text:
Rostov-na-Donu mahkemesinde olğan toplaşuvda mayıs 18-de, çarşenbe künü, işğal olğan Qırımda apis etilgen «Hizb ut-Tahrir» ile bağ tutqan ve terrorizmde qabaatlanğan 4 musulmannıñ apis cezasını uzattılar. Bu aqqında adliyeci Emil Kurbedinov ve Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildireler.
Onıñ malümatına köre, şeklengenlerniñ apis cezaları oktâbr ayına qadar uzatıldı.
«Bugün «Hizb ut-Tahrir işi» adlı iş boyunca keçken sene apiske alınğan Ruslan Zeytullayev, Rustem Vaitov, Primov Nuri ve Sayfullayev Feratnı mahkeme ettiler. Olarğa oktâbr ayına qadar apis cezasını uzattılar ve kelecek mahkeme toplaşuvı Rostov-na-Donu şeerinde iyün 1-de keçirilecegini belgilediler», - dep yazdı Facebookta Smedlayev.
Adliyeci Emil Kürbedinov bildirdi ki, imayeniñ iç bir muracaatını mahkeme qanaatlendirmedi.
«Er şey beklenilgeni kibi oldı. İmayeniñ delillerini körmemezlikke uralar. Mahkemeniñ qararı alınğanda prokuror kelmedi. Demek ki, onıñ içün de er şey ayan oldı. İmayeniñ taqiqatnıñ qanunnı bozıp alğan delillerni lâğu etmek muracaatları red etildi. Mahkemeni Qırımda keçirmek muracaatları da red etildi», – dep yazdı o.
Aqyarda 2015 senesi qışta dört musulman apiske alındı: Ruslan Zeytullayev, Rustem Vaitov, Nuri Primov ve Ferat Sayfullayev. Olarnı Rusiyede «ekstremist» sayılğan «Hizb ut-Tahrir» ile bağlarda qabaatlaylar.
Bundan evel de Qırımda yarımada sakinlerini yaqalağan ediler, Rusiye taqiqatı olarnı «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile bağlı olğanlarında qabaatlay.
«Hizb ut-Tahrir» – halqara islam siyasiy fırqasıdır. Onıñ resmiy olaraq deklaratsiya etilgen maqsadı islam devletniñ tesbiti ve musulmanlarnıñ ayat usulını qurmaq. Bu teşkilâtnı resmiy olaraq Rusiyede, Qazahistanda ve Almaniyada yasaqladılar, Ukrainada ve başqa memleketlerni o, faaliyet köstere bile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


c: text/html

text:
Qırım akimiyeti yarımadada «Qırım baari» adını alğan keçken seneniñ fevral 26-da olıp keçken vaqialarınıñ hatıra tahtasını tantanalı sürette açtı.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, hatıra tahtası Qırım Devlet şurası binasına asıldı.
Tedbirde spiker Vladimir Konstantinovnıñ yolbaşçılığında Qırım parlamentiniñ reberligi, em de ükümet vekilleri bulundı. Hatıra tahtasınıñ açılış tedbirinde Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov kelmedi.
«2014 senesi fevral 26-da Qırım Cumhuriyetiniñ Devlet şurası binasınıñ yanında Qırımnıñ Rusiye Federatsiyası terkibine tarihiy qaytmasınıñ ilk adımları atılğan edi», – yazıla hatıra tahtasında.
«Bu qarşılıq künü, oña deñiştirüv vaqiası dep aytmaq mümkün. Aynı bu künde bizler, Ukrainadaki devlet avdarmasına qarşılıq kösterip, Qırımnıñ taqdiri içün mesülietni boynumızğa aldıq», – dep ayttı Konstantinov 2014 senesiniñ fevral vaqiatlarını izaatlap.
2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti yanında Qırımnıñ Ukrainadan ayırılmasına qarşı çıqqanlarnıñ ve bunıñ tarafdarları olğanlarnıñ büyük mitingi olıp keçken edi. Birinciler saflarında qırımtatarlar, Meclis vekilleri ve Ukrainağa qoltutqan faaller bar edi, olarğa qarşı Sergey Aksenov yolbaşçılıgında «Russkoye yedinstvo» teşkil etken Rusiyege qoltutqan faaller çıqtılar.
Ertesi künü Qırımnıñ memuriy binaları «yeşil adamçıqlar» tarafından zapt etilgen edi, mart 16-da ise «referendum» ötkerildi.
Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kreml kontrol etken işğal etilgen Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi iyünniñ 22-de olıp keçken oturışında prokurornıñ muracaatını qanaatlendirip, Ahtem Çiygoznıñ apis cezasını üç ayğa – oktâbrniñ 8-ne qadar uzattı. Bunı Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov oturışnıñ birinci qısmı yekünlengen soñ bildirdi.
«Mahkeme bir buçuq saat mesleat odasında olıp, prokurornıñ muracaatını qanaatlendirdi ve imaye köstergen iç bir delilge emiyet bermedi», – dep tarif etti Polozov.
Teneffüsten soñ imaye şaatlarınıñ sorğusı planlaştırıla. Bundan ğayrı, advokatlar bir sıra muracaat berecek ola.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
RF ADF Qara deñızde nevbetteki provokatsiyanı keçirdi
İlk küz aynıñ 23, saat 00:30, Ukrainanen Qvrv deñıznıñ qapatılğan qısımına “Birleşken ğayretler - 2021” taqım-ştabnıñ oquşlar devamında “Gorlivka” adlı ukrain arbiy gemisine RF gemisi yaqınlaştı ve deñız radiobağlanuv ile ukrain geminin areketleri aqında sualler bermege başladı. Özü radiodeneşüv qaydelerini bozdı, öz adını ve bağlanuvını aytmadı.
Bunı “Qırımnıñ reintegratsiya assotsiatsiyası” haber etti.
Evelsi oquşlar rayonnıñ territoriyasıgda “Saratov” adlı balaban rus desant geminin faaletiyeti qayd etildi. Bu sebepten ukrain nemicileri telükesizlik tedbirlerinı yerine ketirdiler. Soñ, saat 10:00 qapalı rayon tarafında “İzumrud” adlı rus sınır qarabul gemesi areket etmege başladv. Bort nomerası 360 edi,o ukrain “Slovânsk” adlı patrul katernıñ yolunı kesti. Ukrain keternıñ "Aylend" çeşitli yüksek manövr imkânları sebebinden gemiler tarqalıp kettiler.
"Saratov" adlı desant gemisi ve “İzumrud” adlı qaravud gemisi işğal etilgen Qırımda bulunalar ve ukrain askerlernıñ yanına kelip, olar astında nezaret etmege devam eteler. “ARK” haber etti ki, soñ Aqyardan ukrain oquşlar rayonda RF Qaradeñız flotnıñ “Moskva” adlı raketalı kreyser keldi ve vazit kerleşüvnıñ yüksek dericesini kösterdi.


text:
Yaltada keçirilgen «Açıq Qırım» turistik forumında Kreml tarafından tayinlengen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov ilân etti ki, Qırım ükümetiniñ esas maqsadı, yarımadadan bütün sene devamında çalışacaq turistik merkezni yapmaqtır. Bu aqta Aksönov sentâbr 28-de, çarşenbe künü Facebook saifesinde bildirdi.
«Strategik maqsadımız – yarımadadan halqara bütün sene devamında çalışacaq Rusiye turistik merkezini yapmaqtır. 230-dan ziyade Qırım şifahanesi, otel ve musafirhanesi küz-baar mevsiminde çalışmağa azır» – dep qayd etti Aksönov.
Kremlge boysunğan Qırım ükümeti matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, forumnıñ maqsadı – turistik biznes temsilcileri arasında dialog qurmaq, turistik bizneske devletniñ destegi mevzularını açmaq, Qırımnıñ mevsimlerara imkânlarını muzakere etmektir. Bunen beraber, forum çerçivesinde 2017 senesi mevsiminiñ fiyatları taqdim etilecek, dep aytıla beyanatta.
Sergey Aksönov qayd etti ki, merasim neticelerine binaen, Kremlge boysunğan Qırım ükümeti yarımada turistik saası kontseptsiyasını işlemege ve «hatalar boyunca çalışmalarnı alıp barmağa» söz bere.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin noyabr 15 künü imzalağan fermanı ile memleketniñ İqtisadiy inkişaf naziri Aleksey Ulükayevni işten boşattı, dep bildire Radio Svoboda.
Fermanda yazıla ki, Ulükayev «işançtan çıqqanı sebebinden» boşatıldı.
Bundan evel, salı künü, 15 noyabrde Rusiye paytahtınıñ Basman mahkemesi, taqiqatnıñ ricası ile, Ulükayevni ev apisine maküm etti. Oña qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 6-cı qısımı 290-ci maddesi (ğayet büyük kölemde habarnıñ alınması) boyunca iş açıldı.
Ulükayev özü bu qabaatnı inkâr ete.
Aleksey Ulükayevni tutumcılıq ve habarcılıqta qabaatlaylar: onı salığa keçer gecesi, 15 noyabrde, eki million dollar miqdarında habar alğanı vaqıtta yaqaladılar. Haber etilgenine köre, böyle habar «Başneft» kompaniyasınıñ «Rosneft» kompaniyasına satılmasına dair nazirlikniñ razılığını almaq içün beriler edi. Bunen beraber, bilfirile ki, o bu habarnı talap etip, akis alda «Rosneft» faaliyeti ögünde manialar çıqaracağınen qorquta edi. Şirketniñ icra müdiri ise Rusiye prezidentiniñ yaqın dostı İgör Seçin ola.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ «baş naziri» Sergey Aksönov 2015 senesini Ulu Vatan Cenki veteranınıñ yılı olaraq ilân etti.
Bu aqta Qırım «baş nazir muavini» ve «Nazirler şurası» apparatınıñ yolbaşçısı Larisa Opanasük salı künü, dekabr 9-da, Qırım akimiyetiniñ Keriçte keçirilgen toplaşuvında bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Opanasük aytqanı kibi, Aksönov Qırımda Ulu Vatan Cenkinde Ğalebeniñ 70 yıllığı munasebeti ile keçirilecek tedbirler aqqında «avale»ni imzaladı.
«Tedbirlerniñ esas noqtalarından biri «Askerni tapmaq» tedbirniñ amelge keçirilmesidir. Bundan da ğayrı, maliye yardımnıñ kösterilüvi de nazarğa alına, şu cümleden, Ğalebe Kününe bir kerelik nefaqanıñ berilmesi, bunıñ ile 1900 biñ ruble miqdarında yardımnıñ da olması mümkün», – dedi Opanasük.
Onıñ aytqanına köre, Ulu Vatan cenkiniñ saqatları içün içtimaiy-tibbiy yardım hızmetleriniñ ödenilmesi, mudafaa iştirakçilerniñ taqdirlenüvi, Qırımnıñ azat etilmesi, partizanlarğa mukâfatlarnıñ berilmesi, saqatlarğa tamir masrafalarnıñ tölenilmesi, arbiy mezarlıqlarnıñ tertipke ketirilmesi ile bağlı er aylıq ödevler olacaqtır.
«Nazirler şurası» bergen malümatına köre, Ğalebe Kününe cenk veteranları ve natsist taqiplerniñ qurbanlarına ödenilecek bir kerelik nefaqağa 133 million ruble masraf etilecek.


text:
Aqmescit civarında Yaşlıq qasabasında iyün 11 künü Lenur adlı adamnıñ evinde tintüv keçirildi, bundan soñ onı «E» merkezine alıp kettiler.
Bunı İnsan aqları boyunca Qırım kontakt gruppası bildire.
«Sebep ve qanuniyligi ögrenile. Yasaq bir şey tapmadılar. Lenurnı, ğaliba, esktremizmge qarşı merkezge alıp kettiler. Bazı qaynaqlarnıñ bildirgeni kibi – Lenur S. köyde camini qurğan insan olaraq bellidir», – deyler uquq qoruyıcılar.
Qırımnıñ Rusiye uquq qoruyıcı organlarından resmiy bildirüv şimdilik yoqtır.
Evel Vatandaş serbestligi merkeziniñ idare reisi, uquq qoruyıcı Aleksandra Matviyçuk aytqanı kibi, Qırımda soñ üç ay içinde siyasiy sebeplerge köre yerli uquq qoruyıcıları 22 tintüvni keçirdi.


