text:
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresinde "Merhametlik-2021" hayriye aktsiyasınıñ neticeleri çıqarılıp, tedaviylevge muhtac ağır hasta balalarnıñ qorantalarına maddiy destek kösterildi.
Hayriye aktsiyası çerçivesinde yıl devamında, keçken yılnıñ Ramazan ayından başlap, bu yılnıñ Ramazan ayınıñ soñuna qadar Qırımnıñ bütün camilerinde hasta balalar içün sadaqalar toplanıldı. Umumen, yıl devamında 2 mln ruble toplanıldı. Şu paralardan 1 millionı Alim Muratov ve Elvina Jurayevanıñ tedaviylevleri içün berildi.
Şimdi de aktsiya çerçivesinde 1 million ruble darqatıldı.
Paralar hastalıqnıñ ağırlığı ve tedaviylenüvniñ paalığına köre, hastalarnıñ qorantalarına darqatıldı. Umumen, yıl devamında Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresine maddiy destekni almaq içün 36 ariza keldi, bundan da ğayrı, yıl devamında 40 acele ariza qabul etildi.
Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev hastalarnıñ qorantalarına sabır ve, iç bir şeyge baqmadan, tedaviylenüvge işançnı coymamaqnı tiledi. Bundan da ğayrı, Müfti efendi toplanğanlarnıñ diqqatını koronavirus infektsiyasınen bağlı vaziyetniñ ciddiyetine çekti.
"Er birimiz özümiz qarar alamız. Elbette, aşılav aqqında çoq emiş-demişler, laflar yüre. Bazıda olmaycaq şeyler aytıla. Amma epimiz öz sağlığımız, yaqınımızdaki ve etrafımızdaki insanlarnıñ sağlağı içün mesülietli olğanımıznı unutmayıq. Bizge tevsiye etecek ekimler, mütehassıslar bar, amma qararnı biz özümiz alamız. Özümizniñ ve yaqınlarımıznıñ havfsızlığına doğru adım atmaq qararını.
Adetimizde körüşkende, quçaqlaşmaq, cemaatnı toplap, büyük toylar ve dualar keçirmek bar. Afsus ki, şimdi böyle cıyınlardan vazgeçip, mesafe qaidelerine uymaq ve antiseptikler, maskalar qullanmaq vaqıtıdır. Biz şu devirni mümkün olğanı qadar az zararnen keçirmelimiz, amma şimdi vaziyet bayağı kergin. Müftilikke kelgen muracaatlarğa esasen, eñ çoq hasta sayısı halqımız arasında. Lütfen, kendiñizge ve yaqınlarıñızğa muqayt oluñız. Allahqa dua etip, şu imtianlardan sağ-selâmet keçmekni niyaz etemiz", — dep ayttı Müfti efendi.
Qırım musulmanları diniy idaresi ağır hasta balalarnıñ tedaviylenüvi içün müddetsiz "Merhametlik" hayriye aktsiyasını devam ete. Sadaqalar bütün Qırım camilerinde, qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerde çalışqan tükânlarda, kütleviy tedbirlerde ve bayramlarda toplana. Şu aktsiyağa Qırımdaki musulman din cemiyetleri, metsenatlar, iş adamları ve adiy vatandaşlarımız büyük destek köstereler. "Merhametlik" aktsiyası boyunca Ramazan ayından başlap, nevbetteki Ramazan ayına qadar sadaqalar toplanıla, arada acele tedaviylevge muhtac olğanlarğa yardım kösterile.
2009 senesinden başlap, bugünki künge qadar aktsiya çerçivesinde 23.182.009 ruble toplanıldı. Paralarnıñ ekseriyeti ağır hasta balalarnıñ tedavilevine berildi.
Qırım musulmanları diniy idaresi hasta balalarğa yardım etmeñizge çağıra, çünki olarnıñ kelecegi bizge bağlıdır. "Merhametlik" aktsiyasına qoşulıñız. Lâqayd qalmañız.
Qırım MDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="49516,49466,49476,49486,49456,49464,49462,49460,49458,49474,49472,49470,49468,49484,49482,49480,49478,49494,49492,49490,49488,49504,49502,49500,49498,49496,49512,49522,49520,49518,49514,49508,49510,49506"]
Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresinde "Merhametlik-2020" hayriye aktsiyasınıñ neticeleri çıqarılaraq, tedaviylevge muhtac hasta balalarnıñ qorantalarına maddiy destek kösterildi. İşbu hayriye aktsiya çerçivesinde keçken Ramazan ayından başlap, bu seneniñ Ramazan ayına qadar bütün Qırım camilerinde ağır hasta balalar içün sadaqa toplanıldı.
Umumen, bir yıl devamında 2 mln 53 biñ ruble toplanıldı. Paralar hastalıqnıñ ağırlığı ve tedaviylevniñ paalılığına köre hasta balalarnıñ qorantaları arasında darqatıldı. Umumiy olaraq, bir yıl devamında Qırım Cumhuriyeti ve Sevastopol şeeri musulmanları diniy idaresine maddiy yardım almaq içün 96 muracaat keldi.
Qırım Müftisi hacı Emirali Ablayev ağır hasta balalarnıñ ana-babalarına sabır tiledi, ve, iç bir şeyge baqmadan, hastalarnıñ şifa tapmasına ümüt etmelerine çağırdı.
"Bala hasta olğanını körmek pek qıyın. O, bizden, büyüklerden, yardım bekley. Allahqa şükürler olsun, halqımızda digerlerniñ belâsına lâqayd qalğan insan yoq, hususan, bala hastalansa. Çette qalmağan ve, imkânına köre, hastalarğa yardım etken vatandaşlarımızğa teşekkür bildiremiz. Balalar – bizim eñ büyük degerimizdir. Allah sizge bu ayat imtianlarından keçmege küç bersin, biz ise, böyle vaziyette qalğan, acele ya da paalı tedaviylevge, ameliyatqa muhtac olğan insanlarğa destek köstermek içün elimizden kelgenini yapacaqmız. Epimiz Allahqa işanmaq, dua etmek ve ümüt coymamaq kerekmiz", – dedi Qırım Müftisi.
Qırım musulmanları diniy idaresi ağır hasta balalarnıñ tedaviylevi içün müddetsiz "Merhametlik" hayriye aktsiyasını devam ete. Sadaqalar bütün Qırım camilerinde, qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerde çalışqan tükânlarda, kütleviy tedbirlerde ve bayramlarda toplana. Şu aktsiyağa Qırımdaki musulman din cemiyetleri, metsenatlar, iş adamları ve adiy vatandaşlarımız büyük destek köstereler. "Merhametlik" aktsiyası boyunca Ramazan ayından başlap, nevbetteki Ramazan ayına qadar sadaqalar toplanıla, arada acele tedaviylevge muhtac olğanlarğa yardım kösterile.
2009 senesinden başlap, bugünki künge qadar aktsiya çerçivesinde 21 182 009 ruble toplanıldı. Paralarnıñ ekseriyeti ağır hasta balalarnıñ tedavilevine berildi.
Qırım musulmanları diniy idaresi sizni hasta balalarğa yardım etmege çağıra, çünki olarnıñ kelecegi biznen bağlıdır. "Merhametlik" aktsiyasına qoşulıñız. Lâqayd qalmañız.
QMDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="39174,39172,39170,39168,39166,39164,39162,39160,39158,39156,39154,39152,39150,39148,39146,39144,39142"]
2019 senesi, dekabr 3 künü Halqara saqatlar künü çerçivesinde Qırım Müftiligi bala müessiselerinde bir sıra hayriye tedbirlerini keçirdi.
QMDİ hadimleri Aqmescitteki Beden ve aqıl sağlıqları sıñırlı balalar ve ösmürler boyunca içtimaiy reabilitatsiya bölügini ziyaret ettiler ve balalarğa "Fındıq" şarq tatlıları tükânından tatlılar taqdim ettiler. Qırım Müftisi ve Qırım musulmanları diniy idaresinden sağlıq, bereket, küç ve kelecekke işanç kibi sıcaq tilekler ayttılar.
Beden ve aqıl sağlıqları sıñırlı balalar ve ösmürler boyunca içtimaiy reabilitatsiya bölügininiñ reberi İnna Sviridova Qırım Müftiligine teşekkürler bildirdi ve şu eki müessise arasında işbirlik çoqtan dostluq munasebetlerine çevirilgenini qayd etti.
Nevbetteki tedbir №53 "Rusaloçka" adındaki qarışıq usul tipli bala bağçasında olıp keçti. Mında bulunğan balalarnıñ kiçik gruppasına televizor-smart ve "Fındıq" tükânından tatlı ediyeler berildi.
Bala bağçasınıñ İrina Balaker yolbaşçılığındaki tibbiy-pedagogik taqımı ve balalar musafirlerge samimiy teşekkürler bildirdiler.
"Yoloçka" balalar evine Qırım musulmanları diniy idaresi tarafından pirniç, şeker, kürpeler, bala yemekleri ve diger aşaytlar yollanıldı. "Yoloçka"nıñ müdiri Aleksandr Vasükov ayırılğan diqqat içün Qırım Müftiligine teşekkürler bildirdi.
Qırım Müftiligi çoq yıllar devamında mektepten aldın ve mahsus müessiselerde hayriye aktsiyalarını keçire. Bundan da ğayrı, 2019 senesinden başlap, "Merhametlik" aktsiyası deyeyevam ete. Aktsiya çerçivesinde ağır hastalarğa para toplanıla. Sadaqalar bütün Qırım camilerinde ve qırımtatarlar toplu yaşağan yerlerde yerleşken alış-veriş noqtalarında, büyük merasimlerde ve diniy bayramlarda toplanıla. Büyük destekni Qırımnıñ musulman din cemiyetleri, iş adamları ve sıradan vatandaşlar köstere.
2009 senesinden başlap, bugünki künge qadar aktsiya çerçivesinde 19.129.009 ruble toplanıldı. Paralarnıñ büyük qısımı hasta balalarnıñ tedaviylenüvine berildi.
QMDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="35415,35417,35455,35453,35451,35449,35447,35445,35443,35441,35439,35437,35435,35433,35431,35429,35427,35425,35423,35421,35419"]
Qırım Müftiligi Halqara saqatlar kününe bağışlanğan hayriye aktsiyasında iştirak etti. Aktsiya, Aqmescit İçtimaiy-reabilitatsion merkeziniñ beden ve ruhiy sağlıqları zayıf olğan balalar ve ösmürler bölüginde olıp keçti. "Yahşı keyf künü" tedbiri çerçivesinde balalarğa ediyeler – yımşaq oyuncaqlar ve tatlılar berildi. Qırım ve Sevastopol şeeri müsulmanları Diniy idaresi adından balalarnı QMDİ diniy tedbirlerniñ teşkil etüv bölüginiñ reberi Zenife Ablayeva hayırladı.
Zenife Ablayeva: "Qırım müsulmanları Diniy idaresi balalarnı iç bir vaqıt unutmay, olarğa güzel duyğular is ettirmek içün er bir imkândan faydalanamız. Sizge sağlıq tileymiz. Biliñiz ki, biz sizni pek sevemiz", - dep ayttı.
Tedbir çerçivesinde balalar "Sıçrağan şahzade" qoqla spektaklini seyir etti. Küçük seyirciler büyük eyecan ile masalnıñ qaramanları ile birlikte eyecanlanıp, olarnıñ ğalebelerine quvandılar. Numayıştan soñ, er bir balağa yımşaq oyuncaq ve tatlı bahşışlar berildi.
Aqmescit İçtimaiy-reabilitatsion merkeziniñ beden ve ruhiy sağlıqları zayıf olğan balalar ve ösmürler bölüginiñ reberi İnna Sviridovanıñ sözlerine köre, er ay bölükni 30, yılda ise 70 bala ziyaret ete. Balalarnen ruhiyatçı, logoped, LFK instruktorları çalışa. Medeniy tedbirler teşkilâtçısı farqlı bayramlarnı keçire, balalar ile murabiye yardımcısı ve balalarğa er angi bir yardım köstergen mahsus hadim meşğul ola. Patronaj hızmetiniñ lâğu etilmesi sebebinden bölük iştirakçileriniñ özleri, imkânlarına köre, vucut areketleri sıñırlı olğan balarnı ziyaret eteler.
İnna Sviridova: "Bizim vazifemiz – balalarğa er kün lâzim olğan areketlerni ögretmek, olar ileride de öz-özlerini baqabilsin. Bundan da ğayrı, bizde icat ustahanesi bar, mında balalar içün master-klass, meraqlı dersler keçirile. Bizim içün eñ müimi – balalarnıñ yüzünde tebessümni ve közlerindeki quvançnı körmektir", - dep qayd etti.
Balalar ve olarnıñ tuvğanları "Yahşı keyf künü" bayramınıñ musafirlerine bahşışlar ve, eñ esası, diqqat içün, büyük teşekkürler bildirdi.
Aktsiya teşkilâtçısı Müfti yardımcısı Raim Ğafarovnıñ sözlerine köre, balalarğa bayramnıñ teşkil etilüvi teşebbüsine bir çoq vetandaşlarımız, iş adamları qol tuttı.
Raim Ğafarov: "Merhametlik bir insandan digerine, hayır işler ve yaqınnı quvandırmaq isteginen keçmekte. İslâmda balanı quvandırmaq – büyük sevaptır. İştirak etken er keske büyük teşekkürler bildirem. Qısqa müddet devamında 30-dan ziyade tatlılar paketini ve güzel oyuncaqlarnı azırladıq. Allah hayır işlerni sevaplarğa yazdırsın!", – dep ayttı.
QMDİ matbuat hızmeti
[gallery link="file" columns="4" size="medium" ids="22440,22438,22436,22434,22432,22430,22428,22426,22424,22422,22420"]
Ramazan ayınıñ soñuna qadar bir qaç kün qaldı. Çok beklenilgen Oraza bayramı yaqınlaşa ve er allı-taqatlı müsülman ihtiyac olğan soy-sopu, qomşusı, hasta balalar ve qartlarnı tüşünmeli. İslâm dini er müsülmannı bu hayırlı ayda fitir sadaqasını berip, sevap qazanmağa teşviq ete.
Fitir sadaqası ihtiyacı olğan - fuqare, hasta, öksüzler arasında taqsimlene. Peyğamberimiz Muhammed Mustafa (s.a.v) fitirni bayram namazına qadar bermege tevsiye etti.
Bu yıl Qırım Müftiyatı fitir sadaqasınıñ eñ azı - 200 ruble olaraq belgiledi.
Bunıñnen beraber, "Merhametlik" aktsiyasına qoşulıp, sadaqalarnı hasta balaçıqlarğa bermege davet ete.
Er kün paalı tedaviylevge muhtac olğan hastalarğa yardım qolunı uzatmaq yalvaruv – rica, çağıruvlarnen rastkelemiz. Ağır vaziyette bulunğan ana-babalar olğan bütün küç ve mülküni sarf etip, cemaatqa muracaat etmek zorunda qalalar. Olarğa yardım etmek – boyun – borcumızdır.
Qırım ve Sevastopol müsüslmanları Diniy idaresine aman-aman er kün muracaat etip, yardım soraylar. Ekseriyetine tedaviylev ve ilâclarnı almaq içün büyük para lâzim. Qırım Müftiyatı cemaatçılıq, iş-adamları, devlet hadimleri, siyasetçiler ve balalarımıznı qurtaracaq er kimge rica ete! Keliñiz, balalarımızğa ümüt bağışlayıq!
"Merhametlik" aktsiyası devam ete. Onıñ çerçivesinde 2009 senesinden başlap 2016 senesiniñ noyabr ayına qadar 12 mln. ruble toplandı. Bu paranınıñ büyük bir qısımı hasta balalarğa berildi.
Olğan dert ve facia - yalıñız etraftakilerniñ degil. Er birimizge aittir. "Merhametlik"ke qoşulıñız!
Sadaqañıznı Aqmescit ş.. Kurçatov soq., 4 adresi boyunca yerleşken Müftiyatqa ya da yerli imamlarğa bermek mümkün.
QMDİ MDT matbuat hızmeti


