text:
Tatar-başqortlar suğış qırlarında: Prof. Dr. Nadir Däwlät (XI öleş)
15-nçe dikaberdә isә Aziә Batalionı frontnıŋ uŋ qanatında torğan 156-nçı polk 1-nçe batallionınıŋ urnına saqçı bularaq ala. Ğәrәplәrneŋ qabat hөcümgә küçәçәge mәğlüm bulğaç, Sәmavәgә ber batallion ğәskәr cibәrelә, şuşı ğәskәrlәr yulda çınnan da ğәrәplәr belәn bәreleşergә mәcbur bula hәm Aziә Taburınıŋ 2-nçe rotasınnan Mutiulla şәhit tөşә, tağı өç Tatar ğәskәre cәrәxәtlәnә. Bu Aziә Batalionınıñ bәlki dә berençe qorbanı bula.
Batalionnıñ berençe rotası başqa ber batalion belәn Divaniyә şәhәrenә cibәrelә. Bu 2 meŋ keşe yәşi torğan şәhәrçekneŋ әhәmmiәte biredә armiә өçen azıq-tөlekneŋ saqlanuwı bula. Divaniyәdә dә waq-tөyәk bәreleşlәr bulıp ala. 1917-nçe yılnıŋ 10-nçı Ğinvarında qoyaş totıla. Divaniyә xalqı ğomumәn sәwdә hәm igençelek belәn tormışın alıp bara. İnglizlәr dөşman buluğa qaramastan alar belәn dә sәwdә itәlәr. İnglizlәr ber Tөrek altın aqçasın 140 tiyen kөmeşkә isәplilәr. Şul sәbәple dә ğәrәplәr Tөrek soldatlarına әyber satqanda tik altın yaki kөmeş aqça talәp itәlәr, qәğaz aqça almıylar. Ğәskәrlәr isә üzlәrnә taratılğan qәğaz aqçanı şәhәrdәge sәwdәgәrlәrdәn almaştıralar. Tabiği baytaq ta yuğaltalar. Zur sәwdәgәrlәr isә şuşı qәqaz aqça belәn İstanbul yaki Anatoliәneŋ tөrle өleşlәrennәn towar satıp alar. Qısqası bu cirlәrdә inde Tөrek xөkümәteneŋ ekonomik yaqtan da kөçe qalmağan buluwı aŋlaşıla.
Ğәrәplәr İngliz vatandaşı kebek qılanalar. Tөrek ğәskәrlәre dә ğәrәplәrdәn өrkәlәr-tartınalar, çөnki ğәrәplәr armiәneŋ azıq-tөlegen, qoralların, amunitsiәsen urlıylar, ğәskәrlәrgә attentatlar oyıştıralar. Ğәrәplәr nadan bulu sәbәple tik üzlәre belәn citәkçelek itkәn şәyxlarnıŋ süzlәren genә tıŋlıylar. Bu sotsial tәrtipne yaxşı aŋlağan İnglizlar da şәyxlarnı küp aqça birep üz taraflarına cәlep itep, Tөreklәrgә hөcem itüdә qullana başlağan bulalar.
Tınıç waqıtlarda Divaniyәdә ğәrәplәr belәn Aziä Batalionınıñ Tatar-Başqort ğәskәrlәre urtaq tel tapqan çaqları da bulğalıy. Çөnki alar arasında Qazan, Orenburg, Ufa hәm Troisk mәdrәsәlәrennәn uqıp çıqqan bik yaxşı ğәrәpçә belüçelәr bula. Alar xәtta İslam dine turında ğәrәplәr belәn tөrle diskussiәlәrgә dә kerә, namazlardan soŋ Qorәn ayәtlәre dә uqıylar. Bu ike aradağı dialognı yaxşırta, әmma alar Rus watandaşı bulğan Tatarlarnıŋ Tөreklәr safında kөrәşüwen qabul itә almıylar.
Şulay 1917-nçe yılnıŋ Fevral ayında kilep citә hәm Yıfrat belәn Tigris yılğaları yarlarınnan çığa başlıy. Tege yaqtan İnglizlәr Tөreklәrgә hөcüm өçen barlıq әzerleklәren betergәn bulalar. Tigrisneŋ taşıy başlawı belәn 6-nçı armiәgә qarşı xәrbi operatsiә başlıylar. Çөnki Tigrisneŋ taşuwı arqılı İnglizlәr Bagdatqa xәtle zur hөçümnәr belәn ireşü mөmkinlegen tabalar. Şulay itep 6-nçı Tөrek armiәse Tigris өstendәge İngliz suğış kөymәlәreneŋ artileriә utı astında qala. İngliz xәrbi kөçlәre xәrbi kөymәlәr, tuplar, oçqıçlar hәm maşinalar, atlı hәm cәyәwle ğәskәrlәr belәn Ğosmanlı xәrbi kөçlәrennәn niçә mәrtәbәlәr өsten bula. Monnan tış aqça belәn üz saflarına cәlep itkәn Bәdәvilәr, yәğni çül ğәrәplәren dә Tөreklәrgә hөcüm itterәlәr.
Şuŋa qaramastan Bağdatnıŋ kөnyağında 157 çaqrım yıraqlıqtağı Kut el-Amad’ta Tөrek ğәskәrlәre bik batırlarça İngliz hөcemen tuqtırğa tırışa. Lәkin suğış qabınuğa 15 kөn uzğaç bik naçar xәbәrlәr kilә. Şuŋa kürә Tigristәge Tөrek armiәse tarqalğan, ğәskәr isә Bağdatqa taban kire çigenә başlıy. Çөnki üzenәn ber niçә mәrtәbәgә zur İnglizlәrgә küberәk qorban birmәs өçen Bagdattan yıraq tügel Aziziyәgә çigenü tiyeş tabıla.
1917-nçe yılnıŋ Mart başında isә 6-nçı Armiә komandirı Xәlil Paşadan Sәmawә belәn Yıfrat komandirı Әxmәd Bәygә “Tizlek belәn Bağdad tirәsendәge Fälucaga çigenergә” digәn yәşren әmer kilә. Әgәr dә Bagdattan altı sәğatlek urındağı Fäluca da dөşman qulına elәksә, bu rayonda qalğan tөrek ğәskәrlәre, şul isәptәn Aziә Taburınıŋ da kire cigenergә yularlı yabılğan bulaçaq, alarnı dөşman uratıp alğan bulaçaq bula.
Martnıŋ 5-ndә Sәmawәdәn qaytqan Yıfrat gruppası Divaniәgә kilә. Şularğa Aziä Batalionı da quşıla. Divaniәdә armiәneŋ küp azıq-tөlege saqlanğan bula. Şul sәbәple dә Aziä Batalionınan 35 ğәskәr İngliz belәn Ğәrәplәrgә totıq itep qaldırıla. Qalğannar elek kilgәn marşrut aşa, yәğni Rәşädiyә belәn әbu el-Kasim aşa Hilә’gә kilep tөşәlәr. Aziä Batalionınıŋ biredә bulğan başqa rotaları belәn oçraşuwu ğәskәrlәrdә şatlıq tudıra. Batalion komandirı Ramazanov ta 2-nçe hәm 4-nçe rotalar belәn biredә bula.
9-nçı Martta Aziä Batalionı qabat kire çigenә. İkmәk peşerü urınında eşlәgәn ber Tatar ğәskәrie, kire garnizonğa qaytqanda, ber niçә ğәrәp “batalionıñ kitte sin nişliseŋ” dip anı aldıylar, ul da artlarınnan baram dip yalğızı yuğla çıqqaç, ğәrәplәr anı talap, qoralın da qulınnan tartıp alalar. Bu vazğiәt mәğlüm bulğaç komandir Ramazanov “qoralın yuğaltqan atılırğa tiyeş di” hәm “kem anı ata” digәç, ber ğәskәr alğa basıp şul meskene atıp üterә. Ramazanov bu citmәsә “bu keşe tügel, et, mәyete dә kümelmәsen” digәç, iptәşlәre anıŋ üle gәwdәsen Yıfrat yığasına atalar. Tabiği bu xәl soldatlar arasında zur qayğı tudıra. Ber yaqtan qarağanda bu komandirğa bәğersez digәn bәyә birergә, ikençe yaqtan isә suğış barğanda tärtip saqlaw өçen qurqıtırğa da kirәk dip tә әytergә bula.
Berençe dөnya suğışı çorında Almannarğa әsir tөşkәnnәn soŋ Ğosmanlı dәwlәte safında kөrәşü ixtiyari bulıp Aziә batalionına tuplanğan ber meŋ tirәsendәge Tatar-Başqort ğәskәreneŋ monnan soŋğı yazmışları turında kilәse programabızda tıŋlıy alasız.


c: text/html

text: Pekin. Qıtay başqalasınnan kilgän xäbärgä qarağanda, andağı sälämätlek saqlaw oyışmaları yänä SARS, yäğni ğädäti bulmağan üpkä yalqınsınuwı çire çığu ixtimalın tikşerä. Uzğan yüldän soñ berençe bulğan şuşı oçraq ilneñ könyağındağı Guañdoñ wilayätendä, andağı ber ir keşedä tikşerelä. Ul älegä xastaxanägä salınğan. Uzğan yılda bar Könçığış Aziäne, Amerikanı häm öleşçä Yevropanı da teträtkän SARS awıruwı näq menä Qıtaynıñ şul töbägendä çıqqan ide. Soñraq ul 30-lap ilgä taraldı häm 800 keşeneñ ülemenä kiterde. Xäzerge oçraqnı tikşerü uñayınnan Qıtay yağı inde Xalıqara Sälämätlek saqlaw oyışması belän elemtägä kergän.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
NATO-dağı äğza illärneñ räsmi wäkilläre düşämbedä Brüsseldä, suğış yanağan oçraqta Törkiägä tieşle ğäskäri yardäm kürsätüne äzerläw kiräklege mäs’äläsendä kileşä almadı. Amerika Quşma Ştatları fikerençä, NATO-nıñ üz äğzasın, yäğni Törkiäne yaqlaw eşenä kereşügä qarşı çıqqan Fransiä, Belgiä häm Germaniä şulay itep, bar oyışmağa bulğan ışanıçnı şik astına quya. Waşington şuşı öç ilneñ NATO-dağı küpçelek belän kileşüwen taläp itä, läkin Fransiä häm Belgiä, qoral inspektorları comğa könne İminlek Şurasına yaña xisabın tapşırğançı Törkiä mäs’äläsendä üz qaraşın üzgärtmäyäçägen belderä.
NATO öçen qırıs sınaw çorı bötenläy kötelmägän yaqtan kilde, xörmätle tıñlawçılar. Üzenä könçığış Yewropadan yaña äğzalar alunı, bu uñaydan Rusiä belän qarşılıqqa kerüne sabır häm berdäm genä kiçergän şuşı saqlanu oyışması xäzer çın mäğnäsendä ikegä bülenü aldında tora. Fiker ayırmalıqları nigezendä haman da şul Ğiraq mäs’äläse yata. NATO-nıñ nizamnamäsendä qaralğança, anıñ berär äğzasına höcüm itü, bar oyışmağa yasalğan höcüm dip sanala. Bu uñaydan Amerika Quşma Ştatları, suğış çığa qalsa Ğiraqnıñ Törkiägä höcüm itüwe ixtimalın istä totıp NATO citäkçelegenä, töreklärne yaqlaw plannarın inde xäzerdän ük äzerli başlawnı täqdim itkän ide. Läkin bu şunda uq Fransiä häm Germaniäneñ qarşılığına yulıqtı, mäğlüm ki NATO-dağı şuşı ike il ğomumän Ğiraq mäs’äläsendä Quşma Ştatlar wä Britaniä belän diplomatik köräş alıp bara, soñğı könnärdä xätta, alar ayırım ber solıx planı äzerli digän süzlär dä çıqtı. Paris häm Berlinneñ üzençälekle qaraşın istä totıp NATO citäkçelege Törkiäne yaqlawğa äzerlek başlaw eşenä rizalıqnı bar äğza illärdän dä şıpırt qına alu ısulın saylağan ide. Saqlanu berlege Törkiä belän şundıy problema buluwın iğlan itä, häm bilgele ber waqıt eçendä äğza illärdän moña qarşı bulu turında belderü kilmäsä, bu alar monıñ belän kileşä digänne añlata. Läkin düşämbedä Fransiä häm Belgiä açıqtan-açıq NATO-nıñ suğışqa äzerlänä başlawına qarşı çıqtı, soñraq alarğa Germaniä dä quşıldı. Şuşı öç il fikerençä, Berläşkän Millätlärneñ qoral inspektorları bu comğada İminlek Şurası qarşında çirattağı xisabın bäyän itmi torıp, Ğiraqqa qarşı xärbi çaralar kürügä äzerlek berniçek tä başlana almıy, şuña kürä alar älegä, Törkiä mäs’äläsendä dä üz qaraşın üzgärtmäyäçäk. Bu Waşington yağınnan ifrat ta köçle tänqitkä säbäp buldı, anıñ NATO-dağı wäkile Nicholas Burns bolay dip belderde.
Audio
NATO citdi krizis aldında tora. Berlegebezneñ ruxı şundıy ki, ägär dä berektäşlärgä nider yanıy ikän, bez barıbız da aña yardämgä kiläbez. NATO-dağı amerikan wäkile Nicholas Burns. Törkiä üz üteneçen 3 atna elek yasağan ide, şunnan birle NATO-da barı tik bu xaqta fiker alışular häm bäxäslär genä bara. Bu älbättä törek yağınıñ da qänäğätsezlegenä kiterä. Törkiä premyer-ministrı Abdulla Göl Brüsseldäge soñğı xällär uñayınnan mondıyraq süzlär äytte.
Audio
Salqın suğış waqıtında Törkiä bar Yewropanı saqlap tordı. Ul Yewropa öçen ber qalqan bularaq xezmät itte. Dimäk, şik tä yuq, NATO xäzer dä üz yöklämälären ütärgä tieş di törek xökümäte citäkçese Abdulla Göl. Sişämbe irtän NATO-dağı wäkillär şuşı mäs’äläne yänä ber qaraw öçen tağın ber utırış ütkärergä tieş ide, läkin ul kiçekterelde, ul arada Belgiäneñ tışqı eşlär ministrı, NATO-nıñ Törkiäne yaqlawğa äzerlänä başlawı asılda suğış mantiğın qabul itüne añlataçaq dip belderde.
Kärim Kamal, Praga.


text:
Ğiraqnıñ könyaq üzägendäge AQŞ cir öste ğäskärläre tä’minätne yaxşırtu häm östämä köçlär kilüen kötü öçen Bağdadqa taba xäräkättä tänäfes iğlan itte.
Bügen irtän AQŞ raketaları Ğiraq mäğlümät ministrlığı binasına töşep şartladı.
AQŞ xärbirläre äytüençä, könyaq-könçığışta boralaqlar Cömhüriät Saqçıları urtanşqan pozitsiälärne utqa totıp Ğiraqnıñ kimendä 50 soldatın ütergän.
Nacaf şähäre yanındağı tikşerü qapqasında ber intixarçı üz maşinasındağı bombanı şartlatıp 4 amerikan soldatın üterde. İntixarçı tikşerü qapqası yanında tuqtağannan soñ qul bolğap soldatlarnı üze yanına çaqırğan häm alar kilgäç bombanı şartlatqan.
Britan xärbiläre Ğiraqnıñ könyağındağı Basra şähärendä xakimiättäge Baat partiänsenä höcümnär oyıştıru turında belderä. Älegä koalitsiä köçläre şähär çitendä qala.
Uzğan töndä AQŞ oçqıçları Baatnıñ Basradağı idarä binasın cimerde. Bombalaw waqıtında binada Ğiraqnıñ 200-läp suğışçısı cıyılış ütkärgän bulğan dip isäplänelä.
Qatardağı AQŞ xärbi citäkçese general-mayor Viktor Renuart, Söğüd Ğärabstanı qayber rakertalarnıñ üz cirenä töşep şartlawına zarlanğannan soñ bez andıy raketalar qullanunı çiklädek dide.
Bügen Küwäyt şähäreneñ yar buyına Ğiraqnıñ ber raketası töşep şartladı. Näticädä 2 keşe yaralandı, ber binağa zian kilde.


