text:
Kreml kontrolündeki Aqmescit şeer şurasınıñ deputatı, RF Kommunistler fırqasınıñ vekili Stepan Kiskin, Rusiyedeki, Qırımdaki ve Aqyardaki akimiet organlarına muracaat etip, prezident Vladimir Putinge Rusiye Qaramanı unvanını bermek içün teşebbüs köstermege çağırdı. Bunı deputatnıñ matbuat-hızmeti bildire.
«Zanımca, Vladimir Vladimiroviç Putin, devlet va halq ögünde yapqan yararlıqları içün berilmesi mümkün olğan eñ yüksek unvanğa lâyıqtır. Qırımda 2014 senesi keçirilgen ve neticede Qırımnı Rusiyege qavuştırğan referendum devamında, onıñ tutqan nazar noqtası, devlet lideri Rusiye Federatsiyasınıñ Qaramanı unvanına lâyıq olğanını köstere», – dep buyurıla açıq muracaatta.
Deputatnıñ sözlerine köre, Qırım sakinleri, yarımadanıñ energetik bloladasınıñ problemlerini çezmege yardım etkeni içün, Putinge minnetdarlar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


c: text/html

text:
Qırımda, Yılbaş bayramları arfesinde, güller açtı. Beyaz ve qızıl çeçekler, dekabr ayında ava arareti sıfırdan yuqarı yigirmi derecege yetkeninden soñ, Qırım soqaqlarında peyda olmağa başladı.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, qış içün pek sıcaq ava olğanından sebep yarımada şarqında olğan ve daa da suvuq bir yer sayılğan Keriç soqaqlarında bile güller açtı.
Qırım gidromerkezi bildirgeni kibi, cuma künü Qırımda ava araretiniñ azamiy derecesi sıfırdan yuqarı 18, yalı boyunda – 20 derecege yete edi.
Bunıñ ile Keriçniñ bazı rayonlarında sakinler şu künleri sıfırdan yuqarı 23-24 dereceni qayd etken edi.
Şu raatlıq künleri yarımadada ava sıcaq olacaq, amma bazarertesi künü, yanvar 28-de, Qırım avasınıñ birden bozulması mümkün, bazı yerlerde boran, qarnıñ olması beklenile.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Keriçte «Z» timsalli Rusiye arbiy tehnikasınıñ kolonnası köründi.
Şaatlarnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, maşinalar yollar tar olğan, maşina areketi ise intensiv olğan şeer merkezinde ilk sefer qayd etildi.
Arbiy tehnika şeerge kiriş tarafından areket etti, lâkin baracaq yeri belli degil.
Bundan evel Keriçte Rusiye arbiy tehnikası «Tavrida» yoluna ya da deñiz limanlarına ketirgen esas yollardan kete edi.
Keçken cumaertesi künü Keriç köpründe olğan patlavdan soñ Keriçte artqan yol trafigi sebebinden maşina areketi deñişe bile.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, al-azırda Qırımnıñ Rusiye akimiyeti maşina ve yük maşinalarını limanğa nevbet beklegen yerlerge yollamağa tırışa.


text:
Tatarstanda urtaça hezmät hakı 50 meñ sum bulgan!
Sigez ay eçendä Tatarstanda urtaça hezmät hakı 49,9 meñ sumga qadär artkan, dip häbär ittelär TR Hezmät, halıknı eş belän täemin itü häm sotsial yaklau ministrlıgında.
Vedomstvoda bilgeläp ütelgänçä, 2022 yıl başında töbäktä urtaça hezmät hakı 44,9 meñ sum täşkil itkän.
«Statistika organnarı mäğlümatlarına karaganda, 2022 yılnıñ ğıynvar-avgust aylarında Tatarstan Respublikasında urtaça hezmät hakı 49 989,8 sum täşkil itkän häm 2021 yılnıñ şul uk çorı belän çagıştırganda 17,3 protsentka artkan», - dip häbär ittelär ministrlıkta.
Çıganak - "Tatar-inform"


text:
İşğal etilgen Qırımda fevral ayından itibaren «Mesken mustaqil inşaat qurucılığına topraq damartılarınıñ berilmesi içün vatandaşlarnıñ cedveli» programmasını açmağa vade eteler. Bunı Qırım «Nazirler şurasınıñ» reis muavini Ruslan Balbek bildirdi, – dep haber ete Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti Facebook saifesinde.
Onıñ aytqanına köre, böyle bir cedvel azırlamağanda bunı esasen aracılar yapqan ediler.
«Qanunğa köre böyle bir munasebetler ve olarnıñ imaye altında olmaması «narazılıq meydanlarınıñ» reberlerine birisini cedvelge almağa, başqasını ise almamağa imkân bergen edi. Epimiz bu topraq damartıları nasıl etip ğayrıdan satılğanını bilemiz», – dep qayd etti Ruslan Balbek.
Balbekniñ bildirgenine köre, topraq damartılarını alacaq vatandaşlarnıñ cedvelini tizgen «Krımsvâz» devlet müessisesiniñ hadimleri Qırım ükümetiniñ talaplarına boysunıp, vatandaşlarnıñ şahsiy malümatlarını saqlamağa, ve ariza bergen soñ malümatnı deñiştirmege ya da qoşmağa imkân qaldırmamağa tırıştılar.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
«Resey Ukrainağa tağı bir auqımdı şabuıl jasau üşin dayındalıp jatır». Bwnday mälimdemeni NATO bas hatşısı Yens Stoltenberg jasadı. «Beybit twrğındar..
AQŞ öziniñ "Patriot" zımıran qorğanıs jüyesin alğaş ret Oñtüstik Qıtay teñizine jaqın aumaqta ornalastırmaq. Bwl turalı Inquirer baslımı Pentagon mäli..
Soltüstik Koreya keşe oñtüstik körşisine qatañ eskertu joldadı. El lideriniñ qarındası Kim Io Joñ jasağan mälimdemede Oñtüstik Koreya qorğanıs ministr..
Resey men Ukraina bir-birin soğıs qılmısı boyınşa ayıptap jatır. Resey Qorğanıs ministrligi mälimdeme jasap, Buçada beybit twrğındardı ayausız qırğınd..
1 säuir Reseyde armiya qatarına jaña äskerler qabıldaudıñ köktemgi nauqanı resmi bastaldı. Prezident Putin äsker qatarına 134 mıñ 500 jaña sarbaz şaqı..


text:
Qırımnıñ Rusiye prokuraturası Rusiye nezaretinden olğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ Qırımtatar Milily Meclis reisi Refat Çubarovğa çıqarğan ğıyabiy ükümni temyiz etti. Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Nikolay Polozov bildirdi.
Çubarovnıñ ükmüni deñiştirmek talabınen devlet qabaatlayıcısı Diana Yevtuşenko tarafından imzalanğan istinaf Rusiyeniñ Soçi üçünci İstinaf mahkemesine yollanğan.
«Prokuraturanıñ fikrince, üküm esassız yımşatılğan. Prokuratura ükümniñ tasviriy-esaslı qısmından Çubarovnıñ cezasını yımşatmağa sebepler olğanını alıp taşlamağa talap etti. Ve Çubarovğa 9 yıl apis cezasını tayin etmege talap etti», – dep ayttı Polozov.
Advokatnıñ bildirgenine köre, mahkemede mudafaa tarafınıñ ve prokurornıñ istinaf şikâyetleri baqılacaq.
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovnıñ davası boyunca istinaf şikâyeti avgutsnıñ 16-nda saba saat 10-da baqılacaq. Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Nikolay Polozov bildirdi.
Aqmescitteki Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi iyünniñ 1-nde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım parlamentiniñ binası ögünde «qalabalıqlarnı teşkil etkeninde» qabaatlap, ğıyabiy üküm çıqardı. Mahkeme Çubarovnı altı yıl apis cezasına ve 200 biñ rublege üküm etti.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ imayesi iyünniñ 1-nde Rusiye akimiyeti kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi çıqarğan ğıyabiy ükümni şikâyet etmege niyetlene.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar işğal etilgen Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı esnasnı ve iyünniñ 1-nde Aqmescitte çıqarılğan ğıyabiy ükümni «ayıp mahkeme» dep adlandırdı.


text:
Rusiye maliye nazirligi devlet Rezerv fondınıñ bütün paralarını masraf etip bitirgen. Bu aqta yanvarniñ 10-nda nazirlikniñ matbuat hızmeti haber etmekte.
Derc etilgen vesiqağa binaen, bücet qıtlığını qapatmaq içün 420 million ruble masraf etilgeni içün, esaplar tekmil sıfırlanğan.
Daa evel haber etilgeni kibi, 2018 senesi fevralniñ 1-nde Rezerv fondı lâğu etilgen soñ, Rusiye bücetiniñ ilâve keliri milliy abadanlıq Fondına yollanacaq. Eki fond da doquz yıl evelsi Tüzleştirilüv fondı bölünüvi neticesinde meydanğa ketirilgen edi.


text:
2015 senesi Qırım inkişafına 100 milliard ruble sarf etilecek, – dep bildirdi Rusiye Federatsiyasınıñ maliye naziri Anton Siluanov. Nazirniñ aytqanına köre, mında Keriç köpüriniñ masrafları da kire, dep haber ete öz başına ilân etilgen Qırım «akimiyetine» yaqın olğan «Krıminform» saytı.
Nazirniñ bildirgenine köre, Qırım inkişaf programmasınıñ maliye miqdarı, ilk tahminlerge köre, 100 mlrd rubleni teşkil etecek.
Siluanov qayd etti ki, Qırım ve Aqyar qol tutuvınıñ esas yönelişlerini belgilemek kerek.
«Bu infrastruktura, yollar, energetika, suv teminlevi... Bu esas yönelişler işbu devlet programması çerçivesinde qol tutuv belgilemesinde eñ müimi olacaqtır», – dep añlattı Rusiye Federatsiyasınıñ maliye naziri.
Onıñ qayd etkenine köre, Qırımnıñ inkişaf programması profil nazirliklerinde baqıla, eñ yaqın vaqıtta ükümette bunıñnen bağlı muşavere ötkerilecek.
Bundan evel Rusiye maliye Naziri Anton Siluanov bergen malümatına köre, paranıñ umumiy miqdarı 2014 senesi içün 240 mlrd. rubleni teşkil ete, 2015 senesi içün – 80 mlrd. ruble.
Aprelniñ 17-de Rusiye prezidenti Vladimir Putin bildirdi ki, Qırım inkişafı boyunca programmalar bücetniñ ğayrıdan baqılmasını talap etmeycek, leyhalar ükümet yedekleri sayesinde ömürge keçirilecek.


text:
Ukraina halq deputatı Mustafa Nayyem işğal etilgen Qırımğa suv ve elektrik berilmesi başlaycağına dair malümatnı red etti. Bunı deputat fevral 28-de Facebook saifesinde yazdı.
«Qırımğa suv ve elektrik energiyasınıñ berilmesi aqqında laflar aqqında. Olmaycaq şey. Böyle bir aytmadım. Olmadı. Qanunda da olmaycaq. Bizler, elbet, barbar degilmiz, amma bizni bala saymaq da kerekmey. Vesiqada halqara gumanitar uquqqa köre işğal etilgen topraqlarda vatandaşlarnıñ aq-uquqları ve serbestligine riayet etüv maddesi olacaq», – dep yazdı Nayyem.
«Vatandaşlarnıñ aq-uquqları ve serbestligine riayet etüv degende suv ve elektrik berilmesi aqqında aytılacaqmı-yoqmı Ukraina özü, ükümeti ve parlamenti qarar alacaq», – dep qoştı Nayyem.
Bir çoq kütleviy haber vastası Mustafa Nayyem Kyivdeki matbuat konferentsiyasında çıqışta bulunıp, Qırımğa suv ve elektrik teminlevi ğayrıdan tiklenile bile ayttı, dep bildirgen edi.
Uquq qorçalayıcılar Ukraina ükümeti ve Yuqarı Radasını qırımlılarnıñ aq-uquqlarını sıñırlağan bir sıra qanunnı lâğu etmege ya da deñiştirmege çağırdı. Hususan, Qırımdan eşya çıqarılması, qırımlılarnıñ rezident olmağanı ve yarımadağa kiriş ile bağlı problemler qayd etildi.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Ukraina Şimal-Qırım kanalı üzerinden yarımadağa suv berilmesini toqtattı. Ukraina Qırımnıñ suv ihtiyaclarınıñ 85%-nı bu kanal vastasınen qarşılağan edi.
2015 senesiniñ soñundan başlap esas Ukraina Rusiye işğal etken yarımadanıñ elektrik teminlevine qoltutmay. Qırım öz generatsiyası, Rusiyeden ve Kubanden energetik köpür ile teminlene, lâkin Qırımdaki elektrik ağlarında alâ daa qazalar ola.


text:
Rusiye mahkemesi, 3 million rublege alınğan kvartirasınıñ “parasını qanun boyunca qazanğanını tasdıqlap olamağan” Kezlev(Yevpatoriya) memurını cöremeledi. Qırım prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, memur 1 million rublege cezalandı.
“Memuriyetniñ baş mütehassısı ve onıñ aqayı 3 million rublelik kvartira alğanları belli oldı, amma bu fiyat olarnıñ keçken üç yıl içün umumiy kelirinden çoqça. Köçmesizlikke masraf etilgen paranıñ yarısınıñ elâl qazanç olğanını tasdıqlap olamadılar”, - denile beyanatta.
Mahkeme, prokuratura delillerini baqıp, Rusiye büdjetine 1,3 million rüble ödetmege qarar aldı.


