text:
17 yäşlek Ğalimcan Ğilmetdinov, üzenä 1 yäş östäp, 1941-yılnıñ 23-iyünendä frontqa kitä. Oçuçılar kursın tämamlap, üzen çın as itep kürsätä. 1652 säğät suğış kügendä oça, 556 xärbi oçış yasıy, aviatsiä polkınıñ iñ uñğan oçuçısı sıyfatında 3 orden, 10лaп medal'gä layıq bula. 1944-45nçe yıllardağı batırlıqları öçen polk komandirı anı tağın ike Qızıl bayraq ordenı häm İkençe däräcä Dan ordenı belän büläkläwne xästärli. Läkin “bilgesez säbäplär” arqasında bu büläklär tapşırılmıy. Säbäbe soñnan ğına açıqlana: Qırım tatarların ezärlekläw turındağı däwlätneñ serle qararı (1944-yıl, 8-avgust) arqasında bulıp çığa bu xäl. Dimäk, süz ğomumän tatarlar turında barğan dip añlarğa kiräk.
Ğalimcan Gıl'metdinov härwaqıtta üz ideallarına tuğrılıqlı bulıp qaldı. Ofitser bularaq, suğıştan soñ da armiä saflarında xezmättä qaldırıla. Läkin 1953-yılda Vasiliy Stalinnı Xärbi hawa köçlär komanduyuşçie wazifasınnan buşatqaç, ul, raport yazıp, üz irke belän armiädän kitä. Çiläbe ölkäse Qunaşaq rayonında uqıtuçı, rayon gäzite redaktorı, KPSS raykomı sekretları bulıp eşli. “Mayak” institutınıñ şartlawı näticälären yuq itüdä tazalığın qaqşata. Yuğarı uqu yortlarında uqıta – yäş buınnı kommunistik ruxta, üze inanuınça, çın keşe itep tärbiälärgä böten köçen quya.
1991-yılnıñ avgust waqiğalarınnan soñ üz irke belän eşennän kitä. SSSR tarqaluın, KPSSnı beterügä qarşı protest yözennän eşen taşlağanın ul menä niçek añlata: “Min sotsializm tözedem, anı suğışta yaqladım, suğıştan soñ ayaqqa bastırdım. Yaña xakimiätkä xezmät itüne wöcdanım quşmıy, bu - suğış qırlarında yatıp qalğan iptäşläremä xıyänät bulır ide.”
Ul'yan pedagogiä universitetı uqıtuçıları “Ğalimcan Ğilmanoviç bik tä matur kitte”, dip äytkännär, di. Läkin anıñ ürnägendä ğämäl qılırğa qıyulıqları citmägän.
Ğalimcan ağa Ğilmetdinovnıñ qaraşların - anıñ kommunistik ideologiäsen “Tuğan tel” oyışması idäräseneñ küpçelek äğzaları qabul itä almıylar ide. Läkin tatar xalqınıñ milli-mädäni xoquqların qaytaru xästärläre berläşterde alarnı. Ğalimcan ağa, idärä äğzası bularaq, “Tuğan tel”neñ täpiläp kitkän çağında bik faydalı eşlär başqardı. Qayber “qaynar başlarnı” tınıçlandırıp, “Ul'yanovskaya pravda” gäzitendä tatar ixtıäcların yaqtırtuğa yul açıp, mäsälän. Annan soñ şundıy(!) keşeneñ milli xäräkättä qatnaşuı – üze genä dä bik möhim ide. “Slujivıylar”nıñ “Tuğan tel”gä şiklänep qarağan çaqlarında – bigräk tä. “Tuğan tel” aktivistları öçen, Ğalimcan ağa üz äsaslarına tuğrı, ädäple, namuslı çın keşe – ürnäk bulıp qaldı.
“Azatlıq” radiosı, Ayrat İbrahim, Sember.


c: text/html

text:
Yewropa Şurasınıñ Parlament Cıyını wäkile Schnarrenberger Mäskäwdä xoquqçılar belän oçraştı
Mäskäwgä YuQOS yeşe buyınça xisap äzerlärgä dip kilgän Europa şurası Parlament Assambleyäse wäkile, Sabína Loytxoyzer Şnarrenberger, bügen, ikençe tapqır inde genprokuratur wäkilläre belän oçraştı. Bügen şulay uq Mixäil Xodorqovskiy häm Platon Lebedev advokatları belän dä küreşte. Monnan alda parlament assambleyäsı wäkilenä, saq astındağılar belän oçraşu mömkinlege birelmäde. Läkin Sabína Loytxoyzer Şnarrenberger, alar belän oçraşırğa tırışaçaq, kiräk bulsa Mäskäwgä tağı da kiläçäk, dip belderde.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Çärşämbe könne Mäskäw üzägendäge Bökre küperdä Profsoyuzlar oyıştırğan miting, zabastovka görläsä, Qazanda andıy xällär bulmadı. Eş xaqları belän qänäğät bulmağan byudjet xezmätkärläre isemennän profsoyuz liderları xökümät wäkilläre belän bergä kiñäşmä ütkärdelär. Bu turıda bügenge tapşıruıbızda maxsus yazma işetersez. Äye, Tatarstanda uqıtuçılar, tabiplar, mädäniät xezmätkärläre artıq tuyıp, sikermäsä dä, alarğa tüläw mäs’äläse, kiläse yılda artaçaq bäyälärne eş xaqları belän quıp totu çaraları turında uramda qıçqırıp tügel, ä tieşle cirdä, tieşle keşelär söyläşä. Eş xaqın tülämäw dä kimi bara dilär. Tağın ber üzençälek. Başqa waqıtlarda kommunistlarnıñ häm profsoyuzlarnıñ cıyınnarı Üzäk park qarşındağı mäydanda ütä ide. Bu yulı säyäsät belän şöğellänüçelärgä andıy mömkinlek birelmi, çönki älege urın tözeleş mäydanına äylängän. Maşinalar häm keşelär küp yörüçe Yerşov uramı menä inde ike ay buıp quyılğan. Şunlıqtan, şähär üzägendä fälän cirdän tögän cirgä barırğa teläwçelär maşinaları belän çiratta toralar, maxsus qaldırılğan uram-tıqrıqlardan xäräkät itälär. Yul bökeläre üze ber zabastovkanı xäterlätä. Şuşı arada Wişnewskaya uramınnan Üzäk parkı qarşındağı cir astına kerep kitä torğan yul tözü tämamlanırğa tieş. Şunsız Qazan üzäge irekle şähärgä oşamağan. Ğäyre räsmi xäbärlärgä qarağanda, Qazannıñ meñyıllığına äzerlänü komissiäse şuşı atna axırında cıyılırğa mömkin. Anda Rusiäneñ finans ministrı Aleksey Qudrin kilüe kötelä. Bäyrämgä äzerlängän Qazan aqça qıtlığı kiçerä. Meñellıq turında qayber säyäsi dairälär imeş-mimeşlär dä çığara. OroHek jurnalında Vadim Yegorovnıñ Qazanğa meñ tügel, ä 500 genä yıl digän yawız mäqäläse basılıp çıqtı. Pänceşämbe könne Vremya i Dengi gäcitendä tarixçılar Rafael Xäkimov, Mirqasıym Ğosmanov, Ayrat Sitdikov Wadim Yegorovqa qarşı çığıp, Qazannıñ meñyıllığı ğalimnär tarafınnan raslanğan häm tanılğan digän belderü yasadılar.Belorussiädä yul qazasında OBSE wäkilläre utırğan avtobus häm WAZ maşinası bärelep, qorbannar buluı turında xäbär itelgän ide. Älege avtobus bärelgän maşinada Qazandağı neft' eşkärtü belän şöğellänüçe fänni institut xezmätkärläre Ayrat Xäydärov, Genrix Käviev häm Yekaterina Nazarenko bulğan. Sişämbe könne Qazandağı barlıq telekompaniälär Näfis Kaşapovnıñ açlıq demonstratsiäse anıñ Mäskäwgä yulda tuqtap törle şähärlärdä tuqtap, açlıq totarğa cıyınuı turında reportajlar kürsättelär. Tapşırularnıñ küpçelege Kaşapovlar eşquarlıqtan bigräk millätçelek, ekstremizm belän ayırılıp toralar, üz käsepläre turında mäğlümatnı döres birmilär, digän ğayepläw ruxında äzerlängän ide. Qazanda böten Rusiädäge kebek ük xällär şundıyraq.
Rimzil Wäli, Qazan


text:
Fänis Fätxi, Ufa
Başqortstan tatarlarınıñ Mäskäwdäge qorıltayında qatnaşuçılar yulğa çıqtı
Başqortstan tatarlarınıñ 27 noyäberdä Mäskäwdä ütäçäk qorıltayı delegatları 25 noyäber könne töş waqıtında autobuslarğa utırıp yıraq yulğa çıqtı. Mäskäwdäge zur cıyınğa Başqortstannıñ qırıqqa yaqın rayonınnan häm Ufadan saylanğan 150 wäkil bara. Başqortstanda çärşämbe könneñ kiçendä ük başlanğan köçle qar buranı atnaqiç könne dä däwam itte häm barlıq zur yullarda da maşinalar öçen küp qıyınlıqlar tudırdı. Bu xäl yıraq rayonnardağı deleğätlarnıñ Ufağa kilüenä qomaçawlıq tudırır digän qurqular da bulğan ide. Ämma barlıq keşe dä kilep citte häm Ufadağı Urıs däwlät drama teatrı binası qarşında cıyılışıp betkäç, autobuslarda yulğa çıqtılar. Autobuslar quzğalır aldınnan, bez deleğätlarnıñ qayberläre belän söyläşep aldıq. Başqortstan Tatar kongressı Başqarma komitetı äğzası, tanılğan kompozitor Alik Loqmanov fikerençä, Başqortstan citäkçelege älege qorıltaynı Ufada ütkärergä mömkinlek birmiçä, çirattağı xatasın eşläde. «Älbättä, Mäskäwdäge qorıltaydan soñ da respublika tatar cämägätçelek oyışmalarına qarşı höcümnär köçäyep kitärgä mömkin. Ämma moña qarap qına Başqortstan tatarları mänfägätlären yaqlawdan baş tartıp bulmıy iç inde», – dide Alik Loqmanov. Başqortstan tatarları qorıltayında qatnaşuçılar yulğa çıqqan könne, yağni 25 noyäberdä täwdä Çallı şähärendä, annan soñ kiçen Qazanda tuqtap mitinglar da ütkärergä tieş. Mitinglar dimäktän. Mäğlüm buluınça, qorıltay deleğätları Mäskäwgä barğanda Tübän Novğorod şähärendä dä tuqtap, anda da uram cıyını oyıştırırğa tieş ide. Ul mitingnı ütkärü öçen un kön elek ük räsmi rizalıq ta alınğan bulğan. Ämma çärşämbe könne Tübän Novğorod şähäre xaqimiätennän bötenläy başqa törle xäbär kilep töşkän: bu mitingnı ütkärügä röxsät birelmäyäçäk ikän. Qorıltaynı oyıştıru qomitetı äğzaları fikerençä, älege xäldä Başqortstan citäkçeläreneñ möräcäğäte rol' uynağan bulırğa tieş. Şulay itep, älegä Tübän Novğorodtağı mitingnı ütü – ütmäwe soraw astında. Başqortstan tatarlarınıñ Mäskäwdäge qorıltayı ber töp mäsäläne – Başqortstan Tatar milli – mädäni moxtäriäten oyıştıru mäsäläsen qarayaçaq. Anda qabul iteläçäk qararlar häm doqumentlarnıñ ölgeläre xäzerdän ük äzerlänä inde. Tatar oyışmaları liderları belderüençä, Başqortstan Tatar milli – mädäni moxtäriäten oyıştıru, qayberäwlär äytüençä, respublikta tartqalaş tudıru öçen tügel, ä barı tik respublikta yäşäwçe tatarlarnıñ milli – mädäni mänfägätlären näticäleräk yaqlaw öçen genä tözelä.
Fänis Fätxi, Ufa
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Şevqiy Bektöre
Şevqiy Bektöre (1888 - 1961) - belli qırımtatar şairidir.
Şevqiy Bektöre 1888 senesi Romaniya Kavaklar [1][2] köyünde oca qorantasında doğdı. Beş yaşında ekende qorantası Türkiyege, Ankara civarındaki Qaraqaya köyüne köçti.
İlk tasilini köyde ve rüşdiye tasilini Haymana qasabasında aldı. Soñra oquvını devam ettirmek içün İstanbulğa kete.
1912 senesi oquğanı ilâhiyet fakultetinden özbaşına Balqan cenkine yollandı.
Qırımğa ilk defa 1909 sensi keldi. Qırımtatar folklorı ve etnografiyasınen oğraştı. 1914 sensi I Cian cenki başlağanda Şevqiy Bektöre Qırımda ocalıq ete edi. Cenk başlamasınen İrandan keçip Osmanlı Devletiniñ Van vilâyetindeki osmanlı ordusına qoşuldı.
1918 senesi evlenip apayı Amide hanım ile Qırımğa qaytıp Aluşta rayonı Quru Özen (Solneçnogorskoye) köyünde mektep aça ve anda ders bere.
1921-1922 açlıq seneleri Totayköydeki (Fersmanovo) ocalar tehnikumında çalışa. Soñra Dağıstanğa ketip Temir Han Şura şeeriniñ tehnikumında ocalıq yapa.
1924 senesi Baquda toplanğan türkşınaslar qurultayına Dağıstan delegatı sıfatınen iştirak ete.
1926 senesinden Aşhabad tehnikumınıñ aquv işleri müdiri vazifesinde buluna. Şu aralarda qısqa bir müddet Qaraçay-Çerkesiyanıñ Batalpaşinsk şeerinde de çalıştı.
1932 senesi mart 25 künü İçki İşler Halq Qomısarlığınıñ (HKBД) Baş Siyasiy İdaresi (ГПy) hadimleri tarafından yaqalanıp "milletçi" sıfatından on yıl apiske maküm oluna.
Türmeden azat etilgen soñ, 1948 sensinece Özbekistanda Yangiyolda otura. Türk grajdanı pasportını qaytarmaq içün Moskvağa mektüpler yaza. 1948 senesi dekabr 17 künü Devlet Telükezizlik Nazirligi (MГБ) hadimleri tarafından yaqalanıp bir qaç aydan "telükeli şahıs" qabaatınen Sibirge Bolşaya Murta köyüne yollandı.
1956 senesi Türkiye elçiligi ve öz qorantasınıñ areketleri neticesinde lagerden qurtulıp İstanbulğa qayttı.
Şevqiy Bektöre ilk şiirlerini gençlik çağında yaza başladı. 1917 senesi "Türk Yurtu" mecmuasında "Silem" adlı şiiri neşir etile.
Qırımğa kelgen soñ 1918-19-ğace Quru Özende "Şarşur" adlı elyazma mecmuasını azırlap köy halqına dağıttı. 1920 senesi Aqmescitte "Ergeneqon" adlı şiirler mecmuasını neşir etti. 1923 senesi Totayköyde onıñ "Tatarca Sarf ve Nahiv", 1925 senesi Aqmescitte "Tatar Elifbesi" ve 1927-de Aşhabadda "Türkmen Tiliniñ Sarfı" kibi kitapları neşir etildi.
Vefatından soñ, 1965 senesi Türkiyede "Edil Qızıl Aqarken" adınen Bektöreniñ hatırlavlar kitabı basıldı.
Çoqusı şiirleri acayip til ve bediylikle ayrılıp turalar.
AtıflarDeñiştir
- ↑ iccrimea.org Shevki Bektöre (1888-1961), Atilla Bektöre
- ↑ vatankirim.net Kırım Tatarları ve Türkiye, Doç. Dr. Hakan Kırımlı