text:
«Berdäm Rusiä» firqäse bar xakimiät oyışmalarında üz wäkillären kürergä telär ide
«Berdäm Rusiä» firqäseneñ Tatarstan bülegendä struktur üzgäreşlär bulmayaçaq. Mäskäwdä ütkän firqä qorıltayında üzgärtep qorular bulsa da, alar cirle bülekçälärgä qağılmayaçaq, dip xäbär itte firqäneñ süzçese.Xäzer qorıltayğa barğan Tatarstan wäkilläre Qazanğa qaytıp, qorıltayda äytelğan süzlär turında uylana. Tatarstan Prezidentı xäzer xakimiät firqäseneñ räistäşe bulmasa da, respublikanıñ wäkilläre yuğarı citäkçelek arasında qalqan. Firqäneñ General Şurasında Färit Möxämmätşin, Oleg Morozov, Färidä Gaynullina häm Marat Mağdeyev ta bar. Qorıltayda Tatarstannan 39 keşe qatnaşqan, delegatlar arasında şähär, rayon citäkçeläre, firqäneñ başqarma komitet xezmätkärläre, «Berdäm Rusiä»neñ yäşlär oyışmaları wäkilläre bulğan.
Firqäneñ süzçese äytüenä qarağanda, firqäneñ qorıltayı Qazanda ütkän cirle konferensiä belän awazdaş, kierenke ruxta ütkän. Rusiä xökümäten tänqitläwçelär küp bulğan. Noyäber urtasında, Tatarstanda äytelgän süzlär Mäskäwgä dä barıp citkän. Belgänegezçä, cirle säyäsi konferensiädä, Tatarstan Prezidentı cirle qanun çığaru cıyılışların quyıp taratuçı qanunnı tänqitläp çıqqan ide. Häm Tatarstan deputatları älege qanunğa üz tözätmälären äzerläde. Alar Dumada komitetlarında qaraldı inde, ämma qabul itelmäde. Ä xakimiät firqäseneñ Tatarstan bülegendä, bezne, respublikanıñ fikere firqä citäkçelege tarafınnan iskä alındı, dip ışandırırğa tırıştılar. Dälil itep alar, firqä citäkçese itep saylanğan Boris Grızlov notığında , töbäklärneñ fikere isäpkä alınırğa tieş, digän cömläneñ yañğırlawın kiterälär. Qorıltayda, Tatarstannan ber wäkil çığış yasarğa tieş bulğan, ämma, aña çirat citmäw säbäple, Çallıdağı «Berdäm Rusiä» wäkilenä Tatarstan pozitsiäsen yañğıratırğa turı kilmägän.Qorıltayda, Rusiä xökümätenä küp tänqit belderü belän bergä, firqä äğzälärenä citäkçe urınnar birü turında täqdim yañğırağan. Qanun nigezendä ministrlarğa da Firqä äğzäläre bulırğa röxsät itelä, şuña, «Berdäm Rusiä» firqäse citäkçeläre däräcäle urınnarda üz firqädäşlären kürergä telär ide. Bu, reformalar ütäşe öçen cawaplı, wazifaları kiñ bulğan tarafdarnı buldıru öçen eşlänä, dip añlatalar alar. Xakimiätkä ütep kerü başlanğıçı uñayınnan, Tatarstanda citäkçelek arasında üzgäreşlär bulamı yuq, digän soraw, älegä cawapsız qaldı.
Bikä Timerova.


text:
Mordoviä tatar cämäğätçelege soñğı distä yılda kürmägän milli çaralar häm konsertlarnı bıyılda kürde. Mordoviä belän Tatarstan arasındağı mädäni bäyläneşlärneñ nığuı-Umırzaya sänğatkärläreneñ ğömerlärendä berençe tapqır Qazanğa barıp çığış yasawların, Mordoviägä tatar cırçılarınıñ kilüen ciñeläytte... Şuşı könnärdä genä dä Saranskida ike milli sänğat kürgäzmäse bara. Alarnıñ berse-Mordoviäneñ tatar rässamı Sania Şabaevanıñ şäxsi kürgäzmäse... Tulıraq mäğlümatne Azatlıq radiosında tıñlağız.
İrek Bikkinin, Mordoviä


text:
Ğiraqta şartlawlar näticäsendä berniçä keşe xäläk buldı
Audio (Cabbar Äl-Zöbäydi)
"Bügen bezgä 30 keşe kiterelde, alar törle urınğa: baş, ayaq, eç, kürkäkkä cäräxätlär alğan. 15-e bik awır xäldä."
Bagdadtan tönyaqqa, Taci qalası yanında, amerikan nığıtmasına bulğan raketa xöcüme näticäsednä 5 amerikan xärbie xäläk bulğan, 6-sı - yaralanğan. Tağın 2 amerikan xärbie könyaqtağı Kut şähärendä ülgän. Tikrit şähärendä amerikan nığıtması yanında bomba quyılğan maşina şartlaw näticäsendä kimendä 3 politsiä xezmätkäre ülgän.


text:
Tatar yäşlär Forumı tämamlandı
Tatar yäşlär könnäre inde 10 yıldan artıq ütkärelsä dä, Kongress, forum däräcäsendäge andıy zur cıyınıñ bulğanı yuq ide. Şuña da, yäşlär aña zur ömetlär bağlap kilde. 4 kön ütep kitte, ä äytäse süzlär qaldı. Şuña, yäşlär alğa taba xatlarda, internet çeltärendä süzlären däwam itärä buldı. Forumnıñ yabılu kiçäsendä kümäkläşep räsemgä töşü häm ber-berse belän adreslar almaşu küreneşläre adım sayın oçrap tordı. Sawbullaşu tantanası «Aq Bars» Yäşlär üzägendä ütkärelde. Anda ozın, ozaq itep notıqlar söylänmäde, yäşlär cırlap, biep talantların kürsätte.
Konsert Qazannıñ häm forum qunaqları arasınnan bulğan başqaruçılarnıñ çığışları belän aralaştırılıp bardı. Monda, här töbäkneñ üzençälege açılıp, tatar dönyası niqädär kiñ häm törle-törle buluın kürergä mömkinlek tudı. Taşkent tatarları delegatsiä niqädär zur bulğan kebek, şundıy uq yışlıq belän çığışlar yasadı. Alar operada cırlawçı zur sänğät ähelläre, konservatoriä uquçıları, yäş kompozitorlar bulıp çıqtı. Üzbäk häm ğäräp biülären dä biep kürsätte, xalıq cırların da başqardı.
Ästerxan häm Samara ölkäläre qızları da cırğa häwäs ikän. Alar Tatarstan estradası repertuarınnan berär cır başqardı. Qazaqstan delegatsiäseneñ çığışı üzençälekle buldı. Qazaqstan xalıqları assambleyası wäkile, Alma-ata tatarları isemennän kongress räise Rinat Zakirovqa qazaq çapanın büläk itte. Ä Qazaqstan tatarları wäkile, yäş kenä opera cırçısı Färğät, milli ozın köylärneñ bersen cırlap kürsätte.Baqıdan kilgän qızlar törek feskaların kiep, tatar biüen biede, yäş jurnalist İlmira tutaş, «Ezlädem bäğrem sine» cırın djazğa oxşatıp başqardı. «Ay qay» ansambleneñ çığışı isä Mäskäw tatar yegetläre- qızlarıñnıñ, Nicğar häm Finländiä tatarları belän nıqlı elemtädä toruın kürsätte. Çönki alarnıñ süz äyteleşe Finländiä tatarlarınıñ söylämenä tartım ide. Konsert Üzbäkstan tatarları yazğan, yaña «Tatar xalqı» cırın belän tämamlandı. Anı törle ildän kilgän, törle xalıq milli kiemnären kigän tatar yäşläre bergäläp başqardı. Bikä Timerova.


text:
Başqortstan cämäğätçelege Putinnıñ xakimiät bağanasın nığıtu plannarı turında fiker alışa. Ğadättä ğalimnär häm säyäsät belgeçläreneñ fikerläre – räsmi citäkçelek beldergän qaraşqa turı kilmi. Akademik Fänil Fäyzullin häm professor Morat Kiekbaev fikerlären Azatlıq dulqınnarında tıñlağız!
Başinform mäğlümat agentlığında 15 sintäberdä "Xäzerge Rusiädä dinnär häm säyäsi processlar" dip atalğan konferensiä oyıştırıldı. Anda dinnärne öyränü belgeçläre, ğalimnär häm säyäsätçelär qatnaştı. Din ähelläre bu cıyında bulmağan.
İrşat Tläümbät, Ufa


text:
Tatarstanğa küçep kilgän tatarlardan barmaq ezläre alına
Tatarstan Prezidentınıñ raslanuı, anıñ wazifağa kerü tantanası belän, yıllıq yullama kebek citdi dokument iğtibardan çittäräk qala bardı. Baqsaq, yullamanıñ ber öleşe, möhäcirlärlärgä bağışlana. Tatarstan kiläçäktä çittän kilüçelärgä niçek qarayaçaq? Yullamınñ töp nigezläre matbuğatta basılıp çıqtı. Fiker alışular äle başlanıp kitmäde. «Azatlıq» xäbärçeläre üzläre, yullamada telgä alınğan temalar turında soraştırırğa buldı. Yullama mäğärif, iqtisat, rişwätçelek belän köräş, häm başqa şundıy ayırım temalarğa bülengän. Säyäsi xälneñ östenlekle yünäleşläre digän öleştä, milli mäs’älä häm dinara tatulıqqa da berniçä cömlä birelä.
Mäsälän anda, Tatarstanda sanı belän 10meñnän artqan 8 törle millät yäşi, dielä. Berençe urında tatarlar tora. Alar respublika xalqınıñ 52,9% täşkil itä, ruslar barlıq xalıqnıñ 39,5% alıp tora. Şulay uq Tatarstanda, çuaşlar, udmurtlar, ukrainnar, mordvalar, marilar, başqortlar häm başqalar da yäşi. Soñğı waqıtta respublikada azerbaycan, ärmän, tacik, üzbäk milläte wäkilläre sanı artı. Çittän küçep qaytuçılarıñ kübäyüe – bezneñ öçen yaña küreneş, dielä anda. Yullamada, äytelgänçä, Tatarstanğa iqtisad üseşe öçen yaña eşçe köçlär taläp iteläçäk. Şuña kürä, çittän kilüçelärneñ statusın räsmiläşterü, tel öyränü, eşkä urnaşu, toraq satıp alu, yaña möhitkä künegü problemaların tieşle oyışmalar xäl itärgä yärdäm itärgä tieş, dielä anda. Bu eşkä cawaplı itep, milli-mädäni berläşmälär assotsiatsiäse häm däwlät oyışmaları, dip bilgeläp ütelä Prezident yullamasında.
Tatarstanğa qaytqan tatarlar turında tapşırularıbızda daimi söyläp torabız. Räsmi çığışlarda migrantlarğa, qanun quşqannı ütägändä, ciñel genä terkälep, eşlärgä bula, dielä. Ämma çınlıqta, bu eş bik qatlawlı bulıp çığa. Tapşırularıbıznıñ bersendä, Üzbäkstannan Tatarstanğa küçep kilgän Rim Magdeev, statusın räsmiläşterü tırışlıqları turında söylägän ide. Anıñ süzlärençä, watandaşlıq alu, waqıtlıça yäşäw röxsäten alu bik awır, küp sanlı häm tüläwle beleşmälär täqdim itärgä kiräk. Eş tabu da bik awır, di ul. Çönki Üzbäkstandağı diplomnar tanılmasqa mömkin, dip söyli Üzbäkstannan Tatarstanğa küçep kilgän tatar keşe Rim Magdeev. Qanun tarixi watanına qaytqan, titul millät keşelärenä östenlek birmi. Elekke SSSR watandaşlarına, tuğannarı bu yaqlardan bulğannarğa häm başqa şartlarğa iä bulğannarğa watandaşlıq alğanda küpmeder östenlek birelä. Bu temanı «Azatlıq»nıñ aldağı tapşırularında äle däwam itärbez. Xäzer mäsäleneñ, başqa yağın da qarıyq. Prezident, üz yullamasında, milli eşlärne barlıq millätlär belän eş itü, itep kürä häm cawaplı oyışma itep milli mädäni oyışmalar assotsiatsiäsen atıy. Tatar milläte häm kongressı ayırım atalmawına milli cämäğätçelek iğtibar itte. «Azatlıq» radiosı xäbärçese Tatar Kongressına şaltıratıp, bu mäs’älädä soraw birde. Tatar kongressınıñ başqarma komitetında, Prezident yullamasında atalmaw eşebezgä niçek tä’sir itmi, didelär. «Bez üz yünäleşebezdä eşne alıp barabız, xökümät bezgä här yaqlap yärdäm kürsätep tora, şuña eşebez döres yünäleştä bara, dip uylarğa nigez bar», dip cawap birde Tatar Kongressı wäkilläre.
Bikä Timerova.


text:
«Tatnet yoldızları-2005» bäygesendä ciñüçelärne bilgeläw waqıtı citä
«Tatnet yoldızları -2005» bäygesenä ğarizalar qabul itü tämamlandı. Bäyge 1nçe aprel könne başlanğan ide. Tatar häm tatarlar turındağı saytlar yarışında qatnaşırğa teläweçlärgä, 4 ay waqıt birelgän ide. İnde bu waqıt bette häm bıyılğı bäygedä 75 säxifäneñ terkälep yarışqa kerüen kürep buldı. Bäyge belgänegezçä ber niçä törgä bülenen ütkärelä, tatar telendäge säxifälär «tuğan tel» häm «iñ yaxşı mäğlümat çarası» digän törlärdä yarıştı. Urıs telendäge saytlarnı jyuri, «Qazannıñ 1000 yıllığı», «tatar dönyası», «Tatarstan respublikası», «Tatarstannıñ mäğlümat çarası» häm «Xobbi» digän törlärgä bülep qarayaçaq. Jyuri äle eşen başlap cibärmäde, bäygeneñ nigezlämäsendä äytelgänçä, 15 sentäbergä qädär, ciñügä layıqlı saytlarnı saylap alu bula, annan soñ, ciñüçelärne bilgeläw oyıştırılırğa tieş. «Azatlıq» radiosı xäbärçese, Qazannıñ 1000 yıllığı çaraları barğan könnärdä, Aynur Sibğatullin belän oçraştı. Belgänegezçä, ul «Tatnet yoldızları 2005» bäygeseneñ töp oyıştıruçısı. Aynur Sibgatullin, bıyılğı bäygeneñ üzençälekläre häm yaña saytlar turında «Tatnet» programması belän äñgämäläşergä wäğdä itkän ide. Ä älegä şunı äytep bula. Tatnet nigezdä şul uq saytlardan tora. Ämma ber niçä yaña sayt da barlıqqa kilgän. «Tataradiosı»nıñ internet säxifäse, Xaci-Tarxan Ästerxan tatarları saytı, «tatarica», «tatarlar.ru» kebek internet säxifälär kiçä genä barlıqqa kilmäde häm tatnetnıñ veterannarı rätenä kerä ala. Ämma bıyılğı bäygedä, yaña, kötelmägän saytlar da bar. Mäsälän, darı şirkäteneñ internet säxifäse, UNİCS – basketbol komandası, «Tatarstanda balıq totu» kebek saytlar, tatar tele häm tarixı turındağı internet bitlärennän ayırılıp tora. Yaña saytlar arasında, Tatarstan rayonnarında yäşäwçe tatar yäşläreneñ gel tatar telendä genä sayt yasawları kebek küreneşne bilgeläp ütärgä bula. Mäsälän, Norma urta mäktäbe, «Abağa» digän olimpiada, Çikläwek, Tatarça soft häm tağın berniçä şundıy çın tatar saytların atap bula. Alarnı yasağan keşelärneñ aralaşu tele tatar häm säxifälärendä alar tatarça yazışa. Ğomum alğanda, Tatnetta wäzğiät üzgärmägän, «Tatnet» digän töşençäne üz eçenä alğan tatar saylarınıñ sanı haman da az bulıp qala. «Tatnet yoldızları-2005» internet bäygeseneñ räsmi säxifäse tatnet.tatar.info adresında tabıp bula. Şunda uq, qatnaşuçılar digän bülektä, yarışqa çığarılğan barlıq 75 saytnıñ adresın kürersez. Ä bäygeneñ näticäse, ciñüçelär isemnäre belän «Azatlıq» radiosında, «Tatnet» tapşıruında daimi tanıştırıp barırbız.Bikä Timerova.


text:
Çallıda xisapçılar şawqımı
Ay sayın taratıla torğan kommunal' tüläw käğäzlären fevral' ayında 10 köngä aldaraq kiterdelär. Kommunal' tüläwlärneñ yaqınça 20%qa artuı xalıqta ällä ni ığı-zığı tudırmadı kebek, ä menä elektr energiäsenä qağılışlı tüläwlär Çallı xalqın berqädär canlandırıp cibärde. Bu yünäleştä üzgäreşlär şaqtıy. Berençese- Tatarstan Ministrlar Kabinetı qararı belän elektr energiäseneñ bäyäse 37%qa artqan. Bilgele bulğança, şähär yortlarında podyezd eçendä dä lampalar yanıp torırğa tieş. Fatir işeklären yaqtırtıp toruçı şuşı lampa öçen xäzer, 26 bülmäle fatirda yäşäwçe 4 keşelek ğailä 40 sum tülärgä tieş. Ber etajda 4 fatir buluın isäpkä alsaq, şuşı ğomumi urındağı lampa öçen tüläw bäyäsen sanaw qıyın tügel. Mäsälän, 2005 yılnıñ fevralendä ğomumi urındağı lampalar öçen urtaça 5 sum tülägännär. Tağın ber yañalıq, fevral' ayınnan başlap bik küp sandağı elektr xisapçılarnıñ kürsätüläre iğtibarğa alınmayaçaq. Yäğni, alar ğämäldän çığarılaçaq digän räsmi yazmalar da taratıldı. Döres, Rusiä Däwlät standartı 2000 yılda uq tögällek klassı 2,5 bulğan xisaplaw caylanmaların qullanudan alu turında qarar çığarğan bulğan. Bıyıl menä şuşı qarar buyınça eş itäçäklär inde energetiklar. Ägär elektr xisaplağıçıñ iskergännär rätenä kerä ikän, ut öçen urtaçadan çığıp, yäğni böten yortqa quyılğan ber xisaplağıç kürsätüennän tülärgä turı kilä. Urtaça tüliseñ kilmäsä, yaña xisaplağıç quydırasıñ. Monısı yaqınça 2500 sumğa töşäçäk. Menä şuşı üzgäreşlär, äytkänemçä, şähär xalqınıñ ber öleşendä rizasızlıq tudırdı. "Azatlıq" radiosınıñ daimi tıñlawçısı Läylä apa, Yaña Şähärdä yäşäwçe Xänif Nurullin, Mirxäbib Ğaripov şundıylardan. Läylä apa, mäsälän, monnan 2 yıl elek kenä elektr xisaplağıçın alıştırğanın äytte. Yaña qağidälär buyınça, dide ul, minem bu xisaplağıçım da iskergän bulıp çığa. Yañasın quydıru öçen ber aylıq pensiä kiräklegenä borçıla. Mirxäbib äfände ğomumi urınnardağı lampoçkalar öçen tüläwne qıybat dip sanıy. Çönki, bulmağan yaqtılıq öçen zur aqça tülärgä mäcbür itälär, küp waqıt yortlarnıñ podyezdlarında lampa bulmıy, yä urlanğan, yä watılğan bula, dide. Şuşı wäzğıät energetiklarğa eşne kisken räweştä arttırdı. Xalıq elektr xisaplağıçları quydıra başladı. Çönki energetiklar mäğlümätläre buyınça, şähärdä 70 meñgä yaqın elektr xisaplağıçın urlağannar, 40-50 meñen 1990 yıllar urtasında watqannar, cimergännär. Keşelär, yaña bäyälärdän qurqıp şularnı yañarta başladılar. Çallınıñ energetiklar idäräsenä 2 säğät däwamında köçkä şaltıratıp şunı beldem- elektr xisaplağıçı quydırırğa teläwçeneñ ğarizasın inde avgust ayına ğına qabul itälär. Qayber mäğlümatlar buyınça, Ryazan ölkäsendä xisaplağıçlarnı buşlay alıştıralar. Ä menä Ästerxanda xisaplağıçlarnı fatir xucası satıp ala, urnaştıru buşlay ikän.
Çallı, Ğafiulla Ğaziz


text:
Qazannıñ 1000 yıllığı iğtibar üzägendä
Qazannıñ 1000 yıllığı iğtibar üzägendä
Mäğlüm ki, Qazannıñ tuğan könen uzdıruğa federal' üzäk tä, respublika da şaqtıy zur matdi çığımnar tota. Federal' programma bilgelängän 62 çaranıñ 19 ütälgän inde.
Qazan şähär xaqimiäte, Tatarstan möselmannarı häm başqa xälle oyışmalar yubileyğa äzerlek çaraların ütkärergä aqça küçerer öçen «Minem märkäzem-Qazan» dip isemlängän şähär fondı oyıştırdılar.
Soñğı arada başqalabız turında 12 fil'm töşerelgän. Alarnıñ qayberläre çit illärdä dä kürsätelgän. Älbättä, küpsanlı kitaplar, al'bomnar dönya kürde.


