text:
Soñğı waqıtta adamdar arasında bir-birine degen senim azay`ıp baradı. Biz bir-birimizge senbey`tin jäne senimdi aqtay` almay`tın bolıp baramız. Al sene bilsek jäne senimdi aqtay` alsaq, özgege emes, özimizge köp jeñildik jasağan bolar edik.
Birewge senim artw jay`lı oy`lay` bastasam bastan ötkergen eki-üş jağday` eske tüsedi. Sol kezde mağan burın-soñdı körmegen, bey`tanıs adamdardıñ senim artqanı qattı unağanın, tipti ömirge degen qulşınısımdı arttırğanın nesine jasıray`ın?
Qızıma merekelik keşke kïetin köy`lek izdep jürgenbiz. Bazarğa barğısı kelmegen soñ dükenderdi aralawğa şıqtıq. Qolımızda bar bolğanı jïırma mıñ teñge. Onday` aqşağa köy`lek kelmey`tinin işim sezip tursa da, qızımnıñ köñilin qïmadım. Birer dükenge bas suğıp, özimizge unağan köy`lekterdi körsetip bağasın surap edik, satwşıları bäribir almay`sıñdar ğoy` degendey` qabaqtarın şıtıp, bağaların tisteriniñ arasınan sızdıqtatıp äzer ay`ttı. Tipti arasında «ustamañızdar, ol qımbat köy`lek» dep jaqındatpağandarı da kezdesti. Onsızda aqşamızdıñ azdığına iştey` qwıstanıp kele jatqan köñilimiz odan ärmen jer bolsın. Twra sol jerden üy`ge qaray` tartıp ketkim kelip turdı da, qızıma qarap edim, onıñ qalay`da köy`lek alğısı kelip turğanın bay`qadım. Ne bolsa da nesibesinen körey`ik, mümkin bizdiñ aqşamızğa lay`ıqtı köy`lek kezdesip qalar dep, ortalıq ämbebap dükenine kirip, biraz bwtïkterdi aralap tastadıq. Onda da sol körinister. Bir kezde bir bwtïkke kirip edik, satwşı jılıuşıray` qarsı aldı. Qazaqşa amandasıp, özimizge unağan köy`lekterdiñ bağasın surağan edik, orısşa jawap berdi. Jılı söy`legenine qwanıp, onıñ orısşasın da elemedik. Ol biz surağan köy`lekterdi körsetip qana qoy`may`, qanşa aqşamızdıñ barın bilip aldı da, «skïdkası» bar dep tağı biraz köy`lekterdi körsetti. Qızımdı «prïmeroçnıy`ğa» kirgizip jiberip, köy`lekterdi birinen soñ birin aparıp berip jatır, al oğan eşqay`sısı unamay`dı. Bir kezde satwşı äy`el menen qızımnıñ qay`da oqïtının suradı, ay`tıp edim, ol: «Bağanadan beri ay`tpay`sız ba, sonday` jaqsı jerde oqïtın qız mınaday` köy`lekterdi unatadı dey`siz be, oğan uyat qoy`, munday` köy`lek» dep tağı biraz köy`lekterdi äkelip berdi. Äy`tewir işinen birewin unatıp, alatın boldı. Biraq onıñ bağası 45 mıñ teñge eken, mey`li aqıldı äri sulw boy`jetken üşin men oğan 15 mıñ teñge skïdka jasay`mın 30 mıñ teñgege ala qoy`ıñızdar dedi. Men qaltamdağı bar aqşamdı tïınına dey`in şığarıp sanasam, 24 mıñnan säl asatın aqşam bar eken. Ömiri körmegen sol äy`el: «20 mıñ teñgeñdi berip ket, key`in aqşañ bolğanda 10 mıñ teñge äkelip tastay`sıñ, al ana usaq aqşalarıñdı qaltaña salıp qoy`, kerek bolıp qaladı», -- dedi. Türi qazaq sekildi biraq nege orısşa söy`ley`tinin tüsinbey` surap edim, käris ekenin ay`ttı.
Sonımen, onıñ biz unatqan köy`lektiñ bağasın tüsirgenine äri 10 mıñ teñgesin key`in berwge keliskenine qwanıp üy`imizge qay`ttıq. «Nesibeñ küşti eken» dep qızımdı da maqtap qoy`dım. Key`in aqşasın aparıp berdik. Sol kezde özimdi tanımay`tın, bir-aq ret körgen adamnıñ mağan senim artqanına kädimgidey` qwanıp, köñilim marqay`ıp qaldı.
Tağı birde Türkistanğa zïyaratqa baratın boldım. Jeti şelpek pisirwge waqıt qay`da, tandır nannıñ jetewin satıp ala salay`ın dep oy`ladım. Biraq qolımdağı aqşam jetiñkiremey` tur. Jeti nan aparam dep nïettenip qoy`ıp em, endi qay`tem dep turğanımda meni birinşi ret körip turğan satwşı kelinşek: «Äpke, qalawıñızşa ala berseñizşi, bügin aqşañız bolmasa, erteñ äkelip tastay`sız ğoy`», -- dep edi, qwanğanımnan: «Onda, mağan on nan bere turşı, beremin ğoy`, bügin jol jürip bara jatır em, säl jetiñkiremey` tur», -- dedim. Ol surağan nanımdı sanap, paketke salıp berip jatır edi, qasındağı serigi: «Tanïtın ba ediñ? Nege qarızğa berip jatırsıñ?» -- dep suradı. Al ana äy`el: «Aldamay`tını türinen körinip tur ğoy`, nesine way`ımday`sıñ?» -- dedi eş saspastan. Aqşamdı jetkize almay`, birewge kiriptar bolğanıma iştey` küy`ip tursam da, ana kelinşekke rïza bolıp: «Way`ımdama, erteñ kele almaspın, biraq arğı küni mindetti türde äkelip tastay`mın!» -- dedim. Ol basın ïzep külimsiredi. Sol kezde de ay`daladağı özim tanımay`tın bir adamnıñ mağan kömek qolın sozıp, senim artqanına qattı qwandım. Negizi birewge qwanış sıy`lawdıñ özi ülken baqıt qoy` bilgen janğa.
Jalpı, özim sengiş adammın. Eşkimniñ boy`ınan jamanşılıq izdemey`min, mağan külip söy`legen adamnıñ bäri jaqsı adam sekildi bolıp körinip turadı. Sol pey`ilime qaray` şığar, ömirdiñ qanşa qïındığı men soqpağına keziksem de aldımnan ılğï jaqsı adamdar jolığıp, qïınşılıqtan özderi qutqarıp aladı.
Qarbalas tirşiliktiñ qamımen jürip bir jolı nesïemdi töley`tin künimniñ kep qalğanın esten şığarıp alıppın. Uyalı telefonıma xabarlama kelip tüskende ğana «endi ne istey`min?» dep sasqalaqtap qaldım. Jumısım basımnan asıp jatır, onı tastap tağı kete almay`mın. Ne istesem eken dep oy`lanıp otırğanımda mekememizde täjirïbeden ötip jürgen jas qız bar edi, kabïnetke sol kirip qaldı. Oğan ötiniş ay`tıp körip edim, kelisti. Aqşanı qolına sanap berdim de jibere saldım. «Termïnalğa töle de çek şığarıp ala sal, key`in jumısqa kelgende äkele salasıñ», -- dedim. Ol sözge kelmesten uşıp ketti. Biraq ol aqşanı tölep bolğasın äri qaray` üy`ine qay`tatının ay`tqan. Men jaray`dı dep kelisim bergem. Key`in tüski üzilis kezinde janımdağılarğa jügirtip jiberetin jastardıñ bolğanı qanday` jaqsı dep bolğan jay`dı ay`tıp edim, işinde birewi: «Aqşañızdı alıp tay`ıp turmasın» -- dep qaljıñdawı muñ eken, işime bir kümän kirip ketip, sol mezet way`ımğa salınıp kettim. Älgi qızğa qoñıraw şalıp edim, telefonı söndirwli tur eken. Way`ımım üdey` tüssin, endi ne istey`min dep. Birazdan soñ qızdıñ özi xabarlastı tölegenin ay`tıp. Sonda da seniñkiremey`: «Çekti swretke tüsirip, vacappen jiberşi», -- dep ötindim. Ol birden jibere qoy`madı. Oğan meniñ köñilimdegi küdigim küşey`e tüssin. Biraq onı jamandıqqa qïmay`mın, olay` aldap ketetinge uqsamay`dı. Bir kezde basqa nomermen çekti swretke tüsirip jiberdi de, sälden key`in özi kelip çekti äkelip berdi. Söy`tsem onıñ öz telefonınıñ birligi tawsılıp qalğan eken. İştey` şıdamsızdığıma qattı uyaldım. Oğan qay`ta-qay`ta alğısımdı jawdırıp, adaldığına, waqıt tappay` qïnalıp turğanımda qol uşın sozğanına rïza bolıp qaldım.
Negizi osılay` bolwı kerek qoy`. Adamdar bir-birine järdem berip, bir-birine senim bildirip, senimin aqtap, qwantıp jürwi kerek. Burınğı kezde solay` bolğan emes pe edi? Adamdar öte mey`irimdi edi. Al qazir şe? Key`de birge twğan bawırlardıñ bir-birine qatıgezdik körsetip jatqanın körgende tipti ne deriñdi de bilmey` qalasıñ.
Jalpı, mey`irimdi, senimdi, janı jay`sañ, jomart bolwdan eşkim eşqaşan utılğan emes qoy`. Al soñğı waqıttağı qatıgezdiktiñ bastawı qay`dan şığıp jatqanına aqılım jetpey`di. Bälkim, jaman närselerdi jay`ıp, xabarlay` bergennen adamdardıñ jürekteri qatay`ıp kete me eken? Bäri öz qolımızda ğoy`, sondıqtan mey`irban, bawırmal bolay`ıqşı, ağay`ın. Bir-birimizdi renjitwge emes, qwantwğa asığay`ıq.
G. ÄŞİRBEKOVA


c: text/html

text:
Başqortstanda mart ayında çäçännärneñ respublika bäygese ütäçäk. Äle rayonnarda häm şähärlärdä şul zur bäygegä saylap alu bäygeläre dä ütä. Törle şähärlärdä moñarçı da çäçännärneñ süz ostalığında köç sınaşuları eş qına oyıştırılıp tora ide. Ä menä respublika külämendä bu berençe şundıy kümäk bäyge bulaçaq. Şul xaqta tanılğan folklorçı ğälimä Rozaliä Soltangäräyeva söyläde.
Folklorçı ğälimä Rozaliä Soltangäräyevä Ufada ütäçäk çäçännär bäygesenä äzerlek xaqında söyläde. Mart ayında uzaçaq ul bäygedä qatnaşuçılarğa bäyäne biş keşedän torğan jüri biräçäk.
Fänis Fätxi, Ufa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rässam Firinat Xalikovnıñ kürgäzmäse açıldı
Mädäniät yañalıqlarına kilgändä, sişämbe könne Tatarstan Pässmnär berlegendä tarixi räsemnärdän torğan kürgäzmä açıldı. Alarnıñ avtorı – Tatarstannıñ atqazanğan sänğät eşleklese Firinat Xalikov. Äsärlär soñğı un yılda icat itelgän. Firinat Xalikov – respublikanıñ sınlı sänğätendä Qazan häm tatar xalqı tarixın näqışta sürätläwçe rässam. Anıñ räsemnärendä borınğı Qazan häm anıñ xalqı täfsille itep kürsätelä. Misal öçen, "Nurlı Qazan" räsemendä sürätlängän waqiğalar üz äçenä X-XV ğasırlarnı ala. Xalqıbıznıñ bezdän yıraq çorlardağı uy-moñnarın, kiçereşleren, könküreşen istä qalırlıq itep sürätläp birä alğan rässam. Bügen inde barısı da üzgärgän, ämmä Firinat Xalikovqa şuşı küp ğasırlar elek bulğan Qazan küreneşläre, waqiğaları ayıruça yaqın häm qızıqlı. Firinat Xalikovnıñ "Qasıym xanlığı", "Borınğı Bolğar", "Bilär şähäre" kebek xezmätläre dä bar. Alarnı icat itü öçen rässamgä bik küp tarixi kitaplar uqıp çığarğa, arxeologlar häm arxitektorlar belän oçraşırğa turı kilgän, dip xäbär itä “Intertat.ru” elektron gazetası.


text:
Qazannıñ Vaxitov rayonı administratsiäse Xäter könen İrek mäydanında ütkärüne tıya
Qazannıñ Vaxitov rayonı administratsiäse Xäter könen İrek mäydanında ütkärüne tıya
Şulay itep, xätta, xalıqara däräcädä Törkiädä, Angliädä, Amerikada bilgeläp ütelä torğan bu tarixi waqiğa Qazan xanlığı cimerelüeneñ 450-yıllığı Qazanda qayber türälärneñ Mäskäwdän qurqıp, üz qänäfie öçen qurquı arqasında cancal çığarırğa mömkin.
Sişämbe könne ütkärelgän matbuğat oçraşuında BTİÜ citäkçelege qatği räweştä Qazan xanlığı cimerelüeneñ 450-yıllığına bağışlanğan Xäter köne Qazanda aldan bilgelängänçä, 13 oktäberdä İrek mäydanında ütkäreläçägen belderde.
Yunıs Ätnäle


text:
Telefon elemtähenä yañı xaqtar
Fivraldän tariftar buyınsa federal xeźmät quyğan yañı xaqtar şäxsi telefondar ösön 11, ä oyoşmalar ösön yaqınsa 15 protsentqa qimmätlänäsäk. Respubliqanıñ ös qalahı–Öfö, Stärletamaq häm Salauatta yañı tarif plandarı inderelä. Fevraldän qala telefonın limithıź häm waqıt sistemahı buyınsa tülärgä mömkin. Älegä limtittıñ 300 hum ikänlege, waqıt buyınsa tüläüselärgä minutına 23 tin tülärgä tura kiläsäge bildäle. Qatnaş variant ta bar– ayına altı säğät höyläşeü ösön 80 hum häm här öśtälmä minut ösön 19 tin tülärgä lä mömkin. Küźallauźar buyınsa, başqala xalqı minutlap tüläügä öśtönlök biräsäk. Statistika buyınsa, Öfölä yäşäüse abonent ayına urtasa 140 minut höyläşä, aqsağa küsergändä bıl 30 hum samahı. Şulay źa tariftar buyınsa huñğı qararźı ,,Başinformsvyaz,, aktsionerźar yämğiäte direktorźar sovetı qabul itäsäk häm telefon elemtähe ösön xaqtarźıñ federal xeźmät täqdim itkändän tübäneräk bulıuı ixtimallığı la bar.
Ramzit Abulyaev, Öfö


text:
Tönyaq Kafkaz redaksiäse direktorı belän İnguşetiädäge xällär urında ängämä.
İnguşetiädäge soñğı vaqiğälär turında Färit İdelle, radiobıznıñ Tönyaq Kafkaz redaksiäse mödire Aslan Äyübev belän söyläşte. Xäzer şuşı ängämäne tapşırabız.
Audio
"Bezdäge mäğlümätlärgä kürä, alar arasında inguşlar da şaqtıy bulğan. Alar cirle xalıq belän inguşça söyläşkännär, keşelär alarnı kürgän. Şul säbäple bez köräşçelär tik çeçennär ide dip äytä almybız. Bu nigezdä çirle xalıq yardämenä tayanğan törkem ide."
Höcümneñ maqsäte turında närsä äytä alasız?
Audio
"Bu xaqta qätği närsä äytep bulmıy. Tik farazlarğa ğına mömkin. Moña İnguşetiä respublikasındağı üzgäreşlärgä reaksiä dip qararğa bula. Soñğı vaqıtlarda anda tınıç xalıqqa höcümnär bulğaladı. Keşelär urlandı. Xätta cirle prokuratura xezmätkäre dä urlandı häm anıñ yazmışı älegäçä bilgesez. Protest aksiäläre buldı häm bu bälkim moña reaksiäder. Yäş Inguşlar Çeçnägä qaçıp anda köräşçelär safına quşıldılar."
Kreml Tönyaq Kafkaz respublikalarda nilär bulıp yatqanın beläme?
Audio
"Minem fikeremçä, Kreml Tönyaq kafkazdağı çın xälne belmi. Kremeldägelärgä yalğış mäğlmät birelä kebek. Tönbyaq Kafkazda cirle xalıqnıñ acuına tieşle iğtibar birelmi kebek."
Putinneñ Çeçenädä suğış bette digän belderülärenä niçek qarıysız?
Audi
"Andıy belderülär Kremeldä bu xaqtağı analizlarnıñ tirän bulmauın kürsätä. Bez konfliktınñ Çeçenädä genä barmauın, İnguşetiä häm nindider ber däräcädä Dağıstanğa da cäyelüenä tanıqbız. Suğış tuqtalmadı häm Kreml anı tuqtatu öçen citdi uylansa , döres xäräkät itkän bulır ide."
Yaqın kiläçäktä politik xäl çarası tabılır dip uylıysızmı?
Audio
"Qızğanış ki, işarälär butalşıq häm problemağa tınıç yullar belän xäl çarası tabu öçen şartlar ber dä uñay tügel. Mäskävdäge qatı qul taraftarları bu suğıştan här törle bäyägä ciñep çığu mäsäläsendä qararlılar. Mäskäv öçen dä Tönyaq Kafkaz öçen dä iñ yaxşı senario, ruslarğa qarşı köräşüçe köçlär belän barlıq yaqlarnı qänäğätländergän xäl çarası tabu öçen söyläşülär başlau bulır ide."
Çeçnädä prezident saylaulareı problemmanı xäl qıluğa yardäm itäçäkme?
Audio
"Ütkändäge saylaulardan da kürenğänçä, saylaular ber nindi dä problemmanı xäl qıluğa kitermäde. Saylaular tieşençä ütkärlemägännektän, ul xalıqnıñ açuın ğına qabarttı. Annan başqa xalıqnıñ qayber qatlamı saylaularda qatnaşmadı, qatnaşırğa telämde, yäisä qatnaşırğa röxsät itelmäde. Şul säbäple saylaular xalıq telägen çağıldırmadı."
Färit İdelle, Praga.


