlana.
Bağdadtağı Kamaliya bistäsendä şiği mäçet yanında comğa namazınnan soñ intixarçı maşinasın şartlatqan. Ğiraq polisiäse xäbär itüençä, namazdan çığuçılar arasında ülüçelär häm cärähätlär aluçılar bar. Soñğı waqıtlarda şiği möçetlärgä höcümnär arttı.


text: Pänceşämbe, 23 ğınvar könne, Tatarstannan 64 möselman xacğa kitte. Alar arasında 35 xatın-qız, 29 ir-at. Tatarstan diniä näzaräteneñ İdel-xac bülege belgeçe Aygöl Fäyzieva xäbär itkänçä, ütkän yıl belän çuqıştırğanda, bıyıl, xacğa ike tapqır kübräk möselman kitkän. Dönya küläm terrorğa qarşı alıp barılğan köräş tä, bu säfärne oyıştıruğa üz tä’siren yasağan. Ğäräplär, pıçaq kebek oçlı äyberlärne ilğä alıp kerergä röxsät itmägän, ämma säfärneñ 1 ay tiräse däwam itüe säbäple, oyıştıruçılar, xac qıluçılarnıñ ipi kisä torğan keçkenä pıçaq aluları belän rizalaşqan. Ütkän yılnı, 1 täwlek çaması Ğiraq çigendä totqarlanu säbäple häm bu ildä wäzğıät tınıç bulmağanğa kürä, bıyıl, xacğa baruçılarnıñ 2 avtobusı Ğiraqnı urap uzaçaq. Alar Rusiä-Äzerbäycan-Törkiä-İran-İordaniä aşa Sögüd Ğäräpstanına ütäçäk. Ä 4 fivral könne Mäkkägä tağın 114 keşe oçaçaq. Xacğa barunı oyıştıruçılar yıldan yıl täcribä tuplıy bara. Mäsälän, bu yılğı säfärdä tabip ta qatnaşaçaq, anıñ yul xaqın xökümät tülägän. Ul avtobustağı ölkän yäştäge keşelärne küzätep, alarğa yärdäm kürsätergä tieş. Xacğa baruçılar arasında iñ yäş keşe, Samar ölkäsennän kilgän, Änwär isemle şäkert. Aña barı tik 16 yäş, iñ qart säfär qıluçı Xänäfi Soltanovqa 77 yäş.


text:
Salauat Yulaev häykäle yanında yañı fontan
Başqortostan baş qalahında fontandar arta. 450 yıllıq quşılıuğa yänä 13 fontan atılasaq. Ularźıñ 11-e tuqtap qalğan häm barı töźätelä. Ä bına Öfö xalqınıñ yaratqan yal urını- Salauat Yulaev häykäle quyılğan mayźanda häm Başqort drama teatrı qarşıhında yañı ike fontan töźölä. Äle Öfölä er aśtınan 20 urında hıu yahalma bärep sığa. Xäźer ularźı baźarźar bilämälärendä lä kürergä mömkin. Başqalalağı iñ bildäle fontan İskra kinoteatrı aldında. Qurayźa uynap torğan yalanğas malay. Isın iseme «Yaźğı yır» tip atalha la xalıq arahında ul «Barıhın da hat – quray hatıp al» tip yörötölä.
B.Fatqullin, Öfö


text: Qırğızstandağı qarşılıq belderüçelär bügen Oş qalasında xakimiät binasın basıp aldı. Bezneñ xäbärçebez äytüençä, binağa berniçä yöz keşe bärep kergän. Alay da, politsiä belän bäreleşlär bulmağan. Qırğız oppozitsiäse yäkşämbedä ütkän parlament saylawların xärämläşü dip sanıy, näticälären köçtän çığarıp yaña saylawlar ütkärergä çaqıra. Qarşılıq çaraları ilneñ berniçä töbägendä bara. Oppozitsiädäge Xalıq Cıyını – Qorıltay citäkçeläre äytüençä, politsiä yullarnı yabıp quyu säbäple, bügen Talasta ütäse cıyın ütmi qalğan. Ul şimbä köngä Oş şähärenä küçerelgän.


text:
“Bolğar” qunaqxanäsenä kem xuca bulır?
Soñğı ike yılda ğına da respublikada 50дәH artıq mädäni miras binası däwlät saqlawınnan mäxrüm qalğan. Anıñ qaysı sütelgän, qaysı investorlarğa birelgän. 15 sentäber könne Xökümät qararı nigezendä, tarixi häykällär binası isemlegennän çığarılğan “Bolğar” qunaqxanäsen kiläçäktä nindi yazmış kötä äle bilgesez. Matbuğat oçraşuı kübräk “uftanu”ğa qaytıp qaldı. Tatarstan Däwlät Şurasınıñ Mäğärif, fän, mädäniät häm milli mäs'älälär komitetı räise Razil Wäliev
Şuşı ataqlı binanı mädäni miras isemlegennän sızıp taşlaw ul kemgäder birü digän süz. Rekonstruksiä yasarğa byudjetta aqça yuq dilär. İnvestorlarğa şäxsi üzlärenä birmäsäñ alar anı almıy. Bu alarğa birelgäç tä remontlanırğa tieş. Ämma härwaqıt alay bulıp çıqmıy. Mäsälän küptän tügel Butlerov yortı sütelde.
Razil Wäliev belderüençä, bu mäs'älä buyınça şaqtıy cinayät eşläre dä quzğatılğan, prokuratura da Xökümätkä däğwäların beldergän. Ämma älegä qädär ber genä keşe dä bu mäs'älä buyınça cawapqa tartılmağan. Razil Wäliev
Däwlät Sovetı sessiäsenä kertergä täqdim itäbez. Çönki bötenläy tarixi binalarsız qalırğa mömkinbez.
Däwlät Sovetı sessiäsenä kertergä täqdim itäbez. Çönki bötenläy tarixi binalarsız qalırğa mömkinbez.
Razil Wäliev tarixi binalarnı saqlap qalu öçen älege eş belän şöğellänüçe Tatarstannıñ mädäniät ministrlığı idäräsenä dä, şähär xakimiätenä dä möräcäğät ittek, läkin alarda närsägäder köçsez buluların belderdelär di. Deputat Tufan Miñnullin “Bolğar” qunaqxanäse kemneñder küzen qızıqtırğan dip sanıy. Tufan Miñnullin
Bu urın kemgäder oşağandır, şuña kürä anı alarğa birergä uylıylardır. Zamanında Taqtaş yortın süttelär. Anı da saqlıybız, muzey yasıybız dip äyttelär. Xäzer xätta memorial' taqta da quyarğa urın yuq. Süz genä bar. Qarar çığarabız, läkin anı berkem ütämi.
Tufan Miñnullin “Bolğar” qunaqxanäsenä kemder küz salğan disä dä, matbuğat oçraşuında ayırım isemnär äytelmäde. İnvestorlar turında süz bulmadı. Dimäk älege Tuqay yäşägän qunaqxanä kemgäder birelgänme, bireläçäkme anısı bilgesez bulıp qala. Barı deputatlar bu binanı aluçı investorlar anı sütmiçä, elekke qiäfäten saqlap qalıp tözekländärsälär bez qarşı tügel dip äyttelär.
“Azatlıq” radiosı xäbärçese bu eş öçen cawaplı bulğan Tatarstan mädäniät ministrlığı wäkile İğor Nisterenkoğa da şaltırattı. Ul isä bez bu matbuğat oçraşuında qatnaşırğa teläk beldergän idek, läkin ixtıäc yuq dip kire qaqtılar dide. Landış Xarrasova


text:
Xalıqara Atom Energiäse İdaräse başlığı Möxämmät äl Baraday AQŞnı İrannıñ atom programması turındağı söyläşülärgä quşılırğa çaqırdı.
El Baraday Germaniädä çığuçı Şpiegel jurnalına Yewropa Berlegeneñ tırışlıqları barı tik bu söyläşülärgä Waşington da quşılğan oçraqta ğına uñış kiterä ala dide.
Waşington Tährannı atom qoralı yasarğa tırışuda ğäyepli, İran monı kire qağa. Fransiä, Britaniä häm Germaniä İrannı iqtisadıy xezmättäşlekkä almaşqa atom qoralları belän bäyle härtörle eşçänlekne tuqtatırğa künderü maqsatı belän söyläşülär alıp bara. Waşington ul söyläşülärdä qatnaşmıy. Şulay da kiçä kiç Bel'giä televideniesennän kürsätelgän interviewda AQŞ prezidentı George Bush diplomatiä yardämendä İrannı künderergä teläwen belderde.


text:
Ufada açlıq iğlan ittelär
Ufada tatar gimnaziäse öçen dip tözelüçe binanı cimerä başlawları xaqında uzğan programmabızda xäbär itkän idek inde.
Respublika xakimiätläre tatar eşquarları Ufada tözetüçe Ğabdulla Tuqay isemendäge tatar gimnaziäse binasın cimerü omtılışların moñarçı da yasağan ide. Ämma, tatar cämäğätçelek oyışmaları häm Başqortstan Berläşkän oppozitsiäsenä kerüçe başqa oyışmalar häm xäräkätlär wäkilläre qarşılıq kürsätkäç, aña nıqlap totınırğa baznat itmädelär. Biredäge xällär 1 fevral'dä kisken üzgärde. Çönki şuşı könneñ irtäsendä, kötmägändä-uylamağanda, distälärçä militsiä xezmätkäre häm mäxkämä pristavları ozatuında biregä awır texnika kilde. Zur qapqanı töbennän suırıp çığarıp eçkä – tatar gimnaziäse binası yanına ütte alar. Bik irtä bulu säbäple, äle biregä cämäğätçelek oyışmaları äğzaları kilep tä ölgermägän ide. Gimnaziäne cimerü öçen kilgän eşçelär törkeme biredä tirä-yun'däge qarnı çistartu eşenä kereşte. Annan soñ binanı cimerü eşlärenä kereşäçäklären äytte.
Kilep tuğan kierenke şartlarda tatar gimnaziäse binasın saqlap qalu öçen köräşüçelär aşığıç kiñäşmä ütkärergä buldı. Atnakiç kiçendä uzğan ul söyläşügä Başqortstannıñ Berläşkän oppozitsiäsenä kerüçe baytaq oyışmalar häm xäräkätlär citäkçeläre dä kilgän ide. Älege cıyınnı oppozitsiä başlığı häm Başqortstan Tatar milli-mädäni moxtariäte räise Ramil Bignov açtı häm alıp bardı. Üzeneñ çığışında ul tatar gimnaziäse binasın saqlap qalu öçen köräşneñ qatğıy yulları ğına qala dip belderde ul. Şuşı yullar turında üzeneñ çığışında Ramil Bignovnıñ urınbasarı, sütelä başlağan tatar gimnaziäseneñ xucası häm ixtimal direktorı Mäcit Xucin täfsilläbräk söyläde. Anıñ süzlärençä, xakimiätlärneñ şuşı ğauğağa iğtibarın cälep itüneñ soñğı çaraları qala. Şularnıñ berençese itep Mäcit äfände açlıq iğlan itüne atadı. “Berençe öç keşe şuşı comğadan başlap açlıq iğlan itä – berse min , ikençese Ramil Bignov häm öçençe keşe Başqortstandağı urıslarnıñ “Rus” ictimaği oyışması idäräse äğzası Sergey Kozlov”, - di Mäcit Xucin. Anıñ süzlärençä, açlıq iğlan itep kenä Başqortstan xakimiätlärenä ällä ni yoğıntı häm tä'sir yasap bulmayaçaq. “Şuña kürä dä bez açlıq iğlan itüdän tış başqa adımnar turında da uylandıq häm bezgä teläktäşlek kürsätüçe başqa oyışmalar häm xäräkätlär wäkilläre belän berlektä ul adımnarğa da barırğa kileştek. Kiläse atnadan ul çaralarğa kereşü dä qaralğan”, - di Mäcit äfände.
Atnakiç könne Ufada tatar gimnaziäse binası tiräsendäge şaw-şuğa qağılışlı tağın ber çara – Başqortstan Baş mäxkämä pristavı idäräsendä jurnalistlar öçen matbuğat oçraşuı bulıp ütte. Anda bu ğauğadağı ike taraf – ber yaqtan gimnaziä xucası sanalğan professor Mäcit Xucin, ä räsmi xakimiätlär tarafınnan Ufa şähäre xakimiäte başlığınıñ tözeleş mäsälälärendäge urınbasarı Ramil Xälimov ta çaqırıldı. Biredä ike taraf ta üz qaraşınıñ döreslegen isbat itärgä tırıştı. Ä Başqortstannıñ Baş mäxkämä pristavı Zarif Bayguskarov bu tartqalaşta bötenläy dä çit pozitsiäne aldı. “Bez barı tik üzebezgä yöklätelgän eşne genä başqarabız”, - dide ul.
Başqortstannıñ baş mäxkämä pristavı Zarif Bayguskarov fikerençä, tatar gimnaziäse öçen täğäyenlängän binanı sütü turında färman bar, mäxkämä qararı bar, şulay bulğaç, monda bernindi däğwälar da urınsız, di ul.
Ufa şähäre xakimiäte başlığı urınbasarı Ramil Xälimov ta tatar gimnaziäse binasın tözüneñ qanunsız bulu xaqında küptän kisätülär yasalğanlığı häm anı cimerergä quşılğanlığı xaqında äytte. “Binanıñ xucaları anı üz ixtıärı belän cimermägäç, bez anı xäzer mäcbüriläp sütteräçäkbez”, - dide ul.
Gimnaziä xucası, professor Mäcit Xucin isä üz çığışın tatar gimnaziäse binası tiräsendäge xällärneñ kilep çığuı barı tik säyäsi häm milli säbäplärdän genä, dip yomğaqladı.
Ufa tatar gimnaziäse tiräsendäge xällär comğa könne dä kierenke bulıp qaldı. İrtänge säğätlärdä ük biregä avtobuslarğa töyelgän militsiä xezmätkärläre häm OMON, yäğni maxsus täğäyenläneştäge otryadlar xezmätkärläre, şulay uq mäxkämä pristavlarınıñ iminlek saqlaw xezmätkärläre kiterelde. Awır texnika eşçeläre cimerü eşen däwam itte.
Töş waqıtında isä biredä tatar oyışmaları häm Başqortstan Berläşkän oppozitsiäsenä kerüçe oyışmalar citäkçeläre jurnalistlar öçen matbuğat oçraşuı oyıştırdı. Anda, nigezdä, federal' ğämmäwi mäğlümat çaraları wäkilläre kilgän ide. Oçraşunı Başqortstan Berläşkän oppozitsiäse citäkçese, Tatar milli-mädäni moxtariäte räise Ramil Bignov açtı häm alıp bardı. İñ täwdä ul jurnalistlarğa cäncalğa säbäp bulğan binanıñ tözelü tarixı häm anı yaqlaw öçen yasalğan adımnar turında söyläde. Xakimiätlär belän bu mäsäläne tınıç xäl itü öçen alıp barılğan söyläşülär, möräcäğätlär tekstların da, başqa xoquq dokumentların da kürsätte Ramil äfände. Bügen ul gimnaziäne cimerügä qarşılıq yözennän üzeneñ häm tağın ike keşeneñ açlıq iğlan itüen rasladı. Şulay da Ufa xakimiäte belän mirovoy kileşügä kilü ömeten dä özmäwen äytte Ramil Bignov.
Şulay itep Ufada comğa könne tatar gimnaziäsen cimerügä qarşılıq yözennän öç keşe açlıq iğlan itte. Aldağı könnärdä bu çarağa tağın da törle cämäğätçelek oyışmaları wäkilläre quşılaçağı äytelde. Ber ük waqıtta kiläse atnada oyıştırılaçaq piketlarğa häm 13 fevral'dä uzaçaq mitingqa da äzerlek mäsäläläre tikşerelä başlıy.Fänis Fätxi, Ufa


