text:
Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan qırımtatarlarnıñ lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev ile qırımtatar sürgünliginiñ 71 yıllığı munasebetinen telefon vastasınen bağlandı. Bunı Ukraina halq deputatınıñ matbuat hızmeti Facebookta bildire.
«Türkiye devletiniñ yolbaşçısı memuriyetinde olğan qaynaqlarnıñ malümatına köre, Erdoğan Cemilevge Türkiye matem künlerinde qırımtatar semetdeşlerine birdemlik köstergenini ayttı», – dep aytıla beyanatta.
Matbuat hızmeti bildire ki, Türkiye prezidentiniñ bunıñnen bağlı muracaatı aydınlatılğan edi.
«Qırımtatar halqı oğrağan sürgünlik tarihnıñ qara saifesi olıp, iç bir vaqıt unutulmaycaq», – dep ayttı Recep Tayip Erdoğan.
«Türkiye ukrain buhranınıñ başlanmasından itibaren qırımtatarlarnıñ barışığvı, inkişafı ve havfsızlığına emiyet bergen edi», – dep ayttı Türkiye prezidenti.
Onıñ aytqanına köre, bugünki adise-vaqialar «qasevetlendire».
Erdoğannıñ bildirgenine köre, yerli Rusiye akimiyetiniñ qırımtatarlarğa mayıs 18-de matem yürüşi ve mitingini keçirmek yasağı qabul etilemez.
Mustafa Cemilev Erdoğanğa «Qırımğa qoltutqanı içün» teşekkürler bildirdi.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.


