text:
Ğiraq başqalasında bügen dä qarşılıq çarası uzdı. XEzmät xaqları häm pensiälären alır öçen çiratta torğan elekke Ğiraq xärbiläre belän amerikan ğaskärläre arasında bäreleşlär buldı. Kiçä elekke Ğiraq başlığı Saddam Hösäin çorında xezmät itkän xäzer eşsez qalğan Ğiraq xärbiläre Bağdadta häm könyaqtağı Basra şähärendä koalitsiä köçläre belän bäreleşte. Kiçä Ğiraq başqalasında qarşı toruçılarnıñ berse üterelde, tağın berniçä ğiraqlı häm amerikan xärbiläre yaralandı. Basrada Britan ğaskärläre ber Ğiraqlını atıp ütergän.
Tikrit şähärendä Amerikan ğaskärläre bügen qoral eşläp çığaruda şiklänelgän ber keşeneñ öyendä tikşerü uzdırğan.
Britaniä premyer-ministrı Tony Blair'nıñ matbuğat xezmäte, elekke tışqı eşlär ministrı Robin Cook'nıñ, Blair'nı Ğiraq suğışı başında yalğan mäğlümat birüe öçen ğaypläwen kire qaqtı. Britaniä xökümäteneñ 2002nçe yılnıñ sintäberendä birgän mäğlümatlärenä qarağanda Säddäm Hösäin, Ğiraqqa höcüm yasalğaç ta küpläp üterü qoralların 45 minut eçendä qullana ala dielä. Robin Cook, premyer Blairnı, monıñ yalğan buluı turında belüe, şuña da qaramastan bu mäğlümätne taratuda ğayeplägän ide. Blair xezmäte bu ğayepläwlärne nigezsez dip atadı. Suğış başlanğançı Cook Blair'nıñ yaqın yardämçeläreneñ berse ide. Ğiraqta xärbi çaralar başlanğaş ta Robin Cook tışqı eşlär ministrı wazifasınnan kitte.


c: text/html

text:
Biredä Ğiraq häm Süriä räsmiläre oçraşıp tulı diplomatik elemtälärne torğızu häm ütkän 23 yılda bulmağan ilçeleklärne yañadan açu turında söyläşte.
Ğiraq tışqı eşlär ministrı urınbasarı Läbid Abu söyläşüdä qatnaşuçılar ilçeleklärne açu häm ilçelärne bilgeläp quyu könen atamadı dide.
Uzğan töndä AQŞ prezidentı George Bush AQŞnıñ Ğiraqtağı ğämällären yaqlap çıqtı. Bush televidenie aşa amerikan xalqına möräcäğättä Ğiraqta ciñü AQŞnıñ iminlege öçen zarur dide. Ul Ğiraqtan amerikan ğäskärlären çığaru könen atawğa qarşı çığıp alar anda ciñügä ireşkänçegä qädär torırğa tieş dide.
Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov bügen äl-Watan äl-Arabi jurnalında basılğan inteviewda Ğiraqta tınıçılıqqa häm totrıqlılıqqa barı tik küpyaqlı diplomatiä yäki Berläşkän Millätlär Oyışması aşa ğına ireşep bulaçaq di.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qazanda “Barlaw” festivale başlana
Sişämbe könne 29 martta, 6-9 aprilda Qazanda uzaçaq II Bötentatar häwäskär kompozitorlar festivale -konkursı “Barlaw” ütkärü buyınça jyuri utırışı uzdı. Bu festival'ne Tatarstannıñ mädäniät ministrlığı häm BTK BK Qazannıñ meñyıllığına bağışlap, häm Böyek Watan suğışınıñ 60 yıllığı uñayınnan uzdırıla. Festival'gä Rusiä Federatsiäseneñ törle regionnarınnan , şähär , rayon mädäniät yortlarında xezmät kürsätüçe häwäskär kompozitorlar, däwlät häm ictimaği oyışmalardan barlığı 90 nan artıq kompozitor 300 gä yaqın cır cibärgännär. Alar 23- Rusiä regionnarınnan: Omskidan, Novosibirskidan, Semipalattan, İjawdan, Çiläbedän, Magnitogorskidan, Perm'nän, Mäskäwdän, Başqortstannan, 36- Tatarstan rayonnarınnan, häm 14- Qazannan. Oyıştıru komitetı, jyuri äğzaları , bu cırlarnı tıñlap çıqqannan soñ, iñ yaxşı 15 cırnı saylap alırğa tieşlär.
Bu festival'neñ maqsatı üzeşçän kompozitorlıq icatın üsterü, , talantlarnı ezläp tabu, kompozitorlarnı ber-berse belän aralaştırıp, alarnıñ icatın bayıtu, daimi şöğellängän icatçılarğa yärdäm kürsätü , häwäskär xalıq icatın propagandalaw häm kompozitorlarnıñ avtorlıq milken yaqlaw. Bu cırlarnıñ temaları bik kiñ: tuğan yaq turında , Watan, Qazan, Böyek Watan suğışı turındağı cırlar, häm törle populyar cırlar, djaz h. b.
29 mart könne jyurinıñ utırışı buldı. Jyuri räise Rinat Yenikeev, häm jyuri äğzaları Mirsäyet Yarullin, Sirinä Latıypova, häm Rif Ğataullin.
6 aprel' çärşämbe könne “Barlaw” festivalen açu tantanası Tatar filarmoniäseneñ konsertlar zalında uzaçaq. Ä 7 aprel' könne irtänge yaqta Salix Säydaşev isemendäge konsert Zalınıñ Keçe zalında press –konferensiä uzaçaq. Ä kiçke yaqta Tatarstannıñ 4 rayonında icat törkemnäre Arça, Baltası, Saba, häm Balıq bistäse rayonnarında konsertlar oyıştırılaçaq. Ä 8 aprel' könne Tatar filarmoniäseneñ Konsertlar zalında festival' “Barlaw”nıñ Gala- konsertı uzaçaq. Azatlıq radiosı Mälikä Basıyr , Qazan.


text:
Küptän tügel genä İtaliä xakimiätläre tarafınnan mısqıllaw alğan Germaniä turistları İtaliägä barası urında Awstriägä kilä alalar, biredägelär alarğa härwaqıtta da şat, dip belderde Awstriä iqtisad ministrı Martin Bartenstein. Anıñ süzlärenä qarağanda, ul alman turistlarınıñ xislären dä, üzeneñ cäyge yalın İtaliädä ütkärüdän baş tartqan Gerhard Sroedernı da yaxşı añlıy. Bu süzlärneñ säbäbe - İtaliäneñ turizm ministrı urınbasarı Stefano Stefaninıñ alman turistların millätçel käyeftäge, aq çıraylılar dip atawında.
Küptän tügel Yewropa parlamentında İtaliä premyer ministrı Silvio Berlusconi belän Germaniä wäkile arasındağı ızğış ta ike il arasındağı mönäsäbätlärgä tiskäre yoğıntı yasadı.


text:
Märxabä yä şähri Ramazan
Pänceşämbe kiçendä barlıq möselmannar “Märxabä, yä şähri Ramazan” dip uraza ayına kerdelär. Ä küptän tügel genä Tatarstan möselmannarı Diniä näzaräte Mamadış şähärendä respublikanıñ 45 rayon möxtäsibe häm Kirov ölkäse din ähelläre qatnaşında Ramazan ayına bağışlanğan plenumın ütkärde. İnde ğasırlardan-ğasırlarğa dönya möselmannarı yıl sayın uraza totıp kilsä dä, anıñ böten yola, ğöref-ğadätläre här xaq möselmanğa bilgele bulsa da, Tatarstan imamnarı ni öçen ayırım ber plenumnı uraza ayına bağışladı soñ? Eş şunda ki, uraza ayı mä’säläsendä islam ğalimnäre genä yıl sayın qarar çığara torğan mä’sälälär bar. Mäsälän, uraza ayına qayçan kerü. Ramazan ayı qaysı yılnı 29, ä qaysı yılnı 30 könnän kilä. Bolarnı astronomiä belgeçläre belän berlektä qazıy yäki möftilär genä bilgeli ala. Diniä näzaräte apparatı citäkçese İlyas xäzrät Cihanşa älege mä’sälä buyınça qarar belän tanıştıra:
Bıyıl Ramazan ayı 15 oktäberdä başlanıp, ğäyet bäyräme 14 noyäberdä bulaçaq. Yäğni bıyıl ul bezneñ 30 köngä totaşaçaqYıl sayın Ramazan ayında möselmannar maxsus sadaqalar öläşälär. Bu fitır, fidiä häm zäqät sadaqaları. Alarnıñ külämen şulay uq, din ğalimnäre bilgeli. Mäsälän, här can isäbennän birelä torğan fidiä sadaqası igen xaqınnan çığıp xisaplana. Älege mä’sälägä dä plenum açıqlıq kertte. İlyas xäzrät şular belän tanıştıra:
Fitır sadaqasınıñ küläme bıyıl 15 sum, böten xisaplarnı isäplägännän soñ şuşındıy summa quyıldı. Fidiä 50 sumnan alıp bulırğa tieş. Kemneñ dä altın barabärennäñ isäpläp çığarılğannan soñ 32 meñdä 400 sum külämendä artıq malı bar ikän zäqät çığarılırğa tieş. Şul malnıñ qırıqtan ber öleşen yätim, fäqirlärgä, meskennärgä birergä tieşÄlbättä, xäläl eş belän eşläp tapqan maldan öleş çığaru ber xäl. Anı kemgä tapşırırğa soñ? Xäzrätlär yätim-fäqirlärgä dilär. Bit däwlät yätim-meskennärgä yärdäm itep tora. Alar xäzerge zamanda sadaqağa ömet itä alalarmı. Ä bälkem yaqındağı mäçet işek töbenä quyılğan xäyer tartmasına ğına salıp çığarğadır?
Bezdä şulay qabul itelgän, fıtır sadaqaların mäçetlärgä birälär. Çönki mäçetlärdä moxtac keşelär bar. Şularğa birerlär digän niättä qalabız inde. Tögälräk bulsın disäñ, mömkin anı mädräsälärgä, şäkertlärgä birergä. Şulay uq birergä mömkin yätimnär yortına. Plenumda qatnaşqan din ähelläre möselmannarnı borçığan başqa problemalar xaqında da fiker alıştılar. Mäsälän cirle mäxällälärneñ xäl-äxväle turında.
Härber mäxälläneñ üzeneñ problemaları bar. Kommunal' çığımnar, şul uq remont eşläre, alar härberse problema tudıraÇınlap ta, ğadi awıl, kolxozlarda eşläwçe ğadi möselmannar niçek yäşi? Niçek awıl cirendä möselmança yäşäw? Şul turıda İlnur xäzrät Safiullin söyli. Ul Tatarstannıñ Aqsubay rayonındağı Tatar Sönçälese awılı imamı:
Awılda 112 çaması yort. Elek anda yartısı çuaşlar yäşägän. Annarı qayberläre küçep kitkän. Qalğannarı islam dinen qabul itep tatarlaşqannar. Mäçetebez 1994 yılda açıldı inde. Min üzem imamlıqtan tış mäktäptä ğäräp tele häm äxlaq däresläre dä alıp baram. İnde tuğız yıl imam bulıp torsam da, xezmät xaqın bıyıl ğına ala başladım. 600 sum külämendä. Monnan tış sovxozda eşlim. Tormış alıp barırğa kiräk bit inde. Yortta sıyır-ügezlär üsteräm. İptäş dustım alarnı suyıp Tübän Qamada sata.İlsur xäzrät awıldağı dini tormış turında bolay söyli:
Awılda yäşlär küp. İr-atlar kübräk. Xatın qızlar şähärgä kitä. Sanağanım bar, 60 lap buydaq bar awılda. Kem närsä eşli inde. Kolxozda eşläp, beraz eşlägän malların satıp eçüçelärdä, ata-anası pensiäse cilkäsendä yäşäwçelär dä bar. Xäzer yäşlär yagağa, şabaşqa yörilär. Törle timer, taş eşlärendä eşlilär. Bıltır, Qorban ayında 32 qorban buldı. Xalıq dinne totarğa torışa. Uraza ayında da, awılda här kön iftar mäclese. Mäçetkä yörüçe babaylarnı awız açarğa çaqıralar. Yañadan Mamadışta ütkän Diniä näzaräte plenumına kilsäk, anda başqa mä’sälälär dä qaraldı. Ayırım alğanda, Tatarstan möselmannarı isemennän soñğı waqıtta bulıp ütkän terror aktlarına qarata da mönäsäbät belderelä. “Asıl islamnıñ moña qatnaşı yuq” digän fiker äytelä anda. Şuña kürä soñğı waqıtta qayber mäğlümat çaralarında Tatarstanda da ekstremistlar häm terroristlar ezläw nigezsez dip belderelä.
Möselmannar öçen Ramazan çistarınu, saflanu, näfesne tıyu, täwbä Allahqa yaqınayu ayı. Anı yılına ber genä kilä torğan räxmät ayı da dilär. Bu ayda Qor’än iñä başlıy. Bu aynıñ soñğı könnärendä keşe yazmışı yazıla. Şul isäptän millät yazmışı da. Çönki millät ul ayırım keşelär. Millätebezneñ kiläçäk tormışına Xoday nilär kürsäter- ul härberebezdän tora. Täwbä itüebezdän, çistarınuıbızdan, imanğa qaytuıbızdan.
Räfis Cämdixan


text:
Tibät sörgennäre yöreşen polisiä tuqtata almadı
Tibätne taşlap kitärgä mäcbür bulğan yözlägän tibätle, 10 Martta Qıtay xaqimiätenä qarşılıq belderü maqsatında Hindistannan Tibätkä taba 6 ay däwam itäçäk protest yöreşen başlap cibärde. Polisiä bu çaranı tuqtatırğa tırışsa da tibätlelär Pekinne protest itüne däwam itä.
Çaraların äle däwam itteräçäklären beldergän tibätlelärneñ alıp barğan protest çaraları häm protest aldı çığışları dönyada tä’ser uyattı.
"İlgä qaytış" dip atalğan protest yöreşenä qatnaşqan tibätlelär, düşämbe könne Hindstannıñ Daramsala şähärennän Tibätkä xäräkät itä. Alar 6 aydañ soñ avgustta Olimpia uyınnarı başlağanda Tibätkä citärgä maqsat quyğan. Tibät ruxi citäkçese Dalai Lama anda, monnañ 45 yıl elek Qıtay xaqimiätenä qarşı başlanğan rizasızlıq çaraların iskä töşerep çığış yasadı.
Läkin Polisiä çarağa qatnaşqan 100dän artıq keşene kiçä tuqtatırğa tırıştı. Tuqtatu qararı Dähli xaqimiäte tarafınnañ iğlan itelgän. Läkin qararnıñ säbäbe açıqlanmadı.Şulay da farazlarga qarağanda, Hindstan bu çaralarğa röxsät itü, ike il arasında bulğan yaxşı bäyläneşlärgä ziyan kiteräçägennän qurqa. Protest çarasına qatnaşqannar belän polisiä arasında bäreleşlär dä buldı. Läkin Tibätlelär tıyularga qaramastan üz çaraların däwam itterä.
Qıtaynı tibät milli üzençäleklären basım yasawda ğayeplägän tibätlelär, dönya olimpia uyınnarı uñayınnañ üz däğwälären dönyağa işetterergä teläwlären belderä.
Zur täsir
Hindstandağı çaralar aldınnan çığış yasağan Dalai Lama:
“Qıtay üzen ireklek taläplären ütägän yaxşı niätle il buluın ıspatlarga tiyeş. Şul uq waqıtta üz yarışçıların cibärgän illär dä Qıtayğa bu taläplärne ütäwne iskä töşerergä tiyeş.”
Dalai Laman yasağan belderü Qıtayğa protest beldergän başqa çığışları belän çağıştırğanda, anıñ radikal buludan küpkä tartınıp toruı küzgä çağıldı. Dala Lamai Tibätneñ tulı bäysezlegen inde yaqlamıyaçağın belderde. Läkin ul Qıtaynı süz ireklegenä xörmät itärgä çaqıra.
Şulay da Tibätkä kübräk ireklek taläp itkän şiğärlärne Qıtay olimpia uyınnarı däwamında yış eşetäçäk dip farazlanıla.
Sörgendäge Tibätle törkemnär qarşılıq çaralarınıñ Olimpia uyınnarı waqıtında da däwam itäçägen belderä. Tibätlelär sörgengä cibärelgän 1954 yılınnan birle, älege protest yöreşe belän berençe tapqır zur sanlı protest çaraların oyıştırğan buldı.
Protest çaraları aşa, Tibätlelär Qıtaynıñ tibät xalqına yasağan basımın dönyağa işetterergä teli.
Pekin üzeneñ tarixi ber öleşe itep Tibätne saqlap qalırğa tırışa. Läkin Tibätlelär Himalayan töbägenen asılında ğasırlar buyına bäysez buluın däğwä itep Qıtaynı xan qıtayların Tibät cirlärenä urnaştırıp Tibät mädäniäten beterergä tırışuda ğayepli.


