text:
Kiyev – Meclis reisi Refat Çubarov reberliginde iş gruppası qırımtatar halqınıñ statusı aqqında qanun leyhası üzerinde işini bitirdi. İşbu vesiqa qabul etilse, Meclis ve Qurultay Ukraina devlet akimiyet tertibatına kirip, devlet bücetinden ödenilecektir. Bundan da ğayrı, ukrain qanuniyetinde qırımtatarlarnıñ Qırım etraftaki müitiniñ qoruvında iştiragi ve akimiyet organlarında imtiyazları yuridik ceetinden belgilenecektir.
Meclis qırımtatarlarnı tamır halq olaraq belgileycek ayrı Ukraina qanunıñ qabul etilmesini çoq yıllar devamında talap ete. 1996 senesinden parlamentte mütenasip qanun leyhaları bir qaç kere qayd etilgen edi, amma iç biri içün rey berilmegen edi.
Rusiye Qırımnı öz memuriy nezareti altına alğanından soñ, – 2014 senesi mart 20 künü Yuqarı Şura qırımtatarlarnı tamır halq olaraq tanılğan qararnı qabul etti. Bu vesiqada Nazirler Kabinetine qırımtatarlarnıñ aqlarını tafsilâtlıca qayd etmege avale etile edi. Faqat bu avale öyle de kâğıtta qaldı.
Bıltır dekabr ayında qırımtatarlarnıñ statusınıñ qanuniy sürette qayl etilmesi boyunca iş komisiyası teşkil etildi, mında merkeziy akimiyeti organlarınıñ 35 temsilcisi ve mustaqil ekspert kirdi. Bu işnin başına Refat Çubarov keçti. Dört aydan soñ iş komissiyasınıñ temsilcileri eki qanun leyhasınıñ azırlanılması aqta bildirdiler: qırımtatarlarnıñ statusı aqqında ve Ukraina tamır halqları – qaray ve qırımçaqlar aqqında qanun leyhalarıdır.
Saami halqınıñ parlamentleri çalışqan skandinav memleketlerniñ ameliyatı misal olaraq qullanıldı
Qanun leyhasınıñ müelliflerinden biri – Pılıp Orlık adına Demokratiya İnstitutınıñ eksperti Natalya Belitser bildirgeni kibi, qanun leyhasınıñ işlep çıqarıluvı vaqtında saami halqınıñ parlamentleri çalışqan skandinav memleketlerniñ ameliyatı misal olaraq qullanıldı.
«İsveçiya, Norvegiya ve Felemenk anayasa ve qanuniyetlerine köre, tamır halqlarnıñ qanuniy ve temsiliy organları süretinde saami parlamentlerini teşkil etmek imkânı kefalet etile. Devlet bücetinden maliye destegi saamige ait», – qayd ete Belitser.
Qanun leyhası angi aqlarnı kefil ete?
Ukraina perzidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisiniñ faaliyetini temin etüv bölüginiñ reberi Arsen Jumadilov aytqanı kibi, qanun leyhası sayesinde qırımtatarlarnıñ idare organları – Meclis ve Qurultay – qanunlaştırıla ve Ukraina devlet akimiyeti tertibatına kire.
«Qırımtatar halqınıñ öz-özüni idaresi aqqında söz kete. Halq bunı endi aqiqatta yapsa, qanuniy sürette tanılmay edi. Söz tasil, medeniyetimiz, sport ve diger şeyler aqqında kete. Qırımtatarlar öz başına idare etken yaşayış saalarıdır», – dedi Jumadilov.
Onıñ sözlerine köre, qanun leyhası qırımtatarlarnıñ etraftaki müitniñ qoruvında iştiragini kefalet ete. İşbu qarar, Jumadilov degeni kibi, tamır halqlar aqqında BMT beyannamesinde de qayd etilgendir. Bundan da ğayrı, qanun leyhasına köre, qırımtatarlar ile mıtlaqa Qırım toprağında arbiy bazalarnıñ yerleştirüvi uyğunlaştırılmaq kerektir.
Qırımtatar halqı Aqyarda arbiy bazanıñ olmasına er vaqıt qarşı çıqa edi
«Bu pek müim bir sual. Rusiye işğalcilerine Qırımdaki areketlerini añlatmaq içün bayağı qıynlıq peyda olur edi. Qırımtatar halqı Aqyarda arbiy bazınıñ olmasına er vaqıt qarşı çıqa edi. İşbu qararlarnı, şu cümleden Harkov añlaşmalarını blok ete bilse edik, bıltır olğan adiselerniñ ögüni ala bilir edik», – dey Jumadilov.
Onıñ sözlerine köre, Meclis ve Qurultay qanuniy organlar olaraq tanılacağından ğayrı, devlet tarafından maliye ceetini elde ete bilecektir. Bundan da ğayrı, vesiqada qayd etilgeni kibi, qırımtatarlar akimiyet organları ve yerli idare organlarında imtiyazlarğa saip olacaqtırlar.
«20% seviyesinde Qırım Muhtar Cumhuriyeti seviyesinde imtiyaz bar. Yerli şuralarda işbu imtiyazlar qırımtatar ealisine tam mütenasip sürette kelmeli», – dey Jumadilov.
Ukraina Yuqarı Şurası terkibinde, aytqanı kibi, qırımtatarlar içün imtiyaz ayırılmay. Qanun leyhasınıñ soñ şeklinde qayd etilgeni kibi, parlamentte yañı vazife peyda olacaq – Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Vekâletlisi, o, qırımtatarlarnıñ mevamını deputatlarğa yetkizdirecekler.
Celâl: Qanunnıñ bir dos-doğru faydası yoqtır
Qırımtatar Milliy Meclisi, Qırım şimdilik ukrain akimiyetiniñ nezaretinde olmasa da, işbu qanun leyhasınıñ qabul etilmesine qol tuta. Bunı Qırım.Aqiqatqa Meclis reisniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi.
«Bazıda keçikken ketişatlar bile faydalıdır. Ebet, Qırımnıñ bugünki statusı ğayet ağırdır. Bunıñ ile biz Mecliste halqara uquq ceetinden Qırım statusı belgilenmegen degen fikirdemiz. Rusiye onı öz toprağı olaraq tanıy, Ukraina, dünya toplulığı kibi – işğal etilgen topraq kibi. Şunıñ içün qırımtatarlar bugün Ukraina tamır halqı ola ve qırımtatar halqınıñ aqlarını qoruv ve amelge keçirüv aletlerini qıdırmaq kerek, ebet», – dedi o.
Bunıñ ile, Celâlnıñ fikrine köre, qırımtatarlar içün işbu qanundan dos-doğru bir fayda yoqtır. Amma, degeni kibi, işbu vesiqanıñ yardımı ile başqa bir kârnı qazanmaq mümkün. Onıñ sözlerine binayen, Qırımda qırımtatarlarnıñ idare organları akimiyet tarafından taqip etile ve qıtaiy Ukrainada Meclis ve Qurultaynıñ serbest faaliyeti bir nümüne ola bilir.
Ukraina bu qanunnı yigirmi yıl evelsi qabul etse, bugün Qırımnıñ işğali olmaz ediAsan Aliyev
Qıtaiy Ukrainada yaşağan qırımtatar milliy areket yetekçileri qırımtatarlarnıñ statusı aqqında qanun leyhasınıñ peyda oluvına eyi munasebette davrana. Herson regional Meclis reisi Asan Aliyev Qırım.Aqiqatqa bu qanun ertece qabul etilmegeninden teessüfini bildirdi.
«Bu qanunnı çoqtan qabul etmege kerek edi. Ukraina bu qanunnı yigirmi yıl evelsi qabul etse, bugün Qırımnıñ işğali olmaz, mevam başqa türlü olur edi. Qırımtatarlar da Qırımnı miting seviyesinde degil, devlet seviyesinde qorçalar edi», – dey Aliyev.
Onıñ sözlerine köre, qıtaiy Ukrainada toplu yaşağan qırımtatarlar yerli şura terkiplerinde imtiyaz ayırılmasına eyi munasebette bulunır.
«Mütehassıslarımız ve aqıl yedegimiz bar. Menimce, devlet strukturalarında qırımtatarlarnı lâyıq seviyede köstere bilecek insanlar bardır. Bunı alğışlaymız ve buña azırmız. Çoqtan bu qararnı qabul etmege kerek edi, çünki bugün qıtaiy Ukrainada qırımtatarlarnıñ temsilciligi musaviy degildir», – dey Aliyev.
Bezaziyev: Qanun leyhasınıñ bizge alâqası yoqtır
Qırım akimiyeti strukturalarında çalışqan qırımtatarlar qırımtatar halqınıñ statusı aqqında qanunnıñ qabul etilmesini alğışlamay. Devlet şurası deputatı Lentun Bezaziyev vatandaşlarınıñ ayatına bu qanunnıñ tesiri olmaz dep tüşüne.
«Qırım – Rusiye Federatsiyasınıñ terkibindedir. Qırımtatar halqı Qırımda yaşay. Ukraina anda bir şeyler qabul etse – onıñ işi, bizge alâqası yoqtır», – dey deputat.
Bıltır mart ayında, Rusiye orduları esas memuriy binalarnı zapt etkende, Qırım parlamenti qırımtatarlarğa akimiyet organlarında imtiyazlarnıñ ayırılması aqta qararnı qabul etti. Amma işbu teşebbüs alâ daa amelge keçirilmedi. Bezaziyevniñ fikrine köre, qırımtatarlarğa akimiyet organlarına imtiyazlarnı bermege daa erte.
İşte, Meclis azaları keldi, amma bir hıyar yapmadılar daLentun Bezaziyev
«90-ncı seneleri milletlerara munasebetler boyunca baş nazir muavini olıp, imtiyazlarnı azırlağan edim. Kiyede 18 insan içün yaptıq. İşte, Meclis azaları keldi, amma bir hıyar yapmadılar da. Devlet büceti tarafından maliyeviy destek tek qısqartıldı», – dey Bezaziyev.
Aynı zamanda, qanun leyhası üzerinde çalışqan ukrain ekspertleri aytqanı kibi, 90-ncı seneleri Qırım parlamenti terkibinde tamır halqlar içün imtiyazlarnıñ miqdarı yeterli edi eken. Siyasiy taqiqatlar ukrain mustaqil merkeziniñ eksperti Yuliya Tişçenko aytqanı kiibi, o vaqıt qırımtatar faallerinde bütünukrain seviyesinde tanılğan siyasetçi olmağa imkânları peyda oldı.
Tişçenko şunı da qayd etti ki, qanun leyhasınıñ qabul etilmesi keçikkendir, amma böylece ukrain devleti hatalarını tüzete bile. Beklenilgeni kibi, qırımtatar halqınıñ statusı aqqında qanun leyhası parlamentke mayıs 18-ne qadar kirsetilecek – 1944 senesi qırımtatarlarnıñ sürgünligi yıllığına qadar.


c: text/html

text:
Ukrainanıñ 10 vilâyetinde cenk vaziyeti kirsetilgeninden soñ, Ukrainağa kelgen Rusiye vatandaslarınıñ sayısı üç kerege azlaştı. UA:TV televizion kanalına Devlet Sıñır Hızmetiniñ reisi Petro Tsigikal aytqanına köre, evel Ukrainağa 5000 Rusiye vatandaşı kirse, “şimdi biz künde tek 1300 keçiremiz”.
Cenk vaziyetiniñ ilân etilgeninden başlap ve dekabr 3-ünece, 600-den ziyade rusiyelige Ukrainağa kiriş yasaqlandı dep bildire Tsigikal.
Ukraina Yuqarı Radası Keriç boğazında Rusiye arbiyleri tarafından Ukraina gemilerine açılğan ateş sebebinden bir qaç vilâyette cenk vaziyetini ilân etti. Cenk vaziyeti devam etkence Ukrainağa 16 yaşından 60 yaşına qadar Rusiye erkek vatandaşları kirsetilmecek.
Devlet sıñır hızmetinde, olarnı sübet ve vesiqa teşkerüvinden soñ ayrı allarda keçire bileceklerini qayd ettiler. Sıñır keçken adamlarnıñ aytqanına köre, atta qadınlarnı da er vaqıt sıñırdan keçirmeyler.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabr 25-te Rusiye sıñır gemileri, Keriç boğazınıñ neytral suvlarında ukrain gemilerine attı ve olarnı zapt etti. Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabr 25-te Rusiye sıñır gemileri, Keriç boğazınıñ neytral suvlarında ukrain gemilerine attı ve olarnı zapt etti. Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Bütün arbiylerni Moskovadaki "Lefortovo" apishanesine alıp kettiler.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qurban (arab. قربان — qurban, qurban çalma) Allah rizası içün kesile. Qurban Onıñ (Allahnıñ) ediyeleri içün minnetdarlıq bildirmek ve Onıñ merametine yaqınlaşma sebebi olaraq hızmet ete.
Muhammed Peyğamberniñ hadislerinden birinde böyle aytılğan: «Qıtmır insanlardan eñ yaramayları – qurban çalmağa kerek olıp ta, bunı yapmağan soylarıdır».
Muhammed Peyğamber Qurban bayramda eki ayvan kese edi: birisini – özü, ekincisini ise – ümmeti içün.
Qurban çalma cemiyette içtimaiy münasebetlerni idare ete, imkânları olğan insanlar Allah, cemiyet ögünde belli bir mesüliyetlik taşığanlarını, yani böyle insanlarnıñ çareleri olsa, olarnı öz maddiy hoşnutlıq içün degil de, hayırğa işletmege kerekligini hatırlata.
Qurban çalma insanlar arasında farqlılıqlarnı sile, olarnı yaqınlaştıra, aralarında birlik ve dostluqnıñ pekitilmesine yardımcı ola, çünki bayram künleri inanğan insanlar tek yaqın insanlarına degil de, qalğanlarğa qarşı da yahşı işler yapmağa, sadaqa bermege ve qurban etinden dağıtmağa aşıqalar.
Böyleliknen, çalınğan qurban inanğan insannıñ maneviy temizlenmesi yanında belli bir vaqıtqa fuqare insanlarnıñ toymasını da temin ete.


