text:
Köndälek xäbärlärgä küzätü...
Şundıy ozın çaralar isemlege tözelgän eş könen Tatarstan mäğlümät çaraları narkomaniägä qarşı köräş temasınnan başladılar. Bu xalıq-ara narkomaniä häm narkomafiägä qarşı köräş könenä reverans ide. Qazan byurosınıñ bu köngä reveranslar yasap torası yuq. 19 yün könne Tatarstanda xalıqnıñ bu problema belän qızıqsınu däräcäse, narkomaniägä qarşı köräşneñ üzençälekläre turında berniqädär söylägän idek. Törle yaqlarda sibelep yäşägän millättäşlärebez, yäşe-qartı nilär genä kürmilär dä, nilär belän genä köräşmilär. BDTK başqarma komitetınıñ xoquq komissiäse utırışında Çiläbe ölkäsendäge millättäşlärebezneñ xoquqları öçen köräşülärendä yärdäm çaraları turında kiñäştelär.Monıñ xaqında täfsilleräk itep aldağı xäbärlärebezdä.
Mädäniät yañalıqları.26 yün könne Ministrlar Kabinetında Musa Cälil büläklären tapşıru tantanası buldı. Mäğlüm ki torğınlıq yıllarında bu büläk Kommunistlar partiäse häm xökümät büläge dip partiä äğzäse yä komsomol yazuçılarğa şağirlärgä birelä ide. Ä xäzer ul ike yılğa ber 40 minimal' xezmät xaqı külämendä Tatarstan xökümäte büläge itep birelä. Şuşı yañartılğan büläk Mägärif näşriäte direktorı Mödäris Wälievkä, cırçı Salawat Fätxetdinovqa, Oteçestvo berläşmäse häm Sälät yäşlär waqıfına tapşırıldı. Häm soñğısı. Altın Qäläm 8 respulika yäşlär matbuğatı isän imin Qazanğa äylänep qayttı. Altın Qälämgä Qazannan yäş jurnalistlar Dinä İmanqulova häm Klim Palexa, ä “Tatar jurnalistikası” nominatsiäsendä Balıq Bistäse rayonınnan Röstäm İsxakov layıq buldılar dielä räsmi xäbärdä.Yunıs Ätnäle.


c: text/html

text:
Osman Öztunç - Bu Aşk
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Bu Aşk
Etiketler : Osman Öztunç - Bu Aşk türkü indir, Osman Öztunç - Bu Aşk türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Bu Aşk mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Bu Aşk türküsü, Bu Aşk sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Bu Aşk bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Kan Düşerken Toprağa
Osman Öztunç - Yılgınlığına İnat
Osman Öztunç - Çakırcalı Mehmet
Osman Öztunç - Kendime Bağırdım

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiä prezidentı Vladimir Putin keşelär iminlegen tä'min itkän däwlät programmaların üzgärtü kiräklege turında belderde. "Uzğan yılda törle xalıqara cinäyätçelär tarafınnan terror ğamälläreneñ oyıştırıluı, däwlätneñ iminlek ölkäsendäge eşçänlegen üzgärtü kiräklegen kürsätte. Rusiä watandaşları xakimiätlärdän, cinäyät eşlären açu, alarnı qıluçılarnı cäzağa tarttıru, üz xoquqların yaqlaw mäs'äläsendä konkret çaralar kötä" , dide Rusiä prezidentı.
Bu süzlärne Putin bügen prokurorlar aldında äytte. Şulay uq prezident çığışında, terrorçılarnıñ millätara häm dinara nizaqlarnı buldıru tırışlıqların aldan kisätü kiräklege turında da äytelde.


text:
KamAZnıñ Tatranı alırğa köçe citärme?
Tatarstannıñ ğorurlığı da, bäläse da bulğan ul KamAZ şirkäte, soñı waqıtlarda ayaqqa basıp kilä. Waqıtında, SSSRda iñ köçle yök maşinalarınnan sanalğan zavod, 90 yıllarda, Tatarstanğa nigezdä buysınıp eş itte. Ämma, şul çorda, anda zur yanğın buldı. Şunnan, älege şirkätne Rusiä belän Tatarstan ikäwläp ayaqqa bastırırğa buldılar. Şulay itep, KamAZnıñ 49 protsent aksiäse Rusiä xökümäte qulına eläkte. Kalğanın KamAZ eşçeläre belän Tatarstan xökümäte büleşte. Küptän tügel, Rusiä xökümäte, üz qulında bulğan KamAZ aksiälären satmaqçı ide. Alırğa teläk belderüçese dä buldı. Rosoboron-ekspret şirkäte, satıp alırğa böten käğäz-mäğäz eşläre tämamlanıp betkändä yäğni , kiräkmi, almıybız dip belderde.
Ä bügenge köngä inde, ayaqqa basıp kilä dip äytergä mömkin. Här xäldä, KamAZ üze taratqan mäğlümatlar şunı kürsätä. Menä, şul xaqta qayber sannar. Bıltırnıñ mart ayı belän çağıştırğanda, KamAZ şirkäte, bıyılğı mart ayında 31 protsentqa kübräk maşina satqan. Soñğı 13 yıl öçendä mondıy xäl bulğanı yuq ikän. Maşinalarnıñ bıyıl kübräk aluçılar rusiädä, yäğni eçke bazarda ikän.
Ä çit ilgä, här satılğan KamAZnıñ biştän bere,yäki dürttän ber genä kitä. Bu inde yılnıñ fasılına qarap.
Menä şundıy keçkenä genä raslaw. Niçek kenä bulmasın, Tatarstan bu yök citeşterüçe maşina şirkäte belän ğorurlana. Çönki, qaq nikak urıs äytmeşli, tulı ber şähärne aşatıp tora bit. Annarı ğorurlanırlıq ta inde. Çit illärdä bu maşina belän äkren genä qızıqsına başladı. Menä, Prezident Şäymiev küptän tügel genä Süriägä säyäxäte waqıtında, tağın KamAZ maşinasına reklam yasap qayttı.
Anısı, Süriä KamAZnı Şäymiev barğaç qına belmägän. İnde menä berniçä yıl, KamAZnı Süriäneñ üzendä citeşterü buyınça eşlär bara. Ğäräp illärenä mondıy, qomda da. Çüldä dä yöri torğan maşinalar turı kilä möğayın.
KamAZnı ber yök maşinası citeşterü belän genä şöğellänmi bit äle. Ğadi, keçkenä dä, oçsız da bulğan Oka maşinasın niçä yıl çığarıp kilde. Xäzer, bu maşina Tatarstanda citeşterelüdän tuqtadı. Läkin, izge urın buş tormıy digändäy, anıñ urınına, KamAZ, Koreyänıñ ber firması belän kileşü tözede. Şundıy uq keçkenä, ämma inde, çit il markalı ciñel maşina citeşterä başlayaçaq.
Çexiädä Tatra dip atalğan şirkät bar. Anısı da yök maşinaları citeşterä. Läkin, bu Tatra şirkäteneñ 81пpoцeHT aksiäläre Amerikanıñ Terex korporatsiäse qulında. Häm alar bu könnärdä, şuşı aksiälärne satu turında iğlan ittelär. Aksiäneñ küpçelege kem qulında- şul idärä itä digän süz bit şirkät belän. Yäğni, aksiä şirkätneñ käğäzdäge summası ul. Amerikannar alar cülär tügel. Sanağannar, uylağannar häm añlağannar- Tatra şirkäte ällä ni fayda kitermi. Satalar. Satıp alırğa teläwçese dä tabıldı. Bezneñ KamAZ. Läkin, belgeçlär, Tatra KamAZğa vryadli satılır dilär. Häm säbäplären dä kürsätälär. Tatra çexiä xärbiläre öçen yök maşinası çığara. Ä Çexiä ul, Awrupa berlege, NATO digän süz. Şuşı xärbi maşinalar çığaruçı şirkät yanına, NATO üzeneñ köndäşe bulğan Rusiäne cibärmäs. Belgeçlär şulay dip belderä. Rusiä bit, üzenä ber naçarlıq ta telämägän NATOdan äle ubırdan qurıqqan kebek qurqa. Häm köndäş sanıy.
İnde, KamAZ kütärelä digän räsmi sannardan süzne başlağan idek. Tatra turında da süz quzğalğaç, belgeçlär tağın ber närsäne küzdä tota. KamAZnıñ Tatranı alırlıq xäle bar mikän. Bu uyın ğına tügel mikän. Çönki, xäle bulsa, fayda kitersä, anı Rusiäneñ üz Rosoboron-ekspret şirkäte satıp alğan bulır ide. Niçek bulıp betär bu wäzğıät, waqıt kürsäter.
Räfis Cämdixan.


text:
Äfğanstanda iün ayında uzaçaq saylawlarğa äzerlek kampaniäsendä xoquq bozularnı buldırmaw maqsatı belän ilneñ Tawış Birüne Kontrol İtü İdaräse qağidälär buldırdı. Milli, rasaçıl häm dini säbäplärdän tawış birüçelärneñ terkälü tärtiben bozırğa tırışuçılarğa 2 yılğa qadär törmä cäzası häm 500 dollarğa qadär ştraf yanıy.
Saylawlarda qatnaşa alğan 10 million potensial tawış birüçeneñ 830 meñe terkälgän inde. Bu xaqta İdaräneñ komissionerı Gutai Xawri xäbär itte.
Äfğanstandağı başqa xäbärlärgä kilgändä, Qabulda bügen ike raketa atılğan. İke bala cärähätlär alğan dip xäbär itelä.
Fransiä tışqı eşlär ministrı Dominique de Villepin, Äfğanstannı tözekländerügä finans yardämne arttıraçağın belderde. Ministr bügen Hindstanğa barışlıy Qabulda tuqtadı. De Villepin, şulay uq, Äfğanstanda NATO citäkçelegendäge iminlek köçläre belän idarä itüne Kanadadan soñ Yevropa xärbilärenä küçerü telägen äytte: "İSAF idaräse başında Kanadadan soñ Yevropa köçlären kürergä telibez, häm bu mäs'älädä Yevropadağı partnerlarıbız belän xezmättäşlek itü möhim", dide Fransiä ministrı .
Yevropa köçlärenä Belgiä, Fransiä, Germaniä, Luxemburg häm İspaniä xärbiläre kerä. De Villepin Qabulda Äfğanstan tışqı eşlär ministrı Abdullah Abdulla häm prezident Hamid Qarzai belän oçraştı.


text:
Mäskäw mädäni üzägendä Yaña yıl bäyräme
Unbiş yıllar elek, Mäskäwdä tatarlarnıñ mädäni üzäge bulğan ikän digän xäbärne işetü genä dä üzenä kürä ber moğciza bulıp toyılğan ide. Ä xäzer şul binada balaçağa tawışı tınıp tormıy, millättäşlär dä anı uratıp uzmıy.Milli mädäni üzäktä oçraşular ğädäti ber närsägä äwerelde. Çönki bıyıl mädäni üzäktä tatarça ütkän çırşı bäyrämnärenä yözlägän tatar balaları kilep tatarça cırlap, şiğerlär uquı üze ber moğciza tügelmeni. Bäyrämne uzdırırğa eşquar millättäşlärebez dä matdi yärdäm kürsätkän bik matur itep Qış babay Häm Qar qızı kiemnäre dä tegelgän. Büläklär dä bik muldan öläşenä.Tatarça cırlawçılarğa, şağir söyläwçelärgä büläklär ayırım birelä. 4 ğinwarda ütkän çırşı bäyrämenä öç onığı belän Tatarstannıñ wäkälätle wäkile Nazif Mirixanov da kilgän ide. Milli üzäkneñ direktorı Änwär Xösäenov belän berlektä alar bäyrämgä kilgän balalarnı häm ata analarnı Yaña yıl belän qotladılar. Çırşı tiräsendä öç yäştän alıp, 13 yäşkä qädär bulğan balalarnı Roza Xabibullin citäkçelegendäge “Ayqay” törkeme yäşläre uynattı da biette dä. Ä inde Bäyrämgä kilgändä ul maxsus senariä buyınça bardı. Biredä balalar Qış babay häm Qar qızı belän genä oçraşıp qalmıy, Şüräle, Ubırlıq qarçıq belän dä tanıştılar häm alarğa cırlar da cırladılar. Bäyrämdä şiğer söyläwçelär küp buldı, ä menä biş yäşlek Rufiä Sadıykovanıñ “Qış babay” digän şiğeren tıñlawçılarıbızğa da işetteräsem kilä. Äti änilär dä bäyrämnän bik qänäğät qalğannar.alar da üz fikerlären belderep, oyıştıruçılarğa zur räxmätlären äyttelär.. Mäskäwneñ milli mädäni üzägendä yaña yıl bäyräme ikençe yıl uzdırıla inde Bıltır ul ber genä kön bulsa, bıyıl 5 kön däwam itäçäk. İkençe yılğa tatarça şiğer söyläwçelär dä artır dip ışanası kilä. Çönki uzğan yıldan milli üzäktä balalar öçen tatar tele däresläre dä , cır häm biyu tügäräkläre dä eşli başladı.
Näzifä Kärimova


text:
Germaniädän kilgän xäbärlärgä qarağanda Berlin häm Parij Berläşkän Millätlär Oyışması İminlek Şurasına berlektä Ğiraq suğışın buldırmau täqdimnärennän torğan plan äzerli. Germaniä saqlanu ministrı Peter Struck, comğa könne bulaçaq utırışta Fransiä häm Germaniä täqdime xuplanır digän ömet belderde. Struck bu xaqta Phoenix televideniäsenä belderde. Germaniä kanslerı Gerhard Schroeder häm Fransiä prezidentı Jacque Chirac Ğiraqta küpläp üterü qoralların ezläw eşen Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ xärbi köçlärenä tapşıruı planın alğa sörä. Germaniä ğaskärläre dä Ğiraqqa baraçaqmı digän sorauğa, Struck-andıy ixtimalı bar, dip cawap birde.
Bügen Berlinğa kilgän Rusiä prezidentı Vladimir Putin belän kansler Gerhard Schroeder arasında kiçen bulaçaq oçraşuda da älege mäs’älä köntärtibenä quyılaçaq. Münhen konferensiäse qısalarında jurnalistlar aldında yasağan çığışında, Rusiä wäkilçelegen citäklägän saqlanu ministrı Sergei İvanov, Fransiä-Germaniä planın Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ İminlek Şurası yaqlap çıqsa-Rusiäneñ dä aña qarşı bulmayaçağı turında belderde.


text: Alman belgeçläre 2002nçe yılda Germaniä kügendä bulğan faciğäne tikşerü näticälären bäyän itte.Anda şweysar dispetçerlarınıñ ğäiple buluı äytälä.Skaygayd xezmäteneñ başı Alen Ross'yer märxümnärneñ tuğannarınnan ğafu ütende.Şweysariä Prezidentı Yozef Dayns ta Rusiä Prezidentına räsmi ğafu ütenü belderde.Läkin bu berençe etap qına.Bärelü uñayınnan cinayät eşe tämamlanmağan, märxümnärneñ tuğannarına qompensatsiä tüläw mäsäläse dä açıq qala.Sqaygayd dispetçer xezmätendäge hälaqätne iskärtü cihazları AQŞta citeşterelgän.Alarda xilaflıq tabılsa, ul yaqtan da qompensatsiä tülätü mäsäläse qaralaçaq.


