text:
Kiyev – Qırım işğal etilgen soñ, yarımadanı birinci kere avropalı memur ziyaret etti. Oktâbr 27 künü insan aqları boyunca Avropa Şurası komissarı Nil Muyjniyeksnıñ maruzası beyan etildi. Bu maruzanı o, Aqmescit ve Bağçasarayğa barıp kelgen soñ azırladı. Vesiqada, yarımadada insan aqları ciddiy bozulğanı aqqında aytıla, bu cümleden qırımtatar milliy areketi iştirakçilerine ve işğalge qarşı çıqqanlarğa yapılğan basqı qayd etile. Qırım sakinleriniñ aq-uquq meselesi Avropa Şurası nazirler Komitetiniñ ve YÜNESKO toplaşuvlarında muzakere etildi.
«Qırımda muzakere etken esas mevzu qırımtatarlarnen bağlı edi. Bu halqnıñ pek acınıqlı tarihi bar. Olarnıñ ev, mektep, Meclis, ticaretni çekip aldılar. Olarğa ücüm ettiler. Bu qarardan ziyade qullanılğan küç»,– dep ayttı Nil Muyjniyeks rusiyeli «Dojd» kanalınıñ efirinde.
Aytqanına köre, ziyaret devamında o, Meclis, akimiyetke bağlı olmağan teşkilât vekilleri, mühbirlernen ve işğal etilgen Qırımnıñ akimiyetinen körüşti. Hususan, rusiyeli Qırımnıñ yolbaşçısı Sergey Aksönovnen, «prokuror» Natalya Poklonskaya, Rusiye prezidentniñ «Qırım federal okrugında» vekili Öleg Beloventsevnen körüşüvler keçirdi.
«Men akimiyetni Qırımda insan aqları bozuluvı meselesine diqqat ayırmağa çağırdım. Maña imayecilerniñ statusı añlaşılmay. Menimce, olarnı dağıtmaq kerek. Ziyaretim devamında daa eki öldürüv ve 3 adamnıñ ğayıp oluvı aqqında eşittim. Bundan da ğayrı evelden ğayıp olğan daa üç adamnıñ taqdiri belli degil», –dep ayttı Avropa Şurasınıñ vekili.
Poklonskayanıñ qırımlılar qırsızlanğanı aqqında haberi yoq
Muyjniyeks añğan eki öldürüv, Qırımnıñ işğaline qarşı miting iştirakçisi Reşat Ametov ve Kezlevniñ civarında baqımsız binalarnıñ birinde ölü tapılğan Saq şeeri sakini 25 yaşlı Edem Asanovnen bağlıdır. Avropalı memur mayısta ğayıp olğan teşebbüsçiler Leonid Korj, Timur Şaymardanov, Seyran Zinedinovnı da añdı.
Muyjniyeksnıñ sözlerine köre, o qırımlı akimiyetke bu işlerni taqiq etecek mahsus gruppanı teşkil etmege teklif etti. Qayd etkeni kibi, Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya qırımlı teşebbüsçiler ğayıp olğanı aqqında haberi olmağanını bildirdi.
«Bu kibi gruppa meydanğa ketirildi. Akimiyet menim qasevetimni közge alğanı quvandırdı. Men ümüt etem ki, bizim ziyaretimiz taqiqatnıñ işini tezleştirir», – qayd etti o.
Bunen beraber, Muyjniyeks, Qırımda Ukrain pravoslav kilsesiniñ 15 ibadethanesinden altısı viran etilgenini qayd etti. Bu sebepten, avropalı komissar Sergey Aksönovğa muracaat etip, bu kilsege qatnağan adamlarnen bağ qurmağa rica etti. Vaziyetni em Rusiye, em Ukraina ombudsmenleri ile muzakere etkenini de ayttı, ekisi de Qırım boyunca vaziyet boyunca dialog alıp barmağa razı oldılar.
Ukraina tış işler nazirliginde bildirgenleri kibi, Muyjniyeksnıñ maruzası, Qırımda insan aqları bozulğanını tasdiqlağan daa bir delildir.
«Komissar bildirgen faktlar, Qırımda halqara – uquqiy aletlerinen idare etilgen, insan aqları boyunca Avropa konventsiyası ayat, havfsızlıq, din, söz serbestligi, mülk ve tasil aqqı bozulğanını köstere», – dep ayttı Ukraina Tış İşler Nazirliginin matbuat kâtibi Yevgeniy Perebiynis.
Perebiynis aytqanı kibi, Ukraina, Avropa Şurası komissarınıñ aytqan bütün fikirlerinen razı.
«Fevral ayından başlap, Ukrainada insan aqları saasında vaziyet beterleşkeni içün, Ukraina vaqtınca işğal etilgen territoriyağa halqara, gumanitar, uquq qorçalayıcı teşkilâtlarnıñ er angi vasta ve vaqıtta barmalarına qol tuta», – dedi Perebiynis.
YÜNESKO – ukrainli Qırımğa qol tuta
Qırımdaki vaziyet YÜNESKO-nıñ 195-nci sessiyasında da baqıldı. Ukraina Tış İşler Nazirliginiñ malümatına köre, munaqaşalarda tış işler naziri muavini Sergey Kislitsa iştirak etti, o teşkilâtqa kirgen devletlerni Qırımda vaziyetni taqip etmege çağırdı.
«Vekiller, tasil, medeniyet, din aqqı bozuluvları, Rusiye tarafından qırımtatar vekilleriniñ qorquzuvı ve taqip etilüvine ayırı diqqat ayırdılar»,– dedi TİN-niñ matbuat kâtibi.
Onıñ sözlerine köre, oktâbr 22 künü ukrain eyyetiniñ reberi YÜNESKO baş müdiri İrina Bokovanen körüşti. Eki taraf işğal etilgen territoriyada ukrain medeniy, ilmiy, tabiat mirasınıñ qorçalavı aqqında söz yürüttiler.
«YÜNESKO reberleri Ukrainanıñ bütünligi printsiplerine ürmet köstergenleri ve Qırımda vaziyetni taqip etmege azır olğanlarını bildirdiler»,– dedi Perebeynis.
Oktâbr 23 künü teşkilâtnıñ icra komiteti yarımadada vaziyet boyunca rezolütsiyanı tasdiqladılar. Ukraina TİN malümatına binaen, bu vesiqanıñ müellifleri sırasına Avstriya, Albaniya, Büyük britaniya, Estoniya, İspaniya, İtaliya, Felemenk, Almaniya, AQŞ, Çehiya, Çernogoriya, İsveçre ve Yaponiya kirdiler. Vesiqanıñ qabul etilüvine 22 memleket qol tuttı, tek 3 devlet - Rusiye, Kuba ve Qıtay qarşı çıqtılar.
Yevgeniy Perebiynisniñ aytqanına köre, Qırımda insan aqlarınıñ yerine ketirilüvi meselesi keçken afta Avropa Şurasınıñ nazirler Komitetinde muzakere etildi.


c: text/html

text:
Rusiye tarafından Rostovdaki apishanesinde tutıqlanğan Aqyarlı Ruslan Zeytullayev, yazğan mektübinde uquq qoruyıcılarnı qırımtatar ve ukrainlerniñ aqlarını qorumaq işinde faalleşmege çağırdı. Bunı mart 8 künü «Söz serbestligi» Facebook gruppasında bildirdiler.
Öz mektübinde Zeytullayev: «Ukrainada ve çeteldeki faallerni Qırımda qırımtatarlar, musulmanlar, jurnalistler, ukrainlerniñ aqlarına dair qanunsız areketlerge qarşı basqı köstermek işinde faalleşmege çağıram! Çünki ancaq halqara basqınen istenilgen neticege yetmege mümkün, bu birden olmaz, bunıñ içün bu büyük problemge daima diqqat ayırılmalı», – dep yazdı.
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi, iyün 1-de mahkemeni başlap, sentâbr 7 künü «Hizb ut-Tahrir» ile alâqalarınen qabaatlanğan Qırım musulmanlarınıñ işi boyunca ükmüni çıqardı. Mahkeme qararına binaen, Aqyar sakini Ruslan Zeytullayev «Hizb ut-Tahrir» bölügini teşkil etti dep yedi yılğa, Ferat Sayfullayev, Rustem Vaitov ve Nuri Primov ise beş yılğa qadar apiske alındı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Ukraina Tışqı işler nazirligi, Rusiye akmiyeti tarafından yapılğan «nevbetteki safsata mahkemesini» takbih etti ve Rusiyeden deral ükümüni lâğu etmesini talap ete.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
«MTS Ukraina» şirketi Aqyarda mobil operatorı tükânlarınıñ qapatılmasını red ete.
Cep telefon operatorınıñ matbuat kâtibi Viktoriya Pavlovskaya Qırım.Aqiqatqa bergen malümatlarğa köre, Aqyarda şirketniñ ofisi yoq.
«MTS Ukraina» şirketiniñ Aqyarda yalıñız bir tükânı bar, o da işini devam ete», – dep qayd etti o.
İyünniñ 30-da Aqyar kütleviy haber vastaları MTS-Ukraina cep telefon ağı operatorınıñ ofisleri qapatıla, şeer sakinleri ise «MTS» Rusiye SİM-kartlarını almaq içün nevbette turalar, dep bildirdiler.
Bundan evel mobil operatorınıñ matbuat hızmeti qırımlı iş ortaqları ve abonentleri ile grivna para birleminde esaplavnı keçirmek imkân olmağanını aydınlatqan edi.


text:
2014 senesi oktâbr 11-13 künleri Eskişehirde Qırım vaziyeti üzerinde ötkerilgen toplaşuv keçirildi. Toplaşuvnıñ soñunda aşağıdaki neticeler alındı:
2014 senesi fevral ayında referendumnıñ neticesinde Rusiyeniñ Qırım işğali aqqında ilânı Qırımnıñ tamır halqı olğan qırımtatarları, Halqara teşkilâtlar ve Halqara toplulığı tarafından tanılmağan.
Rusiye Qırımnıñ işğali ile 1994 senesi Budapeştte alınğan añlaşmanıñ qaidelerini bozdı.
Qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Abdulcemil Qırımoğlu, qırımtatar milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve diger faaliyetçilerni Qırımğa kirsetmegen bütün ayırımlar deral toqtatılmalı.
Qurultay ve qırımtatar milliy Meclisi qırımtatarlarnıñ yekâne temsiliy organları ve olardan ğayrı başqa bir teşkilâtnıñ olması mümkün degil.
Qırımda insan aqları ve halqara aqlarınıñ bozuluvı ile matbuat vastalarınıñ ögündeki manialar yoq etilmeli.
Rusiye işğali ile qırımtatarlarnıñ Vatanında yaşamasına, ibadet etüvine ve tasil almasına keder etken taqip, öldürüvler toqtatılmalı.
Yılnıñ soñunda Türkiye ve Rusiye arasında olacaq «işbirlik boyunca körüşüvi» ve Türkiye ile Rusiye arasında ötkerilecek bütün toplaşuvlarda qırımtatarlar ile bağlı meseleler kün tertibine çıqarılmalı.
Qırımtatarlarınıñ milliy asabalığınıñ qoruvı içün İslâm Şurası, OBSE, Avropa birligi, Avropa Şurası ve BMT kibi teşkilâtlarğa muracaat etilmeli.
Er yıllıq «Bütün dünya insan aqlarınıñ qoruvı künü»nde qırımtatarlarnıñ aqları boyunca Qırımtatar milliy meclisiniñ iştiragi olmalıdır.
Qırımnıñ işğalini qabul etken teşkilâtlar ve işğaliciler ile işbirlikte bulunğanlar takbih etilmeli.
2014 senesi oktâbr 11-12 künleri Türkiyede, Eskişehirde, qırımtatarlarnıñ meseleleri boyunca mahsus toplaşuvda alınğan bu vesiqağa bulunğanlardan er bir iştirkçi qol tuttı.


text:
«Qırım» Fondunıñ» baş müdiri Riza Şevkiyev Qırımnıñ şimdiki akimiyetiniñ tevqif etilgen fondnıñ mal-mülkini, şu cümleden Aqmescitteki Meclis binasını Qırım musulmanları Diniy idaresine bermek teşebbüsini talaf dep adladı. Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Qırım» Fondunı» utanmayıp talaylar. Kim olsa olsun, bu şeyler qayda ketecek müim degil, ne qadar eyi niyetler olsa da, talaf talaftır», – dep qayd etti Şevkiyev.
«Bizge mındaki qanunlar boyunca ğayrıdan qayd olmağa bermeyler ve men bu niyetlerge eyi fikirlernen yanaşıp olamayım. Al-azırda Müftiyatnıñ siyaseti halqımıznıñ talaplarına uymay», – dep ayttı fondnıñ yolbaşçısı.
Onıñ qayd etkenine köre, Qırımda fond ve onıñ mal-mülkini tevqif etüv boyunca Rusiye qanunlarına köre olıp keçken mahkemeler «qanunsız ve sımarışqa beñzey».
Şevkiyevniñ fikirince, mahkemeniñ maqsadı – Aqmescitniñ merkezinde Meclis yerleşken binanı tutıp almaq.
Fond yolbaşçısınıñ bildirgenine köre, mahkeme teşkilât mal-mülkiniñ tevqif etilmesi ve fond yolbaşçısına qarşı para cezaları aqqında mahkeme qararlarına berilgen bütün şikâyetlerni red etti. Şunıñ içün, Şevkiyevniñ zanınca, Aqmescitteki Meclis binasını para cezası yerine alacaqlar.
Milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grujdanlarnıñ işleri boyunca Devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov dedi ki, «Qırım» Fondu» Hayriye teşkilâtınıñ mal-mülki Qırım musulmanları Diniy idaresine berilmek kerek. Bu teşebbüs Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksönovğa da seslendirildi.


