text:
"DNR" yolbaşçısı Denis Puşilin, ukrayin askerleri ve ilk nevbette Mariupoldeki "Azovstal" zavodında teslim olğan "Azov" polkunıñ arbiyleri mahkemelenecek ve bazıları idam oluna bilir, dep defalarca bildirdi. Aynı zamanda, Rusiye esiriliginde olğan ukrayinlerniñ ikencelerge oğratılması aqqında malümat bar. Buña baqmadan, Kıyiv Mariupolniñ imayecilerini deñiştirmege ve olarnı Ukrayinağa qaytarmağa ümüt ete. Bunı Nastoyaşçeye Vremâ televizion kanalı haber ete.
Bu qıyın vaziyetniñ uquqiy tarafını rusiyeli advokat Nikolay Polozov izaatladı. Onıñ ukrayinalı müşterileri deñiştirilgen edi, şunıñ içün Polozov bu esnasnıñ uquqiy inceliklerinden haberdardır.
– Bütün bu deñişmelerniñ qanundan tış, doğrumı añlayım? Resmiy olaraq ilân etilmegen cenk şaraitinde ne Rusiye, ne de Ukrayinada arbiylerniñ, vatandaşlarınıñ deñişüvini közde tutqan muvafıq qanunlar yoq?
– Biraz böyle degil. Bu vaziyette halqara gumanitar uquqnıñ qaideleri, hususan da arbiyy esirlerniñ aqlarınıñ mudafaası aqqanda Üçünci Jeneva şartnamesi qullanılır. Ve Üçünci Jeneva şartnamesiniñ nizamnamesine köre, arbiy areketlerde iştirak etken taraflarnıñ biri cenk vaziyetini tanımasa bile, Rusiyeniñ imzalağan bu halqara uquq vesiqasınıñ tesiri epsi bir quvettedir. Üçünci Jeneva şartnamesiniñ nizamnamesine köre, esirlerniñ azat etilmesi deñişüv degil, vatanına qaytuvdır. Amma atta şarnameniñ özünde bunen bağlı qarar siyasiy seviyede berilir, dep qayd etile. Yani, deñişüv yalıñız siyasiy seviyede añlaşma elde etilgen soñ mümkündir.
– Şimdi memleketler esirlerni deñiştirmek içün angi protseduranı qullanğanlarını bilesiñizmi?
– Bu, siyasiy, diplomatik ve arbiy kanallar vastasınen qarşılıqlı añlaşmalar esasında ola. Bu, 2014 senesi Donbastaki arbiy areketler zamanı ola edi, şimdi de 2022 senesi Rusiyeniñ istilâsı başlanğan soñ ola. Bu kibi añlaşmalar ömürge keçirilgen alâqa kanalları bar.
– "DNR" yolbaşçısı Denis Puşilin Rusiyeniñ "İnterfaks" agentligine, teslim olğan, "Azovstal" zavodından çıqqan ukrayin mabüsleri sözde "DNR" territoriyasında bulunğanını ve olar anda mahkemelenecegini bildirdi. Bunı uquq ceetinden añlatsañız.
– Bunıñ qanun ile iç bir alâqası yoq. Puşilin tamamınen subyektiv degil. Ve bu meselede qararlarnı Kreml bere. Söz, dersiñ natsistlerniñ mahkemelenecegi Nürnberg esnasıniñ keçirilmesi aqqındadır. Bu Rusiye televizion propagandası içün kerek olğan şou.
– Yani bu sırf iç bazar içün?
– Tam öyledir. İç bir medeniy devlet, iç bir halqara organ bu kibi tribunalnıñ neticelerini qabul etmez.
– Öyle olsa, ne içün "tribunal" Rusiyede degil de, Donetsk vilâyetiniñ işğal etilgen topraqlarında keçirilecek?
– Mında bir qaç aspekt bar. Birinci aspekt. Moskva bu tribunlanıñ neticeleri içün özüne mesüliyet almay. Diger taraftan, sözde "DNR"-nıñ cezaiy mesüliyeti RF-nda olmağan ölüm cezasını da közde tuta. Amma bir çoq cinayet davası Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda baqılacağı da mümkündir.
– Ölüm cezası maratoriyi aqqında. Mayısnıñ 17-nde RF Devlet dumasınıñ spikeri Volodin ukrayin arbiy esirleriniñ Ukrayinağa qaytarılmasınıñ yer berilmez olğanını bildirdi. Olarğa natsist cinayetçileri dedi. Komitet reisi, Kıyiv ile aytışuvlarda Rusiye delegatsiyasınıñ azası Leonid Slutskiy "Azov" askerleri içün RF-nda quvette olğan ölüm cezası maratoriyini lâğu etmege teklif etti. Siziñ tecribeñizde bu kibi bildirmeler ne demektir?
–Elbette ki, bu esaslanmalarnıñ artmasıdır. Menimce, ölüm cezasınıñ qullanuvı "DNR"de mıtlaq deñelecek. Ve Kreml bunı begense, onıñ RF-na köçürilmesi ve omürge keçirilmesi mümkündir. Bazılarına qarşı ölüm cezası qullanılacağını istisna etmeyim.
– İdam etileceklermi?
– Ne içün yoq? Kreml rejiminiñ "İGİL"den farqı barmı?
–Sabıq mabüslerniñ rusiye arbiyleriniñ ukrayin esirlerini çekiştirgenine dair delilleri barmı? Bugün "Ukrayina aqiqatı" neşri Herson territorial mudafaasınıñ 124-ci brigadasınıñ rotası kaomandanınıñ muavini Denis Mirovnovnıñ ikâyesini derci etti. Onı esir aldılar, o işbirlikten red etti, onı çekiştirdiler, iskencelerden soñ tibbiy yardım köstermediler. Ahır-soñu o öldi. Cesedini deñiştirdiler. Uquq ceetinden bu nedir?
– Uquq ceetinden bu RF-nıñ akimiyet organlarınıñ ömürge keçirgen arbiy cinayettir. Ertemi-keçmi muvafıq emirlerni bergen ve olarnı ömürge keçirgenler mesülietke çekilecek. İskence faktları malümdir. İşğal etilgen Qırımğa da ketirilgen ukrayin arbiyleri çekiştirile. Qırımda barışıqsever adamlarğa qarşı iskenceler istilâdan evel de qullanıla edi. Bu Rusiyeniñ muntazam qullanğan tecribesidir.
MALÜMAT: Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Aprelniñ başında Moskva Ukrayina şimalinde faal olğanını toqtattı, dep bildirdi. Tezden Ukrayina akimiyeti Kıyiv, Çerniğiv ve Sumı vilâyetinde Rusiye arbiyleri qalmadı, dep ayttı.
Rusiye ordusı çekilgen soñ azat etilgen köy ve şeerlerde kütleviy öldürüv adiseleri aqqında belli oldı. Bazı ğarbiy liderler Rusiyeni cenk cinayetlerinde qabaatladı. Rusiye akimiyeti arbiyleriniñ öldürüvlerge alâqası bar olğanını inkâr etip, olarnı «uyduruv» dep adlandıra.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


c: text/html

text:
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye akimiyetiniñ Rusiye tarafdarları küçleri tarafından işğal etilgen Donbas topraqlarınıñ sakinlerine Rusiye pasportlarını berüv esnasını qolaylaştırmaq qararını tenqit etti, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«Rusiyeniñ işğal altındaki Ukraina topraqlarında Rusiye pasportlarını bermek qararı – istilâ ve iç işlerimizge kirişüvniñ devamıdır. Donbas işğaliniñ yañı «pasport» basamağıdır. Rusiye işğal etken topraqlarda yaşağan Ukraina vatandaşlarını Rusiye pasportlarını almamalarına çağıram. Rusiye sizni bugünden marum qaldırdı, şimdi ise kelecegiñizni alacaq ola», – dep yazdı Ukraina Tış işler naziri Pavlo Klimkin Twitterde.
Aprelniñ 24-nde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Donbasnıñ işğal etilgen topraqlarında yaşağanlarğa Rusiye vatandaşlığını qolaylaştırılğan tertipte almağa imkân berecek buyruqnı imzaladı. Vesiqa metni Kremlniñ resmiy saytında Ukraina prezidenti saylavlarından üç kün keçken soñ derc etildi.
Qolaylaştırılğan vatandaşlıq aqqı «insan aqları ve serbestligini qorçalamaq içün gumanitar maqsadlarnen» berilecek, dep aytıla fermanda. İstegi olğan er kes ariza ve «DNR» ve «LNR» gruppalarınıñ regionda yaşağanını tasdıqlağan vesiqalarnı Rusiye İç işler nazirliginiñ bölüklerine bere bile. Arizalar üç ay içinde baqılacaq.
Donbastaki silâlı zıddiyet 2014 senesinden berli Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı yardım köstergeninde qabaatlaylar. Kreml bu qabaatlarnı red ete ve Donbasta ancaq Rusiye «göñüllileri» bar, dep israr ete.
BM malümatına köre, 2018 senesi dekabr ayına qadar zıddiyet vaqtında 13 biñ insan elâk oldı, tahminen 30 biñ yaralandı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Jubanov ýnıversıtetiniń Halıqaralıq ıntımaqtastıq ortalıǵınıń dırektorı, professor Gúljan Śoqım Túrkıya Respýblıkasına saparı barısında Stambul ýnıversıtetiniń Tehnokentine arnayı śaqırılıp, sol ýnıversıtettiń professorlarımen kezdesti.
Tehnokenttiń birqatar qızmetkerlerimen jáne Stambul ýnıversıtetiniń ǵalımdarı fılologıya ǵılımdarınıń doktorı, professor Ismet Bıner jáne PhD doktor, kompbyuterlik ınjenerıya fakýlbtetiniń professorı Atakan Kýrtpen kezdesip, Jubanov ýnıversıtetiniń «Qazirgi túrki tilderiniń tildik úderisin zertteý» zerthanasımen birlesken jobaları jayında áńgimeledi.
Atalmıś jobalar latın álipbıine kóśýdegi qarımdı qadamdardıń bastaması retinde qazaq tilin kırıll álipbıinen latın álipbıine aýıstırýdı meylinśe ońtaylı, júyeli júzege asırý jáne veb-saytqa negizdelgen sózdik jobası, tilaśar jobası, veb-saytqa negizdelgen qazaqśa-túrikśe kompbyuterlik aýdarma júyesi, qazaq tilindegi sózderdiń semantıkalıq toptarı jobası (Kazakh Wordnet Projest) jáne qazaq tilindegi sózderdiń durıs jazılýın avtomattı túrde túzetý (Kazakh Spell cheking and Correction), qazaqśa sózderdi grammatıkalıq tekserý (Kazakh Syntax cheker) sıyaqtı birqatar qazaq tiline arnalǵan kompbyuterlik-lıngvıstıkalıq zertteýlerge negizdelgen.
Eki kúnge sozılǵan sapar ayasındaǵı professorlarmen kezdesý barısında Gúljan Tınıśtıqbayqızı aldaǵı ýaqıtta da ıntımaqtastıq pen seriktestikti odan ári nıǵaytıp, qos memlekettiń ıgiligi úśin kóptegen jarqın jobalardı birlese atqarýǵa bolatının jetkizdi.


text:
Qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ advokatları onı apisten çıqarmaq içün Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etmege niyetlene. Bu aqta advokat İslâm Velilâyev Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Soy-sopları ketirgen vesiqalar esasında ekimlerge muracaat ettik, ekimlerden alı ağır olğanını isbatlaycaq vesiqa almaq kerekmiz, bu hastalıqlarınen SİZOda bulunması mümkün degil. Avropa mahkemesine 39-ıncı madde (ilk tedbirler – QA) boyunca muracaat etip, vaziyetke tesir etmege rica etecekmiz, Avropa mahkemesi acele qarar ala bile. Mesele şu ki, aqibetler ağır ola bile. Bunı şimdi yapmasaq, o, öle bile», – dedi advokat.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 13-nde qırımtatar faali Edem Bekirovnı eki ayğa apiske aldı. O, 2019 senesi fevralniñ 11-ne qadar apiste qalacaq. Ukraina Tış işler nazirligi mahkeme qararına qarşı «sert narazılıq» bildirdi.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.
Herson vilâyetindeki Novoalekseyevka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutuldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler.


