text:
Qırımda halqara nezaretçilerniñ bulunuvı ukrain yarımadasında insan aqlarınıñ bozuluvına diqqat etmege yardım eter. Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi muavini İlmi Ümerov bildirdi.
Ümerovnıñ aytqanı kibi, Qırımda keçken afta üç kün devamında bulunğan Avropa Şurası eyyetiniñ ziyareti vaqtında qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler, qırımtatar müessiselerinde teşkerüvler keçirilgen edi. Yanvar 28 künü Aqmescitte İslâm medeniy merkezinde Rusiye uquq qoruyıcıları tintüv keçirip, «tesadüfen» yasaqlanğan edebiyatnı taptı. Aynı şu künü Rusiye mahsus hızmetleri Lenin rayonında yaşağan qırımtatar ailesine tintüv ile keldi.
«Şunıñ içün bir kimse bir şeyni zayıflaştırır (mahsus hızmetlerniñ basqısını – QA) dep tüşünmege acet yoq, menimce. Er alda, olarnıñ bulunuvı vaziyetni yenginleştirmese, Avropa Şurası strukturalarından buña diqqat çeker», – dedi Meclis reisiniñ muavini.
Ümerov dey ki, Avropa Şurası eyyetiniñ temsilcileri ile körüşüvde, yanvar 30 künü, Meclis azadarı OSCE eyyetiniñ Qırımda daimiy bulunvı imkâniyetini baqıp çıqmağa teklif ettiler.
Dört insandan ibaret olğan ve İsveçre diplomatı, elçi Jerar Ştudman reberliginde Avropa Şurasınıñ eyyeti Qırımğa yanvar 25 künü keldi. Avropa Şurasınıñ baş kâtibi Turbern Yagland degeni kibi, eyyetni Qırımğa yarımadada insan aqları ile bağlı vaziyetke qıymet kesmek içün yolladı. Bunıñ ile eyyetniñ işi mustaqil olacağını qayd etti, onıñ işi Qırımnıñ territorial statusına bağlı degil eken.
Avropa Şurasınıñ közeticileri Qırımğa soñki bir buçuq yıl içinde kirgen halqara teşkilâtlarnıñ ilk temsilcileri oldı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


c: text/html

text:
İyün 21-de Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi, «Veciye Kaşka işi» figurantları Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kâzim Ametov ve Ruslan Trubaçqa tahqiqat izolâtorında tutuluv müddetiniñ uzatılmasına qarşı imaye tarafından berilgen apellâtsiyanı red etti. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Böylelikle, muhakeme etilgen şahıslar tahqiqat izolâtorında iyül 15-ke qadar qalacaqlar.
Qabaatlav, Degermenci, Çapuh, Ametov ve Trubaç «Ukraina territoriyasına qaçmaq, şaatlarğa tesir etmek, delillerni yoq etmek mümkünler», dep iddia etti. Qorçalav, mahkemeniñ cinaiy işniñ figurantlarına berilgen müsbet hasiyetnameler, sağlıq vaziyetleri, yaşı ve sabit içtimaiy bağlarını köz ögüne almağanını qayd etti.
Degermenci mahkemede: «Mende bir top ağır, sürekli hastalıq – yürekniñ işemiya hastalığı ve astma bar. Ekimler tarafından sağlığımnıñ teşkerilüvi yapılıp, maña tahqiqat izolâtorında bulunmaq mümkün olmağanını tasdiqladı. Men üçünci gruppa saqatı olam», – dep añlattı.
Çapuh oturışuvda: «Altı aydan berli tahqiqat izolâtorınıñ hastahanesinde [bulunam]. [Mende] mikroinsult oldı, ale daa onıñ tesirinde olğan ağırlaşuv [keçmedi]. Ayaqta zornen turam, aytqan şeylerim zornen añlaşıla», – dedi.
İmaye, sıñırlav tedbiriniñ digerine, azatlıqtan marum etüv ile bağlı olmağanına deñiştimekni istedi.
Degermenci oturışuvda: «Men bir yerge qaçmaq istemeyim ve qaçmaycağım, şaatlarğa tesir etmege çarem yoq, çünki olardan kimseni tanımayım. Tahqiqat 6 ay içinde menim iştirakim ile iç bir areket yapmadı. Er bir oturışuvğa, bu tahqiqatçınıñ, ne de olsa, doğrusını tayin etecegine ümüt etip kelem. Lâkin şimdilik iç bir şey deñişmedi. Men mesüliyetten qaçmayım, özümni normal alda olıp qorçalamaq içün evde sağlığımnı biraz tüzetmek isteyim. Tahqiqat izolâtorınıñ şaraitinde bunıñ içün kerçek imkânlar yoq», – dedi.
2017 senesi noyabr 23-te Aqmescitte Rusiye telükesizlik hadimleri bir gruppa qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar.
Olarnı, Türkiye vatandaşından aqsız yerde para talap ettiler, dep şübheli tanıdılar. Yaqalanuvları esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Daa soñra qadın vefat etti.
Daa evel, bu işniñ figurantlarında sağlıq ile ciddiy problemalar olğanı bildirilgen edi. Bekir Degermencide sürekli astma bar. Çapuh tahqiqat izolâtorında mikroinsult keçirdi.
İlhaqtan soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faaliyetçileri, Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aqmescitte yaqalanğan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ apayı Elmira Ablâlimova adliyecige onıñ ömür arqadaşını tapmağa rica etti. Uquq qoruyıcılar yaqalanğannıñ tuvğanlarına onıñ bulunuv yerini endi beşinci kün aytmaylar ve körüşmege de fırsat bermeyler.
Qırım.Aqiqatqa Elmira Ablâlimova aytqanı kibi, o, şimdilik yalıñız aqayınıñ Aqmescitte olğanını bile.
Onıñ sözlerine köre, adliyeci Emil Kürbedinov taqiqatçıdan tafsilâtlı malümatnı ögrenmege areket etti, amma neticesiz. Oña, Çiygoznıñ tuvğanlarına kibi, bir şey aytmaylar.
«Bugün adliyeci barıp, Ahtemniñ bulunuv yeri, şaraitlerini ögrenmege tırıştı. Amma Taqiqat komitetiniñ teşkerüvi keçirilgeninden sebep, onıñ taqiqatçı ile körüşüvi olmadı», – dey Ablâlimova.
Qadın ömür arqadaşı beş kün aş ve sigarsız olğanı sebebinden qasevet çeke. Onıñ sağlığını ve köre bilecek zararını tüşüne.
Salı künü, fevral 10-da, Aqmescit SİZOlarında yaqalanğanlar içün yollanmalarnı qabul eteler. Elmira Ablâlimova aqayına zaruriy şeylerni berip olacağına ümüt besley.
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov Qırım akimiyeti onıñ yaqalanğan muavini Ahtem Çiygoznıñ iradesini bozmaq içün arket etkenini tüşüne. Çubarov emindir ki, şimdi Çiygoz SİZOda kendi başına buluna.
Malüm ki, Qırım Yuqarı Mahkemesi fevral 6 künü SİZOda bulunğan Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ şikâyet arizasını red etti. Mahkeme yanvar 29 künü Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ alğan qararını lâğu etmedi. Oña köre, Çiygoz fevral 19-na qadar apiste bulunmalı.
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Onıñ aytqanına köre, 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen narazılıq aktsiyası aqqında laf kete.
Ukraina baş prokuraturası Çiygoznıñ qanunsız alda azatlıqtan marum etilgeni boyunca cinaiy işni açtı.


text:
İşğal etilgen Qırımnıñ bücet masrafları 40% arttı, neticede 140 milliard ruble oldı.
Bunı «Qırım Cumhuriyetiniñ maliye naziri» Vladimir Levandovskiy bildirdi. Masraflarnıñ artuvı, memurnıñ aytqanı kibi, içtimaiy ödevlerniñ arttırılması ile bağlı, dep bildire «KİA» neşiri.
«Masraflar ep artacaq. Bundan da ğayrı, bücet müessiselerniñ teminlev masrafları da arttı», – dedi Levandovskiy.
Bunıñ ile yarımadanıñ bücet keliri ile vaziyetni nazir «qıyın» olaraq belgiledi, çünki «akimiyette» eali ve iş adamlarından berginiñ aluvı ile büyük uquqiy problemler bar eken.
Levandovskiy emindir ki, «insanlar para tölemege istey, «akimiyet» ise olarğa bu imkânnı bermek kerek».


text:
Qırım yolbaşçılığında «endi anayasa maddeleriniñ ealige añlatmaq vaqtı keldi» dep tüşüneler, bildire RİA «Novosti».
RBA bildirgenine köre, esas qanunnıñ metninde «insan, onıñ aqqları eñ büyük degerlik» olğanı añlatıla. Qırım Cumhuriyeti ise «içtimaiy devlet»tir. Qırım devlet tilleri olaraq rus, ukrain ve qırımtatar tilleri sayıla.
Vesiqada yazılğanına köre, «din ve mefkürelerniñ iç birisi devlet ya da mecburiy sayıla bilmez».
Öz başına tayinlengen Qırım Cumhuriyetiniñ paytahtı olaraq öyle de Aqmescit qala.
Halqara cemaatı Qırımnıñ Rusiyege qoşuluvını işğal olaraq tanıy. Moskvanıñ soñki areketleri Ukraina ve Rusiye arasında alâqalarnıñ kerginleşüvine ve Rusiyeniñ halqara munasebetlerinden çetleşüvine ketire. NATO, AQŞ, AB ve Avropa Birliginiñ ayırı memleketleri Rusiyege qarşı maliyeviy ve vizalı cezalarnı kirsetti. Moskva «G8» terkibinden çıqarıldı ve Soçide keçirilecek olğan dünyanıñ eñ nufuzlı memleketlerniñ körüşüvini lâğu etildi. Bu körüşüv Brüsselde ötkerilecek.


text:
İşğal altındaki Aqyarda noyabr 7-de tamir işleri keçirilgeninden sebep Nahimov rayonında suv berilmesi toqtatılacaqtır. Bunı Kreml kontrol etken Aqyar ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Matbuat hızmeti qayd ete ki, şeerniñ suv ağında keçirilecek qazayi işlerden sebep Melnik soqağı ve Pobeda caddesinde suv berilmesi toqtatılacaq.
Matbuat hızmeti bildirgenine köre, suv noyabr 7-de saat 17:00 qadar olmaycaqtır.
Oktâbr ayınıñ soñunda tamir işlerinden sebep Aqyar merkezinde suv berilmesi toqtatılğan edi.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ Ukraina Dnipronı yarımada ile birleştirgen Şimal-Qırım kanalı boyunca yarımadağa suv berilmesini toqtattı. Ukraina bu kanal üzerinden Qırımnıñ suv ihtiyaclarınıñ 85%-nı qarşılağan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy ad


text:
Aprelniñ 13-ü sabasına qadar Aqyarda yañı koronavirus hastaları qayd etilmedi, dep bildire şeerniñ Rusiye akimiyeti. 583 kişi COVID-19 telükesi sebebinden ekimlerniñ közetüvi altında buluna.
Bu aqta Rusiye kontrolindeki Aqyar ükümetiniñ saytında haber etile.
«Yuqunç hastahanesinde COVID-19 diagnozı tasdıqlanğan eki insan buluna, olar kerekli tibbiy yardım ala. 35 insan yuqunç hastahanesinde qala. 548 kişi yaşağan yerinde közetüv altında buluna», – dep aytıla haberde.
Aprelniñ 12-nde Qırımda 31 koronavirus hastası bar edi. 2973 insan közetüv altında bulundı. Aqyarda altı insan hastalandı, dördü tüzeldi.
Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 19-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi 2015 senesi avgust 16-da Herson vilâyetinde yerli Qırımtatar Meclisleriniñ saylavlarını keçirmege qarar aldı. Böyle bir qarar Meclis toplaşuvında keçken raatlıq künleri qabul etildi.
Bunı qırımtatar temsil organınıñ matbuat hızmeti bildire.
Berilgen malümatqa köre, toplaşuvda Meclisniñ 30 azasından 21 kişi iştirak etti, 10 insan, şu cümleden Meclis reisi Refat Çubarov internetten qoşuldılar. Qırımtatar Milliy Qurultayı Teftiş komissiyasınıñ reisi Ali Özenbaş da iştirak etti.
Qırımda faaliyet köstergen qırımtatar cemaat teşkilâtları vekilleriniñ II Bütündünya qırımtatar kongressinde iştiraki muzakere etildi.
Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi ki, Qırımnıñ Rusiye FSB idaresiniñ taqiqat bölügi Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy iş açtı. O, onı qıdıruvğa ilân eteceklerini bildirdi.
«Qırımtatar qarşılıq areketi» teşkilâtı bildire ki, FSB qararınıñ maqsadı Türkiyede keçirilecek Bütündünya qırımtatar kongressiniñ keçirilmesine keder etmek.
2014 senesi Meclis reisine Rusiye ve Rusiye Federatsiyasınıñ nezareti altında bulunğan Qırımğa kirmege yasaq ettiler.


