text:
Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Lenur Halilovnıñ hastalığı sebebinden cumaaqşamı künü, iyünniñ 24-nde, olacaq taraflarnıñ munaqaşalarını başqa vaqıtqa qaldırdı. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi advokat Refat Yunusnıñ malümatına esaslanıp haber ete.
Onıñ malümatına köre, 53 yaşında Lenur Halilovnıñ sıcağı çıqtı, ve o, iştirak etip olamadı.
«Feldşerler Halilovğa keskin nefes hastalığı diagnozını qoydı, amma koronavirus yuqunçı olmağanını tasdıqlamaq içün ekimler onı daa baqacaq», – dep haber ete «Qırım birdemligi».
Qayd etilgenine köre, Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca nevbetteki oturışuvnıñ keçirilüvi iyünniñ 28-ne planlaştırıla.
«Lenur Halilovnıñ sağlığı tüzelmese, mahkeme video bağını qurıp, taraflarnıñ munaqaşalarını başqa vaqıtqa qaldıracaq ve sıñırlav tedbirini uzatuv meselesini baqacaq», – dep qoştı faaller.
Hatırlatamız, Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesinde iyünniñ 10-nda Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davası» oturışuvında taraflarnıñ munaqaşaları vaqtında Rusiye prokurorı mahküm etilgen qırımlılar içün 14 yıldan 19 yılğa qadar sert rejimli koloniyada qalmalarını istedi.
Qayd etilgenine köre, prokuror Lenur Halilovnıñ azatlığını 1 yıl ve 9 ayğa sıñırlap, 19 yıl apis cezasını, Ruslan Mesutovnıñ azatlığını 1 yıl ve 9 ayğa sıñırlap, 18 yıl apis cezasını, Ruslan Nagayevni 15 yılğa apiske alıp, azatlığını 1 yılğa sıñırlamağa, Eldar Kantimirovnıñ azatlığını 1 yılğa sıñırlap, 14 yıl apis cezasını bermege rica etti.
2019 senesi iyünniñ 10-nda Aluşta, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarında keçirilgen tintüvlerden soñ 8 kişi tutuldı: Ruslan Nagayev, Eldar Kantimirov, Ruslan Mesutov, Lenur Halilov, Riza Ömerov, Enver Ömerov, Ayder Cepparov ve Eskender Suleymanov.
Rusiye FSBsi, tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtını quruv ya da anda iştirak etüv) açılğan cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


c: text/html

text:
Kremlge boysunğan Qırım ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov Rusiye prezidenti Vladimir Putinge qol tutqanını bildirdi. Bu aqta «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ XV qurultayınıñ ekinci basamaq umumiy toplaşuvında iştirak etken Aksönov iyün 27-de Facebook saifesinde yazdı.
O, Vladimir Putinniñ sözlerini aytıp, qayd etti ki, «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ siyaseti temelinde memleketniñ «devlet menfaatı teren añlamasıdır».
«Er vaqıt, amma hususan bugün, istenilgen ve kerek olğan sağlam konservatizm ve deñişmelerge açıq olmanıñ bu kibi birikme. Vladimir Vladimiroviçke (Putinge – QA) qol tutam ve partiya azaları prezidentimizniñ sözlerini diñleyceklerinde şübem yoq», – dep qayd etti Aksönov.
Rusiye baş naziri, «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ reisi Dmitriy Medvedev yedinci çağıruv Devlet Duması deputatları firqadan nazmetler cedveline Rusiyege boysunğan işğal etilgen Qırımnıñ prokurorı Natalya Poklonskaya ve rusiyeli Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönovnı kirsetmek qararı alınğanını ilân etti.
İyün 17-de Rusiye prezidenti Vladimir Putin devlette parlament saylavlarınıñ bu sene sentâbr 18-de keçirilmesi aqqında fermannı imzaladı.
Yedinci çağıruv Devlet Dumasına saylavlar rey berüv bir kününde keçirilecek. Saylavlar qarışıq sistema boyunca teşkil etilecek: 225 deputat firqa cedvelleri boyunca, 225 deputat bir mandatlı okruglar boyunca saylanacaq. Bundan da ğayrı, yedinci çağıruv rusiyeli parlamentine 5 fayızlı manianı keçken firqalar keçecek.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Krasnodar ülkesiniñ mahkemesinde mart 3-te Ukraina halq deputatı, qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ öldürüvde qabaatlanğan oğlu Hayserniñ işi boyunca ilk diñlev ötkerilecek.
Bunı RİA Novosti bildire.
Neşirniñ malümatına köre, ilk diñlev Hayser Cemilevniñ imayesiniñ ricası ile ötkerilecek. Bundan ğayrı, bugün işniñ prokuraturağa qaytarılması da baqılacaq.
Fevral 24-te Krasnodar ülkesiniñ mahkemesi Hayser Cemilevniñ cinaiy işini umumiy tarzda baqılmasını toqtattı. Bu işni mahkemeci olmağanlar baqacaq.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi.
Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı.
Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler.


text:
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Canköy ve Yaltada Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar olğanında qabaatlanıp tutulğan altı insannı esas Ukrayınadan «koordinatsiya etilgen» «terrorist» dep adlandırdı. Bu aqta o, Telegram kanalında yazdı.
Aksenov tutulğanlarnıñ angi cinayetlerde qabaatlanğanını aytmayıp, Ukrayına akimiyetini «Qırımdaki vaziyetni kerginleştirmege» tırışqanında qabaatladı.
Avgustnıñ 11-nde saba faaller işğal altındaki Qırımda Rusiye quvetçileri qırımtatarlarnıñ evlerini tinte, dep bildirdi. Advokatlarğa kirmege izin berilmedi, bazı yerlerde cep telefonı bağı söndürildi. Altı er adamı – Vilen Temeryanov, Enver Kroş, Seitâya Abbozov, Murat Mustafayev, Edem Bekirov ve Rinat Aliyev Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etkeninde qabaatlanıp tutuldı.
Advokat Emil Kurbedinovnıñ malümatına köre, Rusiye FSBsiniñ hadileri Canköy rayonında tutulğan Enver Kroşnı kötekledi ve işkencege oğrattı. Rusiye quvetçileri işkence aqqında malümatnı izaatlamay.
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kyiv rayon mahkemesi tutulğan qırımtatarlarnı 2022 senesi oktâbrniñ 10-na qadar apiske aldı.
Ukrayına prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen yañı tintüvlerni takbih etti.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya qırımtatarlarnıñ toplu yaqalanmasına dair haberni «mühtekirlik» olaraq adlap, Aqmescitte 30-dan ziyade musulman «profilaktika tedbirlerinden» sebep yaqalanğanını bildirdi. Qırımnıñ Rusiye prokurorınıñ aytqanlarını «RİA Novosti» agentligi derc ete.
«Ukraina kütleviy haber vastaları malümatnı qarıştırıp aselet mühtekirlik yapalar. Qırımtatarlarnıñ yaqalanması aqqında laf bile yoq», – dedi Natalya Poklonskaya.
Onıñ bildirgenine köre, İçki işler nazirliginiñ Qırım idareleri, Federal migratsion hızmeti, Rusiye Federatsiyasınıñ narkotiklerni satuv nezareti Federal hızmetiniñ hadimleri gece eglence müessiseleri ve klublarda profilaktika tedbirlerini alğanlar.
«Umumen 50 kişi teşkerildi, anda rus, ukrain, qırımtatar, çeçen, dagestan ve diger milletler bar edi. Kimse yaqalanmadı, episi qıdırılamı-yoqmı teşkerildi. Episini teşkerip yiberdiler, yaqalanğanlar yoq, arizalar olmadı, insan aqları bozulmadı», – dep tüşüne Qırım prokurorı.
Onıñ aytqanına köre, bazı şahıslarğa qarşı narkotik qullanğanından memuriy bozuv protokolı tizildi.
«Bazılarını eñ çoq 2 saatke vesiqalarını teşkermek içün politsiya bölügine alıp kettiler. Şahsiyetleri ögrenilgen soñ evlerine kettiler. Kimse yaqalanmadı», – dep ayta Poklonskaya.
Qırım adliyecisi Emil Kürbedinovnıñ bildirgenine köre, aprel 1-de aqşam Qırımnıñ Colman köyündeki «Bagdad» qavehanesinde 35 musulman yaqalandı. Emil Kürbedinovnıñ bildirgenine köre, yaqalanğanlar – qırımtatarlar, olarnı Ekstremizm ile küreş merkezine «profilaktik teşkerüv» içün alıp ketken ekenler. Qavehanede bulunğan slavân sıfatlı insanlarnı birden yiberdiler, dep ayttı adliyeci.
Diger mustaqil menbalarnıñ malümatı şimdilik yoq, Qırımnıñ uquq qoruyıcı organları resmiy bir şey bildirmedi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımtatar timsalleri yasaq etilmedi, dep aytıla Rusiye Adalet nazirliginiñ Qırım blogeri Zair Akadırovnıñ muracaatına bergen resmiy cevabında. Rusiye Adalet nazirliginden kelgen mektüp kopiyasını Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Facebookta aydınlattı.
«Semetdeşlerimizniñ diqqatına: qırımtatar timsalleri yasaq etilmedi! Qırımtatar bayrağı – qırımtatar halqınıñ tarihiy bayrağı ve bir de bir cemaat teşkilâtına ait degildir. Onı yasaq etmek – halqımıznıñ, onıñ tarihı, medeniyeti ve yaşamasını yasaq etmek demektir!», – dep qayd etti o.
Zair Smedlâyevniñ bildirgenine köre, Qırımda keçirilgen futbol yarışlarında qırımtatar milliy bayrağını qullanmağa yasaq etecek ediler, bu sebepten mezkür muracaat Rusiye Adalet nazirligine berildi.
«Futbol yarışlarında maña milliy bayrağımıznı qullanmağa yasaq etecek oldılar, Zair Akadırov Rusiye Adalet nazirligine muracaat etti, böyle bir cevap aldı. Söz sırası, bu sebepten meni Qurman rayonı prokuraturasına davet etmek kerekler», – dep qayd etti Qurultay MSK reisi.
Rusiye Adalet nazirliginiñ cevabında 2016 senesi fevral 9 künü dep yazıla, amma cevap aprel 20-de aydınlatıldı.
2015 senesi noyabr ayında politsiya qırımtatar taqımları arasında keçirilgen Amet-Han Sultan mukâfatı futbol yarışına qırımtatar bayraqlarını almağa izin bermegen edi.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa. /p>


text:
Ärdoğannan Çavuşoğluna räxmät süzläre
Törkiyä İlbaşı: “Tışqı êşlär ministrıbızğa Dendias belän ütkärgän oçraşu waqıtında birgän cawapları uñayınnan räxmätläremne citkeräm”
İlbaşı häm “Ğadalät wä qalqınu” partiyası ğomum başlığı Räcäp Tayyip Ärdoğan Tışqı êşlär ministrı Mäwlüt Çavuşoğluna Greśiya tışqı êşlär ministrı Nikol Dendias belän ütkärgän cıyılışta birgän cawapları uñayınnan räxmät äytte.
Ärdoğan partiyasınıñ Törkiyä Böyek Millät Mäclesendäge törkem cıyılışında yasağan çığışında uzğan atnada başqala Änkarağa kilgän Greśiya tışqı êşlär ministrınıñ wazıyfadaşı Mäwlüt Çavuşoğlu belän ütkärgän matbuğat oçraşuına tuqtalıp uzdı.
Ärdoğan: "Tışqı êşlär ministrıbızğa grek tışqı êşlär ministrı belän ütkärgän oçraşu waqıtında birgän cawapları säbäbe belän räxmät äytäm. Hiç baş iymäyäçäkbez. Bezneñ millätebez hiç tä muyınında mondıy äsirlek çılbırı belän yäşäyäçäk millät tügel”, - dip äytte.
Çavuşoğlu Dendias belän oyıştırğan matbuğat oçraşuı waqıtında: "Bez şuşı täwge oçraşunıñ tağın da uñay atmosferada däwam itüen telär idek, fäqät Nikos Dendias yasağan çığışında, qızğanıç, ilemä qarata hiç qabul itelmäyäçäk gäyepläwlär yasadı. İñ êlek Törkiyäneñ Greśiyanıñ möstäqillek xoquqların bozuın äytte. Monı qabul itüebez mömkin tügel. Törkiyä Cömhüriyäte üz xaq-xoquqların, bigräk tä Könçığış Urta diñgezdä häm Kipr törekläreneñ xoquqların yaqlıy ala häm bez yasağan adımnar da xoquqlarıbıznı saqlawğa yünälgän. Biregä kilep Törkiyäne gäyepläsägez, min dä bolarnıñ cawabın birergä mäcbür bulam. Ayıruça Törkiyädä bez grek pravoslaviyası azçılığın grek pravoslaviyası bularaq qabul itäbez, ämma sez “Min törek” dip äytüçe töreklärgä: “Yuq, sin törek tügel, barı tik möselman sin”, - dip äytüegez dä keşeçä dä tügel, xalıqara xoquqqa da turı kilmi”, - dip cawap birgän ide.
Bäyläneşle xäbärlär
Qara diñgezdä tabiğıy gaz êşçänlege däwam itä
Türkiyä ênergetika häm tabiğıy çığanaqlar ministrı Fatih Dönmäz Qara diñgez gaz mäydanında kabel’lärne diñgez töbenä salıp quyaçaq köymäneñ Bosfor buğazına kilüen belderde
Ärdoğan: “Bez döres yuldan baruıbıznı isbatladıq”
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan: "Kizü belän (“Kovid-19” belän) başlap (Rusiyä-Ukraina) suğışı belän kiñäygän global’ iq’tisadi krizis qarşısında bez kürsätkän çıdamlılıq belän döres yuldan baruıbıznı isbatladıq”, - dip äytte


text:
Delabr 10 künü Aqmescitte, Qırım muendislik ve pedagogika üniversitetiniñ yanında çalışacaq Gençlerniñ çeşit etnik medeniyetler Merkezi qurulıp başlanacağı belgilene. Rusiye kontrolündeki Qırım akimiyetiniñ seslendirgen niyetine köre, Merkezde studetlerniñ yataqhanesi, sport kompleksleri, oquv ve boş vaqıt içün çeşit obyektler olacaqtır.
«Gençlerniñ çeşit etnik medeniyetler Merkezi üniversitet içün zarur meydançıq olacaq – onıñ sayesinde oquv yurtı Rusiye Federatsiyasınıñ diger subyektlerinden studentler deñişüv programmalarına qoşulıp olur, halqara tasil seminarlarını teşkil ete bilir, ve üniversitetniñ tam qıymetli yaşayışı içün kerekli olğan diger programmalarnı keçirip olur. Qırım muendislik ve pedagogika üniversiteti bügün dinamik surette inkişaf etken Aliy oquv yurtudır, onıñ divarlarından ihtisaslı ocalar çıqa», – dep qayd etken Qırımda milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlarnıñ işleri boyunca Rusiye devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov. Onıñ sözlerini müessiseniñ matbuat-hızmeti ketire.
Obyektniñ qurucılığı Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısınıñ imayesinde, milletlerara birlikniñ küçlendirilmesi boyunca Federal programmanıñ çerçivesinde alıp barıla.
Farqlı esaplarğa köre, Qırımda 100-175 çeşir milletlerniñ vekilleri yaşay. Yarımada çoqmilletli olğanı aytıla, çoqluq arasında – ruslar, ukrainliler, qırımtatarlar, beloruslar, ermeniler, yeudiler, moldavlar, lehler, almanlar, yunanlar, bulğarlar, çingeneler qayd etile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımnıñ içtimaiy-iqtisadiy inkişafı boyunca federal yekâne leyhasınıñ amelge keçirilüvi 2020 senesine qadar qoşma iş yerlerni peyda etmege imkân berir, dep bildirdi Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov Sudaq ziyareti çerçivesinde.
Bunı RİA Novosti bildire.
«Federal yekâne leyhasınıñ amelge keçirilüvi 100 biñ qırımlığa iş tapmağa yardım eter», – dedi Aksönov.
Bunıñ ile o, Keriç köpüriniñ qurucılığı aqqında hatırlattı. Mında qırımlılar da iştirak etmege istey eken.
«Biz Qırımnıñ saa temelini ve onıñ istisal quvetlerini işletecekmiz. Qurucılıqta qırımlılar iştirak etip, aylıq alacaqlar», – dey o.
Evel qayd etilgeni kibi, Rusiye ükümeti 2014 senesi işğal etilgen Qırım ve Aqyarğa iş çarşısınıñ destegine 661 mln ruble ayırdı.