text:
Rusiye Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında qırımlılarnıñ Ukraina pasportları boyunca keçmesini sıñırlap, basqını quvetleştire.
Bu aqta iyülniñ 22-nde Hersondaki matbuat konferentsiyasında Ukraina halq deputatı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz ayttı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Birisi koronavirusnen bağlı, kiriş sıñırlandı, dep ayta. Asılında daa telâşlı bir şey, çünki rusiyelileriniñ vatandaşlarımıznıñ memleketniñ esas qısmına Ukraina pasportlarınen kelmesini imkânsız yapmaq niyetlerini bilemiz. Şimdi Qırımğa qaytqan balalarımızğa berilgen qarar bar. Anda qayd etilgenine köre, soñki memuriy sıñırımıznı keçmek imkânından faydalandılar. Vatandaşlarımıznıñ Ukraina ile canlı bağlarını sıñırlamaq, sıfırğa ketirmek – Rusiyeniñ esas vazifesidir, çünki bu canlı bağımız, iç problemlerimizge baqmadan, insanlarımıznıñ Ukraina Qırımnı azat etecegine işançını quvetleştire», – dedi Çiygoz.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Rusiye FSBsiniñ sıñır idaresi memuriy sıñırda bergen vesiqanı derc etti.
«Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ» bildirgenine köre, işğal etilgen Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında yarımada kirişinde FSB sıñır hızmetiniñ hadimleri qırımlılardan Rusiye pasportını köstermelerini talap ete. Pasportı olmağanlarğa memuriy ceza qararı yazıla.
İyül ayınıñ başında işğal altındaki Qırımnıñ Rusiye FSBsiniñ sıñır idaresi bildirdi ki, yarımadada qayd etilgen qırımlılar memuriy sıñırnı Ukraina pasportınen keçmege tırışsa, para cezasını alacaq. Ukraina işğal etilgen Qırımda berilgen Rusiye pasportlarını tanımay ve esas Ukrainağa olarnen kirmege mümkün degil.
Ukraina Tış işler nazirligi, Rusiye qırımlılarnıñ areket serbestligini sıñırlap, halqara uquqnı boza.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Avropa Birligi insan aqları mahsus temsilcisi Eamon Gilmore ile işğal etilgen Qırımda insan aqları vaziyetini, şu cümleden Azatlıq Raldiosnıñ mühbiri Vladislav Yesipenkonıñ tevqif etilmesini muzakere etti. Bu aqta Ceppar Twitterde haber etti.
«Eamon Gilmorege Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı, tevqifler (misal kibi Yesipenkonıñ davası), iskenceler, Rusiye tarafınjan Meclisniñ yasağı, arbiyleştirüv ve «Qırım platforması» aqqında aytıp berdim – tafsilâtlı bu mayısta Ukraina-AB insan aqları dialogları çerçivesinde muzakere etilecek», – dep yazdı Ceppar.
Bundan ğayrı o, «Gilmoreniñ Qırım problemleri ile bağlı bayağı meselelerden haberdar olğanı qıymetlidir», dep yazdı.
Martnıñ 16-nda Rusiye FSBsiniñ cemaat alâqaları merkezi, martnıñ 10-nda Qırımda Vladislav Yesipenko «Ukraina mahsus hızmetleriniñ menfaatları içün» malümat toplağanı sebebinden tutuldı, dep bildirdi.
FSB bildirgenine köre, Yesipenko Qırımda yaşayış ve insanlar toplaşqan yerlerniñ foto ve videolarını çıqarğan edi. Mahkeme onı Qırımda apiske aldı.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
«Qırım platforması»
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Qırımdaki Qaradeniz Production prodakşn-studiyası, Rusiyeniñ kontroli altında olğan Qırım KHVlerinde bildirilgen, «Hıdır dede» bediiy filmi içün kösterüv şeadetnamesiniñ «Qırım Cumhuriyeti medeniyet nazirliginiñ qol tutuvı ile» alınması aqqında malümatqa dair reddiyeni ilân etti. Qırım.Aqiqatta, Qaradeniz Production tarafından ilân etilgen beyanatnıñ bir kopiyası bar.
Prodakşn-studiyada, böyle beyanatlar – «menbası Qırımdaki «Krıminform» agentligi olğan ve ondan soñ malümatnı teşkermege vaqıt tapmağan diger haber resursları tarafından darqatılğan açıq bir dezinformatsiyadır, dep iddia eteler.
Bunıñ kibi de Qırım KHVlerinden birinde, filmniñ işlep çıqarılmasında Rusiyeniñ kontroli altında olğan «Millet» devlet qırımtatar teleşirketiniñ kollektivi iştirak etti, dep bildirile.
Prodakşn-studiyanıñ bildirüvinde: «Qaradeniz Production mesüliyet ile beyan ete ki, biz Devlet kinofilmler fondundan şeadetnameni, (qanun boyunca bunıñ içün 20 kün ayırılsa da) yalıñız 1,5 aydan soñ, belli bir manialarnı aşıp, mustaqil surette aldıq. Qırımtatarlarnıñ tarihındaki birinci masal filmi olğan «Hıdır dede» filmine «Millet» teleşirketiniñ iç bir alâqası yoq edi, yoq ve olması da mümkün degil», – denile.
Qırımdaki Qaradeniz Production prodakşn-studiyası «Hıdır dede» masal filminiñ çekimlerini yekünledi. Çekim gruppası Bağçasaray, Kezlev, Suvdağ, Büyük Özenbaş (Sçastlivoye), Büyük Kanyonda ve ondan ğayrı ev-muzeylerde ve ğayrından tiklenilgen qırımtatar qaraltılarında çalıştı.
Filmniñ senariyi üzerinde qırımtatar jurnalisti Lilâ Bucurova ile yazıcı ve tele alıp barıcısı Oleksa Hayvoronskiy çalıştılar.


text:
Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine «QC İçki işler nazirliginiñ» matbuat hızmetiniñ başı muavini Olga Bogoslavskaya bildirdi.
«Arizanı kerek olğanı kibi qayd ettiler. Teşkerüv neticesinde olğan qanunlarğa köre mütenasip uquqiy qarar alınacaq. Er taraflarnıñ areketlerine uquqiy qıymet kesilecek»,– dedi Bogoslavskaya.
Bunıñ ile o, Mokruşinniñ sözlerine köre, jurnalistler bulunğan binada olğan polis hadimleriniñ areketlerini izaatlamağa razı olmadı.
Aqşam iyün 2-de Aqmescitte Qırım «halq imayesi» azaları «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» hadimlerini – muarrir Sergey Mokruşin ve rejissör Vladlen Melnikovnı yaqalağan ediler. Olarnı bir qaç saat devamında «halq imayesi» «ştabında» sorğudan keçire ve sağlığına zarar ketire ediler.
Bundan soñ matbuat temsilcileri olarnı Merkeziy rayon bölügine alıp kettiler, mında olardan şaatlıqnı yazıp, yolladılar. Aqmescit №6 şeer hastahanesinde Mokruşinniñ qafesine qattı ezik ketirdilgenini qayd ettiler.


text:
Bunı RF Devlet dumasınıñ konstitutsion komitetiniñ reisi Volodımır Pligin bildirdiю. Bunı «Vedomosti» rus neşiri yazdı.
Anayasağa köre, Rusiye suvereniteti onıñ bütün territoriyasına cayray ve onıñ terkibinden subyektniñ ayırıluvı nazarğa alınmay, qayd ete o.
Anayasada Rusiye Federatsiyası terkibinden onıñ subyektleriniñ çıquvı aqqında madde yoq. 65-ncı maddede yalıñız Rusiye terkibinde yañı subyektleriniñ peyda olması aqqında aytıla. Bunıñ mahsus federal konstitutsion qarar olmalıdır.
İqtisadiyat Yuqarı Mektebiniñ konstitutsion uquq kafedrasınıñ professorı İlya Şablinskiy de Rusiye qanunında subyektlerniñ Federatsiyadan çıquvı nazarda tutılmağanını ayttı.
SSSR terkibinden er bir cumhuriyet serbest çıqa bile edi, 90-ncı seneleri ise böyle imkâniyet bazı cumhuriyetlerniñ anayasalarında da qayd olunğan edi, mında misal içün Tuvanı ketirmek mümkün.
Amma federativ islâatı neticesinde böyle imkâniyetler regional qanunlarından çıqarıldı. Amelde ise regionnıñ ayırıluvı aq degil de, küç meselesidir, dedi Şablinskiy.
Misal içün, 1991 senesi bir taraflama tarzında Çeçnâ öz mustaqilligini ilân etti.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Ukrainağa iş ziyareti ile kelgen Birleşken Milletler Teşkilâtı Baş kâtibiniñ muavini ve BMT İnkişaf programmasınıñ yolbaşçısı Helen Clark ile körüşti.
Devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti bildire ki, taraflar bir sıra meseleni muzakere ettiler, olarnıñ arasında esas meseleler – Donbass vaziyeti ve regiondaki vaziyetni eyiliştirmek içün BMT barıştırıcılarınıñ celp etilmesidir.
BMT Baş kâtibiniñ muavini Helen Clark Ukrainanıñ bir sıra barıştırıcı missiyalardaki büyük rolüni ve dünyanıñ farqlı köşelerinde barışçtırıcı esnaslardaki büyük issesini qayd etti.
Subetdeşler Ukrainada islâatlar keçirilmesini ve memleket içinde anayasa dialogınıñ qurulmasını muzakere ettiler. Ukraina prezidenti akimiyetni merkezden çekmek maqsadı olğan islâat aqqında aytıp, «Ukraina bu saada dünyanıñ eñ yahşı örnegini, şu cümleden Poloniya örnegini qullanmağa tırışqanını ve BMT İnkişaf programmasınıñ anayasa deñişmeleri ve islâatlarğa qoltutacağına ümüt etkenini» bildirdi.
Taraflar BMT İnkişaf programması Ukrainanıñ anayasa deñişmelerine qoşulacaq ve anayasa dialogına yardım etecek, dep añlaştılar.
Helen Clark Ukraina ketken islâatlar yoluna Şarqtaki Rusiye istilâsı ve Qırım işğaline baqmadan devam etecegine ümüt etkenini bildirdi. O, BMT İnkişaf programmasınıñ Ukraina islâatlarına qoltutmaq azır olğanını ayttı.


text:
Elektrik kesilgen vaqıtta Qırım ealisi bölündi. Böyle fikirni 23 noyabrde Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde Qırımlı bloger Sergey Psaröv seslendirdi. Subet mevzusı energetik blokadanıñ yıllığınen bağlı edi.
«Bölündi (cemiyet – QA) atta, belki de, eki yarığa degil de, olğanına qol tutqan bir qısımğa. Men bellesem, bu büyük bir qısım degil edi, er şeyni çıdamağa azır olğanlar», – dedi o.
Kreml kontrolündeki Qırım Fevqulâde vaziyetler nazirligi keçken yılnıñ energetik blokadasını Qırım tarihında eñ büyük fevqulâde vaziyet olaraq tanıttılar.
Rusiye işğal etken Qırımda 2016 senesi baarde Rusiye energetik köprüniñ üçünci yolağı açılsa da, elektrikler söndürile. 2015 senesi dekabr ayından başlap, elektrşk dşrekleriniñ bozulmasından sebep, Qırımğa esas Ukrainadan elektrik aqımı ketmey. Şimdi Qırım özü çıqarğan energiyasını, Rusiyeden ketirilgen generatorlar ve Kubanden keçirilgen energetik köpürden kelgen energiyanı qullana.


text:
Mart ayında Ukrainada, 34 insandan ibaret nezaret etici missiya tizilgen soñ, bu BMTnıñ insan aqları boyunca yuqarı komissarnıñ idaresi azırlağan üçünci esabattır. Esabatta aytılğanı kibi, bu vaqıttan soñra, Donbassta adamlarnı yaqalap, qıynap, öldürip taşlağanları aqqında malümat çoqlaştı, Qırımda da qorqunçlı ceryanlar başlanmaqta.
BMT-nıñ yuqarı komissrı Navi Pilley Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde faaliyet etken silâlı şahıslarnı, «bu yerde yaşağan adam ve özlerini köşege sıqıştırmamağa» çağırdı. Onıñ sözlerine binaen, bunıñ episi, yalıñız «zulum, çekişüv, iqtisadiy cietinden yoqsuzlıqqa» ketire.
Eki taraftan açılğan ateş astında adiy adamlar qalmaqta
Ukraina territoriyasında çalışqan BMT missiyası Donbassta cinayetlerniñ artuvını qayd etti. Nezaretçilerniñ söylegeni kibi, havfsız olsa edi, biñlerce adamlar cenk alıp barğan yerlerni terk etmege arz eteler.
Bunen beraber, esabatta ukrain ükümetiniñ Jenevada aprel 17 künü imzalanğan añlaşmanıñ maddelerini: anayasa islâatları, regionlarğa daa çoq akimiyet berilmesi, rus tiline ayırı statusnıñ berilüvi ile adım-adım yerine ketirgeni qayd etile. Aynı zamanda, yuqarı komissar, avam halqnıñ eki taraf açqan ateş astında qalğanına diqqat çeke ve ükümetni halqara qanunlar esasında silâlı adamlar ilekureşmege çağıra. Çünki, soñki vaqıtları, adamlarnıñ ğayıp oluvı aqqında bildirmeler çoqlaşa.
Ukraina içün mesülietli olğan BMT-nıñ memurı Canni Magadzeni añlatqanı kibi, BMT-nıñ bu çağıruvnı Ukraina arbiy tedbirlerni halqara qanunlarına zıt alıp barğanı içün yapmadı, aksine:
«Yuqarı komissar kene de bunı hatırlatqanı müimdir. Çünki prezident Pötr Poroşenko şarqtaki vaziyetni eyileştirecegi aqqında vadelerine baqmadan, vaziyet deñişmey qalğanını köremiz. Biz, Donetsk ava limanına, Lugansk vilâyetinde ukrain sıñırcılarına yapılğan ücümlarnı kördik, ve silâlı şahsılar birleşmeleri erkânında çetel arbiylerniñ bulunuvını tasdiqlağan bir çoq deliller bar. Belki de, komissar ayırı adislerge diqqat çekecek oldı. Belki, yoq. Bizim tekmil malümatımız yoq. Çünki, nezaretçilerimiz ağır vaziyette çalışalar. Amma, ukrain arbiylerine halqara qanunları er alda riayet etilmesi kerek olğanını hatırlatmaq nafile degil, dep tüşünemiz».
Esabatta, söz serbestliginiñ sıñırlavı, mühbirlerniñ taqip etilüvi ve yaqalanuvı, arbiy areketler devam etken regionlarda malümat qıtlığı, video ve foto malümatnıñ teşviqat maqsadlarında qullanuvı da qayd etile. Hususan, Donetsk ava limanındaki uruşnıñ qurbanı olaraq kösterilgen Suriyedeki Aleppo şeerinden bala resiminiñ qullanuvı, daa evel ve diger yerde çıqarılğan BMT timsalleri resim etilgen ukrain vertoletnıñ, sanki Donbass üzerinde uçqanınıñ kösterilüvi aqqında söz yürütile.
Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı – soñu yoq bir cedvel
Qırımdaki vaziyetke esabatnıñ bir qısımı bağışlana. Canni Magadzeniniñ bildirgenine köre, BMT nezaretçileri yarımadağa kelip bile olamaylar.
«Qırımnı, ondan tış nezaret etemiz. Qırımğa bizni yibermeyler. Qırımda çalışıp başlağan bölügimiz, Odessa, Lvov, Kiyevde işini devam ettire. Biz, köçip kelgenlernen laqırdı etemiz, internetteki bildirmelerge diqqat ayıramız, Qırım sakinlerinen telefon vastasınen bağlanamız. Rusiyeli qanunlarnıñ Qırımda qullanuvı ve aqibetleri qasevetimizni arttıra», – dep qayd etti BMT vekili.
BMTnıñ Baş Assambleyası qabul etken 68/262 rezolütsiyasına baqmadan, Qırım işğal etilip, insan aqlarınıñ bozuluvına sebepçi oldı, bu cümleden: devletke bağlı olmağan teşkilâtlarnıñ qayd etilüvi, söz serbestligi, toplaşuvlarnıñ serbest ötkerilüvi, din teşkilâtlarnıñ serbestligi ve ukrain Pravoslav kilsesiniñ, musulman cemiyetlerniñ taqip etilüvi, Meclisniñ işine keder etüvi ve ilâhre.
Rusiyeniñ de-fakto Qırımnı idare etkenini közge alıp, BMT-nıñ insan aqları boyunca komissariatı işğal etilgen Qırım akimiyetine tevsiyeler cedvelini tizdi. Olarnıñ arasında, işke aluv, mülk saipligi, ukrain tilinde laqırdı etken ya da saylavlarda iştirak etken insanlarnıñ qorquzuvı meseleleri de bar.
Qırımtatarlarnıñ aqları bozulğanı yuqarı komissarnıñ qasevetini arttıra.
«Olarnıñ ekseriyeti Qırımğa qaytıp olamaylar, mayıs 18 künü sürgünlikniñ 70 yıllığını qayd etmege yasaq etkenleri bizniñ Rusiye Federatsiyasınıñ yerli Qırım akimiyetine muracaat etmege mecbur etti», – dedi Canni Magadzeni. Ve onıñ ofisi Qırımda insan aqları boyunca vaziyetni tüzetmek içün Rusiyege konkret teklifler azırlağanını bildirdi.