text:
Ukraina Tış işler naziri cumaertesi künü bildirgeni kibi, Münchende «normand şeklinde» tış işler nazirlikleri reberleriniñ Ukraina vaziyeti boyunca munaqaşaları azırlıq seviyesinde keçti, şunıñ içün muayyen neticeleri yoqtır. Şu cümleden, o, şimdi Rusiye nezareti altında olğan yarımadada qırımtatarlarnıñ yaqalanuvı boyunca sualerge Rusiye tarafınıñ cevabı olmağanını qayd etti.
Bunı Klimkin cumaertesi künü bildirdi.
Nazirniñ malümatına köre, işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ yaqalanuvı ve tintüvleri ve Donbassta Rusiye ordusınıñ bulunuvı aqqında suallerine Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov cevap bermedi. Rusiye tarafından izaat şimdilik yoqtır.
«Bir qaç muayyen mesele boyunca añlaştıq, Ukrainada OSCE eyyeiniñ işi, havfsızlıq teminlevi, Donbass ve sıñırğa irişimniñ teminlevi. OSCE eyyetiniñ yolbaşçılığı ile çalışacaqmız», – dey Klimkin.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Almaniyağa 52-nci havfsızlıq meselelerinden München konferentsiyasına iş ziyareti ile keldi, mında Avropa birligi, NATO, AQŞ devlet kâtibi John Kerry ve Avropa devletleriniñ yetekçileri ile körüşecek.
Ukraina tış işler nazirligi fevral 12 künü Qırımda qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüvlerge öz qarşılığını bildirgen.
Fevral 11 ve 12 künleri Qırımda qırımtatar faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirildi. Uquq qoruyıcınıñ yaqalanuvı aqqında haber etken ediler. Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâlnı prokuraturağa çağırdılar. Uquq qoruyıcılar işbu vaqialarnı izaatlamay.
Qırımnıñ Rusiye FSB idaresi tarafından «Hizb ut-Tahrir» terroristik teşkilâtında faaliyet» cinaiy işiniñ çerçivesinde dört insan yaqalanğan. Bunı akimiyet tarafdarı olğan «Krıminform» haber agentligine Qırımnıñ Rusiye prokurorı Natalya Poklonskaya bildirdi.
Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ reisi Said İsmagilov dey ki, fevral 11 künü qırımtatarlarnıñ evlerinde tintüvler Qırım musulmanlarını «terrorist» olaraq köstermek içün yapılğan. Bunı o, tintüvlerge oğrağan 12 insannıñ adını berip, Facebookta yazdı.
Aqmescit şeeri Kiyev rayon mahkemesinde fevral 11 künü yaqalanğan qırımlılarnıñ – Emir Üsein Kuku, Enver Bekirov, Müslim Aliyev ve Vadim Siruk – işi boyunca mahkeme toplaşuvı keçti. Olarnı Rusiye Federatsiyasınıñ CK 250 maddesi 2 qısmı boyunca qabaatlaylar («Terroristik teşkilâtnıñ teşkil etilmesi ve bu kibi teşkilâtta iştirak»). Mahkeme 2016 senesi aprel 8-ne qadar apis cezasını belgiledi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi «Veciye Kaşka davası» olaraq belli qırımtatar milliy areketiniñ dört faaliniñ taqip etilüvinde noqta qoydı. İstinaf mahkemesi körmemezlikke urğan deliller, mahküm etilgen faallerniñ bu qararğa yanaşqanı, mahkeme esnası vaqtında bozulğan adliye standartları aqqında maqalede oquñız.
Cıltlar yazmaq mümkün
İstinaf şikâyetlerini baqmazdan evel mahkeme formal sebepten oturışuv keçirdi. Qadı Eduard Belousovnıñ aytqanına köre, birinci instantsiyada sıñırlav tedbiriniñ uzatılmasına qarşı şikâyet «gizli baqıldı» ve taraflarğa bildirilmedi, olar bu qararnı şikâyet etip olamadı. Mesele çoqtan endi aktual degil ve, advokat Emil Kurbedinovnıñ aytqanına köre, resmiyet ileride Avropa insan aqları mahkemesine dava açtırmaq içün kerek edi.
Aslında, qadı Eduard Belousov bir şey aytmasa, bu oturışuv aqqında hatırlatmağa da kerek olmaz edi. Prokuror Novoselçuk «birinci instantsiya mahkemesiniñ qararını qanunğa uyğun ve delilli» sayıp, bu meseleniñ baqılmasına qarşı çıqqanda imaye bir çoq bozuvlarnı qayd etmege başladı, ve qadı apansızdan başını sallamağa başladı. «Bu davada añlaşılmamazlıqlar pek çoq. Cıltlar yazmaq mümkün», – dedi Eduard Belousov.
Cevapsız
Añlaşılmamazlıqlar aqqında aytqanda – advokatlar istinaf şikâyetlerini berip, esas soylarını qayd etti ve yüksek mahkemeni bir sıra kelişmegen sualge cevap bermesine çağırğan edi, Moskva kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesiniñ qadısı Mihail Belousov qabaatlav ükmüni çıqarıp, olarğa diqqat ayırmağan edi.
Meselâ, Asan Çapuhnıñ evinde keçirilgen tintüv vaqtında aranında tapılğan Kalaşnikov avtomatlarınen alâqasını mahkeme öyle de añlatıp olamadı. Boş ev on eki saat devamında OMON tarafından sarılıp alınğan soñ anda qıtalararası raketanı da yerleştirmek mümkün edi, bu ise faalniñ onı alıp saqlağanını isbatlamay. Söz sırası, istinafta da qadılar belgisiz şahıslarnıñ politsiyanı raat keçip, ev yanında yapqan areketlerini köstergen video ilâve etmege istemedi.
Cevabı berilmegen diger sualler arasında – Kazim Ametovnıñ qabaatı, o, er vaqıt Veciye Kaşkanıñ yanında edi. Borclıdan esli-başlı qadınğa para qaytarmağa talap etkenine dair deliller davada yoq. Zarar körgen Yusuf Aytan video bağı vastasınen keçirilgen sorğuda bu mahkümge iddiaları yoq, dep ayttı. Mahkeme onı nege esaslanıp qabaatladı – añlaşılmay.
Ve, niayet, Belousovnıñ sözlerinen aytacaq olsaq, esas «añlaşılmamazlıq, – bu cinaiy davanıñ tasnifi. İmaye, küçük ya da orta ağırlı cinayet olğan özareket bar edi, dep israr ete. Üküm ise «para talap etüv» maddesine istinaden çıqarıldı, o, ciddiy cinayet sayılmaqta. Advokatlar emin ki – vatandaş-uquq munasebetleri olsa (Aytannıñ Veciye Kaşkağa bergen borc seneti), para talap etüv aqqında laf da olmaz.
Qayd etmeli ki, istinaf qurulışında qadılar Kiyev rayon mahkemesi «qaçırğan» bu vatandaş-uquq munasebetleriniñ delillerini tedqiq etti, amma ğayrıdan tasnif olmadı. Mahkeme insannıñ qabaatsız olğanını isbatlağan delillerni tedqiq etse, amma ükümni deñişmesiz qaldırsa, aynı olur edi.
«Adliyeñizge inanmayım»
Aslında, mahkümler istinaf qurulışından bir şey beklemegen edi – qarar çıqarılmazdan evel de olar skeptik yanaşqanını gizlemey ve bunı çıqışlarında qayd etken edi.
«Küçük balalar degilmiz. Mence, bir şey deñişmeycek. Mahkeme qarar alacaq», – dedi munaqaşada Ruslan Trubaç. Ve soñki çıqışında şöyle qoştı: «Mahkemede bir şey yahşı tarafqa deñişkenini daa körmedim. İnsanlarnı celp etmeysiñiz, uzaqlaştırasıñız».
Bekir Degermenci de aynısını ayttı: «Mahkemeden ümütlenmeyim ve bütünley aqlaycaqlar, dep beklemeyim. Bu pek yahşı olur edi. Men para talap etmegen edim».
«Adliyeñizge inanmayım», – SİZOda insult olıp öyle de tüzelmegen Asan Çapuh qısqa çıqışını böyle sözlernen yekünledi.
Peşin fikirli, bağlı ve gizli
Mahkeme esnası vaqtında açıq mahkeme esnasınıñ teminlevi, em de peşin fikirsiz ve bağsız mahkeme printsipleriniñ kerekli teminlevi ceetinden adaletli adliye standartlarınıñ bozuluvı qayd etildi. Böyle fikirge «Qırım esnası» cemaat teşebbüsiniñ ekspertleri keldi, olar bu dava boyunca bütün oturışuvlarğa dair malümatnı topladı.
Faallerni birinci instantsiyada mahküm etken qadı Mihail Belousov ve davanı istinafta baqqan eki qadı Eduard Belousov ve Nana Petüşevanıñ peşin fikirli ve bağlı olğanını sabıq ukrain qadıları olğanına dair iddialar ve Ukraina uquq qoruyıcı organları tarafından devlet hainliginden şübheli sayılğanları isbatlay.
Bu dava taqrizinde qadı Belousovnıñ birinci isntantsiyada peşin fikirli olğanına dair deliller qayd etile: o, advokatlarnıñ lafını bölip, olarğa basqı yaptı, şaatlarnıñ sözüni böldi ya da olarğa sual berdi, em de mahküm Ruslan Trubaçqa soñki sözünde fikrini aytmağa bermedi.
Bundan ğayrı, «Qırım esnası» közeticileriniñ esaplarına köre, on beş mahkeme oturışuvından eñ azından sekizinde açıq mahkeme printsipi bozuldı, mahkeme memuriyeti esnasta bulunğan diñleyicilerniñ sayısını da muntazam sürette sıñırlağan edi. Bunı ne içün yapqanlar – añlaşılmay. Amma qadılar yapqan «adliye» içün utanmaydırlar.
İgor Vorotnikov, qırımlı bloger
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklengen edi. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
Rusiye devlet qabaatlavı «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsleri içün şartlı apis cezaları berilmesini istedi. «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ bildirgenine köre, Rusiye prokuraturası Asan Çapuhnı üç buçuq yılğa, Bekir Degermenci, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaçnı üç yılğa üküm etmege talap ete, er birine üç yıl sınav müddeti berile bile.
Aynı vaqıtta, bundan evel Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaç qabaatlarını tanımağan edi.


text:
Joqarǵı Keńes deputatları siyasiy, professional hám basqa da tiykarda frakciyalar formasında deputatlar birlespelerin dúziwi múmkin.
Frakciya siyasiy partiyadan usınılatuǵın deputatlar tárepinen partiya máplerin Joqarǵı Keńeste bildiriw maqsetinde dúziletuǵın hám belgilengen tártipte dizimnen ótkerilgen deputatlar birlespesi bolıp esaplanadı.
Joqarǵı Keńes deputatınıń frakciyaǵa kiriwi haqqındaǵı qarar olardıń májilislerinde qabıl etiledi.
Joqarǵı Keńestiń deputatı tek ǵana bir frakciyanıń aǵzası bolıwı múmkin.
Siyasiy partiyadan usınılǵan hám Joqarǵı Keńeske saylanǵan deputat tek ǵana sol partiya frakciyasınıń aǵzası bolıwı múmkin.
Deputatlar birlespeleriniń shólkemlestiriliwi hám jumıs tártibi Joqarǵı Keńes Reglamentinde belgilenedi.
Frakciyalar dizimnen ótiwi kerek. Joqarǵı Keńestiń sessiyasında frakciyanıń basshısı yamasa basqa wákili frakciya dúzilgeni haqqında Joqarǵı Keńeske málimleme beredi, bul Joqarǵı Keńes sessiyasınıń protokolında kórsetilip ótiledi.
Joqarǵı Keńes frakciya dúzilgeni haqqında qarar qabıl etedi.
Frakciya:
– Joqarǵı Keńes sessiyasınıń kún tártibi, dodalanıp atırǵan máselelerdi kórip shıǵıw tártibi hám mazmunı boyınsha usınıslar hámde pikirler kirgizedi;
– Joqarǵı Keńes sessiyasında dodalanıp atırǵan hár bir másele boyınsha jarıs sózlerde frakciya wákiline kepillikli túrde sóz beriliwi huqıqınan paydalanadı;
– waqıtsha komissiyalar dúziw haqqında másele qoyadı;
– Joqarǵı Keńes sessiyasında mámleketlik hákimiyat hám basqarıw uyımlarınıń lawazımlı shaxslarına olardıń wákilligine kirgizilgen máseleler boyınsha tiykarlanǵan túsinik beriw yamasa kóz-qarasın bayan etiw talabı menen múrájat etedi;
– Joqarǵı Keńes sessiyasında dodalanıp atırǵan másele boyınsha frakciyanıń pikirin Joqarǵı Keńes deputatları arasında tarqatadı;
– Joqarǵı Keńes Prezidiumı, komitetleri hám komissiyalarınıń jumısında qatnasadı;
– Joqarǵı Keńeste dodalanıp atırǵan nızam joybarları hám basqa da qararlardıń joybarları boyınsha óz usınısların kirgizedi;
– húkimet aǵzaların olardıń jumısı máseleleri boyınsha tıńlaw haqqında másele qoyadı;
– frakciyanıń jumısı ushın zárúrli materiallar hám hújjetlerdi mámleketlik uyımlar hámde olardıń lawazımlı shaxslarınan talap etip aladı;
– nızam hújjetlerine muwapıq basqa da wákilliklerdi ámelge asıradı.
Joqarǵı Keńeste kópshilik orındı iyelegen frakciya parlamenttegi kópshilikti quraydı.
Óz baǵdarlamalıq maqsetli wazıypalarınıń jaqınlıǵınan yaki sáykesliginen kelip shıqqan halda blok dúzetuǵın bir neshe frakciyalar da parlamenttegi kópshilikti qurawı múmkin.
Frakciyalardıń blokqa birlesiwi nızamda názerde tutılǵan huqıqlardı ámelge asırıwda olardıń ǵárezsizligin sheklep qoymaydı.
Joqarǵı Keńestiń qarap shıǵıwı ushın usınılǵan ayırım áhmiyetli máselelerdi aldın-ala dodalaw ushın Joqarǵı Keńestiń deputatları deputatlıq toparlarǵa óz erki menen birlesiwi múmkin.
Hár bir deputatlar toparı dodalanǵan másele boyınsha Joqarǵı Keńeske ulıwmalastırılǵan pikir hım usınısların bildiriwge haqılı.


