text:
PAO «Ukrtelekom» matbuat hızmetinde Qırımda «177» malümat hızmetiniñ çalışmağanı aqqında malümatnı tasdiqlamadılar. Şirkette qayd etilgeni kibi, Qırım bölüginiñ servisi yarımadada işlemege toqtamay.
Aynı zamanda mında Qırım müşterileri malümat hızmetine irişip olamağanı tehnikiy sebepler ile bağlı ola bilgenini da red etmeyler.
«İrişüv ile bir de bir problemler olğan edi, belki. Amma servis çalışa edi ve çalışmağa devam ete»,– deyler Qırım.Aqiqat mühbirine PAO «Ukrtelekom» matbuat hızmetinde.
Şirkette «Ukrtelekom»nıñ operatorlarından birisiniñ «177» hızmeti endiden şirketniñ kontakt-merkeziniñ vazifesi olğanı aqqında sözlerini red eteler.
Avgust 8 kününe «177» malümat hızmeti Qırımda, aqiqaten, çalışa. Qırım müşterilerine borc miqdarını alâ daa grivna para birleminde aytalar.
Aynı zamanda, qırım müşterilerniñ sözlerine köre, bir kün evelsi malümat hızmetine irişmege imkânsız edi.


c: text/html

text:
Salı künü, yanvar 20-de, «Keriç-Nikolayev» şeerlerara avtobusınıñ seferlerini lâğu ettiler. Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, yerli avtovokzalda avtobusnıñ lâğu etilmesiniñ sebeplerini añlatıp olamadılar.
Yolcularnıñ aytqanı kibi, keçken çarşenbe künü Keriçten «Keriç-Nikolayev» marşrutı boyunca deñev seferi açılğan edi, bu afta başında avtovokzal kassalarında avtobusqa biletlerni satın almaq mümkün edi.
«Kassada bir şey aytmadılar. Tünevin bilet alıp, bugün yolğa çıqmaq kerek edim – avtobusnı ise lâğu ettiler. Mında zarar körgen bir men degilim, daa yolcular bar, şimdi «Krasnodar-Odessa» avtobusına minmege areket etecekmiz. Amma, o bizni yalıñız Ermeni Bazarğace alıp ketecek, andan ise özüñ bilesiñ»,– dep tarif etti Qırım.Aqiqat mühbirine keriçli Oksana.
Evel bildirilgeni kibi, qırım matbuat vastaları qıtaiy Ukraina ile avtobus alâqasınıñ tiklenmesi aqqında bildirgen edi. Amma soñra bu malümat red etildi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bağçasaraydaki Lenin meydanında şeer kününe bağışlanğan bayram tedbirleri olıp keçti. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Şeerniñ rus akimiyeti kontsert, bala attratsionları ve soqaq aşı noqtalarını teşkil etti. Kontsert programması çerçivesinde Qırımdaki Rusiye İç işler nazirliginiñ bölüklerinden biriniñ hadimleri çıqışta bulunıp, yırladı ve yazğan şiirlerini oqudılar.
Haber etilgeni kibi, şeer sakinleri ögünde şeerniñ rus yolbaşçısı Aleksandr Trânov çıqışta bulundı.
«Mında raat olmañız ve er vaqıt mında qaytmağa istemeñiz içün er şey yapacaqmız. Mında yañı-yañı insanlar kelsin», – dep ayttı sanadan Bağçasaray yolbaşçısı.
Bundan ğayrı, toplaşqanlarnıñ ögünde yerli din cemiteniñ vekilleri çıqışta bulunıp, Bağçasaraynı «pravoslavlıqnıñ beşigi» dep adlandırdı.
Şeer kününde tertip-nizamnı Rusiye politsiyası ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri közetti. Meydannıñ yanında eki arbiy KamAZ tura edi. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ esaplağanına köre, şeer künü bayramına 500-700 insan toplaştı.


text:
Çarşenbe künü, yanvar 14-te, Kiyev saatine köre saat 19:15, qanunsız silâlı birleşmeler Peski mesken yerinde ateş açıp, «Dnepr-1» batalyonınıñ «Qırım» rotasınıñ komandanını yaraladılar.
Bunı batalyonnıñ matbuat hızmeti bildire.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, yaralını Dnepropetrovsqa alıp ketecek ediler.
«Onıñ sağlığını Meçnikov vilâyet klinik hastahanesiniñ ekimleri baqacaqlar. İlk malümatlarğa köre, yaralığa birinci yardım kösterildi, onıñ ömrüne zarar ketirecek bir şey yoq», – aytıla beyanatta.
Bir kün içinde qanunsız silâlı birleşmeler ukrain askerlerine 129 kere ateş açtılar.
ATO matbuat merkeziniñ malümatına köre, Rusiyege qoltutqan boyevkiler terrorizmge qarşı tedbiler küçlerine ve Donbassnıñ mesken yerlerine sıq-sıq ateş açalar.


text:
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisovanıñ fikirince, Rusiye quvetçileriniñ Kezlevde qırımtatarı Ali İbragimovnıñ evinde keçirgen tintüvi «İnsan aqlarını qoruv şartnamesiniñ 5-inci maddesini» boza. O, halqara toplulıqnı Rusiye quvetçileriniñ yapqanlarına cevap bermesine çağırdı.
«İşğalci memleket qırımtatarlarnı kene taqip etip qorquza. Qayd etem, Ukraina vatandaşlarınıñ evlerinde keçirilgen tintüvler halqara normalarğa zıt kelip, er bir insannıñ şahsiy tiyilmemezlik aqqını kefil etken insan aqları ve esas serbestligini qoruv şartnamesiniñ 5-inci maddesini ve Şartnameniñ 8-inci maddesini – şahsiy ve aile ayatına sayğı aqqını boza», – dep yazdı Denisova Facebook saifesinde.
Cumaaqşamı sabası faaller Kezlevde Rusiye quvetçileri 57 yaşında Ali İbragimov ve 27 yaşında oğlu Mustafa İbragimovnıñ evinde «tahqiqat tedbirlerini» keçire, dep bildirdi.
Rusiye quvet müessiseleri vaziyetni izaatlamay.
Qırımlı jurnalist ve faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.


text:
18 sentâbr künü Trakayada (Litvaniya) Tatar skverini açtılar ve anda qırımtatarlarnı Litvaniyada bulunğanları 620 yıl toluvınen hatıra tahtasını açtılar.
Şeer bağçasında Litvaniya knâzlığınıñ ve qırımtatarlarınıñ tamğaları ile hatıra tahtasını yerleştirdiler. Tahtada yerleştirilgen metinde qırımtatarlarnı Litvaniyada 620 yıl bulunğanları, mında yerleşken cami, dünyağa kelgen Hacı Geray aqqında malümat yazılğandır. Qırımtatarlar ve karaimler Trakayada XIV asırda peyda olğandırlar. Olar Qırımdan 350 qoranta olaraq mında kelgendirler.
Foto: Seytumer Çurlu
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Daa keçende Qırımnıñ paytahtında avanıñ birden deñişeceine iç bir şey işaret etmey edi. Tünevin kün devamında küneş körünmegen olsa da, avası issi edi. Bügün saba ise – qış mevsiminiñ bütün alâmetleri yer alğan: qar, boran ve ayaz. Bir-qaç saat devamında yağğan qarnıñ qalınlığı 5 santimetrge qadar yetti.
Birinci olıp, er zaman kibi, ava felâketini al etmek içün «Şeer» kommunal teşkilâtınıñ işçileri ve azbar hızmetçileri işke çıqtı. Olar piyave keçitlerine ve avtobus turaqları yanında qaldırımlarğa reagent qarışmasını sepip, qarnı sipirip başladılar. Birazdan soqaqlarğa qar küreyici maşnalar da ketirildi. Aqmescit baarniñ ilk kününi böylece qarşılağan oldı.


text:
Mart 26-da saba Rusiye Fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ 22-nci maşinalar kolonnası Rusiye FVH qurtarıcı merkezinden çıqıp, Rusiye-Ukraina sıñırından keçti. Bunı Rusiye FVH matbuat hızmeti bildirdi.
«Donetsk ve Lugansk vilâyetleri içün gumanitar yardım» kolonnası «Matveyev – Kurgan» ve «Donetsk» kişir noqtalarında sıñırdan keçip, Donetsk ve Lugansk yoluna devam etti.
FVH malümatına köre, 140 maşinadan ziyade Lugansk ve Donetsk vilâyetlerine 1600 tonnadan ziyade gumanitar yardımnı alıp ketecekler.
Noginsk FVH qurtarıcı merkeziniñ yolbaşçısı Aleksandr Lekomtsev bildire ki, «gumanitar yardım ketirilmesi boyunca tedbirler halqara qaidelerge köre» keçirildi, Rusiye «gumanitar yükü" ise «vaziyetni eyiliştirmek ve gumanitar felâketke yol bermemek içün» yollanıldı.
Ukraina dey ki, Rusiye Ukraina iznini almayıp, bunıñ kibi «gumanitar konvoylarnı» kirsetilmesinen Ukraina ve halqara qanunlarını bozmaqta. Ukraina ve Qızıl Haç Halqara komiteti bu «gumanitar yardımlarnı» qabul etmekten ve ozğarmaqtan vazgeçeler, çünki Rusiye yük aqqında malümatnı bermey.
Ukraina bildire ki, bunıñ kibi «yükler» kirsetilgen soñ separatistlerniñ ücümleri quvetleşe. Bundan ğayrı, ukrain tarafı bildire ki, bu maşinalar ile Donbass zavodlarından donatmalar ve elâk olğan rusiyelilerniñ cesedleri çıqarıla edi.
Rusiye tarafı maşinalarda yalıñız kerek şeyler bar olğanını bildire. Faqat bugünge qadar Ukraina gumanitar yükni baqıp olamadı.


text:
Qırımda müşterilerniñ elektrik teminlevi yarımadada eñ azından eki elektrik stantsiyasınıñ qurucılığına qadar stabil olamaz. Bu aqta dekabr 1 künü fevqulâde vaziyetler aqibetleriniñ yoq etilmesi boyunca ştabnıñ toplaşuvında Qırım rus ükümetiniñ başı Sergey Aksenov bildirdi.
«Qırım territoriyasında eki elektrik stantsiyası qurulmağance, muayyen kergin vaziyet saqlanılacaq, amma eminim, qıtadan elektrik energiyasınıñ berilmesi ealiniñ ihtiyacını yerine ketire bilir», – dedi o.
Söz Aqmescit ve Aqyarda eki elektrik stantsiyasınıñ qurucılığı aqqında kete, 2018 senesi çalışıp başlamaq kerekler.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov Rusiye tarafından siyasiy mabüslerniñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ azat etilmesinde israr ete.
Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.


text:
Aqmescit rayonınıñ Anğara köyünde özen aqıntısı adamlarnen beraber eki maşnanı alıp ketti. Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi haber etkeni kibi, qaza iyün 21-inde aqşam oldı.
"Qaza yerine kelgende, Subaru ve Nissan maşnaları özen keçitinden keçkende, suv aqıntısı olarnı alıp ketti", - denile beyanatta.
Müessise malümatına köre, üç adamnı qurtardılar, kimse tibbiy yardımğa muhtac degil.
Qırımda iyün 22-sine qadar furtuna ihtarı ilân etildi. Qurtarıcılar, yarımadada bazıda küçlü sağanaqlar, afat, iri burçaq ve 20-25 m/s qadar yel beklenilgenini bildirdi.