text:
Qırımda İçki qasabasında mayısnıñ 11-nde quveçiler tarafından atıp öldürilgen Özbekistan vatandaşı Nabi (Ayub) Rahimovnıñ ömür arqadaşı Sohiba Burhanova üzerinde mahkeme başlandı. Mahkeme binası yanında bir qaç yüz insan toplandı. Bunı Qırım.Aqiqatqa «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber etti.
Fallerniñ malümatına köre, Rusiye quvetçileri mahkemeden evel Burhanovanıñ evine «onı mahkemege ozğarmaq içün» kelgenler, lâkin o, red etken. Bundan ğayrı qadınğan nenen qabaatlanılğanını da aytmağanlar.
«Sohiba Burhanova, qanun qoruyıcı organlarnıñ hadimine suiqast etüv aqqındaki Rusiye Ceza qanunnamesiniñ 317 madesine binaen açılğan dava böyünca şaat olaraq sorğuğa çekilgen. Şimdi qadınğa qarşı belli olmağan sebepten memuriy dava açılğan, o mahkemededir», – dep haber ettiler birleşmede.
Evel, Refat Çubarov ve Lutfiye Zudiyevanıñ malümatına köre, Rahimovnıñ ömür arqadaşı Sahiba Burhanova ve 15 yaşında oğullarını alâ daa tapıp olamaylar.
«Qomşular ve köydeşler politsiyağa ömür arqadaşı ve 15 yaşında oğulları ğayıp olğanına dair arizalar bere», – dep qayd etti Zudiyeva.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırımda keçirilgen tintüv ve tutuvlarnen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı.
Mayısnıñ 11-nde saba faaller Qırımda İçki rayonınıñ Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyünde Ayub Rahimovnıñ evinde keçirilgen tintüv aqqında bildirdi.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Aqmescit civarındaki Dubki köyünde daa bir tintüv başlandı. Tahminlerge köre, anda bu saba İçki rayonı Yanış Taqıl (Zavetnoye) köyündeki evinde tahqiqat tedbirleri keçirilgenAyub Rahimov buluna bile.
İçki rayonındaki Rusiye İç işler nazirligi bölüginiñ migratsiya meseleleri bölügine alıp ketirilgen Sahiba Burhanovanıñ oğlu 15 yaşında Taqyuddin Yanış Taqıldaki evlerinde tedbirler yekünlendi, dep bildirdi.
Aqmescit civarındaki Dubki mikrorayonında keçirilgen tintüv vaqtında Özbekistan vatandaşı Nabi (Ayub) Rahimov öldürildi.
Qırım ve Aqyarda Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi «qanun qoruyıcı organlarnıñ hadimlerine ücüm etüvnen» şübeli sayılğan 49 yaşındaki Aqmecit sakinine qarşı cinayet davası açılğanı aqqında malümatnı tasdıqladı.
Şübeliniñ adı, soyadı ve vaqianıñ diger tafsilâtları belli degil.
Qırımlı jurnalist ve faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.


text:
Çinniñ Hubei vilâyetinde 242 ölüm ve 14 840 koronavirus hastalığı adisesi aqqında bildirdiler. Bu diagnostikanıñ metodologiyası deñişkeninden soñ oldı, haber ete Azatlıq Radiosı.
Umumen Hubeide 1310 ölüm ve 48 206 hastalıq adisesini qayd ettiler.
Vilâyetniñ sağlıq saasınıñ vekilleri, eski metodologiya boyunca hastalarnıñ sayısı 1508 olacaq edi, dep haber etti.
Ubir kün içinde Qıtaynıñ qıta qısmında hastalarnıñ sayısı 2 015-ke arttı. Ülkede yañı ölüm adiseleri aqqında haber yoq.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Oktâbr 18-inde Moskova merkezinde qırımtatarlarğa qol tutqan ve "Mustaqil Qırım" içün "Strategiya-18" Rusiye teşebbüs gruppasınıñ bir kişilik piketleri keçti. Piketçiler, yañı plakatnı ve yaqında Qırımda yevqif etilgen faal Oleg Prihodkonıñ adınen yazını tuta edi. Bunı Qırım.Aqiqatqa teşebbüsniñ iştirakçisi, Rusiye faali Vera Lavreşina aytıp berdi.
"Biz plakat yaptıq ve bu "Baluh-2" davası olğanını añlata edik. Esirlikten qaytqanlar içün quvanıp yetiştirmedik, olar endi yañılarını tutıp ala! Eñ yahşılarnı saylaylar...", - dep qayd ete faal.
Piketçiler, "Qırımnıñ tamır halqı serbestlik ve Vatan saibi olmağance", narazılıqlarını devam etmege niyetlene.
Sankt-Peterburg ve Moskvada yaşağan Rusiye faalleri «Strategiya-18» müddetsiz aktsiyasına birleşken edi. Bu ad 1944 senesi mayısnıñ 18-nde olğan qırımtatar sürgünliginiñ künü ile bağlıdır. Er aynıñ 18-nde faaller soqaqlarğa çıqıp, işğal etilgen Qırım vaziyetini, insan aqları bozulğanını tarif eteler.


text:
Qırımda FSB yerli idaresiniñ taqiqat bölügi «Qırım demir yolu» sabıq yolbaşçısı Andrey Karakulkinge qarşı cinaiy iş açtı.
Krıminform bildirgeni kibi, «Qırım demir yolu» sabıq yolbaşçısı Andrey Karakulkin vazifeni 2014 senesi mayıs ayından 2015 senesi martqa qadar eda ete edi.
«2014 senesi fevral ayında Karakulkin, Aqmescite naqliyat idaresiniñ başı ve Qırım Yuqarı Şurasınıñ deputatı olıp, 14 biñ dollar miqdarında qabarnı alğanda, tutıldı»,– deile beyanatta.
2015 senesi aprel ayında Krımfinnadzor «Qırım demir yolu» şirketinde 18,5 mln ruble miqdarında zaruriy olmağan ziyannı belgiledi. Olardan yarım million ruble şirketniñ sabıq yolbaşçısınıñ paytahtınıñ aliy oquv yurtundaki tasiline ketti ve tahmenen 200 biñ Moskva musafirhaneleriniñ eki nomerasında toqtağanına, – haber ete neşir.


text:
Xalıqtı dizimge alıw ilajı, bul keń qamrawlı uzaq múddet talap qılatuǵın ilaj esaplanıp, xalıq tuwrısında demografiyalıq, social-ekonomikalıq maǵlıwmatlardı óz ishine aladı.
Yaǵnıy bir sóz benen aytqanda, xalıqtı dizimge alıw – bul mámleket xalqınıń belgili bir waqıttaǵı «fotosúwret»in alıw imkanın beriwshi ulıwma mámleketlik dárejesindegi keń kólemli ilaj bolıp, xalıq haqqındaǵı isenimli xabar deregi esaplanadı.
Xalıqtı dizimge alıw 3 basqıshta ámelge asırıladı;
Birinshi basqıshta (3 jılǵa shekem bolǵan múddet) tómendegi jumıslar ámelge asırıladı:
xalıqtı dizimge alıw ilajın ótkeriwdi shólkemlestiriw, ótkeriw qaǵıydaları, metodikalıq tiykarları hám qarjılandırıw dereklerin anıqlaw máselelerin tártipke salıwshı normativ-huqıqıy hújjetler tayarlanadı;
hár bir dizimge alıwshılardı óz aymaǵı boyınsha kartalar menen támiyinlenedi;
elatlı punktlerindegi úylerdiń dizimin dúziw hám xalıqtı dizimge alıw ilajın ótkeriwdiń shólkemlestiriw rejesi dúziledi;
hár bir xojalıq nomerleniwi hám kósheler atamaları qoyılıw jumısları ámelge asırıladı;
xalıqqa, xalıqtı dizimge alıwdıń maqseti hám wazıypaları boyınsha úgit násiyat jumısları alıp barıladı.
dizimge alıw anketaları hám basqa hújjetler baspadan shıǵarılıp, orınlarda qánigelerge jetkeriledi;
dizimge alıw uchastkaların imarat, transport hám baylanıs quralları menen támiyinlew jumısları shólkemlestiriledi;
dizimge alıw ilajında qatnasıwshı waqtınshalıq xızmetkerler oqıtılıp, olar zárúr bolǵan qurallar menen támiyinlenedi;
Ekinshi basqıshta (10 kúnnen 60 kúnge shekem bolǵan dáwir) tikkeley xalıqtı dizimge alıw ilajın ótkeriw jumısları ámelge asırıladı, yaǵnıy xalıq haqqındaǵı maǵlıwmatlar jıynaladı, baqlaw tekseriwi ótkeriledi hám xalıqtı dizimge alıw ilajı materialları qayta islew ushın qániygelesken strukturalarǵa usınıladı.
Úshinshi basqıshta (2 jıldan 3 jılǵa shekemgi bolǵan dáwir) tómendegiler ámelge asırıladı:
xalıqtı dizimge alıw ilajınıń dáslepki materialları maǵlıwmatlardı qayta islew boyınsha qániygelesken strukturalar tárepinen qabıl etip alınadı;
xalıqtı dizimge alıw ilajı materialların avtomatlastırılǵan sistemada qayta islewge tayarlanadı;
dáslepki maǵlıwmatlardı kiritiw, kodlastırıw, baqlaw hám tuwrılaw jumısları ámelge asırıladı;
xalıqtı dizimge alıw boyınsha dáslepki nátiyjeler alınadı;
xalıqtı dizimge alıw ilajı nátiyjelerin járiyalaw hám olardı tarqatıw jumısları ámelge asırıladı.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ Aqşeyh rayon mahkemesi bu rayonnıñ sakinini «Noman Çelebicihan qırımtatar göñülli batalyonında» iştirak etkeninde qabaatlap, 8 yıl koloniyada qalmasına üküm etti. Bu aqta Qırımdaki Rusiye FSBsiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Mahkeme qırımlını cinayette qabaatlı tanıp, diger memlekette Rusiye menfaatlarına qarşı faaliyet köstergen qanunsız silâlı birleşmede iştirak etkeni içün 8 yıl koloniyada qalmasına üküm etti», – dep bildire FSB haberini akimiyetke qol tutqan «Krıminform» saytı.
Mahküm etilgen kişiniñ adı ve soyadı aydınlatılmay. Qayd etilgenine köre, er adam bu yıl fevral ayında tutuldı.
Hatırlatamız, 2020 senesi fevralniñ 4-nde Kyiv rayon mahkemesiniñ qararı esasında Aqmeçit rayonınıñ 55 yaşında sakini Nariman Mejmedinov tutulğan edi. Fevralniñ 17-nde tutulğanı belli oldı.
Tahqiqat versiyasına köre, qırımtatarı 2016 senesi yazda esas Ukrainağa ketip, «Çelebicihan qırımtatar göñülli batalyonına» kirdi. FSB malümatına köre, er adamğa qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ 208 maddesiniñ 2-nci qısmına (silâlı birleşmede iştirak etüv – QA) istinaden cinaiy dava açıldı.
«Asker» cemaat teşkilâtınıñ reisi Lenur İslâmovnıñ bildirgenine köre, Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonında» Qırımda Rusiye quvetçileri tarafından tutulıp apiske alınğan Aqmeçit rayonınıñ sakinini tanımaylar.
Ukraina uquq qoruyıcı organları erkânında qırımtatar batalyonını quruv munaqaşası 2016 senesinden berli devam ete.
Ukraina İç işler nazirligine ait Ukraina Milliy gvardiyası, olarnıñ qurulışında «qırımtatar batalyonınıñ» qurulması aqqında beyanatlar şimdilik qanun seviyesinde tasdıqlanmağan beyanatlar olıp qla, dep qayd etken edi.
«Asker» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonına» arbiy bölük nomerasını bermege talap etken edi.


text:
Bugün Rusiye nezaretindeki Qırım mahkemeleriniñ ükümleri neticelerinde yüzden çoq bala babasız qaldı. Kimer cocuqlar babanı mektep bayramında körmez, baba qızını toy künü ozğarmaz, baba sportçu oğlunı yarıştan soñ quçaqlamaz. Bu balalarnıñ bazıları doğğanından berli babasını körmedi. Olarnıñ babaları siyasiy mabüslerdir.
Ana qorantanı birleştire, o, eki adam yerine balalarını baqa, östüre. Şimdi ise ana - küreşçi de oldı.
Qırım.Aqiqat Qırımdaki siyasiy davalar iştirakçileriniñ ömür qadınları aqqında ikâye ete. Bu yayında Liana Cemadenova aqqında tarif etecekmiz (Mümine Saliyevanıñ ikâyesini mında oquñız).
"Babamnı yiberiñiz"
Cemadenovlar qorantasınıñ kencesi - Asiya - babasını yalıñız mahkemede kördi, qızçıq, babası tutılıp alınğanından doquz kün keçken soñ dünyağa keldi. Üç yıl devamında aile, qoranta başı ve babasız yaşay.
Emil Cemadenovnı Rusiye FSBsi hadimleri, 2016 senesi tutıp aldı. Onı "Hizb ut-Tahrir" teşkilâtına aitliginde qabaatlap, 12 yılğa maküm ettiler. O terrorcılıq qabaatlavnı red ete, qorantası ise, olarnın diniy sebepler ile taqip eteler, dep tüşüne.
Biz sade bir qoranta edik, balalarımıznı östüre, terbiyeley edik, çalışa edik, kerek olğanda cemaatçılıqnen oğraşa edik - bala bayramlarınıñ keçirüvinde yardımcı ola edik ya da özümiz olarnı azırlay edik. Dinimizni küte edik - beş vaqıt namaz, oraza, acılıqqa barıp keldik, bu qadar", - aytıp bere mabüsniñ ömür arqadaşı Liana Cemadenova.
Tevqiften soñ balalarım, babasını tek mahkeme ayatında ya da qoradan körip oldı. Bir sefer olar beraber toplanıp, mahkeme binasınıñ yanında turıp, bir ağıznen: "Yiberiñiz!", dep qıçırdı.
"Oña bunı eşitmek ne qadar ağır olğanını añlayım. Bir tüşünip baqıñız, maşnada otura, qapı-pencereleri açıq, oğlanlarım ise: "Babamnı yiberiñiz!", dep qıçıra", - hatırlap ayta Liana.
Onıñ aytqanına köre, evlerini belli olmağan adamlar közetkenini köre.
"Nasıldır çet bir adam kamerağa fenernen yarıq etti. Bir kün evel sport kiyiminde, kapüşonnen ve fenernen yürgen adamnıñ suretini kördik", - dey Liana.
Qadın, aqaysız qıyın olğanını ayta. Amma, Liana, başqalardan destek körgenini qayd ete.
"Qomşular bizge muqaytça oldı. Bir qomşumız bar, olar hristianlar, üç oğlu bar. Bir sefer evge qaytam, yanıma kelip: "Aqayıñız nasıl?", dep soradı. Men deyim: "Olğanı kibi, deñişmeler yoq". O ise: "Dayanıñız, sabır etiñiz, bu eñ müimi, biz de qorantañız içün ve aqayıñız içün dua etecekmiz", - dep hatırlay Liana.
Devamı bar..