c: text/html

text:
Jılağanın bwlardıñ közi kördi,
Äbilmäjin batırdıñ işi küydi.
Qılışın suırıp alıp “Iä, Alla” dep,
Sansız qolğa aqırıp jalğız tiipti.
Aqırıp qaldı batır aralasıp,
Astın-üstin bolıptı käpir sasıp.
Äbilmäjin käpirdi qoyday qırdı,
Qalğandarı şaharğa kirdi qaşıp.
Äbilmäjin soğıstı ayğay salıp,
Käpir kirdi şaharğa qaşıp barıp.
Sansız qoldı Äbilmäjin qırıp salıp,
Qız bilän Säduaqastı qaldı alıp.
Payğambar üşin qinadı olar jandı,
Äbilmäjin sol jerde soğıs saldı.
Bir azıraq käpir şaharğa qaşıp bardı,
Qız bilän Säduaqastı alıp qaldı.
Käpirlerdi şoqparmenen töpeledi,
Ol tüni sansız käpir köp öledi.
Sau-salamat ekeuin şeşip alıp,
Şükir qılıp bwlar da jöneledi.
Üşeui jad qıladı bir Qwdaydı,
Amandasıp bir-birinen söz swraydı.
Bwlaqtarı jaq-jaqqa ağıp jatqan,
Bwlar da taptı deydi bir jaqsı jaydı.
Käpirge bwl üşeui saldı bülik,
Ol tüni sansız käpir qaldı ölip.
Sol bwlaqtan su işip, tamaq jep,
Endi üşeui otırdı şükir qılıp.
Olarğa jalğız Qwday qılğan järdem,
Käpir janı orın alar tamwq nardan.
Ol üşeui sol jerde jata twrsın,
Biraz keñes aytayın Payğambardan.
Bälege qaldı kiik izdey barıp,
Payğambar jür bwlarğa qayran qalıp.
Äbilmäjin, Säduaqas kelmeydi dep,
Payğambar ayttı jwrtın jiıp alıp:
– Jaqsı boldı jiılıp kelgenderiñ,
Bar ma edi at üstine mingenderiñ?
Köp kün boldı ekeui kelmeydi ğoy,
Bar ma habar olardan bilgenderiñ?
Köp kün boldı, jarandar, kelmey olar,
Tamam sonda jiılğan sahabalar.
Payğambar jwrtın jiıp söz swraydı:
– Bar ma, – dep, – heş olardan bilgen habar?
Payğambardı Haq deseñ taptıñ sauap,
Küşiñ jetse, Mekkege qılşı täuap.
Özgeleri ündemey twrğan eken,
Bir kisi keruennen berdi jauap.
Iman bilmes käpirler nadan eken,
Imansızdar tamwqta qalğan eken.
Bir adam Payğambarğa jauap berdi,
Talanğan keruenniñ adamı eken.
– Keruen edik jürgen tüzde, – dedi,
Ülken läşker jolıqtı bizge, – dedi.
Käpir eken, bizderdi talap aldı,
Biz siınıp jıladıq sizge, – dedi.
Läşker qoyday keruendi talap alıp,
Sonda bizdi ayadı Jappar Halıq.
Mübärak atıñızdı auızğa alıp,
Şuıldasıp jıladıq ayğay salıp.
Biz tañ qaldıq eki adam küşterine,
Jaña tüsti sol uaqiğa esterime.
Üşbu isti bastağan, ey, jarandar,
Eki batır bar eken işterinde.
Sonda bizge raqım qıldı Haq Tağala,
Jarandar, bw sözimdi tıñdap qara.
Bizdiñ dauıstı estigen soñ eki batır,
Öz qolın qırıp saldı päre-päre.
Jılağan ol ayadı halimizdi,
Ol ekeui quanttı janımızdı.
Sol ekeui öz qolın tamam qırıp,
Alıp berdi ol tartıp malımızdı.
Keruen bolıp bir sonday kördik büldi,
Eki batır küşine köñilim toldı.
Ekeuiniñ bilmedik kim ekenin,
Jarandar, oylap qara endi sonı.
Qayran qaldı bw sözge şahariarlar,
Qayran qaldı bw sözge sahabalar.
Bastarına müşkil is tüsken-di dep,
İşinen biledi haq Payğambar.
– Qayda, – dep şaqırdı, – Äli Haydar,
Bälege dwşar boldı ğoy, janım, olar.
“Attan!” dep er Älige jarlıq qıldı:
“Ekeuinen kelşi, – dep, – alıp habar”.
– Qızmetiñ qılayıq, ey, jan ata,
Tıñdamasam qızmetiñ bolwr qata.
Zwlpıqar men Düldülin minip alıp,
“Ata, bergil bizderge, – [deydi], – jaqsı bata”.
Batasın haq Payğambar berdi sonda,
Bir Qwday er Älidi öziñ oñda.
Osılayşa batasın bergennen soñ,
Allağa täuekel qılıp tüsti jolğa.
Bir Qwday pana bersin bastarıña,
Wzın ğwmır ol bersin jastarıña.
Amandasıp er Äli tüsti jolğa,
Qanbardı joldas qılıp qastarına.
Qanbardı alıp er Äli jürip ketti,
Ol jolda bes kün, bes tün künder ötti.
Bası kökke taqalğan, ey, jarandar,
Bes künnen soñ bir ülken tauğa jetti.
Ol tauğa jetip bardı Äli batır,
Birge bardı joldas bolıp Qanbar paqır.
Qarap twrsa, ol taudıñ art jağında
Bek tamaşa bir bwlaq ağıp jatır.
heş närseden qorıqpaydı Äli sabaz,
Käpirler bw düniege boladı mäz.
Ekisi ol bwlaqtan taharat alıp,
Sol jerde aldı ekeuisi oqıp namaz.
Qanbarğa ayttı: – Bw tauğa mineyin, – dep,
Ne tamaşa bar eken köreyin, – dep.
Qanbarğa osı jerde twr dep ayttı,
Tauğa şığıp, aylanıp keleyin, – dep.
Äli ketti ol şığıp biik örge,
Qanbar qaldı manağı aytqan jerde.
Tau basında bir ülken ajdahanı,
Bir kün, bir tün jürgen soñ közi kördi.
Demimen ol ajdaha tartıp aldı,
Jündey wşıp auzına jetip bardı.
Jwtılar jerge jetken soñ taqsır Äli,
Zwlpıqarın suırıp salıp qaldı.
Zwlpıqar ajdahanı ketti bölip,
Eki bölek ol bolıp qaldı ölip.
Bir tamğan qanı jüz mıñnan, äy, jarandar,
Er Älimen soğıstı diyu bolıp.
Zwlpıqarın er Äli qolına aldı,
Kün batqanınşa diyumen soğıs saldı.
Bir tamşı qanı jüz mıñnan diyu bolıp,
Soğısınıñ bäsinen jer qozğaldı.
Kün batqanşa diyumen soğıs boldı,
Diyu qırılıp, qandarı suday aqtı.
Jalğız diyu qaldırmay qırıp bolıp,
Taqsır Äli ol küni sonda qondı.
Bwrınğınıñ qaraşı erlerine,
Jan körinbes Älidiñ közderine.
Tañ atqan soñ er Äli jetip keldi,
Manağı Qanbardı qoyğan jerlerine.
Qanbardı izdep er Äli kele jatır,
Käpirge twtqın bolıptı Qanbar paqır.
Manağı qoyğan jerge jetip kelse,
Qanbardı köre almaydı Äli batır.
Ol jerge mıñ san käpir kelgen eken,
Bir kün, bir tün arada ötken eken.
Sansız käpir sol jerde duşar bolıp,
Qanbardı wstap alıp ketken eken.
Er Äli Payğambardıñ tilin aldı,
Tilin alıp ekeuin izdep bardı.
Osı jerde joğalıp Qanbar ketti,
Qaysı jaqqa jürerin bile almadı.
Er Äli osı jerde qayran qaldı,
Janınan qorqıp er Äli ayanbaydı.
Payğambardıñ bwrınğı jarlıqtarın,
Äli Arıslan osı jerde oyına aldı.
Rasuldıñ jarlığın qılayın dep,
Bir jaratqan Qwdayğa jılayın dep.
Qanbardı bir Qwdayğa tapsırdım dep,
Eki sahaba artınan ayañdaydı.
Er Äli jalınadı bir Qwdayğa,
Qanbar bayğws ol ketti älde qayda.
Bir kün ötip jäne tün bolğan şaqta,
Bir närse qattı aqırıp boldı payda.
Ne närse dep qaraydı Äli sonda,
Qwday Tağala bastaydı mwnday jolğa.
Dausımenen jer jarğan ajdahaday,
Tünde Älige bir närse boldı payda.
Silteydi er Älige kelip nayza,
Tünde Äli ne ekenin tanımaydı.
Nayzasın siltegende qağıp qalıp,
Denesine jetkermey qıldı qayla.
Zwlpıqarmenen bw dağı qaldı şauıp,
Öltirgeli oylaydı ebin tauıp.
Zwlpıqarmenen bw dağı salğan şaqta,
O dağı tigizbesten qaldı qağıp.
Bir-birine ekeui qıldı qayla,
Qılış şauıp, silteydi bek köp nayza.
Şoqparmenen jäne ekeui wrısadı,
Qarumenen heş närse qıla almadı.
YApırım-ay, zwlpıqarğa netti deydi,
Qaru tastap, bir-birine jetti deydi.
At üstinen bir-birin alamız dep,
Jağaların suırıp ketti deydi.
Äli batır jolıqtı mwnday erge,
Jeñilmey olar jür birme-birge.
Tañ atqanşa ekeui alısadı,
Attarı jür tizeden kirip jerge.
Tañ atqanşa ekeui alısadı,
Şoqpar wrıp, qılıştar şabısadı.
Bir-birlerin jeñe almay qoya berip
Jay-jayına qaytısıp barısadı.
Jeñilmey bir-birinen ayırıladı,
Söylesip bir-birine qayrıladı.
“Zwlpıqarmenen ol mağan ne boldı?” dep,
Bek qattı Äli Arıslan qayğıradı.
Sol qayğını köñiline aldı deydi,
Özine tañ-tamaşa qaldı deydi.
Pikir qılıp, qayğırıp jatqanında,
Älidiñ közine wyqı bardı deydi.
Sol qayğını alıp jattı esterine,
Öziniñ köñili tolmay küşterine.
“Äy, balam, qayğırma” dep habar berdi,
Nwr Mwhammed ol kirip tüsterine.
“Ol adamğa qayğı jeme, Äli balam,
Äbilmäjin batır tünde kelgen sağan.
Biriñdi-biriñnen saqtadı Haq Tağalañ,
Tañ atsa jolığarsıñ tağı da soğan”.
Äli Arıslan osılayşa bir tüs kördi,
Nwr Mwhammed tüsinde habar berdi.
Közin aşsa tañ atıp kele jatır,
“Iä, Alla” dep ornınan türegeldi.
Bwnı dos dep aladı köñiline,
Osınday bir tüs kördi Äli sonda.
Eki rakağat şükirine namaz oqıp,
“Iä, Alla” dep minedi Düldüline.
Kele jatıp qaraydı jan-jağına,
Bir Qwday, järdem bergil til-jağıma.
Bir adam namaz oqıp, azan aytqan,
Estiledi er Älidiñ qwlağına.
Azan aytqan ol jaqqa tüsti jolğa,
Bir Qwday batırlardı öziñ oñda.
Äbilmäjindi köredi jetip barsa,
Namazın jatır eken oqıp sonda.
Er Äli jetip oğan bardı deydi,
O da oqıp namazın aldı deydi.
Arıslandı ol tanıp sälem berip,
Körisip, qwşaqtasıp qaldı deydi.
Quanadı bir-birin tanıp qalıp,
Olardı artıq jaratqan Jappar Halıq.
Äbilmäjin, äy, jarandar, er Älidi,
Jöneledi bir şaharğa bastap alıp.
Käpirge jalğız oyran salğan eken,
Äbilmäjin bir şahardı alğan eken.
Äbilmäjin şoqparınan qorıqqanınan,
Ol şahar mwsılman bolıp qalğan eken.
Qalay mıqtı, jarandar, ol şahbazıñ,
Söge körme sözimdi, bolsa jazım.
Er Älimenen şaharğa jetip kelip,
Qauım bolıp oqidı tañ namazın.
heş närseden qorıqpaydı, batır olar.
Aşulanıp käpirge oyran salar.
Äbilmäjin batırdan er Arıslan:
“Säduaqas qayda?” – dep swrdı habar.
Nauadirde qız bilän qoydım, – dedi,
Käpirlermen köp boldı oyınım, – dedi.
Jalğız kelip men mwnda soğıs qılıp,
Bw şahardıñ käpirligin joydım, – dedi.
– Er Arıslan, swrasañız bw habardı,
Nauadirde qoyğanmın men olardı.
Käpirler läşkeriniñ qisabı joq,
Köp te bolsa olarğa joq zararı.
Äbilmäjin bwlayşa söz aytadı,
Köp keşigip twrmaydı, tez aytadı.
Ekeui osılayşa tez söylesip,
Nauadir şaharına jol tartadı.
Ekeui jolğa tüsip jürisedi,
Nauadirge jetip kelisedi.
Nauadirde Uaqas penen Diläfruzge,
Sau-salamat bwlar da körisedi.
Säduaqastı kördi közi Äli Haydar,
Bwlardı o da kördi beyşaralar.
Käpirdiñ köptiginen Uaqas qorqıp,
Jazğıtwrğı jañbırday jılaydı zar.
Qorlıqtar Uaqas körgen birtalay-dı,
Arıslandı körgen soñ zar jılaydı.
Esendik-saulıq swrap ol körisip,
Köp şükirlik qıladı bir Qwdayğa.
Şañdaq bastı qap-qara künniñ közin,
Jarandar, tıñdap otır aytqan sözim.
Dariyadayın tolqını qisabı joq,
Käpir qolı basıp twr jerdiñ jüzin.
Jarandar, sol uaqıtta kün keş boldı,
Käpirlerge ol jerdiñ jüzi toldı.
Esendik-saulıq swrap bir-birinen,
Üşeui şükirlik qılıp birge qondı.
Kördi sansız käpirdiñ qamağanın,
Künähli ölseñ, qinalar şıbınday janıñ.
Tañ atıp soğısqalı maydan tüzep,
Käpirler qağadı wrıs barabanın.
Törteui siınıp twr Qwdiretke,
“Qolda” dep jalınadı Mwhammedke.
Nauafil degen käpirden bir paluan,
Kündey kürkirep şığıptı jekpe-jekke.
Törteui käpirlerge qattanadı,
Bwlar da wrısqalı attanadı.
Özin-özi köterip, äy, jarandar,
Aqırıp älgi käpir maqtanadı.
– Adam bolmas qılışım wrğan adam,
Rüstem Dastandayın bar-dı halim.
Birme-birge bireuiñ mağan kelseñ,
Tiri bolıp qaytpassız, keter säniñ.
Nauafil degen käpirden şıqtı bir er,
Bek qattı paluan eken Päruardigar.
Aqırğannan, yapırım-ay, ol käpirdiñ,
Kök jañğırıp, qozğaldı jeti qat jer.
Törteuin qamap aldı mwnşa dwşpan,
Käpir estip jiıldı härbir twstan.
Nauafil kündey kürkirep twrğan şaqta,
Qarsı şıqtı aldınan Äli Arıslan.
– Mingenim astımdağı Düldül edi-au,
Zwlpıqarım käpirdi büldiredi-au.
Payğambardıñ küyeui Älimin, – dep,
Bw da öz jayın käpirge bildiredi-au.
– Nwr Mwhammed – järdemşi babam, – dedi,
Täñiri Arıslan dep at qoyğan mağan, – dedi.
Jwbayım Fatima, joldasım – tört şahariar,
Hasen, Hwsayın – ol meniñ balam, – dedi.
Kim qorıqpay, qaytıp mağan wmtılar, – dep,
Käpir qor bolıp qolıma twtılar, – dep.
Äli Arıslan aujarın aytıp bir aqırdı,
Kimde-kim iman aytsa, qwtılar, – dep.
Älidiñ aqırğanın tañ köripti,
Jekpe-jekti Nauafil sän köripti.
Nauafil attan jığıldı aqırğannan,
On eki mıñ käpirler jan beripti.
On eki mıñ käpirdey qaldı ölip,
Äli sonday aqırdı käri kelip.
Nauafil jığılğanın közi körip,
Äbilmäjin tastaydı eki bölip.
Äli ketti käpirmenen aralasıp,
Käpir tolğan ol jerdiñ jüzin basıp.
Tamam käpir jabıla at qoyadı,
Qwrt-qwmırsqa, masaday duıldasıp.
Jerdiñ jüzin basıp twr käpir-doñız,
Käpir ösken jer eken, qılıp qonıs.
Törteui de aqırıp qolğa kirip,
Bet-betimen ketipti qılğalı wrıs.
Oy jerler qır, qır jerler oy bolıp twr,
Käpirlerge bwl ülken toy bolıp twr.
Käpirler – qamıs, bwlar ot sekildi,
Bwlar – qasqır, käpirler qoy bolıp twr.
Köp käpirler ayırıldı jandarınan,
Köp bas bölek bolıptı tänderinen.
Äli Arıslan jığıptı käpir tuın,
Käpirdiñ at jürmeydi qandarınan.
Qitardı Äli Arıslan öltiripti,
Törteui köp käpirdi zıttırıptı.
Tuın jığıp padişasın öltirgen soñ,
Qalğandarı Haqqa iman keltiripti.
Mwsılman bolğan törteuin qwrmet qılıp,
Bastap alıp jöneldi şaharına.
Törteui qosılıp birge jürdi,
Şahardağı bwlardı közi kördi.
Şahardağı bäri de dinge kirdi,
Patşa sarayına barıp kirdi.
Qızıq qılıp şaharda qıldı toydı,
Şoqınatın surettiñ bärin joydı.
Mäsjid, medrese saldırıp, din üyretip,
Sarmand degen uäzirdi patşa qoydı.
Birneşe kün din aytıp twrdı sonda,
Bir Qwday batırlardı öziñ oñda.
Otız tüye jük jöneltip altın-kümis,
Qanbardı izdey törteu tüsti jolğa.
Bir kün, bir tün endi olar jol jüripti,
Aqıldasıp törteui birigipti.
Bir kün, bir tün jol jürisip kele jatsa,
Közderine bir şahar körinipti.
Solardan da ötipti bir dünie swm,
Körinedi bir şahar bek ülken tım.
Köringen şahar jaqqa jol tartısıp.
Arasında ötipti üş kün, üş tün.
Jarandar, tausılmaytın bwl ne jüris,
Qolda – şoqpar olardıñ, belde – qılış.
Şaharğa kirse, onda heş adam joq,
İşi tolğan şahardıñ altın-kümis.
Şaharğa tañ-tamaşa qalısadı,
Tüyege tolğanşa altın salısadı.
Iesi joq şaharda sol törteui,
Jatıp biraz tınıştıq alısadı.
Şaharğa tañ qaladı bwlar sonda,
Nwr Mwhammed, bwlardı öziñ oñda.
Wyıqtap alıp, siğanşa altın alıp,
Allağa täuekel qılıp, tüsti jolğa.
Şahardıñ altınına qaladı tañ,
Bwlardan basqa onda heşbir joq jan.
Jartı kün jol jürisip kele jatsa,
Budaq-budaq alıstan köredi şañ.
Bwlardıñ közderine körinedi şañ,
Jağıma järdem bergil, iä, Swbhan.
Kerküdän degen astına minipti añ,
Ol şañnan şığa keldi [bir] adam.
Qarap twr ol adamnıñ sözderine,
Jetip keldi bwlardıñ özderine.
– Jandarıñnan bezgen netken jandarsıñ, – dep,
Bwlardı tipti almaydı közderine.
Qırarmın diyu, peri jın da bolsa,
Qanjar – belde, şoqparım – qolda bolsa
Aqıradı: – Qoyman, – dep, jalğızıñdı,
Bir-biriñniñ janıñız mıñ da bolsa.
Ol paluan jolı tüsip jatqan eken,
Jolıqqandı şöptey-aq qaqqan eken.
Mwsayıp paluan käpir eken, özi dinsiz,
Şoyın şoqparı segiz jüz batpan eken.
Şoqparımen er Älidi keldi de wrdı,
Äli Arıslan qalqan twtıp, qarap twrdı.
Şoqpardıñ salmağı qol küşimenen,
Düldüli tizesinen jerge kirdi.
Tizesine şeyin Düldüli kirdi jerge,
Äli Arıslan jolıqtı sonday erge.
Zwlpıqarın şabadı, kär qılmaydı,
Seksendey qaru qıldı bir-birine.
Bir-birine siltesti jäne nayza,
Qarumenen heş närse qıla almaydı.
Birtalay at üstinen audarısıp,
Tağı da attan bir-birin ala almaydı.
Aşulanıp er Äli işi küydi,
Aşulanıp er Äli küşin jidı.
Aqırıp, kiimderin tügi tesip,
Köterip Mwsayıptı jerge wrdı.
Üşeui twr siınıp, oñtaylanıp,
Battı jerge Mwsayıp käpir, közi jaynap.
Öltirmedi mwsılman bolar ma dep,
Tas qılıp qol-ayağın aldı baylap.
Mwsayıp ol baylanıp tüsti qolğa,
Öz atına artadı onı sonda.
Baylaulı Mwsayıppen beseu bolıp,
Qanbardı izdey tağı da tüsti jolğa.
Tau basında ekeui auğa şıqtı,
Qanbar bayğws mwñlıq bolıp jauğa ketti.
Bir kün, bir tün beseui jol jürisip,
Tağı da bir ülken, biik tauğa jetti.
Ol tauda biraz ğana tınıştıq aldı,
Tınıştıq alıp, tağı da jürip ketti.
Küni-tüni on bes kün jol jürisip,
Hiuarannıñ şaharına jetip kepti.
Şahardıñ jandarında twra qaldı,
Twrayıq dep keñesti qwra qaldı.
Attarınan tüsti de tınıştıq aldı,
Qanbar bolsa şahardan swrağalı.
Saudager dep oylaydı endi olar,
Aybat bilän qaraydı Äli Haydar.
Älidiñ twlğasına qayran qalıp,
Şahar halqı padişağa berdi habar:
– Bw düniede, padişa, teñdesi joq,
Körer bolsañ işinde bir jigit bar.
– Olay bolsa köreyik aqır, – deydi,
Joldasqa layıq bolmasın batır, – deydi.
Layıqpenen onı jibereyin dep,
Köruge jarlıq aytıp, şaqır, – deydi.
Qaruların asınıp jandarına,
Täube qıl, mwsılmandar, jan barında.
“Patşamız siz taqsırdı şaqıradı”, – dep,
Kelipti er Älidiñ aldarına.
“Qwp bolar” dep käpirmen ketti jürip,
Zwlpıqarın baylanıp, Düldül minip.
Patşağa jetip barıp, qayran qaldı,
Düniede saltanatın artıq körip.
Tañ qalar ol patşağa batır Äli,
“Patşalıqqa layıq, – deydi, – päli”.
Sol jağında – ol sansız swltandarı,
Oñ jağında – sanı joq otır hanı.
Oñ jağında otırğan köp handarı,
Sol jağında sanı joq swltandarı.
Aynalasın qamağan, äy, jarandar,
Ajdahaday aqırğan paluandarı.
Jarandar, qwlaq sal keñesime,
Kelgen Älidi ol patşa körmesin be.
Arıslandı körgen soñ padişanıñ,
Titireu payda bolıptı denesine.
Er Äli mwnday jerge jolıqtı kez,
Jalğızbın dep qorıqpaydı, sirä, här kez.
Twla boyı qaltırap ketken patşa,
“Kimsiñ?” dep er Äliden swraydı söz.
– Şaqırğanda tartınbay kelip kirdiñ,
Ne estidiñ, ne bildiñ, neni kördiñ?
Atıñız kim, jol bolsın endi öziñe,
Qaydan kele jatırsıñ, qayda jürdiñ?
– Äy, patşa, meniñ aytqan sözim wsta,
Saudagermin, qosım bar osı twsta.
Atımızdı swrasañ, Qaşimşim-dür,
Künbatıstan baramın künşığısqa.
– Äy, batır, sözime añ-tañ qalarmısıñ,
Künşığısqa jol tartıp bararmısıñ?
Äli üşin on mıñ qol jiberip edim,
Qwlın alıp keldi, tanırmısıñ?
Älidi tappay, qwlın keldi alıp,
Tappay qayttı, Älidi izdey barıp.
Älidiñ qwlı ma eken, özi me eken,
Bilseñiz ayırıp ber, sonı tanıp?
– Ol, sirä, Äli qwlı bolmas, – deydi,
Padişa öziñiz de oylaşı, – deydi.
Älidiñ qwlı bolsa men tanırmın,
heş janğa Äli onı qoymas, – deydi.
Äli degen ol asqan bir batır, er,
Qwlı bolsa jaqsı qılıpsız, saqtay kör.
Älidiñ qwlı bolsa janğa qoymas,
Jaqsı qılıp saqtañız, äli-aq keler.
Jer jüzin Äli kezgen Düldülmenen,
Patşa “Qanbardı keltir” dep jarlıq bergen.
Patşa aytqan soñ Qanbardı alıp keldi,
Qol-ayağın baylağan şınjırmenen.
Qanbardı er Älidiñ közi kördi,
Şınjırmen baylap qoyğan Qanbar erdi.
Bermedi käpirlerge bwlar sırdı,
Sır bermesten, ündemey qarap twrdı.
Käpirler qarasıp twr sonda bäri,
“Zındanğa tasta” deydi, ol Qanbardı.
Qanbarğa keldi patşa aşuları,
Bir zındanı bar eken salatwğın.
Kimde-kimniñ köp bolsa künähları,
Qanbardı sonda aparıp saldı käpir,
Ol zındannıñ tübi jüz seksen qarı.
Er Äli sabırlıqpen oy oylağan,
Köp käpirler quanıp, toy toylağan.
Tıs jaqtan estidi bwlar dauıs,
Şuıldasıp, jılasıp, oybaylağan.
Şuıldasıp, jılasıp jetip keldi,
“Qaşimşim atınan jetpis kisi öldi.
Qaşimşim atı bireudi tiri jwttı” dep,
Jılasıp padişağa habar berdi.
Patşa bwğan añ-tañ qalıp twrdı,
Jılağanın bwlardıñ közi kördi.
“Qaşimşim atı tısta bülik salıp,
Käpirden jetpis kisini qırdı” deydi.
Habar berdi bwlayşa padişağa,
Er Äli siınıp twr «bir Alla»ğa.
Patşa han-swltanın jiıp alıp,
At körgeli şığıptı tamaşağa.
Körgeli tamam käpir qamdanadı,
Bildirmedi öz-özin sonda Äli.
Körse, Düldül käpirdi qırıp jatır,
heş jan barmay qasına, tañ qaladı.
Bäri şulap: – Bw qalay at? – dep ayttı,
Qaşimşim, bir aqıldı tap, – dep ayttı.
Patşa körip atın tamaşa ğıp,
Qaşimşim: – Osı atıñdı sat, – dep ayttı.
– Pwlına mwnıñ satıp batamın, – dep,
Bw şaharda sauda qılıp jatamın, – dep.
Er Äli padişağa jauap berdi:
– Bäsi kelse, atımdı satamın, – dep.
heş önerden qwr emes atıñ, sirä,
Atıñnıñ artıq kördim zatın, sirä.
Padişa er Älige söz aytadı:
– Atıñnıñ layıqtap haqın swra.
Düldülin batır Äli[diñ] satıp saldı,
Padişadan bir qalta altın aldı.
Er Äli qalta altındı qolına alıp,
Düldüliniñ qasına jetip bardı.
Tañ qaldı erlik patşa qılğanına,
Atın satıp, ol jayau bolğanına.
Er Äli bir qalta altındı alıp barıp,
Düldüliniñ sıbırlaydı qwlağına:
– Bildiñ be, seni orısqa bergenimdi,
Bir qalta altın alıp kelgenimdi.
Ökpeleme, bir tügiñe dünie alman,
Käpirlerge körsetemin erligimdi.
Käpirdiñ Düldül qaldı albarında,
Äli Arıslan jalındı Japparına.
Düldüldi satıp bir qalta altın alıp,
Äli keldi joldasınıñ jandarına.
Er Äli jayaulap qaytadı endi,
Osılayşa Düldülin satadı endi.
Äbilmäjin, Säduqasqa jetip barıp,
Körgenin bastan-ayaq aytadı endi.
Endi olar bir Qwdayğa siınadı,
Käpirler qwmırsqaday jiıladı.
Äli satıp ketken soñ älgi Düldül,
Tıñdap twr, ol käpirge ne qıladı.
Wstağalı atşılar bardı qamap,
Bäri de jetekteuge qıldı talap.
Padişanıñ on eki atşıların,
Ol Düldül bir tepkennen qıldı hälak.
Düldül endi tulaydı qızıp-qızıp,
Kimin teuip, kiminiñ basın üzip.
Jüz jetpis käpirdi hälak qıldı,
Oyran qıldı şahardıñ işin bwzıp.
Padişa dal boladı qayran qalıp,
Düldül jür ol şaharğa oyran salıp.
Padişa er Älige habar saldı:
“Qaşimşim kete körsin atın alıp”.
Äli kelip Düldüldi şaqıradı,
Qolın bwlğap, Düldülge “kelgil” deydi.
Düldül körip Älidi qwrmet qılıp,
Älidiñ ayağına bas wradı.
– Äy, batır, köñilim toldı söziñizge,
Tañ qaldım erge bitken jüziñizge.
Patşa maqtap Älige qayran qaldı:
– Bäräk Alla atıñız menen öziñizge.
Bw iske, Qaşimşim, qayran qaldım,
Erlik qılıp atıñdı satıp saldıñ.
Köñilim razı boldı ğoy öneriñe,
Altınımdı häm berdim, atıñdı alsañ.
Düldülin minip aldı üstine endi,
Düldülden tamam käpir qaştı ma endi.
Bir qalta altın alıp, Düldül minip,
Äli keldi joldasınıñ qasına endi.
Düldülin minip Äli qamşı bastı,
Qasına barıp, köñili suday tastı.
Äueli şığarğalı Qanbar jastı,
Qostağı üşeuine aqıldastı.
Äli ayttı: – Zındanğa barayın, – dep,
Arqan salıp Qanbardı alayın, – dep.
Bwlarğa “sabır qılıp twr” dep ayttı,
Soğıstı kelgennen soñ salayın, – dep.
Üşeui “jaraydı” dep qaldı sonda,
Düldül minip, Zwlpıqar aldı qolğa.
“Men kelgenşe soğıspay twrıñız”, – dep,
Qanbardı izdey er Äli tüsti jolğa.
Zındanğa jetip keldi bir zamanda,
Zwlpıqar menen Düldülin qoyadı anda.
“Qanbardı özim alıp şığaram” dep,
Er Äli özi kirdi ol zındanğa.
Er Äli özi kirdi ol zındanğa,
Äbilmäjin qostağı ketipti añğa.
Käpirler Diläfruzdiñ körkin körip,
Patşağa habar berdi barıp tañğa.
Äli batır zındanda jatadı endi.
Äbilmäjin qwlan-bwlan atadı endi.
Käpirler körip qızdı qayran qalıp,
Patşağa bwl habardı aytadı endi:
– Jan kördik, patşa, bir ay jüzdi,
Jalğanşı dep oylama, taqsır, bizdi.
Saudagerler qasında, taqsır patşam,
Körip keldik kün jüzdi biz bir qızdı.
Patşağa osılayşa habar berdi,
“Küñ şığar, satıp äkel!” dep bwyrıq ayttı.
– Bw qızıñdı satamısıñ? – dep ol käpirler,
Säduaqas qasına jetip keldi.
– Qatındı bar ma sanañda satpaq, – deydi,
Nege keldiñ, ädepsiz, qaqtap, – deydi.
– Bw meniñ qatınım-dür, äy, käpirler,
Wyatsız, ketiñ ärmen, betpaq, – deydi.
Patşağa qaytıp bardı endi olar,
Osınıñ tübi jaman oyran bolar.
“Qatınım” dep ol aytıp wrıstı” dep,
Patşağa osılayşa berdi habar.
Şaqıradı, jarandar, aşuın sol,
Qwmırsqaday patşanıñ läşkeri mol.
Patşa “tartıp äkel” dep jarlıq qılıp,
O qızğa attandırıptı jeti mıñ qol.
Bw qoldı Uaqas batır közi kördi,
Maydanğa kirip jalğız köbin qırdı.
Qoldıñ köbi qırılıp, jete almay,
Qalğandarı şaharğa qaşıp kirdi.
Aşulandı padişa tağı da tım,
Solardan da ötipti bw dünie swm.
“Öltirip, qızdı tartıp alıp kel” dep,
