text:
Bilimlärniŋ nurluq zärriliri aŋ-säviyämizdin ana tili arqiliq orun alidu, uniŋ arqiliq täpäkkürimiz käŋiyidu. heçbir mubaliğisiz eytimizki, tilimiz intayin bay. Uniŋda ipadiläp bolmaydiğan çüşänçä yoq. Äyni vaqitta, näzärimdä, uyğur tili sinonim vä omonimlarğa bayliği bilänmu päriqlinip turidu. Buniŋğa bir misal, şeiriyätniŋ muräkkäp türi bolğan tuyuq janriniŋ moҗutluğidur. Yänä bir misal, Danteniŋ «İlahiy komediya» namliq äsäri başqa millätlär tilida 9 vä 11 boğumluq misralarda šz ipadisini tapqan. Päqät uyğur tilida väznlär sani yättilikni täşkil qilğan.
Eytiş keräkki, ana tilimiz beşidin helä qara künlärni käçürdi. Amma härqandaq çäkläş vä tosqunluqlarğa sävirlik bilän bärdaşliq beriş tüpäyli, šziniŋ küräşçanliq rohi arqiliq mustäqillik qädimini besişqa muvappäq bolğan elimizdä ana tilimizmu zamanğa muvapiq şäkillinip, šz ipadisini tapmaqta.
Millät vä til – tomur bilän yopurmaq. hayat bolsa, şularniŋ ariliğidiki halqa. Millät vä til häqqidä kšŋlümdin käçkän hislirimni qäğäzgä çüşiridekänmän, yeqin štmüştä bolğan bir vaqiä yadimğa kelidu. Sabiq Keŋäş İttipaqi dävridiki jiğinlarniŋ biridä muhbirlar bilän qaysidu-bir mavzuda soal-җavap boluvatatti. Äpsuslinarliq yeri şuki, soallarmu, berilivatqan җavaplarmu rus tilida. Rus tilida ravan sšzlişälmäydiğan yeza muhbiriğa mänsüp bu işlar eğir edi. Şunda käsipdaşlirimniŋ biri çidalmidi. Jut tuyğusi, millät ğururuniŋ kšŋlini ğäş qilğan bolsa keräk, uyğur tilida – ana tilida – soal bärdi. Prezidiumda oltarğan «natiqlar» šz millitimizgä mänsüp bolsimu, šz ana tilidin sšzläştin uyaldimu yaki yenida turğan rus şerikliridin äymändimu, soalğa çüşänmigändäk, uniŋğa biraz qarap turdidä, berilgän soalğa rus tilida җavap bärdi. Bu ähval zaldikilärgä ğälitä tuyulsimu, birärsi çiş yerip eğiz açmidi.
Ana tiliğa muhäbbät tuyğusi kšŋüllärniŋ tüvigä çoŋquriraq siŋişi keräk. Çünki šz tarihini, šzlükni biliş, duniyani tonuş, šz milliti vä ana tilidin pähirliniş tegidä pidaiyliq, yüksäk märipät yatidu.
Ana tilimiz bilän hälqimizniŋ beşi üstidä aylanğan qara bulutlarni tarqitiş asanğa çüşkini yoq, älvättä. Bu toğriliq qandaq vaqiälär bolğanliği toğrisida mätbuatlarda toluq yorutulğanliği üçün män buni täkrarlaşni oşuq kšrdüm.
Orni kälgändä bäzibir mulahizilärnimu eytip štüşim keräk. Ana tilimizniŋ bayliği bilän gšzälligini uluqlap, iptihar bilän sšzläymiz vä uluğvar tuyğular ilkidä mämnun bolumiz. Miŋ äpsuski, ätrapimizğa äqil kšzi bilän näzär taşlisaq, dilimizda qandaqtu ağriq oyğinidu. Bügünki taŋda qançilik imtiyazlar bolsimu, tilimizniŋ qädrini, täğdirini yättä uhlisimu çüşigä kirmäydiğan pärzäntlirimiz kšpäymäktä. Tilimizniŋ täğdiri bilän bağliq misallarni kšpläp kältürüşimiz mümkin.
hä, ana tilimiz – milliy pasportimiz ekän, buniŋ keläçäk täğdirimu šz qolumizda. Bu äsnada štmüşkä bir näzär taşlayluq. Millät därdigä därman boluş üçün mutäpäkkür bovimiz Mahmut Qäşqäriy märipätkä hamiyliq qilişqa, häzrät Navaiy «Türk elini mädhiyiläşkä» šzliriniŋ šmürlirini särip qilğan. Mundaq millät җankšyärliriniŋ härqaçan milliy hissiyatta yaşiğanliği talaşsiz.
Hudavädi MÄҢSÜROV.
Uyğur nahiyäsi.


c: text/html

text:
kызraH Taбa
пәHҗeшәMбe 15 aпpeлb 2004
-
MapT 07, 2004
Tatar yäşlärendä şayannar wä tapqırlar xäräkäte...
"Awlaq öy" ul şul yağı belän caylı, biredä härtörle temalarnı kütärep bula. Tatar yäşläre tormışımı ul, ällä inde çirattağı "Oscar"larnı birü tantanasımı, "Tatar cırı" yarışmasımı, yä bulmasa İtaliädäge San Remo cır festivaleme, bolarnıñ barısı xaqında da "Awlaq öy"dä söyläp bula. Häm inde söylände dä dip östärgä kiräk, min älege temalarnı elekke utırmalarıbızdan alğan idem.
-
-
okTябpb 19, 2003
Rusiä Däwlät Duması mäktäplärgä xärbi äzerlek däreslären qaytarmaqçı - Qazan moña barırmı?
Tizdän, tağın ike aydan soñ, tögälräk itep äytsäk, dikäberneñ 20-sendä, "Azatlıq" dulqınnarında berençe märtäbä "Awlaq öy" çığa başlawğa 10 yıl bulaçaq. Ber qarasañ, bu ällä ni zur waqıt tügel, bigräk tä xäzer bik popülär 1000 sanı belän çağıştırğanda. Läkin ayırım ber programma öçen 10 yıl da az tügel. Dimäk, "Awlaq öy" inde üsmer çorına kerep kilä häm aña xäzer bälkem dä üz eçtälegen şuña qarap beraz üzgärtergä dä kiräkter. Andıy ixtimalnı kire qağıp bulmıy...
-
aBrycT 24, 2003
Törkiädä yal itü - "Awlaq öy"neñ Märmäristäge dustı xäbär itä...
Qäderle duslar, sawmısız! "Awlaq öy"neñ çirattağı utırmasına räxim itegez! İnde menä awgust ayı azağına yaqınlaşıp kilä, ildä äle genä 1991-nçe yılğı mäğlüm fetnä häm 1998-neñ şulay uq yaxşı defoltınıñ çirattağı yıllıqların bilgeläp üttelär, Tatarstan 30-nçı avgustta Möstäqillek könen bäyräm itärgä cıyına. Dimäk cäy ayları azağına yaqınlaşa, cäyge yal waqıtı ütep bara digän süz. Anı törlegez törleçä ütkärgänder inde, kem Aznaqayda, peçän çabıp, kem Anapada, ä kem Costa Bravada, xäzer mömkinleklär kiñ, kesägä qarap, älbättä. Bügenge "Awlaq öy"dä bez Törkiädä yal itügä küz salırğa buldıq.
-
июлb 13, 2003
"Awlaq öy" Tatar yäşläre könnäre häm Başqort yäşläre cıyınında
Qäderle duslar, sawmısız! Bügenge "Awlaq öy" tulısınça yäşlär könnärenä bağışlana. Bezneñ öçen bu ğädäti tema, "Awlaq öy" tatar yäşläre könnären, alarğa äzerlekne häm niçek ütüwen yıl sayın yaqtırtıp kilde. Bıyıl da bu şulay bulır, östäwenä äle bez aña qädär Başqortstanda oyıştırılğan başqort yäşläre cıyınına da kerep çığarbız.
-
-
MapT 07, 2003
"Tatar yäşläreneñ global’ xäräkäte" häm Amerikada tatarça itep, awılça suğan turap peşerelgän bäräñge aşap bulamı?
"Tatar yäşläreneñ global’ xäräkäte" – "Azatlıq" tıñlawçıları bu xaqta belä mikän? Närsä ul, nindi çaralar ütkärä, anıñ Qazandağı Quray radiosına nindi qatnaşı bar? Moñardan tış sez, Amerikanıñ qaysı şähärendä tatar awıllarındağıça peşerelgän suğanlı bäräñge aşap bulğanın beläsezme?
-
фeBpaлb 08, 2003
Tatarlarğa Valentin köne kiräkme, yäisä Qazanda tatarça söylägän zamança tutaş Finländiädän genä bula alamı?
Sawmısez, qäderle duslar, isännärmesez! Kärim Kamal sezne çirattağı utırmada sälämli. Xäzer bez Awlaq öydä bäyrämnän bäyrämgä genä oçraşabız kebek, soñğı märtäbä bu Yaña yıl kiçäsendä bulğan ide, bügen isä… bügen isä bernindi dä bäyräm tügel häm yaqın aralarda andıylar kötelmi dä diyärsez. Sovet ğäskärläre könenä qädär äle çınnan da waqıt bar, ä menä fivralneñ 14-endä mäğlüm Valentin köne, ğaşıyqlar bäyräme bilgelänä. Döresen genä äytkändä asılda ul Könbatışta, xristian mädäniatına nigezlängän dönyada ütä. Ä menä tatarlarğa ul kiräkme?Bez dä bit yış qına, ber ayağıbız belän Yewropada basıp torabız dip maqtanabız. Häm bez bügen Awlaq öydä dä bu xaqta söyläşep almaqçı idek. Moñardan tış sez tatar başqalası Qazandağı diskotekta çın tatar qızına tap bulu moğcizası turında da ber qızıqlı qıyssa işetersez, qäderle duslar.
-

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
I Meñli Geray
I Meñli Geray (arap urufatında: ۱ منكلى كراى; 1445 — 1515 aprel 17) - üçünci Qırım hanıdır.
I Meñli Geray, mustaqil Qırım hanlığına temel qoyğan I Hacı Geraynıñ sekiz balasından altıncısı edi. I Hacı Geray han 1466 senesi ölgen soñ, 12 yıl fetret devri denilgen onıñ balaları arasında devam etken taht qavğaları oldı. Bularnıñ çoqusı Nur Devletnen I Meñli Geray arasında edi. Fetret vaqtında Nur Devlet dört kere, Meñli Geray ise üç kere han oldı. Meñli Geraynıñ üç kerede tekmil saltanatı 44 yıl yekün tuta.
I Hacı Geray handan soñ ekinci oğlu Nur Devlet han oldı. Qırımda akimiyet içün onıñ qardaşı Meñli Geray küreşmege başladı, 1467 senesinde üç ay hanlıq Meñli Gerayğa keçti. Amma ğalebe birden qazanıp olamadı, ve Kefege qaçtı. Anda Cenevizler oña yardım ettiler, oñdan da ğayrı, eñ müim olğanı, o Qırımdaki mırzalarnen kelişti, Qırım sülâleleriniñ ve beyleriniñ yardımına esaslandı.
Altın Ordu kibi Qırım hanlığınıñ da eñ büyük meselesi mırzalarnıñ (yani asılzade sülâle reisleri) devletniñ aqiqiy saibi olğanlarından doğa edi. Mırzalar arasındaki küreşler, bu sülâlelerniñ bir-birlerine qarşı toplaşıp, ya da qomşu memleketlernen añlaşıp hanlıqta qolaylıqnen bir iç cenkke sebep ola edi. I Meñli Geray Şirin sülâlesi reisi Eminek mırza ve Cenevizlerniñ yardımınen 1468-de ekinci kere han oldı. Nur Devlet Şimaliy Kavkazğa qaçtı. Anda o Osmanlılarnen bağ tutıp, olarnıñ yardımınen tahtnı qaytaracaq oldı. Amma neticede o Cenevizlerniñ esiri oldı.
1475-de Eminek mırza, Cenevizlerinde fitnelemesi neticesine Osmanlılarnen añlaşqanı sebebinden mevzisinden uzaqlaştırılğan vaqıtta mırzalarnı ve sülâlelerni etrafında toplap, isyan etti. Meñli Geraynı qaçmağa mecbur etti, onıñ yerine evelâ qardaşı Ayder, bir qaç ay soñra da kene Nur Devlet han oldı. Meñli Giray Cenevizlerge sığındı, olar Nur Devletnen añlaşıp, onı apis tuttılar. Bir vaqıt soñra Nur Devletnen araları bozulğan Eminek mırza, Cenevizlerge qarşı Osmanlı padişasına muracaat etti. Fatih Sultan Mehmed, bunı fırsat sayıp, Gedik Ahmed paşanı quvetli bir flotnen acele Qırımğa yiberdi. Kefenen Qırım yalılarında Cenevizlerniñ tastamam limanlarını zapt ettirdi. Gedik Ahmed Paşa tarafından apisten çıqarılğan Meñli Geray bir añlaşma yaptı ve Osmanlılarnıñ tabiligini qabul etti.
1476-da Altın Ordu hanı Seyyid Ahmed Qırımnı istilâ etti. Meñli Geray Qırq Yerge (şimdiki Çufut Qale) sığındı. Altın Ordu hanı, Canibek adında bir valisini taşlap, memleketine qaytqan olsa da, bu sefer Nur Devlet Osmanlı imayesinde Qırım hanlığını elge keçirdi. Meñli Geray İstanbulğa ketirilip, apis tutuldı. Bir vaqıt soñra Qırım sülâlelerniñ başı Eminek mırza, Nur Devlet hanğa qarşı qarğaşalıqlar çıqarıp, padişadan Meñli Geraynıñ yiberilmesini istedi. 1478-de Meñli Geray İstanbuldan yiberilgen ilk han sıfatınen Qırım tahtına kene keldi. Meñli Geraynıñ bu üçünci saltanatı (1478-1514) sırasında Qırım hanlığı sağlam bir şekilde qurdı.
Meñli Geray hanlıqta evelâ nizamnı ğayrıdan tiklegen soñ, 1484-de Osmanlı padişası II Beyazıdnıñ Aqkerman seferine 50 000 Qırım atlısınen qoşulıp Qırım Hanlığını ilk kere Osmanlılarnıñ fetih areketine qattı. Aqkerman seferi neticesinde Tuna özeni boyunda zapt etkenleri Balta, Tombasar, Qavşan qasabalarınen etrafı Qırım Hanlığına berildi.
1485 senesi I Meñli Geray Qazan hanı İbraimniñ tul apayı Nur Sultannen evlene. Bu evlenmeden em Qırım, em de Qazan veliahdı Sahib Geray (1501-1551) doğdı. Onıñnen beraber Qırımğa Manğıt ve Secevüt qabileleri kirip keldiler ve şimdiki Canköyden biraz künbatı taraftaki topraqlarğa yerleştiler.
1474 senesinde Moskva knâzı III İvan ile Qırım hanı Meñli Geray arasında ittifaq antlaşması imzalandı. Qırım ve Rus ordularınıñ ortaqlaşa askeri areketleri neticesinde Rus knâzlığı Altın Ordunıñ vasallığından qurtuldı. 1491 senesi Meñli Geray Altın Ordunı Özü ve Don özenleriniñ aşasından 60 biñ asker yardımınen sıqıp çıqardı ve Qara Kermen qalesini qurdurdı. 1502 senesi, iyün 28-de I Meñli Geray Altın Ordunıñ hanı Şeyh Ahmedni tar-mar etti. Bu ğalebeler sayesinde Qırım Hanlığı Özü ile Edil özenleri arasında topraqlarnı öz kontroli altına aldı. Qırım Hanlığınıñ meydanğa kelüvi yekünlendi. Ortaq duşmanları (Altın Ordu) bozğunğa oğratılgandan soñ müteffik olğan Qırım ve Moskva arasındaki munasebetler yavaş-yavaş kerginleşmege başladı. Rusiye mınavı Hanlıqlar üstündeki tazıyıqnı bundan soñ, daa çoq arttırdı. Meñli Geray han, ögey oğlu Abdüllâtifni Qazan hanı tayinledi. Bir vaqıt soñra Qazan halqı Rus knâzı III İvanğa muracaat etti. Abdüllâtif hannıñ yaramay idaresinden şikâyet etip tahttan qaytarılmasını istedi. Abdüllâtif han vazifesinden alınıp yerine qardaşı Muhammed Emin ketirildi. Meñli Geray han, knâz III İvanğa sert bir mektüp yazdı. Qırım Hanlığınen Rusiyeniñ arası açıldı. Mınavı kerginlik, III İvannıñ ölüminden soñ yerine keçken İV Vasiliy vaqtında yoq oldı, dostluq munasebeti yañıdan quruldı. Meñli Geray hannıñ apayı Nur Sultan bike, oğlu Abdüllâtifni körmek içün, Meñli Geray handan olğan oğlu Sahib Giray ve üç elçinen beraber, 1508 senesinde Moskvağa ketti. Anda bir ay qaldı. Qazanğa han tayinlengen diger oğlu Muhammed Emin hannı Qazanda ziyaret etti. Qayta ekende, Rus çarınıñ sarayında altı ay musafir qaldı.
Meñli Geray han 1511-de Lehistan qıralınen ittifaq añlaşması yaptı. Belarus ve Ukraina üstündeki akimiyet iddasından, Lehistan lehine vazgeçti. Lehistan, Qırım Hanlığına senede 15 000 altın bergi berüvni qabul etti. Bu vaqıtta Osmanlı Devletinde Sultan II Beyazıdnıñ oğlu şehzade Selim (Yavuz Sultan Selim), ağası şehzade Ahmednen veliahtlıq sebebinen cenkke tutuşqan edi. Sultan, balaban oğlunıñ tarafını tutqanı içün, şehzade Selim yeñildi. Qırımğa qaçıp qaynatası Meñli Geray hanğa sığındı. (Eñ yayılğan rivayetke köre Yavuz Sultan Selim hannıñ apayı Ayşe Havsa sultan Meñli Geray hannıñ qızı ola. Ondan olğan oğlu Qanuniy Sultan Suleyman handa uzun zaman Kefe sancağında qaldı.) Vaziyetten haberi olğan şehzade Ahmed, Meñli Geray hanğa bir mektüp yiberip, özüne sığınğan qardaşı şehzade Selimni apis eterse, Kefeni ve Qırımnıñ yaqınlarındaki müim bazı qalelerni Qırım Hanlığına taşlaycağını bildirdi. Meñli Geray han, mektüpni ketirgen elçige şu cevapnı berdi “Memleketimizge, şerefli bir zadekânnıñ oğlu keldi. Sebep ve maqsadıñıznı añlap olamadım. Rumelige ketmege istese, biz buña niçün ve nasıl mani ola bilemiz? Apis istemek de qardaşlıqqa sığmaz.” Şehzade Selim daa soñra Meñli Geray hannıñ oğlu Saadet Geraynıñ refaqatinde ve qorumasında Rumelige keçirildi.
Meñli Geray Han; aqıllı, siyasiy körüşleri isabetli bir han edi. Aynı zamanda şair edi. Qıpçaq şivesinde yazğan şiirleri bar edi. Bağçasaraydaki Hansaraynı yasatmadan evel Zıncırlı Medreseni yasattı. Bu onıñ ilimge ve medeniyetke olğan sayğısını kösterdi. Bu medresede ders berecek müderrislerniñ ve oquycaq talebelerniñ keçimlerini qarşılamaq içün keliri yüksek topraq vaqıf etti. Olacaq medreseniñ temelini qoyğanda, han, yerni qaza edi, er kesnen beraber taş taşıy edi, bina azır olğanda ise o, medreseniñ qapılarında balaban zıncırnı asmaqnı emir etti. Medreseniñ tantanalı açıluvında han ayttı: “Aqıl adamnı alicenap ete, aqıl kemalatnıñ yolu ise ilimnen bağlı… ilimni ürmet etmegen, han olsun ya da padişa, o bir şey temelli etip olamaz, erte ya da keç onı namussızlıq yeter. Men bu qapılarda zıncırnı asmağa emir etim, bu qapıdan kirgen er insan, kim de olsa, bu ilim mabedine kirip öz başını ilim ögünde egsin”. Ve han başını egip, birinci medresege kirdi. Qapı üstünde ise şimdi de, arap tilinde yazı saqlandı: “Bu oquv yurtu Allah yardımı ile Meñli Geray han, Hacı Geray hannıñ oğlu, qurmağa emir etti. Allah onıñ hanlığını asır soñunace devam etsin, icriy 906 s.” Meñli Geray han, 1515 senesinde vefat etti. Yasatqan Zıncırlı Medrese qatındaki dürbesinde topraqqa berildi.
MenbalarDeñiştir
- Emel Mecmuası sañ 36 , Eylül - Ekim 1966
- Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığı İslam Ansiklopedisi 1954
- Kırım Türk - Tatarları (Dünü - Bugünü - Yarını), Müstecip Ülküsal
- Oğuz Çetinoğlu Bahçesaray Mecmuası
- Halil İnalcık Emelimiz Kırım Mecmuası sañ 46 2004 ISSN 1301-0328


