text:
Qırımtatar Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyevniñ qayd etkenine köre, iyül 6-da, Qırım musulmanları büyük Oraza bayramını qayd etken vaqtında, yarımadada terrorizmge qarşı ögrenmeler keçirile.
Onıñ malümatına köre, hususan, böyle ögrenmeler şimdi Yedi Quyu rayonında keçirile.
«Qara Quyu (İlyiçovo) köyünde blokpostlar qoyuldı. Adamlar çıqıp, adet boyunca, yaqınlarını ve dostlarını bayramnen hayırlap olamay. Açuvlanğan sakinler soraylar ki, hristian bayramlarında da yaqınlarnı ziyaret etmege imkânsız yapacaqlarmı?» – dep yazdı o Facebook saifesinde.
Diger menbalarda, bu cümleden Rusiyege boysunğan Qırım resmiy uquq qoruyıcı müessiselerinde, ögrenüvlerniñ keçirilmesi aqqında malümat tasdıqlanmay.
Tünevin Ukraina ve işğal etilgen Qırım musulmanları muqaddes Ramazan ayınıñ yekünlenmesini, Oraza bayramını qayd etmege başladı. Yarımadada bu bayram raatlıq künü olaraq ilân etilgen.
Oraza bayramında musulmanlar bayram namazını qıla, eñ güzel urba kiye, milliy aşlar pişire, bayram sofralarını donata, musafirlerni qarşılay ve musafirlikke ediyelernen bara, quvana ve şenleneler. Bayram üç kün devam ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


c: text/html

text:
Qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarov aprel 1 künü Avropa birliginiñ ileri ekspertleri ile körüşüvni keçirecekler. Onıñ çerçivesinde ATR midaholding terkibine kirgen qırımtatar matbuat vastalarını umumavropa leyhasına çevirmege teklif etecekler.
Bunı Refat Çubarov öz Facebook saifesinde bildirdi.
Onıñ malümatına köre, körüşüvde belli siyasetçiler de olacaq.
«2015 senesi mayıs 21-22 künleri olacaq AB Riga sammitiniñ meselelerini muzakere etecekmiz. Teklifim –ATR telekanalı, «Lâle» bala kanalı ve «Meydan» radiosı, qırımtatar elektron matbuat vastaları olaraq, umumavropalı medeniy leyha olmalı. Menimce, meni añlarlar...», – dey Çubarov.
Aprel 1 kününden ATR yayınlavı toqtaldı. Buña sebep – Roskomnadzor tarafından yayınlav izniniñ berilmemesidir.
Teleşirket bir qaç kere Roskomnadzorğa vesiqalarını bere edi, amma çeşit sebeplerden olarnı qaytara ediler. ATR şirketine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radiosı, «15 minut» internet neşiri de şimdi aynı vaziyettedir.
Qırımtatar matbuat vastalarından Rusiye qaydını yalıñız rus tilinde basılğan «Golos Krıma» gazetası aldı. Neşirde aytılğanı kibi, gazeta endi 6 biñ nusha ve «Golos Krıma New» serlevası ile çıqacaq.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aqyarda martnıñ 20-nde 83 insan evde tibbiy nezaret altında buluna, daa 10 hasta COVID-19 şübhesi olğan hastalar içün esas tibbiy müessise olaraq belgilengen şeer infektsion hastahanesinde qala.
Rusiye kontrolindeki Aqyar ükümetiniñ sağlıq departamenti bildirgenine köre, şeerde tasdıqlanğan koronavirus hastaları qayd etilmedi.
Müessise, Aqyar sağlıq müessiselerinde hadimler içün bir kerelik maska, qolçaq ve yuqunç ile küreş vastalarınıñ yedegi yapıldı, dep qayd etti.
Bir kün evelsi departament evde 78 insan, daa 8 hasta şeer infektsion hastahanesinde buluna, dep bildirdi.
Qırımnıñ Rusiye sağlıq naziri İgor Çemodanovnıñ bildirgenine köre, işğal etilgen Qırımda 212 insan ekimlerniñ nezareti altında, 16 kişi izolâtorda buluna.
Qırımdaki Rospotrebnadzor idaresiniñ malümatına köre, martnıñ 19-na qadar monitoring devamında 1183 insan yañı koronavirus yuqunçı (COVID-19) talilinden keçti.
Koronavirus yuqunçı tarqaluvınıñ ögüni almaq içün işğal etilgen Qırımda ve Aqyarda «yüksek azırlıq» rejimi kirsetildi.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Aksenovnıñ bildirgenine köre, Qırımda koronavirus hastaları qayd etilmedi.
Qırımda martnıñ 17-nden başlap sport, eglence ve diger kütleviy tedbirlerniñ keçirilüvi yasaqlana. Aqyarda martnıñ 19-ndan başlap bütün mektepler qapatıla, aliy oquv yurtları ise martnıñ 16-nda uzaqtan tasilge keçti.


text:
Qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi, Ukrainada nam qazanğan jurnalist Mıkola Semena Rusiye kontrolindeki Aqmescit Jeleznodorojnıy rayon mahkemesiniñ sınav müddetiniñ vaqtından evel toqtatılğanı ve mahkümiyetiniñ lâğu etilgenine dair qararını aldı. Bu aqta o, Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«Mahküm etilgen Semena M.M. cinaiy mahkümiyetniñ lâğu etilmesine dair muracaatını qanaatlendirmek. 2017 senesi sentâbrniñ 22-nde çıqarılğan üküm boyunca Semenağa qarşı cinaiy mahkümiyetini lâğu etmek ve işbu üküm boyunca mahkümiyetini almaq», – dep aytıla Qırımdaki Rusiye mahkemesiniñ qararında.
Yanvarniñ 14-nde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy mahkemesi advokat Aleksandr Popkov ve qırımlı jurnalist Mıkola Semenanıñ sınav müddetini vaqtından evel toqtatmaq ve mahkümiyetini almaq muraacaatını baqıp qanaatlendirdi.
Daa evel Ukraina jurnalistleri milliy birligi Ukraina ükümeti ve Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıyden ukrain jurnalisti, qırımlı Mıkola Semenanı işğal etilgen topraqlarda tutulğan şahıslar cedveline kirsetmesini («er kesni er keske» deñişimi) ve onıñ yaqın vaqıtta esas Ukrainağa qaytmasına yardım etmesini talap etken edi.
Mıkola Semena – qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi, Ukrainada nam qazanğan jurnalist. 2016 senesi aprel ayında Mıkola Semenanıñ evine FSB hadimleri kelip tintüv keçirdi. Daa soñra jurnalistniñ yarımadanıñ vatandaş qamaçavına dair maqalesi sebebinden cinaiy dava açıldı, dep bildirgenler. Qırım.Aqiqat saytınıñ «Fikir» rubrikasında derc etilgen maqaleni Rusiye tahqiqatçıları Rusiye topraq bütünligini bozmaq çağıruvı (Rusiye topraq bütünligini bozmaq açıq çağıruvları (Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1 maddesi) olaraq tanıdı.
2017 senesi sentâbrniñ 22-nde Aqmescitteki Rusiye mahkemesi Semenanı üç yıl sınav müddeti ve üç yıl açıq faaliyetnen oğraşmaq yasağı ile eki buçuq yılğa şartlı olaraq apiske almağa qarar berdi. Şu yılnıñ dekabr ayında Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Semenanıñ ükmüni qısmen yımşatıp, açıq faaliyet yasağını eki yılğa qısqarttı.
Mıkola Semenanıñ bildirgenine köre, öz maqalelerinde o, «fikirni serbest bildirüv» aqqını qullanğan edi.
Ukraina Tış işler nazirligi, ABD Devlet departamenti, Avropa Birligi ve bir sıra halqara teşkilât Semenağa çıqarılğan ükümni takbih ettiler.
Radio Free Europe/Radio Liberty sabıq prezidenti Tom Kent jurnalist Mıkola Semenağa qarşı qabaat delilsiz ola, dep aytqan edi. O, Kreml kontrolindeki Qırım mahkemesiniñ qararı lâğu etilmeli, dep qayd etken edi.
Mıkola Semenanıñ imaye tarafı Aqmescitteki Rusiye mahkemesiniñ qararını Avropa insan aqları mahkemesine şikâyet etti. Lâkin Avropa mahkemesi Mıkola Semenanıñ şikâyetini prioritetli baqmağa razı olmadı.


text:
Rusiyeniñ maddiy monitoring hızmeti daa beş Qırım sakinini ekstremistler ve terroristler cedveline kirsetti dep haber ete Qırım uquqimaye gruppası.
Uquqimayecilerniñ malümatına istinaden, cedvelge yaltalı ukrain faali Larisa Kitayskaya, aqyarlı solcu faal Valeriy Bolşakov, kezlevli sol faal Yevgeniy Karakaşev, ekstremizmde qabaatlanğan Aqmescit rayonınıñ sakini İsmail Ramazanov ve yaltalı Elina Mamedova kirsetildi.
Qırımda olar ictimaiy ağlardaki paylaşuv ve derc etken malümatları, kütleviy surette ekstremizm faaliyetine çağırıv, nefret ve duşmanlıq doğuruv içün qabaatlana ya da artıq mahküm etilgendir.
Uquqimayeciler fikrine köre, rusiyeli memuriyet Qırım sakinlerini siyasiy sebeplerden dolayı taqip ete.
“Qabaatsızlıq prizumtsiyası bozula, çünkü de-facto üküm sürgen Rusiye qanun sistemasına çerçivesindfe bile, bu insanlarnıñ qabaatı isbatlanmadı, faqat olar Rosfinmonitoring saytında kütleviy surette ekstremist ve terrorist dep kösterile ve aq-uquqları sıñırlanğan sayıla. Qırım vaziyetine kelgende ise, Ukraina vatandaşlarınıñ ekseriyeti Rusiye CK-daki ekstremistik ve terroristik maddelerge istinaden qanunsız taqip etile, albuki, olar iç bir cinayet işlemegeni belli”, – dep saya Qırım uquqimaye gruppasınıñ yolbaşçısı Olga Skripnik.
“Ekstremistler cedveline” kirsetilgen Qırım sakinleri bank kartları ve notarius hızmetinen faydalanıp olamağanları aqqında haber ete.
Uquqimayeciler aytqanına köre, maddiy, bank ve kredit teşkilâtları Rosfinmonitoring cedveline kirsetilgen şahıslarnıñ esaplarını blok etebile, uquqiy ve muasebe hızmetleri bergen adliyeci, notarius ve işadamaları hızmet bermekni red etebile.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan “Hizb ut-Tahrir” ile alâqası olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirip başladı.


text:
Aqmescitte mart 27 künü ukrain timsallerinden sebep daa bir faalni – Kurtseit Abdullayevni makeme etecekler. Bunı Qurultaynıñ Merkeziy Saylav Komitetiniñ reisi Zair Smedlâyev bildirdi.
Onıñ malümatına köre, 2015 senesi mart 9 künü keçirilgen miting nizamınıñ bozuluvında qabaatlanğan Kurtseit Abdullayevniñ işi boyunca toplaşuv Aqmescitniñ Demir yol rayon mahkemesinde saat 11:00 keçecek.
«Onı yasaqlanğan timsallerniñ – ukrain devlet bayrağı – qullanuvında qabaatlaylar! Ukrain devlet timsalleri ne vaqıttan yasaqlanğan ve angi qanunlarda bu yasaq yazılğan, añlatıñ, baqayım!», – dep yazdı Zair Smedlâyev.
Malüm ki, Aqmescitte «politsiya» hadimleri Şevçenko doğğan kününe bağışlanğan mitingniñ teşkilâtçısı Leonid Kuzmin ve daa eki iştirakçini yaqaladılar. Politsiya hadimleriniñ sözlerine köre, sebep – mitingde ukrain timsalleriniñ olması.
Politsiya hadimleri Kuzminni Rusiye Federatsiyansınıñ Memuriy bozuvlar aqqında Kodeksiniñ 20-nci maddesine köre mesüliyetke çektiler – nizamnı bozuv ya da toplaşuv, miting, numayış, yürüş ya da piket ötkerilmesi. Demir yol rayon mahkemesiniñ toplaşuvı mart 10-da saat 11.00 ötkerildi.
Aqmescitliler Şevçenkonıñ 201 yıllığına aktsiyanı Şevçenko abidesi yanında keçirecek ediler. Amma Aqmescit memuriyeti buña izin bermedi.


