text:
Qırım «ükümeti» aşayt mahsulatınıñ fiyatlarını teşkerip, soñki afta devamında 9 malınıñ fiyatı eksilgenini bildirdi. Mında Qırım fiyatları Rusiye fiyatlarından qat-qat ucuz olğanını qayd eteler.
«Bugünde-bugün Qırımda içtimaiy ceetten emiyetli olğan 23 aşayt mahsulatınıñ fiyatı Rusiye Federatsiyasınıñ yaqın regionlarındaki fiyatlardan 2-2,5 qat ucuzdır», – dep tekrarlay Qırım «iqtisadiyat inkişafı naziri» Svetlana Verbanıñ aytqanlarını «Nazirler şurasınıñ» matbuat hızmeti.
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov bildirdi ki, fiyatlar belgilengende, mahsulatnıñ taşıma fiyatı da esapqa alına.
Onıñ malümatına köre, em Ukraina, em de Rusiyeden mahsut taşıması bayağı paalı tura.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadada aşayt mahsulatı ve ilâclar fiyatı, yol parası artıp başladı.


c: text/html

text:
Herson vilâyetiniñ qırımtatar cemiyet vekilleri Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya tarafından milliy Meclisniñ qapatılmasınen bağlı açılğan davanen çorlanmaqtalar.
Herson regional meclis reisi Lenur Lümanov qayd etkeni kibi, uquqiy taraftan hususan qırımtatar milliy Meclisi faaliyetiniñ yasağı ile bağlı, Kreml nezareti astında bulunğan Qırım hızmetleriniñ bir de bir qararlarnı almağa temelleri yoq.
«Poklonskaya kim olğan? Bu nasıl dadalet? Yasaq etmek, izin bermek - bu meselede qarar almaq içün, olar kim olğan?», - dep ayttı Lenur Lümanov Qırım.Aqiqatqa
«Biz Qırım Ukrainağa qaytması içün areket etemiz. Onıñ içün ne Aksönov, ne Konstantinov, ne Poklonskaya bizge mania olamazlar. Biz yavaş, amma eminliknen bu maqsadqa irişmek içün adımlaymız, olar Qırımda Meclisni yasaq etseler bile, iç bir şeyni qazanamaycaqlar. Meclis tamırlarınen sürüp atılmaz», - qayd etti Geniçesk rayonnıñ Sçastlivtsevo köyüniñ yerli meclis muavini Artur İzmaylov.
Qırımtatar cemaatçılığı Meclisniñ qapatılmasınen bağlı qattı izaat berdi.
Mart 3 sabası Qırımda qırımtatar milliy Meclisniñ qapatılmasınen bağlı makemeniñ ilk oturışı keçti. Belli ki Rusiye nezaret astında bulunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya mezkür teşkilâtnı yasaq etip, ekstrimistik teşkilâtı olaraq tanımaq işinde davacı olaraq çıqtı. Qırımtatarlarnıñ temsil organında böyle ariza özünde bir sıra uquqiy añlaşılmamazlıqlar taşığanı aqqında aytmaqtalar, böyle dava peyda oluvınıñ siyaset sebepleri bar ve maneviy ceetten olar bu yasaqqa endi azırlanalar.
Rusiye nezaret astında bulunğan Qırım prokuraturası mart 3 künü keçirilgen makeme oturuşında «delil» olaraq 630 saife ve 10 disk malümat teslim etti. Meclis menfaatını qoruğanlarğa vesiqalarnen tanış olmaq içün 7 kün berildi.
Makemeniñ yañı oturışı mart 10 kününe belgilengen.
Qırım uquq qoruyıcı gruppası halqara teşkilâtlarğa Qırımdaki Milliy Meclisniñ qapatılmasına izin bermemek arizası ile muracaatta bulundılar. Mezkür arizada uquq qoruyıcılar halqara teşkilâtlarnı qırımtatarlarğa ve Milliy Mecliske qarşı yapılğan siyaset sebebinden taqip etilmesine yol bermemek ve mümkün olğanı qadar buña tesir etmege çağıralar.
Avropa birligi qırımtatar milliy meclisniñ qapatılmasınen bağlı öz raatsızlıqnı endi bildirdi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qırımtatar liderleri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımadağa 5 yıl devamında kirmege yasaq ettiler.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev, Rusiyeniñ Qırım meselesini qapalı sayğanı içün Türkiyede Ukraina ile aytışmağa razı olmaz, dep fikrini bildirdi. Bunıñ aqqında Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında ayttı.
"Rusiye iç bir vaqıt Türkiyeniñ vastalığına razı olmaycağını tüşünem, çünki Rusiye daima Qırım meselesiniñ qapalğanını ve onı muzakere etmeycegini tekrarlay. Belki Qırımnı degil de Donbasnıñ meselelerini muzakere eteceklerini şart qoyarlar, baqarmız. Amma böyle bir şart qoyulsa bile, bu sammit Türkiyede keçirilse, Qırım mevzusı epsi bir qonuşılacaq", - dedi Cemilev.
Evel, Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan, "Rusiye ve Ukraina arasındaki kergnin munasebetlerniñ al etilmesi içün çareler körmege" azır olğanını bildirgen edi.
Poloniya seymi qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevni 2022 senesi Nobel Barışıq Mukâfatına namzet kösterdi.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqmescit – Yarımadanıñ büyük şeerlerinde soñki bir qaç ay devamında tibbiy sigortalar berile. Onıñ saibi tibbiy müessiselerniñ hızmetinen bedava qullana bile. Sigortanı elde etmege istegenlerniñ sayısı çoq olğanı içün büyük nevbetler tizile.
Aqmescitniñ Karl Marks soqağındaki sigortalarnıñ berüv merkezi bir ay devamında çalışmaqta. Er kün mında yüzlernen adamlar toplaşa. Sigortanı almaq içün, Rusiye pasportı ve olsa, şahsiy esapnıñ sigorta nomerini (SNİLS) teslim etmeli.
Kelgenlerni evelden tertip etilgen cedveller boyunca qabul eteler. Nevbetni bir aftağa tizeler. Qırım sigorta tibbiyet şirketi künde orta esapnen 400 adamğa vesiqanı berip yetiştire. Bazı sakinler saatlernen nevbette turmağa mecbur olğanından çorlanalar.
Nefaqacı Valeriy Nikolayeviç Qrım.Aqiqatqa şikâyet etti: «Men saba saat 8-de keldim. Mında endi adamlar tura edim, 320 nci olıp yazıldım. Saba saat 9-da adamlarnı qabul etip başladılar. Şimdi endi saat 15-30, iş kününiñ soñuna qadar kirip olurım, dep ümüt etem».
Nevbette turğanlarnıñ ekseriyeti – ihtiyar yaşındaki sakinler. Sigortanı alıp, tibbiy müessise ve hastahanelerde bedava tedaviylenecegine ümüt besleyler. Aynı zamanda Qırımda sigorta tolusınen 2015 senesi yanvar 1 kününden başlap çalışacaq. Şimdiki vaqıtta ise, tibbiy müessisede vesiqa işke tüşürildimi, dep soramaq kerek.
Aqmescitte mecburiy tibbiyet sigortasınıñ berüv merkeziniñ yolbaşçısı Darya Kovılinanıñ malümatına köre, başından sakinlerge 30 künlik sigorta berile. «Bu müddet içinde Moskvada daimiy sürette çalışacaq sigortalar yapıla. Soñra, müşterige üstünde gologramması olğan sigortanı teslim etemiz», - dep añlattı Kovılina.
Aytqanına köre, çalışıp olğanlar tibbiy sigortasını almalılar çünki onsız resmiy olaraq işke almaylar.
Bu kibi merkezler Aqyar, Keriç, Kezlev ve Sudaqta çalışalar. Amma, anda da büyük nevbetler tizile. Darya Kovılina aytqanı kibi, şirket nevbetlerni qısqartmaq içün qolundan kelgenini yapa. Amma, nevbetler ep bir azalmay.


text:
Ukraina Silâlı quvetleriniñ Baş ştabı martnıñ 19-ı sabasına qadar Rusiye ordusında vefat etkenlerniñ tahminiy raqamını aydınlattı, Rusiye ücüminiñ 24-ünci kününde:
- qararnen 14,4 biñ arbiy,
- 466 tank,
- 1470 zırhlı maşina,
- 213 top sisteması,
- 72 reaktiv top ateş sisteması,
- 44 ava mudafaa vastası,
- 95 uçaq,
- 115 vertolet,
- 914 maşina,
- 3 gemi,
- 60 yanıcı-yağlayıcı tsisterna,
- 17 uçucısız uçuş cihazı,
- 11 mahsus tehnika.
- Ukraina Silâlı quvetleriniñ Baş ştabı «cenk areketleri pek çoq olğanı içün saymağa qıyın ola», dep bildirdi.
The New York Times neşiri bildirgenine köre, Amerika istihbaratınıñ esaplarına köre, Rusiye Ukrainağa ücüm etkeninden berli 7 biñden çoq Rusiye arbiyi elâk oldı. Bu 20 yıl devamında Iraq ve Afğanistanda öldürilgen Amerika askerleriniñ sayısından daa çoq.
Rusiye daa az arbiyi ölgenini ayta. Rusiye Mudafaa nazirligi Rusiye ordusından vefat etkenlernen bağlı malümatnı tek bir kere, martnıñ 2-nde, seslendirdi. Müessise malümatına köre, Ukrainada 498 Rusiye arbiyi elâk oldı, daa 1597 kişi yaralandı.
Rusiye Mudafaa nazirligi Rusiye ordusından vefat etkenlernen bağlı malümatnı tek bir kere, martnıñ 2-nde, seslendirdi. Müessise malümatına köre, Ukrainada 498 Rusiye arbiyi elâk oldı, daa 1597 kişi yaralandı. O vaqıttan berli ölgen ya da esir alınğanlar aqqında malümat olmadı.
Rusiye Federatsiyasınıñ ğayıplarını tasdıqlaycaq mustaqil bir menba şimdilik yoq.
Ukrainağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Mesken rayonlarğa top, çoqlu ateş sistemaları ve ballistik raketalar vastasınen ateş açıla. Rusiye ordusınıñ zırhlı tehnikası Kyiv ve Rusiye sıñırına yaqın bir qaç vilâyet merkezini sarıp almağa tırışa.
Rusiye Ukrainağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: rukrymr.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin işğal etilgen Qırımdan Krasnodar ülkesine Keriç köpründen trennen ketmege planlaştıra. Bu aqta Kremlniñ vekili Dmitriy Peskov jurnalistlerge bildirdi.
«Prezident iş aftasına Qırım köpründe başlay, o, Qırım köpründeki tren areketiniñ açılışında iştirak etecek. Putin Qırımdan Krasnodar ülkesine taba trennen ketecek, yolda köpür qurğan işçilernen laf etecek», – dep bildire Peskovnıñ aytqanlarını TASS Rusiye haber agentligi.
Kremlniñ vekili, prezident Rusiye naqliyat naziri Yevgeniy Ditrihniñ maruzasını diñleycek, soñra «tren areketi açılacaq», dep qoştı.
Rusiye naqliyat nazirligi, Keriç köpründe 2019 senesi dekabrniñ 18-nden 25-ne qadar tehnologik işlerniñ keçirilüvi sebebinden naqliyat areketi sıñırlanacaq, dep tenbilegen edi.
Noyabrniñ 8-nde Keriç köpründen keçecek Qırım yolcu tren biletleriniñ satışı başlandı. «Grand Servis Ekspress» taşıma operatorınıñ malümatına köre, «Tavriyanıñ» ilk treni dekabrniñ 23-nde Sankt-Peterburgnıñ Moskva vokzalından çıqacaq.
Keriç boğazındaki köpürniñ maşina qısmı 2018 senesi mayıs ayında yengil maşinalar içün açılğan edi, daa soñra yük maşinalarınıñ areketi başlatıldı. Köpürniñ demiryol qısmı daa azır degil.
Ukrainanıñ beşinci prezidenti Petro Poroşenko Rusiye işğal etken Qırımda Keriç köprüniñ qanunsız qurucılığı Kremlniñ halqara uquqqa emiyet bermegeniniñ daa bir delili ola, dep bildirgen edi.
Avropa Birligi ve ABD Rusiye ve işğal altındaki Qırım arasındaki Keriç köprüniñ qısmen açılışını takbih etti. Ukraina tarafı 2014 senesi Qırım ilhaq etilgen soñ Rusiye ile köpür qurucılığı añlaşmasından çıqtı.
2014 senesi iyül ayında Ukraina ükümeti ilhaq etilgen Qırımdaki bütün limanlarnıñ işini resmiy şekilde toqtatqan edi.


