text:
Alman eçke eşlär ministrı Wolfgang Schaeuble bügen Berlindä yasağan matbuğat oçraşuında:
"Bu İslam Cihad Berlege, hiçşiksez äl-Qaidä belän tıgız ilemtädä tora. Alar Äfğanstandağı Almannarğa ğına tügel, bezneñ ilebezgä dä zur höcüm oyıştırırğa äzerlände. Bezneñ belüebezçä, ägär dä şiklänelgän keşelär planların başqarğan bulsa ide, bu höcümnärneñ zararı bik zur bulır ide.” Saqlanu Ministrı, Franz Josef Jung bu qurqınıç baştañ uq kötelä ide dip äytte. Şiklänelgän keşelär bügen mäxkämä aldına çığarılırğa tiyeş ide.
Şul uq waqıtta, Daniä polisiäse, bombalı höcüm planlaştıru häm äl-Qaidä belän bäyläneşe buluda şiklänelgän 3 terrorçını qulğa aluların belderde. Räsmilär alarnıñ çın maqsatı närsä buluı xaqında mäğlümät birmäsä dä, qulğa alınğan ike keşedä şartlatqıç öçen keräkle maddälär tabıluı xaqında belderde.
Florien Geyer, Yewropa Säyäsät Öyränü üzäge belgeçe. Ul, şiklängän keşelärneñ qulğa alınuı belän yaña höcümnärneñ kisätelde dip äytergä äle irtä di. Keşelär barı tik qulğa ğına alındı, monıñ näticäse ni kürsäter äle bu xaqta tügäl äytep bulmas di ul.
Geyer, Terorçılarnıñ bu ike ilgä höcüm qılırğa üz säbäbläre buluın añlata. Germaniä üze AQŞnıñ Ğiraqnı basıp aluına qarşı bulsa da, Äfğanstanda äwzem räweştä xärbi çaralarda qatnaşa. Häm Almaniädä AQŞnıñ xärbi bazası bar.
Geyer, Daniä mäsäläsendä isä, bu ay Ğiraqtağı ğaskärläreñ kire qaytaruın tämamlarğa cıyınsa da, 2005nçe yılda gazetalarda Möxammäd peyğambärne mısqıllağan räsemnäre, ekstremistlar arasında tirän ez qaldırğan buluı ixtimal di. Räsemnär qarşılıq tudırğan, aña qarşı törle müselman illärendä rizasızlıq çaraları ozın waqıt däwam itkän ide.
"Dania uzğan yıl çıqqan räsemnärneñ qarşılıq tudıruın onıtmasqa kiräk, Minem uylawımça äle bu mäsälädä Daniäda xalıq arasında haman bäxäslär däwam itä. Bu kötelmägän kisken reaksiä belän belän bäyle, bälki töp säbäp bu, bu çaralar redikal köçlärneñ Daniä däwlätenä qarşı ğamällär qılu niätenä etärgänder." Geyer, Yewropa Berlegendä, İslamçı radikallar tudırğan terror qurqınıçınıñ artuın sizäm di. Läkin üzlären islam qimmätläre öçen suğışabız dip tanıtqan redikallär belän, alarğa ber nindi dä qatnaşı bulmağan Yewropa Berlegendä yäşägän millionlağan tınıç möselman xalqın butamasqa dip kisätä.


c: text/html

text:
Üç mabusnıñ Qırımdan yarımadadan uzaq bir yerge yollanılması – olarnıñ aile munasebetlerine qarışuvdır. Bunı mart 25-de advokat Edem Semedlâyev «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ körüşüvinde bildirdi.
«Yaqında Avropa insan aqları mahkemesi Rusiye tarafından mabuslarnıñ yaşağan yerlerinden uzaqqa yollanılmasınen bağlı bir beyanat yaptı. Anda bunı qoranta yaşayışına qarışuv olaraq tanıp, aileler qanunlar belgilegen qısqa körüşüvlerge bile izin alamağanı qoranta munasebetlerini sıñırlay, dep bildirdiler», – dep tarif etti toplaşuvda Edem Semedlâyev.
Onıñ qoşqanına köre, zenaatdaşı Emil Kürbedinov ile beraber mabuslarnıñ Qırım tışındaki apishanelerge avuştırılmasından şikâyet etecek.
«Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primovnıñ uzaq apishanelerge yollanılmasından Avropa insan aqları mahkemesine qadar şikâyet etecekmiz, yerli mahkemelerge işançımız yoq», – dedi Edem Semedlâyev.
Advokatnıñ bildirgenine köre, mahküm etilgen ve apishanege yollanılğan üç insannı unutmayıp, olarğa yardım köstermege devam etecekler.
İyün 1-den berli Qırım musulmanlarınıñ «Hizb ut-Tahrir» ile alâqalarını baqqan Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi keçken sene sentâbr 7-de üküm çıqardı. Oña binaen, aqyarlı Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primov beş yıl apis cezasına mahküm etildi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
«Asker» vatandaş birleşmesiniñ vekilleri ileride de Qırım ile memuriy sıñırda qalmaq kerekler. Bunı Qırımnıñ vatandaş qamaçavı aktsiyasınıñ koordinatorı Lenur İslâmov aprel 1-de Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Qırım halqlarınıñ nezaretçileri sıñırda tursa, qırımlılar Ukraina akimiyeti Qırımnıñ subyektligine lâqayt qalmağanından emin olur», – dep qayd etti İslâmov.
Lenur İslâmov Ukraina devlet sıñır hızmetiniñ temsilcileri ile «Asker» yapqan nevbetçilik neticelerini izaatlap, onı göñülliler teşkilâtı olaraq adlandırdı ve «Askerniñ» yardımındın yüzlernen insan faydalanğanını» qayd etti.
«Asker» Qırım «rus» basqıncılarından azat etilgenine qadar memuriy sıñırda qalacaq», – dep qoştı İslâmov.
Berdânsk sıñır otrâdı yolbaşçısınıñ birinci muavini, yarbaylar ştabınıñ yolbaşçısı Sergey Rıbaçenko da «Asker» vekilleri memuriy sıñırda bulunacağını tasdıqladı.
Onıñ aytqanına köre, birleşmeniñ işinden şikâyet etilmegen edi.
Ukraina işğal etilgen topraq ve memleket içinde köçip kelgenlerniñ meseleleri nazirligi Qırım ile memuriy sıñırda kiriş-çıqış nezaret noqtaları donatılmalı, dep bildirgen edi. Memuriy hızmetler merkeziniñ qurulması da közde tutula.
«Asker» vatandaş birleşmesiniñ faalleri mart 28-de Rusiye işğal etken Qırım ile memuriy sıñırda nevbetçilik yapmağa başladı. Göñülliler saylanıp ders alğan edi.
2015 senesi sentâbr ayında Qırımğa aşayt mahsulatı ve mallarını taşığan yük maşinalarını blok etken müddetsiz aktsiyanıñ birinci basamağı başlağan edi. İqtisadiy qamaçav qırımtatar liderleri tarafından teklif etilgen edi. Noyabr ayında onıñ ekinci basamağı başladı – energetik.
2016 senesi yanvar ayında aktsiya formatını deñiştirdi. Faallerniñ bir qısmı ukrain sıñırcılarınen beraber Qırım ile memuriy sıñırda nevbetçilik yapalar. Ekinci qısmı ise Noman Çelebicihan batalyonını qurıp, ileride Qırımnı işğalden azat etilmesinde iştirak etmege qarar aldı.
Qırım 2014 senesiniñ başında Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Ukrainanıñ ana qısmı ve yarımada arasında memuriy, lâkin asılında tam bir «sıñır» peyda oldı. Memuriy sıñırda «Kalançak», «Çongar» ve «Çaplınka» kiriş-çıqış kontrol noqtaları çalışmaqta.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Yaltanıñ Rusiye memuriyeti, suv anbardarınıñ saylaşması sebebinden ealige suv berilüviniñ eski cedveline qaytuv aqqında bildirdi.
“Zagorsk ve Sçastlivenskoye suv anbarlarında suvnıñ alçaq seviyesine köre, yanvarnıñ 19-dan itibaren Yalta şeer bölgesiniñ belediye territoriyasında saba 06:00-dan 09:00-ğa qadar ve aqşam 18:00-den 21:00-ge qadar suv berilüvi cedveli qaytarılğan”, – dep yazıla memuriyetniñ malümatında.
2020 senesi noyabrniñ 27-den Yaltada geceleri suv berilüvini sıñırlap başladılar. Biraz soñra, akimiyet keçken yılnıñ dekabrniñ 14-den itibaren yedeklerniñ azlaşuvı sebebinden suvnı saba ve aqşam üç saatqa berip başladı.
Dekbarniñ 17-den başlap Yalta sakinlerine suvnı Mogabi özeninden berip başladılar.
Evel, “Vodokanal YUBK” müdir vazifesini vaqtınca icra etken Aleksey Grigoryev, suv teminatı ile bağlı vaziyet kergin qalmaqta dedi .Onıñ qayd etkenine köre, eki suv anbarındaki suv yedegi 2 million 33 biñ metr kub teşkil ete eken, bu sebepten suv berilüv cedvelleri lâğu etilmeycek.
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ fikirince, Qırımda Azaq deñizi yaqınlarında tatlı suv yedekleri bar.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov, mütehassıslar Azaq deñizi yaqınlarında tatlı suv çıqaruv imkânlarını tedqiq etip başladı, dep bildirdi. Amma tatlı suv çoqrağınıñ keyfiyetinden şübhelendi.
Marat Husnullin, Aqyarda geologik araştıruv neticesinde yañı tatlı suv çoqrağı tapıldı, dep bildirgen edi. Bundan evel o, «Rosgeologiya» 2020 senesiniñ soñuna qadar yarımadada 30 quyu qazacaq, dep aytqan edi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Rusiye FSBsiniñ bildirgenine köre, Qırımda iyünniñ 10-nda saba Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayılğan insanlarnıñ evlerinde tintüvler keçirile. Rusiye FSBsiniñ matbuat hızmeti Qırımnıñ bir qaç sakinine qarşı cinaiy işler açıldı, dep haber ete.
«Qayd olğan ve yaşağan yerlerinde tahqiqat tedbirleri keçirile», – dep aytıla müessiseniñ haberinde.
Qayd etile ki, cinaiy işler Aluşta ve Qarasuvbazar şeerleri, Aqmescit rayonınıñ sakinlerine qarşı açıldı. Böyle insanlarnıñ sayısı aydınlatılmay.
Daa evel qırımtatar faalleri Qırımda Rusiye quvetçileri bir qaç rayonda tintüv keçire, dep bildirdi Facebookta.
Tintüvlerden soñ Riza Ömerov, Eskender Suleymanov, Ayder Cepparov tutuldı.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
DTEK «Krımenergo»nıñ «Ukrinterenergo» devlet şirketine borcu şimdilik 80 million grivnadan ziyadedir. Bunı Energetika ve komür sanayı naziri Volodımır Demçişin salı künü, yanvar 20-de, Kiyevde keçirilgen brifing devamında bildirdi, – haber ete «RBK-Ukraina».
«Bugünge DTEK «Krımenergo»nıñ «Ukrinterenergo» devlet şirketine borcu 80 million grivnadan ziyadedir. DTEKniñ «Ukrinterenergo»ğa umumiy borcu – 150 million edi. Şimdi shema daa da qolay, doğru, añlayışlı oldı, amma siyasiy ceetten problemler bar», – dedi Demçişin.
Evel Ukrainanıñ Energetika ve komür sanayı naziri Volodımır Demçişin işğal etilgen Qırımğa elektroenergiya ketirilüvi aqqında añlaşmada «Qırım federal okrugı» ibaresi yoq olğanını bildirdi.
Evel haber etilgeni kibi, Arseniy Yatsenük energetika nazirligini Qırımnı Rusiye toprağı olaraq tanığanında qabaatladı.


