text:
Böten mäğlümat çaralarınıñ iğtibarı Ğiraqqa yünälgän bulsa da, suğış menä-menä başlana dip kötelsä dä, Tatarstandağı tormış üz çiratı belän däwam itä. Alayda, matbuğat bitlärendä, internetta bu waqiğalarğa mönäsäbät belderelä. İntertat.ru elektron gäziteneñ forumında, mäsälän, ber qullanuçı kötelmägän reaksiä kürsätte.
«Tatarlarnıñ bu suğışqa mönäsäbäte neytral bulırğa tieş»,- di ul. Üzeneñ fikeren ul Säddam Xösäinneñ milli mäsälägä bik kisken qaraşlı säyäsätçelärneñ berse, Vladimir Jirinovskiy belän, dus buluı belän añlata. «Ber nindi taraf almıyça, neyrtal mönäsäbättä bulığız!», - digän çaqırunı işetüçelär bulırmı, yuqmı waqıt qına kürsätä ala. Älegä, suğış başlanuğa qarata räsmi räweştä mönäsäbät belderüçelär yuq.


c: text/html

text:
Çistay yegete armiädän tabutta qayta
Pänceşämbe könne Çistay şähärendä yäşäwçe Bikmöxämmätovlar ğailäse öçen iñ qayğılı könnärneñ berse bulaçaq. Saxalin utrawınnan tabutta 18 yäşlek ulları Rail Bikmöxämmätovneñ gäwdäse qaytarıla. Saxalinnıñ xärbi bülegendä xezmät itkän Railneñ ülü säbäpläre älegä bilgele tügel. Utrawdan Çistay voenkomatına kilgän telegrammada - Bikmöxämmätov xezmäten başqarğan waqıtta häläk bulğan dip xäbär itelä.
Armiägä Railne şuşı yılnıñ iyün ayında ozatqannar. Xezmät itüenä yartı yıl da ütmäde, yegetneñ ata-anası qayğılı xäbär aldı. Yeget xärbi bülektän yıraq tügel cirdä, ağaçta asılınıp ülgän. Ämma ülär aldınnan Rail anıñ ülemendä ğayıple bulğan keşelärneñ isemnären yazıp qaldırğan. Alar xärbi bülekneñ dedları yäğni qartları. Yegetneñ üleme buyınça ike cinayät eşe quzğatılğan. Anıñ berse - yegetne üz üzenä qul saluğa citkerüläre, ä ikençese - wäkälätlärdän faydalanıp, köç qullanu öçen. Xäzer tikşerülär bara. Çärşämbedä Qazannıñ xoquq belgeçlärenä Railneñ tögäl ülü köne mäğlüm bulğan. Ul 13 dekaber'. Ä yegetneñ ata-anasına barı tik 17ceHдә genä xäbär itkännär.
Armiädä Railne bik nıq qıynağannar. Yegetne yarıp qarağaç tabılğan tän cäräxätläre şul xaqta xäbär itä. Armiä qartlarınıñ qılanuları turında Rail söylägän bulğan. Ämma üz yaqınnarına tügel, ä duslarına ğına äytkän. Çönki ätise ul waqıtta bik nıq awırğan. Atasınıñ xäle bik awır bulğanda sentyaber' ayında Rail öyenä dä qaytıp kilgän. Tuğan yaqtan kire xärbi bülekkä kilgändä isä armiädäge wäzğıät tağı da qatlawlanğan. Şuşı könnärdä genä armiä saflarında ulın yuğaltqan Rämil Bikmöxämmätov söyli:
Min awırğanda qayttı ul. Ä kitkändä käräzle telefon alıp kitkän ide. Tegendä qartalar tartıp alğannar şunı häm satıp eçkännär. Ä ulıma şuşı telefonnı üzem büläk ittem dip käğäzgä yazarğa quşqannar. Şunda bik nıq qıynağannar da inde anı. Ul şunda çığıp kitkän. Ä annan soñ anıñ gäwdäse genä tabılğan. Tikşerülär şunı kürsätä anda yäş soldatlarnı daimi räweştä qıynağannar. Min ulım belän soñğı märtäbä comğa könne, 8 dekaber'dä söyläştem. Tüzär xälem qalmadı dip söyläde ul miña şunda. Min üzebezneñ voenkomatka bardım. Railneñ qaytarularına ütendem. Kiräk bulsa aqça da biräm didem. Ämma ölgerä almadıq şul.Al'bina Zäynulla

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
BaşNet – Başqort interNetı ni xäldä? Awılda internet aşa yuğarı belem alıp bulamı?
Säläm duslar, Azatlıqnıñ bu yäkşämbe utırmasında zamança texnologiä, İnternet turında söyläşerbez. Bötendönya sanaq çeltäreneñ tatar öleşe, Tatnet turında daimi söyläp torabız, Azatlıqta Tatnet isemle maxsus tapşıru bar. Ä menä päräwezneñ başqort öleşe turında moñarçı täfsilläp söylägän yuq ide. Bügen şuşı citeşsezlekne tözätergä buldıq. Utırmanıñ ikençe öleşendä sezne ber qunaq kötä. Bez awılda yäşäp, kötü kötep, sıyır sawğan arada, İnternet aşa yuğarı belem alu turında söyläşerbez.
BaşNet – Başqort interNetı ni xäldä?
Äytergä kiräk, başqort internetı älegä Tatnet kebek ük bay tügel. Başnet digän atama qullanışqa kermägän, Başnet yoldızdarı digän bäyge dä älegä ütkärelmi. Şulay da, dönya çeltärendä başqort tarixı, mädäniäte, tele turında säxifälär bar. Alarnıñ kübesen bashkortostan.net portalda tabıp ula. Bu şäxsi proyekt başqort telle İnternetnı üsterüne maqsat itep quya. Anda yazılğança, bügenge köngä başqort telendä ni barı ike räsmi säxifä bar: Başinform mäğlmät agentlığı belän Watandaşlar jurnalı säxifäse. Östäp tağın berniçä şäxsi säxifäne äytergä bula, mäsälän, üzen Başqort telendä berense sait dip tanıtqan Yıyın säxifäse, Aqyort, Säsändär maydanı, Mäskäw başqortları säxifäse. Çittä yasalğan säxifälärdän Benelux başqortlarınıñ Başqort Dönyahı säxifäsen telgä alıp bula. Urıs häm holland tellärendä yasalğan bulsa da, anda başqort tarixı, moñnarı, xättä isemnär turında mäglümät bar. Bu säxifälärneñ adresların äytep tormıym, alarnı, Azatlıq säxifäsendä, yä şul uq bashkortostan.net portalında taba alasız. Ä bu qısqa ğına küzätü yasawnıñ säbäbe: uzğan atnakiç Ufada İnternet köne dip atalğan bäyräm ütte. Menä şul çarada başqort internetın üsterü mäsäläse ni däräcädä kütärelde ikän digän soraw belän min xäbärçebez İrşat Tläümbätkä möräcäğät ittem. İrşat anda barıp kilde, häm bezgä menä şuşı yazmasın iñderde:
Audio (İrşat Tläümbät)
Ufada atnakiç könne ütkän İnternet bäyräme turında İrşat Tläümbät söyläde. İşetüegezçä, bu çarada başqort internetın üsterü mäsäläse kütärelmägän. Ufanıñ üzendä İnternet äle küpmeder däräcädä bar, ä menä annan çitkäräk, awıllarğa kitsäñ, ul älegä xıyal ğına bulıp qala di İrşat. Xäyer, XXI ğasırda İnternet, xättä awıl öçen dä, moğciza tügel inde. Xäzer min sezne Ufadan 200läp çaqırım könbatışqa taba, Aqtanış yaqlarına çaqıram. Yulda küñelleräk bulsın öçen, "Qarawan" menän barırğa çaqıram. "Qarawanharay" törkeme başqaruında bu cır, Yäşlek gäziteneñ internet säxifäsennän alındı.
Cır ("Qarawanharay" törkeme)
Awılda torıp İnternet aşa yuğarı belem alıp bulamı?
Tatarstannıñ iñ könçığışında, yağni qoyaş kütärelgän yaqta, Başqortstan çigendä urnaşqan Aqtanış yaqları. Rayonğa kergändä, yul qapqasına mondıy süzlär yazılğan:
Aqtanışqa iñ berençe bulıp Tañda qoyaş sibä nurların Kitsäm dä min sinnän yıraqlarğa Aqtanışqa qayta yullarım
Tabiğätneñ güzäl poçmağı, Ağidel buyında urnaşqan bu töbäkne yış qına cır häm moñ yağı dip atıylar. Baqsañ, annan mäşxür cırçılar, şağirlär genä tügel, ä küp kenä ğalimnär dä çıqqan, bügen isä Aqtanış zamança texnologiä kerep barğan rayonarnıñ berse dier idem. Rayon üzägendä İnterfeis isemle mäglümät üzäge eşli, här awılda internetqa totaşu mömkinlege bar. Şuşı xälgä sez niçek barıp cittegez, dip min xakimiät başlığı urınbasarı Dilşat Anamovtan soradım.
Audio (Dilşat Anamov)
Dishat üze Qazannıñ Aviatsiä institutın tämamlağan, berniçä yıl inde awılda yäşi. Şuşı könnärdä texnik fännär kandidatı däräcäsenä dissertatsiä yaqladı. Minem iğtibarnı, bigräktä, Aqtanışlılarnıñ tağın ber başlanğıçı cälep itte. Yuğarı uqu yortında uqırğa telägän, ämmä şähärgä kitergä telämägän yäşlär öçen ber mömkinlek tudırılğan. Awıl yäşläre yuğarı belemne awıldan kitmiçä, İnternet aşa ala ala. Süz urıs telendä "zaoçnıy" dip yörtelgän çittän torıp uqu turında barmıy, bu awıl studentları şähärdä köndezge bülektä uqığan sabaqtaşları kebek ük taşlamalarğa iä, äytik xärbi xezmätän azat itelä. Dilşat Anamov däwam itä.
Audio (Dilşat Anamov)
Forsattan faydalanıp min şundıy awıl studentlarınıñ berse, İlyas Ğällämov belän söyläşep aldım:
Audio (İlyas Ğällämov)
Awılda torıp Qazanda uqığan İlyas Ğällämovnı işettegez. Yäşlär awıldan kitä, awıllarıbız betä dip zarlanabız. Minemçä, Aqtanışlılarnıñ bu başlanğıçın başqa töbäklärgä häm dä başqa uqu yortları belän cäyelderep bulır ide. Östäp tağın şunı äytim. Aqtanışnıñ İnternetta üz säxifäse bar. Tatar, urıs tellärendä, citmäsä latin xärefläre belän. Yalğışmasam, bu latin imlasında awıl cirendä yasalğan berdänber säxifä. 2004 yılnıñ Tatnet Yoldızları bäygesendä Tatartsannıñ iñ yaxşı säxifäläre arasında 3nçe urınnı aldı. Aqtanış turında mäglümät, yañalıqlar, beleşmälär, qunaqxanä, iğlannar bülege, Aqtanış sürätläre, kerep qarağız, adresı bik ğadi: aktanish.ru Tik menä bu säxifädä cırlar älegä yuq. Şuşı cırnı tasmadan alırğa turı kilde. Aqtanış sanduğaçı Älfiä Avzalova, bayanda Aqtanış yegete Kiram Satiev, "Sağınam, duslar, ilkäyne". Azatlıqnıñ yäkşämbe utırması şunıñ belän tämam, xörmätle tıñlawçılar. Bez sezne kiläse atnada da kötep qalabız. İsegezgä töşeräm, şuşı häm başqa tapşırularnı bezneñ internet säxifäsendä tabıp bula, adresı elekkeçä: www.azatliq.org
-Ali Gilmi


text:
Qazan turında istälek büläklären Milli muzeyda alıp bula
Bäyräm aldı könnärendä Qazan xalqı da Yaña yılğa äzerlänep şähär kibetläre buylap tız-bız büläklär cıya, aşamlıqlar ala. Yaña yılğa Tatarstanğa da, ayırım alğanda Qazanğa çit cirlärdän şaqtıy ğına qunaqlar kilä. Qaysısı tuğannarına, qaysısı duslarına. Bilgele ki, alar 1000-yıllıq tarixı bulğan Qazannan istälekle büläklär dä alıp kitärgä telilär. Tübätäy, qalfaq, Qazannıñ tarixi urınnarın çağıldıruçı fotosurätlär, kitaplar mäsälän. Xäyer, küp inde alar. Ä menä bezneñ şähär kibetlärendä bar mikän şundıy büläklär.
Menä Qazan üzägendä yaña ğına açılğan Kol'so isemle säwdä üzäge. Öç qatlı bu üzäktä ni genä yuq: kiem-salım, ayaq kiemnäre, telefonnar, altın-komeş bizänü äyberläre dä satalar anda. Kiläse yaña yıl Duñğız yılı bulğanğadır inde, kibet duñğız räweşendäge uyınçıqlar, çuçqa balaları surätläre töşkän täbriklämälär belän tulğan. Ämma Qazan büläge bulırlıq suvenirlar yuq ikän biredä.
Tandem, XL, Muraveynik säwdä üzäklärendä dä çat sayın çuçqa balaları qıtay, yapon mädäniätlärenä qarağan äyberlärne küpläp satalar. Şulay uq anda fen-şuy taläplärenä turı kilgän äyberlär, törle taşlardan yasalğan fil, baqa räweşendäge suvenirlar da tulıp yata. Yapon, qıtay ışanuları buyınça alar öygä baylıq, bäxet kiterüçe simvollar bulıp sanala. Şulay uq monda şärıq moxiten çağıldıruçı cihazlar da citärlek. Törle çuqlı-çuqlı çigelgän mendärlär, kal'yan, xucasın naçarlıqtan häm yawız köçlärdän saqlawçı sixri taşlar bar. Satuçılar äytüençä, xäzerge waqıtta alar iñ yaxşı, küpläp satıla torğan äyberlär.
Şulay da, Tatarstan, Qazan turındağı istälekle büläklär Tatarstannıñ Milli muzeyında, Tatarstannıñ milli sänğät galereyasında urın alğan ikän. Tik alarnıñ bäyäläre başqa büläklär belän çağıştırğanda, şaqtıy kesägä suğa.
Mäsälän, Altın Urda turındağı ber kitap Milli Muzeyda 1Meң 700 dä sum tora. Tübätäylär 250дәH 400 sumğa qädär, Qazan Kremle turındağı kitaplar 450-650 sumğa qädär tora. Satuçılar süzlärenä qarağanda, mondıy istälekle büläklärne kübräk çit illärdän kilüçe turistlar ala. Alar da bäyäsennän küpsenälär ikän äle.
Tatarstannıñ Milli sänğät galereyasında büläkkä nilär bar ikän? Satıluçı büläklär turında galereyanıñ ölkän xezmätkäre Liliä Däwlätşina bolay dide.
Tuqaynıñ “Güzäl baqçaları” digän al'bomın täqdim itär idem. Ul bezneñ böten tatar sänğät dönyasında Tuqayğa bağışlanğan, Tuqaynıñ şäxese çağılğan äsärlärne bergä tuplağan al'bom bulıp tora. Nihayät, bez anı kötep aldıq. Nihayät, bez bu eşne qulda totıp tora alabız, näq menä bezneñ tatar sänğäteneñ yözek qaşı bulıp tora. Meñ yarım tiräse tora ul. Qazan dip yazılğan suvenirlardan bezdä käsälär, tälinkälär bar. Şulay uq maylı buyawlar belän yasalğan şämaillär häm näşriät ısulı belän basılıp çığarılğan şämaillär dä bar, alar inde, älbättä arzanraq tora. Bezdä qul eşläre ällä ni küp tügel. Näq menä sänğät äsärläre bularaq buyawlar belän yasalğan gravyuralar, grafikalar bar. Ä menä ence-märcän, säylännär belän çigelgän äyberlär yuq. Liliä Däwlätşina söyläwençä, Tatarstannıñ milli sänğät galereyasında, alasıñ kilsä, nindi dä büläk bar. Aqçañ ğına bulsın. Xäyer, bar cirdä dä şulay inde ul.
Güzäl Zıyätdinova