text:
«Namus» qırımtatar halqınıñ aqsaqallar cemaat teşkilâtı «Qırım birligi» Regional cemaat teşkilâtınıñ assotsiatsiya azası oldı. Böylece, teşkilâtlar 2014 senesi sentâbrniñ 14-ne keçirilmesi belgilengen Qırım «Devlet Şurası» saylavlarında beraber iştirak etecekler, dep haber ete QHA.
«Qırım Birligi» cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Seytumer Nimetullayev Aqmescitteki matbuat konferentsiyasında çıqışta bulunıp, olarnıñ Halq frontu ve «Yedinaya Rossiya» ile işbirlik tutmağa niyeti bar olğanını bildirdi.
«Qırım birligi» teşkilâtı topraq, mal-mülk munasebetleri, mesken qurucılığı, içtimaiy obyektler, ealini gaz, suv, elektrik energiyasınen teminlev, sağlıq saqlav, matbuat vastaları, medeniyet ve sport saalarını eñ müim yönelişler olaraq belgiledi.
«Qırım birliginiñ» fikirince, qırımtatarlar «akimiyetnen bağ tutmalılar».
«Bugünde-bugün bizler o qadar azmız ki, boykot etsek ve akimiyetke qarşı çıqsaq, halqımıznıñ kelecegi yoq. Bizler akimiyetnen bağ tutmalımız… Bizler Qırımda bar olğan ve olacaq, Ukraina olsun, Rusiye olsun ya da diger devlet, akimiyetnen dialog qurmaq kerekmiz», – dep qayd etti Nimetullayev.
Hatırlatamız, iyünniñ 11-de «Qırım birligi» Regional cemaat teşkilâtınıñ taqdim merasimi olıp keçti.
Onıñ reisi olaraq Geniçesk rayon devlet memuriyetiniñ yolbaşçısı Seytumer Nimetullayev, reisdeşi – Qırım baş naziriniñ sabıq muavini Aziz Abdullayev oldılar. İdare erkânına «Larişes» Qırım tarihiy müzeyiniñ tesisçisi Güliver Altin, qırımtatar iş adamları Rustem Nimetullayev ve Fikret Memetov kirdiler.


text:
2019 senesi yanvar 1-inden Qırımda gaz fiyatı köterilecek dep bildire yarımadanıñ Devlet fiyatlar komiteti.
Beyanatqa köre, 2019 senesi yanvar 1-inden, aş pişirüvi, suv qızdırması ve ev isitmesine yılına 3500 metr kubdan azca qullanılğan gaznıñ fiyatı - bir biñ metr kub içün 4 827,08 ruble, 3500 kub metrden ziyadece qullanılsa - 8 627,48 ruble. Evel tarif -3,9895 ruble edi.
Bundan soñ, gaz 2019 senesi iyül 1-inde paalılaşacaq.Yılına 3500 metr kubdan azca qullanılğan gaznıñ fiyatı - bir biñ metr kub içün 5 187,11 ruble, 3500 kub metrden ziyadece qullanılsa - 8 652,71 ruble olacaq.
Daa evel bildirile edi ki, 2019 senesiniñ devamında rusiye akimiyeti yarıq ve suv fiyatını köterecek.


text:
Aqmescit rayonınıñ Saraylı Qıyat (Mirnoye) köyünde Rusiye memurları Aqmescit ve Aqmescit rayonınıñ sakinlerinden kelecek nesillerge mesac ile kapsulanı qoydı.
Aqmescitniñ Rusiye memuriyeti haber etkenine köre, kapsulanı 45 yıldan soñ açmağa planlaştıralar – Qırım ilhaqınıñ elli yılına.
Memurlar yazğan mesaclarında «medeniyetimiz ilmiy-tehnik ilerilevniñ yañılıqları arasında maneviy-ahlâqiy esaslarnı coymayıp, yañı seviyege çıqtı», dep ümüt besledi.
Bundan ğayrı, tedbirde Aqmescit rayonınıñ faal sakinleri «Qırım baariniñ» beş yıllıq hatıra işaretinen taqdirlendi.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde işğal etilgen Qırım ve Aqyarnı ziyaret etmege planlaştıra. Putin Aqmescitte Qırım ve Aqyar cemaatçılığınıñ vekillerinen körüşip, Qırım ve Aqyar ilhaqınıñ beşinci yılına bağışlanğan merasimlerde iştirak etecek.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
İyül 21-de, cumaaqşamı künü mayıs 12-de Bağçasarayda yaqalanğan dört qırımtatar kişiniñ apiste bulunma müddetiniñ uzattırılmasına qarşı şikâyetniñ baqılması keçirilmedi. Rusiyege boysunğan işğal etilgen Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi toplaşuvı iyül 22-ge, cuma kününe keçirildi. Bu aqta Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl bildirdi.
«2016 senesi mayıs 12-de Bağçasarayda yaqalanğan qırımtatarlarnıñ apiste bulunma müddetiniñ uzattırılmasına qarşı şikayet arizası baqılması boyunca bugün saat 13:00-ke belgilengen mahkeme toplaşuvı keçirilmedi. Mahkeme, SİZO-da bomba qoyulğanı ve video bağını qurmaq imkân olmaycağı aqqında malümatqa esaslanıp, toplaşuvnı yarınğa saat 12:30-ğa keçirdi», – dep yazdı o Facebook saifesinde.
Mayıs 12-de Bağçasarayda rusiyeli uquq qoruyıcılar musulmanlarnıñ evlerinde ve yerli qavehanede bir sıra tintüvler keçirdi. Neticede, dört Bağçasaray sakini yaqalandı ve terrorizmde qabaatlandı: Zevri Abseitov, Remzi Memetov, Rustem Abeltarov ve Enver Mamutov. Olar FSB hadimleri tarafından Rusiyede terroristik teşkilâtı olaraq tanılğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkenlerinde şeklenilip yaqalandı.
Kelecek kün, mayıs 13-te Rusiyege boysunğan Aqmescitteki Kiyev rayon mahkemesi yaqalanğan kişilerni iyül 11-ge qadar apiste qapatmaq qararını aldı. Mayıs 24-te Rusiyege boysunğan Qırım Yuqarı mahkemesi adliyecilerniñ şikâyetini red etti ve Enver Mamutov, Zevri Abseitov, Remzi Memetovnı iyül 11-ge qadar apiste qaldırdı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina Qırımnı Kreml intizarından evel qaytarır, – dedi Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov «112 Ukraina» telekanalınıñ efirinde mart 29 bazar künü.
«Glavkom» bildirgeni kibi, Çubarov programmada memlekette qaparcılıq seviyesi eksilgenini bildirdi.
Çubarov Qırımğa qanunsız sürette bile barmağa imkânı olmağanını da qayd etti ve «Ukraina Qırımnı Kreml intizarından evel qaytarır» degen fikrini beyan etti.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Qırım.Aqiqat ile işbirligi yapqan fotograf Alina Smutkonıñ fikirince, Rusiye işğal etilgen Qırımğa kirişini zenaat faaliyeti sebebinden yasaq etti. Bu aqta Smutko fevralniñ 18-nde Qırım.Aqiqatqa dedi.
«Menim zenaat faaliyetim sebep olğandır. Bir şey yapıp, Qırımda qalmaq pek qıyın. Anda tek şahsiy maqsadlarnen barmağan insanlarnı quvmaq içün planlaştırılğan bir iş. Bu «basqığa» oğradım, dep tüşünem. Menim işlerim esasen Qırım.Aqiqatta derc etile edi», – dep añlattı Smutko.
Fevralniñ 18-nde Qırım.Aqiqat ile işbirligi yapqan fotograf Alina Smutkonıñ Rusiye işğal etken Qırımğa kirişi 2028 senesine qadar yasaq etildi.
2018 senesi noyabr ayında Rusiye FSBsi ukrainalı jurnalist Olena Savçuknıñ Qırım ve qomşu Rusiyege kirişini 2028 senesine qadar yasaq etken edi. Onıñ aytqanına köre, kirişi Rusiyege kiriş ve çıqış tertibine dair Federal qanunnıñ 27-nci maddesi 1-inci qısmınıñ 1-inci noqtasına köre («Devletniñ mudafaa ya da telükesizlikni, ya da cemaat nizamı, ya da eali sağlığınıñ qorçalavını temin etüv») yasaqlandı.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Muqaddes Ramazan ayında bölünüvge yol bermeyik
Ramazan ayı ve orazanıñ arfesinde Qırımda qanundan tış faaliyet köstergen diniy strukturalar ve fırqalar, Ramazan ayınıñ başlanuvı aqqında yañlış malümatnı darqata. Bu ise Qırımnıñ musulman ümmeti arasında sahte bölünüvler yapıla. Qırım Müftiligi müsulmanlarnı, internette ve açıq menbalarda olğan Ramazan ayınıñ başlanuvı ve soñu, bayram künü aqqındaki doğru malümattan faydalanmağa çağıra.
Bu sene Ramazan ayı mayıs 6 künü başlana. Qırım müsulmanları diniy idaresi fitir sadaqasını eñ az 230 ruble miqdarında belgiledi. Orazanıñ soñunda Oraza bayramı qayd etilecek. Bayramnıñ birinci künü – iyünniñ 4, bayram üç kün devam etecek. İyün 4 künü Qırımnıñ bütün camilerinde bayram namazı saba saat 06:00 qılınacaq.
Ramazan ayında suhur ve iftar vaqıtları, namaz vaqıtları Qırım Müftiliginiñ resmiy saytında, “Hidayet” gazetasında ve Qırım camilerinde mevcut.
QMDİ MDT matbuat hızmetic


