text:
Parijde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ve Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ eki taraflı körüşüvi yekünlendi.
Bu aqta Ukraina prezidentiniñ matbuat kâtibi Yuliya Mendel Twitterde bildirdi.
Ukraina prezidenti ofisiniñ Facebook saifesinde haber etilgenine köre, şimdi «muzakereler iş yemegi çerçivesinde «dört» formatına qayttı».
Bundan evel «normand dördüniñ» muzakerelerinde Zelenskıy ve Putinniñ körüşüvi içün teneffüs berilgen edi.
Parijde dekabrniñ 9-nda aqşam Ukraina, Rusiye, Frenkistan ve Almaniya liderleriniñ körüşüvi başlandı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, Frenkistan prezidenti Emmanuel Macron, Almaniya kantsleri Angela Merkel ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin Yelisey sarayında dört taraflı muzakerelerni keçireler.
Aynı vaqıtta, Ukraina prezidentiniñ ofisi ögünde tünevinden berli aktsiya keçirile. Onıñ iştirakçileri Volodımır Zelenskıyden «Ukrainanıñ teslim» adımlarını atmamağa ve Kreml ile Donbastaki Rusiye gibrid quvetleriniñ qanunlaştırıluvınen bağlı uzlaşuvğa razı olmamağa çağıra.
Donbastaki silâlı zıddiyet 2014 senesinden berli Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı yardım köstergeninde qabaatlaylar. Kreml bu qabaatlarnı red ete ve Donbasta ancaq Rusiye «göñüllileri» bar, dep israr ete.
BM malümatına köre, 2019 senesi oktâbrniñ 31-ne qadar silâlı zıddiyet neticesinde Donbasta 13000 - 13200 insan elâk oldı.


c: text/html

text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi «narazılıq çayırı» faaliyetçisi Fazil İbraimovnıñ azatlıqnı sıñırlav tedbirine berilgen apellâtsiyasını red etti. Bunı mart 14-te mahkeme oturışuvından soñ yaqalanğannıñ advokatı Edem Semedlâyev özüniñ videomuracaatında bildirdi.
Fevral 15-te Rusiye İçki işler nazirliginiñ (İİN) Qırım boyunca idaresiniñ hadimleri Aqmescitte Strelkovaya soqağı rayonında «topraq arsasını öz başına zapt etüvni teşkil etkenlerden biri»niñ evi ve arsasını tinttiler.
Polis, «narazılıq çayırı» faaliyetçisi Fazil İbraimovnı yaqalap, Rusiye İİNniñ Qırım boyunca idaresiniñ şeer bölügine ketirdi.
Qırım kütleviy haber vastaları, İbraimovnıñ «Rusiye Cinaiy-protsessual kodeksiniñ 91-nci maddesi boyunca cinayet işlemesi şübhesi ile» resmen yaqalanğanını bildirdiler.
Fazil İbraimov «narazılıq çayırları» – qırımtatarlar sürgünlikten qaytqan soñ olar tarafından zapt etilgen topraqlarnıñ qanuniyleştirilmesi içün küreşi ile belli.
Qırımtatarlar evler qurğan «Strelkovaya» «narazılıq çayırı» yerinde «Krımskaya roza» adlı yañı 9 biñ kişilik rayonnı qurmağa azırlanalar. Mesken evlerden ğayrı mektepler, balalar bağçaları, sport kompleksleri ve tükânlarnı qurmaqnı planlaştıralar. Şimdi adna ekseriyetle sürgünlikten qaytqanlar yaşay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova halqara ükümet ve ükümetten tış teşkilâtlarnı, hususan Qızıl Haçnıñ Ukrainadaki Halqara komitetini Rusiye apsinde tutulğan qırımlılarnıñ balalarına gumanitar yardım köstermelerine çağırdı. Denisova, babaları azat etilsin dep, halqara alandaki küreşni de quvetleştirmege rica ete.
«Vaqtınca işğal etilgen Qırımda bulunğan vatandaşlarımız, aq qorçalayıcılarımız, göñülli ve cemaat faallerimizden böyle qorantalarğa turmuşta, hususan balalarnıñ toplu yaşağan yerlerinde boş vaqıtlarda yapacaqlarını teşkil etüvde küçüni toplamalarını rica ettik. Ukrainalı siyasiy mabüs balalarınıñ lâyıq balalığı olmalı! Maqsadımız bir – babaları istilâcınıñ esirliginde qalğan vaqıtta olarnı diqqatsız qaldırmamaq», – dep aytıla Denisovanıñ Facebook haberinde.
Ukraina ombudsmeniniñ fikirince, 133 Ukraina vatandaşı, şu cümleden 97 qırımtatarı, Rusiye tarafından siyasiy sebeplerden taqip etile.
«112-si Rusiyede ve vaqtınca işğal etilgen Qırımda qanunsız tutula, qalğanlarınıñ areketleri sıñırlandı ve olar yaşağan yerlerinde buluna. 71-i 188 çağına yetmegen balanıñ babası ola», – dep qayd etti Denisova.
Onıñ bildirgenine köre, Rusiye apsinde bulunğan qırımlılarnıñ 10 ömür arqadaşı esas Ukrainanıñ farqlı regionlarında yaşağan 12 mektepten evel ve mektep yaşında balanı terbiye ete, 62 qadın balalarınen beraber Qırımda qaldı.
«Bu küzde işğal altındaki Qırımda siyasiy mabüslerniñ 17 balasından tek 14-ü birinci sınıfqa baracaq, Qırımnıñ tasil müessiseleriniñ «reberligi» üç balanıñ tasil aqqına körmemezlikke urdı», – dep bildire Denisova.
Bu malümatnı başqa bir menba tasdıqlamay, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bu malümatnı şimdilik izaatlamay.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile kerçekleştirgen telefon subetinde Rusiye işğal etken Qırımda apiste tutulğan 22 qırımtatarınıñ azat etilüvini muzakere etti, dep bildirdi Ukraina prezidentiniñ ofis yolbaşçısı Andriy Yermak devlet yolbaşçısınıñ Donbas ziyareti vaqtında.
Onıñ hatırlatqanına köre, Volodımır Zelenskıy Qırım SİZOsında bulunğan qırımtatarı Ruslan Suleymanovnı azat etmege rica etti. İyülniñ soñunda üç yaşında oğlunıñ cesedi evleriniñ yanındaki çuqurda tapıldı.
Yermak, Üç taraflı bağ gruppasınıñ eñ yaqın toplaşuvlarında almaştırılacaq şahıslarnıñ cedvelleri tasdıqlanacaq, dep ümüt ete.
Kreml, Rusiye ve Ukraina prezidentleri arasında olğan bunıñ kibi laflar aqqında bildirmey.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısı aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoq – qırımtatarıdır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
Siyasiy mabüslerge qol tutuv programmasınıñ reberi, «Memorial» aq qorçalayıcı merkeziniñ şura azası Sergey Davidisniñ bildirgenine köre, merkezleriniñ cedvelinde 315 insan bar, 59-ı – qırımtatarıdır.


text:
Suşenkov ve Malışevni Slavânsk yanında yaqaladılar. Olarda öz başına tayin etilgen «Donetsk halq cumhuriyeti»niñ akreditatsiyasını tasdiqlağan vesiqaları bar edi. Mühbirlerni tizlerge qoyıp, başlarına balaklavanı kizdirdiler, soñra ise belgisiz yönelişke alıp kettiler.
Mühbirler üç kün arbiy blokpostında bulundılar. Anda, olarnıñ sözlerine köre, «Ava arareti 50 derece edi, suv qıtlığı duyula edi». Olarnı sorğu vaqtında ura ekenler, dediler Suşenkov ve Malışev.
Rusiye çetel işler nazirligi Kiyevden «Zvezda» çıqaruv taqımınıñ azat etilüvi boyunca acele qararlarnı almağa talap etti. Telekanalnıñ yolbaşçılığı Ukraina prezidenti Petro Poroşenkoğa da muracaatta bulundı.


text:
Tatar çigü sänğate
- Nurislam Siraci
Qirlaç 2021
Frankfurt
Tekst: Nurislam Siraci
Tatar çigü sänğate bik borınğı zamannarğa barıp totaşa. Anıñ matur ürnäkläre Altın Urda, İdel Bolğarstanı, Qazan xanlığı çorlarında formalaşa häm annan soñ da kamilläşep, üseş alıp, bügenge köngä qadär kilep citä.
Millätebezgä xas bulğan çäçäk-üsemlek ornamentları kiyem-salım, sawıt-saba, yort eçendäge könküreş äyberlären bizägännär, tatar tormışına yam’ häm maturlıq östäp torğannar.
Tatar çigüyendä üsemlek bizäklären qullanu- millätneñ tabiğät belän bäyläneşen kürsätä, millätneñ ğadätlären, dinen häm tarixın çağıldıra. Keşe, xayvan, qoş-qort surätlären qullanu İslam dine qağıydälärenä turı kilmägänlektän, alar çäçäk-üsemlek bizägenä yaqınaytıp (oxşatıp) birelä.
Tatar çigeşeneñ tağın ber üzençälege- küptöslelek (polixrom), cete, qıçqırıp torğan töslär qullanudır. Bu üzenä kürä bäyräm ruxın östi, käyef kütärenkelege birä.
Tatar xatın-qızları icat itkän üzençälekle çäçäk bäylämnäre kompozitsiäläre Urta Aziä, Qazaxstan, Azärbaycan möselman xalıqları, İdel buyındağı häm Uraldağı başqa xalıqlarınıñ çigülärenä dä täsir itep, ul xalıqlarda da kiñ taralış ala. İñ yeş qullanıla torğan çäçäklär – lalä, çalma çäçäk, qaşqarıy çäçäge, mäk, qanäfer h.b. Yeş qına ber ük sabaqta törle çäçäklärne, törle yafraqlarnı kürep bula häm alar tösläre belän dä ayırılırğa mömkin.
ÇİGÜ TÖRLÄRE
1. Elmäle çigü (qayu, tambur) Tatarlar qullanğan iñ borınğı häm popular çigü töre dip äytep bula. Anı qaywaqıt “Tatarça çigü” dip tä atıylar. XIX ğasır urtalarına qadär ul enä belän, soñraq isä ırğaq häm kiyerge yardämendä dä başqarıla başlıy. 2 meñ yıldan artıq tarixı bulğan bu çigü töre bügen dä aktüallegen yuğaltmıy häm bik popular.
2. Şoma çigü (yomşaq çigü, tutırma) Elmäle çigügä qarağanda sirägräk qullanılsa da, XX ğasır urtalarınnan başlap kiñ taralış ala. İke törgä ayırıp bula- ğadäti şoma çigü (mäsälän ber çäçäk ber töstäge cep belän “tutırıla”) häm näfis şoma çigü (mäsälän ber çäçäk yaki yafraq, ber cepneñ 3-5 tösmere yardämendä başqarıla)
3. Altın çigü (uqalap çigü) Şulay uq borınğı zamannardan başlap şärqıy häm törki xalıqlarda kiñ qullanıla torğan çigü töre. Altın, kömeş ceplär, uqa (kanitel’, fr. cannetille) yardämendä başqarıla. Älbättä bu çigü töre iñ qıymmätle, bay häm qatlawlı dip äytep bula. Altın (kömeş) cep yaki uqa yardämendä Qazan ostaları tübätäy, qalfaq, çitek, çüwäklär, danlıqlı “Qazan sölgese” çikkännär.
Tatar xatın-qızlarına, elmäle çigü, ence-säylän, şoma çigü, altın-uqalap, çemçep (tırnaq almalau) çigüdä tiñnär bulmıy. XIX-XX ğasır başında yefäk häm altın ceplär belän çigelgän “Qazan sölgeläre” küp illär häm xalıqlar arasında taralıp, dan qazana.
Äbilärebez bezgä miras itep qaldırğan bu tör sänğatne, alar icat itkän qabatlanmas çın sänğät äsärlären saqlaw, torğızu häm dävam itterü –bezneñ burıçıbız!
Şuşı maqsattan çığıp, Aurupa tatar xatın-qızlarınıñ “Xanım” oyışması teläge häm Qazan çigü ostası Nurislam Siraci yardäme belän, bez Tatar çigüye buyınça online ostaxanä däreslären (Master-klass) oyıştırırğa buldıq. (https://www.azatliq.org/a/29232505.html)


text:
Bunı Rusiye prezidentiniñ matbuat-kâtibi Dmitriy Peskov bildirdi. Onıñ aytqanına köre, muzakereniñ eñ müim mevzusı Qırım olacaqtır.
Böyle «canlı bağ» endi 12-nci sefer ötkerile. Rusiye prezidentine endi tahminen 2 million sual keldi.
«İnsanlar öyle de aytalar: Qırım içün sağ oluñ! Çoqusı destek teklif etip, Keriç boğazından köpürniñ qurulışı içün maddiy yardımnı köstermek istegini bildireler», – dedi Peskov.
Peskovnıñ fikrince, Putin Ğarpnıñ Rusiyege qarşı cezalarına da qıymet kesecek.
«İç şübem yoqtır ki, Putin Avropa paytahtılarında ve AQŞ-da qabul olunğan cezaralarğa da öz fikrini bildirir», – qayd etti Peskov.
Putinniñ «canlı bağı»nıñ Qırım ve Aqyar içün nomeri +7-495-539-24-42.
«Vladimir Putin ile canlı bağ»nıñ yayınlavnı «Pervıy», «Rossiya 1», «Rossiya 24» telekanalları, «Mayak», «Vesti FM» ve «Radio Rossii» radioları alıp baracaq.