text:
Bugünde-bugün Qırım tarihınıñ vaqialarına 2014 senesi olıp keçken deñişmelerge köre qıymet kesile... Ukraina akimiyeti Qırımnıñ tamır halqı – qırımtatarlar içün – yapması mümkün olğan, amma yapmağan şeyler meselesi alâ daa qıyın ve pıtraqlı olıp qala. Bugün yarımadanıñ taqdiri bam-başqa olur edi, belki – 23 yıl devamında qırımtatarlarnıñ ukrain Qırımında sesi ve kederleri eşitilse edi...
1991-1992 seneleri qırımtatar milliy areketiniñ tarihında müim vaqialar olıp keçti.
1991 senesiniñ eñ müim vaqiası aq-uquqlarnıñ ğayrıdan tiklenmesi küreşiniñ ileri ketişatını belgilegen Qırımtatar Milliy Qurultayı oldı
Şübesiz, 1991 senesiniñ eñ müim vaqiası aq-uquqlarnıñ ğayrıdan tiklenmesi küreşiniñ ileri ketişatını belgilegen Qırımtatar Milliy Qurultayı oldı. Qurultay 1991 senesi iyün 26-30 künleri Aqmescitte olıp keçti ve tarihqa Ekinci Qurultay olaraq kirdi. Birinci Qırımtatar Milliy Qurultayı 1917 senesi noyabr ayında toplanğan ve 1918 senesi bolşevikler tarafından dağıtılğan edi. Aynı vaqıtta bu vaqialarnıñ bir-birine bağlı olması is etile edi.
1991 senesi iyün 26-da Qurultaynı Teşkiliy komitetniñ reisi Server Ömerov açtı. «Ant etkenmen» qırımtatar gimni yanğırağan soñ ve imam er kesni selâmlağan soñ milliy areketniñ eñ qart iştirakçisi 94 yaşında Mustafa Halilov delegatlarğa muracaat etti.
Ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayı bir qaç temel vesiqanı qabul etti – Qırımtatar halqınıñ milliy mustaqilligi deklaratsiyası, Qırım sakinlerine muracaat, Qırımtatar halqına muracaat, Birleşken Milletler Teşkilâtına muracaat, Sovet Sotsialistik Cumhuriyetler Birliginiñ prezidentine muracaat. Qurultay Qırımtatar Milliy Meclisini sayladı. Meclis reisi Mustafa Cemilev oldı.
74 yıldan soñ keçirilgen halq temsilcileriniñ Qurultayı milliy areket ve halqnıñ ğalebe timsali oldı...
SSCB dağıluvı ve mustaqil devletlerniñ ilân etilmesi Meclis reberligi altında olğan qırımtatar milliy areketinden qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qoruycaq faal areketler yapılmasını talap etken ediler... Olardan biri «Kiyev-92» aktsiyası oldı.
Qurultaydan bir qaç ay keçken soñ, 1991 senesi sentâbr 3-te, qırımtatarlar Ukraina Yuqarı Radası yanında piket keçirip, qırımtatar halqınıñ devletçiligini ğayrıdan tiklemege ve Qırımtatar Milliy Meclisini tanımağa talap ettiler.
Qurultaydan bir qaç ay keçken soñ, 1991 senesi sentâbr 3-te, qırımtatarlar Ukraina Yuqarı Radası yanında piket keçirip, qırımtatar halqınıñ devletçiligini ğayrıdan tiklemege ve Qırımtatar Milliy Meclisini tanımağa talap ettiler.
Piket iştirakçileriniñ maqsadı Ukraina halq deputatlarını Qırımnıñ tamır halqı olğan qırımtatarlarnıñ problemleriniñ al etilmesine celp etmek edi. Piketke qoşulğanlar yarımadada yüz bergen adise-vaqialarnıñ (şu cümleden, Yaşlıq, şimdiki Molodejnoye, qasabasınıñ) fotoresimlerini kösterdiler, aktsiya maqsadlarını añlattılar, Ukraina Milliy Areketi ve Ukraina Cumhuriyet firqası teşkil etken mitinglerde çıqışta bulundılar.
1991 senesi sentâbr 4-te Ukraina yazıcılar birliginde olıp keçken matbuat kontsferentsiyasında Refat Çubarov, Riza Abdullayev ve Mustafa Ablâzov iştirak ettiler.
Ertesi künü aktsiya iştirakçileriniñ Ukraina Yuqarı Radasınıñ Reis muavini Vladimir Grinev ile körüşüvi olıp keçti. O, qırımtatar halqı temsilcileriniñ talaplarına qoltutqanını bildirip, Ukraina Yuqarı Radasınıñ devlet mustaqilligi ve cumhuriyetlerara munasebetler Komissiyasına Meclis Muracaatını ve Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ vesiqalarını baqmağa avale etti.
1991 senesi sentâbr 7-de qırımtatarlar Mustaqillik meydanında piket ötkerdiler. Böyle etip Kiyevniñ bir çoq sakininiñ diqqatı celp etildi, olar piket iştirakçileriniñ talaplarına qayğıdaş olıp yanaştılar. Ertesi künü Refat Çubarov ve Riza Abdullayev Kiyevniñ musulman cemiyetinde körüşüv keçirip, Qırım musulmanları, Qurultay neticeleri, Meclis eyyetiniñ Kiyevdeki maqsadları aqqında tarif ettiler.
Qırımtatarlarnıñ piketi Mariin parkına avuştırıldı, o kün anda Ukraina Yuqarı Radasınıñ Reisi Leonid Kravçuknıñ paytaht sakinleri ile körüşüvi keçirilgen edi. Qırımtatarlarnıñ milliy bayraqları ve levhalar açılğan edi: «Ukraina Yuqarı Radası ve Qırımtatar Milliy Meclisi – masa başına», «Leonid Kravçuk, Qırımda angi halqnıñ devletini qurasıñız?», «Ukraina qırımtatarlarnıñ aq-uquqları ğayrıdan tiklenmegenine qadar mustaqil olamaz!». Piket iştirakçileri ile laf etken Parlament reisi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ eyyeti ile körüşmege razı oldı ve tedbirni 1991 senesi sentâbr 13-ke belgiledi.
1991 senesi sentâbr 9-da Ukraina Milliy Areketiniñ Merkeziy idaresi «Qırımtatar halqı aq-uquqlarınıñ ğayrıdan tiklenmesi aqqında» qararnı qabul etip, aşağıdaki maddelerni belgiledi:
1. Qırımtatar halqınıñ Ukraina terkibindeki ana vatanında milliy-territorial cumhuriyet aqqını tanımaq.
2. Qurultay saylağan Meclisni qırımtatarlarnıñ yekâne vekâletli temsil organı olaraq qabul etmek.
3. Ukraina Yuqarı Radasına muracaatta bulunıp, onıñ Qırımtatar Milliy Meclisi ile beraber qırımtatar halqına kelecegini belgilemek aqqınıñ amelge keçirüv tedbirleriniñ teşkil etilmesine imkân bermek, milliy-territorial muhtariyet Qırım sakinleriniñ millet mensüpligine baqmadan, siyasiy, iqtisadiy, medeniy ve diger qanuniy aqlarına riayet etilip, ğayrıdan tiklenmek kerek.
1991 senesi sentâbr 12-de piket iştirakçileri Leonid Kravçuknıñ yardımcıları ile zor bir subetler keçirdiler. Ertesi künü Qırımtatar Milliy Meclis eyyetiniñ Ukraina Yuqarı Radasınıñ reisi Leonid Kravçuk ile körüşüvi olıp keçti. Qırımtatarlarnıñ yüksek organını onıñ reisi Mustafa Cemilev, reis muavini Refat Çubarov, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Prezidium azaları Refat Appazov, Cülvern Ablâmitov, Server Ömerov, Qırım musulmanlarınıñ qadısı Seitcelil-evendi İbragimov temsil ettiler.
Kravçuk qırımtatar halqınıñ ana vatanına qaytmaq ıntıluvı ve milliy devletçiligini ğayrıdan tiklemek isteklerine qoltutqanını bildirip, onıñ fikirince, ilk evelâ halqnıñ Qırımğa avdet olması kerek olğanını ayttı. Ukraina parlamentiniñ reisi bildirdi ki, devlet qırımtatar halqınıñ keri qaytmasına yardım etecek.
Meclis birinci olıp Ukraina mustaqilligini tanıdı
1991 senesi sentâbr 13-14 künleri Kiyevde Ukraina ziyalılarınıñ Forumı keçirilgen edi. Forum prezidiumına Leonid Kravçuk, firqa ve cemaat-siyasiy teşkilâtlarınıñ reberleri, belli deputat ve uquq qorçalayıcılar, şu cümleden Meclis reisi Mustafa Cemilev saylanğan ediler. Forum reisi İvan Draç Kravçuknıñ çıqışından soñ Cemilevge söz berdi, o, Petro Grigorenko aqqlarını qorçalağan qırımtatar halqı Qurultaynı keçirdi ve yüksek temsil organ olaraq Meclisni sayladı, dep qayd etti. Cemilev dedi ki, Meclis birinci olıp Ukraina mustaqilligini tanıdı.
Rezolütsiyada qayd etildi ki, «Ukraina ziyalılarınıñ forumı qırımtatar halqınıñ ana vatanında milliy mustaqilligini tiklemek aqqına qoltutıp, Ukraina Yuqarı Radasına Qırımtatar Milliy Meclisi ile beraber bu aqnı amelge keçirmege teklif ete. Bu aqnıñ kerçekleşmesi ukrain ve rus ealisiniñ, em de Qırımda yaşağan diger millet temsilcileriniñ menfaatlarını bozmamaqta».
1991 senesi sentâbr 15-te eski Sofiya katedral kilsesi yanında Ukraina mustaqilligi senetine qoltutuv mitingi olıp keçti. Meşur siyasiy liderler ve medeniyet erbapları arasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Refat Çubarov da çıqışta bulundı. Onıñ ukraince ve rusça yapqan çıqışını er kes «Birlik!» şiarları ile qarşıladı.
Maalesef, bundan soñra bir qaç ay devamında olıp keçken vaqialar qırımtatar meselesiniñ adaletli çezilmesini qıyınlaştırdı...
«Qırım Rusiye ve Ukraina arasında arbiy-siyasiy ve devlet-memuriy davanıñ sebebi oldı», – aytıla Meclisniñ beyanatında. Eki taraf da «Qırım kimniñ» olğanınıñ delillerini ketirip, yarımadanıñ tamır halqı – qırımtatarlarnıñ – ana vatanında kelecegini belgilemek aqqını körmemezlikke urdı.
1992 senesi fevral 16-da Aqmescitte qırımtatarlarnıñ büyük mitingi olıp keçti, onıñ iştirakçileri Qırımtatar Milliy Meclisini «qırımtatar halqına milliy azatlıq oğrunda küreşken halq statusını berip, buña köre areket etmege» çağırdılar. 1992 senesi fevral 18-de Qırımtatar milliy areketi teşkilâtınıñ Merkeziy şura toplaşuvında Ukraina paytahtında qırımtatarlarnıñ büyük narazılıq aktsiyasını keçirmek qararı qabul etildi.
1992 senesi fevral 28-den mart 1-ge qadar Kiyevde Ukraina Milliy Areketiniñ III qurultayı ötkerilgen edi, tedbirge Refat Çubarov ve Riza Abdullayev de qoşuldılar.
Çubarov Qırımtatar Milliy Meclisiniñ mevamını aydınlattı: «Qırım ve Ukraina arasında yahşı munasebetler ve istiqrarlı vaziyet olması içün Ukraina parlamenti qırımtatar halqınıñ kelecegini belgilemek aqqını tanımaq ve Qırımğa mustaqil Ukraina terkibinde milliy-territorial muhtariyet statusını bermek kerek». O, Kiyevde keçirilmesi belgingen qırımtatarlarnıñ aktsiyasını ilân etip, Ukrainanıñ bütün demokratik küçlerini qırımtatar halqınıñ adaletli talaplarına qoltutmağa çağırdı.
Mart ayınıñ ortasında Kiyev şeer şurasınıñ icra komiteti USSC Yuqarı Şurasınıñ 1990 senesi sentâbr 29-ğa ait «Cumhuriyette qanuniyet ve tertip-nizam pekitilmesi boyunca tedbirler aqqında» Qararına esaslanıp, piket keçirilmesini yasaq etti ve Ukraina Yuqarı Radasınıñ binası yanında çadırlarnıñ qoyulmasına izin bermedi. 1992 senesi mart 16-da ise Qırımtatar milliy areketi teşkilâtınıñ Merkeziy Şurası adresine Ukraina Yuqarı Radasınıñ Reisi İvan Plüşçniñ imzası ile telegramma keldi. Anda piketten vazgeçmek ricası bar edi.
Lâkin bu yasaq ve ricalar artıq faydasız edi...
Mart 17-de Kiyevge «Kiyev-92» aktsiyasınıñ iştirakçileri kelip başladılar. Ertesi künü Ukraina parlamentiniñ ögünde tahminen 300 adam, mart 19-da ise aman-aman beş yüz adam toplaşqan edi. Aktsiyanıñ iştirakçileri Meclis eyyeti ile eñ yaqın vaqıtta körüşmek ve Ukraina reberligi tarafından Qırımda qırımtatar halqınıñ milliy devletçiliginiñ ğayrıdan tiklenmesi talabı ile muracaatnı Ukraina Yuqarı Radasınıñ reberligine yolladılar.
Cevap 1992 senesi mart 19-da berilmesi kerek edi...
(Soñu bar)
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
İçtimaiy ağlarda Kiyevde fevral 6-da olıp keçken «Eurovision-2016» ukrain yarı finalında Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım sakinleriniñ rey bermege imkânları olmağanı muzakere etile. Jüri finalğa çıqqan birinci üç insannı sayladı, qırımtatarı olğan ukrain yırcısı Jamala eñ yüksek baa aldı. Qırımlılar içtimaiy ağlarda rey berip olamağanlarından sebep açuvını bildirdiler, Qırımtatar Milliy Meclisi bunıñnen bağlı milliy yır yarışınıñ teşkilâtçılarına muracaat etti.
«1944» – Jamalanıñ 1944 senesi qırımtatar sürgünligini añlatqan yırı «Eurovision-2016» ukrain yarı finalında güzel qarşılandı. Jüri azaları arasında olğan yırcı Ruslana qırımtatar yırcısını ayaqqa turıp alğışladı.
«Bugün muzıka yolunen Qırımnı coyğanımıznı añlamağa imkân berdiñ. Seniñnen beraber ağladım», – dep ayttı Ruslana Jamalanıñ çıqışından soñ.
Jamala seyirci ve jüriden 18 baa alıp, «Eurovision-2016» Milliy saylavınıñ finalına keçti. Ukraina vatandaşları sms vastasınen rey berdiler. Qırım rey berip olamağanından açuvlanğan insanlar oldı. Qırımtatar Milliy Meclisi milliy yır yarışınıñ teşkilâtçılarına muracaatta bulundı.
«Yarı finalda 166 biñ Ukraina vatandaşı rey berdi. Qırımlılar rey berip olamadı. Eminim, Qırımnıñ rey bermege imkânı olsa edi, eñ azından daa 100 biñ reyimiz olur edi. Qırım bunıñ kibi yarışlarda rey berip olamasa, bizler Qırım Ukraina olmağanını tanığan olamız. Qırımlılar Ukrainada yarı finalda ve finalda, em de «Eurovisionde» Ukraina vatandaşları olaraq rey bersinler dep, yarış teşkilâtçılarına mektüp azırlaymız. Tırışacaqmız», – dep ayttı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım.Aqiqatqa.
Yarışqa baracam-yoqmı farq etmez – bu ikâyeni tarif etkenimni is ettim. Yırlağanda qartanama yırladımJamala
Jamala qırımlılarnıñ qoltutuvını is etkenini bildirdi. Yırcınıñ Radio Svobodağa aytqanına köre, sürgünlik aqqında bu yır daa bir buçuq sene evelsi yazıldı.
«Pek yazıqsındım. Qırımda mühlislerim çoq olğanını bilem. Maña qoltutmaq içün bir çoq insan mesac yolladı. Ayttım olarğa – para masraf ettiñiz, smsleriñiz ep bir sayılmadı, olar ise yollağanını ayttılar. Qorantam, qartanam aqqında bir yır. Bunı yazmamaq mümkün degil. Onı yazğanda da, sanada çıqışta bulunğanda da bu ikâyeni yaşadım. Bu bağışlanğan bir yır. Onı yırlamaq zor oldı. Ukraina onı bu şekilde qabul etkenine quvanam – o qadar rey, sms, teessuratlar. Yarışqa baracam-yoqmı farq etmez – bu ikâyeni tarif etkenimni is ettim. Yırlağanda qartanama yırladım», – dep ayttı yırcı.
Qırımtatar yırcısı hatırlattı ki, onıñ qorantası işğal etilgen Qırımda yaşay ve o, olar içün pek qasevetlene. Yırcı 1944 senesiniñ faciasını yalıñız mayıs 18-de degil, er vaqıt aqılda tutmağa çağırdı.
«Qırımtatarlar işğal etilgen yerde bulunalar, olarnıñ alı pek zor. Olarğa basqı yapıla, olar ğayıp olalar. Men qorqam, tarih tekrarlanmasını istemez edim», – dep qayd etti Jamala.
Nevbetteki yarı final Ukrainada fevral 13-de olacaq, final ise – fevral 21-de
Nevbetteki yarı final Ukrainada fevral 13-de olacaq, final ise – fevral 21-de. Seyirciler ve jüri reylerine köre «Eurovision-2016» yarışında Ukrainanı temsil etecek artist saylanacaq.
61-inci «Eurovision-2016» halqara yır yarışı Stockholmde (İsveçiya) mayısta keçirilecek. Bu sene yarışta dünyanıñ 43 memleketinden iştirakçiler qoşulacaq.
Keçken sene Ukraina «Eurovision» yarışında iştirak etmedi (memleketteki vaziyetten sebep ve artistni azırlamaq içün sermiya olmağanından böyle bir qarar qabul etilgen edi).


text:
Yanvar 23 künü Herson vilâyetiniñ Milliy politsiya hadimleri, içki telükesizlik zabitleri ve Devlet sıñır hızmetiniñ operativ bölükleri ile işbirlikte, Herson garnizonı arbiy prokuraturasınıñ nezareti astında, memuriy sıñırdan keçirilmesi yasaqlanğan yükniñ «Çonğar» kontrol noqtasında maşnalardan birisinde taşılğanını izar ettiler.
«Başta belgilendi ki, qanun bozuvına gümrük ve sıñır hızmetleriniñ teftişçileri qarışmaq mümkünler. Olar «Çonğar» kiriç-çıqış nezaret noqtasınıdan yükniñ taşınılması içün qanunsız kelir talap ete ediler», – dep aytıla Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ bildirüvinde.
Müessiseniñ matbuat hızmeti bildire ki, «memurlar yaqalandı, olar Ukraina CK 3 q. 368 mad. boyunca yapılğan cinayette şekli olğanlarından haberdar etildi».
Qırım 2014 senesiniñ başında Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Ukainanıñ qıtaiy qısımı ve yarımda arasında asılında memuriy, lâkin fakt olaraq kerçek «sıñır» keçirildi. Memuriy sıñırda «Kalançak», «Çongar» ve «Çaplınka» kiriş-çıqış kontrol noqtaları çalışmaqta.


