text:
Rusiädäge ictimaği-säyäsi tormışnıñ üzägendä haman da däwlätneñ ere xosisi eşmäkärlekkä qarşı başlağan höcüme - YUKOS şirkäteneñ yuğarı citäkçelären ezärlekläw häm monıñ ildäge iqtisadi wäzğiatkä nindi tä''sir yasawı tora. Şuşı şirkätneñ başlığı Mixail Xodorkovski, soñğı xällär artında Rusiäne yañadan totalitar çorğa qaytarırğa telägän şomlı köçlär tora dip isäpli.
Cäy ayları ğädättä här ildä dä ictimaği-säyäsi tormışnıñ sülpänäyüwe belän bilgelänsä, Rusiädä bıyıl kiresençä, inde küptän küzätelmägän xislär qaynawı xökem sörä. NTV telekanalın bäysezlegennän mäxrüm itkännän soñ Rusiädäge tormış tämam torğınlıqqa çumğan ide diärgä bula. Federal'' prokuraturanıñ YUKOS şirkätenä qarşı cinayät eşläre başlap cibärüwe, alay ğına da tügel, şirkät çitäkçeläreneñ bersen qulğa da aluwı, Mäskäwdäge tatlı yoqığa talğan säyäsi elitanı cäy urtasında uyatıp cibärep, anı ikegä bülep quydı. Yaña urıs bayların yañadan urınnarına utırtu ideäse ğadi xalıq arasında kiñ yaqlansa da, belgeçlär fikerençä, YUKOSqa qarşı kürelgän soñğı çaralar Rusiäneñ dönyadağı yözenä zur tap töşerä. Berençedän, YUKOS inde küptän Rusiä genä tügel, ä bar dönya külämendä eş alıp barğan şirkätkä äylände, anıñ aksiäläre New York, London birjalarında äylänä, küläme yağınnan ul xäzer, Sibneft belän berläşkännän soñ, neft tabu ölkäsendä iñ zur xalıqara şirkätlärneñ berse bulıp tora. İkençedän, häm monısı bigräk tä iğtibarğa layıq, YUKOSqa qarşı çaralar asılda prezident Putinneñ kürsätmälären ütäwgä yaña kirtälär quya. Üzeneñ soñğı yıllıq yullamasında Rusiä citäkçese, ildäge tulayem citeşterü külämen bermä-ber arttıru maqsatın quyğan ide, prezident süze Rusiäneñ bar xakimiat buwınnnarı öçen dä üzenä kürä citäkçel kürsätmä bulıp tora. Läkin YUKOSqa qarşı başlanğan ezärlekläwlär moña ayaq çala - añlaşıla ki, Rusiä iqtisadın yaña investitsiälärsez kütärep bulmıy, alar ilneñ üzennän dä, çittän dä kilergä tieş. Läkin däwlät, prokuratura häm başqa qüwät ministrlıqları yözendä, inde ayaqqa basqan häm zamança eşlägän şirkätlärgä qarata xoquqi yaqtan nigezlänep betmägän ğämällär qıla ikän, investitsiälär turında şaqtıy waqıtqa onıtırğa bula. Monı Rusiä oligarxlarına qarata tänqiti qaraşta torğan belgeçlär dä tanıy. YUKOS başlığı Mixail Xodorkovski isä ğomumän, soñğı xällär, yäğni YUKOSnı ezärlekläw häm xakimiatneñ moña nindi möğämälä kürsätüwe ilneñ kiläçäktä nindi yul belän kitäçägen bilgeliäçäk, "bez bügen il totalitar çorına qaytamı, yuqmı, şunı xäl itärgä tieş" dip belderä. TV "Tsentr"da tapşırılğan äñgämäsendä ul, "minem öçen wäzğiat ap-açıq, xoquq saqlaw oyışmaları, üzläreneñ xakimiatkä kilä aluwı öçen iñ uñay waqıt citüwen añladı" digän belderü yasadı. Läkin Xodorkovskineñ demokratiäne yaqlawçı bulıp çığış yasawı Kreml''däge citäkçelär açuwın tağın da nığraq çığara ala, YUKOSqa qarşı çaralar näq menä anıñ yuğarı säyäsätkä kerergä tırışuwı näticäse digän qaraş ta bar. Berniçä ay elek Mäskäwdäge basmalar Mixail Xodorkovskineñ säyäsi ımsınuları, xätta Rusiä prezidentı urınına da däğwä itärgä cıyınuwı xaqında yazğan ide. Moñardan tış YUKOSnıñ alda torğan Duma saylawlarına da bik centekläp äzerlänüwe, törle säyäsi köçlärgä aqçalata yardäm kürsätüwe dä ser bulmadı. Şulay itep, şuşı könnärdä Mäskäwdä barğan köräştä, aldağı saylaw çorında xakimiatneñ kem qulında bulaçağı, xökümätne, parlamentnı, xätta Kreml''ne dä kem citäkläyäçäge mäs''äläse xäl itelä.
Kärim Kamal, Praga


c: text/html

text:
Qazan belän kem idärä itäçäk?
Qazannıñ citäkçese, kem xäzer, dip sorasağız, yalğışmıyça cawap birü awır bulır. Çönki, matbuğatta äleğä qädär gel İlsur Metşinnıñ iseme yañğırap tordı, ul mäktäplärne, şifaxanälärne tikşerep yöri, ämma annan östäräk torğan tağın ber Qazan citäkçese buluı turında munisipal reformanıñ tärtiben yaxşı belgännär genä çamalıy ide. Bu xaqta, «Azatlıq» tapşırularında söyläşkänebez bar.
Belgänegezçä, başqarma komitet başlığı itep, bäygedä ciñgän nämzät, İlsur Metşin saylanğan ide. Anı kontrakt nigezendä, munisapal berämlek başlığı eşkä qabul itte. Şuşı munisipal berämlek başlığı Kamil İsxaqov, wazifalarınnan kitüe turında xäbär itte. Ä anıñ wazifaların başqaruçı itep, Räfis Borhanov saylandı. Şähär duması utırışı turında tulıraq itep, şähär idäräse başlığı süzçese Natalya Bastrokova xäbär itte : “Kamil Şamil ul şähär başlığı munisipal berämlek başlığı häm deputat wazifalarınnan waqıtınnan irtäräk azat itüne soradı. Bu anı Yıraq Könçığışta Prezidentnıñ wäqälätle wäkile itep bilgelänü säbäple häm Wahapov okrugında saylawlar bilgeläw, saylawçılarnıñ xoquqların tä’min itü yözennän eşlände. Şulay uq, idärägä daimi eşläwçe başlıqnıñ berençe urınbasarı wazifası kertelde, bu urınğa ber tawıştan deputat häm Waxitov rayonı başlığı Räfis Borhanov saylandı. Aña, saylawlar ütkärelgänçegä qädär, munisipal berämlek başlığı wazifaların başqaru yöklände. Kamil İsxaqov, Räfis Borhanov şähärne yaxşı belä, şähär xucalığı mäsällärenä iğtibar belän qarıy, dip bilgeläp ütte. Räfis Borhanov, deputatlarğa kürsätkän ışanıç öçen räxmät süzlären belderde.
Räfis Borhanovqa 44 yäş, ul çığışı belän – Möslim rayonnan. Şulay itep, munisipal berämlek başlığı wazifaların, martqa qädär genä bulsa da, Räfis Borhanov başqaraçaq. Ul, şähär Duması citäkçese dä bulaçaq digän süz dä. Belgänegezçä, Räfis Borhanov äle şähär belän kem idärä itüe bilgele bulmağan waqıtta da, mömkin nämzät itep telgä alınıp kilde. Älegä qädär, munisipal şähär başlığı wazifaların başqaruçı itep, Kamil İsxaqovnıñ deputatlar şurasındağı urınbasarı Lyudmila Andreyeva saylanıp torır, dip farazlanğan ide. Ämma, qayber analitiklar añlatuınça, biredä Kamil İsxaqovnıñ tügel, ä respublika xakimiätläreneñ komandası ciñüe kürenä. Borhanov belän İlsur Metşinnıñ xezmättäşlege niçek barır, yaqındağı aylar kürsäter. Ä Kamil İsxaqov, munisipal berämlek başlığı häm deputat wazifalarınnan kitkännän soñ, yañadan xezmättäşlär belän saw bulaşqan. Anı Qazannıñ, sotsial, iqtisadi, ruxi üseşe, başqalanı çit illärdä tanıtuğa quyğan tırışlıqları öçen maqtaw gramotasın belän büläklägännär. Şähär idäräse xezmätkärläre, elekke Qazan başlığına, «Yaña Ğasır» kanalın qararsız, dip zamança televizor büläk itkän.
Elekke Qazan başlığı Kamil İsxaqov, yaña yıl qarşılarğa yañadan qaytırğa wäğdä tiep, Xabarovskiyğa kitep bardı. Ä aña qädär aña, Federal tatar milli-mädäni avtonomiäse möräcäğäte tapşırıldı. Anda bolay dip äytelä. Yıraq könçığıştağı milli mädäni oyışmalar, problemaların xäl itkändä, sezneñ yärdämegezgä ömetlänä, Federal tatar avtonomiäse şurası Yıraq könçığışta milli-mädäni proyektlar aşırılğanda, Wäqälätle wäkil idäräse belän xezmättäşlek itärgä äzer, dielä älegä xatta. Şulay uq, federal tatar möxtäriäte, Kamil İsxaqovnıñ İslam konferensiäse oyışması utırışında qatnaşuın istä totıp, islam illäre belän xezmättäşlek turındağı tarixi kitap büläk itelde. Yıraq Könçığışta häm möselman dönyasında eşçänleğeğez uñışlı tämamlanır, dip ışanam, dielä älege xatta.Bikä Timerova.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Waşington yähüd qasabaları mäsäläsendä İzraelgä basım yasıy
Prezident G.Bush Könbatış Üzändä bäxäsle yähüd qasabaların cäyelderü turındağı planlarınnan wazkiçsen dip İzrael premyere A.Sharonğa açıqtan açıq basım yasadı. İke citäkçe Bushnıñ Texastadağı utarında oçraşqannan soñ jurnalistlarğa fälästin suğışçan törkemnäreneñ izrael sivillärenä höcümnären tuqtatu mäsäläsendä Fälästin citäkçese Mäxmud Abbas nığıraq eşlär dip kötüläre turında belderde.
Bush(audio)
Min İzraelneñ yul xaritası yäki sonğı status yöklämälärenä qarşı bulğan ber nindi dä çaralar kürmäwläre turında premyer ministırğa belderdem. İzrael Könbatış Üzändä qasabalar mäsäläsenä qarağan yul xaritası yöklämälärenä turılıqlı bulu öçen anda röxsätsez salınğan yortlarnı sütep taşlarğa tieş.
Tınıçlıq öçen yul xaritası Könbatış Yarda häm Gazada yähüd utarlarınıñ tözelmäwen häm röxsätsez tözelgännärne sütep taşlawnı küzdä tota. Yul xaritası AQŞları, Rusiä, Yevropa Berlege häm BMO tarafınnan yaqlana. Sharon xökümät yul xaritası planına kileşle xäräkät itäçäk dip kenä äytsä dä ul küptänge yähüd qasabaları kiläçäktäge Fälästin däwlätenä tapşırılmayaçaq dip östäp quyğan.
Sharon(audio)
Status turındağı qatğıy kileşüdä İzrael pozitsiäse mondıy bulaçaq: Yudea häm Samariadağı ( yäğni Könbatış Yardağı) zur yähud üzäkläre İzrael däwläteneñ öleşe bulıp qalaçaq.
Bush bu belderüne yaqlap çıqtı . Ul ber yıl elek Sharon belän Aqyortta oçraşqanda äytkän süzlären qabatlap –älege çınbarlıq status turındağı qatğıy kileşüdä küzdä totılırğa tieş dide. Sharonnıñ bu komentarları fälästinnär arasında tänqitkä säbäp buldı.Fälästin Xakimiäte süzçese Nabil Abu Rudeineh İzraelne yul xaritasın ğämälgä quymas öçen sıltau ezläwdä ğäyepläp çıqtı. Fälästin wäkile Saeb Erakat İzraelne Bush süzlärenä iqtibar itärgä çaqırdı.Radikal islamçı xäräkät Xamas tınıçlıq protsesı cimerelä ala dip kisätte. Xamas süzçese Sami Abu Zuhri İzraelneñ kileşülärne bozularına fälästinnnär reaksiä kürsätäçäk dide
Zuhri(audio)
Älegä sülpänlek däwam itä.Ämma İzraelneñ här törle qarşılığına fälästinnär cawap biräçäk. Sülpänlek, tınıçlıq cimerelügä yaqın tora çönki okupatsiä agressiäne tuqtatmadı häm sülpänlek öçen taläplärne ütäwdä ciddi tügel
Sharonnıñ ,prezident G.Bushnıñ Texastağı utarına vizitı küptännnän planlaştırılğan häm ul Sharonnıñ Gazadan çigenü planıñ AQŞnıñ yaqlawın kürsätü mäqsatın quya . Ämma dä läkin Könbatış Üzändäge in zur yähüd qasabasın tağı da kiñäytü plannarı ike citäkçese arasındağı söyläşülärdä borçıluğa säbäp bulıp tora.Bush Gaza anıñ häm dönynıñ iqtibar üzägendä tora , Sharonnıñ gazadan çigenü qararı bik qıyu häm ul bu adımnı fälästinnär belän koordinatsiälärgä teli dip söyläde. AQŞnıñ ilbaşı çigenüneñ uñışlı buluı öçen Abbas häm fälästinnärneñ başqa citäkçelären İzrael xäkümäte belän bergäläp eşlärgä çaqırdı. Gaza da 21 yähüd qasabası bar, alar bu cäy cimerelergä tieş.Anda yäşäwçe yähüdlär üz teläkläre belän kitmiäçäklären , alarnı annan köç qullanp qına çığara alaçaqlar dip söyli . Şul säbäptän İzraeldä kierenkelek şaqıtıy artqan .Ber jurnalist Sharonnan ildä watandaşlar suğışı çığu qurqınıçı barmı dip sorağaç
Sharon (audio)
watandaşlar suğışı atmosferası bar , ämma min barlıq qıyınlıqlarğa qaramastan Gazadan çigenünen tınıç buluı öçen quldan kilgän här närsäne eşliäçäkmem
Sharon İzraelneñ yul xaritası turındağı cawaplılığı yanında Abbas ta İzraelgä höcümnärene buldırmas öçen kübräk eşlärgä tieş digän, Gärçe ul Abbasnıñ suğışçan törkemnärne awızlıqlaw öçen konkret çaralar kürüen iqrar itsä dä , kübräk eşçänlekkä çaqırğan. Yaqın Könçığışta demokratiä cäyelderü mäqsatın quyğan G.Bush yanına 25nçe apreldä Suğut şaxzadäse Abdulla häm kiläse ayda Abbas kiläçk färidä xämit


text:
Watanım Tatarstan: «Rusiä belän Tatarstan xakimiätläre arasında wäkälätlär büleşü turındağı şartnamägä tuğız yıl tuldı. Dokumentqa igtibar kimi.»
Şähri Qazan gäzitendä parlament xäbärçese Äğzam Fäyzraxmanovnıñ külämle mäqäläse dönya kürde. Tatarstan Federal üzäk belän mönäsäbätlärne Şartnamä yärdämendä cayğa salırğa omtıluçı berençe subyekt ide, - dip başlana anıñ yazması. 90nçı yıllar başında “Tatarstan Rusiä sostavınnan çığarmı?”- digän soraw yış birelde. Ämma respublika citäkçelege suverenlıq Deklaratsiäse qabul itelgändä dä, soñraq ta andıy burıçnı quymadı. Xäyer, geografik yaqtan Rusiäneñ üzägendä bulğan Tatarstan tulısınça möstäqil yäşärgä äzer tügel ide. Kileşep eşlägändä genä uñışqa ireşep bulu - xaqiqät. Şunlıqtan monnan 9 yıl elek qabul itelgän Risiä Federatsiäse häm Tatarstan Respublikası däwlät xakimiätläre organnarı arasında wäqälätlär büleşü turındağı Şartnamägä reviziä yasaw belän waqıtnı uzdırmasqa, anı tögäl ütärgä kiräkter, - dip yaza Äğzam Fäyzraxmanov.
Watanım Tatarstan gäzite räsmi matbuğat dip sanala. Şunı kürä bu gäzitneñ 15 fivralne onıtmawı, tabiği küreneş sıman qabul itelä. Ä başqa gäzitlär, bu datanı iğtibarğa layıq tügel dip sanağan küräseñ. Anıñ qarawı, «Mir» digän yaña zur kibeteneñ açılu waqiğası matbuğatta kiñräk yaqtırtıldı.
Watanım Tatarstan gäzite şartnamägä qul quyğan kön uñayınnan deputat, akademik İndus Tahirov belän äñgämä urnaştırdı.
Bezdä waqiğa niqädär abruylı bulsa, aña mönäsäbät tä şul qädär zurraq bula torğan ide. Üktäber inqilabın här yıl sayın tantanalı räweştä bilgeläp ütä idek. Ä zamanalar üzgärgännän soñ Üktäberğä bäyä birü, aña qarata fiker belderergä teläweçlär bermä-ber kimede. Şartnamä belän dä şundıy uk xäl küzätelä bügen, - dip başlıy çığışın İndus Tahirov.
Xäzergä waqıtta suverenlıqqa, konstitutsiägä höcüm bara di ul. Federal Üzäk Şartnamägä dä üzgäreşlär kertüne taläp itä. Moña basım yasawçılar xäzer inde Tatarstan qaramağında bulğan wäkälätlärgä dä tıqşına başladı, di İndus Tahirov. Xäzerge xälne ul bolay bäyäli:
Çigenülär bula häm alar buldı da. Ber genä ildä, ber genä cirdä dä, berqayçan da çigenülärsez alğa baru bulmadı. Min bügenge xälebezne, çigenülär bulğan täqdirdä dä, saqlanu dip sanıym. Şul uk waqıtta höcümgä küçkän urınnarıbız da bar. Ämma ül höcüm berençe nisbättä aqıl höcüme bulırğa tieş. Bezneñ başqa qoralıbız yuq... Şartnämäne ğämälgä kertkän waqıtta, Rusiä belän söyläşülär alıp baru däwerendä, bez şunıñ belän ottıq. Bügen dä şul kiräk.
Bikä Timerova, Qazan


text: Fälluca. İminlek citeşmäwne sıltaw itep Ğiraqnıñ şuşı şähärendäge amerikan xärbiläre, humanitar yardäm kitergän Qızıl Yarımay cämğiatenä Fällucağa kerüne älegä röxsät itä almawın belderä. Amerikan yağı süzlärenä qarağanda, şähärneñ qayber urınnarında qarşılıq kürsätü däwam itä. Fälluca şähäre xalqı inde altı könnän artıq azıq-töleksez, eçär susız yäşi. Ğiraqnıñ waqıtlı sälämätlek saqlaw ministrı Ğäläwetdin Abdul Sähib Ädwan, Fällucada "humanitar häläkat" çığudan qurqu nigessez dip belderde. Ğadi xalıq arasındağı yuğaltularnı ul 20 tiräsendä genä dip bilgeläde.