text:
Rusiyede COVID-19 koronavirus infeksiyasınıñ dört yañı adisesi qayd etildi. Bunı Azatlıq Radiosı haber ete.
Martnıñ 6-sında dünyada COVID-2019 koronavirusnıñ yaratqanı yoqulama allarınıñ sayısı 100 biñden ziyade oldı.
Qayd etilgeni kibi, üç hasta Lipetskte buluna, birisi - Sankt-Peterburgda. Olarnıñ episi yaqında İtaliyadan qayttı.
Martnıñ 3-ünde Ukrainada ilk COVID-19 koronavirus hastası qayd etildi.
Daa evel Rospotrebnadzorda haber ettiler ki, Qırım ve Aqyarda umumen 58 adam nezaret altında buluna.
Yañı çeşit koronavirus yuqunçı 2019 senesi dekabr ayında Qıtayda tarqalıp başladı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Oktâbrniñ 31-nde Ukraina, işğal altındaki Qırımda insan aqlarınen bağlı BMT (OON) Telükesizlik Şurası leyhasınıñ qararını taqdim etecek. Bu aqta oktâbrniñ 30-nda İspaniya tışqı işleri ve işbirligi naziri Alfonso Dastis ile keçirilgen körüşüv neticesinde yapılğan brifingte, Ukraina tışqı işler naziri Pavel Klimkin beyan etti.
«Yarın bizler işğal altında bulunğan Qırmdaki insan aqlarınıñ vaziyetinen bağlı yañartılğan pek küçlü ve sert leyha qararınen çıqış yapacaqmız.Qarar halqara ve insaniy yardım teşkilâtlarını işğal altındaki Qırımğa kirsetmegen Rusiye areketlerini mahküm etmek kerek», – dedi Klimkin.
Ukraina MİDiniñ yolbaşçısı, qarar Rusiyeni BMT (OON) Halqara mahkemesiniñ qararına uymasına çağıracağını qayd etti.
2017 senesi aprelniñ 19-nda BMT (OON) Halqara mahkemesi işğal altındaki Qırım sakinleriniñ aqlarını qorçalama maqsadınen, «Ukraina Rusiyege qarşı» davası boyunca muvaqqat qarar qabul etmege razı olğan edi. Mahkeme, ukrainalılarnıñ aqlarına tüzetmesi imkâsız olğan zarar berilgenine dair misaller olğanınen bağlı qarar qabul etken edi.
İşğal altındaki Qırımda BMT (OON) közeticileri insan aqları ve halqara insaniy aqlarnıñ bozulmasınen alâqalı keniş yelpaze misallerini qayd etmekteler. Söz yaşama, şahşiy toqunmamazlıq ve azatlıq, ayrıca ictimaiy-iqtisadiy aqlarınıñ bozulması aqqında yürsetilmekte.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, sentâbrniñ 20-nde New-Yorkta keçken BMT (OON) General Assambleyasınıñ umumiy muzakereleriniñ 72-nci toplaşuvında, İşğal alştındaki Qırımda Rusiye akimiyeti tarafından başlatılğan repressiya siyaseti aqqında ikâye etip, halqara cemaatçılıqnı Kremlniñ bu areketlerine kelişken cevap bermesine çağırğan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırım rejissörı Galina Cikayevanıñ «Sönük zona» oyunı ilk sefer Kiyevde kösterildi. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, vesiqalı oyun köçip kelgenlerniñ ikâyelerine esaslanıp qoyuldı.
Beş aktör ve ondan ziyade obraz – işbu oyun «Serbest insanlar evi»nde kösterildi.
«Menim içün o qadar qıymetli bir oyun. Donetsk, Qırımdan degilim, Kiyevde yaşayım ve bu oyun maña «tiydi». Qattı, tam ve mündericeli. Kiyev sakinleriniñ bu oyunnı körgenlerini isteyim», – dey seyircilerden biri.
Rejissörnıñ özü aytqanı kibi, işbu oyun koçip kelgenler içün degil de, Qırım, Donetsk, Lugansktan kelgen insanlarnıñ körgen şeylerini körmegen yerli sakinler içün sanalaştırıldı.
«Olduqça raat yaşağan insanlarğa olarnıñ yanında acı, qayğı olğanını hatırlatmaq kerek. Bu oyunnı köçip kelgenler içün degil, çünki olar öz-özlerini körerler, er şey olardan uzaq olğanını tüşüngen insanlar içün oynadıq. Amma aqiqaten bu er keske ait», – dey Galina Cikayeva.
«Sönük zona» – interaktiv oyun, mında seyirciler aktörlar arasında buluna ve areketniñ iştirakçileri ola. Qaramanlar öz monologını oquy ve öz ayatiy ikâyesini añlata. Oyunda seyircilerge farqlı obrazlar, farqlı noqtaiy nazarlar ve mevamlar taqdim etile.
İçtimaiy siyaset nazirliginiñ soñ malümatına köre, Ukrainada şimdi Donbass ve Qırımdan 1 million 428 biñ 77 köçip kelgen insan bar.


text:
Poloniya Tış işleri nazirligi Rusiyeni, Qırım ilhaqını toqtatmağa davet etti ve, Moskva halqara uquqqa riayet etmege başlamağance, onı sanktsiyalar «taqip etecek», dep saqındırdı.
Beyanatta: «Biz Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı areketlerine qatiy narazılıq bildiremiz. Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutamız ve Qırımnı bu devletniñ bir qısmı sayamız. Demokratik dünya toplulığı ile beraber Rusiyeni, Qırım işğalini toqtatmaq ve tış siyasetini ömürge keçirmek içün saylağan küç qullanuv strategiyasından vazgeçmege ğayrıdan davet etemiz», – denile.
Poloniyanıñ TİNinde, Rusiyeniñ areketleri dünya havfsızlıq sistemasınıñ stabilsizligini arttıra ve halqara munasebetlerde kerginlikniñ artmasına ketireler, dep qayd ettiler.
Bildirüvde: «Biz, cümleden Qırımdaki azlıqlarğa qarşı qullanılğan tecavuz ve qorquzuv siyasetine qail degilmiz», – denile.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukrainada Qırım ve Donbasstan köçip kelgenlerniñ sayısı 1 million 331 biñ insannı teşkil etti. Bunı bazarertesi künü, iyün 8-de, Ukraina içtimaiy siyaset nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi.
«2015 senesi iyün 8-ge qadar, vilâyetler ve Kiyev şeeri devlet memuriyetiniñ ealini içtimaiy qoruv bölükleriniñ malümatına köre, Donbass ve Qırımdan köçken 1 331 778 insan ve 1 046 405 qoranta qayd etile», – dep aytıla beyanatta.
İçtimaiy siyaset nazirliginiñ malümatına köre, 318 000 aile maddiy yardım ala.
Qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev bildirdi ki, Qırım işğali devamında yarımadanı 35 biñ insan terk etti, olardan yarısı – qırımtatarlardır.
Birleşken Milletler Teşkilâtı bergen malümatına köre, Ukrainada memleket içinde köçip kelgenlerniñ sayısı 1 million 228 biñ insannı teşkil etti.


text:
Halqara mahkemede «Ukraina Rusiyege qarşı» davası boyunca Rusiye eyyetiniñ erkânında Qırımnıñ Rusiye tasil, ilim ve gençlik naziriniñ muavini Ayder Ablâtipov bar. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Facebook saifesinde bildirdi.
«Rusiye istilâcıları 40-tan ziyade insandan ibaret eyyet ile keldi, olarnıñ arasında printsipleri olmağanınen belli olğan «Qırımnıñ tasil naziriniñ muavini» Ayder Ablâtipov da bar», – dep bildirdi Çubarov.
Onıñ aytqanına köre, Felemenk Ablâtipovğa bir kerelik viza berdi, «çünki taraflardan biri onı oturışuvğa mahkeme esnasınıñ iştirakçisi dep kirsetti».
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, «Rusiye tarafı bunı Qırımnıñ halqara tecritiniñ bozuluvı» dep tanıtmağa tırışacaq, amma «mahkeme oturışuvı yekünlengen soñ Ablâtipov Felemenkten acele ketmeli».
İyünniñ 3-nden 7-ne qadar Gaagada BM Halqara mahkemesinde Terrorizmni maliye etüv ile küreş ve bütün ırqiy ayırım şekillerini yasaqlavğa dair «Ukraina Rusiyege qarşı» davasınıñ ağzaviy diñlevleri olacaq. Diñlevler devamında Rusiye bu organ «Ukraina Rusiyege qarşı» mahkeme davasını baqamaz, dep israr etecek ola.
Ukraina Tış işler naziriniñ muavini Olena Zerkal Ukraina eyyeti «Rusiye propagandasınıñ daa bir portsiyasına maneviy şekilde azır», dep bildirdi. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov mahkeme diñlevlerine Gaagağa keldi.
2017 senesi Ukraina BM Halqara mahkemesinde Rusiyege qarşı dava açtırıp, onı Ukrainada terrorizmnm maliye etip qoltutqanı içün, em de Ukrainağa qarşı istilâ çerçivesinde ayırım yapqanı içün mesülietke çekilmesini talap etken edi. Vaziyetni köz ögüne alğan mahkeme 2017 senesi aprelniñ 19-nda Ukrainanıñ talabınen Rusiyege qarşı vaqtınca tedbir almağa qarar qabul etti.
Vesiqada Rusiyeden Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasağını lâğu etmesi ve yarımadada ukrain ve qırımtatar tillerinde tasil aluvnı temin etmesi talap etile.


text:
Qanun «Golos Ukrainı» gazetasınıñ mahsus çıqışında basıldı ve 2014 senesi aprel 27 kününden işlep başladı.
«Ukraina devleti, Qırım Muhtar Cumhuriyeti, territorial cemaatta, şu cümleden Aqyar territorial cemaatı da, devlet organları, yerli idare organları ve diger subyektlerde mülkiyet aqqı, şu cümleden vaqtınca işçğal etilgen territoriyada taşınmaz mülkiyet aqqı saqlanacaq», – dep aytıla qanunda.
Qanunda aytılğanı kibi, er bir şahıs içün, qaçaq statusını ya da diger bir mahsus uquqiy statusınıñ elde etkenine baqmadan, teşkilât, müessise, işhaneler içün vaqtınca işğal etilgen yarımadada mülkiyet aqqı saqlanıla.
Bundan da gayrı, vaqtınca işğal etilgen territoriyada mülkiyet aqqınıñ aluvı ya da toqtatuvı Ukraina qanunlarına köre, vaqtınca işğal etilgen territoriyadan tış keçirile.
Ticariy ve iş qaideleri ayrı qanunda yazılacaqtır.


text:
Sotsionika
Sotsionika - ğämäli psixologiädäge yünäleş. Ul Litva sotsiologı Auşra Augustinaviçüte (Augusta pseudonimı astında yazılğan) gipotezasına nigezlängän. Bu gipoteza buyınça keşelär arasındağı psixologik täñgällek, alarnıñ nindi psixologik törgä qarawına bäyle. Augusta tör-ara mönäsäbätlär modelen Şweytsariä psixologı Karl Yung taswirlawınnan çığıp tözegän.
Sotsionikanın köçle yağı - anıñ belän köndäş bulırday başqa yünäleşneñ bulmawında. Psixologiädä älege başqa berkemneñ dä psixologik täñgällek teoriäsen täqdim itkäne yuq. Şul uq waqıtta, sotsionika artıq küp küreneşlärne Karl Yung psixologiäse qısalarında anlatırğa tırışa, şul isäptän, anda fänni elementlardan tış, fänni bulmağannarı da küp.


text:
Ukraina tış işler nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire ki, o, aprelniñ 7-den 13-ne qadar Ukrainada bulunıp, azğınlıq aqqlarınıñ yerine ketirilüv vaziyetini ögrenecek.
«Eki tarafnı da Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki vaziyet raatsızlay. Ukraina diplomatı yarımadağa Rusiye orduları kirgen soñ qırımtatarlar ve etnik ukrainlerniñ qıyın alını qayd etti», – aytıla beyanatta.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, BMT mahsus maruzacı Qırım, Ujgorod, Odessa ve Donetskni ziyaret etip, azlıqlar vekillerinen qonuşacaq ve vaziyetni ögrenecek ola.


text:
Qırımda «prokuratura», FSB ve MVD hadimleri Qırımtatar halqı aqlarını qoruv komitetiniñ koordinatorları bulunğan qavehanege kelip, dekabr 10-da İnsan aqlarını qoruv kününde mitingler keçirilmesiniñ yasağı aqqında ihtar ettiler.
Bunıñnen bağlı videonı faal, Qırımtatar Milliy Qurultayı Teftiş komissiyasınıñ sabıq azası Kurtseit Abdullayev Facebook saifesinde yerleştirdi.
Onıñ aytqanına köre, buña baqmadan, çarşenbe künü, dekabr 10-da, yerli saatke köre üylede, Aqmescitteki Kiyevskaya soqağındaki Zenaat birlikleri evi yanında devlet akimiyetiniñ vatandaşlarnıñ Anayasa aqlarını bozğanına qarşı narazılıq aktsiyası ötkerilecek.
Komitet koordinatorı, Qırımtatar Milliy Meclis azası Eskender Bariyev dedi ki, «prokuratura» ve FSB hadimleriniñ qavehanege kelmesi Qırım faalleri taqip etilgenini ifadeley.
«Bugün bulunğan qavehanege prokuratura, MVD ve FSB hadimleriniñ kelmesi telefonlarımıznı diñlegenlerini ve taqip etilgenimizni isbatlay. Halqara insan aqları kününi keçirmege bermemek içün mına böyle olmaycaq sebepler», – dep yazdı o.
«Prokuratura» ve Aqmescit politsiyası Qırımtatar halqı aqlarını qoruv komitetini dekabr 10-da Halqara insan aqları kününde miting keçirilmesiniñ yasağı aqqında tenbiyeledi.


