c: text/html

text:
“Üzbäkstan häm Törekmänstannıñ da assambleyağa kerüe öçen tırışlıq kürsätü kiräk”
Törkiyä Böyek Millät Mäclese başlığı Binali Yıldırım bu xaqta Awraziya parlament başlıqlarınıñ 3 nçe cıyılışında yasağan çığışında citkerde
Törkiyä Böyek Millät Mäclese başlığı Binali Yıldırım törki telle illär parlamentariylar assambleyasına Üzbäkstan häm Törekmänstannı da kertü öçen tırışlıq kürsätü kiräklegen belderde.
Ul bu xaqta Antaliyada uzğan “Awraziyada iq’tisadi xezmättäşlek ,êkologiya häm däwam itterelä ala torğan qalqınu” isemle Awraziya parlament başlıqlarınıñ 3 nçe cıyılışında yasağan çığışında citkerde.
Törki telle illär parlamentariylar assambleyasında urın alğan Azärbaycan,Qazaqstan,Qırğızstan parlament başlıqlarınıñ urtaq maqsat öçen cıyıluların belderep “Bu oyışmanıñ matur êşlar başqaruına ışanam.Bez äbi-babaylardan qalğan mirasnı kiläçäk buınnarğa citkerüne maqsat itep quyabız. Qısqa waqıt êçendä Üzbäkstannıñ tulı yäisä küzätüçe äğ’za buluın telibez. Törekmänstannıñ da bu räweşle assambleyağa äğ’za buluı kiräklegen uylıym”dide.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Könçığış Qara diñgezdän 112 ilgä êksport
2017 nçe yılnıñ ğinwar – noyabr’ aylarında Trabzon, Rizä, Artvin häm Gümüşhanädän 1 milliard 297 million 797 meñ dollar külämendä êksport başqarılğan
Ağımdağı yılnıñ 11 ayında Könçığış Qara diñgezdän 112 ilgä êksport başqarılğan.
Könçığış Qara diñgez êksportçılar berlege idarä şurası başlığı Äxmät Hamdi Gürdoğan 2017 nçe yılnıñ ğinwar – noyabr’ aylarında Trabzon, Rizä, Artvin häm Gümüşhanädän 1 milliard 297 million 797 meñ dollar êksport başqarıluın citkergän.
Gürdoğan êksportta 760 million 236 meñ dollar belän çikläwek häm çikläwek êşlänmäläre berence urında, 239 million 875 meñ dollar belän yaña ölgergän yäşelçä häm ciläk –cimeş ikençe urında ,134 million 597 meñ dollar belän taw sänäğäte êşlänmäläre öçençe urında toruın beldergän.
İñ küp êksport başqarılğan 5 il Rusiya Federaśiyäse, İtaliya,Germaniya,Gruziya häm Franśiya bulğan.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko UNESKO icraiy şurasınıñ nevbetteki toplaşuvlarında iştirak etecek Ukraina eyyetiniñ terkibini tasdiqladı. Eyyet terkibine yedi insan kirdi, olardan qırımtatarlarnıñ yetekçileri – Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov.
Bu aqta Ukrana prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işleri boyunca vekâletlisiniñ matbuat hızmeti bildire.
Eyyet üç yılğa tizile, 2017 senesine qadar. Mütenasip avale devlet başınıñ saytında aşkâr etilgen.
«Qırım işğali vaqtında UNESKOda qırımtatar halqınıñ sedası ğayet emiyetlidir. Yarımadanıñ azat etilmesinden soñ da aktual olacaq», – deyler ofiste.
Mında şunı da qayd ettiler ki, UNESKO tasil, ilim, medeniyet, milliy medeniyetniñ inkişafı, medeniyet abideleriniñ qoruvı kibi meselelerni nezaret etmekte. Qırımda işbu saallarnıñ halqara toplulığı tarafından qorulması zarurdır.


text:
TOLĞANIS
Jastıq şaq – adam ömiri är irimge bir salar asau dariyanıñ eñ tasığan şağı. Dostıq, mahabbat sındı eki alıp sezimniñde är qiırğa tartar, öz älinşe bileter şağı. Bwl kezeñde ara jigi şeksiz qabısqan eki sezimdi ärkim öz älinşe bağamdar.
Eger siz mahabbattı wlı dersiz, onı Oqjetpestiñ köz jetpes şıñına teñersiz, al men dostıqtı Hantäñirdiñ biik şoqısına teñer em; Al siz mahabbattı köz wyaltar gauharğa teñeseñiz, men dostıqtı tat baspas altınğa teñer em; Al siz mahabbattı arşanıñ jasılı men rauşannıñ qoş iisine teñeseñiz, men dostıqtı qarağaydıñ qaysarlığı men aq uızdıñ dämine teñer em.
Jalğasın oqu…


text:
Bunı yerli matbuat vastaları bildireler.
Anda olarnı çalğı taqımı ile Odessa Arbiy akademiyasındaki yaşdaşları qarşıladılar. Kursantlarnı kazarmalarda yerleştirdiler. Olar yarımadadan saat 10-da çıqıp, Odessağa tek yarı gecege yaqın keldiler. Separatistler kursantlarnıñ yolunı kesip, olarnı Or boynunda tuta ediler.
Mart 21 künü Ukraina Arbiy-deñiz quvetleriniñ Aqyardaki Akademiyasınıñ kursantları ukrain bayrağınıñ rusiye bayrağına avuştıruvına narazılıq kösterip, ukrain gimnni icra ettiler. Olarnı çalğı taqımı vastası ile bastırmağa tırıştılar. Gençler rusiye bayrağı altında hızmet etmege istemediler.


text:
«Qader» (FOTO)
Bu serleva ile Qırım ve Sevastopol şeeri müsulmanları Diniy İdaresinde seminar ötkerildi. Alıp barıcı — Qırım Müftisiniñ muavini, mütehassıs ilâhiyatçı Bairov Asadullahtır. Mezkür seminar QMDİ yanında faaliyet köstergen “Faydalı ilim” leyhası çerçivesinde keirildi. Seminarnıñ İnternette on-layn translâtsiyası teşkil etildi. İştirakçilerniñ — qadın-qızlarnıñ – meraqlandırğan suallerini bermek, etraftaki hayatında yüz bergen çeşit vaqialarnıñ neticelerini talil etmek, mevzuğa dair mevhumlarnı doğru sürette añlamaq, “qader”, “qaza”, “nasip” meselelerini tavsilâtlıca aydınlatmaq imkânları oldı. Biz taqdirge tesir ete bilemizmi? Alğan qararlarımız — kendi irademizmi?… Mezkür mevzunıñ aktualligi ilerideki lekitsiyalarda da devam etmek kerekligini kösterdi.
Hatırlatamız ki, İslâm dini esasları boyunca dersler qadın-qazlar içün er afta çarşenbe künleri saat 17.00 — 18.00 arasında Qırım Müftiligi binasınıñ konferents-salonında keçirilmekte (Kebir cami — Aqmescit ş., Kurçatov soqağı, 4). Derslerni din ocası Ayşe Duran alıp bara. Ayda bir kere ilâhiyatçı Zeyneb Bairova büyük lektsiya teşkil ete.
Malümat içün telefon nomerası: + 7 978 0741847
QMDI matbuat hızmeti


text:
«Qırım birdemligi» birleşmesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» iştirakçisiniñ qızı Gülsüm Aliyevanıñ evinde ötkerilgen tintüvni onıñ faalligi içün yapılğan tazyıq dep tanıy. Bu aqta birleşmeniñ beyanatında söz yürsetilmekte.
«Gülsüm babası tevqif etilgen soñ, «Qırım birdemligi»niñ faali ve jurnalisti oldı. Bu birleşmemiznñ faallerine yapılğan tazyıqnıñ ilk misali degil: Nariman memedeminov, Server Musdtafayev, Marlen Asanov uydurılğan cinaiy işlerden dolayı parmaqlıq artında otura. Bizim bir qaç işdeşimiz 2016-2017 seneleri cöreme töledi ya da memuriy cezalardan dolayı apishanede yatıp çıqtı», – denilmekte beyanatta.
Bunen bir sırada faaller halqara cemaatçılıq, uquqimaye teşkilâtları ve kütleviy haber vastalarını Qırımda devam etken taqiplerge bir qarşılıq köstergenini isteyler.
Mevzunen bağlı olaraq: Qanlı imayeciler: Qırımda mabüslerniñ aqrabaları nasıl etip faal şahıs olıp qala
Daa evel, iyülniñ 19-nda saba, Rusiye telükesizlik organlarınıñ hadimleri Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi»niñ iştirakçisi Muslim Aliyevniñ evinde «tahqiqat tedbirler» keçirgeni aqqında haber etilgen edi. Daa soñra belli olğanına köre, onıñ üyken qızı Gülsüm Aliyevağa protokol tizildi. O, Rusiye CK (milletlerara zıddiyet çıqaruv) 282-nci maddesine köre qabaatlana.
Bu iş boyunca qabaatlanğan Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada tutlğan ediler. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» siyasiy İslâm teşkilâtına alâqadar olğanlarında qabaatlana.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ile alâqası olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirip başladı.
Qırım ükümeti yarımadada insanlarnıñ fikir serbestliginen bağlı aqları bozulğanını inkâr ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Ukraina tış işleri naziri Pavlo Klimkin Avropa Birligi MİDiniñ yolbaşçılarına, ilhaq etilgen Qırımda ötkerilgen Rusiye saylâvalrınıñ teşkil etilüvi ve keçirilüvine alâqadar olğan 140tan ziyade şahısnıñ cedvelini teslim etti, dep haber ete ukrain KHV Ukraina MİDiniñ müdiri Oleksiy Makeyev.
«Biz cedvelni teslim ettik. Anda 140tan ziyade şahıs kirsetildi», – dep bildire«İnterfaks-Ukraina» Makeyevniñ sözlerini.
Daa evel Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, martnıñ 18-nde ilhaq etilgen Qırımda Rusiye ötkergen saylâvlarnıñ teşkil etilüvinde iştirak etken Rusiye akimiyeti ve şahıslarğa nisbeten halqara cemaatçılıqnı sanktsiyalarnı quvetlendirmege çağırğan edi.
Martnıñ 18-nde Rusiyede ve ilhaq etilgen Qırımda prezident saylâvları ötkerildi. Resmiy Kyiv, ayrıca bir qaç halqara teşkilât ve dünyanıñ bir çoq devleti yarımadada keçken saylâvlarnı tanımay.
Ukraina MİDi daa evel martnıñ 18-nde ilhaq etilgen Qırımda ötkerilgen saylâvlar qomşu Rusiyedeki prezident saylâvlarınıñ qanuniyligini şübe doğurğanını aqqında beyan etken edi.
İlhaq etilgen Qırımda Rusiye prerzidentiniñ saylâvları tanılmaması aqqında ABniñ çetel işleri ve havfsızlıq siyaseti boyunca yüksek temsilcisi Federika Mogerininiñ beyanatında söz yürsetilmekte.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Qoja Ahmet YAsaui kesenesiniñ jädigerleri
Türkistandağı Qoja Ahmet YAsaui kesenesinde Köregen Ämir Temir zamanınan qalğan qwndı jädigerlerdiñ biregeyi qazandıq bölmesinde twrğan qasietti Tayqazan. Bwl qazan 1399 jılı 25 mausımda (hijra 801 jıl, 20 şauual), Türkistan qalasınıñ batısında, 27 şaqırım jerde ornalasqan Qarnaq eldi mekeninde, sirek kezdesetin jeti türli asıl metaldıñ (mıs, mırış, altın, kümis, qola, qorğasın, temir) qospasınan qwyılğan. Qazannıñ salmağı 2 tonna, sıyımdılığı -3 mıñ litr, biiktigi -1,60m, diametri -,42 m, Twğırınıñ biiktigi -0,54m, diametri -0,607m.
Tayqazannıñ sırtqı böliginiñ örnektelui bes bölikten twradı. Birinşi joğarğı böliginde qazandı aynala sulus qoltañbasımen Qwran Kärim ayatınan üzindi jazılıp, ol payğambar hadisimen jalğasadı, odan soñ qazannıñ kimge arnap jasalğanı, ayaqtalğan jılı berilgen. Ekinşi qatar iri on kubba (emşek) jäne on örnekti twtqa arqılı jiırma katuşka bölingen. Onıñ qatar ornalasqan eki böligine sulus qoltañbasımen şeberdiñ öz atı-jöni jazılğan bolsa, qalğan on segiz böliginde kufi jazu ülgisimen parsı tilinde tilek söz berilgen.
Üşinşi qatarda Qwdaydıñ qwdireti jaylı eskertu kufi jazu ülgisimen 22 ret qaytalanıp jazılğan.
Törtinşi qatardağı qazannıñ büyir böliginde twtqa örnekterine wqsas ülken japıraq türindegi on oyu bederlenip, jiırma kişi kubba ornalasqan. Ayaq twğırımen şektesetin besinşi böliginde qiılısqan doğa sipatındağı örnekter bederlengen. Jalpı forması jürek pişinine wqsas jäne qazaqtıñ dästürli qoşqar müyiz oyularınıñ näzik üylesimdi iirimderinen twratın qazandağı örnekter Ahmet YAsauidiñ häl, yağni jürek iliminiñ mağınasına meñzeytindey. Osı jürek pişini men qoşqar müyiz oyularınıñ sanaluan kompoziciyasın kesenedegi lauha, qazannıñ twtqası, şırağdandar, esik alqası, tağı basqa köptegen zattardan körip, olarğa ortaq wlttıq naqıştağı birtwtas ideyalıq birlikti añğaramız.
Atalmış qazan keseneniñ arhitekturalıq sipatımen jäne qabirhanadağı qabirtastıñ ölşemderimen özara üylesimde ortaq geometriyalıq şeşimge say jasalğan. Aqjan Maşannıñ twjırımınşa YAsaui kesenesi jeti qat kökti, 12 müşel men jıl seebin beyneleytin kosmos modeli sındı qwrılıs. Al, onıñ şağın ülgisi ispettes Tayqazan astronomiyalıq mäni bar qızmet atqarğan.
Zertteuşiler arasında Tayqazan atauındağı «Tay» söziniñ şığu törkini türki, monğol halıqtarında jılqı malınıñ kieli sanalıp, qwrbandıq şalu räsiminde paydalanuına baylanıstı tuındağan degen pikir bar. Wsta Äbdil Äzizdiñ özi de YAsaui häl iliminen när alıp, jergilikti mwsılmandıq dästür ayasında wstalıq qwrğanın Tayqazannıñ simvoldıq mänine, körkemdik erekşelikterinen, qwrılımınan añğaruğa boladı.
M.E.Massonnıñ zertteuinşe qazannıñ töñireginde jılqı qwyrığı tağılğan on tu twrğanı belgili. Olardıñ keybiriniñ jartı ay beynesi men jazuları bar wştarı bolğan.
Qazannıñ sırtındağı jazulardıñ birinşi qatarında jazılğan Qwrannıñ täube süresiniñ on toğızınşı ayatınıñ üzindisinen jäne Payğambar (s.ğ.s) hadisinen onıñ suğa arnalğanın añğaruğa boladı. Ayattıñ qazaqşa mağınası: Asa märtebeli, Qwt-berekeniñ iesi Alla ayttı. Sender hajılarğa su beru, Mesjid Haramdı jöndeudi (Allağa, ahiret künine iman keltirip, jäne Alla jolında küresken kisi siyaqtı) köresiñder me? ayat. (9:19) –dese, Hadiste bılay delingen: Payğambar, ol kisige sälem bolsın, ayttı: «kimde kim Alla tağala üşin su qwyatın ıdıs jasasa, Alla Tağala jwmaqta oğan arnap hauız dayındaydı».
Bwl jerdegi äñgimeniñ astarı halıqqa, adamdarğa qızmet qıludı, eldiñ äjetine jaraudı meñzep, Qwdayğa qwl boludıñ mänisi – adamdardıñ birin biri alalamay, dinine, wltına qaramastan qayırımdılıq, qamqorlıq jasauında ekendigin añğartadı. Mwnda sonday igi äreketter arqılı ğana adam balaları jaratuşınıñ rizalığın tauıp, minsiz qoğam qwra aladı degen ideya jatır.
Qazan sırtındağı apattıñ gül örnekti sulus jäne kufi ülgilerimen jazılğan üş beldeudegi jazudıñ birinşi qatarınıñ soñında onıñ şayhılardıñ swltanı Ahmet YAsaui kesenesine arnalıp jasalğanı aytıladı. «Bwl su qwyatın ıdıstı islam Şayhısı, älemdegi şayhtardıñ Swltanı, Şayh Ahmet YAsauidiñ (Alla ol kisiniñ äziz ruhın kieli qılsın!) mazarı üşin jasauğa wlıq ämirşi, köp eldiñ tizginin qolına wstağan, Rahımdı patşanıñ (Qwdaydıñ ) ayırıqşa qomqorlığın ielenuimen erekşelengen ÄmirTesir Köregen bwyrıq berdi, Alla Tağala onıñ biligin mäñgilik etsin! Jiırmasınşı şauual, segiz jüz birinşi jıl (25 mausım, 1399 jıl).
Ekinşi qatar jiırma kartuşqa bölinip, onıñ ekeuinde şeber: «Qwdaydıñ qamqorlığına ümit artqan Äbdil Äziz Şarafutdin Tebrizi» dep öz esimin jazıp qaldırğan. Qalğan jerlerinde: «Mübarak bad» – «Qwttı bolsın!» degen tilek söz jazılğan.
Üşinşi qatarda «kufi» jazu ülgisimen jiırma eki ret qaytalanıp: «Bayqañdar, Bükil jaratılstıñ iesi Alla!» degen söz berilgen.
M.Massonnıñ eñbekterinde jwma künderi Türkistandağı Tayqazan suğa toltırılıp, jwma namazınan keyin aynalasına adamdar alqa qwrıp otırıp «jariya zikiri» ğibadattarın orındaytını aytıladı. Ğibadat bitken soñ «nwrlanğan» qasietti, şipalı su adamdarğa tartılatın bolğan.
1935 jılı Tayqazan Sankt-Peterburgtegi Ermitajğa , «Iran öneri men arheologiyası boyınşa İİİ halıqaralıq kongresine» alınadı. Jartı ğasırdan astam uaqıt sonda twrıp, 1989 jılı, qırküyektiñ 18-de ğana tarihi otanına qaytıladı.
Bwl künde Tayqazan – ruhani Astana – kieli Türkistan qalasında, äulielerdiñ Swltanı Qwl Qoja Ahmet YAsaui kesenesindegi öziniñ qwttı ornında, qazaq halqınıñ, Qazaqstan attı ülken şañıraqtıñ, qala berdi külli türki jwrtınıñ berkesiniñ, tınıştığı men birliginiñ nışanı qızmetin atqarıp jür.
Mätindi dayındağandar: Saduaqasov D. Meyirmanov A. Arab, parsı tilindegi
jazulardı oqıp, tärjimalağan: Mollaqanağatwlı S.
Qoja Ahmet YAsaui esimimen baylanıstı añız, äpsana, hikayalar
Qoja Ahmet mazarında twrğan qazan jeti zattan jasalğan. Qazannıñ qasiettiligi sonday oğan bireu şın ıqılaspen qoy aparsa toladı, endi bireu maqtanışpen tüye aparıp soysa da toltıra almaydı. Oğan salınğan däm ot jaqpay pisedi eken.
«Bwl qazandı kim düniege toltırsa, qırıq qwlağınan da süt ağadı, ol Qoja Ahmet YAsauidiñ iigeni» dep uağızdağan.
«Eşkim toltıra almağan qazandı men toltıramın» dep Arqanıñ bir bayı keledi de, toqsanınşı qoydı soyıp salğanında ğana qazan tolıp, qırıq qwlağınan da süt parlap qoya beripti.
Bwl qazannıñ tübin köru mümkin emes, ol da äulieniñ keremetine baylanıstı. Äulieniñ qalamağan bendesi moynın qanşa sozıp qarağan sayın qazan sonşama biiktey beredi. Al süygen bendesi qarasa kişireyip, işine attap tüsuge de boladı.
Keybir derekterge süyensek, äueli qazannıñ özin qwyıp, artınan wstaytın twtqaları men jwrt süt ağadı deytin emşek tärizdi qwlaqtarın japsırıptı.
Baspağa dayındağan filologiya ğılımınıñ kandidatı Bolat Qorğanbekov


