text:
"Qızıl mäçettäge mädräsä suğışqa äzerlek oyasına äylände. Terrorçılar biredä sıyınu taptı. Xäl itü çarası şul – kiläçäktä bez ber mäçet yä mädräsäne dä andıy maqsatlarda qullanuğa irek birmiäçäkbez."
Berniçä ay elek prezident mädräsä reformaları proyektın iğlan itkän ide, ğämäldä anıñ näticäse bulmadı, di belgeç Robert Templer. Templer – Xalıqara Krizis Törkeme dip atalğan oyışmanıñ Aziä programması citäkçese. Möşärräfkä säyäsi yaqlaw kiräk, di Templer. Säyäsi yaqlawnı isä prezident näq qadimi köçlärdän häm mullalardan kürä:
"Qızıl mäçet kebek berniçä extremistik mädräsä bar, alarnı yabarğa kiräk. Bu tör urınnarda mäsxäb-ara suğışqa öndilär. Soñğı distä yılda alar çaqıruı belän meñlägän keşe ülde. Alar suğışçılarnı äzerli, alar näfrätne üsterä. Andıy cirlärdä qurqınıç ädäbiät näşer itelä, yazmalar äzerlänä. Andıyları yabılırğa tieş. Bügenge köndä ber däwlät tä üz cirendä andıy xälgä tüzep torırğa tieş tügel. Miña qalsa mondıy mädäräsälärne üzgärtep torırğa tügel, yabarğa ğına kiräk."
Möşärräf awır xäldä qaldı. Üz ilendä, bigräk tä Paqstan belän Äfğanstan çige buyındağı vilayätlärdä säyäsi köçkä iä bulır öçen aña konservativ mullalar belän yaxşı mönäsäbättä bulu kiräk. İkençe yaqtan, Möşärräf terrorğa qarşı suğışta Quşma Ştatlarğa da bäyle. Prezidentnıñ AQŞ belän xezmättäşlege – mullalarnıñ açuın çığara. Kürşedäge Äfğanstan – suğışırğa öyrätelgän islamçılar ilgä Paqstannan kilä, dip belderä. Qızıl mäçettä bulğan xällär, tağın ber märtäbä – qayber radikal mädräsälärdä şäkertlärne suğışçı bulırğa öyrätelgänen kürsätte, dide Templer:
"Paqtsanda niçä mädräsä barın ber kem dä belmi, alar 10 meñnän alıp 30 meñgä qadär bula ala. Alarnıñ küpçelege – başqa cirdä ğilem alu mömkinlege bulmağan yarlı keşelärgä dini belem birä. Alarnıñ kübese – ber nindi dä ziyan kitermi, älbättä alar zamança iqtisadqa öyrätmi. Alarnıñ bik keçkenä genä sanı – qurqınıç tudıra, andıyları kübräk tönyaqkönbatışta häm Äfğanstan belän çik buyında urnaşqan. Alarnı, İslamnıñ başqa yünäleşlärenä häm könbatışqa qarşı bulğan, cihadpılar, radikal ruxanilär tota."
Lahore Universitetı professorı Räsül Baxş Räis, Paqstandağı mädräsälärneñ küpçelege – suğışçılardan yıraq torırğa teli, dide:
"Mädräsälärneñ Qızıl mäçet tiräsendäge xällärgä nindi reaksiä belderüen kürdek. Dini oyışmalar berlege Qızıl mäçettäge ike mädräsäne üz isemlegennän sızıp taşladı. Alarğa eşlären däwam itärgä röxsät birelmäde. Ber qayda da mädräsälärdä fetnälär bulmadı. Pärwäz Möşärräf qatğıy çaralar kürer, dip isäplibez, ämma böten mädräsälärgä qarşı tügel. Ämma anıñ başqa çarası yuq, Paqtsan däwläte suğışçılar bulğan mädräsälärgä qarata qatği çaralar kürergä tieş."
Paqstanda mädräsälärgä ğadättä yarlı ğailälär balaları bara. Aqçası häm yaxşı beleme bulğan keşelär üz balaların mädräsägä cibärmi. Bolay da yarlı, yaxşı belem alırğa mömkinlege bulmağan yäşlär radikallar qorbannarına äylänä. Paqstanda mädräsälärdä dä, dönyawi mäktäplärdä dä belem birü sistemın üzgärtü, monıñ öçen däwlät sistemın tözü kiräk, di belgeçlär.


c: text/html

text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ suv hocalığı qurucılığı ve suvarılğan ziraat cumhuriyet komitetiniñ sabıq yolbaşçısı Aleksandr Liyevniñ bildirgenine köre, Qırımda soñki eki yılda artezian quyularınıñ yüzden çoqu mineralleşti. Onıñ fikirince, bu quyular artıq içme suvı içün qullanılmamalı.
Bu aqta Liyev Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Onıñ qayd etkenine köre, quyularnıñ tuzlanğanı ve mineralleşkeni yarımadada, hususan şimaliy Qırımda pek is etilecek.
«Er yerde olğan şey, Qırımda yañıdan başladı, çünki 50 yıl devamında olmağan edi. Qırımdaki artezian quyuları 50 yıldan berli bar, olarnı 15-20 yıl içinde qullanmaq mümkün. Soñra bu quyular yañırtıla ve kene çalışa edi. Şimdi bu quyular yañartılmaz, çünki suv içilmeycek», – dedi Liyev.
2015 senesi Rusiye suv hocalığı devlet komitetiniñ kollegiyası toplaşıp, suv mineralleşe ve onı suvarmaq içün qullansalar, topraq tuzlanacaq ve bereket olmaycaq, dep hulâsa çıqarğan edi.
İşğal altındaki Qırımda Aqmescitni suvnen temin etmek içün iyünniñ 29-nda İvanovskoye suv inşaatından suv alıp başladılar. «Voda Krıma» müessisesiniñ reberi Vladimir Bajenovnıñ bildirgenine köre, artezian suvları alına. Aksenov, «bunıñ iç bir ekologik telükesi yoq», dep işandırdı
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ qurğaq oldı. Mayısta Qırım suv anbarları 7,1 mln metr kubqa daa az toldı, dep bildirdi Qırımnıñ suv hocalığı komiteti.
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ reisi Yuriy Gotsanük bildirgenine köre, yarımada esas Ukrainadan Şimaliy-Qırım kanalı üzerinden Dnipro suvınıñ berilüvine muhtac degil.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırım yarımadası iç bir vaqıt Ukrainağa qaytmaz, dep bildirdi Qırım baş naziri Sergey Aksenov «Pervıy krımskiy» telekanalına, dep haber ete Qırım.Aqiqat.
«Qırımnıñ iç bir vaqıt Ukrainağa qaytmaycağını kefil etemiz, bu qaytuv soñki – bir kerelik», – dedi Aksenov.
O, «Qırımnıñ Rusiye ile birleşmesi» esnasına issesini qoşqan er keske teşekkürler bildirdi.
«Prezidentsiz bu olmaz edi. Vladimir Vladimiroviç – büyük devletniñ lâyıq prezidenti, onıñ içün cebege ketmek ayıp degil», – dedi Aksenov.
Onıñ aytqanına köre, Qırımda cenk olmaycaq.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Qış Qara
Qış Qara (ukraince KypraHHe, Бiюk-Kишkapa, rusça KypraHHoe, Биюk-Kишkapa) — Qırımnıñ Krasnoperekopsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 176 kişi (2001 senesi).
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.


text:
Qırımdaki Rusiye İç işler nazirligi İdaresiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, qıdırılğan 18 vatandaş keçken afta tapıldı.
«Tedbirler vaqtında politsiya hadimleri ğayıp olğan beş kişiniñ bulunğan yerini bildi, tanılmağan cesedniñ şahsiyeti de ögrenildi», – dep aytıla haberde.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, «keçken yıllarnıñ cinayetlerine alâqası olğanlarnıñ» şahsiyetleri belli oldı.
Keriç ve Aqyarda Rusiye uquq qoruyıcıları 14 insannı gizli oyun klubları ağınıñ faaliyetinden şübheli sayıp yaqaladı.


text:
Rusiyeniñ ekstremizm ile küreş merkeziniñ («E» Merkezi) hadimleri Aqmescit rayonınıñ Şumhay (Zareçnoye) köyünde Abduselâm Selâmetovnıñ evini tintip, bütün tehnikasını alıp ketti, dep bildire «Qırım birdemligi» advokat Rustem Kâmilevniñ malümatına esaslanıp.
Faallerniñ bildirgenine köre, Abduselâm Selâmetov evde degil edi, bir qaç yıldan berli Qırım tışında buluna, evde tek ağası Adil bar edi.
O, uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri saat 05:30 keldi, yanlarında eki şaat ve bir mütehassıs bar edi, dep bildirdi. Adil Selâmetovnıñ aytqanına köre, hadimler maska taqmadı, onıñ aqlarını añlatmadı, tintüv qararını oqumadı.
«Hadimlerden biri Adilge tintüv terrorizmnen bağlı başqa cinaiy dava boyunca tahqiqat çerçivesinde yapıldı, dep ayttı. Olarğa Selâmetovnıñ IP-adresi ve yazışuvları kerek edi. Angi dava ve Selâmetovlar qorantasınıñ IP-adresiniñ ne alâqası bar, biz mıtlaqa bilecekmiz», – dep izaatladı advokat.
Haber etilgenine köre, operativciler diniy edebitâ, derslikler, cep telefonı, sistem bloku ve videomagnitofonnı alıp ketti.
Faallerniñ malümatına köre, uquq qoruyıcılar protokol tizdi, bir aftadan soñ cep telefonını berecek tahqiqatçınıñ nomerini qaldırdı.
Bu malümat başqa menbalarda tasdıqlanmay. Rusiye uquq qoruyıcıları bu tintüvni açıq şekilde izaatlamay.
Qırımlı jurnalist ve faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.


text:
Bu sene Ukrainada yollarnıñ qurulmasına 16 milliard grivnadan ziyade para ayırılacaq. Bunı iyülniñ 13-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko beyan etti.
«Eminmiz ki, bu sene Ukrainada yollarnıñ qurulmasına 16 milliard grivnadan çoq sermiya ayırılıp, evel yapılmağan yerlerge berilecek. İnsanlar duysın ki, biz mudafaa ve telükesizlik saasına daa çoq para masraf etmege mecbur olsaq ta, bu işlerge de küçümiz bar», – dedi Poroşenko çarşenbe künü Sumı şeerinde.
Ukraina prezidentiniñ sözlerine köre, evelki yıllarda gümrük sermiyalarınıñ artqaçı ancaq bazı vilâyetlerde yollarnıñ quruculığına ayırılğan olsa, 2017 senesi alınğan qarar ile böyle tecribe bütün Ukrainada amelge keçecektir.
«Ümüt etem ki, yarın, bücetke deñişmeler qabul etilip, yatırım imkânlarını keñişletilir, tecribe arttırılır... qabarcılıqqa qarşı küreş neticesinde gümrükten kelgen sermiyalarnıñ artqaçı ukrain yollarınıñ qurulmasına sarf etilecek», – dedi Poroşenko.
Bundan evel Ukraina baş naziri Volodımır Groysman, ukrain yollarınıñ 95% bozulğanı ve tamir etilmek kerek olğanını aytqan edi.


text:
Qırımtatar asıllı ukrain yırcısı Camalanıñ solo kontsertinde qazaq reperi Jah Khalib, "DakhaBrakha" ukrain ethno-chaos taqımı ve hip-hop icracısı Alyona Alyona çıqış yapacaq. Bunı Jamalanıñ matbuat hızmeti bildire.
Kontsert, noyabr 30-ında Kyivde "Oktâbr sarayı"nda keçirilecek.
"Jah Khalibnen beraber Camala, bir ay evel numayış etilgen "Sevem" ("Kohayu") türküsini, DakhaBrakhanen - 2016 senesinde küzden taqdim etilgen "Zamanılı" yırını, Alyona Alyonanen - 2020 yılnıñ fevral ayında resmiy taqdim etilecek "Jali" türküsini icra etecek", - denile beyanatta.
Kontsert, Camalanıñ icadiy faaliyetiniñ 10 yıllığına bağışlanğan.
Qırımtatarı olğan ukrainalı yırcı Jamala 2016 senesi İsveçiyada «Eurovisionda» ğalip çıqtı. O, qırımtatar halqınıñ sürgünligini tarif etken «1944» yırını icra etti. Ukrainalı yırcı ğalebe qazanğan soñ 2017 senesi yarış Kyivde keçirilgen edi.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, qırımlılar tahminen yigirmi maşinadan ibaret kolonnanı tizip, saylav bölügine kelip çıqtılar. Saylav bölüklerine gençlerden ğayrı qartlar da keldi.
Qırımdan kelgen Niyara Abdullayeva qayd ete ki, onıñ bir çoq semetdeşi saylavlarda iştirak etmege istese de, er kesniñ qıtaiy Ukrainağa kelmek imkânı yoq.
«Bir çoq adam bugün mında olıp, bir de bir namzetke rey berecek, memleketniñ Avropa yönelişine ıntıluvlarına qol tutacaq edi. Lâkin, yazıq ki, er kes mında kelip olamay. Bazılarınıñ parası yoq, başqaları ise – siyasiy baqışlardan Qırımda zarar körmege qorqa», – dep añlattı Abdullayeva.
Hatırlatamız, bazar künü, mayıs 25-de, Qırım sakinleri prezident saylavlarında iştirak etmek içün qıtaiy Ukrainağa yol aldılar. Herson vilâyetiniñ Novoalekseyevka qasabasında qırımlılarnı yerli akimiyet ve yerli meclis vekilleri beklediler. Olar adamlarğa Ukraina ve qırımtatar milliy bayraqlarını berdiler. Soñra maşinalar kolonna tizip, saylav bölügine yol aldılar. Yerli sakinler qırımlılarnı «Slava Ukraine!» şiarlarınen qarşıladılar.
Bugün Ukraina vatandaşları memleket prezidentini saylaylar. Saylav bölükleri saat 8-de açıldı ve saat 20-de qapatılacaq.
Ukraina prezidenti vazifesine 17 adam namzet kösterdi. Esas raqipler Pötr Poroşenko ve "Batkivşçina" firqasınıñ lideri Yuliya Timoşenko oldılar.