text:
Ukrainada martnıñ 3-ünde COVID-19 koronavirusınıñ ilk adisesi qayd etildi. Resmiy malümatqa köre, Rusiyede tasdıqlanğan üç adise bar. Qıtalarda yayılğan Coronavirus infeksiyası ilhaq etilgen Qırımğa alâ daa toqunmadı. Virusnıñ yarımadağa barıp yetmesi yolları nedir, akimiyet qırımlılarnıñ havfsızlığı içün ne yapa ve ne içün ilâchanelerniñ ücum etmesinden fayda yoq olğanı aqqında Qırım.Aqiqat malümatında oquñız.
Qırımda ellige yaqın adam koronavirus şübesi sebebinden tibbiy nezaret altındadır. Bir kün evel Aqyarda, karantinde olğan bir hasta hastahaneden qaçqanını bildirildiler. Laboratoriya teşkerüvi virusnıñ izlerini tapmağanına baqmadan, qadın mahkemeniñ qararı ile "kerekli sayıda laboratoriya teşkerüvlerini yapmaq" içün mecburiy şekilde hastahanege qaytarıldı.
Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti, 2019-nCoV virusınıñ yarımadada peyda olmasınıñve yayılmasınıñ qarşısını almaq içün bir plan azırlağanlarını söyledi. Vesiqağa köre, tedbirlerniñ arasında - antivirus ilâcları yedekleriniñ mevcutlığı, koronavirus şübesi olğan hastalarnıñ hastahanege yerleştirmesi içün tibbiy müessiseleriniñ tayini ve ekimlerniñ ögretilmesi bardır.
Ayrıca, planda hastalarnıñ kütleviy şekilde qabul edilmesi alında tibbiy müessiseleri içün yañıdan azırlanma shemalarınıñ azırlanması, allarnıñ tayin etilmesi içün mobil taqımlarınıñ yaratılması ve laboratoriya nümüneleriniñ Rusiyeniñ Novosibirsk şeerinde yerleşken "Vektor" Devlet İlmiy Virusologiya ve Biotehnologiya merkezine" yollanmasınıñ teminatı közde tutula.
"Büyük telâş yoq"
Rusiye akimiyeti gizlemey: Qırımda sağlıq saasınıñ vaziyeti idealdan pek uzaq. 2019-cı yılnıñ soñunda Qırımnıñ rusiyeli reberi Sergey Aksönov tibbiy seviyesi yarımadanıñ esas problemlarından birisi dep ayttı. Ve 2020-ci yılnıñ başında Rusiye Prezidenti Vladimir Putin ilhaq etilgen Qırımdaki sağlıq hızmetleri "ağır vaziyettedir" dedi. Rusiyeli Qırım Sağlıq Nazirligi, ekimlerniñ yetmemezligini resmiy olaraq tanıdı. Aqyardaki hastahanelerde tıp işçileri yeterli degil.
Qırım.Aqiqat, qırımlılardan anonimlik şartı ile, yarımadada koronavirus aqqında malümatqa ne alâqa olğanını ve tibbiy müessiselerde ne körgenleriniñ söylemelerini istedi. Aqyarda, ilâchanelerde tibbiy maskalar yetmemezligi bar. Mevcut olğanları yerlerde maskalar 35 rublege qadar paalılaştı. Aqyar şeer infektsiya hastahanesinde "koronavirus aqqında malümat ile varaqalarnı astılar" №1 şeer hastahanesinde ise subetdeşlerimiz böyle bir malümat tapmadılar. Aynı zamanda, şeerde "büyük bir telâs yoq, insanlar bunı bir az muzakere ete", soqaqlarda tibbiy maskalarda körünge sadece bir-eki adam bar.
Keriç ve Kefede şeer sakinleriniñ koronavirus mevzusunı az muzakere etkenleri, tibbiy maskalarnen yürgenler az olğanını ve ilâchanelerde maskalarnıñ yetmemezligi olmağanı bildirile. Keriçte, bazı hastahanelerde ve arbiy bölüklerde "maska rejimi"ni küteler. Qırımnıñ cenubiy yalısınıñ şeer-köylerinde virus infektsiyası allarınıñ çoq olğanını bildireler: künde seksenge qadar adam ekimge yazıla, terapevtke ise eki ay ögne yazılalar.
"İlâchanelerni ücum etmekniñ keregi yoq"
Koronavirus aqqında haberlerniñ bolluğı telâş ve atta panikanıñ sebebi ola bile. Biologiya ilimleri namizeti Boris Donskoy bu malümatlarğa raat baqmağa tevsiye ete. O, şahsiy ve içtimaiy gigiyena normalarına riayet etmekni, ictimaiy naqliyatta kontaktlardan vazgeçmekni ve adamlar toplanğan yerlerde bulunmamaqnı tevsiye ete.
Er alda - yanğın, suv basuvı ya da epidemiya olsun - telâsnıñ aqibetleri zararlı olaBoris Donskoy
"Er alda - yanğın, suv basuvı ya da epidemiya olsun - telâsnıñ aqibetleri zararlı ola, onıñ içün telâşlanmaq - yapılacaq şeylerden eñ yaramayı. Şimdilik profilaktik aşılavlar olmağanı içün, ayrı mahsus bir tedaviylev yoq ve ilâchanelerni ücum etmekniñ de faydası yoq", - dedi Boris Donskoy.
İmmunolognıñ sözlerine köre, kündelik ayatta gripp profilaktikası qaidelerini qullanmaq mümkünm çünki tevsiyeler aynı. Ekspert gripp ve başqa infektsiya hastalıqlarından aşılanmaqnı tevsiye ete: "Koronavirusnen bir şey yapıp olamasaq, başqa infektsiyalarnen yapa bilemiz".
Malümatname: 2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile. Hastalarnıñ çoqusı tedaviylene.


text:
Twrdıbek Maydan. Qazaq kino öneriniñ jalındap kele jatqan jas twlparınıñ biri. 1999-2001 jıldarı Qıtaydıñ Şändwñ ölkesindegi Hızı qalasında körkem suret kolledjın oqığan. 2005-2010 jıldarı Almatı qalasındağı T. Jürgenov atındağı öner akademiyasında «Animaciya rejissurası» mamandığı boyınşa bilim alğan.
Talanttı jas bärimizge belgili «Mwzbalaq» mul'tfil'miniñ, «Balapan» arnasındağı «Aq qws», «Ükili äuen» sekildi balalar serialı men türli animaciyalıq jobalardıñ rejisseri.
Ökinişke oray osı bir darındı perzentimiz sozılmalı aq qan dertine şaldığıp, eki jıldan beri em alıp jatqan bolatın. Alayda osı uaqıtqa deyin alğan emi tolıq nätijesin bermey, auruı asqınıp baradı. Mamandar endi jedel şetelde emdelmese bolmaytının aytıp otır. Onıñ joldarı da qarastırılıp jatır. Degenmen oğan qıruar qarjı ketetini bärimizge ayan.
Kaspiy gold: 8 747 413 93 69 Gülmira Q.
Qadirli ağayın! Ardaqtı azamattıñ auıruınan ayığıp ketuine köp bolıp kömektessek! Är qazaq mümkindiginşe järdem etsek, azamatımız köptiñ tilegimen tezirek saqayıp, armanınıñ aqbozına qayta minse degen tilektemiz.
Twrdıbek az ğana jılda qazaq animaciya önerine özindik örnek salıp ülgergen talanttı mul'tiplikator. Ol jasağan «Mwzbalaq» fil'mi «Qarlığaştıñ qwyrığı nege ayır» animaciyalıq fil'minen 50 jıldan soñ animaciya atalımı boyınşa halıqaralıq festival'diñ Gran-Pri jüldesin alğan edi. «Mwzbalaq» arağa jartı ğasır salıp bir emes, altı dürkin halıqaralıq festival'diñ Bas jüldesin Qazaqstan qorjınına salğan ayrıqşa kino tuındı boldı. Qazir de sol atalğan fil'm sekildi «Altın adam» animaciyalıq fil'min jasap jatqan bilikti azamattıñ tezirek sauığıp ketuine barşañız at salısar degen ümittemiz.


text:
Radio
Radio (lat. radio — nurlanıw, nur tarqataman) — 1) Xabarlardı radiotolqınlar (elektrmagnit tolqınlar) ja'rdeminde uzaq aralıqdan sımsız uzatıw ha'm qabıl qılıw usılı. 1895 jılda A. S. Popov oylap tapqan; 2) sımsız uzatıw usılına tiykarlanıp fizik ha'diyselerdi u'yreniw, bul usıldan radiobaylanıs, radiroesitiriw, televideniye, radiomexanika, radiolokatsiya, islep Shıg'arıw ha'liyselerin avtomatlastırıw, uzaqtan turıp basqarıw (telebasqarıw)da, meditsinada ha'm basqa maqsetler ushın paydalanıw menen baylanıslı pa'n ha'm texnika tarawı. (q. Radiotexnika).


text:
Kreml kontrolindeki Qırım akimiyeti dünyada tarqalğan koronavirus telükesi sebebinden Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırındaki keçiş noqtasını qapatmağa teklif ete.
Bu aqta martnıñ 16-nda jurnalistlerge Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov ayttı.
«Sıñırda bütün tenbileyici tedbirler alına, şimdi Vladimir Andreyeviç (Konstantinov, Qırım parlamentiniñ spikeri – QA) ve Qırımdaki FSB idaresiniñ yolbaşçısınen (Leonid Mihaylüknen – QA) laf ettik. Federal akimiyeti Qırımnıñ Ukraina ile sıñırını qapatsın dep, bugün paytahtqa teşebbüsimizni bildiremiz», – dep bildire Aksenovnıñ aytqanlarını «Krıminform» saytı.
Onıñ bildirgenine köre, Qırımnıñ Rusiye sağlıq nazirligi bütün sıñır noqtalarını ziyaret etti ve anda qoşma tibbiy hadimlerni yolladı.
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırındaki vaqtınca olğan keçiş noqtaları çalışa, çoq insan yoq.
Herson sıñırcılarınıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, memuriy sıñırdaki sıñırlavlarnen bağlı resmiy bir emir daa yoq.
Ukraina İç işler naziri Arsen Avakov, işğal etilmegen esas Ukrainada qayd olmağan ukrainalılarnı Donbastaki kontrol keçiş noqtalarından ve işğal etilgen Qırımnıñ memuriy sıñırından keçirmemege teklif ete.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ apiste tutulmasını aprelniñ 12-ne qadar uzattı. Rusiye tahqiqatınıñ vekili mahkemeden bunı istep, mahkümniñ Ukraina vatandaşlığı bar ve o, «qomşu devletke qaça bile», dep qayd etti.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ 57 yaşında sakini 2018 senesi dekabrniñ 12-nde saba Qırımnıñ memuriy sıñırında tutulıp, patlayıcı maddeler ve patronlarnı saqlağanında ve başqalarğa bergeninde qabaatlandı. Edem Bekirovnıñ bir ayağı yoq, o, birinci derece saqatı ve bir qaç ciddiy hastalıqnen küreşe. Buña baqmadan, onı Aqmescit SİZOsında tutalar.
Edem Bekirovnıñ advokatı İslâm Velilâyev qabaatlav nege esaslanğanını añlata.
Oña aydınlatılğan qabaatlarnı qabul etmeyim, uydurılğanını tüşünemİslâm Velilâyev
– Oña aydınlatılğan qabaatlarnı qabul etmeyim, uydurılğanını tüşünem. Er şey gizlengen şaatnıñ delillerine esaslana, o, Edem Bekirovğa silâ ve patronlar bergenini ayta eken. O, özü barıp teslim oldı. Davada başqa bir delil men körmedi. Müvekillimniñ aytqanına köre, o, bu çantanı körmedi, iç bir vaqıt kimsege bir şey bermedi, Qırımğa ise anası, qızı, torunınen körüşmege kete edi, çünki dekabrniñ 16-nda yürekten ameliyat olacaq edi. Bu ameliyattan soñ sağ qalacaqmı-yoqmı bilmey edi. Edem iç bir vaqıt silâ, hususan trotilge rastkelmegen edi. Bugünki künde onıñ sağlıq vaziyeti kritik olıp qala. Şeker hastalığından sebep ayağı irinley, SİZOnıñ mahsus bloku – tam bir antisanitariya.
İslâm Velilâyev, ekimler komissiyası Bekirov SİZOda tutula bile, dep qarar çıqarğanını şikâyet ete.
Ayağında er vaqıt irin toplana, o, özüne sarğılav yapa ve ketirilgen insulin inesini uraİslâm Velilâyev
– Ayağında er vaqıt irin toplana, o, özüne sarğılav yapa ve ketirilgen insulin inesini ura. Amma ekimlerniñ qararında bile bu «ekimniñ nezareti altında» yapıla. Ne yazıq ki, bu da yoq.
Künde üç kere sarğılav yapılmalı, ayağındaki yarası açıq, 16 dane ilâc içmeliEleonora Bekirova
Edem Bekirovnıñ qızı Eleonora Bekirova Aqmescit SİZOsında mahkümniñ sağlığını baqmağa imkânsız olğanını ayta.
– 18 yıldan berli yaşamaq içün küreşe. Başta arqa miyi insultı oldı, soñra ayağı kesildi, 2009 senesi şeker hastalığı çıqtı, 2018 senesi zor bir yürek ameliyatını keçirdi. Al-azırda mahsus blok kamerasında qorqunç şaraitlerde buluna. Antisanitariya, pek küçük kamera, başta qoltuqtayaqları ve protez alınğan edi. Tibbiy yardım kösterilmey – künde üç kere sarğılav yapılmalı, ayağındaki yarası açıq, 16 dane ilâc içmeli. SİZOda bulunğan bir ayda daa bir irin yarası açıldı, çünki ayağını özü sara. Ekim bir kere kamerağa keldi, amma yardım köstermek içün degil, laf etmek içün keldi. Şimdi insulinge alıştırğanlar, bunıñ soñu ölüm ola bile. İnsulin yürekke tesir ete, onı bermege olmay.
Bu bütün halqqa bir işaret olaEskender Bariyev
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası, Qırımtatar halqınıñ aqlarını qorçalav komitetiniñ reisi Eskender Bariyev Bekirovnıñ taqip etilüvi siyasiy sebeplernen bağlı, dep ayta.
– Edem – qırımtatar milliy areketinde büyük tecribesi olğan bir insandır. O, Meclis reberligi altındaki bütün zorbalıqsız aktsiyalarda er vaqıt faal edi. Bundan ğayrı, o, Meclis azası Gülnara Bekirovanıñ ömür arqadaşıdır, bu bütün halqqa bir işaret ola. Bu tsinizmni köremiz: işğalci akimiyet ne sağlıq vaziyetine, ne qorantadaki vaziyetke, ne insanlarnıñ içtimaiy vaziyetine baqa. O, tamır qırımtatar halqınıñ faallerine qarşı muntazam sürette repressiyalar yapacaq. Aqmescit SİZOsında tutulğanlar antisanitariya şaraitlerinde buluna. Zemaneviy tibbiy yardım kösterilmey, Üzeir Abdullayev, Kazim Ametov, Asan Çapuh bunıñ misalleri ola. Bizler siyasiy mabüslerge qarşı olğan bozuvlarnı qayd etken edik.
Ukraina aq qorçalayıcısı, Cemaat serbestligi merkeziniñ reberi Aleksandra Matviyçuknıñ fikirince, Edem Bekirovnıñ azat etilüv meselesi Rusiye akimiyetiniñ qolunda.
Rusiyeniñ bir de bir qaidelerge uyğanını aytsaq, uquq ceetinden tesir etmek pek qıyın olaAleksandra Matviyçuk
– Siyasiy mabüslernen bağlı qararlar yuqarıda çıqarıla. Putinniñ adı altında onıñ yaqın çevresini de añlamaq mümkün, belki. Bütün muzakere esnaslarında, Kreml tarafından qanunsız tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ azat etilmesinen bağlı diplomatik uruşlarda bu belli edi. Rusiyeniñ bir de bir qaidelerge uyğanını aytsaq, uquq ceetinden tesir etmek pek qıyın ola. O, buña riayet etse edi, bu insanlar apiske alınmaycaq edi. Şu sebepten diplomatik, iqtisadiy basqı qala ve bu insanlarnı tutuv fiyatını arttırmaq içün çeşit türlü basqı quvetleştirüv usulları qala.
Aleksandra Matviyçuknıñ qayd etkenine köre, Rusiye mahkemeleri adliye vazifelerini yapmay.
– Siyasiy mabüslerni mahkemelerde mahküm eteler, binadan «Mahkeme» dep yazılğan, cübbede insan çıqa, amma epimiz añlaymız ki, mahkeme mustaqil bir qurulış olaraq çalışmay. Aynı vaqıtta bu organlar bir şeyler yapa. Bu vaziyette, insannıñ ayağı olmağan soñ, adam pek hasta olğan soñ, öleyatqan soñ, bular bir şeyler yapar, dep ümüt etken edik. Olmadı.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Aqmescitte işte tuvğan tilde laf etmek yasağını alğan üç qırımtatarını Rusiye İçki işler nazirliginiñ ekstremizmge qarşı idaresine çağırdılar, haber ete ATR telekanalı.
Telekanal jurnalistlerine Aqmescitniñ salonlarından birinde çalışqan berber Rustem Seitov aytqanı kibi, oña telefon etip, zenaatdaşlarından şikâyet kelgenini bildirdiler – sanki o ve işdeşleri ekstremizmnen oğraşalar.
«Tatar tilinde laf etmege aqqım yoq, bunı ekstremizm olaraq köstereler. Doğrusını aytsam, ekstremizm ne olğanını da bilmeyim. İnsanlar o qadar tecavuziy ola bile eken», – dey Seitov.
İdare hadimini oña resmiy celpnameni yollamağa rica etti, bu subetten soñ üç kün keçti, vesiqa alâ daa yoq.
Matbuat vastaları bildirgeni kibi, evel Aqmescitte berberhane müdiri hadimlerine şart qoydı: «añlayışlı tilde» laf etmege ya da bütün qırımtatarlar işten çıqarıla. Bundan soñ berber öz istegi ile işten çıqtı.
Olar prokuratura ve diger idarelerge şikâyetlerni yazdılar. Uquq qoruyıcı organlarından buña izaat yoq.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda «Qırım Cumhuriyeti Anayasasına» köre üç devlet tili bar – qırımtatar, rus ve ukrain.