Läşker tağı jiberdi jiırma mıñ.
Uaqas jalğız käpirlerge aralastı,
Käpir qanın ol jerde suday şaştı.
Soğıstıñ basımınan künniñ közin,
Bir-birin köre almaydı, şañdaq bastı.
Qız da wrıs qılğalı oñtaylandı,
Käpirler Säduaqasqa añ-tañ qaldı.
Baylauda Mwsayıptıñ işi küyip,
Sonda qızğa bir sözdi aytıp saldı:
– Äyelde köp bola ma küş, – dep ayttı,
Bw sözimniñ mänisine tüs, – dep ayttı.
Bwlarmenen soğıstı men salayın,
Diläfruz, qol-ayağım şeş, – dep ayttı.
Qız ayttı: – Osı künde sen de dwşpan,
Äli batır baylağan, tipti, şeşpen.
Qol-ayağıñ şeşeyin, iman aytıp,
Şın köñiliñmen, Mwsayıp, bol mwsılman.
– Onıñ ras, osı künde men de dwşpan,
Imansız aqırette bolar pwşman.
Diläfruzım, bilgeniñşe üyret iman,
Ne dep aytsam, bolarmın men mwsılman?
Qız üyretip, mwsılman bolıp qaldı,
Iman nwrı köñiline tolıp qaldı.
Haq mwsılman bolğanın bildi de qız,
Mwsayıptıñ qol-ayağın şeşip aldı.
Segiz jüz batpan şoqparın qolına aldı,
Käpirler mwnı körip qayran qaldı.
Aqırıp “Iä, Rasul Alla, iä, Alla” dep,
Mwsayıp käpirlermen soğıs saldı.
Mwsayıp şaqıradı käri-jının,
Qol-ayaqtan şeşken soñ ol şınjırın.
Käpirlerdiñ qanınan at jürmeydi,
Mwsayıp joq qılıptı jeti mıñın.
Mwsayıp taqsır asqan batır küşti,
Käpirlerge körsetti teperişti.
Qalğan käpir şaharğa qaşıp kirdi,
Mwsayıpqa jetpis jerden jara tüsti.
Tausılmaytın körgen joq mwnday eldi,
Qaljırattı on eki qayran erdi.
Jerdiñ jüzin basqan käpir tağı keldi,
Üşeui de soğısqa birdey kirdi.
Käpirden jäne on mıñdı qırıp saldı,
Attarı ölikterden jürmey qaldı.
Üşeui jaralı bolıp qaljıradı,
Qız bilän eki batırdı wstap aldı.
Käpirler üşeuin de wstap aldı,
Käpirlerge twtqın bolıp olar qaldı.
Patşa älgi qızben oynaymın dep,
Altındı bir aulaq üyge alıp bardı.
Qız jalınıp jılaydı bir Qwdayğa,
“Medet qıl” dep jılaydı häm Payğambarğa.
Osı qızdıñ tilegi qabıl bolıp,
Qız janınan bir ajdaha boldı payda.
Jwtqalı patşağa wmtıladı, auzın aşıp,
Qız sonda quanadı suday tasıp.
Qız tügil, janımen qayğı bolıp,
Padişa essiz bolıp, şıqtı qaşıp.
“Ot jaq” dep bwyrıq berdi tamam jwrtqa,
Esi ketip, ol qaşıp şığıp sırtqa.
“Dwşpanımız twtıpsız, bwyrıq qıl” dep,
“Qwdayım” dep bas wrdı janğan otqa.
Patşa qızdan keremetti mwnday kördi,
“Qwdayım” dep jalınıp otqa keldi.
“Ol üşeui siqırşı, öltiriñ” dep,
Ot işinen şaytan kelip habar berdi.
– Ol üşeui siqırşı, qas, – dep ayttı,
Jaqın barmay, janınan qaş dep, – ayttı.
Sizderden, halayıqtar, razı bolam,
Jwrttı bwzar, darğa as, – dep ayttı.
Patşanıñ osı sözge köñili toldı,
Sanı joq käpirlerden jidı qoldı.
Şaytandı bilmey käpir Qwdayım dep,
Endi üşeuin darğa aspaq boldı.
Imandı qwl ölgende wjmaq tabar,
Üşeui jata twrsın, äy, jarandar.
Manağıda ol ketken izdep Qanbar,
Äli Arıslan batırdan alıñ habar.
Äli körgen zındanda qiındıq köp,
Qanbardı şığarıptı batır eptep.
Qanbardı ol zındannan alıp şıqsa,
Qoyğan jerde zwlpıqarı men Düldüli joq.
Firuz, Nähar, Jämşid patşa kelgen eken,
Mıñ qolmen añ aulap jürgen eken.
Bwlar osı zındanğa duşar bolıp,
Iesiz at, qılıştı körgen eken.
Bwlar körip qalıptı tamaşağa,
Bir at pen qılış twr oñaşada.
Eki patşa Düldüldi wstağalı,
Mıñ san käpir aynalıp qamasadı.
Düldül tistep zwlpıqardı, aspanğa wştı,
Düldülden käpir kördi mwnday isti.
Wstay almay käpirler qaytıp ketti,
Düldül wşıp bir alıs jerge tüsti.
Wşıp Düldül tüsipti jıraq jerge,
Batırlar duşar boldı mwnday elge.
Firuz patşa añ aulap jürgen eken,
Düldül men qılıştı o da kördi.
O da kördi Düldüldi wstağalı,
Mıñ san käpir Düldüldi ol qamadı.
Zwlpıqarın tistemey wşıp ketti,
Düldül ketti, zwlpıqar sonda qaldı.
Düldül tüsti bir jerge wşıp barıp,
Käpirler qaldı oğan añ-tañ qalıp.
Düldül özi wstatpay wşıp ketti,
Zwlpıqardı Firuz da ketti alıp.
Firuz patşa zwlpıqardı aladı endi,
Suıra almay qayranğa qaladı deydi.
Suıra almay janına salıp qoyıp,
Firuz közi wyqığa baradı endi.
Qwdaydıñ tañ qalasıñ isterine,
Älidiñ jan şaq kelmes küşterine.
Firuz patşa ol wyıqtap jatqanında,
Äli Arıslan kiripti tüsterine.
“Düldül menen zwlpıqarım meniñ” dedi,
Käpirlik, iman bilseñ, diniñ” dedi.
Ümitiñ bolsa Haqtan wjmaq üşin,
“Payğambar – Haq” dep dinge kiriñ” dedi.
Firuz patşa osılayşa bir tüs kördi,
Äli Arıslan osılayşa habar berdi.
Köñiline imannıñ nwrı tolıp,
Körmeyinşe Firuz da dinge kirdi.
Qwdayım oğan saldı jaqsı oydı,
Käpir dindi ol qoldıñ bäri joydı.
Düldüldiñ qastarına zwlpıqardı,
Mwsılman bolıp aparıp bwlar qoydı.
Käpirdiñ qara sansız jiılğanın,
Batrılar tökti sansız käpir qanın.
Zındannan şıqsa Düldül, zwlpıqar joq,
Jamağat, tıñda Älidiñ ne qılğanın.
Äli baqtı qayran bolıp jan-jağına,
Bir Qwday, järdem bergil til-jağıma.
Esi ketip, er Äli qarap twrsa,
Şuıldağan dauıs kelipti qwlağına.
Zındanda Äli körgen qiındıq köp,
Qosqa qaray jüripti olar bettep.
Qosqa kelse, ölikten taular bolıptı,
Joldasınıñ ol qosta jalğızı joq.
Körse, käpir tauday bolıp köp ölipti,
Qostağı bir bäle kez kelipti.
Äli Arıslan sol jerde qayran qalıp,
Manağı dauıs jaqqa jönelipti.
Dauıs jaqqa er Äli endi jürdi,
Şuıldağan dauısqa jetip keldi.
Mwsayıp, Uaqas penen Diläfruzdı,
Darğa asıp jatqanın közi kördi.
Er Äli qaharlanıp ayğay saldı,
Qwlağına Düldüldiñ dausı bardı.
On eki kündik jerden dauısın tanıp,
Zwlpıqardı tistep alıp jetip qaldı.
Äbilmäjin de bek asqan batır eken,
Olardıñ jalğız jürgen saltı ma eken?
Äli Arıslan ol ayğay salğan şaqta,
Diyularmenen soğısıp jatır eken.
Äbilmäjinnen diyudıñ köbi öldi,
Er Älidiñ dauısın o da bildi.
Qırıp jürgen diyuın o da tastap,
Köz jwmğanşa sol darğa jetip keldi.
Dar astına ekeui qılış wrdı,
Ol jiılğan käpirdiñ bärin qırdı.
Säduaqas, Mwsayıp, qız üşeuin,
Sau-salamat käpirden halas qıldı.
Törteui qosqa keldi jolğa tüsip,
Quanadı Qanbarmenen häm körisip.
Beseui bir Qwdayğa şükirlik qılıp,
Otıradı asın jep, suın işip.
Hiuaran patşa bwlarğa qayran qaldı,
Ne qıların bwlardı bile almadı.
“Bir aytatın sözim bar, Qaşimşim” – dep,
Patşa er Älige kisi saldı.
Patşanıñ qara aqılınıñ molın endi,
Şaqırğan soñ er Äli atqa mindi.
Jasırıp paluandarın patşa qoydı,
Älidiñ keletwğın jolına endi.
– Tüsireyik Qaşimşimdi qaylağa, – dep,
Kelse qılış, mıltıq, nayzala dep.
Paluandarğa beripti temir arqan,
Bwğıp twrıp, twzaqtap, baylap al dep.
Paluandar jasırınıp qalısadı,
Qılış, arqan qolına alısadı.
Er Äli habarı joq kele jatqan,
Twzaq salıp, qılışpen şabısadı.
Arıslannıñ qarap twr oyınına,
Käpirler jabıladı bäri sonda.
Qılış şabılıp basına er Älidiñ,
Jetpis arqan tüsipti moyınına.
Twzaq salıp, jabılıp käpir tarttı,
Er Älidiñ basına qılış şaptı.
Aqırıp jetpis arqandı bıt-şıt qılıp,
Şın atın käpirlerge sol jerde ayttı.
Zwlpıqarmen paluannıñ bärin qırdı,
Jetpis arqandı bir tartıp, päre qıldı.
“Äli – menmin, qaytıp käpir wstarsıñ”, – dep,
Jayın, kebin aytuğa qarap twrdı:
– Atam – Mwhammed, joldasım – tört şahariar.
Halal jwfwtım – Fatima, bilseñizder,
Soğıstağı bir atım Äli Haydar,
Qılışım üş: – qamqam, samsam häm zwlpıqar.
Düldülim ayşılıqtı altı basar,
Qaytip meni alarsıñ, äy, käpirler.
Äli osılayşa söz aytıp, şığıp ketti,
Qostağı qalğandar jetip keldi.
“Qaşimşim emes, bw kelgen Äli eken” dep,
Patşa Hiuaranğa habar jetti.
Patşa osı iske qayran qaldı,
Qırıq kündey tört jaqtan jidı qoldı.
Jaq-jaqtan qisabı joq tu körinip,
Qayıstırıp keledi qara jerdi.
Jarandar, ol beseui jatsın sonda,
Bir Qwday, batırlardı öziñ oñda.
Payğambardan aytamın biraz keñes,
Qwlaq salıp, jarandar, sözim tıñda.
Bw sözimdi tıñdañız, äy, jarandar,
Payğambarmen otır eken şahariar, sahabalar.
“Bir Allañ sälem ayttı”, – dep Payğambarğa,
Jäbireyil bir kün kelip berdi habar.
– Iä, Mwhammed, sälem ayttı sağan Qwday,
Asığıp kelip twrmın men de bwlay.
Köktegi sansız tolğan perişteler,
Salauat ayttı, – deydi, – şulay-şulay.
Aytsam kelgen jwmısım bilersiñ, – dep,
Qwdiretin bir Allanıñ körersiñ, – dep.
Bir Allañ jarlıq etti: – Mälikajdardı,
Bas qılıp, er Älige jibersin, – dep.
Hiuarannıñ üstine barsın, – deydi,
Älige qosılıp soğıs salsın, – deydi.
Hauarzamin degende Jämşid patşa,
Onıñ dağı şaharın alsın, – deydi.
Jämşidtiñ bar bir ülken temir şaharı,
Oyran qılsın, – dep aytadı, – tağı olardı.
Mälikajdardı bas qılıp qol attandır,
Mwhammed dostım, Allanıñ bw habarı.
Osılayşa bildirdi aytıp-aytıp,
Jäbireyil ayttı dağı ketti qaytıp.
Mälikajdar jöneldi er Älige,
Qırıq mıñ qol jiıp alıp, şeru tartıp.
Osılayşa Mälikajdardı habarladı,
Qırıq mıñ qolmen Mälikajdar jöneledi.
Endi olar solayşa bara twrsın,
Tıñdañız, er Äliden söz keledi.
Jarandar, tıñdap otır endi sözim,
Kelistirip söyleytin boldı kezim.
Hiuaran qolı Älidi qamap alıp,
Qayıstırıp jatıptı jerdiñ jüzin.
Beseui qoldı körip qayğıradı,
Qorıqqanınan Allağa zar jılaydı.
Qoldı körip, bir öziñ quat ber dep,
Minäjat qılıp er Äli zar jılaydı.
Jarandar, estidiñ be Äli sözin,
Şañdaq bastı qap-qara künniñ közin.
Beseui de Allağa zar jılaydı,
Qwmırsqaday bastı käpir jerdiñ jüzin.
Käpir soqtı ol wrıs barabanın,
Wrısqa bwlar da jidı qamın.
Adina Masqara degen ol käpirler,
Jekpe-jekke şığardı bir paluanın.
Jüz batpan kürzisi bar qoldarında,
Lat, Manatqa “qolda” dep jalbarınadı.
Aqırıp Adina Masqara şıqqanında,
Mwsayıp ğazı şığıptı aldarına.
Mwsayıptı ol soqtı jüziqara,
Twta berdi qolına qalqan ala.
Adina Masqaranıñ şoqparınan,
Mwsayıptıñ qalqanı boldı päre.
Ekeui bir-birlerin wrısadı,
Qarudan härbir qayla qılısadı.
Qarumen heşnärse qılısa almay,
Qayran bolıp ekeui de twrısadı.
Jağalasıp, attan tüsip bek köp jürdi,
Mwsayıpqa Qwdayım järdem qıldı.
Adina Masqaranı jerge wrdı,
Kül-kül bolıp jahannamğa janı kirdi.
Mwsayıptıñ oyını bar aluan-aluan,
Käpirler qayratına añ-tañ qalğan.
Kün batqanşa Mwsayıp birme-birge,
Käpirden hälak qılıptı jetpis paluan.
Keş bolğan soñ baraban käpir qaqtı,
Soğıstan keş boldı, kün de battı.
Eki läşker bir-birinen ayırılısıp,
Qaytısıp jay-jayına barıp, jattı.
Tünde tınıştıq eki qol alısadı,
Kündiz wrısıp, qılıştar şabısadı.
Tañ atıp, eki jaqtan maydan tüzep,
Wrısatwğın jerine barısadı.
Käpirler jayıladı qwrttay qaynap,
Käpir şıqtı jekpe-jekke qaru saylap.
Ol küni birme-birge Äbilmäjin,
Jetpis paluan käpirdi aldı baylap.
Käpirler şıdamaydı erleriñe,
Qılıştarın baylağan belderine.
Kün keş bolıp, baraban tağı soğıp,
Qaytadı qaytatwğın jerlerine.
Keler küni maydanğa tağı bardı,
Ol kün Säduaqas dayarlandı.
Kün batqanşa Säduaqas birme-birge,
Jetpis paluan käpirdi baylap aldı.
Beseui jalınadı Qwdayına,
Üzilmey soğıs boldı wdayına.
Kün keş bolıp, baraban tağı soğıp,
Eki läşker qaytadı jay-jayına.
Bwlardan kauip qıladı käpirler swm,
Birme-birge keluden qorqadı tım.
“Tañ atsa, – dep patşa jarlıq qıldı,
Bir-birine at qoy”, – dep on eki mıñ erdi.
Tañ atıp ol Mwsayıp tağı kirdi,
Mwsayıptı käpirlerdiñ közi kördi.
Mwsayıpqa keluge bata alıspay,
Qoyday ğana wylığıp qarap twrdı.
Käpirler heş kelmeydi birme-birge,
Qorqu saldı Mwsayıp batır mwnşa elge.
Jekpe-jekke käpirler kelmegen soñ,
Mwsayıp bir söz ayttı käpirlerge:
– Men twrmın jalğız kelip aldarında,
Wrısuğa jisañşı qamdarıñdı.
Birme-birge qorıqsañız, bäriñ jabıl,
Jahannamğa jiberem jandarıñdı.
Mwsayıp batır qaramaydı tiri janğa,
Tamam käpir jabıla soğıs saldı.
Mwsayıp jalğız özi soğıs qılıp,
Üş mıñ käpirdi jiberdi jahannamğa.
Käpir, äslä, qırudan tausılmaydı,
Beseui de käpirlerge saldı nayza.
Käpirdiñ öliginen ol kün qırılğan,
Äy, jarandar, bolıptı taular payda.
Kün keş bolıp käpirler tağı qayttı,
Beseui de ornına barıp jattı.
Hiuaran patşa Jämşid patşa inisi eken,
– Bizder oyran boldıq, – dep habar ayttı.
Habar barsa, qol jiber bizge, – dedi,
Dwşpan qattı körindi közge, – dedi.
Hatpen habar ayttım, saqtana kör,
Bizdi alğan soñ, ol barmaq sizge, – dedi.
Jämşidtiñ hatı jetedi qolına endi,
Aşulanıp sıymaydı tonına endi.
Eki jüz mıñ paluanğa Imlaqtı basşı qılıp,
Hiuarannıñ tüsirdi jolına endi.
Birneşe kün jürip, bwlar ketti-au,
Birneşe tün arada künder ötti-au.
Eki jüz mıñ paluandı Imlaq bastap,
Hiuarannıñ şaharına jetip kepti-au.
Kelgen soñ quanıştı bolısadı,
Qayğını köñildegi joyısadı.
Bäräk Alla, hoş keldiñ, quanış qılıp,
Şattıq birlän ol tünde quanısadı.
Patşa ayttı: – Tıñdap otır sözimizdi,
Tez kelgen täuir kördim öziñizdi.
Jabıla bäriñ birdey wrıs qılıñ,
Birme-birge barudan beziñiz-di.
– Solay jarlıq qıldıñ ba, janım, sirä,
Bw dwşpannan tüñilemiz arıñ, sirä.
Biz kelgen soñ, padişa, qayğı jeme,
Jalğızdıñ qoymaspın janın, sirä.
Käpir qorıqtı soğısta birme-birden,
Imlaq soğıs qıldı joldasımen birge kelgen.
Kün batqanşa bek qattı soğıs qıldı,
Batırlar jaralı boldı jetpis jerden.
Käpirlerdi japıradı qırıp, joyıp,
Bir-birine jatadı barıp, qonıp.
Beseui jarasına däri jağıp,
Bir Allağa jatadı şükir qılıp.
Er Äli qorıqpaydı, özi mıqtı,
Wrısıp köp käpirdi jerge tıqtı.
Äli kirip maydanğa bir aqırdı,
On eki mıñ käpirdiñ janı şıqtı.
Ol küni batır Äli soğıs saldı,
Jer jüzine ağızdı suday qandı.
Özgeleri jaralı bolıp tauğa şıqtı,
Käpirler töbe-töbe ölip qaldı.
Beseui jad qıladı bir Qwdaydı,
Tau basında beseui aldı jaydı.
“Bir Alla, bizge järdem ber öziñ” dep,
Beseui tañ atqanşa zar jılaydı.
Käpirlerge ol tolğan jerdiñ jüzi,
Qarañğı boldı şañmen künniñ közi.
Tañ atıp özgeleri qaljıraptı,
Er Äli soğıs qılıptı jalğız özi.
Jerdiñ jüzin ol basqan käpir eken,
Jalğız soğısqan Arıslan batır eken.
Käpirlerdiñ oğınan jan taba almay,
Er Äli jalğız soğısıp jatır eken.
Bir Qwday, er Älidi öziñ saqta,
Jalğız soğısqan mıñ sanmen sonı maqta.
Künşığıstan birtalay şañ körindi,
Arıslan bwlayşa wrısıp jatqan şaqta.
Bir Qwday, er Älige öziñ jar bol,
Birtalay läşker eken köringen sol.
Şañ işinen birneşe tu körinip,
Sol jaqtan jetip kelipti seksen mıñ qol.
Bayağı zwlpıqardı körgen eken,
Zwlpıqardı körip, dinge kirgen eken.
Mwsılman bolıp ol patşa qolın jiıp,
Arıslandı körgeli kelgen eken.
Kitaptıñ tap osılayşa hatın aytsam,
Mwsılman bolıp kelgender sanın aytsam.
Mirzinhar şah, Firuz, Şahaur patşa,
Üşeuiniñ osılayşa atın aytsam.
Jalğız jürgen Älidi bwlar kördi,
Arıslan asığam dep jıldam jürdi.
Seksen mıñ qolımen bw üş patşa,
Käpirlerge keldi de qılış wrdı.
Käpirge bwlar saldı aqırzaman,
Arıslan qayrattandı onan jaman.
Bwlar kelip Älige qosılısıp,
Käpirden jetpis mıñdı qırdı tamam.
Kün batqanşa wrısıp jürisedi,
Keş bolğan soñ qaytısıp kelisedi.
Üş patşa qaytqannan soñ läşkermenen,
Er Älige kelisip körisedi.
Qayğıda bolıp jattı ol kün käpir,
Basına tüskennen soñ zamanaqır.
As işip, mwsılmandar birge qonıp,
Tañ namazın qauım bolıp oqıp jatır.
Käpir wrdı dağı wrıs barabanın,
Mwsılman oqıp aldı tañ namazın.
Maydanğa qarsı şıqtı, ey, jarandar,
Er Äli bastap alıp mwsılmanın.
Wrısta jür käpirdiñ bäri qaptap,
Mwsılman da qaruın aldı oñdap.
Eki läşker dariyaday tolqın bolıp,
Qarsılasıp twrıstı twtısıp sap.
Käpir qolı dariyaday qisapsız köp,
Qarañğı boldı şañmen sonda aspan-kök.
Firuz patşa qolında bir paluandarı,
Atın aytadı eken Samandür dep.
Mwsılman jalınadı Qwdiretke,
Jalınıp “jar bol” deydi Mwhammedke.
Kerküdänin Samandür minip alıp,
Käpirge şıqtı aqırıp jekpe-jekke.
Käpirden jäne bireu qarsı kelgen,
Ol da paluan jalğız şıqqan sonşa elden.
Samandürge käpirden bireu keldi,
Onıñ atın swrasañ, Sämänt degen.
Ekeui bir-birine tiisedi,
Qaruımen şanşısıp ötisedi.
Bir-birin nayzamenen ala almaydı,
On-onnan nayzaların siltesedi.
Twrğan jwrt tañ köredi wrıstarın,
Bir-birin jolbarıstay jwlısqanın.
Nayzasın ekeui de tastay berip,
Qisapsız şabısadı qılıştarın.
Tañ qaldı qayratınıñ moldarına,
Sıymaydı aşulanıp tondarına.
Qılıştarın ekeui tağı qoyıp,
Şoqparların aladı qoldarına.
Käpirge endi bäle kez keledi,
Bir-birin şoqparmenen töpeledi.
Samandür şoqparmenen kül-kül qılıp,
Sämäntti jahannamğa jiberedi.
Samandür mıqtılığın bilgizedi,
Mwsılmandı quantıp külgizedi.
On bes paluan käpirden baylap alıp,
Seksendi jahannamğa kirgizedi.
Samandür twr käpirge ayğay salıp,
Seksendi öltirip, on besin baylap alıp.
Jämşid patşadan ol kelgen Imlaq käpir,
Endi özi şığıptı aşulanıp.
Samandürdiñ kelipti qasına endi,
Küşi keter käpirdiñ asıp endi.
Jwdırıqpen bir wrıp Samandürdiñ,
Ayamadı, wşıradı basın endi.
Mwsılman qarsısına oñtaylanıp,
Imlaq käpir twr endi, o da ayqaylap.
Imlaq käpir beseudi şahid qılıp,
Mwsılmannan jiırma aldı baylap.
Imlaq qahar körsetti asqan sonday,
Säduaqas qayratın kördi mwnday.
Uaqas taqsır Imlaqqa jetip keldi,
Bwl qılğan qorlığına şıday almay.
Äuel nayza önerin qıluşı edi,
Bir-birine nayzamen wrısadı.
Nayzamen bir-birin jeñise almay,
Qayran bolıp ekeui de twrısadı.
Şoqpar wrıp sadaqpen atısadı,
Qılışpenen bir-birin şabısadı.
Jeñise almay kün jatıp eki läşker,
Jay-jayına qaytısıp, jatısadı.
Ol kün jattı, tağı da tañ da attı,
Mwsılmandar namaz oqıp, azan ayttı.
Maydan tüzep, soğısqa käpir twrıp,
Barabanın jan-jaqtan käpir qaqtı.
Mwsılmandar namaz oqıp alısadı,
Bir-birine qayrattı salısadı.
Namaz oqıp, bwlar da wrısqalı,
Maydan tüzep, sap tartıp barısadı.
Tıñdasañız, aytayın jaqsı kepti,
Şañdaq basqan sekildi aspan-kökti.
Sämänt degen käpirden bir paluan,
Jäne bireu aqırıp jetip keldi.
Ol käpirdiñ müşesi bwzıq eken,
Kelistirsem qol-auzı qızıq eken.
Eki iininiñ arası tap elu kez,
Boyınıñ wzındığı jüz kez eken.
Aqırıp keldi, közine jan körinbey,
Kerküdän mingen Älidiñ Düdülindey.
Qolı – şınar ağaştay, mwrnı – mıstay,
Auzı beyne taudıñ üñgirindey.
Aqırıp: – Jekpe-jekke keliñ, – deydi,
Jalğız meni jeñbes-au eliñ, – deydi.
Dausımnan jer jarılıp, kök jañğırıp,
Bw zamannıñ Rüstem Dastanı menmin, – deydi.
Ol käpirdiñ dauısı kökti jardı,
Mwsılmannan Şarıq degen paluan bardı.
Bir wrumen ol Şarıqtı şahid qıldı,
Birneşe mwsılmandar ölip qaldı.
Ol käpirdiñ küşine añ-tañ qaldı,
Birneşe şahid bolıp ölip qaldı.
Birme-birge kelgennen soñ osı käpir,
Mwsılmannan otızdı baylap aldı.
Şıday almay Mwsayıp batır twrdı deydi,
Käpirlerge qarsı qaray jürdi deydi.
Segiz jüz batpan şoqparın wrğan eken,
Kül-kül bolıp jahannamğa kirdi deydi.
At-matımen bolıptı päre-päre,
Mwsayıp batır siınıptı bir Allağa.
Mwsayıp wrğan şaqta “Iä, Alla” dep,
Jahannamğa ketipti jüziqara.
Käpirler Mwsayıptan jaman sastı,
Sämänt paluan ölgen soñ, qayğı bastı.
Hiuaran patşa “bäriñiz jabılıñ” dep,
“Birme-birge bolmas-tı” dep aqıldastı.
Käpirler qorqıstı biri kelmey,
Patşa twr jekpe-jekti minäsip körmey.
Patşa jarlıq qılğan soñ Mwsayıpqa
Käpirler at qoyıptı bäri birdey.
Jarandar, tıñdap otır aytqan sözim,
Käpir qolı basıptı jerdiñ jüzin.
Üş patşa läşkermenen soğıs salıp,
Qap-qara şañdaq bastı künniñ közin.
Käpirlerge ol künniñ jüzi toldı,
Er Äli de kiripti bastap qoldı.
Kök jığıldı, jarandar, kün twtıldı,
Dünie hämma bwzılğanday soğıs boldı.
Er Äli de soğıstı saladı eken,
Zwlpıqarın qolına aladı eken.
här märtebe zwlpıqarın şapqanında,
Eki jüz jahannamağa baradı eken.
Qılıştılar şabısadı qılışpenen,
Şoqparlı öldi, şoqparlasıp wrıspenen.
Nayzalılar qırıldı nayzalasıp,
Ketti härkim bir türli jwmıspenen.
Qalqandılar wrıstı twtıp qalqan,
Sauıttını kelistirip qaytıp aytam?
Er Äli tu jığarğa tayanıptı,
Käpir qolın ol qılıp talqan-talqan.
Batırlardı qamadı mwnşa dwşpan,
Käpir estip jiıldı ärbir twstan.
Käpirler qaşarğa bet qoyğan şaqta,
Jäne bir şañ körindi künşığıstan.
Ol şañda tört tuı bar qol körindi,
Az-maz kisi ol emes, mol körindi.
Ol tört tudıñ tübinde bir jüz mıñnan,
Jämşid patşa kisisi sol körindi.
Mwsılmannıñ bwlardı közi kördi,
Käpirlerge keldi de bwlar kirdi.
Nauadir degen paluan basşı bolıp,
Bes jüz paluan işinde jetip keldi.
Käpirlerden tört jüz mıñ käpir kirdi,
Qayıstırdı tağı da qara jerdi.
Jäne kelgen käpirler mwsılmanğa,
Kün batqanşa soğıstı, qılış wrdı.
Mwsılmandı qılıptı astın-üstin,
Soğıspenen şañ qıldı jerdiñ jüzin.
Kün keş bolıp eki läşker qaytıp barıp,
Jay-jayına jatadı tağı da ol tün.
Mwsılman jattı ornına qaytıp kelip,
Namaz oqıp jatadı birge qonıp.
Mwsılmandar ölikterin qisap qılsa,
Üş mıñ kisi ölipti şahid bolıp.
Ölikterin mwsılmandar körisedi,
Tanıp-tanıp alısıp kelisedi.
Üş mıñ kisi öligin şahid bolğan,
Janaza oqıp, ol tünde kömisedi.
Jarandar, qırğın boldı eki jwrtqa,
Mwsılmandar, imanıñ heş wmıtpa.
Ol kün ölgen käpirdiñ qisabı joq,
Ölikterin käpirler jağıptı otqa.
Qoldı tağı köbeytti käpir jinap,
Käpir bastı jer jüzin, qwrttay qaynap.
Mwsılmandar ol tañdı wyıqtamastan,
Otırdı bir Qwdayğa zarı jılap.
Qarañğı boldı şañmen sonda aspan-kök,
Mwsılman körse, käpir qisapsız köp.
Qwm menen qwmırsqağa san jetkendey,
Käpirler onan da köp heşbir san joq.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mayısnıñ 22-nde İstanbul qırımtatar derneginde eki yıl evelsi Bağçasarayda hırsızlanğan Qırımtatarlarnıñ Bütündünya Kongressi icra şurasınıñ azası Ervin İbragimovnıñ sihhati ve tez vaqıtta qaytıp kelmesi içün dua oquldı.
Qırım.Aqiqat muhbiri haber etkenine köre, duadan soñ Ervin İbragimov adına iftar teşkil etildi.
«Bugünki iftarımız Ervinge adına berile. Onıñ biznen beraber olmağanına eki yıl oldı. Biz iç bir şeyge baqmadan onı beklemege devam etemiz. Yaqın zamanda bizim yanımızğa qaytacağına inanam. Rabbimiz tez vaqıtta Ervinni ana-babasına qaytarsın. Men onı balalığından berli tanıyım ve 2014 senesi Qırım ilhaq etilmegen olsa edi, biz Qırımğa barıp, Ervinniñ ana-babasınen beraber onı nişanlaycaq olğan edik. Lâkin.. bu ömürdir... Onıñ qaytacağına inanamız. Rusiye de Qırımnı terk eter. İşte, o zaman biz böyle iftarlarnı Bağçasarayda, Qırımda ötkerermiz», – dedi İstanbul qırımtatar derneginiñ reberi Celâl İçten.
Tedbirniñ soñunda musafirlerge Ervin İbragimov aqqında video numayış etildi.
Dünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ azası Ervin İbragimov 2016 senesi mayıs ayında Bağçasarayda belgisiz insanlar tarafından hırsızlandı. Video nezaret kamerası Rusiye yol inspektorları urbasındaki eki kişi İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, onı mikroavtobusqa çekip kirsetkenini qayd ete.
Qırım uquqimaye gruppası bu hızrsızlıqqa rusiyeli akimiyet ya da paramillitar gruppalarnıñ alâqası bar olğanını iddia ete.
Qırımdaki Rusiye Taqiqat komitetiniñ Rusiye idaresi hırsızlıq boyunca cinayet işi asqan olsa da, ale bu küngece Ervin İbraimov ne yerde olğanına dair malümat yoqtır.