text:
Mäskäwdä matbuğat kürgäzmäse
Bıyılğı kürgäzmädä Başqortstan respublikası ayırım ber urın alıp tordı. 23 noyäber köne kürgäzmädä Başqortstan köne dip iglan itelgän ide. 24 noyäbr könne üzeneñ 100 yıllığın bilgelägän “Başqortstan respublikası” gazetası häm “Kitap” näşriäten täqdim itü dä buldı. Bu oçraşuğa Başqortstan yazuçıları bulıp ta Mäskäwdä torıp icat itüçe yazuçılar: Azat Abdullin, Cämil Mostafin häm başqalar kilgän ide. Başqortstan qunaqları bu kürgäzmägä şulay mul itep, äzerlänep kilülären kiläse yılda bilegelänäçäk, Başqortstannıñ Rusiä däwlätenä quşıluğa 450 yıl tulı belän bäylilär.
Äytep ütelgän basmalarnı täqdim itüne alar teatrlaştırıp alıp bardılar. Başqortstannan Çepkin isemendäge teatr studiäsendä uquçılar matbuğat bäyrämen Mostay Kärimneñ “Rus tügel, läkin Rossiän min” digän şiğere belän başlap cibärdelär. Milli kiemnän bulğan asıl qızlar kilgän xalıqnı qımız, çäkçäk belän sıyladı. Bu kürgäzmä häm alda torğan bäyräm turında Başqortstan jurnalistları citäkçese, “Hänäk” jurnalı baş redaktorı Marsel Sälimov, 450 yıllıqqa bağışlanğan çaralar turında da, respublika gazetaları alğan büläklär xaqında da söyläde.
Büläklärgä layıq bulğan gazeta-jurnallarnıñ qayberlären atap, mäsälän, Yanawıl rayon gazetası, Sibay, Ziänçura gazetaları, barısın da belep tä betermim inde, qaytqaç beleşergä bulır dip östäde. “Kitap” näşriäte citäkçese Ğäliä xanım Ğäliewa 450 yıllıqqa bağışlap 20 dän artıq basma dönya küräçäk, şularnıñ berse Başqortstanda yäşäp icat itüçelärneñ 6 teldä, 6 millät wäkilläreneñ yazmaları kergän kitap ta näşer iteläçäk, dide.
Kürgäzmädä Mäskäwdä yäşäp icat itüçe tanılğan yazuçı Azat Abdullin belän söyläşü forsatı da buldı. Min añardan Başqortstan belän bäyläneşlär niçek, kitaplarığız basılamı, sezgä nindi mönäsäbät dip soradım. Ul, “Kitap” näşriäte rus telendä ber tomlıq äsärläremne çığarğan ide inde, xäzer bu kürgäzmägä alar başqort telendä basılğan kitabımnı da alıp kildelär. Miña mönäsäbät äybät. Min qänäğät dip belderde. Azat Abdullin şulay uq Germaniädä anıñ “13 räis” dip atalğan pyesası quyılğanın da söyläp aldı. Şulay itep Başqortstan matbuğatı Mäskäwdä kiläse yılğa bilgelänäçäk, Rusiägä quşılularınıñ 450 yıllığın bäyrämen Mäskäwdä başlap cibärde.
Näzifä Kärimova, Mäskäw


text:
Minskidä qayber Qış babaylar tun astında pogon yörtä - militsiäneñ yaña başlanğıçı
Dönyanıñ zur ğına öleşe xristian Rıştuasın häm Yaña Yılnı qarşılaw çorına kerä, bäyräm käyefe tormışnıñ här dairäsendä sizelä diärgä bula. Moña äzerlek eşlärennän Belarus''tä militsiä dä çittä qalmasqa buldı - bu könnärdä anıñ xezmätkärläre Minskidä üzläreneñ eşen yaxşı yaqtan kürsätü maqsatında Qış babay bulıp kienep, ğadi keşelär belän oçraşa häm alarnıñ iminlek xälen soraştırıp yöri başladı.
Minski militsiäseneñ xalıqqa citkerergä telägän fikere şul - kem ikänlegen, kemgä kerergä telägänen, kem cibärgänen belmi torıp tışqı işekne berkemgä dä açmasqa. Qış babay kebek yaratqan personajnı işek töbennän borıp cibärü säyer kürensä dä, militsiä bu oçraqta näq şulay kiräk tä, dip belderä.
Belarus'' başqalasında cinäyätçelek üsü yağında, şuña kürä dä xalıq mömkin qaraqlar, fatir talawçılar turında belep torırğa, härwaqıt uyaw bulırğa tieş, di Minski militsiäse xezmätkärläre.
Şundıy üzençälekle çaralar aşa iminlekne qayğırtuın kürsätep Belarus'' militsiäse üzeneñ prezident Lukaşenka xakimiaten saqlawçı qatı qullı ber xezmät bulu yamanatınnan da qotılırğa teli. Militsiä Qış babayı üze genä yörmi, anıñ yanında söykemle Qar qızın da kürep bula. Anıñ da militsiä xezmätkäre buluın äytep toru kiräkmi - bu üzennän-üze añlaşıla. Alar küpqatlı yortlardağı tışqı işeklärne açu-açmawnı tikşerü belän genä çiklänmi. Üzläreneñ kem buluın äytkännän soñ fatirlardağı keşelär belän äñgämälär dä qora, alarğa talawlar sanınıñ artuı, andıy cinayätlärgä qarşı kürelä alğan çaralar, iminlek sistemaları, militsiä belän aşığıç elemtägä kerü yulları xaqında söyli. Minski militsiäsennän Uladzimir Karşakow:
"Andıy waqiğälär härkönne bula, keşelär üz işeklären teläsä kemgä aça da, bu axırğı çiktä talawlarğa, fatir basularğa kiterä. Ä iminlek çaraları yardämendä isä - alarnı quyuğa qaywaqıt 3-5 minut qına waqıt kiräk - berär närsä bula qalsa militsiä sezneñ öygä şunda uq kilep citä ala", dip añlata Karşakow.
Şul iminlek çaraları öçen ayına 11 dollar çaması aqça tüläp torırğa kiräk, urtaça eş xaqı 225 dollar tiräsendä bulğan Belarus''tä isä küpçelek andıy zatlılıqqa bara almıy. Şuña da qaramastan keşelär militsiäneñ yaña başlanğıçına - Qış babay häm Qar qızı bulıp kienep xalıq belän aralaşuına yaxşı qarıy, şul oçraşular yış qına dustanä söyläşügä, şiğerlär söyläwgä äylänä:
Minski militsiäseneñ Yaña yıl aldınnan başlağan şuşı eşenä Belarus'' oppozitsiäse genä küpmeder şöbhä belän qarıy. Ul, alda torğan prezident saylawları aldınnan xakimiat şulay itep, keşelärneñ üz işeklären oppozitsiä wäkillärenä açu-açmaw ixtimalın ğına tikşerä digän fiker belderä.
Kärim Kamal


text:
Xalıqara Atom Energiäse İdaräse başlığı Äl-Baraday İran häm Könyaq Korea turında
El-Baraday Könyaq Koreanıñ qayber elekke atom tikşerenüläre turında Xalıqara Atom Energiäse İdaräsenä xäbär itmäwe tirän borçılu uyata dide. Ul Seulnıñ uran häm plutoniy bayıtu turında xisap birmäwe Atom Texnologiäsen Taratmaw turındağı kileşügä qarşı kilä dide. İdarä başlığı Könyaq Korea räsmilären İdarä belän xezmättäşlekne däwam itärgä häm idarägä ütkärelgän tikşerenülär turında tulı mäğlümätkä iä bulu mömkinlege birergä çaqırdı. Küptän tügel Könyaq Korea ber törkem belgeçlärneñ xökümättän yäşeren räweştä atom tikşerenüläre alıp baruın faş itte. Bügen Xalıqara Atom Energiäse İdaräsendäge Könyaq Korea wäkile Ço Çañ Beom Seul İdarä räsmiläre belän tulısınça xezmättäşlek itä dide.


text:
Samarada zur säyäsi köräş başlandı
Ägärdä moña qädär Samar diwarlarında atlağan sayın “Rossiä- ruslar öçen” isemle yazmalar küzgä taşlansa, kinät kenä yazmalar ikençe eçtälek, ikençe yünäleş aldılar. Oktäberneñ sigezendä Samarda - mer saylawı. Ägär dä aldağı yıllarda mer känäfie öçen 3-4 keşe köräşsä, bıyıl bu urınğa 26 keşe ömet tota. Kemnär genä yuq kandidatlar arasında. Tormış täcribäle olılar, zur sänäğät citäkçeläre, yäm- yäşel malquarlar, urta baylar häm ata baylar, yarlı- yarpığa, könenä unar kiem- salım alıştırırlıq zaman yarpaçları häm berdänber kostyumlı xäyerçe intelligentsiä wäkilläre. Barçası bulmasa da, küpçelegeneñ isemnäre divarlarda. Deget belän buyalğan ozın yazmalar, älbättä inde, bügenge mer Limanskiğa qağılğannarı.
26 kandidat – barçası da kinät kenä xalıq öçen canatarğa äyländelär dä quydılar. Küpçelek kandidatlarnıñ platformaları oxşaş diärgä bula. Läkin dä 26-sı öçen dä ber urtaq närsä bar. Ul da bulsa milli mäs’älälärne kürmilär dä, kürsälär dä kürmämeşkä salınalar. Samarnıñ bügenge türäse Georgiy Limanski ike saylaw aşa uzıp ike srok mer bulıp yäşäde, ä qalanıñ Mexzavod bistäsendä tatarlarğa mäsced salırğa urın birmäde, çönki şul tirädä yäşägän ruslarnıñ açuın kiteräse kilmi.
Tatar cämäğätçelege Tuqaynıñ 120 yıllığına, Cälilneñ 100 yıllığına Samarnıñ berär uramına şul dahilärneñ isemnären birülärne ütengän ide. Limanski qıl da selketmäde. Şundıyraq yomış belän Limanskiğa Samarnıñ äzerbäycan milli- mädäni üzäge räise Şirwan Kärimov ta möräcäğät itkän bulğan ikän.
Şirwan äfände, Sez Samarda üz aqçağızğa häykäl quyarğa cıyınğan bulğansız, mer Limanskiğa barıp citkänsez, nindi dä bulsa näticä buldımı?
Mernıñ pozitsiäse berkemne dä, bernärsäne dä küpertmäskä. Saylaw aldınnan üzenä doşmannar yasamasqa, şovinistik köçlärgä rizıq birmäskä. Bez berläşep eşläsäk Musa Cälil uramı da, Nizamiğa häykäl dä, yahudilärneñ suğış qorbannarına memorialda bulır dip uylıym. Bezneñ fikerebez- Samarnıñ ölkä kitapxanäse qarşındağı mäydanda milli häykällär galereyası buldırırğa kiräk. Ägär dä Samar uramnarı törle millät wäkilläreneñ isemnären yörtsälär, törle millät bahadirlarına häykällär quyılsa, şul şähärdä yäşäwçe millätlär üzlären bik yaxşı xis itäçäklär, vatanpärvarlek köçäyaçäk.
Şirwan äfände, Samarda tolerantnost' turında küp söylänä, ä läkin dä ber – bersenä tüzemle bulsın öçen türälär konkret eşlär, ğamällär qılmıylar.
Här uram iseme, şähärdäge här häykäl şunda yäşäwçelärneñ ikençe xalıqnıñ kul'turası belän qızıqsındıruğa etärgeç yasawı bar. Balaçaqta min Musa Cälilne, Räsül Ğamzatovnı äzärilär dip qabul itkän idem. Üsep citep alarnıñ äzerbäycan millätennän tügelleklären belgäç, küñelemdä awır xislär kiçerdem. Älbättä, merğa kandidatlar belän oçraşqanda bez milli komponentqa qağılğan sorawlarnı biräçäkbez.
Şirwan äfände, tizdän Samarda mer saylawları , Sezneñ küzlektän mer nindieräk keşe bulırğa tieş?
Min küzlektän çığıp äytsäm, şähär türäse iqtisadi mönäsäbätlärne saqlawçı türä bulırğa tieş. Merlıqqa cıyınğan şäxes ğailäsenä yaxşı şartlar tudırğan, uñğan häm buldıqlı ir bulırğa tieş. Şäxsi baylıq tudırır öçen tügel, ä xalıqqa xezmät itärgä teläge bulğan keşe genä mer känäfienä ürelergä xaqlı.
Şirwan äfände, Samar divarlarında “Oligarxlar- Samardan ıçqınığız!” isemle yazmalar. Nigä xalıqnı baylar belän qurqıtalar?
Bu tarixıbıznıñ qara bitlären iskä töşerä. Ber märtäbä baylarnı quıp çığardıq bit inde. Millätneñ söt östen quıp çığarudan çit illär genä ottı. Watanıbızda niqädär baylar küp bulsa, şulqädär cämğiät bay bulaçaq. Kiresençä, oligarxlar küp bulğanğa quanırğa kiräk, alar bit xalıqqa eş urınnarı buldıralar.
Şamil Bahautdin, Samar


text:
Jurnalist üterelde: bu kemne dä bulsa borçıymı?
Törle illärdä – basma yabıldı, jurnalist üterelde digän xäbärlärgä - ğadättä ilçeleklär, säyäsätçelär häm mäğlümat iregen yaqlawçı oyışmalar reaksiä belderä. Küp tä ütmi – bu tör xällär yañadan qabatlana, ğäyeple bulğannar cäzağa tartılmıy. Bäysez Däwlätlär Berdämlege öçen matbuğat irege – möhim mäsäläme?
Xalıqara Jurnalistlar Federasiäse kiläse atnada Mäskäwdä cawapsızlıq häm cäzağa tartılmaw mäsäläsen ayırım üzeneñ ber könlek cıyınında tikşerep aña qarşı çaralar turında fiker alışaçaq. Federasiäneñ general-sekretare Aidan White süzlärenä qarağanda, cäzağa tartılmaw – ayıruça Rusiädä zur problemağa äylängän:
"Öylärennän çıqqaç keşelär üzläreneñ köçsez ikänen kürä. Minemçä xalıq üzlärendä bulğan köç belän räsmilärdä tuplanğan köç arasında bik zur ayırma bulğanın añlıy. Häm minemçä problema şunda, ä keşelärneñ bitaraflığında tügel. Xalıq köndälek tormışların däwam iter öçen – mondıy problemalar turında uylamasqa tırışa."
Federasiä Rusiädä üterelgän häm üterüçeläre tabılmağan 5 jurnalist eşen tikşerü öçen komissiä tözergä cıyına.
Jurnalistlarnı yaqlaw komitetı mäğlümatlärenä qarağanda, Rusiä – jurnalistlar öçen Ğiraq häm Cäzäirdän qala – 3nçe qurqınıç il. 2000nçe yıldan birle biredä kimendä 14 jurnalist üterelgän, cinäyätçelärneñ berse dä cäzağa tartılmağan.
Törkmänstanda uzğan yılnıñ sintäberendä törmädä Azatlıq xäbärçese Ogulsapar Moradova ülde. Räsmilär anı – üz üleme belän wafat buldı disälär, anıñ tuğannarı, Moradova qıynap üterelgän dip farazlıy. Moradova eşe dönya mäğlümat çaralarında yaqtırtıldı. Bu tör cinäyätlärgä ğadättä Parijda urnaşqan "Çiklärne tanımağan jurnalistlar" oyışması, New Yorktağı "Jurnalistlarnı yaqlaw komitetı" kebek oyışmalar reaksiälär belderä, xökümätlärgä – wazğiätne xäl itüne sorap möräcäğätlär yullıy. Aşğabad uramnarında bu turıda belüçelär yuq diärlek:
"Bez bu oyışmalar turında ber ni dä belmibez. İşetkänebez bar, ämma mäğlümatebez yuq. Säbäbe – bezneñ xalıqara jurnalistlar belän oçraşu mömkinlegebez yuq, alarğa Törkmänstanğa kilergä röxsät birmilär."
New Yorktağı oyışma başlığı Joel Simon fikerençä, xällär bik ük ömetsez tügel:
"Qızıq xäl. Xökümätlärneñ närsä dä bulsa xäl itä başlawına – xalıq fikere etärgeç bulırğa mömkin. 10 yıl elek Argentinada Jose Luis Cabezas üterelgäç – açulı xalıq uramnarğa çıqtı. Xalıq reaksiäsen kürep, xökümät tä selkenä başladı. Ukrainada Heorhiy Gongadze üterelgäç häm anıñ üleme Kuçma xakimiätendäge yuğarı däräcädäge räsmilärgä bäyle buluı açıqlanğaç, xalıq uramnarğa çıqtı, xalıqara cämäğätçelek üz täñqiten belderde, häm xökümät ni dä bulsa eşlärgä mäcbür buldı. Xalıq kütärelsä – näticä bulaçaq."
Rusiädä uzğan yılnıñ üktäberendä tanılğan jurnalist Anna Politkovskayanıñ atıp üterelüe küplärne siskänderde. Qazanda yäşäwçe ğalim arxeolog Äzhär Möxämmädiev:
"Eye, radiodan işetep, TV qarap beläm min Politkovskaya turında. Min "Exo Moskvı" tıñlıym. Açu çığa inde, obyektiv eşläp yörgän keşene atıp ütergäç, ul eşne açmaslar, ber ul ğına tügel bit."
Politkovskaya üleme öçen kemneñ dä bulsa cäza alaçağına xalıq ışanıp betmi. Yäş jurnalist, student İlfar Kärimov, däwlät, jurnalistlar xoquqların yaqlaw öçen kübräk eşlärgä tieş, dip sanıy. Çit illärdä Politkovskaya turında küp yazğan xoquq oyışmalarınıñ eşe turında İlfar belmi:
"Bälkem bez belmäw – älege oyışmalarnıñ kamil bulmawındadır, bälki eşläre näticäleräk bulsa – cämğiät alar turında beler ide."
Xalıqara oyışmalar zur eşçänlek alıp bara, ämma Törkmänstan, Azärbaycan, Rusiä kebek illärdä xalıq bu xaqta belmi, häm üz räsmi säyäsäten genä yaqtırtırğa quşqan däwlätlärdä keşelärgä – şul illärdäge genä xällärne täñqitlärgä qala.


