text:
İnternet
İnternet (inglizce Internet, sözü-sözüne - "ağlarara") - İnternet protokollar taqımına esaslanğan birleşken kompyuter ağlarınıñ umumdünya sisteması. İnternetke ağlar ağı da deyler, çünki o, millionlarnen yerli ve global şahsiy, cemaat, akademik, iş ve ükümet ağlarından teşkil olunıp, özara bağlı ola ve çeşit türlü telli, optik ve telsiz tehnologiyaları qullana. İnternet, malümat resurs ve hızmetleriniñ (Bütündünya örümçek (World Wide Web — WWW), özara bağlı gipermetin vesiqaları ve e-poçta kibi) yerleşmesi içün maddiy temeldir.
2019 senesindeki vaziyetine köre Yer ealisiniñ çoqusı İnternet ağından faydalana bile[1].
Ad[deñiştir | kodunı deñiştir]
Kündelik tilinde, küçük arfinen internet (laq. inet) sözü, sıqça İnternetniñ maddiy bağı manasında degil, Bütündünya örümçegi (Bütünağ) ve içinden faydalanıla bilgen malümat manasında qullanıla. Bu qullanuvnı "radio" ve "telekörüv" ıstılalarınen parallel keçirip añlatmaq mümkün.
Qurulış[deñiştir | kodunı deñiştir]
İnternetniñ merkeziy idaresi, qullanuv ya da kiriş qaideleri yoqtır. Er bir teşkil etici ağ özüniñ hususiy standartlarını tayin ete. İnternet Protokolınıñ adres alanını ve Domen adlarınıñ sistemasını qullanuv qaideleri merkeziy tayin etile. Bunı Adlar ve nomeralar berüv İnternet-korporatsiyası (inglizce Internet Corporation for Assigned Names and Numbers, ya da ICANN), baş ofisi AQŞta olğan ticariy olmağan bir teşkilât idare ete. Esas protokollarına (IPv4 ve IPv6) tehnikiy temel qoyuv ve standartlaşuvnı Internet Engineering Task Force (IETF) - ticariy olmağan bir teşkilât, yani leyhalayıcılar, alimler, ağlar operatorları ve hızmet bericileriniñ açıq halqara bir cemaatçılığı alıp bara.
Ağ, IP protokolını qullanuvdan ve malümat paketini marşrutlaştıruvdan qurulğan. Bugünki künde İnternet global cemiyetiniñ malümat boşluğını yaratuvda müim rol oynay, veb saytları ve bir çoq malümat berici sistema (protokol)larınıñ maddiy temeli ola.
Tarih[deñiştir | kodunı deñiştir]
1962 senesi AQŞ Yetekçi mudafaa araştıruv leyhaları agentliginiñ (inglizce Defense Advanced Research Projects Agency, DARPA) başı Cozef Liklider (1915—1990) Bütündünya kompyuter ağı fikrini bildirdi. 1969 senesi AQŞ Mudafaa nazirligi, cenk vaziyetinde işançlı malümat berüv sistema yaratmaq maqsadı olacaq bir leyhanı işlep çıqarmağa başlağan. DARPA agentligi buña bir kompyuter ağını işlep çıqarmağa teklif etken. İşlep çıqaruv, Los Ancelesteki Kaliforniya universiteti, Stendford tedqiqat merkezi, Yuta ştatı universiteti ve Santa Barbaradaki Kaliforniya ştatı universitetine avale etilgen. Bu ağnıñ adı ARPANET (inglizce Advanced Research Projects Agency Network — Yetekçi araştıruv agentligi ağı) dep qoyulğan. Leyha çerçivesinde ağ bu müessiselerni birleştirdi. Bütün işler Mudafaa nazirligi esabına yapılğan. ARPANET faal ösmege ve ilerilemege başladı, onı türlü ilim saadaki alimler ketken sayın daa da keñ qullanmağa başladılar.
İlk -{ARPANET} serveri 1969 senesi kiraz ayınıñ 1-inde Los Ancelesteki Kalifornia universitetinde qoyulğan edi. ‘Honeywell 516’ kompyuteriniñ 12 kilobaytlıq operativ afızası bar edi.
1971 senesine qadar ağdan e-poçtanı yollamaq içün ilk programma işlenip çıqarılıp, birden pek mot olğan.
1970 senelerniñ başına 200-ge yaqın tüyümni birleştirgen edi.
1973 senesi transatlantik tel vastasınen ağğa Büyük Britaniya ve Norvegiyadan ilk çetel teşkilâtlar qoşulğan edi - ağ halqara oldı.
1970 seneleri ağ umumen e-poçtanı yollamaq içün qullanıla edi, o vaqıt da ilk e-poçtalarnı tarqatuv cedvelleri, haber gruppaları ve ilân levhaları peyda oldı. Lâkin o vaqıtları ağ, diger tehnik standartlar esasında qurulğan ağlarnen daa qolay tesir etip olamay edi. 1970 senelerniñ soñuna qadar malümat berüv protokolları faal inkişaf etip, 1982—1983 seneleri standartlaştırılğan edi.
1983 senesi qara qış ayınıñ 1-inde ARPANET ağı, NCP protokolından TCP/IP protokolına keçken, aynı şu protokol, ağlarnı birleştirmek içün, alâ bugüngece muvafaqiyetnen qullanıla. Tamam 1983 senesi ARPANET ağına 'İnternet' ıstılası pekitilgen.
1980 seneleri AQŞ Milliy ilim vaqfınıñ esas ağına ükümet para ayıruvı, em de bütün dünyada diger ticariy esas ağlarğa şahsiy para ayıruv, yañı ağlar tehnologiyasını işlep çıqaruvda iştirak etüvge ve bir çoq ağnıñ birleşüvine ketirgen. Halqara ağınıñ 1990 seneleri ticariyleştirüvi onı mot olmasına ve insannıñ aman-aman er bir zemaneviy ayat saasına kirsetilmesine ketirgen.
1984 senesi domen adları sisteması (inglizce Domain Name System, DNS) işlenip çıqarılğan. Aynı şu vaqıt ARPANET ağınıñ ciddiy bir raqibi peyda olğan - AQŞ Milliy ilim vaqfı (NSF), universitetlerara NSFNet (inglizce National Science Foundation Network) ağına temel qoyıp, ufaq-tüfek, şu cümleden o vaqıtları belli Usenet ve Bitnet kibi ağlarından şekillendirilgen ve ARPANET-ten daa çoq keçirüv qabiliyetli olğan edi. Bu ağğa bir yılda 10 biñge yaqın kompyuter qoşulğan; ‘İnternet’ unvanı yavaştan NSFNet-ke keçmege başlağan.
1988 senesi icat etilgen Internet Relay Chat (IRC) protokolı sayesinde İnternette aqiqiy zamanda qonuşmaq imkânı yaratıldı (çat).
1989 senesi Avropada, Avropa özek tedqiqatı merkeziniñ (CERN) divarlarında, örümçek kontseptsiyası peyda olğan. Onı meşur britaniyalı alim Tim Berners-Li teklif etken edi, o, endi eki yıl devamında HTTP protokolını, HTML gipermetinli belgileriniñ tilini ve URL identifikatorlarını işlep çıqara edi.
1990 senesi ARPANET ağı mevcutlığını toqtatqanınen, NSFNet-ke reqabetini yutturdı. 1992 senesi Sprint Corporation şirketi İnternetke bağlanmaq hızmetini bir modem ve telefon ağı (inglizce dial-up access) yardımınen ilk olaraq bermege başladı[2].
1991 senesinde http serverlerni internette faydalanmaq mümkün oldı, 1993 senesi de belli veb brauzeri (inglizce web-browser) NCSA Mosaic peyda oldı. Bütündünya örümçegi ket-kete mot ola başlağan.
1995 senesi NSFNet tedqiqiy ağ rolüne qaytqan; İnternetniñ bütün naqliyesiniñ marşrutlaştıruvınen endi Milliy ilim vaqfınıñ üstkompyuterleri degil, ağ provayderleri (hızmet bericileri) oğraşa ediler.
Aynı şu sene örümçek İnternette esas malümat berici olıp, naqliye köleminen FTP fayl berüv protokolını ozğan; Bütündünya ağı konsortsiumı (inglizce World Wide Web Consortium) şekillengen. Örümçek İnternetni ğayrıdan yaratqan ve onıñ zemaneviy körünişini yaratqan, dep aytmaq mümkün. 1996 senesinden başlap Bütündünya ağı ‘İnternet’ añlamını bütünley özünen deñiştirgen.
1990 seneleri devamında İnternet o vaqıt bar olğan ağlarnıñ çoqusını birleştirgen edi (misal içün Fidonet kibileri ayrı qalsa bile). Yekâne idare merkezi omağanı sayesinde, em İnternetniñ tehnikiy standartları açıq olğanı, bu da ağlarnı birden iş adamları ya da akimiyetten mustaqil etkeni sayesinde, birleşüv pek özüne çeke edi. 1997 senesinece İnternette 10 millionğa yaqın kompyuter esaplana edi ve bir milliondan çoq domen adı qayd etilgen edi. İnternet pek mot malümat almaşuv vastası olğan.
1998 senesi Roma Papası II İoannes Paulus Halqara İnternet kününiñ temelini qoyğan, o, er yıl çeçek ayınıñ 4-ünde [3] bayram etile, Ukrainada 2001 senesinden başlap ‘İnternet künü’ er yıl aralıq ayınıñ 14-ünde qutlana[4].
Bugünki künde İnternet tek kompyuter ağlarından degil, alâqa yoldaşları, radiosignallar, tel televizionı, telefon yolları, areketli bağ ağları, hususiy optik lif yollar ve elektrik tellerden de almaq mümkün oldı. Bütündünya ağı, inkişaf olğan ve inkişaf etken memleketlerde ayatnıñ ayrılmaz bir parçası oldı.
2000 senesi 327 millionğa yaqın qullanıcısı bar edi, em olardan tek AQŞ-ında sayısı 100 milliondan ziyade çıqa edi.
2004 senesi İnternet 700 million qullanıcını esap etken. 1993 senesi 26 biñ olğan saytlar sayısı o vaqıtqa 5 milliondan ziyade çıqqan.
2011 senesi qara qış ayınıñ 5-inde dünyada İnternet qullanıcınıñ sayısı 2 milliardğa yetken.
2017 senesine bütündünya ağınıñ 3,8 milliard qullanıcısı ya da Yer ealisiniñ 50 % bar edi. İçtimaiy ağlar qullanıcılarınıñ sayısı ve ağdaki mobil tertibatlarınıñ payı bayağı arta [5].
2019 senesi boş aynıñ vaziyetine köre dünyada İnternetke 4,1 milliard adam bağlanğan [6]. Qadınlarnıñ 48 % internetni qullana, erkekler arasında fayız yüksekçe - 58 %. Bağlanuv seviyesi 2018 yılınen teñeştirgende 5,3 %-ğa artqan. 2019 senesi internetni qullanuv seviyesi 53,6 %-ğa artqan. Eñ yüksek bağlanuv seviyesi - Avropada (82,5%), eñ alçaq ise - Afrikadadır (28,2 %). Erkekler ve qadınlar arasında eñ büyük farq Afrikada, arap memleketlerinde, em de Asiya ve Tınç okean regionındadır. 3,6 milliard adam alâ internetsizler.
İnternet ağı teşkilâtınıñ esasları[deñiştir | kodunı deñiştir]
İnternetniñ baş printsipleri[deñiştir | kodunı deñiştir]
İnternet bir çoq biñ beraberlikleşüv, ilmiy, ükümet ve ev ağlarından ibaret. Mimarcılıq ceetinden çeşit-türlü ağlar, IP protokolı (inglizce Internet ProtocolInternet Protocol) ve malümat paketlerini yollaştıruv esası sayesinde birleşe bile. İP protokolı, cısmiy alâqa kanallarına nisbeten mahsus agnostik (bilinmez) sıfatında yaratılğan edi. Yani er angi raqamlı malümat berüv ağı İnternet naqliyeni bere bile. Ağlar bağlanğan yerde mahsus yollaştırıyıcılar, malümat paketleriniñ çeşitine köre ayıruv ve yañıdan yollaştıruvınen oğraşqanda, şu paket elde eticileriniñ IP adresine esaslana. İP protokolı bütün dünya miqyasında yekâne adresler boşluğını yarata ama, er bir ayrı alınğan ağnıñ kendi adresler astalanı ola bile. İP adresleriniñ böyle teşkilâtı, yollaştıryıcılarğa er bir, atta eñ küçük bile malümat paketi içün ilerideki yönelişni bir manada tayin etmege imkân yarata. Neticede İnternetniñ türlü ağları arasında bir dava peyda olmay ve malümat dos-doğru ve maniasız bütün seyaare boyunca ağdan ağğa berile.
IP protokolı özü muzakerelerde IETF adlı (inglizce Internet Engineering Task ForceInternet Engineering Task Force, Task force — belli bir meseleni çezmek içün davet etilgen mütehassıslar gruppası) teşkilâtnıñ içinde doğdı, adını 'İnternet leyhalavınen bağlı meselelerni çezmek içün gruppa' kibi tercime etmek mümkün. IETF ve onıñ iş gruppaları alâ bugüngece Bütündünya ağı protokollarınıñ inkişaf ettirmesinen oğraşa. O, cemaat iştiragı ve muzakereler içün açıqtır. Bu teşkilâtınıñ komitetleri, RFC vesiqalarını (ingl. Request for Comments — izaatlar sorav) kibi adlandırılğan vesiqalarnı neşir ete. Şu vesiqalarda tehnikiy hususiyetlikler ve bir çoq suallerniñ doğru añlatuvı berile. Bazı RFC Vesiqalarını IAB teşkilâtı (ingl. Internet Architecture Board — İnternet mimarcılığı Şurası) İnternet standantları dep ilân ete. 1992 senesinden başlap IETF, IAB ve bir sıra diger teşkilâtlar İnternet cemiyetini (ingl. Internet Society, ISOC) - İnternetnen oğraşqan türlü tedqiqiy ve mesleatçı gruppalar içün teşkiliy esasını yarata.
İnternet protokolları[deñiştir | kodunı deñiştir]
Bu alda protokol - bir ağda çalışqan vaqıtta kompyuterlernen qarşılıqlı areket ve aralarındaki malümatnen almaşuv vastasıdır. Türlü kompyuterler beraber çalışmaq içün, ‘bir tilde laf etmek’, demek bir protokollarnı qullanmaq kerek. Şu protokollar toplulığına TCP/IP protokollar taqımı deyler.
Aşağıda, elifbe tertibinde eñ keñ tarqalğan ağ protokolları OSI imseline nisbeten sayıp çıqılğan:
1. Ameliy seviyede:
2. Seans seviyesinde:
3. Naqliye seviyesinde
4. Ağlar seviyesinde
5. Kanallar seviyesinde
Bundan ğayrı, daa bir taqım standartlaştırılmağan, lâkin endi bayağı mot protokollar da bar. Adette bu, fayl ve metin haberlerinen merkezsizleştirilgen almaşuv protokollarıdır;
bazılarında bütün faylalmaşuvlı ağlar qurulğan. Bu böyle protokollardır:
● OSCAR ● BitTorrent
● CDDB ● Gnutella
● eDonkey ● Skype
İnternet ağı hızmetleri[deñiştir | kodunı deñiştir]
Bugünki künde İnternetniñ eñ mot hızmetleri bulardır:
● Web ● Haber gruppaları (esasen Usenet)
● Web forumları ● Fayl almaşuvlı ağlar
● Bloglar ● Elektron tölev sistemaları
● Wiki leyhaları (şu cümleden Vikipediya) ● İnternet radio
● İnternet tükânlar ● İnternet televizionı
● İnternet auktsionlar ● İP telefonlav
● İnternet vaqialar ● Haber almaşuvı sistemleri
● İnternet zaman ● FTP serverleri
● Elektron poşta ve yollav cedvelleri ● IRC
Uzaq fayllarğa İNTERNET kiriş hızmetleri[deñiştir | kodunı deñiştir]
Malümat arhivleri - bu, öyle ‘kompyuter kütüphaneleri” ki, olarda bayağı vaqıt soralğan ve sıqça bayğı kölemde olğan çeşit-türlü malümat ve programmalar saqlanıla. Arhivlerdeki malümat öyle fayllar sıfatında saqlanıla ki, olar özüniñ mevzu yönelişine köre katalog ve kataloglarastlarına birleşip, terekaitli (MS-DOS ve UNIX ameliy sistemalarınıñ fayl qurulışına beñzegen) qurulışnı yarata. Eñ yüksek seviyeli katalogğa arhivniñ tamır katalogı deyler.
Malümat arhivi poşta serveriniñ esas vazifesi - qullanıcılarnıñ soravına köre kerek fayllarnı elektron poşta vastalarınen yollamaqtır. Faylnı yollamağa azırlav esnasında poşta serveri malümatnı (kerek olğanda ya da qullanıcı sorağanda) sıquv ve kodlav ameliyatlarını avtomatik şekilde becere. Malümat arhivlerinen çalışqan poşta programma serverlerini üçke bölmek mümkün:
- fayl serveri;
- FTPmail serveri;
- WAISmail serveri.
Fayl serveri tek bir malümat arhivine hızmet ete ve qullanıcı soravlarını avtomatik qabul etmesi ve elektron poştadan olarnı becerüv netşcelerini fayllar şeklinde metinli malümat, grafikiy mahsullar, programmalar ve dig. ile bermesi içün ayırılğan;
FTPmail serveri, qullanıcığa FTP (File Transfer Protocol) tertibinde çalışqan uzaq malümat arhivlerinden fayllarnı elde etmege imkân bere. FTPmail serveriniñ vazifeleri fayl serverdekilerinden mürekkeptir. Qullanıcınıñ soravına köre server avtomatik şekilde uzaq arhivnen qarşılıqlı areket programmasını şekillendire, bağ seansını keçire ve onıñ neticelerini sımarışçığa elektron poştanen yollay;
Uzaq kompyuterlerniñ fayllarına kiriş File Transfer Protocol malümat berüv protokolınıñ idaresi astında olıp keçe, malümat almaşmasına da kompyuterni İNTERNETteki tüyüm kompyuteriniñ FTP serverinen bağlamaq kerek. Bir çoq umumkirişli FTP serverleri bağlanuv seansı vaqtında, qullanıcığa meraqlı olğan er angi fayllarnı elde etmege imkân bere.
Malümatnameli-araştırıcı WAISmail serveri (Wide Area Information Service), içinde kerekli fayllar olğan malümat arhivlerini qıdırmaq içün tayin etilgen.
İNTERNET kompyuter ağınıñ hızmetleri[deñiştir | kodunı deñiştir]
İNTERNET böyle esas hızmet çeşitlerini berir:
- e-mail - elektron poşta;
- haber gruppaları;
- poşta yollav cedvelleri;
- uzaq kompyuterlerniñ fayllarından faydalana bilüv;
- İNTERNETke bağlanğan diger kompyuterlernen bağ seansları;
- berilgen bazada malümatnı ameliyatlar tertibinde qıdıruv;
- diger qullanıcılar ile İnternet subet hızmetini qullanaraq qonuşuv;
- World Wide Web (WWW) malümat sistemasına kiriş.
Qoşma hızmetler arasından şöylelerni ayırmaq mümkün:
- Multimedyanı keniş sürette berüv;
- RadioInternet;
- laqırdı konferentsiya bağı;
- telükesiz añlaşmalar;
- video konferentsiya bağı;
- telsiz bağlanuv.
Telekonferentsiya adlarını şekillendirüv[deñiştir | kodunı deñiştir]
Telekonferentsiya adlarınıñ merdivenli qurulışı olur. Bu qurulışnıñ aliy seviyesine telekonferentsiya merdivenleri deyler. Merdivenler yerli ola bile - bu alda adları memleketlerniñ belgisinen ya da bu memlekette üküm etken sistemalarnen bir kelir (meselâ, de, ukr, relcom). Daa halqara merdivenler de bar, olardan eñ belli olğanlar:
- comp — kompyuter ve programmalavnen bağlı meselelerni muzakere etüv;
- news — haberlernen almaşuv, telekonferentsiyalar sistemini ilerilev meselelerini muzakere etüv;
- rec — raatlanuv, hobbiler, aveslenüv;
- sci — türlü ilmiy fenlerden munaqaşalar ve tecribe ile paylaşuv;
- soc — cemiyetteki yaşayış meseleleri;
- talk — merağına köre munaqaşalı meselelerni muzakere etüv;
- misc — iç bir sınıfqa kirmegen ya da birden bir qaç sınıfnı qaplap alğan mevzular;
- biz — iş ve diger merdiven.
Telekonferentsiyalarnıñ adı, merdiven adı ve mevzudan ibaret olıp, noqtanen bağlana (meselâ, news.answers telekonferentsiyası, news merdivenine ait ve eñ sıq berilgen suallerniñ cevabına bağışlana). Bu konferentsiyaniñ eki tamırlı adı bar. Kerek olsa üç, dört ve beş seviyeli adlar şekillene bile. Ananeviyen Usenet telekonferentsiyasında et angi ticariy malümat yerleştirmek yasaq edi, lâkin bu ananeni bozğan ediler. Bunıñ neticesinde bugün de-bugün telekonferentsiyalar sisteminde açıqtan-açıq reklama belli bir yer almaqta. Ticariy haber gruppalarında mal ve hızmetlerni satın aluv, almaşuv ya da satuv aqqında reklama ilânları yerleştirile.
İnternet ağınıñ üstmedeniyeti[deñiştir | kodunı deñiştir]
Zemaneviy İnternetniñ de pek çoq içtimaiy ve medeniy haneleri bar. O, qonuşuv, eglenüv ve oquv içün universal bir müittir. Meselâ, Oksford universiteti tedqiqatınıñ neticelerine köre, İnternetten faydalanabilgen ösmürler İnternetten faydalanıp olamağanlarından yüksek baa ala ediler[7].
İnternet yardımınen alış-veriş yapmaq ve hızmetler içün tölemek mümkün oldı. Bayağı insan içün İnternet - para qazanmaq vastasıdır. Umumen ise İnternet - zemaneviy cemiyetniñ ve dünya menimseviniñ bir akisidir.
İnternet üstmedeniyetiniñ kösterüvlerinden biri, 2004 senesinden berli er yıl kiçik ayınıñ ekinci salı künü qayd etilgen Telükesiz İnternet künüdir.
İnternet ortaqlıqları[deñiştir | kodunı deñiştir]
İnternet qonuşuv içün keniş fırsatlar teklif ete; onda bir menfaat, hobbi ve dünyabaqışta insanlarnı tapmaq qolay. Bundan ğayrı, ağda şahsiy körüşüvge baqqanda qonuşmaq ruhiy ceetten bayağı qolay. Bu sebepler internet cemiyetleri — esasen İnternetten qonuşqan bir menfaatta insan gruppaları - yaratıluvına ve faal inkişafına yol aça. Böyle ortaqlıqlar, bütün zemaneviy toplulıqnıñ ayatında ket-kete daa emiyetli bir rol oynay.
İnternetke bağlılıq[deñiştir | kodunı deñiştir]
İnternetniñ motlulığı artqanınen, ondan faydalanuvnıñ menfiy tarafları peyda ola başladı. Hususan, bazı insanlar kerçek olmağan boşluğından o qadar ayran qalalar ki, künde kompyuter ögünde 18 saatke qadar oturalar. Böyle bağlılıqnı bir çoq insan tütün içmesi ya da narkomaniyannen qıyaslay. İnternet bağlılığını böyle tayin eteler: "Off-lineda bulunaraq, İnternetke kirmege qattı istek ve on-lineda bulunğanda İnternetten çıqıp olamaması”. Türlü araştıruvlarnıñ malümatına köre, bugün bütün dünyadaki qullanıcılardan 10 %-ğa yaqını İnternetke bağlı. Mütehassıslar endi bu bağlılıqtan qurtulmaq içün usullarnı işlep çıqardılar.
İnternet tanışuvları[deñiştir | kodunı deñiştir]
İnternetteki tanışuvlarnı adette eglencelernen ya da devlet tışında aqay tapmaqnen bağlaylar. Er eki doğrultuv sıq hususiy bir bağlılıqqa çevirile. Evlilik, hususan hristianlar ya da, umumen, evlilikke ananeviy baqış ile kişiler içün pek yahşı ciddiy tanışuvlar keçirgen bir tanışuv hızmetini tapmaq pek qıyın.
Haber gruppaları[deñiştir | kodunı deñiştir]
Haber gruppaları - er kes kirebilgen, misal içün menfaat klubları kibi, munaqaşalar forumlarıdır. Haberler kataloglar şeklinde şekillendirile. Ayrı haber gruppalarında olğan cısmiy malümat, provayderler, universitet, korporatsiyalar ve dig. serverinde saqlanıla. Qaide olaraq, haberlerniñ yaşayışlı qaytavı sıñırlıdır, ve olar biraz vaqıttan soñ yoq etile — diger alda serverler bir qaç ay devamında olarnen tolar edi.
İNTERNET qullanıcıları daima haber gruppalarına çeşit-türlü haber yollaylar. Tahminen bir sutka içinde şu haberler USENETten aman-aman İNTERNET tüyümleriniñ episine niayet tanışmaq içün haber gruppalarına kele. İNTERNET haberler gruppası - umumdünya, pay etilgen ilân tahtası bulletin board systems.
Haber gruppasınen adiy iş bundan ibaret: başta qullanıcı ilk haberni köre, soñ oña cevap bere, soñ sualge cevap bere ve il. Böyle etip bütün dialognı ya da tek sizni meraqlandırğan qısmını oqumaq mümkün. Haber ğruppalarınen kontaktta bulunmasına mahsus, haberlernen çalışmaq içün tayin etilgen programma vastaları işlep çıqarılğan edi, çünki o devir brauzerleriniñ haberlerge kirmek vastaları yoq edi.
USENET eñ tarqalğan ilân tahtası oldı. USENET - bütündünya, pay etilgen ilân tahtası (bulletin board system BBS). Dünyanıñ er yerinden İNTERNET qullanıcıları haber gruppalarına daima çeşit-türlü haberler yollaylar ve sutka devamında bu haberler USENETten İNTERNETniñ episi tüyümlerine umumen tanışmaq içün kele. Bugün de-bugün Usenet ağında 15 biñden ziyade haber gruppası çalışıp, zemaneviy yaşayışnıñ episi ameliy taraflarını aks ete. Telekonferentsiyalarda yañıdan-yañı programma teminatınen bağlı vesiqalarnı, belli alimlerniñ maqalelerini, niayet er angi şeyni rastketirmek mümkün. Telekonferentsiya (haber taqımları) dep öz vaqtında serverlerdeki öyle fayl qısımlarına dey ediler ki, oqumalarına ve yazılmalarına belli mevzulardan malümatnen almaşmaq içün er istegen kire bile edi.
Bundan ğayrı, malümat tarqaluvı Clarinet çeşitindeki 'yapıq' konferentsiyalar yardımınen alıp barıla. Episi telekonferentsiyalar idare etilgen ya da idare etilmegen ola bilir. İdare etilgen telekonfentsiyalar malümat ile tek tayin etilgen şahıslar - moderatorlar tarafından toldurıla bilir. İdare etilmegen telekonferentsiyalarda malümatnı ağnıñ er angi qullanıcısı yerleştire bile. İdare etilgen telekonferentsiyalar, moderatornıñ fikir bildirüv vastası, yani idare etilgen kütleviy malümat vastası - elektron gazet oldı. INTERNET ağından faydalanılabilgen eñ ciddiy elektron gazetlerniñ birine misal Clarinet telekonferentsiyalar merdiveni ola ki, onıñ içinde siyaset, iqtisadiyat, uquq, sport ve diger mevzularğa bağışlanğan yuzden ziyade haber gruppası bar. Konferentsiyalar tolduruvınen bir qaç malümat agentlikler oğraşa, olar arasında misal içün Reuters, API, UPI, NewsBytes.
Gruppanı öz menfaatına köre haber gruppasını tapalmağan qullanıcılar, belli bir derecede küç-quvetlerini qoşaraq, öz haberler gruppasını yarata bileler.
Trollev[deñiştir | kodunı deñiştir]
Trollev - 1990 seneleri İnternette doğğan psihologik ve içtimaiy bir adise. İnternet trolleri ya da sade troller dep Bütündünya ağında (forumlar, Usenet haber gruppaları, Viki leyhalarda) mahsus qozğatqan maqaleler ya da haberler bastıra, olarnıñ vazifesi - iştirakçılar arasında dava, ateş, ıncınuv ve il. açmaqtır. Böyle maqale ya da haberlerge de bazıda trol, olarnı yazuv esnasına da - trollev dep aytalar. Bugünki künde er angi mot ihtiyat (forum, haberler gruppası, Viki leyha) şu adisege toquna.
Kiberpank[deñiştir | kodunı deñiştir]
İnternet, kiberboşluq ve kerçek olmağan reallik zemaneviy sanatta da öz ifadesini taptı. Ta 1980-ci senelerniñ ortalarında, kompyuterler, yüksek tarzfenlikler ve cemiyette tehnikiy teraqqiyat neticelerinen faydalanuv sebebinden asıl olğan meselelerde merkezleşken ilmiy fantastikanıñ hususiy bir janrı şekillengen. Şu janr eserlerinıñ süjeti sıq hakerlerniñ qudretli korporatsiyalar ile küreşi ola. Janr edebiyat, kinematograf, grafikiy eserlerde (hususan anime) ve kompyuter eglencelerinde pek mot olğan. ‘Kiberpank’ ıstılasınıñ özüni yazıcı Brüs Betke uydurğan, o, 1983 senesi aynı serlevalı ikâye neşir etken edi.
İnternet ağında tsenzura[deñiştir | kodunı deñiştir]
Bazı memleketlerde ağnıñ çalışmasına bayağı sıñırlanuvlar bar: devlet seviyesinde bazı web saifelerine kiriş qapatıla.
Çin[deñiştir | kodunı deñiştir]
Çinde 'Büyük Çin malümat divarı' arekette buluna, o, ‘mündericesi şubeli’ websaytlarnıñ IP adreslerini qapata. Em öyle web-saytlarnı qapatmaq borcunı çin akimiyeti yerli provayderlerniñ boynuna qaldırğan. Cemiyet internet qavehanelerinde, internetnen ekseriyette çin işçiler sınfı qullanğan yerde, adamlar kompyuter ögüne oturmazdan evel şahıs bildirici şeadetnamelerini tapşırmaq kerekler.
'Google' saytını qapatuv ve tek 2006 seneniñ qara qışında lâğu etilüvi buña aydın isbattır. Faqat, çin ükümetinen yapılğan añlaşmalarğa köre, çin qullanıcılar içün qıdıruv neticeleri ‘biraz sıñırlı’ olacaq. Çinde Vikipediya da yasaqtır. Meraqlısı şu ki, çin ükümeti bunı ‘zorbalıq propagandasınen küreş’ manasında yaptı.
2011 senesiniñ oraq ayında çin ükümeti yañı qararlar çıqardı ki, olar Pekin qavehaneleri, bar, kitap tükânları ve otellerininden programma teminatını qoymaq talap ete - WiFi internetini qullanmağa istegen ziyaretçilerniñ areketini nezaret etmek içün. Bu talaplar becerilmegen alda 2.300 $ para cezası ya da iş alıp baruv litsenziyasından marum etmesi közde tutula. Programma teminatınıñ fiyatı özü 3100 $ tura. Böyle imkân, em de daa programma paketiniñ qıymeti, bayağı pekinli müessiselerniñ saiplerini öz ziyaretçilerge bedava WiFi hızmetini bermekten vazgeçmege mecbur etken.
Belli olğanı kibi, Çin - umumdünya ağını tsenzura keçirüvinden dünya lideridir. Mlliondan ziyade pornografik saytlar qapatılğanından ğayrı, bir qaç ğayet mot ihtiyat - hususan Facebook, Twitter saybloglar hızmeti ve YouTube videohostingi bütünley ya da qısmen yasaq etilgen.
İnternetniñ Ukraina parçası[deñiştir | kodunı deñiştir]
İnternetniñ Ukraina parçasınıñ tarihı 1990 senesi ilk qış ayınıñ 19-dan başlana, şu künü Yüriy Yankovskıy (Yuri Yankovsky) 'Tehnosoft' Saalarara İlmiy Tarzfenlikler Programmalav Merkezinden (Kyiv ş., reber İgor Velbitsky) İnternet dünya ağına qoşulğan edi.
Meraqlı deliller[deñiştir | kodunı deñiştir]
- İnternetniñ patronı - İsidor Sevilyalıdır.
Daa baqıñız[deñiştir | kodunı deñiştir]
İhtarlar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ OOH: 4,1 Miлbяpдa людeй y cBiTi пiдkлючeHi дo iHTepHeTy(ukr.). Paдio CBoбoдa. 2020 avgustnıñ 25 teşkerilgen.
- ↑ H-Net Discussion Networks – SprintLink Commercial Availability Announced(ing.). h-net.msu.edu (Şablon:HumanizeDate). 9 липHя 2019 teşkerilgen. 5 бepeзHя 2016 arhivlengen.
- ↑ CboroдHi – MiжHapoдHий дeHb iHTepHeTy yHH - ykpaïHcbki HaцioHaлbHi Ho…. archive.is (Şablon:HumanizeDate). 2020 yanvarniñ 18 teşkerilgen.
- ↑ HeoфiцiйHa raзeTa KиïBcbkoro yHiBepcиTeTy. web.archive.org (Şablon:HumanizeDate). 2020 yanvarniñ 18 teşkerilgen.
- ↑ CoцMepeжi cTaли Ha 21% пoпyляpHiшиMи зa 2016 pik - дocлiджeHHя(ukr.). WaybackMachine (Şablon:HumanizeDate). 2020 yanvarniñ 18 teşkerilgen.
- ↑ OOH: Бoлee пoлoBиHы жиTeлeй ЗeMли пoлbзyeTcя иHTepHeToM(rus.). Teлerpaф. 2020 yanvarniñ 18 teşkerilgen.
- ↑ IHTepHeT kopиcHий для пiдлiTkiB. yчHi, яki kopиcTyюTbcя HeToM oTpиMyюTb Bищi oцiHkи. web.archive.org (Şablon:HumanizeDate). 2020 yanvarniñ 18 teşkerilgen.


c: text/html

text:
Yanvarniñ 4-nde Ukrainanıñ Vaqtınca işğal etilgen territoriyalar ve devlet içinde mecburen köçken şahıslarnıñ meseleleri boyunca nazirligi, 2017 senesi dekabrniñ 1-nden 2018 senesi yanvarniñ 1-ne qadar müddet zarfında 26 yük gemisi ilhaq etilgen Qırım limanlarına kiriş yasağını bozdı, dep bildirdi.
Bildirüvde: «Bu gemiler tarafından Keriç, Aqyar ve Kefe limanlarına cemi olaraq 82 kiriş yapıldı. 25 gemi Rusiye Federatsiyasınıñ bayrağı altında ve 1 gemi Syerra-Leone Cumhuriyetiniñ bayrağı altında kirdiler», – denile.
Ondan ğayrı, muessisede, limanlarda gemilerniñ duraqları olaraq qullanılğan yerlerde Moldova, Malta, Togo, Palau, Sent-Kristofer ile Nevis Federatsiyası ve Komor Adaları İttifaqınıñ gemileri qayd etildi.
2017 senesiniñ noyabrinde yasaqnı bozğan 25 gemi qayd etildi. Olardan 21 gemi Rusiyenin ve 4 gemi Togo Cumhuriyeti, Syerra-Leone ve Palaunıñ bayraqları altında ediler.
2014 senesiniñ iyülinden başlap Ukraina akimiyeti Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımdaki bütün limanlarınıñ çalışqanını resmen toqtattı. Yarımadanıñ limanları halqara deñiz naqliyatı içün qapaldı.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusiye atiqiyatçıları (arheolog) Aqyarnıñ Karantin körfeziniñ tübünde qadimiy çölmekçiler ustahanesiniñ qalıntılarını taptı, dep bildirdi “Tavriyalı Hersones” qoruq müzeyiniñ hadimi Andrey Bukatov.
“Karantin körfezinde amfora işlep çıqaruvınıñ batqan qısmı tapıldı. Küçük terenlikte amfora parçaları,qusurlı mahsulnıñ toplamları bar”, - yaza Bukatovnıñ sözlerinden TASS.
Amma çölmekçiler ustahanesini şimdilik daa tapmadılar, dep bildire atiqiyatçı: o asırlar devamında suv tübüne batqan topraqlarda ola bile, ya da yalıda, ya asıl yoq etildi. Tapılğan amfora parçalarınıñ episi bir Qara deñiz çeşitine ait.
Yapılğan vaqtı - tahminen milâttan soñ VII-IX asır.
TASS yazğanı kibi, atiqiyatçı, kelecekte Aqyar körfezlerniñ tübü tetqiq etilecek, balçıqnıñ qalın qatlamı tübünde atiqiyat artefaktları ola bile.


text:
Fevralniñ 26-sında LiberateCrimea halqara areketiniñ faalleri Kyivde Rusiye elçiligi yanında Qırımdaki tecavuzğa qarşı «#LiberateCrimea #CrimeaIsUkraine» adlı aktsiyasını keçirecek. Bu tedbirniñ Facebook saifesinde bildirile.
"Er kesni fevralniñ 26-sında "Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü"nde #LiberateCrimea #CrimeaIsUkraine bütündünya aktsiyasına qoşulmağa çağıramız. Aktsiyanıñ esas maqsadı - içtimaiyetiniñ diqqatını Rusiyeniñ Ukrainadaki tecavuzına yöneltmek, halqara diplomatiyağa ve halqara topluluqqa Kremlniñ geosiyasiy cinayetini hatırlatmaqtır", - denile tedbirniñ ilânında.
Ukrainada salı künü, fevralniñ 26-nda, «Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü» qayd etildi. 2014 senesi şu künü Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası ögünde Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitingi olıp keçken edi. Miting iştirakçilerine qarşı Rusiye tarafdarları, hususan «Rus birligi» firqası çıqtı.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
erdoghan grandini qobul qilidu
jumhur reis rejep tayyip erdoghan, birleshken döletler teshkilati (b d t) musapirlar aliy komissari filippo grandini qobul qilidu.
türkiye awazi radiyosi xewiri: türkiyede resmiy ziyarette boluwatqan b d t musapirlar aliy komissari filippo grandi bügün jumhur reis erdoghan bilen jumhur reislik mehkimiside körüshüp, afghanistanda bash kötürgen musapirlar mesilisi, hemde öz ichige rayondiki köchmenlik we musapirlar mesililiri toghrisida sözlishidu.
türkiye jumhuriyiti tashqi ishlar ministirliqining bayanatidim...
-
02.10.2022
-
-
-
-


text:
Aqmescit akimiyeti iyün 26-da Qırımtatar Bayrağı Künü teşkiliy komitetke keçirmege yasaq etken tedbirler çerçivesinde şeerde bala resimi yarışı, foto yarışı ve kvestniñ keçirilmesi planlaştırıla.
Bu aqta Qırımtatar Milliy Bayraq Kününe bağışlanğan tedbirlerniñ teşkiliy komitetinde bildireler.
Teşkiliy komitetniñ aytqanı kibi, «Vatanım – Qırım!» yarışı cuma künü Aq-Meçet qasabasında keçirilecek. Aynı şu yerde «Menim Bayrağım» foto yarışı, «Dinim! Tilim! Milletim!» audiovizual sanatlar festivali keçirilmek kerek. Bunıñ ile Aqmescitniñ çeşit qısımlarında «Bilgi Quveti» serlevalı kvest keçirilmek kerek.
Cuma künü, iyün 26-da, Kiyevde Qırımtatar Bayrağı Kününde bir sıra tedbirniñ keçirilmesi planlaştırıla, olarnıñ çerçivesinde Obolon yalısında büyük qırımtatar bayrağınıñ resmini yapacaqlar. Tedbirlerniñ esas qısmı ise Kiyevde saat 19:00 Şevçenko bağçasında başlanacaq, mında Ukrainada eñ büyük qırımtatar bayrağını açacaq olalar. Meclis yolbaşçılığınıñ çıqışı, yarış ve avto yürüşi planlaştırıla.
İyün 26 künü açılacaq eñ büyük qırımtatar bayrağı aqqında Herson viyaletiniñ faalleri de bildireler.
Evel bildirilgeni kibi, iyün 3 künü Kiyevde fleş mob başlandı, maqsadı – qırımtatar bayrağını Ukraina şeerlerinden keçirip, birdemlik timsali olaraq qırımlılarğa teslim etmek.
Qırım Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Ümerov Qırımnıñ rusiyeli prokuraturasından Qırımtatar Bayrağı Kününe qanunsız tedbirlerniñ keçirilmesi mümkün olmağanı aqta tenbiyeni elde etti. Bundan evel böyle tenbiyeni Aqmescitte Ukrain medeniy merkeziniñ teşkilâtçılarından biri Leondi Küzmin elde etti.
Aqmescit akimiyeti iyün 26 künü qayd etilgen Qırımtatar milliy bayraq Kününe tedbir ve avto yürüşleriniñ teşkilâtçılarına bayramnı keçirmege üç kere yasaq etti. Bu sebepten qırımtatarlarnı evler ve maşinalarını milliy bayraqlarnen yaraştırmağa çağıralar.
Qırımtatarlarnıñ bayrağı – üstünde altın tamğa tasvir etilgen kök tüslü ketendir. Qırımtatar bayraq künü 2009 senesi teşkil etildi.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi milliy cemiyet yolbaşçılarınıñ Felemenk cemaatına yollağan aprel 6-da referendumda Ukraina ve Avropa birligi arasında assotsiatsiya añlaşmasına qoltutmaq muracaatına qoltuttı.
Bunı Ukraina milliy cemiyetler Kongressi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Al-azırda Ukraina tarihınıñ eñ dramatik zamanını yaşamaqta. Bir sıra etnodin grupplardan ibaret olğan bir halq olaraq medeniy bir saylav yaptıq – yalıñız coğrafik degil, Avropa medeniyetiniñ kerçek bir parçası olmaq, totalitar ve imperik keçmiş aqibetlerinden qurtalıp, umumiy qıymetler esasında kelecegini qurğan serbest halqlar qorantasına kirmek isteymiz», – dep aytıla Kongressniñ muracaatında.
Vesiqa müellifleri qayd etkenine köre, Ukraina bunıñ içün büyük bir bedel ödedi – «istilâ kördik, toprağımıznıñ bir qısmı işğal altında, memleketimizge qarşı gibrid cenki kete, amma azatlıq ve mustaqillik aqqımıznı qorçalaycaqmız ve, bizim fikirimizce, öz memleketinde asırlarnen serbest olmaq içün küreşken Felemenk sakinleri bizni añlap qoltutarlar».
Muracaatta qayd etile ki, Assotsiatsiya añlaşması – birinci adımdır, Avropa toplulığınıñ Ukrainanıñ azatlıqqa ve demokratiyağa ıntıluvına qoltutmağa azır olğanınıñ bir işaretidir.
«Felemenk vatandaşları, aprel 6-da referendumğa kelip, çoq milletli memleketimizniñ Avropağa yaqınlaşmasına «Ebet» demege rica etemiz. Balalarımız bu maqsatqa irişmek içün qan töke ve can bereler. Referendumda qoltutmağa çağıramız», – dep qayd etile muracaatta.
Felemenk, Avropa birliginiñ diger memleket azaları kibi, Ukraina ve AB assotsiatsiya añlaşmasını tasdıqladı. Amma, yaqında qabul etilgen qanunğa binaen, aprel 6-da memlekette bu tasdıqnı ğayrıdan baqmaq içün mesleat referendumı keçirilecektir. Felemenk ve Avropa birligi siyasetçileri memleket saylayıcılarını añlaşma tasdıqlanmasına qoltutmağa çağırdılar.


text:
Rusiyeni Kiyev akimiyeti tarafından fevral 21-ne ait añlaşma ve aprel 17-ne ait Jeneva beyanatına riayet etilmegeni açuvlandıra. Bunı bugün İTAR-TASS agentligine Rusiye tış işler naziriniñ muavini Grigoriy Karasin bildirdi.
Karasinniñ aytqanına köre, «Ukraina cenüp-şarqında ceza areketleri devam ete», «cenüpte milletçi-radikallar cevapsız areket eteler».
2014 senesi fevral 21-de Ukraina prezidenti Viktor Yaunkoviç ve parlament muhalifetiniñ vekilleri Avropa Birligi temsilcileriniñ qol tutuvı ile Kiyevde qan tökülmesiniñ toqtatılması ve Ukrainadaki vaziyetni al etüv aqqında añlaşmanı imzaladılar. Lâkin bir qaç saatten soñ Yanukoviç Kiyevden qaçıp ketti, böyle etip devlet yolbaşçısı vazifelerinden özü vazgeçti, amma bu adım atılmasında siyasiy raqiplerni qabaatladı.
Aprel 17-de Rusiye, Ukraina, AQŞ ve AB tış işler nazirleri Jeneva añlaşmasını imzaladılar. Vesiqa Ukraina etrafındaki kerginlikni yoq etmek içün imzalandı. Rusiye bir taraftan ve Ukraina, AQŞ ve AB - ekinci taraftan bir-birini vesiqağa riayet etilmegeninde sert bir şekilde qabaatlap başladılar.
Rusiye tış işler nazirligini Ukrainanıñ «añlaşmağa riayet etmegeni» açuvlandıra
Rusiyeni Kiyev akimiyeti tarafından fevral 21-ne ait añlaşma ve aprel 17-ne ait Jeneva beyanatına riayet etilmegeni açuvlandıra. Bunı bugün İTAR-TASS agentligine Rusiye tış işler naziriniñ muavini Grigoriy Karasin bildirdi.


text:
Qırımtatar areketiniñ Qırımda belli iştirakçisi, Qurultaynıñ teftiş komissiyası reisi Ali Ozenbaşnı sentâbr 10 künü işğal etilgen Qırımdan çıqarmadılar.
Qırım.Aqiqat saytına Ali Ozenbaş añlatqanı kibi, onı trenden tüşürip, nasıldır kamerada qapattılar. Bunıñ ile sıñır bekçileri özlerini pek qaba alıp bara edi. Onı trenden tüşürmege iç bir sebep yoq edi, bunı sıñır bekçileri özleri bildirdiler.
«Avladam, KPZni añdıra. Kerçek bir kameraları yoq, demek. Bir elimi pek ağırttılar. Meni açuvlatmağa tırışalar. Sual qoyalar, olarğa cevap bergende, maña: «Qıçırmañız» dep aytalar. Men qasevet etem, ebet, amma olarğa qıçırmayım. Mennen ne etmege bilmeyler eken, barıp bir kimseden soracaqlar», – dep añlattı Qırım.Aqiqatqa Ali Ozenbaş.
Qurultaynıñ teftiş komissiyası reisniñ sözlerine köre, o Lvovğa kete edi, anda qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev ve halq deputatı Refat Çubarov ile körüşmek kerek edi.
Bu vaqiadan soñ, Ali Özenbaşnıñ qolu pek ağıra, özüni yaramay duya.


text:
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar BM insan aqları Şurasınıñ 45-inci sessiyası çerçivesinde online çıqış yapıp, «Rusiye elinde suv silâ ola», dep qayd etti.
«Körgenimiz kibi, şimdi Qırım özenlerini barbarca qazğan Rusiyeniñ elinde suv silâ ola – em qoruma altındaki şahıslarnı qorquzuv vastası, em artqan işğalci maşinağa qol tutuv aletidir. Arbiy infrastruktura ve arbiy-sanayı obyektleriniñ inkişafı, asker sayısınıñ arttırılması ve Rusiye vatandaşlarınıñ işğal etilgen Qırımğa faal yerleştirilmesi suv resurslarına olğan ihtiyac artmasınıñ sebebi ola. Yerli ealiniñ ihtiyacları ise prioritet degil. İnsanlar Rusiye içün bir vaqıt prioritet olmadı. İşğalcini tek bir şey meraqlandıra – hayırsız geopolitik ambitsiyalarını yerine ketirmek içün topraq ve deñiz», – dedi Ceppar.
Rusiye akimiyeti Cepparnıñ beyanatına resmiy şekilde cevap bermedi.
Sentâbrniñ 7-nden itibaren Aqmescitte, Bağçasaray ve Aqmescit rayonlarında qurğaqlıq ve suv anbarlarında suv azlaşqanı sebebinden suv berüv sıñırlarınıñ üçünci, eñ sert etapı başlatıldı.
Qırımnıñ Rusiye ükümeti bildirgenine köre, yarımadanıñ suv teminatı ile «eñ yaramay stsenariyge» azırlanalar. Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ bildirgenine köre, Rusiye Qırımnıñ suv teminatı vaziyeti fevqulâde olğanını tanıy. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Sentâbrniñ 28-nde Aksenov quyularını «qullanmağan bermegen» saiplerden suv quyularını mecburiy satın aluv aqqında emir berdi.
BM Ukraina Monitoring missiyası Qırım yarımadasınıñ işğaline esaslanıp, «Rusiye Qırımda qorçalanğan insanlarnıñ suvnen temin etilüvinden mesüliyetlidir», dep israr ete.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Kreml nezaretindeki Qırım Kurort ve turizm nazirliginiñ malümatına köre, iyül birinden başlap yarımada qomşu Rusiyeden turistlerni qabul etmege azır.
Bu, Qırımda stabil epidemiologiya vaziyeti olması alında olacaq.
"Biz er kün Rosturizmnen bağda bulunamız, bizni eşiteler ve bir sıra meselelerde yardım eteler. Tahminen iyünniñ 15-inde sanatoriy ve musafirhanelerni açacaq olamız, qararnen iyül 1-inde subyekler arasında turizm açılacaq, amma bu federal müessiseleriniñ razılığına bağlıdır, onı bu künlerde bekleymiz", - dedi Qırım Kurortlar naziri Vadim Volçenko.
İyünniñ 15-inde Qırımda, Rospotrebnadzor qaidelerine boysunıp, sanatoriy ve kurort kompleksleri işini başlaycaq, amma anda yalıñız qırımlılar raatlana bilecek.


text:
Keıipker Qoja psıhoanalız obektisi retinde
Qazaqtyń ór jetkinsheginiń obrazdyq prototıpine aınalǵan Qojany op-ońaı ǵana Freıdtiń kabınetine engizip jibersek qalaı bolar edi?! Psıhoanalızdiń negizin qalaǵan avstrııalyq ǵalym bizdiń Qara Kójeni qalaı qabyldar eken?!
23.02.2018
Bala ǵashyq Qoja beınesi
Rejısser Nurqanat Jaqypbaıdyń "Kózime bir kórinseń bala ǵashyq" qoıylymyna kózqaras
24.04.2017
«Qazaq kınosynyń tarıhy» (III.3)
III. Qazaq kıno óneriniń janrlyq túrlenýi (1960-1970 jj.) III.3.Balalar kınosy janrynyń ózindik ereksheligi
22.02.2017


text:
Alman tele
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Alman tele (almança Deutsch [Doyç]) German telläre törkemenä kerä häm bügenge dönyada iñ kiñ qullanıla torğan tellärenä kerä. Awropa Berlegendä dä ul kiñ qullanıla häm räsmi telläre arasına kerä. Almança söyläşüçeläreneñ kübese Almania, Avstria, Lixtenstein illärendä yäşi. Alardan tış İswiçrä, Lüksimbur, İtaliänıñ Südtirol töbägendä, Çığış Bilgiä, Rumıniä töbäklärendä, Fransiäneñ Elzass häm Lorraine töbäklärendä dä Almança söyläşüçelär baytaq.
TarixYзrәpTү
TörkemläwYзrәpTү
Alman tele German telläre ğäiläseneñ Batış törkemenä kerep, Hind-Awrupı tellär ğäiläsenä kertelä.
Räsmi buluYзrәpTү
Cirle söylämnärYзrәpTү
SarıfYзrәpTү
Töp mäqälä: Alman teleneñ sarıfı
YazuYзrәpTү
Almança yazu öçen Latinälif qullanıla. Latínäliftäge ğädäti 24 xäreftän tış, Almançada öç “umlaut” («ä», «ö», «ü») häm «ss» öçen maxsus «ß» bilgese qullanıla. Soñğı ğömerlärenä tikle Almança bastıru eşendä “qara xäreflär” wä Sütterlin qullanılğan. Latinälif xärefläreneñ bu törläre bügenge ğädäti şäkellärdän bik ayırıla häm alarnı uqu künekmägän keşegä şaqtıy awır.
İmläYзrәpTү
Töp mäqälä: Alman imläse
Monı da qaraYзrәpTү
PäräwezdäYзrәpTү
- German 101 Learn German online (İnglizçä)
- Ethnologue.com tarafınnan Alman telenä küzätü
- Öyränüçelär öçen buşlay belem 2004 eлHың 17 фeBpaлb kөHeHдә apxиBлaHraH. (İnglizçä)
- Verein Deutsche Sprache (Almança)


text:
Qırımnıñ Rusiye Yuqarı mahkemesi yanvar 15 künü Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz, Mustafa Degermenci, Ali Asanovğa nisbeten «fevral 26 işi» boyunca qabaatnı seslendirecek. Bu aqta jurnalistlerge Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
«Yanvar 15-de nevbetteki toplaşuv olacaq, qabaat seslendirilecek. Devletniñ qabaatlav qararına qol tutacaq prokurorlar gruppası, onıñ reberi menim, qabaatlayıcığa da men qol tutacam», – dedi o.
Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoz bir buçuq yıl evelsi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Russkoye yedinstvo» («Rusiye birligi») firqasınıñ faalleri arasında teşkil olunğan «kütleviy tertipsizliklerde» iştirak etüvleri içün qabaatlana.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Ahtem Çiygoz, Mustafa Degermenci, Ali Asanov, Arsen Yunusov ve Eskender Emirvaliyevge nisbeten nevbetteki mahkeme toplaşuvları 2016 senesi yanvar 15-de keçirilecek.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Aqmescitte qayd etilgen «Genbank» aktsiyalı şirketi halqara töleme sistemalarınıñ Visa ve MasterCard kartlarını işletmege azır olğanını qayd ete. Bu aqta müessiseniñ matbuat hızmeti bildire.
«Qırımğa kelgenler içün «Genbank» Rusiye Federatsiyası territoriyasında bütün bank hızmetlerini taqdim etmege azır, bu cümleden bankomattan para alma, para yiberme ve tölemeler, esas halqara sistemalarnıñ (Visa, MasterCard) bank kartlarınıñ işletilmesi», – dep qayd ettiler matbuat hızmetinde.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ eki eñ büyük halqara töleme sisteması – Visa ve MasterCard – yarımada territoriyasında çalışqan rusiyeli banklarınıñ kartlarını işletilmesini toqtattı.
2016 senesiniñ başında «Genbank» yarımadada Visa töleme kartlarınıñ işletilmesi mümkün olğanı aqqında ilân etken edi. Amma Visa töleme sisteması Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda işletmeniñ sıñırlanmasını red etmegenini bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Putin Ärdoğanğa räxmät äytte
İke lider Astana öç’yaqlı sammitı qısalarında İran başqalası Tähranda oçraştı
Rusiyä däwlät başlığı Vladimir Putin Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğanğa Qara diñgez aşa aşlıq êksportı häm azıq-tölek probleması mäs’äläsendä aradaşçılıq tırışlıqları öçen räxmät äytte. İke lider Astana öç’yaqlı sammitı qısalarında İran başqalası Tähranda oçraştı.
Putin söyläşüneñ matbuğatqa açıq öleşendä belderülär yasadı häm Astana formatı qısalarında tuğan oçraşu mömkinlegenä qanäğat’ buluın citkerde. Ul söyläşenäçäk bik küp mäs’älä barlığın äytte.
Putin Ukraina belän 24nçe fevral’dä başlanğan suğış arqasında kilep çıqqan aşlıq probleması turında da süz quzğattı.
“Aradaşçılıq tırışlıqlarığız, azıq-tölek problemaları häm Qara diñgez aşa aşlıq êksportı belän bäyle söyläşülär öçen Törkiyädä platforma täêmin itüegez öçen sezgä räxmätemne belderäm,”-dip söyläde Vladimir Putin.
Bäyläneşle xäbärlär
Qara diñgezdä tabiğıy gaz êşçänlege däwam itä
Türkiyä ênergetika häm tabiğıy çığanaqlar ministrı Fatih Dönmäz Qara diñgez gaz mäydanında kabel’lärne diñgez töbenä salıp quyaçaq köymäneñ Bosfor buğazına kilüen belderde
Ärdoğan: “Bez döres yuldan baruıbıznı isbatladıq”
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan: "Kizü belän (“Kovid-19” belän) başlap (Rusiyä-Ukraina) suğışı belän kiñäygän global’ iq’tisadi krizis qarşısında bez kürsätkän çıdamlılıq belän döres yuldan baruıbıznı isbatladıq”, - dip äytte


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Keçken "Qırımtatarlarnıñ milliy ğayesi" maqalesinde zemaneviy şaraitte qırımtatarlarnıñ milliy ğayesiniñ tezisi teklif etilgen edi.
O böyle edi:
"Qırımtatar halqı öz, Allahnıñ bergeni toprağında. Qırımtatarlarnıñ tili, inançları, degerleri, dünyabaqışı Qırımda üstün olmalı. Qırımda olğanda, milletine baqmadan, qırımtatarlar kibi areket et".
Bu tezisni bir cümlegece qısqartsaq, ifadesi tahminen böyle olacaq: "Qırımda qırımtatarlıq üstün olmalı".
Er sözde urğu ile.
Tamam qırımtatarlıq, özgünlik ve onıñ ifadesi, Qırımda üstün olmalı
Qırımda. Cümleniñ eñ açıq ve birmanalı añlamıdır. Yarımada tışında üstünlikke iddia etmeymiz. Qırım coğrafiya ceetinden açıq-aydın belgilengen bir alandır. Qırımnıñ tışında azlıqta bulunma şaraitimizni aksioma kibi qabul etip, öz qadrimizni aşalamaymız.
Tamam qırımtatarlıq, özgünlik ve onıñ ifadesi, Qırımda üstün olmalı. Yani, taşıyıcınıñ mütenasip özgünlikke - til, medeniyet, ürf-adetler ve inançlar, turmuş, azatlıq ve adaletke deger berüvge dalğanınıñ seviyesi emiyetlidir, onıñ sadece - em de o qadar çoq degil - aslı emiyetlidir. Körünip tura ki, qırımtatar özgünligi, oña kelişiken mana ve ifadelerniñ üzerinde daa çalışmaq kerek. Şimdilik müitimizde muzakereler ya da asıl yoq, ya da turmuş dava seviyesindeler, ya da, men daa barıp çıqağanım, teren gizli seviyededir.
Üstün olmalı. Qısqa ve orta müddette doğuvlarnıñ astronomik miqyasta artması aqqında aytmaymız. Asılında, qırımtatar halqı soñki bir qaç onyıllıqta Avropa çoqlaşuv miqdarlarına yaqınlaştı ve şimdilik iç bir şey bu tendentsiyanıñ deñişmesi köstermey.
Qırımtatarlarnıñ Türkiye diasporasınıñ Qırımğa mecburiy şekilde qaytarılması aqqında aytmaymız. Böyle icretniñ kütleviy olmasına iç bir sebep yoq. XX asırnıñ başındaki yeudiylerge bütün beñzetmeler çaresizdir. Türkiyede qırımtatarlarnı milliy sebepler ile kimse taqip etmey, Türkiye imamları er cuma namazında Bağçasaraynıñ "muqaddessligi" ve atalarnıñ yurtu aqqında hatırlatmaylar. Soñunda, dominant türk medeniyeti qırımtatar medeniyetinden o qadar da uzaq degil. Ekseriyet arasında duymayıp bile çayılmaq ve üstünliginiñ imtiyazlarını öz alanında qullanmaq mümkün.
Bedeniy basqı ya da nasıldır zoraki küreş aqqında aytmaymız. Böyle stsenariyler qırımtatarlarnıñ aqları içün devamlı silâsız küreş tarihına ters kele.
Demek, sual: böyle alda aysa nasıl üstünlik yapmalı?
Aletni bilmegen qalmadı, amma ep bir oña keregi qadar qıymet kesilmey - qırımtatar tili.
Em de sadece, tilni öldürmemek çağıruvlarınen qırımtatarlarnıñ arasında qonuşma vastası kibi degil. Bu taktika yıl-yıldan semerelisizligini köstere ve ümütsizlik duyğusınıdoğura.
Qırımatatar tili qırımtatarlar içün Qırımda üstünlik ve yayıluv vastası olmalı, qalğanlar ise bunı ya da qabul etmeli ve ögrenmeli
Yoq, başqace olmaq kerek. Qırımtatar tili - Qırımda qırımtatar özgünligini taşığanlar vatandaşlarınen ve başqa halqlarnıñ vekillerinen laf etken yekâne til.
Ebet, adaşmadıñız, qırımatatar tili qırımtatarlar içün Qırımda üstünlik ve yayıluv vastası olmalı, qalğanlar ise bunı ya da qabul etmeli ve ögrenmeli, ya da özlerini çetelden kelgen adam kibi duyıp, til maniasına rastkelmeli.
Bunıñ nasıl çalışqanını köstereyim.
Ukrain supermarketlerniñ raflarında turğan bayağı mahsulat üstünde "Halal" yazısına diqqat ettiñizmi? Ukrainada musulmanlarnıñ sayısı 2% yaqın, amma yazını bir çoq erzaq mallarına qoydılar. Ne içün? Çünki er yerde qoyulğan müür musulmanlarğa mümkün olğan mallarnı ayırmamağa çare bere. Ayrı istisal içün daa ziyade maaliyeviy ve idare zametleri kerek.
İstisalcı bile ki, musulmanlar "halâl" olmağan aşayt mallarını almaycaq, qalğan alıcılar içün bunıñ iç bir farqı yoq. Böyleliknen, istisalcılar mallarınıñ "halal" standartını temin etmege tırışa. Demek, azlıqnıñ israrlığı etraftaki müitni özüne qolay olğanı kibi deñiştire.
Aynı şey faal yeudiy cemaatı olğan yerlerde "köşer"nen ola.
Tilnen de aynı. Qırımda nisbiy azlıq özüne qarşı qırımtatar tiliniñ qullanılmasını talap etecek. Bundan soñ ise hızmet etkenlerm mal istisal etkenler ertemi-keçmi "qırımtatarlıq" standartına uymaq mecbur olacaq. Ve bu sadece mallardaki yazılar aqqında degil. Devlet akimiyeti organlarındaki memurlar, restorandaki ofitsiantlar, bazardaki satıcılar ve il. aqqında. Umumen, cemaat arasına çıqqan İvan, Taras, Seytnebi, İosif aqqındadır. Böylece "qırımtatarlıq"nıñ talabı peyda olur.
Ne içün...
Ne içün degil? Sebep adiydir: zemaneviy cemiyette din açıq medeniyetli ekspansiya usulı degildir. Başqace desek, din - er kesniñ şahsiy işidir. Üstünlik köstermek icün dinniñ qullanılması çoqusı alda qanunsız sayıla.
Ne içün devletçilik degil? Çünki, keliñiz, niayet, qabul eteyik, devletçilik sebep degil, o neticedir. Ögnece devletçilikni kimse bermez. O mıtlaq tiklenmeli, amma cemaatnıñ büyük bir talabı kibi. Şimdi ise o daa yoq.
Soñ söz yerine
Til - Qırımda saqlanmamıznıñ ve üstün olmamıznıñ qanuniy aletidir. Qırımtatar tilini yarımadada er künlük ayatımızda qullansaq, milliy ğayemizni ömürge keçirip olacaqmız. Budır bizim vastamız, tiklenüvimiz içün silâsız küreşniñ aletimiz.
Birev ayta bilir ki: yahşı, ya Qırımdaki rus ve ukrainler qırımtatar tilini ögrenip, özlerini bu til müitinde raat duysa? Cevabım böyle - olsun. Ğayemiz qırımtatarlarnıñ üstünligi degildir, amma Qırımda qırımtatar özgünliginiñ üstünligidir. Yarımadaki başqa halqlar onı qabul etse, qol tutsa ve inkişaf etse, olsun öyle.
Romada olğanda, romalı kibi areket et.
Qırımda olğanda, qırımtatar kibi areket et.
ГoBopиTb Beздe и co BceMи B KpыMy Ha kpыMckoTaTapckoM, cTaлkиBaTbcя B пepBoe BpeMя c HacMeшkaMи и HeпoHиMaHиeM, пoдBepraTb ceбя pиcky oбcTpykции, злиTbcя Ha cBoe HecoBepшeHHoe BлaдeHиe poдHыM языkoM и дoyчиBaTb ero Ha xoдy - roToBы ли Mы k эToMy?
Bu ğayeni kerçekleştirmek içün şiar yeterli degil. Onıñ menim sualim qırımtatar özgünligini taşınğanlarğa sualdir.
Birinci vaqıtları mısqıl ve añlaşmamazlıqlarnı körip, ana tiliniñ zayıf bilmesine açuvlanıp ve o yerde ögrenüvni devam etip, Qırımda er yerde ve er kesnen qırımtatarca laf etmek - biz buña azırmızmı?
Bu sualniñ cevabı, ayırılmaz bir halq olaraq kelecegimizniñ perspektivasına ne qadar inanğanımızğa bağlıdır.
Elbette ki, til vastası ile üstünlik kontseptsiyam inandırıcı körünse. Öyle tüşünmeseñiz, itiraz etiñiz.
Amma itiraz etip olamasañız, yuqarıdaki sualge cevaplanıñız. Siz - azırsızmı?
Arsen Jumadilov, siyasetşınas, "Kyiv-Mohıla akademiyası" milliy universitetiniñ ocası, qırımlı
«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmay bile.


text:
Sekiz yıldan çoq devam etken işğal ve hususan soñki altı ay içinde artqan eñ sert tsenzura şaraitinde Ukrayinağa ya da Qırımdaki ukrayin bir şeyine er angi bir simpatiya kösterüvi işğalci devletke qarşı devlet hainligi dep sayıla. Bunı Qırım.Aqiqatqa "Poisk.Plen" leyhasınıñ reberi, adliyeci aq qoruyıcı, advokat Nikolay Polozov ayttı.
Advokat qayd ete ki, Qırımdaki zorbalıq eylemlerine oğratılğan faaller Rusiye mahkeme sistemasınıñ mudafaasına ümüt ete bilmezler
"İnkişaf etken çaqmalıq institutına esaslanğan ceza apparatı olması mümkün loyal olmağan adamlarnı qıdırıp, taqip ete. Bütün bular işğalcilerniñ ve olarnıñ omuzdaşlarınıñ zayıflığını ve qorqusını köstere. Mustaqil akimiyet qolundan icra organlarınıñ ilâvesine çevirilgen mahkeme sistemasınıñ piçleşmesi şaraitinde adaletke irişmek imkânsız olğanı körünip tura. Aksine, er angi bu kibi faallik riayetkârsızlıq kibi qabul etile ve böyle adamlar basqılarğa oğratıla bile. Aynı zamanda, Qırımda ealiniñ ekseriyeti işğalden azat etilüvni bekley. Ve işğal şaraitinde mevcut olğan bütün vastalarnen bu künni yaqınlaştıra", - dep qayd eti Polozov.
Avgustnıñ 29-nda Ukrayina prezidentiniñ Qıırm MC-deki daimiy temsilciligi haber etti ki, "sözde qırımlı blogerler soñ vaqıtlar kütleviy şekilde Ukrayinanı desteklegen Qırım sakinlerininiñ video ve fotolarını yayınlap, bu şahıslarnı aynılamağa ve soñra bu malümatnı işğalci organlarğabermege teklif eteler".
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Ukrainada Amnesty International halqara aq-uquq qorçalayıcı teşkilâtı Rusiyeni Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ altı figurantlarını deral azat etmege ve taqiplerini toqtatmağa davet ete. Bu hususta teşkilâtnıñ saytında aytıla.
Amnesty International Ukraina müdiri Oksana Pokalçuk: «Emir-Useyin Kuku ve «Yalta işi» azalarınıñ saçma, uydurılğan ve esassız qabaatlavlar esasındaki cinaiy taqibi toqtatılmalı ve bütün qabaatlanğanlar azat etilmeli. Kuku 2016 senesi fevral 12-de tevqif etilgenine qadar defalarca FSBniñ tazyıqına oğradı. Evinde eki kere tintüv yapıldı. Aq-uquq qorçalayıcısı endi parmaqlıqlar artında bulunğanda onıñ ömür arqadaşı ve küçük yaşlı oğlu Rusiyeniñ mahsus hizmetleriniñ agentleri tarafından taqip etildi ve qorqutıldılar», – dedi.
Rusiye arbiy mahkemesi Yaltadaki «Hizb ut-Tahrir işi»ni Aqmescitteki seyyar oturışuvlarında baqa edi. Ondan soñ tevqif etilgen Qırım sakinlerini Rostov-na-Donu şeerine yolladılar.
2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk yaqalandı. Olarnı Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» İslâmiy siyasiya teşkilâtına alâqadar olğanlarında qabaatlaylar.
Yanvar 24-te Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden «Yaltadaki Hizb ut-Tahrir işi»niñ altı figurantını azat etmege talap etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ taqip etilüvi din alâmetine köre yapıla, dep sayalar. Advokat Emil Kurbedinov, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca esas olaraq qırımtatarlar taqip etilip, olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruplarğa ait Qırım sakinleriniñ de taqip etilgenlerini qayd ete.
Halqara siyasiy İslâm teşkilâtı «Hizb ut-Tahrir»niñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.


text:
Qırımda vatandaş havfsızlığınıñ temin etüvi ve qanuniy nizamnıñ saqlanuvı içün zaruriy tedbirler becerile, 163 emiyetli obyekt qoruv altına alındı.
Bu aqta Qırım rusiyeli ükümetiniñ saytında aytıla.
Qırımda İçki işler nazirliginiñ cemaat nizamınıñ qoruvı boyunca idare reberi Valeriy Gritsay devlet akimiyeti organlarınıñ, uquq qouryıcı organları, diplomatik temsilcilikler, havflı obyektlerniñ, yaşayış teminlev, yaqarlı-energetik obyektleriniñ qoruvı arttırılğanı aqqında bildire.
Olğan malümatqa köre, fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesinden soñ yarımadada qanuniy nizamnıñ qaba bozuluvı qayd etilmegen eli, denile Qırım rusiyeli ükümeti saytında.
Noyabr 22-ne keçer gecesi Herson vilâyetiniñ Çaplinka qasabası rayonında patlavlar yüz berdi. Qırım qamaçavı boyunca vatandaşlıq qamaçavı ştabında bildirilgeni kibi, «Qırımnı elektrika ile teminlegen elektrik bericileriniñ yolağı tüşti ve ğayrıdan tiklenemez».
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov Rusiye tarafından siyasiy mabüslerniñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ azat etilmesinde israr ete.
Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.


text:
Ukraina Tışqı işler nazirligi (MİD) BM devletlerini Rusiyege basqını küçlendirmege ve öz mecburiryetlerini, şu sırada Azap berüvge qarşı Meqaveleni de eda ettirmege çağıra.
Müessiseniñ beyanatında aytıla ki, nazirlik nevbetteki kere dünya cemaatınıñ diqqatını «istilâci devlet olaraq Rusiye tarafından ciddiy ve muntazam sürette Donbassttaki ve işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki vatandaşlarğa qarşı insan aqlarınıñ bozıluvına» celp ete.
Bundan da ğayrı MİD dey ki, «Rusiyede ve işğal etilgen topraqlarda tutılğan Ukraina vatandaşlarına qarşı muntazam tarzda yasaqlanğan sorğu usulları qullanılğanına, azap berilgenine, ruhiy basqı yapılğanına dair şek qaldırmaycaq deliller mevcut».
Rusiye tarafı bu beyanatnı daa iza etmedi.
İyünniñ 26-nda dünya cemaatı halqara Azap qurbanlarını desteklev Kününi qayd ete.
2014 senesi Qırım işğal etilgen soñ Ukraianıñ şarqında silâlı dava başlandı. Ukraina ve Ğarp, ayrımcılarğa destek bergeni içün Rusiyeni qabaatlay. Kreml bu iddialarnı red ete.
İyülniñ 26-nda Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, şimdi Ukrainanıñ nezaretinde olmağan Donbass topraqlarında 128 reine, Rusiye toprağında – 40 reine tutılğanını beyan etken edi.
Rus apishanelerinde tutılğan ukrain mabusları, olarğa azap berilgenini defalarca beyan ete edi. Zarar körgenlerniñ sözlerine köre, azap bergen sorav usulları istilâ astındaki Qırımda da Rusiyeniñ mahsus hızmetleri tarafından qullanıla. Bir sıra teşkilâtlarnıñ uquq qorçalayıcıları böyle malümatnı defalarca tasdiqlağan edi ve temel insan aqlarınıñ bozıluvına, zorbalıqqa qarşı çıqa edi.


text:
Bu aqta «Krıminform» haber ete.
«Soñki afta devamında biz Aqyarğa bir qaç ufaq para ile tolu uçaq yolladıq. Bügün Merkeziy banknıñ kilerleri bu para ile tolu. Ondan soñ biz para kütlesini kredit teşkilâtları vastasınen arttıracaqmız. Biz olar ile çalışamız», - dedi Ablezgov.
Onıñ fikirince, ufaq paranıñ işletme meselesini ticariy banklar çezmek kerek.
«Banklar bizim içün bir problemdir. Olar kerek olğan kapikler, paralar aqqında kredit teşkilâtlarğa bildirmek kerekler. Amma şimdi olarğa ufaq paranen çalışmağa elverişli degil. Kene de bu meseleni yaqın vaqıtta çezmege tırışacaqmız», - dep bildirdi Ablezgov
Qırım.Aqiqat saytı evelden bildirgenine köre, işğal etilgen Qırımda rus ufaq parasınen problemler başlandı. Supermarketlerde muştereler ruble berseler de, qaytımlar içün ruble yetişmey. Şunıñ içün kassirler qaytımlarnı grivna ile bereler.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz, Ukrainadaki ve halqara toplulıqqa ilhaq etilgen Qırımda mahküm etilgen ukrain faaliyetçisi Volodımır Baluhnıñ açlığı etrafındaki vaziyetke daa çoq diqqat ayırmak kerek, dep saya.
Bu fikirni Çiygoz Qırım.Aqiqat içün bergen izaatlarda bildirdi.
Çiygoz: «Şimdi Baluhqa cemiyetteki, devletteki ve halqara muessiselerniñ diqqatını maksimal derecede arttırmaq kerek. Biz Rusiye ukümetine, onıñ taliyiniñ közetilgeni ve em de büyük itina ile közetilgenine dair açıq bir signal bermek kerekmiz», – dedi.
Baluh muddetsiz açlıqnı mart 19-da ilân etti.
İlhaq etilgen Qırımda mahkeme Baluhnı, arbiy yedekler saqlağanında qabaatlı tanıp, 3 yıl ve 5 ayğa koloniya-qasabada azatlıqtan marum etilmesi ve ondan ğayrı 10 000 ruble (qararnen 4600 hrivna) miqdarında cöreme tölemesine dair uküm çıqardı.
Faaliyetçige qarşı ekinci cinaiy iş Aqşeyh (Razdolnoye) qasabasındaki muvaqqat tutuluv izolâtorınıñ rehberi Valeriy Tkaçenkonıñ arizası esasında açıldı. O, Baluh onı kötekledi, dep iddia ete. Aynı zamanda faaliyetçi ve onıñ imayesi, Tkaçenko özü oña ucüm etkenini bildireler.
Mart 19-da Kremlniñ kontroli altında olğan Aqşeyh rayon mahkemesi Volodımır Baluhqa 2018 senesi iyün 19-ğa qadar tevqif etilüv şeklinde sıñırlav tedbirini sayladı.
Mart 28-de Ukraina Tış işleri nazirligi Baluhnıñ deral azat etilmesini talap etti.
Rusiye FSBsi Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabr 8-de yaqaladı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ tavanında 90 patron ile bir qaç trotil şaşkasını taptılar, dep iddia ete ediler.
Baluhnıñ imayesi ve aq-uquq qorçalayıcıları, onıñ Ukraina vatanperveri olğanı sebebinden – eviniñ azbarında Ukraina bayrağı olğanı içün repressiyalar qurbanı olğanını iddia eteler.


text:
Amazon da'ryası
Amazon da'ryası (İspan ha'm Portugalshada Rio Amazonas) Qubla Amerikanın', tiykarınan Braziliyanın' tropikalıq tog'aylarınan ag'ıp o'tetug'ın dar'ya esaplanadı. Ol Atlantika okeanına quyadı. Bul dar'ya ag'ıp o'tetug'ın suw ko'lemi boyınsha en' u'lken da'rya esaplanadı. Amazon da'ryasınan onnan keyin turatug'in segiz dar'yanın' suwın qosqanda payda bolatug'in suwdanda ko'birek suw ag'ıp o'tedi. Amazon da'ryası du'nyada en' u'lken basseynge uye. Onnan dun'yadag'ı uliwma da'ryalardan ag'ıp o'tetug'ın suwlardın' besten biri ag'ıp o'tedi. Jawınlı ma'wsimde da'ryanın' ayırım jerlerinin' eni 190 kilometrden asıp ketedi. Ko'leminin' u'lkenligi sebepli oni Da'rya Ten'iz depte ataydi. Ol du'nyanın' en' u'lken dar'ya sisteması esaplanadı. Du'nyanın' en' uzın da'ryası Nil dar'yası esaplanadı.


text:
Ukraina Prezidenti Petro Poroşenko elektron petitsiyağa cevap berip, Ukraina vatandaşı pasportında rus tilinde yazılğan malümatnı ingliz tiline deñiştirmek zaruriyeti aqqında bildirdi.
«Ukraina vatandaşlarınıñ Ukraina pasportlarında tercimeniñ Ukrainağa qarşı istilâ köstergen devletniñ tilinde olğanı ile bağlı çorlanuvını añlayım», – denile devlet başınıñ cevabında.
Poroşenko degeni kibi, Ukraina Nazirler kabinetine «mütenasip qararlarnıñ alınması içün qanun çıqarıcı deñişüvlerni kirsetmege» teklifi ile buyurdı.
Ukraina vatandaşı pasportından rus tilini silmek içün petitsiyağa zaruriy 25 000 insandan, 25 934 insan qol tuttı.


text:
İstanbulda terror ğämäle (2017)
İstanbulda terror ğämäle - 2017 yılnıñ 1 ğinwarında tönge säğät 01:15 (FET) Törkiäneñ İstanbul tönge klubına terror höcüme buldı.
Höcüm baylar häm mäşhürlär yöri torğan Reina klubında Yaña yılnı qarşı alu kiçäsendä bulğan. Avtomat belän qorallanğan keşe klub yanında uq ber pülisä xezmätkären atıp ütergän häm eçkä kerep yaq-yaqqa ata başlağan. Näticädä 39 häläk bulğan, 16-sı – çit il watandaşı. 70-läp keşe yaralanğan.
Ortaköy rayonında, Boğaz küpere yanında urnaşqan klubta barlığı 500-800 keşe bulğan. Atış näticäsendä xalıq arasında panika başlanğan, küp keşe idängä yığılğan. Qayberäwlär qurqudan Boğazğa sikergän. Klubqa 60lap aşığıç yärdäm kürsätü maşinası kilgän.
Qayber mäğlümatlarğa qarağanda, bu höcümdä ike yäki tağın da kübräk keşe qatnaşqan. Alarnıñ Santa-Klaus kostümnarında buluı turında xäbärlär dä bar. Pülisä höcümçelärne tota almağan. Alarnı ezläw däwam itä.
Törkiäneñ Eçke Eşlär ministrı Söläyman Soylu häm İstanbul xakime Vasip Şahin buyınça bulğan waqiğalar terror ğämälenä qarıy.
SıltamalarYзrәpTү
- http://www.azatliq.org/a/28208418.html
- Slawson N., Grierson J., Siddique H., Russell G. Istanbul attack: Manhunt for attacker who killed 39 in nightclub – as it happened (aHrл.). The Guardian (1 January 2017). ПpoBepeHo 1 яHBapя 2017.


text:
Şu künleri Keriç keçitinde furtuna havfı ilân etile.
Bunı Yekâne naqliyat müdirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Mında qayd etilgeni kibi, fevral 11-12 künleri boğaz etrafında şimaliy-şarqiy yelniñ 20-22 m/s artması mümkün, bundan sebep Keriç keçitiniñ işi toqtala bile.
«Aydavcalırağa Qırımğa ve keri öz ziyaretlerini evelden planlaştırmaq, furtuna havfı vaqtında ise qıta ya da yarımadadan çıqmamaq tevsiye etemiz», – denile beyanatta.
Müdirlikniñ malümatına köre, ferval 10 künü «Kavkaz» limanında nevbette 80 yengil, 50 yük maşinası, «Qırım» limanında – 40 yengil ve 25 yük maşinası tura edi. Yük yolağında: «Novorossiysk» – 200, Slavânsk-na-Kubani – 410, Keriç ava limanında – 150 maşina tura edi.


text:
İyün 25-te ve aynıñ soñuna qadar Qırımda anomal sıcaq ava olacaq, orta kün ava arareti iklimiy qarardan 7-8 derece yüksek olacaq. Bu atqa Rusiye Fevqulade vaziyetler nazirliginiñ Qırım idaresi bildire.
İyün 25-te Qırımda bulutlı deñişecek ava olacaq, yağmur yağmaycaq. Ava arareti 34 derecege qadar köterilecek.
Qırım uquq qoruyıcıları evlerde salqın ava araretini tutmağa, çoqça suv içmege çağıra.
Yanğın havfsızlığını teminlemek, haber etmek ve orman yanğınlarını vaqtında söndürmek, orman yanğınlarınen bağlı fevqulade vaziyetlerniñ peyda olmasınıñ ögüni almaq maqsadınen Qırımda vatandaşlarnıñ ormanlarda bulunması sıñırlandı, o yerge 21 kün devamında naqliyeniñ kirmesi yasaq etildi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye nezaret komiteti “malümat tarqalmasınıñ teşkilâtçıları” cedvelini kenişletti. Olar, FSB-niñ talabınen qullanıcılar aqqında, şahsiy beyanatlarğa barğance, malümatnı açıqlamağa mecbur dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Cedvelge, hususan, Jıvoy jurnal onlayn-kündelikler hızmeti, Avito ilânlar hızmeti, Loveplanet tanışuv hızmeti ve BlaBlaCar ortaq yolculıqlar hızmeti kirsetildi.
Devlet Dumasınıñ deputatı İrina Yarovaya ve rusiye senatorı Viktor Ozerovnıñ “terrorcılarğa qarşı” qanunları 2018 senesi iyülniñ 1-nde küçke kirdi. Bu qanunlarğa köre, malümat tarqatuv teşkilâtçıları qullanıcılarnıñ malümatını ve şahsiy yazışmasını saqlap tutmağa mecbur.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan rusiyeli Sankt-Peterburg şeerinde keçirilgen körüşüvinden soñ, eki devlet arasındaki munasebetlerni olarnıñ arasında dava yüz bergeninden evel olğan seviyege qadar tiklemek esas vazife olğanını ilân etti.
Putin bildirdi ki, Rusiye Türkiyege qarşı kirsetken sanktsiyalarnı yavaş-yavaş lâğu etecek.
Erdoğan rusiyeli zenaatdaşını «aziz dostum» dep adlandırdı ve eki devlet zararlanğan munasebetlerni yañıdan tiklep, olarnı daa eyi yapa bilecegini ilan etti.
Eki taraf munasebetlerniñ kerginleşmesi sebebinden toqtatılğan «Türkiye aqımı» gaz borusı boyunca işlerni yañıdan başlatmasını tasdıqladı.
Bu, eki prezidentniñ keçken sene noyabr ayında Moskva ve Ankara arasındaki munasebetler kerginleşkeninden soñ ilk körüşüvi oldı. O vaqıt Türkiye arbiy ava quvetleri Türkiye ve Süriye arasındaki sıñır yanında rusiyeli Su-24 cenk uçağını urdı. O zaman Rusiye Türkiyege qarşı sanktsiyalar kirsetti.
Amma keçken ay Türkiyede yüz bergen muvafaqiyetsiz avdarma ıntıluvından soñ Ankara, isyanda iştirak etkeninde şeklenilgen kişilerniñ qattı bastırılması içün Ğarp memleketleri tarafından takbih etilgeninden soñ, Moskvanen yaqınlaşıp başladı.


text:
Bütündünya qırımtatar kongressiniñ icraiy komitetiniñ azaları cumaertesi künü keçirilgen üçünci toplaşuvında qıtaiy Ukrainada qırımtatar tiliniñ inkşafını muzakere etti. Bunı Qırım.Aqiqatqa toplaşuvnıñ işitarkçilerinden biri añlattı.
«Herson vilâyetinde mekteplerniñ (qırımtatar tilli oqutuvı ile – QA) qurucılıq imkânetini muzakere ettiler. Türkiye diasporasınıñ ola bilecek maliyeviy yardımı aqqında laf yürsettiler», – dey subetdeş.
Bütündünya qırımtatar kongressiniñ reberi, Meclis reisi Çubarov jurnalistlerge bu malümatnı tasdiqladı. Toplaşuv mevzularından biri qırımtatar tili ve medeniyetiniñ inkişafı olğanı aqqında bildirdi.
Cumaertesi künü, yanvar 16-da, Herson vilâyetiniñ Geniçesk rayonında Bütündünya qırımtatar kongressiniñ icraiy komitetiniñ üçünci toplaşuvı keçti. Toplaşuv iştirakçileri qıtaiy Ukrainada Qırımtatar Müftiyliginiñ teşkil etilmesi aqqında meseleni kötelrdiler. Qırımtatarlarnıñ yetekçileri Mustafa Cemilevniñ fikrine köre, Qırım Müftiyligi şimdi «işğalcige boysunğan».
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Aqyarnıñ 7-nci gimnaziyasında Rosgvardiya hadimleri, talebelerge fevqulâde vaziyetinde havfsızlıq dersini berdi. Bu aqta Rosgardiya matbuat hızmeti haber etmekte.
“Derste küç organlarnıñ hadimleri balalarnen beraber, tecavuzcılarnıñ qorqutuvı taqdirinde areket tarzını ve sağlıq ve ömür qorçalavı içün ihtiyat tedbirlerinitekrarladı, ve zemaneviy rusiye tarihından facialı misallerni hatırladı”, - dep aytıla beyanatta.
Müessiseniñ malümatına köre, yaslar, böyle vaziyette areket etmekniñ öz variantlarını teklif etip, fevqulâde vaqialarnıñ aqibetlerinden qaçınmaq içün ne yapmaq kerek olğanı aqqında fikirleşti, bundan son oyun şeklinde öz hatalarını muzakere etti.
Rosgvardiyada, “bölgeniñ oquv yurtlarını ziyaret etip, talebelernen böyle ögretüv sübetlerinimuntazam tarzda keçirgenini” qayd ettiler.
Patlav ve atışuv çarşenbe künü, oktâbrniñ 17-nde, Keriç politehnik kollecinde oldı. Rusiye Tahqiqat komitetiniñ malümatına köre, Keriç politehnik kollecinde olğan patlavnı 4-ünci kurs studenti, 18 yaşında Vladislav Roslâkov kerçekleştirdi. O, «özüni öldürdi». Şeerniñ Rusiye akimiyeti, facia neticesinde 21 insan elâk oldı, dep bildirdi. Bundan soñ Qırımda üç künlik matem ilân etken edi.
Oktâbrniñ 19-nda elâk olğanlar Keriçte ve Yedi Quyu rayonında defin etildi. Keriçteki politehnik köllecinde kütleviy öldürüv qurbanlarınen vedalaşmaq içün biñlernen insan keldi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Keriç politehnik köllecinde olğan patlavnı terror ücümi olaraq tasnif ete.


text:
Avstriya prezidenti Aleksandr Van der Bellen Ukraina zenaatdaşı Petro Poroşenko ile körüşüvinde, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda «qanuniy saylav» keçemez, dep bildirdi.
Bunı mart 14-te Twitterde Poroşenkonıñ spikeri Svâtoslav Tsegolko bildirdi.
Ukraina devleti başlığınıñ matbuat kâtibi, Poroşenko muzakereler esnasında «Avropanı Moskva tarafından işğal etilgen Qırımda planlaştırılğan saylav ayın-oyunına qarşılıq köstermege davet etti», dep ilâve etti.
Rusiye prezidenti saylavınıñ ötkerilmesi 2018 senesi mart 18-ne – Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqınıñ yıllığına tayın etildi.
Martnıñ 1-nde Yuqarı Rada BMT Telükesizlik Şurası ve Baş Assambleyası, Avropa Birligi, NATO, halqara teşkilâtlar, çetel parlamentleri ve ükümetlerini Qırımda Rusiye saylavınıñ qanuniyligini tanımamağa davet etti.


text:
Baburiyler devleti
Baburiyler devleti, Babur devleti öz adı Gurkaniyler (farsça گورکانیان Gūrkāniyān), ğarp istoriografiyasında Ulu Moğollar (inglizce Mughal emperors, rusça Beлиkиe Moroлы) — padişa Babur tarafından qurulğan Baburiyler idare etken ükümran sülâlesi. Sülâle ve imperiyanıñ temelcisi Babur türk edi, ve türk tilinde laf etken ve yazğan edi, Baburiy padişaları türk tamırlı olıp çağatay ve fars tillerini qullanğanlar. Devleti bugünki İndistan, Bangladeş, Pakistan ve Şarqiy Afğanistannıñ topraqlarını qaplap alğan edi.


text:
Bunı Qırım «akimiyetiniñ» matbuat hızmeti bildire.
«Federal migratsion hızmeti Ulu Vatan cenkiniñ er veteranına Rusiye pasportını berdi. Bazı tehnikiy meseleler Canköyde yüz berdi – eki veteran hatalar olğan pasportlarını elde etti», – dedi Qırımda Federal migratsion hızmetiniñ idaresiniñ başı vazifelerini eda etken Pötr Yaroş.
Onıñ aytqanı kibi, hatalar olğan pasportlarnı yañı soylarğa deñiştirip, veteranlarğa taqdim ettiler.
Evelleri FMH qayd ete edi ki, Qırım ve Aqyardan ğayrı diger Rusiye regionlarında qırımlılardan Rusiye pasportını almaq içün 13,844 biñ ariza qabul etildi. Bunıñnen beraber olarnıñ arasında Qırımdan 3979 ve Aqyardan 1106 veteran bardır. Qırım ve Aqyarda endi 552 biñden ziyade Rusiye Federatsiyasınıñ pasportı berildi.


text:
Avropa Parlamentinde Rusiye tarafından özünde ve Qırımda qanunsız tutıqlanğan ukrainalı mabuslarınıñ vaziyetinen bağlı rezlütsiyanı qabul ettiler. Avropa Parlamentiniñ vekilleri Rusiyeni – ukrainlerni azat etmege, ve Avropa Birligini – Ukraina vatandaşlarınıñ taqiq etilmesinde qabaatlılarğa qarşı yañı sanktsiyalarnı kirsetmege çağırdılar.
Rezalütsiyağa 451 Avropa deputatı qol tuttı, 73 qarşı çıqtı. 86 Avropa Parlament azaları bitaraf oldı.
Almaniyalı Avropa deputatı Rebecca Harms tarafından azırlanılğan ve Avropa Parlamentiniñ bütün siyasiy taqımları tarafından desteklengen işbu «Rusiyede ukrainalı mabuslar ve Qırımdaki vaziyet» rezolütsiyasında, ayırıca, insan aqlarınıñ bozulmasında qabaatlı olğanlarğa qarşı sanktsiyalar kirsetilmek kerekligi qayd etile.
«Avropa Parlameti insan aqlarınıñ qaba şekilde bozması içün mesuliyetli olğan şahıslarğa qarşı kelecekte de sıñırlayıcı çareler baqılmasına çağıra, şu cümleden AB banklarnda paraları da blok etilmek mümkün», – dap aytıla rezolütsiyada.
Ondan da ğayrı Avropa Parlamenti «AB iştiraginen Qırımnıñ azat etilmesi mevzusında halqara gumanitar uquq, insan aqları ve halqara printsiplerge esaslanacaq muzakerelerni halqara formatta meydanğa ketirmesini rica ete».
AB Şurasına muracaat etip, Avropa Parlamenti «BMT Halqara mahkemesinde Şarqiy Ukrainada terrorizm areketlerinde ve işğal olunğan Qırımda qırımtatar ve ukrainlerniñ taqiq etilmesi ve aqlarınıñ sıñırlanmasında Rusiyeniñ mesuliyetligi aqqında mahkeme davasında Ukrainanı desteklemek içün yollar tapmağa çağırdılar».
Uquq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, bugünki vaziyyete «Kreml mabuslarınıñ» sayısı eñ azından 44 nefer insannı teşkil ete.


text:
Azatlıq Radiosı bildirgeni kibi, bunı devlet departamentiniñ matbuat kâtibi Jen Psaki haber etti. Amma, sanktsiyalar yaqın vaqıtta kirsetilmeycegini tahmin etti.
«Eho Moskvı» radiosına Twitter vastasınen bergen intervyüsı devamında, Psaki şahsen Putinni cezalamaları mümkün olğanı , amma, esas maqsad cezalamaq degil, kerginlikni al etmektir, dep yazdı.
Qayd etmek kerek ki, AQŞ bir sıra rusiyeli memurlarnıñ bank aktivlerini ve vizalarnıñ qullanuvını toqtattı.
Devlet departamentiniñ matbuat kâtibi, Rusiye keçken afta qabul etilgen añlaşmalarnı bozmağa devam etse, sanktsiyalar ep artacağında işandırdı.


text:
Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Cepparnıñ Ukraina baş naziri Volodımır Ğroysmannıñ «Ğroysmannıñ ukrain strategiyası» firqasında Ukraina Yuqarı Radasınıñ saylavlarında iştirak etüvi Qırımtatar Milliy Meclisinen muzakere etildi. Bu aqta Emine Ceppar Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
Onıñ qayd etkenine köre, o, Qırımnıñ işğalden qurtarıluvı ve qırımtatarlarnıñ Ukraina qanunlarında uquqiy statusınen bağlı meselelerni parlamentte kötermege niyetlene.
«Menim içün eñ büyük motivatsiya Qırımnıñ işğalden qurtarıluvı, işğal altındaki topraqlar meselesi, Ukraina mustaqilliginiñ onıñ bütün topraqlarında ğayrıdan tiklenüvi ola. Bu şeyler meni ileri ketmege aveslendirdi. Parlamentke kirsek, Qırım, qırımtatarlar, qırımtatarlar ukrain uquq alanında kim ola, Ukrainada tamır halqlar meseleleri diqqatımnıñ ortasında olacaq», – dedi Ceppar.
Onıñ qayd etkenine köre, o, Ukraina baş nazirinden teklif alğan soñ Meclis liderlerinen laf etti.
«Onı (teklifni – QA) qabul etmezden evel onı Qırımtatar Milliy Meclisi, hususan Mustafa Cemilevnen muzakere ettim. Bu birleştirilgen qarar edi. Meclisniñ fikri böyle: Qırım mevzusını çeşit demokratik küçler vastasınen tutmaq içün ne qadar çoq qırımtatarı parlamentke kirse, o qadar yahşı», – dep qoştı Ceppar.
Cuma künü, iyünniñ 7-nde, Ukraina baş naziri Volodımır Ğroysman «Ğroysmannıñ ukrain strategiyası» siyasiy küçüniñ birinci onunı taqdim etti. Anda Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bar.
Mayısnıñ 23-nde sekizinci çağırılış parlament vekâletlerini vaqtından evel toqtatqan ve saylavlarnı iyülniñ 21-ne belgilegen Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ buyruğı işke tüşürildi.
Mayısnıñ 30-nda Yuqarı Rada Ğroysmannıñ ükümet başı vazifesinden istifa arizasına qoltutmadı.
Emine Ceppar – ukrainalı jurnalist ve qırımtatar asıllı devlet erbabı. Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadadan esas Ukrainağa köçmege mecbur oldı. 2016 senesi aprel ayından berli – Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini.


text:
«Ukrainliler birleşti, siyasiy fikirini bildirdi ve kelecegini sayladılar. Saylayıcılarnıñ faal iştirak etkeni ukrainliler Avropa institutlarınen bağlı ekâne, demokratik ve barışıq Ukrainada yaşamaq istegenlerini ifadeley. Bu saylavlarnıñ muvafaqiyetli keçirilmesi ukrain halqınıñ demokratik saylavını tasdıqlay. AQŞ demokratiya yensiñ diye, ukrainliler ve yañı saylanğan prezident ile işbirlik tutmağa devam etecekler. AQŞ Ukraina mustaqilligi ve topraq butünligini ürmet ete ve Rusiyeniñ Qırım işğalini takbih ete», – qep qayd ete Kerry.
Avropada havfsızlıq ve emekdaşlıq Teşkilâtı missiyasınıñ nezaretçileri Ukrainadaki saylavlar halqara qaideler ve standartlarğa uyğun keçkenini bildireler.
Rusiye tış işler naziri Sergey Lavrov dedi ki, Ukrainada prezident saylavları «problemsiz» olmadı, lâkin bu da müsbet bir adımdır. Onıñ aytqanına köre, Moskva Kiyev vekilleri ve Pötr Poroşenko ile muzakerelerge azır.
Bülletenlerniñ 90% teşkerilgen soñ, Pötr Poroşenko reylerniñ 54% qazanıp, ğalip çıqayata.
Ukrainada saylayıcılar faal iştirak etti, saylayıcılarnıñ 66%-dan ziyadesi rey berdi.


text:
Qırımnın rusiye akimiyeti, 2019 senesine pensiyalılarnıñ yaşayış azğarınıñ kölemini 8560 ruble miqdarında tasdıqladı, bu yılğa köre, o 30 rublege atqan. Böyle qarar, oktâbr 31-inde Qırım akimiyetiniñ oturışında qabul olundı.
“RİA Krım” haber etkeni kibi, akimiyet başı Vladimir Konstantinov, şimdi Qırımda yaşayış azğarına teñ kelsin dep pensiyasına qoşma para alğan 85 biñ 484 adam bar.
Qırım parlamentiniñ qarına binaen, 2018 senesinde pensiyalılarnıñ yaşayış azğarı 8530 ruble.
Oktâbr 3-te Rusiye prezidenti Vladimir Putin pensiya islâatı aqqında qanun toplamını imzaladı. Qomşu Rusiyede aqaylarnıñ pensiya yaşı adım-adım 65 yaşınace köterilecek, qadınlarnıñ ise - 60 yaşınace. Müddetten evel pensiyağa çıqamaq içün aqaylarğa 42 yıllıq iş stajı kerek, qadınlarğa - 37 yıllıq.
Daa evel Kreml nezareti altındaki Qırım ve Aqyar akimiyetleri pensiya islâatı aqqında rusiye qanun leyhasına qol tuttı.
Yarımadanıñ çeşit köşelerinde Rusiye Kommunist fırqası pensiya islâatına qarşı miting ve piketler keçire, imza cıya. Çoqusı qasabalarnıñ akimiyeti böyle toplaşuvlarğa izin bermey.


text:
Bağçasarayda bir kişilik piket keçirgeninden tutulğan Enver Mamutovnıñ ömür arqadaşı Aliye ve anası Zarema politsiya bölüginden yiberildi. Bu aqta Aliye Mamutova Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Bizni ne maqsadnen tutqanlarını öyle de añlap olamadım. Politsiya hadimine bizge advokatlar kelgenini haber etken soñ bizni aşağı tüşmege rica etip yibergenler. Amma bölükten daa çıqmadıq, bizden keri qaytmamıznı rica ettiler. Politsiya kapitanı Dilâver Suleymanov Rusiye qanunlarınıñ normalarını bozmaycağımızğa dair tenbi bermege istey, dep bildirdi. İmayeci bizni tutmağa aqları yoq dedi, tenbi ise poçtanen yollana bile. Neticede bir qabaatlav olmadı, bölükte bir buçuq saat qaldıq», – dep tarif etti Aliye.
Daa evel haber etilgeni kibi, Bağçasarayda Rusiye politsiyası bir kişilik narazılıq aktsiyasına çıqqan Zarema Mamutovanı ve Enver Mamutovnıñ Facebookta canlı yayında olğan ömür arqadaşı Aliye Mamutovanı tutıp aldı. «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgenniñ anası alğan yazuvlı şiarda «Oğlum terrorist degil. 17 yıl ne içün berildi?» dep yazılğan edi.
Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Enver Mamutovnı 17 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etti, Ruslan Abiltarov, Remzi Memetov ve Zevri Abseitov 9 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etildi.
Mabüslerden iç birisi qabaatını tanımadı. Olar cinaiy işniñ «siyasiy sebepleri bar», dep qayd etti.
2016 senesi mayısnıñ 12-nde Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evleri ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede Bağçasaraynıñ dört sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov tutulıp, terrorizmde qabaatlandı. Olar, Rusiyede terroristik dep tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şübeli dep sayıla.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırımtatar bayraq künü, iyünniñ 26-da, Aqmescitte avtoyürüş ve futbol yarışı keçirilecektir. Bunı Kreml kontrol etken şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Berilgen malümatqa köre, avtoyürüş saat 9.30-da başlaycaq, qırımtatar bayraqlı maşinalar Aqmescit soqaqlarını dolanıp çıqacaq. Soñra avtoyürüş iştirakçileri Aqmescit rayonınıñ Qulçuq (Rodnikovoye) köyüne yol alacaq, Temelli qasabasınıñ stadionında saat 10-da Aqmescit şeeri ve Aqmescit rayonınıñ futbol taqımları arasında matç olacaqtır. Qırımtatar bayraqlarını kökke uçtırmağa planlaştırıla.
Memuriyetniñ qayd etkenine köre, Qırımtatar bayraq künü cemaat teşkilâtlarınıñ teşebbüsi ile ötkerile.
Ukrainada Qırımtatar bayraq künü munasebetinen fleşmob teşkil etildi: Facebook içtimaiy ağınıñ qullanıcıları fotoresimlerine Ukraina ve qırımtatar bayraqlarınıñ resimlerini qoya.
Qırımtatarlarnıñ bayrağı altın tamğalı mavı bayraqtır. İlk sefer bayraq 1917 senesi Qırımtatar Milliy Qurultayında qabul etilgen edi. 2010 senesinden başlap iyünniñ 26-sı qırımtatar bayraq künü olaraq qayd etile.
İşğal altındaki Qırımğa yaqın olğan Geniçesk rayonında Qırımtatar bayraq künü munasebetinen çeşit yürüş ve avtoyürüşniñ keçirilmesi planlaştırıla. Arabat belindeki Sçastlivtsevo köyünde «Eki bayraq – bir devlet» aktsiyası ötkerilecek, Novoalekseyevka qasabasında ise avtoyürüş ve yürüş keçirilmesi planlaştırıla.


text:
Qırımtatar faali Nariman Ametovnıñ Rusiye Tahqiqat komitetine bergen FSB hadimleri tarafından işkencege oğrav muracaatı Yaltadaki Rusiye arbiy tahqiqat bölügine berildi. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi Ametovnıñ malümatına esaslanıp haber etti.
«Yanvarniñ 19-nda Nariman Ametov federal telükesizlik hızmeti hadimleriniñ cinayetlerini tahqiq etmek maqsadınen Qara deñiz flotundaki Rusiye Federatsiyası Tahqiqat komitetiniñ arbiy tahqiqat idaresine yazdı. Pek müim işler tahqiqatçısı ve Tahqiqat komitetiniñ adliye podpolkovniki A.Vâtkin cevap berdi, oña köre, Ametovnıñ arizası esasında teşkerüv yapıldı, neticesinde Yaltadaki Tahqiqat komitetiniñ arbiy tahqiqat bölügine muracaat bermege qarar qabul etildi, çünki organnıñ «cinayet alâmetleri olğan areketler Bağçasaray şeeriniñ memuriy sıñırlarında yapılğanını tüşünmek içün yeterli sebepleri» bar.
Hatırlatamız, dekabrniñ 17-nde saba Eski Qırımda Rusiye quvetçileri qırımtatarı Nariman Ametovnıñ evini tintti. O, tutuldı, onı belli olmağan yerge alıp kettiler. Narimannıñ ömür arqadaşı Elmaz Ametova, aqayı qırımtatar faalleri Nariman Celâl ve ağa-qardaş Ahtemovlar qabaatlanğan Anğara köyünde «gaz borusındaki diversiyağa» alâqası bar olğanından şübheli sayıla, dep bildirdi. Advokatlar bu malümatnı tasdıqlamay. Soñra faaller «Ametovnıñ bulunğan yeri belli degil», dep bildirdi. O künü Ametov evine qayttı. Soñra FSB hadimleri tarafından elektrik aqımı vastasınen işkencege oğratıldı, dep bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Ametovğa qarşı işkence qullanılğanına dair malümat sebebinden qanun ve cenk adetleriniñ bozuluvınen (Ukraina Ceza kodeksiniñ 438-inci maddesiniñ 1-inci qısmı) bağlı cinaiy tahqiqat başlattı.
Rusiye FSBsi Nariman Ametovnıñ işkencege oğratılğanını izaatlamay.


text:
Rusiye ordusı Odesadaki infrastruktura obyektlerine raketa darbesini endirdi, dep haber ete şeer şurasınıñ matbuat hızmeti.
«Odesağa raketa darbesi endirildi. İnfrastruktura obyektleri zarar kördi. Foto ve video paylaşmañız, duşmanğa yardım etmeñiz», – dep aytıla haberde.
Şeer şurası malümat şimdi teşkerile, dep qoştı. Tafsilâtlı malümat daa yoq.
Aprelniñ 23-nde Ukraina Silâlı quvetleriniñ Baş ştabı bildirgenine köre, Rusiye ordusı Donetsk ve Lugansk vilâyetlerini tolu kontrol altına almaq ve bu yer ile işğal etilgen Qırım arasında qara yol yapmaq içün Şarqiy operatsiya alanında ücüm areketlerini kerçekleştire. Zaptçılar arbiy ve vatandaş infrastruktura obyektlerine raketa-bomba darbelerini endirmege devam ete, dep qayd etti Ukraina Silâlı quvetleriniñ Baş ştabı.
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Aprelniñ başında Moskva Ukrayina şimalinde faal olğanını toqtattı, dep bildirdi. Tezden Ukrayina akimiyeti Kıyiv, Çerniğiv ve Sumı vilâyetinde Rusiye arbiyleri qalmadı, dep ayttı.
Rusiye ordusı çekilgen soñ azat etilgen köy ve şeerlerde kütleviy öldürüv adiseleri aqqında belli oldı. Bazı ğarbiy liderler Rusiyeni cenk cinayetlerinde qabaatladı. Rusiye akimiyeti arbiyleriniñ öldürüvlerge alâqası bar olğanını inkâr etip, olarnı «uyduruv» dep adlandıra.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2ud65mnh9spru.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Foto: snatchnews.com Birinşi. «Apiın soğısı» – Batıs Europa elderiniñ Qıtayğa qarsı jürgizgen soğısı. Maqsatı – sauda-sattıqtı baqılauda wstap qana qo..
AQŞ prezidenti Donald Tramp bügin Meksika şegekarasında qorğan twrğızuğa nwsqau berip, onı iske asıru josparların da qarastırdı. Sonımen qatar, lañkes..
AQŞ prezidenti Donald Tramp särsenbi küni immigraciya turalı jarlıqqa qol qoyuı mümkin. Ol jarlıq mwsılman elderinen keletin bosqındar men migranttarğ..
Astanadağı sot Central Asia Monitor gazetiniñ bas redaktorı jäne Radiotochka.kz saytınıñ menşik iesi Bigeldi Ğabdullindi bes jılğa bas bostandığınan a..
Düysenbi – Donald Tramptıñ alğaşqı tolıq kündik jwmısınıñ resmi bastalğan küni. Aqüydegi şendilerdiñ aytısına qarağanda, sol küni Tramp öz qızmetin «T..


text:
Aqyarda iyül 10-unda doquz yañı koronavirus adisesi qayd etildi, bildire şeerniñ rusiyeli akimiyeti.
Qayd etilgeni kibi, hastalanğanlardan birisi - Aqyarğa raatlanmağa kelgen aqay. Qalğan sekizi - evel hasta olğan adamlarnen alâqada bulunğan yerli sakinler.
İyülniñ 10-unda Qırımda 24 COVID-19 adisesi qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Reis qadı Rizvan Zubairov sıfatında Rostov-na-Dogu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Tofik Abdulgaziyev, Vladlen Abdulkadırov, İzzet Abdullayev, Mecit Abdurahmanov ve Bilâl Adilovğa qarşı qabaatlayıcı qarar çıqardı. Olarnı 12 yıldan 14 yılğa qadar ilk 5 yılını apishanede keçirmek şartınen sert rejimli koloniyada qalmalarına üküm ettiler. Bu aqta «Qırım birdemligi» vatandaş birleşmesi haber etti.
Abdulgaziyev, Abdulkadırov, Abdullayev ve Abdurahmanov ilk 5 yılını apishanede keçirecek 12 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına ve azat etilgen soñ 1 yıl azatlığı sıñırlanacaq, dep üküm çıqarıldı.
Adilov 14 yıl koloniyada qalacaq, ilk 5 yılını apishanede keçirecek ve 1 yıl ve 6 ay azatlığı sıñırlanacaq.
«Siyasiy mabüsler Rusiye cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ razılığını almasa, evlerinden aqşam saat 23-ten saba saat 6-ğa qadar çıqıp olamaycaq, içki içilgen yerlerge baramaycaq, belediyege ait yerlerni terk etemeycek, yaşağan yerini, iş yerini deñiştiremeycekler», – dep aytıla haberde.
Prokuror bütün mabüslerni 15 yıl koloniyada qalmalarına üküm etmege talap etken edi.
2019 senesi martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi.
2019 senesi martnıñ 27-nde ve 28-nde Aqmescitniñ rayon mahkemesi bütün tutulğanlarnı apiske aldı.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi 2019 senesi martnıñ 27-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tarafından tutulğan 24 qırımtatar faalini siyasiy mabüs dep tanıdı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net . Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
İşğal etilgen Aqmescitte dekabr 6-da Qırım drama Ukraina muzıkalı teatrinde «Tatlı ses» istidatlar yarışınıñ altıncı mevsiminiñ final kontserti olıp keçti. Bu sene yarışta 200 insan iştirak etti, olardan 21 eñ eyi icracı saylandı.
ATR telekanalınıñ icra müdiri Şevket Memetov Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi ki, bu sene yarış çeşit millet vekillerini topladı.
«Farqlı millet vekilleri iştirak ettiler. Eñ esası – balalar qırımtatar halq yırlarını yırladılar, olar bunı is ettiler. Olar bu topraqnıñ tilinde yırladılar», – dedi o.
İştirakçiler «Yır» ve «Oyun» nominatsiyalarında çıqışta bulundılar. Bu sene teşkilâtçılar «söz ustalığı» nominatsiyasından vazgeçtiler.
«Keçken senelerniñ tecribesine köre, yaş iştirakçilerni oyun ve yırlar meraqlandıra», – dep ayttı ATR telekanalınıñ baş müdiri Elzara İslâmova Qırım.Aqiqat saytına.
2014 senesi fevralniñ soñunda, martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Avgustnıñ 12-si itibarınen Qırımda 95 Ukrayina vatandaşı "Hib ut-Tahrir davası" üzre siyasiy taqiplerniñ qurbanı oldı. Bunı "QırımSOS" aq qoruyıcı teşkilâtınıñ talilcisi Yevgen Yaroşenko haber etti.
"Bugünde bugün 92 Ukrayina vatandaşı "Hib ut-Tahrir davası" üzre siyasiy taqiplerniñ qurbanıdır, daa üç kişi cezasını çekken soñ azat etilgen. Avgustnıñ 11-nde qırımtatarlarnıñ evlerinde yañı tintüvler olıp keçti, olardan altısı tevqif etildi", - dep bildirdi Yaroşenko.
Avgustnıñ 11-nde saba faaller işğal altındaki Qırımda Rusiye quvetçileri qırımtatarlarnıñ evlerini tinte, dep bildirdi. Advokatlarğa kirmege izin berilmedi, bazı yerlerde cep telefonı bağı söndürildi. Altı er adamı – Vilen Temeryanov, Enver Kroş, Seitâya Abbozov, Murat Mustafayev, Edem Bekirov ve Rinat Aliyev Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrirde» iştirak etkeninde qabaatlanıp tutuldı.
Ukrayına prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerni takbih etti.
Avgustnıñ 12-nde Rusiyeniñ nezaretinde olğan Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi keçenlerde tutulğan qırımtatar faalleri Vilen Temeryanov, Enver Kroş, Seitâya Abbozov, Murat Mustafayev, Edem Bekirov ve Rinat Aliyevni 2022 senesi oktâbrniñ 22-nece tevqifli qaldırğan.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bügin saylauğa qatısatın partiyalardıñ debatı ötti. Üş raundtan twratın pikirsayısqa byudjetten 47,9 mln teñge bölingen. Jeli qoldanuşıları debattı «k..
Densaulıq saqtau ministrliginiñ baspasöz qızmeti redakciya swrauı boyınşa 1 naurız ben 30 qaraşa aralığında koronavirustıñ janama äserinen 816 adam qa..
2020 jılı älem jaña qiındıqqa tap boldı – pandemiya ädettegi ömir süru saltın aytarlıqtay özgertti. Halıqaralıq arenada ötken jıl AQŞ-tağı prezident s..
«The Qazaq Times» aqparattıq, qoğamdıq-sayasi portalınıñ qazaq tilindegi BAQ qatarında, äsirese elimizdegi sanaulı ğana täuelsiz basılımdar sapında qı..
Qazaqstanda 27 jeltoqsan koronavirus jwqqan 736 adam, 26 jeltoqsan koronavirus pnevmoniyasına şaldıqqan 27 adam anıqtalğan. Densaulıq saqtau ministrli..


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BMT BA 76-ncı sessiyasınıñ prezidenti olğan Maldiv Tış işler naziri Abdulla Şahid ile körüşüv vaqtında, Rusiyeniñ Qırımnı arbiyleştirilmesiniñ qarşısınıñ alınması ve yarımadada insan aqlarınıñ qorunması şimdiki sessiyada prioritet olmalıdır, dep ayttı.
«Abdulla Şeyh ile körüşüv vaqtında, Ukrainanıñ işğal etilgen topraqlarında insan aqlarınıñ qorunması, Qırımnıñ arbiyleştirilmesiniñ toqtatılması ve Rusiyeniñ tecavuzına qarşı turuv BMT BA 76-ncı sessiyasınıñ prioriteti olmalıdır. Yaqın işbirlikni ve Ukraina başlatacaq muvafıq qararlarnıñ qabul etilmesini bekleymiz», – dep yazıla Zelenskıynıñ Twitter saifesinde.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BMT Baş kâtibi Antonio Guterres ile körüşüv vaqtında, Qırımda, Donbasta ve Rusiyede tevqif etilgen 450 ukrainniñ azat etilmesinde yardım etmesini istep cedvel berdi.
BMT Baş Assambleyası Donbas ve Qırım meseleleri çezilecek meydançıqlardan biri ola, dep tüşüne Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Volodımır Zelenskıynıñ BM Baş Assambleyasınıñ sessiyasında iştirak etmek içün ABDge kerçekleştirecek ziyareti vaqtında «bütün muzakerelerde Qırım qırmızı yip» olacaq, dep bildirgen edi.
BM Baş Assambleyası yetmiş altıncı sessiyasını sentâbrniñ 14-nde açtı. BM Baş Assambleyasınıñ umumiy munaqaşaları sentâbrniñ 21-nden sentâbrniñ 27-ne qadar keçirilecek.
Sentâbrniñ 9-nda BM Baş Assambleyası «Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarındaki vaziyet» maddesini saqlav qararına ve onı Baş Assambleyanıñ 76-ncı sessiyası kün tertibiniñ leyhasına kirsetüvge qoltuttı.
Sentâbrniñ 2-nde Birleşken Milletler, Baş kâtibi António Guterresniñ Qırım ve Aqyarda insan aqlarınıñ bozuluvına dair yañı maruzasını aydınlattı. Vesiqada qayd etilgenine köre, BM Baş kâtibiniñ maruzası 2020 senesi iyülniñ 1-nden 2021 senesi iyünniñ 30-na qadar müddetni qavrap ala ve «insan aqları ve halqara gumanitar uquq bozuluvlarını tarif ete».


text:
Kyivde sentâbrniñ 24-nde Ukraina halq ameliy sanatı milliy müzeyinde "Simvol. Anane. Peçvork" sergisi açıldı, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Sergi "Qırım üslübi" leyhasında qırımtatar örnegi ile işlemekte büyük tecribesi olğan Ukrainada nam qazanğan ressam, Qırım sakini Mamut Çurlunıñ reberligi ile ömürge keçirilgen "Ukrainanıñ peçvork tikiş" leyhası çerçivesinde kerçekleştirile.
Leyhanıñ emiyetli bir komponenti, nesilniñ, aileniñ ve onıñ qorunmasınıñ siiriy alâmetleri olaraq qadimiy simvollarnıñ manalarınıñ qorunmasıdır. Bu pannolarnıñ maqsadı Ukraina halqınıñ ananeviy maneviy degerliklerini qorumaq ve zemaneviy şaraitke uyğunlaştırmaq içün yaşayış ve içtimaiy interyerlerni bezetmektir.
Sergi noyabrniñ 7-nece devam etecek.