text:
Sabantuy bäyrämeneñ üzençälekläre
Azatlıq’nıñ Mäskäüdäge xäbärçese Näzifä Kärimova yäkşämbe könne tup-turı tuğan awılına qaytıp, anda Sabantuyı ütkärelmäwen belgän. Tapşırularnıñ qayda niçek işetelüe turındağı tema Sabantuyı mäsälälärenä borıldı. Añlıysızdır, Mäskäüdän reportajlar äzerläüçe Näzifä Kärimovanıñ çirattağı tapşıruı Mamadış rayonınıñ Artış awılınnan bulaçaq. Sabantuyı digännän, anıñ härqayda qabatlanmas üzençälekläre bar. Monrealdä, NewYorkta, İstambulda Sabantuyları şähär yanı parklarında ütä. Ä Çuwaşiäneñ Batır rayonında köräş mäydanında xatın-qızlar bil alışa ikän. Bıyıl anda 15 yäşlek Elza isemle qız üze cıynaq qına gäüdäle bulsa da, üzennän ber potqa awırıraq tutaşlarnı häm apalarnı ciñel genä atıp bärgän häm rayon çempionkası bulğan. Ä Mari respublikasınıñ Tatarstan çigendäge Voljski şähärendä Sabantuyı ğädättägeçä yal könnärendä tügel, ä kiläse çärşämbe könne bulaçaq.
Azatlıq radiosı öçen Qazannan Rimzil Wäli


text:
Jean Charles de Menezes
Jean Charles de Menezes (7 ğinwar 1978–22 iyül 2005) – 21 iyül London terroristik höcümendä qatnaşqan şäxeslärneñ berse dip şiklänelep politsiä höcüme näticäsendä üterelgän ğäyepsez braziliäle elektrikçısı.
Dine buyınça Rim Katoligı, Londonnıñ könyağında urnaşqan Tulse Hill bistäsendä yäşäğän. Braziliä'däge Gonzaga, Minas Geraistä tuğan Menezes Böyekbritaniä'gä 3 yıl elek kilgän ide.
Faciğa[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
27-yäşlek Jean Charles de Menezes ozaq waqıt Britaniädä yäşägän. Politsiä başta anıñ London transport sistemasın bombalarğa teläwçelär belän turıdan turı elemtäse bar digän ide. Xäzer isä tragik yalğışlıq dip qızğanıç belderä. Britaniädäge möselman törkemnäre şok xälendä häm açu belderä.Alar yalğışlıqlar yäki politsiäneñ xissezlege möselman maxalläsen çitläşterep, terror tikşerülärendä xezmättäşlekne kimetä ala dip kisätä. London politsiäse comğa könne metroda gönaxsız , terror törkeme belän ber bäyläneşe dä bulmağan keşene atıp üterüen iqrar itte. 27 yäşlek elektrikçe de Menezes yıllardan birle Londonda yäşgän. Comğa könne ul Stockwell stansiäsendä metroğa yögergändä sivil kiemle politsiä tarafınnan atıp üterelde. Mark Whitby isemle pasajir politsiäneñ 5 märtäbä De Menezesneñ başına atuın bolay añlattı: ...metro işekläre açıq şaqıtí ğına waqıt stansiädä tordı. Min kitegez, ielegez digän qıçqrular işettem uñ yağıma qarasam beräw poyızğa taba yögerä ide, ul bik tiz yögerä ide .. şunnan soñ 5 märtäbä atu tawışı,...
Atudan soñ London politsiä başlığı Ian Blair: Mindäge mäğlümätkä kürä, atu antiterror operatsiäse belän turıdan turı bäyläneşle. Äytergä tieşmem här ülem qızğanıçlı , añlauma kürä ul politsiä kürsätmäsenä buysınunı kire qaqqan.
London mere Ken Livingston başta atunı yaqlap, yaña anti terror säyäsätendä üterü öçen atu mäqsatı quyıla digän ide:
Ägär dä sin intihar bombalauçı belän eş itäsen ikän. Alar añında bulsalar plastik şartlağıç yäki başqa şartlağıçnı şartlata ala.Şuşı şartlarnı küzdä totıp üterü öçen atıla...
Politsiä häm şähär Möselmannarı reaksiäse[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ämma Menezes tä bernindi şartlağıçlar tabılmadı detektivlär da soñraq anıñ atnakiçtäge terror omtılışı belän ber bäyleneşe bulmawın açıqladı. Politsiä tragedie, qızğanıçlı xäl dip belderä tikşerü başlataçaq .Londondağı terror waqığälärennän soñ üç alu omtılışları bulaçaq dip borçılğan möselman maxalläläre , yalğışlıq belän atıp üterü waqíğäsenä tınıçsızlanıp qarí Britaniädäge Möselman Şurasınıñ süzçese Inayat Bunglawa:
...Bu bik borçuçı aspekt, bigräk tä möselmannnar öçen ,çönki alar xäzer ägär üzlärennän şiklänelsä alarğa da şuluq xäl bulaçaq dip uylí. Minemçä alarnıñ iminlek xezmätläre belän xezmättäşlegenä tiskäre tä'sir yasadı.
Qayber möselmannar xäzer Londonda rüksak yöretü yäki cämäğätçelek trasportın qullanırğa qurqa dip belderelä. 7. Yüldän soñ London politsiäse radikal islamçılar belän normal möselmannar arasındağı ayırmağa basım yasap möselmannarnıñ ışanıçın qazanğan ide comğadağı insident häm üterü öçen atu turındağı yaña säyäsät küp närsäne üzgärtte dip belderä möselman törkemnäre.London politsiäse bezneñ tikşerüdäge uñış möselman maxalläläreneñ xezmättäşlegennän bäyle dip basım yasarğa däwam itä. Atnakiçtäge terror omtılışı belän bäyleneşle 4 keşe ezlänä ike şikle qulğa alındı, alar turında mäğlümät birelmägän kebek ike keşe äledä irektä.
Braziliä xökümäte comğa könne Londonda atıp üterelgän Braziliä watandaşı turında açıqlau taläp itä.
Çığanaqlar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
London politsiäse gönahsız keşene üterüen iqrar itte,möselmannarnıñ reaksiäse - Azatliq.org


text:
Serblar häm Kosovo albannarı töbäk kiläçäge turındağı söyläşülärneñ soñğı äylänäsen ütkärä
Ayırım töbäkneñ möstäqillege mäs''äläse, moña üzara kileşep ireşü yulların tabu bügen Austriä başqalasında da qaraldı, xörmätle tıñlawçılar. Vena Kosovo kiläçägen bilgeliäçäk söyläşülärgä kilüçe serb häm albannarnı qabul itte. Ämma anda da yaqlarnıñ ber-beren añlawına ömet ällä ni yuq, Berläşkän Millätlärneñ Kosovo mäs''äläsen bağuçı maxsus wäkile Martti Ahtisaari şundıy fikerdä.
Şuşı ay başında Martti Ahtisaari, Berläşkän Millätlärneñ Kosovo öçen maxsus wäkile, ber kompromiss plan belän çıqqan ide. Ul qarşılıqlarnı kimetü öçen mondıy yul täqdim itä - Kosovoğa bäysez ber däwlät atributları birelä, ämma ul formal'' töstä bäysez däwlät bularaq iğlan itelmi.
Vena söyläşülärendä Kosovo alabannarı wäkillegen citäklägän Veton Surroi, bez Ahtisaari planına ällä ni zur üzgäreşlär kertergä telämibez, dip belderä. Ul Kosovo albannarın sabır bulırğa öndi, alarnıñ söyläşülär ozaq baru säbäple tuğan qänäğätsezlegen añlawın äytä. Berük waqıtta Surroi, Kosovonıñ tulı bäysezlegenä ireşü maqsatına inde küp qalmadı digän ışanıç ta belderä:
"Yıllar buyı bez bu xäldän qänäğät tügel idek, ämma xäzer bezgä iñ kiräge - şuşı marafonnıñ soñğı öleşen ütü öçen xalqıbıznıñ sabır bulıp qaluı. Bez Kosovonıñ bäysez bulaçağına ışanabız. Bez biregä şuña tirännän ışanıp kildek, häm kire öygä dä şul ışanu belän qaytıp kitäçäkbez", di Surroi, Vena söyläşülärendäge Kosovo albannarı wäkile.
Serbiä wäkillegen citäklägän Slobodan Samarjiç isä üz yağınıñ Ahtisaari planına "alternativ proyekt" täqdim itäçägen äytä. Anıñ süzlärenä qarağanda, Belgrad Ahtisaari planın tulısınça kire qaqmıy, läkin Kosovonıñ bäysezlegenä kisken qarşı çığa:
"Bez plannıñ Serbiä suverenlığın häm anıñ territorial'' bötenlegen bozğan öleşlärenä genä qarşı", di serb wäkile Samarjiç.
Ahtisaari üze, planğa qayber östämälär kertelä ala, tik alar BMO planın tamırdan üzgärtergä tieş tügel, di. Ägär dä ike yaq xäzer Vena söyläşülärendä urtaq qararğa kilä almasa, martti Ahtisaari üz planın Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ İminlek Şurasına yullarğa tieş bulaçaq.
Şuranıñ daimi äğzalarınnan berse, pravoslav Serbiäneñ tarixi berektäşe Rusiä inde, Belgrad kileşmägän, yäğni Kosovoğa bäysezlek birü qaralğan çişeleşkä veto salaçağın aldan uq äytep quydı.
Kärim Kamal


text:
Başqort yäşläre forumı
Uzğan yal könnärendä 25-26 noyäber Başqort yäşläre ittifağınıñ ğädättän tış qorıltayı bulıp uzdı. Anda 200 artıq delegat qatnaştı. Ğadättän tış qorıltay Başqortstan häm Rusiä xakimiätläre arasında ike yaqlı kileşü kiräklege uñayınnan qupqan bäxäslär säbäple cıyıldı. Anda iñ qızu çığışlarnıñ bersen ittifaqnıñ elekke räise Artur İdelbaev yasadı. Ul Tatarstan häm Çeçen respublikaları ğına mondıy kileşülärgä däğwä itä ala digän Rusiäneñ vitse-spikerı Oleg Morozovnı duraq dip atadı. Kileşü tözü öçen il eçendä suğış çığarırğa kiräk mikänni dip, älege mäs'älä öçen teläsä nindi adımğa barırğa äzer ikänleklären belderde.
Forum axırında federal' häm respublika citäkçelärenä manifest qabul itelde. Anda kileşü imzalanmasa, Mäskäw häm Ufada meñnärçä keşelärne cıyıp piket ütkäräçäkläre äytelgän.


text:
Semberdä mäğärif xezmätkärläreneñ awgust kiñäşmäläre bara: tatar tele uqıtuçılarına da ayırım oçraşu, kiñäşläşü mömkinlege birelde
Avgust 18 uzğan ölkäküläm kiñäşmädä 21 seksiä eşläde. Alar arasında ayırım-ayırım alman, ingliz, frank telläre uqıtuçıları seksiäläre dä eşläde. Ä menä cirle tatar, çuaş, muqşı xalıqlarınıñ telläre uqıtuçıları öçen ğomum seksiä genä qaralğan ide. Şunlıqtan plenar häm yomğaq utırışları urıs telendä bardı. Döres, bu öç tel uqıtuçılarına üzläreneñ “podseksiäse”ndä ana telendä aralaşu mömkinlege dä tudırıldı.
Äzerlängän dokladlar ğädäti räsäyçä buldı inde. Ämma “tügäräk östäl” söyläşüendä uqıtuçılar ana telenä qarata mönäsäbät turında tirän borçulı fikerlär dä äyttelär. Ana tele buyınça olimpiadalarnı oyıştıru buyınça anıq täqdimnär kertelde. Qazannıñ 1000 yıllığına bağışlanğan çaralar da iğtibarğa layıq. Mäsälän, märkäzebez Qazanğa bağışlanğan inşalar, şiğerlär bäygese iğlan itü, alarnıñ iñ yaxşıların “Ömet” gäzitenä tapşıru.
Tatar tele uqıtuçıları ana telen federal' komponent programmasına kertü täqdime belän dä çıqtılar. Läkin yomğaq utırışında bu täqdim kire qağıldı.
Uqıtuçılar äytüençä, bıyıl ällä ni üzgäreşlär yuq: nigezdä elekkeçä bara eşlär. Keçkenä yañalıq ta bar. Moña qädär Novospassk rayonı mäktäplärendä ana teleneñ ise dä kilmi ide. Cirle avtonomiä tırışlığı arqasında, rayon üzägendä, fakul'tativ räweşendä genä bulsa da, tatar tele uqıtıla başlıy. Bu izge eş cirle pedagogiä universitetınıñ tatar tele törkemendä uqıp çıqqan – bügen rayon gäcite “Sel'skaya pravda”da eşläwçe Gölnara Sämirxanowağa tapşırılğan.
Ölkä üzägeneñ Yaña şähär dip atalğan İdelaryağı rayonı märarif idäräse metodistı Zifa Sabitovpa äytüençä, rayonnıñ ike mäktäbendä tatar balalarınnan ğına torğan berençe sıynıflar tuplanğan. Qalan ayırım sıynılar da uñışlı ğına eşläp kilä.
Ä menä xäwefle xäbär. Dimitrowgard şähärendä tatar gimnaziäse açılaçağı turındağı şatlıqlı xäbärne Sember tatar cämäğätçelege genä tügel, Bötendönya tatar Kongressı citäkçelege ğorurlanıp qabul itkän ide. Qazan mäğlümlät çaraları da bu turıda şawlap aldılar. Uquçılar häm uqıtuçılar kollektivı tuplandı, mäktäp-gimnaziäneñ täpiläp kitüenä bar närsä dä äzer kebek ide. Ämma soñğı waqıtta taralğan imeş-mimeşlär bu niät aldında törle tozaqlar qorıluın kürsätä.
“Azatlıq” radiosı, Ayrat İbrahim, Sember.


text:
İdel buyı qazaqları qorallanırğa teli
Uzğan şimbä Tübän Novgorodta İdelbuyı qazaq atamannarı cıyıldı. Anda İdel buyındağı qazaq kruglarınıñ atamannarı belän bergä däwlät oyışmaları wäkilläre dä bulğan. Bu çaranı Rusiä prezidentı apparatında qazaqlar belän eşläw idäräse oyıştırğan häm anı şuşı idäräneñ citäkçese Denikin alıp barğan. Okrugtağı prezident wäkile Sergey Kirienko atamannar cıyılışında qatnaşmağan. Ni ğäcäp, bu cıyılışta barı tik üzen İdelbuyı qazaqları atamanı dip iğlan itkän häm üz-üzenä general digän däräcä birgän Gusevqa mönäsäbät kenä tikşerelgän. Älege samozvannıy ataman häm general üzeneñ distä yarım qazağı belän Tübän Novgorodqa kilsä dä, anı Denikin ütkärgän cıyılışqa kertmägännär. Tatarstan xökümäteneñ cämäğät oyışmaları häm mäğlümät çaraları belän elemtälär bülege xezmätkäre Rawil Xäsänşin da şuşı cıyılışqa barıp qayttı. Rawil Xäsänşin:
Tübän Novgorodta cıyılğan qazaqlarnıñ barısı da diärlek elekkege xärbi keşelär, sovet häm Rusiä armiäse ofitserları. Alar äle dä qoraldan ayırılırğa telämilär. Şuña kürä, alar Rusiäneñ qazaqlar turındağı qanunın tizräk qabul itep, şunda qazaqlarğa qoral yörtüne röxsät itüne sorıylar. Läkin Rusiä prezidentı apparatı xezmätkäre alarğa äle tögäl ber närsä dä wäğdä itmäde.
Başqortostan cırçısı Fädis Gäräyevneñ Yärmäkäy rayonında Räis Xannanov icat itkän ber cırda şundıy süzlär bar: «İx, qazaq qamçısı, canğa tiä açısı». Tatarstan qazaqları xäzergä atamannar krugı tözemiçä tınıç qına yaqtaşlıq cämğiyätenä cıyılışu belän çiklänälär. Alarğa qoral yäki nagayka kiräk tügel dip uylarğa bula.


text: Cordoba -- İspaniäneñ Cordoba şähärendä, Antisemitizm häm milli wä dini çıdamsızlıqnıñ başqa räweşlärenä qarşı köräşügä bağışlanğan konferensiä tämamlandı. Konferensiäneñ aqtıq belderüenä – terrorçılıqnı nindi dä bulsa ber din yä millät belän bäylämäskä öndäw bar. Dokementta äytelgänçä, hiçber waqiğa da, hiçber säyäsät tä – rasizm, ksenofobiä, diskriminatsiägä aqlaw bula almıy. Konferensiädä 55 ilneñ wäkile qatnaştı. Alar fikerençä, xökümätlär, ictimağıy oyışmalar, mäglümät çaraları – bu çıdamsızlıqqa qarşı köräşne äwzemläşterergä tieş.


