text:
ЯpдәM:Töpçek tabu yä tözätü
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Biredä töpçek süze monda bik qısqa mäqälä añlata. Töpçek ul uyınmaslıq belem belän mäqäläne añlatmıy, anı tulılandırırğa kiräk buluın äytä.
Bu atama, sürätläw öçen qatlawlıqtan yä ki belem citmäwennän me, qısqa bitlärne añlata, mäsälän «Oçqıç ul oça torğan qanatlı maşina». Alarnıñ berär mälle berär yaxşı mäqälägä äwerelüe ixtimal. Töpçeklärneñ kübese şul tikle faydasız buluına säbäple, alar taşlanu öçen berençe nämzätlär dä bulıp toralar.
Wikipedia programı töpçeklärne üze dä ayıra ala, monı öçen programnıñ Töpçek kürsätü çige altı üzgärmägä 0'dän olıraq bäyä birälär, mäsälän 200. Bu närsä töpçeklärne tabu/tözätüne ciñeläytä. Şäxsi çik Maxsus:Köyläwlär bitendä dä quyarğa mömkin.
Töpçek kisätmäse!YзrәpTү
Töpçektäy bit yasağanda, anıñ azağına bu taqnı qıstırıp qaldır zinhar: {{töpçek}} yäki {{rq-lat|stub}}. Alay itelgäç, töpçek-bit qarağanda, Ürnäk:töpçek eçendä bulğan mondí xäbär kürsäteler:
yäki
Bu xäbär başqa qullanuçılarğa östäw mömkinlege turında äytep torır.
Ägär töpçek-bit eçtälege tulılandırıldı ikän, bu xäbärne beterergä dä bula.
Töpçeklärne tulılandıruYзrәpTү
Töpçeklärne tışqı sıltamalar, ädäbiät isemlege belän tulılandırırğa kiräk, çığanaqlar abruylı häm tikşerelgän bulırğa tieş.
Töpçeklär tezmäläreYзrәpTү
Töpçeklärne tabu öçen, kiläse tezmälärne qarıysı:
Automat räweşendä: Bar töpçeklär | Töpçek cíıntıqları Maxsus:Qısqa bitlär
Töpçek turında maxsus bitlärgä bäylänü buyınça: Template:töpçek | ЯpдәM:Töpçek tabu yä tözätü
CSSYзrәpTү
Töpçek-xäbär kürsätelüe #stub saylatqıçı belän üzgärtelä.
Üzgärtü: Bit başlaw | Mäqälä isemnäre | Bit üzgärtü | Wikiläşterü | Mäten bizäw | Sıltama | Räsem | Cädwäl | İnterwiki | Wikiara bäy | Maxsus bilge | Formul | Mäqälä bülekläre | Üzgärmälär | Töpçeklär | Soñğı üzgärtülär
Kiñäşlär: Yärdäm:Töslär | İsem yazılışı | Şäp mäqälä yasaw


c: text/html

text:
Kyiv şeer yolbaşçısı Vitaliy Kliçko paytahtnıñ sakinlerini 35 saat devam etecek komendant saatlarına azırlanmağa çağırdı.
«Bugün – zor ve telükeli bir an. Arbiy komandanlıqnıñ qararınen, bugün – martnıñ 15-i, saat 20:00-dan başlap – Kyivde komendant saatları ilân etile. Şeerde mahsus izin olmasa, areket etmege yasaq olacaq. Tek sığınaqqa barmaq içün çıqmaq mümkün. Komendnant saatları martnıñ 17-si saba 7-ge qadar devam etecek. Şu sebepten kyivlilerden eki kün evde ya da, telüke signalı olsa, sığınaqta olmaq içün azırlıq körmege rica etem», – dep yazdı Kliçko.
Aynı tedbirler Kyiv vilâyetinde de olacaq, dep bildirdi vilâyet memuriyeti.
Bundan evelki devamlı komendant saatları Kyivde martnıñ 6-nda saat 7:00-da yekünlendi.
Ukrainağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Mesken rayonlarğa top, çoqlu ateş sistemaları ve ballistik raketalar vastasınen ateş açıla. Rusiye ordusınıñ zırhlı tehnikası Kyiv ve Rusiye sıñırına yaqın bir qaç vilâyet merkezini sarıp almağa tırışa.
Rusiye Ukrainağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: rukrymr.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tanganyika gölü
Tanganyika (inglizce Lake Tanganyika) - 3° 20'den 8° 48 ' qadar cenüp enligi ve 5° 29' başlap 31° 15 qadar şarq enligi coğrafiya koordinatlarnen Şarqiy Afrikadaki gölü. Dünyadaki eñ uzun ve eñ teren göllerden biri.
Kölem ve terenligine köre, Tanganyika, Baykal gölünden soñ dünyâda ekinci yer ala.
Tarih[deñiştir | kodunı deñiştir]
Avropa ve Amerikada göl aqqında ilk malümatlar 1858 senesi peyda olğan. Olarnı Riçard Frensis Berton ve Con Genning Spik britaniyalı tetqiqatçıları paylaşmağa başladılar. Büyük Nilniñ çoqrağını qıdıraraq, tesadüfen bu gölge rastkelip, onı baştan Nil başı dep saydılar. Amma soñra Spayk öz tetqiqlerni devam etti ve çoqraqnı tapıp, onı “Viktoriya gölü” dep adlandırdı. Gölni ziyaret etken eñ belli seyaatçı ve alimlerden biri Devid Livingston ola. O, “qara qıta”nıñ ve, ayrıca, Büyük Nil başlarını tapmağa tırışıp Büyük afrikalı gölleriniñ tetqiq etüvlerine 30 yıl bağışlağan.


text:
Ku'sh
Ku'sh ko'rsetiw so'zi kimdi yamasa nenidur bir zat islewge ma'jbu'r etiwdi an'latadı. Ma'selen, "Qalag'a a'skerler kelip, barlıq adamlardı ketiwge ma'jbu'r etti".
"Ku'sh" so'zi Ilimpazlar ta'repinen de ken' qollanıladı. Fizika iliminde ku'sh denelerdin' tezleniwine sebep boladi (dene hareket bag'ıtın ozgertiwge). Eki birdey shamadagi ku'sh denege qarama-qarsi bag'ıtlarda ta'sir ko'rsetse, ku'shler bir-birin qisqartadi.
Gravitatsiya ku'sh bolıp esaplanadı. Ol denelerdin' bir-birine qaray bag'ıtlanıwına sebep boladı. Jer betinde ol denelerdin' jerge qulawına sebep ekenin koriwimizge boladi.


text:
Almaniya arbiy deñiz quvetleriniñ komandanı admiral muavini Kay-Ahim Şenbah Twitterde Qırım ve Ukraina aqqında beyanatları devletniñ resmiy noqta-i nazarı degil, onıñ şahsiy fikri ola, dep yazdı.
«İndistandaki analitik merkezde telükesizlik siyasetinen bağlı beyanatlarım al-azırdaki vaziyetke dair şahsiy fikrim ola. Olar (beyanatlar – QA) Almaniya Mudafaa nazirliginiñ resmiy fikrine uymay», – dep yazdı Şenbah.
O, «vaziyetke diqqatsız, yañlış qıymet keskenini, bunı yapmağa kerekmey edi. Yoroycaq şey yoq, bu bir hata edi», dep qoştı.
Almaniya arbiy deñiz quvetleriniñ komandanı admiral muavini Kay-Ahim Şenbah Ukraina Rusiye ilhaq etken Qırımnı bir vaqıt qaytaramaz ve onı Gürcistannen beraber NATOğa qabul etmemek kerek, dep bildirdi.
Ukraina Tış işler nazirligi Azatlıq Radiosına bergen tefsirinde Almaniya Arbiy deñiz quvetleriniñ komandanı aytqanlarını qabul etilmez dep adlandırdı.
Şenbahnıñ aytqanları sebebinden Ukraina Tış işler nazirligi Almaniya Federativ Cumhuriyetiniñ Ukraina elçisi Anka Feldguzennı çağırdı.
Almaniya Ukraina sıñırında Rusiye ordularınıñ toplanmasınen bağlı vaziyetni diplomatik ğayretlernen al etmege çağıra. Almaniya Tış işler naziri Annalena Berbok yanvarniñ 17-nde Ukraina ziyareti vaqtında çıqışta bulunıp, memleketniñ Ukrainağa silâ berüv redini tekrarladı. O, «tarihiy mesüliyetke» ve Almaniya koalitsiya ükümetiniñ buhranlı alanlarğa bir de bir silâ alıp ketmemek qararına esaslandı.


text:
Mariupolniñ «Azovstal» zavodından Zaporijjâğa 156 insan tahliye etildi, dep bildirdi mayısnıñ 3-nde Mariupol şeer şurasınıñ matbuat hızmeti Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri naziri İrına Vereşçuknıñ malümatına esaslanıp.
«Azovstalden» tahliye etilgen insanlar Zaporijjâğa kelip çıqtı. Anda olarğa kerekli yardım kösterile. Reintegratsiya naziri İrına Vereşçuknıñ aytqanına köre, umumen 156 insan tahliye etildi. O, daa bir qaç yüz kişi müessisede qala, dep qoştı», – dep aytıla şeer memuriyetiniñ beyanatında.
Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri naziri İrına Vereşçuk mayısnıñ 3-nde brifingde Mariupolde on biñlernen insan qala, dep bildirdi.
«İhtiyacı olğan ve qurtulmağa istegen er kesni almalımız. On biñlernen insan bar. Mariupolde on biñlernen qadın, bala ve esli-başlı insanlar qala. Anda ilâc, suv ve bağ yoq», – dedi o.
Memurnıñ fikirince, vatandaşlarnıñ bir qısmı çıqarılğan soñ Rusiye «Azovstal» ücümine yañıdan başladı.
«Bu olarnıñ planı edi: vatandaşlarnıñ bir qısmına çıqmağa imkân berip, bombardımannı devam ettirmek. Lâkin anda vatandaşlar qala, andan çıqıp yetiştirmegen insanlar bar, çünki manialar o qadar ağır edi ki, eki kün içinde olarnı kötermege çareleri yoq. Gumanitar operatsiyağa devam etmeli, «Azovstalnen» hususan», – dep çağırdı Vereşçuk.
Bugün Birleşken Milletler Ukraina temsilcisi Osnat Lubrani vatandaşlarnıñ Mariupolden çıquv operatsiyası muvafaqiyetli oldı, dep bildirdi.
Mayısnıñ 1-nde Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy vatandaşlar Maruipoldeki «Azovstalden» tahliye etile, dep bildirdi. Birinci gruppa – tahminen 100 insan – Ukraina ükümeti kontrol etken yerge BM vekillerinen beraber kete.
Mayısnıñ 3-nde Milliy telükesizlik ve mudafaa şurası yanındaki Strategik alâqalar merkezi Rusiye ordusı Mariupoldeki «Azovstal» zavodınıñ ücümini yañıdan başlattı, dep bildirdi.
Mariupol şeer yolbaşçısı Vadim Boyçenkonıñ malümatına köre, 200-den çoq vatandaş alâ daa «Azovstal» zavodında qala.
Mariupol fevralniñ 24-nde başlağan büyük istilânıñ ilk künleri Rusiye ordusı tarafından sarıp alındı. Ukraina bölükleri eki aydan berli tirene. Al-azırda şeerden vatandaşlarnı ve yaralanğan arbiylerni çıqarmağa tırışalar.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Ukraina Yuqarı Radası "Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ muvaqqat işğaline yardım etken faktlarnıñ tahqiq etilmesi içün Muvaqqat tahqiqat komitetiniñ yaratılması aqqında" qarar qabul etti. Bunıñ aqqında parlamentniñ saytında haber etile.
Komissiyanıñ teşkil etilmesiniñ teşebbüsçisi "Halq hızmetçisi" fraktsiyasından Ukraina millet vekili, Qırım sakini Yelizavetta Bogutskayadır. Onıñ teklifine 229 millet vekili qoltuttı.
Komissiya "2013-2014 seneleri Ukraina devlet organlarınıñ ve Rusiye Federatsiyasınıñ yerli yerli özidare organlarınıñ vazifedar şahıslarınıñ Qırımda yardım köstermesi faktları aqqında malümatnı" teşkermek kerek.
Bundan ğayrı, komissiya Qırımnıñ işğaliniñ sebepleri ile bağlı ayrı-ayrı şahıslardan, işhanelerden, müessiselerden , icra akimiyetiniñ merkeziy ve yerli özidare organlarından ve olarnıñ vazifedar şahıslarından malümatı toplamalı ve izaat almalıdır.
2020 senesi oktâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilmesinde qabaatı olğanlarnıñ mesülietke çekilmesini istegenini bildirgen edi.


text:
Ukrayina prezidentiniñ Qırım MC Daimiy temsilciliginde "bugünde Ukrayinanı işğalcilerden mudafaa etken" Qırımdan olğan imayeciler mukâfatlandırıldı. Temsilciilkniñ matbuat hızmetiniñ haber etkenine köre, olar keçken Ukrayina Mustaqilligi künü munasebeti ile mukâfatlanğan.
"Tamila Taşeva (Ukrayina prezidentiniñ Qırım MC daimiy temsilcisi) RF arbiy tecavuzından Ukrayina topraq bütünligini ve suverenitetiniñ imaye etilüvine büyük isse qoşqan imayeciler Dmitriy Belovitskiy, Yevgeniy Vorotnikov, Kristina Krıs, Yelena Soloninanı mukâfatlandırdı", -dep yazıla bildirmede.
Haber etilgenini kibi, bazı imayeciler cebede bulunğanları içün mukâfatlandıruvğa kelemegenler - Aleksey Bondarenko, Vladislav Gulâyev, Gennadiy Dolgolikov, Ruslan Zaredinov, Artem Kiselev, Dmitriy Kiselev, Aleksey Kiselev, Aleksey Kovalenko, Yevgeniy Leşan, Mihail Novoseltsev, Petr Orlov, Antonina Romanova, Aleksey Sas.
Bundan ğayrı "muvaqqat işğal etilgen topraqlarda yaşağan Ukrayina vatandaşlarınıñ aq ve serbestliklerini imaye etüv" içün QMC ve Aqyar şeeri prokuraturasınıñ hadimleri Artem Ponomarenko ve Yevgeniy Sas mukâfatlandırılğan.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Charles Dickens
Charles Dickens (aytılıwı: Charlz Dikkens; 7 fevral, 1812 – 9 iyun, 1870) Viktorian da'wirinin' en' ataqlı İnglis jazıwshısı bolg'an. Onın' ko'pshilik romanları sol waqıtları ken' tarqalg'an feleton janrında jazılg'an. Basqa avtorlarg'a uqsap romandı feleton retinde ja'riyalawdan aldın onı tolıq pitkerip almastan, Dickens jiyi-jiyi kishi epizodlardı jazıp tuwrı feleton qılıp ja'riyalag'an. Onın' ataqlı romanları ko'p bolg'an, solardan Oliver Twist ha'm David Copperfield mısal bola aladı.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Aleksandr Turçinovnı Ukraina milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ kâtibi vazifesine tayinledi.
Böyle bir buyruq devlet yolbaşçısınıñ saytında aydınlatıldı.
Ukraina RNBO kâtibi Andriy Parubiy olğan edi, o, 2014 senesi avgust 7-de istifağa çıqtı.
Turçinov «Narodnıy front» parlament fraktsiyasınıñ reberi ola. O, 2014 senesi fevral 23 künü noyabr 27 künü arasında parlament spikeri olğan edi, fevral 23-den itibaren iyün 7-ne qadar ise Ukraina prezidenti vazifelerini eda etken edi.