text:
Mayorkada cimergeç qaza
İspaniyäneñ Mayorka utrawında ğadättän tışlı köçle yawım ülemnärgä kiterde
İspaniyäneñ Mayorka utrawında köçle yawımnardan soñ barlıqqa kilgän taşqın häm su basuda 8 keşeneñ ğomere özelde. Yuğaluçılarnı êzläw däwam itä. Räsmi zatlar belderüençä, ülüçelärneñ 7seneñ şäxese açıqlanğan. 2 keşeneñ Angliyä watandaşı buluın äytälär.
Tönge säğat’lärdä bulğan taşqın maşinalarnı söyräp alıp kitte, mäydannar häm qayber öylärneñ asqı qatları su astında qaldı. İrtänge yaqta yul häm küper qırıylarınıñ maşina belän tuluı kürende. Taşqın alarnı ber-berse östenä öyep quyğan. Êzläw êşlärendä 300 qotqaruçı qatnaştı. Monnan tış, töbäkkä yärdäm öçen 80 xärbi kiterelde.
Yaqınça 200 keşe êvakuaśiyälände. Alarnı sport ob’yektları häm ippodromğa urnaştırdılar.
Xökümät waqıyğanı cimergeç dip bäyäläde. Prem’yer-ministr Pedro Sançesnıñ qaza bulğan töbäkkä kitäçäge belderelde. Parlamentta ber minut tınlıq iğ’lan ittelär.


text:
Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksönov aytqanı kibi, ğarp memleketleri, Qırımğa qarşı cezalarnı uzattırıp, «ziyankârlıq» yapa ve bunıñ ile «büyük bir hata ete». Bunı Aksenov salı künü, iyün 9-da, brifing devamında bildirdi, haber etti Qırım.Aqiqat.
«Fikrime köre, ğarbiy memleketler, Rusiye ve Qırımğa qarşı cezalarnı uzattırıp, hata yapalar. Çoq şeyni ğayıp ete, amma ziyankârlıq sebebinden memleketimizge zarar ketirmege isteyler. Prezidentimizniñ mevamını begenmeyler. Bizge qarşı yapacaqlarını yaptılar. Beteri olmaz», – dey Aksenov.
O şunı qayd etti ki, cezalar senesi «qırımlılarnı daa da küçlü etti».
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Boksta kömeş medal’lär
Awrupa boks çempionatınıñ soñğı könendä Törkiyäneñ 3 sportçısı kömel medal' yawladı
Bolgariyanıñ Sofiya qalasında uzğan Awrupa boks çempionatınıñ soñğı könendä Törkiyäneñ 3 sportçısı köç sınaştı.
51 kilogramm awırlıqta Buse Naz Çakıroğlu rusiyäle köndäşenä ciñelep kömeş medal’ yawladı.
64 kilogramm awırlıqta isä Sema Çalışkan bolgariyäle köndäşenä ottırıp kömeş medal’gä iyä buldı.
81 kilogramm awırlıqta Älif Günäri final oçraşuında rusiyäle köndäşenä ciñelde häm kömeş medal’gä layıq buldı.


text:
«Lokomotiv» sportkompleksinde erkekler arasında «Qurban küreşleri» milliy küreş boyunca VI Halqara yarış olıp keçti.
Yarışta farqlı küreş çeşitleriniñ vekilleri küreştiler: dzüdo, serbest ve yunan-roma küreşi.
Lâkin yarışta diger memleket vekilleri pek az edi, dep haber ete 15 minut saytı.
«Bulunğanlar arasında Qırım şeerlerinden er kes keldi, amma coğrafiyanıñ diger regionları – Türkiye, Moldova ve Ukrainadan – iç kimseni körmeyim. Yalıñız ayrı-ayrı temsilciler. Bunıñ sebebini añlatıp olamayım. Mence, bu Qırımğa kirmek qıyınlıqlarınen bağlı», – dep ayttı olimpik yedeginiñ aliy oquv yurtınıñ idmancısı Seif Çalbaş.
Sportçılarnıñ bir qısmını sıñırcılar Qırımğa kirsetmediler, dep bildirdiler yarış iştirakçileri.
«Men Türkiyeden eki küreşçini ve Moldovadan bir küreşçini kördim. Ukraina taqımlarını aytsaq – Kiyev gençlerini sıñırcılar Qırım yarışlarına yibermediler. Balalar alâ daa sıñırda bulunalar», – dep ayttı 100 kg ziyade kategoriyasında küreşken Temur Primşayev.
Er bir kategoriyada ğalip bahşışı qoy oldı. Yarışta 11 qoy berildi, ğaliplerden er biri qoynı boyunına alıp, haytarma oynadı.
Yarışta Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov da bulundı.
Bundan ğayrı, tedbirge Rusiyeniñ dzüdo boyunca nam qazanğan idmancı Aleksandr Krivorotov ve birinci olimpik çempionı – qırımtatarı Rustem Kazakov da keldiler.


text:
İlhaq etilgen Qırım ve Ukrainanıñ qıta qısmı arasında keçken memuriy sıñırda Rusiye pasportınıñ tapılması, Qırım sakinleri içün iç bir uquqiy aqibet taşımamaqtadır, dep bildire Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde İnsan aqları boyunca Ukraina Helsinki biriliginiñ uquqçısı Anna Rassamahina.
«Eger memuriy sıñırda yanıñızda Rusiye pasportı tapılsa, bunıñ iç bir uquqiy aqibeti olmaz. Ukraina qanıunında, Qırımda berilgen Rusiye vatandaşlığı mecburiy olğanı ve kerçek dep tanılmağanı aqqında yazılmaqta. Yani böyleliknen bu çift vatandaşlıq olaraq tanılmay», – dep ikâye ete uquqçı.
Onıñ szölerine köre, ukrain memurları «Qırım sakinlerinden vesiqalar azırlanması içün köçkeni aqqında malümatname isteyerek, eñ çoq zarar ketirgen ve esassız manialar çıqaralar».
«Biz diktofonnı açıp, böyle red cevaplarnı qayd etilmesini tevsiye etemiz», – dep qayd etti Rassamahina.
Devlet sıñırında yerleşken keçiş noqtalarında biometrik qayd sisteması yanvarniñ 1-nden itibaren çalışıp başladı. Sıñırda çalışqan nezaretniñ yañı sisteması «migratsion telüke» cedvelindeki cemi 70 devlet vatandaşı, şu cumleden, Rusiyenen alâğalı.
Biometrik malümat nezareti Qırımda yaşağan Ukraina vatandaşlarına tesir etmeycek, dep bidirdi Ukraina devlet sıñır hızmeti.
Ukraina tarafından yüksek telüke teşkil etken devletlerden, şu cumleden Rusiyeden kelgen vatandaşlar içün mecburiy biometrik nezaret kirsetilgeninden soñ, Qırım memuriy sıñırından keçiş em ID-karta, em de 1994 senesi berilip başlanğan pasport vastasınen yapılacaq.
2014 senesi Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukraina qıta qısmınen yarımada arasında resmiy olaraq - memuriy, aslında - aqiqiy bir sıñır peyda oldı. Memuriy sıñırda «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka» olaraq üç kiriş-çıqış noqtası çalışmaqta.


text:
Java (programmalastırıw tili)
Java bul Sun Microsystems kompaniyası ta'repinen jaratılg'an programmalastırıw tili bolıp, Sun Microsystemtin' Java platformasının' baslı komponenti iretinde 1995 jılı shıg'arılg'an. Bul til ko'pshilik sintaksisin C ha'm C++ tillerinen alg'an, biraq olarg'a salıstırg'anda a'piwayı obekt modeline iye. Java bag'darlamaları a'dette baytkodqa kompilyatsiya qılınadı, keyinshelik onı Java virtual mashinasına (JVM) iye bolg'an qa'legen kompyuter platformasında isletiw mu'mkin.


text:
Rusiye adliyeci Nikolay Polozov, Moskvanıñ Koptevskiy rayon mahkemesine Han saray muzeyinde bütün «restavratsiya» işlerini yapqan tış icracığa nisbeten şikâyet bergeni aqqında haber etti. Bu aqta o iyünniñ 6-nda özüniñ Facebook saifesinde yaza.
«Bugün Elmira Ablâlimovanıñ avalesine binaen (Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğınıñ sabıq müdiresi – QA) men Moskvanıñ Koptevskiy rayon mahkemesine Han saray qoruğınıñ bütün «restavratsiya» işlerini yapqan tış icracı – OOO «Korporatsiya ATTA Grup»ğa nisbeten şikâyet berdim. Talaplar ep aynı – acele surette bütün «restavratsiya» işleriniñ toqtatıluvı, kompleksli ekspetiza keçirilüvi», – dep yaza Polozov.
Adliyeci daa evel kiralıq tış icracı – OOO «Kiramet»ke qarşı şikâyet bergenini, ancaq Qırım mahkemeleri şikâyetni qabul etmege ve şahsiy şikâyetni tatmin etmege red etkenini hatırlattı.
Polozovnıñ sözlerine köre, artık bu iş Halqara mahkemede baqılacaq, ayrıca basqa halqara muessiselerge de şikâyetler azırlanmaqta.
Qırımdaki Rusiye ukümeti Bağçasaraydaki Han sarayında «qazağa qarşı ilk nevbetteki işler»ni yapmağa devam ete. Ukraina Medeniyet nazirligi, Qırımdaki Rusiye ukümeti tarafından Bağçasaray qoruğınıñ territoriyasında işlerniñ yapılması neticesinde Han sarayınıñ baş binası içün mahv etilmek telükesi bar, dep iddia ete.
Bağçasaraydaki Han sarayı muzeyi – qırımtatarlarnıñ tarihı ile alâqalı olğan eñ belli muzey, Qırımda olğan Geray hanlarına ait yazlıq rezidentiya yeri. Muzey kompleskiniñ territoriyasında saray, harem binası, han mezarlığı ve cami bulunalar. O, UNESCOnıñ Dünya mirası cedveline kirsetilmege namzettir.