text:
Qırımlı advokat Oksana Jeleznâk «Hizb ut-Tahrir işiniñ» Yaltalı mabusı Enver Bekirov içün, sağlığı zaiflaşqanı sebebinden, cezasını deñiştirip ev apisinde tutılmasını talap ete. Bunı o fevral 17 künü Qırım.Aqıqatqa bergen izaatında bildirdi.
Advokat: «O endi 54 yaşında. Apiste bulunmaq onıñ içün ğayet ağır kele. Qararnı adiy şekilde aldılar. Onı ğayet büyük cinaiy işte qabaatlaylar. Onıñ içün de bu apis müddetini artırdılar», – dep añlattı.
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı Mahkemesi «Hizb ut-Tahrir işiniñ» Yaltalı mabusı Enver Bekirovnıñ şikâyet arizasını red etti.
Bundan evel fevral 17 künü Kremlge bağlı Qırım Yuqarı Mahkemesi «Hizb ut-Tahrir işiniñ» Yaltalı mabusı Vadim Sirüknıñ apisi müddeti 2017 senesi 8 aprelge qadar devam etilmesine qarşı şikâyet arizasını red etti.
Fevral 3 künü Qırımda «Hizb ut-Tahrir işiniñ» Yaltalı dört mabusı içün apis müddetleri aprel 8 kününe qadar uzattırılğan edi.
«Hizb ut-Tahrir» davasınıñ Yaltalı iştirakçileri yarım yıldan ziyade apiste yata. Birinci dört kişi 2016 senesi fevral 11-de yaqalanğan edi. Olarnıñ arasında İnsan aqları bağ gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kuku da bar. Ondan ğayrı qurucılıqnen oğraşqan Aluşta sakini Müslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, ve Yaltalı çeçek satıcısı Vadim Siruk da yaqalanğan edi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukrainada ilk COVID-19 koronavirus hastası qayd etildi, dep bildirdi sağlıq naziriniñ muavini Viktor Lâşko, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«İnsannıñ sıcağı normal edi, Ukraina devlet sıñır noqtasından Çernovtsı vilâyetine qayttı. Çernovtsı vilâyetinde qoşma sıcaqlıq teşkerüvi yapıldı, suallerge cevap berdi ve özüni tecrit etti, çünki insan COVID-19 hastaları olğan memleketlerge seyaat etti. Seyaat etken qoranta – erkek ve qadın – özüni tecrit etti. Eki künden soñ ise koronavirus yuqunçı peyda olğanını köstergen alâmetler köründi», – dedi Lâşko.
Onıñ bildirgenine köre, hasta aile ekimine mesleat içün muracaat etti. Fevralniñ 29-nda aqşam yuqunç hastahanede mesleat berilmesini talap etken şikâyetleri bar edi: anda onı «acele yardımnıñ» mahsus taqımı alıp ketti.
«Tünevin altı şübheli hastamız bar dedim. Bugün bu şübhe tek bir insanda tasdıqlandı. Bu malümat ve örnekler Dünya sağlıq teşkilâtınıñ virus laboratoriyasına yollanıldı. Adise Ukrainada qayd etildi, bu insannen temasta olğan şahıslarnen çalışıp başladıq. Yerli qırğınlıqçılar episini bile», – dedi Lâşko.
Nazir muavininiñ qayd etkenine köre, «ekstremal bir şey olmadı».
«Adiy rejimde çalışamız. Bir-eki koronavirus yuqunçına oğrağan kişi qayd etilgen qırğınlıq seviyesinde bulunamız. Areket algoritmimiz bar, memleket içinde ve belli memuriy yer – rayon, şeer, vilâyet tışına tarqalsa, ne yapacağımız belli», – dep qayd etti memur.
O, insanlarnı tibbiy maska qullanmamalarına çağırdı, çünki «qoruv yañlış yapıla ve semereli profilaktika usullarını qullanmağa imkân bermey».
Nazir muavini, qollarnı sıq-sıq yuvıp, antiseptik qullanmaq ve keskin nefes virus yuqunçı alâmetleri olğan insanlarnen temasta bulunmamaq kerek, dep hatırlattı.
Yañı çeşit koronavirus yuqunçı 2019 senesi dekabr ayında Qıtayda tarqalıp başladı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Qırımnıñ Rusiye sağlıq naziri İgor Çemodanovnıñ bildirgenine köre, aprelniñ 7-nde Qırımda 2900 insan tibbiy közetüv altında buluna, 61 insan hastahanede, 22 kişi observatorda qala.
Bu aqta o, aprelniñ 7-nde Qırımda koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına qarşı tedbirler meseleleri operativ ştabınıñ toplaşuvında ayttı.
«2900 insan tibbiy közetüv altında buluna, 88 insan közetüvden çıqarıldı. 2817 insan dinamik közetüvde qala. 61 insan – hastahanede, 5 kişi çıqarıldı, bir kişi ketirildi. Tünevin saat 18-de 22 insan observatorda edi. 21 koronavirus hastasından 16-sı hastahanede tedaviylene. Ağır hastalar yoq», – dep ayttı Çemodanov.
Onıñ bildirgenine köre, bugün akimiyet Yalta observatorını çalıştırmağa planlaştıra.
Qırımda aprelniñ 7-nde daa bir koronavirus hastası qayd etildi.
Aprelniñ 6-nda qayd etilgen yañı koronavirus hastası aqqında haber etildi, aman-aman üç biñ insan tibbiy közetüv altında buluna, beş kişi hastahaneden çıqarıldı. Aqyarnıñ Rusiye akimiyeti, şeerde yañı hastalar yoq, amma 1340 insan yaşağan yerinde közetüv altında buluna, dep bildirdi.
Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırımda ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi kirsetildi.
Qırımda özüni tecrit etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar, Aqyarda ise aprelniñ 12-ne qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Cumaertesi künü, avgustnıñ 23-de, Almaniyanıñ federal kantsleri Angela Merkel Ukrainağa kelip, prezident Petro Poroşenko ve baş nazir Arseniy Yatsenük, em de Ukrainanıñ farqlı region vekillerinen körüşecek.
Bu aqqında kantslerniñ resmiy saytı onıñ vekili Şteffen Zibertniñ aytqanlarına esaslanıp bildire, dep yaza «Ukrainskaya Pravda».
«Bu ziyaret kantsler, tış işler naziri ve diger memurlarnıñ Ukraina akimiyeti ile keçirgen bir sıra muzakerelerniñ devamı olacaqtır», - dep ayttı Zibert.
Petro Poroşenko ile körüşüvniñ esas mevzusı eki taraflı ateş toqtatılması olacaqtır. FRG kantsleri ofisinde deyler, bu adım «barışıq esnasnıñ başlanması» ola bile.
«Aynı bu sebepten böyle barışıq olmasını isteymiz», - dep qayd etti Merkelniñ matbuat kâtibi.
Merkelniñ ukrain akimiyet vekilleri ile körüşüvinde Almaniya tarafından «maddiy yardım imkânları» muzakere etilecek.
Devlet yolbaşçısı ve Ukraina ükümetiniñ reberi ile muzakerelerden ğayrı, Angela Merkel Kiyev, Donetsk ve Lvov şeer eminleri, em de qırımtatar halqınıñ vekilleri ile körüşecek ola.


text:
Ava bozulğanı sebebinden Keriç parom keçiti işini toqtattı, dep bildire noyabrniñ 21-nde «Morskya dirterktsiya» adlı Keriç gemi keçitiniñ operatorı.
Daa evel naqliyeci şirket yolcularnı, Keriç boğazındaki keçişte çalışqan paromlarnıñ areketi vaqtınca toqtatılması mümkün olacağı aqqında tenbiyelegen edi.
Qırımdaki Rusiye MÇS idaresi noyabrniñ 20-22-nde küçlü yağmur ve qar yağıp, küçlü yel esecegi aqqında acele tenbiyelev ilân eteken edi.
Keriç boğazındaki parom keçiti Qırımnı Rusiye Federatsiyasınıñ Krasnodar ülkesi ile birleştirgen esas naqliye damarıdır.
Ukraina qanunlarına köre, Keriç keçiti üzerinden Qırımğa kiriş yasaq etile ve devlet sıñırını keçüv qaideleriniñ bozulması sayıla.


text:
Rusiyede apiske alınğan qırımlı ukrain faali Volodımır Baluh «talabı yerine ketirilgeni içün» açlıqnı toqtattı. Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ malümatına köre, Volodımır Baluhnı bugün, iyülniñ 5-nde, Rusiyeniñ Torjok şeerindeki №4 koloniyada Ukraina konsulı ziyaret etti.
Al-azırda Baluh kamera şeklindeki odada buluna. Faalni anda bir qaç ayğa yerleştirdiler. Baluhnıñ iç tertip-nizamnıñ «bozucısı» olğanına esaslanalar.
Diger menbalar bu malümatnı şimdilik tasdıqlamadı. Qırım.Aqiqat Baluhnıñ advokatlarınen bağlana.
Cumaaqşamı künü, iyünniñ 27-nde, Rusiye Apostol pravoslav kilsesiniñ yepiskopı, Sankt-Peterburg Aq qorçalayıcı şurasınıñ azası Grigoriy Mihnov-Vaytenko Qırım.Aqiqatqa Rusiyeniñ Tver vilâyetindeki koloniyada tutulğan Volodımır Baluh kene açlıq ilân etti, dep bildirdi. İyünniñ 28-nde Baluhnıñ advokatı Olga DinzeBaluh yuqlamay ve suv içmey, dep tarif etti.
Bir qaç kün evelsi ukrainalı faal Volodımır Baluh Tver vilâyetiniñ koloniyasındaki ceza izolâtorına qapatıldı. Daa evel Baluhnı ceza izolâtorına avuştırğanda anda o, aman-aman eki ay bulundı. Soñra onı apishane hastahanesine avuştırğan ediler.
2018 senesi martnıñ 19-nda Volodımır Baluh açlıqqa başlağan edi. Bir aydan ziyade bir şey aşamağan Baluh Arhiyepiskop Klimentni diñlep, kisel içmege, peksimet aşamağa razı olğan edi. Daa soñra mahküm etilgen ukrain faali açlıqnı vaqtınca toqtatmağa qarar aldı.
Advokatlarnıñ malümatına köre, 200 künden çoq açlıq tutqan Baluhnıñ ülser ve pankreatit şübesi peyda oldı.
Volodımır Baluh – qırımlı çiftçi, ukrainalı cemaat faali, Ukrain milletçileri kongressiniñ azası. Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ Rusiye vatandaşlığından vazgeçti. 2013 senesi qışta evinde Ukraina bayrağını astı, daa soñra «Sema Yüzü qaramanları soqağı» levhasını tikledi.
2016 senesiniñ soñunda Volodımır Baluhnı Rusiye FSBsiniñ hadimleri tutıp aldı. Olar Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Rusiye kontrolindeki Qırım mahkemesi onı 5 yılğa azatlıqtan marum etti – eki cinaiy dava boyunca: silâ saqlaması ve «Aqşeyh vaqtınca tutuv izolâtorınıñ yolbaşçısını köteklev» dep adlandırılğan adise.
Baluh qabaatını tanımayıp, açlıqqa başlağan edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. «Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Volodımır Baluhnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı.


text:
Qırımtatarlarnıñ facia ve küreşiniñ tarihı – yalıñız arhiv vesiqaları degil de, şaat ve iştirakçilerniñ baqışında zemaneviy adiselerdir. «Şimdiki adiselerniñ hronikası» uquq qoruyıcı bülleteninden alınğan tsitatalar bazıda zemaneviy haber yayınları kibi körüne, olayatqan vaqialarnı izaatlağanlar ise sanki «Hronika» alınmaları ile laf ete.
Er basılğan vesiqanı, meraq doğurğan levhada toqtalıp, tafsilâtlıca ögrenmek mümkün. Yardım içün Olga Zaslavskaya ve Budapeştteki Central European University arhivine minnetdarlığımıznı bildiremiz.
Müelliflerge Aleksandr Podrabinek ve qırımtatarlarnıñ tarihına bağışlanğan «Gülnara Bekirova ile tarih saifeleri» vesiqalı serialnıñ müellifi, tarihçı Gülnara Bekirova mesleat ettiler. Bekirovanıñ tapqan vesiqa ve fotoları da levhamızda qullanılğandır.
İşimizde Mustafa Cemilev, Ayder Mujdabayev, Aleksandr Çerkasov, Sima Mostinskaya, Arseniy Roginskiy yardımcı oldılar. Fotolardan bazıları Aleksandr Lavuta, Nikolay Svanidzeniñ ev arhivlerinden alındı. Nikolay Svanidze ile «Eho Moskvı» studiyasında «Hususiy fikir» programmasından soñ subetleştik.
Bundan da ğayrı, bizge foto, vesiqalarnı yollağan, ya da suallerimizge cevap bergenler arasında Qırımda yaşağan ve öz adlarını aytmağa istemegen insanlar bar. Bugün adları aytılmağanlarğa da teşekkür bildiremiz. Çıqaruvlar Moskva, Kiyev, Paris ve Aqmescitte (2014 senesi yanvar ayı) keçken edi. Rejissörlar Kseniya ve Kirill Saharnovlar. Kamera Kirill Saharnov, Aleksandr Tupikov, Seitislâm Kişveyev, Aleksandr Kudelâ, Dmitriy Verşinin.
Serial Oak Foundation ve Andrey Saharov fondunıñ destegi ile çıqarıla.
Maqaleniñ asıl nushası Golos Ameriki saytında.


text:
Mayısnıñ 22-nde Şimaliy-Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi oturışuvında Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca qısmen mahkeme ekspertizasınıñ materialları oquldı. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa adliyeci Edem Semedlâyev haber etti.
«Onda (ekspertizada– QA) mutehassıslar, işniñ iştirakçileri «Hizb ut-Tahrir» azası olğanlarını öz hulâsalarını gizli diñlegenleri esasında çıqarğan. Ekspertizanıñ tahminen 70 saifesi oquldı, umumen ise o 400 saifeden ibaret», – dep ikâye etti Semedlâyev.
Mahkemede Ukrainanıñ Rostov-na-Donu şeerindeki Baş konsulı bar edi, dep haber ete «Qırım birdemligi».
Haber etilgenine köre, paralel olaraq mahkeme oturışuvı Aqmescitte de videobağ vastasınen devam etken. Nevbetteki otıurışuv mayısnıñ 23-ne tayin etildi.
2016 senesi fevral-mart ayları arasında Yaltada Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Üsein Kuku, Muslim Aliyev, Enver Bekirov ve Vadim Sirük tutulıp alınğan edi. Olar Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» islâm siyasiy teşkilâtına alâqası olğanındsa qabaatlanğan edi.
Rusiye arbiy mahkemesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» mahkemelerini Aqmescitte köçme oturışuvda keçire edi. Ondan soñ tevqif etilgen qırımlılar Rostov-na-Donu şeerine yollanıldı.
Ukraina tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» altı iştirakçisiniñ azat etilmesi talap etken edi.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kurbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.Halqara uquq işğal etilgen territoriyalarda işğalci devlet qanunlarınıñ kirsetilmesini yasaqlay.