text:
Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ qapatılması davası mahkemesinde Aqmescit regional meclisiniñ reisi Lemmar Yunusovnı esnasqa celp etmege ruhset berilmedi. Böyle bir qarar mahkemeciler kollegiyası tarafından Meclis imayesiniñ bunıñnen bağlı muracaatından soñ qabul etildi, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Esnasnıñ iştirakçilerinden biri bergen malümatına köre, mahkeme Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Emine Avamilevağa mahkemede Nariman Celâl olmağanda onı temsil etmege izin berdi.
Mahkeme toplaşuvında bir saat teneffüs ilân etildi.
Aprel 7-de Aqmescitte Qırımnıñ Rusiye prokurorınıñ Meclis faaliyetiniñ yasaqlanması davası baqıla. Esnas Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskayanıñ teşebbüsi ile başladı. Meclis reberleri prokuraturanıñ talapları yerine ketirilecegini tüşüneler.
Aprel başında Rusiyege boysunğan Qırım ükümetiniñ Milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca Devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaqlanması davası mahkemesinde onıñ komiteti qabaat tarafını tutacağını bildirdi.
Mahkeme bu davanı mart 17-de baqqan edi. Toplaşuvnıñ büyük qısmı davacı ve davalınıñ memuriy davağa olğan munasebetleriniñ ifadelemelerinden ibaret oldı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi Meclis faaliyetini yasaq etecek olğan Rusiye akimiyetiniñ areketlerine qarşı narazılıq bildirdi. Birleşken Milletler Teşkilâtı Rusiye Federatsiyasını Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesine yol bermemege çağırdı. Avropa birligi de Meclis faaliyetini yasaq etmek niyetlerinden qasevetlengenini bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ yaqalanması, em de onıñ evinde keçirilgen tintüv «Meclis ve qırımtatar areketine basqı yapmaq, onı boysundırmaq ıntıluvı» ola.
Böyle bir fikirni Qırım siyasetşınası Dmitriy Omelçuk Qırım.Aqiqatqa seslendirdi.
«Qırımtatarlar arasında iş tutacaq diger insanlar bar, ve bular endi kerekmegenini kösterecek olalardır. Olar teslim olmaylar, şu sebepten olarğa nisbeten diger usullar qullanılacaq», – dep ayttı ekspert.
Omelçuknıñ fikirince, uquq qoruyıcı organlarnıñ bunıñ kibi areketleri devam ete bile.
«Akimiyetniñ tüşüncelerine bağlı: Meclisniñ telükesi barmı, onıñ qırımtatarlarnıñ ekseriyetine tesiri barmı ya da yoq?», – dedi Omelçuk.
Onıñ zanınca, «artıq tesiri olmağanını, telükesiz olğanını tüşünip başlağan soñ, bunıñ kibi areketler olmaycaq».
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Onıñ aytqanına köre, 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen narazılıq aktsiyası aqqında laf kete.
Yanvar 30-da Çiygoznıñ evinde 10 saat devamında tintüv keçirildi.


text:
Cumaaqşamı künü, fevralniñ 28-nde, «Ukrainadaki saylav esnasını közetüv boyunca Ukrainanıñ bazı qanunlarına tüzetüv kirsetilüvine dair» qanun işke tüşürildi. İşbu qanun Rusiye közeticilerine Ukrainadaki saylavlarda iştirak etmege yasaq ete.
Qanun «Ukraina Prezidenti saylavları», «Ukraina millet vekilleriniñ saylavları», «Yerli saylavlar» qanunlarını deñiştire. İşbu qanunlarğa binaen, Ukraina Yuqarı Şurası tarafından istilâcı devlet ya da işğalci devlet olaraq tanılğan memleketniñ vatandaşları, halqara teşkilâtlarnıñ vekilleri çetel memleketleriniñ resmiy közeticisi olamaz. Bu yasaq Ukraina Yuqarı Radası tarafından istilâcı devlet ya da işğalci devlet olaraq tanılğan devletler tarafından teklif etilgen şahıslarğa da aittir.
Qanunnı Yuqarı Rada fevralniñ 7-nde qabul etti, prezident Petro Poroşenko fevralniñ 26-nda onı imzaladı. O, derc etilgen soñ ertesi künü işke tüşürile.
Fevralniñ 27-nde belli oldı ki, Avropadaki telükesizlik ve işbirligi teşkilâtınıñ Parlament assambleyası Ukrainadaki saylavlarda közeticiler missiyasına Rusiye vekillerini almadı.


text:
Ukraina havfsızlıq hızmeti (SBU )memleket territoriyasına İtaliyanıñ sabıq baş naziri Silvio Berlusconige kirişni yasaqladı.
Bunı Qırım.Aqiqatqa SBU spikeri Yelena Gitlânskaya bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, Silvio Berlusconi içün kiriş üç yılğa yasaq etildi.
Bildirilgeni kibi, sentâbr 11 künü Silvio Berlusconi Putinge «şahsiy ziyareti» ile kelgendir.
Ukraina Tış işler nazirligi vaqıtnca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve İtaliyanıñ sabıq baş naziri Silvio Berlusconi tarafından etilgen ziyaretini takbih etti.
Kiyevde deyler ki, bu ziyaret ukrain tarafınıñ izni olmadan ve Ukrainanıñ işğal etilgen toprağına kiriş-çıqış qaideleriniñ bouzuluvı ile keçirile.
Berlusconi SBU qararını daa izaatlamadı.


text:
Noyabrniñ 4-ünde saba Aqyarda 83 yañı COVID-19 hastası qayd etildi, dep bildire Aqyarnıñ Rusiye ükümeti. Olardan 26-sı infektsiya hastahanesine ve 9-ıncı hastahanege qoyuldı, qalğanları - ambulator şeklinde tedaviylene.
«Hastalanğanlar - 7-den 88 yaşına qadar adamlar. 165 adam yahşı olıp hastahaneden çıqarıldı. 75 yaşındaki qadın vefat etti. Umumen Aqyarda yılnıñ başından berli yañı koronavirus infektsiyasınen 2718 adam hastalandı. Şimdilik 1822 adam yahşı oldı, 72 adam vefat etti", - denile beyanatta.
Keçken künü Qırımda 202 koronavirus hastası qayd etildi. Epidemiya vaqtında 10157 COVID-19 hastası qayd etildi, 5881 insan tüzeldi. Aqyarda 2635 kişi yañı koronavirus yuqunçına oğradı. Al-azırda 1657 kişi tüzeldi, 71 insan vefat etti.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımda bir qaç künden berli yarımada şarqında yağğan yağmurlar sebebinden tahminen yüz ev ve eki yüz topraq damartısını suv bastı. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ yolbaşçısı Yuriy Gotsanük Instagram saifesinde bildirdi.
«Keriç şeer okrugı ve Yedi Quyu rayonında meskün yerler, içtimaiy emiyetli obyektler, sağlıq obyektleri ve mesken evlerini suv basuv ihtimali yüksek qala. Neticede üç belediyeniñ dört meskün noqtasında telükeli meteorologik adiseler neticesinde 98 ev ve 198 azbarnı suv bastı», – dep yazdı o.
Gotsanükniñ malümatına köre, bu vaziyette 26 vaqtınca tutuv noqtası azırlanıldı.
«Avgustnıñ 13-nde üç azbarda suv qala: biri Yedi Quyu rayonınıñ Köp Kenegez (Krasnogorka) köyünde, eki danesi Keriçte ve Keriçteki 50 yıllıq Oktâbr stadionı», – dep qoştı Yuriy Gotsanük.
Qırımda avgustnıñ 10-ndan 12-ne qadar yağğan küçlü yağmurlar neticesinde 95 mustaqil evni ve 192 azbarnı suv bastı, dep bildirdi Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ yolbaşçısı Yuriy Gotsanük.
Qayd etmeli ki, sinoptikler raatlıq künleri Qırım şarqında yañı boranlı yağmurlar yağacaq, dep tahmin ete.
Keriçte Gluhov soqağındaki 40 ev suv basuv telükesi altında buluna.
Qırımnıñ Yedi Quyu rayonında sağanaqlar neticesinde Melek Çeşme özenine kirgen Qıdırlez özeni suv toldı. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, Qıdırlez özeniniñ furtunalı aqımı Keriç tarafına kete. Yedi Quyu rayonındaki Qıdırlez özeni şeer stadionı rayonında Melek Çeşmege kire.
Keriç yolbaşçısı vazifelerini vaqtınca eda etken Svâtoslav Brusakov Keriçniñ alçaq rayonlarında yaşağan sakinlerni tahliyege azır olmaq kerek, dep tenbiledi.
Daa evel berilgen malümatqa köre, Qırımnıñ şarqındaki Köp Kenegez (Krasnogorka) köyünde sağanaqlar neticesinde 170 azbarnı suv bastı.
Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresi avgustnıñ 13-ne, 14-ne furtuna ihtarını ilân etti – yarımada şarqında ava bozulacaq, dep tahmin etile.
Qırımlı sinoptiklerniñ malümatına köre, şarqiy Qırımnıñ yaoısında avgustnıñ 13-nde eki metrlik dalğalar olacaq.
«Fobos» Rusiye ava merkeziniñ mütehassısı Yevgeniy Tişkovetsniñ bildirgenine köre, Qırımda sağanaqlar sebebinden «Nuh tufanı» beklenile.


text:
ZN.UA. malümatına köre, bunı devlet sıñırını añlaşma-uquqiy şekillendirüv meseleleri boyunca Ukraina vekili, Ukraina Tış işler nazirliginiñ mahsus avaleler elçisi Leonid Osavolük bildirdi.
Osavolük Rusiye tış işler nazirliginiñ Qırım Rusiyege qoşulğan soñ, Keriç boğazınıñ taqdirini muzakere etmek acet yoq, degen beyanatnı izaatlap, böyle dedi: «Tahmin etmek kuç. Mence, deñiz sıñırları meselesi açıq qala, biz daa küreşecekmiz».
Osavolükniñ aytqanına köre, 2010 senesinden berli Azaq ve Qara deñizleri, Keriç boğazını sıñırlav muzakerelerinde Ukraina tarafı mevamından vazgeçken edi.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Rusiyenin Gürcistanğa ücüm etkeniniñ yıllığı aqqında aytılğanda, ilk-evelâ tecavuz ve halqara aq-uquq bozulğanını aqqında hatırlaylâr. Amma Rusiye «barıştırıcılığınıñ» eñ muim neticesi yani etnik temizlevi kölgede qala.
Rusiye er vaqıt öz ücümlerini birisini «qorumaqnen» aqlamağa tırışa. Qırımnıñ zapt etilmesinden evel bütün bu «dostluq trenleri», «rus tilinde qonuşqan ealiniñ» telüke altında kirmesi kibi Rusiye propagandasınıñ işini bir hatırlap baqayıq. Lâkin fakt, fakt olaraq qala: 26 yıllıq ukrain mustaqilligi zarfında kimse etnik sebepke esaslanğan iç bir türlü repressiya olmağan edi ve olması mümkün degil. Atta bügünki künde ukrain devletçiligi ve devletniñ Avropa yolunı saylâması tarafdarlarınen rusiyeli kiralıq qatiller arasındaki qarşılıq etnik degil de, siyasiy renk taşınamqta. Ukraina içün yalıñız etnik ukrainler degil de, atta ruslar, ermeniler, azerbaycanlar, gürciler, çufutlar, qırımtatarları ve daa niceleri cenkleşmekte. «Rus dünyası» tarafdarları yani em kiralıq qatil, em de olarnıñ moskvalı «şorbacıları» arasında tek ruslarnı degil de, etnik ukrainlerni de rastketirmek mümkün. Bu pozitsiyalar küreşidir, yahşılıq ve yamanlıq arasındaki çarpışma ve Ukraina bu vaziyette Kreml rejiminiñ vahşiyligi ve barbarlığına qarşı medeniy dünyanıñ qıymetlerini qorçalay.
Kavkazda vaziyet farqlı edi. Belli ki, Abhaziyanıñ gürci ealisiniñ noqta-i nazarı farqlı olğan, lâkin kimse bu noqta-i nazar aqqında soramağan. Sadece gürciler Abhaziyadan quvuldı. Aman-aman epsi. Gal rayonında qalğan gürci eali zulumğa oğratıla, ana tilinde tasil almaqtan marum etile (olarnı da abhaz tiline degil de, rus tiline çevireler), asla gürci degilsiñiz deyler.
Halqlarnıñ biri-birinden nefret etmesi Moskva içün pek kârlı bir mesele. İşte bu nefret – Rusiyeniñ Kavkazdaki tesiriniñ teminatı
Doquz yıl evelsi aman-aman bunıñ aynısı Cenübiy Osetiyada da tekrarlanğan edi. Bu yalıñız yabancı bir ordunıñ ücümi degil edi. Bu tam manada kerçek bir etnik temizlik areketi edi. Gürciler asırlar boyu yaşağan köylerinde quvulğan edi. Köylerni ise yaqıla edi. İnsanlarnıñ hatırası siline, ev-barqsız bıraqıla edi.
Bunı yapqan tarafnıñ ektsessi diye añlamamalı. Bu Kremlniñ añlı taktikası edi. Moskva içün abhaz ve gürci, osetin ve gürci, ermeni ve azerbaycanlar arasında qanlı uçurum keçmesi kârlı bir meseledir. İnsanlar degil de, halqlar biri-birinden nefret etmeli. İşte bu nefret, bu orta asırlar konservatsiyasında – Rusiyeniñ Kavkazdaki tesiriniñ teminatıdır.
Rusiye başqalarnı yüz yıllar boyunca özü yapıp kelgen meselelerde qabaatlay. Bütün eminliknen er kes vahşiyce davranmalı degen şekilde qabaatlay. İşte bu sebepten ayaqqa turıp öz territorial bütünligini saqlap qalmağa istegen medeniy devletniñ esas maqsadı – deşetli Etni Temizlevler İmperiyasına beñzememege areket etmesinden ibaret olmalı.
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mümkün