text:
Ğağauz tili
Ğağauz tili (öz adı Gagauz dili) - çoqusı Moldovadaki Ğağauz Yeri muhtar regionında yaşağan Ğağauzlarnıñ tili. Qararnen 150 000 kişi tarafından laf etile. Ğağauz tili oğuz gruppasına ait türkiy tildir.
Qomşu tillerden çoq söz alınğanına baqmadan bir qırımtatar yalıboylu ile ğağauz qolayca añlaşır. Eskiden ğağauz tili yunan elifbesinen yazılğan edi, amma 1957 senesi kiril elifbesi qullanılıp başlağanda yunan elifbesinden vazgeçken. 1990-ıncı senelerde ğağauzlarğa muhtariyet berilgenden soñ, türk elifbesiniñ esasında şekillendirilgen bir elifbe meydanğa ketirildi ve bugünge qadar qullanıla. Türk elifbesinden farqlı olaraq ğağauz elifbesinde Ää, Êê ve Ţţ arifleri bar. Ğağauz yazı tili Türkiyede halq arasında laf etilgen türkçeniñ yazığa tökülgen şeklidir denile. Türkçe Ğ arfiniñ yerine çoq sözlerde, sozuq arifler çift yazılaraq Ğ sesi qazandırılır.
- Soora = Soñra
- Lääzım = Lâzim
- Birliindä = Birliginde
Çoqluq ad yapımlarında çoqluq affiksi qırımtatar tilindeki kibi -ler/-lar'dır. Amma, Qazan tatar tilindeki kibi, sözniñ soñki arfi M ya da N olsa çoqluq affiksindeki L arfi yerinde N ola.
- Günnerindä = Künlerinde
- Onnar = Olar
Elifbe[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Kiril
- Latin


text:
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov şeer ve rayon başlarını dizel-generatorlarnıñ tarqatılmasına mesuliyet ile yanaşmağa çağırdı. Şu cümleden, er bir region generatorlarnıñ quveti ve yerleşirilmesi, olarğa elde etilgen yaqarlıq aqqında esabat azırlamalı, dep bildire Qırımnıñ rusiyeli ukbmetiniñ matbuat hızmeti.
Böyle avaleni Aksenov fevqulâde vaziyetniñ yoq etilmesi boyunca ştabnıñ nevbetteki toplaşuvında çıqardı.
Bunıñ ile toplaşuv devamında yaqarlıqnıñ dizel-generatorlar içün vaqtında ketirilmesi ile bağlı sual muzakere etildi.
«İlk nevbette yaqarlıqnıñ ketirilmesinde mesuliyetli olacaq insanlarnı belgilemek kerek. Bu mesele ile belediyeler oğraşsa, ştab maliye tarafından yardım köstermeli, rayon ve şeerlerniñ yolbaşçıları yaqarlıq miqdarı aqqında esabat bermeli», – qayd etti Sergey Aksenov.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov Rusiye tarafından siyasiy mabüslerniñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ azat etilmesinde israr ete.
Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.


text:
Bu aqqında malümat çeh aliy oquv yurtınıñ resmiy saytında bar.
Bu sebepten universitet Vatslav Gavel stipendiyasını kirsete ve tasil universitet programması vastasınen maliye etilecek.
İnsan aq-uquqları bozulğan, qorquzuv ve repressiyalar olğan memleketlerniñ studeleri ariza yaza bileler.
Stipendiya oquv programmasına köre berile.
Onı çeh tilini bilmegenler de ala bile. Böyle studentler içün Pragadaki Karlov universitetiniñ til ve mahsus azırlıq İnstitutında çeh tilini bir yıllıq ögretüv kursı keçirile.


text:
Qırımda Aqmescit qurucılıq oquv yurtu talebelerine 140 biñ ruble miqdarında stipendiya borclular. Bunı salı künü, mart 10-da, Qırım prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildire.
«Talebelerge devlet kefaleti olğan paranıñ berilmemesi studentlerniñ içtimaiy aqlarınıñ qattı bozuluvı ola. Rayon prokuraturası tehnikum memuriyetine qarar çıqardı. Prokuratura talabı ile stipendiya ödenilildi, studentlerniñ aqları qouruldı», – denile beyanatta.
Mında qayd etilgeni kibi, tehnikum 90 studetke borclu edi, şu cümleden – 16 öksüz bala.


text:
Azatlıq Radiosı bildirgeni kibi, cedvelge Kiyev tarafından işten çıqarılğan mahsus hızmetlerniñ yolbaşçısı Petr Zima, öz başına tayinlengen Aqyarnıñ meri Aleksey Çalıy, Qırım «ükümet» yolbaşçsı muavini Rustam Temirgaliyev, Qırım parlamenti spikeriniñ mesleatçısı Yuriy Jerebtsov, «referendum»nıñ keçirilüvi boyunca komissiya reisi Mihail Malışev, bu kibi Aqyardaki komissiyanıñ yolbaşçısı Valeriy Medvedєv ve qırım Yuqarı Şurası sabıq vitse-spikeri Sergey Tserkovnıñ soy adları kirsetildi.
Bu kibi areketler, şimdiki vaqıtta separatistlerniñ qoluna keçken «Çernomorneftegaz» şirketine de tesir etecek.
Sanktsiyalar boyunca, yuqarıda añılğan şahıslarnıñ AQŞ-nıñ territoriyasında olğan er türlü aktivlerniñ toqtatılması belgelene. Em de, maliye tedbirlerniñ ötkerilüvi da yasaqlana.
Bundan evel, kirsetilgen yasaqlar Qırım Devlet Şurasınıñ yolbaşçısı Vladimir Konstantinov ve Qırım baş-naziri Sergey Aksenovnen bağlı edi.


text:
Tön’yaq Makedoniya diplomatı - persona non grata
Rusiyä uzğan ayda üz diplomatınıñ älege ildän quıluına cawap birde
Rusiyä Tön’yaq Makedoniyanıñ Mäskäw ilçelegendä êşläwçe ber diplomatın persona non grata iğ’lan itte.
Rusiyäneñ tışqı êşlär ministrlığınnan bu turıda yasalğan belderüdä Tön’yaq Makedoniyanıñ uzğan ayda rus diplomatın deportaśiyäläwe xäterlätelde. Älege ilneñ wäqalätlesen persona non grata iğ’lan itüneñ isä şul säbäpsez qararğa cawap ikäne dä äytelä.
Tön’yaq Makedoniyänen Mäskäwdäge ilçese Olivera Çauşeska-Dimovska ministrlıqqa çaqırıla. Aña üz qul astında êşläwçe diplomatnıñ ildän quıluı turında xäbär birelä.
Bäyläneşle xäbärlär
Yan ğarasatı zur cimereklär häm su basularğa säbäpçe buldı
Hawadan töşerelgän videolarda ul uzğan cirleklärdäge ayanıç xäl kürenä
Franŝiyada xalıq rizasızlıq belderä
Çarada poliŝiya xezmätkärläre belän protestçılar arasında bäreleş çıqqan
Awrupa Berlege ênergetika ministrları cıyıla
Alar 140 milliard yevro resurs buldırıp, anıñ belän watandaşlar häm biznesqa yärdäm täêmin itü yulların qarayaçaq


text:
Çubarov Ukraina Nazirler kabineti yanındaki Qırım ve Aqyar meseleleri boyunca Devlet hızmetiniñ işinden memnün degildir.
Bunı o RBK-Ukrainağa bildirdi.
«O (Devlet hızmeti – QA) yoq desek de olur. Yolbaşçısı bar – oldı. Yaqında hızmet aqqında qarar alındı», – dey Meclis reisi.
Çubarovnıñ fikrine köre, mesele hızmetniñ strukturasında degil, «Qırım boyunca ükümet programmasınıñ yoq olğanındadır».
«Nazir, yolbaşçılarnıñ çoqusı, fikrime köre, Ukrainanıñ bir qısmı işğal etilgeninden sebep bam-başqace çalışmaq kerekligimizni añlamay. Menimce, olardan bazıları bu territoriyalarnıñ olmağanından memnün qalır edi», – qayd ete Çubarov.
Sentâbr başında Ukraina Nazirler kabinetinde QMC ve Aqyar meseleleri boyunca vekâletli şahıs vazifesi peyda oldı, onı evel Qırım meselelerinden Devlet hızmetiniñ başı olğan Aslan Ömer Kırımlı eda ete. Onıñ yerine Kiyevde Qırımtatar cemiyetiniñ reisi Nariman Ustayev keçti.


text:
Ukrainanıñ sabıq içki işler naziri Vitaliy Zaharçenko Rusiye vatandaşlığını qabul etti, amma bunıñ ile ukrain vatandaşlığından da vazgeçmege istemey. Bunı o işğal etilgen Aqyarda yanvar 16 künü keçirilgen brifing devamında bildirdi, dep haber ete «Krım Media».
Zaharçenko aytqanı kibi, «Rusiye birinci şahısları oña iş teklif etti». Şimdilik o, «Rustehnologiyalar» Rusiye devlet şirketinde mesleatçı olaraq çalışa. Ukrainanıñ sabıq içki işler naziri qorantası ile Moskvada yaşay.
Bunıñ ile, o, Ukraina vatandaşlığından vazgeçmeycegini bildirdi.
«Ukraina vatandaşlığından vazgeçmedim, em vazgeçmeycem. Bunı men Rusiyeniñ mahsus hızmetlerine de bildirdim», – dedi o.
Zaharçenko şunı da qoşıp ayttı ki, ukrain vatandaşlığı oña «iş içün» kerektir. Şu cümleden, o «Yevromaydan vaqtında yüz bergen adiselerni öz başına ögrenecegini» qayd etti.
İşğal etilgen Aqyarda yanvar 16-da «Cenüp-Şarq» hayriye fondu taqdim etilecek. Onıñ prezidenti Ukrainanıñ sabıq içki işler naziri Vitaliy Zaharçenko ola. Bu aqqında regional kütleviy haber vastalarına yollanılğan ilânda aytıla.
2014 senesi fevral 21 künü Ukraina Yuqarı Şurası içki işler naziri vazifelerini eda etken Vitaliy Zaharçenkonı istifağa yolladı ve Arsen Avakovnı Ukrainanıñ içki işler naziri vazifesine tayinledi. Matbuat vastaları bergen malümatqa köre, şu künü sabıq nazir «Sokol» mahsus bölüginiñ yardımı ile Ukrainanı terk etti.
2014 senesi fevral 28 künü Ukraina Baş prokuraturası MVD ve SBUdan Kiyevde fevral 18-22 künleri yüz bergen kütleviy öldürüvlerniñ teşkil etilmesinde qabaatlı Vitaliy Zaharçenkonı 10 kün içinde yaqalamağa talap etti. Mart 4 künü onı qıdıruvğa ilân ettiler.
2014 senesi mart 6 künü Avropa birligi ve Kanada Vitaliy Zaharçenkoğa nisbeten maliyeviy cezalarnıñ kirsetilmesi aqqında haber ettiler.


text:
Lvivde Ukrainada ilk sefer köçip kelgenler ve lvivlilerniñ festivali keçe. Qırım yırcılarını diñlemek ve özüni çölmekçilik ünerinde sınamaq içün festivalge yüzden ziyade insan keldi, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Sentâbr 4 künü Lviv merkezinde qırımtatar keramikacısı Rustem Skibin çölmekçilik üneri boyunca master class keçirdi, festivalniñ muzıka sanasında «CanDuyet» – akkordeon çalğıcısı Şevket Zmorka ve perusist Orhan Agabeyliniñ umumiy leyhası, em de qırımtatar halq yırlarınıñ yırcısı Elvira Sarıhalil «AcousticQuartet» jazz taqımı ile çıqışta bulundılar.
Teşkilâtçılar deyler ki, festivalniñ esas maqsadı – yerli sakinlerni ve köçip kelgenlerni birleştirmek.
«Halqnıñ medeniyet ve adetleri – onıñ yüzüdir. Bu kibi tedbirniñ çerçivesinde qırımtatar halqınıñ adetleri ile tanışuv – bir-birimizni eyice tanımağa fırsat berecek bir adımdır. Medeniyet, em ukrain, em qırımtatar medeniyetiniñ tamırları terendir», – dedi Qırım.Aqiqat mühbirine Rustem Skibin.
«Köçip kelgenler ve lvivliler festivali» – yerli sakinlerni ve köçip kelgenlerni birleştirecek bir medeniy köpürdir. Ukrainada bu kibi leyha ilk kere ötkerile. Teşkilâtçıları – «Lvivde Qırım evi», «KrımSOS» cemaat teşebbüsi, «Vozrojdeniye» halqara fondu. Festival Lvivde Şarqiy İşbirlik Kongressiniñ çerçivesinde keçirile.


text:
İnguşetiya başı Mahmud-Ali Kalimatov bölge akimiyetini istifağa çıqarttı. Öz qararı aqqına o İnstagramda yazdı. İstifa sebeplerini bildirmedi, dep haber ete "Nastoyaşçeye vremâ".
"Men İnguşetiya akimiyetini istifağa çıqarmaq qararını aldım", - yazdı içtimaiy ağlarda Mahmud-Ali Kalimatov.
Mahmud-Ali Kalimatovnı İnguşetiya başı olaraq 2019 senesi sentâbrniñ 8-inde sayladılar. Aynı künü o bölgeniñ keçken akimiyetini istifaga çıqardı. Kalimatov ükümet başınıñ vazifesine Konstantin Surikovnı teklif etti, sentâbrniñ 12-sinde parlament teklifni qabul etti. Sentânıñ 12 ve 16-sında Kalimatov aman-aman bütünley yañı Nazirler Kabinetini topladı.