text:
Qırımtatarlarnıñ sürgünlik qurbanlarını añma kününde Qırım qamaçavında miting keçirmege planlaştıralar. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa Qırım qamaçavı aktsiyasınıñ ştab yolbaşçısı Lenur İslâmov bildirdi.
Onıñ sözlerine binaen, mitingler Ukrainanıñ diger şeerlerinde de keçirilecek, amma Herson vilâyetindeki Geniçesk rayonında Qırım ile memuriy sıñırda yerleşken «Çonğar» nezaret noqtası yanında eñ büyük mitnigniñ keçirilmesi planlaştırıla.
«Ukrainanıñ çoq vilâyetinden qırımtatarlar bu yerde toplaşacaq. Mayıs 18-de qamaçavda büyük miting teşkil etmege planlaştıramız. Qırımdan çoq insan kelecek. Yarımadada 18 mayıs kününi keçirmege imkân bermeyler, ve Meclis imkânları olğan adamlar bu yerge kelip, Qırımda aytıp olamağanlarını mında aytacaqları aqqında qarar aldı», – dedi Qırım qamaçavı aktsiyasınıñ ştab yolbaşçısı.
O, faallerniñ çeşit türlü provokatsiyalarnıñ mümkün olmasını tahmin etkenlerini ve olarğa azır olğanlarını bildirdi.
«Bizim içün bu adiy bir kün degil. Bu kün beraberlikte ölgen qırımtatarlarnı añamız, bu nesillerimizniñ taqdirlerini sındırğan faciadır. Men özüm sürgünlik yerinde doğdım, amma vatanımda doğmaq kerek edim», – dep ayttı Lenur İslâmov.
2015 senesi sentâbr 20-de, Qırımğa mahsulat ve malnı alıp ketken yük naqliyeni blok etüv boyunca qırımtatarlarnıñ liderleri teşebbüsinen keçirilgen müddetsiz aktsiyası başlandı. 2016 senesi yanvar ayı ortasında, teşkilâtçılarnıñ sözlerine köre, Qırım qamaçavı boyunca aktsiyanıñ şekli deñişti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Moskvada Ğalebe Kününe bağışlanğan «Ölümsiz polk» aktsiyasında qırımtatarlar da iştirak etti.
Moskvadaki bayram tedbirlerinde yigirmi nefer qırımtatarı Ulu Vatan cenkinde iştirak etken semetdeşleriniñ adı ve soyadları ile fotosuretlerini köterdi.
Olarnıñ arasında Sovetler Birliginiñ eki defa qaramanı Amet-Han Sultan, Sovetler Birliginiñ qaramanı Abdul Teyfuk, Rusiye qaramanı (ölüminden soñ) Alime Abdennanova, Refat Mustafayev, İsmail Bulatov ve digerlerniñ fotoresimleri ile levhalar bar edi.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, mayıs 9-da Ulu Vatan cenkinde iştirak etken soy-soplarınıñ fotosuretleri ile çıqqan adamlarnen beraber Rusiye prezidenti Vladimir Putin de keçti. Onıñ qollarında babasınıñ fotoresimi bar edi.
Politsiyanıñ malümatına köre, aktsiyada 250 biñden ziyade insan iştirak etti.
«Ölümsiz polk» aktsiyası ilk sefer 2012 senesi Tomsk şeerinde olıp keçken edi. Bu sene oña federal status berildi ve aktsiya bütün Rusiyede, ve atta Mustaqil Devletler İttifağınıñ bazı memleketlerinde olıp keçti.


text:
Bir yıl evelsi, fevral 11-de, Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımda bir sıra tintüv keçirip, insanlarnı yaqalağan edi. O kün politsiya bölüklerine on dört kişi alıp ketirildi, olardan dörtü apiske alındı. Olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmesi ile qabaatladılar. «Qırım musulmanlarınıñ işi» nasıl başlağan ve ilerilegenini ve ne sebepten FSBniñ esas nişanı siyasiy islâm tarafdarları olğanını hatırlatamız.
2016 senesi fevral 11-de Rusiyeniñ silâlı uquq qoruyıcıları on dört musulman ailesiniñ evine kirdi. Tintüvler Bağçasaray rayonı ve Büyük Yaltadaki mesken yerlerde keçirildi. FSB hadimleri olardan onunı sorğuğa çekip yiberdi, dörtüni ise ertesi künü «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etmesinde şeklep apiske aldı. Olardan eñ meşurı yaltalı Emir-Üsein Kuku – Qırım insan aqları bağ gruppasınıñ azası ve qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Kemal Kukunıñ oğlu – ola. Aluştalı qurucı Müslim Aliyev, Qızıltaş sakini Enver Bekirov ve satıcı Vadim Siruk da apis altında qaldılar. Matbuat vastaları olarnıñ işine «yaltalı «Hizb ut-Tahrir» davası» adını berdi.
Aprel 18-de davanıñ eki yañı mabusı peyda oldı. Yaltanıñ Qızıltaş qasabasında Refat Alimov ve Arsen Cepparov yaqalandı. Altı kişi bugünge qadar nezaret altında qala.
64 bala babasız
Qırımdaki FSB idaresi toqtamadı, mayıs 12-de Bağçasaray rayonında aynı şeyler oldı. OMON hadimleri musulmanlarnıñ evlerine kirip tintüv keçirdi. Neticede «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etmesinde şeklengen daa dört kişi SİZOğa qapatıldı: Zevri Abseitov, Remzi Mametov, Rustem Abeltarov ve Enver Mamutov.
Oktâbr 12-de aynı şeyler Aqmescitte de tekrarlandı. Politsiya memurları FSB yardımınen qırımtatarlar toplu yaşağan Bavurçı (Kamenka) ve Mamaq (Stroganovka) qasabalarında beş musulman qorantanıñ evinde tintüv keçirdi. Ağa-qardaş Üzeir ve Timur Abdullayevler, Emil Cemadenov, Rustem İsmailov ve Ayder Saledinov apiske alındı.
2015 senesi Aqyar civarındaki Baydar (Orlinov) köyünde de aynı adiseler olıp keçken edi. Dört yerli sakin yaqalanğan edi: Ruslan Zeytullayev, Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primov.
Al-azırda «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etmesi ile qabaatlanğan ya da şeklengen on doquz qırımlı apiste yata
Al-azırda «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etmesi ile qabaatlanğan ya da şeklengen on doquz qırımlı apiste yata. Bu işniñ bütün mabusları – dindar musulmanlardır. Aman-aman er biriniñ qorantası çoq balalıdır. Olar apiste yata, balalarına ise cemaat yardım ete. Yarımadada «Bizim balalar» areketi meydanğa ketirildi. O, siyasiy sebeplerden apiske alınğan qırımtatar ve musulmanlarnıñ oğul ve qızlarına yardım ete. Cemaat faalleriniñ esaplağanına köre, al-azırda böyle qız ve oğlançıqlarnıñ sayısı 64 nefer ola. «Bizim balalarnı» qurmağa teklif etken jurnalist Lilâ Bucurovanıñ evine 2016 senesi mayıs 30-da politsiya hadimleri kelip tintüv keçirdi. Bunıñ sebebi faalniñ balalarğa yardım etme çağıruvı oldı.
Şimdilik davanıñ yalıñız dört Aqyarlı mabusına üküm çıqarıldı. Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primov 5 yıl apis cezasını aldı. Ruslan Zeytullayev 7 yılğa qadar apiske alındı, amma apellâtsion mahkeme bu qararnı lâğu etti. Aqyarlınıñ imayesi iş ğayrıdan baqılğan soñ onıñ apis müddeti arttırıla bile, dep qorqa.
«Qırım musulmanları işiniñ» qalğan mabusları şimdilik Aqmescit SİZOsında yata, mahkemeden aldın taqiqat ne vaqıt bitecek – belli degil. Bir şey belli, olarnıñ mahkeme esnasları terrorizm ile bağlı davalarnen oğraşqan Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesinde baqılacaqtır.
İşniñ on doquz mabusından iç biri qabaatını tanımadı. Yaltalı işniñ altı iştirakçisini dekabr ayında SİZOdan psihiatrik hastahanege avuştırıp, mecburiy psihiatrik ekspertizadan keçirgenler. İmayeleri bunı qanunğa uymağan bir areket olaraq tanıp, narazılıq bildirgenini ilân etti.
Aşhanedeki laflar içün apishane
19 qırımlını «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etmesi ile qabaatlaycaq olalar, bu teşkilât halqara islâm siyasiy teşkilâtı ola. Onıñ liderleri dünyadaki musulman memleketleriniñ islâm hilâfetinde birleştirmesini vazife olaraq köre. Olar maqsadlarına irişmek içün terrorist usullarınıñ qullanmasını red ete. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 terrorist birleşmesiniñ cedveline kirsetip yasaq etti. Uquq qorçalayıcılar işbu mahkeme qararı delilsiz olğanını ayta, çünki teşkilâtnıñ bir de bir terrorist faaliyetine alâqası olğanını kimse isbatlamadı.
«Qırım uquq qorçalayıcı areketi» teşkilâtınıñ reisi Enver Kadırovnıñ fikirince, FSB «Hizb ut-Tahrirni» kelişken bir nişan ve «qorquzma aleti» olaraq körip, Qırım musulmanlarını bu teşkilâtta iştirak etmesi ile qabaatlap apiske ala.
Olar böyle aytmağa isteyler: olarnı qapatmasaq, ayatıñız telükede olurEnver Kadırov
«Yerli ealige maneviy basqı yapmaq içün «Hizb ut-Tahrir» meselesini qullanalar. Terrorizm er kesni qorquza. Olar böyle aytmağa isteyler: olarnı qapatmasaq, ayatıñız telükede olur, bizler ise ne qadar yahşımız, bu qadar ekstremist ve terroristni tapamız. Rusiye akimiyeti bunı qullanmağa tırışa», – dep tüşüne faal.
Onıñ zanınca, Qırım musulmanlarınıñ işinde müim rollerden biri Qırımdaki FSB idaresiniñ yolbaşçısı Viktor Palaginge ait – o, «Hizb ut-Tahrir» ile küreşte Rusiyeniñ esas «mütehassıslarından» biridir.
«O, Başkurtistandan keldi, anda da aynısını yapqan edi. Başkurtistan cemaatı indemeyip oturğan soñ «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etmesi ile qabaatlanıp büyük apis cezalarını alğanlar çoq oldı, bir çoq insannı qorquzıp oldı», – dep ayttı Enver Kadırov.
Ukrain uquq qorçalayıcısı Mariya Tomaknıñ fikirince, Rusiye uquq qoruyıcıları «Qırım musulmanları işiniñ» bütün mabuslarınıñ aqlarını sert bir şekilde boza. Onıñ aytqanına köre, «Hizb ut-Tahrir» tanılmasına dair mahkeme qararınıñ mündericesinen beraber qırımlılar qabaatlanğan Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesi de pek şübeli.
İnsanlar aşhanedeki laflar içün apishanege oğrayMariya Tomak
«İnsan bir de bir zorbalıq areketlerini yapmasa ya da olarnı planlaştırmasa da, bu madde onı terrorizm ile qabaatlamağa imkân bere. İnsanlar aşhanedeki laflar içün apishanege oğray, Rostovda dört kişi bu sebepten endi mahküm etildi», – dep ayttı uquq qorçalayıcı.
Onıñ bildirgenine köre, Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabuslarınıñ aqları bozula – olarğa SİZOda dayanılmaz şaraitler yaratıla, olarnı psihiatrik hastahanelerge mecburiy sürette qapatalar.
Mariya Tomak qayd ete ki, Rusiye Qırım musulmanlarını taqip etip ve işğal altındaki topraqnıñ sakinlerini onıñ tışına alıp ketip, halqara uquqnıñ daa bir qaidesini boşça. Jeneva konventsiyasına köre, bu arbiy cinayet sayıla.
Al-azırda davanıñ dört mabusı Qırımdan Rusiyege alıp ketirildi. Bu yıl yaltalı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» altı mabusını da Rostov SİZOsına yollay bileler.


text:
15 Haz 2017
Manisa Kebabı, İç Baklalı Enginar, Hurmalı Mozaik Pasta Tarifleri Video Bölüm 1
Arda Türkmen; bu videoda ‘‘Manisa Kebabı’’, ‘‘İç Baklalı Enginar’’ ve ‘‘Hurmalı Mozaik Pasta’’ tariflerini sizlerle paylaşıyor. Program Video Bölümleri Manisa Kebabı, İç Baklalı Enginar, Hurmalı Mozaik Pasta Tarifleri Video Bölüm 1 Manisa Kebabı, İç Baklalı Enginar, Hurmalı Mozaik Pasta Tarifleri Video Bölüm 2 Manisa Kebabı, İç Baklalı Enginar, Hurmalı Mozaik Pasta Tarifleri Video Bölüm 3 Malzeme listesi ve yazılı tarifler için : Manisa Kebabı İç Baklalı Enginar Hurmalı Mozaik Pasta


text:
Varşavada fevral 28-de Rusiye elçihanesiniñ yanında Qırımnıñ siyasiy mabusları ile birdemlik piketi olıp keçti, bunı «Ukrinform» bildire.
Aktsiya teşkilâtçısı, Dünya qırımtatar kongressi İcra şurasınıñ azası Nedim Useinovnıñ aytqanına köre, aktsiya ukrain, qırımtatar ve lehlerni topladı.
«Qırım işğaliniñ üçünci yılı olğanına baqmadan, bizler, qırımtatarlar, ukrainler ve bütün dünyada olğan dostlarımız azat Qırım, Ukraina terkibindeki Qırım oğrunda küreşimizni toqtatmaycaqmız», – dep ayttı o.
Poloniyadaki ukrainler birleşmesiniñ reisi Petr Timanıñ fikirince, bugünde-bugün «er kes qırımtatarı olmalı» ve işğal etilgen Qırımda taqip etilgen, apiste yatqan ve milliy medeniyetini ve kimligini coymaq telükesi altında olğanlarğa birdemlik köstermeli.
Fevral 26 künü Ukrainada «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşılıq kösterme künü» olaraq belgilendi. Aynı şu künü 2014 senesi Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası yanında Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitingi olıp keçti. Miting iştirakçilerine qarşı Rusiyege qoltutqan faaller, şu cümleden «Rus birligi» firqasınıñ vekilleri çıqqan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İyün 10-da, cuma künü Ukrainanıñ qırımtatar yırcısı Jamalanıñ dünyada eñ büyük sayılğan Universal Music Group leyblinde çıqarılğan «1944» albomı dünya yüzüni körecek.
Bu aqta Qırım.Aqiqatqa yırcınıñ matbuat hızmetinde bildirdiler.
«Reliz 12 yırdan ibaret, olarnıñ sekizi ingliz tilinde ve üçü ukrain tilinde, bu cümleden, Jamala «Eurovision-2016» halqara yır yarışında icra etip ğalebe qazanğan esas «1944» yırı olacaq», – dep aytıla beyanatta.
Matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, reliz Avropa territoriyasında Universal Music Denmark leybli tarafından çıqarıla. Elde etilgen malümatqa köre, yaqın vaqıtta albom Amerika Qoşma Ştatlarında da çıqarılacaq.
«Bu albomğa kirgen türküler şimdiki vaqıtta olğan fikirlerim ve duyğularımnı akis ete. Olarnıñ episi evge yol, yalıñızlıq, sevgi, yahşı kelecekke ümüt aqqında añlata. Bellesem, Avropa diñleyicileri begenir», – dep añlattı Jamala.
Ukraina temsilcisi olğan qırımtatar yırcısı Jamala «Eurovision-2016» halqara yır yarışında ğalebe qazandı, onıñ finalı İsveçiya paytahtında mayıs 15-ke keçer gecesi keçirildi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko yırcığa «halq artistı» unvanını, Kiyev şeer yolbaşçısı Vitaliy Kliçko ise, oña «şerefli Kiyev sakini» unvanını berdiler.


