text:
El egemendigin jarïyalağan küniniñ 25 jıldıq merey`toy`ın respwblïka köleminde awqımdı atap ötwde. Merekege oray` "Ulı Dala Eli - Täwelsizdiktiñ 25 negizi" taqırıbında üstimizdegi jıldıñ qaraşa ay`ınıñ 21 juldızı men 15 jeltoqsan aralığında is-şaralar josparı bekitilgen bolatın. Sonıñ negizinde 21 qaraşa küni Qızılorda oblıstıq işki sayasat basqarması men "Awğan soğısınıñ ardagerleri men mügedekteri" qoğamdıq qorınıñ uy`ımdastırwımen "Muz ay`dını" keşeninde "Bolaşağımız birlikte" attı oblıstıq patrïottıq forwmı ötkizildi.
Atalmış forwm öñirimizdegi täwelsizdiktiñ 25 negizine arnalğan şaralardıñ bastaması. Forwmğa Täwelsizdikke qol jetkizgen jıldardan berige dey`in ay`maqtıñ damwına atsalısıp kelgen san türli salanıñ üzdikteri men azamattıq qoğam ïnstïtwttarınıñ ökilderi jäne de belsendi jastar qatıstı. Şaranı alğısözimen bastağan Qızılorda oblısı äkiminiñ orınbasarı Rwslan Rüstemov merekeniñ mañızdılığına toqtaldı. - Bizdiñ ata-babalarımız sonaw erte ğasırlardan beri mäñgilik el bolwdı armandadı. Bul künge jetw jolında ülken näwbetti jıldardı bastan ötkerdi. Qanşama qïın kezeñderden ötse de olar asqaq armandarınan, alğa qoy`ğan maqsattarınan eşqaşan ay`nığan emes. Mine, sol rwxtı küştiñ nätïjesinde ulı armandarı men ülken mümkinşilikterine bügin babalardıñ urpağı mına bizder jetip otırmız. Sol sebepti de Täwelsizdigimizdi közdiñ qaraşığınday` saqtay` bilwimiz kerek. Bügingi jastar ol erteñgi keleşegimiz, bayandı bolaşağımız, mäñgilik eldiñ mäñgilik urpağı, -dedi Rwslan Rüstemov. Munan key`in öz salasında üzdik nätïjelerge qol jetkizip, el üşin eñbek etwdi perzenttik parızı sanay`tın belsendilerdi arnay`ı nomïnacïya boy`ınşa marapattadı.
Atap ay`tqanda, jas käsipker Ö.Qurbanov "Käsibiniñ üzdigi", gandboldan Qazaqstan Respwblïkasınıñ xalıqaralıq därejedegi sport şeberi V. Kolotïnskaya "Salamattı sportşı", Qarmaqşı awdanı, İİİ Ïnternacïonal awılındağı, 108 orta mektebiniñ muğalimi D.Bay`raxtarova "Ulağat", Qızılorda qalalıq İşki ister basqarması, jergilikti polïcïya qızmetiniñ ïnspektorı N.Nurtay`ulı "Qajırlı qay`rat", "Nur Otan" partïyasınıñ "Jas Otan" Jastar qanatı Qızılorda qalalıq fïlïalınıñ basşısı T.Tilesov "Jigerli jas", Korey` étnomädenï birlestigi törağasınıñ orınbasarı V.Şïn "Patrïot", Awğan soğısınıñ ardageri Ä.Jarov "Qoğamğa qızmet", 5547 äskerï böliminiñ jedel maqsattağı batalʹonınıñ bölimşe sarbazı A.Berkebaev "Bey`bit künniñ batırı", oblıstıq medïcïna ortalığınıñ nevropotolog därigeri M.Jüsipbekova "Ümit pen senim", Qızılorda oblıstıq N.Bekejanov atındağı qazaq mwzıkalıq drama teatrınıñ ärtisi A.Köşimbaev "Şığarmaşılıq jeñis" nomïnacïyaları ïegerleri atandı. Forwmda Qızılorda qalasınıñ qurmetti azamatı, QR Jazwşılar odağınıñ müşesi, "Qurmet" ordeniniñ ïegeri Ş.Äbdikärimov täwelsizdikke arnawın oqısa, Korey` étnomädenï birlestigi törağasınıñ orınbasarı V.Şïn el egemendigi twrasında jastarğa ay`tar oy`ın jetkizdi. Forwmnıñ qorıtındı böliminde söz alğan "Awğan soğısınıñ ardagerleri men mügedekteri" qoğamdıq qorınıñ törağası Ğ.Kamalov barşa qazaqstandıqtardı merekesimen quttıqtadı.
- Belgili aqın J.Moldağalïev "Ötkeniñdi eske alsañ, öskeniñniñ belgisi, Ötkeniñdi umıtsañ öşkeniñniñ belgisi" degen eken. Sondıqtan biz san mıñ jıldar boy`ı täwelsizdikke jeter jolda ata-babalarımız jasağan erlikteri men eñbegin bağalay`mız. Qanşama qïındıqtan ötip, bügingi küni biz özimizdiñ jeñimpaz ekenimizdi atap, özimizdi mıqtı urpaq, mıqtı Qazaqstan azamattarı sanay`mız. Qazirgi jastar älem elderiniñ bilim men bilik jolın tañdağan, öz baqıtınınıñ ïesi bolwına qol jetkize alatın täwelsiz eldiñ azamattarı. Elimizdiñ bolaşağı jarqın, tuğırı bïik bolsın! Bizdiñ küşimiz birlikte,- dedi Ğalımjan Täkenulı. Sonımen qatar şara barısında patrïottıq forwmnıñ ündewi qabılda- nıp, keş taqırıp ayasındağı koncerttik bağdarlamamen qorıtındılandı.


c: text/html

text:
Quşma Ştatlar däwlät sekretare urınbasarı John Bolton, Tönyaq Koreanııñ atom programması mäsäläsen Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ İminlek Şurası qaramağına çığarırğa waqıt, dip belderde. Bolton bügen Pekinda Qıtay räsmiläre belän söyläşülär alıp bardı. Anıñ süzlärençä, İminlek Şurasında daimi äğza bulğan Qıtay mondıy adımğa qarşı bulmasqa tieş. Xärxäldä, min andıy qarşılıq kürmim dide ul:
Audio
Rusiäneñ Tışqı eşlär ministrı urınbasarı Aleksandr Losyukov bügen Pxenyanda Tönyaq Korea citäkçese Kim Çoñ-İr belän oçraştı. 6 sägät barğan oçraşunı Losyukov “bik cılı häm citdi” dip bäyäläde, ämmä östämä mäglümät birmäde.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ütkän yäkşämbedä Udmurtiä möselmannarı olı qunaqlar qabul itte. Respublikağa Ufadan Mäftiy Tälğät Tacetdin, Mäskäwdän İslam universitetınnan Marat xäzrät Mostafin, Tübän Novgorodtan häm başqa şähärlärdän däräcäle qunaqlar kilde. Alar Udmurtiä Respublikasınıñ Votkinsk qalasındağı mäçetkä 210 yıl tuluı uñayınnan bulıp uzğan tantanada qatnaştı. Älege waqiğa Udmurtiä möselmannarı öçen genä tügel, bu töbäktäge barlıq din totuçılar öçen dä zur tantana, dip belderdelär cıyılışta qatnaşqan barlıq din äxelläre häm möselmannar. Mäftiy Tälğät Täcetdinneñ Boxarada uqığanda Votkinsk mäçetendä praktika uzğanı da mäğlum buldı.
Mäçet bügenge başqa binalardan arxitektura üzençälege belän ayırılıp tormıy, şulay buluğa da qaramastan, ğibädät binası şähär tarixı belän nıq bäyle, dip belderde respublika xakimiätennän dinnär eşe buyınça belgeç Sergey İl'inskiy.
Ural - İdel töbägeneñ cir astı baylıqların ezläp, alarnı eşkärtü çorında Votkinsk zavodı tözeleşenä tatarlar da kiterelä. Arxiv materiallarına qarağanda 24 xatın - qız, 26 ir - at qına bulsalar da, alarğa mäçet tözergä röxsät birelä. Ğasırdan artıq eşläp kilgän mäçetne 20 - 30 yıllarda kommunistlar sütep taşlarğa qarar qıla. Şähärdä yäşäwçelär anı saqlap qala. Kiläçäk buın öçen mäçetne saqlap qalu maqsatı belän berniçä yıl elek iske binanı taş belän äyländerep alıp, anıñ yanına mädräsä dä tözedelär. Yañartılğan iman yortına bügen yäşlär dä yöri, şularnıñ berse - Qasıym Karavaev. Qasıym qatnaş ğailädä üsä, anı äbise mäçetkä alıp kilgän. Yeget mäçetkä inde sigez yıl yöri, üzenä kiläçäktä cämğiättä yaraqlı hönär saylasa da, äle ul mäktäp uquçısı, ämmä islam qanunnarın tulısınça ütärgä niätli. Votkinsk şähäre mäçeteneñ yubileen uzdıruda Udmurtiä mäftiäte, «İxlas» xäyriä fondı, Tatar ictimaği üzäge zur köç quydı. Votkinsk mäçete imam xatıybı Möxämmätnur xäzrät Aşrapov bäyrämnän qänäğät.
Xamidä Ğayfullina, Udmurtiä


text:
Afğanistandağı Hezb-i-İslamdağı ber fraksiäseneñ Karzayğa iärüen niçek bäyälärgä?
Afğanistannıñ qayber töbäklärendä, bigeräk tä Könyağında köç qullanu dävam itsä dä, xökümätneñ opponetlarnı tatulaşırğa çaqıruı nindider cimeş birä ala kebek. Radikal İslam törkeme "Hezb-i-İslamnan" ayırılp çıqqan firqa tınıçlıq teläven häm AQŞ tarafınan yaqlanğan prezident Hamid Karzai xökümtäendä konstruktiv rol uynarğa äzer toruın belderde.
Audio
"Bez köç qullanudan näfrät itäbez häm anıñ Afğanistannı tözekländerügä öleş kertmäven añlıybız. Bez Afğannarnıñ üzarasındağı tınıç diskussiäneñ genä milli ışanış tudırıp, problemmalarnı xäl qıluğa kiteräçägenä ışanabız. "
Soñğı vaqıtlarda Afğanistanda xökümät häm AQŞ xärbiläre belän Taliblar arasındağı bäreleşlär köçäyep kitte. Şulay uq çit il keşelärenä yaki alarnıñ yadämçelärenä dä höcümnär yışaydı. 2001-nçe yılda xakimiätätn bärep töşerelgän Taliban Kabul xökümätenä, çit il yardäm oyışmaları xezmätkärlärenä , çit il xärbilärenä häm xalıqara tınıçlıq saqlau köçlärenä qarşı cihad iğlan itte. " Hezb-i-İslam "nıñ başqa ber ağzası Calalabadnıñ elekke mere Abdul Ğafar Karyab ta tınıçlıq teläven belderde häm xökümätne oppozitsiäne politik protsesta qatnaşuı öçen ügetläv eşen dävam itärgä çaqırdı. Faruqi üz fraksiäseneñ Hezb-i-İslamnı oyıştırğan Hekmatyar belän öç yıldan birle elemtädä tormauın äytte. Ul şulay uq üz firqasınıñ AQŞ tarafınan öyrätelgän Afğan Milli Armiäsen, xatın-qızlarğa yuğarı belem birüne, irekle saylaular ütkärüne häm xosusi militsiäne qoralsızlandırunı yaqlauın da belderde. Hekmatyarnıñ Hezb-i-İslamda üzäk rol uynauın küz aldında totqanda, mondıy belderülärneñ ähämiäten bilgeläv qıyın. 14 yıl Afanistan belän Pakistanda eşlägän APnıñ xäbärçese häm xäzer Nyu Yorktağı Tışqı Mönäsäbätlär Şurası ağzası bulğan Kathy Gannon radiobız xäbärçesenä bolay dip belderde
Audio
"Alarnıñ Gulbuddin Hekmtyar belän elemtäse yuq ikän. alar Hezb-i-İslamnı väkillek itmilär. Bu oçraqta alar xökümättä qatnaşırğa telägän ber törkem şäxeslär genä."
Taliban kebek Hezb-i-İslam da nigezdä Paştunnardan tora. Afşanistanda xäzer elekke Taliblarnı da politikada qatnaştıru tırışlığı alıp barıla. Afğanistannıñ mänfäğätlären küz aldında totqanda, Paştunnarnı cälep itü zarur. Gannonnıñ süzlärençä,
Audio
"Härkemne iblis dip atau Afğanistan öçen cavap bula almıy. Hamid Karzay da şunı äytergä teli dip uylıym. Här Paştun Talib tügel, häm här Talib döşman tügel."
Karzaynıñ bu tırışlığı sintäber ayında bulaçaq prezident häm parlament saylaularında uñay cimeş birer dip ömet itelä.
Färit İdelle, Praga.


text:
Bügenge Kisekbaşlarnı kürsätergä yaña Tuqaylar kiräk!
Bu könnärdä Tuqay iseme här taraftan yañğırap tordı.. Bolay tıştan qarap torğanda ğına ğadi ikän ul, ädäbiät häm mädäniät açışları. Här fiker häm şäxes artında tarix häm säyäsät bar. Xäzer inde Şüräle, Käcä belän Sarıq äkiäte, su anası, par at, kitmibez äsärlären añlawğa ireştek. Ä menä kisek başnı öyränep betep bulmıy äle. Döres, yäş tamaşaçılar teatrı bu satirik poemanı säxnägä quydı, ämma küpçelek Kirov rayonındağı tuqımaçılar klubına barıp citä almadı. Ber kütärelgändä şul qädär qatlawlı fantastik äsärne säxnäläşterü ciñel bulmağandır.
Uzğan ğasır başındağı Qazan tormışın menä şulay Qaban külenä batqan Kisek baş yärdämendä kürsätkän kebek, bügenge Qazannıñ bügenge eçke xikmätlären berär poemada kürsätsäñ ide. Äx, Qazan. Nilär genä yuq anda. Tuqaynıñ pıyala baş äsärendäge kebek keşe miendäge küreneşlär, Qazan yortlarındağı waqiğalar televizor ekrannarı aşa kürensä, ni bulır ide mikän. Beräw yaza - Qazanğa başqarma direktor itep Mäskäwdän yäş kenä bankir kitergännär ikän, dimäk aqça betkän di. İkençese gäzittä yaza, nindider ber bay deputat Qazan şähärenä yaña xucalar cibärep yata dip. Ä çınlıqnı berkem belmi. Qazannıñ yaña direktorı ayına 18 meñ täñkägä şuşı eşenä yallanğan. Ä üze uzğan yılda räsmi räweştä genä dä 50 million sum aqça yünältkän. Dimäk ul Qazanğa aqça eşlärgä kilmägän, çönki Qazannıñ qaznası buş. Qaya kitkän soñ ul aqça. Härxäldä Yıraq könçığışqa tügel.
İnde 1000 yıllıq ta ütte, İsxakov ta kitte, bersennän – berse buldıqlı yegetlär Qazannı österilär. Äyterseñ kisek başnı Qaban küle töbennän österäp çığaralar. Ämma Tinçurin teatrı belän universitet yalğawçı Galaktionov uramındağı çoqırlar tiränäyä genä bara. Sotsializm zamanınnan isän qalğan sikältälär alar haman üz urınında. Uzğan yılda Peçän bazarı mäçete yanındağı mädräsä binasın eşquarlar satıp alğan digän şaw- şu çıqqan ide. 1000 yıllıq waqıtında şul bäxäsle häm cimerek mädräsä binanı matur qoyma belän yapqan idelär. Xäzer inde qoyma sütelde, tarixi urınnnıñ xucası kem, satılğanmı ul, yuqmı mäğlüm tügel. Ä şul mäçet urnaşqan Kirov rayonı xäzer inde Mäskäwski isemen yörtä, ämma ul da elekkeçä tirän çoqır-çaqırlardan ğına tora. Yuri Lujkov bäyrämgä kilgäç, anı tözekländerergä wäğdä itkän dilär, xäzergä barmaq selketüçe dä yuq. Ä bit Mäskäwdä Tatar uramı, Yaña Tatar tıqrığı, Balçıq digän uramnar tip-tigez, yortları tözek. Arba atı digän uram bigräk tä matur. Şul Arbatnı tözegändä tatarlar qatnaşqan bit inde. Ä Mäskäwskigä mäskäwlelärneñ ise kitmäde. Totsa mäskäwlär yaqañ dip yazğan bit Ğ.Tuqay, şulay şul. Ä Mäskäwneñ üzeneñ yaqasınnan eläkterü ay-hay çiten ikän. Äx, xäzer bulsın ide ul Tuqay, taba ide bügenge Qazan aferistların niçek kürsätergä!Änä bit ul, niçek ğadi itep jurnalist mäqäläläre yaza belgän. Fälän mullanıñ malayı iptäşläre belän munçağa biklänep, sabın aşağan, dip xäbär itä. Bu xäbärne uqığaç, siskänep kitäseñ. Ällä çınnan da, sabın aşağannarmı. Nişläp munçada biklänälär, dip uylıysıñ. Ällä inde Gollandiädän qaytarılğan sır aşağannı kürep qalğanmı Tuqay?
Yarıy, çuqınıp kitsen dönyası. Bügenge Qaban töbendäge, Qazan tıqrıqlarındağı xikmätlärne kürsätergä ällä niçä Tuqay kiräk bulır ide.
Qazan yarlı tügel. Ul bigräk tä ruxi, mädäni yaqqa bay. Adım sayın yä şağir, yä yazuçı oçrıy. Härqaysına berär däräcäle büläk yäki medal' birsäñ, anı yasarğa timer citmäs ide.
Hiç arttırıp äytü tügel. Tuqaynıñ yubiley kiçäläre şundıy matur ütte, artistları, cırçıları, biyüçeläre şul qädär kileşterde, şaqlar qatasıñ! Wät bit, nindi bay ul Tatarstan ul şul qädär bay, xätta şuşı yubiley könnärendä Qazanda Ğ.Kamal isemendäge teatrnıñ säfärdä buluı sizelmäde. Çönki anıñ artistları härwaqıt küz aldında. Ä teatr härwaqıt milli zıyalılar belän tulı. Kamal teatrı Osetiägä “Qara çikmän” spektaklen kürsätergä kitsä, ataqlı Cır-biyu ansamble bu könnärdä Tömändä çığış yasap yörde. Qazanda qalğan artistlar da bäyräm çaraların kim-xur itmäde. Bik şäp itep bii torğan, zamança Qazan ansamble bar bit äle! Nu yaxşı bii Çulpan Zakirova häm anıñ icattaşları! Baqsañ, aları da Avstraliädä yörep Tuqay bäyrämen kürmi qalğannar. Uzğan atnada Adelaidada Saban-tuyında çığış yasağannar. Anda Şöhrät Wäli citäklägän Tatar cämğiäte, eşquar Röstäm Sadri Qazannan kilgän ansambl'ne Avstraliä tatarları belän oçraştıru öçen mömkinlek tapqannar. Mesken häm yarlı dip äytep qara sin tatarnı!İñ şäp icatçılar säfärgä kitkändä dä Qazanda talantlar tulıp yata.
Rimzil Wäli.