text:
Tatarstan
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Tatarstan — Könçığış Awrupada urnaşqan, Räsäy Federatsiäse belän berläşkän häm Räsäy Federatsiäse subyektı bulğan demokratik xoquqıy däwlät (cömhüriät) [1]. Tatarstan Konstitutsiäse, Räsäy Federatsiäse häm Tatarstan arasındağı maxsus şärtnämä nigezendä Räsäy Federatsiäse belän berläşkän cömhüriät [2].
Könbatışta – Çuaşstan, Tönyaq-Könbatışta – Çirmeş İle, Tönyaqta – Kirov ölkäse, Tönyaq-Könçığışta Udmurtiä, Könçığışta Başqortstan, Könyaq-Könçığışta Irımbur ölkäse, Könyaqta Samar häm Sember ölkäläre belän çiktäş.
TarixYзrәpTү
- Töp mäqälä: Tatarstan tarixı
1550 yılda Rus patşası Yawız İvan Qazan Xanlığın basa, 1552 yılda Qazanğa kerep, tatar cirlärne Rusiä patşalığına quşa. Tatarlar fälän ğasır urıslarğa qarşı çığışlarnı yasap toralar.
1917 yılda tatar, başqort, çuaş, udmurt, çirmeş häm muqşı/erzä xalıqları berläşep, möstäqil İdel-Ural Ştatın tözilär, Sadri Maqsudi prezident bulıp saylana, däwlät qanunnarın çığara torğan «Milli Mäcles» saylana.
1918 yılda bolşeviklar İdel-Ural Ştatını xakimiäten bärep töşerälär, anıñ urınına ayırım milli “respublikalarnı” tözilär.
1920 yılda tatarlarğa bülep birelgän cir “TASSR” itep atala başlıy.
1990 yılnıñ 30 avgustında Tatarstan üz möstäqillegen iğlan itä, RSFSR Tatarstannıñ möstäqillegen tanımıy.
1991 yılnıñ iyün ayında Tatarstannıñ berençe prezident wazifasına Mintimer Şäymiev saylana.
Rusiä idäräse astına kerüYзrәpTү
1992 yılnıñ 21 mart köne Tatarstan xakimiäte möstäqillek xaqında xalıq fikeren beleşü öçen Tatarstan suverenlığı turında referendum oyıştıra, häm Tatarstan xalqınıñ 61%ı üz tawışları belän möstäqillekne tanıy. Rusiä Federatsiäse Tatarstanğa üz ğäskärlärne kertergä ämer birä häm berazdan soñ annan baş tarta. Monıñ töp säbäplärneñ berse ul xalıqara küzätüçelär bularaq qatnaşqan Amerika senatorları belän kongressmennarınıñ qatğıy fikere bula. Şulay itep tatarlar, 500 yıl buyı Urıs däwläte tarafınnan alıp barılğan genotsidqa qaramastan üzen bäysez millät bularaq dönyanıñ ayırılğısız öleşe buluın isbatladı.
1994 yılnıñ 15 fevralendä Tatarstan häm Rusiä Federatsiäse räisläre Mintimer Şäymiev häm Boris Yeltsin illärneñ däwlät xakimiäte institutları arasında eşlär büleşü häm üzara wäqälätlär almaşu turında şartnamä tözilär.
1995 yılda Tatarstan iqtisadı üsä başladı häm Tatarstanda yäşäw sıyfatı Rusiä Federatsiäsendäge keşe yäşäwe belän çağıştırğanda küpkä yuğarıraq buluın kürsätä.
1996 häm 2001 yıllarda Şäymiev Räis wazifasına qabat saylana.
2000 yılda Rusiä konstitutsion mäxkämäse taläbe buyınça Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı Tatarstan konstitutsiäsen Rusiä Federatsiäse konstitutsiäsenä yaraqlaştıra, anda möstäqillek ruxı bötenläy yuğala.
2002 yılda Şäymiev Tatarlarnıñ möstäqillek häm azatlıq xıyalın satıp, 1994 yılğı Tatarstan-Rusiä Federatsiäse şartnamäsen bötenläy üzgärtep beterä.
2004 yılda Şäymiev saylawlarsız Tatarstan Respublikası prezidentı urınına qabat utırtıla.
SäyäsätYзrәpTү
- Töp mäqälä: Tatarstan säyäsäte
Cömhüriät başlığı “prezident” itep atala. Prezident wazifasına berençe märtäbä Mintimer Şäymiev saylana.
2015 yılnıñ 13 sentäberendä bötenxalıq turı saylawında Röstäm Miñnexanov prezident itep saylana. 2010 yılda ul xalıq turı salawında tügel, ä Däwlät Şurasında prezident itep saylana ide.
Däwlätne “ministrlär bülmäse” başqara. Qanunnarnı çığara torğan “Däwlät Şurası” isemle närsä 100 keşedän tora, alarnıñ yartısı Räsäy Federatsiäse firqäläre äğzaları.
Qanunnarnıñ döreslegen “Konstitutsion Mäxkämä” tikşerep tora.
Milli xäräkätlärne Şäymi babay beterä, üze isä urıs patşasınıñ “Yedinaya Rossia” (Berdäm Räsäy) firqäsenä berençe äğzalar arasına kerä. Tatarstanda bütän başqa bernindi säyäsät yuq, säyäsi xäräkätlär yuq.
BüleneşYзrәpTү
Tatarstan 1927 yılnıñ 27 fevralendä 45 cirle idarägä bülenä. Soñraq idarä sanı 70kä citä, häm 1963 yılda 17 genä qala.
Bügenge Tatarstan 43 rayonğa bülenä: Ägerce, Alabuğa, Alekseyevsk, Älki, Älmät, Apas, Aqsubay, Aqtanış, Arça, Ätnä, Baltaç, Balıq Bistäse, Bawlı, Biektaw, Bögelmä, Bua, Çirmeşän, Çistay, Çüpräle, Kama Tamağı, Layış, Leninogorsk, Mamadış, Mendeleyev, Minzälä, Möslim, Norlat, Piträç, Kukmara, Qaybıç, Saba, Sarman, Spas, Täteş, Teläçe, Tuqay, Tübän Kama, Yaña Çişmä, Yäşel Üzän, Yuğarı Oslan, Yutazı, Zäy.
Tatarstanda:
- cömhüriät qaramağındağı 14 şähär (Alabuğa, Älmät, Aznaqay, Bawlı, Bögelmä, Bua, Çallı, Çistay, Leninogorsk, Norlat, Qazan, Tübän Kama, Yäşel Üzän, Zäy);
- cirle idarä qaramağındağı 6 şähär;
- 21 şähärdäy bistä (Möslim, Därwişlär, ...);
- 3106 awıl
bar.
CöğräfiäYзrәpTү
- Töp mäqälä: Tatarstan cäğräfiäse
thumb|right|Tatarstan xaritası
Tatarstan cömhüriäte Könçığış Awrupa tigezlegeneñ Könçığışında, İdelneñ urta wä Çulman yılğasınıñ tübän ağımında, urman häm urman-dalalı cirlärdä urnaşqan. İdel häm Çulman yılğaları üzännäre Tatarstan cirlären öç töbäkkä bülä:
- Çulman aldı (Çulmannan Tönyaqta wä İdeldän Tönyaq-Känçığışqaraq);
- Çulman aryağı (Çulmannan Könyaqtaraq);
- İdel aldı (İdeldän Könbatıştaraq).
Bu cirlär urtaça 170 m bieklektäge qalqulıqlı tigezlektän ğibarät. Çulman aldı sözäk-qalqulıqlı tigezlek, Tänyaq-Könbatışta Noqratnıñ Könyaq itäge cäyelgän. Çulman aryağı – qalqulıqlı tigezlek, Könyaq-Könçığışta Bögelmä-Bäläbäy qalqulığınıñ küpçelek öleşe, Könbatışında İdel aryağı tübänlegeneŋ Tönyaq öleşe urnaşqan. İdel aldı isä İdel buyı qalqulığınıñ Tönyaq-Könçığış öleşendä.
- Monı da qara: Tatarstan tabiğäte, Tatarstan klimatı
İqtisadYзrәpTү
Tatarstan bügen iqtisadi häm fänni-texnik potentsialı zur bulğan sänäğät-awıl cömhüriät: cirmay, ximiä, naft ximiäse, elekter energetikası, maşinalar tözü, ciñel sänäğät wä azıq-tölek sänäğäte, zamança awıl xucalığı alğa kitkän sanala. Tatarstan 6 iqtisadi töbäkkä bülenä:
- İdel aldı;
- Qazan;
- Çulman aldı;
- Tönyaq-Könçığış Çulman buyı;
- Könbatış Çulman aryağı;
- Könyaq-Könçığış Çulman aryağı.
Tatarstan iqtisadında – 1698,4 meñ keşe eşli (2001), şunıñ isäbendä
- sänäğättä – 435,9 meñ,
- awıl xucalığında – 242,1 meñ
- tözeleştä – 139,1 meñ
- transport wä elemtä tarmaqlarında 109,2 meñ.
Monı da qara:
XalıqYзrәpTү
Cömhüriätneñ töp xalqı – Tatarlar, 52%tan artıq. Urıslarnıñ ğomumi sanı 38% çaması. Şulay uq Çuaş, Muqşı, Çirmeş, Udmurt, Başqort w.b. xalıqlar yäşi.
Ber km²'ğa 56 keşe turı kilä (2002). Şul uq yılda meñ keşegä 9,4 bala tuğan, 13,2 keşe ülgän.
Cömhüriätä urtaça ğömer ozınlığı – 67,5 yıl yəşi (2000), ş.i.:
- irlär – 61,1;
- xatın-qızlar 74,5.
Eş yäşendägelär sanı 2 122 600 keşe, yäğni ğömumi sanınnan 56,3%ı. Eşläwçelärneñ (2000):
- 14,1% – yuğarı
- 26% – hönäri urta
- 47,1% – urta
- 11,6% töp belemle.
Xalıqnıñ 73,8%ı şähärdä yäşi.
Monı da qara:
MädäniätYзrәpTү
- Töp mäqälä: Tatarstan mädäniäte
Monı da qara:
Monı da uqıYзrәpTү
- Tatar xalqı
- İdel-Ural Ştatı
- Tatar teleneñ süzlege(үлe cылTaMa)
- Tatar älifbäse(үлe cылTaMa)
- Süzlär yazılu(үлe cылTaMa)
- Tatar telendä cırlar (үлe cылTaMa)
PäräwezdäYзrәpTү
- DMoz.org: Tatarstanğa bağışlanğan säxifälär 2005 eлHың 2 rыйHBap kөHeHдә apxиBлaHraH.
- Tatarstannıñ räsmi säxifäse 2003 eлHың 13 okTябpb kөHeHдә apxиBлaHraH.
- ↑ http://constitution.garant.ru/region/cons_tatar/chapter/1/#block_100000 TaTapcTaH koHcTиTyцияce, Mәk. 1
- ↑ http://constitution.garant.ru/region/cons_tatar/chapter/1/#block_100000 TaTapcTaH koHcTиTyцияce


text:
Kiyev – Birinci kere Ukrainanıñ qıtasında «qırımtatar filologiyası» bölügi açıldı. Qırım tamır halqınıñ tili ve edebiyatını Şevçenko adına universitetiniñ talebeleri sentâbrniñ 1-nden başlap ögrenecekler. Bilgi künü KMU-niñ filologiya İnstitutında kelecekte qırımtatar filologlarından ibaret ilki akademik gruppasınıñ tantanalı açıluv merasimi ötkerildi.
Birinci kurs talebeleri, oquv yurtunıñ memuriyeti vekilleri, ocalardan ğayrı, bayram toplaşuvında Meclis reisi Refat Çubarov, «Tış işler Maydanı» fondunıñ reberi Bogdan Yaremenko, milliy areket iştirakçileri bulundılar. Musafirler toplaşqanlarnı selâmlap, studentlerge baa kitapçıqlarını teslim ettiler.
Şevçenko adına KMU-niñ ilmiy-pedagogik işleri boyunca prorektor Vladimir Şevçenko talebeler ögünde çıqışta bulundı: «Kiyevde qırımtatar cemaatçılığı muracaat etip, qırımtatar tili ve edebiyatı bölügini açmağa teklif etkende, bu ğaye ihtimalsız kibi köründi. Amma, bir qaç künden soñ, filologiya İnstitutımız seslendi ve tasil ve ilim naziri Sergey Kvitke ricada bulundıq. O, bu bölükni açtırmağa razılıq berdi».
Bugrov aytqanı kibi, bölükni acele sürette azırladılar, bedava yerlerni açmaq içün kerekli vesiqalarnı topladılar. Neticede, er şey vaqtında azır edi, nazirlik 10 bedava yerni ayırdı. Qırımtatar filologiyasını ögrenmek istegenlerniñ sayısı az degil edi. Arizalarnı qabul etken komissiyada bildirgenleri kibi, bir yerge 6 adam iddia etti.
Meclis reisi Refat Çubarov, KMU-da yañı bölükniñ açıluvı müim bir vaqia olğanını qayd etti, amma, evelden tamır halqnıñ tili Kiyevde ögretilmegenine yazıqsındı.
«Bu vaqianıñ ameliy faydası da bar. Dört yıldan soñ, bakalavr mezunları Qırım şaraitlerinde çalışmağa azır olacaqlarına ümüt besleymiz. Çünki, bu vaqıtqa qadar Qırım tolusınen azat olunacağında iç şübemiz yoq», – dedi Meclis reisi.
Eñ meraqlısı şu ki, birinci kurs talebeleri arasında iç bir qırımtatar vekili yoq. Refat Çubarov, bunı, bölük açılğanı aqqında haber keç ilân etilgeninen bağladı.
«Diger millet balaları qırımtatar tilini kelecek zenaatı olaraq seçkenleri pek quvançlı. Kiyev milliy universitetiniñ bütün qırımtatarları olarnı qayğıracaqlar, dep añlaştıq.Men bellesem, pek meraqlı bir gruppa tertip etilecek», – dep añlattı Qırım.Aqiqatqa Meclis reisi.
«Tış işler Maydanı» fondunıñ reisi Bogdan Yaremenko bildirgeni kibi, qırımtatar filologiyasını ögrengen talebeler ileride icraiy akimiyetniñ çeşit organlarında çalışmaq mümkünler, olarnıñ vazifelerine Qırımnıñ qaytarıluvı ve yarımadanıñ tamır halqı aq-uquqlarınıñ qorçalanuvı kirecek.
«Yañı zenaat – kelecek devletimizniñ temel taşıdır, çünki qırımtatar tili mütehassıslarına büyük ihtiyac bar. Ukraina havfsızlıq hızmeti, Tış işler nazirligi ve diger nazirlikler içün sizler pek kereksiñiz», – dedi Yaremenko.
Qırım.Aqiqat ile subetleşkende, talebeler yapqan seçimniñ çeşit sebeplerini aydınlattılar. Kimdir, qırımtatar medeniyetini begengeni içün, kimdir, yarımada işğali sebebinden bu zenaatnı sayladı,
«Devlette olğan vaqialardan soñ, Maydan ve Qırım işğalinden soñ qırımtatarlarğa yardım etmek kerek: til ve medeniyetini ögrenmelimiz. Ne aytsañ ayt, amma, Ukraina 20 yıldan ziyade Qırımnen oğraşmadı»,– dep añlatta birinci kurs talebesi Sergey Prişçep.
Qırımtatar filologiyası bölügine kirgen talebeler tek qırımtatar tili degil de, ingliz ve ukrain tillerini de ögrenecekler. Esas til boyunca derslerden ğayrı, olarnı, fonetika, til ve edebiyat tarihı, til stilistikası, tercimanlıq nazariyesi ve praktikası bekley.