text:
Qırımnıñ vatandaşlıq qamaçavınıñ iştirakçileri yarımada ile memuriy sıñırda Eski Qırımnıñ sakini Oleg Pankovnı yaqaladılar. Olarnıñ aytqanına köre, o 2014 senesi mart ayındaki referendumnıñ saylav komissiyasınıñ reisi edi. Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine qamaçav işitrakçilerinden biri, «Azov» batalyonınıñ temsilcisi tarif etti.
Qırım.Aqiqatnıñ subetdeşi aytqanı kibi, Pankov evel ukrain ordusında hızmet etken edi, Qırım işğalinden soñ ise «DHC» tarafında cenkleşti. Pankov Qırımğa avtobus vastası ile kirecek edi.
«Azov» askerleri yaqalanğan şahısnı Ukraina havfsızlıq hızmetine teslim ettiler, onı, ilk malümatqa köre, Hersonğa alıp kettiler.
Herson vilâyetinde Ukraina İçki işler nazirliginiñ Baş idaresinde Qırım.Aqiqatqa işbu malümatnı tasdiqladılar, amma tafsilâtlı malümatnı aydınlatmadılar.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
13 yaşında ösmür olğanda, Nekrasovo köyüne tatilge kelip, men İzzet qartbabağa bostan ve plantatsıya sözleri arasında farqını añlatıp, öz bilgilerimni köstermege istegen edim.
Evelden entsiklopediyada oqup, bostan – bu çoqusı sebze östürmek içün ayırılğan kiçik topraq damartısı, plantatsıya ise ücretli emek qullanğan suniy tarzda yapılğan köy hocalığı işhanesidir olğanını oqudım. Yani bu işhane mahsulatlarını satılıq içün yetiştire. Bunı aytqanda men torunlarnıñ yardımı ücretli emek olğanını aytmağa istegen edim.
Qartbabam külip, mahsulatlarını (pamidorlarını) satılıq içün yetiştirgen bu ücretli emek (ömür arqadaşı, balları ve torunlarnıñ emegini) qullanğan plantatsıya-işhane, yani olarnıñ azbarı, onıñ ailesine ayatta qalmaq, ayaqqa turmaq, ballarğa tasil bermek yardım etti, dep ayttı.
1968 senesiniñ iyün ayında eki aile – Bekirovler ve Ustalar aileleri – sürgünlik yerlerinden Qırımğa Qurman (Krasnogvardeyskoye) rayonı Nekrasovo köyüne qaytqan ediler. Eki aile de işkir ve bir maaşqa yaşap olamaycaqlarını añlay ediler. Lütfi Bekirovnıñ babası – Bekir Aliyev – sürgünlikten evel tuvğan Bağçasaray rayonınıñ Eski-Yurt köyünde pamidorlar östüre edi. Sürgünlikniñ birinci yılında, Begabad vilâyetiniñ kişlagına tüşip, kendini bilgili agronom olaraq kösterdi. Onı brigada başlığı qoydılar. Biraz soñra o, ailesini Begabad şeerine taşıdı ve anda şahsiy azbarında fide saçqan parnikler qoyıp, soñra olarnı bostanğa saça edi.
Onıñ içün büyük oğlu bütün işni pek yahşı bile edi. Qırımğa kelgende birinciden o, Gülnar ömür arqadaşını Moskovağa urluq almağa yolladı. Eki azbarnıñ işi mükemmel alğa ketirilgen edi. Fideni östürdiler, bostanğa saçtılar. Onı baqa, işley, otalay ediler. Soñra ise satışlar başlana edi. Birinci on yıl Sagide qartanam ve Gülnar bitam sebzelerni Canköy bazarında sata ediler. Satışlar öyle yahşı edi ki, bazar müdiri sebzeler bostandan bazarğa keririlsin dep olarğa maşna berdi.
Eki aile daima uquq qorçalayıcı bölükleriniñ nezareti altında edi. Nezaret pek kergin, amma ilişmege bir mana yoq edi. 80-ci senelerde pamidorlarnı yüz kilolarnen Moskova, Minsk, Litvaniya, Latviyağa alıp kete ediler. Erkekler mallarnı demiryol vagonlarına yüklep, qadınlar ise uçaqlarnen barıp, onı ala ve bazarlarda sata ediler.
Sagide qartanam ve Gülnar bitamnıñ ikâyelerini dinlep: «Olar nasıl dayandılar? Daima iş, tek yıllar keçkeninen bir yolğa qoyulğan turmuş, kiçik ballar», dep tüşüne edim. Yıllar keçkeninen olar kilim ve palaslarnı, savut ve urbalarnı ketirgenlerini, yaşikler yanında yuqlağanlarını, aşqa tek ötmek ve pamidor olğanın külip, hatırlay ediler.
Yıllar keçti. Aileviy pamidor plantatsıyaları yardımınen Usta ve Bekirovlarnıñ balları tasil aldılar, toylarnı yaptılar ve yañı aileler içün evler qurdılar. Bütün bu yıllar içinde eki aile de qırımtatarlarnıñ Qırımğa qaytmasında bütün barışıq aktsıyalarında iştirak ettiler.
Leylâ AŞIK
Müellifniñ fikiri muarririyetniñ fikirinen aynı olmayabilir.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Halqara siyasetşınas Aleksey Kaftan dey ki, Rusiyede endi «islâm mevzusınıñ radikalleştirilüvi» yüz bere ve akimiyet buña qarşı küreşni, şu cümleden nezareti altında olğan Qırım toprağında da, başlay bile.
«Mında sual şunda: qırımtatarlarnıñ ilerideki yabancılaşuvı ne derecele aktual olacaq. Olarnıñ terrorist olaraq kösterilmesi elverişli olsa, Rusiye akimiyeti ise bunı defalarca yapmağa tırışqan edi, terrorist olaraq köstererler», – dey Kaftan.
Keçken afta internette «İslâm devleti» teşkilâtınıñ temsilcileri «Rusiye sakinlerine qanlı intiqamnı» vade etip, videorolikni aşkâr ettiler. Mında olar «yaqın vaqıtta Tataristan, Ural, Kavkaz ve atta Qırımnı zapt etmek» niyetleri aqqında bildirdiler.
Bu sebepten Qırımtatar Milliy Meclisi qorqunı bildirdi. Şu cümleden, Qırımtatar Milliy Meclisi resiniñ birinci muavini Nariman Celâl Qırım musulmanları soñ vaqıtları rusiyeli FSB hadimleriniñ nezareti altında olğanını qayd etti. Fikrine köre, Rusiye mahsus hızmetleri İGİL videosınıñ peyda oluvını faaller ve İslâm dinini kütken insanlarğa qarşı repressiyalarnıñ arttırılmasına sebep olaraq qullana bile.


text:
Mustafa Armağan – Tarih Aynası
Galeri GörünümüVideo Açıklamalı GörünümSlider GörünümüGaleri Görünümü « Önceki1 / 6Sonraki »Enderun Mektebi (Mustafa Armağan)Atatürk'ün Cenaze Namazı (Mustafa Armağan)Reval Görüşmeleri (Mustafa Armağan)Matbaanın İcadı (Mustafa Armağan)Fevzi Çakmak'ın Cenazesi (Mustafa Armağan)Osmanlıda Hoşgörü ve Adalet (Mustafa Armağan)Kuleli Vakası (Mustafa Armağan)Mondros Sevr Lozan (Mustafa Armağan)Osmanlı'dan Cumhuriyete Geçiş (Mustafa Armağan)Osmanlı Endülüs Müslümanlarına Nasıl Yardım Etti? (Mustafa Armağan)Abdülhamid Çarşafı Yasakladı mı? (Mustafa…


text:
Rusiyeniñ nezareti altında bulunğan Qırımda mart 3-te işğal etilgen Qırım prokurorınıñ teşebbüsi ile açılğan Qırımtatar Milliy Meclisini qapatma davasınıñ birinci mahkemesi olıp keçti. Rusiyege boysunğan Qırım prokuraturası memuriy davağa qoşma «deliller» berdi. Meclis adliyecilerine malümatnı örgenmeleri içün 7 kün müddet berildi.
Rusiye işğal etken Qırımnıñ Yüksek mahkemesini sarıp aluv, turniketler, metallodetektorlar – Aqmescitte Qırımtatar Milliy Meclisini yasaq etüv mahkemesi ananeviy şekilde keçirildi. Toplaşuvğa yüzden ziyade faal, şu cümleden jurnalistler alınmadı. Bunı Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev bildirdi.
«Mahkemege Natalya Poklonskaya keldi, bu sebepten turniket, metallodetektorlar qoyuldı – yani qoşma havfsızlıq tedbirleri alındı. Adet üzre eñ kiçik ve oñaytsız yer saylağanlar, boş yerlerni alacaq talebelerni davet etkenler. Adaletli bir qarar olacağına işanmayım», – dedi Zair Smedlâyev.
Rusiye uquq qorçalayıcısı, Qırımda uquq qorçalayıcı alan merkeziniñ koordinatorı Aleksandra Krılenkova mahkeme toplaşuvına kirecek olğanlardan biri edi.
«Mahkeme davanı qabul etip, olmağan bir «Meclis» teşkilâtını yasaq etmege qarar alsa, hucur bir şey olacaq. Tamır halqlarniñ teşkilât şekli, böyle bir ıstıla bar, ve onıñ cemaat teşkilâtları ile iç bir alâqası yoq. Meclis ekstremist bir teşkilât olaraq nasıl tanıla bile añlaşılmay», – dep tüşüne uquq qorçalayıcı.
İşğal etilgen Qırımnıñ prokurorı Natalya Poklonskaya Yüksek mahkemege Meclisni yasaq etmek talabınen muracaat etti. Mahkeme prokuraturanıñ Meclisniñ ekstremistik faaliyetini isbatlaycaq delilleri az olğanını bildirdi. Bu sebepten mart 3-te «prokuror» Poklonskaya qoşma «delillerni» teslim etti. Meclis azaları mahkemeniñ qararı adaletli olacağına ümüt etmeyler, dep bildirdi qırımtatar halqınıñ temsil organı reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl.
«Bizler vesiqalarnıñ kopiyalarını ve olarnı ögrenmek içün vaqıt istedik. Prokuror Poklonskaya aytqanı kibi – 500 saifeden ziyade ve bir qaç disk bar, anda ya video, ya ses qaydları mevcut. Bizler malümatnı örgenmek içün 10 kün istedik, amma prokuratura bu rica esnasnı uzatmaq ıntıluvına oşağanını bildirdi. Yeñermiz, dep tüşünmeymiz. Ne qadar cesür olsaq da, siyasiy esnaslar («mayıs 3», «fevral 26», «Hizb ut-Tahrir») köstere ki, Qırımda adalet yeñmesine irişmek aman-aman imkânsız», – dep bildirdi Celâl.
«Qırımtatar halqı – tercribelidir, buña da dayanır» – Çubarov
İşğal etilgen Qırımda «Rusiyeniñ topraq bütünligi içün telükeli ola bilecek areketlerge çağıruvlar» maddesi boyunca cinaiy iş ile qabaatlanğan Meclis reisi Refat Çubarov dedi ki, Meclisniñ qapatılması tahmin etilgen edi.
«Toplaşuvda özüni «Qırım prokurorı» sayğan Natalya Poklonskayanıñ davası baqıldı. O, Meclisni ekstremist bir teşkilât olaraq yasaq etmege talap ete. Bizim fikirimizce, mahkeme adaletli degil. Olar adnı yasaq ete bileler, amma adamlarnı nasıl yasaq etip olurlar?
Milliy areket iç bir vaqıt adamlarsız qalmağan edi ve bugün de Rusiye işğali şaraitlerinde qalmazRefat Çubarov
Meclis – yalıñız 33 azası degildir, yerli ve regional meclisler bar – 250 yerli ve 22 regional, qırımtatarlar saylağan biñlernen insanlar, olarnı nasıl yasaq etersiñ? Sovetler Birliginiñ zor zamanlarında, qırımtatar milliy areketine qarşı yapılğan repressiyalar total olğanda bile, milliy areket adamlarsız qalmağan edi ve bugün de Rusiye işğali şaraitlerinde qalmaz. On yıllarnen SSCB kommunistik rejimi tarafından yapılğan azap, basqı ve repressiyalarğa dayanğan qırımtatar halqı – pek tecribeli, bu sebepten buña da dayanır, çünki bu künler sürgünlik kibi bir asır sürmez», – dep qayd etti Refat Çubarov.
Herson vilâyetinde yaşağan qırımtatarlar Meclis faaliyetiniñ yasaq etilmesine munasebetini bildirdiler.
Qırım uquq qorçalayıcılar gruppası halqara teşkilâtlarğa muracaat etip, Qırımda Meclisni yasaq etmek mümkün olmağanını qayd etti. Avropa Birligi qırımtatar halqınıñ temsil organınıñ faaliyeti yasaq ete bileceginden qasevetlengenini aydınlattı. Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Qırımda insan aqları monitoring missiyası Rusiyeni bu teşebbüsten vazgeçmege çağırdı.
Mart 2-de İnsan aqları halqara federatsiyası ve Ukrain isnan aqları Helsinki birligi Qırımda Mecliske yapılğan basqılarnı takbih ettiler.
Rusiye 2014 senesiniñ başında Qırımnı işğal etken soñ qırımtatar liderleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovnıñ Qırımğa kirişleri beş yılğa yasaq etildi.
1991 senesi Qurultay qırımtatar halqınıñ temsil organı olğan Meclisni taqdim etti. Meclis reisi vazifesine Mustafa Cemilev saylandı, muavini ise Refat Çubarov oldı. Meclisniñ 1991 senesi iyül 6-da olıp keçken birinci toplaşuvında temsil organnıñ qurulışı tasdıqlandı. Meclis azaları Milliy idareniñ yeli organları nizamnamesini azırlamaq qararına keldiler. İşbu organlar Qurultaynıñ avalelerine köre meydanğa ketirile edi. Olarnıñ vazifesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ qararlarını yerine ketirmek, halqnıñ menfaatlarını qorumaq, devlet akimiyetiniñ yerli organlarınen medeniyet, til, din, urf-adet ve ananelerni ğayrıdan tiklemek ve inkişaf ettirmekten ibaret edi.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.
Metnniñ asıl nushası – Radio Svoboda saytında


text:
İlhaq etilgen Qırımda koronavirus sebebinden Kezlev-Aqyar, Keriç-Aqmescit elektrik poyezdlerniñ yiberüvi ve Anapadan Keriç köpründen Keriç ve Keregece marşrutnıñ uzatılması keççe olacaq. Bunı "Cenübiy passajir naqliyat şirketi" bildirdi.
Bildirile ki, yañı marşrutnıñ açılması aprelniñ 11-inde yapılacaq edi.
"Qırım yarımadasındaki epidemiologiya vaziyetini közetemiz. Vaziyet normal alına kelgen soñ, poyezdimiz planlastırılğan marşrutlarda yürip başlaycaq", - dedi şirketniñ baş müdiri Aleksey İlinıh.
Daa evel Rusiye akimiyeti aprelniñ 2-sinden 14-ünece yañı naqliyat sıñırlavlarını tayin etti.
Aprelniñ 1-nden itibaren Qırımda cemaat naqliyatı tek saba ve aqşam cedvelge köre olacaq. Aqyar sakinlerine aprelniñ 1-nden itibaren acele vaziyet olmağanda evden çıqmaları yasaqlandı. Martnıñ 31-nde Aqyar akimiyeti şeer kirişlerinde blokpostlar qurdı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Krmelniñ nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesinde qırımtatar milliy areketiniñ yetekçilerinden biri İlmi Umerovnıñ cinaiy davası boyunca mahkemeniñ azırlıq toplaşuvı ötkerildi. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri haber ete.
Onıñ malümatına köre, mahkeme Umerovnıñ muracaatını red etti ve advokatlardan biri – Emil Kurbedinov kelip olamağanı sebebinden toplaşuvnı başqa künge qaldırmağa razı olmadı. Davağa advokat Mark Feygin de qoşulıp olamadı.
Bundan soñ cinaiy davanıñ toqtatılması aqqında ve advokat Nikolay Polozovnı qanunsız şekilde sorğuğa çekilmesini cinaiy işniñ malümatlarından çıqarılması aqqında muracaatlar da red etildi.
Nevbetteki mahkeme toplaşuvı iyünniñ 7-ne tainlendi.
İlmi Umerovğa qarşı ekstremizm maddesi boyunca FSB tarafından cinaiy iş açılğanını 2016 senesi mayıs 12 künü Qırımnıñ sabıq prokurorı Natalya Poklonskaya beyan etken edi.
Meclis reisi muavininiñ yaqalanuvı, tintüvi ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
Meclis reisi Refat Çubarov, İlmi Umerovnıñ taqip etilmesini Rusiye taradından istilâ etilgen Qırımda qırımtatar halqına qarşı yapılğan aqsızlıq ve zulumnıñ bir qısımı olaraq tanıy.
Kreml nezaretindeki Aqmescit raon mahkemesiniñ resmiy sitesinde yerleştirilgen malümatqa köre, İlmi Umerovğa qarşı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 280.1 maddesi boyunca açılğan cinaiy dava keçende mahkemeci Andrey Kulişovğa teslim etildi.
«Mirotvorets» sitesiniñ malümatına köre, Andrey Kulişov, mahkemeci şeadetini bozğanı içün ve Ukraina CK 111 maddesini bozağanı («devlet hainligi») içün, Ukraina uquq qoruyıcı olrganları tarafından qıdırılmaqta.
Bunen beraber Ukraina Yuqarı adalet şurası tarafından işten boşatılğan qırımlı mahkemeciler sırasında Andrey Kulişovnıñ adı keçmey.


