text:
İldä nilär bulıp yata? - 28.III.2008
►Qazan kibetläre tatarça söyläşärme? ►Çallı tatarça bäyge oyıştırdı ►Qazannıñ Mäskäw bazarı ►Qazanda dönya çempionatları uzaçaq
►Qazan kibetläre tatarça söyläşärme?
Qazanda “Min tatarça söyläşäm” aksiase qısalarında "Üzebez" yäşlär xäräkäte äğzaları Qazannıñ ere säwdä üzäkläre wäkilläre belän oçraştı.
“Üzebez” yaña buın xäräkäte yäşläre Qazannıñ zur-zur säwdä üzäklären dä tatarça söyläşterä başlamaqçı. Älegä bu kibetlär, 26 Aprel, Tuqay tuğan könne genä bulsa da üz kibetlärendä mömkin qädär tatar telendä söyläşergä, kön ozın tatar köylären yañğıratırğa, ber poçmaqta “Min tatarça söyläşäm” aksiasen ütkärergä äzer. Ämma bu könnän soñ biredä tatar telenä qarata nindi mönäsäbät bulır monısın citäkçelek älegä äytä almıy.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Çallı tatarça bäyge oyıştırdı
Çallıda ütkän “Moñ çişmäse” bäygeseneñ maqsatı – tatar milli sänğäten üsterü häm xalıqqa citkerü.
Töbäkara festivaldä Tatarstan şähärläre häm rayonnarınnan başqa Rusiä töbäge sanalğan Çiläbedän dä wäkillär bulıp, çit cirdän kilüçelärdän alar berdänber ide. Çiläbedäge 7-nçe sänğät mäktäbe direktorı Mäxmüt Şäräfetdinov pianinoda uynawçı 2 qıznı – Alinä Ğälimova häm Sveta Safiullinanı alıp kilgän. Mäxmüt äfände äytüençä, alar inde törle töbäklärdä uzğan 19 bäygedä qatnaşqan. Çallıda festival buluın işetep biregä kilgännär. Çiläbedä 100 meñ tatar bulıp, mädäniätebezene sündermibez, di ul.
M.Şäräfetdinov süzlärençä, elek alarnıñ bayançıları Änwär Baqirov köylären genä uynağan. Xäzer Tatarstanğa çığa başlağaç, repertuarğa N.Cihanov, R.Yäxin, xalıq köylären kertkän. Beraz alğaraq kitep bulsa da şunı äytik, Çiläbe qızları yarışta ikençe buldılar.
--------------------------------------------------------------------------------------------
-Student waqıtında yörgän idek. “Zäñgär şäl”ne qarağan idek.
-Kaçalov isemendäge rus drama teatrında (“Skripaç na krışe”) “Öy tübäsendäge skripqaçı”nı qarağan idek.
-Uzğan yılnıñ sentäbrendä M. Cälil isemendäge opera häm balet teatrında “Aida”spektaklenä barğan idek, qarap beterä almadıq, qaytıp kittek. Bik barası kilä tatar rus spektakllärenä.
-Tinçurin teatrında “Süngän yoldızlar” spektaklen qarağan idek. Atnağa ike tapqır barabız teatrğa. Bik yış yöribez.
- G.Kamal teatrınıñ böten repertuarın qarap barabız. Ayaz Ğıyläcevnıñ “Yara” spektaklen qaradıq.“Mäxäbbät turında söyläşik ”, “Qazan sölgese”n 3märtäbä qaradıq inde. “Zäñgär şäl” teatrı belän här sezonnı açalar. Anı da qarap barabaz. “Divana”spektakle genä qaldı inde bez qaramağan. Aprel ayında K.Tinçurin teatrınıñ “Qaraq Şäkür”isemle premerasına baraçaqbız.
-Küptän barğanıbız yuq inde. Kamal teatrına xäyran yöri idek inde. “Qazan yegetläre”n qarağan idek. “Qazan sölgese”n dä qaradıq. Bez, awıl teması, ğöref-ğädätlär turındağı spektakllärne bik qızıqsınap qarıybız.
-Barğanıbız yuq.
-Bez Älmät tatar däwlät drama teatrın qarağan idek, şifaxanädä yal itkändä, alar ike tatar spektaklen kürsättelär. Bik äybät bulğan ide.
-Xatınım belän barğan idek küptän inde. “Kişer basuı” Zölfät Xäkimneñ spektaklen qarağan idek. Ul zamança eşlängän spektakl'.Bik yörer idem dä, pensiägä çıqqaç yörep bulmıy şul.
-Min üzem teatrda eşlim, muzıkant, isemem İlşat , familiamnı äytmim, oyalam. Bügen bäyräm. “Şüräle” spektaklenä muzıka yazdım.
-Opera teatrında P.Çaykovskiy, Raxmaninov, Glinka äsärläre uynala.
-20 yıl elek Kaçalov teatrında bulğan idem.
-Qarağanım yuq teatrnı.
-Teatrnı yaratam.Soñğı märtäbä uzğan köz köne barğan idem.
-Bıltır “Pikovaya dama” spektaklen qarağan idem, Kaçalov isemendäge drama teatrında. Kamal teatrı yaña binağa küçkäç, tatarça spektakl qararğa barğan idek. Anda bez “Äldermeştän Älmändär” spektaklen qarağan idek.
-Bez teatr kölliätendä uq quyuçı bulıp eşlibez. Balalar belän diplomğa, çığarılış spektakllären quyarğa ezerlibez, tatarça da, rusça da.
-Mäktäptä uqığanda 1995yılda “Äldermeştän Älmändär” spektaklen qarağan idek. Şunnan birle barğan yuq. Xäzer bik barası kilä, ämma waqıt yuq.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Qazanda dönya çempionatları uzaçaq
13 Apreldän 23 Aprelgä qädär Qazanda yäş xokkey qomandaları arasında dönya çempionatı uzaçaq.
20 Apreldän 27 Aprelgä qädär Qazanda xatın-qızlarnıñ ülän östendä xoqkey uyınnarı dönyaqüläm yarışı da uzarğa tieş. Anda AQŞ, Hindstan, Fransia, Niderland, Rusiä, Belgia qomandaları yarışaçaq.
Aprel ayında Qazanda yäş xoqkeyçılar häm ülän östendä xatın-qız xoqkey uyınnarınıñ dönyaqüläm çempionatı uzarğa tieş.
Aqçam bulmağanda “buş botı” aşıym
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Qazannıñ Mäskäw bazarı
Bu üzäk 12 yıl däwamında daimi räweştä “Rusiägä xäzerge waqıtta kübräk nindi qurqınıç yanıy?” digän sorawğa cawap tuplıy. Wäğdä itelgän “putin totrıqlığı” buluğa qaramastan, tikşerenülärgä küz salsañ, xällärneñ ike märtäbä naçarlana baruın küräseñ. Misal öçen, 1996 yılda bäyälär üsü, xalıqnıñ yarlılanuı soraşuda qatnaşqannarnıñ barı tik 28 prosentın ğına xäwefländergän bulğan.
İt bäyäläre 220-gä qädär
Bezneñ tanışıbız Älfiä apa Zinnätova bazarğa kergäç bal rätlären äylänep uzarğa tırışa. Balğa qarağanda, äz bulsa da kerem kiterä torğan öçpoçmaq peşerü öçen, it kirägeräk aña. “Bez suyılğan xäywannıñ böten ciren mögezennän alıp qoyrığına qädär satabız”,- dip qarşı aldı it rätlärendä üz yaqlarında suyılğannı täqdim itüçe Gölsinä Kamalieva. “Söyäksez äybät it 200-220 sum tora. Ä şulpa peşerä torğanı qabırğalar 120-130. Yäş yarımlıq ite kübräk bulğan tanalarnıñ kisäkläre 130 sum”,- di Gölsinä Kamalieva. Uzğan yıl Qazandağı it bäyäläre 90-110 sum bulğan. Şulay itep bügenge köngä ul yaqınça 30 prosentqa artqan bulıp çığa.
"Danlıqlı" "buş botları"Xalıqnıñ aqçası bulsa, qayçan suyılıp tuñdırılğanlığı häm suıtqıçlarda küpme yatqanlığı bilgele bulmağan, oqean aryağınnan kiterelgän “buş täpiläre”nä qarağanda irtän Piträçtä suyılıp suıtılğan “qazan artı” täpilären alır ide qana. Satuçı üze dä “yurğanına qarap ayağın suza” ikän. “Aqçam bulmağanda “buş botın” aşıym”,- di Skvorsova.


c: text/html

text:
Qazan militsiäse terrorçılarğa qarşı torırğa öyränä
Qazan 1000 yıllığı bäyrämeneñ ber küñelle yağı bulsa, iminlek mäsälläre kebek qatlawlı yaqları da bar. Başqala tuğan köneneñ niçek ütüen xäzer uq küz aldına kiterep buldı. Qazan xärbi Garnizonı 27aprel könne uqular ütkärde. Qazannıñ näq üzäge, Kreml tiräse, Yärminkälär mäydanı, Bulaq yannarı tärtip saqlawçılar belän äyländerelep aldı. İrtänge säğätlärdä, şähär üzägendäge yullar yabıldı. Cämäğät transportı äylängeç yullardan cibärelde. Tärtip saqlawçılar äyländerep alğan uramnarda avtobuslarğa tuqtarğa röxsät itelmäde. Alar keşelärne berniçä tuqtalış yırağqraq arada ğına töşerep qaldıra aldı. Qomalıştağı uramnarda, cäyäw dä yörep bulmadı. Xätta «Azatlıq» radiosı xäbärçenä dä, şähär üzägeneñ ber yağınnan ikençe yağına cäyäü, uraw yullardan kilergä turı kilde. Qazannıñ tar uramnarı bik tiz arada, maşinalar belän tığıldı, bökelär xasil buldı. Küp keşelär barası urınnarına soñğa qaldı.
Kreml tiräsen, 10 metr sayın tsivil häm xärbi kiemnärdän kiengän tärtip saqlawçılar äyländerep aldı. Alar, öyränülär barğan cirgä ber kemne dä yaqın kitermäde. Kiçkä taba, Eçke eşlär ministrlığınnan 27 aprel’dä ütkärelgän öyränülär turında añlatmalı käğäz kilde. Anda äytelgänçä, Eçke eşlär ministrlığınıñ köçläre belän idärä itü Üzäge Qazannıñ 1000 yıllığın bäyräm itü barğan waqıtta eş alımnarın öyrängän bulğan. Mömkin terrorçılar rolen başqarğan törkem, şartlatqıç äyberlärgä oxşağan äyberlär belän, Piramida, Kreml, Üzäk Stadion häm başqa şundıy urınnarda bulğan. Mäğlümat çaraları öçen yasalğan belderüdä äytelgänçä, militsiä xezmätkärläre üzläreneñ yuğarı professional äzerlegen kürsätkän, terrorçılarğa plannarın tormışqa aşırırğa birmägän. Räsmi belderüdä tağın, militsiä xezmätkärläre ğadi qazanlılar belän itäğätle aralaşa aluın kürsättelär, dip bilgeläp ütelä.
öyränülärdä 1500 keşe qatnaşqan. Bu çarağa Qazannan arı, Çallı, Tübän Kama, Zäy häm başqa şähär, rayonnarnıñ militsiä xezmätkärläre dä cälep itelgän. Eçke eşlär ministrlığı mondıy öyränülärne, militsiäneñ professional äzerlegen arttıru öçen bik uñaylı yul itep isäpli. Külämle bäyräm çaralarınıñ Qazanda yış ütkärelüen iskä alsaq, andıy öyränülärneñ tağın qatalanuın da kötärgä bula.
Bikä Timerova.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qazanda Canlı tatar muzıka festivale uzdı
Qazan xalqı nihayät zur säxnädän berençe tapqır tatarça al'ternativ muzıka işette. Finlyandiädän Dänis Bädretdin, Avstraliädän Zölfiä Kamalova, Qırımnan Änwär İzmaylov häm Qazannan Aydar Fäyzraxmanovnıñ fol'klor ansamble 3 säğät tiräse fonogrammasız töre tawışqa cırladılar. Bilgele tatar popsasına iäläşkän qayber Qazan tamaşaçısı öçen alarnıñ muzıkası şaqtıy säyer toyıldı. Bigräk tä äbilär öçen. Şuña berençe tänäfestän soñ zallarnı tutırıp utırğan äbilärdän urınnar buşabraq qaldı. Konsertta Qamal teatrı şığrım tulı ide. Biletlar tiz arada satılıp betü säbäple yäşlärneñ kübese kerü biletlarına da riza bulıp satıp alğannar.
Berençe bülektä Dänis Bädretdin üzeneñ “Qazan gruppası Bädretdin” törkeme belän çığış yasadı. Ul Zarifä, Tatarstan poyezdı kebek tanılğan cırların başqardı.
Şunnan Zölfiä Kamalova üz muzıkantları belän çıqtı. Ul üz çığışı barışında tamaşaçılarnı zalda tübätäydä utırğan ätise belän tanıştırdı. Anıñ Ägerce rayonınıñ Urazay awılınnan buluın äytte. Aña bağışlap cır başqardı. Şulay uq tatar muzıkası turında üz xislären belderde.
Min qaywaqıt telne añlamasam da cırnı yörägem belän sizäm häm anı oşatıp başqaram.
İkençe bülekne Qırımnan virtuoz-gitaraçı Änwär İzmaylov açıp cibärde. Ul kübräk qırım-tatar köylären başqardı. Gitarada çiertep uynap törle milli uyın qoralları tawışın çığardı
Ğomumän konsertta qırım-tatar muzıkasına basım yasaldı. Dänis Bädretdin da, Zölfiä Kamalova da üz çığışlarında qırım-tatar cırlarına tuqtaldılar.
Änwär İzmaylov çığışı qısalarında, anıñ qızı Liliä İzmaylova da qırım tatar cırın başqardı.
İñ azaqta Aydar Fäyzraxmanovnıñ fol'klor ansamble çığış yasadı. Älege ansambl' Qazan tamaşaçısına inde küptän tanış. Şul säbäpleme yäşlärneñ kübese inde Änwär İzmaylov çığışınnan soñ konsertta qalunı kiräk tapmadı.
Canlı tatar muzıkası festivaleneñ kiläse konsertı Mäskäwdä, annan Qırımda uzaçaq. Konsert aldınnan ber kön alda matbuğat oçraşuında älege 4 artist üzen ber yodrıq bulıp tuplanuı turında äyttelär. Ämma ber yodrıqqa biş barmaq kerüe mäğlüm. Älegä bişençe barmaq tabılmağan ikän. Häm Dänis tä, Zölfiä dä tatarda alarnıñ başlanğıçın däwam itterüçelär bulır dip ışanuın belderdelär.
Landış Xarrasova.


text: Mäskäw. Rusiäneñ tışqı eşlär ministrı İgor İvanov üz ileneñ, kiçä Mäskäwdäge studentlar torağında çıqqan yanğınğa närsä säbäp buluwın tulısınça tikşeräçägen wäğdä itte. Xalıqlar duslığı universitetı torağında bulğan şuşı faciğä anda yäşäwçe 36 çit il studentınıñ ülemenä kiterde. Räsmi wäkillär, yanğınğa elektr çeltärendäge oçqınlanu säbäp bula ala dip beldergän ide. Qazada ülgän häm törle cäräxätlär alğan studentlar arasında, Mäskäwgä uqırğa kilgän äfğan, taciq, qazaq, qıtay, Afrika wä Aziädän kilgän yäşlär bar.