text:
Kreml nezareti altındaki Aqmescit Sulh mahkemesi «Hizb ut-Tahrir işi» iştirakçisiniñ mahkeme icracısına tabi olmağanında qabaatlanğan ömür arqadaşı Fera Abdullayevanı, 500 rublelik para cöremesinen cezaladı. Bıu aqta fevralniñ 21-nde Azatlıq Radiosınıñ muhbiri haber etmekte.
Oturışuv esnasında Abdullayevanıñ imayecisi Lilâ Gemeci, icracınıñ mahkeme binasını terk etüvinen bağlı talabı qanunsız olğanını qayd eterek: «O, ictimaiy tertipni bozmadı, amma icracınıñ areketleri onıñ qadınğa qarşı olğan şahsiy raatsızlığınen bağlı», - dedi.
«Bütün samimiyetnen bu vaziyetni al etmege areket etkeniñizmi körem, qara çıqarmaqta da zorlanasıñız. Lâkin men aldatmayım, men musulmanım, dinim aldatmaqnı yasaqlay, men Allahtan qorqam», – dep muracaat etti Abdullayeva sulh mahkemecisine.
Protokolnı tizgen Sergey Berezko, mahkeme fevralniñ 6-nda, uquq bozıluvı olmağanı sebebinden, Fera Abdullayevağa nisbeten açılğan memuriy işniñ qapatıluvınen bağlı qararnen razı olmağanı içün, şikâyet bergen edi. Mahkeme bu şikâyuetni fevralniñ 15-nde baqtı.
Abdullayevaniñ ictimaiy imayecisi Lilâ Gemeciicracınıñ şikâyetinen razı olmağan edi.
«Sulh mahkemecisi protokol tizgen icracı ve şaatlıq yapqan diger icracılarnıñ malümatlarına doğru qıymet kesti ve olar biri-birine zıt kele. Mahkemeci Yuqarı mahkeme binasındaki videoqaydlarnı istegen edi, ancaq olar taqdim etilmedi. İcracı, imayem altındaki şahısnıñ qabaatsız olğanı isbatlanmaması içün, qaydlarnı gizlegen edi», – dep qayd etti Gemeci.
Dekabrniñ 8-nde onıñ qocası Uzeir Abdullayevniñ tevqif müddetinen alâqalı qarar çıqarılmasınen bağlı mahkeme oturışuvına kirmege areket etken Fera Abdullayeva, özüni qabaatlı dep saymağanını beyan etti.
«İcracı aytqanı kibi men ne qıçırdım, ne de qavğa ettim. Men qocamnen bağlı qararnıñ ilân etilgenini eşitmege istep, mahkemecini bekley edim. Ancaq icracı menim mahkemede bulunmağa esas yoq dep, meni aydap çıqarmağa başladı. Eninde-soñında men çıqtım, lâkin uquq bozacaq iç bir areketyapmadım», – dep qayd etti o.
2017 senesi dekabrniñ 8-nde, «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca ötkerilgen nevbetteki qapalı oturışuv vaqtında, Abdullayeva Qırım Yuqarı mahkemesiniñ ekinci qatındaki meydanqta tura eken. Mahkeme icracıları onı birinci qatqa enmege rica eteler. O, red etken soñ, onı tutıp, memuriy protokol tizeler.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya işke başlağanından berli taqiqat organlarına ekstremizm sebebinden cinaiy işlerniñ açılması içün 6 malümatnı teslim etti. Bunı o, Qırımda ekstremizm ile küreş meseleleri boyunca iş taqımınıñ toplaşuvında bildirdi, haber ete Krıminform.
Poklonskaya bildirdi ki, işbu malümatlar arasında RF CK 280 madde, 2-nci qısmı (Rusiye Federatsiyasınıñ topraq bütünlginiñ bozuluvına çağıruv), 239 madde 2-nci qısmı (vatandaşlarnıñ şahıs ve aqlarına iddia etken teşkilâtlarnıñ teşkil etilmesi), 282 madde, 2-nci qısmı (nefret ya da duşmanlıqnıñ doğuruvı), 282 madde, 3-nci qısmı (ekstremist faaliyetiniñ maliyeviy destegi) ve 212 madde, 1-nci qısmında (kütleviy nizamsızlıqnıñ teşkil etilmesi) qayd etilgen cinayetler aqqında malümat bardır.
«İşbu malümatlar arasında – qayd etilmegen teşkilâtnıñ üç koordinatorı tarafından qanunsız areketlerniñ etilmesi boyunca malümat, ve bıltır Qırımda eki insannıñ ölümine ve altı vatandaşnıñ yaralanuvına sebep olğan kütleviy nizamsızlıqta iştirak etken şahıslarğa nisbeten malümat bar», – dedi Poklonskaya.
Söz 2014 senesi fevral 26 künü Qırım Yuqarı Şurası ögünde qırımtatarlarnıñ ve diger faalleriniñ iştiragi ile keçirilgen miting aqqında kete.
Prokuraturanıñ malümatına köre, 2014 senesi prokuror teşkerüvlerniñ malümatına binayen, 4 cinaiy iş açılğan edi.


text:
Mart 14-te Londonda Ukraina halq deputatı, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznıñ Britaniyanıñ tış işleri naziri Boris Conson ile qısqa bir körüşüvleri keçti.
Umerov Qırım.Aqiqatqa: «Boris Conson, Ukrainanıñ problemasını yahşı bilgenini, ve bu çatışmada oña qol tutqanını tasdiqladı. Rusiyeden ise sanktsiyalarnı alıp taşlamaycaqlar, aksine – olarnıñ arttırılmasına qol tutalar. Olar, Sergey Skripal ve onıñ qızınıñ zeerlenmesinden soñ Rusiyege pek açuvlılar. Mustafa ağa böyle yanaşuv içün teşekkür bildirdi ve meraqlandı: «Qıral ailesiniñ şimdiki futbol çempionatına barmağanı, İngiltere taqımınıñ da onı boykot etecegi manasına kelemi?» Buña Conson, «ülkemizde bu sportnı pek seveler ve taqımımız baracaq», dedi», – dep, ikâye etti.
Aynı şu künü Ukraina vekilleri Forin-ofisiniñ İnsan aqları ve demokratiya meseleleri boyunca şubesiniñ mudiri Riçard Conson ile körüştiler.
Umerov: «Biz Qırımnıñ problemaları aqqında, anda cümleden qırımtatarlarğa qarşı yapılğan terror, bu territoriyada qaç tintüv, tevqif, yaqalav, cöreme, öldürüv, ğayıp oluv olğanı aqqında ikâye ettik», – dep, qayd etti.
Ondan ğayrı, Büyük Britaniya parlamentinde «Ukraina dostluğı gruppası»nıñ reisi ve azaları ile körüşüv ve Qırımnıñ Rusiye tarafından ilhaqına bağışlanğan «Qırım vaziyeti: ilhaq etilgeninden dört yıl soñra» tedbiri çerçivesinde vekillerniñ çıqışları yapıldı.
Bundan başqa, Cemilev, Umerov ve Çiygoz Britaniyanıñ BBC devlet cemiyet teleradio yayınlav teşkilâtına intervyü berdiler.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Ukraina-NATO komissiyasınıñ nevbetten tış toplaşuvına baracaq. Bu aqta Ukraina Tış işler nazirligi bildire. Ziyaret vaqtında o, NATO baş kâtibi Jens Stoltenberg ile körüşecek.
«Ukraina Tış işler naziri ve NATO azaları Rusiye Federatsiyası tarafından Rusiye-Ukraina sıñır boyu ve vaqtınca işğal etilgen Qırımda telükesizlik vaziyetiniñ kerginleştirilüvini, Şimaliy atlantik ittifaqnıñ devletimizniñ suvereniteti ve topraq bütünligine qol tutuv yollarını muzakere etecekler», – dep bildirdi nazirlik.
Martnıñ 30-nda Ukraina silâlı quvetleriniñ baş komandanı Ruslan Homçak bildirdi ki, Rusiye, «Zapad-2021» strategik talimlerine azırlıq manaçığınen Ukrainanıñ şarqiy sıñırlarına taktik gruppalarını çeke. Kreml, Rusiye ordusınıñ Rusiyede areket etmesi diger memleketlerni, hususan Ukrainanı qasevetlendirmemeli.
Ukrainanıñ ğarbiy ittifaqdaşları oña qol tutqanını bildirdi. Aprelniñ 2-nde ABD ve Ukraina prezidentleri Joseph Biden ve Volodımır Zelenskıy telefonda laf ettiler. Beyaz saraynıñ malümatına köre, «prezident Biden Rusiyeniñ Donbas ve Qırımdaki istilâsı vaziyetinde Ukraina suvereniteti ve topraq bütünligine qol tutqanını tasdıqladı».
Daa soñra Avropa Birliginiñ Tış siyaset ve telükesizlik siyaseti yuqarı temsilcisi Josep Borrell Ukraina akimiyetini Rusiye tarafından yapılğan istilâ vaziyetinde «Avropa Birligi destek köstergenine» işandırdı.
Sıñırda ve Donbasta olğan adise-vaqialar sebebinden NATO da Ukrainağa qol tutqanını bildirdi.