text:
Yañı Basalaq
Yañı Basalaq (ukraince KpacHociлbcbke, ЯHи-Бacaлak, HoBий Бacaлak, rusça KpacHoceлbckoe, ЯHы-Бacaлak, HoBый Бacaлak) – Qırımnıñ İslâm Terek rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 558 kişi.
AtıflarDeñiştir
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


text:
Qıtayda yaña çor häm Törkiyä – Qıtay mönäsäbätläre
Törkiyä häm Awraziya 45
Qıtay - 1 milliard 400 million tiräse xalqı belän dönyanıñ iñ küp xalıqlı ile.Qıtaynı 98 million terkäwle äğ’zası bulğan dönyanıñ iñ zur säyäsi partiyäse Qıtay Kommunist partiyäse idarä itä. Älege partiya tradiśion bularaq 5 yılda ber tapqır milli kongress ütkärä.
Ağımdağı yılnıñ 18-24 nçe oktyabr’ könnärendä Qıtay Kommunist partiyäse 19 nçı milli kongressın ütkärde. Şi Cinping 2300 delegatnıñ tawışı belän 25 keşelek Kommunist partiya üzäk komitetında êçke köndäşläreneñ sanın kimette,berlektäşläreneñ sanın arttırdı. Şi Cinping Kommunist partiya qağidänamä häm Töp Qanunğa üz isemen rejimnıñ qoruçısı Mao Zedung yanına yazdırdı. Şul uq waqıtta 2013 nçe yılda Qazaqstanda ber konferenśiyädä beldergän “Ber poyas, ber yul” proyektın da yazdırıp proyektnı Qıtaynıñ räsmi säyäsäte xälenä kiterde. Qıtay ilbaşı Şi Cinping isemen häm proyektların partiya töp qanunına kertep xakimiyäten nığıttı. Bu räweşle Şi Cinpingnıñ iseme äle üze isän çağında uq Qıtay Töp Qanunına kerep qaldı.
Törkiyä belän Qıtay arasında diplomatik mönäsäbätlär 1971 nçe yılda urnaştırıldı. İke il arasındağı xezmättäşlek 1980 nçe yıllardan başlap tizlände. 2010 nçı yılda strategik xezmättäşlek däräcäsenä kütärelgän mönäsäbätlär soñğı däwerdä ike yaqlı yuğarı däräcäle säfärlär belän tağın da kamilläşä bara.
Soñğı yıllarda ike il arasında tığız xäräkät küzätelä. Qıtay häm Törkiyä däwlät êşlekleläre ike yaqlı bik yış säfärlär yasadı. Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan 2017 nçe yılnıñ may ayında Qıtayda uzğan” Ber poyas, ber yul” yuğarı däräcäle oçraşuında qatnaştı. Törkiyä tışqı êşlär ministrı Mävlüt Çavuşoğlu isä avgust ayı başında ASEAN sammitı cıyılışınnan êlek Qıtayğa säfär qıldı.
Bügenge köndä Törkiyä tışqı säyäsättä al’ternativların kübäytergä teli. Bu bäyläneştä Törkiyä citäkçeläre Qıtay belän mönäsäbätlärne üsterügä zur ähämiyät birä. Qıtay citäkçeläre dä Törkiyäne Yaqın Könçığışta köç üzäge häm “Ber poyas, ber yul” proyektı qısasında möhim rol’ uynawçı il itep kürä. Törkiyä räsmi zatları Törkiyäneñ “Urta koridor” kereşüen Qıtaynıñ “Ber poyas, ber yul” proyektı belän ber-bersenä bik turı kilüen belderä. Çönki ike il dä qadim Yefäk yulın canlandırunı maqsat itep quya. Törkiyä Qıtaynıñ Awrupa bazarlarına ireşü yulında urnaşqan. Törkiyäneñ Qıtay belän Awrupa bazarların ber-bersenä totaştıruçı global’ taêmin itü çeltärläreneñ möhim üzägenä awerelüe aña zur fayda kiteräçäk.
Qıtay Törkiyäneñ Germaniyadan soñ dönyada ikençe, Yıraq Könçığışta isä iñ zur säwdä partnyerı. Qıtay 2016 nçı yılda Törkiyä êksport başqarğan illär isemlegendä 19 nçı urında, import başqarğan illär isemlegendä isä 1 nçe urında tora. Biredä ike il arasındağı êksport/import tigezsezlege dä küzgä taşlana. 2016 nçı yıl mäğ’lümatlarına kürä, Törkiyäneñ Qıtayğa êksportı 2 milliard 320 million dollar bulğanda ,Qıtaydan importı isä 25 milliard 440 million dollar . Bu wäzğiyät’ ike yaqlı säwdädä Törkiyäneñ 23 milliard 120 million dollar külämendäge yuğaltuına säbäp bula. Yaqın kiläçäktä bu wäzğiyät’ne tözätü mönäsäbätlärne tağın da üsterergä mömkin.
Kiläse barışta Qıtaynıñ üzenä tağın da ışanğan häm däğ’walı tışqı säyäsät alıp baruı syurpriz bulmas. Çönki Şi Cinping 18 nçe oktyabr’dä yasağan çığışında Qıtaynıñ zur köç buluına berniçä tapqır basım yasadı. Şulay uq Qıtaynıñ kimsetelgän könnäreneñ artta qaluın häm Qıtaynıñ śivilizaśiya iyäse global’ köç bularaq yañadan terelü waqıtı citüen assızıqladı.Qıtay Kommunist partiyäneñ 19 nçı kongressında qabul itelgän qararlar belän alğa taba olı adım yasarğa äzerlänä. Yaña däwerdä mullığı artqan, köçle häm bay illär belän yarışuçı , xätta kübesen uzıp kitkän ,regional’-global’ role häm täêsire tağın da artqan Qıtay barlıqqa kilergä mömkin.
Törkiyä dä könbatışlı berlektäşläre Amerika Quşma Ştatları häm Awrupa Berlege belän problemaları bulğanda Şanxay xezmättäşlek oyışması äğ’zaları belän mönäsäbätlären kamilläşterä. Bu bäyläneştä Qıtaynıñ global’ säyäsät häm iq’tisadta awırlığın, köçen arttıru säyäsäte alıp baruı Törkiyä – Qıtay xezmättäşlek proyektlarınıñ artuına säbäp bula ala.
Könbatışlı berlektäşläre belän mönäsäbätlärendä törle problemalar küzätelgändä Qıtay belän iq’tisadi, säyäsi häm xärbi mönäsäbätlärne nığıtu Törkiyä öçen iğ’tibarnı cälep itüçe al’ternativ.Qıtay belän Törkiyä arasındağı kritik mäs’älä –Qıtayda yäşäwçe uyğırlar. Qıtaynıñ Törkiyä belän könnän kön kamilläşä baruçı ike yaqlı mönäsäbätlär yaqtılığında uyğırlarğa qarata basımnı kimetüe zarur. Ägär Qıtay monı çınğa aşırsa ike yaqlı mönäsäbätlär tağın da tiz alğa kitär häm uyğırlar ike il mönäsäbätlärendä möhim rol’ uynar.


text:
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti yarımadağa yaqın kelecekte çetel siyasetçileriniñ kelmesi aqqında malümatnı tasdiqlamay. Bu aqta Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksenov bildire.
«Mende muayyen diplomat ya da siyasetçilerniñ kelecegini tasdiqlağan iç bir vesiqa yoqtır», – dedi o «Russkaya slujba novostey» radiostantsiyasına bergen intervyüsinde.
Malüm olğanı kibi, işğal etilgen Qırımnı oktâbr ayında ziyaret etmek niyetleri aqqında «Beş yıldız» italyan muhalif areketiniñ deputatları bildirgen ediler.
Ukraina Tış işler nazirligi er bir memleketke işğal etilgen Qırımğa kiriş qaidelerini yollağan edi – ziyaretni Ukraina tarafı ile uyğunlaştırmaq kerek.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar. Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
İyün 29-da çarşenbe künü Qırımnıñ eñ büyük naqliye şirketi olğan «SimSitiTrans» işhanesiniñ işini blok ettiler, onı Qırım qamaçavı aktsiyasınıñ lideri Lenur İslâmovnen bağlaylar.
Qırım mühbiri Elzara İslâmovanıñ bildirgenine köre, şirket avtobusları marşrutlarğa çıqmadı.
«Soñki 14 yıl devamında ilk sefer «SimSitiTrans» avtobusları şeer ve şeerlerara seferlerge çıqmadı. Mahkeme temsilcileriniñ federal hızmeti saat 6.00-da işhaneniñ faaliyetini toqtattı», – dep yazdı İslâmova Facebook saifesinde.
Kremlge boysunğan Aqmescit memuriyetiniñ matbuat hızmetinde bildirgenlerine köre, memurlar «işbu taşıyıcınıñ şeer marşrutlarında deñiştirüv» işlerini alıp bardı.
«Şimdiki vaqıtta cemaat naqliyesiniñ kerekli miqdarda maşnalar marşrutlarğa çıqtı», – dep bildirdiler matbuat hızmetinde.
Aqmescit sakinlerini «ola bilecek oñaytsızlıqqa añlap davranmağa» çağıralar.
«SimSitiTrans» şirketiniñ yolbaşçılığınıñ işbu vaqia boyunca izaatları daa yoq.
Mayıs 20-de Aqmescit memuriyetiniñ reisi Gennadiy Baharevniñ bildirgenine köre, memuriyet «SimSitiTrans» şirketinen yedi avtobus marşrutı boyunca añlaşma munasebetlerini toqtattı.
Mayıs 20-de rusiyeli uquq qoruytıcılar Qırımnıñ eñ büyük naqliye şirketi «SimSitiTrans» işhanesinde kene de tintüv keçirdi.
Bundan evel, 2016 senesi fevral ayında şirket ofisi endi tintüvden keçirildi. O vaqıt maskalı ve silâlı uquq qoruyıcılar naqliye işhanesiniñ işini blok etti.
Rusiyege boysunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya o vaqıt ilân etti ki, «SimSitiTrans» Aqmescit şirketiniñ faaliyetini kimse blok etmedi, fevral 1-de işhanede iç taqiqat faaliyeti alıp barılmadı. Onıñ sözlerine binaen, uquq qoruyıcılar işhanege bundan evel belgilengen bozmalar aqqında ihtarnı bermek içün keldi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qosqan waqıtı Aqpan 15, 2016 | 485 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar0
Öskeleñ urpaq şejireni bilse…
Qazaq şejireleriniñ köptegen nusqaları Qazaqstan Respwblïkasınıñ Ortalıq Ğılımï kitapxanasında, Ulttıq kitapxanada, Memlekettik Ortalıq murağatına jïnaqtalğan. Bir ğana Ortalıq Ğılımï kitapxana qorında 20 mıñdaý qoljazba bolsa, M.O.Äwezov atındağı Ädebïet jäne öner ïnstïtwtınıñ qoljazba qorında 6 mıñ betteý şejire bar. Al öleñmen jazılğan şejirelerdiñ basım köpşiligi eş jerde jarïyalanbağan. Solardıñ birazına toqtala ketsek.
«Türik taýpaları men qazaq üýsinder» attı jır-añızı aqın Töltaý Meñlibaýulı jazıp alıp, 1960 jılı ÄÖÏ-diñ qoljazba qorına ötkizgen. Jırşı şejirede adamzattıñ tarïxın Adam atadan bastap tügel qamtıp, qazaqtıñ üş jüzge bölinetin qurılımına deýin taratıp jırlağan. Asan ata şejiresine süýene otırıp ejelgi taýpa, rw, jer atawların köptep paýdalanğan. Sonıñ işinde Ulı jüz rwlarına şolw jasağan. Şejire añızdıñ tağı bir erekşeligi – jırlawşınıñ tarïxï derekter men oqïğalardan jan-jaqtı xabardar bolwı. Öýtkeni munda tek qazaq rwları twralı ğana emes, özge de xalıqtardıñ şığw törkini jan-jaqtı söz boladı. Sondaý-aq jırşınıñ grek (mätinde ïwnan), qıtaý ğalımdarı men M.Qaşqarïdıñ eñbekterimen tanıs bolğanın:
Jaýlardı bul aýtılğan däleldeýdi
Şejire Qaşqarïdıñ namasında, – degen joldardan aýqın añğarwğa boladı. Şejireniñ «Türik tuqımdarı jäne qazaq üýsinder» atalatın qarasözben jazılğan nusqasın Batılğan Esenğaraev 1980 jılı qolğa tapsırğan.
«Qazaq şejiresi (qısqaşa)» attı şejirede atalwında körsetilgendeý jırda qazaq şejiresine qısqaşa şolw jasalğan. Jırşı qazaq xalqın arabtardan, Annas saxabalardan taratwdıñ burıs ekenin, onıñ sebebin aýta kelip, arğı tegimiz türik, Alaşa xannıñ üş balasınan tarağan urpaq ekenimizdi däleldewge tırısadı. Sonımen qatar «Aqtaban şubırındı» oqïğası, Reseýge bodan bolw sïyaqtı tarïxï oqïğalardı da qamtığan. Qoljazbanıñ muqabasında «Ospanov Älmağambettiñ şığarmaları. Aqtöbe oblısı, Torğaý awdanınıñ azamatı Älmağambet Ospanulı men Nurxan Axmetbekulınıñ öleñderiniñ köşirmeleri. Jïnawşı Muqanulı Smağul» degen jazw bar. 1932 jılı latın ärpinde jazılğan qoljazba äbden eskirgen. Mätindi köşirw barısında biraz qatelikterge jol berilgen. Birneşe öleñ joldarı men şwmaqtarı tüsip qalğan.
«Qazaq şejiresi» attı şejire-añızda qazaq xalqınıñ tarïxı, onıñ XV ğasırğa deýingi turmıs-tirşiligi, ömiri – moñğol, qalmaq, özbek xalıqtarınıñ ult bolıp qalıptasw tarïxı jırlanadı. Mätinde jeke bir jüzdi, ne rwdı ğana taratpaý, tek qazaq xalqınıñ ult bolıp qalıptasqanğa deýingi kezeñi söz boladı. Şejireni jırlawşı Jaqsılıq Tölepulı Qaraqalpaqstannıñ Qoñırat awdanında dünïege kelgen. Jastaýınan qïssa-dastandardı, jırlardı özdiginen üýrenip, el arasında naqışına keltirip orındağan. Qoýın kitapşağa arab ärpimen jazılğan mätindi qorğa 1946 jılı J.Aralbaev tapsırğan.
«Üş jüzdiñ şejiresi» attı jır-şejireniñ basqa jırlardan bastı aýırmaşılığı – jırdıñ tolğawmen, ügit-nasïxat aýtwmen bastalwı jäne jeke bir rw tarïxına toqtalmaý, üş jüzdi tügel qamtawı. Är jüzdi salağa böle otırıp, jırşı öte keremet jırlağan. Şejireni jırlawşı awız ädebïeti ülgilerin jïnawşı, aqın Baýbatırov Muqaş. Mätin kïrïll ärpinde. Qoljazba oqwşı däpterine kök sïyamen jazılğandıqtan, keýbir sözderi öşe bastağan.
«Satıpaldïn Faýzolla qarïdıñ öleñ-şejiresinde» dünïejüzi xalıqtarınıñ tüp törkini Nux paýğambardıñ üş ulınan taratadı. Annas saxabanıñ tegi türik ekenin, Mädïna qalasına köşip barğanın, sol Annastıñ üşinşi äýelinen Azïya xalıqtarınıñ ösip-öngenin aýtadı. Alaştan üş jüzdi örbite kelip, osı üş jüzdiñ rwlarına jeke-jeke toqtaladı. Şejire-añızdı jırlawşı Satıpaldïn Faýzolla – el esinde 1931-1932 jıldardağı aştıqta qurban bolğandardıñ är jerde şaşılıp jatqan süýekterin eñ alğaş jïnatıp, jerlewdi uýımdastırwşı, qır qazaqtarın şağın önerkäsipke üýretwşi retinde saqtalıp qalğan tarïxï tulğa.
«Köpjarlı men Bwra» attı şejire-jırda naýman rwınan taraýtın Kökjarlı jäne Bwra rwlarınıñ tarïxı söz boladı. Baqana men Baqanastıñ kündestiktiñ saldarınan özbekterge satılıp, ağaýını Sarjomarttıñ kömegimen eline oralıp, urpaqtarı ösip-önedi. Buqar qalasınıñ xäkimine kökjal at pen qara bwranı tartw etip, eki balanı azat etkeni üşin azan şaqırıp qoýğan esimderin kökjarlı men bwra dep atanıp ketken. Jır 1991 jılı «Dïdar» gazetinde jarïyalanğan.
«Kişi jüz şejiresi» attı jır-şejire tikeleý Kişi jüz rwlarına arnalğan. Kişi jüzdiñ arğı atası Janıstardan bastap, bergi usaq rwlarğa deýin taratadı. Jır arasında rw atawların qarasözben tizbektep te taratatın tustarı bar. Sonımen qatar jırşı tarïxï derekt erge süýene otırıp, üş jüzdiñ bası qosılıp xan, bï saýlağanın da atap ötedi. XVII-XVIII ğasırlardağı tarïxï kezeñderdi swretteýdi. Qazaqtıñ üş bïi Töle, Qazıbek, Äýteke bïlerdiñ xalıq aldındağı bedeli men köregendikterin jırlaýdı. Äýteke bïdiñ ädildigi men şeşendigin, danışpandığın däripteýdi. Keýbir oqïğalar bölimderge bölingen. Rw atawların türlişe atalwı da uşırasadı.
«Öleñ-şejire» attı jırda Änes saxabadan bastap, qazaqtıñ şığw tegin aýta kelip, Kişi jüz rwlarına keñinen toqtaladı. Atalğan şejireniñ birneşe nusqası M.O.Äwezov atındağı Ädebïet jäne öner ïnstïtwtınıñ qoljazba qorında saqtalwı. Ala «Adaý şejiresinde» Adaý rwınıñ qonaqjaýlılığı, keñpeýildigi aýtıladı. Adaý rwınan şıqqan bedeldi adamdardı aýta kelip, Beket atanıñ qasïetti adam bolğanın tilge tïek etedi, Şejirelerdi jırlağan ataqtı Jaqsılıq jırawdıñ şäkirti – Qılışev Qartbaý. Mätinderdi Qulpıbaev Erğojanıñ orındawınan 1978 jılğı Ämwdarïya quýılısındağı qazaqtardıñ awız ädebïeti ülgileri men étnografïyalıq materïaldarın jïnaw ékspedïcïyası kezinde jazıp alğan Q.Sattarov pen Q.Qulpıbaeva.
“Adaýlar jaýında” attı jır şejireniñ atawı aýtıp turğandaý jırda Kişi jüz onın işinde Adaý rwınıñ tarïxı twralı aýtıladı. Jırdı jïnap, qorğa tapsırğan – belgili awız ädebïeti ülgilirin jïnawşı, professor Q.Sattarov. Ol 1982 jılğı Ämwdarïya quýılısındağı qazaqtardıñ awız ädebïeti ülgiliri men étnografïyalıq materïaldarın jïnaw ékspedïcïyası kezinde Ömirzaq Qalbaevtan jazıp alğan.
“Qaýrollanıñ twıs şejirisiniñ” mazmunında basqa şejirelerden özgeşelikter bar: Änes saxabanıñ Qırım, Urım, Alawlı degen üş balası boldı. Kişi balası Alawlınıñ Alaş, Nawrız degen eki ulı, sonıñ Alaşınan tarağanbız deýdi. Alaştıñ Mağaz degen balasınan altı alaştı tarata kelip, Kişi jüz rwlarına toqtaladı.
“Qazaq şejiresi” attı jır şejirede XV ğasırdan bastap, XIX ğasırğa deýingi qazaq tarïxı jırlanadı. Ärtürli şejirelik uğım boýınşa qazaqtı türik näsilinen tarata kelip, Kereý men Jänibiektiñ qazaq xandığın qurwı, qazaqtıñ üş jüzge bölinwi söz boladı. Atalğan şejireniñ erekşeligi – salt-dästür men ädet-ğurıpqa köp köñil bölwi. Jäne de jır bölimderge bölingen. Jırdıñ jırlawşısı Jaýlawbaýulı Buzawbaý 1894 jılı burınğı Qostanaý obılısı, Semïozersk awdanı, Celïnnıý sovxozında dünïege kelgen. Tört qalıñ däpterden turatın şejireni 1953-1973 jıldarı aralığında yağnï ömiriniñ 20 jılın şejirege arnağan. Jïnawşısı Jeksenbiulı Qaýırbektiñ mälimeti boýınşa: “Qazaq şejiresin jazğanda Buzawbaý aqsaqal 89 jasta bolğandaqtan alğaşqı bölimin öleñ sözben, soñğı bölimin qarasözben jazğan”. Alaýda bul tarïxï mälimetteri öti köp, qundılığı zor şığarma.
Joğarıda atalğan jır-şejirelerdiñ basım köpşilikke beýmälim, eş jerde jarïyalanbağan. Bul twındılardıñ qazaq tarïxına, mädenïetine qosar ülesi mol dep oýlaýmın.
Janat Saltaqova, M.O.Äwezov atındağı Ädebïet jäne öner ïnstïtwtınıñ ğılımï qızmetkeri