text:
Romaniä räsmiläre uzğan töndä ilneñ üzäk öleşendäge qatı yañğırlardan soñ 10 keşe ülde, 6-aw yuğaldı dip belderä.
Su basu 1400-läp öygä qağıldı, distälärçä ğailä evakuatsiälände.
Räsmilär äytüençä, ülgän 10 keşeneñ barısı da ilneñ üzägendäge Harğita rayonınnnan, häm şularnıñ 7-se Lupeni awılınnan. Qorbannarnıñ zur küpçelege ölkännär.
Uzğan atnadan birle Romaniädä su basular qorbannarı sanı 28-gä citte, 8 keşe yuğalğan sanala.
Rumıniä bu yazda häm cäydä Üzäk Yewropada su basulardan iñ zur zarar kürgän il buldı. İyül ayında Romaniädä soñğı 30 yıldağı iñ qatı su basularda 24 keşe ülde, 780 million dollarlıq zıyan kilde.


text:
İlküläm proyekt Tatarstanda sınala ala
Armiädä xezmät itü öçen tän häm aqıl yağınnan äzerlekle, belemle yegetlär kiräk. Häm armiädä xezmät itkän waqıtta urta belem alu öçen mömkinleklär bulırğa tieş. Rusiäneñ saqlanu ministrlığı häm elekke DOSAF xäzerge ROSTO delegatsiäse Qazanda çağında general - leytenant Anatoliy Starodubes şulay dip belderde. Menä şul yünäleştä yaña il küläm proyekt tözelep, Vladimir Putinğa tapşırıla ikän. Premyer – ministr Röstäm Minnexanov şuşı delegatsiä belän oçraşqanda älege ilküläm proyektnı eşkärtü buyınça sınaw urını Tatarstanda da bulırğa mömkin dip belderelde. General – leytenant Storodubes fikerençä, monıñ öçen biredä kiräkle şartlar bar. Tatarstannı maqtıy – maqtıy xärbi xezmätkä äzerlek mäydançığına äyländerü fikere soñğı yıllarda berençe tapqır yañğıradı.
Rimzil Wäli


text:
Son Mesaj: ugurguler60
Son Mesaj: orhansa
Son Mesaj: demirel
Son Mesaj: ozkann
Son Mesaj: cankara67
Son Mesaj: mkeles84
Son Mesaj: gletscher
Son Mesaj: bilisimakademi
Son Mesaj: bluemonday
Son Mesaj: s_dmrcn
product.php dosya hatası indir, product.php dosya hatası Videosu, product.php dosya hatası online izle, product.php dosya hatası Bedava indir, product.php dosya hatası Yükle, product.php dosya hatası Hakkında, product.php dosya hatası nedir, product.php dosya hatası Free indir, product.php dosya hatası oyunu, product.php dosya hatası download


text:
Ğiraqtağı şiğilärneñ iñ zur säyäsi firqase başlığı Abdel Aziz al-Hakim, kiçä imzalanğan ilneñ waqıtlı konstitutsiäse belän riza bulmawın belderde. Ğiraqtağı İslam Revolüsiäse partiäseneñ Yuğarı Şurası başlığı al-Hakim, amerikannar tarafınnan bilgelängän ber idarä qabul itkän konstitutsiädäge qanunnarğa ışanırğa yaramıy, bu mäs'äläne saylanğan ber idarä xäl itergä tieş, dide: "Küçeş çorı konstitutsiäsendä citdi xatalar küp häm alğa taba alarnı qabatlamas öçen bez xäzer tırışlıq kürergä tieş. Misal öçen –saylanmağan ber idaräneñ mondıy qarar qabul itüe – zur xata," dide al-Hakim.
Ämma, al-Hakim, şulay uq, qarşılıqlar buluına qaramastan, bu dokument yaña Ğiraq tözü eşendä – möhim adım bulıp tora, dide.


text:
Qırğızstanda Yänäşbäk Nazaraliev yül ayında bilgelängän saylawlarda namzät bularaq qantaşu niätennän kire qaytuın iğlan itte.
Nazaraliev baştaraq saylawlarda qatnaşu niäten anda xäzerge prezident wazıyfaların başqaruçı häm premyer ministr Kurmanbek Bakiev belän elekke iminlek iminlek xezmäte citäkçese Feliks Kulovnıñ qatnaşuına bäyläp añlattı.
Uzğan atnada Kulov prezident känäfie öçen köräştän çığuın häm Bakievnı yaqlawın iğlan itte.
Nazaraliev bu ike namzätneñ berse tönyaqtan ikençese könyaqtan buluı säbäple il ikegä bülener dip borçılğanlığın, xäzer isä andıy borçıluğa urın qalmawın äytte.


text:
Comğada Taşkentta AQŞ, İzrael ilçelekläre häm prokuror binasına yasalğan intixar höcümennän soñ prezident İslam Karimov Qırımdağı yalın özep öyenä qayttı häm şimbä kiç televidiniädä çığış yasadı. İlbaşı üzbäklärne islam ekstremizmın kire qağarğa ,ilne şartlaulardan saqlarğa çaqırdı. Karimov 3 saqçınıñ ülemenä säbäp bulğan şartlau öçen cawaplılıqnı Üzbäkstan İslam Xäräkätenä quyğan xalıqara mätbuğatnı da ğäyepläp çıqtı.
İlbaşı İslam Karimov televidiniädä yasağan çığışında şartlawlarnı Hizb ut-Tahrinıñ oyıştırğan buluı ixtimalenä tuqtaldı. Londonda urnaşqan bu islamçı törkem Üzäk Aziedä islam däwläte buldırırğa teli. Karimov kiñ küläm mätbuğat çaraları başqa ber törkem Üzbäkstan İslam Xäräkäten telgä alıp iqtibarnı Hizb ut-Tahrirdän çitläşterä dide. Üzbäkstän İslam Xäräkäte 1999nçe yılda bulıp alğan şartlawlar öçen ğäyeplände .Karimov süzlärençä(audio)
Bu cinayätlärdän soñ şunduq massa küläm mäğlümät çaraları Üzbäkstan İslam Xäräkäte cinayätlär öçen cawaplılıqnı üz östenä aldı digän mäğlümät tarata başladı .Monnan Hizb ut-Tahrirnıñ bäyläneşe yuq digän näticä çığa.Qayber törkemnär bu xabärne massa küläm informatsiä çaralarında cäyelderergä tırışa,
Üzbäkstan eşke eşlär minsitırı Zokircan Almatov xakimiätlär comğa könne şartalularğa qatnaşqan dip şiklänelgän ber törkem keşene qulğa aldı dip äytsä dä , ul detalle mäğlümät birmäde.
Törle islamçı törkemnär internettä cawaplıqnı üz öslärenä aldı. Şartlaular mart ayında yaqınça 50keşeneñ ülemenä säbäp bulğan insidentqa qatnaşuda şiklänelgän 15keşe östennän mäxkämä protsesı başlanıp 4 kön ütkännän soñ buldı. Üzbäkstan AQŞnıñ terrorğa qarşı alıp barğan suğışta Üzäk Aziädäge töp berektäşe. Hizb ut-Tahrirnıñ Londondağı süzçese törkemneñ comğadağı höcümnärgä qatnaşqan buluın kire qaqtı.İslam Karimov süzçeneñ kire qağuına ber dä ähämiät birmäsä dä, ul Hızb ut Tahrirnıñ qatnaşuın närsägä dälilläün äytmäde . Üzbäklärne radikal islamnı kire qağırğa çaqırğan prezident Hızb ut Tahrir qurqınıçlı, ul Pakstan, Äfganstan häm Üzäk Aziäneñ 5 respublikasında islam däwläte oyıştıru ideları belän yäşlärneñ añın agulıy dip söyläde. Karimov(audio)
Üzlären keşe xoquqları oyışmaları dip atağan berläşmä, oyışma,täşkilatlar Hızb ut-Tahrirnı zararsız, gönaxsız bärän dip taswirlarğa tırışa.Çınbarlıqta bu törkem küplärne aldıy häm yaña äğzalar cälep itä.Min alarnıñ yaman niätläre yaña şartlaular oyıştıru belän kürenäçäk ,ämma qızğanıç ki ul çaqta soñ bulaçaq dip belderde.
Kärimovnıñ çığışına qarata Hızb ut-Tahrirnıñ Londondağı wäkile İmran Waheed radiobıznıñ üzbäk redaksiäsenä bolay dip äytte(audio)
Karimov rejimı zäğif rejim. Hızb ut- tahrirnıñ Üzbäkstan häm Üzäk Aziädä popularlığı arta bara. şunlıqtan Karimov hızb ut- tahrirnıñ imicen pıçratırğa tırışa.
Waheed tağı Üzäk Aziä xalıqaları Hizb ut-Tahrirnıñ köç qullanu, qorallı suğışqa qatnaşmıyçağın belä, ul İslam ziyalıları, säyätçelärennän tora häm xälifälekne torğızırğa teli dip söyläde. Britaniäneñ Üzbäkstanğı eleke ilçese Paul Bergne ,üzbäk redaksiäsenä(audio) Älegä min Hızb ut- tahrirneñ säyäsäten üzgätkäneñ kürsätkän nıqlı dälil kürmädem, berençe qaraşqa Hızb ut tahrir bomba şartlatularınıñ artında tormıy dide
färidä xämit,praga


text:
Şartlawlar ilneñ tönyağındağı Mosul häm Kirkük şähärendä, annan könbatıştaraq urnaşqan Yöz Xurmätü şähärendä häm başqala Qabuldan tönyaq-könçığıştağı Baquba şähärlärendä buldı. Maşinalar häm mototsikllarlarğa quyılğan 4 bombanıñ kimendä öçesen intixarçılar şartlatqan.
Qorbannar arasında civillär, balalar häm politsiä xezmätkärläre bar. Ber ölkä gubernatorı häm anıñ qayber tän saqçıları da ülgän.
Bügen şulay uq AQŞ xärbiläre kiçä yulğa quyılğan bomba şartlawdan ber amerikan soldatı hälak buldı dip belderde.
AQŞ xärbiläre äytüençä, kiçä şulay uq Bağdadtan tönyaqtağı Mişada awılı yanında intixarçı bomba şartlatıp ber ğiraqlı sivil keşene ütergän häm tağın berne yaralağan.


text:
Tatar yulı - säyäsi ädäplelek
Pänceşämbe könne Qazanda keşe xoquqları temasına bağışlanğan ber yulı ike çara bardı. Jurnalistlar yortında “Xalıq xoquqları häm säyäsi ädäplelek” digän konferensiä açıldı. Anı tatar PEN-üzäge häm Tatarstan jurnalistları berlege oyıştırğan. Konferensiädä Urıs PEN-üzäge prezidentı, Xalıq-ara PEN-klubınıñ vitse prezidentı Andrey Bitov qatnaşa dielä räsmi xäbärdä. Älbättä konferensiädä qatnaşuçılarnıñ töp öleşe Tatarstannan. Berençe çiratta konferensiäneñ tür başında tatar PEN-klubı citäkçeläre yazuçılar Tufan Miñnullin, Razil Väliev, Rafael' Mostafin, säyäsätçe Rafael' Xäkimov. Konferensiädä respublikanıñ Fändäs Safiullin, Bulat Soltanbekov kebek tanılğan säyäsätçeläre qatnaşalar. Konferensiä bik eçtälekle bulırğa oşağan. Tufan Miñnullin kereş süzendä ük säyäsi ädäplelek digän närsägä äle bik yıraq buluın iskärtte. Şuşı konferensiäneñ töp oyıştıruçısı tatar PEN-üzägenä äledä “ul nindider masonnar oyışması axrı” dip Mäskäwgä şiqäyätlär yazıp yatalar dide tatar PEN- üzäge prezidentı. Ä inde citdi itep äytkändä tatar PEN-üzäge inde cide yıl çaması yäşi häm eşli. Şuşı yıllarda ul tatar yazuçılarınıñ äsärlären inglizçägä tärcemä itep “Mäğärif” näşriätendä bastırıp çığardı häm dönyanıñ iñ ere kitapxanälärenä, universitetlarına tarattı. Uzğan yıl azağında PEN-üzäge “Tatar yulı: xalıq xoquqları häm säyäsi ädäplelek“ digän kitap bastırıp çığarğan. Kitapta yazuçılarnıñ, ğalimnärneñ, säyäsätçelärneñ Rusiädä milli mäs'älä turında uylanuları tuplanğan. Menä şuşı kitapta kütärelgän mäs'älälär konferensiägä tema itep çığarılğan da ide. Mäskäw qunaqlarınıñ da älege mäs'älälär xaqında äyter süze cıyılğan ikän. Konferensiädä Andrey Bitov tä'sirle çığış yasadı. Bigräktä jurnalistlarğa tä'sirle çığışnı Rusiä general' prokuraturası xezmätkäre Boris Panteleyev yasadı. Şulay itep Boris Panteleev jurnalistika häm publitsistika ölkäsendä säyäsi ädäplelek kiräklegen häm qanun räweşendä buluı zarurlığın Tatarstandağı qayber oçraqlar misalında söyläde. Älege konferensiä ike kön däwamında baraçaq. Kiläse tapşırularıbızda anıñ yomğaqları turında ireştererbez xörmätle tıñlawçılarıbız. Ä inde keşe xoquqlarına bağışlanğan ikençe çarağa kilgändä anısı cıynağraq häm tıynağraq. İdel buyı federal' okrugınıñ Qazandağı ictimaği qabul itü bülmäsendä. Federal' okrugınıñ keşe xoquqları şurası tügäräk östäl ütkärde. Uzğan yılnıñ cäyendä oyıştırılğan bu şura xoquq saqlaw oyışmaların berläşterergä tırışa.


text:
Çexiä häm Slovakiä awıl xucalığı eşçännäre Yevropa Berlegennän bülenäçäk aqçağa rizasızlıq belderep uramnarğa çıqtı
Çexlar, Slovakiä häm Polşa fermerları kebek ük, üzlärenä äğza-däwlätlärgä birelgän aqçanıñ çirege genä bülenüenä qarşı. Elekke äğzalär belän tigez külämdä aqçanı, yañaları 10 yıldan soñ ğına ala alaçaq. Çex fermerları, aña qadär bik küp xucalıqlar bölgenlekkä töşep eşlären tuqtataçaq, dip qurqa. Kiläse atnada Kopenhagenda uzaçaq Yevropa Berlege summitında, Berlekkä 10 yaña äğza, şul sanda Çexiä dä çaqıru alaçaq. Awıl xucalığına finans yardäm mäs’äläse äle dä qarşılıqlar tudıra. Protest çaraları bügen Yevropa Kommisiäseneñ Slovakiädäge başfatirı qarşında da uzdı.


