text:
Norvegiädä parlament saylawlarında Qızıl-Yäşel Berlek ciñde
Oppozisiä yulbaşçısı Jens Stoltenerg citäkçelegendäge Qızıl-Yäşel berlek Norvegiädä düşämbe könne uzğan saylawlarda 169 keşelek mäclestä küpçelekne, 87 urınnı aldı. Bu – urta-uñ xökümätne çigenderü öçen citärlek tawış.
Bondevik xökümäte salımnarnı kimetep nıqlı iqtisadqa taba säyäsät alıp bardı. Ämma oppozisiä citäkçeläre, salımnarnı qısqartu – barı tik baylarğa fayda kiterä, dip sanıy. Oppozisiä, yaña eş urınnarı buldıru, mäğärif häm olılarnı qaraw öçen aqçanı neft ölkäsennän alıp bulaçağın belderä.


c: text/html

text:
Bush Budapeştta 1956 yıl Macar ğisyanına mädxiä uqıdı
Çärşämbedä Venada Europa citäkçeläre belän oçraşqannan soñ amerikan prezidentı George Bush Budapeştqa kilep, atnakiç könne 1956 yıl Macar baş kütärüen iskä alu çarasında qatnaştı. 50 yıl elek kommunjistik rejimğa qarşı bulğan ğisyanda 2500 macar, 750 sovet xärbie häläk buldı.
Laslo Şoyom Macarstan qaraşın bolay citkerde: "Bezneñ qimmätlär urtaq – ireklek, demokratiä, milli üz-bilgelänü, keşe xoquqları. 1956 yılda macarlar şunıñ öçen köräşte" di Macarstan prezidentı.
Bush sovetlarğa qarşı ğisyan häykälenä çäçäk saldı, demokratiä turında notıq söyläde.
Gellert qalqulığınnan xäzer başqalanı ikegä – Buda häm Peşt öleşlärenä - bülgän Dunay yılğasına manzara açıla. 50 yıl elek sovet ğäskärläre şuşı qalqulıqtan ut açqan ide.
Ni barı 2 atna däwam itkän Macar ğisyanı, Könçığış Europada sovet rejimına qarşı baş kütärüneñ iñ köçlese buldı.
Ul 1956 yılnıñ 23 Üktäberendä studentlar demonstratsiäsennän başlanıp kitä. Stalin ülgängä inde 3 yıl, macar studentları solım xakimiäten alıştırırğa, irekle saylawlar ütkärüne taläp itä. Protest belderüçelär sanı 100 meñgä citkäç, Macarstan iminlek köçläre ut aça. Yözlägän keşe häläk bula, ğisyan başlana.
Başta baş kütärüçelär uñışqa ireşkän kebek bula, reformaçıl xökümät bilgelänä, yaña premier-ministr İmre Nad Warşaw kileşüennän çığu niäten belderä.
Ämmä ğisyannıñ ikençe könenä ük sovet tankları eşkä cigelä, 4 Noyäbergä alar Budapeştnı qamap ala, 10na ğisyan inde bastırılğan bula.
Bush üzeneñ çığışında Macarstannıñ solımnan irekle bazar demokratiäsenä uñışlı küçüenä ixtiram belderde.
Aq Yort süzçese Tony Snow, bu säyäsi çığış tügel, fäqät 1956 uılğa mädxiä, Mäskäwgä bernindi törtterü niäte dä yuq dip aldan uq kisätep quydı.
Kiläse ayda Bushnıñ Peterburğa, Zur 8lek sammitına barası bar.
ali ğilmi

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Taliban Qabulgä kübräk höcümnär yasaw belän yaniy
Taliban süzçese, suğışçılarnıñ Äfğanstanda alıp barğan taktik xäräkätlären häm Qabuldağı höcümnären arttıraçaqların xäbär itte. Talibannıñ bu kisätüe, küp sanlı qorbannarğa kitergän qanlı intixar höcemennäñ soñ yañğıradı. Kiçä politsiä xezmätkäläre utırğan avtobusqa Taliban oyıştırğan höcüm näticäsendä 35 keşe ülgän, 50däñ kübräge yaralanğan ide.
Talibannıñ Qabüldäge höcümnären arttıruı xaıqında bügen, azatlıq rasiosınıñ Äfğanstan xäbärçese, Pakstan çigendäge Taliban süzçese Zabihullah Mücahiddäñ soraştı.
“Bez xöcümnärneñ täseren tağın da arttıru yulların qaribız. Bez Qabulgä kübräk basım yasıy başladıq çönki bezneñ doşmannar şunda urnaşqan.”
Äfğanstanda NATO citäkçelegendäge xalıqara iminlek yärdem köçe süzçese Lieutenent Palkovnik Maria Karl, bügen azatlıq radiosına, bu qurqınıçqa qarşı toru öçen NATO xärbiläreneñ Äfğanstan iminlek köçläre belän xezmättäşlegen arttıraçagın belderde.
Läkin şul uq waqıtta Karl cäwap itep, Taliban yanawlarınıñ NATOnıñ eşçänlegenä ber nindi dä üzgäreşı kertä almayaçaq dip belderde.
Karl, xäzer Äfğanstanda bäreleşlär çorı bara häm Taliban üzeñ tağın da köçle ikäneñ kürsätü öçen intixar höcümnäreñ arttraçağın, NATO yıl başınnañ uq farazlağan ide dip äytte.
NATO buyıl, talibannıñ yazğı suğışların başlawda qurqıtqan, könyaq Äfğanstan töbägenä iğtibarnı kübräk yünältte. Taliban bu töbäktä köçen kürsätalmadı, höcümne arttıra başlağan waqıtta, NATO häm Amerika citäklägän koalitsiä köçläre alarğa hawa höceme oyıştırdı, näticädä Talibannıñ distälärçä suğışçısı hälaq buldı, taliban yağında yuğaltular zur ide.
Hawa höcümnäre näticäsendä Taliban, Mulla Dadullah kebek berniçä möhim citäkçesen dä yuğaltqan ide.


text: Qabul. Hiratnıñ bügen urınınnan alınğan xakime İsmail Xan prezident Xämit Qarzaynıñ xökümättä eşläw täqdimen kire qaqtı, ämma berük waqıtta üzeneñ Hirat xakime urınınnan alınuın qabul itüen belderde. Ul, xärbi zat bularaq üzäk xakimiat ämeren tanığanın äytte, läkin üzeneñ xökümät eşenä äzer bulmawın xäbär itte. Bügen irtäräk prezident Qarzaynıñ matbuğat wäkile, İsmail Xannıñ industriä ministrı itep bilgelänüen beldergän ide. İsmail Xan üzeneñ üzäk xökümätkä tuğrılığın qabatlasa da, anıñ qulı astındağı distälärçä meñ ğäskäri buluı Qabulda zur borçılu uayta. Äfğanstannıñ könbatışında yatqan Hiratta ul qatı qullı xakimdar bularaq idarä itte, keşe xoquqların yaqlawçı oyışmalar anı, ul üzeneñ säyäsi köndäşlären törmälärgä yabıp cäfalıy ide dip ğäyepläp kilde.


text:
Çiläbedä Tuqaynıñ icatına arnalğan kiçä uzdı
Çiläbe şähäreneñ Duslıq yortında 28 aprel'dä balalar öçen Ğabdulla Tuqaynıñ tuğan könenä arnalğan bäyräm ütkärelde. Bu mädäni çarada İsmäğil mäçetendä tatar telen öyränüçe balalar qatnaştı. Aldan balalarğa Ğabdulla Tuqaynıñ äsärlärenä yasalğan räsemnärgä konkurs bulaçağı iğlan itelgän ide. Duslıq yortınıñ foyesı balalar eşläp cibärgän räsemnärdän kürgäzmä belän uratılıp alınğan ide. Bu bäygedä Konşak rayonınıñ Qarabolaq awılınnan uquçılar bigräk tä aktiv qatnaşqannar. Räsem uqıtuçısı Färit Caldinov citäkçegendä Ğabdulla Tuqaynıñ törle şiğerlärenä yasalğan iskitkeç räsemnäre belän alar soqlandırdılar. Şähärneñ 81 çe mäktäp, İsmägıyl' mäçete balaları da qalışmadılar. Küpsanlı räsemnärgä urınnar bilgeläwe dä awır buldı, şunlıqtan räsem eşläwçe härber balağa büläklär tapşırıldı. Aldan bäyge dip iğlan itelsä dä, bäyrämdä iñ yaxşı räsemnär bilgeläp ütelmäde. Şähärdän şaqtıy yıraq bulu säbäple, Qarabolaq awılı balaları üzläre bäyrämdä qatnaşa almadılar.
Bu mädäni çara balalarnı Çiläbe ölkäseneñ tatar kongressı räise Albert Yenaleevnıñ häm Duslıq yortı direktorı Vladimir Leonçenkovnıñ täbrikläwennän başlandı. Balalarğa Ğabdulla Tuqaynıñ tormışı turında eşlängän maxsus fil'm kürsätelde. Kiçädä böyek şağirneñ şiğerläre, anıñ süzlärenä yazılğan cırlar belän ürelep bardı. Çiläbe sänğat akademiäsendä eşläp kilüçe Güzäl ansamble qızları, Tatarstannıñ atqazanğan mädäniät xezmätkäre Cäwhäriä Nafikova da şağirneñ süzlärenä yazılğan cırlarnı başqardılar. Ayıruça, Başqortstanda ütkärelgän Ozın köy, İrändek moñnarı bäygelärendä laureat isemen ayulağan Rozaliä Latıypova Tuqaynıñ süzlärenä Ällüki cırın zur ostalıq belän başqardı.
İsmäğil mäçeteneñ tatar telen öyränüçe balalar Tuqay şiğerlärenä yasalğan insenirovkalar kürsättelär.
Bäyrämdä qatnaşuçı barlıq balalarğa istälekle büläklär tapşırıldı. Bäyräm çäy tabınnarı belän tämamlandı.
Berençe tapqır balalar belän ütkärelüçe şiğer bäyrämeneñ citeşsezlekläre dä bar ide. Tuğan tel, tatar şiğere bäyräme tulısınça rus telendä alıp barıldı. Zalda balalarnıñ äzräk buluı da bäyrämgä äzerlekneñ citmägänlegen kürsätte.
Ğabdulla Tuqaynıñ şiğerlären tatarça häm anıñ tärcemäsen rusça da uqıp işetterde Rusiäneñ Häm Tatarstannıñ yazuçılar berlege äğzası, şağir İrek Sabirov. Bäyrämnän soñ anıñ fikerlären beler öçen berniçä soraw belän aña möräcäğät ittem.
İrek Nagimoviç bügenge bäyrämneñ ähämiäte närsädä?
Bik matur bäyräm. Tuqaynıñ ähämiäten, Tuqaynıñ bezneñ xalıq öçen genä tügel, böten dönya xalıqları öçen bulğan bäyäsen xalıqqa citkerü. Kürgänemçä yäş buında añlıy kebek. Döresen genä äytkändä, yäş buınnıñ küpçelege tatar telen bik äybät belep betermi. Qayber malaylar, qayber qızlar üzläre yatlağan Tuqay şiğerlären rus aksentı belän söylilär, ansı da bar. Läkin, menä şuşı bäyrämgä kilep, tatar telendä şiğer yatlap, şunı säxnädän söyläwläre dä, xätta ber genä yul Tuqay şiğeren tatarça söyläwläre dä bezneñ öçen ber adım alğa kitü digän süz. Çönki Çiläbe ölkäsendä yäşäw tatarğa ciñel tügelder. Ciñel tügel dip, matdi yaqların, könküreş yaqların küzdä totmıym, ä näq menä şuşı milli üseş yağın küzdä totam. Bezneñ monda tormış bilgele kübesençä rus telendä bara, ruslar arasında qaynap yäşibez. Häm şuşı ruslar arasında yäş buın, balalar da, sabıylar da äkrenlär tatar telenä taba borıla başlawın kürü - zur şatlıq. Balalar öçen berençe tapqır oyıştırılğan şiğer bäyräme sezneñ qaraşqa niçek ütte?
Ölkä kongressınıñ başqarma komitetı tarafınnan oyıştırılğan bäyrämne ütkärügä zur öleş kertte Xalıqlar duslığı yortı häm anıñ direktorı Vladimir Leonçenkov, bezneñ tatar kongressı aktivistları Saniä Şewçenqo, Luiza Zakircanova. Alarnıñ initsiativası, alarnıñ köçe belän ütkärelgän mondıy çaralar bezdä bik küp. Küp närsä şäxestän tora. Şuña kürä bügenge bäyräm dä cılı atmosferada, Tuqay şiğerlärenä bay bulıp, Tuqay turında äytelgän fälsäfi fikerlärgä bay bulıp uzdı. Häm minem qaraşqa xalıq azğa ğına bulsa da ruxi yaqtan bayıp kitkän dip uylıym. Sez Rusiäneñ Häm Tatarstannıñ yazuçılar berlege äğzası, şağir İrek Sabirovnıñ fikerlären işettegez.
Luiza Zaqircan, Çiläbe


text:
Rusiädä iñ yaxşı sirk qayda dip sorasalar, sirk artistları: “Tömändä!”,- dip cawap birer. 2004 nçe yıl yomğaqları buyınça iñ tırış xatın-qız kem soñ? 8 nçe Bötenrusiä “Direktor goda” bäygesendä Tömän sirqı mödire Färzänä Xälilowa ciñüçe dip tanıldı diplom häm medäl belän büläklände.
Şähär üzägendäge sirk binası tömänlelärneñ dä, qunaqlarnıñ da ixtbarın cälep itä. Bişpoçmaqlı pıyaladan ğına dip äyterlek salınğan mondıy bina bütän ber qayda da yuq. Bu binanı sirk mödire Färzänä Xälilowa häm arxitektor proyıqtlawçı Litovqanıñ urtaq xıyallarınıñ tormışqa aşuı dip äytsäñ dä bula. 2004 nçe yıl Färzänä xanım öçen iñ awır yıl buldı. Tömän ölkäseneñ 60 yıllığına august ayına binanı ölgertergä kiräk ide. Xälilova:
-Bügenge köngä iñ yaxşı sirk bezneke. Narodnıy artistlar kilde, Däwlät büläge laureatı artist Nuğzarov kilde. Alar menä Swetnoy bul''wardağı sirk belän çağıştırdılar. Äytätelär, Swetnoy bul''wardağı sirktan äybäträk kilep çıqqan. Böten uñaylıqları belän. “Üzebezneñ öygä kiläbez”. Hiçnindi problemnar yuq.
Älbättä nindider zur plannı tormışqa aşırğaç, qayberäwlärneñ küñelendä tınıçlanu sizelä. Ämma Färzänä Xälilova yuğarıda utıruçı türälärneñ işeklären şaqudan tuqtamadı. «Bulğaç-bulğaç, iñ yaxşısı bezdä bulırğa tieş”,- di ul. Xälilova:
-Bezneke berençe urında tora, planda tora gostinitsa artistlarğa.
-Ä ul qayda bulaçaq inde ägär dä tözelä qalsa?
-Tözelä qalsa, bezneñ sirk yanında bulğalı tieş. Yıraqta alar yäşärgä tieş tügel. Alarnıqı monda häywannarı, alarnıqı repetitsiä irtännän.
-Ä urın biräme soñ şähär xakimiätläre?
-Äle belmim. Plannar bar. Küptän tügel şul sorawnı kütärgän idem. Otvet yuq äle. Skoro otvet birgäle tieşlär.
Üzeñneñ iñ buldıqlı citäkçe xanım ikäneñne başta töbäktä dälillärgä kiräk. 2004 nçe yılnıñ axırında Färzänä Xälilovağa gubernatornıñ maqtaw qäğäze häm medäl tapşıralar. Annan soñ ciñüçelär Bötenrusiä bäygesenä Mäskäwgä cıyıldı. Bäygedä 39 ölkädän 249 xanım qatnaştı.
Xälilova:
-Min uylamağan idem, miña diplom häm medäl birerlär dip. Minem öçen zur büläk dip isäplim. Söyendem. Min bit Tobolskiy rayonda awılda üskän.
Tubıl rayonınıñ sazlıqlar arasına urnaşqan mäñge yulsız Kükrände awılı qızı 23 yıl inde Bötenrusiä sirk berläşmäsendä eşli.
Färzänä Xälilovanıñ eş bülmäsendäge diwarnıñ berse räxmät xatları, törle diplomnar, bäygelärdä ciñgän qäğäzlär belän tulğan. Alar arasında anıñ şähär külämendä iñ yaxşı it qızıdra belüçe, yağni şaşlıq yasawçı digän tanıqlığı da bar.
Xälilova:
-Buş waqıtımda min tıñ peşerenergä yaratam. İrtän 5 lärdä toram, 7 gä eşkä kitkänçe kuxnyada yal itäm. Uylayım minem ikençe yaratqan eşem min bardım.
-Sez yasıy torğan qızdırmanıñ sere barmı berär törle?
-Üzem genä belä torğan ser: Min uyladım böten uçastniklar ittän qılırlar şaşlıq dip. Min balıqtan qıldım şaşlıq. Raz saz cirendä üskäç min balıqtan qıldım şaşlıq. İ böten keşeneñ ise kitte- minem şaşlıq balıqtan.
Rusiädäge 41 sirknıñ 40 nıñ mödire ir-at. Xanım beräw genä-Färzänä Xälilova. Här kön tamaşa qararğa kilgän 1600 tamaşaçını da üze qarşı ala ul. Tormış şartları awır ğäilälärgä buşqa biletlar öläşä. Balalar yortları yätimnäre härwaqıt añarda qunaqta. “Kiñ küñelle bulu minem yäşäwemneñ mäğnäse ul”,- di Färzänä Xälilova. Kiläse atnada “Quality Hotel-Tumen” qunaqxanäsendä Bötenrusiä bäygesendä qatnaşqannar öçen kiçä bulaçaq. Ciñü medalen Färzänä xanımğa şunda tapşıraçaqlar.
Nail Alan,Tömän