text:
Kofi Annan: "Amerikan wä britannarnıñ Ğiraq suğışın başlawı qanunsız"
Amerika Quşma Ştatlarınıñ Ğiraq suğışın başlawı qanuni tügel, çönki bu Berläşkän Millätlärneñ nizamnamäsen bozu bulıp tora - şuşı şaqtıy kisken belderü belän BMO general'' sekretare Kofi Annan çıqtı. Anıñ bu süzläre uzğan yılda başlanğan suğış tiräsendäge bäxsälärgä yaña sulış birer tösle, dönya illäreneñ zur öleşe Washingtonnıñ Saddamnı bärep töşerü tırışlıqların xuplamıy, anda qoral küzätülären däwam itüne genä yaqlağan ide.
Audio, Kofi Annan
Kofi Annan, "minem inde äykänem bar ide, Ğiraq suğışı Berläşkän Millätlärneñ nizamnamäsenä turı kilep betmi, bezneñ qaraşqa, nizamnamä taläplärennän qarağanda bu qanuni tügel ide" dip isäpli häm üzeneñ Ğiraq suğışına oxşağan şundıy ğäskäri çaralarnı kiläçäktä inde kürmäyäçägenä ömetlänüen äytä. Belgeçlär fikerençä, Annannıñ şuşı belderüe Washington niätlärenä qarşı çıqqan illärdä, üzläreneñ xaqlı buluı xisen arttıraçaq. Londondağı Xalıqara eşlär institutında eşläwçe Tim Garden, andıy xislär bigräk tä Fransiä häm Germaniä xökümätlärendä köçle dip belderä.
Audio, Tim Garden
"Alar üzläreneñ şul qararların qabul itep döres eşlägän buluın toyaçaq. İke il dä Äfğanstanda şaqtıy ğına eş alıp bara, alar monı, Ğiraq kebek macaralarğa kereşkänçe xäl iteläse ber problema itep kürä häm alar şul yuldan taypılmas kebek" di Tim Garden. Berük waqıtta ul, Kofi Annannıñ süzläre ber Ğiraqqa ğına qaramıy, ul şulay itep kiläçäktä dönya eşlärendä kübräk taraflar qatnaşqan kiñräk xezmättäşlekkä öndi dip isäpli.
Audio, Tim Garden
"Kofi Annannıñ şuşı süzlären kiläçäkkä, yaña ber xalıqara problemanı küz aldında totıp äytüe dä bik mömkin. Bu yulı inde ul Ğiraq tügel, İran bulaçaq" di Londondağı Xalıqara eşlär institutı xezmätkäre Garden. Mäğlüm ki, Washington İrannı üzendä atom qoralları eşläp çığarırğa tırışuda ğäyepli, Tähran monı kire qağa. İke il arasında inde ike distä yıldan artıq şaqtıy kierenke mönäsäbätlär yäşäp kilä. Washington da, Saddamnan arınu mäs''äläsendä anı yaqlağan London da, Ğiraq suğışın başlap üzläreneñ Berläşkän Millätlär qararlarına nigezlänep eş itüen täqrarlap tora. 2002-nçe yıl azağında İminlek Şurası 1441-nçe qarar qabul itkän ide, anda Saddamnan küpläp yuq itü qorallarınnan waz kiçüe taläp itelde, bu ütälmägän oçraqta, Ğiraqnıñ ül çaqtağı citäkçese citdi näticälär belän kisätelgän ide. Soñraq Britaniä Şura aşa, qoral qullanunı röxsät itkän qırısraq qarar ütkärergä tırışsa da, Fransiä, Rusiä häm Qıtaynı üz yağına awıştıra almadı. Şuña kürä dä Kofi Annan xäzer, amerikannar häm britannar Berläşkän Millätlärneñ nizamnamäsen bozıp eş itte dip isäpli.
Kärim Kamal


text: Paqstan prezidentı Pärwäz Möşärräf, Rusiä belän mönäsäbätlärneñ cılınuwı, Hindstan belän bäxäsne çişergä yärdäm itergä mömkin, dip belderde. Mäskäwdä säfärdä bulğan Möşärräf äytüençä, Rusiä bu bäxästä uñay rol uynıy ala. İke ilneñ urtaq belderüendä, Hindstan belän Paqstan arasında yaña söyläşlär başlaw kiräklege äytelä. Rusiä elektän-elek Hindstan belän yaxşı mönäsäbättä tora, aña zur külämdä qoral sata. Möşärräfneñ Rusiä säfäre, soñğı 3 distä yılda Paqstan citäkçeseneñ Rusiägä berençe kilüwe buldı. Kiçä ul prezident Putin belän oçraştı. Taraflar törle tarmaqta xezmättäşlek itergä kileşte. Putin, Möşärräfneñ Paqstanğa çaqıruwın qabul itte, läkin säfärneñ waqıtı iğlan itelmäde.


text:
Quşma Ştatlarnıñ Texas ştatındağı ber mäxkämä YUKOS şirkäteneñ şikäyäten tikşerep, şul şirkätneñ bar xissäläre, yäğni aksiäläre belän eş itüne waqıtlıça tuqtatıp toru turında qarar çığardı. Mäxkämäneñ şuşı qararı Amerika Quşma Ştatlarınıñ bölgenlek qanunına nigezlänä häm xissälär belän eş itü älegä 10 köngä tuqtatıla. Şulay itep, 19-nçı dikäbrgä bilgelängän satışnı - YUKOSnıñ iñ ere öleşe "Yuganskneftegaz"nı "Gazprom" tarafınnan satıp alunı da amerikan mäxkämäse aldan uq qanuni tügel dip bäyäläp quya. Läkin Rusiä citäkçeläre YUKOS eşe Rusiä qanunnarı nigezendä xäl iteläçäk dip belderä.
Äye, xörmätle tıñlawçılar, räsmi Mäskäwneñ Texas ştatı mäxkämäseneñ qararına cawabı şul - YUKOS eşe fäqät Rusiä qanunnarı nigezendä genä qaralaçaq. Bu xaqta comğa könne ilneñ tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov belderde. Mäxkämä qararın ul "Rusiädäge investitsiä tirälegenä zian kiterü maqsatında kierenkelekne arttıru tırışlığı" dip bäyäläde. Ä Texas ştatınıñ Houston şähäre mäxkämäsendä comğağa qarşı töndä, YUKOS şirkäte xissäläre belän eş itüne 10 köngä tuqtatıp toru xaqında qarar itelgän ide. Mäxkämägä YUKOS citäkçelege üze möräcäğät itte, ul şulay Quşma Ştatlarnıñ bölgenlek qanunına nigezlänep şirkätneñ mölkäten saqlap qalırğa tırışıp qaradı. Mäğlüm ki, YUKOS aksionerları arasında amerikan şirkätläre wä watandaşları da bar, ä alarnıñ xoquqları Quşma Ştatlarnıñ qanunnarı nigezendä dä yaqlanırğa tieş dip isäpli YUKOSnıñ xäzerge citäkçelege. Şirkätneñ töp mölkäte Rusiädä urnaşqan bulu säbäple, räsmi Mäskäwneñ amerikan mäxkämäse qararın citdi qabul itüe ikele - Rusiädä Quşma Ştatlarnıñ moña qatnaşu xoquqı yuq dip kenä belderälär, Sergey Lavrov süzläre dä monı raslap tora. YUKOSnıñ üzendä dä monı añlıylar kebek. Houstondağı mäxkämä qararı belän alar başqa maqsatnı küz aldında tota. Dikäberneñ 19-ına YUKOSnıñ iñ ere şirkäte, "Yuganskneftegaz"nı satu bilgelängän häm anı Rusiäneñ däwlät qaramağındağı "Gazpromı" satıp alır dip kötelä. "Gazprom" isä moña kiräk aqçanı, yaqınça 13 milliard dollarnı, berniçä Könbatış bankı kergän finans törkemnän alırğa cıyınğan ide. Bu uñaydan "Deutsche Bank", ABN Amro, J.P. Morgan isemnäre atala. Alarnıñ isä Quşma Ştatlarda mölkäte şaqtıy, häm xäzer amerikan mäxkämäse YUKOS xissäläre belän eş itüne tuqtatıp torırğa bulğannan soñ şuşı Könbatış bankları "Gazprom"ğa YUKOSnıñ "Yuganskneftegaz"ın satıp alu öçen burıçqa aqçanı birmäskä buldıra ala. Rusiäneñ federal" milek fondı citäkçelege, 19-nçı dikäbergä bilgelängän satış, amerikan mäxkämäläre nindi genä qarar qabul itmäsen barıber ütäçäk dip belderde. Satış fäqät Rusiä mäxkämäse qararı belän genä kiçekterelä yä kire qağıla ala dip isäplilär Rusiädä. Bu oçraqta satış barı tik töp satıp aluçı dip kötelgän "Gazprom" üteneçe nigezendä genä kiçekterelä ala diärgä mömkin. Ägär dä anıñ Könbatış banklarınnan burıç aluı belän awırlıqları tusa, ul moña çınnan da bara ala. YUKOS citäkçelege mäxkämä qararın bäyän itü uñayınnan, bu xalıqara banklarnı häm başqa taraflarnı da satışta qatnaşu telägennän waz kiçügä etärer digän fiker beldergän ide. "Yuganskneftegaz" şirkäten satunı YUKOS citäkçelege üzen talaw bularaq bäyäli häm üz aksionerların yaqlaw maqsatında şuşı satışqa yul quymasqa tırışa.
Kärim Kamal


text:
İñ yaxşı çabış atları - Tatarstanda
27 augustta yaña açılğan ippodromda at çabışları ütte.
İppodrom bik zur häm matur itep zamança tözelgän. Anda älegä 480 baş atlıq urın bar. Mondıy zur ippodromnar jir şarında 2-3 kenä ikän.Yaña İppodromnı Açu tantanasında Qazan şähäreneñ nigez salınuına häm tözeleşenä bağışlanğan teatral''läşterelgän küreneş kürsätelde. Häm anda 10 törle at çabışları uzdırıldı.
Berençe çabışlar Qazannıñ meñyellığına bağışlanğan ide. Anda 1600 metrlıq çabışta Voronej ölkäsennän Drager atında büläkne atçabışı V.Melexov aldı.
RF awıl xucalığı ministrlığı bülägen 3200 metrdağı çabışlarda Mäskäw ölkäsennän “Satellit” isemle atta Mixail Kappuşev aldı.
Tatarstan prezidentı bülägen 2400 metrğa uzdırılğan çabışta Krasnodar ölkäsennän “Mentik” isemle atta İ.Perıyşkov yauladı.
RF Prezidentı bülägenä uzdırılaçaq çabışlar aldınnan Ufadan kilgän Ädham Şarafutdinov aqsaqal, at belgeçe, “Bügenge köndä iñ yaxşı atlar -Tatarstanda, dip äytkän ide. Çınlap ta, Tatarstannıñ Nurlat at zavodınıñ “Lamborn” isemle atında Rostov yegete osetin Andrey Lyaxov RF Prezidentı bülägeneñ berençe urının yauladı. Atlar 2000 metrğa çaptılar. Büläklärneñ fondı 5 million ide. Şunıñ berençe urın yaulağanına 2.500 meñ sum aqça qaralğan. 15 yıl Nurlat at zavodı citäklägän Yosıf Äxmätsafin Azatlıq radiosına birgän intervyusendä: “Zavodnıñ 150 baş çabış atları bar. “Lamborn” Nurlatta tuıp Nurlatta üskän çabış atı. Bu zavodta atlarğa solı, peçän kişer, yözem, bal, törle vitaminnarğa qadär aşatabız. Bu at çabışlarında ciñep çığarğa niätlägän idek häm ciñep tä çıqtıq”,- dide.
“Altın dağa" bülägenä qatnaşqan atlar arasında Ufa şähäreneñ “Aqbuzat” ippodromı citäkçese Oleg Krolik äytüençä, Ufadan kilgän Kanva, Streyç, Damask isemle atlar Räsim Zaripovnıñ atları ikän. Ämma 14 at arasınnan 1600 metrlıq çabışta berençelekne Mäskäw ölkäsennän Gess isemle atta çabıp, Vladimir Sergeev aldı.
Şulay uq Qazannıñ meñyellığına bağışlap Fransiä kuboğına uzdırılğan yarışlarda atlar şäxsän keşelärneke ide .
Berençe urınnı Kundun isemle T.Lepre atında Anders Linkvist isemle at yörtüçe yauladı.
İkençe urınnı şäxsän J. Zäytün atında İvor Jede isemle atta Patrik Şevre buldı . Öçençe urınnı E.Wal de Krez atında Orus Darşanj isemle atta Paskal'' Jan Qardo buldı.
İppodromda ul könne tağın Kriterium bülägenä , Qazan Kremle bülägenä, häm At sportı häm yaxşı toqımlı atlar ürçetü Federatsiäse bülägenä häm 4 Taпkыp “Elit''”, “Rangout” büläkläre iäse Bötenrossiä derbistı rekordistı bülägenä dä çabışlar uzdı.
Totalizatorlarğa aqça salırğa teläwçelär küp ide. Ämma mondıy at çabışlarına aqça quyarğa öyränmägän tamaşaçınıñ qayberläreneñ , başta kassağa barıp aqça quyarğa başlarına kilmäde , häm ippodromnıñ kassaları da tamaşaçı arasında yuq ide.12.30 säğättä başlanası tamaşa säğät yarımğa soñğa qalınıp başlandı. Ä soñınnan inde militsiä xezmätkärläre ippodromda zur citäkçelärdän torğan delegatsiälärne xäwf- xätärdän saqlaw niätennän , ippodromdağı kassalar tiräsenä xalıqnı cibärmädelär. At çabışlarında atqa quyarğa telägän tamaşaçılar 30 avgustta bulaçaq at çabışlarında teläklärenä ireşä alalar.
Mälikä Basıyr.


text: Amerikan xärbiläre äytüençä, bügen Bağdad yanındağı Tarmia qalasında yulğa quyılğan bomba şartlaw näticäsendä 3 xärbi häläq bulğan, tağın 6sı yaralanğan. Ğiraqnıñ başqa urınnarında bulğan höcümnär näticäsendä berniçä politsiä xezmätkäre häläq bulğan. İskändäriä şähärendä şiği firqä binası yanında ber intiharçı üzen şartlatıp, 5 keşene ütergän. Ğiraq xärbiläre Baquba qalasında, Äl-Qaidä belän bäyle dip sanalğan, baş kisülär öçen ğäyeplängän törkem başlığı Möxämmät Nacam İbrahimnı totuların xäbär itte. Şualy uq, Ana qalasında, tanığan terrorçı Äbü Musab Äl-Zarqawinıñ yärdämçese Äbü Qutayba totılğan dip xäbär itelde.