text:
Rostov-na-Donu şeerinde bazarertesi künü aşkâr olunğan Ukraina Yuqarı Şurası tarafından devrilgen prezidentiniñ arizasında qaysı bir regionda ealiniñ qaç fayızı saylavda iştirak etkenine baqmadan,Ukraina içün bu qıyın vaqıtta yapılğan saylavnı ürmet etecegi bildirile, dep haber ete Radio Svoboda.
Mında qayd etile ki, Ukraina prezidenti saylavı qanuniy olğanı içün memleketniñ cenübiy-şarqı iştirak etmeli. Faqat, Yanukoviçniñ sözlerine köre, saylayıcılarnıñ çoqusı qanunsız akimiyetiniñ areketleri ile aqaretlendi eken.
O, Ukraina şarqında silâlı separatistlerge qarşı ukrain akimiyetiniñ mahsus ameliyatını teñqitke oğrattı. Bu sebepten Yanukoviç qayd etti ki, Ukraina akimiyetiniñ esas vazifesi – memlekette qanlı cenkniñ toqtatılması ve şarqiy regionlardan ordularnıñ çıqarılmasıdır.
Viktor Yanukoviç fevral 22 künü Ukraina Yuqarı Şurasınıñ prezidenti vazifesinden devrilgen edi. Bundan soñ o, Rusiyege qaçıp ketti, mında o bir qaç kere devrilmesi qanunsız olğanını qayd ete edi. Ukrainada Yanukoviçke nisbetten bir qaç cinaiy iş açıldı, bu sırağa Kiyevde narazılıq numayışları devamında insanlarnıñ öldürüvi da kire.
Şimdi olğan malümatlarğa köre, Ukraina prezidenti saylavlarında 53% reylerni qazanğan Petro Poroşenko galip çıqtı. Rusiyeniñ çetel işler nazirliginiñ başı aytqanı kibi, Moskva Kiyevniñ yañı yolbaşçılığı ile muzakerelerge azırdır eken.


text:
Ukraina rejissöri, sabıq siyasiy mabüs Oleg Sentsov 2014 senesinde Qırımda tutulğanı, apis etilüvi ve işkenceleri aqqında hatırlattı.
"Mayısnıñ 10-u. Altı yıl evel ayatımnı deñiştirgen kün. Apis ve işkence künü. Bir şeyge pesman degilim ve keçmişimni deñiştirmege istemez edim, amma onı bir daa yaşamaq da istemez edim. Er kesniñ öz yolu ve saylavı. Men özümkini daa Maydanda yaptım ve, kerek olsa edi, bir şeyni inkâr etmeyip kene tekrarlar edim. Amma bugün onı degil, alâ daa duşman esirliginde olğan vatandaşlarımıznı tüşünem. Azatlıqnı beklegenlerni. Bizge ve memleketimizge ümüt etkenlerni", - yazdı Sentsov Facebook saifesinde.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısını aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Cuma künü, noyabrniñ 6-nda, Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi advokat Safiye Şabanovanıñ Kreml kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesiniñ Aleksandr Sizikovnı mahkeme-psihiatrik ekspertizanı keçmesi içün Aqyar psihiatrik hastahanesine yatqızılmasına dair qararına qarşı istinaf şikâyetini baqtı. Onıñ aytqanına köre, mahkeme Sizikovnıñ psihiatrik hastahanede qalacaq 30 kününi belgiledi. Bu aqta Şabanova «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesine haber etti.
«Delillerimni diñlegen mahkeme qararnıñ qanunğa uyğun ve sebepli olğanına dair hulâsa çıqardı, amma Sizikov 30 kün statsionar-psihiatrik ekspertizada qalacaq müddetni qayd etken qısmında deñiştirdi. Sizikov mahkemege ketirilmedi, mahkeme oturışuvı qapalı oldı», – dep tarif etti o.
Daa evel berilgen malümatqa köre, qırımlı Sizikov psihiatrik hastahanesindeki şaraitlerni şikâyet ete.
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi oktâbrniñ 14-nde Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Aleksandr Sizikovnı Aqyar şeer psihiatrik hastahanesine mahkeme-psihiatrik ekspertizasına bir ayğa yollamağa qarar aldı.
Ukraina Rusiyeden FSB tarafından «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını qurğanında qabaatlanğan qırımlı Aleksandr Sizikovnı azat etmesini talap ete.
Bundan evel Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi, qırımlı Sizikovnı «ceza psihiatriyasından qorumağa» niyetlene, dep bildirdi.
Tintüvler iyülniñ 7-nde saba erte yedi qırımlınıñ evinde keçirildi: Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında yaşağan Emil Ziyadinov, Aqmescit rayonınıñ Kurtsı qasabasında yaşağan İsmet İbragimov, Bağçasaray rayonınıñ Jeleznodorojnoye köyünde yaşağan Seyran Hayretdinov, Bağçasaray rayonınıñ Sevastyanovka köyünde yaşağan Aleksandr Sizikov, Aqmescit rayonınıñ Bavurçı (Kamenka) qasabasında yaşağan Vadim Bektemirov ve Aluştada yaşağan Dilâver Memetovnıñ evinde.
Rusiye FSBsiniñ malümatına köre, «Qırım sakinleri arasında terror mefküresini yayğan, qırımlı musulmanlarnı özüne celp etken» «Hizb ut-Tahrir» bölügini qurğanından ve iştirak etkeninden şübheli sayılğanlar tutuldı.
İyülniñ 7-nde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını qurğanından şübheli sayılğan Sizikovnı ev apsine yolladı. Sizikov birinci derece saqatı olı, 2009 senesi soqurlaştı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Saudiy Arabistan koronavirus tarqaluv telükesi bar dep, umrege kelgenlerniñ Mekkege kirişini ve Medinede Peyğamber camisini ziyaret etkenlerniñ kirişini vaqtınca toqtata, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Fevralniñ 27-nda Saudiy Arabistan akimiyeti koronavirus qayd etilgen memleketlerden kelgen ve turist vizaları olğan insanlarnıñ kirişini toqtattı.
Tış işler nazirligi, em vatandaşlarını, em çetel vatandaşlarını qorumaq içün tedbir alğanını bildirdi. Şimdilik muvaqqat sıñırlar kirsetildi.
Saudiy Arabistan memlekette koronavirus qayd etilgenini resmiy şekilde bildirgen edi, amma qomşu Küveyt 61 yaşında Saudiy Arabistanda koronavirus yuqunçı qayd etildi, dep ayttı. Qomşu İranda bu hastalıqtan eñ az 19 kişi öldi.
İyülniñ soñunda başlanması kere acılıq vaqtında sıñırlar olacaqmı yoqmı şimdilik bir malümat yoq.
Fevralniñ 27-ne qadar 82 164 kişi yañı koronavirusqa oğradı, 33 biñ yahşı oldı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov Ukraina reberligini, yanvarnıñ 12-nde Rostov-na-Donuda qırımtatarlarğa çıqarılğan yañı ükümge cevap bermesine çağıra. O, Rusiye akimiyeti tarafından qırımtatar halqına qarşı etilgen zulumnıñ qarşısını almaq içün angi muayyen areketler yapılğanını eşitmege istey.
“Ukraina prezidenti, Ukraina Yuqarı Radası ve Ukraina ükümetini, Ukrainanıñ siyasiy fırqalarnıñ ve cemaat teşkilâtlarınıñ liderlerini qırımtatar halqınıñ rus işğalcileri tarafından taqip etilmesi ve basqılarnıñ sertleştirilmesi sebebinden teklif etken muayyen areketlerniñ ilân etilmesinen çıqışta bulunmağa çağıramız”, – dep yazdı Çubarov Facebook saifesinde.
O, Milliy Meclis adından Rusiyede apis cezasına mahküm etilgen qırımtatarlarnıñ apaylarına, balalarına ve ana-babalarına destek bildirdi.
“Qırımtatar Milliy Meclisi, Rusiye apishanelerinden qırımlı siyasiy mabüslerniñ azat etilüvi ve Qırımnıñ işğalden qurtarıluvı içün ileride de küreşmege devam etecek”, – dep qoştı o.
Rostovda, üküm ilân etilgen mahkeme binası yanında ve Aqmescitte, Rusiye nezaretinde olğan Qırım garnizon mahkemesi yanında qırımtatarlar toplaştı.
Keçenlerde qırımtatar faalleri Qırımdan Rostov-na-Donuğa yolğa çıqtılar. Amma yanvarnıñ 11-nde Keriç köpründe Rusiye polisiniñ hadimleri vesiqalarnı teşkermek içün qırımtatarlarnı toqtatıp başladı. Saba er kes Qırımğa qaytmağa mecbur oldı.
Yanvarnıñ 12-nde, salı künü, Rostov-na-Donudaki Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesi Qarasuvbazar “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ mabüslerine üküm çıqardı: Enver Ömerovğa 18 yıl Ayder Cepparovğa 17 yıl, Riza Ömerovğa 13 yıl.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, yanvarnıñ 12-nde Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesi Qarasuvbazar “Hizb ut-Tahrir davası”nıñ mabüslerine çıqarğan ükümni takbih etti ve halqara toplulıqnı küç-quvetini birleştirmege davet etti.
Ukraina TİN Rusiyeden Cenübiy bölgeniñ arbiy mahkemesiniñ Qarasuvbazar “Hizb ut-Tahrir davası” boyunca bugünki qararınıñ lâğu etilmesini ve “mahküm etilgen Enver ve Riza Ömerovlar ve Ayder Cepparovnıñ ve diger ukrain siyasiy mabüsleriniñ deral azat etilmesini” talap ete.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırım territoriyasında ukrain milliy-medeniy muhtariyetni teşkil etmek kerek, dey Qırım «Cemiyet palatasınıñ» reis muavini Aleksandr Formançuk, dep bildire Krıminform saytı.
«Qırımda ukrain milliy-medeniy muhtariyetniñ olması pek müim. Doğru olur edi, çünki bugünde-bugün Qırımda 400 biñden ziyade ukrain yaşay. Doğru bir yöneliş ve ondan faydalanmaq kerek», – dep añlattı Formançuk.
Fevral 4 künü Qırımda Rusiye Cemiyet palatasınıñ üç künlük toplaşuvı başlandı. Üç kün devamında yarımadanıñ Rusiye Federatsiyasına qoşuluvı ile peyda olğan milletlerara munasebet meseleleri muzakere etilecek.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Ukriana TİN başı Dmıtro Kuleba, Qırım ve Donbastaki vaziyetnen bağlı munaqaşalarnı – “Rusiyege tazyıqnı arttırmağa” fırsat kibi saya.
“Biz içün esası – fırsattan faydalanıp, vaqtınca işğal etilgen topraqlardaki vaziyet ile bağlı yañı faktlar taqdim etmek, bu malümatnıñ esasında memleketler Rusiyeniñ devletimizge tecavuzına dair öz mevamını şekillendirgenleri. Eñ esası – tecavuzcı işğal etilgen topraqlarda öz tesirini tarqatıp ve pektip olamaması içün oña qarşı tam tazyıqnıñ yaratılması, ğayretlerniñ muntazamlığı”, – TİN matbuat hızmeti Kulebanıñ aytqanlarından alıntı ketire.
Nazirniñ sözlerine köre, “Qırım meselesini merkezge qoymağa vaqıt keldi”.
“Er alda Donbas arqa planğa ketkenini istemeymiz, amma Qırım meselesi çoq vaqıt merkezden uzaq bir yerde edi. Onı merkezge qoymağa vaqıt keldi. Çünki asılında bular Rusiyeniñ Ukrainağa tecavuzınıñ eki teñ elementidir”, – dedi o.
BMT Baş Assambleyasında fevralniñ 23-nde Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarındaki, hususan Rusiye işğal etken Qırım yarımadasındaki vaziyetnen bağlı munaqaşalar keçirildi.
Serğiy Kıslâtsâ, işğal altındaki Rusiye akimiyeti «ukrainler ve yarımadanıñ tamır ealisi olğan qırımtatarlarnıñ kimliklerini yoq etmege tırışa», dep bildirdi Birleşken Milletlerde.
Rusiyeniñ BM yanındaki daimiy vekiliniñ birinci muavini Dmitriy Polânskiy Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarındaki vaziyetke dair munaqaşalarnı «oñaytsız levha» dep adlandırıp, Ukraina Qırım yarımadasınıñ sakinlerini «qaytarmaz», dedi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Êtnosport festivale başlana
Çarada 13 sport tarmağı bulaçaq
İstanbulda bıyıl 9-13 may könnärendä oyıştırılaçaq 3nçe Êtnosport mädäniyät festivalenä 1 millionnan artıq keşeneñ kilüe kötelä.
Tüläwsez bulaçaq çarağa ğailälär telägän waqıtta kilä ala.
Uzğan yılnı 750 meñ keşe kilgän festivaldä dönyanıñ törle urınnarınnan qunaqlar bulaçaq.
Çarada ütkän yılnı 11 sport tarmağı bar ide. Bıyıl 2 tarmaq östälä.
Alarnıñ berse Yaponiya tarixında möhim urını bulğan yabusame isemle atlı uqçılıq bulaçaq.
İkençesendä isä börketlär bulaçaq.
Festival’ qısalarında 30dan artıq ilneñ aş-suları täqdim iteläçäk.
Bäyläneşle xäbärlär
Törek köräşçese altın medal' yawladı
Mücahit Çelik 20 yäş’tän keçelär Awrupa Köräş çempionatında altın medal’ aldı
Törkiyä Urta diñgez uyınnarında berençe
Aljirda oyıştırılğan 19nçı Urta diñgez uyınnarınıñ 7nçe könendä Törkiyä 12se altın 24 medal’ yawladı


text:
Free Crimea leyhasınıñ müellifi, siyasiy tehnolog Taras Berezovets dey ki, Ukraina mustaqillik Künü Qırım sakinleri vatanperverlik duyğularını gizlemek zorunda qaldılar.
Bunı o Qırım.Aqiqatnıñ mahsus leyhası - «Qıtadan hayırlavlar» - çerçivesinde qayd etilgen video muracaatında ayttı.
«Sizler bugün vatanperverlik duyğularını gizlemege mecbursıñız, ve mavı-sarı bayraqlar bütün Ukrainada, evlerde, balkonlarda ve maşinalarda asılsa, siziñ yürekleriñizde olar daa ziyade dalğalanacaqlar», – dedi Berezovets.
Onıñ aytqanına köre, «Donbasstaki cenkke baqmadan, Ukraina Qırım sakinlerini unutmay ve olarnıñ azat etilmesini talap etecek».
Ukrain bayramı munasebetinen Qırım.Aqiqat mahsus leyhağa başlay – «Qıtadan hayırlavlar». Kün devamında Qırım.Aqiqat siyasetçi, memur, siyasetşınas ve jurnalistlerniñ yarımadada yaşağan qırımlılar içün qayd etken video muracaatlarını aydınlatacaq. Qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev, Ukrainanıñ Avropa insan aqları mahkemesi işlerinden ükümet vekâletlisi Boris Babin ve Qırım kurort sabıq naziri Aleksandr Liyevniñ muracaatları endi aydınlatıldı.