text: Groznıy. Rusiäneñ saqlanu ministrlığı belderüwenä qarağanda, çäçän-inguş çigendä urıs xärbilärenä ut açılu näticäsendä anda ike federal hälak bulğan, berniçäse yaralanğan. Älege höcüm uzğan töndä, çiktän 2 çaqrım yıraqlıqta yatqan ber inguş awılı yanında yasalğan. İnguşetiäneñ eçke eşlär ministrlığı wäkile, urıs ğäskärilären qotqaru waqıtında anda mina şartladı, ike keşe şunıñ näticäsendä ülde, berse yaralandı dip belderde. Moña qädär berniçä säğät elek kenä çäçän başqalası Groznıyda radiomina belän ber avtobus şartlatılğan ide, anda kimendä 3 keşe hälak buldı dip xäbär itelde.


text:
Ufada Başqortostan kommunistlar firkәseneŋ idәrә utırışı uzdı. Kommunistlar anda kilәçәk respublikanıŋ prezidentın hәm Rusiә Dumasına saylawlarğa әzerlek mәsәlәlәren tikşergәnnәr. Ufada Tәlğәt Tәcetdinneŋ iseme tağın mәxkәmә eşendә telgә alına. Tacetdinneŋ әŋgәmәsen Mәskәwneŋ TVS kanalınnan kürsәtkәnnәr. Әlege әŋğәmәne oyıştırğan respublika kanali TVSnı mәxkәmәgә birgәn. Başqortostanda Tatarstannıŋ yazuçılar hәm şağirlәre delegatsiәse bulıp kitte. Alar respublikadağı tatar cәmәğәtçelege, tatar gimnaziәse uquçıları, Başqortostan Yazuçılar berlege әğzәlәre belәn oçraşular ütkәrgәnnәr.
Mөnir Wafin, Ufa


text:
Köpten beri körispegen sınıptastar ayaq astınan sawda dükenderdiñ birinde jolığısıp qaladı. Bul jolğı äñgimeleri qısqa bolatınına ökingen olar asıqpay` otırıp şır şertisey`ik dep bir kündi belgiledi. Osıdan key`in sağat on birde jolığıswğa wädelesti de öz joldarımen eki jaqqa bet aldı.
«Köktemniñ jay`ma şwaq küninde ötken-ketkendi äñgime qılğan bir ğanïbet emes pe? Pende degen özi kün jılısa dalağa şıqqısı kelip turatını tağı bar degendey`. Jastıq şaqtı eske alıp bir jasarıp qalatın boldıq qoy`. Şirkin, qay`ran kezder-ay`!» dep Berdibek erteñ sınıptas dosı Asxatpen kezdesetinine qwanıp, burınğı joldasdıqtarın bir sät oy` eleginen ötkizdi. Onıñ estwinşe Asxat jumısında biraz köterilgen körinedi. Aradağı ay`tılmağan äñgime äli qanşama deseñizşi. Mızğımas dostıqtı sınaptay` sırğığan waqıt qana ekige bölip ketkendey`.
Qazirgi waqıtta tañ erte atatındıqtan sağat jeti-segizderde şuğıla kün birşama köterilip, jer betin qızdıra tüsedi. Bul kündegi tirlik te adamnıñ köñil küy`in köteredi. Jan-jaqtı tazalap, ağaştardı tegistep qïıp, gülzarlarğa, jol boy`ına gülder egip köñilge qwanış uyalatadı.
Körgen tüstey` zımırap öte şıqqan qanşama jıldan key`in dosımen kezdeskeli turğandıqtan Berdibek bügin üstine bir kïerin kïip, üy`inen şıttay` bop şığıp edi. Jumısınan suranğan ol on birler şamasında wädelesken jerge kelip qoy`dı. Sol jerdi ay`nalşıqtap biraz jürdi de, qol sağatına köz saldı. Sağan twra on birden on bes mïnwt ketipti. «Mazasın almay`ın, kelip qalar» dep sınıptası Asxatqa qoñıraw şalmadı.
Erinşek sağat tili jıljımay` turğan sıñay`lı edi, degenmen arada birsıpıra waqıt ötipti. Berdibek şınımen zerigey`in dedi. Birese otırdı, birese turdı, birde jındı kisilerşe osı jerdi tağı ay`nalşıqtadı da telefonın qolğa aldı. Tıñıldağan birneşe gwdok üninen key`in: - Allo! – dedi Asxat.
Allo, Asxat, qalay`sıñ, qurdas? – dedi Berdibek bay`ıptı türde suñqıldağan aşıq dawısımen.
A-a-a, jaqsı, Bäke. Öz jağday`ıñ qalay`?
Meniki şükir. Qaşan kelesiñ seni kütip turmın ğoy`.
Mine, mine bes mïnwttıq qana jumısım qaldı. Säl ğana kütseñ boldı baramın. Mine, jumısım da bitti.
Ä,ä,ä jaqsı onda, - dep Berdibek tutqanı qoy`dı.
Bağanağı ap-aşıq aspanğa bir şökim qara bult üy`irile qalıptı. Bara-bara tünergen bulttar da qanatın keñge jaya bastağan. Artı jañbır bolmasa ïgi edi. Berdibektiñ sanasın da «jılawıq bulttar köz jasın tökpese eken» degen mazasız oy` qawmalap aldı. Onıñ boy`ında äkesine uqsağan temirdey` şıdamdılıq bar edi. Ne närsege bolattay` berik, tözimdi bolatın.
Bağanağı azğana tildeskenderine de jarım sağattan asıptı. Ol qolındağı qoñır bawlı sağatına tağı bir üñildi, mezgil tüske awıp baradı eken. Jüy`kesi sır bere bastağan Berdibektiñ qabağı qatwlanıp, aq quba jüzi tütigip ketti. Qalta telefonınan Asxatqa tağı bir märte qoñıraw şaldı. Ol telefon tutqasın lezde köterdi.
Allo, Asxat, kele jatırsıñ ba? – bul jolğı Berdibektiñ dawısı bağanağıday` bir qalıptı emes, şıdamsızdanıp tur. – tüs bolıp qaldı ğoy`, jumıstarıñ bitti me? – dedi.
Ïä, ïä, kişkene ğana şıdaşı, dostım. Bittim, mine, baram, şıqqalı turmın, Bäke, - dedi Asxat.
Jaqsı, tezirek kel.
«Qazir jumıstan şıqqan bolsa birge taqaw biraq keledi ğoy`. Jaray`dı, buğan da köndik. Arqamızdı keñge sap äñgime-düken qurmağanımızğa da şapqan attay` bolıp on bes jılday` waqıt ötipti ğoy`» dep Berdibek buğan da tözimdilik tanıttı. Onıñ jer qozğalmasa qozğalmay`tın şıdamdılığına kezinde sınıptastarı täwir-aq tañ-tamaşa bolısatın.
Köktegi jez tabaq kündi qap-qara qalıñ bult basıp alğan. Säl ğana qoñır salqın jel turıp, ağaştar sıbırlasa qalıptı.
Rasında, şıdamnıñ da şegi bar-aw. Osı jolı Berdibek aşwdan jarılarday` bolıp, bwraday` bulqındı. Sabırı sarqılğanı sonşa, şıbın janın qoyarğa jer tappay` tağı telefonın qolğa aldı.
Äy`, Aseke, sağat degen tüski eki bop qaldı. Men küte-küte şarşadım. Endi men kettim, - degeni sol edi Asxat:
Bäke, onda tağı birde jolığarmız. Meniñ de jumıstarım äli bitpegen edi, - dedi swdırap. Berdibek tipti ne derin de bilmedi. Domalaq jüzine mısqıl oraldı da, mïığınan külip say`rap jatqan joldardıñ birimen üy`ine qaray` jol tarttı.


text:
Ğiraqnıñ küçeş çorı tışqı eşlär ministrı Xöşiär Zebari Süriä Ğiraq belän diplomatik elemtälärne yañartırğa häm ike il arasındağı çikne röxsätsez ütüçelärgä qarşı Bağdad belän bergäläp eşlärgä kileşte dide.
Sebari Qahirädädä jurnalistlar aldında çığış yasap Süriä xökümäte Ğiraq xökümäteneñ ike il arasında diplomatik elemtälärne yañartu turındağı möräcäğäten qabul itte dide.
AQŞ Süriäne Ğiraqqa kitüçe suğışçılarnı tuqtatmawda ğäyeplägän ide.
Süriä tışqı eşlär ministrı Färüq äş-Şara kiçä Qahirädä Süriä çik buyı mäs'äläse turında Ğiraq belän kileşügä ireşte dide.
Anıñ äytüençä, tizdän Ğiraq waqıtlı eçke eşlär ministrı Fäläx än-Näqip Dämäşqqa barıp çik buyında xezmättäşlek kileşüen imzalıyaçaq.


text:
Yewropada "İslamofobiä" köçäyä – Yewropa Berlegeneñ yaña xisabı
Yewropada "İslamofobiä" köçäyä, uqırğa kergändä, eşkä urnaşqanda, toraq alğanda möselmannarnıñ xoquqları qısıla. Yewropa Berlegeneñ 18 Dikäber bäyän itelgän yaña xisabında änä şundıy näticä yasalğan. Xisapta äytelgänçä, bu wazğiätne tözätü öçen xökümätlär dä, möselmannar dä, kübräk eşlärgä tieş.
"Möselmannar häm Yewropa Berlege – Diskriminatsiä häm İslamofobiä" dip atalğan şuşı xisapnı Yewropanıñ rasaçılıq häm ksenofobiäne küzätü üzäge äzerlägän. Üzäkneñ belgeçläre 25 äğza-ilneñ här bersendä möselmannar yäşägän şartlarnı tikşerep çığarğa tırışqan.
Xisapta äytelgänçä, Yewropada İslamnı terrorçılıq belän bäyläw, aña Könbatış qimmätlärenä qarşı ber närsä itep qaraw köçäyä. Cämğiättä inde bulğan ksenofobiägä quşılıp bu xislär İslamofobiägä kiterä. Şuşı tiskäre qaraşlarğa qarşı toru öçen, möselmannar üzläre dä kübräk eşlärgä tieş di üzäkneñ citäkçese Beate Winkler:
"Bu ike yaqlı täräqqiät. Möselmannar cämğiät tormışına kübräk qatnaşırğa tieş. Berük waqıtta alar xuplawğa möxtac. Mondıy cämğiät buldıru öçen barıbız da tırışırğa tieş" di Beate Winkler.
117 bitle xisapta yäş möselmannar belän äñgämälär, alarnıñ Yewropada yäşäw täcribäse, fiker beleşülär kiterelgän. Uqu däräcäse tübänräk, yäşäw şartları naçarraq, eşsezlek däräcäse yuğarıraq. Xisapqa äytelgänçä, törle sotsial kirtälär bu yäşlärdä "ömetsezlek" xise tudıra.
Äytik, Niderlandta qayber möselman studentlar, şunda tuğan bulasalar da, kilmeşäk dip, ayırım sıynıfqa bilgelänä.
Başına yawlıq bäyäläp yörgän qızlarğa xezmät kürsätü tarmağında eş tabu ciñel tügel. Eşkä aluçılar, bu oçraqta möştärilär kimer dip qurqa ikän.
"Misal öçen Fransiädä ğäräp isemle keşegä eş tabu 5 tapqır awırraq. Eş ezlägändä alar isemnären kürsätmäskä tırışa" di Beate Winkler.
Küp kenä yewropalılar möselmannarda Könbatış qimmätlärenä ixtiram citmi dip sanıy. İslamda xatın-qızlarnıñ xoquqları qısıla, süz ireklege yuq, di alar. Soñğısına misal itep, Möxämmät Päyğämbär karikaturı tiräsendä qupqan cancal kiterelä.
Xisap öçen äñgämä birgän küp kenä möselmannar, Yewropa cämğiätenä yaraqlaşu öçen üzebez kübräk eşlärgä tieş digän fiker äytkän. Cirle dini citäkçeläreneñ, censi tormış, narkotiklar kebek möhim mäsälärgä söyläşüdän çitläşüenä zarlanğan.
Bezneñ imam bezgä qänäğätlänerlek cawap birä almıy. Törle kiçä, party''larğa yörü bezneñ ğöref-ğädätkä turı kilmi, di ul. Läkin anda yörmäsäñ, yalğız bulıp qaluıbıznı añlamıy, dip zarlana Niderlanda yäşägän ber möselman yegete.
Ali Ğilmi


text:
Serçe Sarayı izle
Serçe Sarayı 13.Bölüm Final izle, Serçe Sarayı 13.Bölüm Final 14..
Serçe Sarayı 11.Bölüm izle,Serçe Sarayı 11.Bölüm tek parça izle,Serçe Sarayı..
Serçe Sarayı 10.Bölüm izle,Serçe Sarayı 10.Bölüm tek parça izle,Serçe Sarayı..
Serçe Sarayı 9.Bölüm izle,Serçe Sarayı 9.Bölüm tek parça izle,Serçe Sarayı..
Serçe Sarayı 8.Bölüm izle,Serçe Sarayı 8.Bölüm tek parça izle,Serçe Sarayı..
Serçe Sarayı 7.Bölüm full izle, Serçe Sarayı 7.Bölüm tek parça..
Serçe Sarayı 6.Bölüm full izle, Serçe Sarayı 6.Bölüm tek parça..
Serçe Sarayı 5.Bölüm full izle, Serçe Sarayı 5.Bölüm tek parça..
Serçe Sarayı 4.Bölüm full izle, Serçe Sarayı 4.Bölüm tek parça..


text:
Pol'şa prezidentı Aleksandr Kwasniewski Rusiä räsmiläreneñ Kaliningrad şähärenä 750 yäş tuluğa bağışlanğan bäyräm çaralarına Pol'şa häm Litva räsmilären çaqırmawın tänqitläde.
Germaniä xökümäte süzçese dä Rusiäneñ Pol'şa yäki Litva citäkçesen çaqırmawına qızğanıç belderde.
1-nçe 3-nçe iyül könnärendä Kaliningradta ütäçäk tantanalarğa Mäskäw Germaniä kanslerı Gerhard Schroeder belän Fransiä prezidentı Jacques Chiracnı çaqırdı.
Xäzerge Pol'şa belän Litva arasında urnaşqan, elek Koenigsberg dip atalğan bu şähärgä 1255-nçe yılda almannar nigez salğan. İkençe Bötendönya Suğışınnan soñ ul Rusiä qulına küçte.


text:
Sember tatarlarına İske Kulatqı täesire
Tatar cämäğätçelege tanılğan jurnalist Änwär Möxämmäträximewneñ 75 yıllığın bilgeläp ütte. “Ömet” gäzite tulı ber säxifäsen aña bağışlağan. Änwär äfände “Kümäk köç” isemle rayon gäziten 32 yıl buyı citäklägän. “Ömet”neñ täpiläp kitüenä dä ul zur öleş kertte. Härxäldä, ber yıl buyı, diärlek, “Ömet” “Kümäk köç” tipografiäsendä cıyıldı, basmağa äzerlände. Änwär äfände isä, redaktorlıq wazifalarınnan kitkäç tä baytaq waqıt “Ömet”neñ kön'yak rayonnar buyınça xäbärçese bulıp eşläde.
Şul uq İske Kulatqı rayonı yegete Wildan Zimnurov Ölkä Xökümäteneñ eşmäkärlekne üsterü ministrı bulıp bilgelände. Yaña urında berençe adımnarınıñ berse – “Sember” isemle tatar eşmäkärläre berläşmäse eşçänlege belän tanışu buldı. Tatar maltabarları yaña ministrnı üzlären borçığan mäs'älälär belän dä tanıştırdılar. Mäsälän, metall qaldıqların cıyu tiräsendäge añlaşılmağan ğämällär, biznesmennarnıñ xoquqların yaqlaw, bazarlarda tärtip urnaştıru buyınça citdi täqdimnären citkerdelär. Şulay uq ölkä üzägendä çüp-çarnı eşkärtü buyınça maxsus zavod tözü täqdime belän çıqtılar. “Sember” klubı räise Rawil Kuzäxmätev äytüençä, ägär eşne berär tatar yegetenä ışanıp tapşırsalar, hiçşiksez, oyıştıra alır ide. Ä bu ğämäl eş urınnarı buldıru, şähärne paq'landıru yağınnan barçabızğa da fayda kiterer ide. Rawil äfände dä yaña ministrnıñ yaqtaşı – Kulatqı yegete.
Şul uq İske Kulatqıdan tağın ber xäbär. Rayonnıñ İske Atlaş häm İske Mastak awıllarında estrada cırçısı Lena Borhanova üzeneñ icat törkeme belän tamaşalar qıldı. Bu konsertlar - Sarıtawda yäşäwçe Eduard Ğanievneñ üz awıldaşlarına buşlay büläge. Eduard äfände, ğomumän, rayondaşlarına matdi yärdäme belän tanılğan şäxes. Menä berniçä yıl inde ul rayondaşlarınıñ Xac qılu çığımnarın üz östenä ala. Bıyıl da 8 keşene Mäkkägä üz xisabına ozattı. İske Kulatqıda Ufa İslam universitetınıñ filialı açıluğa da ul üz öleşen kertkän, dip işetelde.
Ölkä üzägeneñ 17-nçe kitapxanäsendä uzğan soñğı çara da İske Kulatqığa qağılışlı. Anda şuşı rayonnıñ İske Mastak awılında tuğan şağir Säğit Sönçäläygä bağışlanğan kiçä uzdı. Härxäldä, çaranı parlı cır belän bizägän ike igezäk Şaryukovalar Sönçäläyneñ üz yaqtaşlırı ikänenä basım yasamıyça uzmadılar.
Ayrat İbrahim, Sember


text:
чәpшәMбe, 18 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 04:33
Tiźźän Uçalı rayonında źur töźölöş eştäre başlanasaq. Çexiya inwestorźarı bında ezbiz, töźölöş ösön qoro qatnaşmalar, beton, qırsıntaş häm asfalt eteştereüse qeüätle qombinat töźörgä niätläy. Unıñ täüge nigeź taşın Başqortostan prezidentı menän Çexiya Respubliqahınıñ Räsäyźäge tulı xoquqlı häm ğäźättän tış ilsehe Miroslaw Kostelqa haldı. Bıl proekttı belgestär Uçalı ğına tügel, totoş Başqortostan infrastruqturahı ösön źur ähämiätkä eyä, tip bildäläy. İke yıl esendä Çexiya inwestorźarı Uçalı erenä 18 milliard hum aqsa yünältergä niätläy. Tap oşo waqıt esendä rayondıñ Qäyepqol auılı ergähendä ezbiz eteştereüse qombinat tulı qeüättä eşläy başlar, tip küźallana. Ul barlığı 100 gektar mayźandı biläyäsäk. Sänäğätselärgä bında eş eterlek–yaqınsa tikşereüźär buyınsa bıl erźärźä 500 million tonna tirähe ezbiz yata. Çexiya ilsehe Miroslaw Kostelqa äyteüensä, Uçalı rayonındağı proekttı boyomğa aşırıu, Çexiya menän Başqortostan arahındağı iqtisadi bäyläneştärźe yañı kimälgä kütärä. Yola buyınsa Başqortostan prezidentı menän Çexiya ilsehe kiläsäk bıuınğa möräjäğät menän bergä täüge nigeź taşın haldı. İke yaqtıñ kiläsäk bıuınğa izge teläktäre yaźılğan möräjäğätte 25 yıldan asıu qarala.