text:
Qaramergen
Жaлпы MәлiMeT
Bul ertek alğaş ret 1901 jılı N.N.Pantwsovtıŋ «Materıyalı k izwtseniyu kazah-kirgizskogo naretsiya » degen jynağında (Qazan, vip. III, s.35-40) qazaq jәne orıs tilinde transkrypsyasımen jaryalanğan. Ertek tömendegi jynaqtan alındı. «Babalar sözi»: jüz tomdıq. Astana, 2011. T.74. Qurastırğan: Qasqabasov S., Toyşanulı A, Nәbyolla N.
MәTiH
Burınğı önken zamanda qazaq jurtınıŋ bir Qaramergen degen kicisi bolıptı. Öziniŋ dәwleti joq, jәne perzenti joq eken. Mergendikpen buğı anıp muyızın, qulan atıp sauırsın, әrtürli aŋ atıp, terisin satıp, jan saqtaydı eken. Jaz ketse- qıs kelip, qıs ketse-jaz kelip, joldassız jalğız juredi eken.
Bir künderde bayağı mergen mıltığın alıp: « qısı-jazı el barmaytuğın, adam turmaytuğın bir alıs jerge barayın! », – dep jürip ketipti. neşe kun jol jurıp, bir ulken tawğa kelipti: qarasa, tawda adam jürgen jol joq. bir saymenen atın jayaw jetelep, köp maşaqat tartıp, tawdıŋ üstine şığıptı. jan-jağına qarasa, aŋ kyik esepsiz köp eken. Mergen qwanıp, bir bastawdıŋ basına kelip, tastan üy jasaptı, töbesin jolım üydey qılıptı. birtalay wıq ağaşpenen, üydiŋ töbesin aŋnıŋ terisimen jawıptı.
jeti-segiz künde boldırğan arıq atı semirip, qur at bolıptı. Qaramegen twğalı munday şöptiŋ neşe türli bolıp birge öskenin körgen joq eken. jәne neşe türli ağaştar, neşe türli qızıl-jasıl qyalar bitken, bulbul qustarı sayrağan, yisi jupar qalapır sasıp turğan bir jaqsı jazyra eken. Mergen köp aŋ atıp, müyiz, terilerin sımbaldap qatırıp jattı. bir küni mergen baqırın asıp, et pısırıp, tünde otır edi, bir nәrseniŋ jürgen dıbısı estildi. Mergen: « Bul nemeneniŋ dıbısı, bul jerde adam joq edi? », – dep, qayran bolıp tursa, bir kök köylekti qatın kirip kelipti, eşbir jawap qılmay, bir tizelep otırıptı. Qarasa tüsi sarı, közi ala, jәne eki közin mengennen ayırmaydı. Mergen oyladı: « Bul nemene tağı bolıp ösken adam ba, jas küninde dalada qalıp, ya bir zyandas nәrse me? » –dep әrtürli oyğa ketip, qawıptenip otırdı. Bir waqıtta sorpası swalıp, baqırı şurqıldadı. Mergen baqırın tüsirip alıp, etin jedi, eki közin mergen de ayırmadı, ol qatın da ayırmadı.
«Endi munıŋ ne ekenin bileyin » dep ulken selebe pışağınıŋ uşına bir domalaq et şanşıp alıp, «Mә!», dep qattı aqırdı, ündemey jeŋiniŋ işinen qolın şığarıp kelip, etti alıp, qatın jep qoydı. Odan soŋ jәne bir ülkenirek etti şanşıp «Mә!», – dep tağı aqırdı, tağı da ündemey bayağıday alıp, jutıp qoydı. Mergen bildi, «bir zyanbas neme!» dep, qawıptenip, közin ayırmay otırdı, etin jep bolğannan soŋ, qolına selebe pışağın alıp, qattı aqırdı: «Şıq, jatamın!» – dep. Onda qatın közin tigip turıp: «әbyw, әbyw», – dep maldas qurıp otırıp aldı. Odan soŋ Mengen mıltığın alıp jәne aqırdı, «Şıq, jatamın!» – dep. Qatın «әbyw, әbyw», – dep türegeldi de artımenen şığıp jüre berdi. Mergen sığalap qarap tursa, qatın ayaŋdap bir beldi asıp ketti. Mergen tura salıp, üydi jağıp jiberip, «qaşayın !» dep oyladı da: «Qoy, munımen jarımas, qaşıp barıp uyqım kelgende jatarmın, izimnen kelip öltirip keter ! ne de bolsa bir ayla qılıp, aŋdıp jatıp, mıltıqpenen atayın», – dedi de jolım üyiniŋ wıq ağaşın jyıp, kisiut uqsatıp, ustine kimın jawıp, er toqımın tösep, jatqızdı, basına börigin kigizip, özi barıp, mıltığı tyetuğın bit şuŋqırda jasırınıp jattı. Bir kezde kün bulttanıp, qar jawdı da jerdiŋ jüzin ağartıp, kün aşılıp ketti. Bir waqıtta atı arqanda turıp, bir nәrseden ürkkendey bolıp dübirledi. Mergen oyladı: «endi, kele jatır ğoy, qaytemin?» dep qarasa, qatın ayaŋdap kele jatır. «ne de bolsa, bir atıp öleyin!», dep mergen buğıp jattı. Qatın keldi de kisige uqsap jatqan jolım üydiŋ töbesin «әbyw, әbyw» dep bas saldı, qur ağaş saldır-saldır etti. Qatın türegelip jan-jağına qarap turdı. Munıŋ jalmawız ekenin bilip, Allağa syınıp, mıltıqpenen mergen atıp edi, qatın «әbyw» dep, oq tygen jerin qolımen bir qoydı da qarap turdı. Mıltıqtıŋ dawısı qaydan şıqqanın bilmey qaldı. jan-jağına qarap turdı da qatın izimen qayta jöneldi. Mergen mıltığın oqtap alıp, jәne bir atıp qalıp edi, qatın bayağısınday «әbyw, әbyw» dep oq tigen jerin qolımenen bir qoyıp aldı da, sekirip-sekirip, jan-jağına qarap jıldam basıp jüre berdi. Qatın belden asıp kenken soŋ mergen jügirip kelip, atın erttep mineyin dep, er toqımına kelse, bayağı kicige uqsatıp jatqızğan jolım üydiŋ ağaşı pışaqpen keskendey bolıp, bölek-bölek bolıp qalıptı, üstine jayğan kyimi tilinip, şurq-şurq tesilip qalıptı. Munı körip, mergen janınan ümit üzip, qorqıp turdı. jәne oyladı: «anıqtap qarayınşı, әgar mıltıqtıŋ oğı ötken bolsa, qan aqqan şığar, әgar qan aqpasa, Qudadıŋ mağan jibergen bir qazası ğoy», – dep, atqan jerin qarasa, bir-birlep qan tamıp qalıptı, ekinşi atqan jerim kelip qarasa, qan tamşılap ağıp qalğan eken. Mergenniŋ köŋili az qwanğanday bolıp, taŋ atqan soŋ izimenen biraz jerge barıp edi, aldında bir üŋgir tas körindi. qatınnıŋ izi sol üŋgirge kiripti. Mengen mıltığın qolına alıp, dıbıstap әri-beri jürdi, qatınnıŋ dıbısı şıqpadı. Megen kelip qarasa üŋgirden ayağı şığıp, qatın ölip qalıptı. Attan tüsip. ayağınan tartıp aldı. Qarasa, dambalı joq, adamnan eşbir böten jeri körinbeydi «bul qalay? Qolın köreyinşi!» dep qarasa, eki qolınıŋ alaqanı pışaqtıŋ jüzindey kök temir eken, sawsaqtarınıŋ üşi nayzaday ötkir, tasqa kirip ketedi. Mergen bir qolın kesip aldı. Oylanadı: « Munıŋ erkegi, bar şığari bir jaqtan kelip qalar! », dep atına minip jürip ketedi. Burınğr atqan aŋınıŋ terisin, müyizin bir jerge jyip qoydı da, munan basqa bir tawğa keldi: qarasa, buğı-maral köp eken. Bir buğını atayın dep, jasırınıp kelip, mıltığın sığalasa, sol atqalı turğan bupınıŋ bergi jağında bir qamşıday aq nәrse qıymıldaydı. «ne de bolsa atayın», dep mıltığımen atıp edi, joq bolıp qaldı. kelip qarasa, bir jılan, bası kök temir eken, moyınınan üzip tüsken eken. basın kisesine salıp, mergen jәne jürip ketti.
«Bul tawda tapı da oq jılan bar şığar, özge bir tawğa bayayın!», dep kele jatsa, sanı jıbırlaptı, birazdan soŋ sanı awırıptı. «Ne boldı?» dep qarasa, kisesi tesilip qalıptı, tonı-şapanı, köylek-dambalı tesilip qalıptı. keşke taman jәne bir tawğa kelip qondı. erteŋ erte qarasa bir özenge el qonıp, byesin baylap jatır, üylerı appaq, künge şağılısadı. Mergen munı körip, qayran qalıp turdı. « bul qalay? bul jerde el joq edi, qaydan kelip qaldı? Jaw ma, El me? adam ba, peri me? endi ne de bolsa barayın, meni bular da körgen şığar», – dep atına minip kekdi.
Jılqışıları qulın qwıp jür. qurıqtarı altın-kümis, eşbirewi mergenge közin salmadı. Bir bwırel saqaldı adam bye baylağan jeliniŋ basında tur. Mergen soğan keidi. Qarasa, jeli arqılı jibergen. Mergen kelip sәlem berdi, awız qymıldağanday bolıp sәlem aldı, dünyeniŋ jüzin qap-qaraŋğı tuman basıp ketti, eşnәrse körinbedi. mergen ymanın aytıp, janınan ümit üzip turdı. bir mezgilde atın birew jetelegendey bolıp, şılbırın tarttı, atı jürdi. bir jerge kelip qoltığınan tarttı «tüs!» degendey bolıp, mergen tüsti. Etiginen tarttı «jür» degendey bolıp, mergen jürdi. Bir jerde esik mısaldı aşıldı bir nәrse, mergenniŋ moynındağı mıltığı alındı. Mergen kirip kelse, bir ülken üy, altın, kümispen baqandar bar, atlas, jibek kilemder töselgen, qamqap, maŋlıq körpeler qatarlanıp turıptı. Jüktiŋ üstinen toğız qabat torğın körpe özi kelip tördiŋ aldına salınıp jatır, işbir janı bar nәrse körinbeydi. Mergen kelip esik aldına otırayın dep edi, bir nәrse kelip köterip tastadı, otırğızbay, etinen tartqanday bolıp, tördiŋ aldına şığardı. Mergenniŋ esi ketip otırdı. Bir mezgilde samawır özi kelip, dastarqan özi jayıldı, neşe türli jemister satılıp, şay quyıldı eki şınığa. bir şınını mergen işti, bir şını özi quyılıp, işilip oturdı. Munan soŋ bir kümis şaramenen qımız keldi, ojawı altın. özi sapırılıp, altın ayaqqa quyılıp turdı. Mergen işti, bir mezgilde mergen: «Toydım!», – dedi, qımız köterilip ketti de, bir tabaq qazı-qarta keldi. Mergen oyladı: «menı semirtio soyğalı otırğan bir nәrse ğoı »,- dep toyğanınşa jedi jәne artınan palaw keldi, ne türli jemisi bar, neşe alwan yisi bar.
Mergen jәne jedi de «Endi, toydım, eş nәrse jemeymin! Sizder neğılğan jansızdar? Munşa meni qurmettediŋizder, twğalı körmegen sıyımdı kördim, jemegen tamağımdı jedim. Mergen jәne jedi de «endi, toydım, eş nәrse jemeymin! Sizder neğiılğan jansızdar? Munşa meni qurmettediŋizder, twğalı körmegen syımdı kördim, jemegen tamagımdı jedim. endi meni öltirseŋder de közime körinseŋder eken », – dedi. eş nәrse körinbeydi. dastarqan jynalıp ketti, bir kümis qumpan keldi, bir şılapşın keldi aldına, qolına sw quyıldı. Mergen qolın jwdı. Bir aq torğınnan qılğan neşe türli altın ğermenen zyanattanğan sülgi oramal kelip, aldına salbırap turdı. Mergen qolın sürtip bolıp ayttı: «men müsәpir, şarşap turğan adam edim, atımnıŋ artına bir kyiz bolsa, barıp jatsam eken. Alla razı bolsın! munşa körmegen jaqsılıqtı kördim», – dedi. Eşbir jawap bolmadı. Mergen neqıların bilmey otırdı. «Tüzge otırayın» dep dalağa şıqtı. Qarasa, atı arqandalıp tur, ertoqımı jyılıp, üstine mıltığı süyenip tur, özge eş nәrse közge körinbeydi. Megen oyladı: « Ne ölemin, bolmasa körmegen bir jaqsılıqtı kördim», – dep, üyge qaytıp kirdi. Mergen kirgen-şıqqan mezgilde esik özi aşılıp, jabılıp turdı. Mergen kelip, qolın jwayın dep edi, bayağı kümis qumpan kelip özi quyılıp, sülgi oramal berildi. Mergen qolın jwıp bolıp otırdı. jәne ayttı: «uyqım keldi, jatamın» dep eşbir jawap bolmadı. Jüktiŋ üstinde bir altındı şımıldıq barıp, oŋ bosağasına qurıldı eki kümis baqanmenen, jәne jüktiŋ üstinen bir mamıq tösek, jәne toğız qabat körpe barıp, şımıldıqtıŋ işine töselip salındı. Bir waqıtta esik aşılıp, bir qız üyge kirip keldi, qarasa, sulıwlığı tolğan ayday, üstindegi kyimi qızıl altınğa qarıq bolğan, cәwkesi qaraŋğı üydi jarıq qıldı. Mergen qorqıp, ornınan turayın dep edi, qız kelip: «turma, öz nәciliŋdi öziŋ qor tutpa!»,- dep turğızbay, qolın ustap, köristi, mergenge süyenip otırdı. Mergen ayttı: «әy, taqsır, aynalayın! mağan jaqın otırma, yisim jaman, kirlep jurgem, bytim juğar», dedi. Qız aytadı: «Qoy, öziŋdi öziŋ qor tutpa», dedi. Megen ayttı: «Ruhsat bolsa, bir kyiz bergizseŋiz, atımnıŋ artına jatayın, şarşap jürgen ğarıp edim»,-dedi. qız ayttı: «Qup boladı, tösek sakındı, jatıŋız»,- dedi. Mergen turegelip edi, qız da türegelip, mergenniŋ kyiminin şeşe bastadı. Megen ayttı: «Qoy, qarağım, keleke qılma, tösekke barıp jatayın»,- dep mergenniŋ jaman kyimin zorlap şeşip, şımıldıqtıŋ işine kirgizip, köylek, dambalın tastatıp, tırjalaŋaş qılıp, körpe jamılıp jattı.
Megen köp oyğa ketip, ümdemey jattı. Qız ayttı: «endı sen qorqpa, men sağan qatın bolamın, öz qatınıŋızday körip jatıŋız », –dedi. Mergenniŋ köŋili qwaıp, qızdı quşaqtap jattı. «Endi, qarağım jayıŋdı aytşı, ne sebepten osınday artıq jamalıŋ, asıl kyimiŋizben men ğarıptı layıq?» – dedi. Qız ayttı: « biz köşpeli peri bolamız, elimizdiŋ ğadeti adamzat turmaytın jerde turamız. Әgәr qapıda adamzat körse, soğan qız beredi. Ol qızdıng әkesi perige patşa boladı. on segiz miŋ ğalamda adamzattan qasyetti nәrse joq. Bilmeymisiŋ, Qudaydıng dosı payğambar bәri adamzattan emes pe?! endi kün şıqqanşa uyqtamay jat. Erteŋ bizdiŋ el bәri kelip körisedi. Munan artıq sy körmessiŋ. Әgәr uyqtap ketseŋ, menen ayırılasıŋ, beker qalasıŋ. Eşbir qawıp qılmay jatıŋız»,— dedi. Mergen köŋili ösip, qızdı quşaqtap, muradın asıl qılıp jattı. bir mezgilde mergen tüzge şıqtı. Qız türegelip bir işikti mergenge jawıp, esik aşıp, şığardı. Qarasa, atınan basqa eş nәrse körinbeydi. Tuman basqanday bolıptı. mergen qaytıp kelip, tösekke kirip jattı. Qızbenen külip, oynap, jәne tuzge otırğakı şıqtı. qarasa, tuman aşılıp, özen tolğan aq awıl, köp mal bәri körinip turdi. Taŋ ağarıp kele jatır eken. Mergen qwanıp, üyge kirdi. Endi üyqtamay-aq taŋ atar dep qızben quşaqtasıp jatıp aldı. Qız ayttı: «Uyqtamay-aq jatıngız, taŋğa az qalıptı ğoy»,—dedi. «oybay qatağım, qayday uyqtayın» dep mergen qattı-qattı quşaqtap jatıp, sorı qaynap közi ilinip ketti. Bir mezgilde şoşıp oyanıp qarasa, kün şığıwğa az aq qalıptı. qoynında qız da joq, bayağı üy de joq. Mergen oybaylap, jılap: «Bul nemene, tüsim be?»,- dep jan-jağına qarasa, atı qrqandawlı, janında mıltığı süyewli qalıptı. Jambasınıŋ astında neşe qabat asıl körpe qalıptı, aylandıra kesip alıp ketipti. Mergen jaılıp-jılap jattı, aytadı: «Oybayi qarapım, qayda kettiŋ, men uyqtağanım joq»,- dedi. Qanşa zarlıq qıldı, eş nәrse bolmadı. Mergen aytadı: « basında körgenimde öltiredi dep qorqıp edim, aqırında tağı da qayğısımen ölem-!»,— dep neşe kündey jatıp, eş payda bomağan soŋ üyine qayttı.
Üyine kelip atqan aŋnıŋ terisin, müyizin satıp burınğıdan on ese payda kördi. Bayağı jambasınıŋ astında qalğan körpeniŋ qyqımın satıp edi, alpıs baytaldıŋ pulı boldı. Mergennıŋ malı köbeye bastadı. Qudanıŋ qudıretimen burın bala tappağan qatını jükti boldı. Bir küni mergen oyladı: «bıltır osı waqıtta Quday jarılqap edi, byıl da jarılqamas peken?»,— dep, bıltırğı qızben qosılğan ornına barıp, birneşe kün jattı. eşnәrse bolmadı. Bir küni mergen oybaylap jılap aytadı: «Yә, Qudayım, bul qızdı körsetip, meni otqa jandırğanşa, basında jan qılıp jaratpasaŋ edi! Qızbenen taŋ atqanşa birneşe awız ğana söylestim, әrbir sözi ötken burınğı ömirimnen artıq edi »,— dep puşayman boldı.
«ırısı joqtıŋ etegine byday salsa, eti turıp bydayın tögedi degen osı eken!»- dep jılap otır edi, «Qaramergen!» dep birew dawıstadı. qay jağımnan qığadı dep, alaŋdap turıp edi, aspannan dawıstadı. «Әy sorlı, endi jılama, közine aq tussın! bir sağat uyqı qurlı körmey menen ayırıldıŋ, öz jbalıŋ öziŋe endi. mıŋ jıl jasasaŋ da, menen sağan payda joq, әwre bolma, bıltırğı amanatıŋ mendegi, jaqsı qılıp asıra, qor bolmasın», dep ğayıp boldı. Mergen qarasa, bir aldındı besil tüsti, işinde bir ul bala bar. Mergen munı körip, jәne tağı oybaylap şaqırdı: «Bir söylesip ketseŋşi, aynalayın qarağım»,— dep. eşbir jawap bolmadı. Mergen neşe küö jılap-jılap, üyine balasın alıp qayttı. Üyine kelip ülken toy qıldı.
Aqırında, bir Qudaydıng qudireti, bul mergen hannan bay bolıp hәm han bolıp dünyeden qayttı. Mergenniŋ öz qatınınan bir ul twdı. Әkesiniŋ ornına han boldı. Periden twğan bala jas küninde köz tyip dünyeden qayttı.
Пikip қaлдыpy


