text: Berläşkän Millättär Oyoşmahınıñ imenlek şurahı İzraildı Fälestin başlığı Yäsir Arafattı deportatsiälaw xaqında qabul itelgän qararzıñ kire ezemtäläre bulıuı xaqında iskärtte. İmenlek şurahı beldereüendä bıl sara gämälgä aşırılırğa teyeş tügel tip äytelä. Bıl mäsälä buyınsa rezolyutsiänı tikşereüze imenlek şurahı düşämbe dawam itäsäk. Quşma Ştattar, Awropa berlege, Gäräp liğahı ildäre, Qıtay häm başqa küp ildär İzrail qararına qarşı sığış yahanı.İordandıñ Könbayış yarındağı Ramallax qalahında Fälestin autonomiähı başlığın yaqlap manifestatsiälar dawam itä. Bögön Arafattıñ baş idarahı yanında meñlägän keşe yıyılğan.


c: text/html

text:
Ärmänstanda oppozisiä zur uram cıyını uzdırdı
Çarada elekke prezident, xäzerge waqıtta oppozisiä başlığı bulğan Levon Ter-Petrosyanda çığış yasadı. Xaqimiät säyäsätenä qatı tänqit beldergän Levon Ter-Petrosyan, taraftarların ildä waqıtınnan elek saylaw buldıru öçen xäräkät itärgä çaqırdı.
Uzgan yıl mart ayınıñ berençe könendä, prezident saylawının räsmi näticäsenä qarşı çıqqan oppozisiä taraftaları belän xoqıq saqlaw organnarı arasında çıqqan bäreleşlärdä, oppozisiä tarafdarlarınnan 8, polisiä xezmätkärlärennän isä 2 keşe hälaq bulgan ide.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Maxsus xezmätlär digän äyber duslar ul şuxrıy-muxrıy eş tügel. KGB-FSB, Mossad, CİA - ux sin, bolar bit üzlären il, xalıq iminlege öçen köräşüçelär dip atasalar da, illärne, xalıqlarnı, şäxeslärne qaldıtartıp totqan orğannar. CİA da, Mossadları yıraq anıñ. Rusiä xalqına iñ yaqını ul elekkege KGB, xäzer inde FSB dip atala. Stalin çorında NKVD dip atalağan. Äle tağın bit SMERŞ digännäre bar. Monısında xäzer kürenekle tatar ğalimnäre bulıp yörüçelär dä xezmät itkän. YÄ bulmasa mäktäplärendä uqığan. Xalıq inde alarnı ğadi tel belän eşpiun dip yöri. SMERŞları anıñ çit illär buyınça eşläsä, KGBları monda, il eçendä eşli. Mäğlümat tuplıy, tikşerä, öyränä. Kem, närsä, niçek häm başqalar. Tatarstannıñ üz KGB- FSB işe äybere yuq. Bulğanı da Rusiänekeneñ ber bülege bulıp sanala. Läkin, Rusiäneñ bülegeme-yuqmı. Küräseñ äybät eşli. Soñğı waqıtlarda möselman terrorizmında ğäyepläp, şaqtıy keşene törmägä olaqtırdılar bit. Annan soñ, eş näticäläre yaxşı bulmasa, Qazanda 5 xalıqara sammit uzmas ide. Dönyanıñ 50 ilennän, 80 maxsus xezmät –spetsslujba wäkiläre Qazanğa cıyıla da, xalıqara terrorizmğa qarşı köräş turında fiker alışa. Awrupa berlegennän, NATO, Şanxay xezmättäşlek oyışmas işe xalıqara berleklärdän dä wäkillär bula. SRU direktorı Maykl Xeydn ğına bulmıy. Anıñ Rusiägä kiler öçen, tulısınça imenlik buldıru mömkin bulmağan. Rusiä wäkillären bu cıyında FSB mödire Patruşev häm Xärbilär ministrı İvanov citäkli. Mondıy zur cıyın berençe märtäbä 2002 yılda Piterburda uzdı. Tatarstannıñ eçke eşlär ministrı Äsğät Säfärov, çirattağı sammitnıñ Qazanda uzu säbäben tağın, meñ yıllıq waqıtında, Qazanda köçle iminlek buluı, uñışlı uzuı da säbäpçe buldı dip añlattı.
Küz aldına kiterü qıyın, qayçaq ber-berenä doşman bulğan, ber-bersen küzätkän maxsus xezmätlär Qazanda cıyıla da, urtaq köräş ısulların ezli. Sammitnıñ programmasın ser itep saqlıylar. Xäyer, saran ğına mäğlümat tabıp bula sammit turında. Cıyınnan tış , buşağan waqıtta wäkillär Qazannıñ tarixi urınnarı belän tanışaçaqlar. 17 iyündä terrorizmnan azat bulğan Tatarstanda Yäşel Üzän şähärendä Sabantuyda qatnaşaçaqlar.
Ä Qazanda inde ike kön köçle saqlanu çaraları kürelä. Üzäk uramnarda militsionerlar här yegerme metr sayın basqannar. Maşinalarnı tuqtatıp tikşerälär, şiklängän adämnärne dä öyränälär. Qazan inde bu sammitka inde küptän äzerlänä başlağan ide. Qazanda häm Yäşel Üzändä xalıqtan qorallar cıydı. Telägän keşe militsionerlarğa qorallarnı satıp birä aldı. Sawbul Qoral dip ataldı bu çara.
Programmada tağın ber äyber qaralğanı bilgele buldı. Rusiä FSBsı başlığı Patruşev häm AQŞnıñ iminlek ministrı Michael Çertoff Qazanda urtaq memorandumğa qul quyaçaqlar.
Menä şundıyraq çara bara qazanda. Serle çara.
Räfis Cämdixan


text:
Mäskäwdä tatar milläte häm Qazan turında söyläşälär
30-ı häm 31-e könne Mäskäwdä, şulay uq, Tatarstanğa qağılışlı başqa mäs’älälär qaralaçaq. Rusiäneñ däwlät tözeleşe komitetı häm mädäniät ministrlığı citäkçeläre, Qazan başlığı, Tatarstan xökümäte wäkile Qazannıñ 1000 yıllığın bäyräm itü programmasınıñ ütäleşe xaqında fiker alışaçaq. Bu bik qızıqlı söyläşü bulır dip kötelä. Çönki süz Qazannıñ üzägendä urnaşqan borınğı binalarnı häm tarixi häykällärne saqlaw-tözekländerü maqsatında federal büdjettan aqça alu turında bara.


text:
Başqortostan balaları Europağa yullandı. Öfönöñ maxsus muzıka kolledjında belem alğan yäş muzıkanttar İtaliala klassik muzıka häm opera festiwälen tamaşa qılasaq. Başqortostan balaları Germaniağa töşöp Münxen aşa İtalianıñ Verona qalahına bara. Ularğa yul ösön xaqtı Alman ileneñ Lufthansa aviakompaniahı üź östönä alğan. 2002 yılda İspaniağa yal itergä barğan balalarźan ayırmalı bıl yulı ısınlap ta hälätle balalar. Aralarında yabay eşse ğäilälärenän, aź tämin itelgändär bar.
Baytulla Fatqullin, Öfö


text:
İrannıñ elekke prezidentı Möxämmäd Xatami BMOnıñ Tokiodağı universitetında çığış yasap, Tährannıñ tınıç maqsatlarda atom-töş buldıruğa böten xoquqları da bar dide.
“İran atom-töş qoralı citeşterergä cıyınmıy. Misal öçen Yaponiädäge barlıq elektr energiäseneñ öçtän beren Atom elektr stansiäläre citeşterä. Bu Fransia belän çağıştırğanda küberäk. Quşma Ştatlar häm başqa illär şulay uq töş energiäsenä bäyle. Şuña kürä, yaña texnologialär eşläw häm qullanu döres qarar. Dönya bu yünäleş belän alğa barırğa tieş häm İrannıñ da moña xoquqı bar”,- dide İrannıñ elekke prezidentı Möxämmät Xatami.


text:
Kärim Tinçurin isemendäge dram
Kärim Tinçurin isemendäge drama häm komediä teatrı Näqıy İsänbätneñ «Xuca Näsretdin» p'yesası buença yaña spektakl' quydı. Prem'yeranıñ berençe könennän ük bu tamaşanıñ talantlı häm mäğnäle ikänlege küzgä taşlandı. Rejisser Räşid Zahidullin Xuca Näsretdin rolen başqarunı Almaz Fätxullin isemle yäş artistqa tapşırğan. Keçkenä buylı, yılğır, yäş artist üzeneñ ziräklege belän küätle xannarnı, axmaq türälärne ciñep çığu mömkinlegen kürsätä. Bu Xuca «poçemu, potomu çto» süzlären qıstırıp söylämäsä dä, ul Tatarstan prezidentınıñ säyäsättäge taktikasın küz allarğa yärdäm itä.


text: Kobenhaven. Bügen Daniä qorallı köçläre, ütkärelgän sınawlar, elek Ğiraqta tabılğan 36 şikle tupta ximik matdälär tabılmawın xäbär itte. Şul sınawlar başta könyaq Ğiraqta, ä annarı Quşma Ştatlarnıñ İdaho ştatında, energiä ministrlığınıñ maxsus laboratoriäsendä ütkärelgän. İkeseneñ dä näticäse tiskäre buldı dielä Daniä xärbiläreneñ bügen Kobenhavenda bäyän itelgän belderüendä. Şuşı ay başında Basra şähärennän tönyaqta tabılğan 36 tup, Saddamnıñ ximik qorallarğa iä buluın kürsätkän dälil dip farazlanğan ide. Alar kimendä un yıl elek, İran-Ğiraq suğışı çorında kümelgän bulğan.


text:
Parlamentıñ här utırışı gimn başqarudan başlanaçaq
Däwlät Şurası utırışınıñ kön tärtibenä qarağanda, qaynar, bäxäsle mäs’älälärneñ kilep çığuına ömetlär az ide. Deputatlar, byudjetnı qararğa, il sudyaların raslarğa, qotqaruçılar turında, cirle üzidarä, sotsial-iktisadi üseş programması kebek qanun proyektları östendä eşlärgä tieş ide. Ämma, kötmägändä, sessiädä tatar tele häm milli mädäniät turında da bäxäsle mäs’älälär kilep çıqtı. Däwlät Şurası deputatlar eşlären, cıyılışlarnı Tatarstan gimnın uynatudan başlarğa kiräk, digän täqdimennän başlandı. Anı Prezident Mintimer Şäymiev yasadı. Reglamentta, parlamentnıñ közge häm yazğı utırışları ğına gimn belän açılırğa tieş, dip äytkän ikän. Prezident, här cıyılışnı gimn belän başlarğa häm cirle deputatlar cıyılışlarında da däwlät gimnı başqarasılsın, dip äytkän. Annan soñ, parlament räise Färit Möxämmätşin da, däwlät şurası reglamentta, şul xaqtağı üzgäreşne kertergä wäğdä itte. Berençe itep, kön tärtibendä, il sudyaların raslaw mäs’äläse tora ide. Xökemdarlar turında mäğlümatlar täqdim itelgändä, deputat Tufan Miññnulin, bu eş öçen cawaplı xoquq idäräse başlığı Räisä Säyhievağa sorawlar yawdırdı. Tifan Miñnullinnı sudyalar üzläre tügel, ä alarnıñ tuğan awılları, töğälräk äytkändä, alarnıñ döres atamaları qızıqsındırdı. Awıllarnıñ tatar atamaların urısça yazğanda törle tögälsezleklär kilep çığa, atamalar bozılıp kürsätelä. Sessiädä misal itep, Aqsubay rayonınıñ İske Qärmät awılı ataldı, urısça anı Kiramat dip atağannar ikän. Awıllarnıñ döres atamaları mäs’äläsenä, deputatlar berençe genä tapqır öçramıy, munisipal berämleklärneñ çiklären bilgelängändä dä, awıl, utar, bilämälärneñ urısça atamalarınıñ döreslege telgä alınğan ide. Şuranıñ ike däwlät tellärendäge tekstlarnıñ ber-bersenä tögäl turı kilüen bağuçı komissiä dä bu mäs’äläne kütärep çıqqan bulğan. Ämma mäsälä, haman da, şul uq urında qalğan ikän. Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşin, maxsus parlament komissiäsen tözep, Başqortstandağı kebek, räsmi atamalar cıyıntığın qabul itmiçä bulmas axrı, dide. Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev, şuşında uq, söyläşüne, tatar isemnäreneñ bozılıp yazıluğa yünältte. Atama, isemnärne döresläw eşen, Prezident, yaña tuğan balağa döres isem birüdän başlarğa täqdim itte. Şäymiev, ber tatar isemeneñ, urısça 3-4 törle yazılu mömkinlegen üze kürep alğan, mäsälän, däwlät büläklären turındağı käğäzlärne qarağanda. Tatarça «Röstäm» , urısça Rustam, Rustem, Rastem, Restem itep yazılırğa mömkin, di ul. Qaysıber waqıtta, tatar isemnäreneñ şundıy itep bozıla, alarnıñ yañğıraşı qolaqnı yara, dide Mintimer Şäymiev. Ul, ber isemneneñ yazılışı ber törle genä bulsın öçen, grajdannar xälen terkäw büleklärenä, berdäm isemlek tözärgä täqdim itte. İsemnär mäsälän tikşergäç, deputatlar byudjet proektın qarawğa küçte. Barlığı byudjetqa 170läp tözätmä kertelgän bulğan. Alardan, yäşär ministrlığınıñ byudjetın arttıru, häm Tatarstan Fännär Akademiäseneñ çığımnarın arttıru turındağı tözätmälär qabul itelgän. Bina öçen tüläwlär belän bergä, ğalimnär «Tatar argeologiäse» digän jurnalnı çığaru öçen dä östämä aqça sorağan bulğan ikän. Kommunistlar firqäse wäkilläreneñ tözätmäläre ütmäde, mädäniät öçen finanslar citärlek tügel, dip kire qağıldı. Deputat Robert Sadıqov, aqça citmäw arqasında, tatar mädäniäte dä zıyan kürä, ul ülep bara, digän fiker belderde. Näticädä, mädäniät, kinematografiä häm mäğlümat çaraları öçen 1 milliard, 341 million sum bülep birergä digän qarar ütte. Ul byudjetnıñ 2,5% täşkil itä. Protsentlap sanağanda, Tatarstannıñ 50 milliardlıq qaznasınıñ dürttän ber öleşe, byüdjetara mönäsäbätlärgä totılaçaq. Barlıq çığımnarnıñ 16,4%- iqtisatqa, 12,6%–sälämätlek saqlaw häm sportqa, 10% sotsial tormışqa, 6,3% mäğärif ölkälärenä kitärgä tieş. Respulikanıñ qaznası, iqtisadnıñ üseşenä häm neft bäyäseneñ yuğarı bulıp saqlanuına nigezlänep isäplängän.Bikä Timerova.


text:
Bügen Mäskäwneñ Basmannıy mäxkämäsenä matdi zıyan öçen tüläw däğwäse belderep Hollandia watandaşı Oleg Jirov möräcägät itkän. Uzğan yıl üktäber ayında Dubrovkadağı teatr üzägendäge terakt waqıtında anıñ xatını hälaq bulğan. Däğwäçeneñ advoqatı İğor Trunov süzlärenä qarağanda, bu, kürelgän zıyannı qaplaw turında möräcägät itkän berençe çit il watandaşı. Moña qädär qaza kürgännärneñ tuğannarı mäxkämägä möräcägät itep, moral qaza öçen tüläwgä däğwä beldergän bulğan.
Mäxkämä elegräk, barı tik matdi qaza däğwälären genä qarıybız digän säbäp belän, moral zıyan öçen tüläw taläp itkän 60lap Rusiä watandaşınnıñ däğwäsen kire qaytarğan ide.
Dubrovkadağı teatr üzägendä ul waqıtta totıq itep alınğan 129 keşe wafat buldı häm 700läbe qaza kürde.


text:
III Bötendönya tatar kongressına äzerlek däwam itä
III Bötendönya tatar kongressına äzerlek däwam itä
İnde kongress başlanırğa ike atna ğına waqıt qaluğa da qaramastan, şuşı cıyınnıñ eşen yaqtırtu öçen kiläçäk jurnalistlarnıñ isemlekläre dä äle açıqlanıp betmägän. Şunısın da äytergä kiräk, räsmi räweştä kongressqa barlığı 60-lap jurnalist qına kilergä tieş. Läkin akkreditatsiä sorap möräcäğät itüçelärneñ sanı 80-nän artıq ikän. Oyıştıruçılar süzlärenä qarağanda, qayber Rusiä töbäklärennän 4-5 jurnalist cibärergä telilär. Çit illärdän dä kilergä teläwçelär bar ikän. Mäsälän, Ukraina, Qazaxstan, Latviä, Üzbäkstannan. Şunlıqtan III Bötendönya tatar kongressı eşendä qatnaşuçı jurnalistlarnıñ isemlege äle haman açıqlanıp betmägän. Şulay uq kongressqa kilüçelärneñ sanı da oyıştıruçılar isäplägännän kübräk bulırğa mömkin. Qayber töbäklärdän räsmi saylanğan delegatlar belän ber rättän, tatar ictimaği oyışmalarınıñ alternativ räweştä ütkärelgän cıyılışlarda saylanğan delegatlar da avgust axırında Qazanğa cıyına.
İnde xäbär itkänebezçä, küptän tügel şundıy ber cıyılış Başqortostanda da bulıp ütte. Anda Qazannan Bötentatar ictimaği üzäge delegatsiäse dä qatnaştı. Şuşı delegatsiä wäkilläre Qazanğa Başqortostan respublikasınıñ ictimaği tatar oyışmaları syezdınıñ möräcäğätlären alıp qayttılar. Äytergä kiräk, alar älegä bernindi dä mäğlümät çarasında dönya kürmädelär. Bezgä kilep ireşkän şuşı qorıltaynıñ III Bötendönya tatar kongressına möräcäğätendä menä mondıy yullar da bar:
Bötendönya tatar kongressınıñ Başqarma komitetı Başqortostan respublikasında bernindi dä eşçänlek alıp barmadı, disäñ dä bula. 5 yıl eçendä Tatarstannan çittä iñ küp tatarlar yäşägän respublikada ber genä märtäbä dä Başqarma komitetnıñ utırışı, kongressnıñ citäkçelege belän oçraşular, bezneñ problemalarğa, alarnıñ çişeleşenä bağışlanğan bernindi dä çaralar ütkärelmäde. Başqortostan tatar ictimaği oyışmalarınıñ qorıltayı Kongressnıñ citäkçelegen yañadan saylap quyarğa täqdim itä. Häm kiläçäktä dä kongressnıñ Başqarma komitetı üzläreneñ ayanıç xällärenä iğtibar itmägän oçraqta, Bötendönya tatar kongressınıñ citäkçelek organın Qazannan Rusiäneñ başqa ber şähärenä küçerergä täqdim itä.
Bu täqdimnär küptän tügel Başqortostanda ütkän respublikanıñ ictimği tatar oyışmalarınıñ alternativ cıyılışında qabul itelgän Bötendönya tatar kongressına möräcäğätendä dönya kürde. Menä şundıy kierenke häm qatlaulı bara Qazanda avgust axırında ütäçäk III Bötendönya tatar kongressına äzerlek. Xäyer, kongressnıñ näticälären kötärgä inde küp qalmadı.