text:
Qırım musulmanları müftisiniñ muavini Ayder İsmailov vatandaşlarnı Çatırdağda keçirilecek sürgünlik qurbanları hatırasına bağışlanğan dua merasiminde iştirak etmemege çağırmaq olmaz, dep ilân etti.
Böyle etip, QAMDİ-de Meclisniñ qırımtatarlarnı merasimni boykot etmek çağıruvına izaat berdiler.
«Bu endi qabartma sayılır. Böyle devam etse, bazı siyasetçiler cuma namazına barmañız, Qurban bayram ve Ramazan bayramını qayd etmeñiz derler. Aqılğa uyğan bir şey olğanını tüşünmeyim», – dep ayttı Ayder İsmailov Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında.
Onıñ sözlerine binaen, Müftiyat Çatırdağ seferini teşkil etmek qararını qırımtatar gençler teşkilâtları muracaat etken soñ aldı.
Qırımtatar sürgünligi künü arfesinde Qırım Müftiyatı «Çatırdağ seferi» ananeviy aktsiyasınıñ keçirilmesi aqqında ilân etti. Buña cevap olaraq, Meclis reberleri vatandaşlarnı bu merasimni boykot etmege, ve böyleliknen Rusiyeniñ yarımadada areketlerine sessiz narazılıq bildirmege çağırdı.
Qırımtatarlar Çatırdağ seferini mayıs 18 arfesinde 2010 senesinden başlap teşkil ete. Bu dağ töpesi yarımadada eñ ükseklerden biri sayıla – 1527 metr. Bu yerge barıp çıqmaq içün küç kerek, ve bu merasimde esasen gençler iştirak ete edi. Başından bu aktsiyanı keçirmek teşebbüsini qırımtatar gençler teşkilâtları bildirdi, yıllar keçken soñ oña Meclis de qol tuttı.
Adet üzre, iştirakçiler dağ töpesine çıqıp, o yerde 1944 senesi sürgünlik qurbanlarını dua ile añğan edi, qırımtatar milliy gimnini icra etken edi. Çoqusı qırımtatar bayraqlarınen kele edi.
Mayıs 18 – Qırımdan qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añma künüdir. Bu kün 1944 senesi yarımadadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnen ilk eşelon yollanıldı. Umumen olaraq, 180 biñden ziyade insan sürgün etildi.
Er sene Qırımda matem kününe bağışlanğan kütleviy merasimler, bu cümleden Qırım paytahtınıñ merkezinde Meclis tarafından teşkil etilgen matem mitingi keçirile edi. Amma Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ Aqmescit merkezinde bu kibi merasimlerniñ keçirilmesi yasaq oldı.
Kiyevde ve bütün Ukraina boyunca bir sıra merasimler teşkil etilecek: kütleviy mitingler keçirilecek, mekteplerde qırımtatar halqınıñ sürgünligine bağışlanğan dersler berilecek ve ilâhre.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Koronavirus telükesi sebebinde Aqyar kirişindeki qoyulğan nezaret noqtalarını közetüv kameralarınen donattılar. Bunı şeerniñ rusiyeli başı Mihail Razvojayev yerli STV telekanalınıñ efirinde ayttı.
"Bu afta blokpostlarnı kameralarnen donattıq. Video yazılacaq", - dedi Razvojayev.
Şeer ükümetiniñ başı, "kameralarnıñ yazuvları mesuliyetli memurlarnıñ kabinetleri"nde yayın etilecegini qayd etti.
Mayıs 18-inden başlap şeerde özüni izolâtsiya etüv rejimini lâğu ettiler. Amma Aqyar kirişindeki teşkerüv noqtaları alâ daa işini devam ete.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti malümatına köre, bugünge qadar 326 yañı koronavirus hastası qayd etildi, 9 koronavirus hastası vefat etti. Aqyarda 154 yañı koronavirus hastası qayd etildi, eki kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqmescit – Meclisniñ uquq idaresi reberi Teyfuk Gafarov ekinci ıntıluv ile Aqmescit meri muavini vazifesine tayin etildi. Şeer yolbaşçıları arasında peyda olğan onıñ namzeti ekseriyet içün tesadüfiy bir al oldı. Faqat, Gafarov yañı akimiyet ile işbirlik tutmağa kerekligini çoqtan ayta edi. Ne sebepten mezkür vazifege keçmege razı olğanı, Meclisni terk etecekmi ya yoq, em de nasıl meselelernen oğraşacağı aqqında Aqmescit meriniñ yañı muavini Qırım.Aqiqatqa bergen intervyüsında ikâye etti.
– Mer muavini vazifesini sizge kim teklif etti?
– Bu yer boş olğanı içün belli bir vaqıt içinde muzakereler kete edi. Milletlerara meselelernen oğraşacaq adam kerek edi. Cumhuriyet ve şeer yolbaşçılığı qırımtatarlardan daa eyi bu meseleni iç bir kimse al etip olamaz kibi fikirge keldiler. Kim soy adımnı aytqanını şimdi aytmağa küç, amma belli bir muzakereler devamında menim soy adımnı seslendirdiler. Bundan soñ, şeer yolbaşçıları maña bu vazifege keçmege teklif ettiler.
– Bu vazife sizge nege kerek?
– Kerçek aytsam, men çoq tüşündim. Men 5 yıl çalışqan cemaat qabulhanem bar edi, Mecliste de adamlarnı qabul ete edim. Men şunı añladım: adliyeci, uquqçi olıp çoq meselelerni çezip olamam. Memuriy resurs kerek. Bir çoq vaziyetlerde menim qolumdan bir şey kelmey edi. Baqasıñ: adamnı acıysıñ, amma iç bir şey yapıp olamadıq. Mer muavini olmağa teklif etilgende, çoq tüşündim, mesleatlaştım, em Meclis azaları, em regional vekillernen. Çeşit fikiriler yañğıradı. Bugünki künde vaziyet qolay degil. Biz keçici bir müddetemiz, bir sıra sualler qanun tarafından idare etilmey, Qırım Cumhuriyetinde yañı uquqiy sistema qurula desek, yañlış olmaz. Bu ceryanlarda iştirak etmesek, meselelerni nasıl etip çezecegimiz, belli degil.
Men razı olmağa qarar aldım (mer muavini vazifesine. – Muellif qaydları.), onı doğru dep sayam. Yapqan areketlerimniñ neticesi eyi olsun dep er şeyni yapacam, bir çoq ğayelerim bar, amma olar aqqında şimdi aytmaycam.
– Siz birden razı oldıñız?
– Er kün sayılı, künde çeşit şeyler yüz bere. Kimdir ayat toqtadı, dep belley, amma öyle degil. Meseleler eksilmedi: kimniñdir yaşamağa yeri yoq, resmiyleştirilmegen topraq meseleleri bar ve ilâhre. Bu suallerni çezmege imkân bar. Bularnıñ episi mart-aprel aylarında muzakere etile edi. Men o vaqıt ta şu fikirde edim, öz halqımıznıñ meselelerinen oğraşmalımız. Meclis azaları çeşit noqtai nazarlarnı bildire ediler. Amma, menimce bu yöñelişte areket etmek kerekmiz.
– Meclis reisi Refat Çubarov Facebook saifesinde yazğanı kibi, bağlanıp, sizni bu vazifeden vazgeçmege qandırmağa tırıştı. Nasıl delliler ketire edi?
– Çeşit delliler seslendirdi. Biz epimiz aynı şeylerni isteymiz, amma irişim yollarımız farqlı. Onıñ öz fikirleri bar, vaziyetniñ başqaca ilerilemesini tahmin ete. Menim öz baqışım bar. İleride ayat kösterir. Men başından aytqan edim, şimdi de aytam: menim Mecliske qarşı çıqmağa niyetim yoq, biz birlikte çalışmalımız.
– Siz qırımtatar halqı lideri Mustafa Cemilevnen bağ tutasızmı?
– Men milliy areketke yaqında qoşuldım, onıñ içün Mustafa ağanen bağımız pekinmedi. Evelden iş boyunca bağlana edik. Soñki sefer baarde laqırdı etken edik. Men er kesnen bağ tutmağa tırışam. Men iç bir regionğa ait degilim, meni iç bir maliye gruppası desteklemey. Menim öz fikirim bar, oña köre areket etem.
– Meclisniñ qararına baqmadan akimiyetke qoşulğan şahıslar aqqında qırımtatarlar arasında menfiy fikirler tarqala. Soñki misal – «Devlet şurası» «reisiniñ muavini» vazifesine tayinlengen Remzi İlyasov, ondan evel, Qırım parlamentiniñ prezidiumına qoşulğan Enver Abduraimov. Sizniñ qararıñıznı teñkid etken adamlarğa, atqan adımıñıznı bile-bile yapqanıñıznı nasıl etip añlatacaqsıñız?
– Birinciden, Enver Abduraimov ve Remzi İlyasovnı bir sırağa qoymaq doğru degil – farqlı vaziyetler, sebepler, aqibetler. Abduraimov milliy areketke qarşı turıp, bunı yaptı, İlyasovnıñ Devlet şurasında çalışmaq zaruriyetinen bağlı fikirleri bar edi ve Qurultaynıñ qırımtatarlarnıñ meselelerini çezmek içün akimiyetke qoşulmaq kerekligi aqqında qararı bar edi. Ekinciden, qırımtatar cemiyetinde çeşit fikirler bar. Bizim halqımız akimiyette bulunğan qırımtatarlarğa nisbeten belli bir sürette yanaşa.Men qararıma çeşit davranğan adamlarnı bilem. Men iç beklemegen adamlardan hayırlav sözlerini eşittim. Nasıl añlatacam? Öz işimnen, akimiyetke ne içün qoşulğanım, ne ve nasıl yapqanımnı tasdiqlamağa tırışacam. Ne qadar çoq muzakereler keçirsek, körüşsek, adamlar da malümatnıñ yetişmemezliginden qurtulırlar.
– Meclis azalarından kimi sizni hayırladı?
– Kimnen bağ tutam - olar hayırladılar. Em de, birinci kere tayin etip olamağan vaqıtta, çoqusıları telefon açıp desteklediler.
– Ne içün sizni bu vazifege ekinci ıntıluvdan soñ taiyn ettiler?
– Şu toplaşuvda kvorum içü kerekli qadar deputat yoq edi, ekseriyeti saylav bölüklerinde edi. Bazılarnen tanış degilmiz, olar meni bilmeyler, bazıları menim mevamımnı añlamay ediler. Şu vaqıttan berli olarnen körüşüip, öz fikirilerimni añlattam. Netice müsbet oldı.
– Siz Mecliste qalacaqsızmı?
– Men azalıqtan vazgeçmeycem, işimi devam etecem. Meni Qurultay sayladı. İleride sualler toplansa, Qurultaynı çağırtsınlar, öz fikirlerimni añlatırım. Meclisniñ, akimiyet, saylavlarda iştirak etmesi ya da yoq qararına kelgende, men adliyeci olıp, Meclisniñ nizamnamesini ögrendim. Demek, esas meseleler boyunca qararlarnı Qurultay qabul ete, Meclis olarnı yerine ketire. Biz saylavlarda iştirak etmelimiz, kibi fikirdem. Deputatlarımız omasa, müim suallerni kim köterecek. Qırımtatarlar içün vaziyet ağır olacaq.
– Şimdiki vaqıtta Meclisniñ uquq idaresi yolbaşçısı olıp qalmaqtasıñız?
– Ebet. Ve nasıl qararlar alınacağı aqqında aytmağa küçtir.
– Evelden Aqmescit meri Viktor Ageyevnen tanış ediñizmi?
– Yoq.
– Sizniñ ögüñizde nasıl meseleler qoyuldı?
– Yaqın vaqıtta bunı muzakere etecekmiz. Birinciden yerli meclislernen körüşmege isteyim. Ebet, menim tayin etilüvimnen memnüniyetsizlik bildirecektirler. Amma, menim içün toplaşıp, qırımtatarlar yaşağan qasabalardaki meselelerni ögrenmek müimdir. Bu faaliyetimniñ bir yöñelişi. Tek qırımtatarlarnıñ degil de, diger sürgün etilgen halqlarnıñ meselelerinen oğraşacam. Olarnıñ vekillerinen de körüşecem, al-vaziyetlerni ögrenecem.
– Bir de bir firqağa kirmege istegiñiz barmı?
– Tek istegim – çalışmaqtır.
– Firqa terkibindemi?
– İç bir kimse maña şartlar qoymadı
– Yani siz bitarafsız?
– Ebet. İleride nasıl olacaq aytıp olamam
– Siz adliyeci olaraq, Qırım işğal etilgeni ve BMT-nıñ mart 27 künü çıqqan rezolütsiyası boyunca Rusiye Qırımnı qanunsız qoştı, qararınen razısızmı?
– Men devlet işinde bulunam ve bu meseleni muzakere etmek qolaysızdır. Bu vaziyetni çeşit taraflardan baqıp, çeşit fikirlerni qabul etmek mümkün. Men tek bir şeyni bilem: men Vatanımda yaşayım. Ve menim esas vazifem Qırımda tınç yaşamamız içün er şey yapmaqtır. Mından iç bir yerge ketmege niyetim yoq.


text:
2015 senesi avgust 18 künü Kiyevde köçip kelgenlerge yardım etken cemaat teşkilâtlarını birleştirecek «Serbest insanlar evi» işke başlaycaq, bildire «KrımSOS» teşebbüsi.
«Köçip kelgenlerge yuridik ve maneviy yardımnı, iş ve iş tapuv boyunca tevsiyelerni, gumanitar yardımnı köstermek ve diger müim meselelerni muzakere etmek içün imkân bermek maqsadı ile «Serbest insanlar evi» teşkil etildi. Mında nevbetteki teşkilâtlar kire: KrımSOS, Vostok-SOS, Serbest insanlarnı meşğul etüv merkezi, Yañı Donbass», – añlatalar teşkilâtta.
Yardımnı köçip kelgenler Kiyevde Frunze soqağı, 13 D (yañı serleva – Kirillovskaya, 13 D) adresi boyunca elde ete bilecek.
«Serbest insanlar evi» «KrımSOS» cemaat teşebbüsi tarafından «Cemaat işançını pekitüv ukrain teşebbüsi» leyhasınıñ çerçivesinde teşkil etildi.
Ukraina İçtimaiy siyaseti nazirliginiñ soñki malümatına köre, 2015 senesi avgust 3-ne Donbass ve Qırımdan 1414798 köçip kelgen insan qayd etildi.


text:
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar eki qırımtatar qadınınıñ ve yedi balasınıñ Suriyedeki qaçaqlar lagerinden qaytqanını izaatladı. Onıñ aytqanına köre, ukrainalılar aman-aman üç yıl Suriyeniñ şimaliy-şarqında qapalı qaçaqlar lagerinde «pek zor şaraitlerde» qaldı.
«Niayet, uzun ayırılıqtan soñ tahliye etilgen vatandaşlar tuvğanlarını quçaqlap olur. Qaytqan ukrainalılarğa adiy yaşayışqa alışmaları içün yardım etilecek, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ imkânları da qullanılacaq», – dep bildire Cepparnıñ aytqanlarını Ukraina Tış işler nazirliginiñ matbuat hızmeti.
Nazir muavini qayd etkenine köre, Suriyedeki qaçaqlar lagerlerinde ukrainalılar, hususan qırımtatarlar qala.
«Tış işler nazirligi Ukraina Prezidentiniñ ofisi ve diger devlet organlarınen işbirligi yapıp, olarnı Vatanğa qaytarmaq içün ğayret etecek. Qırımtatar Milliy Meclisini de faal sürette celp etecekmiz», – dep bildirdi Emine Ceppar.
Qadınlarnıñ Suriyeden tahliye etilgenini Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ ofisi de tasdıqladı.
«Yılbaş gecesi Ukraina vatandaşlarını Suriyeden tahliye etmek içün zor bir tedbir keçirildi. Suriyeniñ şimaliy-şarqındaki qaçaqlar lagerinde bulunğan doquz kişi vatanğa qaytarıldı, bunı tuvğanları rica etken edi. Eki qadın ve yedi bala. Olarnı qaytaruv planını Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy şahsen keliştirip idare etti», – dep aytıla Prezident ofisiniñ matbuat hızmeti haberinde.
Qırım.Aqiqat mühbiri mahsus tedbirlerge celp etilgen Ukraina quvet müessiselerinden biriniñ hadimi bergen malümatqa esaslanıp, eki qırımtatar qadını ve yedi balasınıñ Suriyedeki qaçaqlar lagerinden qaytqanını bildirgen edi.
Bundan evel Qırımtatar Milliy Meclisi ukrainalı qadınlarnıñ Suriyedeki qaçaqlar lagerinden qaytmasına yardım etmege çağırğan edi.
Refat Çubarovnıñ 2019 senesi mart ayında bildirgenine köre, 21 qadın ve 54 bala – Ukraina vatandaşları – Suriyede «viran etilgen infrastrukturalı zor şaraitlerde» buluna ve Ukrainağa qaytmaq içün yardım istey.
Suriyede 2011 senesinden berli vatandaş cenki devam ete, onıñ neticesinde tahminen 400 biñ kişi elâk oldı.