text:
Britaniä tarixında berençe xatın-qız tışqı eşlär ministrı: Margaret Beckett Jack Strawnı almaştırırmı?
Uzğan comğa, 5 may könne Britaniä premyer-ministrı Tony Blair xökümätneñ 3tän 2 öleşen wazifadan buşattı,. Eş urınınnan kitüçelär arasında – tışqı eşlär ministrı Jack Straw da bar. Anıñ urınına Leyborist partiäse tarafdarı Margaret Beckett bilgelände. Bu – Britaniä tarixında xatın-qıznıñ tışqı eşlär ministrı wazifasına äle berençe tapqır bilgelänüe. Dönyada bügenge köndä xatın-qızlarnıñ yuğarı wazifalarğa quyıluı – ber yaqtan, zur säyäsi mäğnägä iä buluın kürsätsä, ikençe yaqtan, bik küp illärdä gender problemaların tağın da zurraq itep açıp sala.
Britaniäneñ yaña tışqı eşlär ministrı Margaret Beckett üz ilendä iğtibar üzägendä bulsa da, xalıqara säxnädä ul äle tanılıp ölgermäde. Elek ul säwdä häm sänäğät ministrı bulğan, Britaniäneñ Tübän Pulatın citäklägän. Şulay uq 1994nçı yılda Leyborist partiäse räise John Smithnıñ ülemennän soñ Margaret Beckett 3 ay anıñ wazifasın başqarıp torğan.
Londondağı Brunel Universitetınıñ Säyäsät häm Tarix bülege başlığı Justin Fisher, Blairnıñ xakimiättäge üzgäreşlären yaqınnan küzätep baruçılarnıñ berse. Anı Blairnıñ tışqı eşlär ministrı wazifasına xatın-qız Margaret Beckettnı quyuı ber dä şaqqatırmağan, anı aptıraşta qaldırğanı – Jack Strawnı çitläşterü. Straw bit Britaniä, AQŞ häm Yevropa Berlege arasında aralarnı caylawdağı uñışları öçen tanılğan ide, dide Fisher.
"Ber yaqtan anıñ berençe xatın-qız tışqı eşlär ministrı bulıp bilgelänüe iğtibarğa layıq, ämma ğömümän tışqı eşlär ministrınıñ almaşınuı – ğäcäpländerä."
Fisher süzlärenä qarağanda, Blair anı üzenä tuğrı bulğanı öçen bu eşkä quyğan. İldä xakimiättä irlär monopoliäse turında süz yörtep bulmıy, Margaret Thatcher premyer-ministr wazifasında 11 yıl buldı, di Fisher. Şulay da säyäsät häm tarix belgeçe, Britaniä parlamentında xatın-qızlarnıñ 20% qına täşkil itkännären dä tanıdı.
Xatın-qızlarnıñ xalıqara säyätkä qatnaştırunı küzätep baruçılar, "gender mäsäläläre" äle dä bar, dip belderä. Milli iminlek äle dä irlär qulında.
New Yorkta urnaşqan "Tigezlek xäzer" dip atalğan oyışma dönyada xatın-qızlarğa qarşı köç qullanuğa cämäğätçelek iğtibarın cälep itep çaralar kürü belän şöğellänä. Alar iğlan itkän soñğı kampaniälärneñ berse – BMO General Sekretare Kofi Annan urınına xatın-qıznı quyu. Oyışmanıñ citäkçese Taina Bien-Aime, Britaniädä Beckettnıñ bilgelänüen xupladı, ämma xattä ike soñğı däwlät sekretare xatın-qızlar bulğan AQŞda da äle gender mäsäläsendä eş küp, dip belderde:
"Quşma Ştatlarda Senatta xatın-qızlar äle bik az, Bez Könbatış illäre arasında iñ artta qalğannardan sanalabız, 14%. Yevropa Berlege belän çağıştırğanda – anda 30%, ayırım illärdä 50%."
Xalıqara parlament-ara berlek digän oyışma fivral ayında üz xisabın iğlan itkän ide. Anıñ belän bez dä sezne tanıştırğan idek, xörmätle tıñlawçılar. İñ küp xatın-qız deputat Afrika ile Rwandada. Anda 80 deputatnıñ – 39zı xatın-qız. Elek hiç yuğı 10%tı xatın-qızlar bulğan Qırğızstan parlamentında bügen beräw dä yuq. Başqortstan Däwlät Cıyılışı Qorıltayında deputatlarınıñ 5%tı xatın-qızlar. Tatarstan Däwlät Şurasında xatın-qızlar yaqınça 10%nı täşkil itä. Rusiä Däwlät Dumasında da bu san şul 10%tan artmıy. Federasiä Şurasında xatın-qızlar annan da azraq.
alsu qormaş


text:
Açıq mikrofon: Mädräsälär kiräkme?
-Bik kiräk : çönki yäşlärdän iman digän mäğnädän, Alladan qurqu digän närsä xäzer kitep bara. Mäçetkä yörgän keşe tärtiple bula. Törle mädräsälär bar, anda ğäräp, farsı tellären öyrätälär . Törki tellär belän bezneñ tuğanlıq bar. Alar belän aralaşır öçen dä bezgä ğäräp tele öyränergä kiräk. Mädräsälär bulsın .
- Tatarlar möselmannar – qızlarmı, malaylarmı, barısı da yörsennär mädräsägä .
- Miña 15 yäş, min urıs malayı. Minem isemem Artem. Körän - ul izge kitap. Bezgä Bibilä kiräk bulğan kebek, tatarlarğa da Köränne belü kiräk.
- Mädräsä bik kiräk närsä. Bigräk tä yäşlärgä. Bezneñ tuğannarıbıznıñ 6 yäşlek kenä Al'bina isemle qızları bar. Ul Köränne 10 minut buyı ğäräpçä uqıy belä. Yattan da belä. Namaznı da belä. Ul äbise yanında üskän bala. Min menä pensiädäge keşe . Miña xätta oyat, bu bala aldında , uqıy belmägänemä. Min üzem Törekmänstannan qaytqan keşe, bezdä anda xalıq bik dinne, bik küplär mäçetkä yöri. Min dä öyräner idem. Yanımda ğına äbilär yuq.
- Mädräsä kiräk. Balalarğa üz mädäniäten belsen öçen, tatarlarğa Köränne uqırğa öyräter öçen.
- Mädräsä bik kiräk , yäşlärne tärbiäläw öçen. Yäş buın, şul mädräsä waqıtınnan, tärbiä alıp qalsa, alar bozılmıy, berwaqıtta da.
- Yäşlär äşäkelände bit xäzer . Alarnı äzräk öyrätergä kiräk dinne beler öçen.
- Xäzer zamana şundıy kilde iç, xalıqqa, tormış itärgä kiräk. Mädräsä xäzer Qazanda törle rayonda bar .
Uqıtırbız inde ullarıbıznı, 10,12 yäşlek ike malayıbız bar. Uqıtırğa ide balalarıbız tärtiple, miherbanlı bulıp üssennär öçen. Menä bezneñ Leningradskiy uramında fevral' ayında mädräsägä yörüçelär kilä ikän. Däftärlär aldıq inde.
Balalarnı bolay quşıp qına dingä öyrätep bulmıy. Şul mädräsägä yörtep kenä uqıtıp , öyrätep bula.
Kör`ändä ğömer qağidäläre yazılğan, häm mädräsädä keşene şul qağidälär buyınça yäşärgä öyrätälär.
Mädräsädä yäşlärne namazlar uqırğa , Allahı Täğälägä ışanırğa öyrätälär . Bik kiräk, niçek mädräsä kiräk bulmasın inde?
Ğädättä, açıq mikrofonğa cawap birgän tawışlar arasında qapma- qarşı cawaplar bula torğan ide. Ä bu sorawğa bar xalıq bersüzdän pozitiv cawap birde. Ni ğäcäp?!
Mälikä Basıyr


text:
Mustafa Mamak - Çubuk Telden
Sanatçı : Mustafa Mamak
Türkü : Çubuk Telden
Etiketler : Mustafa Mamak - Çubuk Telden türkü indir, Mustafa Mamak - Çubuk Telden türkü dinle, Mustafa Mamak türküleri, Çubuk Telden mp3 indir, Mustafa Mamak türküleri Çubuk Telden türküsü, Çubuk Telden sözleri, Mustafa Mamak mp3 dinle, Mustafa Mamak download, Çubuk Telden bedava mp3, Mustafa Mamak türkü sözleri, Mustafa Mamak türkü dinle, Mustafa Mamak son albüm indir
Mustafa Mamak Türküleri
Mustafa Mamak - Sevdanın Denizinde
Mustafa Mamak - Ereğli den Çıktı


text: Bosnianıñ könçığışında 1992-95nçe yıllardağı suğış waqıtında üterelgän möselmannarnıñ cäsätläre tabıldı.Yuğalğan keşelär öçen Bosnia möselmannarı komissiäse äğzası Murat Hurtiç Zvornik şähärçege yaqınındağı 7 qäberlektä 65 mäyet tabıldı dip belderde. 8-nçe qäber düşämbädä qazıla başlana. 5 qäberlektäge mäyetlär qapçıqlarda bulğan, andıy qapçıqlarnı suğış waqıtında Belgrad kontrolendäge Yugoslav Xalıq armiäse qullandı dip belderde Hurtiç. Yuğarıda äytep kitkän komissiä älegäçä 280 qäberlektän 16,500 mäyet çığardı.


text: Bügen Qazaxstanda räsmi töstä saylawaldı kampaniäseneñ başlanuı iğlan itelde. 4 dikaber könne ütäçäk saylawlarda prezident urınına 5 nämzät däğwa itä. Töp köndäşlär – xäzerge prezident Nursoltan Nazarbayev häm oppozisiädäge demokratiä yaqlı "Ğadel Qazaxstan öçen" blogı citäkçese Jarmaxan Tuyakbai. Nazarbayev Qazaxstan belän Sovet çorınnan birle citäkçelek itä. Ul ike tapqır prezident itep saylandı, 1 tapqır üz möddäten referendum yulı belän ozayttı. Bolar barısı da demokratik tügel, dip bäylängän ide.


text:
İdeldän Tatar buğazına qädär mäğrifät küpere salıp bulamı?
Xabarovski krayında, mäsälän, awıl mäktäplärenä berär kompyuter birelde. Bu xäl, älbättä, mäktäp direktorlarınıñ bolay da awır tormışın tağın da qatlawlandırıp cibärde. Uquçılar öçen dä berni üzgärmäde. Çönki, keçkenä yıraq awıllarda, berençedän, kompyuter belgeçläre yuq. İkençedän, berdänber kompyuter yärdämendä ni däres ütkärep, ni 100 lägän balanı bu maşinada eşlärgä öyrätep bulmıy. Şunlıqtan, kompyuterlarnıñ urını älegä barı tik çolanda, yozaq astında dip äytergä bula. Ä inde Yıraq Könçığışnıñ şähär mäktäplärendäge xälne añlar öçen, Amurdağı Qomsomol'skiğa küz salu da citä. Ütkän yıl, nihäyät, şähärneñ här mäktäbendä qom'yüterlar belän cihazlandırılğan klasslar açıldı. Meñ—meñ yarım uquçısı bulğan mäktäplärgä, federäl qaznadan bülengän aqçağa, 6—şar kompyuter birelde.
Läkin problemnar şul uq, informatiqa uqıtuçıları da citmi, bik eş watılıp torğan texniknı mäktäplärdä tözätä belüçe dä yuq. Qayçan kompyuterda eşlärgä öyrätälär bezne dip, kerep qarap çığırğa ğına bulsa da röxsät sorap klass işege töbendä toruçı balalarnı küzätü dä hiç şatlandırmıy. Qomsomol'ski mäktäplärendä informatiqa däresläre ölkän klasslarda ğına alıp barıla. Qalğan waqıtta telägän uquçılar öçen tüläwle qurslar ütkärelä.Anısı da mäktäptä kompyuterda eşli belgän uqıtuçı bulsa ğına. Mäktäplärdä kompyuterlardan faydalanğan oçraqta da, alar ya yazu maşinası bularaq qullanıla, yäisä kompyuternıñ üzen öyränep utıru belän çiklänelä. Ä bit kompyuter uquçılarğa kitap—däftärne dä, zur kitapxanälärne dä alıştıra ala. Döres häm tieşençä faydalanğan oçraqta, mäğlümat tuplaw, cir şarınıñ teläsä qaysı noqtasında yäşäwçelär belän aralaşu çarası da bit ul kompyuter. Älbättä, internetqa çığu mömkinlegeñ bulsa inde. Yıraq Könçığış töbäklärendä älegä bu turıda xıyallanırğa ğına qala. Menä ber genä faqt. Amurdağı Qomsomol'skinıñ ber mäktäbe dä internetqa totaştırılmağan. Rusiä töbäkläreneñ küpçelege öçen ğädäti xäl bu. Mäktäplärdä kompyuterlar buldıru, älbättä, yaxşı. Läkin alarnı eşlätü, qaraw, kompyuterlardan kirägençä faydalanu — şaqtıy çığımnar tälap itä. Mäktäplärdä andıy aqça yuq. Qadrlar da äzerlänmägän. Kiräkle proğrammalar da yazılmağan. Boları inde böten Rusiä külämendäge problemnar.
Şunsı qızıq, bügenge köndä Yıraq Könçığış federäl oqruğına kompyuterlar cibärep yatqan, Tatarstannıñ üzendä, Qazan mäktäplärendä xällär niçek soñ? Çiksez mäğlumat çığanağı, aralaşu instrumentı bulğan internet çeltärenä Tatarstan mäktäpläre totaşqanmı? Här uqıtuçı häm uquçığa internetta eşläw mömkinlege tudırılğanmı? Ğomumän, milli problemnarnı xäl itüdä internetnıñ role nindi? Bu sorawlarğa cawap ezläp Qazanğa kildem Monda min şaqtıy ğıybrätle xällär kürdem. Tatarstanda mäktäplärne kompyuterlaştıruğa kübräk iğtibar birälär ikän. Ğomumıy citeşsezleklär dä bar. İñ möhime, barı Tatarstanda ğına tatar tele, tatar mäğrifäte zamança texnoloğiä, kompyuterlar dönyasına çığa ala. Ezlänü häm oçraşular näticälären kiläse tapşıruğa qaldırıp torıyq.
Tatarstan mäktäplären kompyuterlaştıru, alarnı internet çeltärenä totaştıru problemnarı niçek xäl itelä soñ?
Zamança texnoloğiälar qullanıp tatarlarğa aralaşu, milli mirasnı, tuğan telne, tarixnı öyränü mömkinlege tudırılamı?
Älege sorawlarğa cawap ezläp, Qazan şähäre mäğärif idäräseneñ mäğlümati—diağnostiqa üzägenä kildem. Bu üzäk 1999 yılnı açılğan. Zamança elektron texnoloğiäläre — kompyuter, elektron poçta, internetnı mäğärif sistemına kiñ qullanışqa kertü yünäleşendä eşlägän üzäk, şähärneñ Zur Qızıl uramında urnaşqan.
Qayçandır balalar baqçası bulğan iske genä binanıñ ikençe qatına kütäreldem. häm üzäk direktorı Mödäris äfände Qayumovnı ezläp taptım. Tumışı belän Saba rayonınnan bulğan Mödäris äfände Leningrad uniwersiteteneñ filosofiä faqültetın tämamlıy. Anıñ 18 yıl ğömere Sankt—Peterburgta ütä. Milli xäräkättä başlap yöri ul. Mödäris äfände Peterburg tatarlarınıñ Nur cämğıyate räise bula. Rus mäktäbendä tatar balaları öçen ayırım klasslar aça, yäkşämbe kön mäktäbe oyıştıra.
Çit möxittä tärbiälängän yäşlärneñ tatar dönyasına barı tik internet aşa kerä aluların añlıy. Milli xisle eşquar Mödäris Qayumov internet tatar yäşlären çirattağı ruslaştıru çarası bulıp qalmasın ide dip borçıla.
Ul 1996 nçı yılnı Qazanda 2 nçe Bötendönya tatar Kongressı aldınnan ütkän konferensiädä çığış yasıy. İnternetta tatar möxite buldırunıñ ähämiäten añlatırğa tırışa.
Şul waqıtta xıyalında tuğan tatarlarnı kompyuterlaştıru häm kompyuterlarnı tatarlaştıru proyıqtların Mödäris Qayumov barı tik Qazanda ğına tormışqa aşıra alaçağın añlıy.
Qazanda Tamğalar sistemı institutı oyıştıra. İnstitut dip atalğan bu cämğiättä äle dä bik küp proyıqtlar eşlänä. Mäğärif sistemına qağılışlıların öleşçä bulsa da tormışqa aşırırğa cay çığa.
Peterburgtan Qazanğa qaytqan Mödäris äfändegä, şähär mäğärif sistemın üsterü proğrammasın yazunı yöklilär. Rusiäneñ iñ zur şähärläre häm çit illärdä mäğärif sistemın üsterü täcribäsen öyränergä turı kilä. 2000 nçe yılnı Qazan deputatları qabul itkän bu proğramma Qazannıñ 1000 yıllığına ütälergä tieş.
Qazannıñ mäğlumatıy— diağnostiqa üzäge direktorı Mödäris äfände proyıqtlarnıñ berniçäsen mäğärif sistemın üsterü proğrammasına kertä ala.
Ğomümän, proyıqtlar turında ber tuqtamıy söylär ide kebek ul. Ber yaqtan qarasañ, bu proyıqtlar kibernetiqä, kompyuter texnoloğiäseneñ bügengese häm kiläçäge, ikençe yaqtan qarasañ, mäğärif sistemınıñ üseşe. Bezneñ öçen iñ möhim yağı şul. Älege proyıqtlar sibelep yäşägän tatar xalqın kompyuterlar yärdämendä berläşterä, yıraq aralarnı yaqınaytıp, millättäşlärebezgä aralaşıp yäşärgä, belem alırğa yärdäm itä. İsemnäre genä dä niçek bit alarnıñ - Bars sikerüye, Şärıq qapqası, Wirtuäl tatar gimnaziäse. Beraz ğına bulsa da milli eşlär, informatiqa belän tanış keşelär bu mawıqtırğıç süzlärne işetkäç qanatlanıp kitä. Alarnıñ küñelendä ömet çatqısı uyana, quanıçtan başlar äylänä. Ämma bu turıda salqın aqıl belän tapşıruıbıznıñ öçençe, soñğı öleşendä söyläşerbez.
Proyıqtlarnıñ berse Bars sikerüye dip atala. Bu proğramma 2005 yılğa qädär Qazan mäktäplären internet çeltärenä totaştırunı küz aldında tota. İnde äytep kitüyebezçä, eş qına kompyuterlar bulğan oçraqta da, alarnı internetqa totaştıru zur problem bulıp tora. Xätta internetqa çığunıñ törle ısulları—yulları bulğanda da. Zamana cepläre, sputnik elemtäläre —bik qıymmätkä töşä. Telefon liniäse aşa internetqa totaşu isä, Rusiägä genä xas problemğa kilep törtelä. Mäktäplärneñ kübesendä ğädättä ber genä telefon. Berdänber liniädan modem aşa internetqa çıqsañ, böten mäktäp telefonnan söyläşä almıy digän süz. Saylarğa turı kilä, ya mäktäptä telefon bar, ya uquçılar internetta gizä. Menä şundıy qatlawlı xäldän dä çığu yulın täqdim itä Qazannıñ mäğlümati— diağnostiqa üzäge. ISDN texnoloğiäse dip atala ul. Anıñ yärdämendä ber telefon liniäsendä törle elemtä qanalı buldırıla. Ber ük waqıtta teliseñ ikän telefonnan söyläş, teliseñ— internetta utır. Proyıqtnıñ bu öleşe küptän ğämälgä kertelgän. Monnan 4 yıl elek, Mödäris äfände citäklägän üzäkkä, barı ber telefonı bulğan bina birelä. Qazannıñ telefon stansiäse başqa telefon ütkärüdän baş tartqaç, üzäk belgeçläre ber çıbıqta 8 telefon nomerı häm internetqa çığu qanalı buldıra. Bügenge köndä Qazan mäktäpläreneñ 45 şe, näq menä şul texnoloğiäne qullanıp internetqa çıqqan. Dimäk, Tatarstanda barlıq mäktäplärne internetlı itü mömkinlege bar. Süz, älbättä, ğädi internetqa totaşu turında ğına barmıy. Tatarstannıñ berböten belem birü çeltären buldıru, annan faydalanu mömkinleklären tudırunı küzdä totıla.
Bars sikerüye proyıqtı Tatarstan uqıtuçıların qom'yüter texnoloğiälärenä öyrätüne dä maqsat itep quya. Başqa töbäklärdä kebek ük, Tatarstanda da kompyuter yanına qurıqmıyça utıra alğan uqıtuçılar siräk oçrıy. Ä inde üz eşendä kompyuter qullanuçı predmet uqıtuçıların ezläp qarasañ, andıylarnıñ bik az buluın añlıysıñ. Bulğan texniktan uqıtuçılar da faydalana almıy ikän, 100är millionlağan sum aqça tügep, mäktäplärne kompyuterlaştırudan ni mäğnä? Kompyuterlarnıñ bik tiz iskerüen añlağan üzäk belgeçläre, internet-mäğrifät federätsiäseneñ Mäskäwdä oyıştırılğan qursların häm INTEL şirkäte täcribäsen öyrängännän soñ, üzläreneñ uqıtu texnoloğiäsen buldırğan. Qazan mäktäplärendä uqıtuçılarnı kompyuterda yaxşı eşli belgän uqıtuçılar öyrätä. Kompyuter häm internetta eşlärgä öyrängän uqıtuçılar iğtibarsız qaldırılmıy. Alar telägän waqıtta mäğlümati—diağnostiqa üzägenä kilep buşlay internettan faydalana alalar. İnternetta mäğlümat- mäğrifät portalı tözelgän. www.kros.ru Biredä uqıtu- metodik mäğlümatlar, elektron däresleklär, süzleklär, törle uqıtu proğrammaları kergän fayllar tuplanğan. Tatarstan mäğärif xezmätkärlärenä kiräkle doqumentlar ezläp integäse yuq. İkençe zur proyıqt— Şärıq qapqası dip atala. Bu elektron kitapxanä tözü proyıqtı. Älege kitapxanä böten törki –tatar çığanaqların berläşterergä mömkinlek tudıraçaq. Tatar telen, ädäbiäten, tarixın yıraqtan torıp öyränü mömkinlege birgän proyıqt ta eşlänelgän Mödäris äfände citäklägän üzäktä. Wirtuäl tatar gimnaziäse Qazanda eşläp kilgän gimnaziälärgä nigezlänep tözelgän. Älege waqıtta anıñ inde berniçä öleşe äzer. Wirtuäl tatar gimnaziäse bötenläye belän 2005 yılnıñ fevralenä eşlänep betäçäk. Bu proyıqlar qayçan eşlänep betär häm Qazanda, Tatarstanda tormışqa aşırılır soñ? Xäzergä eşlär bik tiz bara dip äytep bulmıy. Tatarstannıñ barlıq mäktäplärenä kompyuterlar taratılğan. Dimäk, barı tik yaña texnoloğiälar qullanıp qına yäş buınğa sıyfatlı belem birep bulunı añlıylar monda. Respublikta 30—40 uquçığa 1 kompyuter turı kilä. Bu ğomum Rusiä kürsätkeçlärennän 2 tapqır diärlek kübräk. Ämma kompyuterğa quyılğan proğrammalar, alarnıñ internet päräwäzenä yalğanuı, elektron däresleklär qullanu, wirtuäl gimnaziä buldıru haman kiläçäkkä qala. Ul arada balalar üsä, kompyuterlar iskerä, tatar tele haman qorıy bara. Telefon bar, kompyuter bar, modem bar, prowayder da tabıp bula, ämma uquçılar çeltärgä çığa almıy. Tatarstanda äle çağıştırmaça eşlär yaxşı ğına, ä bezneñ Yıraq Şärıqtä? 1nçe tapşıruda äytep kitüyemçä, meñnän artıq bala uqığan mäktäplärdä barı tik 6 şar kompyuter. Xätta maxsus informatiqa klasslarında da 5 balağa 1 kompyuter turı kilä. Mäktäptäge berdänber telefonğa modem yalğaw turında süz dä bula almıy. Qazan kompyuterları kilgän Yıraq Könçığış töbäklärendä dä Qazan täcribäsen qullansalar yaxşı bulır ide. Mödäris Qayumov proyıqları yazmışında noqta quyırğa äle irtäräk. Şunsı açıq, ägär dä tatar tele, mädäniäte kompyuterlar möxitenä kermäsä, ägär dä yıraqtağı millättäşlärebez balaları internet aşa qawışa, aralaşa, uqıy almasa— bu inde tatar milläteneñ tarix arbasınnan töşep qaluı digän süz. Tatarstan çinovniklarınıñ, köndäşlek itüçe firmılarnıñ niqädär namuslı, aldınğı fikerle ikänen bilgeläw bezneñ planğa kermi. Anısın üzläre yäki başqalar qarasınnar. Ämma dönyada alla kebek quätle köç bar— ul xaqiqät. Millät zamança texnoloğiä yärdämendä genä yañara ala. Şuşı xaqiqätne berkem dä inkär itä almıy. Mödäris Qayumov eşlägän proyıqlarnıñ berse Bars sikerüye dip atala. Tatarstan häm tatar milläteneñ aq barsı sikerergä äzerlänep tä, sikermi qalsa —menä bu inde faciğa bulır ide. Ömetlärne özmiçä tapşırunı tämamlıym.
İra Tacieva, Xabarovsk-Qazan