text:
Körüşüvde vaqtınca işğal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvı meselesi, işğalci ”organlar” tarafından areket serbestliginiñ sıñırlanması, mülkiyet aqlarınıñ bozulması, Ukrain kilisesine qarşı basqı ve tamır qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını bozuv meseleleri muzakere etildi. Körüşüvde muzakere etilgen müim meselelerden biri, sanktsiyalar tertibi meselesi, Ukraina ortaqları tarafından sanktsiyalar cedvelini kenişletüv ve 2014 senesi saban (mart) ayında BM Baş Assambleyasınıñ qararında qayd etilgen tanımamazlıq siyasetini devam etüvdir.
Ukraina Prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilciligi Rusiye Federatsiyası tarafından Qırım Muhtar Cumhuriyetini ve Aqyar şeerini ilhaq etüv teşebbüsini tanımağan ve vaqtınca işğal etilgen topraqlarda Ukrainanıñ topraq bütünligini ve egemenligini ğayrıdan tiklev oğrunda ğayretlerini birleştirgen ortaqlarına öz minnetdarlığını bildire.


text:
Rusiye kontrolindeki İçki rayon mahkemesinde imaye tarafı «çaqmağanında» qabaatlanğan Enver Topçiniñ davası boyunca delillerni kösterip başladı. Dekabrniñ 23-nde olıp keçken oturışuvda umumiy psihologik-tilşınaslıq-dinşınaslıq ekspertizasını keçirgen ekspertler sorğuğa çekildi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Bugün imayeniñ muracaatınen Enver Topçige qarşı cinaiy davağa keçken Dadaconovnıñ davası çerçivesinde keçirilgen umumiy psihologik-tilşınaslıq-dinşınaslıq ekspertizasını keçirgen üç ekspertten ekisini sorğuğa çektik. Ekspertler, AbuBakr İbn Ahmad adında saifeden yazğan insannen bağlı ekspertiza keçirdi, dep bildirdi. Dadaconov ve Topçi aqqında bir şey bilmeymiz, dep aytalar. Biz AbuBakr İbn Ahmad ve onıñ diger saifelernen yazışqanını aytamız. Ekspertler AbuBakr ibn Ahmadnıñ Topçi saifesinen yazışqanını ayrı baqmadı», – dep tarif etti advokat Emil Kurbedinov.
Onıñ aytqanına köre, yazğan hulâsalarında ekspertler AbuBakr ibn Ahmad Topçige «IŞİD topraqlarında buluna ve cenkçi ola» dep bildirgenini qayd etti. Advokat, böyle hulâsalarnıñ sebepleri aqqında sorasa, ekspertler yazışmada tapqanını aytqan malümatnı aydınlattı.
«Ekspertler yazışmada AbuBakr ibn Ahmadnıñ mesacını taptı: «Men Halifeliktem, Şamdam, mında Şamğa bizge aşıq». Bu mesac esasında ekspertler Dadaconov IŞİDde edi, dep hulâsa çıqara. Halifelik ve Şam IŞİDni ifade etkenini bilmek içün ayrı bilgiler kerekmi degen sualime ekspertler bu tarihiy adlar, amma zemaneviy kerçeklikte Halifelik ve Şam ekstremist adlar ve ekstremist manalarını taşıy, dep ayttı», – dep tarif etti advokat.
Keçken afta Qırımnıñ İçki rayon mahkemesi bu dava boyunca qabaatlav şaatlarınıñ sorğusını yekünledi.
Avgustnıñ 31-nde Rusiye quvetçileri Sudaq, İçki ve Seyitler rayonlarında Enver Topçi, Ayder Ablâkimov, Ridvan Umerov ve Ayder Kadırovnıñ evinde tintüv keçirdi.
Dört qırımlığa qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.6 maddesine istinaden (cinayet aqqında haber etmeme) dava açıldı. Oña köre 100 biñ rublege qadar para cezası, 1 yılğa qadar mecburiy işler ya da aynı müddetke apis cezası berile bile.
Mabüsler uquq qoruyıcı organlarına Umicon Dadajonov ile içtimaiy ağlarda yazışqanını bildirmegeninde qabaatlana. O, FSB bildirgenine köre, «Rusiyede terror teşkilâtı tanılğan «IŞİD» teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etken edi».
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası ve politsiyası qırımtatar faalleriniñ evlerinde keçirilgen qanunsız tintüvlernen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı. Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde saba keçirilgen tintüvlerni takbih etti.


text:
Türk edebiyatının gelişmesine toplu bir bakış Divan edebiyatı ve özellikleri Mensur eser türleri Halk edebiyatı özellikleri Türk aruzunun vezinleri Türkçe?nin tarihi gelişmesi ve devreleri Tarih boyunca Türkçecilik ve sadeleştirme cereyanı Eski Anadolu Türkçesi Aruzda dört husus Yüzyıllar boyunca Türk edebiyatı Türk destanları Türk edebiyatında kahramanlık İslamiyet?ten önceki Türk edebiyatı Eski edebiyatımızda aşk Eski edebiyatımızda dini konular Türkçenin dünya dilleri arasındaki yeri Türkiye Türkçesi?nin ana hatları Halk edebiyatında nazım şekilleri Halk edebiyatında nesir
-
-
-
-
-
Ürüne ait yorum bulunamadı.

seg_langs: crh_Latn unk unk unk unk unk tur_Latn


text:
Katsiveli – Qırımnıñ eñ dünlber köşesinde yerleşken üteki-midiya ferması, şimdiki vaqıtta yarımadanıñ eñ celp etici yerlerden ola bile. Avropa birligi ve Rusiye biri-birine qarşı kirsetken yasaqlayıcı tedbirler sayesinde Qırımdaki işhane içün yañı imkânlar açıldı. Qırım.Aqiqat fermağa barıp, şu yerde şik yemekniñ azırlav sırlarını ve fermacılar qarşılaşqan meselelerni ögrendi.
Üteki ve midiyalarnı yetiştirgen ferma Simeiz civarındaki Katsiveli qasabasınıñ yalısında yerleşe. İşhane saibi, iş-adamı Sergey Kulik bu işnen 8 yıl evelsi meraqlanıp başladı. O vaqıt Moskvada yaşay edi, Qırımda musafirhaneni qurdı. Aynı zamanda üteki ve midiyalarnı yetiştirmege qarar aldı, bu saada tecribeni Avropada qazandı. «Qartlaşqan soñ, bir şeyler yapmaq kerek te», – dep şaqalaşa Kulik.
Katsiveli qasabasında bu işnen meşğul olmaq içün bütün kerekli şaraitler bar: Qara deñizniñ suvı temiz, pek tuzlı degil – tahminen 17-18 promille, orta iklim. Bu cietten, Qırım yalısı Soçige baqqanda, daa çoq kelişe.
Bir üteki içün 2 yevro
Biz körüşken künü küçlü yel esip, deñizde furtuna bar edi. Böyle avada deñizde yaldamaq ğayet havflıdır. Amma, fermacı buña çoq qulaq asmay. «Biz gece-kündüz çalışırmız, gece ava tınç olsa, demek gece deñizge çıqıp çalışacaqmız», – dep añlata Sergey Kulik.
Fermada bir qaç adam çalışa, «Mariya» ve «Patritsiya» qayıqları bar. Soñkisi yaqında İtaliyada satın alındı. Onıñ üstünde iş içün kerekli olğan er şey bar. «Evelden biz ütekilerni, midiyalarnı temizlemek içün adamlarnı işke ala edik, Aqyardan işçilerni davet ete edi, şimdi bunı maşina yapa, artıq vaqıt ve sermiyalarımız zaya ketmey», – dey fermacı.
İş adamı üteki ve midiyalarnı deñizde 5 gektarlıq meydanda yetiştire. Yalıdan şu meydan qayda yerleşkenini bilmek içün, mahsus köstergiçlerge baqmaq kerek. Tahminen 20 köstergiç, aralarında 100-150 metr mesafe bar. Köstergiçlerniñ altında ufaçıq bağçalar bar, anda ütekiler yaşay, ve ağlarda ösken midiyalar buluna. «Bereket» eki yıl içinde azır ola. Onı küz ve baarde cıyalar. Yılda 500 biñ üteki ve 100 tonna midiya toplanıla. Bir ütekiniñ fiyatı 2 yevro. Bir kilo midiya tamam bu fiyatqa satıla.
Bu fermanı köz etkende, er şey daqqa- daqiqasınen çalışqanını tüşenesiñ. Amma, Sergey Kulik bu işke tahminen eki million yevro sarf etti, faqat ale daa şu paranı kâr etip qaytarıp olamadı.
Midiyalarnı – tek uçaqnen yollaycaqlar
Avropa Şurası Rusiyege qarşı kirsetken yasaq etici tedbirler ve rusiyeli akimiyetniñ buña cevabı aqibetinde tükânlarda çetel memleketlerden ketirilgen şik yemekler ğayıp olıp başladı. Lâkin, Katsiveli qasabasındaki ferma içün yañı imkânlar açıldı. Evelden, Kulik mahsulatlarnı tek Qırımda satqan olsa, şimdi ticaret cografiyası bayağı keñişledi.
«Bu sanktsiyalardan sebep, men degil de, qavehane ve işhaneler meni qıdırıp yüreler. Müşteriler Moskva, Sankt-Peterburg, Krasnodar, Soçi, Rostov-na Donu, Odessadan keleler – er keske deniz mahsulatı kerek», – dey Kulik, veqayd etkenine köre, em Ukraina, em Rusiyede deñiz mahsulatı ticareti tam olaraq tolu degil.
Bildirgenine köre, deñiz mahsulatlarını satın almazdan evel, müşteriler dadını baqıp, parmaqlarını yalamağa azırlar. «Men ütekilerni unikal bir yerde yetiştirem (1917 senesinden evel Qırımda ütekilerni büyük miqdarda yetiştire ediler. – Müel. qaydl.), yarımadanıñ eñ cenübiy köşesinde ösip, olar pek lezzetli olalar, baqa yipegi qoqusı yoq. Limon ve beyaz şarap bu yemekke pek kelişe», – dep maqtana fermacı.
Kulikniñ sözlerine köre, yaqın zamanda, Moskva ve Piterniñ qavehane yemekleri arasında Qırım ütekilerini rast ketirmek mümkün olacaq. Şimdi Rusiyeniñ qıtasına mahsulatlarnı yetkizdirüv yolları ögrenile. «Midiyalarnı suvutıp eki-üç kün tutmaq mümkün, ütekilerni -14 kün. Onıñ içün midiyalarnı uçaqnen yollaycaqmız, ütekilerni maşinalarnen mümkün», – dey Kulik.
Observatoriya ile meseleler
Faqat, fermacı bir sıra qıyınlıqlarnen qarşılaşa. İşni maniasız devam ettirmek içün, Kulik tek eki meseleni çezdi. Onıñ mahsulatnı östürgen yeri ve qayıqları bar. Bundan da ğayrı, yalıda bir baza qurıp, «küçük-deñiz»ni teşkil etmege kerek. «Bunı yapmasaq, müşterilerge mallarnı vaqtında yetkizip olamamız», – dep çorlana şirketniñ yolbaşçısı.
Mahsulatnıñ miqdarını arttırmaq içün, fermacı Katsiveli yalısınıñ bir qısımını kirağa aldı, kerekli olğan er şeyni azırladı, tek bir şey qaldı - yüklerni kötermek içün krannı yerleştirmek kerek. Amma, yerli sakinlr ve Simeizniñ öbservatoriya reberlerine buña razılıq bermeyler. «Olar bu teşebbüske qarşı çıqalar: sakinler deñiz yalısı qaptılır dep qorqalar, observatoriyada kran, yaqın bir yerde bulunğan radioteleskopnıñ işine keder olur, dep saqınalar», – dey Kulik.
Er alda, ealinen teşkil etilgen körüşüvler ve observatoriya vekillerinen ötkerilgen muzakereler iş adamğa kerekli neticeler ketire bile. Bunı mütehassıslar da tasdiqlamaq kerekler, dey Külik. «Men yavaş-yavaş adamlarnı işandırmağa tırışacam, bu em observatoriya, em de sakinler içün telükesiz olğanını añlatam», – dep qayd ete o. Ferma bu davada qazansa, eñ yaqın künleri yalıdaki bazanı donatıp başlaycaqlar.
Putin ve Jirinovskiyni beklep
2015 senesi Rusiye prezidenti Vladimir Pütin Qırımnı ziyaret etecegi belli, Kulikniñ malümatına köre, şimdi onıñ ziyaret cedveli tertip etile.
«Menim ile akimiyet vekilleri bağlanıp, şu ziyaret etilecek yerler cedveline menim fermamnı da qoşmağa razılıq soradılar, men «Elbette, qoşuñız», dedim», – dep bildire fermacı.
Fermacı añlatqanı kibi, prezidentniñ kelüvi sayesinde işhane daa ziyade inkişaf etmesi mümkün. Külik, işhaneni keñleştirmege arz ete. «Leyha aman-aman azır, tek işhaneni ğayrıdan resmiyleştirmek meselesi qaldı. Yazğa yaqın bağçalarnıñ meydanını 20-30 gektarğa qadar keñleştirmege isteyim. Devlet sermilâranı celp etmege tırışacam. Amma, belli bir şartlar qoyıp, iş adamlarnı da celp etmek mümkün», – dey Kulik.
Sergey Kulik, bu işni desteklerler dep işana, ferma ise, Katsiveliniñ belli yerlerinden biri olur, dey. «Men, 8 yıl evelsi oğraşıp başlağan iş, alış-verişke çevirildi, Qırımda raatlanğan musafirler içün pek faydalı bir şey, – dey o.
Bir qaç saat devamında laf etken soñ, subetdeşimiznen sağlıqlaştıq. Bizden soñ, Sergey Vasilyeviçni Yalta meri muavini ziyaret etti. Bir aftadan soñ ise, Vladimir Jirinovskiy kelmege vade etken.


text:
Rusiye tarafı, Dnipro suvunıñ qıta Ukrainadan ilhaq etilgen Qırımğa satılmasını tek selâmlaycaq, bildire Rusiye Devlet Dumasınıñ qırımlı mebusı Mihail Şeremetke atıf etip, RİA-Krım agentligi.
"Ukraina akimiyeti deral vazife ve maqsatlarınıñ baqmasınıñ yerine iqtisatiyatqa taraf çevirilse, biz bunı te selâmlaycaqmız. Bu qarar Ukraina ükümeti içün siyasiy kemalat imtianı olur", - yaza Şeremetniñ sözlerinde atbuat.
Amma, mebusnıñ aytqanına köre, bu mesele boyunca Kyivden resmiy beyanat olmadı.
Hatırlayayıq, Ukraina Yuqarı Radasınıñ budjet komitetiniñ başı Yuriy Aristov, Rusiye ilhaq etken Qırımğa suv satmaq ğayesi aqqında Azatlıq Radiosınıñ "Shemı" leyhasınıñ mühbirine ayttı.