text:
Başqortstan bu könnärdä mari xalqınıñ ruxi mäkkäsenä äwerelde. Respublikanıñ Böre şähärendä mari milläte wäkilläreneñ zur cıyını başlanıp kitte. Ul Rusiä marilarınıñ berençe qorıltayına 90 yıl tuluğa bağışlana. Şuşı uñaydan bäyräm tantanalarına 400 dän kübräk keşe kilde. Mari El' respublikasınnan da 140 delegat çaqırılğan. Alar arasında tarixçı ğalimnär dä, etnograflar, milli häm millätara säyäsät belgeçläre, däwlät häm cämäğät eşlekleläre, sänğät ostaları da bar. Mari El' wäkillegen şuşı respublika Xökümäte räise urınbasarı, Mädäniät häm milli säyäsät ministrı Mixail Wasyutin citäkli.
Töp çaralar Böre şähärendäge sotsial'-pedagogiä akademiäsendä fänni-ğamäli konferensiä belän başlandı. “Başqortstan häm Mari El':tarixi täcribä häm xezmättäşlek perspektivaları” dip atalğan cıyında başqort ğalimnäre häm räsmi xakimiät wäkilläre dä qatnaşa. Anda Başqortstan mäğärif ministrı urınbasarı Artur Surin da çığış yasadı häm başqort belän mari xalıqlarınıñ ğasırlardan kilgän duslığı turında mäğlümatlar birde. Annan soñ Mari El'dan kilgän ğalimnär dä üzläreneñ tirän eçtäşlekle dokladların täqdim itte.
Marilarnıñ berençe qorıltayına 90 yıl tuluğa bağışlanğan çaralar şimbä könne dä däwam itäçäk. Qunaqlar Başqortstanda marilar tuplanıp yäşäwçe Mişkä, Krasnokama häm Qaltası rayonnarında da bulaçaq häm andağı bixisap oçraşularda, mädäni çaralarda qatnaşaçaq.


text:
Dört ay evelsi Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ (FSB) hadimleri Qırımda «diversantlarnıñ» birinci gruppasını yaqaladı. Olarnıñ arasında faal ve sabıq ATO göñüllisi Energodarlı Yevgeniy Panov, Qırımlı taksi aydavcısı Andrey Zahtey ve Aqmecitli Redvan Suleymanov bar. Olar SİZOda yatalar, tuvğanları olarnen körüşip olamay, advokatları ise bu davalarnen bağlı malümatnı gizli tutacaqlarına dair vesiqa imzaladılar. Qırım.Aqiqat olarnıñ apishane yaşayışınen bağlı bazı malümatlarnı ögrenip oldı.
Yevgeniy Panov ve Andrey Zahtey yaqalanğan soñ FSB diversion faaliyetinde şeklenilgen daa bir insannıñ adını aydınlattı – Aqmescitli Redvan Suleymanov. Bundan soñ Rusiye kütleviy haber vastaları uquq qoruyıcı organlarda olğan qaynaqlarınıñ malümatına esaslanıp, avgust ayında diversion faaliyetnen oğraşqan doquz insan yaqalanğanını bildirdi. Olarnıñ arasında – Harkovlı yük maşina aydavcısı Vladimir Prisiç. Qalğanlarınıñ soyadları alâ daa aydınlatılmay.
Yevgeniy Panov: SİZOdaki basqı ve ilk mektüp
Panovnıñ soy-sopları FSB hadimleri Qırımda apiske alınğannı basqığa oğratıp, sorğuğa çekkenini bildirgen ediler. Yevgeniyni Moskvadaki «Lefortovo» SİZOsına avuştırğan olsalar da, cinaiy işi yarımadada qaldı. Advokatları birden Aqmescit ve Moskvada çalışmağa mecburlar.
Eki ay devamında taqiqatçılar Panovğa tış dünya ile bağlanmağa imkân bermey ediler. Faqat keçenleri advokatları malümat gizli kalacaq dep, onıñnen körüşip oldı. «Diversantnı» Olga ve Dmitriy Dinze imaye eteler. Dmitriy Rusiyede mahküm etilgen ukrain rejisseri Oleg Sentsovnıñ menfaatlarını temsil etken edi.
Yevgeniy Panovnıñ qardaşı İgor Kotelânets dey ki, advokatlar davanı ögrenmege devam etip, apiske alınğan insanğa qarşı taqiqatçılar tarafından yapılğan qanunsız areketlerden şikâyet etecek ola.
Ukraina onı taşlap ketti, tuvğanları bile onı unutqanlar, bu sebepten de kelmegenimizni aytalarİgor Kotelânets
İgor Kotelânetsniñ bildirgenine köre, SİZOda Yevgeniy Panovğa maneviy basqı yapıla. «Aman-aman er kün oña FSB federal kanallar üzerinden tarqatqan videoda bergen malümatlarından vazgeçmemege «yalvaralar». Kimsege kerekmey ve kimse oña yardım etemez, Ukraina onı taşlap ketti, tuvğanları bile onı unutqanlar, bu sebepten de kelmegenimizni aytalar. Biz baracaq olsaq da, izin alıp olamayıq», – dep ayta o.
Kotelânets Panovnıñ birinci mektübi kelgenini ayttı. «O, tuvğanları ve yaqınlarını qasevetlenmege mecbur etken büyük siyasiy oyunnıñ qurbanı olğanından er kesten afu soray. Er kesni sevgenini ve yardım içün teşekkürlerini bildirgenini yaza. O, onı bile. Ve soñunda onıñ sevimli «Yaşaycaqmız!» sözü. Birisi qıyın bir vaziyette qalsa, Jenâ «yeñermiz» ya da «yaşaycaqmız», dep ayta», – dep yaza yaqalanğannıñ qardaşı Facebookta.
Ukrainada Yevgeniy Panovnıñ Qırımda yaqalanmasını qaçıruv olaraq tasnif eteler. Ukraina Milliy politsiyası cinaiy taqiqatqa başladı.
Andrey Zahtey: sıcaq suvsız ve tsenzura altında
«Lefortovoda» Andrey Zahtey de tutıla. Onı advokatları İlnur Şarapov ve Aleksandr Popkov ziyaret ettiler. Popkov birden qayd ete, gizli subetleşme içün imkân yoq.
«Lefortovo» – sıcaq suv olmağan taqiqat izolâtorına beñzegen bir yer, amma qalğan şaraitler daa bir qarar. Zahteyniñ kamerasında televizor, buzdolap bar. Odada üç kişi qala bile, şimdi o da bir kişinen qala», – dep bildirdi advokat Popkov Qırım.Aqiqatqa.
O, mektüp yollay, amma olarnı alalarmı-yoqmı daa belli degilAleksandr Popkov
Advokat al-azırda SİZOda Zahteyge nisbeten bir de bir qanunsız areketler ve azap qullanılmağanını bildire. O, poçtanı da qullana bile, ve ömür arqadaşınıñ mektübini aldı.
«Mektüpler ala, amma «Lefortovoda» tsenzura bar, o, çoq şeyni qabul etmey. O, mektüp yollay, amma olarnı alalarmı-yoqmı daa belli degil», – dep bildirdi Popkov Qırım.Aqiqatqa.
Advokat dava malümatını aydınlatmamağa söz berdi. Yaqalanğannıñ areketleri bir gruppa erkânında diversion faaliyetniñ azırlanması (Rusiye Ceza kodeksiniñ 281-inci maddesi 2-nci noqtası) olaraq tasnif etildi. Advokatnıñ fikirince, Zahtey qabaatlanğan cinayet delilsiz ola.
Bazarertesi künü, dekabr 5-de, Moskvanıñ Lefortovo mahkemesi Andrey Zahteyniñ apiste yatma müddetini arttıra bile.
«Redvan yata ve oldı»
«Diversantlar» davasınıñ daa bir şahsı – Redvan Suleymanov – Aqmescitteki SİZOda qala. Tuvğanları onıñnen körüşip olamay, bunı olar QirimInfo neşirine bildirgenler. Bir şeyler yollamağa izin bar. Suleymanov dört aydan berli apiste yata, amma tuvğanları onı tek bir kere – avgust ayında, mahkeme zalında kördiler.
Advokat ne olğanını özü añlamay. O, iş bir qaç ayğa toqtatılğanını ayta. Soza-soza bir qaç ayğa toqtattılar. Şimdi Redvan yata ve oldı
Oña devlet advokatı berildi, amma soy-sopları iş taqiqatına dair bir şey bilmey. «Advokat ne olğanını özü añlamay. O, iş bir qaç ayğa toqtatılğanını ayta. Soza-soza bir qaç ayğa toqtattılar. Şimdi Redvan yata ve oldı», – dep aytalar olar.
Qırım «diversantları» davasınıñ daa bir şahsı – Vladimir Prisiçniñ – taqdiri belli degil. Uquq qorçalayıcı ve jurnalistler onıñ tuvğanları ya da imayesi ile bağlanıp olamaylar.
Panov-Zahtey «diversion gruppasınıñ» işi ne vaqıt baqılacaq belli degil. Advokatlarnıñ zanınca, taqiqat yarım yıldan bir yılğa qadar sozula bile. Dava şahısları ise apiste yatacaqlar. Advokatlar olarnıñ cezası deñişe bilecegine inanmay, çünki bu işlerniñ siyasiy sebepleri mevcuttır.