text:
Tınısh okeanı
Tınısh okeanı bul batısta Aziya ha'm Avstraliya, shıg'ısta Amerikalar, qublada Qubla okeanı, ha'm arqada Arktika okeanı aralıg'ında jaylasqan suw ko'lemi esaplandı. Ol en' u'lken okean esaplanıp, jer ju'zi betinin' u'shten-birin iyeleydi. Ol Horn tumsıg'ı, Chili/Argentinadan qublag'a Antarktikag'a sızılg'an sızıqta Atlantika okeanına, ha'm Tasmaniya, Avstraliyadan qublag'a Antarktikag'a sızılg'an sızıqta Hind okeanına qosıladı.
Atlantika okeanı ken'eygen sayın, Tınısh okeanı a'ste kishireyip barmaqta. Bul ten'iz tub'in Jerdin' orayına qaray bu'klew arqalı bolip atır. Bul urılıw ju'da qattı bolıp basım jıynalg'an waqıtta ıssı taslardın' ham' shan'nın' u'lken jarılıwı arqalı ko'plep jer silkiniwler ha'm vulkanlar payda etedi. Suw astında jer silkiniw bolg'anda, bul tez qozg'alıs tsunami payda etedi. Usi sebepli tsunamiler basqa jerlerge qarag'anda Tınısh okeanı jag'alarında ko'p bolıp turadı. Jerdin' ko'pshilik vulkanları Tinish okeanı atawlarında jaylasqan, yamasa okean jag'alarınan bir neshe ju'zlegen kilometr qashıqlıqtag'ı kontinentlerde jaylasqan. Tektonik plitalar Tınısh okeanı kishireyiwine tag'ı bir sebep esaplanadı.


text:
чәpшәMбe, 18 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 02:48
Kamil' İsxaqov xisap notığın- “tağın 138 könnän bezneñ şähärgä meñ yıl tula” dip başladı häm “barlıq köçebezne tuplap bez Qazannıñ meñ yıllığın layıqlı qarşılarğa tieş” dip tämamladı. Barlıq xisap şuşı datağa bağışlap başqarılğan ğämällärne barlaw, citeşsezleklärne tänqitläwgä qorılğan ide. İñ alğa çığarılğan burıçlarda qalğan qalğan aylarda eşläp beteräse eşlär belän bäyle ide. Qazanışlar arasında berençe itep Qazannıñ 2004 yılda Rusiäneñ iñ yaxşı şähäre bulıp tanıluı äytelde. Uzğan yıl Qazannıñ yazmışında zur waqiğa- ul şähärneñ munitsipalitet berlege statusı birelü häm moña bäyle şähärneñ Ustavın, geral'diqasın äzerläw. Mäğlüm ki yıl başında Qazan Ustavı, gerbı häm bayrağı raslandılar. İñ zur problemalardan xezmät xaqların kütärü yäğni tormış däräcäsen yaxşırtu äytelde. Xisap notığında şähär xalqınıñ tormış däräcäse kütärelüe turında sannar kiterelsä dä, mäs'älän urtaça xezmät xaqınıñ altı meñ sumğa citüe, läkin wäzğıät xastäxәnä dä däwalanuçı awırularnıñ urtaça temperaturası normal' dip näticä yasaw şikelle ikän. Sorawlarğa küçkäç mäktäp direktorı bulıp eşläwçe ber deputat mäğärif sistemasında eşläwçelärneñ xäle ayanıç bulın äytte. Mäktäp direktorınıñ stavkası, yäğni eş xaqınıñ daimi öleşe ike meñ sigez yöz sum, ä yaña eşkä kereşkän mögällimgä meñ ike sum stavka quyıla ikän. Şähärneñ ikençe urınğa çığarılğan probleması Rusiädäge berençe problemağa turı kilä ikän. Bu yullar probleması. Kamil' İsxaqov- Qazan uramnarında tözätü taläp itelmägän un kvadrat metr urın da tabıp bulmıy dip äytkänem bar ide inde. Küptän tügel Keniädä bulğan idem anda beznekennän dä naçar yullar bar ikän äle- dide. Xisap notığınıñ iñ tänqitle urını buldı bu. Tulayım notıq niçekter tössez, tonıq bardı. Şuña kürä dokladçığa berençe soraw uq kisken tänqile itep birelde. Deputat Yuri Baxteev sessiägä respublikanıñ Ministrlar Kabinetı wäkilläreneñ kilmäwe, monda ul Ministrlar Kabinetı belän şähär xäkimiäte arasında qarşı toru probleması kürmäsädä, urtaq eşkä zıyan kilüen äytte. Kamil' İsxaqovnıñ qayber problemalarnı qıyusız ğına yaqtırtuın äytte. Deputat fikerençä şähär xucalığı birgän qırıq ike milliard sum keremneñ Qazan qaznasına öç milliardı ğına qaldırıluı iñ zur problemalarnıñ säbäbe. Läkin mondıy döres süzlärgä dä cawap süzendä problemanıñ asılı çişelmäde. Qazan başlığı barı tik respublikanıñ başqarma oyışmaları belän şähär xakimiäte arasındağı mondıy mönäsäbätlärneñ Rusidä xakimiät vertikalen nığıtu säyäsäte näticäse ikänenä işarä yasadı häm deputatlar quyğan mäsälärne yazıp baruı häm çaralar küreläçägen äytte. Yunıs Ätnäle.


text:
Tömän rayonındağı mäçetlärneñ elektr utına tülärgä aqçaları yuq
Yurğanıña qarap ayağıñnı suz digännär borınğılar. Äle 10-15 yıllar elek kenä Tömän ölkäseneñ könyağındağı tatar awılları bersennän berse uzdıra-uzdıra mäçetlär saldı. Bügenge köndä isä, alarnıñ qayberläre bötenläy yabıq tora. Qayberlärenä barı tik comğada ğına distägä yaqın ölkän keşe cıyıla. Borovoy awılında yäşäwçe Altınbikä apa äytüenä qarağanda, şundıy zur awıldağı bolın xätle mäçetkä comğa könnärendä 10-15 ir-at häm 4-5 qarçıq kilä. İr-atlar da Borovoy poseloğı keşeläre tügel, ä Tömännän kilep comğa namazın uquçı başqa millät wäkilläre. Altınbikä apa bu awılda mäçet açılğanğa qädär üz işek aldına tağın ber keçkenä genä yort saldırıp anı namazxanä itep totqan ide.
Bügenge köndä Tömän ölkäseneñ könyağındağı mäçetlär yazmışı yaña basqıçqa kütäreldeme, töşteme... Süz tabu qıyın. Qayberläre ut, su häm başqa çığımnar öçen muyınnan burıçqa batqan. Bu problemalarnı Tömän ölkäse diniä idäräseneñ räise Ğalimcan xäzrät Bikmullin awıllardağı mäçetlärneñ mullaların cıyıp rayon xakimiäte, Duma türälären çaqırıp alarğa da söyli.
18 april' könne şundıy oçraşu Tömän rayonındağı Yambay awılında ütte. Mäçetlär aldında torğan moñ-zarlarnı tıñlarğa Tömän rayonı xakimiäte türäse Usol'sev, rayon Duması räise Krupin häm mäçetläre bulğan awıllarnıñ xakimiät başlıqları da kilde.
Ğalimcan xäzrät süzlärençä, Tömän rayonında 13 mäçet bar. Rayonnarnıñ bügenge köndä üzläreneñ byudjetları bulğanğa kürä, teläsälär yärdäm itü yulın tabırğa mömkin. Misal öçen, Tübän Täwde rayonı xakimiäte başlığı Zöfär Äxtäriev mäçetlärgä yärdäm itü yulların taba.
Tömän ölkäseneñ könyağındağı küp mäçetlär elektr utı belän cılıtıla. Ä ut öçen zavod-fabrikalarğa quyılğan tarifı belän tülärgä kiräk. Tömändäge Cämiğ mäçete genä dä fevral' ayında ut öçen 20 meñ sum tülägän. Awıllardağı mäçetlär isä zurlıqlarına qarap 3 meñnän 8 meñ sumğa qädär tülilär.
Ğalimcan xäzrät bu problema turında söylärgä Tömän ölkäse milli eşlär komitetı başlığı Mal'çewski yanına kergän bulğan. Ğalimcan xäzrät süzlärençä, Mal'çewski: “Bu yılnıñ ikençe yartısında bu mäs'älä Rusiä xökemäte däräcäsendä qaralaçaq. Uñay xäl iteler”,- digän.
Tömän rayonı türäläre belän oçraşu nindi dä bulsa näticälär birdeme soñ? “Nindi dä bulsa problemanı üz öslärenä alırğa teläp süz birüçe bulmadı”,- di xäzrät. Mäçetlärgä gaz ütkärü öçen, bälki, bulışırbız digännär. Salayır, Aqyar häm tağın berniçä awılğa gaz kersä dä mäçetlärgä citmägän. Bıyıl diniä idaräse Yambay awılındağı mäçet-mädräsägä gaz kertte. Ämma awıldağı tağın ber mäçet elektr utı belän cılıtıla. “Xäräkättä bäräkät”,- di xäzrät. Bu çaranı da alar “alma peş, awızıma töş” dip yatmas öçen ütkärgännär.
Bu yazmanı “Azatlıq” radiosı öçen efirğa äzerlägändä xäzrätneñ häm mäçet açu tantanalarında qatnaşqan qunaqlarnıñ härwaqıt äytelä torğan “Mäçetlärebez tulı bulsa ğına tormışıbızğa iman nurı iñär!”,- digän süzläre iskä töşte.
Nail Alan. Tömän.