text:
Bir kün içinde terrorizmge qarşı tedbirler keçirilgen yerde ava istihbarat izleri sekiz kere qayd etildi, işğal etilgen Qırımdan da vertolört istihbaratı keçirile.
Bunı cuma künü, yanvar 9-da, terrorizmge qarşı tedbirler ştabınıñ spikeri Andriy Lısenko bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, bespilotnikler Lugansk vilâyetiniñ Denejnikovo, Çmırovka ve Sçastye şeeri yanında, Donetsk vilâyetiniñ Glinka, Şçerbak, Kramatorsk şeeri ve Panteleymonovka qasabası yanında qayd etildi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti tarafından qırımtatarlarnıñ ayırımı Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenükniñ Meclis yetekçileri – Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarov ile körüşüvinde muzakere etildi.
Bu aqta Ukraina ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«İşğalci akimiyetniñ tarafından qırımtatarlarnıñ ayırımına, insanlarnıñ ğayıp olunuvına, öldürüv, cami ve evlerniñ tintüvleri, milliy menlik ve hatıra aqaretlevi kibi meselelerge ayrı diqqat etildi. Körüşüv iştirakçileri şunı qayd ettiler ki, Ukraina ükümeti, vatandaşlıq cemiyeti ve halqara toplulıqnıñ küçleri qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarınıñ qorçalanmasına sarf etilmeli», – denile beyanatta.
Körüşüv iştirakçileri qırımtatar halqınıñ siyasiy, iqtisadiy, medeniy ve maneviy aqlarınıñ qoruvı, onıñ halqara temsilciligi ve Qırım musulmanlarınıñ öz diniy duyğularını ifadelemek içün imkâniyetleriniñ teminlevi aqta söz yürüttiler.
Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov Ukraina baş naziriniye Ankaradaki II Bütündünya qırımtatar kongressiniñ neticeleri aqqında tarif ettiler ve qırımtatar halqı Ukraina ve ükümetiniñ printsipial mevamınıñ qıymetini bilgenini qayd ettiler.
Arseniy Yatsenük kene bir kere devlet Meclisni qırımtatar halqınıñ vekâletli organı olaraq tanığanını bildirdi ve onıñ faaliyetine çeşit taraflama yardımnı köstermege söz berdi.


text:
Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ koordinatorı, Meclis azası Eskender Bariyevniñ sözlerine köre, yarımadada qalğan Rusiye akimiyetiniñ maqsadı – halqara nezaretçileri ile keçirilgen qanuniy saylavlarda saylanılğan qırımtatarlarnıñ temsiliy organlarını terroristik etip adlamaqtan ibarettir.
Bunı o Facebookta yazdı.
Onıñ sözlerine köre, buña aprel 14 künü Qarasuvbazar regional meclisi reisiniñ evinde keçirilgen tintüv nevbetteki delil ola.
«Qarasuvbazar regional meclisi reisi Mustfa Asabanıñ evine silânıñ gizli sürette qoyulması ile bağlı vaqia qırımtatarlarnıñ temsiliy organları – Meclis ve Qurultayğa qarşı küreşniñ nevbetteki basamağı ola», – dey o.
«Böyleliknen, halqara cemaatçılıqqa bir halqnıñ temsiliy organları ile degil, terroristler ile küreşkenini kösterecek olalar….», – dep qoştı Bariyev.
Berilgen malümatqa köre, Qarasuvbazar regional meclisiniñ reisi Mustafa Asabanıñ evinde aprel 14-te saba uquq qoruyıcılar tintüv keçireler. Qırımtatar milliy areketiniñ faali, Qurultay Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyevniñ bildirgenine köre, uquq qoruyıcılar «fevral 26 işi» boyunca malümatnı qıdıralar.
Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ reisi, Meclis azası Eskender Bariyev bildire ki, Rusiye uquq qoruyıcıları aprel 14-te Qarasuvbazar regional meclisiniñ reisi Mustafa Asabanıñ evinde tintüv keçirip, patronlarnı taptılar. Olarnı, Bariyevniñ aytqanına köre, özleri qoydılar.
Mustafa Asabanıñ evinde tintüv ekinci sefer keçirilmekte. Uquq qoruyıcılar 2014 senesi sentâbr 16-da da tintüv keçirgen ediler. O vaqıt, tintüv neticelerine köre, Asabanıñ qırımtatar milliy areketinen bağlı diniy risaleler alındı. Tintüvden soñ er kişini politsiyağa subet içün davet ettiler.


text:
Qırımdaki rus akimiyeti nezaret altına alacaq qırımtatar cemaat teşkilâtlarını qurmaq istey. İşğalcilerge qoltutqan yarımadanıñ akimiyeti «özüne aitliginiñ saqlanması, til inkişafı, milliy medeniyeti, tasil meselelerini mustaqil olaraq çezmege» aq bergen qırımtatarlar içün federal milliy-medeniy muhtariyetni yaratmaq niyetinde. Bu teşebbüs aqqında Rusiyege qoltutqan qırımtatar cemaat faalleri bildirdiler.
Olarnıñ aytqanlarına köre, Rusiyede qırımtatarlar yaşağan bütün regionlarnı muhtariyetke qaplap almalı. Em de Qırımda böyle muhtariyet endi quruldı. Onıñ reberi qırımtatarlarnıñ Mecliske qarşı çıqışlarınen şüret qazanğan Eyvaz Umerov oldı. Qırımtatar halqınıñ birleşmesi – Meclis, Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi tarafından ekstremizm ile qabaatlanıp, bu yıl aprel ayında yasaqlandı. Asılında Meclis yasağı Qırımğa Rusiye kelgen soñ qırımtatar miliiy areketine tüşken represiyalarınıñ mantıqiy devamıdır.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Federal muhtariyetniñ yaratuv fikrini manasız dep saya.
– Daa da manasız fikirni yaratmaq mümkün degil edi. Şübem yoq ki, fikir Moskva tarafından keldi. Men buna menfiy baqam. Biz qırımtatarlar Qırım yarımadasınıñ tamır halqı, biz öz toprağımızdamız. Rusiye devletiniñ qurulış algoritmine köre, muhtariyet qırımtatar halqınıñ öz tarifine aqqı ile olmalı edi.
– Qırımtatar milliy areketiniñ ne derecede devlet destegine muhtacı bar?
– Rus devletiniñ yardımı bizge kerekmey. Rusiye kimsege amanlıq ketirmek içün Qırımnı zapt etmedi. Rusiye Qırım yarımadasını Şimaliy Atlantik Añlaşması Teşkilâtınıñ (NATO) cenübiy taraftan cenk platsdarmına çevire. Rusiye yarımadadan oña riayetkâr olmağan ealini çıqartacaq ve birinciden, elbet de, qırımtatarlarnı quvmağa tırışacaq.
Rusiye yarımadadan oña riayetkâr olmağan ealini çıqartacaq ve birinciden, elbet de, qırımtatarlarnı quvmağa tırışacaq
– Soñki eki yılda yañı akimiyetke qoltutqan bir qaç qırımtatar teşkilâtı peyda oldı. Kreml milliy areketni ayıra bildimi?
– Sözüme inanmañıznı isteyim: Qırımdan kelgen bir vesiqanı bugün oqudım. O, gizli bir vesiqa. İşğalcilerniñ qırımtatar milliy areketini bölmek içün bütün ğayretiniñ ihtisasiy talili kösterile. Birinciden qırımtatarlarnı ayartmaq içün. Ve aynı bu vesiqada bunı yapamadılar, dep tanıylar. Men aman-aman tsitata ketirem: Meclisniñ liderleri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilev Kiyevge qaçqan soñ Qırımda Rusiye kelgeninen eki yıl içinde «nazlanğan» qırımtatarlardan birisini liderge çeviremedik.
– Zemaneviy vaziyet sovetlerde olğanına ne qadar oşay? Basqı usulları o zamannı hatırlatamı?
– Mence şimdi basqı daa da ince, daa da tsinik, daa da sıñırsız. Akimiyet maqsadlarına irişmek içün öz qanunlarını bile boza. Sovetler zamanında da tsinizm bar edi, amma formal olaraq qanunlarına da riayet etile edi. Şimdi ise işğal etilgen Qırımda akimiyetke riayetkârlıqnı mecburiy köstermek kerek. Ve akimiyetke tek bir qaç konkret gruppadan ya da içtimaiy faallerden degil, başqa saalarda da köstermeni bekleyler. Misal olaraq, ocalar öz riayetkârlığını köstermeli. İş adamları de öz biznesini telükege oğratmamaq içün akimiyet küçlerinen «çalışıp», riayetkârlığını köstermeliler. Tek öz faaliyetnen resmiy şeylerge keder etmeycek cemaat teşkilâtları ola bile. Sovet akimiyetine köre bugünki rus akimiyeti iç aşkârsız. Onıñ vekili er bir evge, er bir qorantağa sürip kire bile.
– Bu yılnıñ aprel ayında Qırım Yuqarı mahkemesiniñ qararı boyunca Meclis faaliyeti yasaqlandı. Yasaqtan soñ yaşayış barmı?
Sovet akimiyetine köre bugünki rus akimiyeti iç aşkârsız. Onıñ vekili er bir evge, er bir qorantağa sürip kire bile
– Biz bu yasaqqa daa fevralde azır edik, işğalci mahkeme üzerinden bizni yasaq ete bilgenlerge birinci şartlar peyda olmağa başladı. Biz ise uyğun qararlarnı berdik. Meclis qararınen fevral 19-dan esas Ukrainada bulunğan Meclis vekillerine ve reisine bazı aqlar berildi ve biz bu vekâletlerni fevqulâde faal rejimde qullanamız.
– Angi aqlarnıñ qorunması şimdi eñ müim ola?
– Birinci olaraq Qırımda insan azatlığını ve ayatını qorumaq. Şimdi bizde on sekiz kişi Qırımda Taqiqat komitetiniñ ve Federal telükesizlik hızmetiniñ divarları arqasında bulunar. Bir qaç ğayıp olğan insannı ölü taptıq. Demek birinci vazife – Qırımda yaşağan insanlarnıñ telükesizligini temin etmek, amma şimdilik bizde işğalcilerni adiy insan aqlarına riayet ettirmek içün semereli bir mehanizm yoq, – dep hulâsa çıqardı Refat Çubarov.
Kreml Qırımtatar milliy arketinden neni talap ete ve teklif etilgen muhtariyet nasıl olacağını Radio Svobodağa şarqşınas ve Moskvadaki Karnegi merkeziniñ alimler şurasınıñ vekili Aleksey Malaşenko añlattı:
– Kreml qırımtatar milliy areketinden başqa areketlerden talap etken şeylerni körmek istey, – tam riayetkârlıq, tam tınçlıq, tam sükünet. Daa serbest şaraitlerde yaşamağa alışqan qırımtatarlar içün bu, elbet de, zor. Em de qırımtatarlar sürgünlikni unutmadılar. Alâ daa yer muhtariyet meselesi bar, alâ daa köçip kelgenlerniñ meselesi bar, alâ daa qavmiy arası munasebet meseleleri bar. Ve bu meselelerni Meclisni yasaqlap çezmesine inanmaq pek hucur.
Elbet de, rus akimiyeti içün Meclis – pek radikal teşkilât, çünki olar Qırımnı Rusiyeniñ bir parçası olaraq qabul etmeyler, olar Ğarptan yardım isteyler ve olarnı da añlaymız. Men şimdiki Meclis reisi Refat Çubarov Avropa Birligini Rusiyeden yermaynı tedarik körmekten vazgeçmege çağırğanını endi aytmayım. Bu imkânsız olacağını añlaymız, amma Meclis rus akimiyetine keder etkenini köstergen bir arekettir. Rus akimiyeti de qırımtatarlarğa nisbeten çoq hata yapa. Mence, rus akimiyeti bütün Rusiyede olğanı kibi Qırımda da özüni öyle alıp bara, amma Qırımğa alâ daa Rusiye aytamaymız: Ukrainada olğanlardan soñ anda fikir çeşitligi bar ve ilâhre.
– Meclis özüni semereli idare meselelerini yahşı çezgen ve halqnıñ aqlarını qorçalağan teşkilât olaraq kösterdi. Çalışqan qurulışnı bozmaq ne kerek edi?
Meclis belli, çünki onıñ arqasında vaqialar, küreş devirleri. Bunıñ içün, mence, Kreml ile yaratılğan formal teşkilâtlar Meclisniñ yerine keçirilmez
– Vaziyet pek qolay degil, elbet de. Böyle qurulışnı bozmaq mümkün degil. Amma rus akimiyeti içün Meclis ekstremist teşkilât, çünki Meclis Qırım Rusiyeniñ olğanını tanımay. Bu teşkilât tek ekstemist ve radikal insanlardan ibaret olğanını köstermek aqılsızlıqtır. Meclisniñ bir qısmınen añlaşmaq (anda öyle insanlar bar), dialog başlatmaq, bir fikirge kelmege ve soñ derece fikirlerden vazgeçmek mümkün edi. Ya da 2015 senesinden berli yapmağa başlanğan muvaziy teşkilâtlarnı yaratmaq mümkün, ve, ğaliba, bu pek formal etile.
– Qırımtatarlar içün federal milliy-medeniy muhtariyetni yaratmağa teklif ettiler. Siz böyle teşebbüske nasıl qıymet kesesiñiz ve bu «kâğıtta muhtariyet» olacağında büyük ihtimal barmı?
– Siz bergen sualiñizge özüñiz cevap berdiniz. Kâğıtta bütün şey tüm-tüz ola bile, amma bu plannı yerine ketirmege başlasalar – bir çoq problem peyda olur. Belki, riayetkârlıqtan bir şeyge irersin, amma tam nasıl bir şeyge añlamayım. Meclis belli, çünki onıñ arqasında vaqialar, küreş devirleri. Bunıñ içün, mence, Kreml ile yaratılğan formal teşkilâtlar Meclisniñ yerine keçirilmez. Yasaqtan soñ da Meclis ğayıp olmaz, tek gizlilikke keter. Rus akimiyeti qurğan teşkilâtlar siyasetsiz, olar medeniyetnen oğraşa, eger de kerçek muhalifetni taqdim etseler, birden bastırılalar.
– Qırımtatarlarğa teklif etilgen muhtariyet medeniy teşkilât olsa, olar öz aqlarını, em de siyasiy aqlarını, doğru qorçala bileceklermi?
– Mıtlaqa teşkilât medeniy olur. Mence, er angi siyasiy şikâyetlerge ekstremizm olaraq baqacaqlar. Nasıl eteler biz yahşı bilemiz. Eñ faal ve hoşnutsızlar, hususan, yaşlar arasından ketecekler. Birev kureşni devam etmek içün qalacaq, bu alda ne içün küreşecekler añlamasam da, çünki aynı Meclis, Çubarov ve Meclisnen bağlı insanlar kibi ekstremist ismini alırlar. Oyun, til, belki, temsilcilik içün küreşecekler, – dep tüşüne Aleksey Malaşenko.
Qırımtatar halqınıñ liderleri Refat Çubarovğa ve Mustafa Cemilevge 2014 yılından berli Rusiyege kirişleri yasaqlandı. 2015 yılınıñ mayıs ayında Qırım ve Aqyar Federal telükesizlik hızmetiniñ idaresi Çubarovğa qarşı halq ögünde separatizmge çağırtuv boyunca cinaiy dava başlattı.
Radio Svoboda
Metnniñ asıl nushası – Radio Svoboda saytında