text:
Ukraina Tış işleri nazirligi, Ukraina UNESCOnı ilhaq etilgen Bağçasarayda bulunğan Han sarayınıñ muafaza etilmesi içün çareler körmege davet ete, dep bildire.
Muessiseniñ malümatına köre, Bağçasaraydaki Han sarayı etrafında kritik vaziyet Ukrainanıñ UNESKO işleri boyunca milliy komissiyasınıñ yanvar 19-da Tış işleri nazirliginde ötkerilgen mahsus oturışuvında baş mevzu oldı.
Oturışuvnıñ iştirakçileri, ilhaq etilgen Qırımnıñ territoriyasında medeniyet saasındaki vaziyet «teren raatsızlıq doğurğanı kibi, asılında Qırım yarımadasındaki unikal multikulturalizmge kütleviy, yahşı planlaştırılğan ücüm etken işğalci akimiyetniñ areketlerine qarşı ğadap doğura», dep tesbit ettiler.
Bildirüvde: «Ukrainanıñ milliy emiyetke malik abidesi ve qırımtatar halqına ait milliy mirasnıñ ayırılmaz qısmı olğan Bağçasaraydaki Han sarayınıñ territoriyasında yapılğan ve daa 2003 senesinde UNESCOnıñ Dünya mirası cedveline kirsetmek içün Azırlıq cedveline kirsetilgen bu abideniñ tarihiy ve medeniy qıymeti içün kerçek bir ğayıp etüv telükesini doğurğan «restavratsiya işleri» bunıñ kibi tecavuzkâr areketler aqqında pek açıq surette şaatlıq eteler», – denile.
Bağçasaraydaki Han sarayında Qırımnıñ Rusiyege tabi akimiyetiniñ teşebbüsinen yapılğan qazağa qarşı işler devam ete. Şaatlarnıñ bildirgenine köre, saraynıñ baş binası etrafında ağır demir karkas qurula. Onı üstten qoruma damınen örtecek olalar.
Mutehassıslar, konstruktsiyanıñ ağırlığından topraq çökmek mümkün, dep qorqa. Ondan ğayrı, işçiler mezar sanduqaları ve caminiñ kalligrafik yazılarını muafaza etmek içün mahsus qorumalar qoymadı. Qadimiy ağaç pekitmeleri üstüne ise asıl da beton töktiler.
Daa evel Qırım adliyecileri ve advokatları Bağçasarayda Han sarayını qorçalav boyunca uquqiy kampaniyanı başlamaq niyetinde olğanlarını bildirdiler.


text:
İyülniñ 23-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeeri Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesinde Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca qabaatlağan tarafnıñ şaatı sorğulandı ve dava materiallarınıñ bir qısmı oquldı. Bu aqta Qırım.Aqiqat muhbirine davanıñ iştirakçisi Remzi Memetovnıñ oğlu Dilâver Memetov ikâye etip berdi.
«Bağçasaray sakini ve dava iştirakçilerini tanığan qabaatlayıcı tarafnıñ şaatı sorğulandı. Sorğulav ne içündir 2013 senesiniñ vaqialarınen yani iştirakçiler tarafından şeerde ötkerilgen bala bayramınen bağlı edi. İmayecilerniñ -yarımada başqa devlet ihtyarında bulunğan devirdeki vaqialarnıñ bu cinaiy işke ne alâqası bar degen mantıqlı bir suali doğa. Sorğulavdan soñ prokuror, FSB eki yıllıq tahqiqat devamında toplağan dava materiallarınıñ bir qısmını oqudı», – dep ayttı Memetov.
Buña baqmadan, onıñ sözlerine köre, qabaatlanğanlar aqqında şaat musbet sözler aytqan.
«Bu insan mahkemekengenler aqqında terbiyeli, Allah qorqusı olğan ve camini devamlı ziyaret etken kişiler olğanlarını ayttı. Prokurornıñ, şaat olarnıñ ükümetni elge keçirüv teşebbüslerinden haberi barmı degen sualine, o menfiy cevap berdi», – dep qayd etti Memetov.
Ayrıca o iyülniñ 24-nde mahkemede qabaatlağan tarafnıñ gizli şaatı sorğulanacağı aqqında haber etti.
2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede Bağçasaraynıñ dört sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov tutulııp, terrorizmde qabaatlandı. Olar, Rusiyede terroristik dep tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şübeli dep sayıla.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ tışqı alâqalar bölük reberi Ali Hamzin «devlette er angi bir din binalarını ateşke berüv – belâ ve cemaatta ksenofobiya kibi hastalığınıñ işareti» olğanını qayd etti. O, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ resmiy Moskvağa Qırımda soñki olğanlarnen bağlı berilgen malümatqa munasebetini ögrenmek istey.
Bunı o Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
Hamzinniñ fikirince, soñki adise-vaqialarnıñ sebebi Qırımnıñ bugünki akimiyetiniñ Qırımtatar Milliy Meclisi ile dialog bozulması oldı. Onıñ fikirince, bu da 2014 senesi mart 11-de Qırım parlamenti qabul etken «Qırımtatar halqı aq-uquqlarınıñ ğayrıdan tiklenmesi ve onıñ Qırım toplulığına bağlanması kefaleti aqqında» qararnı qabul ettikten soñra oldı.
«Ve şimdi bu vaziyette meni Moskvanıñ mevamı meraqlandıra, hususan Rusiye prezidentiniñ Qırım federal bölgesinde vekâletli temsilcisi Oleg Belaventsevniñ meraqlandıra. Belaventsev Rusiye yolbaşçısına kerçek malümat yetkizemi...», – dedi Hamzin.
Malüm olğanı kibi, noyabr 12-de gece belgisiz şahıslar Sudaq civarında Qoz qasabasında camini yaqmağa tırıştılar.
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov bunı «işğal akimiyetniñ bütün dünyanıñ qırımtatarlarğa qarşı repressiya ve basqını toqtatmaq talabına açıq bir cevabıdır».
Qırım Müftisi Emirali Ablayev akimiyetke muracaat etip, cinayetçilerni tapmağa ve cezalamağa çağırdı. Qırım musulmanları Diniy idaresi «cezasızlıq yañı cinayetlerge yol bergenini» qayd etti.


text:
Bunı yañı saylanğan prezident Petro Poroşenko bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Serbest yaşamaq – tuvğan tilde serbest qonuşmaq, Anayasanıñ 10-ncı maddesi ile faydalanmaq demektir. O ukrain tilini yekâne devlet tili olaraq belgiley ve rus ve diger tillerniñ serbest inkişafını temin ete. Emek, barışıq, maaş, stipendiya sözleri em ukrain, em de rus tillerinde bir-birine oşap kele», – dedi Poroşenko.
Bugün Petro Poroşenko Ukraina prezidenti antını qabul etti. İnauguratsiya merasiminde bir sıra memleketlerden eyyetler keldi.
Bundan da ğayrı merasimde üç sabıq prezident – Leonid Kravçuk, Leonid Kuçma ve Viktor Yuşçenko bulundı.
Petro Porşekno mayıs 25 künü keçirilgen prezident saylavlarında reylerniñ 54,7% qazanıp, ğalip çıqtı.


text:
Aqmescitte bir qaç adiseniñ şaatı oldım. İşanmazsıñız, episi yaqında olıp keçti.
Demek, aphanege kirdim. Özüme askorbinka almağa istedim. Tamağıñ ağırtıp başladımı – bu, yardım etecek birinci ilâc. Eki kere içseñ, bütün ağrılar keçe. Kreml qoqlalarından da bir ilâc olsa edi. İçesiñ – terroristler ğayıp ola. Daa bir kere ağzına qoyasıñ – grad ve buk silâları yoq ola. Üçünci kere içseñ – kreml de yer tübüne kire!
İlâcnı alam, «Stirol» degen aplarnı sorayım. Satıca – ketirmeyler, dey. Tünevin tek ukrain aplarnı sorağanım içün, bugün olğan şeyni qıdırıp başladı. Revit adlı ilâcnı taptı, o da duşmanlarınki. Men tüşünip: «Beriñiz. Ep bir ukrain ilâcları yaqında olmaz. Er yerde şu maraz Rusiye olacaq. O vaqıt bağırıp «Evgeyeyeye» dep ağlanırmız», dedim.
Satıcı da o yaq, bu yaq baqıp, dedi: «Biz endi çoqtan ağlanamız. Bam-başqa şeyler vade etken ediler. Ukraina bizni tezcerek qaytarsa edi. Biz pek yañlıştıq!».
Ekinci kere şeerniñ merkezinde başqa ilâchanege qızıma öksürükten ilâc almağa kirdim.
Özüm ve qızım içün ilâc soradım. Bir şeyler qarıştırıp, berdi. 1000 ruble soradı. Men şaşıp qaldım. «Sizde tek nefaqacılar ilâc satın ala bileler. Olar şimdi zengin. Nefaqalarnı 3 kerege köterdiler. Özlerine 3 qat ilâc alıp olalar!» Qız da maña: «Olar nasıl etip bazarlıq yapqanını bilesizmi? Olarnıñ nefaqaları ücüz mahsulatlarnı ve aspirinni satın almağa yetişmey, dep aytalar. Nefaqalarnı 3 kerege kötergenler. Ayat ta eki qat ağır oldı. Evelden grivnağa daa çoq şey alıp olğanlar. Şimdi rublege bir şey alalmaylar».
Ve üçünci ikâye. Menim ile olğan şey degil, amma ep bir yazacam, onı pek begendim.
«Selâm aleyküm, Liza! İyünde qorantamnen Mishordaki evimizde raatlandıq (özümiz Kiyevde yaşaymız). Apayımnen beraber yaşağanımızğa 20 yıl tolğanı munasebetnen aqşam qavehanege bardıq. Anda baqsam, adam az. Oyunlar meydançığı da boş. Çalğıcılarnıñ yanına barıp, 300 rubleni qoyam ve «Çervona ruta»nı sımarlayım. İlki saniyelerden meydançıq toldı, adamlar yaladan da keldi, toplaşqanlar bar sesnen yırladılar, ta çalğıcılarnıñ sesleri eşitilmedi. Çalğıcılar da, bunı körip, daa 40 daqiqa ukrain yırlarını çala berdiler. Bundan soñ – kelgenler daa bir qaç saat ukrain tilinde yırladılar».
Liza Bogutski, Qırımdan ukrainli, etnik rus jidobanderovka
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Avgustnıñ 18-de işğal etilgen Aqyarda facia yüz berdi: qurulğan prezident kadet oquv yurtı binasınıñ damı tüşken vaqıtta eki qurucı elâk oldı. Daa beş kişi yaralandı.
Yerli «politsiya» eki ve ekiden ziyade ölüm sebebi olğan qurucılıq işlerini bozuv boyunca cinaiy iş açtı.
Şimdi adise yerinde taqiqat taqımı çalışa, «politsiya hadimleri» şaatlarnıñ malümatını ögreneler. Bunıñnen beraber qurucılıqqa alâqası bar olğan şahıslarnı soraştıralar, qurucılıq vesiqaları alına, obyektte telükesizlik tehnikası içün mesülietli olğan şahıslarnı belgileyler.


text:
Yuqarı Rada «Viktor Yanukoviçni Ukraina prezidenti unvanından marum qaldıruv aqqında» qanun leyhasına qoltuttı. Buña 281 deputat rey berdi, dep haber ete Radio Svoboda.
Qanun leyhasınıñ müellifleri: «Batkivşçına» fraktsiyasınıñ lideri Yuliya Timoşenko ve Radikal firqanıñ lideri Oleg Lâşko, «Narodnıy front» fraktsiyasınıñ yolbaşçı muavini Andrey Teterev ve RF deputatı Sergey Skuratovskiy.
«Bu qararğa rey bermeli, lâkin aynı vaqıtta onı Ukrainağa ketirmek kerek. Bunıñ içün bizler uquq qoruyıcı organlarnıñ reberlerini bunı yapmağa zorlamalımız. Ukraina alâ daa bu cinayetçini teslim etmege rica etmedi. Yalıñız unvandan degil, para ve azatlıqtan da marum etmeli», – dep qayd ete deputat Yegor Sobolev.
Prezident unvanı adet üzre ömür boyu qala, lâkin impiçment olğan olsa, onı lâğu eteler.
Yanukoviç 2014 senesi fevral 22-ne keçer gecesi Kiyevden ketip, tezden Ukrainanı terk etti. Aynı o künü Rada onı prezident vekâletlerinden marum qaldırıp, ve bu vazifege Aleksandr Turçinovnı vaqtınca tayinledi. Yanukoviç Ukraina prezidenti olğanını aytmağa devam ete, onıñ fikirince, memlekette akimiyetni zapt ettiler.
Viktor Yanukoviç – eñ azından altı cinaiy işte adı keçken bir adamdır, onı Yevromaydan vaqtında adamlarnı kütleviy öldürüvge alâqası olğanında şekleyler. Al-azırda Rusiyede bulunğan Yanukoviç halqara qıdıruvğa ilân etildi.


text:
Ukraina juranlistleriniñ milliy birligi ve Mustaqil media-zenaat birliginiñ temsilcileri ukrain akimiyetinden işğal etilgen Qırımda Qırım jurnalistleri evlerinde keçirilgen tintüv ve Rusiye mahsus hızmetleri tarafından olarnıñ sorğusına cevap bermekni talap eteler.
Bu aqta ukrain media-zenaat birlikleriniñ umumiy beyanatında aytıla.
Beyanatta yazılğanı kibi, Ukraina devlet organlarnıñ reaktsiyası pek müim, çünki «bu kibi adiseler Qırımda söz serbestliginiñ sıñırlavını tasdiqlağan menfiy meyildir».
Şu cümleden, Ukraina prezidenti ve memleketniñ tış işler nazirliginden jurnalistler resmiy narazılıq notası ile seslenmege talap ettiler.
«Ukraina Baş prokuratura terkibinde teşkil etilgen QMC prokuraturasından – Qırımda jurnalistlerge qarşı qanunsız areketlerni alıp barğan mahsus hızmetlerniñ hadimlerine qarşı cinaiy işlerni açmaq ve olarğa nisbeten şahsiy cezalarnı kirsetmege talap etemiz», – denile beyanatta.
FSB hadimleri Tatyana Guçakovağa cumaaqşamı, aprel 9-da, saba saat 7.45 keldiler. Tintüvden soñ onı belgisiz yönelişke alıp kettiler. Tintüv aman-aman 10 saat devam etti. Guçakova Bu yıl devamında Kiyevge köçken muarririyette çalışmağanına baqmadan, Ukraina jurnalistleriniñ milliy birliginiñ azası ola.
Malüm olğanı kibi, 2015 senesi mart 13-te Qırım jurnalistleri Anna Andriyevskaya ve Natalya Kokorinanıñ ana-babaları yaşağan evlerde FSB tintüv keçirdi. Bunıñ sebebi Tsentr jurnalistskih rassledovaniy neşirinde çıqqan maqale boyunca cinaiy iş oldı.
Böylece, Qırımda yaşamağan Anna Andriyevskayağa qarşı FSB Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1-inci maddesi boyunca «Krım» batalyonınıñ göñüllileri aqqında maqalesi içün cinaiy iş açtı.
Natalya Kokorinanıñ ana-babasınıñ evinde tintüv keçirilgen soñ jurnalistni FSB idaresine alıp kettiler. Onı iş boyunca şaat olaraq altı saat sorğuğa çektiler. Soñra ise bilgiyasayarını alıp, azat ettiler.