text:
BMO İminlek Şurası Abxaziä belän Gruziäne söyläşülärne yañartırğa çaqıra
BMO İminlek Şurası Gruziä belän Abxaziäne yañadan söyläşülär östelenä qaytırğa çaqıra. Şura qabul itkän rezolüsiädä "totrıqsızlıq häm ışanıç buldıru öçen söyläşülärne yañartu zarur" dielgän. BMO wäkilläre kiläse ayda bu töbäkkä baraçaq.
İke taraf ta, Gruziädän ayırılıp çıqqan Abxaziäneñ yaña saylanğan prezidentı Sergei Bagapş häm Tbilisi, söyläşülärne yañartırğa teläk beldergän ide.
Söyläşülärne başlarğa çaqırğan rezolüsiäne İminlek Şurası prezidentı, Argentinanıñ BMOdağı ilçese Cesar Mayoral uqıp birde: "Şura äğzaläre İminlek Şurası rezolüsiäläre nigezendä nizaqqa säyäsi çişeleş tabu kiräklegenä basım yasıy, totrıqlılıq häm üzara ışanıç buldıru öçen ike yaqnıñ da tiz arada söyläşülärne yañartuına ömet belderä," dide Cesar Mayoral.
İminlek Şurası Abxaziäne Gruziäneñ ber öleşe bularaq qabul itä. Uzğan cäydä Abxaziä Gruziä belän böten elemtälärne özgän ide. Ämma dikaber ayında Gruziä häm BMO wäkilläre qatnaşında atnalıq oçraşularğa qatnaşa başladı.
BMO wäkile Heidi Tagliavini, soñğı aylarda Abxaziädä bulğan waqiğalärdän soñ ber kem dä kisken üzgäreşlär kötmi, dip belderde: "Abxaziä 3 aydan artıq säyäsi krizis kiçerde. Xalıqnıñ sabırlığı bette. Töbäktä kierenkelek arttı, minem fikeremçä, keşelär uzğan waqiğalärne señderergä tieş," dide Tagliavini.
İminlek Şurası diplomatları Azatlıq radiosına, General Sekretarneñ Gruziä dusları dip isemlängän törkem uzdıraçaq yuğarı däräcädäge söyläşülärgä zur ömetlär bağlana, dip söyläp birde.
Törkemgä kergän Rusiä, AQŞ häm Fransiä, Germaniä häm Britaniä diplomatları yaz başında Genevada Gruzin-Abxaz nizağı mäs''äläsendä oçraşırğa tieş. Sişämbe könne İminlek Şurası ike yaqnı da söyläşülärdä qatnaşırğa çaqırdı.
Ul arada Abxaziä prezidentı Sergei Bagapş, şul uq könne Mäskäwdä çaqta, Abxaziäneñ bäysez buluı telägen tağın ber tapqır qabatladı. İminlek Şurası belderüendä Gruziäneñ bäysezlege häm territorial bötenlege turında süz bara.
Bagapş, iqtisadi xezmättäşlekne arttıru – Suxumi belän Tbilisi arasındağı mönäsäbätlärne yaxşı yaqqa üzgärtä alır ide, dide.
Tagliavini, başta ike yaq ta iminlekne tä''min itergä tieş, soñınnan säyäsi söyläşülärgä dä yul açılır di. Anıñ fikerençä Bagapşnıñ nizaqlarnı çişü täcribäse bar: "Ul tınıçlıq söyläşülärendä qatnaşqan keşe, mäs''älä belän tanış. Bezneñ öçen dä ul belmägän keşe tügel, şunıñ öçen, söyläşülärdä urtaq tel tabılır, ul üze turıdan turı bulmasa da – söyläşülärdä qatnaşır dip uylıym," dude Tagliavini.
Comğa könne İminlek Şurası BMOnıñ tınıçlıq saqlaw köçlären Gruziädä tağın 6 ayğa qaldırırğa qarar qabul itäçäk dip kötelä. Xäzerge waqıtta anda 130 xärbi, alarnıñ 119nı – xärbi küzätüçelär häm tsivil polisiäneñ 11 xezmätkäre bar.
Alsu Qormaş


text:
Jurnalistlarnı Yaqlaw Komitetı dip atalğan xalıqara oyışma Bäysez Däwlätlär Berdämlege illäre arasınnan Rusiäne jurnalistlar öçen şartlar naçaraya baruçı il dip ayırıp kürsätä.
Düşämbe könne iğlan itelgän xisapta Rusiäküläm televidenielärneñ bäysez awazlardan çistartıluı häm bıltır Beslan mäktäbendäge totıqlar krizisın yaqtırtuçı jurnalistlarğa qatı basım yasaluı turında äytelä.
Jurnalistlarnı Yaqlaw Komitetı qayber elekke sovet respublikalarında matbuğatnı kontrol'dä totu Sovetlar berlege cimerelgän könnärdägedän dä köçleräk di.
Komitet isäpläwençä bıltır üz wazıyfaların başqaru belän bäyle räweştä 56 jurnalist hälak bulğan. Uzğan yıl 66 jusnalist hälak bulğan 1994-nçe yıldan soñ ikençe iñ küp qorbannar kitergän yıl buldı. Jurnalistlar öçen iñ qurqınıçlı il bıltır da Ğiraq bulğan.


text:
Däwlät Duması sotsial taşlamalarnı aqçalata tüläwne küz aldında totqan qanun proyektın ikençe uqılışta rasladı
Russiä Dävlät Duması Sişämbedä sotsial garantiä häm taşlamlarnı aqçalata tülävne küz aldında totqan qanunproyektın ikençe uqılışta qabul itte. Bu Dumada zur küpçelekkä iä Berdäm Russiä firqası deputatalarınıñ ber tauıştan Kreml yaqlağan tözätmälärne raslauı , ä oppozitsiä täqdimnären kire qağuı arqasında mömkin buldı. Qanunproyektı Pänceşämbedä öçençe uqılışta raslanğanan soñ, ul Yäkşämbe könne Federatsiä Sovetında tauışqa quyılıp raslanaçaq häm prezident Putin qul quyğannan soñ köçkä keräçäk.
Audio
Qanunproyektı bik tizlek belän raslana dip äytergä bula. 2-nçe iyüldä berençe uqılışta ul raslandı. Şunnan soñ aña xakimiät partiäse deputatları täqdim itkän 1060 tözätmä kertelde. Sişämbedä ul ikençe uqılışta qabul itelde. Dumanıñ xezmät häm sotsial säyäsät komitetınıñ räise Andrey İsayev üzgäreşlärne küz aldında totıp bulsa kiräk bu inde başqa qanun dip belderde.
Audio
Kreml häm anıñ kürsätmälären Dumada ütäp kilgän Berdäm Russiä elekke previligiälärdän här kem faydalana almıy. Mäsälän infrastrkturası täräqqi itmägän auıl cirlärendä yäşävçelär transportnıñ, meditsina xezmäteneñ , yaki elektr energiäseneñ , telefonnıñ buşlay buluınnan faydalana almıylar, çönki ul xezmätlär yuq, ä inde alarğa bireläçäk aqça alarnıñ tormışın ciñeläytäçäk dip qäğvä itä. Läkin, qanunğa qarşı çıqqannarnıñ argumentları başqa. Alar inflatsiä bireläçäk aqçanı qısqa vaqıtta aşap beteräçäk häm unar milionnağan keşe moxtaç xäldä qalçaq, 30 milionğa yaqın keşe sotsial çığımnarnı tüli almayaçaq dip belderälär. Ğomumän alğanda şuşı yaña qanunnıñ küpme keşegä qağılaçağı da tögäl bilgele tügel. Finans ministere Aleksey Kudrin 34 milion digändä, Xezmät häm Sotsial mäsälär ministerlege 107 milion keşe turında söyli. Ul ğına da tügel. Aqçalata tülävneñ zur öleşeneñ yöge töbäklärneñ cilkäsenä töşä. Şul säbäple Federatsiä Sovetında utırğan töbäk väkilläre häm gubernatorlar yaña qanunğa qarşılar. Läkin, alar Yäkşämbedä barıber qanunnı yaqlap tauış biräçäklär. Ni öçen disägez, Kreml alarnı yañadan saylanırğa yäisä urnığıznı saqlap qalırğa teläsägez qanunnı yaqlağız dip kisätkän. Bu xaqta Moskov Timesnıñ bügenge sanında basılıp çıqqan maqälädä äytelgän. Tatarstan prezidentı Şäymiev ta Berdäm Russiä firkası Üzäk säyäsi sovetınıñ 29-nçe iyüldä bulğan utırışında bu reformanı tüläv öçen töbäklärneñ aqçası yuq dip zarlandı häm subyeklarnıñ budjetları qısqartılmasqa tieş dip belderde. Läkin, vazğiät kiresençä bulıp çığaçaq kebek. Mintimer Şäymiev äytüençä, federal üzäk subyeklarnıñ bilbauın nığıraq qısaçaq. İrekle, demokratik häm federativ ber ildä şundıy finans yök kitergän qanun proyektın subyektlar kire qağar ide. Läkin, Kreml kisätüennän soñ, federatsiä sovetı ağzaları anı raslar dip äytergä bula. Qanun köçkä kerep tä töbäklärneñ aqçası bulmasa, monıñ yöge soñğı çiktä vatandaşlar cilkäsenä töşäçäk. Alar buşlay xezmättän dä, aqçadan da mäxrum qalaçaqlar. Älbättä, Russiä sovet çorınnan qalğan häm finansiäläv mömkin bulmağan buşlay xezmätlärne häm garantiälärne beterep, nindider reformalar ütkärergä tieş. Läkin, bu mäsälädä açıqmasqa, reformalarnıñ täsirlären, näticälären, finansiäläv mömkinleklären centekläp tikşerergä kiräk. Unar milionnağan keşeneñ tormışına täsir itäçäk monıy zur üzgäreşkä qarağan qanun proyektın yaqınça biş atnada qabul itüne añlap ta aqlap ta bulmıy. Şuşı uñaydan Dumanıñ elekke süzçese Gennadi Seleznevneñ bu qanun proyektı turındağı süzläre iskä täşä. Ul Ğalimnär başta cänleklärne sınıylar. Bezdä xökümät böten ilne häm xalıqnı sınıy dip belderde.
Färit İdelle, Praga.


text: Nikosa – Könyaq Kıbrısdağı greklär bügen yaña prezidentın saylıy. Bu saylaw şul uq waqıtta alğa taba, Yewropa Berlege eçendä kommunist citäkçe tarafınnan citäklänäçäk berdän ber il bulu üzänçelegen belgeläwdä dä zur rol uynıy. Prezidentlıq saylawınıñ ikençe turı öçen ike namzät köräşä. Berse kommunist partiäsennäñ Demetris Christofias, ikençese uñ-qanat partiä namzäte elekke tışqı eşlär ministrı İoannis Kassoulides. İke namzättä, Kıbrısnıñ tönyaq törek yağı belän könyaq grek yağın berläşüen yaqlıy. Kıbrıs 1974 yılda bulğan suğıştan soñ ikegä ayrılğan ide. Könyaq Grek yağı Yewropa Berlege ile bularaq tanılsa, tönyaqtagı, "Tönyaq Kıbrıs Törek cömhüriäte" barı tik Törkiä tarafınnan ğına tanıla.