text:
Bıltır Ukrainada ötken prezident saylauında Vladimir Zelenskiy 73,22% dauıspen jeñiske jetti. Şoumen retinde tanılıp, halıqaralıq diplomatiyada «batıl sayasatker» atanıp ülgergen Zelenskiydiñ basşılıq qızmetine biıl bir jıl tolmaq. Eks-prezident Poroşenkomen ötken debatta sayasi biliktiligin körsetip, «elimdi reseylik agressiyadan araşalaymın» dep uäde bergen jas sayasatker basqaruında memlekette qanday özgerister orın aldı? Halıq senimi aqtaldı ma? Saraptap körelik.
Elde aşıq, ädil jäne demokratiyalıq reforma jürgizuge äzir ekenin aytqan Zelenskiy prezidentti wlıqtau räsimine qatısqan AQŞ ökilderimen kezdesude: «Donbass pen Qırımdağı Resey agressiyasına özimiz qarsı twra almaymız. Sondıqtan Amerika men EO Reseyge qarsı sankciyalardı küşeytudi jalğastırsa eken. AQŞ – Ukrainanıñ Resey agressiyasına qarsı twruda quattı äri iri seriktesteriniñ biri», – dedi. Öziniñ mälimdemeleri, reformaları arqılı «Jıl sayasatkeri» atanğan Zelenskiy bir jıl işinde birqatar jetistik pen daulı mäselelerdi ötkergen.
Donbastağı soğısqa nükte qoyılğan joq, biraq twtqındar almastırıldı
Ukraina şığısındağı soğıstı toqtatu – Zelenskiydiñ bir jıl bwrın aldına qoyğan eñ negizgi josparı bolatın. Vladimir Zelenskiy prezidenttik nauqan kezinde «Oq atudı toqtatamız» dese de, Ukrainanıñ şığısındağı äskeri qaqtığıstı ayaqtay almadı. Qazir Donbasta auqımdı äskeri operaciyalar jürgizilmeydi, biraq 4 million twrğınnıñ tağdırı äli de «qıl üstinde».
Zelenskiy Kievte ekiwştı qabıldanğan «Ştaynmayer formulası» turalı kelisimniñ arqasında wzaq uaqıttıq üzilisten keyin «Normand formatın» jandandırıp, Parij sammitinde Vladimir Putinmen jeke kezdesti. Ukraina men Resey basşılarınıñ arasındağı dialog nätijesinde birneşe twtqındı almastıru turalı kelisimge qol qoyıldı. Alayda Kiev pen Mäskeu arasındağı qarım-qatınas oñalğan joq: eki el arasındağı äue qatınası qalpına keltirilmedi, diplomatiyalıq baylanıs tömen deñgeyde jäne Zelenskiy reseylik «Vkontakte», «Odnoklassniki» äleumettik jelileriniñ Ukrainadağı jwmısına tıyım salu merzimin wzarttı.
Sannan sapağa: Konstituciyadağı özgerister
Bıltır qırküyekte Zelenskiydiñ tarsırmasımen el Konstituciyasına birqatar özgerister engizildi.
Birinşiden, Konstituciyada jazılğan «parlament deputatın twtqındauğa nemese Radanıñ kelisiminsiz qılmıstıq jauapkerşilikke tartuğa bolmaydı» degen mätin mañızın joydı;
Ekinşiden, «sannan sapağa» wsınısına säykes, rada deputattarınıñ sanı 450-den 300-ge azaydı. Sonımen qatar, är deputat memlekettik tildi jetik meñgeruge mindetti;
Üşinşiden, Parlamentke qoğam ömiriniñ türli salalarında zañdar men Konstituciyanıñ saqtaluın qadağalaytın uäkilderdi tağayındau qwqığı berildi;
Törtinşiden, rada şendileri talaptardı bwzıp, qızmetine selqos qarağan jağdayda, deputattıq mandatınan ayırıladı;
Besinşiden, bilik jürgizu kezinde halıqtıñ rölin bir satığa joğarılatu.
Altınşıdan, prezident täuelsiz, erkin wyımdar qwrıp, Wlttıq antikorrupciya jäne Memlekettik zertteu byurosınıñ basşısın saylau, otstavkağa jiberu qwqığına ie boldı;
Jetinşiden, Konstituciya halıq deputatına dauıs beru nätijesi nemese Joğarğı rada men onıñ organdarında aytqan sözi üşin zañ aldında jauapqa tartılmaytındığına (ar-namısqa tiyu nemese jala jabudı qospağanda) kepil beredi.
Tramppen janjalğa ilikti, biraq nätije – oñ
Vladimir Zelenskiy Donal'd Trampqa impiçment jariyalau kezindegi negizgi figuralardıñ birine aynaldı. Aq üy basşısına impiçment jariyalauğa asıqqan Demokratiyalıq partiya ökilederi «Tramp Ukrainanı saylauda onıñ ıqtimal qarsılası Djo Baydenge qarsı qılmıstıq is qozğauğa mäjbür etip, Zelenskiydi qorqıttı» – dedi. Älem basılımdarında kündelikti taqırıpqa aynalğan sayasi qaqtığısta qos tarap ta «sudan qwrğaq» şıqtı: Zelenskiydiñ Tramppen baylanısına asa nwqsan kelgen joq, Uaşington Kievti sankciya tizimine qospadı.
Qazir Zelenskiy bwl oqiğanı qaljıñğa aynaldırıp, «osı janjaldan keyin kez-kelgen amerikalıq Ukrainanı älemniñ sayasi kartasınan taba alatın boldı» – deydi.
Sarapşılar bağası
Jurnalist Dmitriy Gordonnıñ aytuınşa, Donbass mäselesi şeşilip, ekonomikada naqtı reformalar qabıldanbasa, jağday qiındauı mümkin. Key sarapşılardıñ pikirinşe, Zelenskiy bir jılda jemqorlıqqa qatıstı zañ jüyesine jüyeli özgerister engizgen joq. Odan bölek, Ukraina Wlttıq banki biıl işki jalpı önim körsetkişi 5%-ğa qwldıraydı deydi. Al bwl äleumettik-ekonomikalıq problemalardıñ artuına sebep. Koronavirus pandemiyası da el ekonomikasın küyzeliske wşıratpaq.
Sarapşı Petro Bilyan: «Zelenskiy basqaruında ülken kemşilik ne bolmasa bir jetistik bolğan joq. Onıñ eñ ülken probleması – kadrlıq tapşılıq. Köptegen mañızdı salağa müldem qabileti joq adamdar basşılıqqa şaqırıldı. Basında tübegeyli özgeris boladı degen uäde is jüzine iske asqan joq», – dep sanaydı.
Sayasi sarapşı Andrey Ermolaev: «Prezidenttik bir jıldı «Üş» degen bağamen qorıtındılauğa boladı. Köp mäsele söz jüzinde qaldı. Zelenskiy prezident retinde konceptualdıq memlekettik basqaruğa dayın emes ekenin körsetti. Memlekettiñ sırtqı sayasatındağı mäsele rettelgen joq. Resey men Ukraina arasındağı bitimgerşilik joba jäne kelissözder jaqsı bastalğanımen, jemisin bermedi. Qwramı jastarmen tolıqqan kabinet ministrligi jäne Joğarğı Radanıñ toğızınşı şaqırılımı alğaşqıda Ukraina halqın quantqanımen, köp keşikpey memlekettik basqarudağı kadrlıq problema wlğaya bastadı. İşki sayasi dağdarıs äli twraqtalğan joq. Mihail Saakaşvilidiñ de Ukraina sayasatına qayta keluin osı kadrlıq dağdarıspen baylanıstıruğa boladı», – deydi.
P.S: Saraptay kele, prezident Zelenskiy memleket basqaruında «halıq qalaulısı» atın abıroymen alıp şıqtı deuge negiz bar: ol bilik basında bolğan bir jıl işinde sıbaylas jemqorlıq faktisi tirkelgen joq. Al prezidenttiñ Omanğa saparında orın alğan olqılıqtarı, Tramppen tüsinispeuşiligi sındı mäseleler sayasi figura retinde Zelenskiyge ayrıqşa ziyan keltirmedi.


text:
Burada verilen fiyatlar bu boyutladaki metinler için geçerlidir. Boyutlar ve yazının okunulabilirlik derecesine göre fiyatlarda küçük değişiklikler olabilir.
© 2007 Osmanlıca
Çeviri.Net
Osmanlıca, osmanlıca çeviri, osmanlica, osmanlica ceviri, osmanlıcaçeviri, osmanlicaceviri, ottoman, ottoman language, ottomanlanguage, Osmanlıca, osmanlıca çeviri, osmanlica, osmanlica ceviri, osmanlıcaçeviri, osmanlicaceviri, ottoman, ottoman language, ottomanlanguage, Osmanlıca, osmanlıca çeviri, osmanlica, osmanlica ceviri, osmanlıcaçeviri, osmanlicaceviri, ottoman, ottoman language, ottomanlanguage,Osmanlıca, osmanlıca çeviri, osmanlica, osmanlica ceviri, osmanlıcaçeviri, osmanlicaceviri, ottoman, ottoman language, ottomanlanguage,Osmanlıca, osmanlıca çeviri, osmanlica, osmanlica ceviri, osmanlıcaçeviri, osmanlicaceviri, ottoman, ottoman language, ottomanlanguage,Osmanlıca, osmanlıca çeviri, osmanlica, osmanlica ceviri, osmanlıcaçeviri, osmanlicaceviri, ottoman, ottoman language, ottomanlanguage,Osmanlıca, osmanlıca çeviri, osmanlica, osmanlica ceviri, osmanlıcaçeviri, osmanlicaceviri, ottoman, ottoman language, ottomanlanguage,Osmanlıca, osmanlıca çeviri, osmanlica, osmanlica ceviri, osmanlıcaçeviri, osmanlicaceviri, ottoman, ottoman language, ottomanlanguage,Osmanlıca, osmanlıca çeviri, osmanlica, osmanlica ceviri, osmanlıcaçeviri, osmanlicaceviri, ottoman, ottoman language, ottomanlanguage