text:
Yewropa Berlege Belarusqa yaña täqdim yasadı
Yewropa Berlege bügen tağın ber märtäbä Belarusnı Berlekneñ Kürşelek Programmasına quşılırğa çaqırdı. Tışqı mönäsäbätlär komissionerı Benita Werrero-Waldner Belarus xökümätenä sişämbe irtän Yewropa täqdimeneñ bulaçaq faydaları turında xat tapşırıldı dide. Ämma ul bu täqdimnär barı Belarusta demokratik reformalar üktärü şartı belän bergä quyıla dide.
Ferrero Waldner Yewropa Berlege bu täqdim belän Belarus xalqına möräcäğät itä dide.
"Bügen bez Belarus xalqına möräcäğät yullıybız. Bu möhim närsä. Bez Belarus xalqına ildäge şartlar üzgärgän oçraqta Belarusqa närsä täqdim itä aluıbıznı añlatıp möräcäğät itäbez" dide.
Xökümättän qala bu möräcäğät xökümättän tış oyışmalarğa häm zur kiñküläm mäğlümät çaralarına da taratıla.
Anda qısqaça ğına Yewropa Kürşelek Programmasına quşılunıñ faydalı yaqları telgä alına. Alar arasında tärräqiät yardäme, Berlek illärenä viza alunı ciñeläytü, oyıştıru-tözü yardäme häm başqalar bar. Moldova belän Ukraina bu mömkinleklärdän inde faydalana.
Yewropa Kürşelek Programmasına quşılu öçen Belarusqa berniçä şart quyıla. Alar irekle häm ğädel saylawlar ütkärü, irekle fiker belderü xoquqın, sivil cämğiät xoquqların xörmät itü, säyäsi totqınnarnı irekkä çığaru. Belarus şulay uq bäysez mäxkamälär buldırırğa, milli azçılıqlarnıñ xoquqların häm irekleklären, käsepçelärneñ xoquqların xörmät itärgä, ülem cäzasın beterergä tieş.
Ferrero-Waldner Ukrainanı berniçä märtäbä ürnäk itep kiterde. Şul uq waqıtta Yewropa Berlege Lukaşenko xakimiäten bärep töşerergä öndi digän fiker tudırmasqa tırıştı.
"Bez berqayçan da ber genä partiäne, ber genä xakimiätne yaqlamadıq. Bez ägär dä il xalqı saylarlıq däräcädä ölgerä ikän, ul şiksez Ukrainadağı kebek demokratiäne, qanunlılıqnı häm keşe xoquqların saylıyaçaq" dide Ferrero-Waldner.
Räsmilär äytüençä, Berlekneñ könçığış kürşelärgä 2007-2013 yıllardağı yardäm büdjetı 12 milliard dollarğa citäçäk. Bu plan 29 noyäberdä Brüsseldä iğlan itelergä tieş.
Şulay da Ferroro Waldner ägär dä Belarus Yewropa Berlege taläplären ütäsä ul aqçalarnıñ küpme öleşe Belarusqa bireläçägen äytä almadı.
Naif Aqmal, Praga.


text:
AQŞ häm koalitsiä köçläreneñ Ğiraqtağı höcümnäre däwam itä.
AUDİO: Yefrat yılğası yanında çolğap alınğan Ğiraq soldatları belän AQŞnıñ cir öste ğäskärläre arasında qatı atış bara. AQŞ soldatlarınıñ berniçä märtäbä birelüne taläp itüenä qaramastan Ğiraq saldatları birelüdän baş tarta.
Soñraq Ron biredä amerikannar ber urınğa cıyılğan 100-läp Ğiraq soldatın äsirlekkä aldı dip belderde. Qayber xärbi küzätüçelär fikerençä, kiläse atna başında 3-nçe cir öste diviziäse häm başqa ğäskärlär Bağdad yanına kilep citärgä mömkin.
Yılğa buylap 200 çaqrımlap könçığıştaraq, zurlığı yağınnan ikençe urında torğan Basra şähäre yanında Ğiraqnıñ 51-nçe cir öste diviziäse AQŞ häm Britaniä köçlärenä birelde. Pentagon äytüençä, bu diviziädä 8 meñ soldat, 200 tank bar. Ämma şularnıñ küpmese birelüe turında tögäl mäğlümätlär älegä yuq. Bu diviziä Ğiraqnıñ başqa ğäskärlärdän yaxşıraq qorallanğan köçläreneñ berse dip sanala. Ul könyaqtağı 3 diviziäneñ berse häm Basranı saqlawçı töp köç ide. Kiçä ğiraqnıñ könyağında qoral taşlağan soldatlar küp buldı. Ämma 51-nçe diviziä - beryulı qoral taşlağan iñ zur törkem.
Waşintonda AQŞ xärbi hawa köçläre generalı, Berläşterelgän ştab başlığı Richard Myers ğiraqlılarnıñ qoral taşlawın xuplawı turında belderde:
AUDİO: Ğiraqnıñ qayber soldatları birelä häm ilneñ könyağında da, tönyağında da üz pozitsiälärennän kitä. Küp kenä Ğiraq xärbiläre Säddam Xösäyen öçen suğışuğa qarağanda Ğiraqnıñ kiläçäge öçen suğışunıñ yaxşıraq ikänen turında añlatırğa telägänebezne qabul itä.
Comğa könne Myers aldağı täwlek eçendä Ğiraqta yözlärçä hädäf bombalanaçaq dip äytte.
AQŞ saqlanu ministrı Donalf Rumsfeld jurnalistlarğa Säddam häm anıñ yardämçeläre Ğiraq xärbilären elekkeçä idarä itä almıy dide:
AUDİO: Ğiraq räsmiläre arasında butalçıqlıq arta bara. Alarnıñ suğış qırındağı wäzğiät belän tanışu, üz köçläre belän elemtägä kerü häm üz illären kontrol’dä totu mömkinlekläre kimi bara. Minemçä, alar xäzerge xakimiätneñ inde tarixta ğına qaluın añlıy başlıy.
Könyaqta koalitsiä köçläre Ğiraqnıñ üzägenä, Bağdadqa taba çağıştırmaça tiz xäräkät itsä dä, Bağdad yanında Säddamnıñ iñ yaxşı armiäse bulğan Respublika saqçıları berençe qatı qarşılıqnı kürsäter dip kötelä.
AQŞ häm Britaniä köçlärenä Tönyaqta xäräkätne ciñeläytüçe qarar qabul itelde. Comğa kiçendä Törkiä saqlanu ministrı Vecdi Gonul Törkiä xökümäte koalitsiä oçqıçlarına üz hawa kiñleklären aça dip belderde. Elegräk Ankara Ğiraqnıñ kördlär yäşägän tönyaq öleşenä Törkiä ğäskärlären kertügä röxsät aluğa ireşü öçen hawa kiñleklären açmıy torğan ide. Gonul bu qararğa niçek ireşelüen äytmäsä dä mondıy belderü yasadı:
AUDİO: Axır çiktä, hawa kiñleklären açu Törkiä mänfäğätlärenä turı kilä digän qarar qabul itelde.
Ul arada könbatış xäbär agentlıqları 1000-1500 törek xärbieneñ tönyaq Ğiraqqa kerüe turında xäbär itte. Biredä moñarçı da törkiä ğäskärläre ğisyançı kördlärgä qarşı xärbi çaralar alıp bara ide. Törkiä premyer-ministrı Ğiraqqa ğäskärlär cibärüne Törkiägä qaçaqlar ağımı buldırmaw häm kördlärneñ terror ğämällären çikläw teläge belän añlattı.
Dönyanıñ törle şähärlärendä Ğiraq suğışına qarşı demonstratsiälär bügen dä. Bügen Londonda da zur demontstratsiä kötelä.
Naif Aqmal, Praga


text:
Kievta Gruziä, Ukraina, Azärbäycan häm Moldova prezidentları GUAM törkemen yaña xalıqara oyışmağa äwerelderde.
Anıñ yaña iseme Demokratik häm iqtisadıy tärräqiät oyışması -GUAM .
Ukraina prezidentı Viktor Yuşçenko regional xezmättäşlek Yewropağa tulı integratsiä yulı bulaçaq dide.
"Älbättä haman da küp kenä qıyınlıqlar qala, şul isäptän ütkärgeç torbalar, timer yullar, maşina yulları tarifların berläşterü. Bu eş alda kötep tora. Ämma 4 prezident häm alarnıñ xökümätläre bu mäs'älälärne çişärgä niätli. Bu Yewropağa tulısınça integratsiä öçen zarur yul, häm bez şul yuldan baraçaqbız" dide Yuşçenko.
Gruziä prezidentı Mixail Saakaşvili yaña oyışma Bäysez Däwlätlär Berdämlege çişä almağan problemalarnı çişä alır dip ömetlänüen äytte.
Azärbäycan prezidentı İlham Aliev yaña oyışma beräwgä dä qarşı tözelmi dide.


text:
Seber tatar awıllarınıñ isemnärenä bağışlanğan kitap çıqtı
AUDİO: 16 yıl awıllar buylap yöribez. Härber awılğa barğan sayın keşelärdän sorıybız awılığız qayçan barlıqqa kilgän? Kem aña nigez salğan? Berençe babağız kem?- dip äyyeme. Bu bit tarix belän qızıqsınu. Eş qına tapşırularnı da şunnan başlıybız- “bu awıl şul ğasırda nigez salınğan aña. Şundıy keşelär kilep nigez salğannar”,- dip. Menä şundıy materiallar küp yıllar däwamında cıyılıp tik kenä yatmasınnar digän şikelle. Xänisä apa Alişinä şulay uq studentları belän polewaya ekspeditsiä awıllarğa yörgändä şul uq eş belän şöğellängännär. Bez bergäläşep şul eşlärebezne tuplap kitap çığardıq. Töp maqsatı awıllarıbıznıñ qayçan, geoğrafik urınnarın, tarix dataların bilgeläp kitergä telägänebez menä şul kitapta. Dissertatsiädä şul temnı kiñräk kürsättek. Süzlär qayan tabılğan, alarnıñ nigeze nindi? İran süzeme ul, törki süzme, ğäräp süzennän çıqqanmı ul? Töp seber süzeme?
Ul awıllarda küp tapqır bulğan saz awılları bulsın, Tübän Täwde rayonı awılları bulsın. Urta Saz qayan kilep çıqqan? Nigä ul Urta Saz? Nigä Kükrände, nigä Laytamaq. Şular belän fänni räweştä eşli başlağaç, añlaw kilep citte mikän dip äytim, alarğa tarixqa qarağan kebek qarıy başladım. Ul bit härber isem ul zur tarix.
Menä bez äytäbez seber tatarlarınıñ urını eyyme. Anda Qazan yağınnan kilgän tatarlar yäşämägän dip. Kilep çığa saf Bolğar tatar telendäge isemnär. Küllärneñ isemnäre, peçänleklärneñ isemnäre. Seber telegendä bulmağan saf ädäbi teldäge süzlär. Alar qayan kilep çıqqan. Alar bit ğasırlar buyına anda. Dimäk İdel belän elemtä küptän bulğan. 20 nçe ğasırda ğına tügel, ä 18, 17 nçe, 16 ğasırlarda da bulğan bulır bu elemtälär.
Moñarçı Gölsinä Niäzowa Tömän ölkäsendäge tatar xalqı mänfäğäten qayğırtuçı telejurnalist bularaq bilgele ide. Xäzer isä, Rusiäneñ atqazanğan mädäniät xezmätkäre ğälimnär dairäsendä dä üz urının ezli. Tarix-geoğrafik kiñleklärne qolaçlağan älege xezmäten dekäbr azağında Tobol pedağoğiä institutında yaqladı häm üzeneñ olı yübileyenä zur büläk äzerläde. Häm menä ğıynuar axırında Gölsinä Niäzowanıñ 50 yäşlege uñayınnan icat kiçäse Tömän ölkä fänni kitapxanäseneñ milli ädäbiätlar bülegendä ütte. Kiñ cämägätçelek, milli xäräkät citäkçeläre Gölsinä xanımnı olı yübileye belän täbriklädelär. Anıñ icatı xaqında iñ cılı süzlär äytelde.
6 nçı ğıynuar jurnalistnıñ tuğan köne Häm “Oçraşular” tapşıruı efirğa çığa başlağan kön. “Oçraşular” üzemä häm xalqıma büläk ul”,- di Gölsinä Niäzowa.
Ä ul yasağan büläklärgä kilgändä isä, xalıqqa “Qantuğan” filmı aşa seberdän küçep kitep Törkiädä yäşäwçe seber tatarlarınıñ tormışın kürsätte. “Aywaseda toqımı cırı” äsären tönyäktağı neneslarğa bağışladı. İllärennän sebergä sörelgän qalmıqlarnıñ yazmışın “Xäter poyızdı” filmı aşa kürsätte. Häm bu äsär öçen aña Qalmıqstannıñ maqtawlı watandaşı digän isem birdelär.
İcat kiçäsendä çığış yasawçılar aldağı yübileylarığızğa da xalıqqa häm üzegezgä zur büläk äzerlärgä nasıyp bulsın digän teläktä qaldılar.
Nail Alan, Tömän.


text: Gruziä prezidentı Mixail Saakaşvili bügen irtän üzbilgelängän Acarstan töbägenä kertelmägännän soñ, Gruziäneñ xärbi köçlären äzerlek xälenä kiterde. Däwlät televideniesendä çığış yasap, ul bu töbäkne üz kontrolenä qaytaru niäten qabatladı. Şulay uq Rusiäne bu qarşılıqqa tıqşınmasqa çaqırdı. Andıy xata - qazağa kiterä ala, dide ul. Ul çiratında Rusiäneñ Tışqı eşlär ministrlığı Tbilisine Acarstanğa qarşı köç qullanmasqa çaqırdı. Acarstanda Rusiäneñ xärbi nığıtması bar. Ğinwar ayında prezident bulıp saylanğan Saakaşvili, Acatstannı Tbilisi kontrolenä qaytarırğa wäğdä itkän ide. Acarstan citäkçese Aslan Abaşidze Mäskäw belän Washingtonğa möräcägät itep, mäsäläne xäl itüdä yärdäm soradı.


text:
Belgiä patşalığı delegatsiäse Qazanda
Şulay uq pänceşämbe könne Qazanğa prins Filipp citäkçegendäge Bel'giä Korol'lege delegatsiäse kilde. Qunaqlarnı "Qazan" xalıqara aeroportında premyer-ministr Röstäm Miñnexanov häm Tatarstan Respublikasınıñ Säwdä häm tışqı iqtisadıy xezmättäşlek ministrı Xafiz Salixov qarşı aldılar. Belgiä delegatsiäse “İdeya” texnoparkında, Säwdä häm tışqı iqtisadi xezmättäşlek ministrlıysında buldı, Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev häm respublikanıñ eşlekle dairä wäkilläre belän oçraştı. Ğomumän, säfär qısalarında Bel'giä häm Tatarstan Respublikası arasında ike yaq öçen dä faydalı xezmättäşlekne üsterü yulları turında fiker alışular buldı. Gölnaz Şäyxetdin