text:
AQŞ, Awstralia häm İndoneziä könyaq-könçığış Aziädä küpsanlı terror höcümnäre oyıştıruda şiklänelüçe Riduan bin İsomuddinıñ qulğa alınuına xuplaw belderde. Hambali quşamatı belän mäğlüm İsomuddinnıñ bu atnada Tailandta qulğa alınuı xäbär itelde. Ämma anıñ xäzer qayda buluı äytelmi. AQŞ räsmiläre äytüençä, Hambali - äl-Qaidä citäkçese Usama bin Ladennıñ berektäşe häm Cimaa İslamiä suğışçan törkeme citäkçese. Könyaq-könçığış Aziädäge bu törkem bıltır Balida bomba şartlatıp 202 keşene üterüdä ğäyeplänä. Ul qorbannarnıñ 88-e awstraliäle ide. Awstraliä tışqı eşlär ministrı Alexander Downer Hambalinıñ qulğa alınuın könyaq-könçığış Aziädä terrorğa qarşı köçle orım dip bäyäläde:
AUDİO: Awstraliä xökümäte Hambalinıñ qulğa alınuına bik qänäğät. Bu bäyäläp betergesez zur tärräqiät. Hambali könyaq-könçığış Aziäneñ Usama bin Ladenı ide.
AQŞ prezidentı George Bush Hambalinı mäğlüm üterüçe häm dönyanıñ ik qurqınıç terrorçılarınıñ berse dip atadı. Bali höcümennän tış Hambali bu aynıñ 5-endä Jakartadağı Marriott qunaqxanäsendä bomba şartlatunı oyıştıruda şiklänelä. Älege terror ğämäle 12 keşeneñ ğömeren özgän ide. Bügen İndoneziä politsiäse älege höcümdä qatnaşuda şiklänelgän keşe xulğa alındı dip belderde.


text:
Başqortstandağı iñ zur finans oyışması – «Uralsib» korporasiäseneñ tulısınça Mäskäw qaramağına küçäçäge xaqında süzlär küptän yöri ide inde. Menä şul farazlar çınğa aşa kebek. Bu xaqta «Uralsib» finans korporatsiäse direktorlar sovetınıñ çirattağı utırışında barğan söyläşülärdän añlarğa mömkin. «Uralsib» qorporatsiäse Ufanıñ näq üzägendäge iñ biek häm iñ zamança binanı biläp tora. Älbättä, bank mölkäte tulısınça diärlek Mäskäwgä küçsä dä, anıñ binası Ufada torıp qala. Ä menä Başqortstanıñ bu qorporatsiä qäpitälındağı öleşe tağın da kimiäçäk. Moñarçı Başqortstannıñ aksionerlıq öleşe bu finans oyışmasında 19 protsent çaması bulsa, xäzer ul 12 protsentqaça kimer dip farazlana. «Uralsib» korporatsiäse direktorlar şurası äğzası, Başqortstan finans ministrı Ayrat Ğäskärov jurnalistlar belän oçraşuda respublik bu finans oyışmasında üz täesiren bik yuğaltmayaçaq, dip beldersä dä, bäysez iqtisad belgeçläre monıñ kiresen farazlıy.
Soñğı yıllarda Rusiä külämendä zur üseş alğan «Uralsib» bankı eşçänlege xaqında «Azatlıq» radiosı tıñlawçılarına daimi räweştä mäğlümat birep torıldı. Başta ul «Başkreditbank» dip atala ide häm anıñ böten baylığı Başqortstan xökümäte qulında buldı. Bu banknı üsterügä respublik üzeneñ bik küp baylıqların saldı. «Başkreditbank»qa respublik prezidentı Mortaza Räximovnıñ tuğanınıñ ulı Azat Qormanayıv citäkçelek itüen dä küplär belä ide. Soñraq bu bank «Uralsib» banqı dip üzgärtelde häm ul tağın da zurayıp Rusiäneñ başqa töbäklärendä dä üz eşçänlegen kiñäytep cibärde. İke yıl elek isä Qormanayıv äfände bu bank citäkçese wazıyfasın qaldırdı häm Başqortstannı taşlap kitte. Qayber xäbärlärgä kürä, elekke bankir äfände küptän inde Amerikä Quşma Ştatlarında yäşäp yata.
Qormanayıv citäkçelektän kitkännän soñ, «Uralsib» banqı küp kenä üzgäreşlär kiçerde häm Başqortstan bu finans oyışmasında üzeneñ mölkäten bik kimette. Bügenge köndä, aldaraq ta äytelüençä, barlıq qäpitälnıñ 19 protsentı ğına Başqortstan öleşenä tiä. Cämägätçelek arasında «Uralsib» qorporatsiäseneñ Başqortstan baylığın üzläşterüye, çitkä alıp kitüye xaqında fiker taralğan. Bu banknı tözü, anıñ qäpitälın yıldan – yıl arttıru öçen Başqortstan byüdjetınnan millionnarça dollar aqça küçerelgänlegen belgän iqtisadçılar da «Uralsib» qorporatsiäseneñ Mäskäw qaramağına küçep betüenä ükeneç belderä.


text:
İzge Valentın köne Qazanda xakimiätlär başlanğıçı belän ütkärelde
14 fevral’dä, Tatarstan da , Qazan da izge Valentın köne zur bäyräm däräcäsendä ütkärelä. Kibetlärdä, şokolad, yöräk räweşendä yasalğan waq-töyaklär küpläp satıla. Meñlägän qızlarnıñ yöräkläre 14 fevral könne büläk kötep, ayıruça dulqınlanıp tipte. Küp mäktäplärdä tartmalar quyılıp, mäxäbbät xatları cıyıldı. Älege xatlarnı sıynıftan sıynıfqa yörep, adresatlarına tapşıru, kiçen diskoteka uzdıru, serläşü, fiker alışu – bu bäyrämneñ mizgelläre. Säwdä üzäklärendä, ğaşiqlar könenä bağışlap, maxsus bäyräm çaraların uzdıra. Tatar FM-radioları, yaña ğasır häm tatar radiosı da bu könne, ber bersennän uzdırıp, mäxäbbätkä dan cırladı, lirik şiğerlär tapşırdı, cırlar uynattı. Şähär xakimiätläre başlanğıçı belän, ayırım alğanda, Qazan yäşlär komitetı häm yäm şähär başlığınıñ yaña urınbasarı Zöhrä Niğmatullina citäkçelegendä, «Min yaratam» digän aksiä uzdırıldı. Zur säwdä üzäklärendä, video-kamerlar quyılıp, Qazanlılarğa teläsä kemgä teläsä närsägä mäxäbbäten añlatırğa mömkinlek birelde. Berniçä atna barğa bu çarada, 3 meñläp Qazan keşese qatnaşqan ikän. Kreml tawı itägendä «Bez, Qazannı yaratabız» dip yazılğan qızıl yöräk barlıqqa kilde. Berniçä metr kiñlegendäge qizıl tuqıma yöräk formasın qabatlap, qarğa batırıp quyılğan ide. Bu – xakimiätlrgä yaqın, «Bez» xäräkäte eşe ikän. «Min yaratam» digän aksiädä qatnaşuçılarğa Basketxol binasına çaqırulı ide. Qazannıñ SPİDqa qarşı köräş üzäge dä, bu bäyrämgä üz öleşen kertte, Qazannıñ üzäk uramında prezervativlar tarattı. Bu çara, «mäxäbbätne» saqlağız, digän şiğar belän ütkärelde. SPİD üzäge wäkilläre xäbär itkänçä, alar bu çaranı näq 14 fevral’gä turı kiterep ütkärälär. Çönki mondıy könne yäşlär üzlären bik irken tota häm awırulardan saqlanu turında uylamıy ikän.Bikä Timerova


text: Respublika xalqın soñğı waqıtta inde küptän onıtılğan diärlek sorawlar borçıy. Tatarstanda atom elektrostansiäse tözelerme? Respublika xalqı qatğıy räweştä qarşı çıqqannan soñ 1989 yılda Tatarstannıñ Yuğarı Sovetı qararı belän tuqtatılğan älege tözeleş yañartılırmı? Sişämbe könne respublikanıñ Ministrlar Kabinetında uzğan brifingta süz şuşı xaqta bardı. İqtisad häm sänäğät ministrı urınbasarı Alevtina Kudryavseva süzlärenä qarağanda, älege tuqtatılğan tözeleşneñ yañadan torğızıluın Kama Alanı bistäsendä yäşäwçelär täläp itä ikän. Bu ber yaqtan säyer kebek toyılğan täläp menä närsä belän añlatıla. Kama Alanında yäşäwçelärneñ töp eş çığanağı şul tözeleş bulğan. Bistä xalqınıñ Tatarstan xökümätenä yullağan çirattağı möräcäğätennän soñ, Ministrlar Kabinetı respublika Däwlät Şurasına Kama Alanı AESın tözüne däwam itü mömkinlegen açıqlıyaçaq bäysez ekspertiza bilgeläw turında möräcäğät kertergä cıyına. Xäyer, xökümät wäkile süzlärenä qarağanda, bu äle atom stansiäseneñ tözeleşen yañartu, digänne añlatmıy. Monda süz barı tik älege cirdä atom stansiäsen ğomümän tözärgä yarıymı, yuqmı digän sorawğa cawapnı açıqlaw turında ğına bara. Ä menä Tatarstanda atom elektr sansiäse bulırmı, yuqmı digän sorawğa cawapnı, bu oçraqta närsä ciñär - iqtisadi, säyäsi mänfäğätlärme yäisä ayıq aqılmı - busın inde kiläçäk kürsäter.


text: Uzğan yäkşämbedä Törkmänstan prezidentı Saparmorat Niazov bu kileşüdän çığuwı turında belderde. Anıñ süzlärençä, uzğan yılnıñ noyäberendä aña qarşı xöcüm oyıştıruçılar ike watandaşlıqqa iä, häm şunnan faydalanıp ildän qaçıp kitkän. Törkmän watandaşları Rusiädä dä Törkman qanunnarı nigezendä yäşärgä tieş dide ul. Rusiäneñ Tışqı eşlär ministrlığı süzçese Aleksandr Yakovenko, bez Aşxabadtan älegä ber möräcägät tä almadıq dide, häm Törkmön räsmilären añlatma birergä soradı. Törkmänbaşına bulğan xäcümgä bäyle räweştä 61 keşene qulğa alınğan, şul isäptän 5 Rusiä watandaşı. Nizaov süzlärençä, xöcümne oyıştıruçılarnıñ berse Rusiädä qaçıp yata.


text:
Kiçä Gaza Sızığında AQŞ diplomatik maşinalarınnan torğan konvoy ütkändä şartlatılğan bomba 3 amerikannıñ häläk buluına berseneñ yaralanuına säbäp buldı.Şuşı insidenttan soñ xalıqara cämäğätçelek häm Quşma Ştatları terrorğa qarşı köräşüe öçen Fälästin xakimiätlärenä basımnı arttırdı.Däwlät sekretarı Powell terror, däwam itsä, Fälästin däwläte oyıştırılmayaçaq dip belderde.
AQŞta uqu yäki uqıtu öçen Fulbright Fondına möräcäğät itkän fälästinnär belän tanışu ängämä alu öçen barğan törkem utırğan 3maşinadan torğan konvoy Erez çik punktın ütkännän soñ, Gaza Sızığında fälästin politsiäse ozatıp barğan maşina ütkändä yulğa urnaştırılğan bomba şartlatıldı. Yanıp yuqqa çıqqan maşinada utırğan tän saqçılarınıñ öçese häläk buldı, 4. yaralandı.Fälästinnärneñ bomba şartlatuı, intihar höcüme oyıştıruı yañalıq bulmasa da alarnıñ Amerika watandaşların hädäf itep alğanı yuq ide.Waşingtonnıñ kisken reaksiäsenä säbäp bulğan bu insidetta ,prezident Bush fälästin citäkçelegeneñ terrorğa qarşı köräşkän täsirle iminlek köçläre oyıştıra almawı keşelärneñ ülemenä säbäp bulıp tora , fälästin xakimiätläre küptän inde terrornıñ barlıq formalarına qarşı köräşergä tieş ide dip äytte. Däwlät sekeratrı C.Powell köç qullanu vä terror tuqtatılmıy, bäysez Fälästin däwläte bula almıy dide.Däwlät sekretarı İzrael tışqı eşlär ministırı Shalom häm fälästin premiere Qurei belän söyläşkännän soñ anıñ yazılu belderüe süzçe Richard Boucher tarafınnan uqıldı.Anda bolay dielgän(audio):Min alarğa terrornı yuq itü öçen aşığıç çaralar kürü zarurlığın mömkin bulğan in kisken räweştä belderdem. Premier Ahmed Qureiğa min köç qullanu häm terrornı yuq itmi İzrael_Fälästin nizağında ike däwlät oyıştıru mäsäläsendä alğa kitä almayaçağıbıznı bik açıq itep belderdem
Qurei da , Arafat ta ğädättägäçe terrornı xökem itep, ğailäläreneñ qayğıların urtaqlaştı. BMOsı häm Yevropa berlege citäkçeläre Arafattan bombanı urnaştıruçalırnı tabıp mäxkämä aldına çığaruın taläp itte. Berlekeneñ tışqı säyäsät koordinatorı J.Solana Arafataqa şaltıratıp , xökem itü, ğäyepläülär üzlegennän ber närsä dä eşlämi, ğäyeplärlärne tabığız häm cazalandırığız dip beldergän. G.Bush häm C.Powell belderüläre İnde AQŞnıñ Yul xaritası dip yöretelgän tınıçlıq planında fälästinnär atlağan adımnarğa paralel, İzraelne taşlamalr yasarğa çaqırmayaçağın añlatıp tora şikelle .BMOnıñ yaqın könçığış wäkile Larsen konvoyğa höcüm nizaqınıñ cäyelüen kürsätä dide.5nçe üktäberdä İzrael oçqıçları Süriädä fälästinnärneñ künegü lagerın bombalağan ide. Federal tikşerü Bürosı FBİ insidentı tikşeräçäk dip äytelde, ämma çärşämbedä waqıyğä urınına kilgän amerikan tikşerüçeläre fälästinnärneñ taşlar ırğıtuı säbäple annan kitergä mäcbür bulğan ide . Xabärlärgä qarağanda fälästin politsiäse kiçäge bombalau belän bäyläneşe buluda şiklänelgän 3 keşene qulğa alğan.Gaza Sızığınıñ tönyağındağı moxacirlar lagerında qulğa alınuçılar xalıq qarşılıq xäräkäteneñ äğzaları .Bu xäräkät başlıça Hamas Fatax xäräkäteneñ eleke äğzalarınnan tora. Qarşılıq kürsätü xäräkäte okupatsiäne beterü öçen İzraelgä qarşı köç qullanu berdänber yul digän qaraşta. Kiçäge şartlatu öçen ber törkem dä cawaplılqnı üz östenä almadı. tışqı eşlär ministırı Shalom bugen yañadan Arafatnı quuıp cibärmi , töbäktä tınıçlıq urnaşmayaçaq dip äytte. Arafat xalıqara basımğa qaramastan äle dä üz kontrolendäge iminlek köçlären premier qaramağına tapşırıp alarnıñ ber komanda astında toruına yul quymıy.Kiçä prezident Bush, barlıq fälästin köçlären, reformalarnı kontrol itüçe premier bulırğa tieş, ämma moña Yaser Arafat kirtä sala dip beldergän ide.Bu süzlär fälästinnärneñ yaña premiere Qureiğa yardäm itärme kötergä kiräk
färidä xämit, praga.