text:
Bolğar şähäre
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bolğar (pyc. Бoлrap) — Tatarstannıñ könyaq-könbatışında, İdelneñ sul yaq yarında (Kuybışev susaqlağıçı) urnaşqan, rayon buysınuındağı şähär. Spas rayonı üzäge (1930 yıldan birle). 1991 yılğa çaqlı — Kuybışev. Bolğar şähärlege çitendä, borınğı häykälläre yanında "Bolğar" aerodromı urnaşa.
2014 yılnıñ 23 iyünenda YUNESCOnıñ Qatar başqalası Dohada uzğan çirattağı 38nçe utırışında Bolğar tarixi-arxeologik kompleksı YUNESKO bötendönya mirası isemelegenä kertelde [1].
Urnaşu[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Çardaqlı timer yulı stantsiäsennän tönyaqqa taba 71 km yıraqlıqta (Ulianovsk — Ufa yünäleşe). Qazanğa qädär — 140 km. Mäydan — 8 km². Xalıq sanı — 8,3 meñ keşe (2009). Ruslar — 83,4 %, tatarlar — 12,9 %, çuaşlar — 2,1 % (1989). Azıq-tölek predpriätieläre, tegü fabrikası bar.
Borınğı Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
İdel Bolğarında berençe şähärlär X yözneñ 20 nçe yılları başında kürenä başlıy. Bu xäl elekke yarımküçmä tormıştan utraqlaşıp kön itügä küçü belän bäyle. Berençe bolğar şähärläreneñ üsep çığuı islam qabul itü çorına turı kilä. Bu — oçraqlılıq tügel, ä zakonlı tarixi protsess. Näq menä dönyanıñ iñ qüätle dinnäre, şul isäptän islamnıñ taraluı şähärlär barlıqqa kilü, tsivilizatsiä üseşe belän bäyle. Bolğarda da şulay bulğan. Bu däwlättä berençe şähärlär üsep çığu belän bergä bolğarlarnıñ üz aqçaların suğu da başlanğan.
Däwlät başqalası[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Bolğarnıñ X yöz başınnan, däwlät oyışqanda uq, başqala sıyfatında üsep kitüe tabiği bulğan. Çönki ul bik uñaylı urınğa, İdel belän Kama totaşqan cirgä—Könçığış Awrupanıñ iqtisadi häm strategik yaqtan zur ähämiäte bulğan ike zur su yulı buyına utırğan. Başqalanı şundıy möhim urında tözü bolğar cirlären ber üzäk däwlätkä berläşterüdä, İdel Bolğarın häm anıñ başqalasın Könbatış belän Könçığış arasında iqtisadi häm mädäni elemtälär üzägenä äwerelderüdä ifrat zur rol' uynağan. Bu oçraqta däwlätneñ säyäsi üzäge şul däwlätneñ üzeneñ häm anıñ töp xalqınıñ iseme belän ataluı bik tä tabiği bulğan. XII yözdä Bolğarğa ike ğäräp säyäxätçese kilep çıqqan. Anıñ berse—bezgä az tanış äl-Cäwaliki, ikençese inde berniçä tapqır telgä alınğan äl-Ğarnatıy. Äl-Cäwaliki Bolğarğa 1145 yılda kilgän, tik anıñ yazmaları bezneñ könnärgä qädär saqlanmağan. Tatar tarixçısı M. Rämzi Qazan, Bolğar häm tatar däwlätläre turındağı kitabında añardan qayber özeklär birgän: «Alarnıñ (bolğarlarnıñ) qorılmaları Rum (Vizantiä) qorılmalarına oxşağan. Alar zur xalıq, alarnıñ şähäre Bolğar dip atala. Ul bik zur şähär».
Äl-Ğarnatıynıñ Bolğar şähäre turındağı mäğlümatları beraz qısqaça, ämma bik qimmätle, çönki alar şähärneñ şul çaqtağı tışqı yözen surätlilär: «Ä Bolğar da ğäyät zur şähär, ul gel narat ağaçınnan ğına tözelgän, ä şähär diwarı — imännän». Şäreq geografiäsendä şulay uq «eçke» Bolğardan, yağni Bolğar şähäreneñ üzennän tış tağın däwlätne tışqı dönya belän bäyli torğan säwdä urını sıyfatındağı «tışqı» Bolğar turında da xäbärlär oçrıy. Anısı—İdel buyındağı ataqlı Ağa bazar, zur yärminkä urını. Tarixi çığanaqlarda şulay uq Bolğarnıñ annan 20 könlek yul arasında urnaşqan borınğı Rus'nıñ başqalası Quyabtan, yağni Kievtän keçeräk buluı äytelä.
İsemnäre[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Mongollarğa qädärge çornı çağıldırğan rus yılyazmalarında şähär bularaq Bolğar iseme oçramıy («Böyek Bolğar» bilgelämäse berençe tapqır XIV yöz azağında barlıqqa kilä—ul turıda Altın Urda xaqındağı bülektä söylärbez). «Bolğar» süze Altın Urdağa xätle çorda ğomumän bolğar cire ataması bularaq qına qullanıla. Ä borınğı Bolğarnı 1164 yılda Tönyaq-Könçığış Rus kenäzeneñ İdel Bolğarına yawı uñayınnan yılyazmada telgä alınğan Bräximov (İbrahim) şähäre itep qaraw ğädätkä kerep kitkän. Dimäk, Bolğar äle ul waqıtta başqala bulğan. Ul XII yözneñ berençe yartısında da şulay bulıp qalğan; härxäldä, äl-Cäwaliki häm äl-Ğarnatıy anı ilneñ baş şähäre itep yazğannar, alar şul şähärdä tuqtalğannar da.
Bolğar Ämirläre häm Täñkäläre[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Mäğlüm bulğança, Urta Aziädä Samanilar idärä itkän çorda (IX—X yözlärdä) Yevropa belän Aziä arasında säwdä bağlanışlarında ğäräp dirhämnäre—qufi kömeş täñkäläre zur urın totqan. X yözneñ 20 nçe yıllarınnan başlap bolğarlar, samanilarğa oxşatıp, üz idäräçeläre isemennän, tik yılların häm Urta Aziä şähärläreneñ isemnären quyıp, aqçalar suğarğa öyrängännär. Mäsälän, Mikail ibne Cäğfär atlı bolğar ämire isemennän suğılğan, läkin Sämärqand, Şaş (Taşkent), şulay uq Farsınıñ, yağni İrannıñ Bälx, Nisabur şähärläreneñ isemnäre quyılğan aqçalar yörüe bilgele. Ämma ozaq ta ütmästän Bolğarda, üz şähärlären kürsätep, küpläp üz aqçaların suğu başlanğan. Mäsälän, 931, 948—959 yıllarda Nasıyr ibne Äxmät häm Talib isemennän suğılğan aqçalar mäğlüm.
Talibnıñ soñraq idärä itkän ulı Mö'min ber ük waqıtta Suarda da, Bolğarda da aqça suqqan. Anıñ 976 yılda suqqan täñkäläre tabıldı. Tik şunnan soñ, 980 yılğa qädär, aqça suğu bütän Mö'min—İbne Xäsän isemennän barı Bolğarda ğına alıp barılğan. Älege xäl Suarnıñ bu waqıtqa, elekke säyäsi qüäten yuğaltıp, ilneñ başqalası bulğan şähre Bolğarğa tulısınça buysınuın kürsätep tora. Şunısın da äytergä kiräk, bolğar aqçalarınıñ taralış geografiäse bik zur bulğan. Bay xäzinälär eçendä alar ber-ber artlı Yuğarı İdel buyında, Novgorod häm Pskov cirlärendä, Baltıyq buyında, Sqandinawiä illärendä häm xätta Daniädä tabıldı (Daniädä tabılğanı—Suar täñkäse).
Altın Urda däwere[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Altın Urda oyışqan çağında, möstäqillegen cuyğan başqa däwlätlär kebek ük, İdel Bolğarı da ulus sıyfatında yaña mämläkätkä kerä—XIII—XIV yözlärneñ tarixi çığanaqları şunı raslıy.
Altın Urda oyışqanda aña kerep qalğan Bolğar bu däwlät köçäyep kitkän zamannarda anıñ ähämiätle ber öleşen täşkil itä. Cuçi ulusınıñ üz şähärläre qalqıp çıqqançı, İdel buyındağı säwdä üzäge bularaq, däwlätneñ märkäze wazifasın da üti, cuçi täñkälären dä iñ äwwäl iqtisadi nığıp ölgergän Bolğar qalasında suğa başlıylar. XIII yözneñ 50—60 nçı yıllarında suğılğan aqçalı xäzinälär änä şunı raslıy. Soñğı yıllarda Tatarstannıñ Apas rayonınıñ Borındıq awılı yanınnan 995 täñkädän torğan zur ğına xäzinä tabıldı.
XIII yözdä säyäxät itkän italian keşese Marko Polo yazıp qaldırğança, Altın Urdanıñ baştağı xannarı Batu belän Bärkä Saraydan torıp ta, Bolğardan torıp ta idärä itälär. Ä inde XIV yözdä Bolğar qalası Altın Urdanıñ ayıruça zur häm mäşhür şähärlärennän bersenä äwerelä. Dimäk ki, Bolğar qalası da, elekkege Bolğar däwläteneñ bilämäläre dä tulayım Altın Urdağa kerä häm anıñ tönyağındağı ulusnı täşkil itä; urta ğasırlardağı bu mäşhür däwlätkä, yağni Altın Urdağa, Bolğarnıñ qatnaşı bulmağan, digän fikerne alğa sörü öçen bernindi fänni nigez yuq. Din berlege (bigräk tä Üzbäk xan waqıtında islam däwlät dine bularaq nığıp alğaç), urtaq tel, şähär mädäniätendäge — arxitektura-tözeleştä, yüwelir sänğäte häm hönärçelekneñ başqa törlärendäge— oxşaşlıq Bolğarnı Altın Urdağa bik nıq bäyli, anıñ ayırılğısız öleşenä äwerelderä.
Näq menä şuşı däwerdä Bolğar cirendä zur üzgäreşlär, alğa kiteş bula: çuyın qoya başlıylar (anıñ seren Üzäk Aziädän tatarlar alıp kilä); berençe utlı qoral qullana başlıylar; bizäp-maturlap qäber taşları quyu ğädätkä kerä; çülmäkçelek hönäre alğa kitä, çınayaq kirpeçlär citeşterü, bizäk töşerep yäki yazu yazıp häm anı qalın yaltırawıq belän qaplaw, zatlı sawıt-saba yasaw, taş-kirpeç arxitekturada mozaika häm mayolika ışanıçlı urın yawlap ala.
Bolğar öçen köräş[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Cuçi ulusında Bolğar XIV yözneñ berençe yarısında bik nıq alğa kitsä dä, annan soñ Sarayda täxet öçen köräş başlanğaç, xällär üzgärä.
1361 yılda Bulattimer digän ämir, Bolğar qalası belän Urta İdelne tartıp alıp, Cuçi ulusınnan ayırılıp çıqmaqçı bula. Ämma 1367 yılnı ul Suzdal' kenäze ğäskärläre belän suğışıp ciñelä dä Sarayğa qaça häm anda Altın Urda xanı Gaziz tarafınnan üterelä. Rus çığanaqları ikençe ber xannıñ—Xäsänneñ, Altın Urda täxetennän töşerelgäç, tönyaqqa qaçuın häm üzen Bolğar ämire dip iğlan itüen yazalar. (Yılyazmalarda ul Asan, Osan iseme belän 1370 häm 1376 yıllarda telgä alına.)
1391, 1395 yıllardağı suğışlarda Aqsaq Timerneñ Tuqtamış xannı ciñüe bu cimerelüne tizlätä. 1395 yılnı Tönyaq Qawqaz tirälärendäge suğışta ciñelgäç, Tuqtamış tönyaqqa—Bolğarğa qaça. Şul çağında, Altın Urda xanın ezärlekläp, Aqsaq Timer Bolğar ciren yawlap alğan ikän, şähärne cimergän digän fiker fändä şaqtıy kiñ taralğan.
Cimerü[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Bolğar cirenä bäla-qazanıñ zurrağın rus uşquynikları (yılğa yulbasarları) kiterä. İdel buylap köymälärdä yaw belän kilep, Kostroma, Ugliç, Nijniy kebek rus qalaların talap, bölgenlekkä töşerep yörüçe yulbasar uşquyniklar Sarayda ığı-zığı barğanın, üzäkneñ dilbegäne buşatqanın abaylap alalar da 1360, 1366, 1374, 1391 yıllarnı Bolğarğa, İdeldäge häm Qamadağı bütän qayber şähärlärgä yabırılalar. Xalıqnı talap, yolım alıp qına qalmıyça, köymälärgä äsirlärne dä töyilär. Rus kenäzläre dä qul quşırıp utırmıylar—Urta İdelgä 1370, 1376, 1431 yıllarnı yaw belän kilälär. Olı kenäz Vasiliy II neñ woyevodası Fedor Pestrıy, 1431 yılnı Bolğarğa zur yaw belän kilep, şähärne talap-cimerep kitä. Şunnan soñ inde Bolğar berqayçan da ternäklänep kitä almıy.
Bolğarı "torğızuı"[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1712 yılnı Qazannıñ xristian dine başlığı borınğı «Bolğar möselman şähärlege» urınına monastır' saldıru niäte belän gubernatorğa möräcäğät itä, «borınğı taş binalardan» başqa anda berni yuq, dip yaza. Gubernator röxsät birä häm irlär monastıre qorırğa dip kileşälär. Şähärlekneñ qıl urtasındağı Camiğ mäçet belän Bolğar ämireneñ saray urınnarın mäğqül kürälär, ä inde qayber arxitektura yädkärlären çirkäw itep, xätta äle baz bularaq ta faydalanalar. 1732 yılnı Qazannıñ bay satuçı Mixlyayev monastır'ğa atap borınğı Bolğar urınına «wo imya Uspeniä Boğomateri» digän taş çirkäw tözetä. Şähri Bolğar xärabäläreneñ taşı çirkäw binasına yarap quysa, yazulı qäber taşların... fundamentqa, çirkäw astına salıp qaldıralar. Monastır'nı 1770 yıllarda yabalar, şundağı bistä çirkäw iseme belän «selo Uspenskoyı» dip yörtelä başlıy, soñraq iske iseme—Bolğar qayta.
Petr I, Yekaterina II kilüläre[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Äle 1722 yılnı İranğa poxod belän İdel buylap barğanda, yul uñayınnan Bolğarğa Petr I dä suğılıp uza. Ul çağında äle şähärlektä azmı-küpme isän 70 läp bina bula. Ä inde 1766 yılnı Äbi Patşa (Yekaterina II) kilgändä alar 44 kä genä qala. Arxeoloğlarnıñ tırışlığı belän bügenge köngä şähärçek urınında bezgä 70 läp borınğı bina qaldığı mäğlüm. Şularnıñ fäqät altısı, azmı-küpme elekke xälenä qaytarılıp, borınğı arxitekturabız yädkäre bularaq saqlana.
Bolğarnıñ baş mäçete sanalğan älege mäçetkä teräp salğan manaranıñ bieklege 25,5 m bulıp, ul 1841 yılnı awıp töşä. Anıñ yanında ike törbä: könçığıştağısına xannar näselennän çıqqan xatın-qıznı, tönyaqtağısına ir-atnı cirli torğan bulalar. Şunnan yıraq tügel genä—ämir sarayı; bezgä mäğlüm A. Mixaylov yazmalarında ul «tsarskiy dom» (patşa yortı) dip birelä. Uspen çirkäwe näq şunıñ urınına qorılğan.
Riwäyätlär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Xalıq telendä mondıy riwäyät bar. Aqsaq Timer şähri Bolğarnı ala da barça xalqın qırıp beterä. Ğabdulla xan üzeneñ ğailäse belän Xökem pulatına kerep biklänä. İlbasarnıñ ämere belän pulatqa büränälär öyep, ut törtälär. Xannıñ ğailäse yanıp häläk bula, fäqät güzäl xan qızı ğına, xoday quşıp; isän qala—anı pulatnıñ gömbäzendä utırğan xäldä kürälär.
Riwäyättäge Xökem pulatın bügengäçä saqlanğan Qara pulatqa yurıylar: anıñ taş diwarları yanıp qaralğan, yänäse. härxäldä, bu binanıñ Tatarstan cirendäge urta ğasırlardan qalğan iñ üzençälekle monumental' arxitektura yädkäre bularaq qimmäte zur. Anıñ yanında—Aq pulatnıñ qaldıqları: ul uzğan ğasırnıñ 60 nçı yıllarında cimerelä. Aq pulat cämäğät munçalarınıñ berse bula: urtada basseynlı zur yuınu bülmäse, poçmaqlarında—nomerlar. Üzäktän cılı kilä, balçıq häm timer torbalardan qaynar häm salqın su ağıp tora. Taw itägendä arxeoloğlar yänä ber munçanıñ—Qızıl pulat digäneneñ qaldıqların qazıp çığaralar; eçke diwarları qızılğa buyalğanğa kürä şundıy isem birälär. Anısınıñ üzäk zalında fontan atıp torğan. Bolğarda iñ äybät saqlanğan arxitektura yädkäre—Keçe manara; anıñ bieklege 15 m. A. Mixaylov 1712 yılnı anıñ yanındağı mäçetne dä bilgeläp quya; xärabäläre äle uzğan ğasırnıñ 20 nçe yıllarına çaqlı saqlana. Qazan xanlığı däwerendä älege mäçetneñ tübänge qatı xannar törbäse bularaq faydalanıla. Ğomumän, ul tirälär xannar ziratı digän isemdä yörtelä; şundağı isän qalğan Xan törbäseneñ zamanında aq häm zäñgär mozaika belän bizälgän buluı mäğlüm. Şähärlekneñ nığıtmaları tışında Keçe şähär urnaşqan; anıñ qapqasınnan qalğan xärabälär, aq taştan qorılğan binanıñ nigezenä qarap, Bolğar xakimiäteneñ cäyge rezidensiäse bulırğa tieş, digän fiker yäşäp kilä. Şähär tışında — Grek pulatı, yağni ärmän bistäsendä Qawqazdan kilgän säwdägärlär, qunaqlar öçen qorılğan çirkäw bulğan, ämma ul da inde küptän cimerelgän. Basım yasap şunısın äytergä kiräk: yuğarıda sanap kitkän yädkärlär hämmäse dä XIV yözgä, Altın Urda zamanına qarıy.
Soñğı Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Xäzerge Bolğarı tarixı Bolğarlar awılınnan başlıy. Revolyutsiägä qädär Qazan gubernasınıñ Spas öyäze eçendä bulğan, sovetlar waqıtında — TASSR Kuybışev rayonında. Kuybışev susaqlağıçı tözü waqıtında Quybışev şähäre su astında qaldı. Şähär xalqı häm xakimiäte 1953–1956 yıllarında Bolğarlar awılına küçte. 1957 yılda awılğa Quybışev isemene birdelär häm ul TASSR Quybışev rayonınıñ üzäge bulıp çıqtı. 1991 yılda şähärgä Bolğar isemene birdelär. 2010 yılda şähärdä turistik üzäk tözüe başlandı.
Rayon üzägennän könçığışta Bolğar däwlät tarixi-arxitektura muzey-tıyulığı urnaşqan. X–XII ğasırlarda biredä İdel-Çulmandağı Bolğar däwläte başqalası urnaşa. Bolğar yanında mäçetlär, mawzoleylar, munçalar saqlanğan. Biredä toraq, hönärçelek, säwdä kvartalları da bulğan.
İstäleklär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Bolğar şähärlege:
- Camiğ mäçete
- Zur manara (zamança qorılma)
- Könçığış dörbä
- Tönyaq dörbä
- Keçe manara
- Aq pulat
- Qara pulat
- Xan munçası
- Xan dörbäse
- Keçe şähärçek
- Ğabdraxman qoyısı
- Rabiğa küle
- Uspenye çirkäwe (1732), xäzerge waqıtta — tarixi-arxeologiä muzeye
- Aq Mäçete
- İkmäk muzeye
- hönärçelek muzeye
Galereya[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Monı da qarağız[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Bolğar bizäleş sänğäte
- Bolğar çigä asılması
- Bolğar
- Ağa bazar
- Böyek Bolğar ile
- İdel Bolğarı ictimaği-säyäsi tözeleşe
- Bolğar-Rus kileşüläre
İskärmälär[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- ↑ http://www.azatliq.org/archive/news/20140623/570/570.html?id=25431821 Бoлrap Tapиxи-apxeoлorиk koMплekcы ЮHECKO иceMлereHә kepTeлдe
Tışqı sıltamalar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- Bolğar däwläte
- ПoBecTb BpeMeHHыx лeT. M.-Л., 1950. Ч. 1-2; ПoлHoe coбpaHиe pycckиx лeToпиceй. M., 1949. T. 2; M., 1962. T. 1, Bып. 2.
- Boлжckaя Бyлrapия и Pycb. KaзaHb, 1986.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov Ukraina yolbaşçılığınıñ yarımadanı özüne qaytarmağa istegini saçmalıq olaraq adlay ve regionnıñ havfsızlığına iç bir telüke körmey eken.
Bunı o dekabr 23 künü Aqmescitte keçirilgen matbuat konferentsiyasında bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Havfsızlıq tarafından baqacaq olsaq, bugün cumhuriyette iç bir telüke yoqtır. Cumhuriyet territoriyasında silâlı quvetlerniñ miqdarı yeterlidir… Küreşmek içün kimse yoq. Ukraina bugün Rusiye Federatsiyasına ücüm etip olamaz. Dünyada bile böyle memleket yoq (Rusiyege ücüm ete bilecek), em de bunı yamağa kimsege tevise etmeyim – er kes cezasını körer… Qırımlılar raat yuqlay bile»,– dedi «baş nazir».
Aksönovnıñ aytqanı kibi, Ukraina akimiyeti Qırımnıñ qaytarıluvı aqqında tüşünceleri ile «öz-özüni tınçlandıra».
«Planlarnı izaatlamağa bile istemeyim – saçmalıq»,– dedi o
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko diplomatik eyyet reberleri ve çetel memleketler temsilcileri ile adetiy körüşüvi vaqtında Ukraina iç bir vaqıt Qırım işğali ile razı olmaz ve, tarihiy adalet pekitilmegence, küreşi devam etecegini bildirdi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Qırım müftümiz ile müminlerimizni ğam-qasevette qaldırdı.
Anca Rusiye zülüm idaresi tarihinden belli ki, aynı siyasiy tecribe evvelki Romanyada yaşağan qırımtatar vatandaşlarımızğa qarşı yapılmağa işletilgen edi. Bugün ise rus şovinist siyasetçileri Qırımtatar halqını ruslaşqan Qazan tatarlarınen bağlamaq, qarıştırmaq ğayesini ilerige sürüp, aynı zamanda Türkiye ve diasporamız ile alâqalarını bozmağa tırışa. Böyleliknen, Qazan tatarlarinen birleşerek, olarda olğan problemleri de bizge toqunır. Bu latin hurufatına keçmek içün yapılğan qalqışmalarınıñ yasağı, milliy til ve mektep işleriniñ toqtatması ve ilh. tamır halqını inqirazğa atqan rus qanunlarıdır. Bundan başqa, evvel hayın, vatansevmez Yakunoviç rejimine ve endi Şovinist rejimi ögünde baş eggen “Milli firqa”, “Sebat” kibi sahte firqaları da halq arasında fesat çıqarırken öz menfaatlarına köre qırımtatar milletini parçalamağa, zayıflatmağa, milliy ğayesini yoqqa çıqarmağa hazırlar. Bu kibi havflı ketişatını hiç olmadan bir ucundan durdurmaqçün milliy medeniy derslerini devam etmege qarar aldıq. Böylelikle qırımtatar ehalisine mahsus “Vatan sevgisi bilgiden kelir” kursunı açıp til, edebiyat, folklor, tarih, medeniyet, toponimika ve diger mühim mevzularda dersler bermekni arz ettik...


text:
Termal Baskı Cihazı Yazıcı/Printer, Tarayıcı Kategorisinde Yazıcı/Printer, Tarayıcı kategorisinde ihtiyacınız olan her türlü Termal Baskı Cihazı ve yazıcıları, printerları ve tarayıcıları bulabilirsiniz. Yazıcı/Printer, Tarayıcı kategorisi all in one yazıcıları, laser yazıcıları, tarayıcıları ve benzeri her türlü Termal Baskı Cihazı ve yazıcı, printer ve tarayıcı ürünlerini barındırmaktadır.
Termal Baskı Cihazı Yazıcı/Printer, Tarayıcı Seçenekleri Yazıcı/Printer, Tarayıcı kategorisinde satışı yapılan Termal Baskı Cihazı, Çok Fonksiyonlu Yazıcı, All in one Yazıcı, Barkod Yazıcı, Fotoğraf Yazıcısı, Laser Yazıcı, Mürekkep Püskürtmeli Yazıcı, Nokta Vuruşlu Yazıcı, Tarayıcı, Scanner, Taşınabilir Yazıcı gibi ürün seçeneklerine ulaşabilirsiniz.
Termal Baskı Cihazı Yazıcı/Printer, Tarayıcı Modelleri Termal Baskı Cihazı için uygun teklifler, yeni ve ikinci el Yazıcı/Printer, Tarayıcı Sonteklif'te.


text:
Qazan tatar yäşlär teatrı tamaşaçığa yaña spektakl''lär kürsätep tora. Küptän tügel genä anda «Almaçuar» spektakleneñ premyerası uzdı. Teatrnıñ baş rejisserı Rinat Äyupov Fänäwil Ğälievnıñ «Almaçuar» dip atalğan riwayäten säxnäläştergän. Fänäwil Ğäliev «Almaçuar»riwayäten Ğalimcan İbrahimov xikäyäsenä nigezlänep yazsa da, riwayätneñ eçtälege, xikäyädän bik nıq ayırıla. Bu riwayätne säxnäläştergän teatrnıñ baş rejisserı Rinat Äyupov tamaşaçını dalada yäşägän bürelär, atlar tormışına alıp kerep kitä. Ä Fänäwil Ğäliev fikerençä:«... bürelärneñ, atlarnıñ yäşäyeşenä qomaçawlağan Keşelär, atnıñ faciğäsenä kiterä dimäk, tabiğät''ne boza».
«Almaçuar» spektaklen säxnäläştergän avtorlar atlarnıñ , bürelärneñ milläte yuq digän fikerdä torıp, ğomumkeşelek problemaların alğa quyıp säxnäläştersälär dä, spektakl''dä yañğırağan Yuri Çaplinnıñ muzıkası, rus xalqınıñ kiemen xäterlätkän artistlar östendäge kostyumnar da, millilektän yıraq kitä almağan , tik ul millilek tatar xalqınıñ milli tormışın ğına xäterlätmi.Azatlıq radiosı Mälikä Basıyr Qazan.