text:
Tatarstan mäktäplärendä yaña uqu yılı başlandı
Tatarstanda şuşı qıñğıraw tawışı 1 sentäber, Belem könendä 450 meñgä yaqın uquçısı öçen yaña uqu yılı başlanuın bilgeläp şaltıradı. Älege balalarnıñ 37 meñe mäktäpkä berençe sıynıfqa kilde. Barlığı bu könne respublikada 2 meñnän artıq mäktäp uquçılarğa üzläreneñ işeklären açtı. Älege uqu yılında 3 meñ yarım balağa xisaplanğan yaña 29 mäktäp tä tözelde. Alarnıñ kübese 1 sentäber könne tantanalı räweştä açıldı da inde. Mäsälän, Bawlı rayonınıñ İsergäp awılında uqıtuçılar Belem könendä üzläreneñ uquçıların yaña mäktäptä qarşı aldılar. Tantanada Tatarstannıñ Fän häm mäğärif ministrı Räis Şäyxleslamov tä qatnaştı. Şul uq könne ministrı respublikanıñ mäğärif tarmağı xezmätkärlären Belem köne belän qotladı. Mäğärifneñ kiläçäge – respublika häm böten ilneñ kiläçäge, anı barlıqqa kiterü uqıtuçı häm uquçınıñ wazifası bulıp sanala, şuña kürä üsep kilüçe yäş buınnı watanpärwär ruxında tärbiäläwgä ayıruça zur iğtibar birergä kiräk, dip äytelä älege qotlawda.
Şunısın dä äytep ütärgä kiräk, 2005-2006 uqu yılında respublikanıñ qayber mäktäplärendä eksperiment räweşendä tatar telen uqıtuda üzgäreşlär dä kötelä. Monda yañalıq şunda, xäzer rus mäktäplärendä balalarğa tatar telen çit tel bularaq uqıtaçaqlar. Yaña ısul telne töpleräk, möxitkä çumıp öyränüne küz aldında tota. Yaña programmada, mäsälän, 5 sıynıfta tatar telen atnağa 8 säğät uqıtaçaqlar.
Xäyer, bu xaqta tulıraq añlatmalarnı bez sezgä äle birerbez. Ä xäzer, yänä bäyräm, Belem könenä äylänep qaytıyq. Bilgele bulğança, 1 sentäber uquçılar öçen bik möhim, tantanalı kön, bigräk tä mäktäpkä berençe märtäbä baruçı balalar öçen. Ä menä yıllar däwamında şaqtıy yaña uqu yılın başlağan uqıtuçılar Belem könendä nindi xislär kiçerä, alarğa da bu bäyräm şulay uq yaqınmı... Bu xaqta bez Qazannıñ Mäskäw rayonındağı törek-tatar litseyı direktorı Rinat Cälälov belän söyläşäbez.
Uqıtuçılar öçen dä Belem bäyräme ul bik zur bäyräm. Här uqu yılı yaña säyäxätne başlıy. Häm här uqıtuçı älege säyäxätneñ bäräkätle, xäyerle buluın teläp qala. 3 ay yal itkännän soñ, uqıtuçılar da mäktäpkä yaña xislär, yaña uylar belän kilä Rinat äfände belän respublikanıñ Apas urta mäktäbeneñ başlanğıç klasslar uqıtuçısı Güzäl Ğatina da rizalaşa. Güzäl Ğatina Azatlıq radiosı tıñlawçılarına Belem köneneñ üzläreneñ mäktäplärendä niçek ütüe turında da söyläde.
Bezneñ Apas mäktäbendä Belem bäyräme bik küñelle, kütärenke ruxta ütte. Yañğır yawıp toruğa da qaramastan, uqıtuçılarnıñ da, balalarnıñ da küñelläre kütärenke ide. 1 sentäbergä balalar baqçasınnan berençe märtäbä mäktäpkä kilüçe balalar üzläreneñ ostalığın kürsätep, böten bäyrämgä cıyıluçılarnıñ käyeflären kütärep cibärdelär. Kilgän qunaqlar da matur qotlaw süzlären äyttelär Şulay itep, Tatarstanda da 1 sentäberdän mäktäp uquçıları öçen yaña uqu yılı başlandı. Ä menä respublikanıñ yuğarı uqu yortları uquçıları 2005-2006 uqu yılın ikençe atnadan ğına başlayaçaq.
Gölnaz İlgizär


text:
NefAZ avtobusında Salawat yulı buylap…
Bu oçraşuda Qazan häm Ufa jurnalistları arasında üzara bäxäslär dä bulıp aldı. Ufa qunaqları ministr urınbasarı Fänil Kudakayev, kitap näşriäte direktorı urınbasarı Älfiä Ğimadieva Başqortstanda barlıq xalıqlar da bäxetle yäşi, tatar mäktäpläre häm institutlardağı tatar bülekläre, gazeta-jurnallar arta dip qaynar notıqlar söylädelär. Jurnalist Ayrat Ğabdullin üzeneñ tuğan Baltaç rayonına qaytıp, anda tatar tele urınına balalarğa başqort telen uqıtu kertelgänen äytte.Ufa qunaqlarınıñ fikerdäşläre Qazanda da bar ikän. Başqort milli-mädäni möxtariäte räise Firdäwes Bäşirova häm şuşı avtonomiäneñ äğzası Yadkär Bäşirov Çallıda başqort mäktäbe haman açılmıy, başqort gäcite yuq, Qazandağı Salawat Yulaev uramı taşlandıq xäldä bulu turında bäxäsle fikerlär äytte. Kollegalar, duslar açıqtan-açıq äyteşkännän aralar bozılmadı. Mäğärif ministrlığı häm Çallı xakimiäte wäkilläre biredä bulmağaç, älege mäs’älälär turında soñraq kiñäşergä buldılar. Qazanlılar ällä ni qızu bäxäs quyırtu yağında tügel ide. Barı tik Başqortstanda tatar uquçıları öçen basılğan däresleklärne Tatarstan häm Rusiä mäğärif ministrlıqları qatnaşlığında raslaw, eçtälekkä ekspertiza yasaw, kiräk bulsa, Başqortstan öçen maxsus älifbalarnı Qazanda bastıru mömkinlege turında ğına täqdimnär kertelde. Çınnan da, ber böten tatar mäğärife häm tatar mädäniäteneñ Başqortstan yäki Seber öleşe öçen ayırım kitaplarnı wäkälätle tatar belgeçlärennän başqa çığaru, millätne töbäklärgä bülgäläwgä kiterer ide. Qaywaqıtta, fälän şähärdä, fälän institutta tatar bülege açıldı dip raport birsäñ dä, härqayda äzerlekle tatar möğallimnären, professorların citkerü ciñel tügelder. Belgeçlär fikerençä, çit töbäklärdäge näşriätlär häm yuğarı uqu yortları tatar yäşlären Qazan tä'sirennän ayıru öçen dä qullanılırğa mömkin bit. Ufa häm Qazan jurnalistlar mondıy eşlärne bergä başqarırğa mömkin digän yomğaq yasadılar.
Qısqası, säyäsät, saylaw, millät turında süzlär küp kenä yañğırasa da, Tatarstan jurnalistlar berlegendä ütkän bu oçraşunıñ töp teması häm säbäbe bötenläy başqa. Ufadan Estoniägä qädär säyäxät Salawat Yulayevnıñ 250 yıl tuluğa bağışlana. 18 ğasırda tatarlar, başqortlar nindi maqsat belän berläşep, awır köräş alıp barğannar? Bu tarixnıñ xäzerge ähämiäte nindi? Ul zamannarda tatarlar häm başqortlar arasında, Salawat Yulayev häm Bäxtiär Kankayev arasında qarşılıq bulmağandır bit? Bu turıda fiker alışu bik qızıq häm cılı ruxta bardı. Bu ekspeditsiädä Başqort däwlät universitetı professorı, kafedra mödire Miras İdelbayev qatnaşu bik möhim. Miras äfände böten ğömeren salawat Yulayevnıñ tormışın öyränügä bağışlağan. Salawat Yulayev başqort xalqınıñ qaharmanı, başqort milläteneñ ğorurlığı. İrek söyüçe, üz xalqınıñ bäysezlege öçen ğömeren qorban itkän Salawat Yulayevnı tatarlar da yarata. Anıñ tormışı bik küp xalıqlar öçen teträndergeç ber tarix. Şunlıqtan qazanlılar Salawat Yulayev digän parol'gä zur xörmät belän cawap birdelär. Tatarstan Ministrlar Kabinetınıñ bülek mödire Färit Şagiäxmätov, cawaplı xezmätkär Rawil Xäsänşin qunaqlarnıñ härqaysına zur ixtiram kürsättelär, bu säyäxätneñ izge yuldan baruına assızıqladılar.Qazanda bulğan bu oçraşunıñ tağın ber parole da buldı. Ul NefAZ digän süz. Ekspeditsiägä çığuçılar Neftekamskidağı avtomobil zavodında eşlängän ör-yaña NefAZ avtobusına utırıp kilgännär. Älege zavodnıñ direktor urınbasarı Vera Xarisova NefAZ avtobusınıñ niqädär zatlı häm köndäşlekkä sälätle buluı turında söyläde. Çınnan da, bu avtobuslar bäyäse belän dä, sıyfatı belän dä bik tansıq maşina ikän. NefAZ şirkäte aksiäläreneñ 51 protsentı Tatarstan, KamAZ qulında ikänen istä totsañ, bu proyekt çınnan da ike respublikanıñ urtaq häm tatlı cimeşe buluın añlıysıñ. Bik siräk bula xäzer andıy xällär. Bügen NefAZğa utırğan başqortlar Çabaqsarğa barıp, çuaşlar belän oçraştılar.
Rimzil Wäli


text:
İldar Nizamov: «...telne saqlaw digändä, bezneñ anda näq menä telebezneñ çın üzen, anı möstäqil itkän üzlegen, xasiäten, xosusıy asılın saqlaw bulırğa tieşter. Tel ul şundıy tereklek iäse, organizm ki, ul saqlanışı öçen tıştan yaqlawğa moxtac bulsa da, anıñ yäşi aluınıñ töp şartı – ul telneñ genetik, etnik, milli üzençälekle töyene buluı. İñ möhime şunda ki, telne saqlaw, torğızu, kamilläşterü, üsterü digändä, alğı planğa näq menä şuşı yassılıqnı çığarudır.» Mädäni Comğa
«Bar bit dönyada, bala çaqtan uq ana telendä söyläşä başlap, ğömer buyına annan ayırılmıyça, aña qarata bernindi «problemasız» tormış kiçergän bäxetle keşelär, öydä künekkän tuğan tele añarğa uramda da, mäktäptä, yuğarı uqu yortında da, eşendä, räsmi oyışmada da yarıy, xoquq dawlawnıñ, zakon-qağidä yatlawnıñ kiräge yuq. Tik bolay küzallaw, çınnan da, ber qarağanda, anda keşene köndälek yäşäw möhitennän bötenläy ayırıp qarağanda ğına, mömkinder, çın tormışta andıy «bäxetlär» bula qalsa da, bik tä siräkter; üz qabığınnan, üz oyasınnan çığuğa uq ädäm balası xätta telenä qarata «norma», «qağidä», «zakon» töşençälärenä yulığa başlıy. Alay ğınamı, keşeneñ iñ şäxsi, xosusıy milke dip sanalğan äyberläre arasında telgä kiresençä, iñ urtaq, iñ ğomumi dip qararğa künegä. Yäşäw barışında telneñ çınnan da ictimaği küreneş ikänenä künegä barasıñ.» - dip yaza ul.
Tel turındağı qanunnarğa da tuqtalıp ul, şulay uq, ictimaği häm qanunıñ yassılıqlarnı çağıştıra häm alar tormışta hiç tä ber-bersennän ayırılmasqa tieş dip sanıy. Avtor şulay uq qızıqlı näticä dä yasıy: berençedän, tel yazmışına tışqı ictimaği qurqınıç äle hiç tä betmägän: ikençedän, tışqı xoquqi şartlarnıñ bozıluı, äkrenläp telneñ eçke asılın boza bara, digän fikerdä tora ul. Tel ğalime bularaq, İldar Nizamov, berençe çiratta, tatar teleneñ saf bulıp saqlanuı öçen borçıla häm tellärne üsterü programmasın eşläwçelärgä şuşı yaqqa da iğtibarnı yünältergä kiñäş itä.Menä anıñ yazmasınnan tağın ber özek:
«Tuğan telebez tatar tele dip atala ikän, dimäk, anıñ başqa tellärdän, xätta ber ğailägä qarağan törki asılı bik küp törki tellärdän üzgä, möstäqillegen bilgeli torğan xasiäti sıyfatları bar. Şularğa tayanıp, ul başqalar belän butalmağan , assimilätsiälänmägän, äle dä, şöker, üzallı yäşi birä... Añlaşılsa kiräkter, telne saqlaw digändä bezneñ anda näq menä telebezneñ çın üzen, anı möstäqil itkän üzlegen, xasiäten, xosusıy asılın saqlaw bulırğa tieşter. Tel ul şundıy tereklek iäse, organizm ki, ul saqlanışı öçen tıştan yaqlawğa moxtac bulsa da, anıñ yäşi alunıñ töp şartı – ul telneñ genetik, etnik, milli üzençälekle töyene buluı. İñ möhime şunda ki, telne saqlaw, torğızu, kamilläşterü, üsterü digändä, alğı planğa näq menä şuşı yassılıqnı çığarudır. Tik bez älegä moña künekmägän.» - dip bu xaqtağı fikerläre belän urtaqlaşa filologiä fännäre doktorı İldar Nizamov. Tellär turındağı söyläşülär aldağı atalarda da matbuğatta däwam itär dip farazlap bula.
Şähri Qazan gäzitendä «waqıt- waqiğa» digän säxifädä cämäğät eşleklese Ämir Mäxmüdov belän külämle äñgämä basılıp çıqtı. 90nçı yıllarda milli xäräkättä qatnaşqanda, Ämir Mäxmudiv Rusiäne kürşe däwlät itep atıy ide. Küpme waqıt ütep, xällär üzgärsä dä, ul üz fikeren üzgärtmägän, haman da Rusiäne başqa däwlät itep isäpli. Läkin, ul süzne annan çığu turında alıp barmıy, «Tatarstannıñ Rusiägä kerüe turında ber nindi dokument yuq häm bulmağan», dip añlata.
Bügenge milli xäräkätkä dä kiñäşlär birä ul. Monda ul Tatarstan yäşläre gäzitendä basılıp çıqqan külämle yazmasında äytkän fikerlären küpmeder däräcädä qabatlıy, läkin yañaların da äytä:
«İñ başta zarlanudan tuqtarğa kiräk. Azatlıqnı tıñlasağız, Tömändä dä, Ulyanda da, Orenburda da, tegendä-monda qısalar, mädäniät yortları, mäktäplär açtırmıylar, dip söylilär. Qazannıñ üzendä dä mäktäplärne yabalar, dilär. Zarlanudan tuqtap, härkem min üz xalqım ayaqqa bassın öçen närsä eşli alam dip uylanırğa tieş. Zur Tatarstan tözü turında xıyallanmasqa, başta şuşısın ayaqqa bastırırğa kiräk. Demografik xälne köylärgä, ülüçelär kimräk, tuuçılar kübräk bulsın, ğailägä iğtibarnı arttırırğa, toraq mäs’äläsen aktivraq xäl itärgä... Milli xäräkät xalıqnı yaqlarğa tieş. Bezdä zakonnar ütälmi. Bu – turıdan-turı Däwlät Şurasınıñ burıçı. Rayonnarda da zakonnarnıñ, qararlarnıñ ütäleşenä kontrol` bulırğa tieş.» - digän fikerdä tora Ämir Mäxmütov.
Peterburnıñ 300 yıllığına bağışlanğan bäyräm çaraları barğan, ä Rusiä matbuğatınıñ bu xaqta bit tutırıp yazğan waqıtta, Tatarstan gäzitlärendä dä Qazannıñ 1000 yıllığına äzerlänü temasına iğtibar arttı. Pecпyблиka TaTapcTaH gäziteneñ 29 may sanında, Piterbur belän Qazannı çağıştıruğa bağışlanğan ber yazma dönya kürde.
Küptän tügel, Peterbur tantanalarında qatnaşıp qaytqan arxitektor Sergey Sokolov, säfärdän soñ tuğan üz uy fikerläre gäzit bitlärendä büleşergä bula. Tözeleş-toraq yağınnan, Qazan Peterburdan aldaraq tora ikän, şähärebezdä keşe dä azraq yäşi, toraq da kübräk tözelä. Turizm yağınnan Qazanğa, Piterğa qarağanda küpkä awırraq ikän, başqalabız Rusiä üzägendä urnaşqan häm dönya däräcäsendäge tarixi häykällär bezdä küpkä azraq ikän. Tuzğan toraqnı beterü programması qısalarında şähärneñ borınğı binaların cimerü bara, ä zamança arxitektura bik az bulu säbäple, şulay uq turistlarnı şaqqatırmas, dip sanıy avtor. Alay da, Qazan Rusiädä mädäni üzäk wazifasın başqara, şuña kürä başqalada iske qunaqxanälärne tözekländerügä häm yañalarnı qoruğa iğtibar birergä kiräk, dip uylıy ul. Arxitektor Sergey Sokolov şulay itep, bäyrämgä äzerlänü waqıtında, binalarnıñ tışqı yağın buyap qalmıyça, kiñ küläm tözekländerü alıp barırğa, ä iñ möhime – şähärneñ tışqı küreneşenä zıyan kitermiçä, barın saqlap qalu öçen tırışırğa kiräk, dip sanıy.
Tatarstan gäzitlären ber çitkä quyıp, Rusiä matbuğatına küz salsaq, anda da Qazan turındağı yazmalarnı küräbez. ПpaBдa Poccии isemle kommunistlar gäzitendä «Tatarstan: minekeme ällä çitnekeme?» digän yazma basılıp çıqtı. Bu oçraqta respublika başqalasına arxitektor tügel, ä Tatarstanda tuıp üskän, ämma Qazanda ozaq yıllar buyı bulmağan ber qart keşe taşlıy.
Anatoliy Belozertsev Layış rayonınnan çıqqan ikän, xäzerge waqıtta Çiläbedä yäşi. Ütkän yılnıñ avgustında ul onığına tuğan yaqların kürsätergä, dip Qazanğa qaytıp kilä. Poyezddan qarap barğanda, avtornı taşlandıq cirlärneñ bulmawı, sänäğät şirkätläreneñ tulı quätkä eşläp utıruları söyenderep torğan. Qazannıñ çistaruı häm maturlanuı da anı quandırğan. Kreml’neñ maturlığı da anı soqlandırğan, Qol Şärif mäçeten dä ul yaratqan. Ämma, mäçet tözeleşendäge ber yazu avtornıñ yörägenä inä bulıp qadap kitä. Anda «Qol Şärif mäçete Yawız İvan ğäskärläre Qazannı yawlap alğanda cimergän mäçet urınında torğızıla» dielgän ikän. Avtor fikerençä, bu yazu urıslar häm tatarlarınıñ millät ara duslığına zıyan kiterä häm annan millätçelek ise kilä. Şuşı urınnan soñ, avtor Qazanğa tänqit yawdıra başlıy. Milli muzeyda respublikanıñ sovet çorı tarixı häm Leninnıñ Qazanda uquı turındağı mäğlümatlar yuq ikän. Qazan uramnarı da üz isemnären üzgärtep betergän. Lenin beläm Çernışevskiy isemnären anda taba almasıñ. Tuqay iseme belän mäydannıñ häm uramnıñ ataluı da avtorğa oşamıy. Ul yalğışıp, Kamal teatrı Tuğay iseme belän yörtelä, dip yaza häm şuña da, Tuğay böyek şağir bulsa da, anıñ iseme Qazanda kirägennän artıq, dip zarlanıp ala.
Avtor, Sovet çorı jurnalistikası ğädätenä buysınıp, üz yazmasın lirik çigeneş belän tämamlıy. Ul, student Leninnıñ, şuşı Qazan universitetı binasında «bezneñ aldağı divar çerek, aña törtsäñ ul işerelep töşä» digän süzlären iskä ala häm alar bügenge zamanğa bik turı kilä, dip äytä. Bu mäqälä ПpaBдa Poccии gäzitendä basılıp çıqtı.
BocToчHый эkcпpecc atnalığı yañadan «Tatar ğasırı» säxifäsen çığara başladı. Bu yılı älege säxifädä tatar diplomatı Yoldız Xaliullin belän äñgämä, Başqortstanda canisäp näticäläre turında mäğlümat, Qazannıñ tarixi ütkänen saqlawğa bağışlanğan tügäräk östäl söyläşüläre basılıp çıqtı. Şuşında uq ber qızıqlı şäxes belän dä tanışıp bula. Uyğur fetnäse başında tatar keşese torğan digän äñgämädä, Qıtay, Şärqi Törkstan, Kazaxstanda yäşäwçe millättäşlärebezneñ tormışında bulğan xällär belän tanışıp bula.
Mädäni comğa gäzite, şulay uq, qızıqlı şäxes belän yaqınnanraq tanışırğa çaqıra. Anda şağir häm cämäğät eşleklese Mödäris Wäliev turında yazma häm anıñ şiğerläre urnaştırıldı. Mödäris Wäliev «Mäğärif» näşriäte citäkçese bularaq qına tügel, qäläm ostası, ädäbi tänqitçe bularaq ta bilgele. Şunıñ östäwenä ul äle ğalim dä, yazuçı da, şağir dä. Bu könnärdä Mödäris Wälievqa 50 yäş tula ikän. Şuşı istälekle kön uñayınnan Mädäni comğa atnalığı Mödäris äfändeneñ şiğerlären uquçılar iğtibarına täqdim itä. Menä mäsälän anıñ «Talpınu» digän şiğerendä mondıy yullar bar:.
Talpınğan çaq. Bolıtlarğa tabınası kilä. ...Bala-çağa qulındağı şar bulası kilä.
Berqatlı söyeneç belän Oçırsınnar kükkä,- Küñelneñ şundıy saf çağıñ Kötä idem küptän!
Beläm, bu – xätär talpınu, Citmäs, bälki, köçem... Ä bit tormış – ber bulsa da Kükkä aşu öçen!...
Bikä Timerova, Qazan.


