text:
Kiyev
Kiyev ya da Kıyiv (ukraince KиïB) - Ukrainanıñ paytahtıdır, Şarqiy Avropada eñ eski şeerlerden biridir. 1982 Kıyiv öz 1500 yıllığını toldurdı. Efsanege köre, Kıyivniñ qurucıları üç ağa-qardaş Kıy Şek ve Horıvdır. Eñ büyük ağasından yañı şeer adın aldı. Bu efsane bizim zamanımızğa XII asırnıñ yılnamesinde kelgendir.
Şimdiki Kıyiv – Ukrainanıñ eñ büyük şeeri ve iqtisadiy, siyasiy, ilmiy ve medeniy merkezi. Kıyivniñ ealisi 2,5 milliondan ziyadedir, meydanlığı 820 km². Ondan 367 km² – şeer bağçaları.
Kıyivden eñ esas naqliyat yolları keçe, ondan da ğayrı Ukrainanıñ eñ büyük özeni – Özü aqa, ve şeerni eki parçağa böle. Kıyiv – devletniñ siyasiy merkezidir. Mında Prezident, onıñ idaresi, Yuqarı Rada, ve Nazirler Kabineti (ükümet) çalışa.
Kıyiv medeniy merkezi olğanı içün mında çoq müzeyler, Ukrainanıñ ilimler Akademiyası, Milliy ilmiy kitaphane. Eñ büyük ve üner teatrler – Taras Şevçenko adına Milliy opera, İvan Franko adına Milliy akademik dramatik teatri, Lesâ Ukrainka adına rus dramatik teatri.
Devletniñ paytahtında eñ esas ve ciddiy ilmiy oquv yartları olmaq kerek. Kıyivde eñ belli ali oquv yurtlarından "Kıyevo-Mogılanska akademiya" Milliy universiteti, Taras Şevçenko adına Kıyiv milliy universiteti, Milliy tehnikiy Universiteti birleridir.
Kıyivde 3000-den ziyade tarih, mimarlıq ve medeniyet abideleri bar, olardan eñ belli soylar – Aziz Sofiya katedral kilsesi (Sofiyskıy sobor), Aziz Anrrey kilsesi (Andriyivska tserkva), Kıyevo-Peçerska lavra, Altın Qapı (Zoloti Vorota), Mustaqillik meydanı (Maydan Nezalejnosti). Hreşçatık – Kıyivniñ merkeziy soqağı. Mustaqillik meydanı – şeerin merkeziy meydanıdır.
Kıyivde çoq qavehane ve aşhaneler bar. Olar bütün dünyanıñ aşlarını teklif eteler ve olarnıñ arasında Mustaqillik Meydanındaki "Qırım" adlı qırımtatar milliy qavehanesi bar.


c: text/html

text:
Böyek yefäk yulı
Böyek yefäk yulı (qıtayça 絲綢之路, qazaqça Жiбek жoлы, qırğızça yлyy жибek жoлy, üzbäkçä Buyuk Ipak Yo'li / Бyюk Ипak йўли, farsı جاده ابریشم, ğäräpçä طريق الحرير, hindi रेशम मार्ग) - borınğı zamanda häm urta ğasırlarda Könçığış Aziä häm Urta diñgez buyı illären totaştırğan kärwan yulı.
Berençe çiratta Qıtaydan yefäk çığaru maqsatı belän qullanılğan.
II ğasırda b.e.q. yul ütkärelgän, Sian töbägennän, Lançjou aşa Dünxuan' qädär, soñraq ayırıla: tönyaq yulı - Turfan, Pamir tawları, Färğana häm qazaqlar dalaları aşa, könyaq yulı - Taqla-Maqan çüle, Yarkend, Pamir, Baktriä, Parfiä, Hindstan, Yaqın Könçığış aşa Urta diñgezgä qädär barğan.
İstilax alman geografı Pixthofen tarafınnan 1977 yılda kertelgän.
VIII-X ğasırda Şäreq belän säwdä yaña säwdä-xärbi üzäklären buldırğan: İdel buyı Bolğarı, Xäzär Qağanlığı, Urıs Qağanlığı.
Tatar-mongol buysındıruları näticäsendä qüät Altın Urda däwläte barlıqqa kilgännän soñ tatar xannarı säwdä yulların yaqlıylar häm üsterälär.
Altın Urda bulğan çorda Könçığış belän säwdä çäçäk ata, zur säwdä tatar şähärläre tiz üsälär: Saray-Bärkä, Ükäk, Gölstan, Bolğar, Qazan, Xacitarxan, İske-Seber, Alabuğa, Baqçasaray, Qafa, Sarısu, Çallı, Solxat, Tömän (Çınğı Tura), Altın Urda könyaq öleşendä: Ürgäneç, Säwran, Utrar, Cänd, Sığnaq.
Böyek yefäk yulı zur ähämiätenä iä bulğan: yul aşa yaña texnologiälär taralğan.
Ädäbiät[үзrәpTү]
- CTaHoBлeHиe Beлиkoro шëлkoBoro пyTи B cиcTeMe TpaHcциBилизaциoHHoro BзaиMoдeйcTBия HapoдoB EBpaзии
- ЭkoHoMичeckaя иcTopия: xpecToMaTия пoд peдakциeй A. Д. KyзbMичeBa и C. K. HиkиTиHoй
- MaMлeBa Л. A. CTaHoBлeHиe Beлиkoro шëлkoBoro пyTи B cиcTeMe TpaHcциBилизaциoHHoro BзaиMoдeйcTBия HapoдoB EBpaзии // Vita Antiqua. 1999. № 2. C. 53—61.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bağçasaray
Bağçasaray (ukraince Бaxчиcapaй, rusça Бaxчиcapaй) – cenüp-ğarbiy Qırımda tarihiy bir şeerdir, Qırım Hanlığınıñ sabıq paytahtı, Bağçasaray rayonınıñ merkezi. Qırımnıñ İçeri dağ sıralarınıñ capında, Çürük Suv özeniniñ yılğasında buluna. Qırımnıñ paytahtı olğan Aqmescit ve Bağçasaray arasındaki mesafe 38 km.
Münderice
Coğrafiya[deñiştir]
İqlim[deñiştir]
İqlimi yarım qurğaqlı, issidir, yımşaq qış ile. Yanvarniñ orta arareti +0,3 °C, İyülniñ orta arareti +21,7 °C. Yağanaqlarnıñ orta yıllıq derecesi 500 mm.
Tarih[deñiştir]
Bugünki Bağçasaray toprağında evel-ezelden bir qaç meskün yer bar edi. XVI asırnıñ birinci yarımında şeer meydanğa kelgen vaqıtta üç esas meskün yer bar edi: Qırq Yer qalesi (şimdiki Çufut Qale), Salaçıq ve Eski Yurt köyleri. Salaçıqta ve Qırq Yerde Altın Ordu zamanlarından berli memuriy merkezler bar edi. XV ile XVI asırlarnıñ sıñırında I Meñli Geray Salaçıqtan iri paytaht yaptırmaq niyetinen anda qurucılıq başlattı. 1532 senesinece Salaçıq Qırım Hanlığınıñ paytahtı edi. İşbu senede Meñli Geraynıñ oğlu I Sahib Geray Salaçıqtan 2 km uzaqlıqta yañı han rezidentsiyasınıñ temelini qoydurıp onı Bağçasaray dep adlandırdı. Soñ yañı han rezidentsiyasınıñ etrafında şeer meydanğa keldi.
XVII asırnıñ ortalarında Bağçasarayda 2000 ev bar edi. Olardan üçte biri yunanlarnıñki edi. 1736 senesi Kristof Minih yolbaşçılığı altında Rusiye ordusı şeerni bütünley yaqtı. Bugüngece saqlanılıp qalğan han saraynıñ yapıları 1740-1750 seneleri şeerniñ ğayrıdan tiklenüvi ketişatında quruldı. 1794 senesi Bağçasarayda 5 degirmen, furunlar, sepici, demirci, ayaqqap, tüfek ustahaneleri, bayağı ticaret evleri ve tükânlar, 17 kervan-saray bar edi.
XIX asırda ve XX asırnıñ başında şeer qırımtatarlarnıñ medeniy ve içtimaiy yaşayışlarınıñ merkezi edi. 1944 senesi mayıs 18 künündeki qırımtatar halqınıñ sürgünligine qadar Bağçasaray ealiniñ çoqluğını qırımtatarlar teşkil etken 3 şeerlerden biri (Qarasuvbazar ve Aluştanen beraber) edi.
Eali sayısınıñ dinamikası[deñiştir]
- 1930 — 10 450 kişi (7420 qırımtatar, 1850 rus, 315 yeudi, 205 yunan, 185 ukrain, 50 alman, 30 ermeni, 30 bulğar, 365 başqaları).
- 1939 — 10 891 kişi
- 1989 — 25 363 kişi
- 2006 — 26 400 kişi
Rayonlarğa resmiy sayılmağan bölünüvi[deñiştir]
Zemaneviy Bağçasaray meydanlığı tahminen teñ kelgen bölüklerden ibarettir. Bu – Eski şeer, Yañı şeer ve yañı qırımtatar maalleleridir. Eski şeer Çürük Suv özeniniñ tar deresinde buluna. Bağçasaraynıñ bu rayonı orta asırlardan qalma yerleşüvnen (yani tar, qıyış soqaqlarnen) ve eski, deñişmegen qırımtatar evlernen ayırıla. Ulu Vatan cenkinden soñ qurulğan maallelerge Yañı şeer deyler. Şeerniñ üçünci bölümini 1990 seneleri sürgünlikten qaytqan qırımtatarlar qurdılar. Cenkten soñ Eski Yurt, Aziz, Aqçoqraq ve Salaçıq (Staroselye) köyleri şeerniñ terkibine kirsetildiler.
Mahsus itibarğa lâyıq yerler[deñiştir]
Hansaray - Qırım hanlarınıñ sarayı Bağçasaraynıñ eñ müim tarihiy abidesidir. Saraydaki Közyaş çeşmesi Aleksandr Puşkinniñ “Bağçasaray Çeşmesi” (rusça «Бaxчиcapaйckий фoHTaH») eserinde şereflengen. Salaçıq maallesinde Zıncırlı medrese ve onıñ yanındaki I Hacı Geraynıñ dürbesi buluna. Şeerniñ yanında erkekler hristian keşişhanesi (CBяTo-ycпeHckий MoHacTыpb) ve orta asırlardan qalma Çufut Qale (sıq “qoba şeeri” olaraq adlandırıla) bar.
İçtimaiy saa[deñiştir]
Şeerde ihtisasiy oquv yurtu, qurucılıq tehnikumı, tabiat evi, seyaat ve kezintiler bürosı çalışalar.
Resimler[deñiştir]
-
Бaxчиcapaй. ДBopeц-caд by Eugene Badusev.jpg
“Bağçasaray” (2013)
-
Bakhchysarai (by Eugene Badusev).jpg
“Bağçasaray. Hansaray” (1995)
-
Пo Бaxчиcapaю (by Eugene Badusev).jpg
“Bağçasarayda” (2013)
-
Бaxчиcapaйckиe kpыши (by Eugene Badusev).jpg
“Bağçasaray damları” (2013)
-
BAKHCHYSARAI. ISMI HAN CAMI MOSQUE (by Eugene Badusev).jpg
“Bağçasaray. Ismi Han Cami” (2013)
-
CTapый Бaxчиcapaй. MeчeTb Myллa MycTaфa ДжaMи (by Eugene Badusev).jpg
“Bağçasaray. Molla Mustafa Cami” (2013)
-
Golden sunset above Bakhchysarai (by Eugene Badusev).jpg
“Bağçasaray üstünde bir altın küneş batması” (2013)
-
KaMeHHыe иcпoлиHы CyBлy-Kaйa (by Eugene Badusev).jpg
“Suvlu Qayaniñ taş devleri” (2013)
Bağlantılar[deñiştir]
- Bağçasaraynıñ şeer forumı
- Hansaraynıñ resmiy saytı
- Bağçasaraydaki Hansaraynıñ fotogalereyası
- «Qobalı şeer» Çufut Qale
- Bağçasaraynıñ videosı
- "Bütün Qırım avuç üstünde" saytı. Bağçasaray: raatlıq, tarih, foto, Bağçasaraydaki mahsus itibarğa lâyıq yerler, veloturizm, iklim
Atıflar[deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


text:
Geologiya
Geologiya Jerdi qurag'an jansız zatlardı uyreniwshi ilim. Geologiya topıraq ha'm taslardı izertleydi. Geologiyanı uyreniwshi adamlar "Geologlar" dep ataladı. Jerdin' u'stingi qabatın qaplag'an topıraq ha'm taslardı uyreniwi arqalı geologlar Jer tariyxı haqqında ko'p zatlardı u'yreniwi mu'mkin. Jer tariyxında ha'r qıylı a'hmiyetli "waqıyalar" bolg'an, olarg'a mısal retinde suw tasqınları, vulkan atılıwı ha'm jer qozg'alısların keltirip o'tsek boladı.
Geologiya ken' taraw. Ol geologiyanın' basqa bo'limlerin uyreniwshi to'mendegi kishi tarawlarg'a bo'lingen:
- Petrologiya - taslardın' qalay payda bolıwı ha'm olar qay jerden ekenligin uyrenetug'ın ilim.
- Mineralogiya - minerallardi haqqinda ilim.
- Tariyxıy geologiya - Jerdi payda qılg'an waqıyalar tariyxı.
- Gidrologiya - Jer astındag'ı suwdı izertleytug'ın ilim.
- Vulkanologiya - Jer betindegi yamasa okean astındag'ı vulkanlardı uyreniwshi ilim.


text:
Poeziya
Poeziya sanaat ha'm a'debiyattın' bir tu'ri. Poeziya ko'rkem shıg'ıwı ushın so'zlerdin' sapası, olardın' uzınlıg'ı ha'm aytılıwı, sonın' menen bir qatarda ma'nisine itibar beriledi. Poeziya ha'r tu'rli bolıwı mu'mkin (haiku, tematikalıq, balalar taqmag'ı) ha'm zatlardı su'wretlewde qollanıladı (salıstırıwda, so'ylesiwde, sezimlerdi ko'rsetiwde). Ol ma'nili yamasa ma'nissiz, uyqasqa iye bolıwı yamasa uyqaspawı, tek g'ana bir neshe so'zlerden ibarat bolıwı yamasa tolıq bir kitaptı qurawı (epikalıq poema) mu'mkin. Ol ha'r qıylı formada ha'm ko'lemde bolıp, teren' ma'nige iye yamasa ku'lkili bolıwı mu'mkin.
"Bir zattı poetikalıq tu'rde aytıw" mag'lıwmattı ko'rkem usılda jetkerip beriwdi an'latadı.
Poeziyada tu'rli tonlar qollanıladı. Poeziyanın' ko'plegen tu'rleri bar, ma'selen, Haiku, Ballada, Oda. Basqaları erkin ha'm bes qatarlıq taqmaqlar.


text:
Daha Fazla İçerik...
- 5. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı s. 42
- 5. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı s. 41
- 5. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı s. 40
- 5. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı s. 39
- 5. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı s. 38
- 5. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı s. 33
- 5. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı s. 32
- 5. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı s. 29
- 5. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı s. 23
- 5. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı s. 26
- 5. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı s. 22
- 5. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı s. 21
- 5. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı s. 18
- 5. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı s. 25
- 5. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı s. 24
- 5. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı s. 19
- 5. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı s. 13
- 5. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı s. 11
- 5. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı s. 10
- 5. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı s. 15
- 5. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevapları Meb Yayınları sayfa 10
- 5. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevapları Meb Yayınları sayfa 11
- 5. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevapları Meb Yayınları sayfa 12
- 5. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevapları Meb Yayınları sayfa 13
- 5. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevapları Meb Yayınları sayfa 14


text:
Bolmıs
Bolmıs - ulıwma ha'm onın' sanasına baylanıslı bolmag'an jag'dayda jasawshı obektiv bildiriwshi filosofiyalıq tu'sinik. Bolmıs materiallıq predmet ko'rinisinde bolıp, materiya ha'rekettin' ha'r qıylı formalarında ko'rinedi ha'm olar biri-birinen ajıralıp turadı. Ruwxıy bolmıs adamzattın', ulıwma adamgershilik qadir qa'wmetlerinin', ilimiy biliwdin' kategoriyaların ha'm printsiplerin o'z ishine qamtıydı.
Bolmıs tu'sinigi substantsiya kategoriyası menen ajıralmas baylanısqan. Bul filosofiyalıq kategoriya, zatlıq substrakt ha'm predmetlerdin' o'zgerislerinin' baslang'ısh tiykarı iretinde ko'rinedi. Substantsiya materiya ha'm onın' xarakterlerinin' barlıq ko'rinislerinin' birligin sa'wlelendiredi, biraq ol materiya tu'sinigi menen da'l uqsas emes. Substantsiya materiya ko'rinisinin' jasaw forması bolıp, onın' o'zgerisinin' tiykarg'ı sebepshisi.
Bolmıs materialistlik tu'siniktin' ma'nisi onı tek g'ana obektivligin da'lillewden ibarat emes. Bolmıstın' en' tiykarg'ı belgisi - onın' zatlıg'ında. Materialistlik filosofiyanın' bul rejesin ilim barlıq waqıt tastıyıqlap kiyatır. Onda belgilep berilgenindey, barlıq sanag'a sıyaqlı obektiv, birinshi, onı payda qıladı ha'm rawajlanıwının' shartlı jag'dayı boladı. Sana bolsa bul ekinshi bolıp, bolmıstın' bir ko'rinisi. Mine sonın' ushında bolmıs ha'm materiya tu'sinikleri ko'pshilik jag'dayda birdey ma'nisinde qollanıladı.
Bolmıstın' sanag'a qatnası boyınsha birinshiligi, sananın' ekinshiligi haqqındag'ı materialistlik ta'liymat ja'miyet turmısına baylanıslı qollanılg'anda ja'miyetlik bolmıstın' ja'miyetlik sanag'a qatnası boyınsha birinshi, tiykar, ja'miyetlik sana bolsa onın' sa'wlesi ekenligi belgili boladı.