text:
Mixail Xodorkovski törmädän Däwlät Dumasına küçärgä cıyına
9 yıl törmä cäzasına xökem itelgän mäğlüm eşquar Mixail Xodorkovski üzeneñ Däwlät Dumasına saylanırğa teläwen iğlan itte. Ul monı dikäbr ayında Mäskäwdä uzaçaq östämä saylawlar qısasında eşlärgä cıyına. Bu turıda Mixail Xodorkovski Rusiä watandaşlarına häm saylawçılarına atap yazğan maxsus xatında belderä. Rusiä qanunnarı, xökem qararın yañadan qaraw taläbe belän soñğı däğwa kürelgänçe Xodorkovskigä andıy saylanu mömkinlegen birä.
Audio, Lev Ponomarev
"Ul şaqtıy xäwefle adım yasıy, anıñ törmädä kileş "min saylawlarda qatnaşaçaqmın" diüe, citmäsä äle monı Kreml oyıştırğan maxsus säyäsi xökemnän soñ eşläw anıñ öçen xäwefle närsä. Ämma ni genä bulmasın ul moña bara, şuña da keşelär anıñ bu ğämälenä xörmät häm añlaw belän qararğa tieş. Qayberäwlär monı da yasalma şapırınu dip kürä, läkin Xodorkovskineñ şuşı citdi qararın alar bäyälärgä yaramıy", di Lev Ponomarev YUKOSnıñ elekke citäkçese beldergän niät - Däwlät Dumasına saylanu turında. Bu mäs''älädä anı Uñ köçlär Berlege citäkçelärennän berse İvan Starikov ta yaqlıy. Anıñ fikerençä, xäzer inde küplär Mixail Xodorkovskigä bay neftçegä dip tügel, ä bötenläy başqaça qarıy:
Audio, İvan Starikov
"Küplär öçen Mixail Xodorkovski xäzer inde salımnarın tülämägän öçen törmägä utırtılğan oligarx tügel, ä fikerläwe öçen ezärleklängän şäxes, wöcdan totqını bulıp tora", di İvan Starikov. Xodorkovskineñ deputat bulıp saylanuın yaqlawçı şäxeslär arasında Starikov, İrina Xakamada, Boris Nadejdin kebek liberallarnı ğına tügel, ä elek tä, xäzer dä alarğa kisken qarşı çıqqan jurnalist Sergey Dorenkonı, yazuçı, natsional-bolşevik Eduard Limonovnı, iqtisadçı Mixail Deläginne dä kürep bula. Alarnıñ barısın da älegä Kremldäge xäzerge xakimiatkä oppozitsiädä toru berläşterä. Saylawlar aldınnan Mixail Xodorkovski üzeneñ säyäsi programmasın bäyän itärgä tieş bulaçaq. Moñardan tış anıñ yulında, älbättä, başqa törle qanuni häm yasalma kirtälär dä çığa ala. Ämma säyäsi küzätüçe Vladimir Pribılovski bu uñaydan, Xodorkovski tösle ük totqında bulğan, ämma şuña da qaramastan berniçä yıl elek Tatarstan Däwlät Şurasına deputat itep saylanğan Sergey Şaşurin misalın iskä töşerä:
Audio, Vladimir Pribılovski
Kärim Kamal


text: Uzğan ğasırnıñ 50nçe yıllar başında Mayak atom berläşmäsendä bulğan şartlaw näticäsendä äle dä nurlanış alıp ziyan kürep yäşägän Möslim awılın küçerü turında qarar qabul itelgän. Bu xaqta Rusiäneñ atom idaräse başlığı Sergei Kirienko, awıl xalqı belän bulğan oçraşuda belderde. Kirienkonıñ kiñäşçese İgor Konışev süzlärenä qarağanda, Atom İdaräse häm Çiläbe ölkäse xakimiäte, üzara, Möslim awılında yäşäwçe 3200 keşeneñ tormış şartların yaxşırtu turında kileşkän. Süz, xalıqnı Çiläbe şähärenä küçerü yäki alar öçen zararlanmağan urında awıl tözü turında bara. Kirienko, awıl tözüne yaqlap çıqtı, şähärgä küçü ozaqqa suzılaçaq, dip belderde. Programma 3 yılğa isäplängän, eşlär yaqınça milliard yarım rublgä töşäçäk. Ämma qaya küçäsen Möslim awılı xalqı üze xäl itäçäk.


text:
Bügen biredä Ğiraq prezidentı Cäläl Talabani Britaniä premyer ministrı Tony Blair belän oçraşıp kiläse atnada Ğiraqta ütäçäk konstitutsiä referendumına äzerlek eşläre turında söyläşte. Oçraşudan soñ soñ ike citäkçe bergäläp xäbärçelär aldında çığış yasadı. Anda Talabani AQŞ citäkçelegendäge köçlärne ildän irtä çığaru Ğiraq öçen hälakät bulaçaq dide häm 15 üktäberdä ütäçäk referendum aldınnan ğisyançılarnıñ räximsez höcümnäre säbäple Britan häm AQŞ ğäskärläreneñ Ğiraqta däwamlı qaluı bik möhim dide.
"Ğäskärlärne Ğiraqtan çığarırğa çaqıruçılarğa min bez dä xalıqara köçlärneñ çığarıluın telibez, ämma terrorçılarnıñ ğämälläre alarnı ildä qalırğa mäcbür itä dip cawap biräm" dide Talabani.
Blair Britan köçläre Ğiraqta ni qädär kiräk bulsa şul qädär toraçaq dide.


text:
Saranskida Möxämmät Säfärgaliev xörmätenä konferensiä ütte
Bıyıl 5 nçe aprel'dä professor Säfärgalievqa 100 yäş tular ide. Şunnan bu fänni uqular bik tantanalı häm qupşı ütkärelde. Fänni uqularnıñ plenar utırışında Mordoviä başlığı Niqolay Merquşkin, Rusiä Federatsiäse prezidentınıñ İdel buyı okrugıyndagı wäkile Aleksandr Konovalov häm başqa zur däräcäle keşelär çığış yasadı. Şular arasında «Yaqtaşlar» cämğıäte räise Şämil Bikmaev häm Bötendönya tatar kongressı başqarma komitetı citäkçese Rinat Zakirov ta bar ide. Süz Rinat äfändegä: – Safargaliev uquları Mordoviä respublikasında inde unınçı tapqır uzdırılsa da, ul äle böten Rossiäda yäşägän millättäşlärebezgä bik taralğan dip äytä almıym. Bezneñ öçen bu bik zur waqiğa dip sanıym. Tatarstannıñ Şöger yaqlarında tuıp ta, Mordoviä respublikasında professor däräcäsenä mengän millättäşebezneñ, bu yaqtı dönyadan üze kitsä dä, anıñ fänni açışları, anıñ fänni fikerläre bügenge köngä bik täñgäl kilüen kürü bezneñ öçen bik şatlıqlı äyber. Bügenge köndä törle xalıqlarnıñ üz yözen saqlawı, törle xalıqlarnıñ tellären, mädäniätların saqlarğa tırışuı ul tırışu ğına bulıp qalmasın ide, ul bezneñ ilebezdä Konstitutsiä buyınça garantiälangan äyberlär bularaq tormışqa aşsın ide dip äytäm. Şunıñ öçen dä bez Tatarstannıñ Konstitutsiäsendä yazılğan 14 nçe maddä nigezendä Tatarstannan çittäge millättäşlärebezgä yärdämne oyıştırırğa xoquqlıbız, oyıştırabız da, Bötendönya tatar kongressınıñ eşçänlege tulısı belän şuña bağışlanğan. Menä şuşı eşneñ näticäse bularaq bez Mordoviä respublikasında, törle xalıqlar arasında tatarlarnıñ yuğalmıyça bügenge köngä qadär yäşäwen küräbez häm şuşı yäşäyeşkä üzebezdän öleşne kertergä, yärdäm itärgä tırışabız.
Menä şuşı Safargaliev uquları – ul xalqıbıznıñ tarixındağı zur waqiğa ğına tügel, ul bügenge köngä, bügenge yäşäyeşebezgä qağıla torğan zur fänni konferensiä. Min biredä qatnaşuıma şatmın häm kiläçäktä bu konferensiäneñ ofıqları äle tağın da kiñäyäçäk dip uylıym, çönki Rossiänıñ töbäklärdä yäşäwçe millätlärneñ yözen saqlaw ideyäsı ul böten dönyada yäşäwçe xalıqlarnıñ da şundıy uq ideya buluı kön kebek açıq Şuña kürä dä ber xalıq ta bu cir yözennän yuğalmasın öçen, ber xalıqnıñ da mädäniätı yuğalmasın öçen, şundıy uqular da kiräk, şundıy fänni konferensiälar da kiräk häm bu turıda äle küp tapqırlar söyläw kiräk. Şunı söylägändä genä, şuşı fikerlär belän yäşägändä genä bez, törle xalıqlar, ber ğailä bulıp bergäläp yäşi alaçaqbız häm bu dönyadan yuğalmayaçağıbıznı belderäbez.
Bu Bötendönya tatar kongressı başqarma komitetı räise Rinat Zakirov ide.
Şulsın da äytep kitärgä kiräk, bu Säfärgaliev fänni uqularınıñ plenar utırışında berdän öç orator: Mordoviä däwlät universitetı rektorı Niqolay Makarkin, Mordoviä respublikasınıñ milli säyäsät buyınça däwlät komitetı räise Aleksandr Luzgin, Mordoviä xökümäteneñ gumanitar fänni-tikşerenü institutı direktorı Waleri Yurçenkov muqşı-erzya xalqınıñ urıs däwlätenä 1000 yıl elek quşıluı temasın kütärde. Küräseñ, Mordoviä xaqimiätläre Qazannıñ 1000 yıllığına qızığıp, üzläreneñ dä nindi bulsa 1000 yıllığın tabarğa teläk beldergännär bulğan. İçmasam, 1985 yılda ğına muqşı-erzya xalqınıñ urıs däwlätenä quşıluınıñ 500 yıllığın ütkärgännär ide. Bu 500 yıllıq xörmätenä Saranskida zur ber häykäl dä bastırıp quydılar. Fänni uqularnıñ ikençe könendä ğalimnär, tarixçılar 1000 yıllıq, 500 yıllıq temasın bik centekläp tikşerdelär häm şundıy näticägä kildelär: «muqşı-erzya xalqınıñ häm alarnıñ cirläreneñ urıs däwläte sostavına kerüe bik ozaq protsess bulğan, 10 nçı ğasırnıñ ikençe yartısında başlanğan häm 1552 yılda tämämlanğan dip äytergä bula». 28 aprel'dä, Mäskäwdä, Rusiä Federatsiäse xökümäte qarşında çığış eşlägändä, Mordoviä başlığı Niqolay Merquşkin şulay äytte: "Mы HaMepeHы oTMeчaTb TыcячeлeTиe MopдoBckoro Hapoдa B cocTaBe Pycи. K эToMy coбыTию cTpoиTcя xpaM, koTopый oTkpoeTcя B aBrycTe. Пpиrлaшaю Bac Bcex, пoToMy чTo эTo бoroyroдHoe дeлo". Sovet zamanında Mordoviänıñ ölkä komsomol komitetı berençe sekretare bulıp eşlägän keşeneñ awızınnan mondıy «бoroyroдHoe дeлo» digän süzlär işetü xäzerge zamanda ällä ni säyer toyılmıy, älbättä.
Bu xram digäne Saranskinıñ tarixi üzägen cimerep tözelä torğan yaña, bik zur çirkäw. Bu çirkäw admiral Fedor Uşakov isemendä bulır häm bıyıl avgust ayında açılaçaq. Şulay itep, Mordoviä bıyıl federal' Saban tuyın ütkärep kenä qalmıy, ul äle muqşı-erzya xalıqlarınıñ Kiev Ruse däwlätenä kerüenä 1000 yıllığın ütkärergä cıyına. Şulsın da äytergä kiräk, 964 yılda Kiev knyaze Svyatoslav İdel häm Uqa yılğaları yanına kilgän, anda ber yıl däwamında erzya xalqın wata-cimerä yöregän, ä 965 yılda bulğar, burtas, xazar cirlärennän ütep, yulında oçrağan härber şähärne talap, tar-mar itep kitkän. Xäzerge Mordoviä xökümäteneñ fänni-tişerenü institutında eşläwçe tarixçılar şundıy näticägä kilde: elektä, 10 nçı ğasırğa qadär muqşı-erzyalar xazarlarğa yasaq tüläsä, monnan soñ xazarlarnı ciñüçe Kiev knyaze Svyatoslavqa tülärgä tieş bulğannardır. Tülägännärme, yuqmı, ulsı bilgesez. Tüläsälär dä, Kievqa tülägännär bit, Mäskäwgä tügel, çönki Mäskäw ul waqıtta äle bulmağan da. Şunnan, näticädä, muqşı-erzya xalqı 1000 yıl elek kemgäder quşılğan bulsa da, ul Kievqa, dimäk, xäzerge Rusiäğa tügel, xäzerge Uqrainağa quşılğan bulıp çığa.
Möxämmät Säfärgalievqa qaytqanda, bıyılğı fänni uqularğa Saranskiğa anıñ señele Minzifa apanıñ qızı Tänzilä Räximcan qızı Säyetğazina kilgän ide. Ul abıysı turında kitap yazğan häm retsenziägä dip anı bezneñ Mordoviä universitetına kitergän. Ul xäzer änise häm abıysı Möxämmät abıy tuğan Möemin Qaratay awılına kitte, anda may ayında Säfärgaliev konferensiäsı bulaçaq. Şulay uq, Tänzilä apa äytkänçä, Säfärğaliewnıñ 100 yıllığı xörmätenä konferensiälar Leninogorskida häm Qazanda da ütkärergä cıyınalar.
Tänzilä xanım Mordoviä universitetı muzee öçen Möxämmät Säfärğaliewnıñ watanında, Tatarstannıñ Leninogorsk rayonınıñ «Zaman sulışı» ğazetında 2004 yılda basılıp çıqqan «Möxämmät Säfärgaliev» isemle ber mäqälä kitergän. Bu mäqälädä bezneñ Mordoviäda professor Säfärğaliewnıñ tormışın tikşerüçelär belmägän qızıqlı faktlar da bar. Mäsälän, Möxämmät abıynıñ änise Bärirä apanıñ enese, Nurğata Säfärgaliev, grajdannar suğışı waqıtında Frunze diviziäsendä komissar bulğan ikän, qatı yaralanğaç, Mäskäwdä gospital'da däwalanğan, Lenin belän oçraşqan. Nurğata Säfärgaliev bik uqımışlı keşe bulğan, şunnan Lenin anı Turkestanğa, «krasnaya professura» oyıştırırğa cibärgän. Möxämmät abıynıñ ata familiäse Şärifullin bulğan ikän, häm anıñ böten tuğannarı Şärifullinnar bulıp qalğan da. Ä Möxämmät abıynı üz familiäsına şul Nurğata abıysı yazdırğan, çönki 1920 yıllarda Turkestanda Säfärgaliev familiäsı bilgele familiä bulğan häm Möxämmät abıyğa bu familiä belän uqırğa da, yaxşı eş tabarğa da küpkä ciñelräk bulğan ikän.
Tänzilä xanım «Azatlıq» radiosı öçen birgän intervyusında şulay äytte:
– Saranski miña bik oşadı, keşeläre bik oşadı. İnstitutta nindi xörmät belän Möxämmätcan abıy turında söylägännäre anı isendä totqanı, menä bu muzeyda nindi eksponatları bar, kitaplar çığarıla – bu bik-bik zur bezgä bäxetlek. Bez uylıybız, şul Möxämmätcan abıyıbıznıñ iseme onıtılmasın. Şundıy fiker belän min kitabımnı yazdım. Min menä xäzer awılğa kitäm, Möemin Qaratay awılında, anda da şundıy konferensiä ütkäräbez awılda, Memin Qaratay digän awılda. Annan soñ Leninogorskida ütkärergä tieşbez konferensiäne, i Qazanda. Konferensiägä äzerlänälär, bezneñ tuğannarıbız, wıt, Şärifullin ğailäläre anda äle küp, isän...
Bu Tänzilä Räximcan qızı Säyetğazina ide. Tänzilä xanımnıñ änise Minzifa apa 90 yäşendä, xäzer dä, Allağa şöker, saw-taza. Tänzilä Sayıtğazina pedagogiä fännäre kandidatı, 1994 yılğa qadär Taşkentta yäşägän, annarı 12 yıl Qazanda yäşägän, xäzer Mäskäw yanında Naro-Fominski rayonda yäşi. Anda anıñ kiäwe Mansur Muxammedov ataqlı Tamansqaya diviziä komandirınıñ berençe urınbasarı bulıp xezmät itä. Tänzilä xanımnıñ ike qızı bar, ike kiäwe, öç onuğı, şular belän şöğıllänä, tärbiäli üzlären. Möxämmät Säfärğaliewnıñ xatını Lidiä Vasil'yevna Şerstnikova xäzer dä Saranskida yäşi. Möxämmätcan abıynıñ ike igezäk malayı bar ide – berse Yuri, ikençese Vladimir. İkese dä xäzer wafat. Vladimirnıñ ulı Yuri Säfärgaliev xäzer Saranskida tarix buyınça aspiranturada uqi, dissertatsiä teması - «Gosudarstvennost kasimovskix tatar». Dimäk, babasınıñ yulı belän barırğa tırışa. Bälki, tatarlar turında xezmät yazsa, şul uñay belän tatar telen dä öyräner.
Azatlıq radiosı öçen Mordoviädan İrek Bikkinin


text:
Xacilar qayta başladı
Ufa hawa alanında xacilarnıñ şatlıqlı awazları ozaq yañğıradı. Alar biregä üzlären alıp kitäse autobuslar häm maşinalar kilgänçe, tuğannarı häm jurnalistlar belän älege säfär täessoratları belän büleşte. Başqortstannıñ Sibay şähärennän bıyıl bu säfärgä iñ küp keşe – 14 keşe barğan ikän. Alar da isän-saw häm bik bäxetle bulıp qaytqan. Fäniä apa Arğınbayıwa belän Rufiä apa Soltangildina “Xac säfäre mäñge istä qalırlıq buldı, bötenläy başqa keşe bulıp qayttıq”, di. Başqortstannı da sağınğan alar.
Rufiä häm Fäniä apa: - Xacdan şulqädär ruxlanıp qayttım, şatlığım eçemä sıymıy. Äytelgän bit Xacda bulğan keşedän gönahları kipkän qabırçıqtay qoyılıp töş dip. Nindider ciñellek häm kütärenkelek sizäbez üzebezdä.
Rufiä apa: - Başqortstanıbıznı nıq sağınıp qayttıq. Älbättä, Allah yortında da räxät. Anda da bezne bik cılı qabul ittelär. Qunaq ittelär. Bik küp täessoratlar belän şatlanışıp qayttıq. Ämma üzebezneñ tuğan yaqnı da sağınıp bettek.
Xac säfärennän Ufağa äylänep qaytqan Fäniä Arğınbayıwa belän Rufiä Soltangildinalar buldı bu. Fäniä apa bu säfärgä üze genä tügel, ä tormış iptäşe Marat abıy belän bergä barğan.
Comğa könne Ufağa tağın ber törkem xacilar qaytıp töşärgä tieş. Alarnı bu izge säfärgä “İxlas” mäçete xezmätkärläre oyıştırıp cibärgän ide. Ul törkemdä 40tan artıq keşe.