text:
13-endä ük inde almannarnıñ ber törkeme Ufağa kilep citte. Bäyrämgä kilgän alman qunaqların Başqortstan prezidentı Mortaza Räximov häm başqa yuğarı citäkçelär qabul itep, täwge söyläşülären ütkärde. Ä köndez Almanínıñ Rusiädäge ilçelegeneñ berençe sekretare Yäsper Wik äfände Ufada «Başinform» mäğlümat agentlığında jurnalistlar öçen matbuğat oçraşuı oyıştırdı. Kiçen Ufa üzägendäge bik matur «Kärwansaray» säwdä – yal üzäge aldındağı mäydanda «Bez bergä» dip isemlängän zur forum ütä. Anda Almanídan kilgän qunaqlar da, Başqortstanda yäşäwçe almannar da qatnaşa.
Aldağı könnärdä Başqortstanda Almaní könnäre qısalarında bik küp oçraşular, mädäni çaralar, eşlekle söyläşülär qaralğan. Aldağı ber atna Başqortstanda «Alman kuxnásı, alman aş – suları» atnası dip iğlan itelde. Ufadağı «Rodína» kinoteatrında isä «Alman kinosı» atnalığı açıldı. Şulay itep ber atna däwamında alman sıraların eçep, alman rizıqlarınnan awız itep, alman kinoların qarap räxätlänäçäk başqortstanlılar.


text:
Pekiñda Qıtay Kommunistlar Partiäse citäkçelege yabıq işeklär artında 4 könlek oçraşuın başladı
Räsmi Ksinhua xäbär agentlığı belderüençä, anda töp iğtibar partiä idaräsen yaxşırtu mäs'äläsenä bireläçäk. Partiä citäkçeläre rişwätçelekkä qarşı köräş barğanda häm räsmilärneñ wazıyfaların üzläre öçen faydalanuına açu arta barğanda partiä äğzaların dissiplinalı häm xalıq ixtiaclarına iğtibarlı bulırğa çaqırdı. Qıtay räsmiläre elekke prezident Zän Zeminne Qıtay xärbilären citäkläwçe komissiä räise wazıyfasınnan töşerü öçen basım yasala digän xäbärlär uñayınnan belderü yasawdan tıyılıp qala. Qıtay kommunistları oçraşuınıñ näticäläre yäkşämbe kiçenä qädär mäğlüm bulmasqa mömkin. Qıtayda inde distälärçä yıl däwam itüçe tärtip nigezendä Kommunistlar Partiäse citäkçelgendäge üzgäreşlär yäşerep totıla.


text:
Audio
"Bez matäm totabız. Ul citäkçe, simbol häm bezneñ väkilebez ide. Allahın räximätendö bulsın."
Audio
"Xalıq, millät Arafatnı yarata ide . Ul oluğ , xörmät itelgän citäkçe ide. Allahnıñ raxmätendä bulsın. "
Arafat kiñäşçese Yasser Abed Rabbo fälästinnärneñ qayğısın bolay dip añlattı.
Audio
"Üzeneñ oluğ citäkçese Yassir Arafatnı yuğaltqan Fälästin xalqı, Fälästin Milli xäräkäten oyıştıruçı , zamança tarixınıñ iñ zur şäxese häm tormışın xalqınıñ ireklege häm bäysezlege öçen qorban itkän şäxes bularaq anı xörmätlärgä tieş. "
Fälästin cirendä 40 könnek matäm iğlan itelde. Arafat belän saubulaşu Comğa könne Qähirädä bulaçaq häm ul Şimbä könne Ramallahda kümeläçäk dip belderelä. Fälästin Azatlıq Oyışmasınıñ Başqarma komitetı vaqıtlı citäkçe itep Mahmud Abbasnı sayladı. Ä inde parlament süzçese Rauhi Fattuh 60 köngä prezident vazıyfasın ütiäçäk. Şuşı möddät eçendä przident saylauları ütkärelergä tieş. Reaksiälärgä kilgändä, Arafatqa qarata häm maqtaulı häm tänqitle belderülär yasaldı. Soñğı yıllarda Arafatnı çitlätergä tırışqan AQŞ prezidentı Buş kileşüçän tonda söyläde. Ul Arafatnıñ vafatı Fälästinnärneñ tarixında borılış noqtası bulıp tora, Fälästin xalqınıñ kürşeläre belän tnıçlıqta yönöşö yäşägän bäysez häm demokratik Fälästin dävläten buldıru omtılışı ğämälgä aşar digän ömet belderde. Ul tağı bolay dide
Audio
"Bu bulaçaq dip ışanam. Hörkem ireklektä yäşärgä omtıla dip ışanam. AQŞ irekle cämğiät buldıruğa häm şulay itep fälästinnärgä üz dävlätçelegen tözügä yardäm itärgä äzer tora."
İzrael premeire Şaron Arafatnıñ vafatı Yaqın Könçığışta borılış noqtası bula ala, tınıçlıqqa taba progess terrornıñ tuqtaluınnan bäyle dip belderde.
Audio
"Min Fälästinnärneñ yaña citäkçelege mönäsäbätlärneñ täräqqiäte häm problemmalarnı xäl qılu, berençe oçraqta terrornıñ tuqtaluınan häm anıñ terrorğa qarşı suğışta qatnaşuınnan bäyle bulun añlar dip ömetlänäm Bu bulır häm bez politik xäl çarasın taba alırbız dip ömetlänäm."
Russiä prezidentı Putin Arafatnıñ vafatı Fälästin citäkçelege häm fälästin xalqı öçen zur yuğaltu buldı digän belderü iğlan itte. Fransiä prezidentı Jak Şiraq Arafat fälästinärneñ dävlätçelek tözü köräşen gävdäländergän, moña ışanğan qıu şäxes ide dip belderde. Ğäräp illäre Ligasını general sekretarı Amr Moussa bolay dide
Audio
"Bez här närsä uñay bulır häm Fälästin mäsäläsendä alğa taba kiteş bulır dip ömet itäbez. Arafat ğömere buyınça Fälästin mäsäläse öçen eşläde häm bez Fälästinnärneñ Könbatış Yordan üzäne belän Gaza sızığında dävlätkä iä bulu xoquqın yaqlauıbıznı dävam itteräçäkbez. "
Törkiäneñ tışqı eşlär ministere Abdula Gül bolay dide
Audio
"Fälästin dävläte bu regionda tözeläçäk. Min Törek xalqınıñ fälästin xalqınıñ qayğısın urtaqlaşuın tağı ber märtäbä belderäm Xökümätebez häm dävlätebez Fälästin mäsäläsen yaqlauın dävam itäçäk."
Britaniä premiere Blair. Germaniä kanslerı Şröder, Avstraliä premiere Howard häm başqa bik küp illärneñ citäkçeläre, säyäsmännäre, cämğiät eşlekleläre , Yassir Arafatnıñ vafatına qarata üz reaksiälären belderdelär.
Färit İdelle, Praga.


text:
Qazaq, Qırğız, Armen, Orıs jäne Belarus' prezidentteri qwrılğalı bası daudan ajıramağan Euraziyalıq eknomikalıq odaqtıñ kelesi bes jıldıq damu stoate..
Gonkong deputattarı töbelesti. 18 mamır, düysenbi küni Gonkongtıñ Zañ şığaru keñesiniñ kezekti jiınında ükimetti jaqtauşı jäne demokratiyalıq özgeris ..
Türkiya prezidenti Rejep Tayıp Erdoğan Qasım-Jomart Toqaevqa hat joldadı. Hatta: «Keselge qarsı jwmıstarıñızdı mwqiyat qadağalap otırmız. Qazaq halqı ..
Auğanstan prezidenti Aşraf Ğani sayasi qarsılası Abdullamen prezidenttik bilikti bölisuge kelisim berdi. Qırküyek ayındağı saylaudan beri Abdulla men ..
Bügin, Bükil älemdik Densaulıq saqtau Assambleyası aşıluı boladı. Bwnday jiın alğaş ret virtualdı formatta ötedi. Birqatar elder Düniejüzilik Densaulı..


text:
İsmail Gasprinskiy
İsmail Gasprinskiy (Gaspıralı, Gaspralı) (arap urufatında: اسماعیل گسپرينسكى) (1851 – 1914) – ulu qırımtatar mütefikkirdir.
Soyadı yazılışları (variantları)Deñiştir
İsmail beyniñ soyadınıñ üç türlü variantı qullanılmaqtadır: Gasprinskiy, Gaspıralı, Gaspralı. Qırımdaki Qırımtatar matbuatında onıñ soyadı Gasprinskiy (daa sıq) ve Gaspralı (daa siyrek) olaraq yazılğandır. Türkiyedeki Qırımtatarca neşirlerde çoqusı vaqıt Gaspıralı olaraq yazılır. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ saytında ise olarnıñ er birinen qarşılaşmaq mümkündir, lâkin Gaspıralı ve Gaspralı yazılışları biraz daa sıq rastkele. Aqmescitteki Qırımtatar Milliy Kitaphanesi Gasprinskiy adını taşıy, amma bazı maqaleler o kitaphane içün de diger soyadı variantlarını qullana. İsmail beyniñ abidesinde (resimde) soyadı Gasprinskiy olaraq, ev-müzeyi ögündeki levhalarda[2] ise Gaspralı ve Gaspıralı olaraq yazılğandır. İsmail bey özü ise öz soyadını گاسپرينسكى (yani Gasprinskiy) olaraq yazğan edi.
TercimeialDeñiştir
İsmail Gasprinskiy 1851 senesi mart 8 (20) künü Avcıköyde doğdı (şimdiki Bağçasaray rayonı). Vaqtı ile Aqmescitte, Moskvada, Voronejde, İstanbulda ve Pariste tasil aldı. Altı yıl devamında çeşit qırımtatar mekteplerinde rus tili ocası olıp çalıştı.
1879 senesi Bağçasaray şeer golovası olaraq saylandı ve bu vazifede 1883 senesine qadar bulundı. Publitsistikağa avesligi ve istidatı onı yavaş-yavaş gazetacılıq faaliyetine ketirdi.
İsmail Gasprinskiy 1883 senesi aprel 10 (22)- ten başlap ömrüniñ soñuna qadar “Terciman”, arada “Millet”, “Alem-i Nisvan”, “Ha-ha-ha”, “Alem-i Subyan” gazetaları ve mecmualarnı neşir etti. Özüniñ şahsiy kündelik matbuatından ğayrı, ilim ve turmuşnıñ çeşit saalarına bağışlanğan yüzlernen kitap ve risaleler basıp, milliy tasiliniñ derecesini çoq kereler yükseltti.
şiarınen türkiy halqlarnıñ biri-birine yaqınlaşuvı ve milliy medeniyetleri, siyasiy añları ösüvi oğrunda büyük hızmetler yaptı. Medeniy, içtimaiy ve siyasiy faaliyeti içün 1910 senesi İsmail Gasprinskiy “Revue du monde musulman” adlı frenkçe mecmuanıñ eyyeti tarafından Nobel mukâfatına taqdim etildi.
Bediiy icadını 1887 senesi “Frenkistan mektüpleri”, “Dar ür-Rahat musulmanları”, “Afrika mektüpleri”, “Qadınlar ülkesi” kibi nesir eserleri, özüniñ esas qaramanları ve süjet yenelişleriniñ bir-birine mantıqiy surette bağlanuvınen, şartlı olaraq “Molla Abbas” roman-epopeyasını teşkil eteler. Bu yerdeki bediy metin – avtobiografik mizac taşığan elementler, tarih, cemiyetniñ iqtisadiy ve siyasiy qurulışı, çeşit farazlar kibi şeylerni qavrap ala. Öz vaqtında “Dar ür-Rahat musulmanları” parçası arap ve fars tillerine çevirilgendir. Cenkten soñ bu parça çeşit añlatmalar ve luğatlar ile “Yıldız” mecmuası (1993, No.1) ve “Qırımtatar edebiyatı” (1995) qullanma dersliginde neşir olundı.
1905 senesi müellifniñ “Kün doğdı” adlı romanı dünya yüzüni kördi. İsmail Gasprinskiyniñ er eki romanı ve diger bediiy parçaları türk ve umumen musulman dünyasınıñ siyasiy ve bediiy fikriniñ şekilledirmesinde büyük rol oynadılar.
İsmail bey Gasprinskiy 1914 senesi sentâbr 11 (24) künü vefat etti ve Bağçasaraydaki Zıncırlı medrese azbarında defin olundı.
KitaplarDeñiştir
MenbalarDeñiştir
BağlantılarDeñiştir
- İsmail Bey Gaspıralı (Türkçe)
- Celebrating the Life of Ismail Bey Gaspirali (İnglizce)
- ↑ Frenkistan milliy kitaphanesiniñ (BNF) identifikatorı: açıq malümat platforması — 2011.
- ↑ Youtube.com


text:
My Jesus is All the World to Me
"My Jesus is All the World to Me" ("İsa menim içün bütün dünyadır") - bir gospel yırıdır. 1955 senesi Rey Çarlz (Ray Charles) tarafından "I've got a woman" yırına çevirildi, amma o başlıca gospelniñ sözleri ve gospelge has aylanuvları saqlandı. O vaqıtlari cemaat fikrince şu Rey Çarlznıñ yapqan eksperimentiniñ aramlıq dep sayıldı, o sebepten "Atlantik" audio yazuv şirketi o yırnı keñ meydanğa çıqarmaga çoq vaqıt qarar bermey edi. Amma paralar, yañı muzıka sekillerini qıdıruv ve Rey Çarlznıñ israrlığı o qorqularnı yoq etip, 1959 senesi o yır dünyanı köre.
Menbalar[deñiştir | kodunı deñiştir]
- Soul. Nasıl o, afroamerikanlılarnıñ gönül muzıkası? shkolazhizni.ru (Rusça)


text:
Qırımdaki Rusiye politsiyası aprelniñ 21-nde qadın faal Elmaz Akimovağa «qanun bozulmaycağına» dair tenbi vesiqasını berdi. Bu aqta o, «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesine tarif etti.
Vesiqada «cemaat nizamını bozğan» toplaşuv ve mitinglerniñ keçirilüvi yasaqlana, dep aytıla. Qayd etile ki, bunıñ içün para cezası, mecburiy işler ya da 30 künge qadar memuriy apis cezası şeklinde memuriy mesüliyet bar.
«Hadim kelip, özüni memur Taciyev Osman olaraq tanıttı. Hadim qoranta erkânı aqqında soradı. Tenbi vesiqası hususan mayısnıñ 3-ne azırlanılğan «Menlik yürüşi» aktsiyası sebebinden ketirildi, dep qayd etti. Cedvelde mayısnıñ 18-nde – qırımtatar sürgünliginiñ qurbanlarını añma künü keçirilmesi mümkün tedbirler de bar edi. Bu tenbilerni basqı ıntıluvı dep sayam», – dep izaatladı politsiya hadiminiñ yapqanlarını Elmaz Akimova.
2018 senesi fevral ayında qadın faal Bağçasaraydaki Han sarayı ögünde bir kişilik narazılıq aktsiyasını keçirdi. «Han sarayından eliñizni çekiñiz» yazuvlı şiarı bar edi. Daa soñra onı Rusiye politsiyası tuttı.
Bunıñ kibi tenbiler diger qırımtatarlarğa da berildi. Olarnıñ arasında qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, aq qorçalayıcılar ve «Qırım birdemliginiñ» jurnalistleri bar.
2019 senesi dekabrniñ 6-nda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» halqara zorbalıqsız barışıq aktsiyası azırlana ve keçirilecek, dep ilân etti. Aktsiya vaqtında faller memuriy sıñırdan keçip, Qırımğa kirecek ola. Aktsiya mayısnıñ 3-nde kemirilecek edi.
Çubarov, «Qırım yürüşi» arfesinde Kreml qırımtatarlarnı qorquzmağa tırışacaq, dep inkâr etmey.
Martnıñ 31-nde berilgen malümatqa köre, koronavirus sebebinden aktsiya başqa vaqıtqa qaldırıldı.
Rusiye Tış işler nazirligi Qırımtatar Milliy Meclisi ilân etken «Qırım yürüşini» «provokatsiya» dep adlandırdı.


text:
Ukrainada sovet çorınnan qalğan raketalar yuğalğan
Ukraina saqlanu ministrı Yevhen Marçuk bügen köndälek "Den" gazetına birgän äñgämäsendä sovet çorındağı yözlägän raketa tabılmadı, dip belderde. Alar inde komissiäne ütkän bulırğa tieş, ämma qayda ikännäre bilgesez, dide Marçuk. Tögäl nindi raketalar turında süz bara – moña Marçuk añlatmalar birmäde, ämma saqlanu ministrınıñ matbuğat wäkile Konstantin Xivrenko, Associated Press mäğlümat agentlığına, süz S-75 törendäge hawa höcümennän saqlanu raketaları turında bara, dip xäbär itte. Varşava Paktı illärennän yözlägän şundıy raketa yuq itelü öçen Ukrainağa kiterelgän bulğan, ämma "isäp-xisap" problemaları arqasında yuğalğan. Marçuk şulay uq, qayber raketalarda qimmätle metallar bar ide, dip belderde.