text:
2018 jıl ecik qaqtı. Är adam jaña jıldan jaqcı ümit kütedi. Munday ïgilikti icter älewmettik calada da körinic tabwda. Bïılğı jıldıñ bacınan barlıq zeynetkerlerdiñ zeynetaqıcı 8 payızğa, älewmettik tölemder 6 payızğa köbeygeni belgili. Ocı jıldıñ 1 qañtarınan bactap Elbacı belgilegen «Ult jocparı – «100 naqtı qadamğa» cäykec az qamtılğan azamattardı qoldawdıñ jaña türi – jaña nıcandağı älewmettik kömek berile bactadı. Biz ocı orayda älewmettik calanı qadağalaytın jawaptı organdardıñ bacşılarına xabarlacqan edik.
Eñbek ötili köp kiciniñ zeynetaqıcı da tömen bolmaydı
Älimqul Turıcov, Eñbek, älewmettik qorğaw jäne köşi-qon komïteti oblıc boyınşa departamentiniñ bacşıcı:
– 2018 jıldıñ qañtarınan bactap barlıq zeynetkerlerdiñ zeynetaqıcınıñ kölemi 8 payızğa, mügedekterge, az qamtılğan otbacılarğa, memlekettik bazalıq älewmettik tölemder kölemi 6 payızğa köbeyip otır. Barlıq qarajat kölemi eceptelip, bul mäceleni jüzege acırwğa dayın otırmız.
Odan bölek, tağı bir jañalıq bar. 2018 jılğı 1 şildeden bactap bazalıq zeynetaqı tölemin tağayındaw ädictemecin özgertw közdelgen. Bazalıq zeynetaqı jalpığa birdey belgilengen zeynetkerlik jacqa jetken kezde (58-63 jac) jäne zeynetaqı jüyecine qatıcw ötiline baylanıctı tağayındalatın boladı. Bul rette är adamnıñ 1998 jılğı 1 qañtarğa deyingi eñbek ötili jäne 1998 jılğı 1 qañtardan keyingi jïnaqtawşı zeynetaqı jüyecine qatıcw kezeñderi ecepke alınatın boladı. Buğan qoca, bacqa älewmettik mañızı bar kezeñder – üş jacqa deyingi balağa kütim jacaw, 16 jacqa deyingi mügedek balağa kütim jacaw, dïplomattardıñ jubaylarınıñ şetelde turğanı, äckerï qızmetşilerdiñ, älewetti qurılımdar qızmetşileriniñ jubayınıñ jumıcqa ornalacw mümkindigi joq bolğan jerlerde, biraq 10 jıldan köp emec waqıt turğan kezeñderi qocıladı.
Bul rette bazalıq zeynetaqı töleminiñ mölşeri zeynetaqı jüyecine qatıcw ötili 10 jıl nemece odan az bolğan, müldem bolmağan kicilerge eñ tömengi künköric deñgeyiniñ 54 payızı (15 mıñ 274 teñge) köleminde tağayındaladı. Al 10 jıldan artıq ärbir jıl üşin onıñ mölşeri 2 payızğa ulğayadı. Eger eñbek ötili 33 jıl nemece odan da köp bolğan jağdayda zeynetkerdiñ bazalıq zeynetaqı mölşeri eñ tömengi künköric deñgeyiniñ şamacında (28 mıñ 284 teñge) ecepteledi.
Bazalıq zeynetaqı tağayındaw ädictemecin özgertw eñbek ötili köp, biraq tömen (nemece eñ az) zeynetaqı mölşerin alatın zeynetkerlerdiñ mäcelecin şeşwge, onıñ mölşerin anıqtawğa birıñğay täcildi belgilewge, zeynetaqı jüyecine qatıcwdı jäne eñbek qatınactarın zañdactırwdı ıntalandırwğa arnalğan.
Jumıcqa jaramdı azamatqa macıldıq jaracpaydı
Jorabek Bawbekov, oblıc äkimdigi jumıcpen qamtwdı üylectirw jäne älewmettik bağdarlamalar bacqarmacı bacşıcı:
– Ocı jıldıñ 1 qañtarınan bactap Elbacı belgilegen «Ult jocparı – «100 naqtı qadamğa» cäykec az qamtılğan azamattardı qoldawdıñ jaña türi – jaña nıcandağı älewmettik kömek berile bactadı. Ult Köşbacşıcı bul orayda macıldıq pcïxologïyanı joyudı közdep otır. Bizdiñ oblıcta 2014 jıldan beri «Örlew» jobacı pïlottıq joba retinde paydalanılğan.
Conımen jaña nıcandağı atawlı älewmettik kömek degenimiz ne? Ocı kezge deyin otbacılıq tabıcı künköric deñgeyiniñ 40 payızınan acpaytın azamattarğa atawlı älewmettik kömek, 18 jacqa tolmağan balacı bar otbacılarğa memlekettik järdemaqı, 18 jacqa tolmağan köp balalı (4-5 bala) otbacılarğa arnawlı memlekettik järdemaqı jeke-jeke tölenip keldi. Endi ocı üş tölemniñ ornına tek qana jaña nıcandağı atawlı älewmettik kömek tölenedi.
Jaña nıcandağı atawlı älewmettik kömek – otbacınıñ barlıq müşeleriniñ tabıctarın eceptey otırıp, jan bacına şaqqandağı ortaşa aylıq tabıcı kedeylik şeginen tömen turatın azamattarğa tölenedi.
Jaña nıcandağı atawlı älewmettik kömek – şarttı jäne şartcız bolıp ekige bölinedi.
Şarttı atawlı älewmettik kömek – otbacında eñbekke qabiletti müşeler bar bolğan jağdayda, olardı jumıcpen qamtwdıñ belcendi türlerine tarta otırıp, beriledi. Ol azamattıñ ötiniş joldaw arqılı bacqa käcip boyınşa kwrctardan ötwge quqığı bar. Bul kömekke qujattar 6 ay cayın ötkiziledi. Eger ol azamat ucınılğan jumıctan birinşi ret bac tartca, oğan tïecili kömektiñ 50 payızı qıcqaradı, al ekinşi ret bac tartqan jağdayda özine tïecili järdemaqınıñ tağı 50 payızı qıcqarıp, kömekten qur qaladı. Biraq otbacınıñ bacqa müşelerine tağayındalğan kömek jalğaca beredi.
Bul atawlı älewmettik kömekti alğan adam memleketimizdiñ qamqorlığın, qïın jağdaylarğa tap bolğan kicilerge qoldaw bar ekenin cezinwi tïic. Conday-aq jumıcqa jaramdı azamattardıñ «alma pic, awzıma tüc» degen pcïxologïyadan arılatın mezgil jetkenin uğınğandarı jön.
Ecet JAÑABAYULI,
jwrnalïct.


text:
Bunı Ukraina baş prokurorı vazifelerini eda etken Oleg Mahnitskiy Gazeta Wyborcza Poloniya neşiriniñ mühbiri Vatslav Radzivinoviçniñ ukrain zenaatdaşlarınen beraber Aqmescitte yaqalanmasını izaatlar eken, bildirdi, dep haber ete Ukrainskaya pravda.
«Jurnalistlerni yaqalav – çorlandırıcı ve aqılğa uymağan bir şey», – dep ayttı Mahnitskiy.
Onıñ aytqanına köre, FSB Radzivinoviçni 6 saat tutıp, onıñ şahsiyetini belgilediler, lâkin olarnıñ böyle bir aqqı yoq edi, çünki jurnalistniñ bütün kerek vesiqaları bar edi.
«Rusiye mahsus hızmetleriniñ areketleri vaqtınca işğal etilgen ukrain territoriyasında meşur Poloniya neşiriniñ vekiline faaliyetini bozmaqnen bağlı. Ukraina Baş prokuraturası bu vaziyette kerek olğan areketlerge başlaycaq», – dep qayd etti Mahnitskiy.
Cumaertesi künü, mayıs 17-de, Aqmescitte FSB hadimleri «Gazeta Wyborcza» mühbiri Vatslav Radzivinoviçni yaqaladılar. Jurnalistni qanunsız alda sıñırdan keçüvde qabaatlap, bir qaç saat devamında militsiya bölüginde tuttılar.
Bazar künü, mayıs 18-de, Aqmescitte meşur Qırım jurnalisti Osman Paşayev, onıñ operatorı ve daa bir qaç jurnalistni yaqaladılar. Paşayevni Aqmescitte Merkeziy rayon militsiyasına alıp kettiler. Jurnalist bir qaç saat devamında suallerge cevap berdi. Onıñ advokatnı çağırmaq muracaatlarına qulaq asmadılar. Yaqalanğanlarnı şamarladılar. 10 saatten soñ Paşayev ve onıñ zenaatdaşlarını azat ettiler.


text:
Ukraina Nazirler şurası fevralniñ 23-nde 2032 senesine qadar Qırımtatar tiliniñ inkişaf strategiyasını taqdirledi, dep haber ete müessiseniñ matbuat hızmeti.
Nazirler şurasınıñ resmiy saytında bu vesiqanı Vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiya meseleleri nazirligi Qırımtatar Milliy Meclisi ve Ukraina ilimleri milliy akademiyasınen beraber azırladılar, dep aytıla.
Bu Strategiyanıñ esas vazifeleri qırımtatar tiliniñ ananeviy qullanıluvı içün şaraitler yaratmaq, qullanuv saalasını kenişletmek, qullanıcılarınıñ til aqlarını yerine ketirmek, qırımtatar tiliniñ bağ vastası olaraq prestijini arttırmaq ola.
Bundan ğayrı, vesiqanıñ vazifelerinden biri qırımtatar tilini UNESCO tasnifine köre kritik telüke altında olğan tiller cedvelinden çıqaruv ve «telükesiz» seviyesine çıquv ola.
Hatırlatamız, 2021 senesi aprelniñ 7-nde Ukraina Nazirler şurası Qırımtatar tiliniñ inkişaf kontseptsiyasını taqdirledi.
2021 senesi yanvar ayında Reintegratsiya nazirligi «cemaatçılıq ile elektron mesleatlar» içün qırımtatar tiliniñ inkişaf ve populârlaştıruv kontseptsiyasınıñ leyhasını derc etti.


text:
Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden, Qırım tahqiqat izolâtorında (SİZO) bulunğan Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzeir Abdullayevge Ukraina ekimleriniñ yiberilmesini talap ete. Bunı mayıs 4-te Twitterde Ukraina TİNi spikeri Maryana Betsa yazdı.
Bildirüvde: «Siyasiy mabüs Uzeir Abdullayevniñ sağlıq vaziyeti bayağı fenalaştı. Oña Ukraina ekimleriniñ yiberilmesini, onıñ azat etilmesini talap etemiz», – denile.
Mayıs 4 cuma künü, Aqmescit tahqiqat izolâtorında tutulğan Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzeir Abdullayevni Semaşko adına hastahanege alıp barğanları aqqında malümat peyda oldı.
Bunıñ arfesinde advokat Mammet Mambetov, Abdullayevniñ kritik vaziyeti aqqında bildirdi.
Aprel 30-da Uzeir Abdullayev Aqmescitteki tahqiqat izolâtorınıñ tibbiy bölügine keçirildi. Bundan evel Abdullayevniñ anası Dilâra Abdullayeva, oğlunıñ bir qaç künden berli yüksek sıcağı ve ayağında şişik ile şişiklik olıp, dayanılmaz ağrılar çekkenini bildirdi.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
(Türkiya Kürkebaywlına arnaymın) Qwsı ğayıp bolsa da ğwmırıñnıñ, Orını tauğa aynaldı twğırıñnıñ. Bilim sepken biri ediñ ağajayday, Külin tökken..
Bügin eski jıl sanauımız boyınşa kün men tünniñ teñelip, "ÄZ" jürip, barşa tirşilik jandanatın ayrıqşa kün. Naurızdıñ kelip şığuı turalı san türli bol..
Almatıda Stambul universitetiniñ tarihşısı Ömir Qwldıñ "Altay qıranı Ospan batır han" kitabı tanıstırıldı. Wlttıq kitaphanada ötken şarada Ospan batır..
(jalğası, bası ötken şığarılımda) Orap körkem perdelermen jasırdıñ, Swmdığıñdı dünieden asırdıñ. (S.Seyfullin.) Adamzat balasınıñ örkeniet jalına j..
Qıtaydan qaşıp kelgen qazaqtardıñ ekstremistik is-äreketke qatısı bolsa, bilik QHR-ğa qaytarıp beredi. WQK törağasınıñ orınbasarı Nwrğali Bilisbekov Q..


text:
Şota Rustaveli
Şota Rustaveli (Görceçä: შოთა რუსთაველი, ?-?) — Görce (Gruzin) säyäsätçe häm 12. yözdäge şağir, Yulbarıs tiresendä batır epik poemasınıñ autorı.
Rustavelineñ biografiäse çınlap açıq tügel. Rustaveli Görce kenäze, Tamar şahinäneñ qaznaçısı (Mechurchletukhutsesi) bulğanı, Yunanstanda (Gresiädä) uqığanı, Yerüsälemdäge İzge Xäç monastırendä freskalar yasağanı dip uylanıla. Ber freskada Rustaveli üze sürätlängän. İkençe isem, Rustaveli, familiä tügel, bu borınğı Rustavi qalasınnan çığışınnan, Görceçä Rustaveli Tatarça Rustavi-le-gä turı kilä. Poemasınnan anıñ Axaltsixe ölkäsennän çığışı turı kilä.
Rustaveli üz poeması Yulbarıs tiresendä batır (Vepxis Tqaosani, ვეფხის ტყაოსანი) belän dönyawi dan qazana. Şundí poemada Farsı batırları Avdandil belän Tariel därtläre häm macaraları sürätlängän. Poemada 16 icekläp 1637 strof. Original saqlanmağan, poema qulyazma küçermälärdä birelä. Törle küçermälärdä törle östämälär häm däwamnar (Omaniani isemendä) tabılalar. Ruxanilar bu äsärgä qarşı çıqqan, çönki poema dönyawi icat buluı säbäple, Xristian xäzinälären çağılamağan. Monnan tış, Rustaveli yazğança, ul original Farsı proza xikäyäsen tapqan häm şiğri yullarğa küçerelgän. farsı originalı tapmağan.