text:
Äfgan räsmiläre aylarça kiçegüdän soñ nixäyät prezident saylawlarınıñ könen bilgeläde . Şulay itep ilbaşı saylawları 9nçe üktäberdä ä parlament saylawları yaz aylarında ütkärelä..Taliban rejimı cimerelgännän soñ ütkäreläçäk berençe prezident saylawların AQŞları demokratiä taba yulda nigez taşı dip xuplap qarşı aldı
Äfgan saylaw räsmiläre prezident saylawları 9nçe yktäberdä ütäçäk dip kiçä iğlan itte. Bu xabär waqıtlı prezident H.Qarzainıñ yarıştağı köndäşe Axmäd Şax Axmadzai tarafınnan da xuplandı.AQŞ, prezident häm parlament saylawların ayrım ütkärü fikren yaqlap çıqtı. Däwlät Departamentı süzçese R.Boucher (audio)
AQŞ bu qararnı xuplıy.Bez saylawlar Äfganstannıñ konstitutsion xökümätkä taba yulında ikençe zur adım bulaçaq dip uylıybız. Bez saylaw komissiäseneñ qararın yaqlawda Äfgan xökümätenä quşılabız häm tarixi saylawlarnı ütkärügä üz öleşebezne kertäçäkbez. dide R.Boucher
Başta häm prezident häm parlament saylawları iyün ayında ütkärelergä tieş ide. Ämma köç qullanu häm logistik problemalar säbäple kiçekterelde. Äfgan xökümäte şuluq säbäplärdän parlament saylawların apreldä ütkärergä buldı. Ul saylawçılarnı terkäw, suğışçılarnı qoralsızlandıru häm Äfgan iminlek köçlären nığıtu öçen waqıt kiräk digän qaraşta.BMO häm äfgan räsmilärennän torğan urtaq saylaw komissiäse iminlekne arttıru öçen xalıqara cämäğätçelekne yardämgä çaqıra. Boucher AQŞ saylawlar öçen aqça , belgeçlär belän berrrättän iminlek eşlären dä tämin itäçäk dip äytep(audio) bez NATO Qarzainıñ kübräk ğäskär cibäregez digän üteneçen ütär dip kötäbez dide
.
Taliban häm berektäşläre saylawlardan elek köç qullanu artaçaq häm tawış birügä kirtä salaçaqbız dip yanadı. R.Boucher Taliban kisätülärenä qaramastan äfgannar saylawlar öçen küpläp terkälde , alar demokratik xoquqların ğämälgä quyu öçen aşqına dip äytte.Tawış birergä xoquqlı 10million äfganlınıñ 6millionı terkälgän. Alarnıñ 39% xatın qız .
färidä xämit,praga


text:
Röstäm Miñnexanov: “MMÇda mädäniät ölkäsendä niätlängän çaralarnı yaqtırtu citmi”
Pänceşämbedä Tatarstan Premyer-ministrı Röstäm Miñnexanov respublikada Ädäbiät häm sänğät yılına äzerlek häm anı ütkärü komissiäse utırışın ütkärde. Tatarstan Premyer-ministrı urınbasarı – mädäniät ministrı Zilä Välieva çaralar planı proyektın täqdim itte.Proekt mädäniät obyektları tözeleşe häm rekonstruksiäsen, äydäwçe icat kollektivlarına yärdämne, şulay uq mäğlümatı tä'min itüne üz eçenä alğan. Zilä Välieva şulay uq bu yılnıñ Qazan xalqında ğına tügel, ä Tatarstannıñ barlıq şähärläre häm rayonnarı keşeläreneñ dä xäterendä qaluı, qayda yäşäwenä qaramastan, här tatarstanlınıñ mädäniät çığanaqların faydalanu mömkinlege buluı möhim dip belderde. Röstäm Miñnexanov Ädäbiät häm sänğät yılın oyıştıru turında ğomumän söylägändä, MMÇda niätlängän çaralarnı yaqtırtu citmi, dip bilgeläp ütte häm “Tatmedia” massaküläm kommunikatsiälär agentlığına tieşle kürsätmä birde. Gölnaz Şäyxetdin


text:
«Miras» jurnalınıñ 2004 yıl 3-4 sannarına küzätü
Mälikä Basıyr: Çirattağı şimbä matbuğat küzätüendä bez sezne “Miras” jurnalınıñ 3-4 sannarı belän tanıştırırbız. ”Miras” jurnalı - borınğı xalıq mirasın bügenge buınğa citkerüdä häm kiläçäk buınnarğa qaldıruda zur eş başqara. “Azatlıq” radiosında jurnalnıñ 1hәM 2 sannarına küzätü bulğan ide inde. Bezneñ bu tapşıruıbızda jurnalnıñ 3caHы turında jurnalnıñ baş redaktor urınbasarı Firdäwes Zarif söyli.Mikrofonnı aña biräm. Räxim itegez, Firdäwes:«Xalıqara akademik «Miras» jurnalınıñ çirattağı — 3 nçe sanı Tatarstan Respublikası mäğärif xezmätkärläreneñ belemen kütärü häm kamilläşterü institutı eşçänlege xaqındağı «Baş redaktor süze» säxifäse belän açıla.«Miras» mönbäre» säxifäsendä Tatarstan Respublikası Prezidentı Mintimer Şäymiyevneñ İkençe Bötendönya tatar kongressında yasağan «Tuğan xalqım dönya külämendä layıqlı häm abruylı urın alır!» digän tirän eçtälekle analitik çığışı basılğan.Ädäbi mirasıbız belän qızıqsınuçılar iğtibarına şul isemdäge säxifädä Nizametdin Ğalişer Nävaineñ «Färhad häm Şirin» isemle şiğri romanı, Nur Bayannıñ «Onıtılmas yäşlek» digän poeması, Säğit İsänbayıvnıñ «Ğabdulla Tuqaynıñ tormış häm icat xronikası» häm Fäwziä Bäyrämovanıñ «Taqtaş häm Qazan» isemle xezmätläre täqdim itelä. Akademik Marsel'' Äxmätcanov «Ädäbiätıbıznıñ çişmä başı» digän xezmäten Yosıf Balasağuninıñ tuuına 975 yıl tuluğa bağışlağan.Sitatanı Mälikä Basıyr uqıy:«…1070 yılda Qaraxanilar däwlätendä şağir Yosıf Xas Xacib Balasağuninıñ «Kotadgu belek» isemle zur külämle didaktik, fälsäfi eçtälekle poeması yazılıp tämamlana, — dip yaza ğalim bu xezmätendä. — Älege poema törki tellärdä (möselmannarda) poeziäneñ nindi yullar belän üsäçägen bilgeläp qaldırğan iskitkeç yaxşı äsär bula. Tatar poeziäse şağirläre Yosıf Balasağuninıñ ideyälärenä XX nçe ğasır başına xätle turılıqlı bulıp qaldılar. Bu temağa yözlägän poema häm şiğerlären 900 yıl buyı icat itep kildelär. Şunlıqtan Yosıf Balasağuninı bez tatar poeziäseneñ çişmä başı dip sanıy alabız.Yosıf Balasağuni Qaraxani däwläteneñ başqalası, säwdä, mädäni üzäge Balasağun şähärendä tuğan. Bu şähär Qırğızstannıñ Tuqmaq qalası yanındağı Akpişin urınında bulğan. Törki ädäbiätlarnıñ tarixçıları Yosıf Balasağuninı 1018—1020 nçe yıllarda tuğan dip faraz itälär.Avtor üzeneñ äsäre yazılıp betkän urınnı poemada ike urında Kaşgar şähäre dip kürsätä. Kaşgar — qıtaylar okkupatsiälägän Uyğur däwläteneñ ber şähäre.Yosıf Balasağuni icatı bezneñ zamanda törek, üzbäk, uyğur, tatar ädäbiätlarında ädäbi-milli miras itep qabul itelä, öyränelä. Bu döres tä, çönki ul xalıqlarnıñ poeziäsendä «Kotadgu belek» traditsiäse XX nçe ğasırğa qädär özelmiçä saqlanıp kilgän». Sitata tämam.Firdäwes Zarif:«Şärif Kamalnıñ tuuına 120 yıl». Älege säxifädän jurnal uquçılar Räis Dautov belän Näzahät Nurullinanıñ «Maturlıqnı tudıruçı» isemle mäqäläse belän tanışırlar. Avtorlar klassik yazuçı Şärif Kamalnıñ tormış yulına häm icatına analiz yasıylar.Akademik «Miras» jurnalınıñ «Milli şiğriät» säxifäsendä millätpärwär şağir, yalqınlı publitsist Aydar Xälimneñ «İsxaqi qawrıyı» digän şiğerlär şälkeme basılğan.«Miras» säxnäse» säxifäsendä oluğ ädibebez Ğayaz İsxaqinıñ «Oluğ Möxämmät» tarixi dramasınıñ däwamı häm tanılğan dramaturg Yunıs Safiullinnıñ «Ur-tura, satirik» isemle komediäse dönya kürgän.«Äle şuşı könnärdä genä bezneñ kitap kiştälärebezdä «Älmät. Al''metyewsk» digän zur külämle xezmät urın aldı. Ul neft'' töbäge başqalasınıñ 50 yıllıq altın yubileena bağışlanğan, — dip yaza tarix fännäre doktorı Rawil Ämirxan «Ensiklopediägä tartım xezmät» isemle fänni bäyälämäsendä häm kitapqa centekle ğilmi analiz yasıy.«Xezmätneñ citdilegen, fänni qalıpta eşlänüen dälilläwçe misallar isäbenä anıñ törle sıyfattağı arxiv materiallarına nigezlänüen, azağında isä waqiğalar xronikası, isemnär kürsätkeçe, avtorlar turında qısqaça beleşmä birelüen kertergä kiräkter. Şunlıqtan ul Älmät şähäre häm töbäge buyınça ğomumi töşençä birüçe ğädäti kitap qına tügel, ä tulı ber Ensiklopediägä tartım tikşerenü bulıp qalıplanğan.Qısqası, Älmät şähäreneñ 50 yıllığına bağışlanğan bu kitap neft'' başqalasınıñ altın yubileena oluğ büläk bulıp citeşkän häm, ber töbäk qısaları belän genä çiklänmiçä, böten Cömhüriät külämendäge qazanışqa äylängän. Tirän eçtälekle, zatlı itep näqeşlängän xezmät, şöbhäsez, ruxi-mädäni tormışıbızda üzeneñ tieşle urının alır, fän ähelläre häm töbäk tarixı belän qızıqsınuçılarğa zarur qullanma bulıp xezmät itär», — digän näticägä kilä ğalim Rawil Ämirxan «Fänni tänqit» säxifäsendä urın alğan bäyälämäsendä.Sitatanı Mälikä Basıyr uqıy:«Ädäbi tänqit». Älege säxifädä kürenekle ädäbiät ğalime, filologiä fännäre doktorı, Tatarstan Yazuçılar berlege äğzası Ämir Mäxmüdovnıñ «Şatlıqlı bulamı yäşlekneñ küz yäşe?» digän icat portretı birelgän. Avtor anda Yazuçılar Soyuzlarınıñ Xalıqara Bergälege äğzası Firdäwes Zarifnıñ «Master layn» näşriätenda ayırım kitap bulıp basılıp çıqqan «Min kötärmen sine…» isemle povestena bäyä birä, yazuçınıñ tel-stil'', syujet qoru üzençäleklären, icat alımnarın açıqlıy. Mälikä Basıyr:Firdäws äfände sez üzegez povest''neñ avtorı buluınnan faydalanıp ber soraw birik äle. Povest''neñ töp geroe bulğan Sälimcannıñ prototipı barmı?Firdäwes Zarif: «Sälimcannıñ obrazı cıyılma obraz, prototipı yuq»,-dide ul. Mälikä Basıyr:Bu äsärgä ike tänqitçe bäyä birä .Jurnalnıñ 3 sanında Ämir Mäxmüdow häm 4 nçe sanında Waqif Nurullin.Äsärneñ isemen ikençe törleräk bulsa ide, digän Waqif Nurullinnıñ fikere belän kileşäsezme sez?-digän sorawğa avtor, älbättä, törle fiker bulırğa mömkin, ämma läkin ul çaqta povest''neñ eçtälegen açıp birü bulır ide bu, ä minem inde törle qızıqlı,macaralı waqiğalar belän uquçını iärtep alıp kitäsem kilde»,-dide ul. Mälikä Basıyr:Sorawlarğa cawap birüegezgä räxmät.Ä xäzer küzätüne däwam itäbez.Firdäws Zarif:«Filologiä fännäre doktorı, professor Färit Xatipownıñ «Tarixi janrnı üsterüçe» digän icat portretı äsärläre ädäbiätıbıznıñ altın fondına kergän klassik ädip Nurixan Fättäxnıñ ruxına üzençälekle häykäl kebek qabul itelä. «Tatar ädäbiäte tarixı» säxifäsendä basılğan bu xezmät ğilmi analiznıñ tiränlege, kiñ qolaçlı buluı belän dä iğtibarnı üzenä cälep itä.Böek Bolğar däwläte tarixı belän qızıqsınuçılarğa akademik Marsel'' Bakirownıñ «Bolğarğa totaşqan tamırlar» isemle fänni mäqäläsen uqırğa kiñäş itäbez.«Tatar xalqınıñ milli azatlıq xäräkäte». Tatarstan Respublikası Fännär akademiäse prezidentı, akademik Mansur Xäsänew bu säxifädä dönya kürgän xezmätendä çit cirlärdä 19 yıl ğömeren uzdırğan, üz xalqına tuğrı ictihat itkän, ämma tuğan tufrağında tınıçlıq, tınğılıq tabuğa ireşä almıyça 1949 yılda yıraq Afrika qitğasında wafat bulğan oluğ fiker iäse, tatarnıñ asıl şäxese Musa Bigiyıwneñ tormış yulın yaktırta häm anıñ ictimaği eşçänlegenä yañaça, ğädel bäya birä.«Miras» kitapxanäse» säxifäsendä ädäbiät söyüçelär Loqman Badikşannıñ «Acağan uynar äle…» digän povesten, Adler Timergalinnıñ «İnqiraz»ğa — yöz yıl» isemle essesen häm Qawi Latıypnıñ «Samowar» digän xikäyäsen uqırlar.Akademik «Miras» jurnalı redaksiäse uquçılarnıñ kiñäş-täqdimnären dä iskä alıp eş itä. «Miras» poçtası» säxifäsendä urın alğan xatlar — monıñ açıq misalı.Jurnalnıñ «Millät dönyasında» säxifäsendä xalqıbız häm cömhüriätebez tormışındağı möhim waqiyğalar bäyän itelä. «Miras» jurnalınıñ 4 nçe sanı turında :«Ädäbi miras». Älege säxifädä Nizametdin Ğalişer Näwaineñ «Färhad häm Şirin» isemle şiğri romanı, Nur Bayannıñ «Kleverlı qırlar» digän poeması, Säğit İsänbaevnıñ «Ğabdulla Tuqaynıñ tormış häm icat xronikası» isemle xezmäte häm akademik Marsel'' Äxmätcanownıñ «Aqay yawı turında xikäyät»e urın alğan.«Şamil Anaqqa 75 yäş». Filologiä fännäre doktorı, talantlı şağir, tänqitçe häm publitsist Ämir Mäxmüdow älege säxifädä dönya kürgän «Waqıt uzmıy, bez uzabız waqıt aşa…» isemle icat portretında kürenekle şağir, irekle şiğerneñ klassik ürnäklären birgän Şamil Anaq icatına analiz yasıy.«Şağıyr öçen iñ yuğarı bieklek — Keşe, İl, Tel, xalıq yazmışı öçen yanıp-köyu!Şamil Anaqtan da ostaraq itep bu yuğarı, güzäl fikerne şiğır yullarında äytep tä bulmıydır sıman.«Törki xalıqlar dönyası». Bu säxifädä Aydar Xälimneñ «Urta Aziädäge urtaqlarımda» isemle säyäxätnamäse dönya kürgän.Afzal Tahirownıñ «Miras» kitapxanäse» säxifäsendä basılğan Taşqın därya tarmaqlarında» digän romanı häm Loqman Badıykşannıñ «Acağan uynar äle…» isemle poveste da uquçılar küñelenä xuş kiler dip ömetlänäbez.Xörmätle radio tıñlawçılar! Şuşınıñ belän bez tapşıruıbıznı tämamlıybız.Tapşıruda “Miras” jurnalınıñ 3-4caHHapы turında yazuçı, jurnalnıñ baş redaktor urınbasarı Firdäwes Zarif söyläde. Tapşırunı äzerläde häm alıp bardı Mälikä Basir.Qazan.


