text:
Avgustnıñ 11-nde saba işğal etilgen Qırımda tintüvlerden sor Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan Enver Kroş, Seitâi Abbozov, Edem Bekirov, Murat Mustafayev, Rinat Aliyev Qırımdaki Rusiye FSB İdaresine ketirildi, soñra olarnı Aqmescit SİZOsına yollaycaqlar, dep haber ete «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi.
«Altı qırımtatarı tintüvlerden soñ mahsus hızmetlerniñ hadimleri tarafından Aqmescit şeerindeki FSB idaresine ketirildi. Tahqiqat tedbirleri yekünlengen soñ olarnı vaqtınca tutuv izolâtorına yollaycaqlar, yarınki mahkemege qadar olar anda qalacaq. Yarın Aqmescitteki Kyiv rayon mahkemesi sıñırlav müddetlerini belgileycek», – dep aytıla haberde.
Al-azırda Rusiye quvetçileri resmiy bir izaat bermedi.
Hatırlatamız, avgustnıñ 11-nde saba faaller işğal altındaki Qırımda Rusiye quvetçileri qırımtatarlarnıñ evlerini tinte, dep bildirdi. Rusiye quvet müessiseleri tintüv sebebini aytmadı.
Ukrayına prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerni takbih etti.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


c: text/html

text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı fevral 26 işi boyunca sorğuğa çağıralar, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Olğan malümatqa köre, sorğunı mart 27 künü Qırım vaqtine köre saat 11:30 Taqiqat komitetinde keçirecekler. Bunı Qurultaynıñ Merkeziy saylav komitetiniñ başı Zair Smedlâyev bildirdi.
Mart 23 künü Taqiqat komitetinde Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerov sorğuğa çekilgen edi. Onı Ahtem Çiygoznıñ faaliyeti ve 2014 senesi fevral 26 künü mitingniñ teşkilâtçıları aqqında sorağan ediler.
2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Qırımnıñ Ukrainadan ayırıluvına qarşı çıqqan ve qol tutqanlarnıñ kütleviy mitingi keçti. Qırımtatarlarğa, Meclis temsilcileri ve Ukraina tarafdarlarına Rusiye tarafını tutqan vatandaşlar qarşılıq kösterdiler. Soñkilerni Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksönovnıñ reberliginde «Russkoye yedinstvo» yetekçileri topladılar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımnıñ Rusiyege tabi ükümetiniñ qırımtatarlarğa yerli ükümet organlarında kvotalar ayırılmasına dair müzakerelerniñ ihtimalı aqqında bildirüvleri, Rusiyeniñ tamır halqınıñ meselelerine diqqat ayırğanını köstermek maqsadınen yapıla. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde Ukraina siyasiy talilcisi Yuliya Tişçenko, Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Devlet şurası reisiniñ muavini Remzi İlyasovnıñ bu mevzudaki sözlerini izalarken bildirdi.
Siyasetşınas: «Bu, Rusiyeniñ nevbetteki bir qırımtatarlarnıñ közüne kirüv oyunı ile bağlı meseledir. Rusiye rehberleri, Gaadaki BMTniñ Halqara mahkemesinde Rusiye tarafından diskriminatsiyağa qarşılıq kösterüv maddesiniñ bozuluvı ile bağlı olğan bir sıra ükümlerniñ baqılğanını, ve şu cümleden qırımtatarlarnıñ temsiliy teşkilâtı – aynı şu Meclis meselesi boyunca deral alınacaq tedbirlerniñ mevcüt olğanını yahşı añlaylar. Rusiye, cümleden işte bu menfiy dalğanı yatıştırmaq ve qırımtatarlarnıñ meselelerine diqqat ayırğanını köstermek istey», – dep qayd etti.
İyülniñ başında Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Devlet şurası reisiniñ muavini Remzi İlyasov «Argument nedeli – Krım» neşirine, ükümet organlarında qırımtatarlarğa kvotalarnı ayıruv aqqında meseleniñ mahsus müzakerege muhtac olğanını bildirdi ve Rusiyedeki Karaçay-Çerkes ve Kabardin-Balkar cumhuriyetleriniñ tecribesine atıfta bulundı.
Qorımtatar Milliy Meclisi Rusiye territoriyasında ve ilhaq etilgen Qırımda 2016 senesi aprel 26-da Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ qararınen yasaq etildi. Meclisniñ imayesi Rusiye Yuqarı mahkemesine apellâtsiya berdi, lâkin 2016 senesi sentâbr 29-da o, red etildi.
2017 senesi aprel 19-da Halqara mahkeme, Ukrainanıñ Rusiyege qarşı açqan davası boyunca ara qararı çıqardı. Gaagadaki mahkeme Rusiyeni, qırımtatarlar ve etnik ukrainlerge qarşı aqlarınıñ sıñırlanmasını toqtatmaq ve ilhaq etilgen Qırımda Meclisni ve ukrain tilinde oqutuvnı ğayrıdan tiklemek mecbur etti. Rusiye bu talaplarnı ale daa yerine ketirmedi.


text:
Kezlevde kâinat aletlerni idare etecek kompleksniñ yañı cihazlarını yerleştirmek içün alan azırlana. Bu aqta Facebookta Kreml nezarenitdeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov beyan etti.
Aksönov: «Uzaq kâinat bağı merkezinde aletler yañılatıla, Zeminden kâinat aletlerini idare etecek kompleksniñ yañı cihazlarına temel azırlanıla», – dep yazdı.
Aprel 12 künü Ukraina, Rusiye ve evel Sovet Birligine kirgen devletlerde Kosmonavtika Künü qayd etile. Bu bayram adamnıñ kâinatqa birinci uçuşı sebebinden tain etildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Bu aqqında maliye müessiseniñ beyanatında aytıla.
Bankta berilgen malümatqa köre, Qırımda maliye sisteması aqqında Rusiye Federatsiyasınıñ bir sıra qanunları çalışıp başladı, bu ise Ukraina qanunlarına uymay.
«Alfa-Bank» Ukraina qanunları çerçivesinde çalışıp, Qırım Cumhuriyetinde iş ve bank hızmetlerini devam etip olamay», – aytıla beyanatta. Aprelniñ 17-ne qadar bank bölükleri ve bankomatlar işini devam etecek, müşteriler esaplarını qapata ve parasını keri qaytara bile.
Bir qaç bank Qırımdan ketecegini endi bildirdi. Olarnıñ arasında «Rayffayzen bank Aval», «Pivdennıy», «Finansı i Kredit», «Kiyevskaya Rus», «Kreşçatik», «Ukreksim», «Pumb», «İmeksbank» ve digerleri bar.


text:
Belli qırımtatar etnografı, folklorcı, tilşınas, milliy areket iştirakçısı Enver Abdullayev (Özenbaşlı) ağır ve devamlı hastalıqtan soñ bu dünyanı terk etti. O coq yıllar devamında «Dostluq» ve «Qırım» gazetalarınıñ mühbiri edi, bir sıra kitaplarnı neşir etti.
Enver Özenbaşlı ayatınıñ otuz yılını milletimizniñ tarihı, medeniyetini ögrenip, öz eserlerinde aks ettirüvine bağışlağandır. Soñki yılları onıñ daa eki, ğayet qıymetli araştırma malümatqa ait, «Qırımlarnıñ şahsiy adları», «Qırımlarnıñ baştaş yazıları» kitabı neşir etildi.
Halqımıznıñ sadıq oğlu, Enver Özenbaşlınıñ cenazesi 2014 senesi aprel 9 künü Aqmescitte olacaq. Merhumnı Alla rahmet eylesin. Soy-sopuna ve yaqınlarnıñ başlarına sabır tileymiz.


text:
Onıñ aytqanına köre, al-azırda Qırım, añlaşmanı imzalamaq ve suv borcunı, bu ise tahminen 1,5 mln grivna, ödemek yerinde, onı qanunsız sürette qullana.
«Şimdi ne ola. Suv birinci pompa stantsiyasına qadar bara, anda onı Qırım şimalinde olğan kanallar vastası ile hırsızlaylar. Bugünge endi million grivna miqdarında suvnı qullandılar, zararını ise «Ukrsuvhoc» köre», – dey Andriy Sençenko.
Onıñ aytqanına köre, suv teminlevi ile bağlı olğan meselelerniñ çezilmemesi ilk evelâ yarımadanıñ köy hocalğına zarar ketire bile.
«Maña şimdi Qırım şimalinden telefon açıp: «Bereketimiz yoq ola», – dep aytalar. Biz deymiz: sual yoq, amma biznen añlaşma tizmek içün Qırımdan kimse kelmey. Biz şimdi işğal meselesi aqqında aytmaymız. Qırım ükümeti bu añlaşmanı er yıl ukrain ükümeti ile imzalay edi. Çünki buña sebepler de bar, masraflar ve ilâhre. Kimse kelmey», – dep izaat bere Andriy Sençenko.


text:
Qırımda Rusiye politsiya hadimleri, eki adamnı öldürgeninde şeklengen aqaynı tutıp aldılar, dep bildire Rusiye İİN-niñ Qırım idaresi.
Müessisege köre, oyülnin 9-ında Bağçasaray rayonında bir kvartirada eki aqaynıñ cesedi tapılğan edi, sıfatlarına köre, olarnı öldürdiler. Politsiya hadimleri ölgenlerniñ şahsiyetini bildi. Olar, 52 yaşındaki kvartira saibi ve onıñ 33 yaşındaki dostu edi. Şimdi bilingenine köre, aqaylar çoqtan-çoq pıçaq yarasından - ekisiniñ de boynu ve qursağında qararnen 10-ar yarası bar edi - vefat etti.
Rusiye politsiyası, öldürüvde evel mahkemelengen 28 yaşındaki Bağçasaray sakini şeklene, dep bildirdi.
Şübeliniñ itiraf etkenine köre, o, alkogol içimliklerni içken soñ çıqqan qavğa vaqtında aşnalarını pıçaqladı. Bildirile ki, onda qanlı pıçaqnı da tapıp aldılar.
Cinaiy dava açıldı. Rusiye Cinaiy Kodeksine köre, oña sekiz yıldan yigirmi yılğa qadar apis cesası, ya da ömür boyu apis, ya da ölüm cezası üküm etile bile.


text:
Ukraina sıñırcıları Ukraina prezidentiniñ saylavları keçirilecek vaqıtqa işğal altındaki Qırımnıñ memuriy sıñırında telükesizlik tedbirlerini quvetleştirecek, dep bildire Ukraina Devlet sıñır hızmeti Azaq-Qara deñiz regional idaresiniñ matbuat hızmeti.
«Kontrol noqtalarında keçiş tedbirleriniñ keçirilmesini tezleştirmek içün sıñır kontroli kerçekleştirilecek iş yerleriniñ arttırılması planlaştırıla. Bundan ğayrı, memuriy sıñırdan keçüv nizamında bir de bir deñişme olmağanını hatırlatamız. Qanunlarğa köre, Qırımğa kirip çıqmaq tek «Kalançak», «Çaplınka» ve «Çonğar» keçiş noqtalarından mümkün», – dep aytıla haberde.
Hatırlatamız, Ukraina prezidenti saylavlarınıñ birinci turı mayısnıñ 31-nde olacaq. Namzetlerden iç birisi saylayıcılar reyleriniñ 50%-nı qazanmasa, aprelniñ 21-nde saylavlarnıñ ekinci turı olacaq.
Daa evel haber etilgeni kibi, 2019 senesi yanvar ayında 2018 senesi dekabr ayına baqqanda Qırım ve esas Ukraina arasında yolcularnıñ sayısı 17%-ğa arttı.
Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ qayd etkenine köre, 2019 senesi yanvar ayında 2018 senesi yanvar ayına baqqanda memuriy sıñırdan eki tarafqa keçken vatandaşlarnıñ sayısı 10% az edi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Qazaqstanda waqıtınnan êlek saylaw kötelä
Qazaqstanda 20 noyabr’da waqıtınnan alda ilbaşı saylawı uzaçaq
Qazaqstan däwlät başlığı Qasıym-Cumart Toqayev ildä waqıtınnan alda ilbaşı saylawınıñ 20 noyabr’ könne uzuına qarağan qararnamägä qul quydı.
İmzadan soñ yazma açıqlaw yasağan Toqayev iyun’ ayında ütkärelgän referendum qısalarında säyäsi, soŝial’ häm iqtisad ölkälärendä alıp barıluçı reformalarğa tuqtalıp: “Xalqıbız säyäsi sistemanı üzgärtügä qarağan plannarıbıznıñ ähämiyäten yaxşı añlıy. Bu saylaw ilneñ barlıq säyasi sistemasın tamırınnan üzgärtäçäk barışnıñ başlanğıçı bulaçaq. Bu saylaw yärdämendä ildä iqtisad häm xalıq iminlege ölkäsendä ozın möddätle wazifalarnıñ cirenä citkerelüe öçen mömkinlek tuaçaq,” – dide.
Bäyläneşle xäbärlär
Qazaqstanğa Rusiyädän kitüçelär artqan
Qazaqstan ilgä Rusiyä watandaşlarınıñ kilüe belän bäyle täräqqıyätlärne yaqınnan küzätep baruların, citdi risklar barlıqqa kilgän oçraqta xalıqara häm milli qanunnar qısalarında kiräkle çaralarnıñ küreläçägen belderde
Azärbaycan İlbaşı – Ğaräp ligası sammitında däräcäle qunaq
Aljir İlbaşı Abdulmäcid Täbbun Azärbaycan İlbaşı İlham Äliyıvne ilendä ütkäreläçäk Ğaräp ligası sammitına däräcäle qunaq bularaq çaqırdı
Ärmänstannan Azärbaycan nığıtmalarına ut açılğan
Ärmänstan armiyasına bäyle berleklär çik buyındağı Azärbaycan poziśiyälärenä ut açqan


text:
İosif Stalinniñ torunı, Yevgeniy Cugaşvili, Rusiye prezidenti Vladimir Putinni tenqit, Ukraina ile cenkni ve Qırım işğalini takbih etti. O, Kremlniñ siyasiy elitasını rusiyelilerni aldatqan «cinayetçiler» olaraq adladı.
Bunı o Daily Mail neşirine bildirdi.
Cugaşvili fikrine köre, Rusiye prezidentiniñ areketlerine «sağlam aqıl» yetişmey ve o, siyasetten kendi itibarı aqqında daa da çoq tüşüne.
«O, ne yapa? Özüne nasıl maqsat qoydı? Bizim tuvğan millet, Ukraina ile aralarımıznı bozdı. Şimdi yetekçilerimiz ne? Bizde aqıllı yolbaşçı yoq, yalıñız cinayetçiler», – dedi o.
Stalinniñ torunı Qırımnıñ işğalini de takbih etti. Onıñ fikrine köre, eger de Rusiyege yarımada pek kerek olsa edi, onı küç ile degil de, yuridik usulları ile qaytarmağa kerek edi.
«Er alda, yarımadanı satın almaq mümkün edi. Nasıldır bir çare tapmağa kerek edi, amma yarımadanı mecburen ayırmağa olmaz da. Şimdi olar Malorossiya aqqında söz yürüteler. Vaqıt deñişti endi. Tışarıda 21-nci asır, yetekçilerimizniñ usulları ise iç deñişmey. Bu ne sebepten ola?», – dep sual qoya Cugaşvili.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Stratosfera
Stratosfera - 11-55 km aralıqda jaylasıp, bunda hawa qatlamı siyrek boladı ha'm temperatura az o'zgeriwı menen (mudamı – 500 C) bolıp turadı. Temperaturanın' o'zgeriwın saqlawı azon gazinın' ko'p muqdarda ha'm onın' ultra nurları sın'dırmewı menen baylanıslı. Temperatura 40-60 km biyiklıkde – 150 C shekem artadı. Stratosferada suw puwları payda bolıwına sha'rayat joq. Sonın' ushın bul qatlamda bulutlar ha'm atmosfera ıgallıg'ı payda bolmaydı. Jaqın waqıtlarda ha'm stratosfera hereketsız qatlam esaplang'an. Son'gı meteorologik raketalardın' maglıwmatları bunda hawanın' ishjen hereketının' barlıg'ın ju'zege shıg'ardı. Bul hadıyselerdın' basqa bunda meteorlardın' tuwrı ren'lı bulutlardın' (perlamutr) payda bolıwı keshedı. Olar ko'bınshe 20-25 km biyiklık aralıg'ında jaylasıp, muz kristallarınnan du'zılgen.


text:
Avropa birliginde Rusiye tarafından Qırımnıñ qanunsız areketini alâ daa tanımaylar ve yarımadağa yüksek seviyeli ziyaretlerni Ukraina ile uyğunlaştırmaq kerek olğanını tüşüneler, haber ete UNİAN.
«Avropa birligi Qırım ve Aqyarnıñ qanunsız işğalini defalarca takbih etti ve tanımay. Yarımadağa yüksek seviyeli ziyaretler mıtlaqa ukrain akimiyeti ile uyğunlaştırılmaq kerek», – dedi agentlikke AB Tış hızmetiniñ temsilcisi Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve baş naziri Dmitriy Medvedevniñ Qırım ziyaretini izaatlap.
Bazarertesi künü, avgust 17-de, Yaltada Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye Devlet şurası prezidiumınıñ turizm inkişafı boyunca toplaşuvını keçirdi.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Rusiye prezidenti Vladimir Putinninniñ Ukraina tarafı ile uyğunlaştırılmağan Qırım ziyaretini – medeniy dünyağa qarşı areket olaraq adladı. Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve baş naziri Dmitriy Medvedevniñ işğal etilgen Qırım ziyaretine narazılığını bildirdi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar. Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Yanvar 26 sabası evinde tintüv ötkerilgen qırımtatarını Bağçasarayda İçki işler organlarınıñ rayon idaresine alıp kettiler. Bunı öz Facebook saifesinde Qurultaynıñ MSK reisi Zair Smedlâyev haber ete.
«Seyran Saliyevni Bağçasaray ROVD binasına alıp keteler. Tintüv vaqıtında cep telefonlarını tutıp aldılar», – dep aytıla bildirüvde.
Bundan ögüne, advokatlar Edem Semedlâyev ve Emil Kurbedinovnıñ maşnasını polis hadimleri toqtatıp, soñra ise FSB hadimleri kelip Kurbedinovnı yaqalağanları belli olğan edi.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ qırımtatarlar yarımadada Rusiye akimiyetini tanımadı. Böylece, Qırımnıñ şimdiki akimiyeti ve uquq qoruyıcıları olarğa qarşı basqı yapmağa başladılar. Dünya toplulığı Qırımda insan aqlarını qorçalamağa çağıra, Rusiyeden ise yarımadada insan aqlarına riayet etmesini talap ete.
Qırımda bir sıra mahkeme esnası keçirile, tintüv ve apis cezaları devam ete. Uquq qorçalayıcılar Rusiye akimiyetiniñ Qırımda yapqanları «siyasetnen bağlıdır» deyler.


text:
Büyük Britaniya Tİ naziri Boris Johnson, «Qırım işğali iç bir vaqıt qabul etilmeycegini» Rusiyege qarşı sanktsiyalar ise şiddetleşmek kerek olğanını ayttı.
Böyle beyanatnı Johnson mart 1 künü Ukraina, Büyük Britaniya ve Poloniya tışqı işler nazirleriniñ matbuat konferentsiyası devamında bildirdi, dep haber ete Ukraina Tış işler nazirliginiñ matbuat hızmeti.
Ukraina TİN yolbaşçısı Pavlo Klimkin, körüşüv iştirakçileri «Donbass ve Qırım» meselesini muzakere etkenlerini bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımda Anğaradaki «gaz borusında diversiya davası» boyunca ağa-qardaş Aziz ve Asan Ahtemovlarnen beraber mahküm etilgen qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl cinaiy davanı bütünley sahte dep adlandırdı. Bu aqta advokat Nikolay Polozov Telegram kanalında bildirdi.
O, Celâlnıñ mahkemedeki çıqışınıñ bir parçasını derc etip, onı «qorqu bilmez insan, Ukrayınanıñ kerçek vatanperveri» dep adlandırdı.
«Bilesiñizmi, 2014 senesinden berli men, Asan ve Aziz vatanımızda serbest yaşadıq ve fikir ve tüşüncelerimizni ayttıq. Şimdi sualim bar: bu cinaiy davanı uydurğan ve bu sahte işte iştirak etken er kesniñ Qırımda mında tezden qaytacaqlarnı beklemege cesüri barmı?», – dedi Celâl Qırımdaki Rusiye mahkemesiniñ oturışuvında.
Advokatnıñ malümatına köre, bazarertesi künü, avgustnıñ 29-nda, Qırımda mabüsler Celâl ve ağa-qardaş Ahtemovlarnıñ soñki sözü olacaq. Soñra Rusiye mahkemesi üküm çıqarmaq içün mesleat odasına ketecek.
Avgustnıñ 23-nde «Qırım platforması» ekinci halqara sammitiniñ iştirakçileri Rusiyeni Nariman Celâlnı ve bütün qırımlı siyasiy mabüslerni acele azat etmesine çağırdı.
Rusiye qabaatlavı Nariman Celâl, Asan ve Aziz Ahtemovlar içün15 yıl koloniyada qalmalarını talap etti.
Bu yıl iyül ayında Nariman Celâl Rusiye mahkemesinde sözge çıqıp, «Qırımnen bağlı fikirlerini bir vaqıt gizlemedi, amma bir de bir qanunsız areketler manasına kelmey», dep bildirdi.
Sorğu vaqtında «gaz borusındaki diversiya davasınıñ» mabüsi Aziz Ahtemov işkencege oğratılğanı içün özüne iftira attı, dep bildirdi. İmaye de mabüslerniñ işkencege oğratılğanını ayttı. Rusiye quvetçileri qabaatlanğanlarnıñ işkenceleri aqqında bir malümat bermedi.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Aprelniñ 29-nda işke başlağan Estoniyanıñ yañı Tış işler naziri Urmas Reynsalu işğal etilgen Donbas ve Qırım sakinlerine Rusiye pasportlarınıñ qolaylaştırılğan tertipte berilmesi sebebinden Rusiyege qarşı qoşma sanktsiyalarnı kirsetmege teklifinden başlamağa niyetlene.
Mayısnıñ 14-nde Avropa Birligi Tış işler nazirleriniñ körüşüvinde o, Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalarnı kirsetüv meselesini kötermege istey, dep bildirdi «İnterfaks» Rusiye neşiri «Eesti Paevaleht» Estoniya gazetasınıñ malümatına esaslanıp.
«Rusiye – soñki on yılda qomşu memleketlerge qarşı küç qullanğan nükleer devletidir. Estoniyanıñ menfaatlarına köre, memleketlerniñ mustaqilligi ve topraq bütünligine qoltutmalı, çünki istilânıñ bunıñ kibi adımları uyğun bir şekilde izaatlanmalı», – dep bildirdi Reynsalu.
O, «Rusiyeniñ Minsk añlaşmalarını bozıp, Qırım ve Donbasta qolaylaştırılğan tertipte pasportlarnı bermege başlağan soñ atqan soñki adımlarınen bağlı ola bilecek qoşma tedbirlerni Tış işler nazirliginden talil etmesini rica etti».
Aprelniñ 24-nde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye qoltutqan aydutlar tarafından kontrol etilgen Ukraina şarqındaki rayonlarnıñ ve işğal etilgen Qırım sakinlerine Rusiye vatandaşlığını qolay almağa imkân bergen buyruqnı imzaladı. Ukraina ve ittifaqdaşları bu qararnı sert bir şekilde tenqit etkenler.
Aprelniñ 27-nde Putin Pekinde olıp, Kreml bütün ukrainalılarğa qolaylaştırılğan esnas boyunca Rusiye pasportlarınıñ berilüv imkânını baqa, dep bildirdi. Mayısnıñ 1-nde o, Qırımda doğğan ve yaşağan ukrainalılarğa üç ay içinde Rusiye pasportlarını bermege imkân bergen buyruqnı imzaladı.
Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye akimiyetiniñ Rusiye tarafdarları küçleri tarafından işğal etilgen Donbas sakinlerine Rusiye pasportlarınıñ berilüvini qolaylaştırmaq qararını tenqit etti. Ukraina Rusiye akimiyetiniñ işğal altındaki Donbas topraqlarında yaşağanlarğa Rusiye pasportlarını qolay bermek qararı sebebinden Birleşken Milletler Havfsızlıq şurasına muracaat etti.
Yañı saylanğan Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ taqımı Facebook beyanatında Rusiye memleketimiz tarafından vaqtınca kontrol etilmegen topraqlarımızda bulunğan Ukraina vatandaşlarına Rusiye pasportlarını berüv fermanı ile işğalci devlet olaraq mesüliyetini tanıdı, dep qayd etti.


text:
Tağın 12 şartlatqıç yuqqa çığarıldı
Saqlanu ministrlığı Twitterda açıqlaw yasadı
Liviyada tüntäreleşçe Xafter suğışçıları toraq punktlarına urnaştırğa 12 şartlatqıç maxsus törkemnär tarafınnan yuqqa çığarıldı.
Saqlanu ministrlığı Twitterda açıqlaw yasadı.
Törkiyäneñ saqlanu ministrlığı Liviyada şartlamağan 12 şartlatqıçnıñ töbäktäge bomba êzläw törkemnäre tarafınnan yuq itelüen açıqladı.
Açıqlawda bolay diyelä: “Tüntäreleşçe Xafter häm suğışçılar tarafınnan Liviyadäge toraq punktlarına urnaştırılğan häm şartlamağan şaqtıy şartlatqıç belän ğayepsez qardäşlärebezne maqsat itep alaçaq räweştä quyılğan minalarnı yuqqa çığarunı däwam itteräbez. Töbäktäge mina êzläw häm yuqqa çığaru törkemnärebez tağın 12 şartlatqıçnı yuq itte.”
Bäyläneşle xäbärlär
Türkiyäneñ keşesez su öste apparatı NATO künegülärendä
Türkiyäneñ keşesez su öste apparatı NATO künegülärendä iğ’tibar üzägendä ide
Ukrainadan 7 köymä xäräkät itte
Aşlıq cibärü qısalarında bügen Ukraina portlarınnan 7 köymäneñ xäräkät itüe belderelde
Süriyäneñ tön’yağında terrorçılar täêsirsez xälgä kiterelde
Süriyäneñ tön’yağındağı “Färat qalqanı” töbägenä höcümgä äzerlänüe bilgelängän “PKK/YPG” separatist terror oyışmasınnan 7 terrorçı täêsirsez xälgä kiterelde


text:
Himiya ilimlerindeki keşfiyatları içün Frenkistanlı Jean-Pierre Sauvage, İskoçiyalı J. Fraser Stoddart ve Hollandalı Bernard Feringa bu sene Nobel mukâfatına nail oldılar. Bunı Reuters haber ete.
İlânğa köre, mukâfat «molekülâr maşınalarnıñ» proekt ve sintez etilmesi içün berildi.
Alimler «qoşma energiya ile vazifelerni eda ete bilecek, areketleri kontrol etilgen molekulalarnı işlettiler».
Para köleminde mukâfatnıñ miqdarı 931 biñ dollarnı teşkil ete.
Fizika saasında Nobel mukâfatını 2016 senesi «maddelerniñ hucur allarını» keşif etkenleri içün David Thouless, Duncan Haldane ve Michael Kosterlitz qazandılar.
Alimler maddelerniñ faza keçitlerini riyaziyat ile tasvirlep olğanları içün mukâfatlanğanlar. Olarnıñ keşfiyatı sayesinde eki ölçevli malzemelerniñ süperkeçirüvi, şüperaqışqanlığı ve mıqnatisligini daa yahşı tasvir etmege mumkün oldı.


text:
Ukraina telükesizlik hızmeti Kreml nezaretindeki Qırım akimiyetiniñ daveti ile yarımadanı ziyaret etken dört Sırbistanlı ve bir Çehiyalı siyasetçige 5 yılğa devletke kirişini yasaq etti. Bunı mart 20 künü Ukraina telükesizlik hızmetiniñ matbuat kâtibi Yelena Gitlânska haber etti.
Gitlânskanıñ Facebookta yerleştirgen bildirüvinde: «Ukraina telükesizlik hızmeti, Avropa ve başqa memleketlerden işğalci akimiyetniñ davetinen «sahte referendumnıñ» üçünci yıllığında Qırımnı ziyaret etken siyasetçiler aqqında malümatını teşkerdi. Qırım MC toprağında dört Sırbıstan vatandaşı ve bir Çehiya vatandaşı ruhsetsiz bulunğanları ortağa çıqtı. UTH olarğa Ukrainağa kirişini beş yıl müddetinen yasaq etti», – dep aytıla.
«Delegatsiyada Ukraina vatandaşları bar olğanı aqqında malümat şimdige qadar tasdiqlanmadı», dep qoştı Ukraina telükesizlik hızmetiniñ matbuat kâtibi.
Bundan evel rusiyeli haber vastaları çetelden ve Ukrainadan siyasetçiler eyyeti Qırımnı ziyaret etkenleri aqqında haber etken edi.
Ukraina Milliy telükesizlik ve mudafaa Şurasınıñ kâtibi Aleksandr Tusçinov çetel ve ukrain siyasetçiler taqımınıñ azalarına qarşı sanktsiyalar kitsetilmek kerek olğanını bildirdi, Ukraina telükesizlik hızmetini Avropa ve diger memleketlerden kelgen siyasetçiler, em de «ukraina vatandaşları» tarafından Qırımnı qanunsız şekilde ziyaret etkenleri aqqında malümatnı teşkermege ve soyadlarını bermege çağırdı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi bundan evel, çetel eyyetleriniñ Qırımğa yapqan ziyaretleri resmiy sayılmağanını beyan etken edi. Ukrain nazirligi iyül 25-de muracaatını aydınlatıp, çetel vatandaşları ve vatandaşlığı olmağan insanlarnı Qırımnı qanunsız usulnen ziyaret etmekten vazgeçmege çağırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiye kontrol etken Qırımnıñ tasil, ilim ve gençlik nazirligi yarımada mekteplerine ressam İvan Ayvazovskiyniñ doğğanından 200 yıl keçkeni munasebetinen tedbir keçirmege avale ete. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Nazirlik mektübinde aytıla ki, 2017 senesi mekteplerde Ayvazovskiyge bağışlanğan seminar, sergi, tögerek masa, icadiy yarışlarnı planlaştırmaq ve keçirmek kerektir.
İvan Ayvazovskiy (Ovanes Ayvazân) 1817 senesi iyül 29-da Kefede dünyağa keldi. Ressamlıq merağı onı Peterburgdaki resim akademiyasınıñ binasına alıp keldi. 1847 senesi bu akademiyanıñ professorı ola. Ayvazovskiyniñ deñiz manzaraları eñ meşurdır. Olarnıñ arasında – «Doquzıncı dalğa» («Devâtıy val»), «Qara deñiz». Diger levhaları arasında: Kavkaz, ukrain manzaraları, ermeni tarihı, Qırım cenki. İvan Ayvazovskiy aman-aman altı biñ eserniñ müellifidir.
Tuvğan şeeri Kefege inkişaf etmege yardım etken edi. Anda qadimiylik müzeyini qurdı, resim galereyasını açtı, Canköyge qadar demir yol qurulmasına issesini qoşqan edi.
2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Ayvazovskiyniñ Kefedeki resim galereyası Kreml kontrol etken Qırım akimiyetiniñ qoluna keçkendir.


text:
Aqmescit – Yañı oquv yılı başlağanınen bir künde eki biri-birine zıt kelgen haber peyda oldı. 2015 senesi Rusiye Federal universitetine çevirilecek sabıq Tavriya milliy universitetinde, qırımtatar edebiyatı kafedrası qapatıldı, tamam bu kibi kafedra ise, Kiyevdeki milliy universitetinde açıldı. 20-nci asırnıñ başında, Qırım nemseler tarafından işğal etilgen vaqıtta tamam şu Kiyev universitetinde Tavriya milliy universitetiniñ açılması ilân etilgen edi. Demek, taqdir kene de, Tavriya ve Kiyev universitetlerini birleştirdi, amma endi şerikler sıfatında degil de, raqipler olaraq. İşte, bu eki vaqia Rusiye Qırımnı işğal etkenden soñ, yarımada ve Ukrainada tasil sistemaları bam-başqa yöñelişte inkişaf etmekte.
Ukrainada «Tasil aqqında» yañı qanun sentâbr 6 künü 2014 senesi işke tüşürilip, tasilniñ inkişaf etmesine bir siltem olğan olsa, Qırımda aksine, oquv yurtları keçmişke adım attılar. Qanun sayesinde tasil sisteması dünya standarlarına köre deñişmeknen beraber, tasilni daa açıq ve oquv-terbiyeviy ceryannıñ daa da semereli olmasına sebepçi oldı.
Rusiye tasil naziri Dmitriy Livanov Qırımda ciddiy boysunuv ve tertipni kirsetip, qırımlı ocalar «tasil nazirligi ve akimiyet organlarınıñ qararları endiden soñ muzakere etilmeycegine alışmaq kerekler», dedi. Ukrain qanunı ise, oquv yurtlarğa dada çoq serbestlik bağışladı, hususan tedqiq ve ilmiy saalarda.
Ukrainada aliy tasilniñ keyfiyetini nezaret etecek Milliy agentlik meydanğa ketirilip, ilmiy işlerniñ saipleştirüvi içün mesüliet küçleştirilecek, rektorlarnıñ saylav şekili deñişecek, bu işte studentler de iştirak etecekler. Qanun icadiy, ilmiy, oquv faaliyetini keñişletti, alim ve ocalarnıñ aylıqlarını köterdi.
Şarqiy fakultet aman-aman 100 yaşında!
Ta keçken sene TMU rektorı Nikolay Bagrov türk ve qırımtatar kafedralarını qapatmağa istey edi. O «türkiy filologiyanen bağlı qurumlarnı bir universitette qaldırmağa» teklif etti, yani TMU-da olğan kafedralarnı qapatıp, olarnı Qırım müendislik pedagogika universitetine keçirmege niyetlendi.
Büyük şamata köterildi, Bagrov er vaqıt olğanı kibi muhbirlerni yañlış malümatnı bergeninde qabaatladı. O, «qapatmaq» degil «birleştirmege» istegen. Amma, fakultetniñ 6 ocasını Bagrov işten çıqardı. İşte, ayat Bagrovnıñ aqqiy niyetlerini kösterdi, şimdi edebiyat ve tilşınası kafedralarını birleştirdiler.
Fakultetniñ dekanı Ayder Memetov fakultette yüz bergen deñişmelerni studentlerniñ sayısı deñişkeninen añlattı ve … Meclisni qabaatladı. Amma, dekan, studentlerniñ işğal vaziyette oqumağa istemegenleri ve bu sebepten, Ukraina, Türkiye oquv yurtlarına keçkenlerini ne içündir hatırlamadı.
150 talebeden 81 qaldı. Bundan da ğayrı, olar mantıqnen yanaştılar – endiden soñ TMU, qanunsız topraqlarda faaliyet etmekte, onıñ bergen diplomları iç bir devlette tanılmaz. Kelecekte olacaq şarqşınaslar bu kibi şaraitlerde oqumaqnı imkânsız kibi kördiler. Çünki, olar ilim ve tedqiq işlerini Şarq memleketlerinde keçirmek kerekler, amma, Özbekistan, Kazahistan, Türkiye olsun, arap devletleri olarnıñ vesiqalarnı qabul etmezler. Onıñ içün parçalanğan fakultet mottan çıqtı. Diger fakultetlerde bir oca 11-16 studentni yetkizse, mında bir oca 7 student içün mesülietli. Bunı sebep olaraq körgen rektor daa 3 ocanı işten boşattı.
Şarqşınaslıq fakultetini ğayıp ete yatqan Bagrov ve Memetov eñ qıymetli şeylerni yoq eteler. Qırımtatar ve şarq filologiyası fakultetiniñ tarihı 1918 senesiniñ mayıs ayında başlandı, o vaqıt Yaltalı professorlar kollegiyası Kiyevden şarqşınaslıq ya da türk-tatar bölüginiñ açılmasını istediler. Amma, Az. Vladimir adına Kiyev universiteti bunı red etti ve tatar, yañı yunan tilleri, yerli arheologiya, ülkeşınaslıq derslerini kirsetmege teklif etti.
1919 senesi mayıs ayında bu plan tasdiqlandı. Şarqşınaslıq bölüginde 3 gruppa teşkil etildi, türk-tatar, ermeni-gürci, arap-filistinli filologiya gruppaları.
Qırımtatar tili ve edebiyatı bölügi tek qırımtatarlar avdet etken soñ, ğayrıdan açıldı, 1990 senesi Aqmescitniñ devlet universiteti filologiya fakulteti yanında teşkil etildi. 1991-1992 seneleri 100-ge yaqın oca ve talebe Nizami adına Taşkent devlet pedagogika universitetinden keçirildi, filologiya fakultetiniñ dekanı olaraq professor Yevgeniy Reguşevskiy tayin etildi. 1990 senesi filologiya fakultetinde qırımtatar tili ve edebiyatı kafedrası açıldı. Eki yıldan soñ, onı eki kafedra qırımtatar tili ve edebiyatına böldiler. 1994 senesi türk tili ve edebiyatı, 1996 senesi arap tili ve edebiyatı kafedraları teşkil etildi. 1998 senesi başta kafedra, soñ fakultetniñ reberi professor Memetov oldı, şimdiki vaqıtta studentler oña fakultetniñ «mezarcısı» olaraq adlandıralar.
Bugünde bugün TMU-ni kommunist Nikolay Bagrov idare etip, kene de bölşevistik usullarnı qullana: Ukraina qaramanı, doğma Herson vilâyetinden, TMU mezunı Bagrov, oquv yurtnı işğalci memleketke bahşış etti ve adım-adım kelişmegen qurumlarnı yoq ete. Bu tek qırımtatar kafedrasınen bağlı degil.
«Federal oquv yurtu» meydanğa ketirilgeninen tibbiyet ve agrar universitetleri yoq etilecek, olar öz vaqtında TMU-dan ayırılıp, mustaqil oldılar ve bütün dünyağa belliler.
76 yaşlı professor Bagrovnı endi TMU rektorı vazifesinden boşatmağa azırlanğanda, o, universitetni teslim etip, üküm vaqtını uzattı, onıñ idarelicigi altına 6 diger oquv yurtlar ve 7 mustaqil ilmiy qurumlar keçecek.
Bu kibi deñişmelerniñ manasını Qırımda iç bir kimse añlamay, Bagrov, Rusiye ükümeti reisi Dmitriy Medvedevniñ emirlerini izatlamağa aşıqmay, çünki, federal universitetniñ meydanğa ketirilüvi aqqında avale berildi, amma ilmiy, oqutuv vazifeleri, faaliyetniñ kontseptsiyası yoq.
Emir deñişmey qalsa, Qırımda mustaqil olğan Tabiat qoruvı ve kurort qurucılığı Milliy akademiyası, Qırım agrotehnologik universiteti, yaltadaki Qırım gumanitar universiteti, Qırım iqtisadiyat institutı, Qırım informatsion-poligrafik tehnolgiyalar institutı ğayıp olacaq. Ve daa 7 ilmiy teşkilât mustaqilligini coyacaq (Qırım ilmiy merkezi, S.İ. Subbotin adına geofizika İnstitutı, Qırım ilmiy-usulşınaslıq idaresi merkezi, A.YE. Krımskiy adına şarqşınaslıq institutınıñ Qırım bölügi, «KrımNİİproyekt» ilmiy-tedqiqiy baş territorial institutı, «Eksperimental ve klinika veterinarlıq tibbiyeti İnstitutı» ilmiy merkezi, «Qırım dağ-orman ilmiy-tedqiqiy stantsiyası»).
Federal universiteti ne demek? Rusiyeniñ ileri ketken Moskva, Sankt-Peterburg universitetleri federal sayılmay. Rusiyeniñ 9 federal universiteti çeşit yöñelişte tasil bergen oquv yurtlarınıñ birleşüvi neticesinde meydanğa ketirildi, olardan iç biri yeñişlerni elde etmedi.
Rusiyede federal universitetleri olaraq Vladivostok, Qazan, Arhangelsk, Yakutsk, Stavropol, Krasnoyarsk, Yekaterinburg, Rostove-na-Donu, ve Kaliningradtaki Kant adına Baltiya universitetidir. Bu universitetler dünya standartlarına uymaylar.
Alimlerden biri, öz adını añmamağ rica etip, şunı ayttı: «Şimdiki tibbiyet ve agrar üniversitetlerniñ ve Qırımnıñ daa beş ileri ketken oquv yurtlarnıñ ğayıp etilüvi mantıqsızdır. Olarnı kene de 1920 senesine qadar olğanı kibi fakultet sıfatına ketirmek, demek bütünley yoq etilüvidir. Bu keçken asırnıñ başına qaytmaq demektir. Bu, Bagrovnıñ yekâne rektor olması içün yapılamı?»
Qırımtatarlar Kiyevde oquy bileler
Yañı oquv yılından başından qırımtatarlar ve diger studentlerni, qırımtatar filologiyasını ögrenmege istegenlerni Kiyev qabul etip başladı. Sentâbr 1 künü Şevçenko adına TMU-niñ filologiya İnstitutında yañı akademik gruppa açıldı.
«Bu vaqia büyük emiyetke malik, – dedi Meclis reisi Refat Çubarov, – Biz 4 yıldan soñ, bakalavr mezunları konkret Qırım şaraitlerinde çalışmağa azır olacağına ümüt etemiz. Qırım bu vaqıtqa qadar azat etileceginde eminmiz. Bu zenaatnı tek qırımtatrlar degil de, diger millet vekilleri balaları da qırımtatar tilini seçkenleri bizim içün quvançlıdır. Biz, Kiyev universitetinde oquğan episi qırımtatarlar bu gruppanı qayğıracaqlar, dep añlaştıq. Men bellesem, meraqlı bağ olur».
Kiyevde oquycaq studentlerni quvandıracaq daa bir şey – olarnıñ diplomlarını bütün dünyada tanıycaqlar, TMU ve diger Qırım universitetlerniñ diplomlarını ise, tek Rusiyede qullanmağa mümkün olacaq. Aksönov, konstantinov, bagrov, memetovlar bayağı qatıqladılar…
Oles Çeremşina, qırımlı közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
Bunı Ukraina basketbol Federatsiyasınıñ matbuat hızmeti bildire.
«Kelecek eki afta içinde Ukrainağa FİBA-Avropa prezidenti Turgay Demirel ve baş kâtibi Kamil Novak Avrobasket-2017 keçirilüvi aqqında añlaşmanı imzalamaq içün kelecekler», – dediler Ukraina basketbol Federatsiyasınıñ matbuat hızmetinde.
Federatsiyada cuma künü FİBA-Avropa Şurası Avrobasket-2015 finalınıñ keçirilmesini diger yerge avuştırmağa qarar alğanı aqqında malümatnı tasdiqladılar.
«Avrobasket-2015 aqqında aytsaq, yañı yarış bütün avropalı federatsiyalar açıq olacaq», – dediler Ukraina basketbol Federatsiyasınıñ matbuat hızmetinde.
Avrobasket-2015 keçirilmesi içün arizalarnı FİBA 2014 senesi iyül 31-ne qadar qabul etecek. Yarışnıñ keçirilmesiniñ yañı yeri boyunca qarar sentâbr 30-na qadar alınmalı.


text:
Qırımdaki Qurman sakini Nazim Memetovda, qomşusı oña qarşı şikâyet yazğanı içün, energiya bergen şirketler ve Rusiyege boysunğan uquq qoruyıcı organları tarafından bir sıra teşkerüvler keçirile. Bu aqta malümatnı Qırımtatar Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Facebook saifesinde bildirdi.
Smedlâyev paylaşqan şikâyet nushasına binaen, qomşu Memetovnı elektrik energiyasını yañlış qullanğanınen qabaatlay. Bunen beraber, Memetovnıñ Meclis azası olğanını qayd ete.
Zair Smedlâyevniñ sözlerine binaen, Nazim Memetov iç bir vaqıt Meclis azası olmadı.
Smedlâyevniñ tahmin etkenine köre, işbu şikâyet «qırımtatarlarnı qorquzmaq içün töpeden emir ile» yazılğan.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada qırımtatarlarnıñ evlerinde, camilerde tintüvler çoqlaştı, adamlar diniy sebeplerden taqip etile, dep qayd eteler Meclis temsilcileri ve uquq qoruyıcılar. Amma yarımadanıñ rusiyeli akimiyeti ve Kreml bunı red ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qapqaz bilgisayarçı özünü yañı üstewü bulan Awropanı tanış etejek
Qapqazlı Arsen Qazibekow Awropa Silicon Valley Open Doors degen cıyında özünü yañı MyDiaspora degen qulawuz üstewün görsetejek.
Bu proje Rus İskolkowo WebReady startaplanı arasında birinçi yerni aldı. O bolmay Google karxanadan «dünyanı lap da qolay startabı» degen atnı qazanıp, özel sawğat aldı.
Rus basmalağa göre üstewnü etgen yaş ulan «Google bu projeni tınç dünyalaşdırılajaq dep bizin „awletibizni“ sayladı» degen sözlerin bildirdi.
Busыahat MyDiaspora degen üstewnü qollawçularını köbüsü Paqıstanda, Britisde, Qazaxıstanda wa Rusiyada yaşay degen ma'lumat da açıq berildi.


text:
Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırım «akimiyet»inde olğan qaynaq bildire.
Olğan malümatqa köre, eyyet terkibine qırımtatarlarnıñ vekilleri de kirdi. Olarnıñ arasında qırımtatar milliy Meclis muhalifleri – «Devlet şurasınıñ» prezidium azası Edip Gafarov, «Pokoleniye Krıma» teşkilâtınıñ reisi Ruslan Balbek, «Devlet şurasınıñ» deputatı Lentun Bezaziyev ve «Milliy Firqa» yolbaşçısı Vasfi Abduraimov buluna.
Olardan da ğayrı, Rusiye Federatsiyası prezidenti ile körüşüvge davet qırımtatarlarnıñ diger vekillerine de keldi eken, şu cümleden milletler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ işleri boyunca «komitet» başı Zaur Smirnov, qırımtatar milliy Meclis azası Remzi İlyasov, Saq regional meclis başı Eskender Belâlov.
Qırımtatar milliy Meclisinde bu malümatnı tasdiqlamadılar ve al-azırda izaatlamadılar.
Meclis erkânı acele toplaşuvnı keçirmekte.
Aynı şu zamanda, Rusiye matbuat vastalarınıñ malümatına köre, Putin Qırım eyyeti ile körüşti ve «qırımtatarlarnıñ merağı şimdi Rusiye ile bağlı ve o, öz nevbetinde, insanlar kendilerini öz toprağında saip olaraq duyğanı içün areket etkenini» qayd etti.
Rusiye matbuat vastalarınıñ bergen malümatlarından Putin ile körüşüvde qırımtatar aktivisti Ayder Mustafayevniñ iştiragi aqqında da belli oldı. Faqat, qaynaqlarnıñ malümatına köre, onıñ iştiragi Meclis ile añlaşılmağan edi.


text:
Qanunsız qurulğan binaları olğan qırımlılar 2020 senesi yanvarniñ 1-nden itibaren olardan marum qala bile. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ mal-mülk ve topraq munasebetleri komitetiniñ yolbaşçısı Yevgeniya Dobrınâ «Sputnik v Krımu» radiosınıñ yayınında bildirdi.
Memurnıñ aytqanına köre, qırımlılarnıñ mal-mülkini Rusiye qanunlarına köre resmiyleştirmek içün bu vaqıtqa qadar imkânı bar edi. Dobrınânıñ bildirgenine köre, yarımadanıñ Rusiye kontrolindeki akimiyeti vatandaşlarnen bağlanıp, qanunsız binalarnıñ resmiyleştirmesinen oğraşmalarını israrnen teklif etken edi, faqat er kes buña razı olmağan eken. Bu problem aqqında Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında aytıldı.
Yevgeniya Dobrınâ «Sputnik v Krımu» radiosınıñ yayınında qırımlılarnıñ binalarnı mülk ya da kirağa resmiyleştire bilgen resmiy tertipni añlattı:
«Bu qarar uzun müddet bar edi, ve bir çoq vatandaş onı qullandı. Belediye vekilleri de aytqan edi: olar vatandaşlarğa resmiyleştirüvnen bağlı meseleler boyunca muracaat eteler, olar ise kerekmey deyler. Bu meselede basqı yapılmaz da. Miras, anda yaşağan balalarnen bağlı problemler olacaq. Amma bir çoq insan bu imkândan faydalandı, muracaat ve arizalar yazdı. Bunıñ içün er bir belediyede ayrı iş oldı. Bu tek «narazılıq meydanlarınen» bağlı degil – anda er bir yapı qayd etildi. «Narazılıq meydanları» olmağan yerlerde vatandaşlar kele, özüni tanıta. Soñra bir talay iş oldı, yerge barğan ve qıymet kesken komissiyalar quruldı: mesken ev sayılamı-yoqmı, telükesiz olamı – buña baqıldı, ve qararlar alındı ya da şimdi alınmaq üzere».
Yevgeniya Dobrınânıñ qayd etkenine köre, bina saibi işbirligi yapmağa razı olmasa, memurlar ileride yapını yıqmaq içün memuriy tahqiqat başlata.
Aqmescit rayonınıñ Yañı Sarabuz (Ukromnoye) köyündeki «narazılıq meydanınıñ» iştirakçisi Vladislav Doroşenkonıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, amelde Rusiye memurlarınen işbirligi bam-başqa oldı.
Evlerimiz yıqılacaqmı-yoqmı bilmeymizVladislav Doroşenko
– Mında 524 topraq damartımız bar, mesken ev – 6. 2006 senesi insanlar Yañı Sarabuz köy şurasına ilk sefer ariza bergen edi, er keske red cevabı keldi. Topraq köy şurasınıñ toprağına kirmey dep aytıldı. Şimdi kene ariza berdik, amma bu sefer evlerimizniñ tehnik pasportları yoq deyler. Bu red cevapları 2019 senesi dekabrniñ 30-nda keldi, ve evlerimiz yıqılacaqmı-yoqmı bilmeymiz.
Vladislav Doroşenko, «narazılıq meydanınıñ» iştirakçileri tele levhası içün Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ vekillerine bir qaç yapını yıqmağa izin berdi, dep hatırlay.
Bir qaç diger narazılıq meydanınen bir aktsiya keçirmege qarar aldıq.Vladislav Doroşenko
– Şimdi, Yañı Sarabuz köy şurasına arizalarımıznı alıp ketkende, anda bir şey alamaycağımıznı açıq-açıq aytalar, çünki yañı ve eski ava limanları arasında, Kezlev yolu yanında olğan topraq memurlar arasında bölündi. Yañı yıldan soñ bir qaç diger narazılıq meydanınen bir aktsiya keçirmege qarar aldıq. Biz eki ava limanı arasında narazılıq aktsiyasını keçirmek içün ariza beremiz.
Vladislav Doroşenkonıñ aytqanına köre, «narazılıq meydanınıñ» iştirakçileri topraq vesiqalarını resmiyleştirmege tırışqanda Rusiye akimiyeti topraq damartılarınıñ saiplerini deñiştirgenine qarşı da narazılıq bildirecekler. Qırım.Aqiqat muarririyeti Yevgeniya Dobrınâdan Vladislav Doroşenkonıñ aytqanlarını izaatlamasını rica etti, amma o, cevap bermedi.
«Qırımtatar resurs merkeziniñ» reberi Eskender Bariyev emin ki, «narazılıq meydanlarınıñ» iştirakçileri toprağını Rusiye qanunlarına köre qanunlaştırıp olamaz.
Bu insanlarnıñ ümütleri sıfırEskender Bariyev
– Cemaat arasında topraqnı tek qırımtatarlar istey degen fikirler bar, lâkin işğalden evel olarğa böyle topraq damartılarınıñ tek 30%-ı ait edi. Ruhsetsiz topraq – kompleks bir mesele. Añlağanıma köre, işğalci akimiyet sahte Qırım Cumhuriyetiniñ belediye devlet mal-mülkinden topraqnı berüv qanunı üzerinden topraq damartıları tek belli bir yerde eñ azından beş yıl yaşağanlarğa berilecek, dep qarar çıqardı. Ruhsetsiz topraqlarda ise ya başqa yerde qayd olğan, ya da iç qaydı olmağan insanlar bar. Neticede Rusiye qanunlarına köre bile olar topraq damartılarını alıp olamay. Şunıñ içün bu insanlarnıñ ümütleri sıfır. Mence, vatandaşlarımıznı qorumaq içün Ukraina bir şey yapmalı.
Eskender Bariyevniñ fikirince, Ukraina akimiyeti Qırımdaki bu topraq damartıları aqqında mahsus qarar çıqarsa, «narazılıq meydanlarınıñ» iştirakçileri aqlarını halqara qurulışlarda qorur edi.
– Mında işğalcige qarşı aqıllı ve zorbalıqsız küreşimiz olur edi. Yaqında tamır halqlarnıñ aqları ekspertler mehanizmine maruza berdik, anda bu problemlerni qayd etemiz ve tamır halqlarnıñ aqları bozulğan narazılıq meydanlarını aytamız.
Aqyarlı jurnalist Andrey Vasilyevniñ qayd etkenine köre, «narazılıq meydanları» olmağan şeerde daa büyük ruhsetsiz binalar qurulğan edi.
– Aqyarda soñki yılları bayağı çoq garaj yıqtırıldı. Şeerde maşinalar çoq, kooperativler yetmey, yıqtırılğan bir çoq bina ise sovetler zamanından berli tura edi. Saiplerniñ topraq damartılarınıñ mülk vesiqaları olmağanı içün qararlar tez ve şartsız yerine ketirilgen edi. Ekinci mesele daa global ve bir çoq insanğa tesir etti – şahsiy mesken qurucılıq içün belgilengen topraq damartılarında qurulğan çoq qatlı mesken evler. Böyle şeyler Ukraina zamanında pek tarqalğan edi. O vaqıt er bir vatandaş şeerde şahsiy mesken ev qurmaq içün izin ala bilgen edi, amma bunıñ yerine anda 100 dairelik çoq qatlı bina peyda olğan edi. Rusiye qanunları işke tüşürilgen soñ vaziyet daa beter oldı.
Andrey Vasilyevniñ bildirgenine köre, Rusiye qanunları topraq berilüvini ve qurucılıq başlatıluvını daa qolay laf etmege imkân bere.
– Vatandaş topraq alıp, ev quracağını yazma şekilde haber ete bile. Elbette, soñra onı işletmege açmaq içün bütün qurulışlardan keçmek kerek. Rusiye akimiyeti çeşit mehanizmlerni qullanmağa tırışa. 2014 senesi Sergey Menâylonıñ şeer merkezinde Kapitanskaya soqağındaki evni nasıl patlatqanı er kesniñ aqlında bar. 2015 senesinden berli böyle obyektlerniñ yıqtırıluvı aqqında çoq mahkeme qararı oldı, amma iç birisi yıqtırılmadı, çünki bayağı zor bir esnas bu. Bıltır federal akimiyet ruhsetsiz qurulğan binalarnı qanunlaştıruv tertibini bayağı qolaylaştırdı. Vatandaş evniñ qat sayısı talaplarına riayet etse, meselâ, artqaç qatlarnı yıqsa, böyle binanı qanunlaştırmaq imkânı peyda ola. Amma 12 qatı qurulğan, daireler satılğan, insanlar yaşağan obyektler içün bunıñ iç bir emiyeti yoq. Aqyarda böyle binalarnıñ sayısı 100-den çoq, daa 60 danesi qurula.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
Sergey Mokruşin, Qırım.Aqiqat alıp barıcısı


text:
Qurultayğa azırlıqlarnıñ başlanğıcından qırım akimiyeti duşman tarafını aldı. ‘Avdet’ gazetasında basılğan vesiqalarnıñ leyhalarınıñ esasında akimiyet ilân etti ki, olar mustaqil milliy parlamentni ve akimiyetniñ muvaziy müessiselerini teşkil etmege planlaştıralar. Olar, Qurultaynıñ keçirilmesi içün resmiy bir ruhset beremege red ettiler.
Buna cevap bermek içün 1991 senesi mayıs ayınıñ 30-ında Aqmescitteki Qırım Nazirler Şurasınıñ binasınıñ ögünde bir qaç yüz qırımtatar narazılıq numayışını keçirdi. Neticesinde akimiyet, yabancı musafirler içün davetnamelerni imzalamağa ve qırımtatarlarnıñ toplaşuvnı keçirmeleri içün resmiy ruhset bermege mecbur qaldı. Bundan soñ belli oldı ki, şura elçihaneleri ve konsullıqlarına Qırımtatar halqınıñ Qurultayına davetnamalerine saip olğan kişilerge ŞSCBne vizalarnı bermemege emir etildi.
Qurultaydan tamam evel saylav eyyeti saylavnıñ neticelerini çıqardı: Qırımda 129, Özbekistanda 88, Qazahistanda 1, Qırğızistanda 4, Tacikistanda 3, Rusiye ŞSCnde 16, Ukrainada (Qırımdan ğayrı) 9, Litvaniyada 3, Latviyada 1, Suhumi şeerinde 1 vekil saylandı.Qurultaynıñ mandat eyyeti 255 vekilniñ salâhiyetini tasdıqladı. ‘1000 kişiden 1 vekil’ qaidesini ve qırımtatarlarnıñ yaşağanları deyerli bütün bölgelerniñ vekilleriniñ mecvut olmalarını esapqa alıp bu kibi terkipnen Qurultay mezkür vazifelerini çezmege ve Qırımtatar halqınıñ tek salâhiyetli vekillik organını saylamağa aqı bar edi.
Qırımtatar halqınıñ milliy toplaşuvına davetnameleri Şura Birliginiñ mevcut olğan bütün devlet organlarına, içtimaiy-siyasiy ve uquq qorçalayıcı teşkilâtlarğa ve kütleviy haber vastalarına yollandı. Akimiyetniñ devlet organları merağını köstermediler, Ukraina Nazirler şurasınıñ vekili ve Qırım Nazirler şurasınıñ muavininden ğayrı Qurultayda iştirak etmediler. Faqat cemaat ve KHV Qurultayğa çoq diqqat kösterdiler.
1991 senesi iyün ayınıñ 26-sında Aqmescit şeerinde II. Qurultay açıldı. Qurultaynıñ sessiyasında vekillerinden ğayrı, 33 kişiden ibaret olğan Qırımtatar Milliy Meclisi ve Meclisniñ Başı – Mustafa Cemilev ve muavini Refat Çubarov saylandı.
1991 senesi iyül ayınıñ 6-sında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ ilk oturışı keçirildi. Anda onıñ qurulışı tasdıqlandı ve Milliy öz idare yerli organları aqqında qaideni azırlamağa qarar berildi. Qurultaynıñ emrine mücibi bu organlar yaratıla edi ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ qararlarını yerine ketirmege, yerli akimiyetnen işdeşliginde halqnıñ menfaatını qorçalamağa, medeniyeti ve tili, dini, ananeleri ve adetlerini yañıdan yaratmağa ve inkişaf etmege çağırıldı. 1991 – 1992 seneleri boyunca Qırımnıñ deyerli bütün 290 köy, qasaba, yerli şurasınıñ topraqlarında bölge ve yerli milliy öz idare organları (meclisler) saylandı. Olarnıñ arasında 15 rayon ve 7 şeer meclisi edi.
Müellif: Elvedin Çubarov


text:
Wikipedia:Maqala baslawshılar ushın qısqa qollanba
Bul qollanba taza paydalanıwshılar ushın eń birinshi maqalasın jaratıwǵa járdem beriw ushın jaratılǵan.
Taza maqalanı tez jaratıw[derekti jańalaw]
Taza maqalanı tez jaratıw ushın, tómendegi tekst maydanına maqala atamasın kiritiń hám "Taza maqala jaratıw yamasa barına ótiw"di basıń. Eger bul maqala ele Wikipediada joq bolsa, sizge onı jaratıw usınıs etiledi. Bıraq birinshi maqalańızdı jaratıwdan aldın usı qollanbanı aqırına shekem oqıp shıǵıwıńızdı máslahat etemiz.
- Ótiń- Taza maqala jaratıw yamasa barına ótiw
- Izlew - Tolıq teksti menen izlew
Basqısh 1: Maqalańız ushın tema saylań.[derekti jańalaw]
Ózińizge qızıq bolǵan temanı ǵana saylań. Házirgi waqıtta jámiyette áhmiyetli bolǵan, bıraq ózińizge qızıq bolmaǵan temanı saylamań. Basta siz bul temanı jaqsı biliwińiz shárt emes, bıraq bul temanı jaqsılap úyreniw niyetińiz bolıwı kerek. Aldınnan isenimli, anıq maǵlıwmattı qay jerden alıwdi oylap kóriń.
Basqısh 2: Maqalańız ushın atama saylań.[derekti jańalaw]
Wikipediadaǵı maqalalar ataması birlik sanda boladı, máselen: Tawıq, Dárya.
- Eger maqala ataması kóp mánili bolsa, maqala ataması qasına túsindirmesinde qawıs ishinde qosıp qoyıń, máselen: Moskva (futbol klub), Muxabbat (film).
- Adamlar haqqında maqala jaratqanıńızda, atama ushın sol adamnıń original tilindegi atın paydalanıń, máselen: Mikelanjeló' emes, al Michelangelo. Adamlardıń atları original tilinde qanday bolıwın bilmeseńiz, İnglis Wikipediasına kirip izlep tabıwıńızǵa boladı.
Basqısh 3: Aldın bul maqala jaratılǵanba ekenligin tekserip kóriń.[derekti jańalaw]
Shep tárepte jaylasqan "izlew" aynashasında siz tárepinen tańlap alınǵan temanıń tayanısh sózlerin kiritiń, sál tómenirekte jaylasqan "İzle" belgisin basıń. İzlewdiń nátiyjeleri siltew túrinde payda boladı. Eger sizdi qızıqtırǵan maqala álle qashan jaratılǵan bolsa, sol maqalaǵa ótip, maqalanıń joqarsında jaylasqan "ózgertiw" belgisin basıń. Solay etip, siz bul maqalanı ózgertiwge tayarsız.
Basqısh 4. Maqalanı jaratıń.[derekti jańalaw]
Al eger sizdi qızıqtırǵan maqala ele joq bolsa, onı jaratıw kerek. Bunıń ushın usı maqalanıń basında jaylasqan "Taza maqalanı tez jaratıw" bólimindegi tekst maydanına maqala atamasın jazıń hám "Taza maqala jaratıw yamasa barına ótiw"di basıń. Eger bul maqala ele Wikipediada joq bolsa, sizge onı jaratıw usınıs etiledi.
Basqısh 5. Maqalanı durıs baslań.[derekti jańalaw]
Wikipedia maqalaları maqala atamasın qaytalawdan hám maqala predmetine anıqlama beriwden baslanadı, máselen: "Didaktikalıq materializm - filosofiyalıq ilim bolıp, ol ...", "Troy - ataqlı tariyxıy film bolıp ...". Qawıs ishinde bul terminniń kelip shıǵıwın kórsetiwge boladı. İnsan haqqında jazılǵan maqalalarda adam atınan keyin qawıs ishinde tuwılǵan hám qaytıs bolǵan sánelerin kórsetiw kerek, eger maqalada insannıń original tilindegi atınan paydalansańız, onıń qaraqalpaq tilinde qalay aytılıwın kórsetseńizde boladı, máselen: "Leonardo da Vincı (aytılıwı: Leonardo da Vinchı', 15 aprel, 1452 - 2 may, 1519) İtaliyanıń Florentsiya qalasında tuwılǵan italiyalı súwretshi...".
Basqısh 6. Maqalanıń ózin jazıń.[derekti jańalaw]
Maqalanıń usınıs etiletuǵın eń kishi kólemi 500 belgi (simvol), maqala ilimiy biraq túsinikli stilde jazıwı kerek. Bunnan tısqarı, Wikipedia ushın maqala jazǵan waqıtta kózde tutuw kerek bolǵan júdá áhmiyetli 2 printsip bar:
- Neytral kóz qaras (NKQ). Bul printsip maqala materialı pútkilley neytral kóz qaras penen hám tolıq ashıp beriliwi kerekligin, maqala predmetine ózińizdiń shaxsiy kóz qarasıńızdı bildire almaytuǵınlıǵıńızdı ańlatadı.
- Eger qanday da bir sorawǵa bir neshe kóz-qaraslar bar bolsa, onda olardıń barlıǵı maqalada teń dárejede kórsetiliwi kerek.
- Avtorlıq huqıqlardı saqlaw. Wikipedia jámiyetiniń maqseti - biypul hám hámme qollanıwı múmkin bolǵan ensiklopediya jaratıw. Sol sebepli, Wikipediaǵa avtorlıq huqıqqa iye bolǵan tekstler, súwretler hám taǵı basqa resurslardan nusqa alıwǵa bolmaydı. Eger maǵlıwmattıń huquqıy awhalı belgisiz bolsa, onnan Wikipediada paydalanbań. Wikipedianıń ózi "GNU FLD" litsenziyası boyınsha is alıp baradı.
Basqısh 7. Maǵlıwmat alǵan dereklerińizdi kórsetiń.[derekti jańalaw]
Maqalanı jazıp bolǵannan keyin, maqala aqırında "Ádebiyatlar" degen bólimdi jaratıń hám ol jerde ózińiz maqala jazıwda paydalanǵan dereklerińizdi dizim sıpatında kórsetip ótiń (materialdıń ataması, avtor(lar)ı, basıp shıǵarılǵan jeri hám jılı, betler sanı, hámde ilajı barınsha ISBN sanında kórsetiń). Keyin "Qosımsha maǵlıwmat" bólimin jaratıń, bul jerde jaratılǵan maqalaǵa tematik jaqtan jaqın bolǵan basqa maqalalardı dizim sıpatında siltewler arqalı kórsetiń. Maqalanıń eń aqırında "Siltewlar" bólimin jaratıń hám bul jerde maǵlıwmat alǵan İnternet betlerin kórsetip ótiń. Bul bólimde sonday-aq, siz maǵlıwmat almaǵan bolsańızda, biraq maqala tematikasına jaqın bolǵan basqa qızıq saytlardi kórsetseńizde boladı.
Basqısh 8. Maqalańızdı durıs hám shıraylı qılıp formatlań[derekti jańalaw]
Wikipediada formatlaw qıyın emes:
- Tekstti qalın háripte kórsetiw ushın, tekstti úsh tırnaqsha menen qorshań, yaǵnıy "
'''qalıń tekst'''". Qalıń hárip penen maqala ataması (Basqısh 5ti qarań) hámde tayanıshlı terminler hám túsinikler kórsetiledi;
- Kursiv ushın eki tirnaqsha talap etiledi: "
''kursiv''". Kursiv penen ah'miyetli tekstti ayrıqsha qılıp kórsetiw ushın paydalanıladı, biraq ol onsha jaqsı oqılmaydı, sonıń ushın onı kóp paydalanbań;
- Maqalanıń bólimleri ataması taza qatarda hámde eki (yamasa kishi bólimler ushın úsh) teńlik belgisi menen qorshaladı, máselen: "
===Basqısh 8. Maqalańızdı durıs hám shıraylı qılıp formatlań===".
- Wikipediada abzatslar bos qatar menen bólinedi - tek abzatslar arasında bos qatar taslap ketiwińiz jetkilikle.
- Dizimler tómendegishe jasaladı: hár bir bólek qatarda "#" belgisi qoyıladı hám keyin dizimniń keyingi elementi dawam ettiriledi. Qatar sanı qoyılmaytuǵın dizimler ushın "#" ornına "* qollanıladı, máselen: "
* Element 1;[taza qatar]* Element 2;[taza qatar]* Element 3.".
- İshki siltew (Wikipedianıń basqa maqalalarına siltewler) "[[Maqala ataması|siltewdiń kórinetuǵın teksti]]" túrine belgilenedi, máselen:
[[Gipertekst|İshki siltew]]. Eger siltewdiń kórinetuǵın teksti maqala ataması menen birdey bolsa, jumısımız jánede ańsatlasadı, máselen
[[XX ásir]]de kóp nárseler ózgergen edi.... Jaqsı maqalanıń hár abzatsında keminde 3 siltew bolıwı kerek.
- Sırtqı siltew (İnternettiń basqa saytlarına siltewler) tómendegishe belgilenedi:
[http://URL-adres Siltewdiń kórinetuǵın teksti]. Máselen:
[http://www.google.com/ "Google" izlew portalı]. Sonı este tutıń, Wikipediada pullı saytlarǵa siltew beriwge bolmaydı, ulıwma Wikipediada hár qanday daǵaza qadaǵan etiledi.
Basqısh 9. Maqalanı kategoriyalań.[derekti jańalaw]
İzlewdi ańsatlastırıw ushın Wikipedianıń hár bir maqalası bir yamasa bir neshe kategoriyaǵa jatadı. Maqalanı qandayda bir kategoriyaǵa kiritiw ushın aqırında ("Siltewler" bóliminen keyin) bos qatar taslap ketiw hám hár bir taza qatarda "Kategoriya:" sózinen keyin ekewlik kvadrat qawıs ishine kategoriyasın kórsetiw kerek. Máselen, [[Kategoriya:Kvant fizikası]] yamasa [[Kategoriya:Qaraqalpaqstan tariyxı]]. Adamlar haqqındaǵı maqalalar tuwılıwı hám qaytıs bolıwı boyınsha kategoriyalarǵa (máselen, [[Kategoriya:2 iyulda tuwılǵanlar]] yamasa [[Kategoriya:1890-jılı qaytıs bolǵanlar]]), jánede kásibi hám mámleketi kategoriyasına (máselen, [[Kategoriya:Ullıbritaniya filosofları]]) kiriwi shárt. Filmler, kompyuter oyınları hám romanlar shıǵıw jılına hám janrına baylanıslı kategoriyalarǵa bólinedi (máselen, [[Kategoriya:1910-jıl romanları]], [[Kategoriya:1977-jıl filmlereri]] yamasa [[Kategoriya:Qorqınıshlı filmler]]).
Basqısh 10. Wikiler-ara siltewlerdi kórsetiń[derekti jańalaw]
Wikipedia bul bir neshe onlaǵan dúnya júzi tillerinde bólimleri bar xalıqaralıq ensiklopediya. Hár qıylı tillerde jazılǵan maqalalar arasında baylanıs jasaw kerek (wikiler-ara siltewler arqalı). Bunıń ushın maqalańızdıń atamasın inglis yamasa nemis tiline awdarıń. Maqalanıń aqırında, kategoriyalardan keyin bos qatar taslap ketiń, sońınan keyingi qatarda mına kórinistegi tekstti kiritiń
[[til kodı:maqala atamasınıń awdarması]], bul jerde til kodında inglis tili ushın eń al nemis tili ushın de' ni paydalanıń. Máselen, "Kvant mexanikası" maqalası ushın
[[en:Quantum mechanics]] yamasa
[[de:Quantenmechanik]].


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin muhalifetçi Aleksey Navalnıynı tenqit etti ve onı dolayısınen qabarcılıqqa qarşı leyhasını siyyasiy menfaatnıñ qazanılması içün qullanğanında qabaatladı.
Aprel 24 künü Sankt-Peterburg şeerinde Putin, qabarcılıqqa qarşı şiarlarnı «özlerini tanıtmaq içün siyasiy küreş aleti» olaraq qullanğan adamlarnı, adlarını aytmayıp, tenqit etti.
Mart 26 künü Rusiyeniñ bir-çoq şeerinde qabarcılıqqa qarşı mitingler ötkerildi, olarda mahalif siyasetçi Aleksey Navalnıy çağıruv yaptı. Bazı şeerlerde akimiyet bu merasimlerge ruhset bermedi. Politsiya biñden ziyade adamnı tuttı, mahkemelerde memuriy maddelerde yüzlernen qarar çıqarıldı. Navalnıy de 15 künge apis etildi.
İyün 12 künü Aleksey Navalnıy yañı umummilliy narazılıqqa çıqmağa çağıra.


text:
Çarşenbe künü, noyabrniñ 13-nde, saat 12:00-da Ukraina prezidenti ofisiniñ matbuat merkezinde Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilcilik reberliginiñ iştiraki ile brifing başlanacaq.
Qırım.Aqiqat, bu tedbirni canlı yayında kösterecek.
Ukraina prezidentiniñ ofisi bildirgenine köre, brifingde iştirak etecekler: Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Anton Korınevıç, Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekiliniñ birinci muavini Darya Svırıdova, Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekiliniñ muavini Tamila Taşeva.
«Brifing vaqtında temsilcilikniñ iş planı ve strategik yönelişleri, hususan taqım azırlağan qanun çıqarıcı deñişmeler taqdim etilecek, ve vaqtınca işğal etilgen Qırım vaziyetine dair aktual malümat berilecek», – dep aytıla haberde.
Daa evel Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekiliniñ birinci muavini vazifesine Darya Svırıdovanı tayin etti.
«KrımSOS» aq qorçalayıcı teşkilâtınıñ koordinatorı Tamila Taşeva Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekiliniñ muavini vazifesine tayinlendi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Martnıñ 10-unda Aqmescitniñ (Simferopol) bir qaç soqağı bütün künge yarıqsız qalacaq.
Bu aqta "Krımenergo" müessiseniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
Bildirüvge köre, Aqmescitte elektrik teminatnıñ toqtatılması, tayanğıçlarnıñ deñiştirmesinen ve temelli tamir işlerinen bağlı.
"Fevralniñ 17-sinde elektrik teminat böyle adresler boyunca olmaycaq:
Marşala Rıbalko soq., 58-68, 49-69; Dunayskiy aral., 2-12., 3-17; Dmitriyeva soq., 50-70, 45-61; Rojdenstvenskaya soq., 58-62; Gridasova soq., 41, 57, 60; Güzel soq.; Duvanköy soq., Qarasuv soq., Mishor soq., Doğlu soq., Irğat Qadır soq., Gaspralı soq.", - denile beyanatta.
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ üçünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.
Martnıñ 18-inde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Aqyarğa keldi, anda ise Balıqlava TES-iniñ açılışında iştirak etti.


text:
Bunı maliye Nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Ukraina ve Yañıdan tertip etüv ve inkişaf Halqara bankı arasında ödünç aqqında añlaşma 2014 senesi mayıs 26-da imzalanğan edi», – aytıla beyanatta.
Qayd etilgenine köre, ödünç 16 yılğa celp etile.
«Leyha çerçivesinde elde etilgen sermiyalar buhran al etilmesi ve memlekette maliye-iqtisadiy vaziyetni eyleştirmek içün strategik ve institutsional islâatlar keçirilmesi ve Ukrainanıñ deñişmez ve turğun ilerilemesi içün temel qoyuvına sarf etilecek", – dep bildire matbuat hızmeti.


text:
Aqyarda avgustnıñ 29-nda 14 yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep bildire şeerniñ Rusiye akimiyeti.
Aqyarnıñ ükümeti bildirgenine köre, hastalarnıñ yaşı 27-den 83-ke qadar, 13 hasta yerli sakin ola, daa bir raatlanğan kişiniñ testi müsbet çıqtı.
«Bir qadın hastahanege yatmağa istemedi. Rospotrebnadzor mecburiy hastahanege aluv aqqında davanı mahkemege berdi», – dep aytıla haberde.
Qadın akimiyetniñ malümatnı açıq sürette izaatlamadı.
Al-azırda 67 insan hastahanede buluna, 150 insan yuqunç hastahanesinde közetile, №9 şeer hastahanesinde 125 kişi qala, 217 insan yaşağan yerinde közetile.
Umumen yılnıñ başından Aqyarda 502 insan koronavirus yuqunçına oğradı. 395 insan yahşı oldı, 18 kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Martnıñ 22-nde Bağçasaray rayonı Zalanköy (Holmovka) köyüniñ sakini, qırımtatar faali Narima Memedeminovnıñ evine, rusiyeli küç idaresinin hadimleri ve uquqqoruyıcılar keldi. Bu aqta martnıñ 22-nde «Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtınıñ Facebook saifesinde haber etilmekte.
Faalniñ bergen malümatina köre, Memedeminov yaşağan evniñ etrafı qamaşavğa alınğan, avtozaklar kelgen, küç idaresiniñ çeşit strukturaları mevcut, Nariman Memedeminovnıñ evinden ğayrı, bütün soqaq sarılıp alınğan.
««Qırım birdemligi» Nariman Memedeminovnıñ evinde yapılğan tintüvni Qırımdaki cemaat faalleri ve umumen vatandaş jurnalistikasına endirilgen darbe dep köre», – denilmekte haberde.
Teşkilât 2016 senesi fevralnn 11-nde onıñ evinde artıq tintüv yapılğanı ve 2017 senesi iyülniñ 13-nde Bağçasaray rayon mahkemesi qırımtatar faali Nariman Memedeminovke qarşı memuriy iş açqanı aqqında hatırlattı. Adliyeci Lilâ Gemeci bergen malümatqa binaen, faalni 2017 senesi aprelniñ 13-nde Seydamet Mustafayevniñ evinde tüntüv yapılğan maalde, onıñ evi ögünde sanki dersiñ, qanunsız miting keçirdi dep qabaatlan edi.Tintüv maalinde semetdeşine qol tutmaq maqsadınen pek çoq qırımtatar kelgeninde, olarnıñ arasında Nariman da bulunıp, vaziyeti aydınlatmaq içün video çeke. Ondan da ğayrı, o uquqoruyıcı organlar yapqan provokatsiyalarğa qarşı semetdeşlerini tutmağa areket ete, dep bildire faaller. Ancaq buña baqmadan, o qabaatlı dep tanılaraq, 10000 rublelik cöremenen cezalanğan edi.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Mayıs 21-de saba Bağçasarayda yaqalanğan qırımtatar faaliyetçisi Server Mustafayevni mahkemege qadar vaqtınca tutuluv izolâtorına yerleştirecekler. Mahkemede ise oña sıñırlav tedbiri saylana bilecek.
Azatlıq Radiosındaki rus hizmetiniñ muhbiri Anton Naumlükniñ Facebookta bildirgenine köre, Mustafayevni, Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı (terroristik teşkilâtta iştirak etüv) boyunca iş açılğanı aqqında ve oña qarşı qabaatlavlarnıñ (Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan) «Hizb ut-Tahrir işi» ile birleştirilmesi aqqında eki qarar ile tanıştırdılar.
Muhbirniñ malümatına köre, Mustafayevge dair şübhe, onıñ 2016 senesi dekabr 2-de Bağçasaraynıñ 6-nci mikrorayonında bulunğan camideki körüşüvi aqqında malümatqa esaslana. Qırımtatar faaliyetçisi şübhelerni esassız sayğanını qayd etti. O, Rusiye Anayasasınıñ 51-nci maddesine atıfta bulunıp, ifade bermekten vazgeçti.
Bildirilgenine köre, mayıs 22-ge Kremlniñ kontroli altında olğan Kiyevskiy rayon mahkemesiniñ Mustafayevge qarşı sıñırlav tedbiriniñ saylanması boyunca oturışuvı planlaştırıldı.
Mayıs 21-de Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasarayda «Qırım birdemligi» birleşmesiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve Bağçasaray rayonınıñ Topçıköy (Dolinnoye) köyünde Edem Smailovnıñ evlerini tintti.
Daa soñra Rusiye FSBsi, Rusiye ve ilhaq etilgen yarımadada yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden şübhe etilgen eki kişiniñ Qırımda yaqalanğanını bildirdi.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri qırımtatar faaliyetçisi Rustem Osmanovnı yaqaladılar. Onı, ruhsetsiz ötkerilgen mitingde iştirak etkeninde qabaatlaylar, dep bildire Qırım.Aqiqat muhbiri.
Saba, üstlerinde tanıtıcı belgileri olmağan adamlar Osmanovnı evden alıp kettiler. Daa soñra onıñ, Bağçasaray Rayon içki işler bölüginde bulunğanı belli oldı.
Mahkeme oturışuvı dekabrniñ 11-ne tayin etildi, dep bildirile.
Yaqalanğannıñ anası bildirgeni kibi, Rustem Osmanovnen beraber bölükke babası ketti.
Rusiye tarafından ilhaqından soñra Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Oktâbr 14, cuma künü Ukraina qoruyıcısınıñ Künü munasebetinen devlet yolbaşçısı Petro Poroşenko, Ukraina qorçalanmağa istese, «bücet, iqtisadiyat, içtimaiy saa içün ağır olsa da» Silâlı quvetlerine ve telükesizlik ihtiyaçlarına Umumiy dahiliy mahsulnıñ 5% ayırmaq kerek olğanını ayttı.
Böyle beyanatnı o Ukraina qoruyıcısınıñ Kününe bağışlanıp Kyivteki Sofiya meydanında keçirilgen tantanalı merasimde seslendirdi.
«Bu masraflar dünyadaki silâ ve tehnika fiyatlarnen qıyaslansa; bizim arbiy bücetimiz başqa memleketlerniñ aynı masraflarınen teñleştirilse, biz kiçik ve pek sıñırlı maaliy imkânlarnen areket etkenimiz añlaşıla», – dedi Poroşenko, ve «Ukraina mıtlaqqa yeñecegini» ayttı.
Ukraina qorçalayıcısınıñ künü 2014 senesi oktâbr 14 künü Ukraina prezidenti tarafından tain etildi. Tarih olaraq bu bayram Meryemananıñ Qorunması diniy bayramınen bağlı, Zaporozhye kazakları onı özlerine imayeci olaraq qabul ete ediler.


text:
Qazaqtı jamandama, qazaq bala, Halıq qoy, qazaq degen az-aq qana. Mäñgilik ay astında, jer üstinde, Qazaqtıñ janaşırı – qazaq qana... "The Qazaq Times..
Biz orıs tilinde beriletin san-sala aqparattıñ soñına ilesip, orıs ruhınıñ köşirmesine aynalıp baramız. Bizdiñ halıq öz betimen älemdik aqparattı, äle..
«Parlamentte wlttıq mäselelerdi ötkizu kezinde taza orıspen birdeñe qılıp kelisuge boladı. Öytkeni, olardıñ boyında da özindik wlttıq sezim bar. Al, o..
Älemdegi barşa damığan halıqtar siyaqtı qazaqtıñ da damuğa, ilgerleuge qaqısı da, mümkindigi de bar. Adamzat balası ğasırlar boyı bir-birimen täjiribe..
... Bir närseni aynıtpay salatın adamdı suretşi dep tanuı mümkin. Öner de ğılım. Ol da fizikalıq, matematikalıq jañalıqpen tığız baylanıstı. Jalpı, ül..


text:
İşğal etilgen Qırımda talebeler içün şeer naqliyatında imtiyazlarnı lâğu ettiler, dep yaza Komsomolskaya pravda.
Bunı, Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına köre, şeer naqliyatında tek 7 yaşına qadar balalar içün imtiyazlar olğanı ile añlatalar.
«Ket-kete Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına keçemiz. Rusiye qanunlarına köre, şeer naqliyatında yedi yaşına qadar balalar bedava yüre bileler, Ukrainada ise – 6 yaşına qadar», – dep ayttılar Qırım naqliyat ve alâqa «nazirliginde».
Neşirniñ yazğanına köre, bu sebepten naqliyat aydavcıları ve talebelerniñ ana-babaları arasında sıq-sıq ziddiyetler yüz bere. Qırımlılar balaları içün tam yol parasını bermege istemey, evel talebeler içün yol fiyatı – 2 grn edi.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Lviv şeer şurası Teslenko soqağı boyunca yerleşken binanı «Qırım evi»ni açacaq teşkilâtlarğa kirağa bermege razı oldı. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa KrımSOS ğarbiy ukrain ofisiniñ reberi Alim Aliyev bildirdi.
«Üçünci kere rey berdiler, Lviv şeer şurasınıñ eski çağıruvı ile bir şey yapılmay edi, şimdi yañı çağıruv rey berdi. Bina yaqın merkeziniñ rayonında yerleşe, meydanı olduqça büyük, bir 500 metre kare, amma tamir işleri keçirilmeli», – dey Aliyev.
Yaqın zamanda masraflarğa qıymet kesilecek ve tamir işleriniñ keçirilmesine aqça toplamağa başlaycaqlar. «Qırım evi» köçip kelgenlerge hızmet etecek bir qaç teşkilâtnı birleştirecek.
«İçtimaiy, adliye mesleatlarnı, maneviy yardımnı berecekmiz. Tasil leyhaları olacaq: til kursları, çalğı aletlerinde çaluv, yır ve oyun kursları – medeniyet leyhaları azırlanılacaq. Bunıñ ile «Qırım evi»nde munaqaşa, filmlerniñ kösterilmesi keçirilecek, gumanitar yardım teşkil etilecek. Bizim içün Lvivde «Qırım evi»niñ mında kelgen ve er vaqıt yaşağan insanlar arasında bağ meydançığı olması pek müim», – dep tarif ete Alim Aliyev.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina, Aqyardaki opera teatriniñ leyhasını azırlav içün «Coop Himmelb (l) au» Avstriya mimarlıq bürosı ve onıñ reberligine qarşı sanktsiyalar qoyuv protsedurasını başladı. Bu Tış işler nazirligi Azatlıq Radiosınıñ malümat talabına cevap berip bildirdi.
«Coop Himmelb (l) au» Avstriya mimarlıq bürosı Rusiye tarafından işğal etilgen Aqyarda opera teatriniñ quruv leyhasında iştirak etkeni içün, Ukraina Avstriya mimarlıq bürosınıñ cinayet taqibi içün devlet içinde protseduralarnı başladı» , – yazıla bilidrmede.
TİN-de qayd ettiler ki, Ukraina şirket ve onıñ reberligine qarşı sanktsiyalarnıñ qoyuluvını başlağan.
Evel Avstriya, Rusiye tarafından Qırımnıñ qanunsız işğalini takbih etmege ve tanımama siyasetini, şu cümleden sanktsiyalarnı da desteklemege devam ete. Amma Avstriyanıñ Avropa, integratsiya ve tış işler federal nazirligi, AB-niñ yarımadanıñ işğaline qarşı sanktsiyaları "yalıñız bazı iqtisadiy faaliyentni yasaq ete, amma hususiy şirketlerniñ Qırım ile bütün iqtisadiy münsebetelrini degil", dep bildirdi.
Avstriyadaki Ukraina elçisi Oleksandr Şçerbak, mimarlıq bürosınıñ müdiri Volf Priksqa adını lekelememek içün qurucılıqta iştirak etmemege çağırğan, amma o red etken.


text:
Ariçelek
Ariçelek (arilär töşençäsennän kilep çığa: avest airya, farsı ariya, sanskritta - namuslı, layıq, kürkäm) - arilär rasası xaqında fänni bulmağan rasaçılıq teoriä nigezendäge töşençä, xäräkät. Termin XIX ğasırda rasalar teoriäläre tarafdarları tarafınnan uylap çığarıla häm soñraq Almaniä natsional-sotsialistları belän qullanıla.
1855 yılda Fransiä ädibe Artür de Gobino ärilär tarixı nigezendä ütä millätçelek teoriäsen eşkärtä, anıñ buyınça keşelekneñ iñ yuğarı rasası - aq arilär - Awrupa rasası yäki "nordik rasa" bulıp sanala. Gobino buyınça nordik rasa - aq çäçle, kük küzle, "ärsez keşelär" bulıp taswirlana.
Fänni qaraş buyınça ariçelek - fängä qarşı täğlimat, çönki tarix buyınça arilär - hind-farsı telle xalıqlar toqımnarı bulıp sanala. Citmäsä, hind-awrupa telle xalıqlar urtaq rasağa iä bulmıy, ğomum fizik üzlekläre iäse tügellär. Arilär telle xalıqlar antropomorfik üzleklär buyınça törle xalıqlar (hind, farsı, Awrupa xalıqları).
Ütä millätçelek, natsist teoriäse buyınça "arilär watanı" - Tönyaq Awrupa bulğandır, anda iñ çista arilär yäşägänder. Näq şuşı qaraşnı Hitler yaqlıy.
Ütä millätçelär, natsistlar "arilär rasası" "semitlar rasası"na qarşı quya, şunnan antisemitizm töşençäse çığa. Hitler tarafdarları "semit rasası"na tiskäre sıyfatlarnı yazıp quya, ä arilär - turı qarşılığı bulıp qarala.
SıltamalarYзrәpTү
- Apийцы (HaциoHaл-coциaлизM) 2010 eлHың 15 rыйHBap kөHeHдә apxиBлaHraH.


text:
Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya yarımadanıñ uquq qoruyıcıları «mayıs 18 künü qırımtatar halqınıñ sürgünligi yıllığı ile bağlı olğan tariklerniñ ögüni almağa tırışacağı» aqta bildirdi. Bunı mayıs 7 künü RİA Krım bildirdi.
Evel Qırım ükümetiniñ baş nazir muavini Ruslan Balbek mayıs 18 künü arfesinde Qırım akimiyeti ve uquq qoruyıcı organları «ukrain siyasetçileri, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov tarafından azırlanılğan kütleviy tarikler aqta malümatnı elde etkenini» bildirdi.
«Uquq qoruyıcı organlarımız er şeyni nezaret altında tuta. İç bir tarik yüz bermez. Biri yapmağa istese de, becermez, buña Qırımda izin bermemiz», – dedi Poklonskaya.
Mayıs 5-te Qırımtatar Milliy Meclisi Aqmescitniñ şeer memuriyetine 1944 senesi mayıs 18 künü qırımtatar halqı genotsidiniñ qurbanlarınıñ hatırasına matem mitinginiñ keçirilmesi aqqında haber etkenini bildirgen edi.
Keçken senes ananeviy matem mitinginiñ Aqmescit merkezinde keçirilmesi yasaq etilgen edi.


text:
Aqmescitte adetiy er yıllıq mektep bazarında satıcılarnıñ aytqanı kibi, fiyatlar keçken senege köre 50 fıyzğa arttı, bazı aletler – 70%, haber ete Qırım.Aqiqat.
Mektep çarşısı Aqmescitte avgust 1 künü işlemege başladı, amma sentâbr 1-ne azırlanmağa aşıqqan ana-babalarnıñ sayısı çoq degil. «Er kes deñizde, balalar lagerlerde, birinci künü aqım bar edi, endi raatlıq künlerini bekleymiz, belki, müşterilerniñ sayısı çoqlaşır», – deyler iş adamları.
Qırım.Aqiqatqa müşterilerniñ aytqanı kibi, balanı mektepke azırlamaq içün bir 20 biñ ruble (7 biñ grivna) kerek olur. «Bu sport urbasız», – deyler ana-babalar.
Bu sene mektep çarşısı Aqmescitte Salğır boyu yerleştirildi. Kirova caddesinden yerli muzıkal oquv yurtuna qadar, bir ay çalışacaq.
Evel bildirilgeni kibi, Qırım akimiyeti oquv yılınıñ başlanmasını sentâbr 15-ne keçirmek kibi deñevge azırdır.


text:
Millet vekilleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov fevral 9 künü Türkiye Tışqı işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu ile körüştüler. Körüşüvde Qırım ile bağlı meseleler muzakere etildi. Bunı fevral 10 künü Refat Çubarov Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında bildirdi.
Çubarov: «Qırımnen bağlı ve Qırım etrafındaki bütün meselelerni muzakere ettik. Ayrıca, Ukraina-Türkiye munasebetlerini qonuştıq. Tafsilâtlı şekilde qonuıştıq. Fikirlerimizni paylaştıq. Menim fikirime köre, noqta-i nazarımız biri birine uya», – dep aytı.
Keçende Ukrainanıñ Türkiyedeki elçisi Andriy Sıbiga Ankarada, Türkiyede ötkerilgende medeniy merasim çerçivesinde, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ile körüşken edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Öz muracaatında (vesiqa muarririyette mevcut) deputatlar SSCB vatandaşları devlet bir olmasına qol tuttılar, sovet başlığı ise qanunsız alda areket etip, devlet dağıtılmasına yol berdi, dep bildireler. Deputatlarnıñ vesiqasında qayd etile ki, 1991 senesi noyabrniñ 4-de SSCB Baş prokuraturasınıñ devlet telükesizligi aqqında qanunlarğa riayet etüvni nezaret etken idare Sovetler Birliginiñ prezidenti Mihail Gorbaçövğa qarşı cinaiy iş açqan edi. Lâkin ertesi künü Baş prokuratura soñki sovet reberiniñ tesiri altında bulunıp, cinaiy iş açılması aqqında qararını lâğu etti. Gorbaçövnı SSCB Anayasasına uymağan SSCB Devlet şurasını meydanğa ketirüvde qabaatlaylar. Devlet şurası Pribaltika sovet cumhuriyetleriniñ mustaqilligini tanıdı, dep haber ete «İzvestiya».
Deputatlarnıñ fikirince, bunıñ kibi cinayetler eskirmey, Gorbaçöv ise al-azırda cinaiy mesülietke çekile bile.
Muracaat teşebbüsçileri «Yedinaya Rossiya» deputatları Yevgeniy Födorov ve Anton Romanov, KPRF azaları İvan Nikitçuk ve Oleg Denisenko ve LDPR fraktsiyasınıñ vekili Mihail Degtâröv ola.


text:
Şildeniñ 27-si Qıtay biligi Şıñjañda epidemiyanıñ ekinşi tolqını bastalğanın alğa tartıp, avtonomiyalı regiondağı qalalardı jauıp, milliondağan adamda..
26 tamız küni Elordasındağı Jazuşılar üyinde Qazaqstan Jazuşılar odağınıñ jäne Euraziya jazuşılar odağınıñ müşesi, aqın-sazger, akademik-däriger Tolqı..
Koronavirus saldarınan tuındağan mäseleler birqatar memlekettiñ şama-şarqın ayqındap bergendey. Äsirese, Orta Aziya, Qazaqstandağı epidahual medicina ..
Düysenbi küni, AQŞ memlekettik hatşısı Maykl Pompeo kezekti mälimdemesinde Qıtaydıñ Şıñjañ jerindegi wlttarğa jasap jatqan sayasatın ayıptadı. Ol Qıta..
Bügin, XX ğasırdağı qazaq wlt azattıq qozğalısınıñ jetekşileriniñ biri, dala kökjalı Ospan batır Silämwlınıñ wlt azattığı jolında şahit keşken küni. 1..


text:
Awrupa Berlegeneñ vakŝinaŝiya planı
Bu xaqta Awrupa Berlege süzçelärennän Keersmaker açıqlaw yasadı
Awrupa Berlege süzçelärennän Stefan de Keersmaker xäzerge waqıtta baliğ buluçılardan 55%nıñ berençe doza, 32%nıñ isä ikençe doza vakŝina yasatuın citkerde.
Süzçe Awrupa Berlegeneñ tağın 357 million 700 meñ doza vakŝina aluın açıqladı.
Uzğan atnanıñ mäğlümatlarına kürä atnada 25 millionnan artıq vakŝinanıñ yasatıluın äytkän Keersmaker berlekkä äğza illär arasındağı ayırmanı be...
-
-
-
30.09.2022
-
-


text:
Canköyde Rusiye prokuraturası qırımtatar Emir Mecitovnı Rusiyeniñ missionerlik faaliyeti aqqında qanunlarnı bozmaqnen qabaatladı ve oña qarşı memuriy dava açtı. Bunıñ aqqında "Qırım birdemligi" cemaat birleşmesi haber ete.
35 yaşındaki Emir Mecitov "Qırım birdemligine", "missionerlik faaliyetini bozuv" içün Rusiye mahkemesine celpname kelgeni" aqqında aytıp berdi.
"Martnıñ 4-nde Canköy rayonınıñ Oktâbr köyüniñ camisinde cuma namazını qıla edik. Namaz vaqtında kirdiler, bizge ve ne yapqanımızğa baqtılar. Anda FVN, belki de Rusiye gvardiyası, prokuratura, polis edi, belki de FSB hadimleri edi. "Birisi qıdıramız" dediler ve dağılmamağa rica ettiler. Er keske şahsiy malümatnı bermege ayttılar. Bütün malümatnı berdik. Soñra üçümizge - maña imam olaraq ve daa ekisine şaat olaraq qalmağa ve izaatname yazmağa ayttılar. Yazdıq. Soñra meni mahkeme çağırdılar", - dedi Mecitov.
"Qırım birdemliginiñ" malümatına köre, Rusiye polisi Emir Mecitov camide "diniy teşkilâtnıñ azası ya da reberi olmadan diniy merasimler keçirigenini ve missionerlik faaliyeti içün salâhiyetlerni tasdıqlağan vesiqası olmağanını" saya.
Canköyniñ Rusiye prokuraturası Rusiye Memuriy uquq bozmalar aqqında qanunnamesiniñ 5.26 maddesiniñ 4 qısmınına binaen memuriy dava açtı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Bunı o, Rzeczpospolita gazetasına bildirdi.
«Dünya Putinge aqaycasına cevap berecegini bekleyim. Şimdi er kes bir de bir tertipni qullana», – Rusiyeniñ Qırım işğalini izaatlap, ayttı Valensa.
O, zemaneviy bir dünya «Adaletini» qurmağa» tevsiye ete. «Yavaştan er bir memleketten bir şey soramaq kerek: «Sizler, samimiyetnen, Ukraina içün ne yapa bilesiñiz?». Böyle etip bizler aqiqiy ortaqlarımıznı ve küreş usullarını bilecekmiz», – dedi Valensa.
Sabıq prezident dünya iç bir vaqıt Ukraina bölünmesini tanımamaq kerek, dep qayd etti. «Dünya Putinni XXI asırğa lâyıq bir şekilde areket etmege mecbur etecek adaletli küç tapmalı», – dep ayttı Poloniya sabıq prezidenti.
Onıñ fikirince, Rusiyege qarşı sanktsiyalar yeterli degil. «Rusiye gazı ve malı meselesini baqmalı. Şimdi bizler Rusiyeni iqtisadiy ayattan çıqara bilemizmi-yoqmı añlamaq kerek. Dünya memleketlerinden bir de bir vazife alacaq ve bu memleketlerden er biri tarafından bu vazifelerni yerine ketirelüvini nezaret etecek Adalet Komissiyasını meydanğa ketirmeli», – dedi Valensa.
Onıñ fikirince, dünya Kiyevdeki Maydanda olğan qurbanlar ve Ukrainanıñ bir qısımından marum qaluvını Putinge afu etmemek kerek, çünki «neticesi er kes içün fena omlası mümkün».


text:
Rusiyege boysunğan işğal etilgen Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya Yaltada «Hizb ut-Tahrir» tarafdarlarınıñ yaqalanğanını bildire. Bunı o aprel 18-de «TASS» Rusiye agentligine ayttı.
«Rusiye qanunlarında terroristik tanılğan teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etkeninden sebep Yaltanıñ eki sakinine qarşı 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca cinaiy iş açıldı. Taqiqat çerçivesinde bu şahıslar yaqalandı. Delillerni toplamaq içün taqiqat-operativ tedbirler keçirile», – dedi Poklonskaya.
Aprel 18-de adliyeci Emil Kürbedinov Yaltanıñ Qızıltaş köyünde keçirilgen tintüv ve yaqalanğan eki kişi aqqında bildirdi.
Fevral 11-12 künleri Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımda islâm dinini kütkenlerniñ evlerinde bir sıra tintüv keçirip, insanlarnı yaqaladılar. Umumen 14 insan yaqalandı, olardan dörtü apiske alındı: Yaltada İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku, Yalta rayonınıñ sakini Enver Bekirov, Aluşta rayonınıñ sakini Müslim Aliyev ve Yaltalı Vadim Siruk. FSB taqiqatçıları olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmeleri ile qabaatladılar. Dörtü de Aqmescitte SİZOda yatalar. Teşkilâtqa alâqaları olmağanını aytalar.
2015 senesi qışta Aqyarda dört musulman apiske alındı: Ruslan Zeytullayev, Rustem Vaitov, Nuri Primov ve Ferat Sayfullayev. Olarnı da «Hizb ut-Tahrir» ile alâqalarında qabaatlaylar. Apiske alınğanlarnıñ soy-sopları tuvğanlarını qorumaq içün birleştiler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
ABD Ukraina elçihanesi Rusiye akimiyetini Kreml tarafından mahküm etilgen qırımlı ukrain faali Volodımır Baluhqa acele tibbiy yardım köstermesine çağıra, dep aytıla elçihaneniñ Twitter saifesinde.
«Rusiyeni ceza izolâtorına avuştırılğan soñ sağlıq vaziyeti ağır olğan ve anda tek suv içken ve ötmek aşağan siyasiy mabüs Volodımır Baluhqa acele tibbiy yardım köstermesine çağıramız», – dep aytıla haberde.
Daa evel Amerika elçihanesi martnıñ 27-nde Qırımdaki kütleviy tintüvlerden soñ tutulğan 24 qırımtatarınıñ apis müddetini uzatmağa qarar alğan Rusiyeni tenqit etti.
Bundan evel Ukraina Tış işler nazirligi Rusiye Ukraina konsulınıñ Rusiye koloniyasınıñ ceza izolâtorında tutulğan ukrain faali, qırımlı Volodımır Baluhnı ziyaret etmek ıntıluvlarını blok ete, dep bildirdi. Bu aqta Ukraina Tış işler nazirliginiñ spikeri Yekaterina Zelenko Twitterde yazdı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Ukraina diplomatlarına muracaat etip, Ukraina konsulınıñ Rusiyeniñ Tver vilâyetindeki Torjok şeeriniñ №4 koloniyasındaki ceza izolâtorında tutulğan Volodımır Baluh ile şahsiy körüşüvni temin etmek talabı ile Rusiye tarafına nota yollamasını rica etti.
Baluhnıñ advokatı Olga Dinzeniñ fikirince, koloniya memuriyeti müvekkilini ceza izolâtorına muntazam sürette qapatıp, qırımlınıñ şartlı vaqtından evel azat etilmesine yol bermemege tırışa.
Advokat Olga Dinze mayısnıñ 7-nde qırımlı ukrain faali Volodımır Baluhnı ziyaret etti. Onıñ aytqanına köre, o, ceza izolâtorında tek ötmek aşay ve suv içe. Advokatnıñ aytqanına köre, sağlıq vaziyeti «bayağı fenalaştı».
Aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, bu sefer ukrainalı mayısnıñ 19-na qadar ceza izolâtorında qalacaq. Bu aqta koloniya memuriyeti bildirdi.
FSB, Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi ukrain faali Volodımır Baluhnıñ imayesine cezası müddetiniñ ğayrıdan baqıluv muracaatını red etti. Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Volodımır Baluhnı 4 yıl ve 11 ay umumiy rejim koloniyasında qalmasına ve 10 biñ ruble (tahminen 4 biñ ğrıvnâ) para cezasını ödemesine üküm etti. Faal eki cinaiy iş boyunca tevqif etildi.
2018 senesi martnıñ 19-nda Volodımır Baluh açlıqqa başlağan edi. Bir aydan ziyade bir şey aşamağan Baluh Arhiyepiskop Klimentni diñlep, kisel içmege, peksimet aşamağa razı olğan edi. Daa soñra mahküm etilgen ukrain faali açlıqnı vaqtınca toqtatmağa qarar aldı.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatları, Qırımda ve Aqyarda Rusiye prezidenti saylavına azırlıq yapılması munasebeti ile parlamentniñ dünya toplulığına muracaatı aqqında qararnı qabul ettiler. Martnıñ 1-nde bu aqta Yuqarı Radanıñ saytında bildirile.
Ukraina Yuqarı Radası, 2018 senesi martnıñ 18-nde Qırımda ve Aqyarda Rusiye prezidenti saylavını ötkermek niyetiniñ «Ukrainanıñ Konstitutsiyası ve qanunları, halqara uquqnıñ temel normaları ve printsipleri ve şu cümleden BMT Nizamnamesi, Avropada emekdaşlıq ve havfsızlıq boyunca keñeşniñ Helsinki Yekünleyici Aktı, 1994 senesi Budapeşt memorandumı, 2014 senesi martnıñ 27-sinde BMT Baş assambleyasınıñ 68-nci sessiyasında qabul etilgen 68/262 nomeralı BMT Baş assambleyasınıñ Ukrainanıñ topraq bütünligi aqqında qararı, diger halqara uquqiy aktlar ve Ukrainanen Rusiye iştirakçileri olğan bir sıra halqara muqavelelerniñ qaba surette bozuluvı olğanını tanıdı.
Rusiye prezidentiniñ saylavı 2018 senesi mart 18 kününe – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqınıñ yıllığına tayın etildi. Onda sekiz namzet iştirak etecek – Sergey Baburin, Pavel Grudinin, Vladimir Jirinovskiy, Vladimir Putin, Kseniya Sobçak, Maksim Suraykin, Boris Titov ve Grigoriy Yavlinskiy. Rusiye prezidentiniñ saylavı ilhaq etilgen Qırımda da keçecek.
Fevral 16-da Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya toplulığını ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidentiniñ kelecekteki saylavı neticelerini tanımamağa davet etti.
Bu qararnıñ leyhası 7546 nomerası altında qayd etildi. Ukraina parlamentiniñ matbuat hizmetinde, Yuqarı Rada bu muracaatnı Çetel işleri boyunca komitetiniñ teklifleri ile beraber qabul etti, dep bildirdiler.


text:
161 bala Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı silâlı ücümi neticesinde can berdi, daa 264 bala yaralandı. Bu aqta aprelniñ 4-nde Ukraina Baş prokurorınıñ ofisi haber etti.
«Faal cenk ketken yerlerde ve vaqtınca işğal etilgen topraqlarda zarar körgen balalarnen bağlı malümat alına. Hususan, Mariupol şeerinde, Kyiv, Çerniğiv ve Lugansk vilâyetleriniñ ayrı topraqlarında», – dep aytıla haberde.
Baş prokurornıñ ofisi Aprelniñ 2-nde 9 yaşında bala Donetsk vilâyetiniñ Ugledar şeerine açılğan ateş vaqtında yaralandı, aprelniñ 3-nde Mıkolayıv şeerine qarşı açılğan ateş vaqtında aralarında bir bala olğan 11 insan yaralandı, aprelniñ 3-nde Harkivde üç bala yaralandı, dep qayd ete7
Bombardıman ve ateş sebebinden 869 oquv yurtu zarar kördi, 83-ü bütünley viran etildi, dep bildire Ukraina akimiyeti.
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Mesken rayonlarğa top, çoqlu ateş sistemaları ve ballistik raketalar vastasınen ateş açıla. Rusiye ordusınıñ zırhlı tehnikası Kyiv ve Rusiye sıñırına yaqın bir qaç vilâyet merkezini sarıp almağa tırışa.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d3enufiq6nhnir.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
"Tarixtan säyäsät qoralı yasıylar"
Törkiyä ärmännäre patriarxı Saak Maşalyan 1915nçe yılğı waqıyğalar turında belderü yasadı
“Xalqıbıznıñ ärnüe häm ata-babalarıbıznıñ izge xatiräseneñ qayber illärdä köndälek säyäsi maqsatlarğa azıq buluın kürü bezneñ küñelne kitä".
Törkiyä ärmännäre patriarxı Saak Maşalyan 1915nçe yılğı waqıyğalar turında belderü yasadı. Ul tarixnıñ säyäsät qoralı buluınıñ ike xalıqnıñ yaqınayuına yärdäm itmäwen, kiresençä, doşmannarça xislär uyatuın äytte. "Başta duslıq häm samimile...
-
-
-
30.09.2022
-
-


text: Asılhan Mamaşwlı Äriptesim Manas Qayırtaywlına Amangeldi Şabdarbaev qısqa swqbat beripti. Köp närse aytıptı, Köñilime dıq etken twsın jazayın. Wlttıq qauipsizdik komitetin men basqarğanda (2005-2010 j) köşede saqaldılar, anau-mınau islamister aşıq jürgen joq, bärin qadağalap otırdıq depti. 2013 jıldıñ küzi edi. Tañerteñ jwmısqa kelsek, şamamen onnıñ kezinde, qaru asınğan 30-ğa juıq saqaldı jigittiñ Siriyadan Qazaqstanğa ündeu joldap twrğanın kördik. Qıramız-joyamız degen äñgime. Bwlar kim dep dereu äleujeliden izdep, Jezqazğan men Sätbaevtan Siriyağa “jihadşılap” ketkender ekenin jobaladıq. – Barasıñ ba,- dedi redakciya. Ömiri körmegen, eşkimdi tanımaytın jerim. -Baramın,-dedim. Sol küni tüsten keyin Jezqazğanğa wşıp kettim. Erteñine Jezqazğan bazarına barıp, bireudi köke, bäreudi jäke dep jürip, jiptiñ wşığın taptım. Biraz tarqattım. Sonda bayqağanım,


text:
2016 senesi Qırımda sürgün etilgenlerniñ abadanlaştıruvına ayırılğan üçte bir qısmı «Cemaat qırımtatar teleradiokompaniyasına» ayıracaqlar. Bu aqta Qırım Devlet şurasınıñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Cumhuriyet bücetinde 2016 senesi «Cemaat qırımtatar teleradiokompaniyası»nıñ faaliyeti teminlevine ve donatuvnıñ satın aluvına 116,1 mln ruble, 27,9 mln ruble – «Dostluq evi»ne, Devlet komitetine ait olğan diger müessiselerniñ ihtiyaclarına ve medeniy tedbirlerniñ keçirilmesine ayırılacaq»,– denile beyanatta.
Umumen Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ maliye nazirliginiñ malümatına köre, 2016 senesi Qırım Cumhuriyeti milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca Devlet komitetine 428,5 mln ruble ayırılacaq.
Bildirilgeni kibi, «Cemaat qırımtatar teleradiokompaniyası» 2015 senesi iyün 10 künü Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ avalesi boyunca teşkil etildi. Telekanalnıñ tesisçisi – Qırım Cumhuriyeti milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlarnıñ işleri boyunca Devlet komitetidir.
2015 senesi aprel 1-den dünyada yekâne ATR qırımtatar telekanalı, «Lâle» bala telekanalı, «Meydan» radiosı Roskomnadzor litsenziyasını alalmayıp, işğal etilgen Qırımda yayınlavını toqtatmaq mecbur oldı. İyün 17-den ATR ve «Lâle» Kiyevden yayınlavına devam etti, «Meydan» internette çalışmağa başladı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımtatar jurnalistleri Qırımda Rus akimiyeti tarafından daa çoq nezaret etile. Bunı aprel 10 künü Qırım.Aqiqatqa qırımtatar milliy areketiniñ faali Ali Hamzin tarif etti.
Ali Hamzin: «Yarımadada qırımtatar gazetecilikniñ işine kelgende, o yerli akimiyet tarafından daa çoq kontrol etile, malümat daa çoq quru habercilik şekilinde keçe, ve, belki de, daa qaviy sıñırlar peyda oldı», – dedi.
Cemaat faaliniñ ayqanına köre, Qırımda Qırımtatar jurnalistikası kününiñ qayd etilüvi aqqında haber etilmey.
Qırımtatar jurnalistikası künü 2011 senesinden berli er yıl aprel 10 künü qayd etile. Böyle qarar Bağçasarayda qırımtatar kütleviy haber vastalarınıñ konferentsiyasında tasdıqlanğan edi. 1883 senesi aynı aprel 10-da İsmail Gasprinskiyniñ «Terciman» eki tilli qırımtatar neşiriniñ ilk sanı dünya yüzüni körgen edi.