text:
NATO illäre tışqı eşlär ministrları pänceşämbe Brusseldä alyansnı kiñäytü mäsäläsen tikşerde. Äğzalıqqa 3 Balkan ile – Xorvatiä, Albaniä, Makedoniä däğwa itä. Monnan tış tağın Ukraina häm Gruziä mäsäläse qarala.
Şuşı illärneñ qaysılarına çaqıru qäğäze bireläse aprel başında Buxarestta NATO illäre citäkçeläreneñ sammitında xäl iteläçäk. Sammitqa ber ay qala tışqı eşlär ministrları, Brusseldä cıyılıp, bulğan qarşılıqlarnı xäl itergä tırıştı.
3 Balkan ile arasınnan Xorvatiä iñ layıqlısı sanala. Albaniä belän Makedoniäneñ şansları azraq.
Makedoniäneñ NATOğa kerüenä Gretsiä qarşı çığa. İsem arqasında. Räsmi Afen belderüençä, Gretsiäneñ tönyaq töbäkläre dä Makedoniä dip atalu säbäple, kürşe ilneñ şul uq isem yörtüe anıñ ul cirlärgä däğwa itüenä işarä itä.
Bügen Brusseldä Gretsiä tışqı eşlär ministrı Dora Bakoyanni Makedoniäneñ NATOğa kerüenä qarşılıq beldere.
Bu 3 Balkan ile xäzerge waqıtta NATOnıñ äzerlek programında qatnaşa.
İke elekke sovet ilen, Ukraina belän Gruziäne dä şuşı programğa kertü mäsäläse bügenge cıyınnıñ kön tärtibendä ide.
"Bez Ukraina häm Gruziä belän dä mönäsäbätlärne tikşeräbez. - dide NATO general sekretare Jaap de Hoop Scheffer. - İkese belän dä äwzem dialog bara. Bu bezgä mönäsäbätlärne tiränäytergä yärdäm itte. İlneñ ikese dä NATO yünäleşendä xäräkät itü telägen belderde".
Ukraina häm Gruziä belän mönäsäbätlär NATOnıñ üzendä dä küp sorawlar uyata. Bu täräqqiät Brussel belän Mäskäw aralarınıñ tağı da suınuına kiterä ala digän borçular bar.
Germaniä tışqı eşlär ministrı Frank-Walter Steinmeier, bügen Brusseldä, turısın äytäm, min moña bik şiklänep qarıym, dide.
Kosovonıñ bäysezlek iğlan itüe, Amerikanıñ Yewropada raketa qalqanı urnaştıru niäte arqasında Mäskäw belän Brussel araları bolay da kierenke ide.
NATOnıñ könçığışqa taba kiñäyüen Mäskäw üzenä yanaw dip qabul itä.
Quşma Ştatlar däwlät sekretare Condoleezza Rice, bezneñ säyäsät şul uq qala - äzerlege bulğan här ilgä NATO işekläre açıq, läkin ul illärgä äle ozın yul ütäse, dide.


text: Taiwan xökümäte bügen Pekinda utrawnıñ oppozisiä citäkçese, Millätçe Partiä räise Lien Çan häm Qıtay prezidentı Hu Jintaonıñ oçraşuına borçılıun belderde. Ämma söyläşülär Yevropa Berlege tarafınnan xuplandı, matbuğat wäkile Emma Udwin, bu adım – Taiwan belän Qıtay arasındağı kierenkelekne çişügä yardäm itäçäk, dip belderde. Pekinda uzğan oçraşudan soñ Lien häm Hu, Taiwan belän Qıtay arasındağı salqın mönäsäbätlärne tınıç yullar belän caylarğa çaqırdı, Lien, söyläşülär belän qänäğät qalğanın belderde: "Ayıruça basım yasap äytäm, bez firqalär arasında kileşügä ireştek. Şulay uq bez iqtisadi xezmättäşlek plannarın tözergä telibez," dide Lien. Lien, kommunistlar Qıtayda 1949nçı yılda xakimiätkä kilgännän birle, Pekinğa kilgän berençe Millätçe Partiä, Kuomintang firqase citäkçese buldı.


text:
Bu ay başınnan birle Ğiraq şundıy tıyılğan 55 raketasın yuq itte.
Britaniä Ğiraq prezidentı Säddam Xösäyenn televidenie aşa çığış yasap yäşerelgän küpläp üterü qoralları buluın häm xäzer alarnı açuın iğlan itärgä tieş dip belderde.
Bu Ğiraqqa köçläp qoralsızlandırıludan qotılu öçen Britaniä tarafınnan quyılğan 6 taläpneñ berse.
Britaniäneñ tışqı eşlär idaräse başlığı Mike O’Brien äytüençä, Britaniä, şulay uq, Ğiraqnıñ 30 belgeçe Kiprğa barıp BMO wäkilläre sorawlarına cawap birsen, Bağdad 10 meñ litr tülämä bateriäsen häm başqa ximik, biologik qorallarnı yuq itsen digän taläp quya.
Bügen Yewropa Komissiäse, ägär dä Ğiraqta BMO rizalığınnan başqa xärbi opertatsiä ütkärelsä Yewropa Berlege Ğiraqnı tözekländerüdä qatnaşmayaçaq dip belderde.
BMO general’ sekretare Kofi Annan tağın ber märtäbä BMO fatixasınnan başqa Ğiraqqa qarşı köç qullanu qanunsız ğämäl bulaçaq dip kisätte.


text:
Rusiälelär doşmannarın barlıy
«Başkirov häm partnerlar» şirkäte ütkärgän fiker beleşügä kürä, rusiälelärneñ kübese töp doşman itep Amerikanı, töp berektäş itep Belarusnı kürä.
Qaya qarama doşman
İkençe yıl rättän rusiälelärneñ kübese töp doşman dip AQŞnı atağan. Cawap birüçelärneñ 33.3% AQŞnı Rusiäneñ doşmanı dip sanıy. Uzğan yıl bu san 0.5% kimräk bulğan. Doşmannar isemlegendä ikençe urında Gruziä – 31%. Uzğan yıl ikençe bulğan Estoniä xäzer bişençe urında – 13.3%. Öçençe, dürtençe urınnarda Ukraina belän Latviä – 18% çaması.
Rusiälelär öçen doşmannar Yewropa illäre arasında da bar: Angliä – 6.6%, Germaniä – 3.8%, İtaliä – 1.1%, Fransiä – 0.7%.
İslam illäre arasında da doşmannar bar: Äfğanstan, İran häm Ğıyraqnı doşman dip 6% respondent atağan.
Rusiäneñ bu dönyada doşmannarı ğomümän yuq dip soralğannarnıñ ni barı 4.5% äytkän.
Xalıq fikeren kem tudıra
Sotsiologlar fikerençä, xalıqnıñ çit illärgä mönäsäbäte xalıqara mäsälälär niçek yaqtırtıluğa turıdan-turı bäyle. Misal öçen, Gruziägä qarata mönäsäbät Abxaziä tiräsendäge nizağ arqasında naçarayğan. Sovet soldatı häykälen küçerü tiräsendäge ğawğa beraz tınğannan soñ, Estoniägä qarata tiskäre mönäsäbät beraz yaxşırğan.
Belgeçlär fikerençä, xalıqnıñ fikeren räsmi säyäsät häm mäğlümat çaraları bilgeli. Säyäsi texnologiälär üzäge vitse-prezidentı Aleksey Makarkin süzlärençä, “AQŞ Rusiäneñ tarixi köndäşe”, läkin monnan tış başqa “borçıldırğıçlar” da bar, misal öçen, NATOnıñ kiñäyüwe, AQŞnıñ raketa qalqanı.
Şul NATOnıñ kiñäyüwe arqasında rusiälelär Gruziä belän Ukrainanı yaratmıy. Baltik illäre belän ikençe dönya suğışına häm ğomümän, SSSR tarixına törle qaraşlar talaştıra.
Duslar kem?
Duslarğa kilgändä, uzğan yıl belän çağıştırğanda isemlek üzgärmägän diärlek. Soralğannarnıñ kübese – 35.3% Rusiuäneñ dustı dip Belarusnı atağan. İkençe urında Qıtay – 18%. Uzğan yıl ikençe bulğan Germaniä bıyıl öçençe urında – 16.1%. Başqa duslar arasında Ärmänstan – 12.7%, Fransiä – 9.4%, İtaliä – 9.1%. Gruziä belän Amerikanı dus dip 2.8% häm 4.4% atağan.
“Belarus belän mönäsäbätlär is kitärlek bulmasa da, ul bezneñ berektäş, - di Makarkin. – Ukrainadan ayırmalı bularaq mäğlümat çaralarında Belarusqa mönäsäbät uñay. Ä menä äflisun tösle Ukrainanı Könbatışqa başın borğan öçen yaratmıylar.”
Tikşerüne ütkärgän belgeçlär äytüençä, rusiälelärneñ çit illärgä mönäsäbäte yıldan yılğa ällä ni üzgärmi. AQŞ, Germaniä, Qıtay, Belarus kebek illär yaqınça şul uq kürsätkeçlär alıp kilä. BDB illäre institutı mödire urınbasarı Vladimir Jarixin süzlärençä, “çit illärgä qarata mönäsäbät bu illärneñ xalıqlarına tügel, ä citäkçelärenä qarap bilgelänä”.


text:
Konstitutsiä referendumı aldınnan Çeçen militsiäsenä maxsus wazıyfalar birelde.
İnterfaks, şulay uq, Çeçnädä Çexiäneñ humanitar yardäm oyışmasınıñ cirle xezmätkäre yuğaldı, ul urlanğan bulırğa mömkin dip belderä. Älege oyışmanıñ süzçese äytüençä cirle xezmätkär İbrahim Zyazikov uzğan ay axırında İngüşetiä-Çeçnä yulında yuğalğan.
İTAR-TASS belderüençä, tawış birü urınnarı, xakimiät binaları, mäktäplär häm xastaxanälär xäzer täwlek buyı saq astında totıla.
Bügen Çeçnä üzäk saylaw komissiäse Çeçnäneñ 20 rayon saylaw komissiäsenä referendum bülletennäre cibärä başladı.
Xalıqara küzätüçelär Çeçnädä xäzer bu referendumnı xoquqıy dip tanırlıq däräcädä iminlek buluına şik belderä. Ämma Çeçen militsiäse saylawçılarnıñ iminlegen tieşençä tä’min itäçägenä ışandıra.


text:
Udmurtiä başqalası İjawda İdel buyı häm Ural töbäge kompozitorlarınıñ festivale bulıp uzdı
Muzıka belgeçläre, kompozitorlar häm muzıka söyuçelär öçen älege festival'neñ ähämiäte turında Tatarstannan tanılğan şäxeslär belän oçraşıp söyläştek. Başta süzne Qazan däwlät konservatoriäse uqıtuçısı, kompozitor Mirsäyet Yarullinğa—audio— Tatarstannan Kompozitor Mirsäyet Yärullin belän äñgämä tıñladığız. Tamaşaçılar konsertlarda Başqortstannan Rafael' Kasimov, Tatarstannan Rezedä Axiärova, İl'fat Däwlätşin, Räşit Qalimullin, Färidä Fäizova äsärlären Şamil' Monasıypov citäkçelegendäge qıllı muzıka uyın qoralları kvartetı häm simfonik orkestr başqaruında yaratıp qabul ittelär. Tatarstan kompozitorlar berlege Räise Räşit Qalimullin millättäşlärebezneñ başqarılğan äsärlärenä yuğarı bäya birde.audio
Sez Tatarstan kompozitorlar Berlege räise Räşit Qalimullin, häm kompozitor Mirsäyet Yärullin belän äñgämä tıñladığız.Alarnı «Azatlıq» radiosı öçen İjawdan Xämidä Ğayfullina äzerläde.


text:
Başqortstan tatar uqıtuçıları kiñäşmäse tämamlandı
Başqortstannıñ Kuşnarenko rayonında tatar tele häm ädäbiätı uqıtuçılarınıñ respublika kiñäşmäse başlanuı xaqında xäbär itkän idek. İke köngä isäplängän şuşı kiñäşmä comğa könne dä däwam itte häm “tügäräk östäl” söyläşüe belän kiçen tämamlandı.
Respublikanıñ distälärçä rayonınnan kilgän yözdän artıq mäktäp uqıtuçıları, metodistlar, şulay uq Ufadağı yuğarı uqu yortlarınnan tanılğan möğallimnär qatnaştı bu kiñäşmädä.
“Tatar telen häm ädäbiäten uqıtunıñ zamança alımnarı” dip atalğan kiñäşmädä täcribä urtaqlaşu tatar uqıtuçılarına faydağa bulaçağı şiksez. Comğa könne uqıtuçılarnıñ kiñäşmäsenä Ufadan tatar milli oyışmaları wäkilläre dä kilde. Alar anda çığış yasap, tatar uqıtuçıları öçen bik küñelle xäbär citkerde. Şuşı uqu yılınnan Başqortstanda tatar uqıtuçıları arasında da “Yıl uqıtuçısı” isemenä respublika bäygese ütkärelä başlıy. Bu başlanğıç belän Başqortstan Tatar milli-mädäni moxtariäte çıqtı. Älegä mondıy bäyge respublika Xökümäte yärdämendä başqort tele uqıtuçıları arasında ğına ütkärelä ide. “Tatar uqıtuçıları arasında da şundıy uq bäyge oyıştırunı sorap küp tapqırlar möräcäğät itsäk tä, respublika citäkçelege monı işetmämeşkä salıştı, şuña kürä dä xäzer bez bu eşne üz qulıbızğa alırğa buldıq”, - di Başqortstan Tatar milli-mädäni moxtariäte räise Ramil Bignov.
Ramil Bignov fikerençä, Başqortstan tatar uqıtuçılarınıñ abruyın kütärü, alarnı yaqlaw öçen, respublika tatar oyışmaları başqa törle çaralarnı da qullana ala. Ämma xökümät yağınnan yärdäm bulmağaç, barı tik sponsorlıq aqçasına ğına älläni maytarıp bulmıy, di ul. Älege dä bayağı Başqortstanda tatar teleneñ statusın kütärü probleması bu xäldä alğa çığıp basa.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
NATO, ğäskärläre üzeneñ xärbi täläplärenä turı kilgän illärgä, 2008 yılda tönyaq atlantik saqlanu berlegenä quşılu öçen täqdim yasarğa cıyına. Süz, berençe çiratta, Albaniä, Xorvatiä häm Makedoniä turında bara. NATOnıñ Rigada ütkän 2 könlek sammitında, annan qala, Ukraina häm Gruziä belän söyläşülärne däwam itergä häm şulay uq Serbiä, Montenegro, Bosniägä NATOnıñ “Tınıçlıq öçen xezmättäşlek” programmasına quşılırğa täqdim belän çığarğa kileşende.
Kiçä sammitta Äfğanstanda iminlek täemin itü problemaları turında süz barğan ide.