text: Görcistanda yaña yağulıq qıtlığı sürätendä prezident Mixeil Saakaşvili Şveysariädäge Davos şähärendä barğan Dönya İqtisadi Forumnı taşlap qaytıp kitergä qarar itte. Küp qar yawı säbäple bügen Görcistannıñ könçığışı häm başqala Tbilisi elektr energiäsez qaldı. Elektr ütkärä torğan çıbıqlarğa ziyan kilgän. 4 kön elek Rusiäneñ könyağında bulğan gazütkärgeçlärendä şartlawlar distälägän meñ keşene cılısız qaldırğan ide. Saakaşvili monıñ öçen Rusiäne ğäyepläp çıqtı, Rusiä ğäyepläwne kire qağa. Mäskäw, gazütkärgeçen comğağa tözätep beteräçägen xäbär itte.


text:
Tatarstannıñ üzeneñ milli sirkı bulırmı?
“Tatarstannıñ üzeneñ milli sirkı bulırğa tieş. Bez 31 may könne bulğan çığışıbız belän anı buldıru kiräklegeneñ ähämiäten dä dälillisebez kilä. Bu dälilläw genä tügel, ä bezneñ taläbebez dä”,- di sirk mäktäbeneñ sänğät citäkçese İldar İgumnov. Bez 5 yıl inde bu xaqta “çañ suğabız” ämma qolaq salmıylar, di ul. Rusiädäge başqa sirklar belän çağıştırğanda Qazan sirkınıñ moña böten mömkinlekläre dä bar. Berençedän,
Bezneñ sirk mäktäbendä balalar 5 yäştän alıp yuğarı professional artist bulıp citkänçegä qädär belem ala.di sänğät citäkçese. Ä çınlıqta isä, balalar bu mäktäpne beterep Mäskäw sirk uçilişçesında uqırğa tieş. Tatarstan sirk mäktäbe bu wazifanı da üz östenä alıp menä digän itep başqarıp çığa. Raslaw öçen yıraq barası tügel, Rusiä häm Xalıqara bäygelärdä alğan lawreat diplomnarına ğına da küz salu citä. Annan da qala Qazanda belem alğan sirk ostalarına Rusiädä genä tügel, çit illärneñ iñ yaxşı sirklarında da soraw zur.
İkençedän, Qazannı, Tatarstannı prezident, xökümät Rusiädäge iñ aldınğı töbäklärneñ berse itergä omtıla. Ä sirk sänğäte ölkäsenä kilsäk, iñ artta qalğan töbäk bez.
Qazannı, Tatarstannı prezident, xökümät Rusiädäge iñ aldınğı töbäklärneñ berse itergä omtıla. Ä sirk sänğäte ölkäsenä kilsäk, iñ artta qalğan töbäk bez.di İgumnov. Tamaşaçı tarixi kirmän qırıyındağı üzençälekle arxitektura binası bulğan sirkta barsı da: xaywannar da, Qazannıñ üzeneñ menä digän artistları da bar, dip uylıy. Sänğät citäkçese süzlärençä, yuridik yaqtan sirknıñ ber närsäse dä yuq. Häm alarnıñ maqsatı monnan 30 yıllar elek, Sovetlar Berlege zamannarında bulğan Qazan sirkı törkemen yañadan buldıru. Şuña kürä, fatixa alu öçen 31 may könne bulğan tamaşağa da alar Rusiä däwlät sirkınıñ elekkege başlığı, xäzerge waqıtta Rusiä mädäniät ministrlığı wäkile Lyudmila Yairovanı, kürşe-tirä sirk başlıqların häm Tatarstan mädäniät ministrlığı wäkillären çaqırğan ide. Öçençedän, Tatarstan cämäğät pulatı wäkilläre sirknıñ bu täqdimen yaqlap çıqqan inde.
Alar bezneñ repetitsiälärne qarap, şundıy yuğarı hönäri däräcädä ikänlegebezne kürep, üzebezneñ truppa bulmağanğa, üz telägebez belän genä eşlägänne kürep şaqqattı.di sirk mäktäbe sänğät citäkçese. Sirk kiemnären äti-änilär üzläre tegä. Yaña tamaşalar quyarğa aqça yuq. Ägär milli sirk buldırıla qalsa, di İgumnov, ul waqıtta
Bez tamaşanıñ ber bülegen tulısınça milli üzençäleklärgä nigezlänep eşlär idek. Bezneñ bu eş öçen äzer qayber çığışlar da bar. Berse milli cırğa, berse “Şüräle” baletı köyenä eşlängän. Sabantuynı da nigez itep alırğa mömkindi Tatarstannıñ atqazanğan mädäniät xezmätkäre. 31 may könne bulğan tamaşadan soñ da bu mäs'älä uñay xäl itelmäsä, tağın mondıy teläk belän tamaşalar kürsätep torunıñ kiräge bulmayaçaq. Sirk mäktäben betergän artistlarnı, mäktäptä uquçılarnıñ äti-änilären “bezneñ menä üzebezneñ milli sirkıbız bulaçaq” dip ışandırıp, bu oçraqta aldap torunıñ kiräge qalmayaçaq. Alar bezgä bütän ışanmayaçaq, di Qazan däwlät sirkınıñ Tatarstan Respublikası balalar sirk mäktäbe sänğät citäkçese İldar İgumnov.
Nail Alan.


text:
Ekrem Çelebi - Gam Yükü
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Gam Yükü
Etiketler : Ekrem Çelebi - Gam Yükü türkü indir, Ekrem Çelebi - Gam Yükü türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Gam Yükü mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Gam Yükü türküsü, Gam Yükü sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Gam Yükü bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Ben Ne Biçim Serseriyim
Ekrem Çelebi - Değirmene Taş Koydum
Ekrem Çelebi - Karanfil Oylum Oylum
Ekrem Çelebi - Yaralandım Ey Can
Ekrem Çelebi - Sızlar Yarelerim
ekrem çelebi - mektup derken şiir oldu bak yine (kırıkkale)
Ekrem Çelebi - Sefaleti Çeksinler De Görelim
Ekrem Çelebi - Bir Nazar Eyledim
Ekrem Çelebi - Başım Alıp Diyar Diyar Gideyim
Ekrem Çelebi - Geze Geze (Barak)
Ekrem Çelebi - Gezdir Ağam Kıratı


text:
Şäymiev Rusiä xökümäteneñ aviatsiä sänäğätenä mönäsäbäten tänqitli
12 dekaber könne Ufada İdel buyı töbäkläre citäkçeläreneñ cıyılışı uzdı. Ul Rusiä prezidentınıñ İdel buyı federal’ okrugındağı wäkile Aleksandr Konovalov citäkçelegendä ütte. Cıyılışta töbäktä ilküläm proyektlarnıñ tormışqa aşırıluı, ildä yäşlär säyäsäte turında süz bardı. Şulay uq anda tağın ber möhim problema – Rusiädä aviasänäğätne üsterü turında da zur söyläşü buldı. İdel buyı federal’ okrugı citäkçeläreneñ ildäge aviasänäğätneñ yazmışı belän qızıqsınuı ğäcäp tügel. Bu töbäktä şuşı tarmaqtağı 81 şirkät urnaşqan. Şuña da, Ufadağı cıyılışqa kilgän 14 ölkä häm respublika citäkçeläre älege problemanı iğtibarsız qaldıra almıy.
Şuşı mäs’älälärgä bağışlanğan töp çığışnı cıyılışta Mintimer Şäymiev yasadı. Elek bezdäge aviaberläşmälär yılına yözlägän oçqıç yasasalar, xäzer isä berne-ikene citeşterälär, dip zarlandı ul. Häm ildä aviasänäğätne saqlap qalu mäs’äläse xäzerge köndä barı tik töbäklär cilkäsenä genä töşä, dide ul üzeneñ çığışında. Häm Tatarstandağı xällärne misal itep kiterde. Respublika üzendäge aviaberläşmälärgä 550 million dollar külämendä investitsiälär kertkän. Bu 5 yıl däwamında federal’ byudjettan böten tarmaqqa totılğan aqçalarğa tiñ, dip belderde Şäymiev. Läkin regional’ xakimiätlär niçek kenä tırışmasın, alar ğına tarmaqtağı bar problemalarnı xäl itä almayaçaq. Bu eşne federal’ däräcägä kütärergä häm Rusiä xökümäte tarafınnan xäl itä başlarğa kiräk, didelär töbäk citäkçeläre Tatarstan prezidentı fikerlären xuplap. Federal’ üzäkneñ älege tarmaqqa bäyle ğämällären tänqitläp, Mintimer Şäymiev aviatsiä tarmağınıñ xäzerge köndä bik kisken xäldä buluın assızıqladı. Citmäsä, Rusiä xalıqara säwdä oyışmasına kergännän soñ, çit ildä citeşterelgän oçqıçlarnı satıp alu tağı dä ciñelräk bulaçaq. Alarnı ilgä kertkändä tüli torğan aqçanıñ küläme 3 märtäbägä kimi. Belgeçlär fikerençä, bu bolay da ayaqqa basa almağan cirle aviaberläşmälärneñ xälen tağı da ayanıç xälgä quyaçaq.
Cıyılışta başqa qatnaşuçılar da älege tarmaqtağı problemalar turında söyläde, alarnı çişüneñ törle yulların täqdim itte. Aleksandr Konovalov isä, çirattağı eş törkemen tözep, kilep tuğan wazğiätne anda centekläp tikşerep, Rusiä xökümäte utırışına çığarırğa kiräk, dide. Xäyer, Mintimer Şäymievnı älege täqdim quandırmadı, eş törkemnäre bik küp buldı, bar materiallar äzer, läkin xäl genä üzgärmi, dide ul. Häm aviatsiä tarmağın saqlap qalu mäs’äläsen iñ yuğarı däräcädä – Rusiä prezidentı däräcäsendä xäl itärgä kiräklegen äytte. Şulay itep, Rusiä prezidentı xäl itäse mäs’älälärgä tağı beräw – ildä aviasänäğätne üsterü probleması östälergä tora.
Xäyer, älegä qädär bu tarmaqta bernärsä dä eşlänelmäde dip äytep bulmıy anısı. Küptän tügel genä, Rusiä xökümäte tarafınnan Berläşkän aviatsiä korporatsiäse buldırıldı. Ul ildäge barlıq aviaşirkätlärne berläşterergä tieş. 12 dekaber könne älege korporatsiäneñ dä berençe utırışı uzdı. Anı citäkläwçe vitse-premyer Sergey İvanov cıyılışta yaña oyışmanıñ maqsatları, anıñ eçke tözeleşe turında söyläde. Älege tarmaqta bez barısın da üzgärtergä tieş, dide İvanov, läkin älege maqsatqa ireşü yulları xaqında söyläwçe bulmadı bu cıyılışta.
Alay da, ömetlär barıber dä yuq tügel. Rusiä aviatsiä sänäğätendä şundıy ayanıçlı xäl buluğa da qaramastan, yaña oçqıçlar yasawçılar da yuq tügel. Mäsälän, Tatarstan xökümäte Tupolev şirkäte tarafınnan proyektlanğan TU-334 oçqıçın Qazanda yasıy başlarğa teläk belderde. Läkin bu oçraqta da bar närsä finans mäs’älälärgä barıp terälä. Mondıy zur proyektnı Tatarstan üze genä tormışqa aşıra almıy. Şuña da respublika xakimiätläre federal’ qaznağa ömetlänä. Läkin Mäskäwdän uñay cawap birergä aşıqmıylar älegä. Gärçä, bu oçqıçlarnı satıp alırğa teläwçelär dä yuq tügel. Mäsälän, Tatarstan aviakompaniäse. Anıñ general’ direktorı Möxämmät Zakarjaev, bez üzebezdä yasalğan oçqıçlarnı alırğa äzer, dip belderä.
Läkin äle yasalmağan da oçqıçlarnı satıp alırğa çiratqa basqan Tatarstan aviakompaniäse älegä çit il maşinaların ala. Şulay itep, citäkçelär cıyılışlarda üzebezneñ oçqıçlarnıñ sanın arttıru turında uylağan arada hawada çit il maşinaları sanı arta bara.
Gölnaz İlgizär


text:
Mäskäwdä dä törek mäktäplären yaqlıylar
Rusiä başqalasındağı tatar milli xäräkäte wäkilläre baş prokuratura binası qarşında piket ütkärde.
Mäğlüm ki, Rusiä prokuraturası inde şaqtıy waqıt alar eşçänlegendä törle citeşsezleklärne tabarğa tırışıp qarağannan soñ, älege mäktäplärdä uqıtuçı törek watandaşlarınıñ Rusiädän, dimäk Tatarstannan da kitüen taläp itte.
Watan partiäse piketında qatnaşuçılar Rusiäneñ mäğärif sistemasında häm ğomumän milli säyäsätendä barğan täräqqiätkä bik borçıluın belderde. Tatarstandağı tatar-törek mäktäpläreneñ eşe bar Rusiä belän çağıştırğanda da iñ yuğarı belem standartlarına turı kilä, alarnı yabarğa tırışu omtılışları isä Rusiä mäğärif ministrlığınıñ uqıtudağı milli komponentnı beterü yünäleşendäge ğämälläre rätendä tora, di piketta qatnaşuçılar.
Federal üzäkneñ şuşı ğämällären Watan partiäse Rusiädä barı tik ber genä millät, ber genä din qaldıruğa yünälderelgän dip sanıy.
Rusiä prokuraturasınıñ tatar-törek mäktäplären yabarğa tırışuına qarşı protestqa çığıp "bez üz mänfäğätlärebezne, balalarıbıznıñ kiläçägen yaqlıybız, mäğärif ölkäsendäge xoquqlarnı qısuğa qarşılığıbıznı belderäbez", dielä piketçılar möräcäğätendä.
Älege möräcäğätne alar Rusiä prezidentı Dmitri Medvedevkä dä yullağan.
Moña qädär Watan milli-demokratik partiäse Mäskäwdä Rusiä mäktäplärendä pravoslaw dine nigezlären uqıtuğa qarşı da ber uram cıyını ütkärgän ide.


text:
Respublika deputattarı yañı qanundar ijad itä
Başqortostan parlamentı deputtarı bögön prezidium ultırışı uźğarźı. Unda ular 24-se mayźa ütäsäk ultırıştıñ kön tärtiben raślanı. Parlament başlığı Konstantin Tolqaçew şulay uq maqtau qağıźźarı la tarattı. Berźäm Räsäy firqäheneñ urındağı etäksehe İsmäğil Ğäbitovqa Däülät Dumahınıñ maqtau qağıźın birźelär.
Şulay uq äüźem ijtimaği eşmäkärlektäre ösön xökümät premer- ministrı urınbaśarı, mäźäniät häm Milli säyäsät ministrı İldus İleşov, Könsığış ğumanitar institutı prorektorı, elekke deputat Marsel Ğaripov, Başkirenerğo yämğiäte etäksehe urınbaśarı, Däülät Yıyılışı- Qoroltay deputatı Vladimir Androsov Qoroltayźıñ maqtau qağıźźarı menän büläklände.
Qoroltay ultırışına kilgändä, unda 40-qa yaqın qanun proektı qaralasaq. Ular arahında Başqortostan bilämälärendä qomarlı uyındar uźğarıuźı tıyıu turahındağı qanun proektı bar. Qanundı äźerlägän sänäğät, töźölöş, transport, elemtä, energetiqa häm eşqıuarlıq buyınsa komitet räyese Nail Qotloğildin äyteüensä, federal qanundarğa yaraşlı 2008-se yıldıñ 1-se ğinuarınan uyın avtomattarı yabılasaq.