text:
Aqmescit rayonınıñ sakini İsmail Ramazanov internette nefret ve duşmanlıq qozğatqanında qabaatlanğanı içün tahqiqat izolâtorına barıp tüşti. Tahqiqat Ramazanovğa, Rusiyede yasaq etilgen Zello internet-radiosında söylegen ibarelerni isnat ete. O, qabaatnı tanımay ve FSB hadimleriniñ onı köteklep itiraf etmege mecbur etecek olğanlarını bildire.
Yanvar 23 saba erte Rusiye telükesizlik hadimleri Novıy Mir köyüniñ 31 yaşlı sakini İsmail Ramazanovnıñ evine tintüv etmege keldiler. Olar Ramazanovnıñ odasında Makarov tapancasınıñ qurşunlarını tapqan emişler. Bundan soñ onı yaqaladılar. Daa soñra mahkeme onı bir ayğa apis etti.
«Defalarca başıma, büyreklerime, qollarıma uruldım»
Sıñırlav tedbiriniñ saylanması boyunca mahkemeden evel Ramazanovğa kimseni yibermediler. Bir kün ve bir gece o, telükesizlik hadimleriniñ qolunda edi. Ve artıq mahkeme zalında o, FSB hadimleri tarafından köteklengenini bildirdi.
Ramazanov: «Men FSB hadimleri tarafından köteklendim. Tünevin saba ana-babamnıñ evinde ve meni belli olmağan yerge alıp ketkenlerinde maşinada. Yardım içün muracaat ettim, lâkin ekimler israr ile red etti. Qaburğalarım, eñsem ve başım ağıra. Oturışuvda iştirak etip olacağım ya da yoq, bilmeyim», – dedi.
Oğlunıñ köteklengenini yaqınları ve mahkeme zalına «acele yardım»nıñ çağırılması boyunca muracaat etken advokat Aleksey Ladin tasdiqlaylar.
Advokat: «İsmail, oña qarşı FSB hadimleri tarafından fizikiy küçniñ qullanılğanını bildirdi. Onı defalarca başına, büyreklerine, qollarına urdılar. Onda parmaq pertildi. O, atta saqçısı olğan FSB hadimini, oña qarşı fizikiy küç qullanğan şahıslardan biri olaraq kösterdi. İç şübhesizdir ki, bu munasebet ile şikâyet yazacaqmız. Bu meseleni al etecekmiz, onı böyle qaldırmaycaqmız», – dedi.
«Qırım birdemligi»niñ malümatına köre, aman-aman eki kün İsmail Ramazanovğa aş ve sıcaq urba bermediler.
Faaliyetçiler: «İlmail, yaqalanğanından berli oña aş ve suv bermegenlerini bildirdi. Sıcaq urba bermey ediler – onı evden futbolka ve onıñ üstüne kiygen kurtkanen alıp kettiler. Babası ketirgen ev aşını oña kimse alıp bermedi!» – dep beyan ettiler.
Yaqalanğanından berli oña aş, suv ve sıcaq urba bermediler
Daa soñra olar tevqif etilgen şahısqa suv berip olğanlarını bildirdiler
Makemede bulunğan Azatlıq Radiosınıñ muhbiri Anton Naumlük, mahkeme Ramazanovnıñ apis etilgeni aqqında qararını ilân etkende, o, çekken ağrıdan dolayı ayaqta zornen tura edi, lâkin akem «acele yardım»nıñ çağırılması aqqında ricanı red etti, dep yaza.
O, mahkeme oturışuvnıñ bu levhanı şöyle tasvir ete: «Advokat Aleksey Ladin, muhakeme etilgen şahısnıñ mahkeme oturışuvında iştirak ete bilgenine dair ekimler tarafından hulâsanıñ çıqarılması içün «acele yardım»nı çağırmağa rica etti. Ondan: «Ekspert sizni baqqan soñ bedeniñizge zarar berildirmi?», dep soradı. «E». Prokuror, yanvar 23-te Ramazanovnıñ hastahanege yapqan muracaatı boyunca ekspertiza tarafından çıqarılğan ve içinde beden zararları aqqında şaatlıqlar olğan hulâsanı taqdim etti. Ramazanov ayaq üstünde turıp olamay, oña oturıp iştirak etmege izin berdiler. O, ağrıdan betini bürüştire ve zornen laf ete. Neticede akem «acele yardım»nı çağırmaq ricasını red etti».
Neticede mahkeme İsmail Ramazanovnı 30 künge apis etti. Yanvarniñ 24-nde o, muvaqqat tutuluv izolâtorına yollandı.
«Ruslarğa qarşı yaman sözler söyledi»
İsmail Ramazanov yaqalanğan künü Rusiye Tahqiqat komitetiniñ Qırım boyunca idaresiniñ matbuat hizmeti, Aqmescit rayonı sakinini Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 282-nci maddesiniñ 1-nci qısmında közde tutulğan cinayet (internet vastası ile nefret ve duşmanlıqnı qozğutuv, ve bunıñ kibi de millet ya da bir de bir içtimaiy grupqa mensübiyet alâmetine köre bir grup şahıslarnıñ menligini aşalav) işlegeninden şübheli sayalar, dep bildirdi.
Bildirüvde: «2017 senesi oktâbrinde şübhe altında bulunğan şahıs, internet-radiostantsiyanıñ imkânlarından faydalanıp, açıqtan, ekspertniñ hulâsasına köre, ekstremistik olğan sözlerni söyledi. Al-azırda işlengen cinayetniñ bütün tafsilâtları tayin etile», – denile.
Muessisede iş boyunca tafsilâtlarnı bildirmeyler ve informatsion talapnen muracaat etmekni tevsiye eteler.
Aleksey Ladin Qırım.Aqiqatqa, İsmail Ramazanovğa qarşı işniñ tamam şu madde boyunca açılğanını tasdiqladı.
Ladin: «Qabaatlav tarafınıñ versiyasına köre, imayem altında bulunğan şahıs Zello internet-radiosında, FSB mutehassısnıñ hulâsasına köre, içinde ruslar içtimaiy grubuna qarşı duşmanlıq ve nefret qozğatmağa davet bulunğan ibarelerni söyledi. Biz ekspertizanıñ hulâsasını – bu ibarelerde mezkür davetler barmı yoqsa yoqmı, teşkerecekmiz», – dey.
Zello internet-ilâve ratsiya rejiminde çalışqanı içün operativ surette bir qaç suhbetdeşni bir-biri ile alâqalı olaraq tutmağa imkân bere. Rusiyede onı, keçken yılı «Platon» sistemasına qarşı kütleviy surette narazılıq köstergen uzaq menzilli yük maşinalarınıñ aydavcıları qullandı. Roskomnadzor (Alâqa, informatsion tehnologiyalar ve kütleviy kommunikatsiyalar saasında nezaret boyunca federal hizmet – QA), Zello platformalarını yasaq etilgen saytlar cedveline kirsetip, olarğa irişüvni sıñırladı.
İsmail Ramazanov ifadeler berüvden vazgeçti ve öz qabaatını tanımay. O, Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından onda tapılğan qurşunlarğa munasebetini inkâr ete. Onıñ aqrabaları, qurşunlar tışarıdan ketirilip qıstırıldı, dep tüşüneler.
Qırım sakinine isnat etilgen ibarelerniñ oña alâqasını isbatlağan deliller şimdilik taqdim etilmedi.
«İşkir köy yigiti»
Apis etilgen şahısnıñ köydeşleri, onıñ qurşunlarğa ve duşmanca ibarelerge alâqası olğanında şubheleneler, çünki o, imanlı, musulman qanunlarını eda etken adamdır.
İsmail – dinni kütken musulman, işkir köy yigiti. Onıñ aqqında iç kimse yaramay söz aytmaz
İsmail Ramazanovnıñ köydeşi «Qırım birdemligi»ne: «İsmail – dinni kütken musulman, beş vaqıt namaz qıla. Men onıñ bu şeylerni ... onda qurşun taptılar ve ilâhre yapa bilecegini ömürimde tüşünmem ve bunıñnen razı olmam. O, işkir köy yigiti. O, oña muracaat etkenler kim olsa olsun, er keske yardım ete. Onıñ aqqında iç kimse yaramay söz aytmaz», – dedi.
İsmail Ramazanovnıñ tanışları, adlarını bildirmemek şartı ile, Qırım.Aqiqatqa apis etilgenniñ faaliyetçi olmağanını, ev iqtisadınen oğraqanını bildirdiler.
İsmail öz halqı içün qasevet çeke ve oña qol tutmağa tırışa
Suhbetdeşimiz: «İsmail mal yetiştire, yazda qarpız ve mısır saça. Malnı etke berip ve tarladan qarpıznen mısır satıp, kününi köre», – dey.
Köydeşi: Ramazannıñ qorantası daa yoq, lâkin milliy bayramlarda o, qomşu balalarnı quvandırmağa tırışa, dey:
«İsmail öz halqı içün qasevet çeke ve oña qol tutmağa tırışa. Bizde bayramlar olğanda o, er vaqıt öz maşinasınen qarpızlar ve pişirilgen mısır ketire. Bunı o, balalar içün yapa, olarda daa çoq quvanç olsun, dep. O, er vaqıt yardımğa azır, ağır daqiqada er vaqıt yardım ete».
İsmail Ramazanovnı fevralniñ 24-ne qadar apis ettiler. Oña isnat etilgen madde boyunca büyük miqdarda cöreme ya da bir yıldan dört yılğace mecburiy işler ve ya beş yılğace azatlıqtan marum etilüv cezaları tayin etilmek mümkün.


text:
Rusiye Avropada büyük cenkke azırlana, Ukraina birinci platsdarmı olacaq, dep ayttı Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa şurasınıñ kâtibi Oleksandr Turçınov, dep bildire Azatlıq Radiosı.
«Rusiye arbiy infrastrukturasınıñ inkişafına tek milliardlarnen para sarf etmey. O, büyük cenk areketlerine, Avropada büyük qıta cenkine azırlana. Almağa tırışacaq birinci platsdarmı bizim memleketimiz olacaqtır», – dep ayttı MTMŞ kâtibi aprelniñ 11-nde Kyiv forumında.
Turçınovnıñ aytqanına köre, Rusiye ücüm ve ordu aviatsiyası qullana bilgen uçaq alanlarını ğayrıdan tiklep, arbiy bölüklerni Ukraina sıñırlarına yollamağa imkân bergen infrastruktura leyhalarını keçire.
O, Ukraina quvetleri Rusiye ordusına ğarpqa ilerilemesine yol bermez, dep eminliknen bildire.
Fevralniñ 26-nda Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Rusiye tarafından büyük cenk telükesi «deklaratsiya degil de, kerçek ola», dep bildirdi.
Poroşenko BM Baş assambleyasınıñ toplaşuvında çıqışta bulunıp, Rusiye-Ukraina sıñırı boyunca Rusiye silâlı quvetleriniñ umumiy sayısı 87 biñ arbiyden ziyade ola, dedi.
Donbastaki silâlı zıddiyet 2014 senesinden berli Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı yardım köstergeninde qabaatlaylar. Kreml bu qabaatlarnı red ete ve Donbasta ancaq Rusiye «göñüllileri» bar, dep israr ete. BM malümatına köre, 2018 senesi dekabr ayına qadar zıddiyet vaqtında 13 biñ insan elâk oldı, tahminen 30 biñ yaralandı.


text:
Aqrusiyeli dissident, prezident vazifesine namzet Ales Mihaleviç ukrainlilerni küçlü olmağa ve kendi mustaqilligini saqlamağa çağırdı. Rusiye basqısı aqqında rusiyeli cemaat erbabı, Çehiyada «Rus An-anesi» cemaat teşkilâtınıñ İgor Zolotarev ikâye etti.
«Sovetler Birliginiñ terkibine kirgen memleketlerni «sovetleşme» yapuvınıñ yañı dalğası ğayet havflıdır, yañı Sovet devletiniñ meydanğa kelüvine yol bermemek kerek», – dep, qayd etti Çehiya siyasetçisi, sabıq köy hocalıq naziri Milena Vitsenova.
Slovakiyalı dissident, öz devletinde «qadife iñqilâbınıñ» faal iştirakçisi Fedor Gal lâqayd olmamağa çağırdı, çünki tamam bu kibi davranış sebebinden ekinci cian cenki başlanğan edi.
Çehiyalı siyasetçi Yana Çernohova, belli alim, Pragadaki Karlov universitetiniñ sabıq rektorı M.Gampl kendi çıqışlarında ukrainanı desteklediler.
İştirakçilerniñ qollarında ukrain, gürci, aqrusiyeli, çehiyalı timsallerini, Avropa Birliginiñ bayrağını körmek mümkün oldı.


text:
Bunı Donetsk kütleviy haber vastaları bildire – «Novosti Donbassa» ve «Ostrov» internet neşirleri, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Levçenkonıñ yardımcıları ve qoranta azaları onıñnen bağlanıp olamaylar, deputat aydavcısınıñ cep telefonı da cevap bermey.
İyün 18-de Levçenko Donetskte eti. Soñra maşinanen Kiyevge yol aldı. Deputatnıñ maşinası Dnepropetrovsk vilâyetinde olğan vaqıtta bağ üzüldi.
Çarşenbe künü Levçenko bildirdi ki, Regionlar firqasınıñ Donetsk vilâyet teşkilâtı arbiy areketlerden sebep siyasiy faaliyetini toqtata ve uruşlarda zarar körgen vatandaşlarğa yardım köstermege başlay.


text:
Novoalekseyevka – Biz bu narin ihtiyar yaşta qadınnı bostanda rast keldik. O, sıralarnı çapalap, çiçeklerni suvara edi. Alime Kurtamet bu sene 84 yaşını toldurğanına işanmaq küçtir.
«Topraqta çalışmaq adetke çevirildi, – dep añlata subetdeşimiz. – Sürgünlik yüz bergende men 14 yaşında edim, biz Aluşta civarında ufaq köyde yaşay edik. Anamız yoq edi, o doğurğanda elâk oldı. Babamız dört balanı özü östürdi. Amma, o da ğurbetlikke dayanalmay, 1945 senesi mayıs ayında öldi. Böyle etip, biz öksüz qaldıq».
Babamız ölgen soñ, aç qalmamaq içün balalar çalışmağa mecbur oldılar: kimi pamuq tarlasına, kimi bağçağa ketti. Böyle etip ösip çıqtılar.
Alime Kurtamet Özbekistanda aqayğa çıqtı, bir qaç yıldan soñ, Vatanı Qırımğa qaytmağa tırıştı. Amma, yarımadada tek bir qaç kün keçirdi, soñra KGB ve yerli militsiya hadimleri olarnı tekrar sürgün ettiler. Böyleliknen, Kurtamet qorantası sıñır yanındaki Herson vilâyeti Novoalekseyevka qasabasında yerleşip, anda endi 46 yıl devamında yaşay.
«Ömürimizde körgen şey – belâ, belâdır. Bunı iç bir vaqıt unutmam. İç bir vaqıt. Göñlümniñ yarısı bar, yarısı yoq. Yüregim er kün, endi 70 yıl devamında ağlay», – ağlap yibere qadın.
Qadın bugüngece stalin qurumınıñ zulumını, ne sebepten bütün halq satqın olaraq ilân etilgenini, qadın, bala ve qartlarnıñ ne sebepten çekişkenlerini añlap olamay. Onıñ sözlerine köre, Sovet Birligi tek Vatan, qorantadan ayırmaq degil, yüregini de parçaladı.
«Aytsañız, 5 yaşında qardaşım satqınmı edi?! Vatannı kim sata, aytsañız? Yüregim ağlay. Er vaqıt sızlay. Ölgenime qadar, ağlaycaqtır. Faqat, ölümden de soñra bunı unutalmazsıñ» – özüni tutalmay dey Alime qartana.
İhtiyar yaşına baqmadan, qadın ep bir Vatanı Qırımğa qaytmağa arz ete. Çünki yırlağan türküleri de, tuvğan topraqqa nisebeten sevginen tolu.