text:
Musa Cälil, Ğaynan Qormaşev törkemnäre “Faşizmğa qarşılıq” xäräkätendä qatnaşuçılar dip tanıldı
Musa Cälil, Ğaynan Qormaşev törkemnäre “Faşizmğa qarşılıq” xäräkätendä qatnaşuçılar dip tanıldı
Bıyıl oktäber ayında premyer-ministr urınbasarı Zilä Wäliewa citäkçelegendäge delegatsiä şuşı cälilçelärgä bağışlanğan ekspozitsiäne açu tantanasında qatnaşqan ide. Häm menä şuşı könnärdä Rusiä-Almaniä duslığı ligasınnan kilep citkän xatta älege ekspozitsiä açılğannan birle waqıt eçendä Berlinda arxivlarda ber bik möhim dokument tabıluı turında äytelä. Bu dokument 1944 yılnıñ 12 fevralendä cälilçelärne cazalaw turında tribunal qararı. Anda cälilçelär reyxnıñ xärbi qüäten qaqşatqan öçen cazağa tartılalar dielgän bulğan. Menä şunıñ nigezendä cälilçelär törkeme, tatarlar törkeme “Faşizmğa qarşılıq” xäräkätendä qatnaşuçılar dip tanılğannar häm monıñ xaqında Berlin pressasında “qarşılıq xäräkätendä tatarlar” digän mäqälädä çıqqan. Berlindağı memorialda Musa Cälil häm Ğaynan Qormaşev törkeme turında elektron bazası buldırıldı. Bezneñ watandaşlar haläk bulğan urında Musa Cälilgä, Abdulla Alişqa häm törkemneñ başqa äğzalarına bağışlanğan stend açıldı. Ekspozitsiäne äzerläwdä häm elektron versiäneñ barlıq etaplarında Rusiä tışqı eşlär ministrlığınıñ Mäskäw däwlät xalıqara mönäsäbätlär institutı professorı Abdulxan Äxtämcan qatnaştı, dielä Berlinnan kilgän xatta häm Rusiä-Almaniä duslığın nığıtuda xezmättäşlek öçen räxmät äytelä.


text:
Yuliä Timoşenko Ukrainanıñ yaña premyer-ministrı itep raslandı
Comğada Ukraina parlamentı ilneñ yaña premyer-ministrı itep yaña prezident Viktor Yuçenkonıñ yaqın köräştäşe Yuliä Timoşenkonı bilgeläde. Tawış birü aldınnan deputatlarğa taratılğan programmasında ul rişwätçelekkä qarşı köräşüne, yäşäw şartların kütärüne häm Ukrainanıñ Yevropa Berlege belän äğzalıq söyläşüläre başlayaçağın wäğdä itkän ide.
Audio, Volodimir Litvin
Ukraina parlamentı citäkçese Volodimir Litvin tawış birü näticälären bäyän itä häm Timoşenkonı yaña premyer-ministr itep bilgelänüe belän qotlıy. Parlamentta barlığı 450 deputat bar, häm alarnıñ 373-e Yuliä Timoşenkonı yaqlap tawış birde. Üz köräştäşen Ukraina xökümäte başlığı urınına täqdim itkändä prezident Yuçenko aña zur ömetlär bağlawın äytkän ide.
Audio, Viktor Yuçenko
"Xalıq yaña xökümätneñ namuslı buluın häm soñğı 14 yılda kiçergän problemalarğa çişeleş taba aluın teli. İmanım kamil, alar şuşı maqsatlarğa ireşäçäk" di prezident Yuçenko premyer-ministr itep Yuliä Timoşenkonı täqdim itüe uñayınnan. Parlamenttağı tawış birü inde berniçä märtäbä kiçekterelgän ide, moña xökümätkä kemnärneñ kerüe mäs''äläsendä kilep tuğan qarşılıqlar säbäp buldı. Comğa töştän soñ alar xäl itelde häm üze raslanuğa Timoşenko şunda utırğan prezident belän bergä törle ministrlarnı bilgeläw turındağı färmannarnı da imzaladı. Berençe vitse-premyer itep Viktor Yuçenkonıñ ikençe köräştäşe Anatoli Kinah raslandı. Xökümätkä şulay uq elek oppozitsiädä torğan "Naşa Ukraina" berläşmäsen yaqlawçı sotsialistlar da kerde, alar eçke eşlär, mäğärif wä fän häm awıl xucalığı ministrlıqların citäkläyäçäk. Üz xökümäteneñ aldağı 5 yılğa programmasın bäyän itkändä Timoşenko şaqtıy kiñküläm radikal'' reformalar ütkärüne wäğdä itkän ide. Ul yäşäw şartların üsterüne, rişwätçelekkä qarşı köräş alıp barunı, Ukrainanı Yevropa Berlegenä yaqınaytunı küz aldında tota, ğomumän, xalıq mänfäğätlärennän çığıp eş itüne wäğdä itä:
Audio, Yuliä Timoşenko
"Bez keşelärdä, xökümät üze öçen genä tügel, ä ğadi xalıq problemaların çişü ölkäsendä dä, älegä xökümätne küzätep kenä torğan häm xäzer inde nindider näticälär dä kötkän xalıq öçen dä eşli ala digän ömet wä ışanıçnı uyattıq" di Ukrainanıñ yaña ğına raslanğan premyer-ministrı Yuliä Timoşenko. Şulay itep Kievtäge yaña citäkçelek yañaça eşläwne wäğdä itä. Bu ilneñ tışqı säyäsättäge östenleklären tamırdan bulmasa da, beraz üzgärtüne añlata. Timoşenko Rusiä Ukrainanıñ berençe häm iñ möhim partnerı dip beldersä dä, yaña xökümät Yevropa belän yaqınayuğa zur iğtibar biräçäk dip äytte.
Kärim Kamal


text:
6 iyün könne İstanbulnıñ Yevropa öleşendä, näq borınğı şähär nığıtmaları yanında İstanbul Böekşähär bälädiäse tarafınnan tözelgän Topqapı mädäniät parkında Tatarstan mädäniät yortınıñ açılış tantanası uzdı.
Bälädiä citäkçelege biredä bäysez Törki däwlätlär häm Tön'yak Kiper törek respublikası öçen 100-150 kvadrat metrdan torğan mädäniät yortları açudan tış, Tatarstan belän Başqortstan öçen dä berär yort açmaqçı bulğan ide. Läkin Mäskäw, bezneñ dä bayrağıbız elenmäsä, moña irek birmibez digän şart quydı.             Ozaq bäxäsläşkännän soñ Tatarstan häm Başqortstan bayraqları urtasına Rusiä bayrağı quyıldı. Şulay uq Mäskäwneñ bu şartına cawap itep, işekkä elengän yazuda da Rusiä federatsiäse iseme keçeräk xäreflär belän yazıldı. Şulay itep, Tatarstan häm Başqortstan yortlarınıñ açıluına röxsät birelde.   Berençelärdän bulıp Tatarstan yortı tantanalı räweşä açıldı. Bu çarada Tatarstan premyer-ministrı urınbasarı, mädäniät ministrı Zilä Välieva, Rusiäneñ Anqaradağı ilçese Vladimir İvanovskiy, İstanbul Böek şähär bälädiäse räise Topbaş qatnaştı.    Bu tantana qoyaş astında amfiteatrda däwam itte. Ämma töp çaralarda nigezdä törek häm rus räsmiläre genä qatnaştı. Ä İstanbuldağı tatarlarğa monda urın tabılmadı.     İstanbul Saban Tuyı    Şunnan soñ Sabantuy konsertı başlandı. TURKSOYdağı Tatarstan wäkile Zänfirä xanımnıñ ozaq yıllar buyı Anqarada yäşäp tä, äybätläp törekçä söyläşä almawı da küplärne şaqqatırdı.             Amfiteatrda meñgä yaqın keşe bulsa, alarnıñ 10% ğına tatarlar ide. Ozaq yıllardan birle urman arasında küñel açqan, törle Sabantuy yarışlarına künekkän tatarlar öçen, bu çara beraz säyär toyıldı. Ä iñ şaqqatırğanı bu Sabantuynıñ rus-tatar bäyrämenä äwerelüe.   Konsertnı alıp baruçı İlfat Gabdraxmanov ta bertuqtawsız rusça söyläde. Soñında anıñ rusça söyläwe qarşılıqqa säbäp buldı. Ul moñardan sabaq almağanday “bezdä yöz törle millät yäşi, bezneñ öçen nindi teldä söyläw möhim tügel” dip äytte tamaşaçılarğa. Üz süzendä ul “Mäskäwlär totsa yaqañ” digän süzne dä iskä töşerde. İlfat äfände üz süzlären yaqlaw öçen ruslardan tatarça ber cır da cırlattı. Tatarstanğa barıp qaytqannar bernindi rusnıñ tatarça söylämäwen yaxşı belä, şunıñ öçen bu alım bik ük ciñep çıqmadı diärgä bula.              Biyuçelär uñışlı ide, bigräk tä balalarnıñ iyülläre zur alqış cıydı. Läkin rus biyuwe dip matroslar biyuwe kürsätü militarizm dulqınnarı östäde. Monı tamaşaçılarnıñ niçek añlawı äytüwe qıyın.   Qısqası, Törkiädä Tatarstan yortı zur tantana belän açıldı. Läkin bu keçkenä binada nindi mädäni aktivlıyklar bulaçaq, xäzerdän ük äytüwe qıyın. Tik ber yağı möhim, töreklär Rusiä qulastındağı tatar häm başqort tuğannarın onıtmadı, iñ kimendä alarnıñ isemnären bu mädäniät parkında yäşätergä teläde.