text:
«Vesiqalarıñıznı kösteriñiz, lütfen», deyler maña Ukrainı sıñır bekçileri. Rusiyeliler birden – ne alıp ketesiñiz? Ne içün maşna qarardan ziyade toludır? Sizde teraze olmağanda, siz bunı qaydan bilesiñiz, dep sorayım», - dep tarif ete yaqında Ukrainadan Qırımğa mahsulatnı ketirgen Keriç iş adamı.
Onıñ aytqanına köre, «sıñırdan» maniasız keçmek içün o «Rusiye sıñırcılarına para bermege mucburiyetinde qaldı».
Rusiye Federal migratsion hızmeti yaqında keçirüv noqtalarını abadanlaştırmağa ve sıñırdan keçmek şartlarını belgilemege planlaştıra. Aprel 25 künü Rusiye tarafı «sıñırda» nezaret qaidelerini ciddiyleştirdi.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
İşğal etilgen Qırımda Rusiye repressiv maşinası işini toqtatmay. Rusiye Tahqiqat komiteti «fevral 26 davasını» devam ettirip, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı qalabalıqlarnı teşkil etkeninde qabaatladı.
Rusiye Tahqiqat komiteti, 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım parlamentiniñ binası ögünde olıp keçken adise-vaqialar sebebinden Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı dava açtı. Tahqiqat komitetiniñ saytında derc etilgen malümatqa köre, quvetçiler Rusiye Ceza kodeksiniñ «Zorbalıq qullanılğan qalabalıqlarnı teşkil etüv» maddesine istinaden dava açtı. Müessise bildirgenine köre, tahqiqatçılar «Çubarovnıñ Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde qalabalıqlarnıñ teşkil etilüvine alâqası bar olğanını isbatlağan delillerni elde etti».
Tahqiqat komitetiniñ versiyasına köre, 2014 senesi fevralniñ 25-nde Refat Çubarov muavini Ahtem Çiygozğa «Yuqarı Şura binası ögünde qalabalıqlarnı teşkil etmege ve anda iştirak etken Meclis tarafdarlarını şahsen idare etmege» vazife berdi.
Meclis reisi, cinaiy dava aqqında malümatnı izaatlap, Rusiye akimiyeti Qırım yürüşiniñ keçirilüvine keder etmege tırışa, dep bildirdi.
Bu barışıq, zorbalıqsız aktsiya planlarımızğa bir cevap oldıRefat Çubarov
«Şimdi meni qalabalıqlarnıñ teşkil etilüvinde qabaatlaycaq olalar. Bu maddege köre 8 yıldan 15 yılğa qadar apis cezası berile. Añlaşıla ki, bu «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» barışıq, zorbalıqsız aktsiya planlarımızğa bir cevap oldı», – dep izaatladı davanı Meclis reisi.
Meclis reberligi «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» aktsiyası aqqında keçken seneniñ soñunda ilân etti. Aktsiya vaqtında faller memuriy sıñırdan keçip, Qırımğa kirecek ola. Aktsiyanıñ keçirilüvi mayısnıñ 3-ne planlaştırıldı.
Rusiye Devlet dumasınıñ deputatı, Qırımnıñ sabıq Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya Tahqiqat komitetiniñ areketlerine şaştı. O, Rusiye quvetçileri bunı daa evel ne içün yapmağanını soradı.
«Qırımnıñ prokurorı olğanımda bu qabalıqlarnı teşkil etken ve anda iştirak etkenlerge qarşı cinaiy davalar açılğan, mahkeme ükümleri çıqarılğan ve yerine ketirilgen edi. Endi er kes unuttı, şimdi altı yıl keçken soñ dava açalar. Meni bu qasevetlendire. Tahqiqat komitetine sualim bar: altı yıl devamında ne yaptıñız? Ne içün altı yıl keçken soñ bunı yapasıñız degen suallerim bar. Prokuror olaraq bunı añlamayım», – dep ayttı Devlet dumasınıñ deputatı Rusiye jurnalistlerine cevap berip.
Daa evel Poklonskaya Tahqiqat komitetini cinaiy adliye institutı olaraq tenqit etip, prokuraturanen bir sırada parallel tahqiqat organı ne içün çalışqanını «añlamay», dedi.
Rusiye akimiyetiniñ yerli tarafdarları adet üzre quvetçilerniñ areketlerine qol tuttı. Qırımtatarlarnıñ sahte «milliy-medeniy muhtariyetiniñ» yolbaşçısı Eyvaz Umerov, onıñ fikirince, cinaiy davalar qırımtatarlarnıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevge qarşı da açılmalı, dep bildirdi. Adet üzre qırımtatar temsiliy organınıñ reberligi «cemaat aktsiyalarnı qullanıp, haos yapacaq ola» kibi qabaatlavlar başlandı.
Kreml propagandacıları Eyvaz Umerovnıñ fikrini yarımadada yaşağan aman-aman bütün qırımtatarlarnıñ baqışları olaraq kösterdi, amma kerçek öyle degil. «Milliy-medeniy muhtariyetniñ» cemaat faalligine baqsaq, teşkilâtta tek bir insan – Eyvaz Umerovnıñ özü olğanını añlarmız.
Umerov, Ahtem Çiygozğa qarşı esnasta yañlış şaatlıq etken edi. 2015 senesi Rusiye mahsus hızmetleri Çiygozğa qarşı Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün cinaiy dava açtı. «Medeniy muhtariyet» yolbaşçısı o künü Qırım parlamentiniñ binası ögünde olmasa da, Ahtem Çiygozğa qarşı şaatlıq etmege razı oldı.
Kreml mahsus hızmetleri «fevral 26 davasında» teneffüs yaptı, amma şimdi onı devam ettirmege qarar aldı
Esnas tahminen eki yıl devam etti. 2017 senesi sentâbr ayında Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Ahtem Çiygoznı qalabalıqlarnı teşkil etkeninde qabaatlap, sekiz yıl koloniyada qalmasına üküm etti. Bir aydan soñ siyasetçi Türkiye akimiyetiniñ yardımınen azat etildi.
O vaqıt Kreml mahsus hızmetleri «fevral 26 davasında» teneffüs yaptı, amma şimdi onı devam ettirmege qarar aldı. İşğal etilgen Qırımda ve qomşu Rusiyede taqipke baqsaq, bunıñ kibi cinaiy davalar Kreml içün ilk evelâ siyasiy alet ola.
Rusiye Tahqiqat komiteti ücüm etmege tırışa. Başta quvetçiler «fevral 26 davası» çerçivesinde siyasiy taqiplerni tahqiq etken Ukraina uquq qoruyıcılarına qarşı dava açtı. Şimdi ise nevbetteki adım atıp, Meclisniñ reberligine doğru ücüm ete.
Ukraina siyasetçileri ve memurlarına qarşı cinaiy davalar Kremlge siyasiy basqı ve «uquq trollingi» içün formal sebep olaraq kerek. Klassik örnekler – Rusiyede sabıq Ukraina baş naziri Arseniy Yatsenük ve Britaniya iş adamı William Browderge qarşı açılğan davalar. Ukraina Nazirler şurasınıñ sabıq yolbaşçısı 90-ıncı yıllarnıñ başında Çeçenistanda separatistler tarafında cenkleşkeninde qabaatlandı. Kreml qabarcılarına qarşı kampaniya başlatqan William Browderni rusiyeliler maliyeviy ayın-oyunlarda qabaatladı.
Buña esaslanğa Moskva İnterpolnı qullanıp, bir qaç kere Browder ve Yatsenükniñ yaqalanmasına irişmege tırıştı. 2015 senesi Rusiye akimiyeti Refat Çubarovnı uzaqtan apiske alıp, onı halqara qıdıruvğa ilân etmege tırıştı, amma İnterpol olarnı red etti. Açılğan cinaiy davalar esasında rusiyeliler daa bir qaç muracaat yollay bile. Misal olaraq, eñ az yedi kere Kreml halqara politsiya teşkilâtı vastavasınen William Browderni yaqalamağa tırıştı.
Meclis reberligine qarşı cinaiy dava tışqı resmiy olmağan diplomatik basqı ola bile, Kreml onı Prezident Volodımır Zelenskıynıñ ofisine qarşı qullanması mümkün. Kyiv, cemaat nizamınıñ qorunması maqsadınen aktsiya keçirilüvine keder etse, Rusiye akimiyeti içün bu elverişli olur.
Aks alda Moskva, daa evel yapqanı kibi, Donbastaki «barışıq esnasını» ve tutulğan şahıslarnıñ deñişimini bozacaq, dep qorquza bile, bu mesele ise prezident Zelenskıynıñ taqımı içün pek müim.
Sergey Stelmah, qırımlı siyasiy közetici (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov bildirdi ki, oña Aqmescit sakinlerinen musluq suvınıñ keyfiyetinen bağlı şikâyetler kele.
Bu aqta o, fevralniñ 1-nde suv teminlevi meseleleri operativ ştabınıñ toplaşuvında ayttı.
«Kamskaya soq., 37 adresinden suv keyfiyetinen bağlı şikâyetler oldı. Bir sıra adreste kanalizatsiya qoqusınen bağlı muracaatlar oldı ve Radişçeva soqağından sakinler suvnıñ sarı tüsü bar, dep şikâyet etti. Şunıñ içün keyfiyet ceetinden tafsilâtlıca baqmañıznı rica etem», – dedi Aksenov.
Keçken afta «Voda Krıma» müessisesi Aqmescitte yanvarniñ 28-nden Veseloye-Dzerjinskoye yañı magistral suv borusı açılğanı içün suv keyfiyeti «biraz fenalaşa» bile, dep tenbilegen edi.
Yanvarniñ 18-nde Aqmescitte musluqtan yaramay qoqulı suv kelip başladı. Bajenovnıñ aytqanına köre, bunıñ sebebi lay oldı, şunıñ içün suvnıñ hlorlanması quvetleştirilgen edi.
Qırımnıñ Rusiye mesken-kommunal hocalığı nazirligi bildirdi ki, yaramay qoqu ammiak ve natriy gipohloridi himik reaktsiyası sebebinden peyda oldı.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Aqmescit – Kefeniñ appelâtsion mahkemesi Özbekistandan yarımadağa köçip kelgen altı insandan ibaret qorantanı sürgün etmek aqqında qararnı red etti. Mahkeme toplaşuvında, bu iş daa bir kere baqılacağı aqqında qarar alındı. «Devlet milletler komitetinde» Qırımdan iç bir kimseni sürgün etmeyceklerini bildirdiler.
Qırım.Aqiqat İslâm Terek civarındaki Qızıl Terçek köyüne köçken Oksana Tolmaçövanıñ qorantası aqqında ikâye etken edi. Hatırlatamız, oktâbrniñ ortasında İslâm Terek rayon mahkemesi Oksana ve qorantasını sürgün etmege qarar aldı, bunen beraber, Rusiye Federatsiyasında bulunuv müddetini bozğanları içün er azağa 2 biñ ruble miqdarında para cöremesini belgiledi. Bu ceza altına Oksananıñ ihtiyar yaşında ana-babası, aqayı Vitaliy ve eki küçük balası tüşti. Qoranta Özbekistandan mayısta Qırımğa köçip keldi. 90 kün içinde olar cumhuriyetni terk etmege kerek ediler, amma bunı yapmadılar. O vaqıt mahkeme qorantanı sürgün etmege qarar aldı.
Salı künü, oktâbrniñ 28-nde Kefede Appelâtsion mahkemesiniñ toplaşuvı ötkerildi, anda Tolmaçöv qorantasınıñ şikâyeti baqıldı. Oksana Tolmaçövanıñ adliyecisi Emil Kürbedinov Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, şikâyette İslâm Terek mahkemesi alğan qararnı lâğu etmege rica etildi.
«Rayon mahkemesiniñ bu qararı bozuluvlarnen qabul etildi. Hususan, qoranta azaları qayd etilüvni bozğanlarında qabaatlanalar, amma, Rusiye Federatsiyası qanunlarına köre, çetel vatandaşlarnı qabul etken devlet qayd etmek kerek. Bundan da ğayrı, mahkeme ötkerilgende, qoranta Rusiyede tek eki kün buluna edi, çünki olar Qırımdan tış barıp keldiler. Faqat İslâm Terek mahkemesi bunı közge almadı», – dedi adliyeci.
Onıñ sözlerine köre, appelâtsion mahkemesi buña emiyet berdi, ve evelden qabul etilgen qararnı lâğu etti, amma işni ğayrıdan baqılmasını avale etti. Kürbedinov, yañı mahkemeniñ neticeleri müsbet olacağına işana. «Seslendirilgen qabaatlavlar esasında olarnı para cöremesine oğratmazlar ve sürgün etmezler», – dedi adliyeci.
«Yüküm yengilleşti»
Oksana Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, Kefeniñ Appelâtsion mahkemesi alğan qararına pek quvandı. «Yüküm yengilleşti. Elbette, er şey daa soñuna qadar al etilmedi, amma, endi qolayca oldı. Adliyecilerge ve yardım etken er keske teşekkurler bildirem. Bu işniñ soñuna çıqarmız», – dedi Tolmaçöva.
Bunen beraber, o, evelden Federal migratsion hızmeti red etken vaqtınca yaşamaq içün ruhsetname qorantanıñ er azasına berilecegine ümüt ete. Bu kibi vaziyetke tüşken insanlarğa, Oksana Aqmescitke barıp yardım soramağa tevsiye etti, çünki Federal Migratsion Hızmetiniñ yerli bölüginde sert ve qaba davranışqa oğramaq mümkün.
«Devlet milletler komiteti» reisi Zaur Smirnov Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, kerçekten de bu kibi vaqialar yüz bere. «Umumiy bir belâ. Merkezde nasıldır bu meseleni çezemiz, amma yerli bölüklerde biraz sertçe davranalar. Yazıq ki, bu kibi şeyler ola, onıñ içün er vaziyetke ayırıca yanaşmaq, kirişmek ve soñra qara almaq kerek», – dey o.
Smirnov işandırğanına köre, Qırımdan iç bir kimseni sürgün etmeycekler. «Meseleler bar, añlaşılmamazlıqlar bar, olarnı çezmek kerek, amma mahkeme ve ya Federal Migratsion hızmetini qabaatlamağa mümkün degil, çünki olar qanun boyunca areket eteler», – dedi Smirnov.
Human Rights Watch uquq qorçalayıcı teşkilâtta Kefe Appelâtsion mahkemesiniñ qararını alğışladılar. Amma, mahkeme adliyecilerniñ ricalarını bütünley yerine ketirse edi, daa yahşı olur edi, deyler.
«Er alda, mahkeme azırlanıp, adliyecinen kelirler. Birinci sefer adliyecini tapmağa bile vaqıtları yoq edi, yani olarnıñ qorçalanmaq aqkqını yerine ketirmege imkânları yoq edi», – dep ayttı Qırım.Aqiqatqa teşkilât tedqiqatçısı Yuliya Gorbunova.
Gorbunova işandırganı kibi, Human Rights Watch Tolmaçövlar qorantasınıñ vaziyetini taqip etecek.