text:
Musulmanlar içün mübarek olğan Ramazan ayı 2020 senesi koronavirus pandemiyasına rastkeldi: oraza aprelniñ 24-nden mayısnıñ 23-ne qadar devam etecek. Qırımda çoqusı qırımtatarlar olğan musulmanlar Ramazan ayında özüni izolâtsiya etmege mecbur.
Rusiye kontrolindeki Qırım musulmanları diniy idaresi aprelniñ 11-nde yarımada camileriniñ sıñırlavları aprelniñ 30-na qadar uzatıldı, dep bildirdi. Qırımnıñ Rusiye müftisi Emirali Ablayevniñ buyruğınen ananeviy diniy merasimlerniñ keçirilüvi bu künge qadar toqtatıldı. Cenazelerni qısqa, telükesizlik qaidelerine riayet etip, biri-biriniñ qolunı sıqmayıp keçirmege tevsiye etile. Mayıs kelgeninen sıñırlavlar devam ete. Qırım musulmanları bu Ramazan ayını nasıl keçire – Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında aytıldı.
«Qırım birdemligi» cemaat birleşmesiniñ faali Server Çolakçikniñ Qırım.Aqiqatqa tarif etkenine köre, musulmanlar biri-birine uzaqtan yardım ete ve SİZO ve apishanelerde tutulğan din qardaşlarına qol tuta.
Dinimiz bir-birine yardım etmege, qol tutmağa çağıra, şu sebepten özüni izolâtsiya etüv rejiminde bile birlik ruhu is etileServer Çolakçik
– İnsanlar dualarını ve namazlarını evde yapa ve qıla, qorantalarınen. Dinimiz bir-birine yardım etmege, qol tutmağa çağıra, şu sebepten özüni izolâtsiya etüv rejiminde bile birlik ruhu is etile. Halq bir-birine yardım etmek, iftar yapmaq, dua etmek içün çeşit teşebbüsler teklif ete. Variantlardan biri – aş paketleriniñ azırlanması ve evge ketirilmesi. Küçük köylerde iftarlar içün aş pişirile, iftarğa ise sıcaq aşlar ketirile. Bu sene «Mabüs içün iftar» yañı teşebbüsini başlatmağa istedik. Yılnıñ er mevsiminde siyasiy mabüslerimizge qol tutamız – aşları olsun dep, er dair yollanma, aş yollaymız. Amma Ramazan ayında bizim destegimiz olar içün pek müim, şunıñ içün SİZOda ve apishanelerde eñ çoq ihtiyacı olğanlarnı nasıl aşatacaqlarınıñ yollarını kösterdik.
Server Çolakçikniñ qayd etkenine. köre, istegi olğan er bir vatandaş yollanmanı ya özü azırlay, ya da «Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetinden satın aluvnı» sımarlaması mümkün.
– Ne yazıq ki, qaç siyasiy mabüske ve tam olaraq nasıl yardım etildi şimdilik aytıp olamaymız. Bazıları soy-sopları aş alıp yollasınlar dep, qorantalarına para bere. Elbette, karantin şaraitlerinde bu Ramazan nasıl bitecek bilmeymiz. Diger taraftan, Rusiye akimiyetiniñ berberhane, güzellik salonları, qurucılıq tükânları ve digerlerine çalışmağa izin bergenini añlamaymız, camiler ise ilk olaraq qapatılğanına baqmadan, qapalı olıp qala. Oraza bayramına – Ramazan bitmesine – bir qaç kün qalğanda karantin tolusınen lâğu etilse bile, bayram tedbirlerini teşkil etmek içün maniamız olmaycaq, dep tüşünem. Dinimiz müminlerniñ sağlığına pek muqayt ola.
«UMMA» Ukraina musulmanları diniy idaresiniñ müftisi Said İsmagilov müminlerni Ramazan başlamasınen tebriklep, olarnı sınavlar ögünde sabırlı olmalarına çağırdı:
«Böyle Ramazannı ilk sefer körem – cemaat iftarları olmaycaq, camide teravih namazları ve cuma namazları bile qılınmaycaq. Bu sınav bizim başımızğa da keldi, çünki Yüce Allahtan olğan er şey mıtlaqa olacaq. Er kes dindaşlarınıñ yanında olmayıp, iman, sabır ve cümertlik küçüni kösterecek iman imtianıdır. Amma büyük sınavlarnıñ büyük mukâfatı bar, ve bunı qazanmalımız».
Saudiy Arabistan dünyada camilerni qapatqan ilk memleketlerden biri oldı, Mekke ve Medine ziyaretleri lâğu etildi, kütleviy din merasimleriniñ keçirilüvi yasaqlandı ve müminlerge Ramazan devamında evde qalmaları tevsiye etildi. Acılıq meselesi belli degil – bu yıl iyülniñ soñunda olması kerek. Ukraina tarihçısı, islâm mütehassısı Mıhaylo Yakubovıçnıñ fikirince, musulman dünyası içün bu sıñırlavlar fevqulâde bir şey degil.
Şimdiki musulman nesli içün böyle sıñırlavlar ilk sefer kirsetileMıhaylo Yakubovıç
– Böyle şeyler çoq olğan edi, em de islâm dini peyda olğanda – 7-nci asırnıñ ortalarında veba qırğınlığı olğan edi. Soñra 1347-1348 seneleriniñ qırğınlığı, islâm dünyasınıñ ğarbindeki vaziyet felâket edi. İnsanlarnıñ evlerinde ve hocalıqlarında bir qaç ay qapalı qalğanlarına dair deliller bar. Müim bir diniy ibadet olğan acılıq bile çoq kere lâğu etilgen edi – em siyasiy adise-vaqialar sebebinden, em diger sebeplerden. Elbette, şimdiki musulman nesli içün böyle sıñırlavlar ilk sefer kirsetile, farqlı memleketlerde olarğa farqlı yanaşalar. Iraq fotoresimleri bar edi, qapalı cami yerine insanlar tükânda ibadet qılmaq içün toplaştı. Pakistanda camiler öyle de qapatılmadı, çünki bir sıra islâm teşkilâtı qarşı çıqtı. İnsanlar ibadet vaqtında mesafe qoruy.
Mıhaylo Yakubovıçnıñ qayd etkenine köre, bazı memleketlerde koronavirus yuqunçından vefat etkenlerni krematsiya etüv talapları musulmanlar içün problemli oldı: islâm teşkilâtları himik qoruv qıyafetinde imamnı davet etip, ananelerge köre defin etilüvinde tura.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturası Coca-Cola şirketiniñ «rusiyeli Qırım» ile harita boyunca işni taqiq etmege devam ete. Bu aqta Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokurorınıñ muavini Petro Kovalenko bildirdi.
«İyül 12-de esnas boyunca yolbaşçı-prokuror Coca-Cola ukrain temsilciliginiñ uquq mesleatçısını sorğuğa çekti, qaysı biri bildirdi ki, şirket reklamasında Qırım yarımadasınıñ Rusiye Federatsiyası terkibinde kösterilmesi – Coca-Cola şirketiniñ rusiyeli ofisiniñ yapqan işidir», – dep ayttı Kovalenko LİGA.net agentligine bergen intervyusında.
2015 senesi dekabr 30-da Coca-Cola şirketiniñ rusiyeli temsilciligi «Vkontakte» içtimaiy ağında Rusiye Federatsiyası haritasını Qırımsız, Kuril adalarısız ve Kaliningradsız derc etti. Rusiyeli qullanıcılar kütleviy şekilde narazılıq bildirmege başlağan soñ, yanvar 5-te saba şirket Qırım Rusiye toprağı olaraq qayd etilgen yañı haritanı derc etti ve afu soradı.
Bu vaziyetke kütleviy haber vastaları diqqat ayırğan soñ, bu mevzu boyunca bütün beyanatlar ve izaatlar silindi.
İçtimaiy ağlar ukrain qullanıcıları bundan çorlandı, çoqusı Coca-Cola şirketiniñ mahsulatını satın almamaq çağırdı. Bundan soñ Coca-Cola bu haritanı öz «VKontakte» ağındaki saifesinden sildi.
Bu sebepten içtimaiy ağlarnıñ Qırım işğaline qol tutqan Rusiye qullanıcıları şirket ukrain tarafınıñ mevamına qol tutqanı içün çorlandı ve mahsulatqa Rusiyede boykot bildirdi.
Coca-Cola şirketiniñ ukrain temsilciligi Qırımnı Rusiye qısmı olaraq aks etken haritanıñ derci içün afu soradı.
2016 senesi yanvar 7-de Coca-Cola şirketiniñ baş ofisi yolbaşçısı Keyt İrvin Ukrainadan resmiy şekilde afu soradı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rusiä, Kosovoda kiyerenkelek tuu ixtimalı turında kisätä
MÄSKÄW -- Rusiä tışqı eşlär ministrı, ägär Serbianıñ Kosovo tübäge üz başına bäysezlegen iğlan itsä, Kosovoda kiyerenkelekne kontrol itep bulmasqa mömkin dip kisätte. Ministr yasağan belderüedä bügen, AQŞ häm qaysı ber Yewropa Berlege illäre Priştinanıñ ayrılu tırışlığın yaqlaw belän ike taraf arasındağı söyläşü näticälären kürmästän kilälär diyelä. Minstr, Kosovodağı serb azçılıqlarnıñ xoquqları saqlanmağan buluın äytä. Kosovonıñ bäysezlek iğlan itüe, başqa kieyerenkeleklärne dä bäräbärendä kiteräçäk dip kisätte. Rusiä Kosovonıñ kiläçäge mäsäläsendä Serbianı yaqlap kilde.


text:
Búgin Nawayı mámleketlik kánshilik institutı Nókis filialında Zulfiya atındaǵı mámleketlik sıylıǵınıń laureatı, Ózbekstan mámleketlik jáhán tilleri universitetiniń magistrantı Sh.Bazarbaeva hám “Nihol” mámleketlik sıylıǵınıń iyesi, xalıqaralıq tańlawlar jeńimpazı, NMPI magistrantı M.Turebekovlar menen ushırasıw shólkemlestirildi.
Ilajdı filialdıń Jaslar máseleleri hám ruwxıy-aǵartıwshılıq isleri boyınsha direktor orınbasarı Q.Yusupov basqarıp bardı.
Ushırasıw barısında filialdıń student-jaslarında ózleri menen teńles Sh.Bazarbaeva hám M.Turemuratovlardıń erisken tabısları, jetiskenlikleri ózgeshe tásir qaldırdı.
Sonday-aq, baqsı M.Turemuratovtıń janlı hawazda atqarǵan xalıq qosıqları jıynalǵanlardı ayrıqsha tásirlerge bóledi.
Ushırasıw kóterińki keypiyatta dawam etti.
Filial Baspasóz xızmeti.


text:
Aqmescit-Bağçasaray-Aqyar yolunıñ bir qısmında Aqyar (Sevastopol) yönelişinde (Belbek (Fruktovoye) köyünden Mekenzi dağlarına yoquş) mart 9-dan mart 15-ke saat 18:00-ge qadar naqliye areketi sıñırlandı.
Topraq tayması neticesinde bozulğan yolda keçüv havflıdır. Aqyar akimiyeti acele tamir işlerini teşkil ete.
Şimdiki vaqıtta yolnıñ bu qısmında Aqyar yönelişinde naqliye areketi yasaqlanğan, şeerden ise, bir yolaqta areket etile.
«Eñ yaqın vaqıtta teşkerüv işleri alıp barılacaq, araçıqlar açılacaq, topraq tayğan geologik qatlam belgilenecek», – dep añlattı naqliye bölügi müdiriniñ birinci muavini Yevgeniy İsakov. O qayd etti ki, teşkerüv işlerinden soñ yapılacaq işlerniñ planı ve tüzetme çalışmalar belgilenecek.
Bunen beraber, içtimaiy ağlar qullanıcıları bildire ki, yolnıñ bu qısmında ne tamir yapqan işçiler, ne de nasıldır tehnika körünmey.
«İşte, bu Belbek – Aqyar yolu. Saat 10:45-te. İç bir işler alıp barılmay, iç bir insan yoq. Tınçlıq. Demek ki, bu iş uzaq sürecektir», – dep yazdı Vkontakte ağınıñ qullanıcılarınıñ biri.
Aydayıcılarğa ziyaretlerni evelden planlaştırmağa, diqqatlı olmağa, yol işaretleri ve qaidelerini kütmege rica etile.
Aylançıq yollar marşrutları:
1) Belbek – Lübimovka – Bogdanova soqağı;
2) Aqmescit-Bağçasaray-Aqyar yolunıñ 54-ci kilometrinde Povorotnoye köyü içinden keçken yolğa keçüv – yolğa 56-ci kilometrde Aqyar yönelişinde çıqış;
3) Belbek – Lübimovka – Mekenzi dağları.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Saat 12:00-ğa Merkeziy Saylav Komissiya, mart 31-inde keçken prezident saylavlarınıñ 71,27% protokollarnı baqtı.
MSK bildirgenine köre, Volodımır Zelenskıy alâ daa cedvelniñ ögünde (30, 46%), ekinci yerde Petro Poroşenko (16,16%). Ondan soñ Yuliya Tımoşenko (13,15%), Yuriy Boyko (11,54%), Anatoliy Ğrıtsenko (7,05%).
Zelenskıy içün 4 milliondan çoq ukrain rey berdi. Poroşenkoğa 2 milliondan çoq adam qol tuttı. Timoşenko ise 1,7 million adamnıñ reyini aldı.
Martnıñ 31-inde Ukrainada prezident saylavları keçti. Saylavda iştirak 63,5% edi.
Milliy ekzitpolnıñ bildirgenine köre, Volodımır Zelenskıy 30,6%, Petro Poroşenko - 17,8%, Yuliya Tımoşenko - 14,2%, Yuriy Boyko - 9,7%, Anatoliy Ğrıtsenko - 7,1%, İgor Smeşko - 6,5%, Oleğ Lâşko - 4,7%, Oleksandr Vilkul - 4%, Ruslan Koşulınskıy - 1,7%, Oleksandr Şevçenko - 0,5% reylerni alğan.
Ukraina Merkeziy Saylav Komiteti, saylav neticelerini aprel 10-onace ilân etmeli. Saylavnıñ ekinci basamağı aprelniñ 21-inde keçirilecek. Saylavlarnıñ soñ neticeleri mayıs 1-inece çıqarılacaq. Ukrainada prezidentni beş yılğa saylaylar.


text:
Sankt-Peterburg merkezinde Nevskogo caddesi ve Malaya Sadovaya soqağı çaprazında, avgust 24-ünde qutlanılğan Ukraina Mustaqilligi Kününe bağışlanğan bir qaç bir kişiklik piket keçti.
Olga Smirnova piketlerni Facebookta yayın ete edi.
Ellerinde Ukraina bayraqlarını ve Ukrainanı hayırlav plakatlarını tutqan iştirakçilerge, Rusiye politsiyası hadimleri ve o yerde yürgen adamlar kele edi. Kimerleri qol tuta edi, başqaları qarşı çıqa edi.
«OVF-info» uquq qoruyıcılarnıñ portalı bildirgeni kibi, saat 16-da Rusiye quvetçileri, Ukrainağa qol tutqan piketlerde daima iştirak etken Aleksey Solovyovnı tutıp aldı. Keççe Solovyovnı yiberdiler.
Пo cлoBaM CoлoBbeBa, зaдepжaHиe пpoизoшлo eщe дo Haчaлa ero yчacTия B akции: oH дaжe He ycпeл дocTaTb плakaT из пakeTa.
USSR Yuqarı Radası, Ukraina Mustaqilligi qararnamesini 1991 senesi qabul etti. Avgust 24-ünde metinni Yuqarı Radada aşkâr ettiler, aqşam ise Ukraina Mustaqilligi qararnamesini Sofiyskaya meydanından ilân ettiler. Dekabrniñ 1-inde Bütünukraina referendumında, iştirakçilerniñ 90%-ından çoqu Mustaqillik Qararnamesine qol tuttı.


text:
İlhaq etilgen Qırımda apis cezasına mahküm etilgen ve qomşu Rusiyeniñ Stavropolskiy ülkesiniñ koloniyasında tutulğan Ukraina vatandaşı Gennadiy Limeşkonıñ Rusiye sağlıq alı fenalaştı. Bunı Ukraina Yuqarı Radası insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova haber etti.
“Qanunsız surette apis cezasına mahküm etilgen Ukraina vatandaşı Gennadiy Limeşkonıñ sağlıq alı fenalaştı. Berilgen malümatqa köre, Gennadiy Limeşkoda teri problemaları başlandı, elleri, tirsekleri ve ayaqlarında yaralar peyda oldı. Bundan ğayrı ayaqlarında ağırtqan eşkenler çıqa. Amma, sağlıq problemalarına baqmadan, müessise müdiriyeti, Ukraina vatandaşınıñ ihtiyacı olğan tibbiy yardımnı bermey”, – dep qayd etti Denisova.
Denisovanıñ aytqanına köre, bu azatlıqtan marum etilgen yerlerde tutulğan mahkümlerge kefalet etilgen halqara davranış standartlarğa zıt kele.
Lüdmila Denisova Rusiyede insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etken. Rusiye zenaatdaşından ukrainniñ tolu tibbiy baqıluv yapılmasına ve kerekli tibbiy yardım kösterilsine yardım etmesini istegen.
Gennadiy Limeşko 2017 senesi avgust ayında yaqalanıldı. 2018 senesi mayıs ayında “Qırım Cumhuriyetiniñ Sudaq mahkemesi” onı apis cezasına mahküm etti. Ukrain patlıyıcı maddeler yapuvı ve saqlap tutuvınen qabaatlanıldı.