text:
Milliy Qurultayınıñ İcra Komiteti reisi Zair Smedlâyevniñ fikirince, mart 22 künü yarımadada keçirilgen bir sıra tintüvler, Qırım blokadası işinen ve Lenur İslâmovnıñ şahısınen bağlıdır.
Bu aqta o, Qırım.Aqiqat agentligine bildirdi.
«Duşmannı endi belgilediler, bular ukrainliler ve milletçilerdir, olarnıñ arasında Lenur İslâmov da bar. Bugün Canköy rayonında yaşağan qırımtatar Qurultayınıñ delegatı Remzi Muratovnıñ, Sudağ şeherinde ise Qurultay delegatı Şevket Usmanovnıñ evlerinde titnüvler keçirilmekte. İş adamlarına basım devam etmekte. Menim fikirimce, bu basqı quvetleşecek. Bütün bular qırımtatar halqına, temsil organğa ve başqa razı olmağanlarğa qarşı repressiyalarnı quvetleştirmek içün yapılmaqta», - dep añlattı Smedlâyev.
Smedlâyevniñ haber etkenine köre, belli hızmetler tarafından keçirilgen tintüvler «edalı şekilde» keçti.
«Bir qaç maşnada, maskalarnı taqqan silovikler keldi. Ketirilgen şaatlar sarhoş edi. Özülerini edalı alıp bardılar, qanunsızlıq yapmadılar, bilgisayarnı teşkerdiler, evni narkotik ve silâ olğanına baqtılar, Lenur İslâmovnen bağnı belgilemege tırıştılar», - dep tarif etti Smedlâyev Canköy rayonında olıp keçken tintüv aqqında.
Mart 22 künü, Qırımda Sudaq şeherinde Şevket Usmanov, Canköy rayonında Remzi Muratov Qurultay delegatlarınıñ evlerinde tintüvler olıp keçti.
Bu aqta Qırımdaki rus uquq qorçalayıcılarnıñ resmiy izaatları yoq.
Tintüv arfesinde Rusiye telükesizlik Şurasınıñ yolbaşçısı Nikolay Patruşev keçirilgen toplaşuv devamında, yarımadada vaziyetniñ destabilizatsiya havfı üküm sürgeni aqqında bildirdi.
2015 senesi dekabr ayında Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya haber etkeni kibi, Qırım blokadasınıñ koordinatorı Lenur İslâmovğa qarşı ğıyabiy şekilde diversiyada qabaat belgilengen edi.
Dekabr 3 künü, makeme İslâmovnıñ malını tevqif etti. Belli olğanı kibi, İslâmov ATR qırımtatar telekanalı, «SimSitiTrans» şirketi, «Cast Bank» bankı ve Apple tehnika satılması boyunca tükânlarnıñ saibidir.
2015 senesiniñ sentâbr 20 qırımtatarlarnıñ teşebbüsi ile, Qırım sıñırından keçken aşaiyt mallarınen tolu olğan yük maşnalarnıñ müddetsiz blokadası teşkil olunğan edi.
2016 senesiniñ yanvar ayında Qırım blokadası boyunca aktsiya öz formatını deñiştirdi. Blokada iştirakçileri ukrain sıñırcıları ve «Asker» adlı birleşmenen beraber umumiy areketlreni teşkil etmege planlaştıralar.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
İşğal etilgen Qırım toprağındaki bitirilmegen qurucılıq obyektleri Moskvağa boysunğan yarımada ükümetiniñ Milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlar meseleleri boyunca Devlet komitetiniñ diqqatını celp etti. Bu obyektler kelecekte qullanabilecegi aqqında müessiselerara komissiyanıñ toplaşuvında söz yürsetildi.
«Komissiya toplaşuvında qabul etilgen qararlarnıñ neticelerine binaen, bitirilmegen qurucılıq obyektleri qullanılması boyunca tekliflerniñ kirsetilmesi içün Qırım cumhuriyeti belediye müessiseleri avgust 15-ke qadar belediye rayonı (şeer okrugı) territoriyasında yerleşken obyektlerniñ teşkerilmesini keçirecek ve Qırım cumhuriyeti Milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlar meseleleri boyunca Devlet komitetine olarnıñ kelecek qullanılması (qurucılıqnıñ bitirilmesi, kommunal mülkiyetine teslim etilmesi ya da yazıp alması) boyunca tekliflerini taqdim etecek», – dep bildire Devlet milletlerara komitetiniñ matbuat hızmeti.
Kremlge boysunğan Qırım parlamenti yolbaşçısınıñ muavini Remzi İlyasov bundan evel bildirdi ki, sürgün etilgenler içün evler qurmasına bu sene ayırılğan bücet parası qullanılmayıp qala bile. İlyasov, kelecek sene sürgün etilgenler içün iç bir obyekt qurulmaycaq, dep qorqqanını bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Eski Qırım şeerinde, Özbek han camisinde İslâm temelleri kurslarınıñ talebeleri içün yazlıq meydançığı açıldı. Derslerni din ocası Zera Osmanova alıp bara.
Tedbirde 6-13 yaş arasında 20 bala iştirak ete.
Meydançıqnıñ programmasında İslâm temelleri dersleri, Quran oquvı, peyğamberlerniñ ayatını ögrenüv, tarihiy mevzularda suhbetler, farqlı master-klasslar, sport yarışları, kvestler, viktorinalar ve ziyaretler bar.
Balalar artıq “Qırımtatarlarnıñ medeniyeti ve turmuşı” ev-müzeyini ziyaret ettiler. Anda olar bir asır evelsi yaşağan qırımtatarlarnıñ turmuşınen tanış oldılar.
Ziyaretniñ maqsadı – milletimizniñ tarihı, urf-adeti ve ananelerinen tanış etmektir.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa Qıtaydan ilk resmiy teşkil etilgen turistler taqımı keldi. Bu aqta «RİA Novosti» agentligine Kremlge boysunğan Qırm parlamentiniñ sanitar-kurort kompleksi ve turizm boyunca komitetiniñ yolbaşçısı Aleksey Çernâk bildirdi.
«Sentabr 9-da aqşam Aqmescit şeeri ava limanına Qıtaydan turistlerniñ ilk resmiy taqımı keldi, onıñ esas maqsadı, rusiyeli Qırımnı ziyaret etmek ve yarımadanen tanış olmaqtır», – dep ayttı Çernâk.
Onıñ sözlerine binaen, bu, Rusiye ve Qıtay arasındaki vizasız sıñırdan keçüv aqqında añlaşma boyunca işğal etilgen Qırımğa ilk yapılğan ziyarettir.
«Bugün bu birinci taqım, ve kelecekte ciddiy bir perspektivadır. Qıtay – Qırımnı er angi miqdarda turistlernen teminley bilecek yekâne bir devlettir, qıtaylı turistniñ merağı ise, turistik mevsimni eki-üç aydan aman-aman bütün yılğa keñleştire bile», – dedi Çernâk.
Bildirilgenine köre, Qıtay turistleri Livadiya, Vorontsov ve Hanlar saraylarını, «Massandra», Hersones, «Taygan» safari bağçasını ve Sudaq ceneviz qalesini ziyaret etecek, bundan soñ Soçi şeerine ketecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ askerleri işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñır yanında ve diger yönelişlerde Rusiye silâlı quvetleriniñ faaleşkenini qayd etmege devam ete. Bu aqta ukrain müessisede bildireler.
«Soñki kün devamında Azaq-Qara deñiz regional idaresiniñ sıñırcıları memuriy sıñırlarğa yaqın Mi-8 vertolötınıñ vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar cumhuriyeti üstünde uçqanını kördi. Bunen beraber, sıñır müessisesiniñ bölükleri işğal etilgen yarımada territoriyasında arbiy tehnikanıñ faal olğanını qayd etti. Bundan da ğayrı, işğalciler bu yönelişte hızmet etken sıñırcılar noqtalarına projektorlarnen yarıqlatmağa tırıştı», – dep aytıla matbuat hızmetiniñ beyanatında.
Bundan evel Devlet sıñır hızmetinde bildirgen ediler ki, rusiyeli askerlerniñ Qırım ile memuriy sıñır yanındaki noqtaları zemaneviy tehnikanen teminlene. Hususan, memuriy sıñırdaki vaziyet rusiyeli FSB yarımadada «ukrain devarsantlarını» tutqanı aqqında ilân etken soñ kerginleşti.
Avgust 25-te, cumaaqşamı künü Rusiye mudafaa nazirligi Ukrainanen sıñır ve işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñır boyunca ordunıñ arbiy azırlığınıñ apansız teşkerüvi aqqında ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukrainanıñ tasil ve ilim nazirligi, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda ve Kiyevniñ kontrolünden çıqqan Donetsk ve Lugansk vilâyetiniñ bazı topraqlarında qalğan aliy oquv yurtlarınıñ litsenziyalarını lâğu etti.
Müessiseniñ salı künü derc etkeni bildirüvinde: «Tasil ve ilim nazirligi, Ukrainanıñ devlet organlarınıñ nezaretinden vaqıtınca çıqqan Donetsk ve Lugansk vilâyetlerindeki topraqlarda ve vaqıtınca işğal etilgen Qırım MC ve Aqyar şeerinde yerleşken aliy oquv yurtlarını litsenziyalardan marum etti», – dep aytıla.
Bu sırada, Qırımdaki: Georgiyevskiy adına Qırım devlet tibbiyet universiteti, Özek energiya ve sanayı Aqyar milliy universiteti, Keriçniñ devlet deñiz tehnologiyaları universiteti, ve I-IV seviyelerinde daa 16 devlet ve kommunal universitet, ve I-IV akkreditatsiya seviyelerinde 6 şahsiy oquv yurtı, evel elde etken litsenziyalarından marum qaldı.
Bundan ögüne Ukrainanıñ akkreditatsiya komissiyası Tasil nazirligine, kontrol etilgen topraqlarğa avuşmağan aliy oquv yurtlarınıñ litsenziyalarını lâğu etmege tevsiye ete edi.
Bu oquv yurtlarında 2014 senesi 21 fevralden soñ tasil alğan, lâkin diplom ve ihtisas belgileri Ukrainada tanılğanını istegen studentler içün mahsus attestatsiya tertibi qabul etildi.


text:
Aqyarda iyülniñ 20-nde saba 13 yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Şeerniñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, hastalar arasında 5,7 ve 11 yaşında üç bala, 16 yaşında genç ve dört qart adam bar.
«Eki hasta Aqyarğa diger regionlardan keldi, qalğanları daa evel hastalanğanlarnen alâqada olğan edi», – dep aytıla haberde.
Qayd etilgenine köre, yahşı olğan daa bir kişi hastahaneden çıqarıldı. Umumen yılnıñ başından Aqyarda 305 insan koronavirus yuqunçına oğradı. Al-azırda 51 insan hastahanede buluna. 239 kişi yahşı oldı, 6 insan vefat etti.
«Bugünki künde şeerniñ yuqunç hastahanesinde 110 insan közetile, №9 şeer hastahanesinde 140 kişi buluna. 727 insan yaşağan yerinde közetile», – dep aytıla haberde.
«İzumrud» ve «Solnışko» yerli raatlıq evleri observator rejiminde çalışa.
Keçken künü Qırımda 14 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Rusiye kontrolindeki Yalta memuriyetiniñ yedi hadimi de koronavirus yuqunçına oğradı.
Yerli akimiyetniñ malümatına köre, umumen 983 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 63-ü çetelden keldi, 105-i qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar. 672 hasta tibbiy yardım içün muracaat etkende ve hastalarnen alâqada olğanından qayd etildi, 108 hasta sağlam insannıñ skriningi neticesinde belli oldı. 721 insan yahşı oldı, 13 kişi koronavirustan vefat etti. Aqyarda 292 insan koronavirus yuqunçına oğradı, 283 insan tüzeldi, 6 kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
“Rusiye, Rusiye akimiyet organlarınıñ tarafından ruhset etilgen cinayetler, şu cümleden adam qaçırma ve öldürme içün cevap bermege mecbur olacaq”, – deyler tedbirniñ teşkilâtçıları.
Aktsiyanıñ iştirakçileri halqara toplulığını işğal etilgen Qırımdaki cinayetler içün sanktsiyalarnı ve diplomatik tazyıqnı devam emege çağıralar.
“Ervin qayda?” ilk aktsiyalar, Dünya Qırımtatar Kongressi icra komitetiniñ azası Ervin İbragimov hırsızlanğanından bir qaç ay keçken soñ başlandı.
Bağçasarayda 2016 senesi mayısnıñ 24-nde aqşam şeer şurasınıñ deputatı, Dünya Qırımtatar Kongressi icra komitetiniñ azası Ervin İbragimov hırsızlanğan edi. Onıñ maşinası yol ortasında tapıldı. Ğayıp olğan kişi mayısnıñ 25-nde Meclis azalarınen beraber Sudaqqa baracaq edi, anda qırımtatar faalleriniñ mahkemesi planlaştırılğan edi.
2021 senesi yanvarnıñ 14-nde İnsan aqları Avropa mahkemesi Qırım ile bağlı Ukrainanıñ Rusiyege qarşı davası boyunca Büyük palatanıñ qararını ilân etti. Oña köre, mahkeme davanı “qısmen maqbul” tanıdı ve onıñ aslını baqıp başladı. İnsan aqları Avropa mahkemesisiniñ matbuat içün beyanatında, Ukrainanıñ Qırımdaki insan aqlarınıñ bozuluvı faktlarına dair “yeterli qadar delil olğanı” aqqında yazıla.
Rusiye Adliye nazirligi bildirdi ki, davanıñ asılı baqılğanda, olarnıñ uquqiy bmevamı “er vaqıt kibi halqara uquqqa, añlaşmalarğa ve halqara mahkemelerniñ ticribesine esaslanacaq”.