text:
Berläşkän millätlär oyışması iminlek şurasında Ğiraq turında yaña qarar ölgese tawışqa quyıla. Anı AQŞ belän Britaniä täqdim itte. Bu dokumentta 30 yündä xakimiät tapşırılaçaq, Ğiraq yaña xökümäteneñ tulı wäkäläte açıq itep bilgelängän. Fransiä, alar täqdim itkän qayber matdälär ölgegä kertelmäsä dä, ğomümän alğanda , dokumentnı xuplıy dip belderde. Meksikada säfärdä bulğan Rusiä prezidentı, yaña qarar tiz arada qabul iteler digän ışanıç belderde. Ğiraqnıñ küçeş xökümäte başlığı İyad Allawi dä qararnıñ tiz arada qabul itelüenä ışanıç belderep, bolay dide:
Audio (İyad Allawi)
“Min tışqı eşlär ministrı belän daimi elemtädä toram. Ul xökümät isemennän BMOnıñ iminlek şurasında kiñäşülär ütkärä. Bez barısı da uñışlı tämamlanır dip ışanıbız”


text:
Respublikağa şimbä könne Evropa Şurasınıñ keşe xoquqları komissarı Alvaro Gil Robles kilä. Monda ul Qazannıñ ikençe tikşerü izolyatorında bulaçaq, respublikanıñ keşe xoquqları buyınça wäkile Räşid Wağizov belän oçraşaçaq. Düşämbe, 26 yül könne Tatmedia agentlığında Alvaro Gil Robles jurnalistlar belän oçraşıp, Tatarstanda alğan tä’sirläre belän urtaqlaşaçaq. Qazanda qayber mäğlümät çaraları da keşe xoquqları komissarınıñ kilüenä äzerlänä başladılar buğay. Nik disägez, bu könnärdä gäcitlärdä respublikada keşe xoquqların bozu turındağı yazmalar sanı bermä-ber arttı.
Comğa könne Mintimer Şäymiev respublikanıñ Tatmedia massaküläm kommunikatsiälär agentlığında buldı. Anda ul agentlıqnıñ eşçänlege belän tanıştı, respublika mäğlümät çaralarınıñ däräcäsen kütärü xaqında fikerlär alıştı. Şuşı könne ük Qazanda Milli universitet yazmışı da qaraldı. Premyer-ministr urınbasarı Zilä Wälieva citäkçelegendä universitetnıñ yaña binası tözeleşen tikşerdelär. Comğa kiçen Bötendönya tatar kongressında Yäşlär forumı byurosınıñ çirattağı utırışı uzdı. Yaña saylanğan byuro äğzäläre eşne caylap cibärü häm alda torğan problemalarnı çişü yulları turında söyläşte. 23 yüldä Qazanda finans bazarlarında qatnaşuçılarnıñ berençe töbäkara konferensiäse uzdı. Anda qatnaşuçı 300dän artıq bank, birja, investitsiä kompaniäläre wäkilläre töbäklärdä finans bazarlarnıñ eşçänlege turında fikerläştelär, tatarstanlılar belän täcribä urtaqlaştılar.
Gölnaz İlgizär


text:
Ukraina prezident saylawlarında ciñelgän Yanukoviç mäxkämägä möräcägät itte
Ukrainada ütkän prezident saylawlarında ciñelü kiçergän premier-ministr Viktor Yanukoviç saylaw näticälären yuqqa çığaru yulların ezli. Üzäk saylaw komissiä wäkile Zoya Çarikova süzlärençä, anıñ şiqayätlär isemlegendä 225 okruğta tärtip bozu oçraqları kiterelgän. Bügen Yuğarı mäxkämä, Yanukuviç tapşırğan 4 şiqäyätneñ bersen, soñ tapşırılğan dip, qarawdan baş tarrtı. Bügen Yanukoviç xökümät utırışında qatnaşırğa tieş ide. Yuçenko tarafdarları xökümät binasın tomalap quydı. Utırış başqa binada ütkän dip xäbär itelä, ämmä Yanukoviç anda qatnaşmağan.


text:
Päqät hanim-qizlar äsärliri qoyuldi
Yeqinda, 8-mart harpisida, Uyğur teatriniŋ kšrgäzmä zalida «DUNİA ART» zamaniviy täsviriy sän°ät galereyasiniŋ uyuşturuşi bilän yaş rässam hanim-qizlarniŋ ämgäkliriniŋ kšrgäzmisi bolup štti. Uniŋ räsmiy...
«Yeŋidin tuğulğan än°änilär»
Mäşür SASİQOV, «Uyğur avazi»/ Ötkän yäkşänbä küni Q.Ğoҗamiyarov namidiki dšlät akademiyaliq Uyğur teatridiki «Dunia-art» galereyasidä keyinki vaqitlarda iҗadiyiti bilän kšpçilikkä tonuluvatqan yaş rässam Venera...
«Nursultan Nazarbaev: dävir, şähs, җämiyät»
Ana jut – hasiyätlik makan Üşqoŋırniŋ gšzäl täbiät mänzirisi, bala Nursultanniŋ mäktäptä billä oquğan sinipdaşliri, Dneprodjerzinskiyda oquğan päyti, Temirtavda tavlanğan jillar hatiriliri, Almutidiki paaliyiti,...
Tağlar bilän dalalarniŋ uçrişişi
Paytähttiki Dostluq šyidä klassik yazğuçi Çiŋğiz Aytmatovqa beğişlanğan kšrgäzmä äynä şundaq atilidu. Kšrgäzmini täntänilik eçiş märasimiğa Qazaqstan hälqi Assambleyasi Räisiniŋ orunbasari – Qazaqstan Jumhuriyiti Prezidentiniŋ...
Bemarlar därdigä därman boldi
Ötkän häptidä «Alma-Ata kompot» restoranida Qazaq onkologiya vä radiologiya ilmiy-tätqiqat institutiniŋ uyuşturuşi vä onkologiyalik ağriqlarğa duçar bolğan bemarlarni psihologiyalik qollap-quvätläş assotsiatsiyasi, «NT PRODACTİON»، «RAİD»...
«Altun alma»
Raşidäm MİRZÄHMÄTOVA, «Uyğur avazi»/ Märkiziy dšlät mirasgahi Almuta şähiridä «Baqıt» ämäliy-moda märkizi bilän hämkarliqta «Altın alma» Märkiziy Aziya än°äniviy ämäliy sän°ät kšrgäzmä-yärmäŋkisini štküzdi. Kšrgäzmigä Rossiya,...
«Aziya ahaŋliri»
Mäşür SASİQOV, «Uyğur avazi»/ Ötkän җümä küni Almuta şähiridiki Ä.Qasteev namidiki mirasgahta hälqimiz arisidin çiqqan talantliq rässam, Qirğiz Җumhuriyitigä hizmät kšrsätkän sän°ät ärbabi Täl°ät...
Şahnozaniŋ novättiki utuği
Raşidäm RÄھMANOVA, «Uyğur avazi» Şahnoza ھeytҗanova – Bayseyit yezisidiki İsmayil Tayirov namidiki ottura məktəpniŋ 11-sinip oquğuçisi. U kiçigidin şeiriyətkə iştiyaq bağlap kälmäktä. Biz uni här jili...
«Amät momam soğa qilğanmis çšgün bilän käldi»
Yeqinda Almutidiki Ä.Qasteev namidiki Dšlät sän°ät mirasgahida tonulğan kollektsioner, Qazaqstanniŋ hizmät kšrsätkän sän°ät ärbabi Azat ھekimbägniŋ «Uyğurlarniŋ ämäliy-dekorativ sän°itiniŋ kollektsiyasi» mavzusi boyiçä kšrgäzmisi eçildi.Azat...
«Ämän hidi»
Astana şähiridiki «Astana-Bayterek» monumentiniŋ galereyasidä «Ämän hidi» namliq kšrgäzmä eçildi. Uniŋda Qazaqstanniŋ zamaniviy rässamliriniŋ mähsus tallavelinğan ämgäkliri qoyuldi. Mäzkür kšrgäzmä kšp jil moҗut bolup,...


