text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova feralnıñ 26-nda Qırım MC ve Aqyar şeeriniñ işğaline qarşı tirenüv kününde, Qırımnıñ qaytarıluvı oğrunda küreş devm ete, dep qayd etti.
"2014 senesi fevralnıñ 26-nda qırımtatarlar ve diger Ukraina vatandaşları Qırım parlamenti binası altında büyük bir Ukraian tarafdarı mitingini keçirip, qorqubilmez ve cesür bir adım attılar. Olar, Qırım sakinleri Ukraina topraq bütünligine qoltutqanını ve Rusiye tarafından yarımadanıñ işğaline qarşı küreşeceklerini bütün dünyağa kösterdiler. Muvaqqat işğalniñ başlanuvından berli RF Qırımdaki ukrain er şeyni yoq etmek içün er şey yapa – ukrain mektepleri rus oldı, Ukraina Ortodoks kilsesiniñ yekâne tapınağı qapatıluv telükesi altında", – dep yazdı Telegramda Denisova.
Onıñ qayd etkenine köre, Rusiye insan aqları ve serbestliklerini boza, qırımtatarlarnı ve Ukraina tarafdarı faallerni qorqutmağa ve taqip etmege devam ete.
"Yüzden ziyade vatandaşımız qanunsız sürette apis etilgen, em yarımadada, em de Rusiye territoriyasında. Qırımnıñ qaytarıluvı oğrunda küreş devam ete ve bugünde işğalci devletniñ tazyığı altında olğanlarğa destekni quvetleştirmek içün küçlerimizni birleştirmelimiz. Qırım bu Ukraina. Böyle edi ve ebediy olacaq!", – dep yazıla bilidrmede.
Fevralnıñ 26-nda, cuma künü, Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı tirenüv künü qayd etile. 2014 senesi bu künü QMC Yuqarı Şurasınıñ binası ögünde Ukraina topraq bütünliginiñ destegine miting olıp keçti.
2020 senesi Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, er yıl fevralniñ 26-nda qayd etilecek Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ işğalge qarşı tirenüv künü ilân etilgenine dair buyruqnı imzaladı.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


c: text/html

text:
Rämzit Abüläyev, Ufa.
Başqortstan xökümäte sotsial taşlamalarnı aqçalata tüläwgä almaştıruğa äzerlänä
Başqortstan xökümäte sotsial yaqlaw tärtibe üzgärtelep taşlamalarnı aqçalata yardämgä almaştırğanda sotsial yaqlaw aluçılarnıñ tormışında kisken üzgäreşlär bulmasın öçen çaralar kürü turında söyläşä. Başlanğıç häm urta belem birü mäktäplären respublika qaramağına küçerü eşendä bilgesezleklär qala. Ufada zamança etno-säyäsi häm etno-sotsial protsesslarğa bağışlanğan töbäkara konferensiä äzerlänä.
Rämzit Abüläyev, Ufa.
Rämzit Abüläyev, Ufa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Çehiya ve Slovakiya cemaatçılığı temsilcileriniñ bir gruppası Ukraina vatandaşlarına Qırım işğaliniñ ekinci yıllığı munasebeti ile açıq mektüpleri ile muracaat etti. Mektüp müellifleri dey, 1968 senesi avgust ayında sovet ordusı Çehoslovakiyağa kirgeni kibi. 2014 senesi fevral 20 künü Rusiye işğalci akimiyeti «Qırımnı zapt etti ve onı Rusiyege mecburen qoştı».
«Moskva kene bütün dünyağa halqara añlaşmalarnı sade bir kâğıt parçası olaraq tanığanını kösterdi, Kreml tanığın yekâne qanunlar – cinaiy dünya qanunları, cungli qanunları», – denile mektüpte.
Çeh ve slovak erbaplarınıñ fikrine köre, bugün Ukraina vatandaşları ögünde eki yol bar, biri azatlıqqa, qanuniyet, zemaneviy medeniyetke, digeri ise – Ukrainanıñ şimdiki Rusiye rejimine tabi olmasına, zorbalıqqa. Olar eminler, Qırım ve Donbassnıñ qısmı azat olunır ve Ukrainanıñ ğarbiy medeniyetke qaytması muvaqiyet ile biter.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Dekan orınbasarı:
Seytimbetov Allayar Mıńsızbaevich
+998 (91) 388-07-77
hár kúni (ekshembiden tısqarı), saat 14.00 den 18.00 ge deyin
Fakultet tariyxı
1990-jılı Nókis qurılıs texnikumı bazasında Tashkent politexnika institutınıń Nókis filialı ashıldı. Fakultettiń birinshi dekanı bolıp T.Atamuratov jumıs basladı.
1991-jılı Tashkent politexnika institutı quramınan arxitektura-qurılıs baǵdarındaǵı fakultetler bólinip, Tashkent arxitektura-qurılıs institutı shólkemlestirildi. Usı instituttıń Nókis filialina Nókis ulıwma texnika fakulteti ataması berildi hám fakultet dekanı bolıp J.Ataniyazov tastıyıqlandı. Fakultette sanaat hám puqaralıq qurılıs; suw támiynatı, kanalizasiya, suw resurslarınan rasional paydalanıw hám qorǵaw qánigelikleri boyınsha injener qurılısshılar tayarlanıp, olarǵa texnika ilimleriniń kandidatı, dosent K.Baymanov basshılıǵındaǵı «Ulıwma texnikaliq pánler» kafedrası professor-oqıtiwshıları tálim berdi. 1995-jılı Tashkent arxitektura-qurılıs institutiniń Nókis ulıwma texnika fakulteti Qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń quramına injenerlik qurılıs fakulteti ataması menen ótkerildi. 2005-jılı bul fakultet fizika fakulteti menen biriktirilip, fizika-texnika fakulteti atamasında qayta shólkemlestirildi. 2009-jıldan fizika-texnika fakultetinen arxitektura-qurılıs baǵdarları bólinip, texnika fakulteti shólkemlestirildi. 2019-jıldan baslap texnika fakulteti qurılıs hám arxitektura fakultetlerine ajıratıldı. Bul dáwirler ishinde fakultetti B.Abdikamalov, X.Abdullaev, Q.Ismaylov, M.Tagaev, T.Uzaqov, M.Ayimbetov, Q.Dawletov, B.Dauletmuratovlar basqardı. Házirgi waqıtta Qurılıs fakultetin texnika ilimleriniń kandidatı Tórebek Djumabaevich Uzaqov basqarıp kelmekte.
Fakultette byudjetten tısqarı qarjılar tabıwǵa úlken áhmiyet berilgen. Usı maqsette 2017-jılı Úy-jay xojaliǵı qurılısı ushın obektler hám kompleksler proekt-smeta hújjetlerin jaratıw, sonıń ishinde olardıń injenerlik tarmaqların hám sistemaların joybarlaw boyınsha ruxsatnama (licenziya) alınıp fakultette shólkemlestirilgen QMU «Joybarlaw toparı» aǵzaları tárepinen jılına ortasha 70-80 mln. swm, usı kúnge shekem jámi 300 mln. swmnan aslam xojalıq shártnamaları orınlanıp, proekt-smeta hújjetleri jaratılıp óndiriske endirildi.
Tálim xızmetlerin kórsetiwdi keńeytiw, studentlerge qolaylılıqlar jaratıw maqsetinde 2021-jılda «B» hám «BC» kategoriyaların beriwshi QMU «Avto-oqıw orayı» shólkemlestirilgen bolıp ayına 2-3 topar oqıtılıp, byudjetten tısqarı tabıslar 50-70 mln swmdı quramaqta.
Fakultet kafedraları:
Bilimlendiriw sisteması
Bakalavriat baǵdarları:
-
5340200 – Imaratlar hám inshaatlar qurılısı (sanaat hám puqaralıq imaratları);
-
5340400 – Injinerlik kommunikaciyalar qurılısı hám montajı;
-
5340501 – Qurılıs materialları, buyımları hám konstrukciyaların islep shıǵarıw;
Magistratura qánigelikleri:
-
70730301 – Imaratlar hám inshaatlar qurılısı;
-
70730401 – Injenerlik kommunikatsiyaları sistemaları, qurılısı hám montajı;
-
70730701 – Qurılıs materialları, buyımları, konstrukciyaları hám olardı islep shıǵarıw texnologiyaları;
Qospa tálim baǵdarlamaları: QMU hám Moskva mámleketlik milliy ilimiy-izertlew qurılıs universiteti
Bakalavriat baǵdarları(2+2):
-
5340500 – Qurılıs materialları, buyımları hám konstruksiyaların islep shıǵarıw;
-
5340400 – Injenerlik kommunikaciyalar qurılısı hám montajı;
Magistratura qánigelikleri(1+1):
-
5A340501 – Qurılıs materialları, buyımları hám konstruksiyaların islep shıǵarıw;
-
5A340401 – Suw taminatı, kanalaizaciya, suw resursların qorǵaw hám olardan racional paydalanıw.


text:
Moskvanıñ Lefortovo rayon mahkemesi Qırımda teraktlarnıñ azırlanuvında qabaatlanğan ukrain rejissörı Oeg Sentsovnıñ apis müddetini uzattı, dep bildireler Rusiye matbuat vastaları.
«Mahkeme rejissörnıñ apis cezasını oktâbr 11-ne qadar uzattı», – dep aytalar matbuat hızmetinde.
Sentsovnı Qırımda mayıs 11 künü Rusiye FSB hadimleri yaqaladılar. Onı Akmescitte, Yalta ve Aqyarda teraktlarnıñ azırlanuvında qabaatlaylar. Sentsov 20 yıllıq apis cezasını oğratıla bile.
Onıñ advokatı aytqanı kibi, Qırımda yaqalanğan ukrain kinorejissöri Sentsovnı qıynap, malümat alacaq ediler.Rejissör öz qabaatını tanımay. aynı bu iş boyunca daa üç insan yaqalandı. Olarnıñ apis cezalarınıñ müddeti de uzandı.
Sentsovnı «siyasiy mabüs» dep sayğan zenaatdaşları ve uquq qorçalayıcılar onı azat etmege talap eteler. Sentsov – Maydannıñ faal iştirakçisidir.


text:
Rusiyeniñ kontroli altında olğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ daa üç figurantı – Ernes Ametov, Server Zekiryayev ve Timur İbragimovniñ tevqifini iyünniñ 9-na qadar uzattı. Bunı martnıñ 5-nde Qırım.Aqiqatqa advokat Ayder Azamatov bildirdi.
Azamatov: «Azatlıqnı sıñırlav tedbirini iyünniñ 9-na qadar uzattılar. Bu sıñırlav tedbiri esassız ve bu vaziyette adden aşırı sert olğanını sayamız. Biz mutlaqa apellâtsiya şikâyetini berecekmiz», – dedi.
Daa evel Rusiyeniñ kontroli altında olğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi» figurantları – Seyran Saliyev, Memet Belâlov ve Suleyman Asanovnıñ tevqif muddetini uzattı. Kene de iyünniñ 9-na qadar.
2017 senesiniñ oktâbrinde Rusiye telükesizlik hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini – Timur İbragimov, Marlen (Suleyman) Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tevqif ettiler. FSB olarnı Rusiye ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde qabaatlay.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca tevqif ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ advokatları, taqip etilüvlerniñ diniy alâmetine köre yapılğanını tüşüneler. Advokat Emil Kurbedinov, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esasen qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruplarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd ete.
Halqara siyasiy İslâm teşkilâtı «Hizb ut-Tahrir»niñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarınıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni «terroristik» olaraq tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.


text:
Rusiye Federatsiyasında maküm etilgen Hayser Cemilevni – qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilevniñ oğlunı – Astrahan vilâyetiniñ koloniyasına teslim ettiler.
Bunı «İnterfaks-Yug» agentligine Hayser Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozov bildirdi.
«İmayege kelgen malümatqa köre, Hayser Cemilevni al-azırda Astrahan vilâyetiniñ kollloniyalarından birine yolladılar. Amma onıñ muayyen bulunuv yeri şimdilik daa belgisizdir», – dey Polozov.
Evel Polozov bu kibi teslim etüvni qanunsız olaraq adladı.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi. Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı. Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler.
Hayser Cemilev qabaatını tanımay. Adliyecisi öldürüv diqqasızlıqtan sebep olğanını bildire. Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey.


text:
Aqmescitte Qırım Yuqarı mahkemesiniñ «fevral 26 işi» boyunca toplaşuvnıñ başlanuvı bir saatke keçiktirile. Mahkeme yerli vaqıtqa köre saat 10-da (Kiyev - saat 9) başlanmaq kerek edi, dep bildire Qırım.Aqiqat.
İlk nevbette mahkemege Ahtem Çiygoznıñ Qırım ve Rusiye advokatları Emil Kurbedinov ve Nikolay Polozov kelgenler. Bina ögünde Qırım maznunlarınıñ tuvğanları ve yaqınları, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ temsilcileri buluna. Bir qaç «halq imayesiniñ vekili», kazaklarnıñ bulunması qayd etildi.
Binanı politsiya hadimleri qoruy, mahkeme yanında demir isarları qoyula. Bunıñ ile mahkeme binasınıñ qatlarına da kirişler qorulandı.
İşniñ esas şaatları – Qırımnıñ Rusiye başı Sergey Aksenov ve qabaatlayıcı – Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya – mahkemege daa kelmediler.
Qırımnıñ Rusiye Yuqarı mahkemesi yanvar 15 künü Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz, Mustafa Degermenci, Ali Asanovğa nisbeten «fevral 26 işi» boyunca qabaatnı seslendirecek.
Mustafa Degermenci, Ali Asanov ve Ahtem Çiygoz bir buçuq yıl evelsi fevral 26 künü Qırım parlamenti yanında Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları ve «Russkoye yedinstvo» («Rusiye birligi») firqasınıñ faalleri arasında teşkil olunğan «kütleviy tertipsizliklerde» iştirak etüvleri içün qabaatlana.


text:
Ukraina prezidenti namzeti, Lviv şeer yolbaşçısı Andriy Sadovıy Ukraina prezidenti saylavlarında namzetini köstermekten vazgeçkenini ve diger namzet Anatoliy Grıtsenkoğa qoltutacağını bildire.
«Prezident saylavlarından öz namzetimni keri çekem ve Anatoliy Grıtsenkoğa qoltutqanımnı bildirem. Bu şartsız bir destek degil. Kelecek aftanıñ başında açıq añlaşma imzalap, müim yerlerni qayd etecekmiz. Devletimizniñ mudafaası ve telükesizliginen bağlı printsipler, habarcılıq ile küreş, işğal etilgen topraqlar, siyasiy vazifelerniñ temizligi», – dep ayttı Sadovıy martnıñ 1-nde Kyivde.
Ukraina prezidenti namzeti Anatoliy Grıtsenko saylav kampaniyasınıñ diger iştirakçisi, Lviv şeer yolbaşçısı Andriy Sadovıy ile körüşkenini tasdıqladı. Grıtsenko «bir qarar alınğanda» munaqaşa neticelerini aydınlatmağa vade etti.
Ukrainadaki prezident saylavlarınıñ keçirilmesi martnıñ 31-ne planlaştırıla. Merkeziy saylav komissiyası 44 namzetni qayd etti.