text:
Avgust 24-te Ukraina Mustaqilligi künü ukrain şair Taras Şevçenko abidesi yanında sarı-mavı timsallernen çiçekler peyda oldı.
Bunen beraber, Qırım.Aqiqatqa Radio Svoboda mühbiriniñ bildirgenine köre, abide yanında faal şekilde rusiyeli politsiya hadimleri patrul etmekte.
Avgust 24-te, çarşenbe künü Ukrainada Mustaqillik künü qayd etile. 25-ci doğğan kününde bütün devlet boyunca tantanalı merasimler keçirilecek. Prezident Petro Poroşenko, arbiy parad merasiminde sözde bulunıp, Ukrainada işğal etilge Qırım ve Donbass sakinleri aqqında hatırlağanlarını qayd etti.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada Ukraina Mustaqillik künü yarı gizli şekilde qayd etile. Avgust 24-ten eki kün evel Ukrain medeniyet merkeziniñ faali Leonid Kuzminni, Ukraina doğğan künü er angi aktsiyalar keçirilmesinden uzaq tursın, dep haberdar ettiler. Aynı böyle haberni Qırımda daa eki faal aldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina Yuqarı Radası, Ukraina ve Rusiye arasındaki dostluq, işbirlik ve ortaqlıq Muqavelisiniñ amelini toqtatmaq teklifine qoltuttı. Bu qararğa 277 halq mebusı rey berdi.
Qanun leyhasına binaen,dostluq muqavelesi 2019 senesi aprel 1-inden toqtatılacaq.
Ukraina ve Rusiye arasında dostluq muqavelesi 1997 senesi imzalanğan edi ve o alâ daa amelde. Başqalarnıñ arasında, muqavele tarafları “biri biriniñ territorial bütünligini ürmet etip, aralarında olğan sıñırlarnıñ bozulamamasını tasdıqlay” ve “suveren musaviylikniñ eki taraflı ürmeti, sıñır bozulmaması, davalarnıñ barışıqlı çezmesi, küç qullanmaması ve küçnen qorquzmaması printsipleri esasında biri birinen munasebet qura”maddeleri de bar.
Vesiqa müddeti on yıl edi, ondan soñ. 2008 senesi onıñ ameli avtomatik uzatıldı.
Sentâbrniñ soñunda Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, BMT baş katibi Antoniu Guterreşke(António Manuel de Oliveira Guterres) Rusiye ile dostluq muqavelesini uzatlaştırmamaq Ukraina qararınen notanı berdi.


text:
Ukraina Tışqı işler nazirligi bildire ki, Deutsche Welle almaniyalı halqara cemaat teleradio şirketiniñ mühbiri Yuriy Reşeto Twitter içtimaiy ağında yazğan beyanatlarında #crimeaisrussian («Qırım – bu Rusiye») heştegi (işaret) içün afu soradı.
«Qattı ilân etmege isteyim ki, mühbir işimde Rusiye tarafından Qırım işğalini takbih etken edim, bu, halqara uquqnı boza. Yazıq ki, iyül ayında ziyaretim vaqtında RT-nen (rusiyeli telekanal – QA) yapqanım intervyu bütünley taqdim etilmedi ve bunıñ içün beyanatlarımnıñ manasını başqa köstere», – dep bildire Ukraina Tışqı işler nazirligi Reşetonıñ beyanatını Facebook saifesinde.
«#crimeaisrussian heştegini qullanğanım içün afu sorayım, bu hata oldı. Bu menim hatam, buna pek yazıqsınam», – dep qayd etti mühbir.
«Böyle etip, Deutsche Welle qattı ilân ete ki, Qırım ukrain toprağı ola, qaysı biri qanunsız Rusiye tarafından işğal etildi. Ve bu, şübesiz, Deutsche Welle çoq reportaj ve maqalesinde körüne», – dep ayta ukrain tışqı siyaset müessisesi.
Almaniya, Avropa Birligi azası olaraq, ukrain Qırımı işğali içün Rusiyege qarşı sanktsiyalarğa qol tuta.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Oktâbr 21-ne qadar Qırım, Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinden köçip kelgen insanlarnıñ sayısı 423,4 biñ insanğa qadar arttı, dep bildire Ukraina Devlet fevqulâde vaziyetler yanındaki hızmetlerara koordinatsion ştabı.
Böylece, Qırım ve Aqyardan köçip kelgen insanlarnıñ sayısı 18 biñ 891 insannı, şu cümleden 5 biñ 298 bala, 1 biñ 352 saqat ve yaşlı adamlarnı teşkil ete.
Arbiy areketler keçirilgen Donbass ve Ukrainanıñ diger regionlarından 375 biñ 764 kişi, şu cümleden 115 biñ 337 bala, 76 biñ 178 saqat ve yaşlı adam (şu cümleden Donetsk vilâyetiniñ sıñırlarından tış köçmegenler – 60 biñ 231 kişi) köçip keldi.
Oktâbr 20-de Ukraina Yuqarı Radası «Memleket içinde köçip kelgen insanlarnıñ serbestligi ve aqqlarını temin etüv aqqında» Qanunnı qabul etti. Vesiqa insan aqqları, serbestlik ve memleket içinde köçip kelgen insanlarnıñ qanuniy menfaatlarına riayet etüvni belgiley.
Qanun maqsadı – memleket içinde köçip kelgen Ukraina vatandaşlarınıñ Ukraina Anayasası kefil etken aq-uquqları ve serbestligini temin etmektir.
Vesiqağa binaen, memleket içinde köçip kelgen insanlarğa vaqtınca mesken, emek yardımı, tasilni devam etmek imkânları, gumanitar, hayriye yardım sermiyasını celp etüv, şu cümleden halqara teşkilâtlar ve çetel memleketler tarafından yardım almaqta qol tutacaqlar.
Qanun İnsan aqqları, milliy azlıq ve milletlerara munasebetler meseleleri boyunca parlament Komiteti tüzetüvlerinen qabul etildi.
Halqara teşkilâtlar Ukraina parlamentiniñ mezkür qararına qol tuttı.


text:
Rusiye koloniyasında tutulğan ve anda koronavirusqa oğrağan Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Teymur Abdullayevniñ ceza izolâtorında qaluv müddeti yanvarniñ 22-ne qadar uzatıldı, dep bildirdi apiske alınğan qırımlınıñ anası Dilâra Abdullayeva «Ukrinform» agentligine.
«Kiçik oğlum Teymurnen saat 17:00-da resmiy qısqa subetim oldım. Ceza izolâtorında buluna, cezası yanvarniñ 22-ne qadar uzatıldı! Teymur endi sebebini bile soramay. Faydası yoq dey, qabaatsız olğanını isbatlamaq imkânsız», – dep tarif etti Abdullayeva.
Onıñ malümatına köre, oğlunıñ alı alâ daa zayıf ve öksürmege devam ete, közleri de yaramay köre. Erkek oqumaq içün közlük yollamağa rica ete. Qadınnıñ aytqanına köre, oğluna koloniyağa yollanılğan ilâc ve vitaminler daa yañı yıldan evel keldi. Amma Teymurğa berilmedi.
Onıñ aytqanına köre, oğlunıñ aşı – «suvlu şorba ve suvnen ötmek». Ceza izolâtorı kamerasında bir özü degil, şimdi anda dört kişi buluna.
Qırımlı tutulğan Başkortostan koloniyası Teymur Abdullayevniñ ceza izolâtorında tutulğanına dair malümat bermey.
Dekabrniñ ortasında tuvğanları Abdullayev kene ceza izolâtorına qapatıldı, dep bildirgen edi.
Abdullayev tahminen beş ay ceza izolâtorında tutuldı, soñra onı sert şaraitli kamerağa avuştırğanlar.
Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu davanıñ mabüslerine 2019 senesi iyün ayında üküm çıqardı. Daa soñra Rusiye Yuqarı mahkemesi qırımlılarnıñ ükmüni deñiştirdi.
Uzeir Abdullayev 12 yıl ve 6 ay, Rustem İsmailov 13 yıl ve 6 ay, Emil Cemadenov11 yıl ve 6 ay, Ayder Saledinov 11 yıl ve 6 ay apis cezasını aldı. Teymur Abdullayevniñükmü ğayrıdan baqılğan soñ, onı 16 yıl ve 6 ayğa üküm ettiler, onıñ içün 1 yıl ve 4 ay müddetinen memuriy nezaret belgilendi.
2019 senesi iyün ayında Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu dava mabüsleri Teymur Abdullayevni 17 yılğa, Uzeir Abdullayevni 13 yılğa, Rustem İsmailovnı 14 yılğa, Ayder Saledinov ve Emil Cemadenovnı 12 yılğa üküm etti.
Ukraina Tış işler nazirligi bu davağa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmege çağırğan edi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
"Minemçä bu Larisa yazğan mäqälä arqasında bulırğa mömkin. Tabib anıñ mäqäläsen gazetadan uqığan bulırğa mömkin. Psixiatriä xastaxanälärendäge xällär turında yazılğan ul mäqälä Durdom dip atala ide" di Tereşin.
Arap Garri Kasparov citäkçelegendäge Berläşkän Watandaşlar Frontı äğzası. Yün ayında Arap cirle gazetağa yazğan mäqäläsendä ölkädäge psixiatriä xastaxanäläreneñ balalar büleklärendäge wäxşi ısullar qullanıluı turında yazğan bulğan.
Ul mäqälädä Arap balalarnı xastaxanälär xezmätärläreneñ ayaqların übärgä, massaj yasarğa mäcbür itälär, ike atnağa ber märtäbä genä açıq hawağa alıp çığalar dip yazğan. Arap xätta psixiatrik xastaxanälärdä balalarğa qarata censi bozıqlıqlar, şul isäptän köçläwlär turında yazğan.
Xäzer isä Arapnıñ üzen Murmanskidan 300-läp çaqrımdağı Apatiti şähäreneñ psixriatriä xastaxanäsenä yapqannar.
Keşe xoquqların yaqlawçılar bu oçraq sovet çorı ısullarınıñ kire qaytuına tağın ber dälil, ul çaqta da dissidentlarnı ruxıy awırular dip totıp yabalar ide di.
Keşe Xoquqları öçen Watandaşlar Komissiäse aktivistı Roman Çernıy Arap belän küreşü mömkinlege soraw öçen bu atnada Murmanskiğa barğan.
"Qızğanıç ki, tabiblar, keşe xoquqların yaqlawçılar häm xäbärçelär qatnaşındağı oçraşuda Arap qatnaştırılmadı. Psixiatrik xastaxanä wäkilläre äytüençä, yänäse Larisa Arap jurnalistlar häm keşe xoquqların yaqlawçılar belän oçraşudan baş tartqan. Min moña bik ışanmıym" di Çernıy.
Tabiblar häm cirle sälamätlek saqlaw xezmätkärläre Arap yazğan mäqälä, yäki anıñ säyäsi eşçänlege belän psixiatrik xastaxanägä yabu arasında bäyläneş buluın kire qağa. Arap yabılğan Murmanski ölkä psixiatriä xastaxanäseneñ baş tabibı Yevgeniy Yenin.
"Bezneñ xastaxanägä yäki ölkä xastaxanäsenä säyäsi säbäplärdän yabu oçrağınıñ bulğanlığın ber dä xäterlämim. Bez barı tik meditsina tikşerülärenä, tabib burıçına häm qanunğa ğına tayanıp eş itäbez" dide Yenin.
Tabiblar äytüençä, Arap elek tä ruxıy sälamätlek problemaları belän xastaxanägä salınğan bulğan. Anıñ ire dä Arapnıñ 2004 yılda psixiatriä xastaxanäsendä 2 atna bulğanlığın raslıy. Ämma Keşe xoquqları öçen watandaşlar komissiäse wäkile Çernıy sälamätlek xezmätkärläre maxsus döreslekne bozıp kürsätä di.
"Bu keşene qaralaw ısulına bik tä oxşıy. Ägär dä ul 2004 yılda xastaxanädä bulğan ikän, bu äle berni turında da söylämi. Keşeneñ başqalarnıñ xoquqların yaqlaw, psixiatriä xastaxanälärendäge şartlar turında yazu xoquqı bar. Kiñküläm mäğlümät çaralarındağı mondıy tänqit öçen keşene psixiatriä xastaxanäsenä yabarğa yaramıy" di Çernıy.
Keşe xoquqları öçen watandaşlar komissiäse ölkä idaräse başlığına, ölkä prokuraturasında bu eşne tikşererüne sorap räsmi möräcäğät tapşırğan. Keşe xoquqların yaqlawçı törkemnär häm Kasparovnıñ Berläşkän Watandaşlar Frontı basımı näticäsendä Rusiäneñ räsmi keşe xoquqları ombudsmanı da bu eşne tikşerä başlağan. Exo Moskvy radiosı xäbär itüençä Larisa Arap belän AQŞnıñ Piterburdağı konsullığı xezmätkäre Benjamin V.Wohlauer da oçraşırğa cıyına.
Naif Aqmal