text:
Jayıq (dárya)
Jayıq da'ryası – Rossiya Federatsiyası (Bashqurtıstan, Chelyabinsk, Orenburg wa'layatları) menen Qazaqstan Respublikası (Atıraw, Batıs Qazaqstan wa'layatları) aymag'ında jaylasqan da'rya.
Da'rya Evropa menen Aziya du'nya bo'liklerin bo'liwshi Ural tawları menen birge shegara bolıp esaplanadı.
Qubla Ural tawı ha'm Kaspiy oypatı, Rossiya Federatsiyasının' Bashqurtıstan Respublikası, Chelyabinsk, Orenburg ha'm Qazaqstanın' Batıs Qazaqstan, Atıraw wa'layatları aymag'ınan ag'ıp, Atıraw qalasına jaqın ornalasqan Ka'spiy ten'izinın' bo'ligine quyadı. Ulıwma uzınlıg'ı 2428 km, suw jiynalatug'ın alabının' aymag'ı 237 mın' km², Qazaqstan aymag'ındag'ı uzınlıg'ı 1084 km. Jayıq ko'binese qar suwı menen (80%) tolısadı. Suw tasqını gezinde orta ag'ısı tusında arnası 10 km-ge, al a'tirapında birneshe onlag'an km-ge deyin jayıladı. Da'rya joqarg'ı ag'ısında – noyabrdın' basında, orta, to'mengi bo'leginde noyabrdın' ayag'ında muz qatıp, muzdın' eriwi to'mengi bo'leginde martdın' ayag'ında baslanıp, joqarg'ı bo'leginde apreldın' ortasına deyin sozıladı. Da'ryadan bekire, choqır, mayshabaq, ko'kserke, Ka'spiy qarako'zi, taban balıq, sazan, awlanadı. Jayıqtın' boyında jaylasqan Rossiya qalaları: Verxneuralsk, Magnıtogorsk, Orsk, Novotroysk, Orenburg, Qazaqstan qalaları: Oral (keme qatnawı baslanatın jer), Atırawdan. Evropa menen Aziyanın' sha'rtli shegarası jayıq da'ryası boyı menen o'tedi.


text:
Qurban Bayramıñız Mubarek olsun!
Qurban bayramı halqımızğa ve bütün musulman dunyasına hayırlı olsun. Başta Qırımda çalınacak Qurbanlarımıznı ve bütün Qurbanlarnı Allah Qabul etsin
Allah yapqan ibadetleriñiz, çalgan qurbanlarımıznı, qılğan namazlarınıznı , samimiy dualarıñızı qabul etsin. Bayram sofraları kibi ömrüñiz bol ve bereketli olsun, evleriñizge baht-seadet, barlıq bağışlasın ve nur sepsin. Allah başqa Qurbanlarnı körmek epimizge qısmet etsin, yaş nesilniñ kelecegi parlaq ve güzel olsun.
Bunıñnen beraber, özüñiz ve qorantañız daima sağ-selâmet olıp, etrafıñızda sevgi-muabbetlik, quvanç ve barlıq müiti üküm sürgenini can-göñlünden istermiz.
Alla-Taalâ milletimizniñ kelecegini aydınlıqqa toldursın ve bütün asriy arzularını yerine ketirsin, epiñizniñ tutqan alicenap işleriñizde yardımcı olsun!
Dünya Kırım Tatar Derneği


text:
Bu obyekt (GTS 825) 1953-1961 seneleri qurula edi - Ekinci cian cenk bitkeninden bir qqaç yıl keçkeninden soñ, AQŞ ve SSSR silâlarını arttırıp, bir birini qorqızıp başlağan. Obyektniñ yerleşmesi onı atom bombası tüşmesinden qorumaq kerek edi. Balıqlava yerastı bazası, suvastı gemileriniñ saqlanuv ve tamirlev yeri de edi. Ve anda submarinalarnıñ arbiy yedekleri saqlanıp tura edi.
GTS 825 obyektiniñ tarihi Sovet Birliginiñ dağılmasınen bitken. On yıldan soñ Ukraina Arbiy Quvetlerniñ Merkeziy Müzeyi mında öz bölügini açqan - “Balıqlava” arbiy deñiz müzey kompleksi.
O Qırım ilhaqından soñ da işini devam etmekte. Yerasta bazasınıñ mağazlarında ekskursiyalar keçirile, olarnıñ birisine Qırım.Aqiqat mühbiri de barıp keldi.


text:
Avropa parlamenti Osmanlı devletinde ermenilerniñ kütleviy öldürüvlerini ve sürgünligini «genotsid» dep adlandırğan rezolütsiyanı qabul etti.
Avropa parlamenti «Avropa birdemligi ve adaleti şeklinde Ermenilerniñ genotsidini añmaqta», aytıla Avropa parlamentiniñ eñ büyük siyasiy gruppaları qabul etken rezolütsiyasında.
Rezolütsiya zemaneviy Türkiyeni arhivlerni açıp, «keçmiş ile razı olmağa ve ermenilerniñ genotsidini tanımağa» çağıra.
Türkiye rey berüvden evel rezolütsiya metnini takbih etti. Prezident Recpe Tayip Erdoğan dedi ki, «Avropa parlamenti angi bir rezolütsiyanı qabul etse de, bir qulaqqa kirer ekinci qulağımızdan çıqar».
Onıñ aytqanına köre, Türkiyeni «genotsid» cinayetinde qabaatlamazlar.
Avropa parlamenti 1987 senesi o adiselerni «genotsid» dep adlamağa başladı.
Bu ay Osmanlı devletindeki adise-vaqialarnıñ yüz yılı tola. 1915 senesi sürgünlik neticesinde bir buçuq million ermeni sürgünlik neticesinde elâk olğan edi.
Ermeniler bunı genotsid olaraq qabul eteler, ve yıl-yıldan aprel 24-te bu künni añalar.
Zemaneviy Türkiye bunı genotsid olaraq qabul etmeyip, o adiseler vatandaşlarara cenk olğanını ayta ve anda türkler de elâk olğanını bildire.


text:
Moresnet
Moresnet yäki Neutral Moresnet - ul 1816-1919. yıllarda bulğan keçkenä Awrupı däwlät. Mäydanı - 3.5 km². İke zur kürşe däwlät bu kem cire bulğan kileşmägändä, ul neutral bilämä bularaq kileştelär. Kileşü buyınça, bu cir ikese däwlät belän idarä itelgän. Bilämä Aachen'nän 7 km Könyaq-Könbatışraq, Vaalserberg'dän Könyaqqa, xäzerge Almanía, Bilgiä häm Niederland çikläre yalğanmada.
Üseş[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1815. yıldağı Wien Qorıltayınnan soñ yaña säyäsi balansqa muafíq bulu öçen, Awrupı xäritäsen yañadan yasílar. Şundí çiklärdän berse Niederlandnıñ Quşma Patşalığınıñ Prussia belän çige. Çikneñ iü zur öleşenä ike dä däwläte kileşälär, yäki Moresnet xaqında bäxäslär bulalar. Moresnet häm Neu-Moresnet awılları arasında zink şaxtası bula (Fransuzça Vieille Montagne /Almança Altenberg). İke däwläte bu şaxtanı üzenä kertä teli. 1816. yılda kompromissqa ireşälär: üze Moresnet Holland, Neu-Moresnet Pruss bulıp başlí. Kelmis (La Calamine) waqıtlıça ike milläte belän idarä itelgän neutral bilämä.
Bilämä küreneşe yaqınça öçpoçmaqlı bula. Öçpoçmaq nigezendä Aachen'nän Liège'gä yul ütä. Şaxta bu yuldan Tönyaqqa bula. Yul artına ike turı sızıq sıza häm Vaalserberg'dä oçraşa. 1830. yılda Bilgiägä Niederlanddan bäysezlek büläk itkändä, bilämä Bilgiä kontrolenä kertä, Bilgiä idarädäş bula başlí. Hollandia hiçber waqıtta Moresnetkä zur iğtibar birmi. Başta Moresnet ike patşa komissar (här däwlättän) yörtä. Soñraq Moresnetkä üzidarä büläk itelä. Komissarlar bilämä başın (mérnı) bilgelänälär, un keşelärdän toruçı bilämä şurası da bula.
Neutral Moresnettä yäşäw räweşe zink şaxtasına berdänber eş birüçe bularaq bäyle bula. Şaxta kürşe illärdän eşçelärne tarta,ala cirlel "neutral" xalqın tuplanalar. Läkin Moresnet xalqı 3000 keşe hiçber waqıtta arttırmí. "Neutral" bulğaç, bilämädä östenlek bula. Alarndan berse tübän bäyälär, kürşe däwlättän importqa salım yuq bulu häm tübän salımnar. Xezmätlärneñ zur öleşe Bilgiä häm Prussia bülenälär (Andorrağa oxşaş). Küptänge "neutral" xalqı nindi däwlätkä xärbi xezmät itergä häm qaysı däwlät yurisdiksisendä bulırğa sayla alalar. Monresnet xalqı grajdanlıqsızlı sanalar, şul säbäple Moresnettä üz armí bulmadı.
Bozılu[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1885. yılda şaxta sarıf itep beterelgändä, Neutral Moresnet barlığın däwam itterü xaqında şik tudıra. Moresnet bäysezlegen nığıtu fikerläre täqdim itälär. Alardan kazino häm üze markalı poşt bülege, läkin bu fikerne cirle xökümät kire qağa. İñ iskitkeç The most remarkable inisiativ Dr. Wilhelm Molly'dän çığarıla, ul Moresnet dönyada iñ berençe Esperanto däwlät bulu täqdim itä. Däwlätkä Amikejo ("Duslıq urını") iseme uylanıla. Milli hımn şulay uq atlı Esperanto telendä marş bulırğa tieş.
Şulay bulsa da, Moresnet waqıtı tämamlana. Bilgiädä dä, Prussiada da bu bilämägä däğwälär bula. 1900. yılda Prussia agressivräk tarafına çığa häm iñ tiz çişü öçen idarä itüdä oyıştırılğan sabotajında häm söyläşülärdä obstruksída gäyeplänä. 1914. yıldağı 1. Bötendönya Suğışı waqıtında Almanía Bilgiägä qarşı suğış başlí häm 1915.tä Moresnetne basıp ala. Neutral Moresnet neutral bulmí inde.
1919. yıldağı Versailles Kileşüe "waqıtlı neutrallek" mäs'äläne xäl itä. Moresnet Bilgiäneñ ber öleşe bula başlí. 1. Bötendönya Suğışı waqıtında Almannar qabattan Moresnetne basıp alalar, läkin 1944. yılda anı Bilgiägä qaytaralar. Xäzer waqıtta bu bilämä Bilgiä Könçığış Kantonnardağı Kelmis/La Calamine üzidaräsenä kerä.
İnternettä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Neutral Moresnet 2005 eлHың 5 aпpeлb kөHeHдә apxиBлaHraH.


text:
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov «prokuraturadan» bir kün devamında Devlet mimarcılıq-qurucılıq nezareti inspektsiyası tarafından 200 obyektniñ qanunlaştıruvı ile bağlı vaziyetni çezmege talap ete.
Öz muracaatnı Aksönov fevral 3 künü Qırım «ükümeti»niñ Qurman rayonında keçirilgen toplaşuvında bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«Tünevin, Devlet mimarcılıq-qurucılıq nezareti inspektsiyası dekabr 31 künü birden 200 obyektni qanunlaştırdı. Olardan otuz fayızı tamamınen yoq etilmek kerek», – dedi Qırım «başı».
O, Qırım nezaret müessiseni işbu areketlerniñ qanuniy olğanını teşkermege çağırdı.


text:
Derebeylik
Derebeylik ya da feodalizm - tarih boyunca bir çoq devir ve yerlerde (amma eñ evelâ Orta asırlar Avropasında) rast kelgen içtimaiy, siyasiy ve iqtisadiy qurumdır. Feodalizm sözü, köçmez mülk manasına kelgen latince feodum (tımar) bir sözden peyda olğan.
Feodal toplulıqnıñ siyasiy qurulışı, qoruğan-qorulğan (süzeren-vassal) munasebetine dayanğan iyerarhik bir strukturası edi. Feodal iqtisadiyatı ise, öz-özüne yeterlik üzerine qurulğan edi.
Roma İmperiyasınıñ yıqılğanından küçlü milliy monarhiyalarnıñ ortağa çıqmasına qadar olğan vaqıtta, Avropada akim olğan içtimaiy qurum feodal qurumı edi.
Ticaretniñ tekrar canlanması ile temelleri sarsılğan derebeylikniñ soñki qalıntıları Sanayı Devriminen tamamınen yoq olğan.