text:
Turan üzäge BTİÜ binasında urnaştı
İctimaği tormış waqiğalärennän iñ berençe çiratta sişämbe könne Tatar ictimaği üzäge binasında ütkän matbuğat oçraşuı. Matbuğat oçraşuında süz Qazanda xalıqara Turan üzäge buldıruğa bağışlandı. Monıñ öçen başta bıyıl köz Qazanda Turan xalıqları qorıltayı ütkärü farazlana, oyıştıru komitetı da buldırılğan. Oyıştıru komitetın bu eşne başlap yörüçelär Äzärbäycan xalıq demokratik firqası citäkçese Räfıyq Turopxan-oğlı häm Gäncäli Äliev, BTİÜ räise Räşit Yagfärov, İdel-Ural berläşmäse räise Ğayal Mortazin häm törki xalıqlarına mäğlüm Çınğız Aytmatov, Alcaz Söläymanov, Fäwziä Bäyramova kebek cämäğät eşlekleläre kerä. Oyıştıru komitetı inde niätläre turında Rusiä prezidentı Vladimir Putinğa, Turan dönyası xalıqlarına häm Tatarstan prezidentına möräcäğätlär cibärgännär.
Şulay itep, 90-nçı yıllar başınnan uq Turan üzäge buldıru eşlären başlap cibärgän Äzärbäycan xalıq demokrtik firqase wäkile Turan üzägen Qazanda buldıru bik urınlı bulır, dip sanıy. Turan xalıqlarınıñ äxlaqi, ruxi berläşü ölkäsendä eşçänlegen koordinatsiäläw öçen tözelä. Anıñ bernindi dä säyäsi maqsatları, säyäsi däğwaları yuq. Turan üzäge oyıştaru komitetı Qazanda K.Marks uramı, 41 yortta, yäğni BTİÜ binasında urnaşqan.
Azatlıq radiosı öçen Qazannan Yunıs Ätnäle


text: Şura ğıynuarda bulaçaq saylawlarğa qädär küçeş xökümäte eşçänlegen küzätü astında tota. Şuranıñ barlıq 100 äğzası da ant kiterde. Alar spikernı saylarğa häm qomissiälärne tuplarğa tieş. İrtän Quşma Ştatalar ilçelege häm xökümät binaları urnaşqan “imin öleş” dip atalğan urınğa kerä torğan tikşerep ütkärü qapqası yanında berniçä şartlaw buldı. Ber keşe yaralandı. Mosulda Quşma Ştatalarnıñ xärbi nığıtmasında eşläwçe Ğiraqlı 3 xatın qız eşkä barğanda üterelde. Ğiraqta tanılğan säyäsätçe Äxmät Çalabiğa xöcüm ittelär. Aña zıyan kilde. Anıñ ike saqçısı yaralandı. Çalabi Ğiraq milli kongressınıñ citäkçese.


text:
AQŞ: Bush, Petraus yasağan täqdimnärne qabul itärme?
AQŞ Prezidentı, George Bush, irtägä Qazan waqıtı belän irtänge säğat 5tä Ğiraqqa qarata kiläçäk planlar turında çığış yasar dip kötelä. Prezident, Ğiraqtağı Xärbi Baş Citäkçeneñ, kiläse cäygä qadär Ğiraqtağı östämä 30 meñ ğaskärne kire qaytaru taqdimen qabul itär dip farazlana.
“Min, iminlekne qurqınıç astına salmastan, xäzergäçä suğışıp yawlanğan uñışlarnı quldan cibärmiçä kiläse cäy axırına qadär üz köçlärebezneñ sanıñ elekke sanına qaytarırbız dip ışanam.”
AQŞ Däwlät Sekretarı Condelleeza Rice isä, Amerikan kanallarınıñ bersendä birgän äñgemäsendä, Ğiraqtağı xärbi uñışlarnı telgä alıp, AQŞ xärbiläreñ kimetelüe mäsäläsenä açıqlıq kertep bolay äytde.
“Bu - Ğiraqta ireşelgän uñışlarnı köçländerüneñ başı, bu uñışlarnı cäyelderü, cawaplılıqnı, iminlek saqlarğa öyrätelgän Ğiraq köçlärenä tapşıru. Häm azraq sanda Amerikan ğaskärläreneñ - Ğiraq köçläre cilkäsenä başqa wazifalarnı da tapşıru. Bu Ğiraqnıñ berdämlegen häm iminlegen buldıru kebek ük - mänfäğätlärebezneñ berse bulıp tora..’
Läkin oppozisiädäge demokratlar, Petraeusnıñ bu taqdimen şik belän qarşı aldı.
Alar, AQŞnıñ, kiläse cäy ğiyraqtañ ğaskär çığarudañ tış başqa çarası yuq dide.
Kongresdäge, demokratlarnıñ kübese, Ğiraqtağı AQŞ köçlären qısqa waqıt eçendä häm küp sanda kimetep, suğışçı ğaskärlärneñ dä kübesen 2008çe yılğa qadär qaytarırğa çaqırdı.
Senatıda küpçelekne täşkil itkän demokratlar başlığı, Harry Reid, General Petreaus yasağan täqdimdä üzgäreşlär yuq dip belderep häm qabul itelelä almaslıq dip atadı.
Demokrat partiäseneñ Prezidentılqqa namzät Senatır Hillary Clinton yasağan çığış isä tänqitkä tağın da bay ide.
Monıñ kiläçäktä xalıq fikeren niçek üzgärtä alaçağı mäsäläse älegä belgesez. Soñğı fiker alu näticälärenä qarağanda, Amerikan xalqınıñ yartısınnañ artığı diärlek, Ğiraqtağı suğışnı zur ber xata dip kürä. Alar östämä ğaskär cibärelüe belän andağı xällärneñ yaxşıraçağına ışanmi.


text:
12 Sınıf Edebiyat Kitabı Cevapları 1 . ÜNİTE Cevapları
- 1 Ünite Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı
- Cumhuriyet dönemi türk edebiyatı
Ünite Değerlendirmesi
12 Sınıf Edebiyat Kitabı Cevapları 2 ÜNİTE Cevapları
Cumhuriyet Dönemi Öğretici Metinler
Öğretici Metinler Örnekleri
- Deneme
- Makale
- Gezi Yazısı
- Hatıra
- Fıkra
Popüler Aramalar : 12 Sınıf Edebiyat Kitabı Cevapları. 12 Sınıf Edebiyat,12 Sınıf,12 Sınıf Edebiyat Kitabı Cevap,12 Sınıf Edebiyat Kitabı Cevapları Ekoyay Yayınları,Ekoyay Yayınları 12 Sınıf Edebiyat Kitabı Cevapları, 12 Sınıf Edebiyat Kitabı Cevapları 2012 - 2013 -


text:
Räximov menän Putin nimä turahında höyläşkän?
Şulay źa qayhı ber mäğlümättär buyınsa Vladimir Putindıñ Mortaza Räximovqa bik uñayhıź horawźar birgän bulıuı la ixtimal. Ular Başqortostan neft kompleksınıñ artabanğı yaźmışına bäyle. İnde xäbär itelewensä, neft tarmağındağı 7 şirqätteñ qimmätle qağıźźarı 503 million dollarğa "Sistema" kompaniahına hatılğaynı. Belgestär belderewensä, aksialarźıñ ısın xaqı sama menän million dollarğa yuğarı. Ämmä ular ni säbäptänder arzanğa hatılğan. Barlıq şirqättärźeñ dä aksialarınıñ kontrol paketı Mortaza Räximovtıñ ulı Ural Räximovtıñ qaramağında ine. Ural Räximov ular menän yawaplılığı siklängän "Başqort käpitalı" şirqäte aşa idara itkän. Bıl kileşewgä qarata täwge reaksia la bar. Rodina partiahınıñ töbäk büleksähe räyese Aleksandr Kozlov äytewensä, büleksä äle "Sistema" kompaniahı eşmäkärlege menän tanışa, unıñ ni säbäple aksialarźı arzan xaqqa alıuı menän qıźıqhına. Aleksandr Kozlov belderewensä, başqort neft kompleksına qarata asıq horawźar bik küp. Töp horaw - respublika yağıulıq-enegetika kompleksı aksiaları ni ösön däwlätkä tapşırılmağan. Respublika yetäkselege ni ösön üź wäğäźähen ütämägän. Neft sığarıusı, neft eşkärtewse tarmaqtarźa däwlät yağınan qatı kontrol bulırğa teyeş, tip isäpläy Aleksandr Kozlov. Şul uq waqıtta Rodina wäkile möhim tarmaqtarźa şäxsi kapital qatnaşıuın da inqar itmäy. "Sistema" tülägän aqsalar iskergän qorolmalarźı yañırtıuğa totonolha yaray źa, tigän Aleksandr Kozlov. Başqalar aksialarźıñ "Sistema"ğa hatılıuın bik yabay añlata. Yeltsin menän qanunhıź kileşew töźölgändän huñ Başqortostanda federal milekte üźläşterew başlandı. Xäźer urlanğandı qanunlı mileksegä kire qaytarmaw ösön unı hatıu bara. Täjribä bar. Uralsib qanunhıź räweştä xosusílaştırılıp Nikoilğa hatıldı. Başqortostanda neft kompleksı yabıq tarmaq. Şuğa la huñğı waqiğälär xaqında nindäyźer añlatma alıu mömkin tügel. Respublika prezidentı Mortaza Räximov neft kompleksı Başqortostan xalqı baylığı tip qabatlap kilä. Ämmä aksialarźıñ hatılğanın xalıqtıñ belmäy qalıuı häm oşo xaqta äle bulha kiñ mäğlümät saralarında xäbär bulmawı küp kenä horawźar tıuźıra. Älegä tiklem respublika yetäkselege, neft kompleksına yaqın torğan çinovniktar "Sistema" menän kileşew turahında äytmäwźe xup kürä.


text:
Tatarstan mäktäplärendä latin imlasın kertü eksperimentı niçek bara?
Tatarstan mäktäplärendä latin imlasın kertü eksperimentı niçek bara?
Şulay itep tatar telen latin imlasına qaytaru xaqındağı bäxäslär haman da tınmıy. Kiresençä, qızğannan-qıza bara. Menä şundıy qatlawlı wäzğıättä respublika mäktäplärendä tatar telen latin imlasında uqıtu eksperimentı niçek ütä soñ? Ğomümän, bu eksperiment däwam itäme, anıñ näticäläre nindi? Şuşı sorawlarğa «Azatlıq» radiosınıñ Qazan byurosı studiäsendä veteran uqıtuçı Zäkiä xanım Gömärova bolay cawap birde:
Eksperiment bara. Anda respublikanıñ 43 mäktäbe häm 10 pedagogik kölliäte qatnaşa. Xäzer inde latin imlasında tatar telen 3-nçe klasslarda uqıtalar. Östäwenä, latin imlasında uqıtu qayber mäktäplärdä fakul'tativ räweşendä dä alıp barıla. Ä Qazannıñ 95-nçe mäktäbendä bu däreslärdä tatar balaları ğına tügel, urıs millätennän bulğan uquçılar da şöğellänä. Bu däreslärdän ata-analar da bik qänäğät, çönki bu, berençedän, tatar telendä döres yazarğa häm uqırğa öyrätsä, ikençedän, mäktäptä birelä torğan çit tellärne üzläşterergä dä yärdäm itä.


text:
Matbuğat küzätüe
Köndälek mäğlümat çaraları Rusiä Dumasınıñ berençe utırışınnan soñ eşneñ qaya taba barğanı açıqlanğaç tağın ber märtäbä saylaw näticälärenä häm bulaçaq saylawlar temalarına äylänep qayttılar. Mintimer Şäymiev “İnterfaks“ agentlığına birgän intev'yusında ildä barğan sotsial' reformalar öçen cawaplılıqnı “Yedinaya Rossiä” üz östenä alırğa tieş digän fiker äytte. Çönki prezident äytüençä-“Bezneñ tarixta berençe tapqır Däwlät Dumasında konstitutsion küpçelek tözelgän. “Yedinaya Rossiä” wäkillärennän torğan bu küpçelek sotsial' reformalarnıñ barışı öçen böten cawaplılıqnı üz östenä alıp , üzeneñ säyäsi töple buluın raslarğa tieş dide. “Yedinaya Rossiä”neñ räistäşeneñ bu süzläre bik waqıtlı. Yaña saylanası Tatarstan parlamentınıñ küpçelegen, ber farazlarğa qarağanda 2/3 öleşen, älege firqä wäkilläre täşkil itäçäk. Ä sotsial' reformalar respublikada bik aktual'. Tatarstan Yäşläre pänceşämbe sanında baş mäqälä itep toraq-kommunal' xucalığı reformasın quyğan. “Yat ta tor, yat ta tor... kesä töbe tap-taqır“ digän mäqälädä yaña yıldan fatir cılılıq ut su tüläwläre nıq qına artuı turında yaza. Yarar,artsın da di. İl buyınça barğan bu küreneşkä Tatarstan ğına çik tä quymas, çittä dä qala almas dielä mäqälädä. “Ämma da läkin xezmät kürsätü ber genä dä üzgärmi bit. Podyezdlarda lampoçkalar yanmıy, şaqşı, sası. Çüp sawıtları ağıp, taşıp tora. Liftlarnıñ yünläp eşlägäne yuq. Çüp ütkärgeçlärdä tıçqannar yögereşä. Ä toraq-kommunal' xezmäte kürsätüçelär üzläre zarlana: remont öçen materiallar citeşmi, xezmät xaqın waqıtında birmilär. Qısqası, uñay yaqqa bernindi üzgäreş yuq, ä reforma alğa taba ırğılıpmı-ırğıla. Ä kesä töbe taqıraya dip yaza Tatarstan Yäşläreneñ yaña ber avtorı Firaya Äxmätcanova. Ä ber daimi avtorın berençe bitendä ,Tatarstan Yäşläre” täbrikli häm räxmät äytä. Yazuçı Damir Ğismetdinovqa küptän tügel respublikanıñ iñ yuğarı büläge - Maqtaw Gramotası birelgän ide. Damir Ğismetdinov ,T.Yäneñ iñ yaqın duslarınıñ berse, daimi avtorıybıyz dip yaza baş möxärrir İsmägıyl' Şäräfiev. Ul millättäşlärebez turındağı sallı sallı yazmaları, satirik xikäyäläre belän uquçılarıbızğa yaxşı tanış. İcattaş dustıbıznı çın küñeldän qotlıybız häm isänlek-iminlek telibez dip yaza T.Yä pänceşämbe sanında. Ber ike süz östärgä genä qala. Damir Ğismetdin bezneñ dä xezmättäşebez. Şuña kürä sezgä bu yullarnı uqu häm oşbu xäbärlärne ireşterü bügen ikelätä küñelle buldı.
Yunıs Ätnäle.


text:
Prezidentqa Çeçnya öçen medal birelde
Başqortstan prezidentı Mortaza Räximov Çeçnyadağı tırışlıqları öçen medal' belän büläklände. Çärşämbe könne aña Rusiä Eçke eşlär ministrlığınıñ iñ yuğarı büläkläreneñ berse – “Xärbi xezmättäşlek öçen” isemle medal' tapşırıldı. Rusiä eçke eşlär ministrı Räşit Nurğalievnıñ şuşı medal'ne birü xaqındağı färmanında Mortaza Räximovqa bu büläk “Başqortstannıñ Çeçnyada xezmät itüçe militsiä xezmätkärlärenä yärdäm itkäne öçen” digän añlatma yazılğan. Bu medal'ne Räximovnıñ kükrägenä Başqortstan eçke eşlär ministrı Divaev äfände berkette.
Soñğı berniçä yılda Başqortstannıñ yözlärçä militsiä xezmätkäre Çeçnya Respublikasında komandirovkada buldı. Distälärçä yaqtaş anda başın saldı, tağın küpläre qatı cäräxätlär aldı. Älege köndä dä Çeçnyada Başqortstannıñ yözdän artıq militsionerı yartı yıllıq xezmättä qala.
Başqortstan prezidentı Räximov üze berqayçan da xärbi xezmättä bulmağan. Ämma aña törle uñaydan häm törle taraflardan xärbi büläklärne yaudırıp qına toralar. Çirattağısına da bik zur qänäğätlek xise kiçerde ul.