text:
Ukrainanıñ qırımtatar asıllı yırcısı Camala insan ticaretine qarşılıq kösterüvde hususiy yararlıqlar içün mukâfatlama merasiminde iştirak etecek. Bu hususta tedbir teşkilâtçılarınıñ matbuat bildirüvinde aytıla.
«Dekabrniñ 7-sinde Kyivniñ akademik Genç teatrinde VII İnsan ticaretine qarşılıq kösterüvde hususiy yararlıqlar içün mukâfatlama merasimi ötkerilecek. Merasimde diplomatik missiyalar ile halqara teşkilâtlarınıñ vekilleri ve Migratsiya boyunca halqara teşkilâtınıñ eyi niyet elçisi Camala iştirak etecekler», – denile bidirüvde.
Camala 2016 senesi İsveçte (Şvetsiyada) keçken «Eurovision» yarışında qırımtatar halqınıñ sürgün etilüvi aqqında «1944» yırını icra etip, ğalebe qazandı. Ukrainalı yırcınıñ ğalibesinden soñ 2017 senesinde yarış Kyivde ötkerildi.
Yırcı, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko tarafından «halq artisti» ve Kyiv belediye başlığı Vitaliy Klıçko tarafından «fahriy Kyivli» unvanlarınen mukâfatlandı.
2016 senesi dekabrniñ soñunda Camala, BMT ve Migratsiya boyunca halqara teşkilâtınıñ insan aqlarını qorçalav kampaniyasına qatıldı. O, bir rolikte oynap, ukrainlerni mustaqil olmağa ve öz aq-uquqlarını qorçalamağa davet etti.


text:
Avropa Birligi prezidenti Donald Tusk, Avropa Birliginiñ iç bir vaqıt Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqını tanımaycağını bildirdi. Bunı o, noyabrniñ 23-nde Brüsseldeki körüşüvleri esnasında Ukraina prezidenti Petro Poroşenkoğa söyledi.
«Şarqiy ortaqlıq sammitine azırlıq çerçivesinde Petro Poroşenko ile körüştim. Keder ile efsaneviy faaliyetçi Veciye Kaşkanıñ ölümini hatırlap, qırımtatar cemaatçılığı ve bütün Ukrainanen beraber olğanımıznı ifade ettik. AB iç bir vaqıt Qırımnıñ Rusiye tarafından qanunsız ilhaqını tanımaz», – dep qayd etti Tusk.
Noyabrniñ 23-nde kündüz ilhaq etilgen Aqmescitte telükesizlik hadimleri bir grup qırımtatar faaliyetçilerini yaqaladılar. FSB yaqalanğanlarnı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları olaraq kösterdi. Qırımtatar halqınıñ temsiliy organında bu malümat red etildi.
Bir grup qırımtatar faaliyetçileriniñ işbu yaqalanuvı esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramay oldı. Adiseniñ yüz köstergen yerinden onı «acele yardım» alıp ketti. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçisi Nariman Celâl, bir grup qırımtatar faaliyetçileriniñ yaqalanmasına sebepçi olğan Türkiye vatandaşı, qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı, dey.
İşğal etilgen Qırımdaki Rusiye FSBsi, yaqalanğan faaliyetçilerni, Türkiye vatandaşından «hususan büyük miqdarda mal-mülk veya para talap etüv»de qabaatlay.
Al-azırda yaqalanğanlar muvaqqat izolâtorda bulunalar.
Rusiye tarafından yapılğan ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen alâqası bar dep zan etilgen Qırım musulmanlarınıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler yapıla.


text:
Adliyeci Emil Kurbedinov, musulmanlarnı namazdan soñ belli olmağan tarafqa alıp ketken silâlı insanlarnıñ Qırım camisine «ziyareti» aqqında bildire.
«30-dan 50-ge qadar silâlı insan Aqmescit rayonındaki Molodöjnoye köyünde yerleşken camige cuma namazından soñ kelgeni aqqında malümat peyda oldı. Bildirilgen malümatqa köre, 100-den ziyade musulmannı belli olmağan tarafqa alıp keteler», – dep yazdı Kurbedinov Facebook saifesinde.
Diger tafsilâtlı malümatnı o bildirmey. Yüz bergen vaqia boyunca Qırımnıñ rusiyeli uquq qoruyıcı müessiseleriniñ resmiy izaatları yoq.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qırımtatarlarnıñ evlerinde, camilerde pek çoq tintüvler keçirilip başladı, bunı Meclis ve uquq qoruyıcılar qayd ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımtatar yazıcınıñ şeyleri olğan Aqmescit civarındaki hastahanede FSB tintüvi – «Qırım» Fondu» reberliginiñ diqqatını teşkilâtqa qarşı olğan mahkemelerden ayırmaq içün bir sebeptir, dep tüşüne Riza Şevkiyev.
Bunı o, tintüvniñ bitkeninden soñra, Qırım.Aqiqat mühbirine añlattı.
Onıñ sözlerine köre, al-azırda «Qırım» Fondı» ve onıñ reberligi boyunca beş mahkeme davası bar eken.
«FSB bizni mahkemelerden çekmek, vaqtımıznı almaq ve bizge mahkemelerge olduqça eyi seviyede azırlanmaq içün fırsat bermemek maqsadı ile qoşma tintüvlerni keçire»,– dey Şevkiyev.
O şunı da qayd etti ki, FSB hadimleri tintüvni ğayet sert sürette keçire edi, amma matbuat vastalarınıñ temsilcileri kelgenden soñra vaziyet deñişti, uquq qorçalayıcılar özlerini mulâyim şekilde alıp barmağa başladı.
Amma jurnaistlerge öz izaatlarını FSB hadimleri bermege razı olmadılar.
Qırım.Aqiqatqa «Qırım» Fondu» hayriye teşkilâtınıñ başı Riza Şevkiyev aytqanı kibi, çarşenbe künü, dekabr 17-de, FSB hadimleri Aqmescit rayonınıñ Colman (Pionersoke) köy hastahanesinde türk dünyasında belli olğan qırımtatar yazıcısı Cengiz Dağcınıñ şahsiy şeyleri olğanı sebebinden tintüvni keçirmekteler
Olar maddelerge esaslanıp, yükniñ elastı aqqında qararnı seslendirdiler ve cinaiy iş açılacağı aqqında haber ettiler. Fondnıñ reisi Qırım.Aqiqatqa añlatqanı kibi, bu mülk boyunca SBU daa Qırım işğalinden evel sorğularnı keçire edi, amma o vaqıt bütün meseleler çezilgen edi.
Şevkiyevniñ aytqanına köre, Cengiz Dağcı beş yıl evelsi İngliterede elâk oldı, şeyleri ise Fondda saqlansın ve ileride qırımtatarlarnıñ facialı taqdiri aqqında romanlarnıñ müellifine müzey açılsın dep, Qırımğa türk arqadaşları tarafından ketirildi.


text:
Ermeni Bazarda iyülniñ 5-ne şeerniñ Rusiye akimiyeti izin bergen narazılıq aktsiyasınıñ keçirilmesi planlaştırıla. Bu aqta Rusiye tarafdarı olğan faal Sergey Akimov Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, tedbir maqsadı – Şimaliy-Qırım kanalı üzerinden Qırımda suv teminleviniñ ğayrıdan tiklenmesidir.
İlânğa köre, miting vaqtında umumiy muracaatnı qabul etmege planlaştırıla. Anda Qırımnıñ sabıq prezidenti Yuriy Meşkovnıñ esas Ukrainadan Qırımğa suv qaytarılmasınen bağlı menfaatlarnı temsil etüv meselesi qayd etilip, sakinlerniñ imzaları toplanacaq.
İyünniñ başında Yuriy Meşkov Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıyge muracaat etip, yarımadağa esas Ukrainadan suv berilmesini ve demiryol hızmetini ğayrıdan tiklemege rica etti. Volodımır Zelenskıy ya da ofisiniñ vekilleri bu muracaatqa daa cevap bermedi.
1990-ıncı yıllarnıñ başında Yuriy Meşkov Qırımnıñ Cumhuriyet areketi ve «Rusiye» Blokunıñ yolbaşçısı edi, olar yarımadanıñ Ukrainadan mustaqil olmasına ve daa soñra Rusiye Federatsiyasına qoşulmasına qoltutqan ediler.
1994 senesi Qırımnıñ ilk ve soñki prezidenti olaraq saylanğan edi.
«Rusiye» blokundaki bölünüv ve Ukraina akimiyetiniñ areketleri neticesinde Rusiyege ketmege mecbur edi. Yarımada işğaline qadar anda yaşağan edi. Şimdi Kreml kontrolindeki Qırım akimiyetine muhalif ola.
Ukraina Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminley edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
Ermeni Bazarda oktâbrniñ 20-nde «Qırım titanı» zavodı çalıştırmağa başladı. Onıñ işi avgustnıñ 23-nden 24-ne keçer gecesi taşlantılardan sebep toqtatılğan edi. Qırım akimiyeti bulaşuv sebebi «Qırım titanı» qullanğan ekşilik havzularından çıqqan buvlanuvı ola, dep bildirdi.
Kyiv, Qırımda himiyeviy taşlantılarnıñ avağa atılmasına Rusiye arbiyleri sebepçi olğan dep iddia ete, çünki olar idman yapqanda titan ve soda zavodlarınıñ taşlantılarına ateş açqan edi.
Qırımnıñ rusiyeli başlığı Sergey Aksönov, Ermeni Bazardan (Armânsk) mektep çağına yetmegen ve mektep çağındaki balalarnı avanıñ bulaşuvı içün Qırım sanatoriylarına yollacaqları aqqında haber etti.
«Qırım titanı» zavodı daa 1971 senesi işinibaşladı, 2000 senelerniñ başında ise, Dmıtro Firtaşnıñ Groop DF şirketiniñ nezareti altına keçti. İşhaneniñ esas yönelişi - titan dioksidiniñ istisalı. Titan dioksidi - lak, boya, rezina, plastmassa işlep çıqaruvında ve daa çoq başqa saalarda qullanılğan madde.
2014 senesi, Qırım işğalinden soñ, Dmitriy Firtaş, zavod idare etilmesiniñ terkibini deñiştirdi. Oktâbr ayında Groop DF, «Qırım titanı» şahsiy aktsiyalı şirketini (ŞAŞ) «Titan yatırımları» açıq aktsiyalı şirketine (AAŞ) berdi. 2015 senesi «Qırım titanı» ŞAŞı «Ukrainian Chemical Products» adını deñiştirdi.


text:
Cebbar ağa Akimovnen 1962 senesinden berli tanış edim. O, qırımtatar milliy areketiniñ faal tesisçilerinden biri edi ve halqnıñ tarihiy Vatanına, Qırımğa, avdeti içün küreşe edi.
Biz, Taşkent teşebbüs gruppası, bu insannen pek bağlı edik ve bütün bu yıllar devamında aqqımız içün küreşip, adalet bar olğanına inana edik.
Milliy areketniñ bütün merasimleri Cebbar ağa Akimovniñ iştiragi ile keçirile edi. Cumhuriyet körüşüvlerini keçirmezden evel, biz vilâyet toplaşuvlarını keçire edik, o yerde esas körüşüvde muzakere etilecek meseleler belgilene edi.
O, körüşüvlerde sözde bulunğan adamlarnıñ tekliflerinden netice çıqarmaq, fikirlerni birge ketirmek, olarnı talil etmekniñ ustası edi. Bunen er kesni birleştire edi.
Vatandaşlar onı seve, ürmet ete ve onıñ qıymetini bile edi, onıñ duşmanı yoq edi.
Taşkent vilâyet gruppasınıñ terkibine 200-den ziyade adam kire edi. Olardan 20 kişi böyle adlandırılğan Merkezni teşkil ete edi. Merkezniñ başı yoq edi. Bütün azalar meseleler muzakere etilgende bir seviyede edi. Olar, kimni ve ne vaqıt Moskva, Kiyev, Aqmescitke (Simferopol) ve ilâhre yollamaq kerek olğanını belgiley edi. Amma Mustafa Selimov, Cebbar Akimov ve Bekir Osmanovnıñ teklifleri al etici edi.
Cebbar ağa aqıl ve insaniy hususiyetleri ile ürmetimizni qazana edi, em de o, bizden büyük edi.
O, Taşkent onkologik hastahanesinde yatqanda, biz ğayrı resmiy şekilde, onı tedaviylegen ekimnen añlaşıp, er künlük ziyaretler ve nevbetçilikni teşkil ettik. Bularnıñ arasında bu adamlar oldı: Mustafa Halilov, Suleyman Veli, Şefika Veli, Halil Çalbaş, Edem Halilov, Ablâmit Ümerov, Hatice Dobra, Gülsum Mihalöva, İzzet Hairov, Refat Göcenov, İzzet İzedinov, Osman Mustafayev, Amza Ablayev, Ruslan Eminov, Enfer Kalafatov, Eskender Fazıl, Şevket Kaybulla, Reşat Ablayev, Ramis Kubedinov, Sinaver Kadırov, Reşat Cemilev ve digerler.
Yahşı, açıq insan munasebetleri oña küç-quvet ve ümüt bergen edi. O, saatlarca biznen laf etken edi, ve onıñ boldurğan betinde tebessüm peyda olğan edi.
O, hatıramızda küleryüzlü, sögüş ve duşmanlıq bilmegen insan olıp qaldı, ve biz er kesni ürmetli oca ve ustazımızğa, iç olmasa, biraz oşamağa çağıramız. Onıñ açıq sıfatı, yengil yürüşi ve yüzündeki tebessümi yüreklerimizde yaşay. O, biznen!
Refat GÖCEN