text:
Eki kün devamında (noyabr 4-5 künleri) Dünya Qırımtatar kongressi (BDQK) İcra komitetiniñ azaları ve cemaat faalleri Qırım, Ukraina ve dünyadaki qırımtatarlarnıñ al-vaziyetini muzakere ettiler. BDQK İcra komiteti altıncı oturışnıñ netice qararını aydınlattı, dep bildire QHA.
Böylece, BDQK yanında Gençlik komitetini qurmağa, halqara teşkilâtlarğa «yaqalanğan, öldürilgen ve qaçırılğan vatandaşlar» aqqında muracaat bermege qarar alındı.
«2017 senesi fevral 1-den 2017 senesi mayıs 24-ne qadar BDQK Koordinatsion şurasınıñ azası Ervin İbragimovnıñ ğayıp olğan kününe bağışlanğan simvolik bir aktsiyanı başlatmaq», – dep aytıla qararda.
Bütün devletlerge, şu cümleden cezalarğa qoşulmağan memleketlerge, muracaatlar tizilecek ve yollanacaqtır.
Dünya qırımtatar kongressi – Vatanları Qırımda, em de dünyanıñ farqlı köşelerinde – Türkiye, Romaniya, Poloniya, Amerika Qoşma Ştatları, Kanada, Litvaniya, Ğarbiy Avropa ve Orta Asiya memleketlerinde yaşağan qırımtatarlarnı birleştirgen bir qurulıştır.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Mart 11-de Qurman rayonınıñ Temir köyünde yaqalanğan Talât Yunusov Aqmescitte Taqiqat komitetinde buluna.
Bunı babası Asan Yunusov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, oğlu yaqalanğan soñ evlerinde eki saat devamında tintüv keçirildi.
«Bir şey tapmadılar. Men ne qıdırasıñız dep soradım – taqiqat tedbirleri keçirilgenini ayttılar. Oğlumnı 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası yanında keçirilgen mitingde birisine zarar ketirmesine şekleyler», – dep ayttı Yunusov.
Onıñ qayd etkenine köre, Taqiqat komitetiniñ vekilleri vesiqasız tintüv keçirmege keldiler. Saipler açuvlanmağa başlağan soñ bunıñnen bağlı vesiqanı kösterdiler.
Rusiye uquq qoruyıcılarınen beraber yaqalanğa berilgen adliyeci de keldi.
«Özüni tanıtmadı. Men bu qadın kim ve tintüvni ne sebepten nezaret etkenini soradım, dediler ki, oğlumnıñ adliyecisi, Papçuk Yuliya Yevgenyevna», – dep ayttı Yunusov.
Asan Yunusovnıñ bildirgenine köre, Talât yaqalavdan soñ bir qaç saat keçkende telefon etip, Aqmescitte Turgenev soqağı, 16 adresi boyunca bulunğanını bildirdi.
Çarşenbe künü, mart 11-de, saba Qurman rayonınıñ Temir köyünde (Yastrebovka) 1984 senesi doğma Talât Yunusov yaqalandı. Babasınıñ aytqanına köre, saba saat 7-de evlerine silâlı adamlar kirdi.
Keçken afta, mart 6-da, bu iş boyunca Asan Çaruhov yaqalanğan edi. Bir qaç saat devam etken sorğudan soñ onı azat ettiler.
Bundan evel Rusiye Taqiqat komiteti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznı yanvar 29 künü «kütleviy nizamsızlıqnı teşkil etüvde» şeklep, oña 2015 senesi fevral 19-na qadar, soñra mayıs 19-na qadar apis müddetini belgilediler.
«Fevral 26 künü» işi çerçivesinde uquq qoruyıcılar mitingniñ daa bir iştirakçisi Eskender Kantemirovnı da yaqaladılar. Oña eki aylıq apis cezası belgilendi.
2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Qırımtatar Milliy Meclis ve «Rusiye birligi» tarafdarları ile kütleviy miting keçti.


text:
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi aprelniñ 2-nde rayon mahkemesiniñ fevral ayında Qurmandaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Rustem Emirüseinovnıñ evinde tintüv keçirmek qararına qarşı imayesi bergen şikâyetni red etti. Bu aqta oturışuvdan soñ Emirüseinovnıñ advokatı Mammet Mambetov bildirdi, dep haber ete «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Facebookta.
«Bugün Qırımnıñ Yuqarı mahkemesinde 2019 senesi fevralniñ 13-nde Kiyev rayon mahkemesi çıqarğan qararğa qarşı itiraz arizam baqıldı, bu qarar esasında müvekkilim Rustem Emirüseinovnıñ evinde tintüv keçirilgen edi. İmaye işbu qarar milliy ve halqara uquqqa zıt bir şekilde çıqarıldı, dep tüşüne… Şikâyetim qısmen qanaatlendirildi. Kiyev rayon mahkemesiniñ qararına bazı tüzetüvler kirsetildi, 5-6 söz alıp taşlandı. Umumen ise bu qarar pek deñişmedi. Demek ki, şikâyetim red etildi», – dedi advokat.
Oturışuv açıq oldı, Rustem Emirüseinovnı tuvğanları körip oldı.
Fevralniñ 14-nde Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirdi. Daa soñra Aqmescitteki FSB idaresine Eskender Abdulganiyev, Arsen Abhairov ve Rustem Emirüseinov alındı. Fevralniñ 15-nde Kreml kontrolindeki Kiyey rayon mahkemesi olarnı tevqif etti.
Rusiye Federal telükesizlik hızmeti Qurman rayonınıñ üç sakinini «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninden şübheli sayıp yaqalağanını tasdıqladı.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Advokat Nikolay Polozov, Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz içün apis müddeti uzatılmasına qarşı şikâyet etecek. Advokatnıñ böyle beyanatı aqqında Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
«Biz bu qararğa şikâyet etecemiz», – dedi Polozov.
Aqmescitte dekabr 12, bazarertesi künü Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ işi boyuca nevbetteki mahkeme oturışu prokurornıñ üç muracaatınen başlandı.
Birincisi – zarar körgen Arpatlı ve şaat Şlâgin tapılmağanlarınen bağlı. Bunen beraber prokuror, üzerinde FMS (Federal Migratsion hızmetiniñ - QA) müüri urulğan vesiqanı kösterdi.
«Men mahkemege, FMS yarım yıl evelsi tarqatılğanını, prezident fermanı ile yoq etilgenini beyan ettim. Ve bu tüzetivler, bes-belli, yararlı degiller. Neticede prokuror bu muracaatnı red etmege mecbur oldı», – dep añlattı advokat Nikolay Polozov.
Prokurornıñ ekinci muracaatı Şura binasınıñ malına berilgen zarar ile bağlı edi. Polozovnıñ sözlerine köre, bu zarar taa 2016 senesiniñ başında, qabaatlanğan Nebiyevniñ grajdanlıq davası çerçivesinde endi qaytarılğan edi.
«Biz, bozulğan mefruşat aqqında bu malümatlarnı deliller sırsından çıqarmağa muracaat ettik, lâkin mahkemeciler bunı red ettiler», – dedi advokat.
Prokurornıñ üçünci müim muracaatı Çiygoznıñ apis müddetini daa 3 ayğa uzatmaqnen bağlı edi. Onıñ apis müddet 8 yanvar 2017 senesi yekünlenmek kerek edi. İmayeniñ itirazlarına baqmadan, mahkeme onıñ apis müddetini 8 aprel 2017 senesine qadar uzattı.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Qırım akimiyeti Rusiye ükümetinden qırımtatarlarnıñ reabilitatsiyası aqqında vesiqalarnı aluv meseleleri boyunca işçi gruppasını meydanğa ketirmege rica ete. Qırım ükümetiniñ «ruporı» olğan Krıminform saytınıñ malümatına köre, Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov Rusiye ükümetiniñ baş nazir muavini Dmitriy Kozak ve Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov adına bunıñnen bağlı mektüplerni azırlamağa avale etti.
«Böyle bir qararnı cumhuriyet yolbaşçısı «Namus» qırımtatar halqınıñ aqsaqallar şurasınıñ vekilleri ile körüşüvinden soñ qabul etti», – aytıla beyanatta.
Matbuat hızmeti qayd ete ki, körüşüvde reabilitatsiya aqqında vesiqalarnı aluv problemleri baqıldı. Böylece, Özbekistan Cumhuriyetinden berilgen vesiqalarnıñ berilmesi sozula.
«Qırımdan Özbekistanğa qırımtatar halqınıñ temsilcilerimiznen ve memurlarnen gruppanı yollamaq kerek», – dedi Aksönov.
Berilgen malümatqa köre, körüşüvde Qırım nazirler şurasınıñ reis muavini Ruslan Balbek, Qırım Devlet şurasınıñ reis muavini Remzi İlyasov, «Namus» qırımtatar halqınıñ aqsaqallar şurasınıñ reisi Dilşod İlyasov, «Namus» qırımtatar halqınıñ aqsaqallar şurasınıñ idare reisi Temur Çelebiyev, em de qırımlı Refat Göcenov ve Ruslan Eminov iştirak ettiler.


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ prezidenti Vladimir Putin Rusiye NATO kelmemesi içün Qırımnı işğal etkenini daa bir kere bildirdi.
Bunı o, Rusiye Federatsiyasınıñ elçileri ve daimiy vekilleri toplaşuvında bildirdi, dep haber ete UNİAN.
Putinniñ aytqanına köre, NATO orduları kelse edi, «Pötr zamanlarından berli Rusiye tarafından qazanılğan er şey silinecek edi».
2014 senesi martnıñ 16-da Qırım ve Aqyar şeerinde yarımada statusı aqqında sahte referendum keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qabul etti. Ukraina, Avropa Birligi, AQŞ bu rey berüvni tanımayıp, Qırım Rusiye tarafından işğal etilgenini bildireler.


text:
Ramazan ayı aqqında 5 meraqlı malümat
Bizim yaş er şeyni bilmege sevgen, yaş oquyıcılarımız!
Biz şimdi mubarek Ramazan ayındamız. Bu güzel, fevqulâde ayı aqqında daa çoq bilmege isteseñiz, keliñiz şu 5 meraqlı malümatlarnı oquyıq!
Malümat № 1: Ramazan — islâmiy taqvimniñ 9-nci ayıdır.
İslâmiy taqvimi – qamer taqvimidir. Anda da 12 ay bardır. Olarnıñ arasında Ramazan ayı 9-nci ay sayılmaqta. Er bir ay yañı qamer doğuşınen başlana.
Malümat №2: “Ramazan” sözü arapçadan “yaqqan”, “yaqqan sıcaq” kibi tercime etile.
Malümat №3:Ramazan ayında eñ mubarek, eñ hayırlı (biñ aydan daa hayırlı olğan) bir gece saqlanmaqta.
Şu geceniñ adı – Qadır gecesidir. Quranı Kerimde bu gece aqqında “Qadır” adlı bir sure bardır. O gece Quranı Kerim enmege başladı. Bunıñ içün Ramazan ayğa Quran ayı, dep aytıla, ve bunıñ içün, bu ayda Qurannı çoq oqulması ve ögrenilmesine diqqat etmek kerek.
Malümat №4: Ramazan ayı devamında hususiy bir namaz qılına. Bu Teravih namazıdır.
Teravih namaz – Peyğamberimizniñ (salâllahu aleyhi ve sellemniñ) sunnetidir. O yatsı namazından soñ qılına, 8 ya da 20 rekâttan ibaret. “Teravih” sözü arapçadan “raatlıq” demektir. Çünki şu namaznı qılğan insanlar er 4 rekâttan soñ oturıp, zikr etip, raatlanalar.
Malümat №5: Eñ uzun Ramazan (oraza) künleri 2016 senesinde edi.
2016 senesi Ramazan ayı tamam yaz künlerine rastkeldi. Bilgenimiz kibi, yaz künleri eñ uzun sayılmaqta (iyün 22 künü yılnıñ eñ uzun ve küneşniñ yazlıq turuşı künüdir). 2017 senesinden başlap, ve taqminnen daa 16-17 sene devamında oraza künleriniñ uzunlığı ket-kete qısqaracaq.
Gülsum ŞİRİNSKAYA


text:
Küni keşe ğana «Ockar» jeñip alğan Leonardo Dï Kaprïo mücinşecin meyramxanada umıtıp ketti, — dep xabarlaydı TMZ tilşici. Bacılım tilşileri Gollïvwd akteriniñ jeñicti qalay toylağanın tücirip alğan.
Dï Kaprïo men onıñ äriptecteri jeñicti Loc-Andjelectegi Ago meyramxanacında atap ötti. Meyramxanadan köşege şıqqan akter birneşe adammen avtomobïline qaray qozğala jönelgen. Ocı kezde meyramxanadan mücinşeni uctağan bir adam jügirip şığıp, onı Dï Kaprïoğa bermekşi boladı.
Xpose mälimetinşe, er adam akterge qarap: «Ciz mınanı öziñizben alıp ketkiñiz kelmey me?», — dep curadı ctatwétkanı körcete otırıp. Gollïvwd juldızı oğan «Ockardı» qacındağılardıñ birine berwdi tapcırdı. Ocıdan keyin akter tığındawlı bötelkeni alıp, maşïnağa otırıp ketti.
Ayta keteyik, 41 jactağı akter Leonardo Dï Kaprïo Amerïka kïnoakademïyacınıñ jüldecin jeñip alğan bolatın.


text:
Almatı oblısında «wltaralıq qaqtığıs» retinde sipattala bastağan Penjimdegi oqiğa turalı bilik ökilderi resmi tüsinikteme berdi.
Panfilov audanınıñ äkimi Talğat Ömiräliev särsenbi küni Penjim auılında bolğan oqiğanı «jastar bwzaqılığı» dep atağan. Beysenbi kündiz «Mädeniet üyinde» ötken jiın barısınan tikeley efirde aqparat taratqan Azattıq radiosınıñ mälimetine qarağanda, ondağan balanıñ arasında bolğan töbelesten bir bala jaraqat alğan.
«Ol neden şıqtı? Rozıbakiev atındağı mektepte balalar töbelesip qalıp, bir bala auruhanağa tüsken. Jaraqat alğan, bala aman-esen. Men bügin kirip şıqtım. Bas därigerdi kördik. Ayaq-qolı sau, sözi dwrıs, tünde operaciya jasadı. Basınan jaraqattanğan. Gematomanı alıp tastadı. Balanıñ özimen söylesken kezde «jağdayım jaqsı, bäri dwrıs» dedi. Sol üşin tünde jastar wlttıq mäseleni köterip jinalğan. Bwl jerde wlttıq mäseleniñ eş qatısı joq. Oblıs äkiminiñ tapsırmasımen ştab qwrıldı» degen audan äkimi Ömiräliev
Wltı qazaq dep aytılatın zardap şekken 16 jastağı joğarı sınıp oquşısı Panfilov audanaralıq köpsalalı auruhanasına tüsken. Därigerlerdiñ aytuınşa, auır därejeli aşıq bas süyek-mi jaraqatı diagnozı qoyılğan.
Qazannıñ 27-si on mıñnan asa qazaq-wyğır aralas twratın Penjim okrugi orta mektepteriniñ birinde oquşılar töbelesip, ayağı tärtipsizdikke aynalğan. Äleumettik jelilerde oqiğa qatısı bar degen birneşe video jariyalanğan. Tünde 30 şaqtı adam jinalıp, key üydiñ äynegin şaqqan, kölikterdi büldirgen. Policiya tünde jastardı taratqanın aytadı. Sonımen qosa, «Toppen jasalğan bwzaqılıq» babı boyınşa qılmıstıq is qozğalğan. Qanşa adamnıñ wstalğanı belgisiz.
Qazaq-qıtay şekarasınıñ tübinde ornalasqan auıldıñ «ülkenderi» men jergilikti biligi «eki balanıñ şekisi üşin bütin eldi bülikke wşıratu orınsız» dep esepteydi.
Köpşilik jiında söylegen jergilikti twrğındar wltaralıq qaqtığıstıñ üşinşi ret qaytalanıp otırğanın aytadı. Keybir twrğındar qazaqtar «ünemi tayaq jep, keyinnen keşirim beruge» ädettengenin alğa tarttı. Wyğır wltınıñ atınan birneşe azamat keşirim swrap, pikir bildirdi. Jinalısta söz alğan aytısker Jandarbek Bwlğaqov «Eşkim zañsız qudalanbauı kerek jäne şañıraqqa qarap, qazaqtı sıylauğa mindetti» degen talap qoydı.


