text:
Räşit Minhac: «Baş birmäs, yul quymas xalıq bez. Berdämlek kiräk, berdämlek! - dip laf orsaq ta, ni qızğanıç, cannı ärnetkän mäsälälärne haman da urtağa salıp, kileşü yulların ezli-taba belmibez.» [ Watanım Tatarstan ]  Mirğaziän Yunıs:«Mäskäw tatarlarınıñ kübese urıslaşa bara. Yäş buın 100% diärlek assimilätsiäläşä.» [ BocToчHый эkcпpecc ]
Ölkä milli kitapxanäsendä milli xäräkät, ictimaği oyışma citäkçeläre belän oçraşu küñeldä awır tä’sir qaldırdı. Äytik, ölkä tatar milli-mädäni möxtäriäte häm şähär tatar milli-mädäni möxtäriäte urtaq tel taba almıy. Älege şartlarda Sverdlaw ölkäsendäge Tatarstan respublikasınıñ daimi wäkillege tuplawçı üzäk, kileşterüçe taraf bula alır ide, dip täqdim itte Bötendönya Tatar Kongressı wäkilläre bu uñaydan. Ni qızğanıç, milli mädäni tormışıbızda ğına tügel, din ähelläre arasında da şul çir, şul bülgälänü. Baş birmäs, yul quymas xalıq bez. Berdämlek kiräk, berdämlek! - dip laf orsaq ta, ni qızğanıç, cannı ärnetkän mäsälälärne haman da urtağa salıp, kileşü yulların ezli-taba belmibez...
Berdämlek citmäw mäsäläse Tatarstannıñ üzendä dä bik kisken tora. Bu atnada ЗBeздa ПoBoлжbя gäziteneñ ber bitendä mäxkämä eşeneñ qararı basılıp çıqsa, basmanıñ ikençe bitendä, ike kürenekle ğalimneñ ike külämle mäqäläse dönya kürde. Alarda alar ber bersenä däğwä belderep, tağın ällä niçä keşegä qarata qatği räweştä ğäyepläwlär taşlıy. Şulay itep, Räşit Minhacnıñ “berdämlek citmäw” turındağı süzläre, Qazan cämäğätçelege öçen ayıruça aktual.
Bu atnada Tatarstannıñ ministrlıqları yıllıq utırışların ütkärde. Şuña kürä matbuğat ta, bu atnada, törle xisaplarda bay buldı. İqtisat ministrlığı, fännär akademiäse, mädäniät ministrlığı häm başqa oyışmalar eşlägän eşläre turında xisapların bastırdı. Mäsälän, mädäniät ministrlığı xisabı Mädäni comğa gäzitendä dönya kürde. Ul ministr İldus Tarxanov belän äñgämä räweşendä basılıp çıqtı. Ministr, ütkän yılda bulğan ayanıçlı waqiğalar rätenä Marsel Sälimcanov, Ayaz Ğiläcev, Prazat İsänbät kebek tanılğan şäxeslärne yuğaltunı kertkän. Quanıçlı waqiğalar itep ul Näwrüz teatrlar festivale, Bötendönya tatar kongressı ütüen, Tübän Kama şähäreneñ İdel buyı ölkäläreneñ mädäni başqalası itep tanıluın atıy. Gäzit xäbärçe İldus Tarxanovqa awıl klublarına qağılışlı soraw birä, awılnıñ ruxın niçek qayğırtasız, di. Mädäniät ministrı bolay cawap birä:
Respublikabız mädäniät uçaqları sanı belän Başqortstannan ğına qalışıp, Rusiä külämendä 2nçe urında tora. Şul uq waqıtta bezneñ 1400 awılda kitapxanä, ä 896 awılda, ğomumän, bernindi mädäniät uçağı yuq. Rayonnarda mädäniät uçaqları çeltären urnaştıru häm xezmät kürsätü uzğan ğasırnıñ 80nçe yıllar urtasında xäl itelgän ide. Qızğanıç ki, bazar şartlarına küçkännän soñ rayonnarda mädäniätne üsterügä çığımnar xafalanırlıq däräcädä kimede. 2002 yılda 222 mädäniät yortı häm kitapxanä tözekländerelde. Ul 132 million sumğa töşte. Ämma bügen 920 klubta kiçekmästän remont taläp itelä, şulardan 117 mädäniät yortı häm klub avariä xälendä.
Bu xäldän çığu yulın ministr respublika mädäniäten üsterü programmasın qabul itüdä kürä. Xäbärçeneñ icat berlekläre turındağı sorawğa da mädäniät ministrı cawap birä. “Yazuçılar, rässamnar, kompozitorlar häm başqa icat berlekläre milli ideanı xalıqqa citkerüdä yañaça eşlärgä tieş” - di ul. Bu äñgämä mädäniät ministrlığınıñ yıl yomğaqlarına ğına bağışlanğan bulsa da, monda da, sänğät ähelläre arasındağı berdämsezlek, kileşä almaw mäsäläse kilep basa.
Gäzit şulay uk «Tatarnı moñ yäşätä» digän säxifädä İlham Şakirov isemendäge «Tatar cırı» bäygese xaqında tügäräk östäl söyläşülären urnaştırğan. Mondıy söyläşülär, asılda, xäzerge estradanı zäwıqsızlıqta, Bars-Media kompaniäse ütkärä başlağan «Tatar cırı»nıñ festival dip atalırğa xaqlı bulmawda ğäyepläwgä qaytıp qala. Bu yulı da şulay buldı. Ministr İldus Tarxanov, Däwlät Şurası räise urınbasarı Robert Miñnullin häm tanılğan cırçı İlham Şakirov qatnaşlığında ütkärelgän äñgämädä änä şul fiker qabatlana.
“Bügen tatar estradası bötenläy yuq!” dip aldağı fikerne Venera Gänieva Şähri Qazan gäzitendä däwam itä. Martnıñ berençe könnärendä Venera Ganieva icat yulın başlawğa 20 yıl tulu waqiğasın bilgeläp ütä. Şul yubiley uñayınnan şağir Rämis Äymät tanılğan cırçı belän äñgämä ütkärgän. Venera Ğanieva anda “Azat Abbaşov, Zöläyxa Xismätullina, Venera Şaripova başqaruında operalardan ariälärne işetkäç, yasalma tawış belän cırlıylar, dip radionı yabıp quya idem, ul çaqta añlamıy idem dip”, eçke serlären aça. “Bügen tatar estradası yuq ul” digän bäyäsen dä ul näq şuşı äñgämäsendä birä. FM-radiolarga kilgändä, Venera Ganieva “ber uk cırnı könenä 10-15 tapqır qabatlaw bu bit keşegä psixologik diversiä” digän fiker belderä. Şunısı qızıq, Venera Ganieva icat kiçäsenä kilgän tamaşaçılarnı üzeneñ säxnä külmäkläre cielması belän tanıştıra. Teatrdağı kürgäzmägä anıñ 20 yıl eçendä cielğan säxnä külmäklären kurep bula ikän.
BocToчHый эkcпpecc atnalığı da böten tatarlarnı borçıy torğan problemalarğa iğtibarlı. Gäzitneñ «Tatar ğasırı» säxifäsendä qızıqlı mäqälälär urnaştırılğan. Mäsälän «Kem artınnan kitärgä?» isemle yazmada ütkän ğasırnıñ 20nçı yıllarında Rusiä möselmannarı arasında kisken qarşılıq çığuwı, Rizaetdin Fäxretdinneñ nizaqnı xäl itü öçen Qazanğa kilüe, anıñ Tatar respublikasınıñ xalıq komissarları şurası räise Xaci Ğabidullin belän oçraşuı, anda Ğalimcan İbrahimovnıñ da qatnaşuı turında süz bara. Yazmanı Däwlät İminlege komitetı arxivlarına kerä alğan Rovel Kaşapov äzerlägän. Şuşında uq dönya kürgän Ernest Hemingway äsärenä oxşatıp «Starik i more» dip atalğan äñgämä dä uquçılarğa qızıqlı bulır. Gäzit xäbärçese Arıslan Minwäliev yazuçı Mirğaziän Yunıs belän äñgämä qorğan. Ul anı tatarnıñ berençe dinğezçe-yazuçısı dip atıy. Mirğaziän Yunıs tarix, ädäbiät, fälsäfä turında söylägännän soñ Mäskäw tatarlarınıñ xäzerge xälenä tuqtalıp kitä:
Mäskäw tatarlarınıñ kübese urıslaşa bara. Milli-mädäni avtonomiä bar, läkin anıñ eşe öçen aqça bülep birelmi. Nihayät, Assadullaev yortın qaytardılar. Ärmännär Lazarev yortın inde 1989 yılda uq qullarına töşergän ide inde. Yäş buın 100% diärlek assimilätsiäläşä. Şul uq waqıtta dini tormış ta qaynıy. Xäyer, böten ere eşmäkärlär säyäsät häm milli xäräkättän çittäräk torırğa tırışa. Nijğar tatarları da ayrımraq tora. Millät añğıralanğanda, şulay törkemnärgä bülenü bula axırısı.
Şulay itep, berdämlek mäsäläse küpçelek yazmalarda qızıl cep bulıp bara, mäqälälär tarqawlıqnıñ, añğıralanunıñ millätneñ iñ aktual problema buluın kürsätä.
Bikä Timerova, Qazan


c: text/html

text:
Putin Berdäm Rusiä räise bulırmı?
Berdäm Rusiä firqäse Vladimir Putinğa partiäneñ räise bulırğa täqdim itte. Putinnıñ qorıltayda çığışı sişämbedä kötelä.
Düşämbedä Mäskäwdä Berdäm Rusiä firqäseneñ ike könlek qorıtlayı açıldı. Bu cıyında Rusiäneñ aldağı yıllarğa üseş yulları tikşereläçäk. Monnan tış, Vladimir Putin prezidentlıqtan kitkännän soñ, Rusiädä idarä sistemı nindi tösmer alır digän sorawğa açıqlıq kerteler dip kötelä.
Yaña saylanğan prezident Dmitriy Medvedev 7 may könne wazıyfasına kereşkännän soñ, xäzerge prezident Vladimir Putinğa premeir-ministr urının täqdim iter dip kötelä. Putin moña rizalığın biräçägen aldan äytep quydı.
Rusiäneñ yaña idaräse nindi bulır, ike başlı xakimiät niçek eşlär, kem kemgä buysınır, il belän kem idarä iter – premiermı, prezidentmı – bu sorawlar menä inde berniçä ay Rusiädä küplärgä tıñğılıq birmi.
Rusiädä premier wäkälätläre prezidentnıqınnan azraq. Premiernı prezident täqdim itä. Östäwenä prezident saylana, premier – bilgelänä. Putin bu tärtip üzgärmiäçäk dip ışandırsa da, küplär anıñ ğadäti premier bulaçağına ışanmıy.
Berdäm Rusiä firqäse Putinnı inde küptän üz saflarına çaqıra. Düşämbedä qorıltay başlanır aldınnan, partiäneñ xäzerge citäkçese Boris Grızlov Putinğa yaña täqdim yasadı:
"Moña qädär bulğan çaqırular – Putinğa da, Medvedevqa da - äğzalıq täqdimnäre ide. – dide Grızlov. - Xäzer bez Putinğa citäkçe urının – partiäneñ räise bulırğa täqdim itäbez."
Rizalığın birgän oçraqta, Putin parlamentta küpçelekne alıp torğan, xakimittäge partiäneñ citäkçese bula digän süz. Bu aña, östämä wäkälät birä ala. Häm dä partiäle xökümät sistemına taba berençe adım bulırğa mömkin.
Saylawda ciñep çıqqan partiäneñ xökümät tözüe küp kenä illärdä ğadäti küreneş. Şuşı säyäsi sistemnı Rusiädä dä täqdim itüçelär bar. Misal öçen, Tatarstan prezidentı Miñtimer Şäymiev şul fikerdä tora. Putin üze, partiälär äle ölgermägän, moña irtäräk dip kilde.
Putin Berdäm Rusiä räise bulırğa rizalığın birgän oçraqta, bu şunduq, Rusiäneñ partiä xökümäte sistemına küçüne añlatmıy. Küp kenä ministrlar älegä partiä äğzaları tügel.
Monnan tış, belgeçlär fikerençä, bu ğamäl Rusiädä sovet çorına qaytunı xäterlätäçäk. Çönki bar xakimiät berdän-ber firqä, xakimiättäge Berdäm Rusiä qulında bulaçaq.
Putin fikeren üzgärterme, ul partiä räise bulırğa rizalığın birerme – bu sorawğa cawap sişämbedä kötelä. Putinnıñ çığışı qorıltaynıñ ikençe könenä bilgelängän.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Çiläbeneñ Möslim awılında yäşäwçe millättäşlärebezne küçeräçäklär
Çiläbedäge millättäşlärebezne, yäğni Möslim awılında yäşäwçe tatarlarnı qayda küçerü turında süzlär küptän yörde. Sovet zamanındağı atom sänäğäteneñ “Mayaq” kombinatında bulğan şartlaw näticäsendä, Qunaşaq rayonında, ayırım alğanda Möslim, Tatar Qarabolağı, Üzbägeräk awıllarınd yäşäwçe millättäşlärebez zıyan kürde. Bu şartlaw Çernobıyl' häläkätennän dä köçleräk bulğan dilär
2007 yılda bu äfätkä inde 50 yıl tula, ämma uzğan ğasırnıñ 60 yıllarında planlaştırıylgan çaralar xäzer genä ütälä başladı, yäğni zararlanğan Teça, yäğni Tınıç yılğası yanındağı Möslim rayonındağı 741 xucalıqnı küçerü turında kileşendä.
Sergey Kirienko citäklägän Rusiä atom oyışması häm Çiläbe ölkäse xakimiäte küçerü öçen 1 million sum bülergä qarar qıldı. Älege 1 million sum xisabına Möslimdäge millättäşlärebez 3 saylaw mömkinlege bar. Yıraq cirlärgä kitärgä telämäwçelär öçen Möslim stansiäsennän yıraq tügel barlıq uñaylı şartlar bulğan Yaña Möslim digän bistä tözeläçäk. Çiläbeneñ gubernator urınbasarı belderüençä, yortlarnıñ proyektları inde kiläse yıl başına äzer bulaçaq.
Tuğannarı, balaları yanına, yäğni üzäkkä Qunaşaq rayonına küçärgä teläwçelär öçen şulay uq küpfatirlı yort tözeläçäk. Äytergä kiräk, rayon üzägennän Möslim awılı 15 çaqrım yıraqlıqta ğına urnaşqan. Ägär bu ike şart belän dä riza bulmasalar isä millättäşlärebez aqçalata 1 million sumnı alıp üzläre telägän cirgä küçenä alaçaq. İnde urın tabıp quyuçı millättäşlärebez dä bar ikän. Barlıq 3 şart öçen dä 1 million sum aqça citäçäk dip sanıy citäkçelek.
Rusiä Prezidentınıñ Ural federal' okrugıyndagı wäkile Petr Latıyşev Rossiyskaya gazeta”ğa belderüençä, aqça bülü turındağı mäs'älä şaqtıy ozaq xäl itelgän. Monıñ öçen xätta il başlığına möräcäğät itärgä turı kilde di Petr Latıyşev. Añlaşıla ki, zararlı cirdän millättäşlärebezne küçerep utırtu belän mäs'älälär tögällänmi, çönki alarnı äle eşkä dä urnaştırırğa, balalarnı uqıtırğa kiräk. Şuña da qaramastan bu waqiğanı millättäşlärebez 50 yıl kötte. Tatarlarnı yaqlarğa dip Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetı qarşındağı keşe xoquqların yaqlaw komitetınıñ eşçe törkeme, ayırım alğanda advokat Roza Färdiewa, kongressnıñ äğzası Fäwziä Bäyrämovalar da barğan ide. Möslimdäge millättäşlärebezne küçerü turında Roza Färdiewa
Bu äle tiz genä bulmas. Çönki bez anda barğaç küçereläse awıllarnı, bistälärne dä qarağan idek. Mondıy misallar buldı inde. Annarı Tatarstannan kilep eşlär yörü dä iğtibarnı cälep itkänder dip uylıym.
Bu äle tiz genä bulmas. Çönki bez anda barğaç küçereläse awıllarnı, bistälärne dä qarağan idek. Mondıy misallar buldı inde. Annarı Tatarstannan kilep eşlär yörü dä iğtibarnı cälep itkänder dip uylıym.
Roza Färdiewa äytüençä, alar Möslimgä darular da, kitaplar da iltkän bulğannar. Andağı xalıqnıñ xälen niçek tä bulsa ciñeläytergä tırışqannar. Roza Färdiewa
Awıldağı xalıq arğan ide. Möslimnän tış Tatar Qarabolağı, Üzbägeräk awılları da bar, alarğa da iğtibar kiräk.
Roza Färdiewa 1 millionnı qullarına alğan millättäşlärebez Tatarstanğa da küçenep qayta alır ide dip belderä. Roza Färdiewa
Bez berençe tapqır barğanda Möslim xalqı ğariza kertkän ide Tatarstanğa küçenergä teläwläre turında. Ul çaqta aqça yuqlıqqa zarlağannar ide. Menä xäzer andıy mömkinleklär bar.
Möslim awılındağı barlıq keşe küçerelgäç isä älege awılğa başqa keşelär kilep utırmasın öçen anı cir belän tigezliäçäklär.
Landış Xarrasova