text:
Sudaqta, İnsan aqları boyunca Qırım kontakt gruppasınıñ teşebbüsinen yarımada tamır halqınıñ milliy areketinde geçlerniñ daa da faal iştirak etüvge celp etmek meselesi muzakere etilgen qırımtatar faalleriniñ körüşüvi ötkerildi.
Körüşüvde söz, hususan «areketniñ yañartılması ve gençleçtirilmesi» aqqında yürsetildi, dep ikâye etti Qırım.Aqiqatqa İnsan aqları boyunca Qırım kontakt gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov.
Onıñ sözlerine köre, böyle körüşüvler ilhaq etilgen Qırımnıñ diger regionlarında da keçirilmesi planlaştırılmaqta.
Tedbirde iştirak etken qırımtatar faali Nariman Celâl gençlerni qırımtatar milliy areketine daa da faal sürette qoşulmağa çağırdı.
«Elbette, bügünki künde er bir faal insan küç idareleriniñ basqısı altına tüşebile, lâkin bundan qorqmağa acet yoq. Bizler, ekseriyet olaraq, bunen yaşay ve işimizni devam etmege areket etemiz», – dedi o.
Aynı zamanda körüşüv teşkilâtçıları gençlerni Qırım siyasiy mabüsleriniñ ailelerine qol tutmaq maqsadınen para toplanuvında iştirak etmege, qırımtatar faalleriniñ mahkemeleri kelmege, faal blogger olmağa, qırımtatar milliy areketi tarafından teşkil etilgen tedbirlerge qoşulmasına çağırdı.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ, yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Qırımda 1992 senesi oktâbr ayında olğan adise-vaqialarnı hatırladılar. O vaqıt qırımtatarlar Aluşta civarındaki Krasnıy Ray köyünde çadırlar yıqıluvına ve topraq damartısınıñ alınmasına cevap berip, küçüni, Qırım akimiyetiniñ qanunsız areketlerine qarşı tura bilecegini kösterdi. O adiselerden soñ 28 yıl keçti. Şimdiki Rusiye akimiyetiniñ o adiselerni unutmaması, em de açıq hatırlaması Rusiye memurlarınıñ o sert areketlerni aqlağanını köstere. Şimdi o vaqıt Qırımda aqları tamamen körmemezlikke urulğan halqqa, qanunsız ve cinaiy tanılğan sürgünlik yerlerinden vatanğa qaytqan insanlarğa qarşı yapılğan zorbalıqnı aqlamağa isteyler.
Em de nasıl hatırlağanlar! Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ gazetası istifada olğan militsiya polkovniki Aleksandr Bıhovetsni derc etti, o, 1992 senesi qırımtatarlarnıñ narazılığını bastırğan ve vazifesini becerip olamağan edi. Şimdi o, akimiyetniñ o adise-vaqialardan alacaq tarih dersine emiyet bermeyip, o kün aqqında tarif ete. Bıhovets militsiyanıñ iç şanlı olmağan areketlerini qaramanlıq dep köstere, o adiselerge ekstremizm ve qalabalıq, halqnı ise «meclisliler» dep adlandırmağa devam ete. Maqalede Qırımtatar Milliy Meclisi Rusiyede ekstremist teşkilât dep tanılğan ve yasaqlanğan, dep altı kere qayd etile. Müellif, akimiyet ve quvetçi qurulışlarnıñ halqnıñ ayırımğa ve aqları bozulğanına qarşı narazılıqlarını bastırmaq aqqını qayd etmege devam ete. Muarririyet, Mustafa Cemilevniñ fotosüreti altında «M.Cemilev qalabalıqlarnıñ provokatsiyasını faal sürette yaptı» dep yaza.
Qırımtatarlar nasıl qayttı
O künlerni hatırlayıq. Daa 1989 senesi SSCB Yuqarı Şurası sürgünlikni qanunsız ve cinaiy dep tanıdı. Halqnıñ vatanğa qaytması ve aqlarınıñ ğayrıdan tiklenmesi aqqında qararlar alındı.
Sürgün etilgen halqlarnen 1991 senesi kimse oğraşmadı, olar tarih qurbanları oldı
1991 senesi dekabr ayında Alma-Atada Mustaqil devletler ittifağı qararı alınğan eski birlik cumhuriyetleri olğan 11 devletniñ yolbaşçılar körüşüvinde jurnalist olıp iştirak etken edim. Matbuat konferentsiyasında sual bermek imkânını qazanıp soradım: körüşüvde sürgün etilgen halqlarnıñ qaytuv ve ğayrıdan tiklev meselesi muzakere etildimi, çünki eki ya da üç sıñırnı keçmege mecburlar, ve vatandaşlıq, mülkni ğayrıdan tiklev ve diger aqları meselesi nasıl çezilecek. Boris Yeltsin Moldova yolbaşçısı Mirça Snegurdan cevap bermesini istedi, o da, bu problemlerni devlet yolbaşçıları muzakere etmedi, dep doğrusını ayttı. Yani sürgün etilgen halqlarnen 1991 senesi kimse oğraşmadı, olar tarih qurbanları oldı.
Daa çoq Ukrainanıñ teşebbüsi sayesinde Mustaqil devletler ittifağı 1992 senesi oktâbrniñ 9-nda Bişkek añlaşması olaraq belli olğan «Sürgün etilgen şahıs, milliy azlıq ve halqlarnıñ aqlarını ğayrıdan tiklev meselelerinen bağlı» añlaşmanı imzaladı. Amma bu añlaşmağa imzalanğan soñ, şu cümleden Rusiye tarafından imzalanğan soñ, iç riayet etilmedi. O vaqıt Ukraina da oña qısmen riayet etti, çünki bazı maddeleri Ukraina qanunlarına uymay, dep esaslanğan edi. Qanunlarnıñ ayat talaplarından keri qalması ve halqara uquqnıñ iç qanunlardan üstün oluv qaidesine emiyet berilmemesi diqqatsız qalğan edi.
halqnı suvuq qarşılağanlar, bütün aqlarını körmemezlikke urğanlar
Qırımtatarlar Qırımğa, vatanlarına kütleviy şekilde qaytqan edi. Büyük vaqia tebrikleri yerine halqnı suvuq qarşılağanlar, bütün aqlarını körmemezlikke urğanlar, amma akimiyet qararlarında aqlarınıñ bozulması endi qanunsız ve cinaiy dep tanılğan edi. Daa 80-lerde Qırımda avdetçilerniñ satqınlığı, zalımlığı, qırımlılardan intiqam almaq niyetleri, balalarnı «soymaq» istekleri aqqında öşekler tarqalğan edi, köylerde gece nevbetçilik tutıp vahta yapqanlar. Lafnıñ qısqası, olar adaletsiz bir şekilde zarar körgen yurtdaş olaraq degil, yerli eali içün telüke olğan yabancılar olaraq qarşılandı.
Krasnıy Rayda ne oldı
Topraq meselesi akimiyetniñ insaflığı ve kemalını teşkermek içün bilev taş oldı. Yüzlernen ve biñlernen qırımtatarlarnıñ yaşaycaq yeri yoq edi, olar kök ve yer arasında qalğanlar.
Qırımtatarlar 1944 senesi olardan cinayet yolunen çekip alınğan topraqnı özleri qaytaracaq, dep qarar ald
Akimiyet ise qalğan evlerini de qaytarmağa istemedi, ev, iş bermey, topraq damartılarını da ayırmay edi. Şunıñ içün qırımtatarlar 1944 senesi olardan cinayet yolunen çekip alınğan topraqnı özleri qaytaracaq, dep qarar aldı.
Olar boş topraqnı, esasen köy ve şeerlerniñ civarlarında, bazı vaqıtları köy hocalıq tarlalarını alıp, topraq damartılarına bölgen ve ev qurmaq niyetinen muvaqqat evçiklerni qoyğan edi.
Bazı vaqıtları Qırım akimiyeti «topraqnı boşatmaq» içün küçüni qullandı. Aqmescit civarındaki Yaşlıq (Molodejnoye) qasabasında ve diger yerlerde böyle oldı, amma 1992 senesi oktâbr ayında Aluşta civarındaki Krasnıy ray köyü yanındaki yerden insanlar quvulğanda muvaqqat evçiklerni yıquv esnaslarınıñ kulminatsiyası oldı.
Yerleşken avdetçilerge kelgen militsiya olarnı lagerge sarıp aldı ve insanlarnı küçnen quvıp başladı. Şunı aytmaq kerek ki – akimiyetniñ emrinen çatışmanı militsiya başlattı. İnsanlarnıñ özüni mudafaa etmekten başqa çaresi yoq edi. Köşege sıqışıp, olar ateş, şinalarnı yaqtı, benzin qutularını qoydı ve ücüm etilse, özüni ve ücüm etkenlerni yaqacaqlar, dep ayttı. Küç tedbirleri neticesinde çadırlar lageri yoq etildi, bir çoq narazılıqçı tutuldı ve Aqmescitniñ farqlı militsiya bölüklerine ketirildi.
Bu vaziyetni daa beter etti. Üç künden soñ, oktâbrniñ 5-nde, qırımtatarlar Aqmescitte Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Qırım mitingine toplaşıp, semetdeşleriniñ azat etilüvini talap etti. Akimiyet buña razı olmadı. Miting iştirakçileri dua etip, soqaq ve Yuqarı Şura etrafındaki taşlarnı aldı ve altı haneli binanıñ birinci qatında aman-aman pencerelerni sındırdı. Ekinci qatta da bazı pencereler qırıldı.
Añlaşıla ki, miting iştirakçileriniñ binanı zapt etmek kibi bir niyeti yoq edi, anda silâlı qaravul toplandı. Akimiyet qorqıp, tutulğanlarnı azat etmege razı oldı.
Daa soñra avdetçiler alğan topraqlar küç qullanıp boşaltılmadı, özüne mülk qaytaruv esnasınıñ yañı fazası başladı
Miting iştirakçileri olarnı Lenin meydanına alıp ketmege talap etip, mitingni anda devam etti. Tutulğanlar azat etildi. Aqşamğa doğru miting iştirakçileri dağıldı. Halq yeñdi.
Daa soñra avdetçiler alğan topraqlar küç qullanıp boşaltılmadı, özüne mülk qaytaruv esnasınıñ yañı fazası başladı. Bir taraftan, akimiyet «narazılıq alanlarına» avdetçilerniñ öz iradesi olaraq kösterip, olarğa topraqnı «izinsiz zapt etüv» dep adlandırdı. Diger taraftan, rayon şuralarınıñ icra komitet hadimleri vaziyetni öz menfaatları içün qullandı: olap yerli meclislernen gizli işbirligi yapıp, olarğa eñ kelişken ve qavğa çıqarmaycaq, boru ve qıyınlıq çıqara bilecek diger faktorları olmağan topraq damartılarını saylamağa yardım etken edi. Amma bedava degil. «Narazılıq alanlarınıñ» bazı iştirakçileri akimiyet sıñırlavlarından zarar körgen ve toprağı olmağan icra komitetlerniñ hadimlerinen añlaşıp, bir qaç topraq damartısı alğan edi, ileride olar memurlarğa berilgen edi. Olar ise ya resmiyleştire, ya da sata ediler.
Yani akimiyetniñ avdet etkenlerge yerleşmeleri içün topraq bermege istemegeni sert zıddiyetlerge, ileride ise qabarcılıqqa ve memurlarnıñ qanunsız zenginleşmesine yol açtı.
Soñu bar.
Mıkola Semena, qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Aşağıda yazılı Ukrayna’nın tüm şehirlerine karşılıklı kara nakliyesi hizmeti vermekteyiz. Makul fiyatlı taşıma için bizi tercih edebilirsiniz.Şehir Ukraynaca adı Bölge Zaporijya Зaпopiжжя Zaporijya Oblastı Lviv ЛbBiB Lviv Oblastı Kryvyi Rih KpиBий pir Dnipropetrovsk Oblastı Mıkolayiv MиkoлaïB Mıkolayiv Oblastı Çernobil ЧopHoбилb Kiev Oblastı Mariupol Mapiyпoлb Donetsk Oblastı Lugansk ЛyraHcbk Lugansk Oblastı Makiivka MakiïBka Donetsk Oblastı Vinnitsya BiHHиця Vinnitsa Oblastı Simferopol CiMфepoпoлb Kırım Sivastopol CeBacToпoлb Sivastopol Herson XepcoH Herson Oblastı Poltava ПoлTaBa Poltava Oblastı Çernigiv ЧepHiriB Çernigov Oblastı Çerkassi Чepkacи Çerkası Oblastı Sumi CyMи Sumi Oblastı Horlivka ГopлiBka Donetsk Oblastı Jitomir ЖиToMиp Jitomir Oblastı Dniprodzerzhynsk ДHiпpoдзepжиHcbk Dnipropetrovsk Oblastı Kirovograd KipoBorpaд Kirovograd Oblastı Hmelnitski XMeлbHицbkий Hmelnitski Oblastı Rivne PiBHe Rivne Oblastı Çernivtsi ЧepHiBцi Çernovtsi Oblastı Kremençuk KpeMeHчyk Poltava Oblastı Ternopil TepHoпiлb Ternopil Oblastı İvano-Frankivsk IBaHo-ФpaHkiBcbk İvano-Frankivsk Oblastı Lutsk Лyцbk Volın Oblastı Bila Tserkva Бiлa ЦepkBa Kiev Oblastı Kramatorsk KpaMaTopcbk Donetsk Oblastı
Ukrayna’nınTüm Bölgelerine Nakliyat
Ukrayna’nın tüm bölgelerine karşılıklı kara yolu taşımacılığında hizmet veren firmamız, yüklerinizi güvenli bir şekilde gideceği yere ulaştırmaktadır. Aynı şekilde Ukrayna’dan gelen yüklerinizi de Türkiye’ye uygun fiyatlarla ulaştırmaktadır. Yüklerinizi İstanbul çıkış noktası baz alırsak hava şartları normal seyrederse Kiev’e 4 gün içerisinde ulaştırıyoruz.


text:
«Gazel» yük maşinasınıñ aydavcısı, yasaqqa baqmadan, Aqmescitniñ «qambır» köpründe şlagbaumdan keçip oldı.
Aydavcınıñ maniadan keçmek içün yapqan nice ıntıluvlarını qayd etken videonı Qırım naqliyat naziri Anatoliy Tsurkin aşkâr etti.
«Etesiñ, etesiñ, içtimaiy emiyeti olğan leyhalarğa aqça qıdırasıñ. Mında ise … söz yoq. Uquq qoruyıcı organlar aydavcınıñ Aqmescitniñ «qambır» köpründe etken areketlerine qıymet keser, dep tüşünem. Böyle insanlarğa yazıqlar olsun….», – dep yazdı Tsurkin.
Şunı qayd eteyik ki, işbu yerde nezaret kameraları yoqtır, «Gazel» nomerasını ise körmege imkânsızdır.


text:
Oktâbrniñ 17-nde Keriç politehnik kollecinde olğan faciadan soñ hastahaneden tek bir yaralı çıqarıldı, qalğan 46 kişi tibbiy müessiselerde qala.
Bunı Rusiye haber agentlikleri Qırımnıñ Rusiye Sağlıq nazirliginiñ matbuat hızmetine esaslanıp bildire.
Umumen Rusiye ve işğal etilgen Qırım hastahanelerinde 46 insan buluna, Moskvada – 12 kişi, altısı bala, Krasnodarda – 10 insan, beşi bala, dep haber ete TASS.
Qalğan 24 insan Qırımda qala, birisi bugün Keriç hastahaneden yiberildi.
Keriç politehnik kolleciniñ talebesi stress sebebinden psihiatrik hastahanege alındı.
Oktâbrniñ 17-nde, çarşenbe künü, Keriç politehnik kollecinde patlav ve atışuv oldı. Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi». Facia neticesinde 21 insan elâk oldı. Qırımda üç künlik matem ilân etilgen edi.
Oktâbrniñ 19-nda Keriçte ve Yedi Quyu rayonında ücüm qurbanlarınıñ cenazeleri qılındı. Vedalaşuv merasimine biñlernen insan keldi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Keriç politehnik köllecinde olğan patlavnı terror ücümi olaraq tasnif ete.


text:
Qırımnıñ Seyitler (Nijnegorsk) rayonında Caytamğalı (Yemelyanovka) köyünde martnıñ 17-sinde şahsiy evde yanığn oldı, neticede bir aqay elâk oldı, bildire Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi.
"Eki saat içinde yanğın tarqalmasını toqtattılar ve onı söndürdiler. Ateş 40 kvadart metrni qapladı. Qurtarıcılarnıñ areketleri neticesinde alevniñ qomşu binalarğa keçmesi toqtatıldı. Amma, yazıq ki, bir ölü adamnıñ cesedi tapıldı", - denile beyanatta.
Müessiseniñ malümatına köre, yanğınnıñ sebeplerini bilmege tırışalar.
Fevralniñ 13-ünde gece Kefede Galereynaya soqağında yanğın oldı, onıñ sebebinden beş qatlı evniñ 15 sakinini tahliye ettiler.
Yanvarniñ 19-ında Qarasuvbazar rayonınıñ Efendiköyünde (Gruşevka) yanğında eki adam elâk oldı.
Kezlevde (Yevpatoriya) "Ozero snovideniy" SPA kompleksinde yanvarnıñ 13-ünde saba yanğın oldı. Qurtarıcılar 4 işçi ve 55 müşterini tahliye etti.


text:
İşğal etilgen Aqyarda aşayt mahsulatınıñ fiyatları ep arta. Bunı Aqyar «ükümetiniñ» istimalcı bazar ve litsenziya baş idaresiniñ yolbaşçısı Nikolay Lişenko sentâbr 29-da toplaşuvda bildirdi.
Qırımnıñ öz başına ilân etilgen ükümetine yaqın olğan Krıminform saytınıñ malümatına köre, Lişenko fiyatlar artmasını «logistika problemlerinen» bağlay.
«Baqqaliye gruppasında fiyatlar arta. Keçken aftağa nisbeten un fiyatı arttı – 3%, pirniç gruppası – 1,6%, künaylan yağı – 3,5%, şeker – 1,8%», – dedi Lişenko. Aynı vaqıtta o yımırta fiyatı – 6% ve et – 4% artqanını ayttı.
Lişenkonıñ qayd etkenine köre, furtuna havfı sebebinden Rusiyeniñ diger regionlarından aşayt mahsulatını ketirmek daa zor oldı, em de Ukrainanıñ Qırım ile sıñırında yükni resmiyleştirmek kerek, bunıñ episi tesir etedir.
Onıñ aytqanına köre, Keriç keçitinde qullanuv müddeti qısqa olğan aşayt mahsulatı içün «yeşil ayat» temin etildi. Ötmek fiyatı deñişmey qala, çünki onı Aqyar ve Qırım müessiseleri azırlay.


text:
Rusiyede Qırımnıñ aqiqiy meselelerini muzakere etmege istemeyler, çünki prezident Vladimir Putinge yañı «ğalebeler» kerek, dep tüşüne Rusiye içtimaiyatçısı, internent içtimaiyatı boyunca ekspert İgor Eydman.
Bu aqta o 2015 senesi neticeleri boyunca Vladimir Putinniñ er yıllıq matbuat konferentsiyasını izaatlap, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde bildirdi.
«Qırım teşviqat kün tertibinden kete? Ne içün kete? Çünki insanlarnı aynı şeynen aşatmağa mümkün degil. «Tsezar ğalebeleri» yañı olmalı, ve er sefer işbu ğalebeler daa da büyük olmaq kerek. Aynı şu zafer ile daima aşatmaqnıñ faydası yoq», – dedi Eydman.
Efirniñ diger musafiri – ukrain siyasetşınası Sergey Taran Qırım Rusiye kün tertibinden yerine ketirilmegen vadeler sebebinden ketkenini tüşüne.
«Putin qırımlılarğa vade etken amanlıq olmadı. Turistler kelmedi ve kelmez. İqtisadiyat inkişaf etip olamay, Qırım iqtisadiyatı, çünki daa da ciddiy seviyege çıqsa, sanktsiyalarğa oğraycaq», – qayd etti o.
Üç saatten ziyade devam etken matbuat konferentsiyasında Putin Aqyarnıñ inkişafı aqqında tarif etti. Qırım meselesi ile matbuat vastalarınıñ temsilcilerinen subetini bitirdi.
Rusiye prezidentiniñ adetiy er yıllıq matbuat konferentsiyası dekabr 17 künü üylede başlandı. Qırımda prezidentniñ matbuat konferentsiyasını mobil televezion tertibatları vastasınen kösterdiler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqmescitte keçken sene dekabr ayında yaqınları ğayıp olğanı aqqında bildirgen qıznıñ cesedi tapıldı, dep bildireler Rusiyege boysunğan Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresinde.
«2016 senesi iyün 23-te operativ-qıdıruv işleriniñ keçirilmesi çerçivesinde Aqmescit şeeriniñ bir evler azbarındaki inşaat territoriyasında zorbalıq izlerinen qıznıñ cesedi tapıldı. Şimdiki vaqıtta yaş qadınnıñ öldürüvinde 33 yaşındaki yerli sakin şeklenile, o evel cinaiy mesüliyetke celp etilgen edi», – dep aytıla beyanatta.
Müessiseniñ bildirgen malümatına binaen, 2015 senesi dekabr 11-de Qırım uquq qoruyıcı organlarına 21 yaşındaki qıznıñ ana-babası onıñ ğayıp olması aqqında arizanen muracaat etti.
Şimdiki vaqıtta aqay kişiniñ bu cinayetnen bağlı olğanını tasdıqlağan dalillerni toplamaq içün taqiqat işleri alıp barıla. Cinaiy işniñ taqiq etilmesi devam ete, dep qayd ettiler Taqiqat komitetinde.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Arheologlar işğal altındaki Qırımda, tahminen Altın Ordu devrine ait kütleviy idam yapılğan defin tapqan. Bu aqta dekabrniñ 6-nda TASSqa, Rusiye arheologiya İnstitutı klassik arheologiya bölüginiñ ilmiy hadimi Sergey Vnukov haber etmekte.
«Başı kesilip atılğanı körünip turğan aman-aman 70 ceset kemikleri rıqma-rıq tolu eki dane endek tapıldı. İç birinin qafatası yoq, qarışıp şekilde taşlanğan. Belli ki – küytleviy ölüm cezasınıñ qurbanları. Bizim içün hucur bir manzara», – dep bildire TASS Vnukovnıñ sözlerini.
Alim TASSqa ikâye etkeninine köre, tapılğan definniñ angi devirge ait olması, cesetlerniñ radiouglerod analizi yapılğan soñ ortağa çıqacaq.
Defin, «Tavriya» trassası keçecek yerler tedqiq etilgen vaqıtta Bağçasaray rayonında tapıldı, dep yaza informatsion agentlik.
Rusiye nezaretindeki Qırım avtoyollar Hızmeti «Tavrida» avtoyolınıñ qurulışı içün vologdalı VAD şirketinen 137 milliard rublelik (tahminen 54 mlrd grivna – QA) sözleşme imzalağan edi.
Satın aluv vesiqasında Keriç-Kefe-Qarasuvbazar-Bağçasaray-Aqyar yolunıñ qurucılığı ve tamir etilecegi aqqında söz yürsetile.
Qırımda «Tavrida» avtomobil yolu qurulacağı aqqında ilk sefer bu yıl mayıs ayında haber etilgen edi. «Tavrida» trassası 2018 senesi işke tüşürilmesi planlaştırıla edi, ancaq Rusiye nezaretindeki Qırım avtoyollar Hızmetiniñ reberi Aleksandr Mohna, qurucılıq muddetü eki yılğa sürülgeni aqında haber etti.
2017 senesi avgust ayınıñ başında Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedev 2018 ve 2019-2020 yıllarğa ayırılacaq bücette, «Tavrida» qurucılığına 14,36 mlrd ruble (6,5 mlrd grivna –QA) ayırılacağınen bağlı qarar imzalağan edi.