text:
Moskvanıñ Koptevskiy rayon mahkemesi Han saray müzeyinde keçirilgen «restavratsiya» işleriniñ tış hızmetçisine qarşı davanı red etti. Bunı oktâbrniñ 9-nda Rusiye advokatı Nikolay Polozov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında bildirdi.
«Bir afta evelsi mahkemeden haber keldi, davanı qabul etmediler. Mahkeme bir qaç ay devamında qabul etilecekmi-yoqmı dep tüşündi, bizden qoşma vesiqa, şu cümleden UNESCO mektübini istedi. Mahkeme qararını daa körmedim, amma red cevabı belli. Elbette, Moskva şeer mahkemesine şikâyet berecekmiz, amma Rusiye mahkemeleriniñ Han sarayınen bağlı bir de bir dava baqacaqları yoq. Bundan evel OOO «Kiramet» hızmetçisine qarşı davanı Aqmescit Jeleznodorojnıy mahkemesine (Rusiye kontrolinde – QA) bergen edim, o da, davanı baqmağa istemedi. Rusiye akimiyeti ve adalet sisteması anda keçirilgen işlerniñ alını ögrenmege keder eteler», – dep qayd etti o.
Polozov, Han sarayındaki «restavratsiya» işleri aqqında davalar Rusiye mahkemelerinde qabul etilmese, Avropa insan aqları mahkemesine ketecek, dep bildirgen edi.
Malüm olğanı kibi, Qırımdaki Rusiye akimiyeti qırımtatar faallerine Bağçasaraydaki Han sarayında keçirilgen sahte tamir işleriniñ sebebini aydınlatqan vesiqalarnı köstermege razı olmay.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Bağçasaraydaki Han sarayında «qazağa qarşı ilk işlerni» keçirmege devam ete.
Ukraina medeniyet nazirligi bildire ki, bu işler sebebinden Han sarayınıñ baş binası yıqıla bile.
Bağçasaraydaki Han sarayı muzeyi – qırımtatarlarnıñ tarihı ile alâqalı olğan eñ belli muzey, Qırımda olğan Geray hanlarına ait yazlıq rezidentiya yeridir. Muzey kompleskiniñ territoriyasında saray, harem binası, han mezarlığı ve cami bulunalar. O, UNESCOnıñ Dünya mirası cedveline kirsetilmege namzettir.


text:
Sudaqta avgust 20-sinde quru ösümlikniñ yanğını söndürildi. Ateş, 0,7 gektarnı qaplap aldı. Bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
"Avgustnıñ 20-sinde saat 16:52 kelgen beyanatta, Sudaq dağ ve av hocalığında çölde ot yanğanı bildirilgen edi, küçlü yel olganından sebep ateş tez tarqala edi", - denile bildirüvde.
Yanğınnı söndürmek içün 17 qurtarıcılarnı ve 5 maşnanı yolladılar.
"Bir saat içinde yanğın tarqalamaşını toqtatıp oldılar. Zararlanğan ve elâk olğanlar yoq", - dedi Rusiye FVN-niñ Qırım baş idaresiniñ reberi Aleksandr Yefremov.
O, afta başından berli Qırım quru ösümlik 8 kere yanğanını qoştı.
Daa evel bildirile edi ki, Rusiye nezaretindeki Sudaq akimiyeti, Qapsihor (Morskoye) köyünde olğan yanğınnıñ zararını saydı. Böylece, şeer memuriyetiniñ malümatına köre, etraf müitine tiygen zararnıñ miqdarı 1 million 800 biñ rubledir. Yanğında, Rusiye Qızıl itabına kirsetilgen Pitsunda çam terekleri yandı.


text:
Rusiye quvetçileri, Qırımda, mektep zorbalığını propaganda etken gruppalarğa bağları olğan 1500-ge yaqın internet qullanıcını tapıp blok etti. TASS haber etkeni kibi, bunı Rsuiey Cenübiy federal bölükniñ Baş prokuraturasınıñ idare başı Konstantin Somov aytıp berdi..
"Bizim facialı tecribemiz oldı - Keriç vaqiaları, biz birleştik, meseleni talil ettik ve Qırımda büyük teşkerüvni yapıp, mektepte zorbalıqnı propaganda etken gruppalarğa bağı olğan, yaşlarnıñ arasında 1500 internet qullanıcısını taptıq. Olarnıñ episini blok ettik, çünki başqa türlü çare yoq edi", - dedi Somov.
Mustaqil manbalarda bu malümatnıñ tasdıqı yoq.
Oktâbrniñ 17-nde, Keriç politehnik köllecinde patlav ve atışuv oldı. Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi». Facia neticesinde 21 insan elâk oldı. Qırımda üç künlik matem ilân etilgen edi.
Oktâbrniñ 19-nda Keriçte ve Yedi Quyu rayonında ücüm qurbanlarınıñ cenazeleri qılındı. Vedalaşuv merasimine biñlernen insan keldi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Keriç politehnik köllecinde olğan patlavnı terror ücümi olaraq tasnif ete.


text:
Mäçetneñ zur altın gömbäze 2006-nçı yılnıñ fevral ayında şartlatılğan ide. Ul höcüm öçen äl-Qaidägä bäyle dip isäplänelgän sönni suğışçılar ğäyeplände.
Şul höcümnän soñ Ğiraqta meñnärçä keşeneñ ğömeren özgän, distälärçä meñ keşene öylären taşlap kitärgä mäcbür itkän mäzhäbara bäreleşlär başlanıp kitte.
Şuña kürä bügen bu kürenekle mäçetkä yaña höcüm sönnilär belän şığıylar arasındağı bäreleşlärne tağın ta köçäytep cibärä ala digän borçularğa säbäp bula.
Bügenge höcümnän soñ açulı xalıq mäçet yanına cıyıldı
Premyer ministr Nuri äl-Mäliki kiçekmästän Ğiraqtağı AQŞ xärbi citäkçese general David Petraeus belän oçraşıp Sämärrädä bäreleşlär başlanuğa yul quymas öçen anda östämä köçlär cibärüne soradı.
Däwlät televideniesendä çığış yasap äl-Mäliki ğiraqlılarğa barlıq ğibadätxanälär yanında iminlek çaralarınıñ köçäyteläçägen häm bügenge höcümneñ nıqlap tikşereläçägen belderde.
Äl-Mäliki şulay uq ğiraqlılarnı tınıç bulırğa çaqırdı.
"Min barlıq watandaşlarğa häm möeminnärgä möräcäğät itäm häm dini citäkçelärne, xakimiätlärne xalıqnı tınıçlıqqa çaqırırğa öndim. Bolğançıq suda balıq totuçılarğa, bu cinayättän säyäsi fayda alırğa tırışuçılarğa yul quymaw öçen saq häm aqıllı eş itärgä çaqıram. Min şulay uq bolğançıq suda balıq totuçılarnı milli tatulıq xökümätenä häm anıñ xoquqıy nigezenä zıyan kitermäskä çaqıram" dide äl-Mälili.
Däwlät televideniese şähärdä waqıt belän çiklänmägän kommendatn säğäte kertelüen belderde.
Radikal şığıy din ähele Moqtada äs-Sadr 3 könlek matäm iğlan itte häm manaralar cimerelügä rizasızlıq belderü öçen tınıç demonstratsiälärgä çaqırdı.
Ğiraqtağı şığıylarnıñ baş citäkçese Ayatulla Ali äs-Sistani da üz süzçese aşa xalıqnı tınıçlıqqa çaqırdı.
Bu mäçettä Ğiraq şığıyları öçen iñ izge 4 törbäneñ berse urnaşqan. Häm anda 9-nçı ğasırdağı 2 imam cirlängän.


text:
Aldan uq ber bersenä qarşı bulğan bu köçlär saylanğan oçraqta fiker ayırmalıqların ciñep kileşügä ireşerme yäisä ilne tarqatırmı?
The Economist jurnalınıñ törkiyädäge xäbärçese, Amberin Zaman xanım, İstanbuldağılarnıñ farazlawların citkerde:
“Bu sezneñ bu eşkä niçek qarawığızğa bäyle. Stakan misalındağı kebek, stakan yarım su belän tulğan mı ällä yartısı buş mı. Bälki, köç qullanu urnına törle cämäğat törkemnärennäñ törle keşelärneñ bergä, räsmi säyäsi qısalarda, parlamenttä cıyu, ilne alğa äydäw öçen çaralarğa qul quyu, barlıq ayırım yaqlarnı ber yaqqa taşlap bergäläşep utırıp eş itärgä mömkinçelek itep tä qariyalırsız. Häm şul waqıtta, ikençe ber yaqtañ böten bu saylanğan keşelär ozaqqa da barmas talaşıp betär, Xoday üze genä beler qaya barır xällär dip tä utırırsız. Bälki bu tağın yaña saylawlarğa kiterer yäisä ğarkäriyä üz barlığın tağı da köçle kürsätergä tırışır. Äytü qıyın.”
Törkiyädä saylawlar ğadättä Noyabrdañ alda bulmasqa tiyeş ide. Premyer tarafınnañ Prezidentlekkä namzät itep tışqı eşlär ministrı Ğabdullah Gül taqdim itelgännäñ soñ çıqqan qarşılıqlar häm ğaskäriyäneñ dä bu eşkä tıqşına başlawı arqasında, Xaqimiättäge Ğadellek häm Täraqqiät partiäseñ citäklägän Tayip Erdoğan, saylawlarnı waqıtınnan alda bulaçağın iğlan itte.
Xärbilär, Törkiä dini däwlätkä äylänä bara dip Aq partiä citäklägän xökümätne bärep töşerü belän yanadı.
Qaysılar monı buş qurqutu dip sanasa da monnañ alda, ğaskärlär 3 tapqır sivil xökümät, oxşatmaw säbäble alıp taşlağan ide.
Erdoğan Ğabdulla Gülne namzätlektän aldı. Läkin waqıtınnañ elek saylawlarğa baru qararı belän baştan uq aradağı nizaqnı beterde, häm ul bu strategiäse Zaman süzlärençä üzeñ aqladı:
"Bik küp keşe Ğaskäriyäneñ AK partiağa beldergän mönäsäbäte, AK partiyanıñ abruyın tağın da arttırdı dip ışana. Çınlıqta ber taraftañ üzen qorban itep kürsätü uyının uynıy. Ul xalıq arasında yörep äytäçäk, Qarağız alar dinle ber prezident kürergä telämi. Häm bu eş, 73 millionlıq möselman ilendä bula. Häm bu ilneñ 99 protsentıñ täşkil itkän möselmannarda häm ğadi törek keşesenä uyğa kiterä, Alar bik ğacäplänep, nigä bezdä dinli ber prezident bulmasqa tiesh? Monıñ qay töşe naçar? Digän sorawlar birgän xalıq tarafınnañ AKPneñ abruyın arttıraçaq qına. Ägär dä soñğı fiker beleşü nätecälärenä qarasağız, 2002nçe yılda cıyğan tawışlarna östäp, 34 protsentkä üsterü mömkinçelege kürenä." Soñgı 4 yıl eçendä kürsätkän eşçänlek belän bik küp keşeneñ ışanıçıñ yawlağan, küpçelege islamçılar täşkil itkän AK Partiäne, barı tik möselmannar ğına yaqlami. Anı şähär ziyalıları da yaqliy häm alar ikençe mäddätkä xalmiätkä kilergä tieş dip sanıy.
Erdoğan wazifağa kereşkän waqıtta, il iqtisadi kiyerenkelek eçendä ide. AKP citäkçelegendäge xaqimiät, qısqa waqıtta zur iqtisadi reformalarıñ başlatıp, infilatsianı kimetep tiz arada rekord däräcädä tıştan investetsiäne cälep itte. Törkiyädäge qanunlar üzgärde.
Qısqası AKP qısqa waqıtta, Möselman illäre arasında bälki dä berençe tapqır, İslamçı ber parti, Modern häm Demokratik qisalarda ilne idarä itä aldı.
Çağıştırmaça qarağanda, ğaskäriyäneñ häm dönyäwi däwlät yaqlı keşelärneñ çañ suğıp qurqutıp kisätüläre, töreklärneñ ällä ni ise kitmi başlawı kürenä.
Zaman, "Aradağı qarşılıq, hiçşiksez bu partiä ilne urta ğasırlarğa äyländerü häm ilne artqa alıp baruda ğäyeplände. Läkin asılda, Könbatış yaqlı Atatürk tafınnañ oyıştırılğan CHP partiası üzgäreşlärgä ayaq terägän çağında AKP zamança atlıy alğan bulıp çıqtı.Häm bu Atatürkçelekneñ ber qarşılığı.1930nçe yıllarda Törek cämäğatçelegendä zur üzgäreşlär yawlağan bu adım, sonınnañ zaman belän atlawda, üzen yañartuda uñışsız buldı."
Qısqası yäkşämbe könge saylawlar - Törkiäneñ zamança demokratik qısada ni qadär citeşkän bulğanıñ kürsätäçäk ber sınaw bulaçaq.