text:
Künlerde «Regionlar klubı» federal ekspertler ağı ve Milliy davalarnı ögrengen Merkez tarafından tertip etilgen «Rusiye regionlarında «Nefret salqımları» milletlerara zıddiyet reytingi. Baar-küz 2014 senesi» neticeleri belli etildi.
Nezaret etüvniñ malümatına binaen, «Qırım Cumhuriyeti» - milletlerara zıddiyet yüksek seviyede olğan bir regiondır. «Milletlerara zıddiyet ep devam etmekte. Vaziyet nezaret astından çıqması mümkün», – dep netice çıqaralar ekspertler.
Amma, Kremlge uyğun tedqiqat neticeleri rusiyeli Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönovnı çorlandırdı, çünki metinde «bir çoq dava vaqiaları» aqqında söz yürütile, «akimiyet» ise, bam-başqa şeyler aqqında bildire.
«Bu arqadalarğa kimdir bu kibi tedqqatnı azırlamağa vazife berdi, sanki bizde zıddiyet yüksek seviyede olğanını ayttırdı. Amma, bu delilerniñ deli laflarıdır», – dedi Aksönov oktâbrniñ 17-nde ATR telekanalında ötkerilgen canlı yayın devamında.
Aytqanına köre, tedqiqat «ğarpnıñ mahsus hızmetleriniñ sımarışı», tedqiqat üzerinde çalışqan ekspertler ise, «grant qullanıcıları» ve «aqıldan tayğan deliler» dedi.
Men meraqlanıp başladım: Aksönovnıñ sözlerine köre, Qırımda iç bir vaqıt olmağan ekspertler kim eken?
Reyting saytı böyle malümat berdi:
1. Aleksandr Formançuk, «Qırım Cumuhuriyeti» Cemaat palatası reisi muavini, Qırım ekspertler klubınıñ reisi;
2. Vadim Petrov, tarih ilimleri namzeti, «Qırım Cumhuriyeti» Nazirler Şurası yanında ekspertler-analitik şurasınıñ azası;
3. Viktor Afanasyev, siyasiy ilimler namzeti, Tabiat qoruvı ve kurort qurucılığı milliy akademiyasında içtimaiy-gumanitar ilimleri ve çetel tilleri kafedrasınıñ dotsenti;
4. Viktor Harabuga, tarih ilimleri namzeti, «Qırım Cumhuriyeti» reisi yanında Ekspert klubınıñ azası;
5. İvan Abajer, «Qırım Cumhuriyeti» Cemaat palatasınıñ azası, Paisiy Hilendarskiy adına bulğarlar cemiyetiniñ reisi;
6. Natalya Kiselöva, siyasiy ilimler namzeti, «Qırım Cumhuriyeti» Nazirler Şurası yanında ekspert-analitik şurasınıñ azası, «Qırım Cumhuriyeti» Cemaat palatasınıñ azası;
7. Nikolay Küzmin, felsefe ilimleri namzeti, «Qırım Cumhuriyeti» Nazirler Şurası yanında ekspert-analitik şurasınıñ azası, Qırım ekspert klubınıñ vekili.
Birinci kere, Aksönovnıñ aytqanları doğru dep, onınen razım, çünki yuqarıda añılğan episi ekspertler bir sıra etnik, diniy hurafelerniñ saipleridir, em de yapqan «tedqiqatları» da bunıñ isbatıdır.
Faqat, qırımtatarlarğa qarşı yapılğan repressiyalar közge alınsa, reytingniñ çıqarğan neticeleri menim iç duyğularımnı akis ete.
Anatoliy Beketov, qırımlı mühbir, siyasiy közetici
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Avdokatnıñ Qırım.Aqiqatqa bergen malümatına köre, Cumhuriyet prokuraturasında advokat añlaşmasınıñ astında olğan imza Refat Çubarovğa ait olmağanına esaslanıp, oña bu vesiqanı bermediler.
Nezaret müessisede Mecilis reisine öz başına kelip, vesiqanı elde etmege tevsiye ettiler. Aks alda tenbiyege mahkemede itiraz bildirmege imkân olmaz, dep aytı Gafarov.
«Refat Çubarov menim ile advokat añlaşmanı imzaladı. Çubarovğa öz başına Prokuraturağa kelmege tevsiye etildi. Böyle qarar ne ile bağlı olğanını aytıp olamam», – dedi Gafarov.
Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya aqşam Meclis reisi Refat Çubarovğa «ekstremist faaliyetiniñ musaadesizligi aqqında» tenbiyeni oqudı. Ve eger de o, buña riayet etmese, Meclis dağıtalacaq, onıñ faaliyeti ise yasaq olacağı aqqında bildirdi. «Prokuror» Çubarov bu tenbiyege mahkemede itiraz bildire bilecegini de ayttı, faqat vesiqanıñ kopiyasını bermege razı olmadı.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Eskiden – 90-ncı seneleriniñ ortasında – Qırımda çeçen cenkinen qorqutmağa seve ediler. Bu er zaman saylavlardan ögüne ola edi, üyken nesil saf-saf sıralanıp bir de bir kommunistlerge rey bermege kete edi. Evlerniñ azbarları o zaman qatmerli qamırğa beñzey edi. Başta «Qara qarğa (Graç) – Rusiyeli quş» yazıları peyda ola edi, olarnıñ üstüne ise Rusiyeli firqalarnıñ ğalebesi askerlikke çağıruv ve Şımaliy Kavkazğa yollanuvğa ketirecegini tasdıqlağan plakatlar yapıştırıla edi.
Er alda, Qırımlı kommunistlerniñ başı Leonid Graç – «rusiyeli quş» olğan soyu, – bütün bu qorquruvlar oña 90-ncı seneleri populâr yerli siyasetçi olıp qalmağa keder etmey edi. Çağıruvları bezdirgen soñ, tarafdarları qartayğan soñ 00 seneleri onıñ itibarı eksilecek, esas rusiyeli küçniñ röli ise Regionlar firqasına keçecek. «Doqsanıncı» seneleri o çoq şey vade ete edi, bergen sözlerinde biri de Keriç boğazından köpür edi.
Qader öyle oldı ki, em Graçnıñ, em oña qarşı çıqqanlarnıñ sözü yerine keldi. Köpür qurula, Qırımlılarnı Şımaliy Kavkazğa askerlikke yollaylar, yarımadada ise üç renkli bayraqlar asılğan. Albu ki, siyasetçi Leonid Graç bu künge qadar yaşamadı, bunı körgen – pensioner Leonid Graç oldı, Qırımda Rusiyeni sevmege çağırıp on yıl devamında meşur olsa da, o artıq Rusiyege kerek olmadı . Amma bunen beraber qırımlılarnıñ ayatına sovetlerden soñraki Rusiyede olğan ve daa yaqın zamanğa qadar sovetlerden soñraki Ukrainada olmağan bir kerçek keldi. Teraktlar.
Rusiye sakinlerini esas duşman-halq olaraq ukrainlerni saymağa ögretkenler, ve atta bügün içtimaiy sitelerde Peterburg metrosındaki patlatuvında «Kyiv izini» tapmağa çağıralar. Deñişmeler aqqında bir ikâye olıp çıqtı – Kavkaznıñ esas haber bericisi Kadırov oldı, amma daa on yıl evelsi Çeçenistannen bam-başqa soyadlarnı bağlay ediler. Amma o zaman em terroristler em de teraktlarnıñ adları belli edi – şimdi ise Sankt-Peterburgtaki vaqia ekisi de belgisiz olmaq mümkün olğanını isbatlay. Artından belli olmağan, nizamsız, edalsız ve neticede beklenilmegen biri tura.
Peterburg metrosındaki patlav, Vladimir Putin zamanında yazılğan içtimaiy añlaşmasınıñ qalımtılarını da patlattı
Telükesizlik ve bolluq – mına bu eki madde esasında Kreml ve memleketniñ ealisinen içtimaiy añlaşma tizdi. Faqırlıq ve şiddetli «doqsanıncılardan» bezgen vatandaşlar bunıñ yerine siyasiy azatlıqtan marum olmağa razı oldı. Ekinci çeçen cenkini qazandılar, ücüz kreditler berdiler, çet memeleketlerge kezintiler alışqanlıq oldı. Amma kerçek şu ki, soñra Moskva añlaşmanı deñiştirgen oldı, Qırım işğalinden soñ «bolluq» maddesinıñ yerini devlet şanı aqqında ikâyeler adlı. Telükesizlik aqqında madde ise yaqın zamanğa qadar tiyilmegen qala edi.
İstiqrarlıq terazege qoyulğan esas taş olıp qala edi. Terazeniñ ekinci tarafında – siyasiy kesatlıq, tsenzura ve teşviqat, arbiy oyunlar ve sıquvlar tura edi. «Raatlıq» – bütün bu yükten daa ağır olmaq kerek edi. Qırımlılarnı de, bayraqlarnıñ deñişmesi – ukrain areketçinliginden rus sakinligine ketireceginde işandıra ediler.
Şimdiki vaziyetinen razı olamağanlar ne qadar uzaq ketmege azırlar?
Peterburg metrosındaki patlav tek insanlarnıñ ömür ve sağlıqlarını almadı. O ertesi Vladimir Putin zamanında yazılğan içtimaiy añlaşmasınıñ qalımtılarını da patlattı. Groznıyde Kadırovlar sülâlesi tahtqa kelgen soñ qapalı kibi körüngen bütün sualler kene açıldı.
Rusiye öz aqqında añlaşma tizdimi? Devletniñ öz kelecegine nazarı birmi? Bir devlet damı tübünde o yaşay bilirmi? Şimdiki vaziyetinen razı olamağanlar ne qadar uzaq ketmege azırlar?
Moskva, Ukrainadaki vatandaş cekni aqqında o qadar çoq tarif ete edi ki, devamlı surette özünde alıp barğan vatandaş cenki aqqında unutqan. O bu cenkni qazandı dep bellegen. Lâkin o Rusiye vatandaşlarnıñ ömürlerini almağa devam ete.
Pavel Kazarin, Qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqatnıñ közeticisi
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün.


text:
Noyabr 30-dan dekabr 1-ne keçer gecesi Keriç keçitiniñ işi ruzgârdan sebep toqtatıldı. Sabağa yaqın yel tındı, keçitte ilk seferlerge başlamağa tırışalar.
Bunı Yekâne naqliyat müdirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Gece Keriç keçitindeki iş ruzgâr sebebinden toqtatıldı, yel süratı saniyede 17-20 metrni teşkil etken edi. Lâkin saba saat 8:00 yel tındı, şimdi onıñ süratı saniyede 15 metrni teşkil ete. Al-azırda paromlar ilk seferlerge başladılar. Lâkin keçitniñ işi ava vaziyetine bağlı», – dep qayd etti müdirlik.
Nevbetçiniñ soñki malümatlarına köre, dekabr 1-de saba «Kavkaz» limanında 300 yengil maşina ve 230 yük maşinası, «Qırım» limanında ise 10 yengil maşina ve 30 yük maşinası nevbetini bekley.
Tünevin 1500 maşina (şu cümleden yük maşinaları) ve 4500 insan alıp ketirildi.
«Novorossiysk» limanında 280 maşina, Slavânsk-na-Kubanda 385 yük maşinası, Keriç ava limanında 190 maşina yüklenmesini bekley.
Müdirlikniñ malümatına köre, şimdilik yük yolu olaraq yalıñız «Novorossiysk» limanı çalışa. «Sevastopol» limanında tamir işleri keçirile.