text:
Dnepropetrovsk vilâyetiniñ qorantalar, balalar, gençler içün çalışqan içtimaiy hızmetler Merkezlerine Qırım ve Aqyar toprağından köçip kelgen 4 aile muracaatta bulundı.
Bunı Dnepropetrovsk vilâyet administratsiyasınıñ beden terbiye ve sport, aile ve gençler departamentinde bildireler.
Departamentniñ bergen malümatlarına köre, bu qorantalarda 12 bala bar eken. Olardan episi zaruriy yardımını kördiler, eki qoranta içtimaiy nezaret altında bulunmaqtalar.
Şu cümlede, Dnepropetrovsknıñ Kirovskiy rayonında bir qadın yüklü olğanından sebep, hastahane hızmetçileri tarafından baqıla.
«İçtimaiy hızmetler Merkezleri regionlar sakinlerine, hususan Qırımdan kelgenlerge çeşit-türlü hızmetlerni köstere. Misal içün, vesiqalarnıñ resmiyleştirüvinen, içtimaiy para tölenüvinen, işnen temin etken merkezlerinde vesiqalarnıñ qayd etilüvinen yardım ete bileler», – qayd eteler Dnepropetrovsk vilâyetiniñ devlet administratsiyasında.


text:
Bunı Ukraina Yuqarı Şurasınıñ prezidenti vazifelerini eda etken Oleksandr Turçinov bildirdi, dep haber ete Radio Svoboda.
«Terrorist ve separatistler referendum adını bergen saçma yalıñız öldürüvlerni, insanlarnıñ tutıp esirlikke alınuvını, zorbalıqnıñ ve diger cinayetçiliklerni saqlamaq içün yapılğan arekettir», – dedi Turçinov.
Onıñ sözlerine köre, Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ iqtisadiyatına zarar ketirgen ketişat «Rusiye Federatsiyası yolbaşçılığı tarafından meydanğa ketirile, maqsadı – Ukraina vaziyetiniñ bütünley kerginleştirüvi, prezident saylavlarına keder etilmesi ve Ukraian akimiyetiniñ devirilmesidir».
«Akimiyet Ukraina şarqında ellerinde qan olmağan ve öz maqsatlarını qanuniy yollar ile qorçalamağa azır olğanlar ile muzakerelerge azırdır», – qayd etti Turçinov.
Donbassta Rusiye tarafını alğan aktivistler mayıs 11 künü «referendumda» vatandaşlarnıñ 89% öz başına ilân etilgen Donetsk halq cumhuriyetiniñ devlet mustaqilligine qol tutqanını ilân eteler.
Neticelerni saat 15:00 soñ aşkâr etecek olalar.


text:
Keriçte çoq qatlı evde olğan yanğından 12 adamnı tahliye ettiler, yanğan kvartiranıñ saibini ateşten çıqardılar. Bunı Risiye FVN-niñ Qırım idaresinde haber eteler.
Yanğın beş qatlı evniñ üçünci qatındaki eki haneli kvartirada çıqtı. Qaza yerine kelgen yanğıncılar ateşni söndürip başlağanda, kvartirada qalğan adamlar bar olğanı belli oldı.
"Qırım qurtarıcılarınıñ areketleri neticesinde yanğından 1969 senesi doğma ayaq qurtarılğan edi, onı ateşten çıqarıp, acele yardımnıñ hadimleriniñ eline berdiler", - dep bildirdiler müessiseniñ matbuat hızmetinde.
Qurtarıcılarnıñ malümatına köre, yanğınnıñ söndürilmesine 20 daqqadan az vaqıt ketti. Alevlenmeniñ sebebini ekspertler tapacaq.
Qurtarıcılar, yılnıñ suvuq mevsiminde elektrik cihazlarnı qullanğanda yanğın telükesizligi qaidelerine uymaq kerekligini hatırlata.
Yanvarniñ 2-sinde Aqmescitte (Somferopol) Stroiteley soqagında beş qatlı evniñ kvartiralarından birisinde yanğın çıqqanı içün, sakinlerni tahliye ettiler, eki adamnı qurtarıp ekimlerniñ eline berdiler.
Daa evel Canköy rayonınıñ Totay köyünde gece mesken evde yanğın oldı. Yanğında 1958 senesi doğma aqay zararlandı.


text:
Kreml kontrol etken Qırım parlamenti çarşenbe künü, oktâbr 19-da, üç komitetniñ yolbaşçısını tayinledi. Aleksandr Şuvalov emek, içtimaiy imaye, sağlıq saqlav ve veteranlar işleri komiteti, İgor Budanov agrar siyaseti, ekologiya ve tabiat resursları komiteti, Nina Permâkova ise medeniyet ve medeniy mirasnı qoruv meseleleri komitetiniñ yolbaşçısı oldı.
Bunı Kreml kontrol etken Qırım parlamentiniñ matbuat hızmeti bildire.
Vladimir Konstantinov bildirdi ki, komitetlerniñ yañı yolbaşçıları – yerli idare organlarında çalışqan tecribeli insanlardır.
Bundan evel Qırım parlamenti Natalya Malenkonı parlament reisiniñ muavini vazifesine, yarımada ükümeti reisiniñ muavini olaraq ise İgor Mihayliçenkonı sayladı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksenov yarımada özüni mahsulat ile temin etip olamaycağı aqqında bildire. Bazar künü, iyün 21-de, «Dengi v Ukrayine» ukain maliyeviy portalı bildirilgeni kibi, buni Aksenov Peterburg halqara iqtisadiy forumında ayttı.
«Ne olsa da, qıtaiy Rusiyeden çoq şeyni ketiremiz. Çetelden mahsulat ketirilmey desek de olur. Demir yol ve deñiz bağımız qapalı», – dey o.
Aksenovnıñ aytqanı kibi, Qırım şirketleri suv mahsualatı ile Qırım ihtiyacalarınıñ tek yarısını teminleH bile, qalğanı qıtaiy Rusiyeden ketirile. Qırım devlet şirketleri yarımadanıñ ötmek ihtiyacını da tek 50% teminley, ekinci yarısını şahsiy şirketler işlep çıqara.
Malüm ki, Ukraina alâ daa Qırımnı aşayt malları ile teminley.
Bunıñ ile, Qırımnıñ sanayı siyaset naziri Konstantin Raviçniñ malümatına köre, bugün Qırımda Rusiye mahsulatnıñ ayı 80% yaqınlaştı.


text:
ИHHoBaция
2022-жыл 11-MapT kүHи ӨзбekcTaH Pecпyблиkacы ИHHoBaциялық paўaжлaHыў MиHиcTpлиrиHдe coл MиHиcTpлиk, Жoқapы ҳәM opTa apHaўлы билиMлeHдиpиў MиHиcTpлиrи ҳәMдe…
2022-jıl 2-mart kúni Qaraqalpaq mámleketlik universitetinde Ózbekstan Respublikası Innovaciyalıq rawajlanıw ministrligi Qaraqalpaqstan Respublikası Ilimiy texnikalıq keńesiniń májlisi ótkerildi. Májlis kún…
2022-jıl 26-fevral kúni Moynaq rayonı Mádeniyat sarayında Ózbekstan Respublikası Innovaciyalıq rawajlanıw ministrligi hám Ózbekstan Respublikası Bas prokuraturası menen birgelikte elimizde…
Usı jıldıń 5-6- yanvar kúnleri Fizika fakultetinde «Kredit-modul sisteması tiykarında oqıw processlerin shólkemlestiriw» hám Hemis platpormasınan paydalanıwdıń abzallıqları haqqında seminar…
Joqarı oqıw orınları kredit –modul sistemasına ótkenligi sebepli universitetimizde barlıq fakultetlerde kafedra baslıqları hám professor –oqıtıwshıları ushın «Kredit-modul sisteması tiykarında…
2021-jıldıń 21-22-dekabr kúnleri Ózbekstan Respublikası Innovaciyalıq rawajlanıw ministrligi imaratında jaslardıń innovaciyalıq ideyaları hám startup joybarların ámelge asırıw, olardıń innovaciyalıq isbilermenlik…
Usı jıldıń 24-noyabr kúni Bank-finans akademiyası binasında StartUp akseleraciya baǵdarlaması konferenciyası bolıp ótti. Konferenciyaǵa universitettiń Matematika fakulteti, 2-kurs Kompyuter ilimleri…
БәpшeMизre бeлrили keйиHrи жыллapдa илиM, билиMлeHдиpиў ҳәMдe иHHoBaциялық иckepлиk caлaлapыHa MәMлekeTлиk әҳMийeTTerи Tapaўлap cыпaTыHдa aйpықшa иTибap қapaTылMaқTa. Coлap қaTapыHдa, илиMий…
Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti rektorı Axmed Reymov Moskva qalasında M.V.Lomonosov atındaǵı mámleketlik universitetinde «Ózbekstan-Rossiya bilimlendiriw forumı»na qatnasıp, Xalıqaralıq forum…
«Ózbekstan-Rossiya bilimlendiriw forumı»na Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti rektorı Axmed Reymov qatnasıp atır. Bul óz náwbetinde universitetimiz ushın ayrıqsha áhmiyetke…


text:
Bиkипeдия:Sınawtirä
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Faydalı bulır:
Sınawtirä turında
Bit üzgärtü turında
Üzgärtü däreslege
Bu bit üzgärtü eşen sınap qaru öçen. Monda künegü yasağanda üzeñne irken xis it: üzgärtü läñkerenä törtep, teläsä niçek üzgärtep, wä äzer bulğaç Saqla bitne isemle sädäfenä bas. Monda kertelgän mäten mäñge saqlanmas, çönki bu sınaw urını ğına :). Yaña bit başlap qaraw öçen, bu Sına-Wiki säxifäsen qullanırğa bula.
Başlam[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Qara'le! Üzgärtergä ciñel iç!
Bu qalın bulırğa tieş...
Bu awışlı mäten
Bügenge kön kürsätelergä tieş: чәpшәMбe awfdfФaйл:Reg.jpj


text:
Qırımnıñ vatandaş qamaçavınıñ teşebbüsçilerinden biri Lenur İslâmov bildire ki, yarımadanıñ energetik qamaçavı başlandı, ve devam etecek. İslâmov Qırım.Aqiqatqa izaat berip, «Ukrenergonıñ» faallerniñ niyetlerinden haberdar olğanını bildirdi.
«Bizler energetik qamaçavına başladıq, ve energetik qamaçav devam etecek. Energetika naziri bunı bile, amma ne sebepten aytmay, bu onıñ işi. «Ukrenergo» bizni añlay, anda da vatanperverler bar. Bizim taktik qararlarımız bar, olarnı tezden ögreneceksiñiz», – dedi Lenur İslâmov.
Onıñ aytqanına köre, qıtaiy Ukrainadan Qırım yarımadasına ketken elektrik energiyasınıñ dört ağından ekisi çalışa: «Kahovka – Canköy» ve «Ermeni Bazar – Or Qapı». «Kahovka – Ostrovskaya» tamirlene, «Melitopol – Canköy» de çalışmay.
«Bugün Qırım elektrik energiyasınıñ aman-aman 30%-nı almay. Elde etilgen malümatqa köre, künde ekişer saat Qırımda elektrikler kesile, Canköy, Aluşta, Aqmescitniñ bir qısmı – ışıqsız otura», – dep qayd etti Lenur İslâmov.
«Ukrenergonıñ» malümatına köre, «Ukrenergo» Milliy energetik şirketi» devlet müessisesiniñ reberligi Herson vilâyetinde tamir işlerine keder etken Qırım qamaçavı iştirakçilerinen añlaşıp oldı.
Ukraina energetika ve kömür sanayısı naziri Vladimir Demçişin bildire ki, Qırımnıñ «energetik» qamaçavı yoq, ve yarımada tolusınen temin etile.
Qırımnıñ «vatandaş» qamaçavınıñ iştirakçileri oktâbr 9-dan itibaren Canköy-Melitopol ağınıñ tamir etilmesine yol bermeyler, ve Qırımnıñ «energetik» qamaçavı başlanğanını bildireler.


text:
Rusiye nezaretindeki Aqyar akimiyeti, iyün 1-ine qadar şeerde daa dört yañı koronavirus adisesi tasdıqlanğanını bildire.
"İyün 1-iniñ sabasına itibaren 4 yañı COVID-19 hastası tasdıqlandı. Olar daa evel yoqlanğan adamlarnen qonuşa edi ve observatsiyada bulundı. Yılnıñ başından berli Aqyarda umumen 165 adam koronavirus infektsiyasınen hastalandı", - denile Aqyarnıñ rusiyeli ükümetiniñ saytında.
Qayd etile ki, epidemiya vaqtında Aqyarda 134 adam yahşı oldı, üç adam vefat etti.
"Bugünde-bugün infektsiya hastahanesinde 81, 9-ıncı şeer hastahanesinde - 80 adam nezaret altında buluna. Yaşağan yerlerinde 582 adam baqıla. "İzumrud" pansionatı observator rejiminde çalışa", - bildirile beyanatta.
Qırımda tünevin eki yañı koronavirus adisesi qayd etildi - bir adise Aluştada, daa birisi ise Kezlevdedir.
Şimdilik Qırımda 387 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 28-i çetelden keldi, 74 kişi qomşu Rusiyeden keldi. 11 insan vefat etti. Aqyarda 161 COVID-19 hastası bar, üç kişi vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Keriç parom keçitiniñ işi dekabr 14 ve 15 künleri ava şaraitleriniñ bozuluvı sebebinden toqtatıla bile. Bu aqta Keriçte resmiy taşıyıcınıñ – «Deñiz müdirligi» şirketiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Dekabr 14 künü saat 12:00 ve dekabr 15 künü saat 11:00den ava şaraitleriniñ bozuluvı tahmin etile. Keriç parom keçitiniñ toqtatılması mümkün», – denile beyanatta.
«Deñiz müdirligi» şirketiniñ diçpetçer hızmetiniñ malümatına köre, şimdi keçit adetiy rejiminde çalışa. «Kavkaz – Qırım» yolağında «Olimpiada», «Mayor Çapiçev» ve «Krım» paromları çalışa. «Kavkaz – Keriç deñiz ticariy limanı»nda «Glükofilousa», «Pobeda», «Yeysk» ve «Kerçenskiy-2» paromları çalışa.
Keriç boğazından parom keçiti Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar diyarı ile bağlağan yekâne naqliyat arteriyasıdır.