text:
Rusiye Devlet dumasına, Ukrainanıñ Donetsk ve Luhansk vilâtlerindeki vaqtınca işğal etilgen rayonlarnıñ sakinlerini işke kirsetüv aqqında qanun leyhası teslim etildi. Qırımdan saylanğan Rusiye senatorları Sergey Tsekov ile Olga Kovitidi ve bir sıra diger deputatlar onıñ muellifleri oldı. Qanun leyhası qabul etilse, «DNR» ve «LNR» adlarınen bilingen teşekküllerniñ pasportlarına malik olğanlar işke kirüv patentini almadan Qırımda ve qomşu Rusiyede işke kire bilecekler.
Asılında Ukrainanıñ Donetsk ve Luhansk vilâyetlerindeki ayrı rayonlarınıñ sakinlerini qaçaqlar ve muvaqqat sığınaq berilgen şahıslarğa musaviy etmege teklif eteler. Rusiyeniñ qanunlarına köre, ealiniñ bu kategoriyalarında sadeleştirilgen şekilde işke kirmege aqqı bar. Qanun leyhasınıñ muellifleri, bu yolnen ilhaq etilgen Qırımdaki sanatoriyler ve kurortlar saasındaki hadim yetişmemesi seviyesini eksiltmek ve qanunsız çalışqanlar problemasını çezmek mumkün olacaq, dep umüt eteler.
Rusiyeniñ sabıq emek ve ealini iş ile temin etüv naziriniñ muavini Pavel Kudükin, Devlet dumasınıñ bu qanunnı qabul eteceginden şübhelene.
– Tam bir statistika yoq, lâkin türlü KHVlerde Ukrainanıñ Donetsk ve Luhansk vilâylerinden kelgen bir buçuq million qaçaq aqqında malümat peyda ola edi. Olarnıñ vaziyeti türlü-türlü: bazılar ecnebiy vatandaşlar içün umumiy olğan qaideler esasında işke kirdi, bizde şimdi bu, qolaylaştırılğan tarzda yapıla. Bazılar, ihtimal ile, qanunsız çalışa. Qalğanlar ise içtimaiy qorçalav organlarınıñ nezareti altına kireler. Rusiye cemiyetinde ve Qırımda, Donetsk ve Luhansk vilâyetleriniñ ayrı rayonlarını sadece imaye altında tutmaq yerine, soñ olaraq qoşmaq kerek, degen noqtai-nazar bar. Lâkin men, işke kirüv aqqında bu qanun leyhasınıñ ukümet ile Prezident memuriyeti ve, buña munasip şekilde Devlet duması tarafından qol tutuv köreceginden ğayet şübhelenem.
Donetsk jurnalisti Sergey Garmaş, böyle teşebbüsler Rusiyede Donbassnıñ işğal etilgen territoriyasındaki eali aqqında qasevet çekkenlerini asla isbatlamay, dep saya.
Bu Donbassnıñ degil de, Donbassnı qullanıp, Rusiyeniñ qasevetini çeküvdirSergey Garmaş
– Ukrainanıñ kontroli altında olmağan Donbass territoriyalarda sanayı istisalı bayağı eksildi, ve, tabiiy ki, insanlar iş yerlerini başqa yerlerde qıdırmaq mecburlar. Esas olaraq Rusiyege keteler, çünki propaganda ya da 2014 senesi vaqialarında iştirak etkenleri içün pek çoq kişi Ukrainadan qorqa. Raqamlar aqqında aytmaq qıyın, lâkin insanlarnıñ çıqıp ketmesi – bir kerçektir. Keçken afta separatist kütleviy haber vastaları, «DNR» degenleri yerde yaşağanlardan 50%-iniñ o yerde yaşamaq istemegenini köstergen malümatnı derc ettiler. Aynı zamanda Rusiyede bu yerden olğan işçilerde ihtiyac bar: men, Sankt-Peterburgda maden sanayısı işçilerini celp etmek içün büyük paralar bereler, dep eşittim. Belki de, tamam bu sebepten böyle qanun leyhalarınıñ ğayeleri peyda ola. Lâkin bu Donbassnıñ degil de, Donbassnı qullanıp, Rusiyeniñ qasevetini çeküvdir. Bu sebepten men, Devlet duması musbet şekilde rey berecek, dep tüşünem.
Qırım siyasetşınası Lenora Dülber, Qırımnıñ yerli emek bazarında Donbass sakinleri, yarımadağa kelgen Rusiye sakinleri ile ketken sayın daa ziyade reqabet etmek mecbur olalar, dep qayd ete.
Reqabet qat-qat arttı, çünki Rusiye regionlarından işçiler kelp başladı. Qırım sakinleri özleri de şimdi mevsim qazançlarını qıdırmağa mecburlarLenora Dülber
– Qırımğa Şarqiy Ukrainadan çıqqanlarnıñ tsiklik şekilde kelip çoqlaşqanı ola. Birinci kere 2014 senesinde, arbiy areketlerniñ başlanması sebebinden kelip çoqlaştılar. Lâkin 2015 senesinde olarnıñ sayısı qat-qat eksildi. Şimdi Qırımda Donetsk ve Luhansk vilâyetlerinden kelgenlerniñ bulunması ile büyük problemalar bar. Eñ başında yerli ukümet olarğa qol tutqan, vesiqalar, iqamet izni bergen olsa, soñundan bunı toqtattı. Neticede yalıñız 2014-2015 senelerinde iqamet izni almağa yetiştirgenler qaldı. Daa soñra vesiqalar, ve şu cümleden emek patentleriniñ berilmesini toqtattılar. Emek migrantları yarımadada eñ çoq yazda peyda ola – adet üzre bu, qanunsız çalışqanlar. Reqabet qat-qat arttı, çünki Tatarstan, Samara vilâyeti ve diger Rusiye regionlarından işçiler kelp başladı. Qırım sakinleri özleri de şimdi mevsim qazançlarını qıdırmağa mecburlar.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri ilhaq etilgen Qırımnıñ Cankoy şeeri ve Seitler rayonında keçirgen tintüvlerden soñ tutıp alğan eki sakinini, rayon politsiya bölügine alıp ketken.
«Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtı Facebookta haber etkenine köre, Cankoy şeeriniñ sakini Enver Kroşnı şeer rayon politsiya bölügine, Seitler rayonı Seitler Vaqıf (Razlivı) köyüniñ sakini Ebazer İslâmovnı ise, Seitler rayonı politsiya bölügine alıp ketkenler.
Cankoy şeeriniñ sakini Enver Kroşnıñ doğmış qardaşı bildirgenine köre, küç idaresi hadimleri bu areketlerni ne sebepten yapılğanından haberi yoq.
Ebazer İslâmovnıñ yaqın arqadaşları onıñ dindar bir musulman olğanı aqqında aytalar.
Rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri yanvarniñ 25-nde ilhaq etilgen Qırımnıñ Cankoy şeeri ve Seitler rayonında tintüvler ötkerdi.
Rusiyeli küç idareleriniñ saytlarında tintüvnen alâqalı malümat yoq. Qırım.Aqiqat olıp keçkenlerniñ inceliklerini bilmege areket ete.
Qırım işğalinden soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/07-30
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Zilä Sönğatullina (30.07.1949, Başqort ASSRnıñ Qıyğı rayonı Yuğarı Qıyğı awılı, / SSRB) - opera cırçısı, lirik soprano (en), TASSR häm Rusiä Federatsiäse xalıq artistı.
1973 yılda Qazan däwlät konservatoriäsen tämamlap, Tatar akademiä däwlät opera häm balet teatrı artistı bularaq eşlı başlıı. 1983 yıldan konservatoriädä solo cırın uqıta, 1993 yıldan kafedra mödire, professor.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
23 FITIR SADAQASI KİMDEN ALINIR VE KİMGE BERİLİR | RAMAZAN NEFESI
Fıtır sadaqası kimden alınır? Kim içün vaciptir? Rivayetke köre “Sadaqa tek zengin sırtından” yani zengin insan içün vaciptır. Zengin demek nisabnıñ saibi (bu sene 8021 grn, eger kümüşnü esas alsaq). Amma ve lâkin qayd etmelemiz ki, eksiriyette musulman ülemalar ayttılar ki eger bir insannıñ 1 künlük qorantasını keçirmesi küçü barsa (yani aşu suvu) barsa o artıq fıtır sadaqanı çıqartmalı. Ve biz qayd etemiz ki bunı közge almağa taqvağa daa da yaqındır. Fıtır sadaqası kiçkene balaçıqlar içün berile mi? Doğmağan bala içün berile mi? Apay içün aqayğa çıqartmağa vacib mı? Eger insan bayram namazdan fıtır sadaqanı çıqartmadı sonra qaza olaraq çıqartmalı mı? Vacib olmazdan evel fitir sadaqası çıqartılır mı? Yani erken. Fıtır sadaqası kimge tarqatmaq kerek? Bu suallerge inşaAllah cevap berecekmiz!


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda «Hizb ut-Tahrir» işi» boyunca dört yaqalanğan kişini Rostov-na-Donu şeerine yolladılar. Bu aqta Qırımtatar resurs merkezinde bildirdiler.
«Rostov-na-Donu şeerine Ferat Sayfullayev, Nuri (Yüriy) Primov, Rustem Vaitov, Ruslan Zeytullayevni alıp kettiler. 2015 senesi qışta olar Aqyar şeerinde yaqalandı», – dep aytıla beyanatta.
Bu mesele boyunca uquq qoruyıcılarnıñ resmiy beyanatları yoq.
Taqiqatnıñ noqta-i nazarına binaen, olar «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ iştirakçileri ola. Aqyar musulmanları yaqalanğanından bir yıl soñra Qırımnıñ cenübiy tarafında da bu kibi vaqia yüz berdi. 2016 senesi fevral 11 ve 12 künleri rusiyeli uquq qoruyıcılar islâm dinini kütkenlerniñ evlerinde tintüv keçirdi ve insanlarnı yaqaladı. Umumen olaraq 14 adam yaqalandı.
«Hizb ut-Tahrir» – halqara islâm siyasiy firqasıdır. Onıñ resmiy maqsadı islâm devletini ve musulman yaşayış tarzını qurmaqtır. Bu teşkilât Rusiye, Qazahistan ve Almaniyada yasaq etildi; Ukraina ve diger memleketlerde onıñ faaliyeti qanun boyunca keçirile bile.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov Ukraina musulmanlarını Ramazan ayınıñ başlanmasınen hayırladı. Öz tileklerini o Facebook saifesinde yerleştirdi.
«İslâm dinini kütken bütün ukrain vatandaşlarına – alğan niyetlerine irişmelerini, cısmen ve ruhen oraza tutmalarını, raat ve hayırhaq munasebetlerde olğan adamlarnıñ artmasını tileyim», – dedi Meclis reisi.
Çubarov, bu ay devamında «qırımtatar halqınıñ tarihiy Vatanı rus istilâcılarından azat olması içün» ve Ukrainanıñ topraq bütünligi ğayırdan tiklenmesi içün dua etecegini yazdı.
Ramazan ayı – bütün msulmanlar içün müim ve muqaddes aydır.
Ramazan ayı bitkeninen musulmanlar Oraza-Bayramını qayd etler. Bu künü muminler bayram namazını qılalar, eñ güzel urbalarını kiyip, ananeviy yemekler azırlap, sofralar donatalar, qomşu, soy-sop ve dostlarnı musafirlikke davet eteler, özleri de musafirlikke barıp, ediyeler bahşıl eteler ve bayram müitinen sevindireler.


text:
Rusiye FSBsiniñ vekilleri Qırımnıñ Balıqlava rayonında tutulğan Ruslan Bekirovnı bir yerge ketmemek şartınen yiberdi. Bu aqta advokat Oksana Jeleznâk «Qırım birdemligine» bildirdi.
«Bugün FSBniñ tahqiqat bölüginde Bekirov Ruslan Rusiye Ceza kodeksiniñ 307-inci maddesine istinaden açılğan cinaiy davası (bilip yañlış malümat berüv) boyunca sorğuğa çekildi. Al-azırda ketmemezlik seneti altında buluna. Bazarertesi künü tahqiqat tedbirleri belgilenecek, hususan fonografik ve psihiatrik ekspertiza yapılacaq», – dep ayttı advokat.
Bekirovnıñ aytqanına köre, oña qarşı açılğan davanıñ sebebi 2019 senesi dekabr ayında 17 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etilgen Enver Seytosmanovnıñ cinaiy davası boyunca mahkemeden evelki tahqiqatta ve mahkemede şaat olaraq bergen yazma ve ağzaviy malümatında farq ola. Bugün Ruslan Bekirov Rusiye Anayasasınıñ 51-inci maddesine esaslanıp, malümat bermekten vazgeçti.
Keçken seneniñ avgust ayında Rostov-na-Donu Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesinde «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan Aqyar sakini Enver Seytosmanovnıñ davası boyunca mahkeme esnasında Bekirov yazma şekilde bergen malümatını red etip, FSB tahqiqatçılarınıñ basqısı altında şaatlıq etti, dep bildirdi.
Bıltır oktâbr ayında Qırımdaki Rusiye Arbiy-tahqiqat komiteti Bekirovnı sorğuğa çekken Rusiye FSBsiniñ hadimlerine qarşı tahqiqattan evel teşkerüv keçirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
07 Oraza ibadettir ve qabul etilmesi içün sağlam olmalı! | Ramazan Nefesi
Epimiz bir amelni yaparken evde, işte (farq etmez) endişe etemiz, bir hata olmasın da, çırkın olmasın da, er şey yerinde olsun da, kimseniñ aqqı bozulmasın da ve elahire. Allahnıñ aqlarnı qorumaq ise eñ esas vazifemizdir. Orazamıznı ne boza bilir sualine bügün cevap berecemiz. Allahu Taalâ Yüce Kitabında ayta ki… Demek ki aş ve su mahsus bile bile insan içse künde orazanı boza. Ya unutıp içse aşasa bozula mı? Elbette ki yoq, çünki Allah Rahman ve Rahimdir, niyetlerimizni, yürekteki olğanını bizde daa yahşı biledir. Bilakis insan unutıp içse ya da aşasa demek ki Allah onu aşattırdı ve içtirtti Peyğamberimizniñ ifadesine köre… Allah epimizniñ orazalarımıznı muafaza ve qabul eylesin!


text:
Fevral 22-23 künleri Qırımda ava şaraitleriniñ bouzuluvı mümkün, Keriç parom keçitiniñ işi toqtala bile.
Bu aqta «Deñiz müdirligi» teşkilâtınıñ saytında aytıla.
Keriç boğazından parom keçiti 2014 senesi başından Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar diyarı ile bağlağan yekâne naqliyat arteriyasıdır.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Küçük Alqalı
Küçük Alqalı (ukraince ЗaBiT-ЛeHiHcbkий, Kючyk-Aлkaли, rusça ЗaBeT-ЛeHиHckий, Kyчyk-Aлkaлы) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 2 567 kişi (2001 senesi).
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.