text:
Yaznıñ başında yağmurlar neticesinde suv basqan Alupkadaki Vorontsov saray-müzeyinde eki sergi salonı ziyaretke qapatıla. Bu aqta müzeyniñ saytında haber etile.
Matbuat hızmetiniñ malümatına köre, ekinci qattaki Şuvalovskiy korpusınıñ «Professor V.N.Golubevniñ bahşışı» sergisi ve «Pod platanom» sergi salonı oktâbrniñ 15-ne qadar ziyaretke qapalı olacaq.
Müzeyde tehnikiy sebepler bar, dep bildireler, amma olarnı aydınlatmaylar.
Daa evel haber etilgeni kibi, qasırğa yeli Vorontsov sarayınıñ vaqtınca töşelgen damını qoparıp aldı. Neticede yağmur birinci ve ekinci qattaki odalarnı bastı. Müzey memuriyeti saraynıñ parad salonlarını bir qaç künge ziyaretke qapatqan edi.


text:
Auğanstannıñ Sari-Pur provinciyasındağı şekara uçaskesine jasağan tälipterdiñ qarulı şabuılınan 8 şekara qorğauşı qarauıl oqqa wşqan.
Sari-Pur provinciyası Sayyat audannıñ resmileri taratqan mälimetke qarağanda, qarulı şabuıldan 8 äsker qaza bolıp, 4 äsker jaraqat alğan. Al, şekara uçaskesi tälipterdiñ baqılauına ötken.
Soñğı uaqıtta tälipterdiñ Auğanstandağı resmi ükimet küşterine qarsı şabuıldarı barğan sayın jiilep, baqılauındağı aymaqtardıñ aumağı barğan sayın keñeytude. Ükimetke qarası äskerlerdiñ Talibanğa qarsı twruğa därmensizdik tanıtıp keledi. Auğanstandağı täliptermen AQŞ, Resey qatarlı elder kelissöz jürgizude.


text:
Kreml kontrol etken Aqmescitniñ Yuqarı mahkemesi dekabr 5-de «Çiygoz davasınıñ» daa bir oturışını teneffüsten başladı. Bunı Rusiye advokatı Nikolay Polozov Twitterde bildirdi.
«Çiygoz davasınıñ» mahkeme esnası 15 daqqalıq teneffüsten başladı – prokuror keç qala», – dep yazdı advokat.
Polozovnıñ aytqanına köre, prokuror mahkemege keldi ve toplaşuv başladı.
«Prokuror keldi, delillerni tedqiq etüv tertibini deñiştirmege ve yazılı malümatnı aydınlatmağa rica ete», – dep qayd etti advokat.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Kezlevde ukrain şairesi Lesâ Ukrayınkanıñ hatıra tahtası sındırılğanını bildireler. Bu aqta yerli sakinler aprelniñ 23-nde içtimaiy ağlarda haber ete.
Qırılğan hatıra tahtasınıñ fotoresimi «VKontakte» içtimaiy ağındaki şeer gruppasında derc etildi.
«Tarihımıznı yoq etmege kimniñ aqlına kelgen eken», – dep qayd etti içtimaiy ağnıñ qullanıcısı.
Fotoresim tefsirlerinde kezlevlilerniñ çoqusı belli olmağan vandallarnıñ areketlerini takbih etti.
Lesâ Ukrayınkanıñ hatıra tahtası Revolütsii soq., 41/24 adresindeki tarihiy binada asılğan. 1891 senesi bu evde ukrain şairesi yaşağan edi. Hatıra tahtası 1952 senesi tiklengen edi.
Ukrain şairesi, yazıcı, Terciman Lesâ Ukrayınka Qırımda üç yıl yaşadı. Qırımğa «Qırım hatıraları» ve «Qırım sedaları» şiirlerini bağışlağan edi.


text:
Aşağı Asma
Aşağı Asma (ukraince HижHbokypraHHe, HижHя AcMa, Aшarи-AcMa, rusça HижHekypraHHoe, HижHяя AcMa) – Qırımnıñ Aqmescit rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 70 kişi.
Atıflar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


text:
İşğal etilgen Qırımda mayısnıñ 12-nde Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini İlmi Umerovnıñ evi yanında, oña qarşı cinaiy işniñ açılğanından bir yıl keçkeni munasebetinen, dua merasimi ötkerildi.
«Dua – arap tilinden tercime etilse, «yalvaruv» demektir, bu Yüce Allahqa yardım muracaatıdır. Bügün biz Allahqa dua ettik, O,ilk evelâ, eñ ağır vaizette olğanlarğa küç, sabır ve metanet bersin. Ve, ekincisi de, bügün bu areketlerni (tintüv ve apis etüvlerni – QA) yapqan adamlarğa Allah-u Taalâ közlerini açsın, olar bu yolnıñ iç bir yerge alıp kelmeycegini añlasınlar», – dedi Qırım.Aqiqatqa fail Nazim Şeihmambetov.
İlmi Umerovnıñ sözlerine köre, o Allahqa dua yapmağa istegenlerni öz azbarına davet etti, O olarğa «Qırımnıñ işğalci akimiyeti yaratqan müşkülliklerni keçmek içün küç ve irade bersin» dep.
Umerov: «Rusiye Federatsiyasınıñ uquq qoruyıvı sisteması Qırımda advokatlarğa basqı yapmaqta talim ala. Misal içün, bu siyasiy dava meni qorumaları içün dört advokatnen añlaştım. Olardan üçüne çeşit-türlü tesir usulları qullanıladı», – dedi.
Bundan evel Bağçasarayda «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca Bağçasaraynıñ dört sakini tutılğanından bir yıl keçkeni munasebetinen dua keçirilgen edi.
İlmi Umerovğa qarşı ekstremizm maddesi boyunca FSB tarafından cinaiy iş açılğanını 2016 senesi mayıs 12 künü Qırımnıñ sabıq prokurorı Natalya Poklonskaya beyan etken edi.
Meclis reisi muavininiñ yaqalanuvı, tintüvi ve oña qarşı cinaiy işniñ açılması, mecburiy surette mahkeme-psihiatrik ekspertizanıñ keçirilmesi içün onıñ delihanege yerleştirilmesi – cemiyette ve dünyada rezonans çıqarğan edi.
Keçken sene mayısnıñ 12-nde Bağçasarayda Rusiye uquq qoruyıcıları musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede tintüvler keçirgen edi. Neticede 4 Bağçasaray sakini yaqalandı ve terrorizm ile qabaatlandı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abiltarov ve Enver Mamutov. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şeklenip FSB hadimleri tarafından yaqalanğan ediler.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat failleri, Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınen bağlı olğanlarında şeklengen Qırım musulmanları, qırımtatar Milliy areket failleri, Meclis azalarınıñ evlerinde tintüvler sıqlaştı.


text:
Qırım Hanlığı
Qırım Hanlığı (öz adı Qırım Yurtu, arap urufatında: قريم يورتى) — tarihiy Qırımtatar devleti. Avropada "Perekop Tatariyası" ve "Avropa Tartariyası" adlarınen de belli edi. 1441 s. peyda olıp 1783 s. Rusiye tarafından zapt etildi. Qırım Hanlığında üküm sürgen hanlar Geray sülâlesinden edi.
Münderice
TarihDeñiştir
Peyda oluvDeñiştir
Qırım Hanlığı rus tarihçılığında Altın Orda (rusça ЗoлoTaя Opдa) olaraq belli olğan Uluğ Ulus devleti zayıflaşqanınen peyda oldı. 1441 senesi Melek Hacı Geray han Qırım ulusınıñ mustaqilligini ilân etti, soñ Qazan (Bulğar), Sibir ve Hacı Tarhan ulusları da öyle yaptılar. Qırım Hanlığı Uluğ Ulus ve Deşt-i-Qıpçaq halef olğan edi.
QuvetleşüvDeñiştir
Osmanlı devletinen munasebetleriDeñiştir
Qırım Hanlığı Osmanlı Devletiniñ vassalı iç bir vaqıt olmadı[1]. Qırım ve Türkiye tek ittifaqdaşlar oldılar; onıñnen beraber Osman devletnıñ sultan musulmanlı halif olğan içün bazı zayıf Qırımnıñ hanlarğa ezmep almadı. Lâkin, çoqusı allarda, hanlar sultnlarğa boysunmadılar, çünki olar (Qırımnıñ hanları) Çingizidler oldılar, osmanlı sultanlar ise yoq.
CenkleriDeñiştir
Qırım — Moskoviye (Rusiye) cenkleriDeñiştir
Qırım ve Moskoviye, soñ Rusiye, sıq cenkleştıler. Lâkin başta Moskoviya Qırımnıñ em yahşı ittifaqdaş olğan edi, ve Moskoviyenıñ kinazlâr Qırımnıñ hanğa «ağa» dep aytqan ediler.
Qırım — Lehistan cenkleriDeñiştir
Ukrainağa yardım etüvDeñiştir
Ukraina getmanı Bogdan Hmelnitskiy Lehistan (Köral) devletinen cenkleşkende inayetini sorap Qırım hanına mektüp yazğan edi. O zaman Qırım hanı olğan III İslâm Geray red etmedi. İslâm Geraynıñ sayeñizde Hmelnitskiy ğalip çıqtı. 1654 s. Pereyaslav radası oldı, ve, Ukrainanıñ qazaqlar stegende, Ukraina Rusiyege kırdı.
Rusiyeniñ Qırımğa ekspansiyasiDeñiştir
1736 s. Rusiyeniñ Qırımnı istilâ etkeniDeñiştir
ZeminDeñiştir
Feldmarşal Minihniñ reberlikte Rus ordusınıñ baskınından evel, Türk Sultan Qırımnıñ Hanıñı, I Qaplan Gerayñı, Persistanda oğa yardım etmege soradı. Çoq aqıllı bir han olğan Qaplan Geray, sultanğa yazdı ki, Rusiye Qırımğa ordunıñ yoq olğanda faydalanacaq ve, belki, istilâ ettecek — han izaatnamege ıntılmadı. Lâkin Sultan, qaysı halifenen da oldı, Persistanğa ketmege çoq talap etti ve Qaplan Geray, zayıf bir Türk sulatanıñ añqav teklifni qabul etmek kerek oldı.
Rusiyeniñ baskını. Qırımnıñ yıqıluv.Deñiştir
1783 s. Rusiye İmperiyasınıñ Qırımnı zapt etkeniDeñiştir
1782 s. Şahin Geray em ağır vaqıtta ekinci kerede Qırımñın tahtqa çıqtı[2]. Rusiye 1783 s. Qırım Hanlığını zapt etti, amma soñki qırımtatar han tahtını terk etmedi ve rus saiplik aqqı Qırımda tanımadı, oñın içün Rusiye paytahtıda, Peterburgte, Rusiye imperatorniñ, II Yekaterina, fermanı köre öldürilgen (rus tarihçeler deyler ki, o Turkiyede öldürilgen). Iç bir vesiqalarnı ya da isbatlarını ki Şahin Geray inkâr etti yoq.
Tarihnı yañıdan yazılmasıDeñiştir
Qırım Hanlığını zapt etken soñ, Klüçevskiy, Qaramzin, Solovyov kibi rus tarihçıları Qırım Hanlığını "aydut devleti" olaraq köstermek içün tarihını yañıdan yazmağa başladılar. 1944 s. olğan qırımtatar sürgünliginden soñ bu esnas daa intensiv oldı.
PropagandaDeñiştir
Arbiy işDeñiştir
İqtisatDeñiştir
İhtarDeñiştir
- BoзrpиH B. E. - "ИcTopичeckиe cyдbбы kpыMckиx TaTap", Moskva // Mыcлb, 1992, isbn=5-244-00641-X


text:
Şan Eczanesi
FİRMANIN FAALİYET GÖSTERDİĞİ ALANLAR;Mardinde şan eczanesi,Şan eczanesi Mardin,Midyatta şan eczanesi,Şan eczanesi Midyat,Derikte şan eczanesi,Şan eczanesi Derik,Mardindeki eczaneler,Derikteki eczaneler,Midyatta eczaneler,Eczaneler Mardin,Nusaybinde şan eczanesi,Şan eczanesi Nusaybin,Nusaybindeki eczaneler,Dargeçitte şan eczanesi,Şan eczanesi Dargeçit,Dargeçitteki eczaneler,Kızıltepede eczane,Kızıltepede şan eczanesi,Şan eczanesi Kızıltepe,Kızıltepedeki nöbetci eczaneler,Nöbetci eczaneler Kızıltepe,Nöbetci eczaneler Mardin,Artukluda şan eczanesi,Şan eczanesi Artuku