text: Ministrlar Kabinetınıñ çirattağı brifingı awıl xucalığına, respublikanıñ yazğı qır eşlärenä äzerlegenä bağışlandı. Yazğı qır eşläre bıyıl az digändä, ber ayğa soñarıp kilä. Yaznıñ bolay soñaruı monnan 12 yıl elek, 1991 yılda küzätelgän. Yaznıñ soñaruı qır eşlären tığızlıy, texnika äzerlege, yağulıq, orlıq belän tä'min itü problemaları kiskenläşä. Brifingta qatnaşuçı awıl xucalığı ministrlığı citäkçeläre orlıq, yağulıq mäsäläse xäl itelgän, didelär. Texnikağa kilgändä, ul iskergän, yaña texnika alu qibatlı mäşäqätlär. Şulay da, awıl xucalığınıñ texnik xezmäte dä texnikanıñ, ğädättägeçä, 80-90% äzerlegen tä'min itärlek xäldä. Awıl xucalığın kreditlatu tärtibe häm däräcäse uzğan yıldağıça saqlana. Şulay qır eşläre uzğan yıllardağıça äzerlek häm tä'min itü däwlät yärdäme belän başlanıp kitsä dä, anıñ artqa tägäräwe, bölgenlekkä çığuı tuqtatıldı, dip äytep bulmıy. Böten Rusiädäge kebek ük, eşkärtelmiçä, çäçmiçä, buş qala torğan mäydannar probleması bar. Tatarstanda bıyıl bölgenlek aldında toruçı 1100 kümäk xucalıq bar. Bolar bigräk tä Älki, Ägerce rayonnarında küp ikän. Mondıy Rusiä küläm problemasın xäl itüdä awıl xucalığı ministrlığı citäkçeläre cir reformaların realizatsiäli başlawda kürälär. Bıyıl “Tatarstanda cir äyläneşe turında”ğı zakon qullanışqa kerä. İnde unışar meñ gektar cirgä xuca bulırğa teläk beldergän ike ere investor bar. Alarnıñ berse – “Qızıl Şärıq” aksionerlıq cämğiäte, ikençese – “Xuzanğay” digän firma. Läkin şundıy bay awıl xucalığına millionlağan dollar investitsiälär kertüçelär bulamı-yuqmı, Tatarstanda ber gektar cir dä buş, çäçmiçä qaldırılmayaçaq. Çäçä-ura almıy torğan xucalıqlar cirläre köçle, xälle xucalıqlarğa bülenep bireläçäk.


text:
Gorkiy parkına sovet çorın sağınuçılar cıyıldı
Qazannıñ Gor’kiy isemendäge Üzäk parkında ütkänne, Sovet zamanın sağınuçılarnı, älege waqıt belän qızıqsınuçılarnı cıydılar. Monda retro stilendäge bäyräm uzdı. Parkka kilüçelärne iske maşinalar kürgäzmäse, sovet zamanındağı cır-biülär, 30-80 yıllar stilendäge bizäleş qarşı aldı. Äytergä kiräk, älege çarağa kilüçelär şaqtıy ide. Citäkçeläre dä älege çaranı iğtibarsız qaldırmadı. Bäyrämgä Mintimer Şäymiev kilep, anıñ bik äybät oyıştırılğan buluın maqtadı. Qunaqlar bik teläp sovet zamanı simvolları yanında fotoğa töşte, qızıl galstuk taqqan pionerlar, komsomollarnı qızıqsınıp, xätta sağınıp qaradı. Anda yörgän xalıqtan bez “Sez yañadan Sovet çorına qaytırğa telär idegezme”, dip soraştıq.
Min xäzer Sovet çorına kire qaytır idem. Çönki ul çağında tärtip bar, ildä xuca bar ide. Xalıq arasında mögälämä bötenläy başqa ide. Yalanğaç, aç, naçar kiem belän bulsın, no ber-bersenä keşe yaxşı mönäsäbättä ide. Baylar, yarlılar ayırılıp, ildä xuca yuq. Kem närsä teli, şunı eşli. Xalıqnıñ fikere belän berkem dä xisaplaşmıy.
Elekkege yıllarğa äylänep qaytmas idem, çönki ul waqıtlarda xalıqqa tieşle däräcädä yäşärgä, irkenlek yuq ide.
Min küp mäs'älälär buyınça kire Sovet çorına qaytır idem. Döres, anda matur da kienmädek, ul qadär kibetlärdä rizıqlar da yuq ide, çiratı da bar ide. Ämma ul waqıtta keşelär tigez sıman ide. Şulay uq bez ul waqıtta buşqa däwalandıq. Xäzer isä bar närsägä dä tülärgä kiräk.
Ul zamanda min maşinağa utırıp yöri idem, ä xäzer maşinanıñ qoyrığın da kürgän yuq. Benzinnan qimmät, niçek itep aña utırıp yöriseñ. Menä şuşı yäş waqıtlarnı iskä töşerergä dip şuşında kildek. Üzemneñ elek eşlägän Ğaz 67 maşinasın qarap qayttım. Tämle su eçärgä dip kilgän idek, 3 tien bula dip äytkännär ide dä, ul 3 sum buldı. Xätta 3 tienlek iske aqça da alıp kilgän idem.
Xäzer bezneñ aşarğa bar, ul waqıtta bez talunğa aşadıq. Läkin ul zamanda zarlanırğa urın bar ide. Xäzer isä däwwä belän bara torğan ber cir dä yuq. Min Sovet çorına kire qaytır idem. Äle minem küñellärem tuldı. Şuşı parkqa kergändä pioner galstukları taqqan yäşlär qarşı aldı bezne.
Min uzğan zamanğa kire qaytır idem, ä xäzerge zamanğa barmas idem.
Min Sovet çorlarında yäşämägän äti-äni, äbi- babaylar söyläwe buyınça ğına beläm. Bügenge çor mine bik tä qanäğätländerä häm mömkinlek bulsa da, min uzğan zamanğa qaytmas idem.
İske tormışnı kire qaytarırğa teläwçelär az tügel. Xäyer, şunısın da äytep kitärgä kiräk, Retro bäyrämgä kübräk olı yäştäge keşelär kilgän ide. Alarnıñ yäş çaqların matur itep iskä aluı, anda kire qaytarğa teläwe añlaşıladır. Şuña da, keşelär sovet zamanınıñ kübräk yaxşı yaqların ğına iskä alıp, uzğan tarixnıñ tiskäre, xätta qurqınıç bitlären iskä almadı.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Tanılğan kardioxirurg Renat Aqçurin Qazanda bulıp kitte
Bu atnada Qazanğa ber törkem belgeçlär belän tanılğan kardioxirurg, professor Renat Aqçurin kilde. Alar Qazandağı Töbäqära klinik diagnostika üzägeneñ xirurgiä bülegendä altı keşeneñ yörägenä qatlawlı operatsiäse yasadılar. Belgeçlär eş barışında üzäktän qänäğät qalğannar. Kiläçäktä Aqçurin citäkçelegendäge tabiplar törkeme biredä öç ayğa ber tapqır operatsiälär yasarğa cıyına. Dön'yaküläm bilgele millättäşebezne xastalar ğına tügel, belgeçlär üzläre dä küptän kötä ide. Rinat Aqçurin Tatarstan tabipları belän oçraşıp üz täcribäse, ostalığı belän urtaqlaştı.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Tөrkiәdә İslam kapitalı soraw astında
Inde ikençe atna televiziә belәn gazetalarda, parlamentta Yimpaş isemle ber holding buyınça tartış, nizağ bara. Yimpaş 1982-nçe yılda tözelep üskәn ber holding. Anıñ qaramağında 40 tirәsendә kibet, 17 tekstil, mebel, ayaq kiyeme, kolbasa eşlәp çığarğan fabrik-zavod, 12 hotel belәn 3 şifaxanә bar. Bolar Tөrkiә belәn Tөrki respubliklarda, Avstarliә belәn Belgiәdә urnaşqannar. Bu holding keşelәrgә aksiә satıp kapital cıyğan, bugenge kөndә 120 meñ pay iәse bar dip belderelә.
Yimpaş, Kombasan hәm oxşaş holdinglar başqa şirkәt hәm holdinglardan ayırmalı bularaq şirkәt aksiәlәren başlıça dindar xalıqqa satuları belәn şөhrәt qazandılar. Alar mәscetlәr, dini oyışmalar aşa, “bez üzebez dә dindar, yәğni ışanıçlı Mөselman “dip bigrәktә il eçendә hәm çit illәrdә yәşәwçe Mөselman tөreklәrgә küplәp aksiәlәr sattılar. Soñğı yıllarda isә bu holdinglar kөtkәn tabışnı kürә almağaç aksionәrlarına pay tülәmi başladılar. Şulay itep çit illәrdә dә Tөrkiәdә dә şikayәtlәr üste, Yimpaş өstennәn tөrle mәxkәmәlәr açıldı.
Yimpaşnıñ general direktorı Dursun Uyar Almaniә tarafınnan meñlәgәn keşene aldağan bulu ğәyebe belәn İnterpol, yәğni xalıqara polistiә aşa ezlәtelә başlağan. Interpol raportı Tөrkiәgә kilsә dә Dursun Uyar qulğa alınmağan. Menә şuşı vaqiğә ütkәn atnada dürt minister qatnaşqan ber cinaza yulası waqtında anıñ da alar belәn al safqa basıp namaz uquwı jurnalistlar tөşergәn foto rәsem belәn bilgelәngәç qıyamәt quptı. Gazetlarda inde niçek İnterpol tarafınnan ezlәngәn ber şäxes belәn ministerlәr bergә cinazada safqa basalar digәn rubrikalar belәn xәbәrlәr çıqtı. Dursun Uyar üze dә tөrle gazet hәm televiziәlәrgә intervyülәr birep, “dөres minem өstemnәn xөkem protsesı bara, lәkin mine İnterpol ezlәmi, urtaqlarıbızga 200 million iske Alman Markı tirәsendә pay tülәdek, 115 meñ aksionәrebez, bezdә eşlәgәn 9 meñ xezmәtkәrebez bar” dip üzen aqlarğa tırıştı.
Tөrkiә Bөyek Millәt Mәclese qarşındağı tikşerenü komissiәse rәise AK partiә deputatı Telat Karapınar 62 holdingnıñ xalıqtan rәsmi rөxsәt bulmıyça torıp aqça cıygan buluların, bularnıñ 46-sınıñ isemnәre bulıp cisemnәre bulmawın belderde. Şuşı aqçalarnıñ yartısı Yimpaş, Kombassan hәm Industria holdingları tarafınnan cıyılğan. Şuşı aqçalarnıñ ber өleşe naçar niәt belәn başqa yaqlarğa cibәrelgәn, ber өleşe isә eşlәrneñ yaxşı alıp barılmawı arqılı yuğalğan. Şunıñ arqılı aqçaların yuğaltqan aksionerlar zur zian kürgәn, ğailә tormışları bozılğan, xәtta üze üzen ütereçülәr dә bulğan. Zian kürüçelәr turında gazetlarda xәbәrlәr dә çığa başladı. Mondıy aldaqçılar өstennәn açılğan 40 xөkem protsesı isә ütkәn xөkümәt çorında çığarılğan amnestiә sәbәple nәticәlәnmiçә yabıldı.
Millәt Mәclesendә dә şuşı tema bu atna kөn tәrtibenә mende. Oppozitsiәdәge Cөmhuriәt Xalıq Partiәse xөkümәtne dinçe kapitalğa qarata tieşle çaralar kürmәwdә ğәyeplәde. Premier Minister Tayyip Erdoğan da bu xәbәrlәrgә bik açulandı. Ul mondıy islamçı holdinglardan AK partiәgә aqça tapşırıldı digәn dәğvәlәrne qәtği rәweştә kire qaqtı. Ul “kiñ külәm mәğlumәt әsabalarınıñ xucaları qulığızda dәlil bulsa kiteregez. Min üzem bolarnıñ artınnan baraçaqmın” dide.”AK partiәne tөzegendә bez un iptәş menә mondıy pıçraq eşlәrdәn nәfrәt itep, yuğla çıqtıq, bezneñ qaznada mondıylarnıñ ber tiyenen dә tabalmıysız” digәn sөzemtә yasadı.
Qısqası islamğa , Mөselmannardan başqasına ışanmağan saf keşelәrneñ zur өleşe mondıy islamça әytemnәr qullanğan şirkәtlәrdәn aksiәlәr alıp zur zian kürdelәr. Bu da soñğı atnalarda Yimpaş general direktorı Dursun Uyarnıñ Almaniә tarafınnan interpol aşa ezlәnә digәn xәbrәlәr çığuwı belәn qabat kөn tәrtibenә mende.
İstanbul, Äxtәm İbrahim


text: İran saqlanu ministrı Mostafa Möxämmät Nacar bügen Äzerbaycan başqalasına kilde, räsmilär belän söyläşülärneñ kön tärtibendä xärbi xezmättäşlek mäsäläse torır, dip kötelä. İrannıñ “İrna” mäğlümät agentılığı xäbär itüençä, Möxämmät Nacar üzeneñ 3 könlek säfäre barışında Äzerbaycan xökümäte wäkilläre belän oçraşaçaq, şulay uq xärbi qorılmalarnı barıp küräçäk. Anıñ prezident İlham Aliev belän oçraşuı älegä bilgesez. Baqıda curnalistlar belän bulğan oçraşuda Möxämmät Nacar, Tährannıñ uran bayıtırğa xoquqın yaqladı. İran prezidentı Mäxmüt Äxmädinicadnıñ Äzerbaycanğa säfäre 3 may könne kötelä.


text:
Robert Miñnullin xalqıbız öçen yäşi torğan mäşhür şağirlärneñ berse. Üz milläteneñ ulı bularaq, ul tormışıbıznıñ dürt möstäkıyl' ölkäsendä: tabiğättä, xezmättä, icatta, parlamentta da üzeneñ närsägä sälätle buluın rasladı. İñ ähämiätlese, ul bezgä tatarnıñ qaysı yuldan barıp, niçek yäşärgä tieşlegen üz misalında kürsätä. Robert abıynıñ şiğerläre dä bar xalıqqa añlayışlı. Çönki alar ğadi xalıq telendä yazılğan, alar bik mäğnäle, canlı, moñlı. Şuñadır da 29nci martta Piramidada ütkän şağirneñ icat kiçäsen xalıq tulı zal belän qarşı aldı. Xalıq şağire Robert Miñnullinnıñ cırların törle yäştäge cırçılar bik yaratıp başqara. Anıñ şiğerlärenä yazılğan cırlarnı Zöhrä Säxäbieva, Rimma İbrahimova, İdris Gaziev, Aydar Galimov, İl'nar Säyfiev, Liliär kebek populyar cırçılar başqaruında işetep bula. Küp kenä yäş başqaruçılar anıñ “ozın ğömerle” şiğerläre aşa xalıq arasında tanılalar. “Talbişek”, “Änkämneñ doğaları”, “Sin ülgänçe mine sağınırsıñ”, “Änkäy”, “Äbilär çuağı” häm başqa bik küp cırları inde çın xalıq cırlarına äylände. Robert abıynıñ küñelendä tuğan cırlarnı tıñlawı bik ciñel dä tügel, çönki alar bik ixlas häm tormış çınbarlığın taswirlıy. Ä tormışta awırlıqlar da baytaq bit. Ämma läkin şağir bezgä şuşı qatlawlı tormışıbızda da maturlıq, saflıq, miherbanlılıq sıyfatların kürergä öyrätä. Yaratırğa öndi! Monnan 55 yıl elek Başqortstannıñ İleş rayonı Näcäde awılında tuğan bu iskitkeç sabır häm ğadi keşeneñ icatında tuğan yaqqa, tuğan awılına, änkäsenä, Klara xanımğa, ğomumän xalqına bulğan zur mäxäbbäte bik nıq çağıla. Üzen ul Sön qoşı dip atıy, bezneñ öçen ul çın täqwa, moñ çişmäse.
Robert Miñnullinnıñ mullı icatınıñ kiçäse çın bäyrämgä oxşap tordı. Söykemle cırları öçen şağirneñ qärdäşläre, dusları, icattaşları, ğomumän böten xalıq Robert abıynı cılı aqqoşlarğa, çäçäklärgä “kümep”, bik yaqın itep qabul itte. Üzeneñ çığışında şağir xalıqqa bulğan xislären, teläklären, ömetlären şiğerläre belän citkerde.
Soñğı yıllarda estrada bik zur tänqitkä elägä, ämma xalıq canlı Robert abıynıñ şuşı kiçäse başqa fikerlär tudırır dip ömetlänäse kilä.
Robert Miñnullin üzeneñ bäxetle bulırğa tieşlegen raslap yäşi! Çın bäxet ul – mal da, baylıq, dan da tügel! Çın bäxet ul – şağirlär bäxete, alarnıñ üze häm xalqı yazmışındağı bulğan ärnü-yaralarnı yöräge aşa uzdırıp däwalawı, yäşäwneñ yaqtı bötenlegen tabuı! İcatta kürä ul bäxetne şağir.
Al'bina Zäynulla, Qazan.