text:
Qırımda avgust 29 künü ölü alda tapılğan Memet Selimov ve Osman İbragimovnıñ öldürüvinde qabaatlanğan şahısnı yaqaladılar. Bunı bazar künü Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl Facebookta bildirdi.
«Bugün saba bildirilgeni kibi, qatil tapıldı. Soñki malümatqa köre, qatil ve gençler arasında ziddiyet qız içün yüz berdi. Sarhoş edilermi, şimdilik daa belgisizdir, amma yaşlarnıñ tanışları olarnı terbiyeli ve içmegen, eñ azından, çoq içmegen kibi tanıtalar», – dey Meclis reisiniñ muavini.
Qırımnıñ Taqiqat komiteti de işbu malümatnı tasdiqlay.
Avgust 21 künü ğayıp olğan Aqmescit rayonınıñ sakinleri Memet Selimov ve Osman İbragimov cumaertesi künü, avgust 29-da, ölü tapıldılar. Cesetlerini Aqmescit civarındaki köy qavehanesi yanında kömgen ediler.
Bildirilgeni kibi, 1986 senesi doğma Memet Selimov ve 1988 senesi doğğan Osman İbragimovnıñ belgisiz şahıslar tarafından Aqmescit civarıda tutulması mümkün edi.
Qırım işğalinden soñ yarımadada bir qç qrımtatarı belgisiz ğayıp oldı. Qırımda taqiqat komiteti cinaiy işlerni açsa bile, bu insanlarnıñ bulunuv yerleri aqqında alâ daa malümat yoq.


text:
Moskvanıñ Taganskiy rayon mahkemesiniñ qadısı Yuliya Smolina iyülniñ 29-nda Bağçasaraydaki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qoltutmaq içün iyülniñ 11-nde Rusiye Yuqarı mahkemesi ögünde toplaşqan 18 qırımlığa 20 biñ ruble miqdarında para cezasını berdi. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri haber ete.
Mahkeme oturışuvlarında imaye qabaatlav tarafını çağırmağa ve politsiya hadimlerinden şaatlarnı sorğuğa çekmek içün davet etmege talap etti. Mahkeme, bu muracaatlarnı red etti.
Mahküm etilgen qırımlılar oturışuvğa kelmedi, amma yaşçik şekilde bildirgenler.
Advokatlar izni alınmağan toplaşuv 1 daqqa ve 15 saniye devam etkenine ve toplaşqanlar politsiyanıñ talaplarına riayet etip, timsallerni alıp saqlağanına ve, olarnıñ fikirince, uquq bozuvı yañlış tasnif etilgenine mahkemeniñ diqqatını celp etti.
İmayeniñ qayd etkenine köre, celp etilgen kişi – Aleksandr Gavrikov – qomşu soqaqta tutulğan edi.
«Böylece, onıñ areketlerinde cinayet alâmetleri yoq", – dep ayttı advokat Konstantin Andreyev.
Bundan ğayrı, advokat Olga Gnezdilova oturışuv vaqtında qadı işbu madde boyunca berile bilgen eñ büyük cezanı tayin ete, dep qayd ete.
Gnezdilova ve diger advokatlarnıñ aytqanına köre, bütün qararlar temyiz etilecek.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, qadı mesleat odasında olğanda anda ara-sıra mahkeme kâtibi, memuriyetniñ cemaat bağları hadimi, kantselâriya hadimi ve kimligi belli olmağan er adam kire edi.
20 biñ rublelik para cezası Rustem Tairov, Edem Abdullayev, Aleksandr Gavrikov, Kâzim Useinov, Nariman İbraimov, Zenur Appazov, Eleonor İzmailov, Rustem Celâlov, Osman Hoş, İzzet Sayfulin, Marlen Cemilev, Remzi Beytullayev, Refat Kamilov, Osman Abdurazakov, Marlen Ahayev, Edem Aliyev, Emin Rustemov, Amethan Umerovğa berildi.
Moskvada iyülniñ 10-11-nde Rusiye politsiyası Bağçasaraydaki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerine qoltutmaq içün Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ binasına kelgen 50-den ziyade insannı tuttı. Qızıl meydanda tutulğan qırımtatarlarnıñ qollarında yazuvlı şiarlar bar edi: «Qırımda milliy ve diniy sebeplerden repressiyalarnı toqtatıñız», «Qırımda «terrorizm» ile küreş – farqlı fikirlernen küreştir», «Bizim balalarımız terrorist degil» ve ilâhre.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Mütenasip emir Rusiye akimiyetiniñ saytında yerlekşen.
«İşbu qarar Qırım Cumhuriyetiniñ ve Aqyarnıñ naqliyatı kelişikli olmasını temin etmek ve Aqmescit ava limanında aviaseferlerniñ miqdarını artırmağa imkân berir», – denile vesiqanıñ beyanatında.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ aeronavigatsiya havfsızlığı boyunca avropalı teşkilât Qırımğa, şu cümleden, Aqmescit ve Aqyar ava limanlarına uçuşlarnı yasaq etti. Teşkilâtnıñ bergen malümatına köre, Aqmescit ve Aqyarğa uçuşlar nevbetteki bildirüvler qadar yasaqtır.
Aprelde Rosaviatsiya «Groznıy Avia» Aqmescitten İstanbul, Yerevan ve Antalyağa uçuşlarnı etmege yasaq etti, bunı «Aqmescit» ava limanı artıq halqara olmağanı ile añlattılar.
Şimdi Qırımğa yalıñız Rusiye Federatsiyasınıñ aviaşirketleri uçuşlarnı keçire.


text:
Kreml nezareti altındaki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov Qırımnıñ rusiyeli İctimaiy palatasınñ 12 azasını tayin etti. Bu aqta Qırım ükümetiniñ saytında yer alğan Aksönov çıqarğan fermannıñ metininde söz yürsetilmekte.
«İlâve mücibi Qırım İctimaiy palatası terkibiniñ üçte biri tayin etilsin»,- denile fermannıñ metninde.
Qırım İctimaiy palatası 2014 senesi iyün ayında teşkil etilgen edi. Onıñ resmi maqsadı Rusiye nezareti altında bulunğan Qırım akimiyetinen yarımada sakinleri arasında munasebetni temin etmekten ibaret. İctimaiy palatağa Qırım parlamentiniñ sabıq deputatı, «Yedinaya Rossiya» azası Grigoriy İoffe yolbaşçılıq yapmaqta.


text:
Çavuşoğlu finlyandiyalı wazıyfadaşı belän oçraştı
Alar Äfğanstandağı soñğı wäzğıyät’ häm aradaşçılıq êşçänlege xaqında söyläş
Törkiyä tışqı êşlär ministrı Mäwlet Çavuşoğlu Finlyandiyadan wazıyfadaşı Pekka Xaavisto belän oçraştı.
Ministrlar BMOnıñ 76nçı Ğomum şurası utırışlarında qatnaşu öçen AQŞnıñ N’yu-York şähärendä êşlekle säfärdä. Oçraşu da şunda uzdı.
Çavuşoğlu Twitter akkauntınnan yasağan belderüendä oçraşuda Äfğanstandağı soñğı wäzğıyät’ häm aradaşçılıq êşçänlege xaqında söyläşülären belderde.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyä İlbaşı Ärdoğan Azärbaycanda
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan ber könlek êşlekle säfär belän Azärbaycanda


text:
Federal havfsızlıq hızmetiniñ hadimleri mayıs 12-de, cumaaqşamı künü Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerovnı Bağçasaraydaki evinden alıp, Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ idaresine ketirdiler. Bu aqta Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi.
«İlmi Umerovnı Federal havfsızlıq hızmetiniñ hadimleri evden Aqmescitteki idarege alıp keteler», – dep yazdı Celâl Facebook saifesinde.
Şimdiki vaqıtta Umerovnıñ yaqalanuvı boyunca tafsilâtlı malümat yoq. Qırım.Aqiqat Qırımdan malümat almağa tırışa.
İlmi Umerov 2002 – 2005 seneleri Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurasınıñ reis muavini edi, 2005 – 2014 seneleri devamında Bağçasaray rayon devlet memuriyetiniñ yolbaşçısı vazifesini eda ete edi.
Mayıs 12-de rusiyeli uquq qoruyıcılar Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda musulmanlarda nevbetteki tintüvlerni keçirdi. Dört insan yaqalandı – Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abeltarov ve Enver Mamutov.
Rusiyege boysunğan işğal etilgen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya mayıs 12-de operativ-taqiqat işleri alıp barılğanı, ve neticede «Hizb ut-Tahrir» tarafdarları yaqalanğanı aqqında bildire. Onıñ malümatına köre, 4 insan yaqalandı, 3 Bağçasaray sakinine qarşı cinaiy iş açıldı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi bu tintüvler yüz bergen soñ Rusiye ükümetinden Qırımda qırımtatarlarğa qarşı alıp barılğan repressiyalarnı toqtatmağa talap etti.
Aprel 17-de Yaltadaki Qızıltaş köyünde rusiyeli uquq qoruyıcılar tintüvler keçirdi, neticede eki qırımtatarnı – Refat Alimov ve Arsen Cepparovnı yaqaladılar. Bundan soñ işğal etilgen Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya eki yaqalanğan Qırım sakini terroristik sayılğan ve Rusiye territoriyasında yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ tarafdarları olğanını ilân etti. Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi Cepparov ve Alimovnı eki ayğa apiste qaldırdı.
Bundan evel Qırımda daa bir sıra yarımada sakinleriniñ yaqalanuvı keçirildi, rusiyeli taqiqat olarnı «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile bağlı olğanlarında qabaatlay.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda doğğan
Ukrain sözlerini qoşıp rusça laf etken büyük qorantada büyüdim. Er vaqıt özümni ukrain olaraq duya ve bundan ğururlana edim. Ana-babalarım 30 yıl evelsi Qırımğa qıtaiy Ukrainadan köçip kelgenler. Anam o vaqıt babamdan: «Biz Ukrainağa ketemizmi?» («Mи ïдeMo B ykpaïHy?») – sorasa, babam: «E» («Tak») dey edi. Avropa üslübinde qurulğan ukrain şirketinde çalışa edim. Bu vaqıt içinde ukrain tilinde serbest laf etmege ögrendim, buña işim fırsat yarattı. Talap etmedi, fırsat berdi.
Şimdi er şeyge «köz perdesinden» baqqanımnı añlayım, yaqınlaşqan işğal alâmetlerine qulaq asmayıp, yaşap keldim. Yaqında aqayıma 2008 senesi ediye etilgen «Rusiye birligi» yazısı ile futbolkanı taptım!
Yañı akimiyet Qırımnıñ Rusiye Federatsiyasına qoşuluv künü ne zaman qayd etilmek kerekligini tüşünip otura… Bu künlerniñ deşeti bir türlü edi
Yañı akimiyet Qırımnıñ Rusiye Federatsiyasına qoşuluv künü ne zaman qayd etilmek kerekligini tüşünip otura… Bu künlerniñ deşeti bir türlü edi. İçimni tırmalağan bir duyğu ile yaşay edim. Sanki tuvğan şeerim maña yabancı oldı. İnsanlar kederli, etrafta açuv ve nefret yaşara. Bir ande bütün dostlarımnı ğayıp ettim. Qırım boyunca ise yaşağan qornatamız ise aksine birleşti. Göñüllerimizge belâ keldi. Robotlar kibi yaşay, işley, haberlerde saatlernen nasıldır bir ümütni qıdıra edik.
Qorantamız Qırımda qaldı. Rusiye vesiqalarnı soñuna qadar almayıp, şahsiy aqiqatımızda yaşay edik. Ateşte qızdırılğan baqalar kibi.
Şahsiy noqtaiy nazarı olmağan, er şeyni sözü-sözüne Rusiye haberlerinden tekrarlağan insanlar arasında yaşamağa qolay degil edi. Mektep sınıfında tahta üzerinde asılğan Şevçenko sözleri aqlıma keldi: «Ögreniñiz, qardaşlarım, tüşüniñiz, oquñız». İnsanlar tüşünse ve olayatqan adiselerniñ aslını añlasa, ne qadar facia ve ölümniñ ögüni almağa mümkün olur edi...
Ümüt etem ki, bu sefer Rusiye tarafından Qırımnıñ soñki işğali olur ve Rusiye itibarı ve rusiyeli Qırımnıñ muqaddesliginde noqta qoyulır
Bir yıl içinde olğan adiseler qanunğa muvafıq olaraq körüne. Kimse sebep ve aqibet qanunlarını lâğu etmedi. Amma ümüt etem ki, bu sefer Rusiye tarafından Qırımnıñ soñki işğali olur ve Rusiye itibarı ve rusiyeli Qırımnıñ muqaddesliginde noqta qoyulır.
Direk ve tereklerde sarı-mavı bayaraqlarnı yañartıp kelgen gençlerge minnetdarım. Şeer merkezinde Vakarçuknıñ yırlarını icra etken yaşlarnı körmege ne hoş.
Qırımda qalğan ukrainlilerge ruhtan tüşmemek tileyim. E, şimdi Ukraina vaziyeti qıyın, amma er vaqıt öyle olmaz ki. Memleketniñ yıllar devamında tedaviylenmegen eski qoturları açıldı. Yaşayış bir nizamğa kelgence, çoq vaqıt keçer. Esası, barışıqnıñ tiklenmesi.
Qırımda doğğan, qırımlı
«İşğal delilleri» rubrikasında bildirilgen fikirler müelliflerniñ fikir-tüşüncelerini aydınlatıp, muarririyetniñ fikirleri ile aynı olmay bile
Körgen ve bilgen şeyleriñizni bizlernen paylaşıñız, emailge yazıñız: krym_redaktor@rferl.org