text:
Saq rayonınıñ Frunze adına quşçulıq zavodı yaqın vaqıtta işini toqtata bile. Qırım.Aqiqat mühbiri haber etkenine köre, 300 işçiniñ aylığı eki ayğa yaqın berilmey turdı.
Oktâbr 8-inde olar, reberler vaziyetni añlatsın talabınen memuriyet binasınıñ yanına keldi.Keçken ay müessisede işçilerniñ kütleviy qısqartuvı keçti.
“Bizim hocalığımızğa endi 89 yıl! O ilerley edi, amma, apansızdan, 2014 senesinden başlap biz kimsege kerekmey olıp qaldıq. Topraq ve boğdaynı tutıp aldılar, ayvanlarnı aşatmağa şey yoq, tavuqlar ölüp kete! Er şeyni tutıp aldılar. Şimdi iç bir şey kâr ketirmey! Ebet, kâr ketirmeycek, çünki er şey aç öle. Er şey yoq etile. Aselet yoq etile”, - dey çiftlikniñ işçisi Yekaterina Bondarenko.
İşçiler haber etkeni kibi, üç ay evelsi olar, tuvar ve tavuqlarnıñ yemi yetmemezligine oğradı. Mal-süt fermasınıñ başı Galina Romançenko añlatqanına köre, bu, bu yılnıñ qurğaq mevsiminen ve para berilmegeninen bağlı.
Aynı bu sebepten, işçilerniñ aytqanına köre, quşçulıq fabrikası mal-mülküniñ bir qısmı endi satıldı.
“Bir afta devamında tavuqlar iç bir şey aşamağan. Yımırta ucuzlandı. Bugün menim kümesimde yımırta olmadı, amma kümesimniñ 14,5 biñ tavuğı bar. İşte, sayıñız - 0%. Evelde semerelilik 96-97% edi. Şimdi ise - sıfır!”, - dep aytıp berdi dep aytıp berdi fabrika hadimi Viktor Konnov.
İşçiler bir saattan çoq memüriyet binasınıñ yanında turdı, amma olarğa reberlerden iç kimse çıqmadı. Memuriyette bunı, başlıqlar Aqmescitte müşaverede buluna dep añlattılar.
Qırım.Aqıqat hadimine, vaziyet tefsirini telefon bağı ile bermege de red ettiler. Müessiseniñ qapatılması aqqında resmiy haber olmadı.
2015 senesi sentabr ayında Rusiye Maliyeviy nezaret hızmeti, Frunze adına quşçulıq zavodında 20 million rublelik maliyeviy qanun bozuluvını meydanğa çıqardı. Quşçılıq fabrikasınıñ müdirinen bozuluvlarnı yoq etmek buyruğı berildi


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ şifahanelerinde 2014 senesi okâtbr ayından bedava yollanmalar boyunca Rusiye Sverdlovsk vilâyetinden kelgen 5 695 insan, şu cümleden tahminen 600 bala raatlandı. Bu kibi malümatnı Rusiye içtimaiy sigorta fondunıñ regional bölügi reisi Roza Zelenetskaya bildirdi, – haber ete TASS.
«Birinci sefer oktâbr 24 künü keçirildi, soñkisi dekabrniñ 31-de. Qısqa müddet devamında o qadar insan daa kelmegen edi», – dedi o.
Neşirniñ malümatına köre, 2014 senesi Qırım şifahanelerinde region sakinleriniñ qış tatillerini teşkil etmek içün federal bücetten 218 million ruble ayırılğan edi.
«Yardımnı yerli akimiyet ve insanlarnı Koltsovo ava limanına alıp ketirmek içün avtobuslarnı bergen şirketler köstere edi, biñge yaqın göñülli qoşulğan edi», – denile beyanatta.
«Ava limanında gruppalarnı qabul etüv tertibi, qayd etüv tikmesi ve yerleştirüv odası teşkil etilgen edi», – dep qoştı «Yedinaya Rossiya» firqasınıñ regional bölüginiñ kâtibi Viktor Şeptiy.
2014 senesi işğal etilgen Qırımda imtiyazlı yollanmalar boyunca Sverdlovsk vilâyetiniñ 12 biñ sakini raatlandı, – dep yaza neşir.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Bunı Qırım.Aqiqat saytına milliy Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl bildirli.
«Eger de siz akimiyet başı olıp, devlet tilleri aqqında maddelerni nazarda tutqan Anayasağa qol tutsañız, siz bu tillerni bilmelisiñiz. «Rusiye Federatsiyasınıñ devlet tili aqqında» qanun bar, mında, misal içün, rus tiliniñ bilgi talapları açıq-aydın yazılğandır», – dedi Meclis reisiniñ muavini.
Onıñ fikrine köre, tek devlet tilleri olaraq qabul etilgen tillerniñ tam qıymetli qullanuvı Anayasa müellifleri tarafındanQırım sakinlerine berilgen vadelerniñ ciddiyligini aks ete bilecek.
Hatırlatamız, evelleri ATR qırımtatar telekanalında «Gravitatsiya» efirinde öz başına tayinlengen Qırım ükümetiniñ baş naziri Sergey Aksönov insanlarnı bir de bir tilni ögrenmege mecbur etmege imkânı olmağanını ayttı. Bu til «Qırım Anayasası»na köre devlet tili olaraq sayılsa bile.


text:
FSB ve Qırımda Rusiye sıñır idaresiniñ hadimleri, Rusiyede yasaqlanğan “Hizb ut-Tahrir” teşkilatınıñ azası olğanında şeklengen qırımlını tutıp alğanlaını bildire. Bu aqta müessise matbuat hızmetine esaslanıp “Krıminform” saytı yazmaqta. Aqay, aprelniñ 17-sinde Qırım ve qıta Ukraina arasındaki memuriy sıñırnı keçecekte, “Armânsk” kiriş-çıqış noqtasında tutulğan.
“Aprelniñ 17-sinde Rusiye FSBsiniñ Qırım idaresi ve Qırımda Rusiye sıñır idaresi hadimleri, Rusiye-Ukraina sıñrınıñ “Armânsk” keçitinde Aqmescit şeeriniñ Bavurçı qasabasınıñ sakinini tutıp aldı. O, “Hizb ut-Tahrir al-İslâmi” halqara terrorcı teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etkeninde şeklene”, - denile beyanatta.
Raim Ayvazov 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmına (terrorist tanılğan teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv) istinaden qabaatlanğanını ve «Aqmescitteki ekinci Hizb ut-Tahrir davasınıñ» erkânına qoşulğanını qız qardaşına telefonda haber etti.
ПpoBoдяTcя oпepaTиBHo-cлeдcTBeHHыe MepoпpияTия. PeшaeTcя Boпpoc oб избpaHии Mepы пpeceчeHия. ИMeHи зaдepжaHHoro B BeдoMcTBe He HaзBaли.
Bavurçı (Kamenka) qasabasınıñ sakini, qırımtatar faali Raim Ayvazov gece esas Ukrainanıñ memuriy sıñırından keçkende ğayıp oldı. Soñki sefer gece saat 3-te apayınen bağğa çıqqan edi.
«Qırım birdemliginiñ» malümatına köre, Raim Ayvazov Qırımda apiske alınğan qırımtatar faallerine Rostov-na-Donuğa aş ve urba yollamaqnen oğraşa edi.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi.
Remzi Bekirov, Riza İzetov, Ruslan Suleymanov, Farid Bazarov ve Şaban UmerovRusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına (terror gruppasınıñ faaliyetini teşkil etüv) istinaden qabaatlana. Qalğanları terror teşkilâtınıñ faaliyetinde (Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı) iştirak etkeninden şübheli sayıla.
Martnıñ 29-nda Qırımnıñ Rusiye ombudsmeni Lüdmila Lubina Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Qırımda tevqif etilgen 23 qırımtatar faalini Rusiyege alıp ketkenler.


text:
Urıs tele
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Tatar Ensiklopediä Süzlege. Qazan, Tatar Ensiklopediäse İnstitutı, 2002.
Urıs tele (pycckий языk , russkij jazyk), Urıs xalqınıñ milli tele, Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ 6 räsmi telennän berse, elekke SSSR-da häm Warşaw blogında yäşägän xalıqlarnıñ millätara aralaşu çarası, Tatarstanda ike däwlät telneñ (Tatar tele belän berrättän) berse. Hind-Awrupa telläre ğäilälegenä kerä. Slaván telläreneñ Könçığış törkemenä qarıy. Urıs teleneñ nigeze itep Urta Urıs söyläşäläre alınğan. Yazuı – Kiril älifbası.
Monı da qara: Urıslar.


text:
Qırımda 2014 senesi vaqialarından soñ ğayıp olğanlarnıñ tam miqdarını belgilemege imkân yoq, dedi İnsan aqları boyunca Qırım alan eyyetiniñ temsilcisi Olga Skripnik.
«Eminim, insanlarnıñ cedveli, elbette ki, daa da büyük. Bugünde ğayıp olğan insanlar aqqında malümatnı elde etmege olduqça qıyın. Bundan da ğayrı, insanlarnıñ ayırım apparatı sebebinden ğayıp oluvlar aqqında haber etmege çaresi yoq. Qırımda olğan şimdiki taqiqat insanlarnıñ ğayıp oluvı ile bağlı vaqialarnı Qırım territoriyasını göñülli sürette terk etilmesi kibi ögrene», – dedi o Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde.
Skripnik hatırlatqanı kibi, yarımadada tam işni becerip olamağan İnsan aqları boyunca Qırım alan eyyeti öz faaliyetiniñ şekilini deñiştirdi.
Uquq qoruyıcı şunı da hatırlattı ki, Qırım Rusiye uquq qoruyıcı organları taqiqatqa sıqı sürette keder ete.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
İlhaq etilgen Aqyarda iyülniñ 12-nde şeerniñ yolbaşçı vazifelerini vaqtınca eda etecek Mihail Razvojayevni taqdim ettiler, dep bildire Rusiye ve Qırım kütleviy haber vastaları.
Qayd etilgeni kibi, Razvojayevni Rusiye prezidentiniñ Cenübiy federal okrugdaki vekâletli daimiy vekili Vladimir Ustinov taqdim etti.
«Mihail Vladimiroviçniñ belli bir devlet hızmeti tecribesi bar. Regional ve federal seviyede muvafaqiyetli çalışqan edi. Razvojayevniñ tecribesi devlet apparatı üzerindeki vatandaş kontrolini nasıl kerçekleştirmege mümkün olğanını köstere», – dep bildire Ustinovnıñ aytqanlarını kütleviy haber vastaları.
Razvojayevniñ qayd etkenine, onıñ içün tayin etüv büyük şeref ola, dep yaza kütleviy haber vastaları.
«Aqyarlılarnıñ işançına lâyıq olğanımıznı isbatlamaq içün bütün ğayretimni kösterecem. Bütün qararlar doğru olmalı ve şeer sakinleriniñ beklevine uymalı», – dep bildire Razvojayevniñ aytqanlarını kütleviy haber vastaları.
Al-azırda Aqyarnıñ Rusiye ükümeti saytında bu malümat yoq.
Hatırlatamız, Rusiye prezidenti Vladimir Putin Aqyarnıñ rusiyeli başı Dmitruy Ovsânnikovnıñ istifağa çıqmasını qabul etti, şeer başı vazifelerini vaqtınca Mihail Razvojayev eda etecek.
Dmitriy Ovşannikov Aqyar valisi olaraq 2017 senesi sentâbrniñ 10-unda Rusiye «saylavlarında» saylanılğan edi. 2016 senesi iyülniñ 28-inden saylanmasına qadar Aqyarnıñ rusiyeli valisi vazifelerini vaqtınca eda ete edi. Bundan evel, 2015-2016 yılları o, Rusiye sanayı ve ticaret naziriniñ muavini edi.
Belli olğanı kibi, 2018 senesi noyabr ayından başlap Rusiyedeki Krasnoyarskta doğma Razvojayev Umumrusiye halq cebesiniñ Merkeziy ştabına saylanğan edi. 2018 senesi dekabrniñ 17-den başlap ise Umumrusiye halq cebesiniñ icra komitet reberi oldı. Yedek zabiti, leytenant. Rusiyeniñ 2-nci sınıf devlet mesleatçısı ola.