text:
Rusiyeniñ nezaretinde olğan Qurman rayon mahkemesi saba Qırımda küyeçirilgen tintüv vaqtında yaqalanğan Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlâğa 40 biñ ruble para cezasını berdi. O, Rusiyeniñ Ukrayinağa cenki vaqtında "Rusiye ordusını itibardan tüşürüv" ile qabaatlana. Bunı "Qırım birdemligi" cemaat birleşmesi haber etti.
Qurman rayon mahkemesine kelgen Smedlânıñ soy-sopları ve "Qırım birdemligi"niñ mühbirleri, "mahkeme oturışına kimseni kirsetmegenlerini" bildirdiler.
"Mahkeme zalına kirmege, qoltutmağa, qararnı eşitmege, nenen qabaatlanğanını añlamağa istedik. Amma bizni Qurman rayon mahkemesiniñ azbarına bile yibermediler, tışarığa quvdılar, anda beklemege dediler", - dep aytıp berdi Zair Smedlânıñ qızı Dinara Smedlâyeva.
Qırımtatar aq qoruyıcı Lutfiye Zudiyeva, Rusiye qanun qoruyıcı organları al-azırda Qurman rayon mahkemesinde quvette olğan "antiterror ve epidemiologik tedbirleri"ne atfı etip, "cemaatçılıqnıñ bu kibi rezonans doğurğan esnaslarda iştirak etmesini sıñırlamağa" istegenini qayd etti.
Evel haber etilgeni kibi, Smedlâ Facebookta 2022 senesi martnıñ 9-ı tarihlı yazısında "Rusiye ordusını itibardan tüşürgeni" ile qabaatlanğan edi.
Bundan ğayrı Smedlâ "natsist timsalleriniñ propagandası" ile qabaatlana. 2014 senesi martnıñ 1-nde, o, Aqmescitteki kenassanıñ divarları ile foto yerleştirgen edi. Şu divarğa natsist Almaniyanıñ svastikası qara boyanen yapılğan edi. Advokat Emine Avamileva añlatqanı kibi, bu kerçekten öyle edi, amma Smedlânıñ maqsadı bu vaqia aqqında er kesni haberdar etmek edi.
Qırımda Rusiye quvetçileri Qurman rayonında Qırımtatar halqı Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlânıñ evinde tintüv keçirdiler. Zair Smedlânıñ qızı Dinaranıñ bildirgenine köre, babasını yaqalağanlar ve Rusiye polisiniñ yerli bölügine alıp ketkenler. Yaqalav sebepleri şimdilik belli degil.
Qırımtatar halqı Qurultayınıñ Merkeziy saylav komissiyasınıñ reisi Zair Smedlânıñ evinde tintüv "qırımtatarlarnı qorqutmaq içün aselet yapıldı". Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov ayttı.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: rukrymr.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi fikrine köre, Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ maqsadı – qırımtatarlarnıñ tarihiy hafızasını yoq etmek ve SSCB kommunistik rejimi ve stalinizm cinayetleriniñ aqlavıdır.
Bu aqta Qırımtatar halqınıñ sürgünligi 71 yıllığı munasebeti ile Meclisniñ bildirüvinde aytıla.
Bildirüvde qayd etilgeni kibi, yarımadada «akimiyet Stalinniñ şanına ve Qırımda onıñ hatırasınıñ ebediyleşüvine yönelgen areketlerniñ alğışlanılğanı körüne, yani qırımtatar halqınıñ şimdiki şaraitlerde aqlarını qorumaq iradesine basqı kösterile».
Vesiqada yarımada 2014 senesi mart ayında Rusiye nezareti altına keçkeninden soñ Qırımda olğan vaqialarnıñ hronologiyası berile – tintüv, sorğu, qırımtatar matbuat vasatalarınıñ qapaluvı, Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ yaqalanuvı ve ilâhre.
«Meclis qırımtatar halqınıñ genotsidi – 1944 senesi mayıs 18 künü sürgünliginiñ qurbanları hatırasına er bir qırımtatar ailesi, er bir vatandaşımızğa taziye bildire», – denile bildirüvde.
Temsiliy organ tarihiy havızanı ve halqına sadıqlığını saqlağan vatandaşlarğa, yerli ve regional meclisleriniñ azalarına, qırımtatar milliy areket faallerine. Qırımtatar cemaat teşkilâtlarınıñ temsilcilerine, musulman cemiyetlerine minnetdarlığını bildirdi.
«Qırımtatar Milliy Meclisi, qırımtatar milliy areketiniñ adetiy demokratik ve zulumsız ümdelerine esaslanıp. Qırımda qırımtatar halqınıñ aqlarını ileride de, halqara uquqiy qaidelerine köre, qorumağa azılığı aqqında bildire», – deyler Mecliste. Bazarertesi künü, mayıs 18-de, Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgünligi 71 yıllığı munasebeti ile Ukraina ve tışında bir sıra hatıra tedbiri keçirilecek.
Şu künleri Kiyev, Harkov, Herson, Lviv ve diger şeerlerde de bu kibi tedbirler keçirildi.
Er sene Qırımda sürgünlik yıllığı munasebeti ile kütleviy tedbirler, şu cümleden Aqmescit merkezinde matem mitingi keçirile edi. Amma Rusiyeniñ Qırımnı zapt etkeninden soñ Aqmescit merkezinde bu kibi tedbirlerni keçirmege yasaq ettiler.
Mayıs 18 künü – Qırımtatar halqı sürgünliginiñ hatıra künü. Bu kün 1944 senesi qırımtatarlarnen tolu birinci eşelon Orta Asiyağa yollandı. Umumen 180 biñ insandan ziyade sürgün etilgen edi.


text:
İke qaçaqlar köymäse bäreleşkän
Faciğada 7 keşe batıp ülgän
Karib diñgezendäge Turkas häm Kaykos utrawlarına baruçı qaçaqlar utırğan ike köymä bäreleşkän.
Faciğada 7 keşe batıp ülgän.
Töbäk matbuğatında çıqqan xäbärlärgä kürä Turkas häm Kaykosnıñ tön’yaq-könbatışındağı Providenŝial’ utrawı sulıqlarında ike köymä bäreleşkännän soñ äylände.
Räsmi zatlar diñgezgä töşkän 64 qaçaqtan kübeseneñ qotqarıluın läkin 7 keşeneñ batıp ülüen açıqladı.
Êzläw-qotqaru êşçänlekläre däwam itä, qaçaqlarnıñ Gaitile buluı citkerelde.
Poliŝiya qaçarğa cıyınğan 16 qaçaqnı qulğa aldı.
Gaitilelär illärendäge iqtisadi mömkinleklärneñ bulmawı häm iminlek krizisı arqasında töbäktäge bay utrawlarğa barırğa tırışa.
Bäyläneşle xäbärlär
Mäktäpkä baruçı ike qızğa pıçaq belän taşlanğannar
5704 keşe öylärenä qayttı
Nigeriyada Boko Haramnan qaçqan häm kürşe illärgä sıyınğan 5704 keşe öylärenä qayttı
Xäzär diñgezendä meñnärçä üle tyulen'
Dağıstanda dulqınnar yar buyına küp sanda üle xaywannarnı çığardı


text:
«DAH» teatri (Kiyev) ve «Teatr.doc» (Moskva) mart 18 künü Kiyevde ukrain rejissörı Oleg Sentsovnıñ «Nomeralar» pyesasını taqdim etecekler. Sentsovnı 2014 senesi Qırımda Rusiye mahsus hızmetleri yaqalağan ediler, şimdi onı terrorizmde qabaatlap, Moskvada makeme eteler.
«Nomeralar» – Oleg Sentsovnıñ ilk dramatik tecribesidir, bunı özü Lefortovodan prodüser Natalya Yozefke yazğan mektübinde tarif etken. O, «Teatr.doc» Moskva teatrine işbu pyesanı seyircilerge köstermege teklif etti.
«DAH» Kiyev teatri rejissör Anastasiya Patlaynı Kiyevge davet etip, oña pyesanı ukrain seyircisine de taqdim etmege teklif ettiler.
Oquv çarşenbe künü, Kiyev saatine köre saat 19:00, «DAH» Zemaneviy sanaat merkezinde ötkerilecek. Toplanğan aqçanı Oleg Sentsovnıñ qorantasına berecekler.
Oleg Sentsov 2014 senesi mayıs 11-de Qırımda Rusiye uquq qoruyıcı organlar tarafından yaqalandı. Onı teraktrlar azırlamasında qabaatlaycaq olalar. Avgust 8-de Moskva mahkemesi Sentsovnı apste tutuv apellâtsiyasını red etti.
Sentsovnıñ bir çoq zenaatdaşı ve uquq qorçalayıcıları onı «siyasiy mahbüs» olaraq tanıp, onı azat etmege rica eteler. Olarnıñ fikirince, qabaatlar uydurılğan, rejissörni ise onıñ noqtaiy-nazarı içün yaqaladılar.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl aytqanı kibi, Qırım Rusiye nezareti altına keçkeninden soñ, Meclisniñ ağır vaziyetine baqmadan, onıñ regional temsilcilikleri yarımadada sınavlarğa dayanıp oldı.
Bu aqta o Avdet gazetasına bildirdi.
«Regional meclislerniñ çoqusı şu eki yılnıñ sınavlarına dayandı ve biz olarnıñ faaliyetiniñ ğayrıdan tiklenmesine çoq diqqat ayıramız. Amma şunı añlamaq kerek ki, şimdiki regional ve yerli meclislerde olğan problemlerninñ tarihı uzun ve tek subyektiv degil, daimiy hasiyetlerge maliktir», – dedi Celâl.
Onıñ sözlerine köre, öz ve tuvğanlarınıñ havfsızlığını tüşünip, milliy areketten çetleşkenler de bar.
«Umumiy ümde ve maqsatlarğa inanğanlar ise yanımızda qaldı, yañı insanlar peyda oldı. Bugün halqı ögünde mesüliyetli olğan insanlarnıñ büyük taqımı meydanğa kele», – dey Celâl.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi baarde işğal etkeninden soñ, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımada kirişini beş yılğa yasaq ettiler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Sentâbr 27-de Ahtem Çiygoznıñ işi boyunca mahkeme toplaşuvında Amnesty International nezaret missiyasınıñ temsilcileri buluna. Bu aqta adliyeci Nikolay Polozov Twitterde bildirdi.
Sentâbr 21-de keçirilgen «Çiygoznıñ işi» boyunca keçken toplaşuvda Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi üç zararlanğan kişini sorğuğa çekti. Olardan iç biri Çiygoznıñ qabaatını tasdıqlap olamadı.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.
Ahtem Çiygoz mahkemede özüni qabaatlı tanımadı.


text:
Qırımtatarlarnıñ öz-özüni idare etüv milliy organları – Qurultay, Meclis – Qırımnıñ tamır halqınıñ menfaatını temsil ete ve ananeviy temsiliy müessiseler ola. Rusiyege boysunğan yarımada ükümeti ilân etken olarnıñ Qırımda deñiştirmeleri, yani yañı temsiliy organ Mecliske reqabet etip olamaz.
Bu aqta Qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorçalav boyunca komitetiniñ idarecisi, Meclis azası Eskender Bariyev Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında bildirdi.
«Biz milliy temsiliy müessiseler aqqında laf etkende, ananeviy yollarını muzakere etmelimiz. Çünki biz tamır halqı aqqında laf etemiz. Qırımtatarlarnıñ tarihına doğru alâqalı olğan temiz ananeviy yollar – bu Qurultay ve Meclis», – dedi o.
Bariyev yarımada ükümeti qırımtatarlarnıñ temsiliy organlarına oşatqan diger şekillerni qullana bilecegini tahmin etti.
«Bilgenime köre, şimdi olar qırımtatarlarnıñ milliy-medeniy muhtariyetlerini teşkil etmek içün faal şekilde çalışalar, soñra nasıldır assotsiatsiya yapmağa isteyler ve bu qırımtatarlarnıñ temsiliy organı dep, onı taqdim etecekler... Olar, elbet, onı Divan dep adlandıra bileler. Keñeş dep adlandıra bileler (Qırğızistanda yerli öz-özüni idare etüv milliy organ – QA). Bu da türk adlarıdır. Oña çeşit adlar bere bileler», – dep añlattı Bariyev.
Eskender Bariyevniñ qayd etkenine köre, şimdiki vaqıtta mesele bu yañı qurulğan müessiseler hususan qırımtatar halqınıñ temsilcisi olaraq lâyıq olacağı ve olarıñ demokratik şekilde saylanılacağıdır.
«Er angi deñişme lâyıq olamazdır, Qırımtatar Milliy Meclisi mevcuttır. O tek fevqulade faaliyet nizamına keçti», – dedi uquq qoruyıcı.
Rusiyege boysunğan Qırım parlamentiniñ spiker muavini Remzi İlyasov qırımtatarlar yañı temsiliy organnı teşkil eteceklerini ilân etti. İlyasovnıñ qayd etkenine köre, umumhalq qurultayınıñ teşkil etilmesinen oğraşaycaq mahsus milliy komissiyanı tesis etmege qarar alındı. Tahminlerge köre, qurultay bu sene noyabr-dekabr aylarında keçirilecek.
Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi aprel 26-da yarımada territoriyasında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etmek qararını qabul etti. Bu qararnı lâğu etmek içün bir ay devamında muracaat etmek mümkün.
Meclis reisi Refat Çubarov bundan soñ Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetini fevqulade nizamda devam etecegini dildirdi, çünki onıñ faaliyeti normal şekilde ömürge keçirilmesi içün «yeñilmez manialar» quruldı.
Meclisniñ yasaq etilmesini halqara toplulıqta takbih ettiler.
Rusiye prezidentiniñ matbuat kâtibi Dmitriy Peskov yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ yasaq etilmesi meselesi «Rusiyeniñ içki işi» olğanını, ve Rusiye tıştan kelgen «tevsiyelerni» diñlemeycegini ilân etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ işğal etilgen Qırım ziyareti yarımada Rusiye Federatsiyasınıñ qısmı olğanını kösterer, dep tüşüne Aleksandr Sıtin – 2009 senesine qadar Rusiye Tış istihbarat hızmetine kirgen Rusiye strategik araştırmalar institutında 10 yıl devamında çalışqan ekspert.
Bunı o Radio Svoboda efirinde bildirdi.
«Onıñ ziyareti – Qırım Rusiye terkibine kirgenini kösterecek dep aytar edim», – dey ekspert.
O, Putinniñ Qırım ziyareti vatanperverlikniñ arttırılmasına yol berecegini ve dünyağa kene bir kere Qırım boyunca iç bir muzakerelerniñ olmaycağını hatırlatacağını tüşüne.
«Mesele, elbette, turizm inkişafında degil. Mında eki taraf bar. Biri – içki siyasiy, Qırım işğali ile bağlı vatanperverlik seviyesini kötermek, çünki malüm ki, Rusiye toplulığınıñ büyük qısmında bundan vatanperverlik keyif köterilgen edi. Ve başqa taraftan, bu halqara toplulıqqa bir bildirüv: Rusiye Qırım boyunca iç bir muzakere keçirmeycek ve bu meselede iç bir uyğunlaşuv olamaz», – dey Sıtin.
Evel Kremlniñ matbuat hızmeti Putinniñ avgust 17 künü Qırım ziyareti aqqında bildirdi. Onıñ çerçivesinde Rusiye Federatsiyasında turizm inkişafına bağınşlanğan Devlet şurasınıñ prezidiumı toplanacaq. Putinniñ Qırımnıñ milliy cemaat teşkilâtlarınıñ temsilcileri ile resmiy olmaycaq körüşüvi planlaştırılğanı aqta da bildireler.