text:
Rusiä yaña doşman - qoş-qort kizüe belän köräşä
Berniçä yıl elek könçığış Aziäne teträtkän qoş-qort kizüe bıyıl Rusiädä çıqtı. Älegä Seberdä genä terkälgän şuşı zäxmät İdel-Uralğa da yaqınlaşa, bu çirneñ inde Çiläbe ölkäsendä dä çığuı mäğlüm. Xäzer közen cılı yaqqa kitä torğan kiyek qoşlar anı Yewropağa da alıp kiler digän qurqular bar. Çiläbedä açıqlanğan kizü keşelär öçen bigräk tä qurqınıç dip belderä belgeçlär.
Audio, Anatoli Makin
"Bez asfalt''ta menä şundıy çoqırlar yasap anı utın çübe belän tutırabız häm aña dezinfeksiä sibäbez, Oktyabrgä barğan häm annan kitkän bar maşina da şunıñ aşa ütärgä tieş" dip sürätli qoş-qort kizüe taraluına qarşı kürelgän çaralarnı Çiläbedäge cirle xakimiat wäkile. Şul awıldağı 37 keşe xäzer doktorlar küzätüendä qala. Awıl xakimiate başlığı Sergey Veliçko andağı qoşlarnı yuq itü eşläre turında söyli:
Audio, Sergey Veliçko
"Awıldağı xucalıqlarnı häm yortlarnı dezinfeksiäläw öçen maxsus küçmä törkem yöri, alar cirle militsiä xezmätkäre ozatuında kilä häm qoşlarnı alu xaqında boyırıqnı uqıp, alarnı maxsus qapçıqlarda üterä dä, ayırım ber cirdä yandıra", di awıl xakimiate başlığı Veliçko. Şuşı çaralar nigezendä bar Rusiä buylap inde 11 meñ qoş yuq itelde dip xäbär itelä. Çiläbegä qädär kizü Novosibirski, Omski, Kurgan, Altay, Tömän ölkälärendä terkälgän ide. Üterelgän qoşlar öçen xakimiat xucalıq iälärenä matdi qaplaw täqdim itä, ul ällä ni zur bulmasa da, xalıq nigezdä kürelgän çaralarnıñ kiräklegen añlıy kebek. Çiläbe ölkäseneñ Oktyabr awılında yäşäwçe Anatoli Belousov:
Audio, Anatoli Belousov
"Minem xucalıqta qazlar, broyler häm çuar tawıqlar bar ide, başta qazlar çirli başladı. Bolar barısı da qızğanıç, älbättä, läkin kiläse yılda tağın da yuğaltuğa qarağanda, bügen alarnı qorban itü yaxşıraq, minemçä. Menä şulay", dip uftana Çiläbe ölkäsendä yäşäwçe Belousov. Çärşämbedä qoşlarnıñ küpläp ülüwe xaqında xäbär inde tübän İdeldäge Qalmıqstannan kilde, anda da qoş-qort kizüe açıqlansa, bu zäxmätneñ Yewropa öleşenä çığuın añlataçaq.
Kärim Kamal


text:
Matbuğatqa küzätü
Mädäni comğa gäciteneñ 12 mart sanında küp kenä tanılğan, qızıqlı şäxeslär turında uqıp bula. Zur ğalimneñ asıl ğämälläre digän mäqälädä jurnalist Niaz Aqmal ğalim İldus Xäybullin xaqında yaza. Ul Rusiä Fännär akademiäseneñ äğzäse, SSSRnıñ häm Tatarstannıñ däwlät büläkläre iäseneñ fänni eşçänlege, tormış xaqında fikerläre belän tanıştıra. Filüsä Arslannıñ yazması isä cırçı Şamil Äxmätcanov xaqında. 37 yıl ğömeren Tatar cır häm biü ansamblenä bağışlağan artist xaqında Ğarif Axunov, millätebezneñ cır sänğäte xäzinäsendä sineñ icat enceläreñ dä yaltırap, cemeldi, dip yazğan bulğan ikän. Gäcitneñ şul uq sanında tağın ber kürenekle ğalim xaqında mäqälä urın alğan. Filologiä fännäre kandidatı Läylä Minhaceva üzeneñ ostazı, şuşı arada 65 yäşlek yubileyın bilgeläwçe tatar ädäbiäte tarixın öyränüçe Flün Musin xaqında söyli. Annan tış, Mädäni comğada şulay uq yaqınlaşıp kilüçe saylawlar uñayınnan da materiallar bik küp basılğan.
Xäyer, bu temağa barlıq gäcitlärdä dä yazmalar şaqtıy. Watanım Tatarstan da başqalardan qalışmıy. Monda Vladimir Putinnıñ möräcäğäte, uquçılarnıñ saylawlar xaqında xatları, Tatarstannıñ üzäk saylaw komissiäse wäkile belän äñgämä urın alğan. Başqa qızıqlı yazmalar da kürenä. Mäsälän, Bikä Räximova yazuçı Ayaz Ğiläcev xaqında istäleklären täqdim itä. Ä Tatarlıqnı niçek saqlarğa digän sorawğa cawapnı ğalimnär Flün Musin häm Rämil İslamov ezlilär. Qazannıñ meñyıllığı teması da iğtibarsız qalmağan.
Şähri Qazannıñ 12 mart sanında yartı ğasır tarixi watannarınnan mäxrüm itelgän qırım tatarlarınıñ kire üzläreneñ yäşäw räweşlärenä qaytuları, ata-babaları tuplağan mirasnı barlawları xaqında yazma bastırılğan. Şulay uq gäcitneñ İlhamiät quşımtasında Tatar uğlı tatarlıqta tatarmı digän mäqälädä Lenar Şäexov tatar telen däwlät tele däräcäsenä kütärü yünäleşendäge kirtälät turında fikerlären belderä.
Gölnaz İlgizär


text: İran räsmiläre süzlärenä qarağanda bügen ilneñ könyaqkönbatışındağı Ahwaz şähärendä şartlawlarda 6 keşe häläk bulğan, kimendä 40 keşe yaralanğan. Ber bomba bank qarşında, ikençese tabiği baylıqlar ministrlığı qarşında şartladı. Höcümnär öçen cawaplılıqnı ber kem dä üz östenä almadı. Şartlawlar turında İran polisiäse ofiserı polkovnik Salehi däwlät televideniäsendä iğlan itte: "Qızğanıçqa qarşı, bezgä, Ahwazdağı şartlawlarda Kianpars bistäsendä 6 keşe häläk buldı häm 15 keşe yaralandı, dip xäbär ittelär. Ministrlıq qarşındağı Gölistan yulında tağın 9 ahwazi yaralanğan. Tikşerüdän soñ, bombalarnıñ qıypılçıqsız bulğanı açıqlandı." İrannıñ räsmi İRNA mäğlümat agentlığı prezident Ähmädinecad, Ahwazğa planlaştırılğan säfären, tsitat "qatı yañğır" säbäple kiçektergän, dip xäbär itte. Ara tirä Ahwazda ğäräplär arasında köç qullanu bulıp tora. Üktäber ayında bulğan şartlawlarda berniçä keşe häläk bulğan ide.


text: Bügen biredä yähüd bistäsendä intixarçı fälestin xatın-qızı üz üzen şartlattı. Näticädä kimendä ber keşe hälak buldı, berniçä keşe yaralandı. Höcüm öçen cawaplılıqnı Al Aqsa intixarçıları brigadası üz östenä aldı. Könyaqtağı Beersheba şähärendä avgust axırında 16 keşeneñ ğömeren özgän höcümnän birle mondıy şartlatu – äle berençe tapqır. Bügen irtän İzrael köçläre Gaza sızığında İslam Cihad törkeme suğışçısın ütergän. İzrael armiäse mäğlümatlärenä qarağanda, bu keşe Beit Hanun şähäre yanında iminlek diwarına bomba quyıp yatqan waqıtta atıp üterelgän. İslam Cihad oyışması – hälak bulğan bu keşeneñ üz äğzase bulğanın belderde.


text:
Neşet Çelebi - Etek Sarı Sen Etekten Sarısan
Sanatçı : Neşet Çelebi
Türkü : Etek Sarı Sen Etekten Sarısan
Etiketler : Neşet Çelebi - Etek Sarı Sen Etekten Sarısan türkü indir, Neşet Çelebi - Etek Sarı Sen Etekten Sarısan türkü dinle, Neşet Çelebi türküleri, Etek Sarı Sen Etekten Sarısan mp3 indir, Neşet Çelebi türküleri Etek Sarı Sen Etekten Sarısan türküsü, Etek Sarı Sen Etekten Sarısan sözleri, Neşet Çelebi mp3 dinle, Neşet Çelebi download, Etek Sarı Sen Etekten Sarısan bedava mp3, Neşet Çelebi türkü sözleri, Neşet Çelebi türkü dinle, Neşet Çelebi son albüm indir
Neşet Çelebi Türküleri
Neşet Çelebi - Karga Olan Gül Kıymeti Bilmez
Neşet Çelebi - Karnı Büyük Koca Dünya
Neşet Çelebi - Ara Ver Ara Ver
Neşet Çelebi - Yorma Beni Dünya
Neşet Çelebi - Akşam Oldu Kırat
Neşet Çelebi - Pencereden Bakan
Neşet Çelebi - Yeşil İpek Bükeyim
Neşet Çelebi - Yürü Bre Fani Dünya


text:
Başqortstan tatarları qorıltayın ütkärü öçen bina mäsäläse tağın da zur problemağa äylänä kebek. Respublika citäkçelege bu qorıltay öçen bina birmäyäçäge turında beldergän. Mäğlüm buluınça, Başqortstan milli oyışmaları 22 yün könne respublika tatarlarınıñ zur qorıltayın ütkärergä äzerlänä. Ul bıltır noyäbr ayında Mäskäwdä uzğan qorıltaynıñ ikençe öleşe bulaçaq dip belderelgän ide. Menä şul qorıltaynı Ufada ütkärü öçen, Başqortstan Tatar cämägätçelek oyışmaları berlege uzğan atnada uq Başqortstan prezidentı Mortaza Räximov isemenä xat yazğan. Bu atnada ul xatqa nindi dä bulsa cawap kötelgän ide. Ämma yazma räweştä bernindi cawap ta alınmağan. Başqortstan Tatar cämägätçelek oyışmaları berlege räise Ramil Bignov xäbär itüençä, Prezident xaqimiäte xezmätkärläre Mortaza Räximovnıñ bu qorıltayğa bina birügä rizalığı bulmawı turında telefon aşa ğına citkergän.
Şulay itep Başqortstan tatarları üz qorıltayı öçen bu yulı da räsmi xaqimiätlärdän Ufadağı qaysı da bulsa binanı ber köngä arendalaw öçen röxsät aluğa ireşä almadı. «Monıñ şulay bulaçağın bez aldan uq farazlağan idek inde, – di Ramil Bignov. – Respublik citäkçelege tatar milli oyışmaları belän söyläşülär başlarğa, aralaşırğa häm añlaşuğa haman da äzer tügel. Ä Ufadağı zur mädäniät sarayları direktorları üzläre genä tatar qorıltayı uzdıru öçen bina birergä qurqa. Çönki alar şul könne ük östän kürsätmä belän wazıyfalarınnan alınırğa mömkin».
Şulay da tatar milli xäräkäte liderları Başqortstan tatarları qorıltayın barıber ütkärergä cıyına. Ramil Bignov belderüençä, bina mäsäläse dä xäl itelgän inde. Ämma ul xaqta älegä berkemgä dä mäğlümat birmilär. Qorıltaynıñ qayda ütäçägen belep qalğan respublik türäläreneñ törleçä ayaq çaluınnan şiklänä alar.
İnde elek tä xäbär itelgänçä, Başqortstan tatarları qorıltayı 22 yündä motlaq ütäçäk häm anda respublika rayonnarınnan häm Ufadan cämğıse 800gä yaqın keşe qatnaşır dip kötelä. Deleğätlarğa çaqıru qäğäzläre kiläse atnada cibärelä başlıy. Qorıltayğa äzerlänü barışın tikşerü öçen kiläse atnanıñ sişämbesendä oyıştıru qomitetınıñ çirattağı utırışı täğayınlängän.


text:
AQŞ däwlät sekretare urınbasarı Richard Armitage, Änkarada, Amerika, Törkiä häm Ğiraq wäkilläre qatnaşında Ğiraqnıñ tönyağındağı körd ğısyançıları mäs'äläse tikşereläçäk dip xäbär itte.
Törkiä mäğlümatlärenä qarağanda, tönyaq Ğiraqta tıyılğan Körd Eşçelär Partiäse PKKnıñ 5 meñgä yaqın äğzase qaçıp yata. Alarnı monda körd däwläte tözergä telägän törek kördläre dip atıylar. Törkiä möräcäğätenä qaramastan, Ğiraqtağı amerikan köçläre PKKğa qarşı ber nindi dä çaralar kürep ölgermäde.
Armitage Änkarağa kiçä kilde. Armitage Süriädä häm Ğiraqta bulğan. Ğiraqta ul şulay uq Arbil şähärendä Ğiraq kördläre citäkçese Massud Barzani belän oçraştı.


text:
Tatar ictimağıy üzäge 15 aprildä ütäçäk Qorıltayınıñ kön tärtiben iğlan itte
BTİÜ räsmi räweştä 7-nçe Qorıltayınıñ 15 aprildä Qazanda Ğaliäskär Kamal isemendäge tatar teatrında açılaçağı turında belderde. Anıñ kön tärtibenä Rusiädäge säyäsi wazğiät, tatar häm Tatarstan xalqınıñ xäzerge problemaları, alarnı çişüdä milli oyışmalarnıñ burıçları häm ayırım mäsälä itep, Rusiädä xalıq sanın alu quyılaçaq. 10 aprilgä qädär Qorıltayğa delegatlar saylaw ütkärelergä tieş. 23 martta BTİÜ Qorıltayğa äzerlek häm Tatarstannıñ däwlät möstäqillege turıdağı referendum uzuğa 10 yıl tulu uñayınnan piket oyıştıru häm plenum ütkärüe turında belderde.


text:
Bakı Beynelxalq Multikulturalizm Merkezi, Azerbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Bilik Fondu ve Bakı Slavyan Universitetinin birge teşkilatçılığı ile “Multikulturalizm Azerbaycanda heyat terzi kimi: öyren, araşdır, paylaş” adlı beynelxalq yay mektebi layihesine start verilib. Bakı Beynelxalq Multikulturalizm Merkezinden Payiz.Az-a verilen melumata göre, iyulun 21-den fealiyyete başlayan yay mektebi avqustun 1-dek davam edecek. Azerbaycan Respublikasının Milletlerarası, multikulturalizm ve dini meseleler üzre Dövlet müşaviri xidmetinin ideyası ve teşebbüsü ile keçirilen yay mektebine 8 xarici ve 7 yerli universitetlerin telebeleri ile yanaşı, azerbaycanlı ve avropalı tanınmış elm adamları da qatılacaq.
Belarus Dövlet ve Linqvistik universitetleri, Çexiyanın Praqa Karlov ve Masarik universitetleri, Litvanın Pedaqojive Vytautas Maqnus universitetleri, Tiflis Dövlet Universiteti, Rusiyanın Ural Federal Universiteti ve Rus Dili Dövlet İnstitutu, İtaliyanın La Sapienza ve Neapol universitetleri, Bolqarıstanın Müqeddes Kliment Oxridski adına Sofiya Universiteti, Türkiyenin Ardahan ve Sakarya universitetleri, Azerbaycan Diplomatiya Akademiyası, Bakı Slavyan Universiteti, Azerbaycan Dövlet İqtisad Universiteti, Azerbaycan Texniki Universiteti, Lenkeran Dövlet Universiteti, Naxçıvan Dövlet Universiteti, Gence Dövlet Universiteti, Bakı Ali Neft Mektebinin bütövlükde 70 telebesinin qatılacağı yay mektebinde yerli ve xarici alimlerin mühazireleri de dinlenilecek.
Onu da elave edek ki, bu gün Bakı Slavyan Universitetinde qonaq olan yay mektebinin üzvleri BSU-nun Azerbaycan Multikulturalizmi kafedrasının emekdaşları ile görüşübler. Kafedranın rehberi, dosent Ayten Qehreman qonaqları salamlayaraq onlara universitetde fealiyyet gösteren Azerbaycan Multikulturalizmi kafedrası ve burada tedris edilen Azerbaycan Multikulturalizmi fenni barede etraflı melumat verib.
Görüşde BSU-nun Tedris şöbesinin müdiri Memmedtağı Rzayev, Azerbaycan Multikulturalizmi kafedrasının dosentleri Rauf Hacı, Ziya Semedli, müellim Maya Ceferquliyeva Azerbaycanda ve dünyanın bir sıra tanınmış ali tehsil ocaqlarında tedris edilen Azerbaycan Multikulturalizmi fenni ve multikulturalizmin inkişafı istiqametinde görülen işlerden danışıblar.
Bakı Slavyan Universiteti ile tanışlıq çerçivesinde yay mektebinin üzvleri universitetin Azerbaycan Multikulturalizmi kafedrası, Muzeyi, burada mövcud olan Çex, Polyak, Bolqar, Yunan. Rusiya, Ukrayna, Türkiye, Belarus dil ve medeniyyet merkezleri ile yaxından tanış olublar. Onlara merkezlerin çoxşaxeli fealiyyeti, mövcud maddi-texniki baza, zengin kitabaxana barede geniş melumat verilib.
Oxunub 505 defe


text:
Rusiäneñ OMON xezmätkärläre uzğan töndä Krasnodar krayınıñ Kavkazskaya
stansiäsendä yök poezına quıylğan şartlatqıç tabuları turında xäbär itte. Comğa könne şul uq töbäktä, Kislovodskidan Mineralnıe Vodığa barğan poezda bulğan şartlaw näticäsendä 40-tan artıq keşe xäläk buldı. İntihar xöcümne 3 xatın-qız häm ber ir keşe oyıştırğan dip xäbär itelde. Rusiä prezidentı Vladimir Putin monı, saylawlar aldınnan ildäge wazğiätne qaqşatu niäte dip atadı. İrtägä ütäçäk saylawlar uñayınnan Rusiädä köçäytelgän iminlek çaraları kürelä.