text:
Türk Kültür ve Medeniyeti Tarihi Kitap Cevapları
Türk Kültür ve Medeniyeti Tarihi Kitap Cevapları 1. Ünite
Türk Kültür ve Medeniyeti Tarihi Kitap Cevapları 2. Ünite
Türk Kültür ve Medeniyeti Tarihi Kitap Cevapları 3. Ünite
Türk Kültür ve Medeniyeti Tarihi Kitap Cevapları 4. Ünite
Türk Kültür ve Medeniyeti Tarihi Kitap Cevapları 5. Ünite
Türk Kültür ve Medeniyeti Tarihi Kitap Cevapları 6. Ünite
Türk Kültür ve Medeniyeti Tarihi Kitap Cevapları 7. Ünite
Türk Kültür ve Medeniyeti Tarihi Kitap Cevapları
Türk Kültür ve Medeniyeti Tarihi Kitap Cevapları


text:
«Qırım baari» qışta başlandı. Zemaneviy Qırımdaki Rusiye tarafdarı olğan faallerniñ: «Sen 26-ncı fevralde Yuqarı Şura ögünde bar ediñmi?», degen sevimli suali bar. Bu vaqialar başlanmadan evel Kreml, Rusiye tarafdları olğan Qırım Yuqarı şurasınıñ yöneticileri yani hususan onıñ liderinen körüşüvler keçire eken.
Eger birisi «Qırım baarindeki» esas rolni Sergey Aksönov oynadı dep bellese, bu yanlış olur. Aksönovnıñ bu esnasqa celp etilüvi, er şey çezilgenden soñ oldu. Belli olğanı kibi, bir qaç qırımlı siyasetçige bu rol teklif etilmesine rağmen, kimse razı olmağan. Putin aytqanına köre, o Aksönov aqqında bir şey eşitmegen eken ve o, bir nevi mında mayalanğan Che Guevara olaraq tanıtılğan. Aksönovnıñ tek yararlığı, onıñ qolay-qolay yıqılmaması oldı. Bu onıñ eñ sıcaq devirde muvaqqat missiyası olur dep tüşüngenler, yañlıştı. Aksönov öz rolüni ustalıqnen becerip, Konstantinovnen Qırımnıñ daimiy rusı olğan Tsekovnı kölgede qaldırararaq, yarımadanıñ eñ büyük küçüne çevirildi.
Lâkin «Qırım baari» proyektiniñ ömürge keçirilmesinde Qırım parlamentiniñ yolbaşçısı Vladimir Konstantinov oynadı. «Regionallarnıñ» qaparcılıq akimiyeti üküm sürgen yıllar devamında o, Yanukoviçniñ «damı» vaziyetten qurtuılmasına yardımcı olur degen ümütnen, ukrain banklarına bir milliard grivnadan ziyade para borçlanıp, qurucılıq saaasında büyük bir biznes-struktura meydanğa ketire. Amma mında işler ters ketip başlay. Yanukoviçniñ özü oturğan taht sallanıp başlay ve baş «regionalnıñ» sayuvlı künleri qalğanı belli ola. Demek ki – Qırım spikeriniñ alı da fenalaşacağı açıq-aydın ortada. İşte, bu aralarda o telâşqa qapılıp, sıq-sıq Kremlge qatnap başlay.
Konstantinov em Kreml, em de Qırımnıñ üst idaresinen yapılğan körüşüvlerde pek faal qatnaşa
O künlerni pek yahşı hatırlayım. Konstantinovnıñ qatnavları Qırım demokratik cemaatcılığını bayağı raaatsızlap başlay. Spiker Moskvağa ne sebepten qatnağanı belli olğan edi. O, Soçideki olimpiada ayranlığınen meşğul olğan Kremlniñ üst idaresini «Qırımnı tuvğan limanına qaytarmağa» ikna etmeknen oğraşqan olmasından, men bellesem, emin olmaq mümkün. Eñ azından, Kremlniñ baş temsilcisi olğan – Vladimir Putinni – tez ikna etkendir. İşte, bu meselede de eñ soñ qararnı o bergen olıp çıqa. Çeşit menbalardan alınğan malümatqa köre, Rusiye prezidenti etrafında buña qarşı çıqqanlar az olmağan.
Er kes qomşu devlet içün anıq olmağan bir devirde Qırım kibi bir balıqnı qolaylıqnen tutma eyforiyasına qapılmağan edi. Putinniñ etrafında bunıñ telükeli olğanını añlağan şahıslar yoq degil edi. Lâkin Rusiye prezidenti, itimal tarihqa, «rus topraqlarnı toplağan» birisi olaraq kirmege istegenge oşay. Ancaq şimdi Kreml ögünde – qalğan topraqlarımıznı da coymasaq oldı degen, ciddiy bir problema bar.
Konstantinovnıñ özü de em Kreml, em Qırımnıñ üst idaresinen yapılğan körüşüvlerde pek faal qatnaşa. Qırımnıñ baş naziri Anatoliy Mogilöv, çökmege başlağan Yanukoviçniñ rejiminden tesirlengeni sebebinden olmalıdır ki, vaziyetni teşkermeyip, öz başına taşlap qoya. Qırım spikeri de tamam kelişken işte, bu maalnene faydalana. O, özünen «Qırım baari» proyekti etrafına Qırım Yuqarı Şurasınıñ deputlarından tizilgen bir gruppa toplay.
Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev bu vaziyetni körip, Qırım spikeriniñ separatist areketleriniñ artı kesilmesine çağıra.Ancaq oña kimse qulaq asmay.
Ondan soñ – artıq ne yapmalı...
Al-azırda Vladimir Konstantinov ictimaiy esasta..., Qırım parlamentiniñ spikeri olaraq devam ete. Artıq oña, akimiyetni elde tutmaqnen bir arada, büyük biznesini idare etmege keder etken kimse yoq. O, yüksek vazifelerge öz adamalrını tayin ete, sportnen oğrşamaqnı taşlamay – onıñ çoq sayılı «ğalebeleri» aqqında efsaneler yazıla. Umumen alğanda, o zevq-sefa sürmekte.
İleride neler olacağını – artıq zaman kösterir...
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (telüke sebebinden muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mümkün.


text:
Rusiyenin bir qaç bölgesinde müessiselerge patlav qorquzuvları devam etmekte dep yanvar 31-inde Terrorcılıqqa qarşı komitetiniñ malümatına esaslanıp, TASS haber agentligi bildirdi.
Böyleliknen, küç organlarınıñ hadimleri, Krasnoyarsk şeerinde 10-dan ziyade içtimaiy müessiseni tahliye etti. Omsk şeeriniñ bir sıra şirketi de mina qoyulğanı aqqında beyanat alıp, tahliye etildi. Saba Volgograddaki bir mektepke de elektron poçtasına qorquzuvlar keldi, polis ve FVN-niñ hadimleri teşkerüv keçirdi.
Bildirile ki, qorquzuvlar mektep ve hastahanelerge çoqusı alda elektron poçtası vastasınen kele.
Bir kün evel, minalav bildirüvinden soñ, Rusiyeniñ bir qaç bölgesinde mektep, bala bağçası, hastahane, ticaret merkezleri tahliye etildi. Hususan, böyle mektüpler Râzan, Velikiy Novgorod, Tambov, Vladimir, Lipetsk, Murmansk, Arhangelsk, Astrahan, Pskov ve başqa şeerlerinde yollanıla.
Bundan ğayrı, tahliye ilhaq etolgen Qırımda da yapılğan edi. Aqmescit ve Aqyarda bir qaç mektep ve hastahanelerniñ minalanması aqqında sahte bildirmeler keldi.


text:
Bütündünya qırımtatar kongressiniñ icraiy şurası dünya boyunca Ukrainağa qol tutuv ve Qırım işğaline qarşı aktsiyalarnıñ keçirilmesini azırlay. Bunı Kiyevde sentbâr 8 künü keçirilgen matbuat konferentsiyasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov bildirdi, – haber ete Qırım.Aqiqat.
«Yaqın vaqıtta Bütündünya qırımtatar kongressiniñ icraiy şurası tarafından er aynıñ bir künü belgilenecek. Bu kün dünyanıñ çeşit memleketlerinde yaşağan qırımtatarlar Qırımnıñ işğalden azat etilmesine bağışlanğan narazılıq numayışlarını keçirecekler», – dey Çubarov.
O şunı da qayd etti ki, birinci numayışlar yaqın zamanda keçirilecek. Maqsat – dünya toplulığını istilâcığa qarşı küreşke celp etmek.
«Biz içün tek diaspora ve qırımtatarlarnıñ areket etüvi degil de, olarnıñ yaşağan yerlerinde cemaatnıñ areket etkeni müimdir. Esası – olar akimiyetlerini istilâcığa qarşı ve Ukrainağa qol tutuv mevamlarında qattı olmağa mecbur etmeliler», – dedi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ Qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Keriç politehnik kollecinde olğan patlav ve atışuv neticesinde yaralanğan qırq yedi insan Qırım ve Rusiye regionlarındaki hastahanelerinde tedaviylene. Bu raqamnı salı künü, oktâbrniñ 23-nde, Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ yolbaşçısı Sergey Aksenov seslendirdi.
«Bugün 47 insan hastahanelerde qala. Şükür, kritik noqtanı keçtik, dep laf ettik. Başqa ğayıplarımız olmamaq kerek», – dedi Aksenov Keriçte jurnalistlerge.
Onıñ aytqanına köre, yaralanğan bazı insanlar saqat qalacaq.
Aksenov, 22 qoranta balalarını oktâbrniñ 17-nde kütleviy öldürüv olğan Keriç politehnik kollecinden başqa oquv yurtuna avuştırmağa qarar alğanını bildirgen edi.
Onıñ aytqanına köre, Qırım müessiseleriniñ aman-aman 80%-ı, şu cümleden mektep ve bala bağçaları, telükesizlik talaplarına uymay.
Patlav ve atışuv çarşenbe künü, oktâbrniñ 17-nde, Keriç politehnik köllecinde oldı. Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi». Facia neticesinde 21 insan elâk oldı. Qırımda üç künlik matem ilân etilgen edi.
Rusiye ve ilhaq etken Qırım hastahanelerinde Keriçteki ücümde yaralanğan 46 insan buluna, üçü ağır alda. Qırım hastahanelerinde Keriçte yaralanğan 14 genç ve 11 büyük qala. Olarnıñ alı orta ağır dep sayıla.
Oktâbrniñ 19-nda Keriçte ve Yedi Quyu rayonında ücüm qurbanlarınıñ cenazeleri qılındı. Vedalaşuv merasimine biñlernen insan keldi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Keriç politehnik köllecinde olğan patlavnı terror ücümi olaraq tasnif ete.