text:
Cuma künü, iyülniñ 21-de, qırımlı advokat Edem Semedlâyev Rostov-na-Donu şeerindeki SİZOda aqyarlı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ruslan Zeytullayevnen körüşti. Bunı o Facebooktaki video muracaatında tarif etti.
Advokatnıñ aytqanına köre, Zeytullayev eki açlıqtan soñ özüni yahşı is ete.
«İyülniñ 27-de Ruslan, advokatları ve qabaat tarafınıñ şikâyet arizaları baqılacaq. Onı Moskva şeeriniñ Yuqarı mahkemesi baqacaq. Bütün küçlü taraflarımıznı laf ettik, seslendirecek şeylerimizni muzakere ettik. O, apellâtsiyağa azır, bir de bir ümüti yoq, çünki qayda olğanını ve kimler tarafından mahküm etilecegini añlay», – dep tarif etti Semedlâyev.
Aprelniñ 26-da Rusiyeniñ Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi Ruslan Zeytullayevni 12 yılğa azatlıqtan marum etti.
Rostov-na-Donu şeerindeki Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesi 2016 senesi sentâbrniñ 7-de Zeytullayevni «terrorist cemiyette iştirak etkeninde» qabaatlı olaraq tanıp, oña 7 yıl apis cezasını berdi. Rusiye prokuraturası Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ bu qararına itiraz bildirdi ve dava tekrar baqılması içün kene Şimal-Kavkaz bölge arbiy mahkemesine qaytarıldı. Taqiqat organları Zeytullayevnıñ terrorist cemiyet iştirakçisi degil de, teşkilâtçı olaraq tanılmasını istey. Rusiye Ceza Kodeksiniñ bu maddesi eñ azından 15 yıl ve atta ömür boyu apis cezasına ketirmek mümkün.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Minskte Donbass zıddiyetini al etüv üç taraflı kontakt gruppasınıñ toplaşuvı başlandı, dep haber ete Radio Svoboda mühbiri.
Ukraina, Rusiye, OSCE ve separatistlerniñ temsilcileri Minskke üç taraflı kontakt gruppasınıñ toplaşuvına keldiler.
Körüşüvde Ukrainadaki Rusiye elçisi Mihail Zurabov, Ukrainanıñ sabıq prezidenti Leonid Kuçma, OSCE vekili Heidi Tagliavini ve «DNR» ve «LNR» taqımlarınıñ vekilleri Denis Puşilin ve Vladislav Deynego iştirak eteler.
Kontakt gruppasınıñ bugünki körüşüvi fevral 11-ne Minskte keçirilmesi belgilengen prezidentlerniñ «norman formatında» körüşüvi arfesinde keçirilmekte. Ukraina, Rusiye, Frenkistan prezidentleri ve Almaniya katsleriniñ körüşüvi aqqında laf kete.


text:
Rusiä Könbatışqa Ukrainanı üzenä tartu tırışlığı turında ğäyepläw belderde
Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov qayber könbatış illäre Ukrainadağı säyäsi butalçıqlıqnı Ukrainanı üz tä'sirläre zonasına küçerü öçen faydalanırğa tırışa dide. Yewropa Komissiäse süzçese Emma Udwin Lavrovnıñ bu ğäyepläwen kire qaqtı häm Ukrainanıñ Rusiä belän Könbatış arasında ber yaqnı saylaw zarurlığı yuq dide. Anıñ äytüençä Kievtağı Yewropa wäkilläre xäzer bu krizisqa yaña çişeleş ezli. Ämma ul täfsilleräk mäğlümät birmäde. Könbatış illäre saylawlar xakimiät namzäte Yanukoviç faydasına xärämläşülär belän ütte di.


text:
Mäskäwdäge Meçan mäxkämäse Mixail Xodorkovski eşen, anıñ xezmättäşe, şulay uq YUKOS citäkçelegendä eşlägän häm şulay uq Xodorkovski kebek ük prokuratura tarafınnan ezärleklängän Platon Lebedev eşe belän berläşterüne qararğa tieş ide. Läkin utırış açılu belän anda şahid bularaq qatnaşqan, Rusiäneñ salımnar ministrlığı wäkile cinayät eşen öyränügä östämä waqıt birüne ütende. Moñardan tış mäxkämä, prokuratura äzerlägän ğäyepläwneñ Mixail Xodorkovskigä berniçä bitsez birelüen açıqlap, monı anıñ xoquqların bozu dip bäyäläde häm ğäyeplängän zat anıñ belän tulısınça tanışırğa tieş dip, mäxkämä utırışın tağın 10 köngä kiçekterergä, anı 8-nçe yüngä bilgelärgä buldı. Şul uq köngä Platon Lebedev eşen qaraw da küçerelä. Şulay itep, aylar däwamında cämäğätçelek küzennän çittä totılğan Xodorkovski, bügen mäxkämägä kiterelsä dä, şunda uq kire "Matrosskaya Tişina" törmäsenä qaytarıldı. Utırışnıñ yabıq buluı säbäple mäğlümat çaraları wäkillärenä anı kürü mömkinlege birelmäde, mäxkämägä Xodorkovskineñ yaqın tuğannarı ğına kertelde. Anıñ änise soñraq xäbärçelärgä, ulınıñ üzen aqlağan xökem qararı çığaruğa ömetlänmäwen, häm aña yanağan 10 yıllıq törmä cäzasınnan qurıqmawın äytte. Mixail Xodorkovski barlığı 7 törle ğäyepläw astında tora, alar arasında xärämläşü, urlaw, mölkätkä zian kiterü häm salımnar tüläwdän qaçu kebekläre dä bar, mäxkämä anı ğäyeple dip tapsa aña çınnan da 10 yıllıq törmä yanıy. Xodorkovskineñ advokatları, ul uzğan üktäbrdä qulğa alınğannan birle, anı fidiä aqçasına irekkä çığarıp torırğa tırışa. Läkin alar bu ölkädä hiç uñışqa ireşä almadı, comğa könne isä şuşı mäs''älä ğomumän qaralıp ta tormadı. Bu xaqta advokatlarnıñ berse Genrix Padva xäbär itte. Mäxkämä utırışın 10 köngä kiçekterü qararın isä ul, yaqlaw yağı añlıy almağan säbäplär belän añlattı.
Audio, Genrix Padva
Bu atnada Mäskäwneñ arbitraj mäxkämäse YUKOS äle 2000-nçe yılda uq däwlätkä tülämi qalğan 99 yarım milliard sum salım xäzer tulısınça tülänergä tieş digän qarar çığardı. Bu yaqınça 3 yarım milliard dollar digän süz. Moña cawap yözennän YUKOSnıñ xäzerge citäkçelege, bügenge köndä bezdä irekle 800 million dollar ğına bar, ägär dä bez mäxkämä qararın ütäsäk YUKOS şuşı yıl azağına bölgenlekkä töşäçäk, bez monı aldan uq äytep quyabız dip belderde.
Kärim Kamal


text:
Ukrainada saat 22:00-ğa qadar 548 COVID-19 hastası qayd etildi. Bu aqta Sağlıq nazirliginiñ Cemaat sağlığı merkezi haber ete, dep bildire Azatlıq Radiosı.
13 insan koronavirus hastalığından öldi, sekiz kişi tüzeldi.
Rusiye işğal etken Qırım yarımadasında 20 koronavirus yuqunçı hastası qayd etildi: 15 – Qırımda ve 5 – Aqyarda.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırım ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi ilân etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
«Qazcat-2»-niñ joğalwına ne cebep bolğanı anıqtaldı. 6 jarım cağat boyı baylanıccız qalğan jer ceriginiñ bir qurılğıcı cır beripti.
Mïnïctrdiñ aytwınşa, «Qazcat-2» jer cerigi 336 mıñ şaqırım qaşıqtıqta uşıp jür eken. Atamqulov mırza, ol keñictikte kün tückende +250 gradwc ıctıq, al kün tücpeytin betine awıcqanda -250 gradwcqa deyin cwıq bolatının da eckerw kerek dedi. 31 nawrızdağı jağday kezinde 13 uyalı baylanıc operatorı men televïzïya taratw jumıctarı toqtap qalğan bolatın. Alayda, mïnïctr dabıra qılatınday eşteñe bolğan joq dep otır.
Beybit Atamqulov, QR Qorğanıc jäne aéroğarış önerkäcibi mïnïctri:
- Kocmocta «keñictiktik bağdarlaw» degen bar. Coğan baylanıctı jabdıq. Jabdıq bolğannan keyin… Cizde maşïnañız bolca jılda 1 cervïcten ötip turwı kerek. 6 jıl kocmocta. Al endi conı ornına keltirdik, boldı.
aqparat közi:Baq.kz


text:
Soltüstik Koreya basşısı Kim Joñ Un (Kim Çen In/Kim Jong Un) jaña jılğa arnalğan joldauında AQŞ-qa qarata eskertu jasadı. Ol sözinde yadrolıq qarular..
Rumıniya Europalıq Odaq Keñesine törağalıq etedi. Reuters agenttiginiñ habarlauınşa, endi Rumıniya aldağı 6 ayda Buharest Odaqtıq sammitin wyımdastır..
Täjikstanda 1,3 mıñ otbası Reseyge şeteldegi qandastardıñ köşip keluine kömeutesu jönindegi memlekettik bağdarlama kömegimen köşken dep jazadı Ortalı..
Resey Ukrainanıñ Qırımın anneksiyaladı, Şığıs Ukrainada soğıs bastadı, Belorussiyanı qosıp alğısı bar, endi Resey Qazaqstanğa auız salmaqşı. Resey ..
«The Qazaq Times» aqparattıq portalı barşa jwrttı Jaña jıl merekesimen qwttıqtaydı. Biıl Qazaqstanda aytulı oqiğalar bolğanı belgili. Olardıñ negizgi..


text:
Ukraina şarqiy regionlarından Qırımğa köçip kelgenlerniñ çoqusını Rusiye Federatsiyasınıñ diger regionlarına yollamağa devam eteler. Bunı iyül 28 künü Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov bildire.
Onıñ sözlerine köre, şimdi yarımadada Ukrainanıñ tahminen 5 biñ vatandaşı buluna, – dep bildire Qırımnıñ öz başına tayin etilgen akimiyetine yaqın olğan «Krıminform» saytı.
«Qırım imkânları sıñırlı, insanlarnı qabul etmege azır olğan Rusiye regionlarına minnetdarmız. Qırım büceti şimdi yoq ve o kendi vastalarını qaçaqlarğa masraf etip olamaz», – dedi o.
O şunı da qayd etti ki, şimdi Qırımda vaqtınca yerleşüv noqtaları çalışa eken.
Evel işğal etilgen Aqyar Ukraina şarqından köçip kelgenlerniñ bir qısmını Rusiye diger vilâyetlerinde yollaycağı aqqında malümat bar edi. İyül 27 künü Rusiye Fevqulâde vaziyetler boyunca nazirlig İl-76 uçağı ile Donetsk ve Lugansk vilâyetlriyenden kelgenlerni Rostov-na-Donu ve Başqurtistan Cumhuriyetine yollaycağını bildirdi.


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/27 avgust
Бy MәkaләHeң kиpилл әлифбacыHдarы иreзәre бap.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 27 avgust biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
Rusiä Federatsiäsendä Rusiä kinematografı köne (ru), Tatarstan Respublikasında isä Tatarstan Respublikası Däwlät gimnı köne
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1770 — Georg Hegel, alman fälsäfäçese, obyektiv idealist.
- 1941 — Mingol Ğäliev, tatar cırçısı, möğallim.
- 1979 — Färidä Qorbanğälieva, tatar jurnalistı, teletapşırular alıp baruçısı.
Wafatlar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1989 — Borhan Şähidi, Qıtaynıñ tatar millätle säyäsät häm däwlät eşleklese.


text:
Ermenistannıñ Gümri şeerinde bazarertesi künü, yanvar 19-da, qoşma içki ordularnı kirseteler. Radio Svoboda bildire ki, bu keçken afta ücüm vaqtında yaralanğan 6 aylıq bala Yerevan hastahanesinde vefat etken soñ keçirile.
Serj Avetisân – qorantağa yapılğan ücümden soñ sağ qalğan bir kişidir. Ücümden soñra bala ağır alda bulunğan edi.
Ermenistan akimiyetiniñ malümatına köre, Gümrideki Rusiye arbiy bazasında hızmet etken Rusiye askeri Valeriy Permâkov adamlarnı öldürgenini özü ayttı. Biñlernen numayışçı askerniñ teslim etilmesini talap etti. O, Rusiye arbiy bazasında apiste buluna.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin taqiqat yaqın vaqıtta keçirilip, qabaatlı ceza alacaq, dep bildirdi. Faqat bu işni Ermenistan tarafı baqacaqmı-yoqmı aytmadı.


text:
5 mamırda mäjilis jer qatınastarı turalı zañ jobasına senat engizgen tüzetulerdi maqwldap, qwjattı prezidentke joldadı. Ötken aptada senat jobanıñ qoğamda dau tuğızğan twstarına tüzetu engizudi, atap aytqanda, şeteldikterge orman ösiru üşin jer bermeudi wsınıp, mäjiliske qaytarğan.
Bügin, 6 mamırda mäjilis deputattarı birneşe minuttıñ işinde atalğan tüzetulerdi qabıldadı. Agrarlıq mäseleler jönindegi komitettiñ hatşısı, deputat Berik Serikwlı "senat wsınğan tüzetuler" şeteldik jer paydalanuşılar men şeteldik qatısuı bar zañdı twlğalarğa jer bermeudi közdeytin zañ jobasınıñ "mäjilis maqwldağan zañ twjırımdamasın bwzbaydı jäne onıñ mazmwnın naşarlatpaydı, osığan oray komitet senat wsınğan özgerister men tolıqtırularmen kelisudi wsınadı " dedi. Deputattardıñ barlığı jobanı qoldadı.
Prezident Qasım-Jomart Toqaevtıñ bastamaşı boluımen onıñ äkimşiligi dayındağan jer qatınastarı turalı zañ jobası mäjilistiñ qarauına naurızdıñ ortasında tüsken. Ol kezde atalğan qwjatta orman ösiru üşin şeteldikterge jer berudi közdeytin tarmaq mülde bolğan joq. Onı engizen – mäjilistiñ osı zañ jobası jönindegi jwmıs tobı. Zañ jobası 14 säuirde senatqa mäjilis engizgen tüzetu boyınşa joldandı. Sol sätte qoğamda osı bapqa qarsılar köbeydi. Eldiñ keybir qalasında "Jaña zañ jobası qabıldanbasın" degen talappen mitingi de ötti. Senat dau tudırğan tarmaqqa tüzetu engizip, zañ jobasın mäjiliske qaytardı.
Qazaqstanda jer dauı eldi birinşi prezident Nwrswltan Nazarbaev basqarıp twrğan kezde bastalğan. 2016 jılı elde auıl şaruaşılığı jerin şeteldikterge satu jäne wzaq merzimge jalğa berudi qarastıratın daulı zañ jobasına halıq jappay narazı bolğan soñ Nazarbaev oğan bes jılğa moratoriy jariyalağan. Onıñ merzimi biıl ayaqtaladı. Osığan oray, qazirgi prezident Qasım-Jomart Toqaev jerdi şeteldikterge satuğa jäne wzaq jılğa jalğa beruge tıyım saludı qarastıratın zañ jobasın äzirleudi tapsırğan.
Bilik jerdiñ bos jatpau qajettigin, oğan investiciya tartu kerektigin jii aytadı. Biraq el azamattarınıñ keybiri elde jemqorlıq örşip twrğan şaqta jer satu qauipti degen oyda.