text:
Meclis reisi Refat Çubarov ve milliy lider Mustafa Cemilevge yarımadağa kelmege yasaq etken qararnı ğayrıdan baqa bileler. Amma, öz başına tayin etilgen baş nazir Sergey Aksönovnıñ fikirince, şimdilik bunıñ içün sebep yoq.
«Bilesizmi, ihtiyac olsa, ve eyi neticeler berecegini körsek, bu cümleden munasebetlerimizniñ eyileşüvini añlasaq ömürimizde er şeyni ğayrıdan baqa bilemiz», - dedi o.
Amma, qırımtatar liderleri mevamını deñiştirmeseler, buña ümüt etmesinler, qayd etti Aksönov.
«Şimdilik biz Mustafa Cemilevniñ mevamını deñiştirmegenini köremiz, o bütünley ğarpnıñ, hususan amerikalı mahsus hızmetlerine boysuna. Oña belli bir vazifeler berildi. Menimce, bizge mında diversantlar kerek degil, onıñ içün faaliyetlerini alıp barmağa istegen yerde, Ukrainada añlağanım kibi, devam ettirsinler», — dep qayd etti o.
Qırımnıñ şimdiki akimiyeti Herson vilâyeti Geniçsek qasabasında ötkerilgen toplaşuvdan soñ qaytqaan Meclis reisi Refat Çubarovnı yarımadağa yibermediler. Oña 5 yıl içinde kelmege yasaq ettiler.
Bundan soñ, Qırım «baş naziri» mühbirlerge aytqanı kibi, bu yasaqlav Çubarovnıñ faaliyeti «yarımadada milletlerara zıddiyetke ketire bileceginen» bağlı.
Sürgünlik künü arfesinde bu kibi yasaqlavnı milliy lider Mustafa Cemilev elde etti.


text:
Martnıñ 28-nde saat 10:00da Aqmescit Arbiy garnizon mahkemesinde Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca nevbetteki mahkeme oturışuvı başlandı. Bu aqta Facebookta «Qırım birdemligi» haber etmekte.
«Bugün saat 10:00da Aqmescit Arbiy garnizon mahkemesinde «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca nevbetteki mahkeme oturışuvı ötkerilecek (Yaltalı gruppa). Mahkeme binası ögüne Rosgvardiya ve politsiya hadimleri kelip çıqtı», – denilmekte haberde.
2016 senesi fevral-mart ayları arasında Yaltada Arsen Cepparov ve Refat Alimov, Emir-Üsein Kuku, Muslim Aliyev, Enver Bekirov ve Vadim Sirük tutulıp alınğan edi. Olar Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqası olğanındsa qabaatlana.
Daa evel Rusiye arbiy mahkemesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» mahkemelerini Aqmescitte köçme oturışuvda keçire edi. Ondan soñ tevqif etilgen qırımlılar Rostov-na-Donu şeerine yollanıldı.
Yanvarniñ 24-nde Ukraina tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» altı iştirakçisiniñ azat etilmesi talap etken edi.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımtatar milliy Qurultayınıñ Merkeziy İcra Komiteti reisi Zair Smedlâyev haber etkenine köre, mart 29 künü Qırımnıñ Krasnoperekopsk rayonında yaşağan qırımtatar ailesinde tintüv keçirilmekte.
Onıñ bildirgenine köre, tintüv keçirmek içün, silâlı maskalı adamlar keldi.
«Şimdiki vaqıtta, Krasnoperekopsk rayonınıñ Novoivanovka köyünde yaşağan Midat İsayevniñ evinde tintüv keçmekte. An-ane olıp qalğan, «musafirler» yerli qırımtatarlarğa üç maşnada ve eki gazelde, maske ve silâ ile teşrif buyurdılar», - dep yazdı Smedlâyev Feysbukta.
Vaqianıñ tavsilâtlı malümatı şimdilik yoq. Bu aqta Qırımdaki rus uquq qorçalayıcılarnıñ resmiy izaatları er vaqıt olğanı kibi yoq.
Keçken afta, Qırımda Qurultay delegatlarınıñ evlerinde bir sıra tintüvler keçirildi. Uquq qoruyıcılar bu arketelrni ale daa izaatlamadı.
Bundan evel, Rusiye telükesizlik Şurasınıñ yolbaşçısı Nikolay Patruşev keçirilgen toplaşuv devamında, yarımadada vaziyetniñ destabilizatsiya havfı üküm sürgeni aqqında bildirdi.
Halqara cemaatçılıqlar bir çoq kere Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda insanlarnıñ, daa çoq qırımtatarlarnıñ aq-uquqları bozulğanları aqqında aytıp, Moskvanı böyle bozuvlarnı toqtatmağa çağırdılar. Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım akimiyeti mezkür arizalarnı «ziyade arttırılğan» kibi saymaqta.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Al-azırda Qırımğa esas Ukrainadan tek Ukraina pasportlarınen kirmek mümkün, dep bildirdi Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ Kütleviy haber vastalarınen bağ meseleleri Azaq-Qara deñiz regional idaresiniñ yolbaşçı muavini Maksim Soroka. Onıñ aytqanına köre, Qırımğa daa evel qanunğa uyıp barğan çetel vatandaşları esas Ukrainağa keçiş noqtalarından qayta bile.
Prezident Petro Poroşenko jurnalistlernen subetleşip, cenk vaziyeti sebebinden peyda olğan sıñırlavlar Ukraina vatandaşlarına pek tesir etmeycek, amma diger memleketlerniñ vatandaşları, hususan Rusiye vatandaşları içün tesirli olacaq, dep bildirdi. Bundan ğayrı, cenk vaziyetinde Qırımğa yaqın Herson vilâyetinde askerlerniñ sayısı arttırıldı.
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ Kütleviy haber vastaları ile bağ meseleleri bölüginiñ reberi Andriy Demçenkonıñ qayd etkenine köre, Qırımğa kirgen bazı rusiyeliler içün istisna olacaq.
Çetel vatandaşları kirsetilmeycek, faqat bundan evel qanunğa uyğun bir şekilde Qırımğa kelgenler, şu cümleden Rusiye vatandaşları, qayta bileAndriy Demçenko
– İşğal etilgen yarımadağa taba tek Ukraina vesiqalarınen çıqmaq mümkün. Çetel vatandaşları kirsetilmeycek, faqat bundan evel qanunğa uyğun bir şekilde Qırımğa kelgenler, şu cümleden Rusiye vatandaşları, qayta bile. Kütleviy haber vastaları, aq qorçalayıcı teşkilâtlar ve gumanitar missiyalarnıñ vekilleri içün yarımadağa kirgende bile istisna yapıla bile. Eskiden olğanı kibi, çetel vatandaşı Qırımğa kire bilmek içün Devlet köç hızmetinden izin almalı. Lâkin şimdi bazı keçiş noqtalarında ayrı qararlar alına bile – cenk vaziyetiniñ uquqiy rejimine dair qanunlar çerçivesinde.
Andriy Demçenkonıñ qayd etkenine köre, Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ bütün bölükleri vaziyetniñ kerginleşmesine ve istilâğa qarşılıq köstermek içün qısqa vaqıtta bütün resurslarnı birleştirmege azır.
Çaplınka rayon devlet memuriyetiniñ yolbaşçısı Oleksandr Bureykonıñ aytqanına köre, cenk vaziyeti regionğa pek az tesir etti.
– Etrafımızda askerler ve tehnika çoq olğan rejimde yaşamağa alıştıq. Umumen bu apparat işimizniñ bazı memuriy taraflarınen bağlı. Ara-sıra Silâlı quvetler, Devlet sıñır hızmeti, diger uquq qoruyıcı organlarınıñ vekillerinen körüşemiz. Bu sefer işimizni faalleştirmek ve koordinatsiyanı eyileştirmek maqsadınen toplaştıq – reberler deñişti, şunıñ içün cenk vaziyetinde kimniñ ne vekâletleri bar ve ne yapmaq kerek, dep laf ettik.
Silâlı qurulışlar eksperti, Kyivdeki Ukraina telükesizlik hızmeti Baş idaresiniñ sabıq hadimi İvan Stupaknıñ fikirince, Rusiye vatandaşlarınıñ Ukrainağa kirişleriniñ sıñırlanması milliy telükesizlik içün müim ola.
Bu cenk vaziyeti – cenkniñ baş repetitsiyasıdır.İvan Stupak
– Tedbir alamız, qomşu memleketten insanlarnıñ kirişini başqaca yasaqlamağa mümkün degil. Bu memleketniñ mahsus hızmetleri bergen vazifelerini bizim toprağımızda eda etken insanlar kene de kele: bağ qurmaq, para yollamaq, bir de bir aktsiyalarnı maliye etmek içün keleler. Böyle «qarıncalar» içün çoqça sed qoymaq kerek. Şimdi bu aqım küçük bir irmaqqa qadar eksildi. Çetel jurnalistleriniñ belli bir vesiqaları olsa kire bileler – memleketteki vaziyetniñ yañlış aydınlatılmaması içün bu da kerek, çünki bizler de zarar köremiz. Rusiye kütleviy haber vastaları yahşı çalışa, olarnıñ jurnalistleri bizim toprağımızğa ne qadar az kelse, o qadar yahşı. Umumen alğanda, bu cenk vaziyeti – cenkniñ baş repetitsiyasıdır.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Aleksandr Golubov, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ alıp barıcısı


text:
İşğal etilgen Qırımda Kezlev inkişafınıñ köntseptsiya azırlanmasına bütünrusiye bala şifahanesi, federal derecede, Strategik Teşebbüsler Agentliginiñ qol tutuvı ile başladılar.
Bunı öz başına ilân etilgen Qırım ükümetiniñ «ruporı» Krıminform saytı.
«Kezlev – balalıq çağınıñ şeeri» leyhası boyunca birinci iş toplaşuvı «Qırım kurort ve turizm naziri vazifelerini eda etkenniñ mesleatçısı» Andrey Filonovnıñ teşebbüsi ile Moskvada olıp keçti.
Filonovnıñ aytqanına köre, Strategik Teşebbüsler Agentliginde olıp keçken körüşüv leyhanıñ ameliy azırlanmasına yol berdi.
Qırım işğalinden sebep Ukraina 118 pioner lageri, şu cümleden «Artek» Halqara bala merkezinden marum qaldı. Rusiye akimiyeti onı Rusiye tasil ve ilim Nazirligine boysundırdı.
2014 senesi martnıñ 16-da Qırımda ve Aqyar şeerinde yarımada statusı aqqında sahte referendum olıp keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qabul etti. Ukraina, Avropa Birligi, AQŞ rey berüvni tanımayıp, Qırım Rusiye tarafından işğal etildi degen fikirdeler.


text:
Bunı Ukraina tış işler naziri vazifelerini eda etken Andriy Deşçitsa bildirdi.
«Biz Qırımnı Ukraina qısmı olaraq tanıyıq, Rusiye ve Qırımda Rusiye areketlerine qarşı halqara mahkemege şikâyet etecekmiz. Bizim fikirimizce, halqara qol tutuv yardımınen Qırımnı Ukrainağa qaytarmaq mümkün», – dedi Deşçitsa.
Onıñ aytqanına köre, Gaagadaki BMT Halqara mahkemesi aqqında söz yürsetile.
«Bizler vesiqalarnı toplaymız, buña vaqıt kerek. Halqara deñiz qanunları boyunca dava açtırmaq mümkün. Al-azırda işler azırlanıla», – dep qayd etti Deşçitsa.
Soñki künleri içinde Ukraina tış işler nazirligi Rusiye ile munasebetler meselesinde diplomatik muzakereler keçirip başladı. Ekspertler Ukrainanıñ bunıñ kibi adımını Rusiye tarafından Ukrainağa qarşı ilân etilgen informatsion cenkte eñ kelişken bir cevap olaraq tanıylar.