text:
Ozanlar Yaylası - Suna Boylu
Sanatçı : Ozanlar Yaylası
Türkü : Suna Boylu
Etiketler : Ozanlar Yaylası - Suna Boylu türkü indir, Ozanlar Yaylası - Suna Boylu türkü dinle, Ozanlar Yaylası türküleri, Suna Boylu mp3 indir, Ozanlar Yaylası türküleri Suna Boylu türküsü, Suna Boylu sözleri, Ozanlar Yaylası mp3 dinle, Ozanlar Yaylası download, Suna Boylu bedava mp3, Ozanlar Yaylası türkü sözleri, Ozanlar Yaylası türkü dinle, Ozanlar Yaylası son albüm indir
Ozanlar Yaylası Türküleri
Ozanlar Yaylası - Dost Olamazsın
Ozanlar Yaylası - Bütün Dünya Düşman Olsa
Ozanlar Yaylası - Sen Ne Zaman Geleceksin
Ozanlar Yaylası - Gurbet Eller
Ozanlar Yaylası - Bilmem Nedendir
Ozanlar Yaylası - Tele Söyledim


text:
Azatlıq qunağı Qazannıñ qızlar gimnaziäsendä
Azatlıq qunağı Qazannıñ qızlar gimnaziäsendä
Ğäcäp xällär, baqsañ näq märkäbezdä şundıy itağätle, talantlı, täwfıqlı qız balalarnı tärbiäläp belem birüçe gimnaziä tırışa-tırmışa 10 yıl yäşäp kilä. Häm niçek kenä. Direktor İlhamiä xanım Temirkaeva üzeneñ süzen ozaq totmadı. Beräm-beräm minem yanğa uquçıların çaqıra tordı. Alsu Mingalimova 13 yäşlek şağirä, rässämçı, inde berençe kitabın bastırıp çağarğan. İkençe äñgämädäşem mine tağın da şaqqattırdı. Urıs millätennän bulğan 14 yäşlek qız bala tatar telendä çatnattırıp köyläp cibärde. Biredä barlıq fännär qızlar öçen maxsus programmalar nigezendä alıp barıla. Uquçılar tatar telen dä, rus telen dä, inglizçäne dä su kebek eçälär. Ä inde 9. sıynıftan soñ belem birü yuğarı uqu programmasına yaqınaytıla. Monı gimnaziägä Qazan pedagogika universitetı uqıtuçıları başqaralar.
Qısqası, bu güzäl belem utrawı turında ayırım ber tapşıruda täfsilläp söyläp bulır ide. Älbättä, zamana dulqınnarı da älege utrawnı çitlätep uzmıylar. Binanıñ iskelege häm keçkenä buluı cihazlarnıñ, äsbäplarnıñ citmäwe küzgä taşlana.
Damir Ğismetdin


text:
Zülküf Altan - Girsen Cennet Bağına
Sanatçı : Zülküf Altan
Türkü : Girsen Cennet Bağına
Etiketler : Zülküf Altan - Girsen Cennet Bağına türkü indir, Zülküf Altan - Girsen Cennet Bağına türkü dinle, Zülküf Altan türküleri, Girsen Cennet Bağına mp3 indir, Zülküf Altan türküleri Girsen Cennet Bağına türküsü, Girsen Cennet Bağına sözleri, Zülküf Altan mp3 dinle, Zülküf Altan download, Girsen Cennet Bağına bedava mp3, Zülküf Altan türkü sözleri, Zülküf Altan türkü dinle, Zülküf Altan son albüm indir
Zülküf Altan Türküleri
Zülküf Altan - Dedim Adil Efendi
zülküf altan - o yarimin damından hoplıyamadım (diyarbakır)
Zülküf Altan - Bitlis in Yolları
zülküf altan - bu handan kervan işler bu handan (şanlıurfa)
Zülküf Altan - Gardaş Gitmem Diyarbakır Düzüne
zülküf altan - narin çalar yar geymiş mavi çalar (elazığ)
zülküf altan - uzun uzun kamışlar (şanlıurfa)
Zülküf Altan - Diyarbakır Dört Köşe
Zülküf Altan - Yüksek Kayadır Gönül
zülküf altan - pencereden bakıyor (şanlıurfa)
Zülküf Altan - Gitti Canımın Cananı
zülküf altan - silmedin gözyaşını aşkın ile ağlayanın (diyarbakır)
zülküf altan - yüksek kayadır gönül-ölüm hoyratı (elazığ)
Zülküf Altan - Pınar Başından Bulanır
Zülküf Altan - Arkadaşlar Benim Derdim Yeğindir
zülküf altan - bir gül için bülbül giymiş karalar (erzincan)
zülküf altan - garibim bu vatanda (diyarbakır)
Zülküf Altan - Gel Benim Gelin Yarim
zülküf altan - ey dil ne durursun demidir başla figana (elazığ)


text: Tatarstan Premyer Ministrı Röstäm Miñnexanov citäkçelegendäge delegatsiä Kemerovo ölkäse Kuzbassqa barıp qayttılar. Kuzbassta R.Miñnexanov Kemerovo ölkäse gubernatorı Aman Tuleev belän oçraştı. Bu oçraşu Tatarstan belän Kuzbass xezmättäşlegennän säwdä bäyläneşe artuın, fän, mäğärif, mädäniät ölkäsendä mönäsäbätlärne üsterüne küzdä tota. Kuzbasstan Tatarstanğa kümer metallurgiädä qullanıla torğan taşkümerneñ maxsus töre, çuyın kerä. Tatarstan isä mazut, dizel'' yağulığı citeşterä.Şulay uq «Kamaz» produktsiäse satıla. Bu oçraşuda Kuzbass xakimiäte häm Tatarstan xökemäte belän säwdä —iqtisadıy fänni—texnik, sotsial'' häm mädäni ölkädä kileşü tözelde. Kiläçäktä urtaq çaralar da ütkärü niäte bar. Oçraşudan soñ, Tatarstan ministrları kileşü xaqında östämä berketmägä qul quydılar. Anda urtaq eşçänlekneñ konkret eşläre xaqında süz bardı.Mäsälän: tizdän Kemerovo ölkäsenä «NeFAZ» çığarğan 20 Nefaz avtobusı cibäreläçäk.Tatarstan delegatsiäse qatnaşlığında BTK BK räise Rinat Zakirov ta bar ide.


text:
Tatar fälsäfäse bulamı?
Äytergä kiräk Kazbek Ğizzätov fälsäfäçe genä tügel, ä tatar tele belgeçe dä. Şul säbäpleder anıñ däreslege añlayışlı, ciñel tel belän yazılğan. Bu turıda kitapnı täqdim itü cıyılışında da bilgeläp uzıldı. Avtor üze älege eşen tatar tele, millät üseşenä nindider yärdäm bulıp qaralırğa tieş dip sanıy. Häm däreslek yazunıñ obyektiv häm subyektiv säbäpläre buluın äytä. Obyektiv säbäplärgä ul tatar teleneñ ayanıç xälen kertä. Ämma obyektiv säbäp kenä eş başlarğa äz, anıñ öçen subyektiv faktorlar da kiräk di fälsäfäçe. Häm subyektiv säbäplärneñ berniçäse dip latin älifbasına kirtä quyu belän xalıq isäben alğanda tatarlar sanın kimetep kürsätergä tırışunı atıy. Ämma bilgele däreslek yazıp qına mä’säläne xäl itep bulmıy.Däreslekne täqdim itüdä TR Fännär akademiäseneñ Fälsäfä buyınça fänni sovet citäkçese Valeri Luzgin: “Bu respublika öçen bik zur eş häm kitapnı G. Tuqay premiäsenä täqdim itärgä kiräk”, - dip belderde.
Äytergä kiräk, Kazbek Ğizzätovnıñ fälsäfä buyınça kitapları şaqtıy. Ämma tatarça çıqqanı barlıq yıllardağı xezmätlärenä dä näticä bulıp tora. Cıyılışta däreslekne çığaruda yärdäm itkän Ministrlar Kabinetınıñ Tatarstan xalıqları tellären üsterü bülegenä häm “Mäğärif” näşriätenä küp räxmätlär äytelde. “Mäğärif” näşriäte direktorı Mödärris Wäliev küp kenä yuğarı uqu yortlarınıñ tatarça däreslek çığaruda qızıqsınu äytte.Ämma ni qızğanıç, tatarça däreslek çığıp ta, cıyılışta Mäğärif ministrlığınnan ber genä wäkil dä yuq ide. Bu ministrlıqnıñ tatar telenä bitaraflığın kürsätäme, ällä däreslekkäme añlaşılmıy.
Landış Xarrasova.


text:
Damaskta Ğiraqnı tözekländerü yulların tikşerügä bağışlanğan cıyın däwam itte
Ğiraq, cıyında qatnaşırğa tögäl çaqıru almaw säbäben kiterep anda qatnaşudan baş tartqan. Ğiraqnı forumğa çaqırılğannar isemlegennän sızıp taşlaw – Süriä niäte ide. Läkin çaqıru Ğiraqnıñ tışqı eşlär ministrı Hoşyar Zebariğa barıber cibärelgän , ämma bu soñ eşlängän, dip xäbär itelä.
Kiçä kiç Damaskta qabul itelgän urtaq belderüdä, cıyında Ğiraqqa awırlıqlarnı beterep suğıştan soñ ayaqqa basırğa yardäm itü yulları tikşerelde, dielgän.


text:
Iran uzğan atnada totqarlağan britan xärbi diñgezçelären cibäräçägen iğlan itte
Berniçä säğät elek İran prezidentı Mäxmüt Äxmädinecad uzğan atnada totqarlağan britan xärbi diñgezçelären yarlıqap alarnı azat itäçägen belderde. Ul monı Tähranda uzğan matbuğat oçraşuında xäbär itte. Aña qädär ul, İran berkemgä dä üz çiklären bozuğa yul quymayaçaq, dip äytkän ide.
İran belän Britaniä arasındağı kierenkelek şulay itep tiz genä çişelmäs kebek ide, ämma çärşämbe kiçen kötelmägän üzgäreş buldı - Tähranda uzğan matbuğat oçraşuında İran prezidentı Mäxmüt Äxmädinecad, islam dönyasınıñ äle genä Mäwlet kiçen bäyräm itüe uñayınnan britan xalqına üzençä büläk yasawın äytte:
"İran yağında şuşı 15 keşene cawapqa tartu xoquqı häm qödräte buluına basım yasap, min alay da İran xalqınıñ häm xökümäteneñ alarnı yarlıqawı häm britan xalqına alarnı azat itü täqdimen yasawı xaqında iğlan itäm", di prezident Mäxmüt Äxmädinecad.
Şul uq matbuğat oçraşuında Äxmädinecad, äle şuşı belderüenä qädär, İran berkemgä dä üz çiklären bozuğa yul quymayaçaq dip äytkän ide. Ä inde Londonnıñ Tähran ğämälen tikşerügä İminlek Şurası qaramağına çığaruın İran prezidentı ğomumän, "suğış ğämäle" dip bäyäläde.
Şaqtıy ozaqqa suzılğan matbuğat oçraşuı barışında Äxmädinecad Quşma Ştatlarnıñ 2003-nçe yılda Ğiraqqa basıp kerüen, monıñ, anıñ süzlärenä qarağanda, yalğanğa nigezlänep, yäğni Ğiraqta küpläp üterü qoralları bar digän bulıp eşläwen dä telgä aldı. Giraqta inde saylanğan xökümät bulsa da, ildä haman da basqın köçlär qala birä häm ğadi keşelär ülä tora, dide prezident Äxmädinecad.
İrannıñ Könbatış belän araları soñğı waqıtlarda bolay da naçar ide, anıñ atom programması mäs''äläse inde Berläşkän Millätlärneñ İminlek Şurasında qarala, häm Şura Tähranğa qarşı yaña çikläwlär dä kertkän ide. Britan diñgezçelären totqarlaw şul qatlawlı mizgelgä turı kilde.
İrannıñ, britannar çınnan da ilneñ çigen bozdı, alarnı totqarlaw qanuni ide digän qaraştan waz kiçmäwen kürsätep Äxmädinecad, britan diñgezçelären totqarlağan İran xärbilärenä yuğarı däwlät büläkläre birelüen xäbär itte.
Kärim Kamal


text: Bügen Ğiraqta bulğan höcümnär näticäsendä kimendä 23 keşe hälak buldı, tağın da kübräge cärähätlär aldı. İñ soñğı intixar höcüme Bağdadnıñ könyaqkönçığışında Slovakiä ilçelege qarşında buldı, anda höcüm itüçe üze hälak buldı häm 4 keşene yaraladı. Başqalanıñ könyağında Ğiraq tözüçeläre barğan maşinağa ut açıldı, anda 10 keşe ülde, 3se yaralandı. Polisiä binası yanında polisiä bulıp kiengän ber intiharçı üz üzen şartlatıp kimendä 3 xezmätkärneñ hälak buluına kiterde. Comğa könne kiç maşina şartlap kimendä 10 keşe hälak buldı, 30ğa yaqını cärähätlär aldı.


text:
Üz isemnäre belän Rusiägä dan kitergän, läkin dönya illärendä urıs milläte wäkilläre dip tanılğan millättäşlärebez turında süzne däwam itäbez. Elekke Sovetlar Berlege häm Rusiädä maşina yarışlarında 8 tapqır çempion bulğan Bincämin Cabbarovnı bu atnada Sember citäkçelege zurlap qabul itte. Kiläçäktä tanılğan uzışçınıñ plannarı Parij-Dakar yarışlarında qatnaşu. Biredä osta maşina yörtü turında ğına süz barmıy. Maqsat-maşinalarnıñ sıyfatın da yaxşırtu häm… tatarça söyläşergä öyränü.
Airat İbrahim, Sember


text:
Çärşämbe könne Salix Säydäşev häykäle eskizlarına konkurs açıldı
Çärşämbe, 10 iyül könne, Salix Säydäşev muzeyında kürenekle kompozitorğa quyılaçaq häykäl eskizlarınnan torğan kürgäzmä açıldı. Bu inde küptännän bara torğan konkursnıñ öçençe turı. Xäbär itelgänçä, konkurs Qazan şähäre administratsiäse häm Tatarstannıñ Mädäniät ministrlığı tarafınan iğlan itelgän ide. Bäygedä Qazan, Mäskäw häm Peterbur ostalarınıñ eşläre qatnaşa. Jüri äğzäläre süzlärenä qarağanda, bäygeneñ bu turında Qazan sınçıları Mäxmüt Ğäsimov häm Asiä Miñnullina, şulay uq, Mäskäwdän Yuri Balaşovnıñ eskizları qızıqsınu uyatqan. Şulay itep, bäygeneñ turları däwam itä, häykälneñ nindi häm qayçan buluı äle haman da açıqlana almıy.
“Azatlıq” radiosı öçen Tatarstan xäbärlären Qazannan Gölnaz İlgizär äzerläde.