text:
Bir kletkalı haywanlar
Bir kletkalı haywanlar - A'piwayılar XVII a'sirdin' ekinshi yarımında, a'sirese mikroskop payda bolg'annan keyin belgili bola baslaydı. 1845-jılı en' birinshi ret Zibold ha'm Këlliker a'piwayılardın' bir kletkalı organizmler ekenligi tuwralı tusinik islep shıg'adı. XIX a'sirdin' aqırınan baslap adam ha'm haywanlarda awır keselliklerdi payda etetug'ın parazit bir kletkalılardın' dene du'zilisi ha'm olardın' rawajlanıw tsikli haqqındag'ı izertlewler jurgizile baslaydı.
XX a'sirdin' basında Germaniyada Shaudin' ta'repinen kontsidiyanın' tirishilik tsikli izertlenedi. Grassi (İtaliya), Danilevskiy (Rossiya) ta'repinen bezgek (malyariya) keseli menen gu'reste u'lken a'hmiyetke iye bolg'an qan sporoviklerinin' tirishilik tsiklin jazadı.
XX a'sirde a'piwayılardın' du'zilisin ha'm fiziologiyasın izertlewdin' jan'a metodların islep shıg'ıw menen baylanıslı bolg'an jumıslar tez pa't penen rawajlanadı.
Bir kletkalılar kishi du'nyasına kiretug'ın haywanlardın' denesi bir kletkadan yamasa bir-birine usas duzilgen kletkalar toplamınan ibarat. Olardın' kletkasıda tiykarınan ko'p kletkalılar kletkasına usas duzilgen, biraq olardan fiziologiyalıq jaqtan keskin parq qıladı. Sebebi bir kletkalılar erkin o'mir keshiretug'ın organizmler bolıp, olar zat almasıw, ha'reketleniw, ta'sirleniw, ko'beytiw ha'm tiri organizmler ushın ta'n bolg'an basqa barlıq qa'siyetlerge iye. Bunday funktsiyalardı kletkadag'ı arnawlı organoidlar (organellalar) orınlaydı. Bir kletkalılardın' organoidları kletkanın' bir bo'limi bolıwı menen ko'p kletkalılardın' organlarınan parq qıladı.
Bir kletkalılar jalg'an ayaqlar, arnawlı kirpiksheler ha'm qamshılar ja'rdeminde ha'reketlenedi. Dem alıwı dene ju'zi arqalı boladı. Olardın' kislorodqa bolg'an za'rurligi birdey emes. Suw tu'binde ha'm balshıqta o'mir keshiretug'ın haywanlar kislorodtı az talap qıladı.
Bir kletkalılardın' 70 mın'nan ziyat turi ma'lim bolıp, olar Sarkadalılar, Mastigoforalar, Sporalılar, Miksosporidiyalar, Mikrosporidiyalar ha'm İnfuzoriyalar tiplerine ajıratıladı.


text:
Sitemiz de toplam 53 Kategori ve 101316 Video bulunuyor.
reklam
Nezahat Bayram - Ağlama Gözlerim Mevlam Kerimdir izle, Nezahat Bayram - Ağlama Gözlerim Mevlam Kerimdir seyret, Nezahat Bayram - Ağlama Gözlerim Mevlam Kerimdir dinle, Nezahat Bayram - Ağlama Gözlerim Mevlam Kerimdir indir, Nezahat Bayram - Ağlama Gözlerim Mevlam Kerimdir download, Nezahat Bayram - Ağlama Gözlerim Mevlam Kerimdir facebook, Nezahat Bayram - Ağlama Gözlerim Mevlam Kerimdir youtube
video izle > Türküler > Nezahat Bayram - Ağlama Gözlerim Mevlam Kerimdir
Embed Kodu:
Video Adresi:


text:
Kareliä
Kareliä (Kareliä Cömhüriäte) (Karelça: Karjalan Tazavaldu, Urısça: Pecпyблиka Kapeлия, Suomiça: Karjalan Tasavalta ) Skandinaviädä, Aq Diñgezdä urnaşqan. Kürşeläre: tönyaqta Murmansk ölkäse, könçığışta Arxangelʻsk ölkäse, könyaqta Leningrad ölkäse, Vologda ölkäse, könbatışta Finlândiä.
ЭчTәлek
Tarixı[үзrәpTү]
Borınğı Tarixı[үзrәpTү]
Karel (Fin-Uğır) qäbilläre Kareliä cirendä iñ borınğı zamannardan yäşilär.
Karellar Kiev Rusennän kilgän missionärlärdän Ortodoks Xristianlığın qabul itälär, Kareliä Novgorod boyar cömhüriätenä kerä.
12. yözdän Kareliäneñ törle rayonnarın Şvedlar üz kontrolenä alalar.
Yaña Yözläre[үзrәpTү]
18. yözdä Åbo şartnamäse buyınça Kareliä Rusiä İmperiäseneñ sostavına kerä.
Öktäber Révolúsiäsenan soñ Karellarnıñ Xezmät Kommunı oyıştırıla.
1923. yılda Karel ASSR oyıştırıla. 1940. yıldan anı Karel-Fin SSR dip atílar.
1941.- 1944. yıllarda Kareliä Finlândiä okkupasiäsendä.
1956 Karel-Fin SSR Karel ASSR isemenä qayta.
Xäzerge Kareliä[үзrәpTү]
1991. 13. Nöyäberendä 'Kareliä Réspublikası' oyıştırıla.
Geografiäse[үзrәpTү]
Kareliäneñ 85% cirendä urman üsä. Kareliädä 27,000 yılğa häm 60,000 kül. Alarnıñ iñ zur: Ladoga häm Onega (Suomiçä: Ääninen) külläre.
Démografiäse[үзrәpTү]
Millätläre[үзrәpTү]
Karellar (11%), Urıslar (73%). Başqa Fin xalıqları: Vepslar, Saamilar, Suomilar. Başqalar - böten SSSRdan kilgän törle millätle keşelär.
Telläre[үзrәpTү]
Räsmi telläre[үзrәpTү]
Kareliädä 1 yä 2 räsmi tele: Bernçese - Urıs. İkençese - Karel yäisä Suomi. 1940.qa qädär Karel tele räsmi tele bulğan, 1956.dan qädär Suomi tele räsmi tele bulğan. 1956.dan Suomi Karellarnıñ räsmi häm ädäbi tele dip sanılğan, Karellarnıñ üz tele räsmi bulmağan. Soñğı yıllarda Kareliädä Rus tele räsmi dip sanıla. Karel häm Suomi tele Latin älifbasın qullanıla.
Başqa telläre[үзrәpTү]
Kareliädä Veps, Saami tellär taralğan. Alar Karel häm Suomi tellärenä bik oxşaş.
Dinnäre[үзrәpTү]
Räsmi dine yuq.
Karellar: Pravoslavie, Xristianlıq qädär dine elementlari dä saqlanğan.
Ruslar: Pravoslavie, Ateistlar da bik küp.
Başqalar: Katolik, Luteran Xristianlığı, İslam, Yähüd dine
Säyäsäte[үзrәpTү]
Karel tele Latin älifbasını qullanıla. Ämmä xäzerge Duma qanunnarı bu älifba qarşı. Şuña kürä xäzergä Karel telen yazuı räsmi tügel, läkin xalıqta ul kiñ qullanıla.
Administrativ Bülüe[үзrәpTү]
Kareliägä 15 rayon (rajon) häm 1 Autonom Volost kerä.
İqtisadı[үзrәpTү]
Kareliädä 50 kiräkle mineral tabılalar. Kareliäneñ ağaç küläme - 807 million m³.
Mädäniäte[үзrәpTү]
Räsäyneñ ruxıy üzägennän berse - Valaam monastıre Kareliädä, Ladoga külen Valaam utırawında urnaşqan.
Sıltamalar[үзrәpTү]
- The Many Karelias - Virtual Finland
- Republic of Karelia - Official site
- Window to Karelia
- Web server Karelia
- Map (Rus Älifbasında)
- Karelia on the map of medieval Europe
- Maps of Karelia - Heninen
- Flag - Flags of the World
- The Karelians
- ProKarelia
Monı da qara[үзrәpTү]
Baltık buyı illäre
Estoniä | Finlândiä | Kareliä | Latviä | Litva


text:
Manchester United
Manchester Yunayted Futbol Klubı (ing. Manchester United Footbal Club) Angliyanın' futbol klubı esaplanadı, Manchester qalasındag'ı Old Trafford stadionında jaylasqan. Du'nyadag'ı en' ataqlı futbol klublarınan biri, du'nya boyınsha 330 millionnan artıq ıshqıbazları bar. [1]
Klub ja'nede Angliya futbolındada en' a'wmetlilerinen biri bolıp, 1986-87 jıldag'ı sezonnan baslap aqırg'ı 20 jıl ishinde ha'r qıylı turnirlerde 18 ret utiwg'a erisken, bunday ko'rsetkish penen Angliya Premier Ligasındag'ı hesh qaysı komandası maqtana almaydı.[3] Olar ha'zirgi waqıtta Premier Liga chempionı ha'mde ulıwma Premier Liga/Futbol Ligasın 16 ma'rte utqan. 1968 jılı Angliya klubları arasında birinshi bolıp Evropa kubogin utqan, finalda Benfikanı 4-1 esabında jen'iliske ushıratqan. Ekinshi Evropa kubogin 1999 jili Bavariyanı 2-1 esabında jen'ip utıp alg'an. Sonday-aq klub Angliya Futbol Assotsiyatsiyası kubogin 11 ret utıp rekord ornatqan ha'm onı uslap kelmekte.[4]
1990 jıllardın' aqırınan baslap klub payda ko'riw boyınsha du'nyanın' en' bay klublarının' biri bolıp kelmekte. Manchester United Evropanın' jetekshi futbol klubları kiretug'ın G-14 gruppasına tiykar salıwshılardın' biri bolıp esaplanadı.
Ser Aleks Fergyuson 1986 jıl 6-noyabrden baslap klubqa ustazlıq qılıp kelmekte.


text:
Räşid Sönniev
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Räşid Ğäli ulı Sönniev (PәшиT Гaли yлы CөHHиeB) – tanılğan Räsäy ğälime, cämğiät eşleklese. Tatar millätennän. Üzbäk Sotsialist Cömhüriäteneñ Taşkent şähärendä 1943 yılnıñ 1çe martında dönyağa kilä. Räşid Sönniev – Rusiä Fännär Akademiäseneñ şäräfle äğzası.
Tormış yulı[үзrәpTү]
Räşid Sönniev Mäskäw fizika-texnika institutın häm Mäskäw däwlät universitetın tämamlıy. Fizika-matematika fännäre doktorı (1973), MFTI porfessorı (1974). Ul Rusiä Fännär Akademiäseneñ yuğarı energiä bülegen citäkli, Ğäläm tikşerenüläre institutınıñ äydäp baruçı fän xezmätkäre. Şulay uq, Maks Plank Astrofizika institutı direktorı (Garhing, Almaniä).
Ya. Zeldoviç belän xezmättäşlekltä ‘’Sönniev-Zeldoviç effektı’’ isemle teoriä avtorı. Bu teoriä nigezendä, Ğälämdä relikt nurlanışı elektronnar tä'sire astında waqıt ütü belän tarala.
N. Şakura belän berlektä R. Sönniev matdälärneñ qara tişekkä töşüe häm ikele sistemanıñ (ber yoldız qara tişek yäki neytron yoldız bulğanda) köçle rentgen nurlanışı astında barlıqqa kilgän akkretsion disklar modelen eşli.
Räşid Sönniev Mir orbital kompleksına kergän “Kvant” module tözegän häm anıñ belän idarä itkän törkemne citäkli. Bu modul yärdämendä 1987 yılda berençe tapqır ör-yaña yoldıznıñ rentgen nurlanışı yazıla. Xäzerge waqıtta R. Sönniev bülege ‘’Spectrum-X-Gamma’’ isemle xalıqara astrofizika proyektın äzerläwdä qatnaşa. Ber ük waqıtta ul Garhingta Awropa kosmik agentlığınıñ ESA Planck kosmik appartın Ğälämgä cibärü eksperimentları östendä eş alıp bara.
Büläklär[үзrәpTү]
- Bruno Rossi Prizı (1998)
- Royal Astrnomical Society’nıñ altın medale (1995)
- Bruce medale (2000)
- Rusiä däwlät premiäse (2000), 1990-1998 yıllarda Granat astrofizika observatoriyäsendä alıp barılğan qara tişeklär häm neytron yoldızlarnı rentgen häm gamma nurlanış yrdämendä öyränülär öçen
- RFAneñ A. Fridman premiäse (2002)
- Heineman Prize (2003)


text:
Duvadaq
Duvadaq (Otis tarda) - (Otididae) ailesinden çoq ürkek bir quş türü. Dünyada eñ balaban uçqan quşlardan birevidir.
Erkek duvadaqlarnıñ qanat açıqlığı 260 sm uzunlıqta ola bile, özleri 18 kg ağırlıqqa bara bile. Irğaçı duvadaqlar bu ebatlarnıñ yarısına bara bile ve eñ fazla 8 kg ağırlıqta ola bile.
Duvadaqlar qaverenki lekeli, uzun ayaqlı quşlardır. Yetişkin erkeklerniñ saqalları bardır.
Duvadaqlar Moğolistandan İspaniyağa qadar barğan keniş bir coğrafiyağa darqalğan olsa da, yaşağanları kiçkene bölgeler bir-birinden ayrıdır. Pek çoq memlekette nesilleri endi tükendi, şu vaqıtta qalğan memleketlerde nesli tükenme telükesinen qarşı qarşığa.
Duvadaqlar aşaytlıq qıdırmaq içün tarlalarnen çöllerde dolaşa. Yetişkin soyları tohum, çekirdek, meyva, ot, böcek ve kiçkene memelilernen beslene, balaları böcek aşay.