text:
İldä nilär bulıp yata? - 12.III.2008
►Tatar-ğäräp duslığı bäyräme uzdı ►Tatarnıñ töp räsmi gazetasına - 90 yıl! ►Bua teatrı ğastrollärdän qaytıp kermi ►Tıyılğan kitap: yandırırğamı, qaldırırğamı?
► Tatar-ğäräp duslığı bäyräme uzdı
Çärşämbe könne Rusiä Islam universitetında ğäräp tele häm mädäniäte bäyräme uzdı. Anıñ qısalarında milli täğämnär, kiyemnär, cırlar bäygese uzdı.
Qazan universitetlarında ğäräp telen uqıtuçı ostazlar da bäyrämdä jüri sıyfatında qatnaşqan. Bäyrämdä buluçılar tatar belän ğäräp tele häm mädäniäte arasında şaqtıy urtaqlıqlar kürä. Bu bergälek iqtisadi fayda da kiterä ala, dip uylıy alar.
Xörmät simvolı
Ramazan Xämidullin bu könnärdä Tatarstan prezidentınıñ ğäräp illärendä buluın da belä. Ul Tatarstan möselman illäre belän xezmättäşlek itärgä tieş dip sanıy. “Ğäräp illäre belän genä dimim, törki illär dä, Yewropadağı möselman illäre, äytik Albania belän dä duslaşırğa kiräk. Bu duslıq häm xezmättäşlek ber-berebezne bayıta ğına”, - di.
Miñtimer Şäymiev bu yulı Soğud Ğäräbstanında Fäysal patşa bülägen aluçılarnıñ cıyılışına bardı. Anda älege büläkne aluçılarnı barısın bergä cıyıp qotladılar. Büläk birelüne şäkert Ramazan Xämidullin ğäcäplänep qabul itmägän. Ul anı tatarğa, Tatarstanğa bulğan ğädäti xörmät simvolı dip bäyäli. “Vladimir Putinğa da Baquda islami orden birdelär. Bu ixtiram häm xörmätne çağıldıruçı simvolik äyber.”
Tatarstanda rasaçıl doşmanlıq kürenmägän
Bäyrämdä ğäräp keşeläre dä bar ide. Äytik Räqıyp isemlese Yämännän kilgän, xäzer Qazanda yäşi. Ul: “Tatarstanda rasaçıl doşmanlıqnı toymadım”- di. Häm tatar belän ğäräpkä urtaq sıyfat - märxämätlelek xas dip sanıy.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Tatarnıñ töp räsmi gazetasına - 90 yıl!
Tatarstannıñ iñ ölkän gazetalarnıñ berse näşer itelä başlawına 90 yıl tulunı bäyräm itä.
Zamanında “Eş” gazetası, “Qızıl köräşçe”, “Qızıl Tatarstan” iseme astında çıqqan bu basma, xäzer dä töp räsmi tatar ğäzetı wazıyfasın üti. Şuşı bäyräm tatar matbuğatınıñ cämğeyättäge urını, süz irege, yarıy-yaramaw çikläre turındağı sorawlarnı quyuğa säbäpçe buldı.
“Watanım Tatarstan” gazetasınıñ bäyräm sanı “Bügen bezdä tantana” digän baş astında çıqtı. Gazetanıñ berençe bitendä xäbärçelär räseme, törle xakimiat wäkilläreneñ qotlaw xatları urın alğan. Räsemgä qarağanda gazeta redaksiasendä yäş jurnalistlarnı da, ölkänräk, täcribäleräk xäbärçeläre dä barlığı kürenä.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Bua teatrı ğastrollärdän qaytıp kermi
Şuşı könnärdä Qazanda Bua satira teatrınıñ ğastrolläre bara. Bu atnada alar qazanlılar xozurına üz spektakllären täqdim itä.
Bua däwlät drama teatrı Qazanğa kilgänçe tatarlar küpläp yäşi torğan töbäklärneñ barısın da diärlek äylänep çıqtı. Teatrnıñ citäkçese, baş rejisserı Rail Sadriev “Bürene ayağı aşata” mäqäläsen üzenä maqsat itep quyğan küräseñ. Çönki bu teatr ğastrollärdän qaytıp kermi. Tamaşaçı da Bua teatrın cılı qabul itä.
Barlığı Qazan tamaşaçıları iğtibarına Bua teatrı biş spektäl täqdim itä. Tamaşa aldınnan Rail Sadriev belän aralaşıp aldıq. Tatar tamaşaçısı iğtibarın teatrğa cälep itü öçen anterpriza spektakle otışlı, di teatr citäkçese.
“Anterpriza spektakle böten dönyada ozaq yıllar buyı qullanıla. Tatar teatrınıñ çäçäk atqanın kürgän buın artistları xäzer teatrdan kitep bara. Äytik, Näcibä İxsanowa, Rawil Şäräfiev, Rinat Tacetdinov, İslamia Mäxmütowa häm başqalar. Alar inde teatrda ällä ni kürenmilär. Ä alarnıñ distä yıllar buyı eşlägän isemnäre bar.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Tıyılğan kitap: yandırırğamı, qaldırırğamı?
Bilgele bulğança, 2007 yılda Rusiädä yegermedän artıq möselman kitabı tıyıldı. Moñarçı mullalarnı möselman kitapların "ekstremistik" dip bäyäläw üze borçısa, bügen inde alar qullarında totqan “ekstremistik” dip sanalğan ädäbiätne qaya quyarğa belmi aptırıy.
Tatar mabuğatı üäm möftiät xäzer prokuraturanıñ “yandırırğa” digän kiñäşe xaqında bäxäsläşä. Tatarstan Diniä nazäräte räiseneñ berençe urınbasarı Wäliulla Yağqup: "Tıyılğan islam kitapları isemlege Rusiäneñ xoquqıy kiñleklärendä çağıştırmaça küptän tügel genä barlıqqa kilde, ämma tıyu tärtibe äle buldırılmağan ide. Bezneñ xatqa da yandırıp bula dip cawap kilde ", - di.
Federal' terkäw xezmäte 2007 yıl axırında mäxqämälär tarafınnan tıyılğan kitaplar isemlegen yañartqan ide. Xäzer ul isemlekkä 79 basma kerä. Alar arasında islam yünäleşendäge kitaplar da küp. Äytik, Orenbur ölkäse Boğırıslan şähärendäge mäxkämä beryulı 17 islami kitapnı tıyğan. «Uzğan yılnı Mäskäw mäxkämäsendä törek autorı Bäduizzaman Sağid Nursi tıyıldı. Anıñ kitapları (Risale-i Nur cıyıntığı) xalıqta az ide. Ä menä Boğırıslanda isä bik küp çığarılğan, kiñ taralğan kitaplar tıyıldı», - dip söyli Wäliulla Yağqub.
Qazanda uzğan ayda tuplanğan Rusiä möftiläre şurası “Dini ädäbiätne tıyu – Rusiä watandaşları öçen xäwefle işarä, bez anı elekkege senzura häm kiñ qolaçlı fiker kizüe torğızılu dip qabul itäbez”, dip belderde. Tik “poyızd kitkän” inde, advokatlar da älegä qädär kitaplarnı kire tıyudan ala almağan. Bu wäzğıyattä ğädäti möselmannar ni eşli ala? Tentülär, utırtulardan alarnı närsä saqlıy ala?
Tatarstan Diniä nazäräte räiseneñ berençe urınbasarı Wäliulla Yağqup: “Bezneñ möselmannar barısı da deputat ta tügel. Alar qanun qarşında cawaplı. Bälki jurnalistlarnı tentü bulmas. Ä menä ğädi möselmannarğa tentü kilsä, alar nişlär? Ayıruça yäş möselmannarnıñ şundıy problemaları tuarğa mömkin. Şuña kürä bez qanunnı bozmıyça çişeleş ezlibez. Bez cawaplı bit. Ä menä kemder kitaplarnı yandıruğa qarşı ikän, bu anıñ eşe. Bez isä bügenge wäzğıyattä üz imamnarıbıznıñ iminlege öçen alarnı kisätep quydıq: tıyılğan kitaplarnı qul astında totu tıyıla.”
- Berazdan bu kitaplarğa röxsät bulır dip ömet itüçelär bar...
- Röxsätne min birmim, tıymıym da. Bu xoquqıy qır eşe. Ä bezneñ eş – üz imamnarıbıznıñ iminlegen, ä möftilektä isä qanuni tormış täemin itü. Bez tıyılğan oyışma tügel, - di Wäliulla xäzrät.
Bügen Räşit Minhac isä “Azatlıq”qa birgän äñgämäsendä: “Eşlär bolayğa kitsä, repressialär dä başlanırğa mömkin”, - di. Şul uq waqıtta ul, tıyılğan kitaplarnı Qazandağı milli kitapxanägä maxsus saqlawğa tapşırırğa da mömkin dip sanıy. “Tik bu awıldağı möselmannar öçen qıymmätkä töşärgä mömkin. Kitaplarnı Qazanğa cibärü ul östämä çığım digän süz.”
Räşit Minhac, kitaplarnı tıyu waqıtlı çara ğına bulğandır dip uylıy. “Qayber mädräsälärne, törek uqu yortların tıyu öçen”, digän faraz belderä ul.


text:
Osıdan birneşe kün burın tanımal fotograf, qazaq jwrnalïstïkasında özindik qoltañbası bar Maksïm Rojïn Premʹer-Mïnïstrdiñ orınbasarı – Awılşarwaşılığı mïnïstri Asqar Mırzaxmetovtiñ atına arnay`ı sawal joldağan bolatın. Onda jwrnalïst köptiñ kökey`inde jürgen birneşe sawaldıñ jawabın bilwge tırısıptı. Endi, mine, Asqar Ïsabekulı Maksïmge resmï türde jawap berdi. Älewmettik jelidegi resmï tulğanıñ bey`resmï suxbatın say`tımızda böliswdi jön kördik.
«Qurmetti Asqar Ïsabekulı!
Sizdi awqımdı sala – Awıl şarwaşılığı mïnïstrligine basşılıqqa kelwiñizben köptegen oñ özgeristerdiñ kwäsi bolıp jürmiz. Olardıñ bir parası – keşendi şeşwdi talap etetin jüy`eli jumıstar tizbegi bolsa, endi bir parası – köpşiliktiñ kökey`inde jürgen şeşilwi jedel jumıstar edi. Äsirese, tabïğat bay`lığın qorğawğa, saqtawğa bay`lanıstı kesip ay`tqan şeşimderiñiz ben buy`rıq-tapsırmalarıñızdı ärtürli say`ttar men gazetterden oqıp, bilip jürmiz. Alay`da, resmï jazılğan aqparat qalıñ köpşilikke tügel jetpedi degen pikirdemin. Özim jaqında Qızılorda oblısında bolğan edim, köbinese awıl şarwaşılığınıñ ay`nalasında jüretin qarapay`ım jurtpen kezdesw buy`ırdı. Jalpı, barlığı da bolıp jatqan jañalıqtar men özgeristerge oñ bağasın berwde. Men kezdesken xalıqtıñ birneşe surağı bar edi. Sondıqtan, älewmettik jeli arqılı birneşe sawal joldap, osı suraqtarğa jalpı oqırmanğa tüsinikti bolarday` qarapay`ım tilde tuşşımdı jawap alsam degen nïettemin», - degen Maksïmniñ alğaşqı surağı bekre balıqtarına qatıstı boldı.
«Birinşiden, bekire balıqtarın ğılımï maqsattar üşin awlawdı toqtatıp jatır ekensiz. Bälkï, men mäselege tereñdey` almay` jatqan şığarmın. Bul şeşimniñ negizi nede?», - dey`di Maksïm Rojïn.
Osı sawalğa oray` jawap bergen Premʹer-Mïnïstrdiñ orınbasarı - Awılşarwaşılığı mïnïstri Asqar Mırzaxmetov:
«Qurmetti Maksïm!
Sizdiñ älewmettik jeli arqılı joldağan sawalıñızğa, eñ aldımen, öz alğısımdı bildirgim keledi. Sebebi, öziñiz ay`tqanday`, bul suraqtardıñ qalıñ köpşilikti köpten beri tolğandırıp jürgen mälim jäne tabïğattı qorğaw salasındağı özekti mäseleler ekeni belgili. Olar boy`ınşa tıy`ım salatın birneşe şeşimder qabıldandı. Degenmen, bul şaralar tolıqqandı orındalmay`, negizgi tüy`tkildi öristete tüsetin şağın «tetikter» men «terezeler» qalıp ketip otırğan. Mine, bul degeniñiz, osı kemşin tustarğa tosqawıl qoyu üşin, sonday`-aq, qabıldanğan şeşimderdiñ tïimdiligin arttırw üşin jasalıp otırğan şaralar.
Mısalı, sizdiñ birinşi surağıñızğa bay`lanıstı ay`tarım: Bekire balığı Qızıl kitapqa engen jäne joy`ılıp ketw qawipi bar balıq türi bolıp sanaladı. Sondıqtan, Bekire balığın öndiristik awlawğa tıy`ım salınğan bolatın. Alay`da, tek ğılımï zerttew men qadağalaw maqsatına 10% mölşerinde kvotağa ruqsat etiletin. Ökinişke qaray`, osı kvotanı pay`dalanğan brakonʹerler teñizde tıy`ım salınğan jerde balıq awlawdı toqtatpay` otır. Sondıqtan, Bekire balıqtardıñ köbeyuine tosqawıl bolıp otırğan osı «sañılawlardı» barınşa tez japqanımız jön dep bilemin», - dey`di.
- Ekinşiden, qıtay` awların satwğa jäne tasımalına tıy`ım salıpsız. Sebebi qıtay` torlarınıñ biz bilmey`tin zïyandı jaqtarı bar ma?
- Ekinşi sawalıñızğa kelsek, bul Qıtay`dan tasımaldanatın xalıq arasında «qıtay` torı» atanıp ketken awdıñ bul türi nağız tabïğattıñ qas jawı. Bul awlar şirimey`tin xïmïyalıq monotalşıqtardan jasaladı jäne bir-aq ret pay`dalanıladı. Materïalına bay`lanıstı ékologïyalıq zïyanın ay`tpağanda, swdağı balıqtarğa şatılıp, keltiretin zalalı da orasan. Ärtürli sw qoy`malarında olardıñ barlığı tonnalap jïnalıp, balıqtar qırılwda. Sw élektr stancïyalarına da öte qawipti. Qıtay`dıñ özinde de, bul awlarğa tıy`ım salınğan. Mäselen, vedomstvonıñ ïnspekcïyaları zañsız ornatılğan jäne laqtırılıp tastalğan awlardı tazalaw üşin kün say`ın tekseris jürgizwge mäjbür bolıp otır. Al brakonʹerler üşin munday` awlar arzan. Sol sebepten, tïisti buy`ırıq qabıldandı.
- Üşinşiden, orman örti jürip ötken alañdardağı ağaştardı keswge tıy`ım salıp jatır ekensiz. Yağnï, sanïtarlıq maqsatta keswge tıy`ım. Örtten ne qaladı dey`siz. Qïsınğa salsaq, bul tïimsiz emes pe?
- Üşinşiden, siz köterip otırğan mäsele – tabïğat anamızdıñ töl balası – tal-daraqtarğa bay`lanıstı. Taratıp ay`tsam, «sanïtarlıq maqsatta ağaş kesw» degen uğım bar. Yağnï orman örtteri orın alğan ay`maqtardı qay`ta qalpına keltirw maqsatında ağaştar kesiledi. Äsirese, bul qılqan japıraqtı qarağay` sındı ormandarğa qatıstı. Bul jerde örtengen ağaştıñ qabığı jaramsız bolğanımen, işi bütin boladı. Sol sebepten, onı ädey`i örtey`tinder bar. Bul sonday` jağday`lardı boldırmas üşin jasalıp otırğan şara. Buğan qosa, seksewil ağaştarın qorğawğa bağıttalğan tïisti şeşim qabıldadıq. Onsız da ormanı az elimiz. Oñdı-soldı otawğa jol bersek, kïeli tabïğat, keler urpaq bizdi keşirmey`di dep oy`lay`mın.
- Törtinşiden, qarw-jaraq dükenderinde añşılıq mawsımı joq kezde, oq satwğa tıy`ım salw twralı mäsele köteripsiz. Sonda, barlıq oq-jaraqtarğa ma, älde belgili bir oq-däriniñ türine me?
- Cizdiñ oq-därilerge bay`lanıstı törtinşi surağıñızğa kelsek, bul tabïğattı qorğawmen qatar, azamattarımızdıñ qawipsizdigine de tikeley` bay`lanıstı mäsele der edim. Jalpı, erejege säy`kes belgili bir merzimde «añşılıq mawsımı» jarïyalanadı. Osı waqıt aralağında oq-däri satatın dükenderdiñ sawdası qızıp, añşılar arnay`ı ruqsatpen buy`ırğan añ-qusın awlawğa şığadı. Bul zañdı qubılıs. Al, endi osı añşılıq mawsımı jabıq merzimde, yağnï ruqsat etilmegen kezeñde de oq-däri satw toqtamay`dı. Sonda, bul oq-därilerdiñ barlığı qay`da ketip jatır? Mine, qarama-qay`şılıq! Qalay` dese de, bul usınıs jıl on eki ay` brakonʹerlikpen ay`nalısatındarğa az da bolsa, tosqawıl bolmaq.
Öz kezeginde, bul şeşimdi de, qalıñ köpşilik oñ qabılday`dı degen oy`damın. Sizdiñ sawaldarıñızğa jawap bere otırıp, tabïğatqa janı aşïtın, öz eliniñ patrïotımın degen azamattardı osı uy`ğarımdardıñ orındalwına atsalıswğa jäne qanday` da bir zañ buzwşılıqtardı bay`qağan jağday`da der kezinde xabarlasıp, töl tabïğatımızdı qorğawğa bey`-jay` qaramawğa şaqıramın! Minekey`, siz joldağan tört sawal da, tabïğat anamızdı ayalap, qorğap-saqtap, keler urpaqqa amanattaw maqsatında jasalıp jatqan jüy`eli jumıstar dep bilemin.
Qurmetpen, QR Premʹer-Mïnïstriniñ orınbasarı – Awıl şarwaşılığı mïnïstri A. Mırzaxmetov.
Jwrnalïst joldağan sawaldar da, mïnïstrdiñ jawabı da qarapay`ım xalıq üşin özekti mäseleler ekeni anıq. Endeşe, xalıqtıñ kökey`indegi suraqqa eldiñ oy`ındağıday` jawap boldı dep senemiz.