text:
12 yün «Rusiä köne...»
Şulay itep, iñ berençe bu däwlät bäyräme, bu ğadi xalıq öçen küñelle närsä. Bäyrämnärgä min bik ük yaxşı mönäsäbättä tügel. Minem biznesım bar häm bezneñ Rusiädäge xätle bäyräm könnäre aña zıyan kiterä. Bezgä yaxşıraq eşlärgä, azraq yal itärgä öyränergä kiräk. İkençedän, bäysezlek bik yaxşı äyber. Minem yäşäw räweşem şulay: kemnän dä bäysez bulu. Şuña kürä härber däwlätneñ bäysezlege bäyräm, bigräktä şundıy Rusiä kebek böyek däwlät öçen di xanım. Bäysezlek här däwlät öçen qäderle. Läkin xör mämläkät, xör däwlät buluğa ireşü yulları nigä qatlawlı da, yamansu da soñ? Bäyräm irtäsendä Qazannıñ xalıq gulyankaları öçen üzgärtep qorılğan Bauman uramı buş ide. Säğät unnar, bäyräm xörmätenä berär stakan sıra bulsa da kütärergä bik waqıt ta, läkin uramda qorılğan sıra çatırları da buş. Yarar xuş, Bauman uramınıñ türenä uzıp, qiğaçlatıp qına Qazan Kremle qarşına menep qarıyq äle. Monda da quyı tügel. Cır, muzıka işetelmi. Xäyer bu urınsız da bulır ide. Biredä, näq Kreml' qarşındağı ber ağaçlıq arasın inde dürt atna çaması ber palatka tora. Palatka tiräsendä iske-mosqığa törengän ike xatın- qız kürenä. Bezneñ äñgämä bolay başlandı: Xatın-qızlarnıñ berse- alar monnan ber yıl elek Yerşov uramında cimerelep töşkän yortta yäşäwçelär buluı turında söyli. Alar öçen xökümät birgän aqçağa tulay toraq tözelgän. Keşe başına altı kvadrat metr isäbennän jilploçad', yäğni yäşäw mäydanı birgännär. Riza bulğannarı küçkän, riza bulmağannarı xoquqların dawlap instansiälär buylap yörep arığaç, şähär xakimiäte işek aldında diärlek palatka qorıp, köne-töne çiratlap kizü toralar. İke-öç atna utırğannan soñ, alar yanına şähär başlığı kilep: «xälegezne añlıym, läkin başqa yärdäm itä almıym»-dip äytep kitkän.
Yunıs Ätnäle


text:
Düşämbegä qarşı töndä häm bügen irtän AQŞ xärbi oçqıçları Ğiraq şähärlären bombalawlarnı däwam itte.
Azatlıq Radiosınıñ xäzerge waqıtta Ğiraqtağı xäbärçese Ron Synovitz AQŞ xärbiläre Basra-Bağdad yulı yanında urnaşqan Ğiraq pozitsiälären minaatqıçtan utqa tottı dip xäbär itä.
Uzğan töndä Ğiraq tışqı eşlär ministrı Naji Sabri AQŞ häm Britaniäneñ Säddam sarayların qatı bomba utına totuına qaramastan, Säddam saw-sälamät dip belderde. Düşämbedä Qahirädä Ğäräp illäre tışqı eşlär ministrları oçraşuı aldınnan Sabri jurnalistlar aldına çığıp Säddam Xösäyenneñ xäle bik äybät, ul xalqıbıznı häm bu kolonial’ agressiägä qarşı köräşebezne citäkli dide. Sabri Bağdadta İzrail’neñ şartlamağan raketası tabıldı dip İzrail’ne bu suğışta qatnaşuda ğäyepläde.
Suğışnıñ başındaraq zur qarşılıqlarsız häm az yuğaltular belän çağıştırmaça tiz xäräkät itkän koalitsiä köçläre üzlären Bağdad yanında närsä kötäçägen yäkşämbe könne tatıp qaradı dip äytergä mömkin. Çönki başqalanı Säddamnıñ iñ yaxşı ğäskärläre saqlıy. AQŞ armiäseneñ yuğaltuları turındağı xäbärne yäkşämbe kiçendä AQŞ köçläreneñ Qatardağı idaräsendä general-leytenant John Abizaid ta rasladı. Anıñ äytüençä, Nassiria şähäre yanında 12 AQŞ soldatı yuğalğan, distägä yaqını hälak bulğan. Yaralanuçılar da bar. Yäkşämbedäge bäreleşlär turında Abizaid “bu bezneñ iñ qatı qarşılıq kürgän könebez, alda da awır könnär bulırğa mömkin, ämma barıber da näticäse inde ışanıçlı räweştä mäğlüm” dide. Yäkşämbe irtäsendä Britan xärbi citäkçelege Ğiraqnıñ könyağında Ğiraq höcümennän soñ 2 britan soldatı yuğaldı dip belderde.
Ul arada AQŞ ğäskärläreneñ Ğiraqta ximiä zavodı dip uylanılğan ber urınnı tabuı turında xäbärlär kilde. Pentagondağı çığanaqlar bu zavodnıñ Bağdadtan 160-lap çaqrımdağı Nacaf şähäre yanında tabıluın belderä. Xäzer bu zavodnıñ ximik qoral citeşterügä qatnaşı bulu mömkinlege öyränelä. Kiçä kiç AQŞ üzäk idaräse ğäskärlär bezne qızıqsındırğan urınnarnı tikşerä dip kenä beldergän ide. Bu belderüdä älege urınnı ximik qoral yasaw zavodı dip atawçı xäbärlär artıq aşığu dip bäyälände. General Leytenant John Abizaid bu xäbärlär turında belderü yasawdan tıyılıp qalsa da “bez Ğiraqnıñ ike generalın äsirlekkä aldıq häm alar bezgä mäğlümät birä” dide.
BMO qoral tikşerüçelär citäkçese Hans Blixnıñ süzçese Ewen Buchanan BMO qoral tikşerüçelärenä Najaf yanında ximik qorallar citeşterergä mömkin nindi dä bulsa zur ximik qorılmalar buluı turında mäğlüm tügel dide.
Küwäyt xärbiläre bügen küwäytneñ tönyağında patriot raketası Ğiraqtan Küwäytkä atılğan raketanı bärep töşerde dip belderde
AQŞ xärbiläre Ğiraqta tönyaq frontnı nığıtuları turında äytä General Leytenant John Abizaid, bez tönyaqtağı köçlärne nığıtabız dip raslasa da, täfsilleräk mäğlümät birmäde. Ğiraqnıñ tönyağında yäşäwçe kördlärneñ citäkçelärennän berse, üz isemen atamaw şartı belän, Associated Press agentlığına Söläymäniä şähärennän 16 çaqrımlap könbatışqa AQŞnıñ 4 oçqıçı küp kenä xärbilär kiterde dide.
Atna axırındağı qatı bäreleşlär, Ğiraq köçläreneñ qarşılığı häm koalitsiäneñ yuğaltuları turındağı xäbärlär düşämbe irtäsendä dönya finans bazarlarında AQŞ dollarına salqın su sipkändäy tä’sir itte. Comğa könne kütärelgän dollarnıñ bäyäse bügen irtän yañadan töşte. Şul uq waqıtta uzğan atnada töşkän neft’ bäyäläre kiresençä kütärelde.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Yewropa Berlege wäkile Solana bügen Qabulda Äfğän citäkçeläre belän oçraşqaç xalıqara wäkillär tizräk cıyılıp Äfğänstanda iminlek, tözekländerü häm demokratiägä taba tärräqiät mäs'älälären qararğa tieş dide. Ul şulay uq Yewropa Berlege Äfğänstanğa säyäsi häm finans yardämen däwam itäçäk dip belderde. Äfğänstannıñ prezident häm parlament saylaw plannarına tuqtalıp Solana bu saylawlarnıñ ikese dä şuşı cäydä ütä ala dip isäpläwe turında äytte. Solana belän bergä çığış yasağana Äfğänstan tışqı eşlär ministrı Abdulla Abdulla saylawlarnı tizräk uzdıru xökümätneñ töp maqsatlarınnan berse dide.
Äfğänstannıñ törle töbäklärendäge törkemnär arasındağı bäreleşlär, häm saylawçılarnıñ 3 protsentınıñ ğına terkälüe Äfğänstandağı saylawlarnıñ uñışqa ireşüenä şik uyata.


text:
Ekrem Çelebi - Çiçekler İçinde Menevşe Baştır
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Çiçekler İçinde Menevşe Baştır
Etiketler : Ekrem Çelebi - Çiçekler İçinde Menevşe Baştır türkü indir, Ekrem Çelebi - Çiçekler İçinde Menevşe Baştır türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Çiçekler İçinde Menevşe Baştır mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Çiçekler İçinde Menevşe Baştır türküsü, Çiçekler İçinde Menevşe Baştır sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Çiçekler İçinde Menevşe Baştır bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Dağlar Başı Karlı Olur
Ekrem Çelebi - Mevlam Kerimdir
Ekrem Çelebi - Hafız Mektepten Gelir
Ekrem Çelebi - Bende Bir İnsanoğluyum
Ekrem Çelebi - Gayrı Dayanamam
Ekrem Çelebi - Yine Bahar Geldi Nedir Yaradan
Ekrem Çelebi - İsmini Haber Aldım
Ekrem Çelebi - Çakmak Çakmaya Geldik
ekrem çelebi - dinek dağı yeni geldim gurbetten (kırşehir)
Ekrem Çelebi - Kahveyi Dökerim
Ekrem Çelebi - Sitem Taşlarına Vurdum Başımı


text:
Çiläbeneñ Başqort xalıq üzägenä 15 yıl
İldä demokratiä cilläre isä başlağaç, tuğan telne, mädäniätne häm ğöref-ğadätlärne tergezü maqsatı belän Çiläbe ölkäsendä berençelärdän bulıp Başqort xalıq üzäge tözelä. 4-çe ğıynwar – Çiläbe ölkäse başqortlarınıñ tarixında tarixi waqiğa bularaq isäplänä, çönki şul könne ölkäneñ başqortlar küpläp yäşägän rayonnarınnan aktivistlar cıyılıp, yaña milli ictimaği oyışmanıñ oyıştıru konferensiäsen ütkärälär häm Ural Safiullin citäkçelegendä ölkä başqortlarınıñ xalıq üzäge barlıqqa kilä.
Sovet vlaste yıllarında Çiläbedä başqort xalqınıñ tele, milli mädäniäte yomılu xälenä citkän ide, ä bit statistika buyınça ölkädä başqortlar 190 meñgä yaqın isäplänä. Tuğan telne sündermi, kiresençä, tergezü östendä eşli torğan fidaqär aktivistlar tabıla. Alar - Başqort xalıq üzägeneñ çişmä başında toruçılar: Ural Safiullin, Xaris Yusupov, Ramazan Şäğäliev, Ğadel Valiev, Gers Gattarov, Tälğat Xairov h.b.
Şuşı waqıttan 15 yıl ütep tä kitkän. Sanap kitsäñ, bu däwer eçendä, baytaq eşlär eşlängän: ölkädä 100 gä yaqın başqort sıynıfları açıldı, Çiläbe däwlät universitetında 1992 yılnı başqort filologiä bülege açılıp, 15-çe yıl eşläp kilä, başqort telendä ay sayın “Uralım” gäzite çığıp kilä, yıl sayın ölkä balalar sabantuyı, küpsanlı milli kiçälär, bäyrämnär, utırışlar, kiñäşmälär ütkärü, h.b.lar. Ğomumän, Başqort xalıq üzägenä 15 yıllıq yubileynı yuğarı däräjädä, küpsanlı qunaqlar belän tantanalı bäyräm itärgä säbäplär bar.
Milli oyışma üzeneñ yubileyın küptän tügel Çiläbe şähäreneñ irken, matur ber aşxanäsendä zurlap bilgeläde. Bu tantanağa qunaqlar qaydan ğına kilmägän ide... Kürşe Başqortstannan häm ölkäneñ Öç tawlı / Trexgornıy/, Yaman yılğa /Yemanjelinsk/ şähärlärennän, Arğayaş, Konşak rayonnarınnan häm Çiläbedä eşläp kilüçe Ölkä xalıqlar assambleyasınnan, gruzin, ärmän, dağstan, nimes, rus, tatar xalıqlarınıñ milli üzäklärennän...
Soñğı 6 yılda Başqort xalıq üzägen alıştırğısız citäkläwçe Rälif Kärimov bu bäyrämgä citdi äzerlängän ide. Yubileyğa üzäkneñ berençe oyıştıruçıları, citäkçeläre, aktiv äğzalarınıñ zuraytılğan fotoları häm Başqort xalıq üzägeneñ emblemaları töşerelgän zur panno da eşlängän ide.Rejisser Maytap Välitova äzerlägän yubileynıñ ssenariye dä bar qunaqlarnı qızıqsındırırlıq itep tözelgän. Qotlawlar tanılğan artistlarnıñ konsert nomerları belän ürelep bardı. Xayrullina Zemfira citäklägän “Aygöl” xalıq ansambleneñ başqort xalıq biyülläre bäyrämgä ayıruça därt, yäm östäde. Alıp baruçılar Zilä Gallyamova häm Lena Galimova kiçäne ike teldä: başqort häm rus tellärendä bik matur itep alıp bardılar. Kiçäne üzläreneñ moñlı da, därtle dä cırları belän Başqortstannıñ atqazanğan mädäniät xezmätkärläre Näzifä Xäbibullina, Gölnur İskändärova, Faqiä Safina häm küpsanlı xalıq-ara konkurslar lawreatı yäş cırçılar Yuliä Gäräyşina hәM Lena Galimovalar bizädelär.
Bäyräm tantanası quray moñnarı belän başlanıp, quray belän tämamlandı, çönki quray – başqort xalqınıñ küp ğasırlı tarixın üzenä sıydırğan borınğı muzıka qoralı. Anıñ moñında başqort xalqınıñ yöräk tibeşe, ruxı, küñel saflığı, xıyalları, mäxäbbäte häm yäşäw köçe çağıla. Qurayda başqort xalıq köylären Radik Zahirovnıñ uquçıları iskitkeç itep başqardılar ki, qunaqlar qayda utıruların da onıtılıp kitep tıñladılır.
Başqort xalıq üzägeneñ eşe bu kiçädä ğädel bäyälände. Ölkäneñ basma häm massa küläm mäğlümat çaraları idaralığınnan kilgän Galina Kişimova Gubernator Petr Sumin isemennän Başqort xalıq üzägenä qotlaw adresın uqıp işetterde häm mädäni üzäkneñ 15 yıllıq yubiley uñayınnan ayıruça aktiv äğzaların: Ural Safiullin, Rälif Kärimov, Gädel Väliev, Zinnät Bikbulatov, Maytäp Wälieva, Al'bert Kurmanov, Marsel' Yusupovnı maqtaw gramotaları häm aqçalata premiälär belän büläkläde. Şәhәr xakimiäteneñ häm şähär dumasınıñ räxmät xatlarına häm şulay uq aqçalata premiälärgä Nail Xayrullin, Timur Safiullin, Saxrağöl Ğatawıllina, Flüzä Ğaysina, Säliä Sayfullina layıq buldılar. Başqortostan sälämnären häm büläklären Başqortostannan kilgän Böten dönya başqortları qorıltayı räiseneñ urınbasarı Gölfinä Yulamanova citkerde. Qotlaw adresların Ölkäneñ qanunnar cıyılışınnan, Ölkäneñ xalıqlar duslığı yortınnan da tapşırdılar.
Oyıştıruçılar milli xäräkättä aktiv eşläwçelärneñ bersen dä onıtıp qaldırmasqa tırışqannar. Mädäni oyışmada ayıruça tırışıp eşläwçe iptäşlärgä Ölkä başqort qoroltae isemennän yäki Başqort xalıq üzäge isemennän milli mädäniätne üsterüdäge fidaqär xezmätläre xaqında maqtawlı süzlär äytelde, alarnıñ millät aldındağı olı xezmätlären isäpkä alıp, başqort xalqınıñ telen, mädäniäten saqlap qaluda başqarğan eşläre öçen ixtiramnamä yäki räxmät xatları tapşırıldı.
Millätneñ böyeklege xalıq isäbe belän tügel, anıñ kürenekle şäxesläre belän bilgelänä, dilär. Çiläbe başqortlarınıñ andıy şäxesläre bar. Ölkä başqortlarınıñ qorıltay räise Marsel' Yusupov Çiläbe ölkäsendä milli köräşne üsterü buyınça ayıruça küp köç salğan, Räsäydä milli köräş buyınça berençe çempion häm ber tarqır da ciñelmägän, ä gel ciñü yawlağan, Räsäydä dzyudo sportına nigez saluçı häm dzyudo buysınsa Räsäy çempionı häm başqortlardan berençe Çiläbe şähäreneñ maqtawlı grajdaninı, böyek, legendar batır Xaris Yusupovqa Gubernator Petr Suminnıñ Çiläbe ölkäse aldındağı xezmätläre öçen “Znak otliçiä” medale belän büläkläw qararın citkerde. Ul ber tuğan enese - Moris Yusupovnı ätiseneñ eşen däwam itterüen, ölkädä milli köräş federatsiäneñ citäkçese buluın da belderde.
Tağın da quanıçlı xäbär, ölkä qorıltayınıñ utırışında başqort xalqınıñ Räsäygä quşıluına 450 yıl uñayınnan Çiläbedä Salawat Yulaevqa häykäl tözergä qarar çığaruların häm şähär xakimiätennän urın sorap, kileşülären dä xäbär itte. Äytep ütim, Çiläbe şähäreneñ yaña rayonında ber zur uram Salawat Yulaev isemen yörtä.Qısqası, bu bäyrämdä milli mädäniätne üsterüdä 15 yılda eşlägän eşlärgä yomğaq yasaldı, kiläçäkkä plannar bilgelände.
Başqort xalıq üzägeneñ aqsaqalları Ural Safiullin, Xaris Yusupovlarnıñ eşlären alarnıñ malayları layıqlı däwam itälär. Timur Safiullin Başqort yäşlär berläşmäsen, bertuğannar Marsel' Yusupov Ölkä başqortları qorıltayın, Moris Yusupov ölkädä Milli köräş federatsiäsen citäkli. Çiläbedä soñğı yıllarda milli xäräkätkä şundıy energiäle yäş köçlärneñ östälüe bik tä quanıçlı, dimäk başqort milli ictimaği oyışmalar üsä, nığına, yaña uñışlarğa ölgäşä.
Luiza Zaqircan, Çiläbe


text:
Dönya Sälämätlek Oyışması, Qıtay üpkä yalqınsınuınıñ yaña töre, SARS virusı turındağı yäşren mäğlümätne xärbi xastaxanälärdä saqlıy, dip belderde. Moña qadär virusnı yoqtırğanı turında xäbär itelmägän oçraqlar xärbi gospitallärdä tabılğan. Qıtay räsmiläre dä, ildä pnevmoniäneñ yaña töre belän awıruçılar turında, xärbi xastaxanälärdän qala, böten mäğlümatne birüläre turında beldergän ide. Qıtayda SARS virusınnan 65 keşe ülgän, alarnıñ 40ğı-Pekinda.
Dönya Sälämätlek Oyışmasınıñ yoğışlı awrular belgeçe Alan Schnur, 12 million xalqı bulğan Qıtay başqalasında SARS virusın yoqtıru qurqınıç zur tügel, dip belderde. Bügen Hong Kong räsmiläre, bu çirdän tağın 5 keşe ülde, dip xäbär itte. Hong Kongta SARS virusı kimendä 62 keşeneñ ğömeren özde. Singapurda bügen SARS çirennän 13nçe keşe ülde.