text:
Ullı jipek jolı
Ullı jipek jolı - a'sirler dawamında Shıg'ıs ha'm Batıstı baylanıstırdı. B.e.sh. II a'sirden baslap sawda jollarının' bul birikpesi Qıtaydı a'dewir qashıqlıqtag'ı Rim imperiyası menen baylanıstırdı, diniy, ma'deniy ha'm ko'rkem ideyalardın' tarqalıwına mu'mkinshilik berdi.
I-II a'sirlerde Ullı Jipek jolı boyınsha sawda isleri joqarı da'rejege jetti. Qıtay menen sawdada tiykarg'ı da'ldalshılar Orta Aziya sawdagerleri boldı.
III-VI a'sirlerde Ullı Jipek jolı boyınsha buddizm monaxları Qıtaydan-Hindstang'a barg'an.
VIII-X a'sirlerde Ullı Jipek jolının' a'hmiyeti ja'ne de ku'sheygen. Qıtay menen Vizantiya ha'm Arablar menen baylanıslar ornatılg'an.
Ullı Jipek jolında tiykarg'ı tovar jipek bolg'an. Xan da'wirinde jipek gezlemelerinin' eni 0,5 metr uzınlıg'ı 9 metr bolg'an. Bunnan basqa Qıtaydan farfor, keramikalıq ıdıslar, altın, temir, gu'rish ha'm basqada zatlar sırtqa shıg'arılg'an. Vietnam qımbat bahalı taslar, bezeniw zatları ha'm basqa zatlardı jetkerip bergen.
Hindstan altın, gu'mis, temir, gilemler ha'm basqa da qımbat bahalı zatlar menen sawda islegen. Persiya ha'm aldın'g'ı Aziya elleri qural-jaraq, gilemler ha'r qıylı ıdıslar, qımbat bahalı taslar menen sawda islerin alıp barg'an.
Orta Aziyadan gezlemeler, gilemler, atlar, miyweler, vino, Samarkand qag'azı eksport islengen. A'sirese Qıtayda Orta Aziya atları ju'da' qımbat bahalang'an.
Ullı jipek jolı boyınsha sawda islerinde sheklerden paydalang'an. Jol boyınsha 25-20 km. qashıqlıqta ka'rwan sarayları jaylasqan. Bul jerde sawdagerler ha'm xızmetkerler ushın barlıq qolaylıqlar jaratılg'an.
Jipekten basqa batıs jerlerde qural-jaraqlarg'a talap joqarı boldı. Tyan-Shan ha'm Pamir tawları arqalı jollardı qadag'alaw qıtaylılardın' qolında boldı.
Ullı jipek jolı boyınsha baylanıslar I-II a'sirlerde joqarı da'rejege jetti. Parfiya Qıtay jipeklerin satıp ala basladı. Parfiyalılardan jipek jolı haqqında rimliler xabardar boldı. Tariyxshı Flor jazıp qaldırıwı boyınsha rimliler ko'rgen birinshi jipek Parfiyalılardın' altınnan toqılg'an bayrag'ı boldı.
Evropag'a jipek jetkerip bergen Parfiyalılar boldı. Jipek sawdası olarg'a ju'da ko'p payda keltirdi.
III-VI a'sirlerde jipek jolı boyınsha budda monaxları Qıtaydan İndiyag'a barg'an ha'm keyinge qaytqan. Ullı jipek jolının' xalıqaralıq a'hmiyetinin' o'siwi VII-X a'sirler menen baylanıslı. Usı waqıtları Qıtaydın' Vizantiya ha'm arablar menen baylanısı ornatıladı. Orta Aziya xalıqlarının' onı qorshag'an u'lkeler menen sawda baylanısları b.e.sh. III-II mın' jıllıqqa barıp taqaladı.
Sawda baylanıslarının' payda bolıwına Orta Aziya, Badaxshan ha'm Xotan jerlerinde lazurit, nefrit ha'm basqa da qımbat bahalı taslardın' qayta isleniwi qolaylı mu'mkinshilikler jaratıp berdi.
Hindstan ha'm Qıtaydan jipek gezlemeleri menen birge, paxta gezlemeleri Ullı jipek jolı boyınsha sırtqa shıg'arılg'an. Sogdıdan Qıtayg'a gilemler alıp kelingen.
Ullı jipek jolı boyınsha tek tovarlar g'ana emes, al azıq-awqat o'nimleri alıp shıg'ılg'an. Hindstannan tek paxta gezlemeleri emes, sonın' menen birge paxta tuxımları da sırtqa shıg'arılg'an. Usıg'an baylanıslı Buxara, Samarqandtan baslap Tashkent, Fergana alabına shekem paxta egilgen. Bunda paxta tuxımları Hindstan, İrannan alıp kelingenligi belgili. Jipek jolının' barlıq boyı boyınsha paxta egilgenligi anıq.
Sonın' menen birge Ullı jipek jolı boyınsha Yaponiya ha'm Qıtayda ju'da' ken' tarqalg'an o'nim gu'rish penen sawda isleri alıp barılg'an. Gu'rish Samarqand, Buxara, sonday aq Hindstang'a shekemgi ellerge alıp barılg'an.
Jipek jolının' o'mir su'riwi ha'r qıylı ellerdin' sawdagerleri arasında g'ana emes, al ha'r bir eldin' sawda turmısına o'zgerisler kirgizdi. Jipek jolı boyınsha elatlı punktler, u'lken qalalar payda boldı ha'm olar ka'rwan jolg'a xızmet etti.
Ka'rwan jolı o'z da'wirinin' ulıwma adamzatlıq nızamlar menen jasadı, sonın' menen birge o'zinin' nızamların ha'm da'stu'rlerin payda etti. Ka'rwanlarg'a xızmet etken ha'r qıylı sotsiallıq qatlam wa'killeri boldı. Ka'rwan jollarda diniy topardın' wa'killeri de boldı. Olar haqıyqıy ma'nisinde dindi tarqatıwg'a xızmet etti. Ka'rwan jipek jolının' boylarında buddizm dini ken' tarqalg'an. Termez, Dalvarzinto'be a'tiraplarında arxeologlar ta'repinen Buddag'a bag'ıshlang'an xramlar ko'plep tabılmaqta.
Ka'rwan jolı boyınsha buddizm Qıtay qalalarına shekem barıp jetti, onnan arman qaray Yaponiya ha'm Qubla-Shıg'ıs Aziya, İndoqıtay ellerine tarqaldı.
Jipek jolı boyınsha tek budda monaxları g'ana emes, al musılman mollaları, da'rwishler de gezip ju'rgen ha'm islamdı ken' aymaqqa tarqatqan. İslam dini Orta Aziya ha'm Volga boylarınan Qashg'arg'a shekem jetip bardı.
Jipek jolı boyında jaylasqan ma'mleketler boylap tek dinlerdin' tarqalıwı bolıp g'ana qoymastan, ma'deniy, sonın' ishinde muzıka, jazıwlar, u'rp-a'det, da'stu'rler almasıwlar a'melge asırıldı.
Jipek jolının' a'hmiyetinin' biri sonnan ibarat, ol xalıqlardın' aralasıwına mu'mkinshilik jaratıp berdi. Jaqın ha'm Uzaq Shıg'ıs elleri, Orta ha'm Oraylıq Aziya aymag'ında jasag'an xalıqlardın', rasalardın' aralasıwı, ma'deniy almasıwlar bolıp o'tti.
Jipek jolı hesh kimdi sırtqa ılaqtırıp taslamastan, ha'mmesin birlestirdi, tuwısqan ha'm jaqın barlıq xalıqlardı o'zinin' qa'wenderligine aldı. Jipek jolı boyınsha qay jerge barmasın Qıttaydan Jer Orta ten'izi ha'm Hindstan bag'darında, yamasa kerisinshe bag'darda ba'rqulla ha'reketler bolıp turdı.
Qubla joldın' Baqtriya bo'limi boyınsha ha'reketlerdın' izleri ataqlı Afganstandag'ı Telyato'be (I-II a'sirler) ha'm Bagram (III a'sir) qoyımshılıqlarınan tabıldı. Bul jerdegi tabılmalardan bezeniw zatları o'nermentshilik buyımları, bronzadan islengen o'nimler, aynalar ha'm basqalardan ellinistlik zatlar ayırılıp turadı.
Jipek jolının' ta'g'dirine sol da'wirdegi siyasiy awhalda o'zinin' ta'sirin tiygizgen. Ma'mleketler arasındag'ı urıslar sawda jolının' bag'darın o'zgertip turg'an. Ma'selen, Qıtay tariyxshısı Pey Tszyuya joldın' arqa bo'limin bayan ete otırıp shıg'ıs Tu'rkistan ha'm Sogdı orayların Qara ten'iz boyları ha'm Vizantiya menen baylanıstırg'an a'yyemgi ka'rwan joldın' qayta tiklengenligin jazıp qaldırg'an. Bul jol boyınsha ha'rekettin' qayta tikleniwi Ullı jipek jolı boyınsha siyasiy jag'daydın' o'zgeriwi menen baylanıslı boldı. Sasaniyler İranının' jipek sawda jolın jawıp taslawı, aylanıp o'tetug'ın joldı talap etti. Na'tiyjede Tu'rk, Sogdı elshileri ta'repinen bunday jol tabıldı. Ol Tu'rk qag'anı jaylasqan Sogdıdan Sırda'rya arqalı Aral ten'izin shetlep o'tip, Emba ha'm Ural da'ryaların boylap, Volga ha'm Alanlar arqalı ha'zirgi Turkiyanın' aymag'ındag'ı Trapezuntqa shekem barıp jetken.
İzertlewshilerdin' pikirinshe sawda jollarının' boylarında b.e.sh. IV-III a'sirlerde sawda qonısları payda bolg'an. Sogdılar bul qonıslarda shan'araqları menen jaylasqan. Bul Shıg'ıs Tu'rkistan, Jetisuw, Mongoliya rayonları. Koloniyalarda iri sawda isleri alıp barılg'an, onın' gu'llengen da'wiri VI-IX a'sirlerge tuwra keledi. Koloniyalar o'z betinshe ha'kimiyatqa, a'skeriy toparlarına ha'm bekinislerine iye bolg'an.
Shıg'ıs Tu'rkistan ten'gelerinde Buxaranın' eki o'rkeshli tu'yeleri, atlarının' payda bolıwı tosınnan emes. Olar bul jerge qonıs basqan Sogdılar ta'repinen kirgizilgen bolıwı mu'mkin. Bul fakt Buxara Sogdılarının' Shıg'ıs penen tıg'ız sawda baylanıslarının' bolg'anlıg'ınan guwalıq beredi. Bul jerde erte waqıttın' (b.e.sh. IV-III a'sirler) o'zinde Batıs ten'geler bo'linip shıg'a baslag'an. Bul xalıqaralıq sawdag'a bag'dar alg'anlıg'ınan guwalıq beredi.
Usıg'an baylanıslı Orta Aziyadag'ı eki da'ryanın' A'miwda'rya (Oks) ha'm Sırda'rya (Yaksart) keme ju'ziw ushın qolaylı ekenligi haqqında antik avtorlardın' mag'lıwmatları u'lken qızıg'ıwshılıq tuwdırdı. Buxara Sogdısı Buxaradan arqada Xorezmge, sarmatlar Qaraten'iz a'tiraplarına, basqa batıs bag'darında Margiana, Parfiyag'a, qublada Sogd, Baqtriyag'a o'tetug'ın jollardın' kesispesinde jaylasqan.
İzertlewshiler Oks boyınsha Kaspiyge suw jolı bolg'an bolıwı mu'mkin dep esaplaydı. Bul jol antik da'wirden XIV a'sirge shekem o'mir su'rgen. Oks boyınsha bul arqa jol Parfiyanı shetlep o'tip, Baqtriyadan Okstın' joqarısına qaray, Sogd Buxarası arqalı A'yyemgi Xorezmge, Kavkazg'a, Qara ten'iz boyındag'ı ellerge barg'an bolıwı mu'mkin.
A'yyemgi ka'rwan jollar haqqındag'ı ilimiy izertlewlerdi joldın' tiykarg'ı bo'limi Tu'rkistannan, yag'nıy Qazaqstan, Orta Aziya ha'm Shıg'ıs Tu'rkistannan o'tkenligi ko'rsetiledi. O'ytkeni bul jerlerdin' ta'biyg'ıy baylıqları ha'mmenin' dıqqatın o'zine tartqan. Sonın' menen birge bul joldı qayta rawajlandırıw ta'reptarları onı Batıs penen Shıg'ıstı baylanıstırıwdı ekonomikalıq jaqtan na'tiyjeli ekenligin ko'rsetpekte. Basqa so'z benen aytqanda qurg'aqlıqtan o'tetug'ın "Ullı jipek jolının'" ten'iz jolına qarag'anda artıqmashlıg'ın ko'rsetpekte.
Jipek jolının' a'hmiyetinin' to'menlewinin' tiykarg'ı sebebi XVI a'sirde Evropadan Qıtayg'a shekem bolg'an ten'iz jolının' ashılıwı ekenligi aytıp kelinbekte.
Qıtaydan baslang'an bul jol Kumul, Aqsuw arqalı Qashg'ar, Farob, Shash, Samarqand, Buxara, U'rgenish ha'm basqa ko'plegen qalalar arqalı o'tip, birinshi na'wbette o'zlerinde islep shıg'arılg'an tovarlar menen ka'rwan ju'klerin ko'beytip, Batıs ma'mleketlerine shekem baratug'ın edi. Bul joldan o'tetug'ın sawdanın' a'hmiyetli bolg'anlıg'ı ushın onın' tınıshlıg'ı ha'm turaqlıg'ı ushın ma'mlekettin' hu'kimdarları ta'reptar bolg'anlıg'ı haqqında mag'lıwmatlar bar.
Dereklerde ko'rsetiliwinshe, A'mir Temur da'wirinde Qıtaydan baslap Evropag'a shekem sozılg'an jolda sawda ka'rwanlarının' qa'wipsizligi ta'minlengenligi ushın bul jollarda sawda qatnasıqları rawajlanıp ekonomikalıq jaqtan jetilisiwine, ju'da' ko'plegen ma'mleketlerdin' ma'deniyatının' gu'llep jasnawına sebep bolg'an edi.
"Jipek jolının'" Qıtaydan o'tetug'ın bo'limi haqqında Maxmud Qutluqovtın' qıtay, arab, farsı ha'm basqa dereklerge tiykarlang'an izertlewleri sonı ko'rsetedi, 1279-1367 jıllarda Qıtayda u'stemlik etken mong'ollar diynastiyasının' ornın Mın' diynastiyası (1368-1644 jj) iyelewi ha'm Tu'rkistanda Mong'olıstan ma'mleketinin' (1348-15116 jj) kelip shıg'ıwı na'tiyjesinde Tu'rkistan Qıtay qatnasıqlarında keskin o'zgeris payda boldı. Bul eki u'lke ortasında sawda qatnasıqlarının' buzılıwına Mın' dinastiyasının' jipek jolın qolg'a kirgiziw maqsetinde, ka'rwan jolının' tiykarg'ı bo'legi bolg'an Kumul qalasın iyelew ushın basqınshılıq urısın baslaw sebep boldı. Kumul birese Qıtaydın' qolına, birese Mong'olıstang'a o'tip turdı. A'lbette, ju'z jıldan aslam dawam etken bul urıs sawdagerlerdin' din'kesin qurıtadı. 1499-jılı Kumul Qıtay qolına o'tip qalıwına qaramastan, Batıs ha'm Shıg'ıs Tu'rkistan sawdagerleri Mong'olıstan xanı Axmedxandı, qolg'a tu'sken Qıtay ha'meldarların Qıtayg'a qaytarıp berip, pitim du'ziwge ma'jbu'r etti. Bunda Tashkent ha'kimi Maxmudxannın' Qıtay xanına jazg'an xatı a'hmiyetke iye boldı ha'm belgili bir mu'ddette sawda qatnasıqların jaqsılawg'a erisildi.
1513-jılı Kumul qalası Axmedxannın' ulı Mansurxan ta'repinen azat etiledi. Bul qala ushın gu'res Mong'olıstan xanlarınan keyin Yarkent (1465-1759 jj) ha'm Jung'ar (1635-1755 jj) xanları ta'repinen Mın' ha'm Shin (1644-1911 jj) basqınshılıq urıslarına qarsı XVIII a'sirdin' birinshi yarımına shekem dawam etedi. Bul awhal Qıtay Orta Aziya sawda qatnasıqlarının' qısqarıwına alıp kelgen.
1746-jılı Qıtay-Jung'ar sawda kelisimi du'zilip, 4 jılda bir ma'rtebe Jung'ar sawdagerlerinin' Qıtayg'a barıp sawda qılıwına ruxsat etiledi. Bul kelisim 1756-jılı Jung'ar xanlıg'ının' Manchjurlar ta'repinen basıp alınıwı menen o'z ku'shin joytadı.
Qıtay tovarlarının' Tu'rkistang'a alıp keliniwinin' qısqarıwına XIV a'sirde Qıtayda ha'kimiyat basına shıqqan Mın' diynastiyası xanlarının' Mong'olıstan jerlerine basqınshılıq urısları zıyanın tiygizgen. Na'tiyjede Qıtay menen Tu'rkistan arasındag'ı sawda qısqarıp, Qıtay tovarlarının' Batısqa barıwı azayadı. Tu'rkistannın' Qıtay menen sawdasının' qısqarıwı belgili da'rejede Tu'rkistan sawdasına ta'sirin tiygizdi. biraq a'yyemgi ka'rwan jollarında sawda dawam etken.
Tu'rkistannın' en' shetki u'lkesi bolg'an Shıg'ıs Tu'rkistanda da XVII a'sirlerde sawda qatnasıqları bolıp turg'an. 1603-1605 jılları bul ma'mleket qalalarına Hindistannan ka'rwan menen kelgen portugaliyalı sayaxatshı Benedekt Goes Yarkent, Qashqar, Aqsuw, Turfan qalaları u'lken sawda orayları ekenligin ha'r jaqtan kelgen sawdagerler menen tolı ekenligin jazadı. XVIII a'sirde Manchjurlar basıp alg'ang'a shekem bul u'lkenin' ekonomikalıq awhalı haqqında Grigoriy Nikolaevich Potanin rus arxiv materialları boyınsha to'mendegi mag'lıwmatlardı keltiredi "Qubla qalalarda jasawsha buxaralılar (kishi buxaralılar, yag'nıy qashg'arlılar) o'zlerinin' erte bilimliligi menen maqtanadı, shayırlardı u'yrenedi, bag'shılıq, toqımashılıq, gezleme toqıw ha'm de sawdegershilik penen shug'ıllanadı. Olardın' ka'rwanları orta a'sirdegi Genuya (İtaliya) respublikasınday Aziyanın' en' iri jerlerine shekem barg'an. Buxaralı sawdagerlerdi Astraxanda, Tobolda, Kyaxtada ha'm Arxangelskta ushıratıw mu'mkin ".
Shıg'ıs Tu'rkistan sawdagerleri XVIII a'sirdin' birinshi yarımında tiykarınan o'z elinde islep shıg'arılg'an tovarlar menen sawda etken. Chin imperiyası, 1759-jılı Shıg'ıs Tu'rkistandı tolıq basıp alg'annan keyin Jung'ar ha'm Yarkend xanlıqları joq etildi.
Shıg'ıs Tu'rkistan arqalı Rossiya-Qıtay sawda qatnasıqları 1851 jılg'ı kelisimnen son' ra'smiy tu'ske kirgen bolsa da, ba'rqulla Chinlar ta'repinen tu'skinlikke tu'sip turg'an. Rossiya usı da'wirde Qıtayda ju'z bergen ekonomikalıq ha'm siyasiy awır jag'daydan paydalanıp, 1860-jılı Beyjinde, 1864-jılı Guljada du'zilgen kelisimler arqalı sawda qatnasıqlarında a'dewir tabıslarg'a eristi. Bul da'wirde orta aziyalı sawdagerlerdin' abıroyı Shıg'ıs Tu'rkistannın' qublasında u'stinlikke iye edi. Lekin 1864 jılı Shıg'ıs Tu'rkistanda milliy azatlıq ha'reketinin' baslanıwı ha'm de Batıs Tu'rkistanda Rossiyanın' basqınshılıq ju'rislerinin' baslanıwı menen Qıtay-Orta Aziya sawdasında sheshiwshi o'zgerisler ju'z berdi.
Shıg'ıs Tu'rkistanda milliy azatlıq gu'resleri na'tiyjesinde payda bolg'an Jetiasar ma'mleketi (1864-1878 jj) o'z g'a'rezsizligin ja'riyalap, birinshi ku'nlerden aq Orta Aziyadag'ı 3 xanlıqqa elshiler jiberdi, siyasiy ha'm ekonomikalıq qatnasıqlar ornatıwg'a eristi. Rossiya Qazaqstan ha'm Orta Aziyanın' a'dewir jerlerin iyelep alg'annan keyin, 1869 jılı Shıg'ıs Tu'rkistang'a sawda ka'rwanların jiberip, Jetiasar ma'mleketi menen ma'nisibetlerin ornatıwg'a kiristi. Bul ma'mleket ha'kimi Yakubbek sawda baylanısların tiklewde Rossiya ta'repinen qoyılg'an sha'rtlerge tolıq razılıq beriw esabına o'z ma'mleketinin' g'a'rezsizligin ta'n alıwdı talap etti. Rossiya bul talaptı qabıl etpegenligi ushın rus sawdagerlerinin' erkin ha'reket etiwine jol qoymadı. Shıg'ıs Tu'rkistanda payda bolg'an ja'ne bir xanlıq İliy sultanlıg'ının' (1864-1871) Rossiya ta'repinen basıp alınıwı Jetiasar ma'mleketinin' Shıg'ıs Tu'rkistannın' arqa menen bolatug'ın sawda baylanısın qıyınlastırdı. Onın' u'stine Gulja g'a'llesinin' Qıtay jazalawshı a'skerlerine satılıwı menen Chinler Jetiasar ma'mleketin joq etiw imkaniyatına iye boldı. Bul da'wirde Rossiya-Qıtay sawdası Tu'rkistan aymag'ında o'z-ara sheklengen ko'lemde zat almasıw menen dawam etip turdı.
1881 jılı Sankt Peterburg kelisimi du'zilip, İli alabının' tiykarg'ı bo'limi Qıtayg'a qaytarıp berilgennen son', Qıtay-Rossiya sawdası ja'ne qaytadan rawajlana basladı.
Shıg'ıs Tu'rkistannan o'tetug'ın Rus-Qıtay mu'na'sibetlerinin' tikleniwi "Jipek jolında" ja'ne janlanıw payda etti. Usı mu'na'sibet sebepli jergilikli zatlarg'a talap ku'sheye basladı. Na'tiyjede sawda jolında o'nermentshilik rawajlanıp, kishi-kishi fabrika ha'm ka'rxanalar qurılıp, ishki bazardı rawajlandırıwg'a imkaniyat tuwıldı. Bay sawdagerler shiyki zat ha'm jergilikli o'nermentshik tovarların Qıtay ha'm Rossiyada sata basladı. Tilekke qarsı, bul qayta tiklengen sawda baylanısları uzaqqa sozılmadı. "Oktyabr awdarıspag'ı"nan son' burıng'ı Ken'es ha'kimiyatında jeke menshiktin' joq etiliwi menen eski sawda jolının' a'hmiyeti tu'pten o'zgerdi. Jan'a payda bolg'an Ken'es ha'kimiyatı Batıs Tu'rkistan aymag'ın o'zinin' shiyki zat bazasına aylandırıwg'a urındı ha'm bug'an eristi.
1930 jıllarda Shıg'ıs Tu'rkistanda milliy azatlıq gu'resinin' baslanıp ketiwi "Jipek jolında" ja'ne sheshiwshi siyasiy o'zgerislerge sebep boldı. Sonın' ishinde ziyalılar menen birge bay sawdagerlerdin' qırg'ıng'a ushırawı azg'ana rawajlanıwg'a jol tutqan sawda qatnasıqların joqqa shıg'ardı. Qıtaydan alıp kelinetug'ın chay qısqarg'anlıg'ı ushın Orta Aziyag'a chay Hindstannan alıp keline basladı. Tu'rkistan Batıs ha'm Shıg'ıs Tu'rkistang'a bo'lingenligi ha'm Qıtay menen sawdanın' toqtatılg'anlıg'ı ushın Orta Aziya bazarları tek Rossiyag'a baylanıslı bolıp qaldı. Usı waqıtta Rossiyadan sanaat tovarları alıp kelinip, shiyki zat alıp ketilgenligi ushın Orta Aziyada o'nermentshilik tu'skinlikke ushırap, xalıq tiykarınan diyxanshılıq penen shug'ıllandı. 1949 jılı Qıtay Xalıq Respublikası du'zilgennen keyin sovet hu'kimeti menen sawda dawam etken bolsa da, 1960 jılları Sovet-Qıtay mu'na'sibetlerinin' jamanlasıwı na'tiyjesinde qısqardı.