text:
Rusiä räsmiläre Yukostan burıçlarnı qaytaru eşen başladı
İqtisadi Xezmättäşlek häm Tärräqiät Oyışması – Yukosqa qarşı belderelgän ğayepläwlärne şulay uq Rusiäneñ tağın yözlägän şirkätenä häm millionlağan keşesenä belderep bulır ide, dip, Rusiä xökümäteneñ mondıy ber yaqlı qararına täñqit belderde. Yukosnıñ elekke citäkçese Mixail Xodorkovski törmädä – xökem qararın kötä. Anı salım tülämäwdä häm urlaşuda ğayeplilär. Citärlek dälillär tabılsa – Xodorkovskiğa 10 yıl törmä yanıy. Britaniäneñ Financial Times gazetı, Xodorkovski burıçlarnı tüläw häm Yukosnı saqlap qalu öçen üzendä bulğan şirkätneñ 44%tı aksiälären satarğa täqdim itte, dip yazıp çıqtı. Ämma ni Rusiä xökümäte , ni Yukos wäkilläre bu xäbärne älegä raslamadı. Rusiä xökümäte, Xodorkovskidan mondıy täqdim älegä kilmäde, dip belderde.


text: Belarus xakímítları fikerençä ul, añlı räweştä döres bulmağan mäğlümät birgän. Rusiä jurnalistı reportajında Minskiyda kiçä bulğan qarşılıq ğämälendä berniçä meñ keşe qatnaşqanlığı äytelä. Ämma Belarusiäneñ äçke äşlär ministerlığı isä Aleksandr Luqöşenqonıñ xakímítta utıruına 10 yıl tuluğa bağışlanğan manifestasída 200 läp keşe qatnaştı dip belderä. Azatlıq Radíosı jurnalistı mäğlümätlärendä kiçä milisínıñ qarşılıq ğämälendä qatnaşqan 70 kä yaqın keşene totqarlawı äytelä. Alar tärtip bozuda gäyeplänä.


text: Jeneva -- Berläşkän Millätlär Qıtayğa da Rusiägä dä yärdäm täqdim itte. Oyışmanıñ wäkile Elizabeth Byrs süzlärençä, älegä bersennän dä yärdäm möräcäğäte kilmägän. Amur yılğasına eläkkän ağulı matdälär Rusiä cirenä zur külämdä kilep citsä, Xabarovski töbägendä ğädättän-tış xäl kerteläçäk. Bu turıda comğa könne Xabarovskinıñ idarä başlığı urınbasarı Vladimir Popov xäbär itte. Bu qazadan kilgän zıyannı beterü öçen berniçä ay kiräk bulaçaq, dide ul. Noyäberneñ 13ndä Qıtaynıñ ximiä şirkätendä bulğan şartlaw näticäsendä 100 tonna çaması benzol Amurğa qoyğan Songua yılğasına eläkte. 80 çaqırım zurlıqtağı "ağulı tap" xäzer Rusiägä taba ağa.


text:
Tatarstannıñ şayannarı häm tapqırları köräşä
Şayannar häm tapqırlarnıñ Tatarstannıñ Mädäniät ministrlığı häm respublika fänni-metodik üzäge tarafınnan oyıştırılğan bäygeläre 2003 yılda başlanıp kitte. Älege tamaşanıñ şaqtıy qızıq häm faydalı ikänen kürep, oyıştıruçılar anı kiläçäktä dä däwam itärgä buldılar. Xäzer KVN uyınnarı, alarnıñ maqsatları xaqında Azatlıq radiosı tıñlawçılarına şuşı bäygelärneñ başında torğan fänni-metodik üzäkneñ bülek citäkçese Fäniä Xäsänova söyli.
Şayannar häm tapqırlar bäygese ul yäş buınnı aktivlaştıru, aña estetik tärbiä birüdä, sälämät yäşäw räweşen propagandalawda, ana telebezgä mäxäbbät tärbiäläw, milli traditsiälärne, ğöref-ğädätlärne saqlap qaluda zur rol’ uynıy. Annarı soñ bu uyınnarda yäşlär beräm-beräm, ayırım ğına tügel, ä törkemläşep, bergäläşep uynıylar. Bu alarda xezmättäşlek, duslıq xisläre dä tärbiäli. KVNnıñ rus tellese dä bar anıñ, läkin tatar bäygese añardan bik nıq ayırıla. Çönki anıñ maqsatları başqaŞundıy zur ömetlär bağlağan bäygeneñ soñğı könnärdä genä yarımfinalğa saylap alu uyınnarı uzdı. Balıq Bistäsendä 30 mart könne häm Buada 4 aprel’dä ütkän uyınnarnıñ teması bulıp Xalıq äytsä – xaq äytä digän mäqäl buldı. Temadan kürengänçä, uyınnar xalıq icatına, xalıq aforizmnarına nigezlände. Bulmas dimä, dönya bu, Ällä yalğan, ällä çın..., İrtük torıp tışqa çıqsam..., Beräwgä – yarıq tağaraq, beräwgä – altın balıq dip isemlänğän konkurslarda 8 komanda yarışıp, şularnıñ 4 oktyäber ayında ütäçäk yarımfinal bäygelärenä çığu mömkinlegenä ireşte. Alar Bua, Mendeleev, Quqmara, Balıq Bistäse komandaları. Qalğan 4 komanda yañadan may axırında üzara yarışıp, kiläse bäygelärdä qatnaşırğı mömkinçelek öçen köräşäçäk.
Şuşı ike uyınnı qarağannan soñ, çınnan da tatar telle KVNnıñ kiläçäge ömetle, digän fiker tua. 4 apreldä Bua şähärendä uzğan uyın anı tağın da köçäytte. Çönki, jyuri häm tamaşaçılar fikerençä, monda çığış yasağan komandalar ayıruça uñışlı uynadılar.
Tağın şunısın da äytep kitärgä kiräk. Ällä inde Tatarstanda şayannar häm tapqırlar bik küp bulğanğa, ällä bu uyınnı bezdä ayıruça yaratqanğa, respublikada tatar telle KVN bäygeseneñ xätta ike ligası uynap kilä. Şularnıñ berse – respublikanıñ Mädäniät ministrlığı tarafınnan oyıştırılğan uyınnar. İkençe ligada isä kübräk respublikanıñ Kama aryağı öleşe häm Başqortstan komandaları uynıy. Anda kübräk studentlar qatnaşa. Bu ligada xäzer yarımfinal uyınnarı bara, ä qayber töbäklärdä yarımfinalist komandalar inde bilgelängän dä.
Gölnaz İlgizär


text:
Yewropa Berlege Belarusqa bäysez tele-radio tapşırular başlıy
Yäkşämbedä Yewropa Berlege ximayasında Belarusqa bäysez tele-radio tapşırular başlana. İke yılğa qaralğan 2.4 million dollarlıq proyektta Rusiä, Germaniä, Polşa, Litva häm Belarus mäglümät çaraları qatnaşa. Süz ireklege qısılğan ber ilgä bäysez tapşırular oyıştıru – Yewropa Berlegeneñ berençe şundıy täcribäse bulıp tora.
Radiotapşırularnı Belarus öçen Yewropa Radiosı häm Baltiq Dulqını dip atalğan radiostansiälär tapşıraçaq. Yäşlärne cälep iterlek itep äzerlängän ber säğätlek program här kön irtä belän efirğa çığaçaq.
Televideniegä kilgändä, Berlinda urnaşqan urıs telendä eşläwçe RTVi telekompaniäse atnasına ber "Yewropağa täräz" dip atalğan yartı säğätlek program äzerliäçäk. Tapşırunıñ berençese bu yäkşämbe kiç çığa. Tele häm radio tapşırular 2 teldä – belarus häm urıs tellärendä bulaçaq.
19 Martta Belarus xalqı kiläse 5 yılğa prezident saylıy. İlneñ xäzerge citäkçese Aleksandr Lukaşenka 3nçe möddätkä saylanır dip kötelä. Anıñ idaräse waqıtında ildä bäysez mäglümät çaraları qalmadı diärlek.
Emma Udwin süzlärençä, Yewropa Berlege proyektında saylaw aldı kampaniäse ayırım urın alıp toraçaq. "Saylawlarğa qädär maxsus tapşırular bulaçaq, saylaw aldı kampaniäsendä kütärelgän mäsälälär turında fiker alışu mömkinlege birü öçen, turı efirda tapşırular oyıştırılaçaq", dide ul.
Radiotapşırular urta dulqınnarda häm İnternetta bulaçaq. www.belradio.fm säxifäsendä alarnı alıp tıñlaw mömkinlege tudırıla. Soñraq FM dulqınnarına çığu küzdä totıla. Tele tapşırular isä kabel häm iärçen aşa tapşırılaçaq.
Bu tapşırular küpme keşegä barıp ireşer – äytüe qıyın. Emma Udwin, bezdä anıñ işe faraz-xisaplar yuq, dide. Andıy tikşerülärne soñraq bu proyektnı ğämälgä quyuçı xalıqara konsortsium oyıştıraçaq. Yewropa Berlege üze bu eşkä qatnaşmıy.
Yewropa Berlege proyektqa aqça xästärläsä dä, tapşırularnıñ eçtälegenä qatışmayaçaq. Eşneñ bu yağına Yewrokomissiä ayruça basım yasadı.
Östäp şunı äytergä bula, bu proyekt Belarusqa çittän äzerlängän berençe tapşırular tügel. Şuşı atnada Polşanıñ Racja radiosı da Belarusqa tapşıruların yañartıp cibärde. 1999-2002 yıllarda çığıp kilgän ul tapşırular aqça citmäw säbäple tuqtalıp torğan ide.
Monnan tış Germaniäneñ Deutsche Welle kompaniäse uzğan yılnıñ közennän birle Belarusqa urıs telendä radio tapşırular tapşıra. Küläme belän keçkenäräk bulğan bu proyekttnıñ çığımnarın da Yewropa Komissiäse kütärä.
Ali Gilmi


text:
Tatarstan deputatları töbäk citäkçelären bilgeläwne xuplıy
Comğa könne respublika Däwlät Şurasınıñ däwlät tözeleşe häm cirle üzidarä komitetınıñ utırışı uzdı. Älege utırışta komissiäse kergän deputatlar Rusiä prezidentı Vladimir Putinnıñ soñğı täqdimnärenä mönäsäbätlären belderergä tieş ide. Şuña da, deputatlarnıñ cıyılıp söyläşüe bu yulı ayıruça iğtibar üzägendä buldı. Tatar-inform agentlığı xäbär itülärenä qarağanda, komitet utırışında şaqtıy qızu bäxäslär barğan. Deputat Gennadiy Mamontov älege täqdimnärne tulısınça yaqlasa, komissiäneñ räis urınbasarı Flera Ziätdinovağa, mäsälän, cirle citäkçelärne yañaça saylawda bu çara waqıtlıça ğına kertelüe oşağan. Ä menä ike märtäbä Rusiä prezidentı täqdim itkän nämzätne kire qaqqan cirle qanun çığaru cıyılışın taratırğa kiräklege belän Flera Ziätdinova kileşep betmi. Bu oçraqta kileşterü komissiäsen tözergä kiräk, dip sanıy ul. Deputat Aleksandr Ştanin isä, Putinnıñ täqdimnärenä qarşı çığıp, alarnı Rusiä Konstitutsiäsenä täñgäl kilmäwe xaqında äytkän. Läkin komissiä äğzäläreneñ kübese Ştanin belän teläktäşlek beldermägän. Şulay itep, Tatarstan Däwlät Şurasınıñ däwlät tözeleşe häm cirle üzidarä komissiäse Rusiä prezidentı täqdimnären xuplağan häm alarnı sessiädä qararğa täqdim itkän.
Deputatlar bäxäsläşkän arada, ber törkem Tatarstan wäkilläre kürşe Başqortstanda buldı. 22 oktäber könne respublikanıñ premyer-ministrı urınbasarı Zilä Wälieva, Yazuçılar berlege räise Foat Ğalimullin, şağir Rinat Xaris Ufada ütä torğan yazuçı Mostay Kärimneñ tuğan könenä bağışlanğan çaralarda qatnaştı. Şuşı uq könne Qazannıñ yılğa texnikumında älege uqu yortınıñ 100 yıllığı bäyräm itelde. Ä Qazan däwlät pedagogiä universitetında Rusiäneñ törle töbäklärennän kilgän belgeçlär uqıtuçılarnı äzerläwne kamilläşterü turında kiñäşläşte. Şulay uq comğa könne başqalada çirattağı zur kibet açıldı. Bäxetle gipermarketında kibetlär genä tügel, ä aşap-eçü urınnarı, xätta sport-kafe da bar.
Narkotiklarğa qarşı xezmätneñ respublika idäräse xäbär itkänçä, Qazanda narkotik matdälär yasala torğan yäşeren laboratoriä tabılğan. Ul şähärneñ ber tuberkulez xastaxanäsendä urnaşqan bulğan. Narkotiklarnı älege xastaxanädä däwalanuçı yasap yatqan. Narkokontrol’ xezmätkärläre tarafınnan añarda 155 gramm mäk salamı tabılğan. Elek öre şähärlärneñ genä bäläse bulğan narkotiklar böten respublika buylap tarala bara. Mäsälän, şuşı könnärdä genä Alabuğa şähärendä yäşäwçe Tacikstannan kilgän keşedä 940 gramm geroin tabıla. Ğomumän, çit il watandaşları tarafınnan Tatarstanda 2004 yılnıñ 9 ayında ğına da 222 cinayät eşlängän, dip xäbär itte respublikanıñ pasport-viza idäräse citäkçese İldar Xalitov.
Gölnaz İlgizär


text:
Songül Karlı - Kamber Ağa
Sanatçı : Songül Karlı
Türkü : Kamber Ağa
Etiketler : Songül Karlı - Kamber Ağa türkü indir, Songül Karlı - Kamber Ağa türkü dinle, Songül Karlı türküleri, Kamber Ağa mp3 indir, Songül Karlı türküleri Kamber Ağa türküsü, Kamber Ağa sözleri, Songül Karlı mp3 dinle, Songül Karlı download, Kamber Ağa bedava mp3, Songül Karlı türkü sözleri, Songül Karlı türkü dinle, Songül Karlı son albüm indir
Songül Karlı Türküleri
Songül Karlı - Deniz Üstü Köpürür 1
Songül Karlı - Yazın Yağar Kar Başıma
Songül Karlı - Dağlarda Kar Olsaydım
Songül Karlı - Gece Sabaha Kadar
Songül Karlı - Deniz Üstü Köpürür 2


text:
Bıyıl Sabantuylar Rusiäneñ 40 töbägendä uza
Kürşe Ulyanovsk ölkäseneñ Dimitrovograd şähärendä federal' Sabantuyı uzaçaq. Ul 15 iyüngä bilgelängän. Anda Tatarstannan zur delegatsiä qatnaşaçaq. 31 mayda Sabantuyları Tolyattida, Çuaşstanda häm Litvanıñ keçkenä genä Visaginas şähärendä dä uzaçaq. Anda yäşäwçe millättäşebez Anur Nogmanov süzlärenä qarağanda, bu bäygegä tatarlar Litva şähärlärennän genä tügel, Latviädän dä kilälär ikän.
Sabantuy ul küreşterä, tanıştıra, kemnärneder qawıştıra da. Nindi genä üzgäreşlär bulmasın, Sabantuy, şöker, yäşi birä. Dimäk, tatar isän - şunısına söyenergä qala.
Damir Ğısmetdin, Qazan.