text:
Xikmätle xällär...
Allağa şöker, xäzer millät yäşerü, teldän bizü zamanı ütkän. Tuğan telebezdä räxätlänep söyläşäbez, xätta räsmi urınnarda da çığış yasıybız, radiolar-televizorlar da üzebezçä moñlana, üzebezneñ cırlar yazılğan kassetalar tulıp yata.Ämma ber küñelsez xäl: millätebezne üsterü yulında armıy-tarmıy eşlägän ber yuğarı däräcäle zıyalı qärdäşebez Qazandağı rus gimnaziäsenä balasın kertü öçen yärdäm sorıy. “Ä nigä tatarnıqına birmiseñ?” digän sorawğa anıñ cawabı şundıy: “Belem kiräk bit, sıyfat, berdän-ber balamnı nadan qaldıra almıym.” Şaqqatırdı bu xäl. Millätne, mädäniätne, tarixnı belgän, alarnıñ ähämiäten añlağan qärdäşebez milli mäğrifätkä zur ömet bağlamıy. Tatar gimnaziälärendä eçü, tartu, narkomaniä, xuliganlıq yuq. Belem dä naçar tügel.Ämma barıber milli üzañ, milli ömet zäğifräk äle.
“Aq ömet” pansionatı yätimlektä.Milli tereleş häm xalıqara xezmättäşlek çäçkä atqan zamanda tağın şundıy xikmätle küreneş. Qazannıñ Kirov rayonında “Aq ömet” dip atalğan pansionat bar. 40-50ләп yätim bala şunda mäktäptän soñ qaytıp, aşıy, eçä, yal itä, tärbiä ala. Menä şuşı yätimnär yortına da qırın qarawçılar tabılğan. Säbäbe – bu pansionatnıñ sponsorı Törkiä keşeläre ikän. Bernindi säyäsät yäki din belän mawığu yuq, xätta uqıtu protsessına litsenziä kiräkmi. Çönki balalar belemne mäktäptä alalar. Yätim balanı aşatu, kienderü öçen litsenziä kiräkmi. Şulay da qıyınlıqlar kilep çıqqan. Pansionatta eşlägän töreklärneñ vizaları iskergän imeş. Pansionatnı yabıp quysañ, ul yätimnärne qaya quyasıñ? Menä şulay “Aq ömet” qara qayğığa äylänergä tora.Törki qärdäşlek qayberäwlärne xafağa sala ikän, bu inde iskelek häm derjavaçıllıq xikmäte.
Guantanamo totqını xatı.“Tpyд” gazetasınıñ comğa sanında Kubadağı Guantanamo bazasınnan Çallığa xat yazğan Ayrat Vahitovnıñ häm anıñ äniseneñ räseme basılğan. Ayrat Äfganstan talipları belän bergä äsirlekkä eläkkän, ämma Rusiägä qaytırğa ällä ni omtılmıy ikän. “Tpyд” gäzitendä Ayratnıñ xatınnan şundıy yullar kiterelä. “Mondağı törmä Rusiäneñ sanatoriennän äybäträk.” Bardır anısı da. Läkin Ayratnıñ qaytırğa telämäweneñ başqa säbäbe bardır. Qaytqaç, anı monda ni kötä? Aña nindi mönäsäbät bulaçaq? Ä töp xikmät şunda. Gazetada Ayrat Vahitov xatınıñ qayber yulları senzura tarafınnan buyalğan dip äytelgän. Yäğni, “Tpyд” gäzitendä Guantanamo senzurasına qarata qänäğätsezlek äytelä. Totqınnarnıñ xat yazu irege çiklänä. Menä şulay xäzer senzuranı yaratmıylar elekke SSSRda. Ber buyağaç, ni öçen inde sanatoriynı törmä belän çağıştırğan ciren buyap yuqqa çığarmasqa? “Tpyд” gazetası menä şunıñ belän qänäğät tügel.
Axırda tağın ber xikmätle xäl. Soñğı waqıtta Ufada häm Başqortstannıñ qayber başqa urınnarında Azatlıqnıñ qısqa dulqınlı tapşıruları naçarraq işetelä yäki bötenläy işetelmi diä başladılar. Ällä tege zamannardağı kebek tomalaw başlanğanmı dip sorıylar. Menä monısın inde tıñlawçılar üzläre iğtibar belän tikşersennär, çağıştırsınnar ide. Mömkin bulsa, Prahaga yäki Qazan byurosına üz xäbärlären, konkret misallarnı cibärsälär tağı da yaxşıraq. Yuğisä, 21nçe ğasırda demokratik Rusiädä bulğan mondıy xikmätle eşlärgä ber dä ışanası kilmi. Xäzer bit gluşitel'lärneñ närsä ikänlegen belmi torğan yaña buın üste. Xaqiqätne tomalıy torğan zamannar ütkän dip yäşibez.Rimzil Wäli


text: Öfö qalahı Sovet rayonı mäxkämähe telefon-automattan şıltıratqanı ösön ber irźe 2 yıl yarımğa irkenän mäxrüm itte. Qıźmasa bulıp alğan ir timer yulı vokzalında bomba halınğan tip xäbär itä häm üźeneñ uźal şayarıuınan qänäğätlek alıp yenäyät urınınan qasa. Ämmä ike köndän huñ xoquq haqlaw orğandarı ışanıslı dälildär kilterep irźe qulğa ala. Öfö transport prokurorı Rämil Xäkimov äytewensä, bıl şıltıratıuźan huñ vokzalda xalıq evakuasialanğaynı, transport xäräkäte tuqtatılğaynı. Oşo säbäple timer yul vokzalı źur zıyan kürgän.


text:
"Yaña tatar pyesası-2006" bäygese tämam
Tufan Miñnullin, üze äytüençä, 4 tapqır ütkärelgän bäygeneñ berençesendä qatnaşmağan. İkençesendä berençe häm öçençe urınnarğa layıq bulğan. Ä şimbä könne isä, Qamal teatrında ütkän çarada aña mädäniät ministrlığınıñ maxsus büläge Gran-pri häm ikençe urın birelde. Şul uq waqıtta, 2007 yılnıñ jyuri törkemenä kerüe dä iğlan itelde. Dimäk, Xalıq yazuçısı aldağı bäygegä üzeneñ äsären täqdim itä almayaçaq.
Minem öçen genä kölkele äyber buldı ul. Läkin, töbendä anıñ matur äyber yatmıy. Dimäk minem belän yarışuçılar bulmağanğa kürä, barıber prizlı urınnı ul alaçaq, dip kiräkmägän süzdän qotılır öçen. Bälki üzläre genä qalğaç, bütännär äybät p'yessa yazarlar bälki, digän äyber yata töbendä. Minem yarışasım kilä. Nişlätäseñ. Yarışu-yäşäw. Köräşsennär menä qarıyq. Min qatnaşmıym. Närsä bulır. Ägär dä bezneñ teatrğa, dramaturgiägä yaxşılıq östi ikän… Min teläsä- närsägä riza. Läkin mine berkem yazudan tuqta almıy. Minem çirem inde ul. di Tufan Miñnullin. 5- nçe bäygedä kemnär qatnaşır, niçä äsär täqdim iteler, ansı waqıt qulında. P'yessalarnı jyuriğa 31 dekabergä qädär kiterep beterergä genä kiräk. Ä menä soñğı “Yaña tatar p'yessası-2006” ğa barlığı 31 pyesa qabul itelgän bulğan. İkençe turğa 16 äsär ütep, şularnıñ 7- sen jyuri finalğa çığarğan. 1-nçe urınnı häm 100 meñ sum külämendäge aqçanı isä "Suğan çäçäge" äsäre öçen yäş dramaturg, Qazan däwlät mädäniät häm sänğät universitetı studentı İlgiz Zäyni aldı. Zäynineñ aldağı bäygelärdä qatnaşqan "Mäxäbbät turında söyläşik" p'yesası Qamal teatrında quyılğan ide inde.
Berençe urınnı alğan İlgiz Zäyniev äle student qına. Min anıñ öçen quandım. Ücätlänep yaza. Äle añarğa yegerme niçä genä yäş. Bulır ber waqıt äybät şäp dramaturg. dip zur ömetlär bağlıy aña Tufan Miñnullin. Jyuri öçençe urınnı "Täräzägä yeget kilgän" komediäse öçen Foat Sadrievqa birde. Bu äsär, Qamal teatrı artistı İldar Xäyrullin äytüençä, bäygedä berdänber komediä äsäre bulğan. Qızıqsındıru büläklären isä, Läbib Leronnıñ “Kügärçennär”ye, Näzifä Kärimovanıñ "Aq ärem çäçäge" häm Rädif Säğdineñ "Baqçasaray gölläre" aldı. Alarnıñ uñışı 30- ar meñ sum aqça belän bäyälände. Bäygedä ciñgän äsärlär säxnägä quyılaçaq. Gran-prinı alğan “Mulla” draması turında Tufan Miñnullin bolay dide. Aştan aşqa yörep, Qor’än ayätläre uqıp sawaplı eş eşläp yörü genä tügel. Alar xäzer tärbiäçe rolen dä ütärgä tieşlär. Bezneñ cämğıyätneñ eşlänep betmägän eşlären dä alar eşlärgä tieşlär. Minem şul turıda uylanularımnıñ näticäse ul.
Aştan aşqa yörep, Qor’än ayätläre uqıp sawaplı eş eşläp yörü genä tügel. Alar xäzer tärbiäçe rolen dä ütärgä tieşlär. Bezneñ cämğıyätneñ eşlänep betmägän eşlären dä alar eşlärgä tieşlär. Minem şul turıda uylanularımnıñ näticäse ul.Annan da qala bäygedä ciñgän häm şulay uq iğtibarğa layıq äsärlär yaqın arada maxsus al'manaxta basılıp ta çığaçaq. Xäzerge köndä ütkän bäyge näticäläre buyınça inde şundıy 5 al'manax dönya kürgän. 2007 bäygesendä isä, başqa yıllardan ayırmalı bularaq, Qamal teatrı artistı İldar Xäyrullin äytüençä, 35 yäşkäçä avtorlar arasında Tufan Miñnullin premiäsenä ayırım nominatsiä dä qaralğan.
Nail Alan


text: 87% tawışnı sanagannan sөŋ, liberal partiә wәkile өçen 48,9% sawlawçınıŋ tawış birüwe açıqlandı. Ul konservativ oppozitsiә wәkile Li Xoy Çanğa qarağanda berniçә % -ka ğına kübrәk tawış cıyğan. Konservativ partiәneŋ şuşı wәkilen 46,6% sawlawçı yaqlap tawış birde. Nәticәlәr iglan itkәnnәn sөŋ ul, Roh Mu Xin Prezident qulınnan kilğәn barısın da eşlәrğә, fikerdәşlәre belәn genә tügel, oppozitsiә belәn dә xezmәttәşlek itәrğә vәğdә itte. Moŋa qәdәr ul, ciŋğәn oçraqta Tөnyaq Koreya belәn tınıç sөylәşülәrne dәwam itüçәge turında da bedlerğәn ide.


text:
Aq yortqa yaña kiñäşlär: Rusiä yalğış yuldan bara, Washington moña qarşı torırğa tieş
Mäskäwdä äle genä radikal'' fälästin törkeme "Xämas" citäkçeläre belän oçraşqan, ä xäzer räsmi söyläşülär öçen Quşma Ştatlarğa kilgän Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrovnı Washingtonda küñelsez ber xäbär kötä - Quşma Ştatlardağı abruylı ber tikşerenü üzäge prezident Bushnı, Rusiäne Amerikanıñ strategik berektäşe itep qarawdan baş tartırğa öndi. Tışqı mönäsäbätlär şurası dip atalğan şul üzäk, Vladimir Putin qulı astında Rusiä torğan sayın nığraq avtoritar däwlätkä äylänä bara, anıñ tışqı säyäsäte Quşma Ştatlarnıqına qarşı kilä başlıy, dip kisätä.
Tışqı mönäsäbätlär Şurası Quşma Ştatlarda iñ abruylı tikşerenü üzäklärneñ berse sanala häm anıñ fikerlärenä respublikannar da, demokratrlar da qolaq sala. Rusiä belän aralarnı tikşergän eşçe törkemneñ räistäşe asılda ike - berençese inde telgä alınğan Jack Kemp, elek ul respublikan partiäse ähele ide, ä ikençese demokratlar partiäsennän soñğı saylawlarda vitse-prezident urınına däğwa itkän John Edwards . Alar bergäläşep äzerlägän xisapnıñ iseme bik mäğnäle - "Rusiäneñ yalğış yulı: Amerika ni eşli ala, häm ni eşlärgä tieş" dip atala ul.
Andağı töp fiker - Amerika Quşma Ştatları Rusiä belän strategik partner digän qaraş çınğa aşarlıq tügel. Soñğı yıllarda Rusiä eşke tormışında demokratiädän yırağaya bara, bu bar xakimiatneñ Mäskäwdä genä cıyıluında, töbäklär xoquqın çikläwdä, asılda bäysez bulırğa tieş mäxkämälärgä säyäsi basımnıñ artuında çağıla, dielä Tışqı mönäsäbätlär Şurası äzerlägän xisapta.
Tışqı säyäsättä dä Mäskäw Könbatışqa qarşı eş alıp baru yulın sayladı, ul Üzbäkstan häm Qırğızstannan amerikan köçlären qısrıqlap çığarırğa tırışa, Könbatışqa qarağan Ukraina häm Gruziäne tezländerü öçen yağulıq satunı qullana, dip belderä Washingtondağı tikşerenü üzäge. Moñardan tış ul, Vladimir Putinneñ küptän tügel genä fälästin saylawlarında ciñgän "Xämas" törkemen Mäskäwgä çaqıruın da telgä ala. Quşma Ştatlar häm Yewropa Berlege, İzrailne inde äytep tä torası yuq, "Xämas"nı terror oyışması dip sanıy.
Menä şuşı ikeyaqlı qarşılıqlarğa nigezlänep Quşma Ştatlarnıñ Tışqı mönäsäbätlär Şurası, Mäskäw belän Washington arasında strategik berektäşlek qoru realistik tügel, dip belderä. Ämma berük waqıtta xisapta uñay täräqqiat ta telgä alına. Misal öçen, anı äzerläwçelär, Rusiäneñ İran belän kierenkelekne xäl itü eşenä alınuın, anıñ İran uranın üzendä bayıta alu täqdimen yuğarı bäyäli. Moña qädär amerikan yağı Mäskäwne İrannıñ üz atom qoralın buldıruğa yardäm itüçe ber taraf itep kürä ide.
Bar şuşı uñay wä tiskäre täräqqiatne iskä alıp Quşma Ştatlarnıñ Tışqı mönäsäbätlär Şurası, Washingtondağı xakimiat kiräk oçraqlarda Putinğä nıq qarşı torırğa, borçılu belderü belän genä çiklänmäskä, törle ictimaği oyışmalarğa yardäm itärgä tieş digän kiñäş yasıy.
Kärim Kamal


text:
Tubılda uzğan fänni simpoziumnıñ tikşerü dairäse yıldan yıl kiñäyä
Qazannan älege simpoziumda 15 läp ğalim bardı. Damir İsxaqov kebek tanılğan etnolog,tarix fännäre doktorı Rawil Fäxretdinov, Döriä Ramazanova, Flera Bayazitova kebek tel belgeçe-dialektologlar. Bu simpoziumda qatnaşuçılarnıñ süzlärenä qarağanda, ul bik yuğarı kimäldä oyıştırılğan bulğan. Simpoziumda 180läp Rusiäneñ törle töbäklärennän kilgän ğalimnär kilgän bulğan. Tubılğa kilep citkäç ük, ğalimnärneñ aldan cibärelgän çığışların alarnıñ qullarına kitap itterep bastırıp taratqannar.
Tubıl şähärendäge Tubıl däwlät tarix arxitektura muzeye tıyulığı simpoziumnı Tömän, Xantıy-Mansıy häm Yamal-Nenes ölkäläre administratsiäläre yärdäme belän oyıştırğan. Fänni konferensiä bulğaç, törle ölkädäge ğalimnär cıyılğaç, bernindi bäxässez bulmıy inde ul. Gabdelbär Fäyzraxmanov, Seberdäge törkilärneñ tarixın, mädäniäten öyränüçe qayber ğalimnär bik döres ük bulmağan qaraşta toralar dip söyli. Tubılda ütkärelgän fänni simpozium Qazan ğalimnäreneñ xuşın alırlıq yuğarı kimäldä oyıştırılğan bulsa da, tatar ğalimnäre, mondıy tikşerenülär häm fiker alışular belän genä çiklänmiçä konkret mäsälälärne tikşerergä kiräk ikänlegen dä kütärgännär.
Tatar cämäğätçelege bıyıl üktäber ayında ütkän xalıq sanın alu aldınnan Seber tatarları turında yış iskä töşerde. Çönki Seberdä yäşäwçe millättäşlärneñ qayber wäkilläre, bez Qazan tatarları belän ber millät tügel, bez ayırım xalıq dip belderep kildelär. Ayırım millät bulıp yazılıp, Seberdäge şor, xaqas işe waq millätlärgä Rusiä tarafınnan birelgän cirgä xoquq işe qayber östenleklärdän faydalanu mömkinlege bulaçaq digän maqsattan eşlängän ide bu eş. Läkin Seberdäge millättäşlärebezgä mondıy xoquq waq dip sanalğan xalıq sanı 30 meñnän kim bulğanda ğına birelä ikän. Ä Seberdäge millättäşlärebezneñ tarixları borın zamannarğa uq barıp totaşqan Seber tatarları törkemeneñ sanı 100 meñ belän xisaplana.
Räfis Cämdixan, Qazan


text:
Malayziädä İslam İlläre Konferensiäse cıyınında qatnaşuçı İran prezidentı Xatami ğömümi cıyınnan cittä yasağan çığışında İran BMOnıñ Atom Energiäse İdaräse belän xezmättäşlekne däwam itäçäk dide. Şul uq waqıtta ul Atom İdaräseneñ taläpläre ğädel tügel dip tä äytte.
Xatami şulay uq İran Atom İdaräsenä kötelmägändä İrannıñ atom qorılmaların kilep tikşerü wäkalätläre birüçe östämä protokolnı imzalaw mömkinlegen kire qaqmıy dip belderde.
İran prezidentı Tähran tınıç maqsatlar öçen üzeneñ uran tuplanmasın bayıtunı däwam itü xoquqına iä dide.
Xalıqara Atom Energiäse İdaräse 31 üktäbergä qädär İrandağı atom programması turındağı barlıq sorawlarğa da cawap birüne taläp itä. İdarä başlığı Möxämmät äl-Baraday bu atnada Tährandağı oçraşular barışında İran räsmiläre älege taläpne ütärgä wäğdä birde dide.


text: Kiçä AQŞ saqlanu ministrı Donald Rumsfeld küpçelek küzläw xezmätläre Tönyaq Koreada ber yäki ike atom bombası inde bar häm Pxenyan may-iyün ayına qädär tağın 6-8 atom bombası yasarğa citärlek plutoniyğa iä dip isäpli digän ide. Kim, Könyaq Korea Däwlät Ciınında çığış yasap, 1994-nçı yılğa qädär Tönyaq Korea ber yäki ike bomba yasarğa citärlek plutoniy äzerlägän dip isäplänelä dide. Ämma ul şunnan birle Tönyaq Koreanıñ aton qoralları citeştergänlegen raslawçı näğlümät bulmadı di. Uzğan yılnıñ dikäbr ayınnan Tönyaq Korea BMO atom energetikası küzätüçelären ildän çığarıp cibärde, yabılğan atom reaktorlarındağı möherle yozaqlarnı açtı häm atom texnologiälären taratmaw kileşüennän çigende.