text: Ğıraqta kiçä 40çaması keşe üterelgännän soñ bügen tağı 21 keşe törle terror häcümnärendä häläk buldı.Tikrittä AQŞ xärbi qorılmasında eşläwçe 17 ğıraqlı eşçe utırğan aftobusqa ut açıluı näticäsendä alar häläk buldı, 13 ğıraqlı yaralandı. Tikritnıñ tönyağında Beijidä 3 ğıraqlı saqçınıñ maşinası şartlatıldı.Samarada ber ğıraqlı ğäskäri üterelde ikese yaralandı. Ğıysyançılar amerikannar belän eşlägän ğıraqlılarnı hädäf itep ala.BMOnıñ Ğıraq öçen mäxsus wäkile Lahdar Brahimi , iminlek çaraları yaxşırtılsa ğına 30.ğıynuarda saylawlar ütkärelä ala dip äytte


text:
Törkmänstanda konstitusiägä yaña üzgäreşlär kertelä
Törkmänstan konstitusiäsenä üzgäreşlär kertelä. Yaña üzgäreşlär belän prezidentlıq waqıtı ozınaytılaçaq häm parlamentnıñ waqälätläre arttıralaçaq.
Törkmänstan ozın yıllardan soñ qanun çığaru ölkäsendä in zur üzgärekä şaxit bulaçaq. Läkin älege adım xäyerlegäme ällä ziyanğamı bulır, monısın aldan uq äytü qıyın.
Kontitusiädäge älege üzgäreşlär ber yaqtan prezident möddäten ozınaytsa, ikençe yaqtan parlament belän xalıq şurası arasında waqalätlär büleşeläçäk. Monın isä ilne tağın da demokratik yünäleşkä itäräçäge farazlana. 22 mayda bulğan prezident Qorbanguli Berdimöxämmätov citäkçelegendäge däwlät mäcles cıyınında, konstitusiägä üzgärelär kertü turında, xalıqtan kilgän taqdimnär tıñlandı.
Uzğan april ayında xökümät bu xaqta xalıq fikeren soraştırğan ide.
Parlament räise Akia Nurberdiyeva, xalıqtan kilgän taqdimnärne prezidentqa bolay citkerde:
“Berençe bularaq, taqdimnär arasında Törkmänstan xalıq mäcleseneñ statusın üzgärtep, anın däwlät eçendäge tiyeşle wazifaların däwlät prezidentı belän parlament arasında büleşü mäsäläse turında xalıqtan kilgän taläplär buluın iskä alırğa kiräk.”
Xalıq mäslixätendäge bu törlelek, kiräkkän waqıtta mäclesne cıyıp tiyeşle eşlärne qıluda awırlıq tudıra,
Mäcles räise Nurberdiyeva däwam itä:
“Xalıq mäclese yış qına cıyıla almıy, cıyılsa yılına ber tapqırı cıyıla. Anda da äğzälärneñ kübese mäclesne alıp baruda, tiz genä qanun qabul itep mäsälälärne çişüdä qıyınlıqlar tudıra.”
Xalıq mäclesenä ber yaqtan şöbhä belän qarawçılar da bar. Çönki konstitusiä buyınça, ägär dä wazifadağı prezident tiyeşle wazifaların başqara almasa yäisä ülep kitsä, mäcles üze yaña prezidentnı raslıy ala.
2003 yılda parlamentnıñ çiklängän waqaläte, bötenläy diärlek xalıq mäclesenä tapşırılsa da xalıq mäclese belän bergä 65 deputattan torğan parlamenttä eşläp kilde.
Törkmäntan üzäk azia illäre arasında, prezident möddäte 5 yıl bulıp qalğan berdän ber il ide, läkin mäcles räise Nurberdiyeva Törkmänstannın da, başqa üzäk azia illäre kebek prezidentlıq möddäten 5 yıldan – 7 yılğa arttırırğa taqdim itä.
Küp kenä illär öçen prezidentlıq mödäteneñ ozınaytıluı, demokratiä yulınnan taypılu bularaq qaralsa, Törkmänstan ürnäge çığarma dip farazlana. Çönki bu ildä bäysezlek iğlan itelgännän birle ni barı ike tapqır prezident saylawı uzdı.


text:
Oñtüstik Qazaqstan oblısınıñ äkimi Қaңseyit Tüymebaev jergilikti jäne Türkïya Respwblïkasınıñ bir top käsipkerlerimen kezdesw ötkizdi, dep jazadı abctv.kz.
Atap aytqanda, «Kassanov» kompanïyalar tobınıñ qazaqstandıq enşiles käsiporındarı «KA Global Construction» JŞS, «Twr-Xan» JŞS jäne «Kazsïsoft» JŞS-nıñ jetekşilik quramımen äñgimedüken qurğan öñir basşısı aymaqtı damıtwdıñ türli jobaları men josparların talqıladı. Ïnvestorlardı «Kassanov» kompanïyasınıñ qurıltayşısı Zïyatdïn Kasanov bastap keldi.
Qos taraptı kezdesw barısında, öñirdiñ ïnvestïcïyalıq mümkindikteri twralı söz qozğalıp, Қaңseyit Qanseyitulı aymaqtıñ jetistikterimen qatar, mümkindikterin de tizbektep ötti, dep mälim etti oblıs äkimdiginiñ baspasöz qızmeti.
«Oñtüstikte awıl şarwaşılığı, twrïzm, kommwnaldı şarwaşılıq, käsipkerlik, densawlıq saqtaw, avtomobïl’ joldarınıñ qurılısı sındı salalarda birlesken jumıs istep, qarjı salwğa nïettimiz. Enşiles kompanïyalarımız küngeyde birneşe bağıtta jumıs istep, öñirdiñ örkendewine atsalısqısı keledi», – dedi Zïyatdïn Kasanov.
Mäselen, jïında «Twr-Xan» jäne «KA Global Construction» JŞS-larınıñ jetekşisi Okan Eşïl’gez Sarıağaş, Şardara awdandarı men Türkistan qalasında qonaq üy qurılısın jürgizwge qulıqtı ekenin aytıp, Sarıağaşta emdik-sawıqtırw keşenin salwdı közdep otırğanın jetkizdi. Sonımen qatar, ol «Batıs Ewropa-Batıs Qıtay» avtodäliziniñ boyınan servïstik qızmet körsetw nısandarın, awıl şarwaşılığı üşin organïkalıq tıñaytqıştar öndirw zawıtın, jılıjay keşenin salwğa dayın ekenin mälimdedi. Kompanïyanıñ bügingi künge deyin Almatı men Astana qalalarında birqatar jobalar boyınşa jemisti jumıs istep kele jatqanın aytqan käsipker sw közderin aşw jäne onı tazalaw qızmetin usınıp, sol arqılı sw tapşılığın azaytw jobası men Şımkentte qoğamdıq kölikterge arnalğan ayaldamalardı salw usınısın paş etti.
Al «Kazsïsoft» JŞS-nıñ bas dïrektorı Batırbek Äbdildïn äkimge densawlıq saqtaw salasındağı tıñ jobaların jetkizdi. Därigerdiñ nawqastıñ jağdayın qaşıqtıqtan baqılap otırwğa mümkindik beretin qosımşa jaña qızmetin emdew-profïlaktïkalıq şaralarına engizwge bolatının jetkizgen bïznesmen atalğan jobanıñ Astana qalasındağı qalalıq klïnïkalarda sätti jüzege asırılıp jatqanın ayttı.
Türik käsipkerleriniñ osınaw tıñ jobaların oñdı qabıldağan Қaңseyit Qanseyitulı barlıq usınıstar boyınşa ïnfraqurılımdıq jerlerdiñ berilip, äkimdik tarapınan tïisti qoldawlardıñ uyımtastırılatının xabarladı.
«Jobalardıñ barlığı köñilge qonımdı. Endi, tek iske kirisw ğana qaldı. Ol üşin äkimdik jağınan jer bölw, ïnfraqurılımın rettew, salıqtan bosatw sındı jağdaylar qarastırılatın boladı. Mısalı, jılıjay keşenin damıtw boyınşa, äzirge, 100 gektar jerdi jalğa alwğa boladı. Jumıstar öz deñgeyinde jürgizilip jatsa, onıñ kölemin ulğaytw jağın qarastıramız», – oblıs äkimi Қaңseyit Tüymebaev.
Ïnvestorlar usınısqa qızığwşılıq tanıtıp, qarjı salwğa ınta tanıtıp otır.


text:
Xökümät üz eşçänlegen yuğarı bäyäli
2004 yılda Başqortstannıñ sänäğäte, transportı, elemtä ölkäsendä häm sotsiäl yünäleşlärdä alıp barılğan eşçänlek näticäläre xaqında töp doqlad belän premer-ministr Rafael Baydäwlätov çığış yasadı. Anıñ yartı säğätkä suzılğan notığınnan şul añlaşıla: respublikta barsı da al da göl, uzğan yılda sänägättä dä, transportta da, elemtä ölkäsendä dä zur uñışlarğa ireşelgän ikän. Monı xökümät başlığı törle sannar häm protsentlar belän dälilläde. Şulay da üzeneñ optimistik çığışı azağında Baydäwlätov äfände respublikğa inwestitsiälärneñ az kerüen äytte. «Bu täñgäldä eşlär yaxşırmıy torıp, bezneñ şirkätlärneñ äyläneştä aqçaları da bulmayaçaq, citeşterüneñ sıyfatı da yaxşırmayaçaq, – dip bilgeläde premer. – Ä Bötendönya Säwdä oyışmasına kerergä cıyınğan çaqta bu bik xört xäl. Tawarlarıbız yaxşı sıyfatlı bulmasa, alarnıñ başqalar belän köndäşlek itärgä xälennän dä kilmäyäçäk».
Xökümät başlığınnan soñ çığış yasağan rayonnar häm şähärlär xaqimiätläre başlıqları da, nigezdä, üzlärendäge uñışlar xaqında ğına söyläde. Barısı da tärtiptä häm totrıqlı üseştä ikän. Tik menä ni öçender xalıqnıñ tormış däräcäse genä kütärelmi, xalıq qına anı sizmi.


text:
Tatarstan parlamentı nindi bulır?
Tatarstan Däwlät Şurasına saylaw kötelmägän näticälär alıp kilmäde. Rusiädäge bügenge säyäsi şartlarda «Berdäm Rossiä» firkäseneñ küpçelekne cıyaçağına bernindi dä şik yuq ide. Firkä isemlekläre buyınça da, ber mandatlı okruglarda da ciñüçelärneñ küpçelege — älege firkä wäkilläre. «Berdäm Rossiä» mömkin bulğan 100 urınnıñ 86sın alaçaq. Respublika parlamentında urınnarğa däğwä itkän qalğan cide firkäneñ ciñelü säbäplären añlarğa tırışıp qarıyq.
Respublikadağı parlament saylawları Rossiädä säyäsi firkälärneñ tirän krizista buluın tağın ber qat isbatladı. Bügen ildä «Berdäm Rossiägä» qarşı torırlıq köç yuq. Bu ber yaqtan älege firkägä yärdäm itüçe köçle administrativ resurs belän añlatılsa, ikençe säbäp — başqa firkälärneñ xalıq küñelen yawularday ideologiä taba almawında. Uzğan yılnıñ 7 nçe dekaberendä Dumağa ütkän saylawdan soñ ilneñ säyäsi tormışında qayçandır citdi urın totqan firkälär töşenke xäldä qaldı. Berençe çiratta demokratlar. Häm bu töşenkelek töbäklärgä dä küçä. Näq menä şunıñ näticäsendä Tatarstanda 14 nçe martta uñnar berençe öçlekkä kererlek tä tawış cıya almadı. Uñ köçlärneñ Mäskäwdäge citäkçelegendä butalçıq wazğiät. Xakamada üze ayırım partiä tözeyäçäge xaqında belderä. Uñ köçlär berlegeneñ kiläçägenä ışanuçılar anıñ citäkçelegendäge dä az buğay. Firkäneñ Tatarstan bülege änä şul xäräbälär östendä utırıp qaldı. Däwlät Şurasına isemlek aşıq-poşıq tözelde, kiñ qatlam saylawçılarğa tanılğan keşelär az ide. Tarkaev belän Sigal isemnäre xalıqqa ällä ni mäğlüm tügel. Xätta «Yabloko»nıñ Uñ köçlärne yaqlarğa çaqıruı da bulışmadı. Älbättä, uñ qaraşlı partiä az tawış cıyu — Respublikada demokratlar yuq digän süz tügel. Ämma alar üz tawışların «Berdäm Rossiä» öçen birüne kiräk taptı. Uñ köçlär respublikanıñ milli üzençälegen küzdä totmadı. Anıñ isemlegendä tatar milli mänfäğätlären yaqlarday keşelär kürenmäde. «Berdäm Rossiä» isä bu nisbättän iñ milli sostavlı firkä diärgä cirlek bar. Uylap qarağız — Razil Wäliev, Tufan Miñnullin, İndus Tahirov, Foat Ğalimullin isemnären dä ataw citä. Döres, millät öçen yanıp yörüçe şäxeslär başqa firkälärdä dä bar ide, läkin ber ay eçendä genä firkäneñ säyäsi yözen buldıru, anı xalıqqa citkerü mömkin tügellege kön kebek açıq.
«Rodina» blogınıñ ciñelüe isä Mäskäwdä Sergey Glaz'yev häm Dmitriy Rogozin arasındağı ğauğağa bäyle tügel. «Rodina»nıñ Duma saylawlarında Tatarstanda citdi elektoratı bulmağan kebek, 14 nçe martta da şul uq xäl qabatlandı. Kommunistlar firkäse üzeneñ ğädäti saylawçıların tupladı. Ber genä ayırma bar — alarnıñ ber öleşe sul qaraşlı bulğan Rossiä töbäkläre häm Rossiä eşçe-kommunistlar firkäsenä kitte. Şulay itep, sullar ciñelü — bülgälänü näticäse. Alar arasınnan kommunistlar partiäse genä, 7 protsentlı kürsätkeçne uza almasa da, parlamentqa öç wäkilen ütkärä ala. Läkin monı ciñü dip ataw kölke bulır ide.
Däwlät Şurasında «Berdäm Rossiä» töp küpçelekne alsa da, bu parlament şaqtıy qatlawlı. Biredä säyäsi qaraşları buyınça üzençälekle şäxeslär bar. Äytik, kompartiädän öç urınğa Aleksandr Saliy, Robert Ğaripov häm Näsimä Stolyarova uzarğa mömkin. Alar üzenä kürä tınıçlıq bozuçılar bulıp torır, möğayın. Qarşılıqlı figuralardan ber mandatlı okrug buyınça uzğan Al'fred İşkuvatovnı da şundıylar isemlegenä kertep bula. Eşmäkär, tuqsanınçı yıllar başında ğauğalı «Kris» gazetasın çığarğan keşe. Aleksandr Ştanin şulay uq parlamentta bulaçaq. Üzen elekkege parlamentta berdän-ber demokrat dip atıy. Andağı eşçänlegeneñ töp istä qalğan öleşe — parlamentnı üz-üzen taratırğa çaqıru. Äle uzğan yılda ğına Uñ köçlärneñ Tatarstandağı aktiv äğzası ide, partiädäge qarşılıqlar arqasında üzen üze kandidat itep kürsätte. Qısqası, deputatlarnıñ tınıçlığın bozarlıq keşelär şaqtıy, şuña da Däwlät Şurası utırışları küñelsez ütmäs. Ämma, axır çiktä, «Berdäm Rossiä»ne ciñärlek köç parlamentta yuq. Barlıq komitetlarnı da älege fraksiä wäkilläre citäklär dip uylarğa kiräk.
Tatarstan citäkçelege parlamentta kimendä öç firkäne kürergä telägänlegen yäşermi. Bu — «Berdäm Rossiä»dän qala Uñ köçlär berlege häm Rossiä töbäkläre firkäse. Düşämbe könne Prezident Mintimer Şäymiev alarnıñ ütä almawına köyenüen belderde. Xakimiät alarğa üzlären kürsätergä barlıq mömkinleklär tudırsa da, xalıq ışanıçın yawlıy almadılar. İñ ğauğalı firkä isä — «Rossiäneñ tormış partiäse». Mintimer Şäymiev aña qarata antipatiäsen yäşermi. Ayırım alğanda, firkä wäkillären ul saylaw könne ığı-zığı tudırırğa mataşuda ğäyepläp, «Sergey Mironov citäklägän älege firkäneñ mondıy alımnarı firkäne dä, Mironovnı da bizämi», — dide. Tormış firkäse saylaw aldı kompaniäsendä dä berniçä ğauğa üzägendä qaldı. Bu — waqıtınnan alda ügetläw kampaniäsen başlaw, firkä gäziteneñ tirajın qulğa alu. Tormış firkäseneñ Rossiä külämendä 7 nçe dekaberdä bik az tawış cıyuına bäyle räweştä, Tatarstanda da fiaskoğa duçar buluı ğäcäp tügel.
Parlament sostavı bilgele. Ul nigezdä xakimiätkä loyal' diärgä bula. Qarşı töşep, tawış kütärüçelär bulsa da, alar Tatarstannı yaqlap Mäskäw belän bäxäsläşmäyäçäk. Rusiädä xakimiät vertikale digän töşençä belän bergä parlament vertikale digäne dä barlıqqa kilä buğay — Dumada häm töbäklärdäge zakon çığaru orğannarında östenlek ber firkä qulında. Mondıy adımnar belän barğanda, ildä küppartiälelek sisteması, xakimiät bik teläsä dä, tormışqa aşmasqa mömkin.
Mөxämmät Salixov


text:
Amerikan xärbi köçläre bügen tağın 15 çaqrım alğa uzuları turında xäbär itä. Suğış bügen başqalanıñ iñ zur hawa alanı öçen bardı. Qatardağı üzäk xärbi idaräneñ matbuğat wäkile kapitan Frank Thorp, amerikan ğaskärläre kön sayın Bağdadqa yaqınlaşa, dip belderde. Hawa alanı yağında qatı şartlawlar turında xäbärlär bar. “Koalitsiä köçläre xäzerge waqıtta Bağdad hawa mäydanı yanında uñaylı ber waqıtta ciñügä ireşer öçen äzerlek alıp bara”, dide Thorp.
Amerikan xärbiläre wäkile kapitan Al-Lockwood, Umm Qasr şähäre Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ humanitar yardäme öçen imin, dip belderde. Şähär minalardan çistartılğan häm yardäm oyışmalar üz eşçänlegen biredä cäyelderä alaçaq.
Tönyaqta Mosul şähäre yulındağı Xazer şähäre yanında Körd suğışçıları häm Ğiraq ğaskärläre arasında bäreleşlär buldı digän xäbärlär bar. Körd köçlärenä hawadan koalitsiä oçqıçları yardäm itkän. Frans Press mäğlümat agentlığı xäbärçese birgän mäğlümatlärgä qarağanda atışlar berniçä säğat däwam itkän häm körd köçläre Xazer şähäre yanında qalğan.
Ğiraq mäğlümat ministrı al-Sahhaf bügen Amerikan ğaskärläreneñ alay uq alğa kitülären kire qağıp, bu xaqtağı xäbärlärne mänäsez dip atadı. Koalitsiä köçläreneñ Säddäm Hösäin hawa alanı öçen suğış alıp baruları turında, Al-Sahhaf, “…bu ber dä döres tügel häm xäbärneñ nigeze dä yuq. …Säddäm hawa alanı… Axmaqlıq bu.”, dide Al-Sahhaf.
Matbuğat oçraşuında jurnalistlar aldında Ğiraq mäğlümat ministrı, Amerikan xärbi köçläre qaydadır Bağdad yanında, dide, läkin alarnıñ ciñüläre turında söyläwläre, kiresençä, yuğaltular kiçerülären sizdermäs öçen genä, dip östäde Al-Sahhaf. Ğiraq wäkile süzlärenä qarağanda koalitsiä köçläre äle ber şähärne dä tulısınça üz kontrolenä almağan. Bügen Bağdadqa çäçelüçän bombalar atıldı, küp keşe häläk buldı, dide Al-Sahhaf. Anıñ bu mäğlümaten bäysez çığanaqlar älegä raslamağan.
Britaniä saqlanu ministrı Geoff Hoon, Londonda parlament aldında çığış yasap , Bağdadnı alu waqıtı älegä bilgesez, koalitsiä ğaskärläre aldında torğan awır eşne kimetep kürsätergä yaramıy, dide.
İran prezidentı Mohammäd Khattami, Ğiraqtağı suğış global extremismnı arttıraçaq, dip belderde. Ğiraqta barğan suğış tağın kübräk terror ğamälläre tudıraçaq, dide Khattami.