text:
Eñ azından Qırımnıñ beş suv anbarı “olü kölem” köstergiçine yaqındır. Bu aqta dekabrniñ 15-nde Kremlniñ nezareti astındaki Qırımnıñ mesken-kommunal hocalığı nazirliginde haber ettiler. Aynıñ ortasında Yaltada suv berilüvi cedvelleri tayin etildi, yañı yılda Aluştada da beklenile.
“Qırım suvu” müessisesiniñ reberi Vladimir Bajenov, Büyük Yaltanıñ ihtiyacları içün suvnı yerli irmaqlar ve şelâlelerden alacaqlar, dep bildirdi. Onıñ sözlerine köre, küzniñ başından berli cedveller tayin etilgen Aqmescit çoqusı allarda yerastı çoqraqlardan suvnen temin etile, suv anbarlarından ise suv azğarğa endirildi. Bu vaziyette, Qırımdaki Rusiye akimiyeti yañı quyularnıñ qazuvını, uzun müddetli kelecekte ise – bütün Qırım boyunca suvnı tatlılaştıruv zavodlarınıñ quruluvını ilân ete. Yarımadadaki qışlıq qurğaqlığı ve bunıñ keri qaldırılması yolları aqqında söz Qırım. Aqiqat Radiosınıñ yaynında ketti.
Dekabrniñ 17-nde büyük matbuat konferentsiyası vaqtında Rusiye prezidenti Vladimir Putin, işğal etilgen Qırımda öz suv yedekleri yetrlidir, dep bildirdi:
«Qırımda yeterli qadar öz suv yedekleri bar. Sadece Sovetler devrinde ve Qırım Ukraina terkibinde olğanda bunen oğraşmadılar. Bugünde böyle işler keñiş şekilde yapıla, şu cümleden tatlılaştıruv. Men bellesem bu yerli olacaq… keñiş qullanuv içün semeresizdir. Qırım içün daa yanılıq bar, mütehassıslarnıñ bildirgenine köre, Qırımğa yantayğan akvatoriyalarda, Azaq deñizi tübünde yahşı suv yedekleri bar, meseleni al etecekmiz, para ayırıla».
Dünya geoinformatika ve devamlı inkişaf merekeziniñ geomalümat sistemaları mütehassısı Sergey Gapon Qırım. Aqiqatqa, satellit resmilerge köre, yarımadada qurğaqlıq kettikçe ziyadeleşkenini ayttı.
Evelleri diger suv anbarlarından suvnıñ arqtarıluvı mümkün edi, amma şimdi meseleler bütün Qırım boyunca. Eger Cenübiy yalıda yeterli qadar suv olmasa, yarımadanıñ er angi bir yerinde suv yoqtır.
– Soñki ayda bulutlarnıñ örtüsi sebebinden suv anbarlarınen bağlı vaziyetni er kün közetmek mümkün degil. Noyabrniñ soñunı dekabrniñ ortasınen qıyaslasaq, bütün suv anbarlarında suvnıñ seviyesi azlaşmağa devam etkeni körüne. Ava yağanaqları tendentsiyanı deñiştirmek içün yeterli degil. Dağ suv anbarlarında bile tolduruv yoq. Qışta suvnıñ seviyesi yükselmese de, iç olmağanda onıñ eksilmesi yavaşlaycağına ümüt bar edi, amma böyle iç bir şey yoq. Büyük suv anbarlarında bentler yanında adalar peyda olıp başlay – anda ise suv seviyesi eñ terendir. Yalta ve civarını dağ çoqraqları sayesinde suvnen temin etmek ıntıluvlarğa kelgende, vaziyet ceetinden meseleniñ al etilmesine yardım ete bileler, amma içlerindeki suvnıñ miqdarı olduqça az. Bir söznen, ealiniñ yalıñız az bir qısmı dağ çoqraqlarından faydalan bile.
Sergey Gapon qayd ete ki, adetince Qırım dağlarında eñ çoq yağanaqlar tüşe ve yantayğan bölgeler iç bir vaqıt suv qıtlığını is etmeyler demek mükün.
– Cenübiy yalıda böyle qurğaqlıq sıq-sıq olmay. Vaziyet fena – suv alınacaq yer yoq. Yerli suv anbarları artıq yetmese, Qırım sakinleri yalıñız çoqraqlarğa işanmaq ve neticede nasıldır fevqulâde fırsatlardan faydalanmaq kerek olacaq. Evelleri diger suv anbarlarından suv aqtarmaq mümkün edi, amma şimdi qıyınlıqlar bütün Qırım boyunca. Cenübiy yalıda suv yeterli qadar olmasa, demek ki yarımadanıñ er angi köşesinde de yeterli degil. Yalıñız kiçik meskün yerler suv qıtlığını is etmeyler, büyük şeerlerde ise meseleler bar. Vladimir Putinniñ Azaq deñiziniñ altındaki bazı içimli suv yedekleri aqqında aytqanlarına kelgende, bu çoq haberdar olmağan bir mevamğa beñzey. Hayal aleminden bir şey der edim. Fikrimce, Rusiye akimiyeti tatılaştıruv stantsiyalarğa ve yañı quyular qıdıruvına israr eteler.
“Ekodiya” cemaat teşkilâtınıñ icra müdiri Nataliya Gozak, Qırım qurğaqlığınıñ dünya meyillerine nasıl uyğun kelgenini añlata.
Ukrainada qurğaqlıq cenübiy, şarqiy topraqlar ve elbette Qırımnıñ özüne has… Bu topraqlarda qurğaqlıq bir meyildir, ve kettikçe daa küçlü qurğaqlıq olacaq.
– Kerçekten, bugünde global bir iklim deñişiklik esnası kete, dünyada orta iklim arareti artmaqtadır. Bu, bir sıra aqibetlerniñ sebebi ola, olardan biri de – yağanaqlarnıñ deñişmesi, muvaqqat ve territorial üleşmesi. Ve bu aqibetler – kelecekte degil de, şimdi endi körüneler. Ukrainada qurğaqlıq cenübiy, şarqiy topraqlar ve elbette Qırımnıñ özüne has. Diger taraftan, İvano-Frankivsk ve qomşu vilâyetlerde suv taşqınlar ola. Yani, glopal buvlanma artmaqtadır, amma Qara deñiz bölgesinde aksini, azdır. Bu topraqlarda qurğaqlıq bir meyildir, ve kettikçe daa küçlü qurğaqlıq olacaq.
Nataliya Gozak, dünya memleketleri issishane gazlarnıñ atıqlarını eksiltmese, 21-nci asırnıñ soñunda global araret 3,5 derecege köterile bile – ve bunıñ neticeleri felâketli ola bile.
Yaqın vaqıtta – altı ay devamında – Qırımda yağanaqlarnen qıyınlıqlar olacaq, – bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında Ukrain Milliy ilimler akademiyasınıñ Meteorologik ilmiy tetqiqat institutınıñ iklim tetqiqatları ve uzun müddetli ava tahmini bölüginiñ müdiri Vazira Martazinova aytıp berdi.
«Em Qırımda, em Ukrainada umumen yağanaqlar pek az oldı. Yalıñız bazı künlerde küçlü yağmurlar yağa, amma olarnıñ tesir pek az. Dekabrde Qıırmda yağanaqlar olacağını tahmine etemiz. Yalıñız olar yağmur ve sılaq qar sıfatında olacaq, yani dağlarda qalmaycaqlar, onıñ içün olarğa ümüt etmek kerekmey. Yanvar ayında yağanaqlar qarardan az ola bile, fevral ayında – qarar içinde. Baarde de közge körüngen deñişmeler olmaycaq: mart ayında yağanaqlar az olacaq, aprelde asla olmaycaq. Mayısta ise yağanaqlar olmasına beklemek mümkün. Amma bu da meseleni al etmeycek. Qırım ikliminiñ zemaneviy alı böyledir ve ava dımlı olacağını beklemek kerekmey. Qurğaqlıqqa ketemiz».
Qırım ikliminiñ zemaneviy alı böyledir ve ava dımlı olacağını beklemek kerekmey. Qurğaqlıqqa ketemiz.
Vazira Martazinovanıñ sözlerine köre, qurğaqlıq tesirini yımşatmaq içün yağanaqlarnı mümkün qadar doğru tahmin etmek ve bu suvnıñ qorunması içün kerekli çareler körmek kerek. Bu arada “RİA Novosti Krım” Rusiye Köy hocalığı nazirliginiñ talabı ile Voronejden kelgen eki mahsus AN-30 uçağı Stavropol ve Qırımda qar yağdırtacağını bildirdi. Uçaqlar yarımadağa yanvar ayında kelecek ekenler. Sentâbrniñ soñunda Qırımnıñ haber vastaları Aqmescit civarında Rosgidromer laboratoriyasınıñ eki uçağınıñ uçuşları aqqında haber etken ediler.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Kreml nezaretindeki Qırım mahkemesinde «Hizb ut-Tahrir işiniñ» Yaltalı dört mabusı içün apis müddetini 2017 senesi aprel 8 kününe qadar uzattılar. Bunı fevral 3 künü Radio Svoboda muhbiri bildirdi.
Bundan evel Cuma künü mahkeme Vadim Siruk ve uquq qoruyıcı Emir-Usein Kukunı apiste qaldırğan edi.
Mahkeme oturışınıñ arfesinde mabuslarnıñ soy-sopları, Yalatalı «Hizb ut-Tahrir işiniñ» diger eki maznunı içün mahkeme qararına dair hayal qurmağanlarını aytqan ediler.
«Hizb ut-Tahrir» davasınıñ Yaltalı iştirakçileri yarım yıldan ziyade apiste yata. Birinci dört kişi 2016 senesi fevral 11-de yaqalanğan edi. Olarnıñ arasında İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku da bar. Ondan ğayrı qurucılıqnen oğraşqan Aluşta sakini Müslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, ve Yaltalı çeçek satıcısı Vadim Siruk da yaqalanğan edi.
Uquq qorçalayıcılar apiske alınğan Yalta sakinlerini siyasiy mabus olaraq tanıy.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırım ve Aqmescit (Simferopol) ükümeti Kino evi («Simferopol» kinoteatri) şahsiy saipke satıla bilecegini ayttı.
Sergey Aksönovnıñ sözlerine köre, bu, obyektniñ zemaneviyleştirilmesine çoq para kerek olğanınen bağlı.
«Adiy bir vaziyet: bu müessise köstergen iqtisadiy köstergiçler bu raqamlarnıñ iqtisadiy esaslanma seviyesine uymay. Em de kinoteatrniñ zemaneviyleştirilmesine büyük para kerek. Bu para yatırım etilmese, o yerde bir şey olmaz», – dep bildire «RİA Krım» Qırım baş naziriniñ sözlerini.
Aksönov qayd etti ki, şimdiki vaqıtta şeer yatırımcılar ya da kiracılarnı qıdıra, bunen beraber, binanıñ şahsiy saipke satıluvı meselesini muzakere etmege azır. O qayd etti ki, Kino evi binasınıñ mimariy üslübi ve onıñ qullanılacaq maqsatları saqlanmalı.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte,Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber,Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Fäza-waqıt
Fäza-waqıt[1][2] yäki fäza-waqıt kontinuumı - fäza tiñ xoquqlı waqıt ülçäneşe belän östälgän fizik model.
Fäza-waqıt - özleksez häm matematika qaraşı buyınça Lorents metrikasına buysınğan topologik törlelek (isäpläw fäzası).
Lorents metrikası - Minkovskiy fäzasınıñ psevdoevklidik metrikası, Maxsus çağıştırmalılıq teoriäsendä barlıqqa kilä.
Maxsus çağıştırmalılıq teoriäsendä qullanıla torğan Minkovskiy yassı fäzası buyınça:
Anıñ metrik tenzorı:
İnterval:
Klassik fizikada waqıtqa bäysez Evklid fäzası qullanıla, çönki anda waqıt küzätüçe xäräkätennän bäysez bula.
Kosmologiädä fäza-waqıt täğlimatı berdäm abstrakt Ğälämenä berläşterelä.
Fäza-waqıtta koordinatalar çeltäre 3+1 ülçäneştä cäyelä, barlıq waqiğalar bilgelängän 4 ülçäneş belän taswirlana.
Fäza-waqıtta yaqtılıq konusı töşençäse barlıqqa kilä, ul mömkim bulğan koordinatlar zurlıqların çikli.
Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäseYзrәpTү
Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäsendä fäza-waqıt berdäm dinamik tabiğätkä xas, fäza-waqıtnıñ barlıq fizik obyektlar belän tä'sir iteşüe näticäsendä gravitatsiä kilep çığa.
Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäsendä fäza-waqıt yassı bulmıy inde, ä üz käkrelegen üzgärtä ala.
Köçle gravitatsion qırda fäza-waqıt Eynşteyn tigezlämäläre belän taswirlana, tigezlämädä sul yaqta - geometriä, uñ yaqta - matdä (energiä-impuls tenzorı). Şulay itep — metrik tenzorı - energiä-impuls tenzorına bäyle:
- — Riççi tenzorı (fäza-waqıtnıñ käkrelege tenzorınnan kilep çıqqan)
)
— kosmologik daimie, - energiä-impuls tenzorı, — vakuumda yaqtılıq tizlege, — Nyuton gravitatsion daimie.
- Eynşteyn tenzorı
— Eynşteyn gravitatsion daimie.
İskärmälärYзrәpTү
- ↑ http://www.tatknigafund.ru/books/1832/read#page191 2016 eлHың 4 aпpeлb kөHeHдә apxиBлaHraH. TaTapчa физиk TepMиHoлorиядә фәзa hәM kиңлek apacыHдa пpиHципиaлb aepMacы бap, kиңлek - фәзaHың Tиk бep reHә koopдиHaTacы бyлa
- ↑ apxиB kүчepMәce, archived from the original on 2016-04-04, retrieved 2016-02-12
ÄdäbiätYзrәpTү
- ПpocTpaHcTBo и BpeMя — Физичeckaя эHциkлoпeдия


text:
İlhaq etilgen Qırımda koronavirus ile hasta dört adam ağır alda reanimatsiyada yata. Bunı mayıs 19-ında Rusiye nezaretindeki Qırım sağlıq naziriniñ müavini Anton Lâsovskiy COVID-19 ştabınıñ oturışında aytıp berdi.
"1013 adam evlerinde dinamik nezaret altındadır, hastahanelerde ise 258 adam yata. Observatorlarda 692 adam buluna. COVID-19 tedaviylemesi içün açılğan hastahanelerniñ bölüklerinde 178 adam buluna, olarnıñ dörtü reanimatsiyada ağır alda yata", - dedi Lâsovskiy.
Onıñ aytqanına köre, "ağır" hastalardan üçü 7-nci Aqmescit hastahanesindeler, daa birisi - Kezlev hastahanesinde.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov bildiregenine köre, işğal etilgen Qırımda keçken künü 4 yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Böylece, Qırımda 298 koronavirus hastası qayd etildi. 25-i çetelden, 31-i qomşu Rusiye regionlarından keldi, 9 adam vefat etti. Aqyarda - 139 COVID-19 adisesi qayd etildi, eki adam öldi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bunı Ukraian yuqarı şurasınıñ reisi, Ukraina prezidenti vazifelerini eda etken Oleksandr Turçinov bildirdi.
«Uruşlar devamında bizim arbiylerimiz şeerni qurtara edi, ögge ketmege imkân bermediler, amma, yazıq ki, ateş astında Ukraina içün 13 insan can berdi», – dep bildire Turçinovnıñ sözlerini İnterfaks-Ukraina.
Spikerniñ sözlerine köre, antiterroristik ameliyatınıñ dairesi Donetsk ve Lugansk vilâyetiniñ merkezi etrafında buluna, mında separatistlerniñ bazası yerleşe. «Olar Donetskten 48 km etrafında uzaqlıqta olğan blokpostqa ücüm ettiler», – dep añlattı Turçinov.
Evelleri Mudaafa Nazirliginde qayd ettiler ki,boyevikler Donetsk vilâyetiniñ Volnovaha şeeri yanında Ukraina Silâlı quvetleriniñ arbiy qısmınıñ arbiy hızmetçileri hızmet etken blokpostqa ateş açqan ediler.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Sovet Birliginde qırımtatarlarnıñ olacaq lideri Mustafa Cemilevni sayısız-esapsız kere mahkeme ettiler. İlk sefer onı 1969-ıncı yılda, Leonid Brejnevniñ şüretsiz akimiyetiniñ vaqtında apis ettiler. Rusiyeniñ olacaq prezidenti o zaman daa mektepte oqıp imtianlarına azırlana edi.
Bir daa onı 1974-ünci yılda tevqif ettiler. O vaqıt Putin Leningrad universitetiniñ uquq bölüginde oqudı ve belki de KGB-de çalışmağa hayal etti.
B cTpaHe cTapeющero ПyTиHa пpoTиB cTaporo диccидeHTa ДжeMилeBa зaBoдяT HoBыe yroлoBHыe дeлa. ЭTo былo бы cMeшHo, ecли бы He былo Tak oTBpaTиTeлbHo
1976-ncı yılda Cemilev kene makeme etildi, bu sefer Omskta, bu mahkeme protsessi Cemilevniñ 303 künlük siyasiy açlıq nezaretine ola sesli ve belli oldı. Vicdan mebusına o vaqıt Andrey Saharov, Petro Ğrığorenko, Reiman Aron, Lev Kopelev, Heinrich Belle, Aleksandr Galich, Lidiya Çukovskaya, Elena Bonner ve daa çoq başqa belli uquq qoruyıcı, yazıcı, sanatçılar qol tuttı. Putin ise artıq ömür arzusını kerçekleştirdi ve SSSR KGB-sinde çalışıp başladı.
1979-ıncı yılnıñ fevralinde Cemilevni kene apis eteler ve sürgünge yollaylar. O vaqıtta Putin KGB-niñ aliy mektebinde oquy.
1983 -ünci yılnıñ noyabr ayında Cemilevni beşinci kere tevqif eteler. O arada Putin uydurılğan ad alıp KGB-niñ Krasnoznamennoye institutında oquy.
Beş yıldan soñ Sovet Birligi de, kommunistler partiyası da, KGB de yoq olacaq. Qırımtatarlar ise niayet tarihiy Vatanına qaytmaq aqqını alacaq
1986-ncı yılnıñ dekabrinde Cemilevni kene mahkeme eteler, bu sefer Magadan vilâyetinde, apis yerinde. Putin o devirde GDR-de sovet tış razvedkasında çalışa, nemse tanışları peyda ola, soñra ise, ğarp ve Rusiye matbuatı yazğanı kibi, olarnen beraber qabarcılıq hatlarını tizecektir.
Beş yıldan soñ Sovet Birligi de, kommunistler partiyası da, KGB de yoq olacaq. Qırımtatarlar ise niayet tarihiy Vatanına qaytmaq aqqını alacaq. Cemilev nezaretçilerni yeñecek.
O zaman Putin Sankt-Peterburg meri Anatoliy Sobcaknıñ taqımına qoşuldı ve, ğaliba, demokratik deñişmelerniñ tarafdarı kibi özüni köstermege başladı.
Deyerli bütün ömür yahşılıq ve yamanlıqnıñ akis taraflarında olğan bu eki adam yalıñız bir kere laf etecek: Putin işğal etilgen Qırımda keçirilecek "referendum"dan bir qac kün evel meşür dissisentni qırımtatarlarnıñ "bahtı" vadelerinen satıp almağa tırışqanda. Şimdi ise "baht"nıñ ne olğanını köremiz.
Endi ise qartayıp turğan Putinniñ memleketinde qart dissident Cemilevge qarşı yañı cinaiy davalarnı açalar. Bu qadar pis olmasa, külünçli olacaq edi.
Vitaliy Portnikov, kyivli jurnalist, Qırım.Aqiqat müellifi