text:
Balanı topraqnı öpmege zorlağan Krasnodardaki «Zvezdoçka» bala bağçasınıñ müdiri işten boşatılacaq. Bu aqta şeerniñ tasil departamentiniñ müdiri Aleksey Nekrasov «Kubanskiye novosti» Rusiye neşirine bildirdi, dep haber ete Azatlıq Radiosınıñ rus bürosı.
Nekrasovnıñ aytqanına köre, oca eñ yaqın iş künleri işten boşatılacaq. O, departament ana-babalarnıñ uquq qoruyıcı organlarına berecek er angi qabaatlavlarğa qoltutacaq, dep bildirdi.
«Müdirniñ areketleri çirkin, balanı tek maneviy degil, beden basqığa da oğratıp aşaladı. Bundan ğayrı, diger balalarnı da aşalay», – dedi memur.
Tünevin YouTubeda peyda olğan videoda bala bağçasınıñ müdiri balanı tizge oturtıp, başını topraqqa sıqa ve, aytqanına köre, oğlan Rusiyeni sevmegeni içün onı topraqnı öpmege mecbur ete. Oğlannı bir qaç kere aqaretley. «Tiz çök, pislik! Seni aşatqan ve içirgen topraqnı öp!», – dep qıçıra edi oca. O, onıñ fikirince, balalarnı yañlış terbiye etken diger ocalarğa vatanperver olmağanları içün «ayvanlar» dep ayta.
Bala bağçasınıñ müdiri yapqanlarını izaatlap, cezalağan bala «qıyın» ve «Rusiyeden nefret etkenini» ayttı, dep bildirdi.
Rusiye politsiyası adiseni ögrenmek içün teşkerüv keçire. Rusiye Devlet dumasınıñ Krasnodar ülkesi deputatı Svetlana Bessarab prokuraturağa muracaat etip, müdirniñ areketlerini vahşiy ve orta asırlıq dep adlandırdı. Ülkeniñ insan aqları vekâletlisi Tatyana Kovaleva da iş tahqiqatını keçirecek.
2018 senesi fevral ayında Volgograd vilâyetiniñ Mihaylovka şeerinde «vatanperverlik aktsiyası» keçirilgen edi. Bala bağçasınıñ talebelerini tizge oturtıp, Stalingrad uruşında sovet ordusı ğalebe qazanğanınıñ yübileyi munasebetinen «75» raqamı yapıldı.


text:
Ukraina Nazirler şurası işğal etilgen Qırımda yerleşken deñiz limanları çetel gemileri içün açıq limanlar cedvelinden silindi.
Böyle bir qarar Nazirler şurasınıñ saytında derc etildi.
Vesiqağa binaen, cedvelden «Aqyar», «Kezlev», «Yalta», «Kefe» ve «Keriç» limanları çıqarıldı.
2014 senesi iyül 16-dan itibaren Ukraina ükümeti Qırım limanlarınıñ işini resmiy şekilde toqtattı, çetel gemilerine Yalta, Keriç, Aqyar, Kefe ve Kezlev deñiz ticaret limanlarına kirmege yasaq etildi. Bundan ğayrı, Ukraina halqara gemiler içün Qırım limanlarınıñ qapatılması aqqında bildirdi.
2014 senesi dekabr ayında Avropa şirketlerine Qırımda turistik hızmetlerni köstermege, 2014 senesi mart ayında Rusiyeniñ Qırım işğali sebebinden kruiz gemilerine yarımada limanlarına kirmege yasaq etildi.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qrım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilcisi Anton Körineviç qırımlı ukrainlerge teşekkürler berdi. Bu aqta temsilcilikniñ matbuat hızmeti haber ete.
«Ukraina prezidentiniñ Qrım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilcisi Anton Körineviç hayırlav nutuğında, işğalge qarşı çıkqqan ve Qırım ve Ukrainanıñ topraq bütünligi oğrunda küreşmege devam etken er kesge teşekkür bildirdi. Teşekkürlernen qayd etilgenlerniñ arasında arbiy hızmetçiler ve göñüller, cemaat aq qoruyıcı teşkilâtlarnıñ vekilleri ve medeniyet erbapları», – dep yazıla beyanatta.
Körineviç, Sergey Vikarçuk, Viktor Merjvinskiy, Aleksandr Kravçenko, Stepan Tsırilâ, Aleksey Nosanenko, Artöm Artühov, Yuriy Loşak, Dmitriy Tünin, Dmitriy Gutman, Aleksey Polâkov, Vladimir Rahimov, Pavel Korovâkovskiy, Stanislav Patsıkovskiy, Böris Râbuh, Rustem Skibin, Lüdmila Şevçenkonı mukâfatladı.
Bundan ğayrı Ukraina prezidentiniñ Qrım Muhtar Cumhuriyetindeki Temsilciliginiñ yarlıqlarını «Qırım evi» ve arbiy areketlerde qırımtatar iştirakçılarnıñ «Qırım Ğazi» arbiy-vatanperver birleşmesi aldı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Moskva vilâyetiniñ Vlasiha şeer okrugınıñ İstinaf arbiy mahkemesinde noyabrniñ 13-nde Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» istinaf şikâyeti red etildi ve mabüsler apiste qaldırıldı. Böylece, Ruslan Nagayev, Lenur Halilov, Ruslan Mesutov ve Eldar Kantimirov 2020 senesi yanvarniñ 21-ne qadar apiste qalacaq. Bu aqta advokat Ayder Azamatov «Qırım birdemligine» haber etti.
«Oturışuvnıñ başında müvekkillerimiz Rusiye ve halqara qanunlarındaki aqlarınıñ yerine ketirilüvi içün rusçadan qırımtatarcağa çevirecek terciman olmasını rica etti. Mahkeme mesleat odasına ketip, terciman bermege razı olmadı», – dep izaatladı Azamatov.
Mahkeme fikrine köre, qırımtatarlar oturışuvda tercimansız iştirak etmek içün yeterli rusça bile, Rusiye arbits mahkemelerinde ise mahkeme tili rusça ola. İmaye bu qararğa razı olmayıp, reis qadınıñ çetleştirilüvini istedi.
«Muracaat baqıldı ve tahmin etilgen qarar çıqarıldı. Çetleştirmediler, mahkeme soñki söz basamağına keçti. Sıñırlav tedbiriniñ uzatıluvına qarşı istinaf şikâyeti qararı deñişmedi», – dedi advokat.
Ruslan Nagayev ve Eldar Kantimirov Aluştada, Ruslan Mesutov Büyük Lambatta (Malıy Mayak), «Aluşta» yerli din cemiyetiniñ yolbaşçısı Lenur Halilov Körbek (İzobilnoye) köyünde tutulan edi. Halilov ve Mesutov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden («Terror teşkilâtı faaliyetini teşkil etüv») qabaatlana. Kantimirov ve Nagayev Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden («Terror teşkilâtı faaliyetinde iştirak etüv») qabaatlana. Daa soñra bütün mabüsler Rusiye Ceza kodeksiniñ 30-ıncı maddesiniñ 1-inci qısmı ve 278-inci maddesine istinaden («Evelden añlaşqan gruppa tarafından akimiyetni küçnen zapt etüvge azırlanuv») qabaatlandı, bu madde boyunca 10 yılğa qadar apis cezası berilmesi mümkün.
Dava mabüsleri al-azırda Rostov-na-Donu şeeriniñ №1 tahqiqat izolâtorında buluna, cinaiy dava ise mahkeme tahqiqatında qala.
«Memorial» Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» dört mabüsini siyasiy mabüs dep tanıdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Izrail' qarulı küşteriniñ joğarı qolbasşısı mälimdeme jasap, Livandağı Hizbullah küşterine tiesili delingen äskeri maqsattağı nısandardı anıqtalğanın,..
Qıtay men Australiya arasında diplomatiyalıq şielenis tağı da tereñdey tüsti. Bwl jolı dau qıtaylıq joyğış wşaqtardıñ Oñtüstik Qıtay teñizinde Austral..
AQŞ-pen qatar Britaniya da Ukrainağa alıstan soqqı beretin qarular jetkizbek. Ağılşın memleketiniñ qorğanıs ministri Ben Uollestin Ukrainağa M270 reak..
Resey Ukrainağa auqımdı äskeri küşpen basıp kirgen kezde keybir sarapşılar Kievti de basıp aluı mümkin ekenin boljağan. Alayda, Ukraina armiyası, ükim..
Keşe, 18 mamır küni Finlyandiya men Şveciya NATO qorğanıs alyansına müşe bolu turalı ötinişin wyımnıñ bas hatşısı Yens Stortenbergke tapsırdı. Eki el..


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu №5 SİZOsında tutulğan Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Servet Gaziyev ve Cemil Gafarovnıñ sağlıq vaziyetleri fenalaşa, aq qorçalayıcılar hastahanege alınmalarını talap ete, amma talapları yerine ketirilmey.
Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi tutulğanlarnıñ advokatlarına esaslanıp bildire.
«Qanunğa köre vazifesini yapmağan penitentsiar sistema çalışmağanını memuriy davada kene mahkemege muracaat etecegimizni Cemilnen muzakere ettik», – dep bildire Cemil Gafarovnıñ advokat Rifat Yahin.
Onıñ aytqanına köre, Rusiyeniñ Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti bu şikâyetlerge cevap berip, «bütün ilâclar bar ve Gafarovğa yardım kösterile», dep cevap berildi.
Aynı vaqıtta, Servet Gaziyev de hastahanege alınmay. Advokat Ayder Azamatovnıñ tarif etkenine köre, müvekkili mahkeme oturışuvı ögüne ağrı kesken ilâclar içe, amma, advokatnıñ aytqanına köre, bu yeterli degil. Gaziyev aşqazan ve qara ciger ağıra, dep şikâyet ete.
Azamatovnıñ aytqanına köre, Rusiye vilâyetiniñ ombudsmeni advokatnıñ şikâyetlerine cevap berip, «SİZOğa tibbiy tedbirler alınsın dep vazife berildi», tahqiqat izolâtorınıñ tibbiy bölük hadimleri qan, siydik talillerini almağa, uultrases talilini yapmağa ve, kerek olsa, Gaziyevni hastahanege alıp ketmege vade etkenler, dep bildirdi, lâkin şimdilik böyle qarar yoq. Gaziyev mahkemege celp etile.
Rostov vilâyeti Rusiye İnsan aqları vekâletlisiniñ apparat reberi Vladimir NekrasovAqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Servet Gaziyevniñ sağlıq vaziyeti fenalaşqanı içün tibbiy teşkerüv keçirmek talabınen muracaat yolladı. Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, Gaziyevniñ aqlarını ğayrıdan tiklemege, oña kerekli tibbiy yardım köstermege ve sağlıq vaziyeti sebebinden sıñırlav tedbirini deñiştirmege talap etti.
Rostov-na-Donu (Rusiye) mahkemesi yaramağan dava mabüsi Servet Gaziyevniñ sağlıq vaziyeti sebebinden Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» oturışuvını başqa künge qaldırğan edi. Oña yatıp raatlanmağa tevsiye etilgen edi.
Mayısnıñ 13-nde Rostov-na-Donu mahkeme oturışuvında Servet Gaziyev yaramağan edi. «Acele yardım» feldşeri bir qaç ağrı kesici ine urdı, amma Gaziyev mahkeme soñuna qadar raatsızlanğan edi. Martnıñ 30-nda Gaziyevniñ aşqazan ağrıları sebebinden de mahkemege «acele yardım» çağırılğan edi.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Tutulğanlar arasında qırımtatar cemaat jurnalistleri Rustem Şeyhaliyev, Osman Arifmemetov ve Remzi Bekirov bar ediler.
2019 senesi martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi bütün tutulğanlarnı apiske aldı.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi 2019 senesi martnıñ 27-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan 24 qırımtatar faalini siyasiy mabüs dep tanıdı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
O, dey ki, Rusiye öz maqsadına üç-beş künden soñ irişmesi mümkün.
Bridlavnıñ Reuters ve Wall Street Journal agentligine bergen malümatına köre, Ukraina-Rusiye sıñırındaki vaziyet «pek telâşlı».
Onıñ aytqanına köre, tünevin aqşam NATO Rusiye ordularınıñ areket etkenlerini qayd etti, lâkin olarnıñ kazarmalarğa qaytqanını körmedi.
Genaralnıñ bildirgenine köre, Brüsselde NATO memleket-azalarınıñ tış işler nazirleri körüşüvinde oña aprelniñ 15-ne qadar qarada, avada ve deñizde qoşma küç aqqında malümat azırlamağa rica ettiler. Böyle etip, olar Şarqiy Avropada NATO ittifaqdaşlarına kefalet berecek olalar.