text:
«Qırım uquq qoruyıcı gruppası» «Qırım platforması» tesiss samitiniñ iştirakçilerini Aqmescitte tevqif etilgen qırımtatar faali Nariman Celâlğa nisbeten psihologik tazyıq qullanması ve eki doğmuş ağa-qardaş Aziz ve Asan Ahtemovlarnıñ iskencelerge oğratılması aqqında malümatqa qarşılıq köstermege çağırdı.
Bunıñ aqqında Qırım.Aqiqatqa «Qırım uquq qoruyıcı gruppası»nıñ başı Olga Skrıpnik haber etti.
«Qırım platforması buña qarşılıq köstermeli, iç olmağanda umumiy bir beyanat yayınlamalı ve soñra bu vaziyetni deñiştirmek içün mehanizmlerni qıdırmalı. Çünki Nariman Celâl Qırım platformasında iştirak etkeni ve onı desteklegeni içün zarar kördi. Bu adiy bir taqip degil, bunıñ sebebi Qırım platformasıdır. Belki de vaqtında qarşılıq olmağanı belli bir bürokratik qıyınlıqlar ile bağlıdır. Amma öpertiv qarşılıq müimdir - çünki vaziyet ilerilegenini köremiz. Bir aftadan soñ tutulğanlar iskencelerge oğratılğanı belli oldı», – dedi o.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olarnıñ arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Advokat Ayder Azamatovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Aqmescitteki mahkeme Qırımda raatlıq künleri Rusiye quvetçileriniñ tintüvleri vaqtında tutulğan Şevket UseinovveEldar Odamanovnı sentâbrniñ 6-nda Rusiye Memuriy uquq bozuluvları kodeksiniñ 19.3 maddesine istinaden (polis, arbiy, FSB organları hadiminiñ qanuniy emrine riayet etmeme) 14 ve 15 künge apiske aldı.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ fikirince, Ukraina Yuqarı Radası topraq bazarına rey bergen soñ, Ukraina Topraq kodeksine şimdi Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnen bağlı ayrı bölük azırlanmalı ve ilâve etilmeli.
«Rusiye işğalcilerinden azat etilgen Qırımda esasında tamır qırımtatar halqınıñ topraq ve resurs aqqı olacaq topraq munasebetleriniñ qaideleri tafsilâtlıca yazılacaq Ukraina Topraq kodeksiniñ yañı Qırım bölügini azırlaycaq işçi gruppanıñ şimdi şekillendirilüvi doğru olur edi», – dep yazdı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Facebookta.
Ukraina Yuqarı Radası martnıñ 30-nda köy hocalığı topraqlarını qullanuv qanunına qoltuttı. Vesiqağa 259 halq deputatı rey berdi. Final rey berüvden evel parlament bir sıra tüzetüvge qoltuttı. Artıq topraq bazarı 2020 senesi oktâbrniñ 1-nde degil, 2021 senesi iyülniñ 1-nde çalışıp başlamalı.
Topraqnı Ukraina vatandaşları, topraq cemiyetleri, devlet ve «Ukraina qanunlarına köre qurulğan ve qayd olğan, iştirakçileri (aktsioner, azalar) tek Ukraina vatandaşları ve/ya da devlet, ve/ya da topraq cemiyetleri olğan» şirketler satın ala bilecek. Bundan ğayrı, şirketler topraqnı tek 2024 senesinden soñ ala bilecek. Çetel vatandaşları topraqnı tek referendumdan soñ satın ala bilecek.
Vladimir Putin martnıñ 20-nde topraq damartıları «çetel vatandaşları» ve «çetel şirketlerine» ait olamaycaq topraqlarnıñ cedvelini kenişletti. Cedvelge işğal etilgen Qırım ve Aqyarnıñ çoqusı rayonları, Keriç, Yalta, Kezlev ve diger yalı şeerleri kirdi. Yasaq Qırımnıñ üç regionına tesir etmey – Curçı, Qurman ve Qarasuvbazar rayonına, olarnıñ esas Ukraina ile sıñırı ve Qara deñizge çıqışı yoq. Cedvelge Aqyarnıñ Nahimov rayonındaki Duvanköy (Verhnesadovoye) köy şurası da kirmedi.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Putinniñ Qırımdaki topraq buyruğını «arbiy cinayet» dep adlandırdı. Qırım Muhtar Cumhuriyeti ise buña uquq ceetinden qıymet kesecek.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ fikirince, Putinniñ işğal etilgen Qırımda topraq mülki aqqına dair buyruğı qırımtatar halqı içün «daa bir felâket» olacaq.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
«D’art» xop-cTyдияce
2008-nçe elnıñ başında Sälät yaşlär üzägendä, Adilä Wiktorowna Mäxmütowa citäkçelege astında «D’art» xor-studiyase oeştırılgan ide.
Studiyaneñ eşçänlege xor sängaten alga cibärügä, balalar häm yaşlär arasında sängatneñ estetik törlären propogandalauga yunälderelgän. Garmoniya, yañgıraşlık, näticälelek – proektnıñ töp elementları.
Xor-studiyaneñ töp repertuarı – anıñ katnaşuçıları tarafınnan başkarıluçı xalık cırları. «D’art» xor-studiyase Sälät çaralarınıñ aktiw katnaşuçısı bulıp tora.
Älege proekt balalar häm yaşlärneñ wokal säläten üsterü öçen dä eşli. Xorda cırlau intellektnı arttıra, sälamätlekne nıgıta, kommunikatsiya häm sotsializatsiya ısulı bulıp tora, küñel tınıçlıgı birä.
Çara şulay uk yaş buında tatar mädäniyatenä, xalık köylärenä, klassik muzıkaga mäxäbbät tärbiyaläügä dä alına. Proekt kısalarında şigri-muzıkal kiçälär, xäyriya kontsertları uza. 2014-nçe elda «So-Tworenie» xor festiwaleneñ laureatları isemenä dä laek buldılar.
-
Adelya Maxmutowa
«D'art Xor-studiyase» citäkçesehttps://vk.com/id40024092


text:
Aqmescit – ATR birinci qırımtatar telekanalı ve aynı adı olğan şirketke kirgen Lâle bala kanalı, «Meydan» ve «Lider» radioları bir aydan ziyade yayın yapmaylar. Rusiyede qayd olamağan soñ media-holding reberligi para cezasını almamaq ve paalı donatmalarsız qalmamaq içün böyle adım atmağa mecbur oldı. Yaqın vaqıtta Roskomnadzor cevabı kelmek kerek: ATR Rusiyede kütleviy haber vastası olaraq qayd oldımı-yoqmı. Şimdilik telekanal hadimleri vesiqalı filmler ve diger leyhalarnı çıqaralar. Media-holdingniñ yayınsız keçken ayı nasıl oldı, ATRde yañı cemaat qırımtatar telekanalı aqqında ne tüşüneler ve ATR hadimlerine musafirlikke kelgen Türkiye eyyetiniñ vekillerini neler meraqlandırdı kibi suallerge kanalnıñ baş müdiri Elzara İslâmova Qırım.Aqiqat içün cevap berdi.
– Bu ay telekanal içün nasıl oldı, ATR hadimleri nenen oğraştılar?
– İş devam etsin dep, toqtamayıp çalıştıq. Birincisi, ay devamında bizler yarış, eglence, tarih, medeniyet leyhalarını çıqardıq ve belli bir yedek azırladıq. Ekincisi, bundan evel işimiz çoq olğanı içün yapıp olamağan şeylerni yaptıq, – qırımtatarlarnıñ avdet olması, Vatanda yerleşmesi, birinci qırımtatar qasabaları, bu sene 25 yaşını toldurğan samozahvatlar kibi adlandırılğan yerler aqqında vesiqalı filmlerni çıqardıq. Büyük ve meraqlı bir iş – bazı vesiqalı filmlerde adise-vaqialarnı canlandırmağa tırıştıq, artistlerni celp ettik. Ve, elbet de, bala leyhaları devam ete, «Tatlı ses» populâr yarışınıñ saylav basamaqları keçirilmekte. İş cedvelge köre kete. Bu künleri telekanalğa kelgen adamlar deyler ki: «Telekanal çalışa kibi kele».
– Radiolarnıñ hadimleri ne yapa?
– Olar şimdi muzıka qutularınıñ inventarizatsiyasını yapalar, hit-paradlarnı nezaret eteler. Bazı hadimler Moskva ve Rusiyeniñ diger şeerlerine radio ve ses rejissörlığı boyunca seviyesini arttırmağa kettiler. Hadimlerniñ bir qısmı haberlerde çalışmaq içün «15 minut» neşirine (ATR media-holdingine kirgen internet neşiri, – müel.) keçti. Umumen alğanda, er keske iş taptıq, bizden kimse ketmedi.
– Yani keçken ay devamında hadimlerden iç kimse işten ketmedi?
– Yoq, iç kimse.
– Telekanal oğraşqan vesiqalı filmler ATR yayınını bekleyceklermi ya da seyirciler olarnı bundan evel körip olurlar?
– Mence, telekanal çalışsa da çalışmasa da, biz olarnı bundan evel körecekmiz. Seyirciler bu vesiqalı filmlerni seyir etsin dep, olarnı saytımızğa qoyacaqmız. Olarnıñ büyük qıymeti bar, em de er daim qayd etken ve qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añğanımız mayıs 18 matem künü yaqınlaşa. Bundan ğayrı, al-azırda bir qaç telekanal ile iş tutamız – em Rusiye, Ukraina, em de Türkiye, Avropa – olar vesiqalı filmlerni yabancı tilge tercime etmege rica eteler. Bazıları – satın almaq içün, digerleri – bedava köstermek içün. Ve biz bunı yapacaqmız.
– Ne içün ATR aprel 1-den itibaren İnternetten çalışmağa başlamadı?
– Rusiye qanunları bu ceetten ğayet sert. Telekanal litsenziya vesiqaları olmağanda yayın yapsa, memuriy ve atta cinaiy mesüliyet ola bile, donatmalarnı da alırlar. Bizim İnternetten yayın yapmaq imkânımız bar. Amma bu sefer televizion yayını kibi olmaycaq. Canlı mecmua ya da internet gazetası kibi çalışa bilemiz. Şimdi teleyayınnı qullanuv formatını belgilemege ve «News real time» rejiminde bazı çıqarılğan yayınlarnı köstermege tırışamız. Lâkin, qayd etmek isteyim ki, bizler İnternetten yayın yapqan telekanal olmaq istemeymiz. Em de seyirciler az olur, belli sıñırlar bar. Bu sebepten tolu yayın yapmaq içün vesiqalarnıñ berilmesine faal sürette ıntılamız.
– Bir ay evelsi media-holdingniñ reberligi telekanalnıñ qıtaiy Ukrainağa köçmek imkânını red etken edi. Şimdi bu fikirler deñiştimi?
– Bizler eskisi kibi Qırımda, vatanımızda, yaşamaq ve çalışmaq isteymiz. Elbet de, bizge köçip kelmege teklif etken ediler, Ukraina prezidenti de bunı bir qaç kere ayttı. Teleyayınnen oğraşqan farqlı ukrain hızmetleri biznen bağlanıp, qıtaiy Ukrainağa köçmek ve raat ve serbest çalışmaq içün çeşit şartlarnı teklif ettiler. Lâkin Qırımda çalışmaq imkânımız olğanına qadar biz onı qullanacaqmız. Köçmek teklifini bizler soñki çare olaraq köremiz ve eñ yahşı çare olmağanını tüşünemiz.
– Mart ayında ATR reberligi ğayrıdan qayd olmaq içün vesiqalarnı Roskomnadzorğa tekrar yolladı. Qanun belgilegen bir aydan ziyade keçti. Bir de bir cevap keldimi?
– Şimdilik bir de bir vesiqa kelmedi. «Bekleñiz, cevap poçta vastasınen kelecek», – dediler.
– Yaqında Roskomnadzor yolbaşçısı ATR telekanalı «tolu» vesiqalarnı bermedi dedi, siz buña nasıl qıymet kesesiñiz?
– Demek ki, biz dört kere vesiqalarnı yañlış teslim etemiz. Meselâ, bizler hata yapamız. Amma mantıqqa köre, birinci «yañlış» sefer bile bizge bütün hatalarnı, yañlışlarnı, eksiklerni köstermek kerek ediler. Aleksandr Aleksandroviç (Jarov, Roskomnadzor yolbaşçısı, – müel.) Roskomnadzorda vesiqalarnı azırlamağa yardım etecek işçi gruppanıñ meydanğa ketirilmesi aqqında intervyülardan birinde aytqan edi, keçici müddetniñ şaraitlerine esaslansaq, bu mantıqlı olur edi. Bizler bunıñ kibi gruppada tolusınen iştirak etmege azırmız.
– Roskomnadzor yolbaşçısı Qırımğa kelse, onı telekanalğa davet etmege azırsıñızmı?
– Ebet. Bilem, Rusiyede çoq matbuat vastası bar, ve er biriniñ öz problemleri mevcut. Lâkin Roskomnadzor yolbaşçısı böyle bir şeref kösterse, bizler onı qabul etermiz, eki qırımtatar telekanalı ATR ve Lâle, «Meydan» radiosını kösterirmiz. Ve bizge qoltutıp, yayınnı ğayrıdan tiklemege yardım etse, oña minnetdar olurmız.
– «Millet» adlı yañı cemaat qırımtatar telekanalınıñ açılmasına ne dersiñiz?
– Bizler er daim Qırımda qırımtatar kütleviy haber vastası çoq olmasına qoltutqanımıznı aytqan edik. Amma biriniñ yerini almaq kibi olmamaq kerek. Lâkin er şey tam öyle oldı. ATR yayınını toqtatıp, birden yañı telekanalnıñ qurulması aqqında laf etip başladılar. Amma şimdilik beyannamelerden ğayrı bir şey yoq. Er bir televizion meneceri buña paradan ğayrı ne qadar küç kerek olğanını añlay. Maliye meselesi – al etilecek problemlerden eñ qolayıdır. İcadiy hadimler, yayın, ğaye, esnasnıñ teşkil etilmesi ise? İtibarnı qazanmaq içün uzun ve büyük emek kerek... Men telekanalnıñ er daim yañılması kerek mahsus tehnikiy teminini endi aytmayım.
Amma baqarmız. Yañı cemaat qırımtatar telekanalınıñ açılışına qoltutqanlar bar olğan qırımtatar kütleviy haber vastalarınıñ inkişafına yardım etmey ve olarnıñ menfaatlarını faal qorumay, bu hoş degil.
Telekanal cemaatnıñ degil, akimiyetniñ fikir-tüşüncelerini aks ettirecek
Yañı qırımtatar telekanalınıñ cemaat, yani dünyada olğanı kibi, mustaqil olmasını aytsaq, bu yalıñız adıdır. Birincisi, cemaat televideniyesiniñ tesisçileri esasen cemaat teşkilâtları ola. Ekincisi, telekanalnı ya cemaat teşkilâtları, ya da er bir seyirci ödegen televizion litsenziyası adını alğan abune ödevi maliye ete. Qırımda ise devlet tarafından maliye etilecek telekanalı aqqında ayttılar ve buña sermiya da ayırıldı. Faqat devlet para berse, telekanal cemaatnıñ degil, akimiyetniñ fikir-tüşüncelerini aks ettirecek.
– Yañı telekanal açılmasınıñ teşebbüsçileri sizden yardım istemedilermi?
– Yoq, istemediler. Olar bizim hadimlerimizge yañı telekanalğa keçip çalışmağa teklif eteler. Tevsiye ya da bir de bir emekdaşlıq aqqında aytsaq, bir yıl evelsi seneniñ soñunda bizler devlet telekanalı – şimdiki «Pervıy krımskiy» telekanalına – muracaat etip, beraber büyük qırımtatar eglence aile leyhasını azırlamağa ve olarnıñ studiyasını qullanmağa teklif etken edik. Bizim bir qaç yayınnıñ stsenariyi azır edi, donatma ve dekoratsiyalar sımarlanğan edi. ATR çalışsa edi, bizler yañı telekanal ile leyhalarnı azırlar edik, çünki er kes yayınnı kenşiletmek istey. Qırımtatar mevzusı ile qullanmağan televizion aralıqları çoq. Misal olaraq, bizler Lâle telekanalını açtıq, amma telekanallar çoq olsun dep degil, bala muarririyeti em professional, em de icadiy ceetinden o qadar arttı ki, yapqan yayınları ATR çerçivesine sığmay edi. Mence, bizim tecribemiz ve ğayelerimiz faydalı olur edi, amma şimdi bunı aytmağa faydasız.
– ATR «Al-RTV» ilk cemaat musulman kanalı içün yayınlarnı çıqaramı?
– Ebet, işimizni devam ettiremiz. Yayın toqtamadı.
– Aprel ayınıñ soñunda qırımtatarlarnıñ vaziyetini ögrenmege kelgen Türkiye eyyeti telekanalıñıznı ziyaret etti. Ne aqqında laf ettiñiz?
Eskender yaqında özü telefon etken edi, özüni yahşı is etkenini ayttı
– Eyyet temsilcileri aman-aman künniñ yarısını telekanalda keçirdiler. Olarnıñ sualleri bar edi, bizler ise problemlerimiz aqqında tarif ettik. Olar qırımtatarlarnen laf etken soñ ATR telenalı qırımtatar cemaatı içün ne qadar müim olğanını qayd ettiler. Olarnıñ aytqanına köre, laf etken qırımtatarlar ATR qapatılğanına açuvlanalar, yardım isteyler. Eyyet vekilleri istegen bütün vesiqalar berildi. Biz olarğa ATR ve Lâle telekanalları, «Meydan» radiosı, «15 minut» muarririyetini kösterdik, hadimlernen subet keçirildi. Olar monitoring neticelerini Türkiyege qaytqan soñ aydınlatacaqlarını bildirdiler.
– «Fevral 26 işi» boyunca eki ayğa qadar apiske alıñan telekanal operatorı Eskender Nebiyevnen bağıñız barmı?
– Eskender yaqında özü telefon etken edi, özüni yahşı is etkenini ayttı. Bütün hadimler oña qoltutqanından ğurur duyğanını ayta – o, bu qoltutuvnı is ete. Qasevetlenmemege rica etti, o, er şeyge dayanır.