text:
Berläşkän Millätlär ğäräp illären demokratiäläşterü yulların tikşerü
Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ general'' sekretare Kofi Annan säfär belän Yaqın Könçığışta yöri, xörmätle tıñlawçılar. Ul inde İzrail citäkçelären kürep söyläşte, düşämbedä isä anıñ fälästin başlığı Mäxmüt Abbas belän dä oçraşuı uzdı. Ul arada Annan citäklägän Berläşkän Millätlär ğäräp illäreneñ täräqqiatenä bağışlap berniçä xisap äzerlägän ide, alarda ğäräp cämğiatendäge demokratik reformalar ixtimalı, ireklek häm xalıqnıñ idarä eşlärendä qatnaşu mäs''äläläre qarala.
Audio, Nada äl-Näşif
"Säyäsi tormışta qatnaşu, insan ireklekläre, mäğlümat çaralarınıñ bäysezlege, säyäsi xoquqlarğa kilgändä, bez ğäräp illäre kürsätkeçläreneñ bar dönya belän çağıtırğanda iñ tübän buluın açıqladıq. Anda äle haman da civil cämğiat çatqıların astırtın bastıru bar, häm qarar qabul itü eşe anda nigezdä xökümätlär qulında qala birä" di Berläşkän Millätlärneñ ğäräp illäre turındağı xisabın äzerläwçe Nada äl-Näşif. Anıñ süzlärenä qarağanda, töbäktäge ictimaği täräqqiatneñ häm demokratiäläşterüneñ şul däräcädä tübän buluına, törle ğäräp illärenä qarşı kertelgän xalıqara çikläwlär häm bertuqtawsız diärlek barğan nizaqlar da yoğıntı yasağan, yäğni alar ğäräp cämğiatläre tormışın irekle itü eşendä zur kirtä bulğan. Xäzer inde monı üzgärtü waqıtı citte dip isäpli Nada äl-Näşif:
Audio, Nada äl-Näşif
"Bez töp iğtibarnı idarä itü eşenä birep, bu töbäkneñ parlamentlarğa kübräk xatın-qızlarnı kertü, mäxkämäne bäysez itü, köyläw sistemaların ütä kürenmäle yasaw, ictimaği sektorda reformalar ütkärü, qüwätle, cawaplı sivil cämğiat qoru kebek ixtiacların açıqladıq" di Nada äl-Näşif. Belgeçlär qayber demokratik reformalarnıñ Yaqın Könçığışta inde başlanuın belderä häm bu uñaydan misal itep ğinwarda Ğiraqta häm fälästin cirlärendä uzğan saylawlarnı, Söğüd Ğäräbstanında cirle idarä öçen tawış birüne, Mısır häm Livanda xäzerge säyäsi tärtipne üzgärtügä öndäwlärne kiterä. Yämänneñ elekke premyer-ministrı Ğäbdelkärim äl-İryani äle genä Berläşkän Millätlärdä uzğan häm şulay uq demokratiäne nığıtuğa bağışlanğan seminarda, soñğı täräqqiatkä quanuın belderep, berük waqıtta tawış birü xoquqı kiñräk qullanıla başlasa da, keşelärneñ başqa xoquqları bik xörmät itelmi, anda demokratiä äle tuıp qına kilä dide:
Audio, Ğäbdelkärim äl-İryani
"Bügen äle min töbäktä inde ölgergän demokratiä bar dip äytä almıym. Bu demokratiä üze tügel, ä kütärelep, tuwıp kilgän demokratiä. Ämma monıñ kiläçäge bik ömetle" di Yämänneñ elekke premyer-ministrı ğäräp illärendäge soñğı täräqqiat turında.
Kärim Kamal


text:
Bağçasaray
Bağçasaray (ukraince Бaxчиcapaй, rusça Бaxчиcapaй) – cenüp-ğarbiy Qırımda tarihiy bir şeerdir, Qırım Hanlığınıñ sabıq paytahtı, Bağçasaray rayonınıñ merkezi. Qırımnıñ İçeri dağ sıralarınıñ capında, Çürük Suv özeniniñ yılğasında buluna. Qırımnıñ paytahtı olğan Aqmescit ve Bağçasaray arasındaki mesafe 38 km.
Münderice
Coğrafiya[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
İqlim[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
İqlimi yarım qurğaqlı, issidir, yımşaq qış ile. Yanvarniñ orta arareti +0,3 °C, İyülniñ orta arareti +21,7 °C. Yağanaqlarnıñ orta yıllıq derecesi 500 mm.
Tarih[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Bugünki Bağçasaray toprağında evel-ezelden bir qaç meskün yer bar edi. XVI asırnıñ birinci yarımında şeer meydanğa kelgen vaqıtta üç esas meskün yer bar edi: Qırq Yer qalesi (şimdiki Çufut Qale), Salaçıq ve Eski Yurt köyleri. Salaçıqta ve Qırq Yerde Altın Ordu zamanlarından berli memuriy merkezler bar edi. XV ile XVI asırlarnıñ sıñırında I Meñli Geray Salaçıqtan iri paytaht yaptırmaq niyetinen anda qurucılıq başlattı. 1532 senesinece Salaçıq Qırım Hanlığınıñ paytahtı edi. İşbu senede Meñli Geraynıñ oğlu I Sahib Geray Salaçıqtan 2 km uzaqlıqta yañı han rezidentsiyasınıñ temelini qoydurıp onı Bağçasaray dep adlandırdı. Soñ yañı han rezidentsiyasınıñ etrafında şeer meydanğa keldi.
XVII asırnıñ ortalarında Bağçasarayda 2000 ev bar edi. Olardan üçte biri yunanlarnıñki edi. 1736 senesi Kristof Minih yolbaşçılığı altında Rusiye ordusı şeerni bütünley yaqtı. Bugüngece saqlanılıp qalğan han saraynıñ yapıları 1740-1750 seneleri şeerniñ ğayrıdan tiklenüvi ketişatında quruldı. 1794 senesi Bağçasarayda 5 degirmen, furunlar, sepici, demirci, ayaqqap, tüfek ustahaneleri, bayağı ticaret evleri ve tükânlar, 17 kervan-saray bar edi.
XIX asırda ve XX asırnıñ başında şeer qırımtatarlarnıñ medeniy ve içtimaiy yaşayışlarınıñ merkezi edi. 1944 senesi mayıs 18 künündeki qırımtatar halqınıñ sürgünligine qadar Bağçasaray ealiniñ çoqluğını qırımtatarlar teşkil etken 3 şeerlerden biri (Qarasuvbazar ve Aluştanen beraber) edi.
Eali sayısınıñ dinamikası[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- 1930 — 10 450 kişi (7420 qırımtatar, 1850 rus, 315 yeudi, 205 yunan, 185 ukrain, 50 alman, 30 ermeni, 30 bulğar, 365 başqaları).
- 1939 — 10 891 kişi
- 1989 — 25 363 kişi
- 2006 — 26 400 kişi
Rayonlarğa resmiy sayılmağan bölünüvi[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Zemaneviy Bağçasaray meydanlığı tahminen teñ kelgen bölüklerden ibarettir. Bu – Eski şeer, Yañı şeer ve yañı qırımtatar maalleleridir. Eski şeer Çürük Suv özeniniñ tar deresinde buluna. Bağçasaraynıñ bu rayonı orta asırlardan qalma yerleşüvnen (yani tar, qıyış soqaqlarnen) ve eski, deñişmegen qırımtatar evlernen ayırıla. Ulu Vatan cenkinden soñ qurulğan maallelerge Yañı şeer deyler. Şeerniñ üçünci bölümini 1990 seneleri sürgünlikten qaytqan qırımtatarlar qurdılar. Cenkten soñ Eski Yurt, Aziz, Aqçoqraq ve Salaçıq (Staroselye) köyleri şeerniñ terkibine kirsetildiler.
Mahsus itibarğa lâyıq yerler[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Hansaray - Qırım hanlarınıñ sarayı Bağçasaraynıñ eñ müim tarihiy abidesidir. Saraydaki Közyaş çeşmesi Aleksandr Puşkinniñ “Bağçasaray Çeşmesi” (rusça «Бaxчиcapaйckий фoHTaH») eserinde şereflengen. Salaçıq maallesinde Zıncırlı medrese ve onıñ yanındaki I Hacı Geraynıñ dürbesi buluna. Şeerniñ yanında erkekler hristian keşişhanesi (CBяTo-ycпeHckий MoHacTыpb) ve orta asırlardan qalma Çufut Qale (sıq “qoba şeeri” olaraq adlandırıla) bar.
İçtimaiy saa[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
Şeerde ihtisasiy oquv yurtu, qurucılıq tehnikumı, tabiat evi, seyaat ve kezintiler bürosı çalışalar.
Resimler[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
-
Бaxчиcapaй. ДBopeц-caд by Eugene Badusev.jpg
“Bağçasaray” (2013)
-
Bakhchysarai (by Eugene Badusev).jpg
“Bağçasaray. Hansaray” (1995)
-
Пo Бaxчиcapaю (by Eugene Badusev).jpg
“Bağçasarayda” (2013)
-
Бaxчиcapaйckиe kpыши (by Eugene Badusev).jpg
“Bağçasaray damları” (2013)
-
BAKHCHYSARAI. ISMI HAN CAMI MOSQUE (by Eugene Badusev).jpg
“Bağçasaray. Ismi Han Cami” (2013)
-
CTapый Бaxчиcapaй. MeчeTb Myллa MycTaфa ДжaMи (by Eugene Badusev).jpg
“Bağçasaray. Molla Mustafa Cami” (2013)
-
Golden sunset above Bakhchysarai (by Eugene Badusev).jpg
“Bağçasaray üstünde bir altın küneş batması” (2013)
-
KaMeHHыe иcпoлиHы CyBлy-Kaйa (by Eugene Badusev).jpg
“Suvlu Qayaniñ taş devleri” (2013)
Bağlantılar[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- Bağçasaraynıñ şeer forumı
- Hansaraynıñ resmiy saytı
- Bağçasaraydaki Hansaraynıñ fotogalereyası
- «Qobalı şeer» Çufut Qale
- Bağçasaraynıñ videosı
- "Bütün Qırım avuç üstünde" saytı. Bağçasaray: raatlıq, tarih, foto, Bağçasaraydaki mahsus itibarğa lâyıq yerler, veloturizm, iklim
Atıflar[deñiştir | Viki metnini deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


text: Afğanstandıñ Uruzğan prowinsiähında 300 keşenän torğan talibtar otryadı häm xökümät gäskärzäre arahında xärbi bäreleş bulğan. Afğan xaqimiättäre xäbär iteüensä, ike haldat häm 4 talib ülgän. Ber- nisä säğät alıştan huñ talibtar tawzarğa kitkän. Paqistandıñ könyaq- könsığışında 240 kiloğramm ğäşiş häm 1 kiloğramm gaşiş totolğan. Yök maşinahın yörötöüse qulğa alınğan. Xaqimiättär fekerensä, Paqistanda totolğan narqotiktarzıñ bixisäp ölöşö Afğanstandan kilä häm Awropa häm Yaqın Könsığış ösön tägäyenlän


text:
Qırğızstan oppozitsiäse zur uram ciyının uzdırırğa äzerlänä
Qırğızstan oppozitsiäseneñ qarşılıq çaraları bar respublika buylap köçäyä bära. Alarda qatnaşuçılar, prezident Kurbanbäk Baqıevnıñ wazifadan kitüen taläp itä. Qırğızstan parlamentı qarşında açlıq iğlan itep torğan tağın ber oppozitsion xäräkät tä üz çarasın däwam itä. Oppozitsiä çärşämbegä bilgelängän zur uram ciyınına Bişkäkkä küp keşe kitertergä wäğdä itä.
Qarşılıq çaralarn ildäge iñ zur oppozition xäräkätlär alıp bara, yaña ğına barlıqqa kilgän “Qırğızstannıñ layıqlı kiläçäge öçen berläştergän frontı” häm elekke “reformalar öçen” xäräkäte.
Oppozitsiä öçen bu çaralar, 2 yıl elek bulğan elekke Prezident Askar Aqaevnı urınınnan töşerü xäräkäteneñ däwamı ğına bulıp tora. Baqıevnñ xakimiätkä kilgänennän soñ, qırğızlar, elleke sovet respublikası bulğan Qırğızstanda üzgäreşlär bulır dip ışanağan ide.
Baştaraq Baqiev häm anıñ xökümäte äğzäse, xäzerge oppozitisä belän ber uq qaraşta torğan.
Qarşılıq çaralarında qatnaşuçı, Bişkäktän yıraq tügel Baitik awılınan kilgän Akılbek Nasyraliev, xäzerge säyäsätçelär belän qänägätsezlegen bolay añlata.
“Qarşılıq çaralarında qatnaşuçılar, Berläşterelgän frotnıñ taläplären yaqlıy. Soñğı ike yılda xakimiättä, säyäsättä ber nindi üzgäreş bulmadı. Baqiev iske yuldan bara. Häm xökümättä korrupsiä häm üz keşelären kertü üsä bara”
Äle Noyäber ayında ğına, Bişkäktä zur qarşılıq çarası bulğan ide. Ul waqıtta, konstitutsiägä üzgäreşlär kertelü taläp ittelde. Küp kenä Qırğıztan keşese, bu adım alarnıñ tormışın yaxşırtır dip ömetlängän ide. Bakiev üze dä monı prezidentlıqqa barğanda wäğdä itkän ide. Prezident Baqiev, anıñ xakimiäten çiklägän könstitutsiägä tözätmälärne imzalağan ide. Ämma ber ay ütügä, Prezident tarafdarları, elekke tözätmälärneñ köçen betergän yaña üzäreşlärne ütkärä aldı. Konstitutsiägä yaña üzgäreşlärne äzerläwçe eşçe törkem bügen eşen tämamlar dip kötelä. Prezidentnıñ süzçese Nurlan Shakiev, bolay di
“Waqıttınnan alda Prezident saylawların ütkärer öçen bernindi säbäp yuq. Häm säyer närsä şul, oppozitsiä monı añlyı, ämma taläplären quyuın däwam itä.”
Süzçe Shakiev äytkänçä, yaña konstitutsiä ozaqlamıy äzer bulaçaq. Ul xakimiätlär üz wäğdälären ütilär, süz iregen qısmıylar häm uram ciyınnarın ütkärergä röxsät itälär, dip tä belderde. Baqiev üze qarşılıq çaraların Qırğızstan demokratiäseneñ üsüen kürsätüçe bilge itep sürätläde.
Qırğızstannıñ könyağında qarşılıq çaraları bügen ütmi. Ämma oppozitsion xäräkäteñ bersen citäklägän Abdykayim Kangeldiev, könyaq Qırğızstannan da qarşılıq belderüçelär çärşämbe Bişkäkkä kiläçäk di.
Şul uq waqıtta, Bişkäk parlamentı qarşında 100-läp keşe açlıq iğlan itkän. Alarnıñ aksiäläre ütkän atnadan birle däwam itä. Qarşılıq çaraların oyıştıruçılar, alarnıñ taläpläre qabul itelgänçegä qädär, uram ciyının taratmasqa wäğdä itä.
Bikä Timerova.


text:
6 noyäber — Tatarstan Konstitutsiäse köne
Tatarstanda 6 noyäber, çärşämbe — yal köne. Respublika üzeneñ Konstitutsiä könen bäyräm itä. Monnan 10 yıl elek 1992 yılnıñ 6 noyäberendä Tatarstan Yuğarı Şurası respublikanıñ yaña Konstitutsiäsen qabul itte. Näq menä şuşı Konstitutsiädä Tatarstan Däwlät suverenitetı turındağı Deklaratsiädäge töp ideyälär häm prinsiplar xoquqıy yaqtan berketelde. Xäyer, annan birle inde şaqtıy waqıt ta uzdı, respublikanıñ töp qanunına küp kenä üzgäreşlär dä kertelde. Şunlıqtanmı, bu şaqtıy ğına zur yubiley buluğa da qaramastan, Tatarstanda ällä ni zur bäyräm çaraları ütmäde. Alay da respublikada tatar telendä dönya kürgän gäcitlärneñ çärşämbe sannarı bäyrämçä bizälgän ide. Ä menä urıs telle gäcitlär kübräk başqa temalarğa yazdılar. Alarda bäyräm ruxı küzätelmäde. Tatarstan Konstitutsiäse köne uñayınnan respublika prezidentı Mintimer Şäymievneñ möräcäğäte dä dönya kürde. Respublikanıñ konstitutsion nigezlären nığıtu, xoquqıy cämğıät tözü häm federalizmnı üsterü buyınça 10 yıllıq yulnı bez layıqlı uzdıq. Şuşı waqıt eçendä respublika häm anıñ xalqınıñ abruyı çağıştırğısız üste. Bezneñ ğorurlanırlıq närsälärebez, yaqtı perspektivalarıbız bar, dip äytelä Mintimer Şäymievneñ Tatarstan Konstitutsiäse köne uñayınnan çıqqan möräcäğätendä. Bäyräm belän respublika xalqın häm anıñ citäkçelegen şulay uq Rusiäneñ Yevropa berläşmälärendäge daimi wäkile Vasiliy Lixaçev ta qotladı.