text:
Öfölä Zahir İsmäğilevkä häykäl asılasaq. Ul Başqort däwlät opera häm balet teatrı ergähendäge teatr yal baqsahında urın alasaq. Häykäldeñ yomşaq balsıqtan eşlängän skulpturahı äźer tip xäbär itälär.
Zahir İsmäğilev başqort muzıka sänğäte ösön küp eştär başqarğan oluğ şäxes. Ul respublikala bulğan barlıq büläktärgä tierlek layıq bulğan. Äle Öfö däwlät sänğät akademiahıla unıñ isemen yörötä. Başqorttarźıñ urıźtarğa boyhonowonıñ 425 yıllığına ul Ural ilseläre operahın yaźğan. Küptär bıl operanı, ä ul urıź telendä Poslı Urala tip atala, Oslı Urala, yäğni Ural işäktäre tip yörötkän. Qayhı beräwźär äytewensä, Zahir İsmäğilev sowet osoronda Başqortostandağı iñ bay keşelärźän iźäplängän.


text:
Yewropa komissiäse humanitar yardäm oyışmasınıñ Makedoniädäge eşçänlekne bu yazda tuqtataçağı iğlan itelde.
Oyışma Makedoniädä başta 1993-nçe 96-nçı yıllarda aktiv eşçänlek alıp bardı. Ul çaqta berlek töbäktäge suğıştan kilgän ziannı ciñeläytü öçen 45 million eurolıq yardäm kürsätte. 1999-nçı yılda Kosovodan kitärgä mäcbür bulğan 300 meñläp qaçaqqa yardäm itü öçen oyışma yañadan Makedoniägä kilde. 2001-nçe yılda Makedoniädäge slavyan küpçelek belän alban azçılıq arasında nizağ çıqqaç oyışmanıñ biredäge eşçänlek möddäte ozaytıldı.


text:
Peterburgta toraq xucalığı
Qaysı ğına şähärne alma, toraq xucalığı şähärneñ iñ möhim häm şul uq waqıtta iñ qatlawlı ölkäseder ul. Bigräk tä Peterburg kebek sazlıqta, utrawlarda urnaşqan , diñgez, küllär urap alğan megapolista. Hawanıñ artıq dımlılığı arqasında waqıtınnan alda çeregän yortlar, torbalarğa inde üzäklärgä ütkän , mäñge xäl itelmäs kebek kommunalkalarnı da östäsäñ...
Şähär toraq xucalığı citäkçesenä aqıl, täwäkkällek, küpqırlı maxsus belem belän bergä qanunnar, finans belän yaxşı tanışlıq häm başqa ällä närsälärdän xäbärdar bulırğa kiräk. Peterburgta şul xucalıqnı qışqa äzerläw, qış çığu şähär citäkçeläre öçen dä, xalıq öçen dä teş sızlaw kebegräk ber närsä bula ide.
Bıyıl soñğı distä yıllar eçendä berençe tapqır gubernator Valentina Matvienko xalıqnı şähär qış çığarğa äzer dip ışandırdı. Äytergä kiräk, plan buyınça bilgelängän cılılıq birü sezonı başlanırğa 2 atna alda. Plan buyınça cılılıqnı 10 oktäberdä birergä cıyınalar ide, könnär cılı toru säbäple, tağın ber atnağa kiçekterergä buldılar.Qışqa äzerlekneñ irtä tämamlanuın Valentina Matvienko berençe çiratta toraq xucalığı komitetı räise Yunis Lokmanovnıñ xezmäte dip sanıy.
Yunis Lokmanovnıñ toraq komitetı räise buluına äle ber yıl da yuq.Añınçı ul şähärneñ Admiralteyskiy rayonın citäkli ide. Östäwenä, yaña ğına 45 yäşen tutırğan millättäşebez iktisadi fännär doktorı da buldı.Şähärdä kiñ qolaç cäyep kilüçe ipoteka kreditı teması da başlıça toraq komitetına Yunis Lokmanov kilgäç başlandı. Yunis Lokmanov tatar cämäğätçelege uzdırğan çaralardan da çittä qalmıy Tıñlawçılar iğtibarına Yunis Lokmanov belän äñgämä täqdim itäbez(audio)
Gölzadä Kamalova , Sankt- Peterburg


text:
İjawda Ramazan Ğäyetenä cıyıluçılar sanı arta bara
Ramazan ğayıtenä İjaw Cämiğ mäçetenä bıyıl eş köne buluına qaramastan keşe küpläp cıyıldı. Mäçet eçenä sıymağan din totuçılar ğibädät yortı işek aldında, mäçetneñ asqı qatında saflarğa tözelep bergäläp qayıt namazın uqıdı, wäğäz tıñladı. Yıldan yıl mäçetkä bäyräm namazlarına keşelärneñ küpläp kilüenä mäçet qarşında oyıştırılğan mädräsälärneñ dä, din totuçılarğa ireklek birelüe dä säbäp buldı. Namazdan çıqqan İjawdağı elekkege tatar mäktäbe direktorı Ädip Kärimov dini qanunnarnı ütäwçe keşelärneñ artuına söyenü xislären belderde.
Ädip Safa ulı Kärimov süzlärençä, 70-nçe yıllarda uqıtuçılarğa raykomda partiä äğzaları aldında cawap totmas öçen, ata—analarğa balalarnı mäçetlärdän yıraq totarğa kiñäş itä idek, ämmä balalar, bigräk tä malaylar irtän mäçetkä kerep çığalar ide dip söyläde. Bu xaqta üzebezneñ tuğannardan işetergä turı kilde.
Ramazan ayı buyına Udmurtiädä yäşäwçe möselmannar könnären izge ğämällär qılıp, kiçlären ğibädättä uzdırdı. «Azatlıq» radiosın tıñlawçılar xäterlider, ramazan ayında İjawda öçençe mäçet tözelä başlandı. Mäçetlärgä täräwix namazlarına da, iftar aşlarına da keşe kübräk kilde, dip urtaqlaştı İjaw mäçete imamı Faiz xäzrät Möxämmätşin.
Axşamnan soñ biredä iftar aşap, täräwix namazların da uqıp kitkän küp kenä din qärdäşlärebez. Şuña da Faiz xäzrät İjaw şähäreneñ başqa rayonnarında da mäçetlär bulsa, möselmannarğa namazğa yörergä ciñel bulır ide dip assızıqladı. Ämmä keşelär awırlıqlarğa da qaramastan, ütkän yıllar belän çağıştırğanda, bıyıl täräwix namazlarına kübräk cıyıldı dip urtaqlaştı İjaw Cämiğ mäçete imamı Faiz xäzrät Möxämmätşin.
Un kön sayın tәrawix namazlarına yörgän balalarğa da büläklär birep, alarnı söyenderdek, dip däwam itte Faiz xäzrät. Balalarğa büläklärne mäçet häm biregä ğibädät qılırğa yörüçe berniçä firma citäkçeläre alğan.
Bıyılğı ramazan ayınıñ tağın ber üzençälege - ramazan ayı başlanır aldınnan uq iftar aşların mäçet aşxanäsendä uzdıru öçen könnär aldan bilgelänep betkän.
Bäyräm namazına irtän irtük kilgän din qärdäşlärebez belän aralaşırğa turı kilde.
Mäçet işek aldında yaña tözeläçäk mäçetlärgä dä sädäqänı küpläp birdelär dip urtaqlaştılar Änisä apa Zakirova belän Rawil ağa Mäğdiev.
Rawil Mäğdiev süzlärençä, şuşındıy bäyrämnär möselmannarnıñ berdämlegen arttıra. Şulay uq mäçettä Üzbäkstannan da din qärdäşlärebez küpläp cıyılğan. Alar ata-babalarıbız yolaların ütärgä tırışabız dip urtaqlaştılar.
Xämidä Ğayfullina, İjaw


text:
Yevropa Berlegeneñ tışqı eşlär ministrları Berlekneñ Ukraina belän mönäsäbätlären kiñäytü plannarın söyläşer öçen cıyıldı.
Berlektäge Britaniä wäkile ministr Denis MacShane, Ukraina üz xökümätendä reformalar ütkärep rişwätçelekne betergännän soñ ğına Yevropa Berlege belän ozın möddätle plannar turında söyläşep bulaçaq, dip belderde.
Berlek Ukraina belän "kürşelärçä" säyäsät alıp barırğa teli. Ämma prezident Viktor Yuçenko, 2007nçe yılğa qadär Yevropa Berlege belän yaqınraq mönäsäbätlär buldıruğa basım yasıy.
Bügen ministrlar säwdä häm başqa ölkälärdä xezmättäşlek turında qağäzlärgä qul quyır, ukrainnarğa Yevropa Berlege illärenä baru röxsäte – viza alunı ciñeläyter öçen tieşle çaralar kürer dip kötelä.


text:
German mäxkämäse 11-nçe sintäbr waqiğälärenä bäyle bulğan keşene 15 yıllıq törmä cäzasına xökem itte
11-nçe sintäbr waqiğälärennän soñ şularnı oyıştıruğa qatnaşı buluda şiklänelgän keşe berençe märtäbä xökemgä tartılıp aña çärşämbedä 15 yıllıq törmä cäzası birelde. Bu Germaniäneñ Hamburg şähäre mäxkämäsendä qaraldı, xökem itelgän Mönir äl-Motasadıyq, ülüwe älegä açıqlanğan 3066 keşene üterüdä qatnaşuda, yulçı oçqıçların Dönya Säwdä Üzäge häm Pentagonğa yünältkän terrorçılarğa yardäm kürsätüdä ğäyeple dip tabıldı.
Audio
Bu bik qatı cäza, läkin minemçä bu aqlanğan. Şulay itep üzen terror çeltärenä bäylärgä niätlägän härkemgä üzenä kürä kisätü yasala di Germaniäneñ eçke eşlär ministrı. Läkin ul üze şunda uq, monıñ çınnan da başqalarnı andıy cinayät qıludan totqarlıy aluwına şiklänüwen belderä, üz ğömerlären özärgä äzer torğan keşelärne totqarlıysı awır di Otto Schily.
Audio
Hamburgtağı mäxkämä, Germaniägä elektr möhändise bulu öçen äle 1993-nçe yılda uq Mäğribtän kilgän Mönir Motasadıyqnıñ, 11-nçe sintäbr höcümen oyıştıruçılarnıñ berse Märwän äl-Şäxigä aqça cibärüwen, soñraq isä äl-Qa’idägä qatnaşı bulğan başqalarnıñ ezen butarğa bulışuwın açıqladı. Mäxkämä barışında Motasadıyq üzeneñ Taliban çorında Äfğanstanğa baruwın tanısa da, monı barı tik dini ixtiacdan çığıp qına eşläwen äytkän ide. Läkin xäkimnär axırğı çiktä, ğäyepläw yağı tä’min itkän dälillär Motasadıyqnıñ Möxämmäd Atta citäklägän terror çeltärendä, ul oyışqannan birle tulıxoquqlı äğza buluwın raslıy digän fikergä kilde. Yaqlaw yağı, monı isbatlağan dälillär yuq, utırışlarda moña bäyle yäşeren materiallar qaralmadı, mäxkämä möhim şahidlärne tıñlıy almadı, şuña kürä ğäyepläwlär nigezsez dip beldersä dä, elekke yıllarda Motasadıyq belän yäşägän, bergä uqığan qayber şäkertlärneñ anıñ yähüdlärne yaratmawı, Quşma Ştatlarğa qarşı höcümnär oyıştırırğa teläwe turındağı şahädatnamälärgä nigezlänep Hamburg mäxkämäse Mönir Motasadıyq ğäyebe isbatlandı digän qararğa kilde. Ğäyepläw yağınnan advokat Andreas Schulz.
Audio
Bar dälillär dä turıdan-turı ğäyepläwneñ xaq buluwına kiterde, mäxkämä yaqlaw yağınıñ, ğäyeplängän keşe bar tik Amerikada bulğan xällär öçen tüläw maqsatında ğına xökem itelde digän qaraşın kire qaqtı dip belderä ğäyepläw yağı. Häm bu Germaniäneñ räsmi xakimiate fikerenä dä turı kilä. Eçke eşlär ministrı Otto Schilyneñ mäxkämä qararın xuplawı turında inde äytelgän ide. Bügenge köndä räsmi Berlin belän Waşington arasında şaqtıy kiyerenke mönäsäbätlär urnaştı, Quşma Ştatlarnı Germaniäneñ Ğiraq mäs’äläsendäge qaraşları, amerikan säyäsätenä qarşı çığuwı, bu mäs’älädä Fransiä belän berläşüwe borçıy. Qayber amerikan räsmi şäxesläre belderülärendä bu xätta açıqtan-açıq doşmanlıq töse ala. Andıy şartlarda german yağınıñ, amerikannar küñelenä xuş kilerlek ğämälläre ike aradağı kiyerenkelekne beraz kimetä ala. Ä Hamburg mäxkämäseneñ soñğı qararı Quşma Ştatlarda zur qänäğätlänü xise uyattı älbättä.
Kärim Kamal, Praga.


text:
AQŞları düşämbedä BMOsı İminlek Şurasında Ğıraqqa quyılğan sanksiälärne beterü turında yaña rezolutsiä proyektı täqdim itte. Proyektnıñ sonğı versiäse Fransiä, Russiä häm Germaniä kebek äğzalarnıñ borçıluların küzdä totıp BMOnıñ rolen nığıtqan buluğa oxşıy. Waşington proyekt atna azağınnan elek tawışqa quyılıp raslanır dip kötä
Düşämbe kiç BMO iminlek Şurası äğzalarına taratılğan küzdän kiçerelep qayber öleşläre üzgärtelgän rezolutsiä proyektı Ğıraqqa quyılğan çikläülärne beterä häm BMOsına demokratik xökümät buldıruda rol birä.Ämma proyektta okupatsiä köçläre AQŞ belän Britaniä Ğıraqta xalıqara qabul itelgän xökümät xakimiätkä kilgänçe il belän idarä itü aftoritetına iä bulaçaq dielä. . Yaña teksta general sekretar Kofi Annannıñ Ğıraqqa mäxsus wäkil bilgeläü sorala. Bu wäkil xalıqara tanılğan xökümät häm sivil oyışmalar buldıru öçen AQŞ vä Britaniä belän intensiv räweştä eşliäçäk .Eleke versiädä mäxsus wäkil , urınına mäxsus koordinator süze qullanılğan häm ul yardäm genä itäçäk dip äytelgän ide . Mäxsus wäkilneñ role ällä ni açıq anıq añlaşılmasa da, bu şäxes elekegä qarağanda bäysezräk bulaçaq häm ilne tözekländerü eşendä kübräk äytä alaçaq digän täsir qala. Rezolutsiä proyektı BMOnıñ neftkä almaşqa azıq tölek programmasın elek äytelgäneçä 4 tügel ä 6 ayğa ozaytunı küzdä tora bu bigräk tä Fransiä häm Russiäneñ kontraktların xäl qılu öçen kübräk waqıt taläplärenä turı kilä. Elek bulğan kebek yaña versiedä dä neft keremnäre ,Ğıraq Yzäk Bankında Ğıraq öçen täräqiät fondı xisabına salına..Bilgelängän xalıqara kiñäş xäyäte , tikşerüçe, küzläüçelärne bilgeliäçäk. AQŞ , Britaniä häm İspanya tarafınnan äzerlängän eleke ike rezolutsiä proyektında BMOsı qoral inspektorları turında süz yuq ide. Sonğı versiädä Ğıraq qoralsızlanu yäklämälären ütärgä tieş, AQŞ belän Britaniä qoralsızlandıru tırışlıqları turında başqa äğzalarğa mäğlümät birergä däwam itäçäk dielgän. Xalıqara atom energiese agentlığı başlığı äl Baradei atom qoralların tikşerüçelär kire Ğıraqqa qaytığa tieş dip äytkän ide kiçä. Ämma Däwlät departamentı süzçese Richard Boucher , atom, biologik yäki ximik qoral belgeçläreneñ qısqa waqıttta Ğıraqqa qaytuı mömkin tügel , çönki qorallı aksiälär däwam itä , koalitsiä köçläre tikşerülärne alıp bara ala dip äytte . AQŞnıñ BMOdağı ilçese John Negroponte Waşington resolutsiä tawışqa quyulu öçen äzer digän qaraşta dip äytte. Negroponte süzlärençä ( audio) Bez başqa delegatsiälärneñ beldergän borçıluların küzdä totıp mömkin bulğan qädäre alğa taba bardıq digän işarä cibäräbez. . Bez moña ğadel, töğäl ğämälgä quyıp bula torğan rezolutsiä dip qaribız .
Bu rezolutsiä xalıqara tanılğan Ğıraq xökümäte oyışqançı köçtä qalaçaq. Bu inde yıllarça digän süz bulıp tora. Bilgele bulğança eleke ike rezolutsiä proyektı turında Russiä, Qıtay ve Fransiä tirän borçılu beldergän ide. Negroponte rezolutsiä sonğı şäklen alğan dip äytte. Äytep kitkän 3 il iminlek şurasınıñ daimi äğzaları , alar rezolutsiäne yaqlamasalar da veto turında ber kem dä süz quzğatmadı. Düşämbe kiç Fransiä citäkçese Chiraq tawış birüdän totılıp qalu mömkinçelege turında äytkän ide. İminlek Şurası Ğıraq suğışı turında ikençe diplomatik bäxäs buldırırğa telämi .Şulay da Russiä wäkile S.Lawrow yaña proyektta küp kenä texnik mäsälälär bar, alar tikşerelergä tieş, qayber mäsälälärgäşulsanda okupatsiä küpme waqıt däwam itäçäk açıqlıq kertelergä dip söylägän.
Färidä Xämit, Praga


