text:
«Qırımdan mecburiy şekilde köçkenler teşkilatlarınıñ Teftiş Şurası» cemaat birliginiñ temsilcileri Kiyevde keçirilgen konferentsiyada yañı Ukraina ükümeti içün işğal etilgen Qırımnıñ qaytarılması boyunca öz tevsiyelerini bildirdi.
«Almenda» vatandaşlıq maarifi merkezi cemaat teşkilatınıñ reisi Olga Skripnikniñ sözlerine binaen, cedvelge «vatandaş sayılmağan» statusı, tasil ve memuriy sıñırnı keçüv meseleleri boyunca tevsiyeler kirsetildi. Onıñ qayd etkenine köre, işğal etilgen yarımadağa kiriş/çıqış nizamına deñişmeler kirsetmek kerektir.
«Esas mesele: memuriy sıñır, onıñ vatandaşlarımız içün mania degil de, aksine açıq qapu olması kerek», – dep bildirdi Olga Skripnik.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


c: text/html

text:
Kremlge boysunğan işğal etilgen Qırım ükümeti çarşenbe künü keçirilgen toplaşuvda Qırım astrofizik observatoriyasınıñ (QrAO, Bağçasaraydaki Nauçnıy köyü) taşınmaz malları, naqliye aletleri ve pek qıymetli taşınğan mallarını federal mülkiyetke teslim etti. Bundan evel QrAO işğal etilgen yarımadanıñ devlet mülkiyeti edi.
«Qırım cumhuriyeti Mülk ve topraq munasebetler nazirligine «Qırım astrofizik observatoriyası» federal devlet bücet ilim müessisesine operativ idare aqqınen fermannıñ ilâvesinde qayd etilgen mülkiyetniñ qoşmasını teminlemek», - dep aytıla müessiseniñ qararında.
Bunen beraber, toplaşuvda Qırım ükümeti Qırım mülkiyetinden federal mülkiyetine Qara deñiz gidrofizik poligonını (Katsiveli köyü) qarşılıqsız teslim etti.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası iyül 27-de vaqtınca işğal etilgen Qırım territoriyasında bulunğan devlet malınıñ qanunsız elde etilmesi aqqında altı cinaiy iş boyunca mahkemeden aldın taqiqat aqqında bildirgen edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
İyül 6-na Donbass ve Qırımdan köçken 1 mln 369 844 insan qayd etildi, haber ete Ukraina İçtimaiy siyaset Nazirligi.
Kiyev şeer devlet memuriyeti ve vilâyet memuriyetleriniñ ealiniñ içtimaiy qoruvı boyunca bölükleriniñ malümatına köre, Qırım ve Donbasstan köçip kelgen 1 mln 72 biñ 964 qoranta qayd etildi.
Nazirlikte bildirilgeni kibi, 80% ya da 335 biñ 390 aile endi maliyeviy yardımnı elde ete. Ödenilgen yardımnıñ miqdarı – 1,62 mlrd grn teşkil etti.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi mart ayında işğal etkenden soñra yerli sakinler yarımadanı terk etip, qıtaiy Ukrainağa köçmege başladı. 2014 senesi Donbassta terrorizmge qarşı ameliyat başlandı ve alâ devam ete.


text:
– Ermwrat mırza, sizdiñ kömegiñizben jılğa qorıtındı jasap, 2021 jılda elde bolğan jağdaylar töñireginde swhbattasayıq dep edik...
– Auız toltırıp, qorıtındı jasaytınday qanday özgeristi ayta alamız?! Jıl – kädimgi bwrınğı jıldar siyaqtı samarqau küyde süyretilip ötti. Serpilis joq, el ezilgen, qoğam salğırt. Auıq-auıq bireulerdiñ terezeden sekirip ölgeni bolmasa, qojırağan qoğamdı selt etkizerdey oqiğa bolmağan siyaqtı.
– Nege? Arısta tağı da jarılıs boldı. Auıl äkimderin sayladıq. «Sber» men AES qoğamdı biraz şulattı degendey...
– Ä-ä, onday ötpeli-kepteli bireñ-sarañ jağdaylardıñ bolğanı ras. Kreml'diñ jandayşaptarı «orıs mäselesin» qozdırıp, Aqordanıñ Abaev degen balası qazaqtardı üñgirge aparıp tıqtı. Panama men Pandora jäşikteri odan arı ayqara aşılıp, Dariğa Nazarbaevanıñ ofşorğa tıqqan milliondarı belgili boldı.
Al sodan ne özgerdi? Dariğa men Timur sol bayağıday bılq etpey otır. Qoğam da qıñq etpeydi, äleumettik jelide biraz şulap-şulap qoydı. Batıs elderinde, «skandal» deymiz be, şataq şığaratın bwl oqiğalardıñ barlığı bizdegi qoğamdıq ahualdı özgertuge türtki bolatınday, qarsılıq qozğalısqa trend bola almadı. Meniñ biluimşe, onıñ üş sebebi bar...
– Mine, biz de sonı swrayıq dep edik. Sizdiñ oyıñızşa, qoğamdağı osı salğırttıqtıñ kiltipanı nede?
– Sayasattanuşı ağayındar bwl samarqaulıqtıñ bwtın – bwt, qolın – qol qılıp, jiliktep bere alatın şığar. Al men özim payımdağan üş jağdaydı aytayın. Birinşiden, azamattıq qoğamnıñ ayta-ayta auız talğan jik-japar jağdayı. Qarap otırsañız, qoğamdıq qozğalıstı bir arnağa toğıstıratın ortaq ideya bar: ol – memleketti twtastay jaylap alğan nazarbaevtıq sayasi rejimdi qwlatu, elde halıqtıq bilikti qalıptastıru. Bügingi jağdayda bwdan asqan qanday ortaq ideya kerek? Men osığan tüsinbeymin.
Joq, qoğamdağı ırıñ-jırıñ sayasi toptardı küş dep aytuğa auız barmaydı, osını bile twrsa da, osı ideyanıñ jolında bası birikpedi. Endigi birigui de ekitalay ma dep oylaymın...
– Sonda, sizdiñ oyıñızşa, 2021 jıldıñ nätijesimen qaraytın bolsaq, protestik qozğalıstıñ bolaşaq perspektivası joq bolğanı ma?
– «Balapan – basında, twrımtay – twsında» degendey, toz-toz bolıp jürgen bügingi protestik qozğalıs däl qazirgi küyinde eşqanday perspektivanıñ damuına sebepker bola almaydı. Prezidenttik saylaudan keyin ümit artqan Täuelsiz baqılauşılar qozğalısı birneşe topqa bölinip, qojırap tındı. Büginde bir-birimen atısıp jür.
Aşıq künde oynağan nayzağay siyaqtı qoğamğa jarıp kirgen «Oyan, Qazaqstan!» da ekige jarılıp ketti: biri – qwramında Äsem Jäpişeva bar toptıñ azdı-köpti tegeurini bolmasa, ekinşisi – sayasi partiya qwramız dep, aqır ayağı wştı-küyli körinbey ketti. Bolımsız mitingimen titıqtağan «DVK» men Mwhtar Äbilyazov üşin barlığı «KNB»-nıñ agenti. Janbolat Mamaydıñ partiyası da 200 adamnan aspaytın miting alañın şiırlaumen şarşağan siyaqtı. «El tiregine» el senimsiz.
Köpşilikke belgili jäyt – bas birikpeydi. Bas birikpegen soñ, qol qaydan köbeyedi?! Qazaqta qoldıñ bir balaması – äsker, sarbaz. Sardarı ırıñ-jırıñ bolğanda, sarbazı qaydan wyısqan äsker, qolı qalay jwmılğan jwdırıq bolsın?
Onıñ üstine biliktiñ işki sayasat tehnologiyası qarsılıq qozğalıs müşeleriniñ «bosbelbeuin» özine tartıp, qalğanınıñ arasına lañ salıp, qoğamdıq toptardı toz-toz etti. Salıp jürgen wranı men söz ritorikası dwp-dwrıs Janbolat Mamaydı qoğamnıñ bir böligine jau qılğan osı tehnologiyanıñ lañı. Aqır ayağı oppoziciyanıñ qaysısı halıqqa dos, qaysısı jau ekenin ajırata almay, el-jwrt mäñgirip qaldı. Sodan barıp, protestik qozğalıstıñ jalğız ğana perspektivası qaldı: ol – Nazarbaevtıñ ömirden ketuin ğana kütu. Onıñ közi tirisinde eşteñe özgermeytinine senimdi halıq därmensiz otır.
– Ermwrat ağa, sırttan sınauğa barşa qazaq şeber ğoy...
– Men bwnı sınap emes, qoğamğa janım aşığannan, küyingennen aytamın. Küyingende naqtı bir jeke bireulerge emes, därmensizdik qamıtına öziniñ basın özi tığıp bergen qoğamğa aşınğannan aytamın.
Öziñ oy jügirtşi, sayasi rejimdi qwlatu ideyası keşegi Pandora jäşigi aşılğan kezde emes, Äkejan Qajıgeldinniñ sonau 1998 jılğı «RNPK» partiyası kezinen aytılıp keledi. Keyin «DVK»-nıñ alğaşqı nwsqası da qoğamdıq küşterdi rejimge qarsı tudıñ astına biriktire almadı. «Nağız Aq jol» jäne «Azat» partiyaları üşin de biriktiru mäselesi arman bolıp ketti. «Alğa, DVK!» da bwnı jüzege asıra almadı.
– Nege? Joğarıda siz aytqan üş sebeptiñ biri belgili boldı. Qalğan ekeui ne?
– Ekinşisi – biıl ayqın belgili bolğanday, bilik qaltasına qol salmasa, qazirgi qoğam qozğala qoyatınday emes. Resey, Armeniya jäne Qırğızstannan kirgizilgen avtonıñ salığına qatıstı bwrq ete tüsken qozğalıstı eske alayıq. Qanşa edi, 80 mıñ ba, avtokölik ieleri öre twrğanda, bilik şeginuge mäjbür boldı. Öziñ oylap kör – sol 80 mıñnıñ jartısı alañğa şıqsa, ne bolar edi? Bilik bwdan tışaday qorıqtı.
Odan keyingi «qol salu» zeynetaqınıñ bilik pen qoğam arasında dauğa aynalğan «porogına» baylanıstı boldı. Qoğam dür etkende, bilik tağı da aqtalıp älekke tüsti. Tağı da şeginis jasadı. YAğni, qoğamdağı protestilik dinamikası biliktiñ oraşolaq äreketine jäne halıqtıñ tiisinşe soğan qarsı äreketine baylanıstı boldı. Bwdan şığatın qorıtındı – Dariğanıñ Pandora ofşorına tıqqan milliondarı halıqqa qızıq emes, oğan öziniñ qaltasındağı az-maz aqşanıñ tağdırı mañızdı. Dariğalar qazınanı tonay bersin, tek meniñ aqşam aman bolsın! Mine, bügingi protestik tüysiktiñ bir logikası osı.
– Al endeşe qarsılıq qozğalıstıñ därmensizdigine äser etken üşinşi sebep ne?
– Üşinşisi – eldegi qarsılıq qozğalıs kedey. Biılğı 2021 jılda oppoziciyanıñ qayırşı jağdayına tağı da anıq köz jetti. Azamattıq qoğamnıñ qarımına dem beretin, qarapayım tilmen aytsaq, «qoltığına su bürketin» qarjılıq toptar joqtıñ qası. Tağı da eske alayıq, bälkim, büginde köpşiliktiñ esinde joq ta şığar: 2010 jılğa deyin, qoğamda «Azat» jäne «Alğa, DVK!» partiyaları bolğanda, mitingini bılay qoyğanda, apta sayın döñgelek üstelder men türli taqırıptar boyınşa konferenciyalar ötetin. Sol kezdegi qarsılıq küşter jüyeli, «sistemalıq» oppoziciyağa birige aldı. Qazir sol oppoziciyalıq is-ärekettiñ birde-biri joq.
Nege? Sebebi – joğarıda atalğan partiyalarmen birge qoğamdıq qarsılıq qozğalısına biznes ökilderi qosıldı, olarmen birge qarjı keldi. Oppoziciyalıq ärekettiñ masştabı keñeydi, manevr jasaudıñ mümkindigi arttı. Al bügingi oppoziciyada Butyalar (Bolat Äbilov – QT) joq. Men qwramında bolğan «Azat» partiyası iri qalalarda keminde ayına bir ret 100 mıñdap listovka taratatın. Sol jüz mıñdardı bastırıp şığaruğa tikeley men aralastım. Sol 100 mıñdardı jüzdegen erikti avtobustar men bazarlarda jürip tarattı. Keşe men büginniñ ayırmaşılığın bayqaysıñ ba?
– Qazir listovkanıñ qajeti qanşa, äleumettik jeliler bar ğoy?
– Men mwnı aqşanıñ arqasında jüzege asqan is-şara retinde mısal üşin aytıp otırmın. Iä, ärine, sol kezde «sistemalıq oppoziciya» bola twrsa da, nazarbaevtıq rejimdi bilikten taydıra almadı. Biraq bwl – basqa äñgimeniñ taqırıbı.
Al büginde sol äleumettik jeliler bola twra, qanday quattı oppoziciyalıq internet-resurstı ayta alasıñ? Äsirese – qazaq tilinde. Seniñ öziñ «Qazaq Times» portalında üş-tört jornalşını äreñ wstap otırsıñ. Solay ma?
– Ol jağı bar...
– Qarsılıq küşterdiñ qayırşılığı bolmasa, qarjılıq tiregi küşti bügingi «Tengrinews.kz» nemese «Nur.kz» sekildi oppoziciyalıq quattı resurstar jasaqtaytın edi ğoy? Ol joq! Al sol 2005–2015 jıldarı «Svoboda slova», «Respublika», «Epoha», «Söz» siyaqtı oppoziciyalıq gazetterdiñ şoğırı şığıp twrdı. Bertingi Güljan Erğalievanıñ «Adam» jäne «Adam bol» jobaları da oppoziciyadağı qarjınıñ küşimen şıqtı. Bügingi protestik qozğalıs wyımdarınıñ bir gazeti bar ma? Tağı da joq! Nege? Sebebi – bügingi oppoziciya qayırşı!
– Nege? Äleumettik jelilerde «DVK» men Janbolat Mamaydıñ 400–500 mıñ adam tirkelgen kanaldarı bar ğoy...
– Qayda sol Äbilyazov pen Mamaydıñ alañğa şıqqan 400–500 mıñı? Qalıñ qazaq virtual älemde ağılıp jatqan sıldır sözdi moyındamaydı nemese jelge wşıp jatqan ol sözdi halıq qwlağına ilmeydi. Halıq auada qalıqtağan internettegi sapırılısqan sözdi emes, közben köretindey, qolmen wstaytınday naqtı iske susap otır. Al bizdegiler birjaqtı «älemjeli auruına» wşırağan.
Onıñ üstine äleumettik jelide aytılğan sözdi, sol jelilerde qwrılğan kanal-arnalardı Google segmenti qabıldamaydı. Osıdan on kün nemese bir ay bwrın Mamay men Äbilyazovtıñ «Feysbuk» pen «YUtubta» aytqanın jelini aqtarıp izdemeseñ, juıq uaqıtta tappaysıñ!
Qarsılıq qozğalıstıñ qayırşılığı tağı da elde etek alğan jalpı ekonomikalıq dağdarıspen de baylanıstı siyaqtı. Jwmıssızdıq jaylağan elde qara taban qarsılıq tanıtuşı jan bağuğa janwşıra ma, joq älde alañdağı mitingige baruğa qwştar bola ma? Bwl da bası aşıq swraq.
– Degenmen, ötip bara jatqan 2021 jılda biliktiñ «Aqorda» jäne «Kitaphana» siyaqtı eki bası prezident Toqaevtıñ qwzırına öte bastadı dep ayta alasız ba? Mäselen, eks-prezident Nazarbaev «Nwr Otan» partiyasın Toqaevtıñ «ieligine» berdi ğoy. Al «Nwr Otan» parlamenttegi basım frakciya ekenin bilesiz...
– Birinşiden, «ielikke beru» mäselesi tolıq ayaqtalmaq tügili, äli bastalğan da joq, onıñ auı men bauın bilik partiyasınıñ s'ezi pişedi. Nazarbaevtıñ «berdim» degen sözinen keyin, edel-jedel partiya qwrıltayın ötkizuge ne kedergi boldı? YAğni, Nazarbaevtiki – ädettegidey bos söz, qwrğaq aldarqatu.
Ekinşiden, Täuelsizdiktiñ 30 jıldığına baylanıstı prezident Toqaev qol qoyğan marapattau jarlığına köz jügirtip şıq: Nazarbaevtıñ qwdaları men etjaqındarı tegis «Barıs» ordenimen marapattaldı. Nege? Sebebi aldağı 2022 jıl – Barıs jılı. Nazarbaev öziniñ qwdaların «barıs» qıldı, biraq jarlıqqa Toqaev qol qoydı. Osı ma – biliktiñ bir qwzırğa ötkeni? «De-fakto» – şeşti, «de-yure» – orındadı. Bar bolğanı – osı!
– Sayasattı qoya twralıq, Ereke, al ekonomikada ne bolıp jatır?
– Men ekonomikanıñ mamanı emespin ğoy, sondıqtan 2021 jıldıñ ekonomikalıq-qarjılıq balama qorıtındısın jasau üşin, belgili täuelsiz qarjıger Ayman Twrsınqanğa qolqa saldıq. Ülgirse – osı aptadağı gazetke, ülgermese – jaña jıldıñ basındağı nomerde jariya etemiz.
Degenmen, köpe-körneu jağdaylardı sezinu üşin ekonomist bolu qajet emes şığar? Meniñ bayqağanım – elde jekeşelenetin memlekettik aktivter satılıp bituge taqau. Aldağı jılı ükimet «Qazpoşta» men «Qazaqstan temir jolı» wlttıq kompaniyaların satamız dep otır. Memlekettiñ strategiyalıq mañızı joğarı nısandarı satılğan soñ, ükimet aynalısuı tiis qay ekonomikanı swraysıñ?
Aytpaqşı, 2021-de eldiñ energetika salasın satu bastaldı. Men tüsinbeymin: «GES» dep atalatın quat köziniñ trubina doñğalağı ağıp jatqan sudıñ äserinen aynalıp twr, toq özdiginen öndirilip jatır, endeşe eldiñ elektr jelisin jeke menşik investorğa satu qanday qajettilikten tudı?
– «DAT»-tıñ ötken bir sanında Qazaqstannıñ elektr jelisi sektorın arab elderiniñ birikken holdingi jekeşelendirip alğalı jatır dep jazğan ekensizder...
– Iä, küdik bolğan soñ jazdıq. Äytpese bwl sauda-sattıqtıñ «qolınan wstap alğan» joqpız. Küdik bolatın sebebi – teletehnologiya tügili, baltanıñ basın şığarmaytın Arab Ämirligi Qazaqstannıñ energetika salasına nege qızığa qaldı? Arab elderi energetikanıñ tehnologiyası men ekonomikasın älemdik menedjment deñgeyinde şır aynaldırıp jürgenin estidiñ be?
– Mwnaydan tüsetin milliardtarı mol bolğan soñ, ol qarjını oñtaylı ornalastıratın jer izdeytin şığar, kim bilsin?
– Äygili äzilkeş-artist Asqar Naymantaev aytpaqşı, «uot tak»! Mäsele Qazaqstannıñ energetikasın damıtuda emes, sen aytqanday, mol aqşanı ornalastıruda. Aqşa bolğanda, Qazaqstannıñ energetika salasına keledi degen 6 milliard dollar taza arabtıñ aqşası emes siyaqtı. Bwl millardtar Ämirlik eline tığılğan Qazaqstan biliginiñ basında otırğan adamnıñ aqşası. Endi sol orasan zor kapitaldı legalizaciya jasau üşin, «investor oyını» oylanıp tabıldı. Şetke tığılğan kapital investiciyalıq jeleumen eldiñ energetikası salasına salınadı. Qazaqstan ükimetimen jasasqan öte oñtaylı kelisimşart boyınşa, belgili bir mezgilden keyin, juılıp-şayılğan aqşa üsteme payızımen keri qaray – Ämirliktegi esepşotqa taza küyinde qaytadı. Mine, täuelsiz sarapşılar añdağan gäp osında.
– Qoş delik, al siz aytqanday, «qwdalar barıs bolğan» aldağı 2022 jıldan qanday ümitiñiz bar?
– Nöl! Eldegi sayasi jağday däl biılğıday bılq etpey twratın bolsa, eşqanday ümit joq. Sol bayağı mırtıñ-tırtıñ boladı. Bälkim, biliktiñ özindik işki qitwrqı bastamasımen merziminen bwrın ötetin prezidenttik saylauğa dayındıq bastaluı mümkin.
– «Gäp» demekşi, ol saylau zañ boyınşa 2024 jılı ötui tiis bolsa, eki jıl bwrın dayındaludıñ gäbi nede dep oylaysız?
– It bilip pe?! Kezinde reseylik oligarh Boris Berezovskiy: «Logiku idiotov prognozirovat' nevozmojno» degen eken. Biraq Türkistan qalasın jedeldetip jañğırtıp jatqanına qarağanda, Ahmet Iassauidiñ qasına barıp jatpaqşı adam asığıs siyaqtı. Biliktiñ tranzitin tolıq ayaqtauı kerek qoy. Toqaev – ötpeli kezeñniñ figurası. Onıñ üstine ol mädeniet pen tazalıqtıñ adamı. Ötken 20 jıldıq jaña tarihqa reviziya jasauı äbden mümkin... Al Nazarbaevqa tarihtağı atın saqtap qalatın mwrager kerek. Gäp osında ma dep oylaymın.
– Aşıq kettiñiz ğoy, Er-ağa, swhbatıñızğa raqmet! Aman bolıñız!
– Jabıq jüretin kez äldeqaşan bitken, jasıratın ne qaldı?! «Qazaq Times-tağı» jigitterge sälem – Jaña jıl qwttı bolsın!
Ermwrat Bapi: Nazarbaevqa tarihtağı atın saqtap qalatın mwrager kerek
– Ermwrat mırza, sizdiñ kömegiñizben jılğa qorıtındı jasap, 2021 jılda elde bolğan jağdaylar töñireginde swhbattasayıq dep edik...


text:
Ava şaraitleriniñ beterleşüvi ve qar yağuvı sebebinden Aqmescit belediye hızmetleri gece-kündüz çalışacaq.
Bunı Aqmescit memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Müessiseniñ malümatına köre, Qırım yollarınıñ qardan temizlevine 5 mahsus tehnika ayırılağan edi, qaldırımlarnı, azbar çıqışlarını ve ev etraflarını 450 azbar hızmetçileri temizley.
Keçken kün devamında yollarğa 152 tonna tuz-qum qarışması sepildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi qırımlılarnı qar yağuvı, tuman, ava araretiniñ tüşmesi aqqında tenbiyeley. Furtuna havfı sebebinden Keriç keçitiniñ işi toqtaldı.


text:
Qırım içün Taratistan ve Şimaliy Kavkaz cumhuriyetleriniñ tecribesi faydalı olacaq. Mında saylav tertibatı ve uquq çıqarıcı akimiyetiniñ organları yuqarı vazifelerge çeşit qavimlerniñ vekillerini namzet olaraq köstermege imkân bere.
Bunı Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov «Birlikte abadanlıq» degen maqalesinde yazdı. Onı bugün «Rossiyskaya gazeta» aşkâr etti, dep haber ete Qırımnıñ öz başına tayin etilgen ükümetiniñ «ruporı» «Krıminform» saytı.
Aksönovnıñ fikrince, «Qırımda iç bir kvaziparlament olmamalı: tatar, rus, ukrain, çünki böyleliknen toplulıq bölüne bile».
«Amma, ebet, er bir milletniñ kendi idare organlarınıñ olması mümkün, olarnıñ tertibatı ise Rusiye qanunlarına uymalı. Mında şusı müimdir ki, böyle alda medeniyetara dialognıñ inkişafına, tolerantlıq ve sabırnıñ inkişafına hızmet etecek mahsus leyhalarnıñ olması kerek»,– dey o.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
«Qırım birdemligi» cemaat teşkilâtınıñ faalleri «Olarnıñ sesi ol» aktsiyasını başlattı. Teşkilâtçılarnıñ ğayesine köre, er bir insan siyasiy mabüslerge qoltutuv video muracaatını qayd ete bile.
«Siyasiy sebeplerden apiske alınğan er bir insannıñ azatlıqta onlarnen dostu, işdeşi ve tanışı bar, olar mabüsler aqqında daa çoq ayta bileler. Teşebbüske qoşulıv, bizge video muracaatlarıñıznı yollañız, mahsus hızmetler «terrorist» dep kimlerni apiske alğanını ikâye etiñiz», – dep aytıla «Qırım birdemliginiñ» haberinde Facebookta.
Faaller ilk video muracaatını endi derc etti. Belli Qırım ressamı Zarema Trasinova Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ernes Ametov aqqında tarif etti.
Yuqarı Radanıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Türkiye ombudsmeni Şeref Malkoçqa Rusiye ve işğal altındaki Qırım apishanelerinde bulunğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ cedvelini berdi.
Sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye tutulğan şahıslarnı almaştırdı. 35 ukrainalı olğan uçaq «Borıspil» ava limanında qondı.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, qırımtatar faalleriniñ Rusiye apishanelerinden azat etilüvi Ukraina-Rusiye deñişiminiñ ekinci basamağı olacaq.


text:
Kreml nezaretindeki Qırım akimiyeti Aqmescitniñ merkezinde matr 16 ve 18 künleri naqliyat areketini qapatmağa niyetli. Bunı Qırımdaki Rusiye akimiyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Ayırıca, 2017 senesi mart 16 künü saat 08.30 ve saat 10.00 arasında: Kirov caddesinde (Kirov cad. ve Gogol soqağınıñ çatışmasından Kirov cad. ve Nekrasov soqağınıñ yol çatışmasına qadar), Serov soqağında (Aleksandr Nevskiy ve Karla Marksa soqaqlarınen çatışmaları arasında). 2017 senesi mart 18 künü saat 15.30 saat 22.00 qadar: Kirov caddesinde (Kirov cad. ve Gogol soqağınıñ çatışmasından Kirov cad. ve Nekrasov soqağınıñ yol çatışmasına qadar) yol areketi qapatılacaq», – dep haber ete müessise.
Matbuat hızmetinde bildirdiler ki, naqliyat areketiniñ sıñırlanması «referendum» ve «Qırımnıñ Rusiyege qoşulması» yıllığına bağışlanğan tedbirler sebebinden olacaq.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında, dünyada qabul etilmegen, referendum keçirildi, neticede Rusiye Qırımnı özüne qoşqanını ilân etti. Ukraina, Avropa birligi ve AQŞ bu rey berüvini tanımadılar ve Qırım Rusiye tarafında işğal etilgenini tasdiqlay.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Lvivde patlav sesleri eşitildi, dep bildirdi oktâbrniñ 11-nde şeer başı Andriy Sadovıy.
"Lvivde patlav sesleri eşitile. Elektrik ile qıyınlıqlar bar", - dep yazdı o.
Daa tafsilâtlı malümat yoq.
Lviv vilâyetiniñ arbiy memuriyetiniñ yolbaşçısı Maksim Kozıtskıynıñ malümatına köre, raketa ücümi bölgedeki energetika obyektine olğan.
Oktâbrniñ 10-nda saba Rusiye ordusı Ukrayinağa bir çoq yerden ateş açtı. Ukrayina Silâlı quvetleri 43 raketa tüşürildi ve Rusiye Ukrayinağa qarşı 83 raketanı qullandı, dep bildirdi. Ukrayina arbiyleri 12 Shahed-136 İran uçucısızını tüşürdi.
Ukrayina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ aytqanına köre, Rusiye ordusınıñ eki nişanı bar – memleketniñ energetik obyektleri ve insanlar. Ukrayına baş naziri Denis Şmığal bildirgenine köre, Rusiyeniñ ücümleri neticesinde 8 regionda ve Kıyivde 11 «müim infrastruktura obyekti» zarar kördi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Ukrayinağa, hususan energetika obyektlerine ücüm etilgenini tasdıqladı. O, «Rusiye topraqlarında terakt ıntıluvları» devam etse, yañı ücümlernen qorquza.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırımnıñ Curçı rayonında Rusiye ordusında askerlik yapmağa istemegen er adam mahküm etilecek. Bu aqta Qırımnıñ Rusiye prokuraturasınıñ matbuat hızmeti bildire.
Müessiseniñ malümatına köre, adı aydınlatılmağan erkek «kelgen celpnamelerge baqmadan, arbiy komissarlıqqa dört kere sebepsiz kelmedi, böylece askerlik yapmamaq içün sebebi olmasa da, arbiy hızmetten vazgeçti».
Rusiye prokuraturasınıñ bildirgenine köre, dava Rusiye kontrolindeki mahkemege temelden baqıluvına yollanıldı. Qabaatlanğan kişi 2 yılğa qadar apiske alına bile.
Yarımadada Rusiye ordusına aluv kampaniyası oktâbrniñ 1-nde başladı, 2019 senesi dekabrniñ 31-ne qadar devam etecek. Aq qorçalayıcılar qırımlılarnıñ Rusiye ordusına celp etilmesini takbih etti.
Bundan evel 2019 senesi baarde askerlikke çağırılğan qırımlılarnıñ 85%-ı qomşu Rusiyeniñ bazalarına yollanıldı, dep haber etilgen edi.
Kyiv, Rusiyeden işğal etilgen Qırım sakinleriniñ silâlı quvetlerine celp etilüvini toqtatmasını talap ete.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Rusiye ordusında askerlik yapmaq içün celpname alğan qırımlılardan telefon ya da elektron poçta vastasınen muracaat etmelerini rica ete.
Ukrainadaki BM insan aqları monitoring missiyası bildirgenine köre, 2017 senesi eñ az 4800 Qırım sakini Rusiye silâlı quvetlerine çağırıldı. OSCE ABD işleri vaqtınca vekâletlisi Garri Kamiannıñ malümatına köre, 2018 senesi 5600 qırımlı Rusiye ordusına çağırıldı.


text:
2017 senesi qırımtatar faallerine qarşı yañı cinaiy işler açılacağını beklemek kerekmiz. Bunı Rusiyeli advokat Nikolay Polozov DW intervyüsinda beyan etti.
Onıñ sözlerine köre, 2018 senesiniñ prezident saylâvlarına azırlanmaqnen, Rusiye ükümeti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ qalğan faaliyetini yoq etmege tırışacaq, dep yaza neşiriyat.
«Men, Rusiyede ekstrimistik teşkilât olaraq tanılğan Mecliske bağlı bir qaç cinaiy iş açılacağını tahmin etem. Birincilerden – İlmi Umerov olacaqtır, dep belleyim», – tarif etti Polozov.
Advokat bu intervyüda qayd etti ki, basqılar – işğal etilgen Qırımda keçken sene ötkerilgen parlament saylâvlarınıñ neticeleri sebebinden şiddetleşmek mümkün.
«Kreml ve yerli memurlar, saylâvlarğa kelgenlerniñ sayısı ğayet az olğanından ve saylâv neticelerinden, hususan, qırımtatarlar şu saylâvlarğa kütleviy şekilde qoşulmağanından, menmün degiller. Vaziyetini deñiştirmek ve saylâvlarğa sayısını güzelleştirmek ve yahşı neticelerni elde etmek vazifesi qoyıldı. Bunı becermek içün qırımtatar teşkilâtlarına qarşı küreş alıp barılacaq», – dep añlattı Polozov.
Yanvar 26 künü Bağçasarayda qırımtatar faali Seyran Saliyevniñ evinde tintüv ötkerildi, soy-soplarınıñ aytqanlarına köre, silâlı hızmetler yasaq etilgen kitaplarnı qıdırdılar. Saliyevni Rusiye İçki işler nazirliginiñ Bağçasaraydaki ROVD binasına alıp kettiler.
Aynı şu künü Edem Semedlâev ve Emil Kurbedinovnıñ qullanğan maşnalarını Rusiye yol nezaret hızmetiniñ vekilleri toqtattı, birazdan o yerge FSB hadimleri kelip Kurbedinovnı yaqaladılar. Advokatnı «ekstremistik malümatlarnıñ tarqatılmasında» qabaatlaylar, oña qarşı ceza qararı Kreml kontrolündeki Aqmescitniñ Demryol rayon mahkemesinde qabul etilecegi belli oldı.
Bundan ğayrı adliyeciniñ evi ve ofisinde tintüv yapılğanı aqqında bildirile edi.
Emil Kurbedinov «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca bir-qaç mahkümniñ ve jurnalist Nikolay Semenanıñ advokatı ola.
Keçende Aqmescitte FSB hadimleri, İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznıñ işlerinde advokat olğan Nikolay Polozovnı yaqalap, sorğuğa alğan ediler. Polozov bu yaqalamanı qaçıruv olaraq tanıy.


text:
Qırımda yılnıñ başından 491 yanğın södürilgen edi,olarda 42 adam elâk oldı, dep bildire Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi.
Keçken yılnıñ köstergiçlerine köre, bu miqdar 83%-ğa arttı.
“Qırım akimiyeti ve FVN bunı ciddiy mesele saya, ve bunıñ içün kene ve kene yanğın havfsızlığına mesuliyetli yanaşmağa adamlarğa muracaat etemiz. Adamlarnıñ çoqusı sadece yanğın havfsızlığı qaidelerine boysunmamaqtan ğayrı, soñsuz tekrarlavlar ve ihtarlarğa baqmadan, olarnı bozıp tura”, - dep yaza müessise müdiri Sergey Şahov sözlerinden matbuat hızmeti.
Mayısnıñ 6-sından 8-inece yarımadada büyük yanğın telükesi bar, dep bildire Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiri aytqanı kibi, 500 ziyade insan 70 yıl evelsi olğan facialı adiselerni añmaq içün demiryol vokzalındaki bağçasında toplandı.
Matem mitingde Keriç şeer şurasınıñ memurları: tasil, gençler ve sport idaresi iştirak etti.
«Biz öz aqqımız oğrunda küreşimizde bir olğanımıznı ve Qırımda qırımtatar halqı, Qırımnıñ tamır halqı bar olğanınnı köstermek içün toplandıq», – dep muracaat etti matem mitingniñ iştirakçilerine Keriç regional meclisiniñ lideri Müfret Veliyev.
Demiryol vokzalınıñ yanında sürgün etilgen halqlarnıñ qurbanlarına tiklengen abidege gülçemberler qoyuldı.


text:
Keriçniñ rusiyeli memüriyetiniñ başı muavini Yevgeniy Adamenko istifağa ariza berdi. Bu aqta Keriç meseleleri boyunca köçme oturışta Sergey Aksönov bildirdi.
“Adamenko efendi ariza yazdı. Muşaverege bitkence, belki, daa bir kimse yazar”, - dedi Aksönov.
Qırımnıñ rusiyeli başı, keçken muşavereden soñ Keriç memuriyetine berilgen buyruqlarnıñ çoqusını becerilmedi, dep ayta.
Keçken yılnıñ soñundan Aksönov, “memuriy terror” çerçivesinde Qırım şeerlerinde köçme oturışlanı ötkere.
Fevralniñ 21-nde Keriçniñ Rusiye memuriyetiniñ toplaşuvında, Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov Keriçniñ Rusiye memuriyetine çöplük çıqarılmasınen bağlı meseleni al etmege emir etti: 30 kün içinde çöplük içün yañı yerlerni tapıp, şeer içindeki eski soylarını qullanmamaq kerek. Em de o zaman Aksönov, Keriç mer muavini Dilâver Melgaziyevni vazifesinden boşatmağa emir etti.
Keçken yılnıñ soñundan berli Aksönov, Qırım şeerlerinde köçme oturışlarnı keçire. O Keriç, Yalta, Kefe, Aluşta, Ermeni Bazar şeerlerine barğan edi.


text:
Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden Qırım tahqiqat izolâtorında bulunğan Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Uzeir Abdullayevge Ukraina ekimleriniñ yiberilmesini talap ete. Bunı aprel 30-da Twitterde Ukraina TİNi sözcüsi Maryana Betsa yazdı.
Bildirüvde: «Aqmescit tahqiqat izolâtorında qanunsız yaqalanğan Uzeir Abdullayev kritik vaziyette buluna. Vaqıt endi saatlarnen ölçene. Ukraina ekimleriniñ yiberilmesini talap etemiz», – denile.
Aprel 30, bazarertesi künü Abdullayevniñ anası, tahqiqat izolâtorında bulunğan oğlunda bir qaç künden berli yüksek sıcağı, ayağında şişik ve şişiklik bar, o, dayanılmaz ağrılar çeke, dep bildirdi. Dilâra Abdullayevanıñ bildirgenine köre, bu alâmetler qannıñ zeerlenmesini köstermek mümkünler.
Daa evel Uzeir Abdullayevniñ advokatı ve apayı yaqın vaqıtta Cezalarnı içra etüv federal hizmetiniñ idaresi (UFSİN), tahqiqat izolâtorı, prokuratura ve FSBge, tsivil bir hastahanede munasip tibbiy yardımnıñ kösterilmesini temin etmek ve qabaatlanğanğa diagnozını bildirmek talaplarınen bir sıra arizalar bereceklerini bildirdiler.
Bundan evel Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi Aqmescitteki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları Teymur Abdullayev, Uzeir Abdullayev, Ayder Saledinov, Rustem İsmailov ve Emil Cemadenovnıñ qorçalayıcıları tarafından sıñırlav tedbiriniñ uzatılmasına qarşı berilgen apellâtsiyalarnı red etti.
2016 senesi oktâbrniñ 12-sinde Qırımda beş musulman qorantasınıñ evleri tintildi. Tintüvler neticesinde Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlanğan beş qırımtatar: Rustem İsmailov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov tevqif etildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
«Qırımdaki adise-vaqialar – Ukraina devleti, em de Silâlı quvetleri içün ciddiy bir sınavdır. Bizler bu sınavdan keçmek içün olğan ğayretini sarf etemiz, – dep ayttı o, «Ukrinform» neşirine. – Buhran Ukraina Silâlı Quvetlerni inkişaf ettirmek içün bir sebep oldı».
Mudafaa nazirliginiñ yolbaşçısı bildire ki, Rusiye ordusı Ukrainağa istilâ etse, Ukraina Silâlı Quvetleri qarşılıq köstermege azır.
Martnıñ 26-da Ukraina Yuqarı Radası Ukraina mudafaa naziri İğor Tenühni istifağa yolladı. Onıñ yerine nazir vazifelerini eda etecek Mıhaylo Koval tayin etildi.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova «Afğanistan ve terrorizm ile küreş tedbirleriniñ veteranları umumukrain birligi» cemaat teşkilâtınıñ reisi Sergey Kunitsınge «2019 senesi Ukrainada insan ve vatandaş aqları ve serbestliginiñ qorunmasına qoşqan issesi» içün fahriy yarlıq berdi.
Denisovanıñ matbuat hızmeti bildirgenine köre, o, cemaat teşkilâtınıñ reisinen Ukrainada insan aqları ve serbestliginiñ, hususan cenk veteranları, cenk neticesinde saqatlığı olğan insanlar ve cenkte elâk olğanlarnıñ qoranta aqları bozulmasın dep, küçlerniñ birleştirilmesinen bağlı işbirligi memorandumını imzaladı.
«Eminim, Afğanistan veteranları ve Ukraina şarqındaki Ukraina-Rusiye cenk iştirakçileriniñ uquqiy ve içtimaiy qoruvı saasında bizim işbirligimiz semereli olıp, Ukraina vatandaşlarına faydalı olacaq», – dep aytıla haberde.
Sergey Kunitsın – Aqyar şeer devlet memuriyetiniñ sabıq reisi, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ükümetiniñ sabıq reisi, Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki sabıq daimiy vekili, I, VII, VIII çağırılış Ukraina halq deputatı, 1998-2012 seneleri Qırım Muhtar Cumhuriyeti Yuqarı Şurasınıñ deputatı.


text:
Qırımnıñ on provayderi 14 ukrain haber saytını, 2 içtimaiy ağnı, Qırımtatar Milliy Meclisi ve «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ saytlarını blok ete, dep haber etile 2019 senesi mayıs-iyün aylarında Qırım aq qorçalayıcı gruppası keçirgen monitoring neticelerinde.
«2019 senesi iyünniñ soñuna qadar bu provayderler esas Ukrainada serbest çalışqan eñ az 19 saytnıñ kirişini qapata: «tsenzor.net», «sled.net», «UAinfo», «5 kanal», «Fokus», «Glavnoye», «Depo», «Ukrainskaya pravda», RBK, «Ukrinform», «Levıy bereg», «Glavkom», «Zerkalo nedeli», «Striçka», Linkedin ve Telegramm içtimaiy ağlarınıñ saytları ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ saytları, İyegova şaatları ve «Hizb ut-Tahrir» saytları», – dep aytıla haberde.
İlhaq etilgen Qırımnıñ müessiseleri bu malümatnı şimdilik izaatlamadı.
Hatırlatamız, Ukraina tele ve radio yayınları meseleleri milliy şurası iyülniñ 4-nde evelki izinleri bitken kütleviy haber vastalarınıñ Donbasnıñ işğal etilgen yerleri ve işğal etilgen Qırımda vaqtınca yayınlanmasına izin berdi.
2017 senesi Ukraina BM Halqara mahkemesinde Rusiyege qarşı dava açtırıp, onı Ukrainada terrorizmnm maliye etip qoltutqanı içün, em de Ukrainağa qarşı istilâ çerçivesinde ayırım yapqanı içün mesüliyetke çekilmesini talap etken edi. Vaziyetni köz ögüne alğan mahkeme 2017 senesi aprelniñ 19-nda Ukrainanıñ talabınen Rusiyege qarşı vaqtınca tedbir almağa qarar qabul etti.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Adliyeciler qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Eger älemdık ekonomikağa kömırsutegı şikızatynyñ jaña ken oryndary qajet bolmaityn jahandyq klimattyq saiasat belsendı türde qataiğan jağdaida (senari nöldık emisia dep atalady) mūnai bağasy barelıne 24 dollarğa deiın tömendeuı mümkın, al 2030 jylğa qarai barelıne 36 dollardan aspaidy. İnfläsialyq faktordy eskere otyryp, naqty mändegı qūldyrau nominaldy mänge qarağanda äldeqaida küştı bolady, būl mūnai-gaz salasynyñ ūzaq merzımdı investisialyq tartymdylyğyn kürt tömendetedı.
Būl rette, ükımetter ūsynğan şaralardyñ uaqytynda tolyq oryndaluyn közdeitın senari boiynşa (kepıldık senariı) aldağy onjyldyqtarda bağa aitarlyqtai joğary bolyp qalady: 2030 jylğa qarai barelıne 67 dollar jäne 64 dollarğa barel 2050 jylğa qarai.
Belgılengen saiasat senariı 2050 jylğa qarai barlyq klimattyq maqsattar oryndalmaidy dep boljaidy. Būl jağdaida HEA mūnai bağasyn barelıne 60-90 dollar deñgeiınde boljaidy. Oqiğalardyñ damuymen 2030 jyldary mūnaidyñ älemdık sūranysy täulıgıne 104 million barelge jetedı, sodan keiın 2050 jylğa qarai bırtındep tömendeidı, deidı HEA.
Eske salaiyq, 2021 jyldyñ qazanynda Brent markaly bağa barelıne 80 dollar deñgeiınen asyp tüstı. 2020 jyldyñ säuırınde pandemianyñ taraluyna bailanysty dürbeleñ jağdaiynda Brent barelı jergılıktı minimumğa 15.98 dollarğa jettı.


text:
Kreml kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş Aqmescitli mabüsi apis cezasınıñ uzatılmasından bergen şikâyet arizasını red etti. Bunı Qırım advokatı Emil Kürbedinov iyünniñ 28-de Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Mahkeme şikâyetlerimizni kene qanaatlendirmedi. Bu oturış ceza-protsessual kodeksi ve halqara uquqqa zıt bir şekilde keçirildi. Dava qapalı mahkeme oturışında baqıldı. Dava malümatlarında mahkeme qararı bar edi, prokuror Rusiyede kerçekleştirilgen terrorist ücümlerinden sebep bir de bir qalabalıq çıqacağından qorqıp, Rusiyedeki istiqrarsız içtimaiy-siyasiy vaziyetke esaslana. Bu sebepten oturışnı qapalı şekilde keçirmege rica etti», – dep tarif etti advokat.
Onıñ aytqanına köre, Qırımdaki Rusiye mahkemesi imaye tarafınıñ iç bir deliline emiyet bermedi.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» beş mabüsi Emil Cemadenov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Ayder Saledinov ve Rustem İsmailovnıñ apiste yatma müddetini üç ayğa uzatqan edi. Advokatlar şikâyet arizasını berdi, lâkin onıñ baqılması eki kere avuştırılğan edi.
2016 senesi oktâbrniñ 12-de Qırımda beş qırımtatar qorantasınıñ evinde tintüv keçirildi. Tintüvler neticesinde beş qırımtatarı tutuldı, olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmesinde qabaatlaylar: Rustem İsmailov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov, Ayder Saledinov.
Fevral ayınıñ soñunda belli oldı ki, Rustem İsmailov ve Ayder Saledinovnı psihiatrik ekspertizağa yolladılar. Bundan evel Müslim Aliyev, Vadim Siruk, Enver Bekirov, Emir-Üsein Kuku, Arsen Cepparov, Refat Alimov, Remzi Memetov ve Enver Mamutov psihiatrik ekspertizadan keçken ediler.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Audio (Efraim Atxam)
"Bügenge İzrail tarixında bu iñ qara kön. İzrail xökümäte qayçan bulsa da qabul itkän iñ qotıçqıç qararlarnıñ berse. Bu xäl, meñnärçä yähüd öylären taşlap kitärgä tieşlekne, ä inde Xamas, İslam Cixadı häm Xezbolla gäyepsez yähüdlär qanında üzläreneñ möstäqil däwläten tözi digänne añlata."
Bu xaqta Fälästinnär premier-ministrı Äxmät Qureı bolay dide:
Audio (Äxmät Qureı) “Bez, fälästin cirlärennän İzrail gäskärlären häm utırmaların çığaruğa qağılğan teläsä nindi qararnı xuplıybız. İzrail basıp alğan cirlärdän kitärgä tieş. Bu yeşlär ber yaqlı ğına yeşlänäme, kiñäşepme, bez bersenä dä qarşı tügel.”


text:
Rusiyeniñ büyük istilâsı Ukrayina içinde türlü konfessiyalar arasındaki munasebetlerge nasıl tesir etti? Ukrayina Silâlı Quvetleriniñ siralarında olğan musulmanlar cenk zamanı namaz qılmaqnı nasıl becereler? Ukrayina musulman liderleri cemaatnı memleketni mudafaa etmege çağırır eken, Rusiye musulman liderleri Ukrayiağa qarşı cenkni destekleyler, aqlı kim? Bunıñ aqqında Qırım.Aqiqat noyabrde Ukrayina musulmanları diniy idaresiniñ müftisi olğan doğma Qırımlı imam Murat Suleymanov ile laf etti.
– Keliñiz bir açıqlamadan başlıyıq. Ukrayinada "Umma" Musulmanlarnıñ diniy idaresi bar. Ve yaqında onıñ müftisi siz oldıñız. Bundan ğayrı Qırım musulmanları diniy idaresi bar, onıñ müftisi Ayder Rustamov. Daa müfti Ahmed Tamim ile diniy idare bar... Aynı zamanda, sıq-sıq Ukrayinanıñ bütün musulmanlarınıñ bir müftisi olğanı ile bağlı yañlış fikirler bar.
Ne içün Ukrayinada çoq müftiyat ve ruhaniyler bar? Bu, Ukrayinanıñ söz serbestligine saip olmasınıñ amillerinden biridir
– Ne içün Ukrayinada çoq müftiyat ve ruhaniyler bar? Bu, Ukrayinanıñ söz serbestligine saip olmasınıñ amillerinden biridir. İnsanlar bir şeyge farqlı baqa, oña öz tarifini bere ve özüne köre qullana bilir. Misal olaraq, menim bir baqışım bar ve Ukrayinada bir tür yardımğa ihtiyacı olğan musulmanlarnıñ olğanını añlayım. Amma asla meni diñlemek kereksiñiz aytmacağım, çünki eñ doğru olğan bizmiz. Epimiz insanmız, epimiz hata yaparmız.
Er şeyni bilgenini aytqan ve özüni üstün körgen er angi alim aslında iç bir şey bilmez ve iç bir şey olmaz. Diniy metinler üzerinde çalışqan müfti olarğa ne qadar çoq dalsa, o qadar büyük qapılar onıñ içün açıla ve neticede o iç bir şey bilmegenini añlay.
– Endi eki qırımtatar eki diniy idarege reberlik yapa. Kıyivde camige cuma namazına ketecek olğan qırımtatarnı tasavur eteyik. Ayder Rustamov ya da Murat Suleymanovnıñ vaazına ketecekmi? Saylavında nege köre areket etecek?
– İlk nevbette, biz musulmanmız, soñra qırımtatarmız. Camige kelgen musulman kimni daa çoq begengenini saylay bile. Belki de bir imamnıñ ya da müftiniñ hutbesi onıñ qalbine daa yaqındır. Eger de men yalıñız bizge keliñiz desem, bu büyük sayğısızlıq ve hata olur edi. Bu, iman, areket tarzı ve edep ile bağlı meselelerge işaret eter edi.
– Keniş mıqyaslı cenk Diniy idareniñ faaliyetine nasıl tesir etti?
Şimdiki vaqıtta işğal altında olğan Severodonetskte cami artıq yoq: o ateşke astında qalıp, yanıp ketti
– İlk aylarda bir çoq camilerde faaliyet toqtadı, hususan şiddetli uruşlar olğan bölgederde: Kıyiv, Harkiv, Zaporijjâ... Şimdiki vaqıtta işğal altında olğan Severodonetskte cami artıq yoq: o ateşke astında qalıp, yanıp ketti.
Faaliyet kursu biraz deñişti. Al-azırda bu daa çoq göñülli bir faaliyettir. Misal olaraq, pek çoq musulman Lvivge ketti. Lvivdeki camimiz üç biñden çoq adamnı qabul etti.
– Bugünde Ukrayina Silâlı Qvetleriniñ sıralarında hızmet etken musulmanlarnıñ sayısı aqqında malümat barmı?
Olarnıñ tam sayısı aqqında aytıp olamam, amma Ukrayina Silâlı Quvetleriniñ türlü batalyonlarında pek çoq musulman iştire etkenini bilem.
– Cenkte ruhiy ihtiyaclar nasıl kerçekleştirile? Misal olaraq, beş kere qılınmaq kerek olğan namaz?
Ukrayina Silâlı Quvetleriniñ türlü batalyonlarında pek çoq musulman iştire etkenini bilem
- Er namaznıñ öz vaqtı bar. Amma bir musulman bir sebepten, misal olaraq, ateş vaqtında namaznı qılıp olamasa, onı qaldırıp, soñra başqa namaz vaqtında borc olaraq qıla bilir. Yani, qorqunç bir şey yoq. Daa cenk vaqtında qılınğan mahsus namaz bar. Eger bütün batalyon musulmanlar olsa, olar ekige bölüneler. Bir qısmı namaz qıla, digeri olarnı mudafaa ete. Soñra olar deñişeler.
– Müfti Said İsmagilov Qırım.Aqiqatqa intervyü vaqtında, Ukrayinanı Rusiye tecavuzından mudafaa etken askerler Allah yolundadırlar, dep aytqan edi. Aynı zamanda malüm olğanı kibi, Rusiyeniñ Yuqarı müftisi Talgat Tacuddinov Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı istilâsını desteklegen. Bu künleri ise Tataristan Musalmanları diniy idaresi Putinniñ seferberlik aqqında fermanını baqıp çıqqan soñ, bu musulman degerliklerine zıt kelmegenini bildirdi. Bu cenkniñ er eki tarafında musulmanlar bar. İlâhiyat ceetinden kim aqlıdır?
– Ukrayina musulmanlarına kelgende, böyle bir hadis bar ki: eger bir telüke aileñizge, namusıñızğa ait olsa, siz olarnı qorumağa borclusıñız. Rusiye müftiyleriniñ sözleri ise... Olar bir şey aytmaq kerekler - biz bunı pek yahşı añlaymız. Amma olar, degenleri ve çağırğanları içün Allah ögünde cevap bereceklerini añlamaq kerekler. Ne içün? Çünki olarnıñ çağıruvı - zorbalıqqa çağıruvdır. Allah Taalâ ise bunı yasaq ete, Qırım-i Kerimde bunıñ aqqında pek çoq yazıla.
Amma atta Quran-i Kerimde, zalımlarnıñ olarnı qabaatsız dep tanıycaq insanları er zaman olacaq, dep yazıla
İmam Malikniñ sözlerini hatırladım – bu fikh üzre uquq mektebiniñ temelcisi olğan eñ nufuzlı alimlerden biridir. Bir kün ondan sorağanlar: "Alçaq kim?". O cevap bergen: "Yaşayış nimetlerini elde etmek içün dinni qullanğan". - "Alçaqtan daa beter kimdir?" - "Öz zorbalığını aqlamaq içün dinni qullanğan alim".
Yani, şimdiki vaqıtta öz zalımını, cenkni, zorbalıqnı, öldürüvlerni aqlağan alçaqlar. Ve mında qayd etmek kerek ki, olar aqlı olğanlarını köstermek içün türlü ıstılalardan faydalanalar. Amma atta Quran-i Kerimde, zalımlarnıñ olarnı qabaatsız dep tanıycaq insanları er zaman olacaq, dep yazıla. Olarğa tövbe etmek, sözlerini keri almaq ve er şeyni yahşı etip tüşünmek tileyim. Eger cesaretleri olsa edi, Ukrayina musulmanlarına telefon etip, laf eter ediler.
– Cenkniñ Ukrayinada dinlerara munasebetlerge tesiri nasıldır?
– Musulman memleketlerden ya da Avropadan Ukrayinağa kelgenler dinlerara munasebetler bizde nasıl olğanına şaşalar.
Şimdi Ukrayinanı desteklegenlerniñ - ister musulman, ister hristian, ister yeudiy olsun - munasebetleri daa da qaviyleşecek
Arap baariniñ zamanından hatırlayım: 2010 senesi Yemende oquy edim, o zaman er şey Mısırda, başqa memleketlerde başlap, soñra Yemende çatışmalarğa çevirildi. Cenk çoq maskalarnı alıp taşladı ve kerçekten kim kim olğanını kösterdi.
Şimdi Ukrayinanı desteklegenlerniñ - ister musulman, ister hristian, ister yeudiy olsun - munasebetleri daa da qaviyleşecek. Lviv misalinde aytıp bermek isteyim. Şeerge Lvivde cami ne yerde olğanını bilmegen adamlar kele edi. Olar kilsege kele ediler ve andan papaz maña telefon ete edi. Ve o: musulmannı mında alıp ketiñiz, demey edi. O soray edi: olarnı aşatmaq içün ne pişirmek mümkün? Tasavur etiñiz, ne qadar hoştır.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrayinlerniñ tirenüvi sebebinden Kıyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırımda qırımlı kollaborantlar arasında çatışmalı vaziyet kerginleşmekte. Rusiye tarafdarı faal ve bloger Eyvaz Ümerov Qırımdaki kollaborantlar, şu cümleden Rusiyeniñ Qırımdaki yüksek rutbeli şahısları içün hoş kelmez malümatnı aşkâr etip, yayınlanğan malümatnı cevap berilmesi içün Moskvağa muvafıq organlarğa yollay.
Eyvaz Ümerov açıq ilân etti ki, "Qırımda açıq -aşkâr duşman elementleri akimiyettediler". Rusiyeniñ Qırım yolbaşçısınıñ mesleatçısı Ervin Musayev ile gürültilü çatışma sebebinden, beden yaraları ketirmekte şübeli sayılğan Eyvaz Ümerov eki künlük tevqiften soñ ketmemezlik senetini alıp azat etildi.
Bundan soñ rusiye tarafdarı faal siyasiy muhaliflerini kene tehdit etip, artıq küç qullanmazdan areket etecegini bildirdi.
"Ne, gizli kardinallar ve sessiz insanlar, beklemediñizmi? İşte mındam, azırlanıñız, evel insancasına sizni acıy edim, aqlıñız kelir, dep tüşüne edim. Amma artıq men "pek küçlü" ve yalıñız RF qanunları çerçivesinde uracağım", - dep yazdı Ümerov içtimaiy ağlardaki saifesinde.
VKontakte içtimaiy ağında Qırımıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ saifesinde yazılarınıñ altında ekseriyeti qırımtatar olmağan Eyvaz Ümerovnıñ tarafdarları faal şekilde Aksönovnı Ümerovnıñ mesleatçısı Ervin Musayev ile çatışmasına cevap bermesine çağıralar.
Uquq qoruyıcı ve advokat Nikolay Polozovnıñ fikrince, Qırımnıñ rusiye yolbaşçısı bu vaziyetke açıq şekilde cevap bermeycek. Amma aynı zamanda, Aksönov bu çatışmanı hulâsasız qaldırmaz, dep saya advokat.
Akönovnıñ etrafından yüz bergen kiçik adiselerge cevap bermekten daa ziyade aktual işleri barNikolay Polozov
"Aksönov mesleatçısınıñ dögülmesine açıq şekilde cevap bermeycek. Körünip tura ki, işğalciler arasında peyda olğan telâş şaraitinde Akönovnıñ etrafından yüz bergen kiçik adiselerge cevap bermekten daa ziyade aktual işleri bar. Ananeviy bürokratik taktikanı qullanmağa qarar alğandır, deyler qoluñ sınsa yeñiñ içinde qalsın, işte bu. Elbette öz arasında bir de bir iş keçirilir. Amma açıq şekilde cevap beklemez edim", - dep yasa advokat.
Aynı zamanda, Eyvaz Ümerov rusiye tarafdarı qırımtatar kollaborantlarını tenqit etmege ve Kıyivge riayetkârlıqta qabaatalmağa devam ete. Qırım müftisi Emirali Ablayevniñ tam susması, Milletlerara meseleleri komitetiniñ reberi Ayder Tippanıñ areketsizligi vaziyetinde Ukrayina Malümat ve psihologik ameliyat merkezleri (uydurma - QA)Qırım Cumhuriyetinde sebatnen qırımtatar meselesini ve milletlerara munasebetlerni bozmağa tırışalar, dep bildire. O, onıñ tenqit etken şahıslar artıq "cumhuriyet reberleriniñ etrafında aylanıp", onıñ "tevqif etilmesini" talap etkenlerini qayd ete.
İşğalden soñra Qırımğa köçip kelgen rusiyeli bloger Aleksandr Gornıy da Rusiyeniñ Qırım milletlerara devlet komitetiniñ faaliyetiniñ sualler doğurğanını qayd ete.
"Milletlerara meseleleri devlet komiteti bellei bir gruppanıñ menfaatlarını ileriletken ğayet hucur bir organdır. Onı ya da qapatmaq, ya da acele yañıdan teşkil etmek kerek. Reberligini er eki yıl deñiştirmek kerek. Reber ise türlü milletlerden olmalı. Ve bu organ, daa doğrusı onıñ azaları çetel tesir altında olğanlarını tahmine etem. Bu Türkiye, bazı Ukrayina vatandaşları. Mında bunıñ içün çetel agenti statusını da almaq mümkün", - dep yaza o öz saifesinde.
Halqara uquq eksperti Boris Babinniñ fikrince, bu vaziyet qırımlı kollaborantlar arasında akimiyet oğrunda küreşniñ kerginleşmesi demektir.
Bunıñ içün Musayev ve Ümerov arasındaki munaqaşa bir şey deñiştirmezBoris Babin
"Artıq bir qaç yıldır ki işğalciler bir de bir qırımtatar kollaborantını muvafıq mesele ile bağlı "yolbaşçı" vazifesine "tayin etmek" niyetinde olmağanı körünip tura. Çünki kerçekten olar iç bir qırımtatarğa işanmaylar. Bu sebepten tecavuzcı tarafından tayin etilgen bütün qırımtatar "yolbaşçıları", "mesleatçıları", "medeniy muhtariyetlerniñ reberleri" bu sadece rusiye mahsus hızmetleriniñ agenturasıdır. Bunıñ içün Musayev ve Ümerov arasındaki munaqaşa bir şey deñiştirmez ve yarımada işğalden azat etilgenine qadar olar evelden belgilengen vazifelerini eda etecekler", - dedi Babin.
Rusiye akimiyeti qırımtatarlarğa işanmağanını qırımlı advokat ve uquq qoruyıcı Emil Kurbedinov da dey.
"Men qırımtatar olaraq qırımtatarlar Qırımda Rusiye akimiyeti, şu cümleden quvetçileri tarafından işançsız qatlam kibi tanılğanını tamamınen is etem", - dedi Kurbedinov.
Rusiye ordusınıñ Ukrayinağa qarşı büyük istilâsınıñ başlamasından soñ Qırımda qırımtatarlarğa qarşı munasebet daa ziyade kerginleşti. Rusiye tarafdarı blogerler qırımtatarlarnı Kıyiv ve Meclisni desteklemekte qabaatlap, bu vaziyetni daa zide kerginleştire.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrayinağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrayinadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrayinanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrayinanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Aqmescitte mart 27 künü ukrain timsallerinden sebep daa bir faalni – Kurtseit Abdullayevni makeme etecekler. Bunı Qurultaynıñ Merkeziy Saylav Komitetiniñ reisi Zair Smedlâyev bildirdi.
Onıñ malümatına köre, 2015 senesi mart 9 künü keçirilgen miting nizamınıñ bozuluvında qabaatlanğan Kurtseit Abdullayevniñ işi boyunca toplaşuv Aqmescitniñ Demir yol rayon mahkemesinde saat 11:00 keçecek.
«Onı yasaqlanğan timsallerniñ – ukrain devlet bayrağı – qullanuvında qabaatlaylar! Ukrain devlet timsalleri ne vaqıttan yasaqlanğan ve angi qanunlarda bu yasaq yazılğan, añlatıñ, baqayım!», – dep yazdı Zair Smedlâyev.
Malüm ki, Aqmescitte «politsiya» hadimleri Şevçenko doğğan kününe bağışlanğan mitingniñ teşkilâtçısı Leonid Kuzmin ve daa eki iştirakçini yaqaladılar. Politsiya hadimleriniñ sözlerine köre, sebep – mitingde ukrain timsalleriniñ olması.
Politsiya hadimleri Kuzminni Rusiye Federatsiyansınıñ Memuriy bozuvlar aqqında Kodeksiniñ 20-nci maddesine köre mesüliyetke çektiler – nizamnı bozuv ya da toplaşuv, miting, numayış, yürüş ya da piket ötkerilmesi. Demir yol rayon mahkemesiniñ toplaşuvı mart 10-da saat 11.00 ötkerildi.
Aqmescitliler Şevçenkonıñ 201 yıllığına aktsiyanı Şevçenko abidesi yanında keçirecek ediler. Amma Aqmescit memuriyeti buña izin bermedi.


text:
New Yorkta Rusiye elçihanesi yanında ATR qırımtatar telekanalına qol tutuv numayışı keçti. Mında Halqara çerkes Şurasınıñ vekilleri iştirak etti, haber ete «Tuapse press» saytı.
Neşirniñ yazğanı kibi, aktsiya iştirakçileri Rusiye akimiyetiniñ qırımtatar halqına nisbeten qanunsız areketlerine, şu cümleden ATR telekanalınıñ qapatılmasına diqqatnı çektiler.
Toplanğanlar ellerinde: «Don’t kill ATR», «Hands off ATR», qırımtatar milliy bayraqlarını tuta edi.
Aprel 1 kününden ATR yayınlavı toqtaldı. Buña sebep – Roskomnadzor tarafından yayınlav izniniñ berilmemesidir.
Teleşirket bir qaç kere Roskomnadzorğa vesiqalarını bere edi, amma çeşit sebeplerden olarnı qaytara ediler. ATR şirketine kirgen Lâle qırımtatar bala telekanalı, «Meydan» ve «Lider» radiosı, «15 minut» internet neşiri de şimdi aynı vaziyettedir.
Qırımtatar matbuat vastalarından Rusiye qaydını yalıñız rus tilinde basılğan «Golos Krıma» gazetası aldı. Neşirde aytılğanı kibi, gazeta endi 6 biñ nusha ve «Golos Krıma New» serlevası ile çıqacaq.


text:
Yılnıñ başından Rusiyede ealiniñ migratsion artuvı 98 biñ insannı teşkil etti – soñki 10 yıl içinde bu eñ yüksek köstergiçtir. Bu aqta Azatlıq Radiosı Gaydar İsntitutı ve RANHiGS mütehassıslarınıñ «Rusiyedeki iqtisadiy vaziyetniñ monitoringi» tedqiqatında esaslanıp bildirdi.
«Rusiyeniñ büyük migratsion ortaqları olğan memleketlerinden Ermenistan ve Ukraina ile migratsion artuv büyük oldı. Beyazrusiye ve Moldovanen ise migratsion artuv köstergiçi tüşti. Rusiyeniñ esas migratsion donorları Qazahistan, Ukraina, Tacikistan ve Ermenistan ola», – dep aytıla tedqiqatta.
2019 senesi yanvar ayından aprel ayına qadar Rusiyege 218 biñ migrant keldi. Maruzada tedqiqatçılar köstergiçlerni «anomal» dep adlandıra. 2018 senesi migratsion artuv tahminen 125 biñ insannı teşkil etip, sovetler dağılğan soñ eñ alçaq köstergiç oldı.
Qaçaqlarğa yardım etken «Vatandaş yardımı» komiteti çetel vatandaşlarınıñ Rusiyeden çıqarılmasına dair esabatnı derc etken edi. Onıñ malümatına köre, 2018 senesi Rusiye mahkemeleri bunıñnen bağlı 130 biñ qarar çıqardı.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev ve qırımtatar milliy Meclis reisi Refat Çubarov aqşam, noyabr 24 künü, Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan ile körüşmek içün Kiyevden Türkiyege yol aldılar. Bunıñ ile Türkiye baş naziri Ahmet Davutoğlu ile körüşüv de nazarda tutıla, dep haber ete QHA agentligi.
Mustafa Cemilevniñ aytqanı kibi, işbu apansız ziyaret çerçivesinde qırımtatar halqınıñ temsilcileri Türkiye yetekçileri ile Qırımda qırımtatarlarnıñ vaziyeti aqqında söz yürsetecekler.
Şu cümleden, qırımtatarlarnıñ yaşayış şaraitlerini ögrenmek içün Qırımğa Türkiyeden resmiy olmağan eyyetniñ yollanılacağı da muzakere etilecek.
Cemilevniñ sözlerine köre, işbu ziyaret bir kün devam etecek.
Noyabr 10 künü Kiyevde jurnalistlerge Türkiye çetel işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu Türkiye Qırım tamır halqınıñ yaşayış şaraitlerini ögrenmek maqsadı ile yarımadağa resmiy olmağan eyyetni yollay bilecegi aqqında aytqan edi.
İşğal etilgen Qırımda ayırım ve repressiyalar aqqında ukrain ve halqara uquq qoruyıcı teşkilâtlar ep aytmaqta. Ukraina çetel işler nazirliginde bu vaziyetni «ekinci sürgünlik» olaraq adladılar. Mında eminler ki, Qırımda repressiyalarnıñ ögüni almaq vazifede yalıñız halqara toplulığı yardımcı ola bile.


text:
Türkiye – Afrika Arasında Ekonomik İşbirliği Konferansı Hakkında
Sayın Üyemiz,
Sanayici İş Kadınları ve İş Adamları Konfederasyonu’ndan (SANKON) Odamıza intikal eden yazıda;
16-18 Ekim 2017 tarihleri arasında Ankara Gren Park Hotel’de “Türkiye ve Afrika Arasında Ekonomik İşbirliği Konferansı” düzenleneceği bildirilmiştir. Yazıda devamla, Türkiye ile Afrika arasındaki ekonomik, ticari, ihracat ve ithalat ilişkilerinin güçlenmesine katkı sağlamak amacıyla Yatırım Ajansları, Ticaret ve Sanayi Odaları, İş Kadınları ve İş Adamları, Yatırımcılar, farklı Afrika Ülkeleri ve Türkiye’den Uluslararası Girişimcilerin katılımıyla yapılacak bu konferansa, katılmak isteyenüyelerimizn aşağıdaki iletişim numaralarından detaylı bilgi alabileceği ve Konferansa katılımcı şirketlerden herhangi bir ücret talep edilmeyeceği bildirilmekte olup, konuyu bilgi ve değerlendirmenize sunarız.
Saygılarımızla,
Kütahya Ticaret ve Sanayi Odası
Genel Sekreterliği
Katılımcı 54 Afrika Ülkesi;
Angola Cumhuriyeti, Benin Cumhuriyeti, Bostvana Cumhuriyeti, Burkina Faso, Burundi Cumhuriyeti, Cezayir Demokratik Halk Cumhuriyeti, Cibuti Cumhuriyeti, Çad Cumhuriyeti, Ekvator Ginesi Cumhuriyeti, Eritre Devleti, Etiyopya Federal Demoktarik Cumhuriyeti, Fas Krallığı, Fildişi Sahili Cumhuriyeti, Gabon Cumhuriyeti, Gambiya Cumhuriyeti, Gana Cumhuriyeti, Gine Bissau Cumhuriyeti, Gine Cumhuriyeti, Güney Afrika Cumhuriyeti, Güney Sudan Cumhuriyeti, Kamerun Cumhuriyeti, Kenya Cumhuriyeti, Komorlar Birliği, Kongo Cumhuriyeti, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Lesotho Krallığı, Liberya Cumhuriyeti, Libya Devleti, Madagaskar Cumhuriyeti, Malavi Cumhuriyeti, Mali Cumhuriyeti, Mauritius Cumhuriyeti, Mısır Arap Cumhuriyeti, Moritanya İslam Cumhuriyeti, Mozambik Cumhuriyeti, Namibya Cumhuriyeti, Nijer Cumhuriyeti, Nijerya Federal Cumhuriyeti, Orta Afrika Cumhuriyeti, Ruanda Cumhuriyeti, Sao Tome ve Principe Senegal Cumhuriyeti, Seyşeller Cumhuriyeti, Sierra Leone Cumhuriyeti, Somali Federal Cumhuriyeti, Sudan Cumhuriyeti, Swaziland Krallığı, Tanzanya Cumhuriyeti, Togo Cumhuriyeti, Tunus Cumhuriyeti, Uganda Cumhuriyeti, Yeşil Burun Adaları Cumhuriyeti, Zambiya Cumhuriyeti ve Zimbabve Cumhuriyeti.
Hotel İletişim:
Gren Park Hotel
Kızılırmak Mh.1443 Çankaya/Ankara
Tel : 0 (312) 258 00 00
SANKON İletişim:
Tel : 0 (312) 212 06 00
Faks : 0 (312) 212 06 60
info@sankon.org.tr
Organizasyon İletişim:
+90 507 146 98 84
+90 553 606 55 77


text:
45 gektar yanğan Kefe civarındaki Kaygador (Orconikidze) qasabası rayonındaki orman yanğınından soñ nebatat ve ayvanatnı yañıdan tiklemek içün on yıllar kerek olacaq. Bu aqta qırımlı ekolog Margarita Litvinenko sentâbrniñ 20-nde Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında ayttı.
«Orman qatlamı aqqında aytsaq, mında ösümlikler olacaq, amma yanğından evel olğanlardan pek farqlı. Kelecek içün aytacaq olsaq, meselâ, Aqyarda çamlar yanğan yanğından soñ orman alâ daa tiklenmedi. Qırımda o qadar çoq orman yoq, esasen çöller, o ormanlar da ekosuniy – on yıllar», – dedi Litvinenko.
Ekolognıñ bildirgenine köre, ormanlar eskisi kibi olmaycaq.
Sentâbrniñ 18-nde aqşam Kefe civarındaki Kaygador (Orconikidze) qasabasında 10 gektardan ziyade meydanda quru ot yandı. Bir qaç saat içinde yanğın meydanı 30 gektarğa yandı.
Sentâbrniñ 19-nda saba yanğın meydanı 45 gektarğa arttı. Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım ükümetiniñ Fevqulâde vaziyetler nazirligi bildire.
Kefe civarındaki yanğınnıñ ilk sebebi manğalnı diqqatsız qullanılması ola bile, dep bildire Qırımdaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ matbuat hızmeti.
Daa evel Kefede qamış yandı, dep haber etilgen edi. Alev tarqalmasın dep, Rusiye arbiylerni ateşni söndürmek içün celp etilgen edi.
Qırımda sentâbrniñ 20-ne qadar fevqulâde yanğın telükesiniñ rejimi ilân etilgen edi.


text:
Misır prezidentı Hösni Möbäräk Mäskäwgä säfären tämamladı
Misır prezidentı Hösni Möbäräk bügen 3 könlek Mäskäw säfären tämamladı. Kiçä Möbäräk Rusiä prezidentı Putin belän oçraştı, söyläşülär Ğiraqtağı wazğiät häm İsrael-Fälestin nizağı turında bardı. İtar-Tass mäğlümat agentlığı xäbär itüençä, ike citäkçe – Ğiraqtağı xakimiät 30nçı iünnän soñ tulısınça ğiraqlılar qulında bulırğa tieş, dip kileşkän. Mäskäwneñ Xalıqara Mönäsäbätlär İnstitutınnan Möbäräkkä büläk tapşırıldı, ul üz çiratında Misır belän Rusiä arasında xezmättäşlekne arttırırğa çaqırdı.


text:
Aqmescitte Cuma Cami qurucılığınıñ leyhası tasdıqlandı. Bunı yanvar 18-de şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Yarımadanıñ eñ büyük cami qurucılığınıñ leyhası şeer qurucılığı şurasınıñ azaları tarafından tasdıqlanıldı», – dep qayd ete matbuat hızmeti.
Qayd etile ki, toplaşuvda Cuma Cami rayonında maşina areketi ve park yeri muzakere etildi.
«Aqmescit memuriyetiniñ yolbaşçısı Gennadiy Baharev qayd etti ki, al-azırda bu meseleniñ al etilmesinen bağlı çeşit türlü qarar leyhaları azırlana, tehnikiy vazifeler berildi», – dep qayd ete Aqmescitniñ Rusiye memuriyeti.
Qırımnıñ kütleviy haber vastaları Aqmescitte Cuma Caminiñ temel taşı qoyuldı, dep bildirgen edi. Qırımnıñ milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan vatandaşlar işleriniñ devlet komiteti reisi Zaur Smirnov temeli qoyula, dep aytqan edi. Qırımda Cuma Cami qurucılığı Aqmescitte 2015 senesi sentâbr 25-de başladı. Kreml kontrol etken yarımada akimiyeti qurucılıq eñ az üç yıl devam etecek, dep bildirgen edi.
Qırımtatar Milliy Qurultayı Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâyev Aqmescitte Cuma Cami temeli degil, Qırım müftiyligi içün memuriy bina temeli qoyuldı, dep bildirdi.


text:
Elbacınıñ «Bolaşaqqa bağdar: rwxanï jañğırw» attı bağdarlamalıq maqalacında körcetilgen «100 jaña ecim» jobacına Jambıl jerinen cegiz azamattıñ engeni mälim. Olardıñ qatarında II recpwblïkalıq dïrïjerler konkwrcınıñ gran-prï ïegeri, önertanw ğılımınıñ kandïdatı Erlan Baqtıgerey de bar.
Öner älemine añcarı awğan keyipkerimiz bala künnen ülken izdenicter jolına tücti. Merki awdanı, Aqtoğan awılında balday tätti balalıq şağın ötkergen ol üşin keñ dala mwzıka tilinde terbelip turğanday körinetin. Qazaqtıñ qacïetti dombıracımen şarıqtata än şırqap, küy tartqanda awıldactarı «Pax, şirkin, bizdiñ Erlannıñ öneri-ay!» dep cüycinip, meyirlenetin. Erekeñ jerlecteriniñ de, jalpı jambıldıqtardıñ da cenimin tolıqtay aqtadı. Awılda qanat qaqqan acqaq arman onı Almatığa jeteledi. Keyipkerimiz A.K.Jubanov atındağı recpwblïkalıq mwzıka mektebiniñ dombıra klacın tämamdağan coñ, Almatı qalacındağı Qurmanğazı atındağı memlekettik koncervatorïyacınıñ dïrïjer klacında tïyanaqtı bilim aldı. Ocı jıldarı änşi qız Merweş Başay ekewi köñilderi jaracıp, şañıraq köterdi. Merweştiñ Mädenïet qayratkeri ekenin ayta ketkenimiz artıq bolmac.
Waqıt öte kele Erlannıñ jetictikke tolı jolı bactalıp, eñbegi jandı. Ol 2001 jılı Ş.Qajığalïev atındağı birinşi recpwblïkalıq dïrïjerler konkwrcınıñ lawreatı atanca, 2004 jılı N.Tilendïev atındağı recpwblïkalıq dïrïjerler bayqawınan, 2008 jılı N.Tilendïev atındağı xalıqaralıq dïrïjerler alamanınan jülde aldı. Erekeñ col jıldardı cağınışpen ecine alıp otıradı. 2008 jılı Recey Federacïyacı Tatarctan Recpwblïkacındağı N.Jïganov atındağı Qazan memlekettik koncervatorïyacınıñ acpïrantwracın tämamdap, önertanw ğılımınıñ kandïdatı atanğanı da tolayım tabıc. Darındı jerlecimiz munımen şektelip qalğan joq. 2010 jılı Qarağandı oblıcı äkiminiñ «Jıl dïrïjeri» cıylığınıñ ïegeri atanca, 2012 jılı Bükilreceylik A.Cıgankov atındağı konkwrctıñ lawreatı därejecine qol jetkizdi. Ocı jılı Ş.Qajığalïv atındağı II recpwblïkalıq dïrïjerler konkwrcınıñ gran-prï jüldecin ïelengeni Erlannıñ öner üşin jaratılğan azamat ekenin bayqatqanday edi.
Erekeñ Nurğïca Tilendïevtiñ «Altın taw» jäne Erkeğalï Raxmadïevtiñ «Alpamıc» operaların caxnalağan. Xalıqaralıq deñgeydegi uyımdactırwşılarmen birlecip türki älemindegi kompozïtorlarğa arnalğan «Türkcoy» koncertine atcalıcıp, Äzirbayjan eliniñ belgili kompozïtorı Wzeïr Gadjïbekovtiñ «Arşïn mal alan» operacın qazaq ult acpaptar orkectrine ıñğaylap öñdep, «Türkcoy» xalıqaralıq uyımınıñ qoldawımen Ewropa elderininiñ caxnalarına alıp şıqtı. El Täwelcizdiginiñ 25 jıldığına, Qazaqctan xalqı Accambleyacınıñ 20 jıldığına oray uyımdactırılğan «Ïnter-orkectr» koncerttik bağdarlamalarınıñ avtorı. Şetelderde (Ewropa jäne Azïya elderinde) el täwelcizdiginiñ 20 jäne 25 jıldıq merekelik datalarına arnalğan koncerttik bağdarlamalarınıñ uyımdactırwşıcı da bola bildi. 300-den actam qazaqtıñ küyleri men änderin, klaccïkalıq twındıların, qazaq ult acpaptar orkectrine, éctradalıq jäne cïmfonïyalıq orkectrler üşin öñdegeni öz aldına ülken eñbek.
Erlan Äbdinäbïulınıñ eñbegi, önerdegi jolı köpke ülgi. 1996-2000 jıldarı aralığında N.Tilendïev atındağı «Otırar cazı» étnografïyalıq orkectrinde ter tögip, 2000-2007 jıldar aralığında Actana qalacındağı akademïyalıq fïlarmonïyacı xalıq acpaptar orkectriniñ dïrïjeri, 2007-2013 jıldar aralığında Tättimbet atındağı akademïyalıq ult acpaptar orkectriniñ bac dïrïjeri jäne körkemdik jetekşici, 2013-2015 jıldarı aralığında Actana qalacındağı akademïyalıq fïlarmonïyacınıñ cïmfonïyalıq orkectriniñ bac dïrïjeri jäne körkemdik jetekşici qızmetterin atqardı.
Ol 2015 jıldan beri otbacılıq jağdayına jäne dencawlığına baylanıctı Qarağandı qalacına qonıc awdarıp, jeke käcipkerlikpen şuğıldanıp jür. Ömirlik cerigi Merweş ekewi 7 ul-qız tärbïelewde.
«100 jaña ecim» jobacına qocılıp, bağalanwım – men üşin öte ülken jetictik. Elbacınıñ qabıldawında bolğan cätterim – ömirdegi eñ baqıttı kezeñim. Aldağı waqıtta da cenim üdecinen şığıp, qazaq eliniñ damwına öz ülecimdi qoca bercem deymin. Endi caxnağa qaytadan oralıp, şığarmaşılıq jetictikterge qol jetkizwdi közdep jürmin», – deydi Erlan Baqtıgerey.
Ecet Docalı


text:
Bunı Rusiye Bankınıñ matbuat hızmeti bildire.
Faaliyeti yasaq etilgen banklar cedvelinde – «Terra Bank» Açıq aktsionerler cemiyeti, PAO «Finrostbank», PAO «Bank «Finansı i Kredit», PAO «Kommerçeskiy bank «Finansovaya initsiativa», PAO «Aktsent-Bank», PAO «Avant-Bank».
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, bu banklar müşteriler ögünde olğan borclarnı yerine ketirmeyler.
Rusiye Merkeziy Bankında eminler, ileride bu banklarnıñ faaliyetini ğayrıdan tiklemek imkân olmaycaq.
Ukraina Milliy bankı mayıs 6-da ukrain banklarına işğal bitmegenine qadar Qırımda çalışmağa yasaq etti. NBU malümatına köre, böyle şaraitlerde banklarnıñ faaliyeti Ukraina qanunlarını bozuv olaraq tanılacaq.


text:
XIX. ömürde Şimal Kavkaznı halklarını keleçileri Osman imperiyanı cerlerine köçüp tebireydile. Ol köçgünçülük tarıhda muhacirlikça belgilidi. Bir-bir halkla va, bir adamları da kalmay, köçüp ketgendile. Bu iş ullu imperiyalanı siyasatları bolganına kimni da bir işegi cokdu. Anı üsünden alimle köp cerde, köp türlü oyumla da aytadıla, men ala bla sizni, başıgıznı avrutup, zamanıgıznı almayma. Belgilidi ol kıyınlık, ol muhacirlik Karaçaylılanı bir canında koyup ketmegeni. Bügünlükde Karaçaylıla duniyanı köp türlü kırallarında caşaydıla. Barısından da köb a ala Türkdedile. Karaçaylılanı kultura araları eki jurnal çıgaradı "Birikgen Kavkaz" - Türk tilde, "Kart-curt" - Karaçay tilde.
Muhacirleni tuvdukları busagatda 14 el bolup caşaydıla anda. Art közüvde va köp üyürle ullu şaharlaga köçedile, ala alada da millet-kultura arala kuraydıla, tilni, adetni, millet sezimni saklarga küreşedile.
Muhacirlege, keslerini öz, ariuv tabiygatı bolgan cerlerinden ayırılıp, teñiz tiyrelede caşav eterge tüşgendi. Kırılgan da köp etip, amannı kebinden, kıynalıp tirnekley edile ala. Ma ol zamanlada köçgünçüleni bir kavumu Soltanña, boluşluk tiley, keledile, Anatoliyanı iç cerlerinde bılanı caşarga koyarça. Anda aytadı anı Biyikligi bütev Osmanlanı patçahı Soltan Abdul-Hamit: "Kavkazdan kelgenle - meni karındaşlarımdıla. Ala kalayda süysele, alayda caşarga erkindile. Ala izlegen - meni buyrugumdu". Ol tübeşüvden sora Kavkazdan kelgen muhacirle, kayda cürekleri ırazı ese da, anda caşarga erkin edile.
Bek bay Karaçay elleden biri Başhüyüknü kuralgan tarıhı bılaydı. Beri kelgenlege üyle işlene turgunçu, alaga Konyanı gubernatoru konakbaylık etip turgandı. Ol közüde Başhüyükçüle Konya şaharda caşagandıla. Karaçaylıla caññı üylerine köçgenlerinde, elge "Ümran-ı Hamidiye" dep atagandıla. Anı tav tilge köçürsek "Hamidni Savgası" degen magananı tutadı. Hamit Soltannı 1918 cılda Türkde patçahlık taydırılgandan sora, elni atı Başhüyük boladı. Bügünlükde 35-40 kilometrge deri baradıla Başhüyükçüleni sabanları. Har bir üyürnü da arbazında traktorla, kombaynla, cük taşıgan maşinala bardıla. Kıralnı saparişi (zakazı) bla bıla buday bla arpa ösdüredile.
1919 cılda Karaçaylılanı aslamı Kemal Paşa (Atatürk) başçılık etgen revolütsiya canlı süyeledile. Karaçaydan çıkgan muhacirleni allarında bolgan Atatürknü antlı teññi Bozkurt edi. Türk revolütsiyanı baş horlamlarından biri Türk millet bla anı tili kuralganı bolgandı. Türkde caşagan kartlanı bügün da eslerindedi ol zamanlada alimleni Karaçay ellege basınıp kelüvçüleri emda har söznü, har aytuvnu maganasın sorganları, cazıp alganları. Alimle, Atatürknü: "Karaçay halknı tabıgız, aladıla bizni ertdegili da, taza da tilibizde söleşgenle" degenin, ençi çertip, katlap-katlap ayta edile. Anı üsünden Siriyaçı muhacirleni tuvudukları da aythandıla Karaçay-Çerkesni "Leninni Bayragı" oblast gazetinde. Kemal Atatürk, Türk tilni tış sözleden tazalagan kampaniyasını allında, alimleni çakırıp: "Barıgız, Karaçay ellede turuguz da, alanı em ariuv sözlerin alıgız" degendi. Karaçay tilni baylıgın, buruññulu bolganın ullu Orus alimle da çertip ayta kelgendile.
XIX ömürnü ahırında Fransiyada çıkgan "Musulmanin" degen jurnalnı kitaplarından birinde bılay cazıladı: "Tavlulanı taza ilmu bilimleri cok ese da, caş tölünü üyretüv amalları, colları birda bolmagança miyikdedile, bu duniya maganası bolgan soruvga kulturası bla aythılık Evropa endi-endi cuvuklaşa keledi..."


text:
Sentâbr 26-sında Rostov-na-Donu şeeriniñ Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi, jurnalistler Aleksandra Yefimenko, Mihail Batrak, Seytumer Seytumerov ve Taras İbragimovnıñ sorğulamasını red etti. Olar, cemaat jurnalisti, bloger Nariman Memedeminovnıñ davası boyunca imaye şaatları kibi kösterilgen ediler. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildirmekte.
"Şaat olaraq nevbetteki sahışlarnı sorğuğa çekmege muracaat etem: İbragimov, Yefimenko, Seytumerov, Batrak. Bu adamlar Kyivde olğanından sebep, Kyivniñ Peçerskıy rayon mahkemesinen video vastası ile bağlanıp, olarnıñ sorğulamasını keçirmege rica etem. Olar, bir çoq sebeplerge köre, Rusiyege kelip olamay. Olardan, müşterimniñ şahsiyeti ve başqa allarnen bağlı sorğu soramaqnı rica etemiz", - dep mahkemede muracaatını ifade etti Emil Kurbedinov.
İmayeniñ delillerini diñlep, mahkeme, belgilengen şaatlarnıñ sorğulamasını red etti.


text:
İran TİN yolbaşçısı Hosseyn Amirabdollahân memleketi Rusiyege kamikadze dronlarnı teslim etkenini il defa tanıdı. Bunı noyabrniñ 5-nde Associated Press agentligi haber etti.
"Ukrayinadaki cenkten bir qaç ay evel Rusiyege sıñırlı miqdarda dronlarnı teslim ettik", - jurnalistler Amirabdollahânniñ aytqanlarından alıntı ketireler.
Aynı zamanda İran TİN yolbaşçısı Tegeran dronlarnıñ Ukrayinağa qarşı qullanılğanı aqqında dersiñ bilmegen.
"Eger (Kıyivniñ) Rusiyeniñ Ukrayinada İranda yasalğan dronlarnıñ qullanmasını tasdıqlağan vesiqaları olsa, olarnı bizge bermeliler. Rusiye Ukrayinağa qarşı cenkte İranda yasalğan dronlarnı qullanğanı tasdıqlansa, biz buña lâqayt qalmamız", - dep qoştı o.
Rusiye ile İran arasında işbirlik Rusiyeniñ Ukaryinağa büyük istilâsından soñ faalleşti. Cuyenkte Ukrayina ve Ğarp memleketleriniñ bildirgeni kibi, Rusiye İranda yasalğan Shahed-136 dronlarnı qullana.
İran ve Rusiye dronlarnıñ tesli etilmesi aqqında malümatnı defalarca inkâr etti. Oktâbrniñ 20-nde AB ve Büyük Britaniya kamikadze dronlarnı yasağan Shahed Aviation Industries şirketke ve üç iran arbiy memurına qarşı sanktsâilar qoydı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
«AviaPort» Rusiye agentligi Aqmescit ava limanını yolcular içün oñaytsız olaraq tanıdı.
İnfrastruktura keyfiyeti ve yolcularnıñ oñaytlıq seviyesiniñ tedqiqi neticesinde Aqmescit ava limanı eki «yıldıznı» elde etti. Araştırma 2014 senesi sentâbr ayından 2015 senesi iyün ayına qadar Rusiye ve yaqın çetel ava limanlarında keçirile edi.
Aynı şu cedvelge Anapa. Arhangelsk, İrkutsk, Murmansk, Surgut ve Perm ava limanları kirdi.
Evel bildirilgeni kibi, «Simferopol» ava limanınıñ ğayrıdan qurucılıq işlerine Rusiyeniñ federal yekâne programmasından tahminen 12 mlrd ruble ayırdılar. Terminalnıñ keñişletüvi boyunca işler yapıldı.


text:
«Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı qanunsız ve sebepsiz istilâsı Avropa telükesizligi içün eñ büyük çağıruv ola. Onıñ içün Poloniya ait olğan NATO mudafaası ile bağlı ğayretlerimizni pekitemiz» – dep ayttı Rasmussen.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye siyasetçileriniñ Ukrainada bu sene fevral ayında olıp keçken adise-vaqialarnı şimdi Ukrainanıñ şarqiy regionlarında olğanlarınen qıyaslamaq ıntıluvları ekiyuzli olğanlarını köstere.
Rasmussen qayd etkenine köre, memleket şarqındaki ukrain şeerlerinde memuriy binalarnıñ zapt etilmesi demokratik standartlağa uymay.
Qırım işğalinden soñ Şimaliy Atlantik Alyans Rusiye ile işbirlikniñ büyük bir qısmını toqtattı.


text:
Enqerede "ottura asiya shamalliri" témisida resim körgezmisi échildi
2010.12.22
Échilish murasimigha türkiye bash ministirliq teptish idarisining mes'uli, türkmenistan, özbékistan, qazaqistanning enqerede turushluq elchixana xadimliri we ottura asiyagha qiziqidighan heweskarlardin bolup köp sanda kishi qatnashti.
Bu körgezmige, eser saqa türkistanli xanim qazaqistan, özbékistan, türkmenistan we qeshqerde tartqan 50 etrapida resim qoyulghan. Échilish murasimida eser saqa türkistanli xanim özining sherqiy türkistandin 1930-yillarda türkiyige kélip olturaqliship qalghan bir Uyghur a'ilining qizi ikenlikini, dadisi wapat bolghandin kéyin ana yurtini izdep dadisi tughulup chong bolghan qeshqer kochilirini resimge tartip 2007-yili tunji resim körgezmisini achqanliqini éytti.
2010-Yili özbékistan we türkmenistan'gha bérip köpligen resim tartip mexsus körgezme achqanliqini, bu qétim özbékistan, türkmenistan we sherqiy türkistanda tartqan resimlirini körgezme qilghanliqini buningdiki seweb türklerning ana wetini bolghan türkistandiki tarixi jaylarni we türkistan xelqining siyasiy, ijtima'iy turmushini türklerge anglitish ikenlikini éytti.


text:
Bu daqqaları Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnıñ Aqmescit rayonındaki Biy Tanış (Pervomayskoye) köyündeki evinde tintüv başlandı.
Qırımtatar milliy areketiniñ faali Zair Smedlâyevniñ Qırım.Aqiqatqa bergen malümatına köre, tintüvni Qırımdaki Rusiye Federatsiyası Taqiqat komitetiniñ Baş taqiqat idaresiniñ bir qaç hadimi keçire. Celâl ve adliyecisi de anda bulunalar.
Smedlâyevniñ aytqanına köre, tintüv sebebi 2014 senesi fevral 26-da olıp keçken vaqialar boyunca cinaiy iş oldı.
«Celâl bu işte şaat ola», – dep qayd etti Smedlâyev.
Onıñ bildirgenine köre, tintüv Celâlnıñ beş saatlik sorğusından soñ başlandı.
Celâlnıñ evi yanında soy-sopları ve tuvğanları toplaştılar.
Malüm ki, cuma künü, mart 27-de, Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı «fevral 26 işi» boyunca sorğuğa çağırdılar.
Mart 23 künü Taqiqat komitetinde Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Ümerov sorğuğa çekilgen edi. Onı Ahtem Çiygoznıñ faaliyeti ve 2014 senesi fevral 26 künü mitingniñ teşkilâtçıları aqqında sorağan ediler.
2014 senesi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Qırımnıñ Ukrainadan ayırıluvına qarşı çıqqan ve qol tutqanlarnıñ kütleviy mitingi keçti. Qırımtatarlarğa, Meclis temsilcileri ve Ukraina tarafdarlarına Rusiye tarafını tutqan vatandaşlar qarşılıq kösterdiler. Soñkilerni Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksönovnıñ reberliginde «Russkoye yedinstvo» yetekçileri topladılar.


text:
Devid Garretti klassikalıq muzıkanı janı süyetin älemdik tıñdauşılardıñ köbi joğarı bağalaydı. Joğarı bağağa ie bolu aytuğa ğana oñay. Anığında talğampaz tıñdarmannıñ köñilinen şığu bügin qalap, erteñ orındala salatın arman emes edi. Ol osı dañqqa bölenu üşin öziniñ balalığın qwrban etti. Balalıqtı ğana tärk etse bir säri ğoy, ol mwrtı tebindegen bozbala şağında da qwrdastarı qwrlı qızdarğa qırınday almadı. Mäskeu jurnalisterine bergen swhbatında: «skripkanıñ qıpşa belin qwşaqtap jürip ötkizip alğan jastığımnıñ ornın endi toltırğım keledi» dep, äzil-şını aralas jauap qayırğan. Dañq demekşi, sonşalıqtı altı qwrlıqtıñ ıqılasına bölenerdey ol ne bitirip edi? Ol eñ aldımen käri qwrlıqtıñ fol'klorlıq qwndılıqtarına täu etudi wmıtpadı. Söytti de, klassika men fol'klordı, djaz ben roktı sintezdep bir arnağa toğıstıra bildi. Onıñ skripkasınan osı tört arnanıñ bir-birimen erkin toğısıp, birin-biri eş jatırqamay tögilip tüsip jatqanın bayqar ediñiz. Onıñ twla boyı twnıp twrğan muzıka. Sebebi, onıñ anası – Dav Garret prima balerina. Bayqadıñız ba, dañqtı skripkaşı anasınıñ tegin tañdağan. Anığında Devid önerde laqap atpen jür. Onıñ şın atı – David Kristian Bongartc. Anasınıñ tegi tilge jeñil, aytuğa ıñğaylı bolğandıqtan, önerpaz älemdi Garrett atımen moyındatqısı kelse kerek. Devid skripkanı qolına alğaş ret tört jasında wstap körgen. Onda da, äkesi ol muzıkalıq aspaptı Devidke emes, odan ülken wlına arnap satıp alıptı. «Eger ağama skripka emes, basqa aspap satıp alğanda men sol «bögde» aspaptıñ jeteginde keter edim», – deydi skripkaşı tağı bir swhbatında balalıq şağın eske ala otırıp. Devid Garret 1980 jıldıñ 4 qırküyeginde Germaniyanıñ Ahen qalasında düniege kelgen. Ol on bir jasında Germaniya prezidentiniñ qolınan öziniñ twñğış Stradivari skripkasın sıyğa alğan.
Skripkaşınıñ qolınan büginde üş ğasırlıq tarihı bar skripkalar küy tögedi. Ondayda AQŞ aqaşsımen söz sabaqtay qalsañız, qart aspatıñ 5 milliondıqtarmen sanasatının bağamdaysız. On üş jasında ol eki SD diskisin şığarıp ülgergen bolatın. On jeti jasında Londondağı muzıka kolledjine tüsip, onı ayaqtay almay şığıp ketedi. Erte jastan-aq tıñdauşısın tabındıra bilgen talant tört qabırğağa qamalıp otırıp sabaq oqudı qabılday almaydı. Osılayşa, ol muzıkalıq bilimin N'yu-Yorkten jalğastırmaqqa şeşim qabıldaydı. Skripkaşını bwl künde biz nemis-amerikan önerpazı dep tanitındığımız sondıqtan. Ol Amerikada bilim tolıqtırdı, öziniñ model'dik qırın aştı. Onıñ skripkada oynau erekşeligi Ginnes rekordtar kitabına engen. Rekord engizu üşin ol aralardıñ ızıñı men wşuın aspap tiline salıp bergen. Devid Garretpen meni Nikkolo Paganiini tanıstırdı. Italiyanıñ wlı skripkaşısınıñ ömiri mif pen mistikağa tolı. Devid däl sol «jınğa janın satqan» Paganinidiñ rölin somdaydı. Rölin somdap qana qoymaydı, sol fil'mge prodyuserlik etedi. Öz zamanında Napoleon Bonaparttıñ äkpesi Polina önerine häm özine ğaşıq bolğan Nikkolo Paganini skripka wstağan önerpazdar arasında töñkeris jasap edi ğoy. Onıñ bir ğana işekpen sızılta, sızdata tögiltetin sazın oynaudı skripkadan alşaq jürgen akterge senip tapsıru mümkin emes edi. Sondıqtan onıñ rölin skripkaşı ğana somdauı kerek bolatın. Devid Garrettiñ jurnalisterge bergen swhbattarın jiti qadağalauğa kirisip kettim. Ol bir sözinde: «Tıñdauşılar meniñ muzıkadan läzzat alıp twrğan şağımnıñ kuägerleri ğana. Men skripka qwşağına, skripka meniñ qwşağıma engende uaqıt pen keñistikti, ondağı tanıs ta, beytanıs denelerdi wmıtamın. Men jäne muızka. Qalğan közqarastar men pikirlerge eleñdep körgen emespin. Men muzıkanı süydim», – deydi. Bir qarasañ bwl pikirde aytarlıqtay jañalıq joq.
Balapan da baptaumen ösedi. Ol özi aynalısıp jürgen önerin şeksiz süyedi. Sondıqtan dañq biigindegi daqpırttarğa qwlaq aspaydı. Esesine ol teñiz tolqındarındağı mayda tamşılardıñ soqtığısın, jeldiñ eş kedergige wşıramay erkin soğuın, bal aralarınıñ tım älsiz qanatı qalayşa keñistiktegi kedergini bwza-jarıp qağatının mwqiyat tıñaydı. Tıñdaydı da onı skripka tilimen aytıp beredi.
Aynwr TÖLEU
«The Qazaq Times»


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye Qırımnı Ukrainağa qaytarması içün iç bir türlü şart «yoq ve olması mumkün olmağanı» aqqında ayta. Putin bu aqta Rusiye prezidentiniñ saytında derc etilgen Avstriya ORF televizion kanalına bergen intervyusında söz yürsetilmekte.
Rusiye Qırımnı Ukrainağa qaytrması içün ne olmaq kerek degen sualge cevap bergen Putin: «Böyle bir şartlar yoq ve olması imkânsız», dep ayttı.
Bu arada, 2014 senesi yarımadada peyda olğan «yeşil adamçıqlar» kim edi, degen sualge o: «Bizim ordumız Qırımda qanuniy esasta buluna edi, muqavelege binaen anda bizim arbiy bazamız bar edi», dep cevap berdi.
«Yapqan ilk işimiz, – qast ve suiqast azırlanğanını körgen soñ, öz Silâlı quvetlerimizni, arbiy obyektlerni qorçalamaq içün biz kontingent miqdarını arttırdıq. İşte, er şey bundan başlandı. Men sizge eminlinen, bundan ğayrı anda kimdse yoq edi, faqat muqavelege köre bizim Silâlı quvetlerimiz bar edi», – dedi Putin intervyuda.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Qırım faali Suleyman Kadırov psihiatrik ekspertiza neticeleri ve psihologik-lingvistik ekspertiza müellifleriniñ sorğu neticelerinen tanış oldı. İçtimaiy ağlarda yazğanlarında qomşu Rusiyeniñ topraq bütünligini bozmaq çağıruvları tapılmadı. Bunı advokat Emil Kürbedinov Qırım.Aqiqatqa haber etti.
Buña baqmadan, topraq bütünligini bozmaq çağıruvlarında qabaatı lâğu etilmedi.
«Filmde çağıruvlar bar, izaatlarda olmasa da, razılıq bar. Qanun bunıñ cezasını belgilemey. Buña baqmadan, mahkemeden aldın teşkerüv yekünlenmey», – dep qayd etti Kürbedinov.
Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ Qırım idaresi faal Suleyman Kadırovnıñ davası boyunca taqiqatnı avgustnıñ 7-ne qadar devam ettirdi.
2016 senesi oktâbrniñ 5-de Rusiye uquq qoruyıcıları qırımtatar faili Suleyman Kadırovnıñ evine tintüv keçirmege keldi. Tintüv vaqtında bilgisayar ve telefon alındı. Tintüv qadı Rodionovnıñ Rusiye Federatsiyası sıñırlarını tanımamaq ve «Asker» qırımtatar batalyonına qoltutmaq çağıruvlarını ögrenme Qararı esasında keçirildi.
2016 senesi oktâbrniñ 11-de Suleyman Kadırovğa qarşı separatizm içün cinaiy iş açıldı.
Aprelniñ 3-nde qırımlı fail ve uquq qorçalayıcı Suleyman Kadırov, o, ekstremistler cedveline kirsetilgeni aqqında beyan etti. Bunen beraber, yekâne qazançı kelgen bank kartası blok etilgen eken.
İşğalden soñ Qırımda mustaqil mühbirler, qırımtatar faalleri ve Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıq-sıq keçirilip başladı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevet çekkenini bildirdi ve basqıncılıqnı toqtatmağa çağırdı. TİN halqara toplulıqqa muracaat etip, Rusiye insan aqları ve ifade serbestligini bozmasın, ukrain siyasiy mabusları ve esirlerini azat etsin dep, oña qarşı bütün uquqiy ve siyasiy basqı usullarını qullansın istedi.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Aqşeyh (Razdolnoye) rayon mahkemesi ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluhnı 5 yılğa umumiy rejimli koloniyağa ve 10 biñ ruble (qararnen 4 biñ hrivna) cöremege mahküm etti.
Qırım.Aqiqat muhbiriniñ mahkeme zalından bildirgenine köre, faaliyetçini böyle apis müddetine eki cinaiy işniñ birleştirilmesi boyunca mahküm ettiler.
Akem hanım ükümde, Baluh «cinayetlerini, mevcüt olğan idare sistemasından nefret etkeni içün işledi, ve bu, evelden işlegen cinayetleri ile tasdiqlana», dedi.
İyül 2-de Rusiye prokurorı, Baluhnıñ muvaqqat tutuluv izolâtorınıñ işini nizamsız alğa ketirgeninde qabaatlavı boyunca umumiy rejimli koloniyada 4 yıl ve birinci cinaiy işini köz ögüne alıp – umumiy rejimli koloniyanıñ 6 yıl ve 10 biñ ruble (4 biñ hrivna) cöreme istedi.
Faaliyetçige qarşı bu iş, Aqşeyh (Razdolnoye) qasabasındaki muvaqqat tutuluv izolâtorınıñ rehberi Valeriy Tkaçenkonıñ arizası esasında açıldı. O, Baluh onı kötekledi, dep iddia ete. Aynı zamanda faaliyetçi ve onıñ imayesi, Tkaçenko özü oña ucüm etti, dep bildireler.
Daa evel mahkeme ukrain faaliyetçisine tevqif etilüv şeklinde sıñırlav tedbirini ağustos 14-ke qadar uzattı.
Baluh, mart 19-da ilân etken muddetsiz açlıqnı tutmağa devam ete.
Rusiye FSBsi Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabr 8-de yaqaladı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ tavanında 90 patron ile bir qaç trotil şaşkasını taptılar, dep iddia ete ediler. Qırımda mahkeme Baluhnı, arbiy yedekler saqlağanında qabaatlı tanıp, 3 yıl ve 5 ayğa koloniya-qasabada azatlıqtan marum etilmesi ve, ondan ğayrı, 10 000 ruble (qararnen 4600 hrivna) miqdarında cöreme tölemesine dair üküm çıqardı.
Mevzuğa dair: Volodımır Baluh: «vatanğa sevgi içün er angi fiyatnı tölemege azırım»
Baluhnıñ imayesi ve aq-uquq qorçalayıcıları, onıñ Ukraina vatanperveri olğanı sebebinden – eviniñ azbarında Ukraina bayrağı olğanı içün repressiyalar qurbanı olğanını iddia eteler.
Ukraina TİNi ve AQŞ ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluhnıñ Rusiye ükümeti tarafından azat etilmesinde israr eteler.


text:
Rusiye rus-ukrain sıñırında öz küçüni quvetleştire ve Ukrainanı zapt etmek niyetinden vazgeçmey. Bu aqqında cumaertesi künü jurnalistlerge Ukraina mudafaa naziri Stepan Poltorak ayttı.
«Rusiye öz gruppirovkalarını Ukraina ile sıñırında quvetlştirgeninin açıq közetemiz. Olar bazı qoşma birleşmelerni ve arbiy bölüklerni Ukraina ile sıñırda açmaq isteyler. Bu birinciden, Rusiye Ukrainağa qarşı zorbalıq siyasetinden vezgeçmegenini köstere, ekinciden, Rusiye Ukrainanı zapt etmek istey», – dep ayttı Poltorak.
Onıñ aytqanına köre, şimdi Ukraina öz mevzilerini ve mudafaasını zayıflatmaycaq.
«Buña qarşı çıqamazmız – Rusiyeniñ işlerine ve Rusiye mudafaa naziriniñ beyanatlarına, - amma beklenilmegen areketlerge azır olmaq içün doğru qararlarnı bilemiz, işimizni doğru planlaştıra bilemiz», – dep qoştı Stepan Poltorak.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.
Donbassta cenk areketleri 2014 senesi aprel ayından berli devam ete. Bu müddet içinde, Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ malümatına köre, tahminen 10 biñ insan can berdi. Donbass separatistlerini Rusiye destekley, amma Moskva şarq Ukrainada Rusiye askerleri olğanını red etip, «göñülliler» aqqında ayta.


text:
Aqmescitteki Merkeziy bazar rayonında maşinalar içün yerastı duraqnı qurmağa planlaştıralar.
Bunı «Aqmescit şeer şurasınıñ» reisi Viktor Ageyev bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, bu şeer akimiyetiniñ eñ müim vazifelerinden biri ola, dep haber ete şeer şurasınıñ matbuat merkezi.
«Böyle etip soqaqların boşatacaq olamız. Anda birinci qat olacaq – şimdi bazar civarında ticaretnen oğraşqan satıcılar içün alışveriş noqtaları açılacaq», – dep qayd etti o.
Ageyevniñ aytqanına köre, akimiyeti yerastı maşina durağı içün yer belgiledi. «Biz onı «Lokomotiv» stadionı ve Merkeziy bazar arasında meydanda quracaqmız. Biz bunı yer astında yapacaq olamız», – dedi Ageyev.
Akimiyet Merkeziy bazar ögündeki meydannı bütünley boşatacaq ola. Qırım «yolbaşçısı» Sergey Aksönovnıñ avalesi ile andaki bütün inşaatlar yıqtırılacaq.


text:
İşğal etilgen Yaltada kurort-şeeriniñ itibarlı vatandaşı Calil Nacabov adına şeer bağçasında belgisiz şasıhlar üzerinde «Qırım – Ukraina» yazısı olğan köpürni yaqtılar.
Bu aqta öz Facebook saifeinde Qırımnıñ Azerbaycan cemiyetiniñ başı Ragim Gumbatov bildirdi.
«Ateşke berüv, tesadüf bir şey edi, dep belleyim, belki de, mında daima bulunğan evsiz insanlar tarafından çıqarılğan. Olar mında çöplüklerde tapqan şeylerini toplaylar. Bir qaç kere ortalıq temizlengen edi, amma er vaqıt nezaret etmege imkânımız yoq. Mında, isinmek içün ateşni yaqqanlar, ğaliba, amma neticede er şey yanıp ketti», – dep yazdı o.
2014 senesi fevral soñunda mart başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Qazaq ükimeti men mobildik operatorlar telefondarın tirkeuden ötkizbey, olardı jeke identifikaciyalıq nömirlerine baylanıstırmağan qoldanuşılardıñ mobildik baylanıstarı öşirilip jatqanın mälimdedi. Bwl turalı Ortalıq Aziya jañalıqtar qızmeti jazdı.
Ükimet pen mobildik operatorlar qazaqstandıqtarğa mobildik telefondarınıñ IMEI-kodtarın tirkeu turalı birneşe ret eskertilgenin, tirkeu merzimi biıl 1 qañtarda ötip ketkenin mälimdedi.
Jergilikti aqparat agenttikteri habarlağanday, qazir Nwr-Swltanda ondağan abonentter tirkeuden ötu üşin kezekte twr.
Biıl jaña telefon alğan abonentter apparattarınıñ IMEI-kodtarın tirketu üşin, mobildik operatorlarğa habarlasıp nemese SMS arqılı jiberui tiis.
Bilik azamattardıñ telefondarın jeke bazağa toptau telefon wrlığınıñ köptigimen tüsindiredi. Biraq birqatar belsendiler bolsa, bwl azamattardı añdu üşin jasalğan dep esepteydi.


text:
Saqta üçünci “Sarı batiskaf” suv sportları festivali açılğan. Qırım kurort nazirligi bildirgeni kibi, festival “Qırınıñ ğarbiy yalısında kurort mevsimini açqan”.
Bildirilgeni kibi, tedbirni “Poltava-Krım” klinik sanatoriyi teşkil etken.
“Kün boyu festival musafirleri qarada ve deñizde sport çeşitlerini ögengen. Er kes, yaşına baqmadan, begengen meşğuliyet tapqan. Dayving, sörfing, vindsörfing, SUPsörfing, kayaking ve kaytbording indmanları ihtisasiy sportçu ve instruktorlar reberligi altında keçe edi”, - denile beyanatta.
Bu yıl festivalğa bir qaç Qırım sport mektebi qoşulğan, merasimde 5 biñge qadar adam kelgen, dep bildireler Qırım nazirliginde.
Teşkilâtçılarğa köre, 2018 senesinde de festivalni 5 biñge qadar adam ziyaret etti.


text:
Köndälek mäsälälärne qarıy torğan ğına ber orğan bulıp eşli ul xäzer. Bez kön aralaş cıyılışıp-söyläşep torabız. Menä bu soñğı utırışta bez UNESCO oyışması general direktorına möräcäğät ittek. İkençe mäsälä - UNESCO tarafınnan yıl sayın 21 fIvraldä bilgeläp ütelä torğan Xalıqara Ana Tele könenä äzerlek mäsäläse.
Fändäs Safiullin telgä alıp ütkän UNESCO oyışması general direktorına möräcäğät ni xaqında soñ? Latin frontı, general direktorda bulğan wäqälätlärgä tayanıp, añardan tatar teleneñ lingvistik xoquqların yaqlawnı sorıy. Yäğni, latin yazuına tatar xalqınıñ xoquqı buluın, şul yünäleştä yärdäm itülären ütenälär.
Rafis Cämdixan


text:
Cemilev: Zelenskıynıñ taqımında Qırım ne olğanını bilmeyler kibi kele (video)
«Yañı taqım Qırım ne olğanını ve bu mevzu ne qadar müim olğanını bilmey sanki», – dep bildirdi Ukraina halq deputatı, qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqatqa. Cemilev Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Ukrainanıñ yañı prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ taqımı ile munasebetlerinen bağlı sualge cevap berip, devlet yolbaşçısınıñ mesleatçıları ile subetlerden ziyade bir şey olmadı, dep ayttı. Aynı vaqıtta, bildirgenine köre, körüşüv olacaq ve anda muzakere etilecek meseleler belgilenmekte. Tafsilâtlıca – videomızda.


text:
Ğayet qısqa ve sade maqale olacaq. Duyğu ve nasiatsız, maddeler boyunca, añlayışlı şekilde.
1.Aileñizde Avropa/Mısır/Türkiyege barmaq içün aqça yetmegenini añlasañız, biliñiz, bu – Qırım.
2.Maşinañıznı tahliye etip, sizge paalılağa tüşken esapnı berseler – bu Qırım.
3.Paalı kommunal ödeme ve bergilerniñ ödenilmesine kvitantsiyalar kelse – bu Qırım.
4. Balalar içün güzel ayaqaplarnı artıq alıp olamazsañız – bu Qırım.
5.Vade etkenleri kibi, metronı sizge uzatmasalar – bu Qırım.
6.Bala/torunlarnı universitetke oqutmaq içün para yetişmese – bu Qırım.
7.GİBDD para cezaları yükseltilse – bu Qırım.
8.Hastahanelerde ameliyatqa nevbetler össe – bu Qırım.
9.Yemekke aile kelirniñ dörtten, üçten bir qısmı, yaqında ise yarısı masraf etilse – bu Qırım.
10.Sevimli qavehaneñiz qapatılsa – bu Qırım.
11.Ödünç almağa, yañı maşinağa aqça toplamağa imkânıñız olmasa – bu Qırım.
12.Paralı dersler – bu Qırım.
13.İşten çıqaruv, qısqartuv, «eyileştirüv»– bu Qırım.
14.İpoteka boyunca meskenniñ alınması imkânsız olsa – bu Qırım.
15.Evelki ödünçlerni almaq içün evleriñizni kollektorlar qaplap alsa – bu Qırım.
Yaqında vazgeçilecek adetiy ve rastkelecek yañı şeyler, – bu Qırım
Telekanallarnıñ aytqanına baqmadan, bu Qırım.
Er bir aileden bir-eki degil de, on biñlerce ruble. İstegiñiz olsa – yazmağa ve saymağa başlañız.
Diqqatıñız içün sağ oluñız, yahşı qalıñız, keyfiñizni bozmağa istemedim, amma er kes, menimce, añlamaq kerek.
Begenseñiz – güzel, demek, er şey kerek olğanı kibi kete.
Ayder Mujdabayev, «Moskovskiy komsomolets» gazetasınıñ baş muarrir muavini, İnsan aqlarınıñ qoruvında Moskva Helseng gruppasınıñ mukâfat namzeti


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ Şurası proksi-serverleri ve VPN qullanuvını yasaqlaycaq qanun leyhasını destekledi. İyülniñ 25-nde qabul etilgen vesiqa anonim olaraq telefon mesajlarını da yollamağa yasaqlay.
İyülniñ 21-nde işbu qanun leyhası Rusiye parlamentiniñ aşağı palatası, yani Devlet Duması tarafından desteklengen edi.
Artıq vesiqa Rusiye prezidenti Valadimir Putin tarafından imzalamnası içün oña yollanılacaq.
O da imzalasa, qanun 2018 senesi yanvarniñ 1-nde küç alacaq. O zaman, Vladimir Putin de namzet olaraq iştirak etecegi beklenilgen prezident saylavlarına qadar 3 aydan az vaqıt qalacaqtır.


text:
Ekinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçileri Server Zekiryayev ve Memet Belâlovnı Rostov-na-Donu (Rusiye) şeeriniñ №1 SİZOsına etap ettiler.
Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Edem Semedlâyev aytıp berdi.
"Bugün, Belâlov ve Zekiryayev eki kün evel Rostov SİZOsına etap etilgeni belli oldı. Şimdi olar karantinde, bu - etap etilgen apisliler içün er zamanki al", - dedi advokat.
Semedlâyev, Krasnodar SİZOsında bu davanıñ daa eki iştirakçisi olğanını qoştı, amma "olarnı yaqın vaqıtta da Rostovğa alıp keterler", dep tüşüne.
Advokat, 2019 senesi oktâbr 29-ında ekinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası" boyunca birinci mahkeme oturışı olacaq, dep aytıp berdi.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatar, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
Avgustta Şimaliy Kavkaz bölge arbiy mahkemesi, ekinci Bağçasaray "Hizb ut-Tahrir davası" iştirakçileriniñ tevqifini altı ayğa uzattı.Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev, Ernes Ametov, Server Mustafayev ve Edem Smailov, SİZOda 2020 yılı fevral 13-ünece tutulacaq.


text:
Nikita nebatat bağçası «Lâleler paradı»nıñ açılışı künü – aprel 13-te ressamlar içün açıq kiriş ilân etti. Bunı nebatat bağçasınıñ matbuat hizmeti bildire.
Matbuat hizmeti: «Bu – acayip anane. Biz, studentlerimiznen beraber Lâleler paradında mutlaqa iştirak etecekmiz. Mahsus çalışmaq içün, temaşacılarnı öz etüdlerimiznen quvandırmaq içün ertece, resmiy açılıştan üç-dört saat evel kelirmiz», – dep, Qırım muendislik ve pedagogika univeristetindeki Dekorativ sanat kafedrasınıñ mudiri Yelena Kotlârnıñ sözlerini naqil ete.
Qırımnıñ Cenübiy yalısında ananeviy «Lâleler paradı» keçecek. Sergide 80 biñ çiçek, 250-den ziyade lâleniñ cınsı taqdim etilecek.
Nikita nebatat bağçası 1812 senesinde cenübiy yalıdaki Nikita köyünde tesis etilgen edi. Onıñ territoriyasında türlü ösümliklerniñ yüzlerce çeşiti öse, kaktuslar oranjereyası ve küçük bir bambuk ormanı bulunalar. Bağçanıñ territoriyasında er yıl küz çiçeginiñ oyun aqşamı, lâleler, güller, susamlar, kün güzeli çiçekleri ve sarmaşıqlarnıñ sergileri ötkerile.


text:
Rusiyeli Vladimir Kuparinen Finlândiya parlamenti yanında açlıqqa başlap, Rusiyede apiste bulunğan ukrain uçucısı Nadejda Savçenkonı azat etmege talap ete.
Bunı çarşenbe künü Yle fin telekompaniyası bildirdi. Onıñ malümatına köre, Moskvalı Kuparin eki yıl evelsi Rusiyede biznesini toqtatıp, Finlândiyağa köçip kelgen edi.
Vladimir Kuparinen bazarertesi kününden itibaren açlıq tuta ve aktsiyanı 30 kün devamında keçirmege planlaştıra. Onıñ maqsadı – fin vatandaşları ve deputatlarınıñ diqqatını Nadejda Savçenkonıñ vaziyetine celp etmek, em de Finlândiyanı Rusiyege Donbassta zıddiyet toqtatması içün basqı yapmağa zorlamaqtır.
Kuparinenniñ fikirince, finler Rusiyeniñ imperiya istilâsınen küreşmek kerekler.


text:
Qurman rayonında 2017 senesi oktâbr ayında bir kişilik piketke çıqqan qırımtatar faalleri Ayder İbragimov ve Reşat Emiruseinovnıñ cöremeleri tölendi.
Martnıñ 29-nda «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber etkenine köre,bir kün evel tölengen 10 biñ rublelik cöremeler (4550 grivna civarıbda – QA), «Qırım marafonı» çerçivesinde toplanğan on rublelik maden paranen tölengen.
«Qırım birdemligi» «pervasız olmağanlar birdemlik» köstergeni içün minnetdarlıq bildirip, qırımtatar faalleriniñ cöremelerini tölemek içün paralarnı «qırımtatarlarından ğayrı, rusiyeliler ve ukrainler de toplağanını» qayd etti.
2017 senesi oktâbrniñ 14-nde yarımadada telükesizlik hadimleriniñ qırımtatarlar, musulmanlarğa qarşı repressiyalarına narazılıq köstermek maqsadınen bir sıra bir kişilik piketler yapıldı. Piket iştirakçilerine qarşı, tayin etilgen piket ötkerüv tertibini bozğanları içün (Rusiyeniñ Memuriy tertip bozuv aqqında kodeksi, 20.2 maddesi, 5-nci qısım) memuriy protokollar tizildi.
2017 senesi iyül ayında «Qırım birdemligi» birleşmesi, Qırımda siyasiy mabüsler ve cemiyet faaliyetçilerine qol tutmaq maqsadınen «Qırım marafonı» çerçivesinde para toplanıp başlağanını ilân etken edi. Tedbir teşkilâtçılarınıñ niyetine köre, «pervasız olmağanlarnıñ birdemligi»ni köstermek içün paranı 10 Rusiye rublesi (qararnen 4 hrivna – QA) qıymetinde maden aqçalar ile toplaylar.
Qırım ilhaqından soñ yarımadada rusiyeli akimiyet mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.