text:
Habaznı tiyrelerinde el, mından 2700 cıl alğa kuralıp tebregendi [Mızılanı İsmayıl]. Habazçı kartlanı eslerinde bolur, bayam. Glaşlanı Ahiya Efendi kesi kıyın bıla işletgen colnu (Efendini Colu) tiyresinde Suvlukol dep ullu kulak bardı. Bizni Orta Aziyaga köçürgünçü, bu kulaknı içinde 5-6 şavdan çıgıvçu edi. Endi şavdanladan biri kalgandı. 1994 cıl cavunlu bolgandı, bir kere cer tepgendi. Bıllay tabigat bolumla şavdanlanı uyathan edile. Bu art zamanda alimle cer atlanı (toponimle) tinte başlagandıla. Cerleni, suvlanı atların angılathan bir sözlük bardı. Şahmurzalanı Said bıla Camaldin Kokov hazırlağan (Balkarskiy toponimiçeskiy slovar). Ala bu işni hazırlavga ullu küç salgandıla. Bolsa da, bu sözlükde köp cerleni, suvlanı atları salınmay kalgandı. Ülgüge Habaznı tiyresin alayık. Raşhot Sırt, Karasuv, Irhılıkol, Suvlukol, Umarlanı Kaya, degen cer atla arı kirmey kalgandıla.
Elni çeget canında Dumankol degen ullu kulak bardı. Anı tamagında çıkgan suvçukla luhurga singip, Balık suvga cetmeydile [Cubolanı Salih “Malkar avazı”,1944, I. sanı]. Kulaknı atına “Demenük” deydi. Alay bıla anı ukraynalı tukum atha kelişdirgendi. Tüzü va başında aythanımça “Dumankol”du. “Gitçe Kuratı” dep cazadı. Kertisi va “Hureyti”di. Bu sözge uşagan -“Gestenti”, “Gubasantı”... Hureytini tamagında da burungu mekâmla bek köp bardıla.
Habaznı ogarı canında Balık suvga Gedmiş suv koşuladı. Bu söz Kabartı tilde “ДжyдMышx = Cudmışh” degen söznü transkripsiyasıdı. “Tavuk aşamavçu hans” degen maganadadı. Suvga bu at bizni Aziyaga köçürgenlerinden sora atalganın unutmazga kerekbiz. Suvnu, ol çıkgan kolnu atları başhadıla. Sovet vlast kirginçi bu demengili kolnu iyeleri Kaziyları bolgandıla. “Kaziylanı kara suvla” dep bolgandıla ata-babalarıbız bu suvga, şavdanlaga da. Bu tukumnu tuvdukları busagatda da Habazda caşaydıla.
Balık boynunda ullu köl da bolgandı. Kölnü atına Aydomirni kölü degendile. Cıldan cılga-cer köçe, şavdanla tarkaya, köl köllügün tas etgendi. İgi eslep karasang köl, bayam bılayda bolgan bolur degen oyum keledi kölüŋe.
Tavlula caşagan tiyrede cerleni, suvlanı atları 1500’ge cetedi. [“Balkarskiy toponimiçeskiy slovar” C. Kokov, S. Şahmurzaev, 1970 c.]. Aladan cüzüsü Habaznı tögeregindedile. Cerleni atları bu elni tarihin açıklaydıla. Habaznı burun zamanlada caşavu birsi elleribiz bıla kısha baylamlıkda bolgandı. Ol ogay Şimal Kafkazda 200-300 cıl mından alga bolgan işle bu elni bek ertdegili el bolganına tolu şagatlık etedile, 1872 cılda Ereseyni askeri Karaçaynı cerinde Batalpaşanı (Kırım tatarlanı asker başçısı)** askerin uvathandı. Bu horlam halknı esinde kalır üçün G.A. Potemkin bıllay onov etgendi: “Bu künden başlap Kobandagı stanitsiyaga Batalpaşinsk dep atarga” [V.C. Pikulnu cazmalarından]. Söz söznü tuvduradı. Burun zamanlada Habaznı tiyresinde bolgan işleni esgere kelgende, elni üsünden aytırga tüşedi.
Habaz kuralganlı, bek köpden, cüz bıla carım cıl boladı degen tuthuçsuz hapar cürüydü. Kimge ese da, nege ese da dep ol bıllay bolmaçı haparnı cayıp aylangan adamnı esine salırga süyeme, kim bolsa da...... 2500 cıl mından alga Balh degen şahar bolgandı. [“Bolgar-Türk ensiklopediya” 375 beti,1979 c. Sofya]. Bu şaharnı üsünden kesini ilmu işlerinde Ş. Nogmov da cazadı. “Balh” şahar Bizantiyada oguna belgili şahar bolgandı, satıv-alıv baylamlıkla cürütgendi. Anı alaylıgına Habaznı tiyresinde tabılgan köp türlü zatla şagatlık etedile. Men etgen akılga köre, elni tiyresinde üç kala bolgandı. Unutulgan kalalanı kallay cerde izlerge kerek bolganın M.Y.Lermontovnu belgili nazmularını birinde da aytıladı...
Şöndü aythanlarına köre, Balık boynunda bek ertdegili ellege Malka bıla Sarmakovo sanaladıla. Alanı tarihleri 1744 cılda başlanadı, deydile. Alay ese, bu elleni tögereklerinde bir kavum cerlege Malkarça atla nek atalgandıla? Sözüçün, Basmalı kol, Basmalı kaya, Hureyti, Canaldı/Janaldı sırt. Bu şartla azlık ete esele, dagıda Sarmak degeni Sarıgekdi. Köp ömür mından alga bu tiyrelede saruvbekle caşaganların ilmu açık etgendi, Basmalı kol bıla Basmalı Kaya Kamenomostnu bıla Sarmokovnu aralarındadıla. Habaz caş ese, tavlu atla bılayda kaydan çıkgandıla? Başda aytılgan cerleni Kabartı tilde atları cokdu.
Habaz keç kuralgandı derge öç bolganlanı sözlerin kertige uşatgan bir zat bardı, ol da bügüngü Habazçıla kaydan köçüp kelgenleri. Kertidi, bu adamlanı tamırları Ogarı Malkardandıla. Alay arlagırakga -tarihge karasak- ol tünenegi Habazçıla va ol keşeneleni, koşunlanı iyeleri?.. Bizni esibiz cetalmagan zamanlada bu cer-suv atlanı malkarça atap ketgenle?.. Habaz honşu elleden caş ese, bügüngülüle bılayda cangı el salgınçı bir-eki ming cıl mından burun, bılanı bılayga kelliklerin bilip, malkarça atap koyupmu ketgen bolur edile?..
Sagınılgan atlaga dağıda bir cerni atın koşarga tiyinşli köreme. Canaldı sırtında İbak belgi dep töbe bardı. Bu töbe, Habazdan bolmasa başha elleden körünmeydi. Vlast kirginçi Canaldı sırtnı caylıkları Habazçılanı cerleri bolgandı. Anı alaylıgın manga köpnü körgen kartlarıbız aythandıla. Cannetli bolsunla, ala Sardiyanlanı Hızır, Jettelanı Ramazan, Ulbaşlanı Mussa em Nögerlanı Kaziy edile. Men atların sagıngan kartlarıbızga “Nikolay caşya” dep boş aytmagandıla.
İbak belgi degen sırtlıknı atı unutulup kalgandı. Burun zamanlada Kamenomostnu (Karma kabak) ogarı ayagında karaçaylıla (Ishavatçıla), Canaldı sırtında va Habazçıla koy kozlatıp bolgandıla. İbaknı koşu turgan sırtha kün artha kaytıp kele cetgende, kışnı boşalganga sanagandıla. Aythanlarına köre, iş Mart aynı ortasında bolgandı. Bir cıl, İbak koyladan kozu ala turganda, caz başı cabalak cavup, tölüsü kırılıp kalgandı. Aythanımça, kün bu sırtnı artından çıga başlaganda, malla kavdandan toyuvçu edile. Mal aşnı da orta esep bıla sanap bu zamanga ceter dep cıyışdırgandıla koş tiyresine. Bilmey tirganlay kün buzulganını hatasından, biçen da tavusulup, barıp keltirirge colnu kar basıp, ana koyla da açdan ölgendile. Anı sebepli bu sırtlıkga İbak belgi dep atağandıla.
Ishavatdan kele, general Ermelov nögerleri bıla busagatdagı Kamenomostnu tiyresinde solurga tohtagan edi. Ol alayda, eki suv koşulgan cerde, el salırga dep onov etedi. Alay general onovun tolturalmagandı. Bu iş calan da 1825 cılda tolgandı. Cangı elde caşav eterge Ishavatdan köp üyürnü köçürgen edile. Bayam, anı üçün tübey bolurla Kamenomostda Karaçay tukumla. “Bizni tukumnu tamırları” - dep, köp Kabartılı kartladan eşitgenme.
Habaz, Balık boynundagı elleden igi da tamada bolganın körgüztgen köp türlü esgermele tabıladıla. Caz başı saban iyle başlaganda cerni kazsan, burungulu koşun sınıkla, başha türlü adırla çıgadıla. Şıyakılı kolda tabılgan zatlanı aytmay koysak da, Habaz cüz bıla carım cıldan köp da tamada bolganı körünüp turadı. Elni tarihin alimleribiz tolu titsele, halkıbıznı tarihine ullu koşumçuluk bolluk edi.
Habaznı üsünden dagıda halknı esinde bir seyir hapar kalgandı. Bu haparga köre, Habaz ceti kere tüp bolup, ceti kere kuralgandı. Anı alaylıgına iynanırıgıng keledi. Halkıbızga emina kirgeni belgilidi. “Birinçi Emina”, “Ekinçi Emina” degen halk cırla bardıla...
Uvuçlavçula da halal cürekli boladıla, dep bir zamanda eşitgenbiz. Aksak Temir, Kırım hanla, Ereseyni askerleri halkıbıznı, elibizni- ceribizni ayap koygan bolmaz edile...
Meni oyumuma köre, Habazga nença cıl bolganın mikrobiyologla da tohtaşdırırga bollukdula. Şıyakılı koldagı kabırla, emina kirip ölgen adamlanı kabırlarıdıla, dep köp kartdan eşitgenme.
Halkıbız burun zamanda Hıristiyan dinni tuthanı belgilidi. Anı bıla birge va tavlulanı bir kesegi macüsü dinge baş urup bolgandı. Meni oyumuma köre, bu eki din halkıbıznı arasında caraşıvlukda, bir birlerin bayıkdıra, caşagandıla. Halknı arasında cürügen iynanıvluk anı caşavuna bir zamanda da zaran bolmagandı. Alay aytırga bolluk ese, macüsü din da halkıbıznı çıgarmaçılık fahmusunu bir türlüsü edi. Oyum şavdanı... Köp bolmay anamı karındaşı Huçinalanı Aliy bıla men bir jor suratı bolgan taş taphanbız, Habazda. Alimleni aythanlarına köre, bıllay esgerme taşla Şimal Kafkazda calan da üç boladıla, munu sanap. Bizni respuplikanı cerinde va mından sora bıllay suratı bıla taş bolmagandı. Sın taşnı cıl sanın alimle tohtaşdırdıla, dep umut eteme. Ol alay bolsa, Habaz elni tarihinde, caşavunda biz alıka igi bilmegen şartla açıllıkdıla. Habaz, Malkarnı köp tarih haznalı ceridi.
______________________________________________
Soltanlanı Muhammat, Habaz Bek Ertdegili Eldi,
Mingitav-1993, Sayı: 5, Nalçik
______________________________________________


c: text/html

text:
Aqmescitte yaqın saatlarda ava bozulacaq: sağanaq, boranlı yağmur ve burçaq yağacaq, şeerde furtuna havfı ilân etildi, dep haber ete Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi idaresiniñ matbuat hızmeti.
«Qırımnıñ gidrometeorologiya ve tabiat monitoringi idaresiniñ malümatına köre, yaqın bir-üç saatta ve künniñ soñuna qadar Qırımda ve Aqmescitte küçlü sağanaq, boranlı yağmur burçaq yağması, saniyede 20-25 metr süratlı yel esmesi beklenile», – dep aytıla müessiseniñ haberinde.
Qurtarıcılar yaramay avada soqaqqa çıqmamağa, sağanaq vaqtında yerastı keçitlerge kirmemege, balaban terekler altında saqlanmamağa ve yaramay pekitilgen inşaatlar yanında olmamağa tevsiye ete.
Hatırlatamız, iyünniñ 24-nde Qırımda ava bozulğan edi: Yaltada bir qaç soqaq ve yerastı keçit suv altında qaldı, Aqmescitniñ bir qısmı ise elektrik hatları bozulğanı içün ışıqsız qaldı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qurucılıq malzemeleri içün, ayrıca Keriç köpürini qurmaq maqsadınen qumnıñ çıqarılması deñiz mahlüqlarını öldüre ve tabiiy felâketlerge sebep ola. Böyle fikirni Aqyardaki Deñiz biologik taqiqatlar İnstitutınıñ plankton bölüginiñ müdiri Aleksandr Boltaçöv Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde seslendirdi.
«Qumnıñ çıqarılması aqibetinde tüpteki biotsenoz yoq etile, yuvulması vaqıtında ise ufaq parçalar 200 kilometr radiusta darqalıp, Qara deñizdeki balıqlarnıñ havyarını öldüre, planton mahlüqatınıñ nefes organlarına tüşe – yani, bütün canlı varlıqlarğa zarar ketire. Bundan da ğayrı, öz altın qumı ile meşur olğan Kezlev sailleriniñ 80% şimdi taş ve çamurnen örtülgen. Qumnıñ esapsız çıqarılması aqibetinde yer köçişleri de yüz bere. Bakal beli endi çökti – ada oldı. Açılğan yerden keçken suv endi köylerni basa, quyular tuzlandı, bütün ekosistema deñişip başlay», – dedi alim.
Keriç köpüri ve «Tavrida» yolunıñ qurucılığı sebebinden yarımadadaki rus akimiyeti, qurucılıq malzemeleriniñ yetişmemezligi aqqında beyan etti. Malzemelerni parom keçitinden Qırımğa ketirmek qıyın olğanından sebep, çaqıl, qum ve başqa malzemelerni Qırımda qazıp çıqarmağa qarar alınğan edi.


text:
Qırım yalısı yanında zapt etilgen ukrain deñizci Volodımır Tereşçenkonıñ advokatı Anastasiya Georgiyevskaya bildire ki, rusiye tahqiqatı müşterisinıñ qorantasınen körüşmesi ve bağlanması red ete. Bu aqta o Facebook saifesinde yazdı.
“O, qorantasınen körüşüv ve telefon etüv arizalarına tahqiqattan red cevabını aldı. Tuvğanlarından mektüpler oña asıl berilmey, amma olar eñ azı aftada eki kere yaza. Bu meseleni çezmege tırışacamız, bu Avropa Şartnamesiniñ 8 maddesiniñ bozuvıdır”, - dep yazdı advokat.
O, Tereşçenkonı kene evelki kamerasına keçirdiler dep ikâye etti, anda ise sıcaq suv yoq.
Noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Qırımdaki ukrain medeniyet merkeziniñ faali Leonid Kuzmin yanvar 9-da Facebookta Ukraina halq deputatlarından merkezge maddiy yardım kösterme muracaatınıñ qarama şeklini yerleştirdi.
«Qırımdaki ukrain medeniyet merkeziniñ vekilleri sizden kütüphane ve ukrain medeniyet merkezi yerleşken bina kirasını devam etmek içün maddiy yardım köstermege rica eteler», – dep aytıla muracaatta.
Kuzmin bu muracaatnen bağlı tekliflerni yazmağa çağıra ve olarnı baqmağa vade ete.
Faal Aqmescitte elâk olğan «Skrâbin» ukrain rok taqımınıñ solisti Andrey Kuzmenkonıñ hatıra divarını» açmağa teklif etken edi.


text:
Kefedeki «Kefe optika zavodı» devlet işhanesiniñ öz işçilerine 3,2 mln ruble (1,4 mln grn – QA) aylıq borcu toplanğan. Bunı mayısnıñ 5-de Kreml nezareti altında bulunğan Qırım prokuraturası bildirmekte.
«Aylıqlarnıñ öz vaqtında berilmegeninen bağlı hatalar tapıldı. Böyleliknen, 2016 senesi dekabr – 2017 senesi fevral ayı arasındaki muddet içün işhane öz işçilerine 3,1 mln borçlanğan», - denilmekte.
İdare hadimleri bildirgenine köre, prokuratura qarışqan soñ işçilerniñ aylıqları tölengen.
Prokuratura zavodnıñ müdirine hatalarnıñ tüzetilmesinen bağlı ihtar taqdim etken, dep qayd ete idareniñ matbuat hızmeti.


text:
Dünya sağlıq teşkilâtı martnıñ 13-nde bildirgenine köre, al-azırda Qıtay degil de, Avropa beş biñden insannıñ ayatını alğan yañı koronavirusnıñ merkezi ola. Bu aqta Radio Azattık bildire.
Dünyanıñ çeşit devlet ükümetleri sıñırda kontrol yapıp, pandemiyağa yol bermemek içün çeşit sıñırlavlar kirsete.
«Avropa COVID-19 pandemiyasınıñ merkezi oldı», – dep bildirdi Jenevadaki matbuat konferentsiyasında DST reberi Tedros Adhanom Ghebreyesus. O, koronavirustan beş biñ ölüm – «facialı bir devir» ola, dep ayttı. DST yolbaşçısı qayd etkenine köre, Avropada Qıtaydan ğayrı, qalğan bütün dünyada eñ çoq hasta ve ölüm qayd etildi.
İspaniya, Frenkistan, Almaniya ve İsviçrede birer biñden çoq hasta qayd etildi.
Hastalanğanlarnıñ sayısına köre dünyada ekinci yer alğan İtaliya bir künde vefat etkenlerniñ sayısı 250-ge artıp, 1 266 oldı, dep bildirdi. Bir kün evelsi bu raqam 25% daa az edi.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin körüşmeli, saya Ukraina baş naziriniñ Avropa integratsiyası meseleleri naziri Dmıtro Kuleba.
Bunı o Azatlıq Radiosına intervyü bergende aytıp berdi.
"Eger Rusiyede Putin qarar bergenini bilsek, anda demokratiya yoq, er şey bir adamnıñ qararına bağlı, demek, prezident Putinnen laf etmekten ğayrı başqa çare yoq. Putinnen laflardan qorqmaq kerekmey. Putin ile ne laf eteceginden qorqmaq kerek. Men bellesem, bütün memleket kördi - prezident Zelenskıy Putin ile subetke küçlü ukrain noqta-i nazarınen bara", - dedi Kuleba.
Zelenskıy ve Putin 2019 yılda dekabr 9-ında Parijne "Normandiya dörtü" liderleriniñ sammitinde körüşti. Ekinci körüşüvleri 2020 senesi yanvar 23-ünde İsrailde olacaq edi, amma olmadı: Kreml vekili Dmitriy Peskov, başqa sebeplerniñ arasında, Zelenskıynıñ Bütündünya Holokost forumında iştirak etmekten vazgeçkenini ayttı.


text:
SİZOnıñ tibbiy bölüginde tutulğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ insulin dozası arttırıldı. Amma, advokat İslâm Velilâyevniñ aytqanına köre, şeker seviyesi öyle de yüksek qala.
«Künde üç kere insulin ala. Saba ve aqşam uzun seans, üylede qısqa ola. Yaqında keçirilgen teşkerüvden soñ üyle dozası lâğu etildi ve diabetonnıñ bir buçuq apı berile. Edem ağa alğan insulininiñ dozası 30-dan 35-ke artqanını esapladı. Şeker seviyesi ise tüşmey ve yüksek qala», – dep tarif etti advokat Qırım.Aqiqatqa.
Velilâyevniñ qayd etkenine köre, insulin müvekkiliniñ sağlığına zararlı tesir ete.
«Azatlıqta olğanda şeker seviyesini ilâclarnen tertip etken edi. SİZOda er şey protokolğa köre, şingen insulin berilse, ine qoyacaqlar. Amma insulin onıñ içün pek zararlı ola, hususan dört suniy damarı olğan yüregine. İnsulin onıñ yüregini yavaş-yavaş öldüre», – dep añlattı advokat.
Aprelniñ 8-ne belgilengen mahkeme oturışuvında apis cezasınıñ uzatılması baqılacaq, imaye Bekirovnı ev apsine avuştırmağa rica etecek.
«Sıñırlav tedbiri deñiştirilmeli, hastahanede baqtırmaq, tamçılıq koymaq içün ev apsinde bulunmalı. SİZOda insulinden ğayrı bir şey berilmey, qalğanlarını tuvğanları ketire. Kelecek oturışuvda sıñırlav tedbirini deñiştirmege kene rica etecekmiz», – dedi advokat.
Keçenleri Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiye zenaatdaşı Tatyana Moskalkovağa qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ sağlıq vaziyeti aqqında muracaat yolladı.
O, tibbiy teşkerüvden soñ insulin iñektsiyalarından allergiya keçirdi.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Uzgan atnada Törkiä başkalası kabat dönyanıñ törle illärennän ğilmi tikşerenüçelärne häm galimnärne cıydı, bu yulı Törkiä cömhüriyäteneñ nigezen saluçı Mustafa Kemal Atatürkne iskä alu, anıñ fikerlären häm inqilapların täfsille räveştä añlatu öçen. 10 noyabr könne törek xalkı här yıldagıça üzeneñ yulbaşçısın iskä aldı. Bıyıl Atatürkneñ ülemeneñ 69 yıllıgı ide. Bu vakiga uñayınnan ildä häm çit illärdäge törek väkilçeleklärendä törle iskä alu çaraları oyıştırıldı.
Ankarada uzdırılgan Atatürk Kongressı da şuşı çaralar kısalarında oyıştırıldı. Berençese 1987 yılda ütkärelgän VI Xalıkara Atatürk Kongressında bıyıl 250-gä yakın galim katnaştı. Dürt yılda ber tapkır Atatürk isemendäge mädäniyät, tel häm tarix yugarı şurası tarafınnan ütkärelüçe ğilmi cıyında ilbaşı Abdullah Gül häm premyer-ministr Recep Tayip Erdogan da çıgış yasadı.
5 kön buyı olı liderga bagışlap törle kızıklı çıgışlar yañgıragan kongressta başka il tikşerenüçeläre belän ber rättän Qazannan häm Mäskävdän 3 tatar galimäse dä üz fänni notıkların täqdim itte. Monnan aldagı fänni cıyında da katnaşkan Tatar dävlät gumanitar-pedagogika universitetı dotsentı, filologiya fännäre kandidatı Ramilä Yarullinanıñ bıyılgı teması da zur kızıksınu uyattı:
“Biredä çıgışım “Atatürk säyäsätendä tatar zıyalılarınıñ role” dip atala häm nigezdä Yosıf Aqçura, Sadri Maksudi, Әxmät Timer häm Ğayaz İsxakilarnıñ Atatürk säyäsätenä, gomumän xökümät tözeleşenä kertkän öleşläre turında süz bara. Sovet çorında tıyılıp torgan älege zur şäxeslärebezneñ icatı belän Qazanda Färidä Ğaffarova kızıksınunı alıp bardı. Min ädäbiyatçı bularak kübräk Ğayaz İsxakineñ icatına tuktaldım, çönki İsxaki minem elektän dä eşlänep kilgän töp yünäleşem bulıp sanalgan ide. İsxakineñ 1936 yılda yazılgan tarixtagı İstanbul Bugazları öçen bargan köräşne çagıldırgan “Bugazlar” isemle publitsistik mäkaläse häm Yosıf Aqçuranıñ törkiçelek ideyaların ädäbi formada çagıldırgan “Өygä taba” isemle povestına nigezlänep älege temanı açarga tırıştım. Mondıy tördäge xalıkara konferentsiyälärdä katnaşkannan soñ, min ilhamlanıp tagın da nıgrak kızıksınu belän, üzemneñ fänni ezlänüläremne isä tatar ädäbiyatı belän genä çiklämiçä, başka xalıklarnıñ da, törki xalıklarnıñ da ädäbiyatı, mädäniyäte belän kızıksınu teläge belän Qazanga kaytıp kiläm.”
Mondıy tördäge xalıkara konferentsiyälärdä katnaşkannan soñ, min ilhamlanıp tagın da nıgrak kızıksınu belän, üzemneñ fänni ezlänüläremne isä tatar ädäbiyatı belän genä çiklämiçä, başka xalıklarnıñ da, törki xalıklarnıñ da ädäbiyatı, mädäniyäte belän kızıksınu teläge belän Qazanga kaytıp kiläm.”Şihabetdin Märcäni isemendäge Tarix institutı fänni xezmätkäre, fälsäfä fännäre kandidatı Gölüsä Ğaliäxmätova isä bu olı kongressta äle berençe tapkır katnaşa:
“Minem çıgışımnıñ teması: “Xatın-kız mäs’äläseneñ ictimagi tormıştagı urınınıñ üzgäreşläre” dip ataldı. Bu çıgışımda min, tatar häm urıs matbugatına nigezlänep, Rusiädä häm Törkiädäge xatın-kızlarnıñ yäşäyeşen añlattım”. Ankarada ütkärelgän fänni cıyında yasagan çıgışı turında Rusiä Fännär akademiyäseneñ Şärkiyät institutı fänni xezmätkäre Әlfinä Sibgatullina söyli:
“1923-1925 yıllar: Qazan matbugatında Törkiä xäbärläre. 23-25 yıllar Törkiä tarixı öçen gayät tä ähämiyätle bulgan çor. Menä şuşı çorda bulgan vakigalar Qazanda bolşevistik gazet bulıp isäplängän “Qızıl Tatarstan” häm anıñ urısça variantı bulgan “Krasnaya Tataria” gazetlarında ni räveşle xäbär itelgän. Ğaräp grafikasında çıkkan “Qızıl Tatarstan” gazetında min bik kızıklı materiallar taptım. Misal öçen, Ğaliaskär Qamalnıñ Törkiä xakında häm Törkiädäge xälifälek mäs’äläsen añlatkan zur külämle mäkalälärgä analiz yasıym. Şulay uk İbrahim Tirigulovnıñ Törkiä xakında yasagan çıgışlarına iğtibar biräm. Bigräk tä Fatih Kärimineñ yazmaları minem küñelemä bik xuş kilde, çönki Fatih Kärimi elek-elektän Törkiäne bik yaxşı belgän keşe häm Törkiä anıñ ikençe vatanına äylängän, dip äytergä mömkin, çönki Törkiädä ozak yıllar üze dä eşlägän, ukıgan häm “İstanbul mäktüpläre”n yazgan keşe bularak Törkiäne yakınnan belgän keşe. Monnan kala tagın räsmi xäbärlär dä bar gazetlarda. Menä şundıy kızıklı materiallar alıp kildem. Ğomumän alganda Atatürk Kongressı bik yaxşı oyıştırılgan, ber cirdä dä bernindi kimçelekne kürmim. Ğayät kiñ planda, kiñ geografiyädän kunaklar kilgän. hindıstannan, Pakıstannan, Qıtaydan, başka bik küp mämläkätlärdän kunaklar bar. Miña bigräk tä Qıtaydan kilgän uygırlarnıñ häm Azärbaycan kızlarınıñ çıgışı bik oşadı. häm Tatarstannan şulay uk ike yäş galimäbezneñ çıgışları da gayät bik matur.”
Ğaräp grafikasında çıkkan “Qızıl Tatarstan” gazetında min bik kızıklı materiallar taptım. Misal öçen, Ğaliaskär Qamalnıñ Törkiä xakında häm Törkiädäge xälifälek mäs’äläsen añlatkan zur külämle mäkalälärgä analiz yasıym. Şulay uk İbrahim Tirigulovnıñ Törkiä xakında yasagan çıgışlarına iğtibar biräm. Bigräk tä Fatih Kärimineñ yazmaları minem küñelemä bik xuş kilde, çönki Fatih Kärimi elek-elektän Törkiäne bik yaxşı belgän keşe häm Törkiä anıñ ikençe vatanına äylängän, dip äytergä mömkin, çönki Törkiädä ozak yıllar üze dä eşlägän, ukıgan häm “İstanbul mäktüpläre”n yazgan keşe bularak Törkiäne yakınnan belgän keşe. Monnan kala tagın räsmi xäbärlär dä bar gazetlarda. Menä şundıy kızıklı materiallar alıp kildem.
Ğomumän alganda Atatürk Kongressı bik yaxşı oyıştırılgan, ber cirdä dä bernindi kimçelekne kürmim. Ğayät kiñ planda, kiñ geografiyädän kunaklar kilgän. hindıstannan, Pakıstannan, Qıtaydan, başka bik küp mämläkätlärdän kunaklar bar. Miña bigräk tä Qıtaydan kilgän uygırlarnıñ häm Azärbaycan kızlarınıñ çıgışı bik oşadı. häm Tatarstannan şulay uk ike yäş galimäbezneñ çıgışları da gayät bik matur.”Tatarlarnıñ fänni eşçänlege belän yakınnan kızıksınuçı törek galime, Әgäy universitetı professorı Mustafa Өner dä üzeneñ fikerläre belän urtaklaşa:


text:
Qırım adliyecisi Emil Kürbedinov fevral 11 künü Yalta ve Bağçasarayda qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvlerniñ keçirilmesi aqqında bildire.
«Yaltada – Bahtiyar Topuznıñ ailesinde, Bağçasarayda – Rustem Osmanovnıñ qorantasında tintüv keçirile», – yazdı o Facebookta.
Adliyeci diger malümatnı bildirmey. Qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarını qorçalav komitetiniñ idarecisi Eskender Bariyevniñ aytqanı kibi, Rustem Osmanov bundan evel ATR telekanalında çalışa edi.
Yaltada yaşağan qırımtatar faali Damir Minadirovnıñ evinde fevral 11 künü sabasından tintüv keçe. Bu aqta o kendi Facebook saifesinde bildirdi. «Evimde FSB tintüvi», – yazdı o. Qırım.Aqiqat faali ile bağlanıp, tafsilâtlıca malümatnı ögrenmege areket ete.
Uquq qoruyıcı organlarnıñ bu aqta resmiy izaatı yoq.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgeninden soñ qırımtatar ve ukrain faalleriniñ evlerinde Rusiye mahsus hızmetleriniñ iştiraki ile tintüvler keçirile. Bu aqta halqara uquq qoruyıcı teşkilâtlar öz esabatlarında bildire.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Gremmi
"Gremmi" (inglizce Grammy Awards) – AQŞ Sesyazma şirketleri assotsiatsiyası tarafından 1958 senesi martnıñ 14-ünde tesis olunğan Amerika sesyazma akademiyasınıñ tarafından taqdim etilgen muzıka mukâfatı. Zemaneviy muzıka dünyasında eñ şerefli mukâfatlarından biridir, onı kinematografiya saasında "Oskar" degen mukâfatınen ölçeştirmek mümkündir, em de "Gremmi"ge kimerde bir "muzıka Oskarı" da deyler.
1957 senesi Los Anceleste Tomas Edisonnıñ yaratqan grammofonınıñ 80 yıllığı bayram etilgen vaqtında, professional çalğıcılarnıñ tarafından "Gremmi" mukâfatını yaratuv ğayesi peyda olğan edi, tamam bu sebepten de mukâfat eykelçiginiñ şekli – ufaq yaldızlı grammofondır.
Birinci mukâfat berüv tedbirini 1958 senesi Frenk Sinatra açqan edi, o da soñra "Gremmi" mukâfatına eki kere irişken edi. Tantanalı mukâfatlandıruv tedbirini ötkermek aqqı oğrunda daima Los Anceles ve Nyu York küreşe.
"Gremmi" AQŞnıñ milliy ğururıdır, çünki "Gremmi" mukâfatı çeşit türlü tarzlarda işlengen çalğıcılar, yırcılar, bestekârlarnıñ muvafaqiyetlerini mıtlaq qayd ete, em de şu mukâfat berilüvi 20 biñge yaqınlaşqan Amerika sesyazma akademiyası azalarınıñ qararına bağlıdır.
Er sene 108 kategoriyada 30-ğa yaqın türlü muzıka janrlardan sesyazma akademiyasınıñ vekâletli azaları rey berilgen neticesinde "Gremmi" mukâfatı berile. Rey aqqı bar olğan adamlarnıñ arasında muvafaqiyetli ve tanılğan artistler, ses müendisleri: Con Bon Covi, Prins, Pol Saymon, Nora Cons, Beyonse. "Ayatiy yeñişler oğrunda Gremmi mukâfatı" (inglizce Grammy Lifetime Achievement Award) biraz ayrıca tura, o muzıkağa salmaqlı isse qoşqan içün ayrı bir mukâfattır.
2015 senesi fevralniñ 8-inde endi 57-nci "Gremmi" mukâfatlandıruv tedbiri "Staples Center" degen yerde Kaliforniyadaki Los Anceles şeerinde ötkerildi.
Büyük dörtlükDeñiştir
Büyük dörtlük (inglizce The Big Four) — dört dane eñ şerefli sayılğan "Gremmi" nominatsiyasıdır:
- Yıl yazısı (inglizce Record of the Year)
- Yıl albomı (inglizce Album of the Year)
- Yıl yırı (inglizce Song of the Year)
- Yıl keşfi (inglizce Best New Artist)
Mukâfatlandıruv kategoriyalarıDeñiştir
BağlantılarDeñiştir
- grammy.com – Resmiy ağ saytı


text:
Kiyevde noyabr 21-de, cuma künü, Maydan iştirakçileri tarafından İtibar İnqilâbınıñ yıllığına bağışlanğan İtibar marşı keçirile.
Azatlıq Radiosı bergen malümatqa köre, marş iştirakçileri kollonalarğa tizilip: Mihaylovska meydanı – Taras Şevçenko abidesi – Bessarabka – Maydan – İnstitutska – Mariinskıy bağçası – Gruşevskiy soqağı – Yevropeyskaya meydanı marşrutı boyunca ketmekte.
Noyabr 21-de Ukraina İtibar ve Azatlıq Kününi qayd ete. Kiyevde ve memleketniñ diger şeerlerinde 2013 noyabr – 2014 fevral aylarında kütleviy narazılıq numayışlarda elâk olğanlarnıñ hatırasına bağışlanğan tedbirler keçirile.
Noyabr 21 künü Kiyevniñ merkezinde Yevromaydannıñ başlanmasına temel qoyğan kütleviy narazılıq mitingniñ keçirilmesine bir yıl tola. Qırım sakinleri de özlerini Maydanda em tınç mitinglerde, em de ciddiy qarşılıqlarda faal alıp bardılar.


text:
Noyabr 12-de gece belgisiz şahıslar Sudaq rayonınıñ Qoz köyündeki (Solneçnaya Dolina) camini camini yaqacaq oldılar. Bunı Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Cami imamı Edem Müslimovnıñ malümatına köre, vaqia noyabr 12-de saat 21-de olıp keçti.
«Cinayetçiler penjereni yaqıp, camige kirerek, odunlarnı qaldırdı ve binanıñ birinci qatında ateş açmağa tırıştılar. Cami azbarında yaşağan bekçi bunı kördi. O, cami yanğınına yol bermedi, lâkin cinayetçiler qaçıp kettiler», – dep bildire matbuat hızmeti.
QMDİ bildirdi ki, cami ciddiy bir zarar körmedi, sadece pencere çerçivesi yandı. Vaqia yerinde uquq qoruyıcılar çalışa. QMDİ matbuat hızmeti bergen malümatına köre, camide videonezaret sisteması yoq edi.
Qırımda yarımada işğalinden soñ bir qaç kere camilerni yaqacaq ediler. İyün 13-te, saba erte, Beraat gecesinde belgisiz şahıslar Aqmescitniñ Lugovoye mikrorayonında camige «Molotov qarışmalarını» attılar.


text:
Kiyevde aprel 11-de köçip kelgenler içün daa bir «Qırımnı sevemiz!» aktsiyası keçirilecektir. Körüşüv teşkilâtçısı olğan «Qırım diasporası» cemaat teşkilâtı Qırım.Aqiqatqa bildirdi ki, körüşüv Yalta şeerine bağışlanacaq.
«Yalta sakinleri tarihnıñ belli olmağan tarafları, Yalta tabiatı – şeer etrafında olğan dağ ve ormanlar aqqında tarif etecekler. Sizler Yalta aqqında yañı şeyler ögrenirsiñiz ve «Ukrainanıñ yaz paytahtı» aqqında viktorinada iştira etersiñiz. Körüşüvde tabiat güzelligi, Yaltanıñ tarihiy ve medeniy yerleri, yalıñız Kiyevde yaşağan qırımlılarnen degil de, diger şeerlerde oturğan vatandaşlarnen de Skype vastasınen laf etmege imkânıñız olacaq», – dep bildireler teşkilâtçılar.
«Qırım diasporası» cemaat teşkilâtı Kiyevde «Qırımnı sevemiz!» körüşüvlerini teşkil etti. Olardan biri 2015 senesi fevral başında ötkerilgen edi.
Bunıñ kibi körüşüvler yıl devamında er ay keçirilip, Qırımnıñ şeerlerine bağışlanacaqtır. Aluşta, Ermeni Bazar, Bağçasaray ve Qarasuvbazarğa bağışlanğan körüşüvler endi olıp keçti. Körüşüvlerni tarihçılar ve Qırım işğalinden soñ qıtaiy Ukrainağa köçip kelgen şeerniñ sakinleri azırlaylar.


text:
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov yarımdada fevqulâde vaziyet rejimi olğanından sebep çalışqan analarnı plandan tış tatilge yollamağa teklifi ile buyurdı.
Bunı Qırımnıñ rusiyeli ükmetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırım cumhuriyeti territoriyasında regional seviyede fevqulâde vaziyet rejiminiñ saqlanılması sebebinden 10 yaşına yetmegen balalarnıñ analarına bir aylıq otpusknıñ berilmesini temin etmege rica etem. Ödenilgen otpusknı hadimniñ razılığı ile bermege», – denile beyanatta.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tiremesini tamirlediler.
Qırımda fevqulâde vaziyet ilân etilgen. Bala bağçalarında balalarnı tek künniñ birinci yarısında qabul etmege azırlar, sabalıq ve üyle yemeksiz.


text:
Mart 14 künü şeher makemesi, «Hizb ut-Tahrir» işiniñ mabüsi Ruslan Zeytullayevniñ apis müddetini devam ettirdi. Bu aqta, Qırım.Aqiqat agentligine, advokat Emil Kürbedinov bildirdi. Belli ki, o, şahsiy sebeplerden makeme oturışında iştirak etip olamadı.
«Apis müddetini uzattılar, amma şimdilik konkret künni aytıp olamam. Müddetni bir ya da eki ayğa uzattılar», - dep ayttı Kürbedinov.
Onıñ sözlerine köre, mart 15 künü, makeme, «Hizb ut-Tahrir» işiniñ başqa mabüsleri Rustem Vaitovnıñ, Nuri Primovnıñ ve Ferat Sayfullayevniñ apis müddetini baqacaq.
Haber etilgenine köre, olar, 2015 senesi yanvar ayınıñ soñunda apiske alınğan ediler. Olarnıñ episi Rusiye Federatsiyasınıñ 205.5 Qanunını bozğanlarında qabaatlanmaqta. Bu qanunda terroristik teşkilâtını meydanğa ketirmesi ve onıñ faaliyetinde iştirak etmesi aqqında aytılmaqta. Şimdiki vaqıtta olar apiste bulunalar. Qırım advokatı, Emil Kürbedinovnıñ aytqanına köre, şu üç şahıs bir zamanları Ukraina telükesizlik hızmetiniñ celpini çekken edi, amma «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağları öyle de isbatlanmağan edi.
Ukraina Yuqarı Şurası, 2014 senesiniñ fevral 20 resmiy olaraq Qırımnıñ ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko mütenasip qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar, Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerini qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri, Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Dizel-generator sistemalarınıñ küçü, eñ büyük kölemde energiya kerek olğanı vaqıtta, Qırımnı elektriknen teminlemek içün yeterli olmay bile. Bunıñ içün qazaiy vaziyetlerde qoşma energiya menbaaları qullanılacaq.
Bunı Kreml kontrolündeki «Sistemnıy operator» (Rusiyeniñ yekâne energetik sistemasınıñ dispetçeri) idare yolbaşçısı Boris Ayuyev beyan etti, dep haber ete «Novosti Krıma».
Onıñ sözlerine köre, Qırımda 383 dizel-generatorları çalışmaqta, olarnıñ küçlügi – 144 MVt teşkil ete, lâkin olarnıñ teşkerilüvi ötkerilgende, 134 generator çalışmağanı ya da yoq olğanı belli oldı.
Soñra o qayd etti ki, 383 generator – qazaiy vaziyetlerde degil de, normal rejimde elektriknen teminlemek içün ayırılğan edi.
«Qaza yüz berse, eki biñden ziyade generator ve yedek menbaalar qullanılacaq», – dedi Ayuyev.
Sentâbr ayında Kreml kontrolündeki Aqyar akimiyeti, şeer qışta elektrik enegiyasınıñ yetişmeycegine rast kelmeycegini beyan etken edi.


text:
Filistin milliy memuriyetiniñ prezidenti Mahmud Abbas zorbalıq künü ve musulmanlarğa camige kirmege imkân berilmegen soñ İsrail ile bütün bağlarnı toqtatqanını bildirdi. Bunı iyülniñ 22-de Radio Svoboda haber ete.
Filistin prezidentiniñ aytqanına köre, İsrail Qudustaki cami etrafında quvetleştirilgen havfsızlıq tedbirlerini lâğu etkenine qadar onıñ memuriyeti İsrail ile bütün munasebetlerni toqtata.
İyülniñ 21-de üç israilli ve üç filistinli Qudustaki çatışmalardan soñ memlekette yüz bergen bir sıra adise neticesinde elâk oldılar.
Haber etilgenine köre, cuma künü aqşam filistinli biri üç israillini Urdunnıñ Ğarbiy yalısındaki Galamiş avropalı yerleşmesinde kesip öldürdi.
Bundan evel eki filistinli Qudusnıñ arap qısmında İsrail uquq qoruyıcılarınen çatışıp elâk oldı. Daa bir filistinli «ateş açılğan soñ» can berdi – adise yeri belli degil ve Qudus zıddiyeti ile alâqası-barmı yoqmı şimdilik haber etilmey.
Filistinliler İsrail uquq qoruyıcılarnıñ sıñırından keçmek içün taş atmağa başlağan soñ çatışmalar yüz berdi.
Bundan evel Qudusnıñ Eski şeerinde çoq biñli cuma namazları raat keçti; onıñ sıñırlarında müim bir musulman ibadethanesi yerleşmekte.
İsrail politsiyası 50 yaşını toldurğan ve ondan küçük musulman erkeklerine Eski şeerge kirmege yasaq etken soñ, qartlar ve qadınlar içün ise Eski şeerniñ qapularında maden qıdırıcılarnı qoyğan soñ musulman cemiyetiniñ liderleri kirişi yasaqlanmağan diger müminlerni de camige barmayıp, soqaqlarda ibadet etmege çağırdı.
İsrail uquq qoruyıcıları mezkür tedbirlerni iyülniñ 15-de olğan adiselerden soñ almağa qarar çıqardı. İsrail arapları Qudusnıñ Eski şeer kirişleriniñ birisinde ücüm etip, İsrail politsiyasınıñ eki hadimini öldürdi. O künü musulmanlarnıñ cuma namazı devamlı bir müddet içinde ilk sefer lâğu etilgen edi.
Qudusnıñ tarihiy Eski şeerinde em musulmanlar, em de yeudiyler içün muqaddes olğan bir bayır bar. VII asırda arap fethinden soñ anda «Qaya qubbesi» camisi, El Aksa camisi qurulğan edi. Yeudiyler içün bu İbadet dağı sayıla – olar içün eñ muqaddes yer, bir vaqıtları anda yeudiylikniñ baş ibadethanesi yerleşken edi, onı bir qaç kere yoq etkenler. Şimdi tek Közyaş divar ya da Ğarbiy divar qalğan.


text:
Qırımtatar halqı ile birdemlik aftası çerçivesinde mayısnıñ 21-nde «Qırımtatarlarnıñ gibrid sürgünligi. Kreml repressiyalarına tirenüv ve yañı halqara sanktsiyalar» online matbuat konferentsiyası ötkerilecek.
Teşkilâtçıları qayd etkenine köre, matbuat konferentsiyası vaqtında Ukraina ve halqara aq qorçalayıcı teşkilâtlarınıñ vekilleri kütleviy haber vastalarınıñ diqqatını «Kremlniñ yarımadada qırımtatarlarnıñ gibrid sürgünligini ardı-sıra kirsetkenine» celp etti.
Aq qorçalayıcılar «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ koordinatorı Server Mustafayev apiske alınğanınıñ yılı aqqında hatırlatmağa istey.
«Siyasiy taqip yapıluvına dos-doğru alâqası olğan Rusiye resmiy şahıslarına qarşı yañı halqara sanktsiyalar aqqında tarif etilecek», – dep ilân ete teşkilâtçılar.
Aq qorçalayıcılar BM, Avropa Şurası, Avropa Birligi ve OSCEge Rusiyede, hususan işğali altındaki Qırımda ve Donbas topraqlarında apiste qanunsız tutulğan biñlernen sakinini COVID-19-ğa oğrav telükesinden qurtaruvnen bağlı global istidanameler aqqında hatırlatacaq.
Matbuat konferentsiyası cumaaqşamı künü saat 11:00-da (Kyiv saatı) ZOOM platformasında başlanacaq.
Ukraina Baş prokurorı ofisiniñ matbuat hızmeti malümatına köre, Rusiyeniñ Qırım işğali vaqtında yarımadanı 48 biñ kişi terk etti. Rusiyeliler yarımadanıñ faal müstemlekeleştirüvini kerçekleştire. Mart ayında Krımstat, resmiy malümatqa köre, 2014 senesi Rusiyeden yarımadağa 172 biñden çoq kişi ketti, dep bildirdi: 96 biñi Qırımda qayd oldı, Aqyarda – 76 biñ.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada qırımtatar halqı ile birdemlik aftası başlana – «Bir acı. Bir tarih». O, qırımtatar halqı genotsidiniñ yılına bağışlanğan bir sıra aq qorçalayıcı ve media leyhasından ibarettir.
Kyivde qırımtatar halqı sürgünligi ve genotsidiniñ qurbanları hatırasına avtoyürüş keçirildi. Qırımtatar genotsidiniñ qurbanlarını añma kününe bağışlanğan «Bir ağrı. Bir tarih» online munaqaşası oldı.
Mayısnıñ 18-nde Ukrainada ve dünyada 1944 senesinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarını añalar. Bu künde qırımtatarlar ile tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollanılğan edi. Umumen 180 biñden ziyade kişi sürgün etildi.
Qırımnıñ türlü şeerlerinde qırımtatar halqınıñ Qırımdan sürgün etilmesi qurbanlarınıñ hatırasına matem tedbirleri keçe.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ qararına binaen, mayısnıñ 18-i Qırımtatar halqınıñ genotsidi qurbanlarınıñ hatıra künü dep ilân etildi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Büyük Britaniyada sabıq rusiye hafiye Sergey Skripal ve qızı Yuliyanıñ zeerlenüvi sebebinden, AQŞ-nıñ Rusiyege qarşı kirsetken ekinci sanktsiyalar paketi qanuniy quvetini aldı. Böyle vesiqa devletniñ Federal sicil saytında derc etilgen, dep bildire Radio Svoboda.
Yañı sanktsiyalarğa köre, Amerika Qoşma Ştatları, Halqara valüta fondu, Dünya bankı ve başqa halqara maaliye teşkilâtlarına Rusiyege maaliyeviy-tehnik yardım ve kredit berilmesini yasaqlay. Bundan ğayrı, AQŞ, rusiyelilerge bir sıra tehnologiyalar ve mallar satışı vaqtında litsenziya talaplarını arttırmağa niyetlene. Em de Amerika banklarına Rusiyege kreditler bermege ve Rusiye devlet borcunıñ bazarında iştirak etmege, yani rusiye valüta obligatsiyalarını satın almağa yasaq etile.
Skripallerniñ zeerlenüvi içün Rusiyege qarşı sanktsiyalarnıñ kirsetilecegi avgustnıñ başında belli oldı. Olar, eñ azından, bir yıl ükümsürecegi de bildirile edi.
Rusiyege qarşı yañı AQŞ sanktsiyaları avgustnıñ 22-sinde quvetini alacaq. Sıñırlavlar Büyük Britaniyada Solsberi (Salisbury) şeerinde rusiye hafiyeliginiñ agenti Sergey Skripal ve oñıñ qızı Yuliya Skripalniñ zeerlengeninen bağlı. Vaşıngton bildire ki, Rusiyeniñ Büyük Britaniyada “Noviçök” zeerlegen maddeni qullanğanı halqara uquqnı boza.
Yañı sanktsiyalar aviatsiyada qullanılğan elektron cihazlarnıñ Rusiyege ihracını yasaqlay, “Aeroflot”qa ise AQŞ-na uçuşlarnıñ yasaqlanması mümkün.


text:
BWW Bas Assambleyasınıñ bügingi otırısında AQŞ prezident Jo Bayden Qıtay basşısı Şi Jinpiñmen (Si Czin'pin) qatar söz söyleydi. Biraq, eki el jetekşileri ortasında kezdesu belgilenbegen.
Aq üy baspasöz qızmeti ötken aptada prezident Baydenniñ 21 qırküyektegi Bas Assambleya otırısına qatısatın habarlağan jäne onıñ Bas Assambleyadağı alğaşqı bayandaması COVID-19 pandemiyasın toqtatu; klimattıñ özgerui men klimattıq dağdarıstı şeşu; Adamdı qorğau qwqıqtar, demokratiya jäne erejelerge negizdelgen halıqaralıq tärtip sekildi taqırıptar jöninde bolatının aytqan.
Al, düysenbi küni Qıtay Sırtqı ister ministrligi Şi Jinpiñniñ 76-şı kezekti assambleyada bayandama jasaytının mälimdegen, alayda bayandama mazmwnı turalı naqtı mälimet bermedi.
Bayden qızmetke kiriskennen keyin, Amerika Qwrama Ştattarı YUNESKO men Birikken Wlttar Wyımınıñ Adam qwqıqtarı jönindegi keñesine qayta qosıldı, ol Tramp odan şığatının mälimdedi. AQŞ pen Qıtay jetekşileri N'yu-York qalasındağı BWW-nıñ ştab –päterine bir uaqıtta barğanımen ekeu ara kezdesu belgilenbegen.


text:
Lvivde sentâbr 4-5 künleri «Köçip kelgenlerniñ ve lvivlilerniñ festivali» keçecek, dep bildire «Qırım evi Lvivde» cemaat teşkilâtı.
Festival – medeniy köpürlerni birleştirgen bir tedbir olacaqtır. Köçip kelgenler ve lvivliler içün bir birini daa da güzel tanımaq bir imkândır», – denile beyanatta.
İstegenlerni medeniy tedbirge qoşulmağa ve festivalniñ sergisi ve aş ustahanesinde işitarak etmege çağıralar.
Evel «Qırım evi Lvivde» Qırımtatar medeniy merkezi» teşkilâtınnı tesisçisi Alim Aliyev aytqanı kibi, «Qırım evi Lvivde» tek qırımtatarlar içün degil de, diger medeniyetlerniñ merkezi olacaqtır, mında qırımtatar, ukrain, qırımtatar tilleri boyunca dersler, çeşit medeniy tedbirlerniñ keçirilmesi planlaştırıla.
KrımSOS cemaat teşkilâtınıñ bildirgeni kibi, Rusiye Qırımnı 2014 senesi işğal etkeninden soñ yarımadanı 45-50 biñ insan terk etti. Mecliste köçip kelgenlerniñ yarısı – qırımtatarlar olğanını bildireler.


text:
Kremlin nezareti astındaki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov işğal olunğan Qırımda Sport naziri vazifesine Yelizaveta Kojiçevanı tain etti. Bunı Aksönovnıñ matbuat-hızmeti bildire.
«Kojiçeva Yelizaveta Vasilyevnanı Qırım Sport naziri devlet vazifesine tainlep, Qırım Sport naziriniñ birinci muavini vazifesinden boşatmaq», – dep aytıla Aksönovnıñ resmiy emrinde.
İşğal etilgen Qıırımda evelki Sport naziri Georgiy Şestakovnı Aksönov bu sene aprel ayında işinden çıqarğan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aqmescitniñ Aq-Meçet qasabasında sentâbrniñ 13-nde II Qırımtatar kitap yarmalığı ötkerilecek. Tedbirniñ programmasında yañı kitaplarnıñ taqdim etilüvi, bala kitaplarınıñ müellifleri ile körüşüv, ilmiy, tarihiy ve bediiy kitaplarnıñ müelliflerinen körüşüv, artistlerniñ çıqışları ve balalar içün eglenceli programma bar.
Tedbirni «Nenkecan» qadın-qızlar mecmuası, Qaradeniz Production studiyası ve «Yeşil ada» salonı teşkil eteler.
2019 senesi sentâbr ayında Aqmescitte birinci qırımtatar kitap yarmalığı keçirilgen edi.


text:
Türkiyidiki MPL téléwiziye qanilida Uyghur mesilisi
RFA / Erkin Tarim
Bu programmining riyasetchilikini sherqiy türkistan köchmenler jem'iyiti bashliqi axmet türköz ependi qilmaqta. Bu bir sa'etlik bir programma bolup, programmida Uyghur, qazaq, qirghiz, özbek we tatargha oxshash türkiy milletlerning tili edebiyati, tarixi we bügünki mesililiri heqqide bu milletlerning wekilliri, ammiwi teshkilatlirining mes'ulliri we munasiwetlik ilim ademliri bilen söhbet élip bérilmaqta.
2 Aydin béri MPL yeni médiya platformi namliq téléwiziye qanilida bériliwatqan bu programmining köpide, sherqiy türkistan mesilisi heqqide söhbet élip bérilghan. Bu programmilar arqiliq sherqiy türkistan mesilisi keng türk jama'etchilikige etrapliq halda anglitilmaqta.
Türkistanbul programmisining riyasetchisi axmet türköz ependi 2008 - yili béyjing olimpik musabiqisi tüpeylidin sherqiy türkistan mesilisining, bolupmu sherqiy türkistandiki insan heqliri depsendilirining dunyaning kün tertipige kelgenlikini, buning üchün bu programmida nuqtiliq halda sherqiy türkistan mesilisige yer bergenlikini éytti.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerov Kremlinge bağlı olğan Bağçasaray mehkemesiniñ qararına şikâyet etecek. Malüm ki, sentâbr 28-de bu mahkeme İlmi Umerovnı Rusiye Memuriy qanun bozuvlar Kodeksiniñ 20.28 maddesi 1 qısımı boyunca qaabatlı olaraq tanığan edi.
Bunı Meclis reisiniñ muavini Facebook saifesinde yazdı.
«Neticelerge dair hayal qurmayım, lâkin bu kelecekte İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesine muracaat etmek içün kerek», – dedi Umerov.
Facebook Post
Sentâbr 28 künü Qırımtatar Milliy Meclisi reis muavini İlmi Umerovğa rusiyeli mahkeme 750 ruble para cezasını belgiledi.
Sentâbr 27-de Qırımtatar Milliy Meclisi azası Ali Hamzinge, «Rusiyede yasaq olğan cemaat birleşmesiniñ toplaşuvında iştirak etkeni içün», rusiyeli Qırım mahkemesi1000 ruble para cezasını belgiledi.
Sentâbr 26-da Qırımtatar Milliy Meclis azaları, bunen beraber, Qırımtatar Qurultayınıñ bazı delegatları Aqmescitteki Ekstremizmge qarşılıq boyunca merkezge çağırıldı.


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ yetekçilerinden biri Ahtem Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov, onıñ müşterisi endi avgust ayında mahkeme qararınen mahküm etile bilecegini tüşüne. O vaqıtqa qadar şaatlarnıñ sorğulanması, delillerniñ taqdim etilmesi ve taraflarnıñ tartışmaları yekünlenecektir. Bunı Nikolay Polozov iyülniñ 11-nde, «Çiygoz davasınıñ» nevbetteki, 140-ncı mahkeme toplaşuvında teneffüs ilân etilgende bildirdi.
«Ceryannıñ ketişatına baqıp, kelecek afta, ya da daa bir afta soñra, imayeciler tarafından bütün qalğan yazılı deliller taqdim etilecegini añlayım. İmayeniñ köstermege istegeni soñki delil – Ahtem Çiygoznıñ sorğusı olacaqtır. Bundan soñ daa bazı ilâveler olur, belki prokuratura tarafından bazı deliller kösterilir. Ve bundan soñ bizler tartışmalarğa keçermiz. Böyle etip, mahkeme esnasında ya iyülniñ soñunda, ya da avgustnıñ başında munaqaşalar keçirilip, bundan soñ mahkeme öz qararını alacağını tüşünem», – dedi Polozov.
İyülniñ 11-nde «Çiygoz davasınıñ» mahkeme oturışında Kremlniñ nezaretindeki Qırım parlamentiniñ deputatı Lentun Bezaziyev sorğudan keçe, onıñ çağırılmasını imaye tarafı talap etti.
Kelecek afta Kremlniñ nezaretindeki Qırım parlamentiniñ yolbaşçısı Vladimir Konstantinov «Çiygoz davasında» öz ifadelerini seslendirecegi beklenile.
Kreml kontrol etken işğal altındaki Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi iyünniñ 22-de Ahtem Çiygoznıñ apiste yatma müddetini üç ayğa – oktâbrniñ 8-ne qadar uzattı. Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, nevbetteki sefer Qırım meselesine "qapalı mesele", dep ayttı ve böylece Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ Qırım meselesini "Normand formatı"nda muzakere etmege teşebbüsine cevap berdi. Amma, böyle cevap - Peskovdan da, başqa rusiye memurından da - beklenilgen bir şeydir. 2014 senesinden soñ, "Qırım Cumhuriyeti" ve Aqyar Rusiye Anayasasına kirsetilgen soñ, Rusiyede başqa iç kimse başqa cevap berip olamaz.
Ve bu, kerçekten aytsaq, Rusiye ve Ukraina munasebetleriniñ eñ esas problemasıdır. Qırım, Donbass degil. Donbassnıñ kelecegi ertemi-keçmi çezilir. Belki prezident Zelenskıy ve prezident Putin vaqtında degil, olarnıñ halefleri vaqtındadır. Belki, haleflerniñ halefleri vaqtında - amma çezilir. Belki, Donbassta atışlar daa evel toqtanır. Bütün bular - yaqın onyıllar, ya da yıllar meselesi. Qırım ise...
Qırım ise, bellesem, daa çoq vaqıt devamında esas mesele olacaq. Ve yalıñız Moskovanıñ, iç bir Ukraina ve Rusiye prezidenti vaqtında Kyivnen muzakere etmege istemegen bir mesele degil. Rusiye ve Ukraina munasebetleriniñ normallaşmasına imkân bermeycek bir meseledir - Rusiyeniñ Ukrainadaki "hayırhaq"ları öyle tüşünseler de.
Pridnestrovye işğaline baqmadan, Moldovanıñ başlığı Rusiye başlığınen yahşı munasebette, dep maña itiraz ete bileler. Ve, Abhazistan ve Cenübiy Osetiya işğaline baqmadan, atta Rusiye bu eki Gürcistan muhtariyetiniñ mustaqilligini tanığanına baqmadan, Rusiyenen Gürcistan arası bazıda yahşı ola, dep ayta bileler.
Для KpeMля, cyдя пo BceMy, зakpыT He Toлbko Boпpoc KpыMa. Boпpoc HopMaлизaции poccийcko-ykpaиHckиx oTHoшeHий для KpeMля Toжe зakpыT
Amma Rusiye iç bir vaqıt Pridnestrovye topraqlarına iddia etmey edi ve Moldovanıñ territorial bütünligini daima qabul ete edi. Gürcistannen başqace oldı, amma bu vaziyette de Rusiye, işğal etilgen topraqlarnı öz devlet qısmı kibi saymay. Körüne ki, Pridnestrovye ve Abhazistan - bu Qırım degil, bu tecavuzdan onlarce yıllar keçken soñ Donbasstır.
Qırım ise - bu Qırımdır. Rusiye tecavuzınıñ, cenkten soñ halqara uquqında analogı yoq. Ve ukrainler öz prezidenti olaraq açıq bir kollaboratsionistni saylağanlarını tahmin etsek bile, Rusiyeniñ bu dostu ep bir onıñ Vatanınıñ bir qısmını tutıp alğan devletni ziyaret etmege mecbur olacaq. Ve Moskovada işğalniñ olğanını bile onen muzakere etmekten vazgeçecekler. Çünki Rusiyeniñ fikrince, Qırım meselesi - Ukraina Anayasasına kerekli deñişmeler kirsetilmesinen ya da daa yahşısı - Ukrainanıñ özüniñ de Rusiyege qoşulmasınen - qolay çezile. Böylece er kes kene bir devlette olu ve, bir prezident ile - Putin ile.
Bu - siyasiy şaçma, elbette. Amma tamam bunıñ içün Dmitriy Peskov aqiqatnı aytqanını qabul etmek kerek. Kreml içün tek Qırım meselesi degil qapalı. Rusiye ve Ukraina arasındaki munasebetlerniñ normallaştıruvı meselesi de qapalıdır.
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikirler, muelliflerniñ öz fikirlerini ifade ete ve muarririyetniñ noqtai-nazarını er vaqıt aks etmezler


text:
Aprelniñ 27-sinde Aluşta "Hizb ut-Tahrir davası" iştirakcileriniñ imayesi Rostov-na-Donu şeeriniñ Cenübiy bölge arbiy mahkemesine bir sıra muracaatname berdi, olarnıñ arasında "cinayet adisesiniñ olmaması" sebebinden bu cinaiy davanıñ qapatılması aqqında muracaatname de bar.
Bunı "Qırım birdemligi" birleşmesine advokat Ayder Azamatov ayttı.
Onıñ malümatına köre, imayeciler ve şübeliler oturışta video vastası ile iştirak etti.
"İmaye tarafı qabul etilmez delillerniñ çıqarılmaması, davanıñ prokurorğa qaytarılması ve umumen cinayet adisesi olmaması sebebinden davanıñ toqtatılması içün bir sıra muracaatname berdi. Men de Kantemirovğa ait bir muracaatname berdim, oña köre daa evel tahqiqatçınıñ muracaatnamesine köre apis etilgen mülkniñ boşatılmalıdır", - dedi Azamatov.
O qoştı ki, mahkeme imayecilerniñ muracaatnamelerini diñlep, muşavere odasına ketti. Mahkeme qararı aprelniñ 28-inde ilân etilecek.
Fevralniñ 3-nde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Aluştadaki «Hizb ut-Tahrir davası» mabüsleriniñ apis müddetini uzattı.
Rusiye quvetçileri qırımlılarnı iyünniñ 10-nda olğan tintüvlerden soñ tutıp aldı. Rusiye FSBsi tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtını quruv ya da anda iştirak etüv) aıçlğan cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınen bağlı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımtatar resurs merkezi Qırım ilhaqı başlağanından berli yarımadada 40 kişiniñ tutulmasını rekord dep saydı. Bu aqta teşkilâtnıñ reisi Eskender Bariyev bu yılnıñ birinci üç ayında insan aqlarınıñ bozuluvı talillerini taqdim etip bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«İşğalci akimiyet yapqan qanunsız areketlerniñ büyük qısmı qırımtatar halqına qarşı ola», – dedi Bariyev.
Onıñ qayd etkenine köre, «qanunsız repressiv areketlerge» Rusiye tarafdarı blogerler, jurnalist ve faaller de oğrağan edi.
2019 senesiniñ ilk üç ayı devamında Qırımtatar resurs merkezi 45 tintüv, 52 tutuv, 61 sorğu, 97 apiske aluv, adaletli mahkeme aqqını 171 kere bozuv, siyasiy mabüslerniñ 32 etap etüvi ve «Qırım limanlarına qanunsız kirgen 60 gemini» qayd etti.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Aqmecitte Kiyevskaya soqağında cumaaqşamı künü üç naqliyat çatıştı. Maşnalardan birisi trolleybusqa uruldı, eki maşnanıñ yolcuları yaralandı.
Bunı Rusiye İİN-niñ Qırım idaresiniñ matbuat hızmeti haber etti.
"Şevrole Klan" maşnasınıñ aydavcısı Gagarina soqağından Nikanorova soqağına taraf Kiyevskaya soqağından ketkende, kenardaki sol yolaqtan sağ yolaqqa keçkende, telükesiz mesafeni saylamadı ve qarşısına kelgen VOLKSWAGEN TRANSPORTER maşnasınen çatışrı. Bundan soñ "Şevrole Klan" sol taraftan ketken trolleybusqa uçıp uruldı", - denile beyanatta.
Müessisege köre, yol qazası neticesinden eki adam - VOLKSWAGEN TRANSPORTER ve "Şevrole Klan" yolcuları yaralandı.
Aqmescit rayonında mayıs 24-ünde aqşam eki yengil maşna yol qazasına oğradı, eki bala yaralandı.
Mayıs 21-inde Aqmescit civarında moped ve yengil maşna qazağa oğradı, eki adam elâk oldı.
"Honda Dio" mopedini aydağan 2002 senesi doğğan adam, 1990 senesi doğğan adam aydağan "Mazda 3" maşnasına yol bermedi ve onen çatıştı. Bu uruştan yengil maşna qarşı yolaqqa çıqtı ve "Mercedes Benz" maşnasınen uruştı", - denile beyanatta.
Qaza neticesinde "Honda Dio" mopediniñ aydavcısı ve "Mazda 3" maşnasınıñ aydavcısı elâk oldı.


text:
«Askerlerniñ ruhı sağlam, olar Ukrainanı qorçalamağa azırlar. Anda vaziyet pek qıyın. Men bunı bilem – yaqında Lugansktan qayttım, anda bir afta devamında edim. Amma eminim ki, biz yeñermiz, çünki Tañrı ve Ukraina biz ile birlikte», – dep yazdı o öz Facebook saifesinde.
Bugün Ukraina Yuqarı şurasınıñ parlament spikeri, Ukraina prezidenti vazifelerni eda etken Oleksandr Turçinov gece Donetsk vilâyetinde antiterroristik ameliyatnıñ başlanmasını ilân etti. Turçinov al-azırda milis bölükleriniñ yañartuvını de alğışladı.


text:
Bunı o Abu-Dabi ziyareti çerçivesinde bildirdi, yaza Khaleej Times neşiri, dep haber ete «Ukrinform».
«Men bu meseleni meraqlanğan taraflar – Ukraina, Rusiye, AB ve AQŞ liderleri ile – muzakere ettim. Men bu dört tarafnı da vaziyetni barışıq yollarnen al etmege çağıram ve kerek olsa, özüm de bu işke issemni qoşmağa azırım», – dep ayttı Ban Ki-moon.
BMT Baş kâtibi «Ukrainada zorbalıq olğanına raatsız ve er bir tarafnı Jeneva añlaşmalarına riayet etmege çağıra».
«Men taraflarnı daa bir körüşüvni keçirilmege çağıram, bu añlaşma ne içün yerine ketirilmegenini baqmalımız, taraflar ne sebepten zorbalıqnen oğraşqanını ögrenmek kerekmiz», – bildirdi Ban Ki-moon.


text:
Birleşken Milletler Teşkilâtı Baş assambleyasınıñ üçünci komiteti toplaşuvında noyabr 15, salı künü Ukraina teşebbüsi ile azırlanılğan «Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeerinde (Ukraina) insan aqlarınıñ vaziyeti» rezolütsiyası qabul etildi.
Rezolütsiyağa 73 devlet qol tuttı, 23 – qarşı çıqtı, 76 – bitaraf qaldı.
Rezolütsiyağa qarşı rey bergenler arasında – Ermenistan, İran, Belorusiye, İndistan, Qıtay, Qazahistan, Rusiye, Özbekistan, Suriye, Sudan, Sırbistan, Venesuela. Bunı Facebook saifesinde Ukraina Haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirdi.
Mezkür rezolütsiyada BMT vesiqalarında ilk kere Rusiye «işğalci-devlet» olaraq adlandırıldı, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ile Aqyar ise – «vaqıtınca işğal etilgen topraqlar».


text:
Bunı öz başına ilân etilgen «Qırım akimiyetiniñ» ruporı olğan «Krıminform» agentligi bildire.
Olefir «taraflar añlaşmasına köre» işten boşatıldı eken.
Rey berüvden evel çıqışta bulunğan Sergey Brayko şeerde Qırımnıñ devlet mensüpligi deñişkeninen bağlı büyük deñişmeler olacağını bildirdi.
«Bizler yaqın yarım yıl içinde masraflarnı ödemege imkân berecek derecege qadar yetmek kerekmiz. Yalta ise Rusiyeniñ eñ yahşı yaz kurortlarından biri olmaq kerek», – dedi o.
Bundan soñra zalda olğan Yalta şeer şurasınıñ 37 deputatı Braykonı yolbaşçınıñ birinci muavini olaraq sayladı.
2002-2010 seneleri Sergey Brayko Yalta şeer yolbaşçısı olğan edi. 2011-2012 seneleri Brayko Qırımnıñ regional inkişaf ve qurucılıq Nazirliginde yolbaşçılıq etti. 2012 senesi Yalta ve Aluşta regionlarını qaplap alğan 7-nci saylav bölgesinde Brayko Ukraina halq deputatı olaraq saylandı.
2014 senesi martnıñ 25-de Brayko halq deputatı mandatından vazgeçüv aqqında ariza yazdı.
Al-azırda Yalta şeer şurasınıñ vazifelerini Sergey Karnauh eda ete, çünki Sergey İlaş fevralniñ 24-de istifağa çıqtı.


text:
«Avdet» qırımtatar cemaat-siyasiy gazetası ve «Qasevet» tarihiy-etnografik mecmuası – yarımadada çalışmağa devam etken qırımtatar kütleviy vastalarından biridirler. Faallerniñ aytqanına köre, Qırımnıñ şimdiki reberligi neşirlerge qoltutmağa azır, faqat böyle bir «yardım», daa doğrusı, tam bir nezaret qırımtatar neşirlerine fayda ketirmek yerine serbest haber alanınıñ şekillenmesi ve tarih levhaları üzerindeki mustaqil işniñ alıp barılmasına keder etecekler.
Neşirlerniñ baş muarriri Şevket Qaybullayev Qırımdaki işleri aqqında Qırım.Aqiqatqa tarif etti. Subetimiz «Qasevet» tarihiy-etnografik mecmuası Kyivde «Kitap anbarı» («Knijnıy arsenal») IV halqara festivalinde taqdim etilgen künü keçirildi. Taqdim merasiniñ iştirakçileri ve musafirleri Qırımda mecmuanıñ inkişafına ve onıñ umumukrain derecesine çıqmasına qoltutmaq kerek olğanını ayttılar.
– Bugünki taqdim merasimi aqqında aytıñız.
– «Qasevet» – bayağı eski bir neşir, 1984 senesinden berli çıqmaqta. Mecmuanı genç talebeler qurğan edi, başta edebiy-publitsistik malümatlarını aydınlatqan, qırımtatar milliy areketi, Sovetler Birligineki dissidentler areketine bağışlanğan edi. Analitik malümatlarnı toplap derc etken edik. Böylece, mecmua qanunğa uymağan bir şekilde çıqqan edi ve 1989 senesinde iş resmiyleştirildi, neşir qayd etildi demeyim – perestroyka başlandı ve bir çoq gazeta bundan evel paylaşması yasaq olğan şeylerni neşir etmege başladı. Vaqıt keçtikte olğan malümatlar deñişti, 90-ıncı yılları keldi ve bizler tarihiy-etnografik mevzuatta çalışmağa başladıq.
– Neşirniñ mevzuatı ne?
Mecmua qırımtatar cemiyetiniñ qadimiy zamanlarından başlap yaşayışını qaplap ala
– Bugünde-bugün mecmua qırımtatar cemiyetiniñ qadimiy zamanlarından başlap yaşayışını qaplap ala. Misal olaraq, tilşınaslıq – genç tedqiqçilerimiz malümat tapıp, tüzete ve neşir eteler.
Al-azırda neşir etecek çoq yer yoq, imkânlarımız sıñırlı ve er ay mecmuamız çıqmay, yılda 2-3 kere bastıramız, amma ilmiy-populâr derecede azır olıp çıqamız. Cemaat yaşayışını qaplap alamız: tarih, etnografiya, halq ağız yaratıcılığı, felsefe, tilşınaslıq.
Saña yazacağını aytqanda, seni tüzetkende, kimsiñ ve nasıl olmalısıñ aytqanda özüñ de kim, qaydan ve tamırlarıñ qaydan kelgenini bilmek kereksiñ. Bu mevzu bizni qasevetlendire, ve bizler bir sanda, meselâ, qırımtatar adları aqqında yazğan edi, manaları ve tamırlarını añlattıq – müim bir malümat, insan felsefe añlayışı, etnik añlayışında kim olğanını añlay. Ekinci mevzu – tarihımıznıñ tasnifi. Masal ve efsaneler – olarnen ğururlanamız, amma ögrenmege başlağanınen o masal olmağanını añlaysıñ, birisi onı deñiştirgenini añlaysıñ, sanlarımızdan birinde bu mesele aydınlatıla.
– Bugünki künde «Avdet» gazetası Qırımda nasıl çalışa?
– Çalışamız, cemi olaraq 999 nushamız çıqa (bu şekilde Roskomnadzor ruhsetine kerek qalmay, çünki 2015 senesi aprel 1-den itibaren Qırımda çalışacaq kütleviy haber vastaları Roskomnadzordan izin almaq kerekler – QA), katalogda yoqmız, bu sebepten gazetanı özümiz tarqatmaq mecburmız. İşniñ büyük qısmı göñülliler tarafından yapıla, adamlar yardım ete, masraflarımıznı qarşılaylar.
Toplaşacaq yerimiz qalmadı (Rusiye kontrol etken Qırım Arbitraj mahkemesi gazetanıñ muarririyeti, «Qırım Fondu» hayriye teşkilâtı ve Qırımtatar Milliy Meclisi yerleşken binanı devletke medeniy miras yeri olaraq bermege qarar aldı. 2014 senesi sentâbr 17-de mahkeme vekilleri binanı tevqif etkenler – QA).
Rusiye qanunlarınıñ uquqı altında bulunıp, belli bir ıstılalarnı qullanamaymız, bu memlekette qabul etilmeycek mevzularda yazamaymız
Mevzular aqqında aytacaq olsaq, sıñırlar aqqında ayta bilemiz. Şimdiki vaqıtta Rusiye qanunlarınıñ uquqı altında bulunıp, belli bir ıstılalarnı qullanamaymız, bu memlekette qabul etilmeycek mevzularda yazamaymız. Bu derecede çalışamız.
– «Avdet» gazetasınıñ qısqartılması «Qasevet» mecmuasına tesir ettimi?
– Şimdilik yoq, «Avdet» gazetasında cemaat-siyasiy bir neşir, anda analitik malümatlar bastıramız, tasil, medeniyet ve yaşayış aqqında yazamız, olğan vaqialarnı izaatlarda kösteremiz, «Qasevet» ise – ilmiy-populâr bir mecmua, bu başqa bir saa, ve mında şimdilik basqı yapılmay. Menim fikirimce, bu da ola bile, çünki belli bir mevzuda ya da Qırım tarihına dair fikirlerimiz digerlerden farqlı olsa, bizge tesir etmege tırışacaqlar.
– Neşirniñ ne kibi planları bar?
Bir çoq planlarımız Ortaçağnen bağlı – Altın Orda devrinden Qırım hanlığına keçiş, mında em siyasiy, em medeniy ceetten ögrenilmegen bir çoq «beyaz leke» bar
Planlarımız menim içün büyük: misal olaraq, sürgünlik qırımtatarlarnıñ mentaliteti, til edepi, medeniyetine nasıl tesir etti, Orta Asiya ve diger cumhuriyetlerden ne alıp keldik, onı öz medeniyetimizge nasıl keliştirdik ve oña bizim aytmamız ne qadar doğru köstermege isteymiz. Toponimika mevzusında ekspeditsiyalarnen meraqlanamız, olarnı teşkil etmek ister edik – müim bir mesele. Bir çoq planlarımız Ortaçağnen bağlı – Altın Orda devrinden Qırım hanlığına keçiş, mında em siyasiy, em medeniy ceetten ögrenilmegen bir çoq «beyaz leke» bar. Qırımtatarlarğa ait medeniyet çizgileriniñ başqa bir halq tarafından özüne mensüp olğanını kösterilgeni meraqlandıra. Ve, elbet de, tarihımızdaki qadın rolü meraqlandıra, bazıları cemiyetimizde qadın qapalı, qorquzılğan, dep tüşüneler, amma tedqiq etmege başlasaq, bam-başqa şey olıp çıqa.
Yavaş-yavaş ketemiz, amma ardı-sıra areket etemiz. Bu yolda yalıñız tarihımıznen meraqlanmayıq. Tarihımıznı ögrenip, yarın qayda olacağımızğa baqamız.


text:
Ukraina baş naziriniñ Avropa ve Avropaatlantik integratsiyası meseleleri muavini Dmıtro Kulebanıñ fikirince, Qırımnı işğalden qurtaruv meselesiniñ halqara formatını belgilemeli. Onıñ aytqanına köre, Ukrainada Rusiyeniñ böyle teşebbüslerge qarşı çıqacağını añlaylar.
«Buña raat yanaşamız, amma başta istegen formatımıznı belgilemek kerek ve atta Rusiyesiz laf etmege başlamaq kerek, dep tüşünemiz. Munaqaşa etmelimiz, Qırımnı işğalden qurtaruv yolu nasıl olacağını laf etmelimiz», – dedi Kuleba.
Onıñ qayd etkenine köre, Ukraina akimiyeti taraflar Qırımnı muzakere ete bilecek Normand formatına oşağan bir şeyni istey.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Anton Korınevıçnıñ Qırım.Aqiqatqa tarif etkenine köre, temsilcilik baş nazir muavininiñ bu teşebbüsine qoltuta ve bu işte kerek olğan yardımnı köstermege azır.
Rusiye iştirak etmese, Qırım boyunca muzakerelerniñ böyle halqara formatı bizge kerek, ve biz bu yönelişte çalışmağa azırmızAnton Korınevıç
«Prezidentniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi olaraq Qırım boyunca muzakerelerniñ halqara formatı kerek, dep aytqan edik, ve bu muzakereler Qırımnıñ işğalden qurtarıluvına, Qırım meselesine bağışlanmalı. Ukraina baş nazir muavini Dmıtro Kuleba muzakerelerniñ böyle «Qırım formatına» ihtiyac ğayesini seslendirgenine quvanamız, ve biz, şübhesiz, bu yönelişteki işte iştirak etmege azırmız. Başta böyle muzakereler Rusiyesiz keçirile bile, bu zaten añlaşıla, – Rusiye, «Qırım meselesi qapatıldı» dep, böyle platformada iştirak etmege istemeycek. Nasıl olsa da, Rusiye iştirak etmese, Qırım boyunca muzakerelerniñ böyle halqara formatı bizge kerek, ve biz bu yönelişte çalışmağa azırmız. Onıñ işi Qırım işğali mevzusına halqara diqqatnı celp eter ve işğalci devlet Rusiyege basqı yapar», – dep tarif etti Prezidentniñ daimiy vekili.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerovnıñ fikirince, Qırımnı işğalden qurtarmaq içün Rusiye tarafı olmağan bir muzakere formatı daa semereli olur.
Sanktsiyalar kerçekten faydalı olacaq vaqıtqa qadar ortaq memleketler ve halqara teşkilâtlarnen Rusiyege iqtisadiy, siyasiy ve diplomatik basqı quvetleştirilüvi aqqında añlaşmalıİlmi Umerov
«Putinni Qırımnı qaytaruv boyunca muzakere esnasına celp etmemeli, dep tüşünem. Sanktsiyalar kerçekten faydalı olacaq vaqıtqa qadar ortaq memleketler ve halqara teşkilâtlarnen Rusiyege iqtisadiy, siyasiy ve diplomatik basqı quvetleştirilüvi aqqında añlaşmalı. Amma Ukraina işğalci ve istilâcınen ket-kete daa faal ticaret yapsa, diger memleketlerniñ destegi aqqında aytıp olamaymız. Balıq tutuvı ve gaz tranziti aqqında añlaşmalar imzalandı. Bu Ukraina suverenitetini telükege oğratqan pek telükeli areketler. Bütün Ukraina içün bir telüke. Rusiye ve Putinnen añlaşmaq mümkün degil. Olarnı bu cenkte ancaq yeñip, Qırımnı qaytarmalarına mecbur etmek mümkün», – dep paylaştı fikrini Meclis reisiniñ muavini Qırım.Aqiqatnen.
Ukrainalı aq qorçalayıcı Oleksandra Matviyçuknıñ fikirince, Qırım meselesinde bunıñ kibi format tek Qırımnı işğalden qurtarmağa degil, halqara seviyede Qırımda insan aqlarını bozuv meselelerini daa faal kötermege yardım eter.
«Al-azırda Ukrainağa işğal etilgen Qırımda insan aqlarını bozuv meselelerini kötermege imkân bergen halqara meydançıq yoq. Bir qaç yıldan berli ekspertler ve aq qorçalayıcılar onı qurmaq kerek, dep ayta. Amma Rusiye muzakere formatına nasıl çekilecek kimse aytıp olamay. Kreml vekilleri «Qırım meselesi qapatıldı», dep toqtamayıp ayta. Bir yerde qalmamaq içün Qırımnı işğalden qurtaruv meselesi etrafında halqara toplulıqnıñ areketlerini zamandaşlaştırmağa yardım etecek halqara muzakerelerniñ diger formatlarını qıdırmaq kerek», – dep izaatladı aq qorçalayıcı vaziyetni Qırım.Aqiqatqa.
Ukrainalı aq qorçalayıcı Galina Koynaş Dmitriy Kulebanıñ teklifine skeptik qıymet kese. Onıñ fikirince, Qırım meselesi Normand formatına kirsetilmeli edi.
«İşğalci devlet birinci basamaqta olsa da, iştirak etmese, Qırımnı qaytaruv boyunca er angi halqara «formatqa» skeptik baqam. Ukrainanıñ ğarbiy ortaqları Rusiyeni Qırımdan ketmege mecbur etecek faydalı usullar meseleleri boyunca muzakere masasına oturmağa razı olacağına inanmaq ister edim, amma pek inanmayım, birinciden, mesele böyle köterileceginden, ekinciden, laf belli, kerçekleştirilecek tedbirler aqqında keteceginden. Böyle tedbirler olmasa, Rusiye, Qırım meselesi köterilmesin dep, ileride de er keske basqı yapacaq, ve bunıñ kibi tedbirler boş lafqa çevirilecek. Qırımnı işğalden qurtaruv meselesiz Normand formatına razı olmaq kerek olğanından emin degilim, ve daa Putinsiz format aqqında aytalar», – dep qayd etti aq qorçalayıcı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Parijde keçirilgen «normand formatı» körüşüvinden soñ matbuat konferentsiyasında çıqışta bulunıp, Ukraina ve halqınıñ temel fikirlerini qayd etti. Onıñ qayd etkenine köre, em Donbas, em Rusiye işğal etken Qırım Ukrainanıñ bir qısmı ola.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
İlhaq etilgen Qırımda iyün 3-üne qadar 172 adam pnevmoniyanen hastahanege qoyuldı, olardan 6-sı ağır alda.
Bunı iyün 3-ünde Rusiye kontrolindeki Qırım sağlıq naziriniñ muavini Anton Lâskovskiy Aqmescitteki matbuat konferentsiyasında ayttı.
"Pnevmoniya diagnozınen hastahanelerde 172 adam yata, olardan altısı ağır aldadır. Bir künde yañı 12 adam qoyuldı, 15 adam tedavilenip çıqarıldı", - haber etti o.
İyün 3-üniñ sabasınace ilhaq etilgen Qırımda ağır alda olğan COVID-19 hastalarınıñ sayısı beşke keldi.
Tünevin Qırımda yedi yañı koronavirus hastası qayd etildi. Böylece, bugünge qadar Qırımda 399 koronavirus hastası qayd etildi. 29-ı çetelden keldi, 74-ü Rusiyeden kelgen ve olarnen alâqada olğan şahıslarda qayd etildi. Bütün müddet devamında 259 adam yahşı oldı, 11 COVID-19 ile hasta patsiyet vefat etti, olarnıñ üçü - koronavirusnıñ özü sebebinden.
Aqyarda COVID-19 adiseleri 168-gece arttı. 136 adam yahşı oldı, 3 adam vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ Seyitler rayon mahkemesi vatandaş jurnalisti, «Qırım birdemliginiñ» strimeri Ayder Kadırovnıñ imayesi bergen cinaiy dava qapatuv muracaatını red etti. Kadırov Rusiye Ceza kodeksiniñ 205.6 maddesine istinaden qabaatlana – «Cinayet aqqında haber etmeme». Bu aqta advokat Emil Kurbedinov yanvarniñ 25-nde bildirdi.
İmayeci, cinaiy dava açılmasınıñ sebebi «VKontakte» içtimaiy ağındaki saife oldı, dep qayd etti. Umitcon Dadaconov adı olğan qullanıcı Qırım sakinlerine andan yazğan edi.
«Bir dane VKontakte saifesinden beş cinaiy dava peyda oldı, men bu saifeni sahte sayam. Açılğan davalardan biri – ağır madde boyunca açıldı. Pek qolay», – dep qayd etti Kurbedinov.
Neticede mahkeme bütün muracaatlarnı red etip, vaqıtsız olğanını ve olarnı eñ yaqın mahkeme oturışuvlarında baqacağını bildirdi.
«Böyle taqip tamamen qanunsızdır, FSB insanlarğa, halqımızğa, hususan jurnalist Kadırov Ayderge kene basqı yapmağa tırışa. Bugünde-bugün Qırımda telükeli bir qapunı açacaq olalar – çaqmama mevzusı. Bir terakt olmadı, kimse terror aktlarını, ateşke berüv ya da patlavlarnı gizlemedi», – dep izaatladı advokat.
2020 senesi avgustnıñ 31-nde peyda olğan malümatqa köre, Rusiye quvetçileri Sudaq, İçki ve Seyitler rayonlarında qırımtatarlarnıñ evlerini tinte. Faallerniñ malümatına köre, tintüvler Enver Topçi, Ayder Ablâkimov, Ridvan Umerov ve Ayder Kadırovnıñevinde keçirildi. Onıñ ömür arqadaşı evlerinde tintüv olmadı, amma aqayınıñ Ukraina pasportı tutıp alındı, onı ise Aqmescitke sorğuğa alıp ketkenler, dep bildirdi.
vgustnıñ 31-nde Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan dört qırımtatar faali ketmemek şartınen yiberildi.
Sentâbrniñ 3-nde Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, tahqiqatçı ondan ve müvekkili Kadırovdan ilk tahqiqat malümatını aydınlatmama vesiqasını tutıp almağa tırıştı, amma red cevabını aldı.
Ayder Kadırov sentâbrniñ 10-nda 2020 senesi avgustnıñ 31-nde Qırımdaki Rusiye FSBsiniñ hadimleri tarafından tutulğanını izaatladı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası ve politsiyası qırımtatar faalleriniñ evlerinde keçirilgen qanunsız tintüvlernen bağlı cinaiy tahqiqat başlattı. Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde saba keçirilgen tintüvlerni takbih etti.
Ukraina Tış işler nazirligi Qırımda keçirilgen yañı tintüv ve insan tutuvlarına qarşı narazılıq bildirdi ve Rusiyeden BM qararlarınıñ yerine ketirmesini ve tutulğan qırımtatarlarnı azat etecegini bekley, dep bildirdi.


text:
Dünya sağlıq teşkilâtı Beyazrusiye akimiyetine muracaat etip, koronavirus qırğınlığınıñ yaramay vaziyetine azırlamasına çağırdı. Bu aqta Azatlıq Radiosı haber ete.
Dünya sağlıq teşkilâtı mütehassısları vaziyetni tedqiq etüv neticelerine köre Minskte jurnalistlernen körüşti. Beyazrusiyede qırğınlıq daa telükeli fazağa keçti, dep bildirdi gruppa reberi Patrik O'Konnor.
O, Beyazrusiye akimiyetine fevqulâde areketler planını ve hastahanelerni azırlamasını tevsiye etti. DST vekilleri bütün kütleviy tedbirlerni, hususan mayıs 9 arbiy paradını lâğu etmege tevsiye etti.
Beyazrusiye mudafaa nazirligi cumaertesi künü ilân etkenine köre, paradnı başqa vaqıtqa qaldıruv ihtimali bile «muzakere etilmey».
Beyazrusiye sağlıq naziri DST ekspertleriniñ matbuat konferentsiyasından soñ ve olarnıñ tevsiyelerine baqmadan, Beyazrusiyede keniş karantin tedbirleri ilân etilmemeli, dep ayttı. Vladimir Karanikniñ bildirgenine köre, «sıñırlav tedbirleri hastalıqnı yoq etip olamaz».
Aprelniñ başından berli Beyazrusiyede, resmiy malümatqa köre, hastalarnıñ sayısı 10 qat arttı. 2226 insannıñ diagnozı tasdıqlandı. Olardan bir qaç yüz insan tibbiyet hadimidir. 20 kişiden çoq vefat etti.
Prezident Aleksandr Lukaşenko cumaertesi künü Minskte Dünya sağlıq teşkilâtınıñ mütehassısları taqdim etken hulâsalarnı şimdilik izaatlamadı.