text:
"Bernindi yanaw, şantaj barıp çıqmas"
Bu turıda İlbaşı idaräse süzçese İbrahim Qalın belderde
İlbaşı idaräse süzçese İbrahim Qalın bernindi yanaw, şantaj häm operaśiyaneñ Törkiyäneñ iradäsen betermiyäçägen citkerde.
Qalın Twitterda valyutadağı xäräkät belän bäyle açıqlaw yasadı.
Süzçe tübändägeçä yazdı: “Bernindi yanaw, şantaj häm operaśiya Törkiyäneñ iradäsen beterä almas. 2016 yılnıñ 15 iyul’ könge tüntäreleş kereşüennän soñ barnärsä dä bette, cimerelde diyüçelär yalğıştı. Qabat yalğışaçaq. Törkiyä bu köräştä dä ciñäçäk.”


text:
Lvivde mart 28 künü qırımtatar tili boyunca bedava kurslarnı açalar. Bunıñ teşebbüsçileri – «Krım SOS» cemaat teşebbüsi ve « Lvivdeki Qırım evi» qırımtatar medeniy evi.
Teşkilâtçılar öz Facebook saifesinde bildirgeni kibi, qırımtatar tili dersleri em 6-14 yaşında balalar, em büyükler içün keçirilecek.
Kurs diñleyicileriniñ til bilüv seviyesine köre, insanlarnı eki gruppağa bölecekler.
Evel Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Ukraina paytahtında da qırımtatar til ve medeniyetini ögrenmek içün imkân artıq bardır.
Qırımtatar ve ukrain tilleriniñ ögrenüvi boyunca programma Kiyev şeer devlet memuriyeti, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ desteginen Qırımtatar bala icadı Merkezi ile işbirlik çerçivesinde «Aile evi» tarafından azırlanıla.


text:
Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev yoq etilgen Qırım işleri Nazirligi yerine Qırım ve Aqyar işleri ükümet komissiyasını meydanğa ketirmege teklif ete.
Kremlniñ matbuat hızmeti bildire ki, böyle bir teşebbüs Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti Vladimir Putin ile körüşüvde seslendirildi.
«Böyle komissiyalar, söz sırası, Şimaliy Kavkaz ve Uzaq Şarqta bar. Qırım işleri boyunca komissiyanı ükümet seviyesinde de tikley bilemiz», – dedi Medvedev.
O, Qırım işleri Nazirliginiñ sabıq yolbaşçısı Oleg Savelyev Rusiye ükümetiniñ apparatına keçsin ve bu komissiyanıñ mesüliyetli kâtibi olsun istedi.
Bundan ğayrı, Rusiye baş naziri Qırım Rusiye Federatsiyasına iqtisadiy ve içtimaiy ceetten alışmağa devam etmek kerek, dep tüşüne. «Bu tez bitecek bir esnas degil. Memleketimizniñ diger topraqlarına baqqanda Qırım ne qadar keri qalğanını bilemiz», – dep qayd etti o.
Medvedev hatırlattı ki, Rusiye ükümeti yanında üç territorial Nazirlik qurulğan edi – Uzaq Şarq işleri, Şimaliy Kavkaz işleri ve Qırım işleri. Bunıñnen beraber, «idare sermiyasını arttırmaq ve federal organlarınıñ işini daa da faydalı yapmaq içün» yalıñız Qırım nazirligi yoq etile.
Qırım işleri Nazirligi 2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiyeniñ uquq ve iqtisadiyat boşluğına kirsetmek maqsadı ile meydanğa ketirilgen edi. Nazirlik Qırım ve Aqyarnıñ 2020 senesine qadar Federal maqsat inkişaf programmasını azırladı. Nazirlikniñ yolbaşçısı Oleg Savelyev olğan edi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerov deñişmez ağır alda buluna. Bu aqta rusiyeli adliyeci Nikolay Polozov sentâbr 1-de işğal etilgen Aqmescit hastahanesinde İlmi Umerovnı ziyaret etken soñ Facebook saifesinde bildiri.
«İlmi Umerovnı onıñ Aqmescit psihiatrik hastahanesinde qanunsız tutulğan yerinde kördim. Onıñ sağlıq alı qanaatlendirici olğanını aytıp olamam, deñişmez ağır desem, daa doğru olur. Bunen beraber, özüni saqlamaq içün hastahane memuriyeti er kün ondan talil ala, kardiogramma yapa», – dep yazdı Polozov.
Bundan da ğayrı, adliyeci qayd etti ki, ekim-ekspert Umerovğa sentâbr 7-de keçirilecek komissiya aqqında bildirdi, o yerde onıñ azat etilmesi aqqında qarar alınacaq.
Bundan evel rusiyeli adliyeci Mark Feygin, rusiyeli FSB hadimleri Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinini psihiatrik hastahanede sentâbr 7-ge qadar tutmağa qarar alğan soñ, sentâbr 3-te, cumaertesi künü narazılıq ve İlmi Umerovnen birdemlik aktsiyasını keçirmege çağırdı.
İşğal etilgen Qırım ükümeti 59 yaşındaki İlmi Umerovnı televizion yayınında «Rusiyeni Qırımdan ve Donbasstan çıqmaq mecbur etmek kerek» degen sözleri içün Rusiye topraq bütünligini bozmaq çağıruvlarda qabaatlaylar. Avgust 11-de Meclis reisiniñ muavini, sağlıq alına baqmadan, mahkeme qararına binaen psihiatrik hastahanege ekspertizağa ketirildi.
Resmiy Kiyev İlmi Umerovnı azat etmege bir qaç sefer talap etken edi. Keçken afta Avropa Birligi Rusiyeni Umerovnı deral azat etmege çağırdı. AQŞ Devlet Departamentinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ işğal etilgen Qırımda psihiatrik hastahanede tutulğanından qasevet çekkenlerini bildirdiler ve Rusiyeden onı azat etmege talap ettiler.


text:
Al-azırda Putin katerde Qara deñiz ftolunıñ arbiy gemilerni dolana. O, parad ögünde çıqışta bulunıp, Aqyarnıñ qaraman-imayeciler memorialına gülçemberler qoyacaq, veteranlar ile körüşecek ve bayram kontsertine baracaqtır.
Künniñ ekinci yarısında paradnıñ deñiz ve aviatsion qısmı başlanacaq. Aqyar körfezinde tantanalı merasimlerde 1 biñden ziyade arbiy hızmetçi, 70 uçaq ve vertolöt, Qara deñiz flotunıñ 10 arbiy gemisi iştirak etecek.
Bundan da ğayrı «Striji» (MiG-24) ve «Russkiye vitâzi» (Su-27) yüksek pilotaj aviatsion gruppalarnıñ çıqışları olacaq, dep bildire İnterfaks.
Bu Rusiye Federatsiyası prezidentiniñ işğal etilgen Qırımğa ilk ziyaretidir.
Yaqında Ukraina baş naziri arseniy Yatsenük Vladimir Putiniñ mayıs 9 künü olacaq Qırım ziyaretini tarik olaraq tanıdı.


text:
Tedbirler «Qırım Cumhuriyetiniñ» Devlet Şurası binasınıñ yanında başlandı. Mında T-34 abide-tankqa gülçemberler qoyuv merasimi olıp keçti. Soñra kolonnalar şeer soqaqlarından Gagarina adına bağçasındaki Belgisiz askerniñ mezarında Ebediy ateşke yol aldı. Mında yürüş iştirakçileri cenk yılları elâk olğanlarnı sükünet daqiqası ile añdı, dualar oquldı.
Veteran ve qırımlılarnı «Qırım Cumhuriyetiniñ» «yolbaşçıları» Sergey Aksönov ve Vladimir Konstantinov hayırladılar.
Resmiy tedbirlerden soñ veteranlarnı hayırladılar, «asker botqası» ve «cebe yüz grammı» ile tarla aşhanesi çalışa edi.
Aluştada mayıs 9 künü «akimiyet» vekilleri şeerniñ merkeziy qısmındaki arbiy qabirlerge ve Mirnıy mikrorayonındaki mezarlıqta Belgisiz asker abidesine gülçemberler qoydı.
Uruş meydanlarında elâk olğanlarnıñ hatırasına aluştalılar arasında ateş yanğıradı ve sükünet daqiqası olıp keçti. Barışıq temsili olaraq kökke beyaz gögercinler yollanıldı.
Mitingniñ soñunda iştirakçilerniñ kollonası Aluşta yalısına taba yöneldi. Mında yerli icadiy taqımlarnıñ ve bala ve yaşlar icadı, qoranta, bala ve yaşlar işleri boyunca hızmet Merkeziniñ azalarınıñ çıqışları oldı.
Kolonnanıñ areketi devamında arbiy zamanğa bağlı olğan bütün abide, memoriallarğa gülçemberler ve girlândalar qoyuldı.
Ulu Vatan cenkiniñ veteran ve iştirakçileri içün şeer restoranlarnıñ birisinde ziyafet azırlanıldı. Bayramnı aqşam kontsert ve tantanalı fişenk ile devam etmege planlaştıralar.
Yaltada mayıs 9 künü şeer sakinleri mitingge Şüret bayırında Daimiy ateş yanında toplanıldı. Mında olar içün orkestr çala ve tarla aşhanesi azırlanılğan edi. Kelgenler Ulu Vatan cenkinde elâk olğanlarnıñ ölmez cesaretini sükünet daqiqası ile añdı.
Yaltı «yolbaşçıları» ve Ulu Vatan cenkiniñ veteranları Ebediy ateşke hatıra çemberlerni qoydı, soñra şeerde halq eglencesi başlandı, dep haber ete agentlik.