text:
Ğiraq sönniläre ildäge xakimiat şığıylarğa küçär dip qurqa
Ğiraqtağı sönni ğäräplärneñ iñ ere säyäsi partiäse kiläse ay azağına bilgelängän ğomumi saylawlarda qatnaşmayaçağın belderä. Monı ul ildäge iminlek xäleneñ andıy tawış birü ütkärerlek däräcädä bulmawı häm xökümätneñ saylawlarnı kiçekterergä telämäwe belän añlata. Şuña kürä dä Ğiraqnıñ İslam partiäse Bagdadtağı waqıtlı xakimiat zur ömetlär bağlağan şul saylawlarda qatnaşmayaçaq.
Audio, Möhsin Ğäbdelxämit
"Bez üzebezneñ genä qatnaşmayaçağıbıznı belderäbez, bu saylawlarda nindi şartlar ütälgän oçraqta ğına qatnaşa aluıbız xaqında bez elektän ük äytep quyğan idek. Alar ütälmäde. Bar ildä ütkärelmägän oçraqta bu saylawlar ğomumi bula almıy" dip belderä Ğiraqtağı sönni ğäräplärneñ iñ ere partiäsen citäklägän Möhsin Ğäbdelxämit. Şuşı partiä Ğälläwi xökümäten tawış birüne ildäge wäzğiat yaxşırğançı hiçyuğı altı ayğa kiçekterep toruğa öndägän ide. Soñğı atnalarda çınnan da, Ğiraqtağı ğisyançılarnıñ bigräk tä sönnilär yäşägän töbäklärdä törle höcümnär yasawı kisken arttıp kitte. Dubaydağı Farsı qultığın tikşerü üzägendä eşläwçe Mostafa Alani, sönnilärneñ töp partiäse çınnan da iminlek xäle saylaw näticälärenä tiskäre yoğıntı yasıy ala dip qurqa häm alar andıy şartlarda tawış birüdä qatnaşırğa telämi dip belderä.
Audio, Mostafa Alani
"Alar sönni ğäräplär yäşägän töbäklär imin tügel dip isäpli. Häm alar tawış birüdä qatnaşqan oçraqta da, totrıqsızlıq arqasında şaqtıy ğına tawış yuğaltaçağın belä" di Ğiraqtağı xällärne küzätep baruçı Mostafa Alani. Anıñ fikerençä, sönnilär torğan sayın nığraq, saylawlarnı xäzer ütkärü alarnıñ mänfäğätlärenä zian ğına kiteräçäk digän fikergä kilä. Sönni ğäräplär şul saylawlar näticäsendä Ğiraqtağı xakimiat şığıylar qulına küçä ala dip qurqa. Bu uñaydan ildä, näq şul maqsatta kürşe İran da Ğiraqtağı şığıylarğa yardäm itä digän farazlar tarala. Yänä Mostafa Alani:
Audio, Mostafa Alani
"Ğiraq xökümätendäge şaqtıy ğına ministr däräcäsendä, İran saylawlarğa tä''sir itärgä tırışa digän süzlär yöri, häm andıy şartlarda sönnilärneñ, bar awırlıqlar häm mömkin tıqşınular sürätendä tawış birüdä qatnaşa aluına min bik ışanmıym" di Mostafa Alani. Tähran Ğiraq eşlärenä tıqşınuın kire qağa.
Kärim Kamal


text:
Ğabdulla Tuqay isemendäge premiä kemgä tapşırılır?
26 aprel', sişämbe kön Tatarstanda Tuğan tel bäyräme. Tuqay tuğan könne şağirlär, uqıtuçılar, studentlar, ädäbiät söyüçelär Tuqaynı iskä alalar, istälekle urınnarda bulalar. Tuğan tel bäyräme, ana telen öyränü, anı yäşätü yäşlärgä amänät itep tapşıru digän süz. Düşämbe kiçenä qädär Tuqay bülägen tapşıru turında Prezident Ukazı iğlan itelmägän ide. Qayber mäğlümatlarğa qarağanda, Tuqay büläklären birü turında komissiä bıyılğı lawreatlar itep şağir Röstäm Mingalimovnı, rässam Zöfär Ğimaevnı, kompozitor Şamil Şärifullinnı täqdim itkän. Bıyılğı Tuğan tel häm Şiğer bäyräme ğädättäge urında häm waqıtta tügel, ä yañaça ütkärelä. Ul sişämbe könne, 26 aprel'dä Kamal teatrı qarşında kiçke säğät 5 başlana.Rimzil Wäli


text:
Kiçä Amerikan prezidentı George Bush häm Yaponiä premyer-ministrı Junichiro Koizumi Texasta uzğan oçraşuda Tänyaqnı atom töş programmasın tuqtatırğa, yarım utrawda kierenlekne arttırmasqa çaqırğan ide. Tönyaq Koreanıñ Minju Joson isemle basması bügen "Amerika Quşma Ştatları yarımutrawda yaña suğış başlarğa cıyına, bu oçraqta Tönyaqnıñ, xärbi köç qullanmıy başqa çarası yuq" dip yazıp çıqtı.
Tönyaq Koreanıñ däwlät mäğlümat agentlığı, üz citäkçeläre Kim Çin İr'nıñ soñğı aylarda yış qına xärbi köçlärenä barıp alarnıñ äzerlek xäle belän tanışıp yörüe turında xäbär itä.


text:
Ğiraq polisiäse mäğlümatlärenä qarağanda, intixar höcüme näticäsendä Balad şähärendä 15 keşe hälak bulğan, Baqubada kimendä 10 polisiä xezmätkäre häm Ğiraq xärbie ülgän. Bu şähärlärneñ ikese dä Bağdadtan tönyaqqa taba urnaşqan.
Baqubada maşina şartlağan, yul buyında 3 bomba şartlağan häm şähärdäge ike tikşerü noqtasına höcüm bulğan.
Ğiraqta Jordan eşquarı totıq itep alınğan, anıñ öçen suğışçılar 250 meñ dollar aqça sorıy. Bağdadtağı Jordan ilçelege, 3 ay elek ul keşeneñ tuğanı da urlanğanın, soñınnan ğailäse 50 meñ dollar tülägäç azat itelgäne turında xäbär itte.


text:
Rusiä prezidentı Vladimir Putin Ukraina belän Rusiä arasındağı tabiği gaz bäyäse turındağı bäxäs çın krizisqa äwerelde dide. Putinnıñ Mäskäwdä kiläse yılğa gaz bäyäse turında söyläşülär ütkärüçe taraflarğa qarata belderüen İnterfax agentlığı tapşıra. Putin şulay uq artuçı gaz bäyäse öçen tülärgä Ukrainağa burıçqa 3.6 milliard dollar tädim itte.
"Bez turıdan turı sezneñ Naftogaz Ukrainı şirkätenä burıçqa aqça birergä äzer. Älbättä Yewropa yäki AQŞ bankı kebek berençe däräcä xalıqara bank garantiäläre nigezendä" dide Putin.
Rusiä 2006-nçı yılda Ukraina öçen gaz bäyäsen 4 tapqırdan artığraqqa kütärep şunduq dönya bazarı bäyäsenä citkerergä teli. Ukraina gaz bäyäsen aqrınlap kütärüne sorıy. Bügen Ukraina prezidentı Viktor Yuşçenko Rusiäneñ gaz öçen sorağan bäyäse qabul itelmäslek dide. Ul şulay uq ukrainalılar bıyıl salqında qalmıyaçaq dip wäğdä itte. Ägär kileşügä ireşelmäsä Ukrainağa gaz cibärü bu yäkşämbedä ük tuqtalırğa mömkin.


text:
İndependent Fidel Castro ğailäse yazmışı turında
New York Times gazetı Malayziädä Xristian dinendäge keşegä kiäwgä çığu öçen möselmanlıqtan xristianlıqqa küçkän ämma ezärlekläwlärgä, mäxkamä yulın taptawğa duçar bulğan Lina Joy yazmışın sürätli. Joy 8 yıl elek ük dinen Xristianlıqqa almaştırğan bulsa da yaratqan keşesenä kiäwgä çığu öçen bik zur kirtälärgä yulığa. Mäxkamälär anıñ Xristianğa kiäwgä çığu xoquqın kire qağa. İslam ekstremisları dingä xiänättä ğäyepläp ülem belän yanağannan soñ xäzer Joy yäşerenep yäşärgä mäcbür. Üzen törle dinnärgä, malay, idnian, qıtay milli törkemnärenä çıdamlı bulğan urtaçıl häm zamança möselman ile dip isäplägän Malayziä öçen bu oçraq näfrät dulqını kütärelügä säbäp buldı dip yaza New York Times. 26 million keşe yäşägän Malayziäneñ 60-lap protsentın möselmannar, 20 protsentın buddistlar, 10-lap protsentın xristiannar häm 6 protsentın hindular täşkil itä.
Ukrainada ingliz telendä çığuçı Kiev Post gazetı da bügen millätara, xalıqara nikaxlar turında yaza. Anda Kievnıñ üzäk ZAGSınnan alğan mälümätlär kiterelä. Gazeta yazuınça Kievta millätara nikaqlar, bigräk tä afrikalılar, aziälelär häm yaqın-könçığışlılar qatnaşındağı nikaxlar haman da bik az bulıp qala birä, ämma 2001-nçe yıldan birle aqrınlap arta bara. Bıltır anda İranlılar qatnaşında 37, Paqstanlılar qatnaşında 13, süriälelär belän 10, Britannar belän 34 häm amerikannar belän 76 ğailä tözelgän. Kiev Post gazetı alğan mäğlümätlärgä qarağanda mondıy qatnaş nikaxlarnıñ 90 protsentında ukrain xatınnarı çit il irlärenä kiäwgä çıqqan.


text:
Qalmıq respublikası wäkile — tatar
Comğa sanında «BeчepHяя KaзaHb» gazetası ber qızıqlı xäbär bastırıp çığardı. Qazan eşmäkäre Röstäm İsxakov Federatsiä Şurasında Qalmıq respublikasınıñ wäkile bulaçaq ikän. Zamanında Tatarstan eçke eşlär ministrlığı Röstäm İsxakovqa häm anıñ firmasına qarşı cinäyät eşe dä quzğatqan bulğan. Läkin nindider säbäplär arqasında ul axırına citkerelmägän. Gazeta fikerençä, Röstäm İsxakov Qalmıq prezidentı Kirsan İlümjinov belän äşnälär häm eş buyınça partnerlar ikän. Zamanında barı tik gubernatorlar häm prezidentlar utırğan Federal' Şura bügen çuarlana bara.


text:
Kommunikatsiya
Kommunikatsiya bul pikir ha'm mag'lıwmattı jetkerip beriw ha'reketi. Kommunikatsiyanın' ulıwma tu'rleri to'menegishe:
Doslar menen so'ylesiw, kitap oqıw yamasa unatqan adamın'dı qushaqlawlar baylanıstın' a'piwayı tu'rleri bolıp esaplanadı.
Telefonlar (qon'ıraw etiw), kompyuterler (internet ha'm elektron xat), radio ha'm televidenieler texnologiyadan ja'rdeminde baylanıs jasawg'a mısal bola aladı.
Ta'biyiy baylanıs degende haywanlardın' bir-biri menen baylanıs jasawı tu'siniledi. Olar bir-birine o'zlerinin' qay jerde ekenligin (eger joytılıp qalg'an bolsa), jıllı jerlerge ko'shiw waqtı bolg'anlıg'ın, qa'wipli jag'daylardın' jaqınlıg'ın yamasa ananin' balasın shaqırıwın aytıwı mu'mkin. Haywanlar bir-birine tek g'ana belgi bermesten, olar o'zlerinin' territoriyasında bul jerler olarg'a tiyisli ekenligin basqa haywanlarg'a bildiriw ushın belgiler qaldıradı. A'dette topar basshısı basshı ekenin bildiriw ushın belgi qaldıradı.


text:
Ukrainada qabat "äflisun" xökümäte tözelä. Ütkännän sabaq alınğanmı?
Ukrainanıñ Könbatış taraflı partiäläre düşämbedä yaña xökümät tözergä kileşte. Uzğan ay ütkän parlament saylawlarında prezident Viktor Yuçenko häm elekke premier Yuliä Timoşenko blokları, bergäläp, tawışlarnıñ küpçelegen cıyğan ide. Şulay itep, Äflisun inqilabın oyıştıruçılar yänä berläşä. Bu yulı ozaqqamı?
"Parlament yaña, xakimiät yaña, demokratik taqımınıñ bar tarmaqlarda üzgäreşlär başqaru öçen bar mömkinlege bar" dide Yuliä Timoşenko.
Tanış süzlär. 3 yıl elek äflisun inqilabınnan soñ mondıy belderülär ber yasalğan ide inde. 9 ay da ütmäde äflisun taqımı tarqaldı. Prezident Yuçenko Timoşenkonı premier urınınnan aldı. Anıñ urınına prezidentnıñ köndäşe Yanukoviç kilde.
Xäzer Timoşenko yänä premyer bulırğa cıyına. Associated Prees agentlığına ul, bez ütkännän sabaq aldıq, xatalar qabatlanmayaçaq dide. Dimäk, kolaitsiä bu yulı ozınraq ğömerle bulaçaqmı? Belgeçlär äymeşli, "ay-hay":
"Yuçenko häm Timoşenkonıñ mänfäğätläre bik nıq ayırıla. Häm bu kiläse prezident saylawları belän bäyle. Ber yıl eçendä bik citdi saylaw aldı kampaniäse başlana. Yuçenko bu saylawlarnı barı tik ikençe turğa Yanukoviç belän çıqsa ğına ciñä ala. Ägär saylawlarğa Timoşenko da çığa ikän, Yuçenko ikençe turğa çığa almayaçaq, bu kön kebek açıq. Yuçenko belän Timoşenko arasında ozın ğömerle koalitsiä bula almawnıñ bu töp säbäbe" di Ukraina säyäsäte belgeçe İvan Lozovoy.
Tağın ber säbäp, 228 urın – ul bik çeterekle küpçelek, kiräk bulğan 50 protsenttan ni barı 2 urınğa artıq. Berniçä deputat salqın tiep awırdı isä, küpçelek yuq digän süz.
Bu wazğiättä öçençe köç – elekke spiker Vladimir Litvin blogı tawışları yärdäm itä alır ide. Anıñ Radada 20 urını bar. Tik anı üz yaqqa awdaru tırışlıqları älegä näticä birmäde.
Östäwenä, Yuçenko bloğınıñ üzendä dä berdämlek yuq. Äytik, elekke premier YuriYexanurov kebek deputatlar Timoşenkonıñ premier buluına qarşı.
Qısqası, belgeçlär fikerençä, ägär parlament Timoşenkonı premier itep raslıy almasa, äflisun koalitsiäse inde berniçä atnadan uq tarqalırğa mömkin.
ali ğilmi


text:
«KamAZ-Master» tağın berençe!
Bu könnärdä «Telefonika-Dakar 2005» digän ralli bara. 3 ğinwarda, mäğlümat çaraları, moñarçı gel ciñep barğan Tatarstan sportçılarınıñ artta qaluın xäbär itkännär ide. İnde 4 ğınwarda wäzğiät üzgärde. Yäkşämbe yarışında 7nçe bulıp kilgän Vladimir Çağin komandası, soñğı uzışta, berençe bulğan. Şunıñ belän ul rallinıñ öçençe öleşenä ciñğän. Firdäwes Qäberov öçençe, İlgizär Märdiev ekipajları dürtençe bulıp kilgän. Ralli alğa taba däwam itä, bu könnärdä kamazlılar Morokkoda yarışsa, alda alarnı Mavtiraniä yulları kötä.


text:
Biredä Xalıqara Atom Energiä İdaräse şurasınıñ utırışında ni öçen Tönyaq Koreanıñ atom eşçänlege turında xisap birmäwe häm İrannıñ uran bayıtunı tuqtatu turındağı añlatması qaraldı.
İdarä Tönyaq Koreanıñ yäşeren räweştä plutoniy häm uran belän sınawlar ütkärüen tänqitläsä dä Tönyaq Korea mäs'äläsen BMO İminlek Şurasına tapşırmasqa buldı.
Tönyaq Korea tışqı eşlär ministrı urınbasarı Çoi şuradağı çığışında, xatalar buldı ämma bu sınawlarnı ütkärgän belgeçlärneñ alar turında xökümätkä xäbär itmäwe arqasında dide. Şura atom matdäläre zur miqdärdä bulmağan häm ul yäşeren sınawlar däwam itmi dide.
Şurada İran törkemen citäkläwçe Xösäin Musavian Tähran ışanıç buldıru öçen Yewropa Berlege häm BMO atom idaräsenä uran bayıtunı tuqtatu turındağı wäğdäsen ütiäçäk dide.
AUDİO: Bez uran bayıtunı xoquqıy mäcbüriät säbäple tügel ä ışanıç buldıru öçen tuqtatu turında assızıqladıq.
Ul şulay uq Yewropa Berlege belän İran tizdän Tährannıñ tikşerenülär öçen 20 bayıtu sentrifugasın qullanunı röxsät itü möräcäğäte turında kileşügä ireşer dip ömetlänüen äytte.


text:
BMO atom energiä idaräse başlığı Möxämmät äl-Baraday BMO iminlek şurasınıñ İranğa qarşı çikläwlär kertü mäsäläsen kiçekterüenä xuplaw belderde.
Amsterdamda matbuğat oçraşuında Xalıqara atom energiä idaräse başlığı İrannıñ atom programmasına bäyle qarşılıqta ike yaqnı da kompromisqa çaqırdı.
Ul şulay uq bu nizağnıñ çişelüenä ömet belän qarawın äytte.
BMO İminlek Şurasında İranğa qarşı çikläwlärne yaqlawçı rezolütsiä qabul itelügä ireşä almağan Quşma Ştatlar Yewropadağı berektäşlärenä Tährannı uran bayıtudan tuqtalırğa mäcbür itü planı äzerläw öçen berniçä atna waqıt birde.
Tähran urannı atom elektr stansiäse yağulığı itep qullanırlıq däräcädä genä bayıtırğa teläwen, atom qoralında qullanırlıq däräcädä nıq bayıtırğa telämäwen belderep kilä.
İrannıñ tıyılğan oppozitsion İreklek xäräkäte citäkçese İbrahim Yazdi Tähran uran bayıtunı tuqtatırğa, üzen atom mäs'äläse nizağına tağın da tiränräk çumudan saqlap qalırğa tieş dide.
Yazdi Tähran BMO İminlek Şurasında İranğa qarşı çara mäs'äläse qaralğanda Qıtay belän Rusiäneñ vetosına ömetlänergä tieş tügel dip äytte.