text:
Abaydıñ audarmaları
Abay jasağan audarmalardı tüpnwsqamen salıstıra qarap otırsaq, Abaydıñ orıs tilin öte tereñ meñgergenin bayqaymız. Sonda Abay orıs tilin qaydan, qalay üyrengen?
Köptegen adamdarğa Abayğa orıs tilin üyretken demokrat-revolyucioner Mihaels sekildi bolıp körinedi. Bwğan Abaydıñ: «Ömirge közimdi aşqan Mihaels»,-degen sözi sebep bolğan sekildi.
Mihaels Abayğa ğılımdı öz salaları boyınşa jiktep, neni oqudı, qalay oqudı aytuı mümkin, al orıs tilin üyretti degen pikirge öz basım kümänmen qaraymın. Onıñ üstine, jigit ağası jasına jetken şağında Mihaelspen kezdesken Abaydıñ, onımen söylesui üşin de orısşa bilui kerek emes pe? Sebebi, Mihaels qazaqşa bilipti degen derek eş jerde joq.
Ğılım üşin wsaq-tüyek närse joq,-degen qağidanı eske alsaq, Abaydıñ orıs tilin qaydan, qalay üyrengenin bilu wsaq-tüyek närse emes. Sonda Abay orıs tilin qaydan üyrengen?
Bwl orayda bizdiñ aytarımız mınau:
Birinşiden, Abaydıñ äkesi Qwnanbay ağa swltan, tobıqtı ruınıñ starşını bolıp el basqarğanda, sol kezdegi qazaqtan şığıp el basqarğan bolıs-swltandardıñ köbi sekildi sauatsız äri orıs tilin bilmegendikten, el basqarudağı is-qağazdardı orıs tilinde jürgizip otıratın hatşıları, tilmaştarı bolğan. Abay öz auılındağı osı audarmaşı-hatşılar arqılı bala kezinen auılda orıs tilin estip ösken. Bwl Abaydıñ orıs tiline degen qızığuşılığın erte oyatuı ğajap emes. Lingvist-ğalımdardıñ pikirinşe tildi üyrenu üşin oğan qwlaqtı erte kezden jattıqtırıp, sol tildegi sözderdi tüsinbese de estip jürudiñ mañızı zor.
Ekinşiden, Abay üş ay «prihodskaya şkolada» oqığan. Abaydıñ balası Twrağwldıñ esteliginde aytılğanday, tabiğat Abayğa ömirde sirek kezdesetin qaytalanbas ğajayıp jadı (pamyat') sıylağan. Sondıqtan da Abay üş ay orıs oquında, til üyrenude jwrttıñ 1-2 jılda jetetin jetistigine birden jetui bek mümkin.
Üşinşiden, Abaydıñ toqal şeşesi Ayğızdan tuğan Haliolla degen bauırı orısşa oqığan. Tarihi-mwrağattıq qwjattarda rastalğanday, ol 1863- 1869 jıldarı Ombıdağı Şoqan Uälihanov oqığan Kadet korpusına tüsip, onı bitirip, "kornet" atağın alıp, oficer bolıp şığadı. Bwdan soñ, Haliolla Moskvadağı Pavlovskiy kovalerskiy şkoldı bitiredi.
Orıstıñ ataqtı oqımıstı-ğalımı G.N.Potanin Haliolla turalı mınanday mälimet keltiredi: «Mağan Omski-Kadetskiy korpusın bitirgen, keyin Semeydiñ qasındağı tuğan jeri-qırda twrğan, qırğızdıñ bir swltanı (osı künde qaytıs bolğan Öskenbaev) turalı bireu äñgime ayttı. Ol keşke jaqın öziniñ jerlesterine orıs romandarı men povesteriniñ mazmwnın tüsindiruşi edi, al qırğızdar onı sondaylıq ıntamen elti tıñdap, odan aytqandarın jazıp berudi swraytın, sonıñ nätijesinde Turgenev, Lermontov, Tolstoy, tağı basqalardıñ şığarmasın oyşa audarğan däpterler payda bolğan. Key uaqıttarda mwnday ädebiet keşterinde kigiz üydiñ işinde özara talastar tuatın, sol mezgilde deydi körgen adam Öskenbaev orıs bedeline süyenetin de: "Tıñdañızdar, bwl jöninde orıstıñ bedeldi sınşısı Belinskiy ne deydi eken",- ne bolmasa "bwl jöninde orıstıñ sınşısı Dobrolyubov bılay degen",- dep tüsinik berip otıradı eken.
Cankt-Peterburgtegi memlekettik mwrağattan Älkey Marğwlan tapqan derekterge qarağanda Haliolla Öskenbaev jastığına qaramay ülken oqımıstı bolğan sekildi. Ol professor I.N.Berezinge jäne Şoqannıñ wstazı N.F.Kostıleckiyge qazaq halıq auız ädebietiniñ Jirenşe şeşen, Qozı Körpeş-Bayan swlu, Eñlik-Kebek sekildi nwsqaların jazıp berip, olarmen tığız ğılımi qarım-qatınasta bolğan.
Al, Potaninniñ jazuına qarağanda Haliolla Öskenbaev sol kezdegi orıstıñ aqıl-oy alıptarı Belinskiy, Dobrolyubovtarmen qatar, orıs klassik jazuşıları Tolstoy, Turgenev, Lermontovtardı jaqsı bilgen.
Bilim qwmar Abay, orıs oquın bitirgen, oqımıstı oficer inisi Haliolla arqılı orıs klassikterimen erte kezden tanıs boluı äbden mümkin ğoy.
Onıñ üstine Abay äkesi Qwnanbay arqılı el basqaru isine erte kirisip, orıs wlıqtarımen de erte aralasqanın este twtıp, joğarıda keltirgen däyekterge süyene otırıp aytarımız: Abay orıs tilin biz oylap jürgendey otızdan asqanda emes, odan köp erte bilgen deuimizge tolıq negiz bar sekildi.
Mihaels arqılı ğılımdı sala-sala boyınşa keyinirek meñgergen Abaydıñ: «Qolımdı mezgilinen keş sermedim»,- degen sözin perde etip, Abay orıs tilin keş üyrenip, orıs klassik-jazuşılarımen keş tanısqan degen pikir qalıptasıp ketken. Abaydıñ bwl jerde "qolımdı mezgilinen keş sermedim"- dep ökinui, orıs tilin biluge baylanıstı emes, jalpı ğılımdı meñgerip igerude keşiktim, uaqıttı bosqa ötkizip, keş bastadım,- dep ökinui ekenin dwrıs tüsingenimiz maqwl. Qalay desek te, Abay orıs tilin öte jaqsı bilip, tereñ meñgerdi. Oğan dälel Abaydıñ audarmaları. Abay öziniñ audarmağa arnalğan şığarmaşılıq jıldarında ülkendi-kişili 50-den astam şığarmanı orıs tilinen qazaqşağa audarıptı. A.S.Puşkinniñ "Evgeniy Onegin" romanınan 7 üzindi, M.YU.Lermontovtan 27 öleñ, I.A.Krılovtan 12 mısal jäne är türli avtorlardan 7 öleñ audarğan.
Audarmağa qoyılatın negizgi talap, mümkindiginşe tüpnwsqanıñ, sol şığarmanıñ mazmwn-mänin, körkemdik qasietin tolıq saqtap, basqa tildi oqırmanğa tökpey-şaşpay jetkizu.
Al, Abay tüpnwsqanı bar qalpında jetkizudi maqsat etpegen. Audarğan şığarmalarınıñ köbin, Abay öz köñil-küyine üylestire qısılmay, qımtırılmay erkin äñgimeleydi. Aqınnıñ keybir audarma öleñderi tüpnwsqamen jolma-jol birdey kelse, al keybir öleñderi tüpnwsqağa meylinşe jaqın kelip ündes şığıp jatadı.
Al, erkin audarılğan audarmalar öleñniñ mağınasın bastan-ayaq däl, tura jetkizbey, audarmaşı aqın Abaydıñ sol kezdegi köñil-küyine säykes erkin jırlap ketetini bar. Biz mwnı Abay audarmalarınıñ özindik erekşeligi deymiz. Abay orısşa teksti köbine-köp dälme-däl audarudı aldına maqsat etip qoymağan sekildi. Mwnıñ negizgi sebebi, aqın sol kezdegi qazaq oqırmandarınıñ bilimin, wğım-tüsinigin, oylau erekşeligin eskerse, ekinşiden özi jaqsı bilgen Şığıstıñ klassikalıq poeziyasınıñ "Nazira" ülgisin paydalanğan aqın, oqiğa jelisiniñ negizin saqtay otırıp, mısaldağı jağdaylardı qazaq ömirine, tüsinigi men oylau erekşeligine janastıra otırıp, özinşe beyneleuge wmtılğan. Mısal üşin, Şığıs aqındarı jırlağan "Eskendir" taqırıbın Abay "Nazira" ülgisinde özinşe jırlap, "Eskendir" poemasın jazğan. Şığıs ädebi dästürin jaqsı bilgen Abayğa jäne sol kezdegi qazaq oqırmandarına bwl qalıptı jağday bolıp köringen siyaqtı. Bwl aytılıp otırğan "Nazira" ülgisi qolın baylaytın, şeberligine şek qoyatın jağday dep emes, kerisinşe, aldıñğı aqında aytılğan oydıñ, sözdiñ oramın özinşe keltirip,keyingi aqınnıñ tıñ, jaña örnek tabuına mümkindik beretin jağday dep tüsingen jön.
Abaydıñ audarmaları turalı aytqanda, eñ birinşi aytarımız Abaydıñ qazaq tilimen qatar, orıs tilin öte tereñ, jetik bilgeni körinip twr. Ol tüpnwsqadağı aqın oyınıñ näzik iirimderin meylinşe tereñ tüsinip, audarıp otırğan aqınnıñ aytam degen oyın örnektey otırıp, odan äri biiktete, qwlpırta audaradı.
Orıs ädebietine zer salğanda Abaydıñ nazarı aldımen Puşkinge tüsedi. Nege? Sebebi, Puşkin orıs ädebietindegi jaña däuirdiñ, taqırıp-ideyaları men körkemdik sapası mülde jaña klassikalıq ädebietiniñ bası boldı. Ol orıs ädebietinde qoğamdıq oy-örisi, dünietanımı, estetikalıq körkemdik – barlıq sipat qasietteri özgeşe söz önerin qalıptastıra otırıp, orıs ädebietinde realizm ädisin berik ornıqtırdı. XIH ğasırdağı orıs ömirin, sol ortada ömir sürip jatqan keyipkerler arqılı orıs qoğamın şınayı surettegen Puşkinniñ "Evgeniy Onegin" sekildi realistik şığarmasın, qazaq ädebietinde realizmniñ negizin salğan Abaydıñ qazaqşağa audaruı zañdı qwbılıs sekildi. Sebebi, Batıs pen Şığıstı teñ meñgerip, danışpan hakim därejesine jetken wlı Abaydıñ, Evropalıq ädebiettiñ ozıq ülgisi realizm ädisi arqılı, halqın tärbiege, öner-bilimge şaqırıp, "til wstartıp, öner şaşudı" anıq maqsat etken şağı edi.
Abay Puşkinniñ "Evgeniy Onegin" romanın tolıq audarmağan, häm onı aldına maqsat etip qoymağan da siyaqtı. Abaydıñ "Evgeniy Oneginnen" audarğandarı:
- "Oneginniñ sipatı"(Jasınan tüsin bilep sır bermegen)
- "Tat'yananıñ Oneginge jazğan hatı"(Amal joq qayttım bildirmey)
- "Oneginniñ Tat'yanağa jauabı"(Tañğajayıp bwl netken hat)
- "Onegin sözi"(Hatıñnan jaqsı wğındım sözdiñ bärin)
- "Oneginniñ Tat'yanağa jazğan hatı"(Qwp bilemin sizge jaqpas)
- "Tat'yana sözi"(Täñir qosqan jar ediñ sen)
- "Lenskiy sözinen"(Barasıñ qayda, qayda bolmay nege)
"Oneginniñ ölerdegi sözi" - bwl tüpnwsqada joq, aqınnıñ özi şığarğan. Sanamalap aytqanda Abay, "Evgeniy Onegin" romanınan 7 üzindi audarğan.
Puşkinniñ "Evgeniy Onegin" sekildi, orıs qauımınıñ sol kezdegi ömirin jan-jaqtı suretteytin kürdeli romanın tereñ tüsinip oqitın mädenietti oquşı qauımdı qazaq jwrtşılığınan tabu qiın edi. Sondıqtan da Abay, jalpı halıqqa tüsinikti, Onegin jäne Tat'yana arasındağı qarım-qatınastarğa baylanıstı taraulardı ğana erkin audardı, Tat'yana tilimen qazaq qızınıñ jüregin jırlasa, Oneginniñ oylı-sırlı ökinişimen qazaqtıñ sanalı jigit, jas buının ülgili sezimderge tärbieleydi. Osılayşa audaru öz zamanındağı oquşılar üşin tärbielik ügit jağınan qajet edi. Abay audarğan üzindilerdi bir jüyege keltirip, eñ soñında oquşığa tüsinikti bolsın dep "Oneginniñ ölerdegi sözi" degen taraudı özi qosqan.
Audarmağa qoyılar eñ bastı talap, audarılıp otırğan şığarmadağı suretteletin oqiğa men negizgi oy, özge tildi oqırmanğa tüpnwsqamen birdey, eş özgerissiz sol küyinde jetuge tiis. Abay öz audarmasında tüpnwsqağa köptegen özgerister engizgen. Sondıqtan da Abay öz tarapınan jaña Onegin, Tat'yana obrazdarın somdağan, - degen keybir zertteuşiler pikirine qarsı, Abay audarmaların wzaq jıldar zerttegen akademik Zäki Ahmetov:
«Keybir zertteuşiler Abaydıñ erkin audarıp, tüpnwsqadan alşaqtau ketken jerlerin sıltau etip, Abay öz tarapınan jaña Onegin, Tat'yana jasap şığarğan dep jür. Bwl – Abaydı tüsinbeuşilikten tuğan sayaz tüsinik. Birinşiden, halqın sanalı wğım, sapalı tärbiege şaqıru jolında bolğan Abay, "Evgeniy Onegindi" şığıs poeziyasındağı "Nazira" dästürimen erkin audarğan. Ekinşiden, Abay tüpnwsqadağı opasız Onegindi, sol opasız küyinde surettese, opasız Onegin kimge ülgi bolar edi. Süygen qızdıñ äziz jüregin tüsinbeytin täkappar da opasız jigit qazaq jastarınıñ arasında az ba?! Olardı kimge ülgi etemiz? Aqınnıñ tüpki maqsatı halqına ülgi şaşu emes pe edi?! Orıstıñ wlı sınşısı V.G.Belinskiy öziniñ Puşkin şığarmaşılığına arnalğan zertteu eñbeginde Onegin obrazın jan-jaqtı, köpşilik oylağan üstirt kinä, ayıptıñ köbinen Onegindi aqtap şığadı. Osı jöninde M.Äuezov: “Belinskiy Oneginniñ adamşılığın, öz ortasındağı tatımsız erkekterdiñ bärinen biik, artıq dep bağalaydı”,- deydi.
Birinşiden, Abay Onegindi Belinskiyşe tereñ tüsinip, bağalap otır. Ekinşiden, Onegin boyına turaşıldıq, arlı adamgerşilik, ädil sınşıldıq darıtsa, sonday jas jigitten qazaq jastarı ülgi alsın degendik. Wyattı, arlı jastıñ ökinişi de, körkemdik twrğıda senimdi şığar edi jäne jastarğa ülgisi de mol bolar edi. Osı twrğıdan oylağan Abay, «Evgeniy Oneginge» "Nazira" ülgisinde erkin audarma jasağan.» - dep jazadı «Poeziya şıñı – danalıq» attı öziniñ ğılımi eñbeginde.
"Evgeniy Oneginnen" jasağan Abay audarmaları bar kezde tüpnwsqadan alşaq ketti deuge bolmaydı. Mısalı tüpnwsqadağı:
Kak rano mog on licemerit'
Tayt', nadejdu revnovat',
Razuveryat', zastavit' verit'
Kazat'sya mraçnım, iznıvat',- degen joldardı tüpnwsqağa jolma-jol say etip:
Jasınan tüsin bilep sır bermegen,
Dämelense, kündese bildirmegen,
Nanasıñ, ne aytsa da, amalıñ joq,
Tüsinde bir kädik joq "aldar" degen,- dep audaradı. Osı audarma joldardı tüpnwsqamen salıstıra otırıp oqığanımızda, orıs tilin öte jetik bilgen Abaydıñ, Onegin minezine tän qasiet-sipattardı däl beyneleuge qazaqtıñ bay tilin tereñ bilip, şeber audarğan talant qwdiretine bas iesiñ.
Audarmadağı Tat'yana beynesiniñ de, orısşa tüpnwsqasındağı bastı erekşeligi saqtalıp, tamaşa surettelgen. Mısalı:
Zaçem Vı posetili nas?
V guluşi zabıtogo selen'ya.
YA nikogda ne znala
Ne znala b gor'kogo muçen'ya,-
degendi :
Kelmeseñ eger sen bizge,
Sau bolmas pa em, älbette?
Bolmasam aşına men sizge
Tüspesem mwnday beynetke, - dep qazaqşalağan.
Tat'yananıñ osı hatınan orıs qızınıñ aşıq minezdiligi, adaldığı, sezimtaldığı, sengiştigi bäri de ayqın körinip twr.
Abay Tat'yana hatınıñ tereñ mazmwnın tolıq jetkizudi közdey otırıp, bwl oyın qazaq jastarınıñ wğım tüsinigine say etip jüzege asırudı maqsat etken.
Qaymaq edi köñilimde
Bizge qaspaq boldı jem.
Eki söz joq ömirinde,
Men de sorlı baqıtı kem,- dep dvoryan qızına "qaspaq jegizgen" Abay, Tat'yana minezindegi erkindikti, adaldıqtı qazaq qızdarına önege etu üşin, Tat'yananıñ sol kezdegi köñil-küyin qazaq qızınıñ wğımına say etip audaradı:
Şeş köñilimniñ jwmbağın
Älde bäri aldanış.
Jas jürek jayıp sausağın
Wmtılğan şığar ayğa alıs,- degen şumaqtağı qız jüreginiñ añqau da päk tilegin aspandağı alıs ayğa sausağın jayıp wmtılğan jas beynesinde suretteydi. Tat'yana tileginiñ päktigin, onıñ orındalmas arman ekenin, Abay osınday ğajap teñeu-suret arqılı, qaytalanbas swlu körkemdik täsilmen jetkizedi. Sözben salınğan bwl jandı suret Abaydıñ aqındıq wlılığınıñ dälelindey.
Sen jaralı jolbarıs eñ,
Men kiiktiñ lağı em,
Tiri qaldım ölmey äreñ
Qattı battı tırnağıñ, - degen erkin audarma arqılı aqın qazaq jastarına tüsinikti, "jaralı jolbarıs", "kiiktiñ lağı" degen teñeulerdi qoldana otırıp, şeber audaradı.
Al, jalpı alğanda Tat'yananıñ adal, biraq kisige sengiştikten arılıp, özine senimdiligi artqan, sertine berik, alğan betinen qaytpaytın jan etip sipattauı jağınan Abay Puşkinmen tolıq ündes şıqqan. "Tat'yana sözi" (Täñir qosqan jan ediñ sen) Abaydıñ özi şığarğan änimen erte kezden el arasında aytılıp keledi. "Kuda, kuda Vı udalilis' " dep bastalatın Lenskiydiñ monologın Abay, "Lenskiy sözinen" degen atpen (Barasıñ qayda, qayda bolmay mağan) audarğanda mazmwn jağınan köp özgertpey audarğan. Jekpe-jekke şığar aldındağı Lenskiy monologı bar bolğanı segiz jolğa siıp twr. Abaydıñ Lenskiy monologına nazar audaruına qarağanda aqın onı qazaq jwrtşılığına Onegin, Tat'yanamen qatar tanıstırmaq niette bolğan sekildi. Biraq, Lenskiy turalı jazğanı osı ğana ma, joq älde jalğası bar ma, ol jağın döp basıp aytu qiın.
Abaydıñ "Evgeniy Onegin" sarınımen şığarğan öleñderi, dälme-däl nemese erkin audarğandarı bar, janınan qosqanı bar – tügeldey alğanda bäri bir jelige tüsirilgen, birtwtas toptama şığarma deuge layıq. Sondıqtan da M.Äuezov: «Abay versiyasında "Evgeniy Onegin" epistolyarlıq roman türine aynalğan»,- deui tegin emes.
"Evgeniy Oneginniñ" keybireui hat türinde, al bir tobı keyipkerler monologı jäne avtordıñ atınan aytılğan sipattama türinde audarılsa da, bwlardıñ barlığı birtwtas şığarma dep wğıp tüsinuimiz qajet. Meşeu qalğan qarañğı feodaldıq patriarhaldıq qoğamda ömir sürgen Abaydıñ sol zamanda Puşkin poeziyasınıñ qır-sırın tereñ tanıp, bağalay bilui, Abay wlılığınıñ jarqın bir körinisi ekendigine dau joq
Nwrğali Mahan
Abai.kz


text:
Ukrainada Yaponiya yılına HSN vişne tüsündeki içtimaiy kampaniyanı işlep çıqardı
Ukrainada Yaponiya yılı çerçiveisnde Ukraina haber siyaseti Nazirligi içtimaiy kampaniyanı işlep çıqardı. Bu kampaniya çerçivesinde Ukraina şeerleriniñ bord ve sitilaytlarında berilgen yardım aqqında malümat peyda oldı. Kampaniya 2017 senesi boyunca devam etecek ve Ukrainanıñ bütün regionlarından keçecek.
İşlep çıqarılğan içtimaiy reklama, Ukraina ve Yaponiya arasında diplomatik munasebetler teminlenmesinen 25 yıl içinde Yaponiya Ukrainağa kösterge yardımı aqqında köstergen videorolik esasında yaratılğan.
Cedvel


text:
Bügîn Qazaqstan mûsılmandarı dîni basqarmasınıñ törağası Serîkbay qajı Oraz Şımkent qalasında ötken «Bauırlas elderdîñ ruhani ortaq qûndılıqtarı» attı halıqaralıq forum ayasında Özbekstan müftiî Usmanhan qajı Alimovpen kezdestî.
Kezdesude ekî el müftiî halıqaralıq forumda aytılğan ûsınıstar men pîkîrlerdî talqıladı. Sonımen qatar, qazaq-özbek bauırlastığın odan ârî nığaytudı közdeytîn igî îs-şaralardıñ josparı jaylı pîkîr alıstı. Dîn qayratkerlerî Qazaqstan men Özbekstannıñ Dîni basqarmaları arasında qabıldanğan ekî jaqtı memorandum ayasında atqarılar auqımdı jûmıstardı pısıqtadı.
Bas müfti Serîkbay qajı Oraz biıl Ortalıq Aziya elderînîñ İslam ğûlamaları ramazan ayı men oraza ayttı bîr künge belgîlep, ortaq pâtuağa kelgenîn ayrıqşa atap öttî.
Öz kezegînde Usmanhan qajı Alimov halıqaralıq forumğa arnayı şaqırğan elîmîzdîñ Bas müftiîne alğısı men jılı lebîzîn jetkîzîp, atalğan şara qazaq-özbek arasındağı ruhani baylanıstı nığayta tüsetînîn söz ettî.
Kezdesu soñında taraptar dîni saladağı qarım-qatınastı küşeytu, qazaq-özbek tîlînde dîni kîtaptardı bîrlese şığaru, jastardı patriotizmge târbieleu, tâjîribe almasu, ekî eldîñ qasiettî jerlerîne ziyarat jasau râsîmderîn ûyımdastıru, ğılımi jobalardı jüzege asıru sındı îs-şaralar töñîregînde özara uağdalastı.


text:
Xakamada partiäse Mäskäwdä refrendum ütkärergä teli
Mäskäwdä İrinä Xaqamada citäkçelegendäge “Azat Rusiä” partísı wäkilläre ğömüm şähär referendumı ütkärü täğdime belän çıqtı. Bu törkem referendumğa 3 mäsäläne çığarırğa teli. Berençese yortlar yanında başqa bina tözleşen başlaw, barı tik kürşe bulaçaq yortlarda yäşäwçelärneñ rizalığı belän başqarılırğa tieş. İkençese,yaña urınğa küçergändä iske fatirğa tiñ toraq belän täämin itelergä tieş häm cılı sunı kisep toru möddäte barı tik öç kenä kön däwam itärgä tieş; Bu referendumnı ütkärer öçen 100 meñ imza cíarğa kiräk bulaçaq.


text:
«Başqortstan Hawa yulları» xezmätkärläre eş taşladı
RİA Nowosti xäbärçese beldergänçä, alar şirkät jitäkçelege utırğan bina yanına cirle waqıt belän irtänge 8 dä kilep, üzläreneñ taläplären beldergännär. Şirkätneñ yüristı Radik Ğaynullin «Bu ğämälne barlıq xezmätkärlär dä yaqlamí, Tübän Warta şähärenä oçqıçnıñ kituyı monıñ dälile bulıp tora», -dip belderde. «Başqortstan hawa yulları» xönär berlege täqdim itkän xezmät kileşuyıneñ ölgesen, citäkçelek imzalawdan baş tartqaç, alar äş taşlarğa qarar itte.


text:
Tünügün Almutidiki «Dostluq» šyidä Qazaqstan Җumhuriyiti Mustäqilliginiŋ 25 jilliği munasiviti bilän ziyalilar, Qazaqstan hälqi Assambleyasiniŋ äzaliri bilän milliy etnomädäniyät märkäzliriniŋ väkillirigä «Qazaqstan Respublikası Täuelsizdigine 25 jıl» vä «Qazaqstan halqı Assambleyasınıŋ qoğamdıq «Birlik» altın medali» täntänilik räviştä tapşuruldi.
Mukapatlarni tapşuruş täntänisigä beğişlanğan märasimni Qazaqstan hälqi Assambleyasi Räisiniŋ orunbasari Eralı Toğjanov eçip, qatnaşquçilarni Mustäqillik mäyrimi bilän täbriklidi. Elimizniŋ iҗtimaiy-säyasiy täräqqiyatiğa ülüşini qoşuvatqan җämiyät ärbapliri bilän җämiyätlik işlarniŋ aktivistliri Räisniŋ orunbasariniŋ qolidin juqurida atalğan medal'larni elişqa muyässär boldi.
Ularniŋ arisida millitimiz väkillirimu bar. Җümlidin «Uyğur avazi» gezitiniŋ baş muhärriri Erşat Äsmätov «Qazaqstan Respublikası Täuelsizdigine 25 jıl» medali bilän, җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ başqarma äzasi Taҗinisa Tohtieva Qazaqstan hälqı Assambleyasiniŋ «Birlik» altun medali bilän täğdirländi.
Bähtişat SOPİEV, SÜRÄTTÄ: E. Toğjanov T.Tohtievağa mukapat tapşuruvatqan päyt.