text:
2004 jurnalistlar öçen ülemle yıl buldı
Tarixqa kerep qalğan 2004 yıl jurnalistlar öçen, soñğı distä yılda, iñ "qara" yıl bulğan. Jurnalist xoquqların yaqlaw törkemnäre mäglümätenä qarağanda uzğan yılda üz wazifasın başqarğanda 78 jurnalistnıñ ğömere özelgän. Kübese törle suğış häm konfliktlarnı yaqtırtqanda häläk bulsa, qalğannarı – üz eşen başqarğan öçen üterelgän.
Audio (Peter Klebnikov)
"Bez anıñ öçen borçıla idek, şuña turıdan-turı sorıy idek. Läkin ul ğailäsen saqlarğa teläp, üz eşeneñ neçkälekläre turında bik söylämi ide."
Uzğan yıl jurnalistlar öçen iñ qurqınıç urın, älbättä, Ğiraq buldı. Suğış barğan öçen genä tügel. "Çiklärne tanımağan jurnalistlar" oyışması mäglümätenä qarağanda, 2004 yılda dönyada 53 jurnalist üterelgän, şularnıñ 19ı – Ğiraqta. Venada urnaşqan Xalıqara Matbuğat İnstitutı xemzätkäre Michael Kudlak süzlärençä, Ğiraqta ülgän jurnalsitlarnıñ ber öleşe utqa eläkkän bulsa, ber öleşe fäqät jurnalist bulğan öçen, maxsus üterelgän:
Audio (Michael Kudlak)
Misal öçen ğäräp telendäge Äl-Hurriä televideniese xäbärçese Dina Mäxämmät Xäsän 14 Üktäberdä üzeneñ Badadtağı öye yaınında üterelgän. İptäşläre äytüençä, Dina xanım monıñ aldınnan televideniedä eşläwen tuqtatırğa çaqırğan kisätü xatları alğan bulğan.
Xalıqara Matbuğat İnstitutı xisabında uzğan yılda wazifası säbäple ülgän jurnalsitlar sanı 78 dip kiterelä. Ğiraqtan soñ ikençe qurqınıç urın dip Fillipin atalğan. Anda cinayät häm korrupsiä turında yazğan 6 jurnalist üterelgän. Bangladeşta näq şul säbäptän – öçäw. Jurnalistlarğa yanaw cäğräfiäse, ğomümän, şaqtıy kiñ. Serbiädä oppozitsiädäge "Dan" gäzite möxärrire Dusko Jovanoviç üterelgän. Söğüttä BBC operatorı Simon Cumbers Äl-Qaidä suğışçısı yäşägän yortnı töşergändä atılğan. Qazaxstanda bäysez jurnalist Äsxät Şäripcan maşina bärep, säyer şartlarda wafat buldı. Ber kön aldan anıñ eş bülmäsendäge sanaqta häm tasmağa yazılğan yazmalar yuqqa çıqqan ide.
Xalıqara Matbuğat İnstitutı xemzätkäre Michael Kudlak süzlärençä iñ borçığanı şul: küp oçraqlarda jurnalistlarğa höcüm itüçelär cäzasız qala. Gärçä bu oçraqta süz keşe üleme xaqında ğına barmıy, di Michael Kudlak:
Audio (Michael Kudlak)
"Jurnalistlar demokratiäneñ nigeze bulğan süz ireklegen ğäwdäländerä. Yağni jurnalistqa tözägändä sez demokratiägä tözäysez. Keşelär monı añlarğa tieş."
Jurnalistlarnı Yaqlaw Komitetı citäkçese Ann Cooper da jurnalistlarğa höcüm itüçelärneñ cäzasız qalu oçraqlarına borçılu belderde. Anıñ süzlärençä, bu cinayätlärne tikşermiçä, xökümätlär, keşelärneñ mäğlümät alu xoquqların çikli.
-Ali Gilmi


text:
Semberneñ İdel aryağı rayonı mäğärif idäräse Yaña şähärneñ 75-nçe urta mäktäbe nigezendä etnomädäni mäğärif bülege aça
Bu mäktäptä tatar, çuaş, mordva (erzä) millätennän bulğan balalar belem alaçaqlar ikän. Ölkä üzägeneñ İdelaryağı rayonı Mäğärif idäräsendä milli tellär buyınça belgeç bulıp eşläwçe Zifa Sabitova bu yaña çaranıñ mäğnäsen häm maqsatın menä niçek añlattı.
Mäskäw taraflarınıñ “Här sıynıfta 25 baladan da kim bulmasqa tieş” digän taläbe mäğärif xezmätkärlären tirän aptıraşqa salğan. Bu taläpne ütärgä tırışsañ, barlıq milli sıynıflarnı da yabarğa turı kiler ide. Döres, älegä bu mäs'älä uñay çişelgän: Ölkäneñ Qanunnar çığarı cıyılışı häm Mäğärif idäräse mondıy sıynıflarnı saqlap qalu çaraların kürgännär. Älegä. Ämma kiläçäktä ni bulır bit – bilgesez. Şunlıqtan bu adımnı saqlanu çarası dip qabul itärgä kiräk. Yaña şähärdäge barlıq tatar, çuaş, erzä balaların da ber cirgä tuplaw ayırım sıynıflarnı saqlap qaluğa ğına tügel – ayırım mäktäp açu mömkinlegenä dä yul aça ala. Barısı da xalıqnıñ bu yaña adımğa mönäsäbätennän tora. Şunlıqtan ata-analar arasında añlatu eşe cäyelderergä kiräk.
Döres, Yaña şähärdä zamanında balalar sanı bik küp buluı arqasında, mäktäplär küp salınğan, häm barısı da yänäşädä genä – üz işegaldında kebek. Ata-analar şuña künekkännär. Balaların yıraqta urnaşqan mäktäplärgä yörtergä rizalaşmawları ixtimal. 75-yençe mäktäpkä yaqın 73 häm 77-mäktäplär citäkçelegenä ayırım sıynıflar açmasqa kürsätmä birelgän. Ä qalğannarı älegä bilgesez. Mäsäläneñ ikençe yağı da bar: balalar azaydı, häm här mäktäp direktorı uquçılar sanı öçen köräşäçäk. Dimäk, alarnıñ qapma-qarşı eş alıp baruları da ixtimal.
Tağın ber närsä borçıy Zifa Sabitovanı. Moña qädär ayırım sıynıflarda ana telenä atnasına 4әp säğät waqıt birelä ide. Ä bu yaña statuslı Etnomädäni mäktäptä Regional' komponent xisabına ğına nibarı 2 säğät birelä ala. Çönki bu komponent ta OBJ kebek fännär belän şıplap tutırılğan. Zifa xanım säğätlär sanın kübäytüne könneñ ikençe yartısında Balalar İcatı yortlarında östälmä däreslär belän tulılandırunı küz aldında tota. Şunıñ belän uqıtuçılarnı da eş belän tä'min itü mömkin bulır, di. Anıñ äytüençä kiläse ike yılda uqıtuçılar eşsez qalmaslar. Artaban ni bulır - Alla qulında.
Menä şundıy xällär. Mäktäptä atnasına barlığı 36 säğätneñ nibarı ikese genä izge ana telenä birelä ala. Barlıq fännär dä çit-yat teldä, barlıq çaralar, aralaşular da şul uq teldä. Menä şuldır inde urtaq “watanıbızda” millätlärneñ çäçäk atıp üsüe.
Monısı, älbättä inde, Zifa Sabitova süzläre tügel. Türälärgä alay äytergä yaramıy. Zifa xanımnıñ tağın ber süze iğtibarğa layıqtır. Soñğı yıllarda balalar baqçasına yörüçelär sanı 40 protsent çamasına artqan ikän Yaña şähärdä. Böten il buyınça balalar sanı kimegändä monısı ğäcäpländererlek fenomen kebek. Läkin eş bik ğadi tora: böten tirä-yaq çuaş-tatar awıllarınnan biregä tuplanğan yäşlär xäzer äbi-babay bulıp ölgerälär. Gigant tözeleş tabiği ürçem protsessın bozğan – balalar sanı kübäyue dä waqıtlı küreneş kenä. Artaban tağın kimü kötelä.
Barısı da tabiği yäşäyeştän ayırılıp, Mäskäw säyäsäte quşuınça yäşäwdän inde.
“Azatlıq” radiosı, Ayrat İbrahim, Sember.


text: Mäskäw ölkäse xökümäte başlığı urınbasarı Aleksandr Gornostaev, Mäskäw yanındağı Krasnogorski rayonı pänceşämbe könne tulısınça sü belän täemin itelä başlayaçaq, dip belderde. Krasnogorski rayonında häm Dedovski şähärendä, İstrino rayonındağı Naxabínoda böten mäktäplär yabılğan. Bu töbäk, Pavşino awılındağı kanalizatsia stansiasendä şartlaw näticäsendä, susız qaldı. Toraq yortlarğa su täwlegenä 3 tapqır ber säğätkä genä birelä. Şimbä könne stansiadä bulğan şartlawda 3 keşe ülgän ide. Tikşerü, Krasnogorskidağı şirkätlärneñ berseneñ kanalizasiagä berniçä kubometr atseton tügüe şartlawğa säbäp bulğan, dip belderä.


text:
Izge Miras tatulıq häm añlaşu xisläre uyata
Yähüd, Xristian häm İslam dinnäre,Yaqın könçığış, Yewropa häm Azia mädäniät häm tarixlärenä Ğasırlar buyına şäkil birgän.
Kürgäzmädä Yewropanıñ törle poçmaqlarınnañ, Yaqın könçığış, Azia häm Afrikadañ kiterelgän izge kitap häm borıngı yazmalar kürsätelä. Alarnıñ kübese Britan Kitapxanäsennäñ genä tügel, Morokko, Fransiä häm başqa illär kürgäzmäsennäñ cıyılğannar.
Bu näfis kürmäzmä, Yähüd, Xristian häm İslam dinnäreneñ yäğni Ähl-i kitap (Üzlärenä kitap cibärelgän xalıqlarnıñ urtaq yaqlarıñ kürsätä, häm ul, “İzgelek – Bezneñ urtaq miras” dip atala.
Graham Shaw, Britan kitapxanäseneñ Azia, Afrika häm Pasifik cıyılmaları başlığı, kürgäzmä mödire.
“Bez keşelärgä, dinnär arasında ni qadär urtaqlıqnıñ tabılğanıñ töşenderä alabız. Xristianlıqtağı iske wasiät, Yähüdlärneñ izge kitabı täwratta yazılğannar belän kübesençä turı kilä. İslam ürnägendä isä, Qor’ändä, bez iske häm yaña wasiättä añlatılğan riwayätlärneñ, şäxeslärneñ häm birelgän xäbärlärneñ anda da telgä alunuın kürdek. Häm bu dinnär arasında, riwayät, xäbär, äxläq häm qağidälär ölkäsendä, aralarında bik küp urtaqlıq bar. Häm bezneñ monı tağın ber qat iskä töşerüebez bik yaxşı." Kürgäzmädäge 230 yazmanıñ eçendäge iñ iske yazmalardañ berse, Ğisadañ alda 50nçe yılda Üli diñgez törgäklärenä yazılğan Täwrat ayätläre.
Kürgäzmädäge İñ iske incil isä, 4 İncildäñ berse bulğan yaña wasiät yazmaları. Ul 350nçe yıllarda tämamlanğan.
İslam yazmalarında isä, Shaw süzlärençä iñ qadimge Ma’il Qor’äne. Ul, 7nçe ğasırnıñ axırında, Xäzräti Möxämmädneñ xicrät itkän ğasırdañ qalğan Qor’än.
Colin Bakers, Britan Kitapxanäseneñ Yaqın häm Urta könçığış cıyıntıqları mödire, bik qimmät Qor’än yazmaları ürnäklärennäñ berse, Misırda 14nçe ğasırda yazılğan Qor’än buluın äytä.
“Kürgäzmädä iğtibarğa layıq Qorän yazmalarınnañ berse, Soltan Baybars ximäyäsendäge, 7 tomlıq, 2 meñ säxifädäñ torğan, altın belän yazılğan Qor’än. Bu älbättä Britan Kitapxanäsenneñ iñ bay Qor’än xäzinäse. Häm mämlüklär çorınnañ qalğañ iñ kürkäm Qorän yazmalarınnañ berse.”
Baker, kürgäzmädä başqa äsärlärneñdä buluına basım yasap, 14nçe ğasırda, İrannı idarä itkän, Çıñğızxan warise, Moğol citäkçese öçen yazılğan Uljaytu Qoräne häm şulay uq Tönyaq Ğiraqta tabılğan, İncil däreslekläre belän Fas Qorännären sanap çıqtı.
Kürgäzmä mödire Graham Shaw, kürgäzmäne qararğa kilgän bik küp keşeneñ dinnär arasındağa urtaqlıqnı kürep şaqqatuı belän kürgäzmä asıl maqsatına ireşä dip yomğakliy. Häm ul zamança tormış öçen, keşelärneñ üzlären niçek alıp baruın kürsäterlek däreslär tabuluın äytä.
“Ägärdä, izge kitaplarnıñ niçek yazılğanına küz salsaq, alarnıñ ber-bersenä küçkäñ mirasqa, urtaq tarixkä häm bergä bar bulu misalın häm üz ara añlaşu häm täserlärne kürep bula. Häm mondağı oxşaşlıq häm urtaqlıqlarğa zaman küzlegennäñ qarap, anı zamança xäyattada ürnäk itep qullanırğa bula. “ Kürgäzmägä kilgännär dä anıñ fikerlären urtaqlaşa kebek sizelä. Litsa häm anıñ ire, ikesenä dä 30 yäş, Londonğa häm Kürgäzmägä dip Macarstan, Budepeşttäñ kilgännär.
“Minemçä bu ber berenne añlaw öçen yaxşı ber adım, Kürengänçä, urtaqlıq bik küp, keşelärneñ bik ük iğtibar itep betermägän, urtaq yaqlar küp.”
Litsa, "Ägärdä keşelär monı añlıy alsa ide, alar ber-bersenä tağın da añlayışlı mönäsäbättä torır häm bügen dönyada döşmanlıqlar kimer ide.. " di.


text:
Omski ölkäseneñ Yılanlı awılı yuqqa çıqmasmı ?
“Rusiädä 2 bäla bar – axmaqlar häm yullar”, digän äytem, näq Bol'şereç'ye rayonınıñ Yılanlı awılına qarata äytelgän diärseñ. Ämma biredä “Axmaqlar” süze urınına tağın ber märtäbä “Yullar” dip äytäse kilä. Çönki bu yaqtağı yullarnıñ naçarlığın süz belän genä añlatu mömkin tügelder. Bıyıl ozaqqa suzılğan közge yañğırlar Yılanlı awılına iltä torğan yullarnı maşinalar ğına tügel, cäyäwlelär dä ütä almaslıq batqaqqa äyländerde. Yul säbäbeder bälki, uzğan şimbä könne ütkän awıl mäktäbeneñ yubiley kiçäsenä yıraqtan kilüçelär bulmadı diärlek.
Yılanlı xalqı bu könne mäktäpneñ yaña binağa küçep, eşli başlawınıñ 30 yıllığın bilgeläde. Bu urında qısqaça ğına mäktäp tarixın iskä töşerep kitü dä urınlı bulır. Arxiv materialları buyınça Yılanlı awılında berençe mäktäp 1922 yılnı açılğan. Ul ike bülmäle ğadi awıl öyendä urnaşqan bulğan, anda berençe sıynıftan dürtençegä qädär 30-lap bala uqığan. Döres, bu mäktäpkä qädär dä balalar bötenläy nadan bulmağannar, mullağa yörep, uqırğa-yazarğa öyrängännär, xälleräk keşelär öylärenä mögällimnär çaqırıp, balalarına töpleräk belem birgännär.
Mäktäp tarixın däwam itkändä, bina keçkenä bulu säbäple, 1934-nçı yılnı awılda yaña mäktäp tözü eşenä kereşkännär. Ağaçnı 150 çaqrım yıraqlıqtağı Tara rayonınnan kiterergä turı kilgän. Ul waqıtta awılda yäşägän här ğailä Taradan ber büränä bulsa da alıp qaytırğa tieş bulğan. Şulay, kümäk köç belän 1935 yılda irken ağaç bina salınıp betkän. Bu mäktäptä balalar inde 7-nçe sıynıfqa qädär uqığannar. Ämma yıllar uzğan, awılda balalar sanı arta barğan, ağaç bina da şaqtıy tuzğan, qabat yaña mäktäp tözü mäsäläse alğa kilep basqan. Xökümät yärdäme, awıl xalqı, uqıtuçılar häm uquçılar köçe belän 1976-nçe yılnı kirpeçtän 2 qatlı yaña bina tözelep betkän, noyäber ayında mäktäptä uqular başlanğan.
Kiçä barışında mäktäp direktorı Räwf Zäynetdinov, uqıtuçılar, ul yıllarda mäktäptä uqığan keşelär üzläreneñ tözeleş eşenä kertkän öleşlären dä iskä töşerep üttelär. Alar mäktäpneñ bügenge problemalarına da tuqtadılar. Problemalarnıñ iñ qatlawlısı - eş bulmaw säbäple yäşlärneñ awıldan kitüläre, näticädä mäktäp yäşendäge balalar sanı kimü häm mäktäp aldına yabılu qurqınıçı kilep basuı, – didelär çığış yasawçılar. Çığış yasawçılar süzençä, bügenge köndä Yılanlı mäktäbeneñ kiläçäge bilgesez. “Balalar sanı kimesä, mäktäpneñ başlanğıçqa äylänüe, yäki bötenläy yabıluı da ixtimal, - dide mäktäp direktorı Räwf Zäynetdinov. Mäktäp yabılğan oçraqta, awılnıñ tarqaluı da ixtimal”, - dile ul borçılıp.
Yullar probleması awılda şäfqät tutaşı bulıp eşläwçe Fäniä İbragimovanı da borçıy. “90 çaqrım yıraqlıqta bulğan rayon üzägenä yış barırğa turı kilä. Kürşe Çebaqlı awılına qadär bulğan 18 çaqrım aranı küp oçraqta cäyäw ütäm. Awırunı rayonğa alıp baru problemasın xäl itü dä minem östä. Aşığıç yärdäm maşinası bik tuzğan, pıçraq yullarda yöri alırlıq maşinanı awıru belän bergä ezlibez. Benzin aqçasın da üzebez tülibez. Eşlägän aqçabız yul çığımnarına kitep bara. Yul mäsäläsen rayon citäkçelege aldında da quyğanım bar, ämma ul haman da xäl itelmi”, - di Fäniä xanım.
Menä şulay, küp törle problemalar belän, ömetsez diärlek yäşilär bügenge köndä Yılanlı awılında. Qayçandır 800-dän artıq xalqı bulğan bu awılda, xäzer 200-gä yaqın ğına keşe yäşi. Alarnıñ da küpçelege pensiä yäşendägelär. Kiläçäktä awıl saqlanıp qalırmı, ällä soñğı yıllarda yuqqa çıqqan küp kenä tatar awılları kebek, tarqalıp-yuğalırmı? Bu sorawğa älegä cawap birü qıyın. Härxäldä, tağın ber tatar awılı yazmışınıñ bilgesezlege borçılu tudırmıy qalmıy.
Saniä Mirxaleewa,Omski