text:
Aqmescit SİZOsınıñ Rusiye memuriyeti aprelniñ 7-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy mahkemesiniñ oturışuvı vaqtında 2017 senesi «Veciye Kaşka davası» boyunca tutulğan Kazim Ametov rıqma-rıq tolu kamerada bulunğanını qabul etti. Bu aqta advokat Rustem Kâmilev «Qırım aq qorçalayıcı gruppasına» bildirdi.
«Kâmilevniñ malümatına köre, penitentsiar müessiseniñ memuriyeti şikâyet etilgen adiseler vaqtında kameralar mümkün olğanından çoq tolu olğanını inkâr etmey. Aprelniñ 9-na belgilengen nevbetteki oturışuvda tahqiqat izolâtorında riayet etilecek gigiyena normativleriniñ tedqiq etilüvi planlaştırıla», – dep aytıla haberde.
Advokatnıñ aytqanına köre, Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ vekili mahkemede dava sebebinen bağlı bir qaç vesiqanı ve taze tamir fotoresimlerini kösterdi.
Aqmescit SİZOsınıñ Rusiye memuriyeti advokat Rustem Kâmilev bildirgen malümatnı açıq sürette izaatlamay.
2020 senesi dekabrniñ 4-nde «Veciye Kaşka davasınıñ» 63 yaşında mabüsi Kazim Ametovnıñ evinde Rusiye quvetçileri tintüv keçirdi. İlk malümatqa köre, anda «tahqiqat tedbirleri» oldı. Qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâl bildirgenine köre, FSB hadimleriniñ tintüvi Ametovnıñ oğlunen bağlı.
Ametov, evlerinde keçirilgen tintüv tafsilâtları aqqında tarif etti.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası ve Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Milliy politsiyası cinaiy tahqiqat başlattı.
«Veciye Kaşka davası»
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
2019 senesi aprelniñ 7-nde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi para talap etüvde qabaatlanğan «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüslerine üküm çıqardı. Ruslan Trubaç, Bekir Degermenci ve Kazim Ametov 3 yılğa şartlı olaraq üküm etildi, 3 yıl sınav müddeti olaraq belgilendi. Asan Çapuh 3,5 yıl şartlı apis cezasını aldı, 3 yıl sınav müddeti olaraq belgilendi.
Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaç qabaatlarını tanımadı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.
«Veciye Kaşka davası»
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
2019 senesi aprelniñ 7-nde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi para talap etüvde qabaatlanğan «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüslerine üküm çıqardı. Ruslan Trubaç, Bekir Degermenci ve Kazim Ametov 3 yılğa şartlı olaraq üküm etildi, 3 yıl sınav müddeti olaraq belgilendi. Asan Çapuh 3,5 yıl şartlı apis cezasını aldı, 3 yıl sınav müddeti olaraq belgilendi.
Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaç qabaatlarını tanımadı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Lvivte 11 noyabrde sovet dissidentleri ve sabıq siyasiy mabuslarnıñ iştiragi ile Qırım forumını keçirmege planlaştıralar. Bunı Qırım.Aqiqatqa dissident, Ukraina Helsinki gruppasınıñ azası, forum iştirakçisi İosif Zisels bildirdi.
«Qırım forumı 2012 senesi Aqmescitte tesis etilgen edi. Biz bu forumnıñ işini Lvivte devem ettirmege istedik, çünki şimdi Qırımda onı yapmağa imkânsızdır», – dedi Zisels.
Forumda qırımtatarlarnıñ lideri, sabıq siyasiy mabus Mustafa Cemilev iştirak etecek. İştirak etmek niyetini Qırımtatar Milliq Meclis reisi, Ukraina millet vekili Refat Çubarov ta tasdiqladı.
Forumnı teşkil etmek ğayesi 2012 senesi Qırımda Mustafa Cemilevniñ daveti ile qırımtatar halqı süglünliginiñ 68 yıllığı kününde keçirilgen dissidentler ve sabıq siyasiy mabuslar körüşüvinde peyda olğan edi.


text:
Germaniyadağı lokdaun qañtardıñ soñına deyin wzartıldı. Bwl şeşimdi Angela Merkel'diñ qatısuımen ötken otırısta eldiñ barlıq audan basşıları qoldağan...
Saud Arabiyası men Katar arasında qaytadan diplomatiyalıq jılımıq ornamaq. Saud Arabiyası öziniñ Katarğa bağıttağan birqatar embargoların alıp tastauı..
DDSW kezekti byulletenindegi derekke qarağanda, 28 jeltoqsan men 3 qañtar aralığında 4 035 226 adamnan koronavirus anıqtalıp, 46 017 adam qaytıs bolğa..
Qazaqstanda 5 qañtarda koronavirus jwqqan 742 adam, 4 qañtarda koronavirus pnevmoniyasına şaldıqqan 29 adam anıqtalğan. Densaulıq saqtau ministrligi s..
Täuelsizdik küni qarsañında demokratiyağa jol aşatın sayasi reformanıñ jaña toptamasın osı ayda jariyalaytının süyinşilegen Toqaev bwl jolğı maqalasın..


text:
Ukraina baş nazir muavini, Muvaqqat işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiya naziri İrina Vereşçuk martnıñ 9-nda Rusiye tarafı ile altı grajdan tahliye marşrutınıñ kelişilüvi aqqında haber etti. Bunıñ aqqında malümat Qızıl Haç Halqara komitetine berildi.
Onıñ sözlerine köre, añlaşmalarğa köre, arbiyler bugün saba saat 9-dan aqşam saat 9-ğace ateşni toqtatmaq kerekler. Gumanatar koridorlar bu yönelişlerde açılacaq:
• Energodar – Zaporojjâ
• Sumı – Poltava
• Mariupolden (Donetsk vilâyeti) – Zaporojjâğa
• Volnovahadan (Donetsk vilâyeti) – Pokrovskqa
• İzümden (Harkiv vilâyeti) –Lozovayağa (Harkiv vilâyeti)
• Kyiv vilâyeti – Vorzel, Buça, Borodânka, İrpen, Gostomel şeerlerinden –Stoyanka, Belogorodkadan Kyivge.
"Rusiye Federatsiyasına muracaat etem: siz martnıñ 9-nda saba saat 9-dan aqşam saat 9-ğa qadar resmiy şekilde ateşni toqtatmağa söz berdiñiz. Mariupol ve Volnovahada olğanı kibi, atta üstüne alınğan mecburiyetlerniñ yerine ketirilmemesi ile bağlı menfiy tecribemiz bar endi", - dedi Vereşçuk.
O, Vorzelden 55 bala ve 26 hadimniñ bulunğan Bebeyler evi tahliye etilecegini qayd etti.
Keçenlerde Sumı ve İrpenden adamlar tahliye etildi.
Ukrainağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete. Mesken rayonlarğa top, çoqlu ateş sistemaları ve ballistik raketalar vastasınen ateş açıla. Rusiye ordusınıñ zırhlı tehnikası Kyiv ve Rusiye sıñırına yaqın bir qaç vilâyet merkezini sarıp almağa tırışa.
Rusiye Ukrainağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: rukrymr.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Aqmescit civarındaki Dubki köyünde mayısnıñ 11-nde keçirilgen tintüv vaqtında Qırımda yaşağan Özbekistan vatandaşı Nabi (Ayub) Rahimov atıp öldürildi. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve aq qorçalayıcı, «Qırım birdemliginiñ» faali Lutfiye Zudiyeva bildireler.
«Aqmescitteki Dubki mikrorayonında yaşağan evinde musulman, özbek Ayub (Nabi) Rahimov atıp öldürildi. Tünevin onı Aqmescit rayonındaki Aq-Meçette iftarda körgenler. Tanışları ve qomşularınıñ aytqanına köre, erkek iftarlarğa aş pişirip para qazana edi. Quvetçilerniñ aytqanına köre, o, tintüv vaqtında tirendi, amma 80-den çoq qabaatsız insannı – qırımtatarını – apiske tıqtırğan insanlarğa inanmağa aşıqmayım», – dep yazdı Zudiyeva Facebook saifesinde.
Daa soñra bu malümatnı Refat Çubarov Facebookta canlı yayında tasdıqladı.
«Rahimov tutulğanda tirengen ve atıp öldürilgen eken. Yani FSB hadimleri tirengenini ayta. Öldürilgen Nabi Rahimovğa ait kibi tanıtılğan granata ve silâ parçalarını köstereler. Amma insanlarnı öldürgen FSB usullarını yahşı bilemiz. Silâ qoyalar ve öldürilgen «terrorist» ve «ekstremistke» ait olğanını aytalar», – dep bildire Çubarov.
O, Qırım işğali başlağanından böyle adise ilk sefer olğanını ayttı.
«İşğal başlağanından FSB hadimleri insanlarnıñ evine sürip kirse, olarnı öldürse ve silâ qoysa, soñra ise tirengenleri içün öldürilgenini aytqanlarını daa körmegen edik. Bu ilk oldı», – dep qayd etti Meclis reisi.
Refat Çubarov ve Lutfiye Zudiyevanıñ malümatına köre, Rahimovnıñ ömür arqadaşı Sahiba Burhanova ve 15 yaşında oğullarını alâ daa tapıp olamaylar.
«Qomşular ve köydeşler politsiyağa ömür arqadaşı ve 15 yaşında oğulları ğayıp olğanına dair arizalar bere», – dep qayd etti Zudiyeva.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, saat 14:00-larda Dubki köyündeki evge ritual hızmet maşinası keldi. Qomşularnıñ faallerge tarif etkenine köre, saba erte quvetçiler keldi, soñra ateş sesleri eşitildi ve azbarda insanlar çapqaladı.
«Olarnıñ (Rusiye quvetçileriniñ – QA) aytqanına köre, onıñ (Rahimovnıñ – QA) silâsı bar edi, o, ateş açtı, RGD granatası bar edi. Tam olaraq bilmeymiz», – dedi birleşmege advokat İslâm Velilâyev.
Qırım uquq qoruyıcıları resmiy izaat bermey.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımda keçirilgen tintüv ve tutuvlarnen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı.
Mayısnıñ 11-nde saba faaller Qırımda İçki rayonınıñ Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyünde Ayub Rahimovnıñ evinde keçirilgen tintüv aqqında bildirdi.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Aqmescit civarındaki Dubki köyünde daa bir tintüv başlandı. Tahminlerge köre, anda bu saba İçki rayonı Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyündeki evinde tahqiqat tedbirleri keçirilgen Ayub Rahimov buluna bile.
İçki rayonındaki Rusiye İç işler nazirligi bölüginiñ migratsiya meseleleri bölügine alıp ketirilgen Sahiba Burhanovanıñ oğlu 15 yaşında Taqyuddin Yanış Taqıldaki evlerinde tedbirler yekünlendi, dep bildirdi.
Qırımlı jurnalist ve faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.