text:
Avgust 18-inde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi, Qırımlı ukrain faal Oleg Prıhodkonı öz davası boyunca keçirilgen oturıştan çıqardı.
Bunı "Qırım birdemligi" birleşmesi bildire.
Böylece, Prıhodko davasınıñ boyunca bir şaat sorğuğa çekilgende, rusiye prokurorı Aleksey Aydinov, maznunnıñ Qırım ilhaqına munasebetini soradı. Şaat Şişkin, olar bu mevzunı muzakere etmediler, dep ayttı. Amma Prıhodko, bu sualni daa bir kere bermege teklif etti ve Rusiye ve bu devletniñ prezidenti Vladimir Putin adına bir qaç sögünç söz ayttı.
Bundan soñ mahkeme onı oturıştan çıqarmağa qarar aldı.
Aprelniñ 7-sinde Oleg Prıhodkonı Rostov-na-Donu şeeriniñ SİZOsına ketirgenleri belli oldı.
Daa evel qızı bildirgeni kibi, apiske alınğan Ukraina tarafdarı faal Oleg Prıhodko işğal altındaki Qırımdan qomşu Rusiyege avuştırıldı.
Prıhodkonıñ apis müddeti sentâbrniñ 15-ne qadar uzatıldı.
Onı Aqmescit SİZOsından Rusiyeniñ Rostov-na-Donu tahqiqat izolâtorına avuştıracaqlar dep haber etildi.
Yanvarniñ 16-nda berilgen malümatqa köre, Prıhodko «patlayıcı maddelerni ve tertibatnı qanunsız aluv, berüv, satuv, saqlav ve taşuvda» qabaatlandı.
Prıhodko daa bir şeyde qabaatlandı – Lvivdeki Rusiye baş konsullığınıñ binasında patlav azırlağanında.
2019 senesi fevralniñ 8-nde Qırımdaki FSB idaresiniñ hadimleri Saq rayonınıñ Orehovo köyünde Oleg Prihodkonıñ evini tintken edi. Quvetçiler ukrain timsalleri, «Svoboda» firqasınıñ bayraqları, qırmızı-qara bayraqlar, Stepan Banderanıñ süretleri, tehnika ve ev CD-disklerini aldı. Tintüvden soñ Prihodkonı Aqmescitke alıp ketkenler, anda faaliyeti ve esas Ukraina ile bağları aqqında sorap sorğuğa çekkenler. Rusiye quvetçileri Prihodkonıñ evinde keçirilgen tintüvni izaatlamadı. 2016 senesi iyün ayında Rusiye quvetçileri faalni maşinasındaki ukrain nomeraları içün tutqan edi.


text:
Qırımda faal Remzi Bekirov yaqalandı. Onı sanki içtimaiy ağda yasaq etilgen malümatnı paylaşması ile qabaatlaylar. Bunı Qırımlı advokat Edem Semedlâyev Facebookta haber etti.
Advokatnıñ aytqanına köre, Bekirovnı Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.29 maddesi boyunca – ektremist malümatlarını azırlama ve tarqatması – qabaatlaylar.
Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
Mart 29-da Aqmescitteki Qırım Yuqarı mahkemesiniñ binası ögünde faal Belâl Adilov yaqalanğan edi. Advokat Emil Kürbedinovnıñ bildirgenine köre, Adilov Rusiye Ceza kodeksiniñ 318-inci maddesi boyunca qabaatlana – akimiyet vekiline qarşı zorbalıq ya da telüke qullanması.
Advokat Edem Semedlâyev alınacaq tedbirlerni belgileycek mahkeme oturışı cumaaqşamı künü, mart 30-da, olacağını haber etti.
Qırımnıñ Rusiye uquq qoruyıcı qurulışları faallerniñ yaqalanmasını izaatlamadı.
Qırım Rusiye kontroli altına keçken soñ yarımadada FSB jurnalist, advokat, cemaat erbabı ve qırımtatarlarnı sorğuğa çekip, evlerinde tintüvler keçire.
Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevetlengenini bildirip, basqı kösterilmesini toqtatmağa çağırdı.


text:
Bunı öz başına ilân etilgen Qırım akimiyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
İlk sefer mayıs 9 kününe planlaştırıla. Uçuşlar Boing – 737-500 uçaqları vastası ile olacaq.
Matbuat-hızmetiniñ bergen malümatına köre, mayıs 30 – sentâbr 12 kününe qadar Arhangelskten Aqmescitke seferler er afta cuma künleri olacaq.
Evelden Avropa üzerinde ava boşluğını idare etken Avropa nezareti Aqmescit ve Aqyar ava limanlarına uçuşlarnı yasaq etti. Halqara aviatsion idaresiniñ qaidelerine esaslanıp, Avropa teşkilâtı Ukraina akimiyeti tarafından çıqarılğan emirlerge riayet etkenini bildirdi.


text:
Amerika Qoşma Ştatları Rusiyeni ukrain reinelerniñ acele sürette azat etilmesine çağıra. Bunı AQŞ Devlet departamentiniñ matbuat kâtibi Jennifer Psaki salı künü, yanvar 6-da, bildirdi, – dep haber ete Radio Svoboda.
«Bizler Moskvanıñ Rusiyede ukrain reineleri, şu cümleden Ukraina halq deputatı Nadejda Savçenko ve rejissör Oleg Sentsovnı, apiste tutqanını takbih etemiz. Añlaymız ki, Savçenkonıñ açlıq sebebi apis müddeti ola, onıñ sağlığı da yerinde degil. Bizler onı ve Rusiyede apiste bulunğan diger esirlerni acele sürette azat etmege çağıramız», – dedi Psaki.
Malüm olğanı kibi, 2014 senesi dekabr 13-te Nadejda Savçenko açlıqqa başladı.
Rusiye akimiyeti Savçenkonıñ eki Rusiye jurnalisti İgor Kornelük ve Anton Voloşinniñ ölümine alâqası bar olğanını ayta. Ukrain arbiy hızmetçisi bunı red ete.
Savçenko «Batkivşçına» cedveli boyunca Ukraina Yuqarı Radasına saylandı. Dekabr 11-de Yuqarı Rada Devlet duması ve Rusiye prezidenti Vladimir Putinge Savçenkonıñ azat etilmesi muracaatı aqqında qararnı imzaladı.
Ukrain rejissöri Oleg Sentsov işğal etilgen Qırımda FSB tarafından yaqalanıp, Moskvağa yollanılğan edi. Onı teraktlar azırlanmasında qabaatlaylar. Rusiye Sentsovnıñ Ukraina vatandaşlığını tanımay.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün, «Fikir» rubrikası
Qırımnıñ Rusiye «akimiyeti» Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etecek ola. Sebebi esas Ukrainada bulunğan temsil organınıñ reberleri yapqan çıqış ve areketleri oldı. İşğalci memuriyet olarnı «ekstremizm» ve Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligi bozmaq ıntıluvı olaraq tanıy. Qırımtatarlar eki ateş arasında qaldı: bir taraftan, Ukrainağa qoltutqanlarından taqip etile, ekinci taraftan da – «çetel agentleri» olaraq tanıla.
Qırımtatarlarnıñ temsil organı bildire ki, işğalcilerniñ bu adımları etnik ayırım ve qırımtatarlarğa qarşı er angi taqip areketlerini qanunlaştıracaq. Olarnı «ekstremist teşkilâtı» ile alâqalarında şeklep, basqığa oğrata bileler. Kreml gaulâyterleri Meclisni daa evel ne içün yasaq etmedi? Birden añlaşıla edi, qırımtatarlarnıñ ekseriyeti «yeşil adamçıqlarnıñ» kelmesine menfiy yanaştı, tamır halqnıñ temsil organı ise semetdeşleriniñ fikirlerine esaslana.
Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ tamır halqlarnıñ aq-uquqlarına dair nizamnamesi olarnıñ şahsiy siyasiy institutları ve sistemlarını saqlap qalmaq ve pekitmek aqqı bar olğanını köstere
Kreml halqara uquqnı boza dep aytmaq külkünçli bir şey. Kene de hatırlatmamız kerek ki, Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ tamır halqlarnıñ aq-uquqlarına dair nizamnamesi olarnıñ şahsiy siyasiy institutları ve sistemlarını saqlap qalmaq ve pekitmek aqqı bar olğanını köstere. Qırımtatarlar temsil qurulışlarını meydanğa ketirip, olarnıñ azalarını saylay bileler. İşbu vesiqa olarnıñ aq-uquqlarınen bağlı meselelerniñ al etilmesinde iştirak etmege imkân bere. Bunı olar saylanğan temsilciler üzerinden yapa bileler. Tamır halq Qırımtatar Milliy Qurultayını, o ise vekâletli temsil organı – Meclisni sayladı. «Rus Qırımına» alışqanlar yarımadada olar yabancı, davet etilmegen musafirler, taqdir yeli ketirgen insanlar olğanına açuvlana ediler.
2014 senesi baarinden 2015 senesi yazına qadar Kremlde «tesir saalarınıñ» bölünmesini belgilegen «büyük bir añlaşma» olacağına ümüt ete ediler: Ğarp hırsızlanğan yarımadanı yavaş-yavaş Rusiyeniñ bir qısmı olaraq tanıy, Ukrainanı ise – prezident Vladimir Putinniñ «ayrı menfaatlar» toprağı olaraq. Buña cevap olaraq Kreml diktator Başar Asad ve İGİL terroristleri ile bağlı Yaqın Şarqtaki vaziyetni al etmege yardım ete. Bunıñ kibi şeyler sağlam fikirge zıt kele, amma Kremlniñ «strategiyaları» ve kerçek – bir-birinden uzaq olğan şeylerdir. Böyle bir stsenariyge ümüt olğanı qadar Moskva belli bir siyasiy nezaketke uymağa tırışa edi.
İşğalci memuriyet qırımtatarlarğa basqı yapa edi, amma yavaş-yavaş. Tamır halqnıñ fikirleri büyük bir emiyet taşıy. Uydurılğan bir «Qırım halqınıñ» degil, qırımtatarlar, qaray ve qırımçaqlarnıñ kelecegini belgilemek aqqı bar.
Kyivniñ toprağını imaye etmek azırlığı, Washington ve Avropa siyasetçileri ekseriyetiniñ printsipial baqışları Putinge başqa çare qaldırmadı
Kyivniñ toprağını imaye etmek azırlığı, Washington ve Avropa siyasetçileri ekseriyetiniñ printsipial baqışları Putinge başqa çare qaldırmadı. Keçken sene küzde Türkiye ile munasebetler kerginleşti – memleket Rusiyeniñ Qırım işğali devamında faal sürette tarafsızlıq köstergen edi. İçtimaiy ağlardaki tefsirlerge baqacaq olsaq, soñki üç-dört ay devamında qırımtatarlarnı «Erdoğannıñ agentleri», Ankarağa hızmet etken «beşinci kolonna» olaraq köstermege tırışalar.
Qırımnıñ «baş nazir muavini» Ruslan Balbek Meclisniñ «Rusiyege qarşı aktsiyaları» türkler tarafından maliye etile, dep ayttı, bunıñ kibi laflar Rusiye prezidentiniñ memuriyeti emir etkenini ifadeley. Merkezleştirilgen haber siyaseti tamır halqnı aqaretlemege tırışa. Pütin «Novorossiya» leyhasını kerçekleştiremedi. Rusiye teşviqatı Kyiv ve Donbasstan uzaqlaşıp, Türkiye ve Suriyeni qabaatlaycaq ola. Artıq aynı o yerde Putin «NATO legionı» ile sert bir şekilde küreşe. Kreml hızmetçileriniñ fikirleri alçaqlığı ve qorqusı ile şaşırta: qırımtatarlarnı «türk agentleri» olaraq ilân etmek, olarnı tüşürilgen Su-24 uçağından sebep sıqıştıralar.
Diqqatlı oquyıcı mında bir mantıq olmağanını ayta bile. Kerçekten, dementsiya – «Qırımbizimlerniñ» tabiiy alı. «Haçqa kerilgen oğlançıq» haberine inanğanlar «Erdoğan agentlerine» de qolay-qolay inana bile.
Qırım «akimiyeti» ve arqasında olğan Kreml işğalcileri narazılıq bildirgenlerni kerek olğan şekilde qullanmaq isteyler
Soñra, «milliy mesele» – iqtisadiy qıyınlıqlarnıñ daimiy yoldaşı. Aman-aman aksioma. Soñki qartop çuvalını aşap bitirgende ve soñki içki şişesini açqanda etnikara meseleler peyda ola. Qırım «akimiyeti» ve arqasında olğan Kreml işğalcileri narazılıq bildirgenlerni kerek olğan şekilde qullanmaq isteyler. Eñ «yahşısı» – «akimiyet» ve şahsen Putinniñ ğalebesi («energetik köpür açılışını» hatırlaysıñızmı?), bütün menfiy şeyler ise – «banderciler», devlet departamenti, Erdoğan adamları ve digerlerniñ şidir. İşğal etilgen yarımadada problemler çoqlaşa, qabaatlı olacaq insanlarnı basa-bas qıdıralar. Qırımtatarla eñ çoq zarar köre. Olarğa «satqın» ve «terrorist» aytıp, cinaiy iş aça ve faallerni taqip eteler.
1944 senei Stalin sürgünliginiñ daa bir yıllığı arfesinde er bir haber aralığından bolşevikler qırımtatarlarnı Ekinci cian cenki vaqtında natsistler tarafına keçkeninden quvdı kibi laflar çıqa. Eki yıldan berli yerli şovinistlerge qırımtatarlarğa «rus Qırımında» yer yoq dep añlatmağa tırışalar. Meclis yasağı, maalesef, – qırımtatarlarnı tuvğan topraqtan quvmaq içün daa bir adım.
Sergey Stelmah, siyasiy közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarını bildirip, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
"Tavrida" trassasında qadın ve üç yaş balası yol qazada yaralandı. Bu aqta Qırım Fevqulade vaziyetler nazirligi bildirmekte.
Müessisege köre, qazağa "Mazda 3" yengil maşnası ve "Mersedes" ile "MAN" yük maşnaları oğradı.
"Yol qazası neticesinde aydavcı, Sverdlov vilâyetiniñ sakini ve onıñ üç yaş balası yaralandı. Qaza yerinde FVN-niñ hadimleri, yanğın havfsızlığınen bağlı kerekli tedbirlerni de becerdi", - dep bildire müessise başı Sergey Şahov.
Mayıs ayında “Tavrida” trassasında yük maşnası yengil maşnanen çatışı, neticede üç adam elâk oldı.
2018 senesi dekabr ayında Qırım qurtarıcıları Qırımda büyük yol qazalarınıñ sayısı arttı, dep bildirdi. Qırımda 2019 senesiniñ ilk üç ayı içinde keçken seneniñ aynı müddeti içinde mesüliyetke çekilgen aydavcılarnıñ sayısı bir buçuq qat ziyade oldı.