text:
Düşänbedä iminlek häm xezmättäşlek cıyılışları
Awraziya qaytawazı 04/2021
16nçı-17nçe sentyabr’ könnärendä Tacikstan başqalası Düşänbedä Kollektiv iminlek kileşüe oyışması häm Şanxay xezmättäşlek oyışmasınıñ cıyılışları ütkärelde.
İñ êlek Tacikstan İlbaşı İmamali Raxman räislegendä Kollektiv iminlek şurası cıyılışı uzdırıldı. 16nçı sentyabr’dä oyıştırılğan bu cıyılışta Rusiyä Däwlät başlığı Vladimir Putin video konferenśiya ısulı belän, Belarus İlbaşı Aleksandr Lukaşenko, Ärmänstan Baş ministrı Nikol Paşinyan, Qazaqstan Däwlät başlığı Qasım Cömärt Tokayev häm Qırğızstan İlbaşı Sadır Caparov turıdan-turı üzläre qatnaştı.
Biredä şunı da äytep uzıyq: Rusiyä liderı tirä-yağındağı keşelärdä koronavirus tabıluı arqasında 14nçe sentyabr’dä üzen karantin astına alğan ide.
Kollektiv iminlek şurası cıyılışında Äfğanstandağı täräqqiyätlär häm şuşı täräqqiyätlärneñ äğ’za däwlätlärneñ iminlegenä yoğıntısı tikşerelde. Ayıruça oyışmanıñ soñğı waqıttağı êşçänlegeneñ näticäläre söyläşelde. Oyışmanıñ ğomum särkätibe Stanislav Zas beldergänçä, oyışmağa äğ’za illärneñ liderları Äfğanstannan artqan yanawlarğa qarşı köräştä xezmättäşlekneñ üsterelüe öçen östämä tırışlıqlar kürsätü mäs’äläsendä kileşte. Oyışma çik buyındağı wazğiyät naçarayğan oçraqta Tacikstannıñ iminlegen täêmin itügä qağılışlı kollektiv çaralarnı qamilläşterde häm Düşänbe tarafınnan täq’dim itelgän Tacikstan-Äfğanstan çik buyınıñ köçäytelüe programması belän bäyle êşçänlekne tizlätü qararına kilde. Kollektiv iminlek şurası cıyılışında kollektiv tiz xäräkät itü köçläreneñ modern qorallar häm xärbi caylanmalar belän cihazlandırıluına qağılışlı planğa häm başqa möhim dokumentlarğa qul quyıldı. Ayıruça oyışmanıñ çirattağı räislege Tacikstannan Ärmänstanğa küçte.
17nçe sentyabr’dä Şanxay xezmättäşlek oyışmasınıñ Däwlät başlıqları sammitı oyışmağa äğ’za bulğan häm küzätüçe statusındağı illärneñ liderları qatnaşuında Tacikstan İlbaşı İmamali Raxman räislegendä uzdırıldı.
Bu cıyılışta Qazaqstan, Qırğızstan, Belarus, Üzbäkstan, İran, Törekmänstan häm Paqıstan Däwlät başlıqları turıdan-turı üzläre qatnaştı. Rusiyä, Qıtay, Hindstan häm Mongoliya ilbaşları cıyılışqa video konferenśiya ısulı belän quşıldı.
Yuğarı däräcäle oçraşuda töbäk iminlege, terrorçılıq belän köräştä êşçänlek koordinaśiyäse häm küzätüçe illär belän xezmättäşlekneñ köçäytelüe belän bäyle mäs’älälär quzğatıldı. Oyışmanıñ 20 yıllığı qotlanğan şuşı sammitta Şanxay xezmättäşlek oyışmasınıñ 20 yıllığına bağışlanğan Deklaraśiya belän ber rättän 30 dokumentqa imza salındı. Oyışmağa äğ’za illär şuşı deklaraśiyädä Äfganstan cämğiyätendäge böten êtnik, dini häm säyäsi törkemnärneñ qatnaşuında Äfğanstanda kiñ qolaçlı xökümät tözelüeneñ möhim buluın belderde. Ayıruça deklaraśiyädä Şanxay xezmättäşlek oyışmasına äğ’za illärneñ Äfğanstannıñ terrorçılıqtan, suğıştan häm narkomaniyadan arınğan bäysez, tarafsız, berdäm, demokratik häm kileşü yaqlı, tınıç däwlät buluın yaqlawlarına basım yasaldı.
İrannıñ oyışmağa qabul itelüe prośedurasınıñ başlatıluın küzdä totqan xezmättäşlek dokumentı yuğarı däräcäle oçraşuda qul quyılğan iñ möhim dokumentlardan berse ide.
Şanxay xezmättäşlek oyışmasınıñ Däwlät başlıqları sammitı tögällängännän soñ Kollektiv iminlek kileşüe oyışması belän Şanxay xezmättäşlek oyışmasınıñ Äfğanstan belän bäyle urtaq cıyılışı ütkärelde.
Bu cıyılışta däwlät başlıqları Äfğanstan probleması belän bäyle qaraşların häm täq’dimnären citkerde. Kollektiv iminlek kileşüe oyışması belän Şanxay xezmättäşlek oyışmasınıñ Düşänbedä urtaq cıyılış uzdırıp, tığız xezmättäşlekkä taba adım yasawların äytergä bula.
Avtor – Abdrasul İsakov


text:
Moskva nezareti astında bulunğan Qırım akimiyeti yarımadada elektrikniñ söndürülmesi devam etkeni aqqında haber ete.
Bunıñnen bir sırada qurulğan Kuban-Qırım energo köprüniñ yardımı ile elektrik energiyasınıñ umumiy generatsiyası 850 MVt artqanını qayd eteler.
«Qırımnıñ kendi elektrik energiya generatsiyası 436 MVt teşkil ete, energo köpür ise yarımadağa elektrikni 414 MVt temin ete. Bunıñnen bir sırada, Qırımda tolusınen yarıq olmağan rayonlar qayd etilmegen. Elektrikniñ söndürilmesi münitsipal teşkilâtlarnıñ ayırğan limitleri boyunca kerçekleştirilmekte»,- qayd etile qırım akimiyetiniñ matbuat hızmetinde.
Qırımda 2015 senesiniñ noyabr 22 kününden başlap Ukrainadan elektrik berilmesiniñ toqtatılması sebebinden Fevqulade Vaziyet kirsetilgen. Herson vilâyetinde yerleştirilgen elektrotayamanıñ ihtimal patlavı sebebinden Ukrainadan Qırımğa elektrik energiyasınıñ kelmesi toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta Qırımğa 250 megavat bergen elektrik keçirme ağı tamir etilgen, lâkin yarımadağa onıñ temin etilmesi añlaşma bitkeni içün berilmey.
Şimdiki vaqıtta, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım kendi generatsiya, Rusiyeden generator tertibatı ve Kubandan yapılğan energo köpüri yardımı ile teminlene. Köpür böyle yükke dayanamay, bundan sebep sıq olğan qazalar yüz bermekte.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Noyabr 14-ne keçer gecesi Canköy rayonı Küçük Alqalı (Zavet-Leninskiy) köyünde yerleşken camige ücüm – Qırımda vaziyetniñ kerginleşüvine nevbetteki adım. Bunı Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildirdi.
«Tevqif ve qanunsız apis cezaları, qırımtatarlarnıñ hırsızlavı ve öldürüvi, camilerniñ ateşke berilmesi ve abravı, qırımtatar timsalleri ile maşinalarnıñ bozuluvı, qırımtatar timsallerini qullanmaq yasağı – regionda vaziyetniñ kerginleşüvine yönelgen areketlerdir», – yazdı o Facebookta.
Onıñ sözlerine köre, bütün bu areketler mahsus yapıla: «Akimiyet qırımlılarnıñ iqtisadiy oñaytlığını eyileştirip olamağanını gizlemek içün, mında milletlerara qarşılıqnı meydanğa ketirecek ola, bu ketişatqa bütün bunı alğışlağan ve antitatar ve antimusulman tariklerniñ tarafdarları olğan qırımtatar memurlarını celp etmege tırışa».
Qırımda belgisiz şahıslar Canköy rayonı Küçük Alqalı (Zavet-Leninskiy) köyünde yerleşken caminiñ eki penceresini qırdı. Vaqia noyabr 14-ne keçer gecesi yüz bergendir.
Bu sene sentâbr ayında Aqmescitte Cuma cami qurucılığı yerinde belgisiz şahıslar bina isarında asılğan bir qaç levhanı boya ile lekeledi ve yırtıp qoydılar.


text:
Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Edem Smailov Rusiyeniñ Rostov-na-Donu №1 SİZOsınıñ tibbiy bölüginde közetüv altında buluna, onı er kün baqalar. Bu aqta tahqiqat izolâtorı tibbiy bölüginiñ advokat Nazim Şeyhmambetovnıñ muracaatına bergen cevabında aytıla, dep haber ete «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi.
Cevapta haber etilgenine köre, Rostov SİZOsında koronavirus hastaları qayd etilmedi, kameralarnı ise künde beş kere mabüsler özleri temizley. Yuqunç hastalarınıñ izolâtsiyası vaziyetinde – tahqiqat izolâtorında ayrı odalar bar, dep qayd ete memuriyet.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
2019 senesi noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqıp başladı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bunı Meclis matbuat hızmetiniñ reberi Lilâ Müslimova bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, toplaşuv Bağçasaray rayonındaki Medeniyet evinde ötkerilecek.
VI Qurultayınıñ nevbetten tış 2-nci sessiyasında «Qırımda içtimaiy-siyasiy vaziyet ve qırımtatar halqı milliy idare organlarınıñ vazifeleri aqqında» mesele baqılacaq.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ sabıq reisi Mustafa Cemilev evelden Qurultaydanıñ nevbetten tış sessiyasını başqa künü keçirmege rica etken edi.
Amma, Meclis reisi Refat Çubarov VI Qurultayınıñ nevbetten tış sessiyasınıñ keçirüv sanı deñişmey qalacaq, dep bildirdi.


text:
Aqmescitte 3, 5 ve 7 mayıs künleri Ğalebe paradınıñ repetitsiyası ötkerilecek. Bu aqta mayısnıñ 2-de Kreml nezareti altındaki şeer mumuriyeti bildirmekte.
Repetitsiya vaqtında Aqmescitte mayısnıñ 5-de saat 20.00 başlap mayısnıñ 6-sı saat 02.00 qadar Kirov prospektindeki (Amet-Han Sultan meydanınen Kuybışev meydanı arasında) yol qapatılacaq. Aynı saatta mayısnıñ 7 ve 8 arasında da bu aradaki yol qapalı tutulacaq.
Ğalebe paradı mayısnıñ 9-da Qırımnıñ Aqyar, Keriç ve Aqmescit olmaq üzre üç şeerinde keçirilecek.
Rusiyede mayısnıñ 9 Qızıl ordunen sovet halqınıñ natsist Almaniyağa qarşı yapılğan cenkte Ğalebe qazanılğan kün olaraq qayd etile.
Ukrainada mayısnıñ 9 1939-1945 seneleri Ekinci dünya cenkinde natsizm üzerinden qazanılğan Ğalebe künü olaraq qayd etile. İşbu hatıra kününi 2015 senesi aprelniñ 9-da Ukraina Yuqarı Şurası kommunizmden qurtulma siyasetini uyğulamaq (dekommunizatsiya) maqsadınen saylâğan edi.


text:
Qırımtatar halqınıñ aqlarını qoruv Komitetiniñ koordinatorları –Eskender Bariyev, Sinaver Kadırov ve Abmecit Suleymanovğa Aqmescitte keçirilgen matbuat köneferentsiyası devamında zelönka septirdiler, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Tarikçi, konferentsiyağa keder etecek olıp, küfür sözlerni aytır eken, faallerge zelönkanı septirdi.
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, tarikni meydanğa ketirgen erkek Eyvaz Ümerov – Mecilske muhalif küçlerniñ tarafdarı, sabıq faalli, şimdi ise, Bariyevniñ aytqanı kibi, Sudaq şeer başı namzeti ola.
Komitet koordinatorları işbu adise boyunca uquq qoruyıcı organlarına ariza yazdılar, politsiya çalışmaqtadır.
Matbuat konferentsiyası qırımtatar faallerine Halqara insan aqları Kününe bağışlanğan tedbirlerni keçirmege yasaq etilgeni ile bağlı.
Çarşenbe sabasında Aqmescit merkezi OMON ve «halq imayesi» vekilleri tarafından sarıp alındı, metallodetekorlar pekitildi.


text:
Cumaertesi künü, noyabr 7-de, sport urbasını kiygen gençlerniñ yardımı ile qurucılıq brigadası Aqmescitte qırımtatarlarnıñ toplu yaşağan «Borçoqraq» qasabasında Dülber soqağı boyunca yerleşken topraq damartısını qoraladı ve qurucılıq vagonçığını ketirip qoydı.
Vesiqalarğa köre, işbu topraqnıñ saibi – ekinci gruppa alili, 54 yaşında qırımtatarı Abdul Karakaştır – evel Qırımdan sürgün etilgen Ayşe Çetaknıñ varisidir.
Karakaş Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, işbu topraq damartısı anası Ayşe Çetakqa 1991 senesi Qırım vilâyet icraiy komitetiniñ qararı ile berildi. 90-ncı seneleri ortasında Ayşe Çetak ve oğlu işbu damartıda yazılğan edi, bunı ev kitabında, ukrain ve rus pasportlarında olğan yazılar tasdiqlay.
«Bu sene mayıs 28 künü anam – Ayşe hanım – ağır hastalığı neticesinde vefat etti, bir özüm qaldım. Onıñ adına yazılğan damartı miras olaraq maña keçti», – dey Karakaş.
Bu sene sentâbr ayında Karakaşnıñ toprağında belgisiz şahıslar peyda oldı.
«Anama topraq damartısınıñ berilmesi aqqında qarar şeer prokurorınıñ qararı ile lâğu etilgeni aqqında kâğıtnı kösterdiler. Oña köre, topraq, Aqmescit şeer şurasınıñ qararı ile, Rusiye Federatsiyasınıñ vatandaşı Şalimova Vera İvanova adına resmiyleştirilgen, onıñ vekâletli insanı – Aqmescitli Volşina Marina İliniçnadır», – dey Karakaş.
Qırım.Aqiqat Voloşina ile bağlanılacaq edi, amma yapamadı.
Vaqia yerine politsiya hadimleri keldi, amma, Karakaşnıñ degeni kibi, qorunıñ qoyulmasına keder etip olamadılar.
Uquq qoruyıcılar bu vaqianı izaatlamay. Qırım.Aqiqat mühbirleri uquq qoruyıcılarnıñ tefsirini almağa areket etecek.


text:
Kiyevde Qırımdan köçip kelgenlerniñ ekinci Bütünukrain qurultayı keçe
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, tedbir Ukraina gimninden başlandı.
Köçip kelgenler ve faallerden ğayrı körüşüvge Qırım işleri boyunca Devlet hızmetiniñ başı Aslan Ömer Qırımlı keldi, teşkilâtçılar iştirakçiler arasında QMC-de Ukraina prezidenti memuriyetiniñ başı ve Qırımtatar Milliy Meclisi olğanını qayd ettiler.
Bunıñ ile tedbirde faali, Qırımda Ukrain medeniy merkeziniñ teşkilâtçılarından biri Leonid Küzmin de iştirak ete.
Umumen bir yüz iştirakçi bar.
ГoлoBa Дepжcлyжби з пиTaHb KpиMy Ha з'iздi пepeceлeHцiB.избpaHHыx
ГoлoBa Дepжcлyжби з пиTaHb KpиMy: Mи бyдeMo дoпoMaraTи koжHoMy пepeceлeHцю
Tedbirniñ teşkilâtçısı – «Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ cemaat teşkilâtlarınıñ koordinatsion şurası» cemaat birligi oldı. Toplaşuv iştirakçileri – Qırım cemaat teşebbüs ve teşkilâtlarınıñ azaları, faaller, jurnalistler, ekspertler.
Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, toplaşuv vaqtında bir sıra beyanname ve muracaat qabul etilecek.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Qırımdan köçip kelgenlerniñ ekinci Bütünukrain toplaşuvı mayıs 29 künü Kiyevde saat 10:00 Ğalebe caddesi, 112 adresi boyunca keçirilecek.
Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ birinci Bütünukrain qurultayı Kiyevde 2014 senesi mayıs 23-te keçirilgen edi.
2014 senesi mart ayında Rusiyeniñ Qırım işğalinden sebep bir çoq insan yarımadadan qıtaiy Ukrainağa köçmege başladı. Ukraina Fevqulâde vaziyetler devlet hızmetiniñ malümatına köre, 2015 senesi mayıs 23 kününe Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyardan 20 biñ 626 insan köçip keldi.


text:
Ukraina Prezidenti qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisiniñ ofisi Qırım mektepleriniñ mezunlarına Tışqı mustaqil imtiannı bermek içün Halqara ukrain mektebine distantsion tasilge keçmege tevsiye ete.
«Oquv yurtunıñ qabul komissiyası online şeklinde arizalarnı qabul ete. Halqara ukrain mektebi devlet oquv yurtu olıp, bedava tasil bere. Talebeniñ ana-babası Ukraina tasil ve ilim Nazirligine mektüp yazıp, balanı Halqara ukrain mektebine qabul etmege rica etmeli», – aytıla beyanatta.
Qırım mezunları 2015 senesi mart 1-ne qadar qıtaiy Ukrainada yerleşken diger oquv yurtlarında da ğıyabiy oquşqa başlamaq içün ariza bere bileler. Berilgen malümatqa köre, 11-inci sınıf talebeleri fevral 10-na qadar ariza bermeli, çünki VNO qayd işleri yalıñız fevral 20 kününe qadar devam etecektir.