text:
Rusiä İslam universitetı dini belem biräçäk
Rusiä islam universitetı tiräsendäge ığı-zığılar beraz tına töşkäç, älege uqu yortı häm anıñ kiläçäkkä plannarı da beraz açıqlana başladı. Şuşı arada ğına İslam universitetına qağılışlı berniçä qızıqlı yañalıq bilgele buldı. Şularnıñ iñ möhime – bu uqu yortı dini belem birergä röxsät itkän litsenziä alğan. Şuşı xaqta tulıraq mäğlümät alır öçen bez Rusiä İslam universitetı rektorı İldus Zahidullinğa möräcäğät ittek.
Bez tağın ber yılğa dini yünäleştä belem birüne alıp barırğa röxsät qäğäzen aldıq. Xäzer bez elekkege formatta, elekkege uqu plannarı, mondağı uqıtuçılar belän eşebezne däwam itä alaçaqbız. Şul uq waqıtta, bez II, III kurslarda uquçı dini belem aluçı şäkertlärgä dönyawi belemne dä birä başlıybız Bilgele bulğança, Rusiä İslam universitetınıñ citäkçese alışınğaç, anda dini belem birelmi başlayaçaq ikän dip, yaña Qazan islam universitetı oyıştırılaçaq, digän belderülär yasalğan ide. Ul buldırılaçaqmı, Qazan islam universitetı nindi räweştä oyıştırılaçaq? İldus Zahidullinnıñ añlatmaları.
Qazan islam universitetı ul äle oyışıp citmäde. Anıñ oyıştırıluınıñ töp säbäbe- RİUnıñ qör’än häm şäriğät fännäre fakul’tetların saqlap, şunda küçerep, yaña şäkertlärne qabul itüne oyıştıru ide. Bez litsenziä alğaç, anıñ kiräge qalmadı. Bez şuşı yünäleştä eşne üzebez däwam itäçäkbez. Qazan islam universitetın oyıştıru ul Rusiä möftilär Şurası häm Tatarstan Diniä näzaräte citäkçelege qaramağında. Alarğa bezneñ uqu yortınıñ dini belem birergä röxsät qäğäzen alu turında min inde xäbär ittemBu Rusiä İslam universitetı rektorı İldus Zahidullinnıñ añlatmaları buldı.
Gölnaz İlgizär


text:
Milli mäğärifneñ kiläçägen kem bilgeli?
Tügäräk östäldä Qazan şähäre mäğärif idäräse urınbasarı Marat Lotfullin, Bötentatar ictimaği üzäge räise Räşit Yagfärov, törle yuğarı uqu yortı ğalimnäre, “Mäğärif” berlege wäkilläre qatnaştı.
Tügäräk östälneñ töp teması tatar tele uqıtılışın üsterü, milli mäğäriftä yaña yullar tabu ide. Läkin qatnaşuçılar älege tema qısalarında ğına tuqtalıp qalmadılar. Süz härwaqıttağıça şähärdäge rus häm tatar mäktäplären çağıştırıp qarawğa barıp totaştı. Nişläp Tatarstanda rus mäktäplären açarğa bina bar da, tatar mäktäplären açarğa yuq, nişläp urıs mäktäplärendä uquçılar köçleräk belem alıp çığa işe sorawlar quyıldı. Qazan şähäre mäğärif idäräse urınbasarı Marat Lotfullin isä tatar mäktäplärendä dä, urıs mäktäplärendä dä törle uquçılar buluın bilgeläp uzdı. Barı elitalı mäktäptä genä balalar saylap alınğanğa ber başqa yuğarı toruların äytte. Äydägez tügäräk östäldän älege mäs’älägä qarağan özekne tıñlap qarıyq.
Rus mäktäpläre san buyınça kübräk, şuña kürä alar köçleräk bulıp toyıla. Annarı mäktäpneñ qayda urnaşqanı da zur urın bilgeli. Mäsälän, elek 29 nçı mäktäp yanında aspirantlar tulay torağı bar ide. Häm anda aspirant balaları uqi ide häm ul bik köçle mäktäp sanala ide. Xäzer anda tulay toraq yuq. Balalar da andıy köçle belemle tügel. Tatarlarnıñ ikençe gimnaziäse, 155 mäktäbe köçle sanala.
Sez Marat Lotfullinnıñ tügäräk östäldä äytkän fikerlären işettegez.
Bilgele, xalıqnıñ küp öleşen tatarlar täşkil itkän, qayçandır awıllardan kilep urnaşqan Qazannıñ Mirnıy bistäsendä tatar mäktäbe bulmaw borçılu xäl. “Tatar balası mäktäptä tatarça belem almıy torıp anıñ tuğan telgä mäxäbbäte artmayaçaq häm ul telne belmäyäçäk, şuña mondıy mä’säläne iğtibarsız qaldırmıysı ide. Annarı rus-tatar mäktäpläre urınına ni öçen tatar-rus mäktäpläre yasamasqa” dieştelär tügäräk östäldä. Äytergä kiräk, tatar-rus mäktäpläreneñ nigezlämäse bötenläy ikençe. Anda berençe könnän ük uqıtu tatar telendä genä bara ikän. Häm un yıldan soñ ul tatar mäktäbenä äylänä. Ämma Qazandağı küp kenä rayon mäğärif bülege mödirläre üzläre dä tatarça belmi. Şul säbäple alar bu mä’sälägä bitaraf qala. Tatar direktorlarınıñ da artıq buysınuçan buluı da eşne alğa cibärügä qomaçawlıy dide assotsiatsiä wäkilläre. Läkin direktorlar turıdan-turı rayon mäğärif bülegenä bäyle. Alardan uzıp eşläsä, direktornı barı xezmät urınınnan alıp ataçaqların da bilgelädelär.
Tügäräk östäldä Qazan däwlät pedagogika universitetınıñ Muzıka fakul'tetı dotsentı Miñğol Galiev barlıq tatar mäktäpläre qarşında muzıka bülekläre buldırılırğa kiräklegen äytte. Tatar balaları muzıka belemen, räsem sänğäten belep üsärgä tieş”,- dide.
Yuğarı uqu yortlarında tatar telendä belem aluğa kilgändä, Qazan däwlät texnik universitetı uqıtuçısı Niqolay Maksimov “Bu eşkä Xökümät totınmasa ul betäçäk. Tatar telendäge belgeçlärgä soraw bulırğa tieş”, - dide. Älege uqu yortında barı sigez belgeçlekne genä tatar telendä birälär ikän, ä belgeçleklär barlığı 70 tän artıq. Äye, awıldan kilgän tatar balalarınıñ, mäs'älän awıl xucalığı akademiäsendä biş yıl tellären wata-wata rusça uqıp yörüläre närsägä kiräk. Çönki alar barıber awılğa qaytıp eşläyäçäklär.
Yuğarı uqu yortlarında tatar telen uqıtuçı ğalimnärneñ yäşläre dä citmeştän uzğan ikän. Dimäk berniçä yıldan kadrlar mä’säläse kisken kilep basaçaq.
Tügäräk östäl azağında, barlıq qatnaşuçılar da milli mäğäriftä tulı ezleksez sistema buldırırğa kiräklegen äyttelär. Ä monıñ öçen Fännär akademiäse, Ministrlar Kabinetı, Rektorlar Şurası bergäläp eşlärgä tieş didelär.Landış Xarrasova


text:
Näqi İsänbät
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Näqi Zakir Síracetdin ulı (Näqi İsänbät ataması belän tanılğan) 1900. yılnıñ 10. Ğínwarında Başqortstannıñ Salawat rayonı Malayaz awılında mulla ğäiläsendä tuğan.
Näqineñ tuğan awılı mäñge yäşel çırşılar, naratlar belän bizälgän Ural itägendä urnaşqan. Şunda ul başlanğıç belemne ala.
1910. yıldan Ufada «Xäsäniä» häm «Ğäliä» mädräsälärendä uqí.
Balaçaqta diqqät belän qat-qat uqılğan äsärlär anıñ zihenendä yaña matur uylar tudıra. Ozaqlamí Näqi üze dä şiğerlär yaza başlí. «Şüräle» isemle berençe şiğeren yazğanda, aña un ğına yäş bula. Ozaqlamí şäkertlär arasında anıñ şaqtí qalın şiğer däftäre tarala. Täwge şiğerlärenä Şäyexzadä Babiç üz fatíxasın birä. 1914—1916 yıllarda «Añ» häm «Söyembikä» jurnallarında poéma häm drama äsärläre basılıp çığa.
Näqi İsänbät mäktäplärdä uqıtuçı bulıp eşli häm xalıq awız ícatı belän mawığa. Unike yäşennän başlap, ul däftärenä mäqälälär, äytemnär, tabışmaqlar cía başlí. Ğömere buyı tuplağan xalıq awız ícatı äsärlären ayırım cíıntıqlar räweşendä bastırıp çığara («Tatar xalıq mäqäläläre» öç töplämdä, «Tabışmaqlar», «Balalar folklorı»).
Näqi İsänbät ul tel ğälime dä bulğan. Küp yıllar däwamında Tatar teleneñ frazéologí baylığın cínap süzlek itep bastırdı.
Anıñ «Uraqçı qız», «Bormalı su», «Harmunçı yeget», «Sin sazıñnı uynadıñ» kebek küp kenä şiğerläre cır bulıp yañğırí.
Näqi İsänbät küpsanlı drama äsärlärendä tege yäisä bu çorğa qarağan waqíğalar yaqtılığında xalıqnıñ taríxın, ğöref-ğädätlären tirännän sürätli: «Xuca Nasretdin», «Cirän Çiçän häm Qaraçäç sılu», «Mirkäy belän Aysılu», «Gölcamal», «Mullanur Waxítov», «Musa Cälil» äsärläre şundílar. Ul osta tärcemäçe bularaq ta tanıldı, Puşkin, Molier, Nizami, William Shakespeare äsärlären Tatarçağa tärcemä itte.
Tuğan ädäbiäte, mädäniäte häm sänğäte ölkäsendäge igelekle xezmätläre öçen Näqi İsänbätkä Ğ. Tuqay isemendäge Däwlät büläge häm Tatarstannıñ Xalıq yazuçısı digän isem birelde.
Tatar xalqınıñ ruxí tormışında, sänğät häm ädäbiätendä Näqi İsänbät ícatı kürenekle urın alıp tora.
Ölkän yazuçı Näqi İsänbät 1992. yılda Qazanda baqí dönyağa küçä.


text:
Xalıqara oyışmalar elekke sovet illärendäge eşçänlege belän maqtana almıy
12 yıl elek bäysezlek iğlan itkän bu illärgä küçeş çorında yärdäm kürsätü öçen küp sanlı xalıqara oıyşmalar kilep eşli başladı. Şuşı eşçänlekneñ näticäse nindi soñ? Uzğan atna axırında Amerikanıñ Harvard universitetında şuşı mäsälägä bağışlanğan konferensiä ütte. Anda çığış yasağan belgeçlär fikerençä, xalıqara oyışmalarnıñ bu ölkädä uñışları, yomşaq itep äytkändä, maqtanırlıq tügel
Audio (Martha Brill Olcott)
"Bu illärgä iñ nıq tä''sir itep bulğan, bäysezlekneñ berençe 2-3 yılında Könbatış äzerleksez bulıp çıqtı. Häm bu axır näticädä çağıla."
Olcott süzlärençä, 12 yıl eçendä Üzäk Aziä xökümätläre çittän kilgän fikerlärgä qarşı torırğa öyrängän, häm xäzer niçek eş itergä kirägen üzläre belä, dip sanıy. Säbäplärneñ berse – törle oyışmalar bu illärgä qarata törle säyäsät alıp barğan, bigräktä keşe xoquqları ölkäsendä. Näticädä, bu respublika citäkçeläre reformalarğa xalıqara basım arqasında tügel, ä üz mänfägätennän çığıp bara. Bu töbäktä iqtisad ölkäsendä alğa kitkän dip Qazaxstan sanala. Berençe çiratta energiä çığanaqları arqasında. Ämmä anan kilgän keremne döres qullanu mäsäläsendä sorawlar küp. Qırğızstanda küpmeder däräcädä iqtisadi reformalar bara. Ämmä bazar qıtlığı, xäyerçelek, burıçlar äle dä kön tärtibendä. Tacıqstan belän Üzbäkstanda totrıqsızlıq saqlana, häm belgeçlär äytüençä, üzara xezmättäşlek citmäwdän integä. Üz eçenä biklängän avtoritar Törkmänstan turında äytäse dä yuq. Ğömümän, töbäk illäre arasında üz-ara xezmättäşlek buldırunı, belgeçlär iñ möxim närsä dip sanıy. Konferensiädä çığış yasağan Dönya Bankınıñ Üzbäkstandağı wäkile David Pearce fikerençä:
Audio (David Pearce)
"Xalıqara cämägätçelekneñ bu täbäktä ozaq möddätle planı bulırğa tieş. Ssu-energiä belän tä''min itü, narkotikka qarşı köräş, säwdä ölkäläsendä xezmättäşlek itü öçen, Yevropada şikelle, berär köçle töbäk-ara oyışma kiräk."
Xäyer, strategiä tözü ber närsä, tik anıñ belän mawığu tiskäre näticä dä birergä mömkin ikän. Michigan Universitetı professorı Gerard Libaridian Tawlı-Karabax misalın kiterde. Ul Ärmänstannıñ elekke prezidentı Levon Ter-Petrosiannıñ kiñäşçese bulıp tora. Anıñ süzlärençä, Yevropada İminlek häm Xezmättäşlek oyışması ike qarşı tarafqa söyläşülär başlaw öçen ber digän nigez äzerlägän bulğan. Läkin strategiä belän mawığu, waqıt suzuğa kitergän:
Audio (Gerard Libaridian)
"Betmäs-tökänmäs söyläşülär-xisaplar taraflarnıñ nığuwına kiterde. Näticädä, 10 yıl elek küzätelmägän näfrät xislare qalqıp çıqtı, xäzer kire qaytıp kompromis tabu tağı da awıraydı."
Şulay itep, belgeçlär fikerençä, xalıqara oyışmalar elekke sovet illärendä distä yıl eşçänlege belän maqtana almıy. Berdän-ber uñay misal itep, alar Rusiä belän Amerikanıñ yaqınayuwın kiterä. Olcott süzläre belän äytkändä, 11 sintäber xällärennän soñ bu ike elekke köndäş Üzäk Aziädä sıyışa başlağan. Rusiä iqtisadi bäyläneşlären kiñäytäsä, Quşma Ştatlar iminlek yağın qayğırta.
Ali Gilmi, Praga


text: İrannıñ Saqçılar Şurası kiläse ayda ütäçäk saylawlardan çitlätelgän 3 meñnän artıq reforma-taraflı namzätneñ 200-enä bügen saylawlarda qatnaşu röxsäten birde. Şuranıñ İnternet säxifäsendä äytelgänçä, isemlekne qabat küzdän kiçerü eşe Ayatolla Ali Xömänei sorawı belän başqarıla. Saqçılar Şurası belderüençä, isemlekne tikşerü eşe däwam itäçäk. Reforma taraflı köçlär monı döres, ämmä citärlek tügel adım, dip bäyäläde. Alar saylawlarda namzätlärneñ barısınıñ da qatnaşuın, dip taläp itä. İranda parlament saylawları 20 Fivralgä bilgelängän.


text:
İjawda öçençe mäçet tözelä
Rossiädä süz ireklege birelgäç tä, qanunnarda elek deklarativ räweştä birelgän xoquqlar da tormışqa aşırıla başlandı. Elek mäçetlärne cimerü turındağı ämerlär yuqqa çığıp, yaña ğibädät binaları tözü xoquqı birelde. Monıñ belän möselmannar bik teläp qullana. Soñğı yıllarda ğına Udmurtiädä yañadan tözelgän mäçetlär sanı yegermedän arttı. Udmurtiä Respublikası başqalası İjawda ğına un yıl eçendä möselmannar öçençe ğibädät binasın sala başladı. Berençese - Azina uramında urnaşqan Cämiğ mäçete. Ul un yıl elek açılıp, küplägän din qärdäşlärebez öçen ğibädät qılu urını ğına tügel, dini sabaqlar alu, möselmannarğa aralaşu urını da bulıp tora.
İjaw şähäre üzägendä ike yıl elek tağın ber mäçet tözeleşe başlandı. İnde Udmurtiä başqalası İjaw şähäreneñ Ustinov rayonında yäşäwçe möselmannarnıñ da xıyalı- mäçetle bulu teläge - tormışqa aşaçaq. 2007 yılnıñ cäy aylarında bu mäçet inde safqa basaçaq. Mäçet buldırunı başlap yörüçe Änisä xanım Zakirova tözeleştäge üzgäreşlärne küzätep, söyenep betä almıym dip assızıqladı.
Dörestän dä, tözeleş eşlären alıp baruçı, «Al'famonolit» firması direktorı yärdämçese Şamil Axmadullin mäçetne proyekttan qaralğannan aldan tögällärgä niätläp torabız dip belderde. Dörestän dä, biredä eşlär zur tempta alıp barıla. Mäçetne töreklär citeşterä. Tözeleş mäydanındağı üzgäreşlär küzgä kürenep üsä. Şuña da Änisä xanım Zakirova moña bik şat.
Mäçet tözeleşen Udmurtiä diniä nazäräte täqdime buyınça respublikanıñ milli-mädäni möxtäriäte üz küzätüe astında tota. Möxtäriätneñ räise İrek Şäripov äytüençä, mäçet tözüne başlap yörüçelär bu töbäktäge xatın-qızlar. Bolarnı iskä alıp, aña änilär mäçete digän isem birergä digän qararğa kilgännär.
Yaña ğibädät binasına änilär mäçete iseme birelüen din qärdäşlärebez xuplap qarşı alğan. Kiläçäktä biredä onıqları da islam dine nigezlären öyränep, dini yolalarıbıznı däwam itär dip ışana ölkännär.
Mäçet zur bulmayaçaq. Anda 150 lәp din qärdäşlärebez irkenläp ğibädät qıla alaçaq. Mäçet tözeleşä törle oyışmalar da, din qärdäşlärebez dä qulınnan kilgänçä yärdäm itä, dip urtaqlaştı Änisä xanım Zakirova.
Xämidä Ğayfullina, Udmurtiä


text:
Rusiä prokuraturası Ukrainanıñ elekke premyer ministrı Yulia Timoşenko östennän açılğan cinayät tikşerüe eşe,cinayätne tikşerü waqıtı çikläre ütü säbäple yabıldı dide.
Timoşenko 1990-nçı yıllar urtalarında Ukrainanıñ töp gaz taratu şirkäten citäklägändä Rusiä saqlanu ministrlığı räsmilärenä rişwät birüdä ğäyeplängän ide.
Timoşenko bu ğäyepläwlärne kire qağıp, alar artında säyäsät tora dide.
Mart ayında ütäçäk parlament saylawlarında ul üz säyäsi partiäse belän bergä töp köndäşlärneñ berse bulır dip kötelä.