text:
Avgustnıñ 3-ünde öz-özüni yaqmağa tırışqan qırımlı Vatan Karabaş, 6-ncı şeer hastahanesiniñ yanıq bölügine yatqızıldı dep haber ete Qırım.Aqiqatnıñ muhbiri.
Ekimler onı baqıp çıqacaq, şimdilik onıñ sağlıq alı aqqında tefsir bermeyler.
“Ekimler, o eki-üç kün devamında özüne kelir, deyley”, - Qırım.Aqiqat muhbirine Karabaşnen hastahanege bargan “narazlıq meydanı”nıñ faalcisi Rinat Şaymardanov haber etti.
Diqqat! Tesir etici video!
Vaqıanıñ şaatları aytqanına köre, “acele yardım” maşnası adise olıp keçken yerge 10 daqqadan soñ keldi. Rusiye polisleri ise Vatan Karabaş özüni yaqqan vaqıtta iç bir şey yapmadı.
“Qırım akimiyeti bizden tamam böyle areket yapqanımıznı istey. Bu memurlar bizni ne alğa ketirgenlerini köresiñiz”, - dep olıp keçken adiseni tefsir etti Rinat Şaymardanov.
Vatan Karabaş evli ve üç balanıñ babası olğanı belli.
Avgustnıñ 3-ünde Aqmescitte “Strelkovaya” “narazlıq meydanı”nıñ faalcisi Vatan Karabaş öz-özüni yaqmağa tırıştı. O yanıcı şingenlik üstüne töküp, öz-özüni yaqtı. Amma yanında toplanğan adamlar aqaynıñ yanıp başlağan urbasını tez söndürdi. Yaquvdan evel, aqay akimiyetniñ zulum areketlerine qarşı öz-özüni yaqacağını ilân etti.
Qırımnıñ rusiye akimiyeti vekilleri qırımtatarlarnıñ evleri yerleşken topraqlarnı sata. Adet üzre, qurdurıcılar qora qoymasından başlay. Yerli sakinler ise buña qarşı narazlıq köstere.
Qırımtatarlar ev qurğan “Strelkovaya” “narazlıq meydanı”nıñ yerinde yañı 9 biñ adamlıq rayon qurmağa isteyler. Mesken evlerden ğayrı, mektepler, bala bağçaları, spor meydanları ve tükânlar qurmağa azırlanalar. Şimdilik anda esasen avdetçiler (repatriant) yaşay.


text:
Keriç köpüri qurucılığınıñ yanında arheologlar er kişiniñ başı şekilinde terrakot eykeliniñ balaban parçasını taptılar – tahmin etkenlerine köre, bu eski yunan putınıñ başı olmaq mümkün. Bu aqta mart 22 künü «Qırım köpüri» matbuat merkezi haber ete.
Matbuat hızmetinde, bu parça milâttan evel devirge ait olğanını bildirgen Rusiyeli ekspertniñ sözlerini ketireler.
Rusiye ilimler akademiyasınıñ arheologiya İnstitutınıñ deñizaltı taqımınıñ yolbaşçısı Sergey Olhovskiy: «Bizim malümatlarımızğa köre, Qara deñizniñ şimaliy bölgesi içün bu tapılma unikal, oña oşağan şey şimdige qadar tapılmağan edi. Amelde o nasıl çalışqanı, kim tarafından ve ne vaqıt yapılğañıñı ögrenmek içün biz eski yunan sanatı mutehassıslarını celp etecemiz ve balçıq neden ibaret olğanını ögrengenimiz içün labaratoriya talilini yapacamız. Şimdilik bizim tahminlerge köre, terrakot başı Küçük Asiyada yapıldı ve milâttan evel V asırğa ait», – dedi.
Tapılma ne yerden çıqqanı aqqında haber etilmey.
Keriç köpüri qurucılığı yanında eykelniñ başı tapılması ve tapılmanıñ angi devirge ait olğanı başqa iç bir menbada şimdige qadar tasdıqlanmadı.
Mart 16 künü «Qırım köpüri» Keriç köpüri qurucılığınıñ birinci senesi aqqında almanaq çıqardı.
Keriç boğazında köpür qurucılığı aqqında Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırım işğalinden soñ birden ilân etti. Köpürni 2018 senesine qadar qurmağa, 2019 senesi yazda ise çalıştırmağa vade ettiler.
İyül başında «Krımskiy most» haber merkezi Keriç boğazındaki Rusiyeden Qırımğa köpür qurucılığınıñ fiyatı 227,92 mlrd ruble teşkil etkenini bildirgen edi.
Bundan evel Rusiye ükümeti Keriç boğazındaki köpürniñ demir yol qısmınıñ vaqtınca açılmasını bir yılğa qaldırdı – 2018 senesi dekabr ayından 2019 senesi dekabr ayına.
Ukraina tarafı 2014 senesi Qırım işğalinden soñ Rusiye ile köpür qurucılığı añlaşmasından ayırıldı.


text:
Britaniya politsiyası, Ukraina tuğrası – perunnı – ekstremist timsalleri cedvelinden silip çıqardı, dep bildire Ukrainanıñ Büyük Britaniya elçihanesi.
«Ukrainalılarnıñ bir çoq muracaatına cevap olaraq ve Ukraina diplomatlarınıñ işi neticesinde Britaniya politsiyası Ukraina devlet tuğrasını terror ile küreş qılavuzından silip çıqarmağa qarar aldı», – dep aytıla elçihaneniñ Twitter haberinde, haber ete Azatlıq Radiosı.
Büyük Britaniyanıñ telükesizlik meseleleri naziri Brendon Lyuis yanvarniñ 22-nde parlamentte çıqışta bulunıp, Ukrainada «sağ radikal gruppalar milliy timsallerni suistimal ete», dep qayd etti.
Yanvarniñ 17-nde The Guardian Britaniya neşiri Büyük Britaniyanıñ terror ile küreş politsiyası tizgen ekstremist timsalleriniñ cedvelini derc etti. «Sağ radikal timsaller» örnekleri arasında ukrain perun şeklinde tatu tapmaq mümkün, «beyaz suprematizmciler» taqımları arasında ise – «Azov» ukrain batalyonınıñ işareti.
Bundan ğayrı, kütleviy haber vastalarınıñ diqqatını cedvelniñ diger detalleri de celp etti – meselâ, qullanmalarda «Etraftaki müitni imaye timsalleri ve gruppaları» bölügi bar, anda etraftaki müitni qoruğan Greenpeace ve Extinction Rebellion teşkilâtları kirdi.
2019 senesi küzde 39 amerikalı kongressmen Ukraina Milliy gvardiyasınıñ alayı olğan «Azov» batalyonını terror teşkilâtları cedveline kirsetmege çağırdı. «Azov» azaları bu muracaatnı «Ukrainağa qarşı informatsion ücüm» dep adlandırdı.


text:
Ömürleni uzagında Karaçaynı tarihinde atları saklannık oñlu adamlarıbız bolgandıla. Tişiruuvladan alanı arasında, meni sartın, birinçileni tizimine Oruslanı Mudalifni kızı Aminatnı aytırıkma. Ol, 84 cılga cuvuknu caşab, duniyadan ketgendi, candetli bolsun! Uzun caşavunu içinde köb türlü işni bacara, halkına halal kulluk etgendi. Köb tıygıçlaga tübegendi, buşuv, açuv sınar üçün da kalmagandı. Alay bolsa da, es taşlamay, saylagan colunda bargandı, başhalaga köl etgendi, boluşhandı, dagan bolgandı. Anı ogur işlerini, ülgülü caşauvunu haparın tölüle birbirlerine ayta, anıça bolurga tırmaşhanla da köbden köb bola barlıklarına işek cokdu.
Aminat, 1911-çi cıl Ogarı Teberdide tuvgandı. Mudalif bla anı üy biyçesi Baydımatnı altı sabiylerini kızladan ulluları boladı. Tamada caşları Haci-Murat, Moskvada universitetde okuy turganlay, avrub, öledi. Üydegini ekinçi kızı Sonya Karaçaylıla et adamlarına sanagan, belgili hirurg Baskayev Pyotr Mihayloviçni üy biyçesi edi. Üçünçü kızları Nazifat ustaz Çotçalanı İslam bla caşavun bir etgen edi. Ekisi da halk okuvda köb cıllanı işlegendile.
Mudalif Karaçay intelligentsiyada belgili adamlanı biri boladı. Halknı añısın caññı caşavga aylandırır üçün küreşgenleni tiziminde bolub, camagatnı nasıbın kesini ençi nasıbına sanagandı. Ol teñlik tuthanla, üyüne kelgen, ketgen adamla da duniyaga progressiv karamları bolganla, ne igilik da - tüz adamlaga deb, ol oyumnu tuthandıla. Allay havada ösgen Aminat da sabiyliginden oguna har neni bilirge, añılarga tırmaşhandı. Gitçelikden başlanadı literaturaga süymekligi da. Biblioteka san bir üydegide bolgan cıllada Mudalifni bar edi bibliotekası.
1919-1922 cıllada el şkolda okuydu. Birinçi ustazları revolütsioner Halillanı Said bla Karaçay tilde birinçi kitabnı çıgargan Akbaylanı İslam boladıla. 1922-çi cıl, Karaçay-Çerkes oblast kuralıb, Mudalifni cuvablı kullukga salganlarında, ol üydegisi bla Batalpaşinskege (Çerkesskege) köçedi. Aminat 1922-1924 cıllada alayda okuvun bardıradı. Andan sora eki cılnı Moskvada Pionerkommuna degen okuv zavedeniede bilim aladı. Dagıda Leninrad bla Krasnodarda rabfakpada okuydu.
1930-çu cıl curtuna kaytadı. Algı burun anı oblastda pionerleni bürosuna tamada etedile. Köb turmay, partiyanı Gitçe Karaçay raykomunda tişiruv bölümge başçıga saladıla. Ol cıllada rayon aralık Narsanada edi. Şahar Sovetni prezidiumuna, komsomolnuobkomunu bürosuna emda oblispolkomnu plenumuna çlenñe da saylaydıla Aminatnı. Stalinçi zorluknu cıllarında, «halknı cavu» deb, oblastnı onouçularını biri Mudalifni da coyub iyedile. Ol halda zaravatlık cetgenleni balalarına kalay karaganları belgilidi. Aminat üydegisi bla Azerbaycanña köçedi. Anda Ali-Bayram elde orta şkolda ustaz bolub caraşadı. Bakuda pedinstitutnu fizika-matematika fakultetinde zaoçno okuydu. Artda Moskvada Bütevsoyuz finans-ekonomika institutda zaoçno bilim aladı. Ol ustalıkları bla da bölek zamannı talay cerde işleydi.
Mudalifni Üydegisi. Soldan oñña süyelib turgan ekinçi kız Aminatdı.
Kayda okusa, işlese da, Aminat literaturaga es bölgenin, cazganın koymaydı. Birinçi nazmusun a, Akbaylanı İsmailge (Çokuna Afendige) atab, 1927-çi cıl cazadı. Literaturaga süymekligi kazavatnı al cıllarında anı ana tilibizde çıkgan «Kızıl Karaçay» degen gazetni redaksiyasına keltiredi. Anda, cuvablı sekretar bolub, kulluk etib turadı. Kesi da cazadı, başha tilleden da köçüredi, Karaçay cazuvçulanı çıgarmalarını üsünden statyala da basmalaydı. Kazavatnı kıyınlıgı köb igi muratların toltururga çırmav boladı.
Köçgünçülüknü cıllarında Kazahstan bla Kırgızstanda ekonomika-finans işleni etib turadı. Curtubuzga kaythandan sora «Karaçay» sovhozda baş ekonomist bolub işleydi. Talay cıldan mülknü kollektivi, añña ullu sıy, mahtav berib, pensiyaga aşıradı.
Solurga çıkgandan sora, boşluk da tabılıb, başha cukga zamanın koratmay, çıgarmaçılık işni kolga aladı. Cazıb başlagan, endi cazarga belgilegen, cazılıb boşalsala da, cañıdan kararga zamanı bolmay turgan proza, poeziya, başha tilleden köçürülgen da köb zat cıyılıb tura edi. Alanı basmaga hazırlarga, tab tüşgenine köre çıgara barırga kerek edi. Aladan birinçi bolub, 1959-çu cıl A.P. Çehovnu «Kaştanka» degen haparı, kitab bolub, okuuçulanı kollarına tüşdü. 1975-çi cıl «Ömür tanışlanı sagınıvu» degen kitabı çıkdı. Anı Cazuvçulanı soyuzunu oblast bölümünde süzgen sagatlarında men da bar edim. Söleşgenle bek mahtagan edile. Ol esge tüşürüvleden, oçerkleden kuralgan edi. Karaçaynı em belgili adamlarını haparları ullunu, gitçeni da esin bölgenlerine, kısha zamannı içinde tükenlede satılıb boşalıb, adamla izleb aylanñanlarına da şagatma.
1978-çi cıl «Sogulmagan kıl kobuz» deb nazmula bla poeziyadan kuralgan kitabı çıkdı. Anı Aminat karnaşı İshakga atagan edi. Ol a, Karaçay halk cırlanı cıyıb, makamların kıl kobuzga salıb, sogub, alanı notala bla cazgan birinçi Karaçaylı edi. 1983-çü cıl «Aysanat» degen roman okuvçulanı bek kuvandırdı. Aminat anda Karaçay halknı caşavu revolütsiyadan sora kalay türlenñenin suratlaydı. Kitabnı üsünden köble, oyumların cazıb, gazetde çıgardıla. Alanı arasında romanña ne az da söz tabhan bolmadı. Men a Aminat anı kalay, nek cazıb başlaganın kesi aytıb bile edim. Ol ogay, bir-bir cerlerin okub da eşitdirgen edi. Ol da bılay bolgan edi.
Rayonlada, şaharlada literatura birleşlikle kurarga bek es bölüne edi. Bir col ol sagatda cazuvçulanı Karaçay-Çerkesiyada bölümünü tamadası Hubiylanı Osman çakırdı da: «Karaçay şaharda cazarga tırmaşhanla, cazganla köb bolganların bilese, -dedi. - Anda entda bir literatura birleşlik kurarga kerekdi. Şaharnı tamadaları da biledile. Carıklık üyde bollukdu. Hubiylanı Benyamin anı tamadasıdı. Kimle cürürge izlegenlerin da açıklagandı, alanı aslamısı sen da tanıgan adamladıla. Mında onovlaşhanbız da, seni ol birleşlikge başçı eterge kelişgenbiz...»
1981-çi cıl, cay közüvde, boldu birinçi cıyılıvubuz. Şaharnı Carıklık üyünde igi kesekni olturduk. Ol kün kelgenle, artda da birleşlikni cıyılıvuna taymazdan cürüb, keslerini tvorçestvo muratların ayta, cazganların okub eşitdire, başhalanı çıgarmaların süzüvge da koşulub turganlanı bir kavumun siz suratda da köresiz. Har ay sayın bir kere, kol cazmala aslam bolsala ua, eki kere, men da Çerkesskeden bara edim, ala da aytılgan zamanña Carıklık üyge kelüvçen edile.
Süyelib turganla (soldan oñña): Tekelanı Azret, Sılpagarlanı Orusbiy,
Özdenlanı Nürahmat, Halköçlanı Hasan, Bagatırlanı Abu-Hasan.
Olturganla (soldan oñña): Batçalanı Zemfira, Oruslanı Aminat,
Keçeruklanı Baydımat, Appalanı Bilal. 1982-çi cıl.
Birinçi cıyıluvubuzda karalırça, araga salıb süzerça kimni, kallay kol cazması bolganın bilirge kerek edik. Aytdıla. «Men bir romannı cazıb boşayma, - dedi Aminat da. - Andan üzükleni alıb kelgenme». Anı neden başlanñanın, ayagı ne bla boşallıgın da aytdı, üzükleni da ekisin-üçüsün ese da okub eşitdirdi.
Bizni literatura birleşlik eki cılga cuvuk zamannı (1982-çi cılnı kaçında men okurga Moskvaga ketginçi) işledi. Bir col da va romanın boşaganın kuvanıb bildirdi. Biz da kuvandık...
Aminat ariuv sözlü, kaysı biribizge da ana közden karagan, ogurlu adam edi. Tvorçestvo işni tuthanla cazgan, etgen zatları bla baylamlı bir-birleri bla hını da boladıla, başhaladan alanı sözlerin etgenle da çıgadıla. Sav zamanında da, kerti duniyaga ketgeninden sora da tük çaklı bir ayıb salınmay, haman mahtalıb turgan ekevlenni bileme da, alanı biri Oruslanı Aminatdı. Kuru ol zat da anı tazalıgına, adamlıgına, adebni, namısnı saklaganına şagatlık etedi. Bu aythanıma entda bir şagat: bu künlede Karaçay-Şaharda Karaçaynı belgili adamlarını Alleyasında cazuvçu, camagat kullukçu Oruslanı Mudalifni kızı Aminatha da memorial kañña açılgandı.
Karaçay Gazetesi