text:
Tatarstannan Pekinğa kemnär bara?
Tatarstannan baruçılar isemlegenä kergän yögereşçe Yılena Soboleva XXIX cäyge Olimpiä uyınnarında qatnaşa almayaçaq. Doping kontrole uza almağan 5 sportçı Olimpiä medällärennän mäxrüm qaldı.
Gölfiä Xänäfieva Rusiä ciñel atletika federasiase prezidentı Valentin Balaxniçev belderüençä, bu sportçılar doping kontrol testların almaştırıp quyuda ğäyeplänä. Şundıy uq ğäyepkä tatar qızı Gölfiä Xänäfieva dä duçar bulğan. Ul Tatarstan wäkile tügel. Yıraqlıqqa çükeç ırğıtuçı 27 yäşe tulğan Xänäfieva 2006 yılda Tula şähärendä bulğan yarışlar waqıtında çükeçne 77 metr 26 cm yıraqlıqqa ırğıtıp dönya rekordı quyğan bulğan. Ämma bu uñışın ozaq saqlıy almağan. 12 könnän soñ Jukovski şähärendä bulğan yarışlar waqıtında älege tör sport wäkile Tatyana Lisenko Xänäfiyevanıñ dönya rekordın yañarta. Xänäfiyeva 2006 yılda bulğan Yewropa çempionatında kömeş medäl ala. Ul Pekin Olimpiadasında Mäskäwdän Rusiä armiase klubı wäkile bularaq qatnaşırğa tieş ide.
Qayber basmalarğa küz salsañ, Tatarstan bu Olimpiadada üzennän 11 sportçı qatnaşa dip beldergän. Uzğan Athenada bulğan dönya uyınnarına qarağanda 3 sportçığa kübräk dip tä şaw bettelär. Baqsañ, çınlıqta sannar başqaçaraq ikän. Tatarstannıñ yäşlär eşläre, sport häm turistlıq ministlığında sport belgeçe Aynur Borhanov: “Dopingqa eläkkänçe bezneñ isemlektä 13 sportçı häm tağın ber östämä keşe bar ide. Menä anısın töşerep qaldırğaç, 12 häm tağın ber östämä digän süz bula inde”,- dide. Östämä sportçı bulıp ozınlıqqa sikerüçe Ruslan Ğataullin isemlekkä kertelgän.
İnde bilgele bulğança, yögereşçe Soboleva startqa çıqmayaçaq. “Ul bit Tatarstan wäkile tügel. Ä Tatarstan anı üz isemennän cibärergä telägän”,- digän sorawğa Borhanov: “Zaçetların monda tapşıra ul”,- dide. Annan da qala, qayber gazetalar yazuınça, älege 11 sportçı arasınnan Tatarstannan dip belderelsä dä tağın 4 keşe Pekin Olimpiadasına başqa töbäk wäkile bularaq baraçaq. Alar ike frontqa eşläsä dä, räsmi qäğäzlärdä uyınnarğa cibärüçe bularaq başqa töbäk kürsätelgän.
Şulay itep Olimpiadada çın Tatarstan wäkilläre- 6 keşe: uqçılar Mosin häm Deminä, yözüçe Martinova, ciñel atletlar Migunova häm Samitova-Ğalkina, sinxron yözü wäkile Elwira Xäsänova ğına çığış yasayaçaq. Bu sportçılar arasınnan Olimpiä uyınnarında qarşılıqlar aşa yögerüçe Gölnara Samitova-Galkina häm estafeta yögereşçese Yılena Migunova berençe tapqır qatnaşa.
Sınalğannar arasınnan uqçı Svetlana Deminä Sidneyda 2 urın, sinxron yözü ostası Elwira Xäsänova Athenada 1 urınnı alğan bulğan.
Tatarstannıñ yäşlär eşläre, sport häm turistlıq ministrı Marat Bariyev äytüençä, respbulika xökümäteneñ monnan 4 yıl elek qabul itkän qararı nigezendä, bu Olimpiadada altın medäl alğan sportçığa 50 meñ, kömeşkä layıq buluçığa 30 meñ, bronza yawlawçığa 20 meñ dollar qaralğan.


text:
Ural töbägendä Sabantuyları däwam itä
Aqbaş awılı talantlarğa bik bay awıl. Biredä may axırında yıl sayın balalar sabantuyı uzdırıla. Malaylar bäläkäydän ük milli köräş serlärenä töşenep üsälär. Şuñadır inde, tirä-yun'däge köräşçelär arasında aqbaşlılarğa tiñnär yuq. Cır-biyugä kilgändä dä, aqbaşlılar çittän kilgän cırçılarnı kötep yatmıylar, üzläre bik osta.
Krasnoufim rayonı sabantuyı waqıtında säxnädä oçıp-oçıp biyuçe ber qız bala iğtibarnı cälep itte. Barlıq xäräkätläre, küz qaraşları, yılmayuı – bar da bii ide qıznıñ, güya, ul biyu belän yäşi. Gölnarağa nibarı un yäş ikän. Natal'insk digän rus poselogında, äbise tärbiäsendä yäşi. İke yäşennän birle säxnädä bii başlağan. Äbise Täbrizä xanım äytüençä, bu bala tuğanda uq biep tuğan axrı. Täbrizä apa Gölnaranı berär biyu kollektivına urnaştırırğa küptän xıyallana. Ämma Natal'inskida andıy urın yuq, başqa cirgä barıp-barıp qarasalar da, qızğa yärdäm itärgä teläweçlär bik kürenmi. Şulay da Gölnaranıñ bäxet yoldızı ber qabınır dip ışanası kilä.
Sabantuylarda şulay yañadan-yaña talantlar tabıla. Ul ğına da tügel, Ural töbägendä xalqıbıznıñ yaratqan bu bäyräme biredäge xalıqnıñ ğöref-ğadätläre belän bayıtılıp, ayırım ber üzençälek belän uza.
Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkile Rawil' Bikbov küptän tügel Kurgan ölkäseneñ Yoldız awılında rayonara zur sabantuyda bulıp qayttı. Älege bäyrämdä Kurgan ölkäseneñ vitse-gubernatorı, Şadrinsk şähäreneñ başlığı, tirä-yun'däge rayonnar xakimiätläre başlıqları qatnaştı.
Bu yaqlardağı sabantuylarnıñ üz ezençälege bar. Sabantuynıñ töp bizäge itep biredä milli köräştän dä bigräk at çabışların sanıylar. Çabışta ciñgän at xucasına büläk itep at qolını birü ğädätkä kergän.
Bu yıl da bäyräm bik küñelle bulıp uzdı. Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkile Rawil' Bikbov Yoldız awılında yäşäwçe millättäşlärgä sabantuyğa zur büläk alıp kilgän ide. Ul könne awıl mäktäbenä “TNV” sputnik telekanalı tapşıruların qabul itügä caylanğan sputnik teleantenna quyıldı. Bu şatlıqlı xäbär yoldızlılarnıñ küñelenä xuş kilde.
Süz uñayınnan şunı da äytep ütäse kilä, bötendönya tatar kongressı başqarma komitetı yärdäme belän sputnik teleantenna küptän tügel Kurgan şähäreneñ üzendä, “Tuğan tel” tatar milli cämğiäte urnaşqan üzäkkä dä quyılğan ide. Kurgan tatarları xäzer cıyılışıp Tatarstan tapşıruların qaraw mömkinçelegenä iä buldılar.
Sverdlov ölkäsendä tatar awılların sputnik teleantennalar belän tä'min itü programması däwam itä. “Milli Media-Xolding” citäkçeläre bu könnärdä tağın un tatar awılına “TNV” tapşıruların qaraw mömkinçelegen tudıruçı caylanma quyu buyınça eş alıp baralar. Bu eş ölkäneñ başqa rayonnarında da yañğıraş taptı. Ölkäneñ tönyağında häm könçığışında urnaşqan rayonnarınnan “Milli Media-Xolding” citäkçelärenä alar yäşägän töbäklärdä dä tatar tapşıruların qaraw mömkinçelegen tudıruda yärdäm sorap möräcäğät itkän xatlar kilä başladı.
Fäwiä Safiullina, Yekaterinburg


text:
Sember ölkäsendä saylawlar uzsa da, bu çaranıñ näticäläre iğtibar üzägendä qala birä
Ölkä buyınça Baş Federal' inspektor Aleksandr İvanov isä mondıy näticägä borçıluın belderde, “protestlı tawış birü uylanıp qararğa säbäp bulıp tora”, dide. Yuğisä, ällä ni tirän uylanular kiräkmi dä. Awıl cirendä saylaw näticäläre öçen anıq cawaplılar bar – awıl häm rayon başlıqları. Alar kiräk näticä tä'min itärgä tieş. Ä şähärdä eş qatlawlıraq – turıdan-turı cawaplı vertikal' yuq.Moña qädär Ölkä qanunnar çığaru cıyılışında da, Şähär Dumasında da ber genä tatar keşese dä bulmadı. Ber mandatlı okruglar buyınça bu yulı da millättäşlärebez saylana almadı. Şul isäptän, ölkä üzägendä Cirle parlament deputatı bulır öçen köräşkän Alsu Balaqişieva da. Xäyer, bu xanım “Berdäm Räsäy” firqäse isemlege buyınça 6 deputatnıñ berse bulıp terkälgän. Partiälär isemlekläre buyınça, “Berdäm Räsäy”dän tış, jirinovçılar, kommunistlar häm “Xalıq Frolıç yaqlı” digän berläşmä öçär deputat uzdıra aldılar.
Saylawlardan qala, citäkçelekneñ töp qayğırtuı – patriotik tärbiä. Ere şirqätlär, xärbi zavodlar, xärbi çast'lär, uqu yortları, muzeylar citäkçeläre, firqälär häm ictimaği oyışmalar wäkilläre qatnaşlığında ölkä kiñäşmäse uzdı. İseme bolay: “Watanpärwärlıq – däwlät iminlegeneñ ruxi nigeze”. Qabul itelgän rezolyutsiäneñ töp mäğnäse dä şul uq yünäleştä: “Räsäy härwaqıt köçle, berdäm, çäçäk atuçı il bulsın öçen, töp burıç – patriotik tärbiäne kiñäytü”. Tik menä “patriotizm” töşençäseneñ eçtälege doşmannar ezläwgä, alarnı faş itü häm, alarğa qarşı toru öçen, köçle bulu kiräklegenä qaytıp qala. Patriotlıqnıñ iñ başta tuğan cireñne, tuğan awılıñnı yaratu, dimäk yäşägän cireñne paq totu, häm eşläp aşarğa öyränü ikänlege ällä ni iğtibar laq tügel. Patriotnıñ şulay uq qanunnarnı tögäl ütärgä tieşlege dä.Tanılğan patriot, yäş qız El'za Kungayevanı ütergäne öçen 10 yılğa xökem itelgän polkovnik Budanov tieşle cäzasın alırğa Sember ölkäse Mäläkäs (Dimitrovgrad) şähärendä urnaşqan YUİ-78/3 digän törmägä kiterelde. Üzeneñ can dustı Vladimir Şamanov qaramağına, gä dä buladır. Bu turıdağı xäbärendä räsmi basma “Narodnaya gazeta” atna-un kön elek menä ni digän ide: “Budanov ğomum şartlarda totılaçaq, üzsenderü yäki taşlamalar bulmayaçaq”.
Küp tä ütmäde, Budanovnı törmädäge sportkompleks mödire itep quyğannar. Wazifası – zona eçendä basketbol, voleybol, östäl tennisı uyınnarı buyınça törmä çempionatları oyıştıru, kompleksnı tärtiptä totu. Häm, älbättä inde, ristannarnı patriotik ruxta tärbiäläw. Sportkompleksnıñ iseme dä moña turı kilä: “Rus'” dip atala ul.Ayrat İbrahim, Sember.


text:
Yevropanıñ islamlaşuyına qarşı uram ciyını barıber ütkärelde
Bügen Brusseldä Yevropadanıñ islamlaşuın tuqtatırğa” digän xäräkätneñ külämle qarşılıq çarası ütärgä tieş ide. Şähär xakimiätläre bu uram ciyının üzdırırğa röxsät birmäde. Ämma çaranı oyıştıruçılar barıber ciyıldı, anda 200läp keşe qatnaştı, 2 ultra-uñçı säyäsätçe qulğa alındı, dip xäbär itelä.
Brusselnıñ 2 maydanında, töştän soñ 200läp keşe ciıylğan. Çara barı 30 minut qına däwam itkän. Qarşılıq beldrülçelärne 100läp politiä keşese äyländerep alğan. Yullar yabılğan. Baştaraq, berniçä distä keşeneñ qulğa alunı turında xäbär itelgän ide. Çaranı oyışıtrularınıñ berse Oscar Pederson, bu xäbärne kire qaqtı, uram ciyını tınıç ütte, dip xäbär itte.
Oyıştıruçıalr başta, çarağa böten Yevropadan 20 meñläp keşe ciılıçaq dip bedlergän ide. Yevropanıñ islamlaşuyın tuqtatığız digän xäräkätneñ Germaniä, Britaniä häm Daniädäge oyışmalar belän bäyläneştä xäräkät itüe mäğlüm. Oscar Pederson äytkänçä, bu ciyınğa Macarstan, Polşa, Daniä häm başqa illärdän cirle oyışma wäkilläre kilgän. Ul, cirle wäkilläreneñ ciyınğa kilüen qıyulıq, dip atadı.
Brüssel şähär başlığı Freddy Thielamens bu qarşılıq çarasın ütkärüne tıyğan ide. Mer, bu xäräkätneñ çarası cämğiätneñ tınıçlığına qurqınıç tudıra, dide. 29 avgustt könne mäxkämä bu çaranı tuy qanunlı bulğanın rasladı.
Ciyıluçılar, islam Yevropa buylap säyäsi köç bularaq üsep bara dip, moña qarşılıq beldergä ciyınğan. Politsiä Belgiä Flamand firqäseneñ ike citäkçesen qulğa alğan. Bu firqä möselman immigrantlarnıñ artu küreneşen kisken tänqitli torğan bulğan.
Qulqa alınğan keşelärneñ berse, Belgiäneñ Flamand firqäse wäkile Frank Vanhecke, bezneñ firqä, bu çaranı oyıştıruçılarnıñ şiğärlären yaqlıy dide. Uram ciyınında qatnaşuçılar, bu ildä ciyılışlar ütkärü irege yuq häm Evropada islamnıñ üsüe bezneñ qıymmätlärgä qurqınıç tudıra, digän şiğärlär äytergä ciyınğan.
Yevropa Kommissiäseneñ vitse prezidentı Franco Frattini, islamlaşuğa qarşı çara turındağı sorawğa, gomumän alğanda ciyında köç qullanuğa çaqırmasalar, andıy uram ciyının röxsät itergä bula ide, digän fikeren belderde.
Yevropa Şurasınıñ general sekretareneñ wäkile Matjaz Gruden oyışma citäkçseneñ fikeren citkerde. “ Yevropa Şurası general sekretare, ciyılışlar ütkärü xoquqı başqa keşelärneñ xoquqların qısmasqa tieş, dip sanıy.” –di Gruden.


text:
Kuwait eçke eşlär ministrlığı mäğlümatlärenä qarağanda, polisiä 4 suğışçını atıp ütergän häm törkemneñ ruxi citäkçe Amer Xlaif al-Enezi'nı qulğa alğan. Bu xaqta däwlät televideniä kanalında ministrlıqnıñ matbuğat wäkile Adel al-Hashah belderde.
Bügen Kuwaitnıñ al-Qurain bistäsendä bulğan bäreleşlärdä polisiäneñ 5 xezmätkäre yaralanğan. Kiçä isä şähärneñ al-Salmiya bistäsendä atışlar bulğan ide. Anda kimendä ber suğışçı häm ber polisiä xezmätkäre hälak buldı.
Bu ayda ğına inde 4 tapqır islam suğışçıları belän qatı bäreleşlär buldı. Alar ildä amerikan xärbiläreneñ buluına qarşı çığa. Xökümät köçläre alarnı "ildä totrıqlılıqqa ziyan kitergän terrorçılar" dip atıy.