text:
Amerika Quşma Ştatları prezidentı George Bush üzeneñ Ğiraqqa qarşı suğışnı tizräk başlarğa teläwen häm şul maqsatta wäzğiatne küpertep kürsätergä teläwen kire qağa. Ul bu xaqta, soñğı 5 ay eçendä berençe märtäbä ütkärgän zur matbuğat oçraşuwında belderde. Anıñ süzlärenä qarağanda, ul baştan uq töp maqsat itep Saddam Xösäenne xakimiattän çitlätüne quyğan bulğan.
Mäğlümat çaraları wäkilläre belän törle oçraşular häm säfärlär waqıtında daimi küreşep torsa da, amerikan prezidentınıñ Ğiraq suğışı başlanğannan birle ayırım ber zur matbuğat oçraşuwı ütkärgäne bulmadı, xörmätle tıñlawçılar. Ul inde berniçä märtäbä, jurnalistlar belän näq menä şulay oçraşunı bik oşatıp betermäwen, monı cämäğätçelek belän aralaşunıñ uñay ber yulı itep kürmäwen beldergän ide. Çınnan da prezident Bush turıdan-turı birelgän sorawlar aldında yuğalıp qala häm anıñ yış qına kiräkmägän süzlär ıçqındırıp quyu ğädäte dä yuq tügel. Aq yortqa kilgännän birle ul mondıy matbuğat oçraşuwın tuğız märtäbä genä ütkärde, bu yulı da Bush xäbärçelär belän küreşügä alar yağınnan atnalar däwamında Aq yortqa yasalğan qatı basım näticäsendä genä rizalaştı. Soñğı märtäbä şundıy üteneç belän prezidentnıñ üzenä, ul ber kön elek İzrail premyer-ministrı ozatuwında xäbärçelär qarşına çıqqaç möräcäğät itelde. Häm Aq yort soñğı minutta ğına monı qabul itep zur matbuğat oçraşuwı cıyarğa buldı. Andağı sorawlarnıñ şaqtıy öleşe Quşma Ştatlarnıñ Ğiraqtağı suğışı, aña äzerlänü çorı, amerikan ğäskäriläreneñ bügenge xäle turında buldı. Ğinwar ayında Saddamnıñ atom qoralına iä bulırğa tırışuwı xaqında Kongress qarşında belderü yasağanda, üzeneñ şikle mäğlümatqa tayanuwı mäs''äläsendä prezident Bush berençe märtäbä monıñ öçen cawaplılıqnı üz östenä aldı. Moña qädär isä ul, şul yalğış belderüneñ Üzäk küzläw idaräse CİA xatası arqasında yasaluwın äytkän ide. Çärşämbedä amerikan prezidentı "üzem äytkän här närsä öçen min üzem cawap totam, älbättä" dip belderde. Ul şulay uq, suğış başlaw qararı öçen cawaplılıqnı da üz östenä aluwın äytte. Anıñ süzlärenä qarağanda, ul şaqtıy citdi bulğan küzläw mäğlümatların tikşergännän soñ, Saddam Xösäenne xakimiattän çitläşterergä kiräk digän fikergä kilgän. "Xäzer isä, dip däwam itä Quşma Ştatlar prezidentı Bush, tänqitçelärne häm ışanmawçılarnı qänäğätländerü öçen bez dälillär tabarğa tieş, min monı bik yaxşı añlıym, häm min şuşı ezlänülärebezneñ, minem imanım kamil bulğan närsäne, Saddamnıñ qoral programması buluwın isbatlawına ışanam". Bush ğomumän amerikan ğäskärläreneñ Ğiraqta äkrenläp uñışqa ireşüwe, alarnıñ elekke diktator Saddamnı ezläw eşen däwam itüwe xaqında söyläde, çığışında ul şulay uq terrorğa qarşı köräş, ildäge häm dönyadağı iqtisadi töşenkelekkä qarşı kürelgän çaralarğa da qağıldı. Şunnan soñ 45 minut däwamında ul xäbärçelärneñ törle sorawlarına cawap birde, häm bu yulı üzen şaqtıy qıyu tottı, xätta çetrekle sorawlarğa da äzer buluwın kürsätte. Ğiraq mäs''äläsen amerikan prezidentı yaxşı ğına öyrängän kebek kürenä, üzeneñ bu ölkädäge añlatmaların ul yış qına bik ğadi formada birsä dä, anıñ üz-üzenä ışanu däräcäse yuğarı diärgä bula. Hiçyuğı, Ğiraq suğışınıñ kiräklege häm anda suğış başlap döres eş itüwe ölkäsendä...
Kärim Kamal, Praga


text:
Rusiä kommunistları firqäse ikegä bülenep , här taraf üz qorıltayların ütkärgän ide.Başqortstan kommunistları başı Walentin Nikitin moña qommentarie birep, Zyuğanovnıñ ğäyeple buluın äytte.Anıñ süzlärenä krağanda , firqädä eçke disqussiälärne tuqtatıp , qarşılıq xäräkäten häm barlıq patríotík köçlärne arttan iärtergä kiräk ide.Nikitin şulay uq uzğan yıl saylawlarda Zyuğanov häm yaqınnarınıñ bayıp kitüen telgä alıp , Zyuğanovnıñ ulınıñ Mäskäwdä fatir aluın misalğa kiterde.Firqädä finans mäsälälärdä açıqlıq bulmaw ğa borçılu belderde.
Firqädäge wäzğiät Başqortstan kommunistlarınıñ 17nçe yül bulaçaq utırışlarında qaralaçaq.


text: Pänceşämbe, 27 yün könne, böten Rusiä yäşlär köne bularaq bilgeläp ütelä. Tatarstanda yäşäüçe xalıqnıñ 40% yäşlär, ä ayırım şähärlärdä 30 yäşkä citmägän yeget-qızlarnıñ sanı böten xalıqnıñ 50% täşkil itä. Qısqası, Tatarstanda yäşlär küp häm alarnıñ problemaları iğtibarğa layıq. Yäşlär ministrı Marat Bariev jurnalistlar belän oçraşıp, xisap tottı. Respublikada «Tatarstan balaları», «Tatarstan yäşläre» digän däülät programmaları uñışlı ütälep kilä, yäş ğailälärgä taşlamalı bäyädän fatir satıp alırğa mömkinlek birelä, nindider ictimaği eşne başqarırğa alınğan yäşlär oyışmalarına aqça bülenä häm başqa şundıy cawaplı proektlar tormışqa aşırıla ikän. Tatar yäşläre, yış qına, üsep kilüçe buını qayğırtuçı şuşı oyışmağa, «bezgä az iğtibar itäsez» digän üpkäsen belderä. «Student yazı» festivallären ütkärü öçen birelä torğan aqça, tatar studentlarınıñ «Yağımlı yaz» bäygesenä ayırılğan aqçağa qarağanda distälärçä tapqırğa kübräk bula. Tatar yäşläre könnärendä qatnaşuçılarnıñ sanı da yıldan yıl azaya bara. Tatarstannan çittä eşläüçe tatar yäşläre oyışmalarınıñ wäkilläre dä Qazanğa siräk kenä kilä xäzer. Ämmä, alarnıñ problemaları annan ğına xäl itelmi bit, äle kiresençä arta ğına baradır.


text:
Soñğı xäbärlärgä qarağanda, Ğiraqqa qarşı suğış başlap anda Saddam xakimiaten bärep töşergän amerikan häm britan köçläre, şul suğışnı başlawğa etärgän töp säbäpneñ asılda yuqlığın tanıdı. Quşma Ştatlarnıñ saqlanu ministrı Donald Rumsfeld, Ğiraq üzendäge küpläp yuq itü qoralların inde suğış aldınnan yuq itkän axrı digän belderü yasadı.
Comğa könne Britaniäneñ "Financial Times" basması, "Çınbarlıqnı tikşerü waqıtı: bezne aldap kildelär" digän mäqälä belän çıqtı, xörmätle tıñlawçılar. Anda, Quşma Ştatlar häm Britaniäneñ Ğiraqnı basıp aluwı, suğış başlawnı aqlağan säbäpneñ raslanuwına kitermäde, şul suğışnıñ betüwenä inde 45 kön ütsä dä, amerikan wä britan köçläre barı tik, biologik qoral laboratoriälären yörtä alırlıq ike buş yök maşinasın ğına taptı dip yazıla. Quşma Ştatlarnıñ saqlanu ministrı Donald Rumsfeld xäzer ğomumän, üzendäge küplär yuq itü qoralların Ğiraqnıñ äle suğış aldınnan uq yuqqa çığaruwı bik ixtimal digän belderü belän çıqtı. Şulay itep ul, Ğiraqta andıy şikle qorallarnıñ kiläçäktä inde tabıla almawın tanıy bulıp çığa. Läkin bu Waşington häm Londonnıñ Ğiraq suğışın başlawğa kitergän bar äzerlek eşen yuqqa çığara, bigräk tä britan premyerı Tony Blair awır xäldä qala. Prezident Bush suğış kiräklegen kübräk Saddam Xösäyen xakimiateneñ ğomumi zalimiate belän añlatsa, Blair näq menä, Ğiraqnıñ küpläp yuq itü qorallarına iä buluwın töp säbäp itep kürsätep kilde. Monı isbatlaw maqsatında berniçä ay elek London xätta maxsus xisap äzerläp, Ğiraqta 45 minut eçendä qullana alırlıq şundıy qorallar bar, andağı ğalimnär Afrikadağı Niger däwlätennän uran ala digän ğäyepläwlär belän çıqqan ide. Qayber basmalar monı xäzer Britaniäneñ maxsus xezmätläre äzerlägän yalğan dip bäyäli. Tony Blair üze monı qatği töstä kire qağa, comğa könne ul Warşawda älege fikerne başqa sıymaslıq, mäğnäsez dip atadı häm üzeneñ Ğiraqta küpläp yuq itü qoralları tabılaçağına ışanuwın äytte. Anıñ süzlärenä qarağanda, bu ölkädäge sülpänlek barı tik şunıñ belän genä añlatıla, bügenge köndä Ğiraqta töp iğtibar şikle qorallar ezläwgä tügel, ä ilne torğızuğa häm andağı xalıqqa humanitar yardäm birügä yünälderelä. Läkin Blairnıñ amerikan berektäşläre bu mäs''älädä açığraq belderülär yasıy. Saqlanu ministrı Rumsfeldnıñ süzläre inde kiterelgän ide, anıñ urınbasarı Paul Wolfowitz isä ğomumän, Ğiraqta küpläp yuq itü qoralları bulu mäs''äläse suğış başlawğa sıltaw itep barı tik bürokratik säbäplärdän ğına saylandı, çönki bu härkem kileşä alırlıq ber sıltaw ide dip belderde. Yäğni amerikannar baştan uq töp maqsat itep, Ğiraqtağı xakimiatne üzgärtü mäs''äläsen quyğan bulıp çığa, ä inde Saddamnıñ küpläp yuq itü qorallarına iä buluwı turında söyläw, moña ireşügä ber sıltaw wazifasın ğına ütägän digän süz. Saddam Xösäyenneñ zalim ber citäkçe buluwı inde berkemdä dä şik uyatmıy, Ğiraqta kön sayın diärlek açılıp torğan yaña mäğlümatlar monı raslıy ğına. Läkin Ğiraqqa qarşı suğış kiräklegen aqlağanda Waşington häm bigräk tä London berençe çiratta Bagdadtağı yawız xakimiatne bärep töşerü zaruriaten tügel, ä anıñ küpläp yuq itü qorallarına iä buluwı häm monıñ bar dönyağa qurqınıç tudıruwın alğa sörgän ide. Andıy qorallarnıñ anda älegä tabılmawı, ä xäzer inde ğomumän, alar tabıla da almasqa mömkin dip belderülär, elek bötenläy başqa törle mäğlümat birep torğan yäşeren xezmätlär monı yuğarıdağı citäkçelär quşuwı belän genä eşlämäde mikän digän sorawlar uyata.
Kärim Kamal, Praga.


text:
Räsmilär äytüençä, Mısırnıñ Safağa portınnan 90 çaqrımda isän qalğan ber yözläp keşe qotqarılğan, häm kimendä 14 mäyet tabılğan.
Korab yulın Safağa portında tämamlarğa tieş bulğan.
Qotqaru köymäläre häm boralaqlar hälakät urınında eşli. Ämma alarğa naçar hawa şartları qomaçawlıy.
Korabnıñ batu säbäbe älegä bilgesez. Kiçä ul Söğüd Ğärabstanınıñ Duba portınnan quzğalıp kitkändä bik köçle çil bulğan.
Xäbärlärgä qarağanda yulçılarnıñ küpçelege Söğüd Ğärabstanında eşläwçe mısırlılar bulğan. Aralarında Xacdan qaytuçılar da bulğam dip isäplänelä.


text: Qandahar. Könyaq Äfğanstanda "Taliban" qaldıqlarınıñ äfğan politsiäse nığıtmalarına höcümnäre däwam itä. Zabul wilayätendäge şul bäreleşlärdä "Taliban"nıñ 14 suğışçısı üterelde, yä yaralandı, dip belderä räsmi wäkillär. France Presse agentlığı isä "Taliban" wäkile süzlärenä tayanıp, ike suğışçınıñ ğına hälak buluın, 9 politsiä xezmätkäreneñ üterelüen xäbär itä. Xakimiat yağı politsiä arasında yuğaltular buluın kire qağa. Comğa könne köçle suğışlar kürşedäge Qandahar wilayätendä bulğan ide, anda "Taliban"nıñ 41 suğışçısı yuq itelde, dip xäbär itelde.


text:
Belarus belän Gazprom arasındağı gaz bäxäseneñ tamırında närsä yata?
Rusiä belän Belarus arasındağı gaz bäxäsennän başlıybız, xörmätle tıñlawçılar. Gazpormnıñ kiläse yıldan gaz bäyäsen arttıru niäten räsmi Minski "provakatsiä" dip atadı. Mäskäw, kileşügä ireşelmäsä, 1nçe ğinwardan Belarusqa gaz cibärüne tuqtatu belän yanıy.
"Bez Belarus öçen iñ qulay şartlarğa kileştek. Bez kontrol tügel, 50% alabız, häm monıñ öçen bazar bäyäsennän kübräk tülibez" dide çärşämbedä Gazprom süzçese Sergei Kupriyanov.
Şulay itep, Beltranshaz bäyäse mäsäläsendä taraflar kileşte, ä menä niçek itep tüläw mäsäläsendä kileşä almıy. Minski aqçalata tülärgä taläp itä, Gazprom gaz belän tülärgä teli.
Başqaça ätkänçä, kiläse yıldan başlap Gazprom Belarustan meñ kubik metr gaz öçen 105$ sorıy. (Moñarçı Minski 46$ çaması tüläp kilde.) Şuşı 105neñ 75en Belarus aqçalata, qalğan 30ın Beltranshaz xissäläre belän tülärgä tieş. Bu tärtipne Gazprom 2011 yılğa qädär saqlarğa täqdim itä, annarı tulısınça aqçalata tüläwgä küçergä teli.
Minski Beltranshaz mäsäläsen gaz bäyäse belän butawğa qarşı, xissälär öçen tere aqça sorıy, häm 75 dollardan artıq tülämiäçägen belderä.
Belarus premier-ministrı urınbasarı Uladzimir Syamaşka süzlärençä, Gazprom 2007 yılğa 75$ digän bäyä belän başta kileşkän bulğan, Gazpromnıñ soñğı täqdimen ul "provakatsiä" dip atadı:
"Bez iqtisadnı cimerü kileşüe astına qul quya almıybız. Bu oçraqta başqa çarabız yuq, bez Rusiäneñ gaz ütkärgeç sistemına totaşqan" dide Belarus räsmie.
Gazprom başlığı Aleksei Miller isä kileşügä ireşelmäsä 1 ğinwar könne Belarusqa gaz cibärüne tuqtatu belän yanıy:
"Kiläse yılğa kileşü tözelmägän oçraqta, Gazpromnıñ 2007 yılnıñ 1 ğinwarında Mäskäw waqıtı belän irtänge 10nan başlap Belarusqa gaz cibärü öçen ber nigeze dä bulmayaçaq" di Gazprom başlığı.
Läkin bu kisätü Minskinı ällä ni teträndermäde. Ni disäñdä, Rusiä Yewropağa digän gaznıñ çiregen Belarus çeltäre aşa qua.
"Bez ber-berebezgä bäylängän. Mindä Miller belän gaz kileşüe yuq, Millerda minem belän tranzit kileşüe yuq. İsegezgä töşeräm, Belarus aşa 44 milliard kubik metr gaz transit itelä" dide Belarus vitse-premierı.
Räsmi Minski, Mäskäwneñ gaznı tuqtata aluına ışanmıy kebek. Östäwenä Miller da Yewropadağı möştärilären, gazsız qalmayaçaqsız, dip ışandırdı.
Küräseñ, söyläşülär däwam itäçäk. 12 yıl buyına Mäskäw, berektäş Belarus başqalar belän çağıştırğanda arzanraq bäyä tüli ala digän säyäsät alıp bardı. Axırsı, bu säyäsätne üzgärtü öçen waqıt kiräk bulaçaq. Yaña yılğa qädär qalğan 3 kön citmäskä dä mömkin.
Ali Ğilmi