text:
Qırımtatar milliy lideri, Qırımtatar halqı meseleleri boyunca Ukraina prezidentiniñ vekâletlisi Mustafa Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarov bu afta Varşavağa yol alacaq, o yerde Poloniya prezidenti Ancey Duda ile körüşecek olalar.
Bu aqta Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire.
Elde etilgen malümatqa binaen, Poloniya prezidenti ile körüşüv iyül 6-da, çarşenbe künü keçirilecek. Körüşüv çerçivesinde muzakere etilecek mevzular bildirilmey.
İyül 7 ve 8 künleri Ukraina halq deputatları Çubarov ve Cemilev Poloniya paytahtında NATO Varşava sammitiniñ Ekspert forumında iştirak etecek, dep bildireler matbuat hızmetinde.
Aprel ayında Varşavağa Ukraina prezidenti Petro Poroşenko iş ziyareti ile kelgen edi. O, Poloniya Cumhuriyeti prezidenti Ancey Duda ile körüşüv keçirdi. Prezidentler Qırımnıñ işğalden azat etilmesi boyunca Ukrainanıñ teşebbüsini muzakere etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukrainananıñ Birleşüv Künü munasebeti ile Kyiv-Aqmescit arasında olğan virtual birlik zıncırına 40 573 adam qoşuldı.
Yanvarnıñ 22-nde virtual zıncır Aqmescit ve Kyivni birleştirdi. O vaqıt aktsiyada endi 40 181 biñ adam iştirak etti.
Zıncır yaratıluvı yanvarnıñ 21-nde başlandı. “Birlik zıncırı”na qoşulmaq içün içtimaiy ağlar vastası ile aktsiya saytında kerçekligini tasdıqlamaq kerek edi. Onlayn-zıncırnı, bir biriniñ artından Kiyevdeki Sofiya meydanından Aqmescitteki Taras Şevçenko parkına qadar 1058 kilometr uzunlığınen yolu boyunca haritada iştirakçilerniñ fotoresimleri yaratmak kerek edi.
Kün devamında virtual “Birlik zıncırına” Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisova ve yırcı Jamala qoşuldı.
Zıncır timasaliy olaraq 5 kere Dniprodan keçti: Paton köpründe, Çerkası, Kremençuk, Dnipro ve Zaporijjâda.
Ukrainanıñ Maneviy birleşüv Künü er yıl, Ukraina Halq Cumhuriyeti (UHC) ile Ğarbiy Ukraina Halq Cumhuriyetiniñ (ĞUHC) 1919 senesi yanvarniñ 22-nde ğayrıdan bir ukrain devletine birlişmesi Aktı ilân etilgen kününde qayd etile.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ bu bayram yarımadada qayd etilmey, lâkin Aqmescitte T.Şevçenko abidesi ögünde ukrain timsallerinen yaraştırılğan çeçekler peyda ola.
2017 senesi Qırımdan köçmege mecbur olğanlar ve diger faaller Kyivde «birleşüvniñ canlı zıncırını» yaptı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Korablarnıñ bäreleşüenä alkogol' säbäpçeme?
Düşämbe könne hälakätkä yulıqqan 2 korabnıñ bersendä êkipaj äğ'zaları iserek bula
Baltıyq diñgezendä Daniyä belän Böyekbritaniyä köymäläreneñ bäreleşüe näticäsendä 1 keşeneñ ğomere özelgän waqıyğağa alkogol’ säbäpçe bula aluı açıqlandı.
İke yök korabı düşämbe hälakätkä yulıqqan ide. Anda Daniyäneke äylänep qaplandı. Êkipajdağı 1 keşe ülde, tağın berse yuqqa çıqtı. İnglizlärneke isä citdi zarar kürmi, êkipajdağılar yaralanmıy da.
Bäreleşüneñ tögäl säbäbe älegä bilgele tügel. Şveśiyä dairäläre yasağan testlarda Böyekbritaniyä korabı êkipajındağı 2 keşeneñ lığır iserek buluı açıqlana. Alar alkogol’ qullanuda ağulanu mömkin bulğan çikne uzıp kitkän. Monı korabnıñ xucası bulğan şirkät tä rasladı. Annan yasalğan belderüdä, xoldingnıñ narkotiklarğa häm alkogol’gä qarşı qatğıy säyäsät alıp baruı häm monı bozğan oçraqta añlayışlılıq kürsätmäyäçäkläre äytelä.
Bäyläneşle xäbärlär
Mäktäpkä baruçı ike qızğa pıçaq belän taşlanğannar
5704 keşe öylärenä qayttı
Nigeriyada Boko Haramnan qaçqan häm kürşe illärgä sıyınğan 5704 keşe öylärenä qayttı
Xäzär diñgezendä meñnärçä üle tyulen'
Dağıstanda dulqınnar yar buyına küp sanda üle xaywannarnı çığardı


text:
Aprelniñ ekisinden itibaren Qırım akimiyeti koronavirus qırğınlığınıñ profilaktikası içün yañı sıñırlavlarnı kirsetti. İlân etilgen yasaqlar, olarnıñ tesiri, müddeti ve olarğa qulaq asmağanlarnı beklegen cezalar – bu maqalede oquñız.
Acele karantinge
Soñki afta devamında yarımadada hastalarnıñ sayısı tez artmay. Buña baqmadan, qomşu Rusiyeniñ diger regionlarına baqqan Qırım akimiyeti «yüksek seviyeli azırlıq» rejimini saqlap, yañı ciddiy sıñırlavlar kirsetmege qarar berdi.
Aprelniñ 1-nde saba Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov gece kirsetilecek «karantin tedbirleri» aqqında ilân etip, buyruq saat 17-ge qadar aydınlatılacaq, dep vade etti. Faqat qayd etilgen saatta bir şey olmadı – 89U nomeralı ferma ükümet saytında aqşam üstü peyda oldı, yañı sıñırlavlar kirsetileceginden tahminen üç saat ögüne.
Yerli memurlar, Aqyar akimiyeti yapqanı kibi, qırımlılarğa yañı yasaqlarnen tanış olmaları içün bir kün qaldırdı. Aqyarda er şeyni añlatmaq içün bir kün berildi ve bu künü yasaqlarnı bozğanlarğa ceza berilmeycek, dep bildirgenler.
Neler deñişti
Aprelniñ 3-nden itibaren, buyruq metnine köre, yarımada sakinleri evden serbest çıqmaq aqqından marum etile
Bundan evel diger memleketlerden eki aftağa kelgenler, esli-başlı ve çeşit hastalıqları olğan insanlar evde qalmaq kerek edi. Qalğanları içün bu yasaq tek tevsiyeler bere edi. Amma aprelniñ 3-nden itibaren, buyruq metnine köre, yarımada sakinleri evden serbest çıqmaq aqqından marum etile.
Azıq almaq, tibbiy yardım istemek, çöplük atmaq ya da evden yüz metr mesafede ev ayvanını kezdirmek istisna ola. İşke qatnamağa devam etkenlerniñ yanında serbest areket etmege aqqı olğanını isbatlağan iş vesiqası olmalı. Yasaq şahsiy maşinanı qullanuv aqqına da tesir ete.
Ciddiy sıñırlav elektriçkalardan ğayrı, şeerlerara yolcu taşımalarınıñ lâğu etilüvi oldı
Daa bir ciddiy sıñırlav elektriçkalardan ğayrı, şeerlerara yolcu taşımalarınıñ lâğu etilüvi oldı. Elektriçkalar saba ve aqşam birer kere olacaq. Şeer naqliyatı da qısqartılğan iş rejimine keçirile – avtobus ve trolleybuslar saba saat 6-dan 10-ğa qadar ve aqşam saat 17-den 21-ge qadar olacaq. Aynı vaqıtta, Qırım akimiyeti qomşu Rusiye ile uçaq seferlerinden ve Keriç köpründeki tren seferlerinden vazgeçmedi.
Kimge tesir etmey
Bu yasaqlar cumhuriyet ve belediye seviyesiniñ icra akimiyet memurları, tibbiy ve veterinar hızmet mütehassısları, içtimaiy ve kommunal işçiler ve telekommunikatsion hızmetlerniñ hadimlerine tesir etmey. Bundan ğayrı, yasaq asfalt-beton maddelerini işlep çıqarğanlar, yol qurucıları, qurucılıq malzemelerini «çıqarğanlar» ve «sızıq obyektleri» qurucılığınıñ tış hızmetçilerine tesir etmey.
Soñki laf hatası tesadufiy degil – sızıq obyektleri sırasına tek «Tavrida» yolu degil, tamirine federal bücetten para ayırılğan bir sıra yerli yol kire. Ve añlaşılğanına köre, yerli akimiyet bu sermiyadan vazgeçmeycek. Cumhuriyetteki bütün diger qurucılıq ve tamir işleri şimdilik toqtatıldı.
Ve, elbette, Aksenovnıñ buyruğı delil olmağan federal hızmetlerniñ hadimlerine de yasaq tesir etmey. Politsiya, mahsus hızmetler, qadılar, vekiller ve çeşit kontrol qurulışları yapqan areketlerinde qomşu Rusiye ükümetiniñ merkeziy organ emirlerine baqa.
Bu ne vaqıt bitecek
İleride radikal sıñırlavlarnı eñ azından daa bir aftağa uzata bileler
Yañı qaidelerge köre, esas yasaqlar aprelniñ 6-na qadar devam ete. Vesiqada «bu künge qadar» dep qayd etilmegeni içün yarı gecede qırımlılar yaşağan yerinden yüz metr mesafeni tüşünmeyip, istegen yerge serbest bara bile. Azıq olmağan mallarnı satqan müessiselernen beraber bir sıra diger müessiseniñ iş sıñırlavları da bu müddetke planlaştırıla.
Şeerlerara ve şeer naqliyatınıñ iş sıñırlavları ise bundan soñ daa bir afta devamında olacaq – aprelniñ 14-ne qadar. Bundan ğayrı, tasil müessiseleriniñ işi aprelniñ 12-ne qadar toqtatıldı. Karantin rejiminden çıquv künleriniñ bir olmaması yerli memurlarnıñ ileride radikal sıñırlavlarnı eñ azından daa bir aftağa uzatmaq niyeti aqqında bildire bile.
Riayet etmeseñ, ne olacaq
Koronavirus qırğınlığınıñ profilaktika tedbirlerinen bağlı normativ aktlarda karantin qaidelerine riayet etmegenlerni nasıl bir ceza beklegenine dair bir malümat yoq. Amelde ise özüni tecrit etmesi kerek olğan ve bu rejimge riayet etmegen insanlar Rusiye Federatsiyasınıñ Memuriy cinayetler Kodeksiniñ 19.4 ve 19.5 maddelerine köre memuriy mesüliyetke çekildi.
Böyle bir mesüliyetke çekmek içün devlet nezaretini kerçekleştirgen organ ya da şahısnıñ talabı olmalı, amma, büyük ihtimalnen, Qırım quvetçileri bu şeylerge pek qulaq asmaycaq. Demek ki, qayd etilgen sebeplerden biri olmağanda ev tışında qayd etilgen er bir kişi uquq bozucısı ola bile. Kodeksniñ yañı tüzetüvlerine köre, bu maddelerniñ bozuluvı içün bir biñden üç yüz biñ rublege qadar para cezası berile bile.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Fatik rizığı
Saraydan kilgän läzzätlär - 12/2020
Ğosmanlı Sarayı aş-sularınıñ iskitkeç reśeptları belän urtaqlaşunı däwam itäbez. Bu yulı sezne dön’yanıñ 8nçe moğcizası bularaq qabul itelüçe Pamukkale urnaşqan Denizligä alıp kitäbez häm bu atnadağı aş-suıbız – Fatik. Bu rizıqnı här yıl meñnärçä turist kilgän, iskitkeç Pamukkale manzarasında äzerlibez.
Kiräk bulaçaq azıq-tölek:
500 gr şpinat
500 gr maysız farş
400 gr yogurt
100 gr kipterelgän ipi
50 gr kedr çikläwege
2 tırnaq sarımsaq
100 gr aqmay
3 aş qaşığı zäytün mayı
1 baş suğan
Qızıl borıç
Qara borıç
Toz, koriŝa (darçın)
Bu rizıqnıñ xäzerläneşen peşekçe, mädäniyät belgeçe Yunıs Ämrä Akkor videoda añlata. Başta sezgä Denizli häm Pamukkale töbägendä qısqaça säyäxät tä täq'dim iteläçäk.