text:
Äle korab uzğan düşämbedä diñgezdä NATO-dağı İspan xärbi korabları tarafınnan tuqtatılğan ide. İspan xärbiläre köymädäge tonnalarça tsement astınnan 15 skad raketası, şartlağıç çuqmarlar häm raketa yağulığı taptı. Yämän bu raketalarnı üze öçen kitertüen belderep alarnı başqa ber ilgä birmäskä wäğdä itkännän soñ Waşington quşuı belän Tönyaq Korea korabı azat itelde. Tönyaq korea koymäneñ tuqtatıluı öçen haman da açulı buluın belderde. Tönyaq Koreanıñ räsmi basması “armiä häm xalıq Yankilarğa qarata tirän näfrät kiçerä” dip yazıp çıqtı.
AQŞ Prezidentı George Buş häm Könyaq Korea Prezidentı Kim Dae-Jung Tönyaq Koreada atom programmasınıñ yañartlıuına riza bulmayaçaqların belderde. Pxenyan Sovet çorında tözelgän atom reaktorın yañadan eşlätä başlaw niätlären iğlan itkän ide. Tönyaq korea elek bu reaktornı atom qoralları yasaw öçen qullanğan bulırğa mömkin dip uylanıla.


text:
“Ğasırlar awazı” tatarlarnı çuqındıru tarixı turında
«Ğasırlar awazı» jurnalınıñ yaña ğına çıqqan sanında 16 ğasır urtasında Bua häm Sember öyäzlärendäge tatarlarnıñ yañadan möselman dinenä bäyläneşle tarixi dokumentlar basılğan. Möselman dinenä qaytırğa röxsät birüne sorap, Buadağı ikençe gildiä säwdägäre Möxämmäträxim Xösäyenov-Yähudin 1866 yılnıñ 4 sentäberendä Rusiä patşası Aleksandr ikençegä xat yazğan. «Ğasırlar awazı» jurnalınıñ şul uq sanında Sember gubernatorı Kossagovskinıñ Eçke eşlär ministrı Valuyevqa, qayber tatarlarnıñ yañadan islam dinenä qaytuları turında şiqäyät yazğan. Boyerğan häm Buinki awılları krestyannarı da 1868 yılda patşa taraflarına möselman dinenä qaytırğa röxsät sorap xat yullağannar. Alar üzläreneñ tatar isemnären quyğannar — Nigmatulla Yusupov, Aliäkbär Aitov, Xalit Maumotov häm başqalar. Alarğa Çıqıldım Wälişewo awılında yäşäwçe otstavkadağı soldat Nikolay Melişev üz awıldaşları isemennän şuşı ğözergä quşılğan.
Bälki ber dinnän ikençegä küçü yäki üz dineñdä qalu xoquqın härkemneñ üzendä qaldıru bik zur demokratik qazanış ikänen bez añlap citkermibezder. İmperatorlar, prezidentlar, gubernatorlar röxsätennän başqa küñeleñdä Allanı, Xodaynı, Möxämmät yäki Ğäysä piğämbärne yörtü härkemneñ şäxsi eşe. Häm, älbättä, mondıy ışanular öçen berkemdä däğwa belderä almıy. «Ğasırlar awazı» jurnalınıñ yaña sanında bik küp ğıbrätle yazmalar bar. Xaq tarixnı tögäl dokumentlar aşa öyränü mömkinlegen Tatarstan xökümäte qarşındağı Baş arxiv idaräseneñ «Ğasırlar awazı» jurnalı tudıra.


text:
Rusiäneñ yaña Duması berençe utırışqa cıyılıp yaña citäkçelären sayladı
Dumanıñ räise itep, aldan kötelgänçä, "Berdäm Rusiä" citäkçese Boris Grızlov saylandı. Yaña Dumada ni barı 4 fraksiä bulaçaq. İñ zurısı – "Berdäm Rusiä" – konstitutsion küpçelekkä iä. Üzeneñ çığışında prezident Putin ildä parlamentarizmnıñ köçäyüe turında söyläde
Audio (Vladimir Putin)
"Soñğı yıllarda ildä küp närsä üzgärde. Duma üze häm dä bar il üzgärde. Säyäsi qarşılıq urınına Parlamentta konstruktiv eş barlıqqa kilde. Bu çornı bez ildä parlamentarizmnı nığıtu çorı dip atıy alabız."
Putin süzlärençä, yaña Dumanıñ töp burıçı – Rusiä xalqınıñ tormışın yaxşırtuğa yünälgän qanunnar qabul itü bulırğa tieş. Mäğärif, sälämätlek, toraq bazarı, ipoteka sistemasında üzgäreşlärne ul ayırım telgä aldı. Deputatlarğa möräcäğät itep prezident alarnı demokartik sistemanıñ ürnäge bulırğa, ildä demokratiäne üsterergä çaqırdı.
İsegezgä töşeräm, 7 dikäberdä ütkän Duma saylawların xalıqara küzätüçelär demokratiä taläplärenä turı kilmi, dip taqpan ide. Kreml taraflı "Berdäm Rusiä" anda zur ciñügä ireşte. Dumağa ni barı 4 partiä ütte, liberal qaraştağı firqälär töşep qaldı. Näticädä yaña Dumada ni barı 4 fraksiä bulaçaq. Şunıñ iñ zurısı - Berdäm Rusiä 450 urınnıñ 300-en alıp toraçaq. Bu Dumanıñ 2/3se, yağni Konstitutsiägä üzgäreşlär kertergä möminlek birgän küpçelek digän süz. Komunistlar ikençe fraksiä bulıp qalsa da, alarda ni barı 52 urın. Qalğan 2 fraksiä: Rodina belän LDPRğa 36-ar urın eläkte. Şulay itep, bu 3 fraksiäneñ barısın bergä quşıp sanasañ da alar "Berdäm Rusiä"neñ yartısına da citmi.
Bügenge berençe utırışta Dumanıñ yaña räise saylandı. Aldan kötelgänçä, ul berniçä köne elek Eçke Eşlär ministrı urınınnan kitkän, "Berdäm Rusiä" citäkçese Boris Grızlov buldı. Anıñ ike berençe urınbasarı, Lubov Sliska belän Aleksandr Jukov, şulay uq "Berdäm Rusiä"dän. Räisneñ tağın 8 ğadi urınbasarı bulaçaq. Alarnıñ 5-se älege dä bayağı "Berdäm Rusiä"dän, şul isäptän, Çallı okruğınnan saylanğan Oleg Morozov. 16 ğinwarda ütäçäk ikençe utırışta Dumanıñ komitet citäkçeläre saylanaçaq. Bu urınnarnıñ kübesen, şulay uq "Berdäm Rusiä" wäkilläre alaçaq dip kötergä kiräk.
Ber partiäneñ şundıy monopoliägä ireşüwe Duma eşçänlegenä niçek tä''sir itäçäk? Mäskäwdäge Parlamentarizmnı Üsterü Üzäge başlığı Andrey Zaxarov süzlärençä, ällä ni üzgäreş bulmayaçaq, çönki qanun çığaru eşe inde bolay da, Parlament tügel, ä Kreml qulında ide:
Audio (Andrey Zaxarov)
"Bu parlamentnıñ mie dä, yöräge dä, çittä urnaşqan, elekke Duma da prezident fatixası bulmasa ber qanun da qanul itä almıy ide."
Xäzer bu eş tağı da şomaraq baraçaq di ul:
Audio (Andrey Zaxarov)
Zaxarov süzlärençä, elekke Dumada opozitsidäge köçlär, şul uq komunistlar, qanun çığaru eşenä ällä ni yoğıntı yasıy almadı. Läkin alarnıñ hiç yuğı fiker belderü öçen mönbäre bar ide. Xäzer alar bu mönbärdän dä mäxrüm qaldı.
Ali Gilmi, Praga


text: Aşğabad – Törkmänstannıñ yaña prezidentı Gurbanguli Berdımuxamedov, ilneñ elekke citäkçese Saparmurat Niazov alıp barğan säyäsätne aşığıp üzgärtergä cıyınmağanın belderde. Rusiädä çığa torğan "Törkmänstan" dip atalğan jurnalğa birgän äñgämäsendä ul "demokratiä bik näzberek äyber, anı başqa illärdän kitertep bulmıy, sotsial-säyäsi-iqtisadi mäsälälärne tiz arada xäl itü tırışlıqları ilgä totrıqsızlıq qına biräçäk" digän. Törkmänstannıñ soñğı 15 yılda iqtisadi häm säyäsi tetränüsez täräqqi itüen, Berdımuxamedov, zur qazanış dip atadı.


text:
Mintimer Şäymiev: Dönya bankları kredit birsä, Qazanda metro tözeläçäk
İke prezident, şulay uq, Qazannıñ 1000 yıllığın bilgeläp ütü mäsäläsen dä tikşergän. Belgänegezçä, Vladimir Putin yubileynı oyıştıru komitetınıñ citäkçese bulıp tora. Älege oçraşuda, şulay uq, Tatarstan xökümät citäkçese Röstäm Miñnexanov häm şähär başlığı Kamil İsxaqov da qatnaşqan. Xäzerge waqıtta federal häm Tatarstan büdjetları yubiley ütkärü öçen aqçalarnı waqıtında bülep birmi. Şuña kürä, yubiley planına kergän tözeleş, yañartu eşläre üz waqıtında ölgermäskä mömkin. Bigräktä, metro tözeleşe belän xällär awır ikän. Anıñ öçen dönya banklarınnan 400 mln. dollarğa qädär kredit alu küz aldında totıla. Älege waqıtta şuşı banklar belän söyläşülär alıp barıla. Mintimer Şäymiev süzlärençä, kreditlar alınsa, yubiley planın ütäw, metro tözeleşe belän dä, qıyınlıqlar bulmasqa tieş.


text:
Bush Yaqınkönçığış säfären Misırda tämamladı
AQŞ prezidentı George Bush, sigez kön däwam itkän yaqın könçığış säfären bügen Misırda tämamladı. Bush Misırda, İran häm Süriäne – Libannıñ säyäsi eşlärenä tıqşınunı tuqtatırğa çaqırdı.
Bush artqan neft bäyälären kimeter öçen OPECnen neftne citeşterü külämen arttır digän ömettä qaluın belderde.
Bush üzeneñ Yaqın könçığış säfäre däwamında, İzrail, Könbatış yar, Bahräyn, Quwäyt, Ğaräb Ämerlekläre, Söğed Ğaräbstan häm axırda Misırda buldı.
Bush qaya kitmäsen, säfär waqıtında ike mäsäläne teldän töşermäde.
1. Soñgı arada yañadan torgızılğan İzrail-Fälesten tınıçlıq söyläşüläreneñ töbäk illäre yaqlawına moctaç buluı.
2. İrannı - başqarğan atom programı säbäble – isolätsiäläw kiräklege häm İrannıñ töbäktäge säyäsi eşçänlegen beterü.
Bügen Bush, Misır prezidentı Xösne Möbäräk belän söyläşkändä dä İran tämasın yänädän kütärep çıqtı. Ul, Tähran belän Demaşq Libanda prezident saylawlarında şiğıy suğışçıların yaqlağan säyäsätlären tuqtatıp bu il mäsälälärenä tıqşınmasqa tiyeş dide. Bush şulay uq, xäbärçelärgä, min häm Möbaräq, Könbatış yaqlı premyer ministr Fuad Sinioranı yaqlaw, töbäk däwlätläre öçen möhim buluı turında ber uq fikerdäbez dide.
Libanda prezident saylawları körçekkä tirälde. İldä soñgı 3 yılda 30dan artıq şartlaw buldı, näticädä Süriägä qarşı bulğan köp sanda säyäsätçe häm jurnalist üterelde.
Misırnıñ Qızıldiñgez yarında urnaşqan Şarm äş Şäyxdä Möbäräk belän söyläşkän Bush, kiläse yıl wazifädän kitär aldınnan, İzrail belän Fälestin tınıçlıq turında aralarında kileşerlär digän ömettä qaluın belderde.
“Söyläşülär uñışlı ğına bardı. Min ike arada kileşü bulaçağına oşanam. Mindä mondıy ömet qaldı çönki İzrail belän Fälesten citäkçelärendä kileşü öçen tırışlıq kürsätä. Häm min monın öçen kürşe däwlätlärnen dä alarğa yärdäm itärgä äzer buluın beläm.”
Läkin säfär barışında barı tik säyäsi mäsälälär söyläşelmäde. Bush şul uq waqıtta yağulıq bäyäläreneñ artuına borçılu belderä.
Bushnın kiçä Söğed Ğarabstan patşası Ğabdullah belän söyläşüenen faydası tiyär dip kötelä.
Säfär waqıtında Bush belän bergä yörgän Aq yort süzçese Dana Perino xäbärçelärgä: Prezident bezgä Söğed patşasının, neft bäyäsenen qıybat buluı dönya iqtisadına zur ziyanı bulaçağı mäsäläsen añlaun äytte dide.
Söğed Ğarabstan dönyağa iñ küp neft satqan illärdän berse.
Bush bügen inde Waşiñtonğa qayta. Ä Yaqın könçığış tınıçlıq söyläşülärenä yaqlaw tabu tırışlığı häm neft bäyälären kimetü öçen söyläşülär üz cimeşen birerme, monı waqıt kürsätäçäk.


text:
Memet Niyazi
Memet Niyazi (1878-1931) – Dobrucalı belli qırımtatar şair ve yazıcısı.
Memet Niyazi, 1878 senesinde, Romaniyada Dobrucanıñ Aşçılar köyünde doğdı. İlk mektep ve rüşdiyede oqudı.
1898 senesinde Qırımğa ketip muallimlik yasadı, 1899 senesinde İstanbuldaki Darü'l-Muallimde oqudı. 1900-da Qırımğa muallimlimlik yapmaq içün kene keri qayttı lâkin, çar gizli hızmeti olğan "ohranka" tarafından sıñır tışı etildi.
Memet Niyazi, 1904 senesinde Dobrucanıñ tanınğan adamlarından Abdülhakim Efendiniñ qızı Safiye hanım ile evlenip Dobrucadaki ocalıq işine devam etti.
1910-1912 arasında "Dobruca Sadası" ve "Teşviq" gazetlerinde yazıcı olıp çalıştı. 1914-de Mecidiye şeerine yerleşip, musulman mekteplerinde Türk tili ve edebiyatı dersleri berdi.
1917-de Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ davetinen Aqmescitke kelip, "Haq Ses" gazetinde çalıştı ve daa soñ qısqa bir vaqıt içün Bağçasaraydaki Zıncırlı Medreseniñ müderrisligini yasadı. 1920-de, Qırımtatar Milliy Qurultayı darqatılğan soñ, Romaniyağa keri qaytıp kene ocalıqnen oğraştı.
Memet Niyaziniñ, 1911-de İstanbulda "İthafat" (Bağışlamalar) ve 1913-de Pazarcıqta "Sağış" isimli şiir kitapları neşir etildi. Bulardan başqa şairniñ pek çoq eseri "Yaş Tatar Yazılar" (İstanbul, 1913), "Kök Kitap" (İstanbul, 1919), "Qırım Şiirleri" (Köstence, 1935) mecmualarda basıldı. Şiirlerinde, Romaniyadaki Qırımtatarlarnıñ ata vatanlarına olğan sevgilerinden başqa, milliy tüşünce ve üriyet mevzularını tilge ketirdi. Memet Niyazi, 1931 noyabr 29-da vefat etti ve Mecidiye köyünde kömüldi.


text:
Ğiraqta xalıqara xosusıy iminlek saqçıların yallaw qimmäte yağınnan otışlımı, alar kem aldında cawap tota?
Ğiraqnıñ Falluca şähärendä uzğan atnadağı qatı bäreleşlär aldınnan 31-nçe martta dönya televidenieläre häm basmaları qotoçqıç sürätlär kürsätte. Ğiraqlılar 4 amerikalını üterep alarnıñ yanğan mäyetlären uram buylap söyräp yörde. Bu mäyetlär yallanğan iminlek saqçıları ide. Häm bu waqiğa iğtibarnı Ğiraqta iminlekneñ ni xäldä buluına ğına tügel, yallanğan saqçılarnıñ arta baruına da yünältte. Mäsälän Ğiraqtağı waqıtlı Amerikan idaräse başlığı Paul Bremernı da AQŞ armiäse xärbiläre tügel ä yallanğan xosusıy saqçılar saqlıy. Ğiraqta alarnıñ sanı moñarçı kürelmägän däräcädä arttı häm alarnıñ ğämälläre öçen kem cawaplı bulu törle sorawlar uyata.
Waşingtonnıñ Amerika Universitetındağı tarix professorı, xärbi mäs''älälär belgeçe Peter Kuznick Ğiraqta xäzer moñarçı berqayda kürelmägän sanda şundıy xosusıy yallanuçılar xezmät itä di. Kuznik äytüençä, NATO köçläre Balkanda da şundıy xosusıy saqçılarnı yallağan bulğan. Ämma moñarçı xosusıy saqçılar sanı regulyar armiälärneñ 10 protsentınnan artmıy torğan bulğan. Ğiraqta isä xäzer 15-20 meñläp xalıqara xosusıy saqçı bar dip isäplänelä. Alar andağı 130 meñlek AQŞ ğäskärläreneñ 15-läp protsentın täşkil itä. Kübesençä törle şirkätlärgä, diplomatlarğa yäki jurnalistlarğa xezmät kürsätüçe bu saqçılar AQŞ xärbi citäkçelegenä buysınmıy. Kuznick bu saqçılar arasında küp kenä elekke amerikan xärbiläre bulu belän bergä elek zalim xakimiätlärgä xezmät itkän başkisärlär dä bar di:
AUDİO: Könyaq afrikalılar aparteid xakimiätenä xezmät itkän elekke xärbilär. Ğiraqtağaı şaqtıy zur törkemnärneñ berse Çili törkeme. Alar Augfusto Pinochetnıñ elekke başkisärläre. Şulay itep min andağı qayberäwlär Amerikan qimmätlären tanımıy dip uylıym häm anda alarnıñ ğämällärenä ällä ni çikläwlär yuq.
Kuznick älegä xosusıy saqçılarnıñ yaman ğämälläre kürenmäsä dä kiräk bulğan oçraqta bügenge butalçıq Ğiraqta alarnı tieşsez köç qullanudan bernärsä dä tıya almas kebek di.
Xosusıy saqçılarğa küpme aqça totuıluı şulay uq sorawlar uyata. Buş AQŞnıñ Ğiraqtağı bıyılğı operatsiälärenä 87 milliard dollardan artıq aqça ayırdı. Kuznick ul aqçalarnıñ ber öleşe xosusıy saqçılarğa totılaçaq di. Xosusıy saqçılar isä anda könenä 1 meñ dollarğa qädär aqça ala. Küp kenä xosusıy saqçılarnı şirkätlär yallıy, ämma küp oçraqlarda ul şirkätlär üzläre aqçanı AQŞ xökümätennän ala. Şulay itep ul çığımnarnı da Waşington kütärä bulıp çığa.
Waşingtondağı Georgetown Universitetında xärbi mäs''älälär belgeçe, elekke xärbi küzläw ofitserı Kenneth Allard isä Ğiraqta xosusıy saqçılar yallaw AQŞ xökümätenä finans yağınnan otışlıraq bulıp çığa di. Allard Azatlıq radiosına ğädäti AQŞ soldatına könenä 1 meñ dollardan şaqtıy azraq tülänsä dä, Amerikan waqıtlı idaräse başlığı Paul Bremernı yäki başqa yuğarı räsmilärne saqlaw kebek küp kenä oçraqlarda xosusıy saqçılarnı yallaw ekonimiä yağınnan otışlıraq bula dide:
AUDİO: Mondıy yallanuçılar bilgele ber möddätkä, bilgele ber maqsat belän yallana häm alarğa barı şunıñ öçen genä tülilär. Soñraq kileşüne yabıp bula. Armiä xärbilärenä isä tülärgä, alarnı öyrätergä, daimi safta totarğa häm pensiägä ozatırğa kiräk.
Allard şulay uq mondıy eşlärgä xosusıy saqçılar yallaw AQŞ soldatlarına ğisyançılarğa qarşı suğışu kübek üzläre yaxşıraq başqarğan eşlär belän şöğellänü mömkinlege birä di. Allard şulay uq xosusıy saqçılarnıñ cawaplılılığı mäs''äläsendä dä Kuznick belän kileşmi. Xosusıy saqçılar berençedän üz şirkätläre aldında häm üzläre saqlağan keşelär aldında cawaplı, annan soñ üzläre xezmät itkän il aldında da cawplı di:
AUDİO: Xärbilärne xärbi mäxkamädä xökem itep bula. Älbättä kileş nigezendä xezmät itüçelärne anda xökem itep bulmıy. Ämma alar aqça tüläwçe keşeläw kontrolendä. Alarnı ğömümi mäxkamädä xökem itep bulamı? Äyye bula.
Allard fikerençä, tärtip saqlaw öçen Ğiraqqa AQŞ xärbilären kübräk kiterergä kiräk, ämma alar anda xosusıy iminlek saqçıların almaştırırğa tieş tügel.
Naif Aqmal, Praga.


text:
AQŞ däwlät departamentı Qazaxstan xakimiätlären Qazaxstan oppozitsiä citäkçese Altınbäk Sarsenbayevnıñ ülemen tikşerergä çaqırdı. AQŞ däwlät departamentı süzçese Amanda Rogers-Harper Waşingtonnan Azatlıq radiosına tikşerü kiçekmästän ütkärelergä tieş dide.
"Bez Qazaxstannı Sarsenbayevnıñ, häm anıñ belän bergä üterelgän 2 yardämçeseneñ ülemen kiçekmästän häm centekläp tikşerergä çaqırabız" dide Rogers-Harper.
Qazaxstannıñ oppozitsiädäge Çın aq yul partiäse citäkçeläreneñ berse Altınbäk Sarsenbayevnıñ, anıñ tän saqçısınıñ häm maşina yörtüçeseneñ mäyetläre kiçä Almata yanında tabıldı. Üterüneñ niçek bulğanlığı äle açıq tügel. Prezident Nursoltan Nazarbayev tikşerü ütkärergä kürsätmä birde. Çın aq yort wäkilläre bu üterü xakimiätlär eşe dip sanawın belderde. Sarsenbayev Çın aq yul partiäse räistäşläreneñ berse ide. Elegräk ul Qazaxstannıñ Rusiädäge ilçese bulıp eşläde, 2 märtäbä mäğlümät ministrlığın citäkläde.


text:
Başqortstan prezidentı qarşında tözelgän maxsus komitet – saylawlar aldınnan respublika cämäğätçelegennän kilgän täqdimnärne öyränä başladı. Anda eşsezlek, yäşäwneñ qimmätlänüe turında häm şul uq waqıtta Başqortstanda tatar tele statusın üzgärtü turında da täqdimnär bar.
Başqort mäktäplären zamança cihazlaw eşenä zur şirkätlärne cälep itü planlaştırıla. Mäskäwdä akwaparknıñ tübäse cimerelgäç Başqortstanda törek şirkätlärläre tözegän böten qorılmalarnı yañadan tikşerep çığarğa qarar itkännär.
Rämzit Abulyaev, Ufa


text:
Rusiä prezidentı Vladimir Putin qanlı Ändican waqıyğalarına ber yıl tulğanda Üzbäkstan prezientı İslam Kärimov belän Soçida oçraşıp aña diplomatik yaqlaw kürsätte.
Putin Üzbäkstan belän säyäsät, iqtisad häm iminlek ölkäsendä bäyläneşlärne nığıtu turında qanun imzaladı. Putin bügenge oçraşuda Mäskäw-Taşken xezmättäşlegen yaxşırtaçaq dide.
"Belüegezçä, äle genä min bezneñ berektäşlek mönäsäbätläre turında kileşüne ratifikatsiäläw qanunın imzaladım. Häm bu bezneñ xezmättäşlekneñ sıyfatın terkäwneñ çirattağı öleşe. Minemçä bügen bez bu turıda häm töbäktäge wäzğiät turında söyläşerbez. Bez moña ber dä bitaraf tügel, çönki bu bezneñ yort" dide Putin.
Ändicandağı küpläp üterüne Könbatış tänqitläp çıqqanda, Kärimov xökümäte Rusiä belän iminlek ölkäsendäge bäyläneşlären nığıttı häm Mäskäw bu ütereşne xalıqara däräcädä tikşerügä qarşı çıqqan Üzbäkstanğa yaqlaw belderde.


text:
Şäymiev Rusiä prezidentına Tatarstannıñ qıyulığı turında söyläde
Uzğan atna axırında Tatarstan prezidentı Vladimir Putin belän oçraştı. Oçraşu turında xäbär ällä ni bulmadı mäğlümät çaralarında. Läkin ike prezidentnıñ närsä turında söyläşep, älege oçraşu artında ni torğanı küplärgä qızıq. Rusiä prezidentı ilneñ törle töbäk citäkçeläre belän oçraşqalap tora. Oçraşularnıñ säbäpläre törle bula. Ğädättä, Vladimir Putin tege yäki bu ölkäneñ başlığın qabu itte, süz töbäktäge urıp-cıyu yäki tözeleş eşläre turında bardı disälär dä, oçraşunıñ çın säbäplären xalıqqa äytep betermilär. Çınlıqta isä, kemder prezident yanına tege yäki bu eşlärgä aqça sorarğa, qaysıları yañadan citäkçelekkä röxsät sorarğa, kilä dilär. Menä küptän tügel Mäskäw kremlendä Adıgeya respublikasınıñ başlığı yazmışı xäl itelgän. Respublikanıñ xäzerge citäkçese Xäzrät Sovmen üzeneñ mötdäte tämamlanğançı citäkçe bulıp qalırğa rizalıq alğan. Läkin annarı başlıq almaşınaçaq. Läkin ul inde prezident dip atalmayaçaq. İzvestiya gäcite yazuınça, xäzer Başqortstan başlığı Mortaza Räximov ta prezident tügel ikän. Ğomumän, milli respublika başlıqları älege isemne yörtergä xoquqların yuğalta baralar. Xäyer, älegä Mintimer Şäymiev Tatarstannıñ prezidentı dip yörtelä. Kiläçäktä niçek bulır, Şäymievnıñ Putin belän oçraşuında bu xaqta süz bulğanmı – bilgesez. Bu xaqta Tatarstan citäkçeseneñ mäğlümät üzäge xäbär itmäde, älbättä. Busın inde kiläçäktä belerbez. Ä menä räsmi räweştä iğlan itelgän temalar arasında şaqtıy qızıqlı häm ähämiätlelär bar ide.
Mintimer Şäymiev oçraşuda Putinnı Tatarstannıñ qazanışları belän tanıştırdı. Ul respublikada şuşı könnärdä genä yaña açılğan neft’ eşkärtü şirkätläre xaqında äytte. Ğomumän, tatarstanda iñ ähämiätle, iqtisat üseşen tä’min itärlek tarmaqlar itep neft’ eşkärtü, nefteximiä sanala. Respublika sänäğäte üseşeneñ 20 protsentın yuğarı texnologiäle, innovatsion eşçänlek tä’min itä. Şuşını istä totıp, bezdä tağın ber zur zavod tözü küzdä totıla. Anı safqa bastıru 3 milliard dollarğa töşäçäk. Häm älege kompleks iñ yuğarı taläplärgä turı kilä torğan benzin, kerosin, dizel’ yağulığı citeşteräçäk. Şäymiev äytüençä, Rusiädä älegä aña tiñ zavod yuq ikän. Respublikadağı neft’ çığara torğan iske skvajinalarnı yañartıp, annan keremle iep neft’ tabu turında da süz buldı. Tağın ber uñışlı şirkätneñ eşe belän maqtandı ul Vladimir Putinğa. Bu yulı söz KamAZ turında ide. Älege zavod berniçä yıl däwamında yödätkän qıyınlıqlardan, qazalardan soñ, nihayät tulı köçenä eşli başladı. Bıyıl ğına 7 meñ maşina eksportqa satılğan, KamAZ qazaqstanda yök maşinaların cıyu buyınça şirkät açıp mataşa. Respublikanıñ 9 aylıq iqtisadıy üseşenä näticä yasap, Şäymiev yıl axırına bez ömetlängän, planlaştırılğan sannarnı uzdırıp kitäçäkbez, digän ömet belderde.
Tağın ber närsä belän şatlandırdı Tatarstan prezidentı Putinnı. Belgänegezçä, Qazan üzendä 2011 yılnıñ xalıqara studentlar universiadasın ütkärergä teläk belderde. Bilgele bulğança, universiadanı ütkärüçe oyışmanıñ cıyılışında respublika wäkilläre bulıp, Qazannıñ mömkinlekläre belän tanıştırıp qayttı. Şäymiev fikerençä, tatarstan başqalasınıñ ciñep çığu mömkinlege zur. Bez universiadanı respublikada ütkärergä telädek, çönki Qazannıñ meñyıllığın ütkärgännän soñ, bez şaqtıy qıyulandıq, üz köçebezne toya başladıq, dide Rusiä prezidentına Şäymiev. Xäyer, monısı Vladimir Putinnı şatlandırdımı ikän?
Gölnaz İlgizär


text:
21-22 qañtarda Avstrïya astanası Venada OPEK+ elderiniñ munay öndirisin azaytw twralı kelisiminiñ jüzege asırılw barısın baqılaw maqsatında ötken jıldıñ jeltoqsan ayında qurılğan komïtettiñ otırısı ötedi, dep jazadı investing basılımı.
Komïtet quramına bes memleket kiredi. Olar: OPEK atınan Aljïr, Veneswéla men Kwveyt jäne OPEK-ke kirmeytin munay éksporttawşı elder atınan Resey men Oman. Atalğan bes memleket 2017 jılı OPEK uyımına törağalıq etedi.
Esteriñizge sala keteyik, ötken jıldıñ 10 jeltoqsan küni OPEK+ elderi munay öndirisin täwligine 1,8 mln barrel’ge azaytw twralı şeşim qabıldağan edi.
Osı orayda, Qazaqstannıñ täwligine 20 mıñ barrel’ azaytwı tïis. Énergetïka mïnïstrliginiñ mälimetinşe, Qazaqstan qazirde atalğan körsetkişti azaytıp, öz mindettemesin orındap otır.


text:
Çallılar - Mäskäw mäxkämäsendä
2005 nçe yılnıñ 9 nçı ğinwarında Bögelmä şähäre ğaz torbasın şartlatu waqiğası Rusiä däräcäsendä zur cämäğätçelekkä terror aksiäse bularaq citkerelgän ide. Şuşı waqiğadan soñ Tatarstan, Rusiä töbäklärendä küp kenä möselmannar qulğa alındı häm törmägä ozatıldı. Qulğa alınuçılar arasında Çallıdan da 3 keşe bar: Rawil Gömärov, Timur İşmoratov häm Fänis Şäyxetdinov. Berençe ikese- Rawil belän Timur Guantanamonıñ elekke totqınnarı. Menä şuşı 2005Hчe yılnıñ 9Hчы ğinwarında bulğan şartlaw buyınça Tatarstanda 2 mäxkäm eşe bulğan ide. 2005Hчe yılnıñ 30Hчы sentäberendä Tatarstan mäxkämäse İşmoratov, Gömarov häm Şäyxetdinovnı ğäyepsez dip taba, alarnı aqlıylar. Läkin, Tatarstan prokuraturası bu qarar belän kileşmi häm qabat mäxkämägä birä. Törmädän azat itelgän yegetlärne 2006Hчы yılnıñ 7Hчы martında yañadan qulğa alalar. Qazanda ütkän mäxkämä utırışı bu yulı Gömarov, İşmoratov häm Şäyxetdinovnı ğäyeple dip taba, ozaq waqıtqa törmägä yabu turında xökem qararı çığarıla. Fänis Şäyxetdinov 15 yılğa, Rawil Gömärov 13 yılğa, Timur İşmoratov 11 yılğa törmägä yabıla. Äytkänemçä, bu- 2005Hчe yılnıñ ğinwarında Bögelmä yanındağı ğaz torbasın şartlatu belän bäyle mäxkämä qararı. Törmägä yabıluçılarnıñ tuğannarı älege qarar belän riza tügellär häm alar Rusiä Yuğarı Mäxkämäsenä kasatsion şikäyät yazıp, eşne qabat tikşerügä ireştelär. Azatlıq xäbärçesenä R.Gömarovnıñ änise Säriä apa bolay dide:
"Üzebezneñ Mäskäwgä barırğa da, advokat yallarğa da aqçabız yuq. Mäskäwgä Timur İşmoratovnıñ advokatı Färit Baybekov qına baraçaq. Minem ulım Rawil şuşı tikşerü eşendä qatnaşırğa teläk beldergän ide häm ul 19 avgusttan birle Mäskäw törmäsendä kürsätmälär birä."
25 oktäberdä başlanaçaq mäxkämä eşe küpme däwam itär, näticäse nindi bulır, aları aldağı kön xäbärlärendä.
Ğafiulla Ğaziz, Çallı


text: Rusiä çik buyı xezmäte wäkile, bügen, Gruziäneñ Pankisi tarlawığında Çeçnä suğışçılarınıñ keçkenä törkeme hamanda qaçıp yata dip belderde. Töyaq Kavkaz çik buyı tikşerülär xezmäte başlığı Anatliy Balayants äytkänçä, soñğı 3 yıl yılda, Pankisidan Rusiägä suğışlarnıñ ütep kerergä omtılışları bulmadı, ämma anıñ ixitmallığın isäptän çığarmasqa kiräk, dide. Elegräk Gruziä premyer ministrı Zurab Nogaydeli, baytılgan urannı röxsätsez alıp kerü öçen totılğan häm cäzağa tartılğan Rusiä watandaşı belän bulğan xälne säyäsiläşterügä borçılu belderde. Rusiä häm Gruziä, bu eşne tikşerüdä tieşle däräcädä xezmätälek bulmawda ber bersenä gäyepläw belderde. Bu xäl 2006 yılda bula, ämma bu xäbär soñğı könnärdä genä dönyağa çığa.


text:
Rusiä prezidentı Vladimir Putinnıñ 3 könlek Qıtay säfäre däwam itä.
Bügen ul Qıtay premyer ministrı Wen Jiabao belän oçraştı. Putinnıñ säfäre Mäskäw belän Pekiñ arasında diplomatik mönäsäbätlär urnaştırılunıñ 55 yıllığına turı kiterep oyıştırıldı.
Pänceşämbe könne Pekiñğa kilü belän ük Putin Qıtay prezidentı Hu Jintao belän oçraştı.
İke citäkçe berniçä kileşü, şul isäptän Yıraq Könçığıştağı uzara däwlät çikläre turında kileşü imzaladı. Soñraq Hu bu kileşüdän qänäğät buluın belderde.
AUDİO: Urtaq deklaratsiä Qıtay belän Rusiä arasındağı çiklär mäs'äläseneñ çişelüen añlata. 4 meñ 300 çaqrım ozınlıqtağı urtaq çiklär tınıç häm dustanä xezmättäşlek häm ike il xalıqları arasında mönäsäbätlärneñ tärräqiät itüe sızığına äwerelä.
Putin şimbä könne Qıtaydan Taciqstanğa kitäçäk.


text:
Törkiä premier-ministrı Abdulla Gül, parlamentnıñ Amerikan xärbilären Törkiädä urnaştıruğa qarşı çığuwı, Xalıqara Valuta Fondnınıñ Tärkiägä digän yärdämenä tä’sir itmäs, digän ışanıç belderde. Gül süzlärençä, iqtisadı mönäsäbätlär, parlament qararına bäyle bulırğa tieş tügel. Törkiä parlamentı Amerikan xärbilären urnaştıruğa qarşı çıqqannan soñ, Quşma Ştatlarnıñ Törkiägä digän fälän milliard dollar yärdäme xäzer soraw astında. Bu yärdäm Ğiraq suğışı näticäsendä Törkiä iqtisadına kiläse zıyannı qaplarğa tieş ide. Xalıqara Valuta Fondı kreditınnan tış, ul Törkiä itqisadına zur yärdäm bulır dip sanal ide.
Bügen Törkiäneñ qimmätle qäğäz bazarında, aksiälärneñ bäyäse 12 protsentqa töşte. Törek lirası, şulay uq, qimmäten yuğalttı. Üzäk bank, kiräk bulsa, alıştıru kursına qatışu ixtimalın belderde.


text:
Düşämbe könne Tatarstanda Däwlät Sovetınıñ sessiäse üzeneñ eşen däwam itterde. Berniçä atna elek Tatarstan parlamentı 2003 yılğa büdjetnı berençe uqılışta qabul itep tänäfeskä çıqqan ide. Xäzerge cıyılış ağımdağı yılnıñ soñğı sessiäse bulırğa mömkin. Şuña kürä, kön tärtibenä kertelgän mäs’älälärneñ sanı 30 dan artıp kitä. Düşämbe kön buyı diärlek deputatlar büdjet proyektın tikşerdelär. Aqça bülü, ayırım oyışmalarğa, rayonnarğa bülengän aqçanıñ külämen zuraytu yäki keçeräytü tiräsendä tartqalaş ozaq bardı. İñ möhim intriga, älbättä, Qazan şähäreneñ deputatları küptän tügel cıyılıp, Qazanğa bireläse aqçalarnıñ bermä-ber kimetelüe turındağı moñ-zarları. “Efir” telekompaniäseneñ reportajlarında häm “Adımnar” dip atalğan tatarça tapşıruda respublika xökümäteneñ Qazan xastaxanälären, militsiäsen, kommunal' xucalıq xezmätkärlären aqçasız qaldıruı turında bersennän-berse qaynarraq süzlär äytelde. “Vostoçnıy ekspress” gazetası isä, şähär xakimiäte deputatlarnı krokodil küz yäşläre çığarırğa quşa, dip yazıp çıqtı. Soñğı yılda respublika xökümäte, ministrlıqlar rayonnardağı administratsiä büleklären üz qaramaqlarına aldılar. Şuña kürä, şähär, rayon büdjetları belän respublikanıñ xökümät çığımnarı arasındağı mönäsäbätlärne ber yartısız añlap bulmıy.
Sessiä çağıştırmaça tınıç bara. Älbättä, aqça bülü, kiläse yılnıñ ömet häm moñ-zarları bik zur nerva çığımnarı belän dä bäyle. Bu sessiädä qaralası möhim tağın ber mäs'älä bar. Ul da bulsa, Tatarstan xalıqları telläre turındağı zakon häm Däwlät programmasınıñ ütäleşe. 10 yıl eçendä Tatarstandağı tellär, iñ berençe çiratta däwlät telläre, ni qädär üskän häm nığığan. Bu Tatarstandağı xalıqlarnıñ ruxi xäläten häm tatar milläteneñ yazmışın çağıldırğan sürät nindi bulır? Xäzergä älege mäsäläneñ niçek qaraluı turında söylärgä irtäräk.


text:
Seberdä yäşäwçe kompozitor İslam Safinnıñ balalar öçen cırlar cıyıntığı çıqtı
Bu cıyıntıq “Zontik”, yäğni “Qulçatır” dip atala. Bügen Tömän rayonınıñ Talımxan awılında kön kürüçe İslam Safin: “Üzemneñ olı bäyrämemä- 50 yäşlegemä zur büläk äzerlädem”,- di.
Balalar öçen cırlar cıyıntığına kereş süzne Talımxan awılı mädäniät yortı mödire Raif Sabirov yazğan. İslam Safin turında ul: “İcatı şaqtıy üzençälekle anıñ: simfoniä, ike fortepiano öçen sonata, akademik äsärlär, qurçaq häm tatar teatrları öçen muzıka, estrada häm balalar öçen cırlar icat itä. Bügenge köndä Talımxan awılı mädäniät üzägeneñ sänğät citäkçese bulıp eşli. “Zontik”, “Tuğızınçı may”, “Min zur üskäç”, “Çigüle çiteklärem” kebek cırları balalar başqaruında ölkä säxnälärendä yış işetelä. Rädif Säğdineñ “Sınğan beläzek” äsärendäge Fäğilä cırı Tömän tatarlarınıñ iñ yaratqan cırlarınıñ bersenä äwerelde”,- dip yaza.
Nail Alan. Tömän


text:
Taciqstan Rusiä belän tözeleş kileşüen tuqtattı
Taciqstan belän Rusiäneñ iñ zur alüminiy şirkäte Rusal arasındağı 1 milliard dollarlıq kileşü ğamäldän çığarıldı. Taciqstan räsmiläre bu xaqta añlatma birergä telämi. 2004nçe yıldan birle Taciqtsanda hydroelektr stansiäsen tözü öçen barğan xezmättäşlekne tuqtatu säbäplären açıqlarğa tırıştıq.
Bua başqala Düşänbedän könçığışqa taba 110 çaqrım cirdä tözelergä tieş ide. Tözeleş inde sovet çorında, 70nçe yıllar urtasında başlanğan bulğan. 91nçe yılda Sovetlar Berlege tarqalğaç tözeleş tä tuqtatıldı. Häm 2004tä genä Rusiä prezidentı Taciqtsanğa kilep eşne däwam itü kiräklege turında belderde häm Rusiäneñ Taciqstanğa 2 milliard dollarlıq investisiä kertäçägen wäğdä itep kitte.
Taciqstannıñ säwdä häm iqtisad ministrlığı wäkile Ğafurcan Rasuli, kileşülärneñ kübese ütälde, Rusal proyektı – siräk bula torğan xäl, dide:
"Putin Düşänbegä kilgän waqıtta imzalanğan kileşülärneñ kübese ğamälgä aşırıldı, bigräk tä Sangtuda-1 dip isemlängän su elektr stansiäse turında kileşü ütälde. Ämma Taciq xökümäte belän Rusal şirkäte arasındağı kileşü törle säbäplärdän ütälmäde, alar ğamälgä aşmağaç eş tuqatatıldı."
Yaña su elektr stansiäse yaña tözeläçäk alyuminium şirkätenä yağulıq buldırır öçen kiräk bulır ide. Rusal Taciqstanda inde bulğan alyuminiy şirkäten tözekländerep anda pay alırğa ömet itkän ide. Yıl başında Taciqstan xökümäte Tursunzade alüminiy şirkäten xosusilaştırmayaçağın iğlan itte, häm bu üz çiratında Rusalğa xissälär satıp alu yulın yaptı.
Rusal belän kileşüneñ ikenşe öleşe dä ütälmäde. Bua tözeleşendä ike yaq anıñ bieklege häm çimalı turında kileşä almadı.
Taciqstandağı säyäsät belgeçe Qosim Begmöhämmäd, Rusiä xökümäte aldan uq bu kileşülärneñ säyäsi yağın kürde, häm Rusal şirkäteneñ Taciqstanda üz mänfäğätläre bar ide, di:
"Qızğanıçqa qarşı, Rusiä bu kileşüne Üzäk Aziädä üz säyäsäten kiñäytü öçen qullandı. Rusal barı tik üzeneñ iqtisadi mänfäğätlären alğa sörde. Rusal ber alyuminiy şirkäten xosusilaştırıp ikençesen tözergä häm alar öçen hydroelektrostansiä köçen qullanırğa teläde."
Rusal başta, Taciqstan xökümäteneñ kileşüdän çığuın belmägänen xäbär itte. Rusiäneñ "Vedomosti" basması iqtisad belgeçe Denis Nuştaev süzlären kiterep, ul kileşüneñ Rusal öçen andıy uq möhim bulmağanın yazıp çıqtı. Rusal eşen küzätep barğan iqtisadçı Vladimir Jukov ta, Rusalnıñ yaqınraq cirlärdä tabışlı projektları kübräk, dip belderde.
Taw yılğalarına bay bulğan Taciqtstan, qayber eşlär başqarılğan xäldä dönyada sudan kilgän elektr energiägä iñ bay däwlät bula alır ide. Älegä bu baylıqlardan fayda yuq, Taciqstan energiäne üzenä dä citkerä almıy. Rogun kileşüe ğamälgä aşqan bulsa, Taciqstan elektr energiäse belän üzen genä tämin itep qalmıyça, anı Qıtay, Äfğanstan häm Paqtstanğa da citkergän bulır ide.


text:
"Xäbärçelärgä çik yuq" dip atalğan xalıqara oyışma, NTVnıñ Minskidağı xäbärçese Pavel Silinnı Belorusiädän quıp çığaruğa häm televidenie şirkäteneñ korrespondent punktın yabuğa qarşılıq belderä. Bu oyışmanıñ ğarizasında, jurnalist quılğan oçraqta, belorus cämäğätçelege räsmi bulmağan mäğlümättän tulısınça mäxrüm bulaçaq dielgän.
Belorusiä xakimiätläre jurnalistnı Vasil Bıkovnı soñğı yulğa ozatu reportajın ber yaqlı ğına yaqtırtuda ğäyepli. Belorusiäneñ tışqı eşlär ministrlığı, ägär dä efirda ğafu ütenü yañğıramasa, Minskidağı korpunkt yabılaçaq dip belderä.


text:
Ukraina prezidentı awır saylaw aldında - Yuğarı Radanı taratırğamı, yuqmı?
Sişämbedä Ukraina prezidentı Viktor Yuçenko xälitkeç qarar qabul itü aldında qalaçaq - anıñ Yuğarı Radanı taratıp, yaña saylawlar iğlan itü xoquqı bulaçaq. Parlament äle dürt ay elek kenä saylanğan bulsa da, anda älegä qädär xökümät xaqında kileşügä ireşelmäde. Ukraina konstitutsiäse isä elekke xökümät eşennän kitep 60 kön uzuğa, yañası qorılmasa prezident parlamentnı tarata ala, dip bilgeli.
Şuña da Viktor Yuçenko xökümät qoruğa haman da ömeten yuğaltmıy. Şimbä könne yasağan atnalıq radiomöräcäğätendä ul, ildäge totrıqlılıq wä anıñ alğa baruı xaqına Yuğarı Rada belän tığız xezmättäşlek itäçägenä basım yasadı.
"Yaña xökümätkä möhim wä qatlawlı burıç yöklänäçäk. Ul iqtisadi täräqqiat ritmın saqlap, xalqıbıznıñ yäşäw şartların yaxşırtırğa tieş bulaçaq. Moña barı tik bik qatı eşläp kenä ireşü mömkin. Häm moña fäqät professionallär taqımı ğına ireşä ala. Şul taqımğa üzeneñ tar mänfäğätlärennän waz kiçkän, ildäge iqtisadi täräqqiat öçen cawaplılıqnı üz östenä alğan şäxes kenä citäkçelek itärgä tieş. Min ukrain säyäsätçeläreneñ ziräklegenä ömetlänäm", digän ide Viktor Yuçenko, Ukraina Yuğarı Radasınıñ yaña xökümät qora alırlığına ışanıp.
Xökümät xaqında kileşenmägän oçraqta da Yuçenkonı xäzerge Yuğarı Radanı qaldıra ala, ämma ul oçraqta ildäge xakimiat krizisı däwam ğına itäçäk, digän süz. Başqa ber mömkinlek bulıp "Naşa Ukraina"nıñ Yuçenko köndäşe Viktor Yanukoviç citäklägän Töbäklär partiäse belän berektäşlek qora aluı tora. İke yıl elek mondıy täräqqiatne küz aldına da kiterep bulmadı - mäğlüm "äflisun inqilabı" Viktor Yuçenkonıñ näq menä Yanukoviç belän köräşüe nigezendä bulğan ide.
Bu oçraqta "Naşa Ukraina" wäkilläre xätta yaña xökümättä dä qatnaşa ala. Ämma mondıy yulnı saylaw "äflisun inqilabı"nıñ tarafdarları arasında tirän töşenkelek xise uyatıp, alarnıñ Yuçenkodan küñele qaytuı ixtimalın arttıra.
Yuğarı Radanı bernindi şik-şöbhälärsez taratuğa barı tik ber genä säyäsätçe - Viktor Yuçenkonıñ elekke köräştäşe, mäğlüm Yuliä Timoşenko ğına çaqıra. Anıñ xäräkäte bu eşne inde beraz aşıqtırırğa da buldı, düşämbedä Yuliä Timoşenko berläşmäse deputatları Yuğarı Radadan üzläre teläp kitärgä äzer toruın belderde. Yuliä Timoşenko:
"Ukrainada kommunistik wä oligarxik xökümätne torğızu qurqınıçın istä totıp, häm prezidentqa ğädättän tış saylawlar iğlan itü öçen östämä mömkinleklär birü maqsatında bez parlament äğzaları wazifalarınnan waz kiçüebezne belderäbez", dide düşämbedä Yuliä Timoşenko.
Ägär dä Yuçenko sişämbedä Yuğarı Radanı taratmasa, ikençe möhim ber kön augustnıñ 2-sendä kiläçäk. Anda inde ul Yanukoviç yağı täqdim itkän premyer-ministr nämzäten xuplap, anı, älegä yazmışı bilgele bulmağan parlament qaramağına çığarırğa tieş bulaçaq.
Kärim Kamal


text:
Saylawlar saylawğa oxşarmı ?
Rusiä prezidentın saylawlarnı Başqortstanda törle keşe törleçä bäyäli. Xakimiätlärgä yaqınraq torğan keşelär bu saylawlarğa uñay qarasa, ğadi xalıq arasında da, ziyaalılar arasında da prezident saylawlarnıñ ğädel bulmawın äytüçelär citärlek. Älbättä, mondıy belderülärne Başqortstannıñ räsmi matbuğat basmalarında ğömerdä dä kürä almassıñ. Andıy döres süzlärgä urın birelmi alarda. Şulay da Rusiä prezidentın saylawlarnıñ ğädel bulmawın tağın da kiñräk cämäğätçelekkä citkerü alımnarı tabılıp tora. Mäsälän, soñğı könnärdä Ufadağı küp kenä yortlar diwarlarına häm işeklärenä, şulay uq xalıq küp yöri torğan urınnarğa tösle qäğäzdä basılğan listovkalar yäbeşterep çıqtılar. Alarda Rusiä prezidentın saylawlarnıñ küz buyaw öçen genä oyıştırıluı xaqında äytelä. Diwar gäzitendä şulay uq ğämäldäge prezident Vladimir Putinnıñ eşçänlegenä tiskäre bäyä birelä. Anı Çeçnyädäge suğışnı haman däwam itüendä, ildä terror ğämälläreneñ artuında, süz iregen qısuda häm başqa xilaflıqlarda ğäyeplilär. Saylawlarğa barmasqa kiräk, digän çaqıru da bar anda. Xaqiqätne yarıp äytkän monıñ işe yazmalar diwarlarğa häm işeklärgä elenep ozaq tora almí. Alarnı yırtıp yörüçe maxsus keşelär bar, küräseñ. Ämma listovqalarnı yäbeşterüçelär dä ücät bulıp çıqtı. Yırtılğan qäğäzlär urınına alar tiz arada yañaların elep quya.
Saylawlarnıñ oyıştırıluı da baytaq keşedä rizasızlıq uyata. Ayıruça, saylaw uçastoqlarınıñ küp kenä cirlärdä xezmät urınnarında oyıştırıluı küp däğwalar tudıra. Xezmät kollektivlarında här keşeneñ saylawda qatnaşuı nıqlı kontroldä totıla. Dimäk, saylawda qatnaşmıysıñ ikän, 14 marttan soñ siña qarşı nindi dä bulsa çaralar qullanılaçaq. Häm monı tege yäki bu oyışmalar, şirkätlär citäkçeläre yäşerep tä tormí. Alar üz eşçelären häm xezmätkärlären aldan uq kisätep quya. Mondıy alımnı Başqortstan xakimiätläre bıltır dekäbr ayında respublika prezidentın saylawlarda sınap qarağan ide inde. Häm älege ısul bik äybät näticälär birde – xalıqnıñ baytaq öleşe näq menä ezärlekläwlärdän, eştän quılulardan qurqıp qına da, saylawlarğa kilde. Sınalğan ısul xäzer dä xakimiätlärgä xezmät itäçäk.
Soñğı atnalarda Başqortstannıñ räsmi mäğlümat çaraları Rusiä prezidentın saylawlarğa bağışlanğan yazmaların bermä – ber arttırğan ide. Gäzitlärneñ küpçelege üzläreneñ 12 mart sannarın tulısınça diärlek şuşı uq temağa bağışladı. Yazmalarnıñ zur küpçelege törle hönär iäläreneñ Vladimir Putinnı saylarğa çaqırıp yazğan xatları häm mäqälälärennän tora. Tatar telendäge «Qızıl tañ» gäzite isä üzeneñ comğa sanında Başqortstan tatarları ictimağí berläşmäläreneñ republíkta yäşäwçe tatar xalqına möräcäğäten dä bastırıp çığardı. Ul möräcäğätneñ ölgesen Başqortstan tatar oyışmaları uzğan atna şimbäsendä ütkärgän utırışlarında qabul itkän ide. Ul möräcäğättä ayırım alğanda şundıy yullar da bar. Bezneñ fikerebezçä, Rusiä Federasiäse Prezidentı wazifasına barlıq kandidatlar arasınnan ğämäldäge prezident Vladimir Putin kandidaturası tatar xalqınıñ taläplärenä häm ömet– ışanıçlarına cawap birä. Çönki prezidentlıq çorında Vladimir Putin üzen çın – çınnan internasionalist itep kürsätte.
Başqortstan tatar milli oyışmaları berlege qabul itkän bu möräcäğät törle keşedä törleçä fiker uyatuı ixtimal, älbättä, çönki anda äytelgännär bäxässez tügel. Ämma ni xäl itäseñ inde, Başqortstanda tatar telenä dä däwlät tele statusı birüne taläp itkän çaqta, Vladimir Putinğa da yärdäm sorap xatlar yazğaç, şundıyraq stildäge möräcäğätlär dä qabul itelä aladır inde. Maylamasañ bulmıy dilär bit.


text:
İranğa İminlek Şurası çikläwläre yanıy: kierenke wazğiät
Irannıñ atom programması tiräsendäge kierenkelek bu atnada tağın da arttı, xörmätle tıñlawçılar. Xalıqara atom idaräse İran mäsäläsen BMOnıñ İminlek Şurası köntärtibenä quyırğa qarar itte. AQŞ häm İran räsmiläre wazğiätneñ ni qädär citdi buluına basım yasıy, atom idaräse başlığı Möhämmäd äl-Baradei tınıçlıq saqlarğa çaqıra.
İke yaqtan bulğan şundıy mönäsäbät Xalıqara Atom İdaräseneñ xisabınnan soñ tağın da qırıslaştı. İdarä räise Möhämmäd äl-Baradei citäkçelegendä äzerlängän xisapta, İran mäğlümat birmäw, atom qoralın citeşterü eşçänlegen yañartu häm uran bayıtunı tuqtatmawda ğäyeplänä.
Çärşämbe, 8 mart könne AQŞ wäkillär palatasınıñ Xalıqara mönäsäbätlär komitetı utırışında Burns borçılular turında basım yasap äytte:
"İran açıqça atom qoralına iä bulırğa tırışa. Min uzğan yıl bu mäsälädä Yevropa häm Yaqın Könçığışqa 11 säfär qıldım. Rusiä, qıtaylar, hindlar, yevropalılar belän bu xaqta niçä yöz tapqır söyläştem. Ber genä keşe, ber genä xökümätneñ wäkile – İrannıñ atom qoralı citeşterergä tırışuına şik beldermäde."
Burns, İminlek Şurasınıñ kiläse düşämbe, 13 mart könne ütäçäk utırışında bu xaqta citdi söyläşülär bulaçağına ışına. AQŞ İranğa basımnı arttru turında uylana, dide Burns, ämma bu xaqta añlatıbraq söylämäde. Şul uq komitet utırışında Däwlät Sekretareneñ tağın ber urınbasarı Robert Joseph, prezident George Bushnıñ, İran ber niçek tä atom qoralına iä bulırğa tieş tügel, digän süzlären iskä töşerde.
Qayber Yevropa däwlätläre häm İminlek Şurasınıñ daimi äğzase Rusiä, İran mäsäläsendä AQŞ fikere belän tulısınça riza tügel. Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergei Lavrov, New Yorkta BMO baş fatirında, çikläwlär kertü – nizaqnı çişergä yärdäm itmiäçäk, dip belderde:
"Nizaqqa xärbi çişeleş bula almıy. Bu fikerne, tışqı eşlär ministrlarınıñ belderülärennän kürengänçä, Britaniä häm Germaniä dä yaqlıy, häm şulay uq çikläwlär kertüneñ dä nizaqnı çişüdä uñışlı buluına tarixta dälillär yuq."
Tışqı eşlär ministrları, veto xoquqına iä bulğan Mäskäw, Waşingtonnıñ İranğa sanksiälär kertü täqdimenä tiz genä riza bulmas dip farazlıy. Xalıqara Atom İdaräse İrannıñ atom programmasın küzätü mömkinlegenä iä bulıp qalırğa tieş. BMOsı İranğa qarata çaralar turında uylağanda, menä şunı küz aldında totırğa tieş, dide Rusiä tışqı eşlär ministrı Lavrov. Bu dönyada atom qoralın cäyeldermäw kileşüeneñ ütälüe öçen möhim. Atom qoralın cäyeldermäw kileşüeneñ ütäleşe turında AQŞ ta borçıla. Xalıqara mönäsäbätlär komitetında çığıp kilgän Henry Hyde basması yazuınça, atom qoralına iä bulğan İran soñınnan dönyada iñ küp neft çığarğan ğäräp illärenä basım yasıy alaçaq. Bu üz çiratında äytik Söğüd Ğäräpstannı atom qoralın buldıru niätenä kiterä alaçaq, dip yaza gazet.
İran prezidentı Mähmüd Äxmädinejad, İranğa qarşı bilgelänäçäk nindi dä bulsa cäza – üze belän könbatışqa qarşı kübräk cafa kiteräçäk. Milli İminlek räsmie Vaeedi, ägär dä Waşington – "cafa çigü" yulın saylağan ikän – däwam itsen, häm näticäsen üze kürsen, dide.
Nindi cafa çigü häm awırlıqlar turında süz bara dip sorarsız? Närsä belän yanıñ İran AQŞqa? Belgeçlär 3 ölkäne atağan.
1.Neft. İran dönyada iñ küp neft çığaruçı illärneñ berse. Xällär naçarğa kitsä ul neft torbaların yabıp, bazarda neft häm başqa çimalğa bäyälärneñ üsüenä kiterep iqtisadqa täsir itä ala.
2.Ğiraq. Ğiraqnıñ kürşese bulğan İran anda AQŞnıñ tınıçlıq urnaştıru eşenä nıq qına qomaçawlıy ala. Küpçelek şiği möselmannarı yäşägän İrannıñ Ğiraqtağı şiğilärgä täsir itü köçe ğäyät zur.
3.Fälestinnär. Fälestinnärneñ suğışçan törkmnäreneñ kübese belän Tähran yaxşı mönäsäbättä tora, häm İzrailgä qarşı bulğan terror oyışmalarına da İrannıñ täsire bula ala.
İran parlamentınıñ barlıq 195 äğzase – ägär dä İran mäsäläse İminlek Şurasında qaralsa, Xalıqara Atom İdaräse belän xezmättäşlekne tuqtatu öçen tawış birde.
alsu qormaş


text:
Äl-Ämmäri Möxämmät: Dini tärbiä bulğan ildä cämğiät totrıqlı bula
Dini belem birügä bağışlanğan bu tügäräk östälne Qazan xakimiäte qarşındağı din eşläre Şurası, respublikanıñ Diniä Näzaräte, Qazan yeparxiäse häm sotsial'' mäğärif akademiäse oyıştırdı. Anda küp kenä ğalimnär, şul isäptä Könçığışnı öyränü institutınıñ aldınğı xezmätkäre Täwfıyk İbrahim da bar ide. Cıyılışnı alıp baruçı akademiäneñ fän eşe prorektorı Aydar Yuzeev tügäräk östälneñ töp teması turında bolay dide:
Mäğärif buyınça bezneñ cämğiättä nindi problemalar bar? Tatar tele yuğarı uqu yortlarında uqıtılmıy diärlek. Barı tik gumanitar fakel’tetlarında ğına tatar tele uqıtıla. Dini mäğärifneñ töp probleması - dini universitetlarnıñ akkreditatsiäläre yuq.Cıyılışta möselman mäğärifen modernizatsiäläü, Qazan yeparxiäsendä mäğärif, sotsial'' mäğärif akademiäsendä ğäräp telen öyrätü häm başqa küp kenä temalarğa dokladlar uqıldı.
Tatarstanda dini belem birü şaqtıy yuğarı däräcädä digän fikerlär äytelde cıyılışta. Möselman, pravoslau, ä şulay uq yevrey balaları öçen dä maxsus mäktäplär bar Qazanda. Xätta dini bulmağan uqu yortlarında da pravoslau kafedrası eşläp kilä dide sotsial'' mäğärif akademiäseneñ rektorı Güzäl Möxämmätcanova. Bügenge köndä faydasız kitaplar bik küp dide ul. Küp kenä yäşlär maqsatsız yäşi. Şunlıqtan da yäş keşelär arasında narkomaniä, alkogolizm kebek qurqınıç awırular çäçäk ata. Bu afättän qotılu yullarınıñ möhime itep dinne küräbez. Dindä yazılğan äxlaq qanunnarı saqlap qalır bezne dide Güzäl Möxämmätcanova.
Dini kütäreleşkä bağışlanğan eşçänlek xaqında din eşläre Şurası räise Rinat Näbiev söyläde:
Din eşläre Şurası qarşında maxsus komissiä eşläp kilä. Komissiä eşendä din wäkilläre, Däwlät xezmätkärläre häm ğalimnär qatnaşa. Yılğa ike tapqır älege komissiä äğzäläre uqu yortlarına barıp tikşerülär ütkärä. Häm anda çığarılğan problemalarnı komissiä utırışında qarıy.Şulay da Qazanda tulı qanlı dini belem birü mömkin mikän? Bu sorawğa sotsial'' mäğärif akademiäseneñ Yemendağı professorı Äl''-Ämmäri-Möxämmät bolay dip cawap birde:
Minemçä, bu här sivilizatsiäle ildä bulırğa tieş. Çönki dini tärbiä bulğan cirdä cämğiät stabil'' bula, cinayätçelek tä kimi. Häm bu eşçänlek cämğiät oyışmaları, mäçet tarafınnan ğına tügel, ä däwlättän dä alıp barılırğa tieş. Dini tärbiä birüne däwlät mäktäp busağasınnan uq başlasa ğına, zur fayda bulaçaq
Tügäräk östäldä barğan fiker alışu dini belem birüneñ iñ borçulı häm möhim mäs''älä ikänlegen kürsätte.
Albina Zäynulla


text:
Başqort däwlät teatr artistları Bötendönya tatar kongressında
Başqort däwlät teatr artistları Bötendönya tatar kongressında
Başqortlarnı Qazanda zurlap häm açıq küñel belän qarşıladılar. Ğafuri teatrı artistların sişämbe könne Bötendönya tatar kongressında qabul itü turında aldağı tapşıruda äytkän idek. Bu oçraşu xaqında qayber östämä mäğlümätlär dä birü urınlı bulır. İndus Tahirov häm anıñ urınbasarları belän oçraşuğa teatrnıñ sänğät direktorı Xörmätulla Utyaşev, mäşhür säxnä ostaları Gölli Möbäräqova, Nuriä İrsaeva, Tañsılu Babiçeva, Zaxir Wälitov, Mullayan Säyärğılov, Räfil Näbiullin häm başqalar kilgän ide. Oçraşuda tatar häm başqort xalıqlarınıñ teatrnı yaratuı, milli üseştä sänğätneñ ähämiäte, tatar häm başqort sänğätkärläreneñ duslığı häm xezmättäşlege turında süz bardı. Tatar häm başqort telläreneñ, mädäniätläreneñ yaqınlığı, şaqtıy däräcädä urtaqlığı, ike millät häm mädäniät arasında yasalma kirtälär häm divarlar quyıluınıñ urınsızlığı turında fiker yañğırağanda, başqort teatrınıñ yoldızı, elegräk baş rejisser wazıyfaların ütägän Gölli Möbäräqova yaqınlıqnıñ da beraz çige buluı, başqort belän tatarnıñ ike ayırım millät buluı turında da äytte. Şuña da qaramastan, başqort spektakllärenä kilüçe tatarlar tärcemä aşa tekstnı tıñlıy torğan qolaqçınnar almıylar ikän. Qayber qunaqlar başqort sänğätkärlären Qazanda iskitkeç cılılıq belän qabul itüne bilgeläp üttelär. Başqortlar san buyınça tatardan azraq, alarnı ütkän çorlarda küpläp kimetkännär, qırğannar dip dalilläü beraz säyereräk yañğırasa da, xucalar tatarlarnıñ niçek qorıluı häm kimüe turında süz quyırtmadı. Yähüdlärneñ Xolokost faciğäse, başqortlarnıñ kimüe häm qorıluı şuşı millätlärne yaklau häm köçäytü öçen yış qullanıla torğan alım bulsa, tatarlar üzläreneñ faciğäsen kürsätä häm milli ixtıacların alay uq osta añlata belmilär. Bu oçraşunıñ täcribäse bälki Tatar kongressı ähellärenä dä sabaq bulır. Tatar kongressında oçraşuda başqort xalqına, sänğätenä xörmät, ixtiram kürsätelde. Tatar ğailäsendä, tatar awılında üskän Nuriä İrsaeva, İlsöyär Gäzetdinova, İldar Ğomärovlarnıñ niçek itep başqort sänğätenä kerep kitüläre, xäzer inde başqort xalqınıñ ber öleşenä äylänüläre turında süz quyırtılmadı. Şulay da, qayber tatarlarnıñ ike respublika, ike millät isemennän ike teldä söyläşüe xäzerge Başqortostan, Tatarstan yäşäyeşeneñ ber üzençälege bularaq istä qaldı. Qazanlılar şuşı oçraşudan soñ başqort sänğätkärläre arasında çın başqortlar häm tatardan yasalğan başqortlarnıñ nindi buluın yaxşıraq añlıy başladılar. Telägän waqıtta tatarça da, başqortça da söyläşü, här ike mädäniätne yaxşı belü ciñel bulğaç, monda millät ara qarşılıqlar çıqmasqa tiyeş. Milli sänğät törle millät wäkillären berläşterä ala. Tatarlar häm başqort bergä bulıp ta härqaysınıñ üz yöze, tele, üzençälege saqlansın öçen, härwaqıt uylanırğa, konkret ğämällär eşlärgä kiräk, digän näticä yasaldı bu oçraşuda. Başqort teatrınıñ Qazandağı gastrolläre 14 aprilgä qädär däwam itäçäk.


text: Bäyrut. Livan tışqı eşlär ministrı Jean Obeid süzlärenä qarağanda, dikäbrneñ 25-endä könbatış Afrikadağı Benin däwlätendä ber yulçı oçqıçınıñ hälakätkä oçrawına anıñ çamadan tış awır itep töyälüwe säbäp bula ala. Şul qazada 100-dän artıq keşe hälak buldı, alarnıñ kübesen Livan watandaşları täşkil itte. Bügen qaza urınınnan isän qaluçı 15 keşe belän bergä kire Bäyrutqa qaytqan ministr Obeyd, qazanıñ säbäpläre äle tulısınça açıqlanmağan, läkin oçqıçtağı yulçılar sanı ğädättägedän kübräk bulğanğa oşap tora, östäwenä, andağı yöklär dä çamadan tış bulğan kebek dip belderde. Bügen häm irtägä Livanda, şuşı qaza uñayınnan matäm iğlan itelde.


text:
Samarda tatar balalarınıñ cır-biü-şiğriät festivale uzdı
Samarnıñ Litvinov isemendäge mädäniät Sarayında bıyıl tatar balalarınıñ 10 nçı cır- biü- şiğriät festivale uzdı. Festival' mäşhür şağirebez Ğabdulla Tuqaynıñ 120 yıllığına bağışlanğan ide. Bäyräm säxnäsennän yözgä yaqın uquçı çığış yasadı häm alar İske Usman, Mäçäläy, Denis awıllarınnan kilgännär ide. Samarnıñ “Yaqtılıq” mäktäbennän dä illegä yaqın uquçı üz ostalıqların kürsättelär. Säxnädän dürt kollektiv yartışar säğätlek programmalarında cırğa da, biügä dä, poeziägä dä urın birep, här kollektiv üzençä Tuqay ruxın tudıra aldı.
Festival'neñ räsmi bülegendä “Tuğan tel” cämğiäte äğzası Azat Nadirov bolay dide:
“Menä 10 yıl inde Samarda tatar balaları üzläreneñ sänğät mömkinleklären kürsätep kilälär. Tatar balaları öçen bu berdänber mömkinlek. Säxnägä kütärelgän uquçılarnıñ küñel türlärenä sänğät maturlığı señsen ide dä, balalarnıñ tormış yulların bizäsen ide.”
Festival'dä Denis awılı mäktäbe uquçıları berençe çığış yasadılar. Denislılar säxnädä kiräkneñ barçasın da eşlädelär. Milli kiem, cır, biü, poeziä- barçası da zur ostalıq häm tırışlıq belän eşlängän. Tuqay poeziäsen küzallaw häm awıldaş şağirläre Şahidä Gallyamova şiğerlären dä uqu, poeziäne tuğan tufraqqa kiterep totaştıru itep qabul itelde. Töz bieklegendäge Rafail Badıykovnıñ tırışıp- tırmaşıp köy suzuı canğa räxätlek birde. Ä inde yäp- yäş Ayrat Afzalovnıñ garmunda sızdırtuı ömetsez küñellärgä şifa buldı.
Yartı säğät eçendä Denislılar törle janrnı sıydırğan moñlı, xäräkätle, milli ruxlı konsert kürsätep, berençe urınnı aldılar. Läkin dä yegerme balanıñ iñ zur ciñüe- ul tatar telen kamil belüe ide.. Alıp baruçılarınıñ citez, kütärenke ruxta buluları, här süzne, här icekne ädäbi tel qanunnarı bieklegendä zalğa citeşterü- bu inde mäktäp uqıtuçılarınıñ , äti- äniläreneñ, äbi- babalarınıñ şul balalarğa büläk itkän iñ zur xäzinäläre dip qabul itelde. Denis urta mäktäbeneñ uquçıları tatar telenä bulğan mäxäbbätlären näsel ıruın däwam itüçe qoral itep saqlasınnar ide digän teläk kenä belderäbez.
Säxnädä här kollektivnıñ küzgä taşlanğan, çäçräp torğan söykemle söyäkläre bar. Denislılarda garmunçı Ayrat Afzalov bulsa, Mäçäläylelärdä ul qaşıqçılar törkeme. Awıl- här millätneñ teräge. Mäçäläy balalarınıñ ğorurlanırlıq närsäläre küp, läkin dä Samar töbägendä Ğabdulla Tuqay tik Mäçäläydä genä bulğan häm bu küreneş mäçäläylelär çığışında da çağılış taptı.
Tuqayıbıznıñ “Käcä belän sarıq” äkiäte säxnädän ğäcäyep üzençälekle itep kürsätelde, Yuliä belän Aliä “Bala häm kübäläk”ne färeştälär ciñellege belän başqardılar. Xättä şärıq biüen dä Tuqayğa bäyläp birü- üzençä ber tapqırlıq bulıp qabul itelde. Ägär dä moña qädär tatar estrada säxnäsendä şärıq biüen qorsaq dırıldawına äyländergän bulsalar, mäçäylelär şärıq biüen serle, moğcizalı, bilgesezlek, qızıqlı häm tirän xislärdän torğan küzlärne genä tügel, ä yaulıq astında çibär, sılu bit, irennärne kürü telägen uyattı. Menä şul bula inde çın sänğät.
İske Usmanlılarüzläreneñ kiem- salım baylıqları belän ayırılıp tordılar. Bu da tirän tä'sir qaldıra, şunıñ östenä Usmanlılar Tuqay tematikasına da tirän kerep kitä alğannar, monda inde tatar tele uqıtuçıları Fidaniä xanım Nuretdinovanıñ, Gölşat xanım Xaysanovanıñ xezmäte küzgä taşlana. Tik menä ike möğallimä dä mäktäptän tatar telen qısıp çığaru säyäsätenä körsenälär. Ägär bıyıl här sıynıfta atnasına ikeşär säğät uqıtsalar, ikençe yılğa tatar telenä berär säğät kenä qaldıralar, dip kisätkännär. Qızğanıç ki, bügen tatar awıllarındağı mäktäp direktorlarınıñ qayberläre tatar tele däreslären qısqartu yünäleşendä üzläre äydamanlıqnı kürsätälär. ä bit mäktäp direktorı nindider fänne alğa sörüçe genä tügel, ä tatar milläten ğömerle itüne strategik plan itep quyğan olı millätpärvärlı zıyalı şäxes bulırğa tieş!
Balalar festivalen Samarnıñ “Yaqtılıq” isemle urta mäktäbe uquçıları tügäräkläde. İllegä yaqın bala mäktäpneñ bügenge tatar ruxi xäzinäsen zalğa ireşterde. Uquçılarnıñ Tuqayıbızğa bulğan mönäsäbäte üzläre yazğan şiğerlärdä çağıldı. Bu inde zur qazanış dip äytäse kilä. Bala Tuqaynı uqıp qına qalmağan, äle anı üz yöräge aşa uzdırıp, fälsäfi näticäsen dä dürt yullıqlarğa sıydırğan.
Ä menä başlanğıç sıynıf uqıtuçısı Säğidä Nurullinanıñ “Cidegän çişmä” cırın başqaruı kollektivta balalar häm uqıtuçılarnıñ gel bergä, gel bergä icat itülärenä işarä ide häm bu balalarda uqıtuçı apalarına qarata mäñgelek mäxäbbät uyata torğan matur küreneş. Säğidä xanım uqçılarğa säxnädän dä däres birde. “Küregez, menä nindi bula ul tatar cırı, menä nindi bula ul moñ”,- dip. Kiläçäk festival'lärdä “Yaqtılıq” ürnägen başqa mäktäplärdä dä kütärep alırlar digän teläk bar.
Şamil Bahautdin, Samar


text:
00:02
Osmaniye Vaillant Kombi Servisi
7.304 izlenme - 2 yıl önce
VAİLLANT SERVİSİ | O2I2 509 84 61 | Osmaniye Vaillant kombi servisi bakım Vaillant Servisi 0532 421 27 88 Vaillant Servis Bakırköy Yeşilköy Yeşilyurt Oruçreis Vaillant Kombi Klima Servisi Florya Şenlikköy Basınköy Osmaniye Kombi Servis Kartaltepe Yenimahalle istoç İncirli Ataköy Vaillant arıza Servisi Vaillant Kombi tamiri acil Osmaniye Vaillant Servis Osmaniye kombi servisi Vaillant Teknik servis destek Vaillant çağrı Merkezi Kart Arıza Baxi Servis Baymak Servis Baykan Servis Vaillant Servis Beretta Servis Sanica Servis Protherm Servis Alarko Servis Ariston Servis Maktek Servis Demirdöküm Vaillant Kombi Klima Servisi Aden Kalisto Servisi Eca Kombi Servisi Genleşme Değişim Baxi Baymak Baykan Vaillant Protherm Kombi Servis Kombi Arıza Kodları Vaillant E01,E02,E03,E04,E05,E06,E07,E08,E09,E10 Vaillant Kombi Arıza Kodları F0,F1,F2,F3,F4,F5,F6,F7,F8,F22,F28 Kombi Arıza Lambaları 30,40,50,60,70,80 kombi Klima Çağrı Merkezi,,)(:: 471_6_471:.)(: Kombi Klima Arıza Kodları 30 40 50 60 70 80 90 E1 E10 E4 E5 E6 e8 F1 F5 F4 F10 F8 E28 F22 F24 F28 Kombi klima Arıza Arıza Kodları Sensör Kombi Sesli Çalışıyor Kombi Ateşleme Yapmıyor Klima Montaj Servisi Klima Soğutmuyor Klima Arızaları Baxi Baymak Servis
Vaillant kombi servis Osmaniye, Vaillant kombi servis Osmaniye, Vaillant kombi servis Osmaniye , Osmaniye Vaillant kombi servis , Vaillant kombi teknik servis Osmaniye, Vaillant kombi servis Osmaniye, Osmaniye Vaillant kombi servis , Osmaniye Vaillant kombi servis , Vaillant kombi servis Osmaniye, Osmaniye Vaillant kombi servis , Vaillant kombi servis Osmaniye, Vaillant kombi servis Osmaniye, Vaillant kombi servis Osmaniye , Osmaniye Vaillant kombi servis , Vaillant kombi teknik servis Osmaniye, Vaillant kombi servis Osmaniye, Osmaniye Vaillant kombi servis , Osmaniye Vaillant kombi servis , Vaillant kombi servis Osmaniye, Osmaniye Vaillant kombi servis , Vaillant kombi servis Osmaniye, Vaillant kombi servis Osmaniye, Vaillant kombi servis Osmaniye , Osmaniye Vaillant kombi servis , Vaillant kombi teknik servis Osmaniye, Vaillant kombi servis Osmaniye, Osmaniye Vaillant kombi servis , Osmaniye Vaillant kombi servis , Vaillant kombi servis Osmaniye, Osmaniye Vaillant kombi servis , Vaillant kombi servis Osmaniye, Vaillant kombi servis Osmaniye, Vaillant kombi servis Osmaniye , Osmaniye Vaillant kombi servis , Vaillant kombi teknik servis Osmaniye, Vaillant kombi servis Osmaniye, Osmaniye Vaillant kombi servis , Osmaniye Vaillant kombi servis , Vaillant kombi servis Osmaniye, Osmaniye Vaillant kombi servis , Vaillant kombi servis leri Osmaniye, Osmaniye Vaillant kombi servis , Vaillant kombi servis Osmaniye,Osmaniye Vaillant kombi servis Vaillant kombi servis Osmaniye Vaillant kombi servis Osmaniye servis olarak hizmet vermekteyiz Osmaniye Vaillant kombi servis , Osmaniye servis Vaillant klima, Vaillant kombi servis Osmaniye Vaillant kombi servis Osmaniye, Vaillant kombi servis Osmaniye, Vaillant kombi servis Osmaniye , Osmaniye Vaillant kombi servis , Vaillant kombi teknik servis Osmaniye, Vaillant kombi servis Osmaniye, Osmaniye Vaillant kombi servis , Osmaniye Vaillant kombi servis , Vaillant kombi servis Osmaniye,


text:
Tatarstannıñ 2003 yılğa büdjet proektın tikşerü çirattağı etabın uzdı
Tatarstannıñ 2003 yılğa büdjet proektın tikşerü çirattağı etabın uzdı
Xäbär itkänebezçä, uzğan atnada Däwlät Şurasınıñ daimi komissiälärendä 2003 yılğa byudjet proektın tikşerü bardı. Düşämbe kiñäşmäsendä älege daimi komissiälärdä tağın da östämä aqçalar taläp itelgän. Şulay itep, ägärdä deputatlar taläben ütäsäñ tağın ber büdjetlı keremnär ezlärgä turı kilä, yä bulmasa, byudjet defitsitın ikelätä arttırırğa kiräk bulaçaq. Şulay itep, büdjetqa bağışlanğan parlament tıñlawları häm Däwlät Şurasında 2003 yılğa büdjet proektın tikşerü awır häm qatlawlı şartlarda barır, dip faraz itelä.


text:
Sögüd patşası cinayätçelärne yarlıqağan
2000 häm 2001 yıllarda berniçä şartlaw näticäsendä ber keşe hälak bulğan, berniçäse yaralanğan ide. Sögüd Ğäräbstanı wäkilläre bu şartlatular ildä tıyılğan isertkeç eçemleklär belän satu itkän törkemnär arasındağı köräş näticäse dip añlattı. Tikşerü waqıtında cinayätçelär ğäyeplären tanığan. Läkin xoquq yaqlawçı oyışmalar alarnı azaplawlar belän mäcbür itkännär dip belderä.
Ğäyepkä tartılğannarnıñ tuğannarı, ul şartlatular, islam ekstremitsları tarafınnan oyıştırılğan dip raslıy.


text:
Bügen Izrail 73 fälestin totığın azat itte. İzrail monı Fälestinlelär belän "solıx yulı" kileşüen ğämälgä quyu öçen izge niät adımı dip kürsätte.
Ämma Fälestin räsmiläre häm suğışçıları bu keşelär bolay da tizdän irekkä çığaçaq, keçkenä cinayät qılğan keşelär dip İzrailneñ bu adımın xuplamadı.
Bügen azar itelgännär arasında ber genä fälestin suğışçısı da yuq. Hamas suğışçan törkeme citäkçese Abdel Aziz äl-Rantissi bu naçar niät adımı buldı dide. İzrail totqınlıqlağı meñnärçä fälestinleneñ barısın da azat itärgä tieş dide Rantissi.
İzrailneñ totqınnarnı irekkä çığaruı baştaraq sişämbegä bilgelängän ide. Ämma ike intixar terror höcümennän soñ premyer-ministr Ariel Şaron alarnı törmädän çığarırğa aşıqmasqa quştı.


text: Ğiraq tışqı eşlär ministrı Hoşyar Zebari, uzğan atnada Bağdadta Mısır wäkile üterelüennän soñ, ğäräp häm möselman illären barıber Ğiraqqa üz wäkillären cibärergä, terrorçılardan qurqıp qalmasqa çaqırdı: "Bez ilçelär häm diplomatlarğa höcüm häm qurqınıçlarğa cawap qaytarırğa çaqırıp möräcäğät itäbez. Alğa taba barırğa, diplomat häm ilçelärne Bağdadqa cibärergä, Ğiraq xökümäte belän diplomatik mönäsäbätlärne kiñäytergä çaqırabız," dide tışqı eşlär ministrı. Bügen matbuğat oçraşuında Zebari şulay uq xalıqara diplomatlarnıñ iminlegen nığıtırğa wäğdä itte. İlçelärne saqlaw öçen maxsus iminlek planı äzerlängänen xäbär itte. Mısır ilçeseneñ Al Qaida tarafınnan üterelgän bulğanına Zebari ışanmawın äytte, höcümne "Saddam Hösäin köçläre qaldıqları yasağanına işarälär bar" dide Ğiraq tışqı eşlär ministrı.


text: Çeçnyänıñ könyäğındağı tawlarda Vedeno rayonınıñ Neftyanka awılında bulğan bäreleştän soñ qaçıp kitkän qorallı suğışçılarnı ezlilär. İrtän Neftyankada qorallı törkem häm “Wostok” batalionı xärbiläre arasında atışlar bulğan. Kontrakttağı ike xärbi yaralanğan. Qorallı suğışçılarnıñ berse üterelgän, qalğannarı Şatoy rayonı yağına qaçıp kitkän,- dip beledrä Azatlıq radíosı xäbärçese. Çeçnyäda ber täwlek eçendä Şali, İtum-Kali häm Vedeno rayonnarında qorallı suğışçılar Rusiä xärbilärenä biş tapqır höcüm itkän. Öç ğaskäri yaralanğan.


text:
Vladimir Putin üz xakimiate maqsatlarınıñ berse itep Rusiädä "berdäm millät" buldırunı quya
Comğa könne Vladimir Putinneñ räsmi töstä ikençe prezidentlığı başlandı, xörmätle tıñlawçılar. Bu uñaydan Mäskäw kremlendä oyıştırılğan qupşı tantanada, ilneñ yuğarı citäkçeläre qatnaşında Putin üz wazifaların Rusiä Konstitutsiäsennän taypılmıy ğına başqaruın wäğdä itte.
Audio, Vladimir Putin
Putinneñ şuşı antın, ilneñ başqa yuğarı citäkçeläre, töbäk başlıqları, Federatsiä şurası häm Däwlät Duması äğzaları, dini ähellär, barlığı 1700-läp keşe tıñlap tordı. Bıyılğı tantana elekkesenä qarağanda tıynağraq oyıştırılsa da, anıñ altın balqıp torğan patşa zalında ütüe, elekke urıs gvardiäse kiemnärendäge ğäskärilär qatnaşında uzuı waqiğägä Vladimir Putin yaratqan tarixi şöhrät tösmeren birde. Üz çığışında berençe dürtyıllığına qısqaça ğına yomğaqlaw yasap Rusiä prezidentı bolay dide.
Audio, Vladimir Putin
"Bergäläşep bez küp kenä närsägä ireştek häm moña barı tik üzebez genä ireşä aldıq. Barı tik üzebez genä yuğarı iqtisadi üseşkä ireştek, awır ideologik qarşılıqlarnı beterä aldıq häm xäzer äkrenläp berdäm millätkä äylänä barabız" di Rusiä prezidentı Vladimir Putin. Tatar-başqort iğtibarın anıñ näq menä soñğı süzläre cälep itä - Putinneñ aldağı 4 yılı xäzer berençe çiratta şul säyäsi maqsatqa, Rusiä keşelärennän berdäm millät yasaw eşenä bağışlana ala. Monıñ nindi täğlimatqa nigezlänep alıp barıluı turında Putin üz çığışında berni dä äytmäde, aldağı 4 yılnıñ töp maqsatların ul, tuplanğan qüwätne yaña täräqqiatkä etärgeç birügä qullanu, häm şunıñ aşa xalıq tormışın yaxşırtuğa ireşü dip bilgeläde.
Audio, Vladimir Putin
Xalıq tormışın yaxşırtuda Rusiädäge töp citäkçeneñ, yäğni bu oçraqta prezidentınıñ möhim, xätta xälitkeç rol'' uynawın tanısa da Putin, ilneñ uşıqa wä mullıqqa ireşüe barı tik ber keşegä genä bäyle bula almıy dip, monı üzgärtü kiräklegenä işarä itte.
Audio, Vladimir Putin
Comğa kön uzğan ant itü tantanasında iğtibarnı tağın Vladimir Putinneñ Kreml''gä üze genä kilüe, urıs patriarxı Aleksi ikençeneñ bu yulı qunaqlar arasında ğına buluı, tantanadan soñ oyıştırlğan xärbi paradnı da Putinneñ üze genä qabul itüe cälep itte. Rusiä Konstitutsiäse nigezendä ul xäzer xakimiattä tağın 4 yıl ğına qala ala.
Kärim Kamal, Praga