text:
Herson vilâyetiniñ şeher memuriyeti haber etkenine köre, «Vinkraft Ukraina» adlı müessise Novotroitskiy rayonında eki tane ruzgâr elektrik stantsiyalarını qurmaq niyetinde.
«Vinkraft Ukraina» şirketiniñ baş müdiri Karl Sturenniñ sözlerine binaen, müessise eki RES-niñ quruluşını Novotroitskoye ve Överânovka köyleri civarında planlaştırdı. Olarnıñ umumiy küçü 140 MVt olacaq. Leyhanıñ büceti 250 000 000 yevronı teşkil etmekte. Onıñ ömürge keçirilüvi bu senege belgengen», - dep aytıla matbuat hızmetiniñ mesacında.
Leyhanı teşkil etmek içün, Herson vilâyetiniñ başqa şirketleri de celp etilecek. Misal olaraq, «Herson gemiqurucılıq zavodı», vetrâklar içün mahsus qullelerini imal etecek. Vilâyet memuriyetinde qayd etkenleri kibi, mezkür qullelerniñ leyhası üzerinde çalışmalar endi alıp barılmaqta.
Şimdiki vaqıtta, vilâyette dört tane ruzgâr elektrik stantsiyaları ve eki tane küneş elektrik stantsiyası çalışmaqta. Olar episi 43,856 MVt meydanğa ketirmekte.
Herson vilâyeti territoriyasında «Kahovskaya - Titan» adlı 220 kV VL yerleşken. Şu stantsiyadan elektrik energiyası Kalançak, Çaplinka rayonları ve işğal etilgen Qırımğa tarqatıla edi. Herson vilâyetinde yerleştirilgen elektrotayamanıñ ihtimal patlavı sebebinden Ukrainadan Qırımğa elektrik energiyasınıñ kelmesi toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta Qırımğa 250 megavat bergen elektrik keçirme ağı tamir etilgen, lâkin añlaşma bitkeni içün yarımadağa berilmey.
Herson vilâyetinde tamir işleri alıp barılğanı vaqıtta Kalançak ve Çaplinka rayonlarında elektrik devamlı kesile edi.


text:
Aqmescit SİZOsında tutulğan «Veciye Kaşka işi» figurantı, qırımtatar faali Kâzim Ametovnıñ sağlığı fanalaşa, dep haber ete Facebookta advokat Emil Kurbedinov.
«Bugün Aqmescit Taqiqat izolâtorında Ametov Kazim ağanı ziyaret ettim. O, er keske selâm etti! İzolâtordaki dayanılmaz şartlardan dolayı sağlığı fenalaşqanı aqqında ikâye etip berdi. Sanitariyazsızlıq, sıçavul, qandalay, aşalmaycaq kibi aş, sers, kislorod yetişmemezligi, 22 mahküm içün 20 yataq ve saire», – dep yaza Kurbedinov.
Onıñ yazğanına köre, faal zayıf körip başlağan, gipertoniyası bar ve yüregi ağırta eken.
Yanvarniñ 12-nde, Kreml nezaretindeki Aqmescit Kiev rayon mahkemesi «Veciye Kaşka işi» figurantlarınıñ tevqif müddetini daa eki ayğa uzatqan edi.
Noyabrniñ 23-nde kündüz Aqmescitte küç idaresiniñ hadimleri bir gruppa qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı. Olar Türkiye vatandaşından para talap etüvde qabaatlana. Rusiye küç idaresiniñ hadimleri tarafından tutuluvlar esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramağan edi. Daa soñra qadın vefat etti.


text:
Qırımlılar, bağışlañız, amma men bu kibi vaqialarnıñ yüz berecegini tahmin ete edim. Men iç bir kimsege kindar ve ya agressiv olmaqnı tilemedim, amma Rusiye akimiyeti yuqunçlı hastalıq kibi insanlarnıñ iç dünyasını deñiştire, hayırsızlıqqa itere bere. Bunıñ içün Rusiye yolbaşçıları televideniyeni qullanalar ve er haberler yayınında «rus» sözü – etnik alâmeti, sıfat ve coğrafik belgisi olaraq qullanıla.
Qırımda ve Qırım aqqında evelden de onıñ «rus» olğanını beyan ete ediler, atta Aqmescitte bulunğanda ruslar yanında yarımadanıñ tarihını ikâye etmekten saqına edim. Men rus olıp ta, olarnıñ yanında yat tilde coğrafik adlarnı ya da 1783 senesinden evel yerli eali kim olğannı söylemege çekindim. Aluşta ya da Saqnıñ rus adlarını soramağa aqlıma bile kelmedi.
Sovetler soñra insanlarnıñ qafalarındaki tarihı – «Ulu Rusiye» adında patlatıcı dögmesini alıp taşlamasan, – er añ patlamağa azır oğan deşetli bir bombadır. İşansañız, rus menmenliginden vazgeçip, «rus» Bağçasaraynıñ soqaklarında kezmek, «rus» Ceneviz qalesine tırmaşmaq, Yalta yalısında raatlanmaq ve Kefede Ayvazân (Ayvazovskiyniñ) resimlerini baqmaq büyük keyftir. Amma, ne içündir evelden ermeni, yunanlı, tatar ya da ukrainli olsa olsun – er kimge nisbeten sevgi ile davranılğan olsa, şimdi ise, bir vaqıtları Gertsen «ruslaşma» olaraq belgilegen, hastalıq peyda oldı?
Dudayev ya da Basaev degil, yazıcı ve felsefeci Aleksandr İvanoviç Gertsen (Yakovlev) öz tamırlarınen maqtanğan insanlarnıñ hucur areketlerini añlatmağa tırıştı. Gertsen «ruslaşma» sözüniñ manası – «aqareyetlengen halq duyğusı, doğru instinkt, qara hatıra» olğanını bildirdi. Rusiyeliler, I-nci Pötrniñ rus degerliklerine qast etkenini ale daa hatırlaylar – saqallarnı almaq, kamzollarnı kiymek ve çarıqlar yerine çızma kiymege mecbur etti.
Belki de, Gertsen añlağan «ruslaşma» faşizm, milletçilik degil, asırlar devamında saqlanıp qalğan sadece memnüniyetsizlik edi. Şimdi ise, Sovet ükümetinde doğıp terbiyelengen admalarnıñ çoqusı raat yaşap olamaylar. Eskiden yahşı edi – yılda eki kere kolonnalarnen numayışqa çıqa ediler, üç yılda bir Pâtigorske yollay ediler, kvartira ya da avtomobil almaq içün çoq yıllar sürgen nevbetler…Er şey yeri-yerinde edi, qafanı çalıştırtmaq kerek degil edi, em de yasaqlana edi. O vaqıt, «ruslaşma» hastalığı yuquda edi – duşman «demir qapular» tura edi, şimdi ise ruslaşma kene uyandı.
Dudayev ve Basayev «ruslaşma» añlamına diger – başqasınıñ serberstligine, seçimine nefret etmek hususiyetler qoştılar. Añlaşılmağan bir şeyni sadece begenmemek degil, bu hususiyetler, rusiyeli adamğa oña yat körüngen demokratiya, insan aqları kibi sözlerni añlatqan, keçmişke olğan sevgiden suvutqan er türlü adam, er türlü sebep içün intiqam almaqnen bağlı.
Ruslaşmağa oğrağan zamandaşlar duşmanlarnıñ lağaplarını tez vaqıt içinde menimsey – «pindoslar», «banderovetsler», «hohol-faşistler», seve-seve olarnı qullanılar. Ruslaşma – insanlarnı ileriletken «köçürüciniñ» toqtatılmasına bir sebep. Ve bu sebep ile, «ruslaşma» hastaları agressiv ve dellilsiz olaraq er şeyniñ, bu cümleden Qırımnıñ da «rus» olğanını isbatlaylar.
İşğal ettiñ, bastırdıñ, endi quvan...
Qırım mevzusına qaytam. Bir ay keçmedi, eñ çoq saqınğan şeyler ömürge keçirilip başladı. Referendum ile Qırımğa yalıñız rusiye akimiyeti degil, şovinizm ve milletçilik te keldiler. Cemaatçılıq referendumğa qatnaşqan – ğalipler ve barmağan – yeñilgenlerge bölündi. Ğaliplerniñ sayısı müim degil, olarnı Moskva saydı. Moskva ise, ordu, «yeşil adamçıqlar», flot, hayaliy bücet, ruslaşma ğayesi demektir.
Qırımnıñ «ruslaşması» hususiydir. 2014 senesine qadar tek rus yaqlı sakinlerniñ mitinglerinde, bayraqlarnıñ köterilüvinde, Pütin resimleriniñ öpüvinde ifade etile edi. Aqmescit ve diger şeerlerde sovet keçmişinen bağlı soqaq ve meydanlarnıñ adları muqaytlıqnen saqlanıp qaldırıla edi. Ukrain tilini aşalay, qırımtatar tili üstünde külip, sabır etip oturğanlar. Gertsen yazğanı kibi, rus askerleri Barklaya de Tolliniñ yat tamırlarını begenmey, amma, hızmetni taşlamay ediler.
Referendum ruslaşma hastalarnıñ sabırını patlatı. Ruslaşma tışarığa çıqtı, insaf ve tolerantlıq manialarnı yoq etti. Endiden, ruslaşma gertsenniñ degil, dudayevniñ – agressiv, zulum oldı. Rusiye teşviqatı aqiqatnı qabul etmey, em ruslaşma hastları tenbiyelevlerni sevmey, «onıñ sabırı tükendi» – qırımtatarca laf etken 14 yaşlı oğlannıñ köteklenüvi, ükrian gimnaziyası müdiriniñ işten boşatıluvı, qırımtatar horeografı abidesiniñ aqaretlenüvinde – bunıñ episi açıq-aydın kösterildi.
Soñki notanı «Qırım Cumhuriyetiniñ anayasası» qoydı. Onda Qırım tamır halqı – qırımtatarlar aqqında bir söz bile yoq, endiden o «rus halqı», tarihsız, medeniyetsiz, Çukotka ya da Mordoviya kibi büyük devlet parçası. Qırımdaki ruslaşma devlet statusını aldı. Men eminim, yañı akimiyet, ukrain, qırımtatar halqını hatırlatqan er şeyni yoq etmege tırışacaqlar. Ruslaşma tarihiy An-anelerni qabul etmey, o tek bugünki kün ile yaşay – işğal ettiñ, bastırdın, endi quvanıp yaşay.
Yazğanım içün sögmezden evel, «ruslaşma» terminniñ müellifi– Aleksandr Gertsen, onıñ babası ise, Romanovlar sülâlesinden olğan zengin pomeşçik İvan Yakovlev olğanını hatırlañız.
Oleg Panfilov, İlii devlet universitetiniñ professorı (Gürcistan)
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Aqmescit – «Qırımnıñ Rusiyege qoşulması mevzusında keçirilgen referendum» arfesinde öldürilgen qırımtatarı Reşat Ametovnıñ işi boyunca taqiqat devam ete. Onı Rusiye Taqiqat idaresiniñ Qırımdaki taqiqat komiteti ötkere. Bu vaqıtta ise, baba ve aqaysız qalğan, közyaşları qurumağan qoranta azaları qışnı tüşüne.
Qırımda 39 yaşında Reşat Ametovnıñ ceseti tapılğan soñ üç ay keçti. Mart 3 künü erkek arbiy komitetine barıp, göñülliler sırasına yazılmaq içün evden çıqtı. Soñra onı Aqmescitniñ Lenin meydanında kördiler. Videokameralar qayd etkeni kibi, o Rusiye işğaline qarşı çıqıp, tınç narazılıq numayışnı teşkil etti. Andan onı «Qırım imayecileri» vekilleri belgisiz tarafqa alıp kettiler. Eki aftadan soñ ise, Reşat Ametov Qarasuvbazar civarındaki Zemlâniçnoye köyünde tapıldı. Erkekniñ bütün bedeninde azap izleri bar edi. Yanında kelepçeler de tapıldı.
Başsız qoranta
Reşat Ametovnıñ küçük qızı yedi aylıq oldı. Üyken oğlu Ali – altı yaşını toldurdı. Qoranta Aqmescit civarındaki qırımtatarlar toplu yaşağan köyde, qurulmağan evde yaşay. Ametovlar qorantasına matbuat vastaları endi o qadar diqqat ayırmasalar bile, merhumnıñ apayı Zarina, mühbirlernen laqırdı etmege çoq istemey. Pek ağır, dey.
«Aqayım yanımda olmağanına ale daa alışıp olamayım. Onsız pek küç. Balalarnı baqmağa daima yardım ete edi. Maddiy cietiden de qıyın oldı. Balalar babasını sağınalar, üykeni internette onı meydandan alıp ketken video tapıp, künde bir qaç kere baqa», – dey Zarina Ametova.
Merhum Reşat Ametovnıñ ağası – Refat bildirgeni kibi, eñ çoq yardım qırımtatarlar ve qıtaiy Ukrainadan tiydi.Keçenlerde qırımtatar halqı lideri Mustafa
Cemilevniñ vekilleri kelip, qadınğa 10 biñ dollar teslim ettiler. Bu, Cemilev Poloniyada alğan «Birdemlik Premiyasınıñ» bir qısımıdır. Qorantanıñ faciasına diger insanlar da seslendiler: dünyanıñ çeşit köşelerinden balalr içün para ve urba yollanıldı. «Qırımda – bu qırımtatarlar, ve elbette ki, esas yardım Ukrainadan keldi. Pek yardım ettiler, balalarğa urba, atta küçügine yataq, para yolladılar», – dey Refat Ametov.
Reşat Ametovnıñ apayı cinayetçilerniñ tapılacağına işanmay
Aprelniñ başında Rusiye Federatsiyası Taqiqat idaresiniñ «Qırım Cumhuriyeti» boyunca taqiqat komiteti Cinaiy Kodeksiniñ 105-nci maddesi 1-nci qısımı - «öldürüv» boyunca cinaiy iş açtı. Şimdiki vaqıtta taqiqat işi devam ete. Qırım.Aqiqat alğan malümatqa köre, bu işni alıp barğan endi dörtünci taqiqatçı deñişti.
Merhumnıñ ağası Refat Ametov aytqanı kibi, o rusiyeli mühbirlernen qonuşmağa ister edi, çünki olardan iç biri bu vaqıtqace qoranta azalarınen laqırdı etmedi.
«İleride adamlar onıñ areketi timsaliy ve alicenap olğanını añlarlar, öldürüvni eda etkenlerniñ bulması da nümüneviy bir iş olacaqtır», – dep qayd etti Refat Ametov.
Zarina Ametova bu işniñ soñunace taqiq etilecegine inanmay. İstegeni tek bir şey – aqayı ve üç balasınıñ babasını öldürgenleriniñ tapılğanını arz ete. Bundan da ğayrı, qadınnıñ daa bir istegi bar – o işke çıqmağa istey. Qadın tasil boyunca – oca, evine yaqın olğan Maryino qabasında balalarğa oyun dersleri bermesi mümkün.