text:
Mayıs 14-18 künleri «İlko Küçeriv adına demokratik teşebbüsler» Fondunıñ Razumkov merkezi ile birlikte keçirgen umummilliy sorav neticelerine köre, saylayıcılarnıñ aman-aman 80 fayızı rey berecek ola. Bunı UNİAN agentligi bildire.
Ukraina tış işler Nazirliginiñ malümatına köre, çetelde Ukraina prezidenti saylavlarında tahminen 400 biñ memleket vatandaşı iştirak etecek.
Ukraina saylayıcılar komitetiniñ tahminlerine köre, prezident saylavları künü saylav bölükleriniñ beş fayızı açılmaması mümkün, çünki Ukraina şarqındaki vilâyetlerde vaziyet kergin qalmaqta.
Ukraina prezidenti vazifesine 17 adam namzet kösterdi. Esas raqipler Pötr Poroşenko ve «Batkivşçina» firqasınıñ lideri Yuliya Timoşenko oldılar.
Avropa Birligi Ukrainada OSCE biñ nezaretçiden ibaret olğan missiyasınıñ maliye yardımını eki qat – beş milliondan 10 millionğa qadar – arttırdı. Aynı vaqıtta, Ukraina merkeziy saylav komissiyasınıñ malümatına köre, qayd etilgen resmiy közeticiler sayısı tahminen 2200 – 1950 halqara teşkilâtlarnıñ vekilleri ve tahminen 250 kişi – çetel memleketlerinden.


text:
Qırımnı işğalden qurtarmaq içün bütün dünya cemaatçılığı kün-künden daa faal tarzda qoşula. Hususan, çeşit-türlü memleketlerniñ uquq qoruyıcıları ve faalleri #LIBERATECRIMEA cemaat areketinde birleşti. Bu birleşmeniñ teşebbüsinen «Bayraq ile birleştirilgen» aktsiyası keçirile. Aktsiyanıñ yolbaşçısı Nikolay Krutsik onıñ hususiyetleri aqqında Qırım.Aqiqatqa intervyüde aytıp berdi.
- Nikolay, özüñiz aqqında oquyıcılarımızğa biraz aytıp beriñiz.
- Menimce, özün içün aytmağa ya da yazmağa pek qıyın. Daa yahşısı, men aqqında, keçmişte ve bugünde faaliyetimni bilgen ya da közetken adamlar yazsa ya da aytsa.
Aytayım tek, daa 2000-inci yıllarda aman-aman bütün qorantam çetelge ketmege mecbur edi, çünki daa o vaqıtları ailemniñ azaları Ukrainanıñ o akimiyetiniñ siyasetinen razı degil edi. Bu babam Roman Kruitsniñ siyasiy faaliyeti ve ilâhre.
- Qorantañız qaysı memleketke ketti?
- Apaymnen men 2001 senesi İrlandiyağa keldik. Bir qaç yıl biz öz şahsiy ayatımıznı yoluna qoya edik: oquş, iş, til ögrenmesi - raat ve tınç yaşayış içün kerekli şeyler. Amma bizge vatanperver duyğusını aşılağan Ukraina, nenkâ aqqında hatırlavlar, İrlandiyada yaşağan ukrainlerni tapıp birleştiemekke bir itev oldı. İşte böyle, o vaqıtları mında az sayıda olğan ukrain vataperverleriniñ iştiragınen, İrlandiyada ilk ukrain birleşmeleri, topluluqları, cemiyetler peyda olıp başladı.
- “Bayraq ile birleştirilgen” aktsiyası - bu ne?
- “Bayraq ile birleştirilgen” aktsiyası 2017 senesi başlandı. İrlandiyada Ukraina elçiliginde ukrain cemiyetlerniñ toplaşuvı keçti, anda bütün dünyanıñ ukrainlerini birleştirecek aktsiyanı başlamaq teklif etildi. “Bayraq ile birleştirilgen” aktsiyasını başlamaq ğayesi böyle peyda oldı. 2017 senesi aktsiyanıñ deñev versiyası bir qaç Avropa memleketini qaplap aldı. Bu yılı ise aktsiyağa endi dünyanıñ 20-den ziyade memleketi qoşuldı. Aktsiyada iştirak etmege istegen memleketlerniñ sayısı büyük olğanı içün, koordinatorlar eki bayraqnı yürsetmege qarar aldı: birincisi Avropanı kezdi, ekincisi ise qıtalarnı. Ukraina devlet bayrağı kününde olar Kyivde rastkelişti. Aktsiya aqqında haber keñ tarqaldı ve, esası, kerçekten dünyanıñ bir çoq ukrain ve qırımtatar cemiyetlerini birleştirdi.
- Qırımtatar bayrağınıñ iştiraginen yañı aktsiya#LIBERATECRIMEA areketiniñ bir parçsımı?
- Ebet. Qırımtatar ve ukrain topluluqlarnı birleştirgen “Bayraq ile birleştirilgen” aktsiyasını keçirgenimizden soñ, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyevden belli oldı ki, Qırımnı işğalden boşatmaq içün #LIBERATECRIMEA halqara cemiyet areketi öz işini başlay.“Bayraq ile birleştirilgen” leyhası büyük isteknen bu işke qoşuldı. Biz, #LIBERATECRIMEA areketi çerçivesinde yañı aktsiya başlap, qırımtatar bayrağını, qırımtatarlar ve ukrainler yaşağan dünyanıñ bütün köşelerine seyaatqa yollamaq teklif ettik.
- #LIBERATECRIMEA areketiniñ taqımı - bu kimler?
- Bu vatanperverler, aqıllı ve ikmetli adamlarnıñ küçlü taqımı, ve esası - olarnıñ çoqusı - Ukrainanı sevgen yaşlar. Areket iştirakçileri, Qırımnı Ukraina terkibine qaytarmaq içün ve ilhaq etilgen Qırımdan çıqmağa mecburlanğanlar öz Ana-Vatanına qaytıp olsunlar dep er şeyge azırlar.
- #LIBERATECRIMEA areketi ve, hususan,“Bayraq ile birleştirilgen” aktsiyasınıñ maqsatları ne?
Areket iştirakçileri, Qırımnı Ukraina terkibine qaytarmaq içün ve qırımtatarlar öz Ana-Vatanına qaytıp olsunlar dep er şeyge azırlar
- Birinciden, Qırım Ukraina terkibinde olğanı ve olacağını dünya topluluğına bildirmek. Onıñ tamır halqı - qırımtatarlar - tam uquqlı Qırım sakinleri ve Ukraina vatandaşları olğanını bildirmek. Rusiyeniñ tarafından, bir tecavuzcı devlet olaraq, alâ daa telüke bar olğanını köstermek. Rusiyeni, bütün işğal etilgen Ukraina topraqlarını qaytartmaq ve insaniyetke qarşı yapqan bütün cinayetleri içün cevap berdirtmek tek dünya topluluğınıñ iştirakinen mümkün olğanını yayınlamaq.
- #LIBERATECRIMEA areketiniñ ne yeñişleri endi bar?
- #LIBERATECRIMEA areketi azalarınıñ ilk kenleştirilgen körüşüvi oktâbr 12-14 künleri Kyivde keçirildi. Körüşüvde, Qırımda insan aqları qorumaq ve Qırımnı işğalden boşatmaq içün çeşit yönelislerniñ variantlarını işletip çıqardılar. Tedbirde türlü saalar vekilleri iştirak etti: siyasetşınaslar, göñülliler, çetel memleketlerdeki ukrain ve qırımtatar cemiyetleriniñ azaları, jurnalistler ve, elbette ki, doğrudan-doğru Qırımnen ve umumen Ukrainanen bağlı olğan gençler. Areket, ilhaq etilgen Qırimda da endi özüni muvafaqiyetli köstergenini aytıp berdiler.
- “Bayraq ile birleştirilgen” aktsiyası şimdi nasıl keçe?
- “Bayraq ile birleştirilgen” - #LIBERATECRIMEA aktsiyası daa oktâbr ayında işini başladı. Qırımtatar bayrağı Avstraliyadaki ukrainlerge yollanıldı. Şimdilik bayraq Avstraliyanıñ büyük şeerlerini kezine, ve aktsiyağa Avstraliyada yaşağan başqa memleketler vekilleriniñ cemiyetlerini de celp ete.
Noyabr ayında bayraqnı AQŞ, Kanada ve Argentinada qarşılacaqlar. Yanvarniñ 18-inde İrlandiyadaki ukrain cemiyeti aktsiya keçirmek icün bayraqnı alacaq, soñ ise o daa 20-ge qadar Avropa ve Asiya memeleketlerini dolanacaq.
Bayraq ziyaret etecek soñki ülke İsrail olacaq. Tamam mayısnıñ 31-ine İsrailniñ ukrain cemiyetleri bayraqnı qarşılap, bir sıra aktsiyalarnı keçirece, ondan soñ bayraqnı Ukrainağa, tamam Qırımtatar milliy bayraq kününiñ Kyivde qutlanmasına ketirecekler. İyün 26-sına Qırımtatar bayraq künü bayramına, er iştirak etken ülkeden qırımtatar ve ukrain cemiyetlerniñ vekilleri kelecek.
- Komandañıznıñ daa ne planları bar?
- Tecavuzcı - Rusiyenen cenk ketken zamanda uzun müddetli planlar tizmek qıyın. Taqımımız çalışqan ilk yöñelişleri - rusiye apishanelerinden ukrain ve qırımtatar siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımnıñ işğalden boşatılması ve işğalcilerden Ukraina şarqında topraqlarnıñ serbest etilmesi, insan aqları, hususan işğal etilgen topraqlarda, qoruvı.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüslerini nezaret altında qaldırdı. Olar fevralniñ 28-ne qadar nezarethanede qalacaqlar. Bu aqta advokat Sergey Loktev bildirdi, dep haber ete «Qırım birdemligi» birleşmesi.
«Mabüsler 2 yıl 9 ay 11 kün nezaret altında tutula, aman-aman 3 yıl oldı. İnsan aqları konventsiyası bozula. İnsanlar ceza çeke, demek mümkün. Mahkeme qabaatlamağa tırışa, bugünki qarar da bunı isbatlay», – dedi advokat.
Daa evel haber etilgeni kibi, noyabrniñ 22-nde Rostov-na-Donudaki mahkeme Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir davasını» Qırımdaki prokurorğa tekrar baqmasına yollamağa qarar aldı.
Bu dava boyunca qabaatlanğan Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada tutuldı. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» siyasiy İslâm teşkilâtına alâqadar olğanında qabaatlana.
Rusiye arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» ni Aqmescitte ötkerilgen köçüci oturışuvlarında baqa edi. Ondan soñ tevqif etilgen Qırım sakinleri Rostov-na-Donu şeerine yollanıldı.
Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantlarınıñ azat etilmesini talap ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Ukraina aq-uquq qoruyıcıları AB ülkeleri, AQŞ ve Kanada liderlerine muvaqqat izolâtorda sağlığı birden yamanlaşqan qırımtatar faaliyetçisi Bekir Degermencige mustaqil ekimlerniñ yiberilmesine yardım etmeleri içün muracaat ettiler.
Qırım aq-uquq qoruyıcı grubu dekabrniñ 14-nde Ukraina aq-uquq qoruyıcı teşkilâtlarınıñ umumiy muracaatını ilân etti.
Bildirüvde: «Halqara teşkilâtlarınıñ vekillerine, Avropa Birligi ülkeleri, İsviçre (Şveytsariya), AQŞ ve Kanada akimiyetlerine, Bekir Degermenciniñ sağlıq vaziyeti ve sözde aqsız yerde para talap etüv boyunca işniñ figurantlarına qarşı siyasiy maqsatlı cinaiy işniñ ketişatı, em de diger siyasiy maqsatlı cinaiy işlerniñ ketişatını közetmeleri içün muracaat etemiz», – denile.
Aq-uquq qoruyıcıları dünya cemaatçılığından, Degermencige azırlıqlı tıbbiy yardımınıñ kösterilüvine yardım etmesini, cümleden Degermencige ve diger tıbbiy yardımğa muhtac olğan siyasiy mabüslerge mustaqil ekimlerniñ halqara grubunıñ yıberilüvini Rusiyeden talap etmesini rica eteler.
Ondan ğayrı aq-uquq qoruyıcı teşkilâtları, Ukraina ve diger devletlerniñ akimiyetlerine, em de halqara teşkilâtlarına muracaat etip, Degermenci ve diger siyasiy mabüslerniñ apisten azat etilmelerine ve olarğa qarşı bildirilgen qabaatlavlarnıñ adaletli surette baqılmasına yardım etmekni rica ettiler.
Bekir Degermenci dekabrniñ 14-ne keçer gecesinden başlap pek ağır vaziyette reanimatsiya bölüginde buluna.
Noyabrniñ 23-nde kündüz Aqmescitte telükesizlik hadimleri bir grup qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar. Olarn Türkiye vatandaşından «aqsız yerde hususan büyük miqdarda para talap etüv»de qabaatlanalar. Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından yaqalanuvları esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Noyabrniñ 24-nde Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi yaqalanğan qırımtatar faaliyetçilerini 2018 senesi yanvarniñ 15-ne qadar apiste qaldırdı.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Saylanğan Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy mayısnıñ 2-nde müftiler ve musulman din adamlarınen körüşti. Siyasetçi bu körüşüvde onıñ strategiyası memleketni birleştirmekten ibaret, dep işandırdı, şunıñ içün, onıñ fikirince, Ukrainanıñ bütün vatandaşlarınen, hususan vaqtınca işğal etilgen Qırım ve Donbasta yaşağanlarnen, konstruktiv dialog başlatılmalı.
«Umma» Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ müftisi Said İsmagilovnıñ qayd etkenine köre, bugünki künde Volodımır Zelenskıynıñ diniy teşkilâtlarğa nisbeten atacaq adımları añlaşılmay.
– Volodımır Zelenskıy pravoslav kilseleriniñ liderlerinen körüşken edi, ve, elbette, musulman müftilerinen körüşmege isteymi kibi sualim peyda oldı. Bu aqta Facebookta yazdım, bir saattan soñ Zelenskıynıñ ştabında çalışqan yardımcısı telefon etip, böyle bir ğayeleri bar edi ve olar yazğanımnı körgenler, dep bildirdi. Ertesi künü körüşüv oldı. Yañı prezidentniñ atacaq adımları aqqında malümat pek az, men ise müfti olaraq devlet-kilse munasebetlerinen meraqlanam. Diniy teşkilâtlardan uzaqlaşacaq, olarnen bağ tutacaq ya da olarnıñ faaliyetine tesir etmege tıracaqmı? Ukraina musulmanlarınıñ eñ büyük qısmı yaşağan Qırım ve Donbasnen bağlı ğayeleri ne?
Said İsmagilov Volodımır Zelenskıynıñ körüşüvde aytqanları aqqında tarif ete.
– Musulmanlarnıñ problemlerini añlamağa tırıştı. Körüşüvde üç müfti bar edi, er biri istek ve ihtiyaclarını ayttı. Bundan soñ Volodımır Zelenskıy bizni üç şeyge qısqadan çağırdı. Birinciden, ukrain cemiyeti içinde saylavlarda peyda olğan zıddiyetlerni bitirmege istey, – cemiyet yaşamağa ve birleşmege devam etmeli. Ekinciden, Volodımır Zelenskıynı Ukraina iqtisadiyatına yatırımlar, şu cümleden musulman memleketlerinden yapılacaq soyları, meraqlandıra. Müftilerden olarğa qoltutmalarını istep, çetel yatırımlarınıñ saqlap qaluv ve telükesizlik kefaletlerini öz boynuna almağa azır, dedi. Niayet, dinlerara barışıq meselesine kelip, dinlerara dialog devam etecek ve farqlı kilse ve diniy idareler zıddiyetlerge başlamaycaq, dep ümüt etkenini bildirdi.
Rusiye kontrolindeki Qırım musulmanları diniy idaresiniñ müfti muavini Ayder İsmailov «RİA Novosti» Rusiye haber agentligine izaat berip, Volodımır Zelenskıynıñ yerli musulmanlarnen dialog qurmaq niyetine sert cevap berdi:
«Lafta Ukraina musulmanlarınıñ diniy liderleri beş yıl devamında qırımlı musulman ve Qırım musulmanları diniy idaresini aqaretledi, şu sebepten konstruktiv dialognı quracaq olğanlar başta Qırım musulmanlarından ve hususan qırımtatar halqından afu soramalı».
Said İsmagilov afu meselesinen razı degil.
İşğal altındaki topraqta öz halqına qarşı repressiyalarğa yardım etkenlerini bilmegenimizni tüşünip yañılalarSaid İsmagilov
– Özümni ayta bilem – men er kün işğal etilgen Qırımda musulmanlarnıñ problemlerini sorap meraqlanğan edim. Bu müddet devamında tintüvler çoq oldı, repressiyalarğa oğrağan musulmanlarğa informatsion, maddiy ceetten qoltutmağa tırışa edik. Siyasiy repressiyalar neticesinde apiske alınğanlarnıñ balaları babasız qaldı. Cami, medreselerde tintüvler keçirildi, Rusiyede yasaqlanğan edebiyat oquv yurtlarına gizliden qoyulğan soñ olarnı qapata ediler. Bizler er tintüv ve apis cezasını, şu cümleden Qırım musulmanları diniy idaresiniñ teşebbüsi ile olğan soylarını, aytamız. İşğal altındaki topraqta öz halqına qarşı repressiyalarğa yardım etkenlerini bilmegenimizni tüşünip yañılalar. Qırımdaki dindaşlarımız ögünde bir de bir qabaatımız ve ayıbımız yoq.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti musulmanları diniy idaresiniñ müftisi Ayder Rustemov Volodımır Zelenskıynıñ aytqan ukrainalılar arasında bağ qurulması nasıl ola bileceginen bağlı tüşüncelerini paylaşa.
– Prezidentimizni añlağanım kibi, laf bir muracaat aqqında kete – çıqarmağa istegen video. O, bizler, ukrainalılar, arasında destruktiv degil de, konstruktiv bildirişüv müim ola, dep qayd etti. Volodımır Zelenskıy böyle munasebet qurulmasında iştirak etmege teklif etti. Amelde nasıl olacağını ileride körecekmiz. Rusiye propagandası ep bir toqtamaycaq. Elbette, lafta diniy liderler işine devam etecek – olar bu propagandanıñ parçaları ola, ve bunı öz isteginen yapqanlarını tüşünmeyim. Amma şimdi laf olar aqqında degil – laf bizler aqqında kete, anda ve esas Ukrainada yaşağan adiy insanlar, Ukraina vatandaşları arasında munasebet qurmaq kerekmiz.
Ukrainalı dinşınas Ruslan Halikovnıñ qayd etkenine köre, saylanğan Ukraina prezidenti içün eñ müimi – inauguratsiyadan soñ çeşit din vekillerinen muntazam sürette çalışmaqtır.
– Körüşüv açıq ve laf etmege azır olğanını köstere, amma mesele muntazam işke ne qadar azır olacağınen bağlı. Bir kere körüşmek yahşı bir şey, ve, belki, çeşit din liderlerinen subetleşmek mecburiy edi. Böyle körüşüvler devam etecektir. Volodımır Zelenskıy pek tez seslendi, bu yahşı bir işaret, müsbet deñişmeler bar. İleride ise bu iş ne qadar muntazam olacağına baqacaqmız. Amma onı inauguratsiyadan evel, işke başlamazdan evel keçirmek qıyındır. İnauguratsiyadan soñ böyle körüşüvler olacaqmı baqarmız – Zelenskıynıñ diniy işler mesleatçısı ya da bu meselelerni idare etken nazir ola bile.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Katerina Nekreçaya, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ prodüseri, alıp barıcı ve mahsus leyhalarnıñ müellifi