text:
Bötendönya Başqort Qorıltayı başqarma komitetı räise Äxmät Söyläymanov Başqortstanğa çittän başqortlar kübräk qaytsın öçen alarğa yardäm itergä çaqıra. Prezidentnıñ yaña möddätendäge programmalarnıñ berse – başqort xalqın bergä tuplaw bulırğa tieş, di ul häm bu ölkädä Tatarstannan ürnäk alırğa çaqıra.
Yıldan yıl xoquqların yaqlawnı sorap Starsbourg'tağı Yevropa mäxkämäsenä möräcäğät itüçe Rusiä watandaşları sanı üsä, şulay uq Başqortstanlılardan da alarnı yaqlawnı sorap xatlar kübräk kilä başlağan. Respublikanıñ keşe xoquqları wäkile Çınğız Ğazizov bu turıda xäbär itep Başqortstan citäkçelegenä täñqit belderde.
Başqortstan Rusiäneñ Federatsiä Şurasına üzeneñ yaña wäkilen bilgeläde, ul - Rudik İsxujin.
İrşat Tläümbät, Ufa


text:
Qazanda “Berdäm Rossiya” wäkilläre bulıp kitte
Rusiä säyäsätçeläre monı yaqşı añlıy. Qazanda küper salu bäyräme ütkärelgändä “Berdäm Rusiä” partiäseneñ wäkilläre säyäsi oyışmalarğa, şirkätlärgä kilep, tanışıp yördelär. Frans Klinseviç häm Aleksandr Vladislavlev, ğalimnär häm Ayu firqäse aktivistları belän oçraştı. “Bez xaqimiät partiäse tügel”, – dide alar. “Ämmä, bezgä kiläse Dumada, urınnarnıñ yartısınnan artığın yaulap alırğa kiräk”, dip tä äyttelär alar. Şuña kürä, “Yedinaya Rossiä” Tatarstanğa häm Başqortostanğa zur ömetlär bağlıy. Xäzer, respublikada 10 meñläp keşe partiägä alınğan. Ğädättäntış xällär ministrı urınbasarı Şamil Qaratay Vladimir Putin, Mintimer Şäymiev, Sergey Şoygu häm Yuriy Lujkov bayrağı astında barğan partiäçelärne yaqlawçılarnı oyıştırıp yöri. Menä xäzer Vladimir Putinnıñ tatarlar belän oçraşqannan soñ birgän kürsätmäläreneñ bäyäse artaçaq. Ämmä, Qazanda ütkän oçraşularda “Berdäm Rusiä” firqäse aktivistalrı milli mäsäläne quyırtıp tormadı. Eşlär şulay barsa – bik soñlap häm awırlıq belän töşerelgän kürsätmälär dä ütälmiçä qalırğa mömkin. Xalıqnıñ üz ixtiarı, üz selkenüe kiräk.
Tatar millätçeläre qaysı partiä artınnan iärergä belmi. Çönki milli häm töbäk partiäläre Rusiädä röxsät itelmi. İntertat.ru gäziteneñ tatarça çığarılışında Fäwziä Bäyrämova häm “İttifaq“ firqäseneñ SPS häm “Yabloko” yağına tartılıp İrina Xakamada, Boris Nemsov belän söyläşergä tırışa, dip yazılğan. Xäzergä säyäsi säxnädä häm köçle oyışmalar tiräsendä milli demokratlar kürenmi diärlek.


text:
London İrannan totqarlanğan britan xärbi diñgezçelären irekkä çığarunı taläp itä
Ğiraqtağı xällärneñ waqıt-waqıt kötelmägän näticäläre çığıp tora, xörmätle tıñlawçılar. Düşämbedä İran, üzeneñ Ğiraq çige buyında britannarnıñ sigez keşelek öç xärbi köymäsen totqarladı. Alar ilneñ su kiñleklären bozuda ğäyeplänä. Britaniä isä, köymälär şul töbäkkä, Ğiraq politsiäsenä künegülär ütkärü waqıtında ğına kerep çıqqan dip belderä. London räsmi Tähran belän aşığıç söyläşülär alıp bara.
Audio, Nick Mark
"Bu xäzer Britaniäneñ tışqı eşlär ministrlığı häm İran xakimiate arasında qaralğan mäs''älä, bez anıñ tınıç qına xäl itelüenä ışanabız" di Basradağı britan xärbi wäkile. İrannıñ räsmi mäğlümat çaraları başta, totqarlanğan köymälärdäge britannarnı ilgä qarşı küzläw eşläre alıp baruda ğäyepläp çıqqan ide. Ğiraqqa ğäräp telendä söylägän "äl-Äläm" telekanalı Şat-äl-Ğäräp yılğasındağı xällären menä bolay sürätläde.
Audio, İran TV
"Tähran bügen İran su kiñleklärenä kergän öç diñgez köymäsen totqarlawın rasladı, anda 8 keşe qulğa alınğan. Xäbärçebez şul sigez keşeneñ maxsus xärbi diñgez köçlärennän buluın, köymälärdä qorallar wä küzläw cihazları, Ğiraq häm İran cirläreneñ täfsille xaritaları tabıluın belä aldı" dip xäbär itte İrannıñ ğäräp telendä Ğiraqqa söyläwçe "äl-Äläm" telekanalı. Britan yağı añlatularına qarağanda, İran totqarlağan 8 xärbidä barı tik üz qoralları ğına bulğan häm alar köymälärne, Ğiraqnıñ yılğa sağına tapşıru öçen Farsı qultığı buyındağı Umm-Qasr şähärennän yılğa buylap Basrağa iltä torğan bulğan. Britannar çınnan da Ğiraq politsiäsen cihazlandıru häm şul politsiägä Şat-äl-Ğäräp yılğasın saqlaw eşlärenä yardäm itä. Yılğa aşa Ğiraqqa çit illärdän törle radikal'' ğısyançılar kerä digän farazlar bar. Moñardan tış, Şat-äl-Ğäräp yılğasında niçek yözü mäs''äläse Ğiraq-İran mönäsäbätlären inde küptännän bozıp tora. Här yaq ta üz kiñlegen bozu oçraqlarına qırıs cawap qaytara, ike il arasında 1980-nçe yılda başlanğan suğışqa da başqa berniçä qarşılıq belän bergä, Şat-äl-Ğäräp yılğasın bülä almaw säbäp bulğan ide. Sişämbedä totqarlanğan britan xärbiläreneñ yazmışın belü häm İran yağınnan añlatmalar alu öçen Britaniä tışqı eşlär ministrlığına Tährannıñ Londondağı ilçese çaqırtıldı. Aña qädär ike il arasında kilep tuğan qarşılıqnı çişü yulların britan ministrı Jack Strow telefon aşa İran tışqı eşlär ministrı Kamal Xarazi belän tikşergän ide.
Kärim Kamal


text:
Tatar İctimaği Üzäge ikegä bülendeme?
Böten TİÜ neñ Plenum utırışı ikegä bülenüe turında bez sezgä düşämbe tapşıruında xäbär itkän idek inde. Räşit Yağfarov citäkçelegendäge BTİÜ idäräse äğzaları Qazan milli mädäni üzägennän çığıp kitep, üzäk binada Plenum utırışın uzdırdı, häm rezolyutsiä qabul itkännär ide. Qabul itkän rezolyutsiädä alar Rossiä xakimiäteneñ vertikal' tözeleşenä protest belderdelär. Ä Qazan milli mädäni üzägendä bülenep qalğannar kemnär alar , häm cıyılışıp söyläşep nindi qararğa kilgännär? Bu turıda BTİÜ neñ veteranı Mars Şämsetdinov belän söyläşäbez. “Barısı 24 keşe ide. Qazan bülege, Çallı, Çistay,Zelenodol, Aznaqay bülegennän idärä äğzaları bar ide . Räis itep Zäki Zäynullinnı sayladılar, ä mine polit sovet başına sayladılar. Räisneñ urınbasarı itep Räfis Kaşapov häm Yunıs Kamaletdinovnı sayladılar”,- dide ul.Dimäk, Bötentatar ictimaği üzäge aldında torğan töp mäs'älälär, töp burıçlar turında fikerlär ayırılmıy. Ämma Mars Şämsetdinov äytüenä qarağanda, BTİÜ idaräse häm aktivistları arasında qarşılıq betmägän. Ber yaqtan Räşit Yağfarov häm BTİÜ idärä äğzaları, ä ikençe yaqtan Qazan bülege häm alarğa iärgän berniçä rayon ictimaği üzäge wäkilläre. Soñğıları üzläreneñ citäkçese itep Zäki Zäynullinnı saylağannar. Räşit Yağfarov ütkärgän Plenumnıñ idärä utırışı turında xäbär birgäç, köndäşlek itüçe törkemnän dä sez tawış işettegez. Ä xäzer Qazan bülege wäkile Mars Şämsetdinov Rossiädä barğan säyäsi wäzğıät turında söyli. “13 sentäberdä Putin açıqtan açıq itep äytte, ul köçle eşlär belän genä şöğellänergä telägänen. Ekonomika yağınnan bernindi fiker dä äytmäde. Şunıñ öçen ul üzeneñ metodları belän genä eşlärgä isäbe bar. Bu Rossiäne tarqatırğa kiterergä mömkin . SSSRnıñ yulı buyınça barırğa isäbe bar.”- dide ul. Tatar milläte ni däräcädä bulırğa tieş?- digän sorawğa Mars Şämsetdinov bolay cawap birde: “Millät- xakimiät däräcäsendä bulırğa tieş,-dide ul. Ä prezidentnı saylap quymaw turında ul:“ Putinğa berär ”İvanovnı” , yäki berär tatar familiäle keşesen , ämma tatarnı satqan keşene anıñ üzenä täğäyenläp quyarğa mömkinçelek tua”,- dide. Bu äytelgän fiker Qazan bülege wäkile, İdel –Ural xalıqları Assambleyaseneñ general' särkätibe urınbasarı Mars Şämsetdinovnıñ fikerläre buldı.
Mälikä Basıyr .


text:
Mädäni Comğa gäcitendä millät teması
Millät digän töşençägä härkemneñ üz qaraşı bar. Kemnärder, fäqät pragmatizm çorında yäşäp, millätne küptän onıtqan, ul aña kiräkmi dä. İkençelär tırışa-tırmaşa üz xalqı öçen köräşmäkçe bula. Bu köräştä massaküläm mäğlümat çaralarınıñ ähämiäte zur. Çönki gäcit bitlärendä, fiker ütkärergä bula. Millät temasınıñ matbuğatta niçek çağıluın bügen Mädäni Comğa gäcite misalında tikşererbez.
Watanım Tatarstannan ayırmalı bularaq Mädäni Comğa gäcite millät mäsäläsenä citdiräk qarıy. Monda millät temasına qağılğan berniçä yazmağa iğtibar itik.
Gäcitne açuğa uq İrek Sabirovnıñ “Ömetsez şaytan, dilär...” yazmasına küz töşä. Monda avtor “Bez Mäcit Ğafurinı, Şäexzadä Babiçnı, Fatix Xösnine, Çexovnı, Gogolne uqıp üskän häm şunıñ belän ğorurlanıp yäşägän soñğı buın tügelme? digän soraw quya. Şaytan xälenä qalmas öçen, tel turında ozaqlap uylana. İrek Sabirov urıs telen belüe belän ğorurlana, älege tel bezgä çit il ädäbiätenä yul açtı digän fiker ütkärä.
Gäcitneñ urta ber cirendä Äxmät Räşitneñ “Ütkännärgä mıltıq tözäsäñ...” yazmasın uqırğa bula. Yazmadan berniçä özek täqdim itäbez. “Äye ülgän keşelär belän köräşüe awır tügel – elekkege “Ura” urınına “Qarawıl ” qıçqırırğa da mömkin. Yulbaşçılarnıñ bersen tübän tägärätep, ikençesen küklärgä dä çöyärgä bula torğandır. Änä Xruçev belän şulay ittelär tügelme soñ?”
“Soñğı waqıtlarda tarixıbıznıñ Üktäber inqilabınnan soñğı öleşe gel qara buyawlarğa mançılıp kürsätelde. Yänäse, binihayä zur ilneñ citäkçe dairäläre hämmäse İblis toqımınnan bulğan da, keşelärgä gel äşäkelek kenä eşlägän”.
“Şundıy inde bezneñ mentalitet - hämmä keşegä berniçek tä yarap betä almıysıñ. Näq Marşaknıñ babay, malay häm işäk turındağı şayan şiğerendägeçä, işäkkä babay atlansa da, malqaynı malay yögänläsä dä, xättä ul işäkneñ üzen kütärep yörsälär dä, barıber berär ğäyep tabılaçaq.”
Mädäni comğa gäcitendä dönya kürgän tağın ber sallı yazma, Dias Wälievnıñ “İslamnı kem Xäqärätli” mäqäläse. Biredä avtor tarafınnan İegova dinenä näfrät belderelä, Säddam Xösäyenneñ asıluı turında süz bara. Yazmadan alınğan, özeklärne uqıp kitik.
“2006 yılda qorban itep keşe çalındı. Soñğı könnärenä qädär qulınnan Qor’änne töşermägän Säddäm Xösäyen nindi Allah xörmätenä asıldı soñ. Älbättä İegova xörmätenä...”
“İegova cir şarında qanlı tamırların cäyä häm tarixqa törle isemnär belän kerep qala. Levitlar, borınğı xristiannar, masonnar, yakobçılar, dekabristlar, narodniklar, esserlar, sionistlar, menşeviklar, bolşeviklar, demokratlar, liberallar… Häm alarnıñ meñlägän bülekläre, fraksiäläre, sektaları bar.”
“Möselmannı asıp üterü maxsus Qorban bäyräme aldınnan ütkärelä. Bu könne böten dönya aldında İslamnı xäqärätlädelär. 1 milliard 180 million möselman isä däşmi. Rusiä, Tatarstan ruxaniları tarafınnan da bernindi reaksiä sizelmi.”
Mädäni Comğa gäciteneñ “Tuğan tel” quşımtası bu sanda, ädäbiät ğalimnärenä iğtibar itä. Waxit Xaqovnıñ “Törki tellär seren belgän ğalim” mäqäläse akademik Vasiliy Radkovnıñ tuuına 170 yıl tulu uñayınnan yazılğan. 13 yıl Qazanda yäşägän waqıtta bu ğalimneñ “Xalıq ädäbiäte ürnäkläre”neñ 4 tomın, “Törki tellärneñ çağıştırmaça fonetikası”, Seber ensiklopediäse bulıp sanalğan “Aus Sibirien” xezmätläre dönya kürä.
“Tuğan tel”quşımtasın Flün Musinnıñ “Yaña uylanu xäbärçese” yazması tämamlıy. Ul Aqmulla yubileyına bağışlanğan.
Ğädel Ğälämetdinov


text:
Qazandağı mäğärif oyışmaları xezmätkärläreneñ avgust kiñäşmäse uzdı
Qazan şähäre mäğärif oyışmaları xezmätkärläreneñ avgust kiñäşmäse Säydäşev isemendäge zur konsertlar zalında uzdı. Anda merdan tış barlıq Qazan rayonı başlıqları da qatnaştı. Zal şıplap tulğan ide. Ni disäñ dä Qazanda 600дәH artıq mäğärif oyışması bar. Şularnıñ 170 mäktäplär. 170 mäktäpneñ 40 tiräse genä tatar mäktäpläre. Tatar mäktäpläre çağıştırmaça az bulğan kebek, kiñäşmädä dä tatarça çığışlar bik az buldı. Barı ber keşe – 149Hчe tatar-törek litsey direktorı Venera Nurieva tatarça söyläde. Ul tatar, törek, ğäräp tellärendä uqıtabız, 8Hчe klassta fännär ingliz telendä uqıtıla dide. Çit tellärne uquçılar kamil belep çığa dip äytte. Tatar-törek litsey eksperiment bularaq qullanılaçaq ikän kiläçäktä. Venera Nuriewa bezneñ xälebez Allağa şöker dä Qazandağı başqa küp kenä tatar mäktäpläreneñ xäle mesken şul dide. Läkin şul mesken xäldäge tatar mäktäpläre turında başqa läm-mim süz dä bulmadı yıllıq kiñäşmädä. Qazan şähäre mäğärif idäräse citäkçese İldar Galiäxmätov qına üz çığışında tatar telen uqıtunı yaxşırtırğa kiräk inde, zamança cihazlar belän tä'min itü zarur dide. Bezgä anı Londonnan da, Mäskäwdän dä kilep eşlämiäçäklär dip östäde. Şunıñ belän milli mäğärif mäs’äläse turında ber cömlä dä äytelmäde. Anıñ qarawı fizika häm ximiä fännäre öçen qayğırdılar. Tatarstan mäğärif häm fän ministrı Räis Şäyxelislamov bu ölkädä krizis dide. Ministr üz çığışında profil'le uqıtuğa basım yasadı, yäğni här bala üzenä oşağan fänne genä uqırğa tieş dide. Alarğa yaxşı belgeçlär belem birergä zarurlığın äytte. Yaxşı uqıtuçılar digännän, bıyıl uzğan uqu yılında Qazan mäktäplärenä 1200 yäş belgeç kilgän. Häm şunıñ 300 inde eştän dä kitkän. Alarnıñ ömetläre aqlanmadı dide İldar Galiäxmätov. Ul urtaça xezmät xaqı 6 meñgä yaqın buluın äytte. Häm xezmät xaqı tüläwne yañaça qararğa kiräk dide. Anıñ qarawı Qazan merı İlsur Metşin yaxşı eşläwçe mäktäp citäkçelärenä östämä xezmät xaqı tülänäçäk dide. 2 meñnän alıp 5 meñgä xätle ber ayğa dip belderde. Şulay uq olimpiadalarda ciñgän balalarğa häm alarnıñ uqıtuçılarına stipendiälär birü programması eşlänäçägen äytte. İlsur Metşin uqıtuçılarğa sotsial' ipoteka programmasınnan da qullanırğa kiñäş itte. Bu barı Tatarstanda häm Şäymiev bulğanda ğına eşli torğan programma, monı istä totarğa kiräk. Berniçä yıldan sezneñ ul fatirlarığız tiengä töşäçäk. Çönki fatir bäyäläre yılına 20-27 protsentqa üsä dip qat-qat sotsial' ipoteka buyınça fatir alırğa öndäde. 1 sentäberdän barlıq moxtac balalar şähär qaznası xisabına mäktäp aşxanälärendä buşlay tuqlanaçağın da äytte İlsur Metşin., Monnan tış Qazan uquçılarına buşqa kön aralaş vitaminlaştıyrıylgan söt biräçäklären belderde. Şulay uq här mäktäpkä su çistartu cihazları quyılaçağın assızıqladı. İlsur Metşin bolarğa zur aqçalar kiräk bulaçağın da härdaim äytep tordı. Şähär qaznasınıñ aqçası yuq dide. Ä bolarğa qaydan aqça alınaçağı soraw bulıp qaldı.
Landış Xarrasova


text:
Qıtay Tışqı eşlär ministrı urınbasarı Wañ-Yi bügen Pekinda Tönyaq Korea Tışqı eşlär ministrı Päk Nam Sun‘nı qabul itte.
Taraflar, Pxenyannıñ atom proğramması, häm Tönyaq Korea belän Quşma Ştatlar arasındağı qarşılıq mäsäläsen tikşerde. Şuşı könnärdä Pxenyan, tağın ber kileşü, Quşma Ştatlar belän 1953-nçe yılda tözelgän kilşeüdän çığu turında uylawın belderde. Bu kileşü nigezendä Korea suğışına noqta quyılğan ide. Qıtay räsmiläre äytüençä, bügenge oçraşudan soñ, taraflar, qarşılıq, tınıç yul belän xäl iteler, digän ömet beldergän. Qıtay Tışqı Eşlär Ministrlığı süzçese Cañ Kiu, bu qarşılıqta här yaqnıñ fikere iskä alınırğa tieş, dip äytte:
Audio: Bezneñçä, xäzergä, töp mäsälä, atomnan azat Korea yarımutrawın buldıru, di Cañ. Berük waqıtta, Tönyaq Koreanıñ da iminlek borçıluların iskä alırğa kiräk. Taraflar, wazğiätne qatlawlandırmasqa, söylöşülär başlaw öçen şartlar buldırırğa tieş.