text:
Ğäräp älifbası
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Ğäräp älifbası bügenge dönyada ayıruça kiñ taralğan yazulardan berse. Qayber mäğlümätlärgä qarağanda, ul dönyada barlıq xalıqnıñ yaqınça yözdän unına xezmät itä. Berençe näwbättä ul – Ğäräp tele öçen. Monnan tış, Ğäräp älifbası İranda Farsı tele, Päqstanda Urdu tele, Äfğänstanda Puştu wä Däri tele öçen, öleşçä Hindstanda milli älifba bularaq qabul itelgän. Ul şulay uq İslam dine kiñ taralğan başqa illärdä dä (Bangladeş, Xäbäşstan, Filipin, İndoneziä, Malayziä, Mozambik, Nigeriä w.b.) aktif qullanılışta yöri. XX ğasırnıñ 30 yıllarda tulısınça Latin älifbası belän alıştırılğança, Sovetlar Berlegendä yäşäwçe törki xalıqlarnıñ, şulay uq Ğosman imperiäsendäge törekläreneñ milli yazuları da şuşı älifbağa nigezlängän ide.
ЭчTәлek
- 1 Tarix
- 2 Älifba tozeleşe
- 3 Sannarnıñ yazılışı
- 4 Ğäräp älifbası başqa tellärdä
- 5 Ğäräp tele wä sanaq
- 6 Monı da qara
- 7 Päräwezdä
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ğäräp yazuınıñ borınğı watanı – Üzäk Ğäräbstan. Anıñ berençe ürnäkläre (Lixyäni, Samudi, Safi kebek taşyazmalar) Ğäräbstan yarımutrawı cirendä häm Süriäneñ Könyaq töbäklärendä tabılğan. Alarnıñ yazılu waqıtları 1.–4. yözlärgä qarıy.
Üzeneñ üseş yulında Ğäräp yazuı törle üzgäreşlär kiçergän. Anıñ çişmä başında borınğı Finiki älifbası tora. Ämma Ğäräp yazuınıñ kamilläşterüenä Nabati wä Arami yazularınıñ da zur yoğıntı yasağanlığı mäğlüm.
Xäzerge waqıtta ğälimnär Ğäräp yazuınıñ iñ borınğı ürnäge itep Qufi yazuın sanıylar. Ul Yefrat yılğası buyında urnaşqan Ğäräp xälifäte zamanında (7.-9. yözlär) başqala xezmäten ütägän äl-Qufa şähärendä tabılğan. Soñğıraq çorlarda, xattatlar tırışlığı belän, Ğäräp yazuı haman kämilläşä barğan, anıñ küp törle şäkelläre barlıqqa kilgän. Ğälimnär raslawınça, alarnıñ sanı yöz yegermegä citä. Ämma bügenge köndä bu ölgelärneñ altı-cide töre genä aktíf qullanıla. Alarnıñ Ğäräpçä atamaları: Qufi, Näsx, Söls, Röqğä, Nästäğliq, Diwan, Şikästä.
Älifba tozeleşe[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ğäräp älifbası 28 xäreftän tora, alar barısı da tartıqlarnı bilgeläw öçen.
Ğäräpälif belän yazılğan süzlär uñnan sulğa taba yazıla wä ber yuldan ikençe yulğa süz küçerü närsä yuq.
Xäreflär barlıq oçraqlarda da ber genä bieklekta yazıla, yäğni Ğäräp älifbasında baş xäreflär yuq.
Ğäräp süzläre härçaq tartıqtan ğına başlana, älif xärefe dä hämzä belän başlana.
Ğäräp älifbasında xäreflarneñ dürt törle yazılu räweşe qullanıla:
- ayırım yazılışı,
- süz başında,
- süz urtasında,
- süz azağında.
Töp xäreflär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ğäräp älifbasında altı xäref özek xäreflär dip atala:
- ﺍ älif
- ﺩ däl
- ﺫ zäl
- ﺭ rä
- ﺯ zä
- ﻭ waw
Şul özek xäreflär üzlärennän soñ kilgän xäreflär belän (sul yaqtan) totaşmıylar wa süzda urın aluınnan üz qıyäfäten üzgärtmilär. Özek xäreflärdän soñ kilgän xäref süz başındağıça yazıla.
Menä älif xärefe genä aldan barğan xäref belän totaşıla.
Tartıqlar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ğäräp telendä icek yasawçı awazlar bularaq suzıqlar yörsälär dä, alarnıñ neçkä/qalın buluı tartıqnıñ neçkä/qalın buluına qarıy. Yäğni bu yaqtan Ğäräp yazuı elekke Orxon älifbası kebek, suzıq awazları öçen öç xäref kenä bar, wä alarnıñ qalın/neçkälege nindi tartıq belän toruların bilgeli.
Ğäräpçädä 7 istiğälä (qalın tartıq) belderüçe xäref bar: ﻕ ﻍ ﻁ ﻅ ﺹ ﺽ ﺥ. Bu xäreflär belän fätxä [a] itep, käsrä [í] itep, wä zämmä [u] itep uqıla.
Başqa xäreflär istifälä (neçkä tartıq) belderälär, wä alar belän fätxä [ä] itep, käsrä [i] itep, wä zämmä [ü] itep uqıla.
Xäräkälär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ğäräp telendä xärefneñ öst/astında quyıla torğan berniçä xäräkä qullanıla. Uqığanda, başta xäref uqıla, annarı ğına xäräkä.
Suzıqlar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ğäräp telendä altı suzıq awaz bar, wä bik yış oçraqlarda alar bötenläy yazılmıylar, bu närsä qayçaqta ikemäğnälelekkä dä kiterä ala.
Suzıqlarnıñ öçese qısqa: [ä], [i], [u]. Qısqa suzıqlar yazuda ayırım xäref ilä tügel, xäräkä aşa ğına bilgelänä:
- َ – qısqa [a] – fätxä
- ِ – qısqa [i] – käsrä
- ُ – qısqa [u] – zämmä/damma
Ozın suzıqlarnı mäd (suzu) xärefläre ilä kürsätelä wä xäräkälärgä qarağanda ike märtäbä suzıbraq uqıla:
- fätxäle xäreftän soñ xäräkäsez älif kilsä, şul fätxä+älif ozın [ā] kebek uqıla: دَا – [dā]
- käsräle xäreftän soñ xäräkäsez yä kilsä, şul käsrä+yä ozın [ī] yä ki [iy] kebek uqıla: دِي – [diy]
- zämmäle xäreftän soñ xäräkäsez wäw kilsä, şul zämmä+wäw ozın [ū] yä ki [uw] kebek uqıla: دُو – [duw]
- fätxäle wä hämzäle äliftän soñ tağın ber xäräkäsez älif kilsä, şul ike älif urınına ber dulqınlı älif yazıla wä ul ozın [ā] kebek uqıla. أَ + ا = آ
Tänwin xäräkäläre[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- ً – fätxä tänwin – [än] uqıla. Mísal: بَابًا – [bābän]
- ٍ – käsrä tänwin – [in] uqıla. Mísal: بَابٍ – [bābin]
- ٌ – zämmä tänwin – [ün] uqıla. Mísal: بَابٌ – [bābün]
- İskärmä: Fätxä tänwinle xäreftän soñ xäräkäsez älif kilsä, şul älif uqılmıy.
Başqa xäräkälär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Täşdid[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ğäräp telendä ber ük tartıq awazlar ber-ber artlı kilsälär, berençese genä yazıla wä ikençese urınına täşdid xäräkäse (täşdidläw/ikelätkeç bilgese) genä quyıla: ّ
Täşdidle tartıq käsrälä bulsa, käsräse tartıq ilä täşdid arasına quyıla.
Sükün/Säken[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ğäräp icege ike törle bula, yä açıq, yä yabıq. Menä ْ – sükün ul tartıqnıñ yomıqlıqnı beldergeç bularaq qullanıla, icek yabuçı xäräkä, wä säkenle tartıq äytkändä awız yomıla. Mísal: بَبْ [bä+b]
Säken quyılmağan oçraqlarda tartıq barıber suzıq belän uqıla: قلب [qäläba]. Wä [qälb] äyteleşen bilgeläw öçen [l] ilä [b] tartıqlardan torğan iceklärne säken belän yabalar da: قلْبْ [qälb] (xäreflärne ayırım yazğanda: قلْبْ).
Hämzä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Hämzä atlı tawışsız tartıq ayırım ﺀ xärefe bularaq ta yazıla, wä başqa teräk xäref belän xäräkä bularaq ta:
- älifneñ öst/astında: إ أ
- wäw östendä: ؤ
- yä östendä: ئ
- İskärmä: älif, wäw, yä xärefläre hämzä xäräkäse öçen nigez/teräk bulıp qına toralar, wä uqığanda äytelmilär.
Grammatik cenes bilgese (Märbütä)[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ğäräp telendä ike cenes bar:
- mözäkkär – ir cenese
- möännäs – xatın-qız cenese
Märbütä Ğäräp älifbasına ayırım xäref bularaq kermi, çönki ul cenes belderü öçen genä wä mäğnäse anıñ [t] awazı. Möännäs isemnär “tä märbütä” (tügäräk [t]) belän tämamlanalar.
Misal: قَرِيلَةٌ
Başqa xareflar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ğäräp älifbasında xäreflär berläşmäläre dä qullanıla, yäğni berniçä xärefneñ ber-bersenä totaşılıp yazıluı. Şul berläşmälärneñ lām älif genä mäcbüri, başqalarnı ayırım xäreflär aşa da yazarğa mömkin, çönki alarnıñ säkeldä bulmawı da ixtimal. Misallar:
- Allah süze bolay da yazıla: ﷲ
- Sall-Allahu-äläyhi-wäs-sälläm: ﷺ
Assimilätsiä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Sannarnıñ yazılışı[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ğäräp älifbası başqa tellärdä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Bügen Ğäräp älifbası bu tellärdä yazu öçen qullanıla:
- Törki tellär söylämnäre öçen Şeñcan, Äfğänstan, Ğıyraq, İranda qullanıla
- Farsı tele öçen İranda
- Körd tele öçen Ğıyraqta
- Urdu, Kaşmir, Sindhi wä Baluçi tele öçen Päqstanda
Elek qullanıldı:
- Törki teleneñ bar söylämnäre öçen (1926-1928 yıllarına qädär)
- Afrikaans tele öçen (Möselmannar arasında)
- Belarus tele öçen (Tatarlar qullandı)
- Qıtay tele öçen (Möselmannar arasında)
Ğäräp tele wä sanaq[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Ğäräp xärefläre Unicode eçendä “Ğäräp öleşendä” (U+0600–U+06FF) yatalar. Ğäräp xärefläreneñ Berençe töre U+FB50–U+FDFF urınnarın alğannar, wä Ğäräp xärefläreneñ İkençe töre U+FE70–U+FEFF urınnarda. Sanaqta Ğäräpçä mäten uqılış buyınça saqlana, törle programnar isä anı inde üzençä kürsätälär.
Monnan tış Ğäräp älifba belän yazu öçen berniçä berbaytlı bilgelämä dä qullanıla, mäsälän ISO-8859-6.
Monı da qara[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Päräwezdä[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Omniglot.com: Ğäräpälif – İnglizçä
- HәHиләprә rapәп aлфaBиTы
- Гapәп әлифбacы дәpece. БepeHчe дәpec, TaTapчa Bидeo Vk.com


text:
Äsirlär qiyilişi qazaq hälqi üçün çoŋ hoşalliq elip käldi. Muhtar, Abay, Mağjan, Mirjaqip arman qilğan mustäqillik teŋi etip, häliq mäŋgülük mustäqillikkä erişti. Män bu maqalini yeziş aldida nurğun oylandim. Mustäqil Qazaq eli meniŋ hälqimniŋ täräqqiyati, tili vä mädäniyitiniŋ rivaҗlinişi üçün barliq mümkinçiliklärni yaratti. Demäk, biz šzimizniŋ tilini, mädäniyiti bilän tarihini bilişkä, üginişkä häqliqmiz. Şuniŋ bilän billä ävlatlirimizni «Mäŋgülük äl» ğayisi asasida vätänpärvärlik rohta tärbiyilişimiz şärt. Qazaq eliniŋ duniya häritisidä mäŋgü häm mäğrur qelişi üçün barçä qazaqstanliq, şuniŋ içidä uyğur hälqimu tšhpä qoşuşi vä šziniŋ qazaqstanliq ekänligidin pähirlinişi lazim.
Täkitläş keräkki, tärbiyä buliği — mäktäp. Mäktäptä berilgän tärbiyä baliniŋ keläçigi üçün muhim ähmiyätkä egä hayat yoli. Muällim süpitidä eytarim, bügünki kündä qazaq tilida Astana, ana yär, Vätän, mustäqillik, Prezident toğriliq vätänpärvärlik rohida yezilğan nahşilar helä ammibapliqqa egä. Bizniŋ qarakšzlirimizniŋmu uşbu nahşilarğa bolğan qiziqiş häväsi intayin juquri däriҗidä. Bu hoşal qilarliq ähval. Amma däl moşu mavzularda ana tilimizda yezilğan birmu nahşini uçritalmidim. Mümkin bardu? Biraq u ammibapliqqa egä ämäs. Ägär uyğur tilida qazaqstanliq vätänpärvärlik mavzusida äŋ bolmiğanda bir-ikki nahşa yezilip, iҗra qilinsa, nur üstigä nur bolar edi.
Arşalim DÄVLÄTOV.
Aqtam yezisi, Uyğur nahiyäsi.
Vätänpärvärlik mavzusiğa nahşilar yezilsa
Äsirlär qiyilişi qazaq hälqi üçün çoŋ hoşalliq elip käldi. Muhtar, Abay, Mağjan, Mirjaqip arman qilğan mustäqillik teŋi etip, häliq mäŋgülük mustäqillikkä erişti. Män bu maqalini yeziş aldida nurğun oylandim. Mustäqil Qazaq eli meniŋ hälqimniŋ täräqqiyati, tili vä mädäniyitiniŋ rivaҗlinişi üçün barliq mümkinçiliklärni yaratti. Demäk, biz šzimizniŋ tilini, mädäniyiti bilän tarihini bilişkä, üginişkä häqliqmiz. Şuniŋ bilän billä ävlatlirimizni «Mäŋgülük äl» ğayisi asasida vätänpärvärlik rohta tärbiyilişimiz şärt. Qazaq eliniŋ duniya häritisidä mäŋgü häm mäğrur qelişi üçün barçä qazaqstanliq, şuniŋ içidä uyğur hälqimu tšhpä qoşuşi vä šziniŋ qazaqstanliq ekänligidin pähirlinişi lazim.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/03-30
İgnatiy Gavrilov (30.03.1912, Alabuğa öyäzeneñ Nışa-Kaksi awılı, Noqrat gubernası, / Rusiä İmperiäse - 4.12.1973, Udmurt ASSR'nıñ İjaw qalası, RSFSR, / SSRB) — udmurt şağire, publitsist.
Mojga'da – pedagogika kölliätendä, İjawda – teatr kurslarında uqıy; Mäskäw däwlät teatr sänğäte institutın tämamlıy.
Xezmät yulı Udmurt drama teatrı belän bäyle.
SSRB yazuçılar berlege äğzäse.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini İlmi Umerov, Qırımdaki Rusiye ukümetinden tevqif etilgen qırımtatar faaliyetçisi Nariman Memedeminovnıñ azat etilmesini talap ete.
Mart 24-te özüniñ Facebooktaki saifesinde Umerov: «Narimanğa qol tutmaq içün bütün ses bergenlerge qoşulam. Azatlıqtan marum etilgen bütün siyasiy reinlerni azat etiñiz. Qırımnı iç bir şartsız azat etip, Ukrainağa qaytarıñız», – dep yazdı.
Onıñ yazğanına köre, Memedeminov «bugünki faalligi, yanaşuv, fikir, Qırımnıñ eñ qısqa vaqıt içinde azat etilmesine ıntıluvı» içün tevqif etildi.
Mart 22-de Rusiye telükesizlik ve uquqqoruyıcı organlarnıñ hadimleri Memedeminovnıñ Bağçasaraydaki evini tinttiler. Bundan soñ faaliyetçini Aqmescitteki Rusiye FSBsi idaresine sorğulamaq içün alıp kettiler. Mart 23-te mahkeme Memedeminovnı mayıs 16-ğa qadar tevqif etti.
2016 senesiniñ fevralinde Memedeminovnıñ evi endi tintilgen edi. 2017 senesi iyül 13-te Rusiyeniñ kontroli altında olğan Bağçasaray rayon mahkemesi Memedeminovğa qarşı memuriy işni baqqan edi. O, güya 2017 senesi aprel 13-te, o zaman evi tintilmekte olğan Seydamet Mustafayevniñ evi yanında resmiy izin alınmayıp yapılğan mitingde iştirak etkeninde qabaatlandı. O vaqıt, yurtdaşına qol tutmaq içün eviniñ yanında pek çoq qırımtatar toplandı, olarnıñ arasında Nariman Memedeminov da bar edi.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Rusiye ukümeti mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve bunıñ kibi de Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalarından dolayı şübheli tanılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler yaptıra