text:
Färit Möxämmätşin jurnalistlar belän oçraştı
Comğa könne Tatarstan Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşin jurnalistlar belän oçraşıp, respublika parlamentınıñ uzğan yartı yıllıqta başqarğan eşläre turında açıqlıq kertte, aña birelgän küp sanlı sorawlarğa cawap birde. Cäyneñ näq urtasında, inde kükelär, sanduğaçlar sayramıy başlağaç, deputatlar yalğa çıqtı. Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşin armıy – talmıy altı ay buyı başqarğan eşlär turında söylärgä jurnalistlarnı çaqırğaç, iñ märtäbäle mäğlümat çaraları wäkilläre İrek mäydanına kilde. Alar Däwlät Şurasınıñ basqıçlarınnan binağa kerä almadı, çönki märmär basqıç taşları küz aldında sütelä, işeklär yabıq. Çönki Däwlät Şurası binasın sütep qorunıñ iñ xäl itkeç könnäre citkän. Jurnalistlar binağa ğömerdä bulmıyça könçığış yağınnan, keçeräk işektän kerdelär. Şulay da 8 qattağı prezidium zalı üz urınında Tatarstan häm Rusiä bayraqları häm tuğraları qanun çığaru xakimiäteneñ barlığın kürsätep tora.
Jurnalistlar belän oçraşuğa Däwlät Şurasınıñ matbuğat üzäge bik yaxşı äzerlängän. Barlıq qanun proyektlarnıñ tikşerelü barışı, oçraşular, urındağı häm küçmä utırışlar, komitet häm fraksiä cıyılışları, xökümät häm Prezident qatnaşlığındağı oçraşular, törle proyektlarğa kertelgän tözätmälär, törle taraflarğa yünälderelgän möräcäğätlär, 290 nan artıq mäs’äläneñ 6 plenar tırışta qaraluı, 56 qanunnıñ häm 354 qararnıñ qabul itelüe ällä küpme deputat sorawları barısı da şul cıyıntıqta kürsätelgän. Ägär dä xalıqnıñ mul häm bäxetle yäşäwe deputatçalardan ğına torsa, monıñ öçen bik kör eş başqarılğan. Döres, xäzerge çorda respublikağa qaldırılğan xoquqlar häm mömkinleklär kimep bara, şulay da Tatarstan parlamentı, bigräk tä anıñ citäkçese Färit Möxämmätşin, Rusiädä häm xalıqara oyışmalarda zur abruy qazanğannar. Jurnalistlar kisken mäs'älär buyınça da soraw birgäç şaqtıy ixlas häm açıq cawaplar alındı. Mäsälän, Tatarstan konstitutsiäseneñ 14 matdäsen ütäw mexanizmı, anıñ federal' üzäk häm subyektlar arasında tanılsa da, şuşı matdä tatar xalqına yärdäm itä.
Färit Möxämmätşin Tatarstan häm federal' üzäk belän şartnamä proyektı xäzergä aşığıç räweştä raslanmasa da, anıñ Rusiä däwlät Dumasına qaralaçağına ömetlänüen äytte. Bu oçraşuda tatar jurnalistları tuğan teldä kübräk soraw birdelär häm alarğa tatarça cawaplar alındı.
Tağına ber soraw däwlät dumasında çinovniklarnı häm xökümät strukturaların tänqitläwne ekstremizm dip sanawğa bağışlanğan ide. Färit Möxämmätşin bu proyektnı xuplamıy ikän.
“Çınnan da yaña kertkän täqdimnär imeş xökümätkä tänqit belän çığarğa yaramıy. Bezdä bit äytik, ciñgän partiä häm ciñelgän, oppozitsiädä toruçıları bar.Alarnıñ eşe şul bit, xökümätne tänqitlärgä alar uylawınça döres bulmağan qararlar bulsa, alar bit anı kütärep çığarğa tieş. Ä xökümät yäisä bütän orğan iñ äz digändä anı iğtibarğa alırğa tieş.Bez monıñ belän kileşmibez. Minemçä, bu tözätmälär ütmäster. ”
Sorawlar küp buldı. Äytik, Tübän Qama su saqlağıçın kütärü, elektr energiäsen oçsızraq häm kübräk çığaru turındağı mäs’äläneñ qatlawlı buluın bilgeläp ütte.
“Küp kenä mäs'älär äle çişelep betmägän anda. Nindi cirlärne yuğaltabız, nindi awıllar yuqqa çığa? Ekonomika yağınnan qarağanda bu bik tä kiräk eş. Ägär bez Tübän Qamada sularnı 2-3 santimetrğa kütärsäk elektr energiäne tovar itep satıp, üzebezneñ byudjettağı keremnärne şaqtıy arttıra alabız. Moña qarşı Başqortstan, Udmurtiä respublikaları qarşı çıqtı. Alar mäs’äläne bolay dip quydılar. Bez riza ägär dä, yä Tatarstan, yä federal' üzäk aqça birsälär. Xäzer federal' üzäktä älege mäs'älä qarala, çönki 2010 yıldan başlap, Rusiädä elektr energiäse citmäskä mömkin. Ä qaydan anı alırğa? Yañanı tözergäme, ällä inde Tübän Qamada 2 santimetrğa sunı kütärergäme?Bez moña äzer dip äyttek. Häm energetika bazasın tulayım faydalansaq, bez sezgä elektr energiäsen sataçaqbız. ”
Säğät yarım däwam itkän bu söyläşüdä säyäsi qaytawaz quzğatırlıq fikerlär şaqtıy buldı. Parlament räise barı ber genä sorawğa cawap birüdän totılıp qaldı. İrek Mortazinnınñ Tatarstan Prezidentı turında üz fikeremne äytergä miña uñaysız, ul bit sezneñ xezmättäşegez üzara kiñäşep, bäyä birüegez döresräk bulır, dide Färit Möxämmätşin. Soñınnan jurnalistlarğa yaña tözelep kilüçe parlament üzäge kürsätelde. Ul deputatlar häm jurnalistlar öçen şaqtıy uñaylı bulaçaq, annan turıdan – turı xäbärlär cibärü mömkinlekläre kiñäyäçäk. Xätta telägän härkem, yäki cämäğätçelek wäkile däwlät şurası utırışlarnı qaraw öçen şartlar da tudıralaçaq. Bu inde deputatlar yaldan qaytıp eşkä kereşkäç, bulası üzgäreşlär.
Rimzil Väli


text:
İzrail Hamas belän söyläşülärdän baş tarta
"İzrail älbättä, terror oyışmasıları dip tanılğan törkemnär belän söyläşülär uzdırmıyaçaq. Hamas böten illär tarafınnan terror oyışması bularaq tanılğan, Hamas Oslo kileşüenä häm fälestin xakimiäte rizalıq beldergän tınıçlıq yulı planına qarşı."
Fälestin prezidentı Mahmud Abbas yaqın könnärdä suğışçan Hamas törkeme wäkilläre belän yaña xökümät tözü turında söyläşülär uzdıraçaq. 25 ğinwar çärşämbe könne uzğan saylawlarda Hamas tawışlarnıñ küpçelegen aldı.


text:
Başqortostan umartasıları Berlinda
Başqortostan auıl xujalığı ölkähendäge qaźanıştarın sit ildärźä kürhätä. Kilähe aźna Alman ilendä Yäşel aźna xalıq–ara kürgäźmähe ütä. Unda auıl xujalığı eteştereüseläre qatnaşa. Başqortostan bıl kürgäźmägä umartasılıq häm apiterapiya buyınsa fänni– tikşereneü institutın ebärä. Ular bında başqort balın kürgäźmägä quyasaq. Umartasılıq häm apiterapiya üźäge etäksehe Ämir İşemğolov äyteüensä, ular bında huñğı tapqır 2002-se yılda qatnaşqandar. Bıyıl ular başlısa başqort balın sittärgä propağandalau menän şöğöllänäsäk.
Yäşel aźna kürgäźmähendä şulay uq respublikanıñ xämer eteştereüseläre lä qatnaşa ikän. Auıl xujalığı ministrı Griğoriy Gorobets etäkselegendäge deleğatsiya Başspirt eteştergän iśertkes esemlektärźe lä kürgäźmägä alıp bara.


text:
Açıq mikrofon: Awıl sabantuylarına barasızmı, alar şähär sabantuyınnan ayırılamı?
İyün başında ğädättä, yıl sayın Sabantuylar uza. Menä bıyıl da Sabantuylar çorı citte. Bıyıl iyünneñ berençe atnasında da Sabantuylar uzdı, şulay uq Çexiä respublikasında Pragada da,
Başqortstan respublikasınıñ berniçä rayonında da. Ämma xalıq rayon Sabantuyları belän genä qänäğätlänmi, xäzer borınğıdağı kebek, Sabantuylarnı här awılda ütkärü ğädätkä kerep bara. Xalıq Sabantuy bäyrämnärendä üzläreneñ törle hönärlären kürsätep, köräşep köç sınaşıp, häm şundıy milli bäyrämdä yal itep tuğannarı belän küreşep, küñel açasıları kilä.
Qazanlılar bu atnada qaysı awıllarğa qaytırğa cıyınalar ikän. “Awıl Sabantuylarına barasızmı, qaylarğa qaytırğa cıyınasız, şähär Sabantuyınnan ayırılamı?”digän sorawğa - Açıq mikrofon säxifäsendä söyläwçelär cawapları bolayraq buldı.
-Saba, Teläçe rayonnarında bula . Ä min bıyıl Sarman rayonına barırmın. Bıyıl köräşep, batır bulasım kilä.
- Qazan Sabantuyına Kirov rayonına barıp, anda garmunda uynarğa baram. Kemder cırlıy, ä min aña garmunda uynıym.
- Qaytmıym, minem awılım yuq. Qazannıqına baram, Aqqoş külenä
Küñel açırğa, yal itärgä duslarım belän.
- Ätnä rayonı Nämäñgär , Qayınsar awıllarına. 10 iyündä MendeleeMskiğa barabız äle . Tuğannarnı kürergä, tatarça cırlar tıñlarğa, awızğa yomırqa qabıp yögerergä, çülmäk watarğa, uyınçıqlar kisep alırğa . Bıltır közge alğan idem. Qapçıq kiep yögerergä . 23 iyündä Qazannıqına barırğa cıyınabız.
Awıl Sabantuyı belän şähärneke arasında ayırma yuq.
- Min Nijgar ölkäsennän bulam. Seçen rayonı Krasnıy awılında 14июлbдә Sabantuy bula. Minem abzıyım oyıştıruçı, min aña yärdäm itäm. At çabışlarına büläk zur televizor, häm kampitr. Köräşçegä maşina.
- Min Qazannıqına baram. Ul bezneñ milli ğädät. At çabışları bıyıl yaña ippodromda bula. Yaña ippodrom -ul iske aerodrom urınında .
- Min ÇuMaşiägä Batır rayonında, Şığırdan awılına qaytam. 11июHbдә Enem cır cırlıy, 4kлaccHы tämamladı. Ul “Tuğan awılım” cırın cırlayaçaq.
- Minem sessiä, şuña kürä min qayta almıym. Bik küptännän qaytqan yuq inde Sabantuylarğa. Şulay bulsa da, min beläm anda bik küñelle bula . bik küp keşe qatnaşa. Minem äbiem Mamadıştan. Äldermeş awılına barıp qarağanım bar. Min bik yaratam Sabantuylarda qapçıq kiep yögergänne, köräşne qararğa yaratam. Qazan artistların qarağanım bar, bik matur cırlıylar.
-Yutazıyda bula bezneñ Sabantuy. Ämma min bara almıym. Çönki cäyge praktika. Qızğanıç inde, bıltır da Sabantuyğa bara almadım . Menä bıyıl da bara almıym. Küñel açası kilä inde, bäyräm bit . Cäy köne uqıp yörise kilmi bik.
Mälikä Basıyr


text:
Mäktäp tämamlağanda medal aluçılarnıñ öçtän ber öleşe genä yuğarı uqu yotlarına kergändä berençe imtixannı iñ yuğarı bilgegä birä
Yal itüneñ iñ qızu könnäre citkäç tä, säyäsi tormış tınıp qalmıy. Keşelärneñ küpçelege baqçada ciläk çüpläw belän şöğellängändä, Qazannıñ yuğarı mäktäplärendä imtixannar qızıp bara. Äytkänebezçä, Qazan universitetınıñ jurnalistika fakultetında konkurs 1 urınğa 10 keşe, Kama politexnika institutında – 12 keşegä dä citä ikän. Bu formal sannar buyınça. Ä bit şul isäptän qayber abiturientlar maxsus kurslar tämamlap, aldanraq imtixan birgännär. Bik küplär mäktäpne medal belän tämämlağannar häm ber genä imtixan birä alalar. Yış qına medalistlar üzläreneñ altın başlı buluların raslıy almıy. Tögäl itep äytkändä, medal aluçılarnıñ öçtän ber öleşe genä berençe imtixannı iñ yuğarı bilgegä birälär. Ä qayberläre – bötenläy nadan, imeş. Anıñ qarawı, medal' almasalar da, bik yaxşı belem kürsätkännäre maxsus test ütkännän soñ studentlıqqa srogınnan alda kertelälär. İnde menä şundıy şaqqatırğıç belemlelär, student biletları da aldılar. Finans-iqtisad institutına uqırğa kerüçe Çallı qızı Gölnaz Wälievağa tieşle 22 sorawnı birüçe uqıtuçılar şaqqatqannar. Yuğarı matematikanı, başqa fännärne bik siräk studentlar häm aspirantlar kebek belä ikän. Ul üze mäktäpne medal'gä tämamlanmağan, şulay da Qazan finans-iqtisad institutı rektorı Nail Xäyrullin moña qädär bilgesez bulğan Wälievanı üz kabinetına çaqırıp, anıñ belän täfsille söyläşep, student biletı ğına tügel, maxsus büläk tä tapşırğan. İmtixannar ciñel tügel, torğan sayın ğadi awıl balalarına, aqçasızlarğa uqırğa kerü qıyınlaşuı turında da äytmi bulmıy.


text:
Amerika Quşma Ştatları Fransiädän Ğiraqqa kiläçäk Berläşkän Millätlär Oyışması wäkilläreneñ iminlegen tä'min iter öçen ğaskär cibärüen sorağan. Ämma Fransiä tışqı eşlär ministrlığınıñ matbuğat wäkile Herve Ladsous belderüençä, añarçı äle qayber mäs'älälärne çişergä kiräk. Fransiä Berläşkän Millätlärneñ yuğarı däräcädäge wäkile Lakhdar Brahimi'nıñ oyışmanıñ Ğiraqtağı role turındağı kürsätmälären kötä.
Amerikan räsmiläre Fransiä, Hindstan häm Paqstan Berläşkän Millätlär wäkillären saqlaw öçen meñ yarımlıq ğaskär cibärer dip ömetlänä. Xalıqara wäkillär 30 iündä xakimiät ğiraqlılarğa tapşırılğannan soñ saylawlarğa äzerlek eşlären kürer öçen baraçaq dip planlaştırıla ide.