text:
Qatarda Yandarbievnı üterüdä ğäyeplänüçe Rusiä küzläw agentların xökem itü başlandı
Qatar başqalası Dohada Çeçnyanıñ elekke prezidentı Sälimxan Yandarbievne üterüdä ğäyeplänüçe Rusiäneñ ike küzläw agentın xökem itü başlandı. Yäkşämbedä ütkän berençe mäxkämä utırışında alarğa räsmi ğäyepläwlär belderelde. Rusiälelär ğäyeple buluların kire qağa. Ul arada Qatarnıñ mäglümät çaraları Yandarbievnıñ üterelüe artında Rusiäneñ saqlanu ministrı toru ixtimalın xäbär itä.
Mäxkämäneñ berençe utırışı ber säğät çaması barğan. Utırışnı alıp barğan 3 xäkim, ğäyepläwçe, advokat, saqçılardan tış, anda Rusiä ilçelege wäkile dä qatnaşqan. Başta xäkimnär ğäyeplänüçelärdän, kameradağı şartlarğa zarlanmıysızmı, dip sorağan. Tegelär "yuq" digän. Şunnan soñ prokuror Saadi Äl-Dusari ğäyepläw süze belän çığıp, barlığı 9 ğäyepläw beldergän, şul isäptän: Qatar cirenä qanunsız ütep kerü, diplomat poçtası aşa ilgä şartlatqıç matdä kitertü, waxşilärçä üterü, terror ğämäle oyıştıru, nixayät, möselmannar öçen izge zölxicä ayında qanu qoyunı oyıştıru. Äl-Dusari bu ğäyepläwlärne isbatlarlıq dälillär buluın, ant astında raslarlıq şahitlär buluın äytkän. Şunnan soñ ğäyeplänüçelärgä, ğäyebegezne tanıysızmı, digän soraw birelgän, alar – "yuq" digän. Mäxkämä tarafınnan bilgelängän advokat Möxsän Äl-Suwäydi, ğäyepläwlärne öyränü öçen waqıt sorağan. Baş xäkim İbrahim Salix Äl-Nisf aprilneñ 25-nä qädär tänäfes iğlan itkän.
Ul arada düşämbedä Qatarnıñ Är-Raya gäzite ber qaynar xäbär tarattı. Gäzit yzuınça, prokuror beldergän mäglümätlärdä, Rusiä saqlanu ministrı da telgä alına ikän. Yänäse, Sergei İvanov ilçelektä eşlägän ber maxsus xezmät wäkilenä, ike agent belän bergä bu ğämälne oyıştırırğa üze quşqan. Rusiäneñ saqlanu ministrlığı bu xäbärne qatğıy räweştä kire qaqtı. İvanovnıñ matbuğat wäkile Väçeslav Sedov bu xäbärne safsata dip atadı, häm bu safsatağa añlatma birä almıym, dip belderde. Rusiä yağı bu ike keşene azat itergä taläp itä. Qatar yağı älegä bireşmi. Mäxkämä utırışı tağın 2 atnadan däwam iter dip kötelä
Ali Gilmi, Praga


text: Ukraina prezidentlığına ike namzät saylaw aldı kampaniäse barışında bügen könçığıştağı Xarkiv şähärenä kilde. Oppozitsiä namzäte Viktor Yuçenko 4 meñläp tarafdarı aldında çığış yasap, Ukrainada yäşägän urıslarnı yaqlarğa wäğdä itte. Xakimiät namzäte Viktor Yanukoviç başta teatr binasında sorawlarğa cawap birde, annarı şulay uq uramda cıyılğan meñlägän tarafdarı aldında çığış yasadı. Xarkivta nigezdä urıs-tellelär yäşi. Bu töbäk Yanukoviç töbäge sanala. Bügen Üzäk saylaw komissiäse düşämbedä ike namzät arasında teledebat ütäçägen iğlan itte.


text: İzrail xökemäte Könbatış yardağı yähüdi utraqlarında meñgä yaqın yaña yort tözü qararın tulısınça rasladı. Tözü şirkätläre bu tözeleşne başqaru öçen bäygedä qatnaşaçaq. Amerikä Quşma Ştatlar däwlät sekretare Qolin Pawäl yañaraq qına yähüdi toraqları tözü täqdimenä känägätsezlek belderde. Waşington raslawınça, yaqın könçığıştağı xälne cayğa salu “yul xaritası tınıçlıq planına” qarşılıq tudıra. Fälästin autonomiäse xaqimiätläre İzrail plannarın kisken tänqit itte. “Dönya cämägätçelege añlarğa tieş häm bezneñ xalıqqa, bezneñ yabıludağılarğa, bezneñ bäysezlek xoquqlarına häm üzebezneñ däwlätne qoruğa teläktäşlek belderü öçen nindider çaralar kürergä tieş”, dide fälästin premer ministrı Äxmät Qorıy. İzrail tözeleş ministrı Sipi Livni üz çiratında bolay dide: “Qayber keşelär buş urında drama yasarğa tırışa. Süz Fälästin cirlärennän kitü planına ber nindi qatnaşı da bulmağan bezneñ xökemät säyäsäteneñ ber öleşe turında ğına bara”.


text: Ärmänstan Rusiäneñ xoquq saqlaw oyışmaların Mäskäw yanında üterelgän ärmän yäşüsmere eşen obektiv tikşerergä çaqırdı. 11 nçe noyäber könne İvantievka awılında ber törkem yäşlär 15 yäşlek Narek Koçaryanğa höcüm itä. Aña küp tapqır pıçaq belän çänçilär. Koçaryan xastaxanädä ülä. “Qatı yaralar yasalıp saqsızlıq arqasında ülem” digän mätdädä cinayät eşe quzğatılğan. “Rusiädä ärmännär berlege”, tikşerü bu höcümne milli näfrät nigezendä terkämägängä, känäğätsezlegen citkerde. Mäskäw prokuraturası, alarğa cawap itep, andıy faraz da çitkä qağılmıy, dip belderä.


text: Bögön federal' halım xeźmäteneñ Başqortostandağı idaralığı tağı ola ber tapqır kiñ mäğlümät saraları xäbärseläre menän osraşıp qara sxemalarğa qarşı köräş yomğaqtarın iğlan itte. Yıl başınan 60-qa yaqın keşe idaralıqta buldırılğan tura telefonğa şıltıratıp eş xaqtarınıñ konverttarźa tülänewe xaqında xäbär itkän. Ös şirqätte tikşergändän huñ qaźnağa öźtämä räweştä 200 meñ hum aqsa kire qaytarılğan. Respublikala eş xaqı yäşäw minimumınan köm bulmaźqa teyeş tigän maxsus qarar bar. Ämmä halım organdarı mäğlümättärenä qarağanda, äle 8 meñgä yaqın oyoşma uğa buyhonmay. Qanun boźowźar sawźa, töźölöş ölkähendä ayırıusa yış küźätelä. Halım organdarı bınday oyoşmalar yetäkseläre menän ayırım eş alıp bara. Höźömtälä tikşerew ütkärelgän şirqättärźeñ 38 protsentında eştär yayğa halına başlağan. Älkän halım inspektorı Roza Yäxinä äytewensä, bıyıl qasaqtarźı eşkä alıp eş xaqın konverttarźa tülägän oyoşmalar ğına büddjetqa öźtämä 600 meñ hum küserergä mäjbür bulğan.


text:
чәpшәMбe, 18 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 19:21
Başqortstanda yäşäwçe tatar zıyalıları Tatarstanda uzğan Ädäbiät häm sänğät yılı respublika tatarlarına da täesir itä ala ide dip isäpli. Alar fikerençä, monıñ öçen Tatarstan Konstitutsiäsendäge 14 matdä mömkinçelek birä. Läkin zıyalılar Tatarstannan qala iñ küpläp tatarlar yäşägän Başqortstan tatarları ul yılnıñ uñay täesire bulmadı dip isäpli. Alar uyınça, uzğan yılda Tatarstan Başqortstan tatarları mädäniäte könnäre ütkärü, respublikada yäşäwçe tatar yazuçılarınıñ kitapların çığaruda häm başqa bik küp kenä başqa uñay eşlär başqara alğan bulır ide.
Mönir Wafin, Ufa


text:
Bügen Norvegiä başqalasında 2004nçe yıl öçen Nobel tınıçlıq büläge iäse iseme iğlan itelde. Büläk Kenyalı xatın-qız tirä yaq möhitne saqlawçı Wangari Maathai'ğa tapşırıldı. Bu xaqta Norvegiä Nobel Komitetı başlığı Ole Danbolt Mjoes iğlan itte: "Tirä yaqnı saqlaw, demokratiä häm tınıçlıq yulındağı xezmäte öçen 2004nçe yılğı Nobel tınıçlıq büläge Wangani Maathai'ğa birelä."
Kenyanıñ Ekologiä ministrı urınbasarı Maathai, bu büläkne alğan berençe afrikan xatın-qızı buldı. Maathai Afrikanıñ yäşellär xäräkäte citäkçese. Bu xäräkät qitğada barlığı 30 millionnan artıq ağaç utırtqan. Xäräkät 1977nçe yılda tözelgän. Anıñ maqsatı – tirä yaq möhitne saqlaw, eş urınnarı buldıru häm xatın-qızlarğa cämğiättä üz urınnarın tabırğa yardäm itü.


text:
Rusiä Duması latinğa qarşı tügel?
Rusiä Duması latinğa qarşı tügel?
Bıyıl da cäyge yaldan kilgäç ük, Mäskäw deputatları şuşı qanunğa kire qaytıp, anı ikençe uqılışta da qararğa niät itkännär ide. Ozaqqa suzmastan, Dumanıñ sovetı bu qanunnı 20 sentäberdä bulaçaq utırışnıñ kön tärtibenä dä kertte. Läkin bügen Mäskäwdän ber xäbär kilep ireşte. İmeş, Tatarstan deputatları Fändäs Safiullin häm Oleg Morozov täqdime buyınça, Duma sovetı bu qanunnı comğa könne tikşerüdän baş tartqan. Bu xaqta işetkäç, xäbärneñ döreslegen tikşerer öçen bez Rusiä Däwlät Dumasına, deputat Fändäs Safiullinğa möräcäğät ittek. Ul bezgä menä nindi añlatmalar birde:
Äye, Rusiä Däwlät Dumasınıñ qayber deputatları tırışlığı belän bu qanunnı tikşerü älegä kiçekterelde. Läkin bu qanun ikençe uqılışta qaralsa, ul barıber küpçelek tawış belän ütäçäk. Latinğa qarşı qanunnıñ kilep çığuında min Däwlät Dumasın ğäyeplämim. Alar bezgä qarşı eşlärgä öyrängän inde. Monda kübräk ğäyep Tatarstan xaqimiäte, tatar ictimaği oyışmalarında. Bezgä xäzer üzebezneñ ğädel yuldan baruıbıznı, älege qanunnıñ Rusiäneñ konstitutsiäsenä häm xalıqara qanunnarğa qarşı kilüen istä totıp, kiçekmästän latin imlasına küçärgä kiräk. Monı eşlämäsäk, dimäk bez tatarlarğa qarşı äytelgän ğäyepläwlär belän rizalaşabız digän süz.
Fändäs äfände fikerençä, bu latinğa qarşı qanun qabul itelmäsen öçen Rusiä Dumasındağı 2-3 deputatnıñ ğına tırışlığı citmi. Bu eşkä barlıq tatarlar, tatar ictimaği oyışmaları da quşılırğa tieş. Şuşı oçraqta ğına tatar xalqı üz telendä telägänçä yazırğa xoquqın yaqlap qala alaçaq.
Barısı da bezdän tora. Qanunğa sıyğan barlıq ısullar belän tatarlar xaqimiätkä basım yasarğa tieşlär — xatlar, möräcäğätlär, täläplär belän. Monda bitaraf qalmasqa kiräk. Barlıq keşelär dä añlasınnar ide, süz bit latinğa qaytu turında ğına barmıy inde xäzer.


text:
Qıtaynıñ räsmi Ksinhua xäbär agentlığı Tönyaq Koreanıñ atom programması krizisın çişü turında 6 yaqlı söyläşülär şimbä könne däwam itäçäk dip belderde. Bu söyläşülär Tönyaq Korea yağınnan 13 aylıq boykottan soñ Pekiñda 4 kön elek yañartıldı.
6 yaqlı söyläşülärneñ citendä AQŞ belän Tönyaq Korea diplomatları 4 ikeyaqlıq söyläşü dä ütkärde.
Zur tärräqiät turında xäbärlär bulmasa da söyläşülärdäge AQŞ törkemen citäkläwçe Christopher Hill bügenge ikeyaqlı söyläşülär aldınnan 2 taraf qayber añlaşu noqtaları taptı dide.
AUDİO: Kiçäge söyläşülärdä Korea yarımutrawın atom töşennän azat itü turında bezneñ häm alarnıñ täqdimnäre turında süz bardı. Min ul täqdimnär ber ük törle dip äytmim. Bez alarnıñ qayber däqdimnären qullanıp bulmıy dip taptıq. Ämma alarnıñ qayber täqdimnäre bezdäge qayber täqdimnärgä bik nıq turı da kilde.
6 yaqlı söyläşülärdä bu ike ildän tış Könyaq Korea, Qıtay, Yaponiä häm Rusiä qatnaşa.


text:
Başqortostanda balalarźıñ layıqlı häm tüläwheź belem alıuğa konstitusion xoquqtarı boźola. Şulay uq ular menän qatı möğälämä itew osraqtarı bar. Töbäkteñ 27 rayon-qalahında tikşerewźär uźğarğandan huñ, respublika prokuraturahı oşonday hığımtağa kilgän. Bıl turala törlö säxifälär yaźıp sıqtı. Ularźan bildäle bulıuınsa, prokuratura tikşergän mäktäptärźä balalarźı uqırğa qabul itewźä Räsäy qanuniäten boźow osraqtarı asıqlanğan. Mäźälän ata-äsälärźän "irekle-mäjbüri" iğänälär yıyıu. Bıl aqsa mäktäptärźe haqlawsılarğa, töźökländerew eştärenä, uqıtıuźa qullanıla torğan käräk-yaraqtar hatıp alıuğa totonola. Bınday iğänälär daimi oyoştorola. Mäźälän, Beloret qalahında ber mäktäptä balaların 1-se sinıfqa kilterewse ata-äsälärgä 1035–är hum aqsa birergä quşqandar. Añlatma horap Azatlıq radíohı xäbärsehe Belorettıñ 14-se gimnaziahı direktorı Olga Dorofeevağa möräjäğät itte.
Olga Dorofeeva äytewensä, rişäwät alğan, balalarźı qıynağan tärbiäselär häm uqıtıusılar yazağa tarttırılırğa teyeş. Tik üź balahına layıqlı belem birew ösön aqsa yällämägändär häykälgä layıq. Sönki xökümättän yarźam kötöü urınhıź.
Oşonday xoquq boźowźar ösön prokuratura tikşerewźärenän huñ bıltır 3, bıyıl yartı yıl esendä 6 yenäyät eşe quźğatılğan.


text:
Berezovskiy mäçetenä kömeş ay quyıldı
Bu könnärdä Sverdlov ölkäse Berezovskiy şähäre möselmannarı tormışında istälekle waqiğa bulıp uzdı – şähärdä tözelep kilgän yaña mäçet manarasına ay quyıldı. Bu waqiğanıñ şähär öçen tarixi bulğanlığın assızıqlap, Berezovskiy tatarlarınıñ milli mädäni avtonomiäse citäkçese Frida xanım Nasretdinova bolay dide: -“Berezovskiy şähärenä inde 250 yäştän dä artıq, ämma moña qädär bezneñ äle manaralı mäçetebez bulğanı yuq ide. Bu bezneñ öçen bik dulqınlandırğıç, şähär öçen tarixi waqiğa”.
Berezovskiyda tatar häm başqort xalqı bik küp yäşi. Üzläre şayarıp äytkänçä, uramda oçrağan här ike keşeneñ berse tatarça añlıy yä söyläşä. Bez Frida xanımnan şähärdäge möselmannarnıñ tormışı turında soradıq.
Berezovskiy şähäre möselmannarı 90nçı yıllar urtasında üzlärenä mäxällä tözegännär. Mäxällä idäräsenä xalıq tuğız keşe saylap quyğan. Ğibädät qılu yortı buldıru öçen ayırım ber bina arendağa alınğan.
Bügenge köndä comğa namazları häm dini bäyrämnär şunda uzdırıla. Mäxällä idäräse räise Rinat Möxämmätov, idärä äğzaları belän bergä, şähärdä dini eşlärne cayğa salu buyınça bik küp eşlär başqara. Yal könnärendä din sabaqları uqıtu oyıştırılğan, dini kitaplar häm başqa kiräk-yaraqlarnı satu öçen keçkenä genä kibetläre dä bar.
2000nçe yıldan başlap yaña mäçet tözü öçen bik uñaylı cirdän urın alırğa ireşkännär, proyekt tözelgän. 2002nçe yılnıñ sentäberendä yaña mäçet nigezenä berençe taş salınğan. Bügenge köndä mäçetneñ inde eçke yağın bizäw eşläre genä qalıp kilä. Şähär başlığı häm ere predpriätielär citäkçeläre mäçet tözeleşenä häryaqlap yärdäm kürsätep toralar. Färit Näbiullin isemle tatar eşmäkäre häm tağın yegerme bişläp xälleräk millättäşlärebez başqa çığımnarnı üz öslärenä kütärergä tırışalar. Kümäk köç belän cäygä qәdәr mäçetne safqa kertergä uylıylar.
Manarağa ay quyu tantanasına xalıq bik küp bulıp cıyılğan ide. Berezovskiy şähäre başlığı, imamnar, tözeleştä qatnaşqan barça keşelär häm ğadi möselmannar, täğbir tawışı astında kömeş aynı manarağa mengerü mizgelen bik dulqınlanıp küzättelär.
Annan soñ şähär başlığı Brozovskiy äfände cıyılğan xalıqnı bu tantana belän täbrik itte. Yaqın-tirä şähärlärdän kilgän imam xäzrätlär xalıqqa wäğäz uqıdılar. Mäçet tözeleşeneñ iñ berençe könnärennän başlap prorab wazifasın ütägän Ädip äfände Sitdiqov bu könneñ mäğnäsen bolay dip añlattı: —“Moña qädär bu ber bina ğına ide, ä bügenge könnän soñ ul mäçetkä äwerelde. Bez mäçetebezne, cıyılışta bik ozaq kiñäşkännän soñ, “Altın mäçet” dip atarğa buldıq. Här möselman keşese öçen altın kebek iñ qäderle urın bulırğa tieş bu”.
“Altın” mäçetneñ yaña ayı şähär östenä kömeş nurların sibep, iman nurın börkep torır. Berezovskiy şähäre möselmannarınıñ moña imanı kamil.
Fäwiä Safiullina.
Yekaterinburg.