text:
Quşma Ştatlarnıñ xosusıy oyşması Paqstan mädräsälären üzgärtergä tırışa
Paqstandağı mädräsälär dini tüzemsezlek tärbiäläw urını, anıñ şäkertläre soñnan Taliban saflarına basıp kürşe Äfğanstanğa ütep kerä, digän kiñ taralğan qaraş bar. Quşma Ştatlardağı ber xosusıy oyışma bu qaraşnı tözätü, şuşı mädräslär belän Könbatış arasında añlaşu buldıru eşenä alınğan. Düşämbedä Washingtonda şuşı eşçänlekkä bağışlanğan tügäräk östäl ütte. Anda Paqstannan kilgän ike möselman citäkçese dä qatnaştı.
Şäkertlärdä başqa dinnärgä qarata çıdamlıq, fiker yörtü säläten üsterü öçen uqıtu programına, din sabaqlarınnan tış, matematika, sotsial fännär kebek däreslär östärgä täqdim itelgän.
Başta bu eş awır barğan, mädräsä citäkçeläreneñ kübese, din sabaqlarına zıyan kiläçäk dip, qarşı çıqqan.
Johnston süzlärençä, alar ışanıç qazanu yulların ezlärgä mäcbür bulğan. Berençedän, mädräsä citäkçeläre bu üzgäreşlär östän tağıla dip xis itmäsen öçen, bar cawaplılıq alarnıñ üzlärenä tapşırılğan. İkençedän, bü üzgäreşlärgä tarixi tösmer birelgän:
"Bez alarnıñ üz mirasına tayandıq. Meñ yıllıq İslam tarixında sänğättä, fändä böyek qazanışlar, şul uq dini tüzemlek buluğanına basım yasadıq. Şul turıda işetep, uylana başlağaç, alarnıñ küzgä kürenep ğorurlığı arttı, bez dä buldırabız ikän, dip uylıy başladlıar" dide Douglas Johnston.
Johnston süzlärençä, alar xättä wahhabi, deobandi kebek ütä konservativ xäräkät wäkillären cälep itä alğan. Şularnıñ ikese Washingtonda ütkän tügäräk östäldä qatnaşqan.
Quetta şähärendäge deobandi mäktäbe citäkçese Xafiz Xälil Äxmät, urdu telendä yasağan çığışında, Paqstan mädräsäläre näfrät taratu urını tügel, başqa dinnärgä, mädäniätlärgä qarata näfrät totu yuq, çönki şäkertlär xalıqara säyäsättän artıq çittä tora, dide. Kem dä kem suğışçanlıq tarata ikän, ul – Paqstan xökümäte üze, dide ul.
Bu fiker belän wahhabi citäkçese Qazi Äbdel Xamuş ta kileşte. Sovetlar 1979da Äfğanstanğa basıp kergänçegä qädär, cihad, izge suğış turında söyläwçe yuq ide. Paqstan xalqınıñ küpçelege dä sovetlarğa qarşı bastı. 10 yıldan sovet ğäskärläre kitkännän soñ, küplär öçen suğış bette, läkin qayberäwlär anı käsep itep qaldırdı, İslamnı saqlaw öçen törkemnär tözede, dip söyläde ul. Xamuş süzlärençä, Johnston oyışması täqdim itkän üzgäreşlär Paqstan mädräsälärendä yaxşı eşli.
Johnston üze äytüençä, bu eşneñ faydası Pakstan balalarına ğına tügel, ä bar dönyağa tiäçäk. Läkin monıñ öçen, ul Paqstan häm Quşma Ştatlar xökümätlären xezmättäşlek itergä çaqırdı.
Ali Ğilmi


text:
Ekrem Çelebi - Zülüf Dökülmüş Yüze
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Zülüf Dökülmüş Yüze
Etiketler : Ekrem Çelebi - Zülüf Dökülmüş Yüze türkü indir, Ekrem Çelebi - Zülüf Dökülmüş Yüze türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Zülüf Dökülmüş Yüze mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Zülüf Dökülmüş Yüze türküsü, Zülüf Dökülmüş Yüze sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Zülüf Dökülmüş Yüze bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Vardım Bir Doktora
Ekrem Çelebi - Kızlar Maraş a Gider
Ekrem Çelebi - Kahveyi Dökerim
Ekrem Çelebi - Ağlamayı Seviyorum
Ekrem Çelebi - Şu Dağlarda Kar Olsaydım
Ekrem Çelebi - Kara Dağın Boz Yılanı
Ekrem Çelebi - Türkü Sever Türkü Söyler
Ekrem Çelebi - Hacel Ovasını Engin Mi Sandın


text:
Başqortostan xoquq yaqlawçıları Mäskäwdä
Başqortostannan Mäskäwgä döreslek ezläp kilüçelärneñ yulı özelep tormıy. 14 fevraldä ike avtobus belän Başqortostannan 37 keşe kilde. Alar arasında xoquq yaqlawçılar da, Başqortostan militsiäseneñ başbaştaqlığına tüzä almağan bigräk tä Blagovesçenskiy şähärendä militsiädän qaza kürüçelär dä bar ide. Başqortostan xoquq yaqlawçılarına mäskäwlär dä quşıldı. Alar arasında Mäskäwneñ Xelsinki törkeme citäkçese Lyudmila Alekseyeva, keşe xoquqları xäräkäte citäkçese Lev Ponamarev, xoquq yaqlawçı Valeri Borşçevskiy, Başqortostannan İldar İsangulov. Başqortostan qorıltayı deputatı Edvard Murzin, jurnalist Marat Xayrullin, Blagovesçenskiy şähäreneñ “Zerkalo” dip atalğan gazeta redaktorı Veronika Şaxova häm başqalar bar ide.Şunısın äytergä kiräk, Lyudmila Alekseyeva citäkçelegendä ber törkem Mäskäw xoquq yaqlawçıları, şulay uq Rusiä prezidentı qarşındağı xoquq yaqlawçı Ella Panfilova da Başqortostannıñ Blagovesçenskiy şähärendä bulğannar häm militsiä qulınnan qaza kürüçelär belän oçraşıp söyläşkännär. 14 fevraldä irtänge yaqta Başqortostannan kilgän 37 keşe häm Mäskäw xoquq yaqlawçıları Rusiäneñ eçke eşlär ministrlığı qarşında piket ütkärdelär häm bäysez matbuğat üzägendä matbuğat oçraşuında qatnaştılar.Matbuğat oçraşuında Rusiäneñ üzäk telekanalların “Vesti”. NTV, “Rentv”, radio gazetalardan da jurnalistlar qatnaştı Başqortostannan Mäskäwgä kilgän xoquq yaqlawçılar uzğan yılğı kebek ük ber taläp quyalar- Başqortostannıñ eçke eşlär ministrı Rafayıl Divayevnı häm Başqortosannıñ baş prokuror wazifaların ütäwçe Zelepukinnı eşennän alırğa häm alarğa qarata cinayät eşen açarğa. Eçke eşlär ministrlığı qarşında pikettan soñ alarnı ministrlıqnıñ tikşerü bülege mödire general mayor Smirnıy qabul itkän. Läkin xoquq yaqlawçılar anıñ belän oçraşudan qänäğätsezlek belderdelär. Uzğan yıl Divayevnıñ başbaştaqlığın tuqtatunı sorap, Başqortostan xoquq yaqlawçıları eçke eşlär ministrlığı qarşında piket ütkärgän idelär inde. Ul waqıtta alarnı qabul itkän general Mamayev eşne tikşerüdä wäğdä birep, bik citdi söyläşülär alıp barğan bulsa, bu yulı xoquq yaqlawçılarnı qabul itkän general Smirnıy, berni dä wäğdä itmägän. Respublika prokuraturası tikşeräçäk dip kenä beldergän. Läkin xoquq yaqlawçılar korrupsiägä batqan Başqortostanda eçke eşlär ministrlığı belän respublika prokuraturası ber bersen yaqlıy, xätta eçke eşlär ministrlığınıñ eşen maxsus tikşerü cıyılışında prokuror Zelepukin, militsiäne niçek itep xalıqtan, xoquq yaqlawçılardan saqlarğa kiräklege turında çığış yasağanın äyttelär. Bu xaqta Başqortostan qorıltayı deputatı Edvard Musin belderde. Anıñ süzen qüätläp xoquq yaqlawçı İldar İsängulov, döreslekne barı tik Mäskäwdän genä tabarğa bula dide. Xoquq yaqlawçı Valeri Borsçevskiy Başqortostan militsiäseneñ bügenge xäräkätläre Rusiä töbägendä barlıqqa kilgän yaman şeş dip atadı. Ägär dä bez anı tuqtatmasaq ul barlıq Rusiägä dä taralırğa mömkin dip belderde. Blagovesçenskiy şähärennän kilgän “Zerkalo” gazetası redaktorı Veroniqa Şaxova – ul Blagovesçenskiydağı xällär xaqında berençe bulıp yazğan, ägär dä bezneñ taläplär ütälmäsä açlıq iğlan itäçäkbez dip äytte. .Başqortostan militsiäsennän qaza kürgännär dä ber-ber artlı çığış yasap, bernindi ğäyep beldermiçä militsiä niçek itep üzlären qinawların söylädelär. Alar arasında baliğ bulmağannar da bar ide. Mäsälän Aleksey Rasçevnı bitlekle militsiä xezmätkäreneñ mıltıq belän bitenä suğuın häm añın yuğaltuın söyläde. Ul barı tik xastaxanädä genä añına kilgän.Anıñ borının sındırğannar. Böyerlärenä zarar kitergännär. Baş mie selkengän. Häm ul yaraların da kürsätte. Çığış yasawçılar äytüençä yırtqıçlarça meñgä yaqın keşene qinağan militsiä xezmätkärläre, bu oçraqta OMON, Çeçnyada da şundıy çistartularda qatnaşqan bulğannar. Şunısı da qızıqlı, Blagovesçenskiy rayonı keşeläreneñ küpçelege prezident saylawları waqıtında tawışların Raximovqa tügel. Anıñ köndäşenä birgän bulğan. Matbuğat oçraşuında qatnaşqan yäşlärgä kürsätep Xel''sinki törkeme citäkçese Lyudmila Alekseeva, bu yäşlärneñ nindi cämğiättä üsüläre, bezneñ tırışlıqtan da tora dip belderde.
Şulay itep, Mäskäwgä Başqortostan militsiäsennän yaqlaw ezlärgä kilüçelär 15-16 fevral''dä Rusiäneñ eçke eşlär ministrlığı hem prokuraturası yanında piket ütkäräçäklär häm Rusiä prezidentına yaqlawnı sorap xat yullayaçaqlar.
Näzifä Kärimova, “Azatlıq” radiosı Mäskäw


text:
Säyäsi äläkläşü kemgä faydalı?
Patriotlıq ul Watannı, tuğan ilne söyü, watanpärwärlek digän süz. Bik izge töşençä. Döres, qaywaqıtta anıñ çista, izge mäğnäsen üzgärtep, bozıp ta qullanalar. Perestroyka başlanğaç, başqa millätlärne häm demokratlarnı sügüçe faşist oyışmaları üzlären patriot dip yörtä başladı. Şulay da, artıq zakonnı bozğan çaqta, alarnı mäxqämägä dä tarttırıp qaradılar. Ämma, barlıq yalğan patriotlarnı da utırta başlasañ, törmälärdä urın citmäs ide. Annarı, qaywaqıtta keşe bit yalğışırğa mömkin. Ul küsäk kütärep qısıq küzle yäki qara çıraylı keşelärne ixlas yalğışqan xäldä dömbäslärgä mömkin. Ber yaqtan ul – xuligan, xätta keşe üterüçe, ikençe yaqtan qarağanda – patriot. Mäxqämälärdä xökem çığaruçılar bik awır xäldä qala. Bälki şuña küräder, skinxedlarnı bik siräk cawapqa arttıralar.
Annarı bit, tuğan ilgä mäxäbbät yarsuın basa almıyça, donoslar yazarğa, säyäsi opponentlar östennän äläkläşergä teläwçelär dä bar. İnde alarnı nişlätäseñ? Alar bulmasa bu däwlät niçek yäşär? Şpionnarnı, doşmannarnı niçek faş itäseñ? Kareliä respublikasınıñ möftie şundıy fätwä çığarğan. Ul barlıq möselmannarğa şikle dindäşläre turında xoquq saqlaw orğannarına citkerergä täqdim itkän. Ägär dä, şikle süzlär yäki ğämällär turında tieşle cirgä äytmäsäñ, bu islam qanunnarın bozu dip sanalaçaq ikän. Kareliäneñ iminlek xezmäte bu başlanğıçnı xuplağan, ä respublikanıñ Eçke eşlär ministrlığı, mondıy äläkläşü millätara ızğışqa kiteräçäk, dip beldergän. Qaydadır terroristlar zolım eşläsä, barlıq möselmannar da täwbä itä yäki üzläreneñ ğäyepsezlegen isbatlıy, başqalarnı faş itep, totıp birügä kereşsä şäp bulır ide, älbättä. Ämma, din häm millät qanunnarı bu qädär çeterekle ğämällärne tögäl bäyälärgä yärdäm itärme soñ? Monda bit prokurorlarğa, sud'yalarğa, şäriğät belgeçläre, qazıylarğa bergäläşep häm oçraqnı bäyälärgä turı kiläçäk. Ägär dä yalğış donos yazsañ, ğäyepsez keşene katalajkaga ozatsañ, Xoday täğälä, gubernator, prezident gönahıñnı aqlarmı? Qıyın mäs'älä…
Soñğı waqıtta, Kuril utrawlarınıñ ikesen Yaponnarğa qaytaru turında şpion, provokator, demokratlar tügel, ä Rusiä prezidentı üze süz başladı. Sez beläsez, Vladimir Putin täqdim kertkännän soñ xuplaw häm därräw ütäw ğörefe bar. Bu yulı nişläpter, şul utrawlarda yäşäwçe ütä patriotlar tawış kütärä. Alar zur mitinglar oyıştıra. Rusiä däwläteneñ ber santimetr cirendä birmibez. Xätta ul cir qayçandır çit ilneke bulsa da. Ber arşın cir birsäñ, tağın“ däğwä itüçelär tabılırğa mömkin. Änä, Kaliningradnı Kenigsberg dip yörtüçelär. Emmanuil Kantnıñ qäberenä çäçäk iltüçelär şuşı Rusiädäge izge cirgä kilälär. Alar sorasa, başqalar sorasa – ni qala?
Kareliäne finnärgä, Kaliningradnı nemeslärgä, Seberne qıtaylarğa birsäk, ni bula dip çäç yolqalar ikän qayber mitinglarda şul uq patriotlar. Ä xäyläkär jurnalistlar şunı qazıp çığarğan. Ägär dä İturup utrawı yaponnarğa kitsä, anda zakonsız balıq totıp yaponnarğa satuçı mafiägä zıyan kilä ikän. Dimäk, patriotlıq kürsätep sügenü, säyäsi donoslar yazu buşlay tügel. Ul faydalı ğämäl bulıp çığa.
Ägär dä faydası bulmasa, bu atnada Başqortstan matbuğatında Rusiä qanunı buyınça tözelüçe tatar möxtäriäten häm anı oyıştıruçılarnı degetkä manmas idelär. Nindi genä süzlär, kompromatlar belän zur tirajlı gäcitlärdä tatarnı yaqlawçılarnı faş itälär. Maqsat şul – ayırım millätlärne qısrıqlaw säyäsäte tuqtalmasın, ä demokratiä taläp itüçelärneñ tawış tını çıqmasın. Ä bit mondıy ğämällär Rusiäneñ säyäsi totrıqlılığın qaqşata dip uylap quydım. Şuşı fiker üze säyäsi donosqa oxşap torsa da, äytmiçä bulmıy.
Rimzil Wäli.