text:
Qırımlı fail Riza İzetovnıñ evinde mayısnıñ 11-de saba ötkerilgen tintüv saat 9-ğa yaqın yekünlendi. İzetovnıñ özüni ise silâlı hızmet vekilleri alıp kettiler. Bunı Facebookta Radio Svoboda muhbiri Anton Naumlük haber etti.
Naumlük: «Riza İzetovnıñ evinde tintüv yekünlendi. Saat 6:15 başlap saat 9-ğa qadar devam etti. Rizanı alıp kettiler, advokat onıñ artından kete», – dep yazdı.
Vaqia şaatları İzetovnıñ evinde çekilgen video-qısımlarnı yayınladılar. «Kitaplarda, bese-belli, qarmalandılar. Er şey çıqarılğan, açılğan... Telefonlar, flash-card... İllâki birden mında teşkergendirler», – dep izaaylar şaatlar.
Mayısnıñ 11-de saba Mamaq (Strogovka) qasabasında Qırımlı fail Riza İzetovnıñ evini tinttiler. Şaatlarnıñ sözlerine köre, silâlanğan bölükler üç soqaqnı qapattı, Rosgvardiya, FSB ve Rus politsiyasınıñ hadimleri tintüvde iştirak etti.
Bundan evel Riza İzetovnı, başqa faillernen ve Article20 agentlikniñ muhbiri Taras İbragimovnen beraber, martnıñ 30-da Aqmescitte yaqalağan ediler.
Kremlniñ nezaretindeki silâlı hızmetlerde bu tintüvniñ sebeplerini izaatlamadılar.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket failleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.


text:
Camala - doğma qırımtatar olğan ukrain yırcısı. O “Eurovision-2016” yarışında ğalebe qazandı, “Golos” konkursında idmancı olaraq iştirak etti, bir qaç albom çıqardı, Kyiv şeyerindeki “Sport Sarayı”nda büyük solo kontsertini berdi. Qırım.Aqiqatqa eksklüziv intervyüsinde Camala, soñki yılda onıñ yaşayışı nasıl deñişkeni aqqında aytıp berdi. Yırcı, toy, yüklülik ve birinci doğğan balası aqqında öz şahsiy ikâyelerinen paylaştı.
- Bir yıl evelsi biz sennen subetleşken edik, o zaman sen endi yüklü ediñ, eken. Ne qadar çoq bunı gizlep oldıñ?
- Men o vaqıt daa büyük eycanda edim, çünki añlamay edim: körünemi, yoqmı, aytayımmı, yoqmı, nasıl eteyim de, olduqça çoq bunı gizleyim. Ebet, bundan sır yapmaq qıyın, çünki bütün vaqıt kontsertlerlerde, çıqaruvlarda. “Golos” yarışında menim zenaatdaşları, biraz tomalaqlaşqanımnı sezdi. İşte, soñundan, aytıp açıqlaycağımız aqqında qarar aldıq.
- Bala doğuvınen er qorantanıñ kün tertibi deñişe. Sen - içtimaiy bir insansıñ, kontsert, yayınlarda iştirak etesiñ... Seniñ, ğaliba, asıl ağırayaqlıq tatiliñ olmadı?
- Doğuruvdan soñ mende eki aftalıq, deyik, tatil oldı, bundan soñ “Golos” ve non-stop başlandı. Ekti afta men evde edim i ve o qadar bu müitke daldım ki, atta aqayım dey edi: “Belki, sen bir yerge bararsıñ?”. Men ise istemey edim. Maña o qadar güzel edi ki. Er şey keliştirilgen. Mında qundaq masası, mında beşik, mında men sallayım, mında yuqlayım, mında aşatam.Men özüme o qadar er şeyni qolaylaştırdım ve keliştirdim ki, evimizge er kelgen adamnıñ, atta yaqın insan olsa, kirgeni meni raatsızlay edi. Qısqası, tam uyğunlıq edi. Men bu sözni begenem, o oğlumnen ne qadar birlikte olğanımıznı dos-doğru ifade ete.
- Çıqaruvlarğa barmayıp, balanen daa çoq oturmağa imkânıñ olsa edi, ne qadarğa bu vaqıtnı uzatır ediñ?
Doğuruv, balalar - bu dünyada barlığımıznı aqlayCamala
- Ebet! Tasavvur etesizmi! Böyle aytacağımnı iç tahmin etmedim. Amma maña körüne ki, men biraz daa o alda qaldırsa ediler, men “sağlıqnen barıñız” der edim. Misal içün, belli yırcı Lorin Hill (Lauryn Hill). O, bala doğurğanından soñ, solo karyerasını bitirdi, evde balanen oturmaqtan zevq ala dep ayttı. Men de bunı duydım. Bu añlam o qadar mükemmel ki: doğuruv, balalar - bu dünyada barlığımıznı aqlay. Biz o qadar hata yapamız, olarda boğulamız. Yañı ayat dünyanı körse ise, añlaysıñ - bizden soñ yahşı bir şey qalacaq.
- Ağırayaqlıq tatilinden öyle tez çıqqanına aqayıñ ne dey?
- O, bu añlamda, o qadar “menim adamım” ki, o aman-aman meni evden itep çıqardı. Men bayağı vaqıt türkü yazmağanımı aytıp başladı, biz beraber bir yerlerge kezinip başladıq. O bu alımnı kördi - men meykap, perçem yapmay edim, maña ep bir edi, öyle de güzel edi. O közete edi, közete edi, soñ ise evden çıqmaq içün mahsus sebep uydura edi - de kinoğa barmaq, de dostlarımızğa, de bir yerni kezinmek.
- Kel, sen aqayıña bağışlağan “Lübıtı” türküñni hatırlayıq. Muzıkalı videosı, yani klip, toyuñızda çıqarılğan edi?
- Bu klip degil edi. Episi toyda toy videosını çeke, ve bizim de toyumıznı bütünley videoğa çektiler. Toyda daa men özüm yırladım. Videocılar begendi ve klip yapıp qoydılar. Muzıkalı kanal telefon etip, bu videonı almaq istegenini aytqanda taaciplendik. Men atta içtimaiy ağlarğa yüklegende, bu aileviy arhiv olğanını qayd ete edim. Men toyda bu türküni yaramay yırladım. Asıl itiraf etmey edim, amma bu menim eñ fena çıqışım edi. Nefesim tutula edi. Er kün bunı yapam, amma mında mikrofonnı alıp sözlerni unutqanımnı añladım, bu şok edi. Menim içün bu yañı men edi.
- Yüklülik vaqtında mot qalmaq mümkün olğanını kösterdiñ. Böyle qıyafetlerde hamilelik yapmağa qarar bergeniñ nasıl oldı?
Bütün yüklülerni qorup,g üzel kiyinip-quşanmağa büyük şevqim bar ediCamala
- O vaqıt men özümni pek dülber seze edim. Men saba uyanıp, dülber olğanımnı añlay edim. Men dülber kiyinmege istey edim. O zamanlarda menim televizion yayınlarım sıq-sıq edi: “Golos” da, milliy saylav da. Menim, başqa yüklü apaylarğa köre, biraz çoqça mesülietim edi. Bunıñ içün, men bütün ağırayaqalı qadınlar içün cevap bermek istedim, kimse ağırayaqlığa solğan havuç, çirkin qız demesin. Bütün yüklülerni qorup,g üzel kiyinip-quşanmağa büyük şevqim bar edi. Biz stilistnen ufaq-tüfegine barğance, er şeyni tüşünip baqtıq. Sadece, farqlı ola bilecegini köstermek istedim.
- Doğuruvdan soñ depressiya - bu uyduruvmı?
- Men bilmeyim, men farqına barıp yetiştirmedim. Eminim, bu bar. Men o zaman İnstagramda, messencerde o arada bala tapqan apaylarnen yazıştım, olar öz keyflerini maña tasvir ete edi, ve kimerdeolarnıñ keyfi maña keçmesiñ dep, men sadece yazışmamıznı qapata edim. Ve nasıldır keder, ğam qaplay edi. Meni muzıka qorçalay edi. Bunıñ içün, doğru avalarnen uyanıñız. Qasevetli olsañız, pozitiv, müsbet, şeñ avalarnı diñleñ. Keyfiñiz yaramay olsa, efkârlı türkülerni diñlemeñiz.
- Sen 35 yaşını toldurğanda, 35 - bu 25 kibi, sadece endi er şeyiñ bar dep ayttıñ. Saña yetmegen bir şey barmı?
Daa çoq muzıka yazmaq, özümni daa çoq açıq-açıqqa köstermek isteyim.Camala
- “Yüksek sesli” körünir, amma - er şey bar. Daima bir şeyge ıntılmağa kerek. Bu ibareni mizahnen qabul etmek mümkün. “Er şey bar” ibaresinde men şahsiy yaşayışımnı közde tutam. “Eurovision”, albomlarım, menim ömrüm keçe, çapa, ve mende suratımnı tezleştirem. Daa çoq muzıka yazmağa isteyim. Özümni daa çoq açıq-açıqqa köstermek, daa çoq fikirlerni añlamaq, aqranlarımnıñ fikirlerini añlamaq, olarnı ne kederletkenini, olar ne tüşüngenini añlamaq isteyim. Bu pek qıyın iş. Yañı irişimlerge ıntıluv daa ögde. Er şeyni becermege pek isteyim.
- Sen öz 25 yaşına qaytar ediñmi?
- Yoq. Amma o vaqıt da güzel edi. 25 yaşında men “Novaya volna” (Yurmalada muzıkalı yarış) - QA) yarışına barğan edim ve soñ, avgust ayında 26-nı toldurdım. 25 yaşım acayip ve muvafaqiyetli edi. O vaqıtta da icat adımlarını yapmağa istey edim, amma şimdiki ikmetim yoq edi. Böylece, aytam da, yengillik, yaşlıq duyğusı sende bar, amma oña daa biraz tecribe, ikmet qoşulsa, adımlarıñ daa qattı ve özüñ daa emin olasıñ.


text:
Qırımda Rusiye FSBsiniñ hadimleri bir kün içinde ekinci kere Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen Muslim Aliyevniñ qızı Gülsum Aliyevanı tuttı.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, Aliyeva Rusiye kontrol etken «Armânsk» keçiş noqtasından ekinci kere esas Ukrainağa çıqmağa tırıştı.
«Gülsum Aliyeva Ermeni Bazar şeeriniñ politsiya bölüginden çıqıp, aqayınen beraber memuriy keçiş noqtasına keldi, çünki bugün Hersonğa barmalı. Anda o, tekrar tutuldı ve Rusiye sıñır hızmetiniñ hadimlerinden biri tarafından subet odasına alıp ketirildi», – dep tarif etti advokat Emil Kurbedinov Qırım.Aqiqatqa.
Yanvarniñ 13-nde Aliyeva Qırımdan çıqmağa tırışqanda tutulıp, Ermeni Bazar politsiya bölügine ketirildi. Beş saattan soñ Rusiye quvetçileri onı yiberdi. Advokat Edem Semedlâyevniñ aytqanına köre, Aliyeva «alâ daa cinaiy qıdıruvda buluna». Advokat, Gülsumnıñ yanında oña qarşı dava qapatılğanına dair bütün vesiqalar bar edi, dep bildirdi.
Rosfinmonitoring saytına köre, Gülsum Aliyeva ekstremist faaliyeti ya da terrorizm ile alâqaları bar olğanına dair malümat olğan teşkilât ve şahıslar cedvelinde 766 nomera altında buluna.
Gülsum Aliyeva Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında tutulğan soñ Ermeni Bazardaki Rusiye politsiyasınıñ bölügine alıp ketirildi. Advokatnıñ aytqanına köre, Gülsumnıñ yanında oña qarşı cinaiy dava qapatılğanına dair bütün vesiqaları bar edi.
«Qırım birdemligi» birleşmesiniñ malümatına köre, Aliyeva tibbiy vesiqalarnı resmiyleştirmek ve ihtisasiy tibbiy mesleat almaq içün Hersonğa kete edi.
Rusiye quvet müessiseleriniñ izaatları şimdilik yoq.
2018 senesi iyül ayında Rusiye telükesizlik organlarınıñ hadimleri Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» iştirakçisi Muslim Aliyevniñ evinde «tahqiqat tedbirler» keçirgeni aqqında haber etilgen edi. Daa soñra belli olğanına köre, onıñ üyken qızı Gülsum Aliyevağa protokol tizilgen. O, Facebookta paylaşqanları içün Rusiye CK (milletlerara zıddiyet çıqaruv) 282-nci maddesine köre qabaatlanğan edi.
2019 senesi yanvar ayında Aluştadaki Tahqiqat bölügi Gülsum Aliyevağa qarşı cinaiy davanı qapattı.
2019 senesi iyünniñ 12-nde Gülsum Aliyeva Facebookta paylaşqanları içün «nefret ya da duşmanlıq doğurğanında» (Rusiye MCK 20.3.1 maddesi) qabaatlanıp, memuriy sıñırda Rusiye quvetçileri tarafından tutuldı. Bir qaç künden soñ Aluştanıñ Rusiye prokuraturası Gülsum Aliyevanıñ memuriy davasını toqtatıp, mesüliyetke çeküv müddeti bitti, dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Aqyarda ekimler pek az: sağlıq saqlav regional idaresiniñ yolbaşçısı Yuriy Voskanânniñ aytqanına köre, şeerde «tibbiyet mütehassısları yoq».
Hastahanelerde farqlı yöneliş mütehassısları 5-63% teşkil ete, – bunı o bazarertesi künü, fevral 16-da, şeer ükümetiniñ toplaşuvında ayttı, – dep haber ete TASS.
«İlk evelâ esas qıyınlıq – hastahanelerdir. Eki problem: donatmalar ve mütehassıslarnıñ olmaması», – dedi Voskanân.
2014 senesi mart ayında Aqyar hastahanelerinde terapevt ve pediatrler 60% teşkil etken ediler, acele yardım ekimleri – 46%. Soñki vaqıtta 5% yañı mütehassıs keldi.
Aqyar sağlıq saqlav idaresiniñ malümatına köre, Aqyarda ilâc fiyatları Qırımdakilerden 7%, Rostov vilâyeti ve Krasnodar ülkesindekilerden ise 60-70%-ğa paalı.


text:
Qırımnıñ Rusiye taqiqat komitetiniñ idaresi 1988 senesi Qırımnıñ baş nazir muavini Aleksandr Safontsevniñ öldürüvini azırlağan Andrey Laptevge Qırım Yuqarı Şurasınıñ çıqarğan qararı aqqında bildire. Adamğa 15 yıllıq apis cezasını maküm ettiler.
Müessiseniñ malümatına köre, Laptev Keriç territoriyasında 1994-2005 seneleri areket etken aydut taqımınıñ teşkilâtçısı edi.
O Rusiye cinaiy kodeksiniñ «aydutlıq», «öldürüv» ve «öldürüv suiqastı» maddeleri boyunca qabaatlı olaraq tanılğan.
Taqqatnıñ bildirgeni kibi, Laptev 42 ağır cinayetni amelge keçirdi, olardan 29 öldürüv, 11 – öldürüv suiqastı, şu cümleden Safontsevniñ öldürüvi.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, 2005 senesi Laptev Qırımdan Rusiye Federatsiyasına ketti, amma 2014 senesi dekabr ayında Moskvada yaqalanıp, Qırımğa yollanıldı.
Laptev mahkeme qararına itiraz bildirecekmi, belgisiz.
Aleksandr Safontsev 1998 senesi fevral 5 künü Qırımda «Tavriya» turistik bazasına kirgende öldürildi.