text:
Qıtaynıñ saqlanu çığımnarın yaqınça 12%qa arttıruı bigräk tä Taiwanda tınıçsızlıqqa säbäp buldı.
Comğada Pekingdä Qıtay Milli Xalıq Qorıltayınıñ yıllıq cıyılışı başlandı .Parlament wazıyfasın ütäwçe qorıltaynıñ cıyını 10 kön däwam itä häm ul xökümät säyäsäten raslıy .Qıtay saqlanu ministırı Jin Renqing delegatlarğa xökümätneñ xärbi çığımnarnı bıyıl artıraçağın belderde. Jin Renging süzlärençä(audio )
xökümät, qorallı köçlärebezneñ yuğarı texnik şartlarda suğış äzerlegen yaxşırtu, xärbi personal häm xärbilärneñ pensiälären arttıru öçen saqlanu çığımnarın 21milliad 830million yuan yäğni 2milliard 600million dollar ikençe törle äytkändä 11.6% arttırırğa qarar birde dip söyläde. .
Jin Qıtaynıñ bıyılğı barlıq xärbi çığımnarınıñ 25milliard dollar tiräsendä bulaçağın äytte, 2.5 million ğäskäriä belän Qıtay dönyanıñ in zur armiäsenä iä. Peking yıllardan birle armiäsen modernlaştırırğa tırışa.Anıñ xärbi çığımnarnı arttıru turındağı belderüe bigräk tä ike atnadan soñ prezident saylawları häm referendum ütkäräçäk Taiwanda uñay qarşı alınmadı.Taiwan prezidentı Chen Shui-bian20nçe martta ütäçäk saylawlarda xalıqtan utrawnıñ saqlanu säläten arttıru turında sorarğa äzerlänä.. Peking 1949 yäğni watandaşlar suğışınıñ tämamlanuınnan soñ Taiwanğa üzeneñ ber töbäge dip qarıy häm alda torğan referendumnı provakatsiä dip bäyäli. Qıtay tışqı eşlär minsitırı Li Zhaoxing mätbuğat oçraşuında, Pekingnıñ tışqı säyäsättä mäqsatların açıqladı.,QItaynıñ keşe xoquqlarına çınlap ta iqtibar itüen äytkän ministır bez ber qayçan da Taiwannıñ Qıtaydan ayrılıp çığuına röxsät itmiäçäk ,milli berdämlekne saqlap qalu Qıtaynıñ in möhim missiäse dide Zhaoxing.Ministır, Rusiä prezidentnıñ bıyıl Pekingdä sumitqa kiläçägen dä äytte..Qıtay xärbilären modernlaştıru belän genä qalmıy, qorıltayda ilneñ yarlıları belän bayları arasındağı upqınnı taraytu turında da süz buldı.Qıtaynıñ tulay milli produksiäse ütkän yılda 9.1%qa üstte. Şähärdä mulllıq ,baylıq artıp barsa da awıl cirlärendä millionnarça keşe ekonomik reformalarnıñ faydasın kürmi. Ministır Jin Renqing farmerlarnıñ keremen arttıru, awıl cirlärendä infrastruktura tormışnı yaxşırtu öçen investitsiälär 2004nçe yılda nıq arttırıla dide.
färidä xämit,praga


text: New York. Berläşkän Millätlärneñ İminlek Şurasında bu minutlarda, qoral inspektorları citäkçese Hans Blixnıñ häm Xalıqara atom energiäse idaräse başlığı Möxämmäd äl-Baradeinıñ xisabın tıñlaw bara. Şura äğzaları arasında haman da, Ğiraqtağı inspeksiälärne däwam itü yäisä Bagdadqa qarşı köç qullanu mäs’äläsendä tirän qarşılıqlar qala birä. Veto xoquqı bulğan daimi äğzalar – Qıtay, Rusiä häm Fransiä – üzläreneñ xärbi köç qullanuğa qarşı buluwın belderä. İminlek Şurası utırışı tışqı eşlär ministrları däräcäsendä bara.


text:
Quşma Ştatlar Yaqın Könçığışnı tınıçlandıru eşen yañarta
Kiläse atnda, noyäbrneñ 27-sendä Washington yanında Yaqın Könçığışta solıx urnaştıru eşlärenä bağışlanğan yaña xalıqara konferensiä açıla. Aña Quşma Ştatlar prezidentı George Bush üze räislek itäçäk. Şuşı cıyın İzrail belän fälästin wäkilläre arasında soñğı 7 yılda uzğan berençe citdi oçraşu bulıp tora. Amerikan yağı anda, ike taraf arasında yaña söyläşülär başlap cibärep, alarnıñ axırğı çiktä İzrail yänäşäsendä bäysez fälästin däwläten qoruğa kiteräçägenä ömetlänä.
Annapolis konferensiäseneñ ähämiäten Quşma Ştatlar däwlät departamentınıñ räsmi wäkile Sean McCormack bolay añlata:
"Bu cıyın İzrail premyer-ministrı Ehud Olmertnıñ häm fälästin räise Mäxmüt Ğabbasnıñ qıyu tırışlıqları xalıqara däräcädä dä xuplanuın kürsätäçäk, häm küz aldında İzrailne dä, fälästin däwläten dä totqan söyläşülär öçen yaña başlanğıç bulaçaq", di amerikan däwlät departamentı wäkile aldağı xalıqara konferensiäneñ ähämiäte turında.
Ser tügel, 2001-nçe yılnıñ 11-nçe sintäbre waqiğäläre häm annan soñ başlanğan terrorğa qarşı suğış, Amerika Quşma Ştatlarınıñ Yaqın Könçığışta solıx urnaştıru tırışlıqlarına iğtibarın bermä-ber kimetkän ide. Amerikan tışqı säyäsäteneñ üzägendä äle bügen dä Ğiraq suğışı, Äfğänstandağı totrıqlılıq qala birä, çönki anda Amerika turıdan-turı, üz ğäskärläre belän qatnaşa.
Soñğı aralarda isä Washington üz qaraşların Yaqın Könçığışqa häm anda üzäktä torğan İzrail-fälästin mäs'äläsenä yänä bora başladı. Töbäktäge täräqqiät çınnan da üzgärä bara - fälästin cirläreneñ tulı ber öleşe, Ğäzzä sızığı radikal' islamçılar qulına küçte. Alarğa Amerikanıñ qan doşmanı sanalğan İran xökümäte yardäm kürsätä dip farazlana. Libanda da üz eşendä İranğa häm Süriägä qarağan Xizbulla xäräkäte köçäyep kilä. Washingtonda, bu täräqqiätkä xäzer waqıtında iğtibar birmäw kiläçäktä yaña yanawlar çığuğa kiterä ala dip isäplilär.
Annapolis konferensiäsenä, inde äytelgänçä, küpsanlı qunaqlar kötelsä dä, anıñ tiräsendä äle dä sorawlar qala birä. Misal öçen, anda ğäräp illäreneñ ni däräcädä qatnaşuı axırğaça bilgele tügel. Mısır prezidentı Xösni Möbäräkneñ kilüe mäğlüm, ä menä söğüdilärdän kem bulır - monısı bilgesez.
Riad ğäräp dönyasınıñ İzrail belän araların caylaw öçen zamanında üz planın täqdim itkän ide. Anıñ töp şartı - İzrail üzeneñ 1967-nçe yılğı çiklärenä qaytırğa tieş. Ämma yähüd yağı monı kire qaqtı.
Ğäräp illäreneñ Annapolis konferensiäsenä qatnaşuı mäs'äläse pänceşämbe könne qaralaçaq, Qahirädä şul illärneñ tışqı eşlär ministrları oçraşa.
Menä şuşı bilgesezleklär älegä Annapolistäge xalıqara konferensiägä ällä ni zur ömetlär bağlamawğa etärä. Anda asılda yaña yul yarular bulmas, häm älege cıyın, inde mäğlüm qarşılıqlarnı tağın ber qat qabatlaw urını ğına bulır kebek. Monı xuca il dä añlıy bulsa kiräk - başta konferensiä 3 kön baraçaq dip planlaştırılğan ide, xäzer inde anı ber kön eçendä tögälläw qarala.


text:
Tөrkiädän atnalıq küzätü
Bu atnada Tөrkiäneñ kөn tärtibendä bigräk tä tışqı säyäsät өlkäsendäge problemalar berençel urınnarnı aldılar.
13 Aprildä isä Tөrek Parlamentında bu mäsäläne tikşerü өçen mäxsus utırış ütkärelde. Barlıq partiälär qul quyğan deklaratsiä iğlan itelde. Deklaratsiädän sitat: “Tөrkiä Bөyek Millät Mäclese ike xalıq mänfäğäteneñ duslıqqa tayanğan ber atmosferanı xasıyl itüdä buluwına ışana. Xakimiättäge häm oppozitsiädäge partiälär tarix ike xalıqqa da yөk bulmasın өçen ber täqdim kertälär. Bu täqdim Tөrkiä belän Ärmänstannıñ üz tarixçılarınnan torğan ber komissiä tөzüne, häm arxivların açunı küz aldında tota. Ärmänstan bu mäsälädä xezmättäşlek kürsätergä tieş. Tarixta urtaq ber qaraş täemin itelä almasa, bu ike yaqnıñ da balalarına dөşmanlıq häm üç alu xisläre genä miras itep qaldıraçaqtır”. Şuşı mäxsus utırışta çığış yasağan tışqı eşlär ministrı Abdullah Gül dä, “ägär dä babalarıbız assimilatsiäne maqsat itep quyğan bulsalar ide bugen (Tөrkiädä yäşägän) baytaq tel, din häm rasa yuq bulğan bulır ide”, dip belderde.
Tөreklär şuşı genosid däğwäsın ni xätle tarixçılar çişsen disälär dä Ärmännär bu mäsälägä yağımlı qaramıylar. Bu atnada Starsburgta AB-Ärmänstan parlamentı xezmättäşlek komissiäseneñ cıyılışında Ärmän parlament äğzalarınıñ taläbe buyınça AB deputatları genosid qorbannarı өçen 1 minut ayaq ürä tordılar. AB Tөrkiädän yabıq çiklärne açuwnı häm Ärmänstan belän diplomatik mөnäsäbätkä kerüne taläp itä. Qısqası, Tөrkiä bu mäsälädä poçmaqqa qısılğan kebek. Dөnya cämägätçelegeneñ küpçelege Tөrkiäneñ argumentlarına qolaq asmıy. Tөrek yağı inde niçä yıldan birle Berence Dөnya suğışı çorında Ärmän partizannarınıñ Tөrek awıllarına xөcümnäre arqılı baytaq Törekneñ üterelgän buluwı turında material näşer itte. Bu atnada General Ştab Başlığı Xärbi Tarix häm Strategik Tikşerenülär Räislege 1914-1918 yıllar arasında Ärmän aktivlıqları turında üz arxivlarındağı dokumnetlarnı original ğäräp xärepläre, latin xärefläre häm inglizçägä tärcemäläre belän näşer itkän buluların belderde. Tөrkiä suğış çorında Ärmännär baş kütärde, Britaniä belän Rusiä yärdämendä qorallandı häm Tөreklärgä xөcüm itep Ğosmanlı armiäsen dä awır wazğiättä qaldırdı, şul säbäple dä 1915 yılda alar kөnyaqqa sөreldelär digän argument qullana. Läkin ber mäsälä açıq - Tөreklär bu turıda fänni tikşerenülär alıp baruda kiçektelär. Disaporadağı Ärmännär isä inde bälki dä 50 yıldan birle fänni häm säyäsi aktivlıqlar alıp baralar. Şul säbäple dä alarnıñ tezisına ışanuçılar baytaq.
Tөrkiädä bu atnada ikençe ber problema çığanağı bulğan Gretsiäneñ Tışqı Eşlär Ministrı Moliviatisnı qunaq itte. Ul kollegası Gül belän tөrle mäsälälär buyınça sөyläşülär alıp bardı. Anı Prezident Sezer dä qabul itte. İke arada çişelmägän baytaq mäsälä bar. Şularnıñ berse - Gretsiäneñ diñgezdäge çiklären 12 milgä çığaru ixtimalı. Tөrkiä elektän birle bu suğışqa säbäp bulır dip kisätep kilä. Parlament Räise Arınç küptän tügel, bu kөn tärtibendä tormıy digän belderü yasasa da, General ştab başlığınıñ 2-nçe Başlığı Armiä generalı İlker Başbuğ, däwlätneñ qaraşı üzgärmäde, dip belderede, Gretsiä belän Tөrkiä arasında äle baytaq problemalar buluwına işarä itte.
Bu atnada Prezident Sezer Süriägä räsmi säfär yasadı. Mäğlüm, AQŞ bu säfärgä qarşı ide. Şul säbäple Sezer Süriädä bik dulqınlı räweştä qarşı alındı.
Äxtäm İbrahim, İstanbul


text:
Tobolda "Xiz-but Täxrir" äğzaları xökem itelde
“Xiz-but Ättäxrirnıñ” Tobol törkeme 2004 yılnıñ yünendä Rusiä iminlek xezmäteneñ Tömän ölkäsendäge idaräse häi ölkä prokuraturası xezmätkärläreneñ maxsus operatsiäse waqıtında qulğa alınğan ide. Tikşerü eşe ber yılğa yaqın däwam itte. Annan soñ mäxkämä başlandı. Soñğı öç aydağı utırışlarğa ber kemne dä kertmädelär. Yabıq buldı.
Tıñlawçılarıbız xäterläsä, yegetlär qulğa alınğaç ta, ictimağıy oyışma wäkilläre, islam dine tarafdarları, bu oçraqta Rusiäneñ Aziä öleşe möselmannarı qazıyate, Tobol şähäreneñ imam xatibı, xalıqara xoquq yaqlaw oyışmalarınıñ Rusiädäge wäkillekläre yegetlär yağına basqan ide.
Mäxkämä qararı çıqqaç yaqlawçılarnıñ berse: “Ber ni dä eşlätep bulmıy, bu säyäsi ğämäl. Yegetlär qızğanıç”,- dip üz fikeren belderde.


text: Xalıq–ara ,,Altın köź,, kürgäźmähenä quyılasaq produksiyanıñ ber ölöşö Mäskäügä oźatıldı. Bıl turala auıl xujalığı ministrlığınan xäbär itälär. Auıl xujalığı häm aźıq tülek eşkärteüse predpriyatielar arahında uźğarılğan Räsäy ağrosänäğät kürgäźmähe bıyıl 9-sı tapqır oyoştorola. Unda respubliqanıñ 130 oyoşmahı üź produqtsiyahın quyasaq. ,,Altın köźźä,, Başqortostan pawilonı 133 kwadrat metrźı biläyäsäk. Kürgäźmäneñ tematiqahı la yökmätkele, ul Başqortostan häm Räsäy berźämlegeneñ 450 yıllığına arnala. Pawilonda Stärletamaq filarmoniyahı artistarı sığışı la qaralğan. Abruylı kürgäźmä 12-se oktyabrźä eş başlay.