text:
Paqstan Oppozitsiä wäkilläre bügen, Prezident Pärwäz Möşärräfneñ, 8 yıllıq Prezidentlek waqıtın tağın 5 yılğa ozınaytuına qarşı çaralar xaqında söyläşü öçen bergä cıyıla. Xaqimiätneñ Müşärräfneñ kiläse ayda bulaçaq saylawlarda yaña 5 yıllıq möddätkä saylana alanaçağın belderüenäñ soñ,
Demokrat xäräqätendäge barlıq firqalar, bergä cıyılırğa buldı. Cämağati İslam partianıñ qanun çığaruçısı, Mian Mohammad Aslam bu stratägiä qararı, Paqstannı Demokratiä yulına bastıru maqsatında bulaçaq dip belderde.


text:
Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov Libannıñ könyağında älegä qädär Rusiä häm Bäysez Däwlätlär Berdämlege watandaşları bar, dip belderde.
Lavrov äytüençä, Rusiä wäkilläre, keşelärne imin kileş niçek Süriägä kiterü turında, İzrail yağı belän kiñäşä. Süriädän alarnı Ğädättän tış xällär ministrlığı oçqıçı alıp kitergä mömkin.
Libannan häm Fälästin avtonomiäsennän Rusiäneñ häm BDB illäreneñ 1900-lap watandaşı çığarılğan.
Düşämbe Libannan diñgez yulı belän Törkiägä Awstralia, Kanada, Şvetsianeñ 1800 watandaşı kilgän. Distälärçä meñ çit il keşese soñğı könnärdä Libannan Qıbrızğa küçerelgän.


text:
İsrailli nükleer silah kullanımını destekliyor
Pazartesi günü açıklanan Kanada merkezli bir araştırmaya göre, İsraillilerin % 72’si özel koşullarda nükleer silah kullanımını destekliyor.
/ ço kdeliler / çok makar / öç al . öç al öç al öçal öçal öçal öçalöçal öçal öç al öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçalö çal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçalöll öç al öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öçal öngör delirt. delirirm . delirirm .delirirm .delirirm delirirm .delirirm .delirirm .deliririm. kel alak . kerhane çöl . öç al şike ver. delirtiriz .delirtirim .deriniz deriniz derim. dellenme. kel alalk . kalın bağırsak . dellenme . kel alalka . kalın baüğ. şol şok . kol . lokk
(Haaretz, 1 Ekim 2007, Survey:72 percent of Israelis support using nuclear weapons)
Ordu Radyosu’na göre, Kanada enstitüsünün stratejik çalışmalar anketinde İsrailli katılımcılar, altı ülke arasında en az oranla dünyadaki nükleer silahlarının imhası konusuna destek verdi.
Anket yorumcuları İsraillilerin yanıtlarının, kamunun İran tehdidine karşı ulusal savunma mekanizmasını öncelikli olarak algıladığını gösterdiğini söylüyor.
Nükleer silah kullanımını destekleyen İsrailli katılımcıların yarısı bunun bir savaşı engelleyeceğini düşünüyor. Diğer yarısı ise ancak savaş sırasında nükleer silah kullanımını destekliyor.
Anket aynı zamanda İsraillilerin %75’inin, eğer “İsrail’in nükleer silaha sahip olduğunu bilirlerse kendilerini daha güvende hissedeceklerini” gösterdi. İsrail, kendisinin nükleer silaha sahip olduğu konusundaki dedikodulara karşın bu konuda resmi bir sır perdesi politikası izlemeyi sürdürüyor.
ekopolitik


text:
Java (programmalastırıw tili)
Java bul Sun Microsystems kompaniyası ta'repinen jaratılg'an programmalastırıw tili bolıp, Sun Microsystemtin' Java platformasının' baslı komponenti iretinde 1995 jılı shıg'arılg'an. Bul til ko'pshilik sintaksisin C ha'm C++ tillerinen alg'an, biraq olarg'a salıstırg'anda a'piwayı obekt modeline iye. Java bag'darlamaları a'dette baytkodqa kompilyatsiya qılınadı, keyinshelik onı Java virtual mashinasına (JVM) iye bolg'an qa'legen kompyuter platformasında isletiw mu'mkin.


text:
Alar pänceşämbe-comğa könne Kopenhagenda ütäçäk Sammitqa qädär berlekkä qabul itü söyläşülären mömkin qädär axırına yaqınaytırğa tırışa.
Namzätlärneñ kübese Daniä täqdim itkän kompromissqa rizalaşırğa äzer buluın beldersä dä, Iñ töp namzät bulğan Pol’şa qarşı toruın däwam itä.
Pol’şa tışqı eşlär ministrı Vlodimierj Çimojeviç Pol’şa qayber mäs’älälärdä çigensä dä ğömümän alğanda awıl xucalığı kuotaların häm finans şartların yaxşırtuğa ömetlänä dide.
Çexiä belän Macarstan isä Yewropa Berlegeneñ awıl xucalığı subsidiäläre turında beraz yaxşırtılğan täqdimnären qabul itte.
Slovakiä belän Baltıyq däwlätläre dä kopenhagenda qaralaçaq qayber möhim finans mäs’älälärennän qala barlıq mäs’ällär turında kileşügä yaqınlaştı.


text:
Muromsevo tatarlarınıñ mädäni häm dini xaläte
Omski ölkäseneñ könçığışında urnaşqan Muromsevo rayonındağı tatar awılları turında süzebezne bügenge xäbärebezdä dä däwam itäbez. Ölkäneñ küpçelek awıllarındağı kebek, kolxoz, sovxozlar tarqalğannan soñ bu rayondağı awıllarda da xalıq eşsez qalğan. Küplär eş ezläp ölkä, rayon üzäklärenä, başqa şähärlärgä küçep kitkännär. Näticädä küp kenä awıllar tarqalıp, yuqqa çıqqan. Şulay, soñğı 30 yıl eçendä rayonda bulğan 126 awılnıñ 55e genä torıp qalğan. Şunsı iğtibarğa layıq, tatar awılları yuğalmağan, keçeräyep qalsalar da, bügenge köndä dä isännär. Xalıq bu awıllarda yaña şartlarğa caylaşıp, üz köçe belän kön kürergä öyrängän, mal-tuar asrap, qoş-qort ürçetep, bäräñge utırtıp, üz xucalıqları belän kön kürä, häm äytergä kiräk, nindi dä bulsa texnikası, yäisä ciñel maşinası bulmağan ğailä siräk. Şunsı da küñelgä yatışlı, xämer belän mawığuçılar küp tügel tatar awıllarında. Härxäldä, anda bulğan waqıtta miña iserep yörüçelärne oçratırğa turı kilmäde. Minem äñgämädäşlärem dä, “Andıylar bezdä az, härkem dönya kötärgä tırışa, yort-cir citkerä, bala-çağa üsterä,- dip awıldaşların maqtap söylädelär.
İnsässtä yäşäwçe Bädretdin abıy Raxmatullinnıñ ğailäse turında ayırım äytep ütäsem kilä.Tormış iptäşe Flera apa belän alar 40 yıl bergä ğömer kiçergännär, öç bala tärbiäläp üstergännär, barsına da yuğarı belem birgännär. Alar awılnıñ xörmätle keşeläre, ber-berseneñ tayanıçı da, ışanıçı da. Şiğri canlı Flera apa irenä bulğan xislären xätta rifmağa da salğan.
Bäyrämnärdä Flera apa awıldaşların yaña şiğerläre belän söyendersä, Bädretdin abıy alarğa ğarmun moñnarı häm cırlar büläk itä.
Rayondağı öç tatar awılınıñ bersendä - İnsässtä genä daimi eşläp toruçı klub bar. Döres, Guzenevo belän Çurtanlı bötenläy ük klubsız tügellär. Ämma, Çurtanlı awılındağı salqın stenaları belän yağılmağan miçennän başqa bernärsäse dä bulmağan yortnı klub dip äytergä tel barmıy. Ä Guzenevoda isä klub rolen mäktäp üti. Älbättä, Klublarda mädäniät eşläre dä törleçä. Awıllarda qayber bäyräm çaraları oyıştırılsa da, awıl xalqı häm balalar belän daimi eş İnsäss klubında ğına bara.
Muromsevo rayonınıñ tatar awıllarındağı dini wäzğiät turında da berniçä süz äytergä kiräk. Rayonnıñ ike awılında - Ğuzenevo belän Çurtanlıda mäçetlär eşli. Ämma şunsı ayanıç, seber yağındağı küp kenä awıllardağı kebek, mäçet işekläre asılda zur bäyräm könnärendä genä açıla. Mäçetlärdä maxsus belemle mullalar da yuq. Şulay da xalıq cayın tabarğa tırışa. Mäsälän, zur bäyrämnärdä Çurtanlığa mullanı rayon üzägennän alıp kilälär. Guzenevoda isä mulla wazifasın doğa uqi belgän ber awıl keşese başqara. İnsässta da , mäçetläre bulmasa da, xalıq dinne onıtmağan, buldırğança din qanunnarın ütäp yäşi.
Menä şundıy söyeneçlär, köyeneçlär, mäşäqätlär belän yäşilär Muromsevo rayonındağı millättäşlärebez. Uzğan çığışlarıbızda söyläp ütkänebezçä, törle säbäplär arqasında ozaq yıllar tatar dönyasınnan çittä qalıp barğan xalıq, milli añın yuğaltmağan. “Umırzaya” sänğätkärläre belän oçraşqannan soñ, küplär nindider üzgäreş kiçerdelär kebek. Ällä küñel türlärendä saqlanğan milli xisläre taşıp çıqtımı, ällä can tartu, ällä qan tartu buldımı, oçraşu ike yaq öçen dä can cılıtqıç ber waqiğa äylände kebek.
Rozaliä Sayganova, Omski


text: Qabul. NATOnıñ yuğarı xärbi başlığı, amerikan generalı James Jones, Äfğanstandağı totrıqlılıq köçlären başqala Qabuldan çittä urnaştıru mäs'äläse haman da problema bulıp qala birä dip belderde. Anıñ süzlärenä qarağanda, NATO köçlären ilneñ başqa töbäklärenä urnaştıru aldınnan alarnıñ iminlegen tä'min itü çaraların häm cirle xalıq belän aralaşu yulların bilgelärgä kiräk bulaçaq. Şuşı belderüwen yasar aldınnan general Jones Äfğanstannıñ tönyağındağı Qondız şähärenä barıp qaytqan ide, ütkän atnada anda berençe german ğäskäriläre kilä başladı. Ul arada könyaqtağı Zabul wilayätendä "Taliban" suğışçıları uzğan töndä 4 xökümät xezmätkären urlağan dip xäbär itelä. Helmand wilayätendä isä "Taliban" köçläre belän bäreleştä ber amerikan ğäskärie hälak bulğan. Şul uq bäreleştä ikençe ber amerikan cäräxätlär alğan.


text:
BMO häm keşe xoquqların saqlaw: säyäsätme, ällä xoquqmı ciñär?
Qorban bäyrämennän tış ğinwarnıñ 10-ında Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ berençe Ğomum Mäclese cıyıluğa 60 yıl tulu da bilgelänä, xörmätle tıñlawçılar. Ul çaqta da şuşı olı cıyınnıñ kön tärtibendä solıx, iminlek, keşe xoquqları kebek möhim mäs''älälär torğan ide. Ämma xäzer Ğomum Mäclesneñ elekke yıllardağı tösle keşe xoquqların saqlawnı garantiäli aluına şiklär torğan sayın arta bara.
Bu ölkädäge eşen alıp baru öçen Mäcles üz äğzalarınnan torğan maxsus xäyätne - Keşe xoquqları komissiäsen saylıy. Çärşämbe könne anıñ yaña sostavın bilgeliäçäk söyläşülär başlana. Moña qädär anda 53 il wäkile bar ide, häm şuşı komissiä keşe xoquqları problemaların tikşergän iñ yuğarı xäyät bulıp tordı. Läkin xäzer inde anda da ğadellek, tigezlek, xoquq prinsipları tügel, ä säyäsät östenlek itä sıman - Qıtay, Sudan kebek illär üz xökümätläreneñ ğämällären qaplaw öçen komissiä eşenä törleçä kirtä qora. Berläşkän Millätlärneñ summitında oyışmanıñ general'' sekretare Kofi Annan dönya illäre citäkçelären komissiä eşen canlandıru wäğdälären ütäwgä öndägän ide:
"Sez keşe xoquqları komissarınıñ büdjetın ikelätä arttıru belän kileşersez, sez şulay uq keşe xoquqları komissiäseneñ citeşsezleklären yaña ber şura qoru aşa tözätü belän dä kileşersez, anıñ detalläre 60-nçı Ğomum Mäcles barışında bilgele bulır", digän ömet beldergän ide Kofi Annan, Berläşkän Millätlärneñ general'' sekretare.
Keşe xoquqları komissiäse urınına yaña ber şura tözü inde xäl itelsä dä, kileşüçänlek şunıñ belän betä diärgä bula. Könbatıştağı demokratik illärdän torğan ber törkem yaña şurağa, keşe xoquqların bozuı belän yamanatı taralğan illärne saylatmasqa tırışa. Monıñ öçen alar, yaña äğzalar Mäclestä tawışlarnıñ öçtän ike öleşen qazanu belän genä saylana ala digän şartnı kertmäkçe.
Belarus, Kuba häm Zimbabve kebek, üzlärendäge zalim xakimiate belän tanılğan däwlätlär isä andıy yaña taläplärne kire qağa. Ğomum Mäclesneñ bu ölkädä ni däräcädä alğa kitäçägen farazlap bulmıy. Quşma Ştatlarda urnaşqan häm Berläşkän Millätlärneñ keşe xoquqları ölkäsendäge eşen kamilläşterüne alğa sörgän Demokratiä berläşmäse proyektın citäkläwçe Ted Piccone:
"Yaman illärne komissiädän çığarunı, ä yaxşıların alunı garantiälägän näticägä älegä berkem dä kilä almadı. Bez Berläşkän Millätlärdä urnaşqan şul tärtipkä, eşlärneñ älegä qädär niçek alıp barıluına qarşı köräşergä tieşbez", di BMOnıñ keşe xoquqların yaqlaw ölkäsendäge eşen yaxşırtunı telägän Ted Piccone.
Yaña şura turında çärşämbedä başlanaçaq söyläşülär öçen bik az waqıt qaralğan, Berläşkän Millätlärneñ räsmiläre alarnıñ inde mart ayına qädär ük, xäzerge komissiäneñ çirattağı utırışına tögällänüen teli.
Kärim Kamal