text:
Almaniya arbiy deñiz quvetleriniñ komandanı admiral muavini Kay-Ahim Şenbah, Ukraina Rusiye ilhaq etken Qırımnı bir vaqıt qaytaramaz ve onı Gürcistannen beraber NATOğa qabul etmemek kerek, dep bildirdi. «Yevropeyska pravda» haber etkenine köre, bu aqta Şenbah Manohar Parrikar İndistan mudafaa tedqiqatları institutınıñ konferentsiyasında ayttı.
«Qırım «ketti» ve bir vaqıt qaytmaycaq, bu bir fakt. Duyğularğa degil, faktik vaziyetke esaslanmalımız», – dep bildirdi admiral muavini.
Ukraina Tış işler nazirligi Azatlıq Radiosına bergen tefsirinde Almaniya Arbiy deñiz quvetleriniñ komandanı aytqanlarını qabul etilmez dep adlandırdı.
«Qırım yarımadası yalıñız Almaniya admiral muavininiñ közünde coyula bile. Qırım Ukrainanıñ ve tecavuzcı devletke qarşı qararlı olğanını kösterecek ortaqlarınıñ qattı ğayretleri sayesinde mıtlaqa qaytacaq», – dep aytıla Ukraina tış işler nazirliginiñ spikeri Oleg Nikolenkonıñ tefsirinde.
Ukraina Tış işler nazirliginiñ spikeri Almaniya Arbiy deñiz quvetleri komandanınıñ Rusiye ile dialognı qurmaq kerek fikrini tenqit etti.
«Almaniya Arbiy deñiz quvetleri komandanınıñ Putinni añlamaq ıntıluvınıñ bile ahlâqiy, siyasiy sıñırları olmalı. Bu sefer sıñırlar sert bir şekilde bozuldı. Almaniya Arbiy deñiz quvetleri komandanınıñ laflarınıñ Almaniya ükümeti tarafından açıq red etilmesini talap etemiz», – dep qoştı Nikolenko.
Almaniya Ukraina sıñırında Rusiye ordularınıñ toplanmasınen bağlı vaziyetni diplomatik ğayretlernen al etmege çağıra. Almaniya Tış işler naziri Annalena Berbok yanvarniñ 17-nde Ukraina ziyareti vaqtında çıqışta bulunıp, memleketniñ Ukrainağa silâ berüv redini tekrarladı. O, «tarihiy mesüliyetke» ve Almaniya koalitsiya ükümetiniñ buhranlı alanlarğa bir de bir silâ alıp ketmemek qararına esaslandı.


text:
Ukraina Tış işler naziri Pavlo Klimkin Qırımda aman-aman bir yıl devamında SİZOda bulunğan Qırımtatar Milliy Meclisi reisniñ muavini Ahtem Çiygoznı doğğan künü ile hayırladı.
«Ahtem Çiygoznı doğğan künü ile hayırlayım! Cesürlik ve sağlıq tileyim. Azatlıq ve adalet işğalcini yeñer», – yazdı Klimkin Twitterde.
Aman-aman bir yıl devamında Qırımda SİZOda bulunğan Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz dekabr 14 künü 51 yaşını toldurdı. Meclis azaları Çiygoznıñ ana-babasında onıñ doğğan kününi mahsus hızmetlerniñ nezareti altında qayd ettiler
Hayırlav sözlerinde Meclis yolbaşçılığı semetdeşine bu sınavlarğa dayanmaq içün sabır, küç, sağlıq ve azatlıqnı tiley.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznı Qırım parlamenti yanında 2014 senesi fevral 26-da keçirilgen kütleviy tertipsizliklerni meydanğa ketirmesi boyunca qabaatlap, 2015 senesi yanvar 29-da yaqaladılar.
2015 senesi noyabr 30 künü Qırımnıñ Yuqarı mahkemesiniñ Çiygoznı 2016 senesi yanvar 29-na qadar apiste bulunması aqta qararını lâğu etmedi.


text:
Aqmescit – Özbekistandan köçip kelgen daa bir qırımtatar qorantsı yarımadadan sürgün etilmesi mümkün. Federal migratsion hızmeti vaqtınca yaşamaq içün vesiqalarnı resmiyleştirmege kerek olğan vesiqalarnı almağa red ete. Qırım «devlet milletler komitetinde» Qırımdan iç bir kimseni sürgün etmeyceklerini aytıp, tınçlandırmağa tırışalar.
Aqmescitniñ Puşkin soqağında «devlet millet komitetiniñ» cemaat qabulhanesi çalışa. Mında ekseriyetnen qırımtatarlarnı qabul eteler, diger cumhuriyetlerden köçkenler vesiqalarnen olğan meselelerni bu yerde çezmege tırışalar.
«Ne sürip keldiñiz? Vatanıñızğa qaytıñız!»
Qırımnıñ Qurman rayonı Qara Çaqmaq köyüne köçken Lilâ Seitova bir qaç ay evelsi anası Ayşe apte, ekinci gruppa saqatı olğan ağası Akim, Daun hastalığı ile çeişken tatası Zera ve eki yaşlı oğlu Servernen Özbekistandan Qırımğa köçip keldi. Qara Çaqmaq köyünde ev satın aldılar, amma migratsion hızmetinde olarnı yazdırmağa red ettiler, çünki olar Rusiye vatandaşları degiller, yaşamaq içün ruhsetname, vaqtınca yaşamaq içün ruhsetnameleri de yoq (VÂR).
Rusiyede Özbekistan vatandaşına yaşamaq içün berilgen 90 kün soñuna kelmezden evel, Lilâ defalarca yerli Federal Hızmetine muracaat etken edi, amma oña vesiqalarnı resmiyleştirmege red ettiler. Hadimler özlerini qaba ve sert alıp baralar, dey qadın.
«Maña açıqtan-açıq ayttılar: «Ne keldiñ? Vatanıñ Özbekistanğa kete ber! Qorantamda eki saqat olıp, vaziyetimni añlağanlarını istedim. Olar ise: «Bu seniñ meseleñ, özüñ meselelerni çez!», dediler»,– dep añlattı Lilâ Qırım.Aqiqatqa.
Seitovlar qorantasınıñ iç biri işlemey, Lilâ nefaqa tölevlerni resmiyleştirip olamay, çünki yaşamaq içün ruhsetnameleri yoq. Eşya ve şeylernen tolu konteyner sıñırda buluna, çünki gümrükte meseleler çıqtı.
«Nasıl etip yaşayıq? – dep şikâyet etti qadın. – Soylar sağ olsunlar, yardım eteler: qartop – soğan bereler, eki biñ ruble. Soñki 500 ruble qalğan edi, Aqmescitke kelip, Zaur Smirnovnen körüşecek oldım («devlet milletler komiteti reisi». – Müel. qayd.)».
Qadın çorlana: Donetsk ve Lugansktan kelgenlerge Federal Migratsion Hızmetinde vesiqalarnı qolay-qolay yapalar, Qırımda doğğanlarnıñ torunlarına ise, red eteler. «Migratsion hızmetine kelgen sayın, saat yediden Donetsk ve Lugansktan adamlar tura, men ise, saba saat 4-te yolğa çıqqan birinci avtobusnen kelem», – dedi subetdeşimiz.
Üylege yaqın Zaur Smirnovnen körüşip oldı. «O işandırğanı kibi, konteyner ile problema çezilecek. Em de Federal Migratsion Hızmeti vekillerinen körüşüv olacaq, ve Qırım içün ayırılğan kvota boyunca vaqtınca yaşamaq içün ruhsetname berilir, – dep añlattı körüşüvden soñ Lilâ. – Zaur Smirnov işandırğanı kibi, 90 künlik müddet yekünlegenine baqmadan, iç bir kimseni sürgün etmeycekler».
«Biz Qırımda yaşamağa isteymiz»
İslâm Terek rayonında yaşağan, altı adamdan ibaret daa bir qorantanı qırımdan sürgün etmeleri mümkün. Bu aileniñ taqdirini Qırım.Aqiqat endi añlatqan edi.
Oksana Tolmaçöva, Lilâ Seitova kibi Aqmescitke kelip, «devlet milletler komiteti reisine» keldi. Ondan evel oña vesiqalarnı resmiyleştirmege vade etken ediler, amma mesele ale çezilmey qala. Aksine, oktâbrniñ ortasında mahkeme Oksana ve qorantasını sürgün etip, er azasına 2 biñer ruble para cöremesini belgiledi. Oksana appelâtsion mahkemesine şikâyet berdi. Amma, toplaşuv ne vaqıt olacağı belli degil.
«Mesele müsbet neticenen yekünlenecegine işanam, mahkeme doğru qarar alı rve biz mında qalırmız. Bizge ketmege yer yoq, zbekistanda er şeyni satıp, mında keldik. Anda bir kimsemiz yoq», – dey Oksana.
Aytqanına köre, Federal Migratsion Hızmetinde olarğa Ukrainağa köçmege teklif eteler: «Amma, biz anda ketmege istemeymiz, biz Qırımda, Rusiyede yaşamağa isteymiz».
Aynı zamanda, mesele eyi neticenen bitecegine ima etkenlerini de ayttı. «Mahkemeden evel, yerli politsiya hadiminen körüştik. Men ondan, ne içün başından bir fikirde, soñra ise, başqa fikirde olğanını soradım. O maña: «Bir şeyler teklif etece olsañız, maña degil, reislerimizge barıñ. Men iç bir şey bermeycegim, çünki imkânım yoq, dedim», – dep hatırlay Oksana.
Qorantanı evden çıqaracaq kibi olsalar, Oksana qomşularnıñ yardımına işana. «Olar maña: «Kelip, sizni avtobusqa oturtsalar, epimiz çıqıp, yibermemiz. Qomşularımız eyi. Yat adamlar, amma vaziyetni añlaylar», – dey qadın.
Zaur Smirnov ile körüşüvde, Oksananı tınçlandırdılar, er şey yahşı olacaq, dediler.
Appelitsion şikâyetini azırlağan adliyeci Emil Kürbedinov, Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, Oksana Tolmaçövanıñ qorantasınen bağlı qarar «esassız ve qanunsız, qaba bozuluvlarnen» qabul etilgenini ayttı.
«Müim bir şey: bu adamlar aqiqaten vesiqalarnı FMH-ne bermege ıntıldılar, amma, şimdiki qalabalıqta, bunı yapıp olamadılar. Kimi hadimlerge kirip olğan olsa da, betlerine vesiqalarnı atqanlar», – dedi Kürbedinov. Adliyeci, Federal Migratsion Hızmeti hadimlerine qarşı cinaiy işler açılması mümkün, dedi.
Adliyeciniñ bildirgenine köre, Orta Asiyadan köçip kelgen ve bu vaziyette qalğan bir sıra qırımtatar qorantaları bar. Bu meseleni çezmek içün, ilk evelâ akimiyet yardım köstermek kerek. «Bu vaziyetniñ qapqanına tüşken adamlar içün çezüv yolunı belgilemek kerek. FMH-ne kelgen adamlarğa, olarğa sert davranmamalı, olar da vesiqalarnı tapşırmalılar, ve olarğa iç olmadım 2015 senesine qadar serbest bulunuvları içün müddet berilmek kerek», – dey adliyeci.
Meclis reisi muavini Nariman Celâl Kürbedinovnıñ sözlerini tasdiqlay, ve bu kibi meselelernen bir çoq vatandaşlar rast kelgenini ayta. «Bazı malümatlarğa köre, bir qaç yüzden başlap, bir qaç biñge yaqın adam aqqında söz yürütile», – dedi Celâl Qırım.Aqiqatqa.
Aytqanına köre, Meclis bu meseleni akimiyetke bildirgen edik. «Biz bu meseleni çeşit yollarnen çezmege teklif etken edik, ve Qırım ükümetine yollağan vekillerimiz ögüne bu vazifelerni qoyğan edik».
Meclis reisi muavini aytqanı kibi, bu problema insan aqları boyunca Rusiye prezidenti yanında şura vekillerinen körüşüvde, halqara cemaat teşkilâtları mütehassıslarınen de muzakere etildi. Aynı zamanda, Meclisniñ bu meseleni çezmege imkânı yoq, dedi.
Qırım.Aqiqat izaatnı almaq içün Qırım «devlet milletler komitetiniñ» yolbaşçılarınen öyle de bağlanıp olamadı.