text:
Qırımnıñ sabıq prezidenti Yuriy Meşkov sentâbrniñ 1-nde insultqa oğradı ve suniy komada buluna. Bu aqta sentâbrniñ 2-nde Qırımda Rusiye tarafdarı cemaat faali Sergey Akimov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«İnsultqa oğradı. Şimdi Türkiyede buluna. Onı suniy komağa kirsetkenler. Bugün Moskva saatinen 11:00-da onı andan çıqaracaqlar. İleride ne olacaq – baqacaqmız», – dep ayttı Akimov.
Daa evel Yuriy Meşkovnıñ qızı Marianna babası insultqa oğrağanını Facebook saifesinde yazğan edi.
İşğal etilgen Qırımnıñ müessiseleri mezkür malümatnı şimdilik tasdıqlamay.
1990-ıncı yıllarnıñ başında Yuriy Meşkov Qırımnıñ Cumhuriyet areketi ve «Rusiye» Blokunıñ yolbaşçısı edi, olar yarımadanıñ Ukrainadan mustaqil olmasına ve daa soñra Rusiye Federatsiyasına qoşulmasına qoltutqan ediler.
1994 senesi Qırımnıñ ilk ve soñki prezidenti olaraq saylanğan edi.
«Rusiye» blokundaki bölünüv ve Ukraina akimiyetiniñ areketleri neticesinde Rusiyege ketmege mecbur edi. Yarımada işğaline qadar anda yaşağan edi. Şimdi Kreml kontrolindeki Qırım akimiyetine muhalif ola.


text:
Şanxay
Şanxay yä Şanhai (qıtayça: 上海, pinyin: Shànghǎi, u tele: 上海 , [zãhe], Zånhae) - Qıtaynıñ iñ zur şähäre. Xalıq sanı buyınça dönyanıñ iñ zur şähäre.
Qıtay könçığışında, Yantszı yılğası deltasında urnaşa.
Xalıq sanı 23 800 000 keşe (2012).
Dönyanıñ iñ zur portı. Qıtay Xalıq Cömhüriäteneñ möhim mädäni häm aqça üzäge.
XXI ğasırnıñ başına Şanxay keçe balıqçı şähärennän dönyanıñ töp aqça üzägenä äwerelä.
Şähär isemeYзrәpTү
Qıtayça şähär iseme ike ierolif belän yazıla. Berençe ieroglif - "östendä", ikençe - "diñgez" digän süz. Şulay itep törle tärcemälärgä qaramastan Şanxay mäğnäse - "diñgez yanında" şähär.
Qıtay telendä Şanxay "Hu" (沪) bulıp yazıla.
TarixYзrәpTү
Şähär bulğanğa qädär Suntszän öyäzenä kerä.
Sun dinastiäse çorınnan birle (960 yıldan) Şanxay zur portına äwerelä.
XV ğasırdan Lütszägän - Yantszı yılğasınıñ iñ zur portı. Soñraq ul üz ähämiäten yuğalta.
1553 yıldan Şanxayda şähär diwarı tözelä häm ul şähär statusın ala.
XIX ğasırda - Berençe Äfyün suğışı waqıtında Böyekbritaniä Şanxaynı basıp ala.
1842 yılda Nankin kileşüe - Äfyün suğışı tämamı.
1843 yılda - Vansän şartnamäse näticäsendä Şanxay könbatış illäre öçen açıla.
1853 yıl - Taypin kütäreleşe.
1863 yılda - Böyekbritaniä häm AQŞ Xuanlu yılğasında urnaşqan awılları Şanxay xalıqara settlmentnı tözilär.
1894-1895 yılğı Yapunstan-Qıtay suğışı näticäsenda Şanxayda yapun şirkätläre kilep çığa.
1932 yılda - Yapunstan ğäskärläre Şanxay şähären utqa tota.
1937 - Yapunstan Şanxaynı basıp ala häm qurçaq xakimiäten urnaştıra.
İkençe Bötendönya suğışında Şanxayğa suğıştan qaçqan möhäcirlär kilälär.
1949 yılda kommunistlar Şanxay şähären basıp alalar.
1992 yıldan elekke Şanxay merı Tszän Tsze Min şähärdä salımnarnı kimetä häm şähär iqtisadı 9-15% üseşen ber yılda kürsätä.


text:
Ukraina devlet sıñır hızmeti Ukraina insan aqları Helsinki birligi ile beraber vaqtınca işğal etilgen Qırımğa kiriş ve çıqış qaidelerini azırladı, dep bildirdi Ukraina sıñır hızmetiniñ matbuat kâtibi Oleg Slobodân Kiyevdeki matbuat konferentsiyasında.
«Vesiqa leyhası Adalet nazirliginde baqıldı ve ükümetke berildi. Ukraina Nazirler şurasınıñ idareleri tüzetken vesiqa ükümet komitetine teslim etildi», – dep ayttı Slobodân.
Onıñ malümatına köre, komitet işbu leyhanı mart başında baqıp, tüzetüv tevsiyelerini bergen edi.
«Al-azırda vesiqa tüzetile, ve bu esnas sozulmaycağına ümüt etemiz», – dep qayd etti ukrain sıñır hızmetiniñ temsilcisi.
2014 senesi mart ayında Rusiye Qırımnı işğal etken soñ qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında memuriy, asılında ise tam bir sıñır peyda oldı. Qırım vaqtınca işğal etilgen topraq olaraq ilân etildi.
Dekabr 27-dep itibaren «Ukrzaliznıtsâ» havfsızlıq maqsadı ile Qırım ile demir yol alâqalarını toqtattı, em de yarımadağa qatnağan halqara trenlerni lâğu etti. Qırım trenleri artıq Novoalekseyevka ve Hersonğa qadar keteler. Qırım ile avtobus alâqaları da toqtatıldı.


text:
Ukraina teleradio yayın meseleleri milliy şurası «Millet» Qırım telekanalınıñ (Kremlge boysunğan Qırım akimiyeti tarafından «Cemaat qırımtatar teleradiokompaniyası» olaraq adlandırılğan) uydu vastasınen Ukrainada yayınlamasınıñ qanunğa riayet etkenini teşkerecek.
Bunı Ukraina haber siyaseti naziriniñ Qırım işlerinden vekâletlisi Emine Ceppar Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«ABS uydusına kirsetilgen ekinci Qırım telekanalı (birincisi – «Krım 24»). Ukraina teleradio yayın meseleleri milliy şurası uydu kimge ait olğanını ögrenmekte. Avropa, Amerika uydusı olsa – yayın Qırım kompaniyalarına qarşı kirsetilgen cezalardan sebep yasaq etilecek», – dep qayd etti o.
Kremlgen boysunğan Qırım akimiyeti bildire ki, aprel 1-den başlap «Millet» Cemaat qırımtatar teleradiokompaniyası Rusiye Federatsiyası ve yaqın çetelde uydu vastasınen yayınlaycaq. Yarımadanıñ şimdiki akimiyeti tizgen planlarğa köre, «Millet» Ukraina, Türkiye, Orta Asiya ve Şarqiy Avropada yayınlaycaq.
2015 senesi avgust 10-da Roskomnadzor «Millet» telekanalı ve «Vatan sedası» radiosını kütleviy haber vastaları olaraq qayd etti. «Millet» akimiyetke qoltutqan TRK «Krım» («Pervıy krımskiy») Seyran Mambetov yolbaşçılıq yapqan qırımtatar ve milliy yayınları bölügi esasında quruldı.
2016 senesi fevral ayında Ukraina teleradio yayın meseleleri milliy şurası Ukraina Mudafaa ve Milliy havfsızlıq şurasına muracaat etip, Rusiye Federatsiyasınıñ 38 şirketine qarşı ceza kirsetmege rica etti. Cedvelde – Rusiye kanalları, em de Qırım ve Aqyarda yayınlağan ve Roskomnadzor qayd etken telekanallar. Cedvelge «Cemaat qırımtatar teleradiokompaniyası» («Millet», «Vatan sedası») da kirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqmescit soqaqları mayısnıñ 9-nda qayd etilgen Zafer bayramı arfesinde yaraştırıla. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgenine köre, şeerniñ soqaqlarında Rusiye ve Qırım bayraqları yelpirey, Georgiy şeritleri asıldı.
Sevastopolskaya soqağında ve Kirov caddesinde teşebbüsçiler «1945-2020» yılları ile levhalarnı astı.
Sevastopolskaya soqağında mayıs 9 renkli girlândaları yerleştirildi. «Simferopol» kinoteatri yanındaki Sovetskaya meydanında yıldız ve mayıs 9 installâtsiyaları qoyuldı.
Lenin meydanında 1941-1945 seneleri qaraman şeerleriniñ timsallerinen resimli bayraqlar asıldı, cemaat naqliyatı duraqlarında ise bayram levhaları yerleştirildi.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Aqmescitte şeerni mayısnıñ 9-ı arfesinde yaraştırmaqtan ğayrı, yollarnıñ çuqurlarını baqalar, bağ vastaları tamirini yapalar, Yekaterina bağçasında eski töşeme taşı deñiştirile.
İşğal etilgen Qırımda koronavirus yuqunçı pandemiyası sebebinden mayısnıñ 9-nda kütleviy tedbirlerniñ keçirilüvi planlaştırılmay.
Mayısnıñ 7-nde Qırımda mayısnıñ 9-nda keçirilüvi planlaştırılğan tedbirler ilân etildi. Çoqusı koronavirus pandemiyası sebebinden online olacaq.
Rusiye Mudafaa naziri Sergey Şoygu mayısnıñ 9-nda bir sıra Rusiye şeerinde ve işğal etilgen Qırımda bayram salütları aqqında emir berdi.
Ukrainada ve çoqusı memleketlerde mayısnıñ 8-i Hatıra ve barışuv künü olaraq ilân etile.
Rusiye işğal etken Qırımda 2014 senesinden soñ «Zafer künü» sovet ve Rusiye bayramı Qızıl Ordu ve sovet halqınıñ natsist Almaniyanı yeñgen bayramı olaraq qayd etilmekte. Ukrainada mayısnıñ 8-nde Hatıra ve barışıq künü qayd etilmekte, mayısnıñ 9-nda – Ekinci cian cenkinde natsizmni yeñüv künü.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov soñki künde qayd etilgen eki yañı koronavirus hastası aqqında haber ete.
«Keçken künü eki yañı koronavirus hastası qayd etildi. Olğan bağlardan. Bağçasaray rayonınıñ jeleznodorojnaya hastahanesinde hasta er adamnen alâqada olğan kişi ve Saq rayonında hasta olğan qadınnıñ aqayı hastalandı», – dep ayttı Aksenov COVID-19 ile küreş tedbirleri operativ ştabınıñ toplaşuvında.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskayanıñ aytqanına köre, hastalarnıñ alâqada olğan kişiler cedveli kenişletildi.
«Tünevin Bağçasarayda 62 insan, bugün endi 115 kişi aqqında aytamız, alâqada olğanlardan 35-i – tibbiyet hadimidir», – dedi o.
Ştab toplaşuvıda berilgen malümatqa köre, bu gruppadan közetüvge alınğan bir çoq insan cenazege barğan kişilerdir.
Böylece, Qırımda tasdıqlanğan 53 COVID-19 hastası bar. Aqyarda 25 koronavirus hastası qayd etildi. Qırımda ve Aqyarda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar uzatıldı.
«Qırım aq qorçalayıcı gruppası» bildirgenine köre, aprelniñ 13-nden 19-na qadar işğal etilgen Qırımda ve Aqyarda resmiy şekilde qayd etilgen COVID-19 hastalarınıñs ayısı aman-aman eki qat arttı. Aq qorçalayıcılar, monitoring vaqtında elde etilgen malümat Rusiye akimiyeti derc etken resmiy raqamlarnıñ kerçek olmağanını köstere, dep bildire.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Başqortostanda avtobustarğa yänä xaqtar arttı. Başavtotrans şirkäteneñ marşrut taqsiźarı rejimında eşläüse Mersedes- sprinter mikroavtobustarında yul yöröü xaqtarı ike humğa kütärelde. Xäźer ular 12 hum tora. Başavtotrans yämğiätenän xäbär iteüźärensä, yıl başınan inflyatsiya küläme 6 protsentqa artıu säbäple, yağıulıqqa la xaqtar kütärelgän. Oşo säbäple marşrut avtobustarında yul yöröü qimmätlänä. Älegä tiklem dä Mersedestar köndöź 10 humğa yöröp, kiskelegen, şulay uq yal köndärendä 15 täñkägä taşıy ine.
Şul uq vaqıtta Başavtotrans xaqtar mikroavtobustarğa ğına arta, ä sotsial avtobustarźa ul elekkesä qala tip ışandıra. Ular äyteüensä, Berźäm sotsial yul yöröü bilettarı la elekesä qala. Bulha la haylauźar ütkänse şulay bulır moğayın.