text:
Aqyarda soñki künde üç yañı COVID-19 hastası qayd etildi, olardan biri hastahanede can berdi. Bu aqta Aqyarnıñ Rusiye ükümeti haber ete.
«Eki hasta Aqyarda memleketniñ diger regionlarından keldi, yapılğan taliller koronavirus yuqunçı bar olğanını tasdıqladı. Üçünci hasta bir qaç kün devamında evde tedaviylendi, iyünniñ 29-nda yuqunç hastahanesine ağır alda alındı ve iyünniñ 30-nda vefat etti. COVID-19 diagnozı sağ olğanda ve ölümden soñ yapılğan autopsiya neticesinde tasdıqlandı. Qaydan hastalanğanı ögrenile», – dep aytıla haberde.
Yılnıñ başından Aqyarda 239 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. Al-azırda 37 insan hastahanede buluna. 189 insan yahşı oldı, 5 kişi vefat etti.
115 kişi yuqunç hastahanesinde közetile, №9 şeer hastahanesinde – 79 kişi. 870 insan yaşağan yerinde közetile. «İzumrud» ve «Solnışko» pansionatları observator olaraq çalışa.
Qırımda iyülniñ 1-nden 4-ne qadar er kün koronavirusqa oğrağan hastalarnıñ vefatı etkeni qayd etile. Soñki künde Qırımda 11 yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Daa evel iyülniñ 1-nden itibaren Qırımda koronavirus pandemiyası sebebinden işini toqtatqan akvapark, SPA-kompleksleri ve saunalar açılacaq, dep haber etildi.
Qırım akimiyetiniñ qayd etkenine köre, iyül ayında yarımada milliondan bir buçuq millionğa qadar turistni qabul ete bile. Bu mevsimde Qırımda 400 plâjdan ziyadesini açmağa tüşüneler, akimiyet olar koronavirus pandemiyası şaraitlerinde qırğınlıq ile küreş tedbirlerine riayet etecek, dep işandıra.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
İşğal etilgen Yaltanıñ başı Yanina Pavlenko, suv taşqını sebebinden şeerde turistler sayısı bayağı azlaştı. Bunıñ aqqında o Facebook saifesinde yazdı.
«Qayd etmek kerek ki, raatlınıcılarnıñ sayısı bağı aşçlaştı. Şunıñ içün, sayğılı raatlanıcılar, Aluştağace plâjlar endi açıq. Üçüt etemiz ki, e yaqın vaqıtta acayim Cenübiy yalısınıñ diger plâjlarını da açarmız ve sizni musafirlikke bekleymiz», – dep yazdı Pavlenko.
Hatırlatamız, Qırımnıñ Rusiye Fevqulâde vaziyetler idaresi iyülniñ 3-nden 5-ne qadar yarımadada küçlü sağanaq, boranlı yağmur yağacaq ve küçlü ruzgâr esecek, dep bekley.
Qırım Gidromettsentr yolbaşçısı Tatyana Lübetskaya iyülniñ 3-nde Qırımğa yağmur ketirecek daa bir tsiklon olacaq, dep bildirdi.
Qırımnıñ Rusiye fevqulâde vaziyetler nazirligi idaresi bildirgenine köre, 2021 senesi iyünniñ 16-ndan 18-ne qadar küçlü yağanaqlar neticesinde 426 azbar, 356 ev, 18 içtimaiy ceetten müim obyektni suv bastı. İyünniñ 22-nde saba, Qırım qurtarıcılarınıñ malümatına köre, Yalta ve Yedi Quyu rayonında 37 ev suvda qala. Umumen suv basqan yerlerden 1783 insan tahliye etildi.
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ yolbaşçısı Yuriy Gotsanük iyünniñ 25-nde Fevqulâde vaziyetler komissiyasınıñ toplaşuvında Qırımda selden kelgen zarar 200 million rubleden çoq oldı, dep bildirdi.
Akimiyet Qırımnıñ yedek fondundan 161 mln 160 biñ ruble yarımadadaki fevqulâde vaziyet aqibetlerini yoq etmek içün sarf etmege qarar berdi.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye ombudsmenine muracaat etip, Qırımda ve Rostovda apiske tutulğan qırımtatarlar Cemil Gafarov ve Yaşar Şihametovğa tibbiy yardım kösterilmesi içün tedbir almalarını rica etti, dep bildirdi.
«II derece saqatı Cemil Gafarovnıñ hronik hastalıqları ağırlaştı – 4-ünci derece büyrek yetersizligi, yürek hastalığı ve digerleri. Bir yıldan berli kerekli tibbiy yardım alamay, SİZO tibbiy bölügine muracaatları ise körmemezlikke urıla ve cevapsız qala. Semetdeşimiz büyük ağrı is ete ve çekişe», – dep bildire Denisova.
Onıñ malümatına köre, Yaşar Şihametov da büyrekleri ağırğanını şikâyet ete.
«O, bir qaç kere ekimni çağırğan edi. Baqıldı, lâkin ne diagnoz, ne tedaviylev belgilenmedi», – dep aytıla Ukraina ombudsmeniniñ haberinde.
Onıñ qayd etkenine köre, o, Rusiye zenaatdaşı Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Cemil Gafarov ve Yaşar Şihametovnıñ aqları ğayrıdan tiklensin dep, «kerekli tedbirlerni acele almasını» talap etti.
«Rusiye Baş prokurorına muracaat etip, Rusiye Ceza kodeksiniñ 124, 124.1, 125 maddelerindeki cinayet işlegen, hususan qanunsız tutulğan Ukraina vatandaşlarına tibbiy yardım köstermegen vekâletli insanlarnı cinaiy mesüliyetke çekmege talap etem», – dep haber ete Denisova.
Rusiye Baş prokuraturası ve Moskalkova Ukraina ombudsmeniniñ muracaatına cevap bermediler.
Martnıñ 17-nde Kreml kontrolindeki Aqyar şeer mahkemesi «Hizb ut-Tahrir teşkilâtında iştirak etkeninde» qabaatlanğan Yaşar Şihametovnı aprelniñ soñuna qadar apiste qaldırdı. Şihametov 2021 senesi fevralniñ 17-nde keçirilgen tintüvlerden soñ tutuldı.
Fevral ayında haber etilgenine köre, apiske alınğan qırımlı Cemil Gafarov Rostov-na-Donu SİZOsında kritik alda buluna. 2020 senesi avgust ayında, Gafarov Aqmescit SİZOsında bulunğanda, Qırım ve Aqyardaki Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ idaresi ekim onıñ sağlıq vaziyetini taqip ete, dep bildirgen edi.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 insan tutuldı. Cemil Gafarov da olardan biri ola. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi episini apiske aldı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Zur ömetlär
Zur ömetlär (ingl. Great Expectations) – Çarlz Dikkens'nıñ iñ tanılğan äsärläreneñ berse. Äsärneñ berençe bülekläre 1860 yılda dönya kürä başlıy. Töp waqığalar 1812 yılnıñ Raştua bäyrämennän alıp 1840 yılnıñ qışına qädär bara. Roman küreneşläre başlanğanda, töp heroyğa 7 yäş bula.
Zur ömetlär äsärendä süz Pip isemle keçkenä yäştän yätim qalğan malay turında bara. Aña, yıllar ütü belän, utnı-sunı kiçärgä turı kilä, çın duslıqnıñ, mäxäbbätne uquçı töp heroy belän bergä kiçerä. Pipnıñ başlanğıç tormışı yawız apası yortında ütsä dä, monda ul apasınıñ ire timerçe Joe tarafınnan yaxşı mögämmälä taba, häm alar ğömerlek duslar bulıp qalalar.
Qısqaça eçtälek[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Berençe säxnä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1812 yılnıñ Raştua tönendä Pip äti-äniseneñ qäberen qararğa dip iske çirkäw ziratına kilä. Monda anı qaçqın cinayätçe qurqıtıp, öydän rizıqlar alıp kilärgä quşa. Şunnan Pip, Raştuağa dip äzerlängän apasınıñ aşların bu qaçqınğa (Abel Magwitch) kiterep birä. Bu cinäyätçeneñ Pip tormışında uynağan role bäyäläp betergeseze häm bez anı soñraq küz aldınnan kiçererbez.
Pipnıñ yazmışı, Miss Havisham isemele qart xatın tarafınnan kinät üzgärä. Miss Havisham Pipnı üzeneñ zinnätle yortına küñel açu öçen çaqıra torğan bula. Şul waqıtta Pipta Miss Havishamnıñ ügi qızı Estelleğa qarata mäxäbbät xisläre uyana.
Miss Havisham küpmeder waqıt ütkäç Joeğa Pipnı timerçe hönäre serlärenä öyrätsen öçen qompensasiä tüli.
Bu säxnäneñ qülminäsion momentı bulıp London advokatı Mister Jagger belän oçraşu tora. Mister Jagger Pipqa, isemen açırğa telämägän ber ximayaçı taarfınnan zur külämdä miras qaldırğanlığın citkerä. Şunnan soñ Pip Londonğa küçep, Şunnan soñ Pip Londonğa küçep, gentlemenlıq serlärenä öyränä başlıy.
İkençe säxnä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Londonğa kilgäç, Pip zinnätle tormış alıp bara başlıy, häm tizdän finans qıyınlıqlarğa yulığa. Bu säxnäneñ iñ qızıqlı momentlarınıñ berse – timerçe Joenıñ Pip fatírına qunaqqa kilüe. Bu küreneştä uquçı ike heroynıñ niçek bersennän berse yıraqlaşuın kirä, çönki Pip inde östäl artında häm cämğıyattä üz-üzen totu serlärenä yörängän bulsa, timerçe Joe awılça samimi maneralarğa iä. Pip üzeneñ yaqlawçısınnan çın-çınlap oyala.
Öçençe säxnä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qarañğı tönnärneñ berendä Pip işek şaquwın işetä, häm açqaç, qaradan kiengän säyere ber keşene kürä. Bu keşe 1812 yılda Raştua tönendä Pip rizıqlar kitergän cinayatçe bulıp çığa. Ul şaqtıy talçıqqan, häm berniçä yıl däwamında Böyekbritaniä pülisäsennän qaçıp yöri bula. Läkin, bu cinyätçe (Abel Magwitch) ber ük waqıtta Pipnıñ ximayaçısı da bulıp çığa. Qaçqın üzeneñ facigäle biografiasen yegetkä söyli.
Zamanında anı keşe ütergän öçen yalğan yağa belän xatını urınına Xäkim aldına basa. Bu waqıtta Abel Magwitchnıñ yaqlawçısı bulıp advokat Mister Jagger bula. Şuña östäp, bu qaçqınnıñ ul waqıtta yaña tuğan qızı buluı açıqlana. Läkin Pip belän oçraşqan waqıtta Abel Magwitch qızınıñ ülgän buluın iskärtä.
Çınında isä, Mister Jagger ul qıznı bäladän yıraq bulsın öçen, Miss Havishamğa asramağa birä. Bu qıznıñ– Pipnıñ söygäneneñ iseme – Estella. Bolarnıñ barısı da Pipnıñ başında pazl kisäklärennän cıyılğan räsem kebek tözelä. Şulay itep Abel Magwitch üzeneñ qızınıñ isän buluın belmi yäşi.
Berniçä könnän, Australiagä kitüçe qorabqa taba barğanda Abel Magwitch pülisä tarafınnan totqarlana häm soñınnan ülemgä xökem itelä. Üler aldınnan Pip aña Estellanıñ isän buluın äybet qalırğa citeşä.
Qızğanıç, Estella Pipnıñ öylänü turındağı täqdimen kire qağa häm cilbezäk ber gentlemennıñ xatını bula. Miss Havisham ülgännän soñ Pip belän Estellağf şaqtıy miras qaldırsa da, Estellanıñ ire bu mirasnı tuzdırıp beterä.
Roman tirän eçtälekle, personajlaryuğarı zäwıq belän uylanılğan.
"Zur ömetlär" romanı distä tapqırdan artıq säxnäläşterelä.


text:
İyünniñ 1-nde bütün dünyada Balalarnı qoruv künü qayd etile. «Qırım balalığı» vatandaş teşebbüsiniñ statistikasına köre, yarımadada qırımlı musulmanlar taqip etilgeni içün eñ az 191 bala babasız yaşay. Bu balalarnıñ babaları apiske alındı, hususan «terror» maddeleri esasında – ekseriyeti «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlandı. Bu teşkilât Rusiyede yasaqlanğan, amma Ukrainada faaliyeti yasaq degil, halqara uquq işğal etilgen topraqta işğalci devletniñ qanunlarını kirsetmege yasaq ete.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgen qırımlılarnıñ imayecileri olarnıñ taqibini siyasiy sebepli saya. Advokatlarnıñ qayd etkenine köre, bu davalar boyunca Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından taqip etilgenlerniñ çoqusı qırımtatarlar ola, ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri bar.
Bazı aq qorçalayıcı teşkilâtlar, şu cümleden Ukraina Helsinki insan aqları birligi, bu insanlarnı siyasiy mabüs dep saya. Bu yıl mayıs ayında ZMINA insan aqları merkezi 97 qırımtatarı siyasiy sebepli cinaiy taqipke oğratıla, 80-i apiste yata, dep bildirdi. «Qırımtatar faalleri terror faaliyetinde iştirak etüv uydurılğan qabaatlavlar boyunca on yıllarnen apis cezalarına mahküm etile», – dep tüşüne ZMINA aq qorçalayıcıları. Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharova OSCE vekilleriniñ bu tarz beyanatlarına cevap berdi: tutulğan musulmanlarnı azat etüv çağıruvına o, «laf cinayet işlegeninden ve terror teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etkeninden şübheli sayılıp tutulğanlar aqqında kete», dep bildirdi. «OSCE böyle faaliyetni bir şekilde aqlağanına inanmağa istemeymiz», – dep qoştı Zaharova.
«Hizb ut-Tahrirde» iştirak etüv qabaatlavınen tintüv keçirilgen ve ilk kişiniñ apiske alınğanından (Aqyardaki birinci «Hizb ut-Tahrir davası») aman-aman yedi buçuq yıl keçti. Böyle qabaatlavlar esasında apiske alınğan bazı insanlar endi azatlıqqa çıqtı. Faqat çoqusı daa koloniyada ve SİZOda qala.
Qırımlı siyasiy mabüslerniñ balaları babasız nasıl yaşay – fotoresimlerde baqıñız.


text:
Cuma künü, iyün 19-da, Aqmescit ava limanında millionuncı turistni qarşıladılar. Bunı Qırımnıñ Kurort ve turizm nazirliginiñ matbuat hızmetinde bildirdiler, – haber ete TASS.
«Bu sene millionuncı turist Sankt-Peterburgdan kelgen Tatyana Şubina oldı. Oña sertifikat, Qırım Devlet şurasından ediye sertifikatı, «Yurigemnen Qırımnı sayladım» aktsiyasında iştirak etüvge davetname, yarımada boyunca ekskursiyağa sertifikat bağışlanıldı», – deyler matbuat hızmetinde.
Qırım ve Aqyar turoperatorları Birliginiñ prezidenti Boris Zelinskiy aytqanı kibi, «bu sene turistik mevsimi muvafaqiyetli olacağını tasdiqlağan delildir».
«Bu sene Qırımğa kelmege istegen turistlerniñ aqımı arttı. Ava limanımızğa seferlerniñ miqdarı arttı, em de parom keçitinde endi nevbetler yoq», – dey o.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti 2015 senesi yarımadağa 5 million turist kelecegi aqqında ayta.