text:
Bu haberni press-konferentsiyada Rusiye federatsiyasınıñ Qırım işleri boyunca ministri Öleg Savelyev bildirdi.
O, Rusiye qanunları başqa devletler vatandaşlarına köy hocalığı topraqlarına saip olmağa qail olmay, dep qayd etti. Qırımda ise, yarımadanıñ 2,4 mln. ealisinden 3 biñge yaqın sakini Rusiye vatandaşlığını inkâr etti.
«Bu mesele çezilmeli. İnsanlarnıñ aqqıları, olar saylağan vatandaşlıqqa baqmadan, qorçalanmaq kerek. Eger de bu mesele tiklenilip başlansa, insanlarğa, olarnıñ siyasiy baqışlarına emiyet bermeyip, zarar ketirmey, mıtlaq, çezmege kerek olacaq», - dedi Savelyev.


text:
Ruisye nezaretindeki Aqyar (Sevastopol) parlamentiniñ mebusları, şeerniñ rusiyeli akimiyeti teklif etken "Bayraq aqqında" ve "Tamğa aqqında" qanun leyhalarına kene qol tutmadılar.
"9 aynıñ devamında gubernator teklif etken "Bayraq aqqında" ve "Tamğa aqqında" qanun leyhaları baqılmay", - debile Aqyar ükümetiniñ beyanatında.
Ükümette, mebuslar, bu meselede şeer başı Dmitriy Ovsânnikovğa qarşı çıqalar, dep sayalar.
Aqyar parlamentiniñ saytında, "bu mesele boyunca mebuslarnıñ fikirleri türlü oldı ve qanun leyhasına qoltutılmadı", dep yazılğan.
Bazı mebuslar, sovet tamğasına ve, demek ki, qanun leyhasına, qol tuttı, başqaları ise, böyle qararlarnı şeer sakinleri almaq kerek, dep tüşüne. "Aqyar şeeriniñ tamğası aqqında" qanun leyhası boyunca böyle rey berdiler: 8 - qol tuttı, 11 - bitaraf qaldı. Vesiqanı qabul etmediler.
Aqyarnıñ (Sevastopol) rusiyeli başı Dmitriy Ovsânnikov, şeer parlamentiniñ nevbetten tış plenar oturışını çağırtqan edi. Oturış iyül 9-ında saat 16:00 keçirilecek edi. Rusiye nezaretindeki Aqyar parlamentiniñ mebusları, eki mevzunı muzakere etecek edi: "Aqyar şeeri tuğrası aqqında" Aqyar şeeriniñ qanun leyhası ve "Aqyar şeeri bayrağı aqqında" Aqyar şeeriniñ qanun leyhası.


text:
Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri nazirligi, Ukraina raqamiy transformatsiya nazirliginen beraber vaqtınca işğal etilgen, qışavlanğan (bloklanğan) ve faal arbiy areketlerniñ olğanı topraqlar kerçek vaqıtlı olaraq kösterecek bir raqamiy platformanı başlattı.
Mezkür platforma cemaatlarnıñ statusına dair aktual malümat bere. Bağlantığa basıp onı köre bilirsiñiz - https://groshi.edopomoga.gov.ua/.
Maqbul vilâyet ve Kıyıv şeer arbiy memuriyetleri, status aqqında malümmatnı bereler.
Onıñ esasında Arbiy areketler zonalarında, VİETda yerleşken ve qırşavlanğan (bloklanğan) territorial cemaatlarnıñ aktual cedveli yañartıla. O, Mudafaa nazirliginiñ tasdıqlanmasınen Reintegratsiya nazirligi tarafından tasdıqlana.
Hatırlatamız ki, bu cedvel sabit bir vesiqa degil, muntazam tarzda yañartıla. Raqamiy platformada kösterilgen cemaatlardan köçip ketken tüm devlet içinde alınğan kişiler, devletten para yardımını mıtlaqa alacaqlar.


text:
Qırım adliyecisi Rustem Kâmilev, Kremlniñ kontroli altında olğan Bağçasaray rayon mahkemesiniñ, Bağçasarayda «Salaçıq» qırımtatar qavehanesiniñ çalışmasını toqtatuv aqqında qararına qarşı şikâyet bermek niyetinde. Bunı qorçalayıcı Qırım.Aqiqat muhbirine bildirdi.
Kâmilev: «Salaçıq» qavehanesi boyunca mahkeme protsessindeki siyasiy komponenti aqqında söz yürsetilmedi. Prokuratura tarafından dava açmaq içün berilgen arizada, eñ azından, beş sanitariya-epidemiologiya normasınıñ bozuluvı aqqında aytıla: suvnıñ keyfiyetinden tutıp, aşnıñ pişirilmesi içün ayrı odalarnıñ olmamasına barğance. Biz, bugünki qararnı qolğa alğanımız ile, oña qarşı mutlaqa şikâyet berecekmiz», – dedi.
Aynı zamanda Kâmilev, prokuraturanıñ, qavehaneniñ işinde sanki bozuluvlarnıñ tapılması aqqında qararı «tam manada siyasiy harakterge malik», dep saya.
Buña ilâve olaraq o: «Er kesniñ bilgenine köre, qavehaneniñ saibi – qırımtatar Marlen Asanov. Şimdi o, «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı. Bugün mahkeme qavehaneniñ işini toqtatmaq qararını çıqardı. Biz buña, Marlenniñ qorantasına tazyiq etüv, dep qıymet kesemiz», – dedi.
Kremlniñ kontroli altında olğan Bağçasaray rayon mahkemesi mayıs 24-teki oturışuvında «Salaçıq» kervan-sarayı faaliyetiniñ toqtatılmasına dair qarar aldı.
Daa evel qavehaneniñ memuriyeti, «Rusiye mahkemesiniñ qararı ile» «Salaçıq» öz işini vaqtınca toqtata, dep bildirdi.
2017 senesiniñ oktâbrinde Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif etilgen Marlen Asanov muessiseniñ saibi ola.
2017 senesiniñ oktâbrinde Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakinini yaqaladı. Bular – Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametov. FSB olarnı Rusiye ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesi, dep köstereler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Halqara Qızıl Haç ve Qızıl Ay areketi
Halqara Qızıl Haç ve Qızıl Ay areketi, dünya çerçivesinde 97 millionğa yaqın göñülliden ibaret olğan halqara bir insaniy yardım areketidir. Areketniñ maqsadı, ırq, din ya da siyasiy körünişi ne olsa olsun insan ayatını ve sağlığını qorumaq, insan accısını tenbilemek ve qolaylaştırmaqtır.
Areket şöyle terkip eticilerden ibaret:
- Halqara Qızılhaç Eyyeti (HQE), 1863 senesinde İsviçreniñ Cenevre şeerinde qurulğan hususiy bir teşkilâttır. 25 azalı eyyet, halqara ve içki silâlı çatışma qurbanlarınıñ ayatlarını ve menligini qorumaq için halqara cemiyeti tarafından özüne berilgen beñzeri yoq vekâletlerge saiptir.
- Halqara Qızılhaç ve Qızılay Toplulıqları birşleşmesi (HQ ve QATF), 1919 senesi Pariste qurulğan teşkilâttır. Birleşme öz areketi çerçivesinde bütün milliy teşkilâtlarnı idare ete. Milliy teşkilâtlarnen yaqın işbirligi içinde, bayağı ihtiyatlarğa ihtiyacı olğan halqara insaniy ameliyatlarını keçire. Birleşmeniñ halqara kâtipligi İsviçreniñ Cenevre şeerinde bulunmaqta.
- HQE tarafından tanılğan ve birleşmeniñ tam azası olğan 186 milliy topluluq tarafından temsil etilgen Qızılhaç ve Qızılay Milliy Topluluqları. Er biri öz devletinde halqara gumanitar uquq esaslarına ve areketniñ nizamnamelerine köre çalışa. Şaraitlerine köre, milliy topluluqlar, doğrudan halqara uquq ya da halqara areket azalarınıñ temsilcileri tarafından belgilenmegen qoşma insaniy vazifelerni becer bile.


text:
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov qırımtatarlarnıñ meseleleri boyunca kontakt taqımı ile iş körüşüvini keçirdi. Körüşüvde o, Qarasuvbazar rayonında qırımtatarlarnıñ ğayıp oluvını taqiq etkenler parom keçitiniñ hadimleri ile subet keçire, dep qayd etti.
Bu aqta Qırım «ükümetiniñ» beyanatında aytıla.
«Şimdi parom keçitiniñ hadimleri ile subetleşeler. Qırım Cumhuriyetiniñ naqliyat nazirligi taqiqatqa yardım ete bilecek faktlarnı ögrenmeli. Bizim içün itibar meselesi, mında hatırlamaq, tüşünmek, vesiqalarnı araştırmaq kerek ve ilâhre»,– dedi Aksönov.
2014 senesi sentâbr 27 künü Qarasuvbazar civarında Sarı-Su mikrorayonında belgisiz şahsılar eki qırımtatarnı maşinağa çekip, belgisiz yönelişke alıp ketkenler.
Oktâbr 1-de ğayıp olğan oğlanlarnıñ ana-babaları ile körüşkende, Qırım «başı» Sergey Aksönov mahsus qıdıruv taqımınıñ teşkil etilecegi aqqında bildirdi.
İnsan aqları boyunca Qırım alan eyyetiniñ vekilleri 2014 senesi soñunda akimiyet qırımtatarlarnıñ qıdıruvı boyunca esabat bermegenini qayd etken edi.


text:
Yarımadada mezunlarğa berilgen Rusiye attestatları Ukraina ve yarımada işğalinden sebep sanktsiyalarğa qoşulğan memleketler içün vesiqa degil. Böyle mezunlar yalıñız Rusiye aliy oquv yurtlarına kire bile.
Bunı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde sentâbr 7 künü «Almenda» vatandaşlıq maarif merkeziniñ tasil programmalarınıñ idarecisi Valentina Potapova bildirdi.
«Qırım attestatını alıp, o bir şey elde etmey. Bir yerde oquğanı aqqında malümat kâğıtını ala. Bu kâğıt yalıñız Rusiyede tanılacaq, başqa iç bir yerde. Ukraina ve Avropa dünyası ve sanktsiyalarğa qoşulğan diger memleketler içün vesiqa degildir», – dey Potapova.
Onıñ sözlerine köre, tasilni ukrain ya da avropalı aliy oquv yurtlarında almağa istegen Qırım attestatlarınıñ saipleri kene oquşqa kirmeli, misal içün, 9 sınıfnıñ bitirgeni aqta şeadetnamesi olğan telebe tekrar 10-11 sınıflarını bitirmek kerek.
Qırım mektepleri mezunlarınıñ çoqusı yarımada ya da Rusiye aliy oquv yurtlarına kirmege qarar ala ve ukrain aliy oquv yurtlarına vesiqalarnı bermey. Bıltır Ukraina universitetlerine yalıñız 302 qırımlı kirdi, bu sene daa da az. Sebep – ukrain vesiqalarınıñ elde etüv ketişatınıñ qıyın olmasıdır.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi fevral 20 künü işğal etilgen. Ukraina Yuqarı Şurası bu tarihnı yarımadanıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuvı olaraq belgiley.


text:
Koalitsiyağa kirmegen Ukraina Yuqarı Şurasınıñ firqaları Qırım işleri boyunca nazirlikniñ teşkil etilmesi boyunca bir fikirge kelip olamaylar. Bu sebepten Nazirler Kabineti nazirlikni degil de, işğal etilgen territoriya meseleleri boyunca hızmetni teşkil etecek ola.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Ukraina halq deputatı, qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev bildirdi.
«Bu mevzunı biz iyül 15 künü Yatsenük (Ukraina baş naziri – muarrir) ile muzakere ettik. Onıñ fikirince, fraktsiyalarnıñ Qırım boyunca nazirlikler ve ayrı baş nazir olması aqqında añlaşması yoq. Şimdilik Nazirler şurası derecesinde Qırım işleri boyunca hızmetni meydanğa ketirmege añlaştılar. Böyle hızmet meydanğa ketirilmekte», – dedi Cemilev.
Deputatnıñ sözlerine köre, parlament firqaları bu mesele boyunca bir fikirge kelse, Yuqarı Şura ayrı bir nazirlikni meydanğa ketirmek suailini bakacaqtır.
Cemilev Yatsenük ile Qırım işleri boyunca baş nazir muavini vazifesine namzetlerni de muzakere etti.
«Farqlı namzetler bar edi, Sençenko da şu cümlede. Amma, fikrimce, Sençenko, Çubarov, Cemilev kibi namzetler bir taraftan pek yahşı, diger taraftan ise aksine tanıla. Şunıñ içün anda bitaraf insannı tayinlemek kerek», – dedi Cemilev.
İyül 15 künü Ukraina Yuqarı Şurasında halq deputatları, ükümet temsilcileri, prezident memuriyeti ve cemaat teşkilâtlarnıñ azaları ile tögerek masa keçirildi. İştirakçiler Yuqarı Şura deputatlarına Qırım işleri boyunca ayırı nazirlikni teşkil etmege ricası ile bulundılar.


text:
Latin älifbası
Latin älifbası (Roman älifbası kebek tä yöri) ul Könbatış häm Urta Awrupa tellärendä, häm ğomumän dönyada, iñ kiñ qullanıla torğan yazu töre. Bu älifba 19 häm 20 ğasırlarda Awrupa bulmağan tellärdä dä şulay uq qullanıla başlıy.
Älifba xärefläreYзrәpTү
İngliz telendä dä qullanıla torğan xäreflär bolar:
Baş xäreflärYзrәpTү
Keçe xäreflärYзrәpTү
Başqa xäreflärYзrәpTү
bu xäreflär qayber tel yazularında qullanıla.
Tatar älifbasıYзrәpTү
2012 yılda Tatarstan Däwlät Şurası yaña "Tatarstanda tatar telen däwlät tele bularaq qullanu qanunı"n qabul itä. Qanun buyınça Kirill, Latin, Ğäräb älifbasın qullanu röxsät itelä.
Tatar İrekle Entsiklopediäse - Wikipediädä kirill häm latin älifbalarında yazuı röxsät itelä.
Räsmi räweştä qabul itelgän tatar latin älifbası:
Üseş-barışYзrәpTү
Baştan Latin älifbası şundıy ide:
Başqa tellärdä qullanuYзrәpTү
Başqa tellärdä tezelüYзrәpTү
Latın nigezendä yasalğan älifbalarda ayırmalı tezelü tärtipläre qullanıla:
Küptelle oçraqlarda Ünikod Tezü Tärtibe qullanıla ala.