text:
Sofokles
Sofokles (grekshe: Eoφokλῆς; b.e.sh. 497/6 – b.e.sh. 406/5) A'yyemgi Gretsiyalı dramaturg ha'm tragik bolg'an. 10-a'sirde shıg'arılg'an Suda ensiklopediasına ko're, o'miri dawamında Sofokles 123 pesa jazg'an bolıp, solardın' tek jetewi g'ana tolıq qa'lipinde saqlanıp qalg'an. 50 jılg'a shamalas da'wir ishinde Sofokles Afina qalasında o'tkerilgen diniy festivallardag'ı teatrallıq jarıslarda en' tabıslı dramaturg esaplang'an. Ol 30g'a shamalas jarıslarda qatnasıp, sonın' shama menen 24inde jen'gen, ha'mde hesh qashan ekinshi orınnan to'menin almag'an. Sol waqıttın' basqa ko'rnekli dramaturgleri Aeschylus jarıslarda 14 ret jen'iwge miyassar bolg'an bolsa, Euripides tek g'ana 4 ma'rte jen'iwge erisken. Merkuriyde Sofoklestın' atına krater qoyılg'an.


text:
Qıtayda Covid-19 koronavirus yuqunçına oğrağanlarnıñ sayısı 75 biñ 465 insan oldı, dep bildire Qıtay Halq Cumhuriyetiniñ Milliy sağlıq komissiyası. Fevralniñ 21-ne qadar Qıtayda 889 yañı koronavirus hastası qayd etildi, bir künde 118 kişi öldi, dep bildire «Nastoyaşçeye Vremâ».
Yañı virustan ölgenlerniñ sayısı 2236 kişi oldı. Daa 2109 hasta tedaviylenip hastahaneden çıqtı. Qırğınlıq başlağanından berli Qıtay Halq Cumhuriyetinde 18 biñ 264 insan tedaviylendi.
Qıtay akimiyeti, yanvarniñ soñundan berli hasta olğanlarnıñ eñ alçaq raqamını qayd etken köstergiçlerniñ esabını tüzetti, dep bildirdi. Ekimlerniñ aytqanına köre, fevralniñ 20-nda tek Uhanda sebebi koronavirus olğan hastalıq 600 kişide şübhe doğurğan edi. Amma 279 insannıñ bu hastalığı tasdıqlanmadı.
Qalğan dünyada koronavirus biñden çoq insanda, hususan Yaponiyada qayd etildi. Qıtay tışında 11 kişi yuqunçtan elâk oldı.
Yañı çeşit koronavirus yuqunçı Qıtayda 2019 senesi dekabr ayında tarqalıp başladı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Qıtaynıñ Wuhan şeerinde bir hastahaneniñ baş ekimi koronavirus sebepçi olğan pnevmoniyadan öldi, dep bildire Qıtay devlet televizionına atıf etip Reuters agentligi. Ekim salı kınü, fevralniñ 18-inde saba keçindi. Lui Jiming ülkede bu hastalıqtan ölgen ilk hastahane reberi oldı, dep qayd ete Qıtaynıñ Baş televizionı, haber ete "Nastoyaşçeye vremâ".
Ekimniñ ölüm haberi daa evvel Çin Kommunist Partiyasınıñ "Jenmin Jibao" gazetasında çıqtı, lâkin soñradan beyanat silindi.
Qıtayda koronavirusqa oğrağanlarnıñ sayısı 70 biñni aştı. Tasdıqlanğan hasta sayısı 70 548 ola, 1770 insan can berdi, fevralniñ 17-sinde 2048 yañı hasta qayd etildi, bu raqam keçken künden 39-ğa daa yüksek ola. Ölgen daa 105 kişi aqqında da haber etile.
Yaponiya akimiyeti memleketniñ yalısında karantinde turğan Diamond Princess gemisinde daa 70 kişi hastalanğanını ilân etti, gemide hastalarnıñ umumiy sayısı 355 oldı.
ABD Tokio elçihanesiniñ malümatına köre, fevralniñ 16-nda eki çarter uçağı Yaponiyadaki gemiden amerikalılarnı alıp, ABDge uçtı. Memleketine kelip 14 kün karantinde qalacaq 340 amerikalı gemiden alınğanını bildireler. Koronavirusnen hastalanğanlar Yaponiyada qala.
Şimdi Qıtaydan ğayrı, aman-aman 30 memlekette 500 insan hasta oldı. Frenkistan, Gonkong, Filippinler ve Yaponiyada dört kişi öldi.


text:
Ukrayinanıñ halqara ortaqları Qırımnıñ işğalden azat etilmesi meselesinde daa pragmatik oldılar ve endi onıñ arbiy yolnen Kıyivniñ nezareti altına qaytarılmasını da kerçek sayalar. Bunı Qırımtatar Milliy Mecisiniñ resi Refat Çubarov Zagrebde "Qırım platforması" sammitinde dedi.
"Keçken sene "Qırım platforması"nıñ tesis sammiti keçirilir ekende qabul etilgen Qırım Beyannamesinde bazı tarafdarlarımıznıñ talabı ile biz Qırımnıñ işğalden azat etilmesi sulh yolu ile olacağını yazmağa mecbur qaldıq. Rusiyeniñ Ukraiynağa qarşı büyük istilâsından soñ er kes özüne keldi ve Ukrayinanıñ işğal etilgen topraqlarını azat etmek içün bütün yollar olmasınıñ kerekligini añladılar. Elbette ki, biz yarımadanıñ topraqlarında qanlı uruşlar olmaması içün elimizden kelgenini yapacaqmız, amma er şeyni bu cenkniñ ketişatı kösterecek", - dedi Çubarov.
Oktâbrniñ 24-nde Horvatiyada "Qırım platforması"nıñ 1-nci Parlament sammiti öz işini başladı. Sammit eki kün devam etecek. Birinci kün Qırımnıñ işğalden azat etilmesinden soñ reintegratsiyası meselelerine, keçüv adliye ve Rusiyeniñ halqara cinayetleri içün mesüliyetke çekilmesi aqqında munaqaşalarğa bağışlanğa
Avgustnıñ 23-nde bu yıl Rusiyeniñ Ukrayınağa qarşı büyük istilâsından soñ online şekilde «Qırım platformasınıñ» ekinci sammiti keçirildi.
Ukrayina prezidenti Volodımır Zelenskıy «Qırım platforması» sammitini açıp, qırımlılarğa Ukrayina akimiyeti Qırımğa «kesen-kes qaytacaq», dep ayttı.
«Qırım platforması» – Ukrayinanıñ teşebbüsinen qurulğan halqara mesleat-koordinatsion formattır. Onıñ maqsadı Qırım işğaline qarşı halqara cevap semereligini arttırmaq, telükesizlik havflarınıñ artmasına cevap bermek, Rusiye Federatsiyasına qarşı halqara basqını quvetleştirmek, insan aqlarınıñ bozuluvına yol bermemek ve Rusiye rejiminiñ qurbanlarını qorumaq, em de esas maqsadı Qırımnı işğalden azat etip, Ukrayinağa keri almaqtır.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Qırımda yaqalanğan Oleg Sentsov ve Oleksandr Kolçenkonıñ cinaiy taqipniñ toqatatıluvı ve cezanıñ deñiştirüvi içün iç bir sebep yoq.
Bunı Rusiye Federatsiyasınıñ Baş prokuror muavini Viktor Grinânıñ Cemaat ve insan aqlarınıñ inkişafı boyunca Rusiye prezidenti yanındaki Şura reisi Mihail Fedotovnıñ arizasına olğan cevabında aytıla.
Baş prokuratura reisi Rusiye Qırım ve Aqyar boyunca FSB idaresinde terroristik cemiyetiniñ faaliyeti aqqında üç cinaiy iş olğanını ayta. Bu cinaiy işlerde O.Sentsov ve O.Kolçenko qabaatlana.
Oleg Sentsovnı ve Ukrainanıñ daa üç vatandaşını Rusiye FSB hadimleri Qırımda mayıs ayında yaqaladılar. Gennadiy Afanasyevni, Aleksey Çirniyni, Aleksandr Kolçeni ve Sentsovnı Yalta, Aqmescit ve Aqyarda teraktlarnıñ azırlanuvında qabaatlaylar. Episini «Pravıy sector» teşkilâtınıñ azası olaraq adladılar.
Oleg Sentsovnı azat etmek talapları ile Rusiye prezidentine belli kinorejissörlar Pedro Almodovar, Bertran Tavernye, Ken Louç, Ancey Vayda, Kşiştof Zanussi ve digerleri muracaatta bulundılar.
Oleg Sentsov 2011 senesi «Gamer» filmni çıqardı, o Rotterdam kinofestivalniñ programmasına kirgen edi. Keçken sene «Nosorog» filmniñ leyhası içün mukâfat aldı.
Sentsovnıñ eki çağına yetmegen balası bar.


text:
Koronavirus tarqalması telükesi sebebinden Aqmescit akimiyeti, şeerde künde 140-den ziyade degil içtimaiy naqliyat yürecegi aqqında qarar aldı, yani naqliyatnıñ 30%-ı.
Bunı Aqmescitniñ rusiyeli memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
"Naqliyat saba saat 6:00-dan 10:00-ğace ve aqsam saat 17:00-dan 21:00-ğace qatnay. Teşkerüv neticesinde yolcularnıñ azlaşması qayd etildi, böyle, qoşma naqliyatta ihtiyac yoq", - denile beyanatta.
Bundan evel Rusiye nezaretindeki Qırım Naqliyat Nazirligi "Krımtrolleybus" devlet şirketinen beraberlikte Aqmescit-Aluşta ve Aluşta-Yalta trolleybuslarnıñ sayısını arttıracağını bildirgen edi.
Daa evel Rusiye akimiyeti aprelniñ 2-sinden 14-ünece yañı naqliyat sıñırlavlarını tayin etti.
Aprelniñ 1-nden itibaren Qırımda cemaat naqliyatı tek saba ve aqşam cedvelge köre olacaq. Aqyar sakinlerine aprelniñ 1-nden itibaren acele vaziyet olmağanda evden çıqmaları yasaqlandı. Martnıñ 31-nde Aqyar akimiyeti şeer kirişlerinde blokpostlar qurdı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye arbiyleriniñ tünevin aqşam endirgen raketa darbeleri neticesinde infraterkipke ketirilgen ziyandan soñ mayısnıñ 4-nde demiryolda işler devam ete. Bunı "Ukrzaliznıtsâ"nıñ matbuat hazmeti haber etti.
Haber etilgeni kibi, trenlerniñ episi qaytnay, keçikme cedveli ile ise taşıyıcınıñ Facebook saifesinde tanışmaq mümkün.
Tünevin aqşam, mayısnıñ 3-nde, Rusiye arbiyleri altı "Ukrzaliznıtsâ" stantsiyasına raketa darbelerini endirdi. Demiryol hadimleri ve yolcular arasında yaralanğanlar yoq, demiryol infraterkibi ise zaraz körgeni içün trenler yolda keç qala, dep haber etilgen edi.
Ukrayina Silâlı Quvetleriniñ Baş ştabınıñ malümatına köre, Ukrayinanıñ naqliyat infratekrkibini yoq etmek içün tünevin Rusiye ordusı Dnipro, Kirovograd, Lviv, Vinnıtsâ, Zakarpattâ, Odesa ve Donetsk vilâyetlerindeki obyektlerge raketa darbelerini endirdi.
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Aprelniñ başında Moskva Ukrayina şimalinde faal olğanını toqtattı, dep bildirdi. Tezden Ukrayina akimiyeti Kıyiv, Çerniğiv ve Sumı vilâyetinde Rusiye arbiyleri qalmadı, dep ayttı.
Rusiye ordusı çekilgen soñ azat etilgen köy ve şeerlerde kütleviy öldürüv adiseleri aqqında belli oldı. Bazı ğarbiy liderler Rusiyeni cenk cinayetlerinde qabaatladı. Rusiye akimiyeti arbiyleriniñ öldürüvlerge alâqası bar olğanını inkâr etip, olarnı «uyduruv» dep adlandıra.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net . Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/05-18
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
İoann Pavel II (Karol Yozef Voytıla, 18.05.1920, Krakov voyevodstvosınıñ Vadovitse şähäre, / Polşa Cömhüriäte - 2.04.2005, Vatikan) — 264-nçe Rim papası.
Poläk armiäse poruçigı häm möğallimä ğailäsendä tua, 8 yäş bulğanda, änise wafat bula.
14 yäşendä mäktäp drama tügärägendä uynıy başlıy, şul çorlarda uq «Korol'-Rux» isemle pyesa yaza. Yäş çağında uq Woytıla poliglotqa äylänä häm 11 teldä ciñel söyläşergä öyränä.
Alman okkupatsiäse çorında, / Öçençe reyxqa quıludan qaçıp, ul Yägellon universitetınıñ fälsäfä fakultetında uquın qaldıra häm Krakov tiräsendä taş wata, soñraq ximiä zavodına küçä. 1942 yılda yäşeren Krakov dini seminariäseneñ ğomumi belem kurslarına yazıla.
1979 yılda papalıqqa saylanğanda, 455 yıl eçendä saylanğan berençe italiäle bulmağan rim papası, iñ yäş pontifiklarnıñ berse häm berençe slavıan qanlı papa buldı.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Gürcistanda oktâbr 8, cumaertesi künü parlament saylavları keçirile. Rey berüvde üç buçuq milliondan ziyade saylayıcı iştirak ete bile. Saylavlar saat 8-de başlandı.
Radio Svoboda haber etkeni kibi, 55 saylav bölügi Gürcistandan tış 40 memlekette açılacaq.
Soravlar köstereler ki, saylayıcılarnıñ ekseriyeti öz siyasiy saylavını daa belgilemedi.
Tahminlerge köre, akimiyetteki «Gürcistannıñ arzusı – Demokratik Gürcistan» firqasınıñ esas raqibi kene de 2012 senesine qadar akimiyette olğan «Yekâne milliy areket» firqası olacaqtır.