text:
Qazan Xanlığı
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Qazan Xanlığı, Altın Urda däwläte bilämäläreneñ Tönyaq öleşendä – Urta İdel buyında barlıqqa kilgän häm 1438-1552. yıllarda (qayber çığanaqlar buyınça 1445-1552.) yäşägän feodal däwlät. Elekke Bolğar, Cükätaw, Qazan, Qaşan h.b. qayber bäkleklärneñ bilämälären berläştergän. Nigezläwçese – Oluğ Möxämmäd xan (anıñ ulı Mäxmüd xan digän faraz da bar). Çıñğız xan näselennän bulğan Oluğ Möxämmädkä häm Ğiäsetdingä qädär Qazan cire Bolğar bäkläre belän idarä itelgän.
Başqalası – Qazan. Töp xalqı – Tatarlar. Xanlıqta şulay uq cirle xalıqlardan Mari (Çirmeş xalqı), Çuaş, Mordwa, Udmurt häm Başqortlar da küpläp yäşägän. Xalıq igençelek, terlekçelek, şähärlärdä (Qazan, Arça, Cükätaw, Qaşan, Çallı h.b.) başlíça hönärçelek belän şöğellängän.
İqtisad[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Balçıqtan sawıt-saba, ağaçtan törle äyberlär yasaw, timer eşkertü, kün eşlänmäläre, suğış häm eş qoralları citeşterü, zärgärçelek hönärläre alğa kitkän. İdel, Çulman, Noqrat, Ural buylarında yäşäwçelär Urta Asía, Qawqaz, Urıs kenäzlekläre h.b. töbäklär belän säwdä itkännär. Qazan yanındağı Markiz utırawında häm şähärdäge Taşayaq mäydanında zur yärminkälär eşlägän. İgençelektä söyurğal häm näseldän cirbiläwçelek tärtipläre yäşägän.
Säyäsät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Däwlät başında xan torğan. Anıñ eşçänlege asılda díwan äğzaları qarar-kiñäşläre nigezendä alıp barılğan. Xannan qala aqsöyäklär qatlawın bäk, ämir, morzalar, ruxanílar, ä xärbi qatlawnı uğlan, bahadir, içkilär täşkil itkän. İdaräçe ıruğlar: Arğın, Barın, Qıpçaq, Şirin. Däwlät dine – Íslam. Ruxanílar qatlawına säyet, şäyex, qazí, imam h.b. kergän. Dini yolalarnı ütäwdän tış, alar xalıq arasında mäxkämä eşlären başqarğannar, mäktäp-mädräsälär totqannar.
Mädäniät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Yazu beleme häm kitapxanälär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Mädräsälärdä bay kitapxanälär tuplanğan, kitap küçerep yazu ostaları (xattatlar) tärbiälängän.
Şiğriät[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qazan Xanlığı çorında mäşhür şağirlärdän Möxämmädyar, Ömmi Kamal, Möxämmädämin, Ğärifbäk, Qolşärif h.b. ícatı kiñ tanıla. Ayıruça olı fiker iäse Möxämmädyarnıñ şiğir, poemaları xalıq tarafınnan yaratıp qabul itelä; şiğriättä ul yaña tradisilärgä nigez sala. Míğmarlıqta aq taştan zatlı bína tözü, taşnı häm ağaçnı uyıp bizäk töşerü hönärçelege alğa alğa kitä.
İdarä büleneş[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qazan Xanlığı bilämäse Alat, Arça, Gäreç, Cöri häm Nuğay daruğalarına bülengän.
Xärbi[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Xanlıq ğäskären şul avministrativ-territorial bilämälärdän cíılğan ayırım ğäskäri berämleklär, xan alayı (guardísı) häm söyurğallarnıñ şäxsi alayları täşkil itkän. Xanlıq beryulı 20 meñnän alıp 60 meñgä çaqlı suğışçını tuplí alğan.
Taríx[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Oluğ Möxämmäd häm anıñ ulı Mäxmüd xan däwerendä Qazannıñ ğäskäri köçläre berniçä märtäbä Rus ölkälärenä yaw belän bara, böyek kenäz Vasili II ğäskären tar-mar itep, Mäskäwne yasaq tülärgä mäcbür itä (q. Suzdal yanındağı suğış). 1487. yılnıñ Yülendä Mäskäwneñ böyek kenäze İvan III Qazannı suğışıp ala, täxetkä üz tarafdarı Möxämmädäminne utırta. Qazanda Mäskäw protektoratı çorı urnaştırıla. Şunnan soñ Qazanda Urıs keşeläre sanı yıldan-yıl arta bara, şähär tormışında alar yoğıntısı köçäyä. Bu xäl xanlıq xalqı arasında rízasızlıq tudíra. Mäskäw yoğıntısınnan qotılu omtılışları (1496, 1500, 1505.) uñışsız tämamlana. 1521. yılda Qazan Xalığı Ästerxan häm Qırım xanlıqları, Nuğay Urdası belän üzara yärdämläşü turında kileşü tözi. Qırım belän Qazan köçläre bergä Mäskäw tarafına yaw bara. Mäskäw östenlege beterelä. Ämma tizdän Qırımlılar yoğıntısı köçäyä. Qırım Xanlığı belän yaqınayurğa qarşı bulğan aqsöyäklär törkeme fetnä oyıştıra. Safagäräy xan täzettän quıla (q. Qazan fetnäse). 1545. yıldan Mäskäw däwläte Qazan Xanlığına qarşı iğlan itelmägän suğışlar başlap cibärä. (q. Qazanğa Urıs däwläteneñ yawları). Nuğaylar yärdämendä Qazan täxetenä qaytarılğan Safagäräy xan 1549. yılda wafat bula, täxet warísı itep anıñ öç yäşlek ulı Ütämeşgäräy bilgelänä. Baliğ bulmağan yäş xan isemennän anası Söyembikä idarl itä başlí. Xökümät qabat Qoşçaq uğlan citäkçelegendä Qırımlılardan bilgelänä. Bu waqıt Safagäräyneñ ulları Möbaräk, Büläk, onığı Däwlätgäräy (Devlet-Giray) qırımda bulalar. alarğa täxet biläw täqdime cibärelsä dä, Qazanda totrıqlılıq urnaşuın telämäwçe köçlär moña qarşı töşälär. Bu waqíğa qırımda 1551. yılğı täxet çualığı belän tämamlana. Qoşçaq xäkümäte Mäskäw belän aranı kiskenläşterü säyäsäten däwam itterä. Monıñ belän kileşmägän ber törkem bäk-morzalar 1551 yıl başında Qazan täxetenä İvan IV patşa tarafdarın – Şahğäline çaqırıp kiterä. Ütämeşgäräy belän anası Mäskäwgä äsirlekkä ozatıla. Şahğäli Qazan täxetendä 1552. yılnıñ Febrälenä qädär utıra. Mäskäw yoğıntısına qarşı bulğan köçläre anı quıp cibärä, Qazan täxetenä Ästerxan xanzadäse Yädegär Möxämmäd çaqırıla. Bu waqıtta Qazan inde yarım qamalış xälendä bula (yaña tözelgän Zöyä qälğäsendä urıs ğäskärläre tuplanu däwam itä). Annan soñ Qazannı Urıs ğäskärläre tulısınça qamap ala häm başqala öçen suğışlar başlanıp kitä. 1552. yılnıñ 3. Öktäberendä Qazan Xanlığı Urıs ğäskärläre tarafınnan yawlap alına, Urta İdel buyı cirläre Mäskäw däwlätenä buysındırıla. Läkin 1558. yılğa qädär xanlıqta partizn suğışı bara. Çalım hämMişätamaqnı alğaç, İvan IV yaqnı tulısınça buysına. Qazan cirenä küp Urıslar küçerenä. Qazan Xanlığı cirläre häm xalqı belän idarä itü öçen Qazan saray idaräxanäse buldırıla. Qazan, Zöyä h.b. şähärlärgä patşa isemennän idarä itüçe namestnik-voyevodalar bilgelänä. Qazan Xanlığı cirlären kolonílaştıru, xalqın çuqındıru häm urıslaştıru säyäsäte başlanıp kitä.
Şulay uq qara[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
ņéđėņ þăýļé ųþíųðŗśůňůŝ?Media:Mísal.mp3


text:
Bağçasaraydaki üçünci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Osman Seytumerov pnevmoniyanen hastalandı ve sentâbrniñ 20-nde tahqiqat izolâtorınıñ tibbiy bölügine acele alındı, dep bildire «Qırım birdemligi» birleşmesine advokat Emine Avamileva.
Onıñ malümatına köre, apiske alınğan faal Aqmescitte FSBde keçirilgen tahqiqat tedbirleri vaqtında yaramadı. Advokatnıñ aytqanına köre, anda Seytumerovnı sıcaq ve belli hastalıq alâmetlerine baqmadan SİZOdan ketirgenler.
«SİZO hadimleri sıcaqnı ölçmey, mabüslerniñ şikâyetlerine qulaq asmay, olarnı SİZOdan çıqaralar. Seytumerov Osmannıñ tünevin sabadan berli yüksek sıcağı bar edi, yaramay is etkenini aytqan edi. FSB idaresinde yaramadı. Osmannıñ ağası Seytumer Seytumerov bir qaç kere rica etken soñ tahqiqatçı acele yardım çağırmağa mecbur edi, acele yardım 38.2 sıcağı olğanını ayttı. Sıcaq tüşürici, ağrı kesici ine urğandırlar. Onı tahqiqatçınen beraber SİZOğa qaytarğanlar. Anda müvekkilimni bir qaç künge tibbiy bölükke yerleştirmege qarar alğanlar», – dep bildirdi Avamileva.
Onıñ malümatına köre, acele yardım hadimi Seytumerovnıñ sağ taraf pnevmoniyası olğanını bildirdi. Advokatnıñ qayd etkenine köre, «apiske alınğan faalge tibbiy yardım kösterile, em de yarın SİZO tibbiy bölügine berilmesi kere olğan ilâclar berildi».
«İmayeniñ prokuratura, nezaret prokurorı ve, elbette, Rospotrebnadzorğa muracaat etmek niyeti bar, SİZOda tutulğan şahıslarğa kösterilgen tibbiy yardım nasıl kösterilgeninen bağlı muracaat olacaq», – dep bildirdi advokat.
Diger menbalar bu malümatnı şimdilik tasdıqlamay. Aqmescit SİZOsı advokatnıñ aytqanlarını izaatlamay.
Martnıñ 11-nde Rusiye FSB hadimleriniñ teşebbüsinen qırımtatarlarnıñ evlerinde bir sıra tahqiqat tedbiri keçirildi. Yedi tintüv keçirildi, beş kişi tutuldı: Enver Mustafayev, Seytumer Seytumerov (tarihçı – QA), Osman Seytumerov, Amet Suleymanov, Rustem Seytmemetov. Olarnı FSB bölügine alıp ketkenler.
Tutulğanlar Rusiye Ceza kodeksirniñ 205.5 maddesine istinaden (Terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ve böyle teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv) qabaatlana.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası martnıñ 11-nde Bağçasarayda ve Bağçasaray rayonında Rusiye quvetçileri keçirgen tintüvlerden sebep cinaiy tahqiqat başlattı. Daa soñra müessise daa bir cinaiy tahqiqat başlatılğanını bildirdi – o, tintüvlerden soñ qırımtatarlarnıñ tutuluvınen bağlıdır.
Ukraina Tış işler nazirligi, martnıñ 11-nde olıp keçken tintüvlerge qarşı narazılıq bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Koronavirusqa qarsı qazaqstandıq vakcina öndirisiniñ memlekettik josparı köp qwbıldı. Türkiyada qwyıladı delingen bastama keyinnen iske aspay qaldı. Zauıt qwrılısı, vakcinanı jasap şığaru, onıñ jappay öndirisi t.b. şığındarğa az qarjı jwmsalmadı.
QT redakciyası prem'er-ministr Asqar Maminniñ atına joldağan swrau hatına osı saualdar boyınşa jartılay bolsa da jauap aldı.
«Bilim jäne ğılım ministrliginiñ aqparatına säykes, «Biologiyalıq qauipsizdik problemalarınıñ ğılımi-zertteu institutı» RMK-nıñ 2021 jılğı 8 qazandağı №05-03/2165 hatına säykes COVID-19 indetine qarsı 5 türli vakcina äzirleuge 1,5 mlrd. teñge bölindi», – delingen Ükimettiñ jauap hatında.
Säuir ayında institut basşılığı atışulı QazVac vakcinasın qosa alğanda bes türli ekpe äzirlenip jatqanın habarlağan. Ekinşi türi – subunittik ekpe, bwl klinikağa deyingi kezeñnen tolıq ötip ülgergen. Tağı eki birdey vektorlı vakcina jasalıp jatır. Olar Därilik zattardı saraptau wlttıq ortalığında memlekettik saraptamadan oñ nätije körsetkeni aytıldı. Vakcinanıñ besinşi türi – aktviti, yağni «tiri» vakcina.
Sonımen qosa, jeri 4,1 gektar bolatın aumaqta qonıs tepken eki qabattı Biofarmacevtikalıq zauıt qwrılısın «OtarBioPharm» JŞS salıp jatır. Birinşi kezeñi biıl tamızdıñ soñında, ekinşi kezeñi ayaqtalğan soñ 2022 jılı tolıq qoldanıluğa beriledi dep josparlanğan. Aumağı 620 şarşı metr nısan iske qosılğan kezde jılına qwyılatın qwtığa baylanıstı 30-60 mln doza aralığında preparat önidirilmek. Zauıt qwrılısınıñ qwnı 7 mlrd teñge.
Biologiyalıq qauipsizdik mäseleleri jönindegi ğılımi zertteu institutınıñ zauıtı SQ-Farmaciya operatorınıñ qorına jıl soñına deyin 2 millionnan asa doza vakcina jetkizui kerek. Qañtar-tamız aylarında 925 mıñ doza jetkizilgen.
Ükimet köktemde qabıldağan qaulısında QazCovid-in otandıq vakcinasınıñ 7 millionnan asa adamğa arnalğan byudjeti 31 mlrd 610 mln 900 mıñ teñgege 15 mln 680 mıñ dozasın satıp aludı josparlağanımen, köp ötpey jazda mejeni bes esege qısqarttı. Söytip biılğa öndiris kölemin 1,5 mln azamattı egu üşin 6 mlrd teñge qarjığa 3 mln doza köleminde bekitken. Keybir sarapşılar men azamattıq belsendiler otandıq ekpe öndirisine qatıstı bilik josparınıñ kürt özgeruin ükimet jwmısındağı kemşilik pen reseylik vakcinanıñ monopoliyası retinde sınağan.
Qırküyek ayınıñ basında institut direktorı Künswlu Zakariya QazVac-tı jıl soñına deyin Şveycariya tirkeytinin mälimdegen. Arı qaray Afrika men Latın Amerika elderine eksporttau bastaması köterildi.
Qazaqstan pandemiya bastalğalı koronavirusqa qarsı küreske 565 mlrd teñge qarjı bölgen. Onıñ 108 mlrd teñgesi tek vakcinağa qarastırılğan. Biraq bwl esepke Pfizer jäne revakcinaciya şığını kirmegen.
Qaraşa ayınıñ üşinşi onkündiginde ekpe alğanına jartı jıldan asqandarğa arnalğan revakcinaciya nauqanı bastaladı. Aldağı jılı şeteldik vakcinalar aqılı boladı. Resmi derekke qarağanda, qazir ekpeniñ tolıq komponentin alğanı – 7,5 mln adam. Ministrlik jıl soñına deyin 11 millionnan asa adamğa ekpe saludı josparlap otır.


text:
Salı künü, noyabr 4-te, Aqyarda yol areketi toqtatılacaq.
Bu aqqında Aqyar «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildire.
Suvorov ve Nahimov meydanları arasında yol areketi toqtatılacaq. Berilgen malümatqa köre, yol areketiniñ sıñırlanması «Halq birligi kününiñ» qayd etilmesinen bağlı.
Nañliyat areketini saat 8:30 saat 9:40 qadar sıñırlaycaqlar, saat 9:40 saat 11:30 qadar ise kolonnalarnıñ yürüşi olacaq vaqtında – yollar bütünley qapatılacaq.
Halq birligi künü – Rusiyeniñ devlet bayramıdır. Onı 2005 senesinden berli noyabr 4-te qayd eteler. Bu künni raatlıq künü olaraq ilân ettiler. Bu sene rusiyeliler noyabr 3-te de raatlanacaqlar, çünki bu künge 2014 senesi fevral 24-ten resmiy raatlıq keçirilgen edi.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi, Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev ve Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov iş ziyareti ile Ankarada bulanalar.
Bunı Semilevniñ matbuat hızmeti bildire.
Qırımtatarlarnıñ liderleri ile Türkiyege Meclis reisiniñ muavini Aslan Ömer Qırımlı, Meclis reisiniñ keñeşçisi İsmet Yüksel ve qırımtatarlarnıñ milliy areket faali Sinaver Kadırov bulunalar.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, ziyaret çerçivesinde cumaertesi künü aprel 4-de Türkiyede qırımtatar cemiyeti ve diaspora vekilleri ile körüşüv keçecek.