c: text/html

text:
Fäqirlek, köç qullanu, terrorçılıq kebek küreneşlärgä bäyle streotype qaraşnı tırışlıq, säwdä häm mullıq digän süzlär belän alıştıru öçen nindi eşçänlek alıp barırp bula, bar islam dönyası da, ayırım möselman illäre dä älege eşne niçek başqara ala - monı bıyıl inde öçençe märtäbä uzğan Dönya İslam iqtisadı digän forum tikşerde.
Malayziä häm İndoneziä citäklägän bu olı cıyınğa Aziä, Afrika, Yaqın könçığış illäreneñ säyäsi häm iqtisadi wäkilläre belän bergä Britania, Hollanda häm Könyaq Afrika kebek möselman bulmağan illärdän dä küzätüçelär qatnaştı. 3 kön däwam itkän konferantsiä sişämbedä malay başqalasında tämamlandı.
Älege Forum möselmannarğa qaraşnı üzgärterme-yuqmı anısı älegä bilgele tügel, ämma şul iğtibarnı cälep itä - Dönya İslam iqtisadı Forumında möselmannar üzläre islam dönyasınıñ bügemge köndä aldınğı illärdän artta qaluın tanıp, möselman däwlätläre citäkçeläreneñ rişwätçelekkä batuın tänqitläde, xökümät eçendäge säyäsi nizaqlar säbäble tuğan buldıqsızlıqnı faş itte.
Forumda Fälästin, Ğiraq yäisä terrorçılı temaları siräk telgä alındı. Anda küberäk keşelär öçen yaña mömkençeleklär tudıru, bürokratiäne awızlıqlaw, mäğarifkä iğtibarnı arttıru, yäş eşmäkärlär äzerläw mäs''äläläre kütärelde.
Dönya İslam iqtisadi Forumı 2005nçe yılda Malayziä häm İndoneziä illäre tarafınnañ ütkärelä başlağan ide. Alarnıñ niäte İqtisadi xizmättäşlek häm berektäşlek aşa yaxşıraq möselman dönyası buldıru.
Qabul itüçe il Malayziänıñ Premyer Ministrı Abdullah Bädäwi açılış çığışında, möselman illären üzlärendäge matdi çığanaqlarnı innovatsiä häm eşmäkärlekne üsterügä cälep itärgä çaqırdı.
Bez bik küp närsä eşli alabız dip ömet beldergän Malayziä premyer-ministrı süzen bolay başladı:
“Nefttän zur keremnär qazanğan möselman illäreneñ sanı bik küp. Alardan tış, dönyada İnnovatsiälärgä aqça bülep birä alırlıq iğanäçelek mömkinçelekläre bulğan möselman keşelärä dä citärlek”, di Bädäwi islam dönyasınıñ yaña täräqqiät öçen finans mömkinlekläre buluı turında.
"Bezdä bulğan baylıq investsiälärgä salınırğa tieş. İnnovatsiä ölkäsendä yarışta artta qalğan möselman illärenä, tiz arada alğa taba, mäğarif, ğilem, texnologiä kebek kritik ölkälärdä investitsiäne cäyelderegä kiräk", di Malayziä premyer-ministrı Bädäwi.
Bu teläk, şundıy fiker Forumnıñ töp maqsatı ide. Möselman dönyasınıñ iqtisad ölkäsendäge bu omtılışları bik köçle dip yazğan İnternational Hearld Tribune basması, cıyın turında xäbärne berençe bittä birde.
Anda, möselman illäre üz aralında bik äz säwdä alıp bara, dielä. İslam Üseş bankına kergän 56 möselman ile çitkä satqan bar malınıñ 51 yarım protsentı aldınğı industrial illärgä turı kilsä, üz qärdäş möselman illärenä cibärelgäne 13 yarımnı ğına täşkil itä. Ğomumän, "möselamn dönyası" digän töşençä çınbarlıqta yuq, ul ber izge teläk kenä bulıp qala birä, dip yaza İnternational Herald Tribune.
Dönya İslam İqtisadi Forumına cıyılğan citäkçelär häm törle fiker iäläre, islam dönyasınıñ uqmaşuına niçek yardäm itü, möselman illären Könbatıştağı yäşäw däräcäsenä çığaru, monıñ öçen zamança fikerläw, reformalar kiräklege turında fiker alıştı şulay itep. Bu uñaydan, İndoneziä prezidentı Susilo, misal öçen, "bez üzebezneñ aradağı yaman qaraşlarnı häm qarşılıqlarnı üzgärtmi torıp, çitlärneñ möselmannarğa qarata yaman qaraşın üzgärtä alamayaçaqbız" digän süzlär äytte.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Amerika Prezidentı George Bush, Canadanıñ Ottowa şähärendä uzğan, Tönyaq Amerika Cıyınıñda yasağan çığışında, üzen äl-Maliqini maqtawdañ tıyıp, Ğiraq Xökümätenä qarata bulğan borçılularğa basım yasadı.
"Töp soraw şundaki, xökümät xalıqnıñ taläplärenä cäwap birä alamı? Ägär dä xökümät xalıqnıñ taläplärenä cäwap birä almiy ikän, xökümätne alıştırırğa keräk. Bu Ğiraq xalqınıñ üz qararı, Amerikan säyäçätläreneke tügel"
Amerikan senatasınıñ qorallı köçlär komititıbaşlığı, Carl Levin, Ğiraqtañ qaytqaç, “zur uñışsızlıq” dip bäyälägän Maliqi Xökümäte, yañası belän alıştırunı sorağan ide.
Sişämbe könne, Amerikanın Ğiraqtağı ilçese dä, Ğiraqtağı säyäsi üseşneñ uñışsız buluına borçılu beldergän ide.
Bolar barsıda, Crocker häm Ğiraqtağı Amerikan köçläre başlığı Genaral David Petrausnıñ, Ğiraqtağı täraqqiyät xaqında xisab birü aldınnañ yañgırawdı. Waşiñtonnañ säyäsi üzgäreşlär kertergä säbäb bula ala.
Mostafa Alani, Dubaidäge Farsi qultığı tikşerenülär üzägeneñ Saqlanu häm Terrorçılıq öyränüläre bülege başlığı. Ul, Amerikanıñ äl-Maliqidäñ qanäğat bulmawına yaxşı säbäblär tabıp bula di,
"Bu xaqta bez ber yıldır söyläşäbez inde. Ul säyäsi reformalar buldıra almadı häm şul uq waqıtta AQŞ mänfağatlären aqlami. Xäzer Amerikanı anı, ildä tärtep buldıru öçen tırışmi dip uyliy. Häm ul qorallı köçlärne beterü eşendä bik zağiyf. Anıñ qanunğa, başqa mäsälälärgä xättä polisiä häm xärbilär mäsäläsendä dä üzgäreşlär taqdim itärlek köçe yuq."
Alani, Amerikanıñ qänäğat bulmawı äl Maliqini alıştıru öçen citärlek säbäb tügel, läkin anıñ abruyı bolayda üz Xökümäte eçendä dä kimi bara di.
Äl-Maliıi urnına kem bilgeläner, bu xaqta äytüe qıyın. Şiğiy firqalar mäclestä küpçelekne täşkil itä, häm yaña Premyerneñ dä şul Şiğiylär arasınnan saylanuı bik ixtimal di Alani.
"Parlamenttañ beräw saylanırğa tiyeş. Parlamentnıñ yaqlawın yawlağan beräw. Anıñ da şul Şigiy firqadan çığıu ixtimal. Läkin şäxesne alıştıru näticäle bula ala çönki, alar äl-Maliqini zağiyf kürä häm monda prmyerneñ şigiy bulıp bulmawı mäsäläse genä tügel, bu şul uq waqıtta şäxes mäsäläse dä."
Şul uq waqıtta, älMaliqi Sişämbe könne il eçendä köç qullanularnı beterü maqsatında Ğiraqqa kürşe illäre belän söyläşergä dip, Demaşqta Süriä citäkçeläre belän oçraştı.
M.K


text:
Çetel işler nazirliginiñ matbuat-hızmeti bildirgeni kibi, bu maruza BMT baş kâtibi yardımcısınıñ Ukrainağa ziyareti ve insan aqqları boyunca BMT Nezaret komissiyasınıñ işi neticesinde azırlanıldı.
«Vesiqada Rusiye Federatsiyasınıñ istilâsına ve Qırım işğaline sebepçi olğan rusiye azlıqnıñ aqqları bozuluvı aqqında qabaatlar inkâr etile. Mart 16-da keçken sahte referendumnıñ insan aqqları dairesinde olğan standartlarğa, şu cümlede içtimaiy ve siyasiy sualler boyunca fikir paylaşuv, matbuat vastalarnıñ serbestligi, haberlerge irişim, jurnalist aqqlarnıñ qoruvı, uymağanına deliller ketirile», – dep aytıla Çetel işler nazirliginiñ tefsirinde.
«QMC-niñ qorquzuvlardan, havfsız müitniñ yoq olğanından, aqqlarnıñ ve serbetsliginiñ bozuluvından sebep öz evlerini terk etmege mecbur olğan eñ zayıf cemaatları olaraq ukrainliler ve qırımtatarlar tanıldı. Qırım yarımadasında insan aqqlarnıñ bozuluvı devam etkeni içün, ukraina tarafı Qırım MC ileride de insan aqqları boyunca yuqarı komissarnıñ idaresi ve diger halqlarara közetüv bölüklerniñ nezareti altında olacağına ümüt eteler», – dep qayd eteler Çetel işler nazirliginde.
Vesiqada Ukraina şarqındaki vaziyetine tışqı qarışuv, şu cümlede «Rusiyeden kelgen şahıslarnıñ» narazılıqlarda iştiragi aqqında da añıla.


text:
Ukrainanıñ Rostov-na-Donu konsulı vazifelerini eda etken Taras Malışevskiy Rostov-na-Donu SİZOsında «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» (Aqmescitteki birinci gruppa) mahküm etilgen üç mabüsi Emil Cemadenov, Ayder Saledinov ve Rustem İsmailovnı ziyaret etti. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber ete.
«Bu izolâtorda artqaç sertlik yoq. Er birinen ayrıca körüştim. 30-40 daqqa laf ettik. Kameralarnıñ yanında bir oda, nezaretçi – de biznen edi, de çıqa edi. Başta oquğanlarımnı tarif ettim: olarnıñ muracaatlarından ve Moskva Yuqarı mahkemesinde aytqan «soñki sözlerinden» alğan teessuratlarım, insanlarnıñ cevabı, mahkeme ögüne bütün Qırımda keçirilgen dualar aqqında. Ömür arqadaşlarınıñ mektüplerini oqudım», – dep tarif etti Malışevskiy.
Diplomatnıñ malümatına köre, Ayder Saledinovnıñ şikâyeti olmadı, bu şaraitlerde özüni mümkün olğanı qadar yahşı is etkenini ayttı. Rustem İsmailov balalarına muracaat etip, «analarınıñ sözüni diñlemege ve oña yardım etmege» rica etti. Emil Cemadenov er keske sıcaq selâmlar aytıp, «em mahkemede, em Qırımda olğan destekten, halqınıñ birliginden can-yürekten ayrette qalğanını» bildirdi.
Berilgen malümatqa köre, Malışevskiy yaqın künlerde ağa-qardaş Abdullayevlerni Taganrog SİZO-2 ziyaret etmek içün izin almağa tırışa.
Rusiye Yuqarı mahkemesi dekabrniñ 24-nde istinaf şikâyetini baqıp, «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ (Aqmescitteki birinci gruppa) ükmüni deñiştirdi. Qırımlılarnıñ apis cezaları 6 ayğa eksildi.
Böylece, Uzeir Abdullayev 12 yıl ve 6 ay, Rustem İsmailov 13 yıl ve 6 ay, Emil Cemadenov 11 yıl ve 6 ay, Ayder Saledinov 11 yıl ve 6 ay apis cezasını aldı. Teymur Abdullayevniñ ükmü ğayrıdan baqılğan soñ, onı 16 yıl ve 6 ayğa üküm ettiler, onıñ içün 1 yıl ve 4 ay müddetinen memuriy nezaret belgilendi.
2019 senesi iyün ayında Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu dava mabüsleri Teymur Abdullayevni 17 yılğa, Uzeir Abdullayevni 13 yılğa, Rustem İsmailovnı 14 yılğa, Ayder Saledinov ve Emil Cemadenovnı 12 yılğa üküm etti.
Ukraina Tış işler nazirligi bu davağa narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmege çağırğan edi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Temsilcilikniñ kündelik faaliyeti ‘‘Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarında uquqiy tertip ve vatandaşlarnıñ aq-uqularını ve serbestliklerini temin etüv aqqında’’ ve «‘‘Qırım’’ serbest iqtisadiy zonanı teşkil etüv ve Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarında iqtisadiy faaliyetniñ hususiyetleri aqqında» Ukraina qanunlarınıñ, em de «‘‘Ukraina-2020’’ turğun inkişaf strategiyası aqqında» ve ‘‘İnsan aqları saasında milliy strategiyanı qabul etüv aqqında’’ Ukraina Prezidenti Fermanlarınıñ ve vaqtınca işğal etilgen Qırım yarımadasında yaşağan ealiniñ meselelerini çezüv ile bağlı olğan başqa qanuniy ve normativ senetlerniñ yerine ketirilüvi ile bağlıdır.
Qırım Muhtar Cumhuriyetinde cemaat-siyasiy ve içtimaiy-iqtisadiy vaziyetniñ aktual inkişaf hususiyetlerini diqqatqa alğan Temsilcilikniñ esas areketleri Ukraina devlet siyasetiniñ gumanitar, içtimaiy ve iqtisadiy taraflarını işbu ilk nevbetteki yönelişlerde amelge keçirilüvine bağışlana:
- Vaqtınca işğal etilgen topraqlarda yaşamağa devam etken Ukraina vatandaşlarınıñ, ya da memleket içinde mecburen köçken şahıslarnıñ içtimaiy, siyasiy, tasil-medeniy ve maaliy aq-uquqlarını temin etüvnen bağlı meselelerni çezüv, bu cümleden, adliy-tevsiyeviy yardımnı berüv.
- Ukraina Prezidentiniñ teşebbüslerine haber-talil ceetten qol tutuv, Temsilcilikniñ Internette saifesinde kündelik şekilde haberlerni yerleştirüv vastasınen Ukraina içki ve tışqı devlet siyasetniñ aktual yönelişlerini aydınlatuv, vaqtınca işğal etilgen topraqlarda yaşağanlarnıñ meseleleri aqqında haberdar etüv, halqara ve milliy cemaat teşkilâtlarınıñ vekillerinen körüşüvlerni keçirüv, televizion yayınlarnı teşkil etüv, Qırım yarımadasınıñ sakinleri ile elektronik bağlanma vastaları yardımınen munasebette bulunuv.
- Aq-uquqlarını mahkemede qorçalav imkânları ve böyle meselelerni zemaneviy çezüv yolları aqqında Qırımnıñ sakinlerini ve vaqtınca memleket içinde köçken şahıslarnı haberdar etüv, hocalıq faaliyetinen oğraşqanlarğa faaliyetlerini ğayrıdan resmiyleştirüv, nasıldır imtiyazlarnı aluv, ya da faaliyetini Qırım topraqlarında kerçekleştirüv, mülkiyetni ğayrıdan qaydtan keçirüv ve qanuniy şekilde mülküyetni kelecekte yabancılaştıruv aqqında haberdar etüv.
- Qırım Muhtar Cumhuriyetinde içtimaiy-iqtisadiy ve cemaat-siyasiy vaziyetni ve vaqtınca-işğalci akimiyet tarafından insan aqlarına riayet etüvni, yarımadanıñ ealisinde cemaat-siyasiy ve psihologik keyfleriniñ deñişüvlerini daimiy şekilde közetüv.
- Qırım ealisniñ gumanitar, siyasiy, içtimaiy-iqtisadiy menfaatlarını qorçalav, esas aq-uquqlarını ve serbestliklerini temin etüvnen bağlı devlet qararları boyunca tekliflerni ve leyhalarnı azırlav.
- Merkeziy icra akimiyet organları, öz-özüni idare etüv organları, Ukraina adliye Nazirligi, Ukraina içtimaiy siyaset Nazirligi, Ukraina içki işler Nazirligi, Ukraina devlet bergi hızmeti, Ukraina devlet migratsiya hızmeti, Ukraina Devlet qayd etüv hızmeti, Ukraina devlet penitentsiar hızmeti, Ukraina topraq menbaları boyunca devlet Agentligi, olarnıñ territorial bölükleri, em de vilâyetlerde devlet memuriyetleri ve yerli şuralarnıñ icra komitetleri ile daimiy munasebette bulunuv.
- Vaqtınca işğal şaraitlerinde Ukraina vatandaşlarını qanuniy şekilde qorçalav imkânlarını araştıruv oğrunda akimiyet organlarnıñ ve cemaatnıñ areketlerini cemaatnıñ ve qırımtatar halqınıñ vekillerinen işbirlik yolunen birleştirüv ve yönetüv, em de konferentsiya, tögerek masa ve cemaat ya da mütehassıslar içün keçirilgen başqa muim ilmiy-ameliy tedbirler kibi fursatlardan faydalanuv.
8. İş forumlarında, sergilerde, ya da başqa medeniy tedbirlerde iştirak etüv vastasınen qıta Ukrainada yaşağanlar ve Qırımnıñ sakinleri arasında iqtisadiy, maaliy, içtimaiy, informatsion ve medeniy alâqalarnıñ quruluvına qol tutuv.