text:
Yevropa Berlege İranğa yärdäm täqdim itte
Yevropa Berlege İrannıñ atom energiäsen tınıç maqsatlarda citeşterü xoquqın tanıy, ämma ul qoral cäyeldermäw kileşüenä qarşı kilmäskä tieş, dip belderä.
Yevropa diplomatları bügen Tähranğa iqtisadi häm iminlek ölkälärendä xezmättäşlek planı täqdim itkän. Yevropa Komissiäseneñ matbuğat wäkile Stefaan de Rynck:
"Bezneñ yärdäm täqdim itüebez – Yevropa Berlege häm İran arasında mönäsäbätlärneñ yaña çorın başlarğa telägebezne kürsätä. Xäzer inde İrandağı kollegalarıbız täqdimne öyränep cawap birergä tieş. Älbättä, İrannıñ Parij kileşüe nigezendä atom eşçänlegen tuqtatuın kötäbez," dide Rynck


text:
"Sviaga" federal biznes-inkubator açıldı
12 may könne Qazan “İdeya” texnoparkında “Sviyaga” federal' biznes-inkubatorın açu tantanası uzdı. Älege çarada Rusiäneñ İqtisadi üseş häm säwdä ministrlığı wäkile Andrey Şarov, Tatarstan Premyer-ministrı Röstäm Miñnexanov häm İdel buyı federal' okrugı töbäkläre wäkilläre qatnaştı. Biznes-inkubator 2005 yılda Rusiä İqtisadi üseş häm säwdä ministrlığı tarafınnan uzdırılğan keçe eşquarlıq subyektlarına yärdäm infrastrukturası tözü häm üsterü buyınça federal' konkurs näticäläre buyınça oyıştırılğan ide. Älege biznes-inkubatornı tözügä federal' häm respublika byudjetınnan 36 million sum aqça bülep birelgän. 5 qatlı biznes-inkubator binasında qayber innovatsiä şirkätläre urnaşqan inde. Älege şirkätlär iktisadnıñ törle ölkäläre öçen perspektivalı proyektlar eşli.


text:
Çernobıl'' hälakäte 19 yıldan soñ da üzen dähşätle xäterlätä
Elekke sovet cirlärendä, bigräk tä Ukraina, Belarus, Rusiä könbatışında yäşäwçelär sişämbedä 1986-nçı yılda Çernobıl'' atom stansiäsendä bulğan hälakät qorbannarın iskä aldı. Stansiäneñ 4-nçe qorılmasın yuq itkän şartlaw näticäsendä nurlanış qaldıqları tirä-yüngä genä tügel, tönyaq Yevropağa da taraldı. Başta hälakätne xalıqtan yäşerergä tırışqan xakimiat, çit illär borçılu belderä başlağaç qına bu xaqta xäbär itärgä buldı.
Audio, Valeri Karbaleviç
"Bügen oppozitsiä keşelärne prezident idaräse urnaşqan bina yanına cıyılıp, anda üz täqdim wä taläplären qaldıruğa öndäde. Annarı inde, keşelär şähärneñ başqa ber öleşendä cıyılıp anda matäm çaraların ütkärügä çaqırulı" di Minskidäge belgeç Valeri Karbaleviç. Çernobıl'' hälakäteneñ yıllığı Belarus''tä şulay da zur säyäsi ähämiatkä iä. Sovet xakimiate atom stansiäsendäge şartlaw häm nurlanışnıñ Belarus''kä taraluı xaqında berniçä kön däşmi tordı häm bu şul çordağı cämğiatneñ yabıq yäşäwen taswirlağan ber bilgegä äylände. Belarus'' oppozitsiäse bu könne xäzer prezident Lukaşenkanıñ sovet yabıqlığına xas säyäsäten tänqitläw öçen faydalana. Hälakättän soñ inde şaqtıy waqıt ütep, xalıq xäterendä ul äkrenläp sürelä başlasa da, 19 yıl elek bulğan faciğä Belarus'' öçen zur ber iqtisadi, sotsial, säyäsi, xätta äxlaqi problema bulıp qala. Valeri Karbaleviç:
Audio, Valeri Karbaleviç
"Problema berqaya da kitmäde, ul qala birä. Anıñ bar tiskäre näticäläre haman da biredä. Problemalar arta bara, ä menä cämäğätçelekneñ moña iğtibarı isä torğan sayın kimi diärgä dä bula. Häm däwlät iğtibarı da kimi" di Minskidäge "Strategiä" üzäge xezmätkäre Valeri Karbaleviç. Çernobıl'' hälakäteneñ ärnüle xatiräläre sürelä barunıñ misalı bulıp Belarus'' xökümäteneñ ildä yaña atom stansiäsen qoru niäte belän çığuı da raslıy, berniçä yıl elek monı küz aldına da kiterep bulmas ide, di Karbaleviç. Belarus'' xakimiate üzeneñ şuşı niäten, Rusiädän satıp alğan gazğa bik bäyle bulmaw, ilneñ üzendä energiä çığanaqları buldıru kiräklege belän añlata. Çernobıl''däge atom stansiäsendä 31 keşeneñ şunda uq hälak buluına, qalğan meñlägän keşeneñ soñraq nurlanıştan ülüenä kitergän şartlaw tarixta yırağayğan sayın, atom stansiäläre tudırğan qurqınıç ta xalıqta onıtıla bara. Ä menä Xalıqara sälämätlek saqlaw oyışması mäğlümatına qarağanda, nurlanıştan pıçranğan ölkälärdä balalar arasında qalqansıman bizneñ şeşüe kinät artıp kitkän. Qaza näticäsendä ülüçelär sanın tögäl açıqlaw mömkin tügel, çönki andıy şeşlär nurlanış qağılğan keşelärdä yıllar däwamında üsä ala. Belgeçlär, qalqansıman biz awırularınıñ üseşe 2006-nçı-2020-nçe yıllar arasına turı kiläçäk dip farazlıy.
Kärim Kamal


text:
Gretsiädä Yevropa Berlege häm Balkan däwlätläre sammitı tämamlandı
wlät başlıqları belän oçraşuı bügen tämamlandı. Cıyınnıñ yomğaq süzendä töbäkneñ kiläçäge-Yevropa Berlegendä dielde.
Azatlıq radiosınıñ samittağı xäbärçese äytüençä, Yevropa Berlegeneñ tışqı säyäsät başlığı Javier Solana, Serbiä häm Çernogoriä, Makedoniä, Albaniä, Xorvatiä häm Bosniä wäkillärenä-bu illärgä Berlekkä kerü yulı açıq bulğanına işarä yasaldı, digän. Äğzalıq yulında iñ zur kirtälärneñ berse-Balkanda oyışqan cinäyätçelek häm korrupsiä bulıp qala. Alarğa qarşı köräş-köntärtibendä berençe mäs'älä bulırğa tieş, dielde sammitta. Yuğarı däräcädäge cıyında räislek itkän Gretsiä premyer-ministrı Kostas Simitis, Yevropa Berlege Balkan däwlätlärenä iqtisadi häm sotsial reformalar uzdırırğa yardäm itäçäk, dip belderde. Kiläse 3 yılda Balkanğa 200 million yevrolıq yardäm bireläçäk, şulay itep 2000 belän 2006nçı yıllar arasında Balkanğa kitkän aqlalarnıñ küläme 5 milliard yevro dip isäplänäçäk.
Gretsiädä yuğarı däräcädäge söyläşülär tämamlanğaç, Serbiä häm Çernogoriä prezidentı Svetozar Maroviç, yaqın kiläçäktä Kosovoda alban citäkçeläre belän oçraşaçağı turında belderde. Prezident süzlärençä, Serbiä häm Çernogoriä böten Yevropa däwlätlärenä-elekke problemanı çişä alğanın kürsätergä cıyına. Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ Kosovodağı wäkile, Associated Press mäğlümat agentlığına, söyläşülär energiä, transport, yuğalğan keşelär häm qaçaqlarnıñ qaytuı kebek mäs'älälär xaqında baraçaq, dip belderde. Kosovo statusı söyläşülärneñ köntärtibenä quyılmıy.


text:
Pakıstan: Dinçe partiälär saylawda ciñä alırmı?
Pakıstanda küptännän kötelgän parlament saylawları yaqınayğanda, qaysı ber Könbatışlı belgeçlär häm räsmilär, Pakıstanıñ atom qoralları islamçı köçlär qulına qalaçaq dip qayğıra başladı. Läkin asılda saylawda islamçı säyäsi partiäläreneñ kiläçäge bik yaqtı kürenmi.
2002 yılda bulğan saylawlarda, İslamçı köçlär berlegendäge 6 partiä, Äfğan çigendäge möhim noqtalardağı wilayätlärne qazanğan ide.
Läkin berdäm ğamäl mäclese dip atalğan şuranıñ naçar xezmät kürsätüe häm köç qullanu oçraqları islamçı partiälärne abruyın töşerde. Xäzer 18 fivralda bulaçaq saylawda alarnı zur ciñelü kötä. Bu isä Pakıstan Äfğan çiklärendäge taliban ğisyançılarına qarşı alıp barılğan çaralarğa zur täser yasayaçaq dip farazlana.
Saylawnıñ yaqınaya başlawı belän berdäm ğamäl mäclese eçendä büleneşlär kürelä başladı. İttifaqtağı 2 zur partiä saylawnı boykot itüne xuplıy. Üz eçendä bülenüdän qala, İslamçı partiälärneñ problemı, 5 yıl buyına xaqimiättä bulğan waqıtta, saylawçılar aldında kürsäterlek ber eş başqarmawları.
Bülenüne arttırğan tağın ber säbäb, suğışçılarnı yaqlaw mäsäläse.
Saylaw äzerlekläre barışında, alğa taba eşliyse ğamällärne bilgeläw häm şäxislär arasındağı qararsızlıqtan qala, islamçı partilärne bülgän tağın ber mäsälä taraf ayrılığı. 2002 yılda berdäm ğamäl mäclese üzeneñ talibannı yaqlawın açıq itep kürsätsä, bügen Pakıstandağı küpkenä eksrtimist taliban suğışçısı, islamçı dip atalğan partiälärgä, däwam itkän bäreleşlägä ayaq çaluçı bularaq qarıy başladı.
Bu noqtada partiälär arasındağı fiker ayırmalıqları, xättä tönyaq Baluxstandağı Pashtun cirlärendä ber partiäneñ üz arasında ikegä bülenep ber berse belän köndäş buluğa etärgän. Belgeçlär, ayrılğan törkem, Taliban suğışçılarınnan kübräk yaqlaw alırğa teli dip farazlıy.
Başqa ber islamçı partiä, Cammat-i islami partiäse başlığı Şabbir Ahmät Xan, partiäseneñ maqsatınıñn başta Prezident Pärwäz Möşärräftän qotılu bularaq açıqlıy. Şabbir fikerençä çönki ul, konstusiäne yuqqa çığardı, yuğarı däräcäle xaqimnärne törmägä utırttı häm matbuğat ireklegen qıstı.
“Prezident Pärwäz Möşärräf kitmiyençä häm bäysez saylaw şartları tudırılmayınça, bezdä irekle häm ğadel saylaw bulmayaçaq. Bez şuñın öçen Pärwäz Möşärräf xaqimiäte astında bulaçaq saylawğa qarşı çıgabız.”
Şulay da, Pakıstan ğalimnäre oyışmasınıñ elekke xezmätkärläre, konservativ dinçe xalıqnıñ tawışın alır dip farazlana.
Cämäğat-i ulama-i islam partiäse namzäte, Cälil Can, xalıq soñgı 5 yıl eçendä xaqimiätne citäklägän islamçı partiälärneñ eşçänlegennäñ qanäğat dip belderde. Häm ul üz partiäseneñ kiläse atna bulaçaq saylawlarda küp tawış alaçağına ışana.
Tönyaq könbatıştağı dinçelärneñ tawışı zur. Alar dinçelekkä tartıla. Alar dinne yarata häm alar ireklekne bik teläme. Alar möselman häm alarğa İslam yünäleşendä izge kitap häm sönnät kiräk.


text:
Jılda awdan ortalığında dästürli atalıp ötetin «Jastar dawısı» festïvali bïılğı jılı da öz märesine jetti. Qala boy`ınşa türli mamandıqtarmen däris beretin kolledjder qabırğasında bilim alıp jatqan üş mıñğa tarta stwdent jastar bar bolsa, solardıñ arasında öziniñ mamandığımen qatar önerge, öleñge de bey`imi bar jastardıñ bar ekenin ärkim bile bermey`di.
Awdandıq Mädenïet üy`iniñ zalında däl osı küni ïne şanşar orın bolmadı. Özderiniñ dostarınıñ şaşbawın köterip, oqıp jatqan kolledjderdiñ namısın qoldan jibermey`miz dep kelgen qoşemetşil stwdentterdiñ de qarası mol boldı.
Bwrabay` awdanınıñ äkimi Tölegen Täşmağambetovke alğaşqı söz kezegi berilip, awdan basşısı täwelsiz el jastarınıñ bügingi jetistigin, onıñ işinde awdandağı belsendi jastardıñ ğılım, öner jolındağı öreligi jay`lı awqımdı oy`ımen bölisip, bap pen baq qatar sınalatın ay`twlı dodağa qatısıp otırğan jastarğa şığarmaşılıq tabıs tilep, täwelsizdiktiñ jïırma bes jıldığımen jäne de QR Tuñğış Prezïdent künimen quttıqtadı.
Bay`qaw şarttarı boy`ınşa jandı dawıspen än ay`twmen qatar akterlik şeberlikti şıñdap, saxnada bügingi elimizdiñ jetistigin nasïxattaw, ékonomïkalıq ösip-örlewdegi satılıq jağın körsetw sïyaqtı talaptar qoy`ılğan. Ïä, bul talaptardı mültiksiz orındağan Şşwçïnsk qalasınıñ Joğarı kolledj stwdentteri. Küni keşegi qazaq tarïxında erligimen el esinde qalğan otansüy`giş jastardıñ ult azattığı üşin küresken bey`nesin jäne de toqsan birinşi jılı däwir qusınday` armandatıp san ğasırlar boy`ı babalarımızdıñ kökiregin şerge, analarımızdıñ janarın jasqa toltırğan egemendikti alğan tustağı şat-şadıman qwanıştı körinisti, odan qala berdi Sarıarqanıñ säni men änine ay`nalğan Astananıñ ay`şıqtı ajarın körkemdegen, aldımızdağı muqım älem köz tigetin ÉSPO-2017 kele jatqandığı jay`lı joğarı kolledj stwdentteriniñ keremet, tartımdı körinisi köptiñ kökey`ine oy` salğanday` äser berdi. Sebebi jandı dawıspen än şırqağan stwdentterdiñ boy`ınan alğırlıq, közderinde bolaşaqqa degen senimniñ uşpa uşqının añğarğanday` boldıq.
Än orındaw, bï bïlewden pedagogïkalıq kolledjdiñ stwdentteri aldına jan salmadı. Osı şarağa erekşe ıqılas qoy`ıp äzirlegendikteri bay`qalıp tur. Mıñ buralğan bïşilerdiñ üstindegi kök bay`raq twımız tüstes ädemi ülbiregen köy`lekteri azat eldiñ bügingi tınıs-tirşiligin ay`qındap körsete bilgendey`. Qatarköl awıl şarwaşılıq kolledjiniñ stwdentteri babına keltirip än şırqap, boy`larındağı quday` bergen talanttı mey`ilinşe ortağa salıp, tanımdı qoy`ılımdar arqılı dwmandatıp saxnanıñ körkin qızdıra tüsti.
Ékologïya jäne orman şarwaşılığı kolledji stwdentteri men twrïzm jäne servïs ïndwstrïyası kollejiniñ stwdetteri özderiniñ oqıp, bilim alıp jatqan mamandıqtarınıñ bügingi zamanğa asa qajetti ekenin nasïxattap, körinister qoy`ıp, köpşilik köñilinen şığwğa tırısıp baqtı.
«Jastar dawısı-2016» bay`qawın qorıtındılap ädilqazılar alqası atınan awdandıq mäslïxattıñ xatşısı Ötelbay` Bey`senov saxnağa köterildi. Barlıq qatıswşı stwdentterdiñ boy`ındağı önerlerin jeke-jeke taldap saraptay` kele, osınday` stwdentterge däris berip, bağıt siltep, jol salıp jürgen öner ölkesine qanat qağwğa mümkindik twğızğan oqıtwşılar qawımına rïzaşılığın jetkize kele, «Jastar dawısı-2016» bay`qawınıñ bas jüldesine Şşwçïnsk qalasınıñ pedagogïkalıq kolledji stwdentterin lay`ıq dep tanıp, bağalı sıy`lıq pen marapat qağazın tabıstadı. Bay`qawğa qatıswşı barlıq komandalar da sıy`-kädeden qur alaqan qalmadı.
Degenmen de say`ıstıñ atı say`ıs. Birewlerdiñ babı kelip bağı janadı, birewdiñ bağı janıp atı ozadı,-demekşi öner say`ısı sonısımen qızıqtı. Awdan jastarı üşin önerlerin şıñdap baq sınay`tın bay`qawlar jeterlik. Bul ärïne aldağı künderdiñ enşisinde.
Öner ay`dınında jeñisti künderde jolıqqanşa, ağay`ın!
J. Ospanov