text:
Qazaqstan awıllarğa da tiz internet kertergä cıyına
Bu xaqta Qazaqstan informaŝiya häm êlemtä ministrı beldergän
Qazaqstan informaŝiya häm êlemtä ministrı Dauren Abayev 2020 nçe yılğa qadär awıllarda yäşäwçe 2 millionnan kübräk keşeneň tiz internetqa ireşäçägen beldergän.
Abayev ministrlar şurası cıyılışında “Ŝifrlı Qazaqstan däwlät programması” qısasında şähar häm awıllar arasındağı digital’ defiŝitnı beterü öçen 122 şähär häm 1200 awılda fibr optik êlemtä liniyäläre aradaşçılığı belän tiz internetqa ireşelüen citkergän.
1800 awılğa fibr optik êlemtä liniyäläre ütkäreläçägen beldergän Dauren Abayev:”Proyekt 2 millionnan kübräk watandaşnıň sıyfatlı internetqa ireşüe digän süz. Proyektnı 2018 – 2020 nçe yıllarda tormışqa aşıru planlaştırıla”,- digän.
Qazaqstan informaŝiya häm êlemtä ministrı 2021 nçe yılğa qadär tuplam 24 meň çaqrım fibr optik êlemtä liniyäse ütkäreläçägen ,tiz internetqa ireşüneň xalıqnıň êlektron-däwlät aşa interaktiv mäğarif häm mediŝina xezmätlärennän faydalanunı ciňeläytäçägenä basım yasadı.
Qazaqstan 2021 nçe yılğa qadär 18 million xalqınıň 81%ın internet belän täêmin itüne planlaştıra.
Bäyläneşle xäbärlär
Azärbaycan-Ärmänstan ministrları oçraştı
Azärbaycan tışqı êşlär ministrı Cäyhun Bäyrämov häm Ärmänstan tışqı êşlär ministrı Ararat Mirzoyan illäre arasında tınıçlıq kileşüeneñ şartların söyläşü öçen oçraştı
Qırımda oçqıçta şartlaw
Aêroportka töşep utırırğan waqıtta ber oçqıçtağı xärbi kirä-yaraqlar şartlağan
“Bez Azärbaycan häm Türkiyä belän kileşügä qul quyarğa tiyış”
Ärmänstannıñ berençe Däwlät başlığı Levon Ter-Petrosyan, ileneñ awır häm qatlawlı qararlarnıñ kötüen belderep: “Azärbaycan häm Türkiyä belän kileşügä qul quyarğa tiyışbez”, - dide


text:
2017 senesiniñ dekabr ayında Ukrainanıñ Küçük ilimler akademiyası esasında «Qırımtatar hümanitar ilimler» sektsiyası açıldı. Teşebbüsçiler bildirgeni kibi, sektsiyada umumiy tasil mekteplerinde oquğan talebelerniñ iştirak etilmesi közde tutula.
Bildirüvde: «Qırımtatar hümanitar ilimleri – qırımtatarlarnıñ dünyabaqışında ahlâqiyat ve maneviyatnıñ vazife körmesi ile nkişaf etmesi qanunlarını ögrengen, medeniy-tarihiy ceryanlar neticesinde deñişmekte olğan hümanitar ilimler kompleksidir», – denile.
Ukrainanıñ tışında bulunğan Küçük ilimler akademiya azası oquyıcılarınıñ ilmiy tetqiqatları online-rejiminde qorçalanacaq, dep qayd etile.
Daa evel, Ukrainanıñ qıtadaki qısmında çalışqan Tavriya milliy universiteti (TMU) terkibinde bulunğan Filologiya ve jurnalistika institutınıñ, talabeler yetmegeni sebebinden Şarq filologiyası kafedrası ile Qırımtatar bölügini qapatmağa mecbur olğanı bildirilgen edi.
Ukrainanıñ qıtadaki qısmında TMUdan ğayrı qırımtatar tili ve edebiyatı Taras Şevçenko adına Kyiv milliy universitetinde ögrenile.


text:
Aysädora Dunkan
Isadora Duncan /aysädora dankan/ (26 may, 1878 - 14 sentäber, 1927) Amerikan biüçe xatın ide.
Dora Angela Duncanon isemle Kaliforniädäge San-Frantsisko şähärendä tua. Zamança biü änise bulıp tanılğan. Quşma Ştatlarda bik populár bulmağaç, ul 1900. yılda Parij'ğa küçä. Isadora Montparnasse'dağı no. 9, rue Delambre isemle qunaqxanäsendä artist cämğiät üzägendä yäşi. Ğädättä ul Paris'ta iñ populár kürşe Luxemburg Baqçasında, ul säğät 5tä açqanda, bii.
Şäxsi häm professional tormışta ul ädäpne häm qäğidälären boza. Anıñ ber söyärkäse teater rässamı Gordon Craig bula; ikençese tegü maşinnar magnartı Isaac Singer'neñ ulı Paris Singer bula; alardan härkemdän Isadora bala taba. İsadora'nıñ şäxsi tormışı şaqtí zur cäncälneñ sıltawı bula, ayıruça anıñ balalarınıñ 1913. yılda bulğan Sena yılğasında hälâqättä batuınnan soñ. 1922-23 yıllarda bulğan Quşma Ştatlarğa soñğı vizitendä Boston säxnäsendä qızıl şarf belän seltäp, imçäk açıp, "Ul qızıl! Min dä şundí!" möräçäğät itä.
Montparnasse'dağı Bohemalıq cämğiäte Isadora'nı qänäğätländermä, 1909.da ul 5 Rue Danton qunaqxanädäge ike zur apartmentqa küçä, monda berençe qatta yäşi, ikençesen biü mäktäbe öçen qullana. Balet biep, ul bik küp şäkertlär qazana, bu Isadora'ğa üz balet mäktäbendä uqıtırğa mömkinlek birä. Ul rässamnarnı sınnar, zärkän äyberlär, şiğerlär, räsemnär yasarğa ilhamlandıra. Théâtre des Champs-Elysées 1913.tä açqanda, anıñ yöze barelieftä skulptor Antoine Bourdelle çoqıp yasí häm díwarlrda Maurice Denis räsem yasí.
1922. yılda ul 17 yäşkä yäşräk Urıs şağire Sergey Yeseningä kiäwgä bara. Yesenin Duncan belän Awrupağa kitep bara, lâkin anıñ yış isereklärçä ğawğalar alarğa naçar cämäğätçelek fikere kiterä. Kiläse yılda ul Duncan'nan ayırıla, Mäskäwgä qayta häm monda aqıldan şaşa. Xastaxanädän çıqqaç, ul 1925.neñ 28 dekäberdä üz-üzenä qullar sala.
Isadora'nıñ Fransadağı Nitsa'tä bulğan faciğäle ülem säbäbe anıñ cilferdäwçe zur şarf bula. Nitsa, Fransa. Isadora dustı Ivan Franchetto'nıñ Amilcar maşinasında barğanda, anıñ şarfı tägärmäçkä elägä häm küçärgä çornala. Ms. Duncan muyın sındırıp ülä.
Isadora Duncan Ma Vie isemle tärcemäi xäle yazdı, bu kitap 1968 yılda Isadora isemle filmendä ékranlaşqan.
Isadora Duncan'nı kremasílandılar, anıñ köle Parisdağı Père Lachaise qäberlegendä kolumbaríğa mäñgelek yoqığa tala.


text:
Qırım «akimiyeti» «Dobrolöt» ava şirketi yerine çalışacaq şirketni qıdıra. Malüm ki, «Dobrolöt» ava şirketi yazda Rusiyeden Qırımğa ava seferlerini yapqan edi, lâkin avgustnıñ 4-den başlap Avropa Birliginiñ cezalarından sebep olarnı toqtatmağa mecbur oldı.
Bunı bazarertesi künü, avgustnıñ 4-de, Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov jurnalistlerge bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Onıñ aytqanına köre, cezalar «zarar ketire», şirketler Avropadaki biznesten vazgeçmege istemeyler, ve Qırım boyunca qararlar iqtisadiy degil de, siyasiy olacaqtır.
İyül ayınıñ soñunda Avropa Birligi Rusiye ve Ukrainağa qarşı cezalar cedveline «Dobrolöt» ava şirketini kirsetken edi.


text:
Avgustnıñ 31-inde saba Seyitler (Nijnegorskoye), İcki (Sovetskoye) rayonlarında ve Sudaqta rusiye quvetçileri qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvlerni keçire. Bunı "Qırım birdemligi" birleşmesi bildire.
Seyitler rayonında "Qırım birdemligi"niñ jurnalisti, "Grani.ru" mühbiri Ayder Kadırovnıñ evi tintilgeni bildirile. Bundan ğayrı Seyitler Vaqıf (Razlivı) köyünde Seyitler soqağında tintüv yapılğanı haber etile.
Faallerniñ malümatına köre, tintüv vaqtında evde qadını ve dört balası bar. Kencesi 2,5 aylıq, onı evniñ yanında tışarıda turğan bitasına berdiler.
İçki rayonında (İçki qasabası, Zolotovo soqağı) Enver Topçınıñ evi tintile.
Bundan ğayrı Sudaqta (Çalaş Smail soqağında) faal Ridvan Ümerovnıñ evinde tintüv yapılğanı bildirile.
"Qırım birdemligi" Seyitler Vaqıf köyündeki tintüvden canlı yayın yaptı.
Rusiye quvetçileri bu vaziyetni açıq tefsir etmey.
2014 senesiniñ Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ mustaqil jurnalist, vatandaş faali, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Sağanaqlardan zarar körgen Bağçasaray rayonında Rusiye akimiyeti yuqunç hastalıqlarğa qarşı aşı yapacaq olalar. Bunı Qırım boyunca Rusiye Rospotrebnadzornıñ başı Natalya Penkovskaya haber etti.
«Yaltada olğanı kibi aynı tedbirler yapılacaq. Hadimlerge aşı yapılacaq, Yaltada yalıñız miqdar başqa», – TASS Penkovskayanıñ aytqanlarını ketire.
Bu kibi tabiat afetleri taqdirinde mümkün olğan yuqunç hastalıqlarnıñ peyda oluvı daa qayd etilmegen.
«Amma unutmamalımız, er bir hastalıqnıñ inkubatsiya müddeti bar. Şunıñ içün böyle kibi bir şeyniñ aldını almaq kerek ve biz kerekl tedbirler keçirecekmiz», – dep qoştı o.
Qırımda toqtamağan sağanaqlar sebebinden iyülniñ 4 ve 5-nde Bağçasaray rayonındaki bir sıra mesken yer suv altında qaldı. Küçlü yağanaqlar Bağçasaray rayonında tahminen 100 evni suv basmasına sebep oldı. Suv basuvından zarar körgen esas köyler – Albat, Kokköz, Foti Sala, Aromat. Şiddetli yağanaqlar sebebinden Belbek, Kokköz ve Baga özenleri taştı.
Bağçasaray rayonında suv basqan yerlerden 160 insan tahliye etildi, olarnıñ arasında 31 bala.
Qırım Gidrometeorologik merekeziniñ malümatına köre, Belbek özeninde suv seviyesi 2 metr 40 santimetr artqan.
Keçenlerde Bağçasaray rayonında Fevqulâde vaziyet ilân etildi.


text:
BMT ve Halqara Qızıl Haç komitetiniñ iştiragi ile tahliyeniñ nevbetteki basamağında 500-ge yaqın Mariupol sakini tahliye etilip oldı, dep haber ete Ukrayina Prezidenti ofisiniñ başı Andriy Yermak.
"Biz Maripol ve Azovstal zavodından adamlarnıñ tahliyesi içün ameliyatnıñ nevbetteki basamağını ömürge keçirdik. 500-ge yaqın vatandaşnı tahliye etip oldıq. Ukrayina bütün silâsız adamlarnı ve arbiylerni qurtarmaq içün er şeyni yapmağa devam etecek. BMT-na minnetdarmız", - dep yazdı Yermak Telegramda.
Bu daqqalarda Azovstal zavodından adamlanıñ qurtarılmasınıñ nevbetteki basamağı kete, neticeler daa soñra açıqlanacaq, dep qoştı Yermak.
BMT Baş kâtibi Antonio Guterres de BMT Telükesizlik Şurasında sözge çıqqanda "Azovstal" zavodı, Mariupol ve yaqın topraqlardan 500-ge yaqın adamnıñ tahliyesini tasdıqladı.
Mariupol fevralniñ 24-nde başlağan büyük istilânıñ ilk künleri Rusiye ordusı tarafından sarıp alındı. Ukraina bölükleri eki aydan berli tirene. Al-azırda şeerden vatandaşlarnı ve yaralanğan arbiylerni çıqarmağa tırışalar.
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Aprelniñ başında Moskva Ukrayina şimalinde faal olğanını toqtattı, dep bildirdi. Tezden Ukrayina akimiyeti Kıyiv, Çerniğiv ve Sumı vilâyetinde Rusiye arbiyleri qalmadı, dep ayttı.
Rusiye ordusı çekilgen soñ azat etilgen köy ve şeerlerde kütleviy öldürüv adiseleri aqqında belli oldı. Bazı ğarbiy liderler Rusiyeni cenk cinayetlerinde qabaatladı. Rusiye akimiyeti arbiyleriniñ öldürüvlerge alâqası bar olğanını inkâr etip, olarnı «uyduruv» dep adlandıra.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net . Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qurtarıcılaq martnıñ 16-sında aqşam Yalta dağ-roman qoruğında Üç Qoş deresindeki olğan yanğınnı söndürdi. Bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi bildirdi.
Daa evel haber etilgeni kibi, Qırımnıñ cenübinde Yalta dağ-roman qoruğı yana edi. Qırımdaki Rusiye FVN bildirgeni kibi, saat 7-de saba ateş tarqalmasını toqtatıp oldılar. Yanğın 0,42 gektarnı qapladı.
Avgustnıñ 11-inde üyleden soñ Üç Qoş deresinde yanğın başlandı. Fevqulade vaziyetler hızmetiniñ (FVH) haber etkenine köre, yanğın uzaq dağlıq yerinde, 45-80 derecelik bir bayır capında başlandı. Ateşniñ söndürmesine, derede 15-20 m/s qadar köterilgen küçlü yel mania ola.


text:
Qırımnıñ rusiyeli akimiyetiniñ başı Sergey Aksenov Qırımnı halqara seviyede «tanıtmaq» içün çetel ziyaretlerini planlaştıra. Bu aqta Qırımnıñ rusiyeli Nazirler şurasınıñ reisi muavini Georgiy Muradov bildirdi, haber ete Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Onıñ sözlerine köre, Aksenovnıñ «Qırım Cumhuriyetiniñ teşviqatı boyunca bir sıra halqara forumlarda iştiraki beklenile, şu cümleden Qıtay Halq Cumhuriyetinde, Ermenistanda».
«Böyle forumlarnıñ muayyen neticeleri ola. Biz, elbette, tış ticaret sisteması üzerinde faal çalışmalımız», – dedi Muradov.
Muradov aytqanı kibi, Qırımnıñ «tış iqtisadiy faaliyetinde ilerileme qayd etile». Bu sırada o «Yalta iqtisadiy forumında» añılğan bir qaç leyhanı hatırlattı.
Aynı zamanda nasıldır bir muayyen leyha ya da yatırımcılar aqta o bir şey aytmadı.
«Qırımğa çeşit siyasiy erbaplarnıñ ziyaretlerinden tesir müsbet ola. Frenklerden ğayrı mında almanlar, italyanlar da kelecek ola. Bunıñ artından tış iqtisadiy faaliyetniñ ilerilemesi de kele. Şunıñ içün, çeşit sanktsiyalarğa baqmadan, ğarbiy-avropalı şeriklerimiz ile leyhalarımız muvafaqiyetli olacağına ümüt besleymiz», – dey Muradov.
Evel «Yalta-İnturist» musafirhanesinde açılğan «Krım-2015» yatırım-qurucılıq forumı iştirakçilerniñ beklenilgen sayısını toplamadı ve aynı sırada Qırım akimiyetinden de diqqatqa nail olmadı.