text:
Cülärlänügä yaz da “yärdäm” itä
Belgeçlär äytüençä, näq menä yaz başında cülärlärneñ awırtuı köçäyä. Monı biologik faktorlar belän añlatalar. Yaqtı könneñ ozınayuı häm qoyaşnıñ aktivlığı artuı nerv sistemasınıñ sizgerlegen köçäytä. Näticädä garmonal' protsesslar aktivlaşa häm qıştan soñ vitaminğa moxtaclıq kiçergän keşe organizmı törle awırularğa bireşä başlıy. Bigräk tä xronik awırular köçäyä bu waqıtta. Şul isäptä psixik awıruları da.
Cülärlänü öçen töp säbäp isä ul psixik tetränülär. Kiläçäk öçen qurqu, awır iqtisadi xäl, terakt, suğışlar keşeneñ psixikasına zur yoğıntı yasıy. Şunlıqtan “ıçqınğannar” sanı artuğa ber dä aptırarğa kiräkmi. Kön tuğan sayın küpme “qara” yañalıq kötep tora. Qaydadır närsäder şartlatqannar, kemneder ütergännär, köçlägännär. Ber kön eçendä 3cyM 50TиeHлek toz 25 sumğa kütärelep quysa, 18cyMлыk şikär qomın 40cyMra satıp ala başlasañ, ğäcäplänmi nişlärseñ. Ä menä şul ğäcäplänü, qanägätsezleklär nerv sistemasına zıyan sala. Keşe bügen yaxşı tormış artınnan qua, köne-töne eşli, bulsın dip borçıla, qayadır aşığa. Waqıtında yal itä belmäw - cülärlekkä turı yul inde ul. Bügen Rusiädäge här dürtençe keşe psixiatr yärdämenä moxtac.
Mediklar il külämendä balalar tilerä başladı dip çañ suğa. Bügen Rusiä balalarınıñ yartısı diärlek aqılğa say. Alar arasında tumıştan awıru bulıp tuuçılar da, nindider psixik travma kiçerüçelär dä bar.
Döres, xalıqnıñ awışuına il-kön tormışı, bäyälär genä dä ğayıple tügel. Belgeçlär fikerençä, äledän-äle üzgärep torğan hawa torışı sälämätlekkä, şulay uq nerv sistemasına zur zıyan sala.
Borçılu, açulanu, agressivlıq keşeneñ üz üzenä häm yanındağı keşelärenä dä yunälderelgän bulırğa mömkin. Depressiägä kermäs öçen mediklar eş häm yal rejimın ütärgä kiñäş itä. Ğailä, eş, sportqa qızıqsınuı zur bulğan keşelär dä psixik awırularğa bik bireşmi.
Tatarstanda bügen 96meñ psixik awıru terkälgän. Soñğı könnärdä Tatarstan xastaxanälärendä psixik awırular sanı şaqtıy artqan. Yaqın kiläçäktä respublikanıñ psixiatriä şifaxanäse Därwişlär bistäsenä küçärgä tieş, bistädäge normal' keşelär öçen berdänber şifaxanä isä başqa cirgä küçereläçäk.
Al'bina Zäynulla


text:
17 oktäber – xalıqara fäqirlek belän köräşü köne
Dönyada distä-millionarça keşelär tuyğançı aşıy almıyça, aç xälendä yoqlarğa yatalar, xätta açlıqtan häm iñ az yäşäw şartları bulmawdan ülüçelär dä bar. Afrika, Aziä illärendä baş östendä tübäse bulmawçılar millionnar belän sanala. Beräwlärneñ is kitärlek baylıqta yözep yäşäwe, şul uq waqıtta millionnarça keşelärneñ aç-yalanğaç qaluı xalıqara cämäğätçelekne bitaraf qaldırmıy. Sivilizatsiäle illärdä iñ bay häm iñ yarlı qatlam wäkilläre arasındağı ayırma zur bulmıy. Däwlät häm xäyriä oyışmaları fäqirlärgä sotsial' yärdäm kürsätergä - oçsızlı fatir, kiem-salım, azıq-tölek birergä tırışalar. Dönyanıñ qayber illärendä tormışnıñ mul bulıp, ikençe töbäklärdä – açlıq, moxtaclıq häm awırularnıñ küplege küzätelsä, bu xalıqara tatulıqqa häm totrıqlılıqqa qurqınıç belän yanıy.
Rusiä öçençe dönya illäre belän çağıştırğanda ällä ni fäqir il dip sanalmıy, çönki anıñ tabiği baylıqları, saqlanu çaraları armiäse keçkenä tügel. Şulay da soñğı yıllarda Rusiäneñ sotsial' xälen iñ artta qalğan illär belän yışraq çağıştıralar. İñ ayanıçlısı – baylar belän yarlılar arasındağı ayırmanıñ zurlığı. Bu kürsätkeç buyınça Rusiä iñ berençe urınnarda.
Federal' däräcädä fäqirlär dip kereme yäşäw minimumınnan da tübän bulğannar sanala. Yäşäw minimumı 1700 sum bulğan Tatarstanda mondıy keşelär 9%nı täşkil itä. Dönya bankı alarğa östämä aqçalar bülsä dä, byudjetniklarnıñ xezmät xaqları beraz arttırılsa da, hawa torışı ällä ni üzgärtmäde. Ser tügel, xäyerçelekneñ çigendä yäşäwçelärneñ şaqtıy zur öleşe byudjet tarmağında eşli. Tiren tügep kön-tön eşläp, xätta yuğarı belem diplomı belän dä xäyerçelektä utıruçılar az tügel. Bu global' problema belän respublikada köräş alıp baralar. Äytergä kiräk, Rusiäneñ başqa töbäklärendä xällär tağın da möşkel.
Al'bina Zäynulla


text:
10 aprel'dä Tatarstan başqalasına Altay respublikası Däwlät cıyılışı – Äl Qorıltay delegatsiäse qunaqqa kilde. 4 delegat Qazanda 4 kön bulaçaq. Şuşı könnärdä alar respublikanıñ Däwlät Şurası eşçänlege belän tanışıp üzara täcribälär urtaqlaşıp yördelär. Vizit barışında Altay respublikası qunaqları Qazan belän tanışaçaq. Qamal teatrında spektakl' qaraw da qaralğan ide.
Altay qunaqları Qazanğa sişämbe tönlä kilä. Alarnı “Qazan” xalıqara hawa alanında Tatarstannıñ däwlät şurası äğzaları qarşı alar da Qazannıñ üzägendäge yaxşı ğına “Suleyman Palas” qunaqxanäsenä urnaştıralar. 11 aprel'dä irtänge aştan soñ Altaylılar Tatarstannıñ Däwlät Şurası binasına kildelär. Respublikanıñ qanunnar tikşerü üzägeneñ muzeen qarap çıqqaç alar räsmi qabul itü bülmäsenä tuqtaldılar. Anda Tatarstannıñ Däwlät Şurası räiseneñ urınbasarı Aleksandr Gusev citäkçelegendäge törkem kilgän qunaqlarnı ber östäl artına utırıp söyläşergä çaqırdı. Qara-qarşı utırıp söyläşüdä başta Tatarstan üzeneñ bulğan uñışların atap çıqtı. Sport, awıl xucalığı, iqtisat, mädäniät ölkäsendä söyli alırlıq äyberlärne barsında qısqaça maturlap söylädelär.
Şunnan Altay respublikası Däwlät cıyılışı- Äl Qorıltay räise İvan Belekov süzgä quşıldı.
Ul şulay uq üz yaqlarında turizmnıñ üseştä buluın äytep ütte. Mädäni çaralarında törki xalıqlarnıñ traditsiäläre dä çağılış taba ikän. İvan Belekov tatar telenä oxşaş cır süzläre dä söyläp aldı.
Altay respublikası turında süz alıp barğanda, Altay ölkäse dä küz aldına kilä. Bıltır cäy aylarında internetta, “Vedomosti” gazetası saytında Altay respublikası belän Altay ölkäsen quşalar, 2008 yılğa alar ber töbäk bulıp sanalırğa mömkin digän xäbärlär kürende. Läkin şul “Wedomosti”nıñ küzätüçeläre äytüençä bu bulu mömkin tügel, cirle xalıq quşıluğa qarşı dip belderälär. Şuña kürä bügenge köndä Altay respublikası üz köçen saqlıy birä, telägän töbäk belän oçraşularğa, qunaqlarğa bara. Tatarstanğa da alar bik teläp kildek dilär. Parlamentları da 41 deputat belän yäşäwen däwam itä. Däwlät telläre bulıp altay, rus tele sanala. 11 munitsipal' berämlek Altay respublikasın ber böten itä di annan kilüçelär. Tatarstanlılar belän Altaylılarnıñ qara-qarşı utırıp söyläşüdä qatnaşqan Tatarstan däwlät şurası deputatı Razil Wäliev Tatarstannıñ Altayğa yasağan büläge turında da iskä aldı.
Razil Wäliev Altay respublikasınnan kilgän qunaqlarnı başqalanıñ uñışları belän comğa köngä qädär tanıştırunı däwam itäçäk. Respublikanıñ Däwlät Şurasındağı delegatlar belän ğap' qoru ber-bersenä istälekle büläklär birü belän tämamlandı. Comğa Altay respublikası qunaqları Tatarstan prezidentı belän oçraşıp kire tuğan yaqlarına kitäçäklär ikän.
Röstäm İsxaqi


text:
Ğiraqnıñ Falluca şähäre yanında bilgesez keşelär yök poyezdın şartlattı häm AQŞ xärbiläre Säddam Xösäinneñ tuğan şähäre Tikritta tentülär ütkärde. Poyezdğa quldan yasalğan bomba höcüme näticäsendä yaralanuçılar yuq. Anda suğış häm meditsina kiräk yaraqları, computerlar häm başqa törle tawarlar bulğan. Tirä yaqta yäşäwçe xalıq poyezdağı äyberlärneñ küpçelegen talağan. AQŞ xärbiläre äytüençä, Tikrittağı tikşerülär näticäsendä 4 keşe totqarlanğan. Soñğı waqıtta biredä xärbilärgä höcümnär yışayıp kitkän ide. Qayber xalıqara humanitar häm yardäm oyışmaları Ğiraqta xalıqara xezmätkärlär sanın kimetä. Soñğı waqıtta Ğiraqta xalıqara yardäm oyışmalarına qarşı da höcümnär buldı. Düşämbe könne Xalıqara Qızıl Xaç oyışmasınıñ Bağdadtağı idaräse qarşında intixarçı bomba şartlattı. Bügen Jenevada oyışma citäkçeläre Bağdadtağı xalıqara xezmätkärlärne kimetep Ğiraqtağı eşçänlekne tuqtatmaw turında söyläşä. Oyışma wäkile Nada Dumani Qızıl Xaç Ğiraqtağı aktivistlar sanın kimetergä teli, ämma mömkin bulsa bik nıq kimetmäskä tırışa dide:
AUDİO: Bez xezmätkärlär kimetelgännän soñ anda küpme keşe qalırğa tieşlege turında äle dä qarar qabul itmädek. Bez aldağı könnärdä Bağdadtan çittä, Genevada şul turıda da söyläşäçäkbez.
BMO wäkile Marie Oaks äytüençä, BMO Ğiraqtan üzeneñ ğiraqlı bulmağan xezmätkärlären çığara başlağan, çit il xezmätkärläre İordaniädän dä çığara.


text:
Yewropa Berlege Gazada häm Könbatış Yardağı fälestin cirlärendä prezident saylawlarına küzätüçelär cibäräçägen belderde.
Berlek Fälestinlelär häm tınıçlıq öçen yaña citäkçelekneñ ışanıçlı saylawlar nigezendä xoquqıy nigez aluı zarur dide.
AQŞ Däwlät Sekretare Colin Powell äytüençä, İzrail' citäkçeläre Fälestinlelärgä 9-nçı ğinwarda uñışlı saylawlar ütkärergä yardäm itäçäk. Bügen Yerusalimda İzrail' citäkçeläre belän söyläşüdän soñ Powell İzrail'lelärneñ bu saylawlarnı oyıştıruda qatnaşırğa teläk belderüen xupladı. Powell Xäzer yaña çorğa fälestinlelär dä üz yulların tabarğa tieş dide.
AUDİO: Bu yaña çorda Fälestinlelär terrorçılıqqa qarşı buluların açıqtan açıq belderergä häm fälestin cämğiäteneñ barlıq öleşlären bergä cıyıp alarğa qotırtu, köç qullanunı tuqtatırğa waqıt citüen añlatırğa tieş.
İzrail' tışqı eşlär ministrı Silvan Şalom İzrail' 9-nçı ğinwardağı saylawlarnıñ şoma ütüen tä'min itü öçen köçennän kilgänneñ barın da eşliäçäk dide.
Soñraq Powell Könbatış Yarğa barıp Yerixon şähärendä waqıtlı fälestin citäkçelege belän oçraştı.


text: Amerikalılar 94 nçe yäşendä wafat bulğan, AQŞnıñ 40nçı prezidentı Ronald Reagan belän xuşlaşa. Amerika başqalasına 165 il wäkilläre, il citäkçeläre, säyäsät häm ictimağıy eşleklelär kilde. Alar arasında Germaniä kanslerı Gerhard Şröder, Britaniä premier-ministrı Tony Blair, Afğanıstan citäkçese Xämid Qarzay, Ğiraq prezidentı Ğazi äl Yäwir bar. Reagan belän sawbullaşuda qatnaşqan distälärçä meñ keşe arasında SSSRnıñ elekke prezidentı Mixail Gorbaçev ta bar ide. Waşingtonda mätäm çaraları ütkännän soñ, Reagannın cäsäde Californiaga qaytarılaçaq häm Los Angelesta, üz isemendäge kitapxanä törbäsenä kümeläçäk.


text:
Tony Blair Londonğa kitdä dä, "sigezlek"neñ oçraşuı däwam itte
Britan premyer-ministrı Tony Blair atnakiç töştän soñ aşığıç räweştä Londonğa qayttı, irtän isä ul Şotlandiäneñ Gleneagles şähärçegendä 7 industriäl'' il häm Rusiä citäkçeläreneñ yıllıq oçraşuın açıp cibärgän ide. Xäzer inde anda terror belän köräş mäs''äläseneñ dä qaraluı şik uyatmıy, elegräk kön tärtibendä fäqirlekkä qarşı köräş, Afrikağa yardäm itü, dönyaküläm cılınu uñayınnan aşığıç çaralar kürü kebek mäs''älälär tora ide.
Audio, Tony Blair
"Bolarnıñ barısınıñ da terror höcüme ikäne açıqtan-açıq bulğan kebek, alarnıñ "sigezlek" oçraşuına turı kiterep eşlänüe dä açıqtan-açıq" di Britaniä premyer-ministrı. Blair, bu höcümnär "ayıruça wäxşi", çönki alar dönya illäre Afrikadağı fäqirlekne, dönyaküläm ekologiäne tikşergän könne yasaldı dip belderä. Yaqınça näq şuña uq Quşma Ştatlar prezidentı George Bush ta işarä itä:
Audio, George Bush
"Menä sez ber yaqtan, "sigezlek" oçraşuında fäqirlekne beterergä, dönyanı AİDS kebek zäxmättän qotqarırğa telägän keşelärne küräsez, alar çista moxit buldıru eşen alıp bara. Ä ikençe yaqtan, sez berğäyepsez xalıqnı üterüçe adämnärne küräsez - bu xätle dä zur ayırma inde bula almıy" di amerikan prezidentı. Londondağı şartlawlarğa qädär "sigezlek"neñ kön tärtibendä töp mäs''älä bulıp çınnan da, dönya illäreneñ klimat üzgärüenä qarşı aşığıç çaralar kürüe mäs''äläse tora ide. Bu ölkädä Kyoto berketmäsen imzalawdan qatği töstä baş tartqan Washington şuşı fikerennän barıber waz kiçmiäçägen beldersä dä, Gleneagles oçraşuında başqa illär belän urtaq ber qaraşqa kilü yulların ezläwgä äzer buluın äytkän ide. Prezident Bush:
Audio, George Bush
"Xäzer inde Kyoto belän genä çiklänmi alğa barırğa häm dönyaküläm cılınu ölkäsendä Quşma Ştatlar öçen genä tügel, ä bar aldınğı däwlätlär, şul isäptän Britaniäne dä üz eçenä alğan yaña ber strategiä buldırırğa waqıt citte" di Quşma Ştatlar prezidentı. Aldan äzerlängän planda comğa könne "sigezlek"neñ Afrika illärenä yardäm itü yulların, burıçlarnı kiçerü mäs''äläsen tikşerü tora ide. Şul utırışqa qatnaşu öçen Gleneaglesğa Nigeriä, Gana, Xäbäşstan, Tanzaniä, Cäzair, Senegal citäkçeläre çaqırıldı. Anda Afrika Berlege, Dönya Bankı, Xalıqara Valuta Fondı başlıqları da qatnaşırğa tieş ide. Londondağı waqiğälär moña üzgäreş kerterme, kertsä nindirägen - monısı inde "Azatlıq"nıñ aldağı tapşırularında.
Kärim Kamal