text:
Qırımda avgust 1 künü Qırımtatar Milliy Meclisiniñ birden üç azasını Rusiye mahsus hızmetleri sorğuğa çağırdılar. Qırım boyunca Rusiye Taqikat komitetine Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl, Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerov, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ başı Zair Smedlâyev çağırıldı, – haber ete Qırım.Aqiqat.
Sorğudan soñ Ümerov, Smedlâyev ve Celâlnı yolladılar, başqa celpname berilmedi. Bu aqta Facebookta Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerov bildirdi.
«Men, Nariman, Zair sorğulardan çıqtıq. Başqa celpname berilmedi – Kongress başlandı da. Oğurlı yollar», – yazdı Ümerov.
Mecliste deyler ki, bu kibi sıq sürette keçirilgen sorğularnıñ maqsadı – 2015 senesi avgust 1-2 künleri Ankarada keçirilgen II Bütündünya qırımtatar kongressinde iştirak etüvlerine keder etmektir.
Rusiye yarımadanı işğal etken soñ 2014 senesi fevral 27-den bugünki künge qadar 15 biñ qırımtatarı Qırımnı terk etmege mecbur oldı. Qırımtatar halqı liderleriniñ Qırımğa kirişleri yasaq etildi, demokratik yollar vastasınen saylanğan ve bütün dünyada yerli halqlarnıñ idare organlarınıñ örnegi olğan – Qırımtatar Milliy Qurultayı ve Meclisi – faaliyetlerini devam ettirmek imkânından marum qaldılar, olarnıñ mal-mülki ise musadere etildi.
İşbu vaziyetni nazarda tutıp, II Bütündünya qırımtatar kongressini Türkiye paytahtı – Ankarada keçirmek kibi qarar alındı. Ankarada qırımtatarlarnıñ eñ büyük diasporası yaşamaqta.


text:
Aslı qırımtatar ukrain yırcısı Camala dey ki – halqı onıñ Mustafa Cemilev kibi milliy yetekçisi bar olğanından çastlıdır.
Bu aqta o Qırım.Aqiqatnıñ noyabr 13 künü 72 yıllığını qayd etken Mustafa Cemilevniñ doğağan kününe çıqarğan levhasında ayttı.
«İkmetli, teren, ğayet açıq, artından başqalarını alıp barğan insandır. Yetekçi içün müim çizgidir. Bizde o bardır, ve bu bahttır», – dey o
Cuma künü, noyabr 13-de, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Türkiye cenübi Mersin şeerinde keçirilgen Qardaş-şeerlerniñ I Halqara turistik sammitinde buluna.


text:
Aqmescit SİZOsınıñ reberligi Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Cemil Gafarovnıñ din kütme aqqını boza. Bu aqta advokat Rifat Yahin Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Şimdi onı pek küçük kamerağa yerleştirgenler. Suvı yiberilmegen açıq kenefke baqılsa, anda namaz qılmağa çare yoq. İslâmda böyle şaraitler yasaqtır. Böyle şaraitlerni müvekkilimniñ din aqlarınıñ bozuluvı dep sayam», – dedi advokat.
Yahinniñ bildirgenine köre, müvekkiliniñ kamerası Aqmescit SİZOsına qarşı davanıñ «cevabı» ola.
«Bunı aşalav (SİZO hadimleri tarafından maneviy işkence şaraitlerinde insan itibarını aşalağan bir yer – QA) dep sayam. Dava açmazdan evel Gafarovnıñ şaraitleri yahşı edi», – dedi Yahin.
Advokatnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Gafarov Semaşko hastahanesine tibbiy tedqiqqe çıqarılğan edi. Bu Aqmescit SİZOsına qarşı dava açılğan soñ oldı.
«Apiske alınmazdan evel Gafarov 7-inci şeer hastahanesinde tedaviylengen edi, SİZOnıñ tibbiy bölügi bu hastahanege bağlı. Müvekkilimniñ hastalıqlarını isbatlağan vesiqalar olmasın dep, onı aselet Semaşko hastahanesine çıqarğanlar, dep tüşünem», – dep bildirdi o.
Aqmescit SİZOsınıñ reberligi haber derc etilgende advokat Rifat Yahinniñ malümatını daa izaatlamadı.
Yanvarniñ 16-nda olıp keçken qapalı oturışuvda qadı Cemil Gafarovnı apiste qaldırdı.
Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Cemil Gafarov oktâbrniñ 25-nden berli Aqmescit SİZOsında kerekli ilâclar almay, dep bildirdi advokatı.
Yuqarı Radanıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova işğal etilgen Qırımdan ukrainalı siyasiy mabüsler Cemil Gafarov, Server Gaziyev, Enver Ömerov ve Asan Yanikovnıñ (Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» mabüsleri) sağlıq vaziyeti fenalaşqanını bildirgen edi. Şu sebepten Denisova Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Ukraina vatandaşlarınıñ tibbiy tedqiqi içün yardım etmesini rica etti.
Daa evel Gafarovnıñ advokatı müvekkiliniñ alı kritik oldı, dep qayd etken edi. Cemil Gafarov üçünci derece saqatı, büyrekleri hasta ve yürek hastalıqları bar. Advokat Gafarovğa ilâc bermeyip, hastahanege avuştırmağa razı olmadılar, dep qoştı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qaraçay-Malkar Nart Destanları-Adilxan Adiloğlu-23+Ninnilerde-Qadın Sorununa Bakış (Meric Qurtuluş)-9s+Kültür Taşıyıcı Olan Aşıqların Dili (Nabi Kobotarian Iran Azerbaycanı Aşık Destanları 1 Şikari Destanı - Nabi Kobotarian Azeroğlu)-6s
Qaraçay-Malkar Nart Destanları-Adilxan Adiloğlu-23
+
Ninnilerde-Qadın Sorununa Bakış (Meric Qurtuluş)-9s
+
Kültür Taşıyıcı Olan Aşıqların Dili (Nabi Kobotarian Azeroğlu )-6s
+
Abd.De Folklor Müzeçiliği-Metin Ekici-8s
+
Tekirdağ Adetlerinden Bocuk Gecesi Ve Sedenka-Erman Artun-17s


text:
Aqmescitniñ Bavurçı (Kamenka) qasabasınıñ Eşref Şemi-zade adına №42 orta umumtasil mektebiniñ birinci sınıfına bu sene tahminen yüz bala keldi. Mektep bu sene on yıllıq yubileyini qayd ete.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, bayram politsiya hadimleriniñ nezareti altında keçti.
Bayramnı Rusiye gimni ile açtılar, soñra qırımtatar marşı yanğıradı. Soñkini bulunğanlardan aman-aman er kes yırladı.
«Men içün gimnimiz (qırımtatar – QA) eñ müimdir. Onıñ sözlerini birinci sınıftan ögrene edik. Ve böyle künleri onı yırlamağa – büyük memnüniyettir», – dey 8 sınıf talebesi Lemara.
Bayramda QMC nam qazanğan artisti Asiye Saale «Yaşa menim halqım» vatanperver yırı ile çıqışta bulundı.
Mında Qırımnıñ rusiyeli Devlet şurasınıñ spiker muavini Remzi İlyasov, «Qırım» areketiniñ yerli faalleri ve yerli akimiyet temsilcileri buluna edi.
Cemaat nizamını Rusiye politsiyası ve GİBDD hadimleri qoruy edi.
Bu sene Qırımda 18 641 bala birinci sınıfqa baracaq. Qırım ükümetiniñ Tasil nazirliginiñ malümatına köre, birinci derste talebelerge GTO (emek ve mudafaağa azırım) areketi aqqında tarif etecekler.
Evel tasil naziri Natalya Gonçarova yarımada mekteplerine bu sene qırımtatar tilinde yazılğan dersliklerniñ berilmeycegi aqqında bildirgen edi.


text:
Qurban bayramını Qırım ile memuriy sıñırdaki kiriş noqtaları rayonlarında Qırımnıñ «erzaq qamaçavı»nıñ iştirakçileri de qayd etecek.
Qırım.Aqiqatqa «Qırım maydanında» çadır şeerçiginiñ komendantı Dilâver Seytumerov aytqanı kibi, sentâbr 24 künü bayram tedbirleri keçirilecek, 40 qoynı ketirip, aktsiya keçirilgen noqtalarğa tarqatmağa planlaştıralar.
«Tek musulmanlarnı degil de, diger din vekillerini de sıylaycaqmız», – dedi o.
Dilâver Seytumerov degeni kibi, ATR qırımtatar telekanalınıñ saibi Lenur İslâmov şahsen bayramğa 10 qoynı bere, bunıñ ile olarnı Ukraina ve Türkiye musulman cemiyetleri de berecek.
Qurban bayram – musulman bayramıdır, Qırımda regional bayram olaraq tanıla ve raatlıq künü sayla. Bu sene bayram sentâbr 24-27 künleri qayd etile.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti böyle areketlerni takbih ete, amma yarımada sakinleri «erzaq qamaçavı»nıñ aqibetlerini duymaz, dep tüşüne.


text:
Qırımda 42 yetim bala içün meskenler almaq maqsadınen bücet parası ayırıldı. Bunı Kremlniñ nezaretinde çalışqan Qırım Tasil, ilim ve gençlik nazirliginiñ matbuat hızmeti haber ete.
«Bügün Aqmescit civarında yaşağan yetimler haber kâğırtlarını aldı. Qalğanlarğa bu yaqın künlerde Aile, balalar ve gençler içün içtimaiy hızmet Merkezleriniñ hadimleri tarafından haber etilecek», – dep qayd etti Kremlniñ nezaretindeki Qırım Tasil, ilim ve gençlik naziri Natalya Gonçarova.
Keçken sene dekabr ayında, Kezlevde yetim bala sayılağan dört kişi bir odalıq dairelerniñ saibi oldı. Kezlevniñ Rus akimiyeti bildirdi ki, şeer akimiyeti ve yetim ballar arasında beş yıllıq añlaşmalar imzalandı. Bu vaqıt devamında memurlar meskenniñ qullanuvını nezaret etecek ve ancaq bundan soñ yañı saipler şu meskenni şahsiyleştire bilecek.


text:
2015 senesi başından vaqtınca işğal etilgen Qırımnıñ 1400 sakini Herson vilâyetinde ukrain çetel pasportını elde etti.
Bu aqta Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilciligi bildire.
Olğan malümatqa köre, eger de 2015 senesi yanvar ayında 329 ukrain çetel pasportı berilse, 2015 fevralde – 1054 pasport berildi.
Herson vilâyetinde Ukraina Devlet migratsion hızmeti idaresiniñ malümatına binayen, 2015 senesi yanvar ve fevral ayları Qırım ve Aqyar sakinlerine migratsion sualleri boyunca 2230 memuriy hızmet kösterildi.
2014 senesi mayıs 16 künü Ukaina Yuqarı Şurasınıñ reisi, prezident vazifelerini eda etken Oleksandr Turçinov Ukraina prezidentiniñ QMC daimiy temsilciliginiñ Hersonda bulunması aqta avaleni imzaladı. Temsilciliginiñ başına Natalya Popoviç keçti.


text:
«Qırım» Fondunıñ» baş müdiri Riza Şevkiyev Qırımnıñ şimdiki akimiyetiniñ tevqif etilgen fondnıñ mal-mülkini, şu cümleden Aqmescitteki Meclis binasını Qırım musulmanları Diniy idaresine bermek teşebbüsini talaf dep adladı. Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Qırım» Fondunı» utanmayıp talaylar. Kim olsa olsun, bu şeyler qayda ketecek müim degil, ne qadar eyi niyetler olsa da, talaf talaftır», – dep qayd etti Şevkiyev.
«Bizge mındaki qanunlar boyunca ğayrıdan qayd olmağa bermeyler ve men bu niyetlerge eyi fikirlernen yanaşıp olamayım. Al-azırda Müftiyatnıñ siyaseti halqımıznıñ talaplarına uymay», – dep ayttı fondnıñ yolbaşçısı.
Onıñ qayd etkenine köre, Qırımda fond ve onıñ mal-mülkini tevqif etüv boyunca Rusiye qanunlarına köre olıp keçken mahkemeler «qanunsız ve sımarışqa beñzey».
Şevkiyevniñ fikirince, mahkemeniñ maqsadı – Aqmescitniñ merkezinde Meclis yerleşken binanı tutıp almaq.
Fond yolbaşçısınıñ bildirgenine köre, mahkeme teşkilât mal-mülkiniñ tevqif etilmesi ve fond yolbaşçısına qarşı para cezaları aqqında mahkeme qararlarına berilgen bütün şikâyetlerni red etti. Şunıñ içün, Şevkiyevniñ zanınca, Aqmescitteki Meclis binasını para cezası yerine alacaqlar.
Milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grujdanlarnıñ işleri boyunca Devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov dedi ki, «Qırım» Fondu» Hayriye teşkilâtınıñ mal-mülki Qırım musulmanları Diniy idaresine berilmek kerek. Bu teşebbüs Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksönovğa da seslendirildi.


text:
Belgisiz ğayıp olğan qırımtatar faili Ervin İbragimovnıñ ana-babasına Bağçasarayğa iyülniñ 17-nde aileniñ dostları ve cemaatçılar kelip, onıñ 32-ci doğğan kününi qayd etti.
Umer İbragimov ve Lilâ Aliyevanı desteklemek ve hayırlamaq içün, olarğa Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerov, faaliyetçi Nariman Celâlov, Ahtem Çiygoznıñ babası Zeytulla Çiygoz, qırımtatarlarnıñ yetekçisi Mustafa Cemilevniñ apayı Safinar ve aileniñ dostları keldi.
Ervin İbragimov 32 yaşını toldurdı.
İbragimov 2016 senesi mayısnıñ 24-de Bağçasarayda öz evi yanında belgisiz insanlar tarafından qaçırıldı. Yol inspektorları urbasında adamlar qırımtatarınıñ maşinasını toqtatıp, onı çıqardı ve mikroavtobusqa oturtıp alıp ketti. O yerge yaqın olğan tükânnıñ video nezareti kamerası bu adiseni qayd etti. İbragimovnıñ qıruvları iç bir neticenen belgilenmedi. Babasınıñ sözlerine köre, taqıqat işleri alıp barılmay. Esir etilgen Ervin İbragimov aqqında endi bir yıldan ziyade iç bir şey malüm degil.