text:
Şulay da, ni öçen näq menä Zubkov?
Rusiä prezidentı näq menä Viktor Zubkovnı xökümät citäkçese itep täqdim itüe artında närsä yata? Anıñ kiläse adımnarı nindi bulaçaq? Rusiädä genä tügel, anıñ çitendä dä bügen monnan da mawıqtırğıç soraw yuqtır.
Şulay da, ni öçen näq menä Viktor Zubkov? Bu sorağwa cawap ezlär aldınnan, başta, ğomümän, kem soñ ul Viktor Zubkov, digän sorawğa cawap birü kiräk.
Soñğı ber täwlek eçendä jurnalistlar qazıp çığarğan mäğlümätlärdän şul mäğlüm buldı:
Viktor Zubkov ğomereneñ zur öleşen Leningrad ölkäsendä, awıl xucalığında eşläp ütkärgän. Läkin 1992-93 yıllarda qısqa ğına waqıt eçendä Peterbur meriäsendä Putinnıñ urınbasarı bulıp alğan. Küräseñ, şul citkän dä. Soñğı yıllarda ul Rusiäneñ finans küzläw idaräsen citäkli. Bu şimbädä aña 66 yäş tula.
Qayber küzätüçelär Putinnıñ saylawın Zubkovnıñ soñğı eş urını belän añlata. Yänäse, xökümättä korrupsiäneñ çäçäk atuı ber kemgä dä ser tügel, ministrlar üzläreneñ millioner buluın berkemnän dä yäşermi, elekke finans ministrı urınbasarınıñ xatınına 55 million dollarlıq asıl taş büläk itüe turında Rusiä matbuğatı yaza. Zubkov bu xällärne tamırınnan belä. Putin bu adımı belän korrupsiäne qorıtmaqçı, di alar.
Atankiç Dumada fraksiä citäkçeläre belän oçraşqannan soñ Zubkov xökümättä üzgäreşlär bulaçağın açıqtan-açıq äytte.
Putinnıñ kiläse adımı nindi bulır, şuşımı inde küptän kötelgän waris, digän soraw tağı da mawıqtırğıçraq.
Qayber küzätüeçlär fikerençä, Zubkovnıñ premier itep bilgelänüe, anıñ kiläse prezident bulaçağın añlatmıy. İke töp namäzt, vitse-premier Dmitriy Medvedev häm bigräk tä Sergey İvanovnıñ prezident bulu ixtimalı äle dä yuğarı, di alar häm menä närsägä iğtibar itä: Zubkovnıñ bilgelänüe turında iñ berençe añlatmanı näq menä İvanov birde. Ul monı çärşämbedä Qazannan qaytıp töşkän Valdai klubı äğzaları belän bulğan oçraşuında yasadı. Äytkändäy, moñarçı Valdaiçılarnı Putin üze qabul itä ide.
Şul uq waqıtta, warisnıñ iseme inde mäğlüm, Rusiäneñ kiläse prezidnetı näq menä Viktor Zubkov bulaçaq, diyüçelär dä bar. Alarnıñ mantıyğı bik ğadi häm şuña bik ışanıçlı kürenä. Putinğa tuğrı bulğan Zubkov waqıtlı prezident bulaçaq, di alar. 4 yıldan soñ aña 70 yäş tulaçaq häm ul urının kire Putinğa qaytaraçaq. Putinnıñ äle çäçäk atqan çağı, Konstitutsiägä xilaflıq kitermiçä ul känäfienä qabat menep utıraçaq.
Şuşı faraznı totuçılarğa Viktor Zubkov bügen üze dä ömet çatqısı birde. Ber jurnalistnıñ, sezneñ prezident bulu niätegez barmı, digän turı sorawına, Zubkov, premier wazıyfasın uñışlı ğına başqarsam, andıy ixtimal da bar, digän cawap qaytardı.
ali ğilmi


text:
Başqortostan Respublika könön bayram itte
Respublika könö häm Mortaza Räximovtıñ sirattağı 5 yıllıq prezidentlıq mälen başlau uñayınnan tantanalar ber aź tındı. Bıl yulı Öföläge waqiğalarźı yaqtırtıuğa Mäskäü jurnalistarı la küp yıyıldı. Ular 11-se ükqäber Başqortostanda möstäqillek bayramına qarağanda, Mortaza Räximovtı qotlau sarahı tip xäbär itte. Respublika prezidentın Vladimir Putindan alıp barıhı la qotlanı. Täbrik hüźźärenä Tatarstan başlığı Mintimer Şäymiew, Räsäyźeñ duśı Aleksandr Lukaşenko, Räximovtı kürep yäki işetep belgän barlıq federal ministrźar quşıldı. Ä respublikala yäşägän yabay xalıq yañılıqtı qul sabıp alqıştar menän qarşılağan ikän. Sönki sit töbäktärgä sığıp yörögän yabay xalıq Respublikanı ular menän sağıştırıp qaray źa Başqortostan ösön ğorurlıq kiserä ikän.


text: Mäskäw. Rusiäneñ räsmi wäkilläre süzlärenä qarağanda, bügen Barents diñgezendä batqan atom su astı köymäsennän tabiğätkä qurqınıç yanamıy. İnde utilgä cığarılğan şuşı xärbi köymä, 10 keşelek ekipaj belän şimbä irtän, diñgezdä qatı dulqınlanu waqıtında Kildin utrawı yanında su astına kitte. Älegä ber keşeneñ qotqarıluwı häm ike mäyet tabıluwı xaqında xäbär itelä. Qalğan 7 keşeneñ isän kileş tabıluwına ömet bik yuq dip belderä qaza urınındağı qotqaru törkemnäre. Rusiä wäkilläre şulay uq, 40 yıl elek qorılğan şuşı su astı köymäsendäge ike atom reaktorı qaza waqıtına inde sünderelgän ide, häm anda atom qoralları yuq dip xäbär itte. Tikşerü eşlären bağu öçen Severomorski şähärenä Rusiäneñ xärbi-diñgez köçläre başlığı admiral Vladimir Kuroyedov kilde.


text:
Qazannıñ "Simona" üzäge Rusiädä berdänber
Qazanda Rusiädä äle moñarçı bulmağan ber üzäk eşläp kilä. Cirle räsmilär häm xökümättän bäyäsez oyışmalar yardäme belän oyışqan bu üzäktä – faxişälär tikşerü ütä. Anda eşläwçelär – faxişälär belän eşläw – xalıqqa yoğışlı çirlärne taratmaw yullarınıñ berse dip sanıy.
"Narkotikka aqça kiräk ide, şuña faxişä buldım. Elek irem bire ide, ul ülgäç aqça citmi başladı."
İrina 6 yıl elek heroin qullana başlağan. İre ülgäç aqça citmi başlağaç üz tänen satıp aqça eşlärgä qarar qılğan. "Simona" üzägenä İrina ğadäti tikşerenü – qan analizların birergä kiräk. Bolar öçen monda kilüçelär ber ni dä tülämi. Üzäk şulay uq medetsina xezmätkärlären faxişälär belän eşlärgä öyrätä. Venerolog tabibä Albina Zaripova, Tatarstandağı faxişälärneñ küpçelege kimendä ber yoğışlı çir belän awırıy, di:
"Alarnıñ 80%tında gepatit bulsa da bar. Här 4nçesendä VİÇ bar disäm – küp bulmas."
Şuşı çirlärne başqalarğa da ypqtıra ala torğan faxişälärne tikşerep torıp häm däwalap, Qazan üzäge – çirlärne tuqtatıp bulır dip farazlıy. "Simona" üzäge faxişälär üzläre kiler dip kenä kötep yatmıy. Xezmätkärlär uram qızları torğan cirlärgä barıp añlatu eşlären alıp bara, iğlannar tarata, seks xezmät kürsätüçe şirkätlärgä barıp faxişälär belän oçraşa. Üzäkkä ışanıç ta arta bara. Bügen könenä urtaça 8 xatın-qız kilep tikşerenä ikän. İrina da monda teläp yöri:
"Keşelär yaxşı monda, yardäm itälär. Elek ber bolnitsaga barğan idem, anda şaqşı, tarakannar bar ide. Vraçlar naçar ide."
Rusiädä VİÇ inveksiäse başqa illär belän çağıştırğanda bik zur tizlektä tarala. Federal AİDS üzäge xäbär itüençä, Rusiädä bu çir belän million yarım keşe yäşi. SPİDqa qarşı köräş – töp maqsatlar rätendä quyılsa da, eşlängän eşlär barmaq belän genä sanarlıq. Alay da bıyıl Rusiädä SPİDqa qarşı köräşkä açqa uzğan yıl belän çağıştırğanda 20 märtäbä kübräk bülengän. Aqça ber mäsälä, VİÇ infeksiäse belän yäşäwçelärgä cämğiättä qaraş – ikençe ber qatlawlı mäsälä. Qazandağı "Simona" üzäge şundıy ruxi kirtälärne cimerergä tırışa. Üzäk xezmätkärläre faxişälärgä "aqıl öyrätmi" , eşlärennän kitergä ügetlämi. Şunıñ belän alar üzlärenä ışanıç qazana. "Simona" idaräçese Svetlana Koçetkova, maqsat – faxişälekkä qarşı köräş tügel, ä anıñ naçar näticälärenä qarşı köräş, di:
"Bezneñ maqsat – inde bulğan xäl belän eş itü. Minem seks xezmätendä eşläwçelärgä ber qarşılığım da yuq. Bez wazğiätne niçek bar şulay qabul itäbez. Keşe üz yulın saylağan, bezneñ eşebez barı tik aña yardäm itü. "
Barısınnan bigräk üzäkkä kilgän xatın-qızlarğa alarnı añlaw häm söyläşep utıru möhim. Faxişälärneñ qayberläre biredä üz tännären satudan baş tartıp başqa eş ezlärgä qarar qıla, di Simona üzäge administratorı Älfiä Novikova:
"Alarnı cämğiät çitkä tipkän. Ämma minem öçen alar döres yuldan taypılğan qızlarım kebek. Alarnıñ kübese bik yäş, 16, 17 yäşendä inde alar uramğa eşkä çığa. Küptän tügel min 17 yäşlek ber qız belän utırıp söyläştem. Aña qaya barırğa, qayda uqırğa dip söyläştek. Ana belän qız-bala arasında bulırğa tieşle söyläşü buldı.."
"Simona" üzägeneñ isä kiläçäkkä plannarı zur. Qazanda anıñ uñışlı eşläwen kürep Rusiäneñ başqa töbäklärendä dä bu tör medetsina üzäkläre açılır digän ömet bar.
Albina Zaynulla, Alsu Qormaş


text:
Qazanda - Ästerxan tatarları
Milli cämäğätçelek bu könnärdä tik kenä tormıy. Kamal teatrı binasında Ästerxannan kilgän 90 keşelek üzeşçän sänğat ostaları tatar xalqınıñ bügenge sänğaten, yäş talantların kürsättelär. Ästerxan ölkäseneñ “Duslıq” cämğiäte räise Änwär Almaev ber täwlek buyı avtobuslarda Qazanğa kilgän millättäşlärebezneñ bu säyäxäten oyıştırğan. Çığış yasawçılar arasında qazanlılarnı şaqqatırğan talantlı şäxeslär dä bar. Ästerxanlılarnı täbrik itärgä Qazan şähäre başlığı Kamil İsxakov, Tatar kongressı citäkçese İndus Tahirov, mädäniät ministrı urınbasarı İlfaq İbrahimov, Kamal teatrı direktorı Şamil Zakirov ta säxnägä çıqtı. Änwär Almaev alarğa räxmät äytep büläklär birde, 10 yıl buyı milli eşlärdä ästerxanlılar belän bergä bulğan İndus Tahirovnı “bezneñ ätiebez”, dip atadı.


text: Räsäy mosolmandarı üźäk diniä nazaratınan xäbär itewźärensä, diniä nazaratı räyese Tälğät Safa Tajetdin qorbandı irtägä salasaq. Bıyıl da Başqortostandıñ Lälä mäsetendä Qorban ğäyeten 1-se kanal bötä ilgä translasialanı. Bınan tış, bayram Başqortostan Yuldaş telekanalı buyınsa la tura efirźa kürhätelde. Qorban ğäyete uñayınan respublika xalqına möräjäğätendä Başqortostan prezidentı Mortaza Räximov bıl bayram keşelärźeñ yöräktärendä ömöt uyatır, tigän ışanıs beldergän. Qotlawźa bildälänewensä, tap oşo köndärźä mosolmandarźıñ kiñ küñellelek, yomartlıq, yaqındarına häm tuğandarına iğtibar, ata-babalarźı xörmätläw kewek hıźattarı, dustar häm tanıştar menän aralaşıu, moxtajdarğa yarźam qulı huźıu kewek keşelek sifattarı nığıraq kürenä.


text:
Dumağa Tatarstannan kitkän deputatlar eşçänlege açıqlandı
Mäskäwdä Qamal teatrı gastrolläre n tantanalı yabuda qatnaşqan mäğlüm säyäsätçe Vladimir Jirinovskiy, üz isemendäge xuşbuy, konyaklar taratıp, tübätäylär kiep tatarlarnı maqtap yörde. Misal itep üzeneñ Dumadağı fraksiäsendäge 3 tatarnıñ bik yaxşı eşlilär dip maqtadı. Niçek eşlägännäre küz aldında. Rusiä vlaçınıñ här äytkänenä läbbäykä dip toruçılarnıñ berse näq menä Jirinovskiy deputatları bit.
Ä Tatarstannan Dumağa saylanğan deputatlar niçek eşli. Respublika xalqı yazmışın yaqlarğa, xoquqlar dawlarğa ant suları eçep känäfigä utırğan Tatarstannan saylanğan 13 deputat turında süz. Bu xaqta tögäl belä alabız. Sişämbedä Tatapolit.ru säxifäsendä Rusiä Dumasındağı Tatarstannan saylanğan deputatlarnıñ eşçänlegen tikşergän yazma dönya kürde. Jurnalist Ruslan Aysin tarafınnan İctimaği ekspertiza institutı mäğlümatlarına nigezlänep yazılğan bu yazmada, respublika xoquqların yaqlarğa tieşle deputatlarnıñ eşçänlege tübän bäyälänä.
Tatarstannan Dumağa 13 deputat saylanğan ide didek. Alarnıñ bişese ber mandatlı okruglardan saylanğan. İsemnären qabatlap torıp waqıtnı almıyq, här töbäk üzeneken xäterlider äle. Här xäldä, saylawlar waqıtındağı alar birgän ballı wäğdälären. Tağın cidese danlıqlı Berdäm Rusiä firqase isemlege aşa deputat känäfienä utırğannar. Berse isä Kommunistlar partiäsennän kitkän. Tatarstannan Dumaga saylanğan deputatlar tarixta ber qayçanda bolay küp bulmağan. Rekord. Rusiä tarixında bulmağan xäl. Ber respublikadan 13 deputat. Yarar, xäzer qısqaça eşçänlekläre belän tanışıyq. Niçek tawış birälär soñ alar. Kommunistlar firqäse aşa uzğan Sapojnikov iptäşne sanamağanda, böten deputatlar da, mäsälän iñ qızu bäxäslär çığarğan zakonnarnı yaqlağannar. Añlaşıla, ul zakonnarnı Putin xakimiäte täqdim itä. Şulay itep, referendum turındağı, Duma deputatların kiläçäktä barı tik partiä isemlege buyınça ğına saylaw xaqındağı zakonnarnı tatarstannı yaqlarğa kitkän deputatlar yaqlağannar. Respublika räsmiläre bu zakonnarğa öleşçä qarşı çıqqan ide. Monnan tış, Toraq fondı turındağı rusiä xökümäte täqdim itkän yaña kodeks läbbäykä dip ütkän. Menä bu yaña kodeksqa nigezlänep, bügen fatir bäyäläre üsä. Bıltır tege taşlamalarnı beterü turındağı zakonnı da, Tatarstannan saylanğan deputatlar räxätlänep yaqlağannar. Ä bit deputatlarnıñ qayber l'gotaları qaldı. Barmaq üzeñä taba tartıla - monısın raslarğa kiräkmi. Yarar, boları ber xäl. Tatarstan citäkçeläre bit, putinnıñ töbäk başlıqların bilgeläp quyu turındağı zakon proyektın nıq tänqitlägännär ide. Nu matur ğına itep. Ä Tatarstannan Dumağa kitkän deputatlarğa respublika pozitsiäse barıber bulğan. Alar, Rusiä prezidentı bilgelärgä tieş dip qul kütärgännär. Ä bit, bu qul kütärüçelär arasında, deputat bulğançı, ministr urınbasarı bulıp eşlägän, räsmi gäzitlärneñ baş möxärrirläre bulğan keşelär dä bar. Nişliseñ, Mäskäwgä kitkäç, xuca alışına inde. Bazarda satılğan et tä bit, yaña xucağa tiz iäläşä.
Menä şundıy eşçänlek. Tağın sannar kiräkme? Räxim itegez. Dumağa xalıq xaqın xaqlarğa kitkän deputatlardan, mäsälän, Ğöbäydullin, Rokitskiy, Salixovlar ber qat ta çığış yasamağannar. Bötenese tügel, mäsälän, Rokitskiy, Qazanğa qaytqaç, bik söylämçekkä äylänä ul üze. Jurnalistlar aldında bigräk tä. Ällä inde, Mäskäw telne yottıra. Başqalarda Duma mimbärenä bik siräk çıqqannar. Tikşerüçelär alar xaqında oçen nizkaya dip yazğannar. Barı tik, vitse-spiker bulıp toruçı Morozov qına urtaça dip bäyälänä. Yäğni, urtaça çığış yasağan. Bu tikşerüdä sannar bik küp. Alarnıñ tağın bersen genä kiteräbez. Rusiäneñ ğämäldäge xakimiäten Tatarstannan saylanğan deputatlar ni däräcädä tıñlıy. Yäğni, xökümät tege yäki monı täqdim itsä, alın-artın, xalıq nujasın qayğırtıp tormıyça 13 deputatnıñ 10 sı 100 protsent kileşä. Morozov belän Möxämmätzakirov deputatlar ğına qaywaqıt qarşı çığa. Ä bolay, yöz oçraqnıñ- 85 bişendä qarşı çığıp tormıylar, alarda. Rusiä xökümäteneñ böten täqdimnären barı tik kommunist Sapojnikov qına qabul itmi. Yöz protsent qarşı çığa. Urıs äytmeşli, ne priznaet.
Menä şundıy ğämällär belän Tatarstannı da, xalıq xoquqların da yaqlıy respublikadan kitkän deputatlar.
Räfis Cämdixan.