text:
Soñki bir qaç aynıñ yañılığı – Qırım işğaline qol tutqan faal yaşlar Krasnodar ve Moskvağa köçip keteler. Esasen iqtisadiy sebeplerden yolğa çıqalar. Baarde sahte «referendum»da rey bergen yaşlar iş, büyük imkânlar peşinde Rusiye qıtasına keteler. Bu nesil, artıq qaytmacağı belli.
Amma, mart 16 künü «referendumğa» barmağan, sentâbr 14 künü saylavlarğa qatnaşmağan, faqat Rusiye Federatsiyası, yerli «Regionlar firqası», ve Rusiyede yaşap, ölmege arz etken 30-40% vatandaşı taqidirini belgilegen yaşlarğa ne yapmalı?
Bir çare bar – yarımada azat etilgen soñ, qaytmaq içün vaqtınca ukrain qıtasına köçmek kerek.
Qırım vatanperverligi
Qırım işğalini tanıtmaq içün sahte referendumda rey bergen saylaycılarnıñ 32% bunı iqtisadiy sebeplerden yaptılar, amma er kesniñ başqa-başqa maqsadları bar edi.
Üyken nesilniñ bir qısımı (yarımadanıñ eki million ealisiniñ 500 biñi nefaqacılar) ve devlet vazifelerde bulunğan iqtisadiy cietinden faal sakinler "oturğan yerde" daa çoq içtimaiy imtiyazlar qazandılar. Rusiye Federatsiyasınıñ pasportlarını elde etken yaşlar ise, şu devletniñ qıtasına ebediyen köçmek içün, rey berdiler.
Yerli vatanperverlik aqqında efsanelerniñ episi saçmağa oşay. 2012 senesi yapılğan içtimaiy soravlarnıñ neticesine köre, yarımada sakinleriniñ ekseriyeti, balalarnıñ daa eyi yaşamasını istegenini köstere, demek olardan uzaqça bulunuvını arz eteler.
Eki yıl evelsi: «Balalarıñız, siz yaşağan köy (şeerde) yaşamasını ister ediñizmi?», degen sualge müsbet cevapnı soravdan keçkenlerniñ tek 33% berdi. Balalarnıñ başqa yerge ketmesini arz etken adamlarnıñ sayısı 51%-nı teşkil etti.
Tedqiqatlar, bu kibi fikirniñ saipleri esasen, bir vaqıtları yarımadağa köçip kelgen «slavân»lar olğanını kösterdi. Qırım mütehassısları, mısqıllap buña «yerleşmege yetiştirmeyip, keri qaytalar» dep aytalar.
Amma, qırımtatarlar köçüvge başqacasına davranalar. Yarımada içinde bir şeerden başqasına köçüvni alğışlaylar, Qırımdan tış köçüvge teñkidnen yanaşalar. Bunıñ sebebi, sürgünlikte pekingen milliy ğaye oldı, oña köre, qırımtatarlar vatanğa qaytıp, öz aqlarınıñ yerine ketirilüvini talap etmeli.
Qırım işğal etilgen soñ, Ukraina qıtasına 8 biñ qırımtatarı köçkeni de, üyken veya ş nesil qırımtatarlar tarafından menfiy qabul etile.
Avropa birliginiñ memleketlerinden birinde tasil alğan yaşlardan biri bu aqta: «Menim içün Qırımdan Kiyevge köçmek, demek icret etmektir"» - dedi.
İşte, Qırım azat etilgen soñ, yarımadanı tuvğan ev olaraq sayğan tamam qırımtatarlar avdet etip başlaycaqlar. Çünki olar, asılında sahte degil, aqiqiy vatanperverlik saipleri.
Kelecek nesilge yatırım yapmaq
Qırımdan köçkenler, psihologik ve iqtisadiy kerginlikten qurtulmağa isteyler, ve yolculıqnı yekâne yol olaraq köreler.
Yarımadada qalğanlar ise, köçüvni hainlik kibi köreler. «Siz Qırım aqqında i sbir şey bilmeysiz, çünki siz anda, biz ise, mındamız», – dep yazıqsınalar yarımada sakinleri.
Ukrainliler içün köçmege yer olsa, qırımtatarlar içün Qırımnı terk etmek pek küç.
Doğğan yerinin adını taşığan halq – qırımtatarlar, qırımlı – qyın bir seçim yapmalı. Qırımda qalıp, nesilniñ devam ettirilmesini tuvğan topraqta temin ete bile. Ketse, ğurbetlikte ömür keçirgen ecdatları, tuvğan topraqqa hainlik yaptı, demek.
Rusiyeniñ milletlerara, dinlerara saasında alıp barğan siyaseti vaziyetni daa beter yapa.
Mustaqil matbuat vastalarına yapılğan basqı, kütleviy teşviqat, mitinglerniñ yasaqlanuvı, milliy idare institutlarınıñ lâğu etilmesi, tintüv ves orav vastasınen yapılğan basqı, yaş qırımtatarlarnıñ çalınuvı ve öldürilüvi, rusiyeli ordu ve flotuna yaşlarnıñ alınuvı, assimilâtsiya qırımtatar halqı, hususan yaşlarnıñ inkişafına menfiy tesir etmesi mümkün.
Mustaqil Ukrainada doğğanlar içün Qırımnıñ işğali ciddiy bir psihologik zarar ketirdi. Siyasiy ayatta ve turmuşta milletlerara intiqam aluvı ketirilgen zararnı arttıra. BU meseleni nasıl all etmek mümkün?
Birinciden. Razı olıp, rusiyelilerniñ ayın-oyularını qabul etmek, bunı qırımtatar elitasınıñ bir qısımı endi yaptı. Böyle etip, resmiy olaraq havfsızlıq temin etile, siyasiy karyeranı qurmaq mümkün, em de qırımtatarlarnıñ siyasiy ayatta iştirak etüvini köstermege imkân bar. Amma, menfiy taraflar da bar: kendi siyasiy mevamından, tamır halqı statusından ve milliy-territorial cumhuriyetini tiklemek aqqından vazgeçmek kerek, adım-adım assimilâtsiyağa oğramaq ve siyasiy, medeniy margineske qoşulmaq lâzim.
Ekinciden. Öz özüni başqalardan ayırmaq, iç bir meselege kirişmemek. Böyle şekilde, siyasiy repressiyalardan qurtulmaq mümkün. Amma, akimiyetke yaqın olğanlar özlerini daa çoq eminliknen alıp baradajqlar, «halq içün şeytannen bile añlaşırmız» degenler faaliyetni devam etecekler, Rusiyeni desteklegen yaşlarnıñ sayısı ösecek.
Üçünciden. Studentlik yaşında olğan qırımtatar gençlerniñ ukrain qıtasına köçüvi. Ketip qaytmaları kerek. Esas menfiy tarafı şunda ki, yarımadada yaş nesilniñ azlaşuvı ve ukrain şeerlerine köçip qalmasıdır. Amma, iç bir yerde tanılmağan Qırım tasilinden, rusiyeli orduda hızmetten, FSB –den qurtarıp olmaq mümkün.
Esas maqsad ,yaşlarnıñ keyfiyetli tasil alıp, büyük şirketlerde ve devlet işinde tecribe qazanıp, kendi ticaret merkezlerini qurıp olmaları içün imkânlar yaratmaq. Bu fidanlarnı ileride, Qırım toprağına keçirmek mümkün olacaq.
Bunıñ imkâniyetligini yarımadada şirketlerni açqan ve faal çalışqan qırımtatar iş adamları tasdiqlamaq mümkün. Yarımadadan tış ösip- büyügen iş adamlar, regionda zemaneviy biznesni nasıl etip qurmaq ve halqqa nasıl etip fayda ketirmekni numayış ettiler.
Belli rsiyeli rossiyskiy investbankçı Slava Rabinoviç Qıtay Halq Cumhuriyetinde bu kibi tecribe aqqında «Vedomosti» neşirinde böyle yazdı: «Open Doors Report malümatına binaen, tek 2013 senesi Qıtaydan AQŞ 235 597 student keldi (2012 senesi ile teñeştirsek, yaşlarnıñ sayısı 21% östi). Amerirkağa yaşlarnı oqumağa yollağan devletler arasında Qıtay birinci yerde buluna. Qıtaynıñ yaşları Kanada, Büyük Britaniya, İsveçre, Frenkistan, Almaniya ve diger memleketlerge oqumağa keteler… On yıl devamında, er yıl Amerikağa kelgen qıtaylılarnıñ sayısı 20 %-ğa össe, tek AQŞ-da aliy tasil alğan qıtaylılarnıñ saysı 6 mln. teşkil etedejk. Diger ğarbiy memleketlerde daa 18 mln. qıtaylı tasil alacaq. Böyle etip, ğarpta eñ yaqın 10 yıl devamında 25 mln. qıtaylı oquycaq. Olar, Qıtay ealisiniñ orta qatlamınıñ büyük qısımı olacaqlar»,
Qırımnıñ eñ büyük degerliklerini saqlap qalmaqnı tüşünseñiz, yarımada yaşlarınıñ vaqtınca Ukraina qıtasına köçmesini teşkil etmek mümkün. Devlet, öz nevbetinde yaşlar içün imkânlar yaratmalı.
Yarımada azat etilgen soñ, Ukrainada aliy tasil ve tecribe saipleri olğan qırımlı yaşlar, Qırımnı iqtisadiy ve içtimaiy buhrandan çıqaruv işinde Ukrainanıñ tayançı olurlar.
Sergey Kostinskiy, qırımlı siyasiy ekspert
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Eki yüz yıl evelsi zemaneviy Odessa vilâyeti Bucak adını taşıy ve Qırım hanlığına kirgen edi. Onıñ sakinleri qırımtatarlar edi, amma bucak noğayları olaraq belli ediler. Bu regionnıñ eñ büyük şeerlerinden biri Tatarpınarı edi, o, XV asırda qıpçaq hanlarınıñ eski rezidentsiyası yerinde peyda olğan edi.
Qırım ve qırımtatarlarnıñ tarih saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ leyhasında,«Tuğra» videobloglarında.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır.
Tuğra – hanlarnıñ müüri, qırımtatar devletçiliginiñ timsali, Qırımnıñ şimdiki vaziyetini añlamağa yardım etken bir anahtardır
Metn müelifi ve alıp barıcı Gülnara Abdulla, rejissör Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı Eldar Halilov, ğaye müellifi ve prodüsser Emine Ceppar.
Videoda nogaici saytından resimler, em de belli Qırım müellifleri ve icracıları Enver İzmaylov ve Afize Kasaranıñ muzıkası qullanıla.


text:
Qırım MC polisi qısımlarınıñ tekmillenmesi bu yılnıñ soñuna qadar yekünlenecek.
Bunı Ukraina Milliy polisiniñ matbuat hizmeti, nezaret etici muessise başlığınıñ birinci muavini Vâçeslav Abroskinniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetinde Ukraina prezidentiniñ daimiy vekiliniñ birinci muavini İzet Gdanov ile körüşüviniñ neticeleri esasında bildirdi.
Matbuat hizmeti, Vâçeslav Abroskinniñ sözlerini naqil etip: «Al-azırda Qırım polisiniñ strukturasındaki qısımlarnı tekmillev ceryanı devam ete. Yılnıñ soñuna qadar olarnıñ, şu cümleden Qırım patrul polisindeki bir qısmınıñ tekmillenmesi yekünlenecek. Polis qısımlarınıñ tekmillenmesi çeşit uquq bozuvlarğa ve, onadan ğayrı, Rusiyeniñ mahsus hizmetleri tarafından Ukrainanıñ qıtadaki qısmına yollanılğan küçlerniñ faaliyetine effektiv şekilde qarşılıq köstermege imkân berecek», – dep bildire.
Bildirüvde, Ukraina Milliy polisiniñ, «Ukrainağa işğal etilgen topraqlarını qaytarmaq ve devlet territoriyasına cinayetler ve diversiyalar yapmağa azır olğan adamlarnıñ kirmesine yol bermemek» içün yapılğan faaliyette prezidentniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligine er taraflama yardım etmege azır olğanı qayd etile.
Ondan ğayrı, körüşüvde ilhaq etilgen Qırım ile memuriy sıñırdan yolcularnıñ ve qaçaq yüklerniñ qanunsız taşılmasını toqtatuv aqqında söz yürsetildi.
Noyabr 21-de Ukraina Milliy polisiniñ rehberleri ile QMC ve Aqyar prokuraturasınıñ rehberleri Qırım boyunca bütün işleriniñ ğayrıdan yüklenmesini muzakere ettiler.
Ukraina İçki işler nazirliginiñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Baş idaresi 2015 senesinde ğayrıdan meydanğa ketirilip, Odessada çalışıp başladı. Milliy polisniñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyardaki Baş idaresiniñ rehberi vazifesine Anatoliy Bahçivanci tayin etildi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplinka».


text:
Kiyevde «PostPlayTeatr» yañı teatr meydançığını taqdim etecekler. Mında Qırım rejissörı Galina Cikayevanıñ «Opolçenets» oyunı kösterilecek, dep bildirdi rejissör Qırım.Aqiqatqa.
Cikayeva aytqanı kibi, bu vesiqalı oyun Den ve Yana Gumenükniñ «Qızım Daşağa ayaqmaşna aldım» pyesası boyunca qoyulğan. Metn Donetsk faaliniñ tarif etkeni esasında yazılğan. Numayıştan soñ teatr meydançığınıñ işlev kontseptsiyası taqdim ve muzakere etilecek. Tedbir dekabr 26 künü keçirilecektir.
«PostPlayTeatr» ciddiy mevzu ve zemaneviy teatr şekilleri ile çalışqan yaş teatr erbaplarını birleştirecektir.
Aqmescit rejissörı Galina Cikayeva yıl evelsi Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı, Federal havfsızlıq hızmetiniñ hadimleri tarafından etilgen basqı sebebinden, terk etmege mecbur oldı. Qırımda Oleg Sentsovnıñ işi iştirakçisi ola.


text:
Ukraina işğal etilgen topraqlar ve memleket içinde köçip kelgen insanlar meseleleri naziriniñ birinci muavini vazifesine qırımlı Yusuf Kürkçi tayin etildi. O, Ukraina baş naziriniñ qararı mayıs 18-de imzalanğanını Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Kürkçi şimdilik vazifelerini aydınlatmay.
Nazirler şurası saytında nazirniñ birinci muavininiñ tayin etilmesi aqqında vesiqa yoq.
Bundan evel Yusuf Kürkçi Ukraina prezidenti qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ faaliyetini teminlev bölüginiñ müdiri olğan edi.
2009 – 2011 seneleri Ukraina millet ve din devlet komitetiniñ reis muavini olğan edi. Komitet yoq etilgen soñ Qırımğa qayttı, Rusiyeniñ yarımada işğalinden soñ ise tekrar Kiyevge köçip keldi.
Ukraina Nazirler şurası aprel 20-de Vaqtınca işğal etilgen topraqlar ve memleket içinde köçip kelgen insanlar meseleleri nazirligini meydanğa ketirmege qarar aldı. Onıñ yolbaşçısı Vadim Çernış oldı. O, Donbassnı ğayrıdan tiklev meseleleri devlet agentliginiñ yolbaşçısı olğan edi.
Al-azırdı yañı nazirlikniñ nizamnamesi azırlana.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ewrazïyalıq ekonomïkalıq komïssïyanıñ agroönerkäsip sayasatı departamentiniñ dïrektorı Stanïslav Bwben EAEO elderiniñ awıl şarwaşılıq önimderin öndirwşiler men ğılımï qoğamdastığı arasındağı ıntımaqtastıq tetikterin damıtwdıñ mañızdılığın atap ötti.
Stanïslav Bwben «AÖK salasındağı Ewrazïyalıq ekonomïkalıq odaq jäne xalıqaralıq ıntımaqtastıq ayasında azıq-tülik qawipsizdigin qamtamasız etw» strategïyalıq sessïyasına qatıswşılardıñ nazarın odaq elderiniñ ïnvestïcïyalıq tawarlar men reswrstar ïmportına täweldi ekenin atap ötti. Ulttıq valyutalardıñ devalvacïyası saldarınan olardıñ bağası ösedi. EAEO elderiniñ joğarı ğılımï älewetin atap ötken Stanïslav Bwben onı awıl şarwaşılığında, sonıñ işinde mal azığı men oğan qosındılar şığarw, veterïnarlıq preparattar, ösimdikterdi qorğaw quraldarınıñ öndirisinde tïimdi qoldanw kerek ekenin atap ötti.
EEK departamentiniñ dïrektorı odaq elderiniñ ulttıq memlekettik bağdarlamalarınıñ erejeleri «ïmporttı oñtaylandırwğa jäne awıl şarwaşılığı öniminiñ öndirisin damıtwğa bağıttalğanın» ayttı.
Qazirgi tañda EAEO özara jetkizw esebinen öz-özin iri qara etimen şamamen 80%; süt, qus jäne şoşqa eti boyınşa - şamamen 90% qamtıp otır. Öz-özin qamtw boyınşa eñ tömengi körsetkiş (şamamen 50%) - jemis-jïdek önimi bolıp otır.
Stanïslav Bwben odaqta öz azıq-tülik jäne qayta öñdew önerkäsibin damıtwdıñ mañızdılığın alğa tarttı.
Mäskewde ötken forwmğa Reseydiñ memlekettik organdarınıñ ökilderi, ğılımï ortalıqtardıñ sarapşıları, salalıq odaqtardıñ jäne agroönerkäsiptik käsiporındardıñ basşıları, xalıqaralıq uyımdardıñ ökilderi qatıstı.
Kommentarïï


text:
QMC prokurorı Gündüz Mamedov, QMC Prokuraturasınıñ Qırım boyunca halqara mahkemesini, Nürnberg mahkemesinden örnek alıp başlatmaq istegenini bildirdi. QMC Prokuraturasınıñ matbuat hizmeti noyabrniñ 20-sinde prokurornıñ beyanatını iqtibas ete.
«Yalıñız becergenler degil, aynı zamanda buyurğanlar da yapqanları içün cevap bermek kerekler», – dedi prokuror.
Onıñ aytqanına köre, 2017 senesiniñ başında o, prokuratura hadimleri ögünde «İşğalciler tarafından Qırım yarımadasında işlengen arbiy cinayetler yani insanlıqqa qarşı cinayetler, genotsid ile alâqalı vaqialarnıñ Halqara cinaiy mahkemesinde baqılması içün bütün kerekli delillerni toplamaq» vazifesini qoydı.
«Bugünki künde mustaqil aq-uquq qoruyıcı cemiyet teşkilâtlarınen birlikte ilk tanıtıcı bildirüv azırlanıp, tezden Halqara cinaiy mahkemesine yollanılacaq. Daa bir tanıtıcı bildirüv bitirilmek üzredir», – denile matbuat hizmetiniñ bidirüvinde.
Gündüz Mamedov: «Qırımda işlenmekte olğan cinayetlerniñ Gaagada tahqiq etilmege başlaycağına doğru qatiy adımlar atqanımızda samimiy olaraq işandıra bilem ve Nürnberg mahkemesine beñzegen bir mahkeme yapılacağına ümüt etem», – dedi.
QMC Prokuraturasında hatırlattılar ki, 1945 senesi noyabrniñ 20-sinde Nürnbergdeki Halqara arbiy tribunalında mahkeme davasınıñ baqılması başlağanından 72 yıl keçti ve o, «baqılması esnasında qanun ve uquq arasında muayyen bir sıñır çizgisi sızılğan birinci mahkeme davası edi».
2017 senesi iyulniñ 22-sınde Ukraina Telükesizlik hizmetiniñ yolbaşçısı Vasyl Grytsak, Ukraina tarafından Rusiyeniñ Donbass ve Qırımdaki tecavuzını isbatlağan delillerniñ Gaagadaki BMT Halqara mahkemesine teslim etilgenini bildirdi.
Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-sinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko munasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.