text:
Reseyge qarsı salınğan sankciya äseri turalı türli aqparattarğa qaramastan, Resey-Qıtay arasındağı sauda qatınası qalıptı damıp kele jatqanı bayqaladı..
Resey Ukrainağa auqımdı şabuılın bastağannan beri ülken soğıs şığınına batqanı turalı köptegen aqparat qwraldarı jazdı. Äsirese, Resey armiyasınıñ neg..
Qıtaydıñ eñ iri qalası äri qarjı ortalığı sanalatın Şanhay qatañ karantindik şekteuge jabılğanına eki aptadan astı. Keybir sarapşılar Şanhaydağı koron..
Resey-Ukraina soğısınıñ bastalğanına eki aydan assa da Qıtay öziniñ wstanımın äli de tüsiniksiz küyde wstap keledi. Buça qalasındağı jağdayğa baylanıs..
Añdatpa: Ortalıq Aziya Euraziya kontinentiniñ jüregi älemdegi beldi elderdiñ nazarındağı geosayasi aymaq. 2013 jaldan bastap aymaqta Qıtay elı «Jibek ..


text:
Rusiye mahkemesi "Qırım dülberi 2022" Olga Valeyevanı "Çervona kalına" yırını icra etkeni içün 40 biñ ruble para cezasına mahküm etti, arqadaşını ise 10 künge tevqif etti. Bunı Qırımda Rusiye İİN idaresi bildire.
Olarnı rusiye ordusını "itibardan tüşürüv" (Rusiye Memuriy uquq bozmalar qannamesi 20.3.2) ve natsist timsallrini numayış etüv (Rusiye Memuriy uquq bozmalar qannamesi 20.3) ile qabaatladılar. Valeyevağa çağına yetmegen balaları olğanı içün para cezasını berdiler.
Qırımda Rusiye İİN Olga Valeyeva ve arqadaşınıñ afu videosını yayınladı .
"Onıñ milletçilik manası olğanını bilmedim ve tasavur ete bilemedim. Bu türküni icra etip bir de bir propaganda yaratmağa asla istemedim", - dey Valeyeva rusiye quvetçileriniñ videosında.
Bu Qırımda ukrayın yırlarınıñ icra etilüvi sebebinden ilk taqip degil.
Bu yıl avgust ayında Qırımdaki Rusiye mahkemesi Şçelkino şeerindeki «Krab» qavesinde YARMAK ukrayın reperiniñ «Dıke pole» yırını qoyğanı içün dicey Yuriy Radionovğa 40 biñ ruble para cezasını ve 10 kün apis cezasını berdi. Onıñ aytqanına köre, ukrayin yırını qave musafirlerinden biri sımarladı, onıñ mündericesini bilmey edi. Daa soñra Rusiye mahkemesi «Dıke polenı» sımarlağan Dmitriy Gaynğa 50 biñ ruble para cezasını berdi.
Soñra Rusiye kontrolindeki Bağçasaray rayon mahkemesi «Çervona kalına» yırı yanğırağan toy saipleri ve musafirlerini memuriy mesüliyetke çekti. Rusiye mahkemesi mezkür yırnı «Ukrayina milletçileriniñ uruş türküsi» dep adlandırdı. Berilgen malümatqa köre, umumen 6 insan memuriy mesüliyetke çekildi. Olarnıña adları ve soyadları aydınlatılmay. Mahkeme saytında Ahtem Gemeciniñ Rusiye ordusını «itibardan tüşürüv» ve «nefret ya da duşmanlıq doğuruv» maddelerine istinaden mesüliyetke çeküv aqqında haber etile. Telegram kanalları Gemecini toy çalğıcısı dep adlandırdı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
İşğal etilgen Qırımda Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesinde «Çiygoznıñ işi» boyunca toplaşuv devam etti.
Mahkemede «Çiygoznıñ işi» boyunca zararlanğan Vladimir İlyiç Leontyev sorğuğa çekildi, 2014 senesi fevral 26-da keçirilgen mitingde onıñ apayı elâk oldı. Sorğu devamında Leontyev ayttı ki, onıñ vefat etkenini Ahtem Çiygoznıñ areketlerinen bağlı olğanını saymay. Bu aqta adliyeci Nikolay Polozov Twitterde bildirdi.
Adliyeci Polozov bildirdi ki, 2016 senesi sentâbr 20-ge qadar «Çiygoznıñ işi» boyunca 84 zararlanğandan 35 kişi sorğuğa endi çekildi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.
Ahtem Çiygoz mahkemede özüni qabaatlı tanımadı.


text:
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde salı künü Rusiye Federatsiyasınıñ Taqiqat komiteti taqiqatçısınıñ Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ apis müddetini uzatmaq aqqında şefaatı boyunca toplaşuv keçti.
Meclisniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, adliyeciniñ delillerine baqmadan, mahkeme kene de Çiygoznı üç ay ve 21 künge, yani 2015 senesi noyabr 19-na qadar apiste qaldırmağa qarar aldı.
Ahtem Çiygozğa qol tutmağa kelgen tuvğanları, dost ve zenaatdaşları aytqanı kibi, onıñ çırayı yoq, azğandır, amma tendiristtir. Bulunuv şaraitlerine şikâyet etmedi. Advokatnıñ aytqanı kibi, salı künü müşterisi mahkemege alıp barılacağını beklep, sabalıq, üyle yemegini aşamaq ve elini-betini yuvmaq imkânından marum qaldı.
«Bugün Ahtem Çiygoznıñ apiste bulunuvınıñ siyasiy sebebi olğanını kene bir kere añladıq. Prokuratura temsilcisi kene de Çiygoznıñ qabaatı isbatlanılğanı aqta ayta edi, faqat işi boyunca mahkeme daa olmağan edi»,– dedi Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl.
Onıñ sözlerine köre, Ahtem Çiygoznıñ apis müddetiniñ uzattıruvında taqiqatnıñ esas delillerinden biri – onıñ qırımtatar halqınıñ yetekçileri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov ile daima tutqan bağı ola.
«Bu açıq-aydın siyaset, meşur qırımtatar siyasetçilerinden birini etraf müitten ayırıp, bu bağnı üzmek içün ıntıluv olmasa, daa nedir», – dey Celâl.
Çiygoznıñ özü mahkemede aytqanı kibi, halqı nice meşaqatlardan keçip, Qırımğa, onı terk etmek içün kelmegen ve onıñ da öyle niyeti yoq. «Bugün siyasiy sımarış aqqında söz ketkende, açıq mahkemege inanmağa acet yoq», – dep yekün çekti Çiygoz.
Mahkemeniñ Ahtem Çiygozğa apis müddetiniñ uzattırılması aqta qararını onıñ yaqınları «Masqaralıq!» dep qarşıladılar.
Hatırlatamız, 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.
Onıñ taqiqatı çerçivesinde «kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüvde şeklengen» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Onı 2015 senesi fevral 19-ğa qadar apiske aldılar, soñra da apis müddetini mayıs 19-ğa qadar arttırdılar.


text:
Qırımda Rusiye kontrolindeki Ermeni Bazar şeer mahkemesi aprelniñ 22-nde saat 13:00-da qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ ğıyabiy ükmüni çıqaracaq, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Rusiye Federatsiyasınıñ qabaatlavı qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev içün «Rusiye sıñırını qanunsız keçüv» maddesine istinaden üç yıl yaşav tarzı koloniyada qalmasını talap etti. Aynı vaqıtta Rusiye prokurorları «silâ ve silâ parçalarını qanunsız saqlav» qabaatlavı eskirgeni içün Cemilevni cezasız qaldırmağa rica ete.
Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozovnıñ içtimaiy ağlarda bildirgenine köre, aprelniñ 18-nde Ermeni Bazarda «Mustafa Cemilev davasınıñ» mahkeme munaqaşaları başlanmalı. İmayeci 20 aydan berli qadı Venera İsroilova reisliginde mahkeme tahqiqatı devam etti, dep bildirdi. Rusiye akimiyeti Mustafa Cemilevni qabaatlavnıñ üç maddesine köre qabaatlay. Polozov qırımtatar halqınıñ liderine qarşı cinaiy davanı «tamamen sahte» dep adlandıra.
Prezidentniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Mustafa Cemilevge qarşı cinaiy davanı «siyasiy taqip» dep adlandırdı.
Qırımda 2021 senesi martnıñ 5-nde mahkeme oturışuvında Cemilevniñ Qırımğa kiriş yasağınıñ 15 yılğa uzatılğanı belli oldı – 2034 senesi martnıñ 5-ne qadar.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Ukrainada prezident saylavları başlandı. Saylav bölükleri öz işini saat 8:00-da başladı ve 20:00-ğace çalışacaq, dep bildire Radio Svoboda.
Bu yer içün 37 namzet küreşe. Billütende Oleksandr Moroz ve Sergey Taruta da bar, amma olar saylavda iştiraktan vazgeçken edi.
Ukraina prezidenti saylavları umumiydir. 18 yaşına kelgen bütün Ukraina vatandaşlarınıñ rey berüv aqqı bar. Saylavda iştirak etmek içün saylavcınıñşahsiyetini tasdıqlağan vesiqa olmalı.
Merkeziy saylav komissiya, saylav neticelerini aprelniñ 10-unace ilân etmek kerek.
Saylavnıñ birinci basamağında ğalebe qazanmaq içün bir de bir namzet 50%-dan reyni almaq kerek. Öyle birisi olmasa, saylavnıñ ekinci basamağı aprelniñ 21-inde keçirilecek.
Qırımlılar qıta Ukrainada rey bere bile.


text:
Mail.ru Group rusiye şirketi (“VKontakte” içtimaiy ağnıñ saibi) layk ve repostlar içün “adaletsiz mahküm etilgenler”ni amnistiya yapmaq ve ileride bu areketler içün qabaatlavlarğa yol bermemege çağırttı. Bunıñ aqqında şirketniñ press-relizinde aytıla.
Şirket qayd ete ki, Rusiyeniñ çoqusı bölgesinde içtimaiy ağlarda layk ve repost içün qullanıcılarğa cinayet işleriniñ açılması adet olıp tarqaldı.
“Çoqusı alda küç organları hadimleriniñ areketleri ola bilgen telükege uymay. Tefsirlerdeki yazılar ve memlerge ise qararından ziyade qarşılıq kösterile”, - dep aytıla arizada.
Mail.ru Group şirketinde eminler ki, Rusiye qanunları ve qanun qullanuv ameliyatı deñiştirilmek kerek.
2018 senesi iyünniñ soñunda Rusiye Devlet dumasında internette repost içün cinaiy mesüliyetini lâğu etmek teklifinen qanun leyhası kirsetildi. Onıñ müellifleri aytqanına köre, yazılar ve haber repostları “içtimaiy telükesi seviyesine köre zararsızdır” ve, bunıñ içün, cinayet olaraq sayıla bilmez.
2017 senesi Rusiyede CK-niñ (6 yılğa qadar apis cezasına izin bergen) 282-nci maddesine köre içtimaiy ağlarda layk ve repostlar içün 461 adam cezaiy mesüliyetke çekildi. İyünniñ 7-sinde “doğrudan hat” devamında rusiye prezidenti Vladimir Putin böyle areketler içün cezalamanı “absurd ve marazm derecesine yetkizmemek” kerek olğanına razı oldı.


text:
«Qardaşlıq» cemaat teşkilâtı Qırımnıñ Rusiye akimiyeti yardımı ile İçtimaiy qırımtatar teleradiokompaniyasınıñ meydanğa ketirilüvinde iştirak etmegenini bildire.
«Bazı matbuat vastalarından bizim İçtimaiy qırımtatar teleradiokompaniyasınıñ meydanğa ketirilüvinde iştiragimiz aqta oığan bildirüvler aqiqatqa ters kele», – denile beyanatta.
«Qırımtatar teleradiokompaniyasınıñ teşkil etilmesi aqta leyhanı ayrı siyasetçilerniñ siyasiy qararı olaraq tanıymız ve onıñ qırımtatar medeniyetine alâqası olmağanı içün oña qol tutmaymız», – deyler teşkilâtta.
«Qardaşlıq» teşkilâtınıñ beyanatında olarnıñ faaliyeti Qırımda yaşağan çeşit halqlarnıñ medeniy zenginligi, tolerantlıq ve maarifçilik üzerinde qurulğanı bildirile.
Malüm olğanı kibi, aprel 2-de, Aqmescitte «Qırım» qırımtatar milliy cemaat areketiniñ, qırımtatar cemaatçılıq temsilcileriniñ umumiy konferentsiyası keçti. Konferentsiya iştirakçileri Aksönovğa muracaat etip, Qırım territoriyasında İçtimaiy Qırımtatar teleradiokompaniyasını (OKTRK) açmağa yardım soradılar.
Aksönov Qırım ükümeti bu teklifke qol tutqanını bildirdi.
Malüm olğanı kibi, aprel 1-den itibaren ATR işini toqtattı. Mart ayınıñ soñuna qadar telekanal Rusiye qanunlarına köre öyle de qayd olamadı.