text:
İyül 20-de, çarşenbe künü Aqmescit ava limanında uçaq seferleriniñ lâğu etilmesi ve keçiktirilmesi devam ete. Bunı ava limanınıñ online tablosındaki malümat tasdıqlay.
Böyle etip, Moskvağa seferler 2-4 saatqa keçiktirile, bu yönelişte sabağa qadar endi altı reys lâğu etildi, bunen beraber, Sankt-Peterburg, Voronej, Samara, Stavropol, Vladikavkaz, Kursk şeerlerine uçaq seferleri lâğu etile.
Ava limanı tablosınıñ malümatına binaen, iyül 21-ge planlaştırılğan 7 uçaq seferi lâğu etildi.
Tünevin «VİM AVİA» şirketiniñ seferleri bir künden ziyade vaqıtqa keçiktirildi.
Fevqulade vaziyetler nazirliginiñ Rusiyege boysunğan Qırım idaresinde bildirgenlerine binaen, iyül 17-de saat 22:30-da Aqmescit ava limanından çıqmaq kerek olğan Aqmescit-Sankt-Peterburg uçağı, arasında 26 bala olğan 220 yolcunen, tehnikiy problemalar sebebinden tek iyül 19-da saat 01:53-te çıqtı, umumen olaraq, sefer 25-ten ziyade saatqa keçiktirildi. Rusiye Cenübiy naqliye prokuraturası vaqia boyunca teşkerüv teşkil etti.
2014 senesi mart ayında yarımada Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, Qırım ava limanları Ukraina ükümetiniñ qararınen qapatıldı. O yerge ve o yerden er angi uçuşlar Ukraina qanunlarını ve halqara qaidelerni boza, bunıñ içün ava şirketleri Ukraina ve İKAO tarafından halqara sanktsiyalarğa oğray bile.
Şimdiki vaqıtta Qırımğa uçaq seferleri tek rusiyeli şirketler tarafından teşkil etile.


text:
İşğal etilgen Qırımda ukrain bağ operatorlarına litsenziyasız çalışmağa ruhset berilgen müddet qısqartıla bile. Rusiye alâqa nazirligi bunıñ teşebbüsçisi olıp, mezkür müddetni 2017 senesi dekabr 31-den 2015 senesi mayıs 1-ne qadar deñiştirmege teklif etti.
Bu aqqında Rusiye ükümetiniñ yarımadada bağ hızmetlerini kösterüv hususuyetleri aqqında qararında aytıla, – dep haber ete TASS.
Berilgen malümatqa köre, operatorlar 2015 senesi yanvar 1-ne qadar Roskomnadzor idaresine köstergen faaliyetleri, ağnıñ tehnologik imkânları, köstergen hızmetleri ve müşterilerniñ sayısı aqqında malümatnı yollamaq kerekler.
Vesiqada bağ operatorlarınıñ Rusiye qanunları boyunca çalışmağa azır olğanları aqqında beyanat olmalı.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Moskvanıñ Basman rayon mahkemesi qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevniñ Rusiye Federal migratsion hızmetiniñ Qırımğa kiriş yasağı aqqında qararını qanunsız olaraq tanılması aqqında arizasını baqacaq.
Bunı Cemilevniñ adliyecisi Mark Feygin Twitterde yazıp, mahkeme haberini aydınlattı.
Mayıs 2-de Mustafa Cemilevge beş yıl devamında işğal etilgen Qırımğa kelmege yasaq etildi, iyül 5-te aynı yasaq Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovğa seslendirildi.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Terrorizmge qarşı tedbirlerniñ küçleri boyeviklerniñ Donetsk ava limanına yapılğan daa bir ücümine cevap berdiler. Bunı ATO matbuat merkezi Facebook saifesinde bildirdi.
«Qanunsız silâlı birleşmeler saba saat 6-da Donetsk ava limanına ateş açtılar. Saat 9:20 boyevikler ukrain «kiborglarına» ücüm etip başladılar. Askerlerimiz boyeviklerniñ ücümlerine cevap berip, olarğa zarar ketirdiler», – aytıla beyanatta.
Qayd etile ki, boyevikler kün devamında minaatıcı ve tanklardan yañı terminal ve dispetçer külesine ateş açtılar.
RBK-Ukraina bildire ki, OSCE üküm sürgen vaziyetten sebep Donetsk ava limanı civarında yerli barışıqqa çağırdı.


text:
Rusiye kontrolindeki Sudaq şeer mahkemesi qırımtatarı Seyyar Emirovqa 2013 senesi VKontakte içtimaiy ağındaki saifesine qoşqan videosı içün para cezasını berdi. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, qadı Yelena Sevrügina Emirovğa 1500 ruble para cezasını tayin etti.
Onı «ekstremist malümatlarını azırlav ve tarqatuv» (Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.29 maddesi) boyunca qabaatladılar.
Emirovnıñ cemaat imayecisi Seytosman Karaliyevniñ aytqanına köre, mezkür video 2014 senesi Uraldaki Novıy Urengoy şeer mahkemesiniñ qararı ile yasaq etildi. Rusiye uquq qoruyıcı organlarınıñ fikirince, anda «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı aqqında «ekstremist malümatlar» bar.
Mahkeme oturışuvı vaqtında Emirov videonı saifesine qoşqan soñ onı bir daa baqmadı ve bugünki künde saife silingen, dep bildirdi.
Qırımtatarınıñ imayesi mahkeme qararını temyiz etecek ola.
Bugün Sudaqta Rusiye politsiyası qırımtatarı Seyyar Emirovnı ana-babasınıñ evi yanında tuttı.
Rusiye kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi mayısnıñ 31-nde qırımtatar faali ve aq qorçalayıcısı Lutfiye Zudiyevanı Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesini (yasaqlanğan teşkilâtnıñ timsallerini numayış etüv) bozğanındaqabaatlı tanıp, oña 2000 ruble para cezasını berdi. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar faali, Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsiniñ ömür arqadaşı Mümine Saliyevanı da Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesini (yasaqlanğan teşkilâtnıñ timsallerini numayış etüv) bozğanında qabaatlı tanıp, oña 1000 ruble para cezasını berdi.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
«Krımtrolleybus» şirketiniñ baş müdiri Sergey Yernevni istifağa yolladılar, haber ete Krım.Media.
Evel memurnıñ istifası aqqınada qararnı Qırım rusiyeli ükümetiniñ naqliyat nazirliginde aldılar.
«Becerip olamadıñ» dediler. Ne ise, yolbaşçılıq daa da yahşı bile. Fal baqmağa ve istifam aqqında bir şeyler tüşünmege istemeyim», – dedi o neşirge.
Neşirniñ malümatına köre, Yernev «Krımtrolleybus» şirketiniñ başı vazifesine mart ayında keçti. Bundan evel o Ekologiya nazirliginde, «Qırım imayesinde» çalışa edi, İçki işler nazirliginiñ «Berkut» bölüginiñ hadimi edi.
Qırım Nazirler şurasında bu istifanı daa izaatlamadılar.


text:
Qajılıq (Islam ğılımhalı) Subscribe to Qajılıq (Islam ğılımhalı)
Qoştasu (uadağ) tauabı (qajılıqtıñ besinşi uäjibi)
Qoştasu (uadağ) tauabı (qajılıqtıñ besinşi uäjibi) Qoştasu (uadağ) tauabı – qajılıqtıñ soñğı amalı. Alıstan kelgen qajılardıñ otandarına qaytpas bwrın ihramnan şıqqan soñ qoştasu tauabın jasauları – uäjip. Qoştasu tauabınıñ uäjiptiginiñ… Tolığıraq
Şaştı alğızu men qısqartudıñ basqa qajılıq amaldarı arasındağı orındalu reti
Şaştı alğızu men qısqartudıñ basqa qajılıq amaldarı arasındağı orındalu reti Payğambarımız (s.a.u.) soñğı qajılığında qwrban aytınıñ alğaşqı küni Muzdälifädan Minağa kelip, Aqaba jämrasına (Ülken şaytan tasqa) tas laqtırğan soñ, qwrbanın… Tolığıraq
Şaş alu nemese qısqartu
Şaş alu nemese qısqartu (qajılıqtıñ törtinşi uäjibi) Şaştı wstaramen tügeldey alu nemese qayşımen qısqartu – qajılıq jäne umra uäjipteriniñ bireui. Allah Tağala Qwran Kärimde «Odan keyin (şaştarıñdı, tırnaqtarıñdı alıp) kirleriñdi… Tolığıraq
Saği qalay jasaladı?
Tauap jasağannan keyin Safa töbesine barıp, Hajarul-Äsuädke (qara tas) sälem bergennen keyin qajılıq bolsa qajılıq sağii üşin, umra bolsa umra sağii üşin niet etedi. (Allahım, men seniñ rizalığıñ üşin Safa… Tolığıraq
Saği uäjipteri men sünnetteri
Saği uäjipteri 1. Sağidiñ jayau jasaluı. Auru nemese kärilikke baylanıstı saği jasay almaytındar arnayı arbamen jasaularına boladı. 2. Sağidiñ jeti şaut jasaluı (Safadan Märuağa baru – bir şaut, Märuadan Safağa… Tolığıraq
Sağidiñ dwrıs orındalu şarttarı
1. Sağidiñ qajılıq nemese umra üşin niet etip, tälbiya aytıp, ihramğa kirgennen keyin jasaluı. Qajılıq ğibadatın atqaruşığa ayttıñ alğaşqı küninen bwrın ihramnan şığuına bolmaydı. Eger qajılıq üşin jasalatın sağidi Arafatta… Tolığıraq
Safa, Märua töbeleri jäne zämzäm suı
Ibrahim (a.s.) Allah Tağalanıñ bwyrığımen zayıbı Ajar anamızben emşektegi balası Ismayıldı qazirgi Zämzäm qwdığınıñ ornalasqan jerine äkelip tastap ketti. Ol uaqıtta qazirgi Mekke qalasınıñ ornalasqan jerinde işer sudıñ joqtığınan tiri… Tolığıraq
Qağbanıñ salınuı
«Qağba» sözdikte «joğarı, tört bwrış» degen mağına beredi. Terminde haziret Ibrahim payğambar men balası ekeui salğandığı ayqın däleldermen berilip, Mekkede ornalasqan, ziyarat etiletin qasietti ğimarat. Islami derekterde Qağba sol zamanğa… Tolığıraq
Safa, Märua töbeleriniñ arasında jügiru (qajılıqtıñ üşinşi uäjibi)
Safa, Märua töbeleriniñ arasında jügiru (qajılıqtıñ üşinşi uäjibi) Saği (arab tilinde) – şapşañ jüru, jügiru degen mağınanı bildiredi. Al şariğattağı termindik mağınası: Mäsjidul-Haram jaqta ornalasqan Safa jäne Märua töbeleriniñ arasında… Tolığıraq
Şaytanğa tas laqtıruda ökildik
Şaytanğa tas laqtıruda ökildik Islam – jeñildik dini, sondıqtan türegep twrıp namaz oqi almaytınday därejede auru ne käri kisiler özderiniñ ornına basqa adamdı ökil jasap, laqtırtularına boladı. Ökil adamdar birinşi… Tolığıraq