text:
Birleşken Milletler Teşkilâtı
Birleşken Milletler Teşkilâtı (qısqaca Birleşken Milletler ya da BM; resmiy tillerinde - arapça الأمم المتحد, Çince: 联合国, frenkçe Nations Unies, inglizce United Nations, ispanca Naciones Unidas, rusça OбъeдиHeHHыe Haции) - 1945 oktâbr 24-de qurulğan dünya barışığını, telükesizligini qorumaq ve milletlerara iqtisadiy, içtimaiy ve medeniy bir iş birligi inkişaf etmek içün qurulğan milletlerara bir teşkilâttır. Birleşken Milletler özüni "adalet ve telükesizlikni, iqtisadiy inkişaf ve içtimaiy eşitlikni milletler arasında bütün memleketlerge sağlamanı maqsat etilgen global bir quruluş" dep tanımlay. Milletlerarası ilişkilerde, quvet qullanıluvını ilk olaraq umumcian seviyede yasaqlağan ilk antlaşma Birleşken Milletler Sözleşmesidir.
Teşkilâtnıñ, qurulğan senelerinde 51 olğan aza sayısı şimdi itibarinen azalığı kötelgen Vatikan ve deñiştirilgen Çin Halq Cumhuriyeti soñki qoşulğan aza Montenegro dahil 192-ge barğandır. Teşkilâtnıñ idaresi Nyu Yorktaki baş merkezinden yürsetile ve aza memleketlernen er sene tertipli olaraq yasalğan toplaşuvlar kene bu baş merkezde yasala.
Teşkilât yapısal olaraq idariy bölüklerge ayrılğandır; Baş Assambleya, Telükesizlik Şurası, İqtisadiy ve İçtimaiy Şura, İdare Şurası, Baş Kâtibiyet ve Memleketlerarası Adalet Divanı. Teşkilâtnıñ eñ köz aldındaki merciisi Baş Kâtiptir.
Birleşken Milletler fikriy ilk olaraq, II Cian cenkiniñ bitkeninde cenkini ğalibiy memleketler tarafından, memleketler arasındaki añlaşmazlıqnı ortadan kötermek ilerde meydanğa kelip olacaq ve özleriniñ telükesizliklerini tehdit etip olacaq bir cenkniñ aldına keçip olmaq maqsadınen ortağa atılğandır. Teşkilât yapısınıñ alen bu maqsatnı qoruğan BM Telükesizlik Şurasınıñ barlığı ve çalışuvlarınen ortağa salınğandır. Telükesizlik Şurası on beş memleketten ibaret, bu memleketlerden beşi daimiy aza statusındadır ve mıtlaq veto yetkisine saiptir. Bu memleketler Amerika Qoşma Ştatları, Rusiye, Çin Halq Cumhuriyeti, Büyük Britaniya ve Frenkistandır. Telükesizlik Şurasınıñ qarar alıp oluvı içün 10/15 nisbeti kerek olıp, daimiy azalardan bireviniñ aksi yönde rey qullanmaması kerektir. BM içtihatlarına köre Telükesizlik Şurası qarar alakende veto yetkisine saip azalardan birevi ya da bir qaçınıñ rey bermege qoşulmaması bu azalarnıñ qararı veto etkeni añlamına kelmey. Ayrıca daimiy azalarnıñ çekimser qalmaları da aynı neticeni bere.
QurulışıDeñiştir
Birleşken milletler (United Nations) ıstılası ilk olaraq Franklin Ruzvelt (Franklin Roosevelt) tarafından II Cian cenki sırasında müttefik memleketler içün qullanılğandır. İlk resmiy qullanuvı ise 1942 yanvar 1-de Birleşken Milletlerniñ beyannamesinde ve Atlantik Hartiyasındadır. Bu tarihtan soñ müttefik devletleri özlerini "United Nations Fighting Forces" olaraq adlandırğanlardır.
Birleşken Milletler fikri 1943 senesinde Moskva, Tehran ve Qairede müttefiklerniñ toplaşuvları sırasında çıqqan olıp Frenkistan, Çin, Büyük Britaniya, Amerika Qoşma Ştatları, ŞSCBniñ temsilciliginen oluşqandır.
Teşkilât YapısıDeñiştir
Baş AssambleyaDeñiştir
Baş Assambleya, Birleşken Milletler aza devletlerden oluşur. Er azanıñ Baş Assambleyadaki temsilcileri 5 kişiden çoq olamaz. Baş Assambleyanıñ körevleri şulardır:
- Silâsızlanma ve silâ denetimi mevzusında teklifler bermek.
- Barışıq ve telükesizlikni etkilecek körüşüvler yasamaq, er mevzuda teklifler bermek.
- Memleketler arasındaki yahşı ilişkilerni bozucı problemlerniñ, barışıq yollarınen çezüvi içün teklifler bermek.
Telükesizlik ŞurasıDeñiştir
Siyasiy saada bir yürsetme organıdır. Şuranıñ 5 daimiy azasınıñ veto aqqı bardır. 10 keçici aza ise eki senelik bir zaman içün saylanalar. Saylavlarında coğrafik denge esas alına. 15 azası olğan bu şuranıñ görevleri şulardır:
- Birleşken Milletlerniñ maqsat ve ilkelerine uyğun biçimde barışıq ve telükesizlikni qorumaq.
- Memleketlerarası bir añlaşmazlıqqa yol aça bilecek er türlü çekişmeli durumnı soruştırmaq.
- Memleketlerarasında çekişmeli mevzularda añlaşma şartlarını teklif etmek.
- Silâlanmanı denetlek planlar azırlamaq.
- Barışıqqa qarşı bir telüke ya da ücüm olıp olmağanını araştıraraq, izlenecek yolu teklif etmek.
- Ücüm etkenlerge qarşı askeriy birlikler qurularaq tedbirler almaq.
Telükesizlik Şurasınıñ Qarar Alma Süreci:
Telükesizlik Şurasınıñ qarar alıp oluvı içün 10/15 nisbeti kerek olıp, daimiy azalardan iç bireviniñ aksi rey qullanmaması kerektir. BM içtihatlarına köre Telükesizlik Şurası qarar alakende veto yetkisine saip azalardan birevi yaki bir qaçı rey bermege qoşulmasa bu veto etkeni añlamına kelmey. Çekimser olsalar da aynıdır.
Şurağa bağlı başlıca qurulışlar şulardır:
- Birleşken Milletler Ticaret ve İnkişaf Konferentsiyası
- Birleşken Milletler Balalarğa Yardım Fondu
- Birleşken Milletler Mülteciler Yüksek Komissarı Ofisi
- Dünya Ğıda Şurası
- BM ve FAO Dünya Ğıda Programması
- Birleşken Milletler Maarif ve Araştırma İnstitutı
- Birleşken Milletler İnkişaf Programması
- Birleşken Milletler Silâsızlanma Araştırmaları İnstitutı
- Birleşken Milletler Sinaiy İnkişaf Teşkilâtı
- Birleşken Milletler Çevre Meseleleri Programması
- Birleşken Milletler Universiteti
- Birleşken Milletler Mahsus Fondu
- Birleşken Milletler İçtimaiy İnkişaf Araştırma İnstitutı
- Qadınnıñ İlerlemesi İçün Memleketlerarası Araştırma ve Tasil İnstitutı.
İqtisadiy ve İçtimaiy ŞuraDeñiştir
Baş assambleyaca saylanğan 54 azadan oluşur. Azalıqları sonlanğanlar yañıdan saylanıp olalar. Başlıca görevleri şulardır:
- Birleşken Milletlerniñ çalışmalarını yürsetmek.
- Memleketlerarası iqtisadiy, içtimaiy, medeniy mevzularda esabatlar azırlamaq.
54 azadan ibaret bu şura, BM-niñ iqtisadiy ve içtimaiy meselelernen mücadele etip oluvı maqsadınen qurulğan bir organdır. İqtisadiy ve içtimaiy şura er kesniñ insan aqlarına ve temel azatlıqlarğa faal bir şekilde sayğı kösterüvini sağlamaq içün tevsiyeler bere. Yetkisine kirgen mevzularğa ilişkin olaraq, Baş Assambleyağa sunulmaq içün antlaşma leyhaları azırlap ola. İqtisadiy ve içtimaiy şura görevini daa faal yasayalmaq maqsadınen özü közün aldında çalışacaq komissiya ve komitetler qurğandır. Bular:
- İnsan Aqları Komissiyası; 1946 senesi qurulğan insan aqları komissiyası, ECOSOC bünyesinde insan aqları normalarınıñ uquqiy bir şekle dönüştirilmesinen alâqalı faaliyet köstere. 43 deñişik aza coğrafik regionlardan eşit temsil esasına köre saylana. 1967-ge qadar insan aqları ihlallerinen bağlı olaraq şikâyetlerge maniy olmaq içün yaptırım gücü ya da areketke keçme yetkisi yoq edi. 1967-de 1235 sayılı ECOSOC qararınen komissiya ve onıñ alt organı olğan azınlıqlarnıñ qorunması ve ayrımcılıqnıñ aldını alması alt komissiyası inceleme ve araştırma yetkilerinen donatıldı. Bu tarihta insan aqları ihlallerine yönelik inceleme ve araştırma yasama yetkisi berilgendir. 1970-de 1503 sayılı ECOSOC qararınen komissiyağa insan aqları ihlallerini soruştırma ve tevsiyeler berme yetkisi berilgendir.
- İnsan Aqları Yüksek Komissarlığı (UNHCHR); BM şartınıñ 1, 13 ve 55-nci maddelerinden görevini alğan yüksek komissarlıq, BM-niñ insan aqları proğrammalarınıñ koordinatsiyasını sağlamaq ve insan aqlarına umumcian sayğını küçlendirmek maqsadınen qurulğandır. Merkezi İsviçreniñ Cenevre şeerindedir. Nyu Yorkta bir bürosı bardır.
Memleketlerarası Adalet DivanıDeñiştir
Memleketlerarası Adalet Divanı, Birleşken Milletlerniñ yarğı organıdır. Memleketler, istegenleri davanı Adalet Divanına alıp keteler. Divan 15 yarğıçtan oluşur. Yarğıçlar, General Assambleya ve Telükesizlik Şurasınca saylanalar. Görev müddetleri doquz yıldır. Divanda bir devletten eki yarğıç olamaz. Memleketlerarası Adalet Divanı, Felemenkniñ bir şeeri Laheydedir.
Resmiy tillerDeñiştir
Arap, Çin, Frenk, İngliz, İspan ve Rus tilleri teşkilâtnıñ resmiy tilleridir[1].
Baş KâtibiyetDeñiştir
Baş Kâtibiyet, Birleşken Milletlerniñ organlarınıñ çalışmaları içün kerekli ortam ve şartlarnı sağlar. Ortağa salınğan program ve siyasetlerni uyğular. Memleketlerarası barışi ve telükesizlikni bozucı vaqialar mevzusında esabatlar azırlap Telükesizlik Şurasına bere. Baş Kâtipligini 2017 yılından berli Portugaliya cumhuriyetinden Antoniu Guterriş yasay[2].
Birleşken Milletler Baş KâtipleriDeñiştir
İhtarDeñiştir
AtıflarDeñiştir
- ↑ Official Languages Archived 12 July 2015 at the Wayback Machine, www.un.org. Retrieved 22 May 2015
- ↑ Guterres, António (9 January 2017). "U.N. SECRETARY-GENERAL ANTÓNIO GUTERRES: MY VISION FOR REVITALIZING THE UNITED NATIONS". Newsweek.com. Newsweek. Archived from the original on 12 January 2017. Retrieved 13 January 2017
KitabiyatDeñiştir
- Ball Howard Genocide: A Reference Handbook. — Santa Barbara, California: ABC-CLIO, 2011. — ISBN 978-1-59884-488-7
- Soldiers of Diplomacy: The United Nations, Peacekeeping, and the New World Order. — University of Toronto Press, 1998. — ISBN 978-0-8020-0899-2
- An Insider's Guide to the UN. — New Haven, Connecticut: Yale University Press, 2004. — ISBN 978-0-300-10155-3
- The A to Z of the United Nations. — Lanham, Maryland: Scarecrow Press, 2009. — ISBN 978-0-8108-5547-2
- Gold Dore Tower of Babble: How the United Nations Has Fueled Global Chaos. — New York: Crown Forum, 2004. — ISBN 978-1-4000-5475-6
- Grant Thomas D. Admission to the United Nations: Charter Article 4 and the Rise of Universal Organization. — Leiden, Netherlands: Martinus Nijhoff Publishers, 2009. — Vol. 50. — ISBN 978-900417363-7
- FDR and the Creation of the U.N.. — New Haven, Connecticut: Yale University Press, 2000. — ISBN 978-0-300-08553-2
- Kennedy Paul The Parliament of Man: The Past, Present, and Future of the United Nations. — New York: Random House, 2007. — ISBN 978-0-375-70341-6
- The Last Lion: Winston Spencer Churchill. — New York: Little Brown and Company, 2012. — Vol. Volume 3: Defender of the Realm, 1940–1965. — ISBN 978-0-316-54770-3
- United Nations: The First Fifty Years. — New York: Atlantic Monthly Press, 1995. — ISBN 978-0-87113-616-9
- Capital of the World: The Race to Host the United Nations. — New York University Press, 2013. — ISBN 978-0-8147-0794-4
- Şablon:Cite encyclopedia
- Act of Creation: The Founding of the United Nations: A Story of Super Powers, Secret Agents, Wartime Allies and Enemies, and Their Quest for a Peaceful World. — Boulder, Colorado: Westview Press, 2003. — ISBN 978-0-8133-3324-3
- Sherwood Robert E. Roosevelt and Hopkins: An Intimate History. — New York: Harper and Brothers, 1948.
- The Oxford Handbook on the United Nations. — Oxford University Press, 2009. — ISBN 978-0-19-956010-3
- Wistrich Robert S. A Lethal Obsession: Anti-Semitism from Antiquity to the Global Jihad. — New York: Random House, 2010. — ISBN 978-1-4000-6097-9


text:
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ bildirgenine köre, fevral 26-da Herson vilâyetindeki Geniçeskte «Qırımnıñ Rusiye tarafından işğaline qarşı muqavemet künü» munasebeti ile miting keçe.
Meydanda 150-den ziyade kişi toplandı. Tedbirde rayon memuriyeti ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri buluna.
Şeer sakinleri «Qırım – Ukrainadır» ve «Fevral 26 – Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı muqavemetiniñ 1461-nci künü» plakatlarınen turalar.
Daa evel Geniçesk rayonında avtomobillerle yapılğan numayış ötkerildi. Onda Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ve ilhaq etilgen Qırım sakinleri iştirak etti.
Fevral 26 bazarertesi «Qırımnıñ Rusiye tarafından işğaline qarşı muqavemet künü»nde 5-nci Kanal, Qırım.Aqiqat, QHA haber agentligi ve Radio Hayatnıñ «Muqavemetniñ 4 yılı» adlı ortaq marafonı ötkerile.
Fevralniñ 26-sında Ukrainada ve büyün dünyada Qırım sakinlerine ve Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq içün tedbirler, munaqaşalar, forumlar, mitingler ve numayışlar yapıla.
Ukrainada fevral 26 kününi, Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı muqavemet künü olaraq tayin etmek teklif eteler. 2014 senesi bu künde Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq maqsadınen miting ötkerildi. O künü miting iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafını tutqan ve şu cümleden «Rusiye birligi» fırqasına ait olğan faaliyetçiler tura edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bağçasaray rayonınıñ sakini Aleksandr Sizikov aprelniñ 24-nde Aqmescitniñ merkeziy meydanında qırımtatarlar ve musulmanlar, hususan Edem Smailovnıñ, apiske alınmasına qarşı bir kişilik narazılıq aktsiyasını keçire. Sizikov soqurlaşqan soñ Smailov oña yardım etken edi.
Sizikov Lenin abidesine «Saqatlar Qırım musulmanlarınıñ tutulmasına qarşı çıqalar» yazuvlı şiarınen çıqtı. Bu aqta qırımtatar faali Nariman Celâl Facebookta haber etti.
«Men – birinci derece saqatı olam, soqurım, 2009 senesi iyünniñ 22-nde yol qazası neticesinde soqurlaştım. Bu dünyanı körmeyim. Bu qıyın vaqıtta ve bütün işlerimde yanımda olğanlardan biri Topçıköy (Dolinnoye) köyünde yaşağan Edem Nazimoviç Smailov oldı. Bıltır, mayısnıñ 21-nde, o ve daa bir din qardaşımız Server adaletsiz bir şekilde tutuldı. O vaqıttan berli menim ayatım zorlaştı», – dedi erkek.
O, «ondan ğayrı, oña yardım etken daa 60 kişi apiske alındı», dep qoştı.
Aprelniñ başında Aqmescit rayonınıñ Qulçuq (Rodnikovoye) köyünde yerli sakin Şevket Kelâmov Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca tevqif etilgen kiyevi, qırımtatarı, musulman Edem Smailovnıñ apiske alınmasına qarşı bir kişilik narazılıq aktsiyasına çıqqan edi.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
Fevralniñ 6-nda Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Edem Smailov veServer Mustafayevniñ apiste qaluv müddetini 2019 senesi mayısnıñ 9-na qadar uzattı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
İlhaq etilgen Qırımnıñ rayonlarında Rusiye prokuraturası idareleriniñ yañı başlıqlarını tayin ettiler. Bu aqta müessiseniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
"Rusiye bas prokurorı buyruğı ile: Fasenko Valeriy Anatolyeviç Qurman rayonınıñ prokurorı vazifesine tayinlene, Stadnik Danil Anatolyeviç Qarasuvbazar rayonınıñ prokurorı vazifesine tayinlene, Kuçin Vitaliy Anatolyeviç Canköy rayonınıñ prokurorı vazifesine tayinlene, Abzalov Timur Ruslanoviç Or Qapı rayonınıñ prokurorı vazifesine tayinlene", - denile beyanatta.