text:
Qırımda yıl başından turist aqımı 3,2 mln raatlanıcını teşkil etti, keçken senege köre, 900 biñge ziyade. Bunı Kurort ve turizm naziri Sergey Strelbitskiy bildirdi, haber ete «Krıminform» haber agentligi.
«Yaznıñ soñunace Qırımnı 3 216 turist ziyaret etti. Keçken senege köre 900 biñge ziyade», – dey Strelbitskiy.
Nazirniñ aytqanı kibi, yazda raatlanıcılarnıñ 52% Büyük Yalta regionı qabul etse, avgust ayında vaziyet deñişti: «Yalta birinci yerni ğayıp etti ve şimdi onıñ turistik aqımı 36% teşkil ete».
Nazirniñ aytqanı kibi, bu mevsimniñ hususiyeti – turistler Qırımnı öz başına ögrenmege aves etkenler. «Eki kün Yaltada, soñ bir qaç künge Kezlevge, soñra Sudaqqa bara ediler, neticede böyle turistlerni Kefede qarşılay edik», – dey o.
Yıl başında Qırım ükümetiniñ Kurort nazirligi 4.5 mln raatlanıcını bekley edi.


text:
İnsan aqları boyunca Şura toplaşuvında Rusiye yazıcısı Nikolay Svanidze Rusiye prezidenti Vladimir Putinge Qırımda insanlar ğayıp olğanlarını bildirdi. Oktâbr 14-te TASS bergen malümatqa köre, Vladimir Putin «bu malümatnı ögrenecek», dep vade etti.
«Buña diqqat ayırğanıñız içün minnetdarım. Anda insanlar ğayıp olğanını ilk sefer eşitem – bunı kim yapa, ne sebepten belli degil», – dep ayttı Rusiye prezidenti.
Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Ukrainada insan aq-uquqlarına riayet etüv aqqında soñki maruzasında Qırımdaki vaziyet, şu cümleden qırımtatar halqı vekillerine nisbeten basqı qayd etile.
BMT İnsan aqları boyunca idare Qırım akimiyeti ve Rusiye akimiyetine qırımtatarlarğa qarşı basqı, qorquzuv areketlerini toqtatmağa ve yarımadanıñ er bir sakinine esas aqlarını kefil etmege çağıra.


text:
Sentâbr 13 künü Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi yanında Kebir camisinde qadınlar içün İslâm ve Quran oquv kursları açıldı. Birinci derske 10 qadın qoşuldı, eñ büyügi 85 yaşında, haber ete QMDİ matbuat hızmeti.
Dersler arap elifbesiniñ tez sürette oquv nazariyetinde, arap tilinde ariflerniñ yazıluvı ve Qurannı oquv qaidelerinde qurula. Aynı bu sırada qadındar din, İslâm şartları, Muhammed Peyğamberiniñ ayatı tasviri, İslâm tarihı ve diger islâm ilimleri ile tanış olacaqtır.
Birinci dersniñ çerçivesinde kurs ocası, Azaq medresesiniñ mezunı Lilâ Seitmemetova kiriş lektsiyasını keçirip, muqaddes Qurannıñ endirilüvi, Allahnıñ resuli Muhammed Peyğamberiniñ İslâmnıñ tarqatıluvındaki rolü aqqında tarif etti, em de qadınlarnı arap elifbesi arifleriniñ yarısına ögretti, haber ete matbuat hızmeti.
Programma altı ay devam etecek, soñunda mezunlar QMDİ şeadetnamelerini elde etecek.


text:
Advokatlar Qırımtatar halqı lideriniñ oğlu Hayser Cemilevniñ azat etilmesine Rusiyedeki Ukraina konsul hızmetlerini celp etmek isteyler. Bunı noyabr 22-de mahküm etilgenniñ Rusiye advokatı Nikolay Polozov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, bunı Cemilevler qorantasınıñ onı azatlıqqa çıqqan soñ Kyivge ketirme planlarınen bağlı risklerni eksiltmek içün yapacaqlar.
«Hayser ketecek hızmet naqliyatında konsullar apishanege kelecek. Bu naqliyat baqılmay ve toqtatılmay. Ümüt etem ki, Rusiye uquq qoruyıcıları oña qarşı provokatsiyalar yapmaycağınıñ küçük kefili olacaq», – dep ayta advokat.
Polozovnıñ qayd etkenine köre, Hayser Cemilevge Rusiyeni terk etmege yasaq etile bile, çünki oña nisbeten üç yıllıq memuriy nezaret kirsetildi. Bundan ğayrı, advokat Rusiyede mahküm etilgenge qarşı cinaiy iş açılacağını red etmey.
«Hayserge qarşı yañı iş açılacağını red etmege mümkün degil. Misal olaraq, apishanede bir şey hırsızladı ya da saqçığa ücüm etti. O, azat etilgen soñ da provokatsiyalar ola bile. Birisi çapıp kelir, patronı atar, onı tekrar yaqalamaq içün sebep olur. Hayser azat etilecek vaqıt Rusiye uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimlerini yaqınlaştırmamaq kerek», – dep ayta Nikolay Polozov.
Onıñ bildirgenine köre, Hayser Cemilevge Ukrainağa çıqmağa izin berilmese, onı Rusiyedeki ukrain konsullığına alıp ketecekler ve mesel al etilgenine qadar o anda qalacaq.
Hayser Cemilevniñ apis cezası cumaertesi künü, noyabr 26-da, soñuna kele, amma Rusiye qanunlarına köre, onı soñki iş künü, yani cuma künü, noyabr 25-de azat etmek kerekler.
Hayser Cemilev 2013 senesi mayısta Bağçasaraydaki eviniñ azbarında babasınıñ silâsından qoranta tanışı Fevzi Edemovnı öldürmesi ile qabaatlana. Qırım işğalinden soñ Rusiye taqiqat organları işni ğayrıdan taqiq etmege qarar alğan edi. Hayserni Aqmescit SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler.
Hayser Cemilev Astrahanniñ №10 apishanesinde cezasını çeke.
Rusiye mahkemesi sentâbr 15-de Hayser üç yıl devamında memuriy nezaret altında olacağını belgiledi. Çıqarılğan qararğa binaen, Hayser Cemilev Qırımdan çıqamaz, saat 22-den saba saat 6-ğa qadar Bağçasaraydaki yaşağan yerinden çıqamaz, işnen bağlı allar istisna ola. Cemilevniñ oğlu ayda eki kere «yaşağan yeri ya da qayd olğan yerniñ içki işler organına kelmege» mecburdır.


text:
İşğal etilgen Qırımda, Sudaq şeeriniñ rayonı Qoz köyünde köy diniy cemiyetiniñ reisi acı Refat Müslimov elâk oldı. Bunı «15 minut» qırım neşiri bildire.
Cenaze dekabr 30 künü Qoz köyünde keçirildi.
Aci Refat Müslimov 1967 senesi çıqqan emirden soñ Qırımğa qaytqan insanlardan biri edi. Çoq yıllar devamında Leninskiy rayonında yaşadı. 1990 senesi tuvğan Qoz köyüne qaytıp keldi. Mında o, 1932 senesi dünyağa kelgen edi», – denile beyanatta.
Neşirniñ malümatına köre, Refat Müslimov qırımtatar milliy areket iştirakçisi edi. Onıñ areketi sayesinde köyde cami qurulğan ve «Cemaat-hayriyesi» cemaat teşkilâtı peyda olğan edi.


text:
Qırımda ava şaraitlerinden sebep 24 meskün yer ışıqsız qaldı. Bunı cumaaqşamı künü, mayıs 28-de, Fevqulâde işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Krımenergo» malümatına köre, şu obyektler arasında içtimaiy emiyeti olğan obyektler yoqtır.
Yarımadada şiddetli sağanaqlar neticesinde Canköyde azbar ve evlerni suv bastı. Şu cümleden, 19 şahsiy azbarnı suv bastı, 14 evde suv 5 sm yetti.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, yarımadada mayıs 29-na qadar furtuna havfı ilân etilgen. Çarşenbe künü şiddetli yağmurdan sebep Aqmecsit yollarını suv bastı.


text:
Qırımnıñ «milletlerara munasebetler devlet komitetiniñ» reberi Zaur Smirnovnıñ jurnalistlerge bergen malümatına köre, «akimiyetniñ» nezareti altında bulunğan «Millet» qırımtatar telekanalı kelecek seneden başlap uydu vastasınen yayın yapacaq. Yayın yarımadadan tış da olacaq.
«Yañı yıldan başlap «Millet» telekanalınıñ uydu yayınına çıqmağa planlaştıramız, türk tilli milletler, qırımtatarlar yaşağan yerlerde yayın olacaq. Ukraina, Merkeziy Asiya ve Türkiyede yayın yapılacaq. Al-azırda anda Qırım aqqında obyektiv malümat olmaq kerek», – dep ayttı Smirnov «Rossiya segodnâ» radiosında.
O, emin ki, «Millet» «Qırımğa qarşı ilân etilgen haber cenklerine yahşı bir cevap olur», kanal yarımadadaki vaziyet aqqında «doğru malümat berecek». Aynı vaqıtta cumhuriyetniñ «akimiyeti» «Vatan sedası» radiosını inkişaf ettirmek niyetinde, retranslâtorlar Qırım ve qırımtatarlar toplu yaşağan Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırı yanında tiklenecek.
Televizion «kötü»
«Millet» telekompaniyasınıñ adı qırımtatar tilinden «natsiya» ya da «halq» olaraq tercime etile. Yañı telekanal ve radio ta iyün ayında meydanğa ketirildi, lâkin ilk yayınlarnı sentâbrde başlamağa planlaştırğan edi. Şimdilik qırımtatar yayınları eski «Qırım» devlet teleradiokompaniyası, şimdi ise «Birinci Qırım telekanalı» adını alğan telekanalda efirge çıqa.
İçtimaiy ağlarnıñ qullanıcıları «kot» sözüniñ qırımtatar tilinde manasına diqqat ayırdılar. O vaqıttan berli «Birinci Qırım telekanalınıñ» qırımtatar muarririyetine «KOT-TV» lağabı yapışıp qaldı
Yañı telekompaniyanıñ işini Qırımnıñ «baş naziri» Sergey Aksenov başlatqan edi. O, aqımdaki seneniñ aprel ayında bunıñnen bağlı buyruqnı imzaladı. «Qırımtatar cemaat televideniyesiniñ» (Krımskotatarskoye obşçestvennoye televideniye – KOT) meydanğa ketirilmesi meraqlı başlandı. İçtimaiy ağlarnıñ qullanıcıları «köt» sözüniñ qırımtatar tilinde manasına diqqat ayırdılar. O vaqıttan berli «Birinci Qırım telekanalınıñ» qırımtatar muarririyetine «KOT-TV» lağabı yapışıp qaldı, böylece teleseyircileriniñ haberlerge olğan kerçek munasebeti aydınlatıldı.
Milliy cemaatçılıq Aksenovnıñ televideniyesine menfiy yanaştı, amma mesele tek adı ile bağlı degil, aynı aprel ayında yarımadada ATR qırımtatar telekanalınıñ işi toqtatıldı. Qırım «akimiyeti» «rus baari» mefküresine uymağan kanalnıñ haber siyasetini begenmey edi.
Aksenovnıñ niyetlerine köre, «Millet» Qırımda ATR yerini almaq kerek edi, çünki «spiker muavini» Remzi İlyasovnıñ yolbaşçılığında «Qırım» satqınlar areketi «keniş cemaatçılıq» sıfatında bunı istegen eken.
«KOT-TV» esasçıları Türkiyede olıp keçken Dünya qırımtatar kongressinden soñ qıbırdamağa başladılar, çünki mezkür tedbirde Rusiye akimiyeti içün bir sıra hoş olmağan laflar oldı. Kongress iştirakçileri hatırlattılar, yarımadada kelecegini belgilemek aqqı yalıñız qırımtatarlarğa ait, Rusiye teşviqatı ise «Qırım halqı» aqqında efsaneler uydura. Kongress devamında yaqın zamanda Qırımnıñ işğalden azat etilmesi ve Rusiye imperiyası ve SSCB yapqan qırımtatar genotsidiniñ tanılması kerek olğanını qayd ettiler.
«Potemkinniñ tatarları»
«Baş nazir muavini» Ruslan Balbek, Zaur Smirnov ve Remzi İlyasov kibi Rusiye qoqlaları Türkiye akimiyetini Kongressni körmemezlikke urmağa çağırdılar, faqat olarnı iç bir kimse eşitmedi. Türkiyede bu satqınlarnı ciddiy qabul etmeyler. Olarnıñ fikirince, uydudan yayın yapacaq «Millet» vaziyetni deñiştirir. Rusiye akimiyeti tintüv, apis cezaları ve qanunsız yaqalavlar amanlıq olaraq qabul etilgen «rus» Qırımında quvana-quvana yaşağan «bahtlı qırımtatarlar» ile televizion levhasına muhtac.
Kreml keçken sene ötkerilgen «referendumnıñ» «qanunğa uyması» aqqında toqtamayıp ayta bile, lâkin qırımtatarlar qoltutmasa, bu laflar boş sayılacaq
Kreml keçken sene ötkerilgen «referendumnıñ» «qanunğa uyması» aqqında toqtamayıp ayta bile, lâkin qırımtatarlar qoltutmasa, bu laflar boş sayılacaq. Çünki halqara strukturalardaki subetlerde tamır halqnıñ fikirlerine er daim emiyet berilecek.
İlyasov, Smirnov ve Balbekler Qırımda semetdeşlerine güzel bir şey aytıp olamaylar, bu sebepten tışqı seyircilerge ümüt besleyler. Yutturuvlar çoq: «öz başına zapt etilgen topraqlarnıñ amnistiyası» saylavaldı yalan oldı, qırımtatar qasabaları yalıñız lafta abadanlaştırıla, Aqmescitniñ «Borçoqraq» qasabasındaki mektepni öyle de qurıp bitirmediler, qırımtatar tilini tasil esnasınıñ çetine alıp taşladılar, qırımtatarlarğa yarımadada olar «artqaç insanlar» olğanını kösterecek olalar. Vaziyet o qadar kergin ki, «rus baarinden» soñ kerek olmağan qırımtatar «vatnikleri» bile Kreml qoqlalarını tenqit eteler.
«Millet» ne yapacaq eken? Rusiyeniñ diger «televizion orduları» yapqanını yapacaq: gece-kündüz yalan aytacaq, yañlış malümat berecek
«Millet» ne yapacaq eken? Rusiyeniñ diger «televizion orduları» yapqanını yapacaq: gece-kündüz yalan aytacaq, yañlış malümat berecek. Bunıñ kibi işniñ taze örnegi «Haberler» yayınında çıqqan levha oldı, alıp barıcı utanmayıp, Qırım müftisi Emirali Ablayev ve Meclis reisi Refat Çubarovnıñ Türkiyede olıp keçken «zıddiyetini» añlattı. Müftiniñ izaatlarını yayında yalıñız alıp barıcı seslendirdi.
«Milletniñ» esasçıları ruslar alışqan teşviqat usullarını qırımtatarlarda da qullanacaq olalar, lâkin neticesi sıfır olacaq. Qırımtatarlarğa «maneviylik», «geyropa», «ukrain faşistleri», «ayaqqa turuv» ve «özek külü» aqqında aytıp, öz tarafına çekmek imkânsız. Bir buçuq yıldan ziyade devam etken işğalde tamır halqı kerçek malümatlarnı internetten ve uydu vastasınen ukrain telekanallarından baqmağa alıştı.
Andrey Zaremba, Qırımnıñ siyasiy közeticisi
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy-nazarlarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Rusiyeniñ «Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi Qırım advokatı Emil Kürbedinovnıñ «ekstremizm ile küreş manaçığı» ile taqip etilmesini toqtatmağa talap etti. Bu aqqında teşkilâtnıñ saytında derc etilgen muracaatta aytıla.
«Memorial» uquq qorçalayıcı merkezi ekstremizm ile küreş manaçığı ile Emil Kürbedinovnıñ taqip etilmesini acele sürette toqtatmağa talap ete. Mahsus hızmetler Qırımda insan aqlarınıñ vaziyetini tenqit etken advokatqa basqı yapa ve onıñ zenaat faaliyetine mania ola», – dep aytıla muracaatta.
Amnesty International uquq qorçalayıcı teşkilâtı yanvar 26-da Rusiye işğal etken Qırımda 10 künge qadar apiske alınğan advokat Emil Kürbedinovnı acele sürette azat etmege çağırdı.
Salı künü, yanvar 31-de, Kyivde Emil Kürbedinovğa qoltutmaq maqsadı ile «İmayesiz imayeciler» adlı aktsiya keçirilecektir. Tedbirde cemaat teşkilâtları, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ vekilleri, advokat, faal, halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtlar ve Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ temsilcileri iştirak etecektir.
Advokat Emil Kürbedinov yanvar 26 künü Bağçasarayda Rusiyeniñ silâlı hızmetleri tarafından yaqalandı. O, qırımtatar faali Seyran Saliyevniñ evine, uquqiy yardım köstermek içün kete edi. Aqmescitniñ Demiryol rayon mahkemesi advokat Emil Kürbedinovnı Memuriy qanun bozuvları Kodeksiniñ 20.3 maddesi (Natsist timsalleriniñ teşviqatı ve açıq numayışı) boyunca qabaatlı olaraq tanıdı ve 10 künge apis etti. Bunıñ sebebi – Kürbedinov «Vkontakte» saifesinde 2013 senesi Aqmescitte «Hizb ut-Tahrir» mitingi aqqında yazını paylaşqanı oldı.
Kürbedinov siyasiy işlernen oğraşqan qırımlı advokatlardan biri ola. Onıñ özü ve zenaatdaşları bu yaqalavnı – onıñ advokatlıq faaliyetine qaba şekilde keder etüv olaraq tanıylar.