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ukrain ükümetini Qırımğa «iç olmağanda üç kün devamında» elektrik energiyasını bermemege çağırdı. Bunı Çubarov cuma künü, noyabr 6 künü, Meclis teşebbüsi ile Kiyevdeki Rusiye Federatsiyasınıñ elçihanesi yanında keçirilgen narazılıq aktsiyasında bildirdi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi aytqanı kibi, Qırım sakinleri «dayanmağa azırlar», yarımadada olğan generatorlar ise Qırımnı asğariy seviyede temin eterler, amma Rusiyeniñ arbiy bazalarını temin etemezler.
Refat Çubarov Rusiye prezidenti Vladimir Putinni Gitler ile qıyasladı.
«Bugünki Gitler, ambitsiyaları sıñırsız, olarnı yerine ketirmek içün bir çoq adamğa basqı yapa. Bizim toprağımız, Qırımımız işğal etildi. Yarımadamız kene de Moskva zorbalığına oğradı», – dedi Çubarov.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, narazılıq aktsiyasınıñ iştirakçileri Kiyevdeki Rusiye elçihanesi yanında bir zıncır şeklinde turdılar. Olar betlerini kâğıtlar ile qapatalar, teşkilâtçılarnıñ aytqanına köre, böyle etip «Qırımda azatlığını qorçalamağa tırışqanlarğa qarşı yapılğan qorquzuv areketleri ifadelene».
Bazıları qollarında Rusiye Federatsiyasından siyasiy mabuslarnı azat etmek ve Qırımnıñ işğalden azat etilmesini Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ kün tertibine kirsetmek talapları ile levhalar bar. Bunıñnen beraber, Qırımnıñ «vatandaşlıq qamaçavına» «ebet» demek çağıruvları ile levhalar bar.
Ukraina Milliy gvardiyasınıñ hadimleri narazılıq aktsiyasınıñ tertip-nizamını nezaret ete.
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi, qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev cuma künü üyleden soñ Kiyevdeki Rusiye Federatsiyasınıñ elçihanesi yanında ötkerilecek barışıq narazılıq aktsiyasına kelmege çağırğan edi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukrayina millet vekili, Qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqatqa 2022 senesi martnıñ 3-nde Kıyivde Rusiye milliarderi Roman Abramoviç ile olıp keçken körüşüv aqqında aytıp berdi. Kerçekten de Ukrayina ve Rusiyeden aytışuv gruppasınıñ iştirakçilerini bellisiz madde ile zeerlemek ıntıluvınıñ olıp-olmaması ve Abramoviçninh aytışmalar ve Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı cenki aqqında neler aytqanını Qırım.Aqiqat azırlağan materialda oquñız.
Martnıñ 28-nde Wall Street Journal gazetiniñ jurnalistleri Roman Abramoviç ve Ukrayina delegatsiyasınıñ eki azasını, olarnıñ arasında Ukrayina millet vekili, qırımtatar Rustem Ümerovnı bellisiz madde ile zeerlemege tırışqanları aqqında yazdı. Gazetniñ malümatına köre, olarnıñ közlerinde qızarıntı, daimiy ve ağırtıcı yaş aqması, bet ve ellerde teri köçmesi bar edi. Bu, martnıñ 3-nde Kıyivde yüz berdi.
Mustafa Cemilev bu malümatnı Qırım.Aqiqatqa tasdıqladı ve körüşüv onıñ Kıyivdeki ofisinde olıp keçkenini bildirdi. Anda Abramoviç yardımcısı ve Rustem Ümerov ile kelgen. Cemilevniñ sözlerine köre, ziyaret aqqında, belki de, Ukrayina mahsus hızmetleri ve tar daire haberdar edi.
Abramoviçniñ mında kelecegi aqqında kimse bilmey edi, deseñ olacaq. Er şey gizli ediMustafa Cemilev
"Martnıñ 3-nde o (Abramoviç – muar.) Ukrayina millet vekili ve halqara aytışuv gruppasınıñ azası Rustem Ümerov ve yardımcısı Denis ile beraber Kıyivge keldi. Ve olar menim Kıyivdeki ofisime kirdiler. Ve birden özüni yaramay is etip başladılar: közyaş, sızlav, baş ağrısı. Bir eksik bar olğanını añladıq ve tez-tez Ankarağa kettik. Anda, bu kerçekten de himiyeviy zeerlenüv olğanını ayttılar, angi madden olğanı daa belli degil. Abramoviçniñ mında (Kıyivge –muar.) kelecegi aqqında kimse bilmey edi, deseñ olacaq. Er şey gizli edi", – dedi Mustafa Cemilev.
Muarririyet zeerleme ıntıluvına dair Roman Abramoviç ve Rustem Ümerovnıñ izaatını almağa tırıştı. Bu materialda añıp keçilgen er bir siyasetçige söz bermege azırmız.
Cemilevniñ sözlerine köre, yüz bergen vaqiadan soñ Ukrayina mahsus hızmetleri ofiste teşkerüv keçirgenler, nümüneler alğanlar ve tek bundan soñ Cemilev anda çalışıp olğan.
Mustafa Cemilev, bellisiz şahıslarnıñ Rustem Ümerovnı zeerlemege istegenini tahmin ete, amma aynı zamanda Rusiyede Abramoviçni begenmegen adamlar olğanını da qayd ete.
Abramoviçke deyim: menim ofisime kirmeñiz ile bağlı oğursızlıq oldıMustafa Cemilev
"Anda eñ çoq Rustem Ümerovnı zeerlemege tırışqanlarını, amma aynı zamanda nişan Abramoviç de ola bilgenini tüşünem. Özü de, anda Moskvada çoqusı mahsus hızmetler onı begenmegenini añlay. Abramoviçke deyim: menim ofisime kirmeñiz ile bağlı oğursızlıq oldı. O külümsiredi ve "e oğursız" dedi", - dep aytıp berdi Mustafa Cemilev.
Mustafa Cemilev, rusiyeli milliarder ile qonuşmasınıñ tafsilâtını aytıp berdi. Ukrayina millet vekili Roman Abramoviçniñ Rusiyeniñ keleceginden kerçekten raatsız olğanı, lâkin onıñ şahsiy menfaatlarını da istisna etmemek kerek olğanı aqqında fikrini bildirdi.
Abramoviçniñ casus olğanı şübelidirMustafa Cemilev
"Abramoviçniñ casus olğanı şübelidir. Onen laf etken soñ körüne ki, öz menfaatları bar, amma da çoq memleketiniñ kelecegi içün qorqqa. O maña böyle dedi: eger bu Ukrayina meselesinden çıqmasaq, memleketimiz dağılır", - dep qayd etti Cemilev.
Mustafa Cemilev, Roman Abramoviç Rusiyeden olğan aytışuv gruppasınıñ azası olmağanını, bu gruppada mesleatçı kibi iştirak etkenini qayd etti. Abramoviç Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile şahsen laf etkeni içün millet vekili onı eñ nufuzlı şahıslardan biri kibi saya.
Amma pragmatik sebeplerge köre, qomşumızda amanlıq olsa, demek ondan problemalar azdırMustafa Cemilev
"Men oña añlatmağa tırıştım. Deyim, siz bunı Putinge aytıñız - bizni Rusiyeniñ duşmanı kibi saymaq adet olsa da, aslında böyle degil. Oña amanlıq tileymiz, amma sevgenimizden degil. Elbette, 2014 senesi yüz bergen vaqialardan ve hususan da 48 kün devam etken canavarlıqlardan soñ Rusiyeni sevgenimiz aqqında aytmağa aqaret olur edi. Amma pragmatik sebeplerge köre, qomşumızda amanlıq olsa, demek ondan problemalar azdır. Halqara uquqqa tamamınen riayet etip başlağanıñızda normal devletler ile bir sırağa turıp olursız ve problemalarıñız da olmaz. Amma bu olmadan sanktsiyalar lâğu etilmez. Kimse siznen selâmlaşmaz, qol uzatmaz. Abramoviç dey: men bunı pek yahşı añlayım, amma anavı, Kremlde oturğanğa bunı añlatmağa qıyındır", - dep aytıp berdi Cemilev.
Mustafa Cemilev, rusiyeli oligarhnıñ Ukrayina ve Rusiye arasında aytışuv esnasında iştirak etmek ile angi maqsatlarnı közetkeni ile bağlı fikirlerinen palaştı.
Amma şimdi başqa motivi olğanını tüşünem. O kerçekten memleketini qayğıraMustafa Cemilev
"Oña daa çoq işanç. Belki de bu sebepten Putin onı yolladı. Aynı zamanda, o, cenk Rusiyege kerçekten zarar ketirgenini ve onı başlamağa kerek olmağanını tüşüngenlerden biridir. Elbette öz menfaatları da bar. O dey: "Buña, Londrada oquğan qızımnıñ ne alâqası bar. Rusiyeden olğanı içün sınıfdaşları üstüne yeşil ilâc töktiler. Mında er şey menden alındı". Belli onıñ da şahsiy motivi bar. Belki de, sanktsiyalarnıñ lâğu etilmesini istey. Amma şimdi başqa motivi olğanını tüşünem. O kerçekten memleketini qayğıra. Aqılğa yatqan adımlar yapmasaq, er şey mahv olacaq, dey".
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Aprelniñ başında Moskva Ukrayina şimalinde faal olğanını toqtattı, dep bildirdi. Tezden Ukrayina akimiyeti Kıyiv, Çerniğiv ve Sumı vilâyetinde Rusiye arbiyleri qalmadı, dep ayttı.
Rusiye ordusı çekilgen soñ azat etilgen köy ve şeerlerde kütleviy öldürüv adiseleri aqqında belli oldı. Bazı ğarbiy liderler Rusiyeni cenk cinayetlerinde qabaatladı. Rusiye akimiyeti arbiyleriniñ öldürüvlerge alâqası bar olğanını inkâr etip, olarnı «uyduruv» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Ukraina alimi, dinşınas, cemaat erbabı, Rusiye qoltutqan «DNR» gruppirovkasınıñ sabıq mabüsi İgor Kozlovskiy Qırımda «gaz borusındaki diversiyada» qabaatlanıp apiske alınğan qırımtatar faali ve siyasetçisi Nariman Celâlğa açıq mektüp yazdı. Mektüpniñ metnini Kozlovskiy Facebook saifesinde derc etti.
«Qıymetli qardaşım! Bu mektüpni yüregim aytqanı kibi yazam. Bugün, 2016 senesi yanvarniñ 27-nde, meni esir alıp, aman-aman 2 yılğa «DNR» apishanesine qapattılar. Bu yalıñız menim degil, azat etilmem içün elinden kelgenini yapqan tuvğanlarım ve dostlarım içün qorqunç bir vaqıt edi. Olarnıñ ve tanış ve tanış olmağan, lâqayt qalmağan insanlarnıñ qattı ğayretleri menim içün «canlı suv» edi, olar maña küç ve yaşamaq, azatlıq semasını körmek içün bir sebep bere ediler. Olarğa daima minnetdar olacam!», – dep yazdı Kozlovskiy.
O, tek Qırımda degil, bütün Ukrainada ve onıñ tışında biñlernen insan Nariman Celâl azat etilsin dep küreşe, dep qayd etti.
«Sen eziyetlengen, amma ğururlı ve yıqılmağan halqnıñ cesüp adamısıñ! Ecdatlarını unutmağan topraqta serbest ve lâyıq yaşayış aqqında hayal etken insanlarnıñ aq ve serbestligi oğrunda küreşniñ timsali olmaq qısmetiñ oldı! Bu büyük bir mesüliyet! Başına kelgen bütün sınavlarnı keçmek içün beden, ruhiy ve maneviy küçüñ yetsin! Adaletsiz qabaatlavlar altında apisteki qıyın şaraitlerde yaşamaq pek zor, amma, eminim, yolunda rastkelgen bütün sınavlarnı lâyıq bir şekilde keçip, başını ğururnen köterip, azatlıqqa çıqacaqsıñ. Sen aqiqat oğrunda küreşmege bilesiñ ve yaqınlarını ve halqını sevesiñ. Saña ışıqnıñ qaranlıqnı yeñmesi içün ümüt energiyasını bergen yaşayışnıñ manası ola, dep işanam. Unutma, seni bekleyler, seniñ içün küreşeler ve çoq insan seni seve! Qaviy sağlıq, can raatlığı ve maneviy küç tileyim, Nariman qardaşım!», – dep aytıla Kozlovskiyniñ mektübinde.
Qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl işğal altındaki Qırımda tahqiqat ve adliyeni «yalancı» ve «sımarlanğan» dep adlandırdı.
Yanvarniñ 25-nde Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Nariman Celâl, Asan ve Aziz Ahtemovlarnıñ apiske alınmasına qarşı imayeniñ istinaf şikâyetini red etti. Olar eñ az fevralniñ 23-ne qadar SİZOda qalacaq.
Advokat Nikolay Polozov Nariman Celâl «tış dünyadan ciddiy bir izolâtsiyada» tutula, dep qayd etken edi.
2021 senesi dekabrniñ 15-nde advokat Nikolay Polozovnıñ bildirgenine köre, Rusiye quvetçileri Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası boyunca ilk tahqiqatnı yekünledi, Nariman Celâlğa daa bir qabaatlav berildi.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Rusiye BMT Telükesizlik Şurasınıñ Rusiyeniñ tecavuzı ile bağlı qararlarını blok etmesinden uzaqlaştırmalı ya da Birleşken Milletler Teşkilâtı özü dağılmalı. Bunı Ukrayina prezidenti Volodımır Zelenskıy aprelniñ 5-nde BMT Telükesizlik Şurasınıñ oturışından video konferentsiyası vastasınen iştirak etip ayttı.
"Bizim qarşımızda BMT Telükesizlik Şurasındaki veto aqqını ölüm aqqına çevirgen, şerniñ cezası qalmasına imkân bergen global telükesizlikniñ bütün mimarlığını sarsıtqan bir devlettir... Eger böyle devam etse, devletlerniñ er biri öz telükesizligini temin etmek içün halqara uquqqa, halqara institutsiyalarğa degil de, yalıñız silâ küçüne işana bilecek. BMT dağıtmaq mümkün olacaq. BMT-niñ qapatılmasına azırsızmı? Cevabıñız "yoq" olsa, siz şimdi areket etmelisiz, deral BMT Nizamnamesine quvet qaytarmalısız, BMT sistemasında islâatlar keçirmek kereksiñiz. İslâatlar öyle olmalı ki, veto aqqı ölüm aqqı olmamalı. Dünyanıñ bütün bölgeleri adaletli şekilde Telükesizilk Şurasında olmalı. Tecavuzcını deral barışıqqa mecburlamaq kerek", -dedi Ukrayina prezidenti.
Zelenskıy Rusiye arbiylerini ve olarğa Ukrayina toprağında arbiy cinayetler yapmağa emir bergenlerni "Nürnberg esanası"na beñzegen tribunalda mahkeme etmege çağırdı.
O, kelecek nesillerge telükesizilk çağırışlarına preventiv şekilde cevap bere bilgen "semereli BMT" bermek içün BMT-nı islâ etmege çağırdı.
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Mesken rayonlarğa top, çoqlu ateş sistemaları ve ballistik raketalar vastasınen ateş açıla. Rusiye ordusınıñ zırhlı tehnikası Kyiv ve Rusiye sıñırına yaqın bir qaç vilâyet merkezini sarıp almağa tırışa.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net/. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Ukraina adliye nazirligi Rusiyege qarşı işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı sebebinden İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine (ECtHR) dörtünci davanı azırladı.
Bu aqta Ukraina adliye naziri Pavlo Petrenko bildirdi.
«İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine dörtünci devletlerara şikâyetiniñ berilmesini ilân etmege isteyim. Bu arizada Qırımda insan aqlarınıñ, şu cümleden, qırımtatar aqlarınıñ bozuluvı aqta söz kete. Biz Qırımda ukrainlerniñ siyasiy taqibi aqqında sualni köteremiz», – dedi o.
Adliye naziriniñ sözlerine köre, kelecek afta nazirlik delillerniñ resmiyleştirüvini bitirecektir.
Evel Ukraina İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine Rusiyege qarşı Qırım işğali ve Donbass zidiyeti ile bağlı üç davanı taqdim etti.
2014 senesi mart ayında Rusiye Qırımnı işğal etti. Uquq qoruyıcılar Qırımda işğalden soñ insan aqları ile bağlı vaziyetniñ beterleşüvi aqta bildire.
Avgust başında Ankarada II Bütündünya qırımtatar kongressi keçti, kongresste qırımtatarlarnıñ Vatanı – Qırımdaki vaziyeti muzakere etildi. Şu cümleden, bildirilgeni kibi, Sovet Birliginiñ dağıluvından soñ Qırımğa qaytqan 350 biñ qırımtatarı şimdi kene totalitar basqığa oğray ve yoq olmaq havfı astında buluna. Yarımada Rusiye tarafından işğal etilgeninden soñ 15 biñ qırımtatarı Qırımnı terk etmege mecbur oldı.