text:
Fevral 7 künü Moskvada faal Mark Galperin tutuldı. Facebooktaki saifesinde o bildirdi ki, yaqalamazdan ögüne silâlı hızmetler vekilleri onıñ ev qapısını pıçıp açmağa tırışqanlar.
Galperinnıñ adliyecisi Kseniya Kostromina TASS agentligine, onıñ müşterisi yaqın vaqıtta sorğudan keçecegi aqqında bildirdi.
Yanvar 14 künü siyasiy mabuslarğa detek bildirüv tetbirinde Galperinni diger faallernen beraber tuttılar. Onı Rusiye Memuriy kodeksniñeki eki maddesine köre mahkemeden keçirecek oldılar – miting tertibiniñ bozuvı ve politsiya hadimleriniñ qanuniy emirlerine boysunmağanı.
Moskvanıñ Basman mahkemesi işniñ malümatlarında eksiklik kördi ve olarnı politsiyağa qaytardı. Galperin özü ise yanvar 16 künü azat etilgen edi.


text:
Bu aqta Konstantinovnıñ matbuat kâtibi Oksana Korniyçuk bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, oturış Rusiye Federatsiyasınıñ subyektlerinen bağlı qanun çıqarıcı sualler ve içtimaiy - iqtisadiy inkişafınen bağlı meseleler baqıldı. Qayd etmek kerek ayırı yerni bu sefer Toplaşuvda Qırım cumhuriyeti aldı. Anneksiyanıñ neticeleri aqqında Konstantinov bildirecek.
Toplaşuvda Qırımnıñ Rusiyege kirip qanun çıqarıcı ölçüleri boyunca onıñ uyması ve inkişafı, qanuniy, siyasiy, iqtisadiy, içtimaiy, maliyeviy sistemalarnıñ deñişmesi kibi mevzularğa ayırı emiyet berildi. Şu maruzanen Qırım parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinov çıqışta bulunacaq,- deñile mesacda.