text:
Ukraina tış işleri naziri Pavlo Klimkin Canada TİN başı Chrystia Freelandnıñ Kyivge yapacaq ziyeretiniñ lâğu etüv sebebini izaatladı.
TİN daa evel avgustnıñ 28-ne ötkerilmesi planlaştırılğan Freeland ve Klimkinniñ umumiy matbuat konfererentsiyası lağu etilgenini haber etken edi.
“Freeland acele körüşüvler sebebinden öz ziyaretini keçiktirgenine kerçekten de çoq yazıq. Yaqında körüşmek üzre muvafaqiyetler tileyim”, - dep muracaat etti Klimkin canadalı zenaatdaşına.
Bir kün evel, Canada Tış işleri nazirliginiñ başı Ukrainanı ziyaret etip, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, baş nazir Volodımır Groysman, tış işleri naziri Pavlo Klimkinnen körüşecek edi.
Avgustnıñ 11-nde Freeland AQŞ devlet kâtibi Mayk Pompeo ile telefonda körüşkende şu cumleden Ukrainanen bağlı meselelerni de muzakere etken edi.


text:
Çinde koronavirus infektsiyası allarınıñ sayısınıñ keskin bir sıçrayışı fonunda alimler dünya ealisiniñ üçte ekisiniñ yañı bir koronavirusqa yoluqa bilecegi ihtimalını haberdar eteler. Azatlıq Radiosı haber ete ki, bu fikri Bloomberg agentligine Bütündünya Sağlıq Teşkilâtınıñ (BST) konsultatnı Ayra Longini söyledi.
Çinde virusnıñ yayılmasını izlegen Longininiñ sözlerine köre, hasta olağan er bir adam umumen infeksiyasını eki-üç üç adamğa keçire. Bütündünya Sağlıq Teşkilâtınıñ konsultantı qayd etti ki, tez testlerniñ olmaması ve bazı infektsiyanıñ taşıyıcıları koronavirusun yengil simptomlarını köstermesi sebebinden, hastalıqnıñ yayılmasını izlemek qıyın ola bile. Onıñ fikrince, hastalarnıñ izolâtsiya etilmesi ve karantini koronavirusnı toqtatıp olamazlar. Ancaq BST saya ki, Çinde becerilgen tedbirler dünyanıñ qalğan qısmına infeksiyağa qarşı küreşke azırlanmaq içün vaqıt bere.
Al-azırda tek Çinde koronavirus infektsiyasına yoluqanlarnıñ sayısı 64 biñge yaqınlaşa. Tünevin ülkede beş biñden çoq yañı yoluqma adisesi qaydğa alındı. 1380 adam koronavirus infektsiyasından öldi, tahminen 7 biñ tedaviylendi.
Çinniñ tışında 500-den çoq insan hastalandı. Covid-19 virusına yoluqanlarnıñ tahminen yarısı Yaponiyadadır.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Fevralniñ 22-nde Çernihiv vilâyeti İçnya şeerinde, XX asır başında yaşağan qırımtatar milliy ve maneviy lideri Noman Çelebicihanğa bağışlanğan hatıra tahatası yerleştirildi. Bu aqta Facebookta Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ muavini Emine Ceppar haber etmekte.
Onıñ sözlerine köre, işbu tahta Noman Çelebicihannıñ ölgenine 100 yıl tolğanı munasebeti ile yerleştirilgendir: o, 1918 senesi fevralniñ 23-nde Qırımda rusiyeli bolşevikler tarafından öldürilip, cesedi deñizge atılğan edi.
«Ne içün Çernihiv vilâyetindeki İçnya şeeri saylândı? Noman bey Peterrbugqa oqumağa ketken vaqıtta bir qaç sefer İçnya demiryol stantsiyasında toqtağan eken. Aytqanlarına köre, o qapıstalı börekler alıp aşay da, pek maqtay ve ayatında aşağan eñ lezetli soyları dey eken! Biz İlmi Umerovnen beraber de alıp aşadıq! Pek lezetli», – dep yaza Ceppar.
Noman Çelebicihan (1885-1918) – qırımtatar yazıcısı, qırımtatarlarnıñ milliy gimniniñ muellifi, 1917-1918 seneleri qurulğan qırımtatar halqı birinci Qurultaynıñ esasçısı olğan diniy, cemaat ve siyasiy erbabıdır.


text:
Qırımda akimiyet organlarınıñ semereligi aqta sorav keçirecekler. İyün 18 künü Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, sorav 2015 senesi iyül 1-31 künleri Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ resmiy saytında keçirilecek.
Belli olğanı kibi, soravnıñ maqsadı – Qırım sakinleri tarafından yerli idare organlarınıñ yolbaşçılarına, regional ve belediye seviyelerinde çalışqan şirketlerniñ faaliyetine qıymet kesilmesi.
«Bu taqiqattan ameliy fayda olacaq, yerli idare organlarına qıymet kesmege de yardım eter», – dedi Qırım nazirler Şurasınıñ reis muavini Dmitriy Polonskiy.
Soravda er istegen insan iştirak ete bile. Sorav şekli iyül 1-den açıq olacaq, – deyler matbuat hızmetinde.


text:
İlk qırımtatar serialı (dizisi) taqdim etildi.
Tünevin Şubat 9 künü qırımtatar halqının quvançlı vaqıa olup keçti. Yengil şamatalı ve ailevi Şamatalı qoranta diziniñ taqdimi bütün milletimizni ekran başına topladı. Qaradeñiz Production studyosu tarafından hazırlanğan işbu dizi bir qırımtatar ailesiniñ hayatını şaqa tarzında añlatıp aynı zamanda halqımıznı ana tili, terbiye meselelerni kotere. Milli sanatçılarımız rol alğan bu dizinıñ yañı bölümü her cumaertesi künü Crimeantatars saytınıñ canlı yayında kösterilmesi planlaştırıla.


text:
İyülniñ 10-da Bağçasaray şeer yolbaşçısı Konstantin Rubanenko I-inci çağırılış «Qırım Cumhuriyeti Devlet Şurasınıñ» saylavlarında №15 bir mandatlı saylav bölgesi boyunca namzet köstermek içün Bağçasaray territorial saylav komissiyasına resmiy şekilde vesiqalarnı teslim etti.
Bu aqqında malümat Bağçasaray şeer yolbaşçılığınıñ saytında yerleştirilgen.
«Qırım Cumhuriyeti Devlet Şurasınıñ» saylavları aqımdaki seneniñ sentâbrniñ 14-ne belgilendi. Qırım «parlamenti» 25 bir mandatlı bölgeden shemanı tasdıqladı, iyünniñ 16-da ise Qırım «Saylav komitetiniñ» toplaşuvında şeer ve rayonlarda territorial saylav komissiyalarınıñ cedveli belgilendi, ve olarnıñ reisleri tayin etildi.


text:
Deagostini neşriyat eviniñ Rusiye filialı qırımtatar milliy urbada çini qoqlanen mecmuanı azırladı. Jurnalnıñ 24 saifesinde qırımtatarlar, Bağçasaray şeeriniñ tarihı, Qırım hanları ve milliy yemeklerniñ hususiyetleri aqqında malümat mevcut.
«Qırımtatarlar Qırımda XIII-XVII asırlarında halq olaraq şekillendirildi. Qırımtatar qaviminiñ tarihiy temeli Qırımda tamır atqan türk qabileleri oldılar», – aytıla mecmuada.
Qadın-qızlarnıñ milliy urbası da tafsilâtlı sürette añlatıla.
Kollektsiya mecmualarınen oğraşqan neşriyat eviniñ saytında aytıla ki, jurnalnıñ bu sanı Rusiye Federatsiyasında yaşağan halq ve milletlerniñ urbalarında çini qoqlaları kollektsiyasınıñ bir qısmı ola. Kollektsiya Rusiye ilimler akademiyasınıñ Mikluho-Maklay adına etnologiya ve antropologiya İnstitutı, OOO Etnokonsalting, Poteşnıy promısel şirketi ve Peterburg qoqlalar müzeyiniñ iştiraki ile teşkil etildi.
2014 senesi iyünniñ 12-de Rusiyede qırımtatar milliy urbada qoqlanı satıp başladılar. Onı «Aşan» ağınıñ tükânlarında, em de internet tükânlarında satın almaq mümkün. Qoqla ve mecmua fiyatı 383 rubleni teşkil ete.
Deagostini Halqara şirketi dünyanıñ 44 memleketinde taqdim etildi, neşirleri 21 tilde çıqa. Rusiye bazarında neşriyat evi 2004 senesinden berli buluna.


text:
Rosselhoznadzor idaresiniñ hadimleri işğal etilgen Qırımğa qıtaiy Ukrainadan 20 tonna süt mahsulatını kirsetmedi. Bunı sentâbr 19 künü müessiseniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Rosselhoznadzornıñ malümatına köre, 19 tonna süt mahsulatı Ukrainağa qaytarıldı. Çünki baytar nezareti vaqtında bazı bozuluvlar qayd etildi eken.
1 tonna süt mahsulatını ise teftişçiler mahsus vesiqalar olmağanı sebebinden Qırımğa kirsetmedi.
Bundan da ğayrı, Rosselhoznadzor ukrain istisalcığa 20 tonna tuvar etini qaytardı. Çünki olarnı ketirgen maşinalarda «qanuniyetniñ bozuluvı» qayd etildi.
Rosselhoznadzor Qırımğa 110 tuvarnı da kirsetmedi.


text:
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov iddia etkenine köre, fevralniñ 12-nde Rusiye ve Ukraina yolbaşçıları Vladimir Putin ve Petro Poroşenko telefon vastasınen bağlanıp, tutulmaqta olğan şahıslarnıñ deñiştirilüvini muzakere etkenler.
«Yañı yıldan evel keçirilgen insanlarnıñ deñiştirilüvini devam ettirüv kerekligi aqqında hatırladılar. Aqiqaten de, prezidentler bu mevzu boyunca daa ziyade laf etti», – dep bildire Peskovnıñ sözlerini Azatlıq Radiosı.
O, haber etkenine köre, qonuşma Kyivniñ teşebbüsinen yapılğan ve Ukraina prezidenti Moskva etrafında An-148 uçağı qazalanğanı sebebinden Putinge taziye bildirip, qaza sebeplerini aydınlatmaq içün yardım etmege azır olğanını beyan etken.
Fevralniñ 11-nde kögertesinde 71 insan elâk olğan An-148 uçağı, Rusiyede istisal etilgen, amma onıñ tehnikiy vesiqaları ukrainalı uçaqqurucıları tarafından azırlanğan.
Ukraina Poroşenko ve Putinniñ qonuşması aqqında haber etmegen edi. Ukraina prezidenti Memuriyetiniñ şimdilik bu beyanatnen bağlı izaatı yoq.
Sonki sefer Ukraina ile Rusiye qol tutqan cengâverler arasında esir alış verişi yapılğanda, prezident Petro Poroşenko Ukraina, iç bir Rusiye vatandaşını teslim etmegenini beyan etken edi. Onıñ sözlerine köre, olar Rusiye ve ilhaq etilgen Qırımda apiste tutulğan ukrainalılarğa deñiştirilecek.


text:
Ukraina jurnalistleriniñ milliy birligi (UJMB) Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından «Qırım birdemligi» koordinatorlarından biri Server Mustafayevniñ evinde yapılğan tintüvlerni taqbih ete. Bunı UJMBniñ matbuat hizmeti bildire.
UJMBniñ kâtibesi, Qırımdan mecburen köçken jurnalist Yelena Yurçenko: «Mustafayev Qırımda vatandaş jurnalistikasınıñ eñ parlaq vekillerinden biri. O, Qırımdaki Rusiye mahkemelerinde qırımtatar faaliyetçilerine qarşı protsesslerni aydınlatmağa, yarımadada tintüvler, yaqalanuvlar aqqında ikâye etmege yardım ete edi. Şimdi Server Mustafayevniñ evinde keçken şey – Qırımda mustaqil seslerni susturmaq, qırımtatarlarnı qorquzmaq, fikirlerni serbest ifade etüvniñ eñ ufaq adaçıqlarından marum etmek teşebbüsidir», – dep, vaziyetni iza etti.
Daa evel Rusiye telükesizlik hadimleriniñ Qırımda tintüv yapqanları aqqında bildirilgen edi. Şu cümleden, Bağçasarayda «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ koordinatorlarından biri Server Mustafayev ve Bağçasaray rayonınıñ Topçuköy (Dolinnoye) köyünde Edem Smailovnıñ evleri tintildi.
Federal telükesizlik hizmeti, Qırımda, Rusiye ve ilhaq etilgen yarımadada yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübhe etilgen eki kişiniñ yaqalanğanını iddia ete. Yaqalanğanlarnıñ adları bildirilmey.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq olaraq kütleviy surette tintilmekteler.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesi, dep köstereler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar olğanını ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri taqip etilgenini qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğalci devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/05-1
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Täwfiq Äydi (1.05.1941, Şatura rayonı Tugoleyevskiy Bor bistäse, Mäskäw ölkäse, RSFSR, / SSRB - 02.04.2001, Tatarstan Respublikası başqalası Qazan, Rusiä Federatsiäse) — tatar yazuçısı, prozaik, publitsist.
Bala häm üsmer çağı kübesençä TASSRnıñ Apas rayonı Tübän Baltay awılında uza.
Alabuğa kitapxanä texnikumın, Qazan däwlät universitetınıñ tatar tele häm ädäbiäte bülegen, Mäskäwdä SSRB yazuçılar berlege qarşındağı Yuğarı ädäbi kursların tämamlıy.
Tormışı buyınça kitapxanä mödire, taşçı, militsiä bülege briğadirı, slesär häm apparatçı, uqıtuçı, metodist, ädäbi xezmätkär häm ädäbi konsultant, «Qazan utları» jurnalınıñ proza bülege citäkçese, «Tatarstan» jurnalı baş möxärrireneñ urınbasarı, «Awaz» isemle xosusıy näşriätneñ başqaruçı direktorı bulıp eşli.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Herson vilâyetinde 100 gektar oraman yana, dep haber ete Ukraina Devlet fevqulade vaziyetler hızmeti.
«Herson vilâyeti orman-av hocalığı idaresiniñ malümatına köre, 100 gektarlıq maydanda alt taraflarda çıqqan 16, 19, 20, 23 ve 24 kvartallardaki yanğın söndürilüvi devam ete. Üst taraflarda yanğı alâmetleri yoq, meskün yerler yanğın havfı altına kirmegendir», – denilmekte idareniñ beyanatında.
Matbuat hızmeti uçaqlar yanğın üstüne 51 ton suv endirgenini qayd ete. Yanğın söndürmek içün 138 kişi ve 47 dane tehnika celp etilgen.
Daa evel bazaertesi künü, yanğın hızmetine Aleşkov rayonı Radensk köyü civarında saat 13:30da ormannıñ alt taraflarında yanğın çıqqanı aqqında haber etilgen. O zaman qurtarıcılar 20 gektarlıq meydanda yanğın çıqqanını iddia etken ediler.