text:
RİUda yaña rektorğa qarşı piket uzdı
Qazanda islam dine buyınça yuğarı belem alırğa mömkin bulğan berniçä mädräsä bar. Nigezdä alar mäxällälär öçen din ähelläre äzerlilär. Anda uquçı şäkertlär, studentlar da törle. Ul, törlelek, qaysı töbäktän buluınnan da tora, nindi şähär yäki awıldan da häm belemnän dä. Rusiä İslam universitetına, andağı wäzğıätne küzätergä barğaç, ber 19 yäşlek student belän söyläşäm. Yaña citäkçelek kilügä riza tügel, yeget. Yaña citäkçelek universitetnı dönyawi itmäkçe ikän. Tatar tele, kampiter öyränü kebek fännär älegä qädär dä bulğan, citä bit inde bu dönyawi fännär bezgä di. Menä, dip däwam itte süzen, universitet studentı, äle Rusiäneñ ğailä kodeksın uqıp yatam, ni pıçağıma kiräk ul bezgä, böten äyber Qor’ändä bar bit, ğailä kodeksı da şul isäptän di. Bez bit möselman däwlätendä yäşämibez, bu il qanunnarın da belü kiräkter inde digän sorawım, buş diwarğa ğına bärelde. Student añlamadı.
Ä şuşındıy studentlar inde ike atna buyına, Rusiä İslam universitetına. Uqu yortın oyıştıruçılar yaña rektor bilgeläw belän riza bulmıyça, qarşılıq kürsätep yatalar. Däreslärgä yörmilär, ä ostazlarınıñ qayberläre, tögälräge 24 eştän kitkän. Säbäp ber, yaña citäkçe İldus Zahidullin kilgäç, din däresläre azaya. Çärşämbedä studentlar ğına tügel, berniçä distä qarçıq ta, Universitet qarşında piket uzdırdı. Taläp ber, RİUnı dini uqu yortı bularaq saqlap qalu. Uqu yortı qarşında, Mintimer Şäymievtan yärdäm sorap imza cıyu bara. Qähärlängän qaharman da bar - Prezidentnıñ säyäsät buyınça kiñäşçese Rafael Xäkimov. Ul ğına tırıştı bu islam uqu yortın beterergä, Yevroislam uqıtırğa teli. Xalıq fikere menä şundıy. Qarşılıq çarasında Möslimä xatın qızlar oyışması citäkçese Älmira Ädiätullina qatnaşa
Audio
Ä menä Almaz isemle yeget, elek RİUda uqığan, xäzer aqça kiterä torğan eşen taşlağan. Niäte, RİUnı dini uqu yortı bularaq saqlap qalu. Şul ğämäl öçen eşennän kitkän. Anıñ belän söyläşäbez.
Audio
Piket üzenä kürä ber uram cıyınına äylänep qaldı. Xalıq, törkem-törkem bularaq, yaña rektor İldus Zahidullinnı sügä. Rafael Xäkimovnı qarğıy. Elekkege rektor, möfti Ğosman İsxaqinı maqtıy.
Menä şundıy söyläşülärdän soñ, rektor yanına keräm. Zallar buş. Uqu barmıy bit. Rektor İldus Zahidullin isä, uqu barmawnı üzençä añlata. Bezdä yallar di. Uzğan aylarda, keşelär törle bäyrämnärdä yal itkändä, RİU şäkertläre uqığan, menä xäzer may başında yal itälär, 10 da uqular başlana. Rektor şulay añlata. İldus Zahidullin belän kilep tuğan wäzğıät turında söyläşäbez.
Audio tapşıruda
Sez, Rusiä İslam universitetı rektorı İldus Zahidullin belän äñgämä tıñladığız. Rektordan çıqqanda, qarşılıq aksiäsendä qatnaşuçılar taralışqan ide inde.
Bu uqu yortı häm andağı wäzgyät turında yal könnärendä Azatlıqta maxsus tapşıru da bulır.
Räfis Cämdixan


text:
Mäktäptä möselmança yawlıq bäyläp yörergä yarıymı?
İbelcaminovlar ğailäse berniçä yıl elek Çiläbe ölkäsennän küçenep qaytqan. Nailä xanım äytüençä, alar balalarınıñ ana telen öyränep – tatar moxitendä üsüen telägännär, Tatarstanğa küçenep qaytunıñ da säbäbe şul bulğan. Nailä xanım üze Şäriğät quşqança yawlıq bäyläp yöri. Qızlarına bu mäs'älädä ul basım yasamıy – üzläre xäl itsennär di. Olı qızı Kamilä 9Hчы sıynıfqa küçkäç möselmança yawlıq bäylärgä bula. Häm böten problemalar şunnan başlana da. Nağornıy bistäseneñ 124Hчe mäktäp direktorı Nailä xanım süzlärenä qarağanda, balanı här’äklap kimsetä başlıy. Mondıy xälneñ Çiläbedä bulğanı yuq ide di ana keşe. Nailä İbelcaminova
Direktor bezdä sivilizovannıy il, dönyawi mäktäp di. Qızım isä direktornıñ şulay kimsetüennän uñaysızlıq kiçerä.
Ä qızı Kamilä bu xaqta bolay di
Fiziqa däresendä ul kerep “Sezgä şundıy qız oşıymı“ dide. Klasstaşlarım miña qarşı tügel, ämma äytergä kurktılar
“Azatlıq” radiosı çärşämbe könne älege mäs’älägä açıqlıq kertü öçen mäktäp direktorı Venera Siracievağa da möräcäğät itte.
Mäktäpneñ Ustavı bar. Anda ös – aq, as-qara dip yazılğan. Bez balalarnı şulay tärbiälärgä tırışabız. Yawlıq mä’säläsen üzegez qarağız.
Ustavta yawlıq turında bernindi süz yazılmağanı xaq. Qazan şähäre mäğärif idaräse citäkçese urınbasarı Marat Lotfullin
Mondıy xällär bulsa mäğärif idäräsenä yäki rayonnıñ mäğärif büleklärenä möräcäğät itärgä kiräk. Çönki bu xoquq bozu.
Qazandağı Keşe xoquqların yaqlaw fondı citäkçese, xoquq belgeçe Ramil Nuriev
Rusiä häm Tatarstan Konstitutsiäsendä xoquqlar yazılğan, mäktäp Ustavında da çikläwlär bulırğa mömkin tügel.
Yawlıq bäyläp mäktäplärgä yörergä yarıymı- yuqmı, bu qayber başqa illärdä dä problem bulıp tora. Rusiä Konstitutsion mäxkamäse pasport öçen yawlıq bäylägän kileştä surätkä töşärgä röxsät itte. Ä Qazannıñ qayber mäktäplärendäge yawlıqlı qızlardan rizasızlıq kürsätü - Tatarstan öçen kürenmägän xäl ide älegä qädär. Xäyer, mäktäp direktorı da, andıy xäl bulmadı dip bara. Kamilä mäs’äläse inde xäl itelde dip ışandıralar. Läkin, bu xoquqsız ğämällär Rusiädä bugenge köyendä terrorizm digän sıltaw belän İslamğa basım barğan çorda, başqa mäktäplärdä kilep çıqmas dip kem garantiä birä ala.
Landış Xarrasova


text:
Samar tatar milli oyışmaları buldıqlılar qulında
“Tuğan tel” isemle Samar ölkä tatar cämğiäte häm Samar şähäre tatar milli- mädäni möxtäriäte üzläreneñ berläşterelgän utırışında ber genä mäs'älä qaradılar: “Samar delegatsiäseneñ Qazannıñ 1000 yıllığında alğan tä'sirlär häm Bötendönya tatar kongressınıñ cıyınınnan soñ töbäktäge milli mäsälälärne çişü yulların barlaw.”
Zur çäy östäle tiräsendä uzğan söyläşüne cämğiät citäkçese, Samarakabel' kompaniäseneñ general' direktorı Änwär äfände Bul'xin alıp bardı. Samar delegatlarnıñ yartısı milli aktivistlardan torsa, ikençe yartısın eşquarlar täşkil itte. Eşquar Tälğät Xucin Cir şarınıñ küp mämläkätlärendä bulsa da Qazannı berençe märtäbä kürgän ikän, häm ul Qazannıñ Rimğa oxşağan yaqların kürsätep bik matur çığış yasadı. Anıñ artınnan söylägän eşmäkär Fäxretdin Kanyukaev ta üzeneñ “küp çit illärdä yörep qaytıp, tübändäge fikergä kildem”,- dide Kanyukaev. Qazan Yevropa şähärlärenä oxşamağan, ä Yevropa şähärläre Qazanğa oxşağan, çönki Qazan kebek 1000 yıllıq tarixı bulğan qalalar äz, dide eşmäkär.
İlgiz Kälüç äytüençä, BDB citäkçeläreneñ Qazanda cıyıluları başqalabıznıñ däräcäsen tağın da kütärde, meñyıllıqnı bizäde. Räisä Ğibadullina fikerençä, Bötendönya tatar kongressınıñ eşendä iñ tä'sirle çığışlar bulıp Tatarstan İlbaşı Mintimer Şäymiev, Tufan Miñnullin häm Fäwziä Bäyrämova çığışları tora. Ä “Tuğan tel” cämğiäte direktorı fikerençä, tatarda millätpärvarlek, vatanpärvarlek xislären torğızır öçen ber Samar töbägendä genä dä yöz Fäwziä Bäyrämova kiräk, häm ul Bäyrämovanı tatarnıñ ğorurlığı dip sanadı.
Azat Nadirov: “Qazannıñ şul bieklekkä kütärelüendä bezneñ dä tuzan börtege qädär bulsa da öleşebez bar,”- dide,- “çönki Tatarstan bäysezlek bayrağın kütärü belän Samara tatar milli xäräkäte Tatarstan säyäsäten yaqlaw yulına bastı”,- dide Azat Nadirov. Barlıq delegatlar da Qazannan bik tä qänäğät qaytqannar. “Qazannı bezneñ könnärgä xannar büläk ittelär häm tatar xannarına Kreml' eçendä häykällär bulırğa tieş”,- didelär söyläwçelär. Ä Änwär Bul'xin distälägän fikergä yomğaq yasağanday: “Böten närsä şäxeslärdän tora. Qazannıñ 1000 yıllığında bez şuña inanıp qayttıq, imperiä şartlarında da mädäniätne, telne, millätne saqlap qalıp bula. “Tuğan tel” cämğiäte direktorı şul fikerne däwam itep bolay dide: “Samar tatar milli xäräkäte başlap cibärgän radiotapşırular, “Berdämlek” häm “Azan” gäcitläre, “Yaqtılıq” mäktäbe, “Yalqınlı yäşlek” ansambleneñ kiläçäge bügen eşquarlarıbız qulında. Eşquarlar milli xäräkättän yöz çiersa, barçası da çärpälämä kiläçäk.
Millätpärvärlär utırışına ölkä administratsiä wäkile Nadejda xanım Osipova da kilgän ide. Ul tügäräkläw süzendä: “ Tatar oyışması köçle, aqıllı, töple şäxeslärne tupladı üz tiräsenä. Sezneñ belän eşlärgä bik ciñel. Tatar milli cämğiätläre - ölkä administratsiäseneñ teräge,”- dide gubernator apparatınıñ millätlär buyınça baş belgeçe Petr qızı Nadejda Osipova.
Şamil Bahautdin, Samar.