text:
Böyle etip, №1 ceza koloniyasında 485 hadim, №2 ceza koloniyasında 235 hadim, ve №1 ciddiy cezalanmağanlar içün koloniyasında 60 hadim olacaq.
«Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri boyunca FSİN İdaresiniñ müessiseler faaliyetiniñ esas maqsadı Rusiyeniñ cinaiy-icra qanunlarına köre cezalarnı belgilemektir», – aytıla beyanatta.
İyün 1-ne qadar müessiseler nizamnamesini belgilemege avale etildi, iyün 30-na qadar ise olarnıñ devlet qaydını temin etmege emir etildi.
Bundan ğayrı, Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri boyunca 187 hadimden ibaret olacaq FSİN İdaresi Cinaiy-icra inspektsiyasını meydanğa ketirmege avale etildi. Onıñ esas maqsadı – qabaatlanğanlarnı cemiyetten ayıruvnen bağlı cezanıñ eda etüvini teşkil etmektir.


text:
Ukraina halq deputatı, «Yevropeyska solidarnist» fraktsiyasınıñ reislerinden biri İrına Ğeraşçenko Ukraina Yuqarı Radasını Qırımda keçirilecek Rusiye saylavlarınıñ neticelerini tanımamasına çağırdı. Bu aqta o, sentâbrniñ 3-nde Ukraina parlamentinde çıqışta bulunıp ayttı.
«Sentâbrniñ 8-nde Qırımda işğalciler tarafından qanunsız yerli saylavlarnıñ keçirilmesi olamaz, ve «Yevropeyska solidarnist» parlamentni olarnıñ neticelerini tanımamasına çağıra. Bu salonnıñ bütün taraflarını birleştirgen bir mevzu bar – Qırım ve Donbasnıñ qaytarıluvı, mında eki fikir olamaz. Em «Yevropeyska solidarnist», em bütün parlament adından Ukraina bu saylavlarnıñ neticelerini iç bir vaqıt tanımaycaq, dep ayta bilemiz, mence», – dedi parlament azası.
Onıñ qayd etkenine köre, Ukraina topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenüvi devlet siyasetiniñ esas prioriteti ola.
«Rusiyeden Qırım ve Donbasnı acele qaytarmasını talap etemiz ve işğalden qurtaruv içün küreşecekmiz. Qırım ve Donbasnı qaytarmaq içün memleket içinde birlik ve eki temel kerek: küçlü iqtisadiyat ve küçlü demokratiya», – dep qayd etti İrına Ğeraşçenko.
Rusiye akimiyeti 2019 senesi sentâbrniñ 8-nde Qırım ve Aqyarda Qırım parlamenti ve yerli şura deputatlarınıñ saylavlarını keçirmege planlaştıra. Ukraina, ABD, AB ve bir sıra dünya memleketi işğal altındaki yarımadada Rusiye tarafından saylavlarnıñ keçirilmesini qanunsız tanıycaq.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Bazarertesi künü, mayıs 18-de, Qurman rayonınıñ Büyük Onlar (Oktâbrskoye) qasabasında sürgünlik qurbanlarınıñ abidesi yanında 1944 senesi sürgünlik neticesinde elâk olğanlarnı añmaq içün eki biñge yaqın insan toplaştı. Bunıñ kibi tedbirlerde icra etilgen qırımtatar gimni bu sefer yanğıramadı. Toplaşuvda iştirakçiler şiir oqudılar.
Tedbir teşkilâtçısı, Büyük Onlar regional meclisiniñ reisi Nuriddin Seytablayev Qırım.Aqiqatqa bildirdi ki, tedbir yerli akimiyet ile muzakere etilgen edi.
«Qasaba yolbaşçısı adına evelden ariza berdik, izin aldıq, politsiya, prokuratura yolbaşçısı ile bir de bir provokatsion areketler olmaycağını muzakere ettik – bunı üzerimizge aldıq», – dep qayd etti o.
Seytablayevniñ aytqanına köre, qomşu qasabalardan da adamlar keldi.
«Elâk olğanlarğa olğan borcumıznı yerine ketirmek içün er yıl bu abide yanında toplaşa edik», – dep qayd etti yerli Meclisniñ reisi.
Seytablayevniñ malümatına köre, bir çoq adamnıñ qolunda qırımtatar bayrağı, elâk olğan soy-soplarnıñ fotoresimleri, cenk iştirakçileriniñ fotosüretleri bar edi.
«Bir de bir rezolütsiya ya da muracaatnı qabul etmedik, toplaşuvdan soñ er kesni camige barıp sürgünlikte elâk olğanlarn dua ile añmağa çağırdıq», – dep ayttı Büyük Onlar Meclisiniñ reisi.
30 daqqa sürgen tedbirde Qurman rayonı memuriyetiniñ yolbaşçısı Vladimir Ganaga, qasaba yolbaşçısı Vasiliy Grabovan, yerli faaller ve cemaatçılar iştirak etti.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.
Qırım işğalinden evel sürgünlik yıllığında Aqmescitte Bütünqırım matem mitingi keçirile edi, tedbirde onlarnen biñ insan iştirak ete edi.
Bu sene Qırımtatar Milliy Meclisine miting keçirmege izin bermediler.
Qırım akimiyeti sürgünlik qurbanlarınıñ hatıra kününiñ «yañı formatını» belgiledi.
Ukrainada ve çetelde mayıs 18-de qırımtatar sürgünliginiñ 71 yıllığına bağışlanğan bir sıra hatıra tedbiri ötkerilecek. Kiyevde Bütün Ukraina matem mitingi keçirilecek.
Kiyev, Harkov, Herson, Lviv ve Ukrainanıñ diger şeerleri, em de çetelde çoq biñli aktsiyalar ötkerildi.


text:
Kezlevde Rusiye quvetçileri qırımtatarlarnıñ evinde «tahqiqat tedbirlerini» keçire, dep bildirdi «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ faalleri Qırım.Aqiqatqa.
Olarnıñ malümatına köre, tintüv 57 yaşında Ali İbragimov ve 27 yaşında oğlu Mustafa İbragimovnıñ evinde keçirile. Diger tafsilâtlar şimdilik belli degil.
Rusiye quvet müessiseleri vaziyetni açıq şekilde izaatlamay. Qırım.Aqiqat olıp keçkenlerniñ tafsilâtlarını bilmege tırışa.
İyülniñ başında Qırımda FSB Üç taraflı bağ gruppası Ukraina eyyetiniñ yolbaşçı mesleatçısınıñ ana-babası yaşağan evni tintti, dep bildirilgen edi.
Qırımlı jurnalist ve faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.


