text:
QHA qırımtatar neşiriniñ baş muarriri Gayana Yüksel bildire ki, 10 ukrain ve qırımtatar matbuat vastası Qırımdan esas Ukrainağa köçti. Bunı o aprel 8-de Kyivdeki matbuat konferentsiyasında bildirdi.
«İşğalci akimiyetni tanımaq, alıp barılğan siyasetke razı olmaq, ifade serbestligini unutmaq, tenqit etmemek, sözde Qırım akimiyetiniñ talaplarına uyğun bir şekilde vaqialarnı aydınlatmaq. Bu haber siyaseti neticesinde mezkür deñişmelerge razı olmağan kütleviy haber vastaları yarımadadan quvuldı. Qırımdan on matbuat vastası çıqtı – qırımtatar ve ukrain – olar esas Ukrainada işine devam eteler», – dedi Gayana Yüksel.
O, Rusiyege boysunğan yarımada akimiyetiniñ Qırımda çalışqan onlarnen qırımtatar matbuat vastası aqqında malümatını oyun dep adladı.
«Yalan bu, litsenziya arizasındaki yedinci noqtada yayın tili qayd etile, mında bir çoq matbuat vastası qırımtatar tilini de yaza, Qırım Roskomnadzor hızmeti ise yarımadada qırımtatar matbuat vastaları çalışa, dep bildire. Yani, 65 kütleviy haber vastası qırımtatar tilini qayd etti ve Roskomnadzor olarnı qırımtatar matbuat vastası saya. Vaziyetni iç bir şekilde aks ettirmegen bir oyun», – dedi o.
Matbuat konferentsiyası aprel 10-da qayd etilgen Qırımtatar jurnalistikası kününe bağışlana.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ uquq qorçalayıcı teşkilâtlar Qırımda ifade serbestligi bozulğanını qayd etmege başladılar.
2015 senesi aprel 1-den başlap yarımadada ATR qırımtatar telekanalı, «Lâle» telekanalı, «Meydan» radiosı qapatıldı. Bu adımnı AQŞ, Avropa birligi, OSCE, Amnesty International takbih etip, oña yarımadada qırımtatarlarğa qarşı basqı dediler.
2015 senesi avgust 10-da Roskomnadzor «Millet» telekanalı ve «Vatan sedası» radiosını kütleviy haber vastaları olaraq qayd etti. Akimiyetke qoltutqan «Millet» Kremlge boysunğan TRK «Krım» («Pervıy krımskiy») telekanalınıñ qırımtatar ve milliy yayın departamenti esasında quruldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


c: text/html

text:
Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresi Moskva vilâyeti sakininiñ Köktebel köyü yanındaki Uzun Sırt (Klementyev) dağında paraplannen tüşkeninde elâk olğanı aqqında bildire.
Müessise matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, 45 yaşındaki aqay kişi tüşkende yıqıldı ve hastahanege yolda acele yardım maşnasında vefat etti. Rusiyeli taqiqat organları vaqia şaraitini ögrenmek içün teşkerüv keçire.
Keçken sene Uzun Sırt (Klementyev) dağı yanında «Cessna» şahsiy uçağı uruldı, dört kişi elâk oldı. Uquq qoruyıcılar uçaq urulğanı taqiqatı çerçivesinde «Köktebel» planer sport merkezi» müdirini yaqaladı.
Ameldeki Qırım ükümeti Köktebelde olimpik paraplanerist mektebini açmağa niyetlene.
Uzun Sırt dağı planerizm sevdalarınıñ begengen yeri ola.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
TEATRDIÑ JAÑA BASŞISI - SWLTAN SRAILOV
Ğ.Müsirepov atındağı Qazaq memlekettik akademiyalıq balalar men jasöspirimder teatrınıñ direktorı bolıp, QR Mädeniet ministriniñ bwyrığımen Swltan Oñğarwlı Srailov tağayındaldı.
Wjımdı jaña basşımızben tanıstırıp, jaña direktordı basşılıq ornına otırğızıp ketu maqsatında, QR Mädeniet ministriniñ orınbasarı Asqar Böribaev mırza Qazaqstannıñ jäne KSRO-nıñ halıq artisi Asanäli Äşimov, Qazaqstannıñ halıq artisi Esmwhan Obaev bastağan top, wjımğa jaña basşını tanıstırdı.
Bwğan deyin - Astana qalası äkimdiginiñ Q.Quanışbaev atındağı Memlekettik akademiyalıq qazaq muzıkalıq drama teatrınıñ direktorı-körkemdik jetekşisi qızmetin atqarğan Swltan Oñğarwlı Srailov endigi kezekte Ğ.Müsirepov atındağı Qazaq memlekettik akademiyalıq balalar men jasöspirimder teatrınıñ direktorı bolıp jaña qızmetke tağayındaldı.
Qısqaşa ömirbayanı:
Srailov Swltan Oñğarwlı – 1970 jılı 22-naurızda OQO Sozaq audanı, Tastı sovhozında düniege kelgen.
1988 – 1990 jıldarı Mäskeu qalasında äskeri borışın ötedi.
1992 jılı Almatı qalasındağı T.Jürgenov atındağı qazaq wlttıq öner akademiyasınıñ «teatr jäne kino akteri» mamandığı boyınşa bitirgen.
1996-1997 jıldarı Arqalıq qalasındağı A.Baytwrsınov atındağı teatrğa rejisser bolıp qabıldandı.
1997 jılı Q.Quanışbaev atındağı qazaq drama teatrına auısıp, 2009 jılğa deyin osı teatrda – akter, rejisser, Ädebiet böliminiñ meñgeruşisi qızmetin atqarğan.
2009-2012 Q.Quanışbaev atındağı Memlekettik akademiyalıq qazaq muzıkalıq drama teatrında direktordıñ orınbasarı qızmetin atqardı.
2012 jıldıñ qañtar ayınan bastap OQO «Oñtüstik Cirk» MKQK Bas direktorı bolıp auıstı.
2013 jıldıñ qaraşa ayınan Q.Quanışbaev atındağı Memlekettik akademiyalıq qazaq muzıkalıq drama teatrınıñ direktorı-körkemdik jetekşisi bolıp tağayındaldı.
"Jas kelse, iske", - demekşi, 68 jılğı tarihı bar teatrdıñ endigi direktorı Swltan Srailov mırzanıñ aldağı jwmısına tabıs, eñbegine bereke, wjımğa birlik tileymiz.
Teatrdıñ baspasöz bölimi


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki Ukraina milliy politsiyasınıñ baş idaresi Dünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ azası Ervin İbragimovnıñ qaçırılmasını taqiq etip, bu işnen bağlı deliller toplay. Bunı QMC prokurorı Günduz Mamudov Qırım.Aqiqat mühbiriniñ informatsion muracaatına cevap olaraq bildirdi.
«İşbu cinaiy taqiqatta delil almaq (toplamaq) içün taqiqat qıdıruv işleri yapılmaqta. Böylece, taqiqatçı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi ve Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavinine muracaat etip, mezkür cinayet aqqında malümat bere bilecek şahıslar aqqında haber etmelerini rica etti», – dep aytıla vesiqada.
Cevapta qayd etile ki, Meclis ve Qurultay azalarınıñ cevapları şimdilik yoq. QMC prokurorı bildirdi ki, Milliy politsiyanıñ Qırım bölügi Ervin İbragimovnıñ soy-soplarınen bağlanıp, taqiqat tedbirlerini keçirmek kerek.
Dünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ azası Ervin İbragimov 2016 senesi mayıs 24-de Bağçasarayda belgisiz insanlar tarafından qaçırıldı. Video nezareti kamerası Rusiye yol inspektorları urbasında eki adam İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, onı mikroavtobusqa oturtqanını qayd etti.
Rusiye Taqiqat komitetiniñ Qırım idaresi faalniñ qaçırılmasınen bağlı cinaiy iş açtı. Rusiye taqiqat 3 versiyanı aydınlata: para qazanma maqsadınen qaçıruv, İbragimovnıñ ticaret işinen bağlı olması ve Qırımdaki vaziyetni kerginleştirmek maqsadınen qaçıruv.
İbragimovnıñ aqrabaları ve Meclis azalarınıñ fikirince, onı Rusiye mahsus hızmetleri qaçırıp, qırımtatarlarnı ve «razı olmağanlarnı» qorquzacaq olalar.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ peokuraturası faalniñ qaçırılması boyunca Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 115 maddesi boyunca iş açtı.
Qırım uquq qorçalayıcı gruppanıñ esaplarına köre, 2014 senesi fevral ayından başlap Qırımda 9 insan zorbalıqnen ğayıp oldı. Onlardan beşi – qırımtatarları. Daa üç adise, uquq qorçalayıcılarnıñ fikrine köre, zorba ile çaçırıluvğa beñzey, lâkin tam olaraq belli değil.
Uquq qorçalayıcılar yarımadada insanlarnıñ ğayıp olması olarnıñ siyasiy mrvamı ya da milliy mensüpliginen bağlı olğanını tasdiqlaylar. Qırım uquq qorçalayıcı gruppa insanlarnı Rusiye akimiyeti ya da onıñ nezareti adındaki silâlanğan gruppalar qaçırdı.
Qırımdaki akimiyet fakt olaraq insanlarnıñ ğayıp olğanlarını qabul ete, lâkin özü bunen bağlı olğanını inkâr ete ve qaçıruvlarnıñ maqsadı – Qırımnıñ işğalinen razı olmağan yarımada sakinkerini qorqutmaq olğanını da red ete.


text:
Rusiye işğaliniñ bir yılı içinde Qırım Kreml areketleri ile razı olmağanlarğa qarşı terror ve qanunsızlıq alanına çevirildi. Ukraina akimiyeti vaziyetni añlamay ve işğal etilgen topraqlarnı keri almağa yardım etecek yollarnı tapamay. Bazıda Kiyev yarımadanı terk etmege mecbur olğan vatandaşları içün vaziyetni daa beter yapa. Bu aqqında Ukrainanıñ paytahtında çetel diplomatlarnıñ iştiraki ile keçirilgen «Qırım: hatıra, kerçek ve baqışlar» subetinde laf yürsetildi.
Munaqaşanıñ esas mevzusı sovetlerniñ 1940 senesi Baltiya memleketleri işğali ve 2015 senesi Qırım işğaliniñ qıyaslavı oldı. Bunıñ aqqında Ukraina Latviya Elçisi Argita Daudze söz yürsetti. Onıñ aytqanına köre, sovetler esirliginiñ yarım asırlıq hatıraları Latviya ve Litva diplomatlarını keçken sene mart ayınıñ başında, Qırımda «yeşil adamçıqlar» peyda olmağa başlağanda, anda barmağa mecbur etti. O vaqıt elçiler sayesinde Avropa Birligi Rusiye matbuat vastaları uydurmağan kerçek malümatlarnı aldı, dep hatırlattı Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov. Litva temsilcisi, bu devletniñ sabıq elçisi Pâtras Vaytiyekunas da o künleri Qırımda edi. Lâkin o yarımada işğali aqqında çoq aytmayıp, yardım yolları aqqında laf etti. O, qayd etti ki: siyasiy yardımdan ğayrı, Ğarp Ukrainağa silâ bermek kerek. Ve eñ esası – avropalılarğa Rusiyeniñ Ukraina toprağında yapqanlarını añlatmaq kerek. «Putinni Ukrainada toqtatmaq kerek», – dep qayd etti Litvanıñ sabıq diplomatı.
Rusiye uquğı ceza olaraq bar, halqara uquq işlemeyOlga Skripnik
Ukraina topraq bütünliginiñ Qırımda bozulması yarımadada insan aqları ve serbestliginiñ bozuluv sebebi oldı. Rusiye uquğı ceza olaraq bar, halqara uquq işlemey, dep ayttı İnsan aqları Qırım alan missiyasınıñ reber muavini Olga Skripnik. O, yarımadada Rusiye işğaline qarşı çıqqanlar taqip etilgenini hatırlattı.
Qırımda vatandaşlarnı qoruycaq mehanizmler artıq yoq, akimiyet ise öz qanunlarını istegeni kibi boza. Bu vaziyette qaçqanlar ketken Ukrainanıñ mevamı ğayet müim. «Memuriy sıñırdaki vaziyetni baqmaq kerek. Şimdilik yalıñız problemler bar. Birinciden, balaları ile kelgen Ukraina vatandaşları... Qamaçav ukrain vatandaşlarınıñ vaziyetini daa beter etmemek ve olarnıñ tahliyesine keder etmemek kerek», – dep ayttı Olga Skripnik Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar meseleleri boyunca Devlet hızmetiniñ reisine muracaat etip.
O, emin ki, Kiyevdeki akimiyet birinciden topraqnı degil, adamlarnı tüşünmek kerek. Skripnik Qırımda 2 mln Ukraina vatandaşı aqqında aytıp biraz qabarttı. Qırımnıñ Rusiyege qoşulmasına kim qoltutqan aysa? Ukraina akimiyetini tek Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar meseleleri boyunca Devlet hızmetiniñ reisi Aslan Ömer Qırımlı temsil etken edi, bu sebepten bütün tenqit oña yöneldi. O, añlattı: hızmetniñ işi toqtatıldı. Ükümet işbu hızmetniñ işi içün uquq esaslarını meydanğa ketirmege aşıqmay. Onıñ faaliyetini belgilegen vesiqa alâ daa yoq. Memurlar meraqlanmasa, bürokratiya areket etmege başlay. Devlet hızmetiniñ reisi özü nazirlerni ziyaret etip, nizamnamege qoltutmağa rica ete. Bir yıl evelsi Petro Poroşenko vade etken Qırımnı keri aluv strategiyasınıñ leyhasını Meclis azırladı, onı Ukraina milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasına (RNBO) berdiler. RNBO mütehassısları alâ daa uyduralar: özleri bir şey teklif etmediler, amma teklif etilgen leyhanı da qabul etmeyler. Ukrainanıñ büyük adamları aytqan «Qırım – Ukrainadır» sözleri areketlernen pekitilmegen mantrağa çevirile. Halqara muzakerelerde ukrain diplomatlarınıñ iştiraki ile baqılğan Qırım mevzusı zornen añıla. Refat Çubarov Ukraina Qırım meselesini Minsk añlaşmalarına qoşup olamağanını (istemegenini) kederlenip hatırlattı. «Qırımsız Minsk-2 muzakereleri olmamaq kerek edi!», – dep qayd etti Meclis reisi.
Qırım Ukrainağa qaytarılsın dep, Rusiyege yapılğan halqara basqı quvetleştirilmeli
«Ne yapacaqmız?» ve «kim qabaatlı?». Ananeviy rus suallerini Litva diplomatı inglizce seslendirdi. Munaqaşa iştirakçileri Qırım işğalinde qabaatlı olaraq Rusiye prezidentiniñ soyadını ayta ediler. Yarımadanı keri aluv planını ekspert ve siyasetçiler öz odalarında azırlamaq kerekler. Lâkin toplaşqanlarnı bir fikir birleştirdi: Qırım Ukrainağa qaytarılsın dep, Rusiyege yapılğan halqara basqı quvetleştirilmeli. Kiyev, niayet, bu meselege nisbeten fikirini şekillendirse, oña yardım etmek mümkün.


text:
Mäskäw
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Mäskäw ul Räsäy Federatsiäseneñ başqalası. İseme, Urıslar kilü aldında anda yäşägän Fin-Uğır xalıqlarınnan qalğan. Şähär 850 yıl elek salınğan ide. Bu şähärneñ möximlege Altın Urda waqıtında üskän.
ЭчTәлek
Etimologiä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Şähär iseme Mäskäw yılğasınıñ isemennän çıqqan. Borıñğı rus telendä mosq- tamırı «batqaq, sılanuçan» yäki «saz, yüeş, dımlı» mäğnälären belderde. Yılğa iseme, bälki borıñğı rus «mosqı» (-ı quşımçası belän) süzennän çıqqan.
Başqa tellärdä şulay uq bu süzennän tözergän isemnäre bar: rus. Moscow, alman. Moskau, fr. Moscou.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Borıñğı çor[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Şähär yäşe anıqlap bilgele tügel. İñ borıñğı arxeologik tabılmalar taş çorına qağılalar. Berençe meñyıllığınıñ axırında Mäskäw rayonında wyätiçlär häm kriwiçlär näselläre urnaştılar. Arxeologik qazular näticäläre buyınça, XI ğasırda Mäskäw yanında çoqırlı häm urlı awıl urnaştı.
Läkin berençe ışanıçlı telgä alu İpatye yılyazmalar isäplänä. Alar buyınça, 1147 yılnıñ 4 apreldä rostov-suzdal' kenäze Yüriy Dolğorukiy Mosqov şähärendä üz duslarnı qabul itte. 1156 yılda Mäskäwdä yaña ağaç nığıtmalar tözelgännär, häm şähär mäydanı 3-4 tapqır arttı.
Monğol-tatar buysındırğan waqıtında şähär yandırıp yawlanğan,, läkin tiz torğızılğan.
Mäskäw kenäzlege üzäge[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
XIII ğasırnıñ ikençe yartısınnan Mäskäw möstäqil udel kenäzlege üzäge bulıp torğan. XIV ğasırnıñ başında Mäskäw bilämäläre zuraya, anıñ sostavına Kolomna häm Mojaysk kenäzlekläre kerälär.
XIV ğasırda Mäskäwneñ Böyek Mäskäw kenäzlege üzäge bularaq kütärelüe bula. XIV ğasırda Mäskäwgä mitroplitlar rezidentsiäse küçerelä, ä 1589 yılda Mäskäw patriarxiäse oyıştırıla.
Xalıq[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Mäskäw — Rusiädä häm Awrupada xalıq sanı buyınça iñ zur şähär. Statistika buyınça, şähärdä 2012 yılda 11 612 943 keşe yäşi. Bu san özleksez yäşägän şähärçelär ğına xisapqa ala, Mäskäwdä tağın 1 million 800 meñ artıq migrantlar, ğastarbayterlar, häm törle räsmi tügel emigrantlar yäşi.
Xalıq sanı buyınça şähär Rusiädä — berençe, Awrupada — ikençe (Stambuldan soñ), dönyada — sigezençe.
Mäskäw bügen[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Şähär sanı 10,5 million tirəse (2009). Bügen anda 168 075 Tatar, 94 542 Äzeri yəşi (2002).
Panorama[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Galereya[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]


text:
Bortaslar
Bortaslar - Urta häm Tübän İdel buyında yäşägän qäbilälär berläşmäse. Zamança tatarlar babalarınıñ berse bulıp sanala.
9 yöz Şäreq ğälimnäre yazmalarında telgä alına (İbn Rustä, äl-Mäsğüdi h.b.) İgen igü häm terlek asraw belän kön kürgännär.
9-10 yözlärdä Xäzär qahanlığında, soñınnan İdel buyı Bolğarına buysınıp yäşilär. Bolğarlar häm İdel töbägendäge başqa ıruğ-qäbilälär (Muqşı h.b.) arasında assimilätsiyälängän dip uylanıla. Toponimikada Bortaslar ataması belän bäyle isemnär saqlanıp qalğan (mäs., Bortas awılı).
İdel buyı Bolğarına kergän bar qäbilälär: bolğarlar, barsillar, iskillär, bäräncärlär, sawirlar, suarlar, bülärlär, törkiläşkän fin-uğorlar, soñraq ta bortaslar, xäzärlär, qıpçaqlar - zamança tatarlarnıñ babaları bulıp sanala, şul säbäple bügenge tatarlarnıñ tışqı qiäfäte törle-törle bula. Şunı da DNK-genealogiä raslıy.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
V-XI ğasırlarda bortaslar İdel buylarında (qayber çığanaqlar buyınça bügenge Samaradan Volgogradqa qädär) yäşägännnär.
X ğasırda ğäräp tarixçıları, XII ğasırda urıs yazuçıları tarafınnan telgä alına.
VII-VIII ğasırda Qotrağ citäkçelegendäge bolğarlar näq bortaslar cirläre aşa bügenge Tatarstan territoriäsenä küçenep baralar.
VII ğasırda bortaslar 10 meñ caydaqlı ğäskäre belän İdel buyı bolğarları häm bäcänäklär belän suğışalar.
VII ğasırazağınnan Xäzär qahanlığına buysına, X ğasırdan İdel buyı Bolğarına häm Kiev Rusenä bäyle bulğannar.
XI ğasırda sarı qıpçaqlar kilgännän soñ, bortaslar üz yoğıntısın yuğaltalar.
XI ğasırda könbatış-tönyaqqa Sırı, Muqşı yılğaları buylarına küçenep baralar, mäsälän bügenge Penza ölkäsendäge Bortas yılğası bar.
Bortaslar mişär tatarları mädäniätenä zur yoğıntı yasağannar, qayber çığanaqlar buyınça mişär tatarları näq bortaslardan çıqqannar.
Çığış farazları[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Bortaslarnıñ etnolingvistik çığışına berniçä qaraşlar bar:
Alan-asslar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Arxeolog G.Afanasyev bortaslar alannar belän qärdäş xalıq bulğan dip farazlıy, häm bortas - furt as süzennän zur yılğa yanında toruçılar dip tärcemä itä. Pritsak bortaslarnıñ qayber ğädätläre alannarnıqına tiñ dip isbatlıy.
Şul qaraş buyınça bügenge tatarlar ber öleşe (mişärlär) osetinnarğa qärdäş xalıq bulalar.
Törki qaraş[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Kürenekle tatar tarixçısı Mirfatıyx Zäkiev, Orlov, Xalikov bortaslar törki telle İdel buyı bolğalarına qärdäş xalıq bulğanın isbatlıylar.
Fin-uğırlar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
AQŞ belgeçe Piter Golden bortaslar fin-uğır xalıqlarına qärdäş xalıq bulğanın farazlıy. Novoseltsev buyınça bortaslar mordva häm mişär tatarlarınıñ babaları bulğan dip faraz itä.
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- AфaHacbeB Г. E. БypTacы // ИcчeзHyBшиe Hapoды: CбopHиk cTaTeй (пo MaTepиaлaM жypHaлa «Пpиpoдa») / CocT. C. C. HepeTиHa; Пoд peд. П. И. ПyчkoBa; Xyдoж. oфopMл. E. Л. ГoлbдиHa. — M.: Hayka, 1988. — C. 85-96. — 176 c. — 25 000 эkз. — ISBN 5-02-023568-7. (oбл.)
- ЗakиeB M. З. ПpoиcxoждeHиe TюpkoB и TaTap. — KaзaHb: ИHcaH, 2002. — 496 c. — ISBN 5-85840-317-4.
- Зaxoдep Б. H. Kacпийckий cBoд cBeдeHий o BocToчHoй EBpoпe, T. 1. — M., 1962.
- CMиpHoB A. П. K Boпpocy o бypTacax // KpaeBeдчeckиe зaпиckи (yлbяHoBckий oблacTHoй kpaeBeдчeckий Myзeй), B. 2. — yлbяHoBck: 1958.
- XaйpeTдиHoB Д. З. ИcлaM B цeHTpaлbHo-eBpoпeйckoй чacTи Poccии: эHциkлoпeдичeckий cлoBapb / KoллekT. aBTop; cocT. и oTB. peдakTop Д. З. *XaйpeTдиHoB. — M.: ИздaTeлbckий дoM «MeдиHa», 2009. — 404 c., ил. — (ИcлaM B Poccийckoй Фeдepaции; Bып. 4).


text:
«Asker» vatandaşlıq birliginiñ faalleri ukrain sıñırcıları ile Qırım ile memuriy sıñırda birlikte hızmette turmaq içün azırlanmağa devam ete.
Bunı Qırım.Aqiqatqa «Asker» birliginiñ reisi, Novoalekseyevka qasabasınıñ Meclis reisi Veyser Sarıbelâlov bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, şimdi zaruriy vesiqalar azırlanıla, faaller bütün kerekli protseduralardan keçip, nevbetke turacaqlar.
Bunıñ ile müddetleri şimdilik belgisizdir.
«Asker» vatandaşlıq birligi Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq aktsiyasınıñ iştirakçileri tarafından teşkil etildi.
Faallerniñ sözlerine köre, öz işini göñülli olaraq becerecekleri içün aylıqnı almaycaqlar. Amma arbiy urba olarğa yardım olaraq Türkiyeden yollanılğanını qayd ettiler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
İyülniñ 12-de Kyivde Ukraina — Avropa Birligi 19-ıncı sammiti açıla. Eki künlik tedbir AB liderleriniñ Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ile aqşam yemeginden başlaycaq. Avropa Birligi eyyetiniñ erkânında – AB Şurasınıñ prezidenti Donald Tusk, Avropa komissiyasınıñ prezidenti Jean-Claude Juncker, AB umumiy tışqı siyaset ve havfsızlıq siyaseti meseleleri yuqarı vekili Federika Mogerini ve digerleri.
İyülniñ 13-de saat 11:00-da sammitniñ umumiy toplaşuvı başlaycaq. Sammit Ukrainanıñ Avropa Birligi ile assotsiatsiya añlaşmasınıñ tamamen tasdıqlaycaqtır. O, sentâbrniñ 1-den başlap işke tüşürile bile.
Böyle bir qarar iyülniñ 11-de, sammit arfesinde, İqtisadiyat ve maliye meseleleri şurası çerçivesinde qabul etilgen edi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Kyivdeki Ukraina-AB sammitinde Ukraina ve Avropa Birligi arasında ortaqlıqnıñ yañı basamağına keçüv aqqında söz yürsetilecegini bildire.
2016 senesi Felemenkte keçirilgen tevsiye referendumı iştirakçileriniñ çoqusı (referendumda saylayıcılarnıñ yalıñız 32%-ı iştirak etken edi) Ukraina ile añlaşmağa qarşı çıqqan edi.
Bu sene Felemenk parlamenti Ukraina ve AB assotsiatsiya añlaşmasınıñ tasdıqlanmasına tekrar qoltuttı.


text:
Noyabr 27-sinde Ukraina Milliy Bankı grivnanıñ resmiy kursını 10 kapikke tüşürdi.
Maliyeviy müessisenin saytında kösterilgen resmiy kurs - 27 grivna 89 kapik bir AQŞ dolları içün, bazaertesi künü ise 27 grivna ve 79 kapik edi.
Cenk vaziyetiniñ kirsetilmesinen Ukrainada AQŞ dollarınıñ fiyatı birden paalılaştı - orta esapta bir dollar içün 29 grivna alına.
Noyabr 26-sında Ukraina Milliy Bankında, bankniñ likvidligi 75 milliard grivna olğanını haber ettiler. Yani cenk vaziyetiniñ kirsetilecek taqdirde, bu para banknıñ kerekli seviyede ve toqtamasız iş yürsetmesine yeterli olacaq.


text:
İşğal etilgen Qırımda terroristik faaliyetinde qabaatlanğan, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına mahküm etilgen ukrain rejissörı Oleg Sentsov, 95 künden berli açlıq tuta.
Bir kün evel Kreml, açlıqnı tutqan Sentsovniñ özü Rusiye prezidenti Vladimir Putinge mefa aqqında ariza ile muracaat etmege kerek olğanını bildirdi.
Aynı vaqıtta «Agora» halqara insan aqlarını qorçalav teşkilâtınıñ başı Pavel Çikov ve qız qardaşı Natalya Kaplan, mabus afu istep Putinge muracaat etecek degen malümatnı red etti.
Avgustnıñ 14-ünde Oleg Sentsov rusiye uquqqoruyıcısı Zoya Svetovağa alı «havflığa yaqın» dep ayttı.
Daa evel advokat Dmitriy Dinze Sentsovnı ziyaret etken soñ, onıñ saqlıq alı fena olğanını bildirdi. Aynı vaqıtta ukrain rejissörı, açlığını toqtatmacağını bildirdi.
Oleg Sentsov mayısnıñ 14-nde Rusiye apishanelerinde yatqan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi talabınen müddetsiz açlıq ilan etken edi. O, mayısnıñ 31-nde «onı deñiştirüv meraqlandırmağanı», çünki o «soñuna qadar baracaq insan olğanını» ilân etken edi.
Sentsov ve Aleksandr Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına qalmağa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya cezası berildi. Ekisi de qabaatını tanımay.
“Memorial” uquqqoruyıcı merkez Sentsov ve Kölçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti.


text:
Rusiyeniñ nezaretindeki Aqmescit memuriyetiniñ Gençlik, sport ve turizm idaresi mahsus programma çerçivesinde vatanperverlik terbiyesi, sağlam ayat tarzınıñ teşviqatı ve «vatanperverlik duyğusı ile Rusiye kimliginiñ şekillenmesi» üzerinde çalışa. Bu aqta şeerdeki şimdiki memuriyetniñ web-sitesinde bildirile.
«Vatanperverlik duyğusı ile Rusiye kimliginiñ şekillenmesi» içün «Qırım baari – deñişmeler zamanı» ve «Karyera: plan, strategiya, basamaqlar» adlı yaşlar forumları ötkerile, em de «Rusiye gençlik Künü, Ulu Vatan Cenkiniñ Ğalebe Künü munasebetinen şeerde bayram merasimleri ve aktsiyalar» teşkil oluna.
Bundan ğayrı, memuriyet tarafından arbiy-vatanperverlik terbiyesi içün bir sıra merasimler keçirile eken: «Şeerde gençlerniñ ve studentlerniñ vatanperverlik toplaşuvı ve «Patriot» oyunı», «Zarnitsa» adlı arbiy-sport oyunı, studentlik yaşları içün paintball yarışları.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aqyarnıñ Gagarinskiy rayonında yerleşken "Tögerek" (Kruglaya") körfezine yerli sakinler daa "Omega" deyler, çünki o yunan Ω arfini hatırlata.
Bu yerde plâj da bar. Yanında ise eglence yerleri, kafe ve barlar. Omega körfezi teren degil. Deñiz tübü qumlu.
Qırım.Aqiqat mühbiri, bulutlı künde Omega plâjına barıp, kezintisini süretke çekti.
Aqyarnıñ Omega körfezinde bulutlı kün (süret toplamı)
Aqyarnıñ Gagarinskiy rayonında yerleşken "Tögerek" (Kruglaya") körfezine yerli sakinler daa "Omega" deyler, çünki o yunan Ω arfini hatırlata.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/07-25
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.
Timur Mutsuraev (25.07.1976, / ÇİASSRnıñ (en) başqalası Groznıy (en), RSFSR, / SSRB) - çeçen bardı.
1991 yılda karate buyınça ÇİASSR çempionlığın yawlıy. 1994 yıldan başlap Berençe çeçen suğışında qatnaşa, qatı yaralana.
2008 yılda Groznıyğa qaytıp, Çeçen respublikası prezidentı Ramzan Qadıyrov belän oçraşuı turında xäbärlär päydä buldı.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Azerbaycan Belarus arasında bezi senedler imzalanıb
21 Noyabr 2013 Cümə Axşamı 17:22
İki ölkenin nümayende heyetlerinin iştirakı ile geniş terkibde görüş başa çatdıqdan sonra Azerbaycan Belarus senedlerinin imzalanması merasimi olub
Azerbaycan-Belarus senedleri imzalanıb. ANS PRESS-in Azertac-a istinaden verdiyi melumata göre, İlham eliyevin ve Belarus Respublikasının Prezidenti Aleksandr Lukaşenkonun nümayende heyetlerinin iştirakı ile geniş terkibde görüşü başa çatdıqdan sonra Azerbaycan-Belarus senedlerinin imzalanması merasimi olub.
“Azerbaycan Respublikası Prezidentinin ve Belarus Respublikası Prezidentinin Birge Beyannamesi”ni Prezident İlham eliyev ve Prezident Aleksandr Lukaşenko imzaladılar.
“Azerbaycan Respublikasının Tehsil Nazirliyi ve Belarus Respublikasının Tehsil Nazirliyi arasında Azerbaycan Respublikası erazisinde yeni tehsil müessiselerinin yaradılması haqqında Protokol”u Azerbaycanın tehsil naziri Mikayıl Cabbarov ve Belarusun tehsil naziri Sergey Maskeviç imzaladılar.
“Azerbaycan Respublikasının Xarici İşler Nazirliyi ve Belarus Respublikasının Xarici İşler Nazirliyi arasında Meslehetleşmeler Planı”nı Azerbaycanın xarici işler naziri Elmar Memmedyarov ve Belarusun xarici işler naziri Vladimir Makey imzaladılar.
“Azerbaycan Respublikası Hökumeti ve Belarus Respublikası Hökumeti arasında standartlaşdırma, metrologiya ve sertifikasiya sahesinde emekdaşlıq haqqında Sazişe deyişiklikler edilmesi barede Protokol”u Azerbaycanın Standartlaşdırma, Metrologiya ve Patent üzre Dövlet Komitesinin sedri Ramiz Hesenov ve Belarusun xarici işler naziri Vladimir Makey imzaladılar.
“Azerbaycan Respublikası Hökumeti ve Belarus Respublikası hökumeti arasında pensiya teminatı sahesinde emekdaşlıq haqqında Saziş”i Azerbaycanın emek ve ehalinin sosial müdafiesi naziri Selim Müslümov ve Belarusun xarici işler naziri Vladimir Makey imzaladılar.
“Azerbaycan Respublikası Hökumeti ve Belarus Respublikası Hökumeti arasında vergi qanunvericiliyine emel edilmesi meseleleri üzre emekdaşlıq ve qarşılıqlı yardım haqqında 5 noyabr 2004-cü il tarixli Sazişe elaveler ve deyişiklikler edilmesi haqqında Protokol”u Azerbaycanın vergiler naziri Fazil Memmedov ve Belarusun vergiler naziri Vladimir Poluyan imzaladılar.
Prezident Aleksandr Lukaşenkonun respublikamıza resmi seferi çerçivesinde iki ölke arasında daha beş sened imzalandı.
“Azerbaycan Respublikası Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyeti ve Belarus Respublikası Qrodno vilayetinin Oşmyanski Rayon İcra Komitesi arasında emekdaşlıq haqqında Saziş”i Azerbaycanın Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyetinin başçısı Asif Ağayev ve Belarusun Azerbaycandakı sefiri Nikolay Patskeviç imzalayıblar.
“Gence şeheri ve Qomel şeheri arasında emekdaşlıq haqqında Saziş”i Azerbaycanın Gence Şeher İcra Hakimiyyetinin başçısı Elmar Veliyev ve Belarusun Azerbaycandakı sefiri Nikolay Patskeviç imzalayıblar.
“Azerbaycan Respublikasının Merkezi Bankı yanında Maliyye Monitorinqi Xidmeti ve Belarus Respublikasının Dövlet Nezareti Komitesinin Maliyye Monitorinqi Departamenti arasında cinayet yolu ile elde edilmiş pul vesaitleri ve diger emlakın leqallaşdırılmasına ve terrorçuluğun maliyyeleşdirilmesine qarşı mübarize sahesinde emekdaşlığa dair Saziş”i Azerbaycanın Merkezi Bankı yanında Maliyye Monitorinqi Xidmetinin rehberi Adışirin Qasımov ve Belarusun Azerbaycandakı sefiri Nikolay Patskeviç imzalayıblar.
“Azerbaycan Diplomatik Akademiyası ve Belarus Yüksek Texnologiyalar Parkı arasında emekdaşlıq haqqında Saziş”i Azerbaycan Diplomatik Akademiyasının rektoru Hafiz Paşayev ve Belarusun Yüksek Texnologiyalar Parkı Administrasiyası Dövlet qurumunun direktoru Valeri Tsepkalo imzalayıblar.
“Azerbaycan Diplomatik Akademiyası ve Belarus Dövlet Universiteti arasında emekdaşlıq haqqında Saziş”i Azerbaycan Diplomatik Akademiyasının rektoru Hafiz Paşayev ve Belarusun tehsil naziri Sergey Maskeviç imzalayıblar.
DOSTLARINLA PAYLAŞ:


text:
«Mayıs 3 işi» iştirakçilerinden biri Edem Osmanov bir yıllıq şartlı apis cezasına maküm etildi, dep bildirdi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Nariman Celâl.
«Bugün Ermeni Bazar şeer mahkemesinde «mayıs 3 işi» iştirakçi Edem Osmanovğa qarar seslendirildi. Prokuror eki yıllıq apis cezasını talap etken edi, amma mahkeme bir yıllıq şartlı tevqif ükmüni belgiledi. Dekabr 6 künü mında Tair Smedlâyevniñ işi baqılacaq», – yazdı o Facebookta.
Qırımda 2014 senesi mayıs 3-de qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevni qarşılav vaqtında uquq qoruyıcı organlar hadimlerine zarar ketirüvde şeklengen qırımtatar faalleri Tair Smedlâyev ve Edem Osmanovnıñ işleri boyunca evelki mahkeme toplaşuvı oktâbr 27-de oldı.
Qırımtatar faali Tair Smedlâyev Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından Eski Qırımda 2014 senesi oktâbr 22 künü yaqalandı. Bıltır dekabr ayında apis cezasını kefaletke deñiştirdiler.
Edem Osmanovnı 2015 senesi yanvar 19 künü yaqaladılar. Yanvar 21-de mahkeme onı eki aylıq apis cezasını maküm etti. Fevral 25 künü Osmanovnı kefalet boyunca SİZOdan azat ettiler.
Evel Qırımnıñ Rusiye prokuraturası bildirgeni kibi, Ermeni Bazar şeer mahkemesi Aqmescit rayonı 45 yaşında Edem Ebulisovnı «mayıs 6 işi» boyunca qabaatlı tanıdı, oña 40 biñ ruble miqdarında para cezası berildi.


text:
Kil Äxmäd
Kil Äxmäd - tatar morzası, XV ğasır axırında Qazan xanlığınıñ säyäsi däwlät eşleklese, xökümät başlığı.
Tatar tarixında Kil Äxmädne "sorı kardinal" dip atap bula, çönki ul xanlıqnıñ eçke häm tışqı säyäsätendä töp rol' uynağan, xan kem bulğanın bilgelägän.
Anıñ eşçänlege bik qarşılıqlı, ber qaraş buyınça Kil Äxmäd Qazan xanlığınıñ Mäskäwgä qarşı turı suğışında kermägänen ireşkän, läkin bu säyäsät säbäple Mäskäw Qazannıñ eçke eşlärenä aktiv tığıla başlağan.
Bütän qaraş buyınça Kil Äxmäd eşçänlegenä tiskäre bäyä birelä, çönki ul Qazan xanlığınıñ bäysezlegen çiklägän häm däwlätneñ Mäskäwgä bäylelegenä kitergän.
Läkin şul qarşılıqlı säyäsät näticäsendä Qazan xanlığınıñ iqtisadi üseşe bulğan, bäylelegenä qaramastan Qazan xanlığı räsmi möstäqil däwlät bulıp qalğan.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1490 yıllarda Olığ Möxämmädneñ Qazandağı turı näsele özelgän, häm Qasıym xanlığındağılar Qazan täxetenä däğwä itkännär. Mäskäw böyek kenäze İvan III Olığ Möxämmädneñ onığınıñ ulı Möxämmäd Äminne yaqlağan, näticädä ul Qazan täxetendä utırğan häm urıslarğa tabışlı säyäsätne ütkärä başlağan.
Qazan xalqı Mäskäwneñ xanlıq eçke eşlärendä qısılğanına zur rizasızlıq kürsätä başlağan. Şunı kürep, morzalar Kil Äxmät, Uraq, Äliş häm Sadır urıs qısıluına qarşı däwlät tüntäreleşen oyıştırğan.
1495 yılda Seber xanlığınnan Mamıq Qazan täxetenä çaqırılğan. Mäskäw Möxämmäd Ämingä yärdämgä ğäskärne cibärgän, läkin ul kitkäç Qazan täxetenä Mamıq xan utırğan, ä Ämin qaçqan. Mamıq xan Qazan öçen yat keşe bulğan, zur säwdä şähären niçek idärä itkänen belmägän, Kil Äxmädne qulğa alğan. Näticädä Kil Äxmäd Mäskäw firqäse faydasına qaraşların üzgärtkän, häm Mamıq xanğa qarşı yaña däwlät tüntäreleşen oyıştırğan.
Mamıq xan Arça bäklegenä qarşı yaw belän barğanda, Kil Äxmäd Qazanda xakimiät alğan häm kirmänneñ qapqaların biklägän, näticädä Mamıq Sebergä qaytırğa mäcbür bulğan, ä Qazanda yänä urıs yaqlı firqä xakimiätkä kilgän.
Däwlät tüntäreleşe näticäsendä Kil Äxmäd xökümät başlığı bulğan, ä Qazan täxetenä Qasıym näselennän Ğabdel Latıyf çaqırılğan. Könçığış firqäseneñ başlığı Uraq morza sörgengä kitkän.
1499 yılda Uraq morza könçığış yaqlı xannı Qazan täxetenä utırtırğa tırışqan, läkin Kil Äxmäd yärdämenä Mäskäwdän ğäskär kilgän häm täxet saqlanğan.
1501 yılda Ğabdel Latıyfqa 25 yäş tulğan häm ul bäysez säyäsätne ütkärä başlağan. Kil Äxmäd Qazan bäysezlegenä qurqıp, Mäskäwgä zarlanırğa barğan häm yaña däwlät tüntäreleşen oyıştırıp, täxettä yänä Möxämmäd Äminne utırtqan.
Läkin Möxämmäd Ämin Mäskäw sörgenendä bulğanda, üz qaraşların üzgärtkän häm Qazan xanlığınıñ bäysezlegen yaqlıy başlağan. Täxettä utırğaç, Möxämmäd Ämin Kil Äxmädneñ barlıq xiyänäten iskä töşerep, anı ülem cäzasına xökem itkän.
Riwäyät buyınça Kil Äxmäd üleme aldınnan "Möxämmäd Ämin tözegän manara berqayçan xan isemen yörtmäyäçägen" aldan äytkän, çınnan da xäzer bu manara Söyembikä manarası dip atala.
1505 yılda Möxämmäd Ämin Qazan yanında urıs ğäskären tar-mar itep, Qazan xanlığın Mäskäwgä bäylelegennän azat itkän.
Kil Äxmädneñ üleme belän Qazan xanlığı möstäqillek yulın totqan, läkin Mäskäw belän suğışlar çorı da başlanğan.
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
M.Г.XyдяkoB. Oчepkи пo иcTopии KaзaHckoro xaHcTBa. "ИHCAH", MockBa, 1991


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesiniñ iyülniñ 24-de «Çiygoz davasında» keçirgen daa bir oturışında mahkeme imayeniñ dava malümatlarına qoşma vesiqalarnıñ ilâve etilmesinen bağlı bir qaç muracaatını red etti. Bunı advokat Nikolay Polozov oturışnıñ birinci qısmından soñ Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
«İmaye halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtlarnıñ fevralniñ 26-da olıp keçken vaqialar aqqında maruzasınıñ ilâve etilmesini istedi. Mahkeme olarnı qoşmağa razı olmadı. Refat Çubarovnıñ (Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi – QA) sorav protokolını ilâve etmege rica ettik. Mahkeme razı olmadı. Mahkeme Qırım prokuraturasından Çubarovnıñ kiriş yasağına dair vesiqanı talap etmege razı olmadı, yasaqnı oña 2014 senesi prokuror Poklonskaya seslendirgen edi», – dep tarif etti Polozov.
Advokatnıñ aytqanına köre, Rusiye mahkemesi davağa bir vesiqa ilâve etti.
«İmaye Ukraina baş konsullığınıñ mektübini, advokatnıñ soratmasına berilgen cevap, Refat Çubarovnıñ yazma vesiqasını qoşmağa rica etti. Meclis ve Meclis reisiniñ muavini aqqında vesiqa qoşuldı. Ahtem Çiygoznıñ o vaqıt ayrı bir vekâletleri olmağanı aytıla. Olar Zaur Smirnovğa yüklengen edi», – dep bildirdi Polozov.
Çiygoz kene mahkeme çekilmesini istedi. Oturışnıñ ekinci qısmında bunıñnen bağlı qarar seslendirilecektir.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-da Qırım Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukrainanñ territorial bütünligine qol tutulmasına bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulğan edi. O zaman miting iştirakçılerine Rusiye tarafdarları, şu cumleden «Russkoye yedinstvo» firqasınıñ temsilcileri qol tutqan edi.
«Çiygoz davasını» Rusiye mahkemesi qapalı toplaşuvda: qırımtatar Meclisi yolbaşçısınıñ muavini sıfatındaki Ahtem Çiygozniñ davası olaraq ve ayrıca, davanıñ eki iştitakçisi olğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci davası şeklinde ekige ayıraraq, «26 fevral» davası çerçivesinde baqmaqta.


text:
Migel Servantes
Migel de Servantes Saavedra (ispanca Miguel de Cervantes Saavedra) - dünyaca meşur ispan yazıcısı.
Migel de Servantes 1547 senesi Madridden pek uzaq olmağan, Alkala de Enares adlı şeerçikte doğdı. Servantes soyadı İspaniyanıñ bütün köşelerine cayrağan ve beş asırlıq rıtsarlıq devrine malik olğan bir soyadı edi. Tarih alimi Bu qoranta 500 yıllıq bir devir içinde İspaniya tarihınıñ saifelerinde o qadar şan şüret ile sarılı edi ki, Avropanıñ eñ belli soyadlarına bile Servantesniñ neslini künlemege esas yoq edi - dey.
Buña baqmadan XVI asırda, onıñ parlaq devri keçken, yazıcınıñ babası, sumelegen ispan zadekânlarğa mensüp olğan edi. Yazıcınıñ qartbabası advokat, babası ise qorantasını zar-zornen keçindirgen az melekeli ekim edi. Şay olsa da Servantesniñ, qorantasında eski rıtsar ananeleri ölmegen edi. Bundan sebep Don Kihot yaratıcısınıñ sabiylik ve gençlik seneleri, bir taraftan qorantanıñ maddiy sıqıluvından doğğan aqiqiy iz, diger taraftan qartbabalarınıñ nesil ğururlığı duyğuları doğurğan şanı, şüreti, cenkâverlikleri aqqındaki hatıraları ile eki yaqlı tesir altında aqmaqta edi.
Servantesniñ balalıq ve gençlik devri aqqında pek az malümat bar. Lâkin onıñ bu devrini harakterize etmek içün pek kiçik yaşlarında onıñ şiir sevgeni, ve özü aytqanı kibi, oqumaq içün soqaqtan yırtıq kâğıt parçaları toplağanını qayd etip olamız. Servantesniñ, bilgisi aqqında da doğru malümat yoq. Alkalada olğan universitetniñ qapıları onıñ içün qapalı edi. Zenginleşken tuccarlar öz balalarını mekteplerge yollağanda, Saavedra qorantasınıñ oğlu bu seadetten de marum edi. Bazı bir delillerge köre, üküm etkende, Servantes başta Madridniñ orta derece mektebinde oquğan (olar 1565 yahut 1566 senesi Alkaladan Madridge köçip kelgenler) soñra eki senesini uquq fenlerinen oğraşıp Salamanka universitetinde keçirgen. Lâkin o, orta derece mektepni ve universitetni tedriciy sürette keçmese de, eserlerinden de belli olğanı kibi keniş bilgige saip edi.
1568 senesiniñ başında biz Servantesni Romada Akvaviva adlı bir kardinalnıñ sarayında hızmetçi rolünde köremiz. Onıñ birinci baqışta acayip körüngen bu vaziyeti iç de şaşılacaq kibi degildir. Çünki pek zengin olmağan asılzadelerniñ balaları, cemiyette özleriniñ itibarını yükseltmege imkân qıdırıp, ekseriy qıral, zengin zadekânlar, yahut yüksek rutbeli ruhaniylerniñ saraylarına hızmetçilikke kirerlerdi. Lâkin Servantes az bir müddet çalışqan soñ, qardinalnıñ sarayındaki işini taşlap ağasınıñ çalışqan polkuna, askerlikke kire. Arbiy iş de, edebiyat kibi, Servantesniñ sevgen işi edi. Servantes özüniñ türlü vaqialarnen tolu olğan serseriy yaşav müddetinde körgen ve eşitkenlerini - edebiy eserlerinde bütün açıqlığı ile akis ettirdi.
Bu yerde şunı da qayd etmek kerek ki, onıñ ögünde açılğan bu arbiy memuriyet rıtsar İspaniyasınıñ ve alelhusus Servantes soyadınıñ arbiy ananelerine muvafıq edi. Bu ananeler İspaniya ile Andalus arapları arasında devam etken uzun cenkler ile bağlı edi. O vaqıt musulman dünyasınıñ yüregi olğan Osmanlı Devletiniñ ükümeti Avropa ve Afrikanıñ Aq deñiz yalılarını, Aq deñiz gemi yollarını eline keçirip, Avropanıñ bütün cenüp devletlerini tehdit etmekte edi. İtaliya bütün bu küreşlerniñ merkezi edi. Türklerge qarşı, İspaniya, Venedik ve Roma Papası kirmek şartı ile, üç devletten ibaret "Muqaddes Liga" teşkil oluna. 1571 senesi Lepanto yanında türk flotunıñ yeñilüvinen neticelengen meşur deñiz uruşı ola. Bu uruşta büyük batırlıq ve yigitlik kösterip Servantes de iştirak ete. O eki kere köksünden yaralana, bir qurşun da işke yaraymaycaq derecede sol qolunıñ kemiklerini qıra. Soñunda yazğan eserlerinde o, sol qolunı, sağ qolunıñ artqaç şüreti içün gayıp ettigini yaza edi. Servantes türklerge qarşı olğan bir qaç uruşlarda (Korfu, Navarin ve Tunis yanlarında) da bulundı. Niayet, 1575 senesiniñ sentâbr ayında İspaniyağa qaytmaq içün musaade alıp, yanında İspaniya qıralında İtaliyanıñ ileri kelgen adamlarından tevsiye mektüpleri olğanı alda, ağasınen birlikte yolğa çıqtı.
Lâkin Servantes bulunğan "Küneş" adlı ispan arbiy gemisi, deñiz ortasında Cezair piratlarınıñ gemileri ile sarıldı ve ğayretli qarşılaşuvlarnıñ niayetinde olarğa esir tüşti. Böylelikle vatanındaki şanlı iş meydanı yerine Servantesni beş yıllıq esirlik qapladı. Onıñ yanında bulunğan tevsiye mektüplerine binaen büyük rutbeli esir sayğan piratlar, onıñ içün büyük miqdarda rein almaqnı tüşüne ediler. Beş yıllıq qulluq onıñ ömründe eñ acınıqlı bir devir olsa da, bunıñnen beraber bir taraftan eñ parlaq devir edi.
Cenk ve uruşlar Servantesniñ şahsiy batırlığını tasdıq etken olsa, esirlik ve qulluq da, başına tüşken bahtsızlıqnen küreşte onıñ ruhunıñ dayanıqlığını, yüreginiñ saflığını açıp kösterdi. Esir Servantesniñ bütün tarihı meraqlı bir roman kibi oqula.
Servantes özüniñ güzel tabiatınen, yigitliginen, qaçmaq içün plan azırlağanda köstergen ziyrekliginen arqadaşlarınıñ yüreklerindeki qurtulış ümütlerini söndürmemege muvafaq ola. Oña özüne qaçmaq içün eline çoq fırsat tüşse de o, arqadaşlarını taşlap qaçmaq istemey. Dört sefer qaçmaq teşebbüsinde bulunğan esirler iç birisinde muvafaq olamadılar. Tutulğanları vaqıt, başına çoq belâlar kelse de Servantes bütün qabaatnı özüniñ üstüne ala edi.
Babası, anası ve qız qardaşları büyük fedakârlıqlarnen olsa da 300 altın para toplap, Servantesni satın almaq istegenleri vaqıt o özüniñ yerine ağasını qurtarıp 3 sene daa esirlikte qaldı. Niayet, arqadaşlarınıñ tırışuvınen, diniy cemiyetlerniñ yardımınen yañı bir meblâğ daa toplanıp Servantes de azat etildi.
Esirlik ömrü, Servanteske Afrika yalılarında olğan hristian esirleriniñ vaziyetlerini tafsilâtlı sürette bilmege imkân bergeni kibi, sonuñdan edebiy eserleriniñ büyük bir qısmına da material oldı.
1580 senesi dekabr ayında Servantes Madridge kele. O, qolu, maddiy ceetini temin etmek içün keliri, çalışmaq içün belli bir yeri olmağanı alda öz Vatanında yaşamağa başlay. Keçikmey o, o vaqıtnıñ edebiyatına kire. Yazıcılarnen sıqı sürette bağ tutıp romancı ve alelhusus dramaturg olaraq nam qazana. Onıñ dramaturglıq faaliyeti 80-nci senelerniñ ortasına tüşe, 1584 senesiniñ dekabr ayında evlene. Onıñ maddiy vaziyetini evlenüv de tüzetmegeninden özü aytqanı kibi "qalem ve komediyasını taşlap" başqa işlerge tutuna. 1588 senesiniñ soñundan başlap, bir qaç senege qadar, Yeñilüv Bilmegen Armadağa aşayt taşımaq içün qıral komissarlığınıñ agenti olaraq çalışa.
Bu vaqıtta Servantesniñ yaşavı onıñ şanlı devrinden soñra - er bir faqır adamnıñ yaşavı kibi bir tilim ötmek içün küreşten ibaret edi. Bu onıñ içün pek ağır bir tecribe edi. Bu sebepten o, bütün edebiyat işlerini taşlamağa mecbur oldı. Qorantasını da pek siyrek köre başladı. O pek çoq vaqtını, türlü şeerler, köyler arasında ya bergi toplav, ya da askerlerge aşayt cıyıp keçirdi. Kerçek bu işler onıñ bütün ömrü boyu yapqan işleriniñ episinden ağır olsa da, olar Servanteske İspaniyanıñ köylü ve başqa aşağı sınıflarınıñ kündelik yaşavına daa yaqından baqmağa fırsat berdi. 20 sene qadar vaqtını yollarda, türlü şeer, köylerde keçirip, o, Vatanınıñ içtimaiy qurulışı ve ispan halqınıñ adetleri aqqında pek çoq material topladı, İhtimal Servantes böyle serseriy ömür keçirmegen olsa, biz de "Don-Kihot"qa saip olamaz edik.
Memuriyet işleri Servantesniñ başına başqa yollarnen de pek çoq oñaytsızlıqlar ketirdi. Olar qanun mücibi areket ve büyük diqqat istegenleri alda, Servantesniñ tabiatı ise aksine edi. Meselâ: 1595 senesi, Servantes yanındaki bergi paralarından 7400 realnı Madrid hazinesine teslim etilmesi içün, bir Seviya tuccarına işana. Lâkin tuccar bankrot çıqıp gizlene. Bundan sebep Servantes bütün paralarnı ödep olamağanından başqa 1597 senesi, soñra 1602 senesi olmaq üzre eki kere apishanege tüşe.
"Don Kihot"nıñ birinci qısmı da bu soñki senede yaratılıp başlay. Atta romannı, Servantes apishanede yatqanda yazıp başlağandır degenler de bar. Lâkin "aynı vaqıtta em eñ külünçli, em de eñ acınıqlı kitap" olğan - "Don Kihot"nıñ birinci qısmı yalıñız 1605 senesiniñ yanvarından başlap çıqa. Romannıñ muvafaqiyeti iç körülmegen derecede edi. (1605 senesi beş kere basılıp çıqa) Servantesniñ 20 yıllıq serseriy yaşavı boşqa ketmedi. Niayet, Servanteske de quvançlı künler doğdı. Onıñ başı üzerinde de şüret ziyaları parıldadı. Lâkin onıñnen beraber romannıñ muvafaqiyeti Servantesni faqırlıq kelpedeninden kene de qurtarmadı. "Don Kihot"nıñ ekinci qısmı 1616 senesinden başlap çıqtı, o da birinci qısmı qadar muvafaqayet qazandı. Romannıñ ekinci qısmınıñ muvafaqiyeti Servantesniñ soñ künlerini aydınlattı. O, artıq faqırlıq, yoqsullıq ve hastalıqlardan yorulğan 69 yaşındaki bir qart edi. Artıq onıñ künleri sayılı olıp, şu 1616 senesiniñ 19 aprelinde dünyadan keçti.
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
Eşref Şemi-zadeniñ yazğan Servantesniñ qısqa tercimeialı
- ↑ 1,0 1,1 http://www.treccani.it/enciclopedia/cervantes-saavedra-miguel-de_(Enciclopedia-Italiana)/
- ↑ 2,0 2,1 2,2 http://web.archive.org/web/20170324033852/http://jeugdliteratuur.org/auteurs/miguel-de-cervantes-saavedra
- ↑ http://www.nndb.com/people/069/000084814/
- ↑ 4,0 4,1 Record #11851993X // Integrated Authority File — 2012—2016.
- ↑ SNAC — 2010.
- ↑ Internet Speculative Fiction Database — 1995.
- ↑ NooSFere
- ↑ 8,0 8,1 Internet Broadway Database — 2000.


text:
Qırımdan ukrain yırcısı Jamala «Eurovision-2016» milliy yarışınıñ finalında ğalebe qazandı.
Final yarışı STB ve UA:Perşiy telekanallarınıñ efirinde kösterildi.
Jamala qırımtatar halqınıñ faciası aqqında «1944» yırını taqdim etti. Onıñ sözlerine köre, bu kün – «hatıra. Bu yıl biñlerce qırımtatarnıñ ayatını deñiştirdi. Yırcı sms-rey berüvde seyircilerniñ eñ çoq sesini qazandı. 300 biñden ziyade insan rey berdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ sakinleri rey berüvge qoşulıp olamadı, çünki Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda ukrain mobil operatorları çalışmay.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov dey ki, Qırımda mobil operatorları yarımada sakinlerine Ukraina içün rey bermege musadere etmedi.
Ukraina prezidentiniñ matbuat kâtibi Svâtoslav Tsegolko dey ki, Jamala «1944» yırı ile «Eurovision yarışında dünyada qırımtatarlarğa qarşı cinayetler aqqında hatırlatır.
Ukraina bıltır «Eurovision-2015» yarışında iştirakindenvazgeçti. Sebepler arasında ukrain topraqlarınnı zaptı ve Donbass arbiy ziddiyeti qayd etilgen edi.
Ukraina «Eurovision» yarışını 2005 senesi qabul etti. Ğalebeni 2004 senesi Ruslana Lıjiçko qazandı, aynı şu senesi Ukrainada nam qazanğan artisti unvanını qazandı.
61-inci «Eurovision-2016» halqara yır yarışı Stockholmde (İsveçiya) mayısta keçirilecek. Bu sene yarışta dünyanıñ 43 memleketinden iştirakçiler qoşulacaq.


text:
Dekabrniñ 8-nde Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Server Zekiryayevniñ advokatı tarafından tahqiqatçınıñ qanunğa zıt kelgen areketlerine qarşı berilgen şikâyetni red etti.
Zekiryayevniñ advokatı Aleksey Ladinniñ Qırım.Aqiqatqa bergen izaatına köre, daa evel tahqiqatçı, onıñ advokatlar tarafından berilgen arizalarnıñ baqıluvı neticesinde alınğan qararlarnıñ kopiyalarını bermek ricasını red etip, bu vesiqalarnı resimge çıqarmaqnı da yasaq etti.
«Em Rusiyeniñ Anayasa mahkemesi, em de Yuqarı mahkeme defalarca imayeniñ talaplarını qanuniy ve tahqiqatçınıñ böyle areketlerini qanunsız tanıdılar, lâkin akem, şikâyetimiz boyunca musbet qarar çıqarmaq içün esas tapmadı», – dedi Ladin.
Daa evel Aleksey Ladin, imayesi altında bulunğan Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ figurantı Server Zekiryayevge qarşı yapılğan tahqiqatta qalplıq etilgenini bildirdi. Onıñ aytqanına köre, qabaatlanğan sıfatında celp etilüv aqqındaki qararda başta başqa bir adamnıñ adı yazılğan edi. Daa soñra tahqiqatçı qarardaki yapraqnı, Zekiryayevniñ soyadı yazılğan yapraqqa deñiştirdi.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, tsivil faaliyetçiler, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette kütleviy tintüvler yapıla.
Halqara siyasiy İslâm teşkilâtı «Hizb ut-Tahrir»niñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.


text:
Ukraina Devlet sıñır hızmeti Rusiye FSBsiniñ işğal etilgen Qırımnıñ memuriy sıñırda 60 kilometrlik qora qurulğanına dair beyanatını izaatladı.
«Bunıñnen bağlı malümatım yoq. O, (qora – QA) körünmey. İçindedir», – dedi Ukraina Devlet sıñır hızmeti yolbaşçısınıñ yardımcısı Oleg Slobodân Qırım.Aqiqatqa.
Dekabrniñ 28-nde saba Rusiye kütleviy haber vastaları bildirdi ki, Qırımnıñ şimalinde Rusiye uquq qoruyıcıları bir qaç inşaat çeşitinden, şu cümleden video nezareti ve teplovizordan ibaret qora qurdı.
FSB, qora «diversion-istihbarat gruppalarınıñ keçme ıntıluvları, cinayetçiler tarafından sıñırdan silâ, patron ketirilmesi, tütün ve içki malları, narkotik, küçlü tesirli maddelerniñ taşınmasına» yol bermemek içün quruldı.
Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, qora qurucılığına Rusiye bücetinden 212,9 mln ruble ayırıldı.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Mingajik şehrindeki veya Diğer Arapça Hocası.
Verbling platformunda bütçenize uygun bir öğretmen keşfedin ve dilediğiniz yerden 1 e 1 canlı dersler alın. Bulunduğunuz şehirde ders almak yerine evinizden ve hatta telefonunuzdan bile derse katılabilirsiniz.
Arapça Hocası - Mingajik
Amine
$16.00-20.00USD/h
Arapça
Fas
340
Samar Musa
$12.00-14.00USD/h
Arapça
Mısır
1.549
Mohamed
$13.00-14.00USD/h
Arapça
Mısır
561
Video'yu İzle
Arapça Hocası yakındakiler: Mingajik
Sho‘rchi Arapça Hocası | Qubodiyon Arapça Hocası | Tartiki Arapça Hocası | Qaranghū Tōghaī Arapça Hocası | Bahorí Arapça Hocası | Boshchorbogh Arapça Hocası | Shahritus Arapça Hocası | Khulm Arapça Hocası | Aībak Arapça Hocası | Sar Chakān Arapça Hocası | Bal Chirāgh Arapça Hocası | Darzāb Arapça Hocası | Pasnay Arapça Hocası | Qal‘ah-ye Shahr Arapça Hocası | Chīras Arapça Hocası | Larkird Arapça Hocası | Dehī Arapça Hocası | Lab-Sar Arapça Hocası | Āq Kupruk Arapça Hocası | Tukzār Arapça Hocası | Sang-e Chārak Arapça Hocası | Tagāw-Bāy Arapça Hocası | Sōzmah Qal‘ah Arapça Hocası | Sar-e Pul Arapça Hocası | Faīẕābād Arapça Hocası | Dehdādī Arapça Hocası | Mazār-e Sharīf Arapça Hocası | Balkh Arapça Hocası | Chimtāl Arapça Hocası | Qarchī Gak Arapça Hocası | Dowlatābād Arapça Hocası | Tirmiz Arapça Hocası | Mardīān Arapça Hocası | Mingajik Arapça Hocası | Khānaqāh Arapça Hocası | Āqchah Arapça Hocası | Qarqīn Arapça Hocası | Andkhōy Arapça Hocası | Chahār Bāgh Arapça Hocası | Khwājah Dū Kōh Arapça Hocası | Shibirghān Arapça Hocası | Şayād Arapça Hocası | Dowlatābād Arapça Hocası | Fayẕābād Arapça Hocası | Maymana Arapça Hocası | ‘Alāqahdārī-ye Almār Arapça Hocası | Qaram Qōl Arapça Hocası | Qurghān Arapça Hocası | Yangi-Nishon Shahri Arapça Hocası | Atamyrat Arapça Hocası | Khamyāb Arapça Hocası | Gowurdak Arapça Hocası | Boysun Arapça Hocası | G‘uzor Shahri Arapça Hocası | G‘uzor Arapça Hocası | Qorashina Arapça Hocası | Nishon Tumani Arapça Hocası


text:
5 BEŞİNCİ DERS
· Güzel milletimizniñ güzel tili
Qırımtatar tili – milletimizniñ tilidir. Balalarımıznı öz ruhumızda, öz mentalitetimizde terbiyelemek içün biz öz tilimizni qullanamız, çünki adetlerimiznen, duyğularımız ve tüşüncelerimiznen bağlı olğan zenginden-zengin etnopedagogikamız tilimizniñ içindedir. Alayıq ruslar ve ukrainlerni. Olar balalarını öz milleti ruhunda terbiyelemek içün qırımtatar ya da ermeni tilini qullanmay, çünki olarnıñ mentalitetini akis etken öz ana tili bar. Balasınen rus tilinde laf etken ana-baba balasını halqımıznıñ mentalitetinden ayıra. Bunı yahşı añlamaq kerek.
Bugünki siyasetini da közge almasaq olmaz. Baqıñız “Suvdağ sesi” gazetasında Suvuq Sala köyü mektebiniñ ocası Emine Zakiryayeva ne yaza: “Bir rus adamı maña şöyle dedi: Biz öyle yaparmız ki, sizler mında bizlerge dönersiñiz, suv qumğa siñip ketkeni kibi sizler de bizim içimizge siñip ketersiñiz, bizler olursıñız. Çünki sizler kimniñ arabasına otursañız, onıñ düdügini çalğan halqsıñız. Şay olıp keldiñiz, şay da olacaqsıñız”. Bu sözlerge kommentariy kerekmi? Mesele öyle de yahşı añlaşıla. O adam bizim assimilâtsiyamıznı, yoq olıp ketkenimizni sabırsızlıqnen bekley. Közümizni açmaq kerekmiz. Balalarımız rus ve ukrain tilini öyle de bilir, çünki bugün Qırımda çoqluq şu tillerde laf ete, gazeta, jurnal, radio, televideniye – episi olarğa işley (bunı özüñiz körip turasıñız).
Evlâtlarımız öz tilini coymaması içün ana tili müitinde olmaq kerek.
Bizge tilimizniñ cenkten evelki statusını talap etip, mektepler açtırıp, balalarımıznı anda oqutmaqnen beraber evde de olarğa til müiti yaratmaq kerek. Bu er bir ana-babanıñ balası ögünde boyun borcu olmalı. Er kün iç olmağanda yarım saat-bir saat ana tilinde yazılğan kitap, gazeta, jurnal oqulsa ve onıñ etrafında laf yürsetilse, o vaqıt maqsadımızğa irişirmiz. Er bir evde “Ah, menim aqıllı ve işkir balam!”, “Aylanayım ballı-şekerli laf etken qızımdan!”, “Maşalla, saba şerifiñiz hayırlı olsun, degen evlâdıma!”, “Sağ ol balam, doğmuşlarım ögünde yüzümni qızartmadıñ”, “Ayşe, qızım, mına bu qurabiyeni al da bitaña barıp ber, sağlığını sora, kerek olsa anda bir işlep yapmağa, yardım et de qaytıp kel, yahşımı, qızım” ve ilâhre kibi sözler er Allanıñ künü onıñ qulağına temiz büllür çoqraq suvu kibi aqıp turmaq kerek. Baba-dedelerimizden bizge asabalıq qalğan tilimizniñ dülberligi, zenginligi, ifadeliligi ve ava kibi, suv kibi kerekligi aqqında körümli alim, erbap ve medeniyet adamlarımıznıñ aytqanları bar. Şu fikirlerden bir qaçını, sayğılı oquyıcılarımız, sizlerge aşağıda ketirem.
Qabrimde melekler sorğu sorasa,
Azrail tilimni biñ kere torasa,
Öz tuvğan tilimde ayt mağa dermen.
Öz tuvğan tilimde cırlap ölermen.
(Bekir Çoban-zade “Tuvğan til”)
Er bir gülniñ yaprağı bar, öz qoqusı, tüsü bar,
Er bir aşnıñ öz adı, biberi bar, tuzu bar,
Er bir tilniñ lezeti, öz cümlesi, sözü bar,
Saqavlanma, ey, kaday, er işniñ bir közü bar.
(Remzi Burnaş “Saqavlanma, ey kaday!”)
Ana tilim – bu, muabbetlik, sevgi sırı,
Ana tilim – bu, toy, cıyın, dostluq, eyilik,
Ana tilim – yırcılarnıñ ölmez yırı,
Ana tilim – bu, halqımçün ebediylik.
(Löman Suleyman “Ana tili”)
Bu satırlarğa men de aşağıdaki fikirlerni qoşmağa isteyim:
Ecdatlardan asabalıq qalğan bizge tilimiz,
Budır bizim baylığımız, bu bizim temelimiz,
Tatar yaşı, tatar qızı bunı pek yahşı bilsin,
Tuvğan tilni ögrensin de, serbest-serbest laf etsin.
Ne ekimden, ne afızdan fayda yoq til bilmese,
Öz halqınen öz tilinde becerip laf etmese,
Boş çiçekler açar, tüşer, asıl meyvası olmaz,
Şay da insan – tilsiz olsa, ondan bir eser qalmaz.
Yaş neslimiz ğururnen başını köteri desin:
Men tatarım, Qırım menim Vatanım,
Öz tilim bar, maña lâyıq öz tilim,
Başqa tilge onı ölsem deñişmem,
Öz tilimni yoq etmege yol bermem!
· Qısqa ikâyeler, masallar
Til ocaları tilimizni candan sevgen onsanları olmalı
“Yıl ocası” yarışına kelgen bir ocapçe minberge çıqıp: “Bizim balalar öz tilini ögrenmege istemey!” – dedi. Ocadan bu sözlerni eşitip tap bir türlü oldım. Nasıl ola da yarışqa kelgen oca öz çıqışında balalarını yamanlap başlay. Dayanamayıp, eyecannen: “Bir daa bu lafnı bir vaqıt, bir yerde aytmañız!” – dedim. Minberge çıqqan oca bir fikir aytacaqta yedi kere ölçep, bir kere piçe, çünki o, söz ustası olğan soñ ağızdan çıqqan sözniñ qayda barıp çıqqacağını evelden bile. Bu ocapçemiz ise bundan behaber olsa kerek. Pedagogika ne dey: Yaramay talebe olmay. Aksine, öz vazifesini keregi kibi beceramağan oca ola. Balanıñ qabaatı yoq. O, ocamız ne aytır eken dep oña dört köznen baqıp tura. Ana bu yerde oca öz zenaatı ve tilimizniñ sevdası olğanını kösterse, balalar bu ocanı sever ve tilimizniñ sevdası olur.
· Qırımtatar tili ocasınıñ antı
Sayğılı ocalar! Ekimler Gippokratnıñ antını aqılda tutıp iş köreler. Til ocalarımıznıñ da özüniñ antı olsa, yaramay olmaz edi degen fikirnen, bu antnı yaş ocalarımızğa teklif etem.
Men Alime Memet qızı (Alim Memet oğlu), qırımtatar tili ocasım.
Qırımtatar tili menim candan sevgen tilimdir.
TİLİMİZ – TEMELİMİZDİR.
QIRIMTATAR TİLİ – QIRIMTATAR MİLLETİNİÑ TEMELİDİR.
Bu til bizge baba-dedelerimizden qalğan asabalıqtır.
BİZNİ YAŞATQAN BİZGE KÜÇ-QUVET BERGEN – TİLİMİZDİR.
Men bunı yahşı añlayım ve milletim ve zenaatdaşlarım ögünde ant-yemin etem ve söz berem: aziz tilimizni saqlap qalmaq ve inkişaf ettirmek içün bütün kerekli çarelerni körerim.
EVLÂTLARIMIZ ÖZ TUVĞAN TİLİNDEN MARUM QALMAZ.
İnşalla, muqaddes Vatanımız, Qırımda, bala-çağamız, umumen, bütün halqımız evelkisi kibi öz tilinde laf eter ve baba-dede toprağınıñ saibi olur. Amin!
· Şiirler, yırlar
Çalğı çalsın
Ne de güzel çalğı sesi yañrasa,
Ezgiler ve nağmelernen kün tolsa,
Şeñlenirler balalar ve büyükler,
Yorğunlıq da savuşır, yüzler küler.
Tesirlidir nağmeniñ er birisi,
Tılsımlıdır ezginiñ nazik sesi,
Bu seslerden adamlar coşıp yırlay,
Qol köterip, ortağa tüşip oynay.
Çalğı çalsın, çalğı sesi yañrasın,
Cümle alem oynasın ve yırlasın,
Eksilmesin balalarnıñ şeñ sesi,
Vatanımnıñ güllesin er köşesi!
· Devlet tilini ana tili esasında ögreneyik
Haшi зaraлbHi cлoBa – Bizim umumiy sözlerimiz
MaйдaH – meydan
kилиM – kilim
raлyшka – alüşke
kypaй – qoray
яp – yar (car)
orиp (жepeбeцb) – ayğır
HeHbka, HeHя, MaMo – nene (şive)
kиceT – kise
лokшиHa – laqşa
kъaбap – qapar, (şivede qabar)
kypaй – qoray
raз (kepocиH) – gas (eskirgen)
rapMaH – arman
чyBaл – çuval
cyHдyk (ckpиHя) – sandıq
TюTюH – tütün
пiдбop – padvor
oчkyp – uçqur
oka (Mipa Barи) – oqqa
зypHaч – zurnacı
koMeш – qamış
kyra – qoğa
rak – ırğaq
kaфTaH – qaftan
Taз – tas
лeлeka – leylek
Moropич – maqarıç
caжeHb – sajın
бляxa – plâke (ploskiy predmet)
kaBa – qave
бaзap (pиHok) – bazar
бaшTaH – bostan
cipHиk – sernik
kyшak – quşaq
rapбyз – qabaq (a “qarpız” – цe kaByH)
kaByH – qarpız (a “qavun” – цe диHя)
· Doğru yazayıq ve laf eteyik
Doğru yazıñız – quvetlendirici derecelikler
bem-beyaz
qap-qaranlıq
ap-aq
küpe-kündüz
mas-mavı
çip-çiy
köm-kök
ap-aç
yem-yeşil
up-uzun
sap-sarı
tos-tomalaq
qap-qara
tös-tögerek
sim-siya
çır-çıplaq
sım-sılaq
qıp-qırmızı
qıp-qızıl
süp-süyrü
qas-qattı
tim-tik
· Atalar sözleri
Aqıllı aqılsıznı aqılnen yeñer.
Yahşılıqtan – yahşılıq asıl ola, yamanlıtaq – yamanlıq.
Ceviz qabuğından çıqqan da qabuğını begenmegen.
Qoştan ayırılğan qoynı qarşqır aşar.
Dünya yansa, ğamı (ya da işi) yoq.
Apay maqtay aqayın, aqay maqtay apayın.
İnatlar çarığını çaynar, öz degeninden qaytmaz.
Ayuv balasını aşaycaq olsa çamurğa bulğalay eken.
Tama-tama göl olur.
Ay yıldıznen yaraşır.
· Frazeologizmler
babalıq etmek – зaбoTиTbcя пo-oTeчeckи; cTaTb BTopыM oTцoM koMy-л.
bir qarış boyu bar – MaлeHbkий pocToM (c HoroTok)
başından çıqarıp atmaq – BыбpocиTb из roлoBы, oTдeлaTbcя oT Mыcли
yüzüni çevirmek – oTBepHyTbcя, oTkaзaTbcя oT koro-чero
baştan çıqarmaq – a) coBpaщaTb, paзBpaщaTb; ToлkaTb Ha дypHoe; б) cбиBaTb c пyTи (c Toлky)
başı aylanmaq – kpyжиTbcя (o roлoBe)
başını aylandırmaq – BckpyжиTb roлoBy
başına çıqmaq – caдиTbcя Ha roлoBy koMy
baş etamamaq – He быTb B cocToяHии cпpaBиTbcя c keM
ayaqlarından ayırılmaq – BaлиTbcя c Hor (oT ycTaлocTи)
· Ayvan, quş ve böceklerniñ adları
roлoBacTиk – baqabaş
roлyбb – gögercin
roHчaя coбaka – av köpegi
ropиллa – gorilla
ropиxBocTka – qızıl quyruq
ropHaя лacToчka – ebabil
ropHocTaй – as
rpaч – qara qarğa
rpeMyчaя зMeя – çıñğıravuq yılan
rpиф – aqbaba


text:
Nursultan Nazarbaev Şanhay şähiridä hämkarliq täşkilatiğa äza dšlätlär rähbärliriniŋ sammitiğa qatnaşti.Tsindaodiki aliy däriҗilik uçrişiş ŞhTniŋ on säkkizinçi vä 2017-jili Astanada hindstan bilän Pakstanniŋ täşkilatqa kirişi toğriliq qarar qobul qilinğandin keyinki “Şanhay säkkizliginiŋ” birinçi sammitidur. Moşu ikki mämlikätniŋ äza boluşi tüpäyli Yär şari ahalisiniŋ 40 payizi vä Evraziya territoriyasiniŋ 60 payizdin oşuği ŞhTniŋ “җavapkärlik zonisida” boluvatidu. Täşkilatqa äza mämlikätlärniŋ umumiy içki mähsulati duniyaviy umumiy içki mähsulatniŋ bäştin bir qismini täşkil qilidu.
ŞhT-2018 sammiti dairisidiki muzakirilärniŋ birinçi basquçi tar tärkiptä yepiq işiklär şaraitida štti – uniŋğa bevasitä täşkilatqa äza mämlikätlärniŋ liderliri – HHҖ Räisi Şi Jiŋpin, Qazaqstan, Rossiya, Özbäkstan, Taҗikstan, Qirğizstan, Pakstan Prezidentliri – Nursultan Nazarbaev, Vladimir Putin. Şavkät Mirziëev, Emomali Rahmon, Sooronbay Jeenbekov, Mämnun hüsäyn vä hindstan Prem'er-ministri Narendra Modi qatnaşti.
Andin keyin käŋäytilgän tärkiptiki muzakirilärdä “Şanhay säkkizliginiŋ” liderliriğa ŞhTta bayqiğuçi tšrt mämlikätniŋ – Avğanstan, Belarus', Monğoliya vä İran Prezidentliri – Aşraf Ğani, Aleksandr Lukaşenko, Haltmaagiyn Battulga vä hasan Ruhani, dialog boyiçä şeriklärniŋ häm häliqara qurulumlarniŋ – BMT, KBŞT, MDh, AhİÇK, Häliqara valyuta fondi, Duniyaviy bank – väkilliri qoşuldi.
Dšlät rähbärliri vä räsmiy delegatsiyalärniŋ äzaliri yeŋi şaraitta buniŋdin keyin šzara härikät qiliş mäsililirini muhakimä qildi, şundaqla häliqara vä regional kün tärtiviniŋ muhim mäsililiri boyiçä pikir elişti.
Qazaqstan Prezidenti sammitta sšzgä çiqip, ŞhT dairisidiki mämlikätlär hämkarliğiniŋ birqatar muhim aspektliriğa tohtaldi. Nursultan Nazarbaev birinçi novättä җavapkärlik zonisida säyasiy dialog vä işänçini küçäytişniŋ, behätärlik vä täräqqiyatni täminläşniŋ strategiyalik ävzällik bolup qelişi keräkligini täkitlidi.
Dšlät rähbiri äynä şuniŋğa bağliq Qazaqstanniŋ ŞhTqa äza dšlätlärniŋ Uzaq muddätlik yahşi hoşnidarçiliq, dostluq vä hämkarliq toğriliq şärtnamisini izçil ämälgä aşuruş täräpdari ekänligini qäyt qildi.
Qazaqstan Prezidenti şundaqla ŞhT käŋligidä ihtisadiy hämkarliqni җanlanduruşqa nätiҗidardiq yardäm qilidiğan birqatar yšnilişlärni atap kšrsätti. Mäsilän, Dšlät rähbiri “Şanhay säkkizligi” mämlikätliri ahalisiniŋ üç milliardtin oşuq adämni täşkil qilidiğanliğini vä moşu iqtidarni paydilinişniŋ zšrür ekänligini äslitip štti.
Dšlät rähbiri täşkilatqa äza mämlikätlärdä milliy valyutilarda šzara hesaplişişqa kšçüş toğriliq mäsilini kštirip, buniŋ ihtisatlar behätärliginiŋ asasiy aspektliriniŋ biri ekänligini täkitlidi. U Tsindaodiki sammittin keyin ŞhT dšlätliri märkiziy bankliriniŋ tegişlik “yol häritisini” işläp çiqişni başlişi keräkligini täklip qildi.
Qazaqstan rähbiri sammitta şundaqla räqämläştürüş vä yeŋi tehnologiyalär sahasida täҗribä almaşturuş üçün mäydan quruş imkaniyitini qarap çiqiş täklivini otturiğa qoydi. Uniŋdin taşqiri ŞhT mämlikätlirini Qazaqstanda quruluvatqan “Astana” Häliqara maliyä märkiziniŋ käŋ imkaniyätliridin paydilinişqa çaqirdi.
Mädäniy-gumanitarliq, ilmiy alaqilarmu ŞhTqa äza mämlikätlärniŋ šzara härikät qilişiniŋ muhim yšnilişi bolup qelivatidu.
Dšlät rähbiri Qazaqstanniŋ ŞhT mämlikätliri delegatsiyaliriniŋ biyil 10-11-oktyabr'da Astanada “Diniy rähbärlär behätär duniya üçün” mavzusida štidiğan Duniyaviy vä än°äniviy dinlar rähbärliriniŋ altinçi qurultiyiniŋ işiğa qatnişişiğa çoŋ ähmiyät berivatqanliğini täkitlidi.
Nursultan Nazarbaev Qazaqstanniŋ alämşumul vä regional turaqliqni täminläş üçün dayim küç çiqirivatqanliğiğa sammit qatnaşquçiliriniŋ diqqitini җälip qildi.
Dšlät rähbiri Siriyadiki bohranni birtäräp qiliş boyiçä Astana muzakirä җäriyaniniŋ qisqa vaqit içidä šzini moşu mämlikättä teçliqni qolğa kältürüş yolidiki ämäliy mehanizm süpitidä kšrsätkänligini täkitlidi.
– Qazaqstan Koreya yerim ariliniŋ yadrosiz märtivisini päqät teçliq yoli bilän qolğa kältürüş täräpdari. İran yadro programmisi boyiçä kelişimlärniŋ tüzülüşini izçil qollap-quvätlävatidu vä šz hässisini qoşuvatidu. Biz Birläşkän umumyüzlük iş-härikät planini saqlap qeliş vä eğişmay orunlaş täräpdari, – däp bildürdi Prezident.
Ahirida Nursultan Nazarbaev HHҖ räisi Şi Jiŋpinğa ŞhTta nätiҗidarliq häm utuqluq räislik qilğanliği üçün minnätdarliq bildürdi vä Qirğizstanğa moşu lavazimda ünümlük iş tilidi.
Muzakirilär yäküni boyiçä Dšlät rähbärliri ŞhT paaliyitiniŋ türlük aspektlirini šz içigä alidiğan pütünsürük muhim hšҗҗätlär türkümini qobul qildi.
***
Nursultan Nazarbaev ŞhT sammiti dairisidä Monğoliya Prezidenti Haltmaagiyn Battulga, hindstan Prem'er-ministri Narendra Mori, CNPC korporatsiyasi mudirlar keŋişiniŋ räisi Van İlin' bilän uçrişişlarni štküzdi.
“Şanhay säkkizliginiŋ” sammitiğa qatnaşti
Nursultan Nazarbaev Şanhay şähiridä hämkarliq täşkilatiğa äza dšlätlär rähbärliriniŋ sammitiğa qatnaşti.Tsindaodiki aliy däriҗilik uçrişiş ŞhTniŋ on säkkizinçi vä 2017-jili Astanada hindstan bilän Pakstanniŋ täşkilatqa kirişi toğriliq qarar qobul qilinğandin keyinki “Şanhay säkkizliginiŋ” birinçi sammitidur. Moşu ikki mämlikätniŋ äza boluşi tüpäyli Yär şari ahalisiniŋ 40 payizi vä Evraziya territoriyasiniŋ 60 payizdin oşuği ŞhTniŋ “җavapkärlik zonisida” boluvatidu. Täşkilatqa äza mämlikätlärniŋ umumiy içki mähsulati duniyaviy umumiy içki mähsulatniŋ bäştin bir qismini täşkil qilidu.


text:
Moskva merkeziniñ Nikitskiy bulvarındaki mesken evde çıqqan yanğın neticesinde 6 insan elâk oldı. Bu aqta «İnterfaks» rus neşiri menbalarına esaslanıp bildire.
Evniñ tahta töşemeleri bar, alev binanı tez qavrap aldı, yanğın tahminen 1 biñ metre kârede oldı. 300 metrde töşemeler yıqıldı, dep bildire Radio Svobodanıñ rus bürosı.
Şaatlar yanğın videosını derc ete.
Ev 1912 senesi qurulğan edi, 100 dairesi bar. Medeniy miras yerlerine hasmı-yoqmı tam bir malümat yoq.
Evde bir sıra meşur insannıñ dairesi bar, şu cümleden oyuncı İngeborga Dapkunayte («RİA Novosti» rus neşiriniñ yazğanına köre, dairesi yanğından zarar körmedi), ressam Nikas Safronov, dirijor Yuriy Başmetniñ qızı Kseniya Başmetniñ dairesi.
Yanğın sebebi daa belli degil, cinaiy iş açıldı.
Moskvanıñ Kapotnâ rayonında 2018 senesi noyabrniñ 17-nde cermay işlengen zavodda yanğın çıqqan edi. Qurtarıcı hızmetlerniñ bildirgenine köre, yanğın neticesinde yaralanğanlar olmadı, qara tuman bulutı ise kvartal sakinleri içün telükeli degil.


text:
«Birligi jarasqan elde ğana halıqtıñ äl-auqatı köteriledi»
Eldiñ tınıştığı qaşanda bağalı
Älibek Asqarov, aqın:
– Almatı men Nwr-swltan qalalarında bolıp jatqan jağdaylar otandastarımızdı tereñ tolğandıruda. Bwl oqiğalar beyjay qaraytın jağday emes. Ärkez Otanımız tınış, Täuelsizdigimiz bayandı bolsın dep tileymiz. Eldiñ tınıştığı qaşanda bağalı. Kimde kim bolsın, balalarımızdıñ, nemerelerimizdiñ bolaşağı, zamanı tınış bolsa eken deymiz. Biz täuelsizdigimizdi alğanımızğa 28 jıl boldı. Osı uaqıtta biz özimizdiñ bostandığımızğa, qauipsizdigimizge, demokratiyağa qol jetkizdik. Eñ bastısı, biz ösip-jetildik.
Birligi jarasqan elde ğana halıqtıñ äl-auqatı köteriledi
Künswlu Şayahmetova, teatr jäne kino aktrisası:
– Saylaudan keyin bolğan jağımsız oqiğalar jwrttıñ äbigerin tuğızdı. Endi ötken ötti, bolğan is boldı. Nege mwnday oqiğa orın aldı? Bizdi bwl swraq alda da talay oylandırarı anıq. Endigi jerde, Qazaqstan halqı birligimizdi nığaytıp, elimizdiñ bügingisi, bolaşağı, wrpaqtarımızdıñ keleşegi üşin elde birlik pen beybit ömir boluına birkisidey küş jwmsauımız kerek. Teq qana ömiri beybit, birligi jarasqan elde ğana halıqtıñ äl-auqatı köterilip, alğa jıljidı.
Öz basım, qazaq jastarı arandap qalmasın, jamandıqqa wrınbasın dep tileymin.
Abai.kz


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ bildirgenine köre, keçirilmesi belgilengen Bütündünya qırımtatar kongressini itibardan tüşürüv işine Federal havfsızlıq hızmetiniñ (FSB) hadimleri ve Rusiye Federatsiyasınıñ diger mahsus organları qoşuldılar.
Bunı o Facebookta yazdı.
«Belli olğan Goebbelsniñ tarzında olmaycaq laflarnı işğalcilerniñ çızmalarına oqalanğanlar seslendire...», – dep qayd etti Çubarov.
Onıñ aytqanına köre, Qırım akimiyeti kongressni toplamaq qararına açuvlana.
«Ekinci Bütündünya qırımtatar kongressininiñ künü ve yeri belgilengen soñ işğalcilerniñ ve olarnıñ semetdeşler arasındaki qoqlalarınıñ Qırımda işğalciler tarafından yapılğan ve yapılayatqan cinayetlerni gizlemek içün çoq millionlı qırımtatar diasporasını qullanmaq ümütleri bozuldı», – dep yazdı Çubarov.
İyül 31-den avgust 2-ge qadar Türkiyede Bütündünya qırımtatar kongressiniñ keçirilmesi planlaştırıla. Kongressni toplamaq qararı aprel 4-5 künleri Ankarada olıp keçken Türkiyedeki qırımtatar teşkilâtları platformasınıñ toplaşuvında qabul etildi. 2015 senesi fevral ayında Türkiyedeki 43 qırımtatar teşkilâtı ğayretini birleştirip, yekâne platforma çerçivesinde işbirlik tutmağa qarar aldılar.
Ekinci Bütündünya qırımtatar kongressi angi şeerde keçirilecek belli degil.
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev kongress delegatlarınıñ yarımadağa qaytması ile bağlı problemleri ola bilecegini tahmin ete.
Birinci Bütündünya qırımtatar kongressi Aqmescitte 2009 senesi mayıs ayında olıp keçken edi. 800 delegat iştirak etti – 12 memleketten 160 qırımtatar cemaat siyasiy teşkilâtınıñ vekili. Kongress prezidenti olaraq Refat Çubarov saylanğan edi.


text:
Ukrainanıñ sekiz vilâyetinde vaqtınca köçip kelgenlerge yardım etmek içün cemaat teşkilâtlarından grant programmalarınıñ yarışı keçirilecek. Bunı PROON «Ukrainada memleket içinde köçip kelgen şahıslarnıñ içtimaiy ve iqtisadiy problemlerini al etüv» leyhasınıñ reberi Ruslan Fedorov aprel 29-da Kiyevde göñülli teşkilâtlarınıñ körüşüvinde bildirdi, – dep haber ete Qırım.Aqiqat.
Onıñ aytqanına köre, sermiya üç yönelişke ayırılacaq, olardan biri – ealige ruhiy ceetinden yardım, buña 280 biñ dollar belgilendi. Aynı para köçip kelgenlerge uquqiy yardım köstermek içün ayırıldı.
«Mında adamlar rastkelgen bir sıra uquq meselesi aqqında laf kete. Ve üçünci yöneliş – kiçik grantlar yarışı olacaq, ediye tahminen 120 biñ dollar olacaq ve barışıq qurulması ve cemiyetler derecesinde barışuv ile bağlı kiçik leyhalarğa berilecek», – dep ayttı Ruslan Fedorov.
Grant programmalarında iştirak etüv arizaları yaz başında açılacaq, lâkin teşkilâtçılar göñüllilerge leyhalarnı şimdiden yazmağa başlamağa tevsiye eteler.


text:
Qazaqstan Җumhuriyiti Mustäqilliginiŋ 25 jilliğiğa munasivätlik elimiz tarihiniŋ sähipilirini varaqlap, Qazaqstanniŋ çaräk äsirdä qol yätküzgän utuqlirini älgä tonutuş, häliqlär dostluği häm millätlärara razimänlikni tehimu mustähkämläşni tärğip qiliş mähsitidä җumhuriyätlik
Uyğur etnomädäniyät märkizi bilän җumhuriyätlik «Uyğur avazi» geziti tährirati täripidin uyuşturulğan «Mustäqillik mevisi» aktsiyasi štkän җümä küni Ämgäkçiqazaq nahiyäsidä başlandi.
Tärkividä җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkizi räisiniŋ orunbasari, «Uyğur avazi» gezitiniŋ baş muhärriri, Qazaqstan hälqi Assambleyasiniŋ äzasi Erşat Äsmätov, Qazaqstan Yazğuçilar ittipaqi Uyğur ädäbiyati keŋişiniŋ räisi, Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ hizmät kšrsätkän ärbabi, Häliqara «Alaş» mukapitiniŋ sahibi, yazğuçi-dramaturg Ähmätҗan haşiri, Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ hizmät kšrsätkän ärbabi, nahşiçi-kompozitor Şämil Äbiltay, Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ hizmät kšrsätkän ärbabi, mädäniyät sahasiniŋ älaçisi, Qazaqstan Rässamlar ittipaqiniŋ äzasi Ähmätҗan Ähät vä ҖUEM yenidiki Jigitbaşliri keŋişiniŋ räisi, QHA äzasi Abdureşit Mähsütov bar. Täşviqat topi aldi bilän İşiktä regioniniŋ turğunliri bilän İşiktä şähiridiki nahiyälik Mädäniyät šyidä uçraşti.
Uçrişişni ҖUEM räisiniŋ orunbasari, Ämgäkçiqazaq nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ räisi Sulayman Mähsütov eçip, Qazaqstan Җumhuriyiti Parlamentiniŋ deputati, ҖUEM räisi Şahimärdan Nurumovniŋ rähbärligidiki ҖUEM täşäbbusi bilän başlanğan aktsiya iştrakçilirini Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ 25 jilliq tävälludi bilän täbrikläp, sšzni täşviqat topiniŋ rähbiri Erşat Äsmätovqa bärdi.
– Elimiz Prezidenti Nursultan Äbiş oğli Nazarbaev eytqinidäk, Qazaqstanniŋ bayliği qezilma bayliqlirida ämäs, bälki 130din oşuq millät väkilliriniŋ dostluği bilän razimänligidä ekänligi barliğimizğa mälum. Elimizdä barliq häliqlärgä šz mädäniyitini, tilini vä urpi-ädätlirini täräqqiy ätküzüşkä mümkinçiliklär yaritilğan. Mana şu mümkinçiliklärgä bola Qazaqstanni makanliğan millätniŋ härqaysisi mustäqil elimizniŋ täräqqiyatiğa šz ülüşini qoşup kelivatqanliği şubhisiz. Şuŋlaşqimu Dšlät rähbiriniŋ dana säyasiti tüpäyli erişkän utuqlirimizni «Mustäqillik mevisi» aktsiyasi arqiliq kšpkä tonutuşni durus kšrduq, – dedi Erşat Mollahun oğli bu aktsiyaniŋ mähsitigä tohtilip.
Novättiki sšzgä çiqqan Ähmätҗan haşiri šziniŋ Qazaqstan käbi azat häm ärkin äldä tuğulup, yaşap, iҗat qilivatqan bähitlik yazğuçi ekänligini yätküzdi. YuNESKOniŋ mälumatliridin misallar kältürüp, Qazaqstan uyğurliriniŋ dšlät tilini 87 payiz šzläştürgänligini qäyt qildi. Novitidä, uyğur tilini üginip, «Uyğur avazi» geziti bilän yazğuçi-şairlirimizniŋ kitaplirini oqup jürgän qälämdaş dostliri Erlan Ğayıp vä Qalihan Isqaqniŋ isimlirini pähirliniş ilkidä tilğa aldi.
Ähmätҗan Ähät «Altun adäm» tepilğan İşiktä şähiriniŋ hasiyätlik zimin ekänligini täkitläp, qedimiy uyğur durdaniliridin bolğan «Miŋ šy» häqqidä, Qazaqstan uyğur rässamliriniŋ mustäqillik jilliri erişkän utuqliri häqqidä ähbarat bärdi. Abdureşit Mähsütov bolsa, elimiz tarihidiki çoŋ sänä – Mustäqillikniŋ 25 jilliği bilän җumhuriyätniŋ barliq jigitbaşliri namidin çeläkliklärni täbrikläp, jigitbeşi väzipisiniŋ ähmiyitigä tohtaldi. Җamaätçilik işliriniŋ aktivistlirini «Uyğur avazi» gezitiniŋ tirajini 20 miŋ danigä yätküzimiz degän şiarni qollap, mähsätkä qol yätküzüş üçün küç çiqirişqa çaqirdi.
Ämgäkçiqazaq nahiyälik hakimiyiti içki säyasät bšlüminiŋ başliği Mšmünҗan İslamov nahiyädä Qazaqstan Җumhuriyiti mustäqilliginiŋ 25 jilliğiğa beğişlinip nurğunliğan iş-çarilärniŋ uyuşturuluvatqanliği häqqidä eytip, bügünki aktsiyaniŋmu nahiyä tarihida yarqin sähipä bolup qalidiğanliğini bildürdi. Elimiz Prezidenti N.Ä. Nazarbaev täripidin ilgiri sürülgän härhil strategiyaliq planlarniŋ ämälgä eşişida nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋmu salmaqliq tšhpisi bar ekänligini qäyt qildi. Muştiri toplaş kampaniyasigä tohtilip, uyğur millitiniŋ 70 miŋğa yeqin väkili istiqamät qilivatqan nahiyädä «Uyğur avazi» geziti tirajiniŋ 6000ğa yetidiğanliğiğa işinidiğanliğini bildürdi. Novitidä, «Uyğur avazi» sähipiliridä nahiyä hayati vä adämliri häqqidä maqalilar kšpiräk näşir qilinsa, degän pikirni bildürdi.
Kšrnäklik qazaq kompozitori Şämil Äbiltay: «Qazaq bilän uyğurda «Dua bilän är kškirär» degän sšz bar. 1966-jili 18 yeşimda Gur'ev muzıka mäktivini tamamlap, Almutiğa oquşqa kälginimdä, Quddus Ğoҗamiyarov konservatoriyaniŋ rektori ekän. Qurmanğaziniŋ «Aqbay» küyini orunlidim. Şu çağda Quddus ağa ornidin turup: «Molodoy çelovek, Vı – fenomen muzıki» däp, ustazliq duasini bärgän edi. Şuniŋdin beri 50 jil štüptu. İsmi duniyağa tonulğan kompozitorniŋ duasidin keyin män oquşumni muvappäqiyätlik tamamlidim, iҗadiy vä ämgäk yolum utuqluq boldi. Şuniŋ üçün män šzämni bähitlik şagirt däp bilimän. Quddus ağamni bolsa, Motsart, Çaykovskiy vä Bethoven ohşaş uluq kompozitorlardin kam kšrmäymän. U konservatoriyadä rähbärlik qilğan 10 jilni uşbu bilim därgahiniŋ altun dävri däp hesaplaymän. Şuŋlaşqimu män šzämniŋ şagirtliq borçumni ada qiliş niyitidä ustazimğa atap küy iҗat qildim» däp, «Quddus», andin Dšlät rähbiri Nursultan Nazarbaevqa beğişliğan «Qazaqstan-Nursultan» küylirini orunlap bärdi.
«Mustäqillik mevisi» aktsiyasi äzaliriniŋ novättiki uçrişişi şu küni çüştin keyin Çeläk regionida davamlaşti. Mehmanlarni Çeläk regioniniŋ çoŋ jigitbeşi hebibullam Abdullaev, Çeläk yezisi Anilar keŋişiniŋ räisi Җännätbüvi Abdureşitova vä regiondiki yeza okrugliriniŋ җamaätçilik işliriniŋ aktivistliri, ottura mähsus oquş orunliriniŋ studentliri qarşi aldi. Bu yärdimu täşviqat topi äzaliri asasän qazaq vä uyğur häliqliriniŋ dostluği, iҗil-inaqliği nätiҗisidä Dšlät rähbiriniŋ tapşurmiliri bilän väzipiliriniŋ oŋuşluq ämälgä eşivatqanliği, elimizniŋ iҗtimaiy-ihtisadiy җähättin täräqqiy etivatqanliğini mämnuniyät bilän atap štti.
Aktsiya davamida Ämgäkçiqazaq nahiyäsiniŋ baş jigitbeşi Tursunmähämät Abdusemätov, İşiktä şähiriniŋ turğuni, ämgäk veterani Tuyğun İliev vä başqilar sšzgä çiqip, «Uyğur avazi» geziti häqqidiki pikirliri bilän bšlüşti. Ular jutdaşlirini muştiri toplaş işiğa «bir yaqidin baş, bir yäŋdin qol çiqirip» qatnişişqa çaqirdi.
«Mustäqillik mevisi» aktsiyasiniŋ äzaliri Ämgäkçiqazaq nahiyäsidin başliğan säpirini qolliğan Ämgäkçiqazaq nahiyälik hakimiyät bilän nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkizigä minnätdarliq izhar qildi.
Ahirida nahiyä sän°ätkarliri bilän Çeläk yezisi Abdulla Rozibaqiev namidiki vä Ibıray Altınsarin namidiki mäktäplär oquğuçiliriniŋ ihçam kontserti aktsiya iştrakçiliriniŋ diqqitigä havalä qilindi.
Raşidäm RÄhMANOVA, Ämgäkçiqazaq nahiyäsi.


text:
Behice Boran
Behice Boran (1910-1987) - belli qırımtatar tamırlı Türkiyeli ilk qadın siyasiy fırqa reisi.
Behice Boran, 1910 senesi mayıs 1-de Bursada doğdı. Qırımdan köçken ailesiniñ üyken qız balası edi. Tasilini litseyni bitirip İstanbulda aldı. Stipendiya qazanıp AQŞniñ Miçigan Universitetinde içtimaiyat (sotsiologiya) tasili aldı. Türkiyege 1939-da qaytqan Behice Boran orta mektepte ingliz tili dersleri berdi. Daa soñra Ankara Universiteti Til, tarih ve coğrafiya fakultetine kirdi. Mında dotsent vazifesinde çalıştı, 1948-de siyasiy körüşleri sebebinen universitetten çıqarıldı. 1946-da neşriyatçı Nevzat Hatkonen evlendi. 1950-de Türk barış severler cemiyetiniñ temelcileri içinde yer alğan Behice Boran mında temelci ve reis vazifesini aldı. Koreya cenkine asker yibergen Adnan Menderes ükümetini tenqit etken bir telegramma yibergeni içün qabaatlanıp 15 ay apis cezası aldı. 1961-de qurulğan Türkiye işçi fırqasına (Türkiye İşçi Partisi, TİP) 1962-de aza oldı, 1965-de millet vekili olıp saylandı. 1970-de TİPniñ IV Qurultayında umumiy reis oldı. 1971-de 15 yıl ceza aldı ve 1974 afusınen apisten çıqtı. 1975 senesi mayıs 1-de TİPni yañıdan qurdı. 1980 senesi sentâbr 12-den soñ Türkiyeden çıqtı ve 1987 senesi oktâbr 10-da Brükselde vefat etti.
Kitapları[deñiştir | kodunı deñiştir]
- İş Bölümü ve Kadının Sosyal Mevkii,
- Toplumsal Yapı Araştırmaları,
- Türkiye ve Sosyalizm Sorunları,
- İki Açıdan Türkiye İşçi Partisi Davası,
- Niye Birleşiyoruz, Ne İstiyoruz, Niye Dönüyoruz
Tercimeleri[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Platon (1944) Devlet Adamı,
- Granville-Barker, Harley (1946), Voysey Mirası,
- Steinbeck, John (1964) Sardalya Sokağı,
- Fast, Howard Melvin (1966) Hürriyet yolu


text:
- Honda Alfa Yayınları Sayı 021
- Honda Alfa Yayınları Cilt 10
- Honda Alfa Yayınları Cilt 09
- Honda Alfa Yayınları Cilt 08
- Honda Alfa Yayınları Cilt 07(Tek Sayfa Tarama)
- Honda Alfa Yayınları Cilt 06 (Yeni tek sayfa tarama)
- Honda Alfa Yayınları Cilt 05 (Yeni tek sayfa tarama)
- Honda Alfa Yayınları Cilt 04 (Yeni tek sayfa tarama)
- Honda Alfa Yayınları Cilt 03 (Yeni tek sayfa tarama)
- Honda Alfa Yayınları Cilt 02 (Yeni tek sayfa tarama)
- Honda Alfa Yayınları Cilt 01 (Yeni tek sayfa tarama)
- Honda Alfa Yayınları Sayı 01 & 02 (KAPAK DÜZENLEME)
- Honda Alfa Yayınları Özel Albüm Cilt - 08
- Honda Alfa Yayınları Sayı 12
- Honda Alfa Yayınları Sayı 11
- Honda Sıralı Liste
- Honda Alfa Yayınları Sayı 20
- Honda Alfa Yayınları Sayı 19
- Honda Alfa Yayınları Sayı 18
- Honda Alfa Yayınları Sayı 17
- Honda Alfa Yayınları Sayı 16
- Honda Alfa Yayınları Sayı 15
- Honda Alfa Yayınları Sayı 14
- Honda Alfa Yayınları Sayı 13
- Honda Alfa Yayınları Sayı 10
- Honda Alfa Yayınları Sayı 09
- Honda Alfa Yayınları Sayı 08
- Honda Alfa Yayınları Sayı 07
- Honda Alfa Yayınları Sayı 06
- Honda Alfa Yayınları Sayı 05
- Honda Alfa Yayınları Sayı 04
- Honda Alfa Yayınları Sayı 03
- Honda Alfa Yayınları Sayı 01 & 02


text:
Mın' bir tu'n
Mın' bir tu'n (Arabsha: كتاب ألف ليلة وليلة - kitāb 'alf layla wa-layla; Parsısha: هزار و یک شب - Hezār-o yek šab) Orta Aziyada arab tilindegi kitaplardın' tarqalıwı og'ada erte da'wirlerden baslanadı. Bulardın' ishinde İbn Kuteybanın' (828-899 j.) "Shayırlar kitabı", Abul Faradjdın' (897 – 967 j.) "Qosıqlar kitabı" ayrıqsha orındı iyeleydi. Olardın' ko'pshiligi qoljazba tu'rinde tarqalg'an hikmetler edi. Son'ın ala arab tilinde jazılg'an bir neshe xalıq kitapları tarqala basladı. Olardın' arasında a'sirese "Mın' bir tu'n" (Alif La'yla wa' La'yla) ayrıqsha orındı iyeleydi. Bul kitap arab tilinde jazılg'an ertekke ta'kabbil-bir da'stan bolıwına qaramastan onın' syujetleri tek arab ellerinen alıng'an emes, ko'pshiligi hind o'mirinen alıng'an. Bul ma'seleni dodalag'an belgili rus alımı İ.M.Filshtinskiy o'zinin' "Arab klassikalıq a'debiyatı" - dep atalg'an miynetinde "Mın' bir tu'n" hind, arab, iran ha'm tu'rk syujetlerinin' qosılıspasınan payda bolg'an" degen sheshimge keledi. Onın' aytıwı boyınsha bul kitapqa iranlılardın' "Sha'riyar" haqqındag'ı ertegi baslı syujet etip alıng'an. Hindlerdin' İran patshası Sha'riyar haqqındag'ı erteginde, Sha'riyar patsha ha'r ku'ni bir hayal alıp, azanda tan atqannan baslap olardı o'limge buyırg'an. Sonın' ushın da bunday jawız patshag'a hayal bolıwdı hesh kim de qa'lemegen. Usınday bir jag'dayda wa'zirdin' qızı Shaxrizada patshag'a hayal bolıwg'a ırazı ekenligin bildirgen. Shaxrizada aqsham patshag'a sonday bir tamasha-ertekti baslap, en' qızıq jerine kelg'ende tan'dı atırg'an. Patsha: "Ertektin' qalg'an jerin esiteyin, son'ınan o'ltirtermen" - dep oylag'an. Ekinshi aqshamda ertektin, onnan da qızıq jerine kelgende tan' atıp ketken. Solay etip ertek bir ha'pte, ay ha'm jılg'a dawam etken. Aqırında aradan eki jıl 281 ku'n yag'nıy bir mın, bir tu'nnen keyin ertek tamam boladı. Bul aralıqta patsha ertek syujetleri ta'sirinde basqasha adam bolıp ta'rbiyalanadı. Ol Shaxrizadanı su'yip qalıp o'z niyetinen qaytadı.
Bunnan tısqarı arablardın' 231 tu'n dep atalg'an qıssası da bar. Bul qıssanın' syujetleri de Sha'riyar ha'm Shaxrizadag'a og'ada jaqın. Bunda da go'zzal kelinshek 9 ay 9 tu'n dawamında patshag'a qızıq ertek aytıp berip o'limnen qutıladı. Bul mu'ddet ishinde kelinshek jas bosanadı. Patsha o'zinin' perzentli bolg'anın sezip, kelinshekti o'limnen azat etedi.
Arablardın' arasında ko'p tarqalıp ketken bul didaktikalık romanlardın' ko'pshiligi hind syujetleri tiykarında payda bolg'an.
"Alif La'yla wa' La'yla"dag'ı aytılg'an syujetler bir mın' bir tu'nge sozılıp ketken bir mın' bir da'stan. A'lbette bundag'ı ertek yaki da'stan tu'rindegi ra'wiyatlardın' ha'r birewi bir tan'g'a jeterlik da'rejede hikaya etilgenligi oqıwshını inandırmaytug'ın bolsa da, ondag'ı hikayatlar qısqa bolıwına qaramastan belgili bir maqsetke bag'darlang'an. Bunda. arablardın' sol da'wirlerge ta'n bolg'an ta'lim ta'rbiya ha'm estetikalıq oyları bir kitapqa ja'mlengendey boladı. Sebebi bul shıg'armanın' kompozitsiyalıq o'zegin uslap turg'an patshag'a hikaya aytıwshı en' baslı qaharmannın' biri bolg'an qız ha'r bir hikayanın' o'zinde de aqıl-parasat, eldi a'dillik ha'm a'dilsizlik penen basqarıwdın' aqıbetleri, ilim u'yreniw ha'm muhabbattı qa'dirlewlew abzallıg'ı pikirleri menen ha'ddinen asıp, o'z jolınan adasıp baratırg'an patshanı qaytadan ta'rbiyalaw ushın da xızmet etedi. Ko'pshilik alımlar "Mın bir tu'n"di ertek dep esaplag'an menen de bul shıg'armanın' syujetleri xalıq turmısı menen a'dewir jaqın. Sebebi bunda ra'wiyat etilgen patshalardın' ayırımlarının' atları ha'reketleri Shıg'ıs xalıqlarının' tariyxında ushıraydı. Demek bunı jazg'an adamnın' o'zi de Qu'nshıg'ıs ma'deniyatı tariyxınan a'dewir xabardar bolg'an. Biraq bul shıg'arma folklorg'a a'dewir boysındırılg'anı ushın da onda a'psananın' syujetleri a'dewir mug'darda ushıraydı.
Shıg'armanın kompozitsiyası og'ada sheberlik penen du'zilgen. Sebebi ha'r bir tu'n waqıyasın bayanlawdın' o'zinde de avtor o'z aldına u'lken maqset qoyadı. Birinshi jag'ınan shıg'arma syujetleri og'ada qızıqlı bolıp patshanı zeriktirmewi kerek. Eger patsha zerikken jag'dayda qızdı o'lim ku'tedi. Ekinshiden bul hikayatları menen shaxtı ta'wbege keltirip, qaytadan ta'rbiyalawı za'ru'r edi. A'lbette bul shıg'arma tutas bir mın' bir hikayattan ibarat bolg'anı ushın da onın' barlıg'ın oqıwshılarg'a aytıp jetkeriw mu'mkin emes. Geypara shıg'ıs izertlewshilerinin' aytıwına qarag'anda bul shıg'arma bir mın' bir kitaptan ibarat bolg'an. Son'ınan bul kitaptag'ı hikayatlar a'dewir qısqartılıp biriktirilgen.
Bunan tısqarı bul shıg'armadag'ı hikayatlarda bir romannın' bir-birine baylanısqan baplar sıyaqlı birin-biri tolıqtırıp baradı. Ma'selen kitaptın' bas betinen baslap-aq ushırasatug'ın Omar Nug'man patsha ha'm onın, a'wladları haqqındag'ı hikayatlarda arab patshalıg'ının' ishi menen tısına baha berilgendey ko'rinedi. Sebebi Omar Nug'man a'wladı arasındag'ı da jaqsılıq penen jamanlıq arasında gu'resiwshiler bolg'an. A'sirese onın' ulken balası Sharxan Allataala onın' ha'reketlerin hesh qanday su'ymeydi. Sonın' ushın ol ha'mme waqıt gu'nag'a batıw menen aq ju'redi. Ishqı jolında da talapları kelispeydi. A'kesi menen arazlasıp basqa jurtqa ketedi. Ol jaqta da hesh bir qızdı qa'lemey ju'rip, urı Ba'dawiy ta'repinen urlang'an anası basqa bolsa da a'kesi bir bolg'an qarındası Nuzhat az-Zamang'a u'ylenedi. A'lbette bul ma'selenin' to'rkinin Sharqan da, Nuzhat az-Zaman da bilmeydi. Solay bolsada Allataala bulardı jazalaydı.
Kitaptın' 57 aqshamdag'ı hikayatlar menen 77 aqsham aralıg'ındag'ı hikayatlar negizinen usı ma'seleler haqqında so'z etedi.
Bul hikayatlarda patshanın' en kishkene balası Daw-al Maqan og'ada aqıllı ha'm sabır taqatlı jigit sıpatında su'wretlengen. Ol o'zinin, jigit ag'asının' İerusalimde qattı qa'stelenip qalg'anın esitip jolg'a shıg'adı. Biraq baskeser urı Ba'dawiyge ushırap o'zinin' qarındası Nuzxat az-Zamannan ajıralıp qaladı. Bir monshashının' mehir muhabbatı ha'm doslıg'ı tiykarında g'ana ol o'limnen aman qaladı. Ko'p g'ana qalalardı aralap o'z qarındasın izleydi.
Ol ha'tte talantlı shayır sıpatında da ko'rinedi. Sebebi onın' o'z qarındasın izlegen da'rtli ku'nleri qosıqlar tiykarında berilgen. Mısalı:
Qarındastan ayrıldım, qaralı kewlim jubanbas,
Shaxtın, qızın qaraqshı urladı desem inanbas.
Ju'regime ot tiydi, jaman ëken jalg'ızlıq,
Qan tiygen daqtı heshkim de qanı menen juwalmas.
En' izinde Daw al-Maqan o'z qarındasın izlep tabadı. Bul arada patsha Omar ibn an-Numandı o'zinin' qarsılasları za'ha'r berip o'ltiredi. Son'ınan elge patsha saylaw kerek bolg'anda xalıq onın' u'lken balası Sharqannın' a'detlerin unatpay kishkene balası Daw a'l-Muqandı patshalıqqa miyasar ko'redi. Kitapta bul ra'wiyatlar patshalar a'deti bayanı menen baylanısqan bolsa, son'g'ı hikayatlarında xalıq hikmetlerine a'dewir itibar beriledi.


text:
Rusiyeniñ Türkiyedeki elçisi Andrey Karlov bildirdi ki, Türkiyeniñ ğayrı resmiy eyyeti yaqın vaqıtta Qırımğa kelip, qırımtatarlarnıñ al-vaziyetini ögrenecek, dep haber ete RİA Novosti.
«Al-azırda Qırımda qırımtatarlarnıñ vaziyetini ögrenecek Türkiyeniñ ğayrı resmiy eyyetiniñ Qırım ziyareti azırlanıla. Onıñ erkânına istifada olğan siyasetçiler, farqlı cemaat teşkilâtları ve iş adamları birlikleriniñ vekilleri kirecekler. Türkiye işdeşlerimiz anda barıp, ne olğanını kendileri körseler, pek yahşı olur, çünki Meclis liderleri Çubarov ve Cemilev kibi menfiy sımalar sıq-sıq yañlış malümat bereler», – dedi Karlov.
Elçi Türkiye eyyetiniñ ziyaretinden soñ Türkiye reberliginiñ qırımtatarlarnıñ vaziyeti meselesi boyunca fikri deñişecegine ümüt ete.


text:
Qomşu Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesinde salı künü, iyünniñ 18-nde, Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Uzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Ayder Saledinov, Rustem İsmailov ve Emil Cemadenovnıñ ükmü çıqarılmalı. Oturışuv saat 12:00-da başlamalı.
«Er birini büyük apis cezaları beklegenine baqmadan, olar ükümni lâyıq bir şekilde qarşılamağa azırlar. Mahkeme qararını tebessümnen qarşılaycaqlar, dep tüşünem», – dep qayd etti advokat Lilâ Gemeci Qırım.Aqiqatqa.
İyünniñ 17-nde Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri soñki sözüni aytıp, 2016 senesi oktâbr ayında apiske alınğanlarından berli olarğa qoltutqan er keske teşekkürler bildirdi.
Daa evel haber etilgeni kibi, qabaatlav tarafı Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri içün istegen apis cezalarınıñ müddetlerini aydınlattı. Prokuror Teymur Abdullayev içün 17 yıl, Rustem İsmailov içün 13 yıl, Uzeir Abdullayev ve Ayder Saledinov içün 12-şer yıl, Emil Cemadenov içün 11 yıl koloniyada qalmasına üküm etilmelerini istey.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etilgen edi
Keçken sene dekabrniñ 6-nda belli oldı ki, Aqmescitteki birinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Rostov-na-Donu SİZOsına etap etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Qızıl Haç Donbassqa 7 yük maşnasınen gumanitar yardım yolladı
Qızıl Haçnıñ halqara komiteti Donbassnıñ işğal etilgen topraqlarına 7 yük maşnasınen gumanitar yardım yolladı.
Bu aqta UATV Ukraina Devlet Sıñır Hızmetiniñ matbuat hızmetine atfı etip bildire.
Yüklü maşnalar “Novotroitske” kiriş-çıqış yoqlav keçitinden keçken.
Berilgen malümatqa köre, Donbass sakinlerine qurucılıq malzemeleri ve ayvanlar içün yem yollanılğan.
Yollanılğan yardımnıñ umumiy çekisi – 150 tonna.
Bundan evel Qızıl Haçnıñ halqara komiteti Donbassqa 2 tonna ilâc ve tibbiy teçhizat yollağan edi.
Hatırlatamız: Evel Lugansk vilâyetine Letoniyadan 16 biñ yevrolıq 15 tonna gumanitar yardım kelip çıqtı. Sıcaq urblar ve ilâclar cebe yanındaki meskün yerlerge yollanıldı. Yardımnı Stanıtsâ Luganska ve Marinka sakinleri aldı. Bu endi Letoniyadan kelgen ilk gumanitar yardım degil. Nevbetteki yardımnı yañı yılğa yaqın yollacaq olalar


text:
Mayıs 25-ke keçer gecesi Bağçasarayda şeer şurasınıñ sabıq deputatı, Dünya qırımtatar kongressi icra komitetiniñ azası Ervin İbragimov ğayıp oldı. Onıñ maşinası orta yolda tapıldı. İçtimaiy ağlarda bir video peyda oldı, levhada Rusiye yol politsiyasınıñ hadimleri onı yaqalaylar. Babası Ümer İbragimov işğal etilgen Qırım prokurorı, politsiya, taqiqat komiteti ve Federal havfsızlıq hızmetine muracaat etip, oğlunı tapmağa rica etti.
Yolnıñ ortasında turğan açıq maşina, «içinde – ne insan, ne vesiqa bar», – dep ayta ğayıp olğan Ervin İbragimovnıñ babası. Ümer İbragimov oğlunen mayıs 24-te aqşam laf etken edi.
Qapusını açtım, baqsam – anahtarı yerinde, «qutusı» açıq, oğlum yoq. Telefonı da yoqÜmer İbragimov
«Aqşam saat 11-lerde telefon etip, maşina vesiqalarını tapmağa rica etti. Olarnı masada unuttım, belki, dedi. Yoq – dedim. Soñra bir qaç kere telefon ettim, amma telefon blok etilgen edi. Saba işke ketkende baqsam, maşinası tura. Qapusını açtım, baqsam – anahtarı yerinde, «qutusı» açıq, oğlum yoq. Telefonı da yoq. Böyle bir şey ilk sefer ola, keç qalğanda aytqan edi er vaqıt, mında ise... Yaramay bir şey tüşünmek istemeyim, er şey yahşı olacağına ümüt etmek isteyim», – dep bildirdi Ümer İbragimov.
Babası politsiyanı çağırğanını ayttı, olar maşinanı baqıp, parmaq izinlerini alğanlar ve protokol tizip ketkenler.
Soñra qırımtatar faali ğayıp olğan noqtağa yaqın bir yerde yerleşken tükân kamerasından video peyda oldı. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi ki, videoda yol politsiyasınıñ hadimleri bar, olar İbragimovnı zornen tutıp yaqaladılar.
Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerov Radio Svobodağa bildirdi ki, İbragimov onıñ artından insanlar yürgenini aytqan edi.
Adam qaçırıldıİlmi Ümerov
«Adam qaçırıldı. Mayıs 17-de Ervin artından Skoda Octavia maşinası yürgenini kördi. Mayıs 18-den soñra bir daa körmedi onı. Mında uquq qoruyıcılar ya da «samooboronanıñ» işi olsa, olarnıñ maqsadı deñişmey – qırımtatarlarnı qorquzmaq isteyler. Qayda olğanını bilmeymiz. Belki, yaşamay endi», – dep ayta Ümerov.
İlmi Ümerovnıñ bildirgenine köre, Meclis azaları politsiya ve FSB Qırım bölüginde faalniñ ğayıp oluvınen bağlı malümat ögrenmege tırıştılar. Faqat olarnıñ iç bir haberi yoq.
Mayıs 25-te Kyivde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ toplaşuvı keçirilecek, dep bildirdi temsil organınıñ reisi Refat Çubarov.
«Qorqunç bir şey, toplaşuv keçirip, oña ne oldı ögrenmege tırışamız. Daa bir qırımtatarı, daa bir faal qaçırıldı. Sebep ne olsa olsun, maqsat bir – qırımtatarlar arasında qorqu tamırları atıla, insanlarnı Qırımnı terk etmege mecbur etecek olalar», – dep qayd etti Çubarov.
Qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarını qoruv komitetiniñ reisi Eskender Bariyev bildirdi ki, Meclis ukrain ve halqara uquq qorçalayıcı teşkilâtlarınıñ beyanatlarını bekley.
Adamnı zornen maşinağa oturtıp, belli olmağan bir yerge alıp kettilerEskender Bariyev
«Adamnı zornen maşinağa oturtıp, belli olmağan bir yerge alıp kettiler. Qırımda ilk sefer insan ğayıp olmay. Ne içün o? Cinayet ne maqsatnen yapıldı, bu cinayettir – çünki buña daa ne denile bile? Bunı mahsus hızmetler yapqan olsa bile, bunı gece yapmağa aqqları yoq. Ervinge resmiy bir celpname kelse edi, o, bilgili, tasilli bir insan olaraq taqiqat komitetine özü kelir edi. Amma mında tam bir cinayet olğanını köremiz – gece insanlarnı qaçıralar», – dedi Eskender Bariyev.
Ervin İbragimov – qırımtatar milliy areketiniñ faali, Dünya qırımtatar kongressi icra komitetiniñ azası, regional Meclis azası, Bağçasaray şeer şurasınıñ sabıq deputatı. Mayıs 25-te Meclis azalarınen beraber Sudaqqa baracaq edi, anda qırımtatar faallerini mahkeme eteler.
Qırım işğalinden soñ yarımadada insanlar ğayıp ola, çoqusı – qırımtatarlar. Rusiye kontrol etken Qırımnıñ Taqiqat komiteti ise «yarımadada qırımtatarlar ğayıp olmay», dep bildire.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Herson vilâyeti İçki işler nazirliginiñ idare reberiniñ muavini İlya Kiva dey ki, uquq qoruyıcalır Qırımnıñ «vatandaşlıq» qamaçavı boyunca aktsiya iştirakçileri üzerinde nezaretni arttıracaqlar.
«İşğal etilgen territoriyağa taba ya da andan ketken vatandaşlarğa nisbeten qanunsız areketlerni toqtatmaq maqsadı ile narazılıq bildirgenlerniñ areketlerini daa da ciddiy sürette nezaret etecekmiz», – dey Kiva.
Onıñ aytqanı kibi, qamaçav iştirakçisi bulunğan er bir noqtada militsiya hadimleri turıp, Ukraina vatandaşlarınıñ aqlarına riayet etilmesini közetecek.
Kiva şunı hatırlattı ki, Qırım ile memuriy sıñırdan keçken avto aydavcılarınıñ maşinalarını teşkermek içün aktsiya iştirakçileriniñ aqları yoq.
«Tintüv – ayrı taqiqat ameliyatı, bu qadar. Teşkerüv yalıñız maşina aydavcılarınıñ razılığı ile keçirile bile», – dedi o ve şunı qoştı ki, bunı yalıñız militsiya hadimleri ete bile.
Uquq qoruyıcılar evel Qırım qamaçavında iştirak etken arbiyleştirilgen teşkilâtlar tarafından insan aqlarınıñ bozuluvı aqta bildirgen ediler. Şu cümleden, aydavcılarnıñ maşinalarını teşkereler, militsiyada bildirilgeni kibi, olarnıñı buña aqları yoq. Qırım vatandaşlıq qamaçavınıñ teşebbüsçilerinden biri Lenur İslâmov Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, aq bozuluvları aqqında malümat – aktsiya işitrakçilerini yamanlamaq ıntıluvıdır.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.