text:
"Elekke sovet illärenä kilgändä, bu ayanıç täräqqiät bigräk tä küzgä taşlana, – di Freedom House citäkçeläreneñ berse Christopher Walker. – Baltiktan qala 12 ilneñ 10-ı ireksez dip tabılğan. Gruziä belän Ukraina öleşçä irekle. 12 ilneñ 10-ı uzğan yılda tiskäre üzgäreşlär kiçergän."
Qanunçılıq, säyäsi häm iqtisadi şartlarnı iskä alıp här ilgä 0-dan alıp 100-gä qädär ball birelgän. 100 – iñ naçar kürsätkeç. Ber yıl elek Rusiäneñ 67 bulsa, xäzer 78 bulğan, yağni naçarayğan digän süz.
"Rusiädä matbuğat ireklege uzğan yıllar belän çağıştırğanda tiskäre yaqqa bara. Bu media tarmağında bäysezlekneñ tamırın qorıtu tırışlığında açıq çağıla, – di Walker. – Matbuğat ireklegeneñ säyäsi, qanuni häm iqtisadi ülçämnären alsañ, Rusiädä här yaqlap çigenü bara."
Xisapnıñ Rusiägä qarağan öleşendä matbuğat ireklege qısıluğa ayırım misallar kiterelgän.
Xisapta äytelgänçä, konstitutsiädä süz häm matbuğat ireklege täqrarlansa da, çınbarlıqta säyäsiläşkän häm korrupsiäläşkän mäxkämä yärdämendä jurnalistlarnı ezärlekläw bara.
Uzğan yıl oppozitsiädäge Başqa Rusiä xäräkäte eşçänlegen yaqtırtqan jurnalistlar östennän distälägän mäxkämä eşe açılğan.
Novaya Gazetanıñ Samara häm Tübän Novgorod büleklärendä tentülär ütkärelgän.
Exo Moskvı radiosı "ekstrmizm" taratqan öçen prokuraturadan distälägän kisätü alğan.
Yuğarı räsmilärneñ aqça yuuları turında yazğan Moldova jurnalistı Natalya Morar ilgä kertelmägän.
Xisapta äytelgänçä, Rusiä jurnalistlar öçen iñ qurqınıç urınnarnıñ berse bulıp qala. 2007 yılda räsmilär ike jurnalistnıñ säyer ülemen "qul salu" dip bäyälägän.
İran häm Süriägä qoral satunı tikşergän Kommersant xäbärçese İvan Safronov üz fatirınıñ täräzäsennän yığılıp töşte, dielgän.
Seberdäge bäysez Yaña televidenie operatorı Vyaçeslav İvanov, xärbilärdän alğan yanawlar häm tänendäge yaralarğa qaramastan, kümer gazı belän ağulanıp ülgän dielde.
Ni ayanıç, bu cinayätlärneñ kübese açılmıy qala, di Freedom House. Novaya Gazeta jurnalistı İgor Domnikovnıñ 2000 yılda 5 keşedän torğan Kazan törkeme tarafınnan üterelgän dip tabıluı siräk çığarma bulıp tora.
İlneñ barlıq ähämiätle mäğlümat çaraları Kreml qaramağında. Berençe kanal, Rossiä, NTV televideniese, İtar-Tass, RİA-Novosti agentlıqları, Radio Rossii, Mayak radioları, ingliz telle Russia Today kanalı. Monnan tış tağın meñlägän cirle radio, televidenie, gäzit-jurnallar Kreml propagandası belän mäşğül.
Siräk-miräk qalğan bäysez çığanaqlar da Kremlgä yaqın torğan finans törkemnär tarafınnan satıp alınıp bara.
İnternet berdän-ber bäysez mäğlümat çığanağına äylänep bara. Läkin xäzer inde anda da räsmilär çikläwlär kertü turında uylana, dielgän Freedom House xisabında.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Avstriya prezidentini «Qırım platforması»na qoşulmağa ve Ukraina mustaqilligi yıldönüminiñ qutlamasında iştirak etmege davet etti.
«Avstriya prezidenti Aleksandr Van der Bellenge Ukraina topraq bütünligi ve suverenitetine destek içün minnetdarım. Ukraina tarafından #COVAX çerçivesinde keyfiyetli bir aşı almasını tezleştirmege yardım isteymiz. Sizni Ukraina mustaqilligi 30 yıllığınıñ qultanılmasında ve «Qırım platforması» sammitinde iştirak etmege davet etem» – dep yazdı Zelenskıy Twitterde.
B cBoю oчepeдb пpeзидeHT ABcTpии cooбщил B Twitter, чTo oбcyдил c ЗeлeHckиM cиTyaцию c COVID-19 B ABcTpии и ykpaиHe, «пoлoжиTeлbHыe cдBиrи B эkoHoMичeckиx oTHoшeHияx Meждy дByMя cTpaHaMи и perиoHaлbHыe пpoблeMы, Takиe kak cиTyaция B Бeлapycи».
Öz nevbetinde Avstriya prezidenti Twitterde, Zelenskıy ile Avstriya ve Ukrainada COVID-19 ile bağlı vaziyetni, «eki memleket arasında iqtisadiy munasebetlerniñ müsbet deñişmelerini ve mıntaqaviy meselelerni» muzakere etkenini haber etti.
Ukraina prezidenti ofisiniñ reber muavini İğor Jovkva «Qırım platforması» boyunca halqara sammit Ukrainada 2021 senesi avgustnıñ 23-nde olacaq, dep bildirgen edi.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yaynında, kelecek yılnıñ mayıs ayında keçirilmesi planlaştırılğan yarımadanı işğalden azat etüv «Qırım platforması»sammitiniñ neticelerine köre muvafıq beyanname qabul etilecek, dep bildirdi.
Rusiye Tış işler nazirliginiñ spikeri Mariya Zaharovanıñ aytqanına köre, Rusiye tarafı Ukraina teşebbüsinen keçirilecek Qırım platformasında iştirak etmege azır, amma meydançıqta yarımada problemleri muzakere etilmeli – suv teminlevinden naqliyatqa qadar.
Qırımnı işğalden qurtaruv halqara meydançığı (Qırım platforması) – Ukraina akimiyetiniñ qırımlılarnıñ aqlarını qorçalamaq ve işğal altındaki yarımadanı azat etmek içün Ukraina ve halqara ortaqlarınıñ areketlerini koordinatsiya etmek içün muzakere platformasınen bağlı teşebbüsidir.
2020 senesi sentâbr ayında Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy BM Baş Assambleyasınıñ 75-nci sessiyasında iştirakçi memleketlerni bu platforma qurulmasına qoşulmağa çağırdı.
Daa evel böyle planlarını Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar meseleleri nazirligi ve Ukraina Tış işler nazirligi aydınlatqanlar. Ukraina Tış işler nazirligi, Donbastaki zıddiyetni çezüv ve Qırımnı işğalden qurtaruv muzakere meydançıqları bir-birinden ayrı olmalı, dep tüşüne.
Ukraina Tış işler naziriniñ birinci muavini Emine Ceppar bildirgenine köre, Rusiyeni Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platformasında iştirak etmege davet etecekler, amma iştirak etecegine inanmaylar. Bundan evel Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba, Rusiyeni bu meydançıqta körmey, dep ayttı.
2020 senesi oktâbr ayında Poloniya Qırımnı işğalden qurtaruv halqara platforması çerçivesinde çalışmağa meraqlı, dep bildirdi.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy bildirgenine köre, Avropa Birliginiñ liderleri Avropa Birliginiñ Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına qoşulmağa azır olğanını ayttı. Resmiy Kyiv Qırımnı işğalden qurtaruv platformasına Türkiye, Malayziya, Slovakiya, Büyük Britaniya ve diger memleketler qoşulır, dep bekley.
Kreml, Qırım meselesi qapatıldı ve Rusiye onı halqara muzakerelerge almaycaq, dep bir qaç kere bildirgen edi.


text:
«Rusiye Qırımğa nisbeten işğal ya da arbiy areketlerni iç bir vaqıt planlaştırmay edi», – dedi Putin. Qırımda yüz bergen adiseler ise, onıñ fikrince, rus tili ealiniñ zulumına cevap.
O emindir ki, Qırımda rus tili eali içün qorquzuvlar «muayyen ve körümlidir», aynı bu sebepten yerli sakinler Rusiyeniñ yardımına muhtac edi eken.
«Qırım halqı özüni belgilemege ınıtlağanda, biz de öz areketlerimizni tüşündik. Aynı şu zaman, beş, on, yigirmi yıl evelsi degil, biz qırımlılarğa qol tutmağa qarar aldıq», – dedi Putin.
Bugün Putinniñ rusiyeliler ile «canlı bağ» olıp keçe, o vatandaşlarnıñ suallerine cevap bere. İlk sefer bu tedbirde işğal etilgen Qırım iştrak ete.


text:
Filadelfiä
Filadelfiä (inglizçä Philadelphia [ˌfɪləˈdɛlfiə]) - AQŞnıñ iñ iske şähärläreneñ berse, Pensilvaniä ştatınıñ iñ zur qalası.
Xalıq sanı 1 526 006 keşe (2010), şähär yanı belän 5.7 mln. keşe.
Filadelfiä - AQŞnıñ zur sänäği, aqça, mädäni üzäge.
Küpmillätle şähär, küp qara tänle keşelär toralar.
TarixYзrәpTү
1862 yılda William Penn tarafınnan nigezlängän.
Filadelfiä grek telendä "tuğannarça mäxäbbätneñ şähäre" dip bilgeli.
1776 yılda Filadelfiädä "AQŞ Bäysezlek deklaratsiäse" qabul itelä.
1781 yıldan AQŞ bäysezlege öçen suğışta (1775—1783) Filadelfiä - "Berläşkän koloniälär" başqalası.
1790-1800 yıllarda AQŞnıñ berençe başqalası.
Şähärneñ iñ mäşhür toruçısı - Bencamin Franklin.
AQŞ tarixi möhim urınnarıYзrәpTү
- Bäysezlek hollı (Independence Hall) - 1776 yılda "Bäysezlek deklaratsiäse", 1787 yılda AQŞ Konstitutsiäse qabul itelgän urın.
- Bäysezlek çañı (Liberty Bell) AQŞ bäysezlegeneñ simvolı
- Kongress zalı - Xoquqlar bille (Bill of Rights) qabul itelgän urın.
Şähär klimatıYзrәpTү
SıltamalarYзrәpTү
- Räsmi sayt(иHrл.)


text:
Mayıs 27-de, cuma künü Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda qırımtatar tilinde tasil berilgen Kefe mektebinde talebeler Federal havfsızlığı hızmetiniñ temsilcisi tarafından sorğuğa çekildi.
«Saba toplaştıq, ve o birer talebeni ana-babasınen beraber müdir odasına çağıra edi. O yerde daa mektep ruhiyatçısı bar edi. Nevbetteki sualler berildi: anneksiya, işğal, vatnik degen talebeler bar edimi? Georgiy şeriti aqqında sual bergen ediler – ne vaqıt onı taqtıñız, ne vaqıt ve nasıl şaraitte çıqardıñız? Kimseniñ ricasınenmı, özüñizmi çıqardıñız? Talebelerniñ ana-babaları tek 9-cı sınıfta oquğan qırımtatar oğlanları sorğuğa çekilgeninden çorlandı», – dep añlattı talebelerniñ biriniñ anası Elmira Gaziyeva. Bu aqta Gromadske radio bildire.
Kefe regional meclisiniñ azası Suleyman Kadırov vaqianıñ tafsilâtını ayttı: «Olar qorqqan ediler, ana-babalar çorlandı, çünki tek qırımtatar balalarını topladılar. Buña FSB hadimi ayttı ki, tedbirler daa devam etecek, dep, daa bitmedi».
Kadırovnıñ sözlerine köre, Georgiy şeritlerinen bağlı vaqia 15 sanlı mektepte yüz bergen edi, «amma kiçik edi». Böyle etip, onıñ añlatqanına köre, mayıs 9 künü qayd etilgende mektep müdiri qırımtatar sınıflarına keldi ve balalarda Georgiy şeritleri yoq olğanını kördi. O vaqıt o bu balalardan onar ruble topladı, şeritlerni satın aldı ve «olarğa taqmağa başladı».
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
«Referendumlarnı» teşkil etkenlerniñ demokratik qanuniyeti yoqtır, bu ise Ukraina şarqında vaziyetniñ sakinleştirüvi boyunca Jeneva añlaşmasınıñ maqsadına ters kele, dep bildirdi AB çetel işleri boyunca yuqarı temsilciniñ matbuat kâtibi Mayya Kösyançiç.
Mayıs 12 künü, bazarertesi, Avropa şurasınıñ prezidenti Herman Van Rompuy devletniñ yolbaşçılığı ile körüşmek içün Ukrainağa kele. Aynı şu künü AB memleket-azalarınıñ çetel işler nazirleri Ukraina buhranına alâqası olğan Rusiye ve Qırım vatandaşlarına nisbeten cezalarnıñ kirsetilmesini muzakere etmek içün Brüsselde körüşecekler.
Mayıs 11 künü Donetsk ve Lugansk vilâtlerinde territoriyalarınıñ «mustaqilligi» boyunca qanunsız «referendumlar» keçirildi. Ukraina ve bir sıra memleketler bu areketni qanunsız olaraq belgiledi