text:
26 iyün – narkotiklarğa qarşı köräş köne
Narkomaniä belän menä inde 100 yıldan artıq köräşälär. Läkin äle haman da xäl yaxşıru yağına barmıy. Bügen dönyada 250 million keşe narkotik qullana. Sişämbe Tatarstan ministrlar kabinetında uzğan utırışta, narkotiklarğa qarşı köräşüçelär yänä ber bu afät turında iskä töşerdelär. 27 iyün Rusiädä yäşlär köne, şul uñayda monda bigräk tä, yäşlär häm narkotiklar mä’säläse qaraldı. Narkotiklar qulanuçılanıñ kübese 14 - 17 yäşlek yäşüsmerlär. Läkin Respublika narkologiä dispanserı baş tabibı Fättaxov Färit äfände äytüençä soñğı yıllarda kübräk olıraq yäştäge keşelär narkotiklarğa tartıla başlağan.
Soñğı yıllarda 14 – 20 yäşlek iärneñ narkotik qullanuları äzäyde, 20-30 yäşleklärneñ qullanu däräcäläre şulay uq qaldı, läkin şunsı borçıy, 30 – 40 yäşleklärneñ narkotik qullanu oçraqları arttı. Sälämätlek ministrlığı tarafınnan bıyıl bu ölkägä 117 million sum bülep birelde. Här awırunı däwalar öçen yılğa yaqınça 45 meñ sum kitä. Şuña kürä yäşlärne däwalaw däräcäsenä xätle citkermäs öçen, bez härdaim profilaktik çaralar alıp barabız.Tatarstan dispanserlarında bügenge köndä 8 meñnän artıq keşe terkälgän. Respublikada narkotiklar kiñ taralğan üzäklärdän Bögelmä, Çallı, Älmät, Qazan şähärläre sanala. Matbuğat oçraşuı barışında, bu şähärlär belän elemtä urnaştırılğan ide. Bu cıyılışta küp kenä belgeçlär tarafınnan Bögelmä nıq tänqitlänsä dä, Bögelmädä narkotiklar belän köräşüçelär üz çiratında monı inqar ittelär.
Rusiägä isä bügen, narkotik Tadcikstan, Uzbekstan, Qırğızstan, Törkmşänstan, Qazaxstan illärennän kertelä. Ämma çittän kergän narkotik belän berrättän, biredä süz şulay uq ximik yul belän citeşterelgän sintetik narkotik turında da süz bardı. Bu xaqta Federal iminlek xezmäte xezmätkäre Nazarov Oleg äfände söyli.
Ximik yuğarı uqu yortları yäş belgeçläre narkotik uylap çığaru oçraqları, bezneñ taraftan küp tapqır açıqlandı. Bügen dä bu eş belän şoğıllänüçelär yuq tügel. Alarnıñ isemnären monda äytep tormıybız. Läkin alar şulay uq cawaplılıqqa tartıla.
Bügenge köndä narkotiklar belän köräşer öçen şartlar tudırılğanmı, närsä citmi digzän sorawğa Tatarstan buyınça Narkotiklar belän köräşü idäräse citäkçese İlgiz Minnulin bolay dip cawap birde.
AUDİO
Bügen köräşer öçen barlıq şartlar da tudırılğan. Kadrlar citä, meditsina cihazları yaxşı, säyäsi yassılıqta, xoqümät tarafınnan şulay uq yärdämne toyabız. Minemçä narkomaniä taraluınıñ säbäbe şunda ki, ul äle üzeneñ axırğı noqtasına barıp citmägän. Bez monı kötep torırğa tieşbez, şunnan soñ ul üze betä başlayaçaq. Ä älegä bezneñ töp maqsat narkomaniäne cäyeldermäw.Tatarstannıñ yäşlär eşläre, sport häm turizm ministrı urınbasarı Kondrat'yev Andrey äfände isä, narkomaniä häm yäşlär mä’säläsenä qağılıp mondıy fiker belderde.
Elek narkomaniä belän awıruçılarnıñ 80 % yäşlär ide. Xäzer bu kürsätkeç 50%qa qaldı, Älbättä bu ber yaqtan şatlıqlı xäbär. Läkin şulay da anıñ 50ce dä bezneñ öçen bik küp. Bügen yäşlärne narkotiklardan yırağraq totu, alarnıñ buş waqıtların cälep itü buyınça bezneñ ministrlıq tarafınnan küp kenä eşlär başqarıla. 27 iyün bulaçaq yäşlär könendä uzdırılaçaq bäyrämnärneñ kübese dä näqmenä bu afätkä qarşı toru maqsatınnan eşlängän.
Monnan tış Kondrat'yev äfände yaqın arada, Tatarstannıñ küp kenä tönge klublarında tikşerü uzdırılaçaq dip belderde.
Şulay itep, Tatarstanda narkotiklar belän köräşüçelär, afät belän köräş könne, çirattağı utırış uzdırıp, bu problema tağın ber qat iskä töşerdelär.
Ğädel Galämetdin


text:
“Yoldızlıq”nıqnıñ İğänäçelär şurasınıñ berençe utırışın respublikanıñ mädäniät ministrı Zilä Wälieva alıp bardı. Cıyılıp söyläşügä jurnalistlar, festival'ne oyıştıruda qatnaşuçılar, matdi yärdäm kürsätüçelär häm başqa “Yoldızlıq” belän yanuçılar cıyılğan ide. Ğädättägeçä utırış rus telendä uzdı. Mädäniät ministrı söylägänçä, İğänäçelär şurasınıñ eşçänlege sälätle, biyuçe - cırçı balalarğa, festival'dä qatnaşuçılarğa yärdäm itü. Yäş yeget-qızlarnıñ estrada eşçänlekläre däräcäsen üsterergä etärgeç birü. Bu “Yoldızlıq” şurasına xakimiättä eşläwçelär, Tatarstannıñ ictimaği palata wäkilläre, oyışma citäkçeläre, sänğät ähelläre, eşmäkärlär, küp kenä massaküläm mäğlümat çaraları kerä. Alarğa festival'ne oyıştıruçılar zur ömetlär bağlıy. Älege iğänäçelär şurası kiläçäktä üzenä tağın da kübräk ictimaği oyışmalarnı, şirkätlärne tartırğa niätli. Çönki “Yoldızlıq”ta qatnaşuçılarnıñ sanı da xäyran ğına artqan, 2001 yılda 4500 qatnaşuçı bulsa, bıyıl isä anda qatnaşçılar 70 meñ bulğan. Alarğa törle yaqlap yärdäm, xästär kiräk. Ä anıñ öçen sponsorlar niqädär kübräk bulsa şulqädär yaxşı di oyıştıruçılar.
Monda tatar balalarımı ällä başqa millät balaları biep cırlıymı soñ digän sorawğa häm ğomumän “Yoldızlıq” xaqında festival'dä 2 yıl jyuri äğzası bulğan Tatarstannıñ xalıq artistı Zilä Sönğatullina söyli:
- Bu böten millätlärneñ duslıq festivale. Monda tatar, rus başqa millät dip ayırıp qaraw yaramas. Repertuar mä’säläsendä dä şulay, sez bu teldä, sin bu teldä cırla digän närsä yuq. İñ möhime üzeneñ talantın kürsätä alsın. Annarı menä bu iğänäçelär şurası bik kiräkle äyber bulır dip uylıym. Çönki şul uq cır-biyu törkemnäreneñ säxnädä totışların, niçek biergä kiräklekne kürsätüçe uqıtuçılarnı da cälep itep bulmas mikän digän uy da bar.
Prezident qararı belän oyışqan festival'neñ problemaların, “Yoldızlıq” proektı avtorı Dmitriy Tumanov äytergä qıyınsınıp qına citkerde. Alar isä, festival'dä qatnaşırğa teläwçelärgä Qazanda uqıtuçılar belän tä'min itelgän üzäk bulmaw. Yıraq töbäk, rayonnardağı balalarnı alıp kilü, yäşätü-yörtü yağınıñ yomşaqlığı. Apparatura bulmaw, Festival'ne arendağa alınğan apparatura belän ütkärü kebek kitekleklärne “Yoldızlıq”nıñ iğänäçelär şurasına beteräse qala.
Röstäm İsxaqi


text:
Qazanda Tuqaynıñ şäxsi äyberläre kürsätelde
Tuqay muzeyı mödire Rämis Äymät äytüençä, Tuqaynıñ şäxsi äyberlären kürsätügä bağışlanğan “Töp nösxä köne” matur ğädätkä äylänäçäk. Berençe çara uzğan yıl aprel' ayında Tuqaynıñ tuuına 120 yıl tuluğa bağışlanğan bulğan. Berniçä säğätkä genä bulsa da, Tuqaynıñ Milli muzeyda saqlanuçı qara sawıtı, Tel, ädäbiät häm sänğät institutında saqlanuçı xatları, foto surätläreneñ originalları, muzeynıñ üzendäge qara bärxet tübätäye, käläm sawıtı, kömeş ciñ qaptırmaları, apası Ğazizägä satıp alğan şkatulkası häm yul kärzine ber urında oçraşa.
Гaбдyллa Tuqaynıñ üzeneñ yäşägän yortı da bulmağan. Ul Klyaçkin xastaxanäsenä dä “Amur”kunakxanäsennän kerä häm anıñ şäxsi äyberläre küp saqlanmağan. Bezneñ muzeyda barı tik 5 şäxsi äybere saqlana. Şularnıñ berse yul kärzine. Älege yul kärzinen kütärep, aña Lermontov, Puşkin kitapların salıp Cayıqtan Qazanğa kilä. Ğömereneñ soñğı könnärenä qädär barlıq säyäxätlärendä ul anıñ yuldaşçısı bula.
di Rämis Äymät. Anıñ äytüençä, “Töp nösxä köne”ndä kürsätelgän qara sawıtın Tuqayğa Peterbur uquçıları büläk itkän bulğan. Bu qara sawıtı ikençe başqalanıñ 200 yıllığı uñayınnan eşlängän.
Uzğan yıl, Tuqaynıñ berençe tapqır şäxsi äyberlären kürsätü könendä, bıyılğı kebek Fatix Ämirxanğa, Äxmätgäräy Xäsänigä, Säğit Sünçäläygä, Säğit Rämievkä, apası Ğäzizägä yazğan xatları da täqdim itelgän bulğan. Alarnıñ küçermälären Tuqay muzeyı üzenä dä yasatıp alğan. Bu xatlarda di, muzey mödire, Tuqaynıñ şäxesen aça torğan yullar şaqtyi. Säğit Rämievkä yazğan xatında mondıy yullar bar. “Qazanğa kilgäç, törle näserlär miña kilep, Tuqay üzeñneñ şiğerläreñne fälän xaqqa ğına satqansıñ, fälän xaqqa satasıñ qalğan. Ul şiğerläreñne bezgä bir. Kitabıñnı bez näşer itäbez. Bez siña kiläçäk wäğdä itäbez. Tuqay äytä alarğa. “Nişlim min alarnıñ kiläçäkläre belän. Miña bügengen qäderle. Minem ber minutım bötendönya bäxäsenä tora”,- di.
Ğalimcan İbrahimov isemendäge tel, ädäbiät häm sänğät institutınıñ ölkän fänni xezmätkäre, filologiä fännäre doktorı Marsel' Äxmätcanov belän fotosürätlärne qarıybız. Monda Ğabdulla Tuqay, İbrahim Ämirxan, Fatıyx Ämirxan, Käbir Bäker. Bu 1907 nçe yıldağı foto. Alar Qazanda “Älislax” redaksiäsendä töşkän bulğannar. Menä ul yort muzeyğa qarşı ğına ide. Anı sütep taşladılar inde. -Yılğa ber tapqır ğına bulsa da xalıqqa täqdim itü zur äyberder… -Bezne berqädär borçıy. Tege gel yörtü tawşaldıra dokumentlarnı. Bez bit alarnı mäñgelekkä saqlarğa tieş. Uylıybız inde… Äle tatar xalqı mäñgelek bula alamı?...
Monda Ğabdulla Tuqay, İbrahim Ämirxan, Fatıyx Ämirxan, Käbir Bäker. Bu 1907 nçe yıldağı foto. Alar Qazanda “Älislax” redaksiäsendä töşkän bulğannar. Menä ul yort muzeyğa qarşı ğına ide. Anı sütep taşladılar inde.
-Yılğa ber tapqır ğına bulsa da xalıqqa täqdim itü zur äyberder…
-Bezne berqädär borçıy. Tege gel yörtü tawşaldıra dokumentlarnı. Bez bit alarnı mäñgelekkä saqlarğa tieş. Uylıybız inde… Äle tatar xalqı mäñgelek bula alamı?...Tuqay muzeyı mödire Rämis Äymät äytüençä, töp nösxä könen ütkärüneñ uñay yaqları da bar. Originallarnı xalıq kürä ala. Annan soñ, xalıq iğtibarın cälep itep Tuqaynıñ tağın şäxsi äyberläre tabılmas mikän digän ömetläre dä bar. Bıyılğı çarağa Qazan şähäre mäktäpläreneñ tatar tele häm ädäbiäte uqıtuçıları kilgän ide. Alar üzläre kürgäç, muzeyğa uquçılarnı da alıp kiler digän ışanıç ta tua.


text:
NATO general sekretare George Robertson Alyans äğzaları arasında Ğiraqqa qarşı ixtimal xöcüm mäsäläsendä qarşılıq yuq, qarşılıq barı tik waqıt, bu operatsiäne qayçan başlaw mäsäläsendä, dip äytte. Kiçä Brusseldä ütkän oçraşuda NATO illäre wäkilläre, Quşma Ştatlarğa yärdäm çaraların äzerli başlaw mäsläsendä kileşügä ireşä almadı. Fransiä belän Germaniä xärbi çaralar äzerli başlarğa äle irtä dip belderde. Robertson, Alyans saflarında tarqalış yuq, dide, häm, bulğan qarşılıqlar xäl iteler, digän ömet belderde.
Uzğan atnada Waşington, NATOdan, Ğiraq suğışında nindiräk yärdäm kürsätä alaçağı turında sorağan ide. Kiçä NATOnıñ möhim äğzaları bulğan Fransiä häm Germaniä, Ğiraqtağı suğış xata bulaçaq, anı buldırmas öçen bar närsäne eşlärgä kiräk dip belderde.


text:
Tatarstanda faşizmğa häm antisemitizmğa qarşı köräş köne bilgeläp ütelä
Bügenge köndä faşizm, antisemitizm digän süzlär yış yañğırıy anısı. Faşizmın küpçelek watan suğışı tarixınnan uqıpmı, işetepme belsä dä, antisemitizm digäne soñğı yıllarda ğına kiñ taralış aldı. Bu inde, yähüd xalqın küralmaw, alarğa qarşı törle ğämällär qılunı añlata. Elegräk, balalar arasında, men yevrey kilä, alar qan eçälär digän süzlär belän qurqıtu bar ide. Bu näq menä şul antisemitizm inde. Yäğni yähüdlärne pıçratıp kürsätü. Yarar, monısı ber xäl. Läkin faşizm belän antisemitizm ber-bersenä nıq bäylängän. Faşistik Almaniädä yähüdlärne qıru, yuq itärgä tırışu- faşizmda, antisemitizmda inde. YÄ bulmasa, xäzer Rusiäneñ küp şähärlärendä yähüd sinagogalarına faşist täreläre yasap quyalar, ilneñ bäxetsezlege, xäyerçelegendä yähüd millätennän bulğan baylarnı, bankirlarnı ğäyepläw şulay uq antisemitizm.
9 noyäberdä faşizm belän antisemitizmğa qarşı köräşü köneneñ tarixı da ğibrätle. 1938 yılda faşistik Almaniädä ber yähüdne Pol'şa çigenä ssıylkaga cibärälär. Şunnan, ul üzeneñ ulına, Parijğa, zarlanıp xat yaza. Ulı, xatnı uqığaç, niçaradan biçara bulıp, näfrätlänep, Fransiädäge Almaniä ilçelegenä kilep, ber nimes diplomantın üterä. Hitler xakimiäte moña üç itep, 9 noyäberdän 10 noyäber kiçenä Almaniädäge 267 yähüd ğıybädätxanäsen yuq itä, yähüdlär citäklägän 815 kibet-şirkätlärne yandıra, 20 meñ yähüdne törmägä ozata. Faşizmğa häm antisemitizmğa qarşı köräş şul faciğäle kön uñayınnan bilgeläp ütelä.
Rusiädä bu könne törle cirdä törleçä bilgeläp ütälär. Häm bu bügenge köndä aktual' dä. Çönki, berdäm häm bülenmäs ilebezdä skinxedlıq kebek yaña faşistlar baş qalqıtıp qına qalmıyça, waqıt-waqıt keşe üterülärgä qädär barıp citälär. Küptän tügel genä Tübän Novgorodta milli oyışmalar citäkçeläre Rusiädä faşizm oçraqları turında açınıp söylädelär. Ölkädä skinxed qorbannarı ğına da yılına 60 tan artqan. Bu keşe xoquqlarnı yaqlawçı oyışma mäğlümätläre.
Tatarstan, böten dönyada bilgeläp ütelä torğan bu könnän şulay uq çittä qalmadı. Älbättä, Tübän Novgorod kebek ölkälärdän ayırmalı bularaq, Tatarstanda skinxedlık, faşizm elementları çäçäk atmıy anısı. German Aletkin - Qazandağı Tınıçlıq häm xoquq saqlaw üzäge direktorı söyli
Bez kiçe Qazanda bik küp törle listovkalar tarattıq. Rusiädä törle töbäklärdä törleçä uza bu çara. Qazanda ekstremizm häm skinxedlıq yuq. Desantçılar könendä açıqtan-açıq “Çurkalarnı qıynarğa” digän tawışlar işetelsä dä. Faşizm häm antisemitizmga qarşı böten il belän köräşergä kiräk. Şunsız ciñü bulmıy
Qazanda faşizm häm antisemitizmğa qarşı köräş könen German Aletkin citäkçelegendäge Üzäk Tatar ictimaği üzägendä “Spisok Şindlera” digän fil'm kürsätü belän bilgeläp ütä. Älege fil'm Böyek Watan suğışı yähüdlärne qoru xaqında.
Ni xikmätter, anarxistlar faşizm ideologiäse, köçle däwlät bulğanda çäçäk ata dilär. Ul ğına da tügel, faşizm däwlätneñ yuğarı noqtası ul dilär. Şuña däwlät bulmasqa tieş dip sanıylar.
Anarxistlar xaqlımı, yuqmı, bu fälsäfäçelär eşe. Mäs'älä şunda, här süzdä beraz ğına bulsa da xaqlıq bar dilär. Ä bügen Rusiädä däwlätne nığıtu bara. Nıq, taza däwlättä yäşäw äybät anısı. Tik, tağın anarxistlar süze iskä töşä...
Räfis Cämdixan