text:
"Trakya möselmannarına ayırıp qarıylar"
Ärdoğan Greŝiyada açıqlaw yasadı
Törkiyä ilbaşı Ärdoğan räsmi säfär belän kitkän Greŝiyada Lozanna kileşüe mäs’äläsendä haman da aňlaşılmawçı qayber neçkäleklärneň buluın äytte.
Ärdoğan grek xezmättäşe Prokopis Pavlopulo belän bergä urtaq açıqlaw yasadı.
Törkiyä Cömhüriyäteneň Azatlıq suğışınnan soň Berläşkän Patşalıq, Franŝiya, İtaliya, Yaponiya, Greŝiya, Rumıniya, Bolgariya, Portugaliya, Bel’giya häm Yugoslaviya belän 1923tä imzalağan Lozanna kileşüe mäs’äläsendä haman da aňlaşılmawçı qayber neçkäleklärneň buluın assızıqlağan Ärdoğan Könbatış Trakyadağı möselmannarnıň haman da möftilären saylıy almawın ürnäk itep kürsätte.
Ärdoğan: “İnvestiŝiya mäs’äläsendä, yasaluı zarur adımnar mäs’äläsendä kiräkle xuplaw könbatış Trakya möselmannarına kürsätelmi, ayırıp qaraw bar. Törkiyädä greklarğa qarata mondıy ayırıp qaraw yuq. Ğibadätxanälär mäs’äläsendä separatizm turında süz dä barmıy, läkin Könbatış Trakyada törek süzeneň yazıluına da çıdıy almıylar,” – dide.


text:
QR Ulttıq banki problemalı banktermen kelissözder jürgizwde
ASTANA. QazAqparat - Ulttıq bank problemalı bankterdegi axwaldı turaqtandırw üşin kelissözder jürgizip jatır. Bul twralı Parlament Senatında tilşilerge Ulttıq bank törağası Danïyar Aqışev mälim etti, dep xabarlaydı QazAqparat.
Onıñ sözine qarağanda, ağımdağı jılı üş banktiñ, yağnï EksïmBank, Astana Banki jäne Qazaq Banki-niñ klïentteri aldındağı mindettemelerin waqıtında orındamawına baylanıstı jaña depozïtter qabıldaw, üş ay merzimge jeke tulğalardıñ banktik şottarın aşw boyınşa lïcenzïyaları toqtatıldı. Qazirgi kezde EksïmBank, Qazaq Banki men Astana banki ötimdiliktiñ jetkilikti deñgeyin qamtamasız etwde qïındıqtarğa tap bolwda. Üş bankte de klïentter aldındağı mindettemelerin waqtılı orındaw şektewli bolıp otır.
«Ädette, problemalı bankter jaqsı kredïtter bermeydi. Olardıñ nesïe portfelderiniñ öswinen kapïtal qorı küşeymeydi. Olardıñ täwekelderdi basqarw jäne korporatïvtik basqarw standarttarın joğarı dep te ayta almaymız, al nesïe portfeliniñ sapası barınşa tömen küyinde qalıp otır», - dep tüsindirdi D. Aqışev
D. Aqışevtiñ aytwınşa, UB tarapı EksïmBanktiñ, Qazaq Banki men Astana bankiniñ qarjılıq jağdayına monïtorïng jasap, bankterdiñ menedjmentimen jäne akcïonerlerimen jağdaydı turaqtandırwğa bağıttalğan şaralardı äzirlew boyınşa kelissözder jürgizip jatır.
Söz soñında ol Qazaqstan Ulttıq bankiniñ depozïtterdi qabıldawğa lïcenzïyası bar ekinşi deñgeydegi bankterdiñ depozïtterge mindetti kepildik berw jüyesiniñ qatıswşıları bolıp tabılatının eske saldı. «Jeke tulğalardıñ salımdarı, aqşası men tölem kartoçkaları jäne bank şottarı 10 mln teñgege deyingi somada depozïtterge kepildik berw jüyesimen qorğalğan», - dedi D. Aqışev.


text:
Ekrem Çelebi - Oya Yazma Başında
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Oya Yazma Başında
Etiketler : Ekrem Çelebi - Oya Yazma Başında türkü indir, Ekrem Çelebi - Oya Yazma Başında türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Oya Yazma Başında mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Oya Yazma Başında türküsü, Oya Yazma Başında sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Oya Yazma Başında bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Atım Arap
Ekrem Çelebi - Ya Dost
Ekrem Çelebi - Kıyma Felek
Ekrem Çelebi - Acem Kızı
Ekrem Çelebi - Ağlamasam Mı
Ekrem Çelebi - Dağlar Bizim Dağlarımız
Ekrem Çelebi - Yalan Dünya
Ekrem Çelebi - Sarı Kız
Ekrem Çelebi - Sen Bunu Unuttun Mu
Ekrem Çelebi - Kanlı Felek
Ekrem Çelebi - Anadolum
Ekrem Çelebi - Ay Gülüm
Ekrem Çelebi - Torşahin Misali
Ekrem Çelebi - Emmioğlu
Ekrem Çelebi - Hafız Mektepten Gelir


text:
Muğlada turizm
Töbäk turizm törlelege, mädäni qıymmätlär häm iskitkeç tabiğate belän cirle häm çit il qunaqlarına onıtılmas yal ütkärü mömkinlege birä
Muğlağa yılnıñ täwge 6 ayında kilgän çit il turistı sanı uzğan yılnıñ şul uq çorı belän çağıştırğanda 38%qa arttı. Töbäk turizm törlelege, mädäni qıymmätlär häm iskitkeç tabiğate belän cirle häm çit il qunaqlarına onıtılmas yal ütkärü mömkinlege birä. Muğla diñgez, qom häm qoyaştan tış, törle mädäniyätlärgä xas êzlärne saqlıy. Şuña kürä monda mädäniyät turizmı üseştä.
Muğla 1480 kilometrı belän Törkiyäneñ iñ ozın yar buyı sızığına iyä. Qunaq itü ob’yektlarında 340 meñ yatu urını bar. Şähärne här yıl yaqınça 3,5 million turist zıyarät itä.
Muğla mädäniyät häm turizm mödire wäkile Filiz Karacaağaç yılnıñ berençe 6 ayında 1 millionğa yaqın çit il mösafirınıñ 2 aêroport häm 9 diñgez çik qapqasınnan kerüen belderde.
Karacaağaç qunaqlarnıñ ayıruça Bodrum, Marmaris, Fätxiyä, Datça, Dalyan, Aqyaqa häm Gökovadağı otel’lär häm yarlarında urın aluın söyli. Ul iyül’, avgust häm sentyabr’dä otel’lärdä citdi tulılıq bulacağın farazlıy.
Karacaağaç beldergänçä, Muğlağa iñ küp Angliya, Rusiyä, Ukraina, Germaniya, Pol’şadan turist kilä. “Alarnı yar buyı ozınlığı, küpsanlı qultıqları buluı, çistalığı, transport uñaylıqları cälep itä. Moña xezmät kürsätü däräcäse häm mädäni säyäxätlärne dä quşsañ, yal itüçelär telägän barlıq üzençäleklärne üz êçenä aluı kürenä,”-di Filiz Karacaağaç.


text:
Ukrainanıñ Almaniyadaki elçisi Andrey Melnik, Almaniyanıñ federal ukümetini, alman siyasetçilerine ilhaq etilgen Qırımğa barmaqnı yasaq etmege davet etti. Bunı o, mart 18-de Twitterde yazdı.
Diplomat: «Nevbetteki alman maceracısı Ulrih Eyme qanunsız olaraq işğal etilgen Qırımğa gizliden kirdi: Federal ukümetni Almaniya vatandaşlarınıñ bunıñ kibi voyajlarını niayet yasaq etmege, Bundenstagdaki «Almaniya içün alternativa» fraktsiyasınıñ rehberlerini ise, fırqanıñ imidjine zarar ketirgen cinaiy areketleri ile alâqalarını üzmege davet etemiz», – dep yazdı.
Ulrih Eyme ve «Almaniya içün alternativa» fırqası tarafından bu hususta açıq menbalarda izaatlar berilmedi.
Fevral ayında «Almaniya içün alternativa» fırqası deputatlarınıñ Qırımğa soñki ziyaretleri esnasında Almaniya Federativ Cumhuriyetiniñ ukümeti olarnı tenqit etti.
Mart 18-de Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda prezident saylavında rey berüv ötkerildi. Resmiy Kyiv ve ondan ğayrı bir sıra halqara teşkilât ve bir çoq dünya devleti yarımadadaki saylavnıñ neticelerini tanımaylar.
İlhaq etilgen Qırımda Rusiye saylavınıñ ötkerilmesi arfesinde Almaniya Tış işleri nazirligi, «Qırım Ukrainağa ait», dep beyan etti.
OSCE yanındaki Demokratik muessiseler ve insan aqları boyunca bürosınıñ közeticeleri, ilhaq etilgen Qırımdaki saylav bölüklerinde bulunmaycaqlarını bildirdiler.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
BIJMAPAPAH
Bir sürüwçü caşay edi. Anı sabiyleri cok edile, katını karaton edi. Sürüwçü, oramğa çığıp, oynay turğan sabiyleni körüp, mudah boldu.
- Oh! Meni sabiylerim cokdula, sora maña caşarğa nege kerekdi?- dedi ol.
Sürüwçü bu sözleni aytıb boşağınçı, taş tübünden kesi bir karış, sakalı miñ karış bolğan bir kart kişi çıkdı.Ol sürüwçünü katına callap aytdı Sen meni nek çakırdıñ? Ne bolğandı? Men seni çakırmağanma, - dedi ol. Oğay, çakırğansa. Meni atım Ohdu, - dedi, kesi bir karış, sakalı miñ karış bolğan kart kişi. Saña ne kerekdi, ayt.
- Meni katınım bardı. - dep başladı sürüwçü, - alay ol karatondu da, bizni sabiyleribiz cokdula.
- Bolsun sora, men saña boluşurma, - dedi karış. - Alay men bir zat aytırıkma da, aña ırazı bolsañ boluşurukma. Caşıñ biraz ösgenden sora, üyünden ketsin da, katın alğınçı kaytmasın. Ma, bu almanı al da katınıña ber. Ol anı aşasın. Ol anı aşağandan sora sizge caş tuwar.
Sürüwçü aña kart aythanlay etdi. Ol üyüne keldi, katınnı çakırdı da almanı berdi. Köp mıçımay, alağa bir alamat ariw, altın çaçı bolğan caş tuwdu.
Talay cılla ozdula, caşçık ullaydı duniyada andan ariw cok edi. Aña atası bılay aytdı:
- Caşım, maña senden ayırılğan bek kıyın körünedi, bolsa da, sen üyden ketip, katın alğınçınña deri artha kaytmazğa kerekse.
Caş mudah boldu, alay başha eter karıw cok edi: atanı, ananı sözü töredi, Ol atası bla, anası bla salamlaşıp ayırıldı, gırcın tuwrağan bla bir tuzçuk alıp, uzak colğa atlanıp ketdi. Ol, tawla içinde, tüzlede da bara-bara ketip, arıdı. Ol, kimden ese da kalıp turğan eski bawnu körüp, aña kirip, solurğa umut etdi.
Bawğa kirdi, karağanında, anda wa üç at. Ala alay ariw edile: caş alağa karap toymay edi! Atladan biri wa bılay aytdı: - Ey, cigit caş, sen bizni kesiñe cumuşha al, cañılmazsa. Biz saña kerti kulluk eterbiz Caş kuwandı. Aladan birine mindi da, kalğanların adej tartıp ketdi. Tar awzunda bir koşha deri cetip, arı burulurğa umut etdi. Alay aña at bılay aytdı: - Sen bizni adamlağa körgüztme da, kuyruklarıbızdan birer kıl al. Biz saña kerek bolsak, kıllanı kıyırların küydürüp, tebire. Biz a ol zamanda saña kelirbiz.
Caş atlanı kuyruklarından birer kıl üzüp aldı, atlanı boşladı da, kesi wa koşha bardı. Koşdağı sürüwçüle caşnı ariw körüp, konak etdile. Ala semiz buğanı sürüp, keltirip kesdile da, etini tüz ekiden birin kazanña saldıla. Bişirip başladıla. Uşhuwurnu keziwünde sürüwçüle keslerini iyeleri kalay ullu bay bolğanın aytdıla, sora caş erttenlikde aña barıp iş tilerge umut etdi.
Hannı adamları hanña barıp, kim ese da bir cigit caş kelip iş surağanın aña aytdıla. Han anı kesinde cumuşçu eterge ırazı boldu. Caş üy cumuşlanı ete edi. Anı sebepli wa, anı bir kesek akıldan kamil bolğanña sanap, aña Bıjmapapah atağan edile.
Hannı wa üç kızı bar edi. Kalay ese da, bir col hannı kiçi kızı Bıjmapapahnı esledi. Esledi da alay süydü: duniyada caşawun caşawğa sanamay, aşağanın aşağanña sanamay başladı. Kuru da Bıjmapapahnı sağışın ete edi.
Bir col hanña kızları, keleçi çakırıp, bılay aytdıla: - Bizni barıbızğa da erge çığarğa zamanıbız cetgendi, endi atabız anı üsünden sağış etsin.
Keleçi, hanña barıp, kızlarını tilegin aña aythandı. Han biraz sağış etip, aytdı: - Ala, alağa erge çığarğa zaman bolğanmıdı deydile? Alay ese, bahçadan birer harbız alıp keltirsinle. Harbızla bişip, cetip bolsala, ol zamanda alanı erge berirme.
Keleçi hannı cuwabın kızalağa aytdı. Hannı kızları bahçağa barıp, harbız saylap, alıp keldile. Tamata kız bitew çirip turğan harbıznı, ortançı kız a bir canı çirip turğan harbıznı, kiçi kız a cetip, bişip turğan harbıznı keltirdile.
- Alaydı, dedi han, sizge ertte oquna erge çığarğa zaman bolğandı.
Ol uzakdağı, cuwukdağı hanlanı da caşların çakırdı da, kızlarına birer bal kalaç da berip, bılay aytdı: - Kimni saylasağız da, bal kalaçlanı alağa berigiz.
Hannı kızları bal kalaçların da alıp, saylarık caşları taba bardıla. Eki tamata kızı bal kalaçların eki han caşha berdile.
Gitçe kızı wa kesini bal kalaçın Bıjmapapahha berdi. Egeçleri asırı külgenden buwulurğa azdan kaldıla. Han kesini körgen közlerine iynanmay, kiçi kızına dağıda bir bal kalaç berdi. Alay anı kiçi kızı dağıda ekinçi bal kalaçnı da Bıjmapapahha berdi. Ol zamanda han açıwlandı. Ol kesini eki tamata kızına ullu toy etdi, gitçesine wa unamay koydu em da anı Bıjmapapah bla birge gedeşge köçürdü.
Bir talay zamandan sora, han awrudu. Bitew ustalanı çakırdıla, alay bolğanlıqğa, biri da boluşalmadı. Ol zamanda bir kart kurtha katın aytdı: - Han calan da aslan et aşap, ızından da aslan süt içse saw bollukdu.
Hannı eki tamata kiyewü aslan et bla aslan süt izley çıkdıla. Bışmapapahnı wa kişi esine da almadı. Bir talay kün ozğanlay, Bıjmapapahnı katını, hanña barıp, Bıjmapapahha da at berip, anı da aslan et bla aslan süt izlerge iyerigin handan tiledi.
- Ol kullağa allay cumuşnu berirge kalay carar, dedi han, - alay, ol arı barırğa bek tiley ese, cük taşıwçu kart alaşağa minsin da barsın.
Bıjmapapah, ol osal atha da minip, ketdi. Ol elden çıkğan zamanda, hurcunundan kesini atını kılın çığardı da küydürdü. Olsağatdan anı allına, üsünde da sawutları bla bay kiyimleri bla batırla miniwçü bir at çıkdı. Bıjmanapah cañıdan kiyindi, atha mindi, sora andan arı ketdi. Atı çaphan etmey edi, cel kibik uçhan ete edi. Kep mıçımay, ol suw boynuna cetdi. Ol suwnu boynunda wa kalın kamişle öse edile. Bıjmapapah, solurğa umut etip, alay tohtadı. Bir zamanda ol kamişle içinde tişi aslannı kördü. Bıjmapapah, süyrelip, cuwukğa barıp, tişi aslannı maradı. Tişi aslan, sekirip turup, Bıjmapapahdan tilep başladı: - Meni öltürme, meni gitçe balalarım bardıla. Saña ne kerek ese da, ayt, men barın da eterme.
- Maña seni sütüñ bla bir aslan balaçığıñ kerekdi, dedi Bıjmapapah.
Tişi aslan, süt da, aslan bala da berirge ırazı boldu. Bıjmapapah aslan balanı da, sütnü da alıp, artha coluna ketdi. Colda bara, ol hannı tamata kiyewlerin cetdi. Ala, açıwlanıp, mudah bara edile. Nek deseñ, hanña ala bir zat da eltmey edile. Bıjmapapah alanı cetgende, ala anı tanımay kalğan edile, anı salam beriwüne cuwap etip, anı kayrı em nek barğanın surağan edile.
- Men aslan süt bla aslan bala izley çıkğan edim, dedi Bıjmapapah, - meni katınım awruydu da, ma, aña darmanla alıp barama.
Kiyewle andan bir kesek aslan bala etçik bla aslan sütçük tilep başladıla.
Sizni cawurunlarığızğa meni tamğamı saldırsağız, men sizge et da, süt da berirmisiz, - dedi Bıjmapapah.
Kiyewle ırazı boldula em da anı üçün birer kesek etçik bla bir kesek sütçük aldıla.
Köp mıçımay Bıjmapapah ala bla salamlaşıp ayırıldı em da başha col bla ketdi. Ol elge deri cetdi, han bergen osal atha mindi da, ol cırtık kiyimlerin kiydi da, üyüne kaytdı.
Ekinçi kün erttenlikde hannı tamata kızları atalarına aslan bala etçik da, aslan süt da keltirdile.
Han alağa ıspas etdi, alay hannı saw eter üçün a et bla süt asırı az edile. Ol zamanda Bıjmapapahnı katını hanña köp süt, et da keltirdi. Han andan alırğa unamay edi, alay anı ahluları tilep, aldırdıla. Han etden aşadı, sütden içdi da, bılay aytdı: Men igirek boldum, alan süt bir aman iyis etedi.
- Atam, biz gedeşde caşaybız da, ol andandı, - dep cuwap etdi, kızı.
Han alağa gedeşden at orunña köçerge erkinlik berdi. Aslannı sütü bla aslan balanı etinden sora, han saw bolup, başladı. Alay bolğanlıkğa, ol dağıda karıwsuz edi. Ol zamanda ol hanña alğın col boluşluk etgen kurtha katınnı çakırdıla.
- Maral et aşasa han saw bolluqdu, dedi kart katın.
Han tamata kiyewlerin maral etge ciberdi. kiçi kiyewün a esine da tüşürmedi. Ekinçi kün Bıjmapapah hanña kesi bardı em da darman izley barırğa aña da erkinlik beririn tiledi.
- Bılay katı tilegenden sora, ol biyağı aman atnı da al da bar, - dep aytıp, han aña art burup koydu.
Bıjmapapah hannı biyağı ol aman atına da minip, ketdi. Ol awuldan çıkdı, at kılnı kıyırın kabındırdı, sora anı allına anı ol biyağı batırla miniwçü atı çıkdı. Bıjmapapah cañıdan igi kiyimlege kiyindi da, kesini atına minip, andan arı ketdi. Anı atı anı kalın ağaçnı içine eltip, anda tohtadı. Bıjmapapah bir kolda maral sürüwnü esledi.
Kesini batırla miniwçü atını boluşluğu bla ol bir maralnı tutdu da, kalğanların ciberip koydu. Ol maralnı kesdi, etin artmaklağa saldı da, ol tamata kiyewle kaytırıq col bla artha kaytıp tebiredi. Alğın coldaça, tamata kiyewle kurlay kaytıp bara edile. Üçüsü da salamlaşıp, birge ketip tebiredile.
- Sen kayrı barasa? - dedile Bıjmapapahha.
- Maral eti izlegen edim, meni anam awruydu, - dep cuwap etdi ol. - Endi wa ma aña darman alıp barama. Kiyewle andan bir kesek et tilep başladıla.
- Siz kesigizni kabırğalarığızğa meni tamğamı salırğa unasağız, et berirme, - dep Bıjmapapah cuwap etdi.
Kiyewle unadıla. Bıjmapapah alanı kabırğalarına kesini tamğasın saldı, bir kesek etçik berdi, sora ala bla salamlaşıp, başha jol bla üyüne ketdi. Awulğa cetgen zamanda, Bıjmapapah biyağı han bergen atha mindi, kesini gürbü kiyimin kiydi da üyge ketdi.
Ekinçi kün erttenlikde hannı tamata kızları atalarına maral etçik alıp keldile. Kiçi kızı da hanña maral et keltirip keldi. Han andan etni alıp aşarğa unamay edi alay anı cuwukları bek tilegenleri sebepli, ala ol kızğa canları awrup, cak bashanları üçün, kıznı atası ol kızı bergen etni da aşadı.
Han ol etni aşap bılay aytdı: - Et a igi edi, alay calan da aman iyis etedi.
- Atam, da biz at orunda caşaybız, iyis etmey, ne etsin, - dedi kızı.
Ol zamanda han alağa at orundan aş üyge köçerge erkinlik berdi.
Han saw boldu Kesini saw bolğanını kuwançına ol ullu kurmanlıq, toy-oyun eterge başladı Köp halknı cıydı, uzakda, cuwukda hanlanı da caşları bla birge çakırdı. Kesini tamata kiyewlerine wa bek igi atlağa minerge, bek bağalı, aybat kiyimle kiyerge buyurdu.
- Men bu kuwançda, meni kiyewlerim kimden da bay kiyinirlerin süeme, - dedi ol.
Bıjmapapah munu eşitgende, han anı kiyewge sanamağanı üçün, cüregi bek kıynaldı.
Ol awulnu arı canına bardı da kara kılnı kıyırın kabındırdı, ol zamanda anı allına batırla miniwçü cüyrük kara at çıkdı. Bıjmapapah terk oğuna igi kiyimlege da kiyinip, batırla miniwçü dum kara atha da minip, hannı arbazına cetdi.
Adamla asırı seyirsinñenden, tamaşa etip kaldıla; alanı allarında, alanı közlerin asırı kamathandan, sokur etip koyarça, allay ariw at süeldi.
- Bu bay caş kaydandı, ol kimladandı? - dep adamla barı da bir birlerine sora edile, alay kişi da cuwap etalmay edi. Ol Bıjmapapah bolur dep, kişini da esine kelmey edi.
Bıjmapapah atdan tüşdü da, anı hannı allına eltdi da, bılay aytdı: - Han, ma bu batırla miniwçü at endi senikidi, - dep ketdi. Awuldan arı çıkğandan sora, ol kök kılnı kıyırın kabındırğanlay anı allay, batırla miniwçü karaldım kök atı çıkdı. Bıjmapapah alğın coldan ese bay, omak kiyimlege kiyindi, sora at, sadak okça uçup, anı hannı arbazına cetdirdi. Ol hannı kalasını buruw begimlerinden sekirip - sekirip ötdü da, adamla wa bütün bek tamaşa etdile. Ala ol caşnı kim bolğanın bir da bilalmadıla. Bıjmapapah atnı hanña eltgendi em da anı hanña sawğağa bergendi. Halk batırla miniwçü atlanı tögeregine basınıp seyir ete edile. Bıjmapapahnı arbazdan kalay ketgenin kişi da eslemegen edi.
Bıjmapapah a, biyağı awulnu arı canına ketdi, da kılnı kabındırdı da, sora anı allına ak at keldi. O hannı kalasını buruwlarını bek biyik cerleri bla sekirip, ötüp, hannı arbazını ortasında tohtadı. Adamla ol aythılık igi caşha bla anı seyir atlarına karap, sıylanıwnu da unutup, barı da seyir-tamaşa etip kaldıla. Adamla Bıjmapapahnı tögeregine basındıla, sora anı kim bolğanın sorup başladıla.
- Han eşitirge süe ese, - dedi Bıjmapapah, - ma barın da aytayım.
Han erkinlik berdi, sora caş bu biz bilgenni aytıp başladı.
Asırı seyir etgenden, han küçden-butdan saw kalğan edi. Bu aña tüşça körüne edi. Bu caş anı kiçi kiyewü bolğanın bildi, alay anı haparın böldürürge bolmadı.
Men bu han maña bergen osal atlağa da minip awulnu arı canına barıp, andan kesimi batırla miniwçü atlarımı çakıra edim, ala wa aslan bala etni da, aslan sütnü da, maral etni da madarırğa boluşa edile Men har zamanda da tamata kiyewle kaysı col bla barlık bolsa da, ol colğa kele edim. Eki keziwde da ala kuru kolları bla kaytıp kele edile, men a alağa bir kesek et bla süt bergen edim. Anı sebepli wa, men alanı cawurunlarına bla kabırğalarına kesimi tamğamı kızdırıp salğanma.
Han da, cıyılıp turğan halk da caşnı aythan haparını kertiligin bilirge aşıkğandan tözalmay edile. Barı da, kerti da, hannı tamata kiyewlerini cawurunlarında bla kabırğalarında tamğaları bolğanına bla bolmağanına kararğa süe edile. Han alağa köleklerin teşerge buyurdu, sora barı da alanı cawurunlarında, kabırğalarında küydürülüp salınñan tamğalanı kerdüle Han kesini tamata kiyewlerine, ala anı aldağanları üçün açıwlandı, çamlandı. Biteu halk karap turğanlay, han kesine cañız kiyewge Bıjmanapahnı sanadı em da kesini sawlay hanlığın aña berdi. Tamata eki kiyewün a ol, kıstap, tiyresinden gunç etdi. Bıjmapapah a, kesini caş katını bla birge nasıplı caşap kaldıla. Hannı izmisi bla, ekisi da barıp, Bıjmapapahnı atasın, anasın kesleri bolğan cerge keltirdile. Andan başlap, ala bir birlerinden ayırılmay, ahır künlerine deri da aşap caşap kaldıla