text:
Fälästin citäkçese Yasir Arafatnıñ xäle naçar.İke atnadan birle grip belän çirle dip xabär itelgän rä''is Arafatnıñ xäle kiçä kiñättän naçarlanğan. Xabär agentlıqları yıllardan birle Parijdä yäşäwçe xäläl cifäte Suxa Arafat yanına kilä dip belderde.Fälästin räsmiläre Arafatnıñ sälämätlege turında açıq anıq mäğlümät birmi.
Fälästin citäkçese Y.Arafat ütkän tönne tabiplar häm ölkän yardämçeläre belän ütkärde. Fälästin citäkçeläre rä''isneñ sälämätlege turındağı sorawlarğa açıq anıq itep cawap birüdän baştarta. Ministır Saeb Erakat Arafat irtänge namaznı uqıdı häm yardämçeläre belän söyläşte dip belderde. Arafatnıñ başkiñäşçese Nabil Rdeineh anıñ xäle totrıqlandı didi(audio)
Anıñ xäle stabil. Yal itergä tieş, xäle yaxşı ämma yal häm meditsina yardäme zarur dip äytep (audio)
prezident Arafat yaxşı sawığıp kilä kiläse könnärdä yaxşıraq bulır dip ömetlänöbez
Arafatqa närsä bulğan bilgele tügel, grib, aşqazan, eçek kizüe , ütquığında taş turında söylilär.Yardämçeläre ul tabiplarnıñ yal itergä digän kiñäşen tıñlamadı, uraza tottı , nıq arığan dilär. Räsmilärneñ tınıçlandıruçı optimistik belderüläre belän taralğan xabärlär bik qapma qarşılıqlı, Anıñ tönnä xuşın yuğaltqan buluı , ozaq waqıt yoqlawı turında da söylänä. Ämma räsmilär moñı şunduq kire qağa.
Yasir Arafatnıñ kiñättän sälämätlegeneñ qaqşawı Fälästin territoriälärendä xaos bula ala digän borçıluğa säbäp bulıp tora ,çönki anıñ urınıñ kem alaçaq bilgele tügel.Yasir Arafat çirle digän xabär Gaza Sızığı häm Könbatış Yarda taralğannan soñ iminlek köçläre yuğarı xäwäf xälenä quyıldı. Arafatnıñ al Fatax firqasınıñ çit ildäge äğzaları öygä qaytsınnar digän kürsätmä birelgän.Fälästin xakimiäte konstitutsiäsenä qarağanda , Fälästin parlamentı speakere Rawhi Fattuh Arafatnıñ urınıñ alırğa tieş, ämma konstitutsiä tulısınça ratifikatsiälänmägän. Mäğlüm bulğança Arafat İzrael armiäse tarafınnan 2001nçe yıldan birle Ramalladağı al Muqata başkavartirında yäşergä mäcbür itelde .Çıqqan oçraqta ul anda kire qayta almayaçaq ide. Ämma bügen Premyer Sharonnıñ ölkän yardämçese Ranan Gissin ,Sharon Arafatnıñ xästälänüe, xumanitar mäsälä häm İzrael kiräkle här törle yardemne kürsätergä äzer dide. Gissin (audio)
Premyer ministır här törle meditsina yardäme şulsanda tabiplär törkemeneñ kilüenä röxsät itkän kürsätmälär birde. Tunuslı tabiplar anda Misır wä Yoraniädän tabiplär kilergä tieş dip äytte
İzrael räsmiläre Premyer A.Sharon fälästinle kollegası Axmäd Qurei belän telefonda söyläşte häm prinsıpta Y.Arfatqa däwalanu öçen çit ilgä kitergä röxsät birde dip belderde.Ämma Arafat yardämçeläre , aña kire qaytırğa garantiä birelmäsä , ul çit ilgä kitmiäçäk dip äytte. Arafatnıñ xosusi tabibı Aşraf al Kurdi citäkçelegendä yordaniäle dr-lardan torğan törkem Könbatış Yarına kilde.
Arafatnıñ ölkän yardämçese Nabil abu Rdeineh töştän soñ jurnalistlarğa (audio)
Arafatnıñ xäle totrıqlı, ul yal itergä , däwalanırğa tieş , añı xästäxänägä salırğa kiräkme ällä ul al Muqata-damı toraçaq , bu turıda tabiplar qarar qabul itäçäk dip söyläde.
İzrael saqlanu ministırı Şaul Mofaz Tel –Avivde jurnalistlarğa(audio)
İzrael meditsina mäsäläsendä quyılğan taläplärgä cawap birde häm birergä däwam itäçäk. Bez närsä beläbez yäki närsä kötäbez ul turıda söyli almim. Ramalla häm Arafatnıñ başkvartirasınnan kilgän mäğlümät bik törle.Bez bu eşne küzätep barabız häm äytkänemçä fälästinnär sorağan yardämne tämin itäbez.
färidä xämit


text:
NATO Gruziä belän Ukrainanıñ Tönyaq alyansqa quşılu ideyäsenä uñay qarıy. Bu xaqta Quşma Ştatlar prezidentı George Bush Rigada NATO sammitı waqıtında äytte. 26 il başlıqları oçraşuında Äfğanstandağı xäl tikşereler dip kötelä. Anda NATO ğaskärlärenä qarşı taliplarnıñ höcümnäre köçäyä.
NATO general sekretare Jaap de Hoop Scheffer bu sammit başlanır aldınnan: “NATO ğäskärläre Äfğanstanda 3 yıl inde. Bu waqıt anda nindi çaralar belän uñışqa ireşep bulasın añlaw öçen citärlek. Äfğanstandağı iminlekne buldıruçı xalıqara tınıçlıq köçlären täemin itüne döres itep oyıştırırğa kiräk. Minem uylawımça, ilneñ könyığındağı ğäskärlär kiräkkä qarağanda azıraq täemin itelä”,- dide.


text:
Äl-Qibla: "Ni öçen bäni İsrail qäweme häläk buldı?"
Maynıñ bu atnasında bez sezne tatar, möselman ğailäläre öçen çığa torğan “Äl-Qibla” jurnalınıñ öçençe sanı belän tanıştırırbız. Bu jurnalnı oyıştıruçı häm näşer itüçe Al'bert Sabir häm anıñ cämäğäte - jurnalnıñ baş möxärrire Fäniä Sabirlar çığarğan bu jurnal küptän tügel çığa başlasa da, jurnalnı uquçılar yaratıp ta ölgerdelär. Ğädättägeçä, anıñ ikençe bitendä “Bismillähir-raxmänir-raxim“ne äytü farız bulğan eşlärneñ añlatmalı süzlege birelä. Jurnalnıñ bu sanında, Tatarstan Diniä näzaräteneñ Ğölämälär Şurası räise, Tübän Kama şähäre imam-möxtäsibe Ramil xäzrät Yunısnıñ “Ni öçen bäni İsrail qäweme häläk buldı?” dip atalğan mäqäläse bastırılğan. Mäqälädä bu xaqta Allahı täğälä “Bäqärä” süräseneñ 83 häm 84 ayätlärendä bäyän qıla häm Allah söbexana wä Täğälä Bäni İsrail Qäweme belän 8 qanunnı ütäw buyınça kileşü tözüe xaqında iskärtä. Şunıñ berençese :dini tärbiä, ikençese- olılarnıñ xaqı, öçençese- yaqınnarıñ tuğannarnıñ xoquqın ütäw,4ce- yätimnär xoquqı, 5ce- meskennär xoquqı, altınçı taläp başqa millät xalıqları belän xäyerle möğämälädä bulu, namaz uqunı cidençe taläp itep quya, sigezençese-zäkyät çığaru. Şularnı ütämägändä närsä bula soñ? - digän soraw tua. “Bäqärä” süräseneñ 84 ayätendä moña cawaplar birelä. Ramil xäzrät Yunıs añlatmasında älege ayätlär cämäğät, ilgä dä, mämläkätkä dä häm keçkenä cämğiät bulğan ğailägä dä qağıla ikän, - di. Dimäk, bu qanunnarnı ütäp yäşägännärneñ ğailäläre nıq , bäxetle häm däwamlı bulır. Dimäk, Allah söbexana wä Täğälä bäxetle, säğädätle yäşäw qanunnarın 1400 yıl elek ük Qor’än Kärimgä iñdergän. Mäqälä avtorı: “Monnan zur sabaq alıp, anı yäşäw räweşebezdä tieşençä qullanırğa ğına kiräk” dip, tämamlıy mäqäläsen.
Tağın iğtibarnı cälep itkän jurnalnıñ “Asılıbızğa qaytıp barışlıy” häm”İldän-çittä” digän säxifälärendä Möselmanlıq turında fiker yörtä. Bersendä - Tatarstannıñ Fännär akademiäse möxbir-äğzası, Qazan Däwlät texnik universitetı maqtawlı professorı, texnik fännär doktorı Ğäli Yunıs ulı Dautovnıñ Novosibirsikida ozaq yıllar yäşägännän soñ,Qazanğa yäşärgä qaytqaç din häm fänneñ ber- bersenä yaraşıp, ürelep häm kiläçäktä dä buluın dälillägän fikerlären belderä. İkençe mäqäläsendä, avtor Ramil xäzrätneñ möselman däwläte bulğan Bangladeş ilenä barıp qaytqannan soñ, anıñ belän äñgämäsen urnaştırğan. Anda Ramil xäzrät Bangladeş xalıqlarınıñ islam qanunnarı buyınça yäşäw räweşlären söyli. Anda ul xökümät däräcäsendä uzdırılğan fänni-ğamäli konferensiädä qatnaşa.
“Äl-Qibla” jurnalınıñ baş möxärrire Fäniä Sabir:Äl-Qibla jurnalın Tatarstanda yäşäwçelär härber poçta elemtäsenä barıp yazdırıp aldıra alalar, çönki ul xäzer Tatarstan katalogına kergän.Ä 2006 yılnıñ ğinwar ayınnan ul Rusiä katalogına keräçäk. Ä aña qädär jurnalnı uqırğa teläk belderüçelär redaksiägä tübändäge adres buyınça xat yaza alalar: 420100 Qazan şähäre abonent tartması 144. telefon (8432) 76-21-02. Mälikä Basıyr


text: İran tışqı eşlär ministrlığı, prezident Mähmüd Ähmädinejadnıñ holokostnıñ bulmawı turındağı belderüläre – barı tik fänni dairälärdä barğan bäxäslärneñ çağılışı, häm könbatış moña zur ähämiät birmäskä tieş, dip belderde. Uzğan atnada Ähmädinejad, ikençe dönya suğışında nasilar qulında bulğan Yevropada yähüdlärneñ küpläp üterelüen şik astına quyğan belderü yasağan ide. Anıñ bu süzläre şunda uq xalıqara cämäğätçelekneñ kisken täñqitenä duçar buldı. Tışqı eşlär ministrlığınıñ matbuğat wäkile Hamid-Reza Assefi yevropalılarnı, üzgä fikerläwgä tüzemlelek kürsätä almawda ğäyepläde. Tähranda jurnalistlar aldında, Assefi, Yevropanıñ andıy reaksiäse – tulısınça İzrailne yaqlaw bulıp tora, dide.


text:
Bu eştä milli-mädäni möxtäriät räise İlgiz Qadırov häm tatar cämäğätçelege tırıştı. Tatar kitapların alarğa Tatarstannıñ Quqmara rayonı wäkilläre mojgalılar belän duslıq häm xezmättäşlek kileşüenä qul quyğan waqıtta tapşırğan ide. Bülmäne möxtäriät cihazlarğa häm birergä ışandıra. Şulay uq iñ yaxşı uquçığa yartı yıldan soñ häm uqu yılı tämamlanğaç premiä birergä planlaştıra. Berençe sintäberdä respubliknıñ 1600 in yaxşı uquçısı häm berençe sıynıfqa kiluçelär yaña tözelgän sirkta buldılar.
Xämidä Ğayfullina, İjaw.


text:
Comğa könne Başqortstanda respublika isemennän Afinada ütkän XVIII Olimpiä uyınnarında häm XII paraolimpiä uyınnarında qatnaşqan sportçılarnı büläkläw tantanası bulıp ütte. Bıyılğı olimpiadada Başqortstan sportçıları zur ğına uñışlarğa ireşte. Ayıruça paraolimpiä uyınnarında Başqortstan sportçıları Rusiä cıyılma qomandasında iñ küp büläklärne aluğa ireşte.
Ufanıñ Neftçelär mädäniät sarayında oyıştırılğan tantanalı cıyılışta olimpiäçelärne qotlarğa Başqortstan prezidentı Mortaza Räximov, respubliknıñ sport häm fizik qültura ministrı Vladimir Samorodov häm başqa yuğarı citäkçelär kilgän ide. Batır sportçılarğa büläklärne respublik prezidentı tapşırdı häm zur qazanışlarğa ireşkän yaqtaşlarnı respubliknıñ ğorurlığı dip atap, alarğa kiläçäktä dä zur uñışlar teläde.


text:
BMO Ğiraq suverenlığı öçen buldıra alğannıñ barısın da eşliäçägenä ışandıra
AUDİO: Saylawlar ütkärü turında belderülärgä häm qararlarğa qädär şunı äytergä kiräk dip sanıym, BMO Ğiraq xalqınıñ häm anıñ böten öleşläreneñ xäzerge krizistan çığuına, häm General' Sekretar' Kofi Annan äytkänçä, bäysezlek, suverenlıq yawlawına, ilneñ Ğiraq xalqı telägänçä yañadan tözelüenä ireşü öçen buldıra alğannıñ barısın da eşliäçägenä ışandıra.
Ğiraqqa Brahimi citäkçelegendä kilgän 9 keşelek BMO törkeme biredä xakimiätneñ 30nçı iyündä Ğiraq xökümätenä tapşırıluına qädär ük saylawlar ütkärü mömkinlegen öyränä. İldä saylawlarnıñ tizräk ütkärelüen küpçelekne täşkil itüçe şiğilar citäkçese Ayatulla Ali äs-Sistani taläp itä. Küptän tügel Ğiraq İdarä Şurası äğzası Nasıyr Kamil Äl-Çäderçi ildä iminlek yuq, häm saylawçılar terkälmägäm, şuña kürä yaqın arada saylawlar ütkärü mömkin tügel dip belderde.


text:
Omski ölkäseneñ tönyağına säyäxät
Yarıy äle saylawlar bulıp tora häm nämzätlärgä ölkäneñ iñ yıraq poçmaqlarında, urman, sazlıqlarda urnaşqan tatar awıllarına da iğtibarların yunältergä turı kilä. Yäkşämbe könne Omski ölkäsendä awıl xakimiäte başlıqları häm rayon deputatları saylawları bulıp uzdı. Ber uñaydan anda ölkäneñ tatarlar tuplanıp yäşägän 6-nçı Krutinka okrugı buyınça bıyıl may ayında yul häläkätendä wafat bulğan ölkä qanunnar çığaru cıyılışı deputatı Vitaliy Sayınqo urınına yaña deputat saylaw da buldı. Nämzätlärneñ berse bulğan Sergey Jirikov “Umırzaya” ansamble sänğat'kärlärenä ölkäneñ tönyağında urnaşqan Tevriz häm Ust'-İşim rayonnarındağı tatar awıllarına konsertlar belän barıp qaytuların sorap möräcäğät itte. Elekke kandidat belän yaxşı tanış bulğan häm anıñ eş ısulların xup kürgän “Umırzaya” sänğat'kärläre, töp eş urınında da Saenkonı alıştırğan Jirikov äfändeneñ üteneçen qabul itep, uzğan atnada älege rayonnarnıñ tatar awıllarına barıp qayttılar. 7 keşedän torğan konsert törkeme 5 kön däwamında bu ike rayonnıñ 13 tatar awılında buldı. Häwäskär artistlar üzläreneñ töp maqsatları itep kandidatnı maqtawnı gına quymadılar, ä forsattan faydalanıp, xalıqqa tatar cırların-moñnarın citkerü, iyüllären kürsätü belän berrättän irkenläp xalıq belän aralaştılar, “Tatar dönyası” gazetasın tarattılar, ä konsertların Qazannıñ meñ yıllığına bağışlap ütkärdelär. Konsertnı alıp baruçılar xalıqqa bu bäyräm, Qazannıñ üzgärüe, yäşärüe, maturlanuı turında söylädelär, 1000 yıllıq uñayınnan oyıştırılğan çaralar belän tanıştırdılar. Konsertlarda Qazan küçtänäçe itep Söyembikä - xanbikä biüe kürsätelde. Anı bıyıl ğına Yar Çallıda qızıl diplom belän sänğät kolliäten tämamlap qaytqan häm xäzer ansambl'dä xoreograf bulıp eşläwçe Zäliä Saytbağina başqardı. Zäliä xalıqnı tatar, başqort häm klassik iyüllär belän dä tanıştırdı. Äytergä kiräk, awıllarda konsertlarnı bik cılı qarşıladılar, här çığışnı köçle alqışlarğa kümdelär, közge salqınnar başlanuğa qaramastan baqçalarında saqlanğan çäçäklären büläk ittelär. Şunı da assızıqlarğa kiräk, tamaşaçılar arasında här awılda balalar küp buldı. Alarnıñ küpläre öçen bu tatar sänğäte belän berençe tanışu bulğandır. Ust'-İşem rayonınıñ Äşewan awılında cırçı apasına çäçäk bäyläme büläk itkän 2 yäşlek Älinäneñ dä konsertqa berençe tapqır kilüe bulğan.
Oçraşular häm konsertlar 20 yıldan artıq tatar konsertları bulmağan awıllarda da buldı. Andıy awıllarnıñ berse Tevriz rayonındağı Qozğın awılı.
Ul arada üsep citkän ber buın yäşlär arasında da tatar konsertın berençe märtäbä qarawçılar buldı. 25 yäşlek Äxtäm Räsulov, berençe märtäbä kildem, zur qänäğätlänü kiçerdem, - di.
Konsert kollektivı belän säyäxätkä çıqqan “Azatlıq” xäbärçesen Qozğın awılında yäşäwçe Räwfä Max'yanova awıl tormışı belän dä tanıştırdı. Anıñ süzlärençä, awılda eş yuq, härkem üz xucalığı belän yäşi, söten - mayın sata. Yäşlär eş ezläp tön'yakqa kitälär. Awılda ber genä telefon, yul yuq, bik uñaysız.
Ust'-İşem rayonınıñ İxsiner dip atalğan awılında da şundıyraq xäl-yäşlärgä eş yuq. Awılda qalğan yäşlär “tik yatalar” di älege awılnıñ yegete Rigän Raxmatullin. Rigän İlgiz Niäzov belän hönäri-texnik uçilişçeda uqilar, ämma awılda eş tabıluına ömetläre yuq däräcäsendä. İxsinerda yäşäwçe Räşit Sagıytov ta kiläçäkkä ällä ni ömetlär bağlamıy. Eçärgä yaraqlı su yuq, keşelär eşsez, ber 3-4 yıldan awıl bötenläy taralıp ta betär di ul.
Awıl xalqına berniqädär tabış birep torğan erbet çikläwegenä, mük cilägenä bıyıl uñış muldan bulmağan. Şul säbäple qayberäwlär genä yıraq urmannarğa, sazlıqlarğa barıp berniqädär ciläk, çikläwek cıya alğannar
Konsert barışında saylawçılarnıñ nakazları cıyıldı. Bu ike rayonda - Ust'-İşemdä dä, Tevrizda da tatar awıllarında tormışlar ber çama häm şunnan çığıp deputatqa möräcäğätlär dä ber törleräk buldı. Küp awıllarda telefon mäktäptä yäisä awıl xakimiätendä genä, şul uq İxsinerda bötenläy yuq, käräzle telefon sisteması äle kilep citmägän, yullar batqaq, elek bulğan suütkärgeçlär yaraqsız xälgä kilgän - şundıy häm başqa tormış öçen möhim sorawlar buldı deputatqa yullanğan nakazlarda. “Umırzaya” ansamble äğzaläre Omskiğa äylänep qaytu belän saylawlarda ciñep çıqqan Sergey Jirikov belän oçraştılar, aña nakazlarnı tapşırdılar, deputat wazıyfaların ütägändä tatar awılların iğtibarsız qaldırmawın soradılar.
Rozaliä Sayganova, Omski.


