text:
Çehiya Cumhuriyetiniñ TİN Rusiye FSB-siniñ arektlerini keskin tenqit etti. Keçken raatlıq künleri olar faal Nariman Celâl ve diger qırımtatarlarnı yaqaladı.
«Rusiye işğalci organlarınıñ bu qavimge qarşı devam etken basqılarını keskin tenqit etemiz. Qırımtatarlarnıñ aqlarınıñ bozuluvını deral toqtatmağa ve tutulğanllarnı azat etmege talap etemiz», – dep yazıla TİN Twiter saifesinde.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olarnıñ arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Advokat Ayder Azamatovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Aqmescitteki mahkeme Qırımda raatlıq künleri Rusiye quvetçileriniñ tintüvleri vaqtında tutulğan Şevket UseinovveEldar Odamanovnı sentâbrniñ 6-nda Rusiye Memuriy uquq bozuluvları kodeksiniñ 19.3 maddesine istinaden (polis, arbiy, FSB organları hadiminiñ qanuniy emrine riayet etmeme) 14 ve 15 künge apiske aldı.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


c: text/html

text:
Beş insan, şu cümleden bir bala, Qurman rayonında yüz bergen yol qazasında yaralandı. İyünniñ 23-nde Mercedes-Benz Sprinter mikroavtobusı yuvarlanıp ketti.
Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi idaresiniñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, yol qazası Mare (Maryanovka) burulışında oldı.
RİA «Novosti» Rusiye haber agentliginiñ politsiyanıñ matbuat hızmeti bergen malümatına esaslanıp bildirgenine köre, mikroavtobus «manialarnen çatıştı».
Tafsilâtlı malümat berilmey.
«Mercedes-Benz Sprinter maşinası Aqmescit tarafına ketip, manialarğa rastkeldi. Yol qazası neticesinde beş insan yaralandı, olar arasında çağına yetmegen birisi bar edi. Olar farqlı dereceli yaralar aldı», – dep aytıla haberde.
Qırımlı qurtarıcılarnıñ bildirgenine köre, Qırımda ciddiy yol qazalarınıñ sayısı arttı. Qırımda 2019 senesiniñ birinci üç ayında keçken yılğa baqqanda bir buçuq qat ziyade aydavcı mesüliyetke çekildi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bazarertesi künü, mayıs 18-de, Qırımlı ukrain yırcısı Camalanıñ «Artıñnı unutma» serlevalı yırı taqdim etildi.
Bu aqta yırcınıñ resmiy saytında bildireler.
Camalanıñ sözlerine köre, o, bu yırnı evge yolnı qıdırğanlarğa bağışladı.
«Ev – pasportta şu yer er vaqıt müür ile belgilenmese bile, mında seni seve ve er vaqıt bekleyler», – dey yırcı.
«Baba ve qartanam maña qırımtatarlarnıñ Vatanğa avdeti qıyın olğanı aqta tarif ete edi. «Artıñnı unutma» – babam ile subetimizniñ devamı. Baba evinden oquşqa ketkende, o maña er vaqıt: Artıñnı unutma – dey edi, evden ketkende, eviñ bar olğanını unutma, tez qayt manasında. Soñunda ise: «ozüñe baq» dep ozğara edi», – tarif ete Camala.
Şu künleri yırcı Kiyevde «Yüregiñde ateş yaq» aktsisında iştirak etti. İştirakçilerge muracaat etip, Camala bu facianı baştan keçirgen ve sürgünlikte elâk olğanlarnı añıp, çıraq yaqmağa çağırdı.
Bazarertesi künü, mayıs 18-de, Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgünligi 71 yıllığı munasebeti ile Ukraina ve tışında bir sıra hatıra tedbiri keçirilecek.
Şu künleri Kiyev, Harkov, Herson, Lviv ve diger şeerlerde de bu kibi tedbirler keçirildi.
Er sene Qırımda sürgünlik yıllığı munasebeti ile kütleviy tedbirler, şu cümleden Aqmescit merkezinde matem mitingi keçirile edi. Amma Rusiyeniñ Qırımnı zapt etkeninden soñ Aqmescit merkezinde bu kibi tedbirlerni keçirmege yasaq ettiler.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.


text:
Törkiyä Äfğanstanda mäçetkä höcümne ğayepläde
Kiçä comğa namazı waqıtında mäçettä bomba şartladı
Törkiyä Äfğanstannıñ Kunduz töbägendä mäçetkä yasalğan bombalı höcümne ğayepläde. Tışqı êşlär ministrlığınnan yasalğan belderüdä Kunduzdağı mäçettä comğa namazı waqıtında şartlaw säbäple küp keşeneñ ğomere özelüe häm yaralanuına ärnü citkerelä.
“Bu qurqınıç terror höcümen ğayeplibez, ğomere özelüçelärgä Allahtan yarlıqaw, yaralanuçılarğa şifa telibez, dus häm qardä...
-
-
28.10.2021
-
-
28.10.2021
-
28.10.2021

seg_langs: crh_Latn tur_Latn crh_Latn crh_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
«AviaPort» Rusiye agentligi Aqmescit ava limanını yolcular içün oñaytsız olaraq tanıdı.
İnfrastruktura keyfiyeti ve yolcularnıñ oñaytlıq seviyesiniñ tedqiqi neticesinde Aqmescit ava limanı eki «yıldıznı» elde etti. Araştırma 2014 senesi sentâbr ayından 2015 senesi iyün ayına qadar Rusiye ve yaqın çetel ava limanlarında keçirile edi.
Aynı şu cedvelge Anapa. Arhangelsk, İrkutsk, Murmansk, Surgut ve Perm ava limanları kirdi.
Evel bildirilgeni kibi, «Simferopol» ava limanınıñ ğayrıdan qurucılıq işlerine Rusiyeniñ federal yekâne programmasından tahminen 12 mlrd ruble ayırdılar. Terminalnıñ keñişletüvi boyunca işler yapıldı.


text:
Keşe, 21 qazan beysenbi küni 40-tan astam memleket Birikken Wlttar Wyımında mälimdeme jasap, Qıtaydıñ Şıñjañdağı az sandı mwsılman wlttarına jasağan q..
Arab äleminde alğaş ret äyel prem'mer-ministr bir kün bwrın jwmısına kiristi. Tunis prezidenti Kais Sayd prem'er-ministr etip 63 jastağı Najele Bodend..
Elden qaşqan Auğanstan prezidenti Birikken Arab Ämiligin panalağan. Bwl turalı BAÄ Sırtqı ister ministrligi resmi mälimdeme arqılı rastadı. Mälimdemed..
AQŞ Memlekettik departamenti 12 şilde küni «Genocid pen qatigezdiktiñ aldın alu» turalı jıldıq esebin jariya etti. Memlekettik hatşı Antoni Blinken j..
Izrail'diñ Palestinağa bağıttağan agressiyasınıñ jalğasıp jatqanına qaramastan birqatar arab memleketteri Izril'men diplomatiyalıq baylanıstarın damıt..


text:
Ukrain Katolik Universiteti Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov ile körüşüvni teşkil ete.
Universitet ilânında qayd etile ki, körüşüv mevzusı Maydan vaqialarınıñ bir yıllığına bağışlana – Maydandan soñ bir yıl keçti: devamı ne?
Körüşüvge kelecek olğanlarğa elektron anketanı toldurmağa rica olunır.
Noyabr 21-de Ukrainada Evromaydan başlanması qayd etilecek. Kiyevdeki Mustaqillik Meydanında bu cuma künü Halq toplaşuvı ve çıqışlar olması planlaştırıla.
Ukrain Katolik Universiteti – şahsiy ilmiy ve oquv yurtudır.


text:
Bazar künü, iyünniñ 29-da, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Almaniya kantsleri Angela Merkel, Frenkistan prezidenti Fransua Olland ve Rusiye prezidenti Vladimir Putin dört taraflı telefon subeti devamında Donbassta barışıq planınıñ yerine ketirilmesini muzakere ettiler.
Ukraina devlet yolbaşçısı subetdeşlerine bergen malümatqa köre, Ukraina barışıq planınıñ talaplarına riayet ete ve iyünniñ 30 saat 22:00 qadar ilân etilgen ateş toqtatılmasından vazgeçmey, dep haber ete devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti.
Poroşenko soñki künler devamında boyevikler tarafından ucumlar devam etkenini bildirdi.
Ukraina prezidenti barışıq planınıñ şartlarına riayet etmek, ukrain arbiyleri ve blokpostlarğa qarşı ucumlarnı toqtatmaq ve esir alınğanlarnı azat etmege çağırdı.
Ukraina prezidenti Rusiye zenaatdaşına muracaatta bulunıp, Rusiye tarafından devlet sıñırını quvetleştirip, Ukrainağa boyevikler, silâlı adamlar kelmesi ve silâ ve arbiy tehnika kirsetilmesini toqtatmağa çağırdı.
Subet neticesinde Ukraina prezidenti devlet sıñır hızmetiniñ reisine Rusiye Federal sıñır hızmeti ile mesleatlar keçirip, Ukraina-Rusiye sıñırı üzerinde nezaret semereligini temin etmege çağırdı.
Taraflar iyünniñ 30-da aynı formatta subetni keçirmege añlaştılar. Bundan ğayrı, eñ yaqın vaqıtta Üç taraflı kontakt gruppasınıñ ileri işi aqqında añlaştılar.
İlk dört taraflı telefon subeti mayısnıñ 25-de keçirilgen edi.


text:
6 metr keñliginde, 39 metr uzunlığında qırımtatar bayrağı Kiyevge ketirildi ve iyün 26-da keçirilecek yürüş içün azırlanıldı. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Riza Şevkiyev Facebook saifesinde bildirdi.
Bayraq Türkiyede yapıldı, onıñ üstünde qırımtatarlarnıñ timsali olğan bir qaç tamğa kösterilgen.
«O (bayraq – QA) Bogdan Hmelnitskiy ve Kreşatik soqaqlarınıñ çatışmasında köterilecek ve Mustaqillik Meydanına qadar alıp ketirilecek, mence, bu Qırım işğaline barışılmamazlıqnı ve dünya toplulığına tecavuzcığa qarşı, Ukraina territoriyalarınıñ tolusınen azat etilmesine qadar, siyasiy-iqtisadiy küreşni devam etmek çağıruvını timsal ete», – dep yazdı Şevkiyev.
Qırımtatar bayrağı künü bir qaç yıl evel Qırımda qayd etilip başladı. Bayram künü, 1991 senesi iyün 26-27 künleri Aqmescitte keçirilgen ekinci Qırımtatar Qurultayınıñ ilk künü olğan kün belgilendi.
Qırımtatar bayrağı, üstünde altın tamğa olğan kök tüsteki ketenden ibarettir.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova iyünniñ 9-nda Qırımda qırımtatar faali Edem Bekirovğa çıqarılğan ğıyabiy ükümni takbih etti.
«Edem Bekirovğa qarşı mahkemeni işğalci memleketniñ Ukraina vatandaşlarını siyasiy taqip etüviniñ devamı dep sayam. Rusiye akimiyetiniñ qanunsız areketlerini takbih etem», – dep yazdı Denisova Facebook saifesinde.
Ukraina ombudsmanı halqara toplulıqqa «Rusiyege basqı yapmaq» ricasınen muracaat etti.
«Halqara toplulıqqa muracaat etip, Ukraina vatandaşlarınıñ siyasiy taqip etilüvini toqtatmaq ve Rusiyede ve vaqtınca işğal etilgen Qırımda, Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde qanunsız apiste tutulğanlarnı azat etmek içün Rusiyege basqı yapmağa rica etem», – dep yazdı Denisova.
Yedi yıl apis cezası ve 150 biñ ruble para cezası – çarşenbe künü, iyünniñ 9-nda, Aqmescitteki mahkeme Qırımda ğıyabiy şekilde mahkeme etilgen qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ davası boyunca üküm çıqardı.
Rusiye kontrolindeki qabaatlayıcı Aqmescitte ğıyabiy şekilde mahküm etilgen qırımtatar faali Edem Bekirovnı dört yıl umumiy rejim koloniyasında qalmasına ve 200 biñ ruble para cezasını ödemesine üküm etmege talap etti.
İmaye ükümge razı degil ve istinaf şikâyetini bermege planlaştıra, dep bildirdi.
2020 senesi mayısnıñ 14-nde Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi 2019 senesi sentâbr ayında Ukraina ve Rusiye arasında tutulğan şahıslarnı deñişüv neticesinde SİZOdan azat etilgen qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ cinaiy davasını yañıdan baqıp başladı. Daa soñra aynı mahkeme faalni mahkemege «zornen ketirmege» qarar berdi. Mayısnıñ 22-nde prokurornıñ muracaatınen qadı Bekirovnı qıdıruvğa ilân etmege qarar aldı.
Eski siyasiy mabüs, qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ cinaiy davası fevralniñ 19-nda Aqmescitte temelden baqılıp başlandı.
Edem Bekirov davası
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
İyül 9-da Varşavada keçirilgen NATO Sammitinde «ukrain künü» oldı aytmamız mümkün: Ukraina prezidenti Petro Poroşenko cumaertesi künü AQŞ prezidenti Barack Obama ve bir sıra ğarp liderinen körüşti, «Ukraina-NATO» Komissiyasınıñ toplaşuvında iştirak etti, em de NATO baş kâtibi Jens Stoltenberg ile beraber matbuat konferentsiyasını keçirdi.
İşbu matbuat konferentsiyasında Petro Poroşenko Ukraina ve NATO – dost, ortaq ve ittifaqdaş olğanını bildirdi. Onıñ aytqanına köre, «Ukraina-NATO» komitetiniñ toplaşuvında İttifaqnıñ Ukrainağa berecek yardımı belgilendi, bunı amelge keçirmek içün mahsus fondlar tesis etilecek, em de Ukrainadaki NATO mesleatçılarınıñ sayısı arttırılacaq. Jens Stoltenberg qayd etti ki, Ukrainanıñ NATOğa qoşulma mevzusı kün tertibinde yoq.
Petro Poroşenkodan ğayrı, Varşavadaki NATO sammitinde Kyivden kelgen diger beklenilgen musafirler de oldı: sammit iştirakçileri Nadejda Savçenkonı qarşıladılar. O, NATO ekspertleri Forumına qoşulıp, İttifaqqa onıñ Rusiyedeki apisten azat etilmesi içün diger halqara teşkilâtlarnen beraber faaliyet köstergeni içün teşekkürler bildirdi.
Petro Poroşenkonen beraber qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilev de Varşavağa keldi. O, «Amerikanıñ sesi» rus hızmetine izaat berip, Qırımnıñ askerileştirilmesi ve, onıñ fikirince, NATOnıñ Ukraina içün yapması mümkün işler aqqında ayttı.
– Şimaliy atlantik İttifaqınıñ şimdiki pekinme esnası Rusiyeniñ Qırım işğalinden başladı. Siziñ fikiriñizce, NATO Qırımnıñ Ukrainağa keri qaytarılması içün ne yapa bile?
NATO istilâcı memleketke qararlı olğanını köstermeliMustafa Cemilev
– Rusiye köstergen istilâ sebebinden esas ümüt – Şimaliy atlantik ittifaqı. Ne yapa bile? O, bir çoq şey yapa bile, amma, maña köre, kerekli qadar qararlı yanaşmay. Kosovodaki genotsid vaqtında NATO areketleri nasıl yapılğan olsa, aynısı olmaq mümkün edi, amma böyle bir şey yoq. Malüm ki, Qırım cenk yolunen azat etilemez, bu büyük bir facia olur, ilk evelâ, bizim halqımız içün – bizni soyup taşlarlar. Nasıl olsa da, NATO istilâcı memleketke qararlı olğanını köstermeli. Baltikada askerlerniñ bulunmasını pekitmek içün belli adımlar atıla, bunıñ doğru olğanını tüşünem. Amma bizler Ukraina topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenmesi ve işğalniñ soñuna kelmesi yalıñız cezalar vastasınen kerçekleşe bile, dep tüşünemiz. Al-azırda bir sıra memleket, birinciden, İtaliya ve Frenkistan, Minsk añlaşmalarına riayet etilse, cezalar yımşatıla ve bütünley lâğu etile bile, dep aytalar, bizni bu qasevetlendire. Faqat Minsk añlaşmaları Ukraina topraq bütünliginiñ tolusınen ğayrıdan tiklenmesini kefil etmey. Minsk añlaşmaları çerçivesinde cezalar yımşatılsa ya da lâğu etilse, Qırımnıñ azat etilmesi uzun yıllar sürecek. Halqımız içün bir facia olur, halqımıznıñ ölümidir. Rusiyeniñ şimdiki siyaseti halqımıznı öz toprağından quvacaq ola. On yıllarnen Vatanına avdet olması oğrunda küreşken bir halq tuvğan toprağını kene terk etmege mecbur. Totalitar rejimge qarşı küreşken, memleketniñ demokratiya içinde yaşaması içün çalışqan halq sovetler rejiminden beter bir vaziyetke oğradı. Bu vaziyette esas ümütimiz, elbet de, ğarp memleketlerine, şu cümleden Şimaliy atlantik İttifaqına bağlı.
– Qırımnıñ askerileştirilmesi aqqında ne aytmaq mümkün? Qara deñizde er taraftan askerlerniñ sayısı arttırıla, dep aytalar. Rusiyeniñ Qırımda arbiy ceetten yapqanlarını añlata bilesiñizmi?
– Qırımdaki arbiylerniñ sayısı aqqında, olarnıñ areketleri aqqında malümat alamız. Anda 60-80 biñ asker olğanını bildireler. Elimizde olğan malümatqa köre, Budapeşt añlaşması imzalanğan soñ temizlengen nükleer anbarını tamir eteler. Nükleer başlarını taşığan «İskander», «Topol» raketaları bar olğanına dair malümat mevcut. NATO Qırımda nükleer silâlar barmı-yoqmı bilmey, dep bildire. Faqat anda nükleer silâ olması içün eñ azından azırlıqlar kete, bunıñ bir sıra işareti bar: anbar, taşıyıcılar. Buña emiyet bermemek, menim fikirimce, telükeli ola bile. Qırımnıñ askerileştirilmesi toqtamayıp devam ete. Aynı vaqıtta, anda askerleri çoq olğanını köstermege tırışalar: misal olaraq, Qırım boyunca aynı tehnikanı aydap yüreler. Yarımada sakinlerine silâları bar olğanını kösterecek olalar. Çoqusı eski silâ, amma yañı soyu da bar.
– Mında prezident Poroşenko ile keldiñiz. Petro Poroşenko NATOdan işbirligi ve yardım olaraq ne bekley?
Bizler şimdilik – Ukraina olaraq – NATOğa kirmek içün ariza bermedik, amma Ukrainanıñ maqsadı – Avropa Birligi ve Şimaliy atlantik ittifaqına qoşulmaq. İttifaqnıñ belli bir şartları bar: islâatlar yapılacaq ve silâlı quvetlerimiz modernizatsiyadan keçecek. Ukraina bu yönelişte bir şeyler yapa, amma, maalesef, pek yavaş yapa. Stoltenberg NATO ekspertleri Forumında iştirak etip, Gürcistan bizden çoq yapqanını ayttı. Amma Gürcistan – küçük bir memleket, onıñ içün daa qolay. Ukrainanıñ yapacaq şeyi çoq. Amma esas maqsat, elbet de, NATO azası olmaq – buña irişmege tırışacaqmız.
Amerikanıñ sesi
(«Amerikanıñ sesinden» alındı)


text:
Ankarada (Türkiye) Bütündünya qırımtatar kongressiniñ birinci künü Qırımda Rusiye FSB Qırımtatar Millliy Meclisiniñ dört azasını sorğuğa çağırdı – Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı, Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerovnı, Qurultaynıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev ve Aqmescit regional Meclisiniñ reisi Lenmar Yunusovnı.
Meclisniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, «fevral 26» işi aqqında söz kete edi.
«Bugünki sorğular daa da çoq o ve bu aqqında subetlerge oşay edi. Taqiqatçı bizni bir daqqağa bile artqaç tutmadı. Menimce, bu sorğularnıñ esas maqsadı – bizni endi başlanğan Kongresske yollamamaq olsa, bizni ziyade tutmağa acet yoq edi. Esası, olar biz Qırımda olğanımıznı kördiler ve öz oyunlarını soñuna qadar alıp bardılar. Başqa celpname bizge berilmedi», – dedi Nariman Celâl.
Mecliste şunı da qayd ettiler ki, uquq qoruyıcı organlarnıñ qarşılığı sebebinden Qırımtatar Milliy Meclisiniñ bir çoq azası Ankarada II Bütündünya qırımtatar kongressinide iştirak etip olamay.
Bildirilgeni kibi, Meclis reisiniñ muavinleri Qırımda Kongress vekillerine video muracaatını yazdılar.
2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası ögünde Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Rus birliginiñ» bir qaç biñ tarafdarı toplaşqan edi. Tedbirni Meclis reisi Refat Çubarov ve «Rus birliginiñ» lideri Sergey Aksönov teşkil ettiler. Çatışmalar neticesinde eki insan elâk oldı. Rusiye Taqiqat komiteti bundan sebep cinaiy işni açtı.


text:
Kendi tecribemden ayta bilem, qırımtatarlarğa nisbeten menfiy davranğan adamlar, «ayırı memnüniyet» ile olarnı «tatarlar» dep, adlandıralar. «Qırım» sözün qoşmaylar. «Qırımtatar», dep yazğanda ise, defis qullanalar.
Belki de, bu kibi şekilde, halqnı Qırımdan ayırmağa isteyler – şu yerde millet belli bir qabileler esasında şekillengen. Ya da «beklenilmegen musafirler» aqqında añlamlarnı daa ziyade pekitmege isteyler.
Qırımnıñ tamır halqı içün ise, «qırımtatar» sözünde birinci yerde yerde «qırım» qısımı tura.
Bu halqnıñ vekilleri özara biri-birini «qırımlı» dep adlağanları da nafile degil. Soñki Qurultayda da, vekiller, «qırımtatar» etnonimniñ «qırımlı» sözüne deñiştirilüvine bağışlanğan muzakereler de boşuna degil. Bunıñ yardımınen, millet temsilcileri tuvğan topraqnen olğan köbek bağını canlandırmağa isteyler.
Men qol tutqan bu teşebbüs faqat desteklenmedi, amma, o, qırımtatarlarnı daa ziyade añlamaq ve tamırlarını qabul etmege yardım eter edi.
Amma, bu da yaramay degil. Rusiye Federatsiyası resmiyleştirgen «qırımtatar» sözü, kene de integrativ vazifesini eda etip, özünde Qırımda çeşit yılları ve asırları yaşağan tavr, skif, yunan, got, ceneviz, noğay ve diger qabile - halqlarnı birleştire.
Belki de, «tatarlar» etnonimi añlaşılmamazlıqlar da doğura, ve bazı «mütehassıslar» onı öz faydasına qullanıp, qırımtatarlarnı qırımlı yunanlarnıñ mirasçıları «urumlarğa» qarşı qoyalar ya da qazan tatarlarınen birleştirip, bir millet yasaylar.
Qırımlılar öz evinde bulunalar, onıñ içün keçmişnen bağlı kendi baqışları ve kelecekke planları yıllar keçtikçe artacaq.
Sergey Kostinskiy, qırımlı siyasiy konsultant
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
"Ğiraq xökümäte Törkiägä nizaqnı çişü täqdimnäre belän möräcäğät itte: çik buyın kontrol itäçäk xalıqara xärbi köçlär cıyu häm ikençese, Ğiraqnıñ Kördistan töbägendä texnik häm xärbi mäsälälär öçen cawaplı bulaçaq ike yaqlı berdäm komissiä tözü."
Tärkiä tışqı eşlär ministrlığı täqdimnär öçen räxmätle buluın belderde, ämma alarnı ğamälgä aşıru ozaqqa suzılaçaq, dide. Törkiä premyer-ministrı urınbasarı Cämil Çeçek, Ğiraq wäkilçelegenä Törkiägä tapşırıluı soralğan PKK äğzaläre isemlege tapşırılğanın äytte.
İsemlekkä niçä keşe kergäne bilgesez. CNNnıñ törek telle kanalı Törkiä 153 PKK äğzasen üzenä tapşırunı sorağan, dip xäbär itte. Ğiraq räsmiläre alarnıñ 18zen Törkiägä tapşıra alaçaqların beldergän. Ämma CNNnıñ bu xäbäre bäysez çığanaqlarda raslanmağan.
Quşma Ştatlar häm Yevropa Berlege tarafınnan terror oyışması dip bäyälängän kördlärneñ PKK oyışmasınıñ Ğiraqta 3 meñgä yaqın äğzase bar dip isäplänä.
Törkiägä köç qullanudan tıyılırğa çaqırğan xalıqara basım däwam itä. Uzğan yäkşämbe könne PKK suğışçıları törek xärbilärenä höcüm itkännän soñ Törkiä dä suğışçılar bazaların utqa totqan ide. 12 törek xärbie häläk bulıp, 8ze xäbärsez yuğalğan ide.
Törkiä citäkçelege tönyaq Ğiraqqa qarşı iqtisadi çikläwlär täqdim itte. Atnakiç könne prezident Abdulla Gül, Törkiä, Ğiraq xökümäteneñ körd suğışçılarına qarşı çaralar kürüen ğömer buyı kötä almıy, dip belderde:
"Ğiraqnıñ territorial bötenlegen häm berlegen xörmät itügä qaramastan, Törkiä, Ğiraq cirennän üzenä qarşı terror ğamälläre qılınuına tüzep tormayaçaq. Bez yanağan bu qurqınıçnı beterergä qarar qılabız."
Kiläse atna noyaberneñ 2se häm 3sendä İstanbulda töbäktäge illärneñ tışqı eşlär ministrları cıyılıp Ğiraq turında fiker alışaçaq.
Comğa könne Törkiäneñ xärbi köçläre başlığı general Yasar Büyükanıt, premyer-ministr Recep Tayyip Erdoğan körd suğışçılarına qarşı xärbi çaralar başlaw ixtimalın AQŞ prezidentı George Bush belän söyläşäçäk, dip belderde. Oçraşu Waşingtonda, 5nçe noyaberdä bulaçaq.
Tönyaq Ğiraqtağı amerikan xärbi citäkçese general-mayor Benjamin Mixon, töbäktäge AQŞ ğaskärläre xärbi çaralarda qatnaşmayaçaq, dip belderde.


text:
«Asker» cemaat teşkilâtınıñ reisi Lenur İslâmovnıñ bildirgenine köre, Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonında» Qırımda Rusiye quvetçileri tarafından tutulıp apiske alınğan Aqmeçit rayonınıñ sakinini tanımaylar. Bunı o, Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Kim olğanını bilmeyim. Anda aytqanlarına köre, 61 yaşında. Bizde 60 yaştan büyük insanlar yoq edi ve olamaz. Bunı tasavvur etip olamayım. Putin daa bir deñişim fondunı şekillendire. Birilerini azat ete, digerlerini tuta. Bu aqta Mustafa Cemilev (qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı – QA), Refat Çubarov (Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi – QA) aytqan ediler. Er kes bunı ayttı. Putinnen añlaşma tizmege olmay. Birileri apiske alınsa – biznen bağlı bir haber degil. Ne içün apiske alalar? Ya «Hizb ut-Tahrir» – «terror teşkilâtı», ya da Ukraina qanunlarına köre vatandaş birleşmesi esasında qurulğan batalyon sebebinden – bu bir zıncırnıñ buğumları», – dedi İslâmov.
Onıñ aytqanına köre, işğal etilgen topraqlarnı azat etmege azır olğanını aytqan er kes Rusiye akimiyeti içün duşman ola.
«Buña baqıp istegen er kesni apiske alacaqlar. Bunı ne içün yapalar? İleride prezidentke (Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıyge – QA), bizge, daa yımşaq olayıq dep, basqı yapmaq içün», – dep qayd etti İslâmov.
Onıñ bildirgenine köre, Qırımda tutulğan kişini tanımay, amma «pek yazıqsına». İslâmov, yarımadada FSB qabaatlavlarından ve tutuvından kimse imaye etilemez, dep tüşüne.
Rusiye FSBsi fevralniñ 17-nde işğal etilgen Qırımda «N.Çelebicihan qanunsız silâlı batalyonında iştirak etkeninden» şübheli sayılğan Aqmeçit rayonınıñ sakinini tuttı, dep bildire. Rusiye mahsus hızmeti, şübheli kişi 2016 senesi yazda Ukrainağa ketip, mezkür batalyon saflarına kirdi, dep israr ete.
FSB malümatına köre, er adamğa qarşı Rusiye Ceza kodeksiniñ 208-inci maddesiniñ 2-nci qısmına istinaden (silâlı birleşmede iştirak etüv – QA) cinaiy dava açıldı.
Qırımtatar faalleriniñ malümatına köre, tutulğan kişiniñ adı – Nariman Nejmudinov.
2019 senesi yanvar ayında Rusiye kontrolindeki Qırımnıñ Yedi Quyu rayon mahkemesi 24 yaşında Qırım sakini Fevzi Sagancini «Ukrainada qanunsız silâlı birleşmede iştirak etkeninde» qabaatlap üküm çıqardı.
Ukraina uquq qoruyıcı organları erkânında qırımtatar batalyonını quruv munaqaşası 2016 senesinden berli devam ete.
Ukraina İç işler nazirligine ait Ukraina Milliy gvardiyası, olarnıñ qurulışında «qırımtatar batalyonınıñ» qurulması aqqında beyanatlar şimdilik qanun seviyesinde tasdıqlanmağan beyanatlar olıp qla, dep qayd etken edi.
«Asker» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonına» arbiy bölük nomerasını bermege talap etken edi.


text:
Qırımda yaqın künlerde ava bozulacaq, yağmur ve boranlı yağmurlar yağacaq. Bu aqta yarımadanıñ gidromettsentri bildire.
Sinoptiklerniñ malümatına köre, Aqmescitte iyülniñ 23-nde yağmur yağacaq, boranlı yağmur olacaq. Aqyarda da yağmur yağması beklenile, iyülniñ 23-nde künniñ ekinci yarısında boranlı yağmur yağacaq. Böyle ava iyülniñ 26-na qadar devam etecek.
Bazarertesi künü, iyülniñ 22-nde, yarımadada yağanaqlar yağmaycaq.
Daa evel Qırımnıñ gidromettsentri yarımadağa sıcaq ve quru ava qayttı, dep bildirdi.


text:
Cuma künü Qırımla Rusiye devlet bayramı – Rusiye Kününi qayd eteler. Bu sebepten yarımadada, Rusiyede olğanı kibi, iyün 12 künü raatlıq künüdir, bayram bazar kününe qadar sürecektir.
Rusiye bayramı munasebetinen Qırımda bir sıra tedbirniñ keçirilmesi planlaştırıla. Şu cümleden, Aqmescitte, Lenin meydanında saat 17:30 «Rusiye, seniñ babalırımız» serlevalı kontsertniñ ötkerilmesi planlaştırıla. Mında şeer ve rayon icadiy taqımlarınıñ iştiraki, balalar içün yarış-oyun programması beklenile. Kontsert Aqyar ve Qırımnıñ diger şeerlerinde de keçirilecektir.
1992 senesi iyün 12 künü Rusiye Federatsiyasınıñ halq deputatları Devlet mustaqilligi aqta Beyannameni qabul ettiler.
1992 senesi iyün 11-de Rusiye Federatsiyasınıñ Yuqarı Şurası iyün 12 kününi bayramlar sırasına kirsetti.


text:
2019 senesi Ukraina Yuqarı Radasınıñ saylavlarından soñ qırımlılarnıñ Ukraina parlamentindeki temsilciligi deñişti. Yuqarı Radada ve Ukraina ükümetinde Qırım meselelerinen kim oğraşa? Qırımtatar Milliy Meclisiniñ ükümet ve Ukraina prezidentiniñ Ofisinen daimiy bağı barmı? Bu ve diger aktual suallerge Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Qırım.Aqiqat Radiosınıñ studiyasında cevap berdi.
– Qırımlılar içün 2019 senesi muvafaqiyetli oldımı?
– Bilesiñizmi, qırımlılar farqlı ola ve beklevleri de farqlıdır. Al-azırda çeşit sebeplerden Qırımda yaşamağanlarğa ve Rusiye işğali şaraitlerinde yaşağanlarğa bu yıl güzel bir şey bermedi. Ayatları daa güzel olacağından emin olmaları içün bir şey bermedi.
– 2019 senesi esas Ukrainada Ukraina Yuqarı Radasınıñ saylavları olıp keçti. Qırımlılar, qırımtatarlarnıñ temsilciligi müim oldımı, siziñ fikiriñizce?
– Qırımtatar temsilciligi sayığa köre daa büyük oldı. Eki edi, şimdi üç halq deputatımız bar. Amma tek qırımtatar degil, Qırım temsilciligi ceetinden vaziyet bam-başqa. Monofraktsiya bar. O, tek Ukraina Yuqarı Radasınıñ bütün faaliyetini inhisarlaştırmay, Qırım yönelişini qapata. Monofraktsiya içün bu yöneliş esas degil.
– Bu fraktsiyanıñ temsilcilerinen subetleştiñizmi ya da onıñ areketleri ve areketsizligine köre hulâsa çıqarasıñız?
– Ekisi de. Monofraktsiyanıñ Qırımğa nisbeten siyaset mündericesini taqip etmek içün bir çoq sebep bar edi. Qırımda ya da Qırım civarında olğan esnaslarğa büyük qarşılıq körmeyim. Meselâ, «normand körüşüvindeki» halqara muzakereler vaqtında.
– «Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi» institutı ne oldı? Küzde Mustafa Cemilev bu vazifege sizni tayin etmege tevsiye etti, dep aytqan edi. Buña cevap oldımı?
Prezident ofisinen Qırımtatar Milliy Meclisi ile işbirligi mevzusında çalışamızRefat Çubarov
– Men onıñ tekliflerini taqip etsem, doğru olmaz, belki, çünki namzetim aqqında laf kete. Añlağanıma köre, Prezident ofisiniñ böyle bir qurulışnı ğayrıdan tiklemek planları yoq. Aynı vaqıtta Prezident ofisinen Qırımtatar Milliy Meclisi ile işbirligi mevzusında çalışamız. Yaqın vaqıtta bu işbirliginiñ tam olaraq belgilenmesinen bağlı qarar alacaqmız, dep aytam.
– 2020 senesi olğan bilgiñiznen 2014 senesi olsa ediñiz, aynısını yapar ediñizmi ya da deñiştirmek istegen bir şeyiñiz bar?
Devletimizniñ mahsus institutları qanunğa uyğun bir şekilde areket etse edi, diger areket şekillerini de baqar edikRefat Çubarov
– 2014 senesi fevral-mart aylarında zorbalıqsız tirenüv şekillerini qullanmağa tırışqan cemiyet, büyük insan gruppaları kibi areket ettik. Bu vaziyette biz, qırımtatarlar, birinci künlerden başlap böyle bir istilânı ve Rusiyeniñ Qırımğa yapqanlarını qabul etmeymiz, dep açıq bildirgen edik. Farqlı yanaşuv diger tirenüv şeklini qullanuv ve başqaca areket etmem demektir. Areket eter edim, belki. Devletimizniñ mahsus institutları qanunğa uyğun bir şekilde areket etse edi, diger areket şekillerini de baqar edik. Yani ordu vazifelerini yapsa ve Ukraina silâlı bölükleri Rusiye işğalcilerine qarşı tursa edi, bir çoq insannıñ ve hususan qırımtatarlarnıñ areketleri başqa olacaq edi.
– İşğal etilgen Qırımğa kirişiñiz yasaq etildi. 5 yıl devam etken yasaq edi ve 2019 senesi bitti. Qırımğa kirmege tırışacaqsıñızmı?
Şimdi Rusiyede ve işğal altındaki Qırımda Aqmescit mahkemesiniñ ğıyabiy tutuvım qararı barRefat Çubarov
– Tek menim kirişim yasaqlanmadı. Mustafa Cemilevniñ ve diger insanlarnıñ kirişi yasaq etildi. Yasaqtan soñ bizge qarşı davalar açıldı ve apiske alınmamız içün mahkeme qararları bar. Halqara uquq qoruyıcı teşkilâtlar, hususan İnterpol çerçivesinde tedbir aldılar. Bilesiñiz ki, keçenleri Romaniyada üç buçuq saat belli bir qıyınlıqlarım oldı. Olar Rusiyeniñ areketlerime keder etmek ıntıluvlarınen bağlı edi. Qısqadan aytsaq, şimdi Rusiyede ve işğal altındaki Qırımda Aqmescit mahkemesiniñ ğıyabiy tutuvım qararı bar.
– Bu qararğa itiraz bildirmege tırıştıñızmı?
– Bu qararğa itiraz bildirmedim. Men olmağanda oldı. Bir kün Kyivdeki evimde meni mahkemege davet etken vesiqalarnı aldım. Bergen advokatlarınıñ areketlerine dair vesiqalar bar. Bu advokat apiske alınmam aqqında qarar olmadı, dep aytqan eli. Amma, malüm ki, istegenleri kibi azırlanğan edi.
– Esas Ukrainada Qırım aqqında az aytmağa başladılar, dep tüşünesiñizmi?
– E. Em Ukraina içinde, em Ukraina iştiraki ile halqara arenada olğan esnaslarnen bağlı bir şey. Donbas evelligi, Ukraina akimiyetiniñ cemiyette daa ağır sayılğan meselelerge prioritet bermesi ve Qırımğa az ayırılğan diqqat. Ukraina kütleviy haber vastaları böyle yanaşa. Bugün «ATR», «Qırım.Aqiqat», «Çernomorskiy telekanal» ve Qırım içün çalışqan radiolar haber alanından çıqarılsa, Ukraina kütleviy haber vastalarında Qırım yerine Panama ya da Boliviya olacaq.
– Sanktsiyalar Rusiyege ve yapqanlarına tesir etemi?
– Bir söznen aytsaq, elbette, tesir ete. Cevap tapacaq olsaq: «Rusiyeni areketlerini deñiştirmege ve işğal etilgen Ukraina topraqlarından ketmege mecbur etecek qadar tesir etemi?», – ne yazıq ki, yoq. Rusiyeni halqara uquqqa riayet etmege mecbur etecek qadar tesir etmey. Sualniñ ekinci qısmı olsa edi: «Sanktsiyalarnı ne yapayıq?», – olarnı lâğu etmege olmay. Rusiye halqara seviyede vazifelerini yapmağa devam etkenine qadar olarnı quvetleştirmek kerek.
– Siziñ fikiriñizce, Qırımnı işğalden qurtaruv qırımlılarnıñ keyfine bağlımı?
– Er angi istilâ cezalandırılmalı. Cinayetçiler apiske alınmalı. Bu cezanıñ qaçınılmaz olması cinayet iştirakçileriniñ keyfi ya da, bizde olğanı kibi, bu cinayetçilerge keder etip olamağan alğa tüşürilgen insanlarğa bağlı olamaz. Bu vaziyette, cinayetçiler Qırımnı kontrol etkende, bizge er angi keyf hayalını köstere bile. Rusiye bunı nasıl yapqanını bilemiz.
– Qırımlılarnıñ Ukraina çetel pasportını almaq içün esas Ukrainağa kelmesi müsbet bir şeymi?
– Mence, müsbet bir şey. Bazı açıq duşmanlarımıznı oquyım. Bu insanlarnı olar qolaylıq içün ketkeninde, iç beşinci kolonna olğanında qabaatlamağa tırışalar. Esas Ukrainada ve işğal etilgen Qırımda yaşağan vatandaşlarımız içün çetel pasportlarınıñ berilüvinde ayırmağanımız bizim içün büyük plüs ola. Qırımda yaşağanlar içün bir ümüt bar.
Aleksandr Yankovskiy, qırımlı jurnalist, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ müellifi ve muarriri


text:
"Strategiya-30" rusiye teşebbüs gruppasınıñ faalleri tünevin Moskovada Eski Arbatta adet olğan er aylıq Rusiyede apis etilgen ukrainlerge qol tutuv piketlerini keçirdi.
Bu sefer piketçiler, ukrain rejissörı Oleğ Sentsovnnı, Qırımdan ukrain faali Volodımır Baluhnı, "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçilerini añdı, dep bildire Qırım.Aqiqatqa teşebbüs iştirakçisi, rusiye faali Vera Lavreşina.
"Eski Arbatta, belli olğanı kibi, er kes bir işnen meşğul: kim yırlay, kim bir şeyni reklama ete. Biz de azatsız memlekette azatlıq ğayelerini reklama etemiz. Amma şimdilik, doğrusını aytqanda, daa pek muvafaqiyetli degilmiz", - dey Lavreşina.
Hususan, faaller "Qırım - qırımtatarlarğa" yazısınen plakatlarnı tuta edi.
Piketçiler qayd etkeni kibi, bu sefer polis tarafından olarğa itirazlar olmadı.
"Strategiya-30" aktsiyası çerçivesinde rusiye mahalefet faalleri er aynıñ 30-ında "Siyasiy mabüs künü"ni keçire. Olar, siyasiy mabüslerni azat etmek, Ukrainağa qarşı Rusiye tecavuzını toqtatmaq ve Qırımnı işğalden boşatmaq talaplarınen silâsız piketler ve aktsiyalarğa çıqa.


text:
Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçileri "siyasiy sebepli mahkeme oturışlarına" narazılıq bildirdi
"Qırım birdemligi" bildirgeni kibi, iyün 8-inde ekinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçileri Rostov-na-Donu şeeriniñ 1-inci SİZOsından video konferentsiya vastası ile iştirak etken mahkeme oturışı keçti.
Mahkeme oturışı devamında siyasiy mabüsler mahkeme esnasında istirak etmekte vazgeçti ve narazılıq bildirdi.
"Biz, iç olmadım nasıldır adaletke ümütni öldürgen ve onı diskriminatsiya etken mahkeme oturışlarına qarşı narazılıq bildiremiz", - dedi iştirakçileriniñ birisi - Server Mustafayev.
Bundan soñ iştirakçilerniñ episi tibbiy maska kiyip, mahkeme oturışını boykot etti.
Daa evel «Qırım birdemliginiñ» koordinatorı, Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Server Mustafayev Rusiye elçihaneleri ögünde aktsiyalar keçirip, apiske alınğan ve mahküm etilgen qırımtatar faalleriniñ adları ve fotoresimlerinen kelmege çağırdı.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
2019 senesi noyabrniñ 15-nde Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» temelini baqıp başladı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri sıñırlav tedbiriniñ uzatıluvına qarşı berilgen istinaf arizası baqılğanda penceresi ve avalandıruvı olmağan 3 metr kârelik odada qaldı.


text:
Bağçasaraydaki üçünci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» malümatı Rusiye arbiy mahkemesine temelden baqılması içün berildi. İmaye tarafı cinaiy dava malümatını ögrenip, ilk mahkeme oturışuvınıñ künü belgilenecek dep bekley. Bu aqta advokat Lilâ Gemeci «Qırım birdemligine» bildirdi.
«Qabaatlanğanlarğa – biri ev apsinde, üçü Aqmescit şeeriniñ tahqiqat izolâtorında olğan dört qırımtatarına qabaatlav qararları berildi. Olar imayecilerge de berildi, dava ise Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesine yollanıldı», – dedi Gemeci.
Martnıñ 11-nde Rusiye FSB hadimleriniñ teşebbüsinen qırımtatarlarnıñ evlerinde bir sıra tahqiqat tedbiri keçirildi. Yedi tintüv keçirildi, beş kişi tutuldı: Enver Mustafayev, Seytumer Seytumerov (tarihçı – QA), Osman Seytumerov, Amet Suleymanov, Rustem Seytmemetov. Olarnı FSB bölügine alıp ketkenler.
Tutulğanlar Rusiye Ceza kodeksirniñ 205.5 maddesine istinaden (Terror teşkilâtınıñ faaliyetini teşkil etüv ve böyle teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv) qabaatlana.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası martnıñ 11-nde Bağçasarayda ve Bağçasaray rayonında Rusiye quvetçileri keçirgen tintüvlerden sebep cinaiy tahqiqat başlattı. Daa soñra müessise daa bir cinaiy tahqiqat başlatılğanını bildirdi – o, tintüvlerden soñ qırımtatarlarnıñ tutuluvınen bağlıdır.
Ukraina Tış işler nazirligi, martnıñ 11-nde olıp keçken tintüvlerge qarşı narazılıq bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Yanvar 12 cuma künü Kremlniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi «Veciye Kaşka işi» figurantlarına apis muddetini eki ayğa uzattı. Aynı zamanda ekimler ve advokatlar, tevqif etilgenlerden biri, qırımtatar faaliyetçisi Bekir Degermenciniñ sağlığı kritik vaziyette, dep qayd eteler.
Degermencide sürekli astma bar. Tahqiqat izolâtorında sağlığınıñ vaziyeti birden yamanlaştı. Dekabrniñ 6-sında Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesiniñ zalında faaliyetçige «acele yardım» çağırıldı.
Dekabrniñ 14-ne keçer gecesinde o, reanimatsiyağa tüşti. Dekabrniñ 20-sinde Aliye Degermenci, aqayınıñ reanimatsiyadan keçirilgenini ve pulmonologiya bölügi tolu olğanı içün bu bölükniñ koridorında yerleştirilgenini bildirdi. Daa soñra Degermencini tahqiqat izolâtorına qaytardılar.
Qabaatlanğannıñ advokatı Edem Semedlâyev Qırım.Aqiqat içün bergen izaatta: «Sağlığınıñ vaziyeti, elbette, endişeler doğura. Bunı em köznen körmek mümkün, em de spravkalar sağlığınıñ kritik vaziyette bulunğanını ve onı tahqiqat izolâtorında tutmaq olmağanını köstereler. Lâkin mahkeme bu spravkalarnı köz ögüne almadı», – dedi. Degermenciniñ diger imayecileri Emil Kurbedinov ve Ayder Azamatov da aynı fikirdeler.
Edem Semedlâyev özüniñ videomuracaatında: «Bekir reanimatsiyağa tüşkende ekim oña: «Daa 20 daqqağa keçikse ediñ, seni qurtarıp olamaz edik», degen edi. Lâkin tahqiqat izolâtorınıñ hadimleri ve tergevciler içün insan ayatı iç bir şey degil», – dedi.
Emil Kurbedinov: «Daa bir qaytması mümkün olmağan noqta keçildi ve uquq saasında qanunsızlıqnıñ çıtası daa da yükseltildi. Men, bütün iş tecribemde bu maalgece böyle vaziyetlerni iç de körmedim», – dep, oña zil tuta.
Aynı şu künü Ukraina Tış işleri nazirligi, sağlıq vaziyetiniñ kritik olğanını qayd etip, Rusiyeden Bekir Degermencini azat etmekni talap etti.
Bildirüvde: «İşğalci qırımtatarlarnı yavaştan öldürmege devam ete. Rusiyege narazılıq bildiremiz, azat etilmesini talap etemiz», – denile.
Qırımtatar faaliyetçisi Zair Smedlâyevniñ Qırım.Aqiqatqa añlatqanına köre, Degermenci hastahanede bulunğanda Qırımda yerli ekimlerniñ konsiliumı toplandı ve olar episi «forma-3» adlı, insannıñ tahqiqat izolâtınında bulunıp olamağanını tasdiqlağan vesiqanı imzaladılar.
Smedlâyev: «Bütün qırımtatar ekimleri konsiliumdan çıqarıldı. Bes-belli, olar, qalğanları akimiyetke kerek olğan er türlü vesiqanı imzalarlar, dep ümüt etkendirler. Lâkin konsiliumde bulunğan ekimlerniñ aqlarını bermek kerek – olar, Hippokrat yeminine sadıq qalıp, Bekir Degermenci içün tahqiqat izolâtorında qaldırılmasınıñ ölüm derecesinde havflı olğanını tasdiqladılar», – dep ikâye etti.
Lâkin, Zair Smedlâyev ve Edem Semedlâyevniñ añlatqanlarına köre, mahkeme, vesiqa «munasip şekilde tasdiqlanmadı» dep, onı asıl da baqmaq içün qabul etmedi.
Zair Smedlâyev: «Mesele şu ki, spravkanıñ originalı advokatqa iç bir vaqıt berilmey. O, hastahanede qala ve yalıñız tahqiqatçığa berile. Lâkin advokatlarda vesiqanıñ tahqiqat izolâtorında munasip şekilde tasdiqlanğan kopiyası bar edi. Ondan ğayrı, prokurornıñ istegi ile akem bu kopiyanı «munasip degil» dep red etkende tahqiqatçı original vesiqanıñ onda olğanını tasdiqladı. Amma akem, «muzakerelerge qarışmaq kerekmey», dep, oña söz bermedi. Onıñ yalıñız, deliller ve qanunlarğa baqmayıp, apis muddetini uzatmaq vazifesini becergeni körünip tura edi», – dep bildirdi.
Emil Kurbedinov, mahkeme qararına şikâyet etmege vade etip: «Bundan soñ Edem Semedlâyev prokurornı red etti, lâkin buña da razılıq berilmedi», – dep ilâve ete.
Akem ve prokuror diñleyicilerniñ telükesizligi içün qorqalar emiş, dep mahkeme oturışuvınıñ qapalı rejimde ötkerilmesi de daa bir protsessual bozuluvdır
Akem ve prokuror diñleyicilerniñ telükesizligi içün qorqalar emiş, dep mahkeme oturışuvınıñ qapalı rejimde ötkerilmesi de daa bir protsessual bozuluvdır.
Zair Smedlâyev, mısqıllap: «Bu, aşkârlıq printsipiniñ açıq-aydın bir bozuluvıdır, bu işte devlet sırı ya da aqılbaliğ olmağanınıñ menfaatlarını qorçalav baqılmay. «Diñleyicilerniñ telükesizligini temin etüv»ge kelgende ise, camlı bölmede bulunğan qabaatlanğanlarnıñ diñleyiciler içün telüke doğuracağını tasavur etmek pek qıyın. Yoqsa akem ve prokuror, telüke olardan ya da mahkeme pristavlarından kele bilecegine işaret etelermi?» – dey.
Aynı zamanda, Degermenciniñ sağlıq vaziyeti aqiqaten ciddiy endişe doğura.
O, kerçekten de tahqiqat izolâtorında ölmek mümkün. Lâkin «uniformalı adamlar» degenlerinden vazgeçmeyler: bütün qabaatlanğanlar eñqastan hastalıq körünişini yapalar emişZair Smedlâyev
Zair: «Al-azırda Bekirde astma yüregine tesir ete. Reanimatsiyada o bir qaç kün suniy yuqu vaziyetinde keçirdi. Onı, organizminde tüzetilmez deñişmeler olmasın, dep, bu yuquğa daldırdılar. Sağlığı içün telüke şimdi de er vaqıt bar. Yañı bir astma tutuvı ne zaman başlaycaq, kimse bilmey. Aqcigeriniñ dombuqlığı yañıdan başlaycaqmı, yoqmı, yürekke kritik yük nege ketire bilir – belli degil. O, kerçekten de tahqiqat izolâtorında ölmek mümkün. Lâkin «uniformalı adamlar» degenlerinden vazgeçmeyler: bütün qabaatlanğanlar eñqastan hastalıq körünişini yapalar emiş, deyler de, ekimlerniñ delillerini köz ögüne almaylar», – dep ikâye ete.
«Kaşka işi» boyunca yaqalanğanlarnıñ daa biri, Asan Çapuhnıñ sağlıq vaziyeti de endişeler doğura. Qabaatlanğannıñ advokatı Ayder Azamatovnıñ Qırım.Aqiqatqa añlatqanına köre, eñ yaqın vaqıtta onı ekimniñ teşkerüvine alıp ketecekler.
Zair Smedlâyev, bularnıñ qırımtatar halqınıñ fizikiy mahv etilüvi olğanına emin.
«Eger «eski yañı yıl»nıñ qayd etilüvinden soñ, hususan saylavdan evelki devirde telükesizlik hadimleri tevqif, tintüv ve diger repressiyalarnıñ yañı dalğasını başlasa, men taaciplenmem», – dep ilâve etti o.


text:
Koreiz qasabasında beş qatlı evniñ damı yanıp başladı, bunıñ aqqında Qırımnıñ fevqulade vaziyetler Hızmetiniñ (FVH) matbuat hızmeti haber etti.
Avgustnıñ 14-ünde “15:21 qurtaruv hızmetine Yujnaya, 48 soqağında beş qatlı mesken evde yanğın peyda olğanı aqqında haber etildi. Adise olıp keçken yerge kelgen soñ, 400 metr kvadrat qadar ev damı yanğanı belli oldı”, - dep aytıla beyanatta.
Yanğınnıñ neticesinde zarar körgen üç büyük adam ve üç balağa vaqtıncalıq mesken berildi.Bunıñ aqqında Kreml nezareti altındaki Yalta şeer memüriyetiniñ matbuat hızmeti haber etti.
“Üç büyük adam ve üç bala “Yalta şeer pansionatı” binasında yerleştirildi”, - dep haber etti şeer başı Aleksey Çelpanov ve başqa kvartiralarnıñ sakinleri köçmekni red etkenlerini qoştı.
Çelpanov, şeer memüriyeti “yanıp bitken evniñ dam ve ögüni tamirlemek içün qısqa vaqıtta para ayıracağını” qayd etti dep matbuat hızmeti haber ete.
Bir kün evel Yalta yanındaki Üç Qoş deresinde üç kün devam etken yanğın söndürildi. Fevqulade vaziyetler Hızmetiniñ (FVH) matbuat hızmetiniñ malümatına köre, yanğın 26 gektarlıq meydannı qaplap aldı.
Bundan ğayrı, yanğıncılar Livadiya rayonında “Massandra” yüzümliklerniñ yanında yanğınnı söndüre edi.


text:
Dekabr 23, cuma künü «Crimea-SOS» cemaat teşebbüsi Rusiyeniñ Kyivdeki elçihanesi qarşısında aktsiya keçirip, işğal etilgen Qırımda ğayıp olğanlarğa destek bildirmege istey. Bu aqta merasimniñ Facebook saifesinde haber etile.
«Aktsiyada: ğayıp olğanlarnıñ qıdırılması boyunca milliy ve halqara seviyede yapılğan areketlerniñ neticelerini açıqlacamız; Find&Free halqara informatsion kampaniyasını taqdim etecemiz; teatr sanalaştırılması tarzında RF tarafından Qırım sakinlerine qarşı yapılğan qanunsız areketlerni kösterecemiz», – dep bildireler aktsiya teşkilâtçıları.
Qırımtatar regional Mecis azası Ervin İbragimovnıñ ğayıp olğanından eki ay soñra, iyül 25 künü #where_is_ervin #rдe_эpBиH #дe_epBiH hashtag qullanılıp, aksiya başlanğan edi.
Dünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ azası Ervin İbragimov 2016 senesi mayıs 24-de Bağçasarayda belgisiz insanlar tarafından qaçırıldı. Video nezareti kamerası Rusiye yol inspektorları urbasında eki adam İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, onı mikroavtobusqa oturtqanını qayd etti.
Rusiyege boysunğan sabıq Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya qayd ete ki, yarımadada 357 insannıñ bulunma yeri belgilenmegen, olardan 188 kişi belgisiz ğayıp oldı ve 169 adamnıñ soy-soplarınen bağı üzüldi. Qayd etilgen raqamdan 26 insan – qırımtatardır.
Qırım işğalinden soñ yarımadada insanlarnıñ, ekseriyeti qırımtatarlarnıñ, ğayıp olma adiseleri sıqlaştı. Bunen beraber Rusiyeniñ Qırımdaki Taqiqat komiteti tasdiqlay ki, «qırımtatarlarnıñ büyük sayıda ğayıp olması qayd etilmey».
Qırım uquq qorçalayıcı gruppasınıñ tahminlerine köre, insanlar Rusiye akimiyeti ya da onıñ kontroli altında bulunğan taqımlar tarafından qaçırıla bile. Qırım akimiyeti insanlarnıñ ğayıp olmasını tanıy, amma onıñ alâqası bar olğanını inkâr ete.


text:
Yaltalı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Arsen Cepparovnıñ alı fenalaşa, dep bildirdi advokatı Cemil Temişev. Cepparovnıñ başı ağıra, lâkin SİZO reberligi oña tibbiy yardım köstermey.
«Arsen Cepparovnıñ sağlığı pek fena edi, onıñ baqılmasını talap ettik. Antibiotik berildi, yanğı alındı. Men raatım dedim. Tedaviylenmege devam etecek, dep tüşündim. Maalesef, bugün bir şey yapılmay. Arsen baş ağrısından qıynala», – dep tarif etti advokat «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ körüşüvinde.
Temişev Cepparovğa basqı yapmağa devam etkenlerini de ayttı.
«Tasdıqlanmağan malümatqa köre, onı kartserge yollaycaq olalar, menim bundan haberim yoq. Bazarertesi künü saba SİZOdan tafsilâtlı bir malümat almağa tırışacam. Bundan evel saqalından sebep kartserge yollağan ediler. Amma Arsenni körgenler bile, saqalı yoq demege mümkün. Taqiqat Arsenniñ davasında delil tapmayıp, oña basqı yapıp boysunıdıracaq ola, dep tüşünem», – dedi advokat.
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi aprelniñ 20-de Yaltalı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Cepparovnı apiste qaldırdı.
Yaltalı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Refat Alimov ve Arsen Cepparov 2016 senesi aprel 18 künü Qızıltaşta yaqalanğan soñ apiste yatalar. Birinci dört Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işiniñ» mabüsi 2016 senesi fevral 11 künü yaqalanğan edi. Olardan eñ çoq tanılğan insan aqları kontakt gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kukudır. Ondan ğayrı qurucı olıp çalışqanlar aluştalı Muslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, em de Yaltalı çeçek satıcısı Vadim Sirük tutulğan edi.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye kontrol etken Qırım akimiyeti qırımtatar bayramları ve añma tedbirlerini Meclis yerine keçirecek ola. Qırımtatar sürgünligi arfesinde Kremlge qoltutqan Müftiylik «Çatırdağ seferi» ananeviy aktsiyasınıñ keçirilmesini ilân etti. Meclis reberligi semetdeşlerini tedbirge qoşulmamağa çağırıp, Rusiyeniñ yarımadada yapqanlarına narazılıq bildirmege rica etti.
Çatırdağ seferi mayıs 18 künü arfesinde qırımtatarlar tarafından 2010 senesinden berli keçirile. Dağnıñ eñ yüksek noqtası – 1527 metr. Tedbirde esasen gençler iştirak ete. İlk yılları tedbir qırımtatar gençlik teşkilâtları tarafından teşkil etile edi, soñra Meclis de qoltuttı.
Dağğa çıqqanlar 1944 senesi sürgünlikte elâk olğanlarnı dua ile añıp, qırımtatar halqınıñ milliy gimnini icra ete ediler. Bir çoq insannıñ qolunda qırımtatar bayrağı bar edi.
2015 senesi mayıs 18 matem mitingi yasaq etilgen edi, ve Çatırdağ seferi Meclis tarafından sürgünlik yıllığında keçirilmesine izin berilgen esas matem tedbiri oldı
2014 senesiniñ adise-vaqialarından soñ aktsiya kene de keçirile edi, ve Rusiye kontrol Qırım akimiyeti oña yol bermemek içün belli bir manialar qoymadı. 2015 senesi mayıs 18 matem mitingi yasaq etilgen edi, ve Çatırdağ seferi Meclis tarafından sürgünlik yıllığında keçirilmesine izin berilgen esas matem tedbiri oldı.
Malüm ki, aprel 26-da Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi Meclisni ekstremist teşkilât tanıp, onıñ faaliyetini yasaq etti. Bir aftadan soñ al-azırda yarımadanıñ Rusiye akimiyeti ile iş tutqan Qırım ve Aqyar musulmanları Diniy idaresi ananeviy Çatırdağ seferi keçirilecegini ilân etti.
«Er yıllıq tedbir çerçivesinde gençler Qırım timsallerinden biri olğan Çatırdağğa çıqacaqlar. İştirakçiyer sürgünlik vaqtında elâk olğanlarnı dua ile añıp, milliy bayraqnı tikleycek ve milliy gimnni icra etecekler», – dep aytıla Müftiylikniñ ilânında.
Berilgen malümatqa köre, tedbir mayıs 15-te saba başlanacaq, millet mensüpligine baqmadan, qırımtatar genotsidiniñ qurbanlarına añmaq içün er kes davetli. QAMDİ saytında aytıla ki, Müftiylikten ğarı, cemaat ve gençler teşkilâtları aktsiyanıñ teşkil etmesine issesini qoştılar.
«İşğalcilerge bir şamar»
2010 senesinden berli seferni teşkil etken faaller işbu aktsiyağa alâqaları olmağanını bildirdiler.
«Bıltırları mayıs ayında sürgünlük qurbanları hürmetine Çatırdağ seferlerini teşkil ete edik. Bu yıl da teşkil etilecek eken. Amma bu sefer biz teşkil etmeymiz. Merasimnen bağlı tavsilâtlı malümatlardan haberimiz yoq», – dep aytıla qırımtatar faalleri Asan Egizov, Dilâver Akiyev, Asan Emirsaliyev ve Abduraman Egizniñ beyanatında.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reberligi bu yıl Çatırdağ seferini boykot etmege çağırdı. Temsil organınıñ reisi Refat Çubarov bildirdi ki, aktsiya teşkilâtçıları – QAMDİ bütünley Qırımnıñ rus akimiyetine boysuna, olar ise bu tedbirni öz maqsadlarınen qullanacaqlardır.
«Bundan ğayrı, semetdeşlerimiz kün-künden Qırımda qırımtatarlar ve musulmanlarnıñ aq-uquqları bozulğanına indemegen QAMDİ reberligi işbu aktsiya vaqtında Qırımnı işğal etken Rusiye Federatsiyasınıñ bayrağı ve timsalleri köterilmesine izin berecegine esaslanalar», – dep ayttı Meclis reisi.
Refat Çubarovnıñ zanınca, Rusiye akimiyetine hızmet etken qırımtatarlar Hıdırlez batqanını aqlap, Çatırdağ seferinde adamlarnı toplamağa vade eteler
«Çatırdağ seferi» – bu ayda eskiden Meclis, şimdi ise Qırımnıñ Rusiye akimiyeti teşkil etken birinci tedbir degildir. Bir afta evelsi Hıdırlez bayramı da aynı şekilde olıp keçti. Bu sefer tedbirni Kreml kontrol etken Qırım ükümeti teşkil etti, Meclis ise tedbirge barmamağa çağırğan edi. Neticede teşkilâtçılar bayramğa 50 biñ insan teşrif buyurğanını bildirdi, amma qırımtatar milliy areketi faalleriniñ malümatına köre, bayramğa eñ ziyade bir qaç biñ kişi keldi, olarğa da emir etilgen edi.
Refat Çubarovnıñ zanınca, Rusiye akimiyetine hızmet etken qırımtatarlar Hıdırlez batqanını aqlap, Çatırdağ seferinde adamlarnı toplamağa vade eteler.
«Rusiye işğalcileri teşkil etken Hıdırlez «bayramını» kütleviy şekilde boykot etken ve böylece işğalciler ve olarnıñ hızmetçilerine yahşı bir ders bergen semetdeşlerime daa bir kere teşekkürler bildirem. Eminim, 2016 senesi mayıs 15-de işğalciler ve hızmetçilerine uracağımız şamar da müim olacaq», – dedi o.
«Aktsiyanı küç ile aldılar»
Qırımda yaşağan Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerov, yarımadadaki Rusiye akimiyetini tanımağan semetdeşlerni Çatırdağ seferini körmemezlikke urmağa çağırdı.
«İşğal ve repressiyalar bitsin, ananeviy, güzel tedbirlerni, hatıra künü (mayıs 18) ve bayraq kününi ğayrıdan tiklermiz. Şimdi ise imkânımız olğanı qadar işğalciler ve hızmetçilerine olğan munasebetimizni köstermek kerekmiz», – dep yazdı İlmi Ümerov Facebook saifesinde.
Müftiylik Meclisniñ boykot çağıruvını sert bir şekilde takbih etti. Müfti muavini Ayder İsmailov sürgünlik qurbanları hatırasına bağışlanğan tedbirde iştirak etmemege çağırmaq olmaz, dep ayttı.
«Qabartalar endi. Öyle devam etse, bazı siyasetçiler cuma namazğa barmañız, Qurban bayram ve Ramazan bayramını qayd etmeñiz derler. Aqılğa uyğan bir şey olğanını tüşünmeyim», – dep ayttı o, Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında.
Ayder İsmailovnıñ bildirgenine köre, qırımtatar gençlik teşkilâtları yardım istegen soñ Müftiylik Çatırdağ seferini keçirmege qarar aldı.
Çatırdağ seferini Müftiylik teşkil etecegine dair qarar Müftiylikte qabul etilmegenİgor Semivolos
Amma, Yaqın şarq tedqiqleri merkeziniñ müdiri İgor Semivolosnıñ fikirince, Çatırdağ seferini Müftiylik teşkil etecegine dair qarar Müftiylikte qabul etilmegen.
«Bu qararnı Müftiylik degil, Rusiye reberligi aldı. Esas vazife aktsiyanı özüne yazdırmaq, küç ile almaq edi», – dep qayd etti ekspert.
İgor Semivolosnıñ zanınca, Moskva Meclis ve Qurultay yerini alacaq qanuniy bir qurulışnı qıdıra. Onıñ aytqanına köre, boysunğan qırımtatar erbapları yañı teşkilâtlarnı qurıp olamay, bu sebepten Moskva reberligi Müftiylikni qullanacaq ola.
«Müftiylik adını taşığan qanuniy bir organ bar. Müfti işğalden evel saylanğan edi, demek ki, mahsus bir institut bar. Qırımtatar cemaatında islâm rolüne baqsaq, musulmanlar oña belli bir seviyede qoltutalar. Böylece, Rusiye bu qurulış olarnen çalışsın dep, er şeyni yapa», – dep qayd etti ekspert.
İgor Semivolosnıñ fikirince, Moskva reberleri müim qırımtatar aktsiyalarını almaq içün Müftiylikniñ yardımından faydalana, Çatırdağ seferi de istisna olmadı.
Ekspertniñ tahminlerine köre, bazı qırımtatarlar Meclisniñ sözüni diñleycek, amma aktsiyağa qoşulacaqlar da olur. Müftiylikniñ davetine kimler seslenecek – bu bazar künü, mayıs 15-te, belli olacaq.


text:
Aprel 11 künü Kremlniñ nezaretindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesinde «fevral 26 davasınıñ» nevbetteki oturışı keçti. Davanıñ mahkümleri Ali Asanov ve Mustafa Degermenci birinci sefer konvon ile cam qafeste degil de, mahkeme salonında ediler.
Qırım.Aqıqat muhbiri bildire ki, qabaat tarafından tek bir şaat keldi, soy adı – Samonov. Amma, advokatlarnıñ fikirine köre, temelli bir ifade o bermedi. Beş mabustan iç birini o tanımadı, seslendirilgen qabaatlarğa dair iç bir isbaat ketirmedi.
Başqa şaatlar kelmegeni içün, mahkeme deliler baqılmasınıñ tertibini deñiştirmek qararına keldi ve tenefüsten soñ vaqıya yerinden fotoresimlerni baqacaq oldı.
Aprel 6 künü Kremlniñ nezaretindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi «fevral 26 davasınıñ» mahkümleri Ali Asanov ve Mustafa Degermenci içün cezanı deñiştirdi. Olarnı ev apsine yolladılar.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadada 2014 senesi fevral 26-da Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları mitinginde iştirak etken qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Olarğa qarşı Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ reberiyeti altında «Russkoye yedinstvo» fırqasınıñ faalleri çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi iyül 20-de qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Mültimedia
‘Ukrain-çin işbirligi ve Qırımnıñ deokkupatsıyası’: ne alãqası bar?
Salı künü, 27 iyülde, Qırımtatar resurs merkezi Ukrainada ‘Serbestlik oğrunda Fridrih Naumann Fondu’ Temsilciliginiñ destegi ile Qırım munaqaşa klubunıñ ‘Ukrain-çin işbirligi ve Qırımnıñ deookupatsıyası’ mevzulı XXI sessiyasını keçirdi.
Ekspertler ukrain-çin munasebetlerniñ Qırım deookupatsıyasına tesirini ve yarımadada çin menfaatlarını amelge keçirüv vaziyetini muzakere ettiler. Munaqaşa esasında QRM tarafından ukrain hakimiyeti içün munasip tevsiyeler işlep çıqarılacaq.
Spikerler:
Eskender Bariyev- Qırımtatar resurs merkeziniñ reisi, qırımtatar Meclisi çetel işler ve huquq meseleleri boyunca idaresiniñ başı
Artur Haritonov-‘Ukrainanıñ liberal-demokratik ligası’ cemaat teşkilãtınıñ prezidenti ve Free Hong Kong Center leyhasınıñ baş koordinatorı
Boris Babin- y.i.d., professor, QRM eksperti
Valentin Krasnoperov- cemaat erbabı, iş adamı, ‘Soñ kapitalist’ tasil teşebbüsiniñ tesisçisi.
Nevbetteki meseleler muzakere etildi:
1. Çinniñ global faaliyeti ve rusiye- ukrain konflikti
2. İşğal etilgen Qırım ve çin menfaatları
3. Ukraina-çin munasebetleri: çağrı ve istiqbali
4. İnsan haqları, Ukraina ve Çinde tamır halqlarnıñ haqları
Tedbir Ukrainada ‘Serbestlik oğrunda Fridrih Naumann Fondu’ Temsilciliginiñ destegi ile keçirildi.


text:
Ukrainanıñ siyasiy yaşayışı pek faal, meraqlı ve onıñ reqabet küçü bar. Amma sual: Ukraina siyasiy firqaları Rusiye tarafından ilhaq etilgen ukrain Qırımda çalışamı?
Siyasiy firqalar aqqında Ukraina qanunına köre, olar bütün Ukrainada faaliyet köstermek kerek. Yuridik baqımdan Qırım - Ukrainanıñ qısmı olğanından sebep, demek, siyasiy firqalarnıñ Qırım bölükleri yarımadada çalışmalı. Ya ne içün yoq? Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekilligi çalışa da, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Ukraina Telükesizligi Hızmeti ve Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Prokuraturası yaratılğan da. Eminim, siyasiy partiyalarnıñ Qırım saylavcılarınen faalliginiñ de emiyeti azca degil. Belki, daa çoqçadır: qırımlılar (ilhaq vaqtı sürgence), qıta Ukrainanen ruhiy bağnı coymasın dep.
Aysa ukrain firqalar Qırım saylavcılarından ne içün öyle qolay vazgeçti?
Birevler, bu qırımlılar içün telükeli, dep aytır. Amma böyle vaziyette çalışmaqnı bir çoq usulları bar. Misal içün, Milliy Meclis öyle yapa. Rusiye akimiyeti bu teşkilâtnı aslı "terrorcı" adlandırdı, amma adamlar "kölgege ketseler" de, çalışa. Ve Rusiye akimiyeti, Mecliske istese üç kere "ekstremist" ya daa nasıldır yaramay bir teşkilât desin, qırımtatar halqınıñ temsiliy organı işini devam etecek. Aysa ukrain firqalar Qırım saylavcılarından ne içün öyle qolay vazgeçti?
Küçük bir talil yapayım, dedim: Ukraina partiyaları Qırımnen ne etip çalışqanını baqayım. Acınıqlı bir vaziyet eken. Asılında, kerçek faaliyet yoq.
Bir qaç büyük partiyağa, şu cümleden "Halq hızmetçisi"ne de, bir sualnen mektüp yazdım: Qırım saylavcılarınen faaliyetniñ inkişafına nasıl baqalar. Körmemezlikke urdılar
İçtimaiy ağlarda qıdırdım. Vitaliy Klıçkonıñ "UDAR" siyasiy firqasınıñ Qırım cumhuriyet teşkilâtı"nıñ saifesini taptım. Soñki yazını 2015 yılda yapqan ediler. Başqa firqalarnıñ topluluqları ya da yoq, ya da bu kibi unutılğan. Facebookta "ZeKomanda Krım" gruppasını taptım, amma mında, ekseriyette, bağlantılarnı derc eteler. Divar yazılarını baqıp çıqsam, Qırım boyunca iş nominal şürette yapılğanını kördim.
Bundan toqtanmadım, bir qaç büyük partiyağa, şu cümleden "Halq hızmetçisi"ne de, bir sualnen mektüp yazdım: Qırım saylavcılarınen faaliyetniñ inkişafına nasıl baqalar. Yazıq, amma bir dane de cevap olmadı. Körmemezlikke urdılar.
Demek, Ukrainanıñ siyasiy partiyaları, qırımlılarnı nazar-itibarğa almaylar
Soñ başqace yaptım: partiyalarnıñ saytlarını oqudım. Qırımğa dair meselede mında da er şey zayıf. Misal içün, "Vatan" ("Batkivşçina") firqasınıñ Qırım bölüginiñ kontaktlarında alâ daa Andrey Sençenkonıñ soyadı tura, o ise, öz siyasiy leyhası içün partiyadan endi çıqtı. "Halq hızmetçisi" ve "Ğolos" firqalarınıñ saytlarında ise, bu siyasiy küçlerniñ Qırım vekillikleri aqqında asıl malümat tapmadım.
"Avropa birdemligi" firqasınıñ internet resursında "bölge teşkilâtları" bölüginde Qırım Muhtar Cumhuriyeti yoq. "Oleğ Lâskonıñ radikal partiyası"nıñ bölge bölükleri cedvelinde de Qırım yoq. Başqa firqalarnen de aynı al. Partiyalarnıñ para esabatlarını baqtım, anda da Qırımdaki faaliyet aqqında malümat tapmadım.
Böyle vaziyetni körgen soñ, muğaydım. Demek, Ukrainanıñ siyasiy partiyaları, qırımlılarnı nazar-itibarğa almaylar. Qırım saylavcılarınıñ ekseriyeti, saylavlarda iştirak etmek içün qıta Ukrainağa barmağanı taaciplendirmey. Bir taraftan lâqaytlıq, ekinci taraftan lâqaytlıqnı da doğura.
Ne yazıq ki! Yüzlerce qırımlılar Ukrainanıñ tış ve içki biometriya pasportlarını aldı, olar, Ukrainanıñ tam manada vatandaşlarıdır. Onıñ içün, Qırım saylavcılarınen çalışıp başlağan firqalar, qırımlılardan bayağı rey ala bile.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerov deñişmez ağır alda buluna. Bu aqta rusiyeli adliyeci Nikolay Polozov sentâbr 1-de işğal etilgen Aqmescit hastahanesinde İlmi Umerovnı ziyaret etken soñ Facebook saifesinde bildiri.
«İlmi Umerovnı onıñ Aqmescit psihiatrik hastahanesinde qanunsız tutulğan yerinde kördim. Onıñ sağlıq alı qanaatlendirici olğanını aytıp olamam, deñişmez ağır desem, daa doğru olur. Bunen beraber, özüni saqlamaq içün hastahane memuriyeti er kün ondan talil ala, kardiogramma yapa», – dep yazdı Polozov.
Bundan da ğayrı, adliyeci qayd etti ki, ekim-ekspert Umerovğa sentâbr 7-de keçirilecek komissiya aqqında bildirdi, o yerde onıñ azat etilmesi aqqında qarar alınacaq.
Bundan evel rusiyeli adliyeci Mark Feygin, rusiyeli FSB hadimleri Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinini psihiatrik hastahanede sentâbr 7-ge qadar tutmağa qarar alğan soñ, sentâbr 3-te, cumaertesi künü narazılıq ve İlmi Umerovnen birdemlik aktsiyasını keçirmege çağırdı.
İşğal etilgen Qırım ükümeti 59 yaşındaki İlmi Umerovnı televizion yayınında «Rusiyeni Qırımdan ve Donbasstan çıqmaq mecbur etmek kerek» degen sözleri içün Rusiye topraq bütünligini bozmaq çağıruvlarda qabaatlaylar. Avgust 11-de Meclis reisiniñ muavini, sağlıq alına baqmadan, mahkeme qararına binaen psihiatrik hastahanege ekspertizağa ketirildi.
Resmiy Kiyev İlmi Umerovnı azat etmege bir qaç sefer talap etken edi. Keçken afta Avropa Birligi Rusiyeni Umerovnı deral azat etmege çağırdı. AQŞ Devlet Departamentinde Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ işğal etilgen Qırımda psihiatrik hastahanede tutulğanından qasevet çekkenlerini bildirdiler ve Rusiyeden onı azat etmege talap ettiler.


text:
Minskte Donbass zıddiyetini al etüv üç taraflı kontakt gruppasınıñ toplaşuvı başlandı, dep haber ete Radio Svoboda mühbiri.
Ukraina, Rusiye, OSCE ve separatistlerniñ temsilcileri Minskke üç taraflı kontakt gruppasınıñ toplaşuvına keldiler.
Körüşüvde Ukrainadaki Rusiye elçisi Mihail Zurabov, Ukrainanıñ sabıq prezidenti Leonid Kuçma, OSCE vekili Heidi Tagliavini ve «DNR» ve «LNR» taqımlarınıñ vekilleri Denis Puşilin ve Vladislav Deynego iştirak eteler.
Kontakt gruppasınıñ bugünki körüşüvi fevral 11-ne Minskte keçirilmesi belgilengen prezidentlerniñ «norman formatında» körüşüvi arfesinde keçirilmekte. Ukraina, Rusiye, Frenkistan prezidentleri ve Almaniya katsleriniñ körüşüvi aqqında laf kete.


text:
Ukraina Tışqı işler nazirligi Rusiyede, işğal altındaki Qırımda ve Kreml qoltutqan Donbass separatistleri tarafından yaqalanğan ve aqları bozulğan ukrainlerden sebep Moskvağa narazılığını bildirdi. Bu aqqında cumaaqşamı künü, dekabr 29-da, TİN beyanatında aytı.
«Ukraina Tışqı işler nazirligi Rusiye Federatsiyasına devam etken repressiya, qanunsız yaqalav, tintüv ve apiske alınmalar, em de Ukraina vatandaşlarına qarşı yapqan azap ve sert areketleri sebebinden narazılığını bildire… Altı esir Ukrainağa qaytsa da, olarnıñ sayısı eksilmedi, aksine, arttı: istilâcı devlette 17 ukrain siyasiy sebeplerden apiste yatqanını bilemiz. Daa ziyade semetdeşimiz işğal altındaki Qırım yarımadasında yaqalanıp apiske alındı. Yüzden ziyade ukrain Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ işğal etilgen topraqlarında müthiş şaraitlerde buluna», – dep aytıla haberde.
Ukrain diplomatları Rusiye ukrain konsullarına ukrain siyasiy mabuslarınen körüşmege izin bermemege devam etkenini ayta.
TİN qayd ete ki, Ukraina Rusiyeden qanunsız alda yaqalanğan Ukraina vatandaşlarını azat etmege talap ete. Birleşken Milletlerniñ aza devletleri ise Rusiyege basqı arttırmaq içün areket etilmesini istey.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnıñ qayd etkenine köre, Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ yarımadada tahminen on beş insan ğayıp oldı.
Bu aqta o, Radio Svobodağa bergen intervyusında bildirdi.
«Farqlı raqamlar bildirile. Kiyevde tahminen yigirmi kişi aqqında aytalar, biz, ğayıp olğanlarnıñ sayısı biraz azca olğanını tüşünemiz. Ğayıp olğanlarnıñ bazıları ölü tapıldı – Reşat Ametov ve Edem Asanov. Soñki kişi asılıp özüni öldürgen, dep aytalar, amma bizden çoqusı uquq qoruyıcılarnıñ obyektiv olğanından şübelene. Qalğan ğayıp olğan adamlar, bizim sayğanımızğa köre, tahminen on beş insandır. Olarnıñ bazıları eki yıl evel ğayıp oldı, amma şimdiki vaqıtqa qadar ne bizim, ne de olarnıñ soy-soplarınıñ olar aqqında iç haberleri yoq», – dedi Celâl.
Tintüvler, hırsızlıq ve diger qırımtatarlarğa nisbeten yapılğan basqınlar Qırım işğal etilgen soñ bitmey. Bu aqta daimiy şekilde uquq qoruyıcılar, bu cümleden halqara uquq qoruyıcılar bildire. Lâkin, Kreml ve Rusiyege boysunğan Qırım ükümeti bunı red ete, ve er vaqıt «cinayetniñ milleti yoqtır» dep ilân ete.
Ukraina ükümeti ve halqara toplulıq daimiy şekilde Rusiyeni Qırımda repressiyalarnı toqtatmağa çağıralar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
1967 senesi akimiyet SSCB Yuqarı Şura Prezidiumınıñ «Qırımda yaşağan tatar vatandaşları aqqında» buyruğını qabul etti, lâkin vesiqa esas qırımtatar meselesini çezmedi – halq tarihiy vatanına avdet olamadı. Qırımğa yol alğan bir sıra qırımtatarını uquq qoruyıcılar toqtattı. Qırımtatarlarnı tek qayd etmemek degil, 23 yıl evelsi olğanı kibi – 1944 senesi mayıs 18-de, – yarımadadan quva ediler.
Lâkin o vaqıt qırımtatarlar bu küreşte artıq yañğız degil ediler. 1968 senesi milliy areket iştirakçileriniñ SSCB-niñ demokratik, ya da uquq qorçalayıcı, areketi ile işbirligi müim bir vaqia oldı. Milliy areket iştirakçileriniñ Moskva meslekdeşleri ile bağları bundan evel de bar edi. Lâkin eki cemaat areketniñ işbirlik başlaması olaraq 1968 senesi mart 17 künü sayılmaqta, qırımtatar areketiniñ faalleri Moskvanıñ «Altay» qavehanesinde repressiyalarğa oğratılğan halqlarnıñ meselelerine dair «Kiçik ve unutılğanlar aqqında» işiniñ müellifi olğan yazıcı Aleksey Kosterinniñ 72 yıllığı munasebetinen tedbirni teşkil etken ediler.
Kösterin hasta olıp, aqşamğa kelip olamadı, lâkin yaqın dostu Petro Grigorenkodan tedbirni ziyaret etmege rica etti. Grigorenko qırımtatarlarğa muracaatta bulunıp, şöyle dedi:
– Qanun siziñ tarafıñızda. Lâkin, buña baqmadan, aq-uquqlarıñız bozulmaqta. Ne içün?! Zanımızca, esas sebep şu ki, sizler duşmanıñızğa yeterli qadar qıymet kesmeysiñiz. Sizler samimiy insanlarnen laf etkeniñizni tüşünesiñiz. Öyle degil. Halqıñıznıñ başına kelgenini tek Stalin yapmadı. Onıñ ortaqları sağ olıp, mesüliyetli yerlerni alalar. Sizler ise firqa ve ükümet reberligine yazma muracaatlar ile barasıñız. Şübesiz aq-uquq olmağanda rica eteler, meseleñiz onı al eteceklerge şübeli, davalı bir mesele olaraq yetkizile... Bunı toqtatmaq içün, bir şeyni añlamaq kereksiñiz – aqqıñız olğan er şeyni rica etmeyler, talap eteler!
Talap etmege başlañız. Bir qısımnı, bir parçanı talap etmeñiz, qanunsız alda alınğan er şeyni talap etiñiz... Talaplarıñıznı beyanname yazılmasınen sıñırlamañız. Anayasa bergen bütün imkânlarıñıznı qullanıñız – söz ve matbuat, miting, toplaşuv ve numayışlar serbestliginden faydalañız. Küreşte tar milliy qabuqqa qapanmañız. Diger milletlerniñ ilerilegen adamlarınen bağ quruñız... Dünya toplulığı ve halqara teşkilâtlardan yardım isteñiz.
Tantanalı aqşamdan soñ, dep hatırlağan edi Petro Grigorenko, «Qırımğa qaytmaq, cumhuriyetni ğayrıdan tiklemek qararına... büyük... numayış ile qoltutmağa qarar alındı».
Böyle bir numayışnıñ keçirilmesi 1968 senesi aprel ayınıñ soñuna planlaştırılğan edi...
Qırımtatar milliy areketiniñ qaraman vaqiaları ile zengin olğan tarihında 1968 senesi aprel 21-de Özbekistannıñ Çirçik şeerinde yüz bergen adise-vaqialar yer ala. O kün qırımtatarlar «Derviza» milliy bayramını qayd etmek içün şeer bağçasında toplaştılar.
Bir kün evelsi firqanıñ şeer komitetine muracaat etip, şeer bağçasında bayramnı qayd etmek içün izin alacaq eyyet şekillendirilgen edi. Lâkin şeer komitetiniñ kâtibi Yakubov qırımtatarlarnıñ toplaşmasına kesen-kes ruhset bermeycegini ayttı. «Büyük bayramğa toplaşsañız, – dep ayttı o, – sizge qarşı küç qullanılacaq».
Mında bulunğan Özbek SSC-niñ cemaat nizamını qoruv nazirliginiñ general-mayorı Şeraliyev bunı tasdıqlamaq içün Taşkentke telefon etip, şunı emir etti: «Çirçikke ordularnı çağırmaq!».
Şeerniñ bir çoq müessisesinde qırımtatarlarnı reberlerniñ odalarına çağırğan ediler, KGB (Devlet havfsızlığı komiteti) hadimleri olardan aprel 21-ge keçirilmesi belgilengen kütleviy numayışta ketmeycegini tasdıqlaycaq vesiqanıñ yazmasını talap etken ediler. Aks alda işten boşatacaqlar, vazifeden çıqaracaqlar, dep qorqutqan ediler. Firqa toplaşuvları keçirilgen edi, qırımtatarlar aprel 21-de Sovet akimiyetine qarşı büyük miting toplap, «sabıq general Grigorenkonıñ sovetlerge qarşı laflarını» seslendirecekler kibi malümat berilgen edi.
1968 senesi aprel 21-de saba Çirçik yollarında militsiya tura edi, maşinalarnı toqtatıp, şeerge ketken qırımtatarlarnı çıqarğan, aydavcılarnıñ ise aydavcı şeadetnamelerini alğan ediler. Uquq qoruyıcılardan yalıñız qırımtatarlar degil, yanında vesiqaları olmağan ve qırımtatarlar olaraq qabul etilgen vatandaşlar da zarar kördiler. Lâkin, bunıñ kibi tenbi tedbirleri yapılsa da, şeer bağçasında bayağı adam toplaştı, milliy nağmeler ve qırımtatar halq yırları yanğıramağa başladı.
Faqat er kes şeñlenmege başlağan soñ yaqınlaştırılğan yanğın maşinalar adamlarnı suv ve urbada beyaz leke qaldırğan hlor şingenlikleri ile suvarmağa başladılar. Militsiya hadimleri ve askerler rezina tayaqlarınen adamlarnı köteklemege başladılar. Tayaqnen urıp, adamlarnı yatqıza, qollarını bağlay ediler, bazılarını apis maşinalarına alğan ediler. Niayet, adamlar militsiya hadimleri ve askerlerniñ zıncırını keçip, kolonnağa tizildiler ve narazılıq şiarları ile şeer boyu ketip, firqanıñ şeer komitetine yol aldılar. Numayışçılarğa kene de suv yöneltken edi. Militsiya hadimleri ve askerler şeer bağçasında milliy yırlarını icra etmege cesaret etken qırımtatarlar ile gecege qadar küreştiler.
Aman-aman 300 insan apiske alınğan edi. Gece ve daa bir qaç kün devamında bir qaç kişini evde yaqaladılar. Bazıda o kün bayramğa barmağan ve şeerde bile olmağanlar apiske alınğan edi.
Petro Grigorenko böyle hatırlağan edi: «Moskva saatine köre kündüz saat on ekilerde bizler Çirçikte yüz bergen adiseler aqqında telegrammanı aldıq. Böyle bir telegrammanıñ kelmesi hucur ola bile, lâkin bu olğan şey. Ve areketimizniñ artqan itibarını tasdıqlay. Bizge qoltutqan adamlar bağ ağlarında oturğan ediler. Olar meraqlı bir metn aqqında malümat bermediler, vazifesini yapıp, onı alıcığa yetkizdiler. Haber alıp, birden Aleksey Yevgrafoviçke telefon ettim, o, çetel mühbirlerini çağırdı. Çirçik adiseleri aqqında haber o kün efirge çıqqan edi».
O vaqıt, aprel 21-de aqşam, Moskvağa Çirçik adiseleriniñ faal iştirakçisi keldi – Ayder Bariyev. Grigorenko yaza: «O, suvdan qaçqanı kibi keldi, – urbada silinmegen lekeler ile.
Urbası yolda quruğan. Bariyev suv topları, militsiyanıñ tayaqları ile fotoresimlerni ketirdi. Biz Alekseynen ekinci matbuat konferentsiyasını topladıq. Ertesi kün Çirçikten daa adamlar keldi. Tarif ettiler. Numayış aqşamğa qadar devam etti. Militsiya bir şey olur dep, qorqup ketti. Qırımtatarlarnıñ reberleri adamlarnı zornen evge qaytmağa mecbur ettiler. Gece adamlarnı apiske aldılar».
1968 senesi aprel 23-te areket faalleri Sovetler Birliginiñ Kommunistler Firqası Merkeziy Komitetiniñ Siyasiy bürosı, SSCB Yuqarı Şurası, SSCB Nazirler Şurası ve Baş prokurorına narazılıq bildirip, apiske alınğanlarnı azat etmege ve Çirçik adiselerini taqiq etmek içün qırımtatarlarnıñ temsilcileri ile mahsus firqa ükümet komissiyasını şekillendirmege talap ettiler.
Lâkin taqiqat olmadı. Apiske alınğanlarnıñ çoqusı militsiya bölüklerinde köteklengen ve 15 künge qadar «kiçik yaramazlıqta» qabaatlanıp apiske alınğan edi. 10 insannı kütleviy numayışlarnıñ teşkil etilmesinde, akimiyetke qarşılıq köstergeninde qabaatlap, cinaiy işni açtılar, daire tintüvi vaqtında milliy areket ile bağlı vesiqalar tapılğan adamlarğa qarşı sovetlerniñ cemaat ve devlet qurumını aqaretlegen vesiqalarnıñ azırlanması ve tarqatılması içün cinaiy işler açıldı.
Mayıs 30 künü, iyün 2 ve 5 künleri Taşkent vilâyetiniñ mahkemesinde Çirçik adiseleri vaqtında apiske alınğan Refat İzmailov, Reşat Alimov ve Sadi Abhairovnıñ mahkemesi keçirildi. Olarnı 3, 2,5 ve 2 yılğa qadar azatlıqtan marum qaldırğan ediler. Apiske alınğan daa yedi insannıñ işi 1968 senesi iyül 18-den 26-ğa qadar Taşkentte baqılğan edi.
İlk sefer qırımtatarlarnı Moskva adliyecileri qorçalağan edi
Olarnı Çirçikte mart 24-te, aprel 7-de olıp keçken qırımtatar mitingleriniñ ve 1968 senesi aprel 21-de halq bayramınıñ teşkil etilmesinde qabaatladılar, mahkeme buña «qırımtatarlarnıñ toplaşuvları» dedi. Mahkeme er birini qabaatlı olaraq tanıp, Ridvan Seferovnı 2,5 yılğa qadar, İbraim Abibullayevni – 2 yılğa qadar, Enver Abdulgaziyevni – 1,5 yılğa qadar, İdris Zekeryayevni – 1 yılğa qadar, Amet Molayev, Halil Saledinov, Eşref Ahtemovnı – 3 yılğa qadar şartlı olaraq azatlıqtan marum qaldırdı.
Qayd etmeli ki, ilk sefer qırımtatarlarnı Moskva adliyecileri qorçalağan edi (Petro Grigorenkonıñ şahsiy ricası ile) – Sofya Kallistratova, Leonid Popov, Yuriy Pozdeyev, Vladimir Romm. Daa bir qaç yıl devamında qırımtatar faallerini Moskva adliyecileri qoruğan edi, lâkin bunıñ kibi işlerde adliyecilerniñ tecribesi müim olmağan edi, adliyeciniñ areketleri ise oña ciddiy zarar ketire bile edi (işten boşatıluv kibi), mahküm etilgen bir çoq qırımtatarı özüni kendisi qorumağa başladı.
Grigorenkonıñ fikirince, Çirçik adiseleri «qırımtatar milliy areketini... dünyaca meşur etti».
Milliy areketniñ faalleri Çirçik adiseleri ve mahkeme cezalarına qıymet kesip, «İnformatsiya №82»de bunı qayd etken ediler: «Akimiyet qırımtatarlarğa olarnıñ milliy hususiyetlerini bildirüv, Vatanları Qırımnıñ urf-adetleri ve ananelerine sevgini kösterüv sert şekilde cezalaycağını ifadeleycek edi».
Maalesef, bundan soñ olğan adise-vaqialar bu sözlerniñ kerçek olğanını isbatladılar...
Gülnara Bekirova, Qırım tarihçısı, Ukrain PEN-klubınıñ azası


text:
Säskälärgä qıtlıq başlandı
Yubiley saralarında Öfö uramdarın 14 meñdän aşıu säskä biźäyäsäk. Bınıñ ösön urındağı qaźnanan ay hayın ber millionğa yaqın aqsa bülenä. ¦Ülän säseü buyınsa yañı ısul qullanıu bilämälärźe ber nisä kön esendä yäşelländerergä mömkinlek birä. Rulonlı ğazondar täüźä Mäskäü häm Žamar qalaları pitomniktarında ike yıl dauamında üśterelep töbäktärgä hatıla. Aqbuźat ippodromında 31 meñ, ä Xalıqtar duślığı yortonda, yañısa atağanda Kongress- xolda 33 kvadrat metr mayźanda oşonday ülän säselgän. Öfönöñ yäşälländereü xujalığı belgestäre qalala barlığı 6 gektar yarım mayźanğa rulonlı ğazon yäyergä niätläy. Bayram aldınan şulay uq yañınan 500-źän aşıu maxsus säskä kompozitsiyaları barlıqqa kiläsäk. Qala üźensälektärenä yaraşlı, ularğa küldän kilterelgän hıu hiptereläsäk. Şul uq waqıtta oyoşma- şirqättär Başqortostan säskäläre yämğiäten sirat tora, yämğiät ihä säskä üśterep ölgörä almay. Unıhı ber bälä, köndär hıuıtıuı arqahında säskälärźe qırau huğıu xäüefe lä başlandı. 450 yıllıqtı hulığan säskä menän qarşılau matur bulmaś timä.


text:
Fevral 12-de tahminen saat 20-de Herson vilâyetindeki Çonğar köyünde arbiy urbalı silâlı şahıslar Noman Çelebicihan adına batalyonnıñ bazasını zapt etti.
Daa tasdıqlanmağan malümatqa binaen, BTR (zırhlı taşıyıcı maşna) vastasınen batalyon bulunğan yerde qora ve adamlar bulunğan çadır bozuldı.
Bu aqta fevral 13-ke keçer gecesi Küreş radiosı bildirdi.
«Silâlı şahıslar yerni (batalyon bulunğan yerni – Avdet), bütün şahsiy terkipni ve bu vaqıt territoriyada bulunğan er kesni zapt etti, küç qullanıp, yerge yatqızıp qoydı. Vaqia yüz bergen yerden kelgen malümatqa binaen, batalyon bulunğan yerde silâlı adamlar, avağa ve ayaqlarğa atıp, silâ qullandı. Muarririyetniñ elinde zararlanğanlar aqqında malümat yoq», – dep aytıla beyanatta.
Haber etilgenine köre, batalyon bulunğan yerde prokuratura ve patlav tehnikleri çalışa. Vaqia yüz bergen yerde bulunğan ATR kanalınıñ mühbirleri video aletlerine irişip olamay, çünki aletler silâlı adamlar tarafıdan blok etilgendir.
Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız


text:
Ukraina akimiyeti işğal etilgen Qırımdan kelgen studentler içün devlet sımarışınıñ qoşma yerlerini ayıracaq.
Bu aqta Ukraina Nazirler Kabineti saytında bildirile.
Şu cümleden, Ukraina Nazirler Kabineti 2014 senesi sentâbr 17 künü №450 qararnı qabul etti – «Vaqtınca işğal etilgen territoriyada yaşağan ya da andan köçip kelgen Ukraina vatandaşlarına ilmiy ve ilmiy-pedagogik mütehassıslarnıñ azırlanuvı boyunca qoşma bücet yerlerniñ berilmesi ile bağlı bazı meseleler».
Aliy oquv yurtlarına 2014 senesiniñ mezunları, abituriyentleriniñ qabul etilmesi tasil seviyesini belgilegen vesiqağa ve «Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyada vatandaşlarnıñ aq ve serbestliginiñ ve uquqiy rejiminiñ pekitilmesi aqqında» Ukraina Qanunıñ 6-ncı maddesine köre amelge keçirilecek.
Nazirler Kabinetiniñ malümatına köre, böyle abituriyentler olğan olsa, aliy oquv yurtınıñ yolbaşçısınıñ muracaatı ile devlet sımarışınıñ qoşma yerleri ayırıla bile.


text:
Mayısta Qurman (Krasnogvardeyskiy) rayonında Driftten beşinci Qırım kubogı keçirilecek. Onıñ dört basamağı olacaq, yarış SSSR-niñ Qara deñiz flotunıñ eñ büyük aerodromlarından birisinde olacaq. Bu aqta Qırım mediası yazmaqta.
Sport avtomobil qoşusı Büyük Onlar qasabasında ötkerilecek. Esas yarış mayısnıñ 5-ine tayinlendi. Ekinci basamağı iyülniñ 6-7-sine, üçünci - avgustnıñ 3-4-üne, dörtüncisi - sentâbrniñ 21-22-sine. Şimdilik tedbir teşkilcileri çalışmağan aerodromnıñ yollarını temizlep qoralaylar.
“Eñ azından 30 iştirakçini bekleymiz. Qırım drift yarışınen Yekaterinburg, Moskova, Sankt-Peterburg, Nijniy Novgorod, Soçi, Adler, Krasnodar, Rostov-na-Donu, Anapadan qoşucıları meraqlana. Keçken yıl seyirci olğanlar bu yıl öz maşnalarınen qoşu aydavcıları kibi yarışqa kelmek istegini bildirdi”, - dep yaza Drift Crimea Cup matbuat hızmetiniñ başı İrina Yalosnıñ sözlerinden “RİA Krım” Rusiye matbuatı.


text:
Qırımtatarı olğan ukrain yırcısı Jamala YUNA muzıka mukâfatınıñ «Eñ eyi solo artist» kategoriyasında namzet oldı. Bunı yarışnıñ teşkilâtçıları bildire.
Qayd etile ki, namzetler 12 kategoriyada ilân etildi, olarn yüzden ziyade professional muzıka eksperti sayladı
Jamaladan ğayrı «Eñ eyi solo artist» kategoriyasına ukrain icracıları LOBODA, MONATIK, Maks Barskih ve Tina Karol kirgenler.
YUNA muzıka mukâfatı – er yıl muzıka sanatınıñ eñ eyi erbaplarını belgilegen milliy mukâfattır. YUNA mukâfatınıñ maqsadı ukrain muzıkasınıñ inkişafına yol bermek, müellif ve icracılarğa qoltutmaqtır.
Bundan evel Jamala «Yañı zamannıñ insanları» mukâfatınıñ laureatı oldı. Onı «Novoye Vremâ» ukrain mecmuası taqdim etken.
Keçken sene bu premiya qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve ATR qırımtatar telekanalınıñ saibi Lenur İslâmovğa berilgen edi.


text:
New Yorkta Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, sentâbr 25-inde New Yorkta AQŞ prezidenti Donald Trumpnen körüşti ve Amerika Ukrainağa qol tutqanı içün tesekkür etti, dep haber ete Ukraina devlet başınıñ matbuat hızmeti.
Hususan, Zelenskıy, "ilk-evelâ, onıñ maqsadı - Qırım ve Donbassnı qaytarmaq" olğanını qayd etti.
"Bizim eki cenkimiz bar. Birincisi - qabarcılıqnen, amma bu cenkte, men eminim, biz yeñermiz. Ve ilk-evelâ, menim maqsadım - Donbassta cenkni toqtatıp, Qırım ve Donbass topraqlarımıznı qaytarmaqtır. Bu işte bizge yardımcı olğanınız içün sağ oluñız", - dedi körüşüv vaqtında Zelenskıy.
Bundan ğayrı, Volodımır Zelenskıy, Ukrainanıñ amerikan yatırımlarda merağını da qayd etti.
AQŞ prezidenti Donald Trump, Ukrainanıñ topraq bütünligi meselesini Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen beraber çezmege kerek olğanını ayttı.
Bundan evel Tramp, Rusiye Qırımnı Barak Obama prezidentligi vaqtında zapt etkenini hatırlattı.


text:
Alp tawları
Alp tawları Fransuzsha: Alpes, Italiyansha. Alpi), Batis Evropanın' en' ba'lent taw shoqqısı. Ol Frantsiyanın', italiya, Shveytsariyanın', Germaniyanın', Avstriyanın', Lixtenshteynin' ha'm Sloveniyanın' bir bo'legin iyeleydi. Alp tawları bir-birlerinen pa'st shinkler arqalı ajralıp turg'an tawlardın' diziminen ibarat. Uzınlıg'ı 1200 km, ken'ligi 50–260 km. En' iri shinkleri — Simplon (2005 m), Sen-Gotard (2108 m), Brenner (1371 m) ha'm b. Tawlar jo'nelisine ko'ndelen' jaylasqan shuqır salmalar (Bo-den ko'linen Komo ko'line shekem) Alp tawlarının' batıs ha'm shıg'ıs bo'limlerine ajıratıp turadı.. Alp tawlarının' en' ba'lent bo'limlerinde muzlıqlar ha'mda muzlıq payda qılg'an relyef tu'rleri ko'p. Shıg'ıs Alp tawları (4049 m, Ber-nin tawı) batıs Alp tawları (4807 m, Monblan tawına)n pa'sirek. Olar ha'm ayrım dizbeklerge bo'linip ketken. Alp tawları eteklerinde ha'ktas, dolomitler ken' tarqalg'an, karst rawajlang'an. Taw eteklerinde klimat ortasha, taw biyikliklerinde ha'miyshe qar ha'm muzlıqlar bar, klimatı ha'm suwıq. Muzlıqlardın' ulıwma maydanı. 4140 km². Muzlıqlar ha'm a'bediy qarlardın' to'mengi shegarası 2500– 3200 m ba'lentlikde. . En' ko'p jawın arqa ha'm qubla jan bawırlarında jawadı (2000– 3000 mm). Alp tawlarınan ag'ıp tu'setug'ın da'ryalar (Reyn, Rona, Drava, Adije ha'm b.) sersuw, serostona, gidro-energiya imka'niyatlarına bay. Ko'rkem ko'ller ko'p: Jeneva, Syurix, Boden, Lago-Majore ha'm b. Tabiyiy o'simlik tu'rleri ba'lentlik kontinemtlerin payda qılg'an. Taw yeteginen 800 m ba'lentlikge shekem ma'deniy landshaftlar, 1200 m ba'lentlikler-de ken' japıraqlı tog'aylar,, 1300–1700 m ba'lendliklerde iyne japıraqlı tog'aylar bar. 2600 m den 3200 m ge shekem aralıqlar subalp putazarları, jaylawlar menen ba'nt. Taw dizbeglerinde tunneller qazılıp, temir jol ha'm avtomobil jolları o'tkizilgen. Al-pinizm ha'm turizm ken'nen rawajlang'an.


text:
Rusiyeniñ özek silâsını öz toprağında, şu cümleden Qırımda yerleştirmek aqqı bar, dep ayttı Rusiye Tış işler nazirliginiñ silânı tarqatmama ve nezaret departamentiniñ müdiri Mihail Ulyanov RİA Novosti agentligine.
«Rusiyeniñ, şübesiz, kerek olsa, öz milliy toprağında, şu cümleden Qırım yarımadasında özek silâsını yerleştirmek aqqı bar», – dep ayttı Ulyanov. O, Ukraina Tış işler naziri Pavlo Klimkinniñ mayıs ayınıñ ortasında Antalyada olıp keçken NATO nazirler körüşüvinde aytqanlarını izaatladı.
Rusiye Federatsiyasınıñ Mudafaa nazirligi cenk azırlığını teşkerüv çerçivesinde Tu-22M3 raketa taşıyıcılarınıñ Qırımğa avuştırılması aqqında bildirgen edi, olar özek silâsını taşıy bileler, lâkin bunıñ aqqında tam bir malümat berilmedi.
Ukraina Tış işler naziri Pavlo Klimkinniñ aytqanına köre, «Qırımda özek silâsınıñ yerleştirilmesi Rusiye tarafından halqara qaidelerniñ eñ ciddiy bozulması» olacaq, şu cümleden bir sıra halqara añlaşma, em de özek silâsını tarqatmamaq añlaşmaları bozulacaq.
«Rusiye tarafından Qırımda özek silâsınıñ yerleştirilmesinen bağlı yapılğan areketleri ya da qorquzuvları halqara qaidelerniñ eñ ciddiy bozulmasını olaraq tanılacaq. Böyle vaziyette halqara toplulıq cevap bermek kerek», – dep ayttı Klimkin.
«Añlaşıla ki, o, Qırımnı ukrain toprağı olaraq baqıp, anda Rusiye özek silâsınıñ yerleştirilmesi Ukrainanıñ özeksiz statusına zarar ketirecegini tüşüne. Meraqlı bir fikir, Amerika Qoşma Ştatlarına, Belgiya, Almaniya, İtaliya, Felemenk ve Türkiyege qarşı bir adım, çünki olarnıñ toprağında Amerikanıñ özek silâsı yerleşmekte. Ukraina naziriniñ mantığına köre, mezkür Avropa devletleriniñ özeksiz statusı bozula. Bunı red etmeycem, amma Qırım meselesinde vaziyet bam-başqa olğanını aytam», – dep cevap berdi Ulyanov.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, NATO Qırımda özek silâsı yerleştirilecek dep qasevetlene. NATO Baş kâtibi Jens Stoltenberg bildirdi ki, Rusiye tarafından özek silâsınıñ yerleştirilmesi aqqında kelgen haberler qasevet doğurmaqta. Stoltenberg bunı mayıs 27-de Washingtonda ayttı, bundan evel ise AQŞ prezidenti Barack Obama ile körüşken edi.


text:
Müftiy muavini Ayder İsmailov, qırımtatarlar Şurasınıñ azaları olğan Lemara Selendili ve Ayder Emirov ile, “Qırımtatar halqınıñ Şurası: vazifeleri ve yapılacaq işleri” matbuat konferentsiyasında iştirak etti.
Çıqışınıñ başında Ayder İsmailov, Qırım ve Sevastopol şeeri müsulmanları Diniy İdaresi tarafından, işbu Şuranı meydanğa ketirmek teşebbüsi aqqında tavsilâtlıca ikâye etti.
Ayder İsmailov: “İnsanlar, olarğa qıyın zamanda qol uzatqan, destek köstergen birilerini qıdıra. O sebepten biz, qırımtatar halqınıñ aqsaqalları, ziyalıları ile keçirilgen uzun muzakerelerden soñra, bu adımnı atmaq qararına keldik. Çeşit saalardaki professional mütehassıslar halqnıñ arz-ümütlerini diñlep, devlet organlarını haberdar etecekler, meselelerni çezmek maqsadınen muayyen bir çıqış yolu, tevsiyelerni bildirecekler”, dep qayd etti.
Müftiy muavininiñ sözlerine binaen, Qırım Cümhuriyetiniñ başlığı Sergey Aksönovnıñ tarafından tasdiqlanğan, qırımtatarlarnıñ Konsultativ Şurası, sürgün etilgen halqlarnıñ reabilitatsiyası aqqıdaki Qanunnıñ amelde al etilecegi ile meşğul olacaq.
O: “Qırım başlığı yanındaki Konsultativ Şuranıñ erkânına kirgen mütehassıslarnıñ er biri, kendisi mesül saasında, mevcut olğan qanunlarnıñ, Qırımdaki yaşayış tarzına, şaraitine uyğun bir şekilde ömürge keçirmek içün tevsiyeler berecek ve lâzim olğan programmalarnı işlep çıqaracaqlar”, dep ilâve etti.
Bundan da ğayrı, Şuranıñ faaliyeti, grajdanlarnıñ akimiyet organları ile eki taraflı munasebetlerini qolaylaştıracağı ayrıca qayd etildi. “İnsanlardan kelgen sualler belgilenecek. Dört yıl devamında biz çoqtan-çoq meseleler ile qarşılaştıq – olardan bazılarını al etip oldıq, bazıları üstünde ise çalışmamız devam etmekte. Yaqında, cemaat qabulhanesini açmaq fikrine keldik. O, şimdilik daa test rejiminde çalışa. İnsanlar muracaat eteler. Olarğa bedava şekilde – bu sualnen qayda ve kimge barmaq kerekligi aqqında malümat berile. Bunıñ ile biz bir temel qoyamız. Bizge muracaat etilgen meselelerniñ arhivini tizemiz”, dep ilâve ayttı Ayder İsmailov.
Matbuat konferentsiyası devamında, Şuranıñ iş gruppası, Qırımnıñ okkupatsiyası devamında natsistler tarafından yaqılğan Qırım köyleri içün tazminat almaq maqsadınen adım-adım al etilecek iş ve vazifeler belgilegeni aydınlatıldı.
Ayder İsmailov: “Biz, belli bir yol kösterecek işni başladıq. Evel, işbirlik ve tedqiqatlar keçirgen adliyecilerni davet ettik. Bundan ğayrı, bu meselede dört bölük teşkil etecegimizge qarar berdik: tarihçılardan ve sotsiologdardan ibaret olğan arhiv bölügi, ekonomist ve adliyeciler bölükleri çalışacaq”, dep bildirdi. – “O zamandaki arhivlerden bütün malümatnı toplamaq kerek. Tarihçılar ve sotsiologlar ise tarihiy malümatlarnı qaplap alğan umumiy vesiqanı azırlaycaq. Onıñ esasında ekonomistler maddiy, maneviy ve atta medeniy zararnıñ kölemini bildirecek. Çünki bu yıllar devamında camiler ve medereseler, kilseler ğayıp etildi. Biz yalıñız qırımtatar köylerinden bahs etmeymiz de… Soñra ise adliyeciler, elinde olğan işbu malümat ve raqamlar ile çeşit profil komitetler ve Rusiye Federatsiyasınıñ nazirlikleri ile bağ tutacaqlar, muzakereler keçirecekler ve, neticede, tazminat soralacaq tarafqa muacaat etecekler”…
Cian cenki yıllarında Qırımnıñ natsistler okkupatsiyası neticesinde yüz bergen zarar içün Almaniyadan tazminatnı soramaq qararı, 2018 s fevralniñ 17-de keçirilgen Nevbetten tış Qırım müsulmanlarınıñ Qurultayında alındı.
Matbuat konferentsiyası devamında qırımtatarlarnıñ Şurası erkânındaki gumanitar bölükniñ işi aqqında da söz yürütildi. QFU-ñ qırımtatar filologiyası kafedrasınıñ professorı, filologiya ilimleri doktorı Lemara Selendiliniñ ikâye etkeni kibi: “Biz şimdi, keçken 30 yıl devamında bu saada çezilmegen ve al etilmegen meselelerni közden keçirip, ilerideki 10 yılğa bir plan qurmalımız. Neticede, halqımıznıñ, Rusiye cemaatçılığı sırasında lâyıq bir yer almaq yardım olur. Biz, Rusiye ealisiniñ büyük qısmı türkler teşkil etkenini bilemiz. Müsulmanlar – ağa-qardaşlarımızdır, añlaşılğan tilimizde laf etken insanlardır. Bizim esas maqsadımız – coyulmaq degil de, ögge adım atmaq ve qırımtatarlarnıñ problemlerini Rusiye Federatsiyasınıñ grajdanları ve halq olaraq, al etmektir”. Professornıñ qayd etkenine köre, eñ müim vazife – tuvğan qırımtatar tiliniñ adetlerini saqlap qalmaqtan ve funktsiyalarını ğayrıdan tiklemekten ibarettir. Bu iş – yaş nesilniñ omuzlarına tüşe.
Lemara Selendili: “Al-azırda vazifemiz – bizim istidatlı yaşlarımıznı emigratsiyadan qorumaq ve olar içün inkişaf etmek imkânını tapmaqtır. Yaşlarımızğa iş yerlerini tapmaq meselesinde yardım etmek pek müimdir. Elbette, til ve tasil aqqında söz yürüterek, yaşlar ile bağlı olğan siyasetni ve alıp barılgan yöñelişni de közde tutmalımız. Qırımda doğğan ve kendisini millet mensüpligi ile tanıtqan yaş nesilge ümütimiz büyüktir…”, dep qayd etti .
Öz nevbetinde, Ayder Emirov, Şuranıñ akimiyet ile birlikte olğan işbirlik neticesinde, ayrı diqqatnı nege ayırmaq ve nasıl adımlar atmaq kerekligi aqqında bildirdi: “…Bu cümleden, Qırımtatar sanatı müzeyiniñ binası problemini al etmektir. Hadimler, aqılğa sığmağan şaraitte çalışmaqta. İ.Gasprinskiy adına kütüphaneniñ binasını da keñişletmek, çünki fond sayısı ep arta ve şimdiki binağa sığmay. Ana tili probleması ile bağlı eñ müim sayılğan ve halqnı ayaqta tutqan – edebiyatnıñ inkişafı – yoq derecededir. Şimdi biz buña ciddiy baqmalımız. Adımlardan biri – qabiliyetli yaşlarımıznı, Moskva şeerindeki Edebiyat institutınına kvota boyunca yollamaqtır. İleride ciddiy icat etken yazıcılarnı elde etermiz”.
Matbuat konferentsiyası devamında spikerler, qırımtatarlarnıñ Cumhuriyetniñ cemaat-siyasiy ömürinde iştirak etüvine dair suallerge de cevap berdiler.
14 insandan ibaret olğan Qırımtatar halqınıñ Şurası, Aqmescitte 2018 s. fevralniñ 17-de keçirilgen Nevbetten tış Qırım müsulmanlarınıñ Qurultayında meydanğa ketirildi. Şura azaları açıq rey berüv neticesinde saylanıldı. Olarnıñ arasında – Qırım Müftisi Emirali Ablayev, KMPU-ñ Prezidenti Fevzi Yaqubov, Olimpiya çempionı Rustem Kazakov, İnkerman (Aqyar ş.) hastahanesiniñ baş ekimi Gayde Degirmenci, filolog ve publitsist Ayder Emirov ve digerlerdir.
QMDİ MDT matbuat merkezi


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/3 avgust
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 3 avgust biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
Ekvatorial Gvineadä Xärbi köçlär köne (en), Venesuelada Bayraq köne (en)
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1927 — Rawil Baltanov, tatar ğalime, fälsäfäçe häm sotsiolog.
Wafatlar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1968 — Konstantin Rokossovskiy, Sovet häm Pülşä ğäskär başlığı.
- 2012 — Rawza Kastrova, Mäskäw tatarlarınıñ cämäğät eşleklese.