text:
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca yaqalanğan Enver Mamutov ve Remzi Memetovnıñ apiste bulunma müddetiniñ uzattırılmasına qarşı şikâyet arizasını qanaatlendirmedi. Bu aqta olarnıñ adliyecisi Emil Kurbedinov bildirdi.
«Qırım Yuqarı mahkemesi Enver Mamutov ve Remzi Memetovnıñ apiste bulunma müddetiniñ uzattırılmasına qarşı şikâyet arizasını qanaatlendirmedi! Elbet, appelânt ve adliyecilerniñ bildirgen delillerine baqmadan, red etildi!» – dep yazdı o Facebook saifesinde.
İyül 22-de aynı bu mahkeme Enver Mamutov ve Remzi Memetovnı, bunen beraber Zevri Abseitovnı ve Rustem Abeltarovnı apiste qaldırdı. Olar mayıs 12-de Bağçasarayda yaqalandı. O vaqıt rusiyeli uquq qoruyıcılar musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede, dört Bağçasaray sakini yaqalandı ve terrorizmde qabaatlandı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abeltarov ve Enver Mamutov. Olar FSB hadimleri tarafından Rusiyede terroristik teşkilâtı olaraq tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şeklenilip yaqalandı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


c: text/html

text:
Kelecek afta Kefede (Feodosiya) üç kün devamında suv berilmeycek.
«Qırım suvu» Qırım Cumhuriyeti Baş idaresiniñ Kefe bölügi müdiri Andrey Çimpoeşniñ malümatına binaen, noyabr 29-dan dekabr 1-ge qadar tamir işleri alıp barılacaq.
«Şeer suv temizleyici aletlerinde temiz suv rezervuarı bağlanılacaq», – dep ayttı Çimpoeş.
Bunen beraber Çimpoeş qayd etti ki, bugünki künde şeer içilecek suv yedeklerini Şimaliy-Qırım kanalından, Keriçke suv bergen dükerden toldura.
Şimdiki vaqıtta Kefe anbarında olğan suv 30 künge yetecek, bu suvnıñ eñ minimal şekilde qullanılması içün elinden kelgeni yapıla.
Avdetniñ evel bildirgenine köre, Qırımda suniy suv anbarlarında suv azlaşa, bu ise kelecekte yarımada sakinleriniñ suvnen teminlenmesi meselesini şübeli yapa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırım akimiyetiniñ qaba qanunsızlığı yalıñız siyasiy negizde meydanğa kele.
Bu aqta temsiliy organınıñ matbuat hızmeti tarafından aşkâr etilgen Qrımtatar Milliy Meclis Prezidiumınıñ beyanatında aytıla.
«Qırımtatar Milliy Meclis azalarına ve qırımtatar milliy areket iştirakçilerine nisbeten basqınıñ yañı dalğası qırımtatar halqınıñ iradesini ve Qırımtatar Milliy Meclisi – Qırım tamır halqınıñ yekâne temsiliy organınıñ faalligini yoq etmek maqsadı ile yapıla», – denile beyanatta.
Beyanatta 2015 senesiniñ soñki vaqiaları añıla, şu cümleden yanvar 19 künü «mayıs 3 künü işi» boyunca Edem Osmanovnıñ yaqalanuvı. Yanvar 23-de «Ermeni Bazar» kiriş noqtasında Federal Havfsızlıq Hızmeti ve Rusiye sıñır hızmeti tarafından faali Sinaver Kadırovnıñ yaqalanması ve Qırımdan sürgün etilmesi. Yanvar 29 künü Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ vazifelerini eda etken Ahtem Çiygoz apiske alına. Bundan soñ evinde tintüv keçirile. Bundan evel tintüv ATR qırımtatar telekanalında keçirile.
«Qırımtatar Milliy Meclisi millet, din ve siyasiy noqtaiy nazarlarğa baqmayıp, Qırım tamır halqınıñ ve insan aqlarınıñ qoruvında öz izçen mevamı aqqında bildire», – denile prezidiumnıñ beyanatında.
Qırım akimiyetiniñ yarımada tamır halqına nisbeten etilgen areketleri uquq qoruyıcı ve diplomatik teşkilâtları da takbih ete. Ukraina Tış işler nazirliginde Çiygoznıñ azat etilmesini talap eteler, Türkiye Tış işler nazirliginde onıñ tevqifini takbih ettiler.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ (RNBO) 2018 senesi noyabrniñ 26-nda «Devlet sıñırları ve Ukraina mustaqilliginiñ temin etilmesi içün nevbetten tış tedbirler ve Ukrainada cenk vaziyetini ilân etmesine dair» qabul etken qararı aqqında buyruqnı imzaladı. №390/2018 ferman metni Ukraina prezidentiniñ saytında derc etildi.
«Ukraina Anayasasınıñ 107-nci maddesine istinaden: Ukraina milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ 2018 senesi noyabrniñ 26-nda «Devlet sıñırları ve Ukraina mustaqilliginiñ temin etilmesi içün nevbetten tış tedbirler ve Ukrainada cenk vaziyetini ilân etmesine dair» qabul etken qararını yerine ketirmege emir etem», – dep aytıla Poroşenkonıñ saytında.
Ukraina prezidentiniñ fermanınen işke tüşürilgen Ukraina milliy telükesizlik ve mudafaa şurası qararınıñ yerine ketirilmesini RNBO kâtibi kontrol etecek.
Buyruq derc etilgen künü işke tüşürile.
Ukraina Anayasasınıñ 107-nci maddesine köre, RNBO Ukraina prezidenti yanında milliy telükesizlik ve mudafaa meseleleri boyunca koordinatsion organı ola. RNBO icra akimiyet organlarınıñ milliy telükesizlik ve mudafaa saasındaki faaliyetini idare ete ve kontrol ete.
Noyabrniñ 26-nda gece Ukraina milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ toplaşuvında cenk vaziyetini kirsetmek içün azırlıq körmege qarar alındı. Bu meseleni Ukraina parlamenti bazarertesi künü qapalı toplaşuvda baqmalı.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Daa soñra belli oldı ki, FSB Qara deñizde Ukraina gemilerine qarşı silâ qullandı. Kyivniñ malümatına köre, FSB açqan ateş neticesinde altı Ukraina askeri yaralandı.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Kremlden Keriç boğazında tutılğan Ukraina deñizcileri ve gemilerini acele azat etmesini talap etti.
Tünevin Rusiye Ukraina arbiy gemileri Keriç boğazından keçmesin dep, Keriç boğazını vatandaş gemileriniñ keçmesi içün de qapattı. Ukraina Tış işler nazirligi noyabrniñ 25-nde olğan adiseden soñ Rusiyeniñ Qara ve Azaq deñizlerinde yapqanlarını tenqit etti.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.
Soñki vaqıtları Azaq deñizi Rusiye uquq qoruyıcıları, birinciden Ukraina limanlarına ketken ve andan kelgen gemilerni tutqan sıñırcıları, tarafından yapılğan provokatsiyalarnıñ yeri oldı.


text:
Harkovnıñ şimaliy qısmında qoşma mudafaa inşaatları 2015 senesiniñ birinci üç ayı devamında qurulacaq. Bunı UNİAN Harkov vilâyet devlet memuriyetiniñ yolbaşçısı İgor Balutanıñ aytqanlarına esaslanıp bildire.
«Bu seneniñ birinci üç ayı devamında şeerniñ şimaliy qısmında qoşma mudafaa inşaatlarnı quracaqmız», ─ dedi Baluta.
Onıñ aytqanına köre, Harkov civarındaki blokpostlar yañı donatmalarnen temin etilecek.
Al-azırda Harkov etrafında 6 blokpost mevcut. Vilâyet yolbaşçısınıñ bildirgenine köre, Harkov rayonınıñ Tsirkunı qasabasında volontörlar tarafından qurulğan yedinci blokpost yanvar 7-den itibaren işke başlaycaq. Vilâyet devlet memuriyetiniñ yolbaşçısı qayd etti ki, Harkovniñ şimal tarafında daa bir blokpost teşkil etilmeli.


text:
Sentâbrniñ 3-nden 4-ne keçer gecesi Rusiye FSBsiniñ hadimleri qırımtatarı Asan Ahtemovnıñ evini tintti. Onı belli olmağan yerge alıp kettiler ve bir künden çoq ne tuvğanları, ne advokatları bulunğan yerini bilmey edi. Soñra «diversiyağa yardım etüv» qabaatlavı (Rusiye Ceza kodeksiniñ 281-inci maddesiniñ 2-nci qısmı) aqqında aytıldı. Qırımtatarınıñ evinde keçirilgen tintüv Aqmescit civarındaki Anğara köyünde «gaz borusına ketirilgen zararnen» bağlı edi. Daa soñra Asan ve üç doğmuş qardaşı Aziz işkencege oğratılğanlarını bildirdi. Asan Ahtemovnen beraber Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl (vesiqalarda – Celâlov) tutuldı. Qırım.Aqiqat apiske alınğan qırımtatarlarnıñ ailelerini ziyaret etti.
Asan Ahtemovnıñ ana-babası yaşağan evniñ azbarından başta Honda qarşılay. Honda – Asannıñ sevimli köpegi, küçelekni bir qaç yıl evelsi ketirip, sevgen maşina markasınıñ adını berdi. Asannıñ ömür arqadaşı Repika Ahtemova Levadki köyündeki evlerinde tintüv keçirilgende köpek pek telâşlı edi, dep ayta: «Asan hırsızlanğan gece köpek avlay, qorağa atlay edi. Şimdi qoradan atlasa, episini aşar, dep tüşüne edim. Sabağa yaqın boldurdı, bütün gece avladı. Suvğa barıp içe ve kene devam ete. Asannıñ köpeknen bir bağı bar, biri-birini bir şekilde is eteler», – dep ayta Repika.
Levadki köyünde Asan Ahtemovnıñ evinde tintüv sentâbrniñ 3-nden 4-ne keçer gecesi başladı. Ahtemovnıñ ömür arqadaşı hatırlağanına köre, FSB hadimleri kelgende olar endi yuqlay edi. Repika maskalı ve silâlı insanlar gürültü yapıp ve qıçırıp kirdi.
– Asan Ahtemov sizsiñizmi? – dep soradı quvetçiler.
– Menim, – dep ayttı Asan.
– Tur, kiyin.
Repika bu dialognı aytıp bere ve birden kim olğanlarını, aqayını qayda alıp ketkenlerini soradı, dep hatırlay.
Men qollarım titrey, bir şey imzalamaycam, dep ayttımRepika Ahtemova
«Şaşıp qaldım, turıp başladım. Olar tahqiqatçını bekleyim, kelip, er şeyni tarif eter, dep ayttılar. Olar Asannı çıqarıp alıp kettiler, bütün cep telefonlarını aldılar. Er şey eki daqqada oldı, bir şey añlap olamadım. Kiyinmege izin bersinler ve ses çıqarmasınlar dep rica ettim, çünki balalar yuqlay edi. İnsanlar azlaştı, adiy urbada eki kişi kirdi. Biri tahqiqatçı olğanını ayttı, amma özüni tanıtmadı, kim olğanlarını añlamadım. Vesiqa berip başladılar, bir mahkeme qararı bar edi. Biri imzalañız, baqıp başlaycaqmız, dep ayttı. Bu tintüv degil, bir baquvdır. Men qollarım titrey, bir şey imzalamaycam, dep ayttım. Bir şey olmaycaq aysa, dedi. Oturdılar. Özüme keldim, tez ketsinler, dep istedim, balalarım bar, olar içün qorqtım. Ne yapacağımnı bilmey edim. Evni baqıp başladılar, er yerni darma-dağın ettiler, yasaqlanğan bir şey barmı, dep soradılar. Patlayıcı madde qıdıralar, dep ayttılar. Bütün evni darma-dağın ettiler, bilgisayarnı, bütün cep telefonlarını aldılar, bir bağ vastam qalmadı, kimsege telefon etip olamadım».
Quvetçiler sabağa doğru ketti, Asan Ahtemov tutuldı. Repikağa «bir-eki saat raatlanmağa» tevsiye ettiler, çünki bir saattan soñ köpekli kinolog kelip, Ahtemovlarnıñ maşinasını baqacaq edi. Repika tintüv vaqtında ve maşina baqılğanda olğan şaatlarnı tanımay: qomşuları degil edi, ve müessise ve cemaat közeticileri bir-birini tanıy dep tüşüne qadın.
Ev baqılğanda ve maşina baqılğanda bam-başqa insanlar ediRepika Ahtemova
«Aralarında bir şekilde laf etmege tırıştılar. Olarnı tanımayım. Bular şaat olacaq, dep ayttılar. Ev baqılğanda ve maşina baqılğanda bam-başqa insanlar edi, olarnı tanımayım».
Bütün tahqiqat tedbirleri saba 11-lerde bitti, Repika ancaq o vaqıt qomşularğa barıp, qaynatasına telefon etip oldı. Asannıñ üç doğmuş qardaşı Aziz Ahtemov (Azizniñ qorantası aqqında mında oqumañız mümkün) ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl (onıñ qorantası aqqında mında oqumañız mümkün) tutulğanını o vaqıt eşitti.
Tintüvden soñ Repika eki balasınen – oğlu Refat ve qızı Safiyenen aqayınıñ ana-babası yanına köçti. Asannıñ anası Zarema intervyü bermege istemey: bir qaç kere aytıp başlay ve afu sorap, odadan çıqa.
Asan ve Repika sekiz yıldan berli evliler, bundan evel altı yıl körüştiler ve eki yıl dostlaştılar.
«Bir-birimizni ömrümizniñ yarısı qadar tanıymız», – külümsirep ayta Repika.
Bir vaqıtları Asan «Avdet» qırımtatar gazetasında çalıştı, soñra aş ketirüv saasına çalışmağa ketti. Mahkeme oturışuvlarına bara, medeniy tedbirlerde iştirak ete, er yıl qırımtatar sürgünliginiñ qurbanlarını añma kününde Çatırdağ seferinde iştirak ete edi.
Aq qorçalayıcılarımızdan biri olar eñ yahşı soylarını alalar, dep ayttıRepika Ahtemova
«Aq qorçalayıcılarımızdan biri olar eñ yahşı soylarını alalar, dep ayttı. Yahşı bir şey yapqan, aytqan, insanlarğa faal yardım etkenlerni alalar. Böyle insanlarnı, ne yazıq ki, kimse körmesin dep, olarnı qapatmağa, saqlamağa tırışalar», – dep ayta Repika Ahtemova.
Ahtemovlarnıñ eki balası bar. Tintüv vaqtında ve babaları tutulğanda olar yuqlap, bir şey eşitdiler.
Allah olarnı qorçalamağa istegendir: balalar saba yedige qadar yuqladı ve bir şey körmedilerRepika Ahtemova
«Allah olarnı qorçalamağa istegendir: balalar saba yedige qadar yuqladı ve bir şey körmediler. Zal baqılğan soñ olar balalar yuqlağan yataq odasına keçecek ediler. Men ışıq yaqacaqsıñız, gürülti yapacaqsıñız dep, balalarnı zalğa alıp yatqızmağa teklif ettim. Balalarnı aldım, olar uyanmadılar. Saba büyük oğlum Refat, yedi yaşını tolduracaq, ev darma-dağın olğanını kördi. Başta bir şey qıdıra edim, dep ayttım, amma soñra evde yürip başladı, araba qapu artında insanlarnı körip, babam qayda dep soradı. Onı aldılar, amma tezden yiberecekler, tezden ketirecekler, dep ayttım. Alâ daa Asannı yiberirler dep bekley, kiçkene Safiyege ise babañ işke ketti ve tezden qaytacaq, dep aytamız. Daa çoq añlamay. Refat, ebet, soray, mektüp yaza», – dep tarif ete Repika.
Asan tahqiqat izolâtorından yazğan mektüplerinden birinde oğluna hitap ete: «Selâm, Refat. Nasılsıñ? Mektepni begenesiñmi? Men yahşım. Er kesni menden öp. Babañ eñ küçlü ve sen de küçlü olmalısıñ, bunı bil. Yahşı oqu, anañnıñ sözüni diñle ve Safiyeni qoru ve oña yardım ete. Er şey güzel olacaq».
Asan Ahtemov eñ az noyabrniñ 4-ne qadar Aqmescit SİZOsında qalacaq. Babanıñ oğluna yazğan mektübiniñ bir parçasını Repika kamerağa oquy ve közyaşlarını tutamay.
Rusiye quvetçileri «diversiya davasınıñ» mabüs advokatları ve tutulğan qırımtatarlarnıñ sorğuğa çekilgende işkencege oğratılğanına dair malümatını açıq-açıq tefsir etmey. Qırım.Aqiqat, FSBge informatsion muracaat yollap, hızmet hadimleri tarafından apiske alınğan qırımtatar faallerine qarşı işkence qullanılğanını tefsir etmege rica etti. Rusiye mahsus hızmetleri şimdilik cevap bermedi.
MALÜMAT: Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesinde sentâbrniñ 24-nde Asan Ahtemovnıñ apiske alınmasınen bağlı istinaf şikâyeti red etildi. Daa evel Asan Ahtemovğa qarşı qabaatlav sertleştirildi. O, FSB hadimleri onı işkencege oğrattı, dep tarif etti. Ahtemov tutulğan soñ birden aqımnen işkencege oğratıldı, dep haber etti.
Advokat Azamatovnıñ bildirgenine köre, Asan Ahtemovnıñ ağrıları bar ve nefesi tutula, faqat Aqmescitniñ №1 SİZOsı oña qarşı psihik basqı yapa ve yaramay şaraitlerde tuta.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Aprel 10 künü Qırım akimiyeti Aqmescitte 2014 senesi mart ayında Rusiye yarımadanı işğal etkeninden soñ qabul etilgen Qırım Anayasasını tarqatuv aktsiyasını teşkil etti. Anayasanı soqaqlarda Qırım haber-poligraf tehnologiya institutınıñ studentleri tarqata edi. Vesiqa Qırımnıñ üç devlet tili – rus, ukrain ve qırımtatar tillerinde basılğan.
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ içki siyaset ve informatsiya nazirliginiñ malümatına köre, eki saat devamında studentler Aqmescitniñ 10 farqlı noqtasında 2500 nushanı tarqattı. Umumiy tirajı – 50 biñ nushanı teşkil ete.
«Qırım haber nazirligi ile işbirlikte bulunıp, Qırım Anayasasını tarqatamız. Yarın Anayasanıñ qabul etüv yıllığı ola, insanlar cumhuriyetimizde öz aq ve mecburiyetlerini bilsin dep, bu aktsiyanı keçiremiz», – dey Qırım.Aqiqatqa student Maksim.
2014 senesi aprel 11 künü rusiyeli Qırım Devlet Şurasınıñ nevbetten tış toplaşuvında 8 bab ve 95 maddeden ibaret olğan Qırım Cumhuriyetiniñ Anayasası» qabul etildi. İşbu vesiqanıñ qabul etilmesini Qırımtatar Milliy Meclisinde takbih etken ediler.


text:
Ukraina prezidenti saylavlarınıñ ekinci turında aprelniñ 21-nde saat 20:00-ğa qadar saylayıcılarnıñ 61,68%-ı rey berdi, dep aytıla Ukraina Merkeziy saylav komissiyasınıñ saytındaki malümatta, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Al-azırda Merkeziy saylav komissiyası 199 territorial saylav okrugından 52-siniñ malümatını aldı.
Daa evel şimdiki prezident Petro Poroşenko raqibi Volodımır Zelenskıynı saylavlardaki ğalebesi ile tebriklemege azır olğanını bildirdi.
Milliy exit poll malümatlarına köre, devlet yolbaşçısı saylavlarınıñ ekinci turında ğalebe qazanğan Ukraina prezidenti namzeti, tele alıp barıcısı ve şoumen Volodımır Zelenskıy tarafdarları ve taqımına teşekkürler bildirdi.
Saat 18:00-ğa qadar milliy exit poll malümatları belli oldı. Olarğa köre, alıp barıcı, şoumen Volodımır Zelenskıyge saylayıcılarnıñ 73,2%-ı rey berdi, şimdiki prezidenti Petro Poroşenkoğa – 25,3%. Saylayıcılarnıñ 1,5%-ı bülletenlerni bozdı. Exit pollnıñ 20:00-ğa qadar malümatları saat 22:00-da aydınlatılmalı.
Milliy exit poll-2019 İlko Kuçeriv «Demokratik teşebbüsler» fondu, Kyiv içtimaiyat halqara institutı ve Oleksandr Razumkov Ukraina siyasiy ve iqtisadiy tedqiqatlar merkezi tarafından keçirildi.
Aprelniñ 21-nde Ukraina vatandaşları öz prezident namzetine qoltuttı. Saylav bölükleri saat 8:00-da açılıp, 20:00-da qapatıldı.
Ukraina Merkeziy saylav komissiyasınıñ saytındaki malümatqa köre, saylayıcılarnıñ 44,84%-ı Ukraina prezidenti saylavlarınıñ ekinci turında saat 15:00-ğa qadar rey berdi.
Birinci turda Volodımır Zelenskıyge 5 714 034 saylayıcı (30,24%), Petro Poroşenkoğa ise 3 014 609 (15,95%) saylayıcı qoltuttı. Rey berüvde saylayıcılarnıñ 62,8%-ı iştirak etti.


text:
Rusiyeli Qırım başı Sergey Aksönov, noyabr 5-inde öz femanınen Albert Kangiyevni Devlet Milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlar devlet komitetiniñ reisi etip tayinledi. Bu haber, laflarda ve içtimaiy ağlarda bayağı muzakere etildi.
Amma bundan evel - Yuriy Gotsanük artıq bir aydan çoq rusiyeli Nazirler Şurasınıñ reisi vazifesini becergenine baqmadan, ne içün Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ reberlerini alâ daa Aksönov tayin ete? Demek, yuqarı rutbelerniñ bölünmesi sadece resmiyetçilik edi, işte Aksönov da bunı gizlemedi, evelleri Qırımda "em qıral, em tañrı" olğanı kibi, şimdi de öyledir.
Amma Kangiyevniñ qoyulması meselesine qaytayıq. Yerli şuralarğa rusiyeli saylavlardan evel, rusiye tarafdarları olğan qırımtatarlarnıñ lideri kibi özüni köstergen, Rusiye Devlet Dumasınıñ mebusı Ruslan Balbek, Kangiyevni öz taqımına celp etti. Kangiyev, bu yıl sentâbr ayında saylavlarda qırımtatarlarnıñ faalleştirmesi içün, oña yüksek siyasiy rutbe berilecegi vade etilgenini tanışları arasında ayttı.
Saylavdan soñ vaqıt keçe edi, yañı reberleri tayinlene edi, eskileri başqadan qoyula edi, Kangiyevniñ soyadı ise bir yerde körünmey edi. "Siyasiy rutbe" yerine, oña kene Qarasuvbazarnıñ reberligini becermege buyurırlar, dep laflar çıqıp başladı. Amma Qarasuvbazarda da "Yekâne Rusiye" partiyasınıñ yerli bölüginiñ reisi İgor İpatkonı, yañı memuriyet başlığı kibi sayladılar, rayon memuriyetiniñ başı ise olağanı kibi Galina Pereloviç qaldı.
Qırımtatar cemiyetinde Albert Osmanoviçniñ itibarı bayağı eksilgen
Yalıñız Devlet Milletler Komitetiniñ başı, genç Lenur Abduramanovnıñ işten çıqarılğanı aqqında haber kelgende, bu vazifeni Kangiyev içün azırlağanları añlayışlı oldı. Mantıqlı bir arekettir. Kangiyevni belli olmağan Abduramanovnen qıyaslamaq bile kelmez. Büyük idare tecribesinden ğayrı, Kangiyevniñ qırımtatar halqı arasında büyük itibarı bar. Onıñ Qarasuvbazar iş adamları - Velilâyevler ağa-qardaşınen şahsiy dostluğını, em de başqa itibarlı qırımtatarlarnen sıqı bağını közde tutsaq, Kangiyevniñ Balbek taqımına qoşulğanı - soñkisi içün büyük bir yeñiş olğanını köremiz. Amma, bütün bulardan soñ qırımtatar cemiyetinde Albert Osmanoviçniñ itibarı bayağı eksilgenini de qayd etmek kerek. Belli ki, qırımtatar halqınıñ ekseriyeti Ukrainağa taraf baqa.
Amma meni eñ pek şaşırtqan - içtimaiy ağlarda rusiye tarafdarları olğan faallerniñ yayğarası edi. Misal içün, Kangiyevniñ tayinlevi aqqında "Rossiyskaya gazeta"nıñ Qırım muarririyetiniñ muarriri İlya İzotovnıñ yazısına, Qırımda belli olğan bayağı faal açuvlı tefsirler qaldırdı. Devlet Milletler Komitetiniñ yañı başına ne tek demediler - "boyasını deñiştirgen", "papuçını deñiştirgen", "meclisçi" ve ilâhre...
Bellese, mında mesele Kangiyevde degil, amma ağlardaki ve kerçek faallerniñ qırımtatarlardan qorqusındadır. 2014 senesi olar özlerini ne qadar bol duyıp başlağanını pek yahşı hatırlayım. Vesiqalarnı deñiştirgende uzun-uzun nevbetlerde turıp, qırımtatarlarğa qarşı "artıq vaqtıñız keçti" laflarını bir çoq kere eşite edi. Amma quvanmasınlar, qırımtatarlar, tuvğan toprağında ve öz siyasiy printsiplerinde qattı tura.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Afğanistannıñ paytahtı Kabulda aprel 19-da olıp keçken deşetli patlav neticesinde eñ azından 20 kişi can berdi ve aman-aman 300 insan yaralandı, dep haber ete akimiyet.
Memleketniñ İç işler nazirligi bildire ki, ücüm maqsadı Milliy havfsızlıq idaresi edi. Canlı bomba saba saatlerinde patlavnı kerçekleştirdi, soñra boyevikler ateş açqanlar, dep qoşa Nazirlik.
Qurbanlar arasında em adiy insanlar, em de Afğanistan havfsızlıq quvetleriniñ azaları bar.
Ücüm mesüliyetini «Taliban» öz boynuna aldı. Bir afta evelsi «Taliban» «baar ücümi» aqqında bildirgen edi.
Patlavdan bir qaç metr uzaqlığında yerleşken prezident sarayı ücümni takbih etip, «qorqaqlar teraktı» dep ayttılar. Prezident ofisi dey ki, bu ücüm «Afğanistan havfsızlıq quvetleriniñ terrorizm ile küreşmek niyetlerini bozmaz».


text:
«Qırım Cumhuriyeti Başınıñ» saylavını «Devlet Şurasınıñ» deputatları 2014 senesi oktâbr 9 kününe belgilediler.
Bunı Qırım «parlamenti»niñ matbuat hızmeti bildirdi.
Mütenasip qarar avgust 8 künü nevbetten tış sessiyada alındı.
Matbuat hızmetiniñ beyanatında aytılğanı kibi, qarar «Qırım Cumhuriyeti Anayasasınıñ 62 maddesiniñ 1-nci qısmınıñ, Qırım Cumhuriyetiniñ «Qırım Cumhuriyeti Başınıñ saylavı ketişatı aqqında» Qanunınıñ amelge keçirilüvi maqsadı ile qabul etildi.
«Qırım Başı» Qırım «parlamentiniñ» deputatları tarafından 5 yılğa saylanılacaq.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım akimiyeti iyün 30-ında Keriç köpründen yük poyezdleri yürip başlağanını haber ete. Qırıkmnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov, bunıñ neticesinde yarımadada fiyatlarnıñ tüşmesini bekley.
"Köpürniñ quveti künde 12 yük poyezdniñ keçmesine yetecek. Bu bir yılda 13 million tonna malnı taşımağa imkan berecek. Yük poyezdlerniñ yürmesi fiyatlarnıñ tüşmesine sebep olmalı", - yazdı Aksönov Facebookta.
O emin ki, yük poyezdlerniñ yürip başlaması yarımadanı qurucılıq mahsulatınen temin etecek.
Daa evel iyünniñ 30-ından soñ Keriç köpründen yük poyezdleriniñ yürmesini başlatacaq olğanları bildirile edi. Bundan evel ondan tek yolcu poyezdleri yüre edi.
Rusiyeniñ "Yujnaya" taşıyıcısı şirketi, aprel ayında Qırımda "Aqyar - Aqmescit - Kezlev" ekspress poyezdiniñ yürip başlaycağını ilân etken edi.
Martnıñ 7-sinde ilhaq etilgen Qırımnıñ Keriç şeerinden qomşu Rusiyeniñ Krasnodar ülkesiniñ Anapa şeerine elektrik poyezdni yiberdiler.
Dekabrniñ 23-ünde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Keriç boğazından keçken köpründe poyetlerniñ yürmesini başladı.
Keriç köpründen keçken ilk 100 rusiye poyezdi 85 biñ yolcunı taşıdı.
QMC prokuraturası Keriç köpründen ilhaq etilgen Qırımğa Ukraina devlet sıñrından adamlarnıñ qanunusız keçirilmesi sebebinden cinaiy dava açtı.


text:
Nikita Nebatat bağçası bu yıl virtual olaraq numayış etilgen "Lâleler paradı"ndan çiçeklerni ekimlerge bağışladı. Güldestelerniñ birinci qısmını Yalta ekimlerine yolladılar, bildirdi nebatat bağçasınıñ matbuat hızmeti.
"Bu fikir televizorda ög cebedeki tıp hadimleriniñ daima yaşayış qorçalağanlarını körgenimiz içün peyda oldı. Olar sergimizge kelip olamağanı içün, serginiñ olarğa barmasını istedik. Bugün çiçeklerni kesip, ekimlerge yollaycaqmı, ellerimiz yaratqan dülberligimizniñ bir parçası olarnıñ yanında olsun", - dedi bağçanıñ müdiri Yuriy Plugatar.
OH дoбaBил, чTo HиkиTckий бoTaHичeckий caд ceйчac Ha kapaHTиHe, a B пpoцecce paбoTы зaдeйcTBoBaHы Toлbko Te coTpyдHиkи, koTopыe пoддepжиBaюT жизHeдeяTeлbHocTb caдa.
HaпoMHиM, чTo B KpыMy из-зa yrpoзы pacпpocTpaHeHия kopoHaBиpycHoй иHфekции пpoдлeH peжиM caMoизoляции дo 30 aпpeля.
Nikita nebatat bağçası 1812 senesinde cenübiy yalıdaki Nikita köyünde tesis etilgen edi. Onıñ territoriyasında türlü ösümliklerniñ yüzlerce çeşiti öse, kaktuslar oranjereyası ve küçük bir bambuk ormanı bulunalar. Bağçanıñ territoriyasında er yıl küz çiçeginiñ oyun aqşamı, lâleler, güller, susamlar, kün güzeli çiçekleri ve sarmaşıqlarnıñ sergileri ötkerile.


text:
Ava ilâvesinde Qırım Rusiye toprağı olaraq işaretlengen Apple Amerika şirketi etrafında çıqqan qavğadan soñ içtimaiy ağlarda fleşmob başlandı.
Facebooktaki Apple saifesinde qullanıcılar #CrimeaIsUkraine ve #CrimeaIsNotRussia dep yaza.
Qırım.Aqiqat, Apple şirketi Rusiyede Qırım ve Aqyarnı «Ava» ilâvesinde «Rusiye» toprağı olaraq qayd etip başladı, dep bildirgen edi. Esas Ukrainada ve işğal altındaki yarımadada Aqyar, Aqmescit, Keriç ve diger şeerler ne Ukraina, ne de Rusiye olaraq qayd etile.
ABD Maliye nazirligi, Qırım «Rusiyege ait» kibi işaretlengeni içün Apple şirketiniñ areketleri sanktsiya rejimine oğraymı teşkermege vade ete.
Ukraina Tış işler nazirliginiñ spikeri Katerına Zelenko Qırım.Aqiqat Radiosınıñyayınında Ukraina Apple Amerika şirketi öz ilâvelerinde Qırımnı Rusiye toprağı olaraq işaretlememesini talap etecek, dep ayttı.
Apple Amerika şirketi, davalı topraqlarnı belgilev siyasetini teşkermege başladı, dep bildirdi. Şirketniñ matbuat kâtibi Trudi Müllerniñ aytqanina köre, bu Apple siyasetiniñ deñişmelerine yol aça bile.
Rusiye Devlet dumasınıñ telükesizlik ve qabarcılıq ile küreş komitetiniñ reisi Vasiliy Piskarev, «Apple, Devlet dumasınıñ Qırımnıñ işaretlenmesinen bağlı iddialarını bütünley tüzetti», dep bildirdi. Bu aqta o, şirketniñ Rusiye vekili Darya Yermolinanen körüşip ayttı.
2019 senesi mayıs ayında Apple Qırım şeerlerini em esas Ukrainada, em yarımadada öz ilâvelerinde birine ait kibi işaretlemegen edi.


text:
Qazahistan prezidenti Nursultan Nazarbayev Ukraina şarqında buhrannıñ çezilmesinde yardım etmege azır olğanını bildirdi, dep harber ete Radio Svoboda.
Nazarbayev Ukrainağa yardım etmege söz berip, onıñ mustaqilligini ve topraq bütünligini ürmet etmege çağırdı. O, «ırızlı meyancı» olmağa azır olğanını qayd etti, çünki Qazahistan em Ukraina, em separatistlerge qol tutqanında qabaatlanğan Rusiye ile eyi munasebetlerde buluna. Rusiye ise Kiyevden ve ğarbiy memleketlerden olğan qabaatlarnı tanımay.
Nazarbayev bu aqta Ukrainağa ziyaretinden evel Astanada aytqan edi. Kiyevge Qazahistan prezidenti dekabr 22 künü kele, o, prezident Petro Poroşenko ile körüşmek kerektir.
Dekabr 21 künü Poroşenko Kiyevde Aqrusiye prezidenti Aleksandr Lukaşenko ile körüşti. O, Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmağa ve iqtisadiy meselelerniñ çezilüvinde yardım etmege söz berdi.


text:
Qırımda Elmira Ablâlimova, şimdiki vaqıtta Aqmescitte apiste bulunğan Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ apayı, şahsiy havfsızlığı telüke astında bulunğanını ayttı.
Bu aqta Elmira Ablâlimova iyün 17-de, cuma künü, Facebook saifesinde bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, iyün 16-da gece, saat 22:40-ta belli olmağan şahıslar onıñ azbarına kirdi.
«Qomşular yanında keçip, adamlarnı ve avtomobilni körip, şamata kötergenleri sayesinde, belli olmağan şahıslar pek tez ğayıp oldı. Qırımda adamlarnı hırsızlağanlarını, yaqında qıznıñ namusına keçip onı öldürgenini köz ögüne alsaq, bellesem, menim ayatım telüke astında buluna. Uquq qoruyıcılarnıñ bunı yapa bilecegine kefaleti yoq. Özümni qorçalamaq içün neler yapacağımnı bilmeyim», – dep qayd etti Elmira Ablâlimova.
Qadınnıñ qayd etkenine köre, o, rusiyeli Taqiqat komitetine ve FSB-ge mütenasip arizanı azırlamağa niyetlene.
Elmira Ablalimovanıñ aqayı Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar 29-dan başlap Aqmescitte apiste buluna. Aprel 29-da onıñ apiste bulunma müddeti iyül 22-ge qadar uzattırıldı.
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi mayıs 13-te «fevral 26 işi» boyunca qabaatlanğan Ahtem Çiygoz ve Ali Asanovnıñ apiste bulunma müddetiniñ uzattırılması boyunca imayeniñ şikâyet arizasını red etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksönov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar.
Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi.
2016 senesi mayıs 17-de Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti yanında barışıq toplaşuvınıñ keçirilmesine mania olması boyunca cinaiy iş açtı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bunı fondnıñ matbuat hızmeti bildire.
«Ödevler müşterilerniñ Qara deñiz inkişaf ve rekonstruktsiya bankı (ÇBRR) ve Rusiye milliy ticaret bankında (RNKB) açılğan yañı esaplarına yollanılacaq», – dep bildire Fond.
Mayıs 8-ne qadar Fond aman-aman 1,9 biñ insanğa umumen 420 mln rub (tahminen 140,7 mln grn) ödemege qarar aldı.
Rusiye Bankı aprel 21-de Qırımda PAO «KB «Privatbank», AO «İmeksbank», PAO «Bank «Kiyevskaya Rus» ve PAO «ViEyBi bank» faaliyetini toqtatmağa qarar aldı. Rusiye qanunları boyunca, Fond yatırımcılarnıñ Qırımda yaşağan yeri boyunca esaplarına köre 100% tazminat ödey, lâkin bir bankta para miqdarı 700 biñ rubleden ziyade olmamaq kerek.
Tazminat 2014 senesi aprel 1-ne qadar açılğan esaplar boyunca ödenilecek.
Yatırımcılarnı qoruv fondunıñ reisi Andrey Melnikovnıñ aytqanına köre, fond müşterilerniñ aman-aman 300 biñ arizanı qabul etmege planlaştıra. Ödevler miqdarı 30 mlrd rubleni teşkil etmesi mümkün. Yatırımcılarğa yardım köstermek içün Qırımda öz bölüklerini açacaq diger banklar da celp etilecek.
Yatırımcılarnı qoruv fondu aprel 23-de arizalarnı qabul etip başladı. Böyle etip, Qırım bankları yanında büyük nevbetler tizildi.


text:
Azatlıq Radiosı 1953 – 1995 senelerine ait olğan malümatlarnen öz arhivlerini aça. Endi er istegen insan, istegen vaqıtta Azatlıq Radiosınıñ arhivini qullana bile.
«Bugünki künde, Rusiye vatandaşları RFE/RL ve Azatlıq Radiosına aqiqiy malümat menbasına kibi işanğan vaqıtta, bu arhiv programmalarınıñ ayrı emiyeti peyda ola» – dep bildirdi Azat Avropa Radiosı/Azatlıq Radiosı korporatsiyasınıñ baş muarriri Nenad Peiç.
OSA (Open Society Archives) arhiviniñ binası Budabeşt merkezindeki Yanoş Arani soqağında, sabıq tikme işhanesiniñ binasında buluna. Arhiv Orta Avropa universitetiniñ mülkiyetinde buluna.
OSA arhiviniñ tarihı «suvuq cenk» vaqtında, o zaman yasaq olğan edebiyatnıñ derc etilmesinden başlandı. Müdir İştvan Revniñ añlatqanına köre, bugünki künde de arhiv yasaq olğan edebiyatnı tertipke ketirüvnen oğraşa.
«Kollektsiyamıznıñ eñ zengin qısmı, bu mühbirler radioda, hususan Azatlıq Radiosında çalışqan vaqıtta qullanğan malümattır. Yazılı malümatlardan ğayrı, bizim teşviqat filmleriniñ büyük, belki, dünyada eñ büyük sayılğan, toplamımız bar», – dep ayttı İştvan Rev.
Şimdiki vaqıtta OSA arhivi «Azatlıq Radiosınıñ Münhen fayllarınıñ» derc etilmesine azırlana.


text:
Keriçte qapaqsız qalğan kanalizatsiya quyularınıñ sayısı bir biñge qadar yetti. Bunı Kreml kontrolündeki şeer memuriyetiniñ yolbaşçısı Vladimir Podlipentsev yanvar 11 künü Facebookta beyan etti.
Onıñ sözlerine köre, açıq kanalizatsiya quyuları – «şeerniñ acele problemlerinden biridir».
«Keriçliler bu mesele boyunca daima memuriyetke muracaat eteler. Meseleniñ mürekkepligi şu ki – Keriçte biñge yaqın açıq quyu bar. «Voda Krıma» devlet quruluşınıñ Keriçteki bölüginde bu quyularnı birden qapaqlamaq içün çaresi yoq, lâkin bu yöñelişte işler alıp barıla», – dep aytıla bildirüvde.
Şeer memuriyet yolbaşçısı dey ki, dekabr ayında «Voda Krıma» teşkilâtınıñ Keriçteki bölügi şeerniñ çeşit rayonlarında 33 adres boyunca 53 quyuğa qapaq pekitti, ve bu iş, Podlipentsevniñ sözlerine köre, devam ettirilecek.
Keriçte kanalizatsion qapaqlar sıq-sıq hırsızlanıla. Qırım Rusiye tarafından işğal etilmezden evel, Keriçteki uquq qoruyıcılar, hurda demir toplanılğan noqtalarnı teşkirip, hırsızlanılğan qapaqlar qayda ketirilgenini tapa edi. Şeer memuriyeti, kanalizatsion quyularnı plastik qapaqlarnen qapatıp, hırsızlıqnen küreşmege tırışa edi.


text:
Aqmescitniñ bir qısmı aprelniñ 17-nde tamir-qaza işleri sebebinden suvsız qaldı, dep bildirile «Voda Krıma» («Qırım suvı») saytında.
Saat 10:00-dan 14:00-ke qadar aşağıdaki adresler boyunca suv olmaycaq: Lenin soq., № 16-24, 33-43; Studençeskaya soq., 8 Mart soq., Fabriçnıy enişi, Yefremov soq., Volodarskiy soq. ve Kurçatov soqağı, Yefremov soqağından Studençeskaya soqağına qadar.
Müessiseniñ malümatına köre, saat 10:20-den saat 15:00-ke qadar suv Kiyevskaya soq., 82-98, Gagarin soq., 17-35, Gaydar soq., Miçurin soqañında olmaycaq.
Daa evel «Voda Krıma» müessisesi qırımlılardan suv qullanuvına ratsional ve tutumlı şekilde yanaşmasını rica etken edi.
Ukraina Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminley edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.


text:
Rusiyege qol tutqan qırımlı faal, Ukrainada yasaqlanğan «Russkiy blok» («Rus bloku» – QA) firqasınıñ sabıq yolbaşçısı Aleksandr Svistunov Rusiye maarif naziri Sergey Kravtsovğa yazğan «Qırım tarihı» dersliginiñ 2-nci qısmını yarımada ve qomşu Rusiyeniñ bütün mektep ve açıq kütüphanelerinden almaq talabınen muracaatını derc etti. O, bu derslikni «sahte» ve «yalan» dep adlandırdı.
«1991 senesinden 2014 senesi Qırımnıñ Rusiyenen qavuşmasına qadar sovetlerden soñraki yarımada tarihı yalan ve bir taraflı tarzda yazılğan 2-nci qısmı açuvlandıra. Qırım Baariniñ adise-vaqiaları doğru tarif etilmegen. Derslikte hainler ve uyğanlar yañlış yükseltile, Qırım tirenüviniñ aqiqiy qaramanları ise aytılmay», – dep ayta Svistunov.
Onıñ qayd etkenine köre, Rusiye maarif nazirligi «bu derslik federal cedvelde yoq, şunıñ içün mektep dersligi olaraq tevsiye etilemez», dep bildirgen edi.
«Bu sahte derslikni yardımcı vasta olaraq qullanmaq bile faydasız ve atta cinayet ola, dep tüşünem», – dep yazdı o, Rusiye nazirine yapqan muracaatında.
Rusiye nazirligi ve Kreml kontrolindeki Qırım Tasil nazirliginiñ reberligi bu muracaatqa daa cevap bermedi.
Daa evel berilgen malümatqa köre, işğal etilgen Qırım mekteplerine 10-uncı sınıf tarih derslikleri qaytarıldı, anda, aq qorçalayıcılarnıñ fikirince, Ekinci cian cenk vaqtında «işbirlikçi qırımtatarlar» aqqında bapta «qırımtatar halqına qarşı nefret doğurğan» ibareler mevcut edi. Mektep talebeleriniñ ana-babaları bildirgenine köre, derslikler eski, amma Ekinci cian cenki vaqtında «tatar ealisiniñ ekseriyeti almanlarğa loyal olıp, bir çoqu olarğa faal yardım etti» degen saifeleri kesilip alındı. Derslikten 6 saife kesildi.
2019 senesiniñ başında Rusiye işğal etken Qırımda Qırım tarihı dersligi qavğa çıqarğan edi. Qırımnıñ sanat ve tasil saasınıñ hadimleri, adliyeciler Kreml kontrolindeki Qırım tasil nazirine muracaat etip, 10-uncı sınıflar içün S. V. Yurçenko muarririyetinde çıqqan «Qırım tarihı» Rusiye dersligini qullanuvdan çıqarmasını rica etti. Derslikte Ekinci cian cenki vaqtında «tatar ealisiniñ ekseriyeti almanlarğa yahşı yanaşqan, çoqusı faal sürette yardım etken edi» dep yazılğan.
Bundan soñ mektep kütüphanelerinden derslikler qaytarılıp alındı. Martnıñ 25-nde Qırım tasil nazirliginiñ adliyeci Lenura Yengulatovanıñ muracaatına bergen cevabında 10-uncı sınıf talebeleri içün «Qırım tarihı» dersligi yarımada mekteplerinde qullanılmay, dep haber etilgen edi.
Mayısnıñ 11-nde haber etilgeni kibi, Qırım akimiyeti tarih dersliginiñ qavğa çıqarğan saifelerini «yapıştırmağa», «boyalamağa» ve «kevsim almağa» qarar berdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası «Qırım tarihı» Rusiye mektep dersliginiñ basıluvı sebebinden qırımtatar halqına qarşı milletlerara nefret doğurılğanından cinaiy tahqiqat başlatqan edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Koronavirus infeksiyasınıñ yayılması sebebinden bu yıl aprel ayında Yaltada keçirilmesi planlaşdtırılğan 10-cı Açıq QırımTurizm Forumınıñ tarihı deñiştirildi. Bunı Rusiya tarafından idare olunğan Qırım Kurortlar Nazirligi bildire.
"Forumnıñ tarihler aqqında Nazirlik keççe haber eter", - denile beyanatta.
Moskova nezaretindeki Qırım akimiyeti "Açıq Qırım" turistik forumınıñ teşkil etilmesine 3 million ruble masraf etecek edi.
Bıltır "Açıq Qırım" forumı Aqmescitte keçe edi. Rusiyeli Qırım akimiyeti anda Qıtay ve İndistandan musafirlerni davet etecek edi.


text:
Qırım Ukraina qısmıdır ve onı işğalden azat etüv, "Qırım platforması" etrafında birleşken dünya toplulığı içün ortaq bir vazifedir, dep bildirdi Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy.
"Bugün Qırımnıñ Rusiye işğaline tirenüv künü. Yarımada işğal etilgen yıllar içinde zapt etilgen topraqnı qaytarmaq içün Ukraina tarafından ilk defa konkret areketler yapıla. Qırımnı işğalden azat etüv – "Qırım platforması" etrafında birleşken dünya toplulığı içün ortaq bir vazifedir. Qırım bu Ukrainadır!", – dep yazdı Zelenskıy Twitterde.
Evel Volodımır Zelenskıy Qırımnıñ işğalden azat etilüvi ve reintegratsiyası içün yapılğan tedbirler aqqında ferman imzaladı.
Fevralnıñ 26-nda Qırım MC ve Aqyarnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv kününde Ukraina TİN halqara toplulığını Rusiyege qarşı siyasiy ve sanktsiyalar tazyığını quvetleştirmege davet etti.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova feralnıñ 26-nda Qırım MC ve Aqyar şeeriniñ işğaline qarşı tirenüv kününde, Qırımnıñ qaytarıluvı oğrunda küreş devm ete, dep qayd etti.
Amerikanıñ Devlet kâtibi Entoni Blinken, ABD Rusiyeni Qırımnıñ işğalini toqtatmağa çağırğanını bildirdi.
Fevralniñ 26-nda cemaatçılıqnıñ teşebbüsi ile «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü» qayd etile. 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitingi olıp keçken edi. Miting iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarları, hususan «Rus birligi» firqası çıqtı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Kyivde Almaniya elçihanesi ögünde «Kreml siyasiy mabüsleriniñ tuvğanları» teşkilâtınıñ falleri Avropa Şurası ve PACEde Rusiyege qarşı sanktsiyalarnıñ lâğu etilmesine qarşı narazılıq bildirdiler. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildirdi.
Aktsiyada tahminen 30 faal, aq qorçalayıcı, siyasiy mabüslerniñ tuvğanları bar edi. Qollarında Kremlniñ ukrainalı siyasiy mabüslerini azat etmek çağıruvlarınen yazuvlı şiarlar bar edi.
«Rusiyege qarşı sanktsiyalar – bugünki künde Rusiyege basqı yapacaq yekâne yoldır, biz – siyasiy mabüslerniñ tuvğanları – Rusiye teslim olıp, tuvğanlarımıznı evlerine yiberir, dep ümüt etemiz», – dedi İgor Kotelânets, Qırımda «ukrain diversantları» davası boyunca mahküm etilgen Yevğen Panovnıñ qardaşı.
Faaller Almaniya elçihanesine kantsler Angera Merkelge siyasiy mabüslerni azat etüv meselesiniñ al etilüvinen bağlı teklifleri ile muracaat berdi.
«Eziyet ve repressiyalarğa alâqası olğan Rusiye memurlarına qarşı basqı quvetleştirilmesi içün «Magnitskiy aktını» qabul etmege çağıramız», – dep qoştı Kotelânets.
Daa evel haber etilgeni kibi, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Almaniya kantsleri Angela Merkel ile Rusiye tutqan ukrainalılarnıñ azat etilüvini muzakere etti.
Donbastaki silâlı zıddiyet 2014 senesinden berli Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı yardım köstergeninde qabaatlaylar. Kreml bu qabaatlarnı red ete ve Donbasta ancaq Rusiye «göñüllileri» bar, dep israr ete. BM malümatına köre, 2018 senesi dekabr ayına qadar zıddiyet vaqtında 13 biñ insan elâk oldı, tahminen 30 biñ yaralandı.
Ukraina Tış işler nazirliginiñ malümatına köre, Rusiye 70-ten ziyade ukrainalını qanunsız şekilde tuta. Olarnıñ sırasına 2018 senesi noyabrniñ soñunda Qara deñiz yalısında zapt etilgen 24 ukrainalı deñizci ve Donbastaki esirler kirmey.


text:
Qırımda yanvarniñ 20-sinde Qırım muhtariyetini ğayrıdan meydanğa ketirüv boyunca referendumnıñ 27-nci yıllığını qayd eteler. Yarımadanıñ ilhaqından evel bu kün Qırım Muhtar Cumhuriyeti Künü olaraq qayd etile edi.
2014 senesiniñ başında Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqından soñ bu kün yarımadada bayram olaraq ilân etildi ve «Qırım Cumhuriyeti Künü» olaraq ilân etildi.
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov ve parlamentniñ sözcüsi Vladimir Konstantinov Qırım sakinlerini « Qırım Cumhuriyeti Künü» ile tebriklediler.
Konstantinov özüniñ Facebooktaki saifesinde: «1991 senesi yanvar 20 kününde Qırım halqı – özüniñ medeniy ve siyasiy degerlikleri, tarihiy hatırası ve umumiy, birleştirgen maqsatları olğan bölgedeki toplulığımız doğdı, demek mümkün», – dep yazdı.
Ukraina adliye naziri Pavlo Petrenko da Qırım sakinlerini bayram ile tebriklerdi. Aynı zamanda o, «Qırım, halqara uquqnıñ bütün normalarına köre, ep Ukrainanıñ territoriyasıdır», dep qayd etti.
1991 senesi yanvarniñ 20-sinde umum Qırım referendumında, rey berüvde iştirak etkenleriniñ 93,26 faizi Qırım MSSCniñ ğayrıdan meydanğa ketirilmesi içün rey berdi. Qırımda o vaqıt yaşağan qırımtatarlarnıñ ekseriyeti qırımtatar halqınıñ liderleri ve şu cümleden Mustafa Cemilevniñ daveti ile referendumnı boykot ettiler.
Umumiy rey berüv içün «Siz SSC Birliginiñ subyekti ve Birlik muqavelesiniñ iştirakçisi olaraq Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ ğayrıdan meydanğa ketirilmesine qol tutasıñızmı?» suali qoyulğan edi.
1991 senesi fevralniñ 12-sinde umum Qırım referendumınıñ neticeleri esasında Ukrainanıñ Yuqarı Radası «Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ ğayrıdan meydanğa ketirilmesi aqqında» qanunını qabul etti ve 4 ay soñra 1978 senesinde qabul etilgen Ukraina SSC Anayasasına munasip deñiştirmeler kirsetildi.
1991 senesi sentâbrniñ 4-nde Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurasıniñ fevqulade sessiyası Cumhuriyetniñ devlet suvereniteti aqqında beyannameni qabul etti. Beyannamede Ukrainanıñ bir parçası olaraq uquqiy demokratik devletni qurmaq muradı aqqında söz yürütile.
1991 senesi dekabrniñ 1-nde ötkerilgen Umum Ukraina referendumında Qırım sakinleri Ukrainanıñ mustaqilligi içün rey berüvde iştirak etti. Qırım sakinleriniñ 54 faizi Ukrainanıñ mustaqilligini ilân etüv aqqında aktı içün rey berdi.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
1783 senesi Qırımnıñ Rusiye qoşulğanı sebebinden Federatsiya Şurası tarafından yañı bayramnıñ tesis etilüvi – özüne ve 2014 senesi Qırımnıñ ilhaq etilüviniñ aqlanmasına işanmamaqnıñ bir alâmetidir. Endi ilhaq kününi daa da uzaq bir künlerge, Yekaterina devrine keçirmege qarar berdiler. Böyleliknen o zamanki eski ilhaqnıñ mundericesine diqqat çekildi em de yañı Putin ilhaqınıñ manasına da.
Aslında, Qırımnıñ ilhaq meselesinde imperatriçe Yekaterina “çar” Vladimirden pek farqlı degil edi. 1768-1774 senelerindeki rus-türk cenki devrinde Qırım hanlığı Osmanlığa bağlı edi, şimdiki tabirnen, muhtarlıq – amma derebeylik edi. Küçük-Qaynarca añlaşması Qırımnıñ mustaqilligini pekitti. Lâkin bu mustaqillik Rusiyege yalıñız 1783 senesi yarımadanı ilhaq etmek içün – böyleliknen Osmanlı imperatorlığınen yañı müşkülleşme yaşamamaq içün kerek edi.
2014 senesi de aman-aman aynı şeyler oldı – faqat daa büyük tezliknen. Rusiye ordusı tarafından zapt etilgen Qırım parlamentiniñ deputatları 1774 senesi qaytaraq (keçken asırlar devamında yarımadadan quvulğan tamır milleti olmadan), ilk başta Qırımnıñ mustaqilligini ilân etti, ondan soñ, şu arada yañı “devletni” Rusiye qoşıp almağa “rica” eterek, Moskvağa muracaat etti.
Em 1783 senesi, em de 2014 senesi devletniñ yüksek seviyelerinde açıq-aydın dolandırıcılıq yapılğan edi. İç bir keresinde de Qırım sakinleriniñ iradesi esapqa alınmadı. 1783 senesi Rusiye qanaatı altında ilân etilgen Qırım mustaqilligi bir sıra isyan, istiqrarsızlıq ve repressilarağa alıp bardı. 2014 senesi “referendum” taqlidi yapılğan Qırım, Rusiyege nisbeten bile hususiyuquqzonasına aylânıp qaldı.
“Qırım er zaman ruslarğa ait edi” degen sözler – saçma. O sadece işğal ve ilhaq etilgen, iftirağa bulanğan, ealisiniñ büyük bir qısmından marum etilgen bir devlet edi
Ve er sefer Rusiye dünyanı ilhaqnı tanımağa, işğalni qabul etmege mecbur etecek ola edi. “Hersones çariçesi” Yekaterina devrinde bunı yapmaq pek qolay edi: nevbetteki cenkten soñ, Türkiye 1791 senesi Qırımnı Rusiyege bağlı olğanını tanıdı. Ancaq medeniy dünyağa şimdi küçlüniñ aqqını qabul ettirmek ziyade mürekkep. Hususan bundan dolayı Rusiye deputatları meseleni 2014 senesinden 1783 senesi keçirmege isteyler, çünki o zamanlarda işğal halqara uquqnıñ“norması” esaplana edi. İşte, bu sebepten Rusiyede, BMT havfsılıq Şurası olmağan ve er şey cenk ve genotsid vastasınen çezilgen ve uzaq keçmişke doğru kelgen künler daa ziyade qayd etile.
Amma eninde-soñunda Moskva sade ve açıq bir kerçekni yani: “Qırım er zaman ruslarğa ait edi” degen sözlerniñ, eñ azından saçma olğanını özü de qabul etti. Qırım, ruslar milliy azınlıq olğan bir mustaqil devlet edi, anda iç bir “rus dünyası” ve saire imperialistik sıfatlar yoq edi. O sadece işğal ve ilhaqetilgen, iftirağa bulanğan, ealisiniñ büyük bir qısmından marum etilgen bir devler edi.
Şimdi ise bu bir bayram kibi nişanlnacaq.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Rusiye Tış işler Naziri Sergey Lavrov dey ki, BRICS ve SCO sammiti devamında Rusiye şeriklerinden iç biri Qırımnıñ Rusiye territoriyası olaraq tanılmağanı aqta bildirmedi.
Bu aqta o iyül 9 künü brifingde bildirdi.
«Qırım meselesi, menimce, bunı er kes añlay, qapatıldı. Onı Qırım halqı ve Rusiye Federatsiyasınıñ qararları qapattı», – dey Rusiye Tış işler Naziri.
«Bir qaç saatten peyda olacaq vesiqalarda BRICS ve SCO yetekçileriniñ Minsk añlaşmalarınıñ insaflı eda etilmesi boyunca umumiy mevamımıznı qabul etkenini körersiñiz», – dey Lavrov.
Evel, BMT Baş assambleyası Ukraina topraq bütünligine destek ve Rusiye işğalini takbih etken beyannameni qabul etkende, BRICS azaları Braziliya, Qıtay, İndiya bitaraf oldı.
O vaqıt BMT100 memleketi Rusiye istilâsını takbih etti ve tek Rusiye öz 10 satelliti ile qarşı çıqtı.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Human Rights Watch ve Amnesty International halqara aq qorçalayıcı teşkilâtları Rusiye baş prokurorı İgor Krasnovnı Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini azat etmesine çağıra.
«Altısı da acele ve şartsız azat etmeli, ükümleri lâğu etilmeli, bunı temin etmek içün bütün vekâletlerni qullanmağa çağıramız», – dep aytıla aq qorçalayıcılarnıñ muracaatında.
Mektüpte aytılğanına köre, «mahkemede halqara uquqta cinaiy ceza berilgen areketlerde mabüslerden iç birisiniñ alâqası isbatlanmadı».
Mektüpni imzalağanlar: Avropa ve Orta Asiyadaki Amnesty Internationa regional ofisiniñ müdiri Mari Strazers, Avropa ve Merkeziy Asiyadaki Human Rights Watch bölüginiñ müdiri Hugh Williamson.
Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ ükümlerine qarşı istinaf şikâyetleri baqılğan Rusiyeniñ Moskva vilâyetindeki Vlasiha şeeriniñ İstinaf arbiy mahkemesine iyünniñ 22-nde Avropa Birligi temsilciligi, Felemenk Qırallığı ve Ukrainanıñ Rusiye elçihanesiniñ diplomatları keldi.
Rostov-na-Donu şeeri Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi noyabrniñ 12-nde Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabüsini koloniyada qalmasına üküm etti. Mahkeme qararına köre, Muslim Aliyev 19 yılğa, İnver Bekirov 18 yılğa, Emir-Usein Kuku 12 yılğa, Vadim Siruk 12 yılğa, Arsen Cepparov 7 yılğa ve Refat Alimov 8 yılğa üküm etildi. Olar sert rejimli koloniyada qalacaqlar.
Ukraina Tış işler nazirligi bu üküm sebebinden Rusiyege narazılıq bildirdi.
Bu dava boyunca qabaatlanğanlar 2016 senesi fevral-aprel aylarında Yaltada tutulğan edi. Olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqaları bar olğanında qabaatlaylar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Yazıcı Timur Pulatov meşur qırımtatar alimi ve cemaat-siyaset erbabı Bekir Çoban-zade aqqında roman yazdı. Bu aqta o, Qarasuvbazarda qırımtatarlarnıñ ana tilininiñ inkişafına bağışlanğan qırımtatar cemaatınıñ toplaşuvında tarif etti. Pulatov «Samuraylar teatri» adlı yañı kitabını taqdim etti, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Ulu qırımtatar erbabı Bekir Çoban-Zade aqqında romanım azır, 2021 senesi onıñ basıluvı planlaştırıla», – dep ikâye etti Pulatov.
Tedbirde yigirmi qırımtatar cemaatçısı, hususan «Qırım» gazetasınıñ muarriri Bekir Mamut, Qırım insan aqları bağ gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov, Zuya qırımtatar mektebiniñ müdiri Alim Çolahayev, Qırımnıñ medeniy mirasını saqlav teşebbüs gruppasınıñ azası Eskender İlyasov, cemaatçı Talât İlyasov, jurnalist Pevat Zeti, «Serbest Qırım» cemaat areketiniñ faali Reşad Memetov, metsenat Şerif Osmanov ve digerleri iştirak etti.
Sentâbrniñ 12-nde Aqmescitte Timur Pulatovnıñ qırımtatar tilinde «Samuraylar teatri» romanı taqdim etildi.
Özbekistan ve Tacikistan halq yazıcısı Timur Pulatov perestroyka zamanında qırımtatarlarnıñ tarihiy vatanına qaytuv ıntıluvlarına qol tutqan az sayıda sovet müneverleri sırasında edi.
Yazıcı emin ki, Qırımda qırımtatar sürgünliginiñ müzeyi yapılmalı.
Bekir Çoban-zade 1893 senesi Qarasuvbazarda dünyağa keldi. Türkiyede tasil alıp, Odessada oqumağa devam etti, soñra Budapeştte universitetniñ tarihiy-filologiya fakültetine oqumağa kirdi, doktorlıq dissertatsiyasını qorçaladı. 1920 senesinden başlap Aqmescitte Tavriya universitetiniñ şarqşınaslıq fakültetinde çalıştı, professor unvanını aldı. 1937 senesiniñ başında Bekir Çoban-Zade Baku universitetiniñ professorı, Sovet Sotsialistik Cumhuriyetleri Birliginiñ İlimler Akademiyasınıñ Azerbaycan filialınıñ hadimi edi. 1937 senesi yanvarniñ 28-nde professor tedaviylengen Kislovodskta tutqanlar. Bakuda olğan mahkeme 20 daqqa devam etti. Ölüm fermanı 1937 senesi oktâbrniñ 13-nde yerine ketirildi.


text:
«Hizb ut-Tahrir işi» figurantlarından biri Uzeir Abdullayevniñ, doğru diagnozınıñ qoyulması içün acele surette hastahanege yatqızılmasına ihtiyacı bar. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde mabüsniñ apayı Fera Abdullayeva bildirdi.
«Uzeirniñ mayıs 2 künündeki sağlıq vaziyeti aqqında bilmeymiz, çünki oña irişip, onıñnen bağlanıp olamaymız. Aprel 30-da Cemiyet közetüv komissiyasınıñ vekilleri, onıñ sıcağı ve ayaqtaki şişik ile tibbiy bölükke keçirilgenini bildirdiler. Bizim malümat talaplarımızğa cevap bermeyler. Bunıñ bir künlük hastalıq olmağanını ve onıñ endi üç-dört ay devam etkenini iç şübhesiz ayta bilem. Bizim malümatımızğa köre, bu endi üçünci keskinleşmesi… Aqibet diagnozınıñ qoyulması içün onı acele surette hastahanege yatqızmaq kerek», – dep qayd etti o.
Ondan ğayrı, Azatlıq Radiosı muhbiri Anton Naumlük, şimdi Abdullayev bulunğan Aqmescit tahqiqat izolâtorındaki tibbiy bölükniñ vaziyeti aqqında ikâye etti.
«Anda tibbiy bölük deşetli vaziyette buluna. Uzeir Abdullayev keçirilgen tibbiy kabinet, hastahane degil de, en az kolemde tibbiy hizmetler kösterilgen adiy bir kameradır. Bilgenim qadarı ile, Aqmescit tahqiqat izolâtorında mabüsler onı öz paralarına teşkil etti. İlâclar aman-aman er vaqıt yetmey», – dedi o.
Aprel 30-da «Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesiniñ oturışuvında Uzeir Abdullayevniñ apayı Fera Abdullayeva, onıñ aprel 30-da Aqmescitteki tahqiqat izolâtorınıñ tibbiy bölügine keçirilgenini bildirdi .
Daa evel Abdullayevniñ anası, tahqiqat izolâtorında bulunğan oğlunda bir qaç künden berli yüksek sıcağı, ayağında şişik ve şişiklik bar, o, dayanılmaz ağrılar çeke, dep bildirdi. Dilâra Abdullayevanıñ bildirgenine köre, bu alâmetler qannıñ zeerlenmesini köstermek mümkünler.
Rusiye advokatı Nikolay Polozov, Rusiye prezidenti yanındaki İnsan aqları boyunca şura (İAŞ) ve Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovadan Abdullayev etrafındaki vaziyetke qarşılıq köstermekni rica etti.
Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları Teymur Abdullayev, Uzeir Abdullayev, Ayder Saledinov, Rustem İsmailov ve Emil Cemadenovnıñ qorçalayıcıları tarafından sıñırlav tedbiriniñ uzatılmasına qarşı berilgen apellâtsiyalarnı red etti.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev ve Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov bugün aqşam Kiyevden Türkiyege yol alıp, prezident Recep Tayip Erdoğan ile körüşecekler. Aynı zamanda Türkiye baş naziri Ahmet Davutoğlu ile körüşüv keçirilmesi planlaştırıla, dep haber ete QHA agentligi.
Mustafa Cemilevniñ bildirgenine köre, planlaştırılmağan Türkiye ziyareti devamında qırımtatar halqınıñ vekilleri Türkiye liderleri ile Qırımda qırımtatarlarnıñ al-vaziyetini muzakere etmek niyetindeler. Böylece, Türkiye tarafından Qırımda qırımtatar halqınıñ vaziyetini ögrenecek resmiy eyyet yollanması baqılacaq.
Cemilevniñ aytqanına köre, onıñ Türkiye ziyareti bir kün sürecek, çünki onıñ «sessiya (Ukraina parlamenti – muarrir) açılmasına yetiştirmesi kerek».


text:
İñ ozın böcäk tabılğan
Qıtayda tabılğan böcäk 62,4 cm ozınlığında
Qıtaynıñ könyağındağı Guangşi Cuang üzidaräle töbägendä 2014nçe yılda ütkärelgän tikşerenülärdä tabılğan böcäk xäzergä qadär belenüçe iñ ozın böcäk bularaq terkälgän.
Böcäklärne tikşerüçe Cao Li isemle Qıtay belgeçe qultayaq çikertkäse törendä hän 62,4 cm ozınlığındağı zur böcäkne töbäktä meñ 200 metr biyeklektäge tawlı urında tapqan.
Räsmi zatlar bu böcäkneñ 2008nçe yılda Malayziyada tabılğan 56,7 cm ozınlığında bulğan häm xäzerge waqıtta Londondağı Tabiği tarix muzeyında urın aluçı böcäktän tağın da ozın buluınıñ isbatlanuın açıqlağan.
Bäyläneşle xäbärlär
Tramp üzeneñ sośial' media platformasın iğ'lan itte
Mäskäwdä yallar kötelä
Koronavirus arqasında 28nçe oktäbr’ – 7nçe noyabr’ könnärendä yal iğlan itelde
Hindıstan häm Nepaldağı tabiği afätlärdä 161 keşe ğomeren yuğaltqan
İke ildä dä köçle yawım - töşemnär su basu häm cir şuışular barlıqqa kitergän


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım başı Sergey Aksönov, yarımadada ekspress poyezdini yibermege niyetlengenlerini bildirdi.
Bunı o, öz Facebook saifesinde yazdı.
"Aqmescit ava limanından Qırımnıñ esas turistik yerlerine ekspress poyezdini yibermesi aqqında tüşünemiz. Şimdilik bu mesele boyunca çalışacaq iş gruppasınıñ teşkil etilmesine azırlıq yapıla", - yazdı Aksönov.
2014 senesi mart 26 künü Kremlge bağlı olğan Qırım parlamenti tarafından «Qırım demiryolları» devlet müessisesi teşkil etilgeni aqqında haber etilgen edi.
Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqı munasebeti ile 2014 senesi dekabrniñ 27-sinden başlap «Ukrzaliznıtsâ», telükesizlikni temin etmek maqsadınen Qırım ile demiryol alâqasını kestirdi ve yarımadağ qatnağan halqara trenlerini lâğu etti. Qırım doğrultısında qatnağan trenler yalıñız Novoalekseevka ve Hersonğa qadar bara ediler.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresinde nevbetteki aylıq imamlar toplaşuvı olıp keçti.
Adet üzre toplaşuv diniy seminardan başlandı. Lektsiyanı Qırım Müftisiniñ muavini Ayder İsmailov keçirdi. Fıqıh magistri “İman” mevzusını açıqladı.
Toplaşuvda imamlar 2021 senesi, mayıs 23 künü yol qazası neticesinde bu dünyanı terk etken Qurman rayonınıñ baş imamı Arsen Yağlıyevniñ hatırasına dua oqudılar.
Toplaşuv esnasında din erbapları keçken ayda rayonlarda yapılğan işleri içün esabat berdiler. Hususan, mubarek Ramazan ayı devamında keçirilgen hayriye aktsiyaları ve qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesiniñ 77-yıllığı munasebetinen keçirilgen tedbirlerniñ neticesi çıqarıldı. Hatırlatamız, mayıs 18 künü Qırımnıñ bütün camilerinde halqımıznıñ vatanından zorbalıqnen sürgün etilmesiniñ qurbanları hatırasına dualar oquldı.
Bundan da ğayrı, imamlar Qurban bayramına azırlıqnı, sadaqa ve yaz tatilinde rayonlarda İslâm temelleri kurslarınıñ keçirilüvi, bunıñ kibi diger meselelerni muzakere ettiler.
Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev imamlarğa muvafaqiyetli çalışmalar tilep, COVID-19 hastalığınıñ darqalmaması içün añlatuv işlerini muntazam şekilde tekrarlap alıp barmalarını tevsiye etti.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Meclis faaliyetiniñ yasağı ve qırımtatar strukturalarınıñ, din ve medeniyet teşkilâtlarınıñ ve haber vastalarınıñ muntazam taqip etilüvi işğal etilgen Qırımdaki qırımtatar milliy institutlarınıñ bütün sistemasını mahv etti.
Rusiyeniñ bu areketleri halqara gumanitar uquqnı ve insan aqlarını qaba şekilde boza ve irqiy diskriminatsiyanıñ alâmetidir. Olar Qırım MC ve Aqyar şeeriniñ işğali ile razı olmağanlarğa qarşı keñiş mıqyaslı qorqutuv ve taqip kapmaniyasınıñ bir parçasıdır.
İşğalcilerniñ mezkür adımları, qırımtatarlarnı ekstremit areketlerge mail olğan telükeli bir gruppa kibi, qırımtatar temsiliy organlarnı ise yarımadadaki vaziyetni stabalsizleştirmege tırışqan cinayet toplulığı kibi köstermek maqsadınen qırımtatarlarnı itibardan tüşürmek içün bir kampaniyanıñ parçasıdır. Bu, qırımtatarlarnıñ milliy institutlar sistemasını yoq etmek ve olarnıñ milliy liderlerini, şu cümleden 2500 milliy ve yerli meclis azalarını da, qanunsız saymaq içün yapılğan. Qırımtatarlarnıñ milliy liderleri Qırımnı terk etmege mecbur oldılar ve taqipler sebebinden evlerine qaytıp olamaylar.
Hususan, işğalciler 2034 senesinece Qırımtatar Milliy lideri Mustafa Cemilevniñ Qırımğa kirmesini yasaq etti. Bundan ğayrı, 2020 senesi işğalciler oña qarşı Rusiye Ceza qanununnamesiniñ birden üç maddesine binaen cinayet davasını açtı: «Rusiyege kirişi yasaqlanğan çetel vatandaşınıñ bir gruppa insanlarnen evelden añlaşıp, Rusiye devlet sıñırını keçüv (Rusiye CQ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı); nariye silâsını diqqatsız saqlav, onıñ başqa insan tarafından qullanılması ve ağır aqibetlerge yol açması (Rusiye CQ 224-ünci maddesi); silânı qanunsız alıp saqlav (Rusiye CQ 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı)».
2021 senesi ilk yaz ayınıñ 1-nde Moskva nezaretinde olğan «Qırım Yuqarı mahkemesi» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa üküm çıqardı. O altı yıl apis cezası ve 200 biñ ruble para cezasına mahküm etildi. Çubarov 2014 senesi kiçik aynıñ 26-nda Qırım parlamentiniñ binası ögünde «qalabalıqlarnı teşkil etkeninde» qabaatlana.
2021 senesi çiçek ayınıñ 20-nde rus işğalci akimiyet «Qırım» gazetiniñ baş muarriri Bekir Mamutovnı Qırımtatar Milliy Meclisi añılğan BMT Baş kâtibiniñ maruzasını gazette derc etkeni içün para cezasına mahküm etti.
2016 senesi çiçek ayında Meclisniñ faaliyetine qoyulğan yasaq qırımtatarlarnıñ vatandaş, siyasiy ve medeniy aqlarınıñ zulumını «qanuniyleştirdi».
İşğalci organlar, Meclisni ekstremist teşkilât kibi köstermek içün toplu siyasiy motivli cinayet davalarını azırlay. Qırımtatarlarnıñ milliy strukturalarınıñ azalarınıñ taqip etilmesi uydurılğan qabaatlar esasında tizile. İşğal vaqtında Qırımtatar Milliy Bayraq kününiñ ve quralaynıñ 18-nde qırımtatar halqı sürgünliginiñ yıldönüminiñ qayd etilmesinde iştirak etkenleri içün yüzlernen insan taqip etildi. İnsan aqlarınıñ temin etilmesi içün halqara vesiqalarda közde tutulğan Meclis azalarınıñ söz serbestligi ve serbest toplaşmaq aqlarınıñ bozuluv alları sıq-sıq rastkele.
Siyasiy liderlerniñ, faallerniñ, uquq qoruyıcılarnıñ, jurnalistlerniñ, advokatlarnıñ ve qırımtatar halqınıñ diger temsilcileriniñ kütleviy taqip etilmesi ile beraberlikte Meclis faaliyetine qoyulğan yasaq irqiy diskriminatsiyadır.
Ukraina 2017 senesi BMT-niñ Halqara mahkemesinde Rusiye Federatsiyasına qarşı dava açtı ve muvafıq muvaqqat tedbirler körülmesi muracaatınen BMT HM-ne malümat talabı yolladı. 2017 senesi çiçek ayınıñ 19-nda BMT HM öz qararınen, diger şeyler arasında, Rusiyeni «qırımtatar toplulığınıñ temsiliy qurumlarını, şu cümleden Qırımtatar Milliy Meclisini de, qorumaq aqlarına bar olğan ya da yañı sıñırlavlar qullanmaqtan çekinmek» mecbur etti. Rusiye endi 4 yıldan berli BMT HM bu qararını aselet körmemezlikke ura.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, yarımadada koronavirus hastalarını tedaviyleycek 70-ten çoq ekimniñ qomşu Rusiyeden kelmesi beklenile. Onıñ aytqanına köre, ekimlerniñ bir qısmı endi Qırım hastahanelerinde işke başladı.
«Bu zor zamanda cumhuriyetimizge yardım etken Rusiye Federal tibbiy-biologik agentliginiñ hadimlerini Qırım toprağında selâmlamaqtan şeref duyam. Ekimlerniñ bir qısmı №7 Aqmescit şeer hastahanesiniñ kövid gospitalinde endi çalışa, umumen Qırım Cumhuriyetine 70 mütehassısnıñ kelmesi beklenile», – dep yazdı o, Facebookta.
Aksenovnıñ malümatına köre, ekim gruppaları ekişer afta çalışacaq, soñra deñiştirilecek.
Qırımnıñ felâketler tibbiyeti merkezi ekimler yetmey, dep bildirdi. Qırımnıñ cenübiy yalısında kurort mevsimi vaqtında ekimler yetmey.
Faqat bu problem yalıñız bu region içün has degil. Qırımnıñ Rusiye ükümeti sağlıq nazirligi koronavirus hastalarınen çalışacaq ekimlerni işke davet ete.
Rospotrebnadzor, Qırımda koronavirus hastalarınıñ sayısı arta, dep qayd etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
«Bizler «Bizim toprağımız» separatizmge qarşı İnformatsion Merkezni» meydanğa ketirdik ve «Kerçek Qırım» gazetasını basıp çıqarmağa başladıq. Bu malümat – Rusiye kütleviy haber vastalarınıñ alternativası ola, Qırım sakinleri, em de Ukraina Şarqı ve Cenübinde kerçek sesini eşitsinler dep, neşir etile. Bu regionlarnıñ ukrainda oquğan sakinleri öyle de bizim tarafdarlarımız. Bizim maqsadımız – bundan evel ukrain neşirlerini oqumağan Ukraina Şarqı ve Cenübiniñ sakinlerine yardımcı olmaqtır. Yazıq ki, soñki bir buçuq ay devamında ne Ukrainanıñ bugünki ükümeti, ne Milliy havfsızlıq ve mudafaa Şurası böyle bir şey basıp çıqarmadı. Bizler bu leyhağa yardım etecek Donetsk, Lugansk, Odessa, Harkov jurnalistlerini ve meraqlanğan insanlarnı qıdıramız».
«Kerçek Qırım», em de «Kerçek Donetsk», «Kerçek Lugansk», «Kerçek Odessa» ve «Kerçek Harkov» regionlarda bedava tarqatılacaq.


text:
Ukraina Yuqarı Radası Volodımır Groysman reberligi altında Ukraina ükümetiniñ yañı erkânına rey berdi. Buña 239 deputat qoltuttı.
Ükümet reisi Stepan Kubivni baş nazirniñ birinci muavini olaraq tayinlemege teklif etti. Baş nazir muavinleri Vladimir Kistion, İvanna Klimpuş-Tsintsadze (Avropa ve Avropaatlantik integratsiyasından mesülietli olacaq), Pavel Rozenko, Vâçeslav Kirilenko ve Gennadiy Zubko (regional inkişaf naziri olacaq) oldılar.
Groysman diger tekliflerni de aydınlattı.
Ükümet erkânına Sağlıq saqlav nazirliginden ğayrı, altı baş nazir muavini ve bütün nazirliklerniñ reberleri kirdi. Sağlıq saqlav naziri vazifesi şimdilik boş.
Aprel 14-te Yuqarı Rada Arseniy Yatsenükniñ istifa ricasını qabul etip, yañı baş nazir vazifesine Volodımır Groysmannı tayin etti.


text:
Urlanğan êlekkege ministr irektä
Liviyädä 13 kön êlek urlanğan êlekkege ênergetika ministrın irekkä cibärdelär
Liviyädä qorallı keşelär tarafınnan urlanğan êlekkege ênergetika ministrı Abdulbari äl-Arusi 13 könnän soñ irekkä cibärelde.
Cirle telekanalnıñ xäbärenä qarağanda, anı 25nçe iyül’ könne öyeneñ qarşısınnan kemlekläre älegä açıqlanmağan keşelär alıp kitä. 58 yäş’lek Arusi ildä 2012nçe-2014nçe yıllarda neft’ ministrı wazıyfasın başqarğan ide. Liviyäneñ tüntärelgän liderı Muammar Kaddfi çorında ul törmädä utıra häm ülem cäzasına xökem itelä.
Liviyädä “ğaräp yazı” dip ataluçı prośesstağı tüntäreleştän soñ idarädä buşlıq barlıqqa kilde. Şul säbäple qorallı törkemnärneñ keşelärne urlaw, mäcbüri alıp kitü häm aqça taläp itü şikelle qanunsız ğamälläre yış kürenä.


text:
Qırımtatar asıllı ukrain yırcısı Camala, Looks of Jamala aktsiyasınıñ çerçivesinde qazanılğan aqçalarnı Ukraina ekimlerine mahsus iş urbasını almaq içün berdi.
Yırcı satın alınğan mahsus urba suretini İnstagramğa qoydı.
"Bir qaç aqşam anteri böyledir - şimdi bu ekimler içün 150-den ziyade qoruyıcı kiyim! Bahtlım! Bizge qoşulğanlar, sag oluñız!" - yazdı Camala.
Daa evel yırcı bazı urbalarını satıp, aqçanı ekimlerge yardım etmek içün bermege qarar aldı.
Daa Camala qırımlılar içün video hitapnı yazıp qoydı, onda olarğa karantin qaidelerine uymağa ve evlerinde qalmağa rica etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi noyabrniñ 3-nde Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» üç mabüsini 42 yılğa apiske üküm etti, dep haber etti «Qırım birdemligi».
Rustem Emiruseinovğa 17 yıl apis cezası berildi, ilk eki yılı apishanede, qalğanı sert rejimde keçecek.
Arsen Abhairov 13 yılğa üküm etildi, ilk eki yılı apishanede keçecek.
Eskender Abdulganiyev 12 yılğa üküm etildi, ilk eki yılını apishanede keçirecek.
Bundan ğayrı, mahkeme nezaret altında qaluv müddetini apis cezasına saymağa qarar berdi.
«Qırım birdemligi» faalleriniñ bildirgenine köre, sabadan Rostov-na-Donudaki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi yanında üç politsiya maşinası nevbetçilik yapa.
Noyabrniñ 2-nde aqşam Qırımdan Rostov-na-Donuğa Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleriniñ ükmü çıqarılğanına ketken yüzlernen qırımtatarı Keriç köpründe Rusiye yol patrul hızmetiniñ hadimleri tarafından tutuldı. On saat beklegen soñ insanlar Qırımğa qayttı. Advokat Nikolay Polozovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye quvetçileri qırımtatar faallerine qarşı «areket serbestligi aqqını» bozdı.
Rusiye uquq qoruyıcı organları vaziyetni resmiy şekilde izaatlamadı.
2019 senesi fevral ayında Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emiruseinov alındı.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
İyül 5-te musulmanlar muqaddes Ramazan ayınıñ yekünlenmesini, Oraza bayramını qayd ete.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov vatandaşlarnı bayramnen hayırladı ve Qırımnıñ işğalden azat etilmesi içün bütün ğayretler muvafaqiyetli olmasını tiledi.
«İnşallah, Qırımnıñ işğalden azat etilmesi ve onıñ Ukraina terkibine qaytarılması içün faaliyetimiz ve ğayretlerimiz Allahnıñ razılığını qazanır ve biz, qırımtatarlar, Ukraina musulman ümmetiniñ bir qısmı, evlerimizge qaytacaqmız ve Allah meramet etken Qırımda yaqınlarımızğa qavuşacaqmız», – dep yazdı Çubarov Facebook saifesinde.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda bu bayram raatlıq künü olaraq ilân etilgen. Moskva tayinlegen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov iyül 5-te «Raatlıq künü aqqında» fermannı imzaladı.
2016 senesi iyün ayınıñ ortasında Qırım ve Aqyar meseleleri boyunca Ukraina Devlet hızmeti Oraza ve Qurban musulman bayramları keçirilgen künleri devlet seviyesinde raatlıq künü teşkil etmek teşebbüsini bildirgen.
Ramazan (Ramadan) ayı bütün musulmanlar içün müim olğan bir aydır. Ramazan bitken soñ musulmanlar Oraza bayramını qayd ete. Bu kün olar bayram namazını qıla, eñ güzel urba kiye, milliy aşlar pişire, bayram sofralarını donata, musafirlerni qarşılay ve musafirlikke ediyelernen bara, quvana ve şenleneler.
Bayram üç kün devam ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımnıñ Curçı rayonında, mutehassıslarnıñ olmağanı sebebinden, loqsahane çalışmay. Bunı Rusiyege tabi olğan Qırım akimiyetiniñ yolbaşçı muavini Larisa Opanasük iyülniñ 25-nde ziyaret sessiyası çerçivesinde bildirdi.
«Adamlar bu problemanen muracaat ete. Rayonda loqsahane çalışmay, bazanıñ özü yahşı, amma mutehassıslar yoq. Bu sebepten adamlar (bala doğurmaq içün – QA) Aqmescitke bara», – dedi o.
Larisa Opanasükniñ sözlerine köre, Rusiye bücetinden para berilse bu problema çezilmek mümkün.
Curçı rayonı memuriyetiniñ vekilleri, rayon hastahanesinde başqa ihtisas saalarında da ekimler yetişmegenini bildirdi. Rusiyeniñ nezaretindeki Qırım akimiyetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov mesül memurlarğa bu meseleniñ çezilmesine dair tekliflerini azırlamağa emir etti.
2017 senesi iyün ayınıñ başında, Aqmescit rayonındaki Sarabuz qasabasında rayonnıñ bala hastahanesi ekimlerniñ yetişmemezligi sebebinden qapalğanı aqqında haber etilgen edi.


text:
İnkerman ocağındaki göl şeerniñ eñ körümli yerlerinden biridir ve yerli sakinler ve turistler içün istiraat yeridir. Şaşılacaq manzaralar, temiz suv, balıqçılq ve qısqaç avı.
Ocaqnı Ekinci cian cenkinden soñra işlep çıqrıp başladılar. 1978-nci yılğa qadar uçurımnıñ qarşı tarafında yerleşken Muqaddes-Kliment manastırında, efsanege köre Muqaddes Kliment özü tarafından tapılğan bir menba bar edi. Patlatuv çalışmaları vaqtında yerastı suv aqıntıları zarar kördi, çoqraq qurudı ve ocaq tez-tez suv ile tolıp başladı. Suv seviyesi daimiydir. Şeerde suv anbarına Muqaddes Kliment ya da İnkerman gölü deyler.
Keçken sene qurğaqlıq olması sebebinden 2020 senesi noyabrniñ soñunda İnkerman ocağındaki gölden suv tulumbalap çıqarıp başladılar ve 2021 senesiniñ başında işçiler borularnı sökti. Rusiyeniñ nezaretinde olğan Aqyar şeer tasarrufat departamenti, bütün vaqıt içinde İnkerman ocağından tahminen 130 biñ metr kub suvnıñ qullanılğanını bildirdi. Bu ise Aqyarnıñ künlük qararına nisbeten az. Vodokanal işçileriniñ aytqanına köre, Qırımdaki qurğaqlıq bitken taqdirde göldeki suv seviyesi tahminen eki yıldan soñ eski alına kelecek.
Yerli sakinlerniñ, istiraat yerlerinden marum qalğanlarına dair şikâyetlerinden soñ, Aqyarnıñ Rusiye valisi Mihail Razvodayev, ocaqnıñ Qara özeninden borular ile gönderilgen suv ile toldurılacağını bildirdi.
Qırım.Aqiqat mühbiri bugün ocaq gölü nasıl körüngenini baqtı.
Aqyarnıñ suv teminatı: İnkerman ocağındaki gölden qalğanı (fotogalereya)
İnkerman ocağındaki göl şeerniñ eñ körümli yerlerinden biridir ve yerli sakinler ve turistler içün istiraat yeridir. Şaşılacaq manzaralar, temiz suv, balıqçılq ve qısqaç avı.


text:
Emirdağ'ın Neyi Meşhur? ''Sülâle İsimleri''
Emirdağlılar; kendini tanıtmak için, hangi sülaleden olduğunu söylerler. Tanışmada, sülâle isimleri söylenince kişiler birbirini daha yakından tanırlar. Örneğin: Ben ''Sarıoğlu'' sülâlesindenim. Sarıoğlu Abdil Altınel'in torunuyum.
Eski kuşaklar, sülâle isimlerini çok iyi bilirler ve tanışmada kullanırlar. Eski kuşaklar olarak, yeni kuşak gençlere ''kimin oğlusunuz veya kimin kızısınız'' sorarız. Tanımadığımızda 'hangi sülâledensiniz diye sorarız. Yeni kuşak gençlerde, hangi sülâleden olduğunu söylerler ve çabuk tanışırız ve kaynaşırız.
Emirdağ'daki ''SÜLÂLE'' isimlerinden bahsedeceğim:
Sarıoğlu sülâlesi, Yağcılar sülâlesi, Yumuklar sülâlesi, Yörük Ali sülâlesi, Çavuşlar sülâlesi, Çıldırlar sülâlesi, Adıbinler sülâlesi, Alicanoğulları sülâlesi, Araplar sülâlesi, Çavuşlar sülâlesi, Ateşler sülâlesi, Boşnaklar sülâlesi, Borazanlar sülâlesi, Boz Ahmetler sülâlesi, Boyamaoğulları sülâlesi, Cığallar sülâlesi, Cıtdanlar sülâlesi, Çakaller sülâlesi, Vıdidikler sülâlesi, Çakırlar sülâlesi, Çavuşoğulları sülâlesi, Çalıklar sülâlesi, Çekbeşerler sülâlesi, Şabablar sülâlesi, Şakalaklar sülâlesi, Şıh Atiler sülâlesi, Takazlar sülâlesi, Tahmazlar sülâlesi, Tuğlular sülâlesi, Topal Osmanlar sülâlesi, Veli Efendiler sülâlesi, Hacı Bekirler sülâlesi, Nömenler sülâlesi, Palalar sülâlesi, Pandılar sülâlesi, Palabıyıklar sülâlesi, Potuklar sülâlesi, Rafiler sülâlesi, Sazlılar sülâlesi, Seyitler sülâlesi, Çerkezler sülâlesi, Çetmiler sülâlesi, Cinibizler sülâlesi, Çil Aliler sülâlesi, Çoşkalar sülâlesi, Çonalar sülâlesi, Çitililer sülâlesi, Çiftçiler sülâlesi, Çuğlular sülâlesi, Çüğlümler sülâlesi, Çürükler sülâlesi, Dikle sülâlesi, Dimiler sülâlesi, Dimitler sülâlesi, Duralılar sülâlesi, Devreler sülâlesi, Develiler sülâlesi, Demirci Mehmetler sülâlesi, Eseler sülâlesi, Emiroğulları sülâlesi, Emeksizler sülâlesi, Nömenler sülâlesi, Pandılar sülâlesi, Erbablar sülâlesi, Fazlı Çavuşlar sülâlesi, Fındıklar sülâlesi, Gayıroğulları sülâlesi, Memililer sülâlesi, Memişler sülâlesi, Mığırlar sülâlesi, Molalar sülâlesi, Necibeler sülâlesi, Kuş Ömerler sülâlesi, Koyuncular sülâlesi, Lalıklar sülâlesi, Laler sülâlesi, Lökerler sülâlesi, Mahaplar sülâlesi, Mazaklar sülâlesi, Merdenler sülâlesi, Memiller sülâlesi, Kocamanlar sülâlesi, Kocabaşlar sülâlesi, Köçekler sülâlesi, Küçük Aliler sülâlesi, Karaosmanlar sülâlesi, KaraKadirler sülâlesi, Kalenderler sülâlesi, Keçeciler sülâlesi, Kırpıklar sülâlesi, Kosalar sülâlesi, Kolcaklılar sülâlesi, Keneler sülâlesi, Gülerler sülâlesi, Güzeloğulları sülâlesi, Gülelikızılar sülâlesi, Gazveliler sülâlesi, Gücenmezler sülâlesi, Galemirler sülâlesi, Gardaşlıklar sülâlesi, Gasılılar sülâlesi. Güdüller sülâlesi, Gözükçüler sülâlesi, Hoşaflar sülâlesi, Hacı Ömerler sülâlesi, Hacı Cemaller sülâlesi, Hacı Vahitler sülâlesi, Hasan Efendiler sülâlesi, Hasan Hocalar sülâlesi, Hasan Hüseyinler sülâlesi, Hecinler sülâlesi, Ibıdıklılar sülâlesi, İcozlar sülâlesi, İbiciler sülâlesi, İstanbullular sülâlesi, İstanbullular sülâlesi, Kırlıoğulları sülâlesi, Kekilliler sülâlesi, Keleşier sülâlesi, Karaboğalar sülalesi, Emirdağ'ın sülâleridir.
KAYNAK: Emirdağlı, Ömer Osman Köse'dir.
Eskişehir Yunus Emre Esnaf Kredi ve Kefalet Kooperatifi Başkanı Refik Pehlivan'ı Başarılı Buluyor musunuz?
Aralık 2019
Aralık 2019
Aralık 2019


text:
Qırımdaki Rusiye politsiyasınıñ hadimleri vatandaşlarnıñ observatorlardan qaçmaq ıntıluvlarına yol bermedi. Bu aqta Moskva kontrolindeki Qırımnıñ Sağlıq naziri İgor Çemodanov COVID-19 tarqaluvına qarşı operativ ştab toplaşuvında bildirdi.
«Er kes observatornı ziyaret etmege istemey. Qapular qırıla, çeşit yollarnen kirgenler bar. Amma İç işler nazirliginen beraber operativ çalışamız», – dep qayd etti Çemodanov.
Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov ileride buña yol bermemege ve bozucılarnı mesüliyetke çekmege emir etti.
Aprelniñ 29-nda Aksenov, Qırımğa kelip, mında meskeni ve mülki olmağanlar 14 künge observatorğa alınacaq, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, kelgenlerniñ observatorlarğa yollanıluvı «deñizge bedava baruv» ola.
Umumen Qırımda 104 yañı koronavirus hastası qayd etildi, Aqyarda – 85, bir hasta vefat etti.
Qırımda bir çoq müessise ve teşkilâtnıñ faaliyetini toqtatqan ve vatandaşlarnıñ özüni izolâtsiya etmesini belgilegen yüksek seviyeli azırlıq rejimi devam ete. Aqyarda bu rejim mayısnıñ 30-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
2021 senesiniñ hacılığına azırlıq işlerini körip, musulmanlarnı Saudiye Arabistan Memleketinde yerleşken muqaddes Mekke ve Medinege şeerlerine yollamaq içün, Qırım Cumhuriyeti ve Sevatopol şeeri musulmanları diniy idaresiniñ resmiy hacılıq operatorı AVN TUR 2021 senesi hac ibadetini yerine ketirmege istegen er bir musulmannı elektron nevbet cedveline yazılmağa davet ete.
2020 senesi hacılıqqa yazılğanlar artıq cedvelge kirsetildi.
Elektron cedvelge yazılmaq içün telefon bağı, messencer ya da avntour.ru resmiy sayt vastasınen kontakt malümatnı qaldırmaq kerek.
Bundan soñ menecerler Siznen bağlanıp, qalğan bilgilerni Sizden alır.
Yazılmaq içün kontaktlar:
+79780908202; +79257158485;
avntour.ru;
email: avn.tourism@gmail.com
Elektron cedvel ağımki epidemiologik şarait ve Saudiye Arabistan Memleketiniñ talapları köz ögüne alınaraq, 2021 senesi hacılığını yerine ketirmek içün tertip etile.
Saudiye Arabistanı Memleketi 2021 senesi hacılıqqa barmağa istegenler içün defalarca özüniñ kün evel yerine ketirilecek şartlarını açıqladı. Olardan eñ müimleri:
– COVID19 koronavirus hastalığına qarşı aşılanğannı tasdiq etken sertifikat;
– Yaş 18-65 arasında olmalı;
– Biometrik pasportınıñ yañı nushası olmalı (10 yıllıq).
DİQQAT! Koronavirus hastalığına qarşı aşılav 2 qısımdan ibaret olğanı içün, bu eki aşılamanı almaq içün üç afta kerek, şu sebepten aşılavnı 2021 senesi, iyün ayınıñ ortasına qadar yapmalı.
Aşılavğa Gosuslugi portalında ve yaşağan yeriñizde ambulatoriya ya da hastahanede yazılmaq mümkün.
Aşılavğa yazılmaq meselesinde tafsilâtlı malümat almaq içün nevbetteki saifege keçmege tevsiye etemiz:
Gosuslugi portalı: https://www.gosuslugi.ru/landing/vaccination
Koronavirusqa qarşı aşılavğa yazılmaq içün video-instruktsiya nevbetteki bağlantı boyunca:
Yañı şekilinde hariciy pasport almaq içün kün evel Gosuslugi portalına muracaat etmeli. Tafsilâtlı malümat aşağıdaki bağlantı boyunca:
Gosuslugi portalı: https://www.gosuslugi.ru/10005
Gosuslugi arqalı hariciy pasport almaq videoinstuktsiyası içün aşağıdaki bağlantığa muracaat etiñiz:
QMDİ resmiy hacılıq operatorı AVN TUR
Gosuslugi portalı, gosuslugi.ru
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
CİBA İdaresiniñ yañı yolbaşçısı saylanıldı
Qırım Halqara İş Adamları Birliginiñ keçken İdare toplaşuvında Birlikniñ yañı reisi olaraq Arsen İsmailov saylanıldı.
QISQA TERCİMEİAL MALÜMATI
Arsen İsmailov 1978 senesi iyün 15 künü Özbekistannıñ Yangiyül şeherinde doğdı. Yaşı 11-ge kelgende ana-babası ve ailesinen beraberlikte Qırımğa köçtü, ve 1995 senesi alâcı olaraq ana vatanında mektep bitirdi.
2000 senesi Arsen maliye şübhesinde Qırım Biznes İnstitutinde aliy tasil aldı. 2003 senesi Taras Şevçenko adına Kiyev Milliy Universitetinde aspirantura oquşını bitirdi. Soñra 2013 senesi Vadim Getman adına Kiyev Milliy İqtisadiyat Universitetinde aliy adliyeviy tasil diplomını qazandı.
Şimdige qadar Arsen 10 yıldan ziyade ileri maliye şirketlerinde çalışıp, idareci vazifelerinde tecribe qazandı. Praveks-Bank, UkrSibBank, "ARİS" maliyeviy supermarketi, EkspoBank, Birinci Ukrain Halqara Bankı hadimi olaraq, bir sıra iqtisadiy leyhalarnı yönetti. Bu cümleden işlerini halqara seviyede alıp barıp, Arsen özüni tecribeli, teraqqiy idareci ve eminli şerik olaraq kösterdi.
Şimdiki vaqıtta Arsen İsmailov «GLOBUS» Bankınıñ Baş Müdir Mesleatçısı ve «Partner» Advokatlar Birliginiñ azası olaraq işini devam ete.
Esabında derc etilgen ilmiy işleri ve eda etilgen bir sıra muvafaqiyetli leyhaları olsa da, eñ büyük ğururı olaraq Arsen İsmailov öz ballarını köre.


text:
“Yawız” borawlaw köymäse Filyos portında
“Yawız” borawlaw köymäse Qara diñgezdäge berençe wazıyfası aldınnan Zonguldaknıñ Çaycuma ilçäsenä bäyle Filyos cirlegendäge portqa kilep citte
Qara diñgezdä borawlaw öçen İstanbul Haydarpaşa portınnan kiçä ozatılğan “Yawız” borawlaw köymäse Filyos cirlegenä barıp citte.
Milli saqlanu ministrlığınıñ “Twitter” akkauntınnan Diñgez köçlärenä bäyle TCG Tuzla iminlek bülekçäse köymäseneñ borawlaw êşçänlege öçen Qara diñgezgä çıqqan “Yawız” borawlaw köymäsen Bosfor buğazınnan uzğan çaqta ozatıp baruı belderelde.
“Ya...
-
-
-
15.10.2021
-
15.10.2021
-


text:
Qırım Rusiye Fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ baş idaresi bergen tahminlerge köre, Qırımda sağanaq yağacaq, yel süratı saniyede 15-20 metrni teşkil etecek. Bazı yerlerde tuman olacaq, 50-500 m körünecek.
«Bölgede yerli seviyede fevqulâde vaziyetlerniñ yüz bermesi tahmin etile, naqliyat işiniñ sıñırlanması; qazaiy-tüzetüv işleriniñ keçirilmesinde sıñırlar; elektrik ve bağ yollarınıñ bozulması; reklam levhalarınıñ tüşmesi», – dep aytıla hızmetniñ saytında.
Yol qazalarınıñ sayısı arta ve tuman sebebinden ava limanları ve vertolöt meydanlarında qıyınlıqlar peyda ola bile.


text:
Ukraina nevbetten tış parlament saylavlarına azırlana. Çeşit firqalarnıñ cedvellerinde onğa yaqın qırımlı siyasetçi, memur ve cemaatçı namzetini kösterdi. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri de iştirak etecegini bildirdi, lâkin farqlı siyasiy küçlerge qoşuldı. Qırım.Aqiqat keleyatqan Yuqarı Rada saylavlarında deputat mandatı içün küreşecek olğan qırımlılarnen subetleşmege devam ete.
Saylavaldı kampaniyada qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ve Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz Petro Poroşenkonıñ «Avropa birdemligi» firqasınıñ cedveline kirsetildi. Meclis reisi Refat Çubarov İgor Smeşkonıñ «Küç ve namus» firqa cedvelinde üçünci yerde buluna. Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Yuqarı Radağa «Ğroysmannıñ ukrain strategiyası» firqası cedvelinde kete. Svâtoslav Vakarçuknıñ «Ses» firqa cedvelinde ASTEM şirketiniñ icra müdiri, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Rustem Umerov ve «KrımSOS» teşebbüsiniñ koordinatorı Tamila Taşeva Radağa keteler.
«VostokSOS» hayriye fondunıñ koordinatorı ve icra müdiri, qırımlı Aleksandra Dvoretskaya «Ses» firqasınıñ cedvelinde 31-inci yerde buluna. Qırımlı bloger ve dizayner Liza Bogutskaya Volodımır Zelenskıynıñ «Halq hızmetçisi» firqasınıñ cedvelinde 100-ünci yer aldı.
Ukraina Yuqarı Radasına qırımlı, Ukrainanıñ sabıq halq deputatı, iş adamı Andrey Sençenko da kete. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası, belli bir müddet qırımtatar kütleviy haber vastalarında reberlik yapqan Gayana Yüksel de halq deputatı olmaq içün namzetini köstermege niyetlene.
Qırımtatar Milliy Meclisi vekilleriniñ saylavlarğa farqlı firqa cedvellerinde ketkeniniñ sebebi ne? Farqlı siyasiy küçlerniñ cedvellerinde olıp, Qırım meselelerinde işbirligi yapmağa çare barmı? Qırımnı işğalden qurtarmaq ve qırımtatar milliy-territorial muhtariyetini qurmaq içün ne kerek? Qırım.Aqiqat Radiosınıñ kündüz yayınında alıp barıcı Katerina Nekreçaya bu suallerniñ cevaplarını qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevnen beraber qıdıra.
– Siz ve Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz Petro Poroşenkonıñ «Avropa birdemligi» firqasınıñ cedveline kirdiñiz, Meclis reisi Refat Çubarov ise İgor Smeşkonıñ «Küç ve namus» firqasınıñ cedveline kirdi. Qırımtatarlar parlamentke Volodımır Ğroysmannıñ «Ukrain strategiyası» ve Svâtoslav Vakarçuknıñ «Ses» firqalarında kete. Prezident saylavlarında Meclis resmiy şekilde Petro Poroşenkoğa qoltutqan edi. Mında aenksizlik yoqmı?
Parlamentte Qırımnıñ tamır halqınıñ vekilleri çoqça olmasını isteymizMustafa Cemilev
– İşğalden evel vaziyet bam-başqa edi. Parlament saylavlarına belli bir siyasiy küçnen beraber kete edik, saylayıcılarımız bar edi (2014 senesine qadar Mustafa Cemilev Ukraina parlamentine «Narodnıy Ruh» firqasından, üç kere «Narodnıy Ruh» qoşulğan «Naşa Ukraina» firqasından, bir kere «Batkivşçına» firqasından saylanğan edi – QA). Olar cedvelleriniñ keçecek qısmına temsilcilerimizni alğan edi. Şimdi vaziyet deñişti, saylayıcılarımız yoq – olar işğal altındaki Qırımda qaldı. Saylavlarğa ancaq bir qaç yüz insan çıqa bile. Şunıñ içün mında kimnen ketkenimiz bizler içün müim degil… Asılında, müim. Elbette, vaziyet ne olsa olsun, Rusiye tarafdarı olğan siyasiy küçlernen beraber ketmeycekmiz. Kim qayda namzet kösterilecegini belgilegende nasıl bir siyasiy küç olğanına, arqalarında kimler bar ve Ukrainanı nasıl körgenlerine baqamız. Bu sefer, elbette, parlamentte Qırımnıñ tamır halqınıñ vekilleri çoqça olmasını isteymiz. Qırım mevzusı er vaqıt aydınlatılmalı, bunı ise eñ yahşı şekilde halqımıznıñ temsilcileri yapacaq.
– Yani bu firqalarnıñ vekilleri sizge muracaat etti ya da siz muracaatta bulunğan ediler?
– Biz «Narodnıy Ruh» ve «Yeşiller firqasına» da namzet kösterdik, bu Gayana Yüksel – amma olarnıñ keçüv ihtimali az. Bu firqalar istegini bildirgen edi. Elbette, Refat Çubarov «Petro Poroşenko Blokundan» ketmege istemedi, çünki er daim beraber ediler. Em de prezident saylavlarındaki beyanatımız yalıñız Meclisniñ fikri degil, er daim bağda olğan Qırımdaki semetdeşlerimizniñ fikri ola. Bunıñ sebebi Petro Poroşenkonıñ BM Baş assambleyası, PACEde Qırım mevzusında ve işğalden qurtaruv aqqında faal aytqanı oldı. O, milliy-territorial muhtariyetni (qırımtatar – QA) yañıdan quruvnen bağlı Anayasa deñişmelerini kirsetecek işçi gruppanı da qurğan edi. Aytacağım, qırımtatarlarnıñ Poroşenkoğa qoltutması içün bütün sebepler bar edi. Çubarovğa da cedveldeki yer teklif etildi, amma büyük telüke bar ve Smeşkonıñ cedveli boyunca keçmesiniñ daa büyük ihtimali bar, dep tüşünemiz. Amma yañılmamız da mümkün. Şimdilik, reytinglerge köre, «Küç ve namus» 5 fayızlı sıñırnı keçmey. Keçer, dep ümüt etecekmiz.
– Meclisniñ Petro Poroşenkoğa canı ağırmaymı?
Farqlı siyasiy küçlerde bizimkilerniñ olması yahşı. Qırım ve tamır halqınen bağlı vesiqalar qabul etilgende bu fraktsiyalarnıñ destegini semereli bir şekilde temin ete bilelerMustafa Cemilev
– Petro Poroşenkodan cedvelini qırımtatarlarnen tolduracağını beklep olamaymız, bu añlaşıla… Amma menim yerime Refat Çubarovnı alıñız, degen edim. Menim yaşımda ne kerek, dinozavrnıñ deputat olması ayıp endi. 20 yıldan berli oturdım. Amma şöyle dedi: yoq, sizni cedvelimde körmege isteyim. Bir taraftan, farqlı siyasiy küçlerde bizimkilerniñ olması yahşı. Qırım ve tamır halqınen bağlı vesiqalar qabul etilgende bu fraktsiyalarnıñ destegini semereli bir şekilde temin ete bileler.
Moskvadan radio diñleyicisi Aleksandrnıñ suali bar: «Vladimir Putinniñ qudası Viktor Medvedçuk ğalebe qazanacağından qorqmaysıñızmı? Bu firqa 10%-ğa yaqın qazansa, ne yapacaqsıñız?».
– Bu prezident saylavlarından soñ bu küçler faal sürette qaytmağa başladı, bizim buña qarşılıq kösterecek mehanizmlerimiz, mence, şimdilik yoq. Amma devletimiz içün telükeli olacağını tüşünmeyim, saylavlarda eñ çoq 10-11% qazanırlar, fraktsiya olacaqlar. Amma ukrain halqı bayağı kâmil, em de ilân etken Avropa integratsiyası yolumızğa tesir etip olamazlar.
– «Halq hızmetçisinde» qırımtatarlar ne içün yoq?
Qırımnı işğalden qurtaruv mevzusı daimiy olsun dep, Avropa atlantik kursına yardım etmege tırışacaqmızMustafa Cemilev
– Bu sual «Halq hızmetçisine» berilmeli. Bu firqağa nisbeten bir de bir allergiyamız yoq. Konstruktiv muhalifetke keçecegimizni ilân etken edik. Amma Volodımır Zelenskıy eski akimiyetten kimsenen işi olmaycaq, degen edi, biz ise eski akimiyet sayılamız. Faqat konstruktiv muhalifet aqqında aytıp, yañı prezidentniñ muvafaqiyetsizligine quvanmaycaqmız, dedik. Qırımnı işğalden qurtaruv mevzusı daimiy olsun dep, Avropa atlantik kursına yardım etmege tırışacaqmız. Buña riayet etseler, biz muhalifet degil, ittifaqdaş olacaqmız. Amma Zelenskıynıñ etrafında bir qaç farqlı gruppalar bar. Bazıları qırımtatarlarsız olmaz, digerleri raqip olğanımıznı, umumiy bir şeyimiz olmağanını aytalar. Yaqın vaqıtta körüşüvimiz olacaq ve er şeyni al etecekmiz, dep tüşünem.
– Yuqarı Radadaki koordinatsiya aqqında aytqan ediñiz. Parlamentke keçe bilecek qırımtatar gençleriniñ fikri Meclis fikrinden farqlı olacağından qorqmaysıñızmı?
– Bir insan Meclis qararlarına riayet etecek, dep kefil etip olamaymız, Meclis azası olsa bile. Tarihımızda böyle şeyler olğan edi. Amma Meclis azalarını aytmayıq, Meclis tevsiye etken insanlarnı aytamız.
– Şimdiki akimiyet, prezident, yañı ükümet ve Yuqarı Radağa qırımtatar muhtariyeti ve halqnıñ nege ihtiyacı bar olğanını añlatmaq içün ne kerek?
Ukrain toplulığınıñ yarısından ziyadesi Qırımda milliy-territorial muhtariyet olacağına azırMustafa Cemilev
– Umumen ukrain cemiyeti bu problemanı añlamay. Bazıları başqaları da muhtariyet ister, dep aytalar: macar, romenler. Ukraina dağılır deyler. Olmaycaq şey. Laf yañı bir şeyni quruv aqqında degil, 1944 senesi cinaiy şekilde bozulğannıñ ğayrıdan quruluvı aqqında kete. Çoq insan böyle bir muhtariyet endi olğanını añlamay. Söz sırası, Volodımır Zelenskıy prezident saylavlarınıñ eki turı arasındaki açıq munaqaşada bu sualge cevap bermedi. İşğal bitken soñ qırımtatar halqınıñ güllenmesi içün bütün şaraitler olmalı, dep ayttı. Bu problemanı añlamaylar, dep tüşündim. Kelecek körüşüvde bu mevzuda laf etecekmiz, deyim. Bazı firqalarnıñ – «Radikal firqa», «Batkivşçına» firqalarınıñ – fikri deñişkenini körem, içtimaiy tedqiqatlar da ukrain toplulığınıñ yarısından ziyadesi Qırımda milliy-territorial muhtariyet olacağına azır olğanını köstere. Ümüt bergen bir işaret. Kütleviy haber vastalarınıñ rolü büyük, böyle adımnıñ maqsatqa ve qanunğa uyğun olması añlatılmalı.
– Ne aytacaq olasıñız?
– Dünyada halqnıñ kelecegini belgilev ve devletniñ topraq bütünligi aqqı bar. Unitar Ukraina devleti çerçivesinde milliy-territorial muhtariyet olaraq devletçilik şeklini quruv formulası teklif etile. Bu bir de bir qaidege zıt kelmey.
– Bu muhtariyetni qurmaq içün Qırımnı başta işğalden qurtarmaq kerek. Bunı nasıl köresiñiz?
Ukrainada Rusiye tarafdarı olğan bir akimiyet olsa, sanktsiyalar lâğu etilse, Rusiyeniñ Qırımnı özüne qaldırmağa imkânı olacaqMustafa Cemilev
– Bu global mesele, tek Qırımnen bağlı degil. Amma bir qaç vaziyette yarımadanı işğalden qurtara bilemiz. Birinciden, er angi yañı istilâğa qarşı çıqa bilecek devletniñ arbiy quveti arttırılmalı. Ekinciden, Ukrainadaki istiqrar pek müim, çünki er angi stabilsizleşüv duşmanımızğa fayda ketirecek. Ukrainada Rusiye tarafdarı olğan bir akimiyet olsa, sanktsiyalar lâğu etilse, Rusiyeniñ Qırımnı özüne qaldırmağa imkânı olacaq. Elbette, bunı memleketniñ Avropa atlantik integratsiyası yolu ve istilâcığa qarşı sanktsiyalarnıñ quvetleşüvinen bağlaymız. Şunıñ içün şimdi Rusiyeni kene PACEge almaq keri adım dep sayamız. Zelenskıy Berlin ve Parijde bunı açıq bir şekilde izaatladı, amma Angela Merkel ve Emmanuel Makronnıñ fikri deñişmedi, ne yazıq ki. Büyük bir facia körmeyim, lâkin qırımtatarlarğa qarşı repressiyalarnıñ quvetleştirilüvi buña Ğarpta nasıl cevap berilecegine bağlı.
– Yuqarı Radada ve halqara alanda umumen qırımlılarnı temsil eteceksiñiz, dep ayta bilesiñizmi?
Qırımtatarlar işğal etilgen Qırımda kelecekleri olmağanını yahşı añlayMustafa Cemilev
– Bütün qırımlılarnı temsil etem dep aytıp olamayım, çünki Qırımda Rusiyege baqqan insanlar er vaqıt bar… Qırımtatarlar işğal etilgen Qırımda ve Rusiye terkibinde kelecekleri olmağanını yahşı añlay… Öz keleceklerini olar işğalden qurtaruvnen bağlay. Qırım ealisiniñ Rusiyege qoltutqan qısmını aytsaq, olarnı da añlayım. Qırımda rus tilli ealiniñ 90%-dan ziyadesi – sürgünlikten soñ Rusiyeniñ farqlı vilâyetlerinden köçken insanlar ve, elbette, belli bir bağları bar. Amma esas farqımız şudır: Rusiye sevgiñiz belli, lâkin cemidanlarını alıp keldiñiz. Bunı begenseñiz, vatanıñızğa ketmege kimse keder etmey. Amma anda, vatanıñızğa, vatanımıznen beraber ketmege razı degilmiz.
– Qırımlılarğa ne aytmağa ister ediñiz?
– Qırımda işğalde, Rusiye Federatsiyasında kelecekleri yoq, dep daa bir kere tekrarlamaq isteyim. Çünki dünya toplulığı işğalni iç bir vaqıt tanımaycaq, ve yarımada er vaqıt çürügen bir region olacaq. Anda işğal bitmese, insan aqlarını qorumağa imkânsız olacaq. Şu sebepten Qırımnı tez vaqıtta işğalciniñ çızmasından qurtarmaq içün areket etmek kerekmiz. Başqa çaremiz yoq.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Katerina Nekreçaya, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ prodüseri, alıp barıcı ve mahsus leyhalarnıñ müellifi