text:
Miñtimer Şäymiev: «Üzäk gazetalar ürnägendä bezneñ räsmi matbuğatqa da, töbäklärdä üz quşımtaların buldırırğa waqıt citmädeme ikän?» [ Watanım Tatarstan]  Räşit Ğällämov: «Tatarstanda iñ tä’sirle 50 säyäsätçe isemlege: xakimiät belän eşmäkärlek ber-bersenä tığız bäyle» [ BocToчHый эkcпpecc ]
Tatarstan matbuğatında comğa könne uñışlar häm citeşsezleklär, söyeneçlär häm köyeneçlärneñ yılyazması, şeltä häm maqtaw süzläreneñ çığanağı bulğan häm Tatarstan säyäsätçeläre qızıqsınıp kötkän prezident yullaması basılıp çıqtı.
Pecпyблиka TaTapcTaH, Watanım Tatarstan kebek distälägän yıllar buyı çığıp kilgän gazetalarıbızğa üzgäreşlär cile az qağıldı digän tä’sir qala. Ä bit näq şuşı gäzitlär respublikanıñ mäğlümat mäydanında äydäp barırğa tieşlär. Alarnıñ räsmi buluları yañarış öçen kirtä bula almıy. Misalğa Poccийckaя raзeTanı alıyq. Ul şaqtıy ütken yaza, analitik materialğa bay, tirajı da kisken üste häm anıñ inde tabış kiterüen dä äytep kitärgä kiräk. Üzäk gazetalar ürnägendä bezneñ räsmi organnarğa da regionnarda üz quşımtaların buldırırğa waqıt citmädeme ikän?
Mintimer Şäymiev şulay uk, Mädäni comğa gäzitenä dä şeltäle süzlär äytep kitte. Üzäk televideniese artınnan Qazan kommersiä kanalları da censi totnaqsızlıqnı häm köç kul’tın propagandalıy, dip tä östäde ul.
Şulay itep Prezident yullaması böten gäzitlärdä basılıp çıqtı. BocToчHый эkcпpecc gäzite prezident yullamasında äytelgän fikerne, Däwlät Şurasınıñ taralu-taralmawı turındağı sorawğa cawapnı, berençe bitkä çığardı. Bu gäzittäge yazma «Üz üzeñne üterü turında ber süz dä yuq» digän baş astında çıqtı. İñ qızığı şul, parlament yazmışına qağılışlı sorawğa cawap yuq anda. Şäymiev älege mäsälägä ğomumi süzlär belän genä qağılıp kitte. Tögäl genä äytmäde. Baş isemneñ kilep çığu tarixı şundıy: deputat Ştanin, Däwlät Şurası utırışı başlanır aldınnan: «Üz üzeñne taratu – üzeñä qul salu belän ber»,- digän belderü yasıy. Aña Şäymiev: «Üz üzeñä qul salu turında minem yullamada ber süz dä yuq», - dip şayartıp cawap birä. Bu süzlärne işetep alğan xäbärçe, alarnı, baş isem itep çığarğan.
Gäzit, säyäsät belän qızıqsınuçı uquçılarğa, kiläse san çıqqan arada uylanırğa ruxi azıq birä. «Äy, sez anda, östä!» digän baş astındağı yazmada, gäzit möxärrire «Tatarstanda iñ tä’sirle 50 keşeneñ isemlegenä kem kerä ?», - digän soraw quya. Anıñ yazuına qarağanda, bu gäzittä basılğan ğınwar ayı isemlegendä sensatsiä yuq. Tatarstannıñ analitik ezlänülär üzäge 25 belgeçtän soraştıru ütkärgän. Alarğa barlığı 7 soraw birelä: keşeneñ qulında bulğan xakimiätneñ küläme, ul idärä itä torğan ölkädä bulğan baylıqlar, şäxes bularaq, tanış-beleşläre, ictimaği xäräkätkä tä’sir itü köçe, mäğlümat çaraların kontrol itü mömkinlege, iqtisadta häm säyäsättä ğomum tä’sirlek bilgese. Bu sorawlarğa cawaplar alınğannan soñ, ğomumiläşterü yasala, isemlek tözelä. Menä ul isemlekneñ berençe 6 yulı:
1. Mintimer Şäymiev, Tatarstan prezidentı 2. Röstäm Miñnexanov, xökümät citäkçese 3. Färit Möxämmätşin, parlament räise 4. Kamil İsxaqov, şähär başlığı 5. Äğzäm Ğobäydullin, prezident apparatı citäkçese 6. Şäfäğät Taxautdinov, Tatneft şirkäte citäkçese
Bu isemlekne ere biznes şirkätläre citäkçeläre, prezidentnıñ säyäsi kiñäşçese häm premier-ministr urınbasarları däwam itä. Şunısı ähämiätle, isemlekkä prezidentnıñ ike ulı da kergän, eşmäkär Radik Şäymiev 21-nçe urında, eşmäkär Ayrat Şäymiev 32-nçe urında. İsemlekkä näticä yasağanda, Räşit Ğällämov, isemlektäge şäxeslärneñ 8-e genä säyäsät belän genä şöğellänä, 24 keşe – yuğarı däräcäle çinovniklar, häm 17 keşe – zur biznes wäkilläre, dip yaza. Bu - xakimiät häm eşmäkärlekneñ ber-bersenä tığız bäylängänen kürsätä, di Räşit Ğällämov.
Atna matbuğatında şulay uk, Tatarstan Konstitutsiä mäxkämäseneñ qararı xaqında da fiker alışular buldı. İsegezdä bulsa, şuşı könnärdä Tatarstannıñ Konstitutsion mäxkämäse Rusiä prokuraturası şikäyäte belän başlanğan eşne qaradı. Anda Tatarstannıñ suverenitetı barmı-yuqmı digän mäsälä tikşerelde. Konstitutsion mäxkämä «üz wäkälätläre qısalarında, Tatarstan - suveren däwlät» digän qarar çığarğan ide. Bu matbuğatta qapma-qarşı bäyä aldı. Mädäni comğa gäzitendä, mäsälän, «Mäxkämä suverenlıq yaqlı» digän yazma basılıp çıqtı. Xäbärçe Äğzam Fäyzraxmanovnıñ yazması «suverenitet bar» digän fikergä ışandırudan ğibärät ide. Ä MockoBckий KoMcoMoлeц gäziteneñ Tatarstandağı quşımtasında möxärrir Lev Ovrutskiy suverenlıqnıñ bulmawın isbatlarğa tırışa. Ul bu bäxästä, Rusiä Federatsiäseneñ genä suverenitetı bar, ike däräcäle möstäqillek Konstitutsiädä kürsätelmägän, digän dälillär kiterä.
Ğömüm säyäsät, ayırım alğanda kiläse saylaw aldı kompaniäse matbuğatnıñ häm säyäsi küzätüçelärneñ iğtibar üzägendä bulır dip farazlarğa bula.
Matbuğat küzätüeneñ başında, Tatarstan prezidentınıñ respublika matbuğatı turında äytelgän tänqidi fikerlären kitergän idek. Şul uk xaqta BocToчHый эkcпpecc gäziteneñ xäbärçese dä uylana. Yaña çığa başlağan basma Bezneñ gäcit turında yazğanda ul, tatarça häm zamança eşläw misalın kiterä. Bezneñ gäcitne çığaruçılar başta osta itep reklama kampaniäsen ütkärde, annan soñ, kiñ qatlam uquçılarnı cälep itä torğan, qurqınıç, tılsımlı küreneşlärgä bağışlanğan säxifälär, tatar millätçelärenä häm baqçaçılarğa ruxi azıq birüçe mäqälälär bastıra başladı. Bezneñ gäcitneñ bizäleşe Tatarstan yäşläre, Yuldaş, Aqçarlaq gäzitlären xäterlätä. Gäzitlärneñ üz ara yarışıp eşläwe matbuğat öçen faydalı ğına bulır, dip näticä çığara gäzit xäbärçese Azat Axunov.
Tatar matbuğatı, şulay uk, 23 fivral könenä dä zur iğtibar birde. Läkin bu oçraqta süz Watannı saqlawçılar köne tügel, ä Ğayaz İsxaqinıñ tuğan köne turında bara. BocToчHый эkcпpecc gäziteneñ «Tatar ğasırı» quşımtası da älege waqiğanı urap uzmadı. Bıyıl ädip häm cämäğät eşlekleseneñ tuyına 125 tula. Şuşı köngä bağışlap «Tatar ğasırı»nda «Millät betüneñ 5 şartı» digän yazma häm Ğayaz İsxaqinıñ fotoräseme dönya kürde. Azat Axunov, millätneñ betü şartların İsxaki üzeneñ «200 yıldan soñ inqiraz» digän äsärendä kürsätte inde, digän fikere belän urtaqlaşa. Ğayaz İsxaqinıñ bu äsäre Miras jurnalınıñ yaña sanında da basılıp çıqtı. Jurnal şulay uk, Ğayaz İsxaqi icatına şaqtıy zur iğtibar birä. Mäsälän, anda, Minnäxmät Säxärovnıñ «İnqiraznı tezgenläwçe» digän fänni mäqäläse, Rämzi Noğmannıñ «İsxaqi icatında oçrağan mädäni faktlar» digän yazması, häm Bulat Ğalineñ «Ğayaz İsxaqinıñ berençe revolütsiä çorındağı ictimaği-säyäsi eşçänlege» digän mäqäläläre basılıp çıqtı. Şähri Qazan gäziteneñ «İlhamiät» quşımtası da bu könne bilgeläp ütüdän çittä qalmadı. Anda «Ğayaz babaynıñ mösläki qiblası» digän yazma dönya kürde. Anı filologiä fännäre doktorı, Xatıyp Miñneğulov äzerläğän. Şähri Qazan öçen ul İsxaqinıñ 1937 yılda «Yaña milli yul» jurnalında dönya kürgän mäqäläsen dä basuğa äzerläp birgän. İsxaqi anda, üzeneñ «Tel mäsäläse» digän mäqäläsendä 1937 yılda Tatarstanda bulğan xällärgä üzençälekle qaraş taşlıy. Şunısı qızıqlı, niçä distä yıl uzsa da, tel mäsäläse hamanda şul uk , zamannıñ iñ aktual mäsäläse bulıp tora : kemder millätkä qarşı xäylä qora, kemder – moña qarşı tora.
Bikä Timerova, Qazan


text: Ğiraqnıñ bügen äzer bulırğa tieşle konstitutsiä ölgesen yazuçı törkemdäge Şığıylar belän Kördlär konstitutsiä ölgese turında üzara kileşkän häm xäzer Sönnilärne dä ul kompromisnı qabul itärgä çaqıra digän xäbärlär bar. Xökümät süzçese Leith Kubba parlamenttağı ike zur törkem ölge turında kileşte dide. Ämma Sönnilär wäkile İyad Äs-Samarrai bez mondıy ölgene qabul itmiäçäkbez dide. Ägär Kördlär belän Şığıylar uzara kileşsä alar parlamenttağı küpçelekne faydalanıp konstitutsiäne Sönnilärdän başqa ğına qabul itä alaçaq.


text:
Comğa könne ul qanun proyektınıñ öçençe uqılışı bulırğa tieş häm şunıñ belän qabul da iteläçäk dip tä faraz itärgä kiräk. Däwlät dumasında, bu qanun äle yaña yılğa qädär ük ğämälgä keräçäk dip äytälär. Bu qanun proyektın , federatsiä häm töbäqära säyäsäte komitetı äzerlägän häm anı şul komitetnıñ räise, “Berdäm Rusiä” partiäsennän saylanğan deputat Viktor Grişin täqdim itte. Bu qanun proyektı buyınça komitetqa 300 dän artıq tözätmälär birelgän bulğan. Läkin alarnıñ barı tik sigeze genä tözätmä bularaq qabul itelgän. Deputatlar arasında bäxäs çığarğan tözätmä, ägär dä Rusiä prezidentı täqdim itkän nämzät ike tapqır tikşerelgännän soñ cirle parlament tarafınnan raslanmıy ikän, ul parlamentı Rusiä prezidentı tarata ala digän matdägä qarıy. Biredä deputatlar öç tapqır täqdim itkännän soñ ğına cirle parlament tarafınnan qabul itelmäsä. Ul parlament taratıla ala digän tözätmäne kertergä tırışalar. Läkin ul iskä alınsa da öçençe uqılışta tözätmä bularaq qanunğa terkäler mikän? Xatta bäysez deputat Vladimir Rıyjkovnıñ, ägär dä Tatarstanda parlament taratılsa, ikençe Çeçän kilep çıqmasmı digän, Tatarstannıñ däwlät şurası räise urınbasarı äytkän süzlären qabatlawı da işetelmi qaldı şikelle.Bu qanun proyektına qarata birelgän tözätmä, östämälärgä qarata Tatarstan deputatlarınıñ da üz fikere bar. Şulay bulsa da qanun proyektına alar täqdim itkän tözätmälärneñ qayberläre genä iğtibar bulğan. Bu xaqta min Däwlät Dumasında Tatarstan deputatı İldar Gıyl''metdinov , bez küp törle tözätmälär täqdim itkän idek. Alarnıñ kübese qanun proyektına kertelmi qaldı. Xäzer kertelmäsä, parlament tıñlawları waqıtında urınnan qıçqırıp qına anı qanun proyektına kertep bulmayaçaq inde , dide. Şul uq waqıtta ul, Rusiä prezidentınıñ bu täqdimen Tatarstan prezidentı da yaqlaw çıqtı. Bik qanun proyektı qabul itelgän oçraqta da Tatarstan kebek köçle respublikalarğa qağılır dip uylamıym, läkin qanun barlıq Rusiä töbäkläre öçen dä ber bulırğa tieş. Bügenge köndä Rusiä töbäklärenä quyılğan citäkçelär arasındağı citeşsezleklär, professional'' bulmağan, säyäsättä täcribäsez keşelärneñ xakimiätkä kilüenä qarşılıq yözennän Rusiä prezidentı bu qanun proyektın täqdim itärgä mäcbür , dide Tatarstan deputatı İldar Gıylmetdinov.
Näzifä Kärimova, Mäskäw


text:
23 mayda Tatarstanda tatar telennän berdäm respublika imtixanı uzdı. Tatar tele berdäm däwlät, respublika imtixannarın açıp cibärde dip xäbär saldı Tatarstannıñ mäğärif ministrlığı. Alar şulay uq bıyıl tuğan teldän imtixan tapşıruçılar bıltırğığa qarağanda kübräk dip tä citkerdelär. 392 uquçı 29 sınaw birü urınına kilgän, 2006 yılda 272 genä bulğan. Läkin kürsätkeç artuğa qaramastan Qazannıñ tatar gimnaziälärennän berär genä uquçı birgän, qayberlärendä, mäsälän Waxitov rayonınıñ berençe tatar gimnaziäsendä 27 uquçınıñ berse dä imtixan birmägän, gimnaziä xezmätkärläre tatar telennän berdäm respublika imtixanı bulunı belmi dä qalğannar.
- Bezneñ mäktäptän qatnaşuçı bulmadı…- di Qazannıñ Vaxitov rayonındağı berençe tatar gimnaziäse xezmätkäre. Ul bezgä kem buluın, nindi wazifa başqaruın äytmäde. Alar bezneñ belän soraw alırğa kilgän militsioner kebek qabul ittelär, şiklänep, qurqıbraq söyläştelär. Bu şulay uq, şul uq gimnaziäneñ citäkçe urınbasarı Färidä xanım belän söyläşkändä dä sizelde.
- Uquçılarıbız tatar telennän imtixan birmädelär. Çönki keräse uqu yortlarında sınawlarnı tatar telendä almıylar häm ul universitetlarda tatar telendä uqıtmıylar.
- Sezdä 11 sıynıfnı niçä uquçı tämamlıy?
- 27 uquçı.. ä nigä sorıysız monı?!-dip şöbhälänep qaldı mäktäp citäkçese urınbasarı.
Bez kemgäder bäylänmibez, niçek bar şunı ğına kürsätergä tırışabız. Çönki bıyıl Tatarstanda 11 meñgä yaqın uquçı mäktäplärne tämamlap çığa, şularnıñ küpmese tatar telen öyräner, qullanır ikän digän soraw borçıy. Başqalanıñ yuğarı uqu yortlarında tatar telenä ixtiac yuq. Şuña da uquçılar tuğan telgä salqın qarıy. “Respublikada ike tellek turında qanun bar, ä anı qullanmağan citäkçelärgä cäza birü qaralmağan. İke telne tigez qullanmağan öçen respublika citäkçelege ştraf salu kebek çaralar kürsä, mäktäpne tämamlawçı yäşlär dä tatar telenä başqaçaraq qararlar ide” – di irekle jurnalistlar.
Qazanda tatar telennän berdäm däwlät imtixanı ber urında, başqalanıñ 110 nçı mäktäbendä uza. Läkin qatnaşuçılar az bulğan, ğomumän bu imtixanda kübräk awıl uquçıları qatnaşqan ikän. Çönki başqalanıñ Aviatözeleş rayonında da xällär maqtanırlıq bulmağan.
- Bezdän ber uquçı bardı.. -di 5 nçe tatar gimnaziäse citäkçese Alfred Rağimşin. Aviatözeleş rayonınnan nibarı 6 uquçı tatar telennän imtixan birä.
Bez Qazannıñ ayırım rayonnarın alıp, tatar telennän uzğan berdäm däwlät imtixanınıñ barışın küzallarğa tırıştıq. Çirattağı imtixan 29 mayda – rus telennän bula ikän, anda qatnaşuçılar sanı 100 belän tügel 1000 när belän sanalır, söyläner inde.
Röstäm İsxaqi


text:
Finländiädä Rus-fin cämğiäteneñ Qazannıñ meñ yıllığna bağışlap Tatarstan häm Qırımnnan çaqırtıqan cır biyü törkemnäreneñ Finländiädäge gastrole turında söylärgä däwam itäbez, Aldan xabär itkänebezçä bu eşlär Däniz Bädretdin citäkçelegendä bara. 20nçe apreldä Xelsinkidä tatarstan mädäniät ministrı wazıyfasın başqaruçı İldus Tarxanov çığışı belän konsertlar seriäse başlanıp kitte. Şuluq könne Xelsinkidä Rif Yakupovnıñ Qazan turındağı foto-räsem kürgäzmäse açıldı. Bügenge tapşıruıbızda sezgä Tatarstan Filarmoniäseneñ Folklor ansamble belän citäklägän A.Fäyzraxmanov häm qırım tatarlarnıñ tanılğan yoldızı Änwär İzmagilov belän ängämä işettererbez.
(audio)A.Fäyzraxmanov belän ängämä
Xörmätle tıñlawçılar başta Ä.İzmagilov turında ber ike süz. Qırım tatarlarnıñ çit illärdä dä tanılğan bu yoldızı 80-nçe yıllarda Sovetlar Berlegeneñ in tanılğan rock-jazz törkeme Satonın gitaristı ide İzmagilov qırım tatarlarnıñ traditsion muzıykasına üzbäk, Hindistan häm balkan motivların östi. Änwär 95 yılda Ukrainada yılnıñ muzıkantı saylana , şuluq yılnı ul Şwitsariädä Lozanda ütkän xalıqara gitarçılar yarışında berençe bülekkä layıq bula . Qırım tatarlarınıñ muzıykasın bayıtqan xalıqara ilçese Änwär İzmagilov belän ängämäne min törek telendä alıp barğanlıqtan , anı qısqartıp tatarça söyläp biräm.(audio)
Änwär äfände bu märtäbä Helsinkigä Germaniäneñ Frankfurt şährennän kilde. Ul anda yılsayın bula torğan Dönyanıñ in zur muzıyka qoralları häm texnikası yärminkäsendä bulğan. Konsert ta birgän. Min Änwär äfändeneñ Xelsinkigä ikençe kilüe dip belä idem, mägär ul 1991nçe yıldan birle Xelsinkidä in kimendä 25 märtäbä bulğan. Añlaşıla keşeneñ şäxräte bulğaç çaqırıla . Xelsinki konsertı niçek ütte digän sorawıma ul xalıq bezne bik cılı qabul itte , uñış dip bäyäläp bula dide. Min aña Fin gazetalarında konsertlar turında mätbuğatta yazmalar bulır, fin sänğät belgeçläre niçek bäyälär belerbez didem. Änvär İzmagilov Aydar Fäyzraxmanov belän Finländiäneñ törle şähärlärendä biräçäk konsertlarında xalıq muzıykasına berençel urın biräçägen belderde. Ul 15yıl elek finnärneñ tatar, qırım tatar muzıykasına qolaq ta elmägännären bu muzıykağa salqın qarağanın ämma D.Bädretdinkä räxmät , ul tatar cır, muzıykasına yasağan aranjirovkaları belän bezneñ muzıykağa iqtibarnı arttırdı. Xäzer sezdä jazz da avangartta bar ikän dip şaqqata di fin tıñlawçısı. Ämma bu konsertnıñ mäqsatı tatar törki muzıykasın tanıttıru bulğanlıqtan konsertlarda berençe urında xalıq muzıykası toraçaq dip äytte Änwär İzmagilov
färidä xämit


text:
Könyaq Korea saqlanu ministrı Cho Young-Kil, Tönyaqnıñ nindi dä bulsa xärbi provokatsiä äzerläw ixtimalı bar, dip beldrede. Qorallı köçlär başlıqlarına cibärgän bu möräcäğätendä, Cho, Tönyaq Korea kötelmägän ber xärbi çara yasarğa mönkin, Könyaq bu tör çaralarğa äzer bulırğa tieş, dielä anda.
Bu xaqta tulıraq mäğlümat yuq. Ütkän zamannarda Tönyaq Koreanıñ Könyaq cirlärenä xärbilär häm xärbi köymälär cibärgäne, yä raketa sınawları uzdırğanı bar ide.
Amerika Quşma Ştatları, üzeneñ Seouldağı ğaskärlärenä tağın 1800 xärbien cibärde. Bıyıl Seuldağı 8nçe amerikan armiäseneñ sanı inde ikençe tapqır arttırıla. Könyaq Koreada 37 meñgä yaqın Amerikan xärbie bar.