text:
Qırımnıñ «Orman hocalığı devlet komiteti» yarımadanıñ tabiat-orman obyektleriniñ ziyareti içün para tolemesini ğayrıdan pekitti.
Bunı öz başına ilân etilgen akimiyetke yaqın olğan Krıminform saytına Qırım «Orman hocalığı devlet komiteti»niñ reisi İvan Magda bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, Qırımnıñ tabiat obyektleriniñ ziyareti içün para iyül 18 kününden başlap tölenilmeli. Bu para orman hocalığınıñ inkişafına masraf etilecek eken.
«Şimdi yanğın telükesi mevsimidir. Yanğıncı ve qaravullarnıñ keçindirüvi ve yanğın tehnika içün yaqarlıq malzemelerniñ satın alınuvı – er şey orman şirketlerniñ faaliyetiniñ esabatından tolenile», – dey Magda.
Ziyaret fiyatını «orman hocalığı boyunca devlet komiteti» belgiley. «Evel bu kibi faaliyetni iş adamları becere edi. Ve para orman hocalığı inkişafına ketsin dep, keçici müddet devamında faaliyetni orman hocalığı şirketlerine keçirmege qarar alındı», – dedi Magda.
Aprel ayında Magda keçici müddet devamında Qırımnıñ orman qoruğılarınıñ para tölenilmesi alınmaycağını bildirgen edi.


text:
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi, advokat Nikolay Polozovnıñ sorğusına izin berilmesine qarşı Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ şikâyetini özüne qaytardı.
Öz Facebook saifesinde Umerov: «Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi tarafından 13 dekabr 2016 senesi tarihında menim cinaiy işim boyunca advokat Polozovğa dair taqiqat işleriniñ alıp barılmasına izin berilgenine qarşı menim itirazımı Qırım Yuqarı mahkemesi keri qaytardı. Baqmağa istemediler bile», – dep yazdı.
Dekabr 20-de Qırımda advokat Nikolay Polozovğa qarşı cinaiy iş ğayrıdan açılğan edi. Uquq qorçalayıcılar Rusiye uquq qoruyıcı sistemasınıñ bu areketleri Polozovnı «İlmi Umerovnıñ işinde» imayeden ayırmaq içün yapıla, dep tüşüne.
İlmi Umerovğa qarşı ekstremizm maddesi boyunca FSB tarafından cinaiy iş açılğanını 2016 senesi mayıs 12 künü Qırımnıñ sabıq prokurorı Natalya Poklonskaya beyan etken edi.
Meclis reisi muavininiñ yaqalanuvı, tintüvi ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada razonans çıqarğan edi.


text:
Qırımda yaşasañ, ukrain olmaq – havflıdır. Qapalı ukrain mektepleri. Ukrainanen bağlı olğan er şeyni yoq etüv. Ukraina bayrağı içün para cezası ve cinaiy taqipler.
Qırımlı ukrainler havf altında. Ukrainler buña nasıl davrana bileler? Ukraina qırımlı ukrainlerge yardım etmesi mümkünmi?
Bu aqqında – «24» haber telekanalınıñ Qırım.Aqiqat leyhasınıñ yañı yayınında.
Studiyada alıp barıcı Oleksandr Yankovskiy ile beraber – «Ukrain evi» iş ve medeniy emekdaşlıq Qırım merkezi» cemaat teşkilâtınıñ reisi Andriy Şçekun ve Qırım tarihçısı ve publitsist Andriy İvanets.
Yayın cumaertesi künü saat 18.30 (Aqmescit vaqtına köre saat 19.30) ve bazar künü saat 11.30 (Aqmescit vaqtına köre saat 12.30) efirge çıqa.
Hatırlatamız, Azatlıq Radiosınıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırımda olayatqanlarnı bilmege istegenler içün.


text:
Keriç – Qırım «tasil nazirligi» memurları nefaqacı ocalar mektepnen sağlıqlaşacaqlar, deyler. Yañı oqutuv programmasına keçüv sebebinden ihtiyar yaşına kelgen ocalar dayanmayıp, arizalar yazmağa mecbur olacaqlar. Amma, yaş ocalar içün işke kirmege qıyın ola. Evelden Qırım mekteplerinde ocalıqnı pedagogika institutnıñ talebesi da yapıp ola edi, şimdi ise, er yerde: «Yer yoq», deyler.
Marina – Aqmescit institutnıñ studenti. Bu sene genç qız magistraturağa kirdi ve birden işke kirmege qarar aldı. O, başlanğıç sınıf ocası zenaatınıñ saibi olacaq. Bütün yaz devamında qız Keriçteki tasil idaresine barıp, iş soradı, amma, oña «şimdilik yer yoq» ve «mekteplerge studentler kerek degil» kibi cevaplar berdiler.
«Devamlı imtianlarğa qatnaycaq oca kerek degil, dediler. Çünki talebeler bir ocağa alışalar, ketse, onıñ yerine başqası çalışmağa mecbur olacaq. Ana-babalar da bunı begenmeyler. Sessiya yılda eki kere ola. Yani, hasta olmağa da mümkün degil, çünki kimdir menim yerime çalışmağa kerek olacaq»,– dey Marina.
Qıznıñ ufaq balası olğanını da memurlar begenmediler. Bala balalar bağçasına qatnağanına baqmadan, hastalansa, anası ep bir evde qalmağa mecbur olacaqtır. «Bala biraz össin, soñ işke alırmız, dediler», – dep ayta qız.
Amma, bir yıl evelsi yaş ocalarnı quvançnen işke qabul ete ediler. Alçaq aylıqlar yaşlarnı daima mektepten uzaqlaştıra edi, amma, mektep yolunı seçken yaş ocalarnı büyük isteknen işke ala ediler.
«Dostum daa beşinci kursta oquğanda, işke kirdi. İç bir kimse oña sessiya – bu büyük bir problema ya da balalarnı ketip qaldırmağa kerek, dep aytmay edi. Söz kelimi, müessise ayatında men daa bir mezun - qıznen rast keldim. Oña da yer yoq, dep ayttılar, faqat öz balaları yoq, yani deycegim, serbest vaqtı çoq», – dedi Marina.
Yekâne iş yeri – qıyın balalar içün mektepte ders bermege teklif ettiler, anda sabadan aqşamğa qadar balalarnen bulunmaq kerek. Amma, bu iş, qorantasız olğan ocalar içün, dep tüşündi Marina ve red etti.
Keçüv qıyınlıqları
Qırımda yaş ocalarnıñ kereksizligi - mekteplerde ukrain tiliniñ qısqartıluvı sebebinden ocalar sayısınıñ artuvınen bağlı. Devlet tili olğanına baqmadan, mekteplerde bu tilniñ oqutuvı içün saatlerni bayağı eksilttiler. Ukrain tili ocalarına yañıdan oqup, rus tilini bermege tevsiye ettiler. Amma, rus tili ocalarnıñ sayısı azlaşmağanı içün, sabıq ukrain tili ocaları başlanğıç sınıflarda ders bermege ve Ayat Havfsızlığı qoruvı kibi derslerni alıp barmağa mecburlar. Keriç mektepleriniñ birinde çalışqan oca aytqanı kibi, daa bir sebep paranen bağlı.
«Aylıqlar östi. Nefaqağa çıqqan ocalar da, çalışmağa devam etmege isteyler»,– dedi ocapçe.
Bir ay evelsi Keriç şeer şurasında ocalarnıñ yañı aylıqları aqqında ikâye ettiler. Orta tasil mekteplerinde ocalarnıñ aylığı 26 biñ ruble etrafında, bala bağçaları terbiyecilerniñ maaşı - 20 biñ rubleni teşkil ete, mektepten tış oquv yurtlarında çalışqan ocalarnıñ aylığı tahminen 19 biñdir. Devlet oquv yurtlarında çalışqan ocalarınıñ aylıqları şahsiy mekteplerde ders bergenlerniñ aylığından eki qat yüksek. Onıñ içün nefaqacı ocalar oquv planları aqqında tüşünmege çoq istemediler.
Qırım «tasil ve ilim naziri» Natalya Gonçarova aytqanı kibi, şimdi mekteplerde kadrlar deñişecek. Yañı oqutuv programmasınıñ kirsetilüvinen, ocalarnıñ işi çoqlaştı, buña dayanmağan soyları da olur. «Argumentı nedeli» neşiriniñ malümatına köre, ocalarnıñ ekseriyeti endi arizalar yazıp, işten çıqtılar. Em de, an-aneviy işten ğayrı, rusiyeli mekteplerde vesiqalarnen daa çoq çalışmaq kerek.
Em nefaqa, em maaş
Aynı zamanda, rusiyeli mekteplerde ihtiyar yaşqa kelgen ocalarnıñ sayısı arta. Bunen bağlı statistik malümatlarnı Rusiye tasil ve ilim Nazirligi bildire.
Mezunlarnı işke almağa istemegenleri daa bir sebepnen bağlı. İhtiyar yaşlı ocalar nefaqağa çıqqan soñ, qazançnıñ büyük bir qısımından marum qaldılar. Rusiye matbuat vastalarnıñ malümatına köre, nefaqa ve aylıq arasında büyük farq bar. Misal içün, Moskvada «Novıy pensioner» gazetası yazğanı kibi, çetel til derslerini alıp barğan ocanıñ aylığı 60 biñ etrafında, aynı zamanda nefaqa 13-14 biñ ruble etrafında. Onıñ içün, ihtiyar yaşlı ocalar ketmege aşıqmaylar. Faqat, imtiyazlı nefaqanı almağa da aqları bar.
Müddetten evel nefaqağa çıqmağa imkânı olğanlarnıñ sayısı büyük. Ocalar hususan, 25 yıl devamında mektepte çalışqan soñ, nefaqağa evelce çıqa bileler. Amma, bu aqnen qullanmağa çoqusı istemey ve, em nefaqa, em de aylıqnı ala bereler.
«Strategiya – 2020» taqiqatnıñ müellifleri bildirgeni kibi, çalışqan nefaqacılarnıñ qazançı çalışqan sakinlerniñ qazançından 1,5 kerege artqaç. Akimiyetke yaqın iqtisadiyatçılar nefaqa yaşınıñ kötermek yerine, nefaqacılarnı işsiz qaldırmağa teklif ettiler. Yani, «nefaqa – işsiz qalğanlarnıñ bir kefilidir», ihtiyar adam çalışsa, demek, nefaqasını almasa da olur. İqtisadiyatçı Yevsey Gürviçniñ aytqanına köre, rusiyeli nefaqacılarnıñ üçte biri çalışmağa devam ete.
Şimdilik nefaqacılarnıñ ögünde seçim qoymadılar: ya nefaqa ya aylıq. Olarnı işten çıqarmağa da qanun yoq. Ve, Qırım akimiyetiniñ mekteplerde yaş ocalarnıñ peyda olacağına ümütleri de aqlanmay bile. Marina, misal içün, bala doğuracaq qadınnıñ yerini aldı. İhtiyar ocalarnıñ acele sürette nefaqağa çıqmaq istegi aqqında qız atta eşitmedi.


text:
Qırımnıñ «vatandaşlıq qamaçavınıñ» iştirakçileri qırımlılarğa uquiy yardım köstermek içün cemaat qabul etüv odasını teşkil etmekteler. Bunı Qırım.Aqiqatqa «Çonğar» nezaret kiriş noqtası yanındaki «vatandaşlıq qamaçavı» keçirilgen territoriyada çadır şeerçiginiñ komendantı Dilâver Seytumerov bildirdi.
«Ermeni diasporası vagonçıqlarnı teklif etti. Ştab içün, qışta erzaqnı saqlamaq ve Qırımdan vatandaşlarnı qabul etmek içün kerek edi. Mında yuridik mesleat ve vatandaşlarnıñ qabul etüvi keçirilecek», – qayd ete Dilâver Seytumerov.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, Rusiye devleti başlığınıñ mart 14-te Aqyarda miting-kontsertte çıqışı «saylavnen alâqalı degil», dep iddia ete.
Rusiyedeki «İnterfaks» haber agentligi: «Aqyarda o (Putin – AQ) şeer cemaatçılığınıñ vekilleri ile körüşecek, muim meseleler aqqında suhbetleşecek ve ondan ğayrı referendumnıñ yıllığı munasebetinen ötkerilgen mitngde iştirak etecek… Qayd etem ki, bu, elektoral tedbir degl, bu, prezident saylavına alâqası olmağan miting», – dep, Peskovnıñ sözlerini naqil ete.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin mart 14-te «iş ziyareti» çerçivesinde ilhaq etilgen Qırımğa kelmek istey. Kreml matbuat hizmetiniñ malümatına köre, Putin qurulmaq üzre olğan Keriç köprü ve «Simferopol» ava limanınıñ yañı aerovokzal kompleksini körecek ve Aqyarnı ziyaret etecek.
Putin keçken sefer Qırımnı 2017 senesiniñ noyabrinde ziyaret etti. O vaqıt o, Yaltadaki Livadiya sarayınıñ territoriyasında Rusiye çarı III Aleksandr eykeliniñ açılışında iştirak etti.
Rusiye prezidenti saylavınıñ ötkerilmesi 2018 senesi mart 18-ne – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqınıñ yıllığına tayın etildi.
Martnıñ 1-nde Yuqarı Rada BMT Telükesizlik Şurası ve Baş Assambleyası, Avropa Birligi, NATO, halqara teşkilâtlar, çetel parlamentleri ve ükümetlerini Qırımda Rusiye saylavınıñ qanuniyligini tanımamağa davet etti.