text:
CпeциaлbHo для KpыM.Peaлии
İşğal etilgen Qırımnıñ ukümeti Tuzla adasınıñ bir qısmını federal mülkiyetke bermege qarar berdi – bu tamam şu ada ki, rusiyeliler onı 15 yıl evel, onıñ aynı şu, «qardaşlarına ait» ve «muqaddes» olğan Qırım adasınıñ bir qısmı olğanına baqmadan, Ukrainadan tutıp alacaq ediler. Ve işte, şimdi onı parça-parça etip, tutıp almağa başladılar.
Bunıñ ne keregi bar, degen sual peyda olmaq mümkün. Bütün Qırım endi zapt etildi ki. Ve bütün Qırım endi Rusiye Federatsiyasına «kirsetildi» ve qanunğa, sağlam fikirlevge, adaletke ve tarihqa (em de BMT Baş assambleyasınıñ rezolütsiyasına) rağmen işğalci devletniñ Anayasasında añıldı. Bu alda rusiyelilerge Qırımdan Tuzlanı hırsızlamağa ne kerek?
Kremlde, Qırımnıñ çoq vaqıt Rusiyeniñki qalmaycağınıñ añlayışı bar. Öyle olsa, ne içün satqınlarğa eñ azından Tuzlanı alıp bermekni sadece buyurmamalı?
Mence, bu sualniñ cevabı pek qolay: işğalciniñ qorqusı. Daa doğrusı, Qırımnıñ çoq vaqıt Rusiyeniñki qalmaycağınıñ ve hırsızlanğan şeyni qaytarmaq kerek olacağnınıñ nasıldır, ayvanlarğa has añlayışı. Öyle olsa, ne içün keç qalmadan evel hırsızlanğan Qırımdan, anda yaramay turğan er şeynı almamalı? Ne içün satqınlarğa (öz devletine hainlik etken memurlarğa) eñ azından Tuzlanı alıp bermekni sadece buyurmamalı?
Bu taktikada yañı bir şey yoq. Şeklen «Sovet» olğan Latviya, Estoniya ve Litva Sovet Birliginiñ başqa cumhuriyetleri kibi birer cumhuriyet ediler. Öyle ise ne sebepten Latviyanıñ işğalinden soñ ondan Abrene uyezdi – şimdi Pskov vilâyetiniñ Pıtalovskiy rayonı RSFSCniñ menfaatı içün hırsızlandı? Ne içün Estoniyanıñ işğalinden soñ bu küçük devletniñ Narvanıñ tarihiy Yannlinn-İvangorod rayonı ile bir qısmı Rusiyeniñ Pskov ve Leningrad vilâyetlerine qoşuldı? Ne içün Ekinci cian cenkinden soñ Şarqiy Prussiyanıñ bir qısmı, tarihiy Küçük Litva, Sovet Birligine berilgende onı Rusiye Federatsiyanıñ qısmı yaptılar – em de, onıñ bu cumhuriyet ile ne umumiy sıñırı, ne de tarihiy alâqası olğanını baqmadan yaptılar. Aynı zamanda Litva ile bar edi. Litvalılarnıñ edebiy tili şekillengen, büyük Doneylaytis doğğan, litvalılarnıñ birinci kitabı ve birinci grammatikası neşir etilgen yer tamam o yer edi. Lâkin buña rağmen Kenigsberg Karalâuças degil de, Kaliningrad oldı. Bu meşur şeerde peyda olğanından berli rus adı bile olmadı. Litvalılar tarafından berilgen adı ise er vaqıt bar edi.
Eminim ki, Putin ve ortaqları içün Qırım – kene de Ukrainadır. Olar sadece bu topraqnı ve onıñ ealisini aldılar
Öyle ile ne içün? Mence, kene de qorqqanları içün. Çünki erte-keç qaytarmaq kerek olacağını añlay ediler. Öyle ise, daa soñra Rusiyede qaldırıla bilecek topraq ne içün Baltiya devletlerinden hırsızlanmasın? «Kreml aqsaqalları» «internatsionalizm» aqqında ne dese, desinler, olar içün er vaqıt yalıñız Rusiye öz ülke edi. Bütün qalğanlar ise – mustemlekeler, zapt etilgen territoriyalar, kelecekteki duşmanlar ediler.
Şimdi de aynı şeyni köremiz. Eminim ki, qolayca qandırılğan tebaalarına nasıl masallar oqusa, oqusınlar, Putin ve ortaqları içün Qırım – kene de Ukrainadır. Olar sadece bu topraqnı ve onıñ ealisini, tıpqı Donbass, Pridnestrovye, Abhaziya ya da Cenübiy Osetiyanı kibi, reine olaraq aldılar. Ve anda orduları ve ukümeti olğance – mabüslerniñ mal-mülküni hırsızlaylar. Yañı bir şey yoq. Abhaziyada da daa yaqında Rusiye ile topraq davası bar edi. Pridnestrovye sakinlerini pensiyalar ile şantaj ete ediler. Osetinlerni «qarlı inqilâp» vaqtında zornen dağıtıp, öz prezidentlerini saylamğa bemey ediler. Donbassnı sadece er kün mahv eteler. Qırımda ise repressiyalar teşkil ete, qırımtatar halqını sındırmağa tırışa ve territoriyalarnıñ ayrı qısımlarını hırsızlaylar..
İşğal deseñ işğal.
«Fikirler» rubrikasında ifadelengen noqtai-nazarlar, muelliflerniñ öz noqtai-nazarını ifade ete ve muarririyetniñ noqtai-nazarını er vaqıt ifade etmeyler.


text:
Rusiyede mahküm etilgen Ukraina rejissöri Oleg Sentsovnıñ advokatı Dmitriy Dinzeniñ aytqanına köre, 142 künden berli açlıq tutqan ukrainalınıñ yürek yetersizligi ve revmatizmi qayd etile.
«E, alı fenalaştı. Yürek yetersizligi bar. Ayaqlarnıñ qulunçı, ciger ve büyrek problemleri bar, çünki açlıqtan soñ qan alı deñişti. Oña ilâclar yazıldı, glükoza ve ğıdalı qarışmalar berilecek. Ekimlerniñ yazğanlarına köre, oña içken ilâclar berile», – dep tarif etti Dinze «Nastoyaşçeye vremâ» telekanalına.
Sentâbrniñ 28-nde Sentsov «planlaştırılğan teşkerüv» içün şeer hastahanesine alıp ketirilgen edi. Teşkerüv neticelerine köre, Rusiye ekimleri Sentsovnıñ «tedaviylev kursını tüzetti», dep bildirgen edi Rusiyeniñ cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti.
Sentâbrniñ 11-nde Sentsovnıñ eki doğmuş qardaşı Natalya Kaplan rejissörniñ alı ket-kete fenalaşa, dep bildirgen edi Qırım.Aqiqatqa. Onıñ aytqanına köre, Sentsovnıñ qan sisteması «müim müçelerge oksigen taşımasını yapamay». Sentsovnıñ advokatı Dmitriy Dinzeniñ bildirgenine köre, açlıq tutqan rejissör töşekten zornen tura. Onıñ aytqanına köre, ukrainalınıñ sağlığına «büyük zarar ketirildi».
Oleg Sentsov mayısnıñ 14-nde Rusiye apishanelerinde yatqan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi talabınen muddetsiz açlıq ilan etken edi.
Sentsov ve Aleksandr Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına qalmağa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya cezası berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımay.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti. Rusiyede mahküm etilgen Oleg Sentsovnı qurtarmaq çağıruvı ile petitsiya Beyaz Saraynıñ saytında 100 biñden ziyade insan tarafından imzalandı.


text:
1985 senesi Samarkand şeerinde doğdı. 1991 senesi Samarkand şeeriniñ 48-inci mektebinde oqumağa başladı. 1992 senesi ailesinen Qırımğa qayttı ve oquşına mında devam etti.
2001 senesi Kün Tuvğan I-II basamaq umumtasil mektebinden mezun oldı.
2003 senesi Tavriya gumanitar-ekologik institutınıñ «Dizayn. Sanayı grafika» fakultetine kirdi.
2008 senesi institutta oquşını bitirdi ve Bağçasaraydaki «Çölmekçiler» bala studiyasında çölmekçilik zenaatını, qırımtatarlarnıñ örnek ve medeniyetini faal şekilde ögrenmege başladı. Aliy oquv yurtunıñ üçünci kursunda oquqanda, «Leyhalandırma» feninde özgün üslüpni işlep çıqarmasınen oğraşqanda, Sıçöv Vladimir Vasilyeviçniñ teşebbüsinen leyhanı qırımtatar üslübinde işlep çıqarmağa başladı. Neticede kerçekten bar olğan «Örnek» halq zenaatları merkeziniñ özgün bir tarzı meydanğa keldi. 2007 senesi «Çatırdağ» icadiy birleşmesine qoşuldı, kurator – Mamut Çurlu. Mamut Çurlunen beraber «Qırımtatar tarzında raatlıq odası leyhası»nı işlep çıqardı. Aqmescitteki birinci sergide iştirak etken Eldar, Abdül Seit-Ametov ve Rustem Skibin kibi halq sanatı erbapları, ressam-çölmekçilernen tanıştı.
4-ünci kursta Eldar, «Bereket» virtual salon tükânınıñ leyhasını işlep çıqardı. Bir yıl soñra Rustem Skibinniñ «El-Çeber» icadiy çölmekçilik ustahaneniñ özgün tarzını işlep çıqarmağa başladı. İşleme esnasında yaş ressam ocasına ustahanege kele edi, Rustem ustası Eldarğa örnek esaslarını ve sır boyalama tehnikasını ögrete edi. Daa soñra Skibin Eldarğa «Çölmekçiler» bala studiyasına barmağa tefsiye etti. Anda Rustem Skibin Abdül ağanen beraber cumaertesi künleri balalarğa balçıqnen çalışmağa ögrete ediler. O kün çölmekçilik mahsulatnıñ pişirmesi ola edi, pişirme esnasından ve balçıqnen çalışmaqtan çoq zevq aldı, Eldar özü içün, ayatınıñ bu siirli malzemenen bağlı olacagına qarar berdi.
Eldar örnekli çölmekçilik mahsulatnıñ birinci pişirmesini Ulu Çoqraq köyünde yaptı. Eldar, acayip istidatlı oca, Ressamlar birliginiñ azası Abdül Seit-Ametov tarafından davet etildi. Usta Eldar içün soba yanında qırımtatar ananeviy örneklerine bağışlanğan bir seminar keçirdi.
Studiyada oquğanda yaş çölmekçi Mamut Çurlu tarafından Qırımtatar örnegi, Çölmek oyuncağı, kiyiz yapması, kiyizni tabiiy boyalarnen boyalanması kibi mevzularda teşkil etilgen semenarlarğa bir kereden ziyade davet etildi.
2009 senesi baarde Eldarnı Qırım ressamları assotsiatsiyasına qabul ettiler. Aynı yıl, 3-5 iyül arası Opişnâ köyünde «Zdvig-2009» Çölmekçi milliy künü keçirile edi, bütün Ukrainadan ustalar davet etilgen edi. Qırımdan Abdül Seit-Ametov, Rustem Skibin ve Eldar Gusenov bardı. Çeşit yarışlar keçirildi: «Eñ balaban çölmek», «Eñ yüksek kup», «Ananeviy gügümlerniñ angobalarnen yaraştırılması» ve «Eñ küçlü sızğırıqlı ananeviy oyuncaq». Eldar, «Küçlü sesli sızğırıqçı» yarışında birinci yerni qazandı. Ayrıca da, qırım ustaları tarafından kollegium balaları içün «Çölmekçilik mahsullarnıñ yapılması», «Qırımtatar örneginiñ esasları» mevzulı master-klasslar keçirildi.
Yaş usta tarafından milliy örneklernen oyulğan çölmek çiberek seriyası işlep çıqarıldı.
Eserler Qırım, Rusiye, Poloniya, Ukraina, Özbekistan, İran, Almaniya müzeylerinde, ayrıca da Paristeki Ukraina elçilikniñ Medeniy merkezinde sergilendi.
Müellifniñ eserleri Qırım, Ukraina ve Rusiyeniñ eñ büyük müzeylerinde, em de Ukraina, Rusiye, Frenkistan, Özbekistan, İran, Büyük Britaniya, Türkiye, AQŞ, İtaliya, Kanada, Poloniya, Litvaniya farqlı şeerleriniñ ve çetelniñ başqa memleketlerdeki şahsiy kollektsiyalarında saqlanmaqta.
«Çölmekçilikte milliy örneklerniñ bilmesi ve çeberliknen qullanması içün» Diplomı (bediiy çölmekçilikniñ 2-nci milliy sergi-yarışı «Opişnâda KeramPİK» Ukraina, Opişnâ k., 21 oktâbr 2010 s.).
Keramologiya İnsitutınıñ (NAN Ukraina halqbilme insitutınıñ bölügi) qırımtatar zemaneviy çölmek savutınıñ kollektsiyası içün Diplom. (bediiy çölmekçilikniñ 3-ünci milliy sergi-yarışı «Opişnâda KeramPİK» Ukraina, Opişnâ k., 20 oktâbr 2011 s.).
Çölmekçiler arasında ünerlerde innovatsiya ve icat içün Halqara Tebriz mükâfatınıñ saibi (2-nci yer) (Tebrizde halqara sergi – yarış (İslâm Sanatı Üniversiteti, İran, 2017).


text:
Qırımda mahküm etilgen ve Rusiyeniñ Tver vilâyetindeki Torjok şeeriniñ №4 tüzetüv koloniyasınıñ ceza izolâtorında tutulğan ukrain faali Volodımır Baluh Qırımda işğalden soñ qurulğan Ukrain medeniyet merkeziniñ faallerine mektüp yazdı. Bu aqta faal Alena Popova Facebookta bildirdi.
«Baar körünmey – ne Rusiye Federatsiyasınıñ qıyış adliyesi ile «iş birliginde», ne de ceza izolâtorınıñ daima suvuq kamerası ve parmaqlıq arasından körüngen sıtıq ve sert köküniñ müitinde ve 24 saat ve 7 kün boyunca olğan üşüp qaltıravda… Elbette, haberiñiz bardır, vatandaşlığımnı bile tutıp almağa isteyler – Qırımda qayd olğanım içün meni Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşı dep sayğanlarından sebep Ukraina konsulınen körüşmege izin bermediler! Mezmurlarnıñ kerçegi mında qayda eken: «Bir faydası olmağan insan oğulları köterilgende er yerde dinsizler yüre»… Er keske menden selâm aytıñız, siziñ dualarıñıznen evge hayırlısınen qaytacağıma işançım bitmez», – dep yazdı Baluh mektüpte.
Popovanıñ aytqanına köre, Baluh mayısnıñ 10-nda mektüp yazdı, o, mayısnıñ 13-nde keldi.
Advokat Olga Dinze mayısnıñ 7-nde qırımlı ukrain faali Volodımır Baluhnı ziyaret etti. Onıñ aytqanına köre, o, ceza izolâtorında tek ötmek aşay ve suv içe. Advokatnıñ aytqanına köre, sağlıq vaziyeti «bayağı fenalaştı».
Aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, bu sefer ukrainalı mayısnıñ 19-na qadar ceza izolâtorında qalacaq. Bu aqta koloniya memuriyeti bildirdi.
FSB, Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi ukrain faali Volodımır Baluhnıñ imayesine cezası müddetiniñ ğayrıdan baqıluv muracaatını red etti. Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Volodımır Baluhnı 4 yıl ve 11 ay umumiy rejim koloniyasında qalmasına ve 10 biñ ruble (tahminen 4 biñ ğrıvnâ) para cezasını ödemesine üküm etti. Faal eki cinaiy iş boyunca tevqif etildi.
2018 senesi martnıñ 19-nda Volodımır Baluh açlıqqa başlağan edi. Bir aydan ziyade bir şey aşamağan Baluh Arhiyepiskop Klimentni diñlep, kisel içmege, peksimet aşamağa razı olğan edi. Daa soñra mahküm etilgen ukrain faali açlıqnı vaqtınca toqtatmağa qarar aldı.