text:
Russiä Prezidentı Vladimir Putin, Ğiraqta küpläp üterü qoralları ezläwçe BMO tikşerüçelärenä qomaçawlıq kürsätelgän oçraqta, Mäskäw Ğiraq mäs’äläsendäge pozitsiäsen qırıslatırğa mömkin dide.
Londonda Britaniä Tışqı eşlär ministrı Jack Straw Ğiraqnıñ BMO taläplären ütäwe öçen waqıt betep kilä dide häm Bağdad öçen xäzer wäzğiät bik citdi bula bara dip östäde. AUDİO Tabışmaq häm uyınnar aşa ğına ber ilne dä tınıç yul belän qoralsızlandıru mömkin tügel. Monı bar tik Ğiraqnıñ tulısınça xezmättäşlek itüe belän genä tormışqa aşıru mömkin. Bu xakimiätneñ üz xolqın töptän üzgärtüe öçen waqıt az. Bez Säddam Xösäyengä häm Ğiraq xakimiätenä betmäs-tökänmäs aldawlarnı häm kiçekterülärne däwam itü mömkinlege birä almıybız.
Parijda Fransiä prezidentı Jacques Chirac häm Söğüd Ğärabstanı tışqı eşlär ministrı Saul äl-Faizal Ğiraq mäs’äläsen çişü öçen xärbi çaradan başqa barlıq mömkinleklärne qullanıp qararğı kiräk digän fiker belderde.
Germaniä kanslerı Gerhard Schroeder qoral tikşerüçelärgä üz eşlären tämamlaw öçen kübräk waqıt kiräk dide.
Yewropa Berlegendä xäzerge waqıtta prezidentlıq itüçe Gretsiä Ğiraq tınıç yul belän qoralsızlanu öçen bulğan mömkinlekne faydalanırğa tieş dip äytte.
Paqstan qoral tikşerüçelärgä üz eşlären däwam itü mömkinlege birergä çaqırdı.
Hindstan tınıçlıq koalitsiäsen Ğiraqqa qarşı suğış mömkinlegennän çitkä kitärgä öndäde.


text: Litvada bugen Yevropa Berlegenä kerü turında 2 kön däwam itäçäk referendum protsesı aqrın başlandı. 2 million 600meñ tawış birergä xoquqlınıñ 14% ğına töşkä qädär urnalarğa kilde. Berlekkä kerü raslanaçaq dip kötelsä dä referendumnıñ qanuni buluı öçen terkälgän tawış birüçelärneñ in kimendä 50%tı qatnaşırğa tieş.Xakimiätlär tawış birügä qatnaşuçılar az bulır dip qurqıp , ğädättän tış adım atladı , xalıqqa kübräk waqıt birde .Şimbä häm Yäkşämbe. Litva kiläse yılnıñ may ayında Yevropa Berlegenä äğza bulaçaq 10ilneñ berse. Anıñ Baltıqtağı kürşeläre Estoniä belän Latwiada referendum sintäberneñ 14 häm 20nçe könnärendä ütäçäk


text:
Neft bäyäse nıq artsa da , dönya iqtisadında täsir älegä sizelmi
Arta barğan bäyä Dönyanıñ neftqa bulğan ixtiacın çağıldıra. Neft yatmaları yaqın kiläçäktä qorıp yuqqa çığaçaq digän kisätülär häm tirä yüngä kilgän zarar zianğa qaramastan ul äle dä in möhim yağulıq bulıp qala. Bu atnada New Yorkta eşkärtelmägän miçkä neft bäyäse 59dollardan artıp kitep tarixi yuğarılıqqa citte.Ämma dönya iqtisadı bu bäyälärgä ällä ni ähämiät birmi şikelle.
Takin(audio)
bäyälärneñ artuına qaramastan taläpneñ kimemäwe barlıq analitiklarnı şaqqatıra. dip äytä analitik. Ul moñı ike yul belän añlata.Berençese: neft bäyäläre dollarda bilgelänä , yevro ,yen kebek möhim valyutalar aldında dollar ozaq qına waqıt şaqtıy zäğif,bäyäse töşkän..Şunlıqtan küp neft qullanuçı möhim illärdä täsirne kimetä.Annan başqa Yevropada salım benzin bäyäläreneñ 80% ın täşkil itä, moñı üzgärtep bula älbättä ayruça salımnar şul qädär yuğarı ki neftkä artqan bäyäne dä yäşerä.Ämma äytep kitkän bu faktorlar Amerika bazarına kileşmi ,çönki anda salım tübän 30%qına. Bäyäneñ artuı şunduq zaprafka-benzinçıda sizelä.AQŞta dollar bäyäseneñ artuı, töşüeneñ üz produksiäse öçen ällä ni täsire bulmasa da satıp alınğan import neftkä kübräk tülärgä turı kilä Takin ayruça başqa ber açıqlau da kiterä.Ul 1979-80 belän çağıştırğanda älege ekonomik şok andıy zur tügel di.1979-80 dä ber miçkä neftneñ 11 dollardan 30ğa kütärelüe qotoçqıç xäl bulğan ide . 1980neñ 30dolların bügenge real şartlarda 80 dollar dip farazlıy analitik. Ämma älegä xaqlar 60dollar tiräsendä genä.Parisda urnaşqan neft industriäseneñ başqa ber analitige Thierry Baudin yuğarı bäyälär öçen neft indutriäsen ğäyepli.
Baudin(audio)
bu küp yıllar neft industriäsenä az kapital salunıñ näticäse bulıp tora. Moñı üzgärter öçen küp aqça kiräk di.Baudin neft çığaru öçen dä eşkärtü öçen dä investitsiälär yasalmadı moña öleşçä täräqi itüçe illärdäge qıyın säyäsi atmosfera säbäp bulıp tora dip söyli
Baudin(audio)
neft çığaruçı illärneñ reservaların könbatış şirkätlärenä azıraq açuları möhim mäsälä bulıp tora.Bu inde neft ezläwçe şirkätlär öçen azıraq mömkinçelek digän süz.Venada OPEC karteleneñ süzçese Abdul Rahman al-Xeraigi yuğarı bäyälär öçen neft eşkärtü şirkätläre ğäyeple di
Al-Xeraigi(audio)
neft eşkärtü şirkätläre , neft eşkärtü şirkätläre problema bulıp tora. Ul dönyada eşkärtü şirkätläre iskerep bara di.AQŞta isä neft eşkärtü qorılmalarınıñ tik ciñel neftnı ğına eşkärtüe östämä problema bulıp tora. OPEC illäreneñ küpçelege isä awır häm qatnaş neft sata .Süzçe yaña eşkärtü qorılmalarınıñ tözelüe zarur dip äytä.
Al-Xeraigi(audio)
Eşkärtü zavodları tözelmägän möddätçä neft bäyäläre artarğa däwam itäçäk .Bez bu kündermäne işetterergä tırışabız dip äytä OPEC süzçese Neft industriäse analitikları aldağı qış salqın bulğan oçraqta dönya bazarında mazot citeşmiäçäk dip yanıy färidä xämit


text:
İspaniya
İspaniya (İspansha. España), ra'smiy atı — İspaniya Patshalıg'ı inglis Spain) — Evropanın' qubla-batısındag'ı Ma'mleket. Pireney yarımaralının' u'lken bo'legin iyeleydi. Maydanı: 504,030 kv. km. Xalqı sanı: 46,505,963 (Iyul 2010 j.) Paytaxtı - Madrid qalası. İspaniya, Portugaliya Gibraltar Marokko Arqa Afrikada Frantsiya ha'm Andorra ma'mleketleri menen shegaralas. İspaniyanın' arqa ha'm batısında Atlantika okeanı, ha'm qubla ha'm shıg'ısınan Orta jer ten'izi jaylasqan. İspaniya administrativ jaqdan 50 wa'layatqa bo'linip, 17 avtonom wa'layatqa birlesken. İspaniyanın' Afrikadag'ı avtonom qalaları Seuta ha'm Melilya esaplanadı.


text:
Çallılar räsmi bäyrämgä bitaraf
Monnan 7-8 yıl elek kenä çik saqçıları üzläreneñ bäyrämnärenä meñärläp cıyılalar ide. Xakimiät çik saqçıları bäyrämen üz qullarına alıp, räsmi tös kertkännän soñ, kilüçelär sanı kimegännän kimede. Bıyıl memorialğa 200 läp keşe kilgänder. Berençe tapqır bularaq, 28 nçe may bäyräme Çallı häm Tuqay rayonnarında yäşäwçe elekke çik saqçıları qatnaşında ütte. Elekke çik saqlawçılarınıñ kübese yılğa buyında, şähär parklarında, Sabantuy mäydanında üzbuylı yörüne xup kürgännär. Xakimiät ütkärgän bäyräm könendä säyäsi çığışlar da buldı. "Yedinaya Rossiä"neñ Çallıdağı säyäsi Şurası isemennän çığış yasağan Mayorov äfände, Rusiäne bik küplär xälsez, taralğan il bularaq küräseläre kilüen, şular arasında Amerikanıñ buluın da assızıqladı.
Şähär veterannar şurası räise N.Safin: "Elekke zamannarda bezneñ ilebezneñ çikläre nıqlı yozaqta ide. Xäzer ul ütä kürenmäle",-dide. Baş xärbi komissar polkovnik İl'sov, Rusiä bulğanda, çik buyı ğäskärläre bulaçaq dip, bäyrämdä qatnaşuçılarnı söyenderde. Şulay da, cıyılğan xalıq arasınnan beräw, bälki kiresençäder, dip sörän saldı. Kiresençäse, çik buyı ğäskärläre bulğanda, Rusiä bulaçaq, digänne añlata. Ä xäzer elekke çik saqçıları bulğan tatar yegetläre fikerläre - Nail Galimov – 1970 nçe yıllarda Qıtay çigendä xezmät itkän, xäzerge waqıtta dotsent:
- Min 1969-1970 nçe yıllarda Yıraq Könçığışta tatar yegetläreneñ küpläp xezmät itüenä äle dä ğäcäplänäm.
Ramil Zinnurov. İnvestitsiä şirkätendä baş belgeç:
- Çik buyında xezmät itü matur istäleklär genä qaldırdı. Ğorurlıq xise bar. Menä şul xisne xäzerge buınğa da biräse ide.
Çik buyı saqçıları, veterannar, cıyınnan soñ Äfganistanda häläk buluçılar memorialına barıp, çäçäklär saldılar. Alarnıñ bäyräme, ğädättägeçä, qarañğı töşkänçe däwam itäçäk. Arıtk zur ğauğa bulmağanğa, Çallı militsiäse dä yäşel furajkalılarğa älläni bäylänmi.
Ğafiulla Ğaziz, Çallı


text:
Son Mesaj: sekhil
Son Mesaj: Kıroğlumarket
Son Mesaj: webmasterStudent
Son Mesaj: demon
Son Mesaj: emresonmezesk
Son Mesaj: Kıroğlumarket
Son Mesaj: mukoonline
Son Mesaj: Kıroğlumarket
Son Mesaj: ersoy_2000
Son Mesaj: maxhbmax
Adres Defterlerim adres eklemek indir, Adres Defterlerim adres eklemek Videosu, Adres Defterlerim adres eklemek online izle, Adres Defterlerim adres eklemek Bedava indir, Adres Defterlerim adres eklemek Yükle, Adres Defterlerim adres eklemek Hakkında, Adres Defterlerim adres eklemek nedir, Adres Defterlerim adres eklemek Free indir, Adres Defterlerim adres eklemek oyunu, Adres Defterlerim adres eklemek download


text:
Boris Nemsov Qazanda buldı
Yalğa çığar aldınnan prezident Konstitutsiägä üzgäreşlär kertü turındağı qanunğa imza quydı. 100 protsentqa bulmasa da, Rusiä qanunnarına täñgäl kilgän Tatarstan konstitutsiäsendä xilaflıqlar barmı soñ? “Suverenlıq”, “däwlät” digän süzlär, tatar xalqınıñ üzbilgelänüe, çit töbäklärdäge tatarlarğa yärdäm itü turındağı matdälär qayberäwlärgä oşamas. Bälki tiz arada inde şuşı konstitutsiägä dä prokuror protestı kertelep, anı yañadan botarlıy başlawları mömkin. Däwlät Duması deputatı, “Uñ köçlär” partiäse liderı Boris Nemsovnı Mintimer Şäymiev comğa könne qabul itep, anıñ belän federalizm turında söyläşte. Nemsov ta Rusiädä vertikal' büränäse belän federalizmnı imgätügä qarşı ikän. Ul Qazanğa SPS firqäseneñ cirle bülegen köçäytergä dip kilgän. Mintimer Şäymiev eşquarlarnı yaqlawçı bu patiägä yärdäm wäğdä itkän. Xäzer Tatarstanda federalizm, millät xoquqları häm keçe, urta käsäbäçelek töşençäläre yış qabatlana. Rusiädä meskenlektä qalğan säyäsi orientirlar Tatarstanda berençe urınğa çığa ikän, bu hiç tä gäcäp tuğel. Çönki demokratiä iñ berençe çiratta Tatarstan kebek respublikalarğa häm xalıqlarğa kiräk.


text:
Fillipin politsiäse aeroport binasına xöcüm itep ike keşene üterde
Audio (Gloria Arroyo)
"Bu räweştä xäräkät itüçe terorçılarğa ber ğafu da bulmayaçaq. Min iminlek köçlären tiz häm qırıs çara kürerägä soradım. Alar bu eşne uñışlı başqarıp hawa alanında tärtip urnaştırdı."
Aeroport räsmiläre bu ike keşeneñ ğämälen alarnıñ "şäxsi problemaları" belän añlata. Ämmä xöcüm aldınnan Villaruel, xakimiättäge korrupsiä turında belderü yasaw öçen, ber radiostansiädän turı efir sorağan bulğan. Soñğı waqıtta Fillipinda konstitutsiä krizisı küzätelä, ildä xärbi fetnä bulu ixtimalı turında süzlär yöri.


text: Kiev -- Ukraina, Törkmänstanğa gaz öçen millionlağan dollar burıçı bar digän ğäyepläwlärne kire qaqtı. Törkmänstan belderüençä, Ukraina aña gaz öçen 160 million dollar tieş, Ukraina räsmiläreneñ uzğan atna Aşxabad söyläşülärendä bu mäsäläne xäl itä almawı, xezmättäşlekkä zıyan kiterä ala. Ukrainanıñ Naftogaz şirkäte başlığı Oleksi İvçenko, Ukraina Törkmänstanğa gaz öçen "tienen-tiengä" tüläp bara, anıñ ber burıçı da yuq, ixtimal bu ğäyepläwlär gaz bäyäsen kütärü niäte belän bäyle, digän beldderü yasadı.