text:
Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ teşebbüsi ile Noman Çelebicihan hatırasına «Ant etkenmen!» edebiyat yarışı keçirile. Bu aqta Meclisniñ matbuat hızmeti bildire.
«Ant etkenmen!» Bütünqırım edebiyat yarışı Qırım Halq Cumhuriyeti, I Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ teşkilâtçısı, Qırım, Poloniya, Aqrusiye, Litvaniya musulmanları müftisi Noman Çelebicihannıñ vahşiyce öldürilmesiniñ 98 yıllığına bağışlana», – denile beyanatta.
Tedbir teşkilâtçısı – Meclisniñ qırımtatar tilinde tasil meseleleri ve qırımtatar tiliniñ Qırım devlet ve cemaat ayatınıñ bütün saalarına kirsetüv boyunca idaresi.
Edebiyat yarışında Qırım mektepleriniñ 5-11 sınıf talebeleri iştirak ete bile.
Yarış eki namzetlikte keçe: Noman Çelebicihannıñ, şairlerniñ Noman Çelebicihan aqqınnda şiirleriniñ ezberden aytılması ya da Noman Çelebicihannıñ ayatı, siyasiy, diniy ve edebiya faaliyeti aqqında prezentatsiyanıñ kösterilmesi. Ya da vatanperver mevzusında şiirniñ ya da prezentatsiyanıñ taqdimi.
Yarışnıñ soñunda ğaliplerni Aqmescitte fevral 23 künü – Noman Çelebicihannıñ 1918 senesi vefat etken künü – taqdirleycekler.


text:
Bazarertesi künü, mayısnıñ 20-sinde, tamirlev sebebinden Aqyarnıñ bir qısmı yarıqsız qalacaq. Bu aqta "Sevastopolenergo" bildirmekte.
Müessise malümatına köre, saat 9:30 - 11:00 bu adresler boyunca yarıq olmaycaq: Gagarina caddesi, 19-29; Yefremova soq., 1-A, 1; Şçelkunova soq., 1-15.
9:00 - 17:00 yarıq böyle adresler boyunca olmaycaq: 19 Portsyezd soq., Kolhoznaya soq., Uzlovaya soq., Çernoreçenskaya soq., Sovhoznaya soq.
Bir kün evel "Sevastopolenergo" şeerde mayıs ayında yarıq söndürilüviniñ cedvelini derc etti.
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ üçünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.


text:
Rusiye, işğal etilgen Qırımda etnik gruppalar, hususan qırımtatarlar ve ukrainlerniñ ayırımı maqsadınen qanunlarnı qullanmağa devam ete. BM ırq ayırımını yoq etüv Komitetiniñ tevsiyeleri körmemezlikke urula, dep aytıla «Memorial» Rusiye aq qorçalayıcı merkeziniñ haberinde.
«Komitet ekspertleri, Rusiye ükümetini İnsan aqları Yuqarı komissarına vaziyetniñ monitoringi içün Qırımğa kirmesine izin bermesine daa bir kere çağırdı. Komitetniñ qayd etkenine köre, Qırımda vatandaşlıq, ukrain tilini ögrenüv, din cemiyetleriniñ qayd etilüvi ve qırımtatar idare organları, hususan Meclis faaliyeti mesellerinde etnik gruppalar ve tamır halqlarnı ayırımğa oğratqan qanunlar qullanıla ve memuriy tedbirler alına», – dep aytıla haberde.
Merkezniñ qayd etkenine köre, Rusiye, qırımtatarlarnıñ aqlarını bozğan, hususan insanlarnı hırsızlağan, tutqan ve insaniyetsiz yanaşqanlarnı mesüliyetke çekkeni ve tahqiqat keçirgenine dair malümat bermedi.
Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ idare reisi Olga Skripnik Qırım.Aqiqat Radiosına bildirgenine köre, Qırımnıñ Rusiye akimiyeti yarımada sakinleriniñ malümat aqqını muntazam sürette boza.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
İyün 20-de Vladimir Putin ile keçken "doğru hat" vaqtında, Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönovğa içtimaiy ağlarda qırımlılardan şikâyetler kelip başladı.
Hususan, Aksönovnıñ Facebook saifesinde qırımlılar endi 50-ge qadar tefsir yazdı.
"Ne içün sadece yañı işaretler ve evakuatorlar, amma yañı park yerleri yoq? Kelip, maşna qaldırmaq yeriñ olmasa, "Tavrida" trassası ne kerek? Misal içün, Aluşta ve Yaltada", - dep yazdı qullanıcı Oleg Borodkin.
Bundan ğayrı qırımlılar mahsulat paalılaşqanına, kommunal hızmetleriniñ ücreti yükselgenine ve yarımadadaki ekologik müitke şikâyet ete.
"Sergey Valeryeviç, bizni raatsız etken sual! "Pud" tükânlarında esasen Krasnodar mahsulatı. Ne içün yerli Qırım istisalcıları yoq? Öz istisalcılarımızğa qol tutmalımız da, em de bizim mahsulatımız keyfiyetlice!", - dep soray Anastasiya Makarenko.
Rusiyede üylede prezident Vladimir Putin ile ananeviy «doğru hat» başladı.
Rusiye jurnalistleri bildirgeni kibi, Putinge endi 2 milliondan çoq sual berdiler.