text:
Putin xakimiate çorında Rusiädä rişwätçelek iskitmäle däräcädä üste
Rusiäneñ rişwät alu ölkäsendä ğasırlarğa suzılğan tarixı bar, häm yaña tikşerenülär kürsätkänçä, il şuşı ğädätenä tuğrı bulıp qala. Rişwätçlek däräcäsen küzätep barğan İndem fondı mäğlümatına qarağanda, Rusiä xalqı xäzer rişwät tertü öçen 4 yıl elek bulğan xäl belän çağıştırğanda 10 märtäbä kübräk aqça sarıf itä. Qayber ölkälärdä şuşı yaman küreneş oçraqları kimi barsa da, başqalarında, misal öçen, ğäskärdä, kiresençä arta ğına.
Audio, Georgi Sattarov
"Köndälek rişwätçelek aşqınıp üskän ölkä ul ğäskärgä aluda. 2001-nçe yılda andağı san 12-13 million dollarğa tiñ bulsa, xäzer ul 350 millionğa citte. Bu iskitmäle rekord", di Georgi Sattarov. Anıñ fikerençä, älege sannıñ şulay kisken üsüe xalıqnıñ Rusiä ğäskärenä ışanuı kimüen kürsätä. Çeçen suğışı, rekrutlarnıñ qaçuı häm üzlärenä qul saluı, cäberläwlär qorallı köçlärneñ ruxın sındıra, şuña kürä dä ata-analar üz balaların andıy ğäskärgä cibärergä telämi häm moña haman da şul aqça tertü aşa ireşergä omtıla. Rişwätçelek arta barğan ikençe ölkä bulıp yuğarı belem alu tora, anda uqırğa kerü öçen genä tügel, ä yaxşı bilgelär alu öçen dä rişwät birü ğädäte kiñäyä. Eş şuña barıp citte ki, xalıqnıñ ber öleşe rişwät birä almawı säbäple däwlät täqdim itkän buşlay xezmätlärdän baş tartırğa mäcbür, di Sattarov:
Audio, Georgi Sattarov
Prezident itep saylanır aldınnan Vladimir Putin rişwät aluğa qarşı qırıs köräş başlayaçağın wäğdä itsä dä, anıñ xakimiate çorında rişwätçelek asılda ğädäti küreneşkä äylände. Kürenekle jurnalist Yuliä Latınina fikerençä, ilneñ yuğarı citäkçelegendä rişwätçelek belän köräşü teläge bötenläy yuq, çönki xökümät üze astan öskä tiklem şuña batqan:
Audio, Yuliä Latınina
"Prezident üze rişwätkä çumğan keşelärne bilgeli häm bu ber hönäri taläp bulıp tora - ägär dä kem aqçağa hires ikän, anıñ belän idarä itäse ciñelräk. Yäğni, sez kemne dä bulsa ber urınğa bilgeläp ul annarı rişwätçelekkä bata tügel, ä aldan uq şul urınğa rişwätçel keşe quyıla" di Yuliä Latinina Rusiä citäkçelegendäge korrupsiä tamırları turında. Rişwätçelekne bar dönya buylap küzätep barğan Transparency İnternational oyışması 2004-nçe yıl xisabında Rusiäne 146 il arasınnan 90-nçı urınğa quyğan ide. Rişwätçelek däräcäse yağınnan Rusiä Hindstan, Nepal, Mozambique kebek illär arasında tora.
Kärim Kamal


text: Rusiә tışqı eşlәr ministrı Igor Ivanov, bügen, Manilağa barıp: "Terror tөrekmnәre qaçıp yatuda şiklәnelğәn urınnarga kisәtü hөcümnәren yasaw, mәsәlәne xәl itüğә qarağanda kübrәk problema tudıra ala"-, dip belderde. Anıŋ süzlәrençә, terrorga qarşı bar dөnya buylap alıp barılğan kөrәş, Iminlek Şurası qararlarına nigezlәnep BMO qanatı astında ğına ütkәrelergә tieş. Terrorçılarga qarşı kisetü hөcümnәre yasawnı alğa sөrğәn Quşma Ştatlar hәm Avstraliәne telğә almıyça ğına, Igor Ivanov, mondıy sәyәsәt bik qurkınıç diğәn belderü yasadı. Ber kөnlek sәfәr belәn Filipinda bulganda ul, şuşı ilneŋ Kөnyaqtagı iminlekne nıgıtu çaraların maqtap çıqtı.


text:
YAPI GRANİT MERMER İMALATI
Gemlik Mermer İmalat Satışı, Gemlik Şömine Yapımı, Gemlik Şömine İmalatı, Gemlik Mermerciler, Gemlik Mermer İmalat Yerleri, Gemlik Mutfak Tezgahı İmalatı, Gemlik Mezar mermer İmalatı, Gemlik Mezar Mermer İşleri, Gemlik Çimstone Mutfak Tezgahı, Gemlik Granit Mermer Yapımı, Gemlik Mermer İmalatı, Gemlik Balkon Mermer İmalatı, Gemlik Merdiven Mermer İmalatı,
Gemlik Mermerciler, Basamak Mermeri Gemlik, Granit Mermeri Gemlik, Çimstone Gemlik, Mutfak Tezgahı Yapımı Gemlik, Mutfak Tezgahı İmalatı Gemlik, Mezar Yapımı Gemlik, Mezar Taşı Yapımı Gemlik, Mermerciler Gemlik, Gemlik Mermer, Mermerciler Gemlik,
- Görüntülenme sayısı: 739


text:
Balalarnıñ sänğät häm studentlarnıñ “Yağımlı yaz” festivale yomğaqları
Düşämbe kiçendä Musa Cälil isemendäge opera häm balet teatrı binasında “2002 yıl yoldızlığı” digän berençe respublika balalar festivale tögällände. Anda 5 yäştän 25 yäşkä qadärle balalar häm yäşüsmerlär qatnaştı. Festivalneñ maqsatı – Tatarstannıñ yäş talantlarına yärdäm itü, dip iğlan itelde. Tatarstan prezidentınıñ mädäniätne üsterü waqıfı balalarnı büläkläw öçen 210 meñ sum aqça birde. Gran-pri “Bäläneñ küzläre yäşel bula” digän cırı öçen Qazan yegete Ayrat Xakimullinğa birelde. Ä menä “Yağımlı yaz” digän tatar studentlarınıñ unınçı sänğat festivaleneñ Gran-prienıñ Qazan muzıka uçilişçesınnan Rif belän Marat bayançılar duetı yauladı. “Yağımlı yaz”nıñ Gala-konsertı şulay uq düşämbe kiçendä Kärim Tinçurin isemendäge tatar drama häm komediä teatrı binasında ütte.


text:
Tönyaq Korea citäkçese Kim Joñ İl Pxenyannıñ atom programması turında tuqtalıp qalğan 6-yaqlı söyläşülärne däwam itärgä wäğdä birde.
Tönyaq Koreanıñ Räsmi xäbär agetnlığı äytüençä, bu belderüne Kim Pekiñda Qıtay prezidentı Hu Jintao belän oçraşuda yasağan.
Elegräk agentlıq Kimnıñ 10-nçı ğinwardan bügengä qädär Qıtayda ğäyre räsmi säfärdä buluı turında xäbär itkän ide.
Qıtaydağı däwlät kiñküläm mäğlümät çaraları belderüençä, Hu Kimğa Pxenyannıñ atom programması mäs'äläsen çişü öçen 6 yaqlıq söyläşülär döres qarar digän.
Bügen AQŞ wäkile 6 yaqlı söyläşülär turında Qıtay räsmiläre belän kiñäşläşülär ütkärü öçen kötelmägändä Pekiñğa kilde.
Söyläşülärdä 2 Korea, Qıtay, AQŞ, Rusiä häm Yaponiä qatnaşa.


text:
Ğıraq Parlamentı berençe sessiäsen ütkärde, xökümät turında kileşü yuq
AQŞ citäklägän intervensiädän soñ 2yıl, berençe demokratik saylawlar ütkärelgännän soñ 6 atna ütkäç Bagdadta bügen Milli Mäcles yäğni parlament berençe sessiäsen ütkärde. Şığı häm körd säyäsätçeläre yaña xökümät turında kileşep betmägän öçen bügenge sessiä deputatlarnıñ ant itkän merasim genä bulıp qaldı
al-Yawer(audio)
Barlıq Ğıraqlılarnıñ bigräk tä sezneñ burıçığız bik zur häm möhim .Här närsädän alda Ğıraq konstitutsiäsen yazğanda Ğıraq cämğiäteneñ barlıq öleşeläreneñ inanu , keşelek qıymmätläre fiker belderü ireklegenä xörmät itelergä tieş.Konstitutsiä demokratik , pluralist, federal tulısınça suveren Ğıraqta tängällekne garantiälärgä tieş.
Parlamentnıñ töp missiäse kiläse waqıtlı xökümätne saylaw häm ilneñ daimi konstitutsiäseneñ yazıluın qarap baru. Konstitutsiä raslansa, dikäber ayında yaña xökümätne saylaw öçen saylawlar ütkäreläçäk. Kire qağılsa Parlament taratılaçaq häm yañası saylanaçaq, bu inde küçmä däwerneñ ozayaçağın añlata. Waqıtlı premyere Allawi konstitutsiäne yazu bik qatmarlı eş, aña cämğiätneñ barlıq öleşläre qatnaşırğa tieş dide
Allawi(audio)
Konstitutsiäneñ komponentları şulsanda watandaşlarnıñ fundamental xoquqları, öç xakimiätne bilgeläw häm alar arasındağı mönäsäbät, qanunnarnı keşelär eşli . Konstitutsiä modern sivilizatsiäle häm ğıraqlılarnıñ üzençälegen çağıldıraçaq .
Sessiä 275 deputatnıñ ant itüe belän tämamlandı.30-nçe ğıynuarda ütkän saylawlarda Berläşkän Ğıraq İttifağı häm Körd partiäläre ittifağı ciñep çıqtı .Ämma alar älegä xätle koalitsion xökümät turında kileşä almadı.Şığı berektäşlege parlamentta 140 urın alsa da premyerne bilgeliäçäk prezidentnı saylaw öçen öçtän ike küpçelek kiräk . Yäğni alarğa kördlärneñ 75 urını kiräkle. Allawi üz çığında kördlärneñ Saddam waqıtndağı yuğaltu qorbannarın telgä aldı. Sişämbedä partiälär bu atna eçendä kileşügä ireşäçäklären äytkän ide. Analitiklar çärşämbedä parlamentnıñ cıyıluı xökümät turında kileşü bulmağanlıqtan märasim ğına bulıp qaldı di. Britaniädä yaqın könçığış säyäsäte uqıtqan
Larbi Sadiki(audio)
Saylawlar ütkärä alasın , ä annan soñ?Minemçä bu ğıraqlılarnıñ çittän tıqşınu bulmıy üz eşlären oyıştıru sälätlären kürsätkän sınaw bulıp tora
Sadiki bälkim dä ay azağına qädär xökümät turında kileşeler dip faraz itä.Bügenge sessiä barğanda uramda şartlaw, siren tawışları işetelgän Berläşkän Ğıraq İttifağınıñ citäkçese Abdel Aziz al Hakim bezgä terrornı qorıtırğa, Saddam häm anıñ tarafdarlarınıñ mäxkämä protsesın tizlätergä sälätle xökümät kiräk dip söylägän färidä xämit


text:
BMO: Äfğänstan könyağında äfyün citeşterüne tuqtatıp bulmıy
Antonio Maria Costa, Berläşkän Millätlärneñ narkotiklar häm cinäyät eşläre idaräse mödere, New Yorkta 21nçe Martta, äfyün citeşterüneñ Äfğanstandağı qaysı ber töbäklärdä kimüen, ä qayberlärendä isä kiresençä artuın belderde. Costa äytüençä, bu artu berençe çiratta könyaqta bara, monıñ kiläçäktä xäzergäçä mäk citeşterügä qarşı çaralarda uñışqa ireşelgän tönyaq häm üzäk Äfğanstanga da tiskäre yogıntı yasawı mömkin.
Songı waqıtlarda, Costa äytüençä, Äfğanstanda äfyün citeşterüölkäsendä yaña çalımnar kürenä başlağan.
"Bezneñ Berläşkän Millätlär İminlek Şurasına tapşırgan dälillärebez, Äfğanstanda yaña, köçle häm ömetle täraqqiät buluwın kürsätä. İlneñ üzäk häm tönyaq töbäklärendä äfyün citeşterü kimügä barsa, könyaqta bu artuga taba bara" dide.
2006-nçe yıldağı täräqqiätne çağıldırğan xisapta, qaysı ber töbäklärdä mäk citeşterü qırlarınıñ 160 protsenkä citüe turında äytelä. Costa, bıltır Äfğanstannıñ tağın 6 wilayäte äfyünnän azat dip iğlan itelde, şuşı yılnıñ yülenä qädär alarnıñ sanı tağın da artaçaq, dip ömetlänä. Berük waqıtta ul, üz idaräsendä bulğan şuşı sannarnıñ äfğan xökümäte sannarı belän bik ük turı kilep betmäwen dä äytä. Äfğanstan xökümäte äfyünnän azat wilayätlär sanı ildä kübräk, dip uylıy ikän.
Äfğan hökümäte mäk-citeşterü belän köräşne arttıra, di Costa. Misal öçen, bıyıl 8 meñ gektarlıq mäk qırı yuq itelgän. Bu inde 2006 yılnıñ berençe çirege belän çagıştırganda ike tapqır zurraq digän süz. Äfğanstannıñ eşkärtelmägän, çi äfyüne tulısınça diärlek könbatış Yewropaga, ä annan tönyaq Amerikaga çıgarıla. Bu üz çiratında äfğan xökümäteneñ kürşe illär belän mönäsäbätläreñ qatlawlandıruğa kiterä di Costa.
"Bez Äfğanstannıñ kürşeläre belän mönäsäbätlären nığıtu ähämiäten añlıybız. Äfğanstanda citeşterelgän äfyün inde älbättä tulısınça diärlek çitkä satıla. Bu export eşläre nigezdä İran yäisä Pakstan aşa ütä. 20 protsentı isä tönyaq urta Aziä illäre- Üzbäkstan, Qırgzstan, Qazaqstan häm başqalar aşa ütä"
BMO wäkile äytüençä, Berläşkän Millätlär xäzer Pakstan häm İran çikläre buyınça çiklärne nıgıtu çaraları alıp bara.
Berläşkän Millätlärneñ İminlek Şurası dikäbrdä, teror qıluda şiklänelgän zatlar isemlegenä äfyün satuçılar çeltärendägelärne dä östäw qararın qabul itte. Şuranıñ şul kürsätmäse nigezendä, älege isemlektäge härkem dä BMOğa kergän bar 192 äğza ildä dä qulğa alına ala.


text:
«Qazan» milli-mädäni üzägendä Qasıym tatarları şäcärälärenä bağışlanğan kitapnı täqdir itü kiçäse ütte
«Qazan» milli-mädäni üzägendä Qasıym tatarları şäcärälärenä bağışlanğan kitapnı täqdir itü kiçäse ütte
«Yaña ğasır» radiosında «Mäydan» isemle programma açıla
Axırda — tağın ber yañalıq. 1 noyäberdän “Yaña ğasır” radiosında “Mäydan” dip atalğan yaña radiotapşırunı tıñlarğa mömkin bulaçaq. Tıñlawçılar anda härkönne, xätta yal könnären dä, 13 säğättän 16 säğätkä qädär tatar klassikası häm estradası ürnäklären, ädäbi kompozitsiälär, radiospektakllär tıñlıy alaçaqlar. “Mäydan” tapşıruınıñ töp yunäleşe – tatar milläte aldında torğan problemalarnı, tarixi, mädäni yañarışıbıznı yaqtırtu. Radiojurnalda tatarlarnıñ ğına tügel, ä Tatarstanda yäşäwçe başqa milli azçılıqlarnıñ milli yäşäyeş mäsäläläre turında da süz baraçaq. Älege tapşıru respublika xalqı öçen genä tügel, ä Tatarstannan çittä yäşäwçe millättäşlärebezgä dä atap eşlänä. Alar “Yaña ğasır“ radiosın sputnik antenna yäki İnternet aşa tıñlıy alalar.
«Azatlıq» radiosı öçen Tatarstan xäbärläre belän Qazannan Gölnaz İlgizär.