text:
Cuma künü, iyül 10-da, Aqmescitniñ Kozlov soqağında qurucılıq çöplügi yanıp tutaştı. İşbu yerde evel urba çarşısı yerleştirile edi, şimdi ise yoq etilmesi boyunca işler alıp barıla.
Qırımnıñ Rusiye Fevqulâde işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, yanğın yerine yanğıncılar yollanıldı.
«Qurtarıcılar yañgın yüz bergen yerge qısqa müddet içinde kelip çıqtılar. Bunıñ sayesinde yanğınnıñ yaqında olğan bina ve naqliyatqa keçmesini toqtatıp oldılar», – denile beyanatta.
Saba iyül 6 künü Aqmescitte politsiya şeer merkezindeki çarşını sarıp aldı, onı yıqmağa başladılar. Şeer memuriyetiniñ başı Gennadiy Baharev işbu areketler Qırım nazirler Şurasınıñ qararı ile amelge keçirilgenini bildirdi.
Qırım Nazirler şurası yanında narazılıqnı bildirgen tuccarlarğa yañı ticariy noqtalarnı bermege vade ettiler.


text:
Etiketler: Evliya Çelebi SeyahatnamesiEvliya Çelebi Seyahatnamesi ekitapEvliya Çelebi Seyahatnamesi ekitap indirEvliya Çelebi Seyahatnamesi indirEvliya Çelebi Seyahatnamesi pdfEvliya Çelebi Seyahatnamesi pdf indirEvliya Çelebi Seyahatnamesi pdf kitap indirGünümüz Türkçesi ile Evliya Çelebi SeyahatnamesiGünümüz Türkçesi ile Evliya Çelebi Seyahatnamesi 7.2Günümüz Türkçesi ile Evliya Çelebi Seyahatnamesi 7.2 pdfGünümüz Türkçesi ile Evliya Çelebi Seyahatnamesi 7.2 pdf indirGünümüz Türkçesi ile Evliya Çelebi Seyahatnamesi ekitap indirGünümüz Türkçesi ile Evliya Çelebi Seyahatnamesi indirGünümüz Türkçesi ile Evliya Çelebi Seyahatnamesi pdf kitap indir
- Sonraki yazı Günümüz Türkçesi ile Evliya Çelebi Seyahatnamesi 7.1 PDF Kitap İndir
- Önceki yazı Günümüz Türkçesi ile Evliya Çelebi Seyahatnamesi 5. Kitap 2. Cilt – PDF Kitap İndir
Bunlar da hoşunuza gidebilir...
-
Yaşamımdan Şiir ve Hakikat – Johann Wolfgang von Goethe – PDF Kitap İndir
Yazar: admin · Published 9 Eylül 2021 · Last modified 7 Eylül 2021
-
On Küçük Zenci – Agatha Christie PDF Kitap İndir
Yazar: admin · Published 16 Nisan 2021
-
Rothschild Para İmparatorluğu – George Armstrong – PDF E-Kitap İndir
Yazar: admin · Published 11 Ekim 2019 · Last modified 10 Mart 2020
Bir cevap yazın Cevabı iptal et
This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.


text:
Yarımadada ava şaraiti bozulğanı içün "Sevavtodor" ("Aqyar maşna yolları") hızmetlerini küçleştirilgen iş rejimine keçirdiler.
Bunı,Rusiye nezaretindeki Aqyar ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, bölge avtomobil yollarını qum ve tuz qarışmasınen işleycekler, şeerlerniñ içinde ise, yol hızmetçileri aytqanı kibi, buznı tez iritken sılatılğan tuznı qullanacaqlar.
"Birinciden havflı yol parçaları, piyade keçitlerinde toqtav qısımları, mektep avtobuslarnıñ ve içtimaiy naqliyatnıñ yürgen yolları işletilecek", - denile Aqyar ükümetiniñ beyanatında.
Bundan ğayrı, aydavcılarnı, mahsus tehnikanıñ işine mania olmamağa, surat rejimine uymağa, ozmalardan ve yolaq deñiştirüvlerden vazgeçmege çağırtalar.
Qırım gidrometeomerkeziniñ bildirgenine köre, dekabr 4-ünde Qırımda sılaq yağmur ve deñişici bulutlılıq olacaq.
Dekabrniñ 3-ünde Qırımnıñ cenübiy yalısındaki Ay-Petri platosında qar yağdı.


text:
Berlinda Musa Cälil, Abdulla Alış häm başqa cälilçelär belän oçraşqan häm “İdel- Ural” gazetasında fotokorrespondent wazifasın başqarğan Räxim Sattar häm anıñ icatı turında “Cır däwam itä”, “Tri poeta- voina”, “Bülengän cır” häm başqa kitaplar bar. Bu şäxes ğömereneñ açılmağan bitläre qalğanmı? Qäbere qayda anıñ?
Qızğanıçqa qarşı belmibez. Lagerdan alar bit qaçarğa ömetlängännär. Yulğa çıqqannar. Şunnan soñğı ezlären bez taba almadıq. Döresen genä äytkändä, anı äybät itep ezlärgä äle keşese dä tabılmağandır. Rafail Mostafinnan başqa ezlänüçelär äle dönyağa kilmägän. Bez dä şöğellänmädek. Eşlärgä kiräk dip uylıym. Bälki bardır ezläre. Pol'şada yuğalğan ul. Alarnıñ qullarına iptäşläre Pol'şa qartasın birgän bulğannar. 4 keşedän torğan törkem yulğa çıqqan bulğan. Alarnıñ missiä bulğan ul qaçarğa. Watanğa, tuğan ilgä qaytırğa. Ämma qayta almağannar küräseñ. Edlino tiräsendä alar yuq bulğannar.
di babası turında Liliä Sattarova. Tılda qalğan äbisen Uçalıda yäşägän- Naciä apanı onığı yaxşı xäterli.
Bez siräk küreştek. Yış küreşmädek. Ämma. Min anı xäterlim. Ul ikençe keşegä kiäwgä çıqqan bulğan uqıtuçığa. Bik yaxşı keşegä. Alarnıñ balaları bulğan. Bez alar belän aralaşabız xäzer. Balaları onıqları belän.
Rafail Mostafin istäleklärenä kürä, Räxim Sattarnıñ qulyazma däftären Rawilä Ageeva Berlinnan Donbassqa alıp qayta. Ageevanı nemeslär Germaniägä alıp kitkän bula. Ul Berlinda tatar äsirläre belän oçraşıp tanışa. Aña “İdel- Ural” komitetında eşläwçe Räüf Wafa ike däftär birgän bula. Ageeva bu ike däftärne ilgä alıp qaytqan häm militsiä bülegenä tapşırğan. Tik Räxim Sattarnıñ däftäre Qazanğa qaytıp citä, ä ikençe däftär Abdulla Alışnıqı qayadır yuğalıp qala. Bigräk tä şäxeslärgä ber törle genä bäye yuq. Kemnärder satlıq can, kemnärder janın saqlap qalu öçen faşistlarğa da eşlägän, şul uq waqıtta yazmışı Sovetlar Berlegenä qabat alıp qaytır dip kommunistik ideyälärgä tuğrılıqlı yullarnı käğäzgä töşergän dip tä äytüçelär bar.
Babam xaqında. Ul şiğerlärendä anıñ nindi şäxes buluın kürä alabız. Annan xatları da bar bit. Ulına yazğan xat wäsiät bularaq. “Min xıyänätçe tügel” dip yaza ul. Alar qan belän yazğan şikelle. Başqa törle qabul itä belmibez bez anı.
Di mädäniät ministrlığı xezmätkäre, Räxim Sattarnıñ onığı Liliä Sattarova. Anıñ äytüençä, babası şiğerläreneñ urıs telenä tärcemäsen uquçılar Cälilnekenä oşağan dip äytüçelär dä bar ikän. Älegä tel ğalimnäre tarafınnan Räxim Sattarnıñ şiğriät tele dä öyränelmägän. 9 may- Ciñü köne uñayınnan Tatarstannıñ Milli muzeenda “Cır däwam itä” digän kiçä buldı. Bu çarada Räxim Sattarnıñ quyın däftäre, yazmaları, anıñ turında yazılğan kitaplar da kürsätelde. Ulı İl Sattarnıñ cämäğäte Sania İsxaqova da çığış yasadı.Nail Alan


text:
Bu waqıtta rumın telendä yazu häm uqu cinäyät itep sanalğan, kitaplar tartıp alınğan, mäktäplärdä rumın tele tıyılğan bulğan. Bik qurqınıç bulsa da, Besleaganıñ änise, urlap alıp qaytqan rumın telendäge berdänber kitapnı - zoologiä däreslegen uqırğa quşa torğan bulğan. Yazuçı Vladimir Besleaga, balaçağında bulğan qurqu xisennän ul ber qayşa da arına almadım di. “Qurqu böten keşene biläp aldı. Ber kem ber süz äytä almadı. Härkem anı barıp äyterlär dip qurqıp yäşäde. Qurqu şundıy zur buldı. Ul bezneñ qanibizğa señep qaldı şikelle.”- di yazuçı.
Stalin regimı uqığan, zıyalı keşelärne yuq itte. 1992 yılda, arxeologlar, Qırğızstan başqalası Bişkäk yanında zur qäberlek tapqan bulğan. Anda 138 keşeneñ söyäkläre bulğan. Qäberlekkä yäşeren räweştä üterelgän häm yandırılğan yuğarı däräcäle citäkçelär häm zıyallar kümegän bulğan. Qırğızstannıñ elekke deputatı häm yazuçı Mar Baijievnıñ ätisedä repressiälär çorında ülgän. Ul bolay di : “Xällärneñ niçek bulğanın añlağan, uqımışlı keşelärne atqannar, qırğannar. Menä Atabeyitqa qarağız. Şuşı cirdä küpme yaxşı keşe yata. Bu äytep betergesez qurqıçınıç zaman buldı. Bezneñ ätilärebez törmädä bulsa da, bezgä “Yäşäsen Stalin!” dip qıçqırğa quşalar ide. Ul waqıtta propağada bik köçle bardı. Bez tağın närsä eşli alabız. Minem ätiem Qazaxstanda, Karağandada cirlärngän. Min anıñ qaberenen kürep qayttım.” Belarus şağire Todar Klyaştorny da 37nçe yıllarda üterlgän. Anıñ qızı Maya ğailä tarixın söyli : “Min 1937 yılda tuğanmın. Minem ätiem inde törmädä utırğan, äniem yabıp totılğan. Ber tapqır, ber tanışnıñ yärdäm belän alarğa küreşergä röxsät itelgän. Alar berbeseneñ nindi naçar xäldä buluın kürep şaqqatqan. Ätiem xätta añın yuğaltqan.”
Todar Klyashtornıy bu xäldän soñ berniçä ay ütügä üterelgän. Änıñ xatını, axırğaça, yäş balası bulğanğa cällärlär, anı azat itärlär, dip ömmetlängän, häm atıluın belmägän.
Tatar yazuçıların da bu äfät urap uzmağan. Yazuçı Rabit Batulla bezneñ tapşıruda bolay dip äytkän ide. “Mirsaet soltangaliev, Hadi atlasi, Galimcan Nigmati, Ğaziz Gobäydullin, Camal Validi, Mähmüt Gälläw, Kärim Tinçurin, Gomär Ğali, Gomär Tolenbay, Galimcan İbrahimov, Şamil Usmanov, Mohtar Mutin, Fätxi Bornaş, Fätxi Ğilmi, Säyfi Saraylı, Säğit Sünçäläy sovet zindannarında cäzalap üterlede. Gäräfi Xäsänov, Kärim Cämanoqlı, Gomär İsmagilov, Qawi Näcmi, Naqi İsänbät, Baqi Urmançı, Mirsäy Ämir, Xäsän Tufan, Ayaz Ğıyläcev, Adler Timerğalin, Ğali İlyasov sovet zindannarında cäfalandırıldı”
Zıyalı bulğan öçen genä tügel, yaramağan millättän bulğan öçen dä keşelär zolımğa duçar itelgän. Stalin xakimiättä bulğanda 1944 yılda, qırım tatarları sörgen itelgän, 1937 yılda da ayırm millät wäkilläre, milli cämğiätlär başlıqları üterelgän bulğan.
Xäzerge waqıtta, arxivlar açılğanda, säyäsi zolım turında mäğlümat dönyağa çığa. Ämma qorbannarnı aqlaw äkren bara. Qurqu xise belän balaçaqçalrın ütkärgän millionarça keşe, ğailäläreneñ ğäyepsezgä üterelüe, qulğa alınuı, cäfalanuı öçen açuyın qaytarırğa teli.


text:
Qırım Yuqarı mahkemesinde «fevral 26 işi» boyunca toplaşuvlar alâ daa keçirilmekte. Olarnıñ devamında adliyeciler ceza qararlarını deñiştirmege rica eteler, dep bildire Qırım.Aqiqat.
Ali Asanov ve Mustafa Degermenciniñ imayecileri olarnı çıqış yasağı ya da ev apsi boyunca azat etmek ricası ile muracaatta bulundılar.
Degermenci boyunca resmiy ricanı mahkeme red etti, Asanov boyunca qarar daa alınmağan, mahkeme muşaverege çıqtı. Ahtem Çiygoznıñ adliyecisi de böyle arizanı bermek niyetindedir.
Aqmescitte «fevral 26 işi» boyunca bazarertesi künü birden eki mahkeme toplaşuvı keçe – Qırımnıñ Yuqarı Mahkemesi ve Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesinde. Yuqarı Mahkeme binası yanında onlarnen insan toplandı, amma toplaşuv salonına tek bir qaç insan kirip oldı, çoqusı, şu cümleden, mamahkümlerniñ – Mustafa Degermenci, Ali Asanov, Arsen Yunusov ve Eskender Emirvaliyevniñ tuvğanları kiremedi.
Rusiye taqiqatçıları olarnı 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamenti binası yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Rus birligi» firqasınıñ faalleri iştirak etken çoq biñli mitingde yüz bergen «kütleviy çatışmalarda» iştirak etüv ile qabaatlaylar.