text:
«Qatañ bäsekelestik qarım-qatınastağı» AQŞ pen Qıtay basşıları kelesi aptada beyne kezdesu ötkizedi dep kütilude. Onlayn sammit turalı Aq üydiñ resmi mälimdemesinde derjevalar arasındağı «qatañ bäsekelestik qatınastı» «jauapkerşilikpen birjaqtı etu» üşin atalğan sammittiñ asa mañızdı ekenin atap ötken.
AQŞ prezidenti Jou Bayden men Qıtay basşısı Şi Jinpiñ (Si Czin'pin) ortasındağı onlayn jüzdesu turalı eki el resmi mälimdeme jasağan joq. Tek osıdan bwrın onlayn sammit turalı Beyjiñ tarabı «qayşılıqtardı dwrıs basqaru» üşin Uaşingtonmen jwmıs isteuge dayın ekenin aytqan bolatın.
«Reyter» men Bloomberg özderiniñ eñ senimdi degen derekközderine silteme jasay otırıp, taraptar mümkindiginşe tezirek dialog ötkizuge tırısıp jatqanın, degenmen onlayn kezdesudiñ naqtı uaqıtı äli twraqtanbağanın aytadı.
Eki eldiñ basşılarınıñ onlayn sammitin ötkizu üşin Beyjiñ men Uaşingtonnıñ birneşe joğarı lauazımdıları bwğan deyin de onlayn söylesulerdi ötkizgen. Biraq, onıñ bäri taraptar ortasındağı kürdeli qayşılıqtardı şeşip kete almadı.
Soñğı aylarda Tayuan jäne Şıñjañ mäseleleri boyınşa Uaşingon men Beyjiñ arasındağı qayşılıqtı pikirler tipti de tereñdey tüsti. Qıtaydıñ Tayuanğa (Tayvan'ğa) äskeri qısımın jalğastıra berui, yadrolıq arsenalın jıldam keñeytui jäne giper dıbıstıq zımırandardı sınauı köptegen sarapşılardı eki alpauıt derjava arasındağı apattı qaqtığısqa äkelui mümkin dep alañdata bastağanı mälim.
Ötken aptada AQŞ prezidenti Şotlandiyadağı klimat sammitine qatısqan kezde jurnalisterdiñ swrağına jauap berip, AQŞ-Qıtay arasında qarulı qaqtığısqa bastaytın pälendey ülken sebep joq ekenin, biraq kütpegen jerden qaqtığıs bolıp ketuinen alañdaytının aytqan bolatın.
Bayden prezident bolğannan beri Qıtay besşısı Şi Jinpiñmen resmi kezdesu ötkizgen joq. Onlayn kezdesude bolğan emes, tek birneşe ret telefon arqılı söyleskeni bar. Bayden Glazgodağı sammit kezinde osı söylesuler turalı aytıp: «Men bwl bäsekelestiktiñ janjalğa aynaluına negiz joq ekenin köp ret ayttım», – degen.
AQŞ pen Qıtay qazirgi küyde tikeley qarulı qaqtığıstan barınşa saqtanatını anıq. Degenmen, şielenister küşeygen sayın keybir sezimtal nüktelerdegi (aytalıq, Oñtüstik Qıtay teñizi, Tayuan bwğazı sekildi) kezdeysoq qaqtığıstardıñ qauipi jaqındap keledi. Beyjiñ men Uaşington arasında eñ joğarı basşılar ortasında osı qaqtığıstardıñ aldın alu üşin jäne ortadağı kereğarlıqtı talqılau üşin qalayda dialog jürgizetin kezine kelip qaldı. Taraptardıñ dialog ötkizuge barınşa asıqqanına qaray otırıp eki el arasındağı şielenistiñ tipti de qauipke qaray bet alğanın bağamdauğa da boladı.


text:
Daa bir ülke “Qırım platformasına” qoşuldı
Tışqı işler naziri Dmitriy Kuleba, Qırım platformasındaki iştirakçışarnıñ terkibine daa bir ülkesi qoşulüanını bildirdi. Diplomatik formatına Lihtenşteyn qoşulmağa qarar berdi.
Bunıñ aqqında o, brifing vaqtında bildirdi.
Tafsilâtlıca oquñız: Qırım platforması muvafaqıyetli siyasiy tedbirinnen eti, lâkin istiqbalini ve perspektivasını tek vaqıt bildirtecek - Babin
“Lihtenşteyndeki işdeşim yahşı bir haberini haber etken. Lihtenşteyn Qırım platformasına qoşulacağını resmiy tarzda tasdıq etti. Bu ülke, Qırım platformasınıñ tesbit etici sammitinde iştirak etmegen edi, amma bugün küç quvetlerimizge qoşuldı”, - qayd etti nazir.
Belli olğanı
- Arman aynıñ 23 Kiyevde olıp keçken “Qırım platformasınıñ” sammitiniñ neticesine köre, Qırım platformanıñ aza-devletleri Qırımnıñ deokkupatsiyasına bağaşlanğan umumiy beyannamenı imzaladılar. 46 ülkenıñ vekilleri sammite iştiraq ettiler. Sammit iştirakçıları bildirgenleri kibi, Rusiye, “Qırım ve Aqyarnıñ vaqtınca işğalini qanuniyleştirip olamaz”.
Bizni Telegram’da oquñız


text:
Rusiyeniñ nezaretinde olğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi Qırım.Aqiqat frilanseri (Azatlıq Radiosınıñ leyhası) Vladislav Yesipenkonıñ ükmüni deñiştirdi. Bunı Qırım.Aqiqatqa onıñ apayı Yekaterirna Yesipenko haber etti.
Rusiye mahkemesi Yesipnkonıñ ükmüni yımşattı ve 6 yıl yerine onı 5 yıl apis ve 110 biñ para cezasına mahküm etti.
"Temyiz talabını bermege devam etecekmiz. İstinaf mahkemesiniñ qararına köre, temyiz mahkemesinde de qazanmaq fırsatımız bar. Yarım yıldan soñ müddetinden evel şartlı azat etilüv içün muracaat ete bilemiz. Eger üküm 6 yıl qalsa edi, o zaman müddetinden evel şartlı azat etilüv içün tek bir yıldan soñ muracaat etmek mümkün olur edi", - dedi Yekaterina Yesipenko.
Onıñ sözlerine köre, mahkeme oturışında Vladislav da iştirak etken.
Rusiyeniñ nezaretinde olğan Aqmescit rayon mahkemesi Qırım.Aqiqat frilanseri (Azatlıq Raziosınıñ leyhası) Vladislav Yesipenkoğa üküm çıqardı. Rusiyeli mahkemeci Dlâver Berberov jurnalistni 6 yıl sert apis cezasına ve 110 biñ para cezasına mahküm etti. Evel qabaatlav tarafı Yesipenko içün 11 yıl apis cezasını istegen edi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.
Vladislav Yesipenko davası
Vladislav Yesipenko – Azatlıq Radiosınıñ (Qırım.Aqiqat leyhası) ştattan tış jurnalisti (frilanser), içtimaiy ve ekologik meselelerni aydınlatqan, qırımlılarnıñ soravlarını çıqarğan edi. 2021 senesi martnıñ 10-nda Qırımda Rusiye FSBsiniñ hadimleri tarafından tutuldı. «Ukraina mahsus hızmetleriniñ menfaatları içün» malümat toplağanında ve maşinasında «elnen yapılğan patlayıcı cihaznı» saqlağanında qabaatlandı.
27 kün devamında Yesipenkonı mustaqil advokatlarnen körüştirmediler. Amma «Krım 24» Rusiye devlet telekanalı intervyüsını kösterdi: kanal saytında derc etilgen videoda Vladislav Yesipenko yarımadada Qırım.Aqiqat leyhası içün video çıqarğanını tasdıqlap, çıqarılğanlarnı Ukraina mahsus hızmetlerine de bergenini ayttı.
Mustaqil advokat kirsetilgen Aqmescitteki mahkeme oturışuvında Vladislav Yesipenko Rusiye mahsus hızmetleri tarafından oğratılğan işkence aqqında bildirdi. Anda Yesipenko tayin etilgen advokat Violetta Sineglazovadan vazgeçti. Mahkeme Yesipenkonı 2021 senesi mayısnıñ 11-ne qadar apiste qaldırdı.
Advokat Aleksey Ladinniñ aytqanına köre, Yesipenko mahkemede işkence aqqında aytqan soñ, Rusiye FSBsiniñ hadimleri «onı öldürirler», dep qorquzdı.
Ukraina tış istihbarat hızmeti Qırım.Aqiqatqa cevap berip, FSBniñ Vladislav Yesipenkonıñ Ukraina mahsus hızmetlerinen yapqan işbirligi aqqında "provokatsiyasını izaatlamay», dep bildirdi. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımda Vladislav Yesipenkonıñ tutıp apiske alınmasınen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı.
Rusiye quvetçileri Vladislav Yesipenkoğa qarşı tahqiqat tedbirleri aqqında resmiy malümat bermey.
Ukraina Tış işler nazirligi, Ukraina ombudsmanı, Avropa ve Halqara jurnalistler federatsiyası Vladislav Yesipenkonı acele azat etmege çağırdı.
Serbest Avropa Radiosı/Azatlıq Radiosınıñ prezidenti Jamie Fly Yesipenkonı acele azat etmege çağırıp, SAR/AR Qırımda tutulğan Qırım.Aqiqat frilanseri bildirgen işkencege açuvlana, dep bildirdi.


text:
Ukraina Vitse baş naziri İrına Vereşçuknıñ reberliginen Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri nazirligi, 2022 s. aprel ayınıñ 25-i itibarınen arbiy (cenk) areketler rayonlarında yerleşken ya da vaqtınca işğal etilgen, qırşavlanğan (bloklanğan) cemaatlarnıñ cedvelini tasdıqladı (2022 s aprel ayınıñ 25-indeki №75 emir).
Mezkür emir, Ukraina Nazirler Kabinetiniñ 2022 s. aprel ayınıñ 16-sındaki № 457 "Rusiye Federatsiyasınıñ Ukrainağa qarşı arbiy tecavuzı neticesinde zarar körgen ealiniñ bazı kategoriyalarınıñ destegi aqqunda" qararınıñ talaplarını yerine ketirmek içün azırlandı.
Demek ki, 2022 s. mayıs ayından başlap devletten devlet içinde alınğan kişilerge yardım alma protsedurası, açıq-aydın ve idare etilgen yol-yoquqqa mücibi olacaq.
Reintegratsiya nazirliginiñ mezkür emrinen tasqılanğan territorial cemaatlardan köçip kelgen vatandaşlar ve evi viran etilgen ya da bozma neticesinde yaşamaq içün uyğun olmağan ve ödeme arizasını, hususan Elektron hızmetler tek devlet veb portalı vastasınen bergen DAK yardım ala bilecekler.
Bağlantığa basıp tasdıqlanğan territorial cemaatlarnıñ cedvelini körmek mümkün.
Qayd etemiz ki, cenkten zarar körgen topraqlardan devlet içinde alınğan kişilerge mesken içün yardım böyle ölçelerde ödenir:
• saqatlar ve balalar içün - 3 000 grivna;
• başqa kişiler içün - 2 000 grivna.
Meskennen yardım arizası, "Diia" qullanımı vastasınen ("hızmetler" bölüginde) online şekilde berile bilir.
Ya da başqa şekilde:
• içtimaiy qorçalama organlarına, cemaatnıñ vekâletli kişisine ya da MHMne DAK statusı esabına alma arizasını şahsen bermek;
• DAK olaraq esapqa aluvğa dair malümat kâğıtını almaq;
• içtimaiy qorçalama organlarına, cemaatnıñ vekâletli kişisine ya da MHMne yardım alma arizasını şahsen bermek.


text:
Dünya qırımtatar kongressi icra komitetiniñ azası Ervin İbragimov 2016 senesi mayısnıñ 24-nde Bağçasarayda kimligi belli olmağanlar tarafından hırsızlandı.
2019 senesi iyülniñ 17-nde 34 yaşını toldurdı.
İbragimov hırsızlanğanından berli faal ve aq qorçalayıcılar aktsiyalar keçire. Olarnıñ maqsadı – Qırımnıñ Rusiye işğali başlağanından berli yarımadada onlarnen insan ğayıp olğanını hatırlatmaqtır.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi ögünde çeşit cemaat teşebbüsleriniñ faalleri Qırımda ğayıp olğanlarğa qol tutuv aktsiyalarını muntazam sürette ötkere. Qırım yarımadasında dualar yapıla, qırımtatarlar Ervin İbragimovnıñ qaytması içün dua ete.