text:
Qırım adliyecisi Emil Kürbedinov Qırımda nevbetteki tintüvlerniñ keçirilmesi aqqında haber ete.
«Aqmescit şeeri Kurtsı köyünde tintüvler», – yaza o Facebookta cumaaqşamı sabası. Tafsilâtlı malümat şimdilik yoqtır. Qırım.Aqiqat vaziyetni ögrenmege tırışa.
Qırımnıñ Rusiye uquq qoruyıcı organlarından resmiy malümat şimdi yoq.
Fevral 11 ve 12 künleri Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirildi. Uquq qoruyıcınıñ yaqalanuvı aqqında haber etken ediler. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı prokuraturağa çağırdılar. Uquq qoruyıcılar işbu vaqialarnı izaatlamay.
Qırımnıñ Rusiye FSB idaresi tarafından «Hizb ut-Tahrir» terroristik teşkilâtında faaliyet» cinaiy işiniñ çerçivesinde dört insan yaqalanğan. Bunı akimiyet tarafdarı olğan «Krıminform» haber agentligine Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ reisi Said İsmagilov dey ki, fevral 11 künü qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler Qırım musulmanlarını «terrorist» olaraq köstermek içün yapılğan. Bunı o, tintüvlerge oğrağan 12 insannıñ adını berip, Facebookta yazdı.
Aqmescit şeeri Kiyev rayon mahkemesinde fevral 11 künü yaqalanğan qırımlılarnıñ – Emir Üsein Kuku, Enver Bekirov, Müslim Aliyev ve Vadim Siruk – işi boyunca mahkeme toplaşuvı keçti. Olarnı Rusiye Federatsiyasınıñ CK 250 maddesi 2 qısmı boyunca qabaatlaylar («Terroristik teşkilâtnıñ teşkil etilmesi ve bu kibi teşkilâtta iştirak»). Mahkeme 2016 senesi aprel 8-ne qadar apis cezasını belgiledi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Kremlge boysunğan Qırım ükümetiniñ Milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlar meseleleri boyunca Devlet komitetiniñ yolbaşçısı Zaur Smirnov qayd ete ki, yarımadada «saylayıcı qırımtatarlarnıñ çoqusı» yaqında keçirilecek Devlet Dumasına saylavlarda iştirak etecek. Bu aqta TASS agentligi bildire.
«Bugünki künde qırımtatarlarnıñ 60 fayızından ziyade Devlet Dumasına saylavlarda iştirak etecek. Bu pek yüksek fayız, bu, olarnıñ federal em de regional akimiyet organları tarafından destek körgenini ve duyğanını köstere», – dep aytıla Smirnovnıñ beyanatında.
Onıñ sözlerine köre, Qırımda «içtimaiy leyhalar, hususan bundan evel sürgün etilgen vatandaşlarnı evlernen teminlev boyunca leyhalar, tez şekilde ömürge keçirile», bu cümleden, qırımtatar tili inkişafı boyunca programma çerçivesinde bu sene Qırım mekteplerine ana tilinde 45 derslik berildi.
Sentâbr 18-de, rey berüv bir kününde Rusiye toprağında ve işğal etilgen Qırımda Rusiye Federatsiyası VII-nci çağıruv Federal toplaşuvı Devlet Dumasına saylavlar keçirilecek.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov işğal etilgen Qırım sakinlerini rusiyeli Devlet Dumasına qanunsız saylavlarnıñ keçirilmesi teşkil etilmesiniñ bütün basamaqlarını boykot etmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası ecnebiy devletler parlamentlerine ve halqara teşkilâtlarğa Rusiye Devlet Dumasına saylavlarnıñ Qırımda keçirilmesini nezaret etmekten vazgeçmege muracaat ete, bunen beraber, er angi şaraitte bunıñ neticeleriniñ tanımamağa çağıra. Ukraina parlamenti de bunıñ neticelerini tanımamağa çağıra.


text:
Rusiye akimiyeti «Qırım» telekompaniyasına 250 mln rubleni ayırdı. Para telekompaniyanıñ inkişafına ketecektir. Bu aqta rusiyeli akimiyetniñ avalesinde aytıla, – haber ete TASS.
Para «Qırım cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ içtimaiy-iqtisadiy vaziyetiniñ aydınlatuvına kerek olğan şaraitlerniñ pekitilmesi boyunca masraflarnıñ ödenüvine» ketecektir, – denile avalede.
Şu cümleden, «Qırım» teleradiokompaniyası studiya kompleksini zemaneviyleştirmege, avuştırılğan televizion stantsiyanı ve sputnikni satın alacaq ola.
Belli olğanı kibi, TRK «Krım» 2014 senesi avgust 20 künü qayd etilgen edi. O Qırım içki siyaset, haber ve alâqa nazirligine aittir. Esas binası Aqmescitte buluna.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko BMT (OON) Baş Assambleyası 72-nci sessiyasınıñ ilhaq etilgen Qırımda insan aqları bozulğanı boyunca qabul etilgen rezolütsiyasını alğışlap, «Qırım meselesi» halqara arenada aktual olıp qalğanını qayd etti.
«Rezolütsiyanıñ müellifdeş ve oña qol tutqan Ukrainağa bağlı Qırımnıñ kerçek dostlarına minnetdarım. Moskvanıñ «Qırım meselesini» qapatmaqnen bağlı gibrid teşebbüslerine baqmadan, Qırımnıñ azat etüvindeki halqara cebe quvetleşe», – dep yaza prezident Faceboookta.
Dekabrniñ 19-nda BMT (OON) Baş Assambleyası Qırımda insan aqları boyunca rezolütsiya qabul etti.
Rey berilgen soñ, vesiqanıñ qabul etilmesine 70 devlet qol tuttı, 26-sı – qarşı çıqtı ve 76-sı – bitaraf oldu. Rezolütsiyağa qarşı çıqqanlar arasında Ermenistan, Beyazrusiye, Rusiye, Suriye, Zimbabve ve başqaları bar.
Vesiqada Rusiye BMT (OON) Halqara mahkemesiniñ Qırımda qırımtatar halqı Milliy Meclisiniñ yasaqlanmasınen bağlı qararnıñ lâğu etilmesi ve yarımadada ukrain ve qırımtatar tillerinde tasil berilüvinen bağlı muvaqqat tevsiyelerniñ temin etilmesi talap etile.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey.Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü olaraq qabul etti.


text:
Yaqında Rostov-na-Donu tahqiqat izolâtorında mikroinsult keçirgen ekinci Aqmescit «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi 61 yaşındaki Servet Gaziyevniñ destegine Qırımda aktsiya ötkerildi.
Bunı «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber etti.
«Servet Gaziyevni desteklemek içün onlarnen qırımtatar çıqtı, iştirakçiler arasında çoq syında qadın ve bala. Rusiye mahkeme ve tüzetüv sistemasınıñ areketleri ile razı olmağanlar içtimaiy ağlarda fotoresimler ve videolar yayınladı. Esas talaplar arasında siyasiy mabüsniñ iskencelerge oğratılmasını toqtatmaq ve oña acele tibbiy yardım köstermek», – dep yazıla bildirmede.
Faallerniñ plaktlarında «Yaqınlarımıznı apis etmege toqtatıñız, olar iç bir vaqıt terrorcılıqnen oğraşmadılar», «Cezahaneleriñizde qartlarımıznı öldürmege toqtatıñız», «Qartlarnı iskencelerge oğratmağa toqtatıñız», «Semetdeşimizge tibbiy yardım köstermege talap etemiz» şiarları yazılğan edi.
Moskvada qart faal Vera Lavreşina Servet Gaziyevge qarşı basqılarğa narazılıq bildirmek içün çıqtı.
Advokat Aleksandr Stasük bildirgenine köre, o, Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetine, Rostov vilâyetiniñ prokuraturasına, insan aqları vekâletlisine ve izolâtornıñ tibbiy bölügine muracaat yazdı. Onıñ qayd etkenine köre, o, Gaziyevge «tibbiy yardım kösterilmemesinen bağlı» teşkerüv keçirmek talabınen Rostov vilâyetindeki Rusiye İç işler nazirliginiñ baş tahqiqat idaresine şikâyet azırlay.
Gaziyevniñ sağlığı aqqında başqa menbalar bildirmey. Rusiye SİZOsında ve Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetinde onıñ sağlıq vaziyetini izaatlamaylar.
İyülniñ başında Rusiyeniñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesinde Aqmedsjitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» oturışuvı mabüslerniñ sağlıq vaziyeti sebebinden başqa künge qaldırıldı. İlk malümatqa köre, Gaziyevniñ ve Erfan Osmanovnıñ COVID-19-ı qayd etildi.
Rostov vilâyeti Rusiye İnsan aqları vekâletlisiniñ apparat reberi Vladimir NekrasovAqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Servet Gaziyevniñ sağlıq vaziyeti fenalaşqanı içün tibbiy teşkerüv keçirmek talabınen muracaat yolladı. Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Gaziyevniñ aqlarını ğayrıdan tiklemege, oña kerekli tibbiy yardım köstermege ve sağlıq vaziyeti sebebinden sıñırlav tedbirini deñiştirmege talap etti.
Rostov-na-Donu (Rusiye) mahkemesi yaramağan dava mabüsi Servet Gaziyevniñ sağlıq vaziyeti sebebinden Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» oturışuvını başqa künge qaldırğan edi. Oña yatıp raatlanmağa tevsiye etilgen edi.
Mayısnıñ 13-nde Rostov-na-Donu mahkeme oturışuvında Servet Gaziyev yaramağan edi. «Acele yardım» feldşeri bir qaç ağrı kesici ine urdı, amma Gaziyev mahkeme soñuna qadar raatsızlanğan edi. Martnıñ 30-nda Gaziyevniñ aşqazan ağrıları sebebinden de mahkemege «acele yardım» çağırılğan edi.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Tutulğanlar arasında qırımtatar cemaat jurnalistleri Rustem Şeyhaliyev, Osman Arifmemetovve Remzi Bekirov bar ediler.
2019 senesi martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi bütün tutulğanlarnı apiske aldı.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi 2019 senesi martnıñ 27-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan 24 qırımtatar faalini siyasiy mabüs dep tanıdı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Cumaaqşamı künü, aprel 16-da, Aqyardaki Nahimov meydanında «Vladimir Putin ile doğru bağnı» kösterecekler, şeer sakinleri davet etile.
Bunı Aqyarnıñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
İlânğa binaen, Aqyarlılar cep telefon, ev telefonı, em de şeerniñ yedi taksofonı vastası ile telefon ete bileler. Taksofonlardan biri Nahimov meydanındaki ekrannıñ yanında, Şeref tahtası ve Moskva Eviniñ yanında, yerleşe.
Vladimir Putin cumaaqşamı künü rusiyeliler ile «Doğru bağ» ananeviy subetini keçirecek. Muracaat etken rusiyelilerniñ çoqusı içtimaiy-iqtisadiy, mesken-kommunal hocalığı saalarınen bağlı meseleler, halqara vaziyet, em de Ukraina vaziyetinen meraqlana. Prezidentniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskovnıñ aytqanına köre, bir çoq muracaat italât deñişmesi ile bağlı.
Çarşenbe künü, aprel 15-ke qadar, rusiyelilerden 1,7 million sual ve muracaat keldi.


text:
“Çonğar” kiriş-çıqış noqtasında Ukraina devlet sıñır hızmetiniñ Berdânsk bölüginiñ sıñırcıları, işğal etilgen Qırımğa ketmege tırışqan qıdırılğan aqaynı yaqaladı.
Müessiseniñ matbuat hızmeti haber etkenine köre, bu adamnı CK 121 maddesiniñ 2 qısmına (“Aselet yapılğan ağır beden yaralaması”) ait olğan cinayette şeklep, Dnipro şeeriniñ qanun qoruyıcılarıqıdırmaqta.
“Ukraina vatandaşını oktâbr 22-sinde qıdırıp başladılar, 23-üne ise o endi vaqtınca işğal etilgen Qırımğa “Çonğar” nezaret punktından ketmege tırıştı. Belgilengen qaidelerge köre, sıñırcılar bunıñ aqqında Milliy poliske haber etken”, - dep aytıla beyanatta.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Qırımlı ve Ukrainanıñ diger sakinlerine yazda «Qırım – Ukrainadır» şiarını futbolkalarda yapıp, onı rağbetleştirmege teklif eteler.
Bu kibi teşebbüsi ile Ukraina haber siyaseti Naziriniñ keñeşçisi Sergiy Kostınskıy vatandaşlarğa muracaatta bulundı.
«Qırım – Ukrainadır» umumiy bildirüvimiz ket-kete cemaat markası ola. Qırım sakinleri ve qırımlılar turmuş ayatlarında şiarnı tarqatmağa çalışalar», – dep yazdı o Facebookta.
«Bugün Qırım aqqında rubrika şekilende qullanılğanı içün «Pensionnıy küryer»ge yolladım. Futbolkalarnı yapmağa istegenlerge qoşulırım ve dizaynerlerni de teklif eterim.
Belli ki, Ukraina Haber siyastei Nazirligi «Qırım –Ukrainadır» içtimaiy kampaniyasını amelge keçirdi. Ukraina boyunca reklama meydançıqlarında «Qırım – Ukrainalır» şiarları aşkâr etilgen.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
İyülniñ 23-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeeri Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesinde Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca qabaatlağan tarafnıñ şaatı – FSB hadimi Nikolay Artıkbayev sorğulandı.Bu aqta Qırım.Aqiqat muhbirine adliyeci Oksana Jeleznyak haber etti.
«Sorğulav esnasında şaat Hizb ut-Tahrirniñ faaliyet printsiplerini izaatlamağa ıntıldı. Bu arada o, bu bilgini öz işi devamında şaatlarnıñ ikâyelerinden toplağanı aqqında ayttı. FSB hadiminiñ bergen cevapları arasında esasen biz imaye etken şahıslar, sanki dersiñ, Bağçasaray sakinleri arasında diniy teşviqat alıp barğanları aqqında aytılğan umumiy sözlerden ibaret edi», – dep ikâye etti adliyeci.
Jeleznyaknıñ sözlerine köre, qabaatlanğan şahıslar nasıl kitaplar dağıtqanı, nasıl teşviqat alıp barğanı, bunı kimler düñlegenine dair konkret suallerge şaat cevap berip olamadı. O, tahqiqat bu insanlarnı tapmadı dep iddia etti, dedi Jeleznyak.
Bir kün evel sorğulanğan Bağçasaraynıñ diger sakini Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ iştirakçileri aqqında musbet sözler ayttı.
2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede Bağçasaraynıñ dört sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov tutulııp, terrorizmde qabaatlandı. Olar, Rusiyede terroristik dep tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şübeli dep sayıla.
Bu yıl dava iştirakçileri Qırımdan qomşu Rusiyege yollanıldı.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Noyabr 25 künü Aqyarda mobil bağı çalışmay.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, şeerde ne «WIN», ne «MTS Rossiya» operatorları çalışmay – atta acele nomeralarğa telefon etilmey – politsiya, yanğın hızmeti, «acele yardım».
Telefon etilgende, ekranlarda «bağ üzüldi» ya da «bağ yoq» yazıları çıqa.
Elektrik ağı şeerde, aşkâr etilgen cedvellerge baqmadan, üç degil, yedi-sekiz saatke söndürile. Böylece, şeerniñ büyük rayonlarınıñ birinde – Gagarin rayonı – ekinci kün elektrik ağı saat altıda berile ve sabağa yaqın söndürile.
Sakinler «Sevastopolenergo» nomeralarına telefon etmege imkânları olmağanına şikâyet eteler.
Bunı teşkermek içün Aqyar ükümetiniñ reisi Sergey Menâylo şahsen dispetçerge telefon etecek edi, olamadı. Bundan soñ dispetçer nomeralarınıñ miqdarını arttırmağa avale etti.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi. Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini tamirlemege başlağanlar.