text:
Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi Türkiye ve Rusiye munasebetleri kerginleşken soñ toqtatılğan Aqmescitteki Cuma Cami qurucılığı devam etkenini bildire.
«Rusiye ve Türkiye arasında yüz bergen siyasiy zıddiyet sebebinden Aqmescitte qurucılığı toqtatılğan Cuma Cami aprel 1-de yañıdan qurulmağa başladı. Qırım müftisi acı Emirali Ablayev qurucılıq işlerini ögrendi, qurucılar ve leyha mimarlarınen körüşti. Müftiniñ aytqanına köre, türk adamları yerine rus qurucılıq şirketleri kelgen olsa da, 2019 senesi obyekt azır olacaq», – dep aytıla Rusiyege boysunğan Qırım müftiyliginiñ haberinde.
«Şirketniñ mimarı ve dizayneri Dmitriy Müsinniñ bildirgenine köre, leyha azırlağanda qırımtatarlarnıñ tarihiy mirası – osmanlı üslübi – köz ögüne alınğan edi», – dep bildirdi Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresiniñ matbuat hızmeti.
Planlaştırılğanına köre, cami qubbeli bina ve abdesthanelerden ibaret olacaq. Caminiñ ögü mozaika şeklinde olacaq. Qubbe 28 metrni teşkil etecek, minareler 50 metrlik olacaq. Qurucılıq meydanı 2,7 gektarnı teşkil etecek.
Yarımada musulmanları içün müim olacaq Cuma Caminiñ qurucılığı üç yıl devam etecektir.
2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ QAQMDİ yapqanlarını Meclis ile muzakere etmey. Yanvar 16-17 künleri Herson vilâyeti Geniçesk rayonında keçirilgen Dünya qırımtatar kongressiniñ koordinatsion şurası toplaşuvında esas Ukrainada Müftiylikni meydanğa ketirmege qarar alındı. Bir qaç biñ qırımtatarı esas Ukrainağa köçmege mecbur oldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Qırım diversantları işi» figurantı Redvan Suleymanov azat etildi. Qırım.Aqiqat muhbiriniñ bildirgenine köre, Suleymanov Rusiyede Kirov vilâyetindeki umumiy rejimli koloniyada cezasını çekip, eñ yaqın vaqıtta Qırımğa qaytmaq niyet ete.
Kremlniñ kontroli altında olğan Aqmescitteki Jeleznodorojnıy rayon mahkemesi 2017 senesi ağustos 10-da 28 yaşlı Redvan Suleymanovnı, bir gruppa şahıslar tarafından, evelden añlaşıp yapılğan terrrorizm aktı (Rusiye Cinaiy kodeksi, 207-nci madde, 2-nci qısım) aqqında yalancı bir bildirüv boyunca qabaatlı tanıdı. O, umumiy rejimli koloniyada 1 yıl ve 8 ayğa mahküm etildi ve 3,5 mln rubleden (qararnen 1,5 mln hrivnadan – QA) ziyade «zarar»nı ödemege mecbur etildi.
Ukraina TİNinde Redvan Suleymanovğa qarşı çıqarılğan ukümni taqbih etti ve Rusiye ukümetini yarımadada qırımtatarlarğa qarşı repressiyalarnı toqtatmağa davet ettiler.
Redvan Suleymanov 2016 senesi iyül 30-da Aqmescitniñ ava limanında yaqalandı. Ağustos 12-de Rusiye FSBsi Rusiyeniñ kütleviy haber vastalarında Suleymanovnıñ sorğusı ve itirafları ile videonı cayrattı. Yaqalanğan, 2015 senesiniñ oktâbrinde Zaporojyede Ukraina istihbaratı tarafından verbovka etilgenini iddia ete. Suleymanovnıñ aytqanına köre, onıñ maqsatları sırasına arbiy tehnikanıñ areketleri aqqında malümatnı toplamaq kire edi. Ve daa soñra oña sanki Aqmescit demiryol vokzalı ve ava limanında patlatıcı tertibatlarnıñ qoyulması içün yer tapmaq vazifesi berilgen edi.
Ukraina Arbiy quvetleriniñ Baş ştabında Rusiye Federal hizmetiniñ bildirüvini inkâr eteler.


text:
Bunı o QHA agentligine bildirdi.
«Yoq, kelsem bile (Qırımğa bu vaqıtqace), anda barmaycam, menim bu aqta başqa fikrim bar», – dedi o.
Evelleri Cemilev qırımtatar milliy Hıdırlez bayramınıñ bu sene bütünqırım seviyesinde keçirilmesine qarşı çıqqanını bildirdi.
«Men Hıdırlezge qarşı çıqtım, çünki şimdi oynamaq, muzıka çalmaq lâzim degil, memleket şimdi ağır vaziyettedir. Amma bu bizim milliy bayramımız ve akimiyet başında kimniñ turğanı müim degil, biz onı episi bir qayd etmek kerekmiz degen fikir bar edi. Amma bu Hıdırlezden işğalci akimiyet faydalanmaq istey – qaraçay, balqar, Rusiyeniñ diger halqlarını davet etip, qırımtatarlar Rusiye milletleriniñ qorantası ile dostlaşqanını köstermege isteyler. Ve bu tedbir bütünley akimiyet tarafından ödenile. Siziñ anda aytılacaq aqıllı laflarıñıznı kimse diñlemeycek, er kes oynağanıñızğa baqacaq», – qayd etti Cemilev.
Al-azırda o Kiyevde buluna ve Qırımğa ne vaqıt kelecegini bilmey, amma kendi ziyareti aqqında evelden bildirmege vade etti.
Hıdırlez qırımtatar milliy bayramınıñ keçirilmesi mayıs 3-de Bağçasaray rayonınıñ Novopavlovka köyünde olacaq.
Öz başına tayinlengen Qırım akimiyetiniñ «baş nazir muavini» Lenur İslâmovnıñ sözlerine binayen, Hıdırlez musafirleriniñ cedvelinde Qırım akimiyetiniñ vekilleri, ve çeşit memleketlerden, şu cümlede Rusiyeden (Tatarstan) insanlar bardır.


text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri Müftisi hacı Emirali Ablayev “Pandemiya zamanında Rusiye musulmanları diniy idareleri: içtimaiy hızmetniñ yañı usulları” halqara ilmiy-ameliy konferentsiyası çerçivesinde Çeçenistan Cumhuriyeti Müftiliginiñ eyetinen körüşti. Çeçenistan Cumhuriyeti Müftisiniñ birinci muavini Supyan Qurbanov ile körüşüv devamında taraflar beraber alıp barılacaq leyhalarnı muzakere ettiler.
Hususan, Çeçenistan Cumhuriyetiniñ temsilcileri Qırım Müftisine Quran oquvı yarışı ve diger diniy tedbirlerni keçirüv kibi leyhalarnı beraberce keçirmege teklif etti. Bundan da ğayrı, Supyan Qurbanov Qırım Müftisine keçeyatqan konferentsiyağa daveti ve Qırım toprağında sıcaq qarşılanğanları içün teşekkür bildirdi.
O, Çeçenistan Cumhuriyeti Müftisiniñ selâmınen, Qırım musulmanlarına sağlıq, amanlıq ve muvafaqiyetler tilegenini bildirdi.
Qırım MDİ matbuat hızmeti


text:
İşğal etilgen Aqmescitniñ elektron tehnika tükânlarında soñki künleri müşterilerniñ sayısı ep arta. Qırımlılar rubleniñ tüşmesi sebebinden beştahtalardan er şeyni satın alalar.
Qırım.Aqiqat neşiriniñ mühbirine Aqmescitte Mayakovsogo soqağı boyunca yerleşen «Fokstrot» tükânında añlatqanları kibi, salı künü, dekabr 16-da, müşterilerniñ sayısı, iç bir zaman olmağanı kibi, büyüktir.
«Adet üzre Yañı yıl arfesinde daima insanlarnıñ sayısı çoq ola, amma şimdi bu al rubleniñ tüşüvi ile bağlı. Müşteriler evel satın almağa istegen şeylerni şimdi alalar», – dedi tükân hızmetçisi.
Satıcılarnıñ aytqanı kibi, müşteriler televizor, kombayn, buzdolap, çaynik ve diger tehnikanı satın ala. Bazıda müşterilerni qabul etmek içün hadim bile yetişmey.
«Belki de, yarın fiyatlar deñişir, kurs er bir daqiqa deñişe, şunıñ içün şimdi almaq lâzim»,– dedi satıcı.
Qayd etmek kerek ki, salı künü aqşamı, dekabr 16-da, Aqmescitniñ para deñiştirüv noqtalarında dollarnıñ satuvı 95 ruble olıd, yevro – 100 ruble.
Evel bildirilgeni kibi, Rusiye rubleniñ tüşmesi ile işğal etilgen Qırımda para eyecanı başlandı. Qırım.Aqiqat bergen malümatına köre, çetel paranıñ kursı er 5-10 daqiqa deñişe. İnsanlar telâşta deñiştirüv noqtalarında olğan para birlemlerini satın almağa atılğanlar.
İşğal etilgen Qırımda bazı şahsiy tükânlarda beşçtahtalardan Rusiye rublesi ile olğan mahsulat levhaçıqlarnı alıp taşlaylar. Bu aqta içtimaiy ağlarda keriçliler yaza.


text:
Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan dedi ki, «Rusiye, 1915 senesi Osmanlı devletinde türkler tarafından ermenilerniñ kütleviy öldürüvlerine genotsid aytmaq yerine özüniñ Ukrainada yapqanlarını añlatmaq kerek».
BBC bildire ki, bunı Recep Tayip Erdoğan Ankarada matbuat konferentsiyasında ayttı.
«Rusiye bu meselede genotsid sözüni ilk sefer qullanmay. Şahsen men Putinniñ bu adımına yazıqsınam. Ukraina ve Qırımda üküm sürgen vaziyet iç bir şübe doğurmay. Başta bunı añlatsınlar, soñra ise bir şeyge genotsid desinler», – dep tekrarlay Türkiye prezidentiniñ aytqanlarını Reuters agentligi.
Vladimir Putin Erivanda Osmanlı devletinde ermenilerniñ kütleviy öldürüvleri aqqında tedbirlerde dedi ki, Rusiye «insaniyetlik tarihında eñ deşetli facialardan birini başından keçirgen ermeni halqına qayğıdaş ola».
Malüm olğanı kibi, aprel 24-te Osmanlı devletinde ermenilerge qarşı areketlerniñ 100 yıllığı toldı. Qurbanlarnıñ sayısı aqqında malümatlar pek farqlı: Türkiye eki yüz biñ ermeni aqqında ayta, ermeniler ise eki million insan aqqında bildireler.


text:
Aqmescitte Qırımtatar Milliy Meclisi binasında Ukraina bayrağı yerli akimiyetniñ qozğaltıcısı edi, çünki «yarımadanıñ Rusiye işğaline qarşılıqnı» temsil ete edi, dey Riza Şevkiyev – «Qırım» Fondu» hayriye teşkilâtınıñ başı.
Bunı Şevkiyev oktâbr 21 künü Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde bildirdi.
«Anda (Qırımda – QA) sekiz ay devamında bizimkiden (Meclis binası üstünde – QA) ğayrı ukrain bayraqları yoq edi. Şeerniñ keçit qısmıdır ve maşinalar, aydavcılar, yolcular bu bayraqnı köre edi. İşğalge qarşılıq timsali edi. Ebet, o (akimiyet – QA) onı tüşürecek edi», – dey Şevkiyev.
Onıñ sözlerine köre, bu yarımadanıñ Rusiye akimiyeti tarafından Meclis ve «Qırım» Fondu»na nisbeten etilgen zulumnıñ sebeplerinden biridir. Neticede teşkilâtnıñ mülkiyeti, şu cümleden Aqmescitte Meclis binası da tutıp alınğan edi.
2014 senesi sentâbr ayında Aqmescitte belgisiz şahıslar Meclis binasından Ukraina bayrağını qoparıp alğan edi. 2015 senesi yazda bir qaç kere qırımtatar milliy bayrağını qoparğan ediler.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Meclisni Aqmescitte Şmidta soqağı boyunca yerleşken «Qırım» Fondu» binasından quvdı. Binanıñ kimge ait olğanı aqta mesele alâ daa mahkemelerde baqıla.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Qırımtatarlarnıñ liderleri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilev yürtdaşlarına yılbaş tebrikleri ile muracaat ettiler. Tebriklerniñ metinleri siyasetçilerniñ resmiy Facebook saifelerinde derc etildi.
Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev, keçeyatqan yıl murekkep edi, dedi. Aynı zamanda, siyasetçiniñ fikrine köre, 2017 senesi «halqara toplulıqta Qırım ilhaqınıñ tanılmamasına dair umumiy noqtai-nazar mevcüt» olğanını kösterdi.
Cemilevniñ muracaatında: « Ukraina er kün, adım-adım mustaqil, demokratik ve Avropağa ait devlet olaraq özüniñ noqtai-nazarını qorçalay ve bu cümleden öz vatandaşlarını terk etmey, Kremlniñ siyasiy mabüslerini ve esirlerni azat ete», – denile.
Meclis reisi Refat Çubarov, keçken yıl «Qırım tarihında onlarca Qırım siyasiy mabüsleriniñ sınavlardan şerefnen keçkenleri ve boyun egmegenleriniñ yılı olaraq qalacaq», dedi.
Meclis reisi: «Zaman kelir ve Qırımtatar Milliy Meclisi ile yerli meclislerniñ azaları, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri ve İslâm qanunlarına itina ile riayet etken musulmanlarğa qarşı Rusiye işğalcileri tarafından yapılmaqta olğan evlerge vahşiyce basıp kirüvler, aşalayıcı tintüvler, qanunsız tevqif etüvler, mahkemeler ve taqip etüvler keçmişte qalacaqlar», – dedi.
Refat Çubarov yürtdaşlarına «eminlik, quvet ve irade» tilep, «er evde tınçlıq ve raatlıq olsun», dedi.


text:
Bu sene baar ve yazda Rusiyeniñ «Aeroflot» ava şirketi Qırımğa uçmağa planlaştıra. Bunı çarşenbe künü, fevral 25-te, «Aeroflotnıñ» baş müdiri Vitaliy Savelyev bildirdi. TASS bildirgenine köre, Savelyev Rusiyeniñ «Pobeda» ucuz ava şirketiniñ Qırımğa uçmaycağını qayd etti.
«Aeroflotnıñ» baş müdiri «Pobeda» Qırımğa baar-yaz cedveli çerçivesinde uçacaqmı sualini böyle cevap berdi: «Yoq, Qırımğa uçmaycaq. Qırımğa «Aeroflot» uçacaq».
Malüm olğanı kibi, Rusiyeniñ yekâne ucuz «Dobrolet» ava şirketi Qırım uçuşlarını toqtattı. Bunıñ sebebi Avropa Birliginiñ cezaları oldı.
Ava şirketi ile Boeing 737-800NG uçaqlarına tizilgen añlaşmalar bozuldı.
«Aeroflotnıñ» «Pobeda» adlı ucuz ava şirketi 2014 senesi avgust 4-te Avropa Birliginiñ cezalarından sebep ava seferlerini toqtatqan «Dobrolet» yerine keldi. Yañı ava seferler 189 yolcunı sığdırğan Boeing-737 uçağı ile kerçekleştirilecek.