text:
Novosibirskida tatar balaları öçen sänğat studiäse açıldı
Studiä qarşında 4 - tatar tele, cır, bayu häm qul eşläre buyınça tügäräklär eşli. Däreslär atnağa ber märtäbä, yäkşämbe könne alıp barıla. Balalar tügäräklärneñ barsına da yörilär. Anda alar tuğan teldä söyläşergä, tatarça uqırğa-yazarğa , cırlarğa-biergä öyränälär, milli ornamentlar belän tanışalar. Xoreografiä tügäräge citäkçese Älfinä Şäymärdanova süzlärençä, balalar äle tatar telen naçar belälär, ämma öyränergä teläkläre zurdan. Bez - uqıtuçılar balalar belän, mömkin bulğança, tatar telendä aralaşırğa tırışabız, - di ul.
23 oktäber könne balalar studiäsen täqdir itü tantanası bulıp uzdı. Balalar anda äti-äniläre, äbi-babayları,, tuğan-tumaçaları belän kilgän idelär. Tamaşaçılar da şaqtıy ğına buldı. Balalarnı täbriklärgä şähär xakimiätennän dä kilüçelär buldı. Şunsı da kürkäm ide, balalar tantanada tatar üzägendä eşläwçe apaları tekkän milli kiemnärdä buldılar. Bäyräm barışında alar, tırışıp-tırışıp, qısqa waqıt eçendä öyrängän şiğerlären uqıdılar, cır-biyugä öyränülären kürsättelär.
Tantana barışında tatar üzäge direktorı Roza xanım Tixomirova balalarğa Tatarstannıñ sälämen citkerde häm Bötendönya tatar kongressı büläkläre – nänilär öçen näşer itelgän kitaplar tapşırdı.
Balalar bäyräme cirle mäğlümat çaralarında da yaqtırtıldı, Novosibirskinıñ däwlät radio-televidenie kanallarınıñ yañalıqlar programmalarında bäyräm turında syujetlar birelde. Annan tış bäyräm barışın tulısınça diärlek kommersiä belän şöğellänüçe 21-nçe televidenie kanalı magnit tasmağa yazıp aldı. Soñraq bu kanalda maxsus tapşıru eşläp kürsäteläçäk. Döres, 21-nçe kanalda çığa torğan tatar tapşıruları älegä asılda rus telendä alıp barıla, bälki yaña yıldan tatar telendä tapşırular äzerli başlarbız, - di bu kanalda uzğan yıl eşli başlağan Zölfiä Axmetğareeva.
Novosibirski ekrannarında cirle tatar tapşıruları bulmasa da, millättäşlärebezneñ tatar telendä tapşırular qaraw mömkinlekläre bötenläy ük yuq tügel. 21-nçe kanalda kön sayın 3-4 säğät buyına “Tatarstan yaña ğasır” programması translyatsiälänä.
Novosibirskida tağın ber tatar mäğlumat çarası barlıqqa kilde - “Azat Seber” isemle gazeta näşer itelä başladı Gazeta älegä ictimaği räweştä tatar mädäniät üzäge aktivistları köçe belän eşlänä. Çığımnarnı tulısınça diärlek iğänäçe Maksim Sabit ulı İsxakov kütärä. Gazeta älegä räsmi terkälmägän, 900 danä tiraj belän çığarıla, çığuı da daimi tügel, berençe sanı aprel' ayında dönya kürgän bulsa, ikençese şuşı könnärdä genä basmağa tapşırılaçaq. “Kiläçäktä bez anı ay sayın çığarıp torırğa tırışaçaqbız “, – di redaktor wazifasın ütäwçe Natal'ya Waleeva.
Noyäber ayında Novosibirski ölkä tatar mädäniät üzäge oyışuınıñ 15 yıllığın bilgelärgä äzerlänä. Qunaqlarnıñ geografiäse kiñ bulırğa oşıy. “Qunaqlarnı bez Tatarstannan, Başqortstannan, Qazaqstannan, seber yağı regionınıñ küp kenä şähärlärennän kötäbez”, - di tatar mädäniät üzäge citäkçese Roza Tixomirova.
Ölkä tatar üzägendä yäşlärneñ küp buluı häm alarnıñ aktiv eşläwlären dä assızıqlarğa kiräk. Yäşlär başqarası eşlären üzläre bilgelilär häm barsın da cirenä citkerep eşlilär. Tatar üzäge qarşında alar “Altın yoldız” dip isemlängän oyışma tözegännär. Anda törle yünäleştä eş alıp baralar: şähärdä yäşäwçe ölkän yäştäge tatarlarnı barlap çıqqannar, yalğızlarğa törle yärdäm kürsätü oyıştırğannar, yätim balalarğa öçen kiem-salımn uyınçıqlar, kitaplar cıyu oyıştırğannar, äyberlärne balalar yortına iltep tapşırğannar. Annan tış yäşlär küptän tügel genä möselman ziratına barğannar, qarawçısız qalğan qäberleklärne çistartqannar. “Bez märxüm bulğan millättäşlärebezne onıtmasqa tieşbez. Qäberleklärne tärtiptä totu – möselmannarnıñ izge burıçı”, - di “Altın yoldız” oyışması citäkçese Sergey Staxeev.
Ölkä tatar mädäniät üzäge dini yünäleştä dä eşlär alıp bara. Üzäk aktivistları Ramazan ayı däwamında Novosibirskinıñ cämiğ mäçetendä iftar aşları ütkärüdä bulışalar. Şunsı kürkäm, inde öçençe yıl rättän biredä uraza totuçılar öçen awız açu oyıştırıla.
Saniä Mirxaleeva. Novosibirski-Omski.


text:
28 noyäbrdä Qazanda federal' mönäsäbätlär, regionnarnıñ üseşenä bağışlanğan konferensiä açılaçaq
Şuşı könnärdä başqalabızda tağın ber ğäyät zur ähämiätle temağa bağışlanğan fänni konferensiä açılaçaq. 28-29 noyäbrlärdä «Qazan» milli-mädäni üzägendä «Federal' mönäsäbätlär, regionnar üseşe häm federal' okruglar» digän cıyılış eşliäçäk. Anı Qazan federalizm institutı häm İdelbuyı federal' okrugınıñ strategik tikşerenülär üzäge ütkärä. Konferensiädä federativ mönäsäbätlär, regionlaştıru protsessları, alarnıñ etnomädäni häm etnosäyäsi aspektları, federalizmnıñ kiläçäge, Rusiädä töbäklärneñ üseşe, gubernalaştıru, töbäklärneñ suverenitetı, üzbilgelänü häm üzidärä temaları tikşereläçäk. Şulay uq bu cıyılışta xäzerge Rusiädä Tatarstannıñ urını, respublikada ilne guberniälärgä bülügä mönäsäbät kebek mäsälälär dä çittä qalmas, dip kötelä. Älege fänni konferensiädä qatnaşuçılarnıñ isemlege dä şaqtıy ğına sallı. Anda Tatarstan, Mäskäw, Tübän Novgorod, Samar, İjaw ğalimnäre qatnaşaçaq.
Şulay uq 28 noyäbr könne «Sozidanie» xäräkäte dä çirattağı tügäräk östäl cıyılışın ütkäräçäk. Bu yulı konferensiä korrupsiä problemasına bağışlanaçaq. Anda korrupsiä belän köräşneñ ısulları, aña qarşı çaralar kürü, bu eştä xakimiät organnarı, cämğiät, matbuğatnıñ role häm alarnıñ xezmättäşlege turında fiker alışu bulaçaq. Älege tügäräk östälneñ eşendä törle mäğlümät çaraları, xakimiät wäkilläre, şulay uq ictimağıy häm säyäsi oyışmalar wäkilläre dä qatnaşaçaq.


text:
Qazandağı Zareç’ye cäyge sälämätländerü lagerenä Rusiä töbäklärendä yäşäwçe tatar balaları cıyıla
Yäkşämbe, 6 yün köne isä, 14 tatar yäşläre könnäre başlanıp kitäçäk. İnde xäbär itkänebezçä, bıyıl alar Boris Polevoy teploxodında uzaçaq. Anda qatnaşuçılar öçen dä oyıştıruçılar bik bay programma äzerlägännär. Bıyılğı tatar yäşläre könnärendä Rusiä töbäklärennän häm BDB illärennän 100dän artıq yäş millättäşlärebez qatnaşır dip kötelä.Respublikanıñ milli muzeyı Mäskäwdä ütkän İntermuzey-2003 V Bötenrusiä muzeylar festivalendä qatnaşıp qayttı. Alar anda Milli üseş mäs’älälären muzey çaraları belän icadi çağıldıru diplomına häm İntermuzey-2003 festivaleneñ medalenä layıq bulğannar. Milli muzey turında tağın ber qızıqlı xäbär. Tizdän muzeynıñ İnternet säxifäsen tatarça da uqıp bulaçaq. Älege eşne cayğa salu öçen federal’ byudjettan 100 meñ sum külämendä aqça bülenep birelergä tieş.
Gölnaz İlgizär, Qazan


text:
Tatnet: BMOnıñ maxsus komissiäse internetta tellär sanın açıqlıy
2004 yıl başında, Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ maxsus komissiäse internet kiñleklärendä tellär isäben alu çarasın başlap cibärüe turında söylägän idek. Ul 1 yıl däwamında barırğa tieş ide, ämma, küp tä ütmäde, bu könnärdä, älege komissiäneñ berençel eş näticäse dä iğlan itelde. Tellär tanıy torğan maxsus robot, internetta 26 million saytqa kerep çıqqan. Näticä yasalğaç, şunsı açıqlana. 21,2 million säxifä ingliz telendä ikän, annan soñ, kiñ taralu yağınnan qıtay saytları bara, ul teldä 1,2 million säxifä tabılğan, ispança şulay uq 1,2 million, fransuz telendäge säxifälär sanı 1 millionnan az ğına kübräk, urıs telendä – 658 meñ häm ğäräp telendä 614 meñ internet saytnıñ barlığı açıqlanğan. Bu xaqta Reuters agentlığı xäbär itte. Şulay itep, maxsus komissiä birgän mäğlümatlarğa qarağanda, soñğı yılda ğäräp häm qıtay tellärendäge saytlarğa kerep yörüçelärneñ sanı bermä ber artqan, qıtayda internet saytlar belän qullanu yışlığı 2 tapqırğa artqan, ä ğäräp säxifälärenä 70% kübräk keşe kerä başlağan. Bu sannar, Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ general sekretare Kofi Annan çığışında yañğırağan. Global çeltär belän iñ aktiv qullanğan il – Kanada, ildäge xalıqnıñ 70% ayğa ber bulsa da internetqa kerep çığa ikän. Annan soñ, Könyaq Koreya, Amerika, Yaponiä häm Almaniä bara. Rusiädä internet belän, şähär xalqınıñ 10% ğına qullana. Berläşkän Millätlär Oyışması, älege xalıqara berlekkä kergän illärgä möräcäğät itep, cirle xalıqlarnıñ tellärendä mömkin qädär kübräk internet säxifälär yasarğa çaqırdı. Bu ingliz teleneñ gegemoniäsen cimerergä häm internetnı qullanuçılarğa yaqınaytırğa yärdäm itäçäk, dielä räsmi xäbärlärdä.«Azatlıq» radiosı xäbärçese, tatar telendäge säxifälär xaqında mäğlümatlarnı tabarğa teläp, älege komissiäneñ ingliz telendäge xisabın ezläp taptı. Ämma tatar säxifäläre xaqında ayırım süz yuq anda. Anıñ qarawı anda Latin imlasındağı tekstlar turında süz bar. Mäsälän, maxsus robot ezläp tapqan tekstlarnıñ 80% latin xäreflärendä cıyılğan. Ämma alar barısı ingliz telendä tügel, Yevropa xalıqları, Aziä häm Afrika , şul isäptän törki tellärdä dä bulırğa mömkin, dielä älege xisapta. Tellär observatoriäse ütkärgän bu tikşerenü näticälärneñ tulı variantı kiläse yılnıñ fevral ayında iğlan iteläçäk. Älegä tikşerenü däwam itä. Şul waqıt eçendä, aqıllı robot, dönya telläre arasında tatar telendäge säxifälärne dä ezläp tabır dip ömetlänik.
Bikä Timerova.


text:
İzrailneñ xärbi operatsiase tikşerelä
Tunis, Paqstan häm İndoneziä bu aşığıç sessiane ütkärü täqdime belän çıqtı. Alarnı Qıtay häm Rusiä xupladı.
BMO İminlek şurasına Rusiä täqdim itkän İzrail-Liban nizağın cayğa salu rezolutsiase ölgesen İzrail kire qaqtı. Bu ölgedä utnı 72 säğätkä tuqtatu qaralğan bulğan.
İzrailneñ BMOdağı wäkile Dan Gillerman, bu çara Xizbullağa ber urınnan ikençe urınğa küçergä mömkinlek birä, dip belderä.
Quşma Ştatlarnıñ BMOdağı wäkile John Bolton İminlek Şurasında töbäktä ozaqqa suzılğan kileşü turındağı fransuz-amerikan rezolutsiase ölgesenä tawış bireler dip ömetlänä.


text:
XIV tatar yäşläre könnäre korabta ütäçäk...
Bıyılğı Tatar yäşläre könnäreneñ iñ zur yañalığı şunda – alar «İdel» lagerendä tügel, ä teploxodta ütä. Tağın ber üzençälek - yäşlär Qazanda ğına tügel, Çallı, Alabuğa, Çistay şähärlärendä dä bulaçaq. 5 könlek säyäxät programmasında Body-Art bäygelärennän başlap, milli problemalarğa qağılışlı tügäräk öställärgä qädär qaralğan. Tatar yäşläre könnäre 6nçe iyüldä başlanıp, 10sında tämamlana.
Berençe könne, yäşlär teploxodqa utırıp, şähär yılğa portınnan quzğalıp kitäçäk. Şul uq könne Tatar yäşläre könnäreneñ tantanalı açılışı da bula. Yözü barışında, korabta, psixologik uyınnar uzdırılaçaq, şäriğätçä yäşäw räweşe, tatar internetı klubı turında söyläşülär bulaçaq. Şunda uq, tändä räsem yasaw bäygeläre häm çit töbäktäge tatar oyışmalarnıñ eşläw täcribäse belän tanışu da küz aldında totıla. Şulay uq, tatar yäşläreneñ Çallıda tuqtap, andağı tatar yäşläre belän tanışuı da planlaştırılğan. Bügenge köndä yäşlär forumına kilüçelärneñ isemlege oyışıp kilä, tatar yäşlär oyışmalarınnan ğarizalarnı qabul itü tämamlanıp kilä. Oyıştıru mäs’äläläre xaqında, yäşlär eşläre ministrlığınıñ «İdel» üzäge xezmätkäre Marat Äsätov belän söyläşep aldıq.Marat Äsätov:Bez ber 50-läp töbäkkä çaqıru cibärdek. Ber 30 tatar oyışma wäkile kilergä teläk belderde. Alar arasında Rusiä töbäklärennän dä, BDB illärenän dä kilüçelär bar. Mäsälän Azerbäycannan, Vladikovkazdan, Kabar-balkar respublikasınnan, Omskiydan, Orenburdan, Samaradan qunaqlar bulaçaq. Bıyılğı tatar yäşläre könnäre öçen Bötendönya tatar kongressı başqarma komitetı 200 meñ bülep birde, yäşlär eşläre ministrlığı da şul külämdäge birer dip kötelä. Başqa fondlarda da yädräm bulırğa mömkin. Teploxodta bulğaç, byudjetı da, aldağı yıllar belän çağıştırğanda, zurraq bula inde.
Soñğı berniçä yılda bulğan tatar yäşläre könnäre turında yazğanda, matbuğatta, «urıs telle tatar yäşläre cienı», dip zarlanuçılar buldı. Bıyılğısı niçek bulır, äle bilgele tügel. Tatar yäşläre könnären tänqitläwçelär arasında, yäşlärne, Qazan buylap taralmasın öçen, teploxodta ciarğa bulğannar, dip äytüçelär dä buldı. Annan soñ, tatar yäşläre könnärenä çaqırılmağan Qazan qunaqlarınıñ da, bıyıl, çittäge millättäşläre belän aralaşu mömkinlege bulmayaçaq. Bu da üzenä kürä 14nçe tatar yäşläre könnäreneñ yañalığı.
Ütkän yılnı tatar yäşläre kongressı ütkäreläçäk, digän süzlärne yış işetergä turı kilde, ul cien uzğan cäydä dä bulmadı, bıyılğısında da uzdırılmas inde. Bügen isä ber tatar yäşläre oyışması wäkile, Bötendönya tatar kongressı räise belän tözelgän kileşügä sıltap, yäşlär kongressınıñ kiläse yılğa planlaştırıluı turında xäbär itte. Bu xaqta häm 14nçe tatar yäşläre könnärneñ barışı turında bezneñ aldağı tapşırularıbızda xäbär itärbez.
Bikä Timerova, Qazan.