text: Beyrut, Livanda premyer ministır itep bilgelängän Najib Mikatinıñ kabinet oyıştıru turında söyläşülär başlawı, saylawlar waqıtında ütäçäk digän ömedlär tudıra. Xaberlärgä qarağanda Mikati saylawlar könen aprel azağında iğlan itäçäk . Livan konstitutsiäsenä kürä saylaw köne ber ay elek belderelergä tieş. Mikati eleke premyer Haririniñ üterelüen tikşergän xalıqara oyışma belän xezmättäşlek itäçäk häm iqtisadi qıyınlıqlarını çişergä tırışaçaq dip äytte. Mikati urtaçıl Süriä yaqlı käsepçe. Ul comğa könne prezident Emile Lahud tarafınnan bilgelände


text:
Başqortstan Eçke eşlär ministrlığına häm anıñ citäkçese Rafail Diwayıvqa qarşı höcümnär tuqtalıp tormıy. Soñğı ike köndä Başqortstan cämägätçelege iğtibar üzägenä «Rossiysqaya ğäzetä»da basılğan mäqälä çıqtı. Ul yazmada Başqortstan prokurorı wazıyfaların başqaruçı Mixäil Zelepuqinnıñ bu yılnıñ mart ayında Başqortstan militsiäse eşçänlegenä birgän tiskäre bäyäse turında iskä töşerelä. Mäğlüm buluınça, Zelepukin äfände, Başqortstan Eçke eşlär ministrlığı citäkçelären, törle qırın ğämälläre häm üz wazıyfaların tieşençä ütämäwläre öçen, çaralar kürüne sorap, Rusiä Eçke eşlär ministrlığına möräcägät itkän ide. Şulay uq bu yazmada Eçke eşlär ministrı Rafail Diwayıv citäklägän ministrlıqqa qarata Başqortstan Yuğarı mäxkämäseneñ dä däğwaları buluı äytelä. Ul däğwalarnı Yuğarı mäxkämä Diwayıv äfändegä qarata şulay uq çaralar kürü öçen, Rusiä Eçke eşlär ministrına cibärgän.
Başqortstan Yuğarı mäxkämäse berniçä cinayät eşen qarağannan soñ, iregennän mäxrüm itelüçe qayber keşelärneñ Başqortstan Eçke eşlär ministrlığı citäkçeläre belän yaqın bäyläneştä buluın açıqlağan. Misal itep xökem itelüçe Fomiçev, Mäxmädov häm Nikişinnar isemnäre kiterelä. Yuğarı militsiä türäläre belän äşnälektä torğan bilgele eşquar Fomiçev, mäsälän, yalğan dollarlar belän eş itkän, dip belderelä. Ämma Eçke eşlär ministrlığı monı belep tä, Fomiçev äfändegä qarata alıp barılğan tikşerü eşlären yalğan yuldan cibärergä mataşqan, dip äytelä Başqortstan Yuğarı mäxkämäseneñ Rusiä eçke eşlär ministrına cibärgän xatında. Şulay itep, Başqortstan militsiäse citäkçeläre eşçänlegenä däğwalar atna sayın artıp tora. Mäskäw taraflarında ul däğwalarnı haman da öyränü bara. Şul uq waqıtta Başqortstan Eçke eşlär ministrlığı citäkçeläre üzlärenä bulğan däğwalar belän kileşmi, monı yala yağu dip bäyäli. Şulay itep arqan tartışu däwam itä.


text:
Bilgele bulğança 3 atna elek'' Bagdadqa Küper'' isemle italian yardäm oyışmasınıñ 2 xatın qız xezmätkäre qorallı keşelär tarafınnan urlandı.Alarnıñ üterelgän buluı turında xabärlär taralsa da ikese dä 29yäşendä ikese dä Simona isemle tutaşlar kiçä isän sau Rimgä qaytıp böten İtalianı şatlandırdılar. Alarnı irekkä çığaru öçen ber million dollar fidye aqçası tülängän digän xabärlär yörese dä italiannar ällä ni borçılmağan buluğa oşıy.
Rimdä uramnan ütep baruçı pensioner Filippo Mari ike Simonanıñ irekkä çığarıluına qarata(audio)
Bez bu moğcizäne köttek, bu waqıyğä yaxşı xabär belän tämamlandı, alar irekkä çığarıldı
Simona Pari häm Simona Torretta kiçä sonğı säğätlärdä Rimgä kilep töştelär. Sonğı 3 atnada böten ilne qayğığa salğan totıq alu draması şatlıq belän tämamlandı. Bagdad öçen Küper isemle yardäm oyışmasında eşlägän ike yäş xatın qız suğışta cafa çikkän ğıraqlılarğa bigräk tä balalarğa yardäm kürsätä ide. Urlau eşe bik küplärne şaqqattırdı. Çönki bu törkemdä eşläwçwlär yış qına AQŞ xakimiätlären çitlätep Falluca kebek başqalarınıñ kerä almağan urınnarğa yardäm ireşterä ala ide . İtalian televidiniäse şulayuq başqaları kiçädän birle ğäräb kiyemendä Rim hava alanına kilep töşkän Simonalarnı kürsätä.AQŞ citäklägän Ğıraq suğışın yaqlağan premyer Berlusconi italiannar tarafınnan nıq tänqitlänä. Kiçä ul televidiniädä çığış yasap iki xatın qıznıñ irekkä çığarıluın xabär itte Berlusconi(audio)
Bu böten ilne,şulsanda barlıq italian ata anaların borçuğa salğan qotoçqıç waqıyğä ide. Şäker bu eş in uñay räweştä tämamlandı.
Älegä xökümät fidye aqçası tülänüe turında komentar birüdän totılıp qala.İtalia Parlamentınıñ tışqı mäsälälär komitetı citäkçse Giuseppe Selva bügen mätbuğatta yazılğan Rim ber million dollar tüläde digän xabärlär döres bulırğa tieş, qızlarnıñ qotqaru in möhim närsä ide dip söyläde. BBC tışqı eşlär ministırınıñ ber nindi dä fidye tülänmäde digän süzlären sitat itep kiterde.Rimdä urnaşqan Xalıqara Mäsälälär institutı xezmätkäre Jean Pierre Darnis Azatlıqqa küpçelek italiannar öçen fidye tülänüe ällä ni zur problema tügel dide (audio)
Min moña problema dip qaramim. İtaliannar nıq pragmatik xalıq , alar öçen keşe tormışı in möhim. Älbättä şantaj öçen aqça tüläw matur eş tügel. Fransiä häm başqa illärdä bu zur mäsälä bulır ide , Monda aqça tülängänme yuqmı tügel ä qızlarnıñ öygä qaytuı möhim.
Ämma Berlusconinı yaqlauçı konservativ basma İl Folio här törle tüläüne xökem itep bolay dip yaza:alar namıslı humanitar eş eşläsä dä näticä fidyä belän tämamlandı, bu isä qoral säwdäse häm dönyanıñ bu öleşendä tınıçlıq häm demokratiägä qarşı suğışnı kiskennäşteräçäk kenä...Başqa basmalarda İtalia xatın qızlarnıñ irekkä çığarıluına cawap itep qayber säyäsi şartlar şulsanda ğıraq balaların İtaliada dewalau,kiläçäktä urtaçıl Ğıraq citäkçeläreneñ kilüen qabul itte dip yazalar. Analitik Darnis bu xabärlär döres dip qarıy . Darnis süzlärençä
(audio)
AQŞ bilgelägän Ğıraq xökümäte , AQŞ citäkçelegendäge koalitsiä häm terrorçılardan tış urta yulda toruçı möselman ğıraqlılar da bar,alar waqıtlı xökümät yäki AQŞnıñ Ğıraqta toruı belän kileşmi häm İtaliağa kilep üz fikerlären beyan itergä telär ide.
Ämma çınbarlıqta fidye mäsäläsenä italiannarnıñ bik azı iqtibar itä mätbuğat ta nigezdä xatın qızlarnıñ isän sau qaytuına häm alar belän ike ğıraqlı totıqnıñ irekkä çığarıluına şatlana här ike Simona da üzlären urlauçılarnıñ kem buluın belmäwlären ämma üzlärenä yaxşı möğämälä kürsätelgänen belderä. Alarnıñ ikese dä yuğarı belemle İtalianıñ abruylı universitetlarında berse antropologiä, ikençese felsefä uqığan. Bagdadtqa küper isemle yardäm oyışması 1991 Farsı Qultığı suğışınnan soñ humanitar yardäm birü mäqsatında oyıştırılğan. Simona Toretta Ğıraq xalqın nıq yaratqan, suğış waqıtında da ul annan kitmägän. Simona Pari başta başqa yardäm oyışmalarında eşläp Äfganstan, Kosovo, Albaniä Çernogoriä kebek illärdä bulğan Ul 20023nçe yılda Bagdadqa kilä. Här ike Simona da törle basmalarda Ğıraq turında mäqalälär yazıp tabip häm başqaların Ğırqqa yardämgä cälep itergä tırışa.
färidä xämit


text:
Bäysezlek yaqlı çeçen köçläre wäkile Äxmät Zakayev Çeçnädä balalarnıñ säyer awıruın xalıqara däräcädä tikşerergä çaqırdı. Londonda säyäsi sıyınu alğan Zakayev Ximik Qorallarnı Tıyu Oyışması baş mödire Rogelio Pfirterğa yazğan xatında aşığıç xalıqara tikşerü ütkärergä çaqıra.
Çeçnäneñ törle şähärlärendä sulış kiselü, baş awırtu, tän tartışu belän 80-läp keşe, şul isäptän 58 bala awırdı.
Zakayev säbäp bularaq tabiblar äytkän psixologik faktorlarnı kire qağıp ximik ağulaw bulğan dide.
Qayber cirle räsmilär nerv gazı belän ağulanu bilgeläre bulırğa oxşağan di. Ämma Çeçnägä cibärelgän Rusiä meditsina belgeçläre mondıy ğäyepläwlärne kisken kire qağıp ul keşelär psixologik säbäplärdän awırıy di.


text:
Bali şartlawına 6 yıl
Facigadä ğailäsen yugaltkan Ross McKeon iskä alu çarasında:
"Bu faciganın miña zur täsere buldı, min monda qızımnı häm xatınımnı yugalttım. Alar belän duslarım da hälaq buldı. Miña iñ yaqın 9 keşe şunda üldelär häm bu minem tormışımnı bötenläy täser itte. Xäzer anın iñ zur täsere bulıp yalgızlıqqa bireldem. Ul tönne min, yartı canımnı yugaltuımnı añladım häm inde anıñ urnıñ yañadan totıru mömkin tügel”
Denpesardagı matäm könendä iminlek çaralarınıñ bermä-ber arttırıluı xäbär itelä.


text:
Latviä prezidentı Vaira Vike-Freiberga, Sovetlarnıñ 50 yıl buyına baltiq däwlätlären okkupasiädä totqanına ğafu ütenü bulmasa da, Nazi Germaniäne ciñüneñ 60 yıllığın bäyräm itü çaralarına Mäskäwgä baraçağın xäbär itte. Rusiä 9 may ütäçäk tantanalarğa dönya citäkçelären, şul sanda Latviä, Estoniä häm Litva prezidentların da çaqırdı. Vike-Freiberga, Mäskäwgä "duslıq qulı" suzaçağın äytte, Rusiäne dä Latviä, Litva häm Estoniägä tatulaşu işaräse yasarğa çaqırdı.
Litva häm Estoniä prezidentları Mäskäwgä baru-barmawları turında äle xäbär itmäde. 1944nçe yıldan birle Sovetlar Berlege astında yäşägän Baltiq buyındağı bu 3 däwlät, Berlek taraluı belän 1991nçe yılda bäysezlek aldı.


text:
Belarus oppozitsiäse çığışları ozaqqa suzılmasa da, ul üzen kürsätä aldı
Belarustäge uram cıyınnarı yañadan saylanğan Lukaşenka xakimiate tarafınnan tiz genä taratılsa da, oppozitsiä citäkçese Aläksander Milinkeviç alar ildä urnaşqan zalim idarä nığıtmasında berençe yarıqlar xasil buluğa kiterde, dip belderä. Anıñ süzlärenä qarağanda, oppozitsiä xäzer saylawlarnı qabatlaw öçen köräş alıp baraçaq. Könbatışnıñ saylawlarnı tanımawı, oppozitsiä çığışları Belarustä çınnan da berär üzgäreşkä kiterdeme soñ?
"Bez inde kiläçäktä ni eşliäçägebez xaqında da fiker alıştıq, bu bik tä möhim. Bez şulay uq töşenkelekkä birelmäw yulların da qaradıq. Bez üzebez ber dä töşenke ruxta tügel, häm ciñügä taba berençe citdi adımnı atladıq dip isäplibez", di Belarus oppozitsiäseneñ bügenge käyefe turında anıñ citäkçese Milinkeviç.
Oppozitsiäneñ saylawlarda qatnaşuı, ä tawış birüdän soñ uramnarğa çığuı Belarus cämğiate tormışına nigezdä uñay tä''sir yasadı digän fiker belän küplär kileşä. Moña qädär Belarustä oppozitsiä bötenläy kürenmi ide, xäzer inde alay dip äytep bulmıy - tawış birügä äzerlänü waqıtında da, saylaw näticälären iğlan itkännän soñ da oppozitsiä üzeneñ buluın äytä aldı.
Londondağı Economist İntelligence Unit dip atalğan tikşerenü üzäge xezmätkäre Stuart Hensel, qazanışlarnı arttırıp kürsätergä kiräkmi, şulay da Belarus oppozitsiäse öçen xällär alay uq naçar tügel, dip belderä:
"Şuşı mizgeldä oppozitsiä ildäge säyäsi säxnädä üze öçen keçkenä genä bulsa da urın buldıra aldı, häm monı kiläçäktä küzätep baru qızıqlı bula ala. Lukaşenka xäzer oppozitsiäneñ Milinkeviç kebek citäkçese aldında qaldı, ä ul elekkelärennän ayırıla", di Stuart Hensel.
Äle ber yıl elek kenä cämäğätçelekkä bötenläy tanış bulmağan Milinkeviç, saylawlarda küzätüçelär kötkängä qarağanda zurraq uñışqa ireşte. Xäzer ul üzenä yaña ber säyäsi xäräkät qora häm anıñ prezident köräşendä qatnaşuı säbäple Lukaşenka Milinkeviçtän inde tiz genä qotıla almayaçaq. Ämma şul uq Hensel, oppozitsiäneñ bu uñışı hiç kenä dä, ul Lukaşenkanı tiz arada citläşterä alaçaq digänne añlatmıy, di:
"Oppozitsiä Lukaşenkağa citdi qurqınıç tudıra aluğa oşamağan, aldağı aylarda bigräk tä, häm asılda anıñ öçençe mötdäte tulğançı diärgä bula. Ämma bez xäzer Belarustä Ukrainada äle 4-5 yıl elek bulğan xällärne küräbez - oppozitsiäneñ xalıqnı cälep itü, awır säyäsi şartlarda da üz tawışın işetterä alu säläte arta bara", di Hensel.
Belarustäge wäzğiat öçen ber Lukaşenkanı ğına ğäyepläw bik ğadi bulır ide. Hensel fikerençä, töp problema bulıp ildäge oppozitsiäneñ tarqawlığı tora. Bu xätta soñğı saylawlarda da sizelde, inde mäğlüm Aläksandr Milinkeviçtän tış anda oppozitsiäneñ ikençe ber wäkile Aläksandr Kozulin dä qatnaştı.
Mäskäwdäge Carnegie üzägennän Aleksey Malaşenko isä, Belarus oppozitsiäseneñ tarqawlığı ber närsä, töp problema bulıp Belarus cämğiateneñ provinsianalizmı, anıñ kürşe illärdä barğan täräqqiattän çittä qaluı tora, di:
"Bu Belarus cämğiateneñ provinsianalizmı, andağı säyäsi kul''turanıñ provinsianalizmı. Şundıy xis qala ki, andağı cämğiat 10-15 yılğa artqa qala. Bu ğäyep tä tügel, bu faciğä. Bälkem kölke dä kürenäder, ämma ul cämğiat äle sovet inertsiäse belän bara", di Aleksey Malaşenko Belarustäge täräqqiat turında.
Oppozitsiä wäkilläre, soñğı waqiğälär xalıqnı näq menä şul yoqıdan çığaru eşen, ruxi inqilapnı başlap cibärde, dip isäpli.
Kärim Kamal


text:
Putinneñ İtaliägä säfäre çınnan da uñışlı buldımı?
Russiä prezidentı Putin İtaliadağı söyläşülären tämamlap Parijğa kilde. Ul prezident Şiraq belän dä oşraştı. Vladimer Putin Rimdä çaqta Yevropa Berlegeneñ altı ayğa cirattağı prezidentı vazıyfasın ütävçe premier Berluskonidä üzeneñ advokatın taptı. Berluskoni Yukos häm Çeçnä mäsäläsendä Putinne yaqlap çıqtı. Mäskäv Çeçnädäge xällärne Estoniä häm Latvidä urısça söyläşüçe azçılıqlarnıñ xoquqları belän çağıştırğan. Putin Yukos mäsäläsendäge tänqitlärne kire qaqtı.
Audio
Berluskoni Çeçnä turında sorau quyılğaç uq Putinne yaqlap çığıp bolay dide
Audio
" Çeçnädä küpkenä Russiä vatandaşlarına qarşı terroristik aktivlıq bara. Şuşı höcümnärneñ qorbanı bulğan Russiä Federatsiäse tieşle reaksiä kürsätmäde."
Putin şulay uq Yevropa berlegeneñ Xodorkovskiynıñ qulğa alınuınıñ qanunqa tulısınça turı kilüenä şik belderüenä dä qağılıp bu turıdağı tänqitlärne kire qaqtı.
Audio
Ul ber yaqtan 90-nçe yıllardağı xosusiläşterüne tulısınça küzdän kiçerü maqsät itep quyılmıy dip äyttı.
Audio
Läkin, ber ük vaqıtta başqa eşquarlarnıñ da xökemgä tarıluı mömkinlegeneñ buluın da inqar itmäde.
Audio
Putin Berluskoninıñ da yardäme belän qayber mäsälälärneñ deklaratsiädä telgä alınmauına ireşsä dä, ul üz maqsätenä ireşte dip tö äytep bulmıy. Berluskoni närsä genä äytmäsen, Yevropa Berlege Russiä vatandaşlarına yaqın kiläçäktä vizasız söyöxöt itü röxsäten birmiäçäk. Russiä monıñ öçen başta qayber şartlarnı ütärgä , mäsäläsen illegal immigrantlarnı kire alu kileşüenä qul quyarğa, çiklären nığıtırğa , Estoniä, Latviä belän çik kileşülärenä qul qyarğa tieş. Yevropa Berelege oyışma kiläse yılda kiñäytelgännän soñ Russiägä finans kompensatsiä tülävgä dä rizalıq birmäde. Russiäneñ 2004-nçe yılnıñ azağına qädäre Dönya Sävdä Oyışmasına ağza bulıp kerüe yaqlansa da, bu mäsälä dä äle qätği räveştä xäl itelmägän. Yevropa Berlege Komissiäseneñ süzçese Reijo Kemppinen bügen press-konefernsiädä yasağan çığışında, bez İtaliä premiere Berluskonineñ Yukos yäisä Çeçnä turındağı fikeren urtaqlaşmıybız . Bu anıñ şäxsi qaraşı ğına dip belderde. Qısqası, Putinneñ İtaliä säfäre berençe qaraşta kürengän qädäre uñışlı bulmadı digän yomğaq yasarğa bula.
Färit İdelle, Praga.