text:
Qırımda siyasiy sebeplerden apiske alınğan qırımtatar faalleri Nariman Celâl, Asan Ahtemov ve Aziz Ahtemovlarnıñ davası boyunca daa bir mahkeme oturışuvı arfesinde Qırım.Aqiqat ömür arqadaşlarınıñ açıq mektübini derc ete.
Biz, siyasiy sebeplerden apiske alınğan Nariman Celâl, Asan Ahtemov ve Aziz Ahtemovnıñ ömür arqadaşları, qorantalarımız oğrağan vaziyet aqqında hatırlatmaq ve aqaylarımıznı qorumaq ve olarğa qoltutmaq içün faal areketlerge çağırmaq içün bu muracaatta birleştik.
Er bir aileniñ saba erte daa qaranlıq olğanda evlerine sürip kirilgen ve ayatlarınıñ bir qısmı, qorantasınıñ babası ve aqayı alınğan qorqunç künü bar. Bu 2014 senesi başladı ve, ne yazıq ki, taqipler devam etkenini köremiz. Aman-aman 8 yıl içinde siyasiy mabüslerniñ sayısı 120 insandan çoq oldı. Mında qabaatsız insanlarnı alıp, saçma sahte qabaatlavlar uyduralar. Mahkeme esnası çoqusı allarda qapalı ola ve çoqtan yazılğan stsenariyge köre areket ola, ve biz ümüt etsek de, neticede qabul etilecek qararnı bilemiz. Er bir dava sahte deliller esasında tizile. Deliller advokatlarımızğa dayanamağanı içün qabaatlav tarafı er bir davada «gizli şaatlarnı» qullana. Şahsiyetni gizlev imkânlarından faydalanıp, qabaatlayıcılar stsenariyge köre kerek olğan şaatlıqlarnı saylay, mahkeme ise olarnı 10 yıldan 20 yılğa qadar apis cezaları içün yeterli saya.
2022 senesi fevralniñ 18-nde Nariman Celâl, Asan ve Aziz Ahtemovlarnıñ davası temelden baqılacaq. Bu muracaatnı oquğan er kesten mahkeme oturışuvlarını taqip etmesini, yapılğan bozuvlar aqqında aytmasını ve biznen beraber qanunsız apiske alınğanlarnı azat etilüvini talap etmesini rica etemiz. Bütün mahkemeden evelki tahqiqat areketleri pek tez keçirildi, biz mahkeme de üküm çıqarmaq ve cemaatnıñ diqqatını celp etmemek içün aşıqa-aşıqa olacaq, dep tahmin etemiz.
Bundan ğayrı, aqaylarımız, siyasiy mabüsler, uquq qoruyıcı organlar tarafından basqı ve insaniyetsiz munasebetke sistematik sürette oğratıla. Asan Ahtemov ve Aziz Ahtemovnıñ elektrik aqımı ile işkenceler aqqında ikâyesi bizim içün deşetli bir haber oldı, olarnı bu şekilde tahqiqat içün kerekli şaatlıq etmesine zorladılar. Bundan soñ olarğa kerekli tibbiy yardım kösterilmedi. Aqaylarımızğa qarşı daimiy basqı usullarından biri izolâtsiya, mektüp bermeme, Nariman Celâlda olğanı kibi mahsus kameralarda tutuv ola.
Ve er sefer balalarımızğa babası ne içün kelip olamağanını aytmaq içün yürekte ağrı ve közlerde sıcaqlıq ile küç tapamız. Şimdi böyle balalarnıñ sayısı 197 oldı
Bunıñnen beraber, bir çoq insan siyasiy mabüslerniñ ömür arqadaşları, anaları maneviy, ahlâqiy ve bedeniy olaraq ne qadar zor alda olğanını unuta. Çoqusı qorantanıñ balaları bar. Aqaylarımız içün küreşip, balalarımıznı baquv da omuzlarımızğa tüşe. Sağlıqları, muvafaqiyet ve muvafaqiyetsizlikleri, qorqularınen bağlı qasevetlerimizni ve mesüliyetimizni kimsenen paylaşıp olamaymız. Ve er sefer balalarımızğa babası ne içün kelip olamağanını aytmaq içün yürekte ağrı ve közlerde sıcaqlıq ile küç tapamız. Şimdi böyle balalarnıñ sayısı 197 oldı.
Yerli mahkeme sistemasına işanmaymız, çünki adaletsiz olğanını kördik. Vaziyetni deñiştirmek elimizden kelmegenini bilemiz. Amma aqaylarımız içün küreşimiz sizlerni olarnı qurtaracaq areketlerge ketirecek, dep ümüt etemiz. Siyasiy mabüslerge qoltutuv işinde toqtamağan, olarğa mektüp yazmağa devam etken er keske minnetdarmız, bizim içün bu pek müim.
Nariman, Asan ve Aziz içün eliñizden kelgenini yapmañıznı rica etemiz. Bizim vaziyetimizde areketsizlik ve indememezlik zararlıdır.
Bizim vaziyetimizde areketsizlik ve indememezlik zararlıdır
Aq qorçalayıcı teşkilâtlar, devlet qurulışları, halqara institutlarnıñ vekillerinden halqara-uquqiy aletlerni qullanıp ve Rusiye akimiyetini Ukraina vatandaşlarına qarşı qanunsız taqiplerni toqtatmasına mecbur etip, bütün siyasiy mabüslerniñ azat etilüvine yardım etmesini rica etemiz.
Siyasiy mabüsler mevzusını informatsion, media kampaniyaları vastasınen, maqale ve video azırlap kötermege rica etemiz. Jurnalistler içün bir-birine oşağan mahkemelerde informatsion sebep tapmaq küç olğanını añlaymız. Lâkin bu adiselerniñ arqasında bir insan ömrü bar olğanını unutmañız, lütfen, qorantası onıñ qaytacağını er kün bekley.
Adlarını aytıñız, unutmañız ve unuttırmañız!
Tuvğanlarımıznıñ azatlığı içün küreşimizde bizge yardım etiñiz!
Leviza Celâl, Nariman Celâlnıñ ömür arqadaşı
Repika Ahtemova, Asan Ahtemovnıñ ömür arqadaşı
Adile Ahtemova, Aziz Ahtemovnıñ ömür arqadaşı
Muracaatnıñ özü – mında
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Avropa insan aqları makemesi
Avropa insan aqları makemesi (inglizce European Court of Human Rights, frenkçe Cour européenne des droits de l’homme) — halqara makeme teşkilâtı. Onıñ yurisdiktsiyası (makeme etmek uquqı) Avropa Şurasınıñ İnsan aqlarını ve temel serbestliklerini qorçalav konventsiyasını tasdıqlağan bütün aza-devletlerine tarqalıp, konventsiyanı iza etüv ve yerine ketirüv, şu cümleden devletlerara işler ve ayrı şahıslarnıñ şikâyetinen bağlı meselelerden ibaret.
Avropa insan aqları makemesiniñ salâhiyeti[deñiştir | kodunı deñiştir]
Avropa insan aqları makemesiniñ şuña aqqı bardır:
- Avropa insan aqları makemesine berilgen bir ya da bir qaç Avropa Şurasınıñ aza devletine ya da Avropa Birligine qarşı şahsiy ve devletlerara şikâyetlerni baqmaq;
- şikâyetçiniñ bu ya da başqa bir aqqı bozulğanını tanımaq;
- şikâyetçige, yutqan ve adaletli ödevni mahküm etmek;
- İnsan aqları ve esas serbestliklerini qorçalav Konventsiyasını iza etmek;
- belli bir devlette er angi qanunnı bozuv, meselesiniñ muntazamlığı sebebinden kütleviy olğanını tayin eterek, bu devletke qusurnı yoq etmek içün çareler körmege emir bermek;
- cevapkâr devleti Avropa insan aqları makemesiniñ qararlarını yerine ketirip-ketirmegeninde vazifelerini bozdımı, kibi Avropa Şurası nazirler komitetiniñ talabını makeme etmek;
- Avropa Şurası Nazirler Komitetiniñ talabı ile, evelden çıqarılğan qararğa izaat bermek;
- Konventsiyanıñ insan aqlarını ve esas serbestliklerni qorçalav aqqında ve davalar baqmasınen bağlı olmağan suallerden izaatı aqqında Mesleat neticelerini çıqarmaq.


text:
Krım SOS cemaat teşkilâtınıñ adliyecisi Viktoriya Savçuk dey ki, Ukraina Nazirler Kabinetiniñ №1035 – «Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyasından Ukrainanıñ diger territoriyasına ya da Ukrainanıñ diger territoriyasından vaqtınca işğal etilgen territoriyasına ayrı malnıñ (iş, hızmet) ketirüv sıñırlavı aqqında» – qararı işğal etilgen territoriya ile memuriy sıñırdar çıqarmağa mümkün olğan mallarnıñ cedvelini ğayet qısqarttı. Bunı adliyeci Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, işbu qaideler qıtaiy Ukrainağa köçmege azırlanğan insanlar içün zorluqlarnı meydanğa ketire, çünki olar şahsiy şeylerini bile ketirip olamay.
«Devlet degil, memuriy sıñırdır. Ona devlet sıñırı rejimini yükleyler amma. İnsanlar alâ daa Qırımdan ketip, qıtaiy qısımğa köçe. İşbu insanlarğa mikroavtobusta çıqmağa, öz turmuş şeylerini çıqarmağa mümkün degil. Mefruşatnı, misal içün, turmuş tehnikası ve ilâhre», – dey o.
Aynı zamanda, Herson gümrüginiñ gümrük nezareti teşkilâtınıñ idaresiniñ reberi Aleksandr Bakulin Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, işbu qarar şahsiy şey ya da erzaqnıñ çıqarıluvına tesir etmey.
«Bu qarar vatandaşlarnıñ Gümrük kodeksiniñ 370 maddesinde qayd etilgen şeylerini nazarğa almay», – qayd etti Bakulin.
Ukraina Nazirler Kabinetiniñ №1035 – «Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyasından Ukrainanıñ diger territoriyasına ya da Ukrainanıñ diger territoriyasından vaqtınca işğal etilgen territoriyasına ayrı malnıñ (iş, hızmet) ketirüv sıñırlavı aqqında» – qararı 2015 senesiniñ soñunda qabul etildi ve bu sene yanvar 17-de amelge keçirildi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Ankarada (Türkiye) Bütündünya qırımtatar kongressiniñ birinci künü Qırımda Rusiye FSB Qırımtatar Millliy Meclisiniñ dört azasını sorğuğa çağırdı – Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı, Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerovnı, Qurultaynıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev ve Aqmescit regional Meclisiniñ reisi Lenmar Yunusovnı.
Meclisniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, «fevral 26» işi aqqında söz kete edi.
«Bugünki sorğular daa da çoq o ve bu aqqında subetlerge oşay edi. Taqiqatçı bizni bir daqqağa bile artqaç tutmadı. Menimce, bu sorğularnıñ esas maqsadı – bizni endi başlanğan Kongresske yollamamaq olsa, bizni ziyade tutmağa acet yoq edi. Esası, olar biz Qırımda olğanımıznı kördiler ve öz oyunlarını soñuna qadar alıp bardılar. Başqa celpname bizge berilmedi», – dedi Nariman Celâl.
Mecliste şunı da qayd ettiler ki, uquq qoruyıcı organlarnıñ qarşılığı sebebinden Qırımtatar Milliy Meclisiniñ bir çoq azası Ankarada II Bütündünya qırımtatar kongressinide iştirak etip olamay.
Bildirilgeni kibi, Meclis reisiniñ muavinleri Qırımda Kongress vekillerine video muracaatını yazdılar.
2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.


text:
Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ vesiqalarında Rusiye ilk kere «işğalci-devlet» olaraq adlandırıldı, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar ise – «vaqıtınca işğal etilgen topraqlar». Bunı Twitterde BM Teşkilâtındaki Ukraina missiyası bildire.
Birleşken Milletler Teşkilâtı Baş assambleyasınıñ üçünci komiteti toplaşuvında noyabr 15, salı künü Ukraina teşebbüsi ile azırlanılğan «Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinde (Ukraina) insan aqlarınıñ vaziyeti» rezolütsiyası qabul etildi.
Rezolütsiyağa 73 devlet qol tuttı, 23 – qarşı çıqtı, 76 – bitaraf qaldı.


text:
Devlet sıñırqoruyıcı hızmetiniñ pressa hadimleri bildirgenine köre, bu yük belli bir poçta kezicilerniñ yük arabasında bulunğan edi.
Bu yük arabası, Aqmescitten Donetskke yol alıp, Ukraina vatandaşı idaresinde kete edi.
«Poçta yollanmalar arasında propaganda ve arbiy hasiyetli predmetler olğan eki qutu bar edi. Umumen poçta yollanmalarda eki zırhlı jilet, dört dane arbiy kaska, 24 «georgiy» bayrağı, 17 çanta ve 36 Rusiye qoltutucı simvolikası olğan yeñustü qapaqlar ve ilâhre. Bular episi alınıp, gümrükke teslim olundı», – haberde denile.
İdarede qayd ettiler ki, «Qırım Cumhuriyeti» ile olğan memuriy sıñırda soñki vaqıtlarda böyle, poçta kezici firması vastasınen yapılğan ğayet şübeli poçta yollanmalarnıñ tapılğanı, ilki kere degildir.
Böylece, aprel 17 künü sıñırqoruyıcılar tarafından Harkov içün yollanılğan zırhlı jiletler ile poçta yollanması tapıldı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis mesleatçısı, faal İsmet Yüksel Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa kiriş yasağına itiraz bildirmek içün mahkemede dava açtı, dep haber ete QHA.
Ariza em Aqmescit, em de Moskvada berildi. Moskvanıñ Meşçanskiy rayon mahkemesinde İsmet Yükselniñ arizası ilk defa yanvar 22-de baqılmalı.
Aqmescitte Kiyev rayonınıñ mahkemesi vesiqalarnı baqmayıp qaytardı. Lâkin adliyeciler tekrar baqılmasını talap etecek olalar.
«Qırımğa kirişim avgust ayında yasaq etilgenine baqmadan, em Federal havfsızlıq hızmeti, em de Rusiyeniñ Federal migratsion hızmetinden vatanım Qırımğa kirişni yasaqlağan vesiqa alâ daa maña berilmedi. Asılında bu vesiqa 2014 senesi avgust 10-de Ermeni Bazarda Qırımğa kirişim yasaq etilgen künü berilmeli edi. Bir sıra muracaatlarımız olsa da, iç bir teşkilât kiriş ne sebepten yasaq etilgenini añlatmadı, demek ki, qarar sebeplerini biz bilmeyik», – dep ayttı neşirge İsmet Yüksel.
Moskvada onıñ menfaatlarını uquq qorçalayıcı, adliyeci İllarion Vasilyev, Qırımda ise adliyeci Emil Kürbedinov temsil etecekler.
2014 senesi avgust 10-da İsmet Yükselge Qırım yarımadasına kirgende Ermeni Bazar sıñır noqtasında Rusiye Federal havfsızlığı tarafından 5 yıl devamında, 2019 senesi iyün 30 kününe qadar, Qırımğa kirişi yasaq etildi.
Aynı böyle yasaqlar altında qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ve Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov qaldılar. Yanvar 22-de Moskvanıñ Basman mahkemesi qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ Federal migratsion hızmetine açqan dava boyunca ilk toplaşuvnı keçirecek. Cemilev de Qırımğa kiriş yasağına itiraz bildire.