text: Oşo köndäržä Respublika milisiahı la kösäytelgän rejimda eşläügä küsergä teyeş. Bıl Beslan fajiğähenä bäyle. Eske eştär ministrlığı matbuğat xežmäte xäbär iteüyensä, 1 sintäbrrgä tiklem barlıq mäktäptär, texnikumdar, yuğarı uqıu yorttarı häm ular ergähendäge bilämälär maxsus öyrätelgän ettär yaržamında tulıhınsa tikşereläsäk. Bınan tış, barlıq binalarža berense qattaržan timer räşätkälär alınasaq. 31 awgustan 2 sintäbrrgä tiklem uqıu yorttarında haq xežmättäre lä kösäytelä. Mäktäptäržä imenlek möyöştäre barlıqqa kiläsäk. Unda balalaržı şikle äyberžär tapqas üžeñde nisek totorğa, qayža şıltıratırğa öyrätäsäktär. Başqortostanda äle kön hayın respublika bilämähendä terror ğämäle oyoştorowğa hälätle şikle watandaştaržı asıqlaw yähätennän maxsus saralar ütkärelä. Respublika eske eştär ministrlığı yaržam qulı hužırlıq härkemgä maxsus telefondar buyınsa şıltıratırğa horay.


text:
Kanal D ekranı Keşanlı Ali Destanı'nın 4.Bölümünü dün yılbaşı olması gerekçesiyle yayımlanmamıştır dizi kanal d'de yayınlanır yayımlanmaz sitemize eklenecektir.
Anahtar Kelimeler : keşanlı ali destanı 4. Bölüm dizi müziği, keşanlı ali destanı 4. Bölüm Hangi gün, keşanlı ali destanı 4. Bölüm Hangi Kanalda, keşanlı ali destanı 4. Bölüm Saat Kaçta, keşanlı ali destanı 4. Bölüm izle, keşanlı ali destanı 4. Bölüm full 31 aralık 2011 izle, keşanlı ali destanı 4. Bölüm full izle, keşanlı ali destanı 4. Bölüm hd izle, keşanlı ali destanı 4. Bölüm izle, keşanlı ali destanı 4. Bölüm izle 31 aralık 2011 2011, keşanlı ali destanı 4. Bölüm son bölüm izle, keşanlı ali destanı 4. Bölüm yeni bölüm izle, keşanlı ali destanı 4. Bölüm Fragmanı, keşanlı ali destanı 4. Bölüm Fragmanı 31 aralık 2011 izle, keşanlı ali destanı 4. Bölüm Fragmanı full izle, keşanlı ali destanı 4. Bölüm Fragmanı hd izle, keşanlı ali destanı 4. Bölüm Fragmanı izle, keşanlı ali destanı 4. Bölüm izle Fragmanı 31 aralık 2011 2011, keşanlı ali destanı 4. Bölüm son bölüm Fragmanı izle, keşanlı ali destanı 4. Bölüm yeni bölüm


text:
Äsäkäydä Musa Cälilgä häykäl açıldı
Şuşı könnärdä ölkäneñ Äsäkäy rayon üzägendä, M.Cälilneñ 100 yıllığına qarata, park häm märmärdän häykäl, ikençe törle äytkändä, ike metr bieklektä häm ike metr kiñlektä eşlängän “Moabit däftäre”n xäterlätkän monument açıldı.
Anıñ sul yağında şağirneñ zur portretı, ä uñ yağında M.Cälil dip tatarça yazılğan häm yäşäw yılları kürsätelgän. Tübänräk, ike bittä “Cırlarım” şiğerennän, tatar häm rus tellärendä berär kuplet terkälgän.
Anıñ tirä-yağı 3 zur märmär plitä belän qorşalğan, şunda uq 6 eskämiä dä eşlängän. Aq qayınnardan torğan park 6ğa cirne bili, küptän tügel bik küp itep çırşılar da utırttılar, tirä yaqında qorşadılar.
Älege taşlandıq parknı, bügenge xälgä kiterer öçen bezgä 2 yıl kiräk buldı, - dide Äsäkäy rayon tatar milli mädäni-möxtäriäte räise Fail Latıypov. Fail Latıypov, şulay uq, älege häykäl-proektnıñ avtorı da.
Tantana rus telendä bardı, ä M.Cälilneñ şiğerläre tatar telendä yañğıradı.
Tantanada, Musanıñ şiğerlären uquçı Nail Walişin, şağirneñ icatına küp iğtibar birä, sänğät tügärägendä millättäşlärebez belän spektakl'lärdän özeklär kürsätä, konsertlar äzerli.
Nail Walişin şağirneñ icatın yäşlär häm olılar belän öyränsä, berençe sanlı balalar baqçasında, tatar tele däreslären alıp baruçı, Raniä Baybikova Cälilneñ icatı belän keçkenälärne tanıştıra.
Şulay itep, keçe yäştän Cälilneñ icatı belän tanışıp, şağirneñ isemen yörtkän parkta yal itep üskän bala üz xalqı şağireneñ isemen dä, şiğeren dä onıtmas...
Firüzä Absalyamova, Orenbur


text:
2004-nçe yılda Beslan mäktäbendä totıqlar aluda qatnaşqan, häm berdänber isän qalgan totıq aluçı dip sanalğan Nurpaşi Kulayev mäxkamä tarafınnan keşe üterüçe häm terrorçı dip tanıldı.
Tönyaq Kafkaz yuğarı mäxkamäseneñ baş xäkime Tamerlan Aguzov Kulayev ülemgä layıq, ämma Rusiädä ülem cäzası tıyılu säbäple aña ğömerlek törmä cäzası birelä dide.
Kulayev totıqlar aluda qatnaşuın tanıy, ämma beräwne dä ütermädem dip täqrarlıy.
Bu turıda täfsilleräk mäğlümät bügen Azatlıqnıñ köndälek küzätülärendä bulır.


text: Ğiraqnıñ törle şähärlärendä bulğan höcümnärdä 23 keşe hälak buldı. Bağdadtan tönyaqkönçığışqa taba 55 çaqrımda urnaşqan Buhriz şähärendä 8 xärbi hälak bulğan. Tağın 8 keşe Bağdadtan 250 çaqrım yıraqlıqtağı Beiji şähärendä maşinağa quyılğan bombada şartlap ülgän. Alarnıñ 7se – polisiä xezmätkärläre. Bağdadnıñ könbatışında amerikan xärbiläre yanında maşina şartlağan, anda tınıç xalıqtan 3 keşe hälak bulğan. İlneñ könbatışındağı Ramadi şähärendä 4 mäyet tabılğan, alarnıñ berse genä xärbi, qalğannarı – sivil keşelär. Älege höcümnär – saylawçılarnı 30 ğinwar könne tawış urınnarına kitermäs öçen eşlängän buluğa oxşağan, dip xäbär itelä.


text:
Ğiraqtağı AQŞ xärbiläre Küfä şähärendä suğışçan şığıy din ähele Moqtada äs-Sadrnıñ kimendä 32 suğışçısın üterdek dip belderä.
Küfädağı xastaxanä xezmätkärläre äytüençä 54 keşe yaralanğan.
Bügen Küfä yanındağı Näcäf şähärendä dä atışular däwam itte. Andağı xastaxanä xezmätkärläre äytüençä 14 keşe üterelgän häm 37 keşe yaralanğan. Ülüçelärneñ häm yaralanuçılarnıñ kübese tınıç xalıq wäkilläre dip xäbär itelä.
AQŞ xärbiläre Mart ayında Fällücä şähärendä 4 amerikalını üterep mäyetlären mısqıllawçılarnı ezläw barışında Ğiraq xakimiätlärenä ezlängän 25 keşeneñ isemnären tapşıruı turında belderde.
Bügen AQŞ xärbiläre şulay uq, Äbü Ğraib törmäsendä AQŞ xärbiläre ğiraqlı totqınnarnı azaplağanda general Ricardo Sanchez ta anda bulğan digän belderüne kire qaqtı. Bu turıda Äbü Ğraib törmäsendäge ğämälläre öçen xökem itelergä tieşle soldatlarnıñ berse äytkän ide.
Sanchez Ğiraqtağı koalitsiä köçläre başlığı.


text:
Rusiäneñ atom energiäse ministrı Alexandr Rumyantsev häm Amerika Quşma Ştatları Däwlät Sekratereneñ qoral kontrole häm xalıqara iminlek öçen cawaplı urınbasarı John Bolton bügen Mäskäwdä oçraşıp küpläp üterü qoralın cäyeldermäw turında fiker alıştı. Söyläşülärneñ näticäse älegä mäğlüm tügel, ämma anda İrannıñ atom programması turında da süz barır dip kötelgän ide.
Quşma Ştatlar Rusiäne İranğa Buşer atom zavodında yardäm itüe öçen ğayepli. Rumyantsev isä, üz çiratında İran belän Rusiä arasında atom ölkäsendäge xezmättäşlek tulısınça qanun qısalarında, dip belderde.
Amerikan wäkile John Bolton Mäskäwgä kiçä kilde.


text:
BTİÜ räise itep qabat Räşit Yağfärov saylandı
BTİÜ räise itep qabat Räşit Yağfärov saylandı
Sişämbe könne BTİÜneñ yaña saylanğan räise Räşit Yagfärov Qorıltay näticäläre turında “Azatlıq” radiosına söyläde. Ul Qorıltay näticäläre belän qänäğät buluın, Tatarstannıñ möstäqillegenä, millätneñ üzbilgelänüenä qurqınıç yanağanda, milli xäräkätneñ canlana, kütärelä baruın äytte.
BTİÜneñ 15 aprildä Qazanda uzğan VII Qorıltayında distädän artıq rezolyutsiä häm berniçä möräcäğät qabul itelde. Rezolütsiälärneñ iñ möhime “Rusiä kolonial' säyäsäteneñ kiskenläşüe şartlarında BTİÜ eşçänlegeneñ töp prinsipları” dip atala. BTİÜneñ strategiäse elekkeçä qala: suverenitet, möstäqillek häm däwlätçelekne torğızu nigezendä tatar xalqınıñ milli azatlığına ireşü.
Azatlıq radiosı öçen Qazannan Yunıs Ätnäle


text:
Semberdä “Muzıkal qotlawlar” tapşıruına “cenaza uqıldı”
Yaña yıl açıqladı: monısı da mömkin tügel ikän inde. “Muzıkal'' qotlawlar” tapşıruı Yaña yıl aldınnan soñğı märtäbä efirğa çıqtı. Bu tapşırunıñ yuğarı abruyına anıñ alıp baruçısı Ramilä Safina da bik qänäğät ide.
“Tapşırular görläp bara, ğarizalar 2-3 ay elegräk tuplanıp betä ide. Qayber yubilyarlarğa 5 qotlaw kiterälär ide. Tik menä xucalar üzgärde, tapşırularnıñ çeltäre dä üzgärde – anda bezneñ tapşıruğa urın qaralmağan bulıp çıqtı. Mäskäw türäläre bezneñ tapşırular kiräkmi, digännär. Qızğanıç ki, bezneñ başqa millättäge kürşelärebez dä bu tapşırunı tuqtatunı sorap Mäskäwgä xat yazğannar, dip tä äyttelär bezneñ citäkçelär”, - dide Ramilä xanım.
Kanalnıñ cirle citäkçese Vladislav Sovetkinğa “Tuğan tel” oyışması üz waqıtında bu tapşırularnı oyıştırğanı öçen oluğ räxmätlären citkerä kilde. Bu muqşı yegete dä ölkä üzägendä şundıy “to-le-rant-lıq” ğälämätläre barlığın rasladı.
“- Äye, çınlap ta, şundıy xatlar bulğanı mäğlüm. Nişliseñ inde, barçasın da qänäğätländerä almağan tapşırular da bula bit. Ämma eş anda ğına tügel. Möhimräge dä bar: Üzäk televidenieneñ säyäsäte şundıy: töbäklär waqıtın kimetep, Mäskäw waqıtın kübäytü. Monı tapşırunıñ formatına yaraqlaşu häm waqıtnı Mäskäw reklamaların xalıqqa citkerü maqsatında qullanu kiräklege belän añlatalar.
Xällär şundıy: 5-6 yıl çaması elek könenä 3 säğätkä yaqın çaması birelä ide, xäzer - säğät yarım ğına. Anıñ da yartı säğäte genä yaxşı waqıtta birelä. Ä yal könnärendä barı tik yartı säğät kenä. Yal könnärendä birelüçe “Muzıkal'' qotlawlar”ğa säğät yarım birelä ide. Şuña kürä dä bez anı saqlıy almıybız. Min üzem dä monıñ belän qänäğät tügel, läkin nişliseñ inde – kontraktnı ütärgä kiräk.
- Mäskäw böten ilneñ barlıq baylığın suırıp aldı, ni citmi ikän soñ? Nigä yaratqan başqalabız şundıy qomsız ikän?
- Ber ğibrätle urıs täğbire bar: xozyain – barin! Mäskäw ul – xäzer barlıq töbäklärdä dä zur-zur külämdä milekkä iä bulğan barin. Şul isäptän – efirda da. STS kanalı – kompaniä milke. Şulay kilep çığa inde: ul, xucalıq itüçe subyekt bularaq, döres eşli – keremnären arttıra. Şunlıqtan bu xäl döres sanala. Ä qanunnar şulay tözelgän ki, efirğa çığu mömkinlekläre berençe çiratta Mäskäw kompaniälärenä elägä. Häm monıñ belän berni dä eşläp bulmıy. Oşıymı – yuqmı, bez şundıy şartlarda eşlärgä tieşbez.”
STS kanalınıñ direktorları şurası äğzası, cirle tapşırular xucası Vladislav Sovetkin belän Ayrat İbrahim oçraştı.
Ayrat İbrahim, Sember


text:
Rusiä: tınıç qına federatsiä belän xuşlaşumı?
Rusiä prezidentı Vladimir Putin, ildä ölkä citäkçelären häm respublika başlıqların xalıq tarafınnan saylawnı betergän qanunnı imzaladı. İldäge liberallar ğına tügel, xätta kommunistlar häm abruylı xoquq belgeçläre dä Mäskäw Kremleneñ şuşı ğämälen demokratiädän çitläşügä iltkän adım dip bäyäli. Başta monı terrorğa qarşı köräşne köçäytü zarurlığı belän añlatqan Putin xäzer xakimiatne üzäkläşterü Rusiäne berböten kileş saqlaw öçen kiräk dip belderä.
Audio, Boris Nemtsov
"Soraw bulıp şul tora, Rusiädäge sivil cämğiat bez şul xätle qatı köräş näticäsendä ireşkän ireklek wä demokratiäne yaqlıy alrmı? Cawap isä, demokratik köçlärneñ xäzerge tarqawlığınnan qotıla alu-almawına bäyle" di Boris Nemtsov. Anıñ şuşı fikere belän ikençe ber liberal, Grigoriy Yavlinski dä kileşä, anıñ süzlärençä, Rusiäneñ xäzerge xakimnäre demokratiägä inanğan keşelär tügel, demokratiäneñ möhim buluın alarğa xalıq üze häm oppozitsiä citkerergä tieş. Ämma Nemtsovnıñ da, Yavlinskineñ dä partiäläre saylawlarda tieşle yaqlaw qazana almadı, alar xäzer ğomumän Dumağa da kermi. Şul uq yäkşämbedä Mäskäwneñ ikençe ber urınında prezident Putinne yaqlağan "İduçie vmeste" xäräkäte tarafdarları cıyıldı, alarnıñ citäkçese Vasiliy Yakimenko üz cıyınına 18 meñläp keşe kilde dip belderep, Yavlinski belän Nemtsovqa mondıyraq süzlär äytte:
Audio, Vasiliy Yakimenko
"Ägär dä qayadır kemneder wäkillek itäm dip sanağan 18 keşe cıyıla ikän, biredäge 18 meñ alarğa, "yuq, sez berkemne dä wäkillek itmisez, xalıq bezneñ belän" dip äytergä tieş di Kreml'' oyıştırğan "İdusçie vmeste" xäräkäte citäkçese. Hollandiädäge RAND Europe üzägendä eşläwçe Rusiä belgeçe Stephan De Spiegeleire, Putin imzalağan qanunnıñ federatsiä sanalğan ildä xakimiat balansın bozuın xoquq belgeçläre tänqitläsä dä, aña qarşı açıqtan-açıq çığuçı yuq, xätta Konstitutsiä Mäxkämäse dä däşmi, di.
Audio, Stephan De Spiegeleire
"Bu Rusiä Konstitutsiän şul xätle tupas bozu ki, hiç yuğı inde Konstitutsiä Mäxkämäseneñ niçek tä bulsa tänqit belän çığuın kötärgä mömkin ide. Läkin alar monı eşlämi" di Rusiä belgeçe. Mänfäğätlärenä turıdan-turı qağılğan töbäk citäkçeläre qarşı çıqmıy utıra häm şulay itep, Kreml''neñ xakimiatne üzäkläşterü omtılışlarına berkem dä kirtä quya almıy bulıp çığa. Şuña da küplär, Rusiä federativ däwlät bularaq yäşäwdän tuqtadı dip isäpli.
Kärim Kamal


text:
Mäğlümat çaraları Amerikadağı ut sününe, bu ildä soñğı 40 yılda iñ zur energetika krizisı dip atap ölgerde inde. Ä Rusiädä energetika ölkäseneñ imin genä eşlägäne dä yuq bit. Ütkän yılda Rusiäneñ küp kenä ölkäläre energetika krizisın kiçergän ide. Şuña kürä, utsız, suzıs utırğan qayber rusiä keşeläre amerikannarnıñ xälen añlıy bulsa kiräk. Tatarstan da bu yaqtan totrıqlılıq utrawı tügel. Tik bu mäs’älädä Amerika belän Tatarstan ber närsä belän ayırıla. Respublikada energetik sistemalar köç kilüdän tuqtamıy, bu tarmaq xezmätkärläre utnı üzläre sünderä. Ütkän atnada ğına, tapşıruıbızda küp kenä ere şirkätlärneñ «Tatenergo» oyışmasına elektr-energiäse öçen burıçlı buluın söylägän idek. Ğadi xalıqtan da aqçalar waqıtında kilep citmi, dip zarlana energetika tarmağına eşläwçelär. Sorap qarap ta, taläp itep tä, mäxkämä belän yanap ta, burıçlarnı qaytarıp bulmağan oçraqta ğına da, Tatarstan energetika xezmätkärläre utnı sünderä başlıy. «Tatenergo» oyışmasınıñ matbuğat xezmäte beldergänçä, berençe çiratta ut sänäğät şirkätlärendä sünderelä, ä fatirlardağı elektr energiäne alar özmäskä tırışa. Läkin burıçlar bik zur bulğan oçraqta, bu qağidä dä bozıla ikän. «BeчepHяя KaзaHb» gäziteneñ comğa sanında xäbär itelgänçä, Qazannıñ Sovet rayonında yış qına berniçä säğätkä ut sünderelä. Mäsälän, gäzit yazğança, şuşı rayon kommunal xucalıqlarına ber xalıq deputatı 12 meñ sum tieş. Anıñ kebek burıçların tülämi torğan başqa keşelär arqasında, böten yortta ut sünderelde. Ber yort qına tügel, burıçlar säbäple, Aqsubayda böten rayon üzäge kön sayın ber niçä säğätkä utsız qala. «BeчepHяя KaзaHb» gäzite yazğança, ayırım-ayırım tügel, ä kümäkläp sündergändä, burıçlar tizräk beterelä ikän. Şulay itep, Tatarstanda da, Amerikadağı energetika qıtlığınıñ awırlığın añlawçılar bar.
Bikä Timerova.