text:
Posts Tagged ‘simge fıstıkoğlu resimleri’
Thursday, March 27th, 2014
Simge Fıstıkoğlu Masa Üstü İtalyan Oturuşu Video
Simge Fıstıkoğlu Mini Etek Videoları (02:17)
Video Caps:
Simge Fıstıkoğlu Seksi Oturuşlar – Bloomberg Ht Video İndir
Tags: mini etekli spikerler, simge fıstıkoğlu bacak, simge fıstıkoğlu dekolte, simge fıstıkoğlu frikik, simge fıstıkoğlu göğüs, simge fıstıkoğlu mini etek, simge fıstıkoğlu minili videoları, simge fıstıkoğlu resimleri, simge fıstıkoğlu videoları, spiker videoları
Posted in Simge Fıstıkoğlu, Tv Spikerler | Comments Off
Thursday, April 25th, 2013
Simge Fıstıkoğlu Videoları Hoş Beş İki Video
Simge Fıstıkoğlu Frikik Videoları (04:34)
Video Caps:
Simge Fıstıkoğlu Video – Hoş Beş İki Video İndir
Tags: simge fıstıkoğlu 3 ekim, simge fıstıkoğlu ceyhun yılmaz, simge fıstıkoğlu çoraplı, simge fıstıkoğlu dekolte, simge fıstıkoğlu foto, simge fıstıkoğlu frikik, simge fıstıkoğlu göğüs, simge fıstıkoğlu habetürk videoları, simge fıstıkoğlu hoş beş iki, simge fıstıkoğlu hoş beş iki video, simge fıstıkoğlu mini, simge fıstıkoğlu mini etek, simge fıstıkoğlu minili videoları, simge fıstıkoğlu resimleri, simge fıstıkoğlu spor toto süper lig, simge fıstıkoğlu videoları, spiker videoları
Posted in Simge Fıstıkoğlu | Comments Off
Thursday, July 14th, 2011
Simge Fıstıkoğlu Yırtmaçlı Mini Etek – Birgün
Simge Fıstıkoğlu Frikik Videoları (00:51)
Video Caps:
Simge Fıstıkoğlu Yırtmaçlı Mini Etek – Birgün Video İndir
Tags: simge fıstıkoğlu, simge fıstıkoğlu birgün, simge fıstıkoğlu birgünvideo, simge fıstıkoğlu çoraplı, simge fıstıkoğlu dekolte, simge fıstıkoğlu foto, simge fıstıkoğlu frikik, simge fıstıkoğlu göğüs, simge fıstıkoğlu habetürk videoları, simge fıstıkoğlu mini, simge fıstıkoğlu mini etek, simge fıstıkoğlu minili videoları, simge fıstıkoğlu resimleri, simge fıstıkoğlu videoları, spiker videoları
Posted in Simge Fıstıkoğlu | No Comments »
Monday, November 29th, 2010
Simge Fıstıkoğlu Kusursuz Bacaklarını Sergiliyor – Hoş Beş İki
Simge Fıstıkoğlu Frikik Videoları (01:23)
Video Caps:
Simge Fıstıkoğlu Kusursuz Bacaklarını Sergiliyor – Hoş Beş İki Video İndir
Tags: simge fıstıkoğlu 28 kasım, simge fıstıkoğlu ceyhun yılmaz, simge fıstıkoğlu çoraplı, simge fıstıkoğlu dekolte, simge fıstıkoğlu foto, simge fıstıkoğlu frikik, simge fıstıkoğlu futbol pazar, simge fıstıkoğlu göğüs, simge fıstıkoğlu habetürk videoları, simge fıstıkoğlu hoş beş iki, simge fıstıkoğlu hoş beş iki video, simge fıstıkoğlu mini, simge fıstıkoğlu mini etek, simge fıstıkoğlu minili videoları, simge fıstıkoğlu resimleri, simge fıstıkoğlu spor toto süper lig, simge fıstıkoğlu videoları, spiker videoları
Posted in Simge Fıstıkoğlu | Comments Off
Monday, November 22nd, 2010
Simge Fıstıkoğlu Baldır Bacak Şov – Hoş Beş İki
Simge Fıstıkoğlu Frikik Videoları (01:13)
Video Caps:
Simge Fıstıkoğlu Baldır Bacak Şov – Hoş Beş İki Video İndir
Tags: simge fıstıkoğlu 22 kasım, simge fıstıkoğlu ceyhun yılmaz, simge fıstıkoğlu çoraplı, simge fıstıkoğlu dekolte, simge fıstıkoğlu foto, simge fıstıkoğlu frikik, simge fıstıkoğlu futbol pazar, simge fıstıkoğlu göğüs, simge fıstıkoğlu habetürk videoları, simge fıstıkoğlu hoş beş iki, simge fıstıkoğlu hoş beş iki video, simge fıstıkoğlu mini, simge fıstıkoğlu mini etek, simge fıstıkoğlu minili videoları, simge fıstıkoğlu resimleri, simge fıstıkoğlu spor toto süper lig, simge fıstıkoğlu videoları, spiker videoları
Posted in Simge Fıstıkoğlu | Comments Off
Friday, November 19th, 2010
Simge Fıstıkoğlu İtalyan Stili Oturuşlar – Hoş Beş İki
Simge Fıstıkoğlu Frikik Videoları (02:24)
Video Caps:
Simge Fıstıkoğlu İtalyan Stili Oturuşlar – Hoş Beş İki Video İndir
Tags: simge fıstıkoğlu 15 kasım, simge fıstıkoğlu 15 kasın futbol pazar, simge fıstıkoğlu ceyhun yılmaz, simge fıstıkoğlu çoraplı, simge fıstıkoğlu dekolte, simge fıstıkoğlu foto, simge fıstıkoğlu frikik, simge fıstıkoğlu futbol pazar, simge fıstıkoğlu göğüs, simge fıstıkoğlu habetürk videoları, simge fıstıkoğlu hoş beş iki, simge fıstıkoğlu hoş beş iki video, simge fıstıkoğlu mini, simge fıstıkoğlu mini etek, simge fıstıkoğlu minili videoları, simge fıstıkoğlu resimleri, simge fıstıkoğlu spor toto süper lig, simge fıstıkoğlu videoları, spiker videoları
Posted in Simge Fıstıkoğlu | Comments Off
Monday, November 8th, 2010
Simge Fıstıkoğlu Süt Beyaz Bacaklar – Hoş Beş İki
Simge Fıstıkoğlu Frikik Videoları (01:04)
Video Caps:
Simge Fıstıkoğlu Süt Beyaz Bacaklar – Hoş Beş İki Video İndir
Tags: simge fıstıkoğlu 8 kasım, simge fıstıkoğlu ceyhun yılmaz, simge fıstıkoğlu çoraplı, simge fıstıkoğlu dekolte, simge fıstıkoğlu foto, simge fıstıkoğlu frikik, simge fıstıkoğlu göğüs, simge fıstıkoğlu habetürk videoları, simge fıstıkoğlu hoş beş iki, simge fıstıkoğlu hoş beş iki video, simge fıstıkoğlu mini, simge fıstıkoğlu mini etek, simge fıstıkoğlu minili videoları, simge fıstıkoğlu resimleri, simge fıstıkoğlu spor toto süper lig, simge fıstıkoğlu videoları, spiker videoları
Posted in Simge Fıstıkoğlu | Comments Off
Thursday, November 4th, 2010
Simge Fıstıkoğlu Fetiş Çorap Şov – Hoş Beş İki
Simge Fıstıkoğlu Frikik Videoları (00:47)
Video Caps:
Simge Fıstıkoğlu Fetiş Çorap Şov – Hoş Beş İki Video İndir
Tags: simge fıstıkoğlu 24 ekim, simge fıstıkoğlu ceyhun yılmaz, simge fıstıkoğlu çoraplı, simge fıstıkoğlu dekolte, simge fıstıkoğlu foto, simge fıstıkoğlu frikik, simge fıstıkoğlu göğüs, simge fıstıkoğlu habetürk videoları, simge fıstıkoğlu hoş beş iki, simge fıstıkoğlu hoş beş iki video, simge fıstıkoğlu mini, simge fıstıkoğlu mini etek, simge fıstıkoğlu minili videoları, simge fıstıkoğlu resimleri, simge fıstıkoğlu spor toto süper lig, simge fıstıkoğlu videoları, spiker videoları
Posted in Simge Fıstıkoğlu | Comments Off
Monday, October 18th, 2010
Simge Fıstıkoğlu Siyah Çorap – Hoş Beş İki
Simge Fıstıkoğlu Frikik Videoları (01:00)
Video Caps:
Simge Fıstıkoğlu Siyah Çorap – Hoş Beş İki Video İndir
Tags: simge fıstıkoğlu 17 ekim, simge fıstıkoğlu ceyhun yılmaz, simge fıstıkoğlu çoraplı, simge fıstıkoğlu dekolte, simge fıstıkoğlu foto, simge fıstıkoğlu frikik, simge fıstıkoğlu göğüs, simge fıstıkoğlu habetürk videoları, simge fıstıkoğlu hoş beş iki, simge fıstıkoğlu hoş beş iki video, simge fıstıkoğlu mini, simge fıstıkoğlu mini etek, simge fıstıkoğlu minili videoları, simge fıstıkoğlu resimleri, simge fıstıkoğlu spor toto süper lig, simge fıstıkoğlu videoları, spiker videoları
Posted in Simge Fıstıkoğlu, Tv Spikerler | Comments Off
Wednesday, September 1st, 2010
Simge Fıstıkoğlu Minili Oturuşlar – Futbol Pazar Habertürk Tv
Simge Fıstıkoğlu Mini Etek Videoları (01:41)
Video Caps:
Simge Fıstıkoğlu Minili Oturuşlar – Futbol Pazar Video İndir
Tags: futbol pazar 29 Ağustos 2010, futbol pazar videoları, simge fıstıkoğlu, simge fıstıkoğlu 29 ağustos 2010, simge fıstıkoğlu beleshvideo.net, simge fıstıkoğlu dekolte, simge fıstıkoğlu dünya kupası özel 20 haziran, simge fıstıkoğlu frikik, simge fıstıkoğlu frikikleri, simge fıstıkoğlu futbol pazar, simge fıstıkoğlu futbol pazar habertürk, simge fıstıkoğlu futbol pazar izle, simge fıstıkoğlu futbol pazar video, simge fıstıkoğlu habertürk, simge fıstıkoğlu mini etek, simge fıstıkoğlu minili, simge fıstıkoğlu resimleri, simge fıstıkoğlu videları, simge fıstıkoğlu videoları
Posted in Simge Fıstıkoğlu | Comments Off


text:
Anahtar(lar):
Aşkistan - 23 Nisan Yüksekova Cumhuriyet İ.Ö.O.mkv bedava müzik dinle,Aşkistan - 23 Nisan Yüksekova Cumhuriyet İ.Ö.O.mkv bedava mp3 dinle,Aşkistan - 23 Nisan Yüksekova Cumhuriyet İ.Ö.O.mkv son albüm indir dinle,Aşkistan - 23 Nisan Yüksekova Cumhuriyet İ.Ö.O.mkv bedava mp3dinle,Aşkistan - 23 Nisan Yüksekova Cumhuriyet İ.Ö.O.mkv son albüm mp3 indir 2011,Aşkistan - 23 Nisan Yüksekova Cumhuriyet İ.Ö.O.mkv bedava türkçe mp3,Aşkistan - 23 Nisan Yüksekova Cumhuriyet İ.Ö.O.mkv bedava,turkce mp3,Aşkistan - 23 Nisan Yüksekova Cumhuriyet İ.Ö.O.mkv bedava türkçe müzik dinle,Aşkistan - 23 Nisan Yüksekova Cumhuriyet İ.Ö.O.mkv bedava turkce muzik dinle,Aşkistan - 23 Nisan Yüksekova Cumhuriyet İ.Ö.O.mkv bedava yerli mp3,Aşkistan - 23 Nisan Yüksekova Cumhuriyet İ.Ö.O.mkv bedava yerli müzik,Aşkistan - 23 Nisan Yüksekova Cumhuriyet İ.Ö.O.mkv bedava yerli muzik,Aşkistan - 23 Nisan Yüksekova Cumhuriyet İ.Ö.O.mkv bedava yabanci mp3,Aşkistan - 23 Nisan Yüksekova Cumhuriyet İ.Ö.O.mkv bedava yabanci mp3,Aşkistan - 23 Nisan Yüksekova Cumhuriyet İ.Ö.O.mkv bedava yabanci müzik,Aşkistan - 23 Nisan Yüksekova Cumhuriyet İ.Ö.O.mkv bedava yabanci muzik,Aşkistan - 23 Nisan Yüksekova Cumhuriyet İ.Ö.O.mkv full albümler,Aşkistan - 23 Nisan Yüksekova Cumhuriyet İ.Ö.O.mkv full albumler,Aşkistan - 23 Nisan Yüksekova Cumhuriyet İ.Ö.O.mkv türkçe sarki sözleri,Aşkistan - 23 Nisan Yüksekova Cumhuriyet İ.Ö.O.mkv turkce sarki sozleri,Aşkistan - 23 Nisan Yüksekova Cumhuriyet İ.Ö.O.mkv türkçe sarki sözü,Aşkistan - 23 Nisan Yüksekova Cumhuriyet İ.Ö.O.mkv turkce sarki sozu,Aşkistan - 23 Nisan Yüksekova Cumhuriyet İ.Ö.O.mkv turkish mp3,Aşkistan - 23 Nisan Yüksekova Cumhuriyet İ.Ö.O.mkv turkish music,Aşkistan - 23 Nisan Yüksekova Cumhuriyet İ.Ö.O.mkv beles,Aşkistan - 23 Nisan Yüksekova Cumhuriyet İ.Ö.O.mkv ücretsiz indir,Aşkistan - 23 Nisan Yüksekova Cumhuriyet İ.Ö.O.mkv mp3,Aşkistan - 23 Nisan Yüksekova Cumhuriyet İ.Ö.O.mkv sarkisi,Aşkistan - 23 Nisan Yüksekova Cumhuriyet İ.Ö.O.mkv


text:
Polivinilxlorid
Polivinilxlorid — sızıqça makromolekulaları «baştan — qoyrıqqa» tibında tözelgän termoplastik polimer.
Anı tabu, tarqalğanda çılbırnı üsterä başlaw öçen, irekle radikallar birüçe initsiator qatnaşında xlorvinilnı (vinilxloridnı)radikallı polimerlaştıruğa nigezlängän.
Sostavı häm tözeleşe buyınça polivinilxloridnı polietilennıñ xlor belän almaştırılğanı itep qararğa mömkin. Vodorod atomnarınıñ ber öleşen almaştırğan xlor atomnarı uğlerod atomnarı belän bik nıq totaşqan. Şuña kürä polivinilxlorid kislotalar häm seltelär tä'sirenä bireşmi, yaxşı dielektrik üzleklärgä, mexanik nıqlıqqa iä. Ul yanmıy, läkin cılıtqanda çağıştırmaça tiz tarqala, bu waqıtta xlorovodorod ayırılıp çığa.
Polivinilxlorid nigezendä ike tiptağı plastmassa: şaqtıy qatı viniplast häm yomşağraq plastikat tabıla. Polimernıñ tarqaluın buldırmaw öçen, plastmassağa stabilizatorlar östilär, yomşaq plastikat tapqanda, monnan tış, plastifikatorlar da quşalar. viniplasttan ximik yaqtan totrıqlı torbalar, ximik apparatlar öçen detal'lär, akkumulyator bankaları h. b. küp närsälär yasıylar.