text:
«Altın küz Bay`qoñır» qalalıq merekesiniñ eñ qızıqtı şaralarınıñ biri «Bay`qoñır qalasınıñ üzdik juptarı» konkwrsınıñ qorıtındısı boldı, dep xabarladı «QazAqparat».
Qalalıq konkwrstıñ alğaşqı otbasılıq say`ısınıñ qatıswşıları Bay`qoñır qalasınıñ 6 jup qatıstı. Olar fïnalğa dey`in altı kezeñnen ötti. Say`ıs qorıtındısımen barlığı derlik är türli nomïnacïyamen marapattaldı. Al Mäskewde ötetin Bükilresey`lik konkwrsta Bay`qoñır qalasınıñ namısın otbasılıq Abraxmanovtar jubı qorğay`dı. Konkwrs 2017 jıldıñ nawrızında ötedi. Jeñimpazdarğa 50 000 rwblʹdiñ sertïfïkatı tabıstaldı, tağı 50 000 rwblʹ Abraxmanovtar otbasına swperfïnalğa barıp öner körsetwlerine berildi.


text:
Şulay itep 13 iyün, comğa kön Qazan milli-mädäni üzäge millät, milli mäğärif dip görläde. Tatarstanda mäktäpkäçä yäştäge balalarnıñ 64 protsentı tatar tärbiäse ala. Ä mäktäplärdä uquçı tatar balalarınıñ barısı da diärlek tatarça belem ala, yä tatar telen fän bularaq öyränä. Monıñ xaqında Bötendönya tatar kongressı ütkärgän kiñäşmädä Mägärif ministrı Faris Xarisov äytte. Ä menä Rusiä töbäklärendä yäşäwçe tatar balalarınıñ barı tik unnan ber öleşe genä tatarça belem ala. Bu wazğiättä töp problema kadrlar äzerläw dide Faris Xarisov. Soñğı yıllarda Mäskäw dä bu problemanı çişüdä yärdäm qulı suza. Mäskäw Däwlät pedagogiä institutında tatar bülege inde ike yıl yäşi. Läkin 25 keşelek urınnar tulıp betmi ikän. Töbäklärdän möräcäğätlär kilmi. Monısı da üze ber problema: ixtiac şunıñ qädär genä digän süz. Läkin töp mäs'älä barıber kadrlarda. Mäskäw institutınıñ tatar bülegenä kergän tatar balaların uqıtırğa uqıtuçılar citmi. Şulay itep yuğarı belemle uqıtuçılar äzerläwdä töp ışanıç Tatarstanda. Tatarstanda Qazan pedagogiä universitetı kadrlar äzerläwdä töp tayanıç ide. Kiñäşmädä çığış yasağanda Qazan pedagogiä universitetı rektorı Cämil Nigmätov xäzerdä pozitsiälärennän çigenmäskä tırışuların äytte.Universiteta töbäklärdän kilgän 300 keşe uqıy. Kerü imtixannarı ike teldä dä alına. Yuğarı uqu yortlarına rusça belmägän balalar kerü mömkinlege ğäcäp närsä tügel. Ä menä ana telen belmägän tatar balalarınıñ tatar tele uqıtuçısı bula aluı ğäcäp yañğırıy. Läkin töbäklärdä yäşäwçe millättäşlärebez digändä Qazan moña da yul aça. Kiñäşmädä Qazan pedagogiä universitetında töbäklärdän kilgän ana telen belmägän tatar balaları öçen 30 keşegä isäplängän eksperimental' törkem buldırırğa täqdim yasaldı. Ä menä Tatar gumanitar institutında mondıy eksperiment ğädäti eşkä äylänep bara. Rektor Wasil Ğayfullin bolay dide.
Wasil Ğayfullin tatarça belmägän balalarnı yuğarı uqu yortına qabul itep bula, läkin uqıtqanda tatar telendä fännärne üzläşterü tağın da awırraq mäs'älä digän fiker äytä.
Tatar gumanitar institutınıñ milli kadrlar äzerläwdä inde un yıllıq täcribäse bar. Anda xäzerge waqıtta Başqortstannan, Mari Eldän, Üzbäkstannan, Kümertawdan- barlığı utızlap töbäktän kilep uqıylar. Tatarstan, mäğärif sisteması öçen kadrlar äzerläwdä, tağın da töbäklärgä yärdämen arttıra.Bıyıldan başlap töbäklärgä yuğarı uqu yortlarına kerü öçen kvotalar birelä başlıy.
Azatlıq radiosı öçen Qazannan Yunıs Ätnäle.


text:
Sonğı 40yılnıñ in zur zilzeläse näticäsendä xasıyl bulğan tsunami-köçle dulqınnnar Hindistannan alıp İndoneziägä qädär 20meñnnän artıq keşene üterde häm ülüçülär sanı tağı da artaçaq dip kötelä. Yuğalğan meñnärçä keşene dinegzdä ezläw däwam itä. BMOsı töbäktä törle çirlär qurqınıçı bar dip yanıy aşığıç yardäm cibärelüen sorıy.
Yäkşämbedä İndoneziä utrawı Sumatra yaqınında dingez töbendä Richter şkalası belän äytkändä 8.9 köçendäge cir teträwe näticäsendä xasıyl bulğan tsunami-däw dulqınnar Sri Lanka, Hindistan, İndoneziä, Maldiv utrawları Burma(Mynamar) häm Maläziä yarlarına kiterep suqtı . 10meterdan da zurıraq dulqınnar yar buylarındağı yortlarnı maşinalarnı , dingezdäge balıqçı köymäläre, şulayuq plajlarda yal itep yatqan keşelärne östäräp alıp kitte Sri lankada häläkättän qotılğan awstralialı turist başınnan ütkänne bolay dip añlattı (audio)
Säğätlär dä sikundlar da bula ala. Här xäldä 20sikund waqıt ütkänder. Äytä almim. Su köçe mine kabin eçenä ırğıttı . Min andağı äyberlärgä totınıp qalırğa tırışsam da , ikençe ber kabinğa ırğıtıldım. Sular kitkändä bu kabinnarnıñ barısı da cimerelgän ide
Dulqınnar yarlarda yal itüçe könbatış keşelären dä dä , yarlı awıl xalqın da dingezdäge balıqçılarnı saylanmıy alıp kitte.Ülüçülär arasında Tailand patşasınıñ 21 yäşlek onığı da bar. Ul su çanğısında şuğanda ülgän. Qayber urınnnarda eçü öçen çista su da yuq. Bmosı töbäkkä aşığıç yardäm cibärergä sorıy. Malarya, eç kitüe kebek çirlär qurqınıçı turında belderä.Küp kenä illär yardäm wağdä itte Xalıqara Qızıl Xaç Oyışması altı yarım million dollarlıq aşığıç yardäm öçen möräcäğät yasadı . Töbäktäge bigräk tä yarlı illär xalıqları bu häläkätneñ täsiren ozaq waqıt xis itäçäk.20meñnän artıq keşe häläk buldı häm bu san artaçaq dip belderelä Şul qädär küp keşe ülergä tieşme ide? Sumatra häm tirä yaqtağı utrawlarğa dulqınnar zilzelädän soñ ber niçä minut ütkäç tä kilep citte. Ämma Hind Okeanında Tın Okeandağı kebek kisätü çeltäre bulsa ide yıraqraqtağı illärgä yanağan häläkät turında xabär itep, xalıqnı evakuatsiäläw mömkin bulır ide. Tın Okeanında Honoluluda tsunami kisätü üzäge belgeçläre cir teträwennän soñ 15minut ütkäç tä 26ilgä şulsanda Tailand häm İndoneziägä Sumatradağı qatı teträwdän soñ bälkim dä bik köçle dulqınnar xasıyl bulaçaq dip kisätü cibärgännär .BMOsı ximäyäsendäge Xalıqara Tsunami Mäğlümät üzäge direktorı Dr laura Kong bu mäğlümätne Oken aşa yıraqtağı illärgä tizlektä ireşterü çarası yuq ide , Hind Okenanında qurqınçlı urınnarda urnaşqan illärgä aşığıç şaltıratular yasalsa da moñı älbättä aldan äzerlängän aşığıç plan kebek ğämälgä quyıp bulmıy di. Laura Kong tın Okeanında tsunamilär yış bulsa da başqa cirdä bik siräk xäl şulay da bu qurqınıçnı räsmilärgä häm xalıqqa añlatıp birü şart digän qaraşta.Tsunami dingez astındağı cir teträwe, cir şuışuı näticäsendä xasıyl bulğan dulqınnar häm alar meñnnärçä kilometrnı xärbi oçqıç tizlegendä ütep yarlarğa kilep bärelä. Winnipegtağı Manitoba Universitetınnan dr Tad Murty häm başqa belgeçlär tsunami şundıy tizlektä barsa da şunduq yasalğan kisätü xalıqnı evakuatsiläw mömkinçelegen birä dip belderä. Hind Okeanında tsunami berençe märtäbä bulğan xäl tügel 1945nçe yılda Hindistanda Bombay yaqınında yözlärçä keşe häläk bulğan ide . Älege Bangladeşta Bengal Qultığında 1762nçe yılda tsunami häläkäte buluı belenä .BMOnıñ Xalıqara Okeanologlar Komisiäseneñ iyün cıyınında Hind Okeanında tsunami qurqınıçı bar häm anıñ üzeneñ kisätü sisteması bulırğa tieş digän qarar qabul itelsä dä, Dr Murty Tailand, Maläziä häm töbäktäge başqa illär tsunamigä Tın Okeanı probleması dip qarıy , bälkim bu tragediädän soñ fikerläre üzgärer dip äytte .Belgeç su astında cer teträwe 6yarım baldan köçleräk bulsa protsess başlana , ägär dä okeannıñ reaksiä kürsätüe turında ber genä işarä bulsa da kisätü şunduq birelä, tsunami säbäple ber keşe dä ülergä tieş tügel di dr Murty . Tsunaminı aldan äytep bula Sumatra yaqınındağı cir teträwennnän soñ
dulqınnar Hindistanğa barıp citkönçe 4 säğät waqıt ütkän ,bu xalıqnı evakuatsiäläw öçen citärlek waqıt
färidä xämit


text:
Qasıym Xanlığı
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Qasıym xanlığı (Qasıym patşalığı), Tatar xanlığı, Räsäyneñ daimi vassalı. 1450 yıllarda Mäskäwneñ Böyek Kenäze Vasiliy II tarafınnan Qazan xanzadäse Qasıym xanğa bülep birelgän bilämä cirlegendä oyıştırıla. Üzäge – Qasıym şähäre. Bilämäsenä Uqa yılğasınıñ urta ağımı buyları (xäzerge Rázan ölkäseneñ tönyaq-könçığışın öleşe) kergän.
Borınğı tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
İñ berençe xalqı – Meşçera häm Muroma Fin-Uğır xalıqları. Kiev Ruse belän İdel buyı Bolğarı tä'sirendä yäşi. Vladimir-Suzdal kenäzlegenä kerä. 1152 yılda kenäze Yuri Dolgoruki Gorodets-Meşçórski nigezlänä. Mongol yawlarınnan soñ, 13. yöz azaqlarında ul cirlärdä Altın Urdadan çıqqan Möxämmäd Şirin bäk Mişär yortı nigezlägän bulğan; 1393 yıldan ul Rus' (Mäskäw) kenäzgele bilämäse. Suzdal' yanındağı suğıştan soñ 91445) Oluğ Möxämmäd xan anı anı kire qaytarıp birüne taläp itä. Vasili II, şul taläpne ütäp, ul ölkägä Qasím xanzadäne utırta. Qasím Räsäy patşası xezmätenä kerä. Şul cirlektä Qasím xanlığı barlıqqa kilä.
Däwlät tözeleşe[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Töp xalqı Tatarlar, Urıslar, Mordwalar. Alar igençelek, terlekçelek häm hönärçelek belän şöğellängän. Töp idaräçe ıruğlar: Manğıt, Arğın, Cälair, Qıpçaq. Qasím xanlığı idaräçelären Mäskäwneñ böyek kenäzläre häm patşaları Qazan, Qırım, Seber h.b. xanlıqlardan çıqqan idaräçe dairä wäkillärennänn bilgeläp quyğannar.
Taríx[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qasıym xanlığı xannarı yış qına Mäskäwneñ Qazanğa qarşı oyıştırılğan yaw-höcümnärendä üz ğäskärläre belän qatnaşalar (1467-1469, 1487, 1552). Qasıym xanı Şahğäli (1515-1567) Mäskäw patşalığı yärdämendä öç märtäbä Qazan täxetenä utırtıla. Qazan xalqı Mäskäw däwlätenä köçläp quşılğannan soñ Qasıym xanlığınıñ möstäqillege kimi, axırda xakimiät Mäskäw voyevodaları qulına küçä. Säyed Borhan xan zamanında (1627-1679) Qasıym xanlığı xalqın çuqındıru säyäsäte başlana. Bäklär yomışlı cibärüçelärgä äylänälär. Şul säyäsätkä qarşı Tatarlar 1656. yılda baş kütärälär. Xanbikä Fatima Soltan wafatınnan soñ (1681) Qasím xanlığı yäşäwdän tuqtıy.


text:
Täbiğät resurstarı ministrlığı bıyılğı yaźźan ğäźättän tış xäldär kötä. Ul hıu basıuźarğa bäyle tügel, kirehensä, hıu yetmäwgä bäyle. Ministrlıqtan xäbär itewźärensä, respublikanıñ urınlaşıuı unı tulıhınsa hıu menän tämin itew mömkinlegen birmäy. Ber keşegä yılına 8 meñ 750 kubometr hıu tura kilä . Räsäy buyınsa ul 30 meñ kubometrğa yetä. Ütkän yıl köź yamğır yawmawı, bıyıl qış qar bulmawı säbäple yılğalarźa hıu kimäle töşkän. Ağiźeldä hıu 128 santimetrğa töşkän. Bıyıl hıu defitsitınıñ möhim mäsälägä äylänewe ixtimal tiźär täbiğät resurstarı ministrlığında. Hıu yetmäw säbäple qayhı ber ere şirqättärźeñ yeteşterew külämdären aźaytıuı la ixtimal. Äle Başqortostandıñ gidrometeorologia üźägenä bıyıl yaź ğäźättän tış xäldär bulıu ixtimallığın küźallarğa quşılğan. Oşonan sığıp belegstär respublika bilämähendä küpläp bıualar töźöü käräklegen bildäläy. Prezident Mortaza Räximov bildäläwensä, hıu mäsälähe yıldan yıl kiskenläşä barasaq. Şuğa la barlıq rayondarźa la bıualar töźöü motlaq. Respublika prezidentınıñ bıl kürhätmähe äle tulıhınsa tierlek ütälä. Bınan bernisä yıl elek qoroloqtan yafalanğan Ural aryağı rayondarında, tağı la 20 läp rayonda bıualar töźöü başlandı.
Rämzit Abulyaev, Öfö


text:
Rusiä Däwlät büläge Yosıf qissasına
Rusiä Federatsiäse xäzer iñ köçle sänğät äsärlärenä Rusiäneñ Däwlät büläklären zurlap tapşıra başladı. Bıyılğı rusiä däwlät premiäse Tatarstan wäkillärenä dä elägergä mömkin. Härxäldä, berniçä säğät elek Vladimir Putin imzalağan färmanda Yosıf turında qissa isemle balet avtorları da bar, imeş. Kemnär alar disägez, baş rejisser Kovtun – Ukraina watandaşı, qağidä buyınça aña Rusiädä däwlät büläge birelä almıy. Şuña kürä, anıñ iseme täqdim dä itelmägän. Kompozitor Leonid Lyubovskiy, libretto avtorı, Tatarstannıñ xalıq şağire Rinat Xaris häm töp partiäne biüçe Nurlan Kanetov. Şulay itep, bu xäbär räsmi räweştä raslansa, Rusiä federatsiäseneñ däwlät bülägen alırlıq säxnä äsären quyuçı 3 talant iäse zur summa aqça häm danlı isem alaçaq. Alar yähüd keşese Lyubovskiy, tatar Rinat Xaris, qazax Nurlan Kanetov.
Rimzil Wäli


text:
Saylawlardan soñ sanaşu
Dumada Tatarstannıñ saylaw okruglarında saylanğan 5 deputat utıraçaq. Şunnan başqa, partiä isemlege buyınça tağı 6 yäki 7 deputat Tatarstannıñ wäkile bulaçaq. Şunıñ östäwenä, elekke Dumada deputat bulğan Färidä Gäynullina da arbadan töşep qalmadı. Ul “EдиHaя Poccия”neñ Saratov töbäge isemlege aşa Dumağa saylanğan. Xäzer inde ul sarıtawlılarnı kübräk yaqlarmı, Tatarstannı da istä totarmı dip baş watarğa qala. Xäyer, Sarıtawda da tatarlar az tügel.Dumağa saylaw häm anda rus millätçeläre, sul köçlärneñ öskä çığuı Tatarstan parlamentınıñ eşendä dä beraz çağıldı. Düşämbe könne açılğan Tatarstan Däwlät Sovetınıñ sessiäsendä Aleksandr Ştanin saylaw waqıtında üzeneñ häm başqa nämzätlärneñ nindi qıyınlıqlar kiçerüen, räsmi firqäğä östenleklär birüen açınıp söyläde. Sessiädä qatnaşqan Mintimer Şäymiev Ştanin belän bäxäskä kerep, üzeneñ demokratlar häm uñ köçlärneñ Dumağa ütä almawına borçıluın belderde. Tatarstan prezidentı fikerençä, CПC, Яблoko citäkçeläre üzara tınışıp, oyışqan räweştä eşlämilär. Bu ciñelüneñ säbäplären açıqlarğa häm kiläçäktä xatalarnı qabatlamaw öçen çaralar kürergä kiräk, dide ul. Çınnan da, ägär dä mart ayında Tatarstan Däwlät Sovetına saylawlar waqıtında ЛДПP, PoдиHa, KПPФ kebek firqälär üz wäkillären Tatarstan parlamentına kertep tutırsalar, demokratiäne häm Tatarstan respublikasınıñ statusın yaqlawçılar küpme genä bulır ikän.
14nçe martta Rusiä prezidentın saylaw belän beryulı Tatarstannıñ Däwlät Sovetına deputatlar da saylanaçaq. Düşämbe könne ütkän sessiädä yaña parlament, däwlät Sovetı deputatları eşçänlegenä bäyle proyektlar tikşerelde.