text:
Bügen Bağdadtağı Törkiä ilçelege qarşında maşinağa quyılğan bomba şartlaw näticäsendä intixar terrorçı hälak buldı 6 keşe yaralandı.
AQŞ xärbiläre wäkile polkovnik Peter Mansoor äytüençä maşina ilçelek kereşenä taba barğanda şartlağan, maşinadağı keşe hälak bulğan tirä yaqtağılar yaralanğan.
Bu Ğiraq başqalasında soñğı 3 köndä 2-nçe şundıy şartlaw buldı. Reuters xäbär agentlığı äytüençä, AQŞ xärbiläre ilçelek tiräsen blokadalağan häm jurnalistlarnı annan çığarıp cibärgän.
Ankarada Törkiä tışqı eşlär ministrlğı bu Ğiraqtağı wäzğiätneñ ni qädär naçar buluın kürsätä dip älege ğämälne ğäyepläp çıqtı.
Ber atna elek Törkiä Ğiraq İdarä Şurasınıñ häm Ğiraqtağı kördlärneñ qarşılığına qaramastan Ğiraqqa tınıçlıq köçläre cibärü turında qarar qabul itkän ide.
Uzğan töndä Kerbala şähärendä üzara doşman ike şiği törkem arasındağı bäreleşlärdä 1 keşe hälak buldı, 24 keşe yaralandı dielä. Bäreleş urtaçıl şiğilar törkeme amerika ğäskärlärenä kisken qarşı çığuçı din ähele Moqtada Sadr tarafdarların ike imam mavzoleyına kertmäskä tırışqanda başlanıp kitkän häm tañğa qädär däwam itkän.


text:
Tatarstan mäktäplärendä din däresläre uqıtılırmı...
Ä Tatarstan Mäğärif ministrlığınıñ bu xaqta fikerläre nindi soñ? Alar bu qarar häm anı tormışqa aşıru turında ni uylıylar? Şuşı sorawlarğa açıqlıq kertü niätennän comğa könne respublika Mäğärif ministrlığına möräcäğät ittek. Läkin bez maqsatıbızğa ireşä almadıq. Ministrlıqnıñ matbuğat üzägendä, bezgä bu qarar äle kilep citmäde, bezneñ anı kürgänebez yuq, bu xaqta bernindi dä añlatmalar birä almıybız, dip cawap birdelär. Şuña kürä alarnıñ uy-fikerlären bez sezgä 1 yül könne ük Vladimir Filippov tarafınnan imzalanğan häm 5 agust könne Yustitsiä ministrlığında terkälgän bu qarar Qazanğa kilep ireşkäç kenä citkerä alaçaqbız. Bu mäs’älädä eş alıp barğan tağın ber yaqnıñ – din ähelläreneñ fikerlären beläse ciñelräk buldı. Mansur xäzrät Cäläletdin, Qazan şähäreneñ imam-möxtasibe Filippovnıñ qararı turında bezgä menä närsälär äytte.
Minem fikeremçä, ägär dä balalarğa uqu planınnan tış din däresläre kertergä telilär ikän, bu alar öçen bik äybät bulır ide. Çönki xäzer bezneñ balalar, yäşlär närsä kürep üsä – narkomaniä, faxişälek häm başqalar. Rus balaları – pravoslav dinen, tatarlar – islam dinen öyränsennär. Alarnıñ buş waqıtları din belän tutırılsa, ul alarğa faydağa ğına bulır.
Bezneñ balalar mäktäplärdä dini däreslär uqırğa telägän oçraqta, sez alarnı belemle uqıtuçılar belän tä’min itä alasızmı, inde äzer uqıtu programmaları barmı digän sorawğa Mansur xäzrät bolay dip cawap birde.
Bezneñ inde bügengä köndä ük mäğärif oyışmalarına barıp uqıtırğa äzer uqıtuçılarıbız bar. Bezdä bit uñışlı ğına ike yuğarı mädräsä, Rusiä İslam universitetı eşläp kilälär. Belemle imamnarıbız da şaqtıy. Maxsus programmalar da inde küptän äzer. Programmalar bezneñ maxsus mädräsälär öçen, mäktäplär, cäyge möselman lagerları, fakul’tativ däreslär öçen dä äzer. Uqırğa teläwçelär bar ikän, bez bügennän ük uqıtuçılar belän dä, programmalar belän dä tä’min itärgä äzer.
Şulay itep, dini belem birü kebek qatlawlı mäs’älädä dä qayber açıqlıqlar kertelä bara. Älegä alda äytelgän qarar buyınça bernindi dä eşlär alıp barılmıy kebek. Läkin ike yaq ta xezmättäşlekkä äzer.
Gölnaz İlgizär


text:
Ğiraq iminlek köçläre bügen Bağdadqa iltüçe barlıq yullarnı yabıp ğisyançılarnı ezläw operatsiäsenä kereştä. Anda barlığı 40 meñ keşe qatnaşa. Saqlanu ministrlığı räsmie Reuters xäbär agentlığına bu operatsiä terrorçılıq infrastrukturasın cimerü öçen oyıştırıldı digän. Ğiraq neft' ministrlığı yanında ber intixarçı maşinada bomba şartlatqan. Ğiraq politsiäse xezmätkäre Ğädel Xäsän şartlaw turında bolarnı söyläde. 2909
Yaqınça öçençe yartılarda Neft' ministrlığına höcüm itüçe intixarçı bombalı maşinasın şartlattı. Ul Neft' ministrlığına höcüm itü öçen qarşı yulğa çıqtı. Höcüm näticäsendä ministrlıqnıñ ike saqçısı ülde, ike xezmätkäre häm tağın 2 sivil' keşe yaralandı. Şartlaw näticäsendä maşinağa ut qaptı, şartlatuçınıñ mäyete ministrlıqnıñ qoyması aşa ikençe yaqqa oçtı dide Xäsän.
Bügen şulay uq Ğiraqnıñ könyağında ber britan soldatı häm Bağdadtan tönyaq-könbatışta ber AQŞ xärbie üterelde.
Ğiraq iminlek köçläre bügen başqa ike şartlaw näticäsendä kimendä 5 ğiraqlı ülde, berniçä keşe yaralandı dip belderde.


text:
Qazannıñ meñyıllığına bağışlanğan kürgäzmä Mäskäwdä dä eşläyäçäk
Respublikada Qazannıñ meñyıllığına äzerlek däwam itä. Läkin bu yünäleştä eş şähärne maturlatu, yaña binalar tözü, tarixi häykällärne tözekländerü belän genä çiklänmi. Başqalanıñ yubileyı uñayınnan Tatarstannıñ baş arxiv idäräse tarafınnan Qazanğa – 1000 yıl dip isemlängän kürgäzmä äzerlänä. 17 mart könne älege kürgäzmä häm anı äzerläw eşläre xaqında jurnalistlarğa da söylädelär. Oçraşuda respublikanıñ Mädäniät ministrınıñ berençe urınbasarı Rafail Wäliev, Baş arxiv idäräse citäkçese Damir Şäräfetdinov, Qazan başlığı urınbasarı Älfiä Tutaeva, tarixçı, akademik İndus Tahirov qatnaştılar. Alar süzlärençä, Qazanğa – 1000 yıl digän kürgäzmä 24 mart könne Mäskäwdä açılaçaq. Ber ay däwamında ul federal arxivlarnıñ Kürgäzmälär zalında baraçaq. 26 maydan isä kürgäzmä üz eşen Qazanda däwam itäçäk. Qazan milli mädäniät üzägendä qazanlılar andağı qızıqlı tarixi eksponatlar belän 25 iyüngä qädär tanışa alaçaqlar. Şunısı qızıq, bu kürgäzmädä respublika muzeylarında ğına tügel, ä Mäskäw häm Peterburg şähärlärendä saqlanğan eksponatlar da kürsäteläçäk. Älege kürgäzmä häm anıñ ähämiäte turında tarixçı, akademik İndus Tahirov söyli.
Bu kürgäzmä – respublika häm federal arxiv idäräläreneñ berläşep eşläw näticäse. Monda iñ qızıqlı, siräk kürsätelä torğan materiallar cıyılğan. Anıñ ähämiäte berençe çiratta şunda – älege bay kürgäzmä belän tanışqannan soñ bar keşedä, tatar xalqı bik bay tarixlı, qızıqlı xalıq ikänenä inanaçaq. İkençedän, bez tatarlarnıñ üzlärenä dä alarnıñ böyeklegen isbatlarğa yärdäm itäbezQazanğa – 1000 yıl digän kürgäzmä xaqında sezgä tarixçı, akademik İndus Tahirov söyläde. Çärşämbe könne uzğan matbuğat oçraşuında şulay uq älege kürgäzmägä bağışlanğan bik bay eçtälekle häm matur itep näşer itelgän al’bomnı da täqdir itü buldı. Anda Qazan tarixına qağılışlı iñ qızıqlı muzey eksponatları, möhim tarixi dokumentlar xaqında süz bara.Gölnaz İlgizär


text:
Öfö uramdarına videokameralar quyıla başlağan. Äle Öktäber prospektında Qala sowetı menän Sport tuqtalışı arahı küźätewgä alınğan. Bında 6 videokamera urınlaştırılğan. Kameralar aşa alınğan hürät Eske eştär idaralıqtarına oźatıla. Ularźı quyıu ösön milliard yarım hum aqsa käräk. Öfö uramdarın küźätewgä alıuźı ministr Rafael Diwayıv küptän käräk sara tip belderep kilä. Bınday aźım yenäyätselekkä qarşı köräşte ber ni tiklem kösäytügä yarźam itäsäk tigän feker bar. Öfönöñ baytaq oyoşma-şirqättärendä eske küźätew kameraları urınlaştırılğan. Ämmä eş urındarınan keyem, aqsalar yuğalıu osraqtarı işetelep tora.
Baytulla Fatqullin, Öfö


text:
Respublikala arxitektor Barıy Kälimullindıñ tıuıuına 100 yıl tulıuźı tuylarğa yıyınalar
Bıl turala respublika xökümäteneñ kürhätmä qabul itep, bayram iteü buyınsa oyoştorou komitetı bildäläne. Töźölöş häm arxitektura Akademiyahınıñ möxbir ağzahı, bildäle arxitektor Barıy Kälimullin 1907-se yıldıñ aprelendä Mäsetle rayonı Dıuan- Mäsetle auılında tıuğan. Respublikanıñ könbayış tööbägendäge möhim sänäğät şirkättäre, İşembay, Beloret, Baymaq, Stärletamaq qalaları, Yanğantau, Krasnousol şifaxanaların general proektlau menän etäkselek itkän. Başqort däülät, Öfö däülät awiatsiya - texnik universitettarı korpustarı avtorı.
Donyalağı iñ tınıs hönär eyähe Barıy Kälimullindıñ tıuıuına 100 yıl tulıu uñayınan yubiley saraları Öfölä häm Mäsetle rayonında ütäsäk. Öfölä arxitektor yäşägän yortqa taqtataş quyılasaq.
B. Fatqullin Öfö


text:
Äfğanstannıñ tönyaqkönbatışındağı Faryab provinsiäsendä xökümät häm töbäk citäkçeläre arasında söyläşülär bara. Provinsiä başqalası Maymana'da cirle yulbaşçılar belän oçraşqan xökümät wäkilläre etnik üzbäk Abdul Räşid Dostum köçläreneñ şähärdän çığıp kitüen taläp itä. İñ soñğı xäbärlärgä qarağanda Dustum köçläre şähärdän kitä başlağan. Söyläşülärdä şulay uq Berläşkän Millätlär wäkilläre dä qatnaşa. Faryab gubernatorı wazifasın başqaruçı Sayed Ahmad Saeed belän Dostum köçläre wäkile Rais Rahmatulla arasında barğan bu söyläşülär waqıtında, Saeed Azatlıq radiosına, barısı da "kontroldä" dip belderde: "Bügen söyläşülärdä provinsiäne tözekländerü keşeläre, Berläşkän Millätlärneñ Äfğanstandağı wäkilläre, polisiä häm milli ğaskärlär wäkilläre qatnaştı. Süz töbäktä iminlek buldıru turında bardı. Wazğiät normalläşä, barısı da kontroldä, borçılırlıq äyber yuq, " dide Faryab provinsiäseneñ xäzerge citäkçese.
Äfğanstannıñ eçke eşlär ministrı Ali akhmad Jamali, töbäkkä 750gä yaqın xärbi kiterelde, dip belderde. Etnik üzbäk xärbi köçläreneñ şähärgä yaqınlaşuın işetkäç Faryab provinsiäse gubernatorı Enayatolla Enayat qaçqan, dip xäbär itelä.


text:
Gruziädäge saylawlar näticäse: Eduard Şevardnadze oppozitsiä belän eşli alırmı?
Yäkşämbedä Gruziädä ütkän parlament saylawlarınıñ berençel näticäläre, tawışlarnıñ küpçelegen bu yulı prezident Şevardnadzegä qarşı çıqqan oppozitsiä yawlawın kürsätä. Läkin partiälär arasında aldınğılıqnı näq menä Şevardnadze citäklägän "Yaña Gruziä öçen" berläşmäse tota. Oppozitsiä köçläre, ul moña tawış birüdä xärämläşü xisabına ireşte dip belderä.
Audio, Eduard Şevardnadze
"Min bügen inde berençe belderüwemne yasadım häm üzemneñ parlamentta wäkillege bulğan teläsä nindi köç belän xezmättäşlek itärgä äzer toruwımnı äyttem. Oppozitsiäme ul, ällä başqalarımı, alar barısı da parlament eşendä borılışqa ireşü telägendä toradır dip uylıym" di Gruziä prezidentı Eduard Şevardnadze. 235 urınlı parlamentqa saylanu köräşen Gruziädä 22 partiä alıp bardı. Berençel näticälär kürsätkänçä, "Yaña Gruziä öçen" xäräkäte 23, başqala Tbilisineñ şähär şurası räise Mixail Saakaşvili citäklägän Demokratik Front milli xäräkäte 22, Xezmät partiäse 16, parlament citäkçese Nino Burjanadzeneñ demokratlar berläşmäse 10, Yaña Xoquqlar partiäse 8 yarım häm Abaşidzeneñ "Yañarış"ı 8.2 protsent tawış cıyğan. Şevardnadze tarafdarlarınıñ berençe kilüwe kötelmägän ide diärgä bula, aldan ütkärelgän fiker beleşülär uñışqa oppozitsiäneñ ireşäçägenä işarä itkän ide. Şuña da prezidentnıñ säyäsi köndäşläre anı xäzer, berençelekkä xärämläşü näticäsendä genä ireşä aluda, saylaw näticälären üzençä üzgärtüdä ğäepli. Oppozitsiä yağında torğan "Rustavi-2" kanalı, misal öçen, ilneñ qayber töbäklärendä tawış birü urınnarına yasalğan höcümnär turında xäbär itte. Üzäk saylaw komissiäse 17 saylaw urındağı tawış birü näticälären ğämäldän çığardı, läkin şuña da qaramastan, monıñ bar il külämendä saylaw näticälärenä tä''sire bulmayaçaq dip belderde. Yäkşämbe könge tawış birü bik tübän qatnaşu däräcäse belän bilgelände, saylawğa terkälgän saylawçılarnıñ barı tik yartısınnan artığı ğına kilde.
Kärim Kamal, Praga


text:
Äfğanstandağı NATO citäkçelege uzğan atnada ütkärelgän hawa höcüme waqıtında ülgännärneñ häm zıyan kürgännärneñ ğailälärenä kompensatsiä tülägän. 24 nçe üktäber könne könyaqtağı Qandahar wilayätendä taliblarnıñ nığıtmaları bombalanğan ide. Soñıraq, bu höcüm waqıtında tınıç xalıqnıñ da ülüe açıqlandı. Urındağı xakimiatlär äytüençä, 60 tan 85 kä qadär keşe üterelgän. Ämma NATO citäkçelege älegä 12 keşeneñ ülüen genä rasladı. Aqçalata yärdämnän qala, zıyan kürüçelärgä azıq-tölek birelgän häm başqa tör yärdäm dä kürsätelgän.
Ägär Äfğanstandağı NATO ğaskärläre zuraytılmasa, anıñ yaqındağı yartı yıl eçendä taliplar qarşılığın ciñüe ikele. Bu xaqta Äfğanstandağı NATO köçläre başlığı general David Richardson belderde. Bügenge köndä anda koalitsiäneñ 30 meñnän artıq ğaskärie bar. Cäy axırında taliblarnıñ qarşılığı aktivlaştı. Soñğı 3-4 kön eçendä genä dä alar ilneñ könyäğında 140 lap keşesen yuğalttı.