text:
Aldın xabar bergenimizdey, usı jıldıń 1-iyul sánesinen baslap respublikamızdıń barlıq aymaqların (qala hám rayonları)da xalıqtı dizimge alıw bólimleri sholkemlestirildi. 2023-jılda mámleketimizde ótkeriletuǵın dizimge alıw processlerine tayarlanıw hám ótkeriw ushın óz aymaqları kóleminde tikkeley juwapker etip belgilengen usı bólimlerdiń basshıları hám orınbasarları ushın statistika basqarması tárepinen dizimge alıw jumıslarına tayarlıq kóriwge arnalǵan oqıw seminarları onlayn hám offlayn formatlarda ótkerilip atır.
Mámleketlik statistika komiteti Dizimge alıw processlerin shólkemlestiriw hám ótkeriw basqarması juwapker xızmetkeri Q.Saparov tárepinen Qaraqalpaqstan Respublikası statistika basqarmasında turaq-jaylar dizimin dúziw ushın xızmetkerler (registratorlar)di arnawlı oqıtıwdı shólkemlestiriw máselelerine arnalǵan seminar ótkerildi. Seminarǵa Qaraqalpaqstan Respublikasınıń qala hám rayonlarınıń Dizimge alıw bólimleriniń basshıları hám olardıń orınbasarları qatnastı, olarǵa registratorlardı tańlap alıwdan baslap, atqaratuǵın xızmet wazıypası maydanınan teoriyalıq hám ámeliy kónlikpelerdi túsindiriwge shekem bolǵan processtiń barlıq tárepleri túsindirildi.
Atap aytqanda, aymaqlardı kartalaw, xalıq punktlerindegi úylerdiń dizimin dúziw, xalıqtı dizimge alıwǵa tayarlıqtıń eń tiykarǵı basqıshlarınan biri esaplanadı. Bul wazıypanıń tolıq hám sapalı atqarılıwı, óz gezeginde, dizimge alıw jumıslarınıń nátiyjeli bolıwına imkaniyat beredi. Oqıw-seminar dawamında turaq-jay dizimin dúziwshilerdi jumıs procesine puqta tayarlanıwlarında dizimge alıw bólimleriniń juwapkerligi hám wazıypaları bólek aytıp ótildi.
Málimleme xızmeti


text:
Qazaq xandığınıñ 550 jıldıq mereytoyına oray qalamızdağı №56 orta mektepte bir aptalıq tälimi zor ic-şaralar uyımdactırıldı.
Mäcelen, dïrektordıñ ädictemelik ici jönindegi orınbacarı Räzïya Şaldanova men tarïx päniniñ muğalimi Cälïma Älimbekovanıñ uyıtqı bolwımen «Qazaq xandığınıñ tarïxï qundılıqtarı, qazirgi közqaractar men örkenïettik muratı» taqırıbındağı döñgelek üctelge 11-cınıp oqwşıları qatıctı. Bacqocw barıcında ötken däwirlerdegi tarïxï tulğalardıñ azamattıq beyneleri äñgimege arqaw boldı. Öz kezekterinde uctazdar men oqwşılar taqırıptı keñinen qawzawğa tırıctı.
Aptalıq ayacındağı keleci şara «Men tarïxımdı jırlaymın» degen taqırıppen ötti. Onda mektep oqwşıları aqındarımızdıñ tarïxï taqırıptardağı öleñderin oqwdan cınğa tücti. Bir aptanı qamtığan ic-şaralar legi «Qazaq xandarı» kitap körmecimen jalğacıp, «Täwelcizdik tolğawı» taqırıbındağı patrïottıq änder bayqawımen qorıtındılandı. Aptalıq barıcında mektep oqwşıları elimizdiñ töl tarïxınan mol tağılım aldı.
Aynur Äbïirbek,
TarMW-dıñ ctwdenti.


text:
Qırımtatar halqınıñ milliy lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev otuz yıldan berli itibarlı bir Ukraina siyasetçisi ola. Ukraina ve dünyada olğanlarnı añlamaq içün siyasiy esnaslarğa kesken qıymetleri müimdir. Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqatqa bergen intervyüsında Rusiye ordusı büyük ücüm kerçekleştirgen soñ Ukrainağa kösterilgen halqara qoltutuv seviyesi ve bazı memleketlerniñ Ukraina ve Rusiyege qarşı siyaseti aqqında fikrini bildirdi.
Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqatqa bergen intervyüsında Ukrainağa kösterilgen qoltutuv seviyesi şimdi pek yüksek ola, dep ayttı. Onıñ aytqanına köre, bu tek NATO, Avropa Birligi ve Ğarp memleketleriniñ birligi degil, bu memleketlerniñ ükümran ve muhalifet firqalarınıñ birleşmesidir.
Macaristan: Avropa Birliginiñ «zayıf qısmı»
Cemilevniñ fikirince, Avropa Birliginde «zayıf bir qısım» bar – bu Macaristan, çünki bu memleketniñ bir çoq siyasetçisi Rusiye ile çeşit saalarda işbirligi yapmağa istegenini çoq qayd etken edi.
Mustafa Cemilevniñ aytqanına köre, dünyanıñ bir sıra memleketinde Rusiyeniñ Ukrainada, hususan Kyiv vilâyetinde ve Kramatorskta yapqanları cenk cinayetleri dep adlandırılganlar memleketniñ şimdiki reberligine alâ daa añlaşılmay. Cemilev bunı «igrenç» dep adlandıra. O, Macaristannıñ siyasiy quvetleri Ukrainada ileride de problem çıqara bile, dep ayta.
Böyle devam etse, Macaristannıñ ABde bulunuv meselesi köterilmeli, belkiMustafa Cemilev
«Yobbik» ultramilletçi firqası rey qazana. Orban (Macaristannıñ baş naziri Viktor Orban – muar.) olarnen yarışlaşa ve aynı seviyede milletçi olmağa tırışa. Neticesi – duşmanlıq olmasa, Ukrainağa suvuqlıqtır. Ve şahsiy bağları – Vladimir Putinniñ Orbanğa saylavlarğa qoltutuvı. Böyle devam etse, Macaristannıñ ABde bulunuv meselesi köterilmeli, belki. Macaristan sanktsiyalar qararını yerine ketire, ğaliba. Amma bu vaziyette, ebet, Macaristan reberliginiñ fikri bayağı igrençtir», – dep ayttı Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqat intervyüsında.
İndistannıñ «basiretsiz» siyaseti ve Qıtaynıñ sessizligi
İndistan ve Qıtaynı aytsaq, olarnıñ Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı cenki ve Rusiye Federatsiyasına qarşı sanktsiya kirsetüvnen bağlı fikirleri, Mustafa Cemilevniñ fikirince, quvandırmay.
Hatırlatamız, Qıtay Tış işler nazirligi Ukrainadaki cenk taraflarını suvuqqanlıq köstermege ve barışıq muzakere yolunen çezüvge yardım etmege çağırdı. Aynı vaqıtta, Qıtay Rusiyege qarşı sanktsiyalarğa resmiy şekilde qarşı çıqtı, Ukraina topraq bütünligine ürmet köstergenini bildirdi, Birleşken Milletlerde Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı istilâsını takbih etken rezolütsiya qabul etilüvi vaqtında rey bermedi.
İndistannı aytsaq, Rusiye şirketlerine qarşı ğarbiy sanktsiyalardan soñ büyük endirimlernen rağbetlendirilgen memleket fevral soñundan Ukrainağa ücüm başlağanından berli eñ az 13 million barrel Rusiye cermayı satın aldı.
Böyle bir nefishor, basiretsiz siyasetMustafa Cemilev
«Özüni büyük demokratik memleket dep adlandırğan İndistan kibi memleketler fırsattan faydalanıp, er kes Rusiyenen ticaretni qapatmağa tırışqanda bu memleketten cermay alğanı yaramay ola. Böyle bir nefishor, basiretsiz siyaset. Qıtaynı endi aytmayım. Bu ayrı bir memleket, (BM – muar.) Telükesizlik şurasınıñ azası olıp, bütün seyyare içün müim olğan meselelerde bitaraf qala. Sen insanlıq inkişafı nasıl olğanını belgilegen beş memleketten biri olsañ, nasıl bitaraf olursıñ?», – dep qayd ete Cemilev.
Türkiye: «Siyaset – bir, iqtisadiyat – başqadır»
Mustafa Cemilevniñ qayd etkenine köre, Türkiyede Ukrainağa tek ükümran firqa ve prezident Recep Tayyip Erdoğan degil, muhalifet küçleriniñ liderleri de qoltuta, çoqusınen qırımtatarlarnıñ lideri şahsen körüşti. Cemilev, Türkiyede büyük ve faal qırımtatar diasporası bar, ve siyasetçiler bunı diqqatsız qaldıramay, dep hatırlattı. Yerli kütleviy haber vastalarında Ukrainadaki vaziyet aqqında malümat, onıñ aytqanına köre, olıp keçkenlerni tafsilâtlıca köstere. Türkiyeniñ Qırımnen bağlı fikri deñişmey: o, Ukrainanıñ bir parçası ola.
Amma iqtisadiyat saasında Rusiye ile munasebetler meselesi bir kereden çezilmey, dep tüşüne Mustafa Cemilev, çünki Erdoğan içün siyaset – bir, ticaret – başqadır.
Erdoğannıñ printsipi bar: siyaset – bir, iqtisadiyat – başqadırMustafa Cemilev
«Türkiyeniñ Rusiye ile büyük alış-verişi bar. Ğaliba, 35-40 mlrd dollar. Sanktsiya kirsetseler – Rusiye ile bir çoq saada faaliyet biter, Türkiyeniñ iqtisadiyatı içün bu bir kollaps olacaq. Olar, gaz bağlılığını eksiltmege tırışalar: bir vaqıtları 60-70% edi, şimdi ise – 30 fayızğa qadar. Bu devamlı bir esnas. Birden olmay. Erdoğannıñ printsipi bar: siyaset – bir, iqtisadiyat – başqadır».
Avropa: iqtisadiy menfaatlar ya da demokratik qıymetler?
Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqatqa bergen intervyüsında tüşüne: medeniy dünya ne saylaycaq – Ukrainağa qoltutuvnı ya da iqtisadiy menfaatlarınımı?
Rusiyeniñ yolbaşçısı cenk cinayetçisi olğan vaqıtta bu memleketnen bir munasebet olmaycaq.Mustafa Cemilev
«Demokratik memleketler içün cemaat fikri pek müim. İqtisadiy problemler ne olsa-olsun. Hususan Buça, İrpin, Borodânkadaki dramatik adiselerden soñ… Bunıñ büyük emiyeti bar. Bizge (Ukrainağa – muar.) mında olıp keçkenler aqqında tam malümat bermek pek müim. Ğarbiy memleketlerniñ liderleri aytqanı kibi men de keri qaytuv yolu yoq. Rusiyeniñ yolbaşçısı cenk cinayetçisi olğan vaqıtta bu memleketnen bir munasebet olmaycaq. Cenk cinayetçisi kete – ve onıñ yerine aynı pislik kelse, Rusiyeniñ vaziyetini az da olsa eyiliştirmek içün, yüzüni köstermek içün, halqara uquq normalarına riayet etmege mecbur olacaq. Yani ordusını toprağımızdan çıqarmaq. Bu bizim içün eñ esası», – dep qayd etti Mustafa Cemilev.
MALÜMAT: Ukrainağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete. Mesken rayonlarğa top, topçu ateş reaktiv sistemaları ve ballistik raketa qullanıluvınen ateş açıla.
ABD ve AB memleketleri olğan bir sıra ğarbiy memleket Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı sertleştirdi ve Rusiyeniñ Ukrainada yapqan arbiy areketlerini takbih etti.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Wlıbritaniya prem'er-ministri Boris Djonson Brexit mäselesi boyınşa Euroodaq ökilderimen kezdesu ötkizedi. Bwl turalı The Times gazeti jazdı. Djonson ..
Parlament senatorları ädettegidey «parlamenttik oppoziciya» turalı zañ jobasın birauızdan maqwldadı. Senatorlar otırısında eki zañ jobasın qarastırdı...
Osıdan üş ay bwrın astanadağı tergeu izolyatorında köz jwmğan azamattıq belsendi Dulat Ağadildiñ ölimine qatıstı is toqtatıldı. Qoğamdıq rezonans tudı..
Ötken küni, 27 mamır küni Qazaqstanda 272 adamnan koronavirus anıqtaldı. Koronavirus jwqtırğandar sanı jağınan elde aldıñğı orındarda twrğan astanada ..
Armeniyada koronavirustıñ ekinşi tolqını bastaldı. Bwl turalı el prem'er-ministri Nikol Paşinyan mälimdedi. Jurnalisterge ötkizilgen brifing barısında..


text:
Ukraina yırcısı Camalanıñ qorantası işğal etilgen Qırımda qala. Yırcı yarımada Ukrainağa qaytacağına alâ daa inana.
Bunı Camalara Open People neşirine aytqan edi.
«Ana-babam Qırımnı terk etip olamay. Anda menim qartbabam yaşay, ev, bağça. Bunı episini nasıl qaldıracaqmız? Biz mekânımıznı tola-tola qura edik ve endi qaçıncı sene qurmağa devam etemiz, – dey Camala. – Qırım Ukrainağa qaytacağına inanam. Biriniñkini almağa mümkün degil, olmay. «Karma Police» qabaatlılarğa kelir».
Onıñ fikrince, şimdi Ukrainada kontsertlerni keçirmege kerek, çünki muzıka, dey yırcı, «yaralanğan göñüller içün ilâcdır. Bu cehennemden qaçmağa istegenler içün kerek».
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ bu saylavnı tanımadı ve Rusiye Qırımnı işğal etti dep qayd etmekte.


text:
Qırımda çarşenbe künü, mayısnıñ 28-nde, sıcaq ve quru ava olması beklenile, ava arareti +32° derecege köterilecek. Bu aqta yarımadanıñ gidromettsentri haber ete.
Sinoptiklerniñ tahminlerine köre, Aqmescitte yağanaqlar olmaycaq. Cenübiy-şarqiy yel süratı saniyede 7-12 metrni teşkil ete. Ava arareti gece 17…19º, kündüz 30…32º olacaq.
Aqyarda şarqiy yel süratı 5-10 metr, saba ve kündüz cenübiy-şarqiy yel süratı 9-14 metr olacaq.
Qırımnıñ cenübiy yalısında yağanaqlar beklenilmey. Cenübiy-şarqiy yel süratı 7-12 metr, bazı vaqıtları 15 metr olacaq. Ava arareti gece 17…19°, kündüz 25…27° derece olacaq.
Keriçte yağanaqlar yağmaycaq. Gece şarqiy yel süratı saniyede 2-7 metr, kündüz cenübiy-şarqiy yel 5-10 metr olacaq. Ava arareti gece 15…17°, kündüz 25…27° derece olacaq.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi iyül 1-de olıp keçken toplaşuvda «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen alâqaları ile qabaatlanğan Qırım musulmanları – Refat Alimov ve Arsen Cepparovnıñ apis müddetiniñ uzatılmasından berilgen şikâyet arizasını qanaatlendirmedi.
Bu aqta Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildire.
Onıñ malümatına köre, toplaşuv cuma künü eki saat keç qalıp başladı.
«Beklegenimiz kibi, yañı bir şey olmadı! Refat Alimov ve Arsen Cepparovnıñ apiste bulunması sentâbr 8-ge qadar deñişmey qaldı», – dep yazdı o Facebookta.
Qırımnıñ uquq qoruyıcı ve mahkeme organlarınıñ resmiy izaatları yoq.
İyün 17-de Aqmescit Kyiv rayon mahkemesi Refat Alimov ve Arsen Cepparovnıñ apiste bulunmasını sentâbr 8-ge qadar uzattı.
Qızıltaş (Büyük Yalta) köyünde aprel 18-de Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirip musulmanlarını tutıp qapattılar. Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Yaltada «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olması ile qabaatlanğan eki kişi yaqalanğanını aydınlattı.
Bu sene fevral ayınıñ 11 ve 12 künleri Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımdaki islâm tarafdarlarnıñ evlerinde bir sıra tintüv ve yaqalanmalarnı keçirdiler. Cemi 14 kişi yaqalandı, olardan dört kişi apis etildi: Yaltadan insan aqları kontakt gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku, Yalta rayonınıñ sakini Enver Bekirov, Aluşta rayonınıñ sakini Müslim Aliyev ve yaltalı Vadim Siruk. Federal telükesizlik hızmetiniñ taqiqatçıları olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanında qabaatladılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.