text:
Yunus Suresi – Adel Rayan Dinle / İndir – Kur’an-ı Kerim
Site Yöneticisi
Kuran-ı Kerim İndir, Kuran-ı Kerim Sesli Dinle
39 Görüntüleme
Okuyan:
Adel Rayan
Sure:
Yunus Suresi
Diğer Sureleri Dinle / İndir
Diğer Sureleri Dinle / İndir
Adel Rayan – Kuran-ı Kerim Hatmi Şerif Dinle / İndir
Adel Rayan, Adel Rayan Dinle, Adel Rayan İndir, Adel Rayan Kuran Hatmi İndir, Adel Rayan Biyografi, Adel Rayan Kimdir, Adel Rayan Tek Link, Adel Rayan mp3, Kuran Dinle, Kuran İndir, quran, quran mp3, quran download
Diğer Hafızları Dinle / İndir
Diğer Hafızları Dinle / İndir


text:
Äҗayip dilkäş, danişmän insan, dana säyasätçi Quanış Sultanovni kšrginimdä, uniŋ meŋiş-turuşidin, kiyinişidin, sämimiy muamilisidin, çehridin äqil-parasät nuri tškülüp turğandäk bilinidu maŋa. U šziniŋ äynä şundaq aliy insaniy päzilätliri tüpäyli, ätrapidikilärni šzigä mähliya qilivalidiğan qudrätkä egä. İlliq munasiviti, sämimiy sšhbiti arqiliq härqandaq adämdä çoŋqur täsirat qalduridiğan hisliti šz aldiğa. İş babida uzaq jillardin beri elimiz paytähtidä turuvatsimu, pursiti tuğulsila kindik qeni tškülgän diyariğa qädäm täşrip qilişni adätkä aylandurğan akimizni bizmu šz novitidä täşnaliq bilän kütimiz.
Meniŋ dadam Turğanğazı pütkül aŋliq hayatini rähbärlik hizmätlärgä beğişliğan, iradisi çiŋ, mävqäsi mustähkäm, dälliŋ pikirlik adämlärdin edi. Mabada ismi käŋ җamaätçilikkä tonulğan pähirlik oğlanlar häqqidä gäp qozğilip qalsa, u häliq mänpiyitini šz mänpiyitidin üstün qoyup, jürigi dayim elim, hälqim däp soqidiğan Quanış akimizni misalğa kältürüp, ismini alahidä hšrmät bilän tilğa alidiğan. Şähsän šzäm Quanış Sultanoğli bilän on jildin buyan qoyuq arilişip kelivatimän desäm, hatalaşmaymän. Bäzidä elimiz paytähtidä, gayida Almutida yaki u jutumizğa qädäm täşrip qilğan päytlärdä sšhbätläşkinimizdä, uniŋ häqiqätänmu qälbi bulaq süyidäk taza, niyiti süttäk aq, mehri däriya insanlardin ekänligigä yänä bir qetim kšz yätküzimän.
Quanış, seniŋ ülken swlu janıŋ,
Eldikti, uyaŋda bar wğınğanıŋ.
Tağdır da süydi seni tarlanım dep,
Eşqaşan sen de šmirge suınbadıŋ.
Süydiŋ sen sol šmirdi ot jürekpen,
Talay jaz, talay swlu štti kšktem.
När alğan tuğan jerdiŋ biiginen,
Jaralğan jarığımsıŋ aq tilekten,
däp qazaqniŋ kšrnäklik şairi Tumanbay Moldağaliev küyliginidäk, bügünki kündä mštivär yeşiğa yätkän akimiz helimu, huddi komsomol rähbiri päytidikidäk, šzini yaş, timän häm tetik his qilidu. Bolupmu uniŋ eligä, tuğulğan ziminiğa bolğan çäksiz muhäbbiti, ğämhorluği meni bäk qayil qilidu. Umumän, pütkül aŋliq hayatini Qazaq eliniŋ täräqqiyatiğa, güllinişigä beğişliğan bu märt-märdanä oğlanniŋ äl-juti aldida qädir-qimmiti bšläkçä.
Quanış Sultanoğliniŋ çeçiğa aq çüşsimu, vijdaniğa dağ çüşmigän insan. Qazaqstan Җumhuriyiti Parlamenti Mäҗlisiniŋ sabiq räisi, heli märhum Oral Muhametjanov šz vaqtida ädip häqqidä jüräktin çiqqan oyini äynä şundaq ibarä arqiliq izhar qilğan ekän. Quanış akimizni yahşi bilidiğan härqandaq adämniŋ näq şundaq pikirdä ekänligigä işänçim kamil.
Qazaqstan Җumhuriyiti Parlamenti Mäҗlisiniŋ deputati, kšrnäklik җämiyät ärbabi, jutdişimiz Quanış Sultanov bu häptidä hayatiniŋ 75-davaniğa kštirildi. Bu päqät uniŋla ämäs, bälki tuğulup šskän makani — Yarkänt täväsiniŋ hälqiniŋmu hoşalliği. Uluq Ğalibiyätniŋ täŋtuşi bolğan akimizni barliq jutdaşliri namidin sämimiy täbrikläp, uniŋğa mustähkäm salamätlik, utuq-amät vä ailäviy bähit tiläymän.
Tasqın JAPARQUL,
«Ernar» dehan egiliginiŋ mudiri,
Panfilov nahiyäsiniŋ Pähriy grajdini.
Yarkänt şähiri.


text:
Bratislava
Bratislava — Slovakiya Respublikasının' paytaxtı, Avstriya ha'm Vengriya shegarasına jaqın jaylayqan. Ma'mleketdin' iri ekonomikalıq ha'm ma'deniy orayı. Xalqı sanı 452 mın' adam (1997). B. 10-a. baslarında Ullı Moraviya knyazlıg'ındag'ı qala spatında tilge alınadı. Bul knyazlıqdı vengerler ja'ksan etkenen son' (907), B. Pojon atı menen Vengriyag'a qosıldı. Worta asirlerde bolsa nemisler qolına o'tip, Presburg dep atalg'an. 1536 jılda gabsburglardın' Vengriyadag'ı orayına aylandı. 1541—1784 jıllarda B. Vengriya patshallıg'ı paytaxtı, 18-a. Aqırınan Slovakiya milliy azatlıq ha'reketleri orayı bolg'an. 1918 jılda Chexoslovakiya du'zilgennen son', Slovakiya Respublikasının', 1992 jıldan g'a'rezsiz Slovakiya Respublikası paytaxtı.
Bratislava transport jolları tu'yini. Dunay boyındag'ı iri portlardan biri. mashinasazlıq ha'm stanoksazlıq, elektrotexnika, ag'ashsazlıq, toqımashılıq, azıq-awqat, poligrafiya, qurılıs materialları ha'm basqa sanaat tu'rleri rawajlang'an. Ximiyo ha'm neft ximiyası sanaatı orayı. Slovakiya FA (1953), Slovakiya muzeyi, universitet, politexnika inistitutı, ekonomika, teatr inistitutları bar. Arxitekturalıq esteliklerden gotika u'slıbındag'ı sobor (1221), Mixaylov da'rwazası (14—18-a.lar) ha'm b. saqlang'an.
A'debiyatlarӨңдey
- OʻzME. Birinshi tom. Tashkent, 2000-jıl
- Бoлbшoe CoбeTckaя eHциkлoпeдия


text:
Yeqinda Ämgäkçiqazaq nahiyäsi Avat yezisiniŋ Mädäniyät šyidä Ö.Muhämmädiy namidiki ottura mäktäpniŋ uyğur tili vä ädäbiyati pänliriniŋ muällimliri vä uyğur sinipliri yetäkçiliriniŋ uyuşturuşi bilän filologiya pänliriniŋ namziti, yazğuçi vä pedagog Gülbähräm Hoşaevaniŋ 60 yaşliq tävälludiğa beğişlanğan ädäbiy käç bolup štti.
«Män hayatqa aşiqmän!» mavzusi astida uyuşturulğan mäzkür käç җäriyanida oquğuçilar yazğuçiğa beğişliğan şeirlirini yadqa oqusa, mäktäpniŋ sän°ät häväskarliri yeqimliq nahşa-saz vä ussullardin çaçqilar çaçti. Başlanğuç sinip oquğuçiliri yazğuçiniŋ birnäççä hekayisini ipadilik oqup, kšpçilikni hayaҗanğa bšlidi.
Käç ahirida sšzgä çiqqan Avat yeziliq hanim-qizlar keŋişiniŋ räisi Nurbüvi Häväydullaeva, «Beybitşilik älemi» häliqara qazaq iҗadiy birläşmisiniŋ vitse-prezidenti Tursun Roziev, häväskar şair Abdulhäy Dšlätov, filologiya pänliriniŋ namziti Hädiyäm Ähmätova vä başqilar yazğuçiniŋ iҗadiyättiki alahidiliklirini tilğa elip, izgü-tiläklirini izhar qildi.
Maya ZÄYNAVDİNOVA, Ö.Muhämmädiy namidiki Avat ottura mäktiviniŋ muällimi.
Ämgäkçiqazaq nahiyäsi.


text:
Başqortstan keräşennäre Pasxa bäyrämen bilgeläde
Uzğan yal könnärendä pravoslav dinen totuçılar Pasxa bäyrämen bilgelädelär. Şul isäptän keräşen tatarları da. Başqortstan keräşen tatarları oyışması räise Yevgeniy Artemev bäyrämdä xalıqnıñ yıldan-yıl kübräk qatnaşuın belderde. Ul çirkäwe bulmağan awıllarda bäyrämne tabın artında bilgeläwläre, ayıruça yäşlärneñ bäyrämgä mönäsäbäte üsüen dä ireşterde. Başqortstan däwlät statistika komitetı 2002nçe yılda ütkän xalıq sanın alu mäğlümatlarınıñ qayber näticälären ireşterde. Anda, başlıça, ir-at häm xatın-qızlarğa, ozaq yäşäwçelärgä bäyle qayber sannar ğına bäyän itelde. Respubliknıñ statistika komitetı räise Äkram Ğäniev süzlärenä qarağanda, bügen Başqortstanda 77650 xatın-qız, 67604 ir-at yäşi. 1000 irgä 1147 xatın-qız turı kilä. Tabiğät bu ayırmanı tigezläw öçenme, soñğı yıllarda 100 malayğa 95 qız tua ikän. Başqortstanda 100dän uzğan 196 äbi-babay yäşäsä, şularnıñ 188e äbi, 8e genä babaylar. Matbuğat xäbärlärenä kilgändä, urıs telendä näşer itelüçe “Respublika Başqortostan” gäziteneñ tabadan töşkän sanındağı ber mäqälä iğtibarğa layıq. Anda süz uzğan Başqortstan prezidentı saylawlarında nämzät bulğan Rälif Safin turında bara. Mäqälädä” Rälif Safin Altay respublikası Prezidentı, Rusiäneñ agrar firqa başı Mixäil Lapşin arqasında senator bulıp saylanğan ide ”dielä. İmeş, “Safin senatorlıqnı satıp alğan, töbäk başlığına waq çığımnarğa aqça birgän häm küp kenä proektlarnı finanslarğa ışandırğan. Bügen Lapşin häm anıñ firqäse bankrotlıq xälendä. Rusiäneñ üzäk saylaw qomissiäse başlığı Aleksandr Weşnyäqov firqäne finans xisapları birmägäne öçen eşçänlegen tuqtatu belän yanağan. Lapşin senatorlıqnı satu öçen yaña aqça qapçığı ezli, ä Rälif Safin isä Mixäil Lapşinnan kire aqçasın qaytarıp birüne taptıra. Yağni, Safin äfändene töp başına utırttılar” dip yaza “Respublika Başqortostan” gäzite.


text:
İnde nişlärgä? Ber Tatarstanda ğına taralğan afät tügel bu. Läkin tatarlar, möselmannar mondıy bozıqlıqtan çitläşergä tieş kebek. Tatarstanda bu bälä belän köräşälär, qul quşırıp qına utırmıylar. Xalıqara narkomaniägä qarşı köräş köne uñayınnan yasalğan möräcäğättä soñğı yıllarda respublikada zaman çirenä bağışlap oyıştırılğan çaralar turında äytelde. Respublikada inde 5 yıl däwamında narkotiklarğa qarşı maxsus programma eşläp kilä. Programmanıñ berençe öç yıllıq eşe näticäsendä 12 meñ keşe narkoman isemennän qotılğan. Älege çaranıñ nigezendä narkomaniä çireneñ profilaktikası, döres tärbiä, sälämät yäşäw räweşe kebek bik möhim töşençälär isäpkä alınğan. Mäktäplärgä, lager'larğa yäşlär yanına säyäsätçelär, artistlar, sportsmennar çaqırtıp, yäşlärne qızıqsındıru, cälep itü dä älege programmalarda qaralğan. Häm inde tanılğan keşelär belän aralaşu ğına yärdäm itmägännär öçen maxsus şifaxanälär eşläp kilä.
İñ ähämiätlese, xalıqnıñ fikeren, şuşı afätkä qarata tiskäre mönäsäbäten buldıru. Narkomannar üzläre bik astırtın bula, alarnı tabıp, döres yulğa çığaru bik çiten. Qazannıñ üzäk uramnarınıñ bersendä dä ğadi narkomannı tabıp bulmadı. Alar yäşerenä, üzläreneñ bäläsen tanımıy.
Belgeçlär, narkota qapqanına elägüçelärne qıyırsıtu döres tügel, dip sanıy. Mondıy bälägä yaqın yörüçe yäşlär belän elemtä urnaştıru bik qatlawlı.
Yaña ğına ütkän tügäräk östäl artında söyläşüdä narkomannar öçen sotsial'-reabilitatsiä üzäge açu kiräklege turında äytelde. Bu üzäkne kiläse yılda uq açarğa kiräk, dip sanıy tabiplar. Bügen bez xökümätneñ narkomaniägä qarşı köräş bülege mödire Roza Sadıyqovadan şunıñ turında beleştek. Reabilitatsiä üzäge berençe awırularnı kiläse yılnıñ urtasında qabul itärgä tieş. Bik borçığan mäs'älä bar. Rusiä xökümäteneñ qararı belän saqlarğa röxsät itelgän narkotiklarnıñ küläme arttırıla. Dimäk zäxmätle ağunı yörtüçelärgä mömkinleklär arta.
Bügenge köndä cämäğätçelekneñ sälämätlege häm küñele narkomaniä isemle qıl östendä torğanda mäçet xezmätkärläre dä bitaraf qala almıy. Mäçetlärdä küp kenä xalıq narkomannarnıñ isän-iminlege, älege afättän qotıluı öçen doğa uqıylar. Şuşı könnärdä “Bolğar” mäçetendä uzğan oçraşuda İl'dus xäzrät Faiz narkomaniä turında äytkändä, Qor’än täfsirennän özek kiterde. Dusqa ğına tügel, xätta doşmanğa da üzeñ qullanmağan närsäne birergä yaramıy, dip äytelä Qor’än kitabında.
Al'bina Zäynulla, Qazan.


text:
Premyer Recep Tayyip Erdoğannıñ säfärenä törek räsmiläre zur ähämiät birä. Çönki Fransiädä Ankaranıñ Berlekkä quşuluına qarşılıq kürsätüçelär şaqtıy küp. Mäğlüm bulğançı Ankara 1987-nçe yılda uq Berlekkä möräcäğät itte. Aña 1999nçe yılda ğına namzät-kandidat statusı birelde.Törkiädä keşe xoquqlarınıñ torışı kiçegügä töp säbäp buldı. Üktäber ayında Yevropa Komissiäse Erdoğan xökümäteneñ kertkän reformalarnı küzdän kiçeräçäk.Ankara reformalar uñay bäyäläner häm Berlek citäkçeläre dikäber sumitında äğzalıq söyläşülären başlau könen bilgelär dip ömed itä. Premyer Erdoğan Parijğa baytaq qına ministırlar häm zur eşquar törkeme ozatuında kilde. Düşämbedä ul fransuz kollegası Raffarin belän küreşkännän soñ jurnalistlarğa (audio)bez fransuz premyere belän Berlekneñ dikäberdä bulaçaq sumitı turında söyläştek ,hämmäbez Fransiä bezne yevropa mäsäläsendä yaqlar dip ömed itäbez dide.
Törkiäneñ Yevropa Berlegenä kerü mäsäläse Fransiädä Berlek parlamentına ütkärelgän saylaular da xalıqnı bülgän tema buldı. Bügen sul yünäleşle Liberation basması yazuınça ,Britaniä, Germaniä häm İspaniäneñ yaqlauın alğan Törkiä öçen Fransiä in zur kirtä bulıp qala.Fransiädä yäşellärne küzdä totmağanda başqa säyäsi partiälär Ankaranıñ Berlekkä kerüenä yä qarşılıq kürsätä yä dä bu mäsälädä pozitsiäsen nıqlap beldermi. Bu säfärneñ başqa iqtibar cälep itkän ber küreneşe isä premyer häm ministırlarnıñ berseneñ dä xälel cifätläreneñ säfärgä qatnaşmauı. Möselmança yaulıq bäylewçe xelel cifätlär küräsen Fransiäneñ yaulıqqa qarata alergiäsen küzdä totıp,öydä qalunı uñayraq kürgänder.Fransiäneñ säyäsi partiäläre 70million möselmannıñ Berlekkä quşıluın tarixi yaqtan da cäğräfik yaqtan da aqlap bulmıy dip äytä. Sotsialistik partiä ğomumän alğanda Ankaranıñ äğzalağın , Erdoğan reformaların yaqlasa da, ul aşığıp qarar qabul itügä qarşı ayruça ul ğosmanlı däwläte waqıtında üterelgän ärmännär mäsäläsen Törkiä tanırğa tieş dip belderä. Prezident Chiraq Törkiäneñ yevropa äzğalığın yaqlasa da, anıñ üz partiäsendä konsensus yuq bu mäsälädä. Bügen Fransiä tışqı eşlär ministırı Michel Barnier Radioğa birgän ängämädä Törkiädäge alğa kiteşkä yuğarı bäyä birsä dä bez döres itep äytergä tieşbez , Törkiä irtägä Yevropa berlegenä quşılmayçaq. Aña qädär ul baytaq ozın yuldan ütergä tieş. Ul xäzer şul suqmaqtan bara , üzen äzerli häm progress yasıy dip söyläde. Tayyip Erdoğan kiçä Yevropa Berlege cemäğätçelegeneñ Törkiä turındağı debatlardağı fikre turında bolay dide(audio) İstanbuldağı NATO summitında Chiraq miña Fransiä xalqınıñ 50-60%tı Törkiäneñ Berlekkä kerüen yaqlıy dip äytkän ide.
Premyer Erdoğan bügen fransuz eşmäqärläre belän irtänge çäydä oşraşıp söyläşte. Törkiä THY öçen yaña oçqıçlar alırğa cıyına ul Yevropada Airbus şulayuq Amerikada Boeng şirkäte belän söyläşülär alıp bara. Köndezge aşta prezident Chiraqnıñ qunağı bulğan Erdoğan , prezident belän söyläşülärebez bik yaxşı ütte, min annan yaqlaunıñ däwam itüen soradım dide . Premyer säfäre irtägä tämamlana.
färidä xämit,praga


text:
İzrail wä fälästin wäkilläre aldağı saylawlarnıñ iminlege turında söyläşülär ütkäräçäk.
İerusalim. Kiläse ayğa bilgelängän fälästin saylawlarınıñ iminlegen tä'min itü turında İzrail wä fälästin wäkilläre kiläse atnada maxsus söyläşülär ütkäräçäk. Aña qädär İzrail fälästin yağınıñ, İerusalimdä yäşägän fälästinlelärgä dä tawış birüdä qatnaşunı röxsät itü üteneçen qänäğätländeräçägen äytkän ide. Fälästin cirlärendä saylawlar ğinwarnıñ 9-ında uzaçaq, anda märxüm Yäsir Arafat urının alaçaq yaña citäkçe bilgelänäçäk.


