text:
Erşat ÄSMÄTOV, «Uyğur avazi»/ Yäkşänbä küni Almutidiki Ä.Qasteev namidiki Dšlät mirasgahiniŋ mäҗlislär zalida talantliq yazğuçi İsmayilҗan İminovniŋ «Pervaya Kargalinskaya…» kitavini tonuşturuş märasimi bolup štti. Uniŋğa muällipniŋ qälämdaşliri, jutdaşliri, iҗadiy ziyalilar vä җamaätçilik väkilliri qatnaşti. Täntänini kirişmä sšz bilän açqan Rossiya Federatsiyasiniŋ Almutidiki baş konsulhanisiniŋ konsuli İrina Pereverzeva İsmayilҗan İminovniŋ (sürättä) novättiki kitaviniŋ tonuşturuş märasiminiŋ muhim sänä — Qazaqstan bilän Rossiya arisidiki diplomatiyalik munasivätniŋ ornitilğiniğa 25 jil toluşiğa toğra kälgänligini, buniŋ šzi ikki älniŋ šzara dostluq häm hoşnidarçiliq alaqilarniŋ mustähkämlinişidä alahidä ähmiyätkä egä ekänligini täkitlidi vä minbärgä täntäniniŋ «baş qährimanini» täklip qildi.
— Yeŋi kitavimğa «Pervaya Kargalinskaya…» däp nam berişim täsadipi ämäs, — däp sšzini başlidi İsmayilҗan Abduqadir oğli, kšpçilik bilän illiq salamlişip, qädäm täşrip qilğini üçün ularğa sämimiy minnätdarliğini bildürgändin keyin. — Çünki Qarğalı bepayan elimizdiki šz alahidiligigä egä nadir yezilarniŋ biri. Bu jutta Qazaqstandiki birinçi sukno kombinati, 1886-jili qäd kštärgän tunҗa Sät meçiti, däsläp selinğan Qarğalı mäktivi, nahiyälik ağriqhana qatarliq nurğunliğan tarihiy ähmiyätkä egä benalar moҗut. Şuŋlaşqimu män kšp җähättin «birinçilär» qatarida kelivatqan äziz jutum häm jutdaşlirim bilän pähirlinimän.
İsmayilҗan İminov bu qetimmu, adättikidäk, җoşqun hissiyat vä tävriniş ilkidä nutuq sšzlidi. Bolupmu uniŋ jüriginiŋ tšridin orun alğan, Qarğalıniŋ adil häm şiҗaätlik ämgigi tüpäyli şan-şšhrät qazanğan märt-märdanä insanliri häqqidiki qälb tegidin çiqqan äslimiliri täntänä qatnaşquçilirini tävrätmäy qoymidi. U šz nutqida bu qutluq juttin çiqqan alim-yazğuçilar, ustazlar, tiҗarätçilär, dohturlar, kšrnäklik ziyalilar vä addiy ämgäk adämliriniŋ härbiriniŋ hayatiğa alahidä tohtilip, härqaysiğa çoŋqur izah bärdi.
Qarğalı — kšpmillätlik jut. Uniŋda äsirlär davamida qazaq, uyğur, tatar, grek, nemis, korey häliqiniŋ väkilliri, huddi bir ailiniŋ äzaliridäk, iҗil-inaq hayat käçürüp kälmäktä. Ularniŋ hoşalliğimu, qayğusimu ortaq. Millätkä ayriş degänni bilmäydu. Yäni šzlirini birla millät — «qarağalıliqlar» däp hesaplaydu. Bu tävädin äҗayip millätpärvär, bäynälmiläl, vätänpärvär şähslär çiqqan.
Yazğuçi šz kitavini beğişliğan äҗayip insan, peşqädäm pedagog, Sotsialistik Ämgäk Qährimani Qudıs Absametov ohşaş onliğan kšrnäklik şähslär şular җümlisidindur. Ularniŋ içidin çoŋ lavazimlarni egiligän Qazaqstanda qazaq, uyğur, rus, tatar vä başqa millätlär üçün mäktäplirini eçişqa kšp küç çiqarğan vätänpärvär, bäynälmiläl insan, äҗayip ustaz Nurpeyis Qasımovqa apirin äylimäy mümkinmu? İlahim, җämiyitimizdä şundaq qälb sehi, mehri däriya adämlär kšpiyivärsekän. Bügünki ävlat äynä şundaq esil şähslärni qädir tutup, şularniŋ šmür yolidin ülgä alsekän däp oylaymän.
Yadiŋlarğa salimizki, buniŋdin ilgiri İ.İminovniŋ «Äzizanä qäşqär» (2014), «Baliliq çağ bulaqliri» (2014), «Uluq Çoqanniŋ karvan yolliri bilän» (2015), «Qedimiy qäbililärniŋ äҗdatliri yaşavatqan Tuvada» (2016), «Altişär boyiçä säyahät» (2016) namliq kitapliri rus tilida yoruq kšrgän. Ularniŋ ayrimliri yeqinqi jillarda «Uyğur avazi» gezitiniŋ sähipiliridimu berildi.
Täntänidä nutuq sšzligän natiqlar — U.Ahmedsafin namidiki Gidrageologiya vä ekologiya institutiniŋ mudiri, geologiya-minerologiya pänliriniŋ doktori, professor Malis Absametov, Astana Turizm vä geografiya ilmiy-tätqiqat institutiniŋ mudiri, geografiya pänliriniŋ doktori, professor Ordenbek Mazbaev, A.Baytursınov namidiki Tilşunasliq institutiniŋ mudiri, filologiya pänliriniŋ doktori, professor Erden Qajıbek, «AZMK — GROUP» ҖÇY mudirlar keŋişiniŋ räisi, «Nur Otan» partiyasi Säyasiy keŋişiniŋ äzasi Ähmätҗan Şardinov, SSSRniŋ ämgigi siŋgän quruluşçisi Eduard Gul'kin, filologiya pänliriniŋ doktori, professor Gülmira Bilyalova vä İsmayilҗanniŋ ustazliri bilän zamandaşliri yazğuçiniŋ talant-qabiliyiti, ana jutiğa muhäbbiti vä häqiqiy iҗadiyät adimigä has alahidilikliri häqqidä illiq häm sämimiy pikirlirini eytti. Buniŋ hämmisi än°äniviy quruq mahtaşlar yaki mubaliğä ämäs. Çünki İsmayilҗan İminov — šzigä berilgän juquri bahağa munasip qäläm sahibi.
Dšlät rähbiri N.Ä. Nazarbaev šziniŋ «Keläçäkkä nişan: mäniviy yeŋiliniş» maqalisidiki «Tuğan jer» yšnilişidä «…İnsan balisi — çäksiz parasätniŋla ämäs, äҗayip hissiyatniŋ egisi. Tuğulğan yär — härkimniŋ aççiq jiğisi bilän yärgä çüşkän, mäydisi bilän šmüläp, işäşlik qädäm basqan hasiyätlik makani, nurğunliğan insanniŋ hayat käçüridiğan šlkisi. Uni qäyärdila jürmisun, jüriginiŋ qetida saqlimaydiğan insan yoq. Tuğulğan yärgä, uniŋ mädäniyiti bilän än°änilirigä alahidä hissiyat ilkidä qaraş — häqiqiy vätänpärvärlikniŋ ähmiyätlik kšrünüşliri» däp alahidä täkitläydu. Yazğuçi İsmayilҗan İminovniŋ yeŋi kitavi näq moşu Prezidentimizniŋ täläplirigä muvapiq kelidu.
Märasimda sšzgä çiqqan natiqlarniŋ biri – tarih pänliriniŋ doktori Klara Hafizova İsmayilҗan Abduqadir oğliniŋ iҗadiy paaliyitigä iҗabiy bahasini bärgäç, bügünki qäläm sahibliriğa nisbätän biraz orunluq tänqitlirini eytti. Uniŋ pikriçä, yeza yeridin çiqqan nä-nä ataqliq ärbaplar, yazğuçi-şairlar kšp vaqitta šzliri uçum bolğan, kindik qeni tamğan jutliri häqqidä untup qalidu. Jutdaşliriniŋ näpäsidin, aqsaqal-mštivärlärniŋ halidin hävär almaydu, äҗdatliriniŋ qäbirlirini yoqlap, qur°an tilavät qilişnimu bilmäydu. Jut häqqidä kitap-äslimilärni, tarihiy äsärlärni yazğusi kälmäydu. hä, tuğulğan ziminda tävälludlirini җaraŋlitip turup štküzüp, çapinini kiyip, etini minip qaytiştin härgiz baş tartmaydu. hä, şundaqlar bu җähättin İsmayilҗan İminovtin ülgä alsa bolidu.
Märasim qatnaşquçiliri bu küni illiq äslimilärdin taşqiri Җambulniŋ nävrisi Bekmurat Җambılovniŋ dombrida orunliğan küyliri häm «MOTOR – ROLLER» topiniŋ rähbiri, ammibap iҗraçi İl'yas Avutovniŋ yeqimliq nahşiliridin bähirländi vä härqaysi yazğuçi täğdim qilğan kitapni elip qaytişti.


c: text/html

text:
Aprel 20-de Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı Mahkemesi Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ dört figurantına sıñırlav tedbiriniñ uzatılması aqqında qararını quvette qaldırdı. Remzi Memetov, Enver Mamutov, Zevri Abseitov ve Rustem Abiltarov mayıs 12-ge qadar azatlıqtan marum etilgen alda qalacaqlar. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Advokat Emil Kurbedinov, Qırım Yuqarı Mahkemesinde apellâtsiyanı baqmaq içün artıq vekâleti yoq edi, çünki «Bağçasaray dörtlügi»niñ işi bundan evel Şimaliy Kavkaz mahkemesine baqılmaq içün berilgen edi.
«Bu işniñ figurantlarına sıñırlav tedbiriniñ uzatılması Yuqarı mahkemeniñ baqılacaq işi degil edi. Bizde, mart 28-de bu işniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz arbiy mahkemesine berilgeni aqqında malümat bar edi. Böylelikle, uzatuvnı tamam bu mahkeme baqmaq kerek edi. Lâkin qabaatlav hulâsasını endi tasdiqlağan ve bu işke artıq iç bir alâqası olmağan prokuraturanıñ istegi ile tevqifniñ uzatıluvı baqıldı. Biz bunı ciddiy biz bozuluv saya ve bu qararğa qarşı Rusiye Yuqarı mahkemesine şikâyet etecekmiz», – dedi o.
Oturışuv endi ananeviy şekilde qapalı rejimde keçe edi, lâkin akem hanım, mahkeme qararınıñ oqulması esnasında qabaatlanğanlarnıñ aqrabalarına içeride bulunmağa izin berdi. İşniñ figurantları oturışuvda videoalâqa vastasınen iştirak etti.
2016 senesi mayıs 12-de Bağçasarayda Rusiye telükesizlik hadimleri musulmanlar, qırımtatarlarnıñ evlerini ve yerli qavehaneni tinttiler. Neticede dört Bağçasaray sakini: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov yaqalanıp, terrorizmde qabaatlandılar. Olarnı, Rusiyede terroristik tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinden dolayı şübheli sayalar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, olarnıñ taqip etilüvi din alâmetine köre yapıla, dep sayalar. Advokatlar, bu iş boyunca Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından esas olaraq qırımtatarlar ve olardan ğayrı İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenini qayd eteler. Halqara uquq işğal etilgen territoriyada işğalci devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aqmescit – Eñ yaqın vaqıtta Qırımnı MTS ve Kiyevstar kibi büyük ukrain mobil operatorları terk etecekler. Şirketler daimiy sürette qıyınlıqlarnen rast keleler ve qırımlılarnı bağ-alâqa ile kerekli seviyede temin etip olamaylar. Qullanıcılar da, grivna yoq etilgen soñ, telefon ve İnternet esaplarını nasıl etip ödecegini tüşüneler.
Qırım işğal etilgen soñ, ukrain mobil operatorları çeşit meselelerge oğratscağı birden belli oldı. Aprel ayında yerli «akimiyet» vekilleri yarımadada kendi «Krımsvâz» bağınıñ teşkil etilmesiniñ zaruriyeti aqqında aytqan ediler, soñra, yarımadağa Rusiye mobil operatorlarnıñ kelüvini bildirgen ediler.
Memurlar qayd etkenleri kibi, bu qıyınlıqlar Qırımnıñ statusı ve sakinlerniñ menfaatlarınen bağlı. Amma, sim-kartlarnı kendi esabına deniştirmege azırlarmı ya yoq, bunı bir kimse soramadı. Faqat, bütün deñişmelerni ilk-evelâ sakinler is ettiler.
Operatorlarnı dalğasız qaldıralar
PEOPLEnet şirketi birinci olıp yarımadada faaliyetini toqtattı. Şirket müdiri Mihail Paykinniñ bildirgenine köre, 100 biñ sim-karta ile sağlıqlaşmağa mecbur oldılar.
Mobil operatorları ve İnternet provayderlerniñ yarımadanı terk etmelerniñ birinci sebebi dalğalar ile bağlı, olarnı rusiyeli arbiyler kendi maqsadlarında işleteler.
Rusiye alâqa ve kommunikatsiya boyunca naziri Nikolay Nikiforov bildirgeni kibi, Rusiye qanunları boyunca çalışmağan bütün ukrain operatorları dalğalarnı boşatmaq kerek olacaqlar. Ondan soñra, bu dalğalarnı satılışqa ya da mezatqa çıqaracaqlar.
Aynı zamanda, belli ve büyük operatorlar şimdilik faaliyetlerini devam eteler. Amma, kün-künden daa qıyın ola. Qırım müşterileri de çeşit meselelernen rast keleler.
Qullanılğan hızmetler içün nasıl para ödemeli?
Birinciden, meseleler ukrain grivnasınen bağlı. Endi bir aydan ziyade mında çetel para birlemi olraq sayıla. Qırımda çalışqan mobil operatorları özüniñ nevbetinde rusiyeli rublelerni qabul etip olamaylar, çünki olar içün de bu çetel para birlemi.
Ukrain grivnasını qabul etken terminallar da qalmadı, desek yañlış olmaz. Em de, qırımlılarnıñ özünde grivna qalmadı, çünki olar aylıqlarnı rublede alalar. Onıñ içün, qullanıcılar tış dünya ile bağda olmaq içün tölevlerni nasıl yapmaqnı tüşüneler.
Aqmescit sakini Mariya şikâyet ete «Men Aqmescitte grivnanı qabul etken bir qaç merkezni taptım. Onıñ içün mobil telefonı ve İnternet içün anda para töleyim. İleride ne olacağını bir kimse bilmey, amma belgisizlik bezdirdi: ya rusiyeli operatorlarnı qoşsunlar ya da ukrain operatorlarnen ne yapmaqnı añlatsınlar».
Bazı qırımlılar soyları ya da tanışlarını qıtada esaplarnı qapatmağa rica eteler. Ya özleri barıp, töleyler. Amma, mobil operatorları ve provayderler Qırımnı terk etseler, esaplarında qalğan para yoq olacaq.
Operatorlar susıp oturalar
Aynı zamanda, operatorlar qırımlılarğa özleri iç bir şey añlatmaylar.
«Kiyevstar»nıñ saytında iç bir şey añlatılmay. Qırımlılar bu telefon bağını çoq qullanmasalar da, İnternet provayderi keñiş işletile.
Qırım.Aqiqatqa şirkette yüz bergen meselelerniñ çezüv yollarını bildirmediler. Amma, çareleri olğanı qadar çalışacaqlarını dediler. Müşterilerge hızmet etüv noqtaları ve esaplarnı toldurmaq yerleri daa çalışa.
ÇAO «MTS Ukraina» ileride nasıl çalışacağı da belli degil. Amma, mında da faaliyetlerini devam ettireceklerini qayd eteler. Şirket yalıñız tölevler meselesinen degil de, telekommunikatsion ağlarınıñ qullanuvı problemlerinen rast kele. Bu sebepten, müşteriler arasında bağ yaramay olması mümkün.
Keçenlerde MTS şirketi qullanıcılarğa bağnen bağlı meseleler çıqması mümkünligi aqqında bildirgen sms yolladı.
Rusiyeli operatorlarnı ukrainlilerniñ sayesinde teşviq etelermi?
Aynı zamanda, şirketlerde eminler, «MTS-Rossiya» operatornıñ sim-kartlarnı daa çoq satmaq içün ukrain operatorlarnıñ yarımadanı terk etkenleri aqqında öşeklerni tarqatalar.
Bu kibi «cenkniñ» misali olaraq bazar ertesi künü, iyunniñ 30-nda matbuat vastalarında Aqyarda «MTS Ukraina» bölüklerni qapatqanı aqında malümat çıqtı. Ertesi künü şirket bunı red etti. Amma, yerli sakinler endi Rusiye sim-kartlarnı almaq içün nevbetlerge tizildi.
Amma, şunı qayd etmeli ki, qırımlılarnıñ episi yañı sim-kartlarnı almağa aşıqmay. Birinciden, paranı masraf etmege istemeyler. Ekinciden, Ukraina ile bağlanıp olamaycaqlarından saqınalar.


text:
Birlesken Milletler Sho'lkemı
Birlesken Milletler Sho'lkemı (qısqasha BMSh, ra'smıy tillerınde - Arabsha: الأمم المتحد, Qıtaysha: 联合国, inglis United Nations, İspansha. Naciones Unidas) - 1945-jil 24-oktyabrde du'zilgen du'nyanın', ga'resizlikti qorg'aw ha'm milletlerara ekonomikalıq, sotsial ha'm ma'deniy jaqtan birge islesiw ushın qurılg'an, milletlerara sho'lkem. BMShnın' uranı "a'dalat ha'm ga'resizlikti, ekonomikalıq ha'm sotsial rawalanıw, milletler arasında, ha'mme ma'mleketlerde tınıshlıqtı saqlawdı maqset etılgen global qurulıs" dep tanılg'an. Milletlerara doslıqtı, qolap quwatlaw BMSh maqseti esaplanadı. Sho'lkemge 192-ma'mleket ag'za bolg'an. Sho'lkemnın' jıynalısları Nyu Yorktag'ı baslı mekemesınde bolıp o'tedı.


text:
İşgal etilgen Qırımda bugünki vaziyette qırımtatar halqı inkişafınıñ esas yönelişlerini ömürge keçirmek içün mahsus işçi gruppasını meydanğa ketirdiler.
Bunı öz başına ilân etilgen Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
İşçi gruppası qırımtatarlarnıñ problemlerini çezmege tırışacaq.
«Eñ evelâ gruppa siyasiy, etnikara ve dinlerara kerginlikni yoq etmek maqsadında qırımtatar cemaatınen kenşi mesleatlarnı keçirecek», – aytıla beyanatta.
Gruppa 5 insandan ibaret olacaq, onıñ yolbaşçısı Qırım spikeriniñ muavini Remzi İlyasov oldı.


text:
Emel Taşçıoğlu - Ağ Elime Mor Kınalar Yaktılar
Sanatçı : Emel Taşçıoğlu
Türkü : Ağ Elime Mor Kınalar Yaktılar
Etiketler : Emel Taşçıoğlu - Ağ Elime Mor Kınalar Yaktılar türkü indir, Emel Taşçıoğlu - Ağ Elime Mor Kınalar Yaktılar türkü dinle, Emel Taşçıoğlu türküleri, Ağ Elime Mor Kınalar Yaktılar mp3 indir, Emel Taşçıoğlu türküleri Ağ Elime Mor Kınalar Yaktılar türküsü, Ağ Elime Mor Kınalar Yaktılar sözleri, Emel Taşçıoğlu mp3 dinle, Emel Taşçıoğlu download, Ağ Elime Mor Kınalar Yaktılar bedava mp3, Emel Taşçıoğlu türkü sözleri, Emel Taşçıoğlu türkü dinle, Emel Taşçıoğlu son albüm indir
Emel Taşçıoğlu Türküleri
emel taşçıoğlu - bu dağlarda bağ olmaz (eskişehir)
Emel Taşçıoğlu - Mezarımın Taşı Bozdağa Karşı
emel taşçıoğlu - geceler yarim oldu (şanlıurfa)
Emel Taşçıoğlu - Bugün Benim Efkarım Var Zarım Var
Emel Taşçıoğlu - Ayaş Yollarından Aştım Da Geldim
emel taşçıoğlu - ferayidir kızın adı ferayi (muğla)
emel taşçıoğlu - yaylalar içinde erzurum yayla (kırıkkale-keskin)
emel taşçıoğlu - iki keklik bir kayada ötüyor (balıkesir)
Emel Taşçıoğlu - Başım Alıp Çıksam Bir Yüce Dağa
Emel Taşçıoğlu - Değmen Benim Gamlı Yaslı Gönlüme
emel taşçıoğlu - hastane önünde incir ağacı (yozgat-akdağmadeni)
Emel Taşçıoğlu - Gemi Kalkar Sulara Akar
Emel Taşçıoğlu - Allı Gelin Taş Başını Yol Eder
Emel Taşçıoğlu - Tek Kapıdan Çıktım Yüzü Peçeli
Emel Taşçıoğlu - Badılcanı Doğradım


text:
«Moskva ve Kiyev vekâletli insanları muzakerelerge başlap, bu sualni beraber çezmek kerekler. Çünki Rusiye kibi memleketler resurs teminlerni ya da fiyat bilgilev şartlarını Ukraina ya da diger memleketlerni mecbur etmek içün qulanmamaq kerektir», – dedi Harf .
O şunı da qayd etti ki, nevbetteki üç taraflama gaz mesleatlarında, Rusiye, Ukraina ve AB iştiragi ile Rusiye gazınıñ fiyatını ve temin etüv yolunı belgilemek kerek.
AQŞ Devlet kâtibi Jon Kerri qayd etti ki, eger de Moskva Ukraina prezident saylavlarını keder etse, Ğarp oña nisbeten gaz saasındaki cezalarnı kirsete bilecek.
Şimdi Rusiye Ukrainağa gaznıñ biñ kubometri içün 500 dollar fiyatını belgiledi.


text:
İşğal etilgen Yaltada qızdıruv tertabatları olğan şirket ve teşkilâtlar mesken fondınıñ ve sağlıq saqlav idare obyektleriniñ qızdıruvına noyabr 6 kününden soñ başlaycaqlar.
Bu kibi avaleni noyabr 5 künü Yalta şeer «memuriyet başı» vazifelerini eda etken Andrey Rostenko bildirdi, – dep bildirdiler Yalta şeer şurasınıñ matbuat hızmetinde.
Evel qayd etilgeni kibi, işğal etilgen Qırımnıñ bir sıra mesken yerlerinde qızdıruv meselesi alâ daa çezilmedi. Qırım «Nazirler şurasına» bu sebepten şikâyetler kele. Qırım «Nazirler şurası»nıñ reis muavini Larisa Opanasük aytqanı kibi, şikâyetler Saq, Kezlev, Aqmescit, Yalta, Keriçten kele.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
Ündistannıñ Maxaraştra ştatınıñ turğını älipbïdi jattay almağan qızına jaza retinde pïyaz jutqızıp, saldarınan jetkinşek qaza tapqan. Oqïğa senbi küni Awrangabad qalasında orın alğan. Sandjay Kwtï qızı Bxaratïdiñ üy jumısın tekseredi. Balasınıñ älipbïdi jatqa aytıp bere almağanına aşwlanğan Kwtï özinşe jazalaw jolın oylap tabadı. Bala tunşığıp, qaytıs bolğannan keyin qılmısın jasırmaq bolıp, mäyitten qutılwdı jön körgen. Jubayı men twıstarı polïcïyağa arız jazıp, quqıq qorğawşılar qılmıskerdi qamawğa alğan.
Kommentarïï


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Qırım sailindeki Qara deñizniñ Karkinit körfezinde qanunsız şekilde qum ve faydalı qazıntılar elde etüv boyunca cinaiy protsessual başqaruv ve taqiq başlattı. Bu aqta Qırım MC prokuraturasınıñ matbuat hızmeti haber etmekte.
Prokuraturanıñ malümatına köre, bu areketler tabiatqa million grivnalıq zarar bergen. Cinaiy iş Ukraina Cinayet kodeksiniñ 240 maddesiniñ 3 qısmında belgilengen cinayet alâmetlerine istinaden açılğandır.
Mahkemeden evel ötkerilgen taqiqat devamında Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Ukraina Silâlı quvetleriniñ Deñiz-arbiy quvetlerinen beraber, Rusiyede qayd etilgen kompaniyanıñ Qırım saillerinde tabiat resursları (qum) elde etkeninen alâqalı qanunsız areketlerini qayd etti.
İşbu cinaiy işnen bağlı zararlarnı qapatmaq içün, aprelniñ 10-nda Qırım MC prokuraturası tarafından taqiqat mahkemecisiniñ ricasınen alâqalı qarar qanaatlendirildi ve Odessa vilâyetiniñ Yujnıy limanında bulunğan gemi tevqif etildi, dep bildire prokuratura.


text:
«Bizde qanunsız silâlı teşkilâtlarğa cevap qaytramaq içün quvet ve siyasiy irademiz yeterlidir», – dedi Poroşenko.
«Bütün qanunsız silâlı teşkilâtlar şunı bilmek kerekler: bizim tarafımızdan ateşniñ toqtatıluvı ukrain arbiylerine cevap olaraq ateş açmağa yasaq olğanını bildirmey. Boyeviklerniñ ücüm etmege ıntıluvlarına lâyıq cevap qaytarılır», – dep qoştı Poroşenko.
Bunıñ ile Poroşenko barışıq planınıñ tafsilâtlarını aydınlattı. Onıñ sözlerine köre, yaqın vaqıtta Yuqarı Şurağa yerli sakinlerni ve ukrain arbiylerni öldürmegen ve silânı teslim etken qanunsız teşkilâtlarnıñ mesülietke çağırılmaması aqqında qanunnı qabul etmege teklif etilecek.
Servis hatası
Oops, as you can see, this is not what we wanted to show you! This URL has been sent to our support web team to look into it immediately. Our apologies.
Onı başqa yerde tapa bilecegiñizni körmek içün qıdırıñız
«Plannıñ daa bir emiyetli noqtası bar – Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinde memuriy binalarnıñ azat etilüvi. Olarnıñ etrafında blokpost ve barrikadalarınıñ devrilmesi. Ukraina soqaqalrına tınçlıq qaytmalı. Tek Donbassta degil», – dedi Poroşenko.
O şunı da qayd etti ki, kesen-kes farqlı nazarlar muzakerelerge keder etemezler: «Hata yapqan, separatizm yoluna yañılıp turğan insanlar ile subetke azırım. Amma, elbette, terroristik areketlerge, ölüdürüvlerge bağlı olğan şahıslar ile muzakere olamaz».
Poroşenko muzakerelerniñ iştirakçilerine havfsızlıqnı vade etti.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko terroristlerge qarşı ameliyatnıñ bir aftağa toqtatıluvı aqqında ilân etti, iyün 20 kününden iyün 27 künü saat 22:00-gece.


text:
Kyivde, Rusiyede mahküm etilgen Ukraina kinorejissörı Oleg Sentsovnı azat etmek talabı ile muracaat tübünde belli sportçularnıñ imzalarını toplaylar. Bunı Kyiv şeer devlet memuriytiniñ (KŞDM) matbuat hizmeti bildire.
Kyivniñ memuriyeti, muellifi paytahtnıñ belediye başlığı Vitaliy Klıçko olğan mektüpni endi Ukrainanıñ futbol boyunca cıyma taqımınıñ sabıq oyuncısı Yevgeniy Levçenko, qadınlar arasında Çempionlar ligasınıñ elçisi İya Andrişçak, Ukrainanıñ futbol boyunca cıyma taqımınıñ baş treneri Andrey Şevçenko, angliyalı futbol fristayleri Billi Vingrov, Yamaykanıñ futbol boyunca cıyma taqımınıñ oyuncısı Ceremi Linç, Fransanıñ cıyma taqımı ve «Marsel», «Milan» ve «Çelsi» klublarınıñ sabıq oyuncısı Marsel Desai, «Liverpul»niñ sabıq oyuncısı Sten Kollimor, Portugaliyanıñ cıyma taqımı ve «Çelsi»niñ sabıq oyuncısı Joze Bozingva, Ukraina boksçusı Volodımır Klıçko ve diger sprotçular imzaladılar, dep bildire.
KŞDMniñ matbuat hizmeti: «Öz vatandaş noqtai-nazarını ifadelemege cesaret etken istidatlı sanatkârnı uydurılğan bir iş boyunca apishanede tutqanları bir masqaralıqtır. Olegniñ sağlığı surat ile bozula. Ve o, parmaqlıqlar artında qalsa, biz yetişmey bilemiz, bir facia olacaq», – dep, mektüpniñ metnini naqil ete.
Mayıs 16-da, Sentsovnıñ, Rusiye apishanelerinde bulunğan bütün Ukraina siyasiy mabüslerni azat etmek talabınen muddetsiz açlıq ilân etkeni belli oldı.
Mayıs 22-de Rusiyedeki Kopeysk şeeriniñ koloniyasında bulunğan Ukraina siyasiy mabüsi Aleksandr Kolçenko, apis etilgen Oleg Sentsovnen beraber açlıq tutmağa azır olğanını bildirdi.
Bu munasebet ile Ukraina prezidenti Petro Poroşenko qanunsız olaraq apishanelerde tutulğan Ukraina vatandaşlarınıñ eñ qısqa vaqıtta azat etilmesi içün halqara toplulığını Rusiyege tazyiqnı devam etmege davet etti.
Mevzuğa dair: Oleg Sentsov – sert rejimli koloniyada 20 yıl. Ayşe Umerova Qırım rejissörınıñ ayatı ve faciası aqqında
Sentsov ve Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesiniñ mayısında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp, yaqalandılar. 2015 senesiniñ ağustosında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, sert rejimli koloniyada 20 yılğa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımadı.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti.


text:
Bunı Rusiye prezidentiniñ matbuat-kâtibi Dmitriy Peskov bildirdi. Onıñ aytqanına köre, muzakereniñ eñ müim mevzusı Qırım olacaqtır.
Böyle «canlı bağ» endi 12-nci sefer ötkerile. Rusiye prezidentine endi tahminen 2 million sual keldi.
«İnsanlar öyle de aytalar: Qırım içün sağ oluñ! Çoqusı destek teklif etip, Keriç boğazından köpürniñ qurulışı içün maddiy yardımnı köstermek istegini bildireler», – dedi Peskov.
Peskovnıñ fikrince, Putin Ğarpnıñ Rusiyege qarşı cezalarına da qıymet kesecek.
«İç şübem yoqtır ki, Putin Avropa paytahtılarında ve AQŞ-da qabul olunğan cezaralarğa da öz fikrini bildirir», – qayd etti Peskov.
Putinniñ «canlı bağı»nıñ Qırım ve Aqyar içün nomeri +7-495-539-24-42.
«Vladimir Putin ile canlı bağ»nıñ yayınlavnı «Pervıy», «Rossiya 1», «Rossiya 24» telekanalları, «Mayak», «Vesti FM» ve «Radio Rossii» radioları alıp baracaq.


text:
Avropa Birligi Şurası dekar 19 künü Rusiye Federatsıyasına qarşı iqtisadiy yaptırımlarnı 2017 senesi 31 iyülge qadar devam ettirdi. Bu aqta AB Şurasınıñ resmiy qararında söz yürsetile.
«Dekabr 15 künü Avropa şurasınıñ toplaşuvında Minsk añlaşmalarınıñ kerşekleştirüv ceryanına qıymet kesip, AB yetekçileri sanktsiyalarnıñ daa altı ayğa uzatılmasına yol açtılar. AB şurası bu qararnı 19 dekabrde yazılı şekilde resmiylertirdi», – dep aytıla AB qararında.
Sanktsiyalarnıñ müddedi yanvar ayınıñ soñunda soñuna kele.
2014 senesinden başlap Ukrainadaki vaziyet kengirleşkeninden ve Rusiyeniñ oña qarşı Qırım ve Donbass istilâsından sebep Ğarp tarafından oña qarşı ceza kirsetildi. Yaptırımlar daa çoq rusiyeli şahıs ve şirketlerge ait, em de Ukrainanıñ sabıq idaresinden Donbasstaki ve Qırımdaki ayrılıqçılar sanktsiya cedveline kirsetilgen. Bundan da ğayrı Rusiye iqtisadiyatınıñ bazı saaları da cezalanğan.
Soñki zamanları Rusiye ğarbiy ortaqları vastasınen, halqara mecburiyetlerni yerine ketirmeyip, sanktsiyalarnı bütünley ya da qısmen lâğu etmek ğayesini keçirmege tırışa. Bunen beraber Rusiye ile munasebetler tüzetilmek kerek olğanı aqqında AQŞ saylanılğan prezidenti Donald Trump ta seslengen edi.


text:
Prokuratura hadimleri VI Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Teftiş komissiyasınıñ reisi Ali Özenbaşnı tenbiyelediler.
Bunı o, Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Ober Anna Aleksandrovna meni telefon vastasınen prokuraturağa davet etti, şeer (Aqmescit) prokurorınıñ muavini, adalet mesleatçısı Kulibaba S.Y. imzalağan «Tenbi» adlı vesiqanı seslendirip, onı maña tuttırdı», – dep ayttı Özenbaş.
Onıñ bildirgenine köre, bu vesiqada «Aqmescit prokuraturasınıñ malümatına köre, Qırımtatar Milliy Meclisi ekstremistik aktsiyalarnıñ keçirilmesini tüşüne...», dep qayd etile.
«Böyle etip añlaşıla ki, Aqmescit şeeriniñ prokuraturası ve Qırımtatar Milliy Meclisi añlaştılar, Meclis ise prokuraturada buña niyetlene, çünki Meclis binası tevqif etildi. Bir de bir planlarğa qadar ve «ekstremistik» aktsiyalar ötkerilmeycek, dep ümüt etmek kerek», – dep ayta Özenbaş.
O, bu malümatnı Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ sessiyasında onıñ delegatlarnı bildirmege istey, Qurultay ise bunıñ kibi «işbirlikke» qıymet kesecek.
Özenbaşnıñ bildirgenine köre, bundan ğayrı, tenbide aytıla ki, «o, vaziyetni kerginleştirecek tedbirler, ekstremistik aktsiyalar keçire bile».
«Angi vaziyet ve menim oña alâqam aqqında vesiqada iç bir söz yoq», – dep ayta Özenbaş.
Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisi azalarınıñ evlerinde tintüvler keçirile. Bu künleri Meclis reisiniñ muavinleri Nariman Celâl ve İlmi Ümerovnıñ evlerinde tintüv keçirildi.


text:
«Eminim, Qırım tezden serbest olacaq, ve qırımtatarlar ukrainlilernen beraber Qırımda demokratiya ve azatlıqnı ğayrıdan quracaqlar», – dep ayttı Varşavada çıqışta bulunğan Poroşenko. O, halq deputatı, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni «Birdemlik» Poloniya mukâfatı ile taqdirlev tedbirinde iştirak etti.
«Birdemlik» mukâfatınıñ miqdarı – million yevro. Cemilevniñ aytqanına köre, para «Qırım inkişaf Fondu» vastasınen sarf etilecek.
«Aytkanım kibi, bir qısımnı, tahminen 100 biñ yevronı, men «Nebesnaya sotnâ» ve terrorizmge qarşı tedbirler devamında elâk olğanlarnıñ qorantalarına bermege isteyim», – dep bildirdi o.
Mustafa Cemilev bu mukâfatnı qırımtatar halqı ve Ukrainağa kösterilgen maneviy yardım olaraq tanıdı.


text:
Yaqın zamanda «Crimea SOS» cemaat teşebbüsi «Find and Free» («Tapmaq ve azat etmek») halqara kampaniyasını başlatacaq ola. Bunıñ maqsadı – ğayıp olğan insanlarnı qıdırmaq ve Qırımda apiske oturtılğanlarnı azat etmek.
Bunı Qırım.Aqiqatqa «Crimea SOS» teşebüsiniñ idarecisi Tamila Taşeva bildirdi.
«Pek yaqın zamanda bizler halqara kampaniya başlatacamız, onıñ adı «Find and Free» («Tapmaq ve azat etmek»)... Bu kampaniyağa em de ukrain, em de qırımtatar diasporaları ve halqara teşkilâtlar qoşulacaq», – dedi Taşeva.
Onıñ sözlerine köre, «Free Ervin» aktsiyası bütün «Find and Free» kampaniyasınıñ bir qısımı olacaq.
«Elbette ki, er ay (Rusiye – QA) elçiliginiñ qarşısına çıqmaq – bu Rusiye devlet organlarınen bağlanmaq ve ğayıp olğan ya da apis etilgen insanlarnıñ tapılmasını ve azat etilmesini talap etmektir. Bu – halqara teşkilâtlarnen ve müessiselernen bağ qurmaqtır», – dep qayd etti Taşeva.
Qırım işğalinden soñ yarımadada insanlarnıñ, ekseriyeti qırımtatarlarnıñ, ğayıp olma adiseleri sıqlaştı. Bunen beraber Rusiyeniñ Qırımdaki Taqiqat komiteti tasdiqlay ki, «qırımtatarlarnıñ büyük sayıda ğayıp olması qayd etilmey».
Farqlı menbaalarğa köre, işğal olunğan Qırımda 13-20 insan ğayıp oldı, eñ azından 6 insan ölü tapıldı. Bu munasebetnen Crimea SOS, er aynıñ 25-ci kününde Rusiye elçihanesi qarşısında aktsiyalar teşkil ete.


text:
Yaltanıñ bergi hızmeti mart 16-da «Skazka» ayvanat bağçasınıñ müdirligine faaliyeti toqtatılmasına dair qarar berecektir. Bunı fevral 27-de «Skazka» ayvanat bağçası ve «Taygan» arslanlar bağçasınıñ saibi Oleg Zubkov öz blogunda yazdı.
Onıñ bildirgenine köre, ayvanat bağçası qapatılmasınıñ sebebi biletlerde olmağan rekvizit müüri oldı, bunı «biletlerni azırlağan şirket tecribesiz ya da diqqatsız olğanından» yapqandır.
«Mahkeme qısqa olacaq, mahkemeci vesiqalarnı baqıp, bir-eki sual berir ve er şeyni añlayım, kederlendim ve ayvanlarnı sevem der, amma añlaysıñız, mında siyasiy bir mesele bar», – dep yazdı Zubkov.
Qırımdaki «Taygan» arslanlar bağçasında Kreml kontrol etken Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ emri ile teşkerüvler keçirile.
«Taygan» Qırım habarcılıq ile küreş cebesi» cemaat areketniñ kâtibi Galina Lomakinanıñ fikirince, Sergey Aksenovnıñ bu siyaseti yatırımcılarnı Qırımdan uzaqlaştıra.
Oleg Zubkov Qırımnıñ Rusiye akimiyeti ile añlaşıp olamay. 2016 senesi iş adamı 150 mahkeme oturışına bardı. Bütün olar Kreml kontrol etken Qırım akimiyeti tarafından atılğan qabaatlar ve para cezalarınen bağlı edi.


text:
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ İstihbarat baş idaresiniñ malümatına binaen, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım toprağında özek silâ yoq, amma onıñ bu yerge ketirmek içün vastalar bar. Yarımadada bulunğan Rusiye ordusı taqımı onı (özek silânı – QA) qullana bile. Böyle fikirni Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba yayınında Ukraina Mudafaa nazirliginiñ İstihbarat baş idaresiniñ temsilcisi Vadim Skibitskiy bildirdi.
«Özek silânı ketirmek içün vastalar şimdiki vaqıtta Qırım territoriyasında, hususan, aviatsiya uçaq alanlarında ve Aqyar arbiy deñiz bazasında buluna. Bu, arbiy gemiler ve qayıqlardır. Özek silâ ise, Rusiye Federatsiyasınıñ Cenübiy arbiy okrugında yerleşe», – dep ayttı idare temsilcisi.
Vadim Skibitskiyniñ fikrince, kerek olğanda özek silâ yarımadağa ketirilecek ve qullanılmasına azır olacaqtır. «Olar ya keçirme vastalarınıñ donatması içün Qırım toprağına ketirile bile, böyle qarar alınsa. Ya da bu özek silâ, meselâ, uçaqlarğa, olar Cenübiy arbiy okrugına keçirilgen vaqıtta, qoyula bile. Bundan soñ bu vastalar arbiy qullanuvına azır olacaq», – dep qayd etti ekspert.
Bundan evel Skibitskiy ilân etken edi ki, Rusiye Federatsiyası Qırımda arbiy taqımlarınıñ çoqlaşması boyunca bir-biri artından kelgen areketler yapa.
Rusiyeli taraf ukrain askerleriniñ böyle beyanatlarına izaat daa bermedi.
Rusiye Federatsiyası mudafaa naziri Sergey Şoygu iyül 27-de Moskvada keçirilgen kollegiya toplaşuvında esabat berdi ki, işğal etilgen Qırım territoriyasında rusiyeli ordunıñ yeterli derecedeki taqımı bar. Onıñ fikrince, esasen bu «NATO-nıñ Şarqiy Avropada arbiy bulunmasınıñ ziyadeleşkeni, Ukrainadaki vaziyetnen» bağlıdır.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımtatar milli areket iştirakçisi, qırımtatar milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiya reberi Zair Smedlâyev «halq imayesi» vekilleriniñ afu etilüvi aqqında qanun olarğa ileride de Qırımda qanunsızlıqnı etmege izin berecegini tüşüne.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Reşat Ametov öldürilgeninden endi yarım yıldan ziyade keçti, faqat bu vaqia boyunca kimse mesüliet çekmedi. Bundan da ğayrı, Qırım Devlet Şurasında işbu halq imayesine 2015 senesi yanvar 1-ne qadar qanunsızlıqnı etmege izin bergen bir vesiqa peyda oldı. Yani, insanlarnı öldürip, soñra olar memleketniñ territorial bütünligine zarar ketire bilecegini aytmaq mümkündir», – dedi Smedlâyev.
Onıñ aytqanına köre, Qırımda olğan cinayetlerni sımarlağan ve amelge keçirgenler mesüliet çekmeli.
Qırım «Devlet Şurası» Rusiye Devlet dumasına bu sene fevral ayından yapqan areketleri içün «halq imayesi» vekilleriniñ afu etilmesi ile bağlı qanun leyhasını kirsetti.
Mart ayından yarımadada vatandaşlarnıñ aq ve serbestliginiñ bozuluvı qayd etile. İşbu areketlerde Qırım «halq imayesi»niñ iştiragi de büyük.
«Referendum» vaqtına Qırımda Ukraina tarafını tutqan insanlarnı tutıp esirge ala ediler, döge ediler, soñra ise bazıları cansız alda tapılğan edi.
İşbu areketler alâ daa devam ete, qırımtatarlarğa basım arta.
Şu cümleden, sentâbr 27 künü Qarasuvbazar rayonı Sarı-Su köyünde belgisiz şahıslar İslâm Cepparov ve Cevdet İslâmovnı tutıp esirge aldılar. Olarnı alâ daa tapmadılar.
Sentâbr 29 künü Kezlevde qırımtatarı Edem Asanov ğayıp oldı. Oktâbr 6 künü onı cansız alda taptılar. Birazdan qırımtatar milliy Meclisinde Qırım.Aqiqatqa oğlan asılğan alda tapılğanını bildirdiler.


text:
Balalar içün qırımtatar tili!
Aqmescitte Qırım müsulmanları Diniy idaresiniñ “Faydalı ilim” tasil leyhası çerçivesinde qırımtatar tili kursları başlana!
Kurslarğa farqlı yaştaki ve çeşit bilgi seviyesi olğan balalar qabul etile. Ocalar tarafından til ögrenilüvi boyunca meraqlı programma işlep çıqarıldı. Mında laqırdı etüv ameliyatı, grammatika qaideleriniñ ögrenilüvi, esap, bundan da ğayrı, qırımtatar tilinde mültfilmlerniñ seyir etilüvi kirmekte.
Adresimiz: Aqmescit ş., Pobeda caddesi, 128, “Faydalı ilim” medeniy-maarif merkezi.
Yazılmaq içün telefon: +79788354278
QMDİ matbuat hızmeti


text:
Herson vilâyeti Qırım ile memuriy sıñırdaki «Çonğar» kiriş noqtası yanında çarşenbe künü qamaçavğa qarşı aktsiyanıñ keçirilmesi planlaştırıla. Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine vilâyet militsiyasında bildirdiler.
«Narazılıq aktsiyası degil. İnsanlar körüşmege istey, taksi aydavcıları, qonuşmaq. Köy şurasına aktsiyanı keçirmege istegenleri aqqında ariza yazdılar», – dep ayttı Herson vilâyetinde İçki işler nazirligi idaresiniñ uquq qoruyıcı organları, arbiy ve vatandaşlıq teşkilâtlarınıñ faaliyeti nezaret eken bölüginiñ reberi Aleksandr Anohin.
Çarşenbe künü, oktâbr 28-de, «Çonğar» kiriş noqtası yanında saat 10:00 Qırımnıñ vatandaşlıq qamaçavına qarşı aktsiyanıñ keçirilmesi planlaştırılğan aqqında Qırım.Aqiqatqa ATR telekanalanıñ baş müdiriniñ muavini Ayder Mujdabayev bildirdi.
«Em de işbu aktsiya Qırımdan teşkil etilgen. ATRge ştab bildirgeni kibi, aktsiyada Geniçesk rayonınıñ taksi aydavcıları ve iş adamları iştirak etmeli», – dey o.
Mujdabayev dey ki, tedbirni «Geniçesk rayon memuriyetiniñ sabıq başı, şimdi yarımadada akimiyetke yaqın olğan qırımtatar teşkilâtlarından biriniñ reberi Seytumer Nimetullayev» azırladı.
Nimetullayevniñ özü işbu malümatnı izaatlamay.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.


text:
«İnternews-Ukraina» cemaat teşkilâtı, «Europeum» Avropa siyaseti institutı (Praga, Çehiya) ve Çehiya Tış işler nazirliginiñ «Transition» programması Qırımda çalışqan ukrain jurnalistlerine PRAVOSMI.NET uquqiy mesleat platformasını teşkil ettiler
«Bugünki siyasiy vaziyette Qırım jurnalistleri yañı uquqiy şaraitlerde çalışmağa mecbur, çünki Rusiyeniñ media uquğı ukrain soyundan farq ete. Yani, ukrain jurnalistleri endi Qırımıñ yañı media-uquqiy alanında telükesiz çalışa bilecek», – dep bildire «İnternews-Ukraina».
Jurnalistlerge suallareni, online formanı toldurıp, er angi vaqıtta yollamağa teklif eteler, er çarşenbe künü saat 15:00-17:00 (Moskva vaqtına köre) pravosmi.net adliyecisi suallerge cevap berecektir. Qıyın suallerge cevap elektron poçtağa 48 saat içinde kelecektir.
Rusiye media qanunlarınıñ matbuat vastalarına tesiri aqqında akutal malümatnı pravosmi.net/blog.php blogunda tapmaq mümkün.
ATR qırımtatar telekanalı 2015 senesi aprel 1-den Qırımda işini toqtatmağa mecbur edi. 2015 senesi iyün 17-den kanal Kiyevde işlemege başladı.


text:
Rusiyeni SWIFT halqara ödev sisetmasından söndürmek kerek, dedi cumaaqşamı kun, aprel 2-de, Radio Svobodağa qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev. Böyleliknen o, Rusiyege qarşı Qırım işğalinden sebep olğan sanktsiyalarnı izaatladı.
Mustafa Cemilev iqtisadiy cezalaranı arttımaq kerek olğanını tüşüne.
«Menimce, SWIFT halqara ödev sistemasını da söndürmek kerek. Rejimge qol tutqanlar oñaytsızlıqnı is etip, çorlanmalı. Hırsızlağan paranı masraf etalmayıp, bundan raatsız olmalı», – dedi o.
Onıñ sözlerine köre, Rusiyege ayınıqlıq pek yavaş kelmektedir.
«İnsanlarnıñ çoqusı teşviqat tesiri altındadır, öyle körüne. Çünki Qırımğa kelgende, ya da rejimniñ diger areketleri aqta söz yürütilgende, ziyalılar bile çeşit laflar ayta. Rusiye akimiyeti bir şeyni acımağan teşviqat tesiri altında olğanı bellidir. Malüm ki, doğru malümatnı bergen yekâne ATR qırımtatar telekanalı bile qapaldı», – dedi Cemilev.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
32 OTUZ EKİNCİ DERS
· Yañı oquv yılı hayırlı olsun, sayğılı ocalar ve talebeler!
Er milletniñ temelini teşkil etken, yüzüni köstergen insanları bar. Milletniñ ocaları ise ayrı bir yerni tuta, çünki olar milletniñ kelecegini qayğırıp areket ete. Olar, baba-dedelerden asabalıq qalğan pedagogikanı qullanıp, öz halqına has çizgilerni talebelerine aşlay, olarnı vatanperverlik ruhunda asray, öz halqını, öz tilini, öz medeniyetini candan sevmege ögrete. Ösip kelgen nesilge çeşit fenlerden bilgi bere ve olarğa insaniyetli, namuslı, emeksever olmağa yardım ete.
Aslında, oca sıfatını coymamaq içün oca özü de toqtamayıp oqup, bilgisini arttırıp tura. Ocağa çoq şey bilmek kerek, çoq şeyden haberdar olmaq kerek. Oqumağan oca, bilgisini arttırmağan oca oca degil. Böyle ocanıñ nufuzı (avtorteti) artmay, eksile.
Bugün-de-bugün, yuqarıda aytqanımız kibi, ocalarımıznıñ esas vazifesi – balalarğa bilgi bermek olsa, ekinci esas vazifesi de – balalarğa yahşı terbiye bermektir. Bu eki vazifeni oca er bir derste yapmağa borçlu.
Lâkin bizni eñ ziyade raatsızlağan – bu, bizim tilimiz: öz tilinde laf etken balalarımıznıñ sayısı, yazıqlar olsun, çoq degil. Til bilgenler eksile. Bu vaziyet bizni qorquza. Tilsizlik başımıznı aşaycaq, bizni yoq etecek. Bunı yahşı añlap, tez vaqıtta kerekli çarelerni tapmaq kerek.
Bugün bizge eñ keregi – tilimizniñ statusıdır. Status degende, tilniñ cemiyet içinde olğan uquqiy vaziyetini añlamaq kerek (пpaBoBoe пoлoжeHиe языka B oбщecTBe). Bugün tilimizniñ evelki aq-uquğı yoq, onıñ içün “dostlarımız” tilimizge yol bermey, istegeni kibi onı tepe, taptay, yoğura ve bütünley yoq etmege tırışa.
Bizge mıtlaq tilimiizniñ cenkten evelki statusını qaytartmaq kerek. Cenkten evel tilimiz devlet tili statusını taşıy edi, onıñ qaydını devlet özü çeke edi: mektepler qura, ocalarnı azırlay, kerekli kitaplarnı çıqara edi. Bugün qırımtatar tiliniñ devlet tili statusı olsa, mekteplerde qırımtatar tili ve edebiyatı mecburiy oqulğan predmetlernen bir sırada olur ve tilimiz keregi kibi ögrenilir ve inkişaf etip barır edi.
Tilimizniñ statusını qaytartmaq içün istegimizni yuqarı organlarğa yazıp bildirmek kerekmiz. Mektüplerimiz olarnıñ başına yağmur kibi yağıp tursa, o vaqıtta olar milletimizniñ istegini (yani tilimizniñ statusını) yerine ketirmege mecbur olur. Status qaytarılsa, tilimiz Qırımda devlet tili statusını taşısa, mektepnen bağlı qalğan meseleler (problemalar) özünden-özü çezilir edi.
Keliñiz, sayğılı ocalar, talebeler, ana-babalar, bu yıl tilimizniñ statusı oğrunda küreşni canlandırayıq. Bu işte çette turğan olmasın!
· Şiirler, yırlar
Sağ oluñız siz, ocam!
Oqup bilgi almaqnı,
İşni yahşı yapmaqnı,
Aqiqatlı olmaqnı
Ögrendim Sizden, ocam.
Dostluqnı, mabetlikni,
Yahşı adet kütmekni,
İnsanlarnı sevmekni
Ögrendim Sizden, ocam.
Merametli olmaqnı,
Büyüklerni saymaqnı
Em de hatır tapmaqnı
Ögrendim Sizden, ocam.
Sağ oluñız Siz, ocam,
Bar oluñız Siz, ocam,
Sizge olğan sevgimni
Yüregimde saqlaycam!
Ne bilmeli ve nasıl olmalı
İlk-evelâ halqqa hızmet etmeli,
Vatanıñçün yürekten işlemeli,
Onıñ içün oqumalı, yazmalı,
Oqumış ve terbiyeli olmalı.
Ana-baba, soy-sopuñnı sevmeli,
Urf-adet ve dinimizni kütmeli,
Ürmet etip qartnıñ elin almalı,
Tatlı söznen mıtlaq hatrin tapmalı.
Aqiqat ve merametni bilmeli,
Muhtaclarğa yardım etip kelmeli,
Adamlarnen dost-muabbet olmalı,
Ömürbillâ yahşılıqlar yapmalı!
· Devlet tilini ana tili esasında ögreneyik
· Atalar sözleri
yalancınıñ evi yanğan – kimse inanmağan – бykB. korдa дoM лжeцa cropeл, HиkTo He пoBepил
yalancınıñ yalanı bitmez – y лжeцa лoжb HeиcToщиMa
yalan ile iman bir yerde yaşamaz – лoжb и Bepa pядoM He yжиBaюTcя
yağmurdan qaçıp, burçaqqa tutulmaq – yбeraя oT дoждя, пoпacTb пoд rpaд; из orHя дa B пoлыMя
qalpağını al deseñ, başını alğan soyu – зacTaBb дypaka MoлиTbcя, oH и лoб paзoбbëT
bergen elni er kes sever – щeдporo чeлoBeka Bcяkий любиT
· Frazeologizmler
yanıp küymek – cилbHo cokpyшaTbcя
yanıp yaqılmaq – ropeBaTb, yбиBaTbcя
yatıp qalmaq – зaHoчeBaTb
yatacaq yeri yoq – oTпeTый Heroдяй
yatqan yeri nur (или nur içinde) olsun! – пycTb бyдeT зeMля eMy пyxoM!
başınıñ yazısı olmaq – быTb HaпиcaHHыM Ha poдy
yapacağıñnı yap – дeлaй cBoë чëpHoe дeлo
yapacağını yaptı – oH Tak Haraдил, kak Toлbko Mor
ne yapıp yapıp – Bo чTo бы To Hи cTaлo
· Ösümliklerniñ adları
MacличHoe дepeBo – zeytün teregi – oлiйHe дepeBo
MaTb-и-Maчexa – tüye taban – пiдбiл, MaчyшHиk, MaTи-й-Maчyxa
MeдyHицa – ciger otu – MeдyHka
MиMoзa – küstüm otu – MiMoзa
MиpT – mersin – MиpT
MиHдaлb – badem – Mиrдaлb
MoжжeBeлbHиk – ardıç, samna, arça – ялoBeцb
Moлoчaй – sütilgen – Moлoчaй
MopkoBb – markof – MopkBa
· Ayvan, quş ve böceklerniñ adları
pocoMaxa – ceyeken – pocoMaxa
pыcb – vaşaq – pиcb
pябчиk – dağ tavuğı – pябчиk
cBeTляk (cBeTлячok) – çırçır (или ateş) böcegi – cBiTляk, cBiTлячok
cBиpиcTeлb – orman torğayı – oMeлюx
cизoBopoHka (pakшa) – ala qarğa – cиBopakшa
cokoл – lâçin, şain, sapsan – cokiл
coлoBeй – bülbül – coлoBeй
coM – som balığı, mıyıqlı balıq – coM
copoka – savusqan – copoka
· Anatomiya terminleri
щeka – yanaq – щoka
щиkoлoTka (лoдыжka) – tobuq – kicToчka
щиToBидHaя жeлeзa – qalqan piçim bez – щиToBидHa зaлoзa
эHдokpиHHыe жeлeзы – endokrin bezler – eHдokpиHHi зaлoзи
яroдицa – yanbaş – ciдHиця
языk – til – язиk
яичHиk – yımırtalıq – яeчHиk
яpëMHaя BeHa – moysa venası (или qara qan damarı) – яpeMHa BeHa


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ruslan Zeytullayevniñ imayesi bergen ekspert, şaat ve diger şahıslarnıñ sorğuğa çekmek muracaatını red etti. Bunı Qırım advokatı Emil Kürbedinov aprel 14-de Facebookta yazdı.
«Mahkeme oturışında mahkeme Ruslan Zeytullayevni baqqa acele yardım ekimini bile sorğuğa çekti! Faqat mahkeme imayeniñ ekspert, şaat ve diger şahıslarnı sorğuğa çekmek muracaatını red etti. Bugün mahkeme farqlı erkânda keçirilgen keçken mahkeme oturışınıñ protokolını seslendirmege bermedi!», – dep yazdı advokat.
Aprel 14-de Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesine «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ruslan Zeytullayevge acele yardım çağırıldı. Advokat Emil Kürbedinovnıñ bildirgenine köre, Ruslan Zeytullayev 10 kün açlıq tutıp, 6 kilogramm azdı ve ayaqta turıp laf etip olamay.
Ruslan Zeytullayev aprel 4-de Rostov-na-Donu şeerinde Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesiniñ toplaşuvında müddetsiz açlıq tutacağını ilân etti. O, Rusiye tarafına bir sıra talapbını seslendirdi: qırımtatarlarnı «terrorizm» ve «ekstremizm» maddeleri boyunca taqip etmemek, Ukraina TİN temsilcilerini oña muvaqqat apiske yibermege ve Aqyarlı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» başqa mabüslerini azat etmege talap etti.
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi, 2016 senesi sentâbr 7 künü Zeytullayevni «terroristik cemiyette iştirak etkeninde» qabaatlı tanıdı ve oña 7 yıl apis cezasını berdi. Rusiye prokuraturası Rusiye Aliy mahkemeniñ bu qararına itiraz bildirdi ve dava, tekrar baqılmaq içün, kene de Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesine yollanıldı. Taqiqat organları, Zeytullayevnıñ terroristik cemiyet iştirakçisi degil de, teşkilâtçı olaraq tanılğanını istey. Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ böyle maddesi, eñ azından 15 yıl ve atta ömürlik apis cezasına ketirmek mümkün.


text:
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ İl-76 uçağı Nepaldan mayıs 7-de saat 4-te kelip, Kiyevde Borispol yanındaki arbiy uçaq alanında endi. Uçaqta 75 ukrain, 11 kişi diger memleketniñ vatandaşı bar edi – Poloniya, Frenkistan, Gürcistan ve Rusiye.
«35 vatandaş Ukrainağa öz imkânlarınen qayttı, 21 vatandaş Nepalda qaldı, bu adamlar tahliye etilmekten vazgeçtiler, daa 46 kişi bağğa çıqmağanlarnıñ cedvelinde qalalar», – dep bildirdi Ukraina Tış işler nazirliginiñ vekili Yevgen Perebiynis.
Radio Svoboda mühbiri bildire ki, Devlet hızmetiniñ fevqulâde vaziyetler meseleleri boyunca reis vazifelerini eda etken Zorân Şkirâk Nepalğa «raatlanmaq içün degil, adamlarnı qurtarmaq içün» barğanını ve er bir areketni añlatmağa azır olğanını ayttı.
Aprel 25-te Nepalda yüz bergen yer teprenüviniñ qurbanı yedi buçuq biñden ziyade insan oldı, 14 000 insan zarar kördi.


text:
Rusiye Yuqarı mahkemesi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyeti yasaq etilmesini tasdıqladı, şikâyet arizası red etildi, dep bildire mahkeme zalından Radio Svoboda mühbiri.
Kremlge boysunğan Qırım üyken prokurorı Vladimir Çuhrin toplaşuvda «Meclis faaliyeti devlet ve cemaat havfsızlığı içün telükeli» olğanını israrlıqnen aytqan edi.
İmaye tarafınıñ qayd etkenine köre, Meclisniñ davalı olması mümkün degil, çünki bu, cemaat teşkilâtı degil. İmayeciniñ bildirgenine köre, Meclis organları diger devletniñ (Ukraina) toprağında faaliyet alıp bara, böyle etip, Rusiye antiekstremistik qanunları çalışmağan topraqta Qırımtatar Milliy Meclisini yasaq etmek mümkün degil.
Sentâbr 29-da, cumaaqşamı künü Rusiye Yuqarı mahkemesinde «Qırımtatar Milliy Meclisi» cemaat birleşmesi faaliyetiniñ yasaq etilmesi aqqında» işi boyunca, «Ekstremistik faaliyetke qarşılıq aqqında» Federal Qanunnıñ 25.07.2002 qabul etilgen 1145-FQ sanlı 9-cı maddesine esaslanıp, toplaşuv keçirildi.
Aprel 26-da Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi Meclisniñ işğal etilgen yarımada territoriyasında faaliyetini yasaq etti. Dünya toplulığı rusiyeli ükümetniñ böyle areketlrine qarşı qattı narazılıq bildirdi. Meclisniñ imayesi Rusiye Yuqarı mahkemesine şikâyet arizasını yolladı.
Ukraina Tışqı işler nazirligi Meclisniñ Rusiyede yasaq etilecek alda, müessise «qattı cevap» berecegini ilân etken edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımlı programmacı Edem Asanov mektep çağına yetmegen balalar içün qırımtatar tilini ögrenmege imkân bergen mobil uyğulama işlep çıqardı. Bunı Facebookta Crimean Tatars sitesi bildire.
Uyğulama «Lafazan Efendi» adını taşıy.
«Bu offline rejiminde çalışqan qırımtatar tili dersligi. Maqsad – qırımtatar balalarında öz tilini ögrenmege aves doğurmaqtır», – dep ayta Qırım mühendislik-pedagogika universitetiniñ mezunı, uyğulamanıñ muelifi, programcı Edem Asanov.
Esas personaj – sözlerni qırımtatarlar tiline tercime etken ve oşlu ses ile seslendirgen köpeçik. Bu ğayege muelifni «Laf etken Tom» belli bala oyunı ilhamlandırdı.
Şimdilik uyğulama çeşit mevzularğa bölüngen ve 360 temel sözlerden ibaret. «Crimean Tatars» sitesiniñ bildirgenine köre, keleçekte sözlerniñ sayısı arttırılacağı planlaştırıla. Şimdilik uyğulamanı sadece Google Play vastası ile yüklemek mümkün, amma muellifniñ niyetinde «Lafazan Efendini» App Store ve Windows Phone Store saifelerinde de yerleştirmek.
Bundan ögne faaller iOS ve Android içün qırımtatar luğatını işlep çıqarğan ediler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımdaki mahkeme faal Seyran Saliyevni apiste qaldırdı. Bunı faal Nazim Sheikhmambet Facebook saifesinde yazdı.
«Mahkeme imaye şikâyetini qanaatlendirmeyip, Bağçasaray mahkemesiniñ Saliyevni 12 künge qadar apiske alma qararını deñiştirmedi», – dep yazdı faal.
Saliyevniñ advokatı Rustem Kâmilev cezası para cezası ya da çıqma yasağına deñiştirilsin dep, muracaat etken edi.
Yanvar 26-da işğal etilgen Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından yaqalanğan faal Seyran Saliyev eki maddege köre qabaatlı tanılıp, 12 künge qadar apiske alındı. Onı ekstremist malümatlarını tarqatma ve natsist timsalleriniñ teşviqatı ile oğraşmasınen qabaatlaylar.
Yanvar 26-da Bağçasarayda qırımtatar faali Seyran Saliyevniñ evinde tintüv olıp keçti. Soy-soplarınıñ aytqanına köre, Rusiye uquq qoruyıcıları yasaq etilgen edebiyatnı qıdıra edi. Saliyev Rusiye İçki işler nazirliginiñ Bağçasaray rayon bölügine alıp ketirildi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Ukraina Tışqı işler nazirligi Rusiye akimiyeti teşkil etken «daa bir mahkeme oyunını» takbih etip, Rusiyeden ükümniñ acele sürette lâğu etilmesini talap etti.


text:
Moskvağa boysunğan işğal etilgen Qırım ükümetiniñ bildirgenine köre, yarımadağa Ukraina qıtaiy territoriyasından kirişte nevbetler yoq.
Kreml tarafından tayinlengen yarımada yobaşçısınıñ birinci muavini Mihail Şeremet ayta ki, bu, memuriy sıñırda keçirme pencereleriniñ sayısı artqanı sayesinde mümkün oldı.
«Keçirüv pencereleriniñ ve gümrük hızmeti hadimleriniñ sayısı eki qat arttırıldı. Demek ki, bunıñ neticesinde keçirüv noqtalarında nevbetler yoq», – ayttı Şeremet, dep bildire Rusiyege boysunğan Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti.
Mihail Şeremetniñ qayd etkenine köre, o, «Ermeni Bazar» ve «Perekop» noqtalarını ziyaret etken vaqtında, «kiçik meseleler» belgilendi.
İyün 24-te Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl memuriy sıñırda büyük nevbetler olğanı aqqında bildirdi. O, Facebook saifesinde nevbette turğan insanlar ve maşnalarnı köstergen fotoresimlerni paylaştı.
«Bir qaç yüz yengil maşna (bu tek «Çonğarda»), yüzlerce yayav ketken yolcular.
İşte, tüşünem ki, ya Ukraina Anayasa kününe büyük teşviqat desantını yollay, ya Aksönovnen nasıldır añlaşma bardır – Qırımda kurort mevsimini yükseltmek», – dep yazdı Celâl.
Bu sene mayıs ayında Rusiyege boysunğan Qırım gümrügi müdiri Vladimir Avramenko, onıñ müessisesi, «memuriy sıñırdan keçken naqliyeniñ sayısı artqanı sebebinden», yarımada şimalinde avtomobil keçirüv noqtalarınıñ operativ-nevbetçi smenalarını qaviyleştirdi.
2014 senesi Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında resmiy şekilde – memuriy, amelde ise – aqiqiy bir sınır peyda oldı. Memuriy sıñırda üç kiriş-çıqış noqtası çalışmaqta – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov «DHC» başı Aleksandr Zaharçenkoğa onıñ Qırımda elektrik teminlevi başlanılmağance Ukrainağa kömür ketirilmesini toqtatmaq vadesi içün teşekkürlerini bildirdi. Mütenasip bildirüvni Aksenov Facebook saifesinde yazdı.
«Bir-birimizge yardım etmelimiz. Qırım, bütün Rusiye kibi, er vaqıt yaş cumhuriyetlerge qol tuta edi. İlk evelâ, gumanitar yardım meselesinde. Bugün, Qırım qıyın vaziyette olğanda, Donetsk bizge yardım ete. Bugün Kiyevniñ kabinetlerinde oturğan iylekârlarnen birlikte küreşecekmiz», – dedi Aksenov.
Evel «DHC» başı Aleksandr Zaharçenko aytqanı kibi, ukrain akimiyeti Qırımga elektrik energiyasınıñ berilmesini ğayrıdan başlamaq kerek. Sözlerine köre, böyle yapmasalar, «DHC» territoriyasından Ukrainağa kömür berilmeycek.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov Rusiye tarafından siyasiy mabüslerniñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ azat etilmesinde israr ete.
Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.


text:
O qayd etti ki, «milletniñ bir qısmınıñ qabaatı içün bütün halqnı kütleviy sürette cezalamaq – vahşiyliktir!».
«Qırımnıñ çoq milletli cemieti ile sürgün etilgenlerniñ tuvğan yeriniñ terk etüvi ile bağlı accılığını is etemiz. Bu facia nice nesillerniñ yüreklerinde ebediy qalacaqtır»,– denile beyanatta.
Aksönov qayd etti ki, Qırım sakinleri «milliy qoralarnı tiklememek kerek». «Radikal milletçilik insanlarnı böle, asırlar devamında şekillengen Qırım mentalligini boza. Biz tollerantımız, çeşit medeniyet ve tillerniñ bir birine bağlı olğanını ile ğururlanamız. Grajdanlıq barışıq Qırımnıñ, umumiy evimizniñ abadanlaştıruvnıñ temelidir. Yaşayış devam ete!», - denile neticede.
Evelleri Sergey Aksönov iyün 6-na qadar Qırımda kütleviy tedbirlerni keçirmege yasaq etti.


text:
Sentâbrnin 27-nde eki yılğa yaşav tarzındaki koloniyada qalmasına üküm etilgen qırımtatar milliy areketiniñ yetekçilerinden biri İlmi Umerovnıñ imayesi bu ükümge qarşı itiraz bildirmek niyetinde. Bunı Qırım.Aqiqatqa advokat Mark Feygin bildirdi. Şimdiki vaqıtta advokatlar qısqa şikâyet azırlay.
Feygin işbu ükümni «aqılsız ve imayeniñ bütün delilerini közge almağan» olaraq tanıttı.
«Böyle bir üküm atta bu kibi şeytaniy sistema içün beklenilmegen. Bu ükümni bütünley mantıqsız saymaq mümünmiz, çünki, hatırlatayım ki, prokuror bile şartlı ceza müddetini – 3 yıl 6 ay rica etken edi. Ve bu çoq şeyni kösteredir», – dep qayd etti o.
Feyginniñ fikirine köre, İlmi Umerovnıñ tevqif etilmegeni ve evge yiberilgeni «bir büyük oyun oynalğanını» añlatmaqta. Böyle vaziyetni advokat ancaq Aleksey Navalnıyge berilgen ceza üküminde körgen edi.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi sentâbrniñ 27-si, çarşenbe künü, qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri olğan İlmi Umerovqa nisbeten öz qararını çıqardı. Umerov eki yıllıq yaşav tarzındaki koloniyada qalmasına üküm etildi ve oña eki yılğa cemaat faaliyeti yasaq etildi.
Yaşav tarzı koloniyası – qomşu Rusiyede ceza berüv müessiseleriniñ bir çeşitidir. Muqaysızlıq sebebinden cinayet işlegenler, ve kiçik ya da orta ağırlıqta cinayetni ilk kere işlegenler bu kibi yerlerde ceza alalar. Yaşav tarzı koloniyalar, ekseri olaraq, Rusiyeniñ ormalı bölüklerinde, şimaliy ve şarqiy regionlarında yerleşe.
Keçende, rusiyeli prokuror İlmi Umerovnı 3 yıl ve 6 ay müddetine şartlı surette azatlıqtan marum etmege, oña 3 yıllıq sınav müddetini tayin etmege ve üç yıl devamında cemaat faaliyetini ve ocalıq yapmaqnı yasaqlamağa teklif etken edi.
2016 senesi FSB taqiqatçıları İlmi Umerovqa qarşı ekstremizm maddesi boyunca cinaiy iş açqan edi. O Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ 280.1 maddesi (Rusiyeniñ topraq bütünligini bozmaq çağıruvları – QA) esasında qabaatlana.
Qırımtatar milliy areketiniñ belli iştirakçisi, qırımtatar Meclisi reisiniñ muavini olğan İlmi Umerovnıñ tutulıp alınuvı, evindeki tintüv ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
2017 senesi iyünniñ 7-nde istilâ etilgen Qırımda Kremlge tabi olğan Aqmescit rayon mahkemesi İlmi Umerov davasınıñ asılını baqıp başladı.
İlmi Umerovnıñ özü bu mahkeme davası sımarışnen yapılğanını, ükümi ise – evelden belli olğanını tüşüne ve taqiqatçılar, stenogramma kibi tanıtılağan sözme-söz tercimeniñ lisaniy ekspertizasını qullanıp, añlamlarnı qarıştırğanını ayta.


text:
Qırımnıñ inkişaf strategiyası tek kâğıttadır, dedi yarımadanıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov.
«Şimdilik o (Qırımnıñ inkişaf strategiyası – QA) kâğıtta ifadelegen fikirler şeklindedir», – yazdı Aksenov Facebookta.
Onıñ sözlerine köre, vesiqanı tüzetmek, er bir yöneliş boyunca muayyen tekliflerniñ kirsetilmesi ile ilk nevbette yapılacaq vazifelerni belgileycek ayrı iş gruppalarını teşkil etmek kerek.
Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ başlanuv tarihı olaraq belgiledi. Ğarp memleketleri Qırım işğalini tanımay ve bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsete. Rusiye yarımadanıñ işğalini red ete ve bunı «tarihiy adaletniñ qaytarılması» olaraq adlay.


text:
Onıñ aytqanı kibi, saylavlarda Ukrainada uzun müddet devamında çalışqan 100 nezaretçi olacaqtır. Bundan da ğayrı,OBSEge kirgen memleketlerden de közeticeler kelecek ola, dedi o.
Lamberto Zannier Ukrainada eyyet hadimleriniñ yetişmemezligine şikâyet etti. Onıñ aytqanı kibi, arizalarnıñ azırlanması ve insanlarnıñ çeşit şeerlerge yollanılması içün resurs yetişmey eken. O, OBSE taqımları bütün Ukraina boyunca bulunmaq ve öz közünen körgen şeyler aqqında bildirmek kerekligini qayd etti. «Bizim içün bu pek müim», – dedi o.


text:
Qırımda işğalden soñ tiklengen «yarı aydut totalitar rejimi bazı alâmetlerine köre sovetlerden beter oldı». Bunı qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev bu künleri Slovakiyanıñ paytahtı Bratislavada dünyada zıddiyet ve zorbalıq meselelerine bağışlanıp keçirilgen konferentsiya vaqtında ayttı.
«Qırımtatarlarnıñ küreşi uzun ve israrlı oldı, lâkin neticede muvafaqiyetli oldı. Yüzlernen insan apishane ve lagerlerden keçti, bazıları apishane divarlarında can berdi. Vatanğa qaytmaq içün küreşken bir çoq insan onı öyle de körip olamayıp, ğurbette defn etilgen edi», – dep qayd etti o.
Amma, Cemilevniñ aytqanına köre, qırımtatarlar başqasınıñ bir tamçı qanını tökmeyip, vatanlarına qayttı.
«Yarım asırlıq sürgünlikten soñ vatanına qaytqan halq, repressiyalarnıñ basqısı altında Qırımnı kene terk etmege ve esas Ukrainada yerleşmege mecbur qaldı», – dep yekünledi o.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Könbatışqa qarata totışlar
Global' perspektiva 31
Global' perspektiva 31
Professor doktor Qudrät BÜLBÜL yazması
Soňğı 200 yılğa küz salğanda Ğosmanlı däwläteneň soňğı çorı, Cömhüriyät çorı häm zamança zıyalılarnıň töp bäxäslärennän berse könbatışqa qarata nindi totış kürsätü. Bu bäxäs çınında könbatış turında närsä uylawıbıznıň däwamı bulıp tora.
Änkara Yıldırım Beyazıt universitetınıñ säyäsi belemnär fakul’tetı dekanı professor doktor Kudrät Bülbülneñ mäs’älä belän bäyle añlatmasın täq’dim itäbez.
Ğosmanlı däwläteneň soňğı çorında yäşägän zıyalılarnıň könbatış, könbatış ŝivilizaŝiyase belän bäyle bularaq 3 qaraşı bulğan. Birelüne aňlatuçı berençe totışnıň iň tipik ürnäge ul waqıttağı “İctihad” jurnalı iyäse häm yazuçısı Abdullah Cäwdätneň totışı bula. Cäwdätkä kürä ber genä ŝivilizaŝiya bar. Ul da bulsa könbatış ŝivilizaŝiyase. Ul bar yaqlap qabul itelergä tiyeş. Yuğisä yuqqa çığuıbız qotılğısız.
Ikençe totış isä – kire qağuçı totıştır. Reakŝiya belderü belän könbatışqa qarşı çığu bu. Könbatışnı barlıq naçarlıqlarnıň çığanağı bulıp kürü.
Öçençe totış isä aqıllı fiker yörtü. Bu totışta könbatışnıň imperialist êzlänülärenä bitaraf qalıp bulmıy. Birelü häm kire qağu arasında aqıllı fiker yörtüçe totış bar. Könbatışqa bulğan açuıbız anıň uňay yaqların häm üzebezneň tiskäre yaqlarıbıznı kürüdä qomaçawlıy. Monıň ürnägen Berençe Bötendönya suğışı yıllarındağı Ğosmanlı wäzire Said Xälim Paşada kürep bula. Paşağa kürä barlıq närsälärgä qaramastan könçığış häm könbatışnıň bergä yäşäwe, ber-berlären yaxşı tanıp, belüe kiräk. Alar arasındağı qapma-qarşılıqta könbatışnıň ğına ğayeple bulmawın, könçığış payınıň da buluın açıqlıy. Paşa “Taassub” isemle äsären yazudağı maqsatnıň bu ike cämğiyät’ arasındağı näfrät häm doşmanlıqnı arttıru tügel, ä bergä yäşärgä duçar yäki mäcbür qalğan ike cämğiyät’ arasında yaxşı mönäsäbätlärneň qorıluına qomaçawlawçı yalğış fikerlärneň beterü buluın äytä.
Yalğış tanıp belü häm näticäläre
Bu bäxäs bügenge köndä dä bar. häm bälki tağın da cimerüçeder. Global’läşü barışları belän könçığış, könbatış, tön’yaq, kön’yaqnıň geografiyik bularaq qayda başlanıp, qayda betüe êlekke kebek tögäl tügel. Dönyadan izolyaŝiyadä, üz mädäni çiklärdä qalu tağın da qıyınlaştı.
Bügen könbatışta millionnarça êmigrant häm möselman yäşi. Geografik mägnädä könbatıştan tış yäşäwçe cämğiyät’lärneň könbatış turındağı uyların çitkä quyıp toriq. Könbatış cämğiyätläre arasında yäşäwçe qaçaq häm möselmannarnı alsaq, mäs’älä tağın da yaxşı anlaşıla, yalğış fikerlärneň awır, cimerüçe häm yuqqa çığaruçı näticälären yaxşıraq kürep bula. İkençe yaqtan könbatıştan tış cämğiyätlärneň könbatış belän bäyle totışları sanap kitelgän 3 totıştan çittä tügel.
Bügenge köndä könbatışta yäşäwçe êmigrantlar häm möselmannar arasında Ğosmanlı zıyalıları arasında da küzätelgän birelüçe häm kire qağuçı totışnıň cäyelüen äytä alabız.
Awstraliya, Kanada, AQŞ kebek illärdä törle şäxeslär häm mädäniyätlär tağın da bäysez yäşi. Bu wazğiyätneň näticäse bularaq bu illärdä yäşäwçe êmigrant häm möselmannar andağı cämğiyätlärgä tağın da äz reakŝiya kürsätä. Bälki dä şunıň öçen tağın da tiz ahäň kürsätä. Awrupada isä illärneň tağın da basım yasawçı, assimiyaŝiyaläwçe, ber törgä kertergä teläwçe säyäsätläre arqasında birelüçe häm kire qağuçı totışlar kübräk küzätelä. Bu illärdä êmigrantlar üz ışanuları häm mädäniyätläre belän cämğiyätneň qimmätläre häm bäyläneşle däwlätlärneň basım yasawçı totışları arasında qalğanda birelüçänlek yäisä kire qağuçılıqqa awışa.
Kire qağu cähatennän könbatışta qabul itä almağan yäisä üzen aňlata almawçı keşelärdä yäşägän cämğiyätneň barlıq qimmätlären, oyışmaların kümäk räweştä kire qağuçı qaraş bula. Mondıy radikalizmğa awışqan keşelär soňınnan yäşägän cämğiyättän bötenläy çitläşä. Bu êtaptan soň alarnıň üzlärenä, kilgän illärgä häm yäşägän cämğiyätkä öleş kertü potenŝiallları da qalmıy. Alar terror oyışmaları da nigez sala alğan keşelärgä äylänä. Şunıň öçen Äfğanstan, Ğiraq, Liviya kebek könbatış tarafınnan yawlap alınğan illärdän tış DEAŞ kebek terror oyışmalarına iň küp könbatış illärennän quşılalar. Härnärsägä qarşı çığuçı, bar närsäne kire qağuçı psixologiyadäge keşelär öçen terror oyışmaları qotılu yulı kebek kürenä alına. Yuğisä bu yäş’lär franŝuz, alman kebek küp tellärne belä. Qayberläre yaxşı belem alğan. Kilgän illärneň mädäniyäten häm tellären dä belälär. Döres urnaşa alsalar, könbatış öçen dä, kilgän illär öçen dä berär diňgez mayağı bula alğanda yalğış urnaşu belän terror oyışmalarına awışıp, äräm bulalar. Radikalizmnıň yuqqa çığudan tış bu psixologiyadäge keşelär bulsın, yäşägän cämğiyätlär öçen bulsın bernindi kiläçäge yuq. Şunıň öçen kire qağuçı totış plyuralizmnı yanaw bularaq kürüçe ber törle keşelär häm qayber könbatış küzläw xezmätläre tarafınnan da xuplana. Bu xezmätlär kire qağuçı keşelärneň häm qaraşlarnıň möselman illärgä kitüe öçen tırışlıq ta quya.
Kire qağuçılıqnıň qapma-qarşısı bularaq könbatışta yäşäwçe êmigrantlarda ikençe yalğış totış bulğan birelü küzätelä. Birelü totışınıň üzläşterelüendä yäşägän cämğiyätneň, däwlätneň başqa bernindi çığu yulı qaldırmawınıň da täêsire zur. Bu totışnı kürsätüçe şäxeslär ütkändäge qimmätläre, ışanuları, mädäniyätlären qaldırıp, assimilyaŝiyaläşkännär. Birelgän keşelär üz originalleklärennän waz kiçkännän yäşägän cämğiyätkä öleş kertü potenŝialları da yuq. Alar tirä-yaqtağılarğa yararğa tırışu yäisä üzlärennän monı kötüläre töşençäse belän yäisä kiläçäklären uylap, üz mädäniyätläre, cämğiyätlären häm kilgän illären däwamlı mısqıllawğa qarşı süz äytmi. Awrupadağı êmigrantlar arasınnan çığıp, assimilyaŝiyaläşkän qayber keşelärneň êlekke cämğiyätläre, mädäniyät häm illärenä qarşı tağın da zur reakŝiya kürsätüläreneň säbäbe dä bu totış bula ala. Bu radikal’ totışqa, êmigrantlarnıň üzlärennän çığuçılar tarafınnan mısqıllanuına il räsmi zatları xuplaw kürsätsä, bu wazğiyät’ ul il belän êmigrantlar häm kilgän illäre arasındağı mönäsäbätneň tağın da ağulanuı belän näticälänä ala.
Aqıllı fiker yörtü närsägä ilter soň? Bu turıda tapşıru tezmäbeneň kiläse çığarılışında söyläşerbez.
Professor doktor Qudrät BÜLBÜL - Änkara Yıldırım Beyazıt universitetınıñ säyäsi belemnär fakul'tetı dekanı


text:
Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğan avgust 3 künü Ankarada qırımtatarlarnıñ yetekçileri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov ile körüşüvi vaqtında Türkiyeniñ Rusiye ve Qırımğa nisbeten mevamı deñişmeycegi aqqında bildirdi.
Bu aqta Ukraina prezidentiniñ qırımtatar işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire.
«Şahsiy körüşüv devamında Recep Tayip Erdoğan qırımtatarlarnıñ yetekçilerini Türkiye Cumhuriyetiniñ Rusiye tarafından Ukrainağa qarşı istilâsı ve Qırımnıñ Rusiye işğalinden azat etilmesi ile bağlı siyasetiniñ deñişmeycegine ve izçen olacağına işandırdı», – denile beyanatta.
«Bugün olğanı kibi, kelecekte de yardımımızğa işana bilesiñiz. Eminim, qırımtatar halqınıñ birleşüvi şaraitlerinde, sulh ve havfsızlıq negizinde keçken Bütündünya kongressi küreşiñizni arttırır», – dep bildire Türkiye prezidentiniñ sözlerini onıñ matbuat hızmeti.
Malüm olğanı kibi, qırımtatar yetekçileriniñ Erdoğan ile körüşüvi qapalı şekilde keçirildi.
İndonesia ziyaretinden sebep Erdoğan raatlıq künleri Ankarada keçirilgen Bütündünya qırımtatar kongressinde iştirak etip olamadı. Kongress iştirakçilerine yollağan muracaatında Erdoğan Qırımda qırımtatarlarnıñ havfsızlığı Türkiye içün esas vazife olğanını bildirdi. Türkiye yetekçisi qırımtatar halqına ileride de yardım etmege söz berdi.


text:
Mistik
BalşıMamır 11, 2010 | mystic 2
[slideshow]
Kartasın qayta-qayta sapırıp, şilap otırğan balşı kartalardı üş-üşten qatarlap jazıp jiberip şoşıp ketti.
Bal oğan tura qarsı aldında birediñ twrğanın aytadı. Al, aldında karta jazğan şäkene üstelden basqa däneñe joq.
Tolığın oqu
Qırıqbirinşi bölmeMamır 11, 2010 | mystic 4
[slideshow]
Ol äuel bastan-aq öz ömirine ırza emes-ti.
Es bilgeli bar ömiri joqşılıqpen ötken, it qorlıqpen ötti. Tura qırıq toğız müşelinde öz-özine qol saldı. Artına qayırılıp qarar eştemesi joq-tı, tuıs-tuğan, bala-şağa degendey. Tolığın oqu
Jat qwşaqMamır 11, 2010 | mystic 6
[slideshow]
Jat qwşaq
– Bilesiñ be, men erte me keş pe senimen jolığam?
– Eşqaşanda, sebebi men tek qana elespin. Al, sen adamsıñ ğoy.
– Qalayda kezigem!..
– Ümittenbe!..
Tolığın oqu


text:
Kiyevde işğal etilgen Qırımda rusiyeli FSB tarafından taqip etilgen mühbir Mıkola Semena aqqında malümatnı halqqa bildirmege ve oña qol tutmağa çağırdılar.
«Qırımda söz serbestligini, mühbir sözü serbestligi aqqını bozuvnıñ eñ parlaq timsali, Mıkola Semenağa qarşı cinaiy iş ola. Em Ukraina, em de Avropa, Rusiye mühbirler cemiyetine öz zenaatdaşına yardım etmege muracaat etemiz. O, zorbalıqqa çağırmadı. Taqiqatnıñ fikrince, o, Qırımnıñ Ukrainağa qaytarılması içün nasıldır bölünüvlerge çağırğan edi. Bunıñ cinayet olması mümkün degil», – dep ayttı mühbirniñ adliyecisi Aleksandr Popkov avgust 31-de Kiyevde keçirilgen matbuat konferentsiyasında.
«Mühbirler öz zenaatdaşına yardım etmege istese, jurnalistlerni, bunen beraber, Ukrainada cemaat teşkilâtlarını bizge Qırım zenaatdaşımızğa destek köstermek içün halqara ekspertlerni tapmaq yardım etmege çağıramız», – dedi o.
Radio Svobodanıñ Qırım.Aqiqat leyhasınıñ reberi Vladimir Pritula qayd etti ki, Mıkola Semena Qırımda öz zenaat vazifelerini eda etkeni sebebinden taqip etile.
«O, çoqtan Radio Svobodanen işbirlik tuta ve hususan bunıñ içün taqip etile. Mıkola Semena, belli ukrain mühbiri ola, onı Qırım mühbircilik ustası, dep sayalar. O, aman-aman 50 yıl çalışa, pek yaş olıp başlağan edi. O, bir çoq rayon neşirlerniñ yolbaşçısı edi. Soñki 10 yıl devamında o, Qırımda ögdeki ukrain gazetalarınıñ mühbiri edi – «Zerkalo nedeli», «Den», bundan da ğayrı, «Moskovskiye izvestiya» gazetasınıñ mühbiri edi. Hususan bunıñ içün em ukrain, em de rusiyeli mühbirlerniñ birdemligine işanamız. Halqara uquq qoruyıcı ve mühbirler teşkilâtlarınıñ destegini de bekleymiz», – dep ayttı Pritula.
Ukraina haber siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar qayd etti ki, Qırımda mustaqil mühbir olaraq çalışma şimdiki vaqıtta ayat ve sağlıq içün telükeli ola, Mıkola Semenanen olğan vaziyet ise, bunıñ delili ola.
Baarde Qırımda kütleviy şekilde tintüvler, bu cümleden, Qırım.Aqiqat ile işbirlik tutqanında şeklenilgen mustaqil mühbirlerde tintüvler keçirildi. Radio Svoboda müellifi Mıkola Semenağa qarşı Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünligini bozmaq çağırğanında şeklenilüv boyunca cinaiy iş açıldı. Rusiyeli taqiqat oña yarımadadan çıqmağa yasaq etti.
Avgust 29-da, bazarertesi künü Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi belli ukrain mühbiri Mıkola Semenanıñ adliyecisi bergen FSB taqiqatçısınıñ areketlerine qarşı şikâyetini red etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Kiyev – Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi ile 2014 senesiniñ neticeleri boyunca intervyü keçirmek içün bir aftalıq telefon ücümi neticesiz oldı. Buña baqmadan, Mustafa Cemilev yollağan suallerimizge yazma şekilde cevap berdi.
– Soñuna kelgen 2014 senesi nenen belgilendi?
– Yıl bir çoq dramatik vaqianen belgilendi – insan menligi içün inqilâp olaraq tanılğan Kiyevdeki Maydan vaqiaları, silâsız vatanperverlerni öldürüv, Yanukoviç ve onıñ ortaqlarınıñ Rusiyege qaçıp ketüvi, Rusiye ordusınıñ istilâsı ve Qırım işğali, qırımtatarlarğa qarşı repressiyalar – arsız usullarnen Meclisni yoq etmek ıntıluvları, kütleviy tintüvler, işğalge qarşı çıqqan yigirmi faalniñ ğayıp oluvı ve öldürüvi, ukrain vatanperverleriniñ Rusiye askerleri ve yollağan aydutlar ile qanlı uruşlar...
– İçtimaiy-iqtisadiy ve siyasiy saalarda angi yeñişlerni qayd ete bilesiñiz?
– Ukrainada olıp keçken adise-vaqialarnı köz ögüne alsaq, içtimaiy-iqtisadiy saada neticeler aqqında aytıp olamayıq, elbet de. İstilâ aqibetinde Ukraina iqtisadiyatınıñ tahminen 20% ğayıp etti, «qardaş» qomşunıñ ücümlarına cevap bermek içün büyük para (künde tahminen 200 million grivna) masraf etile. Bu vaziyette bile kelecek sene Ukraina iqtisadiyatınıñ yerine kelmesi beklenile. Ukraina halqınıñ eñ müim ğalebesi – mafiya rejiminiñ quvması, memleket prezidentiniñ muvafaqiyetli ve ciddiy bozuvlarsız saylavları, memleketniñ avropalı atlantik yönelişinde adım atuvı. Bu, tabiiy ki, büyük qomşumıznı bayağı qorquttı. Bundan sebep Ukrainağa qarşı mantıqsız, Rusiye içün de zararlı ve cinaiy areketler.
– Neler yapılmadı?
-- Şimdilik Qırımnı işğalden azat etemedik, Ukrainanıñ şarqiy regionlarına çetelden yollanılğan aydutlardan azat etemedik, akimiyette qabarcılıq derecesini kerekli kibi eksiltmedik, akimiyet strukturalarını çetel agentlerden ve eski mafiya rejiminden tolusınen boşatmadıq, memleket iqtisadiyatını pekitmedik, grivnanıñ inflâtsiyasını toqtatmadıq, ve daa bir sıra şey yapılmadı.
– Siz avropadan başlap Yaqın Şarqqa qadar bir sıra halqara ziyaretni keçirdiñiz. Dünya liderleri ile körüşüvlerde angi meselelerni baqtıñız?
– Bu sene çetel ziyaretleri, kerçekten de, çoq oldı. Umumen bu yıl içinde 32 ziyaret oldı, olardan 11 – Türkiye, üçer sefer – AQŞ, Poloniya ve Belgiya, ekişer kere – İsviçre ve Frenkistan, birer kere – Saudiy Arabistan, Almaniya, Şimaliy Qıbrız, Avstriya, Latviya, Estoniya, Çehiya, Moskoviya. Vaqıt az olğanı içün bazı davetlerni red etmege ya da başqa zamanğa qaldırmağa mecbur qaldıq. Meclis reisi Refat Çubarovnıñ çetel ziyaretler cedveli de aynı oldı.
Ukrainada olıp keçken adise-vaqialar, Qırım işğali, bu vaziyette Meclis ve qırımtatarlarnıñ çoqluğı köstergen mertlik ve, tabiiy ki de, onıñ şeref artması dünya toplulığınıñ diqqatını celp etti, devlet liderleri, farqlı memleketlerniñ devlet, cemaat ve din erbapları bu sebepten işğal etilgen topraqnıñ tamır halqı liderleriniñ noqtaiy nazarını ögrenmek istediler. Bu körüşüvlerde esasen işğal, «referendum», Qırımnıñ şimdiki vaziyeti aqqında malümat berdik ve bu mevzuda Rusiyeniñ yalanlarını aydınlatmağa tırıştıq.
– Siziñ Türkiye ziyaretiñizden soñ prezident Erdoğan Rusiye lideri Putin ile körüşti. Keçirilgen brifingde memleketler arasında mal taşımalarını arttırmaq ve er angi derecede bağlarnı quvetleştirmek ıntıluvları aqqında aytıldı. Türkiyeniñ «Rusiye-Qırım-Ukraina» geopolitik üçköşelikte nasıl menfaatları bar. Erdoğan işğalni tanıycaqmı?
– Türkiye prezidenti ve baş naziri Putin ziyaretinden 3 kün evelsi bizni Ankarağa davet ettiler, añlağanımızğa köre, Qırımdaki vaziyet aqqında tam malümat almaq içün, çünki Rusiye prezidenti ile qırımtatarlarnıñ problemlerini de muzakere etmege planlaştırıla edi. Bizni Putin ve onıñ taqımı qalacaq musafirhanede yerleştirdiler. Kelgenimizde ayatlarda Putinniñ imayesi endi yüre edi ve, söz sırası, musafirhane memuriyetinden ne vaqıt ketecegimizni soray edi.
Baş nazir Ahmed Davutoğlu ve prezident Recep Tayip Erdoğan ile ayrı körüşüvlerde bizler vaziyetni añlattıq, olarnı meraqlandırğan suallerge cevap berdik, üküm sürgen vaziyette Türkiye yapa bilecek areketleri aqqında söz yürsettik. Bizler Türkiye tarafına Ukraina prokuraturası qıdırğan qırımtatarlarnıñ aqlarını bozğan ve işğalci akimiyet ile iş tutqan sabıq Ukraina vatandaşlarınıñ cedvelini berecekmiz, dep añlaştıq, bu adamlarnı Türkiyege kirsetmeycekler, ve daa yahşısı – Ukraina akimiyetine berecekler, dep kelişken edik. Prezidentniñ, Putinden qırımtatarlar içün ne isteycem sualine, bizler Qırımdan ketsin, memleketimizniñ şaqsiy regionlarına terroristlerni yollamasın, Qırımda apiske alınğan semetdeşlerimizni azat etsin, adamlarnı esir alğan ve öldürgen insanlarnı taqiq etsin ve mesülietke çeksinler, Meclis basqısını toqtatsın ve onıñ mal-mülkini hırsızlamasınlar, dep ayttıq. Bundan ğayrı, men Recep Tayip Erdoğanğa Putinden daa bir şey soramağa rica ettim, o, büyük bir devletniñ yolbaşçısı olıp, aynı vaqıtta bir qorqaqtır – ne içün meni, Refat Çubarov ve ismet Yüksel vatanğa kirsetmey? Onıñ da muhalifeti bar – olarnı Rusiyeden quvmay da. Yıllar devamında Vatanğa qaytuv oğrunda küreşken halqqa nisbeten özüni ne içün böyle alıp bara.
Vaqıt keçken soñ, Recep Tayip Erdoğan Vladimir Putin ile qırımtatar meselesini tarafından 45 daqqa devamında muzakere etkenini ve menim bazı sualerimni bergenini bile ögrendim. Putin bütün suallerge «al etecekmiz, tırışacaqmız, ögrenecekmiz» ve ilâhre cevap berse, vatanımızğa qaytacağımız aqqında – olmaz, Qırımğa kesen-kes kirsetilmeycekler, çünki olar «ekstremistler», dep aytqan eken.
Erdoğan ve Putin beraber keçirgen matbuat konferentsiyasında aytılğan laflar – muzakere neticeleriniñ ğayet «diplomatik» aydınlatması, çünki bir çoq meseleler boyunca fikirler aynı olmadı, Türkiye Qırım işğalini tanımay ve Ukraina topraq bütünligine qol tuta. Taraflarnıñ Suriye meselesinde fikirleri bir-birine zıt keldi, çünki Rusiye Başar Asadnıñ diktator rejimine qol tuta, Türkiye ise bu memlekette tınçlıq olmasını istey ve Türkiyege qaçıp ketken bir buçuq million suriyeliniñ vatanğa avdet olmasını bekley.
Mal taşımalarınıñ arttırılmasını aytsaq, eñ evelâ, Rusiye cermayı ve tabiiy gazı nazarda tutıla, lâkin ğarp cezalarından sebep iş emekdaşlığı qısqartıla, çünki rubl tüşe, rusiyelilerniñ satın alma imkânları da eksile. Onıñ içün Rusiyede çalışqan bir çoq Türkiye şirketleri ve müessiseleri işini toqtatalar.
Türkiye Rusiyeniñ Qırım işğalini tanır dep laf bile yoq, çünki uquqiy bir devlet halqara aydutlıq ile razı olmaz. Söz sırası, keleyatqan yılnıñ eñ yaqın aylarında Türkiye prezidenti ve baş naziri Ukrainanı ziyaret etip, Ukraina topraq bütünligi boyunca fikirlerini daa bir kere resmiy şekilde bildirecekler.
– Kelecek sene Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden mesülietlisiniñ hızmeti, halq deputatı Mustafa Cemilev ve «Qırım» fraktsiyalarara gruppası ne yapmağa niyetleneler?
– Prezidentniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisiniñ nizamnamesine binaen, bu hızmetniñ esas vazifesi qırımtatar halqınıñ Ukrainanıñ tamır halqı olaraq vatandaş, iqtisadiy, içtimaiy ve medeniy aq-uqquqlarınıñ yerine ketirilmesinde yardımcı olmaqtır. Bu alanda em Cemilev, em de yaqın zamanda halq deputatı olacaq Refat Çubarov da çalışacaqlar.
– Qırım 2015 senesi Ukrainağa qaytacaqmı?
– Böyle bir tilek ile yalıñız Qırım ve Ukrainada degil, dünyanıñ farqlı köşelerinde yılbaş gecesi qadeler köterilecek. Mıtlaqa qaytacaq, lâkin tam bir sanını bir kimse aytıp olamaydır. Bu Rusiye içün de elverişli olur edi, çünki böyle devam etse, bu memleketni büyük zararlar bekley. Qaytaruv qabaatlılarnı mesülietke çeküv ve ketirilgen zarar içün tazminat ile olmalı. Yoqsa bunıñ kibi istilâ tekrarlanmasınıñ havfı, küçlü olğanından sebep qomşunıñ toprağını almaq niyeti ve devletlerniñ özek silânı almaq istekleri, böyle etip, dünyada cian cenk telükesi artacaq.


text:
«İslâm devleti» teşkilâtı Suriyeniñ merkeziy Homs belediyesinde yerleşken şeerniñ zapt etüvinden soñ 230 vatandaşnı, şu cümleden 60 hristiannı esir etti.
Londonda insan aqlarınıñ nezaretçileri bildirgeni kibi, vatandaşlarnı avgust 5 künü boyevikler tarafından zapt etilgen Al-Karyatayn şeerinde avgust 6 künü esir aldılar.
Hristianlarnıñ çoqusı Al-Karyatayn şeerine Suriye şimalinde yerleşken Aleppodan qaça edi.
Nezaretçilerniñ reisi Rami Abdel Rahman aytqanı kibi, boyevikler «rejim ile işbirlikte bulunğan»larnı qıdıra edi.
Al-Karyatayn şeerinde cenkten evel 18 000 insan yaşay edi, şu cümleden sunnit musulmanlar ve bir eki biñ katolik ve pravoslav hristianlar.
Neticede şeerniñ hristian ealisi bir qaç yüzge qadar qısqardı.


text:
İşğal altındaki Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti noyabrniñ 1-nde gece Qırım memuriy sıñırını qapattı. Bu aqta Ukraina Devlet sıñır hızmeti ve Ukraina içki işler Nazirligi haber etmekte.
«Bügün gece saat 1:30da, Qırım Muhtar Cumhiyetinde yerleşken işğalçilerniñ hızmetleri, vaqtınca işğal etilgen yarımadanen Ukraina arasındaki memuriy sıñırdan transport vastaları ve insanlarnıñ keçişini qapattı. Sebepleri belli degil, çünki yarımadadan kelgenler de keçip olamay», – denilmekte MVDniñ haberinde.
Rusiyeli KHV, qomşu Rusiyeniñ Terrorğa qarişı küreş milliy komitetiniñ malümatına bazanaraq, noyabrniñ 1-nde Aluştada gaz yolağı zarar körgeni sebebinden, Yalı boyunda yaşağan biñden ziyade insan gazsız qalğanını bildirdi.
Qırımlı uquq qorçalama hızmetleri «diversiya da şu cumleden olmaq üzre çeşit türlü versiyalar olma sebebini araştırmaqtalar».
TASS «Kremgazseti»de tasdıqlanğanını aytıp , «yaqın künlerde Qırımnıñ cenübinde gaz teminlevi tiklenecegi aqqında» bildirmekte.


text:
“Terrorçılarğa köçle höcümnär yasaldı”
Törkiyä ilbaşı bu xaqta Änkara muxtarları belän oçraşuda belderde
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan ilbaşı idaräse kölliyäteneñ kürgäzmä zalında oyıştırılğan säxär programmasında Änkara muxtarları belän oçraştı.
Ärdoğan Cudidä,Gabarda ,Tändüräktä,Bästlär Däräsendä terrorçılarğa köçle höcümnär yasaluın citkerde.
İlbaşı Afrin häm Cärablusta terrorçılarğa qarşı alıp barılğan operaśiyälärgä tuqtalıp” İke yaqta da 4 meñ kvdrat çaqrım mäydanda bezgä kilgän qaçaqlar xäzer kire qyta başladı. Xäzergä qadär 200 meñ tiräse qaçaq üz cirlärenä qayttı.Tağın da kübräk qaytırlar dip ışanam”dide.


text:
Bunı Aqmescitte ötkerilgen brifingde Qırımnıñ öz başına ilân etilgen baş naziri Sergey Aksönov jurnalistlerge bildirdi, dep haber ete Qırım «akimiyetine» yaqın olğan Krıminform saytı.
«Mihalçevskiy (istifağa) çıqtı, bugün qalğanlarını bekleymiz», – dep ayttı Aksönov. O, Mihalçevskiyniñ eki muavini ve cumhuriyetniñ tibbiy müessiseler reberlerini nazarda tuta edi.
O, olarnı «madde boyunca» işten boşatmamaq içün, özlerine ariza yazmağa teklif etti,
«Bu arqadaşlarğa prokuror urbasında doktornı yollamamaq içün bizler er keske ariza yazmağa teklif ettik. Ep bir olar işten boşatılacaq», – dedi Aksönov.
Qırım «ükümetiniñ» matbuat hızmeti bildire ki, bazarertesi künü, Aksönovnıñ aytqanına köre, yañı «nazir» tayin etilecek, birazdan ise onıñ muavinleri de peyda olacaq.
«Baş ekim vazifelerine namzetlerni bu tibbiy müessiselerniñ hadimleri tarafından zenaat birligi ile muzakereden soñ teklif etilecek», – dep ayttı Aksönov tibbiyet hadiminiñ Kününe bağışlanğan tantanalı tedbirde.
Bu künleri Aksönov Qırım sağlıq saqlav «nazirliginiñ» reberligi ve baş hastahanelerniñ yolbaşçılarına istifağa çıqmağa teklif etti. Böyle bir qarar hastahanelerde alınğan «hayriye tölevler» ile bağlı. Şimdige qadar iç bir cumhuriyet hastahanesiniñ baş ekimi işten boşatuv aqqında ariza yazmadı.


text:
Noyabr 15 künü Gürcistannıñ Tbilisi şeerinde Rusiye tarafından Abhaziyanıñ işğaline qarşı mitingde muhalif küçler qırımtatar ve ukrain bayraqlarını köterdiler.
Mitingni devletniñ «Yekâne milliy areketi» muhalif firqası azırladı.
«Rusiye Abhaziya ile daa sıq munasebetler aqqında añlaşma tizgeni bizim içün bir sebep oldı», – dep ayttı Gürcistannıñ milliy havfsızlıq Şurasınıñ sabıq kâtibi Georgiy Bokeriya.
İştirakçilerniñ bazıları Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ süreti ve «Rusiyeni toqtatırmız» yazısı ile şiarlarnen keldiler.
Hatırlatamız, Rusiyeniñ istilâcı siyasetine qarşı Gürcistan ve Ukrainanıñ Kiyev şeerinde Mihaylov meydanında narazılıq numayışları teşkil etildi. Tedbirde ukrainliler ve gürciler iştirak ettiler.
Fevralniñ soñunda martnıñ başında, 2014 senesi Rusiyeden ve Qırımdaki Qara deñiz flotundan arbiyler Qırım yarımadasını işğal ettiler. Mart 16 künü 2014 senesi Qırım ve Aqyarnıñ statusı boyunca referendum ötkerildi. Onıñ neticelerine esaslanıp, Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ukraina, Avropa birligi, AQŞ bu rey berüvni tanımadılr ve Qırım Rusiye tarafından işğal etildi dep sayalar.


text:
İnsan aqlarınıñ bozulmasını toqtatmaq içün Rusiyege qarşı muvaqqat tedbirlerniñ alınılması aqqında qarar, eñ yaqın aylarda qabul etilmek mümkün. Bunı Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ (TİN) matbuat-kâtibi Maryana Betsa bildirdi.
«Bunen beraber Ukraina, BM Halqara nahkemesine muracaat etip, işniñ özü baqılacaq vaqıt devamında, Rusiye Federatsiyası tarafından insan aqlarınıñ bozulmasını toqtatmaq içün acele sürette muvaqqat tedbirlerniñ qabul etilmesi aqqında rica etti. Muvaqqat tedbieler aqqında qarar bir ya da eki ayda qabul etilmek mümkün. Bu, asılında, çoq vaqıt talap etmey, lâkin bu da müyim bir sual, onı da mahkeme baqmaq kerek. İşniñ özüne kelgende ise, bu kibi işler, çoqusı allarda, Halqara nahkemede bir-qaç yıl devamında baqıla», – dedi Betsa.
Bundan ögüne Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov, Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ Halqara mahkemesi Rusiyede insan aqlarınıñ bozulması toqtatılsın dep alğan tedbirler işğal etilgen Qırımda repressiyalarnı eksilteceklerini aytqan edi.
Yanvar 16 künü Ukraina BM Halqara mahkemesine muracaat etip, terrorizm ve ırq ayırımına maddiy destekekniñ toqtatılması aqqında halqara konventsiyalar Rusiye tarafından bozulğanına şikâyet etti. Ukraina Tışqı işler naziligi Rusiye Qırımda rus olmağan cemiyetler, şu cümleden etnik ukrain ve qırımtatarlarnı ayırımğa oğratıp, millet ayırımınıñ er angi çeşiti ile küreş Konventsiyasını boza, dep qayd ete.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımnıñ energetik sisteması 31 dekabr künü bozuvsız çalışacaq, Qırım sakinleriniñ evlerine elektrik aqımı toqtamayıp kelecek, dep bildirdi Kreml kontrolündeki yarımadanıñ Yaqarlıq ve energetika nazırı Svetlana Borodulina.
Onıñ sözlerine köre, ealini toqtatuvlarsız elektrik aqımınen teminlemek içün, Qırımda idareler yolbaşçılarını ışıqlarnı eksiltmege rica ettiler.
«Sistema bozuvlarsız çalışacağını tahmin etemiz. 31 dekabr – raatlıq künü, ağlarğa berilecek ağırlıq kün devamında bir tertipte olacaqtır. Bizler içün, sanayı şirketleri çalışmaycağı – yahşıdır, bazı küçlerni arttırmağa mümkün olacaq. İdare yolbaşçılarına, soqaqlarnıñ bazı qısımlarında, reklama tablolarında ışıqlarnı söndürmege rica ettik, bizim esas maqsadımız, ilk evelâ, ealini toqtamayıp elektrik energiyasınen teminlemek», – tarif etti Borodulina, dep haber ete RİA Novosti Krım.
Nazir, elektrik energiyası tutumlı qullanılmaq kerek olğanını hatırlattı. O Qırım sakinlerini, elektrik qızdıruv aletlerini mümkün olğanı qadar azca qullanmağa çağırdı.
Keçenleri Qırımda suvuq avalar sebebinden elektrik energiyası yetişmegenini bildirgen ediler.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Aqyar şeer mahkemesi Aqyardaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Enver Seytosmanovnıñ tevqif etilmesi aqqında qararını quvette qaldırdı. Bunı mayıs 24-te Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Seytosmanovnıñ imayesi ev apisi soradı, lâkin akem Seytosmanovnı tahqiqat izolâtorında iyül 9-ğa qadar qaldırdı.
Advokat Sergey Legostov: «Enverde alından şikâyet yoq. Bu künlerde ketirilgen aş paketini alğanını ayttı», – dep ikâye etti.
Enver Seytosmanovnı Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca «Terroristik teşkilâtnıñ faaliyetinde iştirak etüv»de qabaatlaylar. Rusiye telükesizlik hadimleri ağa-qardaş Ernes ve Enver Seytosmanovlarnı mayıs 10-da Aqyarnıñ Balıqlava rayonındaki Hayto (Tılovoye) köyünde, anda yapılğan tintüvlerden soñ yaqaladılar.
Daa soñra Ernesni yiberdiler. Enverge cinaiy işniñ açılması boyunca qararnı taqdim ettiler. Ertesi künü Rusiyeniñ kontroli altında olğan Aqyarnıñ Leninskiy rayon mahkemesi Enver Seytosmanovnı tevqif etti.
Mevzuğa dair: Terrorizm şübhesi ile parmaqlıqlar artında: daa bir qırımlı «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif etildi»
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız olaraq taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni yasaq etip, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, olarnıñ diniy alâmetke köre taqip etilgenlerini tüşüneler. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenlerniñ esasen qırımtatarlar olğanını ve olarnen beraber İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleriniñ taqip etilgenini qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
Kreml kontrol etken Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde dekabr 29-da yazda Qırımda yaqalanğan «diversant» Redvan Suleymanovnıñ apiste yatma müddetini uzatmaq içün oturış keçirilmesini planlaştıralar, bunı advokat Emil Kurbedinov Facebookta bildirdi.
Onıñ qayd etkenine köre, Suleymanov – «2014 senesi Qırımdaki arbiy bölüklerinden birinde 20 kün devamında teslim olmağan qırımtatarıdır».
«Ukrain diversion gruppasında» iştirak etmesi ile qabaatlanğan Redvan Suleymanov Aqmescitteki Taqiqat izolâtorında yata, onıñ davasında taqiqat devam etmekte.
Rusiye kütleviy haber vastaları FSB malümatına esaslanıp, Redvan Suleymanov iyül 30-da Aqmescit ava limanında yaqalanğanını bildirgen edi. Avgust 12-de Federal havfsızlıq hızmeti Suleymanov sorğuğa çekilgen videonı Rusiye matbuat vastalarına yolladı. Yaqalanğan dey ki, 2015 senesi oktâbr ayında Zaporojye şeerinde ukrain istihbaratı oña iş teklif etti. Suleymanovnıñ aytqanına köre, oña arbiy tehnikasınıñ areketleri aqqında malümat toplamağa emir etildi, soñra ise patlav maddeleri qoyulacaq yerlerni Aqmescit vokzalında ve ava limanında tapmağa avale etildi.
Avgust 10-da FSB bildirdi ki, avgust 7-ne keçer gecesi Qırımda yarımadada teraktlarnı azırlağan «ukrain diversantları» yaqalandı. Bundan evel Rusiye sıñırcıları üç kün devamında yarımada ile memuriy sıñırdaki kiriş ve çıqış noqtalarını blok etken edi.
Ukraina akimiyeti Moskva bergen malümatını inkâr etip, Rusiye mahsus hızmetleri «provokatsiya» yapa, dep bildire.


text:
Qırımda dekabr 12-17 künleri «Qırım demir yolu» yarımada vokzallarında balalar içün «Ayaz dedege mektüp» yılbaş aktsiyasını keçirecek.
Bu aqta şirketniñ matbuat hızmeti bildire.
«Tedbir çerçivesinde ufaq qırımlılar tılsımlı qaramanğa öz arzuları aqqında yaza ve olarnıñ kerçekleşmesini soray bile. Mektüpni yazmağa balalarğa Qarqız yardım eter», – denile beyanatta.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, bütün mektüplerni «Ayaz dede iqametgâhına yollarlar – Velikiy Ustüg şeerine (Vologod vilâyeti)». Eki aftadan balalarğa cevap yollaycaq olalar.
Dekabr 12 künü aktsiya Aqmescitte, dekabr 13 – Aqyarda, dekabr 14 – Kezlevde, dekabr 15 – Kefede, dekabr 16 – Keriçte, dekabr 17 – Canköyde keçirilecek. Vokzallarda böyle poçtalar Moskva vaqtı boyunca 9:00-16:00 saatleri çalışacaq.


text:
«QazAgrodan» 700 mln teñge urlağandar sottaldı
ASTANA. QazAqparat - «QazAgro» xoldïnginen iri somadağı qarajattıñ urlanwına qatıstı jeke jäne kvazïmemlekettik kompanïyalardıñ lawazımdı tulğaları sottaldı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi QR Qarjı mïnïstrligi Memlekettik kirister komïtetiniñ baspasöz qızmetine silteme jasap.
«Astana qalası boyınşa Memlekettik kirister departamentiniñ ekonomïkalıq tergew qızmeti «Astana Bottlers» JŞS basşılığındağı - bas dïrektor M.J. Esirkepov jäne atqarwşı dïrektor Ş.E. Teşabaev, sonımen birge «QazAgroönim» AQ basqarma törağasınıñ orınbasarı B.M.Küzembaevqa qatıstı qılmıstıq isti tergew jumıstarı ayaqtaldı. Atalğan is «QazAgro» Ulttıq basqarwşı xoldïnginiñ byudjet qarajatınıñ 700 mln teñgesin jımqırw jäne jumsaw, qılmıstıq jolmen tabılğan aqşanı zañdastırw faktisi retinde tirkelgen», - delingen baspasöz xabarlamasında.
Mälim bolğanday, 2014 jılı «Astana Bottlers» JŞS «QazAgro» memlekettik kompanïyasınıñ 700 mln teñge kölemindegi qarajatına «Janım» sawda markasımen wltrapasterlengen süt şığaratın öndiristi iske qoswı tïis bolğan. Alayda «QazAgroönim» AQ-nıñ lawazımdı adamdarı men «Astana Bottlers» JŞS basşılığındağı M.J.Esirkepov jäne Ş.E.Taşebaev is boyınşa B.M.Küzembaevpen söz baylasıp, bul aqşanı qaltalarına basqan.
Osılayşa, memlekettiñ aqşası jumsalğan zawıt birde-bir lïtr süt şığarmağan. Jımqırılğan aqşa aqırı avtokölik satıp alw, Ewropağa qıdırw, sonımen birge Esirkepovtıñ jeke qarızdarın jabwğa jumsalğan.
Tergew barısında tutqındalğan adamdardıñ 970 mln teñgelik jeke mülikteri tärkilengen.
Sot ükimi boyınşa M.J. Esirkepov 8 jılğa, al Ş.E. Teşabaev pen B.M. Küzembaev 7 jılğa bas bostandıqtarınan ayırılğan. Olar jazaların qılmıstıq-atqarw jüyesiniñ qawipsizdigi ortaşa mekemesinde öteytin boladı.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Bağçasaray rayon mahkemesi mayıs 24-teki oturışuvında «Salaçıq» kervan-sarayı faaliyetiniñ toqtatılmasına dair qarar aldı.
«Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesiniñ bildirgenine köre, muessise «prokuror teşkerüvi esnasında tayin etilgen bozuluvlarnıñ def etilmesine qadar» qapalmaq kerek.
Aprel 27-de qavehaneniñ memuriyeti, «Rusiye mahkemesiniñ qararınen» «Salaçıq» öz işini vaqtınca toqtata, dep bildirdi. 2017 senesiniñ oktâbrinde Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif etilgen Marlen Asanov muessiseniñ saibi ola.
2017 senesiniñ oktâbrinde Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakinini yaqaladı. Bular – Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametov. FSB olarnı Rusiye ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara siyasiy İslâm teşkilâtınıñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletleriniñ bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesi, dep köstereler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanılmasını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ qorçalayıcıları, taqipniñ diniy alâmetke köre yapılğanını tüşüne. Advokatlar, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd eteler. Halqara uquq, işğal etilgen territoriyada işğal etken devletniñ qanunlarını tatbiq etmekni yasaq ete.


text:
“Höcümnär cawapsız qalmayaçaq”
Törkiyä prem’yer-ministrı Niğdädä “Ğadälät häm qalqınu” partiyäseneñ 6nçı kongressında yasağan çığışında Törkiyäneñ könyaq çik buylarınnan yasalğan höcümnärneñ cawapsız qalmayaçağın belderde
Törkiyä prem’yer-ministrı Binali Yıldırım Niğdädä “Ğadälät häm qalqınu” partiyäseneñ 6nçı kongressında çığış yasadı.
Yıldırım Törkiyäneñ könyaq çik buylarınnan yasalğan höcümnärneñ cawapsız qalmayaçağın belderde.
Yıldırım üz çığışında tübändägelärne citkerde:”Törkiyägä terror belän zıyan kiterergä teläwçelärgä artığı belän cawap qaytarılaçaq. Beznen säyäsätebez duslıqnı arttıru yünäleşendä, ämma ägär Watan, bayraq, millät turında süz bara ikän bez böten närsägä qarata iğ’tibarlı bulırbız, bu bezneñ öçen bik möhim”.
Prem’yer-ministr:”Törkiyä milli kileşü, ittifaq belän köçen berläşterergä häm üsärgä däwam itäçäk.Başqalarınıñ tänqit’ belän tulğan ğamälläre bezne yulıbızdan çigendermäyäçäk”.


text:
«Bizdiñ "Allo" äni men oğan tüsirilgen beynebayan xalıqtan "jaqsı" degen bağa alıp jatır! Osı bağasın alw üşin eñbek ettik, demek maqsatqa qol jetkizdik!» dep jazadı Erke Esmaxan öziniñ jeke paraqşasında.
Beynebayannıñ negizgi syujeti qala jigiti awıl qızımen telefon arqılı tanıswınan bastaladı.Sözi jeñil, oyğa qonımdı orındalatın änniñ sözin aqın Qaynar Alagözov, al äwenin qazirgi kezde biraz xït änderdiñ avtorı bolıp ülgergen Qural Moljanov jazıptı. Jalpı än Töreğalï men Erkeğa arnalıp şığarılğan. Beynebayan ïdeyasınıñ avtorı tanımal prodyuser Bayan Esentaeva.
Avtorı: Abay Aysara
Kommentarïï


text:
Frankfurttaki kitap forumında «Ukrayınska pravda» baş muarriri Sevgil Musayeva-Borovik ve «Qırım eviniñ» programm müdiri Alim Aliyev «Mustafa Cemilev. Boysunmağan» kitabını taqdim etecekler. Bunı Alim Aliyev Facebookta haber etti.
«Bugün Mustafa ağanen beraber dünyanıñ eñ büyük kitap merasiminde – Frankfurt kitap forumında – bulunamız. Qırım ve qırımtatarlar, edebiyat, azatlıq, küreş, ümüt ve olacaq zafer aqqında laf etecekmiz. Diger memleketlerden kelgen çetel jurnalistlerine ve neşircilerine Sevgil Hayretdın Qızı Musaieva ile beraber yazğan «Mustafa Cemilev. Boysunmağan» kitabımıznı taqdim etecekmiz», – dep yazdı Aliyev.
«Mustafa Cemilev. Boysunmağan» kitabı Kyivde 2017 senesi martnıñ 17-nde taqdim etilgen edi.
Müellifler kitapqa baş qaraman ve qırımtatar milliy areketiniñ diger iştirakçileri ve sovetlerniñ dissidentleri ile yapqan intervyülarını kirsetip, işğal altındaki Qırımnıñ şimdiki vaziyeti aqqında tarif ettiler.
«Mustafa Cemilev. Boysunmağan» kitabı rusça ve ukraince cemi 7 biñ nusha olaraq çıqtı.
Daa evel Frankfurttaki kitap yarmalığında Sentsovnıñ ikâyeleri oqulğanını bildirgen ediler.