text:
Barselona Universitetiniñ içtimaiy lisaniyat merkeziniñ edebiy tercimanı ve taqiqatçı Miquel Cabal Guarro verkami.com kraudfanding platformasında yarımdanıñ işğalinden evel ve soñ qırımtatarlar aqqında çıqarğan vesiqalı filmniñ promo roligini aşkâr etti.
2011 senesi sentâbr ayında taqiqatçı Qırımğa çekim taqımı terkibinde keldi. Mında bir qaç afta devamında qırımtatar halqınıñ edebiyat, ilim, siyaset, sanaat erbapları ve yerli sakinler ile subetleştiler.
2014 senesi mart ayınıñ vaqialarından soñ taqiqatçı filmniñ mündericesini ğayrıdan baqıp çıqmağa ve leyhanıñ qaramanları ile işğal etilgen Qırım şaraitlerinde qonuşmağa qarar aldı.
«Biz Avropağa qırımtatarlar kim olğanını köstermege isteymiz. Bizler içün bu tarihiy qıynlıqlardan keçken ve ögrenilmegen bir halqtır. Film üzerinde iş alıp barmağa bizge qırımtatar jurnalist ve operatorlarnıñ taqımı yardım etti. Olar yañı levha ve intervyülerni endi Rusiyeli Qırımda çıqarğan ediler», – dep tarif etti Miquel Cabal Guarro Qırım.Aqiqat saytına.
Taqiqatçı şunı da bildirdi ki, o, leyhanı Qırım ve Ukrainada, Kiyevde, misal içün, numayış etmege ister edi. Onıñ sözlerine köre, filmni ğayrıdan montaj etmek içün 9 biñ avro toplanılmalı. Kraudfaunding platformasınıñ şartlarına köre, zaruriy paranı toplamaq içün 40 kün berile.
Filmni katalon, ingliz tillerindeki subtitrler ile numayş etmege planlaştıra. «Vatan. Qırımtatarlar» adlı vesiqalı film katalon telekorüv efirinde kösterilecektir.


text:
Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Remzi Memetovnıñ muracaatını qanaatlendirip, SİZOda körüşmege ve telefon etmege ruhset berdi. Bu aqta «Qırım birdemligi» birleşmesi haber ete.
Faallerniñ malümatına köre, 2018 senesi dekabrniñ 11-nde dava toldurılması içün mahkeme oturışuvı olacaq.
2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede Bağçasaraynıñ dört sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov tutulıp, terrorizmde qabaatlandı. Olar, Rusiyede terroristik dep tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şübeli dep sayıla.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından «Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Magdeburg
Magdeburg (almança Magdeburg [ˈmakdəboːk], luj. serbça Dźěwin) - Almaniäneñ şähäre. Saksoniä-Anhalt cireneñ başqalası.
Urta Elba yılğasında urnaşqan qala. Xalıq sanı 231 525 keşe (2010).
TarixYзrәpTү
805 yılda Magdeburg säwdä noqtası bularaq telgä alına.
937 yılda imperator Otton I biredä Benedikt käşişxanäsenä nigez sala
1013 ylda läx qıyralı Boleslav I Qıyu şähärne tuzdıra.
1550-1551 yılda Morits Saksoni şähärne qamalışqa ala.
Utız yıllıq suğış waqıtında qala qamap alına (1629).
1631 yılda imper ğäskär başlığı Tilli şähärne basıp ala, barlıq qala xalqı üterä diärlek, Magdeburgnı cimerä.
1806, 1813, 1816 yıllarda Napoleon ğäskäre tarafınnan qamap alına.
1945 yıda berektäşlär qalanı nıq bombağa tota, tönyaq öleşe tulısınça cimerelä. AQŞ häm SSRB ğäskäre qalanı basıp ala, soñraq AQŞ qaladan kitä.
1990 yılğa qädär ADC eçendä Magdeburg bülgeseneñ üzäge.
1990 yıldan oyışqan Saksoniä-Anhalt cireneñ başqalası.


text:
Bakteriya
Bakteriyalar ju'da' kishkene organizmler. Olar sonday kishkene bolg'anlıg'ınan olardı tek g'ana mikroskop arqalı ko'riwge boladı. Bakteriya tek bir kletkadan ibarat. Bunday organizmler bir kletkalılar dep ataladı. Bakteriya Jerde jasawshı en' eski tiri organizm esaplanadı.
Planetada qa'legen basqa tiri organizmlerge qarag'anda bakteriyalar ko'birek. Ko'plegen bakteriyalar topıraqta yamasa suwda jasaydı al bir bo'legi bolsa basqa tiri organizmlerdin' ishinde jasaydı. Geybir bakteriyalar tiri organizmlerde kesellik payda etiwi mu'mkin, biraq basqa bakteriyalar awqatlanıw, azıq-awqat islep shıg'arıw ha'm kislorod bo'lip shıg'arıw (ko'k-jasıl suw astı o'simligi) usag'an ku'ndelikli ha'reketlerde paydalı bolıp esaplanadı.
Bakteriya bo'liniw ha'm onın' aqıbetinde "kishkene" kletka payda etiw arqalı ko'beyedi. Ha'r bir jan'a payda bolg'an bakteriya onı payda etken bakteriya usaydı, biraq kishirek boladı.
Bakteriyanın' diametri a'dette 1 µm (bir mikrometr).


text:
Däwlät başlığı üz-üzenä qul salırğa mataştı
Boliviyada êlekkege däwlät başlığı Janin Anez törmädä ğomeren özärgä mataştı
Boliviyada êlekkege waqıtlıça däwlät başlığı Janin Anez törmädä üz-üzenä qul salırğa mataştı. Ul 13nçe marttan birle räşätkä artında.
Sputniknıñ xäbärenä qarağanda, advokat Xorxe Valda kliyentınıñ mäxkämä prośessınıñ awır yoğıntısında qaluın belderde.
“Bügen êlekkege däwlät başlığı Janin Anez üz ğomeren özärgä mataştı. Täñregä şöker, uñışsız buldı,”-dide ul.
Êçke êşlär ministrı Êduardo del Kastillo isä matbuğat cıyılışında Aneznıñ sälamätlegeneñ totrıqlı buluın äytte. “Ber belägendä keçkenä sızıqlardan tış borçılırlıq närsä yuq,”-dide ul.
Boliviyada êlekkege däwlät başlığı Êvo Moralesnıñ 2019nçı yılnıñ noyabrendä wazıyfasınnan kitüe belän bäyle tikşerüdä êlekkege waqıtlıça däwlät başlığı Anez, êlekkege ênergetika ministrı Rodrigo Guzman häm êlekkege yustiśiyä ministrı Al’varo Koimbranı qulğa alu qararı çığarıldı.
İldä älege xökem prośessı “tüntäreleş suğışı” dip atala.
Bäyläneşle xäbärlär
Ukrainadan Rusiyägä çikläwlär
Qırımda saylaw ütkärüe belän bäyle bularaq tağın 237 keşegä çikläw kertelde


text:
Bu künleri qırımtatar medeniyetiniñ parlaq temsilcisi – şair, edebiyatşınas, folklorcı, oca Kerim Camanaqlınıñ yubileyi qayd etile.
Kerim Camanaqlı (kerçek soyadı Reşidov) 1905 senesi yanvar 21-de Kezlev uyezdiniñ Camanaq köyünde Fadme Emiramet qızı ve Abdureşit Tair oğlu Reşidovlarnıñ qorantasında dünyağa keldi. Kerim aileniñ büyügi edi – onıñ daa beş qız ve erkek qardaşı bar edi.
Kerim köy mektebini bitirip, Aqmescitniñ pedagogik tehnikumında oqumağa başlay. Soñra Bağçasaray rayonınıñ Alma-Tarhan başlanğıç mektebinde ocalıq yapa, 1929 senesi ise Aqmescit pedagogika institutınıñ edebiyat bölügine kire.
İstidatlı student instituttan mezun olıp, aynı institutnıñ edebiyat kafedrasındaki aspiranturada qala ve «Qırımtatar halq şairi Şamil Tohtarğazınıñ cemaat-edebiyat faaliyeti» ilmiy işi üzerinde çalışa. Onı 1937 senesi Qazan devlet pedagogika institutında muvafaqiyet ile qorçalay. Amma qıyınlıqlarsız da olmadı – filologiya ilimleri namzeti ilmiy unvanını Kerim Reşidov yalıñız 1940 senesi A.Puşkin adına Qırımnıñ til ve edebiyat ilmiy-tedqiq institutınıñ muracaatı ile aldı. O, 1938 senesiniñ iyün 25-te Yuqarı attestatsion komissiyasınıñ müsbet qararını lâğu etmege rica etti. Qorçalavda Reşidovnıñ qarşısında belli tatar tenqitçisi ve edebiyatşınası Galimcan Nigmati oldı, o vaqıtları onıñ faaliyeti Sovetler birliginiñ İçki işler halq komissariatınıñ (İİHK) nezareti altında edi, 1938 senesiniñ noyabr ayında ise onı apiske alıp, repressiyalarğa oğrattılar. 1925-ten komsomolcı, 1931-den ise kommunist olğan Kerim Reşidov, kene yahşı, böyle acınıqlı taqdirden qurtuldı.
Tezden o, Qazanlı Raşida Üseinova ile evlenip, üç balanı oğlu İldus ve qızları Farida ve Nuriyanı östüre.
1935-1937 seneleri Reşidov-Camanaqlı – Aqmescit pedagogika institutınıñ edebiyat ocası. Bu vaqıtları Qırımnıñ çeşit rayonlarında folklor ekspeditsiyaları onıñ yolbaşçılığında keçe. Bu ekspeditsiyalar ğayet qıymetlidir – mütehassıslarnıñ işi sayesinde halq ağız yaratıcılığınıñ kerçek incileri qayd etile.
1938-1941 seneleri Kerim Camanaqlı qırımtatar folklorını ögrenmege devam ete – Qırım til ve edebiyat ilmiy-tedqiq institutında qırımtatar edebiyatı ve folklorı sektorınıñ üyken ilmiy hadimi olıp çalışa. Aynı bu vaqıttan başlap oña tecribeli alim-folklorcı dep aytsaq, yañılmamız, çünki onıñ tarafından folklor yadikârlıqlarınıñ janr tasnifi yapıla, tedqiqler o vaqıtnıñ eñ yüksek derecesinde keçirile. Şunı da aytıp keçmelimiz ki, folklorcı ocaları Ümer İpçi, Osman Aqçoqraqlı ve digerlerniñ tecribesinden de faydalana edi.
Onıñ qırımtatar folklorı ile bağlı maqaleleri «Yeñi dünya» gazetası, «Edebiyat ve kultura» ve «Sovet edebiyatı» mecmualarında neşir etile. 1930-ıncı yılları alim qırımtatar medeniyetine kirsetilgen büyük isse sayılğan «Çıñlar ve maneler», «Bahtlı halqnıñ yırları», «Masallar» (birinci tom) cıyıntıqlarını derc etti.
Onı şair olaraq da bileler. 1924 senesinden itibaren qırımtatar gazetalarınıñ saifelerinde onıñ şiirleri basıla. Camanaqlı – «Azatlıq yırları», «Anaynıñ yırı» cıyıntıqlarınıñ müellifidir. Onıñ Üsein Şamil Tohtarğazı ve Ümer İpçiniñ icatları aqqında edebiyatşınas maqaleleri «Drujba narodov« («Halqlarnıñ dostluğı») Moskva almanahında peyda ola.
1937 yılında Kerim Camanaqlı Yazıcılar birligine qabul olunğan. Bu devirde onıñ rusçağa tercime etilgen «Qırım şairleri», «Qırımnıñ tatar yazıcıları» cıyıntıqları dünya yüzüni köre. O vaqıt Camanaqlı Jonathan Swiftniñ «Gülliver velikanlar arasında» kitabını qırımtatar tiline tercime ete. Cenkniñ birinci künleri Camanaqlınıñ qorantası diger şairlerniñ aileleri ile beraber Aqmescitten tahliye etilgen edi. Cenk vaqtında onıñ apayı ve eki balası Tataristanda bulunğan ediler. 1941 senesiniñ sentâbr ayından itibaren 1942 senesiniñ mart ayına qadar Reşidov-Camanaqlı 361-inci atıcı polknıñ askeri olaraq çağırıldı, Qırım cebesiniñ Or-Qapı, Keriç, Kuban rayonlarındaki uruşlarda iştirak etti.
Cenkniñ ilk künlerinden başlap Camanaqlı «Qızıl Qırım» ve «Krasnıy Krım» gazetaları ile iş tutqan edi. O, sovet askerleriniñ qaramanlığı aqqında maqale ve şiirler yaza, işğal etilgen topraqlarda qalğan semetdeşlerine muracaat etip, tezden faşizmden qurtulacaqlarını qayd ete.
1943 senesi «Qızıl Qırım» gazetasınıñ arbiy mühbiri olaraq Rostov-na-Donu, Taganrog, Mariupolde cenkleşken Doquzıncı qırıcı ava polkını ziyaret etti. Camanaqlı radio hadimi olıp, Abdureim Altanlı, Şamil Alâdin, Irğat Qadır kibi yazıcılarnıñ çıqışlarını teşkil etken edi.
1943-1944 seneleri «Krasnıy Krım» ve «Qızıl Qırım» gazetalarınıñ saifelerinde onıñ ileride Sovetler Birliginiñ eki defa Qaramanı olğan Amet-Han Sultannıñ cesaretligi aqqında «Qanatlı batır» serlevalı öçerkleri derc etile. Bu malümatlar sayesinde qırımtatar halqı semetdeşi, cesür cenkâver uçucısı aqqında bilgi saibi ola.
Kerim Camanaqlı cebeden ağır hasta olıp qayttı, onıñ aqciger yanğısı bar edi, ekimler sağ qalmaycaq, dep qorqqan ediler. Tuvğanlarnıñ qasevetleri ile, o vaqıtları bir yerde olmağan penitsillin hastalıqnı yeñmege yardım etti.
1944 senesiniñ keç baarinde Camanaqlı azat etilgen Qırımğa keldi. Onıñ dairesinde bir şey qalmağan, er şey viran etilgen edi. Medeniyet ve ilimni ğayrıdan tiklemek kerek edi, yañı oquv yılından başlap mekteplerniñ işine başlamaq kerek edi. Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ halq komissarları birliginiñ vazifesi boyunca o Moskvağa yol ala. İş yollanmasınıñ şeadetnamesi bar: «İşbu şeadetname Qırımnıñ tatar tili, edebiyatı ve tarihı ilmiy-tedqiq institutınıñ müdiri Reşidov Kerimge berilip, onıñ Moskvadaki İlimler akademiyası ve Rusiye Sovet Federativ Sotsialistik Cumhuriyetiniñ Halq Maarif Komissariatına qırımtatar elifbesi ve imlâsında deñişmeler, Qazanğa ise qırımtatar mektepleri içün kitap bastırılması meseleleriniñ al etilmesine yollay». 1944 senesi mayıs 6-da Sovet Sotsialistik Cumhuriyetler Birliginiñ İlimler akademiyasına kelüv qaydı da bar.
Halqınıñ sürgünligi aqqında haberni o Moskvada ögrene. Yollanma şeadetnamesinde Aqmescitke kelüv qaydı yoq, Qırımğa keri qaytmaq imkânsız edi...
1944 senesinden itibaren Kerim Camanaqlı – Özbek Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ Halq maarif komissariatı yollağan M.Görkiy Samarqand pedagogika institutınıñ özbek tili ve edebiyatı kafedrasınıñ dotsenti. Bir yıldan soñ qorantasına qavuşmaq içün Tataristanğa köçip kele. 1945 senesinden başlap Yelabuga pedagogika institutında üyken oca, soñra ise dotsent olaraq çalıştı. Üç yıldan soñ edebiyat kafedrasınıñ müdiri olıp, ömürniñ soñuna qadar mında çalıştı.
Sürgünlikten soñ memleketniñ farqlı köşelerinde yaşağan işdeş ve yazıcılar ile bağ yavaş-yavaş qurulıp başlay. 1959 senesi Yusuf Bolat, Raim Tınçerov ile beraber Taşkentte qırımtatar masalları kitabını neşir ete. 1960-ıncı yılları Zaki Nuri ve Eduard Kasimov ile beraber qırımtatar masallarını kazan tatarlarnıñ tiline tercime etip başladı.
Kerim Camanaqlınıñ soñki yılları Amet-Han Sultannıñ ömrü ve cesaretligi aqqında nesir eser yazmaq içün farqlı şeer arhivlerinde keçirildi. Bazı malümatlar Taşkentteki Yazıcılar birligi Qırım bölüginde muzakere etilgen edi. Andan kelgen mektüplerge köre, elyazma anda bayağı vaqıt devamında yatqan edi. «Ayat içün» qaralama elyazması Camanaqlınıñ vefatında soñ qoranta arhivinde qalğan edi. 1970-inci yılları arhivniñ elyazma fondu onıñ apayı tarafından Yazıcılar birligine berildi.
Kerim Camanaqlınıñ 1937 senesi Taşkentte derc etilgen «Dostlarıma» şiirler cıyıntığını da qayd etmeli. Eşref Şemi-zade onı neşirge azırlap, kiriş sözüni yazğan edi. 2005 senesi yazıcınıñ 100 yıllığı munasebetinen filologiya ilimleri doktorı, professor Alfina Sibgatullina onıñ «Eserler» kitabını tatar ve rus tillerinde bastırdı. Kitap Yelabugada az nushada çıqtı. Üç yıldan soñ Aqmescitte Kerim Camanaqlı ve Amet Üsein tertip etken «Qırımtatar halq masalları» kitabı dünya yüzüni kördi.
«Qırımtatar edebiyatınıñ tarihı» aliy oquv yurtlarınıñ kitabında Kerim Camanaqlınıñ icadı bablarnı qaplap aldı, 10-uncı sınıf talebeleri içün «Qırımtatar edebiyatı« kitabında onı 2000-li yılları bastırdılar. İsmail Kerimovnıñ «Qırımtatarca kitap, maqale ve eserlerniñ kitabiyat cıyıntığı: 1618-1944 ss.» (2009) neşirinde bir qaç saife alim ve filologğa bağışlana.
2010 senesi Qırımda Kerim Camanaqlınıñ «Qırımtatar batırı Amet-Han Sultan» kitabı dünya yüzüni kördi.
Kerim Reşidov-Camanaqlı Tataristanda, Yelabugada, 1965 senesi avgust 1-de vefat etti. Tatar mezarlığında defn etilgen. Şeerniñ yañı qısmında soqaqlardan biri Kerim Reşidov adını taşıy. Universitetniñ tatar tili ve edebiyatı müzeyinde yazıcınıñ mirasına bağışlanğan bölük bar.
Ümüt etemiz ki, Kerim Camanaqlınıñ ilmiy işleri yaqın vaqıtta dünya yüzüni körip, qırımtatar medeniyeti hazinesini zenginleştirecek.
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ 52-nci doğğan kününde dostları ve qırımtatar faalleri Bağçasaraydaki evinde ana-babası ve ömür arqadaşına qoltutmaq içün toplaşqanlar. Tahminen 80 insan keldi, dep bildire Qırım.Aqiqat.
Ananeviy dua merasimi ve bayram yemegi oldı.
Çiygoznıñ ömür arqadaşı Elmira Ablâlimova onı SİZOda ziyaret etti. Dey ki, Çiygoz«dayana».
«Añlaysıñızdır: ekinci doğğan künü apishanede», – dep qoştı Ablâlimova.
İçtimaiy ağlarda qırımtatar faalleri Ahtem Çiygoznıñ doğğan kününi tebrikledi – bazıları saifelerine hayırlav sözlerini ve Meclis reisiniñ muavini olğan fotoresimlerni yerleştirdi.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Rus Birligi» firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko apayı Marina ve oğlu Mihail ile, bundan da ğayrı, ukrain askerleri ve ayırı ihtiyaçları olğan balalarnen beraber «Eurovision-2016» ğalibı olğan qırımlı Jamalanıñ Kiyevde keçken kontsertini ziyaret etti.
Bu aqta ukrain devleti reisiniñ matbuat hızmeti bildire.
Bildirilgen malümatqa binaen, prezident Jamalanıñ kontsertine «Baş arbiy klinik hastahanesinde» tedaviylengen askerlerni, onıñ apayı ise ayrı ihtiyaçları olğan balalarnı davet ettiler. Zalda bulunğanlar ukrain askerleriniñ hatırasını sükünet daqqasınen añdı.
Matbuat hızmetiniñ malümatına binaen, kontsert yekünlengen soñ Poroşenkolar balalar ve askerlernen beraber Jamalanen qonuştılar. Devlet reisi yırcığa çiçekler bağışladı ve ayrette qaldırğan kontsert içün teşekkür bildirdi.
«O qadar çoq çiçekni ömrümde iç körmegen edim. Bu yerde acayip bir müit oldı», – dep bildire Poroşenkonıñ sözlerini matbuat hızmeti.
Yırcı ise, seyircilerniñ destegini ayrıca qayd etti.
«Er kontsertni kerçekten adamlar yapa. Men er vaqıt olğanı kibi yırlarımnı icra etem, amma er vaqıt seyirciler ve olarnıñ duyğuları deñişe. Bugün, kerçekten de, pek güzel adamlar oldı», – dedi o.
Kontsert programmasında yırcınıñ yañı «Podıh» («Nefes») adlı albomından yırlar icra etildi. O «Eurovision-2016» yarışında ğalebe qazanğan «1944» türküsini da icra etti.
Jamala «Eurovision-2016» yır yarışında «1944» türküsinen ğalebe qazandı, onıñ finalı mayıs 15-te İsveçiya paytahtı Stokgolm şeerinde keçirildi. «1944» yırı qırımtatar halqınıñ 1944 senesi kütleviy şekilde Orta Asiyağa sürgün etilgeni aqqında añlata.
Konkursta ekinci yerni Avstraliya, üçünci yerni ise Rusiye qazandı.
Ukraina Prezidenti Petro Poroşenko Jamalağa halq artisti unvanını berdi.