text:
Qırım boyunca Rusiye İİN-niñ politsiya reberiniñ müavini Aleksandr Smaglin, tünevin maska rejimini bozğan 48 adam tutulğanını haber etti.
"Maska rejiminiñ bozuluvı neticesinde 48 qanun bozuqlığı qayd etildi, protokollar tizildi", - haber etti Smaglin.
Rusiye kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov bildiregenine köre, işğal etilgen Qırımda keçken künü 4 yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Böylece, Qırımda 298 koronavirus hastası qayd etildi. 25-i çetelden, 31-i qomşu Rusiye regionlarından keldi, 9 adam vefat etti. Aqyarda - 139 COVID-19 adisesi qayd etildi, eki adam öldi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
14 Jeltoqsan, 2014 sağat 01:30
Endi alaştı eşkimniñ, Qorlığına bermeymiz!
9 Jeltoqsan, 2014 sağat 10:52
Mağjannıñ sol jağında otırğan azamat Smağwl Saduaqaswlı (1900-1933) eken.
28 Qaraşa, 2014 sağat 00:58
Täuelsizdik şejiresin tüzu qanşalıqtı maqtanış bolsa, otarlau sayasatınıñ şındığın jariyalau sonşalıqtı jauaptı boluı tiis.
10 Qaraşa, 2014 sağat 09:47
Jas buınnıñ süyikti jazuşısı Sattardıñ ruhı mäñgi jasay bersin!
27 Qazan, 2014 sağat 11:30
Baluan Şolaq Ombıda taq mwrageri qwrmetine ötkizilgen jarısta jeñiske jetken 1891 jılı äygili «Dala erejesi» qabıldanğan.
23 Qazan, 2014 sağat 08:34
Ol jaqında atlanttar turalı bir kitap jazıp, bitirgen. Oqıp körip edim, mağan qattı wnadı,
13 Qazan, 2014 sağat 17:09
«Qazaqtıñ astanası orıstıñ tuı tigilgen qalada emes, qazaqtıñ kiiz auılında bolsa da, qazaq wltı jwrtşılığına juıq boluı kerek!» El ortalığın orıs qalası Orınbordan qazaq şaharı Qızılordağa köşiru aynalasında tartıs-talas örşip twrğan sätte Alaş ardağı Swltanbek Qojanov osınday pikir aytqan eken.
6 Qazan, 2014 sağat 17:41
Beyşaralar uqalay közin jügirdi Tastağan ğoy tizesin äbden batırıp. Şulasıp jür ayt qwttıqtap jiılıp, Qwtılsaq dep işterinen siınıp, «On eki ayda bir kelgen şärif ayt künin Ötkizbek şadlıqpen» dep küyinip.


text:
“Çornobıl” serialı Emmy mukâfatını aldı
“Çornobıl” serialı “eñ yahşı miniserial” olaraq ABD-de Emmy degen eñ meşur televizion mukâfatını qazandı.
Bu aqta UNN neşriyatına atıf etip, UATV haber ete.
Taqdirlenüv tedbiri Los-Angeleste Mikrosoft teatrinde keçti.
Serial yaratıcısı Kreyg Meyzin qayd etkenine köre, onıñ leyhası insanlarğa aqiqat müimligini ve yalan telükesini hatırlattı.
Bundan ğayrı, levhanıñ rejissörı Yogan Reyk ve stsenariycisi Kreyg Meyzin eñ yahşı rejissura ve eñ yahşı stsenariy içün mukâfat aldılar.
“Çornobıl” – beş bölümden ibaret olğan dramatik mini-serial. O, amerikan HBO telekanalı ve britaniyalı Sky teleağınen yaratılğan. Serial 1986 senesi Çornobılde olğan atom qazasına, onıñ aqibetlerine ve qazanıñ taqiqat etilmesine bağışlanğan.
Levha mayısnıñ 6-nda ABD-le ve mayısnıñ 7-nde Büyük Britaniyada taqdim etildi.


text:
Ädip toğriliq mälumat: Yähiya Tayirov, 1938-jili Ğulҗa şähiriniŋ härämbağ mähällisidä hünärvän ailisidä duniyağa kälgän. Tinmay izdiniş, qetiqinip üginiş tüpäyli, bädiiy ädäbiyat mäydanğa dadil kirip käldi. Däsläpki şeiri 1956-jili «Alğa qarap ketivatimän» degän nam bilän «Şinҗaŋ neft'çiliri» gezitida elan qilindi. 1963-jili ailisi bilän sabiq Keŋäş eligä kšçüp çiqti. U däsläp ilgärki Çeläk nahiyäsiniŋ Qariyota yezisida, 1965-jilidin keyin däsläp Yarkänt şähiridä, andin Pänҗim yezisidiki uyğur ottura mäktividä uyğur tili vä ädäbiyati pänliridin däris bärdi. Almutida çiqidiğan җumhuriyätlärara «Kommunizm tuği» (hazirqi «Uyğur avazi») vä uniŋ qoşumçisi «Yeŋi hayat» gezitliriniŋ Özbäkstan boyiçä šz muhbiri, Özbäkstan teleradio şirkitiniŋ tärkividiki uyğur tilida aŋlitiş tähriratida çoŋ tährir bolup işlidi.
Yazğuçiniŋ «Jazwşı» näşriyatida «Kšzlär» (1969-j.), «Eqidä» (1971-j.), «Mehir» (1978-j.), «Duniyağa bir kelimiz» (1985-j.), «Tar koçidiki ay» (1989-j.), «Biz eytqan nahşilar» (1998-j.) kitapliri näşir qilinğan. ŞUARniŋ «İli däriyasi» jurnalida häm «Şinҗaŋ häliq näşriyatida» vä «Uyğur avazi» gezitiniŋ vä «Pärvaz» al'manahiniŋ sähipiliridä kšpligän hekayä vä povest'liri yoruq kšrdi. 2001-jili yazğuçiniŋ «Yazniŋ yalğuz yaldamisi» vä «Kšyüvatqan yol» kitavi yoruq kšrdi.
Kšrnäklik şair Abduğopur Qutluq, peşqädäm jurnalist Nurdšlät Muradilov, peşqädäm märipätçi Muzäppär Zayitov, «Mektep» näşriyati Uyğur redaktsiyasiniŋ başliği Rähmätҗan Ğoҗambärdiev vä moşu qurlarniŋ muällipini Yähiya aka illiq qarşi aldi.
Yähiya Tayirov ällik säkkiz jildin buyan qol tutuşup kelivatqan vapadar yari, ikki oğul vä bir qizniŋ ğämgüzar anisi, bäş nävrä häm yättä çävrisiniŋ mehrivan momisi bolğan Ağça ana bilän Almuta vilayiti İli nahiyäsiniŋ Qapçiğay şähiridä üçbšlmilik šydä turidekän. Taşkänt şähiridin kšçüp kälginigä on bäş jil boptu. Är-ayal bu yärdä asasän qiş aylirida turidekän. Yaz kelişi bilänla Almuta şähiriniŋ ätrapidiki «Pervomayka» mähällisidä istiqamät qilidiğan oğli Zulpiqarniŋ šyigä berivalidiğan ohşaydu. Kelini Saniyämniŋ ata-anisiğa bolğan kšyümi bilän mehir-muhäbbitini til bilän eytip tügätküsiz. Mundaq eytqanda, u yaq çoŋlarniŋ duasini alğan ayal-ana. «Yähiyaniŋ padişalarğa ohşaş qişliq häm yazliq qarargahi häm uni keçä-kündüz kütüp-asravatqan Ağçidäk vapadar yari, qizidäk bolup kätkän Saniyämdäk särämҗan, mehrivan kelini bar. Ağinämni moşu tapta Yähiya bay, desäk bolidu», däp yazğuçiniŋ kšŋlini olidi şair Abduğopur Qutluq.
— Taşkänttä hazir bir oğul, bir qizimiz turidu, — däp sšzgä arilaşti Ağça ana. — 2001-jili biz Almutiğa kšçüp kälginimizdä, jut-җamaät, uruq-tuqqan, dost-buradärlär yahşi qarşi aldi. — Qapçiğayğa kelip, yaman kündä qalmiduq. Yähiya bu yärdä ikki kitavini çiqardi. Onliğan maqalä, älliktin oşuq hekayä yazdi. Җamaätçilik işliriğimu yeqindin arilaşti. Mana üç jildin buyan saqliği bolmay qelip, hämmidin qol üzdi. Jüräk tomurlirini täkşürätkändin keyin tehimu mağdirsizlinip kätti. hazir šz aldiğa bemalal tala-tüzgä çiqalmaydu. Kšzi yahşi kšrmigänliktin, yeziş häm oquştinmu qaldi. Özimiğu buruntinla mšmün häm kamsšzlük edi, hazir tehimu mšmünlişip kätti. İҗadiyät adämliri nazuk kelidiğan ohşaydu. Bolmiğur närsilärgä oŋayla kšŋli buzulup ketidu. Ötmüşni, bolupmu baliliq vä yaşliq dävirlirini kšp äsläydu. hayatta billä štkän äl-ağinilirini oylap, ularni kinäydu. Yoqlap kelivatqanlarğu nurğun. Qapçiğaydiki tonuş-biliş, äl-jut vä İli nahiyälik Uyğur mädäniyät märkiziniŋ äzaliri pat-pat yoqlap, halimizdin hävär elip turuvatidu. Şundimu, iҗadiyät adämliri bilän muŋdişip-sirdaşqan başqiçä ohşaydu. Ätidin käçkiçä bšlmisidä hiyal sürüp yatidiğan adäm silärniŋ yoqlap kelidiğiniŋlarni aŋlişi bilän, çirayiğa qan jügräp, yazğan-sizğanlirini rätläp, kšŋli qädimkidäkla kštirilip qaldi. Silär aldin-ala telefon qilip qoyğaçqa, «Qaçan kelidekin?», däp ätigändin beri yoluŋlarğa qaridi.
Ağça aniniŋ eytişiçä, Yähiya aka 10 yeşida dadisidin, 16 yeşida anisidin ayrilip, uzaq jil yalğuzçiliq vä yoqsizçiliqniŋ därdini tartiptu. Biraq bolğusi yazğuçi turmuşniŋ duç kälgän qiyinçiliqliri aldida täntiräp qalmiğan. Çünki yenida uni çüşängän yahşi adämlär, qolida izgülükkä başliğuçi kitaplar hämra edi.
Ällik jilliq qädinas ağinisi, ataqliq şair Abduğopur Qutluq štkän äsirniŋ 60 — 70-jilliri Yähiya Tayirovni šzbäk hälqiniŋ inavätlik pärzändi Abdulla Qadiridäk tonulğan yazğuçi bolidu, däp dost tutqan ekän. Aqivättä, u häqiqätänmu uyğur hälqiniŋ kšzgä kšrüngän qädirdan yazğuçisi däriҗisigä kštirildi. Häliqniŋ ğemi bilän yaşap, çaçliri aqardi. hayatqa üzä qarimidi. Kšrgän-bilgänlirini yadida ubdan saqlapla qalmay, bälki vaqiälikniŋ asasiy säväplirini qetiqinip ügändi. Hälqiniŋ milliy alahidiliklirigä, räsim-yosun vä urpi-adätlirigä šzgiçä mehir bilän qaridi. Muhimi, u turmuş, üginiş, šzi üstidä işläp, kšrgän-bilgänlirini җämläp, äsär yeziş işliriğa juquri mäs°uliyät bilän kirişti. Rast, räpiqisi eytqandäk, Yähiya aka buruntinla mšmün, kamsšzlük yazğuçi edi, jüräk ağriğiğa muptila bolğandin buyan, u tehimu miskinlişip ketiptu. Qolliri titiräp, kšzlär kšrmäs boptu. Päräzimçä, yazğuçi tiniçliqni halap qalğandäk. Şundimu rohini çüşärmäy, u küni biz bilän helä uzaq muŋdaşti. Ömür kitaviniŋ yarqin sähipilirini varaqlidi. Ötkän äsirniŋ 60 — 70-jilliri Çeläk nahiyälik «Ämgäk tuği» gezitiniŋ yenida täşkil qilinğan «Ädäbiyat uyuşmisiniŋ» äzaliri – Mšmün hämra, hevullam Gayitov, hezbullam Ğeniyarov, heziz hezimov, Kamaldin Zamandinov, Märüp Buşarov, Abduğopur Qutluq, Äkräm Sadirov, Җämşit Rozahunov käbi älgä tonulğan qäläm sahibliri bilän bolğan iҗadiy hämkarliqni äsläp štti. hazir yazğuçi şu altun dävirlärni vä ädäbiyat mäydanida billä bolğan qädinas dostlirini seğinip-kinäydiğanliğini häm kšŋülgä pükkän arzu-mähsätlirini eytti.
— Meni izzätläp, yoqlap kälginiŋlarğa miŋ rähmät! — dedi u qäddini ruslap. — Qorqidiğan iş yoq ukilar, män ağriqqa boy beridiğan adäm ämäsmän. Buniŋdinmu eğir künlär baştin šttiğu. hazir Allağa miŋ qatliq şükri! Şuŋlaşqa kšŋülgä pükkän işlarni birtäräp qilmay turup, «dukanni yepişqa» tehi ätigän. Alla nesip qilsa, bahar kelişi bilän anamniŋ juti — Açinoqiğa berip, kšk çšşürisigä eğiz tegip kelişni niyät qilivatimän. Pämimçä, ahirqi bäş-on jilniŋ içidä mätbuat sähipiliridä älliktin oşuq hekayäm yoruq kšrüptu. Mana şularni bir qur rätläp, toplam qilip çiqiriş oyum bar. Şundaqla dadamniŋ hayati, kindik qenim tamğan jut vä baliliq dävirlär äkis etilgän «Ägip jürgän sayilär» namliq kitavimni yezip qoyğinimğa uzun jil boldi. İhtisatqa bağliq uni šz vaqtida çiqiralmay qalğandim. Ägär imkaniyät yar berip qalsa, şu kitavimni näşirdin çiqarsam däymän. Qisqisi, äynä şundaq ümüt häm büyük arzu-mähsätlärni hapaşlap, alğa qarap ketip barimän.
Ämäl-däriҗä, unvan, mänsäpkä erişkän härqandaq şähsniŋ, birinçi novättä, insanğa has qälbi vä içki duniyasi bolidu. İnsanniŋ şu rohiy duniyasiğa çšküp beqişniŋ šzi insaniy päzilitimizniŋ bir kšrünüşi ämäsmu!
Häyriyat, peşqädäm jurnalist Nurdšlät Muradilovniŋ şu küni yazğuçiniŋ tävärrük dästihinida oquğan tšvändiki şeirini uşbu maqaliniŋ hatimisi qilişni toğra kšrüvatimän.
hayatqa keliş bar, ketiş häm bardur,
Ömür qisqa, duniya bäk tardur.
Şu duniyaniŋ qisqiliğin bilgänlär,
Bir-birigä bäk qädirdandur.
Şuŋa däymän dost-qerindaşqa,
Yaşaş başqa, qädir bir başqa.
Tirigiŋdä qädirläp štkin,
Tägmäy turup beşiŋ soğ taşqa…
Şämşidin AYuPOV.