text:
Yörtkeç
Yörtkeç yäki Quzğaltqıç yäki dvigatel yäki motor (rusça ДBиraTeлb, latinça motor - xäräkätkä kiterüçe) - nindi bulsa da energiä tören mexanik energiägä äwelderüçe caylanma. Motor süze belän XIX ğasırı azağınnan qullanıla, XX ğasırı urtasınnan alıp elektoyörtkeç häm eçe yanulı yörtkeç atamaları qullanıla.
Yörtkeçlar berençel häm ikençel törlärgä bülenä. Berençel yörtkeç tabiği energiä resursları mexanik eşenä äwelderä, ikençel yörtkeç başqa çığanaqlar citeştergän yäki tuplağan energiäne äwelderä.
Mäsälän berençel yörtkeçkä tägärmän qarıy, ikençel yörtkeçkä elektrodvigatel, pnevmoyörtkeç, gidroyörtkeç qarıy.
Berençel yörtkeç[үзrәpTү]
Äwwäl berençel yörtkeç - cilkän, su tägärmäçe. Cilkän 7 meñ yıl däwamında qullanıla.
Su tägärmäçe Borınğı dönyada: Misır, Qıtay, Hindstanda kiñ qullanılğan.
Bu maşinaları[үзrәpTү]
Bu maşinaları XVII ğasırda tikşerelä başlağan. Frantsuz fizikları Deni häm Papen, ingliz Tomas Severi bu-hawa-maşinasın yasağannar.
1763 yılda Rusiä mexanigı İvan Polzunov tuqtawsız eşläwçe bu maşinasın yasağan.
1784 yılda ingliz mexanigı Ceyms Watt kamilräk bu maşinasın buldırğan.
Eçe yanulı yörtkeç[үзrәpTү]
XVII ğasırda Xristian Huygens Eçe yanulı yörtkeçneñ berençe proyektın täqdim itä.
1860 yılda frantsuz injenerı Ejen Lenuar berençe yaxşı eşläwçe Eçe yanulı yörtkeçne yasağan.
Soñraq Nikolas Otto 4-taktlı gaz dvigatelen buldıra.
1876 yılda Duglas Klark 2-taktlı quzğalqıç yasağan.
1883 yılda Karl Bents 2-taktlı Eçe yanulı yörtkeçne citeşterä.
1897 yılda Rudolf Dizel hawa basımınnan qabınuçı yanuçan qatnaşma nigezendä yasağan yörtkeçne täqdim itä, soñraq ul dizel dip yörtelä başlıy.


text:
Födor Şaläpin
Şalyapin Fyodor İvan ulı (1873.-1938.), cırçı (bas). Respublikanıñ xalıq artistı (1918.). Ämät bistäsennän. 1890. yılğa qädär Qazanda yäşi, çirkäw xorlarında cırlıy, opera häm dram spektaklläre statistı, opera xorı cırçısı bula. Pötr İlyiç Çaykovskiynıñ Qazan muzık söyüçelär tügäräge quyğan Yevgeni Onegin spektaklendä Zaretski partiäsın başqara. 1895.-1922. yıllarda Sankt-Peterburgtağı Mariinsky häm Mäskäwdäge Zur Teaterlärdä, Mäskäw Xosusi Rus Operasında cırlıy. 1897., 1899. häm 1909. yıllarda Qazanda gastrollärdä bula. 1922. dän çit ildä yäşi. 1982. yıldan Qazanda F. Şaläpin isemendäge opera festivale ütkärelä. 1999. yılda Qazanda aña häykäl quyıdı. (Skulptorı – A. Balaşov)


text:
Meydanlığına köre memleketlerniñ cedveli
Bu saife meydanığına köre devletler cedvelidir. Cedvelde Birleşken Milletler Teşkilâtı tarafından mustaqil devlet olaraq qabul etilgen devletler, qaplağanlar meydanlarına köre büyükten küçükke doğru derecelendirilgendir. İçki suvlar (göller ve özenler) bu ölçümniñ bir parçasıdır, amma qıta şelfleri ve Antarktidadaki aq iddiaları sayılmağandır.
Dünyanıñ toplam meydanlığı 510 065 284 km². Bu meydanlıqnıñ 70,8 % (361 126 221 km²) suvlar ile, 29,2 % (148 939 063 km²) qara ile qaplıdır.
Bazı memleketlerniñ ale daa kesin olmağan, ya da añlaşmazlıq sebebi olğan vilâyetleri bardır. Bularnen bağlı malümatnı bu maqaleniñ İnglizce versiyasında tapıp olasıñız: List of countries and outlying territories by total area


text:
Metabolizm
Metabolizm bul ximiyalıq ha'reketler sisteması ja'rdeminde tiri janlardın' basqa zatlardan, ma'selen azıq-awqattan ku'sh (energiya) alıwı. Bul, ma'selen, kimnin'dur qanday jiyilikte awqatlanıwına baylanıslı. Eger olar ash bolsa, olardın' zat almasıwı tez to'menlep ketedi. Metabolizm sin'diriw ham dem alıw ha'm t.b.larda qatnasatug'ın barlıq organlardı ta'miyinlew ushın energiyadan paydalanadı. Bul o'mirlik protsesslerdi a'melge asırıw ushın qollanılg'an energiya mug'darı "Tiykarg'ı zat almasıw tezligi" dep ataladı. Organizm qansha u'lken bolsa, onın' zat almasıw tezligide sonsha to'men boladı. Bunın' sebebi to'men ko'lemnın' maydang'a qatnasında.
Qosımsha mag'lıwmat[o'zgertiw]


text:
İslâm
İslâm, İslâmiyet ya da Musulmanlıq (arapça الإِسْلاَم - el-islām) - tek tañrını qabul etken semaviy dinlerniñ soñkisi, üç cian dinleriniñ birisidir. Hristianlıqtan soñ dünyanıñ eñ tarqalğan ekinci dinidir. İslâm dini bu dinniñ peyğamberi – Muhammed vastasınen VII asırda yayılmağa başladı. İslâm dinine inanğan adamlarğa mümin, İslâm dininiñ emirlerine boysunmağa tırışqan adamlarğa musulman deyler. Musulmanlar, İslâmnıñ muqaddes kitabı Qurannı teşkil etken sureler Cebrail adlı melek vastasınen, sözlü olaraq, Muhammed peyğamberge vahiy etilgenine (endirilgenine) inana.
Musulmanlarnıñ eñ büyük eki aqımı Sünniylik ve Şiiyliktir. Bulardan ğayrı uquq, itiqat kibi çeşit kategoriyalarda bir çoq fikriy ceryan ve mezhep bardır. İslâm dininiñ temelinde bütün büyük mezhepleriniñ qabul etken tevhit esası tura ki, bu añlam tek Allahnıñ barlığı ve birligine inanmaq manasına kele.
İslâm peyğamberi Muhammed İslâm dinini yayğan esnada İslâm Devletini de qurdı, daa soñra bu İslâm Devleti mühtelif hanedanlar tarafından uzun bir vaqıt devamında idare etilgen. Bu devletlerniñ başlıqları halife unvanını taşığan ediler. Çeşit bölgelerde yaşağan halqlar İslâmnı qabul etmege başlağandan soñ, mühtelif ve yañı musulman devletleri de peyda oldı.
Sözniñ manası[deñiştir]
İslâm sözü arap tilindeki "S-L-M" tamırından kele, bu tamır da "barışıqlıq", "sulh", "tınçlıq", "amanlıq", "bütünlik", "sağlamlıq", "sağlıq" manalarını ifade ete. Bunen beraber bu sade tamırdan yapılğan "esleme" fiili "teslim olmaq", "boysunmaq" manalarına kele. Bu fiilniñ masdarı (isimfiili) "islâm " olıp, "teslimiyet", "boysunuv" manalarını ifade ete. Musulman ise, "teslim olğan", "boysunğan" demektir. Musulman tek bir Tañrı olğanı qabul etilgen Allahqa teslim ola, Oña boysuna. İslâm dinine mensup adamlarnı adlandırmaq içün qullanılğan "mümin" sözü "kesen-kes inanğan" manasına kele.
İslâmnıñ beş şartı[deñiştir]
İslâm dininiñ emir etkeni, yapılmasını farz (kerekli) qılğanı qulluqlarnıñ bütünidir. İslâm dini muqaddes kitabı olğan Quran-ı Kerimde farz olaraq emir etilgen er ibadet ve areketniñ yapılması, inanğanlarğa şarttır.
- Kelime-i şeadet ketirmek
- Namaz qılmaq
- Oraza tutmaq
- Zekât bermek
- Acılıqqa barmaq


text:
AQŞ Senatı
AQŞ Senatı (иHr. the United States Senate) - AQŞ Kongressı yuğarı pulatı.
Senat 100 äğzadan tora, ber ştattan ike äğza 6 yıl däwamına saylana.
Başta senat äğzaları ştatlar qanun çığaru cıyılışı tarafınnan saylanğan bulğan, läkin 1913 yıldan saylawlar turı bulğan.
Saylawlar tärtibe[үзrәpTү]
AQŞ wäkillär pulatına bergä saylawlar ütkärelä, här ike yılda senat öçtän bere yañadan saylana.
Härber 30 yäştän olıraq AQŞ watandaşı, 9 yıl däwamında ber ştatta yäşägännän soñ şuşı ştattan Senatka saylanıp bula.
Wazifalar[үзrәpTү]
Qarar senat küpçelege tarafınnan qabul itelä. Senat ğına impiçment tärtibendä qanunnarnı tikşerä ala.
Senat Waşington Kapitoliye binasında utıra.
Tarix[үзrәpTү]
Senat berençe tapqır 1789 yılda saylanğan, 1794 yılda - Senatnıñ berençe açıq cıyılışı bulğan.


text:
SIL
SIL International (elek Summer Institute of Linguistics kük bilgele) bügen tabış öçen tügel fänni oyışma. Ul Bibline tärcemäläw öçen yazulı tellärne öyränä wä uqıta. Anıñ tel öyränü eşläre Ethnologue.com säxifäsendä ireşüle.
SIL International 1934. yılda Summer Institute of Linguistics iseme belän Arkansas şähärendä möbäşşirlärne äzerläw öçen yasaldı, wä soñraq ul Wycliffe Bible Translators oyışmağa äwerelde.
Anıñ xalıqara idärä üzäge:
- 7500 West Camp Wisdom Road
Dallas, Texas, 75236 USA
SIL bügen UNESCO wä Millätlär Berläşmäse yanında kiñeşçe bulıp ta tora.
SIL qısqartmaları[үзrәpTү]
Menä qayber SIL qısqartmalar:
- CHN Qıtay tele
- ENG İngliz tele
- GER Alman tele
- TTR Tatar tele
- MYV Erzya tele
Bu tezmä eçtälegen bu Ethnologue.com säxifäsendä tabıp bula.


text:
Fyodor Dostoevskiy
Fyodor Mixaylovich Dostoyevskiy (orıssha: Фëдop MиxáйлoBич ДocToéBckий; 11 noyabr, 1821 – 9 fevral, 1881) ullı orıs jazıwshısı bolg'an. Onın' en' ataqlı romanları bular: Jınayat ha'm jaza, İdiot ha'm Ag'alı-inili Karamazovlar. Dostoyevskiy o'z shıg'armalarında 19-a'sirdegi Rossiya ja'miyetinde ushırag'an siyasiy, sotsial, ruwxıy mashqalalardı adam psixologiyası ta'repinen sa'wlelendirgen. Sonday-aq kritikler Dostoyevskiydi du'nya a'debiyatındag'ı en' ullı ha'm ko'rnekli psixologı dep ta'n alg'an.


text:
Atırav
Atırav (qazahça ATыpay, rusça ATыpay) - Qazahistanda bir şeer, Atırav vilâyetiniñ merkezi. Şeerniñ yarısı Avropada, diger yarısı ise Asiyada buluna.
Tarih[deñiştir]
1640 senesi Rusiyedeki Yaroslavl şeerinden kelgen bazırgân Guriy Nazaryev öz oğullarınen beraber Sarayçıqta (orta asırlarda Saray Cük) Cayıq (yani Ural) özenine saip olğan Noğay Hanlığına bergi tölep Hacı Tarhan (Astrahan) voyevodaları yardımınen Cayıq özeniniñ ağzında oñ yalısında tahta pekinti qurdurdı. Pekintiniñ adını "Ust-Yaitskiy gorodok" qoydılar. Nazaryevler kelmezden evel anda qazahlar tarafından özen ağzı köndelen qurulğan qızıl balıq tutqan üyşik degen qamış ya da tahta qora bar edi. Yalıdaki meskün yer de aynı şu Üyşik (qırımtatarca "evçik") degen adnı taşıy edi.
1647 senesi iyün 6-da taş qale quruluvı başlandı. Çeşit qıyınlıqlar sebebinden quruluv tek 1662 senesi tamamlandı. 1734 senesine qadar işbu qalege Rusiyede "Nijne-Yaitskiy kamenniy gorodok" dediler.
1734 senesi şeer adı Nazaryev qorantasınıñ başı şerefine resmiy tarzda Guryev olaraq deñiştirildi.
1991 senesi oktâbr 9-da vilâyet halq deputatları Şurası qararınen Guryevniñ adı Atırav olaraq deñiştirildi.
İqtisadiyat[deñiştir]
Atırav cermaynen gaz çıqaruv ve işlev, balıq avı iri merkezidir. Şeerdeki ACİZ (Atırav Cermay İşlegen Zavodı) – Qazahistannıñ cermay işlegen ilk zavodıdır. Şimdi Atırav vilâyetinde 12 balıq avlayıcı artel ve 50-den ziyade işhane balıq avınen oğraşalar.


text:
Charlie Chaplin
Ser Charles Spencer "Charlie" Chaplin (qısqasha aytılıwı: Charli Chaplin; 16 aprel, 1889 – 25 dekabr, 1977) ko'rnekli Angliyalıq komik aktyor, rejissyor ha'm kompozitor bolg'an. Ol dawıssız kino erasındag'ı jumısları menen dan'qı shıqqan bolıp[1], kinolarının' ko'pshiliginde o'zi aktyor, rejissyor, stsenarist ha'm prodyuser rollerin birgelikte atqarg'an. Kinolarının' ko'pshiliginde "Gezende" obrazında oynag'an ha'mde pantomima, buffonada sıyaqlı usıllardı jumıslarında ko'p paydalang'an.


text:
Sosionika
Sosionika - ğämäli psixologiädäge yünäleş. Ul Litua sosiologı Auşra Augustinaviçüte (Augusta pseudonimı astında yazılğan) hipotezasına nigezlängän. Bu hipoteza buyınça keşelär arasındağı psixologik täñgällek, alarnıñ nindi psixologik törgä qarawına bäyle. Augusta tör-ara mönäsäbätlär modelen Şweytsariä psixologı Karl Yung taswirlawınnan çığıp tözegän.
Sosionikanın köçle yağı - anıñ belän köndäş bulırday başqa yünäleşnen bulmawında. Psixologiädä älege başqa berkemneñ dä psixologik täñgällek teoriäsen täqdim itkäne yuq. Şul uq waqıtta, sosionika artıq küp küreneşlärne Karl Yung psixologiäse qısalarında anlatırğa tırışa, şul isäptän, anda fänni elementlardan tış, fänni bulmağannarı da küp.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti
Qırım Muhtar Cumhuriyeti, QMC (ukraince ABToHoMHa Pecпyблika KpиM, APK, rusça ABToHoMHaя Pecпyблиka KpыM, APK) Qırımda bulunğan Ukraina içinde bir muhtar cumhuriyettir. QMCniñ paytahtı – Aqmescit şeeridir.
Siyasiy qurum[deñiştir]
Qırımdaki akimiyetniñ esas organları parlament (Yuqarı Rada) ve ükümet (Nazirler Şurası). Prezident rütbesi QMCde yoqtır. Nazirler Şurasınıñ reisi (baş nazir) Ukraina prezidentinen kelişkeninen Yuqarı Rada tarafından tayin etile. Nazirler Şurası da Yuqarı Rada tarafından şekillene. Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Esas Qanunı 1998 senesi oktâbr 21-de Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Radasınıñ ekinci sessiyasında qabul olundı.
Memuriy bölüvi[deñiştir]