text:
Kira añlaşmanıñ lâğu etilmesi ve binadan Bağçasaray regional meclisiniñ qvulğanı boyunca mahkeme işi 2014 senesi dekabr 2-de baqılacaq.
Bunı Qırım.Aqiqat saytına regional Meclis reisi Ahtem Çiygoz bildirdi.
Onıñ aytqanı kibi, şimdilik bu işte bir sessizlik» duyula, bunı ise o, Bağçasaray evelki şeer başı Konstantin Rubanenkonıñ istifası ve yañı başınıñ tayinlevi ide bağlay.
«O (Konstantin Rubanenko – muar.), yañı akimiyet ögünde özüni köstermege tırışıp, biznen böyle sürette küreşe edi. Amma oña bu al yardım etmedi. Şeerniñ yañı başı ile biz daa körüşmedik, amma onıñ bu meselede daa da aqıllı siyasetine ümüt besleymiz», – dedi regional Meclisiniñ reisi.
Şimdi regional meclis işbu binada ep bulunmaqtadır. Amma mahkeme qararı amelge keçse, onı yerine mahkemeciler ketirecekler.
Evel qayd etilgeni kibi, «REP JF BGS» kommunal şirketiniñ Puşkina soq., 1 adresi boyunca yerleşken binanı kirağa alğan «Ocalar şurası» cemaat teşkilâtına olğan davasıda añlaşma mecburiyetleri kiracı tarafından bozulğanı aqqında bildirile edi.
Bundan evel «Qırım» Fondu» hayriye teşkilâtına ait olğan Aqmescit merkezinde yerleşken binadan qırımtatar milliy Meclisini quvğan ediler.
Noyabr 18 künü Aqmescitte mahkeme toplaşuvı keçirildi, fondnıñ yolbaşçısı Riza Şevkiyevge 350 biñ ruble, Fondğa ise – 4,5 million ruble miqdarında para cezasını belgilediler.
«Qırım» Fondu» hayriye teşkilâtınıñ mülkiyetini mezattan satacaq olalar.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ Yuqarı mahkemesinde yanvar 27-de «Qırım» Fondu» hayriye teşkilâtınıñ işi boyunca daa bir toplaşuv keçirildi. İşni Qırımnıñ devlet tillerinden biri olğan qırımtatar tilinde baqmaq muracaatına baqmadan, mahkemeci bunı red etti.
«Mahkemeci Timoşenko fondnı temsil etken taraf rusça bilgenine esaslanıp, «başqa tilni qullanmağa acet olmağanını» ayttı», – dep bildirdi qırımtatar faali, Qurultay Merkeziy saylav komissiyasınıñ reberi Zair Smedlâyev Qırım.Aqiqat mühbirine.
Smedlâyevniñ fikirince, mahkemeciniñ bu munasebeti em Qırım anayasasına, em de Rusiye prezidenti Vladimir Putin aytqan Qırımnıñ tamır halqı qırımtatarlarnıñ tiliniñ «devlet tili olaraq inkişaf şartları ve qoltutuvına» zıt kele.
«Bu bizim anayasa aqqımızdır. Tarafnıñ talabı ile mahkeme tercimannı davet etmege mecbur edi», – dep qayd etti Zair Smedlâyev.
Bundan ğayrı, faalniñ malümatına köre, mahkemeci iş boyunca şaatlarnı davet etmek ricasını da red etti. Mahkemeniñ nevbetteki toplaşuvı cumaaqşamı künü, yanvar 29-da, keçirilecek.
Malüm olğanı kibi, Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi «Qırım» Fondu» yolbaşçısı Riza Şevkiyevge 350 biñ rublelik ve fondnıñ kendisine 4,5 million rublelik para cezası belgilendi. Fond yolbaşçısı itiraz bildirdi.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye işğal etken Qırımğa qanunsız şekilde barğan 200-den ziyade çetel vatandaşına qarşı cinaiy işni tahqiq etmekte. Bu aqta UNN ukrain agentligi prokuraturanıñ matbuat hızmeti bergen malümatqa esaslanıp bildire.
Bu malümatqa köre, al-azırda çetel vatandaşlarınıñ Qırımğa kiriş, çıqış qaideleriniñ bozuluvı boyunca 30 cinaiy tahqiqat qayd etildi. 30 iş 5 cinaiy tahqiqatqa birleştirildi.
QMC qayd etkenine köre, 200-den ziyade çetel vatandaşınıñ soyadları aydınlatılmay.
Ukraina Tış işler nazirligi çetel vatandaşları ve vatandaşlıqsız şahıslarnı işğal etilgen Qırımnı qanunsız şekilde ziyaret etmekten vazgeçmege çağırğan muracaatnı aydınlatqan edi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Qırımtatar rejissörı Nariman Aliyevniñ "Evge" filmi, "Oscar" Amerika kino akademiyasınıñ mükâfatına Ukrainanıñ yekâne namzeti oldı. Bunı Oscarnıñ Ukraina komiteti bildirmekte.
"Oscarnıñ Ukraina komiteti, Ukrainadan "Halqara tolu metrlik film" kategoriyasında "Oscar" Amerika kino akademiyasınıñ mükâfatına namzetlerniñ saylavını yekünledi. Bu yıl milliy seçimde bir film iştirak etecek: "Evge", rej. Nariman Aliyev, 96 daqqa", - denile komitet matbuat hızmetiniñ Facebook saifesinde.
Daa evel «Evge» filmi Odesa halqara kinofestivaliniñ Grand Prix mukâfatını aldı. «Evge» filminiñ ukrain premyerası Odesa kinofestivalinde iyülniñ 14-nde oldı. Levha noyabrniñ 7-nde Ukrainada kösterilecektir.
«Evge» levhası qırımtatarı Mustafa aqqında tarif ete. Eki oğlu Qırım işğalinden soñ Kyivge ketti. Büyük oğlu Nazim vefat ete, babası onı Qırımğa alıp, musulman ananelerine köre defin etmek ve küçük oğlu Alimni evge qaytarmaq içün paytahtqa yol ala.
Daa evel qırımtatar rejissöri Nariman Aliyevniñ «Evge» levhası Bükreşteki halqara kinofestivalinde eñ eyi film mukâfatını aldı.
Nariman Aliyev — qırımtatar rejissöri, «Qırım ikâyeleriniñ» (qısqa levha) müellifi. «Sensiz» filmi 66-ncı Berlin kinofestivaliniñ Generation 14+ çerçivesinde taqdim etilgen edi. Aliyev öz işlerinde qırımtatarlarnıñ qoranta munasebetlerini, anane ve turmuşını köstere.


text:
Qırımda yılbaş ve milât bayramları devamında poçta bölükleri dört kün çalışmaycaq. Böyle bir ilânlarnı poçta bölükleri asqan, dep haber ete Krım Media.
Böylece, 2015 senesiniñ yanvar 1, 2, 4 ve 7 künleri tatil olacaq. Neşirniñ malümatına köre, dekabr 31-de ve yanvar 6-da poçta bölükleriniñ iş künü bir saatke qısqartılacaq. Yanvar 3, 5, 8 ve 9 künleri ise poçta bölükleri çalışacaq.
«Poçta Rossii» müessisesiniñ matbuat hızmeti bildire ki, tatil ve bayram künleri nefaqa ve maddiy yardım Rusiye nefaqa fondunıñ regional bölükleri ile añlaşıp berilecek.
Yanvar 1, 2 ve 7 künleri poçta qutularından mektüp ve neşirler alınmaycaq.


text:
Aqmescitte ava liman kompleksiniñ qurulacaq terminalı içün vertikal inşaatlar başlanğanı haber etile. Şimdiki vaqıtta binanıñ çerçevesi qurula. Noyabr 29 künü «Simferopol» ava limanınıñ matbuat-hızmeti, 0.000 nişanı endi keçilgenini bildirdi.
Vertikal yapılarnıñ kölemi endi 1,7 biñ kubometrden çoqça. İşler gece-kündüz alıp barıla, dep haber ettiler matbuat-hızmetinde.
Rusiye milliy ticaret bankı (RNKB) avgust ayında «Simferopol» ava limanında kredit aqımı açılğanını beyan etken edi. Yañı terminal içün kredit sermiyaları 13,98 mlrd. rublege qadar yetmek mümkün ve 15,5 yılğa sozula bile.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/08-1
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Robert Miñnullin (1.08.1948, Başqort ASSRnıñ İleş rayonı Näcäde awılı, / SSRB) — tatar şağire, säyäsätçe.
Şiğerläre mäktäptä uqığanda uq rayon gazetalarındä basıla başlıy. Qazan universitetın tämamlağaç, ädäbi xezmättän tış, TASSR televideniyesendä programmasın da alıp bara. RSFSR balalar öçen şiğerlär konkursında ciñä, Hans Xristian Andersen isemendäge xalıqara diplomı, soñraq Ğ.Tuqay isemendäge Däwlät büläge belän büläklänä.
1990 yıldan Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı deputatı bularaq saylanıp kilä.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Rusiye nezareti altındaki Qırım Yuqarı mahkemesi iyülniñ 5-nde Aqmescitte qırımtatarlalarnıñ sürgüni hatırasına bağışlanğan tedbir iştirakçisi Seytasan Asanovnıñ Rusiye politsiyası bergen apellâtsion şikâyetinen bağlı mahkeme oturışuvı başqa künge avuştırıldı. Bu aqta Qırım.Aqiqat muhbiri haber etmekte.
Daa evel şaatlarnıñ imayesini ilân etken politsiya hadimi kelmegeni sebebinden mahkeme oturışuvı iyülniñ 6-na avuştırıldı. Şaat sıfatındaki Rusiye politsiyasınıñ hadimleri ne keçken oturışuvğa, ne de iyülniñ 5-nde keçken oturışuvğa kelmedi.
«Mahkemeci davanı, mevcut materiallar esasında şaatlarnıñ şaatlıqlarına baqmadan körip çıqmağa qarar berdi», – dep ayttı Seytasan Asanovnıñ imayecisi Nazim Şeyhmamabetov.
Seytasan Asanov mayısnıñ 17-nde aqşam keç maalde Aqmescitte qırımtatarlar toplu yaşağan Aq-Meçet rayonında keçken qırımtatarlarnıñ sürgüni hatırasına bağışlanğan tedbirden soñ tutulıp alınğan edi.
Olar arasında çağına yetmegen balalarnen beraber tutulğan yigirmige yaqın kişini beş polis maşinası ile Aqmescitniñ çeşit içki işler bölüklerine alıp ketken ediler.
Daa soñra tutulğanlarnıñ bazıları, başta añlatuvlarını, parmaq izlerini ve DNE nümunelerini alınaraq, yiberildi.
Mayısniñ 18-nde Kreml nezareti altındaki Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesi Seytasan Asanovğa dair «polis hadiminiñ qanuniy talaplarına boysunmağanı aqqında cinaiy işniñ yürütilmesini, cinayet terkibiniñ olmağanı sebebinden qapattı».
Qırımtatar halqını Qırımdan sürgün etüv qurbanlarınıñ hatıra künü er yıl mayısnıñ 18-nde qayd etile. Şu künü qırımtatarlar tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.


text:
Ukrainada Ukraina havfsızlığı hızmetiniñ (SBU) yolbaşçısı Valentin Nalivayçenko qabarcılıq ile küreş bölükleriniñ bütün yolbaşçılarını işten boşattı. Bunı Nalivayçenko cuma künü, iyün 12-de, qabarcılıq ile küreş meseleleri boyunca keçirilgen tögerek masada bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, bunıñnen bağlı buyruqlarnı o iyün 12-de imzaladı.
Ukraina havfsızlığı hızmetiniñ yolbaşçısı bildirdi ki, tezden Rovno vilâyetinde SBU idaresiniñ reberligi qabarcılıqtan sebep işten boşatılacaq. Keçken sene oktâbr ayında halq deputatları «Qabarcılıqnı toqtatuv» qanunını qabul ettiler. İşbu qanun qabarcılıq ile küreşken vekâletli organlarnı belgiley. Prokuratura, içki işler nazirligi, Ukrainanıñ Qabarcılıq ile küreş milliy bürosı, Qabarcılıq ile küreş milliy agentligi bu meselelerni baqmaq kerek.


text:
Elekke sovet berlegendä yäşägän häm bu köyne işetmägän keşe yuqtır. Millionlağan ğailä distä yıllar buyına yaratıp qarağan, yıl sayın kötep alğan filmnar dönya mädäniätendä siräk küreneş. Tanılğan rejisser Eldar Ryazanov töşergän "Yazmış şuqlığı, yä isä Ciñel par belän!" digän film şundıylarnıñ berse.
Filmnı kürgän keşelär anıñ eçtälegen yattan belä. Jenya isemle urta yäşlärdäge ir-at Mäskäw munçasında dusları belän yaña yılnı yaxşı ğına qarşılağannan soñ, yalğışlıq belän, ber iptäşe urınına Leningradqa baruçı oçqıçqa utırtılıp cibärelä.
Sovet tormışınıñ bertörlelege xättä arxitekturada çağılış taba. Ber ük törle uramnar, yortlar, fatirlar. Üz öyemä dip qaytqan Jenya, uyanıp kitep küzen açsa, Nadya isemle ber xanımğa tap bula. Maxmırdan başı qatqan Jenya üzeneñ çit fatirda yatuın tanırğa telämi.
Menä şulay, drama qatış komediä itep yasalğan, sovet tormışınıñ bertörlelegen tänqitlägän bu film Brejnev çorınıñ ber sağışlı sürätenä äylände. Şuña da, çığışı belän qazax, Rusiäneñ tanılğan rejisserına äylänägän Timur Bekmambetovnıñ şuşı klassik filmnıñ däwamın töşerüe küplär öçen kötelmägän buldı.
"Yazmış şuqlığı. Däwam" dip atalğan yaña film konoteatrlarğa 21 dikäber çıqtı. Ul çınlap ta Jenya häm Nadyanıñ ğişıq tarixınıñ däwamı bulıp tora. Läkin alar qawışmağan. Nadya üzeneñ elekke yörgän yegetenä kiyäwgä çıqqan, şulay uq, Nadya isemle qızı üsterä. Jenya da Mäskäwgä qaytıp öylängän, anıñ Kostantin isemle ulı bar.
Yaña filmda Jenyanıñ munça dusları bu yulı anıñ üzen tügel, ä ulın, xäzer inde Peterbur şähärenä ozata. Konstantin belän yäş Nadya arasında ğışıq başlana.
Küp kenä tänqitçelär, yaña film çıqqançı uq, klassikanı yañartu tırışlığına tänqit belderde häm yaña filmnı iskeseneñ uñışsız şäwläse, dip aña tiskäre bäyä birde.
"Älbättä ul, ixlaslığı belän dä, ütemlelege belän dä berençesenä ottıra. Läkin barıber, geroylar, Sovetlar berlege belän awır yıllardan soñ närsä bulğanın belergä tırışu - qızıqlı" di tänqitçe Dmitriy Bıkov.
Qayber tänqitçelär fikerençä, berençe filmda bulğan säyäsi satira, yañasında kommersiä belän alıştırılğan. Äytik, geroylarnıñ berse Beeline isemle telefon şirkätendä eşli. Çınbarlıqta bu şirkät filmnıñ töp sponsorlarınıñ berse.
Yaña filmda xättä prezident Putin kürenep kitä, televidenie aşa xalıqqa yaña yıl qotlawın ireşterä.
Jenya häm Nadya rollären şul uq akterlar – Andrey Myagkov belän Barbara Brılska başqara.