text:
Fälästindä watandaşlar suğışımı başlana?
Hämäs häm Fättax suğışçıları arasında başlağan bäreleşlärdä 50läp keşe xälaq buldı. Bu waqiyğadañ soñ, Fälestindä watandaşlar suğış başlana mı? digän soraw yış yañgırıy başladı. Fälästinneñ töp ike säyäsi törkeme arasındağı bäreleşlär, ike türä Hämäsnıñ Fälästin Prezidentı Fattaxnıñ Mäxmüt Abbas belän Fättaxnıñ Fälästin Premyer Ministrı İsmağil Haniya yortına da tide.
Läkin ike arada atışlarnı tuqtatırğa çaqırular däwam itsä dä, bäreleşlärne tizdän tuqtatu teläge bik az.
“Fälästinlelär ber-bersen üterä, bu bik qızğanıç. Minemçä bu watandaşlar suğışına äwerelep bara. Çönki soñgı 3 köndä, Fälästinlelär tarafınnañ 55 keşe üterelde“
Fälästindäge xalıqara keşe xoquqların küzätüçe törkem başlığı, Basem Äydneñ Azatlıq Radiosına birgän bu süzlärennäñ soñ, Tönyaq ğazzadağı Hämäs suğışçıları, köndäşläre bulğan Fättax törkemen 2 kön qorallarnı qullanmasqa çaqırdı. Hämäs belän bäyläneşe bulğan radio xäbärlärenä qarğanda, İslamçı suğışçılar ägär Fättax iminlek köçläre Comğa könne säğat 7gäçä qoralların taşlamasalar, qoralların köçläp qullarınnañ alınaçağın belderde.
Tışqı eşlär ministrı Ziad Ebu Amr, bügen köç qullanu könbatış yarına xätle taralırğa mömkin dip belderde.
Alar nigä suğışa? Hämäs belän Fättax, 4 distä yıl däwam itkän Fättax xaqimiäte sünep, bıltır Hämäsnıñ Parlament saylawlarında cinep çığıunnañ soñ ike arada xaqimiät öçen köräş ber qabınıp ber sürelep kitä.
Äyd bu bäreleşlärneñ maqsatıñ, köç küräşe belän bäyle:
Üz aralarında suğışqan bu köçlär, Ğazza sızığında üz köçen urnaştırırğa tırışa dip ışanam. Kem tağın da köçleräk digändäy.”
Bäreleşlärne tuqtatu öçen bulğan kileşülärdä aradaşçı, Misır Tışqı eşlär Ministrı Äxmäd Äbü Ğäyt, ike tarafınıñ dä kileşü öçen söyläşergä teläk beldermäwlären äytte. Sişämbe könne mäğlümat çaralarına birgän belderüendä ul, bolay dide:
"Bu eştä Fälästinnär belän bergä yäşeren köçlärneñ dä cäwaplılığı bar. Äğär dä bu yäşeren köçlärneñ eşe ikän, häm bez yäşeren köçlärneñ buluın beläbez, bu oçraqta fälästinlelär, soñgı 20 yılda üzläre öçen tırışqan barlıq qazanuların yuğalta baruların yaxşı anñlarğa tiyeşlär."
Fälestenlelär, xaqimiätkä Hämäs kilgännäñ soñ, İzrailne cimerüne tuqtarırğa digän çaqırularnı kire qağuı arqasında, Xalıqara yärdemnäñ mäxrüm qaldı. Mäğlümat çaraları, Hämäsnıñ qatı torğanı öçen, Amerika häm İzrail İslamçı xäräkätne tuqtatırğa teli digän xäbärlär yış yañgırıy.
Songı arada, Fälestenlelärgä xalıqara yärdemne däwam itterergä çaqırular yañartılsa da, tınıçlıq urnaştırılğançığa qadär bu çaqırularğa iğtibar birelüe ixtimalı bik keçkenä.
Metin Karimaz


text:
Tarixi mirasnı saqlawçılarnıñ Bötenrusiä qorıltayı uzaçaq
İyün ayında Qazanda bötendönya tarixi miras şähärläreneñ qorıltayı bulaçaq. Şähärne tözekländerep, yaña uramnar, yortlar salğanda 1000 yıllıq mirasnı saqlaw bik aktual' mäs'älä bulıp tora. Ä Qazanda isä älege problema xakimiätneñ niçek eşläweneñ kürsätkeçe häm säyäsi xälen qatlawlandıra sälätle tema. Bäxäslär, tantanalı çaralar da xäzer borınğı miras häykälläre belän bäyle. Şul uq iyün ayında tarixi şähärläreneñ bötendönya qorıltay waqıtında tağın ber gomumrusiä qorıltayı ütäçäk dip kötelä. 18-23 iyün arasında tarixi mirasnı saqlaw belän şöğellänüçe belgeçläreneñ Bötenrusiä qorıltayı uzaçaq. Bu könnärdä Qazanğa Rusiäneñ barlıq töbäklärennän tarixi häykällärne saqlaw belän şöğellänüçelär häm Mäskäwdän citäkçelär kiläçäk. Rosoxrankul'tura dip atalğan häm soñğı waqıtta jurnalistlarnıñ, mädäniät xezmätkärläreneñ telennän töşmägän oyışma citäkçese Boris Boyarskov ta Qazanğa kiläçäk. Xäzer älege qorıltayğa äzerlek başlanıp kitte. Şuşı könnärdä Mäskäwdän Rosoxrankul'turanıñ mädäni mirasnı saqlaw idäräse citäkçe Aleksandr Robotkeewiç häm şul uq oyışmanıñ İdel buyı töbäklärendäge citäkçese Svetlana Jdanova kilep, jurnalistlar belän oçraştı. Xökümättä häm Prezident idaräsendä xäl iteläse mäs'älälär tikşerelgännän soñ häykäl saqlawçılar kiñ cämäğätçelekkä möräcäğät itärgä bulğannar. Tatmedia agentlıysında uzğan matbuğat oçraşuında Svetlana Jdanova iñ başta uq yasağan täqdime belän jurnalistlarnı şaqqattırdı.
“Qazannıñ 1000 yıllığı uñayınnan tergezü buyınça küp kenä eşlär başqarılsa da, bu ölkädä eşlänmägän äyberlär küp äle. İñ möhime mädäni, tarixi häykällärgä qarata keşelärneñ mönäsäbäten üzgärtergä kiräk. Bu eştä bez massaküläi mäğlümat çaralarına ömet itäbez.” Svetlana Jdanova ni öçen jurnalistlarğa şul qädär zur ömet bağlap açıq säyäsät alıp barırğa teli soñ? Monda kilgän jurnalistlar häykällär saqlawğa kiräkle aqçalarnıñ kirägennän küp tapqırğa az buluın iskä aldılar. Şul uq waqıtta mäğlümat çaralarına xakimiät eşçänlegenä qarağan tulı mäğlumatnı tabıp bulmıy.
Äytergä kiräk, Rosoxrankul'tura häm Samarada eşläwçe Svetlana Jdanova gäzit –jurnallarnı, tel-radio kompaniälär eşçänlegenä röxsät birep, litsenziälären tikşerüdä zur aktivlıq kürsätä. Senzuranı häm küzätep tikşerep torunı yaratmağan jurnalistlar mondıy oyışmalarğa şiklänep, şürläp qarıylar. MaTбyraT oчpaшyыHдa jurnalistlarnı qunaqlarğa kinayäle tozlı---borıçlı sorawlar da yawdırdılar. Tege häykäl yuq itelgängä, yäki busı cimerelgängä kem ğayıple? Wäzğıätne tiränräk belgän äzerlekle jurnalistlar qaysı häykälne kemneñ wäqälätendä dip soradılar.
Wäqälätlär büleşü monda bigräk tä çeterekle, çönki tarixi – mädäni häykällär federal' üzäk häm töbäklärneñ urtaq wäqälätendä. Qaysı oçraqta cirle xakimiät, qaysı oçraqta Mäskäw xisabına saqlaw häm tözekländerü eşläre alıp barırğa tieş.
Jurnalist Jäwdät Abdullin ğädättägeçä qunaqlarnı kisken faktlar belän sıyladı. Aleksandar Robotkeeviç isä älege problemalarğa federal' üzäk qaraşın citkerde häm Qazanda tuplanğan täcribä, häm biredä çişeläse töyennär böten Rusiä öçen ähämiätle buluın äytte.
Oçraşuda yañğırağan çirattağı soraw mondıy ide. Ägär dä ber şähärdä ber ataqlı keşeneñ şäxsi tormışı belän bäyle 7 urın bulsa alarnıñ niçäsen saqlarğa häm nindi häykällärne tergezügä zurraq köç salırğa. Bu soraw iñ aktual'lärdän bulıp çıqtı. Qazannıñ Galaktionv uramındağı Säydäş häm Äxmärov torğan 8 sanlı yortnıñ sütelü mömkinlege cämäğätçelekne borçuğa saldı. Qayber aktivistlar imzalar cıya, şiqayätlär yaza. Eşneñ asılın belü häm näticäle xäräkät itü çınnan da zur äzerlek sorıy.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Röstäm Miñnexanov citäkçelegendä delegatsiä Xantı-Mansi avtonomiäle okrugına kitä
Çärşämbe, 13 noyäber könne, Tatarstanda alay is kitärlek yañalıqlar, waqiğalar bulmadı diärlek. Anıñ qarawı, pänceşämbe, 14 noyäber könne, respublika öçen bik möhim küp kenä waqiğalar kötelä. İnde xäbär itkänebezçä, bu könne Tatarstan premyer-ministrı Röstäm Miñnexanov citäkçelegendäge zur ğına delegatsiä Rusiäneñ Xantı-Mansi avtonomiäle okruğına kitäçäk. Bu säfär bik qısqa buluğa da qaramastan, ä tatarstanlılar vizitı barı tik ber genä kön bulaçaq, şaqtıy eş başqarılır, küp kenä möhim oçraşular bulır, dip kötelä. Vizit waqıtında Miñnexanov häm delegatsiäneñ küpsanlı wäkilläre Surgutta üñışlı ğına eşläp kilä torğan Tatarstannıñ Xantı-Mansi okrugındağı wäkilçelegendä bulaçaqlar, okrugtağı tatarlar belän oçraşaçaqlar. Şulay uq, premyer Rusiäneñ yıraq bu töbägeneñ citäkçelege belän söyläşülär dä alıp baraçaq. Miñnexanov gubernator belän oçraşırğa häm vizitnıñ näticäse itep ike yaq arasında säwdä-iqtisadi xezmättäşlek turında kileşügä qul quyarğa da niätli.


text:
Äfğanstandağı xalıqara yärdäm köçlärendä eşlägän xärbilär
Qandähar – Bügen Kanada häm Fransiäneñ tışqı eşlär ministrları Qandäharğa 2 könlek säfär belän kilde. Alar şulay uq Äfğanstannıñ könyağında urnaşqan koalisiä köçe xärbilären dä ziärät itäçäk. İke ministr da iminlek säbäple säfärläre turında ber nindi añlatma birmäde. Säfär ike köngä planlaştırılğan.
Kanadanıñ Äfğanstanda 2.500 xärbiye xizmät itä. Xärbilären bermä-ber arttırırğa wäğdä birgän Fransiäneñ isä xäzerge waqıtta Äfğanstanda xizmät itkän 1.600 xärbiye bar. Alar Qabul töbägendä urnaşqan.


text:
Dönya matbuğatı Putinnıñ Zubkovnı kiterüe turında
Jurnal bu sorawğa 2 jawap ta birä. Qısqa cawp 65 yäşlek yaña premyer ministr elekke kolxoz citäkçese 1990 yıllarda Piterburda Putin belän bergä eşlägän.
Tiränräk cawap, Zubkov Kremlneñ Putin wazıyfasınnan kitkäç Rusiäne citäkliäçäk keşene saylaw manevrlarınıñ ber öleşe.
Zubkov elekke premyer Mixail Fradkovtan ällä ni ayırılmıy. Xökümätne almaştıru waris operatsiäse dip atalğan yäşeren protsessnıñ ber öleşe dip yaza Economist.
Mäqälä bolay tämamlana. Çınlıqta Mäskäwdäge Karnegie Üzäge wäkile Maşa Lipman äykänçä, Rusiä xakimiäten öytänüçe bügenge belgeçlär Qızıl mäydandağı politbüro äğzaları fotolarına säğätlärçä qarap utırğan elekke belgeçlärdän ällä ni ışanıçlıraq tügel. Bez yuğarıdan kilgän signallarnı üzebezçä añlarğa mäcbür. Qarar qılu eşläre tulısınça yäşeren. Ul däwlätne xalıqtan ayırunı añlata. Häm bu Putinnı da, ul saylağan warisnı da ällä ni borçımıy kebek.
Britaniäneñ Guardian gazetı Zubkovnıñ bilgelänüe xätta Rusiä xakimiäten yaxşı belgän keşelärdä dä kem soñ ul digän soraw uyattı di. 65 yäşenä qädär qarañğıda utırıp Finans Monitoring Xezmäte citäkçegelennän kitärgä cıyınğan keşe xäzer inde Rusiä prezidentı bulırğa cıyınuın belderä di Guardian.
Soñğı könnärdä küp kenä küzätüçelär äytkän faraznı Guardian gazetı da birä. Putin rättän öçençe möddätkä prezident bulıp saylanunı tıyuçı konstitutsiäne bozmıyaçağın qat-qat äytep kilde. Ämma aña kiläse yılda üz urınına ışanıçlı keşene qaldırıp torıp soñraq yañadan öçençe häm dürtençe möddätkä xakimiätkä qaytırğa berni dä qomaçawlamıy. Putin kiläse yılda Kremldän kitärgä dä mömkin, ämma ul dilbegänı üz qulınnan ıçqındırır dip berkem dä çın-çınlap ışanmıy di Guardian.
Putin Zubkovnı soñraq üze xakimiätkä qaytu öçen prezident itep quyarğa mömkin digän fiker başqa küp kenä basmalarda da qabatlana.Wall Street Journal xätta analitik Muxail Delyaginnıñ Putin yartı yäki ber yıldan uq qaytırğa mömkin digän fikeren dä kiterä.
Moscow Times Zubkovnıñ korrupsiägä qarşı köräş wäğdälärenä tuqtala.
Dikäber häm mart aylarında kötelgän duma häm prezident saylawları aldınnan Putin korrupsiägä qarşı köräşne könüzäk säyäsi mäsälä itep quydı. Putinnıñ 2001 yıldan birle Finans Monitoring Xezmäten citäklägän yaqın keşese Zubkov xökümätneñ aqça yuuğa qarşı köräşeneñ alğı sızığında bulıp çığa di Moscow Times.
Şul uq waqıtta gazeta Däwlät Strategiäse Şurası başlığı häm elekke Kreml kiñäşçese Stanislav Belkovskinıñ Rusiädä hämmä närsä korrupsiägä barıp totaşa. Min Zubkov üzen korrupsiägä qarşı räximsez köräş alıp baruçı itep kürsätep dip uylamıym. Anı bilgeläw barı PR kampaniäse genä, Xalıqnıñ iğtibarın başqa mäsälälärdän çitlätep barı tik korrupsiägä yünältü öçen eşlände digän süzlären kiterä.
Xökümättän tış Korrupsiägä qarşı komitet başlığı Kiril Kabanov şul uq Moscow Timesta Min korrupsion sistemağa qarşı köräş, bäysez mäxkamä buldıru eşen kürergä telim. Zubkov isä üzeneñ abruyın yuğarı ber korrupsion bürokratnı qulğa alu aşa kütärergä tırışaçaq häm Putinnıñ urının cılı kileş saqlaw öçen xakimiätkä kilergä aña şul citäçäk di.
Financial Times alda äle säyäsi tamaşa küp bulaçaq. Putinnıñ kötelmägän adımnarı şul tamaşanıñ ber öleşe. Mäsälän äle anıñ üzeneñ yaña eşen iğlan itäse bar. Ämma bu tamaşanıñ ni belän betäse inde yazılğan Kremldäge xäzerge törkem, şul isäptän Putin da xakimiättä qalaçaq di.