text:
Moresnet
Moresnet yäki Neutral Moresnet - ul 1816-1919. yıllarda bulğan keçkenä Awrupı däwlät. Mäydanı - 3.5 km². İke zur kürşe däwlät bu kem cire bulğan kileşmägändä, ul neutral bilämä bularaq kileştelär. Kileşü buyınça, bu cir ikese däwlät belän idarä itelgän. Bilämä Aachen'nän 7 km Könyaq-Könbatışraq, Vaalserberg'dän Könyaqqa, xäzerge Almanía, Belgiä häm Niederland çikläre yalğanmada.
Üseş[үзrәpTү]
1815. yıldağı Wien Qorıltayınnan soñ yaña säyäsi balansqa muafíq bulu öçen, Awrupı xäritäsen yañadan yasílar. Şundí çiklärdän berse Niederlandnıñ Quşma Patşalığınıñ Prussia belän çige. Çikneñ iü zur öleşenä ike dä däwläte kileşälär, yäki Moresnet xaqında bäxäslär bulalar. Moresnet häm Neu-Moresnet awılları arasında zink şaxtası bula (Fransuzça Vieille Montagne /Almança Altenberg). İke däwläte bu şaxtanı üzenä kertä teli. 1816. yılda kompromissqa ireşälär: üze Moresnet Holland, Neu-Moresnet Pruss bulıp başlí. Kelmis (La Calamine) waqıtlıça ike milläte belän idarä itelgän neutral bilämä.
Bilämä küreneşe yaqınça öçpoçmaqlı bula. Öçpoçmaq nigezendä Aachen'nän Liège'gä yul ütä. Şaxta bu yuldan Tönyaqqa bula. Yul artına ike turı sızıq sıza häm Vaalserberg'dä oçraşa. 1830. yılda Belgiägä Niederlanddan bäysezlek büläk itkändä, bilämä Belgiä kontrolenä kertä, Belgiä idarädäş bula başlí. Hollandia hiçber waqıtta Moresnetkä zur iğtibar birmi. Başta Moresnet ike patşa komissar (här däwlättän) yörtä. Soñraq Moresnetkä üzidarä büläk itelä. Komissarlar bilämä başın (mérnı) bilgelänälär, un keşelärdän toruçı bilämä şurası da bula.
Neutral Moresnettä yäşäw räweşe zink şaxtasına berdänber eş birüçe bularaq bäyle bula. Şaxta kürşe illärdän eşçelärne tarta,ala cirlel "neutral" xalqın tuplanalar. Läkin Moresnet xalqı 3000 keşe hiçber waqıtta arttırmí. "Neutral" bulğaç, bilämädä östenlek bula. Alarndan berse tübän bäyälär, kürşe däwlättän importqa salım yuq bulu häm tübän salımnar. Xezmätlärneñ zur öleşe Belgiä häm Prussia bülenälär (Andorrağa oxşaş). Küptänge "neutral" xalqı nindi däwlätkä xärbi xezmät itergä häm qaysı däwlät yurisdiksisendä bulırğa sayla alalar. Monresnet xalqı grajdanlıqsızlı sanalar, şul säbäple Moresnettä üz armí bulmadı.
Bozılu[үзrәpTү]
1885. yılda şaxta sarıf itep beterelgändä, Neutral Moresnet barlığın däwam itterü xaqında şik tudıra. Moresnet bäysezlegen nığıtu fikerläre täqdim itälär. Alardan kazino häm üze markalı poşt bülege, läkin bu fikerne cirle xökümät kire qağa. İñ iskitkeç The most remarkable inisiativ Dr. Wilhelm Molly'dän çığarıla, ul Moresnet dönyada iñ berençe Esperanto däwlät bulu täqdim itä. Däwlätkä Amikejo ("Duslıq urını") iseme uylanıla. Milli hımn şulay uq atlı Esperanto telendä marş bulırğa tieş.
Şulay bulsa da, Moresnet waqıtı tämamlana. Belgiädä dä, Prussiada da bu bilämägä däğwälär bula. 1900. yılda Prussia agressivräk tarafına çığa häm iñ tiz çişü öçen idarä itüdä oyıştırılğan sabotajında häm söyläşülärdä obstruksída gäyeplänä. 1914. yıldağı 1. Bötendönya Suğışı waqıtında Almanía Belgiägä qarşı suğış başlí häm 1915.tä Moresnetne basıp ala. Neutral Moresnet neutral bulmí inde.
1919. yıldağı Versailles Kileşüe "waqıtlı neutrallek" mäs'äläne xäl itä. Moresnet Belgiäneñ ber öleşe bula başlí. 1. Bötendönya Suğışı waqıtında Almannar qabattan Moresnetne basıp alalar, läkin 1944. yılda anı Belgiägä qaytaralar. Xäzer waqıtta bu bilämä Belgiä Könçığış Kantonnardağı Kelmis/La Calamine üzidaräsenä kerä.


text:
Abhaziya
Abhaziya, resmiy adı Abhaziya Cumhuriyeti (abhazca AҧcHы, AҧcHы AҳәыHҭқappa - Apsnı Ahuıntkarra, rusça Aбxaзия, Pecпyблиka Aбxaзия) - ğarbiy Asiyanıñ Kavkaz regionında bir devlet. Mustaqilligi tek Rusiye, Nikaragua, Venesuela, Nauru ve Vanuatu tarafından tanılğan. Dünyanıñ başqa devletleriniñ noqta-i nazarı şu ki, Abhaziya Gürcistannıñ bir parçasıdır. Gürcistan esas qanunına binaen regionnıñ statusı - Abhaziya Muhtar Cumhuriyeti (gürcice აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა).
- ↑ «Aбxaзия пoлyчилa poccийckиe TeлeфoHHыe koды» — Lenta.Ru (28.09.2009)


text:
Java (programmalastırıw tili)
Java bul Sun Microsystems kompaniyası ta'repinen jaratılg'an programmalastırıw tili bolıp, Sun Microsystemtin' Java platformasının' baslı komponenti iretinde 1995 jılı shıg'arılg'an. Bul til ko'pshilik sintaksisin C ha'm C++ tillerinen alg'an, biraq olarg'a salıstırg'anda a'piwayı obekt modeline iye. Java bag'darlamaları a'dette baytkodqa kompilyatsiya qılınadı, keyinshelik onı Java virtual mashinasına (JVM) iye bolg'an qa'legen kompyuter platformasında isletiw mu'mkin.


text:
Aksenov-fest
Aksenov-fest xalıqara ädäbi-muzıkal' festival, 2-3. Oktäber 2007 könnärendä Tatarstan Respublikası başqalasında dönyanıñ tanılğan Urıs yazuçısı, yaqtaşıbız Vasili Aksenovnıñ 75 yaşlek yubileye uñayınnan "Aksenov-fest 2007" iseme belän berençe tapqır ütkärelde. Qazanda uzğan festivalnı oyıştıruçılar arasında tanılğan rok cırçısı, prodüsser Andrey Makareviç ("M-Production" prodüsserlek şirkäte) häm Qazan xakimiäte başlığı İlsur Metşin bar. Açılış tantanası Musa Cälil Opera häm Balet teatırında 2 Oktäber 2007 könne uzdı.
Qatnaşuçılar[үзrәpTү]
- Vasiliy Aksenov
- Bella Äxmädullina
- Aleksey Kozlov (saksofon)
- Dmitri İguldin (klavişta)
- Mixail Gendelev
- Boris Messerer
- Mixail Veller
- Anatoli Gladilin
- Yevgeni Bores häm trio
- Yevgeni Bores
- Orkestr kreolskogo tango häm Andrey Makareviç
- Andrey Makareviç
- İrina Rodiles (vokal)
Monı da qara[үзrәpTү]
- [1]
- Tatmedia.Ru cache as retrieved on 30 Nov 2007 00:45:51 GMT.


text:
Kimäk Qağanlığı
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Kimäk Qağanlığı, 10-13. yöz başlarında yäşägän Törki däwlätçelek.
Kimäk, Yämäk, Qıpçaq, Tatar, Bayandur, Länikäz, Aclad h.b. Törki ıruğıqäbilälärneñ cirlären berläşterü näticäsendä barlıqqa kilä. 12. yözdä bilämäse Könyaq Ural, İdel artyağı, Manğışlaq töbäklärenä häm Aral Diñgezeneñ Tönyaq-Könçığışına qädär cäyelgän. İdarä üzäkläre - Kimäk, Sangir h.b. Xalqı yarım küçmä terlekçelek, igençelek häm şähärlärdä hönärçelek belän kön kürgän.
Däwlät başında qağan (xan) torğan. 10-11. yözlärdä töp idaräçe ıruğ Tatar, 12-13. yözlärdä - İlbarilar (İlburi). Elegräk mäcüsilär (Täñreçelär), 11. yözdä Kimäk Qağanlığında Íslam dine tarala başlí. 10. yöz azaqlarında, Qıpçaqlarnıñ zur öleşe qağanlıqtan ayırılğaç, däwlät köçselänä. 11. yöz axırlarında, İlburi ıruğı xannarı idarä itkändä, tışqı säyäsättä canlanış küzätelä. İdel buyı Bolğarına (1183), Xaräzemgä (1152,1197) h.b. illärgä yaw-höcümnär oyıştırıla.
Mäğlüm idaräçelärre: Alıp Qara Uran, Alıp Derek, İnalçıq, Abarxan, Baçman. 13. yöz başlarında Kimäk Qağanlığı Monğollar tarafınnan yawlap alına häm cirläre Cüçi Olısına quşıla.


text: Leyla Ft Ouz Han Sana Vasiyetim Dj Muzzy dinle, Leyla dinle, Ft Ouz Han Sana Vasiyetim Dj Muzzy dinle, Leyla Ft Ouz Han Sana Vasiyetim Dj Muzzy indir, Leyla Ft Ouz Han Sana Vasiyetim Dj Muzzy mp3, Leyla Ft Ouz Han Sana Vasiyetim Dj Muzzy şarkı sözleri, Leyla 2014, Leyla mp3, Leyla albümleri, Leyla şarkıları, Leyla 2014 mp3, Leyla Ft Ouz Han Sana Vasiyetim Dj Muzzy mobil mp3, Leyla Ft Ouz Han Sana Vasiyetim Dj Muzzy türkçe şarkı sözleri, Leyla Ft Ouz Han Sana Vasiyetim Dj Muzzy mp3 indir, Leyla Ft Ouz Han Sana Vasiyetim Dj Muzzy download, Leyla Ft Ouz Han Sana Vasiyetim Dj Muzzy şarkısı


text:
Canğäli xan
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Canğäli xan (1516. tiräse – 1535.), , Qasıym (1519.-32.) häm Qazan (1532. yıldan) xanı. Şäyex Allahiär ulı. Mäskäw kenäze Vasili III yärdämendä başta Qasıym, annarı Qazan täxetenä utıra. Canğäli xan zamanında Qazan Xanlığınıñ çınlıqtağı idaräçeläre – qaraçı bäk Bulat Şirin häm Gäwhärşat xanbikä bula. 1533. yılda Canğäli xan Nuğay morzası qızı Söyembikägä öylänä. 1535. yılda Bulat Şirin citäkçelegendäge bäk-morzalar Canğäli xannı täxettän qualar. İske Qazanda üterelgän dip farazlana.


text:
İdil
İdil (bazan Edil, İtil yaki Etil şeklinde de yazıla) - Avropanıñ eñ uzun özenidir. Uzunlığı taqriben 3692 km olğan İdil, Moskva ile Sankt Peterburg arasındaki Valday yaylalarından doğa. Deñiz seviyesinden 28 m astında olğan Hazar Deñizine töküle. Hazar deñizine 50 km qala 200-den ziyade qolğa ayırılıp İdil deltası meydanğa kelir. Bu deltanıñ keñligi 100 km-den ziyadedir.
İdil qışnıñ üç ayında toñar. Bu zaman zarfında da özenden qara yolu olaraq faydalanılır.
Bazı tarihçılarğa köre tarihiy Avropa Hun ükümdarı Atillanıñ ismi İdil özeninden kele: Atilla = İdilli.


text:
Hilari Meri Mentel
Hilari Meri Mentel (inglizce Hilary Mary Mantel) - belli ingliz yazıcı, roman ve qısqa ikâyelerniñ müellifi, edebiy tenqitçi. 2009 senesi "Wolf Hall" adlı romannıñ içün Buker mukâfatı aldı.
Hilari Meri Mentel 1952 senesi iyül 6 künü İngiltereniñ Derbişir vilâyetinde Glossop şeerinde dünyağa keldi. Balalıqta Hedfild (inglizce Hadfield) fabrıqa qasabasında yaşadı. İlk tasilini yerli katolik mektebinde aldı. Orta tasilini "Harrytown convent" adlı katolik mektebinde aldı. 1970 senesi London İqtisadiyat Mektebinde (inglizce London School of Economics) uquq ögrenip başladı, soñ o Şeffild Universitetine (inglizce University of Sheffield) keçti. 1972 senesi aqayğa çıqtı. 1973 senesi bakalavr derecesi alğan soñ geriatrik hastahaneniñ içtimaiy işler bölüginde çalıştı. 1974 senesi "A Place of Greater Safety" adlı roman yazıp başladı. 1977 senesi aqayınen Botsvanağa yürdi. 1985 senesi onıñ "Er Bir Kün - Ananıñ Künüdir" ("Every Day is Mother's Day") adlı birinci roman basılıp çıqtı. Yılından ögdeki romannıñ devamı "Vacant Possessıon" adlı roman neşir etildi. 1989 senesi onıñ "Fludd" adlı romannıñ içün Vinifred Holtbi hatırasınıñ mukâfatı aldı. 1993 senesi Fransız inqilâp erbaplarıniñ ayatları aqqında yazğan "A Place of Greater Safety" adlı tarihiy roman "Sunday Express Book of the Year" adlı mukâfat aldı. 1996 senesi "An Experiment in Love" adlı romannıñ içün "Hawthornden Prize" aldı. 2003 senesi "Giving Up the Ghost" adlı memuarlar neşir etildi. 2006 senesi Hilari Meri Mentel Britanya imperiâsiniñ komandorı nasıp etti. 2009 senesi qıral VIII Genriniñ naziri olğan Tomas Kromvel ayatı aqqında yazğan "Wolf Hall" adlı tarihiy roman neşir etildi.


text:
O'zbekler
O'zbek xalqının' kelip shıg'ıwı (etnogenezi)[o'zgertiw]
O'zbek xalqının' negizi b.e.sh. birinshi mının'shı jıllardın' ortalarınan baslap putin antik da'wir (IV-VI a'a') dawamında etnogenezi, xojalıq tu'ri, ma'deniyatı, turmıs ko'rinisi, ha'zirgi O'zbekstan jerinde jasag'an Evropalılar rasasındag'ı qa'wimler menen Shıg'ıstan kelgen mong'ol rasasındag'ı qa'wimlerdin' aralasıwınan payda bolg'an. Bul birikpe eramızg'a shekemgi V a'sirdegi sak-massagetler menen gunnılar aralas eftolitler ma'mleketinde bolg'an. Son' tu'rk kaganatının' quramındag'ı ko'shpeliler kelip bularg'a qosılıp, olarda o'tırıshılıqqa aylang'an. Shıg'ıstan tu'rk qa'wimler X-XI a'sirlerde karaxanidler ha'm seldjukler ma'mleketi da'wirinde ko'birek keledi, tu'rk tilleri Fergana, Zarafshan, Qashqadaryada tu'rk tilleri u'stemlikke erise basladı. Al Xorezm wa'layatında mong'ollar jawlap alg'annan keyin, XIII-XIV a'sirlerde burıng'ı Xorezm tili birotala toqtadı. Tu'rki tilinen oguz dialekti ornay basladı. Biraq jergilikli xalıqtın' ma'deniyatına etnikalıq quramına ta'sir jasamadı.
VI-VIII a'sirlerde arablardın' Orta Aziyanı jawlap alıwı aldında, tu'rk kag'anatları menen jergilikli aristokratlar eski tu'rkiy siyasiy birikpe tiykarında o'zbek, basqada Orta Aziya xalıqlarının' tili, ma'deniy birikpeleri negizi ku'sheyi baslag'an jerler ko'beydi. A'sirese bunday birikpeler Fergana, Buxara, Sogdiana, Xorezmde payda boldı. Bul da'wirde Orta Aziyag'a islamnın' tarqawı bunday bir-neshe etnikalıq bo'leklerdi bir dinge, olar arasındag'ı tillerdin' jaqınlasıwın tezletti.
Movarounnaxrg'a arqadan kelip, jergilikli u'stemlikke erisken o'zbeklerdin' keyingi etnik qatlamı, islamdı qabıl etken chagataylar toparı edi. Olardın' arasında tu'rk ha'm mong'ol birikpeleri (jalair, barlas h.t.b.) bar edi. Bul birikpeler XIV-XV a'sirlerde chagataylar dep ataladı. Bizin' da'wirimizge shekem sol chagatay urıwlarınan jetip kelgenleri: karluklar, barlaslar h.t.b. bolıp esaplanadı. XV a'sirdin' aqırında ha'm XVI a'sir baslarında Orta Aziyada siyasiy ha'm ekonomikalıq jag'day bosasqan. Ha'kimler, patshalar arasında biylik, ha'kimlik ushın talas tartıslar ko'beygen. Timuridlerdin' a'wladları Ferg'ana ha'kimi Babur ha'm Xirat ha'kimi Xusayn Bayqaralar Dashti qipchaqtan kelgen qu'diretli Shaybanixan basshılıg'ındag'ı jawınger o'zbeklerge qarsılıq ete almay sheginedi. O'zbekler dep tu'rki-mong'ol tu'rindegi kelgen urıwlar atalg'an. Olar Orta Aziyanı etnikalıq quramın antropologiyalıq tu'rin aytarlıqtay o'zgerte almadı. Olar tek XVII a'sirlerde g'ana O'zbekstannın' Zarafshan, Surxanda'rya, Qashqadarya ha'm Xorezm, Qaraqalpaqstan jerlerine aralasıp, jergilikli etnikalıq birikpelerdi irilendirdi. Etnikalıq ta'sir jasadı. Bul da'wirge tiyisli jazba estelikler "Sheybaniynama", "Nusratnama", "Abdullanama" h.t.b.
O'zbek ataması ele o'zinin' ilimiy tusinigine iye emes. Da'slep bul so'z Usman ibn Munkiz XII a'sir, miynetinde gezlesedi. Keyin Rashiddin jılnamalarında XIV a'sir, Jalalatdinnin' XII a'sir a'sker basshılarının' biri O'zbek dep tilge alınadı. Belgili tariyxshı Xamdulla Kazviniy XV a'sir Altın Orda a'skerlerin "O'zbekler" dep, al olarg'a tiyisli jerlerdi "o'zbek ma'mleketi" dep ataydı. XV-XVI a'sirlerge tiyisli jazba dereklerde de Sheybani qarawındag'ı barlıq urıw ha'm qa'wimler birikpesinde "o'zbekler" dep atag'an. Xiywa xanı Abulg'azı, XVII a'sir, o'zinin' tu'rkler shejiresinde Aq Orda xanı Tuqtag'u xan o'lgennen keyin onın' ornına 13 jasar O'zbek xan taxtqa otırg'an, son' barlıq Juchi elinin' barlıg'ın o'zbek eli dep ataydı. Geypara o'zbek shejiresinde o'zbek xalqın 92 urıwdan qurılg'an dep ko'rsetiledi. Biraq bul durıslıqqa kelmeydi. O'zbeklerdin' kelip shıg'ıwınday-aq, olardın' etnikalıq quramıda o'zgermeli. Geypara urıwlar irilenip, al geypara urıwlar maydalanıp, basqa urıwlarg'a aralasıp ketken. Mang'ıt ha'm qazaq urıwlarının' birikpeleri ha'm Sheybaniy xan qarawında tu'rki-mong'ol urıwlarınan payda bolg'an etnikalıq toparlar qıpshaq, mang'ıtlar, qanlılar, qon'ıratlılar, naymanlar sıyaqlı burıng'ı elatlar birikken O'zbek atamasına o'tken. Demek ha'r tu'rli urıw qa'wimlerden birikken etnikalıq birikpelerden‘ mang'ıt, qon'ırat, qıyat, qıpshaq, Qıtay, qan'lı, durmen, keneges, mın, qırıq, ju'z, loqay, nayman, chimbay, jalayır, karluk, no'kis, u'ysin, qatag'an h.t.b. Etnonimler o'zbek ha'm basqa da Orta Aziya xalıqlarının' qa'liplesiwine qatnasqan. Bul etnikalıq birikpelerdin' atamaları turmısı, xojalıg'ı, da'stu'rleri, dini h.t.b. ko'rinisleri a'yyemgi orta a'sir ilimpazları Maxmud Qashg'ariy, M.Narshaxi, Beruniy miynetlerinde ko'rinedi. O'zbek urıw-qa'wimlerinin' atamaları a'sirese etnotoponimlerde, yag'nıy geografiyalıq atamalar menen elatlardın' h.t.b. atamasında ko'rinedi. Jan'a da'wirde XIV-XIX a'sirlerde de ha'm en' jan'a da'wirde de o'zbek ha'm basqa Orta Aziya xalıqlarının' qa'liplesiwi dawam etken. Etnikalıq birikpeleri o'zlerinin' o'zge atamaları menen birge xojalıg'ının' tu'rinde (otırıqshı, yarım otırıqshı) da'stu'rinde, tilinde de o'zgesheliklerin saqlag'an. Tariyxshılar pikirinshe o'zbek xalqı 3 subetnostan birikken. Birinshi subetnos - a'yyemgi da'wirlerden o'tırıqshı qa'wimlerge b.e. I-mının'shı jılları arqadan ko'ship kelip aralasqan tu'rki tilindegi qa'wimler birikpesinen qa'liplesken xalıq "Sart" dep atalg'an, ol ko'birek Fergana, Tashkent, Xorezm, Zarafshan wa'layatlarında jasag'an.
Ekinshi subetnos - Sheybaniyler kelmesten burıng'ı jergilikli tu'rki tilindegi qa'wimler menen jasag'an Sheybaniyler menen kelgen tu'rki qa'wimler aralaspası "tu'rkler" dep atalg'an. Olar XX a'sir baslarına shekem xojalıg'ında yarım ko'shpeliler, urıwlarg'a bo'linerlik o'zgeshikleri menen jasag'an. Bular Fergana, Samarqand, Jizzaq wa'layatlarında ko'birek aralasqan. O'zbek xalqının' tag'ı bir kishkene bo'legi - tatlar, bular Xorezm oblastında jasap ha'zir o'zbekke aylang'an.
U'shinshi subetnos, burıng'ı XV-XVI a'sirlerde Movarounnaxrge kelgen Deshti Qıpshaqtan ko'ship kelgen'lerdin' a'wladları. Olar "o'zbekler" dep atalg'an. 1920-jılg'a shekem, bular o'z urıw atamaların saqlag'an. Ma'selen, Buxarada 40, Xorezmde 20, Deshti Kipchak urıw atları o'mir su'rgen.
Olarda endogamiya ta'rtibinde bolg'an. Olardag'ı Mang'ıt, Qon'ırat, Qıpshaq, Nayman mayda urıwları ha'm toponimler a'yyemgi etnonimlerdi ko'rsetedi.