text:
Birleşken Milletlerniñ Baş assambleyası Rusiyeni işğal altındaki Qırımdan ordusını çıqarmasına ve Ukraina topraqlarınıñ vaqtınca işğalini toqtatmasına çağırğan rezolütsiyanı qabul etti.
Bu aqta Ukrainanıñ BM temsilciliginiñ spikeri Oleg Nikolenko Facebookta bildirdi.
«Vesiqa Ukraina, AB memleketleri, ABD, Kanada ve Türkiye tarafından azırlanıldı ve «Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri, Ukraina, em de Qara ve Azaq deñizleriniñ askeriyleştirilüv problemi» adını taşıy», – dep aytıla haberde.
Nikolenkonıñ aytqanına köre, qararnıñ qabul etilüvine 63 memleket qoltuttı, 19-ı qarşı çıqtı.
Gaagadaki BM halqara mahkemesi Rusiyege Kyiv Moskvanı Ukraina şarqında terrorizmni maliye etkeninde ve Qırımda ırq ayırım yapqanında qabaatlağan Ukraina davasına cevap olaraq vesiqa azırlaması içün 2020 senesi dekabrniñ 8-ne qadar vaqıt berdi.
Ukraina, 2017 senesi dava açtırdı. Kyiv, Rusiye Donbastaki aydutlarğa qoltutıp, Terrorizmni maliye etüv ile küreş şartnamesini ve, işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarğa ve ukrainlerge basqı yapıp, ırq ayırımınıñ bütün şekillerini yoq etüv şartnamesini boza, dep ayta. 2019 senesi iyün ayında BM Halqara mahkemesi dava diñlevlerine başlağan edi.
Noyabrniñ 14-nde BM Baş assambleyasınıñ Üçünci komiteti Qırımda Rusiye işğali şaraitlerinde insan aqlarını qoruv qararını qabul etti.
Daa evel Birleşken milletler baş kâtip Antoniu Guterrişniñ işğal etilgen Qırımda bozulğan insan aqlarına dair birinci maruzasını aydınlattı. Maruzanıñ metni teşkilâtnıñ saytında derc etildi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Yanukoviçniñ aytqanına köre, yañı saylanğan prezidentten «adamlar barışıq beklediler».
«Ukrainlilerniñ çoqusı yañı akimiyet kelse, siyasiy buhran yekünlenecek, ve barışıq devir başlanacaq, dep tüşüne edi. Halq aqiqiy cenkke çevirilgen çatışmalardan boldurdı», – denile beyanatta.
«Ve niayet oldı! Ukrainanıñ prezidenti saylandı! Ve nasıl bir ayret, daa doğrusı, şok oldı. Barışıq ve istiqrar yerine – qanlı zıddiyet», – dep ayttı Yanukoviç.
Yanukoviç Ukrainadaki siyasiy zıddiyetniñ barışıq al etilmesi boyunca muzakerler aqqında hatırladı.
Sabıq prezident dey ki, «yañı akimiyetniñ» vekilleri Ukrainada adamlarnı öldürmege emir eteler».
Hatırlatamız, bugün boyevikler Slavânsk şeeri civarında ukrain vertolötini urıp tüşürdiler, neticede 12 arbiy adam elâk oldı.


text:
Qazaqstanda - matäm
İl 26nçı avgustta bulğan waqıyğada 13 keşeneñ hälaq buluı öçen qayğı êçendä
Qazaqstanda xärbi qoral skladında çıqqan şartlawda 13 keşeneñ hälaq buluı säbäple bügen milli matäm iğ’lan itelde. İl külämendä bayraqlar yartılaş töşerelde. Televideniye kanalları häm radio tapşırularında küñel açu programmaları yuq. Räsmi däwlät säxifälären dä kertep xäbär agentlıqlarınıñ internet bitläre aqlı-qaralı töslärdä.
Qazaqstanda iğ’lan itelgän matäm säbäple Törkiyäneñ Nur Soltan ilçelege dä “Qardäş qazax xalqı belän teläktäşlek nigezendä ilçelektäge bayrağıbıznı yartılaş töşerdek” digän belderü yasadı.
İsegezgä töşeräbez, 26nçı avgustta cirle waqıt belän säğat’ kiçke 7lär tiräsendä Cambıl töbäge Bayzakov rayonında xärbi berlekneñ qoral saqlağıçında başta yanğın çıqtı, annan şartlawlar buldı.
Räsmi çığanaqlarğa qarağanda, ber-ber artlı bulğan şartlawlarda xärbi xezmätkärlär häm qotqaru törkemennän 13 keşeneñ ğomere özelde. 90 keşe isä yaralandı.
Bäyläneşle xäbärlär
Tatarstanda kürmäwçelärgä yärdäm qağıydäläre
Tatarstan başqalası Qazanda “Aq tayaq” köne / “Ak Taяk” kөHe
Gäncädä Ärmänstan höcümnärendä häläq’ buluçılar iskä alındı
Tawlı Qarabaxnıñ ikençe zur şähäre Gäncädä uzğan yıl Ärmänstan höcümnärendä häläq’ buluçılar iskä alındı


text:
2014 senesi dekabr 5-te Kiyevde mecburen köçip kelgen insanlarnıñ ekinci Bütünukrain forumı ötkerilecek.
Bu aqqında Qırım diasporası teşkilâtı bildire.
Memleket içinde köçip kelgen insanlarnıñ problemlerinen oğraşqan cemaaat teşkilâtları ve teşebbüsçilerni teşkiliy komitetke oktâbr 16-na qadar davet eteler.
Mecburen köçip kelgen insanlarnıñ birinci Bütünukrain forumı bu sene mayıs ayında Kiyevde olıp keçti. Lâkin tedbirde yalıñız işğal etilgen Qırım sakinleri iştirak ettiler.
Tedbirde vaqtınca ve daimiy mesken, qanunlar, teşebbüsler, içtimaiy teminlev, tasil, faaliyet ve bank faaliyeti kibi mevzular muzakere etildi.
Oktâbr 15-ne qadar Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinden Ukrainanıñ diger regionlarına köçip kelgen insanlarnıñ sayısı 18 biñ 740 insannı teşkil etti.
2014 senesi mart 16-da Qırım ve Aqyar şeerinde yarımada statusı aqqında «referendum» olıp keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı kendi terkibine qabul etti. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne Amerika Qoşma Ştatları işbu rey berüvni tanımadılar.


text:
Moldova Cumhuriyeti Kommunist Fırqası
Moldova Cumhuriyeti Kommunist Fırqası (romence Partidul Comuniştilor din Republica Moldova) - Moldovanıñ eñ büyük siyasiy fırqalarından birevidir. 1993 senesinde teşkil etilgen fırqa 2001 senesinden berli Moldova ükümetinde yer ala ve eski ŞSCB cumhuriyetleri arasında saylavlarnen iqtidarğa kelgen yekâne kommunist fırqasıdır. Fırqanıñ reisligini memleketniñ prezidenti Vladimir Voronin yapa. Daa evel tek kommunizm ve internatsionalizm olğan fırqanıñ ideologiyası şimdi sotsial demokratiya ve Avropa Birligidir. Fırqa Kommunist adlı aftalıq gazetanı neşir ete.


text:
21 insan qurban olğan Keriç politehnik kollecindeki patlav ve atışuvdan soñ talebelerniñ dersleri salı künü başladı. Bu aqta Rusiye haber agentlikleri Rusiye nezaretindeki Qırım tasil nazirliginiñ matbuat hızmetine esaslanıp bildire.
TASS malümatına köre, kollecdeki sınıflarda dersler keçirile, talebelerge ilerideki oquv tertibi aqqında tarif etecekler. Dersler 8:30-da başladı.
Tünevin Keriç kolleciniñ talebeleri salı künü, oktâbrniñ 23-nde, derslerge kelecek, dep haber etilgen edi.
Rusiye maarif naziriniñ muavini İrina Potehina bildirdi ki, kollec programmasında ameliy derslerniñ keçirilmesi bar, şu sebepten olarnı Keriç müessiseleriniñ meydanlarına avuştırma meselesi baqıla.
Patlav ve atışuv çarşenbe künü, oktâbrniñ 17-nde, Keriç politehnik köllecinde oldı. Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi». Facia neticesinde 21 insan elâk oldı. Qırımda üç künlik matem ilân etilgen edi.
Rusiye ve ilhaq etken Qırım hastahanelerinde Keriçteki ücümde yaralanğan 46 insan buluna, üçü ağır alda. Qırım hastahanelerinde Keriçte yaralanğan 14 genç ve 11 büyük qala. Olarnıñ alı orta ağır dep sayıla.
Oktâbrniñ 19-nda Keriçte ve Yedi Quyu rayonında ücüm qurbanlarınıñ cenazeleri qılındı. Vedalaşuv merasimine biñlernen insan keldi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Keriç politehnik köllecinde olğan patlavnı terror ücümi olaraq tasnif ete.


text:
Aqmescitte bir künde on bir qırımtatar faali yaqalandı. Olardan biri – Marlen Mustafayev – «ektsremistik malümatlarnıñ tarqatılmasında» qabaatladılar, digerleribi – onı desteklemek içün «ruhsetsiz miting» ötkergenlerinde qabaatlaylâr. Qırımtatar liderleriniñ fikirlerine köre, vatandaşlarını qomşunıñ taqdirine pervasız qapmağanları içün cezaladılar. Qırım.Aqıqat muhbiri kimler yaqalandı ve yerli akimiyetniñ maqsadı ne olğanını ögrendi.
Fevral 21 künü saba Aqmescitteki Boğurça qasabasınıñ sakini Marlen Mustafayev evden işke yol aldı. Ofisine qadar brıp yetmedi, onı Ekstrimizmge qarşı küreş Merkeziniñ ve politsiya hadimleri yaqaladı. Bundan soñ olar Mustafayevniñ evinde tintüv keçirdiler.
Marlenniñ apayı Elnara adiseni böyle tarifledi: «Bizde kitaplarnı, bilgisayarımıznıñ sistem blokını, telefonnı tutıp aldılar. Dolaflarda bütün şeylerni baqıp çıqtılar. Olar tintüv keçirgence, maña balanen başqa odağa keçmege ayttılar».
Tintüv keçirilgence Mustafayevniñ evini OMON sardı. Beklenilmegen müsafirler aqqında haber qısqa vaqıt içinde Boğurçağa yayıldı ve yerli sakinler onıñ azbarında kelip başladı. Silâlı hızmetlerge, olar Rusiye qanunlarını bozğanları aqqında aytıp başladılar, ve adisenen bağlı malümatını Facebookta yerleştire ediler. Neticede politsiya Mustafayevniñ evi ögünde toplaşqanlardan on insannı tutıp avtozaklarğa yükledi.
Künniñ ekinci qısımında gecege qadar yaqalanğanlarnıñ mahkemeleri keçe edi. Mahkemeci Vikrot Mojelânskiy Marlen Mustafayevni ektsremistik malümatlarnıñ tarqatılmasında qabaatlap, 11 kün apis cezasını berdi.
Advokat Emil Kurbedinovnıñ sözlerine köre, buña sebep – 2014 senesi iyül ayında «Vkontakte» ağında Hizb ut-Tahrir teşkilâtınıñ timsalinen beraber yerleştirilgen yazı oldı. Mustafayevniñ qorçalayıcısı dey ki, mahkemeci «yasaq» olğan yazı ile diskni baqmağa red etip, ceryan qaidelerini bozdı.
Diger yaqalanğanlar – Ruslan Suleymanov, Osman Arifmimetov, Remzi Bekirov, Mecit Abdurahmanov, Ablâkim Abdurahmanov, Valid Abu Farid, Seyran Murtazayev, Alim Karimov, Reza İzetov, Enver Tasinov – beş kün apis cezasını aldılar.
Olarnıñ episi Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.2 maddesine köre – toplaşuv, miting keçirilmesi ya da teşkil etilmesine dair nizamnı bozuvında qabaatlı tanıdılar. Mahkeme toplaşuvlarınıñ üçüne atta advokatnı yibermediler. Emil Kurmedinovnıñ sözlerine köre, yaqalanğanlarğa azap çektirdiler – avtozakta suvsız ve aşsız tuttılar, birini ise köteklediler.
«Dissident halq»
Yaqalanğan Qırımlılarnıñ imayecileri, müşterileri qanunsız mahküm etilgenini aytalar, çünki Mustafayevniñ evi ögünde bir türlü miting olmadı. Edem Semedlâyevniñ fikirine köre, tintüvler keçirilgende qırımtatarlarnıñ evleri yanında pervasız qalmağanlar toplaşıp, semetdeşlerine destek köstergenleri ve habe tarqatqanları – Rus akimiyetini hoşlandırmay, faallerniñ yaqalanmasına sebep oldı.
İnsanlar çıqıp öz aqlarını qoruycaqlarEdem Semedlâyev
Semedlâyev: «Faaller olğanını devlet begenmemek mümkün. Amma qırımtatarlardan bügün on bir insan yaqalanır, yarın yuz adam çıqar. Bu tabiy ketişat, çünki er biri buna çorlana, er biri meraqlanacaq. Ve insanlar çıqıp öz aqları içün küreşecekler. Çünki qırımtatar halqı – dissident-halq, o sürgünlikni, KGB apishanelerini, zulumnı keçti», – dep ayttı.
Qırımlı jurnalist Lilâ Bucurova dey ki, fevral 21 künü yaqalanuvlar tintüv keçirilgen evlerge qırımtatarlarğa yaqınlaşmağa yasaq olğanını köstere.
Tezden, ğaliba, qırımtatarlarnı qomşu olup yaşağanları içün yaqalaycaqlarLilâ Bucurova
«Tezden, ğaliba, qırımtatarlar qomşu olup yaşağanları içün cinaiy işlernen taqip etilecek», – qadt etti jurnalist.
«Qırım birdemligi» birleşmesiniñ koordinatorı Dilâver Memetov Qırım.Aqıqat muhbirinen subetleşkende, ektsremistik malümatlarnıñ tarqatılmasında qabaatlanğan Marlen Mustafayev zulumğa oğratılğan semetdeşlerine faal olıp yardım köstergenini qayd etti. Dilâver, babası Remzi Memetov «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azalığında qabaatlanğan vaqıtta, Marlen yardım qolunı uzatqanda onnen tanış oldı.
– Bizimkilerni apis etkenlerinden soñ, Marlen Aqmescitte yaşağan ve SİZOğa bazı şeylerni teslim etip, aylelerge yardımda bulunğan az sayıda insanlardan biri edi. O bankomatlarnen bağlı inkossator hızmet şirketinde çalışa. Aluştada, Aqyarda, Bağçasarayda yaqalanuvlar yüz bergen soñ ailelerniñ yardımğa muhtac olğanını añlağan tahminen beş insandan ibaret bir taqım, Allah rizası içün ve vatandaşları içün yardım köstermek maqsadınen, işini qaldırıp, öz vaqıtını sarf ete ediler. Yahşı ki, öz babamda men büyügen evlâdım. Apis etilgen diger bütün arqadaşlarda ise balaları daa kiçikene. O vaqıtte bazı apaylâr ağırayaqlı edi. Ve Qırımnıñ diger köşesinden eşya ya da aş teslim etmek içün kelmemeleri maqsadında, Marlen ve başqa arqadaşlar mahsulatlarnı özleri satın alıp SİZOğa teslim ete ediler.
– Marlen Mustafayevni daa nasıl tasvirler ediñiz? Daa nenen oğraşa, bir de bir teşkilâtqa kiremi, dünyabaqışı ne?
– O Allahqa iman etken müsülman. Onıñ imanını areketleri köstere. O beş kere namaz qıla, Ramazanda oraza tuta. Nasıl cemaat işlerinde bulundı? Mına bu teslimlerni yapıp berdi. Oraza ve Qurban bayramlarında o başqalarınen birlikte öz balaları ve semetdeşleri içün bayram teşkil ete edi.Marlen beş-altı yıl evelsi evlendi. Onda uzun zaman bala olmadı. Yaqında çoq beklenilgen evlâd – qızçıq dünyağa keldi. Öz ailesi içün çalışa, qanunsız ve cemaatını telükege atacaq iç bir şey yapmadı.
Olar öz birliginen, Qırım musulmanlarına yapılğan cinayetlerge baqmadan, Allahtan ğayrı iç bir şeyden qorqmağanlarını kösterdilerDilâver Memetov
– «Ruhsetsiz miting» keçirgenleri içün yaqalanğan 10 qırımtatarı aqqında tarif etiñiz. Kimler olar?
– Bu insanlar, çalışqanlarına, ğayet meşğul olğanlarına baqmadan, vaqıtını ayırıp mahkemelerge kele, adaletsiz ve qanunsız apiste bulunğanlarğa destek köstere ediler. Olar öz çoqluq ve birliginen, Qırım musulmanlarına yapılğan cinayetlerge baqmadan, Allahtan ğayrı iç bir şeyden qorqmağanlarını kösterdiler.
«Kelmeñiz, yoqas böyle olacaq»
Qırımtatar liderlerinden biri Nariman Celâl emin, Rusiye mahsus hızmetleri ve silâlı hızmetleri qırımtatar milliy areket faallerine qarşı yañı usullar qullanıp başladılar. Onıñ sözlerine köre, razı olamağanlarğa qarşı cinaiş iş açmaq yerine memuriy işler açalar.
– Bu bir az evel başlandı, o vaqıt daa yasaq etilmegen Meclisniñ adamları İlmi Umerovnıñ evinde toplaşıp, körüşip, subet keçirgen soñ, olardan bir qaç adamnı memuriy muddet ile cezalandırğan ediler. Soñra aynı usulını diger pervasız qalmağan faallerge de qullanıp başladılar. Başta mayıs 12 künü Bağçasarayda tintüv keçirilgen «Salaçıq» qavehanege kelgen Seyran Saliyev ve daa bir qaç arqadaş. Soñra Seyran Saliyev ekinci kere memuriy taqipke oğradı. Eger birinci sefer oña sadece para cezası berilgen olsa, ekinci sefer oña 11 kün apis cezası berldi. Aynı zamanda advokat Emil Kurbedinovke memuriy ceza berildi. Şimdi ise biz memuriy işlerniñ üçünci dalğasını köz etemiz. Bir kereden 11 insan yaqalandı.
– Fikiriñizge köre, yaqalamaqnen akimiyet ne istey?– Silâlı hızmetler bir maqsad ile areket ete – olarnıñ qanunsız areketleri aqqında haberlerniñ yayılmasını toqtatmaq, hususan Qırımdaki Ukraina vatandaşları taqip etilgende. Çünki tünevin yaqalanğan bütün insanlar, azmı çoqmı faaliyetçi olğanlarını demege mümkün. Olardan çoqusu tintüv, yaqalanuv ve diger adiselerde haberci oldılar. Bu arqadaşlar er vaqıt öz dostlarınıñ mahkemelerine kele ediler, tüntüv keçirilgen yerlerge kelip, videoğa çeke, silâlı hızmetlerden qanunlarğa uymalarını ve insan aqlarını kütketlerini talap ete ediler.
Neticede silâlı hızmetlerniñ areketleri boşına çıqacaq – insanlar mında, Qırımda, öz aqları içün küreşmege devam eteceklerNariman Celâl
Men bellesem, bu kibi kütleviy yaqalanuv – başqalar böyle yapmasın dep, kerçekten, qorqutmaq içün yapıldı. Kelmeñiz, yoqsa böyle olacaq, demege isteyler. Bütün bunı ruhsetsiz miting kibi kösterdiler, amma iç bir cemat tedbiri aqqında söz ketmey. İnsanlar tintüv keçirilgen yerge keldiler.
Amma başqa şey quvandırdı. Quvandırğanı şu ki, birlerini yaqalanğan soñ, şu yaqalanuvlar aqqında haber tarqatmaq vazivesini başqa arqadaşlar boynuna aldı. Bu körsete ki: neticede silâlı hızmetlerniñ areketleri boşına çıqacaq – insanlar mında, Qırımda, öz aqları içün küreşmege devam etecekler.