text:
Tälğät Bariev östennän mäxqämä däwam itä
Düşämbe könne jurnalist Tälğät Bariev östennän mäxqämä eşe däwam itte. Ul “Vostoçnıy ekspress” gazetasında ber felyeton bastırğan ide. Anıñ yazmasında satira alımnarı qullanılğan bulğan. Jurnalist Lev Ovrutskiy Tälğät Barievnı cawapqa tarttırırğa täläp itep, prokuraturağa möräcäğät itkän. Cinayät eşe quzğatılğan. Tälğät Bariev mäğlümät çaraları yärdämendä şäxesne mısqıl itüdä ğäyeplänä. Anıñ ğäyebe raslansa, 100 minimal' eş xaqı külämendä ştraf salınırğa mömkin. Döres, mäqälädä ayırım şäxes iseme-familiäse buyınça atalmıy, şulay da xurlanğan keşe xoquq yağınnan gramotnıy bulsa, mäxqämä yullarında aylar buyı çaptıra ala. Şuña kürä, bu säyer eşneñ eçtälege häm qaharmannarı turında söyläp tormıym. Çönki berärse radio yärdämendä mısqıl itüdä ğäyepläp, mirovoy sud'yağa alıp barırğa mömkin. Tälğät Bariev eşen dä xäzergä rayon mäxqämäse tügel, ä mirovoy sud'ya qarıy. Düşämbe könne Tälğät Barievnı yaqlap Landış isemle şuşı mirovoy sud'ya wazıyfasına quyılğan tutaş utırğan binağa cämäğätçelek wäkilläre, jurnalistlar cıyılıp bardı. Anı ike ğäyepläüçe ğäyepli ikän. Landış tutaş yäki xanım nindi tarafnıñ argumentlarına qolaq salır. Xäzergä Tälğät Bariev eşeneñ tämamlanuı turında xäbär yuq.
Azatlıq radiosı öçen Qazannan Rimzil Wäli


text: Ukrainada prezident saylawlarında ottırğan Viktor Yanukoviçnıñ wäkile Taras Çernovıl, tawış birüneñ näticälären ğamäldän çığaru turındağı şikäyätne Ukraina Yuğarı Mäxkämäsenä birüne kiçekterüe turında iğlan itte. Möräcäğät berniçä kön eçendä äzer bulırğa tieş, ämma Ukraina qanunı nigezendä anı inde bügen mäxkämägä tapşıru kiräk ide. Yanukoviçnıñ moña qadär birgän şikäyätlären mäxkämä kire qaqtı. Üzäk Saylaw Komissiäse Viktor Yuçenkonı saylawlarda ciñüçe dip iğlan itte. Ämma anıñ köndäşe Viktor Yanukoviç, tawış birü näticäläreneñ döres bulğanın-bulmağanın isbatlağançığa qadär Yuçenko Ukraina prezidentı wazifasına kereşä almıy.


text:
Putin Berlusconi belän oçraştı
Söyläşülärdän soñ ütkän matbuğat oçraşuında Putin, soñğı waqıtta Rusiä cämäğätçelegen borçığan ber şäxsi sorawğa da cawap birde.
Putinnıñ Berlusconi belän oçraşuı İtaliäneñ möstäqil sanalğan Sadiniä utrawında ütte. İtaliäneñ iñ bay keşese, milliarder Berlusconi küptän tügel öçençe tapqır premier-ministr bulıp saylandı. Putin anıñ belän şuşı ciñüdän soñ oçraşqan berençe çit il citäkçese buldı.
"Putin monda kilep üzen çın dus itep kürsätte. – di Berlusconi. – Bezneñ mönäsäbätlär berqayçan da özelmäde. Rusiä bezneñ öçen bik möxim, bez neft häm gaznıñ 30%-tın alardan alabız."
Yewropanıñ küp kenä citäkçeläre Putin belän Berlusconinıñ yaqın mönäsäbätläre Berlekneñ Rusiägä qarata urtaq säyäsäten buldırğa qoma çawlıy digän borçılu belderä. Bu ike citäkçe Berlusconinıñ elekke premierlığınnan birle tanış. Xäzer alar inde premierlar sıyfatında xezmättäşlek iter dip kötelä.
Putin Sardiniädä Libiädän qaytışlıy tuqtaldı. Anda ireşelgän kileşülär arasında İtaliägä qağılğanı da bar. İtaliäneñ ENİ kompaniäse Libiädäge yatmaların Gazpromğa birä, anıñ urınına üzenä Rusiädäge yatmalarnı ala.
"ENİ kompaniäse Rusiä yatmalarına röxsät aldı. Gazprom andıy yatmalarnı başqa illärdä, şul isäptän Libiädä alırğa ömetlänä. – di Putin. – Urtaq proyektlar küp: yağulıq çığarudan alıp, ütkärgeçlär tözü, infrastruktura üsterügä qädär."
Matbuğat oçraşuında Putinğa Rusiä cämäğätçelegen borçığan ber şäxsi soraw da bilrelde. Ber jurnalist, sez xatınığız belän ayırılışqan häm tanılğan gimnast Alina Kabaeva belän öylänergä cıyınasız, digän süzlär döresme dip soradı. Putin, sez äytkännärdä ber xaqlı süz dä yuq dide.
Cämğiätneñ iğtibar üzägendä bulğan keşelärneñ tormışı belän qızıqsınırğa xaqı buluın tanısa da, Putin alarnıñ dä şäxsi tormışı bar dip, bu mäsälädä çama belergä çaqırdı.
İqtisad ölkäsenä qaytıp, Putin Aeroflot şirkäteneñ Alitalia kompaniäse belän söyläşülär yañartu telägen belderde.
Uzğan yıl Aeroflot Alitalianeñ 49.9% xissäsen alu niätennän baş tartaç, bu öleş belän Air France-KLM qızıqsına başlağan ide.
Brussel belän Mäskäw arasında waqıt-waqıt çığıp torğan kierenkelekne iskä alıp, Berlusconi Rusiä belän Yewropa Berlege arasındağı mönäsäbätlärne yaxşırtırğa çaqırdı häm bu uñaydan üzeneñ aradaşçılığın täqdim itte.


text: Rusiäneñ baş prokurorı urınbasarı Nikolai Şepel, Tönyaq Ossetiäneñ yuğarı mäxkämäsenä, 2004nçe yılda Beslanda totıq alu faciğäsennän soñ qulğa alınıp xökem itelgän berdänber suğışçı Nurpaşi Kulayevqa ülem cäzası birüne sorap möräcäğät itte. 24 yäşlek Kulayevqa 9 törle ğäyepläw belderelgän, alar arasında keşe üterü häm terrorçılıq bar. Totıq alunı çeçen suğışçıları oyıştırğan ide. Totıq alu waqiğase 3 könnän soñ Rusiä iminlek köçläreneñ Beslan mäktäbenä höcüm belän tämamlanğan ide. Kulayev totıq aluğa qatnaşı buluın tanıdı, ämma üterülärgä qatnaşı bulğanın kire qaqtı. Qorbannar tuğannarınıñ ber törkeme bügen tikşerü näticälärenä qarşılıq belderep açlıq iğlan itte. Alar süzlärenä qarağanda, ğäyepneñ ber öleşe räsmilärdä. Rusiä 1996nçı yılda ülem cäzasın tuqtatqan ide.


text:
Rusiädä urta sinıf ayaqqa basa
Berär ildneñ yäşäw şartların bilgelägändä, belgeçlär, ğädättä bu ildäge urta keremle keşelär sanın isäpli. Soñğı fiker beleşügä qarağanda Rusiädä urta sinıfqa kergän keşelärneñ sanı arta. Monı Rusiädäge wazğiätneñ yaxşıruwı dip äytep bulamı?
Audio (Yelena)
Bar Rusiädä xäyerçelek, eçkeçelek sürätendä, Mäskäwdä urta xälle keşelärneñ sanı artuwı iqtisadi häm sotsial üzgäreş bularaq qabul itelä. Köçle häm möstäqil urta sinıf östän-asqa idarä itelgän ildä, korrupsiä häm äşnäçelekkä batqan Rusiädä säyäsi üzgäreşlär başlıy ala dip sanala.
Urta-sinıf turında berençe söyläşülär Rusiädä 90-nçı yıllar urtasında işetelä başladı. 1998-neñ avgustında bulğan iqtisadi krizistan soñ, rubl işelep töşkäç, bank xisapları cilgä oçqaç bu süzlär yuqqa çıqtı. Soñğı fiker beleşügä qarağanda, Rusiädä urta xälle keşelär sanı aqrınlap, krizis aldınnan bulğan däräcägä citep kilä. Expert jurnalı häm Comcom üzäge ütkärgän tikşerügä kürä bügen Rusiädä urta sinıf xalıqnıñ 24-26 protsentın täşkil itä. Belgeçlär urta sinıfqa can başına ayına kimendä 150 dollar kerem bulğan keşelärne kertkän. Äytkändäy, bu san räsmi minimal yäşäw däräcäsennän 3 tapqır artıq häm Rusiädä urtaça kerem sanala. Başqa illär belän çağıştırsañ, Çexiädä urtaça kerem 410 dollar, Quşma Ştatlarda – $2200.
Rusiädä urta xälle keşelär safına ayına 2000 dollarğa qädär kereme bulğan keşelär kertelgän, läkin alarnıñ kübese urtaça 300 dollar qazana. Mäskäwdä bu san bar Rusiä belän çağıştırğanda älbättä yuğarıraq. Kem soñ alar urta sinıf wäkilläre? Expert jurnallı yazunıça, nigezdä alar 30-ğa citkän, yuğarı beleme bulğan, şäxsi tarmaqta eşläwçe urta qullı professionallar. Xosusi fatirlarında yäşi, maşinaları bar, üz qararların üzläre qabul itä, şaqtıy möstäqil, riskqa barırğa qurıqmıy.
Xalıq fikeren beleşü üzäge, BЦИOM xezmätkäre Ludmila Xaxurina Rusiädä urta xälle keşelärneñ sanı arta digän näticä belän kileşsä dä, kerem külämenä kilgändä, bu sannar niçek sanawğa bäyle häm çın keremne çağıldırmıy dip sanıy. Komunizm cimerelgännän soñ Rusiädä toraq buşqa öläşende diärlek, komunal tüläwlär tübän bulıp qala, sotsial ifrastruktura tarqalğan, iqtisadnıñ zur öleşe qara bazarğa turı kilä. Ludmila Xaxurina urta sinıfnı bilgelägändä, keşeneñ üz xälen üze niçek bäyäläwennän çığıp fiker yörtergä täqdim iä. Anıñ fikerneçä, bügen Rusiädä urta sinıf xalıqnıñ 15-17 protsentın ğına täşkil itä:
Audio (Ludmila Xaxurina)
Sotsial tikşerenülär institutı citäkçese Vladimir Andreenkov Expert jurnalı ütkärgän tikşerü nätäciälärenä şulay uq tänqit küze belän qarıy. Anıñ fikerençä, urta siınfnı bilgeläw öçen 150 dollar kerem beraz azraq. Urta sinıf däräcäsenä keşeneñ tawar satıp alu mömkinlege genä tügel, ä başqa faktorlar da kerä di ul:
Audio (Vladimir Andreenkov)
Rusiädäge urta sinıfnıñ säyäsi qaraşlarına kilgändä, monda närsäder özderep äytü qıyın. Äytik, irekle bazar taraflı SPS, Uñ Köçlär Berlege, urta sinıf – bezneñ saylawçılar dip täqrarlıy. Ämmä BЦИOM wäkile Xaxurina fikerençä, urta sinıf turında ber genä närsä äytep bula, alar komunistlarğa qarşı. Qalğnı – bilgesez. Urta xälle keşelär Kreml taraflı da, milltäçe-patriot ta, şovinist ta, Könbatışqa qarşı da bula ala. Ä kübese ğömümän, säyäsätkä bitaraf bulırğa mömkin. Soñğısın bolay da añlatıp bula. Bu keşelär küpmeder däräcädä möstäqil, ğailäsen üze aşata ala, östä utırğan abzıyğa bik ömetlänmi, şuña kürä, säyäsätkä bitaraf. Niçek kenä bulmasın, belgeçlär fikerençä, mondıy keşelärneñ sanı arta baruı, ğömümän alğanda, uñay küreneş.
Ali Gilmi, Praga