text:
OFIQTA – PLEY-OFF
Liganıñ Könbatış konferentsiäsendä berençelärdän bulıp pley-offta qatnaşu xoquqın TSSQA belän SQAnıñ yawlawı ğäcäp tügel. Xäyer, Tatarstan xokkey tamaşaçıları öçen kürşedäge xällär ikençel däräcädäge mäs'äläder. Barıbıznı da üzebezdäge wäzğiät qızıqsındıra. Anısında da Ğağärin kuboğı öçen köräşkä «yullamalar» öläşenä başladı. Soñğı turda «Aq Bars»nı otıp «Metallurğ» sezonda 32 nçe ciñüen bäyräm itte häm «könçığış»ta pley-offqa yullama otqan berençe komanda buldı. «Sorawlar bar, – dip äytep quydı ul waqıtta «Aq Bars»nıñ baş trenerı Zinnätulla Bilaletdinov. – Alarnı tözätergä kiräk».
Turnir tablitsasına küz salsaq, bügenge näticäle uyının yuğaltmağan oçraqta, çempionat finişına qädär «Aq Bars» üz urının yuğaltmas, möğäyen. Konferentsiä liderı – «Metallurğ» komandasınıñ ükçäsenä basarlıq tügel inde. Anı quıp totu, çempionat azağınıñ ber moğcizası bulır ide. Bügenge öçençe urınnı yuğaltu öçen dä şaqtıy «tırışırğa» kiräkter. Şuña da Qazan klubı pley-offnıñ berençe raundında «Metallurğ», «Awanğard», «Traktor» häm «Salawat Yulayev» belän oçraşu ixtimalı yuq däräcäsendä.
Köndäşlär kem bulırğa mömkinme? Telgä alınmağan barlıq komandalar da! Teoretik yaqtan äle ber genä komanda da pley-offta qatnaşu mömkinlegennän qolaq qaqmadı. «Aq Bars» alarnı saylamıy, üzläre kilep qapsa ğına.
– Könçığış konferentsiädä bıyıl mawıqtırğıç köräş kötelä. «Mağnitqa» tärtiptä, «Aq Bars» bıyıl sizelerlek köçäyde, «Awnğard» ta naçar tügel, – di bu uñaydan tanılğan xokkey belgeçe Sergey Ğimayev. – Ayırım alğanda, «Aq Bars» – bik qurqınıç. Alar bıyıl kimendä finalda uynaw turında xıyallana kebek. Maqsatları yuğarı.
«AQ BARS»NIÑ ALDAĞI UYINNARI
Çittä:
12.01. 19:30. «Lokomotiv».
14.01. 17:00. «Witäz».
16.01. 19:30. «Dinamo» (Mäskäw).
Qazanda:
18.01. 19:30. «Salawat Yulayev».
25.01. 19:00. «Sibir'».
27.01. 19:00. «Metallurğ» (Novokuznetsk).
«NEFTEXİMİK»NIÑ ALDAĞI UYINNARI
Çittä:
12.01. 19:30. «Dinamo» (Mäskäw).
14.01. 17:00. «Lokomotiv».
Tübän Qamada
19.01. 19:30. «Slovan».
23.01. 19:00. «Sibir'».
25.01. 19:00. «Metallurğ» (Novokuznetsk).
ÄYDÄ, BER DOĞA!..
Yulğa quzğalır aldınnan utırıp ber doğa qılırğa künegelgän kebek, soñğı waqıtlarda «Aq Bars» komandası çittäge, qaywaqıt üzendäge uyınnar seriäse aldınnan açıq künegülär uzdıru, qäläm ähelläre belän aralaşıp alunı ğädätkä kertep mataşa. Bu yulı mondıy çara Yaroslavl', Mäskäw ölkäse häm Mäskäwgä yasalaçaq säfärgä quzğalırğa ber kön qala oyıştırıldı. Soñğı ike uyında töp köndäş sanalğan komandadar – «Salawat Yulayev» belän Mağnitoğorskinıñ «Metallurğ» komandasına ottırğannan soñ alda torğan matçlarğa äzerlek tağın da zur qızıqsınu uyata.
– Üzebezdäge soñğı uyınnar xaqında başta uq qızıqlı bulaçaq, dip beldergän idem. Köçle komandalarğa qarşı matçlarda komandanıñ problemaları kürenä, – dip söyläde Zinnätulla Bilaletdinov. – Äye, citärlek oçko tuplap bulmadı. Ämma, minemçä, uyınıbıznı yaxşırtu yulında tuğan sorawlarnı çişep kiläbez. Älege uyınnardan çığıp komandağa nindi bäyä birergäme? Tiskäre häm uñay küreneşlär dä bar. Komanda belän barısı da yaxşı dip äytä almıym. Ğomumän alğanda, tulayım uyın kartinası bar häm bez anıñ kimçelekle yaqların da küräbez.
– Soñğı uyınnarda qapqanı Emil Ğäripov saqlıy. Pley-off öçen qapqaçını açıqladığızmı inde?
– Bez Emil xäzerge waqıtta köçleräk uynıy, digän fikerdä. Şuña da aña bu etapta kübräk mömkinlek biräbez. Stanislav Ğalimov ta yaxşı eşli häm härwaqıt uyınğa çığarğa äzer.
...«Aq Barsnıñ açıq künegülärendä 29 xokkeyçı qatnaştı. Berençelärdän bulıp bozğa qapqaçılar – Stanislav Ğalimov, Emil Ğäripov häm Artur Misbaxov çıqtı. Alar belän qapqaçı trenerları Sergey Abramov häm Ari Moysanen, şulay uq saqçılar Albert Yarullin belän Damir Musin şöğellände.
Künegülärgä yäşlär arasında dönya çempionatında bronza medal' yawlap qaytqan saqçı Mixail Sidorov ta bar ide.
– Bezne «kömeş» kenä tügel, altın medal'dän dä ber genä adım ayırıp tordı, – dip iskä ala Mixail çempionatnı. – Finalğa çıqsaq, Kanada komandasın otqan bulır idek. Medelle bulu yaxşı, ämma bez – xokkeyçılar häm trenerlar da ciñärgä telägän idek. Bäxet az ğına çitläp uzdı. Tormışta andıy xällär dä bula. «Bronza» otıp, turnir azağında üzebez turında yaxşı tä'sirlär qaldırdıq.
Töp sostav belän künegülärdä yuğarı xokkey ligasında çığış yasawçı «Bars» komandasınnan Maksim Lazarev belän Dmitriy Arxipov ta qatnaştı. Ä menä 22 yäşlek tağın ber saqçı Roman Abrosimovnı kürep bulmadı. Baqtıñ isä, ul imgängän xokkeyçılar isemlegenä kertelgän ikän.
– Roman Abrosimov awırıy, – dip açıqlıq kertte baş trener. Maksim Lazarev belän Dmitriy Arxipovnı töp sostavqa çaqırtu turında soraşqaç: «Sağındım üzlären», – dip yılmaydı ul.
SOSTAV TOTRIQLIMI?
Künegülär waqıtında uyınçılarnıñ nindi kiemnän şöğellänüenä küz taşlasaq, «Aq Bars»nıñ yaqındağı uyınnarda nindi sostavta uynayaçağın çamalarğa bula. Yäşel kiemdä: Vasiliy Toqranov – Stepan Zaxarçuq, İrji Sekaç – Aleksandr Switov – Djastin Azevedo; sarılar: Zıyat Paygin – Mixal Yordan, Dmitriy Arxipov – Denis Xlıstov – Väçeslav Soloduxin – Maksim Lazarev; zäñgärlär: Albert Yarullin – Atte Oxtamaa; Artöm Luqoyanov – Vladimir Tqaçöw – Andrey Çibisov; qızıllar: Mixail Sidorov – Damir Musin; Dmitriy Obuxov – Födor Malıxin – Mixail Warnakov; qızğılt-sarılar: Stefan Elliott – Rafael Batırşin, Anton Ğlinkin – Andrey Popov – Mixail Ğluxov.
Nindi genä komanda, nindi genä sostavta çığış yasasa da, uyınçılarğa qarata çittän soraw bulaçaq. Sezon däwamında «Aq Bars» sostavı da üzgäreşlär kiçerä. Dekaber ayında komandağa höcümçelär – Denis Xlıstov, Väçeslav Soloduxin häm Yevgeniy Ğriğorenko kebek uyınçılar kilep quşıldı. Şul uq waqıtta Denis Golubev kebek üz yegetlärebez «Bars»qa ozatıla.
– Denis Golubevnıñ «Aq Bars»qa äylänep qaytu mömkinlege zurmı, disezme? – di Bilaletdinov. – Üzem dä äytä almıym.
...Qalğan 11 uyınnıñ «Aq Bars» öçesen genä üz bozında uzdıra. Pley-off aldınnan bu komandağa tiskäre tä'sir itmäsme? Bügen küplärne älege soru borçıy. Baş trener şik-şöbhälärne quıp taratırğa kiräklege xaqında iskärtä. «Bu uyınçılarğa berniçek tä tä'sir itmi, – di ul. – Äzerlänäbez häm eşlibez. Xäzer qalğan uyınnarda ciñü yawlarğa kiräk. Läkin kübesençä pley-offqa äzerlek bara».
Pley-off dimäktän, xälitkeç uyınnar bügen başlansa, «Aq Bars» berençe raundta Astananıñ «Barıs» komandası belän turı kiler ide. Finişqa qädär üzgäreşlär bulaçaq äle. Kem belä, bälki QXLda täwge sezonın uzdıruçı Qıtaynıñ «Qunlun» komandası belän dä oçraşırğa turı kiler äle.
– Qıtay klubı, disezme? Bu xaqta uylağan da yuq, – di imgänü säbäple soñğı matçta uynıy almağan, inde xäzer qabat bozğa çığarğa äzer bulğan höcümçe Anton Ğlinkin. – Turnir tablitsasına qaramıybız da. Berençe çiratta ciñü turında uylıybız. Çempionat tögällängäç, pley-offtağı köndäş tä bilgele bulır.
...«Aq Bars» irtägä Yaroslavl'dä cirle «Lokomotiv» belän bulaçaq uyınğa säfärgä quzğaldı. Väçeslav Soloduxinnan qala açıq künegülärdä qatnaşqan uyınçılarnıñ barısı da sostavqa eläkte.


text:
Quşma Ştatlar häm Yevropa Berlegeneñ "İordannıñ könbatış yarında diwar tözü mäsäläsen Xalıqara Yustitsiä Mäxkämäse xäl itä almıy" digän fikerenä İsrael bügen xuplaw belderde. Uzğan ayda Berläşkän Millätlär Haagada urnaşqan Mäxkämäne, İsrael tözegän diwar ni däräcädä qanuni bulaçaq, digän sorawnı tikşerergä sorağan ide. Mäxkämä Fivrälneñ 23-enä tıñlawlar bilegläde, häm BMOnıñ äğza-illären häm Fälestin Üzidaräsen yazmaça qaraşların Ğinwarnıñ 30-na qädär tapşırırğa soradı. Fälestin Üzidaräse, Mäxkämäneñ bu mäsäläne tikşerü xoquqın yaqlap çıqtı. Ä menä räsmi Washington, bu eşkä Mäxkämäne qatıştıru, Yaqın könçığışta solıx urnaştıru tırışlığına zıyan kiterä ala dip sanıy. Däwlät departamentı wäkile Richard Boucher süzlärençä, Quşma Ştatlar bu turıda Mäxkämägä räsmi belderü cibärgän:
Audio (Richard Boucher)
Bu belderüdä Quşma Ştatlarnıñ elekke qaraşı äytelä, Mäxkämä İsrael belän Fälestin arasında söylöşülär başlaw tırışlığına zıyan kiterä ala. Xäräkät, 4 aradaşçı äzerlägän solıx yulı dip atalğan plan yünäleşendä barırğa tieş."
Yevropa Berlegendä räislek itkän İrlandiä Tışqı eşlär ministrı Brian Cowen, Yevropa Berlege diwar mäsäläsen Mäxkämädä tikşerügä qarşı. Läkin berük waqıtta ul İsraelneñ bu diwarnı tözü niätenä dä qarşı.


text:
11 Sintäber höcümnäreneñ dürtyıllığı - şunda ulın yuğaltqan atanıñ xätiräläre
Bu atna da azağına yaqınlaşıp kilä häm yäkşämbe könne dönya 11-nçe sintäbr höcümnäreneñ dürt yıllığın bilgeläp ütäçäk. Waqıt ütü belän anıñ dähşäte äkrenläp sürelsä dä, şul höcümnärdä tuğannarı, yaqınnarı hälak bulğan keşelärdä can ärnüläre kimemi. Herb Ouida şularnıñ berse, dürt yıl elek Dönya Säwdä üzäge binalarınıñ işelep töşüe näticäsendä ul üzeneñ ulı Toddnı yuğaltqan ide. Bezneñ New Yorktağı xäbärçebez Herb Ouidanı kürep söyläşte.
Audio, Herb Ouida
"Bu inde xäzer sezneñ bar tormışığızda qala torğan ber närsä. Härkem belä - ğäziz balañnı yuğaltudan da qatıraq ärnü bula almıy. Şul faciğäneñ çirattağı yıllığı yaqınlaşu belän ärnü bezneñ öçen tağın da awıraya ğına, di Ouida. Läkin ul alay da üzeneñ, cämäğäte belän tormışnıñ yaqtı yağına qararğa tırışuın da äytä. Xäzer Herb üzeneñ Dönya Säwdä üzägendäge eşennän kitep ulı Todd xätiräse xaqına maxsus yardäm fondı qorğan häm şunıñ aşa törle ruxi totrıqsızlıq kiçergän balalarğa bulışu eşen alıp bara. Bezneñ şul fond başqalar öçen ruxlandırğıç çişmäse bulsa ide, di Herb Ouida. 11-nçe sintäbr waqiğäläre amerikan ruxın ni däräcädä üzgärtte soñ digän sorawğa Ouida bolay di:
Audio, Herb Ouida
"Bezneñ, yäğni amerikannarnıñ ğäräplärgä häm Yaqın Könçığış keşelärenä qarata möğämäläbez nıq üzgärde, anı elekke xälenä qaytaru, tözätü öçen şaqtıy waqıt kiräk bulaçaq. Minem atam Livannan ide, häm möselman bulğan, islam dinen totqan keşelär öçen alarnı başqalardan şulay ayırıp quyu qotoçqıç närsä. İkençedän, bez üz irekleklärebezdän bik ciñel genä waz kiçügä taba alıştıq. Quşma Ştatlarda qabul itelgän "Patriot Act" - "Watandarlıq qanunı" bezne şaqtıy ğına ölkälärdä çikläde häm küp kenä irekleklärne tartıp aldı. Keşelär moña qarşılıq kürsätmi, çönki alar xäzer qurqa", di 11-nçe sintäbr höcümnärendä ulın yuğaltqan Herb Ouida. Ul könne niçek xäterlisez soñ digän sorawğa Herb:
Audio, Herb Ouida
"Bez eşkä, köndägeçä, bergä kittek. Vokzalğa citkäç min qalğan öleşne vapur, yäğni parom belän barası ittem, ä ul poyezdğa utırırğa buldı. Bez şunda ber-berebezgä xäyerle kön teläp taralıştıq häm min anı şunnan soñ inde kürmädem. Soñraq ul, oçqıç binağa kilep bärelgännän soñ änisenä şaltıratıp, anı tınıçlandırırğa tırışqan, häm basqıçlardan asqa töşäçägen äytkän. Minem xatın binalarnıñ nindi xäldä buluın kürü belän ömeten yuğaltqan ide inde, ä min isä anıñ fotoräsemen alıp xastaxanälärne tikşerep yördem, haman ulımnıñ şaltırtuın köttem" dip sürätli 11-nçe sintäbr waqiğälären Herb Ouida.
Kärim Kamal


text:
İñ berençe Sabantuyları uzğan atna azağında uq respublikanıñ Köyergäze, Stärletamaq häm Baqalı rayonnarında ütkän ide.
Bu şimbädä isä yazğı bäyräm ayıruça qolaçlı ütäçäk – respublikanıñ 25 rayonında sabantuyları görläyäçäk. Ä yäkşämbe künne tağın da 5 rayon üzendä milli bäyrämne oyıştıra.
Bıyıl da Sabantuylarında, ğädättägeçä, xezmät aldınğıların xörmätläw, törle sport bäygeläre, mädäni proğrammalar oyıştırıla. Här rayon häm awıl bu bäyrämne tantanalı häm zurlap bilgeli.
Sabantuyları Başqortstannıñ qalğan rayonnarında häm şähärlärendä kiläse atna azağında da oyıştırıla. Milli bäyräm 12 iyün könne Ufa şähäre könenä bağışlanğan zur bäyrämgä totaşıp kitäçäk.