text:
Polşada oppozitsiä ciñde – säyäsättä nindi üzgäreşlär kötelä?
Yäkşämbedä Polşada ütkän parlament saylawlarında ciñüne oppozitsiädäge Watandaşlar Platforması yawlağan. Cıyğan tawışları 50%-qa citmäsä dä bu partiä sulçılar yä igençelär firqäse belän berläşep koalitsion xökümät tözi ala. Premier-ministr Yaroslav Kaczynskinıñ Qanun wä Ğädellek partiäse ciñelüen tanıdı. Polşada xakimiät alışınuı nindi üzgäreşlärgä kiterä ala?
"Bez Polşanı şaqtıy üzgärttek, läkin yartı yulda tuqtap qaldıq. Asılda üzebez tuqtadıq. Ägär prinsiplarıbızdan baş tartqan bulsaq, bälki xakimiättä qalğan bulır idek. Monı eşläw ciñel ide, bu turıda bälki ber yazırmın äle. Läkin bez qağidälärne bozmadıq häm moña ükenmibez, çönki prinsiplarnı bozırğa yaramıy" dide Yaroslav Kaçinski.
Watandaşlar Platforması çitäkçese 50 yäşlek Donald Tusk üzeneñ çiñüen iğlan itte:
"21 üktäber könne üzläre öçen yaxşıraq yazmış saylarğa barğan härkemgä räxmät belderäsem kilä. Küp atnalar buyına bez polyaklarnı yaxşıraq yäşäp bula, polyaklar yaxşıraq xökümätkä, yaxşıraq tormışqa layıqlı, dip ışandırıp kildek" dide Donald Tusk.
Salımnar kimetergä häm Yewropa Belrege belän tığızraq mönäsäbätlär urnaştırırğa wäğdä itkän Watandaşlar Platforması tawışlarnıñ 40-tan kübräk protsentın cıyıp berençe urınnı alğan. Yağni, Donald Tuskqa xökümät tözü öçen kem beländer, yä 3-nçe urınnı alğın sulçılar, yä 4-nçe urınnı alğan krästiännär partiäse belän berläşergä turı kiläçäk.
Premier ministr Yaroslav Kaçinski citäklägän häm 2nçe urınnı yawlağan Xoquq häm Ğädellek partiäse xäzer oppozitsiägä küçäçäk dip kötelä.
Xakimiättäge şuşı alışınular Polşa säyäsätenä nindi üzgäreş alıp kiler?
"Üzgäreşlär bulaçaq: Polşa säyäsäteneñ cisemendä dä, räweşendä dä. Räweşkä kilgändä, Yaroslav Kaçinski xökümätenä xas usal täqqäberlek kimergä tieş" di Warşawdağı Stafan Batory isemendäge fond wäkile Aleksandr Smolar.
Cisemgä kilgändä, Watandaşlar platforması saylaw aldı kompaniäse waqıtında polyak xärbilären Ğiraqtan qaytarırğa, Quşma Ştatlarnıñ Polşada raketa qalqanı urnaştıru mäsäläsendä qatıraq torırğa wäğdä itkän ide.
Ämmä Smolar fikerençä, bu wäğdälärne ütärgä ciñel bulmayaçaq. Çönki igezäk Kaçinskilarnıñ premier bulğanı kitsä dä, prezident bulğanı äle qala:
"Prezidnetnıñ täqdim itelgän qanunğa veto salu xoquqı bar. Bu vetonı ütü öçen parlamentta tawışlarnıñ 5-tän 3-en cıyarğa kiräk. Yaña xökümätneñ ul qädäre tawışı bulmayaçaq. Bu oçraqta ul sulçılar belän xezmättäşlek itergä mäcbür bulaçaq" di säyäsät belgeçe Aleksandr Smolar.
Şulay itep, Polşada igezäk Kaçinskilarnıñ xakimiät monopoliäse bette. Prezident Lex Kaşinskiğa xäzer üzeneñ tuğanı belän tügel, ä oppozitsiädäge xökümät belän eşlärgä turı kiläçäk.
Kiläse prezident saylawları 2010 yılda kötelä.
ali ğilmi


text:
450 yıllıqqa här kemdeñ üź ölöşö
Başqortostan häm Räsäy berźämlegeneñ 450 yıllığına arnap ,,Kitap,, näşriätendä utıźğa yaqın baśma donya küräsäk. Bayram aldınan ös kitap taşqa baśıldı. Ular arahında altı teldä näşer itelgän yıyıntıq ta bar. Unda Respubliqalağı ijadi bäygelärźä eñeü yaulağan uqıusılarźıñ xikäyä - şiğırźarı tuplanğan.
Ber nisä köndän sauźağa ,,Başqort aştarı,, kitabı la sığarılasaq. Unda milli aş – hıu ölgöläre, başqort rizıqtarı turahında yaźılğan. Ular bayramğa saqırılğan qunaqtarğa büläk itep taratılasaq. Qunaqtarğa şulay uq, Respubliqa täbiğäte küreneştäre töşörölgän maxsus fotoalbom da büläk iteläsäk.


text:
22 Yün – Xäter häm qayğı köne
Böyek Watan suğışında 600 meñnän artıq Tatarstan keşeseneñ qatnaşuı mäğlüm. Şularnıñ 250 meñe häläk bulıp tuğan cirenä qaytmıy qala. Suğış yıllarında qazanlılar distä meñ bomba atuçını, aviatsiä motorları, riwayätle “Katyuşalar” öçen millionnan artıq darı citeştergän. Suğış qırında da, tılda da xisapsız xezmät kürsätkän. Bügenge yäşlär suğış kitergän afät turında beläme soñ? Suğış başlanğan kön turında xäterlime? Qazanlılar fikere
- Bu böyek Watan suğışı başlanğan kön. Suğış bik küp keşegä faciğa, qayğı kitergän. Başqa andıy suğışlar bulmasın ide, balalar tınıç yäşäsen ide. Şulay da mondıy suğışlar başqa mömkin bulmas dip äytep bulmıy.
- V smısle? Sreda çto li? Yuq belmim nindi kön ikänen.
- Belmim.
- Suğış başlanğan kön. Ul minem öçen bik möhim. Çönki bu suğışta minem däw ätiem qatnaştı.
- Mondıy suğış qabatlanırğa mömkin, minemçä. Çönki bügen här däwlät üze öçen genä yäşi. Spravedlivost' digän närsä yuq bit xäzer.
- Näq 64 yıl elek faşist ğäskärläre ilebezgä höcüm itkän kön. Bu säğät irtänge dürttä bula. Xalıq Sabantuyın bäyräm itkän könne.
- Bez añlarğa tieş suğış keşene, cämğiätne boza. Alla birsä, suğış başqa qabatlanmas. Çönki bügen keşelär aqıllıraq dip uylıym. Böten dönya külämendäge suğış bula qalsa, ul böten dönyanı yuq itäçäk.
Al'bina Zäynulla, Qazan.


text:
Açıq mikrofon: Tatar yäşläre uyın biznesına nindi mönäsäbättä?
Tatarstanda uyın biznesı wäkilläreneñ respublika xökümäte belän qarşı toruı däwam itä. Bilgele bulğança, Däwlät Şurası qabul itkän respublika qararı nigezendä 17 oktäberdän başlap böten uyın şirkätläre Tatarstannıñ barı tik ike urınında ğına – Qazannıñ at sport kompleksında häm Kama Alanında tuplanırğa tieş. Şuşı kön yaqınlaşqan sayın, älege tarmaqta eşläwçe eşquarlar şaqtıy aqça kiterä torğan üzläreneñ urınnarı öçen köräşne arttıra. Älege köräşkä yärdämgä alar Mäskäwneñ keşe xoquqların yaqlawçı byuro wäkillären dä cälep itkännär. Byuronıñ yuristları şuşı könnärdä genä Qazanğa kilep, respublika qararınıñ ni däräcädä federal’ qanunnarğa turı kilüen tikşerä. Şulay uq, uyın biznesı wäkilläre tatarstan qanunı tormışqa aşırılsa, anı Rusiäneñ Yuğarı mäxkämäsendä däğwälarğa cıyına. Yuğarı mäxkämädä respublikada tormışqa aşırıla torğan qanunnı ni kötä? Älege sorawğa tögäl cawapnı belüçe yuq. Şuña da, respublika deputatları uyın biznesına taşlamalar birüne dä tıydı Tatarstan xökümätenä. Qararnı ütämäs öçen köräştä bar ısullarnı da qullanırğa tırışalar eşmäkärlär. Şularnıñ tağın berse – şähär üzägendä piketlar oyıştıru. Distälägän keşelär qarşılıq aksiäsenä çığıp, üzläreneñ uyın biznesı tarmağında eşlärgä xoquqın dawlıy başladı. Xäyer, çınbarlıqta piketta eşläwçelär, eşmäkärlär üzläre genä qatnaşmıy, keşe sanın artıru öçen alar studentlarğa aqça birep, çarağa alarnı çığarğan, digän mäğlümätlär dä buldı. Ä tatar yäşläre, studentlar uyın biznesına nindi mönäsäbättä tora? Bügenge Açıq mikrofon säxifäseneñ soraştıruı şuşı xaqta.
Anıñ ber dä kiräge yuq. Uyın avtomatlarında aqça betä, bay keşelär xäyerçelänä.
Uyın avtomatlarınıñ cämğiätkä bik zur zıyan kiterä. Häm anıñ kiräge yuq.
Menä minem duslarğa 18 yäş tulmağan, läkin şuña qaramastan alar uyın avtomatlarında uynıylar. Ä qanun buyınça alar anda uynarğa tieş tügel. Yäşlärne uyın avtomatlarınnan yırağraq totarğa kiräk.
Älbättä uyın avtomatları yaxşı küreneş tügel, tik bu xäzerge cämğiätneñ mäcbüri sıyfatı häm annan qotılıp bulmıy. Xäzerge qabul itelgän qanun buyınça yustitsiä ministrlığı qayber keşelärgä bu eş öçen litsenziä birä, dimäk alar bu eş öçen tulı xoquqqa iä. Ägär dä inde keşedä u eş öçen xoquqları bar ikän, alar anıñ belän şöğellänä ala. Yörise kilgän keşe yörsen häm uynasın.
Uyın avtomatları öçen qayberäwlär üz ğömerlärenä qul sala. Min qarşı alarğa.
Bu uyın avtomatların beterü bik küp problemalar kiterergä mömkin. Çönki küp kenä keşelärneñ biznesı şul uyın avtomatları belän bäylängän. Häm bu älege eşmäkärlärgä oşamıy. Bu problema tiz genä xäl itelmäyäçäk.
Minemçä, monı beterergä kiräk tügel. Ä keşelärgä nıq zıyan salmıy torğan itep, äytik, keşelärgä bu dönyadan arğan çaqlarında kerep uynap çığarğa dip qaldırsalar yarıy. Anı küñel açu itep kenä qaldırırğa, ä bayu, aqça eşläw räweşendä qaldırmasqa ide.
Uyın avtomatları bigräk tä yäşlärgä bik kire yoğıntı yasıy, alarnı boza.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Mäskäwdä milli jurnalistlar oçraştı
Mäskäwneñ iñ tanılğan yuğarı uqu yortı milli matbuğatqa iğtibar birä başladı. Alar süze belän äytsäk etnik jurnalistikağa. Şuşı arada Mäskäw universitetında uzdırılğan “2003nçe yılda jurnalistika, yuğaltular häm tabışlar” dip atalğan fänni- ğämäli konferensiä tulı ber könen Mäskäwdä törle milli oyışmalar tarafınnan çığarıla torğan basmalarnı tikşerügä bağışladı. Konferensiä qısalarında ütkän ul tügäräk östäl “Başqala megopolisında milli jurnalistika” dip atalğan ide. . Biregä Mäskäwdä inde berniçä yıl daimi çığıp kilgän qırıqtan artıq milli gazetalarnıñ citäkçeläre dä çaqırıldı. Tügäräk östälne jurnalistika fakul’tetı dotsentı Rafel Ovsepyan alıp bardı. Ә inde bu tügäräk östälne şul Mäskäw Däwlät Universitetında eşläwçe millättäşebez Nadiä Wäli qızı Grona oyıştırğan ide. Nadiä xanım üze dä üzgärtep qorular başlanğaç Ğayaz İsxaqi traditsiälären däwam itep, “Süz” , soñraq “Yaña süz” gazetası da çığara başlağan ide. Läkin, qızğanıçqa qarşı, matdi yaqtan teläktäşlek belderüçe bulmağaç, bu gazetalar berniçä san belän tuqtalıp qaldı.
Mäskäwdä tatarlar öçen çığıp kilä torğan, “Tatarskie novosti,” “Watandaşlar”, “İslam minbäre” gazetaları, şulay uq küptän tügel genä barlıqqa kilgän “Tatarski mir” gazetası barlığın beläbez. Alardan başqa Mäskäwdä “Moskovskie karaçaevsı”, “Severnıye prostorı” , “Noev kovçeg”,”Yevreyskie novosti”,”Vestnik soyuza armyan Rossii”, “Adıği Xase”, “Rossiyskie koreysı”, çuwaşlarnıñ “Yenteşsem- Zemlyaki” , äzerbaycannarnıñ “Azeros” häm tağı küp kenä gazeta häm jurnallar çığıp kilä ikän. Tügäräk östäldä ul gazetalarnıñ şulay uq törle millätlär xaqında yaza torğan “Etnosfera” jurnalınıñ da redaktorları da qatnaştı. Gazeta- jurnallarnıñ redaktorları üzläreneñ problemaları xaqında söylädelär, uñışları belän urtaqlaştılar. Oçraşuda şulay uq, “Watandaşlar” gazetasında Musa Cälilgä bağışlap zur ğına mäqälä bastırğan professor Abdulxan Äxtämcan da çığış yasadı. Häm aña qädär çığış yasap, “Tatarski mir” (Tatar dönyası) gazetası xaqında söylägän, ul gazeta wäkile Karelinağa professor Äxtämcan süz uñayında , “Sezneñ gazetanıñ finans yaqtan qıtlıq kiçermäwen beläbez, tatar keşese gazetağızğa yaratıp qaramıy, gazetağız tatarlarnı üzençä ağartırğa tırışa, läkin bu kiräkle şöğil tügel” dip äytep kitte.
Çığış yasawçılar şulay uq milli gazetalar üz problemaların ğına kütärälär, başqa millätlär belän bäyläneşkä iğtibar itmilär dip, bu mäs’äläne etnik gazetalarnıñ yomşaq urını dip taptı. Xätta “Russkoe radio” jurnalistı Margarita Lange, sez üz qabırçıqlarığızğa biklängänsez,sezneñ ul gazetalar barlıqqa kilä, şul uq tizlek belän yuğala. Bälki alar ğomumän kiräk närsä tügelder dide. Sez üzegez xaqında ğına yazasız, annan soñ bezne skinxedlar qinıy dip qıçqırasız. Sezgä üz gazetalarığıznı çığarudan waz kiçep, rus gazetalarnı yazarğa waqıt dip belderde. Anıñ bu süzläre küplärne şaqqattırdı. Çönki şul uq Margarita Lenge ber yıl elek kenä etnik jurnalistlarnı cıyıp, “Media soyuz” dip atalğan jurnalistlar berlege dä oyıştırğan ide. Xätta berniçä cıyılış ta ütkärep aldı. Läkin anıñ Mäskäwdäge millätlär arasında problemalar yuq,barısı da al da göl dip kürsätkän oçraşuların jurnalistlar bik önämi başladılar. Anıñ süzlärennän soñ bu oyışma ğomumän, yäşäwdän dä tuqtarğa mömkin. Margarita Lange qızğanıçqa qarşı, üzenä soraw birgänne kötep tormıy, tügäräk östälne taşlap kitte. Anıñ bu çığışınnan soñ rus telle jurnalistlar da ğäcäplänülären belderdelär.
Bu tuğäräk östäl eşendä milli basmalarnıñ jurnalistları ğına tügel, Mäskäw xökümäteneñ xalıqara elemtälär departamentı başlığı Yuri Kaplun da çaqırılğan ide. Ul üzeneñ çığışında yıraq häm yaqın çit illärdä yäşäwçe rossiälelär belän bulğan bäyläneşlär xaqında bik birelep söyläde. Dönyanıñ 52 ilendä rus telendä gazetalar çığa, çit ildäge millättäşlär turında 13 kinofilm töşerelgän, çit illärdä 33 rus teatrı eşläp kilä, bez alarğa yärdäm itäbez, dide. Tatarlar da Rusiä keşeläre bit, çit ildäge tatarlarğa turında sez närsälär beläsez, sezneñ yärdäm nindi soñ? digän sorawğa ul. “Bez tatarlarğa da yärdäm itäbez, xätta Finländiädän tatarlar bezgä täcribäläre belän urtaqlaşır öçen häm bezdän praktik yärdäm alır öçen kilälär”, dip belderde. Läkin ul da, başqa sorawlarğa cawap birergä waqıt tapmıy, üz çığışınnan soñ kitep yuğaldı. Anıñ tatarlar turında äytkän bu süzlärenä ayırım açıqlıq kertergä kiräk bulaçaq.
Mäskäw universitetınıñ jurnalistika fakul’tetı ütkärgän bu tügäräk östäldä qatnaşuçı jurnalistlar bu oçraşu waqıtlı häm kiräkle dip taptılar. Nadiä Grona, etnik jurnalistikağa fänni qaraş bulırğa tieş, alarnıñ eşlären studentlar da öyränergä häm üzläreneñ diplom, dissertatsiä temaları itep alırğa tieş dip belderde. Bu oçraşuda Tatarstannıñ wäkälätle wäkillege xezmätkäre yazuçı Rawil Raxman da qatnaşqan ide. Anıñ fikerençä dä bu kiräkle oçraşu. Läkin tügäräk östäldä äytelgän süzlär tormışqa aşsın öçen eşlise eşlär küp. Tik bu oçraşu näticäle eş bulsın. Onıtılıp yuğalmasın ide.
Mäskäw, Azatlıq radiosı, Näzifä Kärimova