text:
Advokat Nikolay Polozov, mart 29 künü Qırımda keçirilecek eki makeme oturışı aqqında bildirdi. Olar, «fevral 26» işi ile bağlıdır.
Bundan evel, advokat, Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım makemesiniñ qararına qarşı appelâtsiya berdi.
«Añlaşılğanına köre, Qırım Yuqarı makemesi Genri Fordnıñ tehnologiyasınen tanış oldı. İtiraz arizam 29.03 saat 12:00 baqılacağı aqqında vesiqa aldım. Böyleliknen, oturışlar saat 10:00 ve 12:00 keçirilecek. Makeme konveyeri», - dep yazdı o, Feysbuk saifesinde.
Bundan evel, Polozov, yazılğan itiraz arizası boyunca makeme oturışı salı künü keçirilecegi aqqında bildirgen edi. Belli ki, itiraz, makemeci Galina Redko, Ahtem Çiygozğa, Ali Asanovğa ve Mustafa Degermencige qarşı öz istegi ile ve qanunsız şekilde apiste bulunma vaqtını uzatqanınen bağlı.
Keçenlerde, Rusiye advokatı Nikolay Polozov Rusiye Baş prokuraturasına Çiygoznıñ Aqmescit SİZOsında qanunsız tutılması boyunca muracaat yazdı. Delil olaraq, yanvar 25 künü Qırım Yuqarı Makemesinen çıqarılğan qararğa köre, Ahtem Çiygoz ve «fevral 26» işiniñ başqa faaleriniñ apiste tutılması müddeti mart 9 künü 00:00 saatte bitkenini ketirdi.
Öz arizasında advokat, Çiygoznıñ apis etüv vaqıtını üç künge uzatqan Kreml nezareti astında bulunğan Qırım Yuqarı Makeme makemecisi Galina Redkonı mesülietke çekmege talap etti.
Mart 24 künü Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım Yuqarı Makemesi, Qırım prokuraturasınıñ appelâtsiyasını qabul etmedi. Belli ki, prokuratura, mabüslerge qabaatlayıcı ükümni çıqarmaq içün, cinaiy işni makemege qaytarmağa talap etti. Bunıñnen bir sırada, Qırımdaki makeme «fevral 26» işiniñ mabüslerini aprel 24 kününe qadar apiste qaldırdı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ, yarımadada Rusiye uquq qoruyıcıları Ukraina topraq bütünligine qoltutqan ve Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksyonov yolbaşçılığında «Rus birligi» firqasınıñ faallerine qarşı çıqqan qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar.
Vaqialar 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken edi. Rusiye taqiqatınıñ malümatına köre, yüz bergen çatışmada eki insan elâk oldı, 79 kişi zarar kördi.
Fevral 15-te Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi bu işni tekrar taqiq etilmesine yollamağa qarar aldı.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Pasha bayramınen bağlı tedbirler keçirileceginden sebep, Aqmescitniñ merkeziy soqaqları aprelniñ 27-sinden 28-ine gece naqliyat içün qapatılacaq. Böyle qararnı Aqmescitniñ rusiyeli memuriyetiniñ başı Natalya Malenko imzaladı, dep bildire matbuat hızmeti.
“Saat 20:30-dan başlap saat 6-ğace böyle soqaqlarda yol areketini toqtatmaq: Gogolâ, Geroyev Acımuşkaya, Bolşevistskaya, Petropavlovskaya, Serova”, - denile beyanatta.
Bundan ğayrı vesiqağa köre, aytılğan soqaqlarda pasha gecesi maşna park etilmesi yasaqlanğan, anda polis devamlı devriya yapacaq.
Pravoslav hristianlar bazar künü, aprelniñ 28-inde Pashanı - İsa mesihniñ tirilüvi bayramını - qutlaycaq.


text:
Hawa rayı
Hawa rayı aspanda ne bolıp atırg'anlıg'ı haqqında aytadı. Hawa rayı degende samal, shaqmaq, dawıl, du'beley, jawın, burshaq ha'm qar tu'siniledi. Ku'nnin' energiyası hawa rayına ta'sir ko'rsetedi. Klimat jıldın' ha'r qıylı waqıtlarında belgili bir territoriyada qanday hawa rayı ku'tiletug'ının ko'rsetedi. Ha'r qıylı ma'wsimlerde ha'r qıylı azıq-awqattan paydalanıladı.
Du'nya boylap hawa-rayı stantsiyalarında hawa-rayı tu'rleri o'lshenedi. O'lshew usılları bular samal tezligi, samal bag'darı, temperatura, hawa basımı ha'm ıg'allıq. Keleshekte hawa rayı qanday bolıwın anıqlaw ushın adamlar usı o'lshemlerden paydalanadı. Bul adamlar meteorologlar dep ataladı. Jaman hawa-rayı o'mirdin' ha'm xojalıqtın' buzılıwına sebep bolıwı mu'mkin. Ol ku'ndelikli turmısqa da jaman ta'sir ko'rsetiwi mu'mkin. Jaman hawa rayına mısallar:


text:
Vilnüste Litva prezidenti Dalâ Gribauskayte Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovnı Litvağa qarşı yararlıqları içün Ordenniñ Rıtsarlar haçı ile mükâfatladı.
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ bildirgenine köre, tantanalı tedbir iyül 6-da prezident sarayında keçti. Umerovdan ğayrı ordenler ile daa 56 kişi – Litvanıñ medeniyet erbapları, ekimleri, arbiyleri ve siyasetçileri mükâfatlandı.
İlmi Umerov, 28 yıl evelki vaqialar içün mükâfatlandı. 1990 senesi aprel 18-den iyül 2-ge qadar SSCB, müstaqillikke endi irişe bilgen Litvağa qarşı iqtisadiy blokada yaptı. O zaman İlmi Umerov bir gruppa qırımtatarlar ile blokadanı yırtıp keçti ve qırımtatar halqı adından küçük bir hümanitar yardım – ğıdalav maddeleri, urba ve yaqarlıq ketirdi. Bu hümanitar yükniñ toplanmasında bir çoq qırımtatar qorantası iştirak etti – aş ve urbanı çuvallarğa yerleştirip, yanlarına qol tutuv sözleri ile mektüpler qoya ediler.
Litva ükümeti bu yardımğa cevaben qırımtatarlarğa bir qaç alitus evini bağışlamağa qarar berdi. Olar ketirilip, Bağçasarayda qoyuldı ve ale daa anda turalar.
Umerov, o adiselerni hatırlap, Litvanıñ şimdi de «Ukraina ve qırımtatarlarğa sert şekilde qol tutqan büyük bir dost olğanını» qayd etti.
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ bildirgenine köre, Litvada Litva tatarları ve Meclisniñ temsilcisi olğan professor Adas Yakubauskas Qırım ile Litvanıñ eski bağlarını hatırlattı – Qırım Hanlığınıñ qurucısı olğan Hacı Geray Vilnüsniñ civarındaki Trakay şeerinde doğdı ve balalığını keçirdi.
Ukrainanıñ Litvadaki elçisi Vladimir Yatsenkovskiy, bu mükâfatnıñ ğayet simvolik olğanını qayd etti, çünki «Ukrainanıñ azatlığı ve menligi oğrunda küreşken bir küreşçi mükâfatnı diger bir küreşçi ve halqara arenada Ukrainanıñ baş ortaqlarından biriniñ qolundan aldı».
Mükâfatlav merasimi Litvanıñ büyük bir bayramı – Litvanıñ birleşmesinde ve, ondan ğayrı, ğarp dünyasına integratsiyasında büyük rol oynağan knâz Mindovgnıñ 1252 senesinde keçken tac kiyüv merasiminiñ kününe doğru ketirilgen Devletçilik künü çerçivesinde olıp keçti.
Mükâfatlavdan soñ Litvanıñ milliy bayrağı ve gerbi köterildi, tarihiy toptan atış yapıldı. Atqan beş askerden ekisi, rekonstruktsiya etilgen Yuzaf Belâk adına Qırımtatar ulan polkunı (18-nci asır) temsil ete ediler.