text:
M.Jumabaev atındağı Aqmola oblıstıq ämbebap-ğılımï kitapxanasında «Aq jol» partïyası oblıstıq fïlïalınıñ uy`ımdastırwımen Alaş ardaqtısı, éncïklopedïst ğalım, pwblïcïst Älïxan Bökey`xanulınıñ 150 jıldığına oray` döñgelek üstel ötti, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
Jïındı aşqan atalmış partïya oblıstıq fïlïalı törağasınıñ orınbasarı Baqıt Smağul Älïxan Bökey`xanovtıñ 150 jıldığınıñ YuNESKO şeñberinde atalıp ötip jatqanın ay`tıp ötti.
Şarağa arnay`ı kelip qatısqan «Alaş» mädenï-rwxanï damw ïnstïtwtınıñ ağa ğılımï qızmetkeri, fïlologïya ğılımdarınıñ kandïdatı Qay`ırbek Kemeñger «Älïxan Bökey`xanov izimen» attı ékspedïcïya quramında onıñ twğan jerinen bastap, qay`tıs bolğan qalasına dey`in jürip ötkende jïğan-tergen mälimet-derekterin, tüsirgen bey`netaspaların, salmaqtı suxbattarın alğa tarttı. Ay`gül Smaqova jetekşilik etken ékspedïcïyanıñ tanımdıq turğıda atqarğan jumısı mol eken.
«Alaştıqtıqtardıñ Ombı şaharında turıp, jumıs jasağandarı belgili, biraq ta, alaştıñ tuñğış astanası Ombı emes, Semey` qalası. Onıñ köptegen äriptesteri, şäkirtteriniñ esimderi köşe, qala, mektepterge, joğarı oqw orındarına berilgen de, Älïxannıñ öz atı umıt qalğan. Basqalarğa eskertkiş köp, Älïxanğa tek qana Semey`de ornatılğan. Jaqında Sankt-Peterbwrgte byusti aşıldı»,–dey`di Q.Kemeñger.
Döñgelek üstel basındağı mäjiliste ğalımdar Qasımxan Qusay`ınov, Amanjol Idırısov, Mälik Ğabdwllïn mwzey`iniñ dïrektorı, aqın Quday`berli Mırzabek ulı tulğanıñ ömiri men qızmeti, bastı-bastı eñbekterine toqtaldı.
Jïın soñında oblıstıq işki sayasat basqarmasınıñ basşısı Ay`na Mısırälimova, J.Mwsïn atındağı pedagogïkalıq kolledj dïrektorı Nurtas Axat, «Kökşetaw» gazetiniñ bas redaktorı Serik Jetpisqalïev, M.Ğabdwllïn mwzey`iniñ dïrektorı Quday`berli Mırzabek, Ş.Wälïxanov atındağı Kökşetaw memlekettik wnïversïtetiniñ docenti Säbït Jämbekke qoğamdıq iske belsene aralasıp, jastar tärbïesine ünemi ün qosıp kele jatqanı üşin «Aq jol» partïyasınıñ usınısımen marapat – Qazaq xandığınıñ 550 jıldığı qurmetindegi estelik medalʹdar tabıs etildi.
Aqmaral AY`ĞARA


text:
Äfğänstanda uzğan şimbä könne ütkän prezident saylawlarınnan soñ tawışlarnı sanaw däwam itä. Qayber namzätlärneñ xärämläşülär turındağı şikayätlären tikşerü öçen Qabulğa maxsus şura kilde.
Prezident Xämit Karzainıñ qayber köndäşläre tawış birü waqıtında xärämläşülär buldı dip beldergän ide. Alar bigräk tä, ber keşeneñ berniçä märtäbä tawış birüenä yul quymaw maqsatında barmaqnı qara belän buyaw problemasın kütärde.
Tawışlarnı sanaw bu ay axırına qädär däwam itärgä mömkin.
Saylaw näticälären tanımaw belän yanağan namzätlärneñ berse, üzbäk Abdul Räşit Dostum bügen fikeren üzgärte. Ämma ul haman da saylawlarda ğädelsezleklär buldı dip isäpli.


text:
Blağovarźa Qänzäfär beygä häykäl quyıla
Meñ ırıuı başlığı Qänzäfär bey iśtälegen mäñgeläşterep tarixta tärän eź qaldırğan aqhaqalğa häykäl quyıla, rayon üźägendä krayźı öyräneü muzeyı asıla. Oşo turalağı höyläşeüźä Respublika ğalimdarı, yämäğät eşmäkärźäre konferentsiya oyoştorop qatnaştı. Qänzäfär bey 450 yıl elek baş halırğa barğan başqort beyźäreneñ berehe. Bötä donya başqorttarınıñ Başqarma komitet räyese urınbaśarı Qäźim Aralbaev äyteüensä, ğilmi yıyın urını itep Blağovar rayonı osraqlı haylanmağan, elek bıl erźär Meñ ırıuına qarağan bulğan.


text:
Sember gәzitlәre bu kөnnәrdә 2003 yılda bilgelәp ütelәse istәlekle kөnnәr hәm bәyrәmnәr turında yaza. Xәbәrçebez sanap çığarğan. Sember xalqı yılına 16 dәwlәt, 24 dini, 20 tradistion, 42 hөnәri hәm tağın allә küpme bәyәrmne uzdıra ikәn. Әmma, bu isemlektә Sember tatarlarnı qağılışlı bәyrәmnәrdәn barı tik Saban tuyın ğına telğә alıp bula. Ә өlkәneŋ danın artırğan keşelәr arasında 200 yıl elek tuğan fabrikant Akçurinnan başlap, bu ğasırnıŋ 90nçı yıllarında Semberğә keçep kilğәn Abdulla hәm Fәniә Ayazitovlarğa qәdәr bilgele millәttәşlәrebez bar. Abdulla belәn Fәniә "Өmmet" tatar ğәziten ayaqqa bastıruğa zur өleş kertә, Abdulla basmaxanәdә cihazlarnı caylawçı bulıp eşlәsә, Fәniә yıllar buyı "Өmmet"tә xәbәrçe wazifasın başqara.
Ayrat Ibrahim, Sember.


text:
Qol Şärif mäçeten torğızunı Sember tatar cämäğätçelege oluğ tarixi waqiğa sıyfatında qabul itte. Ä menä Qazannan da borınğıraq başqalabız Şähri Bolğar xälläre nindi?
“Tuğan tel” oyışması 1988-yılnıñ 23-sintäberendä 1-märtäbä Şähri Bolğarğa säyäxät oyıştırğan ide. Tıyulıq yanında urnaşqan zur yort divarında säyäxätçelärne: “Lyudi, pomnite, kakim trudom dostalos' nam eto sçast'ye!” digän şiğär qarşılawı küplärne ğäcäpländerde ul waqıtta. At başıday zurlıqtağı xäreflär belän yazılğan bu şiğär açıqtan-açıq mäsxäräle kölüdäy qabul itelgän ide. Çönki can öşetkeç xäräbälär, muzey tübäsendä yarımaynı urtalay “kiskän” täre, ä anıñ astında sıqrap yatqan qäber taşları qarşılağan ide. Ä tirä-yaq pıçraq çüplekne xäterlätä, çönki qaya qarama mal kötüe ezläre. Menä şundıy “sçast'ye”...
Şulay da Şähri Bolğarda, uzğan yıllar barışında, qayber eşlär başqarıla kilde. Olı manara qalqıp çıqtı, zamança täharätxanä tözelde, munça xäräbäläre tärtipkä kiterelde, Tıyulıq beraz çüptän arındı. Tağın ber üzgäreş: muzey sıyfatında qullanıluçı çirkäw astınnan qäber taşları alındı yäki yazmaları sılandı. Läkin bu soñğısın uñay küreneş dip bulmıy. Säyäxätçelär fikerençä, bu – barı tik yawlap aluçılarnıñ wäxşilegen xalıqtan yäşerü öçen genä başqarılğan – paqlanu omtılışı yuq! Ägär andıy niät bulsa, muzey başınnan tärene alırlar ide, çönki ölkän buın näq şunıñ arqasında muzeyğa kerüdän, borınğı babalarıbız mirası belän tanışudan baş tarta bit.
Elek Tıyulıqnıñ direktorı bulıp eşlägän Cämil Möxämmätşin xäzer biredä arxeologiä belän mäşğül. Anıñ fikerençä, eşlär yarıysı ğına bara.
Ğalimnär çirkäw tözü waqıtında yuqqa çıqqan, Cämiğ mäçettän 100 metr çaması tön'yaktarak urnaşqan Xan Sarayı urının ezlilär. İdel Bolğarstanı cirendä arxeologik qazınular bara: 60 çaması şähärleklär barlanğan. Şul isäptän Sember ölkäse cirendä ike möhim şähärlek tapqannar. İske Mayna rayonı cirendä tabılğan şähärlektä 14-ğasır aqçaları tabılğan. Nigezdä, Samanidlar aqçaları, läkin Cäğfär xan iseme yazılğan täñkälär dä tabılğan.
Elegräk yıllarda Tıyulıq urtasında cimerek yortlar tamaqqa utırğan söyäktäy qabul itelä ide. Şöker, di Cämil äfände, ayıruça cimerek 20 yort xucalarına urın tabıp birelde, alarnıñ urınnarı tazartıldı. Häm Tatarstannıñ “Tuzğan toraq” programması nigezendä tağın berniçä toraq yorttan qotılırğa mömkinlek bar.
Cämil Möxämmätşin belän Ayrat İbrahim söyläşte.
“Azatlıq” radiosı, Şähri Bolğar – Sember.


text:
Sember tatarı Näwrüz bäyrämen nigä onıttı?
Biredä yäşäwçe äzerilärneñ “Nizami” isemle milli oyışması “Tuğan tel” tä'sire astında tuğan ide, anıñ uq ürnägendä yıl sayın Näwrüz bäyrämnären dä oyıştıra başladı. Bıyılğı Näwrüz bäyräme aldınnan anıñ töp oyıştıruçısı Zawr Mämätzade “Äzerbaycan öçen närsä ul Näwrüz” – digän sorawğa menä nindi cawap birde.
“Äzeri öçen Näwrüz – iñ zur bäyräm ul. Yaña yıl ğına tügel – ğailä bäyräme, yaqın tuğannar, duslar belän aralaşu, yärdämläşü bäyräme. Qunaqlarnı häm oçraqlı keşelärne dä sıylıylar, “Bürek ırğıtu” digän uyın da älegä qadär ğamäldä: Buş bürek ırğıtasıñ keşe öenä, ä xuca anı täm-tom belän tutırıp çığarıp birä.
Ölkä filarmoniäse zalı şığrım tulı ide. Cıyılğan xalıqqa cır-iyüllär genä tügel – borınğı yolalarnı säxnäläşterep tä täqdim ittelär. Küp yıllar Äzerbaycanda yäşägän sanduğaçıbız Älfiä Ramazanova da äzeri häm tatar cırların başqardı.
Qärdäş xalıqnıñ Watanınnan çittä yäşäw şartlarında da milli yözen saqlap qalu omtılışlarına şatlanırğa da bula. Läkin şunısı beraz borçu uyatırlıq: tatar tä'sire astında başlanğan eş äzerilärdä bara, tatarnıñ üzendä – sünde. Bıyıl isä ölkä üzägeneñ ber balalar baqçasında häm ölkä buyınça berniçä mäktäptä genä şärqi xalıqlarnıñ ğomum bäyräme iskä alınğan, digän xäbärlär işetelde. Ä nigä soñ ölkä üzägendä bu bäyrämne zurlap oyıştırular onıtıldı?
Cirle avtonomiä räise Ramis Safin:
“Min alarğa könläşep qarim, çönki bezneñ Sabantuylar barlıq xalıqnı da cälep itep uza. Alar şulay oyıştırıp qarasınnar äle… -Şulayın şulaydır da… Bezneñ bit Näwrüz genä tügel, Narduğan, “Sember cırı” festival'läre dä sündelär. -Anısı bezdä genä tügel, muqşı-çuaşlarda da şundıy uq sülpänlänü bara. Ä “Sember cırı”nıñ sülpänlänüe säbäbe – anıñ Kul'tura idäräse qaramağına küçüendä. Elek bit barlıq rayonnardan da nänilärdän alıp – äbi-babaylarğa qädär zayavkalar kilä ide. -Berwaqıt Avtonomiä Prezidiumı utırışında Mädäniät yağınnan sälätle millättäşlärebezne barlaw täqdime yañğırağan ide. Bar bit alar, bar. Änä Sabantuylarda da üz sälätlären kürsätüçelär bixisap. Yäş kenä Sember qızı Aygöl Kamaletdinova Aydar Fäyzraxmanovnıñ “Cırlıyq äle” tapşıruında 1-urın yaulap qayttı. Bu täqdimneñ tormışqa aşırıluı xälläre niçek soñ? -Menä Avtonomiäneñ kul'tura bülege citäkçese Älfiä Ramazanova belän bu turıda söyläşü buldı. Aprel' axırında Retro konsert oyıştırmaqçı ul. Borınğı bulmasa da, 60-70 yıllardağı populyar cırlar konsertı turında süz. -Ä üzeşçän sänğät tügäräkläre turında nindi niätlär. Elek bar ide bit bezdä dä: “Çulpan”, “İdel tañnarı”… -Menä, bälki şul retrokonsert yärdäm itär kollektiv tuplawğa. Änä Mäläkästä kollektivlar bar, kiemnäre dä beznekennän küpkä yaxşıraq. -Ä bu qalışunıñ säbäplären nidä küräseñ? -İñ berençe üzebezneñ töp urın bulmaw. Änä Dom drujbı digäne 15 – 20 keşelek utırışlar öçen bülmä sorağanğa da aqça taläp itä başladı. Annan soñ Tatar mädäni üzägeneñ direktor häm belgeçläre alışıp toruı da mädäniätebezne kütärügä qomaçawlıy.”
-Şulayın şulaydır da… Bezneñ bit Näwrüz genä tügel, Narduğan, “Sember cırı” festival'läre dä sündelär.
-Anısı bezdä genä tügel, muqşı-çuaşlarda da şundıy uq sülpänlänü bara. Ä “Sember cırı”nıñ sülpänlänüe säbäbe – anıñ Kul'tura idäräse qaramağına küçüendä. Elek bit barlıq rayonnardan da nänilärdän alıp – äbi-babaylarğa qädär zayavkalar kilä ide.
-Berwaqıt Avtonomiä Prezidiumı utırışında Mädäniät yağınnan sälätle millättäşlärebezne barlaw täqdime yañğırağan ide. Bar bit alar, bar. Änä Sabantuylarda da üz sälätlären kürsätüçelär bixisap. Yäş kenä Sember qızı Aygöl Kamaletdinova Aydar Fäyzraxmanovnıñ “Cırlıyq äle” tapşıruında 1-urın yaulap qayttı. Bu täqdimneñ tormışqa aşırıluı xälläre niçek soñ?
-Menä Avtonomiäneñ kul'tura bülege citäkçese Älfiä Ramazanova belän bu turıda söyläşü buldı. Aprel' axırında Retro konsert oyıştırmaqçı ul. Borınğı bulmasa da, 60-70 yıllardağı populyar cırlar konsertı turında süz.
-Ä üzeşçän sänğät tügäräkläre turında nindi niätlär. Elek bar ide bit bezdä dä: “Çulpan”, “İdel tañnarı”…
-Menä, bälki şul retrokonsert yärdäm itär kollektiv tuplawğa. Änä Mäläkästä kollektivlar bar, kiemnäre dä beznekennän küpkä yaxşıraq.
-Ä bu qalışunıñ säbäplären nidä küräseñ?
-İñ berençe üzebezneñ töp urın bulmaw. Änä Dom drujbı digäne 15 – 20 keşelek utırışlar öçen bülmä sorağanğa da aqça taläp itä başladı. Annan soñ Tatar mädäni üzägeneñ direktor häm belgeçläre alışıp toruı da mädäniätebezne kütärügä qomaçawlıy.”Bu Ramis Safin buldı. Ä xezmätkärlärneñ bu “Milli kul'turalarnı üsterü üzäge” dip atalğan binada bik yış alışıp toruları säbäplären açıqlaw öçen ayırım söyläşü taläp itelä kebek. Citdi mäs'älä iç.
Ayrat İbrahim, Sember


text:
Millät üseşenä yaña qaraş
Bügen Böten dönya tatar kongressı binasında tatar milläteneñ üseşenä bağışlanğan fänni simpozium bulıp ütte. Töp doklad belän çığış yasağan, tarix fännäre doktorı Damir İsxaqov, 21nçe ğasırda milli üseş mäsällärenä yañaça qararğa kiräk, digän fiker äytte.
Tatarstannıñ üz bilgelänüe turındağı soñğı belderülärenä dä inde 13 yıldan artıq bulsa da, millät üseşe qaysı yünäleştä bulırğa tieş digän söyläşülär, äle dä bulsa däwam itä ide. Tatar kongressı qarşında eşläwçe etnologik monitoring üzäge citäkçese Damir İsxaqov fikerençä, millät üseşe kontsepsiäsenä, 21nçe ğasır kilep citüenä tözätmä yasap, yañaça qarar waqıt citte. Ul üzeneñ çığışında üzgärep barğan säyäsi häm ictimaği şartlarda tatar milläteneñ üseşe öçen kiräkle şartlar tä’min itü turında uylarğa çaqırdı.
Simpoziumda çığış yasağan başqa ğalimnär häm cämäğät eşlekleläre millät üseşe kontsepsiäseneñ törle-törle yaqlarında iğtibar birdelär. Mäsälän, federal tatar milli mädäni avtonomiä räise Tatar mäğlümat çaralarınıñ millätne tözü eşendäge role xaqında söyläde. Tarixçı İskändär İzmailov «millätneñ tarixta ütkän yulı turında belü -tatarnı berläşterügä häm saqlap qaluğa yärdäm itärgä mömkin» dip äytte. Şulay uq, millätne saqlap qalu eşendä dinneñ role xaqında fännär doktorı Rafik Möxämmätşin söyläde. Akademik Mirza Mäxmutov «milli universitetnı tözü» xaqında da çığış yasadı. Simpoziumda ğomumän tatar telendä yuğarı belem birü mäs’älälärenä zur iğtibar birelde. Mäsälän Qazan däwlät Arxitektura häm Tözeleş Akademiäseneñ dotsentı häm «Fän häm Tel» jurnalınıñ baş möxärrir urınbasarı Räşit Şakircanov tatar tele fänğä yaxşı turı kilä, dip äytte.Simpoziumda ber çit qunağı da bar ide. Aleksandr Jermen isemle Kanada universitetı aspirantı tatarlarnıñ millät üseşe turında söyläşep, fiker alışuı belän bik qızıqsındı. Cirle xalıq turında mäğlümat tuplağaç, Rusiädäge tatarlarnıñ häm Kanadadağı fransuzlarnıñ xälen çağıştıra alam dide ul.
Bikä Timerova.
Älege simpozium eşendä milli mäğärif, tarix, mäğlümat çaraları mäs’äläläre belän şöğellänüçe ğalimnär qatnaştı. Töp çığışlar yasalğannan soñ, Kongress binasında fänni diskussiä, fiker alışular buldı.