text:
Sverdlovski ölkäsendä Musa Cälil könnäre tämamlandı
“Qaharman şağir Musa Cälilneñ tuuına 100 yıl tulu könen bilgeläp ütü bötenrossiä külämendä genä qalmıyça, qolaçı belän xalıqara masştabqa citte. Cälil tatar xalqınıñ batır ulı ğına tügel, elekkege Sovetlar Soyuzında yäşägän bar xalıqnıñ da ğorurlığı”. Sverdlovski ölkäse mädäniät ministrı Natal'ya Vetrova, Xalıqlar icatı yortında bu zur datağa bağışlap uzdırılğan tantanada yasağan çığışın şundıy süzlär belän başlap cibärde.
Cälil könnäre Sverdlovski ölkäsendä ğinwar ayınnan birle bik kiñ bilgelänep ütelde. Mäktäplärdä, kitapxanälärdä uzdırılğan törle çaralardan tış, Yekaterinburg şähärendä eşläp kilüçe Milli media-xolding citäkçeläre, ölkä Duması deputatları belän berlektä, Tatarstannıñ häm Başqortstannıñ atqazanğan artistı Fän Wäliäxmätov häm başqa säxnä ostaları qatnaşında törle şähärlärdä häm rayon üzäklärendä ädäbi-muzıykal' kiçälär oyıştırdı.
Bu könnärdä Ural däwlät universitetında uzdırılğan fänni-ğamäli konferensiä häm zur konsert belän tämamlanğan tantanalı cıyılış patriot şağirneñ 100 yıllığın bilgeläp ütüneñ iñ yuğarı noqtası buldı. Bu çaralarda qatnaşırğa dip Tatarstan respublikasınnan zur delegatsiä kilde. Delegatsiä sostavında respublikanıñ mädäniät ministrı urınbasarı Andrey Quz'min, Bötendönya tatar kongressınıñ töbäklär belän eşläw bülege mödire Mars Tukaev, zur ğalimnär häm sänğät ostaları bar ide. Tatarstan qunaqları Sverdlovski ölkäse xökemäte räise qararı buyınça bik zur qolaç belän uzdırılğan bu çaralarnıñ tirän eçtälekle buluına ğäcäplänülären belderdelär. Rossiäneñ atqazanğan fän eşleklese, filologiä fännäre doktorı, professor Azat Äxmädullin, iñ zur tä'sirne fänni konferensiädän aluın äytep, urıs cirendä tatar şağire turında şundıy tirän eçtälekle, bay konferensiä oyıştırılu is kitärlek xäl dip atadı. Bigräk tä 10 nçı sıynıfta uquçı qız balanıñ çığışı oşadı, dide ul.
Çınlap ta konferensiädä zur ğalimnär belän rättän çığış yasağan, Yekaterinburg şähärendä 35 nçe gimnaziäneñ 10 nçı sıynıfında belem aluçı Nazlığöl İjguzina dokladı tıñlawçılarğa zur tä'sir yasadı. Nazlığöl bügenge yäş buın wäkilläreneñ Cälil icatına qaraşın öyränep yasağan näticäläre turında söyläde. Anıñ äytüençä, mäğärif sisteması reformasınnan soñ mäktäp programmasında Cälil icatın öyränü qaralmağan. Yäşlärneñ altmış protsenttan artığrağı Musa Cälilneñ kem ikänlegen belmi, anıñ belän qızıqsınmıy. Şunısı ayanıç, alar arasında tatar ğailäsendä tärbiälänüçe balalar da küp.
Nazlığöl İjguzina üzeneñ çığışında tatar ğailälärendäge milli tärbiä kebek bik zur problemanı da kütärde. Mäktäp programmasında bulmağan äyberlärne ğailä genä birä ala, dide ul. Tuğannan başlap tatar moxitendä üskän bala üz yazuçıları, şağirläre belän qızıqsınırğa tieş. Nazlığöl fikerençä, Musa Cälil icatı üzeneñ köçle ruxı belän bügen dä aktual', ul qatlawlı zamanda üzeñne yuğaltmıyça yäşärgä yärdäm itä.
Üzeneñ çığışın Nazlığöl şağirneñ “İmän” digän şiğere belän tögälläde.
Fänni-ğamäli konferensiädä qatnaşuçılar Cälilneñ tormış yulın berämtekläp, centekläp öyrängän Rafail Mostafin cibärgän dokladnı bik dulqınlanıp qabul ittelär. Çığış yasawçılar arasında Qazannan kilgän ğalimnär dä, Ural ğalimnäre dä bik tirän eçtälekle itep Cälilne törle yaqlap açıp birdelär. Rossiä Yazuçılar Soyuzı Ural bülege citäkçese Yuri Kazarin, Musa turında, ul şağir bularaq, dönyaküläm tanılğan ädiplär arasında da iñ berençe urında torırlıq, internatsional' şäxes dip belderde. “Cälil şiğerlären tatar telendä yazğan, - dide Yuri Viktoroviç, - ämma min urıs bulsam da, Cälilne üzemneke itep sanıym. Anıñ şiğerläre şundıy köçle ruxlı ki, nindi teldä uqısañ da, originalda uqığan kebek”.
Yuri Kazarin, Cälilneñ 100 yıllığı uñayı belän, anıñ 100 şiğerennän torğan cıyıntıqnı öç teldä – tatar, rus häm ingliz telendä çığaru buyınça eş başlawların äytep ütte. Şulay uq Yazuçılar Soyuzı Ural bülekçäseneñ tağın ber täqdime bar – Musa Cälil isemendäge internatsional' ädäbi premiä bilgeläw. Älege premiä turında nigezlämä inde eşlänep, raslaw öçen Mäskäwgä cibärelgän. Nigezlämä buyınça, Musa Cälil isemendäge premiägä öç nominatsiä buyınça törle tellärdä icat itüçe zamana şağirläre layıq bulaçaq. Qazannan kilgän zur däräcäle delegatsiä wäkilläre dä bu täqdimgä quşılaçaqların belderdelär.
Konferensiä Ural däwlät universitetı xorı konsertı belän tämamlandı. Tıñlawçılarnı ğäcäpkä qaldırıp, ber genä tatar keşese dä qatnaşmağan rus xorı tatarça konsert birde.
Kürenekle ğalim, filologiä fännäre doktorı, Qazan däwlät universitetı professorı Azat ağa Äxmädullin, ğomumän, Yekaterinburgta bulğan çağında alğan tä'sirläre turında, “Tatar yäşi! Allağa şöker!” – dide.
Çınlap ta, Musa Cälilneñ 100 yıllığın xörmätläp uzdırılğan bu çaralar tatar xalqınıñ däräcäsen tağın da yuğarıraq kütärde. Sverdlovski ölkäse Xalıqlar icatı yortında uzdırılğan tantanalı cıyılışnı tögällägän konsert Ural däwlät konservatoriäse xalıq qoralları orkestrınıñ Salix Säydäşevnıñ “Sovet Armiäse marşın” başqaruı belän tämamlandı. Zal tulı xalıq ayäğurä basıp ozaqlap qul çaptı.
Mädäniät ministrı Natal'ya Vetrova, xalıqlarnıñ küñel cäwhärlären çağıldıra torğan mädäniätne ber-berebezne berläşterä torğan iñ zur köç dip atadı.
Qaharman şağir Musa Cälilneñ tuuına 100 yıl tuluğa bağışlanğan çaralar Sverdlovski ölkäsendä änä şundıy kütärenke rux belän tämamlandı.
Fäwiä Safiullina
Yekaterinburg


text: Üzbäkstan, Yevropa Berlegeneñ, uzğan ayda Ändicanda protest belderüçelärne bastıru uñyaınnan äytelgän tänqiten kire qaqtı. Kiçä Yevropa parlamentı Üzbäk räsmilären protest bastırğanda çamadan-tış köç qullanuda ğäyepläde, häm bu xällärgä bäysez xalıqara tikşerü başlatırğa çaqırdı. Yuq isä, Üzbäkstanğa digän bar yärdämne tuqtatırğa täqdim itte. Bügen Üzbäkstannıñ Tışqı eşlär ministrlığı, bu ğäyepläwlär keşe xoquqların yaqlawçılar häm mäglümät çaraları xäbärlärenä nigezlängän, şuña kürä alar nigezsez dip belderde. Belderüdä äytelgänçä, Üzbäkstan, Ändicanda bulğan xällärne üze tikşeräçäk, çualışlarnı oyıştıruçılar ğädel häm açıq räweştä häkem iteläçäk.


text:
Rim Papası İoan Paul İkençe üzeneñ Xorvatiägä 5 könlek säfären tämamlap kire Rimğa qayttı. Säfäre-100nçe tapqır çitkä xacğa barunı bilgeläw öçen oyıştırılğan ide.
Bügen Rim Papası Xorvatiäneñ Zadar şähärendä wağäz tıñlarğa cıyılğan 100 meñ keşene sälämläde. Rim Papası, 90nçı yıllarda bulğan suğış qayğısı, cıyılğan xalıqnıñ yözlärendä äle dä kürenä, dide.
Könyaqkönçığış Yevropadağı 9 däwlät wäkilläre häm Totrıqlılıq Paktı koordinatorı Erhard Busk, töbäktä xezmättäşlek turında fiker alışır öçen bügen Sarayevoda cıyıldı. Albaniä, Bosniä-Herzogovina, häm Serbiä-Çernogoriäne tışqı eşlär ministrları wäkillek itä, şulay uq Könyaqkönçığış Yevropada Xezmättäşlek Şurası utırışında Bolğarstan, Gresiä, Makedoniä, Xorvatiä, Rumıniä häm Törkiä wäkilläre qatnaşa. Älege utırış-İün ayınınıñ 20sendä Gretsiäneñ Thessaloniki şähärendä uzaçaq Yevropa Berlege summitına äzerlek bularaq oyıştırıldı. Bosniä tışqı eşlär ministrı Mladen İvaniç süzlärençä, utırışta qatnaşqan illärneñ töp maqsatı-Yevropağa intergratsiälänü: "Könyaqkönçığış Yevropa illäreneñ Yevropa tirälegenä integrasiälänüe-bezneñ töp maqsatıbız. Häm bez –bu maqsatqa ireşep bulır dip ışanabız" dide İvaniç.
Bügenge utırış töbäktä xezmättäşlekneñ planın bilgelägän deklaratsiä qabul itü belän tämamlanır dip kötelä.


text:
Yerusalimda Misır tışqı eşlär ministrı Ahmed Maher häm İsrael premyerı Ariel Şaron oçraştı
Oçraşudan soñ Şalom, İsrael fälestin suğışçıları belän kileşügä barmıyaçaq, ämma alar İsraelgä qarşı höcümnärne tuqtatsa – İsrael dä köç qullanunı tuqtataçaq, dip belderde.
Äle genä kilgän mäğlümatkä qarağanda Misır tışqı eşlär ministrı Ahmed Maherğa Al Aqsa mäçetendä höcüm yasalğan. Bu xaqta älegä tulıraq mäğlümat yuq, Misır tışqı eşlär ministrı xastaxanägä cibärelgän.
Ul arada Frans-Press Agentlığı, bilgesez fälestin çığanaqlarına tayanıp xäbär itüençä, İsrael ğaskärläre bügen Könbatış Yardağı Jenin şähärenä kerep Al-Aqsa intixarçıları brigadası wäkilen qulğa alğan. Bäreleşlär waqıtında 3 keşe yaralanğan.


text:
Vladislav Surkov: Rusiädä möselman vitse-prezident bula almıy
Rusiä prezidentı administratsiä başlığı Vladislav Surkov, Rusiädä vitse-prezident möselman keşese bulu mömkin xäl tügel dip belderde. Monıñ öçen Rusiäneñ Konstitutsiäsen üzgärtergä kiräk, ä bu mömkin eş tügel dip añlattı ul. Şulay itep, älege mä’sälägä Rusiä däräcäsendä noqta quyıldı. İsegezgä töşeräbez, Rusiä möftiläre şurası räise Rawil Ğäynetdin, Rusiädä vitse-prezidlen postı kertelergä tieş häm vitse-prezident möselman bulırğa tieş digän belderü yasağan ide. Tatarstan möftie urınbasarı, bu ideyäne absurd dip bäyäläde. Elegräk, Rusiäneñ ikençe keşese möselman- tatar bulırğa tieş digän populistik täqdim belän “Rodina” partiäse liderı Rogozin da çığış yasağan ide.
Räfis Cämdixan


text: Kirkuk, Ğiraq. Yözlägän körd bügen Ğiraq tönyağındağı şuşı şähärdä cıyın ütkärep ilneñ yaña konstitutsiäsendä üzbilgelänü xoquqın çağıldırırğa häm Kirkuk şähären kördneke dip tanunı taläp itte. Saddam xakimiate çorında şähärneñ milli xälen üzgärtü tırışlıqları yasalğan ide, meñlägän körd annan quılıp, alar urınına ğäräplär kiterelde. Körd häm ğäräplärdän tış Kirkukta törki törekmännär dä yäşi, alar da şähärne üzeneke dip sanıy. Bügenge cıyında qatnaşuçılar, Saddam çorında sörelgän kördlär kire qaytarılıp, kilmeşäk ğäräplär quılırğa tieş digän taläp belän dä çıqtı.


text:
İranda prezident saylawları aldınnan bombalar şartlıy
Yäkşämbedä başqala Tähranda häm könyaq-könbatıştağı Ahvaz qalasında bulğan şartlawlar näticäsendä kimendä 10 keşe häläk buldı. Prezident saylawlarına sanawlı könnär qalğanda yañğırağan bu şartlawlar artında kem torğanı älegä tögäl bilgele tügel.
Audio (Möxämmät Xösäyen Motahar)
"Bombalarnıñ ikese Toraq ministrlığı häm Tözeleş idaräse bädräflärenä quyılğan bulğan. Öçençese – Xuzestan gubernatorı yortı qarşına. Bu öç şartlaw şähär üzägendä buldı. Dürtençese – cirle radio-televidenie räsmieneñ işek töbenä quyılğan bulğan. İşek açıluğa şartlağan."
Berniçä säğättän Tähranda çüp sawıtına yäşerelgän keçkenäräk bomğa şartlaw näticäsendä 2 keşe häläk bulğan, ikese yaralanğan. Mäglümät çaraları tağın 2-3 bombanıñ zararsızlandırıluı turında xäbär itte.
İran räsmiläre bu şartlawlar öçen ber-ber artlı ğäräp separatisların, Baatçlarnı, Ğiraq törkemnären ğäyepli. Eçke eşlär ministrlığı alarnı yaz köne Xuzestanda bulğan çualışlar belän bäyläde. Ğäräp azçılığı yäşägän bu töbäktä räsmilär milli tözeleşne üzgärtergä cıyına digän ğäybätlär taralğaç, April ayında anda çulışlar qabınğan ide. Ğäräplär belän politsiä arasındağı bäreleşlär näticäsendä 5 keşe häläk buldı, 200läbe qulğa alındı.
Yäkşämbe şartlawları belän April çualışları arasında bäyläneş bulu ixtimalı belän Londondağı İran-ğäräp tikşerenü üzäge citäkçese Aliriza Nurizadä dä kileşä:
Audio (Aliriza Nurizadä)
"Ahvaz çualışlarınıñ bastırıluı belän qänäğät bulmağan törkemnär, saylawlar yaqınlaşuğa üzlären işetterer, ul waqiğalarnı İran rejimına isenä töşerer digän farzlar bar ide. Şuña kürä bu waqiğalar bäyle bula ala."
Yäkşämbe şartlawları artında kem torğanı älegä bilgesez. Ahvaz guberantorı urınbasarı Rähim Fazilatpur İrannıñ student agentlığına äytüençä, 3 ğäräp törkeme şartlawlar öçen cawaplılıqnı üz östenä alğan. Başqa xäbärlärdä, cawaplılıqnı Ahvazdağı İnqilap şähitläre gvardiäse isemle separatislar törkeme alğan, dielä. Milli İminlek Şurası süzçese Ali Ağa Möxämmädi, "Şärq" gäzitenä, şartlawlar artında çit il xäräkätläre tora dide. Qayber küzätüçelär isä, bu şartlawlarnı, saylawlar aldınnnan säyäsi köçlären arttıru öçen, İrannıñ qadimi köçläre üzläre oyıştırğan dip farazlıy. Londondağı İran-ğäräp tikşerenü üzäge citäkçese Aliriza Nurizadä bu farazğa şiklänep qarasa da, soñğı şartlawlar namzätlärneñ bersenä – Möxämmät Baqır Qalibafqa iğtibarnı arttıra ala dip sanıy:
Audio (Aliriza Nurizadä)
"Yuğarı dairälärdä İranğa köçle xökümät kiräk digän süzlär yöri. Qalibafnıñ isemlektä buluı şunnan kilä. Keşelär üz iminlege öçen borçılıp, iminlek köçlärendä uñışlı eşlägän Qalibaf öçen tawışın birergä mömkin."
Düşämbedä İran prezidentı Möxämmät Xattami bar iminlek xezmätlärenä, yäkşämbe şartlawların oyıştıruçılarnı açıqlaw eşen tizäytergä färman birde.
-Ali Gilmi


text:
Ukrainada Yuğarı Radadağı Yulia Timoşenko bolğınnan bulğan 125 deputat, prezident Viktor Yüşçenkonıñ parlamentnı taratırğa östämä dälliläre bulsın öçen, waqıtınnan elek wazifalarınnan kitergä äzer.
“Ukrainada kommunist-oligarxlar idaräseneñ kire qaytu qurqınıçı tudı. Prezidentqa, konstitusia nigezendä, waqıtınnan elek parlament saylawları ütkärü öçen, östämä dälillär bulsın dip, bez deputatlıq wazifalarınnan kitergä äzer”,- dide Timoşenko.
Anıñ fraksiase teläktäşlek belderülären sorap, prezident yaqlı “Bezneñ Ukraina” blogına möräcäğät itte. Yuğarı Radanı taratu öçen kimendä 151 deputat üzläreneñ mandatlarınnan baş tartırğa tieş.
Oppozitsia parlamenttağı koalisiane tanırğa telämi häm Töbäklär firqası başlığı Viktor Yanukoviçnıñ premyer ministr buluına qarşı.