text:
Javier Solana: Tährannıñ Yewropa Berlege täqdim itkän kompromissqa cawabı İrannıñ cın niätlärenä açıqlıq kertäçäk
Yewropa Berlegeneñ tışqı säyäsät öçen cawaplı ölkän wäkile Javier Solana ägär dä İran Yewropa täqdim itkän qızıqsındıru çaralarınnan baş tartsa bu Tährannıñ uran bayıtuınıñ maqsatı atom qoralı yasaw buluın añlataçaq dip belderde. AQŞ belän Yewropa Berlege İranğa qarata çikläwlär mäsäläsen kütärgändä Yewropanıñ kompromiss täqdime bu atnada BMO İminlek Şurasında qaralırğa tieş.
Yewropanıñ närsä täqdim itüe älegä kiñ çämäğätçelekkä açılmadı. Ul İranda uran bayıtu eşen tuqtatuğa almaşqa reaktorlar häm atom elektr stansiäläre öçen ciñel atom yağulığı da täqdim itä dip isäplänelä. Yewropa Tähran kire qaqqan oçraqta İranğa qarşı nindi çikläwlär kerteläçägen dä citkergän bulırğa oxşıy.
Solana "Ägär dä alar monı kire qaqsa, bu alarnıñ barı tik energiä alunı ğına maqsat itmäwenä, urannı energiä alu öçen zarur bulğannan nığraq, atom qoralı däräcäsendä bayıtırğa tırışuına tağın ber açıq işarä bulaçaq" dide.
Solana äytüençä, Yewropanıñ täqdimen bu atna axırına qädär BMO İminlek Şurası häm Yewropa Berlege qarıyaçaq. Anda Yewropa Berlegen BMOnıñ ike daimi äğzası Britaniä belän Fransiä häm Germaniä wäkillek itäçäk. Älege öç il inde küptännän Yewropa isemennän Tähran belän anıñ atom programması turında söyläşülär alıp bara.
Solana Yewropanıñ täqdimenä İrannıñ berençel cawabı uñay bulmadı dide. Tähran üzeneñ uran bayıtuın tuqtatuın küzdä totqan härtörle kompromisnı kire qağıp kilä. Yewropa Berlege belän AQŞ İranğa bernindi şartlarda da uran bayıtu mömkinlege birelmäskä tieş di.
BMO İminlek Şurasındağı 2 daimi äğzanıñ Qıtay belän Rusiäneñ qarşı çığuına qaramastan Solana İminlek Şurası İran mäs''äläsendä urtaq fikergä kilep näticäle rezolütsiä qabul iter dip ömetlänüen belderde.
Solana Qıtaynıñ İrannan energiä alu turında ozın möddätle kileşü imzalawın, Rusiäneñ dä üz mänfäğätläre buluın telgä aldı. Şul uq waqıtta Solana alarnı Yewropa Berlege belän AQŞnıñ fikerenä quşılırğa künderep bulır dip isäpläwen äytte.
"Alar belän iñ yuğarı däräcädä söyläşkändä, alar İrannıñ töbäktä totrıqsızlandıruçı köç buluın häm İrannıñ alarğa energiä tä''minatın uñay häm tiskäre yaqtan çağıştırıp qarağanda alar bik zur soraw aldında qala. Yaqın Könçığışta totrıqlılıq häm iminlek bulu täeminat iminlegen dä añlata, çönki İran tiräsendäge illär totrıqlı bulmasa İrannan ışanıçlı täemin ta bulmayaçaq" dide Solana.
Solana İran Ğiraqnı totrıqlılandıruda üzenä möhim rol'' alırğa tieş, ul Äfğänstanda da tarixi tä''sirgä iä, häm Hamasqa birergä mömkin finans yardäme aşa Yaqın Könçığışta tınıçlıq urnaştıruğa da täesir itä dide. Solana İrannı üzeneñ täesir köçen cawaplılıq belän qullanırğa çaqırdı.
"İrannıñ xalıqara mäydanğa salırğa mömkin kartaları xäzer arta bara, häm şuña kürä irannıñ cawaplılıq xise belän eş itüe bik möhim, kiläçäktä monı kürsätergä kiräk bulaçaq" dide Solana.
Naif Aqmal, Praga.


text:
“Azatlıq” radiosınıñ daimi tıñlawçısı Zöfär Näfiqov tapşırular turında fikerlären citkerä
Allağa şöker, soñğı 4 köndä “Azatlıq” radiosı tapşıruları “Tatarstan” radiokanalı aşa üz waqıtında retranslyatsiälänä. Daimi tıñlawçılar quanıp, Qazan bürosına şaltırata başladı. Qaywaqıtta, ayırım tapşırularğa, ğomümän, radionıñ eşçänlegenä uñay yäki tiskäre bäya birelä. Beräwlär radio yomşaq häm saq söyli disä, ikençelär, artıq qızdırıp cibärmäskä, tatarlar küz teräp torğan Qazannı xurlap, anıñ abruyın töşermäskä kiñäş birä. Berwaqıtta da “Azatlıq” radiosı tege yäki bu tarafnıñ şäxsi häm törkem mänfäğätlären yaqlamadı. Qazanda yäşäwçe Zöfär abıy Näfiqov yış qına büroğa şaltıratıp üzeneñ fikerlären äytä, tänqit tä işetterä. Bu düşämbedä Zöfär abıy Qazan bürosına kilep kerde. Ul Älmättä neft'çelär oyışmasında eşlägän, annarı Qazanğa küçkän, üze injener bulsa da tuğan telebezne tiränten belüçe, milli ruxlı şäxes bulıp çıqtı. Zöfär Näfiqov “Azatlıq” radiosınıñ eşçänlegen uñay bäyäläp, Qazan şähäreneñ ber uramına “Azatlıq” radiosı isemen quşarğa täqdim itä. Daimi radiotıñlawçıbız Zöfär abıy Näfiqov könbatış Başqortostanda – Çatmağışta, İleştä, Dürtöyle häm başqa rayonnarda tatarlaşqan başqortlar yäşi digän yalğış fikerne qabat-qabat söyläp torıp ta, moña al'ternativ bulğan fänni häm obyektiv mäğlümatlärneñ siräk işetelüenä riza tügel.


text:
Qırğızstannıñ KelKel yäşlär törkeme: köräş däwam itä
Bilgele bulğança, Serbiä, Gruziä, Ukrainada bulğan inqilaplar bu illärneñ yäşlär xäräkätennän başlanıp kitte. Küplär Qırğızstanda da şulay bulır, bu wazifanı KelKel dip atalğan yäşlär oyışması başqarır dip kötte. KelKelçelär "lälä inqilabına" nindi öleş kertkänder, äytüe qıyın. Yäşlär üzläre inqilaptan soñ Bişkäktä tärtip urnaştıruda yärdäm itülären häm alğa taba yaña xakimiätne diqqät belän küzätep baraçaqların belderä.
Audio (Çulpan Bakieva)
"Barısı da bez mizgel eçendä buldı, min berni añlamıy qaldım. İñ elek şatlıq xise bulğandır, annarı ğına, xäzer ni eşlärgä, xakimiätkä kem kiler digän ayığraq uylar kilä başladı."
KelKel süzeneñ qırğız telendä borıñğıdan qalğan tağın ber mäğnäse bar: mullıq, yañarış digänne añlata. Xäräkätneñ äydämanı 30 yäşlek Alişer Mamasaliev süzlärençä, ul könne alar oppozitsiä citäkçelärennän berär törle färman kötkän, läkin kötep ala almağan:
Audio (Alişer Mamasaliev)
"Bez oppozitsiä citäkçelärennän färman köttek, yänäse, tegendä basığız, monı qarağız digän.. Kötep ala almağaç, üzebez xäräkät itä başladıq."
KelKelçelär xökümät binası tiräli basıp xalıqnı tınıçlıqqa, binanı talawdan tuqtarğa çaqırğan, yäş soldatlar belän xalıq arasında bäreleşlär buldırmasqa tırışqan. Tön citügä Bişkäktä talawlar başlanğaç, kelkelçelär törmädän çıqqan oppozitsiä citäkçese Feliks Kulov möräcägäte nigezendä şähärdä tärtip saqlawda yärdäm itü öçen ixtiarıy törkemnär tözi başlağan.
Gruziädäge Kmara yäşlär oyışması "gölçäçäk inqilabın" oyıştıruçılarnıñ berse bulsa, KelKel xäräkäteneneñ qırğız oppozitsiäse belän tığız bäyläneşe yuq ide. Şuşı yılnıñ ğinwarında ğına oyışqan KelKel Akaevnı 3nçe möddätkä prezidentlıqqa ütkärmäwne maqsatlarınıñ berse itep quydı. Bu maqsat inde ütälgän diergä bula. Meñgä yaqın äzğası bulğan KelKel xäzer diqqät belän yaña xakimiätne küzätep barırğa cıyına:
Audio (Alişer Mamasaliev)
"Bakievnıñ säyäsäte bezneñ qaraşqa qarşı bulsa, bez süzebezne äytäçäkbez. Kiräk bulsa, yänä piketlarğa çığaşaqbız."
Yäşlärneñ yaña citäkçelärgä inde sorawları da bar. Misal öçen alar kiçäge oppozitsiäneñ bügen televideniedä kontrol urnaştıru niäten önäp betermi. Şulay da, yäşlär Qırğızstannıñ kiläçägenä ömet belän qarıy. Sez häm sezneñ kebek başqa törkemnär ilneñ kiläçägenä yoğıntı yasıy alamı, digän sorawğa, KelKel citäkçese Alişer Mamasaliev, älbättä, bez tağın ni öçen kiräk soñ dip cawap qaytara.
-Ali Gilmi


text: “Nämzät Alaxnov öçen 321 271 keşe tawış birde. Bu 73,78 protsent. Ul başqalar quıp citä almaslıq berençe urında”, dide respubliknıñ saylaw Komitetı başlığı Abdul Kärim Arsaxanov. Jurnalistlar aldında çığış yasap Alu Alxanov, Çeçnyänıñ elekke prezidentı Aslan Masxadov belän söyläşülär ütkärergä cıyınmıym dide. “Min kem genä Masxadov belän söyläşmäsen anıñ belän söyläşülär ütkärü turında süz alıp barmadım. Minem qararım ber: xalıq aldında ğafu ütenergä kiräk, bügen xalıqnı borçımıyça, tınıçlıqta qaldırırğa kiräk”. Alxanov şulay uq ministrlar qäbinetında zur üzgäreşlär yasarğa cıyınmawın belderde.


text:
Tatarstan parlamentınıñ 24 utırışı uzdı
25 may könne Tatarstan Däwlät Şurasında Tatarstan parlamentınıñ 24 nçe utırışı uzdı. Utırışqa kilüçelärne qullarına şiğar'lär kütärgän keşelär qarşı aldı. Mitingta qatnaşuçılar Qazan şähäre buylap teläsä niçek quyılğan keçkenä säwdä noqtaları häm kiosklarnı rätkä salu belän qänäğät tügel. Utırış ta näq menä şuşı Qazan kiosklarınıñ yazmışın xäl itüdän başlandı. Keçe eşmäkärlek wäkilläreneñ ixtıyacların sessiä waqıtında bäysez deputat Aleksandr Ştanin yaqlarğa tırışıp qaradı. Anıñ fikerençä, kilep çıqqan xällär Qazanda xakimiät alışınuğa bäyle häm säwdä noqtaların beterü bäyälär kütärelügä nigez bulaçaq. Sessiä eşendä qatnaşqan Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev fikerençä, iñ möhime - älege mäs’äläne säyäsiläşterergä kiräkmi. Bu - şähärneñ köndälek eşläreneñ berse. Ul elegräk bazarlarnıñ yözne qızartırlıq buluın, xäzer aqrınlap tärtipkä salınuın belderde. "Bez üzgärtep qoru yıllarınnan birle keçe eşmäkärlekkä yärdäm itü turında söylibez. Bötenese dä zakon quşqança eşläyäçäk", - dide Prezident. Bügenge köndä şähärdäge 1425 säwdä noqtasınıñ 1200 neñ üze bilägän cirgä arenda kileşüe yuq. Alar yanında uram säwdäse dä kiñ cäyelgän. Prezident äytüençä, xäzer süz säwdä noqtaların rätkä salu turında bara. Bu eşmäkärlärgä keçkenä kibetlär salıp birüdä yärdäm itärgä kiräk. Xäzerge waqıtta bu mäs'älä buyınça Qazan şähäre başqarma komitetı räise Marat Zahidullov citäkçelegendä maxsus komissiä eşli. Şulay uq sessiäse waqıtında Mintimer Şäymiev akademik, däwlät şurası deputatı İndus Tahirovnı, Tatarstan Respublikası däwlätçelegen, tarix fänen, Rossiädäge federalizmnı üsterüdä zur öleş kertkäne öçen, "Tatarstan Respublikası qarşındağı qazanışları öçen" Ordenı belän büläkläde.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Qazanda “Mayaq” citeşterü berläşmäsendä zıyan kürgän millättäşlärebezne iskä aldılar
Çiläbeneñ “Mayaq” citeşterü berläşmäsendäge şartalunı ğalimnär Çernobıl’nekenä qarağanda berniçä tapqır köçleräk bulğan dip sanıy. 57 yılda bulğan şartlaw ozaq qına yıllar buyı xalıqtan yäşerelde. Ölkäneñ Qunaçaq rayonındağı Möslim, Tatar Qarabolağı, Üzbägeräk awıllarındağı tatarlar avariädän taralğan radiatsiädän zur zıyan kürdelär. Zamanında 3 meñ tiräse keşe yäşägän Qarabolaqta xäzer 600 tiräse genä millättäşlärebez yäşi. Kiläçäktä bu awıl bötenläy üläçäk digän farazlar yöri. Tatarlar anda xäzer dä yä ğärip tua, yä qartlıq yılına citä almıyça ülä ikän. Comğa könne millättäşlärebezne Tatarstanda iskä aldılar. “Qol-Şärif” mäçetendä älege häläkättä zıyan kürgännärne iskä alıp doğa uqıldı. Mäçetneñ imamı Ramil xäzrät Yunısov bu waqiğa turında añlatıp uzsa da, kilgän xalıqnıñ kübese yäşlär bulu säbäple, älege avariä turında berni dä işetmägän bulıp çıqtı.
Töştän soñ Qazannıñ Bauman uramında da atom-töş qoralına qarşı piket oyıştırıldı. Bu çaranı uzdırunı başlap yörgän atom-töş qoralına qarşı berläşmä citäkçese Al'bert Ğarapov
Älege piketnı ike maqsattan oyıştırabız – berse Qıştım avariäseneñ 49 yıllığı uñayınnan häm Taw Altayı arqılı Qıtayğa gaz ütkärgeçen cibärügä qarşı. Qıştım avarariäsenä 49 yıl uzsa da anda tatar awılları küçerelmi. Monıñ öçen inde aqçalar da qaralğan, planda da küçerü bar ide. Kiläse yılğa inde 50 yıl bula bu waqiğağa. Mäs’äläne xäl itärgä kiräk.
Älege piketnı ike maqsattan oyıştırabız – berse Qıştım avariäseneñ 49 yıllığı uñayınnan häm Taw Altayı arqılı Qıtayğa gaz ütkärgeçen cibärügä qarşı. Qıştım avarariäsenä 49 yıl uzsa da anda tatar awılları küçerelmi. Monıñ öçen inde aqçalar da qaralğan, planda da küçerü bar ide. Kiläse yılğa inde 50 yıl bula bu waqiğağa. Mäs’äläne xäl itärgä kiräk.
Piketta Qazan däwlät ximiä-texnologiä häm Qazan däwlät universitetı studentları da qatnaştı. Alar kübräk añlatu eşläre alıp bardılar. Bu xaqta Qazan däwlät universitetınıñ biologiä fakul'tetında uquçı Rezeda Yusupova
Bu avariä turında xalıq belep betermi. Şuña bez törle çığışlar yasıybız.
Rezeda Yusupova belderüençä, añlatu eşläre belän bergä alar xalıqtan imza da cıyalar. Ämma piketnı oyıştıruçılar xalıq mäs’äläneñ möhimlegen añlap betermi dip assızıqlıy. Bu xaqta “Azatlıq” radiosına xärbi pensioner Rifqat Yeremeev
Xäzer energiä citmi digän şaw-şu başlandı. Läkin ul citä, barı anı çit ilgä satmaqçı bulalar. Ä pıçrağı xalıqqa qala.
Piketqa xalıq küp cıyılmadı. Ütep kitep yörüçe xalıq qına qızıqsınıp elengän yazmalarnı uqıp kitkäläde.
Landış Xarrasova


text:
Libannıñ könyäğına BMO nıñ xalıqara iminlek köçläre urnaşa başladı. Şimbä könne Liban yarlarına kilgän xärbi korablardan boralaqlar İtalianeñ 880 ğaskärien Tir portına küçerde.
İtalianeñ tışqı eşlär ministrı Arturo Parisi bolay dide: “Bu missiä tınıçlıq saqlawğa yünälgän. Aña ireşü öçen bez nizağtağı barlıq yaqlar belän dä bäyläneşlär buldırırğa tieş. Alar arasında bäreleşlär buldı, ämma bez, tınıç mönäsäbätlär barlıqqa kiler dip, ışanabız”.
BMO İminlek şurasınıñ rezolutsiase nigezendä, 15 meñ keşedän torğan xalıqara tınıçlıq köçläre, İzrail häm Xizbulla arasında kileşüneñ saqlanuın kontroldä totarğa tieş.