text:
Straw: AQŞ İranğa diplomatik çişeleş ezli
Ğiraqtan soñ dönyada kön tärtibebendä bulğan ikençe mäs''älä – İran häm anıñ atom programması. AQŞ däwlät sekretare itep bilgelängän Condoleezza Rice kiçä Waşingtonda Britaniä tışqı eşlär ministrı Jack Straw belän oçraştı. Söyläşülärdän soñ Straw, Quşma Ştatlar, İran häm anıñ atom eşçänlege tiräsendä tuğan kierenkelekne diplomatik yul belän çişergä niätli, dip belderde.
Jurnalistlarğa Straw, AQŞ, İran belän eş itkändä barı tik diplomatik çaralar qullanuğa ışana, dide.
Soñğı waqıtlada Quşma Ştatlarnıñ İranda xärbi çaralar başlaw ixtimalı turında süzlär yörde. Moña amerikan räsmiläreneñ qayber belderüläre, tanılğan tikşerüçe-jurnalist Seymour Hersh''nıñ "New Yorker" jurnalında, Bush administrasiäseneñ İranğa qarşı suğışqa äzerlänüe turında yazğan mäqäläse säbäp bulğan ide.
Prezident George Bush ta, uzğan atnada İrannıñ atom programması belän eş itkändä – "här törle çara qullanu ixtimalı bar", dip beldergän ide. Vise-prezident Dick Cheney, İran, Quşma Ştatlarnıñ "problemalı urınnar isemlegendä" berençe urında tora, disä dä, Tähran mäs''äläsendä Amerika diplomatik xäl itü çaraların ezliäçäk, dip belderde.
Cheney üz çiratında, Tährannan kilgän atom qurqınıçın kimetü eşenä berençe bulıp İzrael totınırğa mömkin, dip kisätte. İran, atom eşçänlegen barı tik tınıç maqsatlarda alıp baruın iqrar itä.
Straw häm Rice oçraşuı aldınnan Britaniä gazetları, Britaniä tışqı eşlär ministrı, ni öçen Tähranğa qarşı höcüm bulmayaçağı turında 200 bitlek xisap äzerlägän, dip yazıp çıqtı.
Yevropa Berlegeneñ 3 ile – Britaniä, Fransiä häm Germaniä, İrannı atom qoralı citeşterüdän vaz kiçergä ügetläw öçen Tähran belän söyläşülär uzdırdı. Straw süzlärenä qarağanda, Waşington bu söyläşülärne xuplıy. Rice bügen Waşintonda Germaniä tışqı eşlär ministrı Joschka Fischer belän oçraşa.
Londondağı Xalıqara Strategik Öyränülär İnstitutı citäkçese Gary Samore süzlärenä qarağanda, Waşington İranğa diplomatik çişeleş ezläsä dä, amerikan räsmiläre Yevropa Berlegeneñ diplomatik tırışlarına şik belän qarıy: "Başqa çaralar üzenä cälep itmi, häm bigräk tä xärbi köç qullanu - mäs''äläne xäl itmiäçäk. AQŞ Yaqın Könçığıştağı suğışqa kerep batqan inde. Ber ük waqıtta Quşma Ştatlar diplomatik çişeleş tabıluğa ışanmıy kebek. Şulay itep AQŞ Yevropa närsä eşli alır ikän dip kötä," di Samore.
İran räsmiläre Waşingtonnıñ soñğı belderülären "psixologik höcüm" dip atadı häm kiräk bulsa üz üzlären yaqlıy alaçaqların belderde.
London institutı citäkçese Samore, Quşma Ştatlar, İrannı xärbi çara belän qurqıtıp maqsatına ireşergä tırışa, dip sanıy: "AQŞ, İranğa xärbi çara belän yanawlar, Tährannıñ 3 Yevropa ile belän diplomatik çişeleş tabuına kiteräçäk, dip ışana. Ber ük waqıtta, diplomatiä barıp çıqmasa, söyläşülär uñışqa ireşmäsä, häm İran atom eşçänlegen däwam itsä, Waşington İrannıñ atom qorılmalarına xärbi höcüm yasaw turında citdi uylana başlayaçaq, dip uylıym, anıñ tiskäre yaqları bulsa da.... "
AQŞ häm İzrael İrannı yäşren töstä atom qoralı citeşterüdä ğayepli. Dick Cheney İrannıñ atom programması citdi dip sanıy.
Alsu Qormaş


text: 450 yıllıqqa 450 başqortto tuqmarğa. Respublika prezidentınıñ tıuğhan Kügärsen rayonında urıś yäştäre başqorttarźı tuqmağan. Ular tuğıź maşinala başqort auıldarına inep, kem osray şunı dömbäślägän. Bıl turala internettağı başqort säxifähe xäbär itä. Tuqmalıusılar arahında Öfölä yäşäüse fän kandidatı la bar. Ul ata–äsähenä qunaqqa qaytqan bulğan. Äle auır xäldä dauaxanala yata. Xoquq haqlau orğandarı başqorttar menän urıśtar huğışıuğa ber nindäy źä añlatmalar birmäne. Ul arala Respublika Başqortostan menän Räsäy berźämlegeneñ 450 yıllığın bayram iteügä äźerlege xaqında xäbär itelde. Respublika etäkseheneñ möhim waqiğa aldınan tulqınlanıuı xaqında bildäle. Ul haqsılar häm yarandarhıź Däülät şurahı ütäsäk urındı tağı la ber qarap sıqqan. Küptär 11-se oktyabrźan huñ respublikala säyäsi köstär nisbäre üźgäreüe ixtimal tigän haq qına küźallauźar yahay. Ämmä respublika prezidentı bıl küźallauźarğa eş meśnän yauap birä. Urındağı kiñ mäğlümat saralarına birgän äñgämähendä Mortaza Räximov däülät şurahı ultırışınan huñ Respublika şurahına etdi äźerläneü käräklegen belderźe. Ul noyabr aźaqtarında ütäsäk. Dekabrźä haylauźar. Yäğni, Mortaza Räximov üźeneñ barlıq eştäre menän säyäsmändärźe tağı la ber tapqır uylanırğa, hağayırğa mäjbür itä. Başqortostan menän Räsäy berźämlegen bayram iteü ildäge möhim säyäsi waqiğa menän tap kilde. Haylauźar. ,,Boyondoroqhoź sotsioloğik häm marketing tikşereneüźäre üźäge,, tağı la ber sotsiloğik tikşereüźär ütkärgän. Unda 3 meñ respondentqa ,,Ägär haylauźar irtägä üthä, qayhı partiya ösön tauış birer inegeź?,, tigän horau birelgän. Tikşereü yomğaqtarı buyınsa säyäsi firqälär reytinğı töźölgän. Şulay itep, respondenttarźıñ 60 protsentı ,,Berźäm Räsäy,, 10 yarım protsentı ,,Ğäźel Räsäy,, 7 protsenttan aşıuı Räsäy kommunistar partiyahı, 4 protsent samahı LDPR, 0 dä 8 protsentı SPS, 0 dä 7 protsentı ,,Yabloko,, 0 dä 6 protsentı Agrar partiya, 0 dä 5 protsentı Räsäy patriottarı ösön tauış birergä niätläy. Älegä nindäy partiya ösön tauış birergä uylamağandar źa şaqtay. 16 protsent samahı.


text:
Mal burzarı aza, militsiä büläk kötä
Yıl aźağında Yılayır, Baymaq häm Xäybulla rayondarında xalıqtıñ baytaq malı yuğalğaynı. Yılayır militsiyahı ularźı totqan. Burźar urlanğan mal iten Mağnit häm Siläbelä hatqan. Xoquq haqlausılar bıl 3 keşegä qarata enäyät eşe asqan. Burźarźıñ 12 yılqı malın, 38 baş hıyır urlauı asıqlanğan. 11 hıyırźı xujalarına qaytarıp bireügä ölgäşelgän. Yılayır militsiyahı xeźmätkärźäre äyteüensä, bıl rayondarźa yuğalğan maldar hanı baytaqqa küberäk. Timäk mal qaraqtarınıñ barlıq enäyättäre lä asıqlanmağan. Mal urlausılarźı totqan xeźmätkärźär büläkkä täqdim iteläsäk tip belderä urındağı matbuğat.


text:
Abdus Salam – ataqlı möselman ğalime
Ataqlı diplomat häm iqtisatçı Yoldız Xäliullinnıñ kitabın täqdim itüdä barlığı 12läp keşe bar ide. Qızıqsınu şul däräcädä buluı monnan kürenä inde. Ä inde älege oçraşuğa kilüçelär Yoldız Xäliullinnıñ qaharmanı, ul başqarğan dahi eşläre belän çın küñeldän tanıştı häm ğorurlk xisläre kiçerde. Çönki anda süz mäşhür möselman ğalime, Nobel premiäse lawreatı Abdus Salam xaqında bardı. Ataqlı fizik, London universitetı professorı atom töş kisäkçäläreneñ üzara bäyläneş qanunnarın öyränüçe bularaq dönya fänenä bilgele. Abdus Salam İtaliädäge teoretik fizika Xalıqara fänni üzägeneñ oyıştırıp, anı 30 yıl citäklägän keşe. Bügen älege fänni üzäk Abdus Salam isemen yörtä häm anıñ aşa dönyanıñ 100läp ilennän 100 meñ yäş ğalim ütkän.
Diplomat Yoldız Xäliullin ğalimneñ biografiäsen häm fänni mirasın bik tiränten öyränep, kitap çığarğan. Ul Salamnıñ Angliä häm Paqıstanda yäşäwçe yaqın tuğannarın taba alğan, İtaliäneñ Triest şähärendä urnaşqan Xalıqara fänni üzäktä dä bulğan. İndiäneñ Djang şähäre yanındağı ber awılda tuğan möselman ğalimeneñ dön''yaküläm tanıluğa niçek ireşü turında qızıqsındılar kitapnı täqdim itüdä qatnaşuçılar. Bu xaqta avtor Yoldız Xäliullin bolay dide:
Salam möselman ğailäsendä, möselman tärbiäse alıp üskän keşe. Anıñ ğileme, böten tormışı nigezendä Qor''än yata. Ul şundıy imandar keşe bulğan. Üze ğalim bulğan, üze fänni etärgän häm üze fänne etärergä böten dönyanı çaqırğan.Yoldız Xäliullinnıñ kitabı turında tänqitçe Mansur Väliev menä närsä söyläde:
Abdus Salam - ataqlı ğalim, Nobel'' premiäse lawreatı, fizikadağı açışları belän ul tanılğan Enşteyn, başqa dahilar belän ber rättän tora. Bezneñ möselman dinendä andıy böeklärgä ireşkän şäxeslär küp tügel. Yoldız Xäliullin ğalim turında bik täfsilläp yazğan. Din häm fizikanıñ totaşıp kitüen bik yaxşılap açqan.
Albina Zäynulla


text:
BMO İminlek Şurasındağı möhim illärneñ iqtibar itmäwe säbäple, Dönya Oyışmasınıñ Gruziä belän Abxaziä arasında tınıçlıq urnaştıru tırışlıqlarında alğa kiteş bulmadı.BMO general sekretarınıñ tınıçlıq urnaştıru mäsäläsendäge yardämçese Azatlıqqa birgän ängämäsendä Gruziäneñ yaña citäkçelege belän Rusiä arasındağı mönäsäbätlärne küzätep baruın belderde. Gruziäneñ waqıtlı prezidentı Burjanadze bugen Mäskäwdä Putin belän oçraştı.
Gruziäneñ waqıtlı citäkçelege belän berençe bulıp oçraşqan xalıqara räsmilärneñ berse BMOnıñ tınıçlıq saqlaw mäsäläsendäge citäkçese Jean Marie Guehenno buldı.BMO distä yıl däwam itkän Gruziä- Abxaz konfliktında xalıqara aradaşçı bulıp torsa da, ul gruziäneñ qayber räsmiläre tarafınnan politik protsessta aqırın xäräkät itä dip tänqitlänä. BMO general sekretarınıñ tınışlıq saqlaw mäsäläsendäge yardämçese Jean Marie Guenhenno äle bu aralarda ğına Azatlıq xabärçesenä birgän ängämäsendä (audio)
Bez älege mizgeldä Gruziäne säyäsi, xalıqara köntätibenä quyu häm İminlek Şurasındağı möhim zur illärneñ xäl çarası tabu öçen tırışuları zarur dip uylıybız. Üzlären Gruziäneñ dustı dip atağan İminlek Şurasındağı ber törkem illär politik söyläşülärne tizlätüdä rol uynıy. Ütkän yılda törkem Britaniä, AQŞ häm Rusiädän yuğarı däräcädäge wäkillärneñ Jenevağa kilüenä ireşte.Alar Gruziä belän Abxaziä arasında ışanıç buldıru öçen praktik çaralar kürü turında kileşte.ŞEWERNADZENEÑ bärep töşerelüe belän tämamlanğan tınıçsızlıqlar säbäple duslarnıñ bu ayda bulırğa tieşle oçraşuı fewralgä küçerelde.Kiläse ayda Gruziädä saylawlar ütkärelep yaña administratsiä bilgelänäçäk.Guehenno Dönya iqtibarın Gruziägä cälep itü bik möhim dip äytep bolay dide(audio)
Minemçä Gruziä berençe çiratta torğan konflikt bulmağanlıqtan zarar kürä. Min xalıqara cämäğätçelekneñ iqtibarnıñ artuı belän Gruziä mäsälsäendä progress mömkinçelegeneñ üsüenä ışanam.
İminlek Şurası Abxaziäne Gruziäneñ ber öleşe bulıp qalırğa çaqırğan plannı yaqlıy.Abxaz separatist citäkçeläre moña qarşı häm plannı tikşerüne kire qağa.Ämma alar ike tarafnıñ mönäsäbätlären yaxşırtu yulların ezlärgä äzer.Duslar törkeme ütkän yılda Gali töbägenä qaytqan gruzinnarnıñ iminlegen tämin itü mäsäläsendä ike yaq belän dä kileşte. BMO şul töbäkkä 20keşelek politisiä törkemeneñ berençelären cibärä başladı. BMO ekspertları tizdän ike yaq arasında iqtisadi mönäsäbätlärne canlandıru öçen kiñäşlär biräçäk. BMO wäkile bu tırışlıqlar söyläşülär östälenä alıp barır dip ömed itä.Tınıçlıq protsesın qatmarlandıruçı faktor bulıp Gruziäneñ Rusiä belän mönäsäbätläre tora.Rusiäneñ çik buylarında tınıçlıq saqlaw ğäskäriläre urnaşqan , ul Abxaziädä bik zur täsirgä iä. Gruziä, Rusiäneñ abxazlarnı säyäxät dokumentları belän tämin itüe häm Soçidän timer yulı bağlanışları buldıruı suverenlekne bozu bulıp tora dip här daim tänqitläp kilä. Mäskäw isä görcilärne, çeçen ğıysyançılarına sıyınu urını birüdä ğäyepläp çıqqan ide.Guehenno qaraşınça ike kürşeneñ kileşüe möhim . Ul Gruziäneñ waqıtlı prezidentı Nino Burjanadze oçraşuıbızda Rusiä belän mönäsbätlärneñ ähämiätenä işarä itkän ide dip söyläde Bakuda Alievnı kümü yolasında V.Putin Burjanadzenı Mäskäwgä däğwät itte. Çärşämbedä Mäskäwdä tışqı eşlär minsitırı İ.İvanov Gruziäle vazyfadaşı Caparidze häm waqıtlı prezident belän oçraşqannan soñ,Gruziä citäkçeläreneñ ike yaqlı mönäsbätlärne külägälägän problemalarnı konstruktiv räweştä söyläşüen xuplap çıqtı.Nino Burjanadzeneñ Putin belän söyläşü köntärtibendä Abxazieädn alıp Acariä könyaq Osetigä qädär törle mäsälälär tora. Burjanadze Mäskäwgä vizitı Gruziäneñ kiläçäk citäkçese belän V.Putin arasında xezmätäşlekkä yul açaçaq uñay atmosfera buldırır dip ömed itä.
färidä xämit,praga