text:
«Anapadan er yarım saat uçaqnıñ köterilüvini teşkil etmege fikir bar», – dedi «Rossiya 24» telekanalına öz başına tayin etilgen Qırım baş naziri Sergey Aksönov.
Qararınıñ esas sebebi Keriç paromlı keçitten yolcularnıñ ketirilmesi ile bağlı problemler oldı. Anapadan Aqmescitke aviaseferler Rusiye Federatsiyasınıñ akimiyetiniñ qararı boyunca kirsetilecek.
Anapadan Aqmescitke uçuş 40-60 daqiqanı qaplap alacaq. Aksönovnıñ aytqanı kibi, bu qararnı amelge keçirmege azır olğan bir qaç şirket bar eken. Uçuşlar içün orta magistral uçaqlarnı işletmege planlaştıralar.
«Belki de «Supercet 100» olacaq, belki, diger tasnif uçaqaları. Rusiyede regionlar arasında uçuşlarda qullanılğan büyük olmağan uçaqlar», – dep añlattı Aksönov.
Aprel 24-den «Aqmescit» ava limanınıñ esas taşıyıcısı «Groznıy Avia» aviaşirketi oldı.
Evelleri Avropa üzerinde ava boşluğını idare etken Avropa nezareti Aqmescit ve Aqyarğa uçuşlarnı yasaq etti. Halqara aviatsion idaresiniñ qaidelerine esaslanıp, teşkilât yalıñız Ukraina akimiyetiniñ emirlerine boysunacağını bildirdi.


text:
Onıñ sözlerine köre, Ukrainağa OBSE BDİPÇ tarafından 1 biñ halqara közetçisi yollanılacaq. Olardan 100 insannı AQŞ yollaycaq – OBSE Parlament birliginiñ azaları ve kongressmenlerdir, dep haber ete zn.ua
Al-azırda Ukrainada endi OBSEniñ 100 nezaretçisi buluna, mayıs 20 künü daa 900 kelecek.
Psaki şunı da qayd etti ki, AQŞ Devlet departamentiniñ kâtibi Jon Kerri baş nazir vazifesini eda etken Arseniy Yatsenük ile telefon vastasınen subetleşti. Eki taraf mayıs 25 künü keçirilecek saylavlarnıñ azırlığını ve bütün Ukrainada rey berüv imkâniyetni muzakere etti. Devlet kâtibi buhraniy vaziyetni çezmek içün muzakerege devam etmege teklif etti.
Bundan da ğayrı, Devlet departamentiniñ temsilcisi qayd etti ki, Washingtonda OBSE, İsveçre Prezidenti Didier Burkhalterniñ tarafından işlep çıqarılğan yol haritasınıñ leyhasını talil eteler, dep haber ete zn.ua
AQŞ devlet departamenti Ukrainada barışıq ve havfsızlıqnıñ temini içün halqara toplulığınıñ ğayretini alğışlay, dep qayd etti Psaki.


text:
Ukraina halq vekili, milliy lider Mustafa Cemilevniñ rusiyeli adliyecisi Mark Feyginniñ fikirince, Rusiye Qırımğa daa qattı olacaq.
Bunı o UNİAN haber merkezine bergen intervyüsında bildirdi.
«Tatarlarnı tolusınen boysundırmağa tırışacaqlar, muhtariyetniñ bir de bir unsurını bile tüşünmesinler. Em de ukrain tilinde laqırdı etmek meselesi ve milliy mekteplerniñ saqlap qalmasınen problemler çıqacaq. İş adamları mülkniñ çekip aluvına azır olmalılar. Topraq ve mal-mülkniñ zapt etüvi de yüz berecektir…», - dedi o.
Feygin emin, bu vaziyette adliyecilerge bağlı olacaq. Rusiyeli adliyeciler, qırımlılarğa yardım etmege mecbur, dep qayd etti Feygin.
«Cemilevniñ işi – meseleniñ tek ücüdir. Eyi ki, o apishanede oturmay, onı cinayetlerde qabaatlamaylar…Aynı zamanda, ukrainliler tarafıdan bir sıra muracaatlar kelip başladı, adamlarnı yaqalap Rusiyege alıp kete ekenler. Tek Qırımda degil, Ukrainanıñ şarqında da bu kibi adiseler yüz bere. Olar adliyeviy yardım almasar, kerçekten de havflı bir vaziyette qalırlar. Belli bir sebeplerden soy adlarnı aytıp olamam. Amma, bir qaç iş er keske malü olğan Oleg Sentsovnıñ işine oşay», – dedi advokat.
Bunen beraber o, ileride de, Rusiye apishaneleride ukrainlilerniñ sayısı artmasını tahmin ete.
Ukrainli rejissör Oleg Sentsovnı mayıs 11 künü qoruyıcı organlar hadimleri yaqaladılar. Soñra, onı Moskvağa alıp ketkenleri belli oldı. İyül 7 künü Moskvanıñ Lefort mahkemesi onı oktâbr ayına qadar apiste bulunmasını belgiledi.
Qırım işğal etilgen soñ, Qırım yarımadasında qırımtatar cemaatçılığını da sıqıştırp başladılar, milliy tedbirlerni merkezde keçirmege izin bermeyler ve narazılıqlarnı ekstremizm kibi tanıylar. Bunen beraber, milliy lider Mustafa Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarovğa yarımadağa kelmege yasaq ettiler.


text:
Bunı bugün «Azatlıq Radiosına» Dnepropetrovsk şeerinde yerleşken «PrivatBanknıñ» baş ofisinde bildirdiler.
Bank müessisesiniñ mesleatçısı Oleg Serganıñ aytqanına köre, bu malğmat Qırımda esaplarını açqan müşterilerge ait.
«Bank müşteriler ögünde olğan borclarğa riayet etüv boyunca işni devam ete. Mence, bu künleri bizler müşterilerge bank esaplarından faydalanuv imkânlarını aydınlatacaqmız», – dep ayttı mesleatçı.
Banknıñ malümatına köre, Ukrainanıñ diger regionlarına köçken qırımlılarnıñ esaplarından bloknı alıp taşlamağa başladılar, er bir müşterige birer-birer yardım kösterile.
«Müşteri bankqa muracaat etse, onıñ sermiyaları yaşağan vilâyetniñ filialına yollanıla», – bildire Serga.
«PrivatBank» matbuat vastaları tarafından tarqatılğan Qırım bölüginiñ Rusiye bankına satılacağını izaatlamadı: «Bizler öşeklerni izaatlamayıq».
«PrivatBank» Qırım müşterileriniñ esapları Rusiyeniñ Qırım işğalinden sebep qapatıldı.
Ukraina Milliy Bankınıñ malümatına köre, «PrivatBank» Ukraina bankları arasında eñ büyük bank sayıla.


text:
Ukraina Tış işler naziri Pavlo Klimkin bazarertesi künü, oktâbrniñ 15-nde, Brüsselde NATO baş kâtibi Jens Stoltenberg ile körüşkende Azaq ve Qara deñizleri regionında Ukraina ve NATO arasındaki işbirligini muzakere ettiler.
«Qara ve Azaq deñizlerindeki işbirligimiz, silâ anbarları havfsızlığınıñ quvetleştirilmesi, fond ve leyhalarımıznıñ daa semereli faaliyeti. Er zaman olğanı kibi – NATO baş kâtibi Yens Stoltenberg ile dostane ve faydalı bir körüşüv», – dep yazdı Klimkin Twitterde.
Brüsselde NATO merkezinde oktâbrniñ 15-nde Ukraina tış işler naziri Pavlo Klimkin ve Şimaliy atlaniy alyansınıñ baş kâtibi Jens Stoltenberg ile körüşti.
Körüşüv aqqında kündüz NATOdaki Ukraina missiyası Twitter mikroblogında haber etti, körüşüv tafsilâtları aydınlatılmadı.
Soñki vaqıtları Azaq deñizi Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından yapılğan bir sıra provokatsiyalarnıñ yeri olğan, sıñırcılar Ukraina limanlarına ketken ve andan kelgen gemilerni tutıp ala.


text:
Rusiyede aprel 7-den itibaren yañı yol areketiniñ qaideleri işke tüşürile.
Bunıñnen bağlı qararnı Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev imzaladı.
Yañı qaidelerge köre, yolda qırmızı ışıq ya da qırmızı çizgi ile ışıq sektsiyaları qoyulacaq. Yolda park yerleri, em de rezidentler içün duraqlar ve diagonal yol keçitleri qayd etilecek. Telükesizlik yerleri de işaretlenecek. Bundan ğayrı, «ayaqmaşinacılar içün yolaq» işareti kirsetile. Aprel 7-de işke tüşürilgen yañı yol qaidelerinden diagonal yol keçitleri dava çıqardı.
Rusiyede yol areketi qaideleriniñ soñki deñişmeleri 2014 senesi noyabr ayınıñ soñunda olğan edi.


text:
Qırımda yanvar 7 ve 8 künleri ava şaraitleriniñ bozulması beklenile: pek küçlü yağmur ve ruzgâr, dep bildire Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ Qırım idaresi.
Qırım gidromettsentrniñ malümatına köre, bu Qırımda cenübiy tsiklonıñ çıqmasından sebep avanıñ çevik isinmesi ile bağlı.
«Yanvar 7 künü ava çevik sürette isinecek, avanıñ azamiy arareti sıfırdan yuqarı 8-13 dereceni, azamiy – 0-5 dereceni teşkil etecek. Küçlü, bazı yerlerde pek küçlü yağmurnıñ yağması beklinle. Yanvar 8 künü sılaq qar ile, cenübiy yelniñ saniyede 12-22 metre şimaliy-ğarbiy yelge çevirinmesi», – denile beyanatta.
Qurtarıcılar qırımlılarnı havfsızlıq qaidelerine riayet etmege çağıra, şahsiy naqliyatta yolğa, dağ, orman, çöllerge çıqmamaq, küçlü ruzgâr vaqtında eski binalar, quru terekeler yanında bulunmamaq.


text:
Sentâbr 14 künü ötkerilecek saylavrdan vazgeçmek qararı Meclisniñ toplaşuvında, iyün 12 künü qabul etildi. Oña, toplaşuvda bulunğan 25 azadan (cemi olıp 33 aza)19 qol tuttı. Bu boykotnıñ sebebi, «Qırım Cumhuriyeti Devlet Şurasına deputatlarnıñ saylavı» aqqında qanunda qırımtatarlar içün kvotalar belgilenmedi. Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ Qırım.Aqiqatqa bergen intervyüsında, diger şartlar olsa edi, Meclis öz namzetlerini teklif eter edi, dedi.
Temsiliy organnıñ qararı qırımtatar cemaatçılığı arasında çeşit fikirler doğurdı. Ekinci künü Qurultay vekilleriniñ ayırı gruppası qırımtatr cemaatçılığınen körüşti. Toplaşuvnıñ teşebbüsçilerinden biri «Delet şurasınıñ reis muavini» Remzi İlyasov oldı. O, iyün 12 künü Meclisniñ qararına qol tutmağan edi. Onıñnen birlikte, Ruslan Yakubov ve Sadıh Tabah qararnı desteklemediler.
Toplaşuvdan soñ, tarqalğan yekün çekici kâğıtqa binaen, «vekiller gruppası» Meclisniñ qararını muzakere ettiler. Matbuatqa bildirilgeni kibi, «bu kibi qarar aşıqıp qabul etildi, onı almazdan evel, Qurultay vekilleri, qırımtatar cemaatçılığı ile muzakereler keçirip, olıp keçken vaqialarğa qıymet kesmek kerek edi».
Körüşüv iştirakçileriniñ fikirince, «bu ağır vaziyette biz ağır-sabırlı olmalımız, daima azır ve qırımtatar halqınıñ idare etüv milliy sistemasınıñ saqlap qalması ve inkişafını temin etmelimiz, etnik hususiyetlerine köre, insanlarara zıddiyetke yol bermemelimiz».
Berilgen malümatta: «Bizim tınç oturıp, köz etmege aqqımız yoq, aksine kendi teşebbüsimizni kösterip, Qırımnıñ iqtisadiy, cemaat, siyasiy ayatında iştirak etmelimiz… Bu bizim toprağımız, millet, kelecek nesillerimiz içün biz Qırımda yüz bergen vaqialardan çetleşmemelimiz», - dep yazıla. Bunen beraber, iştirakçiler, matbuat-konferentsiyalarnıñ, semetdeşlernen beraber açıq toplaşuvlar keçirip, mesleatlaşmanıñ müimligini qayd ettiler.
Bütün meselelerde noqta qoymaq
Remzi İlyaovnen, Meclisniñ mevamı ve ilerideki planları boyunca suallerni bermek içün bağlanıp olamadıq. Faqat, evelden Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında Remzi İlyasov «Qırım Devlet Şurasına» saylavlarda yarımadanıñ bazı siyasetçileri qoşulğan «Adaletli Rusiye» firqasınıñ terkibinde iştirak etmesi mümkün, dep aytqan edi.
Meclis reisi muavini Nariman Celâlnıñ fikirince, saylavlarğa qoşulmamaq qararını "aşıqıp" qabul etkenlerini söylegenlerg. Bu qarar kelişmegni içün aytalar. «Elbette, adetince, saylavlar boyunca qarar Qurultayda qabul etile, amma şimdilik onı toplamadıq. Bunen beraber, Qurultaynı keçirmege Qırım akimiyetinen işbirlik qurmaqnıñ em tarafdarları, em istemegenleri niyet eteler. Er kes bu meseled soñki noqta qoyulmasını arz ete. Men bellesem, eñ yaqın vaqıtta, Qurultay teşkil etilecek».
Nariman Celâl qayd etkeni kibi, Meclis, saylavlarda iştirak etmemek fikirine kelgen soñ, öz aqqından tış çıqmadı. Remzi İlyasov Meclis terkibinde qalacaqmı ya da yoq, sualine, Nariman bey şunı ayttı: «Er şey oña bağlı olacaq. O, Mecliste faaliyetini devam ettirecegini bildirgen edi. Şimdilik, Meclis tarafından Remzi İlyasovğa qattı talaplar qoyulmadı».
Qayd etmeli ki, «Qurultaynıñ ayırı vekilleri» Meclisniñ qararına dair fikirleri, tamam yaqıda meydanğa ketirilgen «Qırım Birligi» cemaat teşkilâtı azalarınıñ fikirlerine beñzey. Teşkilâtnıñ terkibine qırımtatar halqı arasında belli şahıslar, bu cümleden, reislerinden biri cumhuriyet ükümetiniñ sabıq baş nazir muavini Aziz Abdullayev kirdi.
Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında, Aziz Abdullayev şunı ayttı: «Men er kesni, aqıllı- fikirli admlarnı toplaşıp masa başında toplaşmağa çağıram, birlikte, yarınki künümizni, yaş nesil, bala ve torunlarımıznıñ kelecegini tüşünmelimz. Biz endi öz toprağımızdamız, er künümiz iqtisadiyat, içtimaiy meseleler bizge bağlı. Biz belli bir temelni azırlasaq, bir kimse bizge yoq, demez. Bu ceryannı, Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına köre, tizilgen teşkilât vastasınen çezmege imkânımız bar».
Abdullayevniñ fikirince, yañı teşkilâtlarnıñ peyda oluvı qırımtatar halqınıñ bölüvine ketirmez: «Biz bütün küçümizni halqnıñ bölünmemesine sarf etecekmiz. Biz bütün küçümizni birleşmek içün qullanacaqmız. Biz çeşit qırımtatar teşkilâtlarda, biri-birimizden ayıracaq hususiyetlerni qıdırmaymız».
Aynı zamanda, Meclis Qırımnıñ yañı «akimiyetinen» añlaşa bilecekmi, sualge şunı bildirdi: «Bugünki künniñ ketişatını añlamaq kerek. Biz qayda bulunamız? Biz, qanunlar çalışqan, tertip-nizam temin etilgen, belli bir qaideler olğan devlet erkânında bulunamız. Onıñ içün, milletniñ temsiliy organını saqlap qalmağa isteseñiz, oturıp, yañı usul ve qararlar almalısız. O vaqıt er şey yahşı olur».
Yañı teşkilâtnıñ akimiyet organlarınada temsil etilüvi aqqında sualge, Aziz Abdullayev tekmil cevap bermedi, faqat, Geniçesk rayon devlet memuriyetiniñ reberi, teşkilât azası Seytumer Nimetullayev, yaqında mühbirlernen subetleşkend, teşkilâtnıñ esas maqsadlarından biri – saylavlarda iştirak etüvi olğanını ayttı.
«İçtimaiy taqiqatlar İnstitutı»nıñ reberi, siyasetşınas Yusuf Kürkçiniñ fikirince, Meclisniñ qararı «akimiyet mecbur etip kirsetken qaidelerge nisbeten temsiliy organnıñ işançı olmağanınen bağlı».
«Asılında, akimiyet, qırımtatarlar akimiyet organlarında temsil etilüvini temin etken iç bir vadesini yerine ketirmedi, – añlattı ekspert. – Til, tasil meselelerinde akimiyet yapqan areketleri oña nisbeten işançnı arttırmay».
Yusuf Kürkçi aytqanfna köre, qırımtatarlar soñki yerli saylavlarda elde etken neticesi – 1000-ge yaqın vekili akimiyetniñ çeşit seviyelerinde taqdim etilgen edi – endi olmaycaq. Mütehassıs emin: «Olacaq saylavlarnıñ neticesi bayağı küçük olacaqtır».
Onıñ fikirince, yañı teşkilâtnı halq desteklemez, amma, şimdiki «akimiyetniñ» neticelerge tesir etmege daa çoq imkânı bar. «Soñki «referendumnıñ» «açıq» ve «aydın» keçirilüvi bunı isbat ete, - dey Yusuf bey. – Mecliske qarşı turğan er türlü teşkilâtqa akimiyet reylerni ediye ete bile. Bunıñnen o eki meseleni al ete: akimiyetke yaqın olğn qırımtatarlarğa vazifeler bere ve qırımtatarlar olaraq olarğa üküm etmek aqqını bere ve Meclisniñ itibarını küçültip köstere».
«Qırım birligi» azalarınıñ keçmişini alsaq, olar, kendi siyasiy nufuzını ve maliye degerliklerini Mustaqil Ukrainada qazandılar. Bu şahıslarnıñ Qırımnıñ siyasiy ayatında iştirak etmek niyetleri, qazançlarnıñ saqlap qaluvınen bağlı olması mümkün», - dep qayd etti Yusuf Kurkçki.