text:
“Barlıq illär belän ob’yektiv,konstruktiv êşçänlek başqaraçaqbız”
Bu xaqta Qazaqstan ilbaşı Nursoltan Nazarbayev ileneň BMO iminlek şurasındağı yaňa wazıyfası belän bäyle yullamasında citkergän
Qazaqstan ilbaşı Nursoltan Nazarbayev ileneň 2017-2018 nçe yıllarda Berläşkän Millätlär Oyışması iminlek şurasına äğzalığı belän bäyle barlıq illär belän açıq, ob’yektiv,konstruktiv xezmättäşlek nigezendä êşçänlek başqaraçağın beldergän.
New-Yorkta uzğan “Êşçänleklärne totqarlaw häm tınıçlıqnı saqlaw” isemle cıyılışta tışqı êşlär ministrı Kayrat Andrahmanov Nazarbayevnıň ileneň BMO iminlek şurasındağı yaňa wazıyfası belän bäyle yullamasın uqığan.
İilbaşı Nursoltan Nazarbayev üz yullamasında Qazaqstannıň atom-töş qoralsız dön’ya buldıru häm global’ suğış qurqınıçın buldırmıy qaluğa öleş kertä alaçağına basım yasağan.
Nazarbayev Äfganstandağı totrıqlılıqnı yaqlaw häm Urta Aziya töbägendä tınıçlıq tä’min itü mäs’äläsendä dä Astananıň äydäp baruçı bula alaçağın assızıqlağan.


text:
Ukrainadağı Säyäsi Krizis Yuçenko Häm Timoşenko Aarasında Qırıs Belderülär Yasaw Belän Däwam İtä
Ukrainadağı säyäsi krizis äflisun inqilabınıñ ike kürenekle citäkçese - prezident Viktor Yuçenko häm elekke premyer Yuliä Timoşenko arasındağı mönäsäbätlärneñ şaqtıy kierenkelänüenä kiterde. Başta şäxsi doşmanlıq telämäwen äytkän prezident Yuçenko xäzer Timoşenkonı xökümät çitäkçese urının yaman maqsatlarda faydalanuda ğäyepli häm anıñ xökümäten eşennän alu "namus mäs''äläse" ide dip belderä.
Mäydannıñ yözenä äylängän Timoşenko prezident Yuçenkonı äxlaqi bölgenlekkä töşüdä ğäyepläde, ul rişwätkä batqan ber uç eşmäkärne ikençesenä genä almaştırdı dip, Kuçma çorındağı şikle xosusilaştırularnı tikşerü qayda, Yuçenko monı wäğdä itkän ide bit, digän soraw quydı. Moña inde prezident qatıraq cawap birergä buldı. Eşennän kitüe belän şuşı krizisnı başlap cibärgän Oleksandr Zinçenko, yuğarı xakimiattä rişwätçelek kiñ taralğan digän ğäyepläwlär belän çıqqan ide, Viktor Yuçenko monıñ dälilläre bulırğa tieş dip belderä:
"Şundıy ğäyepläwlär yasağan keşelär bar wäzğiatne dä, bar xaqiqätne açıqlaw öçen xoquq saqlaw xezmätlärenä yardäm itärgä tieş. Ägär dä alarda qaqşamas faktlar bar ikän häm alarnıñ süzläre ğadi populizm tügel ikän, ul mäğlümat namuslı räweştä xoquq saqlaw xezmätlärenä tapşırılırğa tieş", di Ukraina prezidentı.
Häm Yuşenko xäzer üz dälilläre belän çığa - alar Timoşenkoğa qarşı yünälderelgän. Prezident elekke premyernı, üzeneñ şul yuğarı urının, Berläşterelgän Energiä sisteması şirkäteneñ millard yarımlıq burıçın sızıp atırğa tırışu öçen faydalanuda ğäyepläde. 90-nçı yıllarda Timoşenko üz ire belän şul şirkätne citäklägän ide. Timoşenko xökümäte mäydandağı yuğarı ideallarğa tügel, ä astırtın intrigalarğa nigezlänep eşläde, dip belderä prezident Yuçenko.
Kievtäge äflisun inqilabı turında kitap yazuçı Askold Kruşelnitski fikerençä, Timoşenko belän Yuçenko arasındağı suşı soñğı tartqalaşu artında alarnıñ iqtisadi säyäsättä törle qaraşlarğa nigezlänüe yata:
"Bäxäs üzägendä ildä xosusilaştırunı yañadan ütkärü mäs''äläse yata - bıltır, äle prezident saylawlarına äzerlek azağında uq Viktor Yuçenko "däwlätläşterü" häm "xosusilaştıru" süzlären yaratmawın äytsä, Yuliä Timoşenko baştan uq, Kuçma çorında ütkärelgän 3 meñläp xosusilaştıru oçrağın yañadan tikşerergä teläwen belderep quyğan ide", dip añlata Ukrainadağı säyäsi krizis tamırların Askold Kruşelnitski.
Kärim Kamal


text:
Politkovskaya ülemenä ber yıl: ul nindi keşe ide?
Anna Politkovskayanıñ ülemennän soñ, Russiä prezidentı Vladimir Putin, “ul jurnalistlar häm xoquq yaqlawçılar arasında tanılğan ide, ämma anıñ Rusiäneñ säyäsi tormışına täesire yuq däräcäsendä ide”, dip belderde. Aña qädär, Federal İminlek xezmäteneñ cömğiät belän elemtä üzäge wäkile İlya Şabalkin da kisken belderü belän çıqtı. Ul “Anna Politkovskaya üzeneñ Çeçnägä säfärlären, qayber fondlar belän finans mäsälälären häm nizağların xäl itü öçen qullansı, digän belderü belän çıqtı. Bu ğäyepläwlär Anna Politkovskayanı yaxşı belğän keşelärneñ küñelen tırnıy.
Rusiä räsmiläre, ul mäqälälärendä çeçen yaqlı buldı, dip äytep kilde. Beslan xällärennän zıyan kürgän Ella Kesaeva bu fiker belän kileşmi.
Bolar barısı da döres tügel. Ul suğışçılarnı yaqlamadı, ul ayırm keşelärne yaqladı. Ul ber isemne alıp, anı oyränä ide. Ayırım keşeneñ facigasen tikşerä ide. Anıñ üzençälege şunda ide, ul üze bernindi näticälär çığarmıy ide, konkret itep yazıp birä ide. Näticäne bez üzebez, anıñ uquçıları yasıy idek. Miña qalsa, ul bernindi suğışçılarnı da yaqlamadı. Ul üz eşen ğadel itep, namuslı itep, çın jurnalistlarça başqarıp kilde. Çeçen xalqı öçen häm böten Kavkaz öçen bu bik zur yuğaltu. Ägär ul isän bulsa, ul ülgänçe tınıçlanmas ide, üz eşen däwam itär ide, anıñ süzläre, şil isäptän Beslan eşe mäsäläsendä mäğlümatları, ilneñ xäzerğe citäkçelärenä kilep qağılır ide.
Anna Politkovskayanıñ dönyağa qaraşları qayber jurnalistlarğa häm säyäsätçelärgä oşamıy ide. Ämma iñ awır waqıtta ul yärdäm qulın suzğan keşelär anı cılı süzlär belän iskä ala. Anti terror operatiäsennän soñ üterelgän Rusiä qaharmanı isemenä layıq bulğan xärbineñ xatını Marina Kondratyeva mäsälän, Anna Politkovskayanı qaraltqan süzlärneñ bernindi nigeze yuq dip sanawın äytte. Bikä Timerova


text:
Xäter könen yäşlär dä xäterli
Milli oyışmalar bu vakiygani 15nce oktäberdä iskä ala. Bıyıl da şuşı könne İrek mäydanında irtänge säğät unda xäter könenä bağışlanğan çaralar oyıştırılaçaq.
Bu tarixi kön turında xäzerge buın belä mikän dip şähär üzägendä ber-niçä qazanlığa möräcäğät ittem. Nigezdä bu kön turında yäşlärneñ işetkäne bar. Kemder mäktäptä mondıy temağa inşa yazğanın xäterli, kemder tarix däresen isenä töşerä. Qızğanıç, millät yazmışına bäyle bulğan bu waqiğa bötenläy işetmäwçelär dä az tügel. Älbättä, yäşlär häm zamandaşlar törleçä uylıy. Alarnıñ belem däräcäse, milli üz añı, tarix, tel, mädäniätne belüe törleçä. İñ ğilemle, zıyalı millättäşlärebez dä az tügel. Bigräk tä din eşlekleläre, tarix ğalimnäre bu könnärdä iñ aktual'' mäsällärne tikşerä.
Al''bina Zäynulla, Qazan


text: Amerikan häm Ğiraq xärbiläre Fälluca qalasın ğisyançılardan arındıru ğämälen däwam itä. Pentagon räsmiläre äytüençä, 3 kön barğan bäreleşlärdä 500dän artıq ğisyançı üterelgän. 13 amerikan xärbie hälaq bulğan. Tınıq xalıq arasında qorbannar turında mäglümät yuq. Ul arada Ğiraqnıñ başqa urınnarında ğisyanıçlar bügen berniçä xöcüm yasadı. Bagdadnıñ säwdä töbägendä maşinağa quyılğan bomba şartlaw näticäsendä kimendä 10 keşe hälaq buldı, 20dän artığı yaralandı. Mosulda ğisyançılar berniçä politsiä bülegenä ut törtkän häm andağı qorallarnı urlağan. Kirkukta, töbäk citäkçese Äbdel-Rahman Mostafa ütkän yulda bomba şartlatılğan. Mostafağa zıyan kilmägän, läkin 14 keşe yaralanğan, dip xäbär itelä. Fälluca yanında, cirdän ut açılğannan soñ, ike amerikan boralağı cirgä töşep utırırğa mäcbür bulğan. Amerikan xärbiläre äytüençä, qorbannar yuq.


text:
Düşämbedä Respublikannar Partiäse qorıltayı açılır aldınnan yäkşämbedä Nyu York şährendä unmeñnnärçä keşe prezident G.Bushnıñ säyäsätenä açu beldergän demonstratsiä ütkärde. Bu çaranı oyıştıruçılar yartı million keşe qatnaştı dip däğwä itte. Ämma ber politsiä xezmätkäre fikerençä 120meñ keşe bulğan. Bik küp keşeneñ qatnaşuına qaramastan demonstratsiä tınıç ütte.
Düşämbedä NYta Respublikannar partiäseneñ 4 könlek qorıltayı açıldı. Delegatlar anda G.Bushnı 2nçe möddät öçen räsmi namzät itep iğlan itäçäk. Qorıltaynıñ berençe könendä çığış yasauçılar arasında NYnıñ eleke mere Rudolph Guiliani , senator John McCain , Amerika islam Kongresı direktorı Zaynab al-Suwaij kebek şäxeslär dä bar. Politsiä qorıltay urınıñ qamap alğan tirä yaqtağı barlıq uramnnar yul xäräkätenä yabıq.
Kiçä NYta uñmännärçä keşe Bush säyäsätenä protest beldergän nigezdä tınıç demonstratsiä ütkärde. Cıyınnın töp mäqsatı Bush politikasına qarşılıq belderü bulsa da , anda bik törle sotsial, säyäsi qaraşlarnı wakillek itkän keşe qatnaştı. Misal öçen Abby Tisner radiobız xabärçesenä min monda Bushqa protest belderü öçen tügel ä Sotsialist eşçälär partiäseneñ prezident namzäte Roger Calero kampaniäse öçen kildem dip äytkän 24 yäşlek Mark Tipton xäyvän xoquqların yaqlawçı . Ul üzen min sotsialist vegetar, Bushqa häm kapitalizm zolımına qarşılıq kürsätäm dip söylägän. Tipton bolay digän( audio)
bez monda köç qullanu öçen tügel ä başqa perspektivalar buluın kürsätü öçen kildek. Bez äle revolutsiä eşlärgä cıyınmıybız , Bush kebek bigräk tä naçar keşelärne çığaru ozaqqa suzılğan prosess , yaxşı kiläçäkkä adım adım barabız . NYnıñ 28nçe uramı belän 7prospektı çatında qızu qoyaş astında '' Bush 11nçe sintäberne räsem töşü öçen qullanma '' dip yazılğan plakat kütärgän yäş qız basıp tora ide. Bu inde 11nçe sintäberdä zarar kürgän cafa çikkänne üzeneñ säyäsi mänfäğätlären öçen qullanma digän süz bulıp tora. NYnıñ Queens maxalläsennän demonstratsiägä kilgän irle xatınlı advokatlar 8 häm 6 yäşlek ulların da kitergän ide .Peter Beetle süzlärençä(audio)
bez monda waqıt ayırıp Bushnıñ bezneñ isemdän tışqı säyäsät alıp baruı belän kileşmäübezne häm nigezdä 11nçe sintäber istälegenä xörmät itmäven häm amerikan ısulı tormış räweşen bozuın äyter öçen kildek
Rachel Beetle isä (audio)
bez bu ilneñ balalarız öçen imin buluın telibez , bez süzebez işetelgän ildä balalarıbıznıñ uquın möhim dip sanıbız .Bez ilebezneñ yünäleşe belän qänäğät tügel.Bez ilebezneñ säyäsäte belän qänäğät tügel. Bez demokratiädä yäşibez häm bez AQŞlarında yaratmağan närsäne üzgärtergä tırışabız dip äytte advokat Rachel Beetle
NYlı isemen birmägän vilasepedle urta mäktäp uqıtuçısı ber xanım (audio)
bu demonstratsiä närsäneder añlata, ul tınıç, tınıç bulıp qalır dip ömed itäm .. Bu şähärdä yäşäwçe keşelär öçen qorıltaynıñ täsire zur , şulay da bik küp boralaq , bik küp politsiäneñ buluı qurqıta dip äytte
Politsiä birgän mäğlümätkä kürä yäkşämbe könne demonstratsiä waqıtnda 200keşe qulğa alınğan.Alarnıñ 9 politsiägä höcüm itkän. Ütkän atnakiçtä NYta Bushqa qarşı ütkärelgän protest cıyınında 500keşe qulğa alınğan ide. Yäkşämbe könne NYta Manhattannı küzdä totmağanda şähär buş ide. Küp kenä keşe yalların alıp şähärdän kitte . Nyu york mere Michael Bloomberg respublikan bulsa da , şähärgä liberallar häm demokratlarnıñ nığıtması dip qarala
färidä xämit,praga.
.


text: Başqortstan xakimiätläre başın ber oppozisiä köçläre genä awırttırmıy. Respublika parlamentındağı öç deputat üz mandatların tapşıruı xaqında iğlan itte. Alar fevral azağında parlament spikerı Tolkaçevnı urınınnan alunı oyıştıruda ğayeplänüçelär dip belderelä. Räşit Möxetdinov, Rinat Tuxtiev häm Leonard Sadıyqov üzläreneñ bu adımın respublika citäkçelegen yarsıtmaw niätennän çığıp eşlägänlegen belderä. Yağulıq-energetika kompleksına qarağan şirkätlärneñ citäkçeläre bulğan bu deputatlarnıñ ber ük waqıtta prezidentnıñ ulı Ural Räximovnıñ yaqın tarafdarları buluı da bilgele. Aldağı könnärdä parlamenttağı tağın berniçä deputatnıñ, aları da Ural Räximov keşeläre dip äytelä, şulay uq deputatlıqtan waz kiçärgä cıyınuı mäğlüm. Bu xaqta comğa könne Başqortstan Däwlät cıyılışı matbuğat üzäge xäbär itte. Başqortstan prezidentı Mortaza Räximovnıñ respublika baylığınıñ küp öleşen üz qulında totqan ulı Ural Räximov belän araları bozıluı xaqında kön sayın yaña xäbärlär kilä. Bäysez mäğlümat çaralarında bu turıda törle imeş-mimeşlär kön dä dönya kürgäç, alarnıñ qaysısına ışanırğa da belmässeñ. Şulay da qayber täğayın xällär ata belän ulı arasındağı bu köräşneñ çınlap ta kiskenläşüenä işarä bulıp tora. Ural Räximov qaramağındağı «Başneft» berläşmäseneñ Tuymazı, Bäläbäy, Okyyabrskiy şähärlärendäge şirkätläre eşçeläre häm xezmätkärläre, üzlärendä başlanğan üzgärtep qorularğa qarşılıq yözennän, şimbä könne zur uram cıyınnarı oyıştırırğa qarar itkän. Mäğlüm buluınça, neft çığaru häm eşkärtü tarmağındağı soñğı üzgärtep qorular Mortaza Räximovnıñ yağulıq-energetiqä şirkätlären qabat däwlät qaramağına qaytarırğa digän kürsätmäsennän soñ başlanğan ide. Şulay itep, respublikadağı oppozitsiä köçläre safları aldağı könnärdä küp meñlägän eşçe xalıq wäkilläre belän dä tulılanır kebek.