text:
Sember tatar mäktäbendä Färit Yarullinğa bağışlanğan kiçä uzdı
Çara “Şüräle” baletınnan muzıkal' özek belän başlandı. Artaban alıp baruçı Alsu Älmäteva uquçılardan Tuqay äkiätlären atawnı soradı. Sorawlar “Su anası”nnan başlap “Şüräle”gä citkänçe bardı. Häm şunnan soñ ğına kompozitor turında süz başlandı. Färit Yarullinnıñ niçek böyek kompozitor bulıp citlegüe - anıñ tormış yulı epizodları nigezendä añlatıldı. Alsu süzläre balalar çığışları belän çiratlaşıp bardılar. Şunısı iğtibarğa layıqtır: Färit Yarullinnıñ balaçağı turında süz barğanda, 1-nçe sıynıf uquçıları berençe bulıp çıqtılar da. Färit üsä tora – balalardan da ölkänräklär çığa säxnägä. Älbättä inde, alar Färit Yarullin äsärlären başqaru däräcäsendä tügel.
“Färit Yarullinnıñ yubileyı da tügel, nigä näq aña bağışlanğan kiçä oyıştırdıñ?” – digän sorawğa Tatar mädäni üzäge citäkçese Rinat Sadıykov menä ni dide:
(Bezgä küpme çara uzdıru turında plan birälär. Yubilee bulmasa da, anı xalıqnıñ isenä töşerergä buldıq. Moña Färit a'bıynıñ 1941-yılda näq Ul'yanda “Qızıl komandirlar kursı”n tämamlap, frontqa monnan uq ozatıluın da iskä töşerergä kiräk dip taptıq.)Äytergä kiräk, kiçä bik canlı uzdı. Häm monı Rinatnıñ çın sänğät'kär yeget buluı belän dä añlatıp buladır. Änä bit uzğan atna yal könendä genä İske Mayna rayonı İske Qızılsu awılında da menä digän “Narduğan“ kiçäse uzdırıp qayttılar. Xalıqqa tanış bulmağan bäyrämneñ asılın añlattılar, balalar belän bu bäyrämneñ qayber uyınnarın oyıştırdılar. Anıñ belän genä çiklänmiçä, bügenge Çırşı bäyrämeneñ qortqıçlığın, borınğı törki babalarıbıznıñ çın tabiğät balaları sıyfatında yäşägännären dä añlattılar. Şulay uq bu bäyrämneñ İslam dinen qabul itkänçe töp yolalarnıñ berse bulğanın da.
Tik şunısı beraz aptırattı ul waqıtta: gubernatornıñ atnalıq eş planına bu çara “Keräşen tatarlarınıñ yola bäyräme “Narduğan” buyınça ölkä seminar-kiñäşmäse” dip atalğan. Awılda isä keräşennärneñ berwaqıtta da ise dä kilmägän bulsa da. Çara öçen cawaplılar Mädäniät idaräse başlığı Tat'yana İvşina häm “Duslıq yortı” dip atalğan bina xucabikäse Sof'ya Orlova kilmägännär dä ide. Dimäk, seminar süze urınsız bulıp çığa, häm aptıraşlı sorawğa cawap birer keşe dä yuq ide. Bäyrämgä qaytsaq, ul yaxşı uzdı, diärgä kiräk. “Keräşen” süze dä iskä alınmadı.
Mondıy çaralar Rinat Sadıykovnı çın mädäniät xezmätkäre dip tä atarğa nigez birä. Çınlap ta, Gölsinä Gerasimova kitkäç, Mädäni üzäk eşçänlege küzgä kürenep yaxşıra bara ide dä bit – Rinatıbız 7-fevral'dä bu eştän kitüe turında ğariza yazğan ikän inde. Säbäben añlatudan baş tarttı ul. Bezgä isä farazlarğa ğına qala.
Ayrat İbrahim, Sember


text: Waşington. Quşma Ştatlarnıñ däwlät sekretare Colin Powell, Ğiraq mäs’äläsendä yaña qarar qabul itü öçen Waşingtonnıñ İminlek Şurasında citärlek yaqlaw qazanuwı bik ixtimal dip isäpli. Anıñ süzlärençä, Ğiraqqa qarşı suğış başlawğa fatixa biräçäk şul yaña qararnı yaqlap 9 yäsiä xätta 10 il tawış birä ala. Läkin Powell berük waqıtta, üzeneñ ber dä, Fransiä qararğa veto salğan oçraqta ğäcäplänmäyäçägen äytte. Quşma Ştatlar, Britaniä häm İspaniä, Ğiraqqa 17-nçe martqa qädär tulısınça qoralsızlanu taläben quyğan yaña qarar qabul itüne alğa sörä, şunnan soñ aña qarşı xärbi çaralar kürü küz aldında totıla. Fransiä, Rusiä, Qıtay häm Germaniä andıy qararnı qabul itügä qarşı çığa. Ul arada Fransiäneñ tışqı eşlär ministrı, üz ileneñ Ğiraq mäs’äläsendäge qaraşaların yaqlatu maqsatında säfär belän Angola, Cameroon häm Guineagä çığıp kitte, Afrikadağı şuşı öç il xäzerge waqıtta İminlek Şurası äğzası bulıp tora.


text:
Dönyada narkotiklar satu kimesä dä, Äfğänstan häm İran öçen problema arta bara
Bügen Dönyada narkotiklarğa qarşı köräş köne bilgelänä. Berläşkän Millätlär Oyışması bu uñaydan üzeneñ Dönyada Narkotilar turında Xisabın iğlan itte. Bu xisapqa qarağanda bıltır dönyada äfyün citeşterü kimegän. Şul uq waqıtta BMOnıñ narkotiklarğa qarşı köräş idaräse başlığı bıyıl Äfğanstanda narkotiklar citeşterüneñ artu mömkinlege turında belderde. Bu narkotik taşuçılarnı totuda iñ uñışlı eşläwçe şuña da qaramastan narkomaniädän zıyan kürüçe İranğa nıq täesir itär dip kötelä. BMO narkoitklarğa qarşı köräştä iñ möhime ixtiacnı kimetü dip isäpläsä, İran xökümäte täeminatnı tuqtatuğa zurraq iğtibar birüne däwam itä.
"Ğömümän alğanda 90 protsentı Äfğänstannan kilä. Myanmarda da şaqtıy, minemçä 30 meñnän artıq hektarda citeşterelä, ämma ul nıq kimi bara. 14-nçe fevraldä bez Laosnı äfyünsez il dip tanıdıq. Tailandtan berni dä diärlek çıqmıy. Berwaqıt Kolumbiädä 5-6 meñ hektarda tabıldı. Ul inde beraz kimede, ämma haman da qala birä. Kolumbiä mäge Quşma Ştatlarğa, Äfğänstannıqı Yewropa, Qıtay häm Rusiägä kitä" di Costa.
Äfğänstanda ğömümän alğanda äfyün citeşterü kimegän, ämma ilneñ qayber öleşlärendä artqan. Şul uq waqıtta bıyıl bigräk tä Äfğänstannıñ könyağında äfyün mäge üzreterüne tağın da artuı turında xäbärlär bar.
Yıl sayın citeşterelgän äfyün narkotiklarınıñ çirege, tögälräge 24 protsentı iminlek xezmätkärläre qulına elägä. Äfğänstan bıltır 4100 tonna äfyün citeştergän. Häm narkotik taşuçılarnı iñ küp totuçı illärneñ İran, Paqstan häm Qıtay buluı şunıñ belän añlatıla.
Costa narkotik taşuçılarnı totu yäki äfyün mäklären yuq itü genä citärlek tügel di. Costa narkotiklarğa ixtiacnı beterü öçen qatıraq çaralar kürergä çaqıra.
"Bez narkotiklarğa iäläşü probleması häm şuña kürä keşeneñ üz üzen totışı probleması dip qarıy alabız. Bez narkotiklarğa citeşterü häm iqtisadıy problema dip qarıy alabız. Ämma ğömümän alğanda bu ixtiac häm täeminättän torğan bazar. Bu qanunsız bazar, zolım bazarı, ämma anda da ixtiac häm täeminat bar. Başqa tör tawarlar kebek täeminatnı kimetsäñ ixtiac artaçaq. Berär närsä kilep çığaçaq. Berençe çiratta bäyälär kükkä aşaçaq" di Costa.
Costa äytüençä, narkotik satu tabışlıraq bulğan sayın bu tör säwdägä kübräk keşe kereşäçäk, narkotiklar kübräk cirdä citeşterelä başlıyaçaq. Citmäsä heroin qullanuçılar başqa qurqınıçraq narkotiklarğa küçärgä mömkin.
"Şuña kürä minem täqdim citeşterüne awızlıqlawğa qatıraq basım yasaw, häm şulay uq bälki tağın da qatıraq itep ixtiacnı, qullanunı kimetügä basım yasaw" di Costa.
BMO xisabına qarağanda, Üzäk Aziä häm Paqstan aşa narkotik taşu kimegän, İran aşa taşu artqan. Äfğänstanda citeşterelgän äfyün narkotiklarınıñ 60 protsentı diärlek İranğa yäki İran aşa kitä häm alğa taba ul tağın da artaçaq dielä.
Şul uq waqıtta BMOnıñ narkotiklarğa häm cinayätlärgä qarşı köräş idaräse başlığı Costa äytüençä, ğädäti yullarda iminlek köçläreneñ qomaçawlawı säbäple narkotik taşuda Afrikanıñ role bik nıq arta bara.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Ğiraqta suğış başlanuğa 4 yıl tuldı
20 mart irtäsendä Ğiraqta suğış başlanuğa 4 yıl tula. Şuşı waqıt eçendä närsägä ireşelde soñ? Säddämnı bärep töşerü mäsäläse tiz xäl itelde, ä menä Ğiraqta totrıqlılıq urnaştıru küpkä awırraq eş bulıp çıqtı. Ğisyançı höcümnäre, mäshäb-ara bäreleşlär anda äle dä däwam itä.
"Minem färman nigezendä koalitsiä köçläre, Säddamnıñ suğışu säläten yuq itü öçen, xärbi ähämiätkä iä bulğan ayırım xädäflärne utqa tota başladı. Bu kiñ külämle, kileşengän kampaniäneñ başı bulıp tora" dide Bush.
Köçle hawa höcümnärennän soñ cir öste operatsiäse başlandı, amerikan häm britan xärbiläre Küwäyt çige aşa Ğiraqqa kerde. 3 ay da ütmäde, 9 apreldä amerikan xärbiläre Bağdadqa barıp citte, andağı Säddam häykäle bärep töşerelde. Soñraq Säddam üze dä qulğa alındı häm, axır çiktä üz xalqın küpläp üterüdä ğäyeplänep, asıp üterelde.
"Säddamnıñ yazmışı härkem öçen sabaq. Här zalim, nindi genä täkäbber bulmasın, ğädelsez ğazap kürgänär qulınnan cazasın alaçaq" dide şiği citäkçese Äbdel Äziz Äl-Xäkim, uzğan yılnıñ 5 noyäberendä, Säddam xökem itelgäç.
Şuşı waqiğalar, häm dä 2005neñ axırında ütkän saylawlarğa qaramastan, Ğiraqta äle dä tınıçlıq yuq. Säddam taraflı köçlär basıp kerüneñ berençe aylarınnan uq höcümnär başladı, soñraq bu törle islamçı törkemnär qatnaşındağı partizan suğşına äwerelde. Xäzer Ğiraq şiğilär belän sönnilär arasındağı watandaşlar suğışı aldında tora.
"Ğiraqta mäsxäbara qarşılıqnı beterü xäl itkeç mäsälä bulıp tora. Ğiraq citäkçeläre monı eşli alsa, alar tarixta yaña Ğiraqqa nigez saluçı, Ğiraqlılar – aqıllı häm batır xalıq bulıp qalaçaq" dide şuşı ayda Ğiraqtağı amerikan ğäskärlärneñ yaña citäkçese general David Petraeus.
Ğiraqtağı 130 meñ xärbigä östäp Pentagon, Bağdadta iminlek urnaştıru öçen, tağın 20 meñ ğäskäri cibärde. Räsmilär äytüençä, küpmeder uñış bar - operatsiäneñ berençe ayında başqalada ülüçelär sanı 265 keşe täşkil itkän, aldağı ayda – 1440 bulğan.
Soñğı waqıtta Washington Ğiraqnıñ küreşläre, İran häm Süriä belän söyläşü yulların ezli başladı. Şuşı ike il häm AQŞ qatnaşında Bağdadta iminlek konferensiäse ütte. Läkin bu diplomatiäneñ närsägä kiteräçäge älegä bilgesez. Amerikan ğäskärläreneñ Ğiraqta küpmegä qalaçağı belän dä – näq şulay. Washingtondağı demokratlar xärbilärne kiläse yılğa çığara başlarğa çaqıra. Bush administratsiäse moña qarşı.
Ul arada Ğiratqan qaçıp kitüçelär sanı, BMOnıñ qaçaqlar komitetı mäğümatenä qarağanda 1.7 millionğa citkän. Xalıqnıñ 12% digän süz. Alar qayçan da bulsa öylärenä qaytırmı, suğış başlanuğa 4 yıl ütügä bu da zur soraw bulıp qala.
Ali Ğilmi