text:
Bu aqqında Qırım.Aqiqat neşirinde olğan «Alraid» Bütünukrain cemaat teşkilâtlarınınıñ birligi beyanatında aytıla.
«Alraid» teşkilâtınıñ malümatına köre, Rusiye kütleviy haber vastalarınıñ bunıñnen bağlı faaliyeti teşviqat kampaniyasına beñzey.
«Bu kampaniyanıñ maqsadı Qırım musulmanları Diniy idaresi ve yerli musulman cemiyetlerini yoq etip, musulmanlarnıñ kelişmegen liderlerini Rusiyege qol tutqan musulmanlarğa deñiştirmekten ibarettir. Qırımda olıp keçken matbuat konferentsiyasında Rusiyede İslâm dinine açıq-aydın qarşı çıqqan Roman Silantyevniñ iştirakini de qayd etmeli. O, İslâm dinine qarşı bir çoq şeylerni seslendirdi ve musulmanlarnı radikalizmde qabaatlap, belli oldı», – dep aytalar teşkilâtta.
Qırımda bu adam Rusiyeniñ eñ büyük ve itibarlı diniy teşkilâtlarından biri – Rusiye müftiler Şurasını terroristlernen iş tutqanında qabaatladı. Qayd etilgeni kibi, Şura yolbaşçısı şeyh Ravil Gaynutdin, em de musulman vaizi Şamil Alâutdinov aprel ayında Qırımnı ziyaret ettiler. Ziyaretniñ esas maqsadlarından biri QMDİ müftisi Emirali Ablayev ile körüşüv oldı.
«Böyleliknen, Rusiye Federatsiyasınıñ körümli musulman liderleri Qırımdaki eñ nufuzlı musulman birligi ile işbirlik yapmağa azır olğanını bildirdiler. Aynı vaqıtta, Qırım ve ondan tış ayrı küçleri yarımadada öyle de peyda olmağan «Pravıy sektor» vekilleri yerine yañı duşman sıfatını yaratacaq olalar. Aynı usullar qullanıla: cemiyetni idare etüv, açıq yalan, kerçek yerine yañlış malümat», – aytalar teşkilâtta.
Cemaatçılar qayd eteler, Ukrainada bir de bir diniy teşkilâtqa mensüp olğanına köre cemiyetler yasaqları olmadı. Em de yasaq etilgen musulman ya da hristian edebiyat cedvelleri olmadı. Yerli ve regional derecede problemler olsa da, diniy teşkilâtlar inkişaf ete ve menfaatlarını ömürge keçire ediler. Aynı böyle siyaset cemaat teşkilâtlarına nisbeten de alıp barıla edi.
Ayrı vaqialarğa baqmadan, Ukrainada dinlerara ve milletlerara sebeplerden zıddiyetler olmağan edi. Ukrainada etnik dağıtuv, millet mesüpligi boyunca taqipler, gizli «İslâm» teşkilâtları kibi şeyler qayd etilmegen edi.
Bundan sebep diniy ve cemaat musuman teşkilâtları ukrain cemiyetiniñ eşqı oğrunda çalıştılar. Bir çoq musulman cemiyetleri öz printsipleri ve Ukrainağa qol tutqanları sayesinde cemiyette istiqrar ve dinlerara barışıqnıñ müim faktorı oldılar.
«Qırım musulmanları Diniy idaresi «Alraid» Bütünukrain birligi ve diger teşkilâtlar ile beraber soñki 15 yıl devamında farqlı din vekilleri arasında eyi munasebetler olması içün faal areket ettiler. Şu cümleden Qırım yarımadasında da. Bu teşkilâtlarnı sahte mütehassıslar, jurnalistler ve siyasetçiler içün yamanlamaq ıntılışları olğan edi», – bildirdiler teşkilâtta.
«Alraid» işğal etilgen Qırımda diniy teşkilâtlarnıñ itibarını bozmaq ıntıluvları bar olğanını qayd etti.


text:
AQŞ prezidenti Donald Tramp yañı yıldaki birinci tvitinde bir vaqıtları Amerikanıñ yaqın ittifaqdaşı olğan Pakistannı «yalan ve iylekârlıq»ta qabaatladı. Bunı Azatlıq Radiosı bildire.
Tramp: «Soñki 15 yıl zarfında olar bizden 33 milliard dollar aldı, biz ise olardan yalandan başqa bir şey almadıq: olar bizim yolbaşçılarımıznı deli saya», – dep yazdı.
Amerika prezidenti İslamabadnı, AQŞ tarafından Afğanistanda qarşılarına cenk alıp barğan islamist uruşçılarına sığınaq bergeninde qabaatlap, böyle bir taraflama munasebetlerniñ toqtatılacağını vade etti.
Pakistan mudafaa naziri Hurram Dastgir-Han buna cevaben Twitterde, «devletimiz, Amerika arbiy hadimlerine alâqa hizmetleri ile bazalar berip ve keşfiyat malümatı ile paylaşıp, terrorizmge qarşı küreşte er vaqıt AQŞnıñ sadıq ittfaqdaşı edi, lâkin amerikalılar, öz tarafından, Pakistanğa aqaretlev ve işanmazlıq ile teşekkürlerini bildirdi», dep yazdı.
Yanvarniñ 1-nde bazarertesi künü Beyaz ev, daa 2016 senesinde tayin etilgen arbiy yardım boyunca Pakistanğa 255 million dollar bermeycegini bildirdi. Memuriyet Pakistandan, devletiniñ territoriyasında «Haqqani ağı» kibi Taliban areketine yaqın olğan gruplarınıñ faaliyetini toqtatmaqnı talap ete. İslamabad ise, bu yönelişte mümkün olğanınıñ episini yapqanını iddia ete.


text:
Borınğı bolğar tele
Borınğı bolğar tele yäki bolğar tele (bolgar tele belän butamağız) (ﺒِوُﻟﻌﺎﺭﭼﺎ) — xäzerge waqıtta yuqqa çıqqan bolğar xalqı tele. Bolğar telendä IX ğasırğa qädär Bolgariädä häm XIII ğasırğa qädär İdel buyı Bolğarı däwlätendä söyläşkännär.
Soñraq borınğı bolğar tele häm qıpçaq tele nigezendä bügenge tatar tele barlıqqa kilgän, ä borınğı bolğar tele häm fin-uğır telläre yoğıntısında çuaş tele formalaşqan.
Urta ğasırlar yunan tele häm borınğı slavän tele tä'sire astında zamança bolgar tele formalaşqan.
Ber qaraşı buyınça borınğı bolğar tele yuqqa çıqqan hun, awar häm xäzär telläre belän bergä törki tellärneñ Oğur törkemenä kergännär.
Tatar kürenekle tarixçısı Mirfatıyx Zäkiev buyınça borınğı bolğar tele qıpçaq telenä yaqın bulğan. Şuşı qaraş bolğarlar zamandaşları qaldırğan qulyazmalar belän dälillänä: XI ğasırda Mäxmüd Qaşğari bolğar, suar telläre häm qoman tele belän yaqınlığın taswirlıy, ä 1183 yılda Vladimir kenäze Vsevolod Bolğarlarğa höcüm itkänçe Kiev kenäze Svätoslavqa bolay yaza: "Qomannarnı çaqırırğa telämim, çönki alarnıñ tele häm näsele bolğarnıqı belän ber."[1]
Dunaydağı bolğar teleYзrәpTү
Dunaydağı bolğar tele Balkannarda VII-X ğasırlarda taralğan bulğan. Berençe Bolğar patşalığında xäkimnär dairäse bolğar telendä söyläşkännär, läkin slavännar belän quşılu näticäsendä borınğı bolğar tele yuqqa çıqqan häm zamança bolgar tele kilep çıqqan.
Rumıniänıñ Murfatlar cirlegendäge Basarabi mäğärälärendä (en) tabılğan bolğar runnarı belän yazılğan yazmalar borınğı bolğar telendä dip sanala.
İdel buyı bolğar teleYзrәpTү
R-törendäge bolğar teleYзrәpTү
İdel buyı Bolğarı däwlätendä r-törendäge häm z-törendäge bolğar tele qullanılğan.
R-törendäge bolğar telendä XIII—XIV ğasırda ğäräp imläsendä 2-stildäge qäber taşyazması yazılğan.
Z-törendäge bolğar teleYзrәpTү
Z-törendäge bolğar tele urtaq törki tibına qarağan, häm XI ğasırda Mäxmüd Qaşğari kitabında telgä alınğan. Mäxmüd Qaşğari buyınça Z-törendäge bolğar tele suar häm bäcänäk (peçeneg) söylämenä yaqın bulğan.
Z-törendäge bolğar telendä 1-stildäge qäber taşyazması yazılğan. Näq bu Z-törendäge bolğar tele İdel buyı törki tele dip yörtelgän, häm ul teldän bügenge tatar tele çıqqan.
Tatarstan Fännär Akademiäseneñ äğzası Mirfatıyx Zäkiev qaraşı buyınça İdel buyı Bolğarı däwlätendä näq Z-törendäge bolğar tele qullanılğan. İdel buyı bolğarları 922 yıldan möselmannar bulğanğa kürä, Zäkiev qaraşı citdi nigezgä iä.
Çağıştıru cädwäle
Yazular ürnäkläreYзrәpTү
Xäzerge waqıtta Balkannarda tabılğan bolğar runnarında yazılğan äyberlär häm İdel buyında ğäräp älifbasında yazılğan möselmannar qäber taşyazmaları - borınğı bolğar teleneñ ürnäkläre bulıp qalğan.
Pliska tälinkäsendäge runik yazuı, Dunay bolğarları.
Qazannıñ Qaban şähärlegendä tabılğan Bolğar bikäse Altın-Börtek (?-1297) qäber taşı:.ﺒوُﻟﻌﺎﺭ ﺒﻳﻜﻪﺳئ ﺋﺎﻟﺗﺌن-ﺒوُﺭﺗﺌﻙ (۱۲۹۷) ﻗﻪﺒﺌﺭ ﺗﺎﺷئ. ﻗﺎﺒﺎﻧﺗﺎو ﺷﻪﻬﻪﺭﻟﺌﮔئ.
ÄdäbiätYзrәpTү
- Myдpak O. A. ЗaMeTkи o языke и kyлbType дyHaйckиx бyлrap // Orientalia et Classica VI, AcпekTы koMпapaTиBиcTиkи 1. M., 2005.
- Myдpak O. A. Бyлrapckий языk // Бoлbшaя poccийckaя эHциkлoпeдия, ToM 4. ― M.: HayчHoe изд-Bo «Бoлbшaя poccийckaя эHциkлoпeдия», 2006. C. 332.
- XakиMзяHoB Ф. C. Языk эпиTaфий Boлжckиx бyлrap. M., 1978.
- XakиMзяHoB Ф. C. Бyлrapckий языk // Языkи Mиpa. Tюpkckиe языkи. — M., 1997.
- Benzing J. Das Hunnische, Donaubolgarische und Wolgabolgarische (Sprachreste) // PhTF. T 1, 1959
- TaTapckий эHциkлoпeдичeckий cлoBapb. — KaзaHb: ИHcTиTyT TaTapckoй эHциkлoпeдии AH PT, 1999. — 703 c., илл. ISBN 0-9530650-3-0
- http://bulgarizdat.ru/index.php/book1/article1-1
- ДжaMилb ГaбдpaxиMoBич MyxaMeTшиH, Фapид CaбиpзяHoBич XakиMзяHoB. Эпиrpaфичeckиe пaMяTHиkи ropoдa Бyлrapa. KaзaHb: TaTapckoe kH. изд-Bo, 1987. — c. 128.
- ГaMиpзaH ДaBлeTшиH. Бyлrapckaя пиcbMeHHocTb (PaHHeбyлrapckий и дoMoHroлbckий пepиoды) 2016 eлHың 12 aBrycT kөHeHдә apxиBлaHraH.. ЖypHaл Гacыpлap ABaзы/Эxo BekoB, Paздeл: Из rлyбиHы cToлeTий, 2008-1.
- Г.M. ДaBлeTшиH. ЭTaпы пиcbMeHHocTи Tюpko-TaTap(үлe cылTaMa), «HayчHый TaTapcTaH», 2'2009, cTp.132-145.
- ↑ TaTищeB B.H. ИcTopия Poccийckaя. T. III. M.-Л 1964, C. 128.