text:
Alat
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Alat yä Urıs Alatı - Biektaw rayonında, Biektaw timer yul stansiäsennän 33 km tönyaqtaraq, Aşıt yılğasınıñ sul quşıldığı Alat suı buyında awıl. Qazan Xanlığı däwerendä nigez salına (Alat daruğasınıñ üzäge bula). 1708-1766. yıllarda - Qazan gubernası şähäre. 1758 yänäşäsendä Alat siptzavodı nigez salına.
1989. yılda 210 keşe (Urıslar), 2000. yılda 212 keşe yäşi. Xalqınıñ töp şöğele - terlekçelek. Urta mäktäp, mädäniät yortı. 19. yöz kirpeç suğu, çilmäk yasaw käsepçelege belän mäğlüm. Uspenskaya çirkäwe - 18. yözneñ 1. çirege arxitektura istälege.


text:
Oquv yılınıñ başlaması arfesinde Qırımnıñ bütün mektepleri birinci sınıf talebeleri içün derslik almadı. Bunı Qırımnıñ Rusiye tasil naziri Natalya Gonçarova avgustnıñ 29-da Kreml nezareti altındaki Qırım parlamentiniñ toplaşuvında ayttı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Bu sene 22,7 biñ birinci sınıf talebesi olacağını bekleymiz. Men bellesem, olarnıñ sayısı daa çoq olacaq, arizalar daa kele. Bazı mektepler başlanğıç mektepler içün qoşma derslikler satın ala. Bunı evelden tahmin etmege çaremiz olmadı – bu em demografik, em migratsion ceryanıdır. Amma oktâbrniñ 1-ne qadar birinci sınıf talebelerine bütün derslikler berilecek», – dep qayd etti Gonçarova.
Baarde Rusiyege tabi Qırımnıñ tasil, ilim ve gençlik nazirligi ukrain tili ve edebiyatı dersliklerini neşir etmege vade etken edi.
Avgustnıñ 29-dan başlap Aqmescitniñ kommunal hızmetleri mekteplerni aşıqa-aşıqa cıyıştıra. Şeerniñ Rusiye memuriyeti avgustnıñ 8-de mekteplerniñ aman-aman 70 fayızı qızdıruv mevsimine azır, dep bildirgen edi.


text:
Aqyarda (Sevastopol) oktâbr 21-inde bir qac soqaqta elektrik teminat olmaycaq. Bunı "Sevastopolenergo" müessisesi bildirmekte.
Beyanatqa köre, saat 9:00-dan saat 14:00-ğace böyle adreslerde yarıq olmaycaq: Nahimova caddesi, 14-16; Generala Petrova soq., 2; Mayakovskogo soq., 1-3.
Saat 9:00-dan saat 13:00-ğace böyle adreslerde yarıq olmaycaq: Balaklavskaya soq., 3-A, 3-B, 6,9; Gogolâ, 4-A; Godlevskogo soq., 13; Yaltinskaya soq., 7, 12.
Martnıñ 18-nde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Aqyarğa keldi. O, işğal etilgen Qırımda Siemensturbinalı eki elektrostantsiyasınıñ işke başlamasını buyurdı. Videoda onıñnen beraber Tavriya issilik elektrostantsiyası ve Tamandaki «Port» alt stantsiyasınıñ mütehassısları bar edi.
2015 senesi dekabr ayından başlap, Herson vilâyetinde elektrik direkleriniñ bozulmasından sebep, Qırımğa qıtaiy Ukrainadan elektrik aqımı toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta Qırım özü çıqarğan energiya, Rusiyeden yarımadağa ketirilgen generator ve Rusiyeniñ Krasnodar vilâyetinden keçirilgen energo köpür ile elektriknen temin etile.
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ üçünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.


text:
Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresi 2016 senesi yanvar ayında ğayıp olğan qırımtatarınıñ bulunu yeri ile bağlı teşkerüvniñ neticeleri aqqında bildire. Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, Aqmescit rayonından 16 yaşında qız ve Saq rayonından 44 yaşında adam tapıldı.
«Qıznıñ Moskva territoriyasına çıqqanı, soñra qaytıp kelgeni bellidir, Saq sakini – iş qıdırıp Melitopolge ketti, soyları ile bağ tuta», – denile beyanatta.
2016 senesi yanvar ayında ğayıp olğan Ernest Ablâzimov aqqında söz kete. Soñki sefer yanvar 4 künü Aqmescit avtovokzalında körüngen edi. Qırım.Aqiqat mühbirleri Ablâzimovnıñ tuvğanlarına telefon ete, amma daa bağlanıp olamaylar.
Qırımnıñ işğalinden soñ yarımadada qırımtatarlar ğayıp ola. Soñki vaqialar arasında – Aqmescittebelgisiz coyulğan Ernest Ablâzimov ve 16 yaşında Elvina Rizakova, 2015 senesi dekabr ayında Keriçte eki adam ğayıp oldı: Ruslan Ganiyev ve dostu Arlen Terehov. 2014 senesi mayıs 30-da Seyran Zinedinov, 2014 senesi sentâbr 27 künü – İslâm Cepparov ve Cavdet İslâmov, 2014 senesi oktâbr 3-de – Eskender Apselâmov ğayıp oldılar.
Qırım Taqiqat komiteti bu insanlarnıñ ğayıp oluvı sebebinden cinaiy işlerni aça, amma insanlarnıñ bulunuv yerleri alâ daa belgisiz.


text:
Qırımtatar milliy Meclisiniñ azaları, Qırım Makemesi yarımadada Meclisniñ faaliyetini yasaq etip, onı ekstremistik kibi tanısa, mahsus fevqulade rejiminde çalışacaq programma boyunca qarar azırladı.
Bu aqta Kiyev şeerinde ötkerilgen matbuat konferentsiya devamında Meclis azası Eskender Bariyev bildirdi, haber ete Qırım.Aqiqat agentligi.
«Şübesiz, Meclis işini toqtatmaycaq. Bu eki afta içinde, biz, eki toplaşuv keçirdik. Meclis azalarınıñ çoqusı işğal etilgen yerde bulunğanları sebebinden, toplaşuvlar onlayn rejiminde keçirilmekte. Bizde bir qaç iş usulı bar, amma olardan bir tanesini seçip aldıq. Qırımtatar milliy Meclisiniñ fevqulade rejiminde çalışacaq qararı azırlandı. Faaliyetniñ konkret usulı, bu ve makeme qararlarına esaslanıp, belgilenecek», - dep ayttı Bariyev.
Onıñ qoşma malümatlarına köre, Mecliste Qırımda yaşağan faallerge yapılğan basqını añlaylar ve «ciddiy areketlerge azırlar».
«Bizim farz etkenimizge köre, repressiyalar olacaq ve Meclisniñ makemesi qırımtatarlarğa qarşı basımnı arttırmaq içün yapılmaqta. Bunı işğal etilgen yerde yaşağan Meclis azaları ve qırımtatarlar yahşı añlay. Onıñ içün, bir de bir qararnı almazdan evel, biz qırımlı işdeşlerimizniñ fikirlerini diñleycekmiz. Bizim tarafımızdan bazı tedbirler tüşünip çıqarılğan. Zanımca, siz eñ yaqın zamanda reaktsiyamız aqqında bilirsiñiz», - dep ayttı Bariyev.
Mart 17 künü, Aqmescitte, yarımadada milliy Meclisniñ faaliyetini yasaq etilmesi boyunca nevbetteki makeme oturışı keçmekte. Bundan evel, Qurultaynıñ Merkeziy İcra Komitetiniñ başı Zair Smedlâyev bildirgeni kibi, Meclis şu işke öz vesiqalarını qoşmağa muracaat etti. Bunıñnen bir sırada oturış devamına, makeme foto ve video levhalarnı yapmağa yasaq etti.
Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskayanıñ teşebbüsi ile açılğan dava vesiqalarını Meclis menfaatını qoruğan advokatları tek mart 7 künü elde etti. Böyleliknen, 600 - den ziyade saifeli malümatlarnen tanış olmaq içün 3 künden az qalğan edi.
Mart 3 künü, Rusiye nezareti astında bulunğan Qırım Yuqarı Makemesi Meclisniñ qapatılmasınen bağlı davanı muakeme etmege başladı. Birinci oturışta davacılar qırımtatarlarnı temsil etken organnıñ faaliyeti ekstremistik ve qanunsız olğanını isbatlağan işke daa qoşma olaraq vesiqalarnı qullanmağa talap etti. Meclis yolbaşçılarnıñ fikirince, büyük ihtimal makeme prokuraturanıñ talabını qabul eter.
OON birleşken milletler teşkilâtı Rusiye Federatsiyasına Qırımdaki qırımtatar Meclisiniñ qapatılmasına izin bermemege çağırdı. Avropa birligi de öz tarafından qırımtatar milliy Meclisiniñ qapatılmasınen bağlı öz qasevetlerini açıqladı.
Qırım aq-uquq qoruma gruppası Halqara cemaatçılıqlarğa milliy Meclisniñ qapatılmasına izin bermemek muracaatınen bulundı.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Ruisye zapt etken Aqyarda sahte vesiqalarnı satqan adamnıñ faaliyetini toqtattılar, dep, ilhaq etilgen Qırım ve Aqyarda Rusiye FSB-siniñ idaresininiñ matbuat hızmetine esaslanıp, bildire "Krıminform" matbuatı .
Müessise, Sverdlovsk sakini Aqyarda sahte vesiqalarnı yapqan şirket açtı, dep bildire. Matbuat hızmetine köre, şübelengen 2016 senesinden berli, Rusiye, SNG memleketleri ve sabıq SSSR müessiseleriniñ vesiqalarını yapa edi. O, bir yasaqlanğan sayttan blanklarnı satın alıp, üstlerinde özü yapqan müür ve ştamplarnen vesiqa bastıra edi.
"Krıminform" derc etken videoda, aliy tasil diplomları, rusiyeli orta tasil attestatları, ukrain mütehassıs ve bakalavr diplomları körüne.
"Sverdlovsk sakini sahte vesiqalarnı bütün Rusiyede gizlenip sata edi: vesiqalarnı poçtanen yollay edi, ödevni ise elektron kiselerge ya da bank kartalarına ala edi", - denile beyanatta.
Rusiye İİN-niñ Aqyar idaresi, aqayğa qarşı Rusiye CK-niñ 327 maddesiniñ 1-ince qısmına binaen dava açtı. Bu maddege köre eki yılğa qadar apis müddeti berile bile.