text:
Rusiyädä balıqçılar faciğase
Barenś diñgezendä balıqçı korabı battı
Arktika okeanınıñ Norvegiyä häm Rusiyä arasındağı Barenś diñgezendä balıqçı korabı battı. Rusiyä ğadättän tış xällär ministrlığınnan belderülärençä, Onega dip atalğan köymä bozlarğa kilep bärelä häm diñgez töbenä kitä. Andağı 19 keşelek êkipajdan 2se genä isän qala. Qotqaruçılar diñgezdän 17 keşeneñ cansız gäwdäsen alıp çığa.
Belderüdä äytelgänçä, köymädäge barlıq balıqçılar Rusiyä watandaşı.
Bäyläneşle xäbärlär
Mäskäwdä yallar kötelä
Koronavirus arqasında 28nçe oktäbr’ – 7nçe noyabr’ könnärendä yal iğlan itelde
Hindıstan häm Nepaldağı tabiği afätlärdä 161 keşe ğomeren yuğaltqan
İke ildä dä köçle yawım - töşemnär su basu häm cir şuışular barlıqqa kitergän


text:
Ukraina tarafı martnıñ 27-nde Üç taraflı bağ gruppasınıñ toplaşuvında Ukrainada mahküm etilgen Rusiye vatandaşlarınıñ Kremlniñ ukrainalı reinelerine deñiştirilüv kününi belgilemege talap etecek, dep bildire Yuqarı Radanıñ spiker muavini, Ukrainanıñ Üç taraflı bağ gruppasınıñ gumanitar alt gruppasındaki vekili İrına Geraşçenko.
«Martta azat etmege teklif etemiz. Soñki 16 ay içinde Rusiyege on altıncı kere muracaat etip, bizimkilerni qaytarıp, olarnıñkilerini almasını talap ettik», – dep bildirdi Geraşçenko.
Onıñ aytqanına köre, deñiştirilecekler cedvelinde Kyiv teslim etmege azır olğan 25 rusiyeli bar.
«Putinge resmiy şekilde muracaat etip, olarnı «vatanğa» almağa rica etkenler. Vışinskiyniñ soyadını Minskte ne rusiyeliler, ne de olarnıñ Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ işğal altındaki rayonlarnıñ qoqlaları aytqan edi», – dedi Geraşçenko.
Devlet hainliginden şübheli sayılğan «RİA Novosti-Ukraina» reberi Kirill Vışinskiyniñ bildirgenine köre, onı ukrainalı siyasiy mabüslerge deñiştirüv meraqlandırmay. Bugün Vışinskiyniñ davası boyunca mahkemege Kyivge Rusiyeniñ insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkova keldi.
Ukraina Tış işler nazirliginiñ malümatına köre, Rusiye 70 ukrainalını qanunsız şekilde tuta. Olarnıñ arasına 2018 senesi noyabrniñ soñunda Qırım yalısında Rusiye tarafından zapt etilgen 24 ukrainalı arbiy kirmey.


text:
Bu aqta mayıs 27 künü Brüsselde olıp keçken sammit neticesinde qabul etilgen Avropa birligi memleketleriniñ ükümet ve devlet başlarınıñ beyanatında bildirile, dep haber ete Radio Svoboda.
«Rusiye Federatsiyası ilk evelâ Ukrainağa silânıñ ketirilüvini ve separatistlerniñ sıñırdan keçüvini toqtatmalı. Bu sebepten biz Rusiye Federatsiyasını açıq-aydın muzakerege başlamağa çağıramız», – denile beyanatta.
Mayıs 27 künü Brüsselde Avropa birliginiñ ükümet ve devlet başlarınıñ körüşüvi olıp keçti. Mında Avropa parlamentine saylavlarnıñ neticelerini ve prezident saylavlarından soñ Ukraina ile işbiriligini muzakere ettiler.
Körüşüv neticesinde, Aropa komissiyasınıñ prezidenti Jose Manuel Barroso Avropa birligi Ukrainağa ve yañı saylanğan yolbaşçılığına qol tutmağa azır olğanını qayd etti.


text:
Azat etilgen ukrainalı rejissör ve qırımlı yazıcı Oleg Sentsovnıñ fikirince, qırımtatar muhtariyeti meselesi «pek qıyın» ola, amma o, emin ki, yarımadada bütün milletlerniñ aynı aqları olmalı. Bu aqta o, Qırım.Aqiqat intervyüsında ayttı.
«Bu pek qıyın mesele: em til, em milliy. Şimdi bunı izaatlap olamayım, çünki onı temelden ögrenmedim, aşıqıp netice çıqarmağa, bir şey aytmağa istemeyim. Tam olaraq ne teklif eteler? Nasıl maddeler ve ilâhre? Qırım – çoq milletli yarımada. Tamır qırımtatarlardan ğayrı, rus, ukrain, bulğar, yunan, ermeniler çoq. Adı o qadar müim degil. Bu insanlarnıñ aqları müim. Er kesniñ aqqı aynı olmalı», – dedi Sentsov.
Qırımtatar Milliy Meclisi IX çağırılış Yuqarı Rada deputatlarını Ukraina Anayasasınıñ «Qırım Muhtar Cumhuriyeti» X maddesine deñişmeler kirsetmesine çağırdı.
Daa evel haber etilgeni kibi, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ avgustnıñ 9-nda qırımtatar halqınıñ vekillerinen kerçekleştirgen körüşüvinde qırımtatar muhtariyeti meselesi muzakere etildi. Bu aqta qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
2014 senesi martnıñ 20-nde Ukraina Yuqarı Radası qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı dep tanıdı. Bu qararğa 283 halq deputat rey berdi. Ukraina qırımtatar halqınen diger milliy azlıqlarnıñ Ukrainanıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din kimliginiñ saqlap qalması ve inkişafını kefil olmaqta.
2018 senesi dekabr ayında prezident Petro Poroşenko Ukraina devleti terkibinde qırımtatar milliy-territorial muhtariyetiniñ qurulmasınen bağlı Anayasa deñişmeleri qanunını Yuqarı Radağa kirsetmege azır olğanını bildirgen edi. Aynı vaqıtta, prezidentniñ aytqanına köre, o vaqıt parlamentte bu qararnı qabul etmek içün 300 rey olıp olmağanına dair malümatı yoq edi.
Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar qırımtatar muhtariyetiniñ «separatizmge iç bir alâqası yoq» dep añlatqan edi. Onıñ qurulması ise Ukrainanıñ 2014 senesi qoşulğan BM tamır halqlarnıñ aqlarına dair beyannamesinde qayd etilgen tamır halqnıñ aqqı ola.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.


text:
Avropa komissiyası Avropa şurasınıñ avalesine köre Ukrainadaki vaziyetten sebep Rusiyege qarşı sıñır tedbirleri boyunca yañı tekliflerni azırlay. Bunı Avropa komissiyasınıñ resmiy vekili Pia Hansen bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Avropa Şurasınıñ nevbetten tış körüşüvinde qabul etilgen bir aftalıq müddet içinde bu teklifler azır olacaq, bizler olarnıñ üzerinde çalışamız», – dep qayd etti Hansen.
Ukraina ve Ğarpnıñ bir sıra memleketleri Rusiyeni Ukrainağa qarşı istilâda qabaatlaylar. Kreml bu malümatnı tasdıqlamay, lâkin NATO Donbassta Rusiye arbiylerniñ bulunmasını bildirgen edi.


text:
Akimiyet Qırım plâjlarına kiriş kâğıtları olğan adamlarnı kirsetecek ola. Bazı plâjlarda kiriş sıñırlı olacaq, yerli sakinler içün «qırımlı kartını» yapmağa vade eteler. Bunı cuma künü, mart 6-da, kurort ve turizm naziri Yelena Yürçenko bildirdi, – dep haber ete «Novosti Krıma».
Onıñ aytqanına köre, yañılıqnı bu sene yazda işletmege planlaştıralar. Nazirniñ bildirgenine köre, «Qırım plâjlarınıñ mesüliyetsiz saipleri quvulacaq».
«Bizler plâj meselesiniñ bütün inceliklerini añlaymız: qayda, kimniñ, nasıl bir plâj, icarege berilemi ya da bir de bir obyektke kire. Plâj saipleri semereli çalışsa, bizler añlaşmanı uzatacaqmız. Mesüliyetsiz saipler ile añlaşmalar tizilmeycek», – dep qayd etti Yürçenko.
Yelena Yürçenkonıñ qayd etkenine köre, 2015 senesinden itibaren yarımadanınıñ bütün plâjlarını sıñırlı kiriş ve sıñırsız kiriş kategoriyalarına bölecekler. «4» ve «5» yıldızlı plâjlarnıñ kirişi sıñırlanacaq, – dedi o.
Malüm ki, Qırımda özen, deñiz ve göllerniñ kenarlarında maşinanı park etken ve maşinanen ketkenlerni cezalamağa başladılar.


text:
Bunı o, matbuat konferentsiyasında bildirdi.
LIGABiznesInform malümatına köre, Poroşenko şunı qayd etti ki, bu munasebetlerni pekitmege keder etken «belli bir sebepler» bar.
O, emin ki, Kreml ile Amerika Qoşma Ştatları ve Avropa Birliginiñ iştiraki ile «Jeneva formatında» añlaşmaq kerek.
O, şunı qayd etti ki, Ukraina iç bir vaqıt sahte Qırım referendumını tanımaycaq, em de Ukraina Avropa integratsiyası yönelişinde çalışacağından Rusiyeniñ haberi olmaq kerek.
Hatırlatamız, bütün ekzit-pollarnıñ neticelerine köre, Poroşenko reylerniñ 55% qazanıp, saylavlarda ğalip çıqa. Merkeziy saylav komissiyasınıñ resmiy malümatları daa yoq.


text:
Keriç parom keçitinde yük maşinalarınıñ sayısı 1270-ten ziyade oldı. Bunı cuma künü, mart 6-da, «Yekâne naqliyat müdirliginiñ» matbuat hızmeti bildire.
Berilgen malümatqa köre, Krasnodar ülkesi tarafından 1024 yük maşinası sırasını bekley. Olardan 280 yük maşinası Novorossiysk limanı – Keriç deñiz ticaret limanı yolunda, 744 yük maşinası Kavkaz limanı – Qırım limanı nevbetinde tura.
Qırım tarafından 254 yük maşinası qayd etildi. Keriç deñiz ticaret limanı – Novorossiysk limanı yolunda 6 yük maşinası, Qırım limanı – Kavkaz limanı yolunda 248 yük maşinası nevbetini bekley.
«Yekâne naqliyat müdirliginiñ» monitoring hızmetiniñ malümatına köre, Keriç keçiti cedvelge köre çalışa. Keçitte cuma künü, mart 6-da, «İonas» ve «Olimpiada» paromları çalışmaqta. Yengil maşinalarnıñ nevbeti yoq. Ava yahşı, yel süratı saniyede 7 metrni teşkil ete.
Meteo hızmeti bildire ki, mart 7-den mart 9-ğa qadar Keriç boğazında ava bozula bile. Mart 7-de yel süratı saniyede 20 metrge qadar artsa, furtuna havfı ilân etilmesi mümkün. Böylece keçitniñ işi toqtatıla bile.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev noyabr 13-de 73 yaşını toldurdı. Doğğan kününi Mustafa ağa New Yorkta qayd etecek, o, noyabr 15-de Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Baş assambleyasında Qırım rezolütsiyasınıñ qabul etilmesi içün ukrain eyyetiniñ erkânına kire, dep bildirdi Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Facebook saifesinde.
«Bugün ulu adamnıñ doğğan künü. Oña «Qırımoğlu» deyler. Büyük qızım onıñ dünyanıñ eñ küçlü insanı olğanını bilip, Rusiyede Pütinniñ rejimini yeñip olacağından emin. Bir vaqıtları qartbabam aynısını maña da aytqan edi. O vaqıt Pütin yerinde sovetler bar edi», – dep yazdı Ceppar.
Onıñ aytqanına köre, qırımtatarlar içün Mustafa Cemilev Qırım oğrunda küreşniñ timsali ola.
«Ekinci kere bu aqqı içün küreşe. Arzusı – Qırımğa qaytmaq degil, Qırımnı qaytarmaqtır. Bir şeyge baqmadan, er daim İnsan olıp qala – adiy, açıq ves amimiy. Hayırlı Yaşlar!», – dep yazdı Ceppar Facebookta.
Mustafa Cemilev qırımtatar halqı oğrunda küreşi sayesinde halqınıñ sayğısını ve milliy lider statusını qazanğandır. 1966-1983 seneleri altı kere apiske alınğan edi. Yedi kere mahküm etilgen, «sovetler qurumını aqaretlegen fikirleri içün» 15 yıl apiste yatqan. 1975-1976 seneleri Omsk apishanesinde 303 kün açlıq tutı. 1986 senesi azatlıqqa çıqtı.
1991 senesinden 2013 senesine qadar Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi edi. Mustafa ağa – III-VII çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatıdır. Ukraina parlamentinde firqasız qala edi.
2014 senesi avgust 20-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ №657/2014 buyruğı esasında Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi vazifesine tayin etilgen.
Mustafa Cemilev Selcuk universitetiniñ (Türkiye) fahriy doktorı, Orlık adına «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» halqara mukâfatnıñ laureatı ola. Nansen (BMT) medali ve V ve IV dereceli Yaroslav Mudrıy ordeninen taqdirlengen.
2016 senesi Cemilev Saharov mukâfatına namzet kösterildi, faqat onı «İslâm devleti» gruppirovkasında qullıq çekken qadınlar ve yezidilerniñ aq-uquqları oğrunda küreşken Nadia Murad ve Lamiya Ayya Başar qazandılar.