text:
Derc
29-ci sentâbr: Yuqarı Şurada ve merkeziy KHV Diaspora ve Ukraina istidatlı gençleriniñ stajlavı başlana ...
20 Berim ayı, 15:13
Ukraina, qırımtatarlar – tamır halqı olğanını siyasiy seviyede bildirdi
19 Berim ayı, 15:38
Emine Ceppar, Kreml mabuslarını nasıl qurtarmağa mümkün olğanı aqqında
19 Berim ayı, 15:37
İngliz tili ögrenilmesiniñ müimligi üzerinde informatsion-añlatıcı kampaniya
19 Berim ayı, 13:53
Ükümet islâatları boyunca añlatma ve haberdar etüv
19 Berim ayı, 13:43
HSN: Keyfiyetli mediatasil – bu, haber telükesizliginiñ temeli
19 Berim ayı, 11:55
Dmıtro Zolotuhin: “Ukraina ve Avropa teşviqatqa qarşılıq tecribesinen paylaşmaq kerekler”
19 Berim ayı, 09:35
HSN: Lugansk vilâyetindeki Novoaydar köyüniñ sakinleri endiden ukrain yayınlavını güzel keyfiyette seyir etip olalar
19 Berim ayı, 09:34
HSN: Avropa Birligi vekillerini işğal etilgen territoriyalarda yayınlav yañartuvı aqqında haberdar ettiler
18 Berim ayı, 10:28
Emine Ceppar: “Ahtem Çiygoz bugünki künde qırımtatar halqı qarşılığınıñ timsali ola”
15 Berim ayı, 17:53


text:
Ukrain ve qırımtatar oyuncısı, teatr ve kino rejisseri Ahtem Seitablayev işğal etilgen Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları keçirgen tintüv ve tutuvlardan accı çekkenini tarif etti. Bunı Seitablayev Qırım.Aqiqatqa avgustnıñ 8-de bildirdi.
«Bir şey yapıp olamağanımdan accı çekken bir adamım. Telükesiz bir yerde olğanımdan bir taraftan utanam, anda ise yaqın insanlarıñ, semetdeşleriñ, tanımağan insanlarıñ bile olsa, maneviy ceetten yaqın olğanlarnıñ evlerine saba saat 4-te kireler», – dedi o.
Ahtem Seitablayevniñ qayd etkenine köre, Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları yerli ealini qorquzacaq ola.
«Bunı yapqanlarğa yahşı bir şey aytamam. Qırım kene Ukrainanıñ olacağına, Ukraina terkibinde Qırım Qırımtatar milliy territorial muhtariyeti olacağına inanam. Devletke hainlik yapqan, qolları qanda olğanlar mıtlaqa cevap berecek», – dedi o.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket failleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Ukraina havfsızlıq hızmeti (SBU) «Pravıy sektor» (PS) faallerini işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırda elektrik yolaqlarınıñ bozuluvı boyunca sorğuğa çağırdı. Bu aqta «Gromadske TV» telekanalına «Pravıy sektor» yetekçilerinden biri Andrey Stempitskiy bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, SBUğa çağırğanlar şimdi şaat olaraq davet etilgen. Şunı da qayd etti ki, ukrain mahsus hızmetleri bağlanğan insanlar arasında teşkilâtnıñ sabıq reberi Dmitriy Yaroş yoqtır.
Qırım.Aqiqat SBU izaatını elde etmege tırışa.
Qırımğa dekabr 30-dan qıtaiy Ukrainadan elektrik energiyası berilmey, Herson vilâyetinde elektrik yolağınıñ patlavı buña sebep olmalıdır. Al-azırda elektrik tiremesi tamirlengen, amma energetik muqaveleniñ toqtatılmasından sebep elektrikni bermeyler. Yarıq ile olğan problemlerden sebep bazı regionlarda qazan dairelerini söndüreler, insanlar çeşit qızdıruv aletlerinden faydalanmağa mecbur. Rusiye FİN Qırım idaresiniñ reberi Sergey Şahov aytqanı kibi, Qırım şimdi kerek olğan 1350 megavattan 931 MVt ala.
Qırımtatarlarnıñ yetekçileri yañı muqavelede Qırım ve Aqyar Ukraina qısmı olaraq belgilenüvinde israr eteler.