text:
Serbïyanıñ qorğanıs mïnïstri Bratïslav Gaşïç jwrnalïstke orınsız qaljıñdadı. Bul isi üşin premer-mïnïstr Aleksandr Vwçïç onı qızmetinen bosattı, dep xabarlaydı Ïnterfaks-Wkraïna.
«Mağan osınday tez tizesin bügwge dayın turatın jwrnalïster unaydı «,- dedi B.Gaşïç.
Serbïyalıq mïnïstrdiñ sözinşe, bunday jağdayda onıñ äreketin aqtap alw mümkin emes, äri bul is eldiñ barlıq äyelderin qorağanmen teñ.
«Qorğanıs mïnïstri Bratïslav Gaşïçtiñ jasağan isine eşqanday aqtap ala alatın söz taba almaymın. Men Serbïya ükimeti atınan jwrnalsterden keşirim suraymın, biraq bul jetkilikiz.Bul isinen keyin B.Gaşïç mïnïstr bolıp qala almaydı»,- dedi A.Vwçïç.
Sonımen qatar, serbïyalıq premer bul şeşimniñ oğan oñay tïmegenin äri B.Gaşïş jumıs babındağı äriptesi ğana emes, dosı ekenin ayttı. Serbïya Qorğanıs mïnïstrliginiñ bos lawazımına kim tağayındalatını äli xabarlanğan joq.
Kommentarïï


text:
Sentâbr 27-de Varşavada ölçeme boyunca OSCE konferentsiyası çerçivesinde «Qırımtatarlarnıñ taqip etilmesi, insaniyetke qarşı cinayet olaraq» side-event keçirilecek.
Konferentsiyada Halqara insan aqları boyunca işbirlik (IPHR) temsilcileri ve cemaat ve uquq qoruyıcı teşkilâtlarınıñ diger temsilcileri tarafından toplanılğan işğal etilgen Qırım toprağında aq-uquqlar sıñırlanğanı ve qırımtatarlarnıñ zulumğa oğratılması aqqında söz yürsetilecek.
«İnsan aqları bozuluvı aqqında toplanılğan malümat yarımadada yaşağan qırımtatarlar ve ukrainlerniñ milletlerara, siyasiy ve diniy ceetten taqip etilmesi aqqında aytmaq içün sebep ola», – dep aytıla merasimniñ press-relizinde.
Müzakerelerde IPHR temsilcisi Simon Papuaşvili; rusiyeli adliyeci Aleksandr Popkov; adliyeci Emil Kurbedinov; uquqçı, Ukrain Helsinka gruppasınıñ temsilcisi Sergey Zayets, «KpыM-SOS» cemaat teşebbüsiniñ yolbaşçısı Tamila Taşeva iştirak etecekler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada Ukraina tarafdarları ve qırımtatar faalleri taqip etilip başladı. Bu aqta uquq qoruyıcılar çoq bildirgen edi. Olar Kremlni insan aqları bozuluvını toqtatmağa çağırğan edi. Amma Moskvada ve rusiyeli Qırım ükümeti repressiyalar aqqında malümatnı red ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımtatar milliy lideri, Qırımtatar halqı meseleleri boyunca Ukraina prezidentiniñ vekâletlisi Mustafa Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarov bu afta Varşavağa yol alacaq, o yerde Poloniya prezidenti Ancey Duda ile körüşecek olalar.
Bu aqta Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire.
Elde etilgen malümatqa binaen, Poloniya prezidenti ile körüşüv iyül 6-da, çarşenbe künü keçirilecek. Körüşüv çerçivesinde muzakere etilecek mevzular bildirilmey.
İyül 7 ve 8 künleri Ukraina halq deputatları Çubarov ve Cemilev Poloniya paytahtında NATO Varşava sammitiniñ Ekspert forumında iştirak etecek, dep bildireler matbuat hızmetinde.
Aprel ayında Varşavağa Ukraina prezidenti Petro Poroşenko iş ziyareti ile kelgen edi. O, Poloniya Cumhuriyeti prezidenti Ancey Duda ile körüşüv keçirdi. Prezidentler Qırımnıñ işğalden azat etilmesi boyunca Ukrainanıñ teşebbüsini muzakere etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Tukay premiäse
İbrahimov İlfaq Mirzamöxämmät ulı (Möxämmät Mirza) – şağir, «Kiek qaz yulında» (2003), «Tere su» (2007) kitapları häm «Adäm balası» şiğırlär siklı («Adäm balası» kitabında, 2009) öçen 2011 yılda Tatarstan Respublikasınıñ G.Tukay isemendäge Däwlät bülägenä layık...
Ğaynullina Alsu Äskär qızı – artistqa
Ğaynullina Alsu Äskär qızı – artistqa, Qazannıñ G.Qamal isemendäge Tatar däwlät akademiä teatrında säxnä obrazları icat itkän öçen 2013 yılda Tatarstannıñ G.Tukay isemendäge Däwlät bülägenä layık bula. Alsu Ğaynullina Ğaynullina Alsu Äskär qızı 1954 yılnıñ...
Sadriev Foat Miñleäxmät ulı – yazuçı
Sadriev Foat Miñleäxmät ulı – yazuçı, «Bäxetsezlär bäxete» trilogiäse öçen 2010 yılda Tatarstannıñ G.Tukay isemendäge Däwlät bülägenä layık buldı. Foat Sadriev Yazuçı-prozaik häm dramaturg Foat Miñleäxmät ulı Sadriev 1941 yılnıñ 10 martında Tatarstannıñ Möslim rayonı...
Zäydullin Rkail Rafail ulı (Rkail Zäydulla) – şağir, yazuçı
Zäydullin Rkail Rafail ulı (Rkail Zäydulla) – şağir, yazuçı – “Mäğärä: Şiğırlär, poemalar” şiğırlär cıyentığı häm “Taşqa ordım başnı: Xikäyälär, esselar” kitabı öçen 2010 yılda Tatarstannıñ G.Tukay isemendäge Däwlät bülägenä layık buldı. Rkail Zäydulla Şağir,...
Gıymatdinova Näbirä Minäxmät qızı (Bikçurova) – yazuçı
Gıymatdinova Näbirä Minäxmät qızı (Bikçurova) – yazuçı, “Parlı yalğız”, “Mäxäbbättä gönah bar” kitapları, “Xatınnar sağışı” poveste öçen 2013 yılda Tatarstannıñ G.Tukay isemendäge Däwlät bülägenä layık buldı. Näbirä Gıymatdinova Näbirä Minäxmät qızı Gıymatdinova (Bikçurova) 1956 yılnıñ...
İmamov Vaxit Şäyxenur ulı – yazuçı
İmamov Vaxit Şäyxenur ulı – yazuçı, «Utlı dala» ike tomlı tarixi romanı öçen 2014 yılda Tatarstannıñ G.Tukay isemendäge Däwlät bülägenä layık buldı. Vaxit İmamov Yazuçı-prozaik Waxit Şäyxenur ulı İmamov 1954 yılnıñ 18 martında Tatarstan Respublikasınıñ...
Miñnullin Robert Möğallim ulı — şağir
Miñnullin Robert Möğallim ulı — şağir, «Küçtänäç» digän balalar kitabı öçen 1998 yılda Tatarstannıñ G.Tukay isemendäge Däwlät premiäse belän büläklänä. Robert Miñnullin Tatarstan Respublikasınıñ xalıq şağire, kürenekle cämäğät häm däwlät eşleklese Robert Möğallim ulı...
Şäydullin Şamil Mortaza ulı – rässam
Şäydullin Şamil Mortaza ulı – rässam, «Yaña Saban tuyı» kartinalar siklı öçen 2000 yılda Tatarstannıñ G.Tukay isemendäge Däwlät bülägenä layık bula. Şamil Şäydullin Tatarstannıñ atqazanğan sänğat eşleklese, respublikanıñ xalıq rässamı Şamil Şäydullin 1947 yılnıñ...
Malikov Dölfät Ğosman ulı (Zölfät) — şağir
Malikov Dölfät Ğosman ulı (Zölfät) — şağir, «İke urman arası» häm «Yörägemne bılbıl çaqtı» kitabı öçen 2000 yılda Tatarstannıñ G.Tukay isemendäge Däwlät premiäse belän büläklänä. Zölfät (1947-2007) Kürenekle şağir Zölfät (Dölfät Ğosman ulı Malikov) 1947...
Bikçäntäev Färit Räfqat ulı – rejisser
Bikçäntäev Färit Räfqat ulı – rejisser, Qazannıñ G.Qamal isemendäge Tatar däwlät akademiä teatrında Tufan Miñnullinnıñ “Xuşığız!” p’yesasın säxnäläştergän öçen 1998 yılda Tatarstannıñ G.Tukay isemendäge Däwlät premiäsenä layık bula. Färit Bikçäntäev 1962 yılnıñ 21...


text:
Apple GPS-navïgacïyasımen aynalısatın Coherent Navigation kompanïyasın satıp aldı dep jazadı The Wall Street Journal jwrnalı.
Apple startaptı ïelengendigin rastadı. «Kompanïya ünemi kişigirim texnologïyalıq kompanïyalardı satıp aladı, biraq biz josparlarımız ben maqsattarımızdı talqılamaymız», — delingen käsiporın xabarlamasında.
Kompanïya kelisimniñ qunı men waqıtın naqtılağan joq. Biraq LinkedIn saytındağı Coherent Navigation basşısınıñ profïlinde onıñ Apple-diñ navïgacïyalıq bölimine qañtar ayında qosılğandığı jazılğan.
Coherent Navigation AQŞ ükimetinen tapsırıs alıp, kommercïyalıq navïgacïyalıq servïster qurastıradı. Budan bölek soñğı jıldarı Apple Google Maps-ke alternatïva qurw üşin BroadMap, Embark jäne HopStop.com startaptarın satıp alğan edi dep xabarlaydı Rambler.
Kommentarïï


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilevniñ qızı Elzara Abduljelilova Qırım.Aqiqatqa bildirgeni kibi, fevral 2 künü sabası onıñ Otuz (Kefe) köyünde yerleşken evinde pasport teşkerüvi sebebi ile özlerini Federal migratsion hızmetiniñ (FMS) hadimleri olaraq tanıtqan insanlar keldi.
«Pasport nezaretini keçiremiz dediler, olarnıñ arasında FMS hadimleri edi, eyecandan olarnıñ soyadlarını soramağa unuttım. Bir qaç insan evge kirdi ve pasportlarımıznı alıp, malümatnı yazıp aldılar. Özlerini nezaketli alıp bardılar… Ketkende, oğlum Erol aqqında soraştırdılar», – dey Elzara Abduljelilova.
Aytqanı kibi, oğlu bu saatte evde yuqlay edi. Bunıñ ile FMS hadimleri «soñ vaqıtları soy-soplardan birisi kelmegen edimi», dep soradı.
«Babam aqqında aytsalar, yoq – kelmedi, dep cevap berdim. Tek oğlum», – tarif ete qadın.
Bundan soñ FMS hadimleri ketti, amma birazdan qayttıp, Erolnı «olarnen barıp laf etmege» çağırdılar.
«Tanışlarıma telefon etip soradım, bir yerge barmağa kerekmey dediler. Olarğa red ettik», – dey Abduljelilova. Bunıñ ile ziyaretleri soñuna yetti.
FMS organlarınıñ bu aqta resmiy beyanatları şimdilik yoqtır.
Salı künü, fevral 2-de, Mecliste Canköy rayonında yaşağan qırımtatarlarnıñ evlerinde belgisiz sebepten tintüvler keçirilgeni aqqında bildirgen ediler.


text:
10nçı noyabr’ – Atatörekne iskä alu köne
Bıyıl böyek yulbaşçınıñ ülemeneñ 79 yıllığı bilgeläp ütelä
Bügen Törkiyä Cömhüriyäte däwläten qoruçı häm berençe ilbaşı Mostafa Kämal Atatörekne ülemeneñ 79 yıllığında xörmät xisläre belän iskä alabız. Çanakkalä suğışında kürsätkän uñışı belän iğ’tibarnı cälep itkän Mostafa Kämal Berençe Bötendönya suğışı näticäsendä Ğosmanlı İmperatorlığınıñ ciñelgän bulıp sanaluı häm il cirläreneñ yawlap alına başlawı belän törek millätenä yulbaşçı bulıp, Azatlıq köräşen alıp bardı. Bu suğışnıñ uñışqa ireşüe belän Lozannada tözelgän Tınıçlıq kileşüe näticäsendä Törkiyä Cömhüriyäte tözelde häm Mostafa Kämal berençe ilbaşı buldı. Soñınnan Atatörek familiyasın alğan lider çınğa aşırğan inqilapları belän zamança cämğiyät’neñ barlıqqa kilüenä zur öleş kertte. Anı ülemeneñ 79 yıllığında tağın ber tapqır xörmät belän iskä alabız.


text:
Vinnitsada Qırımtatar-ukrain medeniy merkeziniñ zemaneviyleştirilmesi boyunca işler içün 2 million grivna kerek olacaq.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa leyha idarecisi Taisa Gayda bildirdi. Onıñ sözlerine binaen, bu tahminiy fiyattır, tam miqdar leyha işleri bitirilgen soñ belli olacaq.
«Leyha-fiyat vesiqalarınıñ azırlanılmasına para ayırğan metsenat tapıldı, leyha endi işletile, bundan soñ tam fiyatnı aytmaq mümkün olacaq», – dedi Gayda.
Onıñ qayd etkenine köre, laf «Eski şeer» qasabasındaki baqımsız qalğan bina aqqında kete, evel onıñ bir qısmında kvartal komiteti yerleşken.
Qırım işğal etilgen soñ Vinnitsa vilâyetine köçken ve bu yerde «Vetan» birleşmesini teşkil etken qırımtatar cemiyetiniñ temsilcileri sentâbr 27-de, salı künü keçirilgen matbuat konferentsiyasında yaqın künlerde bina kirası aqqında vesiqanı imzalamağa niyetlengenleri aqqında bildirdi.
«Bu afta Vinnitsa şeer şurası ile bina kirası aqqında vesiqalar imzalanmaq kerek, olar artqa bermesin dep, bu aqta ilân etmek qararını aldıq», – dep qoştı Gayda.
Gaydanıñ qayd etkenine köre, söz bina kirası kiçik fiyatqa berilecegi aqqında yürsetile. Onıñ fikrince, tahminen 500 kvadrat metrni teşkil etken binada tamir işleriniñ yapılmasına bir yılğa yaqın vaqıt kerek olacaq.
«Vetan» teşkilâtı ve Vinnitsa şeer şurası icra komiteti arasında Qırımtatar medeniy merkezi içün binanıñ ayırılması aqqında muzakereler 2014 senesi küzde başlandı.
2014 senesi mart ayından başlap, Vinnitsa ve Vinnitsa vilâyetine bir qaç yüz qırımtatar kelip, yerleşti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Greśiyädä möhacirlär faciğase
Sıyınuçı lager’larında üz-üzlärenä qul salu oçraqları artqan
Greśiyäneñ Lesbos utrawındağı lager’da naçaq yäşäw şartları säbäple sıyınuçılarnıñ ruxi sälamätlekläre qaqşağan. Xätta balalar arasında da üz-üzen üterü yäki üzenä zarar birü omtılışları bula.
“Çik belmäwçe tabiblar” oyışması tarafınnan yasalğan belderüdä utrawdağı Moria lagerendä tiyeşennän 3 tapqır kübräk keşe yäşäwe äytelä. Tabiblar anı tiz arada buşatırğa çaqıra. Çönki sıyınuçılar arasında aqıl zäğıyf’lege oçraqları härwaqıttağıdan kübräk.
Belderüdä: “Fevral’dän başlap iyün’ ayına qadär 6-18 yäş’lek balalar arasında uzdırılğan ruxi sälamätlek törkem êçşänleklärendä “Çik belmäwçe tabiblar” törkeme balalarnıñ yaqınça dürttän bereneñ üzenä zarar birüen, üz-üzen üterergä omtılış yasawın yäisä monı uylawın açıqladı,”-diyelä.
Belderüdä “Çik belmäwçe tabiblar” oyışması sälamätlek koordinatorı Deklan Barrinıñ da bäyälämäläre urın alğan. “Suğış noqtalarınnan kilgän balalar Awrupada tärbiyä alu häm iminlek belän täêmin itelü urınına, tuqtawsız qurqu, stress, censi dähşätkä duçar bulalar,”-dide ul.
Belderüdä sälamätlek häm gigiyena şartları da tänqıyt’länä. Lager’da kizü xastalıqları yoqtıru qurqınıçınıñ da yuğarı buluına basım yasıylar.
Greśiyäneñ Tön’yaq Êgey vilayäte idaräse Moria lagerendağı şartlarnıñ sälamätlek häm tirä-yaq moxit öçen zararlı buluın belderep Migraśiyä säyäsäte ministrlığına möräcäğat’ itkän ide. Anda wäzğıyät’ üzgärmäsä lager’nı 30 kön êçendä yabarğa kiräklege xaqında da kisätelde.
İldä 20 meñnän artıq sıyınu taläbe näticälären kötüce möhacir bar. Alarnıñ kübese utrawlardağı lager’larda. Greśiyä xökümäte sıyınuçı taşqının kimetü öçen alarnı äkrenläp kontinentqa küçerüne däwam itä.