text:
Bunı «Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar boyunca qullanıcılar aqlarını qoruv ve insan amanlığı Federal hızmetiniñ regionlarara idaresiniñ baş devlet sanitar ekimi» Natalya Penkovskaya bildirdi.
«Roşen» şirketiniñ Kiyev, Vinnitsa, Mariupol ve Kremençug fabrikalarınıñ mahsulatı yasaq altında qaldı, «Novosti Krıma» saytına esaslanıp, bildire «Ukrainskaya pravda».
Bundan ğayrı, Rospotrebnadzor «Dubnomoloko» ve «Prometey» (Ukraina) şirketleriniñ süt mahsulatını yasaq etti. Moldovadan içki mahsulatınıñ ketirilmesi yasaq etildi.
Malüm ki, Rusiyede «Roşen» ukrain fabrikalarınıñ mahsulatı keçken sene avgust ayında yasaq etildi. Bundan ğayrı, bu sene baarde bu şirket müessisesiniñ esapları tevqif etildi.


text:
Rusiye Devlet Dumasınıñ deputatı, Rusiyeniñ Qırımdaki sabıq prokurorı Natalya Poklonskaya Qırımda içtimaiy qabulhane açmağa istegeni aqqındaki meramını bildirdi. Bu aqta Poklonskaya aprelniñ 21-nde özüniñ Facebook saifesinde haber etmekte.
Onıñ aytqanlarına kore, qabulhanesi Kezlevde yerleşecek, açılışı da mayısnıñ 4-de yapılacaq eken.
«Qabul içün evelden yazılmağa acet yoq. Devlet Dumasında çalışıp başlağanımdan berli bu menim doquzıncı qabulım olacaq... Kezlevdeki şahsiy qabul künlerim artıq muntazam sürette yapılacaq ve bizler bu aqta üç kün evel haber etmege tırışacaqmız. Diger zamanlarda qabulhanemde menim yardımcılarım çalışıp maña yollanacaq muracaatlarnı qabul etip turacaqlar», – dep qayd ete Poklonskaya.
Natalya Poklonskaya aytqanına kore, Rusiye Devlet Dumasına saylânğandan berli eki biñden ziyade vatandaş ve teşkilât muracaatına cevap bergen eken.
«Prokuratura organlarından kelgen soratmalar neticesinde 100-den ziyade qanunsız protsessual qarar lâğu etilgen, dört dane cinaiy iş qozğatılaraq, taqiq işleri devam etmekte, qanunsız areket ve vatandaşlarnıñ aq-uquqı bozuluvına prokuror cevabı olaraq 28 dane vesiqa teslim etilgen. Ondan ğayrı, prokurorlar tarafından imtiyazlı kategoriyadaki vatandaşlarnıñ mesken ev alma aqqı tiklenmesi içün üç dane ariza berilgen», - denile muracaatta.
Devlet Dumasına yapılğan yedinci çağıruv saylâvları 2016 senesi sentâbrniñ 18-nde Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda keçirilerek, Ukraina ve Ğarp memleketleri tarafından keskin tenqit etilgen edi. ABD, Kanada, Fransa, İsveç, İngiltere, Almaniya, Çehiya, Türkiye kibi bir sıra devletler istilâ altındaki Qırımda keçirilgen saylâvlarnı qanunsız dep tanıdı.Poloniya Tışqı işler nazirligi Rusiyeniñ Devlet Dumasına yapılğan parlament saylâvlarnıñ umumen qanunğa uyğun şekilde keçirilgeninden şubelenmekte. Sentâbrniñ 20-nde Ukraina Yuqarı Şurası işğal etilgen Qırımdaki saylâvlarnıñ qanunsız keçirilgeni ve Rusiye Devlet Duması yedinci çağıruv terkibiniñ umumen qanunsız olğanınen bağlı qarar qabul etti.


text:
Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi Prezidiumınıń qararına muwapıq, elimiz ǵárezsizligin bekkemlewdegi, onıń ekonomikalıq potencialın arttırıwdaǵı, tarawlarda júrgizilip atırǵan reformalardı tabıslı ámelge asırıwdaǵı nátiyjeli xızmetleri, elimizdi hár tárepleme rawajlandırıw hám xalqımızdıń abadan turmısın támiyinlew jolındaǵı pidákerli miynetleri, jámiyetimizde milletleraralıq doslıq hám tatıwlıqtı bekkemlew, jas áwladtı watandı súyiwshilik hám ǵárezsizlik ideyalarına sadıqlıq ruwxında tárbiyalaw hámde jámiyetlik-siyasiy turmıstaǵı belsendiligi ushın bir topar watanlaslarımız húrmetli ataqlar hám kókirek belgileri menen sıylıqlanǵan edi.
Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesinde 1-sentyabr kúni usı sıylıqlardı tapsırıw máresimi boldı.
Saltanatlı ilajda Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń Baslıǵı M.Kamalov elimiz ǵárezsizliginiń 30 jıllıǵı menen qızǵın qutlıqladı.
Atap ótilgenindey, Húrmetli Prezidentimiz tárepinen elimizdiń social-ekonomikalıq turmısında úlken reformalar, ózgerisler ámelge asırılmaqta. Mámleket basshısınıń respublikamızǵa bolǵan ayrıqsha itibarı jáne ǵamqorlıǵınıń nájiyjesinde barlıq aymaqlarda keń kólemli qurılıs hám abadanlastırıw jumısları, xalkımızdıń abadan turmısın támiyinlew boyınsha bir qatar áhmiyetli ilajlar alıp barılmaqta.
Áne usınday iygilikli islerde belsene qatnasqan bir topar watanlaslarımız elimizdiń joqarı sıylıqların alıwǵa miyassar bolmaqta.
Ilajda hurmetli ataqlar, kókirek belgileri óz iyelerine tapsırıldı.
Sıylıqlanǵanlar atınan sózge shıqqanlar miynetlerin joqarı bahalaǵanı ushın respublikamız basshılarına sheksiz minnetdarshılıq bildirdi.
Ilajda Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi Baslıǵınıń orınbasarı A.Davletov qatnastı.
Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń baspasóz xızmeti


text:
Cuma künü, yanvar 9-da, Qırım boyunca furtuna havfı saqlanıla. Yarımada yolları alâ daa buzlavuq astındadır.
Bunı Qırımda Gidrometeorologiya boyunca regional merkez bildire.
Merkezniñ malümatına köre, cuma künü Qırımda qar yağması ve buzlavuqnıñ olması tahmin etile.
Yel gece şimaliy-şarqiy, kündüz cenübiy-ğarbiy 4-9 m/s. Ava arareti gece sıfırdan aşağı 17-19, kündüz 3-5.
Faqat, raatlıq künelrine qadar suvuqlar yarımadanı terk etmeli. Cumaertesi künü ava arareti gece tahminen 0° derece, kündüz – sıfırdan yuqarı 2-4 derece olmalı.


text:
Milât bayramınen bağlı tedbirler fevqulade vaziyetlersiz keçtu dep bildire Rusiye İçki İşler Nazirliginiñ Qırım bölügi.
“Milât bayramı arfesi ve gecesinde polis hadimleri, kütleviy qutlav ve ibadet etüv yerlerinde içtimaiy nizamnıñ bozulmasına yol bermedi ve adamlarnıñ yüksek havfsızlıq seviyesini temin etti”, - dep aytıla beyanatta.
Polis malümatına köre, bayram merasimleri Qırımnıñ 115 qasabasında keçti ve olarda 200 biñden çoq adam iştirak etti.
Amma İİN, qaç polis hadimi “içtimaiy nizamnı qoruğanını” bildirmedi. Haber etile ki, polislernen beraber, Rosgvardiya hadimleri, “narodnoye opolçeniye” ve “drujinnik”ler de iştirak etti.
Qırımda soñki yıllar devamında rusiyeli akimiyet, polislerge yardım etmek içün “halq drujinaları”nı (taqımlarnı) yaratmağa çağırta.
Yanvar 7-sinde Aqyarda Milâdiy haç yürüşi keçti, onda yerli sakinler ve şeerniñ rusiyeli akimiyet vekilleri iştirak etti.


text:
Moskvada mayısnıñ 5-nde faaller mahküm etilgen qırımlı ukrain rejissöri Oleg Sentsovğa qoltutmaq içün bir kişilik narazılıq aktsiyalarına çıqıp, Rusiye ve Ukraina arasında mabüslerni almaştırmağa talap ettiler. Bu aqta vatandaş faallerinden biri Konstantin Kotov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Faaller «Arabatskaya» metrosına «Er kesni almaştırmaq! Olegge azatlıq!», «Ukrainanen cenk olmasın» yazuvlı şiarlarınen çıqtı.
Aktsiya başlağan soñ Rusiye politsiyasınıñ hadimleri Konstantin Kotovnıñ vesiqalarını teşkermege keldi.
«Pasportımnı baqtılar, Rusiye vatandaşı olğanımnı kördiler. Qayd olğan yerimni baqacaq ediler, amma men köstermedim. Çoq davalaştıq, qayd olğan yerimni baqmağa aqları yoq, dep israr ettim. Neticede ketkenler», – dep tarif etti faal Qırım.Aqiqatqa.
Mayısnıñ 1-nde Rusiyeniñ paytahtı Moskvada «Strategiya-18» Rusiye teşebbüsiniñ faalleri Rusiye ve işğal etken Qırımda siyasiy sebeplerden tutulğan Ukraina vatandaşlarını azat etmek talabı ile bir kişilik narazılıq aktsiyalarını keçirdi. Anda 2018 senesi noyabr ayınıñ soñunda Qırım yalısında FSB tarafından zapt etilgen ukrainalı arbiyler, ukrainalı rejissör, siyasiy mabüs Oleg Sentsov, qırımlı Volodımır Baluh, qırımtatar faalleri aqqında aytıldı.
Aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, 80 Ukraina vatandaşı Rusiyede ve işğali altındaki Qırımda siyasiy ve diniy sebeplerden azatlıqtan marum etildi. Ukraina Tış işler nazirligi, Rusiyege 300 kerege yaqın narazılıq bildirip, anda olğan ukrainalılarnı azat etmesini talap etken edi.


text:
Donbasnıñ işğal altındaki rayonlarındaki vaziyetni çezüv Üç taraflı bağ gruppası Ukraina eyyetiniñ reisi, sabıq Ukraina prezidenti Leonid Kravçuk vaqtınca işğal etilgen Qırım ve Donbas meseleleri aqqında referendumnı keçirmege teklif ete. Yuqarı Rada «Umumukrain referendumı vastasınen halq iqtidarı» qanunını qabul etti.
Leonid Kravçuknıñ fikirince, böyle rey berüv Ukraina halqınıñ memleketniñ topraq bütünligi, mustaqilligi ve topraqlarını qaytaruvğa qol tutqanını belgilemeli. Buña cevap bergen Ukraina Yuqarı Radasınıñ spikeri Dmıtro Razumkov böyle referendum keçirilmesine kerek yoq, çünki, onıñ fikirince, «er kes referendumsız da vaqtınca işğal etilgen Qırım ve Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ bazı rayonlarınıñ 100% Ukraina toprağı olğanını añlay», dep bildirdi. Birinci Ukraina prezidentiniñ teşebbüsi aqqında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında laf etildi.
«Ukraina 24» telekanalına intervyü bergen Leonid Kravçuk Donbas ve Qırım meselesi «eñ ağır» ola, şunıñ içün, birinci Ukraina prezidentiniñ fikirince, bir noqta qoyulmalı:
«Ne yazıq ki, Ukrainanıñ siyasiy küçleri ilhaq, Donbastaki cenkke farqlı yanaşa. Amelde Kreml siyasetine qol tutqan siyasetçiler özüni vatanperver olaraq tanıtıp, vatanperver avesliklerini çeşit siyasiy meydançıqlarda sıq-sıq ilân ete. Ve halq añlap olamay, siyasiy küçlerniñ bir fikri barmı, olar esas meselede añlaşıp olamaylar… Yani referendumda halq Ukrainanıñ bir, mustaqil olmasına ve topraqlarınıñ qaytarılmasına qol tutmalı, dep aytılmalı. Referendumnıñ esas meselesi bu, angi usulnen yapılacaq degil. Usulnı devlet, akimiyet, Yuqarı Rada köstermeli. Halq şunı aytmalı: «Yoq, bu olamaz, Ukrainanıñ bütün toprağı bir ve mustaqil, ve Ukrainağa ait olmalı».
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, o, Leonid Kravçuknıñ teşebbüsine «tamamen razı degil» ve onı Ukraina içün telükeli saya.
Bu meselede şübhe barmı-yoqmı problem degil – qararları referendumda alınmağan saalar bar, o qadarLeonid Kravçuk
– Bu laflar arqasında bir plan olğanını tüşünmek ister edim. Lâkin soñki vaqıtları vaqtınca işğal etilgen Ukraina topraqlarını istilâcı memleketke bermege istegenlerniñ sesleri daa çoq eşitile. Referendum teklifi «Oppozitsionnaya platforma – Za jizn» siyasetçilerinden kelse edi, şaşmaz edim, amma Kravçuk bey efendiniñ Ukraina devletiniñ toprağını bermesine yol aça bilgen rey berüvni keçirmek teklifi meni ıncıttı. Bu meselede şübhe barmı-yoqmı problem degil – qararları referendumda alınmağan saalar bar, o qadar. Qırım – Ukrainanıñ ayırılmaz parçasıdır ve aynı vaqıtta tamır qırımtatar halqınıñ vatanıdır. Kravçuk ya da başqa birisi bu topraqnıñ kelecegini rey berip belgilemez!
İlko Kuçeriv «Demokratik teşebbüsler» Ukraina Vaqfınıñ siyasiy talilcisi Mariya Zolkinanıñ fikirince, Leonid Kravçuknıñ referendum laflarında ciddiy niyetler yoqtır.
Kravçuknıñ lafları – tüşünilmegen fikir, aslında, pek telükeli olaMariya Zolkina
– Referendum qanunı seslendirgen meselelerinde rey berüv keçirilmesine izin bermey. Bu vesiqanen bağlı bir sıra iddia bar, amma anda bir şey aytılğan: Ukrainanıñ topraq bütünligi meselesi ancaq memleket imzalağan halqara añlaşmalarnı tasdıqlav qısmında referendumğa çıqarıla bile. Kravçuknıñ lafları – tüşünilmegen fikir, aslında, pek telükeli ola. O, Ukraina bir olmalımı suali qoyulacaq referendumnı keçirmege teklif etti – bu muzakere etilecek şey degil. Ukraina – Anayasası olğan suveren devlettir, topraq bütünligini Rusiye istilâsı bozdı. İçtimaiy soravlarğa köre, Ukraina topraq bütünligine qol tutqan insanlarnıñ sayısına köre neticeler şaşırtır edi, eminim – faqat böyle soravlar tek talilci ve alimlerge kerek.
Mariya Zolkina emin ki, referendum keçirilse, Qırım ve Donbasnıñ ait oluv meselesi aqqında siyasiy munaqaşa olacaq, bu Ukraina içün em iç siyasetinde, em Ukraina diplomatlarınıñ halqara alanda köstergen ğayretleri ceetinden pek telükelidir.
«Opora» Ukraina cemaat ağınıñ idare yolbaşçısı Olga Ayvazovskaya Ukraina Anayasasınıñ eñ müim maddeleriniñ tüzetüvlerinen bağlı rey berüv nasıl olğanını añlata.
Halq teşebbüsinen mezkür Anayasa maddelerine deñişmelerni kirsetmege olmayOlga Ayvazovskaya
– Ukraina Anayasasınıñ birinci, üçünci ve on üçünci maddesinen bağlı deñişmeler belli bir qaidelernen tasdıqlana – halq teşebbüsi olmay, Yuqarı Rada belli qanunnı qabul etmeli. Soñra bu vesiqa Anayasa mahkemesine berile, soñra parlamentte ekinci oquvdan keçe, deñişmelerge eñ az 300 deputat rey bermeli. Prezident qanunnı imzalasa, o vaqıt referendum keçirile. Amma anda saylayıcılarnıñ eñ az 50%-ı iştirak etmeli, ve ekseriyet «ebet» dese, qarar qabul etile. Umumen bu esnasqa eñ az yarım yıl kerek. Halq teşebbüsinen mezkür Anayasa maddelerine deñişmelerni kirsetmege olmay, yani memleketniñ toprağınen bağlı meseleler olmamalı.
Bıltır yazda Leonid Kravçuk Minskteki Donbas muzakerelerinde Ukraina eyyetiniñ reberi oldı. Tezden «gumanitar felâket vaziyetinde» Ukraina Dnipro suvını Qırımğa bere bile, dep ayttı: onıñ fikirince, suv müessiselerge ve arbiy bazalarğa degil, qırımlılarğa berilmeli. 2021 senesi yanvarniñ 21-nde Kravçuk 1991 senesiniñ Qırım muhtariyetini yañıdan quruv referendumınıñ 20 yılı munasebetinen Rusiye kontrolindeki «Krım 24» telekanalınıñ yayınında iştirak etti.
Qırım.Aqiqat jurnalistleri Leonid Kravçukqa muracaat etip, fikrini tafsilâtlıca izaatlamasını rica etti, lâkin bu munaqaşada iştirak etmege imkân tapamadı. Muarririyet birinci Ukraina prezidentine bu ya da kelecek maqalelerde seslendirilecek tenqitke cevap bermesi içün imkân bermege azır.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi işğal etilgen Qırım ve Rusiye akimiyetiniñ areketlerini vatandaşlarnı siyasiy sebepten olğan taqiplerden qorçalağan «advokat ve aq qorçalayıcılarğa qarşı basqı» sebebinden takbih ete.
Bu aqta temsilcilikniñ avgustnıñ 19-nda derc etilgen haberde aytıla.
Müessise, Rostov mahkemesiniñ qırımlı advokat Lilâ Gemecini Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davası» baqılğan «mahkeme oturışuvlarınıñ reglamentini bozğanında» qabaatladı, dep qayd etti.
Temsilcilik, bu dava çerçivesinde aq qorçalayıcılar Seyran Saliyev ve Server Mustafayev taqip etile, dep hatırlattı.
«Advokat aqqı uquqçılarnıñ rolünen bağlı BM esas printsiplerinde insannıñ uquqiy imaye aqqında mevcut. Ükümet advokatlarnı telüke, qorquzuv, qanunsız taqip, müşterilerine maniasız kirüv olmağan imkânlarnı temin etmeli. Rusiye Federatsiyası qırımlı siyasiy mabüslerni qorçalağan advokatlarğa qarşı bu standartlarnı şimdilik boza», – dep qayd etti Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilcisiniñ birinci muavini Darya Sviridova.
Rusiye tarafı temsilcilikniñ bu malümatına daa cevap bermedi.
Avgustnıñ 11-nde Rostov-na-Donudaki Cenübiy okrugınıñ mahkemesi «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ koordinatorı, Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Server Mustafayevni mahkeme tahqiqatınıñ soñuna qadar çetleştirdi.
Bundan soñ mahkeme teneffüs ilân etti, er kes vekillerniñ talabınen çıqtı. Advokatlar Lilâ Gemeci ve Yelena Pestovskaya qalğanlar – Mustafayevnen laf etip turğanlar. Mahkeme vekilleri Gemeci ve Pestovskayağa qarşı «mahkeme emirlerine boysunmağanları içün» memuriy protokollar tizdi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Qırımda 4 yıl ve 11 ay umumiy rejim koloniyasında qalmasına üküm etilgen ukrain faali Vladimir Baluh 200 künden berli açlıq tuta.
Baluhnıñ advokatı Dmitriy Dinzeniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, mahküm etilgen faal yengilleştirilgen rejimde açlıq tuta.
«Baluh narazılıq olaraq müddetsiz açlıqnı ilân etip tuta. Oña din adamı (arhiyepiskop Kliment – QA) kelip, olğan açlıqnı yımşatıp, «light» rejiminde devam etmege teklif etken edi. «Light» rejimi – bal, suv, etsiz aş, botqalar aşalmasını belgilemekte», – dedi Dinze.
Advokatnıñ malümatına köre, Baluhnıñ aşqazan ülseri ve pankreatiti ola bile.
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi 5 yılğa mahküm etilgen Vladimir Baluhnıñ ükmüni qısmen yımşatıp, onı 4 yıl ve 11 ay umumiy rejim koloniyasında qalmasına ve 10 biñ ruble (tahminen 4 biñ ğrıvnâ) para cezasını ödemesine üküm etti. Faal eki cinaiy iş boyunca tevqif etildi.
Qırımda apiste tutulğan ukrain faali Vladimir Baluh 2018 senesi martnıñ 19-nda başlağan müddetsiz açlıqnı devam ete. Bir aydan berli bir şey aşamağan Baluh Arhiyepiskop Klimentni diñlep, kisel içmege, peksimet aşamağa razı olğan edi.
İyülniñ 5-nde Rusiye kontrol etken Aqşeyh rayon mahkemesi ukrain faali Vladimir Baluhqa 5 yıl apis cezası ve 10 biñ ruble (4 biñ grivna) para cezasını tayin etti.
FSB Vladimir Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Vladimir Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.


text:
Aqyarnıñ (Sevastopol) rusiyeli başı Dmitriy Ovsânnikov, şeer parlamentiniñ nevbetten tış plenar oturışını çağırta. Bu aqta müessiseniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
Beyanatqa köre, oturışnı iyül 9-ında saat 16:00 keçirecek olalar.
Rusiye nezaretindeki Aqyar parlamentiniñ mebusları, eki mevzunı muzakere etecek: "Aqyar şeeri tuğrası aqqında" Aqyar şeeriniñ qanun leyhası ve "Aqyar şeeri bayrağı aqqında" Aqyar şeeriniñ qanun leyhası.
Sentâbr 8-inde, Rusiye ilhaq etken Aqyarda, şeerniñ rusiyeli parlamentiniñ mebuslarınıñ saylavları keçirilecek.
Resmiy Kyiv, bir sıra halqara teşkilâtlar ve dünyanıñ bir çoq memleketi yarımadada keçirilgen rusiye saylavlarını qabul etmey.


text:
Abdureim Reşidov
Abdureim Reşidov - II Cian cenki iştirakçisi, Şuralar Birliginiñ Qaramanı, podpolkovnik.
Abdureim Reşidov 1912 senesi Qırımda, Mamaşay köyünde köylü qorantasında doğdı. O, yaşlıqtan uçucılıq zenaatına aveslendi ve Aqmescit aeroklubına oqumağa kirdi. Soñra Ades (Odessa) arbiy uçucılar mektebini bitirdi ve arbiy uçucı oldı.
Abdureim Reşidov bombalayıcı ağır uçaqlar eskadrilyasınıñ komandiri edi. O özüniñ cenkâver dostlarınen duşmanğa qarşı uruşlarda misli yoq cesürlik, fedakârlıq, erlik kösterdi. Çoq cenkâver medallernen taqdirlendi.
1945 senesiniñ iyün ayında Abdureim Reşidovğa uruşlarda köstergen cesürlik, fedakârlıqları içün Şuralar Birliginiñ Qaramanı unvanı berildi ve “Altın Yıldız” taqdim etildi.


text:
FSB Qırım yalısı yanında zapt etken ukrain arbiylerni 34 advokat mudafaa etecek dep bildirdi matbuat konferentsiyasında Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova.
Onıñ aytqanına köre, olarnıñ bir qısmı - Qırımdan, başqası - Moskovadan. Arbiylerniñ bütün imaye masraflarını Ukraina devleti ödecegini de qoştı.
Deñizcilerniñ advokatları öz müşterilerinen yılnıñ soñuna qadar körüşmek kerek, mahkemede arbiyler siyasiy mabüs statusında israr etecek dep bildirdi uquq qoruyıcı taqımınıñ koordinatorı Nikolay Polozov.
Onıñ aytqanına köre, tevfiq etilgenlerniñ bu statusını tek Rusiye qabul etmey ve, advokat beyan etkeni kibi, Rusiye, Ukraina arbiyleri rusiye sıñırı bozdı dep üstünde körgezmeli mahkeme yapmaq istey. 2019 senesi yanvar ayında ukrainlerniñ tahqiqatı ve cezası uzatılacağında büyük ihtimal bar dep tahmin ete Polozov.
Matbuat konferentsiyasında “Berdânsk” kateriniñ başı Roman Mokrâkniñ advokatı İlya Novikov, deñizcilerge zarar ketirmemek icün şimdilik o ve zenaatdaşları mudafaa strategiyasınıñ tafsilâtını açıqlamaycağını bildirdi. Amma ukrain gemilerniñ atılğan yeriniñ koordinatlarına köre, rusiye arbiylerniñ buña aqqı yoq edi dep qayd ete Novikov.
Noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
İyünniñ 1-inden Qırımda yarımada yollarında yük maşnalarınıñ yürüşiniñ yazlıq sıñırlavı başlaycaq. Bu aqta Kreml nezaretindeki Qırım naqliyat Nazirligi bildirdi.
Haber etile ki, sıñırlav, 2019 senesi iyünniñ 1-inden avgustnıñ 31-inecesaat 10:00-dan saat 22:00-ğace ava arareti +32 dereceden yüksek olsa, ükümsürecek.
Nazirlikniñ malümatına köre, vaqtınca yol areketiniñ sıñırlavı, halqara yük taşımalarına, avtobusnen adam yürgüzmesi, erzaq mallarnıñ, yaqıtnıñ taşıması, yol qurulış tehnikası, ve eda etüv organlarınıñ naqliyatınıñ yürmesine tarqalmay.
Müessise hadiminiñ fikrince, böyle yedbirler “yollarnıñ erte bozulmasına yol bermeycek, böylece plansız tamir işlerine masraflardan qurtarır”.


text:
Aqmescitte memurlar bazı devlet müesseseleriniñ hadimlerinden iyünniñ 12-nde Rusiye Künü munasebetinen teşkil etilgen bayram merasimlerinde iştirak etmelerini talap etti. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Tasil müessisesiniñ hadimlerinden biri, müdirlik tarafından bütün hadimlerge şeerniñ merkezinde yürüşte iştirak etmege ve Lenin meyadanında bulunmağa emir etilgenini haber etti. İşçiler, bayram kününde çalışmağa mecbur olğanları içün aylıq maaşlarına bir şey qoşulmaycağına açuvlandı, albu ki, qomşu Rusiyeniñ qanunlarına köre, maaş arttırılmaq kerek edi.
İstilâ etilgen Qırımda iyünniñ 12-nde Rusiye Künü bayramına bağışlanğan merasimler teşkil etildi.
Qırımnıñ şeerlerinde tantanalı merasimler ötkerilecek. Ayrıca, Aqmescitte çeşit flashmob, matröşka (ananeviy rus oyuncağı) boyalama dersleri, canlı eykeller kösterüvi, yürüşler ve Lenin meydanında icadiy taqımlarnıñ kontsert programması ötkerilecektir.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aş paalılaşa, pensiyalar artmay. Rusiye federal devlet statistik hızmetiniñ malümatına köre, 2018 senesi Rusiyede aşayt malları Avropa Birligine köre dört qat tez paalılaşqan edi. Aşayt mallarınıñ fiyatları 2017 senesine köre 5,5%-ğa arttı, eñ çoq et ve et malları zarar kördi – 7%-dan ziyade.
İslâattan soñ vade etilgen 1000 ruble qoşumça aq istegen qırımlılar pensiya fonduna muracaat etip, ya bir fayda körmey, ya da devletke borclu qala. «Primeçaniya» Aqyar neşiriniñ malümatına köre, muracaat etkenlerniñ pensiyaları zaten yükek, şu sebepten ödevlerni qısqartmağa başlay ekenler.
Moskva devlet universiteti iqtisadiyat fakülteti yanında iqtisadiy siyaset tedqiqatları merkeziniñ müdiri, Rusiye ükümet apparatı reberiniñ sabıq muavini Oleg Buklemişev eali içün iqtisadiy vaziyet eyileşecegine ketirecek bir yol körmey.
– Soñki beş yıl devamında ealiniñ kârları eksile edi, meraqlısı şu ki, parallel statistik memlekette fuqarelerniñ sayısı eksilgenini köstergen edi. Añlaşıla ki, 2019 senesi inflâtsiya tezleşecek – bunıñ sebebi maqsadı belli olmağan qoşulğan fiyat bergisidir. Ealiniñ kârlarına tesir etilecek, olar kene eksilecek kibi körüne. Bir de bir oñğanlıq olacağını beklemege kerekmey, çünki memleket iqtisadiyatındaki meyiller ğayet añlayışlı. Bu tez bir artuv degil, dünya iqtisadiyatındaki vaziyet deñişkeninen inqirazğa yaqın ve kerilevge keçecek artış ola bile. Eñ yaqın vaqıtta inqiraz ve pek orta artuv arasında bir şey olacağını tahmin etem.
Oleg Buklemişevniñ qayd etkenine köre, fuqarelik problemi ket-kete daa açıq olıp qala.
Fuqarelik vaziyeti eyileşsin dep, iqtisadiy artuv ardı-sıra olmalıOleg Buklemişev
– Bir sıra insan, qorantanıñ yahşı kâr qazanmağa imkânı yoq. İş yerleri ğayıp ola, çeşit yönelişlerde kârlar eksile. Fuqarelik vaziyeti eyileşsin dep, iqtisadiy artuv ardı-sıra olmalı. Tek bu küç qayıqlarnı köterip olur, az qazanğan ve devletniñ içtimaiy yardımından faydanlanğan eñ fuqare ealiniñ qayıqları bile köterilir. Ükümet bu artuvğa on yıldan berli irişemey. 2019 senesi 2009 senesi olğan aynı noqtağa qayttıq, – ayat standartlarınıñ eyilişüvine köre bu vaqıt ğayıp etildi. Sanktsiyalar eñ büyük seviyeni belgiley, kelecek inkişafnıñ eñ yuqarı noqtasını – insanlar ileride vaziyet bugünkinden daa beter olacağından qorqa.
İş adamları yatırım yapmağa qorqa, vatandaşlar para masraf etmeyip toplay.
Ukraina iqtisadiy eksperti Yevgeniy Nevmerjitskiyniñ qayd etkenine köre, Rusiye özüni iqtisadiyat ceetinden tış siyasetke bağlandı.
– Rusiye devletiniñ siyaseti deñişmey, tecavuzcı olıp qala, sanktsiyalar quvetleştirile bile – bunı em ABD, em Avropa Birligi bildire. İqtisadiy vaziyet daa beter ola bile. Onı deñiştirmek içün öz siyasetini deñiştirmek kerek. Elbette, Rusiye ile işbirligi yapqan dünya ve memleketler içün bu elverişli degil, amma iqtisadiyatqa daa çoq menfiy tesiri bar. O, 50%-dan ziyade energiya menbalarınıñ ihracına bağlı, yani semeresiz. İqtisadiyat inkişaf etmegeniniñ esas sebebi – habarcılıq, o, idare ete. İş adamları ve vatandaşlarnıñ aqları qorçalanmay. İçtimaiy tedbirler rusiyelilerge yardım ete bile, amma umumiy vaziyetni deñiştirmey.
Yevgeniy Nevmerjitskiy emin ki, Ukrainanıñ topraq bütünligi ğayrıdan tiklengende Rusiyeniñ iqtisadiy vaziyeti bayağı eyileşe bile.
Aqmescitniñ Rusiye şeer şurasınıñ deputatı Stepan Kiskin, qırımlı pensionerler raat yaşamaq içün 2-3 qat ziyade almalı, dep tüşüne.
Amerikada, Avropada yahşı yoqsamı? Er yerde zor. Amma qırımlılarnıñ optimizmi bar, çünki Qırım er daim bir inci ediStepan Kiskin
– Pensiyalarnıñ indekslevi yapıla, amma, elbette, normal seviyege çıqmaq içün insanlarğa yetmey. Devlet bir şey yapa, şu sebepten er şey yaramay olğanını aytmaq da yañlış. Elbette, 9 biñ pensiya azdır, pensioneler 20-30 biñ ruble almalı, dep tüşünem. Anam 22 biñ ala, 80 yaşında oña yete. Rusiye sanktsiyalar altında buluna, Qırım ise – ekili sanktsiyalar altında: em Ukraina tarafından, em dünya toplulığı tarafından. Lâkin maşina yolu (Keriç köpründeki – QA) ve demiryolu öz işini yapalar – fiyatlar turğunlaştı. Bütün dünyada insanlarnıñ keyfi bozula, çünki global buhranda, kapitalizm içinde yaşaymız. Amerikada, Avropada yahşı yoqsamı? Er yerde zor. Amma qırımlılarnıñ optimizmi bar, çünki Qırım er daim bir inci edi.
Stepan Kiskinniñ tahmin etkenine köre, şu sebepten Rusiye Qırımğa büyük iqtisadiy diqqat ayıracaq.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Katerina Nekreçaya, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ prodüseri, mahsus leyhalarnıñ alıp barıcısı ve müellifi


text:
Qırımda Seyit Eli (Juravki) köyü ve Curçı (Pervomayskoye) qasabasınıñ arasında "Tavrida" trassasında yol qazası oldı, Hyundai yük maşnasınıñ aydavcısı elâk oldı.
Bunı Rusiye nezaretindeki Qırım FVN-niñ matbuat hızmeti haber ete.
"İlk alınğan malümatqa köre, Hyundai maşnasının aydavcısı idareni baş etamayıp, endekke tüşti. Neticede ög camdan maşnada yıqıldı ve köpçek tübüne tüşti. Yazıq ki, adam elâk oldı", - denile qurtarıcılarnıñ beyanatında.
"Aqmescit - Aluşta" yolunda Anğara (Perevalnoye) köyü yanında Daewoo Lanos maşnası beton tiremege uruldı, bir aqay elâk oldı.
Daa evel Qırımnıñ Yedi Quyu (Leninskoye) rayonında "Tavrida" trassasında yengil maşna yük maşnasınen çatıştı.
Salı künü, martnıñ 10-unda, aqşam qırımnıñ Qurman rayonında Dewoo Lanos ve Mersedes Sprinter maşnaları çalıştı. Doquz adam yaralandı.


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası Aqyar şeer şurasınıñ daa 6 sabıq deputatına qarşı qabaatlavlarnı mahkemelerge yolladı.
Yanvarniñ 29-nda prokuraturadaki matbuat hizmetiniñ bildirgenine köre, deputatlar Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 111-nci maddesi 1-nci qısmı (devletke hainlik) ile közde tutulğan cinayetni işlegenlerinde qabaatlanalar.
Bildirüvde: «Cinaiy işlerniñ tahqiq etilmesi esnasında, 2014 senesi martında Aqyar şeer şurası deputatlarınıñ Qırım işğaline yardım etkenlerine ve qol tutqanlarına dair red etilmez deliller elde etildi», – denile.
Prokuraturada, sabıq deputatlar «qanunsız olaraq bir sıra qararlar qabul etti, Qırım MC Yuqarı Radasınıñ umum Qırım referendumınıñ ötkerilmesi aqqında qararına qol tuttılar, ve bunıñ neticesinde Qırım MC ve Aqyar şeeriniñ territoriyaları vaqtınca ilhaq etildi ve, ondan ğayrı, federatsiyanıñ subyektleri sıfatında Rusiyeniñ sıñırları içine kirdiler», dep añlattılar.
Muessisede: «Mezkür qabaatlanğan şahıslarğa 12 yıldan 15 yılğace azatlıqtan marum etüv şeklinde ceza berile bile», – dep qayd ettiler.
Bildirüvge binaen, yanvar 29-daki vaziyetke köre, Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası Aqyar şeer şurasınıñ 18 sabıq deputatına qarşı qabaatlav aktını mahkemelerge yolladı.
Prokuraturada halq vekilleriniñ adları bildirilmeyler. Olarnıñ tarafından açıq menbalarda bu hususta izaatlar berilmedi.
Daa evel Qırım Muhtar Cumhuriyeti Prokuraturası, 2017 senesiniñ dekabr ayındaki vaziyetine köre, 75 sabıq Qırım Yuqarı Radası deputatınıñ qıdırılğanı ilân etildi, dep bildirgen edi.
Qırım ve Aqyar şeeri territoriyasında 2014 senesi martnıñ 16-sında yarımadanıñ statusı boyunca dünya tarafından tanılmağan referendum ötkerildi. Rusiye, onıñ neticesine esaslanıp, Qırımnı öz toprağına qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne de AQŞ referendumdaki rey berüvniñ neticelerini tanımadılar. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtları Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Qırımnıñ işğal etilmesi boyunca muzakerelerniñ yañı halqara şeklini kirsetmek zaruriyeti aqqında bildire. Yanvar 14 künü Poroşenko matbuat konferentsiyasında işbu muzakerelerge Ukrainanıñ Avropa birligi ve AQŞ şeriklerini celp etmege kerek olğanını qayd etti.
«Biz yarımadanıñ işğal etilmesi boyunca halqara mehanizmni meydanğa ketirmege teklif etermiz. Böyle mehanizmniñ başlanması içün Avropa birligi, AQŞ ve, belki de, Budapeşt memorandumınıñ aza memleketlerinden şeriklerimizniñ iştiraki ile «Jeneva plüs» şeklini tüşünem», – dedi Ukraina prezidenti.
Poroşenko şunı qayd etti ki, Donbass ve Qırımnıñ Ukrainağa qaytarılması kibi «qıyın meselelerni» «ilk evelâ siyasiy-diplomatik ve halqara-uquqiy yollarnen al etecekler».
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aprelniñ 4-ünde Kyivde Rusiye elçiligi yanında Qırımda 14 yılğa mahküm etilgen Volodımır Dudkanıñ qardaşı, Petro Dudka, bir kişilik piketni keçirdi, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
“Bugün menim qardaşım Volodımır Dudka ve onıñ dostu Aleksey Bessarabov mahküm etildi. Olar qabaatını tanımadı. Bu dava, Volodâ ve Aleksey işğalci akimiyetnen işbirlik yapmağa istemegeni içün uydurılğan sebeplernen yapıldı. Tamam bunıñ içün Rusiye akimiyeti olarğa büyük apis müddetini mahküm etip, olduqça cezalamağa qarar bergen”, - aytıp berdi Petro Dudka.
Rusiye kontrolindeki Aqyar şeer mahkemesi «ukrain diversantları davasınıñ» mabüsleri Vladimir Dudka ve Aleksey Bessarabovnı devamlı apis cezalarına üküm etti. Ekisi de 14 yılğa üküm etildi.
Aprelniñ 2-nde Aqyar şeer mahkemesiniñ oturışuvında qabaatlayıcı taraf «ukrain diversantları davasınıñ» mabüsi Vladimir Dudka içün 15 yıl apis cezası berilmesini istedi. 4-üni apishanede keçirecek, qalğan – 11 yılnı ise sert rejimli koloniyada. Davanıñ diger mabüsi – Aleksey Bessarabovnı – Rusiye prokuraturası 14 yıl ve 10 ayğa üküm etmege rica etti. Olardan 4 yılnı apishanede, qalğan 10 yıl ve 10 aynı sert rejimli koloniyada keçirmeli.
2016 senesi noyabrniñ 9-nda Aqyarda «Nomos» Qırım analitik merkeziniñ hadimleri Dmitriy Ştıblikov, Aleksey Bessarabov ve yaqın dostu Vladimir Dudka tutulğan edi. Üçü de Ukraina istihbaratınıñ isteginen Qırımda diversiya azırlağanında qabaatlandı.
2017 senesi noyabrniñ 16-nda Aqyar şeer mahkemesi Ştıblikovnı 5 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına ve 200 biñ ruble (95 biñ ğrıvnâ) para cezasına üküm etti.
Ukraina telükesizlik hızmetiniñ bildirgenine köre, Qırımda tutulğan Ukraina vatandaşları SBU hadimleri ya da hızmetçileri degil.


text:
Keçken yılnıñ soñunda tantanalı şekilde açılğan “Tavrida” trassası, Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti içün baş ağırsı oldı. Yañı yolnıñ açılmasından soñ yarımadada yol qazalarnıñ sayısı arttı. Qırımlılar içtimaiy ağlarda, “Tavrida” trassasında yürüş telükeli ola bilgenini tasdıqlay.
Büyük yol qazası sebebinden, Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti, “Tavrida” trassasınıñ açılğan yol qısmında avtobuslarnıñ areketini vaqtınca toqtatmağa tüşüne. “Yol hızmetinde biz yol qazaları aqqında çoq bildirüv alamız. Şeerara naqliyat areketini havfsız yapmaq içün, avtobuslarnı eski yolnen yürsetmege tüşünemiz. Birinciden, anda toqtanmaq içün çoq toqtav yeri bar, ekinciden, mında kibi küçlü yol areketi yoq ve bu, şübesiz, yolcularnı qorçalaycaq”, - dedi Qırım bas nazir muavini Mihail Seleznöv.
...Trassa qullanuvğa azır olmağanını qabul etmek kerek. Yaqında maña trassa aqqında öz fikrini Krasnodar ülkesiniñ sakini aytıp berdi. Qısqadan. Hucur, amma yañı yolda bayağı silkinesin.
Mesele şunda ki, yolnıñ kenarında toqtamaq yer yoq. Qoralar, yol çeti ise yoq… İşaret ve belgiler yoq.
Ebet, trassa abadanlaştırılmağan ve tar (yolnıñ tek bir yolağını açtılar da). Kenef yoq, çalı da yoq. Qışta yürgen edik. Yol temizlenmegen edi. Qısqası, eski yolnen yüremiz - em temizce, em baqılğanca. İşte, “yarımahsul”nı açmağa aşıqtılar. Ümüt etemiz ki, işniñ soñuna çıqarlar
Furalar ve arbiy naqliyat içün sürat 40-60 kilometr ola, kenef tapqance qıstalıp qalasın
Trassa pek müşkül, qaplamasınıñ keyfiyeti eskirgen. Yol kenarları telükeli. Yolnıñ yatıqlığı yerniñ coğrafik hususiyetlerini esapqa olmay. Çoq yol qazaları, matbuat olarnıñ sayısını gizley. Asfalt endi dalğalanıp başlağan… Bu Tavrida trassası aqqında qısqadan (er kün andan qatnayım). Qaranlıqta yañ aydap başlağanlar anda asıl barmasa yahşı)
Amma trassanı şimdiki alında da begengenler bar. Munaqaşa başlandı.
Yuriy Noviçkov
Trassa daa azır degil de. Er keske bildirildi - saatta 60 kilometrni aşmañız… Yoq...uçalar((( Trassa ise, açılğan yerde - acayip, quvana-quvana ketesin
adamcasına yürüñiz, qasevet de olma
...Surat sıñırlavı bozulğanına ağlanıp turğan apayçıqlar, sizge añlatam. Ebet, oña baqmağanlar çoq. Çoqusı qaidelerni boza. Amma tek bozğanlar degil elâk ola. Trassadan ketesiñ ki, qarşıña muthiş tezlikte ketken bir deli çıqa, saña ise kenarğa çekilmek yer de yoq ve seniñ riayet etkeniñ 60 km de iç bir şeynen yardım etip olamaz… Mesele bunda. Cehennem yolu
Ayat yolu, ve ölüm yolu olıp çıqqan
* * *
Mında yazılğan bütün şey açıq menbalardan alındı


text:
Bunı Meclis matbuat-hızmeti bildire.
«Bizini eñ çoq raatsız etken şey – Qırımda ola bilecek silâlı ziddiyet ve qırğınnıñ imkâniyetidir», – dedi Cemilev.
Bunıñnen beraber o qayd etti ki, eger de Rusiye arbiyleri Ukrainanıñ terenligine kirse, Ukrain arbiyleri, quvetleriniñ teñ olmağanına baqmadan, küreşecekler.
«Bizim Rusiyege köre arbiy taraftan ne qadar zayıf olğanımızğa baqmadan…biz ateş açarmız. Eger de Rusiye ordusı qıtanıñ içine kirse, biz ataş açacaqmız. Elbet, bu Rusiye ya da prezident Putinniñ merağında olmasa kerek, amma biz er şeyni tüşünmelimiz. Lâkin böyle areketler qan töküvine ketire bile», – dedi qırımtatar halqınıñ lideri.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım parlamentiniñ yolbaşçısı olaraq şimdiki spiker Vladimir Konstantinov saylandı. Bu qararğa gizli rey berüv neticesinde 74 deputat qoltuttı, qarşı çıqqanlar olmadı. Qırım parlamentiniñ reisi beş yılğa saylana.
Konstantinov prezidiumğa toplaşuvnı devam ettirmek içün davet ettiler.
Sentâbrniñ 13-nde Konstantinov «Yedinaya Rossiya» firqası onı yañı beş yılğa spiker olaraq tayinlemege teklif ete, dep bildirdi.
Sentâbrniñ 8-nde Rusiye akimiyeti Qırımda ve Aqyarda Qırım parlamenti ve yerli şura deputatlarınıñ saylavlarını keçirdi.
Avropa Birligi sentâbrniñ 8-nde Rusiye akimiyetiniñ Qırım ve Aqyarda keçirgen parlament ve yerli şura deputatlarınıñ saylavlarını tanımadı.
Sentâbrniñ 11-nde Ukraina Yuqarı Radası Qırımda ve Aqyarda Rusiye saylavlarını qanunsız dep tanıdı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Qıırm ile memuriy sıñırnıñ qamaçavı boyunca aktsiya iştirakçileri blokpostlarda vatandaş ve naqliyanıñ teşkerüvini artıq keçirmeycekleri aqqında bildire. Bu aqta dekabr 22 künü aktsiya iştirakçileriniñ Facebooktaki saifesinde bildirile.
«QVQ (Qırımnıñ «vatandaşlıq qamaçavı» – QA) blokpostlarından keçken yerli sakinler ve vatandaşlarnıñ ricası olğanı içün, endi faaller ile birlikte yolcu ve naqliyatnıñ teşkerüvini Devlet Patrul hızmeti, politsiya, «Herson» batalyonınıñ temsilcileri keçirecek», – denile beyanatta.
Aktsiya ştabında dekabr 17 künü qabul etilgen Ukraina Nazirler kabinetiniñ Qırım ile ticaretniñ sıñırlanması aqqında qararına esaslandılar.
Herson vilâyet devlet memuriyetiniñ saytında aktsiya ştabınıñ bildirüvi aqqında malümat yoq.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Qamaçav iştirakçileriniñ talapları arasında – siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, Qırımda insan aqlarına riayet etüv ve yarımadağa halqara eyyetlerniñ kirsetilmesi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kremlniñ nezareti altındaki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi «fevral 26 davasını» avgustnıñ 24-ne avuştırdı. Qabaat tarafı oturışqa azırlanamağan eken, dep bildirdi Qırım advokatı Edem Semedlâyev avgustnıñ 18-de Qırım.Aqiqatqa.
«Mahkeme avgustnıñ 24-ne avuştırıldı, prokuror qabaat qararını tasdıqlamağan», – dedi Semedlâyev.
Aynı sebepten mahkeme oturışnı bir aftağa endi qaldırğan edi.
Avgustnıñ 1-de Kreml kontrol etken işğal etilgen Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi «fevral 26 davasınıñ» eki mabüsi Ali Asanov ve Mustafa Degermenciniñ ev apislerini oktâbrniñ 7-ne qadar uzatmaq qararından advokatlarnıñ şikâyet arizalarını red etti.
Kreml kontrol etken Aqmescit Merkeziy rayon mahkemesi iyülniñ 20-de «fevral 26 davasınıñ» mabüsleri Ali Asanov ve Mustafa Degermenciniñ ev apsinde bulunma müddetini oktâbrniñ 7-ne qadar uzattı.
«Fevral 26 davasınıñ» mabüsleri Mustafa Degermenci ve Ali Asanov aprelniñ 6-dan berli ev apsinde bulunalar. Bundan evel ise Aqmescit SİZOsında yatqan ediler.
2015 senesi yarımadada qırımtatar faallerini 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün mahküm etmege başladılar. Olarnı qalabalıqlarda iştirak etkeninde qabaatlaylar.
Soñra mahkeme «fevral 26 davasını» ekige böldi: Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca esnasnıñ diger iştirakçileri olğan Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyev davası şeklinde.


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi, qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev cuma künü üyleden soñ Kiyevdeki Rusiye Federatsiyasınıñ elçihanesi yanında ötkerilecek barışıq narazılıq aktsiyasına kelmege çağıra.
Bunı onıñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Kiyevdeki temsilciligi, Qırım işğali ve Rusiye Federatsiyasınıñ ceza organları tarafından yapılğan basqı neticesinde yarımadanı terk etmege mecbur olğan Qırım sakinlerini birleştirgen cemaat teşkilâtları ve qırımtatar cemaat teşkilâtlarınıñ teşebbüsi ile keçirilgen barışıq narazılıq aktsiyasına vaqtınca işğal etilgen Qırımda yaşağan yurtdaşlarına lâqayt qalmağan Ukraina vatandaşları da davet etile», – dep aytıla ilânda.
Haberge binaen, aktsiyada «Qorqu yarımadası» adlı flash mob keçirilecek. Teşkilâtçılarnıñ zanınca, bu flash mob Qırımda öz serbestligini qorçalamağa tırışqanlarğa qarşı qorquzuv areketlerini ifadeley.
Barışıq aktsiyasınıñ şiarları: Qırımnı işğalden azat etüv – Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ kün tertibine. Siyasiy mabus – esir Ahtem Çiygoz, Ali Asanov, Gennadiy Afanasyev, Rustem Vaitov, Mustafa Degermenci, Ruslan Zeytullayev, Yuriy İlçenko, Aleksandr Kölçenko, Aleksandr Kostenko, Nuri Primov, Nadejda Savçenko, Ferati Sayfullayeva, Oleg Sentsov, Aleksey Çirniyge azatlıq. Qırımnıñ vatandaşlıq qamaçavına – «Ebet».
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Avgust 1-2 künleri Bütündünya qırımtatar kongressi keçirilgen Türkiye paytahtında Türkiye baş naziri Ahmet Davutoğlunıñ qırımtatar yetekçileri – Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev, II Bütündünya qırımtatar kongressiniñ prezidenti, Meclis reisi Refat Çubarov ve Meclis reisiniñ muavini Aslan Ömer Qırımlı ile körüşüvi keçti.
Bu aqta Meclisniñ matbuat hızmeti bildire. Bunıñ ile körüşüv tafsilâtları bildirilmey.
Evel Türkiye Cumhuriyetiniñ yolbaşçılığı qırımtatarlarğa Qırım işğali ile küreşlerinde tam destegini bildirdi.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi mart ayında işğal etti. O vaqıtta bir 10 biñ qırımtatarı yarımadanı terk etti ve qıtaiy Ukrainağa köçti.


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri olğan Nariman Celâl Boris Babinniñ Ukraina prezidentiniñ Qırımdaki daimiy temsilcisi olaraq tayinlengenine qol tuttı. Bu aqta o Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında söz yürsetti.
«Boris Babin belli halqara uquqçıdır. O insan, bir ekspert sıfatında, özüni tecribeli birisi olaraq kösterdi. Biz onıñ telekanaldaki çıqışlarını pek yahşı hatırlaymız. O, uzaqtan olsa da, mahkemede iştirak etkenimizde qırımtatar halq Meclisine yardım etken edi. O, Qırım ve qırımtatar meselesini yaqından bile», – dep saya Celâl.
Onıñ sözlerine binaen, Boris Babinniñ faaliyetine temsilcilik yolbaşçısınıñ «bulançıq» vekâletligi ve esas Ukrainadaki siyasiy vaziyet keder etebile.
«Problema şundan ibarettir ki, prezident temsilciliginiñ vekâletligi daa evel ve al-azırda ğayet bulançıqtır. Ayrıca bizler, Ukrainada Qırımnıñ kelecegine er türlü köznen baqqan siyasiy küçler olğanını bilemiz. Bir ihtimal «buña ayaq çalğanlar da» çıqar, – dep ilâve etti Celâl.
Avgustnıñ 17-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilcisi olaraq halqara uquqçı Boris Babinniñ tayinlenmesine dair buyruq imzaladı. Poroşenko Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilcisiniñ yardımcısı vazifesine İzet Gdanovnı tayin etti.
2017 senesi iyülniñ 10-dan başlap Hersonda Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi yerleşken binanıñ yanında Natalya Popoviçni istifağa yollaması talabınen narazılıq aktsiyası keçken edi. Avgustnıñ 18-nde teşebbüsçi gruppa şartlar yerine ketirilgeni sebebinden öz piketini yekünlecegini bildirdi.


text:
Yerli vaqıt boyunca gece saat 1:00 Çeçenistan paytahtında üç maşina vastası ile areket etken silâlı insanlarnıñ taqımı yol-patrul hızmetiniñ noqtasına ucm etti. Neticede ucm etkenler Matbuat evinde qapandı, dep haber ete Rusiye agentlikleri.
«Vaqia yüz bergen yerge binanı blok etken FSB, MVD ve MÇS bölükleriniñ küçlerini celp ettiler»,– denile Rusiyeniñ Milliy antiterroristik komitetiniñ beyanatında.
Hızmetçiler arasında qurbanlar bar, Groznıy merkezinde «kontrterroristik ameliyatnıñ uquqiy rejimi» üküm sürmekte.
Çeçenistan yolbaşçısı Ramzan Kadırov ücüm etkenler politsiya kiyiminde olğanını qayd etti. O şunı da dey ki, «aydutlarnıñ yoq etilmesi boyunca ameliyat soñ derecesine keldi», Matbuat evinde «altı terrorist yoq etildi».
Çeçenistan Rusiyeniñ istiqrarsız bir regionıdır. 90-ncı seneyerde yerli akimiyet Cohar Dudayev ile Moskvadan mustaqilligini ilân etti, 1994 senesi Birinci çeçen cenki başlandı. Yıllar devamında qan tökülmesi neticesinde, Moskva Çeçenistannı kendi nezareti altına qaytardı.


text:
Martnıñ 5-nde Rostovnıñ Şimaliy-Kavkaz okrugı arbiy mahkemesinde Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işiniñ» eñ muim şaatı olğan Rusiye FSB hadimi Aleksandr Kompaniytsevniñ sorğulanuvı yekünlendi.Bu aqta Qırım.Aqiqatqa advokat Aleksey Ladin ikâye etip berdi.
«Onıñ (şaatnıñ –QA) sorğulanuvı başlanğanı ve devam etkeni kibi bitti. Ancaq eñ esas olğan: «Qabaatlanğanlarnıñ devlet qurumını yıquvnen bağlı areketleri esasen neden ibaret edi?», degen sualge – «oprerativ malümatqa köre işte şu-şu meseleler bar» ya da «devlet sırı olğanı içün bunı aytıp olamayım» denilgen cevaplar berildi. Yani «Hizb ut-Tahrir» ne olğanınen alâqalı uzun bir açıqlamalar pek çoq edi», – dedi Ladin.
Bu sebepten dolayı imaye, şaat «normal tarif etmesi içün» mahkeme qapalı tarzda keçirilmesi maqsadınen muracaat etse de, muracaat red etildi.
Nevbetteki oturışuvnı martnıñ 6-nda keçirmek niyetindeler.
2016 senesi fevral-mart ayları arasında Yaltada Arsen Cepparov ve Refat Alimov, Emir-Üsein Kuku, Muslim Aliyev, Enver Bekirov ve Vadim Sirük tutulıp alınğan edi. Olar Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqası olğanındsa qabaatlana.
Daa evel Rusiye arbiy mahkemesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» mahkemelerini Aqmescitte köçme oturışuvda keçire edi. Ondan soñ tevqif etilgen qırımlılar Rostov-na-Donu şeerine yollanıldı.
Yanvarniñ 24-nde Ukraina tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» altı iştirakçisiniñ azat etilmesi talap etken edi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.


text:
Ukraina prezidenti saylavlarında iştirak 63%-dan çoq oldı, dep bildire Ukraina Merkeziy Saylav Komitetiniñ saytı. Bu - 199 okrugdan 198-iniñ esabatına köre.
Eñ yüksek insan kelüv raqamı İlbav (Lvov) ve Volın vilâyetlerinde (68,88% ve 68,33%), eñ alçaq - Zakarpattâ vilâyetinde (46,99%), dep bildire Radio Svoboda.
2014 senesi keçirilgen prezident saylavında adam kelüvi 59%-nı teşkil etti.
MSK malümatına köre, 199-dan 10 saylav okrugınıñ esabatına esaslanaraq, adam kelüvi 66,8 %-nı teşkil etti.
Martnıñ 31-inde Ukrainada prezident saylavları keçti. Bu yer içün 39 namzet küreşti. Saylav bölükleri öz işini saat 8:00-da başladı ve 20:00-ğace çalıştı. Merkeziy saylav komissiya, saylav neticelerini aprelniñ 10-unace ilân etmek kerek. Saylavnıñ birinci basamağında ğalebe qazanmaq içün bir de bir namzet 50%-dan reyni almaq kerek. Öyle birisi olmasa, saylavnıñ ekinci basamağı aprelniñ 21-inde keçirilecek. Qırımlılar qıta Ukrainada rey bere bile.
Milliy ekzit-pollarnıñ bildirgenine köre, eñ çoq rey Volodımır Zelenskıy alğan- 30,4 %, şimdiki prezident Petro Poroşenko ekinci yerde ve 17,8% reylerni alğan.


text:
Bağçasaray tarihiy-medeniy qoruğınıñ (BTMQ) baş müdiri vazifesinden boşatılğan Elmira Ablâlimovanıñ aqayı olğan Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ fikirince, işbu qarar siyasetnen bağlı.
Böyle bir fikirni o Qırım.Aqiqatqa seslendirdi. «Cumhuriyetniñ şimdiki akimiyetine, añlağanımızğa köre, mütehassıslar degil, olarnıñ aytqanlarını yapacaq insanlar kerek», – dedi Çiygoz.
Onıñ bildirgenine köre, soñki beş ay devamında Bağçasaray qoruğında «teşkerüvler biri-biri artından keçirilgen edi».
Çiygoz emin ki, onıñ qırımtatar halqınıñ aqlarını qoruv yolunda areketlerinden sebep ilk evelâ onıñ tuvğanları zarar köre. «Menim qız qardaşıma – o, şuralardan birinde muasebeci olıp çalıştı – reorganizatsiya sebebinden işten çıqmağa teklif ettiler. Apayımnen de aynı vaziyet – bu siyasiy bir qarardır. Menim küçük qızıma da reorganizatsiya sebebinden işten çıqmağa teklif ettiler, lâkin Bağçasaray memuriyetiniñ yolbaşçısı İgor Knır sayesinde, o, belki de, iş yerini saqlap qaldırdı», – dedi Çiygoz.
Qırım.Aqiqat berilgen malümatqa köre, BTMQ baş müdiri vazifesine Vadim Martınük tayinlendi. O, BTMQ müdiriniñ iqtisadiyat meselelerinden muavini olğan edi.


text:
Kreml tarafından tayinlengen işğal etilgen Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov ükümetniñ bütün temsilcileriniñ ekstrimal ayat tarzı olmasına qol tuta. Bu aqta o, yarımadanıñ Aqmeçit rayonındaki «Extreme Qırım 2016» festivalini ziyaret etken soñ Facebook saifesinde yazdı.
«Bu, yarımadamıznı sevgenler içün, bütün yılğa müsbet energiya, sağlıq ve yahşı keyf almağa istegenler içün bayramdır. Ve, bellesem, ükümet organlarınıñ hadimleri de böyle ayat tarzına yaqınlaşmaq ve böyle printsip boyunca yaşamaq kerek – raatlıq olsa, faal olsun, bayram olsa, sportiv olsun», – dep qayd etti Aksönov.
«Extreme Qırım 2016» festivali Qırımnıñ Aqmeçit rayonındaki Qara Acı (Olenevka) köyünde iyül 23-te başlandı ve iyül 31-ge qadar devam etecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqyarda iyülniñ 3-nde 120 yañı COVID-19 hastası qayd etildi, dep bildire şeerniñ Rusiye ükümeti.
«İyülniñ 3-nde 120 yañı COVID-19 hastası qayd etildi, tüzelgen 70 kişi hastahaneden çıqarıldı, 70 yaşından 84 yaşına qadar dört insan vefat etti», – dep yazıla bildirmede.
Umumen pandemiya vaqtında Aqyarda 16 972 kişi yañı koronavirus yuqunçına oğradı.
«14 884 insan tüzeldi, 748 kişi vefat etti. 402 insan közetile, bu insanlar hastalarnen alâqada oldı, amma COVID-19 diagnozı tasdıqlanmadı», – dep haber etile.
Bir kün evelsi Aqyarda 119 yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Qırım ve Aqyardaki Rospotrebnadzor idaresiniñ yolbaşçısı Natalya Penkovskayayarımadada koronavirus hastalarınıñ sayısı arta, dep bildirgen edi.
Qırımnıñ sağlıq naziri Aleksandr Ostapenkonıñ malümatına köre, Qırımnıñ tibbiy müessiselerinde 2 810 hasta yeri bar. Keçken afta 585 koronavirus hastası hastahanege alındı, Qırımda 224 hastanıñ alı ağır ve pek ağır.
Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov yarımadada yañı lockdown ilân etilmesi mümkün, dep qorqa.
Rusiye nezareti astındaki Qırım ve Aqyar akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
İyünniñ 23 - qırımtatar halqınıñ milliy areketiniñ eñ eski iştirakçilerinden bir olğan Bekir Ümerovnıñ doğğan künüdir.
O, 1900 senesi Qırımnıñ Kezlev qazasınıñ Aq Baş köyünde mollanıñ qorantasında doğdı. Köy mektebini bitirgen soñ, cemiyetniñ parasına Bağçasaraydaki meşur Zıncırlı-medresege oquvğa yollandı. İnqilâp ve vatandaş cenkinden soñ Kezlev qazasında ocalıq etti. 1922 senesi Bekir Moskvadaki Kommunistik işçiler universitetine oqumağa kirdi. Bir yıldan soñ VKP(b) azası oldı.
Onıñ fırqadaki karyerası olduqça muvafaqiyetli inkişaf ete. 1924 senesi iyül ayında Bekir Ümerov Kommunist gençler şurasınıñ Vilâyet komitetiniñ birinci kâtibi vazifesine saylana. O, Komsomolnıñ Qırım vilâyet komitetiniñ organı olğan «Yaş quvet» gazetiniñ baş muarriri ola. 1927 senesi o, Aqyar şeer şurasınıñ mesül kâtibi vazifesine tayin etile. Beş yıl soñra yañı vazife. Ümerov «Krımkarakultrest» idaresiniñ reisi ola, o, Qırımnıñ çöl tarafında karakul yetiştirgen sovhozlarnıñ teşkil etilmesinen oğraşa. 1936 senes mart ayında ŞSCB Halq sovhozlar komissarlığınıñ karakul yetiştirgen idaresiniñ teftişçisi ola.
1938 senesi noyabr ayında Bekir Ümerovnı Qırım milletçileri ile munasebetleri olğanında qabaatlap, tefqif ettiler. O, 10 yıl apis cezasına mahküm etile, mülkü de musadere oluna. Apayı Hatice de «halq duşmanınıñ» apayı kibi apis etile ve Orta Asiyağa sürgün etile. Olarnıñ küçük qızını ise başqa adamlar baqa. 1949 senesi fevral ayında, apis müddeti bitken soñ, Bekir Ümerov kene tevqif etile ve Krasnoyarsk ülkesine sürgün etile. Anda o, 1954 senesinece bulundı.
Ailesinen tuvğan Qırımda degil, Özbekistanda sürgünlik yerlerinde qavuşıp ola. Tezden, 1956 senesi sentâbrniñ 8-nde Bekir Ümerov ŞSCB Yuqarı Mahkemesi tarafından aqlandı.
Bu devirde qırımtatar halqınıñ Qırımğa qaytması ve devletçiliginiñ ğayrıdan tiklenilmesi oğrunda küreşken milliy areket öz işini bayşlay. Ümerovnıñ zengin ve pek drammatik ömür tecribesi, bilgileri halqnıñ aqlarınıñ ğayradan tiklenilimesi oğrunda kollektiv küreştke kerek ola.
Fırqa vesiqalarında ve qanun qoruyıcı organlarınıñ vesiqalarında defalarca milliy areketiniñ liderlerinden biri kibi añıla. Böylece, KPU Qırım vilâyet komitetiniñ 1967 senesi sentâbrniñ 21 tarihlı malümatında Bekir Ümerovnıñ «Qırımda yaşağan tatar milletiniñ vatandaşları aqqında yuqarı akimiyet organınıñ iyezuit fermanına cevabı qayd etile»: «Merkeziy kömetet tatar halqınıñ delegatlarını eñ yüksek seviyede qabul etse de, qırımtatarlarnı kene aldattılar... Devlet qurumları tarafından tatar halqınıñ talaplarına sayğısızlıq tatarlarnı açuvlattı ve olarnı iç duşmanlarğa çevirdi».
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Ayşe Seytmuratovanıñ hatırlağanı kibi: «Bekir ağa Vatanğa qaytmaq içün areketteki iştiragini ilmiy araştırmalar ve jurnalistika faaliyeti ile birleştirdi, qırımtatar halqınıñ tarihı ve edebiyatı ile oğraştı. O, 1918-1940 seneleri yoq etilgen qırımtatar ziyalılarnıñ ve Qrımnıñ körümli fırqa ve sovet işçilerniñ cedvelini toplap, azırladı».
Areketniñ faalleri oña Bekir ağa dey ediler, kimerde, taqdiriniñ, facialı saifelerini ifade etken «bolşevik» sözüni de qoşa ediler.
Bekir Ümerov, arhivlerniñ meydanğa çıqarmasından bayağı evel 1918-1940 seneleri basqılarğa oğratılğanlarnıñ cedvelini azırladı. O yaza edi, «fırqanıñ rus olmağan halqlarğa qarşı yapqan siyasetindeki eñ ince ve yaman usullarından biri bu halqlarnıñ ziyalılarınıñ tamamınen yoq etilmesi edi ve qala». Onıñ tarafından azırlanğan iskencelerge oğratılğan, atıp öldürilgen, ölüm cezasına mahküm etilgen qırımtatarlar cedvelinde adamlar çeşit yaşta edi, zenaatları türlü edi.
Bekir Ümerov yaza edi: «Sovet ceza sistemi, ister ana tili, ister tibb hadimi, ister de köy hocalığı mütehassısı olsun, iç bir kimseni acımay edi. GPU-nıñ işçileri de basqılarğa oğratıla edi; tevqifniñ sebepleri olmaycaq şeyler ola bile edi. Bazıları milletçiliknen qabaatlanıla edi, çünki olar milliy medeniyetlerini ve milliy tillerini inkişaf etmek istegenlerini gizlemey ediler. Digerlerini sovet köy hocalığınıñ oğursızlıqlarına köre qabaatlay ediler. Başqalarını Moskva siyasetinden memnün olmağanlarınen şübeli saya ediler».
Ümerov tarafından azırlanğan basqılarğa oğratılğan qırımtatarlar cedvelinde 200-den ziyade soyadı bar edi, olardan çoqusını şahsen bile edi. Amma onıñ bildirgenine köre, bu cedvel tam degil edi, Qırım tamır halqınıñ temsilcileri arasında sovet rejiminiñ qurbanları daa çoq edi.
Bekir Ümerov gençlerniñ maariflendirilmesine büyük isse qoştı. O, genç qırımtatarlarğa, olar 1927 senesinece neşir olunğan tarihiy kitaplarnı oqusınlar dep, arap elifbesini ögretti. Ayşe Seytmuratova hatırlay: «O, Qırım ve qırımtatarlar aqqında edebiyat cedvelini topladı. Bizni, gençlerni, halqımıznıñ tarihı ve medeniyetinen tanıştıra edi. Men sıq-sıq oña musafirlikke bara edim. Biz çoq vaqıt oturıp, laf ete edik. Halqımıznıñ keçmişi, şimdiki ve kelecigi aqqında laf ete edik. Men içün Bekir ağa sovet Qırımnıñ ve qırımtatar halqınıñ yoq etilmesiniñ canlı tarihı edi. O, soñ nefesinece kelecek nesilge qırımtatar halqınıñ küreşi aqqında yazdı».
Qırımtatar Milliy areketiniñ iştirakçisi Bekir Ümerov 1983 senesi noyabrniñ 19-nda Samarqandda vefat etti.
Gülnara Bekirova
Tarihçı, siyasiy ilimler namzeti. 2014 senesine qadar Qırımda ATR qırımtatar telekanalında çalıştı ve Qırım müendislik ve pedagogika universitetinde ders berdi. 2014 senesi noyabr ayından berli – Qırım.Aqiqatta «Qırım tarihınıñ» müellifi. ATR telekanalında çıqqan «Tarih sedası» programmasınıñ müellifi ve alıp barıcısıdır, Ukrain PEN-merkeziniñ azası. Onlarnen kitapnıñ müellifi, altı vesiqalı filmniñ stsenariy müellifi, bir çoq maqale ve Ukraina ve çetel künleviy haber vastalarında çıqqan yazılarnıñ müellifi. Bekir Çoban-zade Halqara mukâfatınıñ laureatı, «Yıl kitabı-2017» kitap reytinginiñ finalcısı. Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ qırımtatar genotsidini ögrengen mahsus komissiyasınıñ reis muavinidir.


text:
Qırım.Aqiqat içün mahsus
Qırım ilhaqınıñ aman-aman er biri tarafdarı, yarımadanı Ukrainağa 1954 senesi sovetlerniñ baş kâtibi Nikita Hruşçov «bağışlağanından» emin. Siyasiy ceetten bilgili olğan seyirciler, qarar sovet qanınlarına istinaden SSCB Yuqarı Şurası ve onıñ terkibindeki cumhuriyet akimiyetleri seviyesinde qabul etilgenini bileler. Şimdi ise, rusiyeli bazı siyasetçiler Qırımnıñ teslim etilmesinen bağlı aktlarnıñ «lağu etilmesini» teklif eterek, Ukrainanıñ yarımada saibi olma iddiasını bu yolnen çezmek mümkün olur, dep belleyler.
Özüniñ Ukrainağa qarşı yapqın çıqışlarınen belli olğan Rusiye Devlet Dumasınıñ deputatı Konstantin Zatulin, Rusiye Qırımnıñ Ukrainağa berilmesinen bağlı aktlarnı lâğu etmek kerek eken, dep ayta.
«Sovetler Birliginiñ devamcısı olğan devletniñ qanun çıqarğan organı, 1954 senesine ait aktalarnıñ lâğu etilmesinen bağlı qarar qabul etmek kerek, çünki bizler 2014 senesi birisiniñ toprağını çekip aldıq, birisiniñ deñizini çekip aldıq degen laflarnı eşitmekten bezdik», – dey Zatulin «Qırım dostlarınıñ forumı» toplaşuvında.
Qırımnıñ birinden birine keçirilmesi o zamanki sovet qanunlarınıñ şartları uyğun olaraq yapılğan edi
Söz, SSCB Yuqarı Şurası Prezidiumınıñ 1954 senesi fevralniñ 19-nda, vilâyet statusında olğan Qırımnı RSFSC terkibinde Ukraina SSC terkibine keçirilmesinen bağlı qarar aqqında kete. Şu yıl aprel ayında Birlikniñ parlamenti mütenasip qanun qabul ete. O zamanlarda yarımadanıñ keçirilüvinen bağlı qarar ve qanunnı parlament Prezidiumınıñ yolbaşçısı Kliment Voroşilov imzalay. Yani Qırımnıñ birinden birine keçirilmesi o zamanki sovet qanunlarınıñ şartlarına uyğun olaraq yapıla.
Buña baqmadan, deputat Zatulinniñ teklifine onıñ bazı safdaşları qol tuttı. İşğal altındaki Qırımnı temsil etken senator Sergey Tsekov, Ukraina SSCB yıqılğan soñ «qanunsız şekilde» yarımadanı zapt etken edi, dep ayta. «Men, 1992 senesi Rusiye Yuqarı Şurası 1954 senesiniñ aktına menfiy qıymet kesip, onı qanunsız dep tanığan edi ve 1993 senesi ise, Aqyar umumen Ukraina terkibine keçirilmegeni aqqında hatırlatmaq isteyim. Bundan da ğarı, 1991 senesi, SSCB qanunına binaen Sovetler Birligi dağılğan ya da bir de-bir cumhuriyet onıñ terkibinden çıqmağa istegen taqdirde, o cumhuriyetler erkânındaki muhtar cumhuriuyetleröz taqdirini referendum vastasınen çezmek kerek edi. Qırımğa böyle bir fursat berilmedi. Yani Ukrainanıñ yarımadanen olğan munasebeti bütünley qanunsız edi», – dep tüşüne Sergey Tsekov.
Zatulin efendi çoq yıllar devamında Ukrainada Kreml menfaatlarını teşviq eterek, Qırımda ve devletniñ başqa regionlarında «rusiyeli soydaşlarını» paranen temilnlep, teşkilâtlandırmaqnen oğraşa. Portaqal inqilâbından soñ Zatulin persona non grata ilân etile. 2009 senesi qışta o, Qırımnıñ Ukrainağa
«ait olması qanunsızdır», lâkin Moskva onı zorbalıqnen çekip almaq neyetinde degil, dep aytqan edi. O, yarımadadaki Rusiye siyasetiniñ manasını rus tilinde laf etken sakinlerni qorçalamaqtan ibaret, dep bile edi. Bu şekildeki beyanatlar, daa bir qaç yıl evelsi Kreml siyasetçileri Qırımnıñ işğal etilecegi ve Ukrainağa qarşı cenk başlatılacağını, aqlına bile ketirmegenleriniñ isbatıdır.
Bir qaç yıldan soñ, yarımadada «halq isyanı» qılıfı altında «rus baari» denilgen arbiy işğal başlana. Konstantin Zatulin Qırımnıñ Ukrainadan ayırılması ve Donbassta «halq cumhuriyetleriniñ» qurulmasında faal iştirak ete. Keçken sene yaz aylarında Ukraina prokuraturası Konstantin Zatulinniñ Rusiye prezidentiniñ mesleatçısı Sergey Glazyevnen yapqan telefon qonuşmasını derc etken edi. Zatulin, ilhaq yaplığan künlerde Qırımda bulunaraq, onen yarımadanıñ işğal etilmesinen beraber, Donbassta yapılacaq provokatsiyalarnıñ finansirlenüvi ve «Novorossiyanıñ» quruluşını muzakere ete.
Yarımada – Ukraina, ABD ve Avropa Birligi devamlı tola ilâve etip turğan sapsız bir cemidandır
Dersin ki, Zatulin ve onıñ fikirdeşleri hayal etken şey kerçek olıp çıqtı. Olar tüşüngeni kibi, Qırım Rusiye terkibine keri «qayttı». Amma olarnıñ bunen bağlı quvançı aylâr keçken sayın ep eksile, ancaq Ukraina ve Ğarp devletlerine qarşı aytılğan açuvlı beyanat ve iddialar – ep artıp barmaqta. Devlet Duması deputatınıñ al-azırdaki beyanatları, artıq Moskvanıñ yuqarıdaki kabinetlerinde Qırımnen bağlı açuv ep artqanını köstermekte. «Rus baariniñ» tütünidağılıp ketti, meger yarımada – Ukraina, ABD ve Avropa Birligi devamlı tola ilâve etip turğan sapsız bir cemidan eken. Zatulin efendi aytqanı kibi, Rusiyeniñ siyasiy erbapları, toqtamayıp sanktsiya ve siyasiy basqı altında bulunaraq, bu yükni omuzları üstünde taşımaqtan «bezgen» eken.
SSCB devrinde qabul etilgen qararlarnı «lâğu» ettirmek ise, uquqiy bir lâtifedir. Atta eger, Zatulin oturğan Devlet Duması Qırımnıñ birinde birine keçirilmesi aqqındaki aktlarnı «lâğu» etse bile, böyle bir adımnıñ iç bir türlü siyasiy neticesi olmaz. Çünki Ukraina ve Rusiye qanunları ceetinden 1997 senesi mayıs ayında imzalanğan ve daa muim olğan «Ukraina ve Rusiye Federatsiyası arasında dostluq, işbirlik ve partnörlıq añlaşması» bar. Artıq metin Ukraina ve Rusiye parlamentleri tarafından tasdıqlanıp, milliy qanunlarnıñ bir qısmı alıp qaldı. Eñ meraqlısı da şudır ki, 2 maddesinde «Yüksek Sözleşmeci Taraflar, Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ ükümleri ve Avropa Telükesizlik ve İşbirligi Konferentsiyasınıñ Soñki aktı çerçevesindeki yükümliliklerge binaen biri birleriniñ topraq bütünligine sayğı duymaqta ve mevcut sıñırlarınıñ toqunılmamazlığını tasdıqlamaqtadır» denilmektedir. Kreml 1992 senesi Ukraina sıñırlarını tanığan edi. Qırımnı ilhaq etken soñ Rusiye parlamenti bu vesiqanı lâğu etmedi. Demk ki, Rusiye qanunlarına binaen yarımada Ukrainağa ait.
Tsekov ve Zatulin efendiler, sovet akltlarını lâğu etilmesine çağırğanda, bile-bile bu vesiqa aqqında söz yürsetmeyler. Olar ortağa çıqarğan siyasiy-uquqiy añlamsızlıqlarnıñ manası pek basit. Konstantin Zatulin, Sergey Tsekov ve bütün Rusiye syasetçileri, iç bir şey coymadan Qırım tuzağından nasıl etip qurtulacağını asla tasavvur etip olamaylar. Añlı derecede olar erte ya da keç olsa da, Kremlni Qırımdan sıqıp çıqartılacağını bileler. Moskva buña çare tapqanı qadar qarşılıq köstere, lâkin onıñ diplomatik ve iqtisadiy menbaları sıñırsız degil. Siyasiy rejim yalıñız tıştan sağlam olıp körüne. Akimiyetniñ özü bile, devamlı sıqıp oturğan ve ictimaiy ağlarda derc etilgenler içün vatandaşlarnı apiske atqan prezidentnen «Krımnaşağa» tanılğan 86% qol tutacağına inanmay. Qırımğa yapışıp alğan Rusiye elitası istiqbal aqqında tüşünmek istemey. Onıñ içün Konstantin Zatulin ve Sergey Tsekov keçmişke qarşı küreşip, Qırımnı dünyada olmağan Ukraina Sovey Sotsialist Cumhuriyetinden çekip almağa areket eteler.
Sergey Stelmah, qırımlı siyasiyşınaş (havfsızlıq maqsadınen muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mümkün


text:
Ukrainanıñ sabıq prezidenti Viktor Yanukoviç martnıñ 2-sinde Moskvada Rusiyeniñ TASS devlet agentliginde keçken matbuat konferentsiyasında «Qırımnıñ teslim etilmesi» sebebini añlattı. Bu hususta Azatlıq Radiosı yaza.
O: «Qırım ne içün teslim etildi? Öyle bir körüne, sanki ükümet Qırımnı Ukrainadan uzaqlaştırmaq içün, problemli territoriyadan qurtarılmaq içün er şeyni yaptı. Mahkemede ifade bergen şaatlar köz ögüne alınsa, akimiyetni zapt etkenler Qırımnı Ukrainada saqlap qalmaq içün areketler yapmadı, dep şübhesiz söylemek mumkün», – dedi.
Obolonskıy rayon mahkemesi 2017 senesi iyünniñ soñunda Ukrainanıñ sabıq prezidenti Viktor Yanukoviçniñ devletke hiyanetlik etkeninde qabaatlavları boyunca işni ğiyabiy şekilde baqıp başladı.
Yanukoviç Ukrainada bir qaç cinaiy işniñ ve bu cümleden 2013 senesiniñ noyabrinden 2014 senesiniñ fevraline qadar vekâletleriniñ arttırması, Meydanda faaliyetçilerniñ kütleviy surette öldürilmesi ve 2010 senesinde devlette akimiyetniñ zapt etmesi boyunca cinay işlerniñ figurantı ola.
Meydanda narazılıq köstergenler qurşunğa tutulğan soñ Rusiyege qaçqan Ukrainanıñ sabıq prezidenti özüne qarşı atılğan qabaatlavlarnı red ete.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
BELEM DÖNYaSINA BERENÇE ADIM! ← kire kaytirga
1 sentyabr – Belem köne – Sälät öçen ikelätä bäyräm! Bügen «Asıltaş» mäktäbeneñ 1 nçe «Ä» sıynıfına ukırga 20 bala kerde!
Mäktäp busagası aşa täüge adımnarın yasauçılarnı kotlarga Tatarstan Respublikası yaşlär eşläre ministrınıñ berençe urınbasarı Timur Söläymanow, Tatarstan Mägarif häm fän ministrlıgınıñ Milli mägarif bülege mödire Ence Gıyzzätullina, Kazan şähäre başkarma komitetı Mägarif idaräseneñ baş belgeçe Räyxana Bahawiewa, «Sälät» Fondınıñ Popeçitellär sowetı ägzası, «Sälät-Batır» kommertsiyaçel bulmagan oeşma direktorı Cälil Söläymanow kilde.
«Bügen xis-kiçereşlär tulı bäyräm: ber yaktan söeneç, şatlık kiçersäk, ikençe yaktan bu kön bezneñ öçen bik dulkınlandırgıç! Berençelär aldında bügen ör-yaña zur dönya açıla», – dip başladı Timur abıy Söläymanow süzen. Sälät häm 51 nçe nomerlı mäktäp arasındagı duslık ukuçılar öçen zur mömkinleklär barlıkka kiterüen iskärtep uzdı ul. «Şuşı barlık buldırılgan mömkinleklärne kullanıgız. Belemgä, yañalıkka omtılıgız, kızıksınuçan bulıgız!» digän teläklären citkerde.
Tatarstan Mägarif häm fän ministrlıgınıñ Milli mägarif bülege mödire Ence Gıyzzätullina asıltaşlarga zur ömetlär baglawı turında äytte. «Bezneñ millätebezgä çın mägnäsendä zıyalılar, belgeçlär, galimnär bik kiräk. Häm sez alarnıñ safların tulılandırırsız dip ışanam. Sez – bezneñ kiläçägebez, ömetebez» – dide ul üz çıgışında.
1 nçe «Ä»neñ sıynıf citäkçese Alinä Gatiyatullina balalar belän inde cäy tämamlangançı uk tanışırga ölgergän. «Ukuçılar bik aktiw, şat küñelle, yañalıkka açık, şuña da urtak telne bik tiz taptık, – di ul. – Uku elına plannar zur. Berençe çiratta, aldıbızda balalarga yaña mäktäp tormışına caylaşırga yardäm itü burıçı tora. Monıñ öçen Sälät komandası üz eşläreneñ ostası bulgan häm, iñ möhime, balalarnı yaratuçı pedagoglarnı saylap aldı. Ukuçılar öçen kızıklı däreslär, törle yunäleşlär buença ostaxanälär bulaçak».
Şulay uk el däwamında äydamannar, «Asıltaş» tyutorları balalar belän bergä başka bik küp törle çaralar da ütkärergä cıena. Ukuçılar häm äti-änilär öçen küçmä belem birü sessiyaläre, teatrlarga, muzeylarga barular bulaçak. Alar Sälät berläşmäseneñ törle proektlarında häm çaralarında katnaşaçaklar, şul räweşle belemnären tiränäytep, yaña täcribä tuplayaçak.
Bäyräm turıtayagı icadi nomerlar belän däwam itte. Berençe karlıgaçlar – xäzerge 2 nçe «Ä» sıynıfı ukuçıları äti-äni häm ukıtuçılarnı «Asıltaş» gimnı belän sälamläde. Berençelär dä bu dulkınlandırgıç köngä äzerlänep kilgän. Alıp baruçı Islam abıy Waleew belän berlektä alar muzıkal bitka üzläreneñ sörännären söyläp kürsätte.
Ukuçılar öçen interaktiw uennar da äzerlängän ide. Ä Sälätneñ dustı – Ilnaz abıy Safiullin bäyräm uñaennan ukuçılar, äti-äni häm ukıtuçılarga cır büläk itte.


text:
Advokat Mark Feygin Rusiye ve işğal etilgen Qırımğa qırımtatarlarnıñ yetekçisi Mustafa Cemilevniñ kiriş yasaqlağı aqta qarar Rusiye Federal havfsızlıq hızmetinde alınğanını bildirdi.
Bunı o öz Twitterinde yazdı.
«Mustafa Cemilevniñ temsilcisi olğanımnıñ neticeleri peyda ola. Niayet. Oña kirişni FSB yasaqladı!», – yazdı o.
2014 senesi Mustafa Cemilevniñ Qırımğa kirişi beş yılğa yasaqlandı, aynı şu senesi iyül ayında bu kibi yasaq Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovğa berildi. Cemilev işbu qararğa Rusiye mahkemelerinde itiraz bildire. 2015 senesi Moskvanıñ Basman mahkemesi Mustafa Cemilevniñ Rusiye, şu cumleden işğal etilgen Qırımğa da kirişini yasaq etti.


text:
Frenkistannıñ sabıq prezidenti Valéry Giscard d’Éstaing «Frenkistan-Rusiye dialogı» birliginiñ konferentsiyasında Qırımnıñ Rusiye tarafından işğali «tarih ketişatına uyğun kelgenini» bildirdi», – dep bildire siyasetçiniñ sözlerini mart 26 künü TASS.
«Qırım evel Ukraina tarafından degil de, Rusiye tarafından feth etilgenini aqılda tutmaq kerek. İleride de yarımada Rusiye vilâyeti edi. Rusiye halqı – ulu halqtır. Sadece qomşu degilmiz ki, bir birimizni ürmet etmelimiz», – dedi o.
Neşirniñ malümatına köre, siyasetçi Ukraina buhranınıñ yoq etilmesinde «devlet sıñırında bitaraf statusı ile muayyen konfederatsiyanıñ teşkil olunması» yardım etecegini bildirdi.
«Ukrainağa kelgende, anda öz qısımlarını ürmet etecek ve Rusiye ile Avropa arasında bağlayıcı bir köpür olacaq bir konfederatsiya teşkil etilmeli», – dedi siyasetçi.
Ukraina devletiniñ islâatlarını belgilemek içün, dey Giscard d’Éstaing, halqara konferentsiyalarnı keçirmek kerek.
Valéry Giscard d’Éstaing 1974-1981 seneleri Frenkistan prezidenti edi.