text:
25 noyäbr kiçendä Ufağa İdel buyı möselmannarı dini idaräse imamı, Sarıtaw ölkäse möftie Möqatdäs xäzrät Bibarsov kilde. Anıñ Başqortstanğa kiläçäge xaqında xäbärlär bu atna başında uq kiñküläm mäğlümat çaralarında kürenä başlağan ide. Rusiä kiñleklärendä Möqatdäs xäzrätneñ abruyı zur. Şuña kürä dä anıñ Ufağa kilüye zur waqıyğa bularaq qabul itelä.
Mäğlüm ki, Başqortstan möselmannarı diniä näzaratı başlanğıçı belän bıyıl Rusiädä berençe tapqır islam dine ähelläreneñ wägäz uqu ostalığı buyınça bäygese ütkärelä. Kürenekle ğälim, dini citäkçe häm cämägät eşleklese Rizaetdin Fäxretdinneñ tuuına 145 yıl tuluğa bağışlanğan älege üzençälekle bäyge kiläse yılnıñ fevräl ayına qädär däwam itäçäk.
Sarıtaw ölkäse möftie Möqatdäs Bibarsov näq menä şuşı bäygedä qatnaşu öçen kilde. Üzeneñ tirän eçtälekle häm bik xisle söylängän comğa wäğäzen Möqatdäs xäzrät Ufada yäşäwçe möselmannar häm maxsus qomissiä, jyüri iğtibarına comğa namazı aldınnan, töş waqıtında «İxlas» mäçetendä täqdim itte. Başqa waqıtlarda da üzen tirän ğilemle häm osta çığış yasawçı itep tanıtqan Sarıtaw möftie bu yulı da üzeneñ iñ asıl sıyfatların kürsätte, din qardäşlär küñelendä iskitkeç matur täesir qaldırdı.
Wägäz tämamlanğannan soñ, «Azatlıq» radiosı xäbärçese Möqatdäs Bibarsovqa berniçä soraw belän möräcägät itte. "Soñğı aylarda Rusiäneñ qayber töbäklärendä, şul isäptän Tatarstan belän Başqortstanda da islam ekstremizmına cirlek tudırıla başlawı xaqında matbuğatta yazmalar kürenä başladı, – di Möqatdäs xäzrät. – Qayber suğışçan mäzhäblär wäkilläreneñ qulğa alınuı xaqında da belderülär yasala. Misal öçen, yañaraq qına Hizb – ut – Tährir dip atalğan mäzhäb äğzalarınıñ totqarlanuı turında xäbärlär taratıldı. Läkin Tatarstanda da, Başqortstanda da, ğomumän, Rusiäneñ başqa töbäklärendä dä suğışçan islamnıñ taraluına bernindi nigezlek häm cirlek yuq häm bu bulalmıy da".
(audio)
Comğa kiçen Möqatdäs xäzrät belän «İxlas» mäçetendä tağın ber çara ütkärelde. Sarıtaw möftie «İslam häm zaman: aktual problemnar» digän temğa jurnalistlar öçen matbuğat oçraşuı oyıştırdı. Anda Möqatdäs Bibarsov törle telewidenie qanalları, mäğlümat ağentlıqları häm gäzitlär jurnalistları sorawlarına cawaplar birep, Rusiädä dini ekstremizmnıñ taralmayaçağın köçle dälillär belän nığıtıp söyläde.
Tatarstan belän Başqortstanda islam ekstremizmı küreneşlärenä yul quyılu ixtimallığın ike respublikadağı matbuğat çaralarında da tikşerä başladılar. Başqort telendä çığuçı «Başqortstan» gäzite üzeneñ 26 noyäber sanında näq şuşı temğa «Urtaq bäla urap ütmi» dip isemlängän yazma urnaştırğan. Yazmada ike kürşe respublikada törle suğışçan dini mäzhäblär wäkilläre üz eşçänlegen cäyelderä alaçaqmı, digän sorawğa berniçä keşeneñ fikerläre urın alğan. Tatarstan möftie urınbasarı da, Federal iminlek xezmäteneñ Tatarstan buyınça idäräse başlığı da, Başqortstandağı qayber din ähelläre dä şuşı sorawğa bäyle üz qaraşların citkerä. Şunısı diqqätne cälep itä, alarnıñ barısı da diärlek Tatarstan belän Başqortstannı da dini ekstremizm urap ütmäskä mömkin digän farazların citkerä.
Ämma Başqortstan möselmannarı möftie Nurmöxämmät xäzrät Niğmätullinnıñ nıqlı ışanıp äytüençä, Rusiä eçendä dini ekstremizm asılda bulalmıy. Monı Ufadağı «İxlas» mäçete imamı Möxämmät xäzrät Ğalläm dä quätli.
– Tatarstanda da, Başqortstanda da küpçelek din ähelläre suğışçan islamnıñ cäyelüenä bernindi dä nigezlek bulmawın häm bulmayaçağın elektän ük äytä kilä, – di Möxämmät xäzrät. – Älbättä, qaydandır çittän kilgän berniçä keşeneñ üz radikäl mäzhäbläre ideyälären ayırım möselmannarğa tağarğa mataşuı oçraqları bulırğa mömkin. Ämma bu hiç kenä dä suğışçan islam tamır cäyärgä cıyına digänne añlatmıy. Häm bu mäsäläne Rusiä cämägätçelege añına mäğlümat çaraları aşa señderergä tırışu, keşelär küñelenä kiräkmägän qotqı salu bötenläy dä yaramağan, xilaf eş.


text:
Tatarstan prezidentı Miñtimer Şäymievnıñ töbäk citäkçelären saylawnı kire qaytaru kiräklege turındağı belderüe mäğlümät çaralarında şawşu quptarsa da, Rusiäneñ yuğarı citäkçelege anı älegä iğtibarsız qalğan ide.
Mäskäwneñ Qazanğa cawabı
Gärçä Mäskäw Kirmänenä yaqın keçeräk türälär federal' citäkçelekneñ moña mönäsäbäten şunda uq citkerde - Beslan faciğäsennän soñ kertelgän xäzerge tärtipneñ citeşsezlekläre bar, älbättä, ämma moña üzgäreşlär aldağı yıllarda bulmayaçaq, kötmägez dä. Töbäklär täräqqiäte ministrı Kozak, misal öçen, şulay dide.
Ul regional säyäsät öçen cawaplı türä genä tügel, Medvedevkä bik yaqın keşe sanala. Yäğni cawap şul - Şäymievne bez xörmät itäbez, ämma... Ämma Mäskäw töbäk citäkçelären bilgeläwen däwam itäçäk.
Beraz üzençälegräk cawap
Berençe qaraşqa, Surkovnıñ Rusiädäge elitanıñ nindi sıyfatta buluın qayğırtuı Şäymiev belderüenä turıdan-turı bäyle dä tügel kebek. Ämma anıñ şuşı süzläreneñ adresları berniçä, şul isäptän Qazan Kirmänendä saylaw dawlağan Miñtimer Şäymiev tä.
Ser tügel, ğädättä kisken belderülärdän totılıp torğan Tatarstan prezidentınıñ tar ber dairä qarşında irekle saylawlarnı qaytaru kiräklege turındağı süzlären belgeçlär Şäymievneñ tatarstan citäkçelegendä kiläçäktä dä qalu teläge belän añlattı.
Yänäse, yañadan bilgelänüenä ul inde ışanmıy, citmäsä äle Mäskäwdän, wağraq prezidentlarnı beterelär ikän, Rusiädä ber genä prezident qala digän süzlär kilep tora. Şuña da ul xäzer cirle citäkçeneñ xalıq tarafınnan saylanuın yaqlıy.
Çın demokrat bulu ciñel tügel
Xaqiqät xaqına äytergä kiräk - Miñtimer Şäymiev töbäk citäkçelären bilgeläwne elegräk tä tänqitlägän ide. Aña bigräk tä, Rusiä prezidentı nämzäten kire qaqqan cirle parlamentlarnı taratu xoquqı oşamıy. "Bu xalıq ixtiarın taptaw bulıp tora", di Şäymiev.
"Ğömer buyı çempion bulu mömkin tügel.."
Vladislav Surkov şul şiklänüçelär arasında bulsa kiräk - "Strategiä 2020" forumında yasağan çığışında ul açıqtan-açıq şuña işarä itte.
"Üz urınıñda ğömer buyı utıru ğädätennän bizärgä kiräk. Bez yaña Rusiä yäşi başlağannan birle möhim töbäklär belän citäkçelek itkän keşelärne küräbez. Ğömerlek xakimiät bula almıy. Ğömerlek futbol çempionı bulu mömkin tügel", dide Mäskäw Kirmäne säyäsäten bilgelägän töp figuralarnıñ berse Vladislav Surkov.
Ul äle dä Rusiä prezidentı idaräse başlığınıñ berençe urınbasarı bulıp tora. Ä annan kilgän belderülär ğädättä şaqtıy nigezle, yäğni soñğı süz bula.


text:
Bhutto Şäref belän berektäşlekkä äzer
Paqsta opozisiä partiäse başlıqlarınnañ, elekke prezident Bänazer Bhutto, bügen general saylawlarğa qatnaşu öçen ğariza qäğazların tapşırdı. Bhutto bügen, elekke prezidentlardan Nawaz Şarif belän urtaq koalasiä buldırırğa äzer buluın äytte. Bhutto saylawlar öçen ikençe tapqır ğariza tapşıra, çönki Paqstan qanunlarınça, ber namzät berdäñ kübräk urın öçen möracağat itü xoqıqına iä. Şarif bügen sörgennän qaytunıñ ikençe könendä, namzätlek öçen kiräkle terkälü qäğazların tapşırdı.


text:
G.Schroeder: Ğiraqqa bilgelängän çikläwlärneñ kiräge qalmadı
Germaniä kanclerı Gerhard Schroeder häm Amerikan Däwlät Sekretare Colin Powell, Ğiraqtan çikläwlärne "mömkin qadär qısqa waqıt eçendä" alu kiräklege turında kileşte. Soñğı tärräqiät-sanksiälärneñ kirägen yuqqa çağardı, dide Schroeder. Berlinda säfärdä bulğan Powell, Schroeder'nıñ sanksiälärne beterüne yaqlawın xupladı, İminlek Şurası resolyutsiäne ber atna eçendä qabul iter dip belderde: "Min, bügen monda bulğan xezmättäşlek häm İminlek Şurasınıñ başqa äğzaläre arasında bulğan kebek xezmättäşlek belän, Ğiraqtan çikläwlärne beteräçäk resolyutsiä ber-niçä kön yä atna eçendä qabul iteler dip ışanam. Ul, Ğiraq xalqına turıdan turı yardäm itä başlaw öçen kiräk", dide Powell.
İke citäkçe uzğan aylarda Ğiraq suğışı tiräsendä bulğan qarşılıqlarnı da urtağa salıp açıqça söyläşte, dip xäbär itelä. Oçraşuda şulay uq, Yaqın Könığış nizağı häm xalıqara terrorğa qarşı köräş turında da süz barğan. Powell Germaniä tışqı eşlär ministrı Joschka Fischer belän dä oçraştı.


text: Miyanmar (eleke Burmada)xakimiättäge xärbi xunta , opozitsion partiälär belän bäyläneşe bulğan 12 keşeneñ qulğa alınğanın belderde. Alar bombalar urnaştırğan häm rejimnıñ ölkän räsmilären üterüne planlaştırğan.Xärbi razwedka başlığınıñ urınbasarı Kyaw Win başqala Yangon ( elekege Rangunda) jurnalislarğa 12 keşe eksildäge Burma dissident törkemnäre tarafınnan yaqlana dip äytkän. Ul bu keşelär sonğı waqıtlardağı bomba höcümnäre artında tora , alar student, ruxani häm opozitsiä partiäläre belän bergäläp xärbi rejimğa qarşı başkütärü oyıştırunı planlaşıtra ide dip söylägän .Myanmar xakimiätläre xalıqara cämäğätçelekneñ xökem itüenä qaramastan may azaqlarında opozitsiä citäkçese San Suu Kyi nı qulğa aldı häm dissidentlarğa basımnı nıq arttırdı.


text:
Bügen Morokkoda bulğan cir teträw näticäsendä kimendä 226 keşe hälak bulğan dip xäbär itelä. İlneñ tönyağında Al-Hoceima provinsiäsendä zilzilä Rixter ülçäwe belän 6.1 däräcäsendä bulğan. Qotqaruçılar äle dä isän qalğannarnı ezli. Ämma Eçke Eşlär ministrlığı xäbär itüençä ülüçelär sanı tağın da artaçaq, çönki İmzouren, Tamassint häm Ait Kamara kebek keçkenä şähärlär tulısınça cimerelep betkän. İñ köçle cir teträw Urta Diñgez buyındağı Al-Haceima şähärendä bulğan.
6 ball köçendäge soñğı zilzilä biredä 1994nçe yılda buldı. 15 meñ keşeneñ hälak buluına kitergän köçle zilzilä Morokkonı 1960nçı yılda teträtte.


text:
Germaniä kügendä hälak bulğannarnıñ tuğannarı Germaniägä xäsrätle säfärgä çığa
2 may könne Almaníğa Başqortstannan tağın ber zur ğına wäkillek säfärgä kitä. Bu yulı xäsrätle säfär bula ul. İke yıl çaması elek Germaní kügendä Başqortstan oçqıçı faciğäsendä hälaq buluçılarnıñ tuğannarı, cämğese 60 tan artıq keşe Almaníğa barıp märxümnärne iskä alu çaralarında qatnaşaçaq. Ufada yäşäwçe Rozalí Yosıpowa ul qotoçqıç faciğädä üzeneñ Ruslan isemle ulın yuğaltqan ide. Bez Rozalí xanımnan äle Almaníğa säfärneñ maqsatları turında soraştıq.
(audio)
Älege säfärgä turı kiterepme, Germanída şuşı hälaqät näticälären tikşerüçe törkem wäkilläre 30 äprel könne Rusiä telewidenie qanallarına tikşerü eşläre barışı xaqında mäğlümatlar birde. Alarnıñ ışandıruına qarağanda, faciğäneñ ni säbäple kilep çığuı turındağı xisap doqladı 17- 23 may könnäre arasında iğlan iteläçäk. Brawnşweyg şähärendä alıp barıluçı tikşerü eşläreneñ bik ozaqqa suzıluına Rusiä häm Başqortstan yağınnan küp kenä däğwalar bulğan ide. Çönki Almaní tikşerüçeläre üzläreneñ xisabı tizdän bäyän iteläçäk dip wäğdä birep, bu eşne berniçä tapqır kiçekterä kilde. Bu yulı da tikşerü näticäläre may azağında äzer bulaçaq digän süzlärgä qorbannarnıñ yaqın tuğannarı bik ışanıp ta betmi inde xäzer.


text:
“Aq yaulıqlı änilär” digän kiçädä xatın-qızlar arasında eşne kiñäytü çaraları qaraldı
Çara bala tärbiäläwdä äni keşeneñ rolenä bağışlanğan ide. 5 östälgä ayırılıp utırğan xanımnarğa törle-törle sorawlar yazılğan käğäzlär taratıldı. Häm “öställär” cır başqaru, şiğır söyläw buyınça da üz ostalıqların kürsättelär. Şulay itep, “uñğanraq” änilärne barladılar. Ä cırçılar Rinat Sadıykov belän Alsu Tuktarova alarnı üz moñnarı belän sıyladılar
“Möslimä” isemle xatın-qızlar oyışması citäkçese Rawiä Abdullina Yoşqar-Olağa küçep kitkäç, xatın-qızlar arasında anıñ eşçänlege sülpänlängän ide. Älege çaranıñ töp maqsatı da şul eşne canlandırıp cibärü buldı. Cıyılğan xanımnar “Aq qalfaq” oyışması oyıştırırğa buldılar.
Ayrat İbrahim, Sember