text:
Qırımtatar halqınıñ aqları qoruvı boyunca Komitetiniñ «acele bağı»na 18 yaşında olğan qırımtatar qızınıñ ğayıp oluvı aqqında haber keldi.
Bunı Qırım.Aqiqatqa Komitetniñ başı Eskender Bariyev bildirdi.
Onıñ aytqanı kibi, qız Aqmescitniñ Kiyev rayonında yaşay edi.
«Saba, dekabr 2 künü, qız evden universitetke çıqtı. Amma saat 9-da onıñ ile bağ ğayıp oldı, şimdi bulunuv yeri belgisizdir», – dey Bariyev.
Şimdi komitette elde etilgen malümatnı ögreneler, qıznıñ tuvğan ve yaqınları ile subetleşeler. Daa da tafsilâtlı malümatnı birazdan soñ bermege vade eteler.
Teşkilâtta, ahlâqiy noqtaiy-nazardan qıznıñ ad ve soyadını aşkâr etmeyler, çünki buña ana-babasınıñ razılığı daa yoqtır.
Bu, Qırımda insanlarnıñ ğayıp oluvı ile bağlı birinci adise degil. Ukraina Milliy havsızlıq ve mudaafa hızmetiniñ malümatına köre, Qırımda işğal vaqtından 21 qırımtatarı ğayıp oldı.
Qırım «Nazirler şurası» yanında ğayıp olğan qırımtatarlarnıñ işleri ile oğraşacaq taqım peyda oldı. Taqımnıñ birinci toplaşuvı endi keçti, neticede işbu insanlarnıñ işleri Qırım boyunca Rusiye Taqiqat komitetiniñ Baş taqiqat idaresininiñ Emieytli işlerniñ taqiqatı boyunca İdaresine berildi.
Qırımda insan aqları bozuluvınıñ qayd etilmesi boyunca gece-kündüz açıq olğan telefon yolağı peyda oldı. Bu alğa rastkelgen er kes mahsus telefon nomeraları boyunca bağlana bileler. «Acele bağ»nı qırımtatar halqınıñ aqları qoruvı boyunca Komitet teşkil etti.


text:
Tort qamırı
Bu qamırnı tort yasawda qullana alasız
Kiräkle äyberlär:
200 gr sarı may (1 stakan)
360 gr şikär qomı (2 stakan)
4 yomırqa
390 gr on (3 stakan)
Qamır qabartqıç (razrızlitel’)
3 aş qaşığı slivki
Yasalışı:
Êregän mayğa şikär qomı quşabız. Tuğlıybız. 2 yomırqa quşıp, däwam itäbez.
1 stakan on salıp, bolğatabız. Annarı 1 yomırqa salıp, stakan on häm razrıxlitel’dän soñ soñğı yomırqanı salabız.
Annarı slivki quşabız häm soñğı stakan on.
170 däräcädä 30 minut peşeräbez.
Peşkän keksnı berniçä qatlamğa bülep, telägän krem belän sılıybız.
Aşığız tämle bulsın!


text:
«Qazaqstandıqtar 1-10 aqpan aralığında qaterli isik awrwına tekserilw maqsatında tar şeñberdegi mamandardıñ tegin keñesterin ala aladı» dep xabarlaydı QR Densawlıq saqtaw jäne älewmettik damw mïnïstrliginiñ baspasöz qızmeti.
Dünïejüzilik qaterli isikpen küres küni ayasında 2016 jıldıñ 1-10 aqpan aralığında elimizdiñ barlıq aymağında aldın alw jäne erte kezde anıqtaw boyınşa «Bizdiñ qolımızdan keledi! Meniñ qolımnan keledi!» uranımen on kündik is-şara ötedi. Osı şara barısında alğaşqı medïcïnalıq-sanïtarlıq kömek uyımdarı jäne onkodïspanserlerde aşıq esik künderi ötedi. Turğındar tegin medïcïnalıq tekserwden ötip, mamandar keñesin ala aladı.
Ayta ketetin jayt, joğarıda atalğan barlıq is-şaralar 1 jäne 10 aqpan künderi aralığında är türli künderde ötkiziletin boladı. Tolığıraq aqparattı turğındar alğaşqı medïko-sanïtarlıq kömek körsetetin uyımdardan jäne onokdïspanserlerden ala aladı.
Qaterli isikpen küres QR Densawlıq saqtaw jüyesiniñ basım bağıttarınıñ biri. Otandıq medïcïnalıq uyımdar äsirese awrwdıñ bastapqı kezeñderinde nawqastıñ tolıqtay sawığıp ketwine mümkindik beretin emdew ädisteriniñ ozıq texnologïyalarımen jabdıqtalğan.
Skrïnïngtik medïcïnalıq tekserwler aldın ala emdewdiñ jäne zïyandı isikterdi erte kezde anıqtawdıñ tïimdi täsili bolıp sanaladı. 2015 jılı elimizde onokologïyalıq skrïnïngter ayasında 1,5 mïllïonnan astam eresek jastağı turğındardıñ maqsattı toptarın tekserw ötkizildi.
Esteriñizge sala keteyik, Dünïejüzilik qaterli isikpen küres küni jıl sayın 4 aqpanda Xalıqaralıq isikke qarsı odaqtıñ bastamasımen atap ötiledi. Bıltırğı jılı atawlı kün «Bul qolımızdan keledi!» uranı ayasında ötken bolatın.
Kommentarïï


text:
«Müsilim bïıl 6-da. Aqılı tolıp, anasınıñ qasında tek qıdırıp jürmeydi, anasımen sırlasadı, kömektesedi. Dostarı köp. Şetelge är saparında özine jaña qızığwşılıqtar tawıp jatır. Müsilimniñ baqıttı balalığı üşin barımdı salıp jürmin. Bïıl dayarlıq sınıbına baradı. Alla qalasa, mekteppen birge sport sağattarı, üyirmeler bastaladı. Müsilimge 7 jasına deyin jer jüziniñ är burışın körsetwge tırıstım. Şetelge sayaxat demalıs qana emes, balanıñ oy-örisin keñeytedi. Müsilimge qatıstı armanım köp. Mektepke durıs tañdaw jasalw qajet. Astana nemese Almatı, Aqtöbe qalalarınan sapalı bilim men qazaqı tärbïe beretin jaqsı mektep tapsam eken. Sanalı, deni saw urpaqtı näsip etsin Jaratqan!»-deydi änşi.
Dalada +40 gradws ıstıq. Al, bul "Ice park”, işinde -40 gradws salqın!☺ Dwbaydıñ tağı bir keremet sayabağı. Ekewmizde negizi toñıp turmız. Biraq, swretke tüsw kerek boldı.???? Mwslïm bïıl 6-da! Aqılı tolıp, anasınıñ qasında tek qıdırıp jürmeydi, anasımen sırlasadı, kömektesedi. Dostarı köp. Şetelge är saparında özine jaña qızığwşılıqtar tawıp jatır.???? Mwslïmniñ baqıttı balalığı üşin barımdı salıp jürmin. Bïıl 0-sınıpqa baradı. Alla qalasa, mekteppen birge sport sağattarı, üyirmeler bastaladı. Mwslïmge 7 jasına deyin jer jüziniñ är burışın körsetwge tırıstım. Şetelge sayaxat demalıs qana emes, balanıñ oy-örisin keñeytedi.???? Mwslïmge qatıstı armanım köp. Mektepke durıs tañdaw jasalw qajet. Astana nemese Almatı, Aqtöbe qalalarınan sapalı bilim men qazaqı tärbïe beretin jaqsı mektep tapsam eken.???? Sanalı, deni saw urpaqtı näsip etsin Jaratqan!????????❤
Derekköz: Reactor
Kommentarïï


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ paytahtı Moskvanıñ Manejnaya meydanında narazılıq numayışı başlana.
Moskva sakinleri içtimaiy ağlarda bildirgeni kibi, Manejnaya meydanında endi bir qaç üz insan toplandı, etrafta bulunğan politsiya sayısı da büyüktir.
Radio Svoboda Moskvanıñ Manejnaya meydanından canlı yayınnı alıp bara.
Rusiye muhalif siyasetçisi Aleksey Navalnıy numayışta iştirak etecegi aqqında öz twitter saifesinde bildirgen edi.
Belli olğanı kibi, Rusiye muhalifi Aleksey Navalnıy rusiyelilerni soqaqlarğa çıqıp, Rusiye prezidenti Vladimir Putiniñ istifasını talap etmege çağırdı.
O, bunı mahkeme qararından soñ seslendirli, işbu qararğa köre, dolandırıcılıq işi boyunca Navalnıy üç buçuq yıl şartlı qapalma, qardaşı ise – umumiy rejim kolloniyasında 3,5 yıl apis cezasına oğradı, haber ete Radio Svoboda.
«Bu kibi rejimniñ olması mümkün degil. Onı yoq etmek kerek. Bugün soqaqlarğa çıqıp, anda qabaatsız insanlarnı cezalağan rejim yoq olğanına qadar turmağa çağıram», – dedi Navalnıy.
Onıñ sözlerine köre, Rusiye akimiyeti yalıñız siyasiy raqiplerini yoq etmege degil de, olarğa, tuvğanlarını qıynap, basqı etmege çalışa.
Rusiye muhalif faalleri mezkür işniñ siyasiy negizi olğanını qayd eteler ve ağa-qardaşnıñ azat etilüvini talap eteler. Saat 19:00 (Kiyev vaqtı boyunca saat 18:00) faaller Moskva merkezindeki Manejnaya meydanına narazılıq numayışına kelecek olalar. Facebookta numayışqa kelecek tahminen 17000 insan endi öz niyetini bildirdi. Tahminen 100 insan mahkeme binasına kelgen edi.
Moskvanıñ Zamoskvortsk mahkemesi ağa-qardaş Aleksey ve Oleg Navalnıylerni «İv Roşe» işi» boyunca qabaatlı olaraq tanıdı. Taqiqatçılarnıñ fikrine köre, Aleksey Navalnıy «Kirovles» devlet şirketinden ve «İv Roşe» frenk kosmetik şirketinden 31 million ruble hırzıslağan eken.
Mahkemeniñ qararına binayen, ağa-qardaş 500 000 ruble (er biri – 8,5 biñ dollar) ve olarnı dolandırıcılıqta qabaatlağan şirketke 4 mln ruble (70 000 dollar) miqdarında tazminatnı ödemek kerektir.
Navalnıy işbu qabaatnı tanımay ve onıñnen qardaşına qarşı olğan işni siyasiy olaraq adlay. Olarnıñ adliyecileri mahkeme qararına itiraz bildirecek olalar.


text:
Odessa vilâyetindeki İzmail şeer yolbaşçısı Andrey Abramçenkonıñ ilân etkenine köre, şeerde adamlarnıñ kütleviy şekilde hastalanmasınıñ sebebi «miks-infektsiya» oldı. Bu aqta o, Facebook saifesinde yazdı.
«Laboratoriya tedqiqiy işleri neticesinde İzmailde miks-infektsiya bar olğanı belgilendi. Rotavirus infektsiyası, novovirus infektsiyası ve içekler tayaçığı tapıldı», – dep yazdı şeer yolbaşçısı.
Onıñ sözlerine köre, bu, şiddetli sağanaqlar sebebinden bulaşma neticesinde oldı.
Bazar künü Abramçenko hastahanelerge 362 insan muracaat etkenini, olardan 220 bala olğanını bildirdi.
Adamlarnıñ kütleviy şekilde zeerlenüvi boyunca cinaiy iş açıldı.
Şeerde fevqulade vaziyet ilân etildi. Hastalar İzmail hastahanelerine iyün 17-de tüşmege başladı. İnfektsiya hastahanesinden yardım sorağanlar yürek bulanuvı, qusma, sıcaq köterilmesi ve mide bozğunlığına şikâyet etkenler. Hastalarnı baqqan soñ, ekimler «keskin içekler infektsiyası» diagnozını qoydılar. Tahminlerge köre, zeerlenüv sebebi suv ola bile, çünki yaqında şeerde şiddetli yağmurlar yağdı, neticede İzmailnıñ bir qısmında şahsiy quyular suvğa battı, bundan da ğayrı, şahsiy rayonda ayaqyollar bozuldı.