text:
13 ON ÜÇÜNCİ DERS
· Toylarımız aqqında
(Yaş nesilge ve ana-babalarğa)
(Devamı. Başı 10, 11, 12-inci derslerde.)
Bugün daa eki mesele aqqında laf eteyik.
Birincisi, toynıñ uzunlığı aqqında. Er şey bir qararınen olsa, yahşı ola deyler. Gece saat birde ya da ekide (kimerde ise üçte ?!?) bitmegen toy yahşı toy degil, bu toy – yaramay toy, çünki çevre etrafqa cayrağan çalğı sesi bu yerde yaşağan insanlarğa raatlıq bermey, olar çorlana, nervalana, toy saibiniñ ve çalğıcılarnıñ fikirsizligini, tüşüncesizligini söge. Aqiqattan da, kimerde gece saat üçte bir saroşnıñ mikrofonğa qarşı buğa kibi ökürgenini eşitesiñ. Olân, qararını qaçırğan bu adamnıñ yırlamağa istegi çıqqan olsa, onı da anda diñlegen adam olsa, yırlasın, tek mikrofonsız yırlasın. Onıñ sesi mikrofonsız da yahşı çıqa!
Ekinci mesele. Ne aqılğa hızmet etip, bizler kelinnen kiyevni 11-lerden soñ, kimerde ise 12-lerge yaqın oynamağa çıqaramız? Ne sebepten bunı biz böyle keç yapamız? Kim bile onı, episi öyle yapa deyler. Kelişmegen şey! Baqıñız, toyğa 8-ge çağırılğan cemaat endi 2 saattan ziyade oturıp, aşaycağını aşap, içecegini içip, seyir etecegini etip ve yavaş-yavaş evlerine qaytıp başlağan vaqıtta biz, endi vaqtı keldi dep, kelinnen kiyevni oyunğa davet etemiz. Ne kelişmegen şey. Bazıda kelin ve kiyev oynamağa çıqacaqta toynıñ yarı cemaatı endi olmay, toy azbarında kelinnen kiyevniñ eñ yaqın adamları süzülip qala, doğrusını aytacaq olsaq, olar da ineler üstünde oturğan kibi otura.
Artistlerimizden biri: “Sanağa çıqqanda zal içinde adam az olsa, keyfim bozula, ilhamım qaça, amma tolu zalnı körsem, ilham beş-on kere arta, yüregim öse, bütünley başqa türlü olam”, – dedi. Pek doğru. Yaşlarımız da oynamağa çıqqanda bütün cemaat yerinde olsa, ne qadar yahşı ve dülber olacaq, em yaşlarnıñ yüregi de daa ziyade ösecek.
Ebet adamlar toynı aselet taşlap ketmey. Bugünki “çapa-çap yaşayış”ında er kimniñ özüne köre işi bar, ondan sebep olar toydan ertece turıp ketmege mecbur ola.
“Kelinnen kiyevni evelce oynatmaq kerek”, – degen fikirni soñki vaqıtta sıq aytıp başladılar. Eşitkenime köre, bir toyda degil de endi çoq toyda öyle yapqanlar. Pek yahşı olğan. Şu toylarnıñ birinde başta kelinniñ qardaşları toynı oyunnen açqan, soñ kiyev taraftan eki adam çıqıp oynağan. Bundan soñ “oбщий TaHeц”olğan. Buña episi olıp bir saat vaqıt ketken. Bir beş daqqa tınış alınğan soñ oynamağa kelinnen kiyevni çıqarğanlar. Olarnıñ oyunı da bir qararınen olğan. 35-40 daqqağa yaqın oynağan soñ, kiyev balanen kelin özleri toqtap: “Sağ oluñız, oynağanımız yeter. Endi başqaları da oynasın”, – dep yerlerine barıp oturğan. Toy ise devam etken.
Saat on ekilerden soñ qoran tepilgen, raketalar atılğan ve toy bitken, bütün cemaat memnün qalğan.
Köresiñizmi? Azı – qarar, çoqu – zarar degen lafta esas bar!
(Devamı bar)
· Oquyıcılarımıznıñ icadından
Güzel tilimiz aqqında yaşlarımıznıñ fikirleri
Feruze Alimova, 2-nci kurs studenti
Ebet, Qırım menim Vatanım! Qırımtatar halqı menim halqım! Qırımtatar tili menim tilim! Men bunı iç bir vaqıt unutmazman ve öz halqıma, Vatanıma yardım etmege tırışarman!
Ana tili aqqında rametli ocamız Azize Fazılovna: “Ana tilini özümiz bilmesek, ögrenmesek, balalarımız ögrenmese, bizler diger halqlarnen qarışıp ketermiz, assimilâtsiya olurmız”, – dey edi.
Bir talebeniñ anası: “Menim balama qırımtatar tili kerekmey, bugünki künde bu fen oña kerekmey, o bir yerde qullanmay. Balam geografiya, esap, tarih, fizika fenlerini ögrensin. Olar oña kerek”, – dedi. Bu sözlerni o rus tilinde ayttı, öz tilinde anası da, balası da laf etamay edi. Men buña şaştım…
· Şaqalar, lâtifeler
Alla şaqa ve külküden ayırmasın
***
– Amet ağa, aytsañız, kökte qaç yıldız bar?
– Qaç olacaq, menim saqalımda qaç saç olsa, o qadar.
– Yoq, inanmaymız.
– İnanmasañız, say da baqıñız.
***
– Bir şeyni maña yüz kere ayttırma.
– Siz maña yüz kere aytmadıñız.
– Yüz kere olmasa, doqsan doquz kere.
– Doqsan doquz kere de degil.
– Aysa ne qadar?
– Bu atqanıñız üçünci seferdir.
– Kördiñmi? Ama sen bir aytqanda añlamalısıñ.
– Aysa ne içün üç kere aytasıñız?
· Şiirler, yırlar
Samuil Marşak
Sersem sıçan balası aqqında masal
(Devamı. Başı 12-inci derste.)
Ana sıçan aranğa atqa bara:
“Dayalıq et balama, – dep yalvara, –
Kelse bugün, aynenniler yırlasa,
Bir yahşılıq et, beşigini sallasa”,
“İ-ğo-ğo! – dep kele at yavaş-yavaş, –
Balacanlım, tabiatım pek yuvaş,
Oñ yanıña yat da yuqla, bebeyim,
Cılap saña torbasınen bereyim”,
Sersem sıçan balası erke ösken,
Ğarip atqa, hatrin saymay, şay degen:
“Sesiñizden ötüm patlay, pek qorqam,
Cılabıñız kerek degil, aşamam”,
Ğarip ana domuzğa çapıp bara:
“Dayalıq et balama, – dep yalvara, –
Kelse bugün, aynenniler yırlasa,
Bir yahşılıq et, beşigini sallasa”,
Domuz kele sıçançıqqa fırqıldap:
“Közleriñni yum, – dey, – yuqla quruldap,
Meni diñlep eger yahşı yuqlasañ,
Markof olur ögüñde saba tursañ”.
Sersem sıçan balası erke ösken,
Domuzğa da, hatrin saymay, şay degen:
“Fırqıldıñız keçmey, ketiñiz tez-tez,
Markofıñız tansıq degil, kerekmez”.
(Devamı bar)
· Devlet tilini ana tili esasında ögreneyik
· Atalar sözleri
Alladan qorqmağandan qorqmalı – Haдo бoяTbcя Toro, kTo He бoиTcя Aллaxa
altın ateşte sınalır, insan – işte – зoлoTo пoзHaëTcя B orHe, чeлoBek B paбoTe
alışqan quturğandan beterdir – пpиBычka xyжe бeшeHcTBa
ister taşnı başqa ur, ister başnı taşqa ur – чTo B лoб, чTo пo лбy; Bcë paBHo
yahşı tabiat – sevindirir, yaman tabiat – küstürir – xopoший xapakTep paдyeT, плoxoй - BызыBaeT oTBpaщeHиe
Güzellerden eñ güzeli kim? Kimni sevseñ – o güzel. – Kakaя из kpacaBиц caMaя лyчшaя? Ta, koTopyю любишb.
Bir ufaq bala balaban olğance, bir balaban adam qart ola – Пoka peбëHok cTaHeT BзpocлыM, oдиH Bзpocлый cTaHoBиTcя cTapыM
Qızım saña aytam, kelinim sen diñle – Дoчb, Teбe roBopю, a Tы, HeBecTka, cлyшaй (и дeлaй BыBoды)
· Frazeologizmler
ağzından bal aqa – oH roBopиTb MeдoBыe peчи
ağzınen beraber – BpoBeHb c kpaяMи
ağzını bir qarış açmaq – paзиHyTb poT (oT yдиBлeHия)
ağzına bir kemik atmaq – зacTaBиTb зaMoлчaTb, зaTkyHTb poT koMy-л.
(ağzından) laf qaçırmaq – HeBoлbHo пpoбoлTaTbcя; HeчaяHHo BыбoлTaTb cekpeT
ağzı-burnu yerinde – y Hero Bcë Ha cBoëM MecTe, Bcë пpи HëM
ağzından çıqmaq – copBaTbcя c языka
ağzında tili yoq – a) бeзpoпoTHый, kpoTkий, пokopHый; б) Tиxий, MoлчaлиBый
halqnıñ ağzına tüşmek – cTaTb пpeдMeToM paзroBopoB (пepecyдoB), cTaTb пpиTчeй Bo языцex
· Ösümliklerniñ adları
BиHorpaд – yüzüm – BиHorpaд
BишHя – vişne – BишHя
Boдopocлb – suv ösümligi – BoдopicTb
Boлчbи яroды – babuğan – BoBчa яroдa
BbюH пoлeBoй – çöl sarmaşığı – B’юH пoлboBий
BbюHok – sarmaşıq, kündüz sefa – пoBiй
Bяз – qarağaç – B’яз
reoprиHa – yıldız çiçek – жopжиHa
repaHb – yerane – repaHb, reHpaHiя
rиaциHT – zümbül (sümbül) – riaциHT
· Ayvan, quş ve böceklerniñ adları
kaшaлoT – kaşalot – kaшaлoT
keHrypy – kenguru – keHrypy
keфaлb – kefal, cılar – keфaлb
kиT – kit – kиT
kлëcT – toğay torğayı – шишkap, kлecT
kлeщ – qasartqı – kлiщ
kлoп – qandalay – kлoп
koбчиk – bozdoğan – kiбчиk, kiбeц
koзa – eçki – koзa
koзëл – teke – цaп, koзeл
· Anatomiya terminleri
kpoBeHocHыe cocyды – qan damarları – kpoBoHocHи cyдиHи
kpoBooбpaщeHиe – qan aylanuvı – kpoBooбir, kpoBoбir
kpoBяHoe дaBлeHиe – qan basımı – kpoB’яHий Tиck
kpoBяHoй Tok – qan aqımı – kpoB’яHий бir
kpecTeц – sekiz köz kemik – kpижi
лaдoHb – avuç – дoлoHя
лërkиe – aq cigerler – лereHi
лoб – mañlay – лoб
лoбHaя kocTb – mañlay kemik – лoбoBa kicTka (kicTb)
лokoTb – tirsek – лikoTb


text:
Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzeir Abdullayev Aqmescit tahqiqat izolâtorından alıp barılğan Aqmescit şeer hastahanesindeki tibbiy teşkerüv, onda damar hastalıqları ve trombnıñ olmağanını kösterdi. Bunı izolâtornıñ rehberi, Abdullayevni tibbiy bölükte ziyaret etken soñ onıñ aqrabalarına ayttı, dep mayıs 13-te Azatlıq Radiosındaki rus hizmetiniñ muhbiri bildire.
Tahqiqat izolâtorı rehberiniñ aytqanına köre, Abdullayevniñ ayağındaki şişiklik keçti, sıcağı da normağa keldi, dep bildire onıñ aqrabaları. Aynı zamanda tibbiy bölükniñ hadimleri Abdullayevniñ aqrabalarına onıñ resmiy diagnozını ale daa söylemediler. Abdullayevniñ advokatları ve aqrabaları tarafından onı hastahanege yatqızmaq talabı yerine ketirilmedi.
Ondan ğayrı, Aqmescit tahqiqat izolâtorınıñ rehberi Abdullayevniñ aqrabalarına, kelecek aftanıñ başında onı tibbiy bölükten keri kamerağa keçirecekler, dedi.
Al-azırda Aqmescit tahqiqat izolâtorı ya da Qırımdaki Rusiye uquqqoruyıcıları tarafından bu malümatqa dair resmiy izaat berilmedi.
Daa evel Qırım advokatı Mammet Mambetov, Aqmescit tahqiqat izolâtorında Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzeir Abdullayevni ziyaret etip, sağlığınıñ eyilişkenini ayttı.
Mayıs 4-te, Aqmescit tahqiqat izolâtorında tutulğan Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzeir Abdullayevni Semaşko adına hastahanege alıp barğanları aqqında malümat peyda oldı.
Bunıñ arfesinde advokat Mammet Mambetov, Abdullayevniñ kritik vaziyeti aqqında haber berdi.
Aprel 30-da Uzeir Abdullayev Aqmescitteki tahqiqat izolâtorınıñ tibbiy bölügine keçirildi. Bundan evel Abdullayevniñ anası Dilâra Abdullayeva, oğlunıñ bir qaç künden berli yüksek sıcağı ve ayağında şişik ile şişiklik olıp, dayanılmaz ağrılar çekkenini bildirdi.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Kreml nezareti altındaki Aqmescitniñ Kievskiy rayon mahkemesi Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi» iştirakçileriniñ apis muddetini uzattı.
Server Zekiryayev, Marlen Asanov, Ernes Ametov ve Memet Bilâlov oktâbrniñ 9-na qadar SİZOda qalacaq dep haber ete Qırım.Aqiqat muhbiri.
Marlen Asanovnıñ ömür arqadası Ayşeniñ sözlerine köre, qabaatlağan tarafnıñ delilleri deñişmey.
«Şaşılacaq bir şey amma, mahkeme açıq keçti – anda eñ yaqın soy-soplar kirsetildi. Prokuror ve mahkemecilerniñ sözlerini bizler artıq ezberledik ve olar “cemiyet içün havflı olğan pek telükeli cinayetçi ekenliginen” bağlıdelilleri sözme-söz tekrarladı. Şunıñ içün olarnı ev apsine bile yibermek havflı eken. Aqayım mahkemede, adiy insanlar üzerine terrorist tamğası asıla, albuki yalan qabaatlavlarnen olarnı apishanelerge qapatqan şahıslarnıñ özleri terrorist olğanı aqqında pek yahşı etip ayttı”, - dep ikâye etti Ayşe Asanova.
O ayrıca, aqayını tişleri raatsızlap başlağanı aqqında da söyledi.
“Eki tişi ufanıp ketkeni aqqında aytıp, meni bayağı mağayttı. Tedaviy yapsınlar dep ariza yazsın dedim. O, SİZOda tişlerni tedavi etmey, aman suvurıp taşlaylar dedi. Lâkin umumen alğanda özlerini yahşı is eteler. Er keske selâm eteler”, – dedi o.
2017 senesiniñ oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakinini tutıp alğan edi. Bular – Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zakiryayev ve Ernes Ametov. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan “Hizb ut-Tahrir” teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda «Qırım birdemligi»niñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatar musulmanı Edem Smailov tutulıp alınğan edi. Olarnıñ işi Bağçasaraylı “Hizb ut-Tahrir işi”nen birleştirildi.
“Hizb ut-Tahrir” halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi “Hizb ut-Tahrir” teşkilâtını “terrorist” birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Jubanov ýnıversıtetiniń Túrkıyadaǵı seriktes joǵarı oqý ornı — Stambýl ýnıversıtetiniń tehnokentinde qos ýnıversıtet ǵalımdarınıń birlesken «Jańa latın álipbıine ótý kezeńindegi kompbyuterlik-lıngvıstıkalıq jobaların» talqılaý maqsatında kezekti otırıs ótti. Qazaqstan Respýblıkasınıń Túrkıyadaǵı Elśiligi (Ankara qalası) uyımdastırıp otırǵan śaraǵa Jubanov ýnıversıtetiniń ǵalımdarımen birge QR Parlamenti Májilisi apparatınıń Redakcıyalaý jáne aýdarma bólimi meńgerýśisiniń orınbasarı, aqın, aýdarmaśı Tóregeldi Tuyaqbay arnayı qatıstı.
Latın álipbıine kóśýdegi qarımdı qadamdardıń bastaması retinde ýnıversıtetimizdiń «Qazirgi túrki tilderiniń tildik úderisin zertteý» zerthanasında túrkıyalıq ǵalımdarmen birlesken birneśe kezeńdik ǵılımı-zertteý jumıstar orındalý ústinde.
Stambýl ýnıversıtetiniń ǵalımdarı fılologıya ǵılımdarınıń doktorı, professor Ismet Bıner jáne PhD doktor, kompbyuterlik ınjenerıya fakýlbtetiniń professorı Atakan Kýrt «Qazaq tilindegi mátin jıiligin taldaý júyesi» jobasınıń mazmunımen tanıstırdı. Ǵalımdar bul jańa latın álipbıinde jazılǵan qazaqstandıq mátinder men qujattardı taldaý úśin ázirlenetin onlayn-baǵdarlamalıq júye lıngvısterden muǵalimderge deyin, psıhologtardan kompbyuterlik ǵalımdarǵa deyin paydalana alatın keń aýqımdı cıfrlandırý men «jasandı ıntellekt» ayasında júzege asırılatın ǵılımı-qoldanbalıq joba retinde usınılǵandıǵın túsindirdi.
Bul jobanı zaman talabı men ǵılım damýınıń deńgeyine qaray qalaǵan baǵıtta órkendete berýge boladı. Memlekettik tildiń qoldaný ayasın keńeyte otırıp til men ádebıette, bilim berý salasında, sayasatta, medıcınalıq psıhologıyada, quqıq qorǵaý jáne sot-saraptamalıq qızmetinde, bıznes pen saýda salasında t.b. paydalanýǵa bolatın arnayı baǵdarlama.
Zertteý jobalarımen tanısqan Tóregeldi Tuyaqbay óziniń tańdanısın jasırmadı jáne bul jobalardıń iske asýına murındıq bolıp otırǵan Q.Jubanov atındaǵı Aqtóbe óńirlik memlekettik ýnıversıtetiniń rektorına óz rızaśılıǵın bildirdi. Sonımen birge, bul joba týralı aqparattar taratý úśin qazaqstandıq basılımdarımdar men telearnalardıń nazarın aýdarýdı qolǵa alý kerektigin atap ótti.


text:
Qırım Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ şikâyet arizasını qabul etmedi ve 2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında kütleviy nizamsızlıq ile bağlı iş malümatı ile tanışuv müdetiniñ sıñırlavı aqqında mahkeme qararını lâğu etmedi.
Qırım Yuqarı mahkemesiniñ bu qararı dekabr 24 künü qabul etildi, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Toplaşuv devamında advokat Aleksandr Lesovoy aytqanı kibi, 24 cılttan ibaret olğan iş malümatı ile tanış oluv müddeti sebepsiz sıñırlanıldı.
«İmayeciler işniñ aselet uzattırılması olaraq tanılacaq areketlerni etmegenler. Mahkeme işniñ daa 14 cıltı ögrenilmegenini nazarğa almay», – denile şikâyet arizasında.
Bundan da ğayrı, adliyeciniñ malümatına köre, «fevral 26 işi» boyunca 47 gb video toplanğan. «Bir gb bir 4 saat baqıla, 5 kün (taqiqatqa berilgen – QA) malümatnıñ ögrenilmesine yeterli degil», – dey Lesovoy.
Onıñ fikrine köre, mahkeme Çiygoznıñ 2016 senesi yanvar 29-na qadar apiste qaldırılmasını bilip, iş malümatı ile tanışuv müddetini uzata bile edi.
Çiygoznıñ özü mahkeme toplaşuvı vaqtında aytqanı kibi, 10 kün içinde 24 cılttan tek 10 cıltnı ögrendi.
Çiygoznıñ doğmuşları bildirgenine köre, «fevral 26 işi» boyunca birinci mahkeme toplaşuvı 2015 senesi dekabr 28-de keçirilecek. Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya mezkür iş boyunca devlet qabaatına qol tutacağını bildirgen edi.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznı Qırım parlamenti yanında 2014 senesi fevral 26-da keçirilgen kütleviy tertipsizliklerni meydanğa ketirmesi boyunca qabaatlap, 2015 senesi yanvar 29-da yaqaladılar.
2015 senesi noyabr 30 künü Qırımnıñ Yuqarı mahkemesiniñ Çiygoznı 2016 senesi yanvar 29-na qadar apiste bulunması aqta qararını lâğu etmedi.