text:
Kreml nezareti astında bulunğan Qırım akimiyetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksönov iddia etkeni kibi, 2016 senesi yazda keriç paromlı keçitinde bekleme vaqıtı 4 saatten ziyade olmaycaq. Berilgen malümatlarğa köre, keçken senege nisbetten hatalar üstünde iş keçirildi.
Onıñ sözlerine binaen, keçit 6 millionğa yaqın adamnı qabul ete bile. Şimdiki vaqıtta ise, keriç paromlı keçitinde 10 parom çalışa ve 2 tanesi ihtiyatta bulunmaqta.
«Bu sebepten, paromlı keçitniñ maksimal yüklenüvini köz ögüne alsaq, paromnıñ bekleme vaqıtı 4 saatten çoq olmaz. Eminim, keçit öz vazifesini keregi kibi becerir, iş keifiyetinde ise turistlerniñ közü qaytmaz», - dep ayttı Aksönov.
Bunıñnen bir sırada «Aqmescit» adlı halqara avalimanınıñ meydanını abadanlaştırmaq içün kerekli tedbirler alıp barılmaqta.
Evel qayd etilgeni kibi, bu kurort mevsiminde Qırımda turistlerniñ aqını eñ azı 30% ösecek.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
İyül 27 kününe binayen Qırım ve Donbasstan 1,4 million köçip kelgen insan qayd etildi, haber ete Ukraina İçtimaiy siyaset Nazirliginiñ matbuat hızmeti.
Vilâyet ve Kiyev şeer devlet memuriyetiniñ ealiniñ içtimaiy qoruvı bölükleriniñ malümatına köre, Qırım ve Donbasstan köçip kelgen 1 mln 99 biñ 852 qoranta qayd etildi.
Nazirlikniñ malümatına köre, 458 biñ 774 qoranta nefaqağa ariza yazdı, 428 biñ 330 aile böyle yardımnı elde ete. Ödenilgen nefaqa miqdarı – 1,87 mlrd grn teşkil ete.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi mart ayından işğal etkeninden soñ yerli sakinler yarımadanı terk etip, qıtaiy Ukrainağa köçmege başladı. 2014 senesi baarde Donbassta terrorizmge qarşı ameliyat başlandı ve alâ daa devam ete.


text:
Ukraina Milliy politsiyası Çerniğiv vilâyetinde yüz bergen yol qazası sebebinden cinaiy dava açılğanını bildirdi. Yol qazasında üç kişi elâk oldı, 16 insan yaralandı. Yolda Herson-Moskva avtobusı ve yük maşinası çatıştılar.
«Dekabrniñ 16-nda aqşam Kopti-Gluhov-Baçevsk yolunda Sırbistan vatandaşı aydağan Iveco yük maşinası ve dümen başında Ukraina vatandaşı olğan «Herson-Moskva» seferli «Neoplan» avtobusı çatıştılar… İlk malümatqa köre, avtobus aydavcısı maşinanı ozğanda qarşı yolaqqa çıqıp, anda yük maşinasınen çatıştı. Çatışuv vaqtında yük maşinasınıñ tirkemesinden kâğıtlar tüşti ve keçken maşinağa zarar ketirdi», – dep bildirdi politsiyanıñ haberinde.
Milliy politsiyanıñ malümatına köre, avtobus aydavcısı ve eki yolcu qaza yerinde elâk oldı, 16 kişiniñ çeşit yaraları bar. Yaralanğanlar arasında – ekinci aydavcı ve avtobus yolcuları, yük maşinasınıñ aydavcısı ve «Toyota» maşinasınıñ yolcuları.
«Uquq qoruyıcılar 8 aylıq balası olğan ana içün vaqtınca yer berdi, avtobus yolcuları arasında bir bala bar edi. Bu aqta balalı qadınnı qabul etken politsiya hadimleri yaqın köyniñ sakinlerinen añlaştı», – dep bildirdi politsiya.
Cinaiy dava «yol areketiniñ telükesizligi ya da bir qaç insannıñ ölümine sebep olğan naqliyatnı qullanuv qaideleriniñ bozulmasına» dair maddege istinaden açıldı.


text:
Aqmescitte seksenden ziyade soqaq, episi olıp 89,9 biñ kare metrlik meydanlıq, ayazlardan soñ tamir etilmek kerek. Bunı Kreml kontrolündeki Aqmescit şeer memuriyetiniñ yolbaşçısı Gennadiy Baharev , tain etilgen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov ile körüşkende bildirdi.
«Aqmescit yollarında çuqurlarnıñ yoq etilmesini idare etecek ştab teşkil etildi. Qazaiy vaziyetni tüzetmek içün müteahhitler işke çıqalar, lâkin ava şaraitleri bizge daima çalışmağa imkân bermey. Asfalt sılaq olğanda çalışmağa mümkün, lâkin yağanaqlar olmağanda», – dedi Baharev.
Onıñ sözlerine köre, bu işlerge 5 mln ruble kerek.
Bundan evel, Aqmescitte keçken sene tamir etilen bazı yollar kene de tamir etilmek kerek olğanı bildirile edi.
Kreml nezareti astında çalışqan Aqmescit memuriyatiniñ şeer hocalıq departamenti, bozuq yollarnıñ interaktif haritasını taqdim etti, o şeer sakinleriniñ şikâyetleri esasında tertip etildi. Haber etilgenine köre, haritada ilk inventarizatsiya olaraq Aqmescitteki yollarnıñ bozılması ve onıñ tamir etüv ceryanı akis etilgen.


text:
24 yıl evelsi Qırımnıñ firqa nomenklaturası kommunistik qoruqnı meydanğa ketirmege qarar aldı. Bir qaç yıl devamında Qırım cumhuriyeti bu şekilde separatizm ve aydutlarnıñ merkezi oldı. Qırım Ukraina terkibinde bir vilâyet olaraq qalsa edi, onı işğal eter edilermi? Ve Ukraina terkibinde kelecek Qırım cumhuriyeti nasıl olacaq?
Cumhuriyet separatizmniñ merkezi olaraq – «24» haber telekanalında Qırım jurnalisti Aleksandr Yankovskiy alıp barğan «Qırım.Aqiqat» yayınıñ yañı mevzusı.
Studiya musafirleri – tarih ilimleri namzeti Sergey Gromenko ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Aslan Ömer Qırımlı.
Programma cumaertesi künü saat 18:30 (Aqmescit saatine köre saat 19:30) ve bazar künü saat 11:30 (Aqmescit saatine köre saat 12:30) efirge çıqa.
Radio Svoboda ve Qırım.Aqiqat saytlarında ise saat 18:30 (Aqmescit saatine köre saat 19:30) peyda olacaq.
Radio Svobodanıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegen insanlar içün azırlandı.