text:
Ğalimcan Barudi
Töreklär häm tatarlar: urtaq qıymmätlär 16
Töreklär häm tatarlar: urtaq qıymmätlär 16
►Töreklär häm tatarlar: urtaq qıymmätlär 16
Törek häm tatar milläteneñ urtaq qimmätlärennän, kürenekle tatar din ğalime Ğalimcan Barudi xaqında qısqaça küzätü
Mäşhür din ğalime, cämäğat’ êşleklese, jurnalist, däresleklär avtorı, kürenekle pedagog, Üzäk Diniyä näzaräteneñ möftiye Ğalimcan Möxämmätcan ulı Barudi (Ğaliev) 1857nçe yılnıñ fevral’ başında Qazan öyäzeneñ Keçe Qawal awılında (xäzerge Tatarstannıñ Biyektaw rayonında) säwdägär ğailäsendä tua. 1860nçı yılda ğailä Qazanğa küçep kilä. Ätise Möxämmätcan Ğaliev ixlaslı häm uqımışlı keşe bularaq, üz balalarına tiyeşle belemnärne birer öçen malın häm köçen qızğanmıy. 1862nçe yılda Ğalimcannı Apanay mädräsäsenä uqırğa birälär. Üz çorında bik köçle mädräsälärdän sanala Apanay mädräsäse.
1875nçe yılda belemen kütärü öçen 18 yäş’lek Ğalimcan Urta Aziyägä, yağ’ni Boxarağa yul tota. Anda 7 yıl uqıp, dini häm dönyawi fännärne üzläşterä. 1882nçe yılnıñ 15nçe iyün’ könendä yäş’ ğalim Qazanğa küp kitaplar häm qul’yazmalar belän qayta. Ğalimcan Barudi ğomer buyı kitap cıyu belän şöğıl’länä. 1920nçe yılda Ğalimcan Barudi üzeneñ unikal’ kitapxanäsen däwlätkä tapşıra. Bu baylıq xäzerge köndä Qazan Federal’ universitetınıñ N.İ.Lobaçevskiy isemendäge fänni kitapxanäsendä saqlana.
1906nçı yılnıñ ğıynwar ayında Barudi jurnal çığartırğa röxsät ala. Küp tä ütmi, dini häm pedagogik yañalıqlarnı yaqtırtqan “Din wä ädäp” jurnalı çığa başlıy. Üzeneñ äxlaqıy êçtälege näticäsendä älege basmalar xalıq tarafınnan bik yaxşı qabul itelä.
Şul räweşle, Ğ.Barudi imam-xatıyp häm tatar-möselman mäğarif sistemasın üzgärtep qorğan ğalim genä tügel, ä utızdan artıq däreslek avtorı, “Din wä ädäb” isemle ädäbi-dini jurnal çığarğan yazuçı da bula.
1882nçe yılda Ğalimcannıñ ätise “Möxämmädiyä” dip atalğan mädräsäne tözi. Älege uqu yortın Ğalimcan citäkli. Mädräsä planın tözer aldınnan ul İstanbul häm Qahiräneñ aldınğı belem yortlarınıñ uqıtu metodikaları belän tanışa. Berniçä yıl êçendä “Möxämmädiyä” ilneñ iñ aldınğı möselman mäğarif üzägenä äwerelä.
Formal’ yaqtan dini uqu yortı sanalğan älege mädräsädä arifmetika, geografiya, fizika, il tarixı, fän tarixı, fälsäfä, psixologiya, tatar, ğaräp, urıs häm farsı telläre uqıtıla. Mädräsäne tämamlawçılar arasında 20nçe yöz milli mädäniyäteneñ mäşhür zatları da baytaq: säyäsätçelär Xösäyen Yamaşev, Qamil Yaqub; yazuçılardan - Ğaliäskär Qamal, Fatix Ämirxan, Mäcit Ğafuri, Kärim Tinçurin; ğalimnär häm cämäğat’ êşlekleläre, rässam häm kompozitorlardan: Salix Säydäşev, Näqıy İsänbät, Baqıy Urmançı häm başqalar belem ala.
1908nçe yılda Ğ.Barudi sörgengä cibärelä. Soñraq Rusyäneñ Êçke êşlär ministrı Sebergä sörüne çit ilgä kitü belän alıştıra. Şulay itep Ğalimcan Barudi 1908nçe yılnıñ közendä Rusyädän çığıp kitep, Törkiyä şähärläre aşa uzıp, xac qıla, soñınnan Süriyädä yäşi.
1910nçı yılnıñ 10nçı aprelendä Ğalimcan, Qazanğa äylänep qaytıp, yañadan “Din wä ädäp” jurnalın çığara başlıy häm “Möxämmädiyä” mädräsäsendä uqıtuın däwam itterä.
1917nçe yılnıñ may ayında Mäskäwdä Berençe Bötenrusya möselman qorıltayı uza. Küpçelek tawış belän Rusya möselmannarınıñ Üzäk Diniyä näzaräte möftiye itep Ğalimcan Barudi saylana. Ğalimcan xäzrät möfti bularaq küp xezmätlär başqara, xalıqqa armıy-talmıy xezmät itä, üleme dä izge yulda yörgändä bula. Ğalimcan Barudi 1921nçe yılnıñ 6nçı dekabrendä Mäskäw qalasında aç moxtaclarğa yärdäm kürsätü êşläre belän êş säfärenä, komandirovkaga barğan çaqta wafat bula. Anı Qazanğa qaytaralar häm Yaña tatar bistäse ziratında däfen qılalar.
Tatarstan Cömhüriyäte Diniyä näzaräte 2017nçe yılnı Ğalimcan Barudi yılı dip iğ’lan itä, şuşı qısada törle çaralar ütkärä. Diniyä näzaräte Barudiğa bağışlap dokumental’ fil’m äzerli, anda bilgele şäxesneñ küp kırlı êşçänlege, tormış yulı çağıldırılğan. Fil’m Qazan, Mäskäw, Öfe şähärlärendä töşerelgän.
Tatarstan başqalası Qazanda Ğalimcan Barudinıñ tuuına 160 yıl tulu mönäsäbäte belän 2017nçe yılnıñ 17nçe fevral’ könne ğalimgä bağışlanğan Xalıqara Konferenŝiyä bulıp uza. Konferenŝiyädä Törkiyä, Süriyä, Yordaniyä, Qırım, Çäçänstan häm Dağıstan Cümhüriyätlärennän dä küp sanda din ğalimnäre häm möftilär cıyıla. Törkiyädän Änkara universitetı professorı İbrahim Maraş häm İstanbul Miğmar Sinan universitetı doŝentı İsmail Türkoğlu qatnaşa. İbrahim Maraş üzeneñ çığışında: “Ğalimcan Barudinıñ tanılğan din galimnärennän G.Qursawineñ ğaräpçä äsärlären iñ berençelärdän tärcemä itep, mädäni mirasqa birgän ähämiyäteneñ zur buluı” xaqında assızıqlap ütä.
“19nçı yöz yılnıñ axırı, 20nçe yöz yıl başında Törkiyä belän bäyläneşle tatar dini mädäniyateneñ alğa kitüenä Ğalimcan Barudinıñ role böyek,”- dip bilgeläp ütä üz çığışında İsmäğil (İsmäğıyl') Türkoğlu.
Törle çığanaqlardan tuplap äzerläwçe Kädriyä Mäyvacı
Çığanaqlar:
1)Yäşel Üzändä Ğ.Barudinı iskä aldılar.03.12.2017.
Shahriazan.com>kyiskacha-yañalıklar.
2)(Niyaz xäzrät Sabirov) Ğalimcan Barudi-İgelek.ru.30.09.2016.
www.igelek.ru>galimcan-barudi.
3)chelny-rt.ru>the-news>item>4274-29.06.2017
4)Tatarstan’da Din Alim, Galimcan Barudi Anılıyor.-Haber,https://www.haberler.com.>tatarlar.17.02.2017.
5)www.intertat.ru>tarix>galim-an-barudi...
M.Qıyamova:”Ğalimca Barudi yılı tämamlanıp kilä;ğalim turında12 möhim fakt”.M.Qıyamova törle çığanaqlardan tupladı.22.12.2017.
Ğalimcan Barudi (latin) / Kiril variantı (ГaлиMҗaH Бapyди) tübändäge sıltamada:


text:
Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya Rusiyede faaliyeti yasaq olğan din teşkilâtlarnıñ qayd etüvine ayırıca diqqat etmege çağırdı.
Bunı o bugün toplaşuv vaqtında bildirdi, dep haber ete öz başına tayin etilgen «akimiyet»ke yaqın olğan Krıminform saytı.
«Prokuratura adliye organlarnıñ, merkeziy apparatnıñ ve yerli prokurorlarnıñ diqqatını Qırımdaki radikal yönelişi olğan «Hizb ut-Tahrir», «Bratya musulmane» ve diger teşkilâtlarnıñ qayd etüv yasaqlığına celp ete», – dedi prokuror.
O, bu kibi teşkilâtlar Rusiyede yasaq olğanı ve olarnıñ sırasına «Pravıy sektor»nıñ kirgenini de qayd etti.


text:
Ukrainanıñ yañı tayinlengen baş naziri Volodımır Groysman bildirdi ki, onıñ ükümeti Rusiye işğal etken Qırımnıñ Ukraina nezareti altına keri qaytarılması meselelerine diqqat ayıracaq.
«Ükümetniñ yañı erkânı ayrı diqqat ayıracaq daa bir mesele – Qırım ve vaqtınca işğal etilgen Donbass topraqlarınıñ qaytarılması, azat etilgen topraqlarda yaşayışnıñ ğayrıdan tiklenmesi ve köçip kelgenlerniñ avdet olmasıdır», – dedi Groysman.
Onıñ aytqanına köre, Nazirler şurasında ayrı nazirlik olacaq. Baş nazirniñ bildirgenine köre, bu yönelişte baş nazirniñ muavini çalışacaq.
Ukraina Yuqarı Radası Volodımır Groysman reberligi altında Ukraina ükümetiniñ yañı erkânına rey berdi. Buña 239 deputat qoltuttı.
2014 senesiniñ başında Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki daimiy temsilciligi Hersonda, Baş prokuratura yanında Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Kyivde, Ukraina ükümeti yanında Qırım ve Aqyar meselelerinden devlet hızmeti, Ukraina İçki işler nazirliginiñ Qırım Muhtar Cumhuriyetinde Baş idaresi Odessada çalışalar. Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev ola.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Sabiräm ÄNVÄROVA, «Uyğur avazi»/ «Balapan» dšlät programmisi boyiçä Uyğur nahiyäsiniŋ Çarin yezisida 25 orunluq şähsiy balilar bağçisiniŋ eçiliş märasimi bolup štti.
Uniŋğa Uyğur nahiyäsiniŋ hakimi Şšhrät Nurahunov qatnişip, «Balapan» dšlät programmisiniŋ nahiyädä juquri däriҗidä ämälgä eşivatqanliğini, Çarin yezisida ikkinçi şähsiy bağçiniŋ qäd kštärgänligini mämnuniyät bilän tilğa aldi. Şundaqla yeŋi bağçä ğoҗayini Polat Märdanovniŋ işiğa aq yol tilidi. Jut mštiväri Azat Märdanov keläçäk ävlatniŋ yahşi tälim-tärbiyä elip, җämiyitimizgä yaramliq insanlardin bolup yetilip çiqişi üçün šziniŋ duasini bärdi.
U küni bağçiğa qädäm täşrip qilğan gšdäklärniŋ üç tilda yadqa eytqan şeirliri, iҗra qilğan nahşa-ussulliri jiğilğanlarda çoŋqur täsirat qaldurdi. Şuniŋdin keyin zaman tälivigä muvapiq җabduqlanğan «Teremok» balilar bağçisiniŋ rämzlik lentisi qiyilip (sürättä), çaçqa çeçildi.


text:
Kolledj hám licey oqıwshılarına elektron sanlı imza giltleri biypul beriledi
Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń 2018-jıl 10-maydaǵıMámleketlik xızmetler oraylarıarqalı elektron sanlı imzagiltin dizimge alıwhám elektron sanlıimza (ESI) giltiniń sertifikatın beriw boyınsha mámleketlik xızmetler kórsetiwdiń hákimshilik reglamenti tastıyıqlandı.
Bul Reglament penen Mámleketlik xızmetler oraylarıarqalı elektron sanlı imza giltindizimge alıwhám elektron sanlı imzagiltiniń sertifikatın beriw ushın tólemler hám mámleketlik xızmet kórsetiw múddetleri qısqardı.
Eń tiykarǵısı, bul tastıyıqlanǵan Reglament penen elektron sanlı imza giltindizimge alıwhám elektron sanlı imzagiltiniń sertifikatın beriw kásip-óner kolledjleri hám akademiyalıq liceylerdiń oqıwshıları ushın biypul ámelge asırılıwı belgilendi.
Mámleketlik xızmetler oraylarıarqalı elektron sanlı imza giltin dizimge alıwhám elektron sanlı imza giltiniń sertifikatın beriw mámleketlik xızmetiniń múddeti 3 jumıs saatınan 40 minutqa qısqardı.
Bunnan tısqarı, múrájat etiwshiler Mámleketlik xızmetler orayları arqalı elektron sanlı imza giltin dizimge alıw hám elektron sanlı imza giltiniń sertifikatın beriw boyınsha rayon (qala) mámleketlik xızmet oraylarına ózi kelgen halda yamasa Birden-bir intreaktiv mámleketlik xızmetler portalı arqalı múrájat etiwi múmkin.
Sonday-aq, Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2018-jıl 5-iyundegi PP-5456-sanlı Pármanı menen fizikalıq shaxslar tárepinen elektron sanl ıimza (ESI) ushıntólem bahası arzanlastırıldı.
Endigiden bılay fizikalıq shaxslar ESI alıw ushın burınǵıday eń kem is haqınıń 10 procenti (17 224 sum) muǵdarında emes, al, 7 procenti (12 056 sum) muǵdarında tólemdi ámelge asıradı. Basqa kategoriyalarda tólem muǵdarı ózgerissiz qaldı.
A.ORAZĺMBETOV,
Mámleketlik xızmetler agentligi Qaraqalpaqstan Respublikası Basqarması Taqıyatas rayonı Mámleketlik xızmetler orayınıń bólim baslıǵı.
Makan.uz caйTыHың жaңaлықлapыH coциaллық TapMaқлapдa kөpип бapың
- 16-07-2018, 18:57 |
- 56


text:
Aktsiya saat 20.00 Mihaylovskaya meydanında başlandı. Tedbirde Qırımğa kirip olamağan qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev iştirak etti.
Bunı qırımtatar faali Tamila Taşeva Facebook saifesinde bildirdi.
İştirakçiler qırımtatar timsali ve «NO GENOCIDE» yazısı olaraq tizilgen çıraqlarnı yaqtılar.
Yarın faaller matem mitingini keçirecekler – qırımtatar halqı sürgünliginiñ kününe bağışlanğan yürüş.
Hatırlatamız, Qırım akimiyeti «Yüreginde ateş aç» aktsiyasını keçirmege yasaq etti. Aqmescitteki Lenin meydanını arbiy adamlar sarıp aldı. Aktsiyada iştirak etecek olğan adamlarğa Aqmescit rayonınıñ Aqmeçet qasabasına barıp, dua oqumağa teklif ettiler.
Malüm ki, cuma künü Qırım «baş naziri» Sergey Aksönov «Ukraina şarqındaki adise-vaqialardan sebep», Qırımda iyün 6-na qadar kütleviy tedbirler keçirilmesini yasaq etti.


text:
Qırımda Rusiye bankları grivnanı satın almay.
Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine bazarertesi künü, yanvar 12-de, Qırım paytahtınıñ banklarında grivnalarnı rublelerge bozıp olamağan Aqmescit sakini bildirdi.
Ukrain para birlemi ile muamelelerden vazgeçüv sebebini añlatmadılar. Şimdi, qırımlılar aytqanı kibi, grivnanı Qırımda yalıñız gizli şekilde bozmaq mümkün eken.
Evel bildirilgeni kibi, yanvar 1-den yarımadada para bozduruv noqtaları resmiy şekilde qapatıldı.
Faqat olardan çoqusı para birlemini gizli şekilde satmağa devam ete. Evel olğanı kibi, üç esas para birlemi satıla – dollar, yevro ve grivna. Şimdi para bozduruv noqtalarında bir grivnanı 3 rubleden satın ala, 3,60 rubleden ise satalar.
Malüm olğanı kibi, 2015 senesi yanvar 1-den itibaren işğal etilgen Qırımda Rusiye qanunlarına köre para birlemini yalıñız bank bölüklerinde satın almaq ya da satmaq mümkün.


text:
3 Aralık 2014 Çarşamba
Etli biber dolması
Aralık 03, 2014 Dolmalar, Qırımtatar yemekleri No comments
1 kilogramm biber, 500 gramm qıyma, 300 gramm pomidor, 3 aş qaşığı pirniç, 1−2 soğan, keregi qadar tuz ve 1 demet magdanos alına.
Biberlerniñ sapları oyup çıqarıla. Qıymanı ise qabaq dolmasına azırlağan kibi azırlağan soñ, biberlerniñ azaçıq tuzlu suv içinde yuvıp, hazır harc olarnıñ içine toldurıla. Bir qazan içine 2 aş qaşığı yağ qoyıp, doğralğan soğan qavurıla. Pomidor ve suv qoşaraq biberlerniñ üstüne töküle. Sakin ateşte pişirile.
Malümatnı Nilüfar Raisova
Bilal Mambetnin "Qırımtatar Yemekleri" kitabından köçürip aldı.


text:
Edil(İdil saifesinden yollandı)
Edil[1] ya da Volga (bazan İdil, İtil yaki Etil şeklinde de yazıla; rusça Boлra, tatarca Идeл) - Avropanıñ eñ uzun özenidir. Uzunlığı taqriben 3692 km olğan Edil, Moskva ile Sankt Peterburg arasındaki Valday yaylalarından doğa. Deñiz seviyesinden 28 m astında olğan Hazar Deñizine töküle. Hazar deñizine 50 km qala 200-den ziyade qolğa ayırılıp Edil deltası meydanğa kelir. Bu deltanıñ keñligi 100 km-den ziyadedir.
Edil qışnıñ üç ayında buzlap qala. Bu zaman devamında bazı yerlerde özen üstü qara yolu olaraq faydalanılır.
Bazı tarihçılarğa köre tarihiy Avropa Hun ükümdarı Atillanıñ ismi İdil özeninden kele: Atilla = Edilli.
TüpyazılarDeñiştir
- ↑ Zemaneviy rusça-qırımtatarca luğat / Tertip eticiler: V. A. Mireyev, A. V. Gorâinov. — Aqmescit - Saq: «Feniks İşhabesi» Hİ, 2013. — 580 s.


text:
Elimizde barlaw salasına 1 şaqırımğa 7 dollar bölinedi. Bul qarjı jetkiliksiz, sebebi basqa elderde bul körsetkiş otız ese artıq.
Mäjilistiñ Èkologïya mäseleleri jäne tabïğat paydalanw komïteti Atırawda köşpeli otırıs ötkizip, «Jer qoynawın paydalanw» twralı zañ jobasın talqıladı. Depwtattar jaña qujattıñ tïimdiligi zor deydi. Mäselen, burın barlaw jumıstarın jürgizw üşin, lïcenzïya alw nemese kelisim şart qujattarın räsimdwge 12-18 ay waqıt ketetin. Al jaña zañ jobası osı merzimdi 10-15 künge deyin qısqartwdı közdep otır.