text:
Xikmätle xällär.Quyannar nindi teldä cırlıy?
İñ xikmätle, iñ ğäcäpländergän xällär bu könnärdä Putin iseme belän bäyle. Añlaşıla da, 14nçe martta prezident saylawı, döresen äytkändä, VVP belän köç sınaşırğa telägän keşelär bik kürenmi. Çın al'ternativa bulmağaç, saylawçılarnıñ yartısı kilmäskä dä mömkin.
Bu atnada tatarlar küpläp yäşi torğan Sverdlov ölkäsendä şaqqatırğıç xäl buldı bit. Qıtaydan kiterelgän uyınçıq quyannarnı satudan alğannar. Çönki bu quyannar Putin turındağı cırnı başqara ikän. Çip-çista rus telendä, köyen dä, süzen dä bozmıyça. Xäterlisezme, “Идyщиe BMecTe” digän yäşlär törkemeneñ iñ yaratqan cırın? “Takoй жe kak ПyTиH, чToбы yBaжaл, любил и He бpocaл, чToб He oбижaл“ dip äytelä.
Quyannarnıñ ber cirennän törtsäñ, alar şul cırnı cırlap cibärä. Gubernator Rossel' äytkän “Bu ni eş bu?” Kürälätä isän-imin prezidentıbıznı mäsxäräläp, anıñ turında quyan cırlatalar. Qıtaylılar uyınçıq satıp aqça eşli, ä satıp aluçılar alarnı cırlatıp kölä. Belmim, monıñ bernindi xurlığı da yuq, minemçä. Alar bit quyannan kölä. Ä cır üze äybät bit. “Идyщиe BMecTe”larğa cırlarğa yarıy, ä quyannarğa yaramıy bulıp çığa.
Änä, balalar baqçasına şul uyınçıqlarnı qaytarıp birgäç, quyannar tege cırnı cırlıy başlağaç, tärbiäçelär bu säyäsi xilaflıqtır dip, uyınçıqnıñ cırlıy torğan nämästäkäylären sındırıp quyğannar. Ä menä monısı üze berär xilaflı kontra eş tügel mikän? Alla saqlasın, tege zamannarda bulsa, mondıy nayanlıq öçen prokuror, HKBД cinayät eşe quzğatır ide. Şulay da, qatlawlı mäs'älä bu. Zurlıym digän keşe xurlıy, mısqıllıy bulıp kürenergä mömkin, şayarıp kenä äytelgän süz zurlaw bularaq qabul itelergä dä mömkin. Ä bezneñ milli qaraşqa menä şundıy uyınçıqlarnıñ berse genä bulsa da bezneñ tuğan teldä, tatarça, teläsä nindi ber taqmaqnı yäki tabışmaqnı äytep birsä ikän. Yuq şul, uyınçıq quyannar da, qış babaylar da tatarça cırlıy häm söyli belmilär. Ber qarasañ, radioelektronika belgeçläre arasında küpme tatar keşeläre bar. Beläsezme monda nindi xikmät bar? Ägär dä uyınçıqlar bezneñ telebezdä cırlasa, söyläsä, alar xätta bezne yäki qayber türälärebezne çemetkäläp cırlasalar da, çıdar idek äle. Yuq bit, tatar yasağan uyınçıqlar da üzebezçä cırlamıy. Komp'yuter uyınnarı da inglizçä, yaponça, urısça belä, ä tatarça häm başqortça öyränsälär, balalarğa yoğar dip qurqalar mikän?Haman şul tel, millät, xörriät dip özgälänäbez. Xäzerge globalizatsiä, assimilyatsiä çorında tuğan telebez ikençe, öçençe, dürtençe sort bulıp qaluına eçebez poşa. Ber qarasañ, çınnan da, tatarça söyläşep tel awırttırıp torası yuq, yöz ille million keşe söyläşkän rus telen belsäñ, şul citä bit inde. Ämma ber dustıbız änä yal itärgä Misırğa barğan. Uram tulı gel ğäräplär di. Nindider fransuz, inglizlär oçrağan. Üze rusça belep tä, añlaşır keşe tapmağan. Berlinda da, Parijda da, xätta Pragada da andıy xällär bula. Ämma iñ qurqınıçı, Hindstanda häm Qıtayda ikän. Çönki qıtaylılarnıñ sanı milliard yarım, ruslardan un tapqır artığraq. Keşeläre küp, cirläre az. Ä alar globalizatsiä kisäwlären österäp kilep çıqsalar, tiz genä alarnıñ telenä küçik mikän? Tem bolee tege quyannarnı alar yasıy bit.
>“Tatarstan yäşläre” gäzitendä menä şuşı xikmätle häm qarşılıqlı xälne kürsätkän ber mäzäk bu atnada basılıp çıqtı. Ber çukça belän geolog qarşına aç ayu kilep çığa. Çukça şunda uq çañğıların kiä başlıy. Geolog äytä, faydası yuq, ti. Sin barıber ayudan tizräk çaba almıysıñ. Ä çukça närsä dip cawap birä? Miña ayudan tizräk çabarğa kiräkmi. Sinnän tizräk çapsam, şul citä. Äye, ingliz, qıtay, ğäräp telendä söyläşüçelärne onıtıp, tatarça urınına rusçağa küçüçe millättäşlärebez dä şul geolog xälendä tügel mikän? Annarı tatarlar üzläreneñ telenä, ğörefenä başqortnı künektersä, yäki başqortlar nindider tarixi riwayätlär nigezendä üzläreneñ tellärenä küçerä başlasa zurraq xalıqlar häm tellär yotaçağın uylamıy mikän? Şulay bulğaç, ber-bereñne yotmıyça, ğomum globalizatsiä şartlarında üz quyanıñnı üzeñçä söyläşterü turında xästärläw döresräk bulmas mikän. Xäzergä bez şul çuqça kebegräk.
Axırda barıber Başqortstan turında äytmiçä bulmas. Işanasızmı-yuqmı, bu atnada iñ şaqqatırğıç xikmätle belderüne Mortaza Räximov yasadı. Ufadağı aq yort xezmätkärläre, polittexnologları, tınıçlanığız. Bu yulı sezgä maqtaw süzläre yawa. Başqortstannıñ prezidentı şurasında Mortaza Räximov äytkän, dekaber ayında ütkän saylawlar demokratik buldı, anda miña qarşı tawış birüçelärne, xätta minem köndäşlärem ştabında eşläwçelärne räncetergä yaramıy digän. Menä içmasam bu zamança demokratik süz. Yuğisä bit änä qayberäwlär döres tawış birmäwçelärneñ tetmälären tetä başladı. Kompozitor Rim Xäsänov äle genä Qazanğa kilep töşte. Aña tiz arada küzdän yuğalırğa kiñäş itüçelär bulğan, çönki Rim Xäsänov tege säyäsi yaqtan döres bulmağan “Ätkäyem” cırın icat itkän. Kem uylağan anı, Alsu Safina şul cırnı başqarğan waqıtta ällä nindi zur säyäsät kilep çığar dip. Alsunıñ ätise Ralif Safinnıñ şuşı cır aşa saylawçılar yörägenä yul salır dip kem uylağan. Xäzer inde “Ätkäyem“ cırı häm xätta Alsu üze dä Başqortstanğa kerergä röxsät çıqqanın ğına kötep torıyq. Barıber kiläçäk andıy kön. Ä Rim Xäsänov bu könnärdä nişli disägez, ul Qazanda. Comğa könne, 16nçı ğinwarda anıñ muzıkası belän bizälgän “Yara” spektakleneñ premyerası. Kompozitor Rim Xäsänov yulğa çıqqanda, Qazannan kire Ufağa qaytuına bik ömet itmägän, ä xäzer üzençä fiker yörtüçelärne ezärleklämäskä digän kürsätmä äytelgäç, qaytırğa isäbe bar. Älbättä, bu kürsätmä irtäme-soñmı tormışqa aşa başlasa. Bügen bulmasa, irtägä barıber härkemgä üz cırın cırlarğa röxsät iteler bit. Küz aldına kiteregez, nindi bäyräm bulaçaq? Urıs quyannarı urısça, tatar quyannarı tatarça, başqortnıqılar üz tellärendä. Ä cırnıñ tekstı turında bügen söyläşep tormıyq, bezgä bit tuğan telebez säyäsättän ğäzizräk. Xikmätle xällär bügengä citep torır.
Rimzil Wäli


text:
Neşet Çelebi - Dünya Adana nın
Sanatçı : Neşet Çelebi
Türkü : Dünya Adana nın
Etiketler : Neşet Çelebi - Dünya Adana nın türkü indir, Neşet Çelebi - Dünya Adana nın türkü dinle, Neşet Çelebi türküleri, Dünya Adana nın mp3 indir, Neşet Çelebi türküleri Dünya Adana nın türküsü, Dünya Adana nın sözleri, Neşet Çelebi mp3 dinle, Neşet Çelebi download, Dünya Adana nın bedava mp3, Neşet Çelebi türkü sözleri, Neşet Çelebi türkü dinle, Neşet Çelebi son albüm indir
Neşet Çelebi Türküleri
Neşet Çelebi - Akşam Oldu Kırat
Neşet Çelebi - İki Dağın Arasında
Neşet Çelebi - Harmana Serdiler
Neşet Çelebi - Cananısın Canısın
Neşet Çelebi - Erciyes ten Kar İstersin
Neşet Çelebi - Pencereden Bakan
Neşet Çelebi - Dünya Adana nın
Neşet Çelebi - Kaşlarını Eğdirirsin


text:
Frank Lloyd Wright
Frank Lloyd Wright (aytılıwı: Frenk Lloyd Rayt, 8 iyun, 1867 – 9 aprel, 1959) Amerikalı arxitektor, interyer dizayner ha'm jazıwshı bolg'an. Ol 1,000nan aslam proyektlerdin' dizaynın jaratqan bolıp, solardın' ishinen 500den aslamı tolıq tamamlang'an esaplanadı. Wright organik arxitekturanı qollap-quwatlag'an (mısal retinde Sarqıramadag'ı u'y), Prairie mektebinin' arxitektura ha'reketinin' jetekshisi bolg'an (mısal retinde Robie uyi, Westcott u'yi ha'mde Darwin D. Martin u'yi), Yusoniya u'yinin' konseptin islep shıqqan (mısal retinde Rosenbaum u'yi). Wright sonday-aq o'zinin' imaratlarının' mebel ha'm ren'li aynalar sıyaqli interior elementlerinde o'zi dizayn qılg'an.
Wright 20lag'an kitap ha'm ko'plegen maqalalarg'a avtorlıq qılg'an, sonın' menen birgelikte ol AQSh ha'm Evropada belgili lektor bolg'an.
O'miri dawamında danqı shıqqan bolg'anına qaramay, Wrighttı Amerika Arxitektorlar İnstitutı 1991-jılı "barlıq waqıttın' en' ullı arxitektorı" dep ta'n alg'an.


text:
İmport hıyırzar
Putin başlağan Milli proekttar siktärendä respublikala sittän mal hatıp alıu ber modağa inde. Gollandiya yäki Frantsiyanan bişär meñ dollarlıq hıyırźar hatıp alına. Tik ularźı nisek tuyźırırğa tigän horau älegä berehen dä borsoğanğa oqşamay. Ul hıyırźar beźźeñ besän menän genä mörxäthenä mikän. Prezident Mortaza Räximov Tuymazığa barıp unda töźölöp yatqan hıyır aśırau kompleksın qaranı. Unda la sittän hauım hıyırźar alasaqtar. Ferma ber meñdän aşıu baş malğa iśäplängän. Töźölöşkä yämğehe 363 million käräk. Älegä 143 millionlıq eştär atqarılğan. Urındağı etäkselär prezidentqa otçet totop sittän hıyırźarźıñ täüge partiyahı aldağı aźnala qaytarılasaq tip belderźe.
Baytulla Fatqullin Öfö


text:
Düşämbe könneñ töp qaharmannarı – studentlar
Ğädättä 1 sentäber respublikanıñ barlıq mäktäplärendä häm yuğarı uqu yortlarında Belem bäyräme bularaq uza ide. Bıyıl törle imeş- mimeşlär yörsä dä, mäktäplärdä uqular ğädättägeçä 1 sentäber könne başlanıp kitte. Qazannıñ 1000 yıllığın bäyräm itü uñayınnan studentlarnıñ cäyge yalları berniçä köngä ozınraq buldı häm yuğarı uqu yortlarında yaña uqu yılı 5 sentäberdä genä başlandı. 100 meñgä yaqın yuğarı mäktäp uquçıları 5 sentyaberdän uqırğa töşte. Qazan finans institutı häm mädäniät-sänğat universitetı 1 sentyaberdän uq uqı başlasa, energetiklar – 8 sentyaberdä genä uqu yılın başlayaçaq. Berençe uqu köneneñ iñ kürenekle häm ğorur zatları – yaña uqırğa kergän kiçäge abiturientlar. Alarnı tantanalı räweştä studentlar ğailäsenä aldılar.
Düşämbe irtäsendä Qazannıñ yuğarı mäktäplärendä tantanalı notıqlar, qotlaw süzläre, studentlıykqa bağışlaw yolaları ütte.
Qazanğa yuğarı uqu yortlarında uqırğa dip törle töbäklärdän yäşlär kilä. Şulay düşämbe irtäsendä Başqortstannıñ Tuymazı şähärennän Qazanğa belem alırğa kilgän 2 qız belän äñgämä qorıp aldıq.
Rezidä häm Gölnaz Tuymazı Şähärendä uqıp, berdäm-däwlät imtixanınnan bik yaxşı yuğarı bäyälär alğannar häm bu alarğa Qazannıñ medina häm finans- iqtisat institutlarına artıq zur qıyınlıqlar kiçermiçä uqırğa kerergä mömkinlek birgän. Berdäm däwlät imtixanda 85 ball cıyğan Rezidäne imtixansız alğannar , ä Gölnazğa ber genä imtixannı birergä turı kilgän. Bu qızlarğa xätta tatar kongress aşa alınğan kvotıyların qullanırğa turı kilmägän. İñ yuğarı sıyfatlı belem tuplağan yäşlär Qazanda yuğalıp qalmıy. Mondıy studentlar ğädättä tuğan telgä, millätkä dä bitaraf tügel. Şähärdä üskän Rezidä häm Gölnaz tatarça söyläşüläre belän dä ğorurlanalar.
5 sentäberdä studentlıykqa bağışlanğan yäşlär arasında andıy yeget häm qızlar az tügel. Şunısı ğına uñaysız Rezidä belän Gölnaznıñ torır cirläre yuq. Alarğa tulay toraq birelmägän, daimi fatirlı äbi dä tapmağannar. Xäzergä alar waqıtlıça tanışlarında yäşäp toralar.
Gölnaz Şäyxetdinova.