text:
Burada verilen fiyatlar bu boyutladaki metinler için geçerlidir. Boyutlar ve yazının okunulabilirlik derecesine göre fiyatlarda küçük değişiklikler olabilir.
© 2007 Osmanlıca
Çeviri.Net
Osmanlıca, osmanlıca çeviri, osmanlica, osmanlica ceviri, osmanlıcaçeviri, osmanlicaceviri, ottoman, ottoman language, ottomanlanguage, Osmanlıca, osmanlıca çeviri, osmanlica, osmanlica ceviri, osmanlıcaçeviri, osmanlicaceviri, ottoman, ottoman language, ottomanlanguage, Osmanlıca, osmanlıca çeviri, osmanlica, osmanlica ceviri, osmanlıcaçeviri, osmanlicaceviri, ottoman, ottoman language, ottomanlanguage,Osmanlıca, osmanlıca çeviri, osmanlica, osmanlica ceviri, osmanlıcaçeviri, osmanlicaceviri, ottoman, ottoman language, ottomanlanguage,Osmanlıca, osmanlıca çeviri, osmanlica, osmanlica ceviri, osmanlıcaçeviri, osmanlicaceviri, ottoman, ottoman language, ottomanlanguage,Osmanlıca, osmanlıca çeviri, osmanlica, osmanlica ceviri, osmanlıcaçeviri, osmanlicaceviri, ottoman, ottoman language, ottomanlanguage,Osmanlıca, osmanlıca çeviri, osmanlica, osmanlica ceviri, osmanlıcaçeviri, osmanlicaceviri, ottoman, ottoman language, ottomanlanguage,Osmanlıca, osmanlıca çeviri, osmanlica, osmanlica ceviri, osmanlıcaçeviri, osmanlicaceviri, ottoman, ottoman language, ottomanlanguage,Osmanlıca, osmanlıca çeviri, osmanlica, osmanlica ceviri, osmanlıcaçeviri, osmanlicaceviri, ottoman, ottoman language, ottomanlanguage


text:
Awıl
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
-
Castle Combe awılınıñ töp uramı, Wiltshire, Angliä
-
Masouleh awılı, Gilan töbäge, İran
-
Şveytsariä tawları arasında yatuçı Lötschental üzänendäge awıl
Awıl keşelärneñ bergä yäşi torğan urınnarınıñ ber töreder. Xalıq sanı berniçä distädän berniçä meñgä qädär bula ala. Kübesençä awıl tirä-yünendä, yäğni tabiğät qoçağında urnaşa. Awıl ğädättä küçemsez, qaywaqıt isä küçemle dä bula ala. [1]. Tağın ber ayıra torğan üzençälege - keşelärneñ yäşägän yortlarnıñ ber-bersenä yaqın toruları, yäğni tirä-yün buylap taralğan kileş tormawları.
Awıl - natural' xucalıq belän yäşägän cämğiätlärneñ ğädäti toru forması. İske zamannarda Şähär häm qalalarda xalıqnıñ sanı bik kim bulğan, ä alarda yäşägän xalıqnıñ öleşe bik az ide. Sänäği inqilab säbäple keşelär küpläp şähärlärgä küçä başlıylar häm awıllarda yäşäwçelärneñ sanı kimi bara.
Awıl xalqı[үзrәpTү]
1926 yıldan 1989 yılğa qädär Räsäyneñ awıl xalqı sanı 76 millionnan 39 millionğa qädär kimede. Monıñ säbäpläre - kollektivizatsiä (kolxozlaştıru), urbanizatsiä (şähärlärgä küçü) häm İkençe Dönya suğışı bulıp tora. Bügen awıl xalqı sanınıñ kimüe aqrınlaşqan, läkin tuqtamağan. Berençe çiratta keçkenä awıllar xalqın yuğalta. 1959 yılda 500dän äzräk keşelek awıllarda awıl xalqınıñ yartısı yäşägän, bügen isä - öçtän bere genä.
Räsäyneñ awıl xalqı sanı:
İnguşetiädäge Ordjonikidzevskaya awılı - Räsäydä iñ zur awıl toraq urını häm dönyanıñ iñ zurlarınnan berse. Awıl xalqı sanı 65.1 meñ täşkil itä, bu urta zurlıqtağı şähärgä turı kilä.
Awıl keşeläreneñ kübese awıl xucalığı belän şöğellänä, üze häm ğäiläse öçen azıqnı üze üsterä.
Awıllarda yış qına awıl xucalığı produktları eşkärtü eşlätmäläre tözelä: tegermännär, ağaç kisü h.b.
Etimologiä[үзrәpTү]
Tatar telennän başqa tellärdä awıl terminı İdel-Ural häm Kavkaz töbäklärendä urnaşqan möselman xalqı yäşägän awıl toraqları öçen qullanıla.


text:
Maxabxarata
Maxabxarata (महाभारत: {{{4}}}), /maɦaːbʱaːrət̪ə/) - hind xalqının' a'yyemgi eposlarının' biri. "Maxabxarata" degen so'zdin ma'nisi - "Bxarata a'wladlarının' jılnaması" degendi an'latadı. Qa'nigelerdin' aytıwınsha bul epos bizinin' eramızg'a shekemgi X-XIII a'sirlerde jazılıptı. Ju'z mın' ba'yitten ibarat, du'nya xalıqlarının' ko'p tillerine awdarılg'an.
Hind ilimpazlarının' tastıyıqılawına qarag'anda bul epostın' syujetindegi waqıyalar tariyxıy waqıyalarg'a ku'ta' jaqın eken, epostag'ı qaharmanlar o'tmishte jasap o'tken adamlar eken. Barlıq Shıg'ıs an'ızları sıyaqlı "Maxabxarata" da miflik syujetler, fantastikalıq su'wretlewler ko'p ushırasadı. Epostag'ı tiykarg'ı mazmun Bxarata dinistiyasının' Hindstandag'ı bir neshe mın' jıllarg'a sozılg'an hu'kimranlıg'ın bayan etiwden ibarat.
Eposta hindlerdin' hu'kimdarlarının' biri Dushtyanta tuwralı waqıyalar sheberlik penen so'z etiledi. Bul patsha jolbarıs awında onın' izinen quwıp ju'rip, janındag'ı mergenlerden adasıp qalıptı. Du't tog'aydın' arasında og'ada go'zzal qızg'a gezlesipti. Onın' menen so'ylesip bul qızdın' anası peri ekenligin bilipti. Anası qızdı suw jag'asında qaldırıp, o'zi ko'kke ko'terilip ushıp ketipti. Jalg'ız adamlardan aman saqlaw ushın hesh kimge ko'rsetpey du't tog'ay ishinde ta'rbiyalap o'siripti. Qızg'a da'rwish Shakuntala dep at qoyıptı. Dushyanta ha'm qız biri-birin unatıptı. Da'rwish atası bul ekewinin' nekelesip qosılıwına ruxsat etipti. Eki jas bir ay dawamında da'riwishtin' shatpasında baxıtlı jasaptı. Usı waqıt ishinde Dushyantanın' mergen batırları bulardı izlep tawıptı. Al, Dushyanta o'z qalasına keter waqtında, da'rwish og'an qızdı sarayg'a alıp barmawdı ma'sla'hat etipti. Dushyanta o'z sarayına qaytıptı.
Tog'ız ay o'tken son' qız ko'z jarıptı. Ha'mledar eken. Ullı bolıptı. Al Dushyanta jeti jılg'a shekem su'yip nekelesip alg'an hayalınan ha'm ulınan xabar almaptı. Bala ku'shli, sulıw ha'm aqıllı bolıp o'sipti. Eposta so'z etiliwinshe, Qız Dushyanta menen nekeleskende og'an jeti jıl burın sha'rt qoyg'an eken. Al, Dushyanta bolsa sol sha'rke razı bolg'an eken. Qız patshag'a jeti jıl burın mınaday sha'rt qoyıptı:
Nekeden son' ul tuwsan',
Atası onı qollasın.
Taxt iyesi sol bolsın,
Basqa patsha bolmasın.
Dushyanta bulardın' halınan hesh xabar almaptı. Ku'ta' qa'weterlengen Shakuntala ilahiy ku'sh- Ta'biyatqa jalbıranıp, qollap-quwatlawın soraptı:
Ot ha'm Samal, Jer ha'm Samal,
Sizler gu'wa a'wel bastan,
Ha'mmege ten' Ay ha'm Quyash
Perzentime nurlı jol ash!
Sol zamanlardın' da'stu'ri boyınsha o'z perzentine atası at qoyıwı kerek eken. Al, balag'a bolsa at qoyılmag'an. Sonlıqtan Dushyantanın' keliwinen gu'der u'zgen Shakuntala ulın ertip patsha sarayına barıptı. Patsha hayalı Shakuntala ha'm ulın tanısa da, tanımag'anday tu'r bildirip "Mına qan'g'ırıp kelgen gezendelerdi saraydan quwıp shıg'ın'lar" dep xızmetkerlerine buyırıptı. Xızmetkerler buyrıqtı orınlaptı, ana ha'm balanı saraydan quwıptı. Sonda qudiretli ko'kten bir saza esitilipti.
Jaqsı hayal-baxtın'dur,
Perzent-tajı ha'm taxtın'dur,
Baxtın oylag'an shaxlar,
Ul ha'm hayal saqlar.
Neke suw ishken qolın'nan,
Keldi sadıq hayalın',
Bezip batır ulın'nan,
Qayda ketti qıyalın'.
Bunı esitken Dushyanta Shakuntala menen balasın qasına alıptı. Olardı xalqına tanıstırıp balasına Bxarata dep at qoyıptı. Usı Bxaratan baslap Hindstannın' danıshpan ha'm a'dalatlı, ma'rt patshalarının' ko'p a'sirlerge sozılg'an dinastiyası du'nyag'a kelegen eken.
"Maxabxarata" da'stanının' ha'r bir babında mehir ha'm jawızlıq a'dalatlıq ha'm na'haqlıq, jaqsılıq ha'm jamanlıqtın' gu'resi tuwralı u'lken shabıt penen so'z etiledi. Neshe a'sirler dawam etken gu'res, tiykarınan hind patshaları Kauravlar a'wladı ha'm Pandaular a'wladı arasında ha'wij aladı. Kauravlar a'wladı-bahadir Durudxuna Quyashtın' ulı Karna menen dos eken. Arjunanın' en' u'lken kemshiligi menmenlenip ketken. Ekewinin' arasındag'ı kelispewshilik ja'njellerde, urıslarda ko'binshe Durudxuna jen'islerge erisedi. A'piwayı adamlarda bar kemshilikler Arjunada ushırasıp turadı. Ol qullar oyınına da beriledi, patshalıg'ı ha'm mol du'nyasınan ayıraladı, du't tog'aylarda su'rginlerde jasaydı. Durudxunada da bir qatar kemshilikler bar. Ol bazı bir qıyın ma'selelerde hiyle islewden tartınbaydı. Al, Quyashtın' ulı Karnanın' obrazın ideallastırıwshılıqtı an'laymız. Eposta Karpanı sawashı menen qosılıp tuwıladı, dep su'wretleydi. Onın' qullarınan shıqqan nurlar u'stindegi sawıtın altınday jaltıratıp, ko'rkem ju'zip ja'ne de go'zzallandırıp ko'rsetedi eken.
Eposta Orta Aziyada jasag'an a'yyemgi qa'wimlerdi so'z etiwshi mag'lıwmat da'reklerdi de gezlestiemiz. Yudxishtxira patshalıg'ının' tariyxın so'z etiwshi bapta: "Yudxishtxira patshanın' da'rgayında basqa xalıqlardın' qatarında saklar, taxorlar ha'm qan'lılar gezip ku'tip otırar edi."


text:
Qasím xan
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Qasím xan (?-1469), Qasím xanlığınıñ berençe idaräçese (1450. yıllardan). Oluğ Möxämmäd xannıñ ulı. Biläw yanındağı suğış (1437) häm Suzdal yanındağı suğışlarda (1445) qatnaşa. Suzdal yanı suğışınnan soñ tözelgän solıx kileşüe ütäleşenä küzätçelek itü öçen bertuğanı Yaqub belän Mäskäwgä Böyek Kenäz Vasili II sarayına cibärelä. şunda xezmättä qala. 1449. yılda Paxra yılğası yanında Mäskäw kenäzlegenä yaw belän barğan Olı Urda xanı Säyed Äxmäd ğäskären tar-mar itä. 1447-1453. yıllarda, kenäz Vasili II yağında torıp, Mäskäw täxete öçen köräşkän Dmitri Şemákağa qarşı suğışa. 1452. yıl tiräsendä Vasili II aña näsel bilämäsene sífatında Rázan kenäzlege belän çiktäş elekke Mişär yortı cirlären häm Gorodets Meşçórski qalasın birä. Şul cirlektä Qasím xanlığı barlıqqa kilä. Qazan täxete öçen köräştä qatnaşa.