text:
Üzbäkstan: AQŞ xärbi bazasınıñ yabıluı närsäne añlata?
Uzbäk xakimiätläre AQŞtan ilneñ könyağındağı Qarşı Xanabad hava bazasın buşaltunı sorağan. Şuşı qarar ,saqlanu ministırı D.Rumsfeldneñ kürşe Qırğızıstanğa yasağan säfärennän häm Bişkäkneñ hava bazasın telägän qädär qullana alasız digän garantiä birüennän soñ ber niçä kön ütkäç qabul itelde .Üzäk Aziäneñ 2 ile üzlärendäge amerikan bazaları mäsäläsenä törleçä mönäsäbät kürsätä.
İnogombayev(audio)
AQŞqa qarata mönäsäbätlärneñ naçarlanuı Ändijan waqıyğälärennän elek başlanğan ide.AQŞ belän xällär naçarlanğaç Kärimov Russiä häm Qıtayğa yaqınaya başladı . Mönäsäbätlär Ändijannnan soñ tügel ä eleke sovet respublikalarındağı inqilaplarınnan soñ naçaraydı .
Başqa faktorlar da yardäm itte älbättä. İyül ayında Şangxay xezmätäşlek oyışması AQŞnıñ töbäktän çigenüe öçen waqıt bilgeläün soradı Oyışmağa Üzäk Aziäneñ 4 ile şulayuq Rusiä häm Qıtay äğza bulıp tora.
Mäskäwdä urnaşqan Säyäsi Texnologiälär Üzägennän Sergey Mixeev süzlärençä
Mixeev(audio)
Kärimov AQŞ belän turıdan turı konfrontatsiädä ciñä almıyaçağın belä, Rusiä anıñ möräcäğät itä alğan berdänber il. Üzäk Aziädä AQŞnıñ urnaşuına Rusiäneñ ber dä qänäğät bulmawı bilgele . Kärimovnıñ AQŞqa qarşı çığuı , nigezdä anıñ xakimiättä qaluı öçen köräş bulıp tora Bu köräştä ul berençe bulıp AQŞnıñ xärbi bazaların beterergä qarar birde.
Kärimov Üzbäk iqtisadına kapital salğan AQŞ şirkätlärenä dä yaxşı küz belän qaramıy. Britaniäneñ eleke ilçese
Murray (audio)
Körimov könbatış şirkätläre ildä alternativ xakimiät bazası oyıştıra dip qarıy. Ul böten ilne şulsanda iqtisadnı bik nıq üz kontrolendä totarğa teli. Coca –cola, Newmont, British-American Tobacco kebek şirkätlärgä naçar möğämälä kürsätelä.Kärimov ilneñ tabiğıy gaz yatmaların täräqi itterü mäsäläsendä Rusiädän yardäm soradı.
Üzbäkstan hava bazasın arendağa birgän öçen AQŞtan Qırğızstanğa qarağanda küpkä azıraq aqça alıp tordı.. 15million dollar ä Bişkäkkä 50million dollar tülände .Ütkän atnada D. Rumsfeldneñ säfärennän soñ Ganci hava bazası öçen Qırgızıstanğa ike märtäbä kübräk aqça tülänäçäk, şulayuq Bişkäkkä 200 million dollar protsentsız kredit bireläçäk. Belgeçlär Üzbäkstannıñ bu qararı Bişkäkkä säyäsi häm iqtisadi fayda kiteräçäk digän qaraşta färidä xämit


text:
Ukraina parlamentı prezident Leonid Kuçma tarafınnan yaqlanğan, 2006-nçı yılda prezidentnı parlamentta saylaw turındağı qarşılıqlı qanun proyektın kire qaqtı.
450 deputatnıñ 304-e konstitutsiäne Kuçma täqdime belän şulay üzgärtügä qarşı çıqtı.
Ukrainanıñ xäzerge konstitutsiäse nigezendä prezidentnı böten il saylarğa tieş.
Kuçma üz täqdimen yaqlağanda bu Ukrainanı könbatış demokratiälärenä yaqınlaştıraçaq, parlamentnıñ köçen arttıraçaq digän dälillär kitergän ide. Ämma oppozitsiä Kuçma üz möddäte tämamlanğanda maxsus räweştä il prezidentın köçsezräk itärgä, üz warisına mömkin qädär azraq xakimiät qaldırırğa tırışa dip tänqitläde. Kuçmanıñ bu täqdimenä Yewropa Şurası, Yewropa Berlege häm Quşma Ştatlar da borçılu belderde. Ukrainada kiläse prezident saylawları üktäber ayında ütärgä tieş.


text:
Prezident bilgelänüe iğtibar üzägendä
Başqortstan Prezidentı Mortaza Räximovnıñ yaña möddätkä Prezident itep bilgelänüe iğtibar üzägendä qala. Xäbär itüebezçä, 10 üktäber respublikanıñ däwlät cıyılışı anı wazifasında qaldırdı. Tawış birüdä 120 deputatnıñ 119 qatnaştı häm barısı da uñay tawış birde. Çarada qatnaşqan İdel buyı federal' okrugı başı Aleksandr Konovalov Mortaza Räximovqa Rusiä gerbı, Rusiä tarixı kitabı häm şaxmat büläk itte.
İnnauguratsiädän soñ Räximov jurnalistlarğa kiläçäkkä plannarı belän büleşep, respublika xökümäten tulısınça otstavkağa cibärerlek, läkin barısın da bulmasa da, kadrlar üzgäreşen kötegez dip belderde.
Oppozitsiä şul uq könne parlament binası qarşında Mortaza Räximovnıñ bilgelänüenä qarşı piket uzdırırğa cıyınsa da, ul ütmäde. Oppozitsiä citäkçelege Rusiä Prezidentınıñ Mortaza Räximovnı yaña möddätkä kürsätüe belän kileşüen belderde. Şul uq waqıtta “Yaña Räximov iskesennän ayırıla. Monısın Putin teläsä qayçan urınınnan alala ” dip belderde.
İnternetnıñ “Başnyus” mäğlümat agentlığı Räximov innauguratsiäse bulğan könneñ “Novaya gazeta” jurnalistı Anna Politkovskaya cirlängän köngä turı kilüennän simvolik mäğnä kürä.
İnde Mortaza Räximovqa qotlawlar da ağıla başlağan. Berençelärdän bulıp Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev qotlağan.
Mönir Wafin, Ufa


text:
Vladimir Putin tarafdarları cıyın uzdırdı
Çärşämbe könne Mäskäwneñ Lujniki sport kompleksında Rusiä Prezidentı Vladimir Putinnı yaqlap Ğömümrusiä cıyını uzdı. Älege çarada Putin üze dä qatnaştı häm yalqınlı çığış yasadı. Moña qädär Putin tarafdarları zurlap 15 nöyäber könne Tverdä cıyılğan inde. Ul çaqta “Putin tarafdarları” xäräkätneñ berençe cıyını ütte. Älege xäräkät yaña ğına oyışsa da tiz arada üseş aldı.
Töbäklärdän wäkillär çaqırıla, Putinnı yaqlap törle cıyınnar uza. Däwlät yaqlawınnan başqa ğına tiz arada mondıy çaralarnı uzdıru, bilgele mömkin tügel. Mäskäwdä ütkän cıyın da aldan oyıştırılğanlığı belän cälep itte.
Rusiä Prezidentı Vladimir Putinnıñ çärşämbe könne üzen yaqlap uzdırılğan Ğömümrusiä cıyınında qatnaşuı, andağı yalqınlı çığışı, 5 meñgä yaqın xalıqnıñ oyışqan töstä şiğärlär qıçqırıp toruı Sovet zamanındağı cıyılışlarnı xäterlätte. Mäskäwneñ Lujniki sport kompleksında oyıştırılğan bu cıyında Putin kilgänçe 70-80nçe yıllar köyläre yañğıradı, ayırım alğanda Komsomol cırları işetelde, Rusiäneñ törle töbäklärennäni kilgän wäkillär “Tula – Putin öçen”, “Yamal töbäge Putin öçen” digän şiğärlär totıp tordı. Bu cıyın aldan oyıştırılğanlığı belän cälep itte. Tieşle cirdä qayber keşelär oyışqan töstä kümäk qıçqırular oyıştırdı. Säxnä zurlap Rusiä bayrağı räweşendä yasalğan ide. “Putinnıñ ciñüe – Rusiäneñ ciñüe”, “Bez Rusiägä ışanabız” kebek yazular çat sayın iğtibarğa taşlandı.
Prezident Putin aldan farazlanğança saylawlar turında söyläde, ayırım alğanda Berdäm Rusiä firkäse öçen tawış birergä çaqırdı. Vladimir Putin: ÄBiregä barlıq töbäk wäkilläre cıyılğan. Törle yäştäge törle hönär keşeläre, törle qaraşta bulğannar. Bez bügen bergä Berdäm Rusiäne yaqlar öçen cıyıldıq.
Putin üz çığışında dekäberdäge dumağa saylawlar kiläse yılnıñ martında uzaçaq Rusiä Prezidentı saylawları belän bäyle buluın äytte. Vladimir Putin:
"2 dekäber könne Rusiä Däwlät Dumasına uzaçaq saylawlar ilneñ kiläçäge öçen bik möhim. Bu yaña Parlamentnıñ Rusiä üseş ala barğan çorda, inde bilgelängän ilküläm proektlarnı tormışqa aşıruı belän genä bäyle tügel. İñ möhime bu saylawlar Rusiä ilbaşı saylawları aldınnan berniçä ay alda ğına uza. Ägär dekäberdä ciñülär bulsa, bu inde martta Rusiä Prezidentın saylawlarda da ciñü digän süz."
"2 dekäber könne Rusiä Däwlät Dumasına uzaçaq saylawlar ilneñ kiläçäge öçen bik möhim. Bu yaña Parlamentnıñ Rusiä üseş ala barğan çorda, inde bilgelängän ilküläm proektlarnı tormışqa aşıruı belän genä bäyle tügel. İñ möhime bu saylawlar Rusiä ilbaşı saylawları aldınnan berniçä ay alda ğına uza. Ägär dekäberdä ciñülär bulsa, bu inde martta Rusiä Prezidentın saylawlarda da ciñü digän süz."
Mäskäwneñ Lujniki sport kompleksında cıyında Putin xalıqnı iñ borçığan mäsälägä tuqtaldı. Ul sosial' xälneñ yaxşıruın, xezmät xaqlarınıñ 3 tapqırğa kütärelüen , ülüçelärgä qarağanda tuuçılar sanınıñ soñğı yılda artuın äytte. Kiläçäktä bolay barsaq Rusiäneñ iqtisadi xäle zur üseş alaçaq dide Rusiä Prezidentı:
"Ägär Rusiädä xäzerge üseş yünäleşe däwam itsä - iqtisad şulay alğa barsa, 10 yıl öçendä Rusiä iqtisadi yaqtan üseş alğan 5lekkä kerergä mömkin. Häm bez monı eşliaçäkbez."
Vladimir Putin kiläse aylarda däwlätneñ citäkçelege tulısınça yañaraçaq. Häm bu yañaru tieşle räweşle uzsın öçen, yäğni Prezident belän Parlament bergäläp faydalı eşli alsın öçen bezgä barı ciñü kiräk dip belderde. Putin turıdan-turı “Berdäm Rusiä” öçen tawış birergä çaqırdı.
Putin tarafdarları xäräkäte wäkilläre xäzer Rusiäneñ härber töbägendä bar. Ul oyışmalarnıñ küpçelege cirle xakimiat yärdämendä oyışa.


text: Üzbäkstandağı Ezgulik keşe xoquqları oyışması başlığı Wassiliä İnoyatova, törkemneñ ber äğzase xökem itelde, dip xäbär itte. Oyışmanıñ Üzbäkstannıñ könçığışında Ändican vilayätendä urnaşqan Marhamat şähärendäge bülekçäse başlığı Dilmurod Muhitdinov häm tağın 4 keşe östennän mäxkämä eşe yabıq işeklär artında uzğan. Uzğan yılnıñ may ayında Ändicanda bulğan qanlı waqiğälärdä, xökümät mäğlümatlärenä qarağanda 187 keşe häläk bulğan ide. Ämma keşe xoquqları oyışmaları, şul sanda Ezgulik törkeme dä, ğäskärlär xalıqqa höcüm itte, qorbannar sanı küpkä yuğarıraq, dip beldergän ide.


text:
İslam konferensiäse oyışması wäkilläre Qazanğa kilde
İslam konferensiäse oyışması general' särqatibe kiñäşçese Nabika Diallo häm Senegal respublikasınıñ eş birü milli federatsiäse prezidentı Mansur Qama Tatarstan belän tanışu, xezmättäşlekne arttıru öçen kilgännär. Äytergä kiräk, Rusiä İslam konferensiäse oyışmasına küzätüçe il bularaq kerä. Häm Rusiä qısalarında Tatarstan bu yunäleştä iñ berençe eşlärne başqara. Bilgele bulğança, uzğan yılnı Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev ğäräp illärendä buldı, şulay uq İslam konferensiäse oyışması general' särqatibe Äqmäletdin Eqsanuglı belän dä oçraştı. Küräseñ oçraşu buşqa uzmağan, särqatibeneñ kiñäşçese Nabika Diallo äytüençä, bu säfärgä alarnı Äqmäletdin Eqsanuglı yullağan.
Tatarstan säwdä häm iqtisadıy xezmättäşlek ministrlıysında uzğan oçraşu barışında ministr Xafiz Salixov, törle şirqat citäkçeläre qatnaştı. Nabika Diallo:
İslam oyışması konferensiäsenä barlığı 57 il kerä. Bu Berläşkän millätlär oyışmasınnan soñ iñ öre Xalıqara oyışma bulıp tora. Bügenge köndä dönyada 1 meñ yarım milliard möselman yäşi. Bezne Tatarstan belän tığız elemtälär bäyli. Sezneñ Prezident İslam konferensiäse oyışmasınıñ ştab-fatirında da buldı. Alar general' särqatib Eqsanuglı belän dä oçraştılar. Äqmäletdin Eqsanuglı şulay uq Tatarstanda da bulğan ide.
Nabiqa Diallo Tatarstan Prezidentı Mintimer Şäymiev 2007 yılğı Soğud Gärabstanıyndağı Feysal patşa isemendäge premiäne aluın zur näticä dip qat-qat bilgeläp uzdı.
Tatarstan säwdä häm tışqı iqtisadıy xezmättäşlek ministrı Xafiz Salixov respublikanıñ iqtisadı belän tanıştırıp qunaqlarnı şaqqattırdı.
Senegaldan kilgän Mansur Qama bolay dide
Sezneñ respublika dönyadağı möselman ömmäte üseşenä bik zur öleş kertä ala. İslam illäre belän täcribä urtaqlaşu, fiker alışu öçen böten mömkinlegez dä bar. Bälki sez beläsezder 2007 yıl İslam konferensiäse oyışmasınıñ çaraları säwdä häm iqtisadıy üseş yunäleşe belän bäylängän. Häm ul çaralarnıñ 90 protsentı Afrikada uzaçaq.
Mansur Qama Tatarstan şirqat'lären Afrikada tanıtu kiräklegenä basım yasadı, eşlekle säfärlär oyıştıru turında fiker yörtte, şulay uq ul kiläçäktä İslam üseş bankı Tatarstanğa zur investitsiälär kertä alır ide bilgeläp uzdı. Monnan tış oçraşuda Tatarstanda da İslam finans institutların buldıru turında süz alıp barıldı. Bu xaqta Tatarstan säwdä häm tışqı iqtisadıy xezmättäşlek ministrı Xafiz Salixov
Bez törle yunäleştä eşlär alıp barabız. Xäzer Malayziä wäkilläre proyektı qarala häm biznes-proekt tözelä.
Ministr Xafiz Salixov İslam konferensiäse oyışması wäkilläre 3 kön buyı Tatarstan belän tanışqaç, näticä çığaru nisbätennän comğa könne tağın ber oçraşu bulaçağın äytte. Çönki oçraşuda urtaq investitsion kompaniä buldıru turındağı fiker dä äytelde.
Landış Xarrasova


text:
Elimizde 21 qaraşadan bastap tozığı jetken avtokölikterge ötemaqı beriletinin xabarlağan edik. Endi kölik ïelerine ötemaqı alw üşin qanday` qujat qajet? Osı suraqqa jawap izdep körey`ik.
Qazaqstannıñ 17 qalasında eski avtokölikterdi qabılday`tın beket jumıs istey`di. Bul bağdarlamanı «Öndirwşilerdiñ keñey`tilgen mindettemeleri» (ÖKM) JŞS day`ındağan.
Bağdarlamağa qatısatın jeke tulğalarğa qajetti qujattar tizimi:
1) Bağdarlamağa qatısw jöninde ötiniş. Onda TAÄ, SÏN, BÏK jäne esepşot nömirin mindetti türde körsetw kerek;
2) Eski kölikti joyuğa tapsırw üşin İİM organınan tirkewden şığarw jöninde anıqtama;
3) Ötiniş berwşiniñ senimxatı (eger kölik ïesi bolmağan jağday`da);
4) Kölik ïesiniñ nemese senim bildirgen adamnıñ jeke kwäligi;
5) Esepşot jönindegi anıqtama;
6) Tozığı jetken eski kölikti joyuğa tapsırw jöninde kelisim.
«Eski kölikti joyuğa tapsıratın zañdı tulğalar jäne onıñ atınan äreket etetin senimdi tulğa memlekettik tirkewde turatındığı jöninde qosımşa anıqtama day`ındaw kerek. Jïnaqtalğan eski kölikter avtokölikterdi joyatın zawıtqa jiberiledi. Bolaşaq zawıttıñ qurılısın qolğa alatın merdiger kompanïyalar arasındağı bay`qaw qaraşa ay`ında jarïyalanadı», -dey`di QR Énergetïka mïnïstrligi Qaldıqtardı basqarw departamentiniñ jetekşisi Gülşïra Atemova.
Ay`ta ketey`ik, tolıq jïıntıqta 150 mıñ teñge jäne avtokölik jürmey`tin bolsa (kölik şanağı, esigi, qozğaltqış, berilis qorabı mindetti bolwı kerek) 48 mıñ teñge beriledi.