text:
Mart 16 künü halqara cemiyeti tarafından tanılmağan referendumnıñ 2 yıllıq munasebetinen, Rusiye nezaret astında bulunğan Qırım Yuqarı Şurasınıñ binasında müzeyniñ açılması planlaştırıla. Bu aqta RİA Krım bildirmekte.
Baş eksponatlarnıñ biri, Rusiye zapt etici ordularnıñ istilâsından soñ, binanıñ üstüne asılğan Rusiye Federatsiyasınıñ bayrağı olacaq.
Ekinci eksponat - Rusiye nezaret astında bulunğan Qırım nazirler şurasınıñ binasına 2014 senesi fevral 27 künü köterilgen rusiye bayrağı olacaq.
«2014 senesi fevral 27 künü Qırım Cumhuriyeti Nazirler Şurasınıñ binası töpesine köterilgen bayraq şimdiki vaqıtta Qırım Nazirler Şurasınıñ Apparatında yerleşmekte. Şübesiz, bu bayraq bizim içün tarihiy timsaldir, bu Qırımnıñ ilk rus bayrağıdır», - dep maqtandılar nazirler şurasında.
2014 senesiniñ fevral ayında silâlı adamlar, olarnı «yeşil adamçıqlar» dep adlandırdılar, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ devlet müessiselerini zapt ettip, binalar töpesine rusiye bayrağını astılar. Bunıñnen bir sırada «yeşil adamçıqlar», olarğa daa «nezaketli adamlar» dep aytalar, ukrain arbiy qısımlarını tosmenge tuttılar.
2014 senesiniñ mart 16 künü Qırım ve Aqyarda sözde referendum keçirildi, onıñ neticesinde Qırım Rusiyeniñ terkibine kirdi.
Vaqıt keçken soñ Rusiye prezidenti Vladimir Pütin «yeşil adamçıqlar» rus askerleri olğanını itiraf etti.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Aqmescit – Ukraina qanun çıqarıcı organına olıp keçken saylavlar ile qırımtatar siyasiy erbapları, Yüqarı Radanıñ terkibinde qırımtatarlarnıñ sayısı artar, dep ümüt ete ediler. Ümütler kerçekleşmegen olsa da, qırımtatarlar kene de resmiy Kiyev olarnı qorçalar ve kendi uquqiy saasında belli bir yer ayıracağına işanalar. Qırım.Aqiqat Meclis azaları ve siyasetşınaslarnen subetleşip, qırımtatar meselelerini çezmek içün ukrain devleti ne yapmalı kibi sual berdi.
Meclisniñ tış alâqalar bölügi reberi Ali Hamzin, qırımtatarlar yañı saylanğan Yuqarı Radada temsil etilmeleri içün kerekli şaraitler yaratmadı, kibi fikirni bildirdi.
«Qırımtatarlar közge alınmadılar.Tek bizim eñ nufuzlı liderimiz, ürmetli uquq qorçalayıcımız Mustafa Cemilev vekil oldı…», – dep ayttı Hamzin Qırım.Aqiqatqa.
Qayd etkeni kibi, yañı ukrain akimiyetniñ sözleri yapqan areketlerinen teñ kelmedi.
«Lutsenko, Poroşenko blokunıñ reberi olıp ta, Yuqarı Radada qırımtatarlar temsil etilmesi içün, maydannıñ er firqası kendi cedveline birer qırımtatarnı kirsetecek degen edi…Refat Çubarovnıñ keçmesini istegen olsa ediler, onı birince beş namzet sırasına qoyar ediler. O mutlaqa keçer edi», – dedi Hamzin.
Vaqialarnıñ tahmin etilüvi boyunca Agentlikniñ müdiri Vitaliy Balanıñ fikirince, yañı parlamentniñ saylanuvı ile qırımtatar meselesi daa faal çezilecegine ümüt etmek mümkün.
«Eñ esası, Qırımnıñ qaytaruv meselisidir, bu meseleni er halqara körüşüvde, muzakerelerde kötermek kerek. Qırımda ukrain grajdanlarnıñ ve köçip kelgenlerniñ problemlerinen oğraşacaq mahsus organnı teşkil etmek kerek. Tedbirler programmasını işlep çıqarmalı. Bu meselelerni yañı Yuqarı Rada ve ükümet çezecegine işanam», – dedi siyasetşınas Qırım.Aqiqatqa.
«Men Qırımdan vekiller meselesinde toqtalmaz edim, bu müim bir şey amma, ukrain akimiyetini teşviq etecek esas şey degil. Çünki, olarnı ükümetke de almaq mümkün», – dep ayttı Bala.
«Qırımtatarlarnıñ ukrain uquqiy saasında yeri ve rolü pekitilmeli»
Meclis azası Eskender Bariyev de, Ukraina qanun çıqarıcı organında qırımtatarlarnıñ sayısı müim degil, dey.
«Lutsenko, maydannıñ firqaları cedvelleriniñ birinci yerlerine qırımtatarlarnı alacaqlar degenini eşitken edim. Amma, ög sıralarğa esasen adamlarnı celp etecek şahıslarnı qoyalar. Onıñ içün, aytqanları kerçek olğanına işanmay edim, ayat ta bunı kösterdi», – dedi o.
«Ukraina tamır halqınıñ aq-uquqları qorçalanılacaq kibi olsa, parlament strukturalarında qırımtatarlarnıñ temsil etilüvini qanun boyunca belgilemeli. 2-5 adam içün kvota olmalı. Ne qadar adam olacağı müim degil, ekimi, beşmi, çünki olar ep bir ükümetniñ tertip etilüvine tesir etip olamazlar. Amma, qırımtatrlarnıñ temsiliy organı Ukraina uquqiy saasında nasıl yer alacağı, ve Yuqarı Radada qırımtatar vekillerine berilmesi mümkün aq, belki de veto aqqı müim», – dep qayd etti Bariyev.
«Ukraina parlamentiniñ qırımtatarlarnıñ fikirini közge almaq ve birlikte çalışmaq istegi olsa, tek siyasiy añlaşmalar degil de, uquqiy ve qanuniy tedbirlerni tüşünmeliler. Bu keleceknen bağlı sualler ve Ukraina Prezidenti yanında qırımtatarlarnıñ meseleleri boyunca vekilniñ işidir, em deputatlarnıñ, em kelecek parlamentniñ meselesidir, olar qırımtatarlarnıñ ukrain uquqiy saasında yeri ve rolüni belgilemek kerekler», – dey Meclis azası.
Oktâbrniñ 26-nda Ukrainada müddetten evel parlment saylavları ötkerildi. Reylerninh 95% işlengen soñ, bütün devlet çoq mandatlı saylav bölüginde birinci yerde «Narodnıy Front» – 22,22%, soñra «Pötr Poroşenkonıñ Bloku» – 21,82% kete.
Beş fayızlıq manianı «Samopomiç», «Oppozitsionnıy blok», Oleg Lâşkonıñ Radikal firqası ve «Batkivşçina» keçti.
Qırımtatarlar lideri Mustafa Cemilev «Pötr Poroşenko Bloku»nıñ birinci beş namzeti arasında, Meclis reisi Refat Çubarov prezidentlik blokunda 71-nci yerde edi.
Bunen beraber, «Narodnıy Front» firqasınıñ saylav cedveline aqmescitli Ernest Suleymanov 87-nci nomer altında kirsetildi.


text:
Fevral 20-de Qırım camilerinde qırımtatar devlet erbabı, Qırım, Poloniya, Aqrusiye ve Litvaniya müftisi Noman Çelebicihannıñ hatırasına dua merasimleri keçirildi.
Aqmescitniñ Kebir Camisinde Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ vekilleri, qırımtatar milliy areketiniñ veteranları, qırımtatar gençleri toplaştılar. Dua merasimini cami imamı Niyaziy Ramazanov keçirdi.
Bunı QMDİ matbuat hızmeti bildire.
İmam Noman Çelebicihannıñ ömür ve faaliyeti, qırımtatar halqınıñ tarihındaki rolü aqqında tarif etti.
«Bu adam qırımtatar halqınıñ tarihında ayrı bir yer tutmaqta. O, qıyın zamanlarda mesülietten qorqmayıp, yalıñız qırımtatarlarğa degil, bütün Qırım sakinlerine ömrü ve canını bağışladı. Onıñ Qurultayda yapılğan Qırım halqlarını çeçekler ile qıyaslavı Qırımda barışıq ve muabbetlik yapmaq ıntılışını isbatlay. Bu sebepten onı dualar ile añmaq bizim borcumızdır», – dep qayd etti Müfti muavini Ayder İsmailov.
Noman Çelebicihan 1885 senesi molla qorantasında doğa. Bağçasaray, İstanbul, Sankt-Peterburgda oquy, qırımtatar yaşlarınıñ maarif ve inqilâbiy teşkilâtlarında iştirak ete. 20-nci asırnıñ başında eñ istidatlı qırımtatar edebiyatçısı olaraq tanıla. Qırımtatarlarnıñ milliy gimniniñ müellifi ola. 1917 senesi Fevral inqilâbından soñ Musulman icraiy komitetiniñ reisi, Qırım müfisi – soñra ise Birinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ reisi ola. 1918 senesi yanvar ayında bolşevikler tarafından yaqalana, fevral 23 künü apiste deñizciler tarafından öldürile. 33 yaşında olğan müftiniñ cesedi deñizge atıla.


text:
Bul oblısta polïceyler turğındardıñ araqqa qumarlığın tıya almay jür. Alkogoldi reytïngte jergilikti turğındar köş bastap tur eken.
Bul twralı 31 arna xabarlaydı.
Bul öz kezeginde qılmıs deñgeyiniñ kürt öswine de äserin tïgizetini belgili.
Svetlana Kovlyagïna Pavlodarda qırıq jıldan beri turıp kele jatır. Üy janında eki meyramxana aşılğalı beri onıñ ömiriniñ mazası qaşqan. Tüni boyı alqaştardıñ ayğayı men w-şwın tıñdap şığwğa mäjbür.
"Bügin köptegen kölik kelip, dañğaza mwzıka oynap turdı. Meyramxanadan kil qızdar şığıp, ayqayladı, bïledi. Aqırı bolmağan soñ polïcïya şaqırwğa twra keldi”, – deydi qala turğını Svetlana Kovlyagïna.
Xalıqpen kezdesw ötkizgen oblıstıq IID basşısı Marat Qojaevqa turğındar tek sawal ğana qoymay, birneşe usınıs ta jasağan. Onıñ aytwınşa, işimdik öndirwşi mekemeler men qılmıstıq statïstïka arasında tikeley baylanıs bar eken. Osı jılı qılmıs sanı 16 payızğa deyin ösken.
"Alkogoldi işimdikti qabıldaw boyınşa Pavlodar oblısı osımen birneşe jıl qatarınan aldıñğı orında tur”, – deydi IID basşısı Marat Qojaev.
Dünïejüzilik densawlıq saqtaw uyımınıñ mälimetinşe, Qazaqstandağı aşı sw siltewşiler sanı Resey men Evropa elderine qarağanda az. Alayda ortalıq azïya elderimen ïıq tirestire aladı. 15 jastan asqan ärbir qazaqstandıqtıñ basına 6 lïtr taza spïrtten keledi eken. Bul jalpı planeta masştabı deñgeyinde ortaşa körsetkiş.
Pavlodardıñ elimizdegi eñ "alqaş” qala ekenin därigerler de rastaydı. Medïcïnalıq ayıqtırğış ortalığında är keş sayın anşlag dep äzildeydi olar. Klïentterdiñ köbisi tün awğanda tüsedi eken. Adam sawıqqannan keyin olardı üylerine qaytaradı. Al awır jağdayda bolsa toksïkologïyalıq bölimge jiberedi. Munda täwligine 50 adamğa deyin tüsedi eken. Bul Qazaqstan boyınşa öte joğarı körsetkiş.
"Medïcïnalıq ayıqtırğışqa tüsw boyınşa – Pavlodar oblısınıñ turğındarı el boyınşa aldıñğı qatarda. Osı jıldıñ özinde 30 mıñ adamdı qabıldadıq. Eñ ülken Almatınıñ özinde bul statïstïka 10 mıñ adamdı körsetedi”, – deydi oblıstıq narkodïspanserdiñ bas därigeri Gülnär Smağulova.
Endi qaladağı tärtip saqşıları ornatılatın beynebaqılaw kameraların köbeytwge nïet tanıtıp otır. Onıñ qanşalıqtı kömekteseri äzirge belgisiz.
alashinform.kz
Kommentarïï


text:
Qoğamtanuşı retinde aytarım: qazaqta lingva wltşıldıq pen dinşildik köterilui ıqtimal, biraq bwl erteñgi kün mäselesi. Ekinşi jaqtan, bügin tuğan künde ekzistencialdıq erkindik-individualdıq pen personalizm küşeymek. Eki ürdis qala twrğındarına jäne jeke menşikşil qoğamğa tän qwbılıs. Bayağıda qazaq ru basına, mahallya jamağatına täueldi boldı. Keyin kolhoz predsedateline, auılsovet bastığına, upravlyayuşiyge, brigadirge, buhgalterge täueldi edi.
Keñes odağı qazaq üşin otarşıldıq bilik edi. Qazaq qızmette şettetildi, tilden kemsitildi, aşarşılıqta näubet boldı, äskeri jazalauşılar qazaqtı äskermen qırdı. Bwl genocid edi. Bügin bwl turalı az aytıladı. Sol twstağı memleket KSRO dep atalatın, biraq bilik is jüzinde - Resey imperiyalıq otarşıldıq memleketi edi. KSRO qazaqtıñ qalağa köşip keluin şektedi, propiskanı talap etti, propiskasız qara jwmıs ta, qızmet te joq. Bizge Memlekettik täuelsizdik narıqtıq qatınaspen qatar keldi. Narıqtıq qatınas bay alpauıttardan basqa ortañ qol, orta däuletti qauımın qalıptastırdı. Qazaqtıñ 60%-dan astamı qalada twratın boldı. Endi Qazaqstanda öz özine jetkilikti, täuelsiz qauım men sonday orta payda boldı. Bwl qauımda hanğa sälem bermeytin tipaj köp taraydı.Sebebi olardıñ tirşiligi eşkimge bağınıştı emes. Onıñ üstine qalada anonimdik ara qatınas. Köp adamdar bir birine beytarap, tipti tanımaydı da, wyalmaydı da bilikke de bas wrmaydı.
Otarşıldıq qızıl keñes ükimeti - totalitarlıq edi. Keñes ükimetiniñ ornına egemendik avtoritarizm keldi. Men bizdiñ avtoritarizmdi közi aşıq
avtoritarizm dep atadım. Bizdiñ avtoritarizmniñ negizgi jetistigi - egemendik pen territorialdıq twtastıqtı saqtağanı.Tağı bir zor eñbegi narıqtıq qatınastardı pärmendi jolmen ornatqanı. Sol radikaldı reformalardıñ äserinen Qazaqstan ekonomikası, işki jiıntıq önim eselep östi. Qazaqstannıñ İşki Jiıntıq Önimi Özbekstannan 4,2 ese artıq, al Almatınıñ Ölkelik İşki Önimi Qırğızstannıñ İşki Jiıntıq öniminen köbirek. Jetistikter men qatar negativter de az emes: bizdiñ otarşıldıqtıñ señiniñ deni bwzılmağan siyaqtı. Qazaq tiliniñ statusı qazaqtıñ köñilinen şıqpaydı.
Iä, Qazaqstandı otarsızdandıru 1970 jıldan bastalıp 1991 jılğa deyin
ekonomikalıq jäne äleumettik sebepterge baylanıstı jürip keldi. Sonımen 1970-1991 jıldarı otarsızdanu öz özimen jürdi. Qazaqstanda eñbek qolı artıq bolğandıqtan, Reseyde, Germaniyada, Grekiyada, Izrail'de twrmıs deñgeyi joğarı bolıp, Qazaqstannan köşem deuşilerge köşuge rwqsat bolğandıqtan, orıstar pen nemister, grekter men evreyler öz atamekenine köşti, olardı eşkim quğan joq edi. 26 jıl egemendik tirşilikte qazaq otarşıldıqtıñ zardabın wmıttı, wlttıq sanada relaks-prostraciya, beybit ömir men egemendik wlttıq sananı äldilep wyıqtatıp tastadı. Wlttıq talaptar kün tärtibinen şığıp, esesine äleumettik , twrmıstıq, ekologiyalıq, seksualdıq mäseleler mañızdıraq körinetin boldı.
Tağı bir zaualdı qauip bar: ol Qazaqstanda narıqtıq sayasi bağıttıñ bäseñdeui, memlekettik sektordıñ ülesiniñ ösu ıqtimaldılığı - mäselen Reseyde 70% menşik memleket qolında, tipti odan arı ösip keledi. Halıq, qalıñ bwqara belsendileri jerge jeke menşikti qabıldağısı joq. Bwl adasuşılıq. Körşi jatqan şet memleketerge (Qıtay, Resey, Özbekstan) arendağa jäne jeke menşikke bermey-aq, öz azamattarımızğa jerge jeke menşik institutın tereñdetu kerek.
Jer narıqtıq ob'ekt retinde tiyanaqtı finanstıq institutqa aynalğanı jön. Fermerlerdiñ basım köpşiligi qazaq (80%), sondıqtan qazaqqa qazaqtıñ jerin qimau - qatelik. Nazarbaev jer latifundisteriniñ jer menşik kölemin şektep, jerleriniñ bir böligin satqızıp, fermerlerge arzanğa satqızbaq, bwl isti qoldau - dwrıs bağıt. Fermerler alğan jer ielikterin jeke menşikke aynaldırıp, bankterge kepildikke qoyıp nesie alğanı älemdik damığan el praktikası. Subvenciya täjiribesi fermerler şaruasına qoldau boladı. Al halıqta beyqamdıq, boyküyezdik, beytaraptıq psihologiya basım. Qalay bolsa da, ne desek te bügingi qazaq - mülde basqa qazaq.