text:
Ana tele köne Tuqay muzeyenda ütte
21 fevral'dä böten dönyada Xalıqara Ana tele köne bilgeläp ütelä. Tatarstanda, älbättä, älege bäyrämne iğtibarsız qaldırmıylar. Tuqay muzeyında, Tatar Däwlät humanitar pedagogika universitetında, urta mäktäplärdä, kitapxanälärdä Ana telenä bağışlap çaralar ütkärelde. Könneñ ikençe yartısında ädäbiät söyüçelär, yazuçılar, şağirlär, tuğan tel sağında toruçı ğalimnär Tuqay muzeyında cıyıldı. “Tuğan telgä mädxiä” dip atalğan älege ädäbi – muzıykal' kiçädä tatar telenä bağışlanğan şiğerlär yañğıradı, tel yazmışı turında fiker alışu buldı. Cir şarında 6 meñgä yaqın tel bar. UNESQO bäyäläre buyınça, şularnıñ yartısı - yuqqa çığu aldında tora. Şulay uq statistik mäğlümatlarğa qarağanda här ay sayın ike tel yuqqa çığıp bara. Tatarstanda ike däwlät teleneñ berse bulğan tatar tele dä bügen saqlawğa, yaqlawğa, öyränügä häm üsterügä moxtac, di tel belgeçläre. Filologiä fännäre doktorı, professorı Flera Sadrieva ana telen kiñ cämğiättä qullanı barı üzebezdän tora ğına dide: “Üzgärtep qorudan soñ qabul itelgän dokumentlarnıñ barsında da iñ berençe respublikabızda däwlät tele bulıp tatar tele yazılıp quyılğan. Läkin bez bu xoquqtan faydalanmıybız. Üzebez gayeple.” Ana telen saqlap qalu öçen däwlätneñ qanunnar qabul itüe genä citmi, keşelärneñ milli uzanı üsüe, telne yaratuları da zarur digän fiker yañğıradı kiçädä. Tatarstannıñ xalıq şağire, G.Tuqay büläge iäse Robert Miñnullin anıñça älege bäyräm niçek uzırğa tieşlege turında äytte: “Tuğan tel köne, bu turıda matbuğatta berniçä xäbär genä bar. min isä küz aldına kiteräm, bügen böten mäktäplärdä, urta häm yuğarı uqu yortlarında, xätta kibetlärdä dä menä şuşı tuğan tel köne bäyräme uzdırılırğa tieş. Anıñ formaları da törle bulırğa mömkin. Äytik, kibetlärgä kilep kergändä bez bügen tatarça da söyläşäbez digän yazular elep quyığa, keçkenä genä süzleklär taratırğa da mömkin. Hiç yuğında tatarça belmägännär kimendä 10 süz öyränep üzeneñ satıp aluçılarına tatarça endäşergä tieşlärder. Anı eşläp, berni awırlığı yuq.” Kiçä barışında Tatarstannıñ atqazanğan sänğät eşleklese şağirä Lena Şağircan Tuğan telgä mädxiä şiğeren uqıp, mondıy fiker äytte: “Dönyadağı böten tellärne dä belep beterep bulmıy. Dimäk, xalıqlar belän üzara aralaşu öçen ber äybät, urtaq tel dä bulırğa tieş. Bu tatar telen kimsetü dip uylıy kürmägez. Min uylıym, xalıqara tuğan tel digändä bezneñ öçen bu rus tele bulırğa tieş. Tatar tele tatar tele inde ul, anı xalıqara tel dip äytmilär. Ul ana tele. Minem fikeremdä logika bar buğay, cämäğät.” Bu fikergä qarşı çığuçılar da buldı. Şularnıñ berse şağirä Näcibä Safina buldı. “Min berniçek tä rizalaşa almıym, bezneñ xalıqara telebez rus tele digän fiker belän. Beregez dä ışanmağız bu süzgä.” Tuqay muzeyında ütkän ädäbi –muzıykal' kiçä menä şundıy qızu bäxäslär belän uzdı. Gölnaz Şäyxetdin


text:
Milli xäräkät wäkilläre III kongress näticäläre belän qänägät tügel
Yarıy, alar Rusiäneke bulsın. Üzebezneñ tatar milli xäräkät wäkilläre, döresräge Tatar ictimaği üzäge veterannarı, press-konferensiä cıyıp küptän tügel tämamlanğan Tatar kongressınıñ säyäsi eçtälegen bik qatı tänqitlädelär. 28-29 avgustta bulıp ütkän Bötendönya tatarları forumı tatar xalqınıñ bügenge xälen döres bäyälämägän, kiläçäkkä yul kürsätmägän bulıp çığa. Şunısı qızıq, şuşı kongressta Mintimer Şäymiev, İndus Tahirov, Mansur Xasanov, Zölfät Xäkim, İra Lozovik häm başqalarnıñ çığışları, Vladimir Putin belän oçraşqanda Bäläbäy gimnaziäse direktorı Nurmöxämmät Xösäyenov çığışı küpçelek tatar dönyasına barıp citte. Süzneñ närsä turında barğanın, nindi yullar täqdim itelüen belüçelär adım sayın oçrıy. Nişliseñ, küräseñ jurnalist xalqı, mäğlümät çaraları şulay da iñ möhim xäbärlärne milli liderlarğa añlatıp citkermägänder.


text:
AQŞ Däwlät Departamentı belän Pentagon arasında Üzbäkstan mäsäläsendä ayırmalıqlar bar
AQŞ administratsiäse Üzbäkstanğa qarata säysäte xaqında qapma-qarşılıqlı işarälär cibärä. Dävlät sekretarı Condoleeza Rice 13-nçe Mayda Ändicanda bulğan qanqoyu turında bäysez xalıqara tikşerülär ütkärelergä tieş dip beldergändä, Pentagon yäğni saqlanu ministerlege bu xaqta endäşmi. Ul ğına tügel, saqlanu miistere Rumsfeld NATO saqlanu ministerläreneñ ciılışında şuluq eçtälektä qararnıñ kire qağıluına yardäm itte. Mondıy ayırmalıqlra Buş administratsiäsendä bik siräk bula.
Audio
"Älbättä, äytkänegezcä, bezneñ andıy Xanabad bazabız bar. Prezident Buş bezneñ ozın möddätle strategik maqsätebezneñ açıq politik sistema häm demokratiäläşterü ikänen bik açıq itep añlattı. Bez moña basım yasaunı dävam itteräçäkbez."
Ul şulay uq Kärimovnıñ Xanabad bazasın üz maqsäte öçen faydalanırğa tırışuı näticäsez bulaçaq dip tä işarä itte. Washingtondağı saqlanu häm tışqı säyäsät buyınça KATO tikşerenü institutınıñ visi-prezidentı Galon Carpenter, radiobız xäbärçesenä mondıy ayırmalıqlar yaña tügel häm AQŞ tışqı säyäsätenä zian kitermi digän fiker belderde. Anıñ süzlärençä, Üzbäkstanğa kilgändä, Buş säyäsätne üze kileşteräçäk häm Rice ta, Rumsfeld ta ber ük eçtälektä söyliäçäklär.
Audio
"Monıñ kebek ikençel däräcädä ähämiätle mäsälägä kilgändä, ul administratsiäneñ säysätne başqaruı öçen ällä nindi citdi problemma tudırmayaçaq. Ğıraq säyäsätendä açıq fiker ayırmalıqları bulsa ide , bu başqa bulır ide. Üzbäkstan ikençe däräcädä ber mäsälä."
Buşnı Karimovqa qarşı qatıraq pozitsiä alırğa öndäp yazılğan maqäläneñ aftorlarınıñ berse Stephen Schwartz problemma möhimeräk digän fikerdä. Anıñ süzlärençä, ul AQŞnı Taşkent belän mönäsäbätlären özärgä çaqırmasa da, Washingtonnıñ Kärimovnı Amerikanıñ berektäşe bulu abruyın tanımau belän cazalandırunı mäşkul kürä.
Audio
"Afğanistanda suğış nigezdä tutqaldı. Şul säbäple Üzbäkstanda baza totunıñ kiräge qalmadı häm AQŞ anan kitärgä tieş dip uylıym."
Washingtondağı başqa ber bäysez Üzäk, Saqlanu informatsiäseneñ ölkän belgeçe Markus Korbinnıñ fikerençä dä, Buş administratsiäse hiç bulmağanda Xanabad bazasınnan kitüne küz aldında totarğa tieş. Korbinnıñ radibız xäbärçesenä belderüenä qarağanda, AQŞ xärbi ixtiacları belän keşe xoquqların yaqlau säyäsäte arasında balans buldıruda yış qına qıyınlıqlarğa oçradı. Ul keşe xoquqlarına iğtibar itmägän xökümätlär belän berektäşlekkä kerde. Läkin, Korbinnıñ qaraşınça, Buş prezidentlığınıñ ikençe möddäten demokratiäne cäyelderügä bağışlayaçağın açıqça belderüe belän üz mömkinleklären çiklägän.
Audio
"Buş administratsiäse üzen dönyada demokratiäne üsterüçe dip tanıta. Ul Üzbäkstannı yaqlağan xäldä, moña ikeyüzlelek digän mäğnä birelä ala. Bu isä üz nävbätendä administratsiäneñ ereräk külämdä ireşergä telägännärenä qomaçaulıy ala. Şul säbäple xärbi operatsiä mäsäläsendä qayber qıyınlıqlar tusa da, ul ildä aktivlıqnı kimetü xäyerleräk bulır ide."
Korbinıñ süzlärençä, şuşı regionda AQŞ faydalana alğan başqa bazalar bar. Xanabadtağı çiklävlär säbäple, AQŞ köçläre xäzer ük inde Qırğızıstandağı bazadan faydalana. Bälkim ul bazlar Xanabad kebek uñay tügelder, läkin, Kärimov belän xezmättäşlekkä qarağanda annan çığıp kitü bälkim xäyerleräkter.
Färit İdelle, Praga.


text:
Ekrem Çelebi - Çaya İner Ağlarım
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Çaya İner Ağlarım
Etiketler : Ekrem Çelebi - Çaya İner Ağlarım türkü indir, Ekrem Çelebi - Çaya İner Ağlarım türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Çaya İner Ağlarım mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Çaya İner Ağlarım türküsü, Çaya İner Ağlarım sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Çaya İner Ağlarım bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Bir Nazar Eyledim
Ekrem Çelebi - Bu Ayrılık Neden Oldu
Ekrem Çelebi - Geleli Gülmedim Cihana
Ekrem Çelebi - Sevsem Öldürürler
Ekrem Çelebi - Bizim Elin Yayla Zamanı
Ekrem Çelebi - İsmini Haber Aldım
Ekrem Çelebi - Karanfil Oylum Oylum
Ekrem Çelebi - Gezsem De Dünyanın Dört Bucağını


text:
Bügen Qırğızstan premyer ministrınıñ berençe urınbasarı wazıyfaların başqaruçı Feliks Kulov 10-nçı iyülgä bilgelängän prezident saylawları tämamlanğançığa qädär wazıyfalarınnan çitläşep toruın belderde.
AUDİO: Qanunda üz wazıyfaların başqaruçı däwlät xezmätkäre saylaw aldı köräşen alıp bara almıy dielgän. Şuña kürä min wazıyfalarımnan çigenep toram. Bakiev ta şulay itäçägen belderde. Bez anıñ belän bu turıda söyläştek häm xalıqqa üz maqsatlarıbıznı açıq itep kürsätü, tönyaq belän könyaq arasındağı berdämlekne kürsätü öçen şundıy qarar qabul ittek.
Monı ul Qırğızstan başqalasında matbuğat oçraşuında äytte. Kulov prezident wazıyfaların başqaruçı Kurmanbek Bakievqa prezident saylaw köräşe barışında yardäm itü öçen wazıyfalarımnan çitläşep toram dide. Kulov belän Bakiev ägär Bakiev prezident bulıp saylansa Kulov premyer ministr bulaçaq dip kileşte. Şuşı kileşü belän Kulov prezident känäfie öçen köräştän baş tarttı. Uzğan atna axırında Bakiev ta prezident saylawları tämamlanğançığa qädär premyer ministr wazıyfalarınnan çitläşep toruın iğlan itkän ide.


text:
Zur 8lek: Bush Putin belän oçraşa
Zur 8lek sammitı bügen Germaniäneñ Heiligendamm şähärendä açıldı. Köntärtibendä iñ berençe urında klimatnıñ cılınuı mäsäläse torsa da, küplärneñ iğtibarında AQŞ häm Rusiä prezidentlarınıñ oçraşuı. Mäskäw belän Waşington arasındağı kierenkelek bu yulı – AQŞnıñ raketa qalqanı plannarı arqasında artıp kitte.
Ämma köntärtibe östendä zur ber bolıt tora, ul da bulsa – Rusiäneñ AQŞ plannarına açuı. Waşington Çexiä häm Polşada raketalardan saqlanu cihazları urnaştırırğa cıyına. Mäskäw bu cihazlarnıñ Rusiägä qarşı yünälderelgän buluına açu belderä. Waşington isä qalqannıñ İran häm Tönyaq Koreadan saqlanu öçen eşlänäçägen äytä.
Sammit aldınnan Rusiä prezidentı Vladimir Putin, qarşılığın tağın da arttırıp, ägär dä Waşington qalqan tözü planınnan baş tartmasa, Mäskäw üz raketaların Yevropağa taba boraçaq, dip belderde, ul oçraqta "böten xalıqara iminlekkä qurqınıç yanıyaçaq", digän ide Putin.
Kiçä kiç Rusiä häm AQŞ prezidentları kiçke aşta qısqa ğına söyläşep alğan, bu xaqta bez sammit eşen yaqtırtqan Azatlıqnıñ rus redaksiäse xäbärçese İrina Laguninadan beldek.
"Qısqa ğına söyläşü tınıç buldı, ämma annan alda Yevropa Komissiäse citäkçese Jose Manuel Barroso, Kremlneñ Rusiäneñ atom raketaların Yevropağa boru ixtimalı turında yal könnäre yasağan belderüe – qabul itelerlek tügel, bu çınbarlıqtan yıraq, salqın suğışnı xäterlätkän iske süzlär dide Barosso.."
Bügen jurnalistlar aldına çığıp AQŞ prezidentı Bush, Rusiäne tınıçlandırırğa tırıştı:
"Rusiä häm rusiälelär salqın suğışnıñ betkänen añlarğa tieş, bu möhim. Rusiä – AQŞnıñ doşmanı tügel, bez bik küp ölkädä xezmättäşlek itä alabız, misal öçen İran – atom qoralın cäyeldermäw ölkäse."
Fivral ayında Rusiä prezidentı Putin, Bush administrasiäsen dönyada üz ixtiyarın cäyelderüdä ğäyepläp çıqqaç ike citäkçeneñ oçraşqanı yuq ide äle.
Kiläse ayda Bush Putinnı Amerikada qabul itäçäk. İke aradağı iñ qatlawlı mäsälälär näq şul söyläşügä qalır dip farazlana.


text:
Putin berlektäge büleneşlärneñ yaña xezmättäşlek kileşüe söyläşüläre başlawğa kirtü quyuı qızğanıç dide.
Matbuğat oçraşuında Putin tärräqiät bulmawı qızğanıç, ämma Rusiä sabır itäçäk dip äytte.
Rusiäneñ Polşada citeşterelgän itne ilgä kertüne röxsät itmäwe säbäple Warşaw Rusiä belän yaña xezmättäşlek kileşüe söyläşülären başlawğa qarşı çıqtı.
Yewropa komissiäse prezidentı Jose Manue Barroso xäbärçelärgä Polşa azıq-tölek tawarların Rusiägä kertü tıyuın ğämäldän çığarunı sorap Putinğa möräcäğät itkänlegen belderde.


text:
Nurmöxämät xäźrät: 450 yıllıq yubileyza mosolman imamdarı äüzem qatnaşırğa teyeş
Başqortostan mosolmandarı Diniä nazaratı räyese möftöy Nurmöxämät xäźrät respubliqa rayondarı imamdarın 450 yıllıq yubileyźa yıldam qatnaşırğa saqırźı. Başqortostanğa İslam 1 meñ yıldan aşıu kilgän, şunıñ 450 yılı Räsäy sostawında ütte. Oşo waqıt esendä başqort yauğirźarı urıś erźären haqlap törlö huğıştarźa qaharmanlıq kürhätkän, ata- babalarıbıźźıñ urıś arahında ıznaqumdarı bulğan, ular üź-ara alış bireş qılğandar. Beź oşo izge eştärźe dauam itergä teyeşbeź, artaban da küp millätle Başqortostanda xalıqtar duś-tatıu yäşäüenä ölgäşergä teyeşbeź ti möftöy Nurmöxämät Niğmätullin.