text:
Emirge köre, bu maqsatlarğa 7 mlrd rubleden ziyade para ayırılacaq. Onı Qırım ve Qırımdan yolcularınıñ taşuvına, Aqmescit avalimanı obyektleriniñ qurulışı ve tamirine, Keriç deñiz limanında deñiz demiryol-avtomobil paromlı keçitniñ yañıdan quruv tedbirlerine ayırılacaq.
Bundan da ğayrı, para yardımı Aqmescit ve Aqmescitte yolcularınıñ ava taşuvınıñ teminlenüvine, Qırım toprağında «regional, belediyeara ve yerli emiyetli avtomobil yollarda yol areketiniñ» maliyeviy temini ve «Qırım demirölu» devlet müessiseniñ faaliyetine kösterilecek.
«Para Rusiye maliye nazirliginde vatandaşlarnıñ içtimaiy destegi ve iş çarşısı, küçük ve orta ticaretniñ, iqtisadiyatnıñ destegi boyunca qoşma qararlarnıñ maliyeviy teminlenüvine ayırılğan bücetten alınacaqtır. Emir Qırım federal daireniñ naqliye teminlenüvini eyileştirmege imkân yarata. Bu ise kurort mevsiminde pek müimdir», – denile beyanatta.


text:
Qırım abituriyentleri Rusiye aliy oquv yurtlarınıñ tekliflerine qulaq asmaylar: Ural universiteti Qırım abituriyentlerini öyle de körmeyip, bücet yerlerini Ukrainadan köçip kelgen adamlarğa berdi.
İTAR-TASS agentliginiñ malümatına köre, köçip kelgenderge qolaylaştırılğan shema boyunca oqumağa kirmege ve bedava oqumağa imkân berildi. Başta bu yerlerni qırımlılarğa berecek ediler, lâkin olar vesiqalarnı öyle de teslim etmediler.
Qabul etüv komissiyasınıñ reisi İlya Bayevniñ bildirgenine köre, Ukrainadan mecburen köçip kelgen ve qaçaq statusını alğan adamlar defektologik bölüginde ayırılğan qoşma 5 bücet yerinde oqumaları mümkün. Bundan ğayrı, başqa bölüklerde de oqumağa imkân bar, amma oquş parasını tölemek kerek.
Bundan evel berilgen malümatqa binaen, Nijniy Novgorod aliy oquv yurtlarında Qırım abituriyentleri içün ayırılğan bücet yerleriniñ 90% boş qaldı. 81 yerge yalıñız yedi qırımlı oqumağa kirdi.


text:
Ukraina ve Amerika tarafları Ukrainadaki vaziyetni al etüv, halqara toplulıqnıñ Kiyevge qabarcılıqnen küreş ve mayıs 25-de açıq-aydın prezident saylavlarınıñ keçirilmesi meselesinde yardımını muzakere etmege niyetleneler.
Amerika senatorları Bob Corker (Cumhuriyet firqası) ve Chris Murphy (Demokratik firqa) AQŞ prezidenti Barack Obamanı Rusiyege qarşı sert bir cezalar kirsetilmesine çağırdılar. Senatnıñ tış işler komiteti azalarınıñ fikirince, Washingtonnıñ bunıñ kibi areketleri Kremlniñ Ukrainadaki vaziyetni kerginleştirüv adımlarına lâyıq bir cevap olur edi.


text:
Çarşenbe künü, oktâbr 14 künü, Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde 2014 senesi Qırım Yuqarı Radasınıñ divarları yanında Ali Asanovnıñ işi boyunca mahkeme toplaşuvı keçecek.
Hatırlatamız, taqiqatqa köre, Ali Asanov 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Rus birligi» firqası faalleriniñ iştiraki ile çoq biñli mitingde yüz bergen kütleviy çatışmalarnıñ iştirakçisi edi.
Delillerge baqmadan, ne birinci instantsiya mahkemesi, ne de Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi adliyeciniñ Asanovnı azat etmek muracaatını qabul etti. Ali Asanovnıñ apis cezası aqımdaki seneniñ oktâbr 15-de bite. İyün ayında Asanovlar qorantasında dörtünci bala doğdı.
Qırım.Aqiqat Radiosınıñ aqşam efirinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl aytqanı kibi, Qırımda «fevral 26 işi» boyunca taqiqat «bir taraflı», çünki qabaatlı olaraq yalıñız qırımtatarlar kösterile, amma o kün birden eki miting keçirilgen edi, ve ekincisi Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ yolbaşçılığında olıp keçken edi.


text:
Salı künü, fevralniñ 26-nda, «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv kününde» Qırım.Aqiqat UA:Perşıy ile beraber «Qırım: Rusiye işğaline qarşı tirenüvniñ 5 yılı» marafonını keçire.
Marafon vaqtında 2014 senesi fevralniñ 26-nda Aqmescitteki Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde keçirilgen mitingni, Rusiyeniñ yarımada işğaliniñ başlanğıçını, Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvını, qırımtatar muhtariyeti meselesini muzakere etecekler.
Alıp barıcılar: Katerina Nekreçaya, Osman Paşayev, Andrey Kulikov, Anastasiya İsayenkova.
Ukrainada fevralniñ 26-nı «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü» olaraq ilân etmege teklif eteler. 2014 senesi şu künü Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitingi olıp keçken edi. Miting iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarları, hususan «Rus birligi» firqası çıqtı.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ruslar
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Urıslar (üzatama: pycckиe, russkiie), Slavän xalqı.
1989. yılda Sovet Berlegendä ğomumi sanı 145,16 million keşe, ş.i. Räsäydä 119,87 million, Tatarstanda 1,157 million keşe. Urıs telendä söyläşälär. Dinnäre – Xristian dineneñ Pravoslavie tarmağı. Millät bularaq, Ukrain häm Belarus xalıqları kebek ük, Könçığış Slavân qäbiläläre berdämlekläreneñ tarqaluı barışında borınğı Kiev Ruse kenäzlege cirlegendä barlıqqa kilä. Tarixi-etnik bilämälre zurayu häm başqa qäbiläläre belän quşılu barışında Tönyaq, Könyaq häm Urta Urıs söyläme könküreş törkemnärenä ayırıla. İdel buyında Urat Urıs söyläm törkemeneñ berniqädär üzençälege bar. Xäzerge Tatarstan cirlärenä Urıslar XV ğasırdan küçep utıra başlıylar. Qazan xanlığı yawlap alınğannan soñ (1552.), alanıñ küçenü xäräkäte tağı da köçäyä. Cirle Törki häm başqa xalıqlar belän aralaşu näticäsendä Urıslar etnokultur üzgäreşe kiçergännär (bu yöz-qiäfät, tormış-könküreş ğädätläre, kiem-salım, azıq-tölek häm başqa çağıla). Üz näwbätendä Urıslarnıñ İdel-Ural xalıqlarınıñ tormığı-könküreşenä, tel-söylämenä, matdi häm ruxi tübänäyüenä yoğıntısı bar.
Tatar Ensiklopediä Süzlege. Qazan, Tatar Ensiklopediäse İnstitutı, 2002.


text:
"Törkiyä Süriyädä bulğan waqıyğalarğa bitaraf qala almıy"
Bu xaqta Rusiya tışqı êşlär ministrı Sergey Lavrov belderde
Rusiya tışqı êşlär ministrı Sergey Lavrov Törkiyäneñ Süriyädä bulğan waqıyğalarğa bitaraf qala almawın äytte.
Ul “Russia Today”nıñ ğaräp saytına birgän interv’yusında Süriyädäge Rusiya ğaskärläre xaqında bolay dide: “Bez ilneñ räsmi däwlät başlığı häm legal’ xökümätneñ quşuı buyınça Süriyädä. Bez Berläşkän Millätlär Oyışması kileşüläre nigezendä häm BMO iminlek şurasınıñ 2254 nomerlı qararın ğamälgä aşırabız”.
Lavrov Süriyädä törle illärneñ köçläre barlığın belderep,” AQŞ ğaskärläre haman da Färat yılğasınıñ könçığış yarınıñ küpçelek öleşen bili. Anda güyä däwlät tözergä tırışalar, bülenüne yaqlıylar häm töbäktä qayber Ğıyraq kördläreneñ xislären qullanalar. Bu räweşle ğıyraqlı häm süriyäle kördlärne berläştergan strukturada problemalar tudıralar” dide.
Rusiya tışqı êşlar ministrı Sergey Lavrov bu xälneñ töbäktä kiyerenkelek tudırğanına basım yasap,” Törkiyä ,älbättä, bolarğa bitaraf qala almıy. Bez bu problemalarnıñ Süriyäneñ bäysezlegenä häm cir bötenlegenä xörmät kürsätü qısalarında xäl itelüen telibez” dide.


text:
«Grani.ru» malümatına köre, olarnıñ qollarında «Putin akimiyeti Ukrainada adamlarnı öldüre», «Ukrainadan ellerini çekiñiz» kibi levhalar bar edi.
Aktsiya iştirakçilerinden biri Mihail Kirtser yaqalandı. O, «Kitay-gorod» içki işler bölügine ketirilip, yaramadı. «OVD-İnfo» bergen malümatqa köre, Kirtserni protokol tizmeyip, yiberdiler ve hastahanege alıp kettiler.
Şaatlarnıñ fikirince, yaqalanuv sebebi plakat degil edi. Olarnıñ bildirgenine köre, Mihail Kirtser piket ötkergenlerniñ yanında ayaqmaşinada edi ve OMON hadimleri onı yaqaladılar, dep qayd ete «OVD-İnfo».


text:
Mitingniñ bir qaç iştirakçisi «Ukrain cemiyetiniñ beyannamesini» qabul etip, bu qıyın siyasiy devir vaqtında Ukrainağa qol tutqanlarını ve Rusiye siyasetini takbih etkenlerini bildirdiler.
Frenk tilinde yazılğan vesiqağa binaen, «Rusiye ordusınıñ Ukrainağa istilâsı neticesinde memlekette içtimaiy buhran yüz berdi. Ukraina Kreml imperialistik siyasetiniñ qurbanı oldı. İstilâcını şimdi toqtatmasaq, dünyadaki barışıq havf altında qalacaq».
Faaller Kanada ve Kvebek ükümeti, Monreal yolbaşçılığından Rusiyege qarşı cezalar talap eteceklerini ilân etip, Rusiyeni diger devletlerniñ bir olmasını ürmet etmege mecbur etecek olalar.


text:
OMV Avstriya energetik şirketi ve Rusiyeli «Gazprom» şirketi Ukrainadan keçmeyip, Avropanı gaznen temin etmege imkân berecek «Cenübiy aqım» («Yujnıy potok») borusınıñ Avstriya qısmınıñ qurması aqqında añlaşma imzaladılar, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Vesiqa iyünniñ 24-de Venada Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve Avstriya prezidenti Heinz Fischerniñ «Cenübiy aqım» ve Ukrainadaki vaziyet muzakere etilgen körüşüvinden evel imzalandı.
Avropa komissiyası «Gazprom» ile bu leyha boyunca imzalanğan añlaşmalar Avropa Birliginiñ raqiplik qaidelerine uymağanını qayd etip, Avropa Birligi devletlerini Kremlniñ bu leyha boyunca tesirine qarşı çıqmağa çağırğan edi.
OMV bildire ki, işbu leyha Avropağa energetik taşımalarnıñ havfsızlığını pekitecek.
Tünevin Venada Vladimir Putin bildirdi ki, «Cenübiy aqım» – Ukrainadan keçmemek ıntılışı degil. «Biz yalıñız transport infrastrukturasını inkişaf ettiremiz», – dep añlattı Rusiye prezidenti.
«Cenübiy aqım» Qara deñiz, Sırbistan ve Macaristan, em de yaqında borunıñ öz qısmında işni toqtatqan Bulğaristandan keçmek kerek.
İyünniñ 24-de Rusiye energetika naziri Aleksandr Novak dedi ki, Bulğaristan qısmı ile bağlı problemlerni al etmek içün muzakereler keçirile.