text:
Moskva sakinleri Rusiyeniñ Qırım ilhaqına qarşı bir kişilik narazılıq aktsiyalarına çıqtı, dep bildirdi rusiyeli cemaat faali Konstantin Kotov Qırım.Aqiqatqa.
Onıñ aytqanına köre, narazılıq aktsiyaları Moskvanıñ merkezinde keçirildi. Olarnıñ iştirakçileri qollarında «Qırım.Neticeler» (Kremlniñ siyasiy mabüsleri qayd etildi), «Oleg Sentsov cedveli», «Pensiya yerine Qırımnı alıñız» yazuvlı şiarları bar edi.
Kotov özü, daa evel haber etilgeni kibi, Manejnaya meydanındaki marşal Jukovnıñ abidesi ögüne «Qırım – Ukrainadır» (ukrain tilinde) yazuvlı şiarınen çıqtı.
Onıñ bildirgenine köre, Rusiye politsiyasınıñ hadimleri bir qaç kere yanına kelgen edi, amma tutıp almadılar. Uquq qoruyıcılar faalniñ vesiqalarını baqtı. O, Ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri «video çıqardı», dep bildirdi.
Kotovnıñ aytqanına köre, yanına agressiv insanlar kelgen edi. Olar «Qırım – Rusiyedir, er vaqıt Rusiyege bağlı edi, amma Hruşçev onı alıp berdi», dep aytqan ekenler.
Keçkenler faalden «bayramlarını bozmamasını» rica etken edi.
«Qırımdan olğanını aytqan bir qadın yazuvlı şiarımnı çekip almağa tırıştı ve mında turmağa nasıl izin bereler, dep açuvlandı. FSBge foto yollamağa vade etti», – dedi Kotov.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Resey Qorğanıs ministrligi särsenbide jasağan zımıran şabuıldarı arqılı Ukrainadağı 59 nısandı joyğanın, onıñ arasında AQŞ pen Europa elderinen kömekke berilgen qaru-jaraq pen oq-däri qoymaları da bar ekenin ayttı. Osımen bir uaqıtta BWW mälimdeme jasap, Mäskeu men Kievtegi halıqaralıq qauımdastıq ökilderi wyımnıñ bas hatşısı Guterriş pen Resey prezidenti Putin arasında qol jetkizgen kelisimniñ orındaluın qadağalap jatqanın habarladı.
BWW bas hatşısı men Resey prezidenti ortasındağı kelisim Mariupol'degi jäne «Azovstal'» bolat qortu zauıtındağı beybit twrğındardı evakuaciyalauğa jol aşadı dep kütilgen. Alayda, qazirge deyin älem mwnday kelisimniñ nätijesin köre qoymadı. Guterriştiñ baspasöz hatşısı Hake jurnalisterge evakuaciya boyınşa äreket etu şeñberi boyınşa talqılaular jalğasıp jatqanın ayttı.
AQŞ pen onıñ odaqtastarı seysenbide Ukraina küşterin qoldau jäne Resey ekonomikasına qısımdı küşeytu üşin jıldam äri küşti äreket etetinderin bildirdi. AQŞ Kongresi Ukrainağa qaru-jaraq qoldauın odan äri wlğaytuğa mümkindik beretin «Lend-lizing» aktisi – Qwrama Şttar qabıldağan jaña ereje Senat pen Ökilder palatasınıñ rwqsatın kütip otırmastan Ukrainağa qaru-jaraq jöneltudi qamtamasız ete aladı. YAğni, bwrın äskeri qaru-jaraq jöneltu şeşimi qabıldanıp, Ukrainağa jetkizilgenge deyin birneşe apta uaqıt ketetin bolsa, qazir bwl uaqıt üş künge qısqardı.
Al, mem. hatşı Blinken jäne qorğanıs ministri Ostinniñ Ukraina prezidenti Zelenskiymen kezdeskennen keyin taraptar bir-birine ne kerek ekenin jäne qanday kömektiñ zäruligin tipti de anıq tüsingenin Blinkenniñ özi ayttı.
Pentagon mälimetine say, särsenbige deyin AQŞ-tan Ukrainağa AQŞ-tıñ 90 gaubicanıñ jartısınan köbi jetkizildi jäne alıs qaşıqtıqqa atılatın artilleriya boyınşa jattığulardıñ birinşi kezeñi ayaqtaldı. Särsenbidegi mälimdemesinde Pentagon ökili Kirbi Reseydiñ bar küşin Ukrainanıñ şığısı men oñtüstigine bağıttağanın Mäskeudiñ negizgi strategiyalıq maqsatınıñ orındalmauınıñ ayqın däleli retinde körsetti. Äri, bwnday jağdayda Ukrainağa AQŞ tarabınan jetkizilip jatqan äskeri qoldaudıñ mañızdılığı joğarı ekenin aytıp ötken.
Resey tarabı batıstıq qaru-jaraq jinalğan nısandardı joydıq degenimen, AQŞ jäne onıñ europalıq, özge batıstıq odaqtastarınıñ Ukrainağa äskeri qoldauı bwrınğıdan da arta tüsetini bayqaladı.


text:
Rusiyede uzun müddetlerge maküm etilgen qırımlılarnı Rostov-na-Donu şeeriniñ SİZOsından etap eteler. Bunı "Qırım birdemligi" cemaat birleşmesi haber ete.
Birleşmeniñ malümatına köre, Rostov SİZOsından on qırımlını etap eteler. Bu, bugün etap etilecek Vadim Siruk, İnver Bekirov, Arsen Cepparov. Başqa qırımlılarnı - Emir-Üsein Kuku, Teymur ve Üzeir Abdullayevler, Muslim Aliyev, Refat Alimiv, Enver Seytosmanov ve Nariman Memedeminovnı keçken aftanıñ soñunda etap ettiler. Kimni qayda - haber etmeyler, dep qayd ete birleşme.
Advokat Ayder Azamatovnıñ malümatına köre, o, Novoçerkassk SİZOsına etap etilecek müşterisi Arsen Cepparovnı Rostov SİZOsında ziyaret etip oldı.
"Bulunuv şaraitini soradım, Arsen baş ağrısı ve köterilgen qan basımına şikâyet etti. Üç ay evel keçirmege vade etkenleri betinde "piloma" kesüvi ameliyatını alâ daa yapmadılar", - haber etti Azamatov.
Bundan ğayrı Cepparov, SİZOda tibbiy yardım asıl etilmegenini ayttı.
Qırımlılarnıñ etapı aqqında başqa menbaalarda tasdıqı yoq.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
); ga('send', 'pageview');
KÖKŞETAW. QazAqparat – Älipbï özgertwdi kïrïll äripterin latın äripterimen awıstıra salw dep tüsinetinder de bar. Bul twralı Aqmola oblısı Esil awdanınıñ tilder ortalığınıñ dïrektorı Anar Sembayqızı Kekenova mälim etti, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Onıñ aytwınşa, qazirgi qazaq jazwında qoldanılıp jürgen älipbïdi latın äripterimen awıstırw mäselesine alañdawşılıq twdırıp otırğandar bar. Biraq bul bolaşaqqa batıl qadam jasap, elimizdi törtkül dünïege tanıtıp kele jatqan Elbasınıñ tağı bir mañızdı bastamalarınıñ biri jäne tilimizdiñ bolaşağı üşin der kezinde jasalğan ğılımï mañızdı şara dep tüsingen jön.
«Täwelsiz eldiñ negizgi belgileriniñ biri retinde jazwdıñ mañızı öte zor. Sondıqtan da bolar Elbası Nursultan Nazarbaevtıñ «biz orıs tiline qarsı emespiz, biz onıñ qazaqtar arasına qalay engizilgenine kelispeymiz» degen sözi köñilge köp oy saladı. Sebebi bul söz tiliniñ bolaşağın oylağan til mamandarı men tilge janaşır zïyalı qawımnıñ kökeyindegi oydı döp basqanday. Munı qazirgi kïrïll – qazaq älipbïine nemese orıs tiline teris qaraw emes, qayta qazirgi älipbïimiz ben jazwımızdağı xalıqtıñ öz erkimen qalap almağan, keşegi kewdemsoq jüyeniñ öktem sayasatınıñ ämirimen küşpen tañılğan keybir kirme äripterden arılıp, taza qazaq älipbïin jasaw bağıtındağı ïgilikti qadam dep tüsinemiz. Latın älipbïine köşw, sayıp kelgende, ana tilimizdiñ bolaşağın oylap, qoldanıs ayasın odan äri keñeyte tüswge mümkindik jasap, tilimizdiñ işki tabïğï älipbïimiz arqılı jazwdıñ aytwğa jasap kele jatqan qïyanatın boldırmay, qazaqı aytılım (orfoepïya) men jazılım (orfografïya) talaptarın jüyege tüsirw dep tüsinw kerek», – deydi Anar Sembayqızı.
Sonımen qatar, maman bir jazwdan ekinşisine köşw xalıqtıñ osı rwxanï baylıqtan swsındawına qosımşa qïındıq keltirwi mümkin ekenin eskertwde. Sondıqtan älipbï men jazw mäselesine älewmettik lïngvïstïka turğısınan jete nazar awdarğan jön dep otır.
«Jazw men älipbï mäselesi bir-birimen tığız baylanıstı boladı. Aldımen är tildiñ dıbıs qorın anıqtap, sodan keyin är dıbıstı äriptermen tañbalaw qajet. Jazbaşa tildi awızşa tildiñ grafïkalıq beynesi dewge boladı. Jazwdıñ qanday türi bolmasın belgili bir tañbalar arqılı jasaladı. Älipbï jasaw üşin aldımen grafïkalıq lïngvïstïka teorïyasın tereñ tanıp, tildiñ dıbıs jüyesindegi fonemalardıñ özindik fonologïyalıq erekşelikterine jete nazar awdarıp, bögde tilderden engen sözderge qatıstı fonemalardı qalay tañbalaw kerek degen mäselelerdi şeşip alw kerek, odan keyin tildiñ bolmısın tanıtatın negizgi zañdılıqtarın bilip, tildiñ tabïğatına say keletin, özindik dıbıstalw erekşelikterine keri äser etpeytindey mäselelerdi eskerw kerek. Jazw barısında är äriptiñ özara kezdesw jïiligi de nazarğa alınwı tïis», dey kele Anar Sembayqızı sözin odan äri jalğastırdı: «Latın älipbïine köşw twralı söz qozğalğannan bastap jurtşılıq arasında pikirtalas örşip ketti. Mısalı, «latın älipbïin qabıldağan jağdayda keleşek urpaq kïrïll jazwı negizindegi burınğı bay jazba muramızdı oqï almay qaladı» degen pikirge, ekinşi birewler: «Qazaqtıñ jazba murası köp jıldıq tarïxı bar elderge qarağanda (qıtay, arab, francwz) az, sondıqtan qazirgi jağdayda barlıq jazba muramız ben jädigerlerimizdi latın ärpine birte-birte köşirip alwğa memleketimizdiñ mümkindigi jetedi» deydi. Munday pikirler köp-aq.
Eliniñ bolaşağın oylağan är azamat, zïyalı qawım ökilderi, ärtürli mamandıq ïeleri latın älipbïine qatıstı öz közqarastarın bildirip, oy bölisip jatır. Degenmen, mäseleniñ bayıbına tereñ barmay, älipbï özgertwdi burınğı kïrïll äripterin latın äripterimen awıstıra salw dep tüsinetinder de bar. Eger bulay tüsinsek, yağnï qazirgi 42 äripti latın äripterimen jay ğana almastıra salsaq, odan eşteñe özgermeydi.


text:
Çavuşoğlu Bosniyä-Gerśegovinada
Törkiyä tışqı êşlär ministrı älege ildä räsmi oçraşular uzdıra
Törkiyä tışqı êşlär ministrı Mäwlet Çavuşoğlu Bosniyä-Gerśegovinanıñ başqalası Sarayevodağı räsmi säfäre qısalarında oçraşular uzdırdı. Anı Bosniyä-Gerśegovina däwlät başlığı şurasınıñ xorvat wäkile Jel’ko Komşiç häm şura räise Sefik Djaferoviç qabul itte. Çavuşoğlu, şulay uk, Demokratik xäräkät partiyäse liderı Bakir İzätbägoviç belän oçraştı. Törkiyä ministrı sośial’ media akkauntı aşa älege söyläşülär xaqında belderü yasadı häm anda Bosniyä-Gerśegovinadağı wäzğıyät’, anıñ cir bötenlege, suverenlığı häm totrıqlılığı turında süz baruın citkerde.
Çavuşoğlu räsmi oçraşulardan soñ Awrupa çempionatınıñ B törkeme matçları öçen Bosniyä-Gerśegovinağa kilgän Törkiyäneñ invalid kolyaskasındağı basketbol cıyılma komandası yanına bardı. Ul sportçılarğa uñışlar teläde.
Çavuşoğlu belän oçraşqannan soñ Komçiş häm Djaferoviç ta belderü yasadı. İkese dä Törkiyäneñ Bosniyä-Gerśegovinağa teläktäşlege, yärdämnäre häm totrıqlılıq saqlawçı role öçen qanäğat’ buluın äytte.
Bäyläneşle xäbärlär
Terrorçılarğa qarşı yaña operaŝiya başlatıldı
Türkiyäneñ Siirt vilayätendä “Êren Blokada Köz-Qış operaŝiyase” başladı
Ärdoğan: “Xıyal yulında yasalma kirtälär bulmağan atmosferanı östen qıldıq”
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan berkem dä ışanuına, qaraşına, kilep çığışına qarap çitläşterelmägän, diskriminaśiyälänmägän, xıyallarına baruçı yulda yasalma kirtälär belän oçraşmağan atmosferanı il külämendä östen itülären belderde
Aşlıq koridorınnan küpme aşlıq çığarıldı?
Bu xaqta Milli saqlanu ministrlığı yazma açıqlawında citkerelde


text:
Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidenti saylavı protokollarınıñ 100%-i işlep çıqıldı. Bunı, Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Saylav komissiyasınıñ malümatına atıfta bulunaraq, «İnterfaks» bildire.
Haber agentliginiñ bildirgenine köre, şu anda faaliyet köstergen Rusiye prezidenti Vladimir Putin, saylavcılarnıñ 71,6%-i iştirak etmekle reyleriniñ 92%-inden ziyadesini qazandı.
«İnterfaks», Qırım saylav komissiyasınıñ başlığı Mihail Malışevniñ sözlerini naqil etip: «Bu, ilk neticeler. Qırım saylav komissiyası territorial saylav komissiyalarından bütün protokollarnı alğan soñ olar tasdiqlanacaq», – dep bildire.
Onıñ malümatına köre, 994,5 biñ kişi, ya da saylavcılarnıñ 92,15%-i Putin içün rey berdi.
Kommunist fırqasınıñ namzeti Pavel Grudinin, seslerniñ 2,2%-ini alıp, ekinci yerni, LDPR lideri Vladimir Jirinovskiy 1,81% ile üçünci, Kseniya Sobçak («Vatandaşlar teşebbüsi») 1,65% ile dörtünci yerni qazandılar.
Mart 18-de Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda prezident saylavında rey berüv ötkerildi. Resmiy Kyiv ve ondan ğayrı bir sıra halqara teşkilât ve bir çoq dünya devleti yarımadadaki saylavnıñ neticelerini tanımaylar.
Daa evel Ukraina TİNinde, Qırımda mart 18-deki rey berüv, qomşu Rusiye prezidenti saylavınıñ qanuniyliginde şübhe doğura, dep bildirdiler.
İlhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidenti saylavınıñ tanılmaması aqqında ABniñ tış işleri ve telükesizlik siyaseti boyunca Yüksek temsilcisi Federika Mogerininiñ beyannamesinde bildirile.
OSCE yanındaki Demokratik muessiseler ve insan aqları boyunca bürosınıñ közeticeleri, ilhaq etilgen Qırımdaki saylav bölüklerinde bulunmaycaqlarını bildirdiler.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Saharov Avropa parlamentiniñ laureatı, ukrainalı rejissör Oleg Sentsov noyabrniñ 26-nda Strasburgda Avropa parlamentiniñ umumiy toplaşuvı çerçivesinde çıqışta bulunacaq. Bu aqta Avropa parlamentiniñ saytı haber ete.
«Oleg Sentsov kelecek afta Strasburgda olacaq. O – 2018 yılınıñ Saharov mukâfatınıñ laureatıdır ve formal toplaşuvda olacaq. Sentsovnı mukâfatlandıruv merasimi de olacaq», – dep bildirdi cuma künü Brüsseldeki matbuat konferentsiyasında Avropa parlamenti matbuat hızmetiniñ yolbaşçısı Delfin Kotard.
Keçken sene Oleg Sentsov Saharov mukâfatınıñ laureatı oldı. Rusiye onı apiste tutqan edi. Onıñ yerine mukâfatını qız qardaşı Natalya Kaplan ve advokatı Dmitriy Dinze alğan ediler.
Qırımlı rejissör Oleg Sentsov ve anarhist Aleksandr Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına qalmağa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya cezası berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımay.
Oleg Sentsov Rusiye şimalindeki Labıtnangi şeerinde apiste yatqan edi. Aleksandar Kolçenko ise Uraldaki Kopeysk şeeriniñ koloniyasında bulunğan edi.
Keçken sene Rusiye apishanelerinde tutulğan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerni azat etmek talabı ile tutqan 145 künlik açlıqtan soñ Oleg Sentsov «aşamağa yazma şekilde razı oldı». O, bunı «zornen aşatuv telükesi bar olğanından mecburiy adım» dep adlandırdı. Amnesty International zornen aşatuv işkence ola, dep bildirdi. 2018 senesi oktâbrniñ 25-nde Sentsovğa Avropa parlamentiniñ «İfade serbestligi» içün Saharov mukâfatı berildi.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti. Rusiyede mahküm etilgen Oleg Sentsovnı qurtarmaq çağıruvı ile petitsiya Beyaz Saraynıñ saytında 100 biñden ziyade insan tarafından imzalandı.
2019 senesi sentâbrniñ 7-nde Sentsov ve Kolçenko Rusiye apishanesinden büyük deñişim neticesinde azat etilgen ediler.