text:
Ukraina Merkeziy Saylav Komissiyası, prezident saylavlarınıñ birinci basamağınıñ protokollarnıñ 100%-ını teşkerdi. Volodımır Zelenskıy yeñdi, ekinci yerde - şimdiki prezident Petro Poroşenko.
Zelenskıy içün öz reyini 30,24% saylavcılar berdi (5 million 713 biñ 825 adam). Poroşenko içün 3 million 14 biñ 532 saylavcı (15,95%).
Üçünci yerde Yuliya Tımoşenko - 2 miliion 532 biñ 230 kişi (13,40%).
Umumen saylavda 18 million 893 biñ 879 adam iştirak etti. Bülletenlerniñ 1,18%-ı bozulğan dep sayıldı.
Ukrainanıñ şimdiki prezidenti Petro Poroşenko devlet yolbaşçısı saylavlarında çetel saylav okrugında ğalip çıqtı. Bu aqta bu okrugda protokollarnıñ 100%-ını teşkergen Ukraina Merkeziy saylav komissiyasınıñ malümatları tasdıqlay.
Poroşenko saylayıcılarnıñ 38,93%-ını qazandı. Ekinci yerde – oyuncı ve alıp barıcı Volodımır Zelenskıy – 26,01%, üçünci yerde Anatoliy Gritsenko, onıñ içün saylavcılarnıñ 10,64%-ı rey berdi.
Ukrainada martnıñ 31-nde prezident saylavları olıp keçti. Saylayıcılarnıñ 63,5%-ı rey berdi.
Milliy exit poll malümatına köre, Volodımır Zelenskıy 30,6%, Petro Poroşenko – 17,8%, Yuliya Tımoşenko – 14,2%, Yuriy Boyko – 9,7%, Anatoliy Grıtsenko – 7,1%, Aleksandr Şevçenko – 0,5% qazandı.
Merkeziy saylav komissiyası saylavlarnıñ soñki neticelerini aprelniñ 10-na qadar ilân etmeli. Ekinci tur aprelniñ 21-nde olacaq.


text:
Aqmescit – «ATR qırımtatar telekanalını ekstermizmde qabaatlaylar». Bu kibi haberni telekanalnıñ mühbiri Şevket Namatullayev sentâbr 24 künü Facebook saifesinde yerleştirdi. Mezkür haber faal şekilde matbuat vastaları vekilleri tarafından muzakere etile. Qırım.Aqiqat telekanal nasıl telüke astında olğanı ve qırımlılar neni beklemek keregini ögrenmege tırıştı.
Mühbir Şevket Namatullayev bildirgen haberge köre, ATR kanalınıñ reberleri adına, sentâbr 24 künü Qırım «İçki işler nazirliginiñ» ekstremizmge qarşı küreş alıp barğan Merkez tarafından mektüp keldi. Onda, telekanal köstergen yayınlar ekstremistik faaliyeti cietinden telükeli olması mümkün, dep yazıla. Kanalnıñ mühbiri mektüpten bir parça ketirdi: ATR «milliy ve diniy mensüplik boyunca sıqıştıruvlar olması mümkünligini aşlay, qırımtatarlar arasında şimdiki akimiyetke işançsızlıqnı besley, bunıñ episi ise, ekstremistik faaliyeti cietinden telükeli ola bile».
Mektüpniñ nushasını ne mühbir, ne ATR reberleri Qırım.Aqiqatqa berip olamadılar. İnformatsiya boyunca baş müdirniñ muavini Lilâ Bucurova aytqanı kibi, mektüp kerçekten de yolnıldı, kanalnıñ reberleri rica etkenlerinden sebep, bu mevzu boyunca o tavsilâtlı malümatnı bildirip olamay. Em de meküpniñ nushasını da kösterip olamay.
Aynı zamanda, vesiqanıñ nushası «Tsentr jurnalistskih rassledovaniy» saytında peyda oldı.
Qırım «İİN» ekstremizmge qarşı küreş alıp barğan Merkezniñ reberi Oleg Utkin imzalağan vesiqağa köre, bütün şeklenüvler Qırım ve Aqyar boyunca Roskomnadzor bergen malümatına esaslana. Bu teşkilât «İçki işler nazirligine» kanal informatsion siyasetini deñiştirdi, bu ise, bivasta olaraq ekstremistik faaliyeti cietinden telükeli ola bile.
Bu sebepten, Utkin telekanalnıñ reberlerini kira aqqında añlaşmalar, kanalnıñ hadimler cedveli, baş muarrir ve tarqatılğan malümat içün mesülietli olğanlarnıñ vazifeleri aqqında bildirmeler talap etti.
Baş müdir Elzara İslâmovanen bağlanıp olamadıq. Onıñ telefonı söndürilgen edi.
Eñ meraqlısı şu ki, telekanal mektüpni Roskomnadzor teşkilâtınıñ reberi Aleksandr Jarov Qırımğa kelgen künü aldı. Çarşenbe künü, sentâbrniñ 24-nde o Aqmescitte «baş nazir» Sergey Aksönovnen körüşti. Tamam şu künü, o ve Qırım, Aqyar boyunca Roskomnadzor yolbaşçısı Sergey Hudoley Qırım matbuat vastaları yolbaşçıları ve mühbirlerinen körüşti.
«Ekstremizm» – basqı usulımı?
Söz kelimi, Rusiye Federatsiyasınıñ Cinaiy Kodeksinde «Matbuat vastalarını qullanıp, ekstremizm faaliyetini eda etmek içün açıqtan – açıq çağıruvlar» maddesine köre, beş yıllıq apis cezası ile belli bir vazifelerni üç yıl devamında becermege yasaq etile.
Yarımada işğal etilgeninen Rusiye Devlet duması ekstremizm ve separatizmnen bağlı qanunğa deñişmeler kirsetti. Qırım.Aqiqat yazğanı kibi, bu deñişmeler Qırımda çalışqan mühbirlerden ğayrı, akimiyet aqqında öz fikirini açıq-aydın bildirgen er adamğa qarşı qullanıla bile.
Elbette ki, iç bir kimse özü içün 5 yıllıq apis cezasını istemez. Adliyeciler ve ekspertlerniñ fikirince, Rusiye akimiyeti öz siyasetinde tamam bu kibi şeylerge esaslana. Şu maddeni ömürge keçirmek meselesi ise, adamnıñ mevamını deñiştirmek azırlığınen bağlı. Bu usullarnı, qırımtatarlarnıñ işançını qazanğan ATR telekanalğa qarşı qullanıp baqacaqları mümkün.
Aynı zamanda, akimiyetke yaqın olğan matbuat vastaları saifelerinde, yarımadada belli mühbir ve cemaat erbapları aqqında muntazam sürette malümatlar peyda ola. Bir qaç ay evelsi Qırımnı terk etkenlerine baqmadan, ekseriyetniñ yarımadada soyları ve mülki qaldı. Yani, cinaiy kodeksiniñ maddelerini qullanmaq içün sebepler bar.
Regional matbuatınıñ inkişafı boyunca ukrain İnstitutınıñ adliyecisi Aleksandr Burmagin aytqanı kibi, mühbirniñ ekstremizmde qabaatlamağa bir şey degil. «Biz añlağanımız kibi, mesülietke çekmek meselesi adliyeciliknen degil de, daa çoq siyasetnen bağlı. Onıñ içün bu ceryan ne qadar tez tarqaycağı kreml qoqlalarınıñ iradesine bağlı. «Ekstremizmni» işke tüşürmek meselesi pek qolay, ekspertizanı yapıp, mahkeme işi açıla», – dedi o.
Bu «ekstremistik» işlerniñ ne derecede adaletli olğanını, yerli akimiyet vekillerniñ soñki nutuqları köstere.


text:
Türkiye paytahtı Ankarada çarşenbe künü Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Türkiye Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu ile körüşti. Bu aqta Meclisniñ matbuat hızmeti bildire.
«2015 senesi dekabr 16-da Ankarada qırımtatarlarnıñ yetekçileri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov Türkiye Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu ile körüştiler», – denile beyanatta.
Körüşüv tafsilâtları bildirilmey.
Türkiye yolbaşçılığı Ukraina topraq bütünligine qol tutqanı aqqında defalarca bildirgen edi, amma memleket Rusiyege qarşı Qırım işğali ve Ukraina şarqındaki ziddiyet sebebinden kirsetilgen cezalarğa qoşulmadı.
Türkiyede qırımtatarlarnıñ eñ büyük diasporası yaşay.


text:
İlhaqta örnek. Vışıvankalı qırımlılar (süret toplamı)
Mayısnıñ üçünci cumaaqşamında Ukrain vışıvanka künü qutlana. Bu - 2007 senesi başlanğan yañı ananedir. Bayram keçirmek ğayesini Çernivtsi universitetiniñ studenri Lesâ Voronük 2006 senesi teklif etti. Qırımlılar rusiye ilhaqından soñ da bayramğa qoşulıp tura. Olar milliy ukrain urbanı soñ çañ ve mezunlar merasimlerine, tantanalı ve bayram tedbirlerge kiye. Süret toplamında biz vışıvankalı qırımlılarnıñ süretlerini topladıq. Bütün süretler ilhaqtan soñ çekildi.


text:
Ukraina Tış işler naziri Pavlo Klimkin avgust 1 künü Ankarada keçiriligen II Bütündünya qırımtatar kongressinde iştirak ete. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, Klimkin Türkiye baş nazir muavini Numan Kurtulmuş ve qırımtatarlarnıñ yetekçisi Mustafa Cemilev ile prezidiumda buluna.
Ukraina Tış işler naziri Pavlo Klimkin II Bütündünya qırımtatar kongressi iştirakçilerine Ukraina prezidenti Petro Poroşenko adından muracaatnı oqudı. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, Klimkinniñ nutqunı bir qaç kere el çırpmalar ile böldiler.
«Ekinci kongress işğal şaraitlerinde keçe, amma Ukraina iç bir vaqıt Qırım tamır halqınıñ aqlarınıñ, tuvğan toprağında yaşamaq aqqınıñ bozuluvına boyun egmez. Ukraina Qırımğa ukrain akimiyetiniñ, milliy yetekçiler Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovnıñ Qırımğa qaytuvı oğrunda küreşe. Planlarımızda – qırımtatarlarğa muhtariyetniñ berilmesi, tarihiy adaletlikniñ ğayrıdan tiklenilmesi aqqında yol haritasınıñ işlep çıqarılmasıdır», – denile Poroşenkonıñ muracaatında.
Bunıñ ile Klimkin Poroşenko adından Türkiyege onıñ Ukrainağa qol tutuvı sebebinden minnetdarlığını bildirdi, qırımtatar halqına tınçlıq, birlikni bağışladı.
«Sabıq akimiyet qırımtatarlarğa işanmağanı, kerekli seviyede qol tutmağanı içün afu soramağa isteyim. Qırım Ukrainasız olamaz, Ukraina ise Qırımsız, bu aqiqattır. Ukraina işğalge iç bir vaqıt boyun egmez. Aqiqat şunda ki, Qırım kene Ukrainağa qaytır», – dedi Pavlo Klimkin.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ aytqanı kibi, Pavlo Klimkinniñ çıqışı bitkeninden soñ kongress iştirakçileri: «Ukrainağa şan-şerefler olsun!» dep qıçırmağa başladılar.
Kongresste 12 memleketten 500 vekilniñ iştirak etmesi beklenile: Ukraina, Türkiye, Özbekistan, Qazahistan, Qırğızistan, Litvaniya, Romaniya, Poloniya, Frenkistan, Rusiye, AQŞ ve Kanada.
Rusiye yarımadanı işğal etken soñ 2014 senesi fevral 27-den bugünki künge qadar 15 biñ qırımtatarı Qırımnı terk etmege mecbur oldı. Qırımtatar halqı liderleriniñ Qırımğa kirişleri yasaq etildi, demokratik yollar vastasınen saylanğan ve bütün dünyada yerli halqlarnıñ idare organlarınıñ örnegi olğan – Qırımtatar Milliy Qurultayı ve Meclisi – faaliyetlerini devam ettirmek imkânından marum qaldılar, olarnıñ mal-mülki ise musadere etildi.
İşbu vaziyetni nazarda tutıp, II Bütündünya qırımtatar kongressini Türkiye paytahtı – Ankarada keçirmek kibi qarar alındı. Ankarada qırımtatarlarnıñ eñ büyük diasporası yaşamaqta.


text:
Keriç şeer memuriyetiniñ temsilcilerine Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ büyük süretini bağışladılar. Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, ediyeni Rusiyede noyabr 4 künü qayd etilgen Halq birligi kününe bağışladılar.
Putinniñ süretini şeer akimiyeti temsilcilerine yerli portret studiyasınıñ reberi taqdim etti, çerçivede cam astında olğan büyük sürettir, ediyeni Rusiye bayrağı tüsünde bant ile yaraştırdılar.
Ediyeni memuriyet başına Sergey Pisarevge ve şeer şurasınıñ reisi Larisa Şçerbulağa Keriçte Lenin meydanında keçirilgen tantanalı tedbirler devamında bağışladılar. Portret müeillifi işiniñ memuriyet binasında asılacağına ümütini bildirdi.
Bunıñ ile, Qırım.Aqiqat mühbiri bildirgeni kibi, Rusiye prezidentiniñ standart portretlerini Keriçniñ er angi kantselâriya tükânında satın almaq mümkün. Putiniñ eñ ücüz fotosüretiniñ fiyatı – 43 ruble. Portert fiyatı 300 rublege yete.


text:
Oktâbr 14 künü Rusiye elçiligi ögünde ötkerilgen narazılıq merasiminde Qırım vatandaşlıq qamaçavınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Ukraina zapt etilgen yarımadada vatandaşlarını qorçalamaq içün bir şey yapmağanını beyan etti. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
«Qıtaiy Ukrainada Qırımda yüz bergen vaqıyalar aqqında haberdar degiller. Zapt etilgen yarımadada qalğan vatandaşlarını qorçalamaq içün Ukraina iç bir şey yapmay», – dep ayttı İslâmov.
O «qabaatsız olğan, lâkin dini rus standartlarına uymağan qırımtatarlarğa» qarşı Rusiye tarafından yapılğan areketlerni takbih etti ve Ukraina prezidentini ve ükümetini işğal etilgen Qırımda öz vatandaşlarını qorçalamağa çağırdı.
Oktâbr 12 künü zapt etilgen Qırımda terroristik teşkilâtınıñ qurumasında ve işinde iştirak etmesinde qabaatlanğan qırımtatarlarğa destek köstermek içün Kyivte Rusiye elçiligi ögünde tetbir ötkerildi.