text:
Täre yawları
Täre yawları yä xaçlı yawlar, xaçlı yöreşlär (inglizçä Crusades, frantsuzça Croisades, almança Kreuzzug) - XI-XV ğasırda bulğan Könbatış Awrupa illäreneñ möselmannarğa qarşı höcümnäre. Räsmi tarixta - 1095-1270 yıllarda İerusalim şähären basıp alır öçen Fälästingä qarşı yawlar. Şulay uq Rim papaları oyıştırğan yeretiklarğa häm mäcüsilärgä qarşı suğışlar.
Berençe täre yawı (1096-1099)[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Berençe täre yawı citäkçelegendä Raymund IV, Tuluza grafı, Normandiä hertsogı Robert III h.b. torğannar.
1097 yılda Bosfor buğazın uza. Balduin Edessanı basıp ala.
1098 yılda Antioxiä şähären basıp ala.
1099 yılnıñ 15 iyülendä täre yörtüçeläre İerusalim basıp ala häm küp möselmannarnı üterä. İerusalim xäkimiätenä Gotfrid de Bulion kilä.
1101 yılda täre yörtüçe ikençe ğäskäre yuq itelä.
İerusalim patşalığına tamplierlar häm hospitalyerlar bulışa.
Mosulda xäkimiätkä kilgän İmad-äd-Din Zangi berniçä möselman bilämälären berläştergäç 1144 yılda Edessa şähären qaytara.
Täre yörtüçelär illäre[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Berençe täre yawdan soñ Levant cirendä 4 xristian däwläte kilep çığa:
- Edessa graflığı (1146 qädär)
- Antioxiä kenäzlege (1268 qädär)
- İerusalim patşalığı (1291 yılğa qädär)
- Tripoli graflığı (1289 yılğa qädär)
Qıtay häm Hindstannan säwdä yulları täre yörtüçelär illärennän tış mömkin tügel bula, şuña kürä yaña säwdä yulı İdel buyı Bolğarı ile aşa bara häm İdel buyı Bolğarı däwlätenä iqtisadi häm säyäsi üseş kiterä.
İkençe täre yawı (1147-1149)[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1147 yılda Konrad üz ğäskäre belän Konstantinopolgä kilä, läkin törek-selcüklär anı diñgezgä qua. Frantsuzlarnıñ ber öleşe diñgez aşa Süriägä bara, qalğannarı yuq itelä.
Nur-äd-Din Edessa şähären azat itä.
1176 yılda Vizantiä imperatorı Manuil Miriokefal yanında selcük törekläre tarafınnan tar-mar itelä.
Nur-äd-Din Dimäşq qalasın azat itä.
Saladin[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1174 yılda Saladin yä Säläxetdin Äyübi (Säläx-äd-Din Yosıf ibn Äyüb) Dimäşq, Süriä häm Mesopotamiä cirlären azat itä.
1187 yılda Säläxetdin Tiveriad qalasın basıp ala häm xristian ğaskären tar-mar itä. İerusalim patşası Gi de Luizian häm küp aqsöyäklär alparları äsirlekkä elägä.
Säläxetdin soñraq Akra, Beyrut, Sidon, Kesariä, Askalon h.b. şähärlären azat itä.
1187 yılda Saladin İerusalim şähären azat itä. Täreçelär xäkimiäte astında tik Tir, Tripoli, Antioxiä qalğannar.
Öçençe täre yawı (1189-1192)[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Fridrix I Barbarossa zur ğäskären tuplap Saladinğa qarşı bara. Läkin Tawr yılğası ütep barğanda Barbarossa batqan häm böten yaw uñışsız bulğan.
Soñraq uzğan täre yawları näticäsez qalğannar:
- Dürtençe täre yawı (1202-1204)
- Balalar täre yawı (1212)
- Bişençe täre yawı (1217-1221)
- Altınçı täre yawı (1228-1229)
- Cidençe täre yawı (1248-1254)
- Sigezençe täre yawı (1270)
Täre yörtüçelärneñ illären beterü[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1280 yıllarda soltan Qalaun Markab, Marakiä, Laodekea, Tripoli şähärlären basıp ala.
Malik-äl-Aşraf Qalaun ulı Akra (1291 yılda), Tir, Sidon, Beyrut, Tortoza şähärlären täreçelärdän azat itä, küp xristiannar suğışta wafat bula, qalğannarı Kipr utrawına qaça.
1291 yıldan soñ tampierlar da Kiprğa, annarı Frantsiägä qaça.
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- C. И. Лyчицkaя. KpecToBыe пoxoды // CлoBapb cpeдHeBekoBoй kyлbTypы
- KpecToBыe пoxoды
- KpecToBыe пoxoды Ha caйTe «ИcTopия opдeHa XpaMa»


text:
Rusiye akimiyeti taqip etken Qırım jurnalisti Nikolay Semena cumaaqşamı künü, dekabr 15-de, Kyivde açılışı olıp keçken foto eserleriniñ sergisini teşkil etken ukrain zenaatdaşlarına teşekkürlerini bildirdi.
«Ebet, o, (sergi – QA) müim. Birinciden, zenaat faaliyetimni sağındım. Fotoresimler zenaatımnıñ müim bir qısmı edi. Men mündericeli foto levhalarını yapmağa seve edim. Şimdi bu daa qıyıye. Ekinciden, Jurnalistler birligi ve tuvğan olğan «Den», Qırım.Aqiqat muarririyetleri maña qoltutqanına quvanam. Bu maña küç bere. Mence, bütün problemler tezden biter. Kene çalışacaqmız», – dep ayttı Nikolay Semena Qırım.Aqiqatqa.
O, ileride onıñ eserleri daa tolu fotoresimler sergisi şeklinde azırlanır, dep ümüt ete.
«Elbet de, tolu sergi yapmağa ister edim, amma şimdilik bu imkânsız bir şey. Malümat az, Qırımda foto çıqarmaq içün de bir sıra qıyınlıqlar bar. Amma ileride tolu sergi içün vaqıt kelir, dep tüşünem», – dep qoştı jurnalist.
Dekabr 15-de Kyivde Qırım jurnalisti Nikolay Semenanıñ «Tamamen alınğan» fotosergisi açıldı.Semenanıñ 20 yıllıq jurnalist faaliyeti devamında toplağan 11 fotoresim dekabr 15-de Kyivdeki Qırım evi divarlarında asıldı. Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımda jurnalistniñ evinde tintüv keçirip, onıñ şahsiy bilgisayarından 900 gigabayt malümatnı alıp ketti.
Baarde Qırımda Qırım.Aqiqat ile işbirliginde şeklengen jurnalistlerniñ evlerinde tintüvler olıp keçti. Radio Svoboda müellifi Nikolay Semenağa qarşı Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq çağıruvları şeklenmesi ile cinaiy iş açıldı. Rusiye taqiqatı oña yarımadanı terk etmege yasaq etti.
Ukraina Tışqı işler nazirligi işğal etilgen Qırımda Ukraina vatandaşları, şu cümleden Nikolay Semenanıñ taqip etilmesinden qasevetlengenini bildirip, oña qarşı yapılğa basqını toqtatmağa çağırdı.


text:
Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi dekabrniñ 24-nde Bağçasaraydaki birinci «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ ükmüni çıqardı. Enver Mamutov sert rejimli tertipke qoyucı koloniyada 17 yıl qalmasına, Rustem Abiltarov, Remzi Memetov ve Zevri Abseitov ise sert rejimli tertipke qoyucı koloniyada 9 yıl qalmasına üküm etildi.
Bu aqta «Qırım birdemligi» birleşmesi haber ete.
Dekabrniñ 21-nde Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov mahkemede soñki sözüni ayttı. İç birisi qabaatını tanımay. Olar davanıñ «siyasiy sebeplerini» qayd etti.
2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede Bağçasaraynıñ dört sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov tutulıp, terrorizmde qabaatlandı. Olar, Rusiyede terroristik dep tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şübeli dep sayıla.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Aslı qırımtatar ukrain yırcısı Camala dey ki – halqı onıñ Mustafa Cemilev kibi milliy yetekçisi bar olğanından çastlıdır.
Bu aqta o Qırım.Aqiqatnıñ noyabr 13 künü 72 yıllığını qayd etken Mustafa Cemilevniñ doğağan kününe çıqarğan levhasında ayttı.
«İkmetli, teren, ğayet açıq, artından başqalarını alıp barğan insandır. Yetekçi içün müim çizgidir. Bizde o bardır, ve bu bahttır», – dey o
Cuma künü, noyabr 13-de, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Türkiye cenübi Mersin şeerinde keçirilgen Qardaş-şeerlerniñ I Halqara turistik sammitinde buluna.


text:
Kitap urlawçı ilçe
Meksika ilçese kitap urlağanda totıla
Meksikanıñ Buênos-Ayrestağı ilçese Oskar Rikardo Valero Resio 10 dollarlıq kitap urlawda ğayeplängännän soñ wazıyfasınnan alınırğa mömkin. Ul inde üz ilenä qaytıp kitkän. Bu xaqta Meksikanıñ tışqı êşlär ministrı Marselo Êbrard Twitter säxifäse aşa belderde. “Êtika komitetınnan tanılğan kitap kibetennän kitap urlawda ğayeplängän Argentinadağı ilçeneñ wäzğıyäten tikşerülären soradım. Şul uq waqıtta anıñ ilgä qaytuın taläp ittem. Videoküreneşlär döres bulıp çıqsa, wazıyfasınnan kitäçäk. Urlaşuğa aqlaw yuq,”-dip yaza ministr.
Argentina matbuğatında urın alğan video häm fotolardan kürengänçä, 76 yäş’lek ilçe 26nçı oktyabr’dä Buênos-Ayrestağı iñ tanılğan kitap kibete “Êl Ateneo Grand Splendid”ta kiştädän alğan kitapnı ber gazeta arasına quya häm aqçasın tülämiçä işektän çıqqanda signalizaśiyä êşli başlıy. İlçene saq xezmätkärläre tuqtata. Alar Oskar Rikardo Valero Resionıñ faturasın tikşerep qarıy häm kitapnı satıp almawın açıqlıy. Bu xaqta poliśiyägä xäbär itälär.
İlçene qaraqlıqta ğayepläğ cinayät’ êşe açıla. Ämma ul diplomatik qağılsızlıqqa iyä. Şuna kürä ilçe Argentinada qulğa alınu, xökem itelü häm cäza aludan irekle.
Oskar Rikardo Valero Resio urlağan kitäpnıñ yaqınça 10 dollar bäyäsendä buluın belderälär. Ul - franśuz tarixçı Gay Şossinan-Nogaret yazğan macara yaratuçı häm çapkır Kazanovanıñ biografiyäse.
Bäyläneşle xäbärlär
Sudanda prem’yer-ministr häm koaliśiya liderların qulğa alğannar
İzrail köçläre 3 ayda 1 meň 282 fälästinlene qulğa alğan
Bu xaqta Fälästindäge oyışmalar äzerlägän urtaq xisapta citkerelä


text:
Oktâbr 10, bazarertesi künü Lvivte mahsus aktsiya ile Rusiyede tutulğan ukrain siyasiy mabuslarğa destek bildirdiler. Bu merasim aqqında Qırım.Aqiqatqa cemaat faali Maksim Osadçuk bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, aktsiya toplulıqnıñ diqaqatını bu meselege celp etmek maqsadınen kiçkene miting şekilinde keçti.
«Bir-qaç onluq insan, olarnıñ arasında Qırımdan çıqqanlar, banner ve şiarlarnen turdı. Biz nevbetteki kere toplulıqnıñ diqqatını celp etmege istedik – ve bunı becerdik».
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgeninden soñ yarımadada ukrain tarafdarları ve qırımtatar faalerini sıq-sıq taqip etip başladılar. Bunı defalarca uquq qorcalayıcılr tasdiqlay ediler. Olar Kremlinni insan aqlarınıñ bozulmasını toqtatmapa çağıralar. Lâkin Moskvada ve Qırımdaki rus akimiyeti basqılarnı inkâr ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Moskva Lefortovo rafon mahkemesi Aqmescitte terroristik areketlerniñ keçirilüvinde qabaatlanğan qırımlı Aleksandr Kolçenkonıñ tevqifni 2015 senesi aprel 16-na qadar uzattı.
Bunı «Mediazona» uquq qoruyıcı areketi bildire.
Böyleliknen, mahkeme taqiqatnıñ muracaatını yerine ketirdi. Neşirniñ malümatına köre, taqiqatçı iş boyunca taqiqat 2015 senesi aprel 28-ne qadar uzanğanına tayandı.
Qırımda faşizmge qarşı küreşken içtimaiy faal Aleksandr Kolçenko 2014 senesi mayıs ayında Aqmescitte apske alınğan edi. Onı Moskvadaki «Lefortovo» SİZOsına yolladılar.
FSB taqiqatçıları onı, ve Qırımnıñ daa üç sakinini, şu cümleden ukrain rejissöri Oleg Sentsovnı, tarihçı Aleksey Çirniy ve adliyeci Gennadiy Afanasyevni terroristik areketler, terakt azırlanması ve silânen qanunsız qullanuvda qabaatlaylar.
Taqiqatnıñ malümatına köre, aprel 14 künü Kolçenko «Yedinaya Rossiya» binasnıñ ateşke berüvinde iştirak etti. İşbu «terrorizm» olaraq adlanılğan areketlerniñ sebebinden pencere yanğan eken.
Kolçenko «Terroristik areket» ve «Terroristik toplulığında iştirak» maddeleri boyunca qabaatlana.
Cumaaqşamı künü, dekabr 25-de, Kolçenko ile birlikte yaqalanğan Gennadiy Afanasyevge 7 yılılq apis cezasını belgilediler.


text:
Kyivde VDNG kompleksinde mayısnıñ 18-inden 27-sine qadar, Qırımtatar halqınıñ sürgünligi qurbanlarınıñ añma Kününe bağışlanğan tedbirler keçirilecek. Teşkilcilerniñ aytqanına köre, leyhanıñ maqsadı - “asır-asırdan tekrarlanğan facialı vaqialarnıñ duyğu ve asılını köstermektir”.
“1944 senesi vaqialarınıñağırtqan ikâyelerini qartlar yaslarğa tarif ete ve alâ daa raat qaldırmay. Tamam bunıñ içün, qırımtatarlarnıñ genotsidi aqqında bilgilerni büyütip, olarnı sanat eskizleri ve şekillerine çevirmek ğayesi peyda oldı”, - denile beyanatta.
Tedbirler cedvelinen Facebook saifesinde tanışmaq mümkün.
Mayısnıñ 18-inde Ukrainada ve dünyada qırımtatar halqınıñ 1944 senesi Qırımdan sürgünliginiñ qurbanlarını añalar. Bu kün yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnıñ birinci eşelonı yollanılğan edi. Umumen, 180 biñge qadar adam sürgün etildi.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına köre, mayısnıñ 18-iQırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ añma Künü, dep ilân etildi.