text:
Türkiye akimiyeti, Ankaranıñ fikirince, üç yıl evelsi olğan devrim teşebbüsiniñ arqasında turğan ağ ile alâqaları olğanından şübheli sayılğan 176 arbiyni apiske almağa emir etti.
Bu malümatnı İstanbul prokuraturası aydınlattı, dep haber ete «Amerikanıñ sesi» rus hızmeti.
Apiske alınacaqlar arasında bir polkovnik, eki podpolkovnik, beş mayor, yedi kapitan ve ordu, aviatsiya ve flotta hızmet etken 100 leytenant bar, dep aytıla haberde.
Ankara 2016 senesi iyülniñ 15-nde olğan darbe teşebbüsiniñ teşkilâtçısı ABDde yaşağan islâm vaizi Fethullah Gülen ola, dep tüşüne. O, adise ile alâqaları bar olğanını inkâr ete.


text:
Aprelniñ 11-nde Kyivde qırımtatar «Terciman» gazetasınıñ ilk sanı çıqqanınıñ 135-yıllığına bağışlanğan matbuat-forumı ötkerilecek.
Bu aqta tedbirniñ Facebook saifesinde haber etilmekte.
Esas mevzu olaraq ukrain kütleviy haber vastalarındaki Qırım mevzusı olacaq.
«Sizler mevzunı üç ceetten: yani televizion, radio, yazılı ve online KHV ceetinde muzakere etüv aqqına saip olacaqsıñız. UA: Suspilne movlennya: Qırım.Aqiqat, Azatlıq Radiosı, Radio Hayat, Gromadske radio temsilcilerinen beraber muim meselelerni muzakere etip: «Qırım mevzusını ukrain mediameydanınen nasıl etip birleştirmeli?» degen sualge cevap berecekmiz» – denilmekte teşkilâtçılarnıñ haberinde.
«Terciman» gazetası 1883-1918 seneleri arasında Bağçasarayda çıqıp, aslında Rusiye imperiyasında yaşağan türkiy ealiniñ basma organı olğan edi. Onıñ esasçısı ve naşiri qırımtatar maaarifçisi İsmail Gasprinskiy olğan edi.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiri Taras İbragimovnıñ işğal etilgen Qırımğa ve Rusiyege kirişiniñ 34 yılğa yasaqlanmasınıñ sebebi qanunsız iş faaliyeti içün memuriy protokol oldı.
Jurnalistniñ aytqanına köre, 2019 senesi mayısnıñ 18-nde Rusiyeniñ ekstremizm ile küreş merkeziniñ hadimleri onı kamerağa çıqardı. Mühbir ise Aqmescitte qırımtatar sürgünliginiñ qurbanlarını añma kününde matem mitingini Qırım.Aqiqat içün canlı yayınlağan edi.
Daa soñra, mayısnıñ 30-nda, OMON hadimleri onı Aqmescitte Rusiye kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi ögünde tuttı, andan Qırımdaki Rusiye İç işler nazirliginiñ migratsiya meseleleri idaresine alıp ketip, Rusiye memuriy cinayetler kodeksiniñ 18.10 maddesi esasında eki biñ rublege cezaladı, dep qayd etti İbragimov.
«Köç hızmetiniñ hadimleri qanunsız emek faaliyetim aqqında ariza kelgenini aytıp, «E» Merkeziniñ hadimi çıqarğan operativ videonı kösterdiler. Videoda cep telefonımnı tutıp, Nariman Celâldan matem mitinginen bağlı izaat alğan edi. Federal köç hızmetiniñ hadimleri maña qarşı protokol tizip, eki biñ rublege cezaladılar ve (Rusiye – QA) Tış işler nazirliginde qayd olmağa tevsiye ettiler», – dep tarif etti jurnalist.
İbragimovnıñ aytqanına köre, bir-eki künden soñ o, para cezasını töledi ve daa bir ay devamında Qırımda çalıştı. 2020 senesi yanvarniñ 19-nda daa bir iş ziyareti vaqtında Qırımnıñ memuriy sıñırında Rusiye FSBsiniñ sıñır hızmeti hadimi jurnalistke Rusiyege ve işğali altındaki Qırımğa kirişi 2054 senesi mayısnıñ 30-na qadar yasaqlanğanına dair habername berdi.
«Bu habernamede olğan 2054 senesi mayısnıñ 30-ı kiriş yasağımnıñ sebebi 2019 senesi mayısnıñ 30-nda açılğan memuriy dava ve berilgen para cezası olğanını isbatlay», – dep añlattı jurnalist.
Rusiye FSBsiniñ sıñır hızmeti hadimleri İbragimovnıñ aytqanlarını şimdilik izaatlamay.
2019 senesi fevralniñ 18-nde Qırım.Aqiqatnen işbirligi yapqan fotoressam Alina Smutkonıñ Rusiye işğal etken Qırımğa kirişi 2028 senesine qadar yasaqlandı. Smutko, yasaqnıñ sebebi onıñ zenaat işi oldı, dep bildirdi. Alina Smutkonıñ fotoresimi Radio Free Europe/Radio Liberty Culture & Traditions umumşirket fotoresimler yarışınıñ üç ğalebe işinden biri oldı.
2018 senesi noyabr ayında Rusiye FSBsi Qırım.Aqiqatnen çalışqan ukrainalı jurnalist Alena Savçuknıñ Qırımğa ve qomşu Rusiyege kirişini 2028 senesine qadaryasaqladı. Onıñ aytqanına köre, kirişi Rusiyege kiriş ve çıqış tertibine dair Federal qanunnıñ 27-nci maddesiniñ 1-inci qısmına köre («Devletniñ mudafaası ya da telükesizligi, ya da cemaat nizamı, ya da eali sağlığını qorumaq maqsadınen») yasaq etildi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Ukraina Nazirler Kabineti işğal olunğan yarımadanı terk etken qırımtatarlarnıñ aqlarını yañı avaleler ile sıñırlap, olarnı horlay.
Bunı Kiyevde keçirilgen matbuat konferentsiyası devamında Yevromaydan-Qırım areketiniñ idarecisi Andriy Şçekun, mecburen köçip kelgenler içün içtimaiy ödemeleriniñ yañı şartlarını izaatlap bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Cemiyetniñ ğayreti sayesinde köçip kelgen şahıslar aqqında qanun qabul etildi. Oña köre, akimiyet köçip kelgenlerge yardım leyhalarını çıqarmalı. Amma bunıñ yerinde biz işbu qanunnı sıñırlağan diger avaleni köremiz. Mında aytılğanı kibi, dekabr 31 kününe qadar qayd olunmağanlar belgilengen para yardımından marum qalacaqtır. Bu ne demek? Eger de insanlar yanvar 17 künü çıqsalar? Yani, olarnıñ destek aqları olmazmı? Bugün devlet akimiyeti, ükümet ve şahsen Arseniy Petrovıç (Yatsenük – muar.), bu avalelerge imza qoyıp, qırımlılarnı horlay», – dey Şçekun.
Ukraina Nazirler Kabineti № 637 avalesi ile Qırım ve Donbasstan köçip kelgenlerni nefaqa, stipendiya ve diger ödemelerniñ tölenilmesi boyunca yañı şartlarnı belgileyler. Eger de qırımlılar dekabr 31-ne qadar qayd etilmese, devletten maliyeviy yardımdan marum qalır.


text:
Energoresurslarnı iqtisat emtek maqsadı ile «Gorsvet» Aqmescitniñ tış ağlarınıñ söndürüv cedveline keçe.
Bunı Qırım «ükümeti»niñ saytında bildireler.
Tış ağlarnı yerli vaqıt boyunca 23:00-5:30 saatler arasında söndürecekler.
2014 senesi mart ayında Rusiye tarafından Qırım işğal etilgeninden soñ yarımadanıñ elektrotemini, hususan küz-qış mevsimleri, beterleşti. Dekabr ayında, Qırım bir qaç kere bütünley yarıqsız qalğan edi.
2014 senesiniñ soñunda Ukraina energetika ve kömür sanayi naziri Volodımır Demçişin 2015 senesi yanvar ayından Ukraina vaqtınca işğal etilgen Qırımğa elektroenergiyanı 98,8 kapik fiyatı ile berecegini bildirgen edi.


text:
«Ukraina milliy batalyonında» iştirak etkeninden şübheli olğan qırımlı Mecit Ablâmitov «maneviy-psihologik basqı» altında malümat berdi, dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa advokat Ayder Azamatov.
Onıñ aytqanına köre, Ablâmitovnıñ evinde tuvğanlarınıñ iştiraki ile üç tintüv keçirildi.
«Birinci tintüv qardaşınıñ iştiraki ile oldı, soñra onı politsiya bölügine alıp ketip yibergenler. Ekinci tintüvde Mecit Ablâmitov bar edi. Soñra onı politsiyağa alıp, FSB hadimlerine teslim etkenler. Üçünci tintüvni ise FSB hadimleri keçirdi. Vesiqada bir tintüv olaraq aytıla, tintüv protokolı bar, amma aslında üç tintüv oldı», – dep tarif etti Ayder Azamatov.
Advokat, FSB binasında Mecit Ablâmitovğa basqı yapıldı, dep tahmin ete.
«O, özüni degil, soy-soplarını tüşündi. Anası hasta. Maneviy olaraq pek yaramay edi. Mecit Ablâmitov qabaatlav manasını añlamayıp, bergen malümatnıñ aqibetlerini bilmey edi. Yani batalyonda silâsı bar edi sanki. O, batalyonda olğanını inkâr etmey, amma silâsı yoq edi, bir talim olmadı», – dep qayd etti Azamatov.
Advokatnıñ aytqanına köre, ilk tahqiqat soñuna kele. Davanı Qırımnıñ Rusiye kontrolindeki İslâm Terek rayon mahkemesi baqacaq.
«Tahqiqatçı, ilk tahqiqat yekünlendi, dep bildirdi. Cinaiy davanıñ bütün malümatlarını berdi. Tanış oldıq, Mecit Ablâmitov da tanış oldı. Büyük ihtimalnen, bu afta, belki, kelecek afta, prokuratura tasdıqlağan soñ maña ve müvekkilime qabaatlayıcı qarar berilecek ve mahkemege yollanılacaq», – dep bildirdi advokat.
Qırımdaki Rusiye FSBsiniñ idaresi advokatnıñ malümatını açıq şekilde izaatlamadı.
Avgustnıñ 19-nda Rusiye FSBsi «ukrain milliy batalyonında» iştirak etkeninden şübheli sayılğan Qırımnıñ İslâm Terek rayonınıñ sakinini tuttı, dep bildirdi. İslâm Terek rayonınıñ sakinine qarşı cinaiy dava açıldı. Al-azırda şübheli tutuldı. FSB, qırımlı 2016 senesi esas Ukrainağa ketip, «Lenur İslâmov qurğan N.Çelebicihan batalyonına» kirdi, dep bildire.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası «Noman Çelebicihan göñülli qırımtatar batalyonında» iştirak etkeni içün Ukraina vatandaşınıñ qanunsız tutuluvı ve evinde tintüv keçirilüvi boyunca cinaiy tahqiqat başlattı.
Daa evel Qırımda qurucısı Lenur İslâmov olğan «Noman Çelebicihan göñülli batalyonınıñ» azaları olaraq tanılıp qabaatlanğan üç qırımtatarına qarşı qabaatlayıcı qarar çıqarılğan edi. Bu birleşmeniñ azaları olğanınen bağlı şübheler ile qırımlılarğa qarşı eki ğıyabiy qarar da çıqarıldı.
Ukraina uquq qoruyıcı organları erkânında qırımtatar batalyonını quruv munaqaşası 2016 senesinden berli devam ete.
Ukraina İç işler nazirligine ait Ukraina Milliy gvardiyası, olarnıñ qurulışında «qırımtatar batalyonınıñ» qurulması aqqında beyanatlar şimdilik qanun seviyesinde tasdıqlanmağan beyanatlar olıp qla, dep qayd etken edi.
«Asker» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Lenur İslâmov Noman Çelebicihan «qırımtatar batalyonına» arbiy bölük nomerasını bermege talap etken edi.


text:
Qırımdaki Rusiye fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ idaresi Qırımda noyabrniñ 30-nda ve dekabrniñ 1-nde olacaq ruzgâr ve yağanaqlar aqqında haber ete. Bu aqta idareniñ matbuat hızmeti bildire.
«Noyabrniñ 30-nda saniyede 20-25 metr süratınen küçlü şimaliy-şarqiy yel esmesi beklenile. Noyabrniñ 30-nda kündüz, dekabrniñ 1-i devamında sılaq qar, yağmur, bazı yerlerde küçlü yağanaqlar yağacaq, klegey buz, buzlavuq olacaq», – dep aytıla haberde.
Tünevin Aqmescitte qar yağdı.
Qırımda cumaaqşamı künü, noyabrniñ 29-nda, yağmur ile qar yağacaq, bazı yerlerde buzlavuq olacaq, kündüz ve gece sıfırdan aşağı ava olacaq, dep bildirilgen edi.