text:
23 yaşındaki Qırım böksörı Artur Ziyatdinovnıñ vekilleri, kelecek uruşta onıñ raqibi 33 yaşındaki Argentina boksçusı Cesar Hernan Reynoso olacağını haber etti. Bunı MMABoxing portalı haber ete.
Uruş yanvarniñ 25-inde Monrealde (Kanada) olacaq. Öz İnstagram saifesinde Ziyatdinov özüni yahşı duyğanını ve 12-nci uruşına azır olğanını yazdı.
"İnşallah, yanvarniñ 25-inde 12-nci uruşım olacaq. Aqlımda bar, daa yaqınlarda ihtisasiy bokstaki ilk uruşımnı sabırsızlıqnen beklep, oña azırlana edim", - yazdı boksçu.
Doğma qırımtatar olğan ihtisasiy boksçu Artur Ziyatdinov, aveskârlıq boskunda 140 uruş yaptı, olarnıñ 120-sinde ğalebe qazandı. 2017 senesi Artur ihtisasiy boksqa keçti.


text:
Jak Kartye
Jak Kartye (frenkçe Jacques Cartier; 1491 ilk qış ayınıñ 31 — 1557 ilk küz ayınıñ 1) - breton asıllı frenk deñiz seyaatçısı, 1534 senesi Aziz Lavrentiy özeni boyunca seyaat etken ilk avropalıdır. Kartye, Madlen ve Sen-Jan (şimdi Prins Edvard adası) adalarnı tapıp, kelecek Kvebek ve Monrealge Aziz Lavrentiy özeni boyunca ketken, lâkin deñiz seyaatçılarnıñ çoqusınen qıdırılğan Tınç okeanğa Şimaliy Ğarp keçitini tapıp olamadı.
Tamam Jak Kartye sayesinde Kanada adı peyda olğan. Monreal adasına çıqqanda Kartye, Oşlaga (frenkçe Hochelaga) irokez köyünı ziyaret etti. İrokez tilinden “kanata” sözü, “köy” manasına kele. Kartye ise, Amerika yerlileri memleketine öyle aytalar dep bellegen.
Deñiz seyaatçısınıñ balalığı ve şekillenüvi[deñiştir | kodunı deñiştir]
Milleti breton olğan Jak Kartye, 1491 senesi Frenkistanda Bretan gertsoglığınıñ deñiz yanındaki Sen Malo şeerinde doğdı. Nevbetteki az olğan malümatlarğa binaen, o, Jame Kartyeniñ oğlu olıp, onıñ üç ağası ve eki qız-qardaşı bar olğanı sayıla. Kiraz ayınıñ 7 ve aralıq ayınıñ 23 künleri arasında dünyağa kelgendir.


text:
Berençe çiratta, älbättä, yazuçılarğa, diyär idem.
Bu turıda xäzer genä süz quzğatuwıma aptıramağız. 2012 yılda birelgän Tuqay premiyäse turında yazuçılarnıñ fikerlären matbuğat bitlärendä kürergä teläp tä, ım-şım bulmağanğa aptırap, soñğa qalıbraq bulsa da, üz fikeremne yazarğa buldım.
2012 yılda bu premiya İskändär Safiullin, Sergey Şäkürov, Andrey Golovin, Änwär Sattarov, Al’bina Daişeva, Zöfär Ğaliullin, Röstäm Zäbirovlarğa birelde. Bolar bar da Qol Şärif mäçeten tözüdä qatnaşuçı arxitektura törkeme äğzaları. İğtibar itkänsezder: bu büläkne aluçılar arasında ber genä yazuçı da yuq. Bıltır da Tuqay premiyäse nibarı ike şağıyrgä – Lena Şağıyrcan häm İlfaq İbrahimovqa birelgän ide. Qalğan öçeseneñ sänğat keşeläre ikänen beläbez. Al’bina Şahimoratova (opera häm balet teatrı solistkası), Röstäm häm Mariya Kildebäkovlar (rässamnar). Adäm kölkese, bıyıl ber genä yazuçı da bu premiyäne ala almadı. Qayçan da bulsa ğadelsezlekkä çik quyılırmı? Yazuçılarıbız arasında layıqlılar bötenläy yuqmı ällä? Küpsenep äytüwem tügel, arxitektorlar törkemen bu ğacäyep xezmätläre öçen (Qol Şärif mäçete, çınnan da, iskitkeç matur!) xökümätebez üz waqıtında bolay da citärlek bäyäläde. Bu ğına az bulıp toyılğan ikän, betkänmeni başqa premiya fondları?! Yazuçı-şağıyrlärneñ öleşenä kerü kiräk ideme ikän? 2012 yılğı Tuqay premiyäsenä kandidat bulıp ta, anı alu bäxetenä ireşä almağan yazuçılarıbıznıñ xälen añlıym min. Alarnı bötenläy dä ixtiram itmäwme bu, ällä monıñ töbendä tağın da tiränräk başqa närsä yatamı? Añlaşılmıy. Matdi yaqtan da bigräk, bu premiya xalqıbıznıñ ruxın tärbiyäläwçe yazuçını xörmätläw bilgese dä bit äle. Üz Tatarstanıbızda monı da eşli almıybızmıni soñ? Şulqadär yärlımıni soñ bez? Mondıy wayımsızlıq bezne hiç tä bizämi. Ğadi xalıqnıñ fikerenä qolaq salu yäisä tatar uquçısına matbuğat bitlärendä çığış yasarğa mömkinlek birü kebek närsälärne dä eşlärgä kiräk bulğandır, möğayın. Uylap quydım: Tuqay üze bu turıda ni äyter ide ikän? Döres uylıysız. Şağıyr häm yazuçılarğa mönäsäbät elek tä şulay ide, bügen dä berni dä üzgärmägän ikän, diyär häm tozlap-borıçlap satirik äsär yazıp taşlar ide. Bügen isä xätta xörmätle yazuçılarıbız da xökümätebezneñ bu “bülägen”ä qarşı töple fikerlären äytmädelär. Qänäğatsezlek kürsätep, çışın-pışın kilülärne sanap tormıybız, bu, qulnı kesägä tığıp, yodrıq kürsätü sımanraq ber närsä genä. Olpat yazuçılarıbızdan berniçä keşeneñ ütemle häm sallı süze bik tä kiräk ide bu oçraqta. Bulmadı andıy süz. Qurqu xise köçleräk bulıp çıqtı. Bügen çığış yasasam, irtägä üzemneñ dä şundıy xäldä qaluwım, ixtimal, dip uyladılar, axrı.
Xörmätle uqıtuçılar, bez barıbız da tatar ädäbiyatın yaratıp uqıybız. Ädäbiyät nigezendä tärbiyäländek. Yazuçılarıbıznıñ, şağıyrlärebezneñ icatı belän dä iñ elek bez tanışıp barabız. Äydägez, alarnı yaqlap, bez dä üz fikerlärebezne belderik, teläktäşlek kürsätik, bar närsägä dä bitaraf bulıp yäşäwdän tuqtıyq. Mondıy xällär alğa taba da qabatlanmas, dip äytä almıybız. Bar bit bezneñ ixtiramğa layıqlı yazuçılarıbız. Üzem dä tarixçı bulğanğadırmı, min Fäwziyä Bäyrämovanı bik tä xörmät itäm. “Mädäni comğa”da çığıp bara torğan här tarixi mäqaläse belän tanışıp baram. Soñğı yılda basılıp çıqqan tönyak tatarları, Seber tatarları h.b. tarixına qarağan barlıq xezmätläre dä iğtibarğa layıq anıñ. Tarixi kitapları turında äytep tä tormıym. Bezgä bolarnıñ bersen dä uqıtmadılar bit. Küpme qıymmätle material birep bara ul uquçığa. Tatar xalkınıñ ütkän tarixı belän tanıştırıp baruçı bu yazuçıbız xörmätkä layıq tügelmeni? Min üzem Tuqay premiyäsen, berençe çiratta, şundıy şäxeslärebezgä birderer idem. Sez niçek uylıysız? Sezneñ dä yaratqan yazuçılarığız, şağıyrläregez bardır. Äydägez, internet çeltärendä bulsa da şul turıda fiker alışıyq äle.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Türkiye Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu ve Türkiye milliy mudafaa naziri Hulusi Akar ile körüşip, Qırımnıñ Rusiye ilhaqını tanımağanları içün teşekkürler bildirdi. Bu aqta Ukraina prezidentiniñ matbuat hızmeti haber ete.
«Ukraina suvereniteti ve topraq bütünligini daima qoruğanıñız, Ukrainağa ait Qırım yarımadasınıñ qanunsız işğalini tanımağanıñız içün Türkiyege minnetdarım. Qırımtatarlarğa qol tutqanıñız içün teşekkürler bildirem», – dedi Zelenskıy.
Türkiye memurları Ankaranıñ Qırım meselesinde fikri deñişmey, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Türkiye tarafınıñ «Qırım platformasınıñ» işine qoşulmağa azır olğanı içün teşekkürler bildirdi.
Türkiye tarafı, resmiy Ankara Ukraina topraq bütünligi ve suverenitetine bütün platformalarda qol tutacaq, Qırımda qırımtatar halqınıñ aqlarını qorumağa devam etecek, memleket içinde köçip kelgen insanlarnıñ yerleşmesine yardım etecek, Qırım ve Rusiyede qanunsız tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ azat etilüvine yardım etecek, dep tasdıqladı.
Ukraina akimiyeti AB ve Ğarp memleketlerini Yarımadanı işğalden qurtaruv Qırım platformasında iştirak etmesine faal sürette celp ete. Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Qırımnı işğalden qurtaruv sammitini Kyivde 2021 senesiniñ mayıs başında ötkermege planlaştırıla, dep bildirdi.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Anton Korınevıç Rusiye işğal etken Qırım yarımada işğalden qurtarılğanına qadar esas Ukrainadan suv almaycaq, dep daa bir kere qayd etti.
Bu aqta o, oktâbrniñ 10-nda Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında ayttı.
«Suv ve Qırımnen bağlı er şey aynı qala. Yarımada işğalden qurtarılğanına qadar bunıñ lafı bile olmaz», – dep ayttı Korınevıç.
Onıñ aytqanına köre, Qırım suv berüv meselesi Herson akimiyetinen muzakere etilgen edi.
«Yaqında bu meseleni Herson vilâyeti memuriyetiniñ yolbaşçısı Yuriy Gusevnen laf etip, fikrimizni tasdıqladıq. Kanalnıñ tek Herson vilâyetindeki qısmı, tek Herson vilâyetini suvarmaq içün qullanıla bile. Bu qadar. Qırımğa suv bermeymiz, bir şey deñişmedi ve deñişemez», – dep qoştı o.
Daa evel Qırımnıñ Rusiye ükümetindeki Devlet suv hocalığı komitetiniñ yolbaşçısı Aleksey Lisovskiy Şimaliy-Qırım kanalı Dnipro suvını almağa azır, dep bildirdi.
Ukraina akimiyeti işğal etilgen Qırımnıñ suvnen teminlevi tek yarımada işğalden qurtarılğan soñ yañıdan tiklenecek, dep bir qaç kere qayd etken edi.
Ukraina Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminley edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev Kyivde keçirilecek Qurultay delegatlarınıñ konferentsiyası arfesinde kütleviy haber vastalarına intervyü berdi. Qırım.Aqiqat mühbiri Cemilev ile subetniñ esas mevzularını qayd etip, olarnı qısqadan tarif ete.
Keçirilecek Qurultay konferentsiyası aqqında
Noyabrniñ 12-nde Kyivde altıncı çağırılış Qurultay delegatlarınıñ konferentsiyası keçirilecek. Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, Qırımdaki vaziyetten sebep qırımtatar liderleri Qurultay sessiyasını toplap olamaz ve qarar qabul etemez, şu sebepten laf konferentsiya aqqında kete, dep añlatqan edi.
Mustafa Cemilev, buña baqmadan, konferentsiyada Qurultay delegatlarınıñ vekâletlerini uzatma qararları qabul etilecek, dep ayta. Delegatlar, demokratik saylavlar keçirmek imkânı peyda olğanına qadar vazifelerini devam etecek.
Delegatlarnı toplap, vekâletlerni demokratik saylavlarnı keçirmege imkân peyda olğanına qadar uzatmağa qarar alacaqmızMustafa Cemilev
«Qurultay iş tertibini qabul etip, fevqulâde vaziyetler şaraitlerinde iş variantlarını belgilemedi: cenk, işğal. Bu sene Qurultay delegatlarınıñ vekâlet müddetleri bite. İşğal şaraitlerinde Qurultay delegatlarınıñ demokratik saylavlarını keçirmek imkânsız. Bu vaziyette şöyle yapacaqmız: delegatlarnı toplap, vekâletlerni demokratik saylavlarnı keçirmege imkân peyda olğanına qadar uzatmağa qarar alacaqmız. Böyle saylavlarnı keçirmek imkânı ancaq işğal bitken soñ peyda olacaq», – dep ayta Cemilev.
Reylerniñ ekseriyetini talap etken qararlar uzaqtan alınacaq: «Mence, reylerniñ sayısı yeterli olmaycaq. Amma biz şöyle yapacaqmız, qararlarnıñ leyhalarını qabul etip rey berecekmiz. Delegatlarnıñ çoqusı qabul etecek qararlar leyha şeklinde olacaq. Leyhalarnıñ metinlerini Qırımdaki delegatlarımızğa yollaycaqmız, olar ise kendilerine yaqın olğan soyuna imza qoyacaqlar. Neticede, delegatlarnıñ imzalarınıñ ekseriyetini alacaq qarar leyhası işke tüşürilecek».
Cemilev, Qurultay delegatlarınıñ vekâletlerinden vazgeçecegini ve Sovetler Birligi zamanında qırımtatar halqınıñ menfaatlarını temsil etken teşebbüs gruppaları tecribesine qaytacaqlarını red ete. Onıñ aytqanına köre, al-azırda eñ müimi – qırımtatarlarnıñ temsilci organlarınıñ işini saqlap qalmaqtır. Halq deputatınıñ qayd etkenine köre, Meclis reisi Refat Çubarovnıñ vekâlet meselesi Qurultay delegatlarınıñ konferentsiyasında köterilmeycek.
Ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesine dair muzakereler aqqında
Keçken raatlıq künleri İstanbulda Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ körüşüvi olıp keçti. Körüşüvde Mustafa Cemilev de bar edi. Olar ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesini muzakere ettiler. Türkiye prezidentine Rusiye ve işğal etilgen Qırım apishanelerinde tutulğan ukrainalılarnıñ cedveli berildi. O, «azat etileceklerniñ cedvelini» Rusiye prezidenti Vladimir Putinge yetkizmege vade etti. Türkiyeniñ yardımı ile keçirilgen ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilme tecribesine baqmadan, Mustafa Cemilev bu yolnı «irratsional ve yañlış», dep saya.
Putin ne isteycek – belli degil. Ya Türkiyeniñ milliy menfaatlarına zıt kelgen bir şey olsa?Mustafa Cemilev
«Açıq aytayım: bu meselede optimist degilim. İlmi Ümerov ve Ahtem Çiygoz nasıl azat etilgenini bilem – Türkiyede çeçen dissidentlerini öldürgen eki rusiyeli terrorist teslim etilgenini ögrendik. Yañı cedvel aqqında Türkiye Tış işler nazirinen de laf etti. O, açıq-açıq ayttı: bilesiñiz, Putin bedava bir şey yapmay, Ümerov ve Çiygoznı nasıl azat etkenimizni bilesiñiz. Bu sefer siyasiy mabüslerimiz azat etilse, Putin ne isteycek – belli degil. Ya Türkiyeniñ milliy menfaatlarına zıt kelgen bir şey olsa?», – dey o.
Qırımtatarlarnıñ lideri qayd ete ki, siyasiy mabüslerniñ cedveli yañı-yañı soyadlarınen tola, ukrainalılarnıñ almaştırılmasınen bağlı bir kerelik muvafaqiyetler pek az faydalı ola.
İşğalni tanımağan qabaatsız insanlarnı qatillerge deñiştireler... Bu ahlâqsız, adaletsizdirMustafa Cemilev
«Deñiştirüv irratsional, yañlış ola. Arbiy esirler azat etilse – bu bir, amma işğalni tanımağan qabaatsız insanlarnı azat etip, öldürmege devam etecek qanlı qatillerniñ azat etilmesini talap etseler – o başqa. Putin çoq insannı esir ala bile. Bularnı azat ettirsek – yarın daa çoq mahküm olacaq», – dep añlata o.
Sanktsiyalar, sanktsiyalar ve daa bir kere sanktsiyalar. Putin, cinayetçi siyaseti pek paalığa kelgenini añlasa, özüni başqaca alıp baracaqMustafa Cemilev
Halq deputatınıñ fikirince, ukrainalılar azat etilmesiniñ semereli usulı ancaq Rusiye reberligine yapılğan siyasiy basqı ola bile: «Tek dünya toplulığınıñ basqısı. Al-azırda, mence, doğru areket etemiz: sanktsiyalar, sanktsiyalar ve daa bir kere sanktsiyalar. Putin, cinayetçi siyaseti pek paalığa kelgenini añlasa, özüni başqaca alıp baracaq. Böyle tarafnen munasebet qurğanda yekâne yol – ağırtqan darbe endirmek. İlk evelâ, iqtisadiyatqa».
Qırımnıñ milliy-territorial muhtariyeti aqqında
Yaqınlarda Anayasa komissiyasınıñ işçi gruppası Ukraina Anayasasına kirsetilecek Qırım statusınen bağlı deñişme ve ilâveler üzerindeki işni yekünledi. Qırımtatar liderleri, Ukraina prezidenti qanun leyhasını Yuqarı Radanıñ birinci oquvda baqmasına küzde berecek, dep ümüt ete. Soñra – Anayasa mahkemesiniñ müsbet qararı ve parlamentte tekrar rey berüv.
Cemilevniñ aytqanına köre, böyle statusnıñ berilmesi – qırımtatar milliy areketiniñ sovetler vaqtında ve bugünki künümizde olğan esas maqsadıdır.
Qırımtatarlar içün eñ müim mevzulardan biri – Qırım statusınen bağlı deñişmelerniñ Ukraina Anayasasına kirsetilmesidirMustafa Cemilev
«Qırımtatarlar içün eñ müim mevzulardan biri – Qırım statusınen bağlı deñişmelerniñ Ukraina Anayasasına kirsetilmesidir. 1991 senesi sahte referendum esasında meydanğa ketirilgen şekilsiz muhtariyet deñişmek kerek. Menim fikirimce, Ukrainanıñ territorial muhtariyetni qurması dramatik bir hata oldı. Bizler Qırımnıñ milliy-territorial muhtariyetini ğayrıdan tiklemek, onıñ sürgünlikten evelki statusını qaytarmaq kerek olğanını aytamız – qırımtatar milliy areketiniñ esas maqsadı budır. Kene yahşı, al-azırda Ukraina akimiyeti bu deñişmelerniñ ne qadar müim olğanını añlay», – dep ayta o.
Qırım statusınıñ deñişmesini halq deputatı Petro Poroşenko ile muntazam sürette muzakere ete: «Prezidentniñ emri ile Ukraina Anayasasınıñ 10-uncı maddesine deñişmeler azırlaycaq işçi gruppa qurulğan edi. Şimdiki vazife budır: azırlağan tüzetmelerimizni anayasa komissiyası baqacaq. Daa soñra olarğa halq deputatlarnıñ çoqusı rey bermeli, andan ise deñişmeler leyhası Anayasa mahkemesine berilmeli. Üç kün evel biz bu meseleni Petro Poroşenko ile laf ettik. Men Qurultay ögüne neticelerni aytmasını rica etken edi».
Cemilevniñ tahmin etkenine köre, deputatlarnıñ anayasa ekseriyetiniñ reylerini toplamağa eñ zor olacaq. Bu müim qararnı kelecek çağırılış parlamenti qabul etecektir.
Bazı fraktsiyalar bunıñ neticesi berbat olur, dep qorqa. Amma vatandaşlarınıñ qanunğa uyğun talaplarını qanaatlendirgen devletler dağılmayMustafa Cemilev
«Deñişmeler leyhası Anayasa mahkemesinden qaytqan soñ – eñ zor iş başlaycaq. Deputatlarnıñ anayasa ekseriyeti «ebet» dep rey bermeli. Qırımdaki semetdeşlerimiz bunı bekley. Aynı vaqıtta, bazı fraktsiyalar, bunıñ neticesi berbat olur, dep qorqa, – dep tarif ete Cemilev, – Amma vatandaşlarınıñ qanunğa uyğun talaplarını qanaatlendirgen devletler dağılmay. Böyle fraktsiyalarnen sıqı çalışacaqmız: bütün deñişmelerni añlatacaqmız, suallerine cevap berecekmiz. Anayasa ekseriyetini toplamağa da qıyın olacaq. Anayasa mahkemesi kelecek parlament saylavlarına qadar qarar çıqarsa, nevbetteki çağırılışnıñ birinci sessiyasında bu meseleni köterecekmiz».