text:
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev, II Bütündünya qırımtatar kongressininiñ iştirakçileri ögünde çıqışta bulunıp, qırımtatar diasporasınıñ vekillerini «ukrain devletindeki ketişatlarğa faal sürette qoşulmağa çağırdı». Bu aqta Ankaradan Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Mustafa Cemilevniñ sözlerine köre, o, Ukrainanıñ topraq bütünligi oğrunda olğan küreşte qırımtatar teşkilâtlarınıñ iştiraki ola bilecegini red etmey, bundan soñra işbu teşkilâtlar azat Qırım yarımadasında havfsızlıqnıñ tiklenüvinde iştirak ete bile eken.
«Biz diger azlıqlarnıñ teşkilâtları ile Hersonda yerleşmege planlaştıramız. Küreşke yönelecek arbiy birlikte iştirakimiz de mümkün. Yarımadanıñ işğalden azat etilüvinden soñ, belki de, işbu bölükler yarımadada havfsızlıqnı nezaret etecektir», – dedi Cemilev.
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi şunı da qoştı ki, Rusiye işğalci akimiyetiniñ basqısı neticesinde Qırımdan ketmege mecbur olğan qırımtatarlar Herson vilâyetinde yerleşecek. «Anda mektep, işhanelerni açmağa tüşünemiz», – dedi o.
«Eminmiz, qırımtatarlarnıñ Vatanına qaytmasını temin etmege qolay olur. İşbu ketişatlarda qırımtatar diasporasınıñ faalligini bekleymiz. Bütündünya qırımtatar kongressiniñ prezidiumı ve yolbaşçı organları saylanılğanda, faaliyetniñ keñ programması işlep çıqarılacaq. İşğalcilerge qarşı küreş bütün dünyada destek kördi. Dünya toplulığınıñ temsilcileri qırımtatarlarnıñ rolü ne derecede büyük olğanını kördiler. Qırımtatar Milliy Qurultayı resmiy şekilde tanıldı. İlerideki küreş Ukraina terkibinde qırımtatar muhtariyetiniñ teşkil etilmesine yönelecektir. Er kes qırımtatar aqlarınıñ tiklenüvine ürmet ile yanaşacaq. Şunıñ içün biz qırımtatar diasporasınıñ temsilcilerini Ukraina terkibinde milliy muhtariyetniñ teşkil etilmesine qoşulmağa çağıramız. Biz yeñermiz, eminim», – dep qoştı qırımtatarlarnıñ yetekçisi.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Bütündünya qırımtatar kongressiniñ iştirakçileri ögünde çıqışta bulunıp, Rusiyege qarşı halqara sanktsiyalar Ukrainağa işğal etilgen Qırımnı qaytara bilecegini qayd etti.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Qırımğa, qırımatatar halqınıñ tarihiy Vatanına ukrain devleti terkibinde milliy-territorial muhtariyet statusınıñ berilmesi aqqında «yol haritasınıñ» işlep çıqarılacağını bildirdi.
Kongresste 12 memleketten 500 vekilniñ iştirak etmesi beklenile: Ukraina, Türkiye, Özbekistan, Qazahistan, Qırğızistan, Litvaniya, Romaniya, Poloniya, Frenkistan, Rusiye, AQŞ ve Kanada.
Rusiye yarımadanı işğal etken soñ 2014 senesi fevral 27-den bugünki künge qadar 15 biñ qırımtatarı Qırımnı terk etmege mecbur oldı. Qırımtatar halqı liderleriniñ Qırımğa kirişleri yasaq etildi, demokratik yollar vastasınen saylanğan ve bütün dünyada yerli halqlarnıñ idare organlarınıñ örnegi olğan – Qırımtatar Milliy Qurultayı ve Meclisi – faaliyetlerini devam ettirmek imkânından marum qaldılar, olarnıñ mal-mülki ise musadere etildi.
İşbu vaziyetni nazarda tutıp, II Bütündünya qırımtatar kongressini Türkiye paytahtı – Ankarada keçirmek kibi qarar alındı. Ankarada qırımtatarlarnıñ eñ büyük diasporası yaşamaqta.


text:
AQŞ Senatı çoqluq reylerinen Montanegronıñ NATO-ğa kirmesi içün qol tuttı ve bunen Balkan memleketine arbiy itifaqqa yol açtı. Mart 27 künü Senatnıñ 97 azası munaqaşa yekünlenmesine qol tuttı ve bu aftanıñ soñunda Montenegronıñ NATO azalığına qabul etilmesi boyunca reyberüvine izin berdi.
Cumhuriyetçi-senatlar Rand Paul ve Mike Lee eki reynen qarşı çıqtılar.
Soñki rey berüv AQŞ Kongressiniñ Yuqarı Palatasında keçirilecek. Bu da yerine kelgen soñ, Montenegronıñ resmiy olaraq azalıq muracaatını ittifaqnıñ 28 azalarından soñkisi – İspaniya qol tutmaq kerek olacaq.
Bazı nezaretçiler, prezident Donald Trump Rusiyege nisbeten yımşaq olğanından sebep NATO-nıñ keñişlenmesine destek zayıflaşacağını bellediler, lâkin AQŞ Montenegronıñ ittifaqqa kirmek niyetine küçlü destek berdi.
Ekspertler deyler ki, Montenegro NATO azası olsa – Avropanıñ siyasiy ve iqtisadiy strukturalarına yaqınlacaq ve birleşmeniñ keñişlenmesine qarşı çıqqan Moskvanıñ açuvını qozğalatacaq.


text:
Gürcistannıñ sabıq prezidenti, Odessa vilâyeti devlet memuriyetiniñ sabıq reisi Miheil Saakaşkili aprelniñ 1-nde Ukrainağa qayta bilecegini bildirdi. Bu aqta o, jurnalist Dmitriy Gordonnıñ «V gostâh u Gordona» yayınında ayttı.
«Bu sene aprelniñ 1-ne elektron biletim bar. Varşavadan Kyivge ketem, saat 14:05-te Borıspilde olmağa planlaştıram. Bu biletni aldım, çünki eminim ki, Poroşenko ekinci turğa keçmez ve bundan soñ iç bir sıñırcı Poroşenkonıñ meni Ukrainağa almamağa emrini ve diger bir sıra cinaiy emrini yerine ketirmeycek», – dedi Saakaşvili.
Aprelniñ 1-i – Ukrainada martnıñ 31-nde olacaq prezident saylavlarınıñ birinci turından soñ ertesi künü.
Al-azırda Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ 2018 senesi fevralniñ 15-nde çıqqan Gürcistannıñ sabıq prezidenti, Odessa vilâyeti devlet memuriyetiniñ sabıq reisi Miheil Saakaşviliniñ Ukrainağa kirişini üç yılğa yasaq etmek qararı bar.
İşbu yasaqnıñ lâğu etilüvi aqqında bir malümat yoq edi.
2017 senesi iyül ayınıñ soñunda Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Miheil Saakaşviliniñ Ukraina vatandaşlığını toqtatqan buyruqnı imzaladı. Saakaşvili Ukraina vatandaşlığını alğanda yañlış malümat bergen eken. 2017 senesi sentâbrniñ 10-nda Saakaşvili sıñır kontrolinden keçmeyip, Ukrainağa kirdi.
2018 senesi fevralniñ 12-nde Miheil Saakaşvili Kyiv merkezindeki restoranlardan birinde yaqalandı, soñra Ukraina devlet sıñır hızmeti ve devlet migratsion hızmeti onı Poloniyağa qaytardılar, dep bildirgenler. 2017 senesi sentâbr ayında o, «andan kelip, Ukraina qanunlarını bozğan edi». Poloniyadan Saakaşvili Felemenkke ketti. Ukraina mahkemeleri Saakaşvili açtırğan bir qaç davanı baqmaqta.


text:
Häliq danaliği/ Qedimiy zamanlardin päyda bolğan uyğur häliq maqal-tämsilliri häliq danaliğiniŋ yarqin ipadisi bolup, u hälqimizniŋ uzaq tarihiy täräqqiyati җäriyanida mäydanğa kelip, kişilärniŋ päm-parasitini, äqil-idrigini yarqin namayän qilidu.
Ägär biz uyğur häliq maqal-tämsillirini maarip, märipätçilik nuqtisidin qaraydiğan bolsaq, buniŋdin miŋliğan jillar burunla uyğur hälqidä maarip ideyasiniŋ şäkillängänligini, uyğur maaripiniŋ helä juquri däriҗidä täräqqiy qilğanliğini kšrüvelişimiz täs ämäs.
Äҗdatlirimiz qedimiy zamanlardin tartip bilimniŋ insaniyätkä bähit-saadät äta qilidiğanliğini, uniŋ nadanliqtin qutuluşniŋ birdin-bir yoli ekänligini, päqät bilim bilänla harqandaq muräkkäp muammani häl qilğili bolidiğanliğini, päqät äynä şu bilim küç-quvät, bayliq vä bähit-saadätkä yetiş mänbäsi ekänligini çüşängän.
Ägär XVI äsirdä štkän angliyalik alim Frensis Bekon «Bilim — küç» degän uluq bir tälimatni otturiğa qoyup, duniya җamaätçiliginiŋ zor diqqitini qozğiğan bolsa, hälqimizniŋ pähri, büyük mutäpäkkür alim, dšlät ärbabi, şair vä filosof Yüsüp Has haҗip Bekondin 500 jil burunla «Qud bälgüsi bilig» degän şanliq misrani otturiğa qoyğan edi. Qedimiy bay tarihqa vä mädäniyätkä egä uyğur hälqidä ilim-pänniŋ zor paydisi häqqidä eytilğan nahayiti çoŋqur mäzmunluq maqal-tämsillär az ämäs. Mäsilän: «Alim bolsaŋ — aläm seniŋki», «Bilimlik şähärgä sultan bolur, bilimsiz ayaqqa ultan bolur», «Bilim — äqilniŋ çiriği», «Bilimlik yurt tüzär, bilimsiz yurt buzar», «Biligi çoŋ birni yäŋsä, bilimi çoŋ miŋni yeŋär» vä başqilar.
härqandaq җämiyättä ihtisasliq, çoŋqur vä ätrapliq bilimgä egä şähslärni yetiştürüş vä tärbiyiläş — maaripniŋ väzipisi. Bizniŋ büyük äҗdatlirimizniŋ maaripqa alahidä kšŋül bšlüp kälgänligi diqqätkä sazavärdur. Äynä şu җämiyätkä yaramliq ihtisasliq şähslärni tärbiyiläş vä yetiştürüştä, älvättä, ustazlarniŋ nahayiti täläpçan, şagirtlarniŋ tirişçan boluşi täläp qilinidu. Mäsilän, «Ustazi zalim bolsa, şagirti alim bolur», «Ügitiş üçün üginiş keräk», «Tirişqan ozar, tirişmiğan tozar» vä başqilar.
Mana bu maqal-tämsillärdä ustazlarniŋ juquri täläp qoyuşi arqiliq, şagirtlarniŋ tirişçanliq bilän bilim elişqa intiliş ideyasi namayän bolidu. Äҗdatlirimiz mädäniyätkä, bolupmu mädäniyätniŋ asasi — maaripqa alahidä kšŋül bšlmigän bolsa, ilim-bilimniŋ helä nurğun sahaliriğa çetilidiğan maqal-tämsillärniŋ mäydanğa kelişi mümkin ämäs edi. Uyğur häliq maqal-tämsilliri štmüştiki real häqiqätni ipadiläş bilän billä, җahalätni, nadanliqni, savatsizliqni paş qilidu. Mäsilän, «Nadan adäm mahtançaq kelär, bilimsiz adäm – poçi», «Bilimlik ayğa minär, bilimsiz — layğa», «Nadanliq qaraŋğuluqtin yaman», «Ataŋdin duniya qalğiçä, hünär qalsun», «Adäm balisiniŋ bahasi ilim bilän», «Bilim almiğan yaş — tam tüvidiki taş», «Qiliçniŋ küçidin qälämniŋ küçi artuq».
hayatimizda maaripniŋ tutqan orni alahidä bolğanliqtin, äzäldinla äҗdatlirimiz bilimni büyük bilip, maaripni uluqliğan. Mäsilän, «Bilim — bähit buliği, bilim — bähit çiriği», «Bilimlikni dav alalmas, dosti kšpni — yav», «Bilimlik äyip ämäs, tirişmasliq äyip», «Sora-sora bilim aptu, uyula-uyula keyin qaptu».
Äҗdatlirimiz mana moşundaq äҗayip çoŋqur mänaliq dana maqal-tämsillär arqiliq bilimniŋ küç-qudritini namayän qilip, bilim eliş yolida sämimiy vä iҗdihat bilän üginişniŋ zšrürlügini alahidä täkitläydu.
Uyğur häliq maqal-tämsilliridä hälqimizniŋ kšpäsirlik mol täҗribisi šz ipadisini tepip, ilim-bilimni egiläşniŋ müşkül vä muräkkäp ekänligi alahidä qäyt qilinidu. «Bilim eliş — җiŋnä bilän quduq qeziş», «Bilim yolida qilğin zor säpär, ahiri bir kün quçisän zäpär», «Bilim tirişçandin qaçmas, bähit işçandin», «Bilim izdiniştin kelär, bähit — küräştin», «Bilim qaçmas tirişçandin, bähit qaçmas —işçandin», «Bilim jiğiş — altun jiğiştin täs» degängä ohşaş maqallar adämni ilim, bilim egiläş yolida harmay izdinişkä, tirişişqa keräkligigä dävät qilidu.
Mälumki, qandaqla җämiyät sistemisida bolsun, maarip iҗtimaiy täräqqiyatniŋ äŋ muhim häl qilğuçi amilidur. Maarip juquri bilimlik mutähässislärni tärbiyiläydiğan mäniviy huldur.
Dana hälqimiz helä burunla bu muhim nuqtini çoŋqur çüşängän halda tšvändikidäk filosofiyalik pikirlärni otturiğa qoyğan.
İlim-pän jil üçün šçmäs nur çiraq,
Bolmiğin uniŋdin härgizmu jiraq.
Nadanliq ilkidä ğadaysaŋ ägär,
Äl-vätän kšrmäydu seni bir çiraq.
Dana hälqimiz bu maqal-tämsillär arqiliq ilim-bilimniŋ kişilärniŋ insanlarniŋ dilini yorutidiğan nurğa ohşaydiğanliğini, ändi äksiçä çala savat nadan, bilimsiz kişilärniŋ başqilar aldida näzärgä elinmaydiğanliğini, hšrmätlik adäm qatarida sanalmaydiğanliğini kšrsitip beriş arqiliq iҗtimaiy täräqqiyat җäriyanida bilim elişniŋ, märipätlik boluşniŋ, türlük sahalardiki ihtisas egilirini tärbiyiläşniŋ muhimliğini yaqqal kšrsitip beridu.
Uyğur häliq maqal-tämsilliridä «җämiyätniŋ tehimu sür°ätlik ronaq tepişi, härbir җämiyät äzasiniŋ bilimlik, päzilätlik boluşi — maaripqa bağliq» degän kšzqaraşni bayqaveliş täs ämäs. Mäsilän:
Oquğanniŋ dili yoruq,
Oqumiğanniŋ üzi çoruq.
***
Oqup bilgän bala — dadisidin uluq (Oquğan oğul — atidin uluq).
***
Oqumay pul tepip zalim bolğiçä,
Gaday bolsaŋmu, bilim elip alim bol.
hä, juquridiki bu maqal-tämsillär nadanliq adämni horluq-namratliqqa, zavalliqqa, aç-yalaŋaçliqqa elip baridiğanliğini, bilim egiliriniŋ härqaçan uluqlinidiğanliğini otturiğa qoyup, bu amillarniŋ bilim eliş, tärbiyiliniş arqiliq barliqqa kelidiğanliğini, nadanliqniŋ heçkimgä rava ämäsligini yaqqal kšrsitidu.
Älvättä, yaş ävlatni җämiyätkä yaramliq qilip tärbiyiläş mäktäp tärbiyisi, ailä tärbiyisi boyiçä elip berilidu. hä, dana hälqimiz bu usulda yaş ävlatni tärbiyiläşni qedimiy zamanlardila qoyup, maqal-tämsilliridä uni helä roşän ipadiläp bärgän. Bolupmu balini kiçigidin başlap oqutuş-ügitiş, җämiyät vä ailä tärbiyisini qolliniş häqqidiki maqal-tämsillär kšp uçraydu. Mäsilän:
Kiçigiŋdä oqusaŋ çoŋ bolğiçä bilärsän,
Çoŋ bolğanda oqusaŋ bilgiçä šlärsän.
***
Yaşliğida bilim ügänsä kişi,
Yaşanğanda kškkä yetär beşi.
Juqurida näqil kältürgän maqal-tämsillärdin dana hälqimizniŋ qedimiy zamanlardinla maaripqa, ilim-bilimgä alahidä kšŋül bšlüp kälgänligigä kšz yätküzimiz.
Biz bu maqalimizda uyğur häliq maqal-tämsilliridiki maarip ideyasi ipadilängän ayrim maqallar üstidila sšz qilduq. Uyğur häliq maqal-tämsilliriniŋ mäzmuni çoŋqur häm hilmu-hil bolup, ularniŋ bädiiy şäkli bilän täsvirläş amilliri nahayiti bay. Maqal-tämsillär uzaq jillar eytiliş җäriyanida bädiiy җähättin tehimu mukämmällişip, turaqliq bir şäkilgä käldi. Uyğur häliq maqal-tämsilliri yazma ädäbiyatimizniŋ täräqqiyatida bädiiy äsärlärniŋ mäzmunini tehimu beyitiş vä çoŋqurlitiş, obrazliq ipadiläş, kšphillaşturuş җähätlärdä muhim šrnäklik rol' oyniğanliğini täkitligümiz kelidu.
Yadikar SABİTOV.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı, qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev Kırgızistan paytahtı Bişkek ava limanında olıp keçken vaqianı Rusiyeniñ avalesi ile añlattı.
«Bir de bir añlaşmazlıq olmadı. Bizim elde etken malümatımızğa köre, Moskvalı büyük ağanıñ emri oldı. Bunıñ maqsadı ne olğanını añladım. Belki de, mında olar baş olğanını, Moskva tesiriniñ zonası olğanını köstermek istediler. Daa baqacam», – dep ayttı Cemilev salı künü, iyün 2-de, Bişkekte Radio Svoboda jurnalistine.
Qırım.Aqiqat saytı bildirgeni kibi, iyün 2-de gece Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı, qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev mesleatçısı, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Rustem Ümerov ile beraber Bişkekke konferentsiyağa Dubaydan keldiler. Ekisiniñ de pasportlarını aldılar.
Mustafa Cemilev haber agentligine bergen malümatına köre, olarnı azat ettiler, ve olar musafirhanege yol aldılar.
Cemilevniñ aytqanına köre, o, uquq qoruyıcılarğa ziyaretniñ maqsadı aqqında bildirdi – halqara konferentsiyada iştirak etmek, em de Rusiyege kirişi 5 yılğa qadar yasaq etilgenini ayttı.
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilevniñ matbuat hızmeti bildire ki, Ukraina Tış işler nazirliginiñ vekilleri bergen malümatına köre, Kırgızistan tarafı Bişkek ava limanında olıp keçken vaqia içün Ukrainadan afu soradı.


text:
Rusiyege boysunğan Aqyar gubernatorı Sergey Menâylo emin ki, rusiyeli turistler içün Türkiye yönelişi açılğanına baqmadan, raatlanıcılar ep bir Qırımğa kelecek. Onıñ fikrince, şimdiki vaqıtta Türkiyedeki vaziyet çoqusını qorquza.
Bu aqta o, mühbirlernen körüşüvde ilân etti, dep bildire şeerniñ rusiyeli akimiyetiniñ matbuat hızmeti.
«Er raatlanıcı istiqrar olğan yerge kete. Türkiyedeki vaziyet raatlanıcılarnı qorquza. Elbet, o yerde hızmetler seviyesi bayağı yüksekçe. İklimiy şarait bu yerde mükemmeldir. Raatlanıcılar Qırımnı tek raatlanmaq içün degil de, amma yarımadanıñ itibarğa lâyıq yerlerinen tanış olmaq içün de saylay. Aqyar kurort bir şeeri degil, amma bu yerdeki er taş tarihtır. Biz berilgen hızmetler ve infrastruktura seviyesini avropalı seviyege ketirmek kerekmiz», – dedi o.
İyün soñunda Rusiye prezidenti Vladimir Putin Türkiyege turlarnıñ satılmasına sıñırlanmanı red etti. Bunen beraber, Rusiye ve Türkiye arasında çarter ava seferlerine yasaq lâğu etildi.
Rusiye ve Türkiye prezidentleri Vladimir Putin ve Recep Tayip Erdoğan iyün 29-da telefon lafı çerçivesinde turizm saasında işbirlik yañıdan tiklemesi ve ticariy-iqtisadiy munasebetlerniñ eyileştirilmesi başlaması aqqında añlaştılar.
Kremlniñ qayd etkenine köre, bu, Erdoğan 2015 senesi noyabr ayında elâk olğan uçucınıñ qorantasından afu sorağanı ve taziye bildirgeninden soñ mümkün oldı. O vaqıt Türkiye arbiy ava quvetleri Türkiye ve Süriye arasındaki sıñır yanında rusiyeli Su-24 cenk uçağını urdı.
O vaqıt Moskva Ankarağa qarşı sanktsiyalar kirsetti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Birleşken Milletlerdeki Ukraina eyyeti ilhaq etilgen Qırım ve Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ işğal etilgen topraqlarındaki vaziyet meselesini BM Baş Assambleyasınıñ kün tertibine kirsetilmesine irişti.
Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko haber etti.
«BM Baş Assambleyası 73-ünci sessiyasınıñ kün tertibine «Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarındaki vaziyet» yañı maddesiniñ kirsetilmesinen bağlı iş muvafaq oldı. Bu bir sıra yañlış haberge baqmadan, Rusiyeniñ Qırım işğali ve Donbasta devam etken istilâsı aqibetleriniñ kerçeklerini dünya toplulığına bildirmege yardım eter. Qoltutqan er kes sağ olsun», – dep yazdı Poroşenko Facebookta.
Ukraina tış işler naziriniñ muavini Sergey Kıslıtsâ, işbu qararğa ancaq 13 memleket rey bermegenini bildirdi. 68 memleket qoltuttı, 48 – bitaraf oldı.
Ukrainanıñ New Yorktaki BM Baş assambleyasında köterecek esas meselelerden biri Azaq deñizindeki vaziyet olacaq, dep bildirdi Ukraina tış işler naziri Pavlo Klimkin.
Poroşenko, BM Baş assambleyasınıñ sessiya işinde iştirak etmek içün bazarertesi künü, sentâbrniñ 24-nde, Amerika Birleşken Devletlerine yol alacağını ilân etken edi.


text:
Çin dostluqni namayiş qildi
Mälumki, biyil qazaq hälqiniŋ ataqliq şairi Muqağali Maqataevniŋ tuğulğiniğa — 85 jil tolidu. Elimizniŋ җay-җaylirida ädip tävälludi dağduğiliq nişanlinivatidu. Yeqinda bu sänägä beğişlanğan Yarkänt...
Öz jutiniŋ küyçisi
Vätänpärvärlik, millätpärvärlik roh bilän juğirilğan, çoŋqur filosofiyalik mäzmunğa egä şeirliri arqiliq tonulğan talantliq şair Nurähmät Ähmätovniŋ iҗadiyitigä beğişlanğan käç Yarkänt şähiridiki Bilal Nazim namidiki...
Tohsän obraz yaratqan sän°ätkarniŋ säksän yaşliği
Bügün şanliq tarihi säksän jildin alqiğan Q.Ğoҗamiyarov namidiki җumhuriyätlik dšlät Uyğur muzıkiliq komediya teatriniŋ hulini qurğanlar päqät häliq arisidin çiqqan häqiqiy talantlar ekänligi yahşi...
Jutdaş şairä – bizdä mehmanda
Yeqinda şairä Saule Dosjan (sürättä oŋda) kindik qeni tamğan Uyğur nahiyäsigä qädäm täşrip qilip, jutdaşliri bilän uçraşti. Eytiş keräkki, Qazaqstan hälqi Assableyasi jili dairisidä...
Qädirdanniŋ nahşiliri yaŋridi
Düşänbä küni Almutidiki «Җanan» kafesida şair, nahşa mätinliriniŋ muällipi Qädirdan Razaqovniŋ iҗadiy keçi bolup štti. Uniŋğa sahiphanniŋ jutdaş-qälämdaşliri, sän°ätçilär bilän muhlisliri vä ziyali ähli...
Sän°ätkarlarniŋ qoş toyi
Yeqinda Q.Ğoҗamiyarov namidiki җumhuriyätlik dšlät Uyğur muzıkiliq komediya teatrida ikki talantliq akterniŋ qoş toyi nişanlandi. Ular — «İlham» mukapitiniŋ laureati, rejisser, teatr mudiriniŋ orunbasari...
YaŞLİQNİ ÄSLÄTKÄN KONA NAHŞİLAR
Yeqinda Q.Ğoҗamiyarov namidiki җumhuriyätlik Uyğur dšlät muzıkiliq komediya teatrida rejisser, Qazaqstanniŋ hizmät kšrsätkän ärbabi Yalqunҗan Şämievniŋ 60 yaşliğiğa beğişlanğan iҗadiy käç bolup štti. Käçkä...
«Nazuk sän°ätniŋ mälikisi»
Ötkän häptidä Q.Ğoҗamiyarov namidiki җumhuriyätlik dšlät Uyğur muzıkiliq komediya teatrida Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ hizmät kšrsätkän artisti, sän°ätşunasliq pänliriniŋ namziti, teatrniŋ baş baletmeysteri, «İlham» mukapitiniŋ sahibi...
12Stranitsa 2 iz 2


text:
İslâm Terek
İslâm Terek (ukraince KipoBcbke, rusça KиpoBckoe) – Qırımnıñ bir şeer şeklinde qasaba. İslâm Terek rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 7 024 kişi (2011 senesi).
AtıflarDeñiştir
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


text: Bütün dünya musulmanları sabırsızlıqnen onı bekledi. Ukraina musulmanları da istisna degil. Kyiv camilerinden birisinde tünevin aqşam adamlar birinci teravih namazını qılmaq içün toplaştı. Bu namaz yalıñız Ramazan ayı vaqtında qılına. Bütün ay devamında musulmanlar oraza tutacaq – oraza vaqtında, kün devamında aşamaq ve içmek yasaq. Bunı Allah Taalâ Quranda esir etti. Bundan ğayrı adamlar çoqça hayır işler yapmalı – fuqarelerge ve öksüzlerge yardım etmek, sadaqa bermek. 2019 senesi Ramazan ayı mayısnıñ 5 aqşam üstü başlandı. İcret taqvimine köre yañı kün küneş batqan soñ başlana.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ para bozduruv noqtaları Rusiye yasağından soñ işini gizlemege başladılar. Yarımadada yañı hızmet peyda oldı – paranı evde bozduralar.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, Aqmescitte para bozduruv noqtalarınıñ çoqusı resmiy şekilde qapatıldı, lâkin para fiyatlarını yazmayıp, onı gizli-gizli bozmağa azırlar.
Bunıñ kibi noqtalarnıñ vekilleri bildire ki, bu şekilde yalıñız daimiy müşteriler ile iş tutalar.
«Aqmescitte para bozduruv noqtalarınıñ üçte biri qorqa-qorqa işine devam ete. Lâkin olar para fiyatını yazmaylar, noqta çalışmay kibi körüne», – dep ayttı Qırım.Aqiqat mühbirine noqtanıñ hadimi.
Berilgen malümatqa köre, para bozduracaq adamlar çoq degil, bu kene de bayram künlerinen bağlıdır.
Aynı vaqıtta, para bozduruv noqtasınıñ hadimi dey ki, yasaqtan soñ Qırımda evlerde para bozmağa başladılar.
Onıñ fikirince, bugünki vaziyette mezkür hızmet inkişaf etecek.
Qırımlılar Yañı yıldan soñ ve yanvar 3-ten itibaren paranı bozdurıp olamaylar. Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına köre, para bozduruv noqtaları yalıñız bank bölüklerinde yerleşecek.
2015 senesi yanvar 1-den itibaren yarımadada keçici müddet yekünlendi. Bu vaqıt içinde Qırım ve Aqyar Rusiye Federatsiyasınıñ iqtisadiy, maliye, kredit ve uquq sistemasına alışmaq kerek ediler.


text:
Rusiye Devlet duması Şimal-Qırım kanalınıñ qapatılması sebebinden Ukrainanı Qırım ekotsidinde qabaatlamağa azırlana. Bunı Devlet dumasınıñ suv resursları komitet reisi Georgiy Karlov bildirdi, – dep haber ete RİA Novosti.
«Bizler Qırımda ekotsid, ekologiya ve insan yaşayışına ketirilgen zarar meselesini bütünrusiye parlament derecesine kötermege azırlanamız. Ukrainanıñ Şimal-Qırım kanalınıñ qapatılması boyunca areketlerini ekotsid olaraq tanımaq mümkün», – dedi o.
Ukraina Dneprden kelgen Şimal-Qırım kanalından Qırımnıñ suv ihtiyaclarınıñ 85% qarşılağan edi. Suv esasen köy hocalıq ihtiyaclarına ketken edi. Qırım işğalinden soñ suv bu kanaldan berilmey. Qırım «akimiyeti» Biyuk-Karasu özeninden Şimal-Qırım kanalına suv berip, problemni qısmen çezecek oldı.
2015 senesi noyabr başında Rusiye ekologiya ve tabiat resursları naziri Sergey Donsköy bildirdi ki, Şimal-Qırım kanalı çalışmasa, Qırımda köy hocalığı inkişaf etmeycek.


text:
Toqtamış Han
Toqtamış (tam adı Nasıreddin Toqtamış Han; arap urufatında: طوقتامش; qazantatarca TykTaMыш, Tuqtamış, rusça ToxTaMыш; ?-1406) - 1380-96 arasında Altın Ordu hanı.
Toqtamış han, Altın Ordu hanlığınıñ temelcisi Batu Hannıñ babası, Cuçi Hannıñ 13-nci oğlu Toqay Timur tamırından kelgen Tuy Ocanıñ oğlu. Aq Ordu hanı Urus Han babasını öldürgen soñ, Samarqandğa qaçıp, Timurnıñ qatına sığındı. Timur Altın Ordu hanlığı özüne bağlı bir devlet olsun dep Toqtamışqa qol tuttı. Onıñ bergen desteginen Toqtamış, evelâ Aq Ordu hanı Timur Melikni 1377 senesinde yeñip şarqiy Deşt-i Qıpçaqqa, daa soñra 1381-de Qalqa uruşında Qıyat Mamaynı yeñip ğarbiy Deşt-i Qıpçaqqa akim oldı. Altın Ordu hanlığınıñ birligini yañıdan tekmilledi. 1382 senesinde Moskvanı zapt etti, rus knâzlarını bergige bağladı. Litvaniya ulu printsini yeñip, akimiyetini qazandı.
Toqtamış han Altın Ordu hanlığını quvetlendirgen soñ, Timurdan Harezmni Altın Orduğa bermesini istedi. Bu sebepnen Timurnen araları bozuldı. Toqtamış, 1387-de Timurnıñ akimiyetinde olğan Azerbaycanğa kirdi. Ertesi sene Timurnıñ oğlu Ömer Şeyhni yeñip, Timurnıñ topraqlarını yağmaladı. Lâkin, 1491 senesinde Qunduzca uruşında Timurğa yeñildi. Qıpçaq tamırlı, Memlük padişası Berquqqa elçiler yiberip Timurğa qarşı ittifaq qurdı. Şirvanğa basqın etip, şeerni yıqtı. 1395-te Terek uruşında Timurğa yeñilip, Qazanğa qaçtı. Altın Ordunıñ paytahtı Saray Berkeni zapt etken Timur, Toqtamışnıñ yerine Timur Qutluqnı han tayinlep keri qayttı. Timur qaytqan soñ, Toqtamış tahtnı qaytarmaq istese de, quvetli Noğay emirlerinden Edige Mırzanıñ destegini alğan Timur Qutluqqa yeñilip, Litvaniya ulu printsi Vitautasqa sığındı. Litvaniya askeriniñ desteginde ekinci cenkte de yeñilgen soñ, Sibirge qaçtı, anda bir qaç qıpçaq emirniñ qatında qaldı. Edige mırza onı 1406 senesinde tapıp öldürdi.
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- A. Melek Özyetgin, Altın Ordu, Kırım ve Kazan sahasına ait yarlık ve bitiklerin dil ve üslup incelemesi, TDK yayınları 1996
- Mustafa Kafalı, Altın Orda hanlığının kuruluş ve yükseliş devirleri, 1976


text:
Nürnberg
Nürnberg (almança Nürnberg [ˈnʏɐ̯nbɛɐ̯k]) - Almaniä şähäre, Bavariä tönyaq-üzägendä Pegnits yılğasında urnaşqan.
Xalıq sanı buyınça Münxen şähärennän soñ Bavariäneñ ikençe qalası. Xalıq sanı 490 085 (2011).
Frankoniä iqtisadi, mädäni üzäge häm anıñ räsmi bulmağan başqalası.
Öçençe reyx waqıtında Nürnberg - natsizm töp üzäge (almança Stadt der Reichsparteitage), yähüdlärgä qarşı yünälgän "Nürnberg qanunnarı"n buldıru urını. Şunıñ öçen Natsi Almaniä ciñelgännän soñ, näq Nürnberg şähärendä Nürnberg xökeme ütkärelgän.
Nürnberg töbäge 50 mlrd euro tulayım milli produktı belän Almaniäneñ iñ köçle iqtisadi töbäkläre isemlegenä kerä.
ЭчTәлek
İsemYзrәpTү
Berniçä yurama bar, ber çığanaq buyınça Nürnberg ataması "nor" - qıya digän süzdän kilep çıqqan
MädäniätYзrәpTү
Urta ğasırlarda Nürnberg bay säwdä, mädäni şähär bulğan. Monda küp kenä mäşhür rässamnar, şağirlär, köyyazarlar eşlägännär: Albrext Dürer, Adam Kraft, Willibald Pirkgeymer h.b. Piter Henlayn kesä säğätläre uylap çığarğan, Martin Bexaym - globus yasağan.
TarixYзrәpTү
1021 yılda bügenge şähär cirendäge iñ borınğı bistä - Grosgründlax telgä alına.
XI ğasırda kirmän tözelgän.
1050 yılda "Noerenberg" digän şähär telgä alına.
Strategik urnaştıru urını säbäple Nürnberg İzge Rim imperiäse öçen zur ähämiätkä iä bulğan.
1219 yılda kayzer Fridrix II şähärgä imperiä qalası (Reichsstadt) digän däräcäne birä.
1618 yılda başlanğan Utız yıllıq suğış şähärgä zur zıyan kiterä.
1356 yılda Kayzer Karl IV imperiä qanunnar cıyıntığı "Altın Bulla" çığara, Nürnbergta saylanğan imperator berençe utırış ütkärergä tieş.
1525 yıla şähär Lüteranlıq qabul itä.
1806 yılda Napoleon şähärne Bavariägä büläk itä.
1835 yılda Nürnberg häm Fürt arasında Almaniä berençe timer yulı açıla.
1927 yılda Natsional-sotsialistik eşçelär firqäse berençe utırışı uza.
1935 yılda Nürnberg rasalı qanunnarı çığarıla.
1938 yılda ber millionlı natsistlar iñ zur cıyını uza.
1945 yılnıñ 2 ğinwarında Nürnberg şähäre bombağa totıla, İske şähär 90% ı cimerelä.
1945-1949 yıllarda xärbi cinäyätçelär östendäge Nürnberg xökeme.
1966 yılda İske şähär torğızıla.


text:
Amerika Birleşken Devletleri ögümizdeki bazarertesi künü, sabıq rusiyeli casus Sergey Skripalniñ zeirlenüvine Büyük Britaniyanen birdemlik köstermek içün, bir qaç rusiyeli diplomatnı sürgün etebile.
Martnıñ 24-nde öz menbalarına tayanğan Bloomberg informatsion agentligi haber etkenine köre, Donald Trump öz mesleatçılarınen diplomatlarnıñ sürgün etilmek kerek olğanınen bağlı teklifinen razı oldı.
Haberge binaen, Skripal işi boyunca Washington munasebetini bildirgen çareler olaraq Donald Trump ABDniñ Rusiyedeki elçisi Jon Huntsman, maliye, ticaret, adalet ve mudafaa nazirleri em de mahsus hizmetlerniñ vekillerinen yapılğan körüşüvinde muzakere etken.
Barak Obama prezidentlik yapqan devirde 2016 senesi dekabr ayında ABD artıq bir sıra rusiyeli diplomatnı sürgün etken edi. O zamandaki beñzer adım rusiyeli hakerlerniñ ABD prezident saylâvlarına qarışqanı sebebinden yapılğan edi.
Bir qaç aydan soñ Moskva, ABDniñ Rusiyede çalışqan diplomatik missiyasınıñ sayısı bayağı eksiltmesini talap etken edi.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov, «Rusiye-Ukraina sıñırındaki» provakatsiyalar «devam ete», ve bu sebepten Rusiye ilhaq etilgen yarımadada telükesizlikni temin etmek içün çareler köre, dep iddia ete. Kremlniñ temsilcisi Qırımda S-400 uçaqlarğa qarşı raketa sistemleriniñ yerleştirilmesini bu şekilde izaladı.
Peskov: «Qırım etrafındaki Rusiye-Ukraina sıñırında provakatsion ve diversiyon faaliyetlerniñ devam etkenini bilemiz… Bu sebepten, iç şübhesiz, Rusiye tarafından özüniñ telükesizligini temin etmek içün çarelerniñ körülmesi bir kimseni qorquzuv olaraq degil de, yalıñız özüniñ telükesizligini temin etüv olaraq qabul etilmeli, çünki Rusiye tarafında buña, tabiiy olaraq, tam bir mustaqil aqqı bar», – dedi.
Ukraina tarafından şimdilik bu beyanat boyunca açıq menbalarda izaat berilmedi.
2017 senesiniñ dekabrinde, ilhaq etilgen Qırımda 2018 senesiniñ ilk künlerinden itibaren eki S-400 «Triumf» uçaqlarğa qarşı raketa sistemi divizionınıñ arbiy nevbetke turacağı belli oldı.
Ukrainanıñ arbiy eksperti Serhiy Zgurets, ilhaq etilgen Qırımda yerleştirilgen S-400 «Triumf» kompleksi Ukraina ve onıñ qomşuları içün telüke doğura, dep saya.


text:
Prezident Nursultan Nazarbaev “Jas sarbaz” balilar-šsmürlär härbiy-vätänpärvärlik härikitiniŋ qatnaşquçiliri bilän uçraşti.
Tunҗa Prezident küni harpisida Dšlät rähbiri milliy härbiy –vätänpärvärlik märkäzdä bolup, “Otan”, Elbası, “Jas sarbaz” mavzusida štkän mäyrämlik çarä-tädbirgä qatnaşti vä “Jas sarbaz” balilar-šsmürlär härbiy-vätänpärvärlik härikiti” җumhuriyätlik җämiyätlik birläşmisiniŋ qatnaşquçiliri bilän uçraşti.
Nursultan Nazarbaev täntänilik qisimniŋ başlinişi aldida härbiy-vätänpärvärlik märkäz muzeyiniŋ ekspozitsiyasi, җümlidin yaş rässamlar studiyasiniŋ Qazaqstan armiyasigä beğişlanğan kartiniliri bilän tonuşti.
Qazaqstan Prezidenti mäyrämlik uçrişişta sšzgä çiqip, jiğilğanlarni šsüvatqan yaşlarni vätänpärvärlik rohta tärbiyiläş mähsitini aldiğa qoyğan “Jas sarbaz” härikiti işiniŋ başlinişi bilän täbriklidi. Dšlät rähbiri milliy rohni şäkilländürüşniŋ vä mämlikät tarihini çoŋqur üginişniŋ muhim ekänligini alahidä qäyt qildi.
– Vätänpärvärlik tärbiyä yeqinda Qazaqstan hälqigä yollanğan Mäktüptiki muhim mäsililärniŋ biri bolup hesaplinidu, – däp täkitlidi Nursultan Nazarbaev. – Ägär biz Vätinimizni himayä qilalmisaq, u çağda mustäqillikniŋ 27 jilida qolğa kältürülgänniŋ hämmisi ähmiyitini yoqitidu.
Prezident şundaqla hazir Qazaqstanda ämälgä aşuruluvatqan barliq täşäbbuslar bilän layihilärniŋ kälgüsi ävlat üçün yahşi şarait yaritişqa qaritilğanliğini täkitlidi.
– Moşuniŋ hämmisi bizniŋ keläçigimiz bolğan yaşlar üçün. Ämälgä aşuruluvatqan barliq iş silärniŋ hayatiŋlarniŋ bizniŋkidin yahşi boluşi üçün, Qazaqstanniŋ tehimu güllinişi üçün nişan qilinğan, – däp muraҗiät qildi Dšlät rähbiri härikät qatnaşquçiliriğa. U җumhuriyät yaşlirini “Jas sarbaz” qatariğa aktiv kirişkä çaqirdi.
– “Jas sarbaz” härikiti mämlikätniŋ barliq regionlirida päyda boluşi keräk, – dedi Prezident. – Yaşlar moşu härikätniŋ qatarida boluşi lazim. Şuŋlaşqa täntärbiyä bilän şuğulliniş, härbiy mutähässisliklärni šzläştürüş keräk. härikät Mudapiä ministrligi bilän birliktä vätänpärvärlärni tärbiyiläşkä paal qatnişişi şärt. Päqät şu çağdila silär šz hälqiŋlarğa tayanç-tiräk bolalaysilär.
Dšlät rähbiri härikätniŋ kiçik qatnaşquçiliriğa muraҗiät qilip, çoŋlardin vä ilgärki jillar qährimanliridin ülgä elişniŋ muhim ekänligigä diqqät ağdurdi. Prezident bu yosunda Uluq Vätän uruşiniŋ qährimani Bauırjan Momışulı, ämäldiki armiya generali Muhtar Altınbaev, bäynälmiläl-җäŋçi, “Qazaqstan veteranliri” Avğanstandiki uruş veteranliri täşkilatliri assotsiatsiyasiniŋ räisi Baqıtbek Smağulniŋ isimlirini atap štti.
Dšlät rähbiri şundaqla qazaqstanliq vätänpärvärlikni küçäytiş işida “Uluq dalaniŋ yättä qiri” särlävhilik maqaliniŋ ähmiyitini alahidä täkitläp, Qazaqstan җämiyitiniŋ güllinişi üçün mämlikättä turaqliq häm millätlärara razimänlikni saqlaşniŋ muhim ekänligini atap kšrsätti.
Uçrişiş ahirida Dšlät rähbiri jiğilğanlarniŋ hämmisigä utuq vä yeŋi ğalibiyätlärni tilidi.
Yaş vätänpärvärlär härikiti
Prezident Nursultan Nazarbaev “Jas sarbaz” balilar-šsmürlär härbiy-vätänpärvärlik härikitiniŋ qatnaşquçiliri bilän uçraşti.


text:
vakıa suresi okunuşu - vakıa suresi türkçe harflerle okunuşu - İza Vakia Suresi
Bismi’llâhi’r-Rahmâni’r-Rahîm
(1) izâ vekâatil vâkıatü (2) leyse livak’atiha kazibeh (3) hafıdatün râfiatün (4) iza rüccetil’ardu reccen (5) ve büssetilcibalü bessen (6) fekanet hebâen münbessen (7) ve küntüm ezvâcen selâseh (8) feashabül meymeneti mâ ashabül meymeneh (9) ve ashabül meş’emeti maashabül meş’emeh (10) ves sabikunes sâbikune (11) ülâikel mukarrebune (12) fiy cennatin naıym (13) sülletün minel’evveliyne (14) ve kaliylün minel’ahıriyn (15) alâ sürürin mevdûnetin (16) müttekiiyne aleyha mütekabiliyn. (17) yetufü aleyhim vildanün muhalledûne (18) biekvabin ve ebâriyka ve ke’sin min maıynin (19) lâ yusaddaune anha ve lâ yünzifune (20) ve fakihetin mimma yetehayyerune (21) ve lahmi tayrin mimma yeştehune (22) ve hurün ıynün (23) keemsalil lü’lüilmeknun (24) cezâen bimâ kânu yamelûn (25) lâ yesmeune fiyha lağven ve la te’siymen (26) illâ kıylen selâmen selâma (27) ve ashabül yemiyni ma ashabülyemiyn (28) fiy sidrin mahdudin (29) ve talhın mendudin (30) ve zıllin memdudin (31) ve mâin meskubin (32) ve fâkihetin kesiyretin (33) lâ maktuatin ve lâ memnuatin (34) ve füruşin merfuah (35) inna enşe’nahünne inşâen (36) fecealnahünne ebkaren (37) uruben etraben (38) liashabilyemiyn (39) sülletün minel’evveliyne (40) ve sülletün minel’ahıriyn (41) ve ashabüşşimâli mâ ashabüşşimâl (42) fiy semumin ve hamiymin (43) ve zıllin min yahmumin (44) lâ bâridin ve lâ keriym (45) innehüm kânu kable zâlike mütrefiyn (46) ve kanu yusırrune alelhınsil azıym (47) ve kânu yekûlune eiza mitna ve künna türaben ve ızâmen einna lemebusune (48) eve abaünel’evvelun (49) kul innel’evveliyne vel’ahıriyne (50) lemecmûune ilâ miykati yevmin mâlum (51) sümme inneküm eyyühed dâalûnel mükezzibune. (52) leâkilune min şeçerin min zakkûmin (53) femâliune minhel bütûne (54) feşâribune aleyhi minel hamiym (55) feşâribune şürbelhiym (56) haza nüzülühüm yevmed diyn (57) nahnü halaknaküm felevlâ tüsaddikun (58) efereeytüm ma tümnûn (59) eentüm tahlükunehu em nahnül hâlikun (60) nahnü kadderna beynekümül mevte ve ma nahnü bimesbukıyne (61) alâ en nübeddile emsaleküm ve nünşieküm fiy ma lâ talemun (62) ve lekad alimtümün neş’etel’ulâ felevlâ tezekkerûne (63) efereeytüm ma tahrüsûn (64) eentüm tezreunehu em nahnüzzariun (65) lev neşaü lecealnahü hutamen fezaltüm tefekkehun (66) inna lemuğremune (67) bel nahnü mahrumun (68) efereeytümül maelleziy teşrebun (69) eentüm enzeltümuhü minelmüzni em nahnül münzilun (70) lev neşaü cealnahü ücacen felevla teşkürune (71) efereeytümün narelletiy turun (72) eentüm enşe’tüm şecereteha em nahnülmünşiun (73) nahnü cealnaha tezkireten ve metâan lilmukviyn (74) fesebbıh bismi rabbikelazıym (75) felâ uksimü bimevâkın nücumi (76) ve innehu lekasemün lev talemune azıymün (77) innehu lekur’ânün kerîymün (78) fiy kitabin meknunin (79) lâ yemessuhu illel mutahherun. (80) tenziylün min rabbil âlemiyn (81) efebihazel hadiysi entüm müdhinun (82) ve tec’âlune rizkaküm enneküm tükezzibun (83) felevlâ izâ beleğatil hulkume (84) ve entüm hıyneizin tenzurûne (85) ve nahnü akrebü ileyhi minküm ve lâkin lâ tubsırun (86) felevlâ in küntüm ğayre mediyniyne (87) terciuneha in küntüm sadikıyn (88) feemma in kane minel mukarrebiyne (89) ferevhun ve reyhanün ve cennetü naıym (90) ve emma inkane min ashabil yemiyni (91) feselâmün leke min ashabilyemiyn (92) ve emma in kane minel mükezzibiyned dalliyn (93) fenüzülün min hamiymin (94) ve tasliyetü cahıym (95) inne haza lehüve hakkul yakıyn (96) fessebbih bismi rabbikel azıym.


text:
İske Qırım
İske Qırım (qırımtatarça Eski Qırım, Эckи KъыpыM, rusça CTapый KpыM) - Qırım yarımutrawı könçığış öleşendä, Çerek Su yılğası basseynında urnaşqan şähär. İske Qırım böten yarımutrawğa isem birgän şähär.
Xalıq sanı - 9446 keşe (2011).
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
XIII ğasırda Altın Urda zamanında tatarlar Qırım digän şähärgä nigez salğan. Tatarça isem Qırım qıpçaq süzennän - "qır" + "ım" - "ür", "qalqulıq" süzennän çıqqan.
Qırımda torğan genuyalılar häm başqa italiannar şähärne "Solhat" - Solcati dip yörtkännär.
Qayber tarixçılar şähär tatar Qırım isemle häm italian Solhat isemle öleşenä bülengänen farazlıylar.
XIV ğasırda şähärneñ çäçäk atu çorı. Ul däwerdä Qırım-Solhat Böyek yefäk yulınıñ zur säwdä üzäge bulğan.
Ber çığanaq buyınça mämlüklär idärä itkän Misır soltanı Beybars Qırım-Solhatta tuğan häm soñraq qalağa büläklär cibärgän, birelgän aqçada yaña mäçet tözelgän.
Qırım xanlığı nigezlängännän soñ xanlıq başqalası Qırım-Solhattan Qırıq-Ur yä Çufut Qalağa küçerelgän, soñraq Baqçasaray - Qırım xanlığı yaña başqalası.
1475 yılda Ğosman imperiäse italian koloniälären basıp alğannan soñ şähär tik İske Qırım dip yörtelä başlağan.
Sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- ДoMбpoBckий O. И.,CидopeHko B. A. CoлxaT и Cypб-Xaч. CиMфepoпoлb, 1978.
- Зaбoлoцkий П. H. Oчepkи дoиcTopичeckoro пpoшлoro KpыMa. Cлeды kaMeHHoro Beka B Юro-BocToчHoM KpыMy// CбopHиk cTaTeй пo эkoHoMиke, быTy и иcTopии Фeoдocийckoro paйoHa. Bып. 1.Фeoдocия, 1931.
- Kopпyc бocпopckиx Haдпиceй (KБH). M. — Л., 1965, № 953.


text:
Rusiye Federatsiyasınıñ Ukrainağa qarşı ilân etilmegen cenkte televizor silâ olaraq. Bu informatsion cenk ne vaqıt başlandı? Avangardda kim edi? Angi telekanallarnıñ orduları areket etken edi? Ukraina mudafaası angi qalelerge tayana? Ve qarşılıq ücümine ne vaqıt başlaycaq?
Yarımada işğali vaqtında Rusiye teşviqatınıñ melez cenkiniñ esas silâsına çevirilmesi aqqında – «24» haber telekanalında «Qırım.Aqiqat» yayınında.
Studiya musafirleri – «Ukrainskaya pravda» baş muarriri Sevgil Musayeva-Borovik, Qırım siyasetşınası Vladimir Yegorov ve Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ mesleatçısı Sergey Kostinskiy
Studiya musafirleri – «Ukrainskaya pravda» baş muarriri Sevgil Musayeva-Borovik, Qırım siyasetşınası Vladimir Yegorov ve Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ mesleatçısı Sergey Kostinskiy.
Programma cumaertesi künü saat 18:30 (Aqmescit saatine köre saat 19:30) ve bazar künü saat 11:30 (Aqmescit saatine köre saat 12:30) efirge çıqa.
Radio Svobodanıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegen insanlar içün azırlandı.


text:
İşğal etilgen Qırımda Keriç parom keçitiniñ işi ğayrıdan pekitile. Yekâne naqliyat müdirligi bergen malümatqa köre, noyabr 28-ne, keçit normal bir tarzda çalışa.
Soñki malümatqa binayen, «Kavkaz» limanında nevbette 150 maşina, «Krım» limanında – 100 maşina nevbetni bekley.
Al-azırda Keriç keçitinde ava şaraitleri güzel. «İonas», «Olimpiada», «Krım» ve «Glükofilousa» paromları yüre.
Evel aytılğanı kibi, afta başında keçit furtuna sebebinden teneffüsler ile çalışa edi. Afta soñuna ava güzelleşti, amma nevbetler saqlanıla.


text:
Qasım A'wezov
Qasım A'wezov (1897-1938) Qaraqalpaqstannın' ma'deniyatın, a'debiyatın, iskusstvosın rawajlandırıwda belgili ja'miyetlik isker, jazıwshı, da'slepki jurnalist sıpatında u'lken u'les qostı. Ol qarqalpaq a'debiyatın, a'sirese dramaturgiyasın qa'liplestiriwshilerdin' biri. Bul iste tek sho'lkemlestiriwshi emes, al da'slepki qaraqalpaq dramasının' do'retiwshisi.
Qasım A'wezov 1897-jılı Shımbay rayonındag'ı ha'zirgi Ken'es sovxozının' Kirov atındag'ı bo'liminde tuwılg'an. 20-30 jılları Qaraqalpaqstanda, Qazaqstanda, Moskvada basshı orınlarda ko'p jıllar islewine baylanıslı Q.A'wezov bir qansha rus jazıwshıları menen Qazaqstan ha'm Orta Aziya jazıwshıları menen tanısıp, pikir alısıp, o'zinin' tvorchestvolıq isine ta'jiriybe toplaydı.
Qasım Awezov 1925-jılı 16-jılg'ı Shımbay waqıyası haqqında "KapakaлпakcTaH k 10-лeTию KaзaxcTaHa" (Alma-ata, 1930), "Qaraqalpaqstan ma'deniyatı gu'llenip rawajlanıw jolında" (1934) tag'ı basqa miynetler jazadı. 1928-1932 jılları Qaraqalpaqstan jazıwshılar birlespesinin' jumısına aktiv qatnasadı. Onın' dramalıq bo'limine basshılıq etedi. 1932-jılı 19-iyun qararı menen Qaraqalpaqstan oblastlıq partiya komiteti QarAPP tı tarqatıp, Qaraqalpaqstan jazıwshılarının' sho'lkemlestiriw komitetin du'zip, og'an Qasım A'wezov baslıq, A.Begimov juwaplı sekretarı etip saylanadı.
Q.A'wezov A.S.Pushkinnin' "Evgeniy Onegin" romanın awdarıwdı baslap, onnan ayrım u'zindiler ja'riyalaydı. A.Nawayının' "Farhad ha'm Shiyrin" da'stanın awdarıwg'a qatnasadı. Hamza Ha'kimzada Niyaziydin qosıqlarınan awdarmalar dag'azalap baradı. Molerdin "Skapennin' hiylesi" komediyasın basqa da bir qatar ko'rkem a'debiyat shıg'armalarınn' balalar ushın seriyalarınan ko'p shıg'armalardı rus tilinen qaraqalpaq tiline awdardı.
30-jıllardın' bas gezinde Q.A'wezov "Sapar qaraqalpaq" kinostsenariyin jazadı. Bunda 1916-jıllardag'ı Shımbay waqıyası menen Qaraqalpaqstandag'ı awdarıspaq jıllarındag'ı turmıs su'wretlenedi.
"Tilek jolında" shıg'arması Q.A'wezovtın' da, qaraqalpaq dramaturgiyasının' da baslaması boldı. Dramanın' qısqasha mazmunı to'mendegishe: Shıg'armada miynetkesh xalıqtın awır turmısı real beriledi. Esim bolısının' puxaraları Sayeke, Aynazar, Qabıl, Ayxan ha'm basqalar ha'r ta'repleme eziwden, azaplanıwdan a'bden tarıg'adı. Suwsızlıqtan eginleri quwrap, ashlıqtan boldırg'an olardı Esim japtın' ılaylı qazıwı haldan taydıradı. Olar o'zlerinin' kem-kem qıyınlap baratırg'an ku'n korisi tuwralı zamannın', el basqarıwshılardın' a'dilsizligi tuwralı ayta baslaydı. Bunın' u'stine olardın' arasına birinen son' biri aqsaqaldın jasawılı Salıq O'ndiriyage, Qalmurat baydın' jalpıldag'ı Ma'demin diyxanlardın' baydan alg'an qarızın o'simi menen qaytarıp alıwg'a, Quaxmet iyshannın' suwpısı Turım qayır-sadaqa ushın pul jıynawg'a keledi ha'm barı-jog'ın tın'lamay olardı urıp-so'gip azaplaydı. Bul sıyaqlı ha'dden tıs jo'nsizlikler qazıwshılardın' ashıqtan-ashıq narazılıg'ın keltirip shıg'aradı. Ko'p uzamay-aq bul narazılıq aktiv gu'res xa'reketi menen almasadı. Olar qarız pul ha'm salıqlardı to'lewden bas tartıp, kelgen jasawıllardı quwıp saladı. Usınday waqıya shiyelenisken waqıtta qazıyashılardın' arasına ma'rdikarg'a ha'r jeti u'yden bir adam alıw haqqında Shımbay uezdi baslıg'ının' pa'rmanı kelip jetedi. Bul xabar olar arasında jan'a baslap tutanıp kiyatırg'an gu'res otının' birden layalap alısıwına sebepshi boladı. Sa'yeke basqarg'an qazıwshılar toparı Arzımbet bolıstın' u'yine topılıp barıp, onın o'zin janındag'ı bay, iyshan ha'm ha'meldarları menen qosa urıp jıg'adı, tutqıng'a aladı. G'a'zebi qaynag'an xalıq Shımbayg'a basıp keledi, ken'eslerdi qıyratadı. Uezd baslıg'ı pristavtı o'ltiredi. Biraq ko'terilis oraydan shaqırtılg'an patsha soldatları ta'repinen qan to'gispe menen bastırıladı, onın' basshıları tutqıng' alınıp, To'rtku'ldin' tu'rmesine qamaladı. Pesa o'lim jazasına hu'kim etilgen ko'terilis basshılarının' Qızıl a'skerler ta'repinen azat etiliwin ko'rsetiw menen tamamlanadı. Onda qarapayım xalıq tilinen sheber paydalang'anı bayqaladı. Aysha, Qabıl, Qudıyar personajları daralang'an halında ko'rinbeydi. Geybir personajlardın' so'zleri uzaq sozılıp ketedi. Stilistikalıq kemshilikler, tu'siniksiz so'zler ushırasadı. Pesa ayrım kemshiliklerine qaramastan, da'slepki qaraqalpaq draması sıpatında joqarı bahalanıp kelmekte.
Shayırdın' qosıqları siyasiy mazmung'a iye, su'ren-shaqırıqlarg'a qurılg'an. "Ulyanov-Lenin" (1924), "Qayta saylawda" (1927), "Miynet" (1930), "A'bdiqa'dir", "Bayramgul Ayımbetova" (1932), "Quyash" (1936) qosıqları usınday mazmung'a iye. "Aydın", "Erkin ko'l" degen at penen shayır shıg'armaları 20-jıllardın' aqırı, 30-jıllardın' basında qaraqalpaq ha'm rus tillerinde basıldı.
Onın' ko'lemli poeziyalıq shıg'arması "Qazıw" lirikalıq poeması. Poema 1935-jılı Qızketken kanalının' ashılıw saltanatına arnalıp jazılg'an. Onda abadan turmıstın' girewi bolg'an suw ushın xalqımızdın' mashaqatlı miyneti su'wretlengen. Poema shaqırıq, su'ren, publitsistikalıq ruxta jazılg'an.


text:
- Heidi Tay Yayınları Sayı 22
- Heidi Tay Yayınları Sayı 17
- Heidi Tay Yayınları Sayı 55
- Heidi Tay Yayınları Sayı 54
- Heidi Tay Yayınları Sayı 53
- Heidi Tay Yayınları Sayı 52
- Heidi Tay Yayınları Sayı 51
- Heidi Tay Yayınları Sayı 50
- Heidi Tay Yayınları Sayı 34
- Heidi Tay yayınları Sayı 19
- Heidi Tay Yayınları Sayı 18
- Hedi Tay Yayınları Sayı 16
- Hedi Tay Yayınları Sayı 15
- Heidi Tay Yayınları Sayı 14
- Heidi Tay Yayınları Sayı 20
- Heidi Tay Yayınları Sayı 21
- Heidi Tay Yayınları Sayı 29
- Heidi Tay Yayınları Sıralı Liste
- Heidi Tay Yayınları Sayı 37
- Heidi Tay Yayınları Sayı 28
- Heidi Tay Yayınları Sayı 27
- Heidi Tay Yayınları Sayı 26
- Heidi Tay Yayınları Sayı 25
- Heidi Tay Yayınları Sayı 24
- Heidi Tay Yayınları Sayı 23
- Heidi Tay Yayınları Sayı 22
- Heidi Tay Yayınları Sayı 13
- Heidi Tay Yayınları Sayı 12
- Heidi Tay Yayınları Sayı 11
- Heidi Tay Yayınları Sayı 10
- Heidi Tay Yayınları Sayı 09
- Heidi Tay Yayınları Sayı 08


text:
Qırımda «halq imayesi», yani «samooborona» kibi belli olğan Halq müfrezesi Ştabını devlet müessisesi statusından marum qaldırdılar. Endiden soñ olar uquq qoruyıcılarğa Qırımda nizamnı imaye etmege yardım etecek ekenler.
Böyle bir qanun leyhasını Qırım «Devlet şurası» noyabr 26-da toplaşuvda tasdıqladı.
Böylece, «samooborona» azaları cinayet aletlerini ala, naqliyat vastalarınıñ saibinden izin alıp, insanğa ajele tibbiy yardım köstermek içün maşinanı qullana, bağ vastalarınen bedava qullanıp, politsiyağa haber ete bileler.
Teşkilât faaliyetini nizamname belgileycek.
Qırım «samooboronası» 2014 senesi iyün 11-de «Qırım Cumhuriyetiniñ halq müfrezesi aqqında» qanun qabul etilgen soñ resmiy status ve yañı ad aldı. Al-azırda birleşme erkânında biñge yaqın insan bar.


text:
Avropa Birliginiñ tış işler yüksek vekili Federica Mogherini Rusiyeni Nadejda Savçenko, Oleg Sentsov ve qanunsız alda esir alınğan diger Ukraina vatandaşını azat etmege çağırdı.
«Men Rusiye akimiyetini Savçenkonı azat etmege çağırğan adamlarğa reyimni qoşam. Men Oleg Sentsovnı ve Minsk añlaşmalarına köre azat etilecek qanunsız alda esir alınğan diger adamlarnı azat etmege çağıram», – dep qayd etti Mogherini.
Avropa Şurasınıñ nazirler Komiteti, Ukraina Yuqarı Radası, Avropa parlamenti, Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve bir çoq diger halqara müessise ve siyasetçi de Nadejda Savçenkonı azat etmege çağıralar, – dep haber ete Radio Svoboda.
Mart 4-te Rusiyedeki Moskvanıñ Basman mahkemesi ukrain uçucısı Nadejda Savçenkonıñ Avropa Şurası Parlament assambleyasınıñ toplaşuvında iştirak etmek imkân berilmegeninden sebep şikâyetini red etti. Savçenko onıñ Rusiyede qanunsız alda apiste tutuvğa qarşı narazılıq bildirmek maqsadı ile 82 kün devamında açlıq tutmaqta. Savçenkonıñ adliyecileri onıñ sağlığı fenalaşqanını bildireler.
Rusiyede Nadejda Savçenkonı Donbassta elâk olğan Rusiye jurnalistleriniñ ölümine alâqası olğanında qabaatlaylar.
İyünniñ soñunda separatistler onı esir alıp, Rusiye arbiylerine teslim ettiler. Bundan soñra Savçenkonı Rusiyede apiske aldılar. İmayeniñ malümatına köre, onıñ jurnalistlerniñ ölümine alâqası yoq, çünki o, esarette edi. Savçenko bütün qabaatlarnı red ete.
Yanvar ayınıñ soñunda taqiqatçılar Savçenkoğa qarşı sıñırdan qanunsız keçüv aqqında daa bir cinaiy iş açılğanını bildirdiler.
Minsk añlaşmaları bütün esirlerniñ azat etilmesini belgilemekte.
Buña baqmadan, Rusiye Savçenkonı azat etmey.
Bundan ğayrı, Ukrainanıñ daa bir qaç vatandaşı, olarnıñ arasında «terrorizmde» qabaatlanğan Qırım rejissöri Oleg Sentsov, Rusiyede apiste qalalar. Uquqçı ve uquq qorçalayıcılar bunıñ qanunğa riayet etkenini red eteler.


text:
Odesada yer yılışması: qurtarıcılar qıdıruv işlerni yekünledi (FOTO)
Bazar künü, iyülniñ 14-nde, Odesada, “Borey” raatlıq evi yanındaki deñiz yalısındaki çapıdan yer yılışması neticesinde kimse zarar körmedi.
Bu aqta Fevqulade vaqialar devlet hızmetiniñ matbuat hızmeti haber ete.
Qurtarıcılar qaza yerine birden yenlip elâk olğan ya da yaralanğanlarnı qıdırıp başladı. Qıdıruv operatsiyası bugün, yülniñ 15-de, saat 11:40 yekünlendi. Qaza neticesinde iç bir kimse zarar körmegen.
Haber etile ki, qıdıruv operasiyasında 11 tehnika ve 60 adam iştirak etken.


text:
irsad telecom telefon qiymetleri ve modelleri
Telefon240 Azn
faksli telefon69 Azn
Telefon150 Azn
TELEFON MODELLƏRİ50 Azn
Online iş400 Azn
❖Turniket –tripod ❖1 650 Azn
Ofis daxili iş600 Azn
Meizu m6 Note160 Azn
Turniket –tripod satilmasi1 650 Azn
Iphone 8 64 gb760 Azn
Samsung galaxy grand prime150 Azn
Iphone 6 plus290 Azn
Samsung Galaxsy A 6290 Azn
Demir yolu kucesi 3 otaq , Xəzər rayonu43 000 Azn
Iphone 6s 64400 Azn
menecer onlayn500 Azn
M.Kazimovskiy-kuc 2 otaq , Nəsimi rayonu74 500 Azn
Santexnik xidmətləri1 Azn
Digər elanları göstər
irsad telecom telefon qiymetleri ve modelleri elanlari
Bakida irsad telecom telefon qiymetleri ve modelleri qiymeti elanlari , irsad telecom telefon qiymetleri ve modelleri elani 2019 ucuz qiymete irsad telecom telefon qiymetleri ve modelleri satisi sərfəli qiymətə irsad telecom telefon qiymetleri ve modelleri almaq. islenmis irsad telecom telefon qiymetleri ve modelleri aliram, işlənmiş irsad telecom telefon qiymetleri ve modelleri satılır. pulsuz irsad telecom telefon qiymetleri ve modelleri elani yerlesdir. Azerbaycanda ucuz qiymete irsad telecom telefon qiymetleri ve modelleri satilir


text:
Yoldaş MOLOTOV,
“Uyğur avazi”
ھazir Qazaqstan Җumhuriyiti Parlamenti Mäҗlisiniŋ deputatliri elimizniŋ җay-җaylirida bolup, häliq bilän uçrişişlarni štküzüvatidu. Tärkividä Şahimärdan Nurumov, Zäureş Amanjolova, Smağul Baqıtjan, Şavqat Ötemis, Gennadiy Şipovskih, Välihan Qaynazarov bar deputatlar topi Maŋğıstav vilayitidä boldi.
31-yanvar' küni deputatlar topini Maŋğıstav vilayitiniŋ hakimi Eralı Toğjanov qobul qildi. Uçrişişta hakim vilayätniŋ bügünki näpäsi bilän tonuşturdi. Mälumki, hazir Maŋğıstav vilayiti – elimizdiki sür°ätlik täräqqiy etivatqan regionlarniŋ biri. İnvestitsiyalärni җälip qiliş، kiçik vä ottura tiҗarätni rivaҗlanduruş işliri ämälgä aşurulmaqta. Bolupmu regionniŋ turistliq iqtidarini aşuruş mähsitidä kompleksliq infraqurulumluq šzgirişlär jürgüzülüvatidu. Zamaniviy mehmanhanilar selinivatidu, Kaspiy deŋiziniŋ bir yerim kilometr qirğiği zamanğa layiq däm eliş zonisiğa aylanduruldi. İҗtimaiy mäsililärgä alahidä kšŋül bšlünmäktä.
Şuniŋdin keyin deputatlar vilayätlik salamätlik saqlaş başqarmisiniŋ، onkologiyalik märkäzniŋ kollektivliri bilän uçraşti. Bu yärdä deputatlar elimizdiki salamätlik saqlaş sahasidiki jürgüzülüvatqan islahatlar häqqidä tohtilip štti häm saha hadimlirini oylanduruvatqan soalliriğa täpsiliy җavap bärdi. Deputatlar bu küni şundaqla «Nur Otan» partiyasiniŋ äzaliri bilän uçrişip, kün tärtividiki mäsililärni muhakimä qildi.
İkki kün davamida deputatlar topi Aqtav şähiridiki İT-litseyi, «Mağaş-nan» ҖÇYda, vilayätniŋ Tüpqorğan nayihäsidä، Sain Şapağatov yezisida, Fort-Şevçenko, Jaŋašzen şähärliridä bolup, häliq bilän uçraşti.
— Män Qazaqstan hälqi Assambleyasi deputatliriniŋ väkili häm QHA keŋişiniŋ äzasi süpitidä Aqtav şähiridiki Dostluq šyidä boldum, — däydu deputat Şahimärdan Nurumov. — Bu yärdä vilayättiki jigirmä ikki milliy mädäniyät märkiziniŋ väkilliri bilän uçraştim. Ularniŋ paaliyätliri bilän tonuşup çiqtim. Şu küni käçqurunluği bolsa, җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ Aqtav vilayitidiki şšbisiniŋ äzaliri bilän baş qoşup, eqimdiki mäsililärni muhakimä qilduq. Qoşumçä qilsam, aqtavliq uyğurlar vilayät dairisidä štküzülüvatqan barliq çarä-tädbirlärdä milliy mädäniyitimizni, än°änilirimizni tonuşturup kelivetiptu.
5-fevral' küni bolsa, tärkividä Pavel Kazantsev, Şahimärdan Nurumov, Daniya Espaeva, Petr Şarapaev, Aliya Saparova bar deputatlar topi Aqtšbä vilayitigä käldi.
— Aqtšbidä däsläp Dostluq šyidä vilayättiki milliy mädäniyät märkäzliriniŋ väkilliri bilän uçrişip, sšhbätläştim, — däydu Şahimärdan Nurumov.— Dostluq šyidä başqa milliy mädäniyät märkäzliri qatarida Uyğur mädäniyät märkiziniŋmu paaliyiti bilän tonuştum. Millätpärvär insan Tiläpҗan İbragimov rähbärligidiki mäzkür märkäz vilayättiki paaliyätçan täşkilatlarniŋ biri hesaplinidu. Bu yärdä، şundaqla «Anağa tağzım» mäniviy täräqqiyat märkizi bazisidiki QHA Anilar keŋişiniŋ paaliyiti bilän tonuştum. Çüştin keyin bolsa, S.Baişev namidiki vilayätlik kitaphanida «Yaşlar jili» dairisidä yaşlarniŋ җumhuriyätlik «Jaŋğıru jolı» härikitiniŋ väkilliri bilän uçraştim. İkki yüzgä yeqin paaliyätçan yaşniŋ qatnişişi bilän bu baş qoşuş nahayiti sämimiy rohta štti. Yaşlarni oylanduruvatqan, qiziqturuvatqan soallar dairisi nahayiti käŋ ekän. Hoşal qilğini, yaşlar bilimlik, birnäççä tilni yetük bilidu. Älvättä، moşundaq uçrişişlar davamida biz, deputatlar, kün tärtividiki mäsililärni, häliq ehtiyaҗini tählil qilimiz. İmkaniyätniŋ bariçä ularni yeşişkä tirişimiz.
Deputatlar topi yänä ikki kün davamida Aqtšbä vilayitiniŋ Alğa şähiridä، Qobda, Muğaljar nahiyäliridä bolidu.


text:
Yeŋi jil harpisida Çeläk yezisida yaşaydiğan jutdişim Älişer Sabirovni uçritip qaldim.
– Män Ğäyrät yezisiniŋ nenini yäp, süyini içip çoŋ boldum. Başqilar qatarida mänmu şu jut üçün birär yahşiliq qilsam, degän arminim bar. Şuŋlaşqa biyilqi Yeŋijilliq gülhanni štküzüşni hšddämgä alsam, – degän šziniŋ hahişini bildürdi. Däsläp jutdişimizniŋ bu iltimasiğa bäzilär guman bilän qariğan edi…
Äsli Älişer Sabirov 1985-jili Malivay yezisida tuğulğan. Az vaqit štüp dadisi Säypullam Sabirovniŋ iş babi tüpäyli ularniŋ ailisi Ğäyrätkä kšçüp baridu. Mäzkür juttiki İ.Sattarov namidiki ottura mäktäpni tamamliğan Älişer 2002-jili җänubiy paytähtimizdiki Qazaq avtomobil' yolliri akademiyasiniŋ tšmüryol fakul'tetiğa oquşqa çüşidu. 2005-jili täğdir ularniŋ ailisini Çeläkkä taşlaydu. Aliy oquş ornini äla pütärgän Älişer 2009-jili Çeläktä tehnikiliq hizmät kšrsitiş märkizini açidu vä yeza hälqiniŋ, hätta hoşna yezilardin kelidiğan kişilärniŋ tehnikisiğa hizmät kšrsitip, ularniŋ kšŋlidin çiqişqa başlaydu.
Künlär äşundaq sirğip štüveridu. Amma «Därt kälsä, qoşlap kelidu» demäkçi, Älişer Çeläktiki işini rätkä kältürüp qoyup, şuniŋ bilän qatar Almutida işlävatqan bir päyttä uni rähbärlik Moskvağa komandirovkiğa ävätidu. U yaqtin kelip, Älişer Ğäyrät yezisida štüvatqan yeŋijilliq gülhanğa qatnişidu. Keçisi Çeläktin Älişerniŋ STOniŋ işikliri oçuq turğanliği toğrisida hävär kelidu. U keçiläp Çeläkkä qarap yolğa çiqidu. Säpärdin keyin ikki kün uda uyqa kšrmigänligi yaki çarçiğanliği üçünmekin Qizilşäriq yezisidin štüpla kšzi ilinip ketip, yol-transport halakitigä uçraydu.
Uniŋğa Çeläk dohturhanisida käyni-käynidin ikki qetim operatsiya qilidu. Dohturlarniŋ kšp küç çiqirişi tüpäyli Älişer aman qalidu. Lekin aqhalatliqlar uniŋ oltirişiğa häm turup meŋişiğa ümüt yoqluğini eytidu. Şu çağda u kšrär küniniŋ aldida ekänligini sezidu.
Uni az degändäk, Älişer dohturhanidin ändila tüzilip çiqişiğa dadisi Säypullam akimu yol halakitidin qaza bolidu. Atisiniŋ namiziğa qatnişalmiğan Älişerniŋ därdi päqät šzigila ayan edi. Lekin u barliq därdini içigä jutup, hämmigä bärdaşliq berip, sävirlikni birinçi orunğa qoydi. «Sävirlik tüvi – altun» degini moşu bolsa keräk.
Hudayimniŋ qudritimu yaki bir täräptin šziniŋ keçä-kündüz tirişçanliği bilän üzlüksiz mäşiqlärniŋ nätiҗisimu, äytävir, Älişer päydin-päy oltirişqa başlaydu. «Keläçäkni kšzligän – yetär muratqa» demäkçi, Älişer eğir halätkä çüşüp qalğini bilän künini bekar štküzüşni halimidi. Tirik adämniŋ tirikçilik qilişi keräk ämäsmu?! Älişermu bir ailiniŋ egisi bolğaçqa, pärzäntliriniŋ ğemini qilip, birär işniŋ peşini tutuşqa bäl bağlaydu. Däsläp u šyidä tonuş-bilişliriniŋ arqisida avtomobil'larni ğämsizländürüş agentliğini açidu. Andin komp'yuter setivelip, zamaniviy programmilarni üginip, vizitka, täklipnamä yasap satidu. Bir jil içidä işi biraz yolğa qoyulğandin keyin zamaniviy idarä salidu. Paaliyitini käŋäytiş mähsitidä banktin biraz nesiyä elip, videokamera, fotoapparat häm muzıkiliq apparatlarni setivalidu. Özi bolsa, videosähipiligüçi käspini üginidu. Bügünki kündä «SABİR STUDİO» märkizini täşkil qilip, härqandaq toy-tškün, märikilärni videoğa çüşirip, heridarlarniŋ kšŋlidin çiqmaqta. hazir uniŋ qarimiğida 6 jigit işläydu. Uniŋ ämgäksšygüçlügini vä yetivatqan utuqlirini inavätkä alğan boluş keräk, mümkinçiligi çäklängän yaşlarni qollaş mähsitidä täşkil qilinğan «Sabi» fondi šzliriniŋ imtiyazliri boyiçä bälgülängän hiraҗätni yeŋivelişqa beğişlanğan konkursqa Älişerniŋ qatnişişiğa mümkinçilik bärgän. Bu konkursta Älişer bälgülük orunlarğa erişidiğanliğiğa ümüt qilidu. Sävävi, u barliq küç-ğäyritini, bilim-iqtidarini šz işiğa җan-dili bilän särip qilivatidu.
Älişer buniŋdin sirt, milliy çalğu äsvaplirimizdin dutar çelişnimu šzigä ämäk qilivalğan. Öygä kälgän mehmanlarğa ügängän sazlirini çelip, zeriktürmäydu. Çeläk täväsidä štüp turidiğan mädäniy çarä-tädbirlärgimu paal qatnişidu. Öydä anisi Patigül hädä bilän räpiqisi Delora Älişerniŋ ikki qaniti. Qoş pärzändi Sabir bilän Sabrina keläçäk arzusi, ümüti. Akisi Munardin Älişerniŋ eğirini yenik qilip, dayim paypetäk bolup jüridu. Siŋlisi Arzigül – sšyümlük akisiniŋ mädätkari.
…Älişerniŋ ämgäksšygüç vä här işni orunluq atquridiğan jigit ekänligini jutdaşliri yahşi bilidu. Şuŋlaşqimu uniŋ biyilqi Yeŋi jilliq gülhan märikisini štküzüşini yäkdilliq bilän qollap-quvätlidi. Umu bu işniŋ hšddisidin utuqluq çiqti.
– Eğir päytlärdä meniŋ yenimdin tepilğan ailämgä, uruq-tuqqan, qerindaşlirim bilän äl-ağinämgä vä jutdaşlirimğa minnätdarliğim çäksiz. Şu küni yol halakitigä çüşkinimdä, meniŋ hayatim ändi qayğuluq häm qaraŋğuçiliqta štidu, däp oyliğan edim. Amma män silärniŋ qollap-quvätlişiŋlar bilän äl qatarida hatirҗäm yaşavatimän, – däp minnätdarliğini bildürdi Älişer şu küni jutdaşliriğa.
Biyil «Yaşlar jili». Älişerniŋ tirişçanliği, şu җümlidin qilivatqan azdu-tola hizmiti «iş yoq» däp yatqan bäzibir yaşlarğa ülgä-nämunä bolmaqta. Bizmu, šz novitidä, maqalä qährimaniniŋ moşu hildiki hisliti bilän häqliq räviştä pähirlinimiz!
Abdulҗan AZNİBAQİEV.
Ämgäkçiqazaq nahiyäsi.


text:
Almutidiki “Aerodromnaya” mähällisi şähärdiki başqa uyğur jutliriğa nisbätän kiçik jut hesaplinidu. Amma, şuniŋğa qarimay šmlügi, ittipaqliği bilän päriqlinidu. Mäzkür jutta milliy urpi-adätlärni, än°änilärni saqlap, täräqqiy ätküzüştä ämgäk qilivatqanlarniŋ biri – Mehribanum Sabitovadur. U uzun jillardin buyan juttiki Hanim-qizlar keŋişini başqurup kälmäktä. Bahar mäyrimi harpisida Mehribanum Sabitova häqqidä tohtilip štüşni toğra kšrdüm.
Mehribanum Sabitova 1954-jili Uyğur nahiyäsi Çoŋ Aqsu yezisida duniyağa kälgän ekän. Mäktäpni äla bahalarğa tamamlap, Sämärqänt şähiridiki kooperativ institutida oquydu. Mäzkür bilim därgahini tamamlap, uzun jillar davamida soda sahasida ämgäk qildi. Almutiliq Qadir isimliq jigit bilän ailä qurup, ikki pärzänt tärbiyilidi.
hämmimizgä mälumki, Qazaqstan šz mustäqilligini alğandin keyin milliy oyğiniş җäriyani yüz bärdi. Elimizdä yaşavatqan barliq häliqlärgä, җümlidin uyğurlarğa šzliriniŋ milliy mädäniyitini, sän°itini, urpi-adätlirini saqlap, täräqqiy ätküzüşkä barliq imkaniyätlär yaritildi. Äynä şulardin toluq paydiliniş päqät šzimizgila bağliq boldi. Buni yahşi çüşängän Mehribanum Sabitova šz jutida moşu yšniliştä nurğun işlarni ämälgä aşurdi desäk, mubaliğä bolmas. Toy-tškün, näzir-çiraqlarni urpi-adätlirimiz dairisidä štküzüş, artuq israpçiliqlarniŋ aldini eliş ohşaş mäsililär qisqa vaqit içidä häl qilinişqa başlidi. Uniŋdin taşqiri milliy näşirlärgä muştiri toplaş, teatrimizğa biletlar setiş ohşaş mäsililärdimu jutni birlikkä kältürüp, šmlügini namayiş qildi. Şundaqla juttiki koçilarni җšndäş, yoruq ornitiş, gaz kirgüzüş vä başqimu iҗtimaiy mäsililärni häl qilişta yärlik hakimiyät bilän ziç munasivättä bolup kälmäktä.
Mehribanum haҗim Sabitova, җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkizi yenidiki «Җanan» җämiyätlik fondiniŋ äzasi. hämmimizgä mälumki, mäzkür fond nurğunliğan häyrihahliq işlarniŋ täşäbbuskari boluvatidu. Fondniŋ äzaliri iҗtimaiy täminati naçar aililärgä yardäm beripla qalmay, milliy mädäniyitimiz, sän°itimiz täräqqiyatini qollap-quvätläp kelivatidu. Bu yärdimu Mehribanum Sabitovaniŋ işliri tilğa alarliq.
Män, pursättin paydilinip, hšrmätlik Mehribanum haҗim Sabitovani 8-Mart — Hanim-qizlar mäyrimi bilän täbrikläp, uniŋğa salamätlik, uzaq šmür tiläymän. Arimizda mana moşundaq anilar kšp bolsekän, däp arman qilimän.
Märiyäm AYuPOVA.
Almuta şähiri.
Mehri däriya Mehribanum
Almutidiki “Aerodromnaya” mähällisi şähärdiki başqa uyğur jutliriğa nisbätän kiçik jut hesaplinidu. Amma, şuniŋğa qarimay šmlügi, ittipaqliği bilän päriqlinidu. Mäzkür jutta milliy urpi-adätlärni, än°änilärni saqlap, täräqqiy ätküzüştä ämgäk qilivatqanlarniŋ biri – Mehribanum Sabitovadur. U uzun jillardin buyan juttiki Hanim-qizlar keŋişini başqurup kälmäktä. Bahar mäyrimi harpisida Mehribanum Sabitova häqqidä tohtilip štüşni toğra kšrdüm.


text:
Kiyevde Ukraina tarihınıñ milliy müzeyinde qırımtatar bayrağına ve Qırım hanlarınıñ sülâle tamğasına bağışlanğan sergi açıldı. Sergi ziyaretçileri «taraq tamğa» timsaliniñ halef qulanuvını taqdim etken eksponatlar ile tanış ola bileler», – haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Qırımtatar bayrağı» foto sergisinde Qırım, Lviv, Kiyev, Amerika ve diger memleket fotograflar iştirak etti. Er bir fotoresimde bayraq tasvirlengen – Ukrainada ve onıñ tışında.
Bunıñ ile müzeyde qırımtatarlarnıñ sürgünligine bağışlanğan sergi çalışmaqta.
Qırım meseleleri boyunca Ukraina Devlet hızmetiniñ reisi Aslan Ömer Qırımlı Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, qataiy Ukrainada böyle tedbirlerniñ keçirilmesi ümüt bere ve işğal etilgen topraqta qalğan vatandaşlarğa destek köstere.
«Bu adise bizler içün pek müim, çünki qırımtatar medeniyetiniñ yañıdan doğuvı, cemiyetniñ qırımtatar halqınıñ timsalleri, tarihı ve faciaları ile tanışuvı pek müimdir. Añlav içün pek emiyetlidir», – dedi o.
Belli qırımtatar ustası ve El-Cheber ustahanesiniñ tesisçisi Rustem Skibin Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, bayraq aqqında foto sergisini teşkil etmek ğayesi çoqtan peyda olğan edi, şimdi ise buña eñ kelişken zamandır.
Rustem Skibin dey ki, ileride «Qırımtatar bayrağı» sergisi Ukraina prezidentiniñ memuriyetinde taqdim etilecektir.
Evel bildirilgeni kibi, iyün 3 künü Kiyevde flash mob başlandı, maqsadı – qırımtatar bayrağını Ukraina şeerlerinden keçirip, birdemlik timsali olaraq qırımlılarğa teslim etmek.
Qırımtatarlarnıñ bayrağı – üstünde altın tamğa tasvir etilgen kök tüslü ketendir. Qırımtatar bayraq künü 2009 senesi teşkil etildi.