text:
Ğiraqta köçle hawa operatsiäse bara
Bağdadta Ğiraq parlamentınıñ berençe utırışı ütte. Yaña parlament Ğiraqta dekäber ayında saylanğan ide. Qor'än uqılğannan soñ, 275 deputat barısı bergä ant birdelär. Şunıñ belän sessiä tämamlandı. Menä öç ay inde Ğiraqnın töp säyäsi köçläre yaña qoolitsiä xökümäte tözü turında ber kileşügä kilä almıy. Ğiraq başqalasınıñ törle rayonnarında uzğan tönne 25 siwil keşe mäyete tabılğan. Ğiraqnıñ eçke eşlär ministrlığı bu qorbannar barısı da şığilar belän sönnilär arasındağı bäreleşlär näticäse dip belderä.


text:
Yewropa Berlege Kosovonı qayğırta
Yewropa komissiäse bügen Brusseldä Kosova öçen yardäm konferansiasın uzdırdı. Älege cıyında iğanäçe illär Kosovoga 1 milliard yewrodan kübräk aqça yärdäme kürsätergä wäğdä itte.
Yewropa Berlege, cıyılışnıñ başında Kosovoğa 500 million euro aqça biräçägen açıqladı.
Bu turıda Berlekneñ kiñäyü komissionerı Olli Rehn bügen irtän yasağan çığışında iğlan itkän ide. Rehn bu yärdämneñ Berlekneñ Kosovonı qayğırtuının ber ğalämäte buluın äytte:
Ğomum alğanda, Yewropa biräçäk aqça ber milliar yewrodan artsa da, bu Priştina kötkän 3 milliard yewrolıq ixtiyaçnı älegä tulısınça qanäğatländermi.
Läkin äle monnañ qala Kosovoga östämä yärdämnär dä bulaçaq. Mäsälän AQŞ 400 million dollar aqça birergä wağdä itkän ide. Yewropadağı möselman däwläte bulğan Kosovoğa bulırğa teläktäşlek beldergän Ğaräp illäre dä Kosovoga östämä yärdäm kürsätäçäk.
NATO köçläre Töbäk iminlegen Yugoslaviadan BMO qaramağına tapşırğan 1999 yıldan birle Kosovoga yaqınça 2 milliard eurolıq aqça yärdäme bulğan ide. Şulay da 2 million alban xalq` yäşägän Kosovo Yewropadağı iñ yarlı illärdän birse. Qaysı ber çığanaqlarğa qarağanda ildäge eşsezlek sanı 60 %qa citkän.
Yewropa Berlege kiñäyü komissionerı Olli Rehn, Kosovoda yış oçrağan korupsiä mäsäläsenä dä tuqtalıp birgän här ber tänkä aqçanıñ qayda qullanıluın kontrol iteläçägen äytte.
Kosovo citäkçeläre birelgän aqça belän yullarnı, energia qorılmaların yañartıp mäğarifne üsterergä häm eşsezlek sanın kimetergä tırışaçaqların belderä.
Şul uq waqıtta Kosovo citäkçelege xalıqara cämäğatçelek tarafınnan bäysezlegenen tanıluı öçen tırışa. Bügen irtä çığış yasağan Premyer ministr Haşim Taçi Dönya bankı häm Dönya aqça fondı İMFkä äğzalıq öçen möräcäğat ittek dip belderde. Monnañ qala Kosovo NATO häm Yewropa Berlegenä äğzalıq öçen möracäğat itärgä omtıla.
Xäzergä qadär Kosovo bäysezlegen 40tan artıq il tanıdı. Yewropa berlege illärenen kübese Kosovo bäysezlegen tanıdı.
Rusiäneñ yaqlawın alğan Serbia isä, Kosovoganıñ küp sallı yärdäm birä alaçaq xalıqara oyışmalarğa äğzalığın tuqtatu öçen üz qararlılığın däwam itä.
Serbia premyerı Mirko Cvetkovic kiçä parlament aldında yasağan çığışında, Yewropa Berlegenä kergän dä Serbianıñ berdän ber strategik adımınıñ, Kosovo bäysezlegen ber qayçanda tanımaw bulaçağın belderde.


text:
Premier Sharon xökümäte elekege pozitsiäsen üzgärtep yäkşämbedä törmädä totılğan 540 fälästin radikalen irekkä çığarırğa buldı. İzrael xärbiläre Könbatış Üzänendä küp kenä yul blokadaların sütte.Böten bu çaralar Sharonnıñ AQŞqa oçıp kitüennän berniçä säğät elek kenä kürelde.Waşingtonda Sharonnı Prezident Bush belän qayber mäsälälärdä fiker ayırmalıqları kötä.
A.Sharon kabinetı yäkşämbedä 9qarşı 14tawış belän İzrael törmälärendä totılğan Hämäs vä İslamçı Cihad äğzalarınıñ qayberlären irekkä çığarırğa buldı. Bu fraksiälär bilgele bulğança İlzraeldä oyıştırılğan intihar höcümnäre öçen cawaplı. Saqlanu ministırı Shaul Mofaz fälästinnärne irekkä çığarunı yaqlap tawış birgännnän soñ , bu qıyın dilemma bulsa da tınıçlıq öçen kiräkle , minemçä solıxqa şans tanırğa tieşbez dip söylägän, Finans ministırı B.Netanyahu da kabinet utırışında,Bush belän oçraşudan elek Sharonnıñ pozitsiäsen nığıtu öçen fälästinnärne irekkä çığaru zarur dip beldergän. İzrael räsmilärenä qarağanda bu könnärdä islamçı törkemnärneñ 210, Arafatnıñ Fatax firkasınıñ 210 äğzası häm törle cinayätlär säbäple qulğa alınğan tağı 120 fälästinle irekkä çığarıla. Ğomumän alğanda fälästinnärne irekkä çığaru qararı uñay qarşı alındı. Fälästin mäğlümät ministırı Nabil Amr jurnalislarğa (audio)
Minemçä İzrael belän yaña tör mönäsbätlärgä başlau häm tınıçlıq planın kiñ külämdä yaqlattıru öçen alğa taba atlanğan uñay adım.
Ämma Hämäs citäkçelärennän Abdel Aziz al Rantisi qaraşınça fälästin totqınnarnıñ qayberlären genä irekkä çığaru ışanıç buldıru öçen citärlek tügel. Rantisi(audio)
Bu İzrael yağınıñ atlağan möhim adım tügel. Uyın ğına.Bez qulğa alınğan barlıq ğäräb-fälästinnär irekkä çığarılmasa , Hämäs operatsiälärne tuqtatu öçen alğa sörgän şartlar ütelmägän dip qarıyaçaq .Näticälär öçen alar cawaplı bulaçaq. Bilgele bulğança fälästin premiäre M.Abbas comğada Waşingtonda Prezident Bush belän oçraştı. AQŞta uiñay täsir qaldırğan Abbasnıñ fälästinnär arasında popularlığın arttıru mäqsatında Bush 20million dollarlıq yardäm dä wäğdä itte. Fälästin premiäre İzraelneñ törmädä totılğan 6meñ fälästinlene irekkä çığarunı kire qağuın belderde, Ul ayruça İzraelneñ iminlek diwarı tözüe turında da şiqäyät belderde. Äytep kitkän här ike mäsälädä tınıçlıq planında qaralmağan. Prezident Bush iminlek diwarı şulayuq yähud utarlarınıñ tözelüe tuqtatılırğa, röxsätsez tözelgännäre cimerelergä tieş dip söyläde. İzrael mätbuğatına qarağanda Sharon Bushnıñ Könbatış Üzänendä diwar tözüne tuqtatığız digän taläben kire qağırğa cıyına. Fälästinnär bu diwar kiläçäktäge Fälästin däwläteneñ çige bulaçaq häm bu Könbatış Üzäneneñ 45%nıñ ğına fälästinnärgä bireläçägen kürsätä dip qarşı çığalar. İzrael isä terrorçılarnıñ ütep kerüen tuqtatu öçen diwar kiräkle digän noqtada tora. Sharonnıñ vizit waqıtnda närsä äytäçäge mäğlüm fälsätin citäkçelege solıx plannıda taläp itelgäneçä radikal törkemnärne taratmadı, qoralsızlandırmadı. M.Abbas ta anıñ iminlek köçläre başlığı Dahlan da watındaşılar suğışına alıp bara alaçaq qurqınıçlı taratu eşenä kereşmäde. Ä radikal törkemnärneñ İzraelgä höcümnären 3 ay buyı tuqtatıp toruğa ireşte, Abbasnıñ totqınnar mäsäläsen ni öçen prioritet itep quyğanı añlaşılsa da İzrael qulları qanğa buyalğan fälästinnärne irekkä çığarmayaçaqbız dip belderde. Sharon oçqıçqa utırğança tağı yullardağı qayber blokadalarnı sütep fälästinnärneñ üz territoriäsendä säyäxät itüen qulaylaştırdı, şulayuq 5meñ fälästin eşçesenä İzraelgä barıp eşläü röxsäte birde. Sişämbedä G. Bush , Sharon kürgän çaralarnı älbättä tınıçlıqqa taba atlanğan adımnar dip xuplayaçaq, ämma ike citäkçeneñ iminlek diwarı şulayuq yähud utarları mäsäläsendäge pozitsiäse berbersennän şaqtıy yıraq
färidä xämit, prga


text:
Bıyılğı Nobel Tınıçlıq büläge iäse İranlı Şirin Ebadi İslam xaqına köç qullanularnı ğäyepläp çıqtı.
AUDİO: Ägär keşelär İslam xaqına üterä ikän, şunı belegez, alar İslamnı bozalar. İslam tınıçlıq häm ğädellek dine.
Elegräk Ebadi İran xökümäten barlıq säyäsi totqınnarnı häm jurnalistlarnı mömkin qädär tizräk irekkä çığarırğa çaqırğan ide. Ebadi Nobel tınıçlıq bülägen alğan berençe İran watandaşı häm Möselman xatını. Ul berqayçan da säyäsi xakimiätkä omtılmayaçağı, ämma İranda advokat häm keşe xoquqları aktivistı bularaq eşçänlegen däwam itäçäge turında äytte Ebadi 1 million 300 meñ dollar külämendäge Nobel bülägen keşe xoquqların yaqlawğa totaçaqmın dip belderde.


text:
Bişkäktä oppozitsiä citäkçese Roza Otunbayeva fatirınıñ balkonında şartlaw buldı
AUDİO: Minemçä bu xakimiät ısulı, xakimiätneñ oppozitsiägä mönäsäbäte. Bu ildä matbuğat ğına tügel demokratiä dä qurqınıç astında. Ämma bez anı birmiäçäkbez.
Elekke tışqı eşlär ministrı Otunbyeva oppozitsiä citäkçeläreneñ berse bularaq uzğan yäkşämbe könne ütkän parlament saylawların qatı tänqitläç çıqtı. Xakimiätlär anıñ bu saylawlarda namzät bularaq qatnaşuına kirtä quydı. Prezidentnıñ matbuğat wäkile bu şartlawğa xakimiätlärneñ qatnaşı buluın kire qağıp militsiä tikşerü eşlärenä kereşte dide.


text:
Quşma Ştatlarda uzğan saylawlarda, Demokratlar firkäse, soñğı 12 yıl eçendä berençe tapqır, Kongressnıñ ike pulatında da küpçelekkä ireşergä mömkin. Mäğlümat çığanaqları xäbär itüençä, Virginiya ştatında senatqa saylawlarda demokratlar wäkile Jim Webb äz genä küberäk tawış cıyıp ciñgän. Ägär dä saylaw näticäläre räsmi raslansa, anıñ ciñüe Senatta Demokratlar firkäsenä, küpçelekne täemin itüçe, 51 nçe urınnı alıp kiläçäk.
Kiçä Quşma Ştatlar prezidentı George Bush, ara-saylawlarda, Ğıyraqta tärräqıyat bulmaw, respublikannarnıñ ciñelüenä kiterüen tanıdı.


text:
Bïılğı jılı Qazaqstanğa 11 mıñ oralman otbası keldi. Bul 2015 jılmen salıstırğanda 6 ese köp. Bul twralı «Azamattıq qoğam damwınıñ jağday`ı jäne perspektïvaları» taqırıbında ötken forwmnıñ plenarlıq otırısında Premʹer-Mïnïstrdiñ orınbasarı Ïmanğalï Tasmağambetov xabarladı.
«Sizderdiñ nazarlarıñızdı tağı bir özekti bağıt – Qazaqstanğa kelgen otandastarımızdı älewmettik bey`imdew mäselesine awdarğım keledi. Munda da memleket pen ÜEU öz älewetin durıs qoldana almay` otır. Bïılğı jılı elimizge 11 mıñ otbası köşip keldi. Bul 2015 jılmen salıstırğanda 6 ese köp. Otandastarımız qujattardı räsimdew, bilim alw, älewmettik bey`imdelw turğısında kömekke zärw bolıp otır. Däl osı mäselede ÜEU-nıñ röli erekşe mañızdı dep bilemin. Öy`tkeni, oralmandardı jaña qoğamğa äkimşilik mexanïzmderdi qoldana otırıp bey`imdewge bolmay`dı. Munı tek olardı birte-birte qoğamdıq qurılımdarğa tartw arqılı jüzege asırwğa boladı», - dedi vïce-premʹer.
Sonday`-aq, vïce-premʹer öñirlerdegi azamattıq qoğam ïnstïtwttarınıñ damw problemasın atap körsetti.
«Jasıratını joq, tanımal ükimettik emes uy`ımdar men olardıñ köşbasşıları eki ortalıqta – Almatı men Astana qalalarında şoğırlanğan. Büginde Almatınıñ özinde ğana 6 mıñğa jwıq kommercïyalıq emes qoğamdıq qurılımdar tirkelgen. Bul bükil respwblïkadağı ÜEU sanınıñ 40 pay`ızın quray`dı», - dep atap ötti Ï. Tasmağambetov.
Sonımen qatar, Premʹer-Mïnïstrdiñ orınbasarı Forwm ayasında qabıldanğan barlıq usınımdar Ükimet tarapınan mindetti türde qaralıp, şeşim qabıldawda eskeriletinin mälimdedi, dep xabarlay`dı primeminister.kz.
kyzylorda-news.kz


text:
Ğiraq şiğiläre konstitusiäne yaqlar öçen uramnarğa çıqtı
"Terrorğa – yuq, konstitusiägä eye" digän şiğärlär yañğradı.
Cıyınnı şiğilärneñ Ğiraqta İslam İnqilabınıñ Yuğarı Şurası oyıştırdı. Töp qanunnı yaqlağan mondıy cıyın Ğiraqta äle berençe tapqır ütte.
Köç qullanu bügen dä däwam itte. Bağdadnıñ könyağında ike mäçetkä comğa namazına kilgän sönni möselmannarğa bilgesez keşelär ut açqan, kimendä 2 keşe häläk bulğan, 4se yaralanğan.
Başqaladan tönyaqqa taba 250 çaqrım yıraqlıqta urnaşqan Beiji şähärendä 5 ğiraq xärbie häläk bulğan, 9zı cärähätlär alğan.
Soñğı ike köndä Ğiraqta 3 amerikan xärbie häläk bulğan.