text:
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv "Qırım platforması" sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
“Beyanname açıq olacaq, bütün istegen memleketler oña qoşula bilecek. Beyannamede, Rusiye Federatsiyası halqara uquqnı bozğan tecvuzcı memleket olğanı, Qırım ilhaqını tanımama siyaseti ve RF qarşı tazyıq yer alacaq. Bu vesiqada Qırımnıñ arbiyleştirilüvi, insan aqlarınıñ bozuluvı, qırımtatarlarnıñ taqip etilüviniñ aqibetleri de qayd etilecek. Amma beyanname balaban olmaycaq – bu siyasiy bir vesiqa. Esas maqsad Qırımnıñ işğalden azat etilüvi qala, amma buña ketken yolda taktik adımlar azırlamalımız”, – dedi Ceppar.
Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba 2021 yılda nazirliginiñ esas prioriterlerini ilân etti, olarnıñ arasında Qırımnı işğalden azat etüv halqara platformasınıñ faaliyetke keçirilüvi de bar.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeniñ Ukrainanıñ yarımadanı işğalden azat etüv strategiyası – “Qırım platforması”na munasebetinen memnün olğanını ayttı.
Rusiyeniñ nezaretinde olğan Qırımnıñ başı Sergey Aksönov, Ukrainanıñ yarımadanıñ işğalden azat etilmesi strategiyası “Qırım platforması”nı tefsir etti. O, yañı halqara platformasınıñ meydanğa ketirilmesi “Qırımnı qaytarmağa” yardım etmeycegine emindir.
Ukraina akimiyeti AB ve Ğarp memleketlerini yarımadanı qurtaruv boyunca «Qırım platformasına» qoşulmalarına faal sürette davet ete. Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Qırımnı işğalden qurtaruv sammitini Kyivde 2021 senesi mayısta keçirmege planlaştıralar, dep bildirgen edi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
Aqmescit – Qırımtatar milliy idare organı – Qurultay, gizli ve doğru şekilde saylanğan halq vekilleriniñ milliy keñeşidir, bu sistemanıñ icraiy dalı – Meclisniñ şimdiki faaliyeti bayağı zorlaştı. Milliy liderlerge 5 yıl devamında Qırımnı ziyaret etmege yasaq ettiiler, Meclisniñ binası apis etildi, mesken-evlerde tintüvler ötkerile, esaplar apis etile, Meclis azalarını FHH sorğuğa çeke, soylarını taqip ete - bunıñ episi rusiyeli akimiyetniñ Qırımdaki siyasiy alannı bütün raqiplerden temizlemege istegini isbatlay. Közeticilerniñ fikirince, şimdiki vaziyette Qurultaynı keçirmege imkân yoq. Faqat, Qurultaynıñ Teftiş komissiyası reisi Ali Özenbaş emin, Qurultaynı keçirmek kerek, amma Qırımdan tış bir yerde. Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
– Meclisniñ şimdiki vaziyetine nasıl qıymet kese bileñiz?
– Durğunlıq vaziyeti. Komissiyamıznıñ işi Meclisni teñqid etmek degil, onı teşviq etmekten ibaret. Qurultaynıñ Teftiş komissiyası keñeş toplanmağanı vaziyette, onıñ qararlarını yerine ketirilüvini temin ete. Doğrusını aytayım, men Meclisniñ işinen memnün degilim. Amma, qırımtatarlarnıñ siyasiy durumı o qadar ağır ki, böyle alda Meclisni teñkid etmek yañlıştır. Meclis daa faal çalışqanını ister edik, amma, onı tınç zamanları içün saylağanını unutmayıq. Saylanğan adamlar da, barışıq vaqtında çalışmaq içün azır ediler.
– Şimdiki vaqıtta Qurultay-Meclis eyi çalışması içün ne yapmalı?
– Adamlarnı deñiştirmek kerek. Daa icadiy, daa az bağlı olğan soylarını. Men olarğa qorqaqlar, dep aytıp olamam, iç bir şeyden tek deli qorqmay, normal bir insan daima qorqa. Amma, neden qorqmağa sual doğa? Er şeyni coymağa qorqmağan cesür yürekli adamlar bar. Lâkin, "menim qorantam, balalarım bar" degenleri peyda olmaq mümkün. Bu adiy bir şey, olarğa siyasetnen oğraşmağa kerek degil. Kün kelir, tınçlıq olur, olar kene de vekil olaraq saylanırlar. Şimdi ise ketmek kerek. Bizim qolumızda Qurultaynıñ eki azasından istifa aqqında arizaları bar. Sebeplerni añlatmadılar. Men bu adamlarnı öpkelemeyim. Er kesni atıp taşlasalar bile, bu qurum çalışacaq. Meclis çalışmaq kerek. Meclis azalarını apis etseler, olarnıñ yerine başqaları kelir. Ayatta qalmaq içün bir şey yapmayıp, amma azalıqnı toqtatmağanları eñ yaramaydır. Bu eñ yaramay şey. Olarnı işten boşatmaq kerek, lâkin, Qurultaynı çağırmazdan bunı yapıp olamaycaqmız.
– Teftiş komissiyası ne teklif ete?
– Vesiqalarğa deñişmeler kirsetmege müim. Asılında men saylav komissiyasında çalışqanda, merkeziy saylav komisiyası Meclisniñ muracaatına seslenip, Teftiş komissiyasınıñ çıqarğan neticlerine esaslanıp, Qurultaynıñ er angi vekiliniñ azalığını toqtata bilmek kerek, kibi teklifnen çıqqan edim. Bu işke acele kirişmek içün imkân açar edi. Bazı vekiller asılında duşmannıñ tarafını tutalar. Bazıları ayatta qalmağa tırışalar. Olarnıñ sebebinden, faal olğanları bir şey yapıp olamaylar. Onıñ içün Qurultaynı toplamaq kerek, dep belleyim.
– Yañı Qurultaynıñ kün tertibine daa nasıl meselelerni kirsetmek kerek?
– Qurultaynıñ kün tertibi, soñki toplaşuvda olğanı kibi, aşıqıp-puşıqıp qabul etilmemek kerek. Biz qaidelerni baqıp çıqmaq ve deñiştirmelimiz. Vekiller vesiqa leyharnı evelden ögrenmek kerekler. Azır olmasalar, bu olarnıñ qusurı olacaq. Bizge mekânnı deñiştirmege kerek. Biz başqalar alıp barğan cenkniñ esirleri oldıq. Vazifemiz nasıl? Ayaqta qalacaq olsaq, ayırı şahıslar kibi degil de, millet kibi qurtulmaq kerekmiz. Onıñ içün birleştirecek bir şey kerek. Ğaye lâzim. Nazariye sıfatında olmaz, ameliy bir ğaye. Ne aytsalar da, tilsiz, birlik olmağan millet yoq. Bizni din birleştirecek deyler, amma bu yañlış. Çünki din milliy meselelerni biri-birine bağlamaz. Bunı adamlar minberden aytmalılar.
– Teftiş komissiyasınıñ reisi olaraq siz teñqidni bildire bilesiñizmi?
– Bizim tekliflerimiz belli, olar saytta neşir etilgen. Bu gizli degil, açıq malümattır. Sade bir misal. Mart ayında, biz akimiyetniñ bütün organlarına muracaat etip, imayeciler taqımlarını dağıtmağa talapnı seslendirmege teklif ettik, çünki bu taqımlar Rusiye Federatsiyasınıñ politsiyası ile birlikte faaliyet etip olamazlar. Akimiyet işke başlağan olsa, nizamnı teminlemek kerek. Bunıñ içün politsiya, ordu, prokuratura çalışmali, imayeciler degil. Meclis, bunıñ episi qanunsız, dep bildirgen edi.
Amma, biz Teftiş komissisınıñ azaları başqa şeyni istegen edik. Biz resmiy muracaat yollanılmasını talap ettik. Ve imayecilerge qarşı cinaiy işler açılmamasını da tahmin ettik. Bu qararlarğa mahkemelerde, atta insan aqları boyunca Avropa mahkemesinde şikâyet etmege planlaştırdıq. Halqara uquq qorçalayıcı cemaatçılıqnıñ bundan haberi olur edi ve Meclis bunıñ teşviqatçısı ыфHшдшk edi, em de bu doğru, çünki tamır halqnıñ yekâne milliy idare organı odır. Yapacaq şeyimiz bu edi. Amma, vaqtında yapılmadı.
– Akimiyetniñ Meclis ve Qurultayğa oşağan qurumlarnı tizmek planları aqqında ne aytrsıñız?
– Qurultay qaideleri, umum insaniy, diniy noqtai nazarından bunı yaptırğan adamlarnı aqlamağa iç te mümkün degil. Olar, adiy hıyanetler. Bu vazifelerge çoq tanılmağan adamlar razı olğan olsa ediler, daa añlaşıla, olar halqqa yardım etmege istediler..Amma, ukrain akimiyeti yanında bulunıp, diqqat merkezinde olıp, barqlı, nufuzlı adamlar, yañı akimiyet kelgeninen birden başqa tarafqa qoşulğanı ayıptır.
– Olarnı halq destekleycekmi?
– Siz asılında ne aqqında aytasıñız? Men ne bazarğa barmayımmı, adiy adamlarnen laf etmeyimmi? Olardan episi nefret ete.
– Qurultaynı Qırımdan tış bir yerde keçirmege teklif bar
– Bu yekâne doğru yol. Qırımda, vaziyetni köz ögüne alsaq, Qurultay mustaqil olmaz. Ukraina ya da Türkiye tedbirniñ keçirilüvini destekleseler, kendi diplomatik pişkinligi ve halqara cemaatçılığı arasında müimligini kösterirler.
– Qurultay-Meclis içün eñ eyi ve eñ yaramay şey nedir?
– Eñ eyisi – vekillerniñ deñiştirüvi ve olarnıñ tesirini arttırmaqtır. Yaramay ise…Men Rusiyeden qorqmayım. Men Qırımdan qorqam. Qırımda bugün vaqtınca bulunğan akimiyet o qadar agressiv ki, vaqtınca olğanını añlap, daa beter qutura. Olar daa çoq şey yapa bileler. Rusiyeniñ ise, biznen şimdi işi yoq. Körgenime köre, yapqanlarını añlatmaq içün delilleri qalmadı. Bu küçsüz mevamını köstere. Amma, Rusiyeniñ dağıluvı küçsiz qaluvından daa da telükeli. Men bugün oqudım, Rusiyeniñ başqa regionlarında da imayeciler taqımları peyda etildi. Bu, regionlar yolbaşçıları, baylarnıñ şahsiy orduları meydanğa ketirilgenini köstere, yani Rusiye dağılsa, olar onı parça-kesek eterler, zararnı ise, qorçalanmağa imkânı olmağan adiy adamlar yani, sizlernen biz körecekmiz.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ mekteplerinde mayısnıñ 25-nde, cumaaqşamı künü «soñki çañ» merasimleri ötkerile.
Cemi sayıda bu sene 11 biñ talebe mektepten mezun ola. Bunı «Sputnik v Krımu» radiosınıñ efirinde Kremlniñ nezaretinde çalışqan Qırım Tasil, ilim ve gençlik naziri Natalya Gonçarova beyan etti.
Mayısnıñ 25-nde tek istilâ etilgen Qırımda degil de, bütün Rusiyeniñ mekteplerinde oquv yılı yekünlene.
Mekteplerde soñki çañlar qaqılğan soñ , mezunlar YGE (yekâne devlet imtianlarını – QA) tapşırmaq ve saylanılğan oquv yurtlarına kirmek kerekler.
Bundan evel, Qırımda mektep bitirgen mezunlarınıñ 47% qomşu Rusiyeniñ YGE imtianlarını tapşırmaycaq olğanı aqqında haber etilgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası mayısnıñ 16-nda, vaqıtınca istilâ etilgen topraqlarda yaşağan şahıslar içün qıtaiy Ukrainada aliy tasil almaq aqqını teminleycek №6116 qanun leyhasını qabul etken edi. Bu qanunğa 238 millet vekili qoltuttı.
Ukrainada abituriyentler içün kiriş kampaniyası fevral ayında başlatılğan edi, iyün 19 künüü «Qırım – Ukraina» Maarif merkezleri öz işini başlaycaq. «Qırım – Ukraina» merkezleri Qırımlı abituriyentlerge, tış mustaqil imtianlarını (ZNO) tapşırmadan, Ukrainanıñ 12 aliy oquv yurtına kirmege imkân bere. Bu imkânlar aqqında tafsilâlı şekilde Qırım.Aqiqat öz maqalesinde yazğan edi.


text:
qol saatlari ve qiymetleri
qol saatlari ve qiymetleri məhsulları
qol saatlari ve qiymetleri məhsulları 2021 , Bakida qol saatlari ve qiymetleri qiymeti , qol saatlari ve qiymetleri ucuz qiymete qol saatlari ve qiymetleri satisi sərfəli qiymətə qol saatlari ve qiymetleri almaq. qol saatlari ve qiymetleri satılır. Ucuz qiymetleri oyren. Saatlar.az saytinda qol saatlari ve qiymetleri qol saati . Bakida ucuz qiymete qol saatlari ve qiymetleri satilir . Qol qol saatlari ve qiymetleri, brend qol saatlari ve qiymetleri


text:
Saba, yanvar 14-de, Keriç keçitinde yüzden ziyade yük maşinası toplandı.
Yekâne naqliyat müdirliginiñ matbuat hızmeti bergen malümatqa köre, keçitte ava şaraitleri güzel.
Müessiseniñ malümatına köre, «Qırım» limanında nevbet yoq, «Kavkaz» limanında – 20 yük maşinası tura. Yük yolaqlarında: «Novorossiysk» limanında – 20 maşina, Slavânsk-na-Kubani – 1 maşina, Keriçte – 73 maşina tura.
Soñki kün devamında 1115 avto ve 4670 yolcu avuştırıldı.
Evel haber etilgeni kibi, Qırımnı Rusiye ile bağlağan Keriç keçitinde paromlarnıñ qatnavı eki aftağa, yanvar 14-den, toqtatılacaq.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovnıñ fikrine köre, reklama çarşısında Ukraina topraq bütünligini şübeli etken malümatnıñ olması mümkün degil.
Bunı o, ORBI GROUP gürci qurucılıq şirketiniñ reklama roligi peyda olğanından sebep bildirdi, mında Ukraina haritası yarımadasız tasvirlengen edi.
Çubarovnıñ aytqanına köre, taraflar arasında telefon muzakereleri ve faal yazılaşuvı neticesinde bunıñ sebepleri ögrenildi.
«Esası – kelecekte Ukraina çarşısında Ukraina topraq bütünligini şübeli etken nasıldır bir malümatnıñ peyda olmasınıñ ögüni almaqtır», – yazdı o.
Ukraina 2014 senesi Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım yarımadasız endi bir qaç kere tasvir etken ediler.


text:
Çarşenbe künü, martnıñ 17-nde, Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Avropa Şurası Nazirler komitetiniñ toplaşuvı çerçivesinde işğal altındaki Qırımda insan aqlarını qoruv vaziyeti aqqında munaqaşa vaqtında Qırımda tutulğan ve apiske alınğan Azatlıq Radiosınıñ ştattan tış hadimi (Qırım.Aqiqat leyhası) Vladislav Yesipenko aqqında ayttı. Bu aqta Ukraina Tış işler nazirliginiñ matbuat hızmeti haber ete.
«Devam etken repressiv kampaniyanıñ daa bir örnegi tintüv dalğası oldı, hususan «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde keçirilgen tintüvler, ukrain faali Oleg Prıhodkonıñ mahküm etilüvi ve jurnalist Vladislav Yesipenkonıñ tutuluvı. Pandemiya şaraitlerinde ekseriyeti qırımtatar halqınıñ vekilleri olğan Kreml reinelerine munasebet daa beter oldı. Bunıñ delili Teymur Abdullayevniñ kartserde insaniyetsiz şaraitlerde tutuluvı oldı», – dep tarif etti nazirniñ birinci muavini.
O, ealiniñ demografik erkânını deñiştirmek ve tamır sakinlerni yarımadadan ketmege mecbur etmek içün Rusiye işğalci memuriyetiniñ tedbirleri aqqında ayttı, hususan Rusiye vatandaşı olmağan insanlarnı Qırımda topraq saibi olmaq imkânından marum etken 201 buyruğınıñ işke tüşürilmesini qayd etti.
Ceppar, işğalci devlet COVID-19 pandemiyasınıñ tarqaluvına yol bermemek içün mecburiyetleri olğanına baqmadan, Rusiye memuriyeti «referendum» yılını qayd etmek içün kütleviy tedbirlerniñ keçirilüvine teşebbüs kösterdi, dep bildirdi.
Memur, maqsadı Qırımnı işğalden qurtarmaq içün halqara ğayretlerni birleştirmek olğan «Qırım platformasını» taqdim etip, Avropa Şurası platformanıñ vazifelerini yerine ketirmek içün faal iştirak etecegine ümüt etkenini bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Ukraina uquq qoruyıcıları Qırımda Vladislav Yesipenkonıñ tutıp apiske alınmasınen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı, dep bildirdi.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımda tutulğan Vladislav Yesipenkonen mustaqil advokat körüştirilsin dep talap ete.
Martnıñ 16-nda Rusiye FSBsiniñ cemaat alâqaları merkezi, martnıñ 10-nda Qırımda Vladislav Yesipenko «Ukraina mahsus hızmetleriniñ menfaatları içün» malümat toplağanı sebebinden tutuldı, dep bildirdi. FSB bildirgenine köre, Yesipenko Qırımda yaşayış ve insanlar toplaşqan yerlerniñ foto ve videolarını çıqarğan edi. Mahkeme onı Qırımda apiske aldı.
Yesipenko martnıñ 9-nda Aqmescitte Taras Şevçenkonıñ doğğan künü munasebetinen keçirilgen aktsiyadan soñ tutuldı.
Müessise, Yesipenkonıñ şaatlığına esaslana. O, «Ukraina Tış istihbarat hızmetiniñ 5-inci departamenti 8-inci yedeginiñ zabiti polkovnik Kravçuk V.A. emrinen Ukraina mahsus hızmetleriniñ menfaatları içün malümat topladı ve onıñ tevsiyesinen telükesizligini qorumaq içün maşinasında el yapılğan patlayıcı cihaznı saqladı», dep aytqan eken.
Ukraina Tış istihbarat hızmeti, FSBniñ Vladislav Yesipenkonıñ Ukraina mahsus hızmetleri ile işbirligi aqqında malümatını Qırım.Aqiqatqa aytıp, «Rusiye mahsus hızmetleriniñ provokatsiyalarını izaatlamay», dep bildirdi.
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
Rostov-na-Donudaki Cenübiy arbiy bölgesiniñ mahkemesi Qırımdan ukrain tarafdarı faali Oleg Prıhodkonı terror ücümini azırlağanında ve patlayıcı maddelerni qanunsız yapqanında qabaatlı tanıdı ve 5 yıl sert apis cezasına mahküm etti.
Bu dava boyunca munaqaşalar keçken afta yekünlendi. Prıhodko soñki sözne çıqışta bulunıp, qabaatını tanımağanını bildirdi.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi oturışuvında prokuror qırımlı Oleg Prıhodko içün 11 yıl sert rejimli koloniya cezası berilmesini istedi.
Kreml kontrolindeki Qırımnıñ Saq rayon mahkemesi iyünniñ 25-nde qırımlığan 2 biñ ruble para cezasını berdi. Mahkeme onı Rusiye memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesiniñ birinci qısmına istinaden qabaatlı dep tanıdı. Qırım.Aqiqatnıñ elinde olğan mahkeme qararına köre, faalniñ evinde tintüv vaqtında tutıp alınğan eşya ve vesiqalarnıñ «tedqiqatı» «Prıhodko üçünci şahıslarnıñ bu eşya ve vesiqalarğa irişmesi vastasınen natsist timsallerini propaganda etkenini ve köstergenini» işaretlemekteN
Faalniñ özü evindeki bütün timsaller «antika», dava malümatında olğan svastikalı kölmek ise «suvenir» ve 2010 berli onda olmağanını ayttı.
2019 senesi fevralniñ 8-nde Qırımdaki FSB idaresiniñ hadimleri Oleg Prıhodkonıñ evini tintken edi. Quvetçiler ukrain timsalleri, «Svoboda» firqasınıñ bayraqları, qırmızı-qara bayraqlar, Stepan Banderanıñ süretleri, tehnika ve ev CD-disklerini aldı. Tintüvden soñ Prihodkonı Aqmescitke alıp ketkenler, anda faaliyeti ve esas Ukraina ile bağları aqqında sorap sorğuğa çekkenler.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.