text:
Qırımda «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen birinci insanlar Rustem Vaitov ve Nuri Primov apis müddetleri bitkeninen azatlıqqa çıqtı. 2016 senesi sentâbr ayında olar beş yıl umumiy rejim koloniyasında qalmalarına üküm etilgen edi. Azat etilgen Vaitov ve Primov sekiz yıl devamında memuriy nezaret altında qalacaqlar.
Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir davası» adını alğan bu davanıñ diger mabüsleri – Ferat Sayfullayev ve Ruslan Zeytullayev – apis cezasını çekmege devam eteler. Bu mahkeme esnasından soñ Qırımdaki Rusiye FSBsi yarımadada daa altı aynı davanı açıp, insanlarnı apiske aldı. Mahküm etilgen ya da tahqiqat altında bulunğanlarnıñ sayısı 63 insan oldı. Azat etilgen birinci insanlar ve diger «Hizb ut-Tahrir davalarınıñ» kelecegi aqqında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında aytıldı.
Qırımlı aq qorçalayıcı Lutfiye Zudiyeva, azat etilgen qırımlılar nasıl qarşılanğanını Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
Bir taraftan, büyük quvanç, diger taraftan, insanlarnıñ bir şey yapmayıp, beş yıl apishanede yatqanlarını añlaysıñLutfiye Zudiyeva
– Nuri ve Rustemni qarşılamaq içün faaller ve advokatlar gruppası çıqtı: yanvarniñ 22-nde Rusiyemni Kurganda, Nurini Mariy Elde qarşıladılar. Ne yazıq ki, memuriyet koloniyadan çıqqanlarını videoğa çıqarmağa izin bermedi. Mariy Elde politsiya ve FSB hadimleri, atta «Rossiya» telekanalınıñ vekilleri bar edi, olarnıñ propaganda levhasını çıqarğanı belli. Rustem hastahanege alıp ketirildi, çünki küçlü baş ağrılarından şikâyetçi. Tünevin MRT yapıldı, neticelerini bekleymiz. Nuri bir qarar, ciddiy şikâyetleri şimdilik yoq. Şimdi körüştiler ve bugün Qırım saatınen 15:55-te yarımadada olmaq kerekler. Halqnıñ qarışıq duyğuları bar: bir taraftan, bu ciddiy dava boyunca azat etilgen birinci insanlar içün büyük quvanç, diger taraftan, insanlarnıñ bir şey yapmayıp, beş yıl apishanede yatqanlarını añlaysıñ.
Nuri Primov azat etilgen soñ qırımlılarğa qoltutqanları içün teşekkürler bildirdi:
«Bu müddet içinde qabaatlı olğanımnı öyle de tanımadım. Adaletsiz bir şekilde mahküm etilgenimni tüşünem. Özüni yahşı is etem. Bizni dualarında unutmağan er kes sağ olsun – bunı is ettik, bunı bile edik. Tuvğanlarımnı körmege pek isteyim, pek sağındım olarnı. Bu sınav bitti, digeri başladı. Er keske sebatlı ve sabırlı olmalarını tileyim – Allah sabır etkenlerni seve – güzel sabır olsun».
Lutfiye Zudiyevanıñ qayd etkenine köre, Nuri Primov ve Rustem Vaitovdan daa ciddiy apis cezalarını alğan çoq qırımlı musulman Rusiye apishanelerinde qala.
Şimdi balası pek ağır alda olğan Vaitovlar qorantasına qoltutmaq kerekLutfiye Zudiyeva
– İnsanlar «zilden zilge» apiste yatıp çıqa, bu davalarda bir ilerilev yoq. Ne yazıq ki, bir qaç yıl içinde birisi oturıp çıqqanı aqqında laf etmek degil, bu apis cezalarına nasıl mania olmaq mümkün, «Hizb ut-Tahrir» vekillerinden qorqmağa kerekmi, olarnı böyle apis cezalarına üküm etmege kerekmi degen sualler muzakere etilecek cemaat munaqaşası seviyesine kelmedik… Şimdi balası pek ağır alda olğan Vaitovlar qorantasına qoltutmaq kerek: qızçıq neyrohirurgiya bölüginde yata ve ciddiy ameliyatqa azırlana. Aman-aman beş yıl devamında Rustemniñ ömür arqadaşı hastahanede edi. İnsanlar bu ailege yardım etmege istese ve imkânları olsa, bunı yapmaq kerek, dep tüşünem. Nuri ve Rusiye aqqında umumen aytsaq, olar içün ilk prioritet – beş yıl insanlardan uzaqta olğan soñ içtimaiy alışuvdır.
Qırımlı advokat Lilâ Gemeci, azat etilgen qırımlılarnıñ sekiz yıllıq memuriy nezareti ne demek olğanını añlata.
Memuriy nezaret, aslında, Nuri ve Rustem içün ekinci ceza olaLilâ Gemeci
– Aslında, Nuri ve Rustem içün ekinci ceza bu. Onıñ belli sıñırları bar, ekisiniñ de belli yerde, qayd olğan yerde ya da yaşağan yerde bulunmasınen bağlı, belli areket yapmaları sıñırlana. Aqmescit rayonını, Qırımnı terk etmek, açıq tedbirlerni ziyaret etmek yasağı bar. Yani politsiyanıñ haberi olmasa, insan bir yerge barıp olamay. Bu Nuri ve Rustemniñ yaşayışına pek tesir etecek. Rustemniñ qızı balalıqtan saqat, onı er vaqıt tibbiy klinikalarğa alıp ketmek kerek. Olar Aqmescit rayonınıñ tışında bar. Çaresiz bir vaziyet: bala yaramadı, onı hastahanege alıp ketmek kerek, amma başta İç işler nazirliginiñ hadimlerinden izin alacaqsıñ. Şimdi tek yaşağan ve qayd olğan yerini deñiştirmek içün muracaat bere bilemiz.
Lilâ Gemeci, neticede Rusiye «Hizb ut-Tahrir» qanunlarını yımşatmağa imkân olur, dep ümüt ete.
Rusiye ombudsmeniniñ ofisi «Hizb ut-Tahrir» ile bağlı bir sıra dava, hususan Qırım davalarınıñ ükümlerini istedi, amma esnas pek yavaş keteLilâ Gemeci
– Şimdi Rusiyede bu büyük apis cezalarınen bağlı çañ çalğan ve vaziyetni kelecekke köre baqqan aq qorçalayıcılar gruppası tapıldı. Bu gruppa «Hizb ut-Tahrirniñ» terror teşkilâtı olmağanını aytqan bir sıra talil yaptı. Soñki talil Yuriy Konstanovğa aittir, o, Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ 2003 senesi teşkilâtnı terror teşkilâtı olaraq tanımaq qararına uquq ceetinden qıymet kese. Rusiye ombudsmeniniñ ofisi «Hizb ut-Tahrir» ile bağlı bir sıra dava, hususan Qırım davalarınıñ ükümlerini istedi, amma esnas pek yavaş kete. Rusiyeniñ terrorizm qanunı bar, anda terror teşkilâtınıñ areketleri añlatıla, ve «Hizb ut-Tahrir» bu qanunğa uymay. Mahküm etilgenlerniñ böyle areketlerine bir ima yoq.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkeziniñ siyasiy mabüslerge qoltutuv programmasınıñ hadimi Darya Kostromina, «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etkeni içün mahküm etilgenler boyunca statistikanı kösterip, cezalar daa sert olğanını qayd ete.
Şimdilik yımşatuv olacağına bir ümüt yoq, eñ qısqa apis müddetleri bile eki manalı olaDarya Kostromina
– İşdeşlerimiznen içtimaiy ağlarda, kütleviy haber vastalarında peyda olğan malümatqa köre cedvel yapamız. O, tolu degil, çünki er vaqıt yañı-yañı adlar peyda ola. Amma şimdi, bizim esaplarımızğa köre, Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda 283 insan apiste buluna, 189-ı mahküm ettildi. Raqam yıl-yıldan arta, ve bu siyasiy sebeplerden taqip etilgen eñ büyük gruppa ola. «İyegova şaatları» yetişe: 200-den çoq insan apiste buluna. Eskiden terror teşkilâtında iştirak etüv içün ceza 5-10 yıl olğan olsa, 2016 senesiniñ ortasında 10-12 yılğa arttırıldı. Bundan soñ mahküm etilgen er kes eñ az 10 yıl apis cezasını ala, çünki mahkeme bu madde boyunca eñ küçük cezadan az berip olamay. Teşkilâtçılar 15-ten ve daa çoq apis cezalarını ala, şimdiki rekord – 24 yıl. Şimdilik yımşatuv olacağına bir ümüt yoq, eñ qısqa apis müddetleri bile eki manalı ola.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bu sene Aqmescit mektepleriniñ birinci sınıflarına altı biñ bala baracaq, dep haber ete Rusiye kontrolindeki Aqmescit memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
«Fevral ayında arizalar qabul etilip başlağanından bayağı çoq oldı», – dep tarif etti şeer memuriyetiniñ tasil idaresi yolbaşçısı Tatyana Suhina.
Onıñ aytqanına köre, bu yıl «birinci sınıflarnıñ sayısını arttırmağa qarar alındı».
«Birinci sınıflarnıñ sayısı 18-ge arttırılacaq. Bu küçük sınıflar degil, 30 ve daa ziyade talebelik büyük sınıflar», – dep qoştı Suhina.
Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ Tasil nazirligi 2019 senesi birinci sınıfqa 23 biñden ziyade bala baracaq, dep bildirgen edi. İşğal etilgen Qırım akimiyeti bu sene Bilgi künü sentâbrniñ 2-nde olacaq, dep ilân etti.
Ukraina prezidentiniñ bala aqları vekâletlisi Mıkola Kuleba yañı çağırılış Rada işine başlağan soñ şekillendirilecek Ukraina ükümetini Rusiye işğal etken Qırımda balalarnıñ – 450 insannıñ – aqlarını temin etüv problemini acele baqmasına çağırdı. Laf balalarnıñ Ukraina vatandaşlarınıñ pasportlarını aluv, öksüz balalar, ana-babanıñ vasiyliginden marum etilgen ve Ukraina akimiyeti tayin etken vasiyi olmağan balalarnıñ sıñırdan keçüvi, Qırım Muhtar Cumhuriyetinde yaşağan balalarnıñ Ukraina mahkemelerinde menfaatlarınıñ temsil etilüvi aqqında kete.


text:
Cumaaqşamı künü, oktâbrniñ 28-nde, Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesinde Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» oturışuvı keçirildi. Mabüslerden biri Servet Gaziyev yaramadı.
Advokat Ayder Azamatovnıñ «Qırım birdemligi» birleşmesine bildirgenine köre, Gaziyev içün mahkemege acele yardım çağırıldı, ekimler oña ine urdı.
«Qadı Servet Gaziyev rusça bilgeni içün ileride acele yardım çağırılacağını advokat ya da diger mabüsler vastasınen degil, özü bildirmeli. Aks alda bunı reglament bozuluvı dep sayacaqlar, men ise bu reglament bozuluvı degil, çünki em özü, em advokat vastasınen bildire bile, dep ayttım. Reis qadı Servet Gaziyevni añlağan tilde laf etmege zorlaycaq ola. Men mında imayege ve mabüslerge qarşı bir basqı körem», – dep qayd etti advokat.
Advokat Lilâ Gemeci bildirgenine köre, Rostov-na-Donudaki №19 Vilâyetlerara verem hastahanesinde 61 yaşında qırımtatar siyasiy mabüsi Servet Gaziyevge qarşı zorbalıq qullanıldı.
Bundan soñ advokat Edem Semedlâyev Rostov vilâyetiniñ Tahqiqat komitetine ve prokuraturasına şikâyet berdi ve SİZOğa fizik ve maneviy işkence aqqında ariza berdi, dep bildirdi. Rusiyeniñ Rostov vilâyetindeki cemaat közetüv komissiyasınıñ reis muavini Natalya Merkulova «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Servet Gaziyevni Rostov-na-Donudaki SİZO-5-te ziyaret etti, dep bildirdi. Onıñ alını «yaramay» körip, köteklengeni içün Rusiye Tahqiqat komitetine muracaat etmege tevsiye etti.
İyünniñ 28-nde Rostov-na-Donunıñ №1 tahqiqat izolâtorında Servet Gaziyev mikroinsult keçirdi. Sağ tarafı qısmen paraliç oldı.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi bütün tutulğanlarnı apiske aldı.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi 2019 senesi martnıñ 27-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan 24 qırımtatar faalini siyasiy mabüs dep tanıdı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Aqmescitte qırımtatar sürgünligi yıllığına bağışlanğan mitingni keçirmek yasağı qırımtatarlar körgen sıñır ve qorquzuvlarnıñ daa bir örnegidir. Bunı Avropa Birliginiñ diplomatik hızmeti reisi Federica Mogherini qırımtatar sürgünliginiñ 71 yıllığı aqqında aytıp bildirdi.
«Tarihlarınıñ facialı devri edi», – dep qayd ete Mogherini. O, Avropa Birligi Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ milliy azlıqlarnıñ aq-uquqlarını bozuv ve umumen insan aqlarınıñ vaziyeti kerginleşkeninden sebep qasevet çekkenini daa bir kere hatırlattı.
«Keçüv, fikir ve kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi ürmet etilmeli. Halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtlarnıñ vekilleri Ukraina, şu cümleden Qırım ve Aqyarğa serbest kirmeli», – dep ayta Avropa Birliginiñ tışqı siyaset ve havfsızlıq siyaseti vekili.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.
Qırım işğalinden evel sürgünlik yıllığında Aqmescitte Bütünqırım matem mitingi keçirile edi, tedbirde onlarnen biñ insan iştirak ete edi.
Bu sene Qırımtatar Milliy Meclisine miting keçirmege izin bermediler.
Qırım akimiyeti sürgünlik qurbanlarınıñ hatıra kününiñ «yañı formatını» belgiledi.
Ukrainada ve çetelde mayıs 18-de qırımtatar sürgünliginiñ 71 yıllığına bağışlanğan bir sıra hatıra tedbiri ötkerilecek. Kiyevde Bütün Ukraina matem mitingi keçirilecek.
Kiyev, Harkov, Herson, Lviv ve Ukrainanıñ diger şeerleri, em de çetelde çoq biñli aktsiyalar ötkerildi.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda yol qazalarınıñ sayısı, 2016 senesiniñ ilk yarım yılı köstergiçlerine binaen, keçken senege köre, 44,6%-ğa arttı. Bu qazalarda zararlanğan vatandaşlarnıñ sayısı 40,3 fayızğa arttı. Bu aqta Rusiye İçki işler nazirligi paylaşqan «2016 senesi I-ci yarım yılında Rusiye Federatsiyasında yol qazaları» haber-analitik közetüvinde söz yürsetile.
Statistikağa köre, 2016 senesi başından Qırımda 940 qaza yüz berdi, olarnıñ neticesinde 146 kişi elâk oldı ve 1188 insan yaralandı.
Statistika malümatlarına binaen, eñ çoq qaza Aqmescitte yüz berdi – 302. Misal olaraq, Yaltada 67 qaza oldı.
Bunen beraber, közetüvde qayd etilgenine köre, Qırım yollarında qazalarda elâk olğanlarnıñ sayısı 15%-ğa arttı.
Bundan evel Aqyar Vatandaşlarnı saqlav tedbirlerniñ teminlenmesi idaresi yolbaşçısınıñ muavini Aleksandr Sadofyev bildirdi ki, şeerde, keçken seneniñ aynı müddetine köre, yol qazalarınıñ sayısı 20%-ğa arttı.
Mayıs ayında Aqmescit akimiyeti qazalarnıñ sayısı artqanı aqqında bildirgen edi, bunı yollarnıñ keyfiyeti kerginleşkeninen añlattılar.
İçki işler nazirligi yanındaki «Problemasız yollar» rusiyeli cemaat leyhasınıñ malümatına binaen, keçken sene Qırım eñ yaramay yollar olğan regionlarnıñ ilk üçüne kirdi. Rusiyeli faallerniñ tedqiqatlarına köre, Qırım, yaramay yollarğa şikâyetlerniñ sayısı boyunca, Moskvadan soñ, ekinci yerde buluna.