text:
Birleşken Milletlerdeki Rusiye daimiy temsilciligi ABD Ukraina elçihanesiniñ işğal altındaki Qırımda tamır halq aqlarınıñ bozuluvını toqtatmaq çağıruvına cevap berip, «qızılterililerniñ aqlarını bozmamağa» çağırdı.
Rusiye missiyası ABD elçihanesiniñ keçken raatlıq künleri qayd etilgen tamır halqlar künü munasebetinen Qırımdaki insan aqları vaziyetine dair beyanatına cevap berdi.
«Dünya tamır halqlar künü munasebetinen ABD Ukraina elçihanesi yapqan çağıruvğa cevap olaraq ABDni qızılterililerniñ insan aqlarını sert bozuvlarını toqtatmasına ve olarnıñ toprağından ketmesine çağıramız», – dep aytıla BM Rusiye temsilciliginiñ Twitter haberinde.
Buña Ukrainanıñ ABD elçisi Volodımır Yelçenko cevap berdi:
Avgustnıñ 9-nda ABD Rusiyeni qırımtatarlarnıñ insan aqlarınıñ bozuluvını toqtatmasına çağırdı. O künü Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy da tamır halqlarnıñ qanun ıstılası ve qırımtatar halqınıñ tamır halq statusı üzerindeki iş aqqında bildirdi.
Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiya meseleleri nazirligi yarımadada Rusiye işğalinden soñ tamır halqnıñ aqları «muntazam sürette» bozula, dep qayd etti.
Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov, işğal altındaki Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında laflar uydurıla, dep aytqan edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqmescitniñ altı umumtasil mektebi ve 8 bala bağçası qaza sebebinden qızdıruvsız qala.
Bu aqta Aqmescitniñ rusiyeli memuriyetiniñ saytında aytıla.
Bunıñ ile Semaşko adına hastahane, Aqmescitniñ №6 acele tibbiy yardım hastahanesi qızdırılmay.
Aqmescitniñ maddiy-tehnikiy teminlev bölüginiñ reberi Tatyana Zagorodnâya aytqanı kibi, bugün tibbiy müessise binalarında tamir işleri alıp barıla, bu sebepten qızdıruv tertibatı sıcaq taşıyıcınıñ işlettirilmesine azır degil.
Qırımda qızdıruv mevsimi daa başlanmadı. İnsanlar evlerinde suvuq olğanına şikâyet ete, Yalta qasabasında sakin evini qızıdırmağa istep, onı ateşke berdi.


text:
«Qırım» Fondu»nıñ baş müdiri Riza Şevkiyev Qırımnıñ rusiyeli akimiyetiniñ ayırımından sebep teşkilâtını qıtaiy Ukrainada qayd etmege mecbur oldı.
«Qırım» fondunıñ yuridik adresini mında, Kiyevde, qayd ettim, çünki maña anda yaşamağa bermeyler, FSB qorquzuvları başlandı, apiske ata bilecekleri aqqında tenbiyelediler. Anda olarnıñ qollarına tüşmemek içün Kiyevge köçtim», – dedi o Qırım.Aqiqatqa.
Aytqanı kibi, Qırım Rusiye tarafından işğal etilgeninden soñ teşkilâtnı Rusiye qanuniyetine köre qayd etmege tırıştı, amma Rusiye akimiyeti bunı etmege izin bermediler, fond esabatlırını blok etti.
Qırım Rusiye tarafından 2014 senesi fevral 20 künü işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası bu tarihnı yarımada işğaliniñ başlanuvı künü olaraq ilân etti.


text:
Fevral ayında Qırımda Kreml kontrolindeki mahkemeler Rusiye ordusında askerlik yapmaktan vazgeçkenlerge qarşı yedi yañı üküm çıqardı. Bu aqta Qırım aq qorçalayıcı gruppası bildire.
«2019 senesi fevral ayında Qırımdaki «mahkemeler» Rusiye Federatsiyası Ceza kodeksiniñ 328-inci maddesine istinaden Qırım sakinlerine qarşı açılğan eñ azından 7 cinaiy iş boyunca üküm çıqardı. Umumen işğal başlağanından berli Qırım mahkemeleriniñ saytlarında Rusiye Federatsiyasınıñ silâlı quvetlerinde askerlik yapmaqtan vazgeçken qırımlılarğa qarşı açılğan eñ azından 52 cinaiy iş aqqında malümat derc etildi», – dep aytıla haberde.
Bu cinaiy madde boyunca qırımlılar 200 biñ rublege qadar (82 biñ ğrıvnâ – QA) para cezası, 2 yılğa qadar mecburiy işler ya 6 ayğa qadar apis cezası, ya da 2 yılğa qadar azatlıqtan marum etüvge üküm etile bile.
Aq qorçalayıcılarnıñ bildirgenine köre, Kreml kontrolindeki Curçı (Pervomayskiy) rayon mahkemesi 2018 senesi «Rusiye ordusında askerlik yapmaqtan vazgeçüv» içün dört üküm çıqardı. Bütün davalarnı qadı Anna Klimova baqtı. Curçı rayonınıñ eñ azından eki sakinine 6 ve 7 biñ ğrıvnâğa qadar para cezasını berdi, dep bildire aq qorçalayıcılar.
Qırımlılarğa çıqarılğan ükümlerniñ esas qısmı – 5 biñden 80 biñ rublege qadar (2 biñden 33 biñ ğrıvnâğa qadar – QA) para cezaları.
Aynı vaqıtta, borc tölemesi insannı silâlı quvetlerde hızmet etmekten boşatmay.
Eñ azından bir üküm – 8 ayğa qadar şartlı apis cezasıdır.
Kyiv Rusiyeden işğal etilgen Qırım sakinlerini silâlı quvetlerine çağıruvını toqtatmasını talap ete.
QMC prokuraturası qırımlılarnı Rusiye ordusında hızmet etüv içün celpname alğanda telefon ya da elektron poçta vastasınen muracaat etmege rica ete.
Ukrainadaki BM insan aqları monitoring missiyası bildirgenine köre, 2017 senesi eñ az 4800 Qırım sakini Rusiye silâlı quvetlerine çağırıldı.
OSCE ABD işleri vaqtınca vekâletlisi Garri Kamiannıñ malümatına köre, 2018 senesi 5600 qırımlı Rusiye ordusına çağırıldı.
Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ malümatına köre, Rusiyeniñ Qırım işğali başlağanından berli Rusiye 15 biñ qırımlını askerlikke çağırdı.


text:
Rusiyeniñ kontroli altında olğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları Seyran Saliyev, Memet Belâlov ve Asan Suleymanovğa tevqif muddetini iyünniñ 9-na qadar uzattı. Bunı martnıñ 5-nde Qırım.Aqiqat içün bergen izaatta «Qırım birdemligi» faaliyetçisi Server Mustafayev bildirdi.
Faaliyetçiniñ aytqanına köre, qorçalav tarafı «adet üzre» azatlıqnı sıñırlav tedbiriniñ deñiştirilmesini istedi, lâkin Rusiye mahkemesi bu ricanı köz ögüne almadı.
Dekabrniñ 21-nde Kremlniñ kontroli altında olğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi imaye tarafından üç «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı – Seyran Saliyev, Memet Belâlov ve Timur İbragimovğa tevqifniñ uzatılmasına qarşı berilgen apellâtsion şikâyetini red etti.
Oktâbrniñ 12-sinde Qırımda Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini – Timur İbragimov, Marlen (Suleyman) Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tevqif ettiler. FSB olarnı Rusiye ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, taqip etilüvlerniñ diniy alâmetine köre yapılğanını tüşüneler. Advokat Emil Kurbedinov, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruplarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd ete.
Halqara siyasiy İslâm teşkilâtı «Hizb ut-Tahrir»niñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.


text:
Aqmescit – Meclis vekilleri Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyetine qırımtatarlarnıñ 70 yıllığı sürgünligine bağışlanğan mitingni yasaq etmek mantıqsız olğanını isbat etmege tırışalar, çünki insanlar ep bir kelecegini bildireler. Miting tınç olıp, onı qırımtatar bayrağı altında keçirmeli, deyler Mecliste. Matem tedbirlerinde qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevniñ iştiragi meselesi açıq qalmaqtq, çünki oña yarımadağa kiriş ale daa yasaqtır.
Kebire Üseinova sürgünlikni başından keçirip, evine qaytıp olğanlardan birisi. 1944 senesi mayıs 18 kününiñ saar vaqtında, cemi qırımtatarlarnıñ qapularını kibi, onıñ qapusını da askerler qaqtılar.
«Er kes ağlay, qıçıra edi, keregi kibi azırlanıp ta olamadılar. Soñ anam, bizge aqşamdan qalğan sütni içirtececek oldı. Biz suvsağan edik. Bir asker qazannı tepip, sütni tökti. Biz bir şey almadan çıqtıq. Bizni bu alğa ketirgen kim edi? Sovet askeri! Hatırlasıñ, ayaq çalıp, balalarnı özende boğup taşlağan ediler, bunı aytmaq mümkünmi?», – şu vaqialarnı hatırlağan qadın ale daa eyecanlana. Sürgünlikniñ ilk yılları, cedvelge alınğan ealiniñ tahminen 50 fayızı elâk oldı.
Yaşlar fikir birligine işanalar
Mayıs 18 künü ötkerilgen matem mitingi daima elâk olğanlarnıñ hatırlamaq içün teşkil etilgen. Soñki 20 yıl içinde er yıl Aqmescitniñ merkeziy meydanında biñlerce qırımtatarlar toplaşa. Bugünde bugün matbuat vastalarında ve içtimaiy ağlarda bu sene tedbir nasıl keçirlecegi muzakere etile.
Mayıs 12-ne qadar işğal etilgen Qırımnıñ akimiyeti bu mevzunı kötermegen edi. Yalıñız bazar ertesi künü saba Qırım parlamentiniñ matbuat hızmeti öz saytında matem tedbirlerniñ keçirilüvi planını yerleştirdi.
Cuma künü, mayıs 16-nda Aqmescitte, sürgünlik qurbanlarına bağışlanğan abidesine çeçek qoyuv merasimi ötkerilecek.
Qırım akademik ukrain muzıkalı teatrinde qırım «spikeri» Vladimir Konstantinovnıñ iştiragi ile rekviyem-aqşamı ötkerilecek. Mayıs 17 künü aqşam merkeziy meydanda yaşlar «Yüregiñde ateş yaq» aktsiyasını teşkil etecekler. Mayıs 18 künü ise, merkeziy meydanda miting ötkerilecegi aqqında bildireler.
«Qardaşlıq» qırımtatar yaşlar teşkilâtınıñ reisi Asan Emirsaliyev emin, akimiyet mitingni yasaqlamağa cesaret etmez.
«Bütün halq narazılıq kösterir. Menimce, yerli hızmetlerge tesir etken Qırımnıñ şimdiki akimiyetine de bu vaziyet qolaysızlıqlar ketireceginde eminim. Men bellesem, bir de bir umumiy qararğa kelirler», - dedi o.
Ukraina, Rusiye timsalleri olmaycaq ve «imaye» vekilleri iştirak etmeycek
Amma, Meclis reisi muavini Nariman Celâlnıñ Qırım.Aqiqatqa aytqanına köre, akimiyet ep bir mitingni yasaqlaycaq ola.
«Akimiyet, qırımtatarlar bir de bir provokatsiya ya da beklenilmegen areketler yapacağından saqına. Onıñ içün de, merkeziy meydanda mitingni ötkermeyip, ayırı rayonlarda teşkil etmege planlaştıralar. Biz öz nevbetimizde, adamlar ep bir kelecegini añlatacaq oldıq, yasaq etilse, belli bir niyetlernen kele bileler. Ve toplaşsalar, demek, bir de bir şeylerni yapıp, aytacaqlar. Ve vaziyet daa beter kerginleşecek, ne qırımtatarlarğa, ne de akimiyetke bundan fayda olmaz», – dep qayd etti Nariman Celâl.
Miting tek bir şart ile ötkerilecek –«imaye» vekilleri tedbir keçecek yerge yaqın olmaycaqlar». Meclis reisi muavini bu meselede añlaşqanlarını bildirdi. «Tedbir, milliy bayraq, milliy gimn ile ötkerilecek. Ukrain bayrağı ve gimni, em de Rusiye timsalleri olmaycaq» – dedi Nariman Celâl.
Aytqanına köre, bazı Meclis azaları, Qırımnıñ şimdiki ükümeti azaları ve Rusiye temsilcilerniñ sözge çıqacaqlarına qatiyen qarşı çıqalar. «Tatarstan prezidenti kelmege razı. Amma, resmiy şekilde davet etkenimizden soñra kelecek», – qayd etti Meclis reisiniñ muavini.
Faqat, Qırım cumhuriyetniñ şimdiki akimiyeti maıys 3 künü yarımdağa yibermegen, qırımtatar halqı lideri Mustafa Cemilevniñ tedbirde iştiragi meselesi çezilmey
qalmaqta.


text:
İlhaq etilgen Qırımnıñ sabıq prokurorı, Rusiye Devlet Dumasınıñ yarımadadan deputatı Natalya Poklonskaya, Rusiye Merkeziy saylav komissiyasına (TsİK), prezident namzeti Kseniya Sobçaknı, Rusiyeniñ topraq bütünligine qast etüv ve Qırım sakinlerine sayğısızlıq kösterüv içün saylavdan çıqarmaq talabını yollağanını bildirdi.
Rusiye kütleviy haber vastaları (KHV), Poklonskayanıñ sözlerini naqil etip: «Özüni öyle tutmaq ve Qırım sakinlerine sayğısızlıq köstermek mumkün degil. Tabiiy ki, men susıp olamayım. Men bu sebepten munasip deputat talabını TsİK reisiniñ adına yolladım, ve qanunnı bozğan içün prezident namzeti Sobçaknı qayddan çıqarmaq rica etem. Men, buña bir de bir qarşılıq vesiqası olacağına umüt etmeyim, lâkin biz, Qırım ve Aqyar sakinleri, öz noqtai-nazarımıznı bildirdik, ve bizge böyle munasebet köstermek kerek olmağanını numayış ettik. Biz – Rusiyemız, ve biri bunı begenmese, bu, bizim degil de, onıñ işidir», – dep yazalar.
Poklonskayanıñ aytqanına köre, prezident namzetiniñ, «halq ögünde, Rusiyeniñ bir qısmı ülkege ait degil, demege aqqı yoq», dep bildireler KHV.
Ondan ğayrı, Rusiye neşirleriniñ yazğanına köre, Sobçak, Qırımnıñ statusına dair sözleri ile Rusiyeniñ topraq bütünligini şübhe altına qoya ve, Qırım sakinleriniñ territorial alâmetke köre tam degerli olmağanlarını söylep, federal qanunnı boza.
KHV: «Bu, qabul etilmez, ve federal qanun ile yasaq etilgen», – dep, Poklonskayanıñ sözlerini naqil eteler.
Rusiye prezidentiniñ saylavı 2018 senesi mart 18 kününe – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqınıñ yıllığına tayın etildi. Onda sekiz namzet iştirak etecek – Sergey Baburin, Pavel Grudinin, Vladimir Jirinovskiy, Vladimir Putin, Kseniya Sobçak, Maksim Suraykin, Boris Titov ve Grigoriy Yavlinskiy.
Fevral 16-da Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya toplulığını ilhaq etilgen Qırımda kelecekteki Rusiye prezidenti saylavınıñ neticelerini tanımamağa davet etti.