text:
Qırımda 2014 senesi vaqialarından soñ ğayıp olğanlarnıñ tam miqdarını belgilemege imkân yoq, dedi İnsan aqları boyunca Qırım alan eyyetiniñ temsilcisi Olga Skripnik.
«Eminim, insanlarnıñ cedveli, elbette ki, daa da büyük. Bugünde ğayıp olğan insanlar aqqında malümatnı elde etmege olduqça qıyın. Bundan da ğayrı, insanlarnıñ ayırım apparatı sebebinden ğayıp oluvlar aqqında haber etmege çaresi yoq. Qırımda olğan şimdiki taqiqat insanlarnıñ ğayıp oluvı ile bağlı vaqialarnı Qırım territoriyasını göñülli sürette terk etilmesi kibi ögrene», – dedi o Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde.
Skripnik hatırlatqanı kibi, yarımadada tam işni becerip olamağan İnsan aqları boyunca Qırım alan eyyeti öz faaliyetiniñ şekilini deñiştirdi.
Uquq qoruyıcı şunı da hatırlattı ki, Qırım Rusiye uquq qoruyıcı organları taqiqatqa sıqı sürette keder ete.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Canada ukrainalılar Kongressiniñ prezidenti Pavlo Grod halqara cemaatçılıq qırımtatarlarnıñ aq-uquqına yeteri qadar faal qorçalamay dep saya.
Bu aqta o «Ukrinform»ğa bergen izaatında söz yürsetti.
«Bizler 74 yıl evelsi qırımtatar halqınıñ soyqırımı yapılğanını hatırlamaymız, ancaq, afsus ki, bu soyqırım bugün de devam etmekte. Faqat dünya bu aqta unuttı ya da susmaqnı uyğun köre», – dedi Grod.
Onıñ sözlerine köre, Canadanıñ ukrain ve qırımtatar cemiyetleri, Qırım ve qırımtatarları içün yapılğan küreş aynı zamanda Ukrainanıñ da mustaqilligi oğrunda yapılğan küreş olğanından emin.
Bunen beraber Grod Canadadaki ukrain ve qırımtatar cemiyetleri arasındaki işbirlikten memnün olğanını bildirdi.
«Bizler qırımtatar cemiyetinen işbirlik yapip olğanımızğa pek quvanam», – dep yekünlerdi o.
Canada TİNniñ reberi Chrystia Freelandnıñ qırımtatar halqı sürgüniniñ qurbanlarını añma yıllığı munasebetinen yapqan beyanatında, Canada ükümeti Rusiye işğali altında bulunğan Qırım yarımadasında insan aqları fenalaşqanından raatsızlıq duyğanı ve yarımadada yaşağan qırımtatarlarğa er taraflama qol tutmaq niyetinde olğanını qayd etile.
Mayısnıñ 17-nde aqşam Aqmescit rayonınıñ qırımtatarlar kütleviy yaşağan Aq-Meçit Camide qırımtatar halqınıñ sürgün qurbanlarını añma Kününe bağışlanğan – «Qalbiñde ateş yaq» - aktsiyası ötkergen qırımlılar tutulıp alınğan edi. Tutulğan ve arasında çağına yetmegen balalar olğan yigirmige yaqın insan beş dane politsiya maşnasınen Aqmescit rayon politsiya idarelerine dağıtıldı.
Daa soñra tutulğan şahıslarnıñ bazılarından izaatnameler, parmaq izleri ve DNK nümüneleri alınğan soñ qoyıp yiberildi.
Qırımdan qırımtatar halqı sürgüniñ qurbanlarını añma künü er yıl mayısnıñ 18-nde qayd etile. O künü yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnıñ ilk eşelonı yollana. Epsi olıp 180 biñden ziyade insan sürgün etilgen.


text:
Fevralniñ 6-sında yañı 2019-nCoV koronavirusı neticesinde 565 adam öldi. Hastalanğanlarnıñ sayısı ise umumen 30 bin oldı. Bunı Azatlıq Radiosı haber ete.
Bugünge 1200 adam yahşı oldı. Amma hastalıqtan aşılavnı daa işlep çıqarmadılar.
Bugün Qıtayda "Remdesivir" antivirus ilâcınıñ klinika sınavları başlaycaq. South Morning China Post yaza ki, ilâcnıñ istisalcısı - Wuhandaki virusologiya institutınıñ - müellif aqları ile problemaları çıqa bile. 2016 yılda "Remdesivir"ni Gilead Sciences Amerika şirketi işlep çıqardı. Amma şimdilik ilâc dünyanıñ iç bir yerinde tasdıqlanmadı.
Yanvarniñ 30-ında Bütündünya sağlıq teşkilâtı Qıtay koronavirusını global bir fevqulâde vaziyet dep ilân etti.
Qıtay alimleri 2019 senesi dekabrniñ 31-nde adiy olmağan pnevmoniya aqqında ilk sefer bildirdi. Olar yañı koronavirusnı ayırıp, tolu genomını derc etti.
Ekimlerniñ bildirgenine köre, yañı koronavirus ağır pnevmoniyanıñ sebebi ola bile. Ayrı bir tedaviylevi yoq, tek alâmetleri yımşatıla bile. Ağır hastalıq immuniteti zayıf olğan insanlarda ve esli-başlılarda ola.
Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirusnı dünya seviyesinde fevqulâde vaziyet dep adlandırdı.


text:
Ukraina tarafı, «er kesni er keske» formatında olacaq deñişimniñ birinci etapı çerçivesinde işğal etilgen Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde bulunğan 77 ukrainalınıñ qaytmasını bekley. Bu aqta Üç taraflı bağ gruppasınıñ gumanitar alt gruppasındaki Ukraina vekili Valeriya Lutkovskaya haber etti, dep bildire Azatlıq Radiosı UNIAN agentligine esaslanıp.
«77 insan – bugünki künde qaytarmamız mümkün olğan insanlarnıñ sayısı. Bu Donetsk (53 kişi) ve Lugansk tarafından (24 kişi) tasdıqlanğan şahıslardır», – dedi Lutkovskaya.
Onıñ aytqanına köre, deñişim cedvellerini keliştirüv esnası devam ete.
«Birinci adım (deñişimniñ – QA) – tasdıqlanğanlarnı almaşuv, ekinci adım ise – qıdırılğanlarnı deñişim, çünki anda olğan insanlarnı bilemiz, apiste olğanlarını tasdıqlağan vesiqalarımız bar, amma muzakerelerde olarnı daa tasdıqlamadılar», – dedi Lutkovskaya.
Deñişim meselesi dekabrniñ 18-nde keçirilecek, o künü Minskte Üç taraflı bağ gruppasınıñ nevbetteki toplaşuvı olmaq kerek.
Parijde dekabrniñ 9-nda aqşam Ukraina, Rusiye, Frenkistan ve Almaniya liderleriniñ körüşüvi olıp keçti. Ukraina prezidenti Frenkistan prezidenti Emmanuel Macron, Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile eki taraflı körüşüvler keçirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ bildirgenine köre, «Normandiya formatındaki» muzakerelerde Ukraina ve Rusiyede tutulğan şahıslarnı «er kesni er keske» şeklinde deñişim aqqında añlaştılar. Onıñ aytqanına köre, bu esnaf bir kaç etaptan ibaret olacaq.
Sentâbrniñ 7-nde deñişim çerçivesinde rusiyeliler tutqan 35 ukrainalı Ukrainağa qayttı, Rusiyege Ukrainada çeşit cinayetlerde, şu cümleden Vatanğa hainlik yapqanında qabaatlanğan 35 Rusiye ve Ukraina vatandaşı teslim etildi. Oleg Sentsov, Oleksandr Kolçenko, Volodımır Baluh, Edem Bekirov, Yevğen Panov, Pavlo Ğrıb, Stanislav Klıh, Mıkola Karpük, Roman Suşçenko, Artur Panov, Oleksiy Sizonovıç ve 2018 senesi noyabrde zapr etilgen 24 deñizci azat etildi.
Kyivdeki Rusiye elçihanesi Ukraina tarafından azat etilgenlerniñ fotoresimini derc etti, amma anda aytılğan 35 insandan tek 24-ü bar. Rusiyege teslim etilgenlerniñ resmiy cedveli alâ daa yoq. Rusiyege MH17 uçaq seferiniñ davasında şübheli Vladimir Tsemah ve «RİA Novosti Ukraina» baş muarriri Kirill Vışinskiy teslim etilgeni belli.


text:
Bügin, 7 qırküyekte Şımkent jäne Aqtöbe qalasında vakcina saluğa qarsı azamattardıñ narazılıq şarası ötti. Bwl turalı Azattıq radiosı habarladı.
Basılım mälimetinşe, Şımkent qalası äkimdiginiñ aldına 20-dan asa äyel jinalıp, "äkim şıq" dep ayqaylap, qala basşısı Mwrat Äytenovtiñ şığuın talap etti. Biraq äkimdikten eşkim şıqpadı. Al narazılar balalardı oflayn oqıtuğa jäne olarğa koronavirusqa qarsı vakcina saluğa qarsı ekendikterin jetkizdi.
Azattıqtıñ jazuınşa, seysenbi küni osığan wqsas şara Aqtöbe qalasınıñ ortalığında da ötken.
Aqtöbe oblısı äkimdiginiñ aldına on şaqtı adam jinalıp, balalardı vakcinalauğa qarsılıq bildirdi.
"Vakcina al" dediñder – aldıq. "Balalarğa tiispeymiz" dep uäde bergensiñder. Al endi istep otırğandarıñ mınau. Elge 4 mln vakcina satıp aldı. Endi olardı balalarğa mäjbürlep saladı" dedi balalarğa ekpe eguge qarsılıq bildirgen ata-analardıñ biri.
Oqiğa ornında policiya köp boldı. Äkimdiktiñ artına arnayı jasaq mingen avtobustar äkelindi. Narazılarğa Aqtöbe oblıstıq densaulıq saqtau basqarması basşısınıñ orınbasarı Aygül Küştaeva men oblıstıq bilim basqarması basşısınıñ orınbasarı Nwrgül Bertileuova şıqtı.
"Osı jıldıñ törtinşi toqsanında [balalarğa vakcina salu] josparlanıp otır. Biraq bwl äzirge, jospar ğana. Tipti vakcina salğan künniñ özinde ata-ananıñ rwqsatımen salınadı. Alañdauğa negiz joq. Bügingi tañda bizge balalarğa koronavirusqa qarsı vakcina salu turalı eşqanday tapsırma berilgen joq. Balalar kündelikti sabaqqa barıp jür" dedi Aygül Küştaeva.
Jwrt olardıñ jauabına qanağattanbadı. Bertileuovanıñ aytuınşa, jaña oqu jılı qarsañında sozılmalı auruı bar 50 balanıñ ata-anası balaların mektepke jibermey, üyden oqıtıp otır.
Bwğan deyin Qazaqstanda qazan ayında 12 jastan bastap balalarğa koronavirusqa qarsı Pfizer vakcinası salınuı mümkin ekeni habarlanğan edi. Ministrlik vakcina ata-anası nemese qamqorşısınıñ rwqsatımen ğana salınadı dep mälimdegen.