text:
Aqmescitte Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantlarınıñ tevqifini 30 künge, mayıs 12-ge qadar uzattı.
Qırım.Aqiqatqa muhakeme etilgenlerniñ advokatı Sergey Legostovnıñ bildirgenine köre, akemler, işniñ Rusiyedeki Rostov-na-Donu şeerinde bulunğan Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesine yollanmağanını tasdiqlağan iş materialları ve diger vesiqalarnıñ berilmesi aqqında muracaatlarnı nazar-itibarğa almadılar.
Daa evel bildirilgenine köre, Rusiye prokuraturası, işniñ Qırımda bulunğanını iddia ete, lâkin qorçalavnıñ qolunda işniñ Şimaliy Kavkaz okrugınıñ mahkemesi bulunğan Rostov-na-Donu şeerine berilgeni aqqında vesiqalar bar.
Advokatnıñ malümatına köre, figurantlarnıñ dörtü de alına şikâyet etmey.
2016 senesi mayıs 12-de Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evlerini ve yerli qavehaneni tinttiler. Neticede dört Bağçasaray sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov yaqalanıp, terrorizmde qabaatlandı. Olarnı, Rusiyede terroristik tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübheli sayalar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ taqip etilüvi din alâmetine köre yapıla, dep sayalar. Advokat Emil Kurbedinov, bu iş boyunca Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından esas olaraq qırımtatarlar ve olardan ğayrı İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenlerini qayd ete. Halqara uquq işğal etilgen territoriyada işğalci devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq olaraq kütleviy surette tintilmekteler.


text:
AQŞ prezidenti Donald Trump, Ukrainanıñ topraq bütünligi meselesini Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen beraber çezmege kerek olğanını ayttı. Bunı o, New Yorkta Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ile muzakereden evel ayttı, dep bildire Radio Svoboda.
"Pek ümüt etem ki, siz, Putinnen beraber toplanıp, meseleñizni çezip olursıñız", - Zelenskıyğa hitap etip, dedi Trump.
Körüşüvden evel Ukraina prezidenti, qabarcılıqnen küreş, Ukraina topraq bütünliginiñ qaytarılması ve ülke şarqında cenk toqtatılması, onıñ prioritetleri olğanını ayttı.
Bundan evel Tramp, Rusiye Qırımnı Barak Obama prezidentligi vaqtında zapt etkenini hatırlattı.


text:
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Türkiye siyasetçileri ve iş adamlarınıñ işğal olunğan yarımada ziyareti çerçivesinde Türkiye ile parom ve uçaq seferleriniñ başlaması meselesini kötermege planlaştıra. Bunı Devlet dumasınıñ deputatı Ruslan Balbek RİA Novosti agentligine bildirdi.
«Parom, uçaq ve deñiz yolcu taşımaları aqqında laf etilecektir», – dedi Balbek.
Kezlev limanından parom işletmesi baqılacaqtır. Al-azırda Türkiyege Aqyar paromı qatnay.
Balbekniñ fikirince, böyle adım iqtisadiy leyhalarnıñ inkişafına yardım etecektir.
«Bağ ve naqliyat imkânları olsa, Türkiyeniñ iş leyhaları Rusiye Qırımında muvafaqiyet ile kerçekleştirilecektir», – dep qayd etti deputat.
Tünevin işğal etilgen Qırımğa Türkiye Cumhuriyetiniñ eyyeti kelip çıqtı. Erkânında deputatlar, siyasetçiler, ükümetten tış teşkilâtlarnıñ vekilleri ve iş adamları bar.
Ukraina Tışqı işler nazirligi çetel eyyetleriniñ Qırım ziyaretleri resmiy sayılmay, dep bildirgen edi. Nazirlik iyül 25-de bir muracaatnı derc etti, çetel vatandaşları ve vatandaşlıqsız şahıslarğa Qırımğa qanunsız şekilde barmaqtan vazgeçmege tevsiye etildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Sabıq prezident Viktor Yanukoviçniñ devletke hainligi aqqında işi boyunca mahkemeniñ oturışuvında videoalâqa vastasınen ilhaq etilgen Qırımdan şaatnı sorğulaycaqlar. Bunı mart 6-da mahkemeden jurnalist İrina Romaliyskaya bildire.
Romaliyskayanıñ malümatına köre, иr HykBy «sanki 2014 senesinde Korsun-Şevçenkovskiy yanında meydan iştirakçileriniñ ucümine oğrağan avtobusta ketken» Oksana Mediyeva aqqında söz yürsetile.
Paytahttaki SBU idaresiniñ sabıq rehberi Aleksandr Şçegolev sabıq prezident Viktor Yanukoviçniñ devletke hainligi aqqında işi boyunca mahkemede şaatlıq etmek istemedi. Onıñ bu hususta Tahqiqat izolâtorından Kyivniñ Obolonskiy mahkemesine yollağan arizasını akem Vladislav Devâtko oqudı.
Obolonskıy rayon mahkemesi 2017 senesi iyünniñ soñunda Ukrainanıñ sabıq prezidenti Viktor Yanukoviçniñ devletke hainlik etkeninde qabaatlavları boyunca işni ğiyabiy şekilde baqıp başladı. Meydandaki vaqialar ayrı bir işte baqılalar.
Meydanda adamlar qurşunğa tutulğan soñ Rusiyege qaçqan Ukrainanıñ sabıq prezidenti Viktor Yanukoviç bütün qabaatlavlarnı red ete.


text:
Garri Potter häykäle salınaçaq
Häykäl Angliya başqalası Londonda salına
Bar dön’yağa tanılğan Garri Potter häykäle Angliya başqalası Londonda salına.
Tanılğan yazuçı J.K. Rouling tudırğan häm fenomenğa äylängän Garri Potter personajı häykäle bu ay azağında Londonnıñ Leyçester Mäydanında päyda bulaçaq.
Häykälne “Mäydandağı säxnälär” proyektı qısalarında monnan alda da Bugs Banni, Mêri Poppins, Mr. Bean häm Paddington kebek häykällärne yasağan Andjey Şimçik sala.
Garri Potternı uynağan aktyer Daniêl’ Rêdkliff modelendä bulaçaq häykäl Garri Potter häm fälsäfä taşı fil’mındağı säxnädän alınğan. Anda Garri Potter seberkegä atlanıp hawağa oçıp kitä.
Bäyläneşle xäbärlär
Fil’m töşerü törkeme dön'yağa qayttı
Rusiya törkemne 5 nçe oktyabr’dä fil’m töşerü öçen Xalıqara ğaläm stanśiyäsenä cibärgän ide


text:
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov oktâbr 9 künü Qırım «parlament» toplaşuvında vazifelerine tam olaraq tayinlenecek, dep tüşüne Qırım «Devlet şurası» reisi Vladimir Konstantinov.
Bunı o sentâbr 25 künü Qırım «Nazirler şurası» toplaşuvında bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Oktâbr 9 künü – tarihiy vaqia olacaq: Cumhuriyet başı saylanılacaq. Aksönov Sergey Valeryeviç tayinlenecek»
«Spiker» şunı qayd etti ki, bu sebepten iç bir şübe olmamalı, çünki «Yedinaya Rossiya» firqası regionda birincilikni qazandı.
Aksönov 2014 senesi fevralniñ soñundan «Nazirler şurası»nıñ başlığında tura. Sentâbr 14 künü Qırımda Rusiye qanunlarına köre «saylavlar» keçirildi, neticede akimiyetniñ bütün organları teşkil etilmek kerek edi.
Rusiye Prezidenti Vladimir Putin sentâbr 17 künü Qırım «Devlet şurasına» cumhuriyet başı vazifesine üç namzetni kösterdi: Sergey Aksönov, Qırım ekologiya ve tabiat resursları «naziri» Gennadiy Narayev ve RF Devlet Duma deputatı Aleksandr Terentyev.
Qırımda keçirilgen «saylavlarnı» Ukraina, AQŞ, Avropa birligi, NATO tanımaylar.


text:
AQŞ däwlät sekretarı Condoleezza Rice, NATO berektäşlären Äfğanstandağı Taliban suğışçıların beterü maqsatında başlatılğan çaralar mäsäläsendä alda “citdi sınaw” kötä dip äytte.
Qabulgä barır aldınnan kiçä Londonda yasağan çığışında Rice, NATO äğzäläre illäre şunı añlarğa tiyeş: Äfğanstandağı köräş, barıtik tınıçlıq saqlaw öçen tügel, ul ozın möddätle ber köräş dip äytte.
Anıñ bu belderüe Äfğanstan mäsäläsendä berektäş illärdäñ kübräk öleş kertü mäsäläsendä arta barğan taläplär waqıtına turı kilä. NATOnıñ aldınğı äğzäläre häm AQŞ, berlektäge illärdäñ Äfğanstanğa kübräk xärbi häm xärbi qorallar cibärüen taläp itä.
Britaniä tışqı eşlär ministrı, Ricenıñ bu çığışın yaqlap, “Britaniä Waşintonnıñ borçıluın añlıy” dip äytte.
“Soñgı atnalarda Äfğanstandağı waqiyğalarga qarata artqan iğtibarnı añlıybız. Köräş bik zur, köräş bik zur bulsa bez anda bergä bulaçaqbız. İke il Äfğanstandağı eşne ozın möddätle bulsa da başqaru öçen urtaq xezmät itäçäk”
Bu çığışlardañ soñ ike ministr Qabulgä oçtı. Alar bügen Qandaharnıñ könyağındağı xärbi frontnıñ eşen tikşerde. Bu säfär ikençe yaqtan qarağanda xärbilärneñ küñelen kütärü häm andağı eşlär barışu belän tanışu maqsadında buldı.
Qabulgä bargaç alar Äfğanstan başlığı Xämit Qarzayi belän oçraştı. Bu oçraşu soñgı arada qabınıp kitkän Äfğan-Britan mönäsäbätlären yomşartu tırışlığı bularaq ta kürelä.
Qarzayi könyaqta qabınğan qarşılıqlarda Britaniäne ğayepliy. Ul Britaniä qabilä başlıqları belän kileşep kontrolne alarğa taşlağaç, andağı iminlek bozıldı dip däğwä itä.
AQŞ häm Britan räsmiläre bu säfäreneñ ber başqa maqsatı da, taliban belän köräştä xärbi çaralardañ qala Äfğanstannıñ iqtisadi qoralmaları häm başqa ölkälärdä alğarışlarğa ni däräcä öleş kertüen küzätü ide.
Bu ölkädä kertkän üz öleşläre turında Britan ministrı Miliband, Londonda yasağan çığışında bolay digän ide:
“Bez iqtisadi, sosial häm xärbi ölkädä bergäläp xezmättäşlek itü öçen wağdä birdek. Äfğanstan kebek yarlı ilne yañadan tözekländerü eşendä Äfğan xökümäten yaqlıyaçağıbızğa süz birdek. Häm Äfğan xökümäten yaqlawda, tağın berektäş illärne dä cälep itüne üzebezgä wazifa dip sanıybız.”
Uzğan ay, İlçe Thomas Pickering häm General James Jones citäkçelegendä ber törkem belgeç Äfğanstanda öyränülär ütkärgän ide. Törkem xisabında, ğisyançılarnıñ qarşılıqların arttıraçağı turında kisätte. Häm şunıñ näticäsendä totırıqlı däwlät modeleneñ yuqqa çığaçağı yäisä yuqqa çığu xälendä qalaçağı turında kisätkän belderü yasadı.


text:
Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi Prezidiumınıń 2018-jıl 24-sentyabrdegi “Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń strukturası haqqındaǵı” 378-sanlı qararı haqqında
Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi Prezidiumınıń 2018-jıl 24-centyabrdegi “Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń strukturası haqqındaǵı” 378-sanlı qararına muwapıq Ministrler Keńesi QARAR ETEDI:
1. Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi Prezidiumınıń 2018-jıl 24-centyabrdegi “Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń strukturası haqqındaǵı” 378-sanlı qararı orınlaw ushın basshılıqqa alınsın.
2. Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi Prezidiumınıń usı qararı menen Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń strukturası 64 (xızmet kórsetiwshi xızmetkerlerden tısqarı) basqarıw xızmetkerleri sanı menen qosımshaǵa muwapıq tastıyıqlanǵanlıǵı maǵlıwmat ushın qabıl etilsin.
3. Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi apparatınıń detallastırılǵan strukturası qosımshaǵa muwapıq tastıyıqlansın.
4. Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń Isler Basqarıwshısı Finans ministrligi menen birgelikte Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi apparatı xızmetkerleriniń shtatlar kestesin usı qararǵa muwapıq qayta kórip shıqsın hám tastıyıqlasın.
5. Usı qarardıń qabıl etiliwi múnásibeti menen Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesiniń 2018-jıl 11-centyabrdegi 550-sanlı qararı óz kúshin joyıtqan dep esaplansın.
6. Usı qarardıń orınlanıwın qadaǵalaw Ministrler Keńesi Baslıǵınıń birinshi orınbasarı A.Tajetdinov xám Isler Basqarıwshısı M.Djumaniyazovqa júklensin.
Qaraqalpaqstan Respublikası
Ministrler Keńesiniń Baslıǵı Q.Sariev


text:
Rusiye telükesizlik hadimleri Qırımda 2018 senesiniñ ilk üç ayı içinde 39 kişini tevqif etti ve 170 kere adaletli muhakeme aqqını bozdılar. Bunı mayıs 8-de Kyivdeki matbuat konferentsiyasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası, Qırımtatar resurs merkezi idaresiniñ başlığı Eskender Bariyev bildirdi.
Bunıñnen birlikte o, 39 tevqif etilgeninden 28-i qırımtatar edi, dep añlattı.
Bariyev: «Barışıqlı toplaşuv aqqınıñ eki bozuluvı. İlhaq etilgen Qırımnı qanunsız ziyaret etüvniñ 26 ve Qırımdan qanunsız olaraq zornen çıqarıluvnıñ 24 adisesi. Ve işğal etilgen territoriyada qanunsız arbiy talimler ötkerilüvniñ 9 adisesi», – dedi.
Ondan ğayrı o, Rusiye telükesizlik hadimleri yalıñız üç ay içinde 28 kişini yaqaladılar, dep qayd etti.
«Birinci kvartaldaki yaqalanuvlarnıñ umumiy sayısı – 28. Olardan 14-ü – yaqalanğan tamır halqınıñ vekilleri. 40 qanunsız sorğulama adisesi qayd etildi, olarnıñ 22-isi – qırımtatar halqınıñ vekillerine qarşı yapıldı», – dedi Bariyev.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evleri ketken sayın daa sıq olaraq kütleviy surette tintilmekteler.