text:
Ğadi awıllarda Saban tuyı niçek ütä?
Cäyge Saban tuyı könnäre citte. Bu atnalarda ”Azatlıq” radiosı tapşırularında kön sayın diärlek fälän cirdä saban tuyı ütä, irtägä tege cirdä bäyräm bula dip söyläp tora. Ölkä, federal', şähär saban tuyı bula, dilär. Xäzer bu süzneñ mäğnäse üzgärä. Globalizatsiä çorı sabantuylarnı biş-altı töskä buyadı. Awıldağı keçkenä sabantuy, rayondağı, şähärdäge, ölkä-respublikadağı, federal' sabantuylar. Xätta alar ber-bersenä oxşamağannar. Zur sabantuylar zur aqça çığarıp ütkärelä. Federal' häm xalıqara däräcädä, zur citäkçelär qatnaşlığında, şähär parklarında, mäydannarda, stadionnarda saban tuyları görli. Ä soñğı waqıtta onıtılğan awıllarda sabantuylar ütkärelmäw, onıtılğan keşelär turında xäbärlär kilä başladı. ”Bezneñ gäcit” gazetası, İlfat Fäyzraxmanov alıp barğan ”Äybät-ğibät” televidenie tapşıruı saban tuyları ütmi torğan keçkenä awıllar yazmışı turında borçılalar. Bu caysız tema bulsa da, älege söyläşüne tuqtatuçı kürenmäde. Bu tema haman aktual' bulıp qala. Xakimiät belän ğadi xalıq tormışın, fikerlären qarşı quyuçı bu küreneş iğtibarğa layıqlı.
Çınnan da, ä ni öçen çit illärdä, töbäklärdä, zur şähärlärdä sabantuy ütkärgändä keşelär üzläreneñ 50 öyle awıllarında saban tuyı ütkärmäskä tieş? Ni öçen aña qayandır röxsät kiräk? Qaydadır bu bäyrämne ütkärergä röxsät birmilär digän xäbärlär dä bar. Döresme bu? ”Azatlıq” radiosınıñ bügenge ”tügäräk östäl” söyläşüe näk menä şul xaqta. Saban tuyın ütkärergä kem röxsät birä? Kiräkme bu röxsät? «Yaña ğasır» telekanalınıñ ”Äybät-ğibät” tapşıruında çığış yasağan şäxeslär belän şuşı turıda fiker alışabız. Anda qatnaşalar ”Bezneñ gäcitneñ” baş möxärrire häm şuşı fikerne kütärep çıqqan İlfat Fäyzraxmanov, bilgele yazuçı häm jurnalist İlfaq Şihapov, fol'klorçı ğalim Räşit Yagfarov häm Teläçe rayonınıñ Tämte awılı wäkile Svetlana Borisova. Äñgämäne Rimzil Wäli alıp bara.
Rimzil Wäli. İlfat, bu tema qayan kerep çıqtı soñ? Saban tuyı ütkärelmäw turında fikerlär xakimiätkä qarşı tügelme?
İlfat Fäyzraxmanov. Yaqtaşlarım belän oçraşqan waqıtta sabantuy qayçan bula digän sorawlar tua bit. Oçraşqaç, sabantuy qayçan bula dip soramıylar, bıyıl yışraq sabantuy bulamı işetergä turı kilä. Uzğan yılnı da süz çıqtı, minem awılımda sabantuyı bulmıy dip. Niçäder kön qala, sabantuy ütkärergä buldılar.
Rimzil Wäli. Kemgä zıyanı bar soñ, sabantuyınıñ? İnvestorlar da tatar keşese bit, xalıq ta teli ikän…
İlfat Fäyzraxmanov. Min üzem dä aña aptırıym. Bälki xalıq baylıqqa ireşkän sayın, nindider ruxi qimmätlärne onıta baradır. Şuşı äyberneñ tamırına balta belän kizängän keşelärneñ niçek yöräkläre citä ikän?
İlfaq Şihapov. Sez, kommunistlar çorında yäşägän keşelär, küz aldığızğa kiteregez, berär awılda partiä röxsätennän başqa berär sabantuy tügel, yegerme keşe cıyılıp tuy da ütkärä almadı bit. Bezdä xäzer dä şul. Diniä näzaräte, möftilät 1861 yılnı, 1884-1884 yıllarda sabantuylar häm cıyınnar ütkärüne tıydı. Untuğızınçı ğasırda da, sovet çorında da. Xäzer dä şul. Sabantuy – ul xalıqnıñ küñelennän çıqqan ber bäyräm. Bezdä xäzer keşe cıyılsa, anı miting dilär. Säbäp tabıp bula.
Rimzil Wäli. Uzğan ğasırnıñ siksänençe yıllarında min ”Komsomol'skaya pravda” gäzitendä eşlädem. Bezgä Mamadış rayonınıñ Petrovo digän awılınnan xat kilgän ide. ”Bezgä tönge sabantuyın ütkärergä röxsät birmilär” dip yazılğan bu xatnı min raykomğa cibärdem. Tikşeregez: bu çınnan da şulaymı? Mömkin bulsa, ul tönge saban tuynı kürer idek, dip şaltırattım. Kürgän närsä tügel bit bu tönge cıyınnar? Berazdan sabantuyına kilegez dip şaltırattılar. Barsam, qoyaş batqanda bik küp xalıq cıyılğan, barısı da bäxetle. Şulay itep, siksän ikençe yılda da, xalıq sorağaç, xätta tönge tönge saban tuyı ütkärgännär. Xalıq üze sarıq bulmasa mömkin ikän. Räşit äfände, mäs’äläneñ xoquqi yağı östenräkme, ällä mädäni, fänni yağımı? Sabantuyına röxsät kiräkme?
Räşit Yagfarov. Minemçä, sovet zamanınnan qalğan inertsiä bara xäzer. Xalıq kürsätmä belän eşlärgä öyrängän. Ä xäzer minemçä kürsätmäwsez dä eşläp bula. Mäsälän, Perm ölkäsendä Küçänti-baş digän awıl bar. Bez soñğı öç-dürt yılda şunda qaytıp saban tuyı uzdırabız.
İlfat Fäyzraxmanov. Miña bügen genä tapşıru aldınnan Älki rayonı Alpar awılınnan şaltırattılar, awılda sabantuyın oyıştıruçı qalmadı, dip. Eş tä citmi. Bezneñ awıl keşeläre kürşe awılğa barıp eşli, di. Nişläp soñ bu şaltıratqan keşelär bäyrämne Derbışqada yatıp uzdıralar? Nişläp bergäläşep da qaytmasqa, saban tuyın uzdırmasqa?
Rimzil Wäli. Cirle üzidarä turında söyläşkändä Prezident Mintimer Şäymiev tä, Färit Möxämmätşin da,”sez – cirneñ xucası!” dilär. Älbättä, aqçağız citärlek tügel, beraz birebez, dilär. Xakimiät cirle xalıq qulında. Cirle üzidarä däwlättän ayırılğan dip sanala. Anı xalıq saylap quymıy meni?
İlfaq Şihapov. Döres, bügen sovet zamanı tügel. Ämma xalıqnı qayan alasıñ soñ? Ul sovet zamanınnan kilgän.
Rimzil Wäli. Sabantuyın ütkärergä küpme aqça kiräk?
İlfat Fäyzraxmanov. Oyıştırıp qarağan yuq şul. Bez betep barğan Östiäl awılında sabantuyın oyıştırğanda başta ziratqa barabız, anı tärtipkä kiteräbez. Annarı awılğa keräbez, utız, qırıq keşe cıyılırğa mömkinbez. Balalarnı uynatabız, kesälärdä bulğan uyınçıqlarnı çığarıp, yarışlar oyıştırabız. Nişläp şulay eşlämäskä?
Rimzil Wäli. Tatarstan Prezidentınıñ bu xaqtağı ukazında şundıy çaralarnı tıyu yuq buğay..
İlfat Fäyzraxmanov. Kemgä kiräk anı tıyarğa?
Rimzil Wäli. Menä Svetlana Borisova awıldan kilgän. Sezneñ awılığız zurmı?
Svetlana Borisova. Bezneñ awılıbız bik keçkenä. Elek zur bulğan. Ämma tormış üzgärde. Bügen awılda zur zirat bar. Elek zamanda ayırım-ayırım xucalıqlar bulğan. Üzebez bäyräm ütkärgän könne alma töşär urınıbız da qalmıy. Bäyräm şulay başlana. İrtän şähärdän kilgän yäşlär, balalar, onıqlar yualıqlar, sölgelär cıyalar. Ziratta qäberleklärne barlıylar. Kiç köne başta balalar köräşenä, annarı olılar köräşenä cıyılalar. Şuşı köräş barğan waqıtta bezneñ tügäräk uyınıbız bar, awılıbız cırın cırlıybız. Xätta bezdä zur büläklär yuq.
Rimzil Wäli. Kem oyıştırıp yöri?
Svetlana Borisova. Oyıştıruçılar üzebez.
İlfaq Şihapov. Uzğan yıl Balıq bistäse rayonına köräşen awılına çüp bäyrämenä bardım. İsem kitte. Bu çınnan da elekke zamannardan kilgän. Ul räsmi tügel. Xalıq bireşmiçä, üz bäyrämen kiçkä qaldırıp ütkärä ikän, monda çın xalıqnıñ ruxı bar digän süz. Bälki, berniçä yıldan yaña buın kilep çıqqaç, kemder iskä töşerä dä başlar. Bez sovet çorınnan qalğan mirası belän yäşibez äle.
Rimzil Wäli. Monı awılda yäşägän keşelär kübräk kütäräme, yä qaytuçılarmı?
Svetlana Borisova. Yuq, bezgä şähärlärdän, töbäklärdän qaytqan keşelär küçtänäçsez qaytmıylar. Ber- ike yıl elek köräşkän batır belän oçraşırğa turı kilde. Avariäğa eläktem, xastänägä yatqırdılar, dide. Köräşä alsam ide, Xodaydan soradım, dide. Küregez mine, min büläk öçen kilmädem, bäyrämegezne däwam itü öçen kildem, dide. Bäyräm ütkärü – bu bezneñ izge burıçıbız. Babalarıbız elekke qıyın waqıtlarda da ütkärgännär anı.
İlfat Fäyzraxmanov. Sez balalarığızğa biräsezme şul ğädätne?
Svetlana Borisova. Bezgä Alabuğadan milli fol'klor kiemnärgä kiengän ansambl' ike yıl ber rättän kilgäne bar. Änilärebez cırlağan cırlarnı onıtmıybız.
Rimzil Wäli. Tuydırmıymı sabantuyı?
Räşit Yagfarov. Sabantuylar elek bik räxät bula torğan ide. Härber awıl üz sabantuyın üze bilgeli ide. Partiä qısarğa tırıştı. Xäzer prikaz buyınça – şuşı könnärdä awılda sabantuyı ütkärelä, şuşı könnärdä – şähärlärdä, rayon üzäklärendä. Qaysına barıp ölgerergä? Här ber awıl waqıtın üze quyarğa tieş dip uylıym. Nindi saban tuyına barsañ da, böten cirdä ber törle uyınnar, şunısı naçar, minemçä. Här ber awılnıñ üz traditsiälär bar, saban tuyı üzençä uzarğa tieş. Qayber awıllarda başta ziratqa baralar, annarı mäydanda cıyılalar. Başqalarda – atlarnı qızdıralar, annan balalar saban tuyın uzdıralar. Törle variantlarnı saqlarğa kiräk.
Rimzil Wäli. Axırda äytik, saban tuyın awılda ütkärergä röxsät kiräkme, yuqmı? Zakonnarnı da beläbez bit. Öç keşe cıyılsa da, ul cıyılış bula.
İlfat Fäyzraxmanov. Bernindi röxsät kiräk tügel. Xalıqnıñ üzennän genä tora. 2 48 70 40 telefonı aşa saban tuyı bulmağan awıllar şaltıratsınnar, ”Bezneñ gäcitkä”.Svetlana Borisova. Minem fikerem dä şundıy uq. Saban tuyın ütkärergä bernindi fäman kiräk tuğel. Min artistlar belän eşlim. Bügen alar yılap utıralar. Eşlise dä kilä sabantuyda, tuğan awılına da qaytası kilä. Törle urında, törle waqıtta ütsä, bigräk tä yaxşı.


text:
Omski xalqınıñ tormışı küzgä kürenerlek yaxşırdı. Gubernator saylaawları yaqınlaşa çönki...Yullar salına, eş xaqları tülänä.. alay da küpçelege awıl cirendä yäşäwçe tatar xalqı öçen bik küp fayda bulmas tösle. Elekkegeçä här awıl üz könen üze kürergä mäcbür bulaçaq.
Omski gubernatorı saylawları aldınnan, küptän inde tatar konsertların kürä almağan ölkäneñ yıraq rayonnarındağı millättäşlärebez nixayät Umırzaya cırçılarınıñ çığışların tıñlıy aldı. Läkin böten bu çaralarnıñ östän birelgän kürsätmä belän genä oyıştırıluı arqasında añlaşılmawçanlıq ta tua. Tibris rayonı Utuzı awılınıñ 300 yıllığına bağışlanğan bäyrämendä äle küptän tügel genä cırlap-biep qaytqan Umırzayanı yañadan şuşı yaqlarğa cibärgännär. Bu awılğa çınnan da niçä yöz yıl elek barlıqqa kilgäne tiräsendä dä bäxäslär däwam itä.
Sania Mirxaleeva, Rozalia Sayganova, Omski


text:
Yevropada İminlek häm Xezmättäşlek Oyışmasınıñ Üzäk Aziädäge wäkile Martti Ahtisaari, ike atna elek yuğalğan keşe xoquqları aktivistı Tursunbek Akunov turında söyläşer öçen bügen Qırğızstan prezidentı Askar Akayev belän oçraşqan. Soñınnan jurnalistlar aldına çığıp Ahtisaari, xökümät Akunovnıñ qayda bulğanın belmägänen äytte, dip belderde. "Akunov mäs'äläsen başqa illärdä kebek ük min xökümättä dä kütärdem. Bu – keşe xoquqların bozu oçrağımı, belmim," dide Ahtisaari.
Akunov 16 noyaber könne, xatını Gulmira Japarova äytkänçä, Qırğız Milli İminlek Agentlığı räsmie belän oçraşuğa kitüdän qaytmağan. İminlik Agentlığı Akunovnıñ yuğaluına qatnaşın kire qağa, anı tabırğa tırışuı turında belderä. Yuğalğançı, Akunov prezident Akayevnı wazifasınnan çitlätü kampaniäsen alıp barğan.


text:
Yevropa Berlegeneñ tışqı eşlär ministrları bügen Gretsiäneñ Rhodos utrawında oçraşıp Berlekneñ berdäm tışqı säyäsäte turında fiker alışa. Köntärtibendäge iñ möhim mäs’älälärneñ berse-Fransiä, Germaniä, Belgiä häm Luxembour tarafınnan täqdim itelgän plan turında. Yevropada tiz xäräkät itüçän xärbi köçlär buldıru täqdimen Yevropadağı qayber illär, ayırım alğanda Britaniä, İspaniä häm İtaliä, monnan tış Amerika Quşma Ştatları, NATOnı qaqşatu tırışlığı bularaq qabul itep kisken täñqitlägän ide.
Ministrlar şulay uq İsrael-Fälestin nizağı häm suğıştan soñğı Ğiraq turında da fiker alışaçaq. İke könlek cıyında 15 äğza däwlät wäkillärennän tış 10 yaña namzät-illärneñ dä tışqı eşlär ministrları qatnaşa. Bolğarstan, Rumıniä häm Törkiä wäkilläre irtägä bulaçaq utırışlarğa kilä.


text:
AQŞ-nıñ xakimiätne Ğıraq waqıtlı xökümätenä tapşıruına qarata qayber reaksiälär
Washingtonnıñ politik xakimiätne irtäräk Ğıraq xökümätenä tapşıruına reaksiä dävam itä. Reaksiä uñay bulsa da, küpkenä oçraqlarda AQŞnıñ il öçen cavaplılıq xäzer Ğıraqlılar qulında digän raslau belän kileşelmi. Şulay AQŞ okkupatsiäse simvolik räveştä betsä dä, xalıqara säxnädä Ğıraq mäsäläsendä ayırmalıqlar äle dä üz köçendä qala.
Audio
"Bez Ğıraqnıñ vaqıtlı xökümätenä uñış telibez häm Ğıraqnı ekonomik häm politik yaqtan yañadan tözügä yardäm itärgä väğdä biräbez. Älbättä, Ğıraq xalqına ilneñ yazmıın tuısınça üz qullına kiçekmiçä aluın da telibez. "
Şiraqnıñ başqa süzläre dä xalıqara reaksiädä çağılu taptı. Anıñ süzlärençä, Suveren Ğıraq xökümäten tözü Ğıraqtağı krizisnı beterü häm krizis säbäple xalıqara mönäsäbätlärdä tuğan ayırmalıqlarnı beterü öçen citärlek şart tügel.
Audio
"Bezneñ fikerebezçä, Ğıraqta suverenlıqnı tapşıru tieşle şart. Läkin, qızğanıç ki, bu tınıçlıq, stabillek, demokratiä , progress häm täräqqiät öçen citärlek şart tügel. "
Yevropanıñ başqa zur dävläte Germaniäneñ reaksiäse dä şuluq eçtälektä buldı. Germaniä kanslerı Şröder İstanbulda yasağan çığışında xakimiätne tapşırunı uñay adım dip atadı. Läkin, mona bu Washingtonnıñ BMOsınıñ Ğıraqqa qarağan rezolutsiäsen ütäve digän bäyä birde.
Audio
"Ğomumän alğanda bu uñay. Bez suverenlıqnıñ mömkin bulğan qädäre tizlek belän tapşırıluın telädek. BMOsı qararına esasän, bu 30-nçe iyünnän soñğa qalmasqa tieş ide. Älbättä, monıñ irtäräk buluın bez xuplıybız. "
Fransiä belän Germaniä AQŞnıñ Ğıraq säyäsäten qatı tänqitlävçe illär buldı häm bu alarnıñ reaksiäsendä dä çağıla. Alarnıñ qaraşı Yevropa Berlegeneñ räsmi belderüendä dä çağıldı. Anda xakimiätne vaqıtlı xökümät qulna tapşıru ozın protsestağı berençe adım ğına bulıp tora. Ğıraqnıñ üzen çın mäğnädä irekle häm demokratik il dip atauı öçen äle küp näräslär eşlänergä tieş dielgän. Ğıraqta xärbiläre bulğan Yevropa illäre , Polşa, İtaliä, Daniä xakimiät tapşıruın xupladılar. Alar elegeräk anda xärbiläreneñ toru möddäten dä ozaytqannar ide. Britaniä premiere Blair şuluq NATO, "Elekke barlıq fiker ayırmalıqları bette dip äytü döres bulmas , alar yuqqa çıamadı" dip belderde. Washington üze dä suveren Ğıraq xökümäten buldıru Ğıraqta yaki çit illärdä tänqitlärneñ tuqtaluına kiterer dip kötmi. AQŞ saqlanu ministere Donald Rumsfeld şuluq summitta jurnalistlarğa bolay dide
Audio
"Xakimiätne tapşıru belän här närsä kinättän üzgärer digän farazğa min quşılmas ide . Vaqıt ütkännän soñ xalıqnıñ xökümätne yaqlarğa teläve kürener. "
Yaqın Könçığıştağı reaksiägä kilgändä, ul uñay läkin şartlı buldı dip äytep bula. Regiondağı AQŞ berektäşläre Törkiä, Yordaniä, Kuveyt , Säud Ğäräbstan monı xupladılar. Washingtonıñ opponetları Siriä belän İran AQŞ xärbiläre Ğıraqtan çığıp kitmägän möddätçä, anda ber närsä dä üzgärmäs dip belderdelär.
Färit İdelle, Praga.


text: Yerusalem, Hamas törkeme bomba yasauçı turında videotasma çığarğannan soñ izrael räsmiläre törkemne taratırğa çaqırdı. Video tasmada üzen Hamas komandirı Moxämäd Deif dip tanıtqan keşe İzraelneñ Gazadan çigenüen qorallı qarşılıq kürsätüneñ ciñüe dip añlata.Deif törkemneñ qoralsızlanuın kire qağa häm yähüd däwläte xaritadan yuq bulğançı İzraelgä häcümnär däwam itäçäk dip belderä.İzrael tışqı eşlär ministırlığınıñ ölkän räsmie Gideon Meir süzlärençä, Gazadan çigenü öleşçä İzrael belän Fälästinnär arasındağı mönäsäbätlärne yaxşırtu mäqsatın quya.Deifneñ süzläre Fälästin Xakimiäteneñ , fälästin törkemnärenä qarşı köräşergä tieşlegen isbatlap tora.