text:
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev Qırımtatar halqınıñ sürgünlik ve genotsid qurbanlarını añma kününde Mustaqillik Meydanında çıqışta bulunıp, qırımtatarlar mayısnıñ 18-ni er vaqıt qayd etecekler, çünki «bu zaman aşıması olmağan bir cinayet», dep ayttı. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
«Halqnıñ millet olaraq bar olmasına ücüm etildi. Rusiyelilerniñ maqsadı Qırımnı olarğa köre «kerekmegenlerden» temizlemek ve Qırımnı «temiz rus» toprağı yapmaq, «rus dünyasını tarqatmaq» edi», – dedi o.
Onıñ qayd etkenine köre, şimdi Rusiye ile küreşte qırımtatarlar bir özleri degiller.
«Sovetler vaqtında bu büyük sert rejimnen bir özümiz küreşken olsaq, şimdi Ukraina devleti biznen beraber, medeniy cemiyet biznen beraber, dünyanıñ bütün demokratik küçleri biznen. Ümüt etemiz ki, tezden Qırım qaytarılacaq, işğalciler quvulacaq ve, belki, Rusiye medeniy demokratik devlet olur», – dep qayd etti Cemilev.
Kyivde qırımtatar halqınıñ sürgünligi ve genotsidiniñ qurbanları hatırasına avtoyürüş keçirildi.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada qırımtatar halqı ile birdemlik aftası başlana – «Bir acı. Bir tarih». O, qırımtatar halqı genotsidiniñ yılına bağışlanğan bir sıra aq qorçalayıcı ve media leyhasından ibarettir.
Qırımnıñ Qurman qasabasında mayısnıñ 18-nde qırımtatar milliy areketiniñ faalleri genotsid qurbanlarını añdı: hatıra taşına çeçek qoyıp, dua oqudılar. Tedbir Rusiye quvetçileriniñ nezareti altında keçti.
Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ milletlerara munasebetler Devlet komiteti bildirgenine köre, qırımtatar sürgünliginiñ yılına bağışlanğan er yıllıq «Qalbiñde ateş yaq» aktsiyası bu yıl koronavirus pandemiyası sebebinde online yapılacaq. Qırımnıñ Rusiye akimiyeti, COVID-19 sebebinden bütün sanitar normalarına riayet etip, hatıra abidelerine çeçekler qoyulacaq, dep bildirdi.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.