text:
Bir sürüvçü caşay edi. Anı sabiyleri cok edile, katını karaton edi. Sürüvçü, oramga çıgıp, oynay turgan sabiyleni körüp, mıdah boldu. - Oh! Meni sabiylerim cokdula, sora manga caşarga nege kerekdi?- dedi ol. Sürüvçü bu sözleni aytıp boşagınçı, taş tübünden kesi bir karış, sakalı ming karış bolgan bir kart kişi çıkdı.Ol sürüvçünü katına callap aytdı: Sen meni nek çakırdıng? Ne bolgandı? Men seni çakırmaganma, - dedi ol. Ogay, çakırgansa. Meni atım Ohdu, - dedi, kesi bir karış, sakalı ming karış bolgan kart kişi. Sanga ne kerekdi, ayt. - Meni katınım bardı. - dep başladı sürüvçü, - alay ol karatondu da, bizni sabiyleribiz cokdula.
- Bolsun sora, men sanga boluşurma, - dedi karış. - Alay men bir zat aytırıkma da, anga ırazı bolsang boluşurukma. Caşın biraz ösgenden sora, üyünden ketsin da, katın algınçı kaytmasın. Ma, bu almanı al da katınınga ber. Ol anı aşasın. Ol anı aşagandan sora sizge caş tuvar. Sürüvçü anga kart aythanlay etdi. Ol üyüne keldi, katınnı çakırdı da almanı berdi. Köp mıçımay, alaga bir alamat aruv, altın çaçı bolgan caş tuvdu. Talay cılla ozdula, caşçık ullaydı duniyada andan aruv cok edi. Anga atası bılay aytdı:
- Caşım, manga senden ayırılgan bek kıyın körünedi, bolsa da, sen üyden ketip, katın algınçınga deri artha kaytmazga kerekse. caş mıdah boldu, alay başha eter karuv cok edi: atanı, ananı sözü töredi, Ol atası bla, anası bla salamlaşıp ayırıldı, gırcın tuvragan bla bir tuzçuk alıp, uzak colga atlanıp ketdi. Ol, tavla içinde, tüzlede da bara-bara ketip, arıdı. Ol, kimden ese da kalıp turgan eyeki bavnu körüp, anga kirip, solurga umut etdi. Bavga kirdi, karaganında, anda va üç at. Ala alay aruv edile: caş alaga karap toymay edi! Atladan biri va bılay aytdı: - Ey, cigit caş, sen bizni kesinge cumuşha al, cangılmazsa. Biz sanga kerti kulluk eterbiz Caş kuvandı. Aladan birine mindi da, kalganların adej tartıp ketdi. Tar avzunda bir koşha deri cetip, arı burulurga umut etdi. Alay anga at bılay aytdı:
- Sen bizni adamlaga körgüztme da, kuyruklarıbızdan birer kıl al. Biz sanga kerek bolsak, kıllanı kıyırların küydürüp, tebire. Biz a ol zamanda sanga kelirbiz. Caş atlanı kuyruklarından birer kıl üzüp aldı, atlanı boşladı da, kesi va koşha bardı. Koşdagı sürüvçüle caşnı aruv körüp, konak etdile. Ala semiz buğanı sürüp, keltirip kesdile da, etini tüz ekiden birin kazanga saldıla. Bişirip başladıla. Uşhuvurnu közüvünde sürüvçüle keslerini iyeleri kalay ullu bay bolganın aytdıla, sora caş erttenlikde anga barıp iş tilerge umut etdi. Hannı adamları hanga barıp, kim ese da bir cigit caş kelip iş suraganın anga aytdıla. Han anı kesinde cumuşçu eterge ırazı boldu. Caş üy cumuşlanı ete edi. Anı sebepli va, anı bir kesek akıldan kamil bolganga sanap, anga Bıjmapapah atagan edile. Hannı va üç kızı bar edi. alay ese da, bir col hannı kiçi kızı Bıjmapapahnı esledi. Esledi da alay süydü: duniyada caşavun caşavga sanamay, aşaganın aşaganga sanamay başladı. Kuru da Bıjmapapahnı sagışın ete edi. Bir col hanga kızları, keleçi çakırıp, bılay aytdıla: - Bizni barıbızga da erge çıgarga zamanıbız cetgendi, endi atabız anı üsünden sagış etsin. Keleçi, hanga barıp, kızlarını tilegin anga aythandı. Han bir kesek sagış etip, aytdı:
- Ala, alaga erge çıgarga zaman bolganmıdı deydile? Alay ese, bahçadan birer harbız alıp keltirsinle. Harbızla bişip, cetip bolsala, ol zamanda alanı erge berirme. Keleçi hannı cuvabın kızlaga aytdı. Hannı kızları bahçaga barıp, harbız saylap, alıp keldile. Tamata kız bitöv çirip turgan harbıznı, ortançı kız a bir canı çirip turgan harbıznı, kiçi kız a, bişip turgan harbıznı keltirdile.
- Alaydı, dedi han, sizge ertte oguna erge çıgarga zaman bolgandı. Ol uzakdagı, cuvukdagı hanlanı da caşların çakırdı da, kızlarına birer bal kalaç da berip, bılay aytdı:
- Kimni saylasagız da, bal kalaçlanı alaga berigiz. Hannı kızları bal kalaçların da alıp, saylarık caşları taba bardıla. Eki tamata kızı bal kalaçların eki han caşha berdile. Gitçe kızı va kesini bal kalaçın Bıjmapapahha berdi. Egeçleri asırı külgenden buvulurga azdan kaldıla. Han kesini körgen közlerine iynanmay, kiçi kızına dagıda bir bal kalaç berdi. Alay anı kiçi kızı dagıda ekinçi bal kalaçnı da Bıjmapapahha berdi. Ol zamanda han açıvlandı. Ol kesini eki tamata kızına ullu toy etdi, gitçesine va unamay koydu em da anı Bıjmapapah bla birge gedeşge köçürdü. Bir talay zamandan sora, han avrudu. Bitöv ustalanı çakırdıla, alay bolganlıkga, biri da boluşalmadı. Ol zamanda bir kart qurtha qatın aytdı: - Han calan da aslan et aşap, ızından da aslan süt içse sav bollukdu. Hannı eki tamata kiyövü aslan et bla aslan süt izley çıkdıla. Bıjmapapahnı va kişi esine da almadı. Bir talay kün ozganlay, Bıjmapapahnı katını, hanga barıp, Bıjmapapahha da at berip, anı da aslan et bla aslan süt izlerge iyerigin handan tiledi. - Ol kullaga allay cumuşnu berirge kalay carar, dedi han, - alay, ol arı barırga bek tiley ese, cük taşıvçu kart alaşaga minsin da barsın.
Bıjmapapah, ol osal atha da minip, ketdi. Ol elden çıkgan zamanda, hurjunundan kesini atını kılın çıgardı da küydürdü. Olsagatdan anı allına, üsünde da savutları bla bay kiyimleri bla batırla minivçü bir at çıkdı. Bıjmanapah cangıdan kiyindi, atha mindi, sora andan arı ketdi. Atı çaphan etmey edi, jel kibik uçhan ete edi. Kep mıçımay, ol suv boynuna cetdi. Ol suvnu boynunda va kalın kamişle öse edile. Bıjmapapah, solurga umut etip, alay tohtadı. Bir zamanda ol kamişle içinde tişi aslannı kördü. Bıjmapapah, süyrelip, cuvukga barıp, tişi aslannı maradı. Tişi aslan, sekirip turup, Bıjmapapahdan tilep başladı:
- Meni öltürme, meni gitçe balalarım bardıla. Sanga ne kerek ese da, ayt, men barın da eterme. - Manga seni sütün bla bir aslan balaçıgın kerekdi, dedi Bıjmapapah. Tişi aslan, süt da, aslan bala da berirge ırazı boldu. Bıjmapapah aslan balanı da, sütnü da alıp, artha coluna ketdi. Colda bara, ol hannı tamata kiyövlerin cetdi. Ala, açuvlanıp, mıdah bara edile. Nek deseng, hanga ala bir zat da eltmey edile. Bıjmapapah alanı cetgende, ala anı tanımay kalgan edile, anı salam berivüne cuvap etip, anı kayrı em nek barganın suragan edile. - Men aslan süt bla aslan bala izley çıkgan edim, dedi Bıjmapapah, - meni katınım avruydu da, ma, anga darmanla alıp barama. Kiyövle andan bir kesek aslan bala etçik bla aslan sütçük tilep başladıla. Sizni cavurunlarıgızga meni tamgamı saldırsagız, men sizge et da, süt da berirme, - dedi Bıjmapapah.
Kiyövle ırazı boldula em da anı üçün birer kesek etçik bla bir kesek sütçük aldıla. Köp mıçımay Bıjmapapah ala bla salamlaşıp ayırıldı em da başha col bla ketdi. Ol elge deri cetdi, han bergen osal atha mindi da, ol cırtık kiyimlerin kiydi da, üyüne kaytdı. Ekinçi kün erttenlikde hannı tamata kızları atalarına aslan bala etçik da, aslan süt da keltirdile. Han alaga ıspas etdi, alay hannı sav eter üçün a et bla süt asırı az edile. Ol zamanda Bıjmapapahnı katını hanga köp süt, et da keltirdi. Han andan alırga unamay edi, alay anı ahluları tilep, aldırdıla. Han etden aşadı, sütden içdi da, bılay aytdı:
Men igirek boldum, alan süt bir aman iyis etedi. - Atam, biz gedeşde caşaybız da, ol andandı, - dep cuvap etdi, kızı. Han alaga gedeşden at orunga köçerge erkinlik berdi. Aslannı sütü bla aslan balanı etinden sora, han sav bolup, başladı. Alay bolganlıkga, ol dagıda karuvsuz edi. Ol zamanda ol hanga algın col boluşluk etgen kurtha katınnı çakırdıla. - Maral et aşasa han sav bollukdu, dedi kart katın. Han tamata kiyövlerin maral etge ciberdi. kiçi kiyövün a esine da tüşürmedi. Ekinçi kün Bıjmapapah hanga kesi bardı em da darman izley barırga anga da erkinlik beririn tiledi.
- Bılay katı tilegenden sora, ol biyagı aman atnı da al da bar, - dep aytıp, han anga art burup koydu. Bıjmapapah hannı biyagı ol aman atına da minip, ketdi. Ol avuldan çıkdı, at kılnı kıyırın kabındırdı, sora anı allına anı ol biyagı batırla minivçü atı çıkdı. Bıjmapapah cangıdan igi kiyimlege kiyindi da, kesini atına minip, andan arı ketdi. Anı atı anı kalın agaçnı içine eltip, anda tohtadı. Bıjmapapah bir kolda maral sürüvnü esledi. Kesini batırla minivçü atını boluşlugu bla ol bir maralnı tutdu da, kalganların ciberip koydu. Ol maralnı kesdi, etin artmaklaga saldı da, ol tamata kiyövle kaytırık col bla artha kaytıp tebiredi. Algın coldaça, tamata kiyövle kurlay kaytıp bara edile. Üçüsü da salamlaşıp, birge ketip tebiredile. - Sen kayrı barasa? - dedile Bıjmapapahha. - Maral eti izlegen edim, meni anam avruydu, - dep cuvap etdi ol.
- Endi va ma anga darman alıp barama. Kiyövle andan bir kesek et tilep başladıla. - Siz kesigizni kabırgalarıgızga meni tamgamı salırga unasagız, et berirme - dep Bıjmapapah cuvap etdi. Kiyövle unadıla. Bıjmapapah alanı kabırgalarına kesini tamgasın saldı, bir kesek etçik berdi, sora ala bla salamlaşıp, başha col bla üyüne ketdi. Avulga cetgen zamanda, Bıjmapapah biyagı han bergen atha mindi, kesini gürbü kiyimin kiydi da üyge ketdi. Ekinçi kün erttenlikde hannı tamata kızları atalarına maral etçik alıp keldile. Kiçi kızı da hanga maral et keltirip keldi. Han andan etni alıp aşarga unamay edi alay anı cuvukları bek tilegenleri sebepli, ala ol kızga canları avrup, cak bashanları üçün, kıznı atası ol kızı bergen etni da aşadı. Han ol etni aşap bılay aytdı:
- Et a igi edi, alay calan da aman iyis etedi.
- Atam, da biz at orunda caşaybz, iyis etmey, ne etsin, - dedi kızı. Ol zamanda han alaga at orundan aş üyge köçerge erkinlik berdi. Han sav boldu Kesini sav bolganını kuvançına ol ullu kurmanlık, toy-oyun eterge başladı Köp halknı cıydı, uzakda, cuvukda hanlanı da caşları bla birge çakırdı. Kesini tamata kiyövlerine va bek igi atlaga minerge, bek bagalı, aybat kiyimle kiyerge buyurdu. - Men bu kuvançda, meni kiyövlerim kimden da bay kiyinirlerin süyeme, - dedi ol.
Bıjmapapah munu eşitgende, han anı kiyövge sanamaganı üçün, cüregi bek kıynaldı. Ol avulnu arı canına bardı da kara kılnı kıyırın kabındırdı, ol zamanda anı allına batırla minivçü cüyrük kara at çıkdı. Bıjmapapah terk oguna igi kiyimlege da kiyinip, batırla minivçü dum kara atha da minip, hannı arbazına cetdi. Adamla asırı seyirsingenden, tamaşa etip kaldıla; alanı allarında, alanı közlerin asırı kamathandan, sokur etip koyarça, allay aruv at süyeldi. - Bu bay caş kaydandı, ol kimladandı? - dep adamla barı da bir birlerine sora edile, alay kişi da cuvap etalmay edi. Ol Bıjmapapah bolur dep, kişini da esine kelmey edi. Bıjmapapah atdan tüşdü da, anı hannı allına eltdi da, bılay aytdı:
- Han, ma bu batırla minivçü at endi senikidi, - dep ketdi. Avuldan arı çıkgandan sora, ol kök kılnı kıyırın kabındırganlay anı allay, batırla minivçü karaldım kek atı çıkdı. Bıjmapapah allın coldan ese bay, omak kiyimlege kiyindi, sora at, sadak okça uçup, anı hannı arbazına cetdirdi. Ol hannı kalasını buruv begimlerinden sekirip - sekirip ötdü da, adamla va bütün bek tamaşa etdile. Ala ol caşnı kim bolganın bir da bilalmadıla. Bıjmapapah atnı hanga eltgendi em da anı hanga savgaga bergendi. Halk batırla minivçü atlanı tögeregine basınıp seyir ete edile. Bıjmapapahnı arbazdan kalay ketgenin kişi da eslemegen edi. Bıjmapapah a, biyagı avulnu arı canına ketdi, da kılnı kabındırdı da, sora anı allına ak at keldi. O hannı kalasını buruvlarını bek biyik cerleri bla sekirip, ötüp, hannı arbazını ortasında tohtadı. Adamla ol aythılık igi caşha bla anı seyir atlarına karap, sıylanıvnu da unutup, barı da seyir-tamaşa etip kaldıla. Adamla Bıjmapapahnı tögeregine basındıla, sora anı kim bolganın sorup başladıla. - Han eşitirge süye ese, - dedi Bıjmapapah, - ma barın da aytayım. Han erkinlik berdi, sora caş bu biz bilgenni aytıp başladı. Asırı seyir etgenden, han küçden-butdan sav kalgan edi. Bu anga tüşça körüne edi. Bu caş anı kiçi kiyövü bolganın bildi, alay anı haparın böldürürge bolmadı. Men bu han manga bergen osal atlaga da minip avulnu arı canına barıp, andan kesimi batırla minivçü atlarımı çakıra edim, ala va aslan bala etni da, aslan sütnü da, maral etni da madarırga boluşa edile Men har zamanda da tamata kiyövle kaysı col bla barlık bolsa da, ol colga kele edim. Eki közüvde da ala kuru kolları bla kaytıp kele edile, men a alaga bir kesek et bla süt bergen edim. Anı sebepli va, men alanı cavurunlarına bla kabırgalarına kesimi tamgamı kızdırıp salganma. Han da, cıyılıp turgan halk da caşnı aythan haparını kertiligin bilirge aşıkgandan tözalmay edile. Barı da, kerti da, hannı tamata kiyövlerini cavurunlarında bla kabırgalarında tamgaları bolganına bla bolmaganına kararga süye edile. Han alaga köleklerin teşerge buyurdu, sora barı da alanı cavurunlarında, kabırgalarında küydürülüp salıngan tamgalanı kördüle Han kesini tamata kiyövlerine, ala anı aldaganları üçün açıvlandı, çamlandı. Bitsu halk karap turganlay, han kesine cangız kiyövge Bıjmanapahnı sanadı em da kesini savlay hanlıgın anga berdi. Tamata eki kiyövün a ol, kıstap, tiyresinden gunç etdi. Bıjmapapah a, kesini caş katını bla birge nasıplı caşap kaldıla. Hannı izmisi bla, ekisi da barıp, Bıjmapapahnı atasın, anasın kesleri bolgan cerge keltirdile. Andan başlap, ala bir birlerinden ayırılmay, ahır künlerine deri da aşap caşap kaldıla.