text:
Ni öçen milli xäräkät citäkçeläre saylawlarğa Kommunistik Eşçe Firqä isemlegendä bara?
İctimaği üzäkneñ saylawlarğa mönäsäbäte xaqında uzğan xäbärebezdä söyli başlağan idek xörmätle tıñlawçılarıbız. Rusiä prezidentı saylawlarına qarata möräcäğät eçtälege belän berniqädär tanıştırdıq inde. Tatarstan Däwlät Şurasına saylawlarğa mönäsäbät xaqında Bötentatar ictimaği üzäge 14 fevral'dä uzğan plenumında uq möräcäğät qabul itelde. Çärşämbe könne uzğan matbuğat oçraşuında İctimaği üzäk citäkçelege parlament saylawlarında qatnaşu dälillären açıqladı. İnde xäbär itkänebezçä milli xäräkät liderları parlament saylawlarına sul köçlär-Rusiäneñ kommunistik eşçe firqäse isemleklärendä bara. Ni öçen? Matbuğat oçraşuında berençe säbäp itep Däwlät Şurasınıñ elekkege çaqırılışları deputatları arasında milli mänfägat'lärne tieşençä nıqlı itep yaqlıy alırlıq deputatlar bulmawı. İkençe säbäp... yäğni saylawlar tärtibe üzgärgängä kürä bulaçaq parlamentnıñ küpçelege ere sänäğät şirkätläre direktorlarınnan oyışırğa mömkin. Bilgele ul dairälär milli mäs'älälärdän yıraq toralar. Öçençe säbäpkä... yäğni deputat bulıp saylanuçılar arasında almaş bulmawı xaqında İctimaği üzäk räise Räşit Yagfärov satirik şiğer yazğan ikän. İctimaği üzäk tiräsendäge tağın ber qatlawlı wäzğıät turında matbuğat oçraşuında süz kütärelmäde kütärelmäwen. Bu säyäsät belän bäylänmägän. Şulayda saylawlar aldınnan İctimaği üzäkneñ matdi xäle qatlawlı fazağa kergän. Matbuğat oçraşuı aldınnan Qazannıñ Vaxitov rayonı mäxkämäsennän- töştän soñ sezgä mäxkämä qararların ütäwçelär kilä-dip çıltırattılar. Eş şunda ki uzğan yıl arenda öçen tülämägän öçen arbitraj mäxkämä şähärneñ kommunal' idäräse belän arenda kileşüen tuqtatu turında qarar çığarıp quyğan bulğan. Gärçä yıl azağında dekaber ayında TİÜ burıçların tüläp betergän häm kileşüne ozaytu turında ğariza yazğan bulsada. Xäyer ul arada ut, su, cılıq öçen dä burıçlar cıyılğan inde. Monısı öçen dä mäxkämägä çaqırtu qäğaze kilgän inde.Yunıs Ätnäle.


text:
Ğiraq: totıq aluçılar Avstralia xökümätenä basım yasıy
Ğıraqta başkütärüçelär avstralialı totıqnıñ irekkä çığarıluı öçen , Avstralia häm başqa çit il xärbiläre ildän çığıp kitergä tieş digän taläp quydı. Avstralia xökümäte tışqı säyäsätne terrorçılar bilgeli almıy dip belderde. Totıq alu , Ğıraqta köç qullanu artıp kitkän waqıtqa turı kilde.
Ğailäm, duslarım AQŞ, Avstralia häm Britan xärbiläreneñ monnan çığıp kitüläre öçen zinhar yardäm itegez , eşlärne ğıraqlılarğa qaldırığız. Ğıraqlılar köçle.Zinhar yardäm itegez. Min ülergä telämim
Bitlek kigän qorallı 2keşe yanında kürsätelgän 63 yäşlek Wood amerikan xatın qızına öylängän häm 92nçe yıldan birle Californiada yäşi. Ul ber yıldan birle Ğıraqta injiner bulıp eşli dip xabär itelä.Douglas Wood Ğıraqta totıq itep alınğan berençe avstralialı. Avstralia xökümäte Woodnıñ irekkä çığarıluı öçen tırışaçaq mäxsus törkemne Ğıraqqa cibäräçägen belderde. Avstralia premyer ministrı John Howard düşämbedä Avstralia radiosına birgän ängämädä xärbilärebezne Ğıraqtan çığarırğa cıyınmıybız dide.
Howard(audio)
Bez qulıbızdan kilgän här närsäne eşlärgä däwam itäçäkbez ämma bez totıq aluçılar säbäple üz pozitsiäbezne üzgärtä almıybız, üzgärtmiäçäkbez. Bez bu ildä terroristlar bilgelägän tışqı säyäsät alıp bara almıybız.Ämma bez biçara totıqqa yardäm itü öçen här närsäne eşlärgä tieş
Wood qayçan, niçek qulğa alındı bilgesez . Anı kemnär urlağan, alarnıñ al Qaida belän bäyleneşe barmı anısın da belmibez. Wood üze video-tasmada urlawçılarnı ütä patriotlar dip taswırlıy.Urlaw eşe Avstralianıñ Ğıraqqa östämä 450ğäskäri cibärergä äzerlängän waqıtqa turı kilde. Bu xärbilär Ğıraqta diplomatlarnı saqlağan häm Ğıraqnı tözekländerergä yardäm itkän 880 xärbigä quşılaçaq. Avstralia räsmiläre fevral ayında östämä xärbilär Könyaq Ğıraqtan çigengän Hollandiä köçläreneñ urınıñ alaçaq alar Yaponiä injinerların saqlayaaçq häm Ğıraq armiäsen künegülärdän ütkäräçäk dip beldergän ide.Yaponiä humanitar proyektlar alıp barğan üz xärbiläreneñ saqlanuına yuğarı bäyä birgän ide şul waqıtta. Ğıraqta sonğı ber yılda 200çaması keşe totıq itep alındı.Alarnıñ yaqınça 30 üterelde.Ğıraqta sonğı 3köndä köç qullanu nıq artıp kitte in kimendä 110 keşe häläk buldı. Düşämbedä genä Bagdadta 2 maşina bombası şartlatıldı.Berse politsiä komandirın hädäf itep alsa, ikençe bomba xalıq küp yöregän alış-bireş uramında şartlatıldı. färidä xämit


text:
Neftekama qalahı xalqı tağı ber tapqır eźe hıuźan mäxrüm qaldı, fatirźarźağı krandarźan bısraq hıu aqtı. Waqiğä nisek bula huñ? Neftekama qalahınıñ xalıqtı hıu menän tämin itew şirqäte yetäksehe Räwzät Ğizetdinov hüźźärenä qarağanda, urındağı urmansılıq xujalığı eşseläre röxsätheź urman qırqqanda ber ağas elektr liniähına awıp sımdarźı öźä. Şul arqala vodokanal şirqäteneñ nasostarı tuqtap qala. Elektr xujalığınıñ elektrźı ber birep, ber tuqtatıp torowı arqahında hıu buyray, fatirźarğa bısraq hıu kitä.
Xalıqqa uñayhıźlıqtar tıuźırıuźa kem ğäyeple huñ? Hıu menän tämin itewselär urmansılarźı häm elektr menän tämin itewselärźe ğäyeple tip bara. Ägär źä qullanıusılar hıu qanalı şirqätenä däğwä belderhä, şirqät üź siratında ğäyeple hanalıusılar menän mäxkämälä nizağlaşırğa uylay.
Neftekama qalahı xalqı bıltır źa baytaq waqıt bısraq hıu menän qullanırğa mäjbür bulğaynı. Ul saqta vodokanal şirqäte ğäyeple tip tabılha la, nizağtı sitkä sığarmay, tiź arala şımıźıuźı xup kürgäynelär.


text:
Mäskäw belän Kiev Kerç buğazı mäs''äläsen aldağı 2-3 ayda söyläşülär aşa çişärgä kileşte
Azov Diñgeze belän Qazar diñgezne ayıruçı Kerç Buğazında Ukrainanıñ Tuzla utrawı yanında damba tözeleşenä bäyle Mäskäw belän Keiv arasında arta barğan kierenkelek comğa könne kimi baçladı kebek. Mäskäwdä Rusiä häm Ukraina premyer ministrları Mixail Kasyanov belän Viktor Yanukoviç oçraşıp söyläşkännän soñ bu mäs''äläne soñraq söyläşülär aşa xäl itärgä kileşülären belderde.
Taraflar bäxäsle mäs''älä turında söyläşülärne tizlätergä häm aldağı 2-3 ay eçendä çişeleş tabarğa dip kileşkän.
Soñğı könnärdä Tuzla utrawı tiräsendäge xällär çınnan da ike il arasındağı mönäsäbätlärne şaqtıy kierenkeläşterde. Bu atnada xätta Azov diñgeze belän Qara diñgezne totaştıruçı Kerç buğazında Rusiäneñ buksir köymäse Ukraianıñ diñgez çiklären bozıp kergän öçen çik saqlaw köymäse belän bärderep tuqtatıldı.. Ukraina çik saqçıları Rusiä köymäsen totqarlap anda tentü ütkärde häm barı tik ruslarğa yardämgä Rusiä çik saqlaw köymäläre kilep citkäç kenä alarnı cibärde. Buksir köymäsendägelär isä Tuzla utrawında ukrainnar aşışıç räweştä urnaştırğan çik nığıtmaların foto häm videoğa töşergän bulğannar.
7 çaqrım ozınlıqtağı häm yartı çaqrım kiñlektäge, diñgezdän ällä ni biek kütärelmägän bu utraw ike diñgezne totaştıruçı Kerç buğazınıñ urtasında urnaşqan. Anı ber yaqtan Rusiäneñ Krasnodar ölkäsennän, ikençe yaqtanan Ukrainanıñ Qırım ölkäsennän 4 çaqrım çaması su ayırıp tora. Utraw elek Krasnodar ölkäse yarı belän totaşqan bulğan. Ämma 1925-nçe yıldağı köçle ştormnan soñ totaştıruçı çir su astında qalğan häm utraw barlıqqa kilgän. Xäzer buğaznıñ bu yağı 1 metr 30 santimetr çaması tiränlektä genä. Şuña kürä annan korablar ütä almıy. Barlıq korablar da buğaznıñ utraw belän Qırım yarımutrawı arasındağı tirän öleşennän uza. Ukrainnar ike ukraina cire arasındağı su da Ukrainanıñ ber öleşe dip annan uzğan korablardan poşlina cıya. Rusiä çığanaqlar äytüençä, Rusiä buğazdan faydalanğan öçen yıl sayın Kievqa 16 million dollar tüli. Rusiäneñ bu tözeleşne başlawın küplär näq menä şuşı korablar ütä torğan sunıñ urtaq buluına ireşü niäte belän bäyläp añlata. Baştaraq Rusiä yağı bu damba Rusiä yarların eroziädän saqlaw öçen genä tözelä dip tınıçlandırırğa tırışqan ide. Ämma soñğı könnärdä qayber räsmilär Tuzlanı Rusiäneke itü mäs''äläsen dä kütärä başladı. Pänceşämbe könne Krasnodar ölkäde gibernatorı Aleksandr Tkaçev Bu çirgä qazaq qanı tamğan bu bezneñ öçen izge cir dip belderde. Tkaçev bu utrawnıñ rusiäneke bulırğa tieşlegen tarixnı da iskä töşerde. Tuzla utrawı, çınnan da, elek Krasnodar ölkäsenä qarğan, ämma 1973-nçe yılda ul Qırım ölkäse qaramağına küçerelgän. Ä qırım isä 1954-nçe yıldan birle Ukrainanıñ ber öleşe. Sovetlar berlege tarqalğannan soñ qayber dairälär Qırımnı Rusiägä qaytarırğa omtılıp qarasa da, Mäskäw anıñ Ukraina öleşe buluın tanıy. Çitmäsä 1997-nçe yılda ike ilneñ prezidentları imzalağan häm soñraq parlamentlarda raslanğan duslıq kileşüe dä Ukrainanıñ cirdäge çiklären nığıtıp quydı, Mäskäw Qırımnıñ häm anıñ barlıq öleşläreneñ Ukrainanıqı buluın dokumental räweştä tanıdı. 20-nçe üktäberdä Ukraina tışqı eşlär ministrlığı ul kileşülärne şik astına quyu Ukrainağa territorial däğwa belderü bularaq bäyälänäçäk dide. Ämma ul kileşülärdä Azov diñgezendäge häm Kerç buğazındağı çiklär mäs''äläse qaralmıy. Ukraina buğazda çiklärneñ tögäl bilgelänüen teläsä, Rusiä anı urtaq itü öçen tırışa. Bu turıda söyläşülär yıllarça uñışsız däwam itte. Qayber küzätüçelär xäzer Rusiäneñ quäte arta başlağaç prezident Putin yaqın çit illärdä kemneñ ölkän ağay buluın xäterlätergä kiräk tapqan axırı dip isäpli. Tuzla tiräsendäge kierenkelek başlanğannan birle Putin üze bu turıda bernindi belderü dä yasamadı, häm prezident idaräse jurnalistlarnıñ bu turıdağı sorawlarına cawap birmi.


text:
Respublikanıñ iñ sälätle balaları Röstäm Bikmullin isemendäge şiğri-muzıkal festivalgä cıyıldı
Comğa irtän Qazan sintetik kawçuk zavodı profilaktoriy binasına ber-ber artlı “Sälät”neñ ölkän häm yäş, iske häm yaña dusları, ğomumän bu oyışma eşçänlege belän tanış keşelär belän tulı avtobuslar kilep tuqtadı. Barlıq qunaqlar häm konkursantlar ayırım bülmälärgä urnaşıp, töşke aş aşağannan soñ festivalneñ berençe turı - saylap alu başlandı. Jüri äğzalarına 100dän artıq keşedän torğan qatnaşuçılar armiäsen bıyıl da sigez nominatsiä buyınça bäyälärgä turı kilde. “İñ yaxşı avtor - başqaruçı”, “Estrada cırınıñ iñ yaxşı başqaruçısı”, “Xalıq cırınıñ iñ osta başqaruçısı”, “Bard cırın iñ yaxşı başqaruçı” “Üz äsären iñ yaxşı uquçı” kebek nominatsiälärdä yäşlär bik teläp qatnaştılar. Alarnı cırçılar Aydar Fäyzraxmanov, Rimma İbrahimova, ğalim Fayaz Xucin, kompozitor Roza Möxetdinova, şağirä Naciä Sattarova, Bikmullin festivalendä öç yıl rättän laureat isemen alğan yäş cırçı İlnaz Safiullin bäyälädelär. Kiçke konsertqa saylap alu barğan arada bez “Sälät” proyektları citäkçese Cäwdät Söläymanovtan Röstäm Bikmullin isemendäge festivalneñ tarixı belän qızıqsındıq.
“Älege Röstäm Bikmullin isemendäge festival dürtençe yıl rättän ütkärelä. Ul “Sälät”neñ dustı Röstäm Bikmullin istälegenä bağışlana. Röstäm dürt yıl elek avtomobil qazasına oçrap, wafat buldı. Häm bez anıñ istälegenä yıl sayın Röstäm Bikmullin isemendäge festival ütkärergä buldıq. Bez anıñ belän 1996 yılda oçraştıq häm şul waqıttan birle bez “Sälät”ne bergäläp üsterdek dip bula. Bu başqalarğa da ürnäk bulıp torır dip uylıybız. Ägär dä xäleñnän kilgänne waqıtında eşläsäñ, balalarğa yärdäm itsäñ sineñ dä isemeñ onıtılmas, däwamlı bulır.”
Dürt säğättän artıq barğan saylap alu turı uzğannan soñ, qatnaşuçılarğa gitarada uynaw ostalıq däresläre birelde häm şulay uq Röstäm Bikmullin ğailäse belän oçraşu ütte. Bu arada jüri äğzaları festival ciñüçelären bilgeläde häm Rimma İbrahimova üzeneñ festivaldän bik qänäğät qaluın “Azatlıq radiosı”na da äytte:
“Yäşlär öçen konkurslar bik kiräkle dip sanıym. Bikmullin festivalendä min berençe tapqır. Miña älege festivaldä yäşlärneñ törle janrlarda çığış yasawı ayıruça oşadı. Bezdä yäşlär bik talantlı häm bu talantlarnı üsterügä älege festivallär bik zur yärdäm itä.”
Kiçke aştan soñ, bäygeneñ töp öleşe, festival ciñüçeläre çığışınnan tözelgän gala-konsert başlandı. Monda uq jüri härber nominatsiä buyınça ciñüçelärne diplomnar häm qimmätle büläklär belän söyenderde. Dürtençe Bikmullin festivalneñ gran-prizına Rizidä Şirieva layıq buldı. Ul tamaşaçılarğa üze yazğan şiğeren täqdim itte. Şiğerdä Rizidä narkotik qullanunıñ böten faciğäsen açıp birä.
Konsert tämamlanğaç barlıq qunaqlar häm qatnaşuçılar diskätüktä küñel açıp, uçaq yanında gitarağa cırlap tañ qarşıladı.
Gölnaz Şäyxetdinova


text:
Osman Öztunç - Mevlana
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Mevlana
Etiketler : Osman Öztunç - Mevlana türkü indir, Osman Öztunç - Mevlana türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Mevlana mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Mevlana türküsü, Mevlana sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Mevlana bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Dağlara Komşu Oldum
Osman Öztunç - Kan Düşerken Toprağa
Osman Öztunç - Durmuş un Türküsü
Osman Öztunç - Çakırcalı Mehmet
Osman Öztunç - Üzerine Alınanın
Osman Öztunç - Geri Gelen Mektup


text:
Şartlaw waqıtında yaralanğan milisí xezmätkäre uzğan tön xastaxanädä wafat buldı.
Uzbäkstan general prokuraturı bu terror ğämällären oyıştıruçılarnıñ kem buluwı yaqın arada bilgele bulaçaq dip belderde. Ämma xakímítlar älegä bu şartlawlar belän bäyle bulğan dip uylanılğan niçä keşeneñ qulğa alınuın yäşerä. 30 nçı augustta Taşkentta Quşma Ştatalar, İzrail ilçelekläre häm general prokuratur binaları yanında intixarçılar öç yasalma bombı şartlattı. Yaralanğan 7 keşe älegä xastaxanädä yata.
Maxsus xezmät íslam ğísyançıların xöcümdä ğäyepli.