text:
Mäskäwdä çığa torğan inde Rusiäneñ törle töbäklärendä yäşäwçe küpçelek tatarlarğa tanış bulğan “Tatarskie novosti” ğazetasınıñ soñğı sanı dönyä kürde. Ğäzetä könläşerlek tiraj - 56 meñ danä basıla xäzer. Şulay ğäzetänı uquçılar yıraq Seberdä dä bar ikän. Mäs'älän, ğäzetänıñ soñğı sanında, Kemerov ölkäsendäge millättäşlärebezneñ ictimağıy eşläre xaqında da xäbärlär uqıy alabız. Monısı xaqında soñıraq, ä xäzer küzätüne ğäzetänıñ berençe bitennän başlıyq äle. Berençe bit ul ğäzetänıñ tışlığı da. Soñğı yıllarda ğazetä üzeneñ tışlığına zur itep, tanılğan millättäşlärebezneñ fotoräsemnären birä başladı. Soñğı sannıñ tışlığında Ayya İbrahimowa bu yılnıñ iñ stillle Mäskäw qızı dip yazılğan häm Ayyanın fotoräseme dä birelgän. Anıñ belän äñgämä ğäzetänıñ 11 bitendä basılğan. Kem soñ ul iñ tanılğan Mäskäw qızı? Ayya İbrahimowağa 17 genä yaş. Bıyıl ul “Miss Moskva” dip atalğan maturlıq konkursında qatnaşıp, “Miss stil” digän isemgä iä bulğan ikän. Ul Mäskäw gumanıtar universitetınıñ reklama bülegendä uqıy. Häm iñ qızığı, Ayya ibrağimowa tanılğan cırçı Renat İbrağimovnıñ qızı da ikän äle. Ayya belän bulğan äñgämä yazılğan bittä anıñ dusları häm äti änise belän töşkäye fotoräsem dä basılğan.
Ğäzetänıñ ikençe bitendä Ramil Şakirovnıñ “Yevraziäneñ obyektiv tarixın bäyän itärgä waqıt citte” digän mäkäläse, “Yevraziä ideyäläre häm Lev Ğumilevnıñ fänni mirası” dip atalğan Qazanda uzğan fänni konferensiä turında söyli. Ul konferensiädä Qazaxstan prezidentı Nursoltan Nazarbayıv ta qatnaşqan häm mäqälä yanında Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev, anıñ säyäsi kiñäşçese Rafayıl Xäkimov häm Nursoltan Nazarbayıv belän töşkän fotoräsem dä urın alğan. Mäqälädä Lev Ğumilenıñ äsärennän ber özek birelgän. Ul bolay yañğırıy: “Belep torığız ul ğorur isem! Yalğan fän, säyäsät, başqa şundıy kon'yüktura öçen tügel, xaqıyqat öçen min urıs keşese ğömerem buyı tatarlarnı yaladan yaqladım. Alar bezneñ qanıbızda, bezneñ tarixıbızda, bezneñ telebezdz, bezneñ dönyanı toyıp belüyebezdä” digän Lev Ğumilev tatarlar turında. Şul uq bittä iğtibarnı cälep itkän tağı ber mäkälä “Millätne saqlawnıñ eçke toyımlawı” dip atala. Anı Yıvraziä aqdemiäseneü äğzä qorrespondentı Yoldız Xaliullin yazğan. Mäkälä bügenge şartlarda tatar telen saqlaw turında.
Ğazetanıñ öçençe bitendä yüridik fännär doktorı, professor Taliä Xäbriewa belän äñgämä basılğan. Häm ul äñgämä “Milli mädäni möxtäriät tatarlarğa närsä birä?” dip atala. Taliä Xäbriewağa sorawlarnı curnalist Golnaz Xayrullina birgän. Bu äñgämä, Tatarstannan çitä yäşäwçe Milli mädäni möxtäriätlär oyışqan töbäklärdäge millättäşlärebezgä säyäsi yaqtan da , iktisadi yaqtan da bik qızıqlı bulır dip uylıym. Çönki professor Taliä Xabriewa bu oyışma xaqında yürist bularaq añlatma birä.
Ğazetanıñ dürtençe bitenä Rusiäneñ törle töbäklärendä yäşäwçe millättäşlärebezdän alınğan xäbärlär basılğan. Biredä Samara, Yekaterinbur, Tübän Novgorod, Ästerxan, xattä Kemerovo ölkäseneñ Osinnikov digän şähärennän alınğan xäbärlär, fotoräsemnär belän tanışırğa bula. Biredä dä millättäşlärebez küp ikän, alar “Duslıq” dip atalğan oyışma buldırğannar. Häm Kemerovo ölkäse ğubernatorı Aman Tuleyevnıñ yärdäme xaqında da belderälär. Ğazetanıñ bişençe bite Sabantuylar estafetası dip atala. Biredä basılğan mäklälär Federäl , Baltik buyı, Germaniädä häm Mäskäwdä ütkän Saban tuylar turında söyli. Şulay uq här töbäk Saban tuyınnannan fotoräsemnär dä basılğan. Ğazetanıñ altınçı bite “Bez möselmannar” digän baş astında birelgän. “Qüät bir sin xakimiät yulınnan barırğa” dip atalğan tatarça yazılğan mäkälä Tatarstan möftie Ğosman xäzrätneñ änise Räşidä abıstaynıñ 80 yäşlege uñayınnan yazılğan. Räşidä abıstay möfti änise genä tügel, din turındağı kitap autorı bularaq ta bilegele şäxes. Biredä dä şulay uq Räşidä abıstaynıñ ğäilä fotoräseme dä basılğan. Mäkäläneñ autorı Elmira Hädiä.
Kitapnıñ 12 bitendä “Arxivlar närsä xaqında däşmi” dip atalğan qonqursqa birelgän yazma, uzğan ğasır başında Twer ölkäsendä yäşägän mulla Xösäyen Seid Borxan turında. Mäqälä bik qızıqlı şäxes yazmışı xaqında. Said Borxan mulla 1909 yıldan 1914 yılğa qädär Twerdağı kavaleriä uçiliçasında islam dine uqıtuçısı bulıp eşlägän. Xattä 1915 yılda patşa xökümäte tarafınnan altın medal belän büläklängän. Rewolyutsiädän soñ bu mulla da başqa din ähelläre yazmışın urtaqlaşa. 65 yäşlek Säid Borxan mulla Stalin repressiäläre waqıtında Arxangelskiyğa ozatıla. Törmä dokumentlarına qarağanda 1933 yılda wafat bula. Läkin anıñ qäbere äle xaman da bilegele tügel dip autor. Mäkäläne Twerc şähärennän Färit Batırğäreyev yazğan.
Ğazetanıñ 13 bitenä tanılğan ädäbi tenqıytçe, tärcemäçe, ğäzetäda eş qına “Mäskäwdä tatar sänğäte häm ädäbiätı” digän temğa mäkäläläre belän qatnaşuçı Wil Ğäneyev belän äñgämä basılğan. Şul uq bittä Wil Ğänievnıñ Xäsän Tufan häm Nil Yüziev belän töşkän fotoräseme dä urınştırılğan. Ğäzetänıñ 14 bitendä august ayında tuğan tanılğan şäxeslär xaqında mäğlümätlär birelgän. Şularnıñ berse Rawil xäzrät Ğaynetdin, añar bıyıl 45 yaş tula.
15 bittä Kievta ütkän “Kiev sanduğaçı” dip atalğan qonqurstan reportac basılğan. Ğazetada şulay uq tatarlarğa qağılğan törle reklamalar da urın alğan. Şularnıñ berse yaş tatar ğäilälärenä bik qızıqlı bulır dip uylıym. Mäsälän, 2497 sanlı tatar etnomädäni yünäleşendä tärbiä häm uqıtu alıp baraçaq balalar baqçası 2 yäştän zurraq bulğan balalarnı qabul itä başlağan. Bu balalar baqçası şulay uq tärbiäçelär, häm başqa xezmätkärlär dä qabul itüye turında yazğan. Balalar baqçası mödire Ruşaniä Muxametşina häm anda baqçanıñ telefonı da adresı da kürsätelgän .Bu baqça Mäskäwdä tatar etnomedäniäte yünäleşendä eşläwçe ikençe balalar baqçası bulaçaq. Bu baqça Lyüblino rayonında, tatar Etnomädäniäte yünäleşendä eşläwçe mäktäptän yıraq bulmağan cirgä urnaşqan. Tatarlar öçen tağı ber qızıqlı reklama. “İxlas” oyışması Qazanğa ekskursiälär oyıştıra başlağan. Alar 30 augusta şähär könendä maxsus eksqursiä oyıştıraçaqları xaqında xäbär itälär.
Näzifä Kärimova, Mäskäw


text:
Keşe, aqıl belän uylap tormıy, saqsız eş itep, tabiğätkä zıyan kiterep tora, şuña tabiğät tä , üz çiratında, keşedän uç ala , dilär. Yıl sayın tuıp torğan ğärip balalarnı ğälimnär tabiğätneñ iskärtüe dip sanıylar. Äytergä kiräk, tumıştan ğärip balalar ul Rusiägä genä xas närsä tügel, bu problem belän böten keşelek dönyası tanış. Tik invalidlarğa qaraş qına törle illärdä törleçä. Awropa illäre andıy balalar ğäilädä, açıq cämğiättä yäşäsen öçen barısın da eşlärgä tırışa. Qızğanıçqa qarşı, bezneñ cämğiät invalidlarnı tulı xoquqlı keşelär itep qabul itärgä äzer tügel. Şuña kürä Rusiädä yartı million bala ğömeren yabıq oyışmalarda ütkärergä mäcbür, häm bu yabıq internatlarnıñ sanı kimügä taba barmıy. Peterburgta, mäsälän, 2 meñnän artıq bala öçen 4 internat eşli, ä bäliğ bulğan 6 meñ ğärip 8 psixo-nevrologik internatta yäşi.
Bala tudıru yortlarında tabiblar üzläre ük andıy balalarnı qaldırıp çığarğa kiñäş itälär. Häm küplär şulay eşli dä. Çönki ğärip balalarnı tärbiälägändä tuğan fizik- moral problemnarğa matdi problemnar da östälä. Sälamät balalı ğäilädä ata-ananıñ ,balağa öç yäş tulğaç, eşke çığarğa mömkinçelege bulsa, invalidlarnı balalar baqçasına almıylar hem, tabiği, ata-ananıñ berse eşkä urnaşa almıy. İnvalidlıq pensiäse 2 meñ sum tiräse genä. Peterburgta internatta yäşäwçe härber bala cämğiätkä ayına 400- 900 dollarğa töşä. Ämma internattağı matdi irkenlek barıber ata-ana cılısın alıştıra almıy. Şul 400 dollarnı ğäilädä yäşäwçe ğäriplärgä birsälär, küpme bala äti-äni nazın toyıp yäşär ide! Soñğı yıllarda Peterburgta ğadi balalar baqçasında "Osobıy rebenok"digän törkemnär açıla başladı anısı, ämma alar älegä bik az. Balağa 7- 8 yäş tulğaç, tağın yaña problem tua-mäktäpkä urnaştıru. Ğadi mäktäpkä ğärip balalarnı almasqa tırışalar - östämä mäşäkät berkemgä dä kiräkmi. Peterburgnıñ Nevskiy rayonında 150 läp bala ğäilädä yäşi, şularnıñ altısın ğına ata - analarnıñ fantastik tırışlığı belän 18-nçe mäktäpkä alğannar, 8 bala öçen ber fatirda "Perspektiva"digän maxsus mäktäp açqannar. Qalğan 135 bala öydä utırırğa mäcbür, uqıtuçılar yörep uqıtırğa telämilär. Ber Vıborg rayonında ğına mömkinçelekläre çiklängän 16 keşene öydä uqıtalar, bäyrämnärdä mäktäpkä çaqıralar. 19 rayonnıñ härbersendä 150 läp invalid bala, şulay bulğaç, añlıysız inde, 3 meñgä yaqın keşe belem aludan mäxrüm. Urta belem alıp çığa alğan perspektivalı balalar öçen dä unsigezdä tormış tuqtala - institut, kolledjlar alar öçen tügel. Vasiliy utrawında berdänber reabilitätsiä üzäge bar: buxğalter, kompyuterçı häm başqa hönärlärgä öyrätälär. Tik anda kön dä yörep uqırğa bik azlarnıñ ğına mömkinçelege bar. Küpçelek invalidlarğa berdänber yul- psixo - nevrologik internat-PNİ qala. PNİ-küplär öçen tormış faciğäse. Monda keşe aşıy- utıra-yoqlıy ğına ala torğan can iäsenä äylänä. İşeklärdä yozaq, täräzälärdä räşätkä.Tik Petrodworestağı berençe internat qına yöri ala torğan inwalidlarnı, 18 yäş tulğaç ta, PNİğa küçermi, üzendä qaldıra.
Ğäriplär problemı belän yaqınnan tanış belgeçlär inwalidlarnıñ kiläçägen "Doma spaseniä" digän yaña uçrejdenielär belän bäyli. Şularnıñ berse Leningrad ölkäsendä, Şapki digän matur tabiğätle awıl yanında tözelä. Anda 2 keşegä ber böten uñaylıqları bulğan bülmä, qolyasqa belän çığıp yörü mömkinçelege buldıru küzdä totıla.
Başqa illärdä invalidlar problemı däwlät proğrammasında da, ictimaği oyışmalar eşçänlegendä dä daimi iğtibar üzägendä torsa, bezdä , başlıça, qampaniälär waqıtında ğına iskä töşerälär-cämğiätneñ uz tormışı, inwalidlarnıñ üzeneke. Waqıt-waqıt yänäşädä bezneñ kebek ük, tik mömkinçelekläre çiklängän keşelär yäşäwen, alarğa bezneñ iğtibar citmäwen iskä töşerer öçen törle illärneñ ictimağıy fondları maxsus çaralar uzdıra. Küptän tügel Angliänıñ "İzge Georgiy"fondı aqçasına "ПoдopoжHиk или эTюды oпTиMизMa"digän dokumentäl film töşerelde. Filmnıñ töp geroyları- ğömereneñ berençe könnären ük internatta başlap, PNİ mäxşärlären ütkän, ämma annan çığa alğan, tormışta üz urının tabu bäxetenä ireşkän Yüriy Kuznetsov häm äniläre taşlap çığarğa telämägän 8 yäşlek serebräl paralıyç belän awıruçı qız bala. Tanılğan rejisser- doqumentalist Valeriy Naumov häm operator Fayzraxman Kamalov eşlägän bu film cämğiät invalidlarğa yöze belän borılsa, tiñ itep qabul itsä, alarnıñ da keşeçä yäşi alu mömkinlegen kürsätä. Cämğiättä ğäriplärgä qaraş üzgärsä, bälki tabiblar da invalid balalarnı qaldırıp çığarğa kiñäş birmäslär ide. Gölinä Qayumowa da 12 yıl elek pediatriägä zur öleş kertkän, küpne kürgän professordan şundıy kiñäş alğan: balañ kürmi dä kürmäyäçäk tä, yörmi dä yörmäyäçäk tä, internatqa tapşırsañ da gönah tügel dip. Ul waqıtta 7 aylıq İlnurnıñ awırlığı da 1 kilo 700 gramm ğına bula. “Mindä qaldırırlıq bala yuq”,- dip Gölinä kötep alğan balasınıñ ğömere öçen köräş başlıy. Anıñ kürgännäre, qılğan ğämälläre turında kiläse tapşıruda tıñlıy alasız.
Gölzada Kamalova, Peterburg


text:
Britaniä politsiäse iyülneñ 21-endä bulğan uñışsız şartlatularda qatnaşuçılarnı ezläw barışında bügen berniçä keşene qulğa aluın belderde.
Politsiä äytüençä alar Londonnıñ Notting Hill rayonında qulğa alınğan. Şahitlär anda atış häm şartlaw tawışları işetüläre turında beldergän ide.
Britaniäneñ Sky televideniese politsiädäge çığanaqlarğa tayanıp bu operatsiä 21-nçe iyüldäge şartlatularda qatnaşuda şiklängän 3 keşeneñ bersenä qarşı ütkärelä dide.
Politsiä şulay uq Londonnıñ Liverpool Street stansiäsendä 2 keşene qulğa aluın iğlan itte.
7-nçe iyüldä 50dän artıq keşene ütergän 4 intixarçılar şartlatuınnan soñ 2 atnadan bulğan uñışsız 4 şartlatunı başqaruçılarnı ezläp politsil Londonda berniçä reyd üktärde.


text:
Yaz häm xezmät köne bularaq bilgele 1 may bäyräme, yänä säyäsi firqälär arasındağı köräştä, kemneñ kem ikänen kürsätergä mömkinlek birde. Keşe sanınnan qarağanda, berençelekne Berdäm Rusiä yalladı. Sişämbe, älege firka citäkçelärenä iärep, üzäk uramnarda, 5 meñgä yaqın keşe yörde. Miting barışında, bez Berdäm Rusiäneñ säyäsi şura särkätibe urınbasarı, däwlät şurası deputatı Rimma Ratnikovadan älege firqäneñ maqsatları turında soradıq.
Bügenge bu mitingnı profsoyuzlar oyıştırdı. Berdäm Rossiä partiäse isemennän bez alarğa quşıldıq. Alar kütärgän sorawlarnıñ kübese iğtibarğa layıq, bez bu rezolyutsiälärne bergä äzerlädek. Sotsial' blokta bik küp açılmağan sorawlar bar. Rezolyutsiädä pensiä turında, byudjet ölkäsendä eşläwçelärneñ xezmät xaqı turında, h.b. şundıy mäs'älälär kütäräbez. Mondıy mitinglar bügen küp kenä illärdä uzdırıla. Minemçä federal' üzäk tä, ilneñ citäkçelege dä moña qolaq salırğa tieş.
Mitingqa “Ğädel Rusiä” firqäse dä çıqqan ide. İskä töşerik, berniçä ay elek, Tatarstan belän Rusiä arasında şartnamä qabul itelergä torğanda, älege firka başlığı Sergey Mironov, berençelärdän bulıp, moña qarşı çıqtı. Şul waqıtta Prezident Mintimer Şäymiev, saylawlar waqıtında Ğädel Rusiägä Tatarstanda bik qıyın bulaçaq dip faraz qılğan ide. Şunlıqtan Respublikada bu firqağä qarata tiskäre qaraş urnaştı, diärgä bula. Mondıy mönäsäbätne belä torıp, 1 mayda Bayraqlar kütärep çığuı niçek kenä qıyın bulmasın, Ğädel Rusiälelär barıber dä mitingqa çıqtı. Rusiä külämendä möhimlege buyınça ikençe urında torğan, Ğädel Rusiä, kilgän keşelär sanına qarağanda bügen mesken xäldä ide.
Şunısı da qızıq, Ğädel Rusiälelär älege mitinglarda kommunistlarnı xäterlätte. Härxäldä qullarındağı bayraqlar ikeseneke dä ber qızıl töstä ide. Ğädel Rusiäneñ mitingqa çığuınıñ maqsatı turında, bu firqäneñ töbäk bülege citäkçese urınbasarı Rinat Xäbibulaevtan soraştıq
Berençe çiratta bez watandaşlarıbıznı bäyräm belän qotlarğa telädek. Miting barışında bez Ğädel Rusiä firqäse citäkçese Sergey Mironov sälämläw xatın uqıdıq. Bezneñ firqäneñ töp fikere şunda – sotsial' säyäsätkä üzgärtü tügel, ä anı asılda yañaçadan tözü. Yaña säyäsättä liberal' iqtisat, häm sotsialistik qimmätlärne torğızu küzdä totıla.
Mitingta qaysı firqäne küpme keşe xup kürüe näticäsendä, saylaw aldınnan, säyäsi firqälärneñ däräcäläre dä bilgele bula. Bügenge köndä irkälär arasındağı köndäşlekne Berdäm Rusiäneñ säyäsi şura särkätibe urınbasarı Rimma Ratnikova bolay bäyäli.
Östenlek küpkä, çönki bik küp xalıq bezgä quşıldı. Yäşlär dä bezneñ fikerlärne urtaqlaşalar. Läkin bez säyäsi üzäktä barabız. Bezdän sul yaqta, kommunistlar belän “Ğädel Rusiä”lelär, uñ yaqta “SPS”, “Yabloqo” tora, läkin alar bügen çıqmadılar häm çıqmayaçaqlar, çönki alarnıñ ideyäläre başqa, alar bay keşelärneñ partiäläre.
Mitinglarğa cıyılğan xalıqqa qarap, şundıy näticä çığarırğa bula - küpçelek Qazanlılar, “Berdäm rusiäne” xup kürä. Ni öçen? Älege firqäneñ östenlege nidä? Berdäm Rusiä köndäşläre fikerençä bu älege firka citäkçelege asılda däwlät räsmilärdän toruı belän bäyle.
Ğädel Galämetdinov.


text:
Qazan şähär transportındağı üzgäreşlär kemgä faydağa?
Näq ber atnadan soñ Qazan şähär avtobusında yörüçelärne mäşhär kötä. Şunı sizep bulsa kiräk Qazan citäkçelege bu ölkädä şaqtıy añlatu eşläre alıp bara başladı soñğı waqıtta. Sişämbe könne isä transport häm elemtä komitetı räise urınbasarı Nikolay Stukalov jurnalistlarnı tuqtalışlar buylap yörtte yaña transport sxeması belän tanıştırıp. Tizdän härber tuqtalışta añlatmalı sxemalar bulaçaq dip wäğdä itte ul . Sxemada älege tuqtalış aşa nindi marşrutlar uzuı xaqında barısı da añlatılğan.Älegä isä şähärdä kürsätmä mäğlümat 100әү genä elengän. Alarnıñ da küplären inde yırtıp atqannar. Jurnalistlar şunarğa tap buldı.
Qayber tuqtalışlarda maxsus cihazlar da yuq. Alar bulmıy torıp, ul sxemalarnı qayda elärgä cıyınalardır monısı da älegä soraw bulıp qala.
İñ töp yañalıq - avtobuslarnıñ nomerları barısı da üzgäräçäk. İnde xäzerdän ük iske häm yaña nomer belän yörgän avtobuslarnı küzätergä mömkin.
Közgä qädär yaña avtobuslar qaytıp betkänçe iske Paz häm Gazellär dä yöriäçäk. Ämma inde berniçä aydan şähär avtobuslarınıñ barısı da yaña nomerlı qıp-qızıl töstä bulaçaq. Bilgele, xalıq öçen bu şaqtıy problemalar tudıraçaq. Bigräk tä çit cirlärdän Qazanğa kilüçelärgä awır bulaçaq - yaña marşrutlar östäläçäk. Alarnı älläni küp bulmıy dip wäğdä itälär itüen.
Niqolay Stukalov xalıqtan borçılu belderep 7 meñläp xat kilgänen äytte. Bu äle transport çeltäre ğämälgä kergänçe ük. Ä annan soñ bu möräcäğätlär bermä-ber artır tösle, bigräk tä xalıq kesäsenä suğa başlağaç. Çönki xalıq arqılı-torqılı basıp bulsa da şähärneñ ber başınnan ikençesenä barırğa iäläşkän ide – 10 sumğa. Xäzer isä şul aranı ikeşär avtobusta uzarğa turı kiläçäk. Şähär citäkçelege isä problemanı añlamıyça bulsa kiräk, yıraq ara yörüçelär bik az sanda dip belderälär.
Yaña marşrut sisteması turında 300 meñ beleşmälek çığarılıp xalıqqa taratılğan xäzerge waqıtta. Qalğannarı tiz arada qazanlılarğa citkereläçäk didelär. Şulay uq tuqatalışlarda maxsus añlatma birüçe wäkillär yöriäçäk dip belderälär. Bilgele bulğança, xäzerge waqıtta avtobusnı berniçä minut qına kötärgä kiräk – bik caylı. Şähär citäkçelege yaña sistema kergäç tä totqarlıq bulmayaçaq di. Niqolay Stukalov:
5-7 minut qına kötärgä turı kiläçäk avtobuslarnı. Qazan transport häm elemtä komitetı citäkçese urınbasarı Nikolay Stukalov belderüençä, avtobusta yörü bıyıl artmayaçaq. Qayber Rusiä töbäkläre inde Qazannan ürnäk tä ala başlağannar. Sankt-Peterburgta qızıqsınğannar. Qazan şähäre Başqarma komitet citäkçese urınbasarı Röstäm Niğmätullin:
Xäzer bu yul belän inde başqa şähärlär dä bara başladı. Novosibirski, Tomskida da zur avtobuslarğa küçälär. Bu xalıqlarğa uñay bulsın öçen eşlänä. Röstäm Niğmätullin belderüençä, zur avtobuslar küpkä otışlıraq bulaçaq xalıq öçen dä, şähär citäkçelege dä. Ä menä şäxsi eşmäkärlär iske avtobusların qayda quyar busı soraw bulıp qala.
Landış Xarrasova


text:
Eçke eşlär Ministrlığı 2004 yıl näticälären bilgeli
18 ğınvarda Eçke eşlär Ministrlığı yıllıq utırışın ütkärde. Räsmi sannarğa qarağanda, Tatarstanda cinayätçelek däräcäse, kürşe töbäk häm ğomum Rusiädäge sannar belän çağıştırğanda tübänräk. Keşe sanına bülep qarağanda, 100 meñ keşegä 1,5meñnän artığraq cinayät qılu oçraqları terkälä.Militsiä xezmätkärläreneñ dä iğtibar üzägendä taşlamalarnı beterü qanunı tora. Tärtip saqlawçılar da 1nçı ğinwardan yul yörü öçen üzläre tülärgä mäcbür. Jurnalistlar belän söyläşkändä, Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşin da älege mäs’älägä fikeren belderde. «Militsiäne tä’min itü, federal qaramaqta bulsa da, anı xäl itü yulların uylarğa kiräk, Tatarstan Prezidentı belän ütkärelgän kiñäşmädä bu xaqta da söyläşü bulaçaq», dide ul. ( Ul waqıtta, aylıq biletlar turında bilgele tügel ide äle.) Färit Möxämmätşin militsiä xezmätkärläreneñ buşlaw transportta yörü däğwäsı nigezle buluın tanıdı.
Yıllıq utırışta tağın zur rişwätçelek belän köräşkä dä zur iğtibar birelde. Ministr rişwätçelek belän köräş idäräse başlığı xisabı belän qänäğät bulmıyça, älege bülekne tänqit utına tottı. Soñınnan jurnalistlar belän söyläşkändä ul «bezneñ ällä nindi zur citäkçelärgä qarşı cinayät eşläre açılğan, ämma alar axırğa qädär citkerälmi, çönki tikşerüçeläreñ äzerlege citep betmi», dip belderde. Alayda, räsmi xisapqa, berniçä cinayät eşe turında mäğlümat kertelgän. Mäsälän, Qazannıñ Kirov rayon idäräse urınbasarı häm Aviatözeleş rayonnıñ toraq idäräse xezmätkärläre rişwät aluda totılğan. Arça rayon başlığınıñ, Byudjettan tış toraq fondı aşa tuğannarına 2 bülmäle fatir alıp birü eşe dä açılğan ikän. Şulay uq, xisapta äytelgänçä, Eçke eşlär Ministrlığı ütkän yılnı ataqlı oyışqa cinäyatçel töremnärgä qarşı möxäkämä eşlären başlağan. Terrorçılıqqa , narkotik äyläneşenä, fatir talaw, urlawğa qarşı eş alıp barğan. Ä 2005 yılda, töp wazifalarnıñ berse itep, Eçke eşlär Ministrlığı Ciñüçeneñ 60 yıllığı häm Qazannıñ 1000 yıllığın bäyräm itkändä iminlek sağında toru burıçın kürä.
Bikä Timerova.


text:
Oppozisiä: Putin ber kemne dä şaqqatırmadı
Rusiä prezidentı Vladimir Putin, dikaberdä Duma saylawlarında Berdäm Rusiä partiäsennän namzätlär isemlegen citäkliäçägen belderde. Berdäm Rusiä qorıltayında Putinnıñ kötelmägändä äytkän ikençe süze – premyer-ministr bulu niäte turında ide. Säyäsi küzätüçelär Berdäm Rusiä bu saylawlarda tawışlarnıñ 70%tınnan artığın yawlıy ala, dip farazlıy. Premyer-ministr bulsa, Putin prezidentlıq möddäte tämamlanğaç ta xakimiättä qalaçaq, digän süz. Rusiädä oppozisiädäge firqalär citäkçeläre Putinnıñ bu belderüenä nindi qaraşta tora?
2005neñ may ayınnan birle Uñ Köçlär Berlegeneñ säyäsi şurasın citäkli. Rusiäneñ Uñ Köçläre watandaşlar cämğiäte häm keşe xoquqların yaqlawnı alğa sörä. Üzlären alar Putin Kremlendäge säyäsätkä oppozisiädä dip sanıy, ämma firqa eşçänlegenä Kremldäge Anatoliy Çubays yoğıntısı zur. Putinnıñ Berdäm Rusiä qorıltayında yasağan belderüenä qadär, Levada üzägendä cıyılğan fikerlärgä kürä, Uñ Köçlär Berlegeneñ tawışlarnıñ 2%tın alu ixtimalı bar ide.
"Putinnıñ qararı bezneñ saylawçılarğa täsir itmäyäçäk. Prezident döres adım yasadı. Añarçı ul Berdäm Rusiä yulbaşçısı bularaq parlament saylawları waqıtında annan çitläşä kebek kürenä ide. Xäzer saylawlar aldınnan ul çın wazifasın başqaraçaq."
Garry Kasparov
2005nçe yıldan birle Berläşkän Watandaşlar Frontın citäkli. Sintäberdä Başqa Rusiä berdämlege anı üzeneñ prezidentlıqqa namzäte itep sayladı. Watandaşlar Frontındağı köçlärbe prezidentqa qarşı bulu berläşterä. Alar räsmi terkälmägän, şuña kürä 2nçe dikaber Duma saylawlarında qatnaşa almayaçaq:
"Eşneñ näticäse törleçä bulırğa mömkin, ämma ber äyber añlaşıla, Putin qalırğa häm wazğiätne üz kontrolendä totırğa qarar itkän. Ul säyäsi bäxästä ber tarafnı aldı, elekke prezident Yeltsin alay itmägän ide. Yeltsin üzen böten Rusiälelär atası itep quydı, ul säyäsi prosesslarda turıdan turı qatnaşmadı. Putin tuıp kilgäç eçtälekkä xäzer forma birergä tırışa, monı bez elekke GDR, könçığış Germaniädä bulğan ber firqalek yomşaq diktatorlıq dip äytä alabız."
Grigory Yavlinsky
1995nçe yıldan birle Yabloko firqasen citäkli. Almaçılar äwzem eşçänlek alıp bara, alarnıñ maqsatları – keşe xoquqları, watandaşlar cämğiäte, qanun xakimiäte. Açıqtan açıq Yabloko Yeltsin häm Putin xakimiätlären täñqitläp kilde. Levada üzäge mäğlümatlärenä qarağanda, Putinnıñ belderüenä qadär Yabloko partiäse öçen xalıqnıñ 2%tı tawış biräse bulğan.
"Putin qararına min alay uq borçılmıym. Ä menä anıñ nindi şartlarda qabul itelüe – borçılu uyata. Stalin ısulında – mäñge qalu, räxmät uqular häm qupşı süzlär, menä bu wazğiätne tudıru borçılu uyata, ä bolay da här keşegä bilgele bulğan äyberlärne añlatu tügel."
Vladimir Jirinovsky
Rusiäneñ Liberal Demokratlar firqasen anıñ oyışuınnan, 1989nçı yıldan birle citäkli. Liberal-demokratlar köçle üzäk xökümät häm rus milläteneñ mänfäğätlären alğa sörä. Räsmi töstä alar oppozisiädä dip sanalsa da, Yeltsin çorında da, xäzer dä alar Kreml belän bergä. Levada üzäge LDPR 11% tawış cıyar dip farazlıy.
"Nixäyät Berdäm Rusiä üzeneñ 45%tın ala alır, Putinsız alar 25%nı ğına alır ide. Xäzer alar yartısına yaqının cıya alalar. İkençe yartısı oppozisiädäge Liberal-demokratlar häm kommunistlarğa bulaçaq. Ğadel Rusiä ber ni dä almasqa mömkin, çönki alar xakimiättäge ikençe partiägä äylänä almadı."


text:
İranda xatın-qızlar prezidentlıq urnı öçen yarışa almıylar.
İran xatın-qızları Comğa könne bulaçaq prezident saylaularınnan alda üzläreneñ xoquqlarınıñ qısıluına qarşı protest belderälär. Soñğı ike atnada alar xatın-qız kandidatlarnıñ isemlektän sızıp taşlanuına qarşı protest demonstratsiäläre ütkärdelär häm ilneñ ceneskä qarağan qanunnarınıñ üzgärtelüen taläp ittelär.
Audio
"Qızğanıç ki, Saqçılar Şurasınıñ añlatmasına esasän, rejal ir-atlarğa ğına qarıy, şul säbäple xatın-qızlar saylanu xoquqınan mäxrum qala. Bu prezident saylaularında töp problemmalarnıñ berse genä. İran xalqınıñ yartısı sotsial xoquqlardan da mäxrum."
Prezident saylaualdı kamapniäse vaqıtında 89 xatın-qız terkälergä teläsä dä, bu cenesläre säbäple kire qağıldı. Alar arasında konservativ parlament deputatı häm tanılğan ruxaninıñ qızı da bar. Xatın-qız törkemnäre häm aktivistları 2-nçe iyündä protest demonstratsiäse ütkärdelär. Alar il xalqınıñ yartısın täşkil itkän xatın-qızlar prezident itep saylana almıylar ikän, alar saylaularda qatnaşırlar dip kötmäskä kiräk dip belderdelär. Teherandağı protestqa qatnaşuçılardan berse jurnalist Fariba Davudi- Mohacir bolay dide
Audio
"Xatın-qızlar terkälgännän soñ Saqçılar Şurası deputatı Cohrami birgän intervyusında, xatın-qızlar citärlek añlayışqa iä tügellär , şul säbäple alarnı möhim dävlät eşlerene qatnaştırıp bulmıy dip belderde. Monda şundıy sorau tua- balaların frontqa cibärgändä, xatın-qılar yaxşı idelär , ir-atlarğa tauış birer öçen yaxşılar. Läkin, inde saylanuğa kilgändä alarnıñ añlayışı da , kompetensiäse dä cetmi ikän. Alar bezne tanımasalar, bez dä alarnı tanımyaçaqbız."
Xatın-qızlarğa käberäk xoquq väğdä tkän xäzerge prezident Xataminıñ saylanuında xatın-qızlar töp rol uynadılar. Xäzer dä qayber kandidatlar alarnıñ xoquqların yaqlap çıqtılar. Läkin, küberäk xoquq häm täñgällek turındağı väğdälär saylaulardan soñ onıtılaçaq digän borçılu bar. Tanılğan qayber xatın-qızlar , şul sanda Şirin Ebadi häm tanılğan şağirä Simin Behabahani tauış birüdä qatnaşmayaçaqların belderdelär. Läkin, xatın-qızlarnıñ taläbe, prezident saylaularında kandidatlıqların quyu xoquqı belän genä çiklänmi. Prezident , ul kem genä bulmasın, deskriminatsiälängän xatın-qızlarnıñ statutın ällä ni üzgärtä almıy. Ber xatın-qız säyäxätkä çığar öçen ätisennän yäisä irennän röxsät alırğa tieş. Ber xatın-qıznıñ tanıqlığı irnekeneñ yartısı qimmätendä genä. Ayırılu xoquqı da irnekenä tiñ tügel. Xatın-qızlarnıñ xoquqların ir-atlarnıqına täñgälläşterü öçen konstitutsiäne üzgärtü şart. Aktivistlar monı taläp itälär dä. 12-nçe iyündä Teheran universitetı aldında ber meñgä yaqın xatın-qız belän ir-at protest demonstratsiäse ütkärdelär. Alar konstitutsiäneñ üzgärtelüen taläp ittelär.
Audio
"Bu ireklek auazı."
Xatın-qızlarnıñ xoquqları öçen köräşüçelär taläpläre qabul itelgänçegä qädäre tınıç protestların dävam itteräçäklären belderdelär.
Färit İdelle, Praga.


text:
Dinnärara tınıçlıqqa öndäw forumı Mäskäwdä ikençe tapqır ütkärelä inde. Berençe forum dürt yıl elek uzdırılğan bulğan. Oyıştıruçılarnıñ äytüenä qarağanda öçençe forum tağı öç yıldan Azärbaycan başqalası Baquda ütärgä tieş. Bu xalıqara din ähelläre oçraşuı näticäsendä maxsus doqument qabul itelgän häm anda şundí yullar bar:” Berençe forumnan soñ inde durt yıl waqıt uzıp kitte. Şul waqıt eçendä dönyä küp törle qayğılı waqíğalarğa duçar buldı. Ul xällär törle dinnärneñ üzara tatulığına da üzenä kürä ber imtixan yasadı. Häm dönyä tınıçlığı - iqtisadi, säyäsi, ictimağí säbäplär belän quzğatılğan qarşılıq aldına kilep bastı. Şuşı wazgíätta dönyäda totrıqlılıq urnaştıruda häm sívilizasílar bäreleşen kiterep çığarmawda dinnär arasında dialog xälitkeç urın alıp tora”, dielgän.
Forum şulay uq qayber matbuğat çığanaqlarınıñ ber dinne ikençe dingä qarşu quyu säyäsäten tänqítläp çıqqan häm bu cähättän borçıluın beldergän. Häm forum qabul itkän dokumentta şulay uq, çınlap ta dinne totqan keşelär berqayçan da terror yulına basmayaçaqlar, terrorçılar dinnärennän waz kiçkän keşelär. Terror belän köräştä xäkimiätkä bez üzebezneñ teläktäşlegezne belderäbez, dielgän. Dinnärneñ nigezendä tınıçlıqnı saqlaw yata, şunın öçen dä küpçelek xalıq tota torğan tradísíon dinnär, terrorçılıqqa cälep itelgännärne tınıçlıqqa çaqıra. Keşelärneñ bäğerläre, qatılanu, üzara doşmanlıqqa öndäw, dini, äxläki normalardan çitkä kitüne kürsätüçe dälil. Bez xristiannarğa , möselmannarğa, yähüdilärgä häm budda dinen totuçılarğa möräcäğät itep, üzara tınıçlıq, tüzemlek saqlarğa çaqırabız dielgän forum qabul itkän dokumentta. Oçraşu digezendä BDB illäreneñ dinnerara şura tözelgän. Häm alar prezidum belän başqarma qömitet ta saylağannar. Bu forumğa xökümät tarafınnan da zur iğtibar bulğan. Forumğa qotlawların Rusiä prezidentı Vladimir Putin belän Äzerbaycannan, Ärmänstan, Gruziä, häm başqa illärneñ dä prezidentları yullağan.
Näzifä Kärimova, Mäskäw


text:
«Ayırım status birü, ike yaqlı şartnamälär tözü ul - mömkin nizağlarnı kisätü häm ber däwlät qısalarında milli üzençäleklärne saqlaw ısulı bulıp tora».
Bu Evropa konferensiäse qabul itkän axırğı deklaratsiädän ber özek ide. Konferensiäneñ berençe könendä, Rusiä häm Evropa illäre misalında federalizmnıñ xoquqi nigezläre qaralsa, ikençe könne, federalizmnıñ üseşe häm anıñ nizağlarnı xäl itüdäge role tikşerelde. Mäsälän könneñ berençe yartısında Belgiä, Şotlandiä, Şveytsariä illärendä regionnarnıñ xoquqları häm Ukrainada Qırım misalı qaradı. Şuşında uq Başqortstan häm Tatarstan täcribäse dä öyränelde. Kürşe respublika isemennän Däwlät cıelışı citäkçese Konstantin Tolkaçev, ä Tatarstannan professor Midxät Faruqşin çığış yasadı. Töştän soñğı öleşendä «nizağlarnı kimetü ısulı bularaq federalizm» digän temağa bağışlanğan tügäräk östäl utırışı buldı. Konferensiäneñ kön tärtibendä bu tügäräk östäl utırışında Rusiä Prezidentınıñ İdel-buyı okrugındağı wäkile Sergey Kirienko çığış yasarğa tieş dielgän ide, ämma ul ğomumän Qazanğa kilmäde. Şuña bu tügäräk östälneñ eşen «Avtonomiä misalında Evropada nizağlarnı xäl itü» xaqındağı notığı belän Evropa Şurasınıñ parlament assambleyası räise urınbasarı Andreas Gross açıp cibärde. Fiker alışuda Rusiä Federatsiäse Şurası wäkilläre häm Tatarstan xalıq deputatları da qatnaştı. Kanada wäkile Selin xanım Oklernıñ çığışı da küplärneñ iğtibarın cälep itte. Federalizm bulmasa xäzerge Kanadanıñ ber öleşe, Quebec provinsiäse bulmas ide häm ul xäzerge kebek üzençä yäşi almas ide dide, Selin xanım. Evropanıñ parlament assambleyası räise urınbasarı Andreas Gross Şveytsariä federalizmı belän genä tügel, Rusiädäge üzgäreşlär, ayırım alğanda Çeçnya respublikasındağı xällär belän dä yaxşı tanış. Şuña annan Tatarstan belän Çeçnyanıñ federatsiädäge urınnarın çağıştırunı soradıq. «Miña kürengänçä, Tatarstan bay respublika, cämğiättä - dustänä mönäsäbätlär, Çeçnya belän çağıştırğanda, monda ber nindi köç qullanu yuq. Biredä ike törle millät yäşi häm ikeseneñ dä üzençälekläre bar. Häm alar ikese dä Rusiä qısalarında yäşärgä teli. Mine şunısı quandırdı, Tatarstan konstitutsiäseneñ küp öleşe Şveytsariäneñ töp qanunı tä’sirendä yazılğan. Min Çeçnyağa Tatarstan misalın öyränergä, ä Tatarstanğa Şveytsariäne öyränergä täqdim itär idem. Bergäläp eşlägändä kiläçäk tağı da yaxşıraq bulaçaq».
Bu tügäräk östäl utırışında ber şaw-şulı waqiğa da bulıp aldı. Duma deputatı Fändäs Safiullin latin grafikasın tıyu xaqında säyäsi belderü yasadı. Ul Evropa Şurası wäkillärenä möräcäğät itep, «milli azçılıqların yaqlaw turındağı konvensiä»neñ ütäleşe xaqında Rusiädän xisap taläp itüne soradı. Evropanıñ cirle häm regional xakimiätläre kongressında Rusiä wäkile bulıp torğan Omskiy parlamentı citäkçese Vladimir Varnavskiy moña qatğıy qarşı çıqtı. Säyäsi belderülär belän saq bulırğa çaqırdı.
Ä konferensiäne oyıştıruçılarnıñ berse, Tatarstan parlamentı citäkçese Färit Möxämmätşin konferensiä belän qänäğät buluı häm Evropa belgeçläreneñ Tatarstannıñ xoquqlı buluı turında fikerlären işetü maqsatına ireştek, dip söyläde.
Konferensiäneñ axırında qabul itelgän deklaratsiädä mondıy yullar da bar: «Töbäk belän Üzäk arasında wäqälätlär almaşu häm şartnamä yärdämendä mönäsäbätlär tözü däwlätneñ bötenlegenä yanawçı faktor bularaq tügel, ä kiresençä, integratsiä bilgese häm bu däwlätne çäçäk atuğa iltüçe yul bularaq qabul itelergä tieş».
Bikä Timerova, Qazan


text:
Yevropa şurası keşe xoquqları komissarı Rawil Gaynetdin belän oçraştı
Bügen, 26 mayda, Yevropa şurası keşe xoquqları komissarı Alwaro Xil Robles Rusiäneñ Yevropa öleşe dini idäräse räise, Rusiäneñ möftilär şurası räise Rawil xäzrät Gaynetdin belän oçraştı. Bu oçraşuda şulay uq Çeçnya möftie Äxmät xaci Şamaev ta qatnaştı. Yevropa şurası keşe xoquqları komissarı bügen şulay uq patriarx Aleksey ikençe belän dä oçraşqan, dini idärädäge oçraşudan soñ ul bügen Däwlät dumasında da oçraşular bulaçaq dip belderde. Ä inde irtägä Alwaro Xil Robles Rusiä prezidentı Vladimir Putin belän oçraşaçaq häm añar 140 bittän torğan Rusiädä keşe xoquqlarınıñ torışı digän temağa xisabın tapşıraçaq. Rusiäneñ möftilär şurasındağı oçraşuda Rawil xäzrät Gaynetdin Al'waro Xil' Roblesqa, anıñ Rusiädäge keşe xoquqları turındağı xisabı belän tanışıp çıqqanlığın, häm ul xisaptan iskärmälär “İslam minbäre” gazetasınıñ soñğı sanında basılıp çığuın da äytte. Yevropa şurası keşe xoquqları komissarı üzeneñ Qazanda, İslam universitetında buluın. Häm annan yaxşı tä'sirlär aluın söyläde. Häm ul, bu eşemdä äle min 2006 yılnıñ aprelenä qädär qalaçaqmın. Şuşı waqıt eçendä Rusiädä, başlıça Qazanda keşe xoquqlarına bağışlanğan konferensiä ütkärergä telägem bar dip belderde. Bu seminarda dide ul, Yevropa dini oyışmalarınnan da wäkillär qatnaşaçaq. Häm anda ber allağa tabınuçı biş dini konfessiä wäkilläre bulaçaq dip kötelä dide. Üz çiratında Rawil xäzrät anıñ bu täqdimenä teläktäşlek beldergänen äytte. Söyläşüdä şulay uq Çeçnyadağı xällärgä qağılışlı tema da kütärelde. Al'wara Xil' Robles 1999 yıldan birle min yıl sayın Çeçen respublikasında bulam. Çeçen xalqınıñ yazmışı mine bik nıq borçıy. İrtägä Vladimir Putin belän oçraşqan waqıtta min bu mäsäläne kütäräçäkmen, xäzer anda xällär niçek dip, Çeçnya möftienä dä soraw birde Çeçnya möftie Äxmät xaci Şamaev bügenge köndä dä yäşlär tawlarğa kitä, bügenge xakimiät yäşlärne eş belän tä’min itä almıy. Elekke kebek bügen dä Çeçnyada qorallı keşelär bik küp. Haman da şulay ğailä ägzäläre suğışçılarda dip sanalğannarnı qulğa alu däwam itä. Xattä yökle xatın qızlarnı da totqarlıylar dip belderde. Bu väzgiättä eşläw mömkin tügel, min dä ulımnı yuğalttım häm bu eştän kitärgä uylıym dide Çeçnya möftie Äxmäi xaci Şamaev. Oçraşuda Rusiädä tolerantlıq, dinnär arasında üzara duslıq turında da süz küp buldı. Oçraşu ber säğätkä qädär däwam itte. Min Yevropa şurasınıñ keşe xoquqları komissarına, buğenge köndä Rusiäneñ küp kenä şähärlärendä «Xizbut Taxrir» oyışmasında toruçılar digän gäepläp belän küp kenä möselmannarnı qulğa alalar, sez bu xaqta beläsezme häm närsä äyter idegez dip soradım. Al'wara Xil' Robles. “Min ğomumän nindider dini oyışmağa qarap qına gäepläre bulmağan keşelärne qulğa alunı qanunsızlıq dip sanıym. Häm dingä qarata ekstremistik digän isem tağuğa qarşı. Keşe xoquqların yaqlağan däwlättä andıy xäl bulırğa tieş tügel”, dip cawap birde
Näzifä Kärimova, “Azatlıq” radiosı” Mäskäw.


text:
Tawşılarnıñ sanalğan 20 protsent öleşenä qarağanda, cirle saylawlarda qädimçe köçlär uñışqa ireşkän dip äytergä bula.
Tähran Gubernatorı Ali Osat-Haşemi äytüençä, qädimçelär Tähran şähär şurasındağı 15 urınnıñ 14-en alırğa mömkin. Moñarçı şuradağı barlıq urınnarda da reformaçıl deputatlar ide.
4 million 600 meñläp saylawçı yäşägän İran şähärendä tawış birergä barlıq saylawçılarnıñ çirege genä kilde.
1999-nçe yılda Tährandağı berençe cirle saylawlarda reformaçıl köçlär urtaq isemlek nigezendä qatnaşıp barlıq urınnarnı da yawlağan ide. Bu yulı alar törle törkemnärgä bülenep zur yuğaltuğa duçar buldı.


text:
İran ğälämgä berençe raketa oçırdı
İran däwlät televideniäse, ğälämgä berençe raketa oçtı dip xäbär itte. İrannıñ ğälämne öyränü üzäge başlığı Mohsen Nahrami, raketa Fän häm Texnologiä wä Saqlanu ministrlıqlarınıñ urtaq eşe dip beldergän. Fänni üzäk başlığınıñ urınbasarı Ali Akbar Golrou, raketa 150 çaqrımğa oçıp kire qayttı, dip xäbär itte.
İrannıñ ğälämne öyränü üzäge başlığı Mohsen Bahrami, raketa eçendä – fän häm saqlanu ministrlıqlarına tikşerenü öçen kiräk bulğan maddälär bar, dip belderde. Raketa oçırılğançı, kiräk bulğan barlıq sınawlar – xalıqara qanunnar qısalarında cirdä uzdı, dip östäde Bahrami. İranda bu ay belän yıl tämamlana, Bahrami, - raketanı oçıru – ber yıllıq eşçänlekkä näticä, dide.
Şimbä 24 fivral könne köndälek Etemed e-Melli isemle basma, saqlanu ministrı Mostafa Möhämmäd Nacar süzlären kiterep, "saqlanu ministrlığınıñ planı – iärçen häm anı ğälämgä oçıru maşinasın tözep ğäläm klubına kerü" dip yazıp çıqqan ide. Räsmi İRNA mäğlümat agentlığı bügen fän häm texnologiä ministrınıñ, İran üzeneñ ğäläm programması tärräqiäten tizlätergä tieş digän süzlären bastırdı. Ministr Möhämmäd Söläymani, "ğäläm eşläre küp waqıt häm citdilek taläp itä, ämma bez anı tizlätü yulların ezlibez", digän.
2005nçe yılnıñ üktäberendä, İran, üzeneñ Rusiä raketasında Rusiädä eşlängän iärçenen ğälämgä oçırğan ide. Sina-1 iärçene – moñarçı İrannıñ berdänber iärçene buldı. Räsmilär här waqıt aldağı yıllarda tağın berniçä iärçenne oçıru plannarı turında äytep kilde.
Böten bu xäbärlär İrannıñ – könbatış belän atom programması mäsäläsendä kierenkelekneñ arta barğan çorına turı kilde. Prezident Mähmüd Äxmädinecad, İran atom yağulığı citeşterergä öyrände häm il tuqtıy belmägän häm kire çigenmägän poez kebek alğa bara, dip äytkän. Tışqı eşlär ministrı Manuçer Mottaqi, İSNA xäbärlär agentlığına, "bez üzebezne här wazğiätkä, xattä suğışqa äzerlädek," dip beldergän.
Alsu Qormaş


text:
“Altın Mönbär”dä tatar multfilmı kürsätelde
Çärşämbe könne kürsätelgän Başqortstannıñ “Ozın-ozaq balaçaq” digän fil'mı ğadi keşe tormışın, uzğan yullarnı surätli. Ğomumän “Altın Mönbär” festivalendä kürsätelä torğan fil'mnar şaqtıy törle. İran, Fälıystin illäre fil'mnarında möselmannarnıñ yäşäyeşe, ildäge soñğı wäzğıät – suğışlar, terrorçılıq kürsätelä. Şulay uq Böyekbritaniä fil'mnarı da möselmannar belän bäyle. Sişämbe könne Böyekbritaniäneñ “İske Sanada yaña kön”, “Ğuantanamoğa yul” fil'mnarı küp tamaşaçılarnı uylandırırğa mäcbür itte. Läkin fil'mnar arasında möselmannarğa hiç bernindi bäyläneşe bulmağannar da bar. Şul säbäpleder, çit illärdän kilgän qayber wäkillär İslam kinoları az dip belderälär. Afrikanıñ Samali şähärennän kilgän Äxmät Nuride dä şul uq fikerdä.
Fälıystinnan Möxxämmäd isä suğış baru säbäple, xäzerge waqıtta sıyfatlı fil'mnar töşerü mömkinlege yuq di. Bilgele bulğança, Fälıystin festival' açılışı könne ük “Ray segodnya” (“Bügen - cännät”) digän fil'mnı kürsätkän ide.
Fälıystinnıñ Rusiädäge ilçese dä Rusiä İslam mädäni üzäge Şurası utırışında festival' belän soqlanıp: “İnde yıllar buyı oyıştırılıp kilä torğan çarağa oşağan. Şaqtıy yuğarı däräcädä uza” dip assızıqlağan ide.
İndoneziä ilçese isä kiläse yılğı festival'gä üzläreneñ fil'mnarın kertäçäklären äytte.
Qazaqstannıñ “Koçevnik”, Başqortstannıñ “Ozın-ozaq balaçaq” digän fil'mnarı şaqtıy uñışlı töşetelgän. Barı Tatarstannıñ üz fil'mı bulmaw ğına kübesen aptıraşta qaldırğan. Tatarstannıñ kino sänğaten üsterü fondı citäkçese Ramil Töxvätullin
Tatar ilendä tatar fil'mı bulmaw jyuriğa da qızıq tügel. Alar bezneñ fil'm bulmawğa ğäcäplänälär.
Ramil Töxvätullin citäklägän fond tizdän “Dilema” digän fil'm häm “Şüräle” digän äkiät töşerü eşen başlayaçaq. Alar kiläse “Altın Mönbärgä” äzer bulırğa tieşlär.
“Altın Mönbär” festivalendä pänceşämbe könne Törkiä, Hindstan, Qırğızstan häm Äzerbäycan fil'mnarı kürsäteläçäk.
Landış Xarrasova


text:
İzrael şartlaw öçen Süriäne ğäyepli
Comğa kiç Tel-Avivdä tönge klubta intiharçı üzen şartlatıp 5 keşeneñ ülemenä, distälärçä keşeneñ yaralanuına säbäp bulğannan soñ, İzrael xökümäte Süriä häm Fälästinnärgä basımnı arttıru mäqsatında diplomatik höcümgä kereşte. Comğadağı şartlaw İzrael belän fälästinnär arasındağı ällä ni nıq bulmağan atışlarnı tuqtatuğa berençe ciddi sınau bulıp tora.
Sharon(audio)
Terror höcümen İslam Cihadı äğzaları oyıştırdı. Kürsätmälär İslam Cihadınıñ Süriädäge çığanaqlarınnan kilde. Bez bu faktnı beläbez. Şuşı çınbarlıqqa tayanıp bez Fälästin xakimiäten cawaplılıqtan buşata almıybız. İslam Cihadına qarşı alıp baraçaq intensiv operatsiäse Fälästin xakimiätenä sınau bulır ide.
Süriä xökümäte, Tel Aviv bombalauında rol uynauın qatğıy räweştä kire qağa häm İslam Cihadınıñ Damasktağı ofisı yabılğan dip belderä Süriä räsmiläre şimbädä fälästinnärneñ İzrael belän tınıçlıq urnaştıru öçen tırışlıqların yaqlıbız dip äytte . Süriä tışqı eşlär minsitrı Faruq al-Şara yäkşämbedä höcüm öçen İzraelne ğäyeplärgä tırıştı
Al Şara(audio)
İzrael saqlanu ministrı Mofaznıñ Süriäne ğäyepläwe , anıñ Tel- Aviv höcüme artında kemneñ toruı turında mäğlümäte buluın kürsätä. Minemçä höcümne İzrael üze oyıştırdı , ämma min ber kemne dä ğäyeplärgä telämim.
İzrael tışqı eşlär minsitrı Silvan Şalom düşämbedä Süriäneñ qatnaşı buluına dälillär kitermäkçe ide. Ämma bu cıyılışqa Yevropa Berlege häm BMO iminlek Şurası ilçeläre qatnaştı . İzrael xärbi küzläw oyışması citäkçese dä bulğan anda. Nindi dälillär kürsätelgänder , anısı älegä bilgesez, cıyılış cämäğätçelekkä yabıq ide. Tel Avivdäge şartlaw Şaron belän Mäxmud Abbasnıñ fevral başlarında Misırda ütkärgän summittağı kileşülärenä berençe zur orım bulıp tora. Sharon fälästin citäkçelege territoriäsendäge suğışçan törkemnärne yuq itmäsä , diplomatik progress bulmayaçaq dip yanadı. Fälästin premyre Axmäd Qurei düşämbedä xökümätneñ höcümne xökem itüen qabatlap bolay dide
Qurei(audio)
Tel-Aviv häcüme bezneñ öçen kötelmägän eş buldı.Bez anı xökem ittek häm andıy höcümnär buldırmas öçen barlıq çaralarnı küräbez. Bez sivillärgä zian kilüenä qarşı, tınıçlıq protsesın başlar öçen atışlarnı tuqtatu östendä eşlärgä tieşbez. ämma İzrael qabul itelmäs reaksiä kürsätä.
Prezident Abbas bombalaunı nıq xökem itep bu tınıçlıq urnaştıru tırışlıqlarına sabotaj bulıp tora dide. İrtägä Londonda fälästinärgä säyäsi häm iqtisadi yardäm birüne mäqsat itep quyğan konferensiä açıla. färidä xämit


text: Başqortostan sıuaştarı käñäşkä yıyıla. Qanaş milli-mäźäni üźäge räyese urınbasarı Leonid Naumov äyteüyınsä, yıyında sıuaş diasporahın borsoğan mäs'älälär qaralasaq. Leonid Nawmov fekerensä, respublikalağı 180 meñ sıuaştı täü siratta mäźäniät häm eş menän tämin iteleü mäs'äläläre borsoy. Mäsälän, sit teldär öyräneü. Ul waqıtta sit ildärgä barıp waqıtlı eştärźä aqsa alıp qaytırğa bulır ine. Ä awıl mexanizatorı sit tel belmäy, şuğa la awıldan sitkä kitä almay, ti Leonid Naumov. Leonid Naumov fekerensä, sıuaştar qıźıu xalıq. Burqa menän papaxa ğına yıtmäy, barıhı la milli batırıbıź Çapayźan qalışmay ti ul. Qanaş üźäge väkile Başqortostanda sıuaştarğa iğtibar yıtmäy, yıtäkse wazífalarźa ularğa urın yuq, sıuaştı qıyırhıtalar tigän feker menän riza tügel. Üź hüźźären raslaw ösön ul başqort klassiğı Mostay Kärimdeñ aqıllı hüźźären dä iskä töşörźö.


text:
Ğiraq Milli Ğaskärlär baş fatirına bügen höcüm yasaldı. Reuters mäğlümat agentlığı Ğiraq saqlanu ministrlığınıñ matbuğat wäkile süzlärenä tayanıp, älege höcümneñ Bağdadtan 40 çaqrım çaması yıraqlıqta al-Muşahida digän cirdä bulğanın rasladı. 4 keşe hälak bulğan, 80gä yaqını yaralanğan. Bağdadtan 100 çaqrım yıraqlıqta Ramadi şähärendä amerikan köçläre ğısyançılarğa qarşı xärbi çaraların köçäytte.
CARE isemle xalıqara yardäm agentlığınıñ Ğiraqtağı bülekçäse başlığı yarım ğiraqlı yarım britan xatın-qızı Margaret Hassan totıq itep alınğan dip xäbär itelde. Britaniä tışqı eşlär ministrı bu uñaydan borçılu belderde. Margaret Hassan Ğiraqta 30 yılğa yaqın eşlägän. Londonda säfärdä bulğan Berläşkän Millätlär Oyışması general sekretare Kofi Annan, Ğiraqta ğısyançılarğa qarşı xärbi çaralarda bik saq bulırğa kiräk, Ğiraqta xäzer ike suğış bara, dip belderde: "Sez Ğiraq xalqın üzegezgä qaratır öçen köräş alıp barasız, ber ük waqıtta köç qullanunı da tuqtatırğa tırışasız. Şunıñ öçen sez ber yulı keşelärne dä üzegezgä tartırğa häm iminlekne dä buldırırğa tieşsez, bu eştä saq bulırğa kiräk," dide Kofi Annan. Annan bu süzlärne Britaniä tışqı eşlär ministrı Jack Straw belän berlektä ütkärgän matbuğat oçraşuında äytte. Londonda xäzerge waqıtta Ğiraqtağı Britan ğaskärlären ilneñ köç qullanu däwam itkän töbäklärenä küçerü mäs'äläse tikşerelä. Straw süzlärenä qarağanda xökümät moña qarşı tügel.


text:
Tatarstanda ayıruça awıl cirlärendä ğailä qoruçılar artqan
Grajdannar aktları terkäw-ZAGS ölkäsendä bıyıl üzgäreşlär şaqtıy buldı. Xäzer grajdannar aktların terkäw här munitsipal' berämlektä başqarıla, här awılda dip äytsäk bula. Rayonğa yäki şähärgä barıp yörise bulmağanğa mikän bıyıl, yäğni 2006 yılnıñ berençe yartı yılında ğailä qorıp cibärüçelär 2 protsentqa artqan respublikada häm 10 meñ 200 bulğan. Matbuğat oçraşuında ayıruça awıl cirlärendä häm şulay uq Bua, Älmät şähärlärendä ğailä qoruçılar artqanlığın äytelde. Bilgele ki, kübesençä tuylar xäzer cäy aylarında uza. Şuña kiläse yartı yıllıqta bu san tağın da yuğarıraq bulır dip farazlana. Ämma ayırıluçılar sanı da şaqtıy - 7 meñ 400 gä yaqın. Bu yartı yılda ğına. Qısqası 10 meñ quşıluçınıñ 7 meñe ayırılğan. Nikaxlaşuçılar kübäysä dä tuuçılar balalar sanı kiresençä kimegäne äytelde matbuğat oçraşuında. 18 meñ bala tuğan. Uzğan yılda isä 350 balağa kübräk bulğan. Anıñ qarawı ülüçelär sanı yartı yılda 25 meñ. Bu xaqta Flera İldarxanova
Bu san 5,4 protsentqa azaydı. Häm bezne bik şatlandıra. Flera İldarxanova belderüençä, ayıruça Arça, Mamadış rayonnarında ülüçelär sanı kübäygän. Şulay uq bıyıl 2500дәH artıq bala tulı bulmağan ğailädä tuğan. Bu sannar arta tora. Şulay uq 100 dän artıq baladan baş tartqannar. Häm bu ayıruça Qazan, Çallı häm Tübän Qama kebek zur şähärlärdä küzätelä. Grajdannar aktların terkäw -ZAGSnı küzätü häm tikşerü belän xäzer Tatarstandağı federal' terkäw idäräse şöğellänäçäk. Anıñ citäkçese Lyudmila Quz'mina 2 maydan yaña bülek oyışqanlığın äytte. Şuşı 2 ay eçendä törle tikşerülär uzdırılğan, ämma tel-teş tidererlek äyberlär tabılmağan.
Landış Xarrasova


text:
Qazaqstanda qaraşa ay`ınıñ ortası qarlı boladı, bul twralı "Qazgïdromet" RMK dïrektorı Marïna Şmïdt mälimdedi, dep xabarlay`dı Tengrinews.kz.
"Qazgïdromet" RMK-niñ uzaq merzimdi boljamına säy`kes, bïılğı qıs Qazaqstanda qarlı boladı jäne erte tüsedi. Qaraşada kün ray`ı turaqsız boladı, jawın-şaşın jïi tüsip, osığan qaray` elimizdiñ basım böliginde klïmattıq normağa say` temperatwra ornay`dı, al jawın-şaşın normadan asıp tüspek", - dedi Marïna Şmïdt.
Jeltoqsanda ay` boy`ına ortaşa awa temperatwrası bir gradwsqa normadan joğarı boladı, tek Jambıl, Oñtüstik Qazaqstan, Qızılorda jäne Almatı oblıstarınıñ oñtüstik bölikteri bul tizimge kirmey`di. ŞQO men BQO-da jawın-şaşın az boladı, al Qostanay`, SQO, OQO, Aqmola, Jambıl, Qızılorda jäne Qarağandı oblısınıñ basım böliginde jawın-şaşın normadan tıs boladı dep kütilwde.
Qañtar men aqpan ay`ları eñ swıq boladı dep kütiletindigin ay`ta ketti Marïna Şmïdt. Aqpan ay`ında ortaşa temperatwra BQO, Atıraw jäne Mañğıstaw oblıstarında klïmattıq normada boladı, al özge ay`maqtarda Celʹsïy` boy`ınşa bir gradwsqa tömen bolmaq.
kyzylorda-news.kz


text:
Prezident Bushnıñ saylaw programmasına turı kiterep, saylawlar ütkärmiçä xakimiätne ğıraqlılarğa tapşıru planlaştırıla.Ämma il xalqınıñ küpçelegen täşkil itkän şiğılar AQŞplannarı belän kileşmi,turıdan turı saylawlar ütkärelüen taläp itä .AQŞ andıy saylawlar ütkärü mömkin bulmas digän ömed belän BMOdan Ğıraqtağı wazğiätne bäyäläwne soradı. General sekretar K..Annan täqdimne saqlıqlı qızıqsınu belän qarşı alğan.
BMO general sekretarı K.Annan kiçä Nyta Ğıraq İdarä Şurası äğzaları häm xaqıtlı xakimiät başlığı P.Bremer belän oçraqannan soñ,bolay dide(audio)
İdarä Şurası häm Koalitsiä waqıtlı xakimiäteneñ wäkilläre BMO bik tizlektä Ğıraqqa texnik missiä cibärep, berniçä ay eçendä saylawlar ütkärü mömkinme-bulmasa nindi alternativalar bar şul turıda soradılar. Älege waqıtta in irtä may ayında saylawlar ütkärelüe öçen texnik, politik yäki iminlek şartları barmı digän mäsälä tora.
Kiçäge oçraşuda taraflarnıñ yaxşı niätlärenä qaramastan ,Annan sonğı 10 ayda här närsäne AQŞ xäl itkän Ğıraqta xäzer andağı säyäsi täräqiät , tözekländerü eşlärenä BMOnı qatnaştırırğa riza bulırmı ? Ğıraqta AQŞnıñ xärbi aksiälären raslamağan dönya oyışması belän Waşington arasında tirän upqın yata.Aylarça çitkä qağılğan häm Bagdadtağı başkvartirası bombalanğannan soñ K.Annan Ğıraqtağı barlıq xezmätkärlären çığarğan ide. General sekretar kiçä bezgä xakimiät birelsä häm iminlek tämin itelsä genä Ğıraqqa qaytaçaqbız dide. İdarä Şurası häm Koalitsion räsmiläre üzläre belän ilneñ in tanılğan şığı citäkçese Aytolla Ali al_Sistani arasında kiskennäşä barğan bäxästä BMO bik yaxşı aradaşçı bula ala dip qarıy.Koalitsion köçlär 30nçe iyündä xakimiätne 18 töbäktän cibärelgän wäkillärdän torğan waqıtlı xakimiätkä tapşırunı planlaştıra.Sistanı bu plannı kire qağıp, turıdan turı saylawlar ütkärüne taläp itä. Arta barğan sanda ğıraqlılar da bu taläpne yaqlıy häm waqıtlı xakimiättän plannı üzgärtüne sorıy demonstratsiälär ütkärä.AQŞ administratorı P.Bremer kiçä bilgelängän kön 30nçe iyüngä qädär saylawlar ütkärü mömkin tügel dip söyläde. Annan da bu fiker belän kileşkän kürende ,şulay da ul kiräkle şartlar barmı , moñı bilgeläw berençel eş, bulmasa Sistani qabul itärlek alternativa tabarğa kiräk dide.Bremer saylawlar ütkärü bik ciddi mäsälä, BMO bu eştäge täcribäse belän yardämçe bula dip söyläde,Bagdadtta waqıtlı xakimiättä Bremerden qala ikençe urında torğan Sir Jeremi Greenstock koalitsion xakimiät BMOnıñ Ğıraqta politik täräqiätkä aktiv qatnaşuın teli dip äytte.Atna azağında Bagdadta Koalitsion köçlärneñ başkavartirasına yasalğan höcümdä in kimendä 24 keşe, kübese ğıraqlılar häläk buldı . K Annan Ğıraqtağı wazğiätkä qarap,BMOnıñ qaytaçaq xezmätkärläreneñ iminlege garantiälänergä tieş di.İdarä Şurasınıñ älege citäkçse Adnan Paçaçı İminlek tämin iteläçäk dip ışana(audio) Bez BMO Ğıraqta tiz waqıt eçendä aktiv rol uynıy başlar dip ömed itäbez.Min optimistik qaraşta.Bu eş bulaçaq.İminlek çaralarına kilgändä bez BMOnıñ iminlegen tämin itä alaçaqbız dip uylıym.Bu turıda söyläşep bula
K.Annan Ğıraqtağı xällärne tikşerü öçen anda üz törkemen cibärü mäsäläsen qarıyaçaq dip äytep , şunduq üteneçkä riza bulmadı. AQŞ citäklägän koalitsiä tarafınnan ber nindi eşkä qatnaştırılmağan dönya oyışması xäzer Amerikadağı saylawlarnı küzdä totıp,saylawlar ütkärelmi xakimiätne ğıraqlılarğa tapşıru öçen äzerlängän plannı yaqlarğa tieş.
färidä xämit,praga