text:
Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında Rusiye quvetçileri qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Ayşe Seitmuratovanı tuttı. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov haber etti.
«Çaplınka keçiş noqtasında… rus işğalcileri 82 yaşında efsaneviy Ayşe Seitmuratovanı, qırımtatarı, sovet dissidenti, jurnalist, tarihçı, qırımtatar milliy areketiniñ veteranını tuttı. Ayşe Seitmuratova ABD vatandaşı ola. 1987 senesi Sovet Sotsialistik Cumhuriyetler Birliginden quvulğan soñ vatandaşlığını aldı», – dep yazdı Refat Çubarov.
Meclis reisiniñ aytqanına köre, Seitmuratova Qırımda yaşay ve Rusiye işğalinden soñ yarımadadan ketmege razı olmadı.
Rusiye küç müessiseleri vaziyetni şimdilik izaatlamadı.
Ayşe Seitmuratova qırımtatar milliy areketiniñ eñ meşur faallerinden biri ola. Onı eki kere apiske alıp mahküm etken ediler.
70-inci yıllarnıñ ortasında yañı apis müddetine oğramamaq içün Seitmuratova ABDne ketmege mecbur edi.
Birleşken Devletlerde Azatlıq Radiosı ve «Voice of America» ile çalışqan, rus, özbek ve azeri tillerinde yayınlar alıp barğan edi.
2001 senesi Ayşe Seitmuratova kimsesiz qalğan qartlar içün Aqmescitte «Qartlar evini» açqan edi, o, bügünge qadar onıñ sermiyasına çalışa.
Milliy areket faaliniñ ayat yolu ve tercimeialı aqqında «Ayşe Seitmuratova. Halqı içün küreş meydanında» maqalesinde oqumañız mümkün.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıyge muracaat etip, onıñ malümatına köre, bir yıldan berli Suriyedeki Al-Hol lagerinden tahliye etilecegini beklegen ukrainalılarnıñ qaytmasına yardım etmesine çağırdı. Çubarovnıñ qayd etkenine köre, lagerde tahminen yüz Ukraina vatandaşı buluna – qadınlar ve çağına yetmegen balaları.
«Diqqatıñıznı tekrar celp etem ki, laf tek qadınlar ve balaları aqqında kete – olar Ukraina vatandaşları ola. Halqara teşkilâtlar Al-Hol lagerindeki şaraitlerni gumanitar buhran olaraq tasvirlemekte: aş, suv ve tibbiy yardım yetmey, balalar hastalıqlardan vefat ete. Er kün 10-20 kişi öle», – dep aytıla muracaatta.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, 2019 senesi mayıs ayında Ukraina Nazirler Şurasındaki müessiselerniñ vekilleri ile celp etilgen alâqalı Ukraina nazirlikleri ve müessiseleriniñ areketlerini keliştirmek içün iş gruppası qurulğan edi.
«Qayd etmek kerek ki, bir qaç ay içinde Ukraina vatandaşlarını tahliyege azırlamaq içün bütün kerekli areketler yapıldı, lâkin tahliye olmadı. Açıq muzakere etilmeycek er şeyni sizge eki kere – 2019 senesiniñ dekabr ayında ve 2020 senesi iyül ayında – mektüp olaraq yollağan edim», – dep qoştı Meclis reisi.
Onıñ bildirgenine köre, evge qaytacağını beklegen Ukraina vatandaşları er afta Qırımtatar Milliy Meclisine muracaat etmege devam ete.
Ukraina prezidentiniñ ofisi bu muracaatqa daa cevap bermedi.
2019 senesi mart ayında Refat Çubarovnıñ haber etkenine köre, 21 qadın ve 54 bala – Ukraina vatandaşları – Suriyede «infrastrukturası yoq etilgen yerlerde zor şaraitlerde» buluna ve Ukrainağa qaytmaq içün yardım soray.
Suriyede 2011 senesinden berli cenk devam ete, onıñ neticesinde 400 biñge yaqın insan elâk oldı.


text:
Qırımda oktâbr 12-de qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler olıp keçti. Qırım siyasetşınası Eleonora Dülber Facebook saifesinde sabadan Rusiye uquq qoruyıcıları kelgen insanlarnıñ adlarını ve yaşağan yerlerini yazdı.
«Tintüv keçirilgen qırımtatarlar cedveli: Rustem İsmailov, 32 yaşında, Boğurça (Kamenka), Abdullayev Uzair, 42 yaşında, Mamaq (Strogonovka), Abdullayev Teymur, 41 yaşında, Mamaq (Strogonovka), Cemadenov Emil, Saledinov Ayder», – dep bildirdi Dülber.
Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Facebookta bildirdi ki, tintüv keçirilgen soñ Ayder Saledinov FSB idaresine alıp ketirildi.
Advokat Emil Kürbedinovnıñ Facebookta bildirgenine köre, tintüv keçirilgen bazı qırımtatarlar Mekkege acılıqqa barğan edi.
«Tintüvler din kütken qırımtatar musulmanlarınıñ evlerinde keçirile, olar yaqında acılıqqa barğan ediler, – demek ki, iş «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etme qabaatınen bağlı olacaq», – dep tahmin etti advokat.
Qırım.Aqiqat qoşma malümat almaq içün Emil Kürbedinov ile bağlanmağa tırışa, faqat şimdige qadar advokat telefonını açmay.
YouTube kanalında Qırım Haberleri qullanıcısı Mamaq köyünde keçirilgen tintüvlerniñ bir qaç videosını yerleştirdi.
Advokat Edem Semedlâyev çarşenbe künü, oktâbr 12-de, bildirdi ki, oña Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ hadimleri qanunsız tintüv keçirgen evniñ saibinen körüşmege izin berilmedi.
«Saat 6:50 müşterim Emil Cemadinovğa keldim. Taqiqatçı advokatnı tintüvge almay. İnsanlar toplaştı. Taqiqatçınıñ bu areketlerinden şikâyet etecekmiz. Bu tintüv qanunsız tanılacaqtır», – dep bildirdi Semedlâyev.
Qırım işğalinden soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, qırımtatar faalleri ve Meclis azalarında tintüvler sıqlaştı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) Ukrain vatandaşları işğal olunğan Qırımda taqip etilgenlerinden raatsız olğanını beyan etip, basqılarnı toqtatmapa çağırdı. Bunıñnen beraber TİN Dünya toplulığına muracaat etip, bütün mumkün olğan siyasiy ve uquqiy imkânlar ile Rusiyege tesir etmege, onıñ totalitar usullarınen insan aqları ve söz serbestligini yoq etmesini toqtatmağa, ve apis etilgen ukrain siyasiy mabuslarnı azat etmege çağırdı.


text:
Frantsiyadä mäçet yabılğan
Eçke eşlär ministrı mäçetneñ radikalläşü nigeznamäse belän yabıluın açıqlağan
Başqala Parijda 13nçe noyabr könne “Ğiraq-Dimäşk” terror oyışması tarafınnan oyıştırılğan terror höcümnärennän soñ ildäge mäçetlärne kontrol astına alğan frantsuz politsiyase Lagny-sur-Marne şähärendäge ber mäçetkä operatsiya oyıştırğan.
Parijneñ 35 çaqrım könçığışındağı Lagny-sur-Marnedağı mäçet ütkärelgän tikşerüdän soñ yabılğan.
Operatsiyadä ber keşe qulğa alınğan, 22 keşeneñ çit ilgä çığuı tıyılğan, 9 keşegä dä öydä saq astına alınğan.
Wazğiyätkä uñay qarağan Marnedağı Möselman berlege başlığı Mohamed Ramdane ğadättän tış xällärdä härkemneñ iminlegen qızıqsındıruçı qararlarnıñ qabul itelä alınacağına iğtibar cälep itep: “Bez şähär xaqimiyäte belän xezmättäşlek başqarabız, bernärsäne dä saqlamıybız. Bu Lagny-su-Marnedağı berdänber mäçet,” – digän.
Frantsiyaneñ eçke eşlär ministrı Bernard Cazeneuve mäçetneñ radikalläşü nigeznamäse belän yabıluın açıqlağan.
Parijdağı terror höcümnärennän soñ ğadättän tış xäl iğlan itelgän ildä uzğan atnada da ike mäçet yabılğan ide.


text:
Men bellesem, balanı eñ sabiylik vaqtından aqlında qalğan hatıraları, onıñ tabiyatı ve şahsiyligine pek tesir etedir.
Özümni men üç yaşımdan hatırlayım. Anamnı, aşhanede ağlap oturğanını körgen edim. O, Amon emcemniñ cenkte ölgen haberini alıp, ağlap başlağan eken. Ve bu vaqiya, hatıramda qalıp, ömürimde rast kelgen bütün yaramazlıq ve hıyanetliklerge qarşı nefret aşladı.
Kösterilgen ayleviy fotoda, men 1944 senesi – ekinci sırada, sağdan Buhara toppısında turam.
Bu sırada sol taraftan, yüzünde semit çizgileri ile, bir meraqlı qadın turmaqta, onıñ adı Sofiya. Bu fotoda onıñ aqyı ve oğlu Adamda turadır. Bu ayle, biñlernen başqa insanlar srasında, Lehistandan Gitler kelip kirmezden evel çıqarılğan edi. Moskvadan kelgen emirge binayen, bizim aylemiz, başqa Buhara ayleleri kibi, mansardada ayırılğan eki odada yerleşkendir. Babama, bu Stalinniñ emiri boyunca yapıla, dep añlatılğan edi (Lehistandan kelgenleriniñ ayatları ve olarnıñ yerli halqnen munasebetleri aqqında, men tafsilȃtlıca Moskvada derc etilgen bir mecmuada neşir etken edim).
Şu sebepten qırımtatarfoblarınıñ aytqanları aqlıma kele. Olarnıñ fikirlerine köre, qırımlılarnı Özbekistanğa Stalin, tek olarnı qurtarmaq içün yollağan eken, çünki cenkten qaytıp kelecek cenk iştirakçileri, qırımlılardan, almanlarnen iş tutqanları içün intiqam alacaq ekenler. Öyle olsa, ne içün Stalin, qırımlılarnı da, Lehistandan çıqarılğanlar kibi, sıcaq evçiklerge, musafirhanelerge yerleştirmeyip, olarnı açlıqtan ve hastalıqlardan ölmege suvuq baraklarda ve kutanlarda (ayvan ahırı) qaldırdı?!
Fotodaki Sofiyanıñ körünişine baqsañ, onı ayatı ğamsız ve güzel keçkenini köre bilesiñiz. Onıñ Adam oğlu da, köçürilgen senesi Buhara ocalar institutına, şu sene açılğan leh filologiyasına oqumağa kirdi, aqayı ise, quyumcı olıp, altından çeşit mahsulatlar yasap başladı. Bu mahsulatlarnı yerli memurlarnıñ apaylarına taqdim etti. Olarnıñ çoquları Stalinge teşekkürler bildirdi ve Lehistanğa qaytmağa istemeyip, sovet vatandaşlığını aldılar.
Elbette, Lehistandan da adamlar aynecilik fikirlerinen ketirilgen ediler. Çoqqa barmadn o halqnıñ erkeklerinden ayrı ordular teşkil etilip, İrandan Lehistanğa keçirildiler. Anda kommunistik qurumını tiklediler. Qırımlılar ise, çoq seneler Vatanları aqqında arzu ettiler ve avdet olmaq içün kureş alıp bardılar…
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.