text:
Qırımtatar tili eki elifbe qullana – latin ve kiril.
Qırımtatar latin elifbesi 1992 senesi II Qırımtatar Milliy Qurultayı tarafından tasdıqlandı. O 31 arif ve 1 işaretten ibarettir
â işareti ayrı bir arif degil de, ögünde turğan tutuq sesni yımşatuv işareti olaraq qullanılır.
Bu ariflerniñ telâffuzı şöyledir (Halqara Fonetik Elifbesi (IPA) vastasınen yazıla):
Qırımtatar kiril elifbesi 1938 senesi sovet ükümeti tarafından tasdıqlandı. 1992 senesi II Qırımtatar Milliy Qurultayı yañı latin elifbesi tasdıqladı, amma kiril elifbesi bugünge qadar da pek sıq qullanıla. Şu elifbe 37 ariften ibaret.
rъ, kъ, Hъ ve дж ayrı ariflerdir (sözlerni elifbe tertibinen sıralav içün müimdir, misal olaraq luğatlarda).
1 — ﻙ (kef) arfi sıq-sıq ﮒ ve ﯓ arifleriniñ yerine qullanıldı.


text:
Aprel 27-de Qırımda faaliyetçiler ve Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantlarınıñ aqrabaları, bu iş boyunca yapılğan qapalı oturışuvğa şikâyet ettiler. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Faaliyetçi Remzi Bekirov: «Tahqiqat izolâtorında endi bir buçuq yıldan ziyade tutulğan yaqınlarımız ya da tanışlarımıznı körmek içün er sefer mahkemege kirecek olamız. Uzun vaqıttan berli bizni anda yibermeyler. Belki de bunı, olarnıñ (iş figurantlarınıñ) iradesini qırmaq ve malümat toplulıq içinde dağılmasın dep yapadırlar. Bu sebepten biz er sefer mahkemege şikâyetler yazamız», – dep añlattı.
Şikâyetlerde faaliyetçiler, «milliy ya da diniy alâmetlerge köre» oturışuvğa yiberilmegenlerine işaret eteler. Şikâyetler Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ reisi İgor Radionovnıñ adına berile.
Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantlarına sıñırlav tedbiriniñ uzatılmasına qarşı apellâtsiyanı akem Aleksey Posledov baqa.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasında tintüvler yapıldı. Tintüvler neticesinde, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetine köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Rusiye Devlet Dumasına saylavlarda «Yedinaya Rossiya» firqa cedveli boyunca nazmet Kreml tarafından tayinlengen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov deputat olmaqtan vazgeçti. Bu aqta o Aqmescitte keçirilgen brifingde ilân etti, dep bildire RİA Novosti agentligi (Qırım).
«Saylavlardan evel de aytqan edik ki, Devlet Duması deputatı olmağa planlaştırmayım ve olmaycam, mandatnı red etem», – dep ayttı Aksönov.
Aksönov qayd etti ki, rusiyeli Devlet Dumasında deputatlıq vazifelerini oña «kimse bermedi» ve «icra ükümeti yolbaşçılarına nisbeten vazifelerni prezident (Rusiye prezidenti – QA) çeze».
«Bu, partiyağa qol tutuv usulı edi. Maña bundan evel prezident aytır edi: demek ki, sen anda baracañ. Böyle vazife yoq edi. Menim vazifem 2019 senesine qadar Qırım meselelerini çezmektir», – dep ayttı Aksönov.
Rusiye tarafından tayinlengen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov işğal etilgen Qırımda Devlet Dumasına saylavlarda «Yedinaya Rossiya» firqasından namzetler regional cedveliniñ başında edi. Bundan evel o bir qaç sefer yarımadanı terk etmege planlaştırmağanı ve mandatnı red etecegi aqqında bildirgen edi. Cedvelde ekinci ve üçünci yerde – Kremlge boysunğan Qırım baş naziriniñ birinci muavini Mihail Şeremet, Qırım baş naziriniñ muavini Ruslan Balbek yerleşti. Dörtünci yerde – rusiyeli Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya.
Sentâbr 18-de, bazar künü Rusiyede Devlet Dumasına saylavlar keçirildi. Moskva rey berüvni işğal etilgen Qırımda da keçirmege qarar aldı, bunı ise, Kiyev ve bir sıra Çarp devletleti qattı tenqit etti.
Ukraina Yuqarı Radası sentâbr 20-de «Ukraina Rusiye Federatsiyası yedinci çağıruv Federal Toplaşuvı Devlet Dumasına saylavlarnıñ, bunıñ neticeleriniñ ve uquqiy aqibetleriniñ, veyedinci çağıruv Federal Toplaşuvı Devlet Dumasınıñ terkibi, vekâleti, qararlarınıñ qanuniy olğanını tanımağanı munasebetinen Ukraina Yuqarı Radasınıñ beyanatı aqqında» qarar leyhasını qabul etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bazarertesi künü, yanvar 26-da, silâlı insanlar bir yıl devamında olıp keçken adiselerniñ video malümatını, şu cümleden, fevral 26 künüQırım parlamenti divarları yanında keçirilgen mitingniñ videosını saqlağan bilgisayar serverini tutıp almaq içün ATR qırımtatar telekanalına sürip kirdi. Tintüv endi 3 saat devam ete.
«ATRde «maski şou». Silâlı insanlar ile tolu «Kamaz», FHH ve Taqiqat komitetiniñ taqiqatçıları kelip çıqtı. Şimdi yolbaşçılıq ile subet keçireler. Er bir kabinetniñ yanında silâlı insan tura. İşke biraz keder etseler bile, şimdilik efir devam etmekte. Kamerağa çekmege yasaq, tehnikanı tutıp almağa vade eteler», – dep yazdı telekanalnıñ mühbiri Şevket Namatullayev öz Facebook saifesinde.
ATR telekanalnıñ acele yayınında bildirilgeni kibi, ATR yolbaşçılığı bütün malümatnı taqdim etmege azır, çünki serversiz efirge çıqmaq imkânsız olacaq.
ATR qırımtatar telekanalınıñ haber siyaseti boyunca baş müdiriniñ muaviniLilâ Bucurova canlı yayınğa çıqıp, halqqa muracaatta bulundı. O, silâlı insanlarğa bazarertesi künü telekanalda tintüvni keçirmege izin bergen yerli akimiyet areketlerini takbih etti.
«Siz qırımtatarlarnıñ yüzüne nasıl baqacaqsıñız? Areketleriñiz Rusiyeniñ reabilitatsiyağa oğrağan vatandaşlar aqqında qanunına riayet etilmesidirmi? Rusiye prezidentiniñ avalelerini böyle sürette amelge keçiresiñizmi?»,– dedi o efirde.
«Şimdi efirge çıqmağa imkânımız daa bar, amma bugün tam haberlerni körmezsiñiz. Ümüt etem ki, bugün bu er şey biter. Akimiyet yapqan areketleriniñ farqına barğanını ve halqqa, federal akimiyet olaraq, öz itibarına etken toqatını añlaycağına ümüt besleyim», – dedi Bucurova.
Al-azırda telekanalnıñ efiri acele haberler yayınlarına bölüne.
Qırımtatarlar telekanalğa qol tutmaq içün ATR binasına keleler
«ATR – halqımıznıñ er şeyidir. Onı şimdi qapatsalar, ileride ne olacağını bilmeyim. Halqımızğa bir toqattır», – dedi Qırım.Aqiqat mühbirine seyircilerden biri Eskender.
Telekanal binası yanında işke kelgen, amma OMON hadimleri yasağı sebebinden içeri kirip olamağan hadimler tura.
Qırım.Aqiqatqa binada bulunğan hadimler aytqanı kibi, telekanalda Wi-Fi söndürdiler. Hadimlerniñ tüşüngenine köre, bunı tintüv aqqında malümat içtimaiy ağlarğa yetmesin, dep yapalar.
Vaqia yüz bergen yerge Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz da keldi.
«Qırımtatarlarnı qorqutmaq içün bir usul, qırımtatarlar yerini bilsin, yani. Amma olar bunı böyle radikal şekilde nafile yapalar. Çünki ATR telekanalı siyasetke köre, medeniyet aqqında daa da çoq malümatnı bergen bir kanaldır. Dünyada olğan yekâne qırımtatar telekanalıdır, şunıñ içün halq onıñ ile birlikte soñuna qadar olacaqtır», – dep añlattı o Qırım.Aqiqatqa.
Silâlı insanlarnıñ kiyiminde OMON dep yazıla, amma Qırım İçki işler nazirligi bu vaqianı izaatlamay.


text:
İran citäkçeläre, Tährannıñ atom programı säbäble İranğa basımnarnıñ artqan şuşı könnärdä, İranlılarnıñ dönyağa berdäm xalıq buluların kürsätü öçen saylawğa äwzem qatnaşırğa çaqıra. Läkin saylawçılar küzlegennäñ qarağanda mäclestäge 290 urın öçen barğan saylawda ällä ni saylaw mömkinçelege küp bulmağan xalıqnıñ, bu çaqıruğa ni qadär qolaq salaçağı soraw bulıp tora.
Ğadättä saylawğa namzät bulu öçen 4.500 keşe möracäğat itkän ide. Läkin küpçelegen konservativlär täşkil itkän namzätlär isemlegennäñ reformaçılar töşerelep qaldı. Çönki İnqilap saqçıları alarnıñ inqilapqa tuğrılıqlı buluın raslıy almadı.
İsemlektä qalğan reformaçı namzätlär isä bik äz tanılğan keşelär häm alarnıñ sanı bik az. Şulay da şura namzät bulaçaq keşelärneñ kem buluına qarap isemlekkkä kertelüe turındağı ğayepläwne inqar itä. Reformaçılar isä hiç yuğı mäclestäge ellekke 40 urınnı saqlap qalırğa ömetlänä.
Yuğarı citäkçe Ayatullah Ali Xamaney, tawış birgännän soñ yasağan çığışında tağın ber qat xalıqnı saylawğa tulısınça qatnaşırğa çaqırdı.
“Min qaderle watandaşlarıma, tağın ber qat aldıbızdağı 4 yıl öçen İrannıñ kiläçägen bilgelägän saylawda biräçäge tawışlarınıñ, nindi mäğnägä iä buluın häm anıñ ähämmiäten añlarğa kiñäş itäm.”
Konservativlärne yaqlağan Xamaney, İranlılarnı tawış birgändä, AQŞqa qarşı – ä ğadellekkä häm dingä tuğrılıqlı bulğan namzätlärne saylarğa çaqırdı.
Äxmädinicat säyäsäten tänqitläw belän pragmatik konservativçelärdän sanalğan elekke prezident Ali Axbar Xaşimi Rafsancani dä, bu çaqıruğa awazdaş çığış yasadı.
“Bezneñ çittäge doşmannarıbız bezneñ zäğif ber mäcleskä iä buluıbıznı häm saylawda äzräk keşeneñ qatnaşuın teli. Çönki bu ike äyber xalıq belän sistem arasında zur ayırma buluın kürsätü dä rol uynıy.”
Saylawğa 44 million keşe qatnaşa ala. Häm saylawda küpçeleknen qatnaşuı möhim ber mäsälä bulıp qala. 2004 yılda bulğan saylawda xalıqnıñ 51 % ğına saylawğa qatnaştı. 4 yıl elek bulğan saylawda da İnqilap saqçıları namzätlek isemlegenä äz sanda reformaçı kerüenä röxsät itkän ide.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, “Ukrainda cenk vaziyetiniñ ilân etilmesi aqqında” fermanını tasdıqlağan qanunnı imzaladı dep haber ete onıñ matbuat kâtibi Svâtoslav Tsegolko.
Daa evel bu vesiqanı Ukraina Yuqarı Radasınıñ reisi Andriy Parubiy imzalap, devlet başına imza qoymaqqa yolladı.
Cenk vaziyeti on vilâyetteOdess, Mıkolayiv, Herson, Zaporijjâ, Luğansk, Donetsk, Sumı. Harkiv, Çerniğiv, Vınnıtsa vilâyetlerinde kirsetile.
“Urâdovıy Kuryer”niñ noyabr 28 künü sanında Ukrainanıñ bir sıra vilâyetinde cenk vaziyeti ilân etilicegi aqqında preziden fermanı derc etildi.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı. Daa soñra belli oldı ki, FSB Qara deñizde Ukraina gemilerine qarşı silâ qullandı. Kyivniñ malümatına köre, FSB açqan ateş neticesinde altı Ukraina askeri yaralandı. Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanılğanını tasdıqlap, yaralanğan üç Ukraina deñizcisi aqqında haber etti.
Ukraina Yuqarı Radası, noyabr 26-sında aqşam bir sıra vilayette Azaq ve Qara deñizleriniñ içki suvlarında cenk vaziyetini ilân etti.
Noyabr 27-sinde Rusiye nezareti altındaki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi 24 ukrain deñizcisinden 12-sini tevfiq etti.
Soñki vaqıtları Azaq deñizi Rusiye uquq qoruyıcıları, birinciden Ukraina limanlarına ketken ve andan kelgen gemilerni tutqan sıñırcıları, tarafından yapılğan provokatsiyalarnıñ yeri oldı.


text:
Aqmescit-Yalta yolunıñ 75-inci kilometrinde Kezlev-Yalta yolcu avtobusı yanmağa başladı, dep bildire Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler hızmetiniñ idaresi.
«Yaralanğanlar yoq. Avtobus yolcuları başqa naqliyatnen Yaltağa yol aldı», – dep aytıla qaza haberinde.
Qurtarıcılarnıñ malümatına köre, adise yerine acele yardım hızmeti yollanıldı.
Avgust ayınıñ soñunda Aqmescitteki Kurortnaya avtostantsiyasında yolcu trolleybusınıñ yanğını söndürilgen edi. Bundan evel ise Aqmescit-Kefe yolunda eki yolcu avtobusı yanğan edi.


text:
İşğal etilgen Qırımda ava qoruv raketa polklarından biri, daimiy maqamda yerleştirilgen, PVO C-400 «Triumf» sisteması ile temin etildi. Bunı salı künü jurnalistlerge Ava Quvetleriniñ 4-ci ordusı ve Rusiyeniñ Cenübiy arbiy ogrugınıñ PVO komandanı Viktor Sevostyanov bildirdi.
«Dekabr ayında bu, aqiqaten, qocaman sistema arbiy nevbetçilikke çıqa ve memleketimizniñ cenübinde endi bar olğan Ava qoruv sistemasını yüzlerce kilometrge qaplap ala», – degen Sevostyanovnıñ sözlerini «İnterfaks» ketire.
Moskva işğal etilgen yarımadada arbiy nevbetçilikke C-400 «Triumf» ve «Pantsır-C» zenit-raketa komplekslerini yerleştirdi. Rusiye Qara deñiz flotunı yañı gemilernen, uçaqlarnen ve tehnikanen teminlemege devam ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ihlâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.