text:
Gülben Ergen Son Şarkıları Dinle Full
» Hande Duru tarafından yazılmıştır.
gülben ergen,gülben ergen dinle,gülben ergen şarkıları,gülben ergen şarkıları dinle,gülben ergen full dinle,gülben ergen yeni dinle,gülben ergen eski dinle,gülben ergen son albüm dinle,gülben ergen tüm şarkıları dinle,gülben ergen en popüler müzikleri dinle,gülben ergen hit dinle,gülben ergen mp3 dinle,gülben ergen şarkı sözleri,gülben ergen youtube izle,gülben ergen 2012 dinle,gülben ergen 2012 son albüm şarkıları dinle,gülben ergen şarkı listesi dinle,gülben ergen sarkisidinle,gülben ergen 2013,gülben ergen full albüm dinle, alt=
Etiketler: g, gülben ergen


text:
Mäҗlis räisini qobul qildi
Seşänbä küni Aqordida Dšlät rähbiri Parlament Mäҗlisiniŋ räisi Nurlan Niğmatulinni qobul qildi. Nurlan Niğmatulin Nursultan Nazarbaevqa Toluğiraq »
Yaraysän, Denis!
Bu künni qazaqstanliqlar bir häptä mabaynida kütti. Ahiri, štkän җümä küni jutdişimiz Denis Ten Soçida štüvatqan Toluğiraq »
Deputat härhil käsip egiliri bilän uçraşti
Qazaqstan Җumhuriyiti Parlamenti Mäҗlisiniŋ deputati Murat Ähmädiev bilän җamaätçilik väkilliri, ämgäk kollektivliri arisida Dšlät rähbiriniŋ Mäktübini Toluğiraq »
PAYTÄHTKÄ — ALAhİDÄ DİQQÄT
Dšlät rähbiri Nursultan Nazarbaev Astanani tehimu täräqqiy ätküzüş mäsililirigä beğişlanğan keŋäşmä štküzdi. Keŋäşmigä Prem'er-Ministr S.Ahmetov, Prezident Toluğiraq »
Sot sistemisiniŋ mäsililiri muhakimä qilindi
Çarşänbä küni paytähttiki Mustäqillik sariyida Qazaqstan Җumhuriyiti sud'yaliriniŋ Vİ qurultiyi bolup štti. Toluğiraq »
Kšrgäzmä eskizi qobul qilindi
16-oktyabr' küni Dšlät rähbiri Nursultan Nazarbaevniŋ räisligidä EKSPO-2017 häliqara kšrgäzmisigä täyyarliq vä uni štküzüş mäsililiri boyiçä Toluğiraq »
Küçlük ihtisat — täräqqiyat kapaliti
Prezident Nursultan Nazarbaev 10-11-sentyabr' künliri Astanada štkän Täräqqiy etivatqan närqlär Evraziyalik foruminiŋ plenarliq oltirişiğa qatnaşti. Toluğiraq »
«1001 PERİŞTÄ» — QİZİL MÄYDANDA
Ataqliq rässam Lekim İbragimovniŋ bu äsäri vä uniŋ šzi Ginnessniŋ Rekordlar kitaviğa kirdi Biz štkän jili Toluğiraq »
Prezident Pavlodar vä Şärqiy Qazaqstan vilayätliridä boldi
Düşänbä küni Dšlät rähbiri Nursultan Nazarbaev Pavlodar vilayitidä iş babidiki säpärdä bolup, birqatar işläpçiqiriş orunliri vä Toluğiraq »
Därviş «käşkülini» taşlimaydekän
Ävliyalar jutiğa ziyarät Äzäldin hälqimiz duniyadin štkän büyük şähslärniŋ mazarlirini ziyarät qilişni muqäddäs päriz däp çüşängän. Toluğiraq »
«Äl täğdiri — meniŋ täğdirim»
mavzusi astida Almutida Uyğur mädäniyät küni bolup štti Ötkän jili küzdä hälqimizgä vakalätän paaliyät elip berviatqan üç Toluğiraq »
Oqurmänlärniŋ vätänlik näşirlärgä bolğan qiziqişi aşmaqta
«Ehtiyaҗ bar yärdä, täklipmu bolidu» demäkçi, bügünki kündä elimizdä näşir qilinidiğan barqatar gezit-jurnallar šz tarilimini kšpäytişni kšzdä tutmaqta. Milliy razimänlik bilän häliqlär dostluğini tuğ qilip tutqan, şu arqiliq oqurmänlär arisida alahidä ammibapliqqa egä «Uyğur avazi» geziti – şularniŋ biridur. hazir bu näşir 15 miŋğa yeqin tarilim bilän yoruq kšrmäktä.
Evraziya ihtisadiy ittipaqi toğriliq şärtnamini tästiqläş häqqidä
Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Qanuni/ 2014-jili 29-mayda Astanada tüzülgän Evraziya ihtisadiy ittipaqi toğriliq şärtnamä tästiqlänsun.
Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Prezidenti
N.NAZARBAEV.
Astana, Aqorda, 2014-jil, 14-oktyabr'
№240-V QҖQ
Prezident hozurida boldi
Nursultan Nazarbaev Astana şähiriniŋ hakimi İmanğali Tasmağambetovni qobul qildi.
Birläşminiŋ orniğa ittipaq quruldi
Qazaqstan Prezidenti Nursultan Nazarbaev Belarus' Җumhuriyitidä iş babidiki säpärdä bolup, MDh Dšlät rähbärliri keŋişiniŋ, Evraziya ihtisadiy birläşmisi dšlätlärara keŋişiniŋ vä Aliy Evraziya ihtisadiy keŋişiniŋ mäҗlislirigä qatnaşti.
Telegramma
«Uyğur avazi» gezitiniŋ baş muhärriri Erşat Äsmätovqa!
Şuni mämnuniyät bilän hävär qilimizki, bügünki küngä qädär Uyğur nahiyäsi, Ğalҗat yezisiniŋ turğunliridin 150 ailä «Uyğur avazi» gezitiğa yezildi. Muştiri toplaş mävsüminiŋ ahiriğiçä štkän jilqi kšrsätküçtin aşimiz degän ümütimiz bar.
Märüpҗan MÄMİROV,
Ğalҗat yezisiniŋ hakimi.
Ähmiyätlik investor, işäşlik şerik
Prezident Nursultan Nazarbaev Bel'giya Korol'luğida iş babidiki säpärdä boldi. Dšlät rähbiriniŋ moşu mämlikättä boluş programmisi Bel'giya Koroli Filipp bilän uçrişiştin başlandi.
Süpätlik därisliklär boyiçä bilim beriş keräk
Bügünki künniŋ muhim mäsilisi/ Parlament Mäҗlisi räisiniŋ orunbasari Dariğa Nazarbaevaniŋ räisligidä štkän «hškümät saatida» bilim vä pän ministri Aslan Särinjipov Qazaqstan mäktäp oquğuçiliriniŋ 2015-jili häqsiz därisliklär bilän täminlinidiğanliğini vädä qildi.
hakim jurnalistlar bilän uçraşti
Baş qoşuş/ Mälumki, buniŋdin biraz vaqit ilgiri җänubiy paytähtimizdiki nahiyälär qatariğa yänä bir nahiyä — Naurızbay nahiyäsi qoşulğan edi.
«Etiz mälikisini» yärdä qoymayli
Nahiyälik hakimiyätlärdä/ Biyilqi küzlük jiğin-terim işliri täbiätniŋ kütülmigän qäğişlikliri şaraitida štmäktä. Ätiyazniŋ keçikip kelişigä, yaz ayliriniŋ adättin taşqiri issiq vä yamğur-yeşinsiz boluşiğa qarimastin, şaŋlarda här halda kšmüqonaq boluq šsüp, yetilivedi, hosulni israpsiz jiğişturuveliş qolğa elinğanda, häptiläp yamğur yeğip, kün salqin tartip kättidä, iş sür°itini tšvänlitivätti.
Mähsitimiz — millätlärara razimänlikni vä häliqlär dostluğini tärğip qiliş
Mätbuat vä hayat/ Bügünki taŋda Qazaqstanda FM dolqunliri boyiçä 35 radiostantsiya (uniŋ tšrti dšlätlik radiostantsiya) hävär taritidu. Ularniŋ içidä äŋ uzaq tarihqa egä — Qazaq radiosi.


text:
William Shakespeare
William Shakespeare (aytılıwı:William Shekspir; aprel, 1564 - 23 aprel, 1616) inglis jazıwshısı. Ol pesalar ha'm poeziya jazg'an. Ko'plegen adamlar onı ha'mme da'wirdin' en' ullı inglis jazıwshısı ha'm du'nyanın' ullı jazıwshılarının' biri esaplaydı. Ol tragediya, komediya ha'm tariyxıy shıg'armalar jazg'an. Onın' poeziyası ha'm pesaları muxabbat, qızg'anısh, ashıw ha'm basqa da sezimlerge iye adamlar haqqında. Du'nya ju'zi boylap mektep oqıwshılar ol haqqında uyrenedi. Ol jumısların 1590-1613 jıllar aralıg'ında do'retken.
Mazmunı
O'miri[o'zgertiw]
Shakespeare 1564-jılı aprel ayında Angliyanın' Stratford-upon-Avon qalasında tuwılg'an, John Shakespeare ha'm Mary Ardennin' balası. Shakespeare 1582-jılı 28-noyabrde o'zinen 8 jas u'lken Anne Hathawayge uylenedi. Anne u'sh aylıq ha'mledar edi. Olardın' u'sh balası bolg'an: Susanna ha'm egizekler Hamnet ha'm Judith. Uylengennen keyin Shakespeardin' atı 1592-jılg'a shekem shıqpaydı, sebebi ol Londonda jazıwshılıq penen shug'ıllanadı.
1596-jılı Hamnet qaytıs boladı. Olardın' atlarının' uqsaslıg'ı sebepli, geybir adamlardın' oyınsha, onın' o'limi Shakespearedin' 1600-1602 jılları jazg'an Daniya printsi Gamlettin' tragediyalıq tariyxı pesasının' ideyasın tuwdırg'an.
1598-jılg'a kelip Shakespeare Londonda, Temza da'ryasının' arqasında jaylasqan Michael Turner degen jerde jasag'an ha'm ol Ben Johnson ta'repinen jazılg'an Ha'r kim o'z yumorında pesası aktyorlar diziminin' en' joqarısında bolg'an.
Shakespeare "Lord Chamberlain adamları" dep atalatug'ın aktyorlıq toparda islegen. Topar, sol waqıtları basqalar sıyaqlı, og'an pul ajıratqan Lord Chamberlainnin' atı menen atalg'an. Bul topardın' ataqlı bolg'anı sonshelli, 1613-jılı Elizaveta I xanshayımının' o'liminen keyin, jan'a patsha James I topardı qollap quwatlag'an. Topar atı "Patsha adamları" atına o'zgertiledi.
Londonda Shakespearedin' a'wmeti ku'sheygen. Ol Londondag'ı Blackfriars degen jerden uy satıp alg'an ha'm u'lkenligi boyınsha Stratfordtag'ı ekinshi orında bolg'an New Placeti iyelegen.
Shakespeare jumıs islewdi 1613-jılı toqtatqan ha'm 1616-jılı qaytıs bolg'an. Ol o'limine shekem Anne menen jasag'an. Onın' qa'bir tasında (a'wliyede jatqan jerindegi tasında) bılay jazılg'an (inglisshe):
Good Friend, for Jesus' sake forbear
To dig the dust enclosed here:
Blest be the man who spares these stones,
And cursed be he that moves my bones.
Bul hesh kimnin' qa'bir tastı qozg'awı yamasa onın qa'birin ashıwg'a haqlı emesligin an'latadı. Egerde kimde-kim onın' denesin qozg'awg'a ha'reket etse, bul adamdı a'wmetsizlik ku'tedi. Geybir adamlardın' aytıwınsha, Shakespeare jazg'an basqa jumısları onın' qa'birinde, biraq hesh kim bunı teksermegen, a'wliye tasındag'ı so'zlerden qorqqan bolıwı mu'mkin. Tariyxshılar Shakespeare ta'repinen jazılg'an hesh bir jumıs onın' menen birge jerlengenine isenbeydi.
Shakespearedin' belgili jumısları[o'zgertiw]
Shakespearedin' pesalarının' tolıq dizimi:
- Shakespeare tragediyaları:
- Romeo and Juliet (Romeo ha'm Julietta)
- Macbeth (Makbet)
- King Lear (Patsha Lir)
- Hamlet (Gamlet)
- Othello (Otello)
- Titus Andronicus
- Julius Caesar (Yuliy Sezar)
- Antony and Cleopatra (Antony ha'm Kleopatra)
- Coriolanus
- Troilus and Cressida (Troilus ha'm Kressida)
- Timon of Athens (Afina Timonı)
- Shakespeare komediyaları:
- The Comedy of Errors (Qa'teler komediyası)
- All's Well That Ends Well (Jaqsı juwmaqlang'an is jaqsı)
- As You Like It (Sizin' qa'lewin'izshe)
- A Midsummer Night's Dream (Jazg'ı tu'ndegi tu's)
- Much Ado About Nothing (Taqır jerden shan' shıg'arıw)
- Measure for measure
- The Tempest (Dawıl)
- Taming of the shrew
- Twelfth Night or What You Will (On ekinshi tu'n yamasa sizin' qa'lewin'iz)
- The Merchant of Venice (Venetsiya sawdageri)
- The Merry Wives of Windsor (Windsordın' kewilli hayalları)
- Love's Labour's Lost (Su'yikli jumıs paydasız)
- The Two Gentlemen of Verona (Veronanın' eki djentlmeni)
- Pericles Prince of Tyre
- Cymbeline
- The Winter's Tale (Qıs gu'rrin'i)
- Shakespearedin' tariyxıy shıg'armaları:
- Richard III
- Richard II
- Henry VI, 1-bolim
- Henry VI, 2-bolim
- Henry VI, 3-bolim
- Henry V
- Henry IV, 1-bolim
- Henry IV, 2-bolim
- Henry VIII
- King John (Patsha Djon)
"Shakespeare"di kim jazg'an?[o'zgertiw]
Shakespearedin' o'liminen 150 jıllardan keyin, geybir ilimpazlar "Shakespeare" dep atalg'an jumıslar haqıyqatında William Shakespeare ta'repinen jazılmag'anlıg'ı haqqında ayta basladı. Bunday dep aytıwı ushın bir neshe sebepler bar edi. Ma'selen, "Shakespearedi" jazg'an adam basqa ma'mleketler (a'sirese İtaliya) haqqında ko'p mag'lıwmatqa iye bolg'an, biraq bizlerge belgili bolg'anınday William Shakespeare hesh qashan Angliyadan basqa jaqqa shıqpag'an.
"Shakespeare" di jazg'an basqa bir neshe jazıwshılar Francis Bacon, Christopher Marlowe ha'm Oxford Grafı Edward de Vere bolg'an dep shamalanadı. Ko'plegen ilimpazlar William Shakespeare atı menen atalg'an jumıslardı haqıyatında da o'zi jazg'anlıg'ına isenedi, biraq "Shakespearedi" basqa birew jazg'anlıg'ı haqqındag'ı pikir ele ko'p talıqlanbaqta.
Basqa web-betler[o'zgertiw]


text:
Geraylar
Geraylar (arap urufatında: كرایلر) - Qırım Hanlığınıñ ükümranları.
Geray adı aqqında[deñiştir]
Birinciden, qayd etmek kerek ki, "Girey" aytmağa yañlıştır. "Girey" - ruslaştırılğan şekli. "Geray" - Qırım hanlarınıñ sülâle adıdır. "Geray" adı - Qırım hanlığına temel qoyğan I Hacı Geray hanımızdan başlap nesilden-nesilge keçken ve ta 1783 s. Qırım Rusiyege keçkeninece, tahtta Şahin Geray hanğa qadar bu isimni qabul etkenler. Adnıñ peyda olmasına rağmen, alimler arasında eñ keniş tarqalğan fikir - Hacı hannıñ öz adı Geray edi. Bu isim türk dünyasında meşur olıp, onıñ manasını açıqlağan bir qaç söz ve ibareler arasında - "doğru", "adaletli" degen bir mana bardır. "Geray" adı öyle de tek bir insannı Hacı Geray hannıñ adı qalır edi, lâkin onıñ altıncı oğlu - Meñli - öz adına babasınıñ Geray adını soyadı olaraq qoştı. Meraqlısı şu ki, Meñliden evel olğan 5 ağası bu meselege böyle taraftan yanaşmadılar
Hanlar cedveli[deñiştir]
* Canibek Geray (1624 s.) ve Maqsud Geraynıñ (1771-1772 ss.) saltanatları cedvelde kösterilmegen. Bu hanlar Osmanlı sultanı tarafından resmiy olaraq tasdıqlanğanına baqmadan tahtta yer alıp Qırım Hanlığını idare etmegenler. Aslında bu vaqıtlarda Qırımnı III Mehmed Geray ve II Sahib Geray idare etkenler.
Bazı menbalarda añılğan Şahbaz Geray (1787-1789) ve Baht Geray (1789-1792), 1783 senesi Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım Hanlığını idare etmegenleri içün cedvelge kirsetilmegen.
Arap urufatında Geray ismi ananege binaen كراى olaraq (yani گ yerine ک ile) yazılğan edi.


text:
Kemalpaşa Tatlısı Tarifi
Kemalpaşa Tatlısı Tarifi – 8 kişilik
Oktay Usta Yemek Tarifleri olarak bu tarifimizde sizlere tatlı tariflerinden Kemalpaşa Tatlısı Tarifi ‘ni anlatacağız.
Kemalpaşa tatlısı malzemeleri
- 1 paket kemalpaşa tatlısı
- 1 kilogram toz şeker
- 1 litre su
Kemalpaşa Tatlısı Tarifi
Tencereye 1 lt su, 1 kilogram toz şeker alınır. Kaynamaya başlayınca kemalpaşa tatlısı eklenir. Yumuşayıncaya kadar pişirilir. Pişen tatlılar servis tabağına alınarak isteğe göre hindistan cevizi veya yeşil fıstıkla servis yapılır. Afiyet olsun.
Kategori Oktay Usta Tatlı Tarifleri | Yorum Yazın
Etiket hindistan cevizi, kemalpaşa tatlısı, kemalpaşa tatlısı nasıl yapılır, kemalpaşa tatlısı nasıl yapılır oktay usta, kemalpaşa tatlısı oktay usta, kemalpaşa tatlısı tarifi, kemalpaşa tatlısı tarifi oktay usta, kemalpaşa tatlısı tarifleri, oktay usta, oktay usta kemalpaşa tatlısı, oktay usta kemalpaşa tatlısı tarifi, Oktay Usta Yemek Tarifleri, resimli tatlı tarifleri, şeker, su
Yorumlar
Yorum Yazma Bölümü