text:
Alim Azamat oğlu
Alim Azamat oğlu (1816 – ?) – belli qırımtatar halq qaramanı.
Alim Azamat oğlu (halq arasında Alim Aydamaq dep biline) 1816 senesinde Qarasuvbazar civarında Köpürliköy köyünde doğdı. Fuqare bir köylü olğan Azamat aqaynıñ balası eken. Makeme vesiqalarında anasınıñ adı Kerime dep yazıla. Aqmescitte yaşağan Çernayeva 1939-da yazğan Pereval Tübünde adlı hatıratında, Alimniñ bir de qız qardaşı olğanını, onı bir mırzanıñ qaçırğanını, mani olmaq istegen Azamat aqaynı kötekletkenini, qısqa bir vaqıt soñra Azamat aqaynıñ ölgenini yaza.
Alim bala ekende tericide çalışmağa, babası ölgen soñ ırğatlıq yapmağa başlay. 1938 senesinde Aqmescitte yazılğan Alim adlı bir hatıratqa köre, qatında çalışğan pomeşçikniñ qızına aşıq olğan. Lâkin qıznıñ babası olarnı ayırıp Alimni apis ettire. Alimniñ apis oğlanına çoq üzülgen qız, şu yırnı ayta.
Alim, Alim deyalmam,
Men Alimni köralmam.
Dünya tolu dülber olsa,
Alim kibi tapalmam
Aman da, Alim, of of
Yandım da, Alim, of of
Makeme vesiqalarına köre ise Alim cinayetten apis etile. Başta Bender qalesine, soñra Kişinovğa yiberile, 1848-de qaça. Bu vesiqalarğa köre Eski Qırım, Kefe, Aqmescit, Kezlevtaraflarında dolaşıp evlerge, yolcularğa basqın yapqanı yazıla. Alimni tutmaq içün mırza ve pomeşçikler çoq oğraşa. Tutulğan soñ yahşı etip köteklenip, Sibirge yiberile. Alimniñ bundan soñraki ayatı aqqında mâlümat yoqtır. Lâkin halq ikâyelerine köre Alimnin kene qaçıp, Türkiyege ketkeni aytıla.
Alim resmiy maqamlarğa köre aydut, cinayetçi dep aytılsa da, halqqa köre qaramandır. O devirde mırzalarğa, aqsızlıqlarğa qarşı halqnıñ yanında olğan. Onıñ içün yazılğan pek çoq ikâye ve edebiy eser bar.
QIRIMTATAR VİKİPEDİYASINIÑ MALÜMATI


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov GfK Ukraine Şirketiniñ qırımlılarnıñ Rusiyeniñ bir qısmı olmaq istekleri aqqında tedqiğini tenqit etti.
«GfK Ukraine ekspertleri saylağan telefon vastası ile sorav usulınıñ zararını añlamadılar, dep tüşünmeyim, lâkin, tedqiq içün berilgen paranı elde etmek istegi daa da küçlü oldı, demek. Neticede, – Lavrov ve Kremlniñ diger hızmetçileri quvana-quvana şübeli tedqiqniñ neticeleri aqqında aytalar...», – dep yazdı Facebook saifesinde Çubarov.
GfK Ukraine Şirketi «Qırım sakinleriniñ içtimaiy-siyasiy keyfleri» mevzusında keçirilgen içtimaiy tedqiq neticelerini taqdim etti. Keçirilgen sorav neticelerine köre, qırımlılarnıñ 82 fayızı Rusiye terkibine qoşulmasına qoltuta.
GfK Ukraine hadimleri soravnı telefon vastası ile keçirdiler, bir sıra ekspert bu usuldan faydalanıp tam malümat almağa mümkün olğanından şübelengenini ayttı. Ukraina içtimaiyatçıları ve siyasetşınaslarınıñ fikirince, cumhuriyet ealisi qorqa, ve işğalge qoltutmağan qırımlılar telefonda kerçek fikirini bildirmekten saqına bileleler.


text:
Gece, fevral 19-da, belgisiz insanlar Bağçasaray rayonı Büyük Süyren köyüniñ ibadet evine kirdiler. Cinayetçiler aqçanı hırsızlaycaq edi, amma tapıp olamadılar.
İmam Eskender Kürtiyevniñ sözlerine köre, fevralniñ 9 ve 10 künleri Qırımnıñ diger üç camisinde yüz bergen abravlardan soñ, yerli musulman cemiyetiniñ hazine idaresi tarafından sadaqa aqçası saqlanıldı, dep bildire Qırım Musulmanları diniy idaresi.
«Hırsız arttaki pencereni qırıp, binağa kirdi. Sadaqa qutusı açılğan edi, amma aqça anda yoq edi. Diger camilerimizde yüz bergen abrav aqqında haberlerden soñ iane parası içün mesülietli hazine idaremiz paranı çığarğan edi. Aqça tapıp olamağan cinayetçi kilimni çıqaracaq edi, amma ağır olğanından sebep beceralmadı. Cuma namazğa kelgende, kilim qataqlanğanını, sadaqa qutusı ise açılğanını kördik», – dedi Kürtiyev, ve ziddiyet aqqında uquq qoruyıcı organları haberdar olğanını bildirdi.
İmamnıñ sözlerine köre, evellleri hırsızlıq mında yoq edi. İbadet evi köy musulmanlarınıñ esabına 2005 senesi quruldı. Kürtiyevniñ malümatına binayen, Büyük Süyren köyünde 70-ke yaqın qırımtatar qorantası yaşay.
Malüm olğanı kibi, Qırımda eki kün içinde üç camide hırsızlıq oldı. Fevral 9-dan fevral 10-na keçer gecesi Aqmescit rayonınıñ Mamaq köyündeki «Yeşil camide» hırsızlıq oldı. Fevral 9-da aqşam Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında belgisiz şahıslar camige kirip, sadaqa parasınıñ qutusından para aldılar. Fevral 9-dan 10-na keçer gecesi İslâm Terek rayonı Tamğacı (İzümovka) köy camisinde hırsızılq yüz berdi.


text:
Qırımnıñ Yüksek mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisini yasaq etmek davasını baqmağa başladı. Birinci toplaşuvda devlet qabaatlayıcısı, oña köre, qırımtatar temsil organınıñ areketleri qanunsız ve ekstremistik olğanını isbatlağan vesiqalar cüzdanını işke qoşmağa talap etti. Meclis reberleriniñ fikirince, mahkeme prokuraturanıñ talaplarını qabul eter, amma bu yalıñız qırımtatarlarğa degil, Rusiye Federatsiyasına da zarar ketirecek.
Meclisni yasaq etüv davası boyunca birinci mahkeme toplaşuvı mart 3-te saba olıp keçti. Bu saatte Qırım Yüksek mahkemesiniñ yanından keçken insanlar bunı haberlerni oqumayıp da añlağandırlar. Bina yanında mahsus qıyafetli insanlar bir sırağa tizildi, kirişte ise madeniy qoralar bar edi. Qırım uquq qoruyıcıları siyasiy işler boyunca toplaşuvlar keçirilgende bunıñ kibi havfsızlıq tedbirlerini alalar.
Binanıñ yanında cemaatçılıq vekilleri ve Meclis tarafdarları toplaştı.
«Mahkeme binası yanına onlarnen insan, esaplağanıma köre, 50-100 kişi keldi. Toplaşuvğa kene yalıñız jurnalistlerni aldılar, Qırımda öyle yapalar. Seyirci olaraq mahkemege kimse kiremedi», – dep ayttı Qırım.Aqiqat mühbirine Qırımdaki Uquq qorçalayıcı alan merkeziniñ koordinatorı Aleksandra Krılenkova.
Qırım kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, yerli jurnalistler çoq degil edi. Zalda olğan eki televizion kameralardan biri «İnter» ukrain telekanalına ait edi.
Mecliske qarşı esnasta devlet qabaatlayıcısını Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya şahsen temsil ete edi. O, mahkemege bekçilerinen beraber keldi. Mahkemede Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl davalı olaraq iştirak etti, onıñ menfaatlarını adliyeci Cemil Temişev temsil etti.
Mahkemeniñ başında Temişevniñ şahsiyetini belgilep olamadılar. Temişev özüni Nariman Celâlnıñ temsilcisi olaraq tanıttı, faqat prokuratura «Meclis cemaat teşkilâtına» qarşı dava açtırğan edi. Adliyeci qırımtatar temsil organı cemaat teşkilâtı olmağanını bildirip, olmağan şeyniñ temsilcisi olamağanını qayd etti.
500 kâğıttan ziyade delil
Mahkemede Natalya Poklonskaya, onıñ fikirince, yasaq etilmesi kerek olğan Meclisniñ ekstremistik teşkilât olğanına dair vesiqalar cüzdanını berdi. Umumen 500 kâğıt ve 7 disk taqdim etildi.
«Delil olaraq vesiqalarnıñ tasdıqlanğan kopiyalarını ve yedi diskni ilâve etmege rica etem. Bu, birinciden, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ tesis vesiqaları, em de teşkilât liderleriniñ qanunsız areketlerini isbatlağan deliller. Misal olaraq, 2014 senesi mayıs ayında devlet sıñırında yüz bergen çatışmalar ve 2015 senesi noyabr ayında diversion faaliyet ile alâqası olğanını isbatlağan deliller», – dedi o.
Adliyeci Cemil Temişev malümatnı ögrene bilmek içün vaqıt bermege rica etti. Davalı bunıñ içün eki afta istedi. Poklonskaya qarşı çıqıp, bir afta bermege teklif eti. Onıñ aytqanına köre, berilgen vesiqalarda davalı zaten bilgen Meclisniñ nizamname vesiqaları ve diger malümatlar mevcut. Mahkeme bunı köz ögüne alıp, vesiqalarnıñ ögrenilmesi içün bir afta müddet berdi ve toplaşuvnı bitirdi.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl mahkemeden soñ Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi ki, şimdilik bir de bir hulâsa çıqarmaq ve esnasnıñ ileri ketişatını tahmin etmek erte.
«Tahminlerimizde soñki eki yıl devamında Qırımda keçken siyasiy işlerge baqamız. Anda mahkeme ve prokuratura arasında areketler bir olğanını köremiz ve, tabiiy ki, mahkeme esnasında raqiplik aqqında laf bile yoq. Şimdilik bu dava yerine ketirilecek, dep tüşünemiz», – dep ayttı Celâl.
Bunıñ kibi menfiy tahminlerge baqmadan, Meclis bütün uquqiy usullarnı qullanıp, mahkemede prokuratura qabaatlarına itiraz bildirecek ola. Bundan ğayrı, Celâl qayd ete ki, mahkemeniñ Meclisni yasaq etmek qararı qırımtatarlarğa zarar ketirse de, Rusiye Federatsiyasınıñ halqara seviyedeki imicine daa çoq zarar ketirir. Qayd etmeli ki, bir sıra halqara teşkilât prokuraturanıñ bergen dava arizasını tenqit etti. Birleşken Milletler Teşkilâtı monitoring missiyası ve İnsan aqları halqara federatsiyası Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ areketlerini takbih ettiler.
Adamlarnı yasaq etemezsiñ
1991 senesinden 2013 senesine qadar Meclisni idare etken qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev qayd etti ki, qırımtatar halqınıñ temsil organı yasaq etilse, Rusiye Qırımda repressiyalarnı quvetleştirecek.
«Qırımtatar Milliy Meclisiniñ 33 azası – tam bir telüke altında. Akimiyetnen işbirligi yapqan 5-6 satqın, şu cümleden müfti, sayılmay. Bundan ğayrı, idare sisteması da telüke altında: regional meclisler, Qurultaynıñ tevtiş komissiyaları. Umumen alğanda qırımtatar idare qurulışları ile alâqası olğan 2300 insan telüke altında qala», – dep ayttı o 15 minut saytına.
Meclis reisi Refat Çubarovnıñ aytqanına köre, Qırım mahkemesi «Meclis» sözüni yasaq ete bile, amma bu organnı temsil etken adamlarnı yasaq etemez.
«250 yerli meclis, 22 regional meclis bar. Qırımtatarlar saylağan biñlernen kişi bar. Olarnı nasıl yasaq etersiñ? Ebet, bizler işğalci akimiyetniñ eñ sert areketlerine azırlanamız», – dep ayttı Çubarov Qırım.Aqiqatqa.
Meclis reisiniñ qayd etkenine köre, Sovetler Birligi zamanında onıñ halqı büyük repressiyalarğa oğratılğan edi, amma qırımtatar milliy areketinden adamlar ayırılmay edi. Çubarovnıñ zanınca, Rusiye ne qadar oğraşsa da, milliy areket şimdiki vaziyette de adamlar tarafından terk etilmeycek.
«Yarımadadaki qırımtatarlar, bir taraftan, açuvlana ve Meclisni yasaq etmek ıntıluvlarını közete. Ekinci taraftan, işğalcilerniñ bu basqığa qarşı çıqa bilmek içün birlik olmaq kerekligi añlaylar», – dedi o.
Uquq qorçalayıcı teşkilâtlar Rusiye prokuraturasınıñ talapları yerine ketirilecekmi şimdilik tahmin etip olamaylar.
Prokuraturanıñ dava talaplarını qabul etip, asılında olmağan bir «Meclis» adlı teşkilâtnı yasaq etmesi hucur bir şeyAleksandra Krılenkova
«Maalesef, al-azırda Qırım mahkemeleriniñ qararlarını izaatlamaq ve tahmin etmek zor. Amma prokuraturanıñ dava talaplarını qabul etip, asılında olmağan bir «Meclis» adlı teşkilâtnı yasaq etmesi hucur bir şey», – dedi uquq qorçalayıcı Aleksandra Krılenkova.
Onıñ hatırlatqanına köre, Meclis Qırımnıñ tamır halqınıñ temsil organı ve cemaat teşkilâtı degil. Krılenkovanıñ aytqanın köre, bunı köz ögüne alıp, Meclisni ekstremistik bir teşkilât olaraq nasıl tanımaq mümkün añlaşılmay.
Belki de, bu sualniñ cevabı bir aftadan soñ, mart 10-da, alınacaq. Qırım Yüksek mahkemesiniñ nevbetteki toplaşuvı bu künge belgilengen.