text:
Rusiye Tahqiqat komiteti aprelniñ 13-nde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni qabaatladı. Cemilev Qırım.Aqiqatqa izaatp berip, onı Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda taqip etkenlerge qarşı ğarbiy sanktsiyalarnıñ kenişletilüvine irişmege niyetlene, dep bildirdi.
«Qırım Cumhuriyetinde bulunuvnen bağlı qanunsız areketler»
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi bildirgenine köre, Cemilev «Rusiyege kirişine izin berilmegen çetel vatandaşı ya da evelden añlaşqan gruppa tarafından Rusiye devlet sıñırından keçüv (Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmı); aqibetleri ağır olsa, diger insannıñ qullanılmasına yol açqan nariye silâsını diqqatsız saqlav (Rusiye CK 224-ünci maddesi); silânı qanunsız aluv ve saqlav (Rusiye CK 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmına)» istinaden qabaatlandı.
Tahqiqat bildirgenine köre, 2014 senesi mayısnıñ 3-nde «Cemilev diger insanlarnen beraber Rusiye devlet sıñırından «Armânsk» (Turetskiy val) keçiş noqtasından keçti, faqat Qırım cumhuriyetinde bulunmasınen bağlı qanunsı areketlerine quvet bölükleriniñ hadimleri yol bermedi».
Bundan ğayrı, Rusiye tahqiqatı «Cemilev Bağçasaraydaki evinde 7.62 mm kalibrli OP-SKS karabinini saqladı, seyf anahtarınıñ yerini oğlu bile edi, 2013 senesi mayıs ayında ise Cemilevniñ oğlu silânı qanunsız alıp, insannı atıp öldürdi», dep bildire.
Cemilev «ateş içün kerek olğan ve vatandaşlarnıñ qullanılması yasaqlanğan 7.62 kalibrli nariye silâsı içün patronlarnı qanunsız alıp saqlağanında» qabaatlana.
Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozov qabaatlav aydınlatılğanını bildirdi. Advokatnıñ aytqanına köre, Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ ukrain davası qullanıla.
«Ekinci ve üçünci maddeni aytsaq, Tahqiqat komitetiniñ versiyasına köre, olar Mustafa Cemilevniñ oğlu Haysernen bağlı, o, 2013 senesi mayıs ayında Bağçasaraydaki eviniñ azbarında babasınıñ tüfeginden apansızdan ateş açıp, qoranta tanışını öldürdi. Bu davanıñ mahkemesi başta Ukrainada oldı, amma Qırım işğalinden soñ onı Krasnodarğa avuştırğanlar. Bu maddeler şimdi babasına qarşı qullanıla. Vesiqalarnı tedqiq etip başlağanda bir qısmınıñ ukrain tilinde olğanını kördim. Yani yarımada işğalinden evel arhivlerde olğan vesiqalarnı Rusiye Tahqiqat komiteti şimdi yañı davalarnı açmaq içün qullana», – dep qayd etti Polozov.
Onıñ aytqanına köre, Mustafa Cemilevniñ ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ davasında bir tahqiqatçı bar – Magomed Magomedov.
«Meni sanktsiyalarnıñ kenişletilüvi meraqlandıra»
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev onı Rusiyede ve işğali altındaki Qırımda taqip etkenlerge qarşı ğarbiy sanktsiyalarnıñ kenişletilüvini irişmege niyetlene. O, onı qabaatlağan Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatını Qırım.Aqiqatqa izaatladı.
«Men Polozovğa (Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozov – QA) ayttım, bu davada meni tek (Meclis liderleriniñ taqip etilüvine – QA) celp etilgenler meraqlandıra, soyadları kerek. Avropa mahkemesine muracaat etip, sanktsion cedvellerini kenişleteyik dep. Başqa meraqlı bir şey yoq…», – dedi Cemilev.
ABD Ukraina elçihanesi Rusiyeniñ Cemilevge qarşı aydınlatqan qabaatlavlarını tenqit etti. Diplomatik müessise olarnı «fars» dep adlandırdı. Bu aqta ABD elçihanesi Twitterde bildirdi.
«Rusiye cinaiy qabaatlavlarnen bağlı daa bir fars yapa, bu sefer qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevni Qırım tışında tutmaq içün oña qarşı yapa. Rusiyeni Qırımnıñ qanunsız işğalini acele toqtatmasına ve bütün siyasiy mabüslerni azat etmesine çağıramız», – dep aytıla haberde.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi Rusiyeniñ Mustafa Cemilevge qarşı cinaiy davasını «siyasiy taqip» dep adlandırdı.
2014 senesiniñ başında Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Rusiye akimiyeti qırımtatarlarnıñ liderleri Refat Çubarov, Mustafa Cemilevniñ yarımadağa kirişini beş yılğa yasaqladı.
2016 senesi yanvarniñ 20-nde qırımlı advokat Cemil Temişev Rusiye kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesiniñ qararı esasında Mustafa Cemilevniñ ğıyabiy apiske alınması aqqında bildirdi. Bu malümatnı daa soñra Qırımnıñ sabıq Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya da tasdıqladı.
Temişevniñ malümatına köre, Rusiye organları Cemilevni 2014 senesi mayısnıñ 3-nde Ermeni Bazarda Qırımnıñ memuriy sıñırından qanunsız keçkeninde qabaatlay. Rusiye tahqiqatı, Rusiye Cemilevniñ yarımadağa kirişini endi yasaqlağan edi, dep bildire.
Ukraina Tış işler nazirligi Mustafa Cemilevniñ Rusiye mahkemesi tarafından ğıyabiy apiske alınmasını takbih etti.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Çeh Cumhuriyeti Tış işler nazirliginiñ bildirgenine köre, olar Rusiye işğal etken Qırımnı Ukrainağa ait topraq olaraq saymağa devam eteler. Bu aqta çeh diplomatlarınıñ yarımada işğaliniñ yıllığınen bağlı beyanatında aytıla, dep bildire Azatlıq Radiosı.
«Çeh Cumhuriyeti Avropa Birligi ve dünya memleketleriniñ ekseriyeti kibi Qırım yarımadasını Ukrainanıñ bir parçası dep saya. Qomşu devletniñ toprağını zapt etmek içün qomşu tarafından arbiy küç qullanıluvını öz tarihımızda biz de körgen edik, şu sebepten Qırım ilhaqını tanımaymız», – dep aytıla beyanatta.
Bundan ğayrı, Çeh Tış işler nazirligi Qırımnıñ askeriyleştirilüvini ve Rusiye tarafından yarımada yanında gemilerniñ serbest keçmesine mania yapılğanını takbih etti.
«Qırım topraqlarınıñ askeriyleştirilüvi ve Rusiye tarafından Keriç boğazı ve Azaq deñizinde serbest keçişniñ bozuluvı halqara uquq, Avropadaki istiqrar ve telükesizlikniñ sert bozuluvı ola», – dep aytıla beyanatta.
Çeh nazirligi Rusiyeni insan aqları saasında halqara şartlarğa uymasına ve «Oleg Sentsov ve qanunsız tutulğan diger Ukraina vatandaşlarını, hususan 2018 senesi noyabr ayında ukrain gemilerine kerçekleştirilgen ücüm vaqtında zapt etilgen deñizcilerni acele azat etmesine» çağıra.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bazar künü Köktöbel yanında Uzun Sırt (gora Klementyeva) dağında paraplancı, paraplannı idare etip olamayıp, yıqıldı ve yaralandı, dep bildire Rusiye nezaretindeki Qırım ükümetiniñ FVN-niñ matbuat hızmeti.
Beyanatqa köre, aqay öz küçünen qıbırdanıp olamay edi. Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, qurtarıcılar, onı acele yardım maşnasına tahliye etti. Adamnı Kefe şeeriniñ №1 hastahanesine alıp kettiler.
Müessise başı Sergey Şahovnıñ aytqanına köre, 2019 senesiniñ başından berli, qurtarıcı hızmetlerniñ hadimleri, paraplancılarğa endi dört kere yardım etti.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi, belli bir kanalğa bağlı olmaycaq qırımtatar yayınlarınıñ saqlap qaluvına qoltuta.
Bu aqta yanvarniñ 15-nde prezidentniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekiliniñ muavini Tamila Taşeva, UATV çetel yayın ukrain telekanalınıñ qırımtatar ve ingliz tilli muarririyetleriniñ qapatıluvını izaatlap, Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«İlk evelâ aytmamız kerek ki, bu meseleni biz al etip olamaymız. Amma temsilcilikniñ rolüni añlaymız, çeşit devlet akimiyet organları arasında «köpürçik» olıp, işğal etilgen topraqlarnıñ meselelerini çezmek kerekmiz. Şunıñ içün işğal etilgen topraqqa yayın meselesi akimiyet organımıznıñ menfaatlar saasında qala. Yayın restrukturatsiyası olacağını ve bu muarririyetniñ qapatılması planlaştırılğanını bilgende Medeniyet, gençlik ve sport nazirliginen bağlanıp, bu meseleni laf ettik», – dep ayttı Tamila Taşeva.
Onıñ bildirgenine köre, işğal altındaki topraqlar içün qırımtatar yayınlarını saqlap qalmaq müim ola.
«Qırımtatar tili Ukraina tamır halqınıñ tili olaraq inkişaf etmeli, bunı añlaymız. Bu tilde çoqça ses ve videonıñ çıqması pek müim ola. Bu menfaatlarnı qoruycaqmız, bizni böyle yayınnıñ belli alternativası olacaq, dep işandırdılar. Amma bu Medeniyet, gençlik ve sport nazirligi seviyesinde de tasdıqlanmalı. İşğal etilgen topraqlar içün yayınlarnen bağlı ayrı reberlik olmalı», – dep qoştı o.
Yanvarniñ 13-nde UATV halqara yayın ukrain telekanalınıñ ingliz ve qırımtatar tilli muarririyetleri işini toqtattı.
Yoq etilgen Ukraina haber siyaseti naziriniñ sabıq muavini Emine Cepparnıñ bildirgenine köre, hadimlerni uzun tatilge yollaylar.
«Bilgenime köre, şimdi qırımtatar muhtariyetiniñ işini uzatmağa planlaştırmaylar. Yani qırımtatar tilinde yayın yapmağa niyetleri yoq», – dep yazdı o, Facebookta.
Telekanal Ukraina haber siyaseti nazirligi tarafından 2015 senesi quruldı. Onıñ maqsadı çetel seyircilerine Ukrainadaki adise-vaqialar aqqında tarafsız, aktual ve tolu malümat bermek edi. UATV bütün dünyada kabel ağlarında bar edi.
2020 senesiniñ başında telekanalnıñ yañı reberligi diger memleketler içün yayınlar toqtatıla, dep ilân etti.
Memurlar, 2020 senesi fevral ayında UATV esasında Ukraina akimiyeti kontrol etmegen topraqlar içün rus tilli telekanal açılacaq, dep ilân etti.


text:
Rusiye sıñırcıları Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırındaki «Armânsk» keçiş noqtasında qırımlı aq qorçalayıcı Abdureşid Cepparovnı yiberdi.
Bu aqta advokat Mammet Mambetov Facebook saifesinde yazdı. O, tafsilâtlı malümat bermedi.
Daa evel Mambetov «Armânsk» Rusiye keçiş noqtasında sıñırcılar esas Ukrainağa yol tutqan Cepparovnı tuta, dep bildirdi.
Al-azırda işğal etilgen Qırımnıñ müessiseleri bu malümatnı izaatlamay.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Martnıñ 18-inde Rusiyede 147 resmiy tasdıqlanğan koronavirus adisesi oldı, bildire COVID-19 ile küreş ştabı, haber ete "Nastayaşçeye vremâ".
Bir kün evel 114 hasta edi. Böylece, hastalarnıñ sayısı dörtten birge arttı.
Dünyada COVID-19 koronavirusınen hasta 187 717 adam bar, 7 822 adam öldi, 79 biñden çoq adam tedaviylendi.
Yañı çeşit koronavirus yuqunçı 2019 senesi dekabr ayında Qıtayda tarqalıp başladı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy qırımtatarlar ve bütün qırımlılar içün «müim olğan» qanunlarnı «Qırım platforması» yaz sammitinden evel imzalamağa istey, dep bildirdi.
Bu aqta o, mayısnıñ 20-nde Kyivde Qırım.Aqiqat yayınlağan matbuat konferentsiyasında ayttı.
«Müim qanunlarnı imzalamağa isteyim ve olarğa Yuqarı Radada bundan evel («Qırım platforması» samiitinden evel – QA) Qırım ve qırımtatarlar, Qırımnıñ tamır ealisi, bütün qırımlılar içün rey berilecek, dep ümüt etem. «Qırım platformasından» evel olsun isteyim», – dep qayd etti o.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Ukraina akimiyeti Qırım yarımadasını kontrol altına qaytarmaq içün ğayret köstere, dep qayd etti. O, tamır halqlar qanun leyhasını parlament baqsın dep kirsetti, dep bildirdi.
Qırımtatarlarnı tamır halq olaraq tanıma
2014 senesi martnıñ 20-nde Ukraina Yuqarı Radası qırımtatarlarnı Qırımnıñ tamır halqı dep tanıdı. Bu qararğa 283 halq deputat rey berdi. Ukraina qırımtatar halqınen diger milliy azlıqlarnıñ Ukrainanıñ tamır halqı olaraq etnik, medeniyet, til ve din kimliginiñ saqlap qalması ve inkişafını kefil etmekte. Qırımtatar Milliy Meclisi ve Qurultayı qırımtatarlarnıñ temsiliy organları olaraq tanıldı.
Er yıl avgustnıñ 9-nda dünya tamır halqlar künü qayd etile. Onı BM Baş Assambleyası 1994 senesi tasdıqladı.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Devlet avtomobil teftişiniñ hadimi Sergey Rosik, Yaltada ölümnen bitken yol qazası içün koloniya-qasabada 7 yıl ve 6 aylıq apis cezasına mahküm etildi. Buñı Yalta şeer mahkemesiniñ matbuat hızmetinde aytıp berdiler.
Haber etilgeni kibi, mahküm Rusiye CK 264 maddesiniñ 6 qısmına (Yol areketi ve taşıt qullanuvı qaideleriniñ bozulıvı) köre cinayette qabaatlı tanıldı.
Rosik ve onıñ imayecileri şimdilik bu hususta açıq bir izaat bermedi.
Mayısnıñ 21-inde Yaltada üç yengil maşna uruşmasınıñ neticesinde eki adam elâk oldı, birisi - 2016 senesi doğğan bala.


text:
Qırım.Aqiqat muarririyetinen çalışqan ukrainalı jurnalist Taras İbragimovnıñ işğal etilgen Qırımğa kirişini yasaqlamaq qararı qanunsız ola ve lâğu etilecek. Bu aqta advokat Aleksey Ladin Facebookta haber etti.
«Bugün jurnalist Taras İbragimovnıñ Rusiye Federatsiyasına kirişi 31.05.2054 tarihine qadar lâğu etildi. Habernameni imzalağan vekâletli kişi – S. V. Çeşuy. Çeşuy kim ola ve habernameni imzalaması mümkün edimi – belli degil. Amma Çeşuy adından Rusiye, İbragimovnıñ 2054 senesine qadar Rusiyege kirmege qanuniy imkânı olmaycaq, dep bildirdi. Bunıñ içün Rusiye Fderatsiyasınıñ vekili olğan Çeşuyğa resmiy şekilde bildirem ki, qararıñız qanunsız ola ve lâğu etilecek», – dep yazdı o.
Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında İbragimovğa berilgen qararda Rusiyege ve Qırımğa kirişi 2054 senesi mayısnıñ soñuna qadar yasaqlana, dep aytıla. Jurnalistniñ aytqanına köre, er şey nezaketli oldı, amma yasaqnıñ sebepleri qararda yoq, olarnı ağzaviy şekilde de bildirmediler.
«Bunıñ sebebi jurnalist faaliyetim ve Qırım ve Rusiyede qırımtatarlarnıñ mahkemelerini faal sürette aydınlatqan neşirlerdeki işim ola, dep tüşünem», – dep añlattı İbragimov.
Onıñ bildirgenine köre, onıñ parmaq izleri alındı, foto yapıldı.
Rusiye FSBsi sıñır hızmeti hadimleriniñ advokatnıñ aytqanlarına izaatları daa yoq.
2019 senesi fevralniñ 18-nde Qırım.Aqiqatnen işbirligi yapqan fotoressam Alina Smutkonıñ Rusiye işğal etken Qırımğa kirişi 2028 senesine qadar yasaqlandı. Smutko, yasaqnıñ sebebi onıñ zenaat işi oldı, dep bildirdi. Alina Smutkonıñ fotoresimi Radio Free Europe/Radio Liberty Culture & Traditions umumşirket fotoresimler yarışınıñ üç ğalebe işinden biri oldı.
2018 senesi noyabr ayında Rusiye FSBsi Qırım.Aqiqatnen çalışqan ukrainalı jurnalist Alena Savçuknıñ Qırımğa ve qomşu Rusiyege kirişini 2028 senesine qadaryasaqladı. Onıñ aytqanına köre, kirişi Rusiyege kiriş ve çıqış tertibine dair Federal qanunnıñ 27-nci maddesiniñ 1-inci qısmına köre («Devletniñ mudafaası ya da telükesizligi, ya da cemaat nizamı, ya da eali sağlığını qorumaq maqsadınen») yasaq etildi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Qara deñizde FSB tarafından tutılğan ve Aqmescitte apiske alınğan Ukraina arbiy deñizcileri Qırımdan Moskvadaki tahqiqat izolâtorından birine avuştırıla. Bu aqta Rusiyeniñ Qırım insan aqları vekâletlisi Lüdmila Lubinanıñ malümatına esaslanğan TASS haber agentligi bildire.
«Taqım erkânı Moskvağa avuştırıla. Davalarnı baqacaq tahqiqatçılarımızdan, Moskva tahqiqatçılarından büyük gruppa quruldı», – dedi o.
Daa evel Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz, zapt etilgen Ukraina askerleri Aqmescit SİZOsından çıqarıla, dep bildirgen edi. Bu malümatnı Rusiyeli advokat Nikolay Polozov Qırım.Aqiqatqa tasdıqladı. Onıñ qayd etkenine köre, Ukraina askerleri avuştırılğan yer daa belli degil.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi 21 Ukraina deñizcisini 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiske aldı. Keriç hastahanesinde bulunğan daa üç deñizcini Keriç şeer mahkemesi apiske aldı. Olar da 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizciler 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiyeniñ FSBsi tarafından tutılğan Ukraina deñizcilerini cenk esiri olaraq tanıdı.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Daa soñra belli oldı ki, FSB Qara deñizde Ukraina gemilerine qarşı silâ qullandı. Kyivniñ malümatına köre, FSB açqan ateş neticesinde altı Ukraina askeri yaralandı. Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanılğanını tasdıqlap, yaralanğan üç Ukraina deñizcisi aqqında haber etti.
Ukraina telükesizlik hızmeti bildirdi ki, gemilerde Ukraina deñizcilerinen beraber Ukraina telükesizlik hızmetiniñ eki hadimi bar edi.
Noyabrniñ 26-nda Ukraina Yuqarı Radası Keriç boğazında Rusiye arbiyleri tarafından Ukraina gemilerine açılğan ateş sebebinden bir qaç vilâyette cenk vaziyetini ilân etti.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.