text:
Ağiźelgä neft aqqan
Öfö ergähendä Ağiźel yılğahına neft aqqan. Ağiźel yılğa paroxodsılığınıñ Freğat qorable qapitanı hıuźa neft taptarın kürep xäbär itä. Ul 10 metr kiñlektä yılğa buylap 2 saqrım samahı neft aqqanın kürä. Žuñınan asıqlanıuınsa, Öfönöñ Ordjonikidze rayonında neft torbahı tişelgän bula. Ğäźättän tış xäldär ministrlığınıñ Başqortostan buyınsa baş idaralığı xeźmätkärźäre Ağiźeldän bısranğan ber meñ litrźan aşıu hıuźı tükkän yılğalağı neft taptarın yıyıu dauam itä.
Kisä şulay uq Mäläüez rayonı bilämälärendä İşembayneft yämğiäteneñ torbaları tişeleüe lä terkälgän. Neft Arıślan xujalığınıñ 350 kwadrat metr erźären bısratqan, hıu yatqılıqtarına ağıp töşmägän. Äle urında waqiğa eźemtäläre bötörölä.
Araqı hatıu tärtiben boźousılarğa yaza qatılana.
Kiske säğät 11–źän huñ araqı hatıusı kibettär 100 meñ hum ştrafqa dusar bulasaq. Däülät–Yıyılışı–Qoroltay deputattarı araqı hatıuźı sikläü xaqındağı qanunğa oşonday üźgäreştär inderźe. 4 ay elek deputattar kiske säğättärźä 15 gradustan köslöräk spirtlı esemelektärźe hatıuźı tıyıu turahında doqument qabul itkäyne. Mağazindarźa militsiya patruldäre eşläne, maxsus inspektsiyalar źa kibet eşmäkärlektären tikşerźe- qanundı boźousılar küp bulıuı asıqlanğan. Respubliqa buyınsa 92, ä Öfölä 20 mağazindıñ töndä araqı hatıuı faşlanğan. 3 mağazindan esertkestär hatıuğa röxsät litsenziyahı tartıp alınğan. Xäźer ihä kiske 11–źän huñ köslö spirtlı esemlektär menän sauźa iteüse kibet 1000 minimal eş xaqına toroşlo ştraf, yäğni 100 meñ hum tülärgä teyeş. Ä kibet xujahı häm hatıusığa 50 minimal xeźmät xaqı, yäğni 50 meñ hum külämendä ştraf halınasaq.
Şulay uq kömöşkä qoyop hatqandarğa la faşlana qalhalar meñ yarım ike meñ hum ştraf bar. Xäyer ular bıl aqsanı ber töndä kire eşläp ala inde.


text:
Neşet Çelebi - Deli Gönlüm
Sanatçı : Neşet Çelebi
Türkü : Deli Gönlüm
Etiketler : Neşet Çelebi - Deli Gönlüm türkü indir, Neşet Çelebi - Deli Gönlüm türkü dinle, Neşet Çelebi türküleri, Deli Gönlüm mp3 indir, Neşet Çelebi türküleri Deli Gönlüm türküsü, Deli Gönlüm sözleri, Neşet Çelebi mp3 dinle, Neşet Çelebi download, Deli Gönlüm bedava mp3, Neşet Çelebi türkü sözleri, Neşet Çelebi türkü dinle, Neşet Çelebi son albüm indir
Neşet Çelebi Türküleri
Neşet Çelebi - Karga Olan Gül Kıymeti Bilmez
Neşet Çelebi - Dünya Adana nın
Neşet Çelebi - Dağların Eteklerinde
Neşet Çelebi - Etek Sarı Sen Etekten Sarısan
Neşet Çelebi - Dağlar Bizim Dağlarımız
Neşet Çelebi - Akşam Oldu Kırat
Neşet Çelebi - Harmana Serdiler
Neşet Çelebi - Erciyes ten Kar İstersin


text:
Mintimer Şäymiev fikerençä, çirkäwlär, mäçetlär urnaşqan cirlär alarğa milek itep birelergä tieş
Mintimer Şäymiev fikerençä, çirkäwlär, mäçetlär urnaşqan cirlär alarğa milek itep birelergä tieş
Qazan häm Tatarstan arxiepiskopı Anastasiy ataqay çirkäwlärgä cirlär tapşıru turında ideyänı därtlänep qabul itte. «İnterfax» agentlığına birgän intervyusında çirkäwlär, monostırlär urnaşqan cirlärne genä tügel, äle küp kenä monostırlärne, çirkäwlärne Yeparxiägä bernindi tüläwsez tapşırırğa kiräk dide ul. Älegä Yeparxiä, Raifa monostıre kebek, böten Rusiägä bilgele monostırneñ dä xucası tügel ikän. Älegä mondıy monostırlär Yeparxiägä 49 yılğa arendağa, yäisä tüläwsez qullanuğa birelep tora. Arxiepiskop Anastasiy ataqay yaña qanun buyınça, alar milek itep tapşırılırğa tieş di. Şuña kürä ul, Rusiä Federatsiä Şurasınıñ başlanğıçın berençelärdän bulıp Tatarstan Prezidentı xuplap çığuına, quanuın belderä.
Tatarstan Diniä Näzäräteneñ älege başlanğıçqa reaktsiäse işetelmi. Diniä Näzärätennän kilgän xäbärlärdä, Norlatta möfti Ğosman xäzrät İsxaqıynıñ Rusiä İslam universitetı filialına nigez salu tantanasında qatnaşuı äytelä. 60 urınğa isäplängän bina, berniçä yılda, Norlat şähären bizäp torğan bina bulaçaq, dip ömetlänä ul. Tatarstan Diniä Näzäräte räise, şulay uq, Norlatta yaña, inde 5-nçe mäçet açuğa da xäyer fatıxasın birgän.


text:
Foto: BestPrivateGuides.com
Ïtalïyanıñ däl ortasında swdıñ ornına qızıl şarap tögiletin tuñğış swburqaq ornatıldı, dep xabarlay`dı Baq.kz.
Ïïsws Xrïstostıñ 12 apostoldarınıñ biri Foma jerlengen qalalıq bazïlïkadan (ejelgi şirkew) ötw üşin Rïmnen Ortonağa dey`ingi uzaq joldı mıñdağan şeteldik jäne dinï twrïster keşip ötedi.
Şarap swburqağı nemese «fontana del vino» «Äwlïe Foma jolı» (Cammino di San Tommaso) boy`ında Abrwccodağı Kaldarï dï Ortona qalasında ornalasqan.
Şarap swburqağı – jergilikti şarap şeberi men qajılıq joldı rettep otıratın arnay`ı uy`ımnıñ ortaq jobası.
Biregey` säwlet önerin aşwğa osıdan birneşe jıl burın Ïtalïyada Äwlïe Santïyago jolı boy`ında ornatılğan swburqaq sebep bolğan. Biraq jaña swburqaqtıñ odan ay`ırmaşılığı, ol tek mereke künderi emes, üzdiksiz jumıs istep turatın boladı, dep jazadı he Local.
Negizinen, Ïtalïyada basqa da şarap swburqaqtarı bar. Alay`da olar tek atawlı künderde, ay`talıq jıl say`ın qazan ay`ınıñ alğaşqı jeksenbisinde toy`lanatın Marïnodağı «Jüzim küni» sındı iri festïvalʹderde ğana waqıtşa iske qosıladı. Munday` merekelerde qalanıñ barlıq swburqaqtarınan swdıñ ornına aq şarap tögilip turadı.
2008 jılı osınday` merekelerdiñ birinde texnïkalıq qateliktiñ kesirinen şarap bay`qawsızda swburqaqtarğa emes, jeke üy`lerdiñ qubırlarına jiberilip qoy`ğan.


text:
Cirle politsiä häm Tönyaq Neft' şirkäte räsmiläre äytüençä, şartlawdan soñ başlanğan yanğınnın sünderü öçen tağın 2 kön kiräk bulırğa mömkin.
Bu ütkärgeç Kirkük neft' yatmalarınnan Baici neft' eşkärtü qorılmalarına, annan tönyaq-könbatışqa, Törkiäneñ Urta Diñgez yarlarına taba suzıla.
Räsmilär äytüençä, yanğın säbäple 30-dan artıq ğailä yortlarınnan qaçıp kitärgä mäcbür bulğan. Kirkük belän Baicinı totaştıruçı yul bügen dä kiselgän kileş qala.
Ğiraq May ayınnan birle däwam itkän özeklektän soñ bu ütkärgeç aşa neft' qudırunı uzğan atnada ğına yañartqan ide.
Neft' ütkärgeçlärgä höcümnär säbäple Ğiraqnıñ neft' sänäğäte 1 milliard dollardan artıq keremen yuğalttı.


text:
Kama aşa küper tözeleşen finanslaw kimiäçäk
Kama aşa küpergä dä 2002 yılda aqçalar elegräk farazlağannan kimräk bireläçäk ikän. Ministrlar Kabinetınıñ sişämbe brifingında Kama küperenä barısı 1 milliard 350 million sum totılaçaq, şunıñ 500 millionın federal' üzäk birergä tieş, dielde. Uzğan yıl azağında 2002 yılda küperne avtomobil'lär ütärlek itep yasaw öçen 1 milliard 700 million sum aqça kiräk bula, dielgän ide. Şulay itep, dönyalar üzgärüe turıdan-turı bulmasa da, äylänep-äylänep Qazan metrosına da, Kama küperenä dä kilep citä.


text:
Tuqay bülägenä namzätlär täqdim itelde
Tatarstan Yazuçılar berlege isemennän Tuqay isemendäge däwlät premiäse birü komitetına 5 namzät täqdim itelde. Şular arasınnan 19 tawıştan 16 tawış belän Xarras Äyüp “Kiezläw” häm “Ut arqılı sikerü” poemalar häm balladalar cıyıntığı öçen , häm Röstäm Minğälimneñ 14 tawış belän “Därt çülmäge digän şiğerlär kitabı öçen. Rädif Ğataş soñğı yıllarda çıqqan kitapları häm ğomumän totaş icat öçen Hadi Taqtaş isemle premiägä täqdim itelde. Rkail Zäydulla “İl” digän kitabı öçen Fatix Xösni premiäsenä täqdim itelde. Häm ul bertawıştan raslandı. “Tatarstannıñ xalıq şağire” digän isemgä Robert Miñnullin täqdim itelde. Şunı da äytep kitik. Musa Cälil bülägenä namzät tä açıqlanğan. Ul yäş şağirä Luiza Yansuar. Tik ul äle räsmi räweştä iğlan itelmägän. Şulay itep Tatarstan Yazuçılar icadi oyışması uzğan yıldağı eşlärgä yomğaq yasap, 2005 yılnıñ töp burıçların açıqladı.
Mälikä Basıyr


text:
Sember ölkäse üzägendä Ramazan ğäyete zur oyışqanlıq belän uzdı
Ber ğibrätle küreneş tä iğtibarğa layıqtır: ölkä üzägeneñ här mäçetendä häm qayber awıllarda Tatarstan möftie Ğosman xäzrät İsxaqinıñ täbrik süze bäyän itelde häm anıñ tarafınnan äzerlängän wäğäzlär uqıldı.Şähärneñ ike mäxälläse bıyılğı bäyrämdä berençe märtäbä ör yaña mäçettä ğäyet uqıdılar. Timeryul rayonı mäxälläse yaz köne genä yaña mäçetkä kergän ide. Aña qädär ike vagonğa da sıymağanğa, ğäyet namazları berniçä märtäbä uqılıp kilde. Bıyıl, şöker, qısan bulsa da, barısına da urın tabıldı. Ä Mostovaya bistäsendäge din qardäşlärebez märxüm Şaqircan xäzrät üz yortı yanında – baqçasında tözep qaldırğan mäçettän köz köne genä yaña mäçetkä küçtelär. Elekke binağa - yaqın toruçılar ğına yöri.
Bıyılğı Ramazan ayınıñ tağın ber üzençälege – xalıqnıñ Täräwix namazına küpläp yörüe. İñ küñellese şul: balaların, onıqların täräwixqa alıp kilüçelär dä işäyä bara. Räsmi tanılmağan, ämma xalıq arasında oluğ abruy yawlağan Fatix xäzrät Aliullov fikerençä, xatın-qızlarnıñ da mäçetkä tartıluı bik tä uñay häm möhim küreneş. Çönki, di ul, yäş buınnı tärbiäläw näq xatın-qızlar qulında. Häm baladan kem üsäçäge dä annan tora.Ramazan ayında här mäçettä İftar kiçäläre oyıştırıldı. Qayberlärendä bişär märtäbä. Öç mäçettä Täräwix namazları waqıtında Qor'än Kärimne tulayım qıçqırıp uqıp çıqtılar. Ä Mostovaya bistäsendä – Qor'än täfsiren. İmam Änwär Xuciev äytüençä, monıñ näticäsendä üzläreneñ küp yalğışların tözätkännär, küzläre açılğan, Allahqa yaqınayğannar.
Vırıpay bistäsendäge “An-nur” mäçetendä uzğan täräwix namazlarına xalıq ayıruça işle yörede. Monıñ säbäben bistädä Çüpräle rayonınnan kilep urnaşqan millättäşlärebezneñ çağıştırmaça uqmaşıbraq yäşäwennän kürälär. Xalıqnıñ küplege, kiläse yılda mäçet binasınıñ ikençe qatın tözergä mäcbür itä, di möäzzin Şamil xäzrät Şäyxelislamov. Läkin bu – şatlıqlı burıç, xalqıbıznıñ dingä yaqınayuına tä'sir itü öçen tırışu – üze ber bäxet. Tağın ber quanıçlı küreneş: bu mäçettä bik ozaq ızğışlar bardı. Döresräge, çittän oyıştırıldı. Nihayät, moña çik quyıldı. Şulay uq ızğışlardan iza çikkän Yaña şähär mäçetendä dä tınıçlıq xökem sörä.Ramazan ayınıñ tağın ike büläge. Elegräk eşläp kilgän, ämma aqça yuqlıqtan yabılğan “Yoldızım” isemle televizion tapşıru kire qayttı. Kürenekle maltabar İlgiz Nasibullov TNT kanalında yıl buyı atnasına 10 minutlıq waqıt satıp alğan. Berençe wäğäz belän Fatix xäzrät 21-noyäberdä çıqtı. Häm ul qabatlap ta birelde äle.
İkençe büläk qatnaş xalıqlı Skugareyevka awılı fermerları Räşit Möxämmätev belän Minzahit Alimovtan. Alar Ramazan ayı urtalarında mäçetkä cılılıq kerttelär. Monıñ öçen 200 metrlıq torba saldılar. Awıl möselmannarı bu ike uñğan yegetkä tirän räxmätlär belderde.Ayrat İbrahim, Sember.


text:
AQŞ generalı James Conway Ğiraqnıñ Fälluca şähärendäge ğisyançılar tiz arada qoralların tapşırmasa AQŞ xärbiläre yaña höcüm başlıyaçaq dip kisätte.
Berniçä atna elek Fällucada AQŞ yallanğan xosusıy saqçıları üterelep alarnıñ mäyetläre mısqıllanğannan soñ ğisyançılar belän AQŞ köçläre arasında qatı atışlar buldı. AQŞ köçläre şähärne çolğanışqa aldı. Bäreleşlär başqa şähärlärdä dä qabınıp kitte.
AQŞ general-mayorı Martin Dempsey äytüençä, uzğan 3 atnadağı bäreleşlär waqıtında Ğiraqnıñ yaña iminlek köçläreneñ 40 protsentı üz wazıyfaların başqarunı tuqtatqan, 10 protsentı AQŞ köçlärenä qarşı eşlägän.
Bügen Britaniä premyer ministrı Tony Blair Basrada 68 keşene ütergän kiçäge şartlawlardan soñ Britaniä Ğiraqtta östämä köçlär cibärergä cıyınmıy dide.