text:
Tatarstan wäkilläre Çiläbe wä Qasımğa cıyena
İnde suverenitetnı, däwlätçelekne, respublika prezidentınıñ tatar telen belü täläben çığarıp ırğıtu zamanı citkäç, Tatarstannıñ çit töbäk tataralarına mönäsäbäte niçek bula? Ä menä niçek. Çärşämbe könne Çiläbedä Tatarstan könnäre başlana. Anda prezident Mintimer Şäymiev citäkçelegendäge delegatsiä barırğa tieş. Atna axırında Ryazan ölkäseneñ Qasım şähäre tözelügä 850 yıl tulaçaq. Bu tantanağa da Tatarstannan artistlar, räsmi wäkillär baraçaq. Tatar dönyası sünep betmägän utlı kümerdäy haman cemeldäp tora. Millät belän bäyle waqığalar alda äle.
“Azatlıq” radiosı öçen Qazannan Rimzil Wäli


text: Tönyaq Korea Xalıqara Atom Energetikası Agentlığınıñ Pxenyandağı atom programmaları mäs’äläsen BMO İminlek Şurasına tapşıru täqdimen Tönyaq Koreanıñ eçke eşlärenä tıqşınu dip atap kire qaqtı. Tönyaq Koreanıñ räsmi xäbär agentlığı BMO-nıñ atom agentlığın “Amerika ete” dip atadı. Koreanıñ xäbär agentlığı Pxenyan uzğan ayda Atom qoralların taratmaw turındağı xalıqara kileşüdän çıqqannan birle Xalıqara Atom Energetikası Agentlığı aldında cawaplı tügel dip belderä. Çärşämbe könne Atom agentlığı Tönyaq Koreanıñ atom programmaları mäs'äläsen BMO İminlek Şurasında qarawnı täqdim itkän ide. İminlek Şurası bu mäs'äläne qarap Tönyaq Koreağa qarşı çikläwlär iğlan itärgä mömkin. Pxenyan isä andıy çikläwlär suğış iğlan itügä tiñ bulaçaq dip belderä. Atom agentlığı äytüençä, agetnlıq şurasında äğza bulğan 35 ilneñ berse dä Tönyaq Koreağa qarşı çikläwlärne xuplamıy.


text:
Qazan hawa alanında oçqıç cirgä isän töşte
Xäzer radio, televideniedä iñ başta macaralı xällär turında äytelä. Andıy xällär Tatarstanda, İdel buyında da yış qına bulıp tora. «Tatarstan hawa yulları» kompaniäseneñ Yak-42 oçqıçı Tübän Novgorodtan Antaliägä oçqanda anıñ motordağı may basımı 0-gä qädär töşkän. Oçqıç düşämbe könne Tübän Novgorodtan 10 säğät 45 minutta hawağa kütärelgän häm näq ber säğättän soñ isän-imin Qazan hawa mäydanına töşep utırğan. Oçqıçta 109 passajir bulğan. Bu passajirlar tiz genä başqa oçqıçqa utırtılıp, köndezge säğät ikedä Törkiägä yul alırğa tieş ide. Xäzergä häwefle xäbär yuq. Dimäk, barısı da tärtiptä bulırğa tieş.


text:
Timerbay Zaripov: Böten eşemne qaldırıp “Azatlıq”nı tıñlıym
Düşämbe könne “Azatlıq” radiosınıñ Qazan bülegenä Tatarstannıñ Saba rayonında yäşäwçe Timerbay Zaripov kilep kerde. İnde sigezençe distäsen waqlawçı Timerbay abıy bezgä üzeneñ niçek itep Xacğa barıp qaytuı turında bäynä – bäynä söyläde. Xörmätle tıñlawçılar, Timerbay abıynıñ xac säfäre xaqında bez sezgä kiläse tapşırularıbıznıñ bersendä işettererbez. Ä bügenge “Xalıq awazı” säxifäse qısalarında Timerbay äfändeneñ “Azatlıq” radiosınıñ eşçänlegenä qarata fikerlären häm täqdimnären citkerergä buldıq. Ä xäzer Timerbay Zaripovnı üzen dä tıñlıyq.
“Awıl cirendä törle eş turı kilde, aqça yuq ide inde. “Azatlıq” radiosın tıñlarğa tırışa idek, läkin radioalğıç alırğa aqça yuq ide. Bez anı kiç belän keşe ayağı tınğaç, keşe kermime, keşe kürmime dip qaça – qaça tıñlıy idek. Äle hiç räxätlänep tıñlap bulmıy ide, çönki tawışın kimetep basa idelär. Kiç tıñlap küñelgä señdergännären, irtän eşkä kilgäç aulaq cirdä genä ber – berebezgä söyläp, fiker alışa idek. Xäzer inde böten eşemne qaldırıp “Azatlıq”nı tıñlıym. Tıñlamıyça tüzä almıym, yañalıqnı işetergä kiräk här könne. Menä minem sezgä ber telägem bar ide. Waqıt – waqıt 5keHә minut bulsa da İslam dine turında äzräk wäğäzlärgä kiräk ide. Xalıqqa añlatırğa kiräk. Xalıq bit bötenesen belmi, kitaplar bar häm küp, läkin anı uqi başlağaç keşe anı añlap beterä almıy. ”Azatlıqnıñ daimi tıñlawçısı Timerbay abıy Qazan bülegenä Xacdan alıp qaytqan Zämzäm suın alıp kilgän ide. Qazan byurosı xezmätkärläre şuşı izge sunı awız itep sixätländelär. Ä Timerbay abıy radio tapşırularnı äzerläwçelärgä häm tıñlawçılarğa sälämätlek teläp doğa qıldı.
Xörmätle “Azatlıq ”radiosı tıñlawçıları sez “Xalıq awazı” säxifäse qısalarında Saba rayonınıñ Kildebäk awılında yäşäwçe Timerbay Zaripov fikerläre belän tanıştığız. Ägär dä inde sezneñ dä äytäse fikerläregez, teläk – täqdimnäregez bulsa, bezğä xat yazu öçen adres - 420012, Qazan 12, abonent tartması 155.
Xörmätle tıñlawçılar, Saba rayonında yäşäwçe Timerbay Zaripov, Aznaqay rayonınnan Ecwät Jixanşin, Baltaç rayonındağı Rifqat Zaripov häm başqa bik küp tıñlawçılarnıñ bezne iğtibar belän tınlawları “Azatlıq” eşen kamilläşterüdä zur yärdäm bulıp tora.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Rusiäneñ Ğíraqtağı “İnteränergäserwiz” şirkäte xezmätkärlären pänceşämbe könne alıp qaytaçaqlar. Ğíraqta bu şirkätneñ 240 belgeçe qalğan ide.
Bügen Ğíraqta “İnteränerğöserwiz” şirkäte xezmätkärläre utırğan autobusqa höcüm yasalğan. Anıñ näticäsendä ike rusiäle häm ike ğíraq keşese hälaq bulğan berniçä keşe yaralanğan.Rusiäneñ tışqı yeşlär ministerı Sergey Lawrov bolay dide:ns052629
“İnteränerğöserwiz” şirkäte citäkçeläre, barlıq xezmätkärlären dä Ğíraqtan qaytarırğa sorap,Ğädättän tış xällär ministerlığına möräcäğät itte.
Bu ministerlıq başlığı Sergey Şoyğu, Ğíraqqa kitär öçen oçqıçlar äzer dip xäbär itä.


text:
Ukraina prezidentı Viktor Yuçenko, Yevropa Berlege äğzase bulu – Ukraina öçen töp maqsatlarnıñ berse, dip belderde. Ukraina äğzalek turındağı söyläşülärne 2007nçe yılda başlarğa ömetlänä. Bügen Yuçenko bu xaqta Strasburgta Yevropa Parlamentı aldında äytte. Parlament prezidentı Josep Borrell, 2007 – söyläşülärne başlarğa bik irtä, Ukrainağa äle kimendä 3 yıl kiräk, dide.
Bügen irtän Brüsseldä, Yuçenko, Rusiä belän yaxşı mönäsäbätlär urnaşmıyça Ukrainanıñ – Yevropa häm NATOğa yaqınayuyı mömkin bulmayaçaq, dip belderde.
Yevropa Komissiäse prezidentı Jose Manuel Barroso belän irtänge aşta oçraşqannan soñ Yuçenko, Ukraina säyäsäte ber yaqqa da ziyan kitermäskä tieş, dide.
"Bezneñ könçığıştağı strategik partnerıbız – Rusiä. Könbatışta – Yevropa Berlege. Könçığıştağı häm könbatıştağı xörmätle kürşelärebezgä qarata açıq säyäsät alıp barırğa telibez. Kürşe Rusiä belän mönäsäbätlärne caylamıyça häm urtaq problemalarnı xäl itmiçä, Yevropağa taba adım yasıy almayçağıbıznı min añlıym", dide Yuçenko.
Düşämbe könne Yevropa Berlege häm Ukraina arasında xezmättäşlek turında kileşü qabul itelde. Anda törle ölkälärdä xezmättäşlek, şul sanda Yevropa investisiä bankınnan 327 million dollar kredit alu qaralğan. Kiçä Yuçenko şulay uq NATO utırışında qatnaştı.
Ukraina, Yevropa Berlege anıñ Dönya Säwdä Oyışmasına kerü telägen xuplar häm viza çikläwlären ciñeläyter dip ömetlänä.


text:
Bügen biredä ber intixarçı Äfğän parlamentı äğzası Patşa Xan Zadran yortı yanında bomba şartlattı.
Näticädä şartlatuçınıñ üzennän qala ber sivil hälak buldı, kimendä 7 keşe, şul isäptän Zadrannıñ 3 tän saqçısı yaralandı.
Paktia wiläyätennän saylanğan Zadran üze şartlaw urınında bulmağan.
Zadran Azatlıq radiosına Äfğänstanda terrorçılıqqa qarşı çığuçılarğa qurqınıç yanıy dide.
"Terrorçılarğa qarşı çıqqan härkem alarnıñ doşmanına äwerelä, çönki alar Äfğänstanda yañadan üz nığıtmaların qorırğa häm tağın höcüm itärgä teli. Alar bu ilne yañadan äl-Qaidä häm terrorçılar oyası itärgä teli" dide Zadran.


text:
Irannıñ küzläw eşläre ministrı ildä "äl-Qaidä" törkemeneñ berniçä suğışçısı totıluwın xäbär itte, xörmätle tıñlawçılar. Alay ğına da tügel, ministr alarnıñ şul törkemdä şaqtıy yuğarı däräcäle buluwın tanıdı. Amerika Quşma Ştatları alarnıñ üzenä tapşırıluwın telär ide.
Amerika Quşma Ştatları İrannı inde küptännän bar dönya külämendä terror eşçänlegen yaqlawda ğäyepläp kilä, xörmätle tıñlawçılar. Aq yortqa xäzerge prezident Bush kilü belän bu ğäyepläwlär tağın da köçäyde genä. Soñğı märtäbä alarnı räsmi Waşington düşämbe könne qabatlağan ide. George Bush, İran Süriä belän bergä terrorçılarğa sıyınu birä, bu tulısınça qabul itelmäslek närsä, andıy däwlätlär kiläçäktä şul eşläre öçen xisap totaçaq dip kisätte. Tähran da, Damask ta amerikan yağınıñ şul ğäyepläwlären kire qağıp kilsä dä, İrannıñ küzläw eşläre öçen cawaplı ministrı Ali Yunesi belderüwe üzenä kürä Bushqa cawap yözennän yasala. İran üzendä "äl-Qaidä" törkemeneñ qayber äğzaların totqında totuwı xaqında inde ber xäbär itkän ide, läkin ul çaqta süz ğadi suğışçılar xaqında bara digän xis qaldı. Çärşämbe kön yasalğan belderüdä isä İran ministrı üz ilendä mäğlüm terror çeltäreneñ yuğarı däräcäle citäkçelären totuwın äytä. Ul alarnıñ isemnären atamasa da, "bezdä totqında "äl-Qaidä"neñ küpsanlı waq häm ere ähelläre utıra" dip belderde. Bu uñaydan mäğlümat çaralarında, İran qulında terror törkemendä ikençe urında torğan Ayman äl-Zäwähiri, yäisä oyışmanıñ iminlek başlığı Saif äl-Abdil bula ala digän farazlar kürengän ide, läkin ministr Yunesi moña açıqlıq kertüdän baş tarttı. İran prezidentı citäkçelegendä uzğan xökümät utırışınnan soñ ul, "ägär dä bezgä kemneñ dä bulsa "äl-Qaidä"gä bäyle buluwı xaqında mäğlümat kilä ikän, bez şunda uq tikşerü eşe başlap cibäräbez häm anı qulğa alabız, bez bu ölkädä nıq torabız, çönki monı eşläwne üzebezneñ burıç itep küräbez" dip belderde. İranğa "äl-Qaidä" qaldıqları Äfğanstannan qaçıp kilgän dip farazlana. Uzğan ayda İran şulay uq, üzendäge totqınnarnıñ yazmışı turında qayber illärneñ, şul isäptän Britaniäneñ dä yäşeren xezmätläre belän söyläşülär alıp baruwın da xäbär itkän ide. Moñardan tış ul Söğüd Ğäräbstanına, İranda "äl-Qaidä"gä bäyle buluda şiklänelep totılğan teläsä qaysı söğüd watandaşın tapşırırğa riza buluwın da belderde. Tähran belän Riyad araları İranda islam inqilabı bulğannan birle ike distä yıl däwamında bik kierenke xäldä ide. Amerika Quşma Ştatları İrandağı "äl-Qaidä" suğışçıların üzenä tapşırunı teli. Berençedän, xalıqara terrorğa qarşı suğış iğlan itkän Waşington şuşı törkem äğzaların Quşma Ştatlarnıñ doşmanı itep kürä häm alarnı üze xökem itärgä cıyına. İkençedän ul, tuğan illärenä qaytarılğan terrorçılarnıñ yañadan elekke eşenä qaytuwınnan qurqa. Bıyıl maynıñ 12-sendä söğüd başqalası Riyadta bulğan şartlawlarnı da näq menä "äl-Qaidä"gä bäyle keşelär oyıştıra ala dip şiklänä amerikan räsmi wäkilläre. Läkin İrannıñ eçke eşlär ministrı Abdulwaxit Musawi Lari çärşämbedä, İRNA xäbärlär agentlığı mäğlümatına qarağanda, "äl-Qaidä"gä bäyle buluda şiklänelgän ädämnärneñ qayberläre tizdän üz illärenä cibäreläçäk, qalğannarı isä cawapqa İrannıñ üzendä tartılaçaq dip belderde. Anıñ şuşı süzläre yänä Waşingtonda kisken reaksiägä säbäp bulıp, Quşma Ştatlarnıñ İrannı kiläçäktä dä xalıqara terrornı yaqlawda ğäyepläwen däwam itüwenä kiterä ala.
Kärim Kamal, Praga


text: Qatardağı AQŞ üzäk komandalığında dingez kapitanı Frank Thorp belderünä kürä Ğıraqnıñ Umm Qasr portına ike korap 56meñ tonna boday kiterä. Koraplarnıñ berse Amerikadan yulğa çıqqan. Kilgän boday 4million yarım ğıraqlığa ber ayğa çitäçäk. Koalitsiä köçläre Umm Qasr häm Qultıqqa bäylängän su yulı Xawr Abd Allahdağı minalarnı çistarta, bu humanitar yardemneñ taratıluına mömkinlek biräçäk. Süzçe Thorp könyaq Ğıraqta xalıqara yardäm oyışmaları xezmätkärläre ğıraqlı injiner häm texniklar belän bergäläp su çistartu qorılmaların tözätä dip belderde .


text:
Bügen Fransiä premyer-ministrı Jean Pierr Raffarin, başqalada İndoneziä ilçelege yanında bulğan şartlawnı centekläp tikşerergä wağdä itte. Höcümdä 9 keşe yaralanğan. Şartlatqıç ilçelek yanında qaldırılğan ber buqçada bulğan. Vietnamda säfärdä bulğan Fransiä prezidentı Jacques Chirac höcüm "İndoneziä mänfäğätlärenä ziyan kiterde" dip belderde: "Şartlaw turında miña şunda uq xäbär ittelär. Bu – İndoneziä mänfäğätläre häm ilneñ Fransiädäge wäkilçelegenä qarşı kilgän cinäyät," dide Fransiä prezidentı.
İndoneziä prezidentı Susilo Bambang Yudhoyono höcümne kisken täñqitläp çıqtı. İlneñ tışqı eşlär ministrlığı dönyadağı İndoneziä ilçeklärendä iminlekne arttırırğa quştı.


text:
Biredä üpkä yalqınsınuınıñ yaña sindromı 10 keşeneñ ğömeren özde, 270 keşe xastaxanädä. Hong Kongnıñ sälämätlek ministrı bu çir çınnan da borçılu tudıra, dide.
Salqın tigän keşelärneñ öylärennän çığuı tıyıla.
Moña qadär bilgele bulmağan bu virustan Vietnamda 2 keşe häm Kanadada ike keşe ülde. Qıtayda 5 keşeneñ ğömere özelde. Singapurda 65 keşe xastaxanägä salınğan. Singapurnıñ sälämätlek ministrlığı , awıru kileş eşkä çıqqan keşelärneñ 3 meñ dollar külämendä cäza tülärgä tieş bulaçağı turında qarar qabul itte.