text:
BMOsı küptän tügel genä Xatın qız, suğış wä solıx isemle xisabın iğlan itte. Anda bäysez belgeçlär qorallı konfliktlarnıñ xatın qızğa täsire häm xatın qıznıñ tınıçlıq urnaştırudağı role turında fikrelären beyan itä. Şul xisap 20-nçe ğıynuarda Yevropa Parlamentında tikşerelä başlıy.
Bu programmalarda , xatın qızlarnıñ terlek - xäywän kebek bordel, faxişxanälärgä satıluı , qıynaluı, ezärleklänüe turında söyläp kilgäç qaysı ğasırda yäşibez soñ dip sorası kilä.Bmonıñ xatın qızlar turındağı xisabında da näk şul turıda süz bara. Citmäsä suğış tügel ä tınıçlıq waqıtında da xällärneñ ällä ni yaxşıdan bulmawı añlaşıla. Balkanda xatın qızlarnıñ satıluı problemanı kürsätep tora, ämma xatın qıznı saqlarğa tieşle keşelärneñ bu eşkä qatnaşuı küñelne tağı da nıq töşerä. Ägär dä tınıçlıq saqlau operatsieläre häm xalıqara yardäm faxişälekne arttıru , sexual explotatsie häm SPİDnıñ cäyelüenä turıdan turı bäylänä ikän , ömedlär bik tizlektä ömetsezlekkä äylänä. Barlıq legal konvensiälär xatın qıznı saqlau mäqsatın quysa da , alar köçqullanu qorbanı. Konflikt waqıtnda balalar häm xatın qızlar bigräk tä vaxşät, bäğersezlek hädäfe ,tağı da yamanı , ägär dä alar niçek tä bulsa qotılıp, yäşäp qalsa, alarnı ezärlekläüçelär cezalanmıy.’ Xatın qız, suğış , tınıçlıq ‘ xisabı xatın qızğa belä torıp yünälderelgän köç qullanunı üzgärtü mäqsatın quya.
Finländieneñ eleke saqlanu ministırı, BMOsı general sekretarı Kofi Annan tarafınnan konfliktta xatın qıznıñ täcribäsen tikşerü eşe belän wazıyfalandırılğan Elizabeth Rehn İrnaldie gazetası İrish TİMESga bugenge konflkitlarda xatın qız gäwdäse suğış qırınıñ ber öleşe xälenä kiterelde dip äytkän .Elizabeth Rehn Liberieneñ eleke finasn ministırı Ellen Johnson Sirleaf belän könçığış Timor, Kämpuçe, Balkan , İzrael , okupatsielängän Fälästin territorieläre Kolombia, Afrikada Somalia Sierra Leone Liberie häm Gineada bulğan. Äytep kitkän barlıq bu urınnarda konflikt bara. Alar bu säyäxätlärendä suğıştan başqa ber närsä dä belmägän niçä buın xatın qız oçratqan . Bu xatın qızlarğa belä torıp spid yoqtırılğan , yäki köçlängän balağa ütkän , mäqsat doşmanğa kündermä genä cibärü. Xatın qız kündermä cibärelgän xat konvertı gına bulıp tora.
Xisapta cineskä nigezlängän köç qullanu , ikençe yaqnı kimsetü qoralı bulıp tora dip äytelgän. Monıñ öçen xatın qız qullanıla. Alar köçlänä, ezärleklänä . Arta barğan sanda xatın qız suğış zonasınnan satıla , qol xälenä kiterelä , eşlätelä
yäki sex xezmätkärenä äyländerelä. İn kimendä 250meñ ä bälkim 500meñ xatın qıznıñ kübesenä 94-nçe yılda Rwanda da belä torıp spid yoqtırıldı. Bosnia Herzogovinda köçläü, qorsaqqa qaldıru , etnik tazartu forması ide. Küp kenä qorsaqlı xatın bala tudırğançı törmädä totıldı. Kosovoda 20meñnnän artıq xatın köçlände, alarnıñ zur öleşe balağa ütte. Könçığış Timorda , bäysezlek öçen köräş barğanda İndonezie yaqlı xärbilär massa külämdä xatın qıznı köçläde. Elizabeth Rehn ayrım xatın qıznıñ añlatqan qotoçqıç närsälärgä min ber niçek tä üzemne äzerli almadım dip söyli. Xatınnıñ balası, ire aldında ezärleklänüe, urlanuı, anı xärbilärneñ sex qolı xälenä kiterü , yäki qorsaqlı xatınnıñ balasınıñ ğarib tuuı öçen xärbilärneñ eşlägän vaxşiklelär Elizbeth Rehn äytkännäreneñ ber niçäse genä. Anıñ kürgännären monda añlatıp, söyläp bulmıy, radiobıznıñ kodeksı andıy bäğärsezleklärne qabatlaunı tıya.
Xisapta tınıçlıq xökem sörgändä xatın qıznıñ xäle bik az ğına yaxşıraq digän qänäğätsezlek belderelgän. Xatın qız ğomumän alğanda tınıçlıq urnaştıru protsessınnan çittä qaldırıla. Alarnıñ analiz, kertkän öleşläre keçeräytep, bozılıp kürsätelä.yış qına här ike yaq ta alarğa qarata köç qullana. Dönya oyışmasınıñ xisabında xatın qız küp kenä oçraqlarda tınıçlıq urnaştıruçı häm konliktlarnı çişüçe töp köç bulıp tora dielgän . Xisabta 21nçe ğasırda xatın qızlarnı saqlau vä yaqlaunıñ citärsez buluı kürenep tora dip äytelgän . Elizabeth Rehn xisabta birelgän 70kiñäş yardäm itär dip ömed itä. Kiñäşlär arasında tınıçlıq protseslarında xatın qızğa citäkçel rol birü , suğış waqıtında xatın qızğa qarşı köç qullanu xällären tikşerü öçen komissie buldırılırğa,xatın qıznı faxişelekkä mäcbür itkän , alarnı ezärleklägän BMOsı tınıçlıq saqlau ğäskäriläre , yardäm oyışmaları wäkilläre östennän tikşerü ütkärü….. Ğıyraq suğışı turında isä Elizabeth Rehn citäkçelärne bik saq bulırğa, nıqlap uylarğa çaqıra. Rehn süzlärençä, min saqlanu ministırı bulıp torğan çaqta , üzemne bik aqıllı, küp närsä beläm dip uylıy idem, ämma Balkanda keşe xoquqları öçen mäxsus komisar bulıp bilgelängännän soñ bu fikrem nıq üzgärde ber genä suğış ta qan tügelme, fäciğäsez betmi .
Färidä Xämit, Praga


text:
Amerikannarnıñ Ğiraqtağı waqıtlı idaräse häm anda Ğiraqlılarnıñ da qatnaşuwı mäs''äläse
Kiläse atna başında amerikannarnıñ Ğiraqtağı waqıtlı idaräse başlığı Jay Garner cirle säyäsi citäkçelär belän oçraşıp, ildä kiläçäk xakimiatne oyıştıru mäs’älälären qararğa cıyına. Ğiraq wäkilläre üzläreneñ waqıtlı idarä eşlärendä dä qatnaşırğa teläwen belderä. Garner mondıy oçraşunı 10 kön elek inde ber ütkärgän ide, ul şaqtıy kiyerenke şartlarda uzdı.
Audio
“Älegä mömkin bulğan berdänber protsess, ul da bulsa keşelärneñ bergä cıyılıp bezneñ belän aralaşuwı häm üzläreneñ ni teläwen citkerüwe. Sez inde kürdegez, bu eş könyaqta yaxşı ğına oyışıp kitte, gärçä ilneñ tönyaqtağı körd öleşenä andıy närsä ütkärü mäcbüri tügel” di waqıtlı amerikan idaräse başlığı Jay Garner. Tönyaqta çınnan da inde yıllar däwamında Bagdadqa buysınmağan körd moxtariate eşläp kilä. Moñardan tış Garner xäbärçelär aldında başqa uyları belän urtaqlaşmadı, elekke general üz plannarın kiñ cämäğätçelekkä mömkin qädär äzräk citkerergä teläwçe bularaq tanılğan keşe. Üz belderülärendä dä ul bik kiñ mäğnäle, törleçä añlap bula torğan töşençälär qullana. Şuña kürä Ğiraqtağı xalıqara xäbärçelär anıñ närsäne küz aldında totıp äytkänen yış qına añlamıy da. General älegä üzeneñ matbuğat xezmäten buldırmadı, şuña kürä kiräk añlatmalar alu öçen möräcäğät iterlek urın da yuq. Näq menä şul säbäple Bagdadtağı mäğlümat çaraları wäkilläre Garnernıñ düşämbegä bilgelängän söyläşülären kötä, ul xakimiat itüdä qatnaşu teläge beldergän Ğiraq wäkilläre belän oçraşırğa tieş. Ğiraqta üz xärbilären totqan çorda Waşington xakimiatne ni däräcädä Ğiraqlılar belän büleşergä riza, süz şul xaqta baraçaq. Qayber säyäsi törkemnär ğomumän amerikannar inde bügennän ük ildän kitärgä tieş dip isäpli. Ğiraq şığıylarınıñ abruylı ber oyışması, älegä Tähranda urnaşqan İslam inqilabı şurası, il belän barı tik Ğiraqlılar üzläre genä idarä itä ala, biredä Garner öçen urın yuq dip belderä. Şura citäkçeseneñ urınbasarı Abdul Äziz Xäkim.
Audio
“Garnerğa biredä ixtiac da, anıñ ildä qaluwınıñ kiräge dä yuq, bar mäs’älälärneñ dä Ğiraqlılarnıñ üzlärenä tapşırıluwı läzem, çönki alar üzläre dä Ğiraq belän idarä tä ala” dip belderä şığıy möselmannarı citäkçelärennän berse Abdul Äziz Xäkim. Anıñ oyışması Ğiraqtağı şığıylarnı ni däräcädä wäkillek itäder, tögäl bilgele tügel, läkin başqa şundıy törkemnär dä ildä islam däwläte tözüne alğa sörä. Amerikannar öçen bu qabul itärlek tügel, älbättä. Saqlanu ministrı Donald Rumsfeld äle menä xäzer genä, Ğiraqtağı kiläçäk idarä turında sorağaç, “ägär dä sez bezneñ, İran tibındağı xökümät xaqında ni uylawıbıznı beläsegez kilsä, cawap şul, bu berqayçan da bulmayaçaq” dip belderde. Waşington üz xärbilären Ğiraqta küpmegä qaldıraçağı turında älegä räsmän berni dä äytmäde. Cämäğätçelekkä kilep ireşkän qayber plannarğa qarağanda, andağı xärbi idarä 18 ay däwam itep, şul waqıt eçendä ilneñ waqıtlı xakimiate qorılırğa häm ul ildä irekle saylawlar ütkärüne äzerlärgä tieş bulaçaq.
Kärim Kamal, Praga.


text:
Prezidentnı bıyıl Quşma Ştatlarda ğına tügel, Äfğanstanda da saylayaçaqlar, xörmätle tıñlawçılar. Tawış birü anda xätta beraz irtäräk, üktäbrneñ 9-ında uzaçaq. Düşämbe şul saylawlarda qatnaşırğa telägän nämzätlärneñ bu xaqta belderüe öçen soñğı kön ide. İnde programma äzerlänep yatqanda yarışqa Äfğanstannıñ xäzerge prezidentı Xämit Qarzaynıñ da quşıluı xaqında xäbär kilde.
Üzeneñ kiläse prezident saylawlarında qatnaşaçağı xaqında bik soñğa qalmıy ğına iğlan itüe öçen Xämit Qarzay aldan planlaştırılğan Pakstan säfären dä kiçekterep torırğa buldı. Qabulda qalu räsmi töstä härxäldä şulay dip añlatıldı. Läkin kiçekterü artında Äfğanstannıñ yuğarı citäkçelegendä tuğan qatlawlıraq täräqqiat tora sıman. Başta, Qarzay üze belän bergä saylanaçaq ike vitse-prezidentnıñ berse itep saqlanu ministrı, taciq mäxälläseneñ kürenekle citäkçese Möxämmäd Fähimne alır dip farazlandı. Ämma ul oçraqta Fähim xäzerge urınınnan kitärgä tieş ide, ul üze isä monı bik telämäde dip xäbär itelde. Soñğı ike kön Qabulda kierenkelek tağın da arta töşte - Möxämmäd Fähim xökümätneñ prezident Qarzay belän şimbä könnärendä uza torğan kiñäşmäsenä kilmäde, anıñ urınına ul üzeneñ idarä başlığı belän bik ozaq oçraşu ütkärde. Fähim citäklägän Tönyaq Berektäşlektäge xärbi başlıqlar üzlärenä Qabulğa kilü häm äzer toru ämere birelüe xaqında belderde. Yäkşämbegä, ike citäkçe arasındağı şuşı qarşılıq azmı-küpme xäl itelde dip äytelsä dä, Qarzaynıñ Pakstan säfären kiçekterüe Qabuldağı wäzğiatneñ şaqtıy qatlawlı bulıp qaluına işarä itä. Düşämbe kiçen Xämit Qarzay räsmi töstä üzeneñ 9-nçe üktäbrgä bilgelängän saylawlarda qatnaşaçağın belderde. Anıñ belän bergä saylanaçaq ike vitse-prezident nämzäteneñ iseme dä mäğlüm buldı häm alar arasında Möxämmäd Fähim yuq. Şularnıñ berençese - Äxmät Zia Mäsüt, 2001-nçe yılda üterelgän Äxmät Şah Mäsütneñ enese, ikençese - Äfğanstan xäzäräläre yulbaşçısı Kärim Xälili. Yaña prezident bulu telägen ildä 20-läp keşe beldergän ide. Şular arasınnan iñ ömetlese bulıp Xämit Qarzay tora, älbättä. Qüwäte yağınnan aña küpmeder däräcädä barı tik tönyaqtağı üzbäklärneñ citäkçese general Räşit Dostum ğına köndäş bula ala. Ul Äfğanstan üzbäkläre tawışın qazanır dip kötelä. Nämzätlärne yaqlaw şulay itep milli tösmer alaçağına saylawlarda elekke ministr, şığıy möselmannar başlığı Xaci Möxämmäd Mohaqiqnıñ qatnaşuı da işarä itä. Paştunnardan soñ ilneñ ikençe zur milli törkeme bulğan taciqlardan, alar arasında populär Äxmätşah Mäsütneñ enesen üz yağına cälep itep Xämit Qarzay Äfğanstandağı milli berdämlekne saqlap qalırğa tırışa, läkin Äxmät Zia Mäsüt älegä qädär ilneñ Rusiädäge ilçese bulıp eşläp kilde, häm anıñ taciq mäxälläsenä yoğıntısı, üz qorallı köçläre bulğan Möxämmäd Fähimnän azraq. Fähim belän doşmanlaşıp Qarzay Äfğanstandağı ictimaği-säyäsi wäzğiatne tağın da totrıqsızlanıdra ala. Bigräk tä saylawlar aldınnan.
Kärim Kamal


text:
Tatarstan Prezidentınıñ matbuğat üzäge xäbär itkänçä, Mintimer Şäymiev 4 mart könne Mordoviä başqalası Saranskida, qabat saylanğan respublika başlığı Nikolay Merkuşkinnıñ wazifağa kertüenä bağışlanğan Däwlät cielışınıñ tantanalı utırışında qatnaştı. Min kilä almıy buldıra almadım, dide ul, Nikolay Merkushkin minem küptänge dustım häm böten region citäkçeläre anıñ şulay küp tawış ciep saylawlarda ciñüenä şat, dide ul Saranskidağı utırışta. Mordoviä başqalasında 16 meñ tatar yäşäsä dä, tatar balalarınıñ milli tellärendä belem alu mömkinlege yuq, digän ul häm Mordoviä citäkçelären alarnıñ Tatarstandağı millättäşläreneñ niçek erzya, mokşa tellären öyrängänen qarap kitärgä çaqırğan. Ul şulay uk Mordoviädäge millättäşlärebezneñ «Yaqtaşlar» cämğiäte wäkilläre häm Tatarstan säwdä yortı citäkçeläre belän oçraştı.
Ä 5 martta Tatarstan Prezidentın Qazan piramidasında zarığıp kötälär. Mintimer Şäymievnıñ iñ danlıqlı xatın-qızlar belän oçraşuı bıyıl Piramida zalında ütäçäk. 8 mart, xalıqara xatın-qızlar könenä bağışlanğan bu çarada qatnaşu öçen bügen uk Qazanğa qunaqlar ciela başladı.


text:
Yewropa komissiäse qoş kizüeneñ Rusiä buylap könbatışqa taraluı aqrınraq buluın belderde.
Süzçe Philip Tod komissiädä Rusiäneñ Yewropa öleşendä qoş kizüe buluın raslawçı dälil yuq dide.
Tod äytüençä komissiäneñ avgust ayında Rusiädän häm Qazaxstannan qoş-qort kertüne tıyuçı qararı citärlek saqlıq çarası bulıp tora.
Bügen Niderland xökümäte qoş kizünä qarşı çara bularaq, qoş-qortlar yabıq urında ğına bulırğa tieş digän färman çığardı. Bu tärtip yıl axırına qädär ğämäldä bulaçaq.
Räsmilär Rusiädän oçıp kilüçe kiek qoşlarnıñ kizü alıp kilüennän qurqıp şundıy qarar çığardı.


text:
Ukrainada prezident saylawların ciñgän Viktor Yuçenko ildä yaña çor iğlan itte
Audio (Viktor Yuçenko): "Bügen bez xalıqnı sanğa suqmaw, aldaw, senzura häm köç qullanu çorın tämamlıybız. Xalıqnı çigenä citkergän keşelär şuşı minutta ütkändä qala. Bu sezneñ barığıznıñ da qazanışı. İldä yaña demokratiä çorı başlana."
21 noyäberdä ütkän ikençe tur saylawlarında ciñüçe dip Yanukoviç iğlan itelgän ide. Küp sanlı xärämläşülär säbäple Yuğarı mäxkämä ul näticäne köçtän çığardı. Yuçenkonıñ meñlägän tarafdarı qabat saylawlar taläp itep ber ay buyına namayışlar ütkärde.


text:
Amerika Quşma Ştatları, Britaniä häm İspaniä citäkçeläre Ğiraq mäs’äläsendä çirattantış söyläşülärgä äzerlänä
Dönya citäkçeläre isä Ğiraqqa qoralsızlanu öçen tağın östämä waqıt biräçäk İminlek Şurası rezolyutsiäse mäs’äläsendä bäxäslärne däwam däwam itä. Britaniä, İspaniä häm Amerika Quşma Ştatları başlıqları irtägä Portugaliäneñ Azor utrawında ğadättäntış oçraşuğa cıyıla. Gretsiädä oçraşqan Yevropa däwlätläreneñ saqlanu ministrları söyläşüendä dä Ğiraq tiräsendäge wazğiät köntärtibendäge töp mäs’älä bulıp tordı. Yevropa Berlegeneñ tışqı säyäsät başlığı Javier Solana suğışnı buldırmıy qalu mömkinlegenä bik ışanıp betmäwen belderde, läkin nizaqqa diplomatik çişeleş tabu ixtimalı äle dä bar, dide ul.