text:
"Min bu xökümätlär säyäsi tınıçlıqnı saqlar häm Pakstannıñ tiz sosial-iktisadıy üsüen täemin itär, terrorçılıqqa häm ektremizmğa qarşı köräşne şul uq köç belän däwam itär dip ömetlänäm. Yaña xökümät kemneke genä bulmasın, ul tulı yaqlaw alaçaq," - dide Möşärräf.
1999 yılda qan qoymıy ğına tüntäreleş oyıştırıp xakimiatne üz qulına alğan Möşärräf uzğan nöyäber ayında xärbi fazıyfalarınnan waz kiçte. Ämma prezident wazıyfası aña parlamentnı häm xökümätne taratu xoquqı birä.
Üterelgän elekke premyer-ministr Binäzir Bhuttonıñ oppozision Pakstan Xalıq firqäse kiçä premyer-ministr wazıyfasına üz namzäten täqdim itte. Ul firqa febräldä ütkän parlament saylawda ciñep çıqqan ide.
Pakstan Xalıq Firqäse belän elekke premer-ministr Näwaz Şärifneñ Pakstan Möselmannar Liğäsı – Nawaz dip ataluçı oppozision firqäse koalitsion xökümätne citäkliäçäk premyer urınına urtaq namzät itep Yosıf Raza Gilaninı çığardı.
Elekke parlament räise Gilani şimbä könne jurnalistlarğa il awır çor kiçerä, häm bu eştä böten il xalqınıñ qatnaşlığı kiräk bulaçaq dip äytte.
Ul şulay uq koalitsianeñ xökümät programmasın buldırası bar dide.
"Koalitsion xökümät bularaq, älbättä, anıñ programması barlıq firqälär belän kiñäşläşülärdän soñ buldırılıp il xalqına iğlan iteläçäk," – dide Gilani.
Parlamentta Gilani xökümäten raslaw mäsäläse 24 martta tawışqa quyılaçaq. İkençe könne yaña premyer-ministr prezident Möşärräfkä premyer antı birergä tieş.
Yaña koalitsion xökümät prezident Pärwäz Möşärräf xakimiaten awızlıqlarğa tırışaçaq dip kötelä.
Bu xökümät inde Möşärräf noyäber ayında ildä ğädättän tış wäzğeyät iğlan itep wazıyfalarınnan töşergän xäkimnärne kire urınnarına qaytaraçağın belderde.


text:
Ukrain uquqorçalav organları Qırım ükümetiniñ al-azırdaki yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ cinayetleri boyunca malümat toplağan edi, dep ayttı Qırım.Aqiqat Radiosı yayınında Qırımda Ukraina İİN Baş idaresiniñ sabıq yolbaşçısı Mıkola Palamarçuk.
Onıñ fikrine köre, Aksönovnıñ cevapkârlıqqa çekilmemesi, uquqqorçalav organlarınıñ yetersiz çalışqanını köstermekte.
«Aksönovnen uquqorçalav organları oğraşa edi, çünki o cinayetler işlegeninde qabaatlana edi. Ancaq materiallar mahkemege yollanmadı – onı cinaiy cevapkârlıqqa çekecek deliller yoq edi. Belki bu – uquqqorçalav organlarınıñ yetersiz çalışqanını köstermektedir. Organlarnıñ elinde olğan malümat, sadece, Aksönov qanun bozğanını köstere edi», – dep qayd etti Palamarçuk.
Bu aqta tafsilâtlıca Qırım.Aqiqatnıñ «Aksönovqa qarşı kompromat: Qırımnıñ rusiyeli yolbaşçısı keçmiş içün nasıl mahkemeleşe» adlı materialında oquñız.
Rusiye tarafından tayin Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov Aqmescitli bloger İlya Bolşedvorovnı mahkemege berdi. Buña blogerniñ Facebookta Qırım ükümetiniñ yolbaşçısınıñ keçmişte işlegen cinayetlerine ima etkeni sebep oldı.
Aksönov bloger paylâşqan malümatnı yalan olğanını tanımağa, onı silmesine mecbur etmege, red yazmasına ve maneviy zarar içün 1 million ruble tölemesini talap ete. Davacı paralarnıñ Aqmescit babalar evine yollanılmasını rica ete.


text:
Ukraina Yuqarı şurasınıñ deputatı Georgiy Logvinskiy yarımadanıñ işğalinden soñ antını deñiştirip, Rusiye prokuraturasına işlemege keçken Qırım prokuraturasınıñ 144 hadimine qarşı cinaiy işlerniñ açılmasında Natalya Poklonskayanıñ avalesi ile yarımadada basılğan prokurorlarnıñ malümat kitabı yardım etkenini bildirdi.
Bunı o Facebookta bildirdi.
«Qırım «prokuraturası» tarafından basılğan malümat kitabı Qırım prokurorları arasında Ukraina satqınlarınıñ tafsilâtlı cedvelidir. Delillerniñ toplanmasında ciddiy bir yardım. Böylece Poklonskaya (Qırım prokurorı – muar) satqınlıq boyunca zenaatdaşlarını «sattı», – yazdı Logvinskiy.
Evel Ukraina Baş prokuraturası Qırım prokuraturasınıñ 144 sabıq hadimini devlet hainliginde qabaatladı.
Taqiqatnıñ malümatına köre, prokuraturanıñ bu hadimleri Ukraina qanuniyetine qarşı ketip, «Ukraina prokuraturası hadiminiñ antını bozıp, Rusiye Federatsiyasınıñ Qırımnı işğal etkeninden soñ, qanunsız teşkil etilgen Qırım Cumhuriyeti prokuraturasına keçti».


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnıñ azat etilmesi bir qaç faktornıñ bulunması şartı ile olması mümkün, olarnıñ arasında arbiy faktor eñ müim degildir. Böyle fikirni Qırımtatar Milliy Meclisniñ reisi Refat Çubarov bildirdi.
«Men Qırımnıñ arbiy yolnen azat etilmesiniñ tarafdarı olmağan insanlardan biri olam. Bu bir qaç emiyetli faktornıñ – siyasiy, iqtisadiy, diplomatik ve arbiy faktornıñ birlikte olması kerek. Amma Qırımnıñ tek arbiy yolnen azat etilmesi mümkün degil», – dep añlattı o «Apostrof» neşriyatına bergen intervyusında.
Refat Çubarovnıñ añlatqanına köre, böyle yol yarımadada yaşağan insanlarğa «çoq felâket» ketire bile, çünki «bu territoriyada Rusiye ordusınıñ olar içün qıymeti olmağan insanlarğa qarşı yapqan areketleri daa yaramay olacaqtır». «Eger olar öz territoriyasında, Qavqazda, yer yüzünden köylerni tolusınen yoq etken olsa ediler, soñ Qırımda neler yapacaqlarını tek tasavur ete bilem», – dep ayttı Meclis reisi.
Böyle etip, o teşkil ete bilecek «Qırım» batalyonı Qırımnıñ arbiy yolnen azat etmek içün qullanılacaqmı sualine cevap berdi.
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ bildirgenine köre, Herson vilâyetinde işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırda qırımtatarlarnıñ iştiragi ile batalyonnıñ teşkil etilmesi devam ete.
Rusiyege boysunğan yarımada prokuraturası batalyon teşkil etilmesi boyunca azırlıq taqiqatını başladı, bu aqta qırımtatarlarnıñ liderleri ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aprel 22-26 künleri Kiyevde keçirilecek «Kitap Arsenalında» «Qırım elifbesi» taqdim etilecek, dep bildire Sultprostir.
Onı dizaynerler Natalya Gut ve İvan Degtârev azırladılar. Müelliflerniñ Qırımnıñ şeerleri, tabiatı, tarihı, hususiyetlerine dair er bir resmi altında ukrain elifbesiniñ ariflerinen başlağan şiirler bar.
«Kitap 2014 senesi baarde yazılğan edi, memleketimizdeki vaziyetni hatırlaysıñız. Bizler Qırımnı ğayıp etken edik, o vaqıt bu kerçekmi-yoqmı ve böyle ne qadar devam etecek añlaşılmağan edi. Aynı o vaqıt men, bir çoq ukrainli kibi, Qırımnı, onıñ tabiatını ne qadar çoq sevgenimni, menim içün bu ğayıp ne qadar acınıqlı olğanını añlağan edim. Qırım ile bir sıra hoş hatıralarım bağlı, dostlarımnen beraber bir qaç yaznı Qırımnıñ sıcaq yalısında keçirgen edik. Maalesef, yaqın vaqıtta bir çoq kiçik ukrain canlı Qırımnı körip olamaz. Aynı bu sebepten bu kitapnı azırladım – ukrainlerniñ yañı nesili Qırımnı sevsin dep», – dep ayttı kitap müelliflerinden biri Natalya Gut.
Onıñ qayd etkenine köre, kitapta siyaset yoq. Natalya Gutnıñ bildirgenine köre, «Qırım elifbesi» kiçik oquyıcılarğa bilgi bermeknen beraber hoş duyğular da bağışlaycaq, buña renkler ve üslüp yardım etecekler.
«Al-azırda kitapnıñ yalıñız bir qaç nushası bar, olarnı imkânlarıma köre bastırdım. Neşriyatnı qıdırmağa devam etip, ileride kitapnıñ bastırılmasına ümüt etemiz. «Qırım elifbesini» «Kitap Arsenalında» kiçik tükânlar ve neşriyatlar zalında körmek imkânı olacaq», – dedi Gut.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Ukrainanıñ birinci prezidenti, Üç taraflı kontakt gruppasında ukrain delegatsiyasınıñ başı Leonid Kravçuk, Qırımnıñ Rusiye tarafından faal arbiyleşüvi şaratinde Ukraina işğal etilgen yarımadağa Dnipro suvını bermeycek, dep qayd etti. Bunı o, Azatlıq Radiosına ayttı.
«Qırımnıñ arbiy bazağa çevirilgenini ve Qırım artıq Rusiye Federatsiyasınıñ sistemasına kirsetilgeni körgenim içün RF bölgelerinden birine çevirildi, endi er şeyden Rusiye mesül. Ukraina Qırımnı suvnen temin etmeycek, çünki bu suv adamlarnı ya da arbiy bazalarnıñ ihtiyacına olğanı belli degil», – dedi Kravçuk.
O, suv Qırımğa yalıñız yarımada işğalden azat etilgende teslim etilecek, dep bildirdi
«Qırım kene Ukrainağa qaytaqan soñ, o zaman anda suv berilecek», – dep qoştı o.
Leonid Kravçuk, Qırımda suv qıtlığı meselesi daa da kerginleşecegine emin ve bu Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı tecavuzınıñ artmasınıñ sebebi ola bile.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Kyivniñ Svâtoşınskıy rayon makemesi, Qırım MC-niñ Apellâtsiya mahkemesiniñ sabıq mahkemecisini devlet hainliginde qabaatlap, ğıyabiy şekilde mülkünden musadere etip, 12 yılğa maküm etti.
Bunı sentâbr 25-inde Ukraina Baş prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildirdi.
Qırım ilhaqından soñ, makemeci, rusiyeli Qırım Cumhuriyeti Yuqarı makemesiniñ makemecisi, dep tayinlengen edi. Böyleliknen o, yarımadada işgalcilerniñ temsilcisi oldı.
“Tahqiqattan evel teşkerüv vaqtında, belgilengen mahkemeniñ mahkemecisi olıp, Ukraina vatandaşı 2014 senesi mart ayından 2015 senesine qadar Rsuiye Federatsiyasınıñ akimiyeti pekitilmesine yardımcı olğanı tayinlengen edi. Boyle areketlernen Rusiye Federatsiyası mahsus Ukrainağa qarşı faaliyet keçire ve onıñ devlet mustaqilligi zayıflatmağa istey”, – dep, aytıla beyanatta.
Mahkemeciniñ adı ve soyadı prokuratura beyanatında belgilenmey.


text:
Yanvarniñ 4-ünde Donbassta qanunsız silâlı gruppalar bir künniñ içinde dört kere ateş toqtatılması rejimini bozdı, dep bildire Birleşken Quvetler Operatsiyası.
Ştabnıñ malümatına köre, ukrain askerlerge granataatqıç, qurşunatqıç ve başqa silâdan attılar.
"Vostok" gruppasınıñ mesüliyetligi olğan rayonda duşmanlar Avdiyivka, Verhnötroitske ve Vodâne köyleriniñ yanında Birleşken Quvetlerniñ mevzilerine üç kere attı. Bundan ğayrı, "Sever" gruppasınıñ mesüliyetligi olğan rayonda Novoluğanske qasabasınıñ yanında da atışlar oldı", - denile beyanatta.
Yañı yılnıñ birinci kününde Donbassta boyevikler eki kere Ukraina askerleriniñ tarafına attı, bunıñ neticesinde bir Ukraina Arbiy Quvetleri askeri yaralandı.
Donbasstaki silâlı çatışma 2014 senesinden itibaren, Rusiye Qırımnı ilhaq etkeninden berli devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı yardım köstergeninde qabaatlay. Kreml bu qabaatlavlarnı inkâr ete ve Donbassta olsa bile, rusiyeli «göñülliler» bardır dey.
BMTniñ malümatına köre, çatışma esnasında 13 200-den ziyade kişi elâk oldı.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ sözlerine köre, qarar leyhasını «Devlet şurasınıñ» milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ meselelri boyunca daimiy komissiya reisi Edip Gafarov teklif etti.
Diger qarar ile parlament boşağan vazifege Ruslan Balbekni tayinledi. Onıñ namzetini Qırımnıñ öz başına tayinlengen baş nazir Sergey Aksönov kösteridi. Toplaşuvda olğan 78 deputattan 76 buña qol tuttı.
Qayd etmek kerek ki, «Pokoleniye «Krım» cemaat teşkilâtınıñ başı olğan Ruslan Balbek er vaqıt qırımtatar milliy Meclisniñ muhalifi olıp, liderlerniñ faaliyetini teñqit ete edi.
Qırım «baş nazir muavini» vazifelerini eda etken Lenur İslâmovnıñ işten boşatılması ile bağlı sual deputat Lentun Bezaziyev teklifi ile prezidium toplaşuvında keçken afta muzakere etilgen edi. Faqat «Devlet şurası» toplaşuvında baqılmadı.
Mayıs 27 künü Aksönov İslâmovnıñ esabatı neticesinde onıñ «baş nazir muavini» vazifesindeki taqdiri belgilenecegini aytqan edi.
Mayıs 16 künü Ruslan Balbek Soçide Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti Vladimir Putin ile «riayetkâr» qırımtatarlarnıñ eyyeti terkibinde körüşti. Mında qırımtatar halqınıñ erleşüvi ve adabanlaştırıluvı muzakere etilgen edi.
Lenur İslâmovnı «baş nazir muavini» ve Zaur Smirnovnı Reskomnats başı vazifesine qırımtatar milliy Meclisi yollağan edi.


text:
Qırım Ukrainanen edi, Ukrainanen şimdi ve er daim Ukrainanen olacaq, – dep ayttı çarşenbe künü, mart 18-de, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Twitter saifesinde.
Petro Poroşenko bunı Facebookta qırımtatarca, ukraince, inglizce ve almanca yazdı.
Malüm ki, çarşenbe künü, mart 18-de, Rusiyede Qırımnıñ Rusiyege qoşulması aqqında añlaşması imzalamasınıñ yıllığına bağışlanğan tedbirler olıp keçti.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Kyivde Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetinde temsilciliginiñ şubesi peyda olacaq. Bunı Qırım.Aqiqatqa Ukraina devleti başlığınıñ QMCde daimiy temsilcisi Boris Babin ikâye etti.
Babin: «Yaqın vaqıtta biz Kyivde temsilcilikniñ şubesini meydanğa ketiremiz. Prezidentniñ 2016 senesindek emirine muvafıq olaraq temsilcilikniñ Kyivde ayrı bir şubesi olacaq. Bu, türlü muzakerelerni keçirmek içün elverişli olacaq. Kyivden memurlarnı er afta Hersonğa çağırmaq kerek olmağcaq. Bu, logistika ceetinden bizim işimizni qolaylaştıra.
Onıñ aytqanına köre, al-azırda Kyivdeki şubede çalışacaq eki kişi tayin etildi, kabinetlerniñ donatılması meseleleri çezile. Şubeni Ukraina prezidenti memuriyetinde yerleştirmege planlaştıralar.
2017 senesi ağustosnıñ 17-sinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Ukraina halqara uquqçı Boris Babinniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetinde daimiy temsilcisi olaraq tayin etilmesi aqqında emirni imzaladı. Poroşenko Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki daimiy temsilcisiniñ birinci muavini vazifesine İzet Gdanovnı tayin etti.


text:
AQŞ: Kovid-19nıñ biologik qoral buluına ışanmıybız
AQŞnıñ küzläw oyışmaları 3 aylıq tikşerenüläreneñ näticäsen täq'dim itte
AQŞnıñ küzläw oyışmaları ilbaşı Djo Baydennıñ kürsätmäse belän 90 könlek tikşerenüdän soñ koronavirusnıñ kilep çığışı belän bäyle xisap xäzerläde. Anda Kovid-19nıñ tamırı turında urtaq näticägä kilä almawları, ämma anıñ biologik qoral bularaq uylap tabıluına ışanmawları assızıqlana.
Älege xisapnıñ ber öleşen cämäğat’çelekkä citkerdelär. Anda äytelgänçä, virusnıñ xaywannan keşegä küçüenä dälillär yuq, kizüneñ laboratoriyädän çığu ixtimalı – urta däräcädä. Xisapta barlıq küzläw oyışmalarınıñ virusnıñ biologik qoral bularaq yasaluın kire qağuları äytelä.
AQŞ häm xalıqara cämäğat’çelekneñ koronavirusnıñ kilep çığışın tikşerü êşendä iñ zur kirtä – Qıtay. Xisapta bu assızıqlana.
AQŞ ilbaşı Djo Bayden, belderü yasap, ildä yözlägän meñ keşeneñ ğomeren özgän Kovid-19nıñ tamırın tapqanğa qadär tınıçlap yoqlıy almayaçaqların äytte. Ul bu tikşerenü êşenä tayaq tığuçı Qıtaynı tänqıyt’läde.
Bäyläneşle xäbärlär
Merkel' wazıyfasında qalaçaq
Germaniyä ilbaşı kanślernıñ yaña xökümät tözelgängä qadär wazıyfasında qaluın soradı


text:
Qırımda ve Aqyarda «mayın qoyulğanı» aqqında haber etilgen soñ insanlar tahliye etildi, dep bildirdi Rusiye kütleviy haber vastaları.
«RİA Krım» malümatına köre, Rusiye uquq qoruyıcıları «Qırım paytahtında «mayın qoyulğanına» dair haber kelgen soñ mecburiy tibbiy sigorta territorial fondu binasını teşkere».
Müessise hadimleri tahliye etildi.
Aynı vaqıtta Aqyarda bir qaç obyekt, şu cümleden mektep ve hastahanelerde «mayın qoyulğanı» teşkerile, dep yaza «Vesti Krım».
Aqyardaki №1 A.S.Puşkin gimnaziyası ve №8 Gimnaziya poçtasına «mayın qoyulğanı» aqqında haber keldi. Eki oquv yurtundan 1200-den ziyade bala tahliye etildi.
Aqmescit mekteplerinde «mayın qoyulğanı» aqqında haber kelgenini inkâr eteler.
Rusiye uquq qoruyıcıları Qırım ve Aqyarnıñ «mayın qoyulğan» müessiselerinde telükeli bir şey tapmadı. Qırım ve Aqyardaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi idaresiniñ bunıñnen bağlı resmiy malümatı olmadı.
Çarşenbe künü, yanvarniñ 30-nda, qomşu Rusiyeniñ bir qaç şeerinde anda olması mümkün patlavlar aqqında haber etilgen soñ mektep ve diger binalar tahliye etildi.
Bu ve keçken afta onlarnen mektep, bala bağçaları, hastahane, meskün ev, memuriyet ve alış-veriş merkezlerine patlayıcı maddeler qoyulğanı aqqında haber kelgen edi.
2017 senesiniñ soñunda Rusiyede mayın qoyulğanına dair bir sıra haber kelgen edi. Bir qaç ay içinde eki milliondan ziyade kişi tahliye etildi.


text:
Rusiye tarihçısı Valeriy Vozgrin 2020 senesi yanvarniñ 10-na keçer gecesi vefat etti. Aqmescitte doğdı, ekinci çağırılış Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Sankt-Peterburg vekili edi.
Tarihçılar arasında «Qırımtatar halqınıñ tarihı» dört cıltlı kitabı sayesinde belli. Aqmescitli Valeriy Vozgrinniñ mirası ne? Qırım içün tarihiy kontseptsiyasınıñ temeli ne oldı? Vozgrinniñ emegi qırımtatar halqınıñ Ukrainadaki statusına nasıl tesir etti? Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında aytıldı.
Ukraina tarihiy ilimler namzeti Aleksandr Sevastyanovnıñ Qırım.Aqiqatqa tarif etkenine köre, Valeriy Vozgrinniñ tarihiy kontseptsiyası ilk evelâ qırımtatar halqını yarımadanıñ tamır halqı olaraq tanımasına esaslandı.
Kontseptsiyasınıñ temel taşı Qırım tarihında Rusiye imperiyasınıñ menfiy rolüni tanuv oldıAleksandr Sevastyanov
– Kontseptsiyasınıñ diger temel taşı Qırım tarihında Rusiye imperiyasınıñ menfiy rolüni tanuv oldı. Bu bazı imperiya siyaseti aspektleriniñ biraz daa körünişli bir talili oldı. Valeriy Vozgrin onıñ duşmanı olıp, sovet imperiya siyasetine de qarşı çıqqan edi. Yani Qırım tarihında imperiyağa ve sovetlerge qarşı ikâye qurmaq ıntıluvı oldı. Kontseptsiya pek keniş qullanılmadı, amma 1990-larnıñ köntekstine kirdi. Vozgrinniñ tarihiy işi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ küçünen siyasiy yükseklikke köterildi.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Valeriy Vozgrinniñ 1990-larnıñ başında qırımtatar milliy areketindeki rolü aqqında fikir yürsete.
O, pek adil edi, Qırımnı pek sevdiRefat Çubarov
– Onıñnen Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ ğayrıdan tiklenmesinden bir yıl ögüne tanış oldım – 1990-1991 yılları edi. Qırımtatar tarihınen bağlı büyük bir tedqiqatnı endi bitirgenini bile edik. «Qırımtatarlarnıñ tarihiy taqdirleri» kitabı 1992 senesi büyük tirajda çıqtı, ve Qırım içün bu bir keşif oldı. Vozgrin, Qurultay azırlığında iştirak etti, ve onıñ nufuzı o qadar emiyetli edi ki, Meclis namzetleri cedvelinde o, birincilerden biri edi. O, pek adil edi, Qırımnı pek sevgen ve onı yaramay terk etkenini sanki is etken edi. Amma Vozgrin muvafaqiyetli ilmiy karyerasını yaptı, bunı yarımadada yapmaq, em de Qırım mevzusında, imkânsız olur edi. Özüni Qırımğa borclu is etti.
Refat Çubarovnıñ aytqanına köre, aman-aman er bir qırımtatarı Valeriy Vozgrinni bile, bir çoq qorantada ise onıñ kitapları bar.
– Amma onıñ icadiy mirası tek qırımtatarlarğa degil, Qırımda yaşağan er keske belli olsun isteymiz. Onıñ işlerini elektron kütüphane formatına keçirüv aqqında tüşünirmiz, belki. Bu aqta genç zenaatdaşlar ve Valeriy Vozgrinniñ tuvğanlarınen aqıl tanışacaqmız. Elbette, Qırımda onıñ adını bilecekler, mektep kibi obyektlerge onıñ adı berilecek, amma işğal bitken soñ.
Valeriy Vozgrin 2014 senesi Qırım.Aqiqatqa intervyü berip, «Qırımtatar halqınıñ tarihı» dört cıltlı kitabı üzerinde 20 yıldan çoq çalışqanını tarif etti. Tarihçınıñ aytqanına köre, ayatınıñ maqsadı «halqnıñ eline onıñ tarihını bermek» edi. Birinci kitap Qırım hanlığı devrine bağışlana. Ekinci cıltta müellif Qırımnıñ Rusiye imperiyası terkibindeki devrini, üçünci cıltta sovetler devri aqqında tarif etti. Niayet, dörtünci kitap «qırımtatar halqı qanun tışında qaldırılğan zamanlarnı – başta alman işğalcileri (1941 senesi oktâbr ayı), soñra sovet qurtarıcıları (1944 senesi mayısnıñ 18-i) tarafından» – tarif ete.
Qırımlı uquqçı ve felsefeci Nadir Bekirov, yarımada işğalinden evel de çeşit cemaat ve siyaset erbapları Valeriy Vozgrinniñ eserlerine menfiy yanaşqan edi, dep hatırlay.
İntellekt, ahlâq, ayat degerlikleri ve baqışları boyunca bölünüv barNadir Bekirov
– Yaqın zamanda onıñ icadiy mirasına umumiy baqış ve yanaşuv şekillendirmek içün bir istiqbal körmeyim. Mında milliy mensüplik boyunca bölünüv yoq, çünki Valeriy Vozgrin rus edi. Onıñ ecdatları yerleştirilgen birinci ruslar sırasında edi – Merkeziy Rusiyeden ketirilgen topraq qulları. İntellekt, ahlâq, ayat degerlikleri ve baqışları boyunca bölünüv bar. Qırım ne eskiden, ne de şimdi bu ceetten birlik degil edi, ve yaqın zamanda böyle bir şey olmaycaq. Vozgrinniñ birinci kitabına olğan qaba bir cevap tek onıñnen razı olmağanlar tarafından kelmedi – o vaqıt atta Qırım Cumhuriyetiniñ Yuqarı şurası kitap pek yaramay dep qarar çıqardı, Rusiye İlimler akademiyasına onı işten quvmağa teklif etilgen edi. O vaqıt deputat edim ve buña qarşı çıqtım.
Nadir Bekirovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye ilimler akademiyası bu muracaatnı areket talimatı olaraq qabul etmedi, ve Valeriy Vozgrin soñuna qadar anda çalışmağa qalğan edi.
Onıñ Qırım ve qırımtatarlar tarihınıñ inkişafına qoşqan issesini İsmail Gasprinskiyniñ issesinen teñeştirmek mümkündirValeriy Vozgrin
– Yanvarniñ 13-nde Sankt-Peterburgda vedalaşuv merasiminde pek çoq farqlı insan bar edi: qırımtatarlar, studentler, zenaatdaşları. Bu, Valeriy Vozgrinniñ baqışları ve fikirlerinen bağlı sıñır milletke köre degil, insanlarnıñ canlarına köre ketkeniniñ daa bir delilidir. İlimde qırımtatarlarğa qarşı meyil 2014 senesi başlamadı, daa 18-inci asırdan kele – sahtecilik o vaqıt başlağan edi. Şimdi körgenlerimiz – yalıñız levhalardan biri ola, bir hususiyeti yoq. Vozgrinniñ bile, şübhesiz, temel işlerinde ileride tartışılacaq ve tasdıqlanmasını talap etecek şeyler bar. Amma onıñ Qırım ve qırımtatarlar tarihınıñ inkişafına qoşqan issesini İsmail Gasprinskiyniñ issesinen teñeştirmek mümkündir.
Aleksandr Sevastyanovnıñ fikirince, Vozgrinniñ muvafaqiyetiniñ pekitilmesine siyaset keder etti.
Bütün ilmiy deliller kömüldi, er şey siyasetke bağlandıAleksandr Sevastyanov
– Qırım tarihınıñ tam ilmiy bir kontseptsiyamız alâ daa yoq. Valeriy Vozgrinniñ yapqanları, şübhesiz, ilmiy qıymet ve ağırlıq taşıy, em de bularnıñ keç sovet devrinde yapılğanına baqılsa, o vaqıt yarımada tarihınıñ ilmiy kontseptsiyası yerine tek boşluq körgen edik. Çeşit siyasiy adise-vaqialarğa rastkelgeni bam-başqa şey, ve bu tarihiy kontseptsiyağa zarar ketirgendir. Ciddiy tarihçılıq munaqaşasınıñ sebebi ola bilecek Vozgrinniñ işleri etrafında siyasiy munaqaşa peyda oldı. Bütün ilmiy deliller kömüldi, er şey siyasetke bağlandı. Alimniñ kontseptsiyası böyle davanıñ qurbanı oldı ve, ne yazıq ki, siyasiy küreşte em raqipler, em de belli küçlerniñ tarafdarları tarafından qullanıldı. Bütün bular bizni Qırım tarihınıñ yekâne kontseptsiyasına yaqınlaştırmadı.
Aleksandr Sevastyanovnıñ fikirince, Valeriy Vozgrinniñ dört cıltlı işi Kyivge yañıdan neşir etilse, siyasetçiler çetleştirilmeli, bu işni tek alimlerge qaldırmaq kerek.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Sergey Gromenko, qırımlı tarihçı, Qırım.Aqiqat közeticisi