text: Yevropada İminlek häm Xezmättäşlek Oyışmasına kergän 55 däwlätneñ tışqı eşlär ministrları bügen Portugaliägä terrorğa qarşı köräş çaraları planın tözer öçen cıyıldı. İke könlek cıyın Porto şähärendä uza. Xäzerge waqıtta Oyışmanıñ prezidentı bulğan Portugaliä tışqı eşlär ministrı Antonio Martins da Cruz, keşe häm cämğiät iminlegenä yanağan yaña qurqınıçlar, älege Oyışma eşçänlege yünäleşen dä üzgärtügä kiterde, dide. Yevropada İminlek häm Xezmättäşlek Oyışması terrornı buldırmau häm aña qarşı köräş turında xartiä qabul itär, dip kötelä. Şulay uq, keşe säwdäsenä qarşı çaralar kürü turındağı deklaratsiägä dä üzgäreşlär kerteläçäk. Porto şähärendä açılğan ike könlek summitta Amerika Quşma Ştatları däwlät sekretare Colin Powell häm Könbatış Yevropa däwlätläreneñ qayber ministrları qatnaşımıy.


text:
Yekaterinburda Ana tele olimpiadası ütte
Bu könnärdä Yekaterinburg şähärendä tuğan telne öyränüçe mäktäp balaları qatnaşında Sverdlovski ölkä olimpiadası bulıp uzdı. Anda tatar, başqort, mari telen öyränüçe balalar arasınnan berençe ike turda ciñep çığuçılar qatnaştı. Sverdlovski ölkä mäğärif üsterü institutı metodistı Zäytünä Şäymöxämmätova söyläwençä, berençe tur oktäber-noyäber aylarında rayonnarda uzdırılğan. Dekaber başında ütkärelgän ikençe tur ölkä külämendäge bäygedä qatnaşuçılarnı bilgelägän.
Ölkä olimpiadasında qatnaşu öçen 16 tatar balası, 7 başqort, 7 mari balası kilgän ide. Zäytünä Şäymöxämmätova äytüençä, bäygeneñ xälitkeç öçençe turına iñ köçlelär genä saylanıp cibärelgän. Ä ğomumän alğanda, qatnaşuçılarnıñ sanı küpkä artığraq bulğan. Tatar telennän barısı 54, başqort telennän 24, mari telennän 14 bala qatnaşqan ide, dip belderde Zäytünä xanım.
Biremnär uzğan yıllardağığa qarağanda qatlawlıraq bulsa da, balalar sınatmadılar. Tatar tele buyınça 9 nçı, 10 nçı, 11 nçı sıynıf balaları arasınnan ciñüçelärneñ barısı da Tübän Sırğa rayonınnan kilüçelär. Äçit, Ärtä rayonnarınnan kilüçelär bu yıl uzğan yılğa qarağanda naçarraq näticä kürsättelär. Unbiştän artıq tatar awılı isäplängän Krasnoufim rayonınnan ber genä mäktäp qatnaşmawı da uylanırğa säbäp birä.
Ölkä şähärlärennän olimpiadada Yuğarı Pışma yäkşämbe mäktäbendä uquçılar qatnaştı. Biredä tatar yakşämbe mäktäbe inde biş yıldan artıq eşläp kilä. Tatar tele uqıtuçısı Faina Näcipovna Ğälieva söyläwençä, şähär citäkçeläre tatar häm başqort yäkşämbe mäktäplärenä härdaim yärdäm itep toralar ikän.
Yuğarı Pışma şähäreneñ yäkşämbe mäktäbe oyıştırılğan berençe sanlı mäktäbendä elek citäkçe bulıp eşlägän Tat'yana Sergeevna Kozina xäzer şähär mäğärif bülegen citäkli. Faina Ğalieva äytüençä, ul üze dä elek tatar yäkşämbe mäktäbeneñ iñ aktiv uquçısı bulğan. Yakşämbe mäktäbe oyıştırıluğa 5 yıl tulunı bäyräm itü kiçäsendä Tat'yana Sergeevna tatar telendä qotlaw çığışı yasağan.
Ölkä olimpiadasında qatnaşuçılar arasınnan tatar telen ğomumi häm yäkşämbe mäktäp programmaları qısalarında tügel, ä üzlegennän öyränüçe Pervoural'ski şähäre balaları Älfiä Fäyzullina häm Marat Niğmätullinnıñ eşläre iğtibarğa layık dip tabıldı. Alar ikese dä tatar telen yaxşı belüläre säbäben äti-äniläre belän ğailädä aralaşu dip añlattılar.
Olimpiada mäğärif ministrlığınıñ eş planına kertep uzdırıldı. Balalarnıñ yul çığımnarın rayon mäğärif bülekläre, tuqlanu yaqların mäğärif ministrlığı kütärsä, alarnı ölkä üzägendä urnaştırunı Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkillege tulısınça üz östenä aldı. Bäygeneñ berençe könendä biredä qatnaşuçılar daimi wäkillekneñ zur qunaqları buldılar. Alarnı daimi wäkil Rawil Bikbov üze qabul itte. Qabul itü kiçäsendä qunaqlar aldında “Kügärçen” ürnäk balalar fol'klor ansamble tarafınnan konsert quyıldı.
Bäyge tämamlanğan könne olimpiadada qatnaşuçılar Yekaterinburg şähärendä eşläp kilüçe Milli media-xolding citäkçeläre, ölkä duması tatar deputatları yärdämçeläre, Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkile urınbasarı Xäydär Ğıyl'fanov belän oçraştılar. Oçraşu waqıtında tatar tele uqıtuçıları belän Sverdlovski ölkäsendä milli mäğärif torışı häm kiläse yılda başqarası eşlär turında fiker alışular bulıp uzdı. Olimpiadada qatnaşuçılarğa istälekle büläklär, ciñüçelärgä prizlar tapşırıldı.
Fäwiä Safiullina,Yekaterinburg


text:
Kama aşa küper salındı
Kama aşa küper salındı
Älege böek tözeleşneñ tarixı Oktäber inqilabı, tögälräge, uzğan ğasırnıñ berençe yıllarına barıp totaşa. Şul çorlarda uq biredä timer yul küpere salırğa niätlängännär. Läkin berençe Bötendönya suğışı älege plannarnı ğämälgä aşırırğa irek birmi. Soñraq dönyalar üzgärä, sistema alışına, läkin Kama yarların totaştıru niäte üzgärmi. 1980-nçe yıllarda Kama küperen salunı yañadan planlaştıra başlıylar. SSSR çäçäk atqan çorda mondıy zur qorılmalarnı şaqtıy qısqa waqıt eçendä cırlıy-cırlıy tözilär ide. Belgeçlär fikerençä, monıñ öçen nibarı öç yıl ğına kiräk bulır ide. Läkin ildä tağın zur üzgäreşlär başlandı, küper tözelmi qaldı.
Yıllar uza tordı. Yaña vlastqa da Kamanıñ yarların totaştıru başwattırğıç problema bulıp qala birde. Häm, nihayät, suverenitet iğlan itelgän yıllarda Tatarstan xökümäte ideyänı tormışqa aşıra başladı. Küper federal' üzäkkä dä bik kiräk bulsa da, annan möstäqil Tatarstanğa tözeleş öçen aqçalar kilmäde. Respublika törle yullar tabıp, tözeleşne üz köçe belän däwam itte. Küper tözü prezident Mintimer Şäymiev kontrole astında bardı. Häm bu obyekt basketxollardan, ippodromnardan ayırmalıraq bularaq, xalıqqa da bik kiräk ide.
Soñğı yıllarda suverenitet turında azraq söyli başlağaç, federal' qazna tözeleşne finanslarğa kereşte. Häm eşlär tağın da tizräk kitte. Citmäsä, Yevropa-Aziä arasında transport koridorların açu proektları päyda buldı. Küperneñ statusı federal' tözeleş däräcäsenä kütärelde. Bügen anıñ äle berençe çiratı ğına tözelep bette. Eşlär bolay barsa, küperneñ ikençe çiratı da ğamälgä aşır, dilär. Älbättä, küper Tatarstannıñ transport magistral'lären dä üzgärtep qorunı kön üzägenä quya.
Şulay itep, küpme läğnät süze işetkän, küpme küz yäşe kürgän parom kiçüläre tarixta qaldı.


text:
Xäläf İşmoratov wazifalarınnan alındı
İkençe ber färmanı belän prezident xökümät räise urınbasarı häm Mädäniät häm milli säyäsät ministrı itep moñarçı Başqortstan Xoquq institutı direktorı wazifaların başqarğan İldus İlişevnı täğayınläde. İldus İlişev älege institutnı ike ay ğına citäkläp qaldı. Añarçı ul Başqortstan Fännär aqädemiäseneñ Tarix, tel häm ädäbiät institutı direktorı bulıp eşlägän ide.
Elekke vitse-premer häm mädäniät ministrı Xäläf İşmoratovnıñ eştän alınuın respublikta berkem dä kötmägän ide. Xalıq telendä «sorı qardinal» digän quşamat yörtüçe älege citäkçene utta yanmas, suda batmas dip uyladılar. Älegä anıñ kiläçäk yazmışı xaqında bernindi imeş-mimeşlär dä işetelmi. Ämma qayber farazlar buyınça, anı yuğarı wazıyfalarğa yaqın kitermäyäçäklär kebek kürenä.


text:
BMO komissiäse K.Annannı aqlasa da, Ğiraq programmasında oyışmanı tänqitli
BMOnıñ Ğıraqqa neftkä almaşqa azıq tölek programması tiräsendäge cancalnı tikşergän bäysez komitet, general sekretar K.Annan ulı eşlägän şirkät belän oyışma arasındağı kontraktqa täsir itmäde digän näticägä kilsä dä, Komisiä BMOnıñ Ğıraq humanitar programması belän idarä itüenä qarata yaña tänqitlär belderde. Komisiä xisabı ,AQŞlarında Annannıñ çigenüen taläp itkän BMOnı tänqitläwçelärne qıyulandıra ala. K.Annan jurnalistlarğa ğäyepsez buluım açıqlandı , Dönya Oyışmasın reformalau eşenä tulısınça kereşä alam dip beldergän.
Kofi Annan (audio)
Miña quyılğan şundıy küp qayğı birüçe , döres bulmağan ğäyepläwlärdän soñ, bäysez komitetnıñ aqlawı bik zur ciñellek bulıp tora.
Läkin şulay da xisap BMonıñ bäxäsle programma belän idaräse turında yaña sorawlar tudıra. Komissiä konflikt faş itelgäç häm baytaq qına yuğarı däräcädäge yardämçeläreneñ sorawlar tudırğan qılanışların şunduq nıqlap tikşerä başlamadı dip Annannı tänqitli.Komissiä ike ayda ikençe märtäbä inde BMOnıñ 64milliard dollarlıq programma belän idaräse turında borçılu belderä. Fevral ayında komissiä program citäkçese Benon Sevan kontraktlarnı dustına tapşırğan dip açıp saldı. Elek Federal bank citäkçese bulıp torğan, tikşerüne citäkläwçe Paul Volcker süzlärençä sonğı tikşerüdä Annan häm qatnaşı bulğan şäxeslär nıqlap sorauğa tartılğan. Näticädä 1998 nçe yılda Cotecnanıñ humanitar inspeksiä kontraktın alu eşenä kerergä tırışuı turında Annannıñ ber närsä belmäwe açıqlanğan. Ämma Volcker ber genä könlek tikşerü citärlek tügel dip qabatlıy
Volcker(audio)
Bez söyläşkän keşelärneñ berse dä Annan Cotecnanı saylaw eşenä qatnaştı dip şiklänmi Şulay da tikşerü näticäläre kiläçäktä niçek itep qalqıp çığar belmim
Xisapta Annannıñ ulı Koyo häm Cotecna 1999 belän 2004nçe yıllar arasında üzläreneñ finans elemtäläre turında general sekretarğa yalğan söyläde dip yazılğan. Annan ulın komisiä belän xezmättäşelek itärgä çaqırğan
Annan(audio)
Min ulımnı yaratam häm här waqıtta da annan turılıqlılıq köttem. Monıñ şulay bulmawına häm anıñ komissiä belän xezmätäşlek itmävenä bik borçıldım.Min aña xezmätäşlek itärgä quştım,üz pozitsiäsen üzgärtergä , xezmätäşlekkkä çaqıram.
Xisaptağı yaña detallärdän berse mondıy: Annannıñ eleke ştab başlığı İqbal Riza ütkän yılda tikşerü belän bäyleneşle 3 yıllıq dokumentlarnı yuq itkän. Riza komissiägä cibärgän xatında , dokumentlar yuq itelde, çönki alarnıñ östämä kopyaları başqa ber qatırğığa terkälde. Bu BMOda ğädäti praktika dip yazğan. Volcker bu eş komissiä oyışqan çaqqa turı kilde , häm bez yuq itelgän dokumentlar arasında BMO qatırğılarında bulmağan nindider dälil barmı ide belmibez di. Annannıñ yaña ştab başlığı Mark Malloch Brown Rizanıñ açıqlawı mäqül bulıp kürensä dä ul şartlarda andıy dokumentlarnı yuq itü tikşerelergä tieş. Çönki çara general sekretarnıñ ul turıdağı memorandumına kileşsez mäsälä qaralırğa tieş dip söyläde. Xisap ayruça eçke xezmätlär direktorı Dilip Nairnı neftkä almaşqa azıq tölek pragramması aqçasınnan tülep program belän beyläneşe bulmağan xezmätkär aluda ğäyepli . Nair ğäyepläwne kire qağa. Neftkä almaşqa azıq tölek programmasın tikşergän tübän komitet citäkçse senator Norm Coleman sonğı xisap Annan citäkçelegendäge BMO turındağı borçılularımnı raslıy, ul çigenergä tieş dip beldersä dä , Däwlät Departamentı süzçese A.Ereli Bush administratsiäse Annannı yaqlıy dip äytte färidä xämit


text:
Musa Qalanı yuğaltqan Taliban strategik buanı alırğa teli
Äfğanstannıñ könyağındağı 10 aydan birle taliban xaqimiätendä qalğan Musa Qalası, NATO häm äfğan köçläre tarafınnañ tämam uratıp alındı. Taliban suğışçıları şähärdäñ quılıp çığarıldı.
Musa Qalada, urtaq köçlärneñ idaräne üz qulına aluınnan soñ, bügen qarşılıq kürsätkän soñgı taliban suğışçılarının da höcümnäre tuqtatuı turında xäbär itelä. Taliban, uzğan atna şähär tiräsendä 2 meñläp suğışçısı buluın beldergän ide. Şähärdän qaçqan taliban suğışçılarnıñ tönyaqqa taba, tawlarda yäşerenüläre turında xäbär itelä.
Şul uq waqıtta, Äfğanstan saqlanu ministrı, könyaq Helmand wiläyäteneñ Sangin bistäsendä 100lägän taliban suğışçılarınıñ, NATO häm Äfğan urtaq xärbi köçlärenä qarşı höcüm başlatuı turında belderde.
Äfğanstan prezidentı Hamid Qarzai düşämbe könne yasağan belderüendä: soñgı waqıtta taliban häm çittän kilgän äl-qaidä köçlärenen köç qullanuları xäbären işetügä, şähärne urap alırğa digän qararğa kilüen äytde.
Şähärdäge qabilä başlıqlarınañ, Ali Şah Mazlumyar bügen radyobızğa, ägär dä taliban şähärne bötenläy taşlap kitte digän xäbärlär döres bulsa bu alarnıñ tarala başlawın, köçlären yuğaltuın añlata digän süz dip äytte.
Ul şul uq waqıtta, bütän zur taliban başlıqlarının da NATO tarafınnan qulğa alınu turında xäbärlär buldı dip äytä.
Äfğanstanda 14 meñnän artıq proyektnı yañadañ tözekländerü programı däwam itä. Alardan berse Kajaki buası proyektı. NATO General Sekratarı, Jaap De Hoop Scheffer bu bua, Äfğanstan öçen strategik ber mäğnägä iä dip äytkän ide. NATO başlığınıñ bu buanı strategik dip atawındağı maqsat, alğa taba yañartu proyekte tämamlanu belän anıñ könyaq Äfğanstanda, 2 million keşegä häm alarnıñ eş urınnarı öçen elektrik tämin itüe belän bäyli.
Läkin tözekländerü proyekten däwam itterü öçen, Sangin şähärennäñ buağa totaşqan yulnıñ tämamlanuı şart.


text:
Neşet Çelebi - Harmana Serdiler
Sanatçı : Neşet Çelebi
Türkü : Harmana Serdiler
Etiketler : Neşet Çelebi - Harmana Serdiler türkü indir, Neşet Çelebi - Harmana Serdiler türkü dinle, Neşet Çelebi türküleri, Harmana Serdiler mp3 indir, Neşet Çelebi türküleri Harmana Serdiler türküsü, Harmana Serdiler sözleri, Neşet Çelebi mp3 dinle, Neşet Çelebi download, Harmana Serdiler bedava mp3, Neşet Çelebi türkü sözleri, Neşet Çelebi türkü dinle, Neşet Çelebi son albüm indir
Neşet Çelebi Türküleri
Neşet Çelebi - Dağların Eteklerinde
Neşet Çelebi - Sarı Yaylamda Yaylayamadın
Neşet Çelebi - Körimiş Gözlerim
Neşet Çelebi - Yeşil İpek Bükeyim
Neşet Çelebi - Yol Üstüne Oturdum
Neşet Çelebi - Pencereden Bakan
Neşet Çelebi - Niye Belli Değil
Neşet Çelebi - Kaşlarını Eğdirirsin
Neşet Çelebi - Etek Sarı Sen Etekten Sarısan
Neşet Çelebi - Ara Ver Ara Ver
Neşet Çelebi - Telli Gelin (Barak)
Neşet Çelebi - Cananısın Canısın


text: Bügen Gruziä räsmiläre bäysezlek dawlağan Könyaq Osetiä respublikasına, kontrobandağa qarşı operatsiä dip, maxsus köçlär cibärde. Gruziäneñ Saqlanu Ministrlığı wäkile Nika Laleaşvili äytüençä, süz tıyılğan yullar belän Rusiädän azıq-tölek häm yağulıq taşu turında bara. Bu operatsiä Rusiäneñ Könyaq Osetiädä torğan tınıçlıq saqlaw köçläre belän kileşenep başqarıla, dide ul. Könyaq Osetiä bu operatsiägä tänqit belderde. Respublikanıñ İminlek Şurası başlığı Camal Karkusov, Tbilisi ğämäl qılır aldınnan, Könyaq Osetiä xökümätenä xäbär itergä tieş, dide. Laleaşvili, operatsiäne Könyaq Osetiä belän kileşterüneñ kiräge yuq ide, bez üzebezneñ xoquq saqlaw räsmilärenä möräcäğät ittek, dide.


text:
NATO köçläre: Balkanda kimetelä, Äfğanstanda – arttırıla, Ğiraq mäsäläse älegä bilgesez
NATO illäre saqlanu ministrlarınıñ Brussel oçraşuında tağın berniçä möxim mäsälä tikşerelde. Alyans räsmiläre Bosniä häm Kosovoda ğäskär sanın kimetergä, ä menä Äfğanstanda, kireseneçä, arttırırğa kileşte. Monnan tış NATO köçlären Ğiraqta qullanu mäsäläse dä kütärelde
Audio (Donald Rumsfeld)
"Bez Äfğanstandağı wazğiätne tikşerdek häm östämä törkemnär xisabına İSAFnıñ eşçänlegen Kabuldan çitkäräk kiñäytergä qarar ittek. Ägär bu uñışlı barıp çıqsa, NATO bar Äfğanstandağı xärbi operatsiälärne üz qulına alırğa mömkin."
Küzgä-küz söyläşülärdä räsmilär 17 yaña törkem turında söyli, tik monıñ öçen berniçä meñ östämä xärbi kiräk bulaçaq. Ul arada İSAFqa xäzerge operatsiälären başqaru öçen dä 400-läp xärbi citmi. Atap äytkändä, 8 küzläw törkeme, 14 boralaq kiräk. Äytkändäy, boralaqlar NATO operatsiäläre öçen bik möxim. Alyans xucalığında barlığı 7 meñnän artıq andıy maşina bar dip sanala, ul ğına citmi, küräseñ. Alman xärbiläreneñ Äfğanstannan kitü waqıtı citügä qaramastan, NATO başlığı George Robertson alarnıñ 3 meditsina boralağın ozaqqaraq qalırğa soradı. Berniçä il Äfğanstanğa üz öleşen täqdim itte. Belgiä, İslandiä, Törkiä kiläse yazdan Kabulnıñ hawa alanın saqlarğa äzer. İspaniä, Rumıniä häm Törkiä küzläw törkemnäre birä. Çexiä 150 xärbien cibärä, yartısı Kabul alanında, yartısı – amerikannar belän bulaçaq. Ämmä NATO räsmiläre äytüençä, xärbilär sanı citep betmi, şuña kürä köçlärne sarıf itmäskä, kileşep eşlärgä çaqıra.
Ä menä Balkanğa kilgändä, NATO räsmiläre fikerençä, anda wazğiät normalläşep kilä, şuña kürä, xärbilär sanın kimetergä bula. Kiläse yılnıñ martına Bosniädä 12 meñ xärbidän 7 meñ qalaçaq. Axır çiktä andağı SFOR köçläre Yevropa Berlege qaramağına küçer dip kötelä. Kosovoğa kilgändä, anda xällär ul qädäre maqtanırlıq tügel, şuña kürä qısqartu bulsa da, 17 meñ-yarım xärbi älegä qala.
Nixayät, Brussel oçraşuında Ğiraq mäsäläse kütärelde. Ämmä NATOnıñ bu ildä qatnaşu ixtimalı älegä süzdä genä qala. Rumsfeld süzlärençä, nigezdä, Quşma Ştatlar moña qarşı tügel. Tik menä Yevropa illäreneñ älegä ni barı ikese bu mäsälägä uñay qaraş belderde.
Ali Gilmi, Praga


text:
Tikşerüçelär çärşämbe könne Qara diñgezgä töşep cimerelgän Ärmänstan yulçılıq oçqıçınıñ oçış turında mäğlümätlär tuplap baruçı qara tartmalarınıñ bersennän radiosignallar aluların belderä.
Qara tartmalar diñgez töbendä 500 metr tiränlektä yata. Tikşerüçelärgä alarnı tabıp çığarırğa yardäm itü öçen Airbus şirkäte belgeçläre dä kilde.
Airbus 320 oçqıçı Soçi yanında Qara diñgezgä töşep cimerelü näticäsendä andağı 113 keşeneñ barısı da hälak buldı.
Diñgezdän 50-läp mäyep çığarıldı. Qorbannarnıñ tuğannarı alarnıñ 20-sen tanıdı.
Qorbannarnıñ küpçelege ärmännär, alar arasında şulay uq ruslar häm ber ukrain belän ber görci dä bar.


text: Yevropa Berlegeneñ saqlanu ministrları Yevropanıñ 60 meñ keşelek tiz xäräkät itü ğaskärläre tınıçlıq saqlaw eşenä äzer dip belderde. Brusseldä cıyılğan ministrlar, xäzer ük eşkä totınır öçen äle barı tik xärbi cihazlar citep betmi, dide. Xäzerge waqıtta transport oçqıçları, yağulıq salu cihazları, qorallar, häm biologik höcümgä qarşı cihazlar satıp alına, dielde. Saqlanu ministrları bügen şulay uq Yevropa däwlätläreneñ tışqı eşlär ministrları belän oçraşıp iminlek mäs'älälärendä söyläşülär alıp bara.


text:
Tatar telendä texnik fännärne öyränep bulamı?
Xäzerge köndä respublikanıñ yuğarı uqu yortlarına tatar telendä uqırğa teläwçelär qanun nigezendä qabul itelmi. Yäğni, Tatarstan xalıqları telläre turındağı qanun qabul itelügä 10 yıl ütsä dä, respublika xökümäte belgeçlärne ike teldä äzerläw buyınça programma qabul itmäde, yuğarı uqu yortlarına bu xaqta zakaz birelmäde. Yuğarı uqu yortınıñ citäkçese tatar telendä, tatar telen uqıtunı, 10 yıl elek kebek ük, teläsä alıp bara, telämäsä – beterergä dä mömkin
Üzeneñ süzen däwam itep, Nikolay Maksimov Qazan däwlät ximiä-texnologiä universitetında tatar telendä belem birüdäge problemalarğa da tuqtalıp kitte.
Ütkän uqu yılında bezneñ universitetta tatar telen fän bularaq uqıtu beterelde disäñ dä bula. Ägär dä bez monnan 2 yıl elek 2220 keşegä tatar telen uqıtsaq, ütkän uqu yılında bezneñ 300gä yaqın keşe genä tatar telen uqıdı. Bıyıl da bu san ällä ni artıp kitmäs dip uylıym. Ul ğına da tügel, tatar telemdä belem aluçı törkemnärdä tatar telendä fännärne uqıtu mäs’äläse dä bik kisken tora. Çönki här yılnı nindi dä bulsa fänne uqıtu bernindi säbäpsez äkrenläp tatar telennän rus telenä küçerelä. Mäsälän, bez 5 yıl däwamında sızma geometriäne tatar telendä uqıtıp kilsäk, bıyıl isä bu fän bezneñ inde rus telendä uqıtıla. Minemçä, bez yıl sayın tatar telendä uqıtıla torğan fännärneñ sanın arttırırğa ğına tieş bit. Bezneñ maqsatıbız bit tatar mäğrifäteneñ tulı sistemasın buldıru.
Xäzerge waqıtta Tatarstan xalıqları tellären saqlaw, üsterü buyınça yaña programma häm Tel turındağı qanun proektları äzerlänä. Nikolay Maksimov äytkänçä, bu dokumentlarda yuğarı mäktäplärdä tatar telen uqıtu buyınça konkret eşlär, maqsatlar bilgelänmägän äle. Döres, Tatarstan uramınıñ Bolaq buyındağı öleşendä bulaçaq Milli universitet binası tözeleşe başlanıp kilä. Läkin şuşı tözeleş şawqımında bügenge köndä eşläp kilä torğan tatar törkemnäre ixtıäcları onıtılıp qalmasmı? Ni disäñ dä, yuğarı mäktäpneñ awır şartlarda yäşäwçe tatarça uqıtu üzäkläre ğamäldäge milli universitet wazifasın üti bit.
Gölnaz İlgizär


text: Ğiraqta bügen İordaniä äşmäkäre azat itelde. Ğisyançılar anı 8 kön totıq itep tottı. Politsiä mäğlümätlärençä, urlawçılarnıñ ikese qulğa alınğan, öçese qaçıp qotılğan. İkençe ber ğısyançılar törkeme Ğiraq iminlek xezmäte ofitserın qulğa töşerü turında belderde. Urlawçılar Näcaftağı suğışlarnı tuqtatunı taläp itä. Näsiriä şähärendä bilgesez keşelär totıq itep alğan könbatış jurnalistı Miki Ğärennıñ yazmışı älegä qädär bilgele tügel. Anıñ käläşe urlawçılardan Ğärennı azat itüne soradı. Häm ul jurnalistnıñ Ğiraqtağı suğışnıñ arxeoloğiä istäleklärenä nindi zıyan kiterüe iturında film töşerüe turında äytte.


text:
Ukrainadağı milli xällär: Karpat rusinnarı üzlären ayırım ber xalıq itep tanunı ütenä
Berniçä kön elek Karpat buyı ölkäseneñ Şurası Ukrainanıñ prezidentı, premyer-ministrı, parlament räisenä möräcäğät itep, üzendä yäşäwçe rusinnarnı ayırım xalıq itep tanunı, alarğa milli azçılıq xoquqları birüne ütende. Kürşe Slovakiä häm Pol''şada da yäşägän, ämma anda ayırım xalıq sanalğan rusinnarnı Kiev moña qädär ukrain milläteneñ ber öleşe bularaq qına tanıy.
Karpat buyı rusinnarınıñ Xalıq Şurası dip atalğan milli oyışması bu yulı inde Kiev möräcäğätkä uñay cawap qaytarır dip ömetlänä. Şul ışanıç nigezendä ike närsä yata, di rusin wäkilläre. Xakimiätkä xäzerge prezident - Viktor Yuçenko kilgäç, Ukrainadağı säyäsi tormış şaqtıy ireklegä äylände, yaña şartlarda rusinnar däwlät yardäme belän berniçä mädäni çara da oyıştıra aldı, alar cirle telekanallarda üz mädäniäten tanıtu eşen dä alıp bardı, şular barışında rusin telendä söyläw röxsät itelde. Bıyıl ğına ölkädä rusin telen öyrätkän 26 yäkşämbe mäktäbe açıldı.
Milli yañarışnıñ şuşı cimeşlärennän tış rusinnar üz maqsatlarına ireşü eşendä ikençe ber möhim närsägä dä ömetlänä - alarnıñ Kievtäge yuğarı türälär arasında xäzer üz keşese bar diärgä bula. Elek Karpat buyı ölkäse xakime bulğan Viktor Baloha küptän tügel genä Yuçenko tarafınnan prezident idaräseneñ citäkçese itep bilgelände.
Süz yaqınça niçä keşe turında bara soñ? Ukrainada rusinnarnıñ sanı küpme? Rusin Xalıq şurasınıñ räis urınbasarı Fedir Şandor:
"2001-neñ dikäbrendä uzğan canisäptä Karpat buyı ölkäsendä üzen rusin itep 10 meñ 69 keşe yazdırğan ide. Rusin xalqı äle ul çaqta räsmi isemlekkä kertelmägän dä ide, ämma üzlären rusin itep tanuçılar inde barıber bulğan", di rusin milli xäräkäte wäkile.
Qayber belgeçlär, Ukraina, Slovakiä, Pol''şa, Quşma Ştatlar häm Kanadada yäşäwçelärne dä bergä sanağanda dönyada million yarım rusin bula ala dip belderä. Ämma rusin üzañı tirä-yündäge başqa millätlärneke belän çağıştırğanda bik zäğif qala birä, alarnıñ berqayçan da üz däwläte bulmağan. Rusinnar ğasırlar buyı yäşägän Karpat Ruse tarixınıñ zur öleşen Austromacar patşalığında ütkärgän. Annarı ul Çexoslovakiäneñ ber öleşe bulğan, ikençe dönya suğışınnan soñ isä Stalin anı Sovetlar Berlegenä quşa häm rusinnar şunnan birle ukrainnarnıñ ber öleşe sanala başlıy.
İnde süzläre kiterelgän Fedir Şandor, xäzerge zaman rusinnarı öçen iñ ähämiätle burıç bulıp rusin telendä daimi teletapşırular başlaw, Ujhorod şähärendäge universitetta rusin tikşerenüläre bülegen açu, yazmaça rusin teleneñ standartların buldıru tora, dip belderä. Bu eşlärendä rusin wäkilläre, Yewropanıñ milli azçılıqlarnı yaqlaw täcribäsenä häm anda qabul itelgän qağidälärgä nigezlänergä tırışa. Şuña kürä dä alar ayırım xalıq bularaq tanıludan tış, üzlärenä äle milli azçılıq statusın da alırğa teli.
Kärim Kamal


text:
Ğiraq premyer ministrı İbrahim äl-Cäğfäri yaña konstitutsiä ölgesen totqarlawçı barlıq mäs'älälär dä diärlek çişelde dide.
Äl-Cäğfäri Bağdadta jurnalistlarğa Ğiraq citäkçeläre konstitutsiädäge 153 matdäneñ 151-e turında kileşte dide.
Yaña konstitutsiäne yazuçı komitetnıñ şığıy häm körd äğzaları konstitutsiä ölgesen düşämbe kiç äzerläp beterep parlamentqa tapşırdı. Şulay da sönnilärne bu ölgene qabul itärgä künderü öçen alar tawış birüne 3 köngä kiçekterde.
Komitet başlığı Humam Xämmüdi Sönnilärneñ yaña konstitutsiä ölgesenä riza bulırğa künderü öçen 3 kön genä citmiäçäk dide. Xämmüdi Sönnilär kire qaqqan ölgene axır çiktä şul köye parlamentta raslatırğa häm xalıq referendumına çığarırğa turı kilergä mömkin dide.
Sönnilär Ğiraqnı federal' däwlät itügä, häm ğäräp däwläte dip tügel, ä İslam däwläte dip atawğa, şulay uq bu dokumentnıñ başqa qayber öleşlärenä qarşı çığa.


text:
Mehmet Özbek - Baba Bugün
Sanatçı : Mehmet Özbek
Türkü : Baba Bugün
Etiketler : Mehmet Özbek - Baba Bugün türkü indir, Mehmet Özbek - Baba Bugün türkü dinle, Mehmet Özbek türküleri, Baba Bugün mp3 indir, Mehmet Özbek türküleri Baba Bugün türküsü, Baba Bugün sözleri, Mehmet Özbek mp3 dinle, Mehmet Özbek download, Baba Bugün bedava mp3, Mehmet Özbek türkü sözleri, Mehmet Özbek türkü dinle, Mehmet Özbek son albüm indir
Mehmet Özbek Türküleri
Mehmet Özbek - Güzele Bak Güzele
Mehmet Özbek - Kerkük Divanı 2
Mehmet Özbek - Veziranasın Vezirana
mehmet özbek - gülüm di gel men seni seveli-kerkük divanı (kerkük)
Mehmet Özbek - Karaköprü Narlıktır
Mehmet Özbek - Yola Çıktım Mardin e
Mehmet Özbek - Bakar Kapı Zarınnan
Mehmet Özbek - Giderim Burdan Artık
Mehmet Özbek - Kar Mı Yağmış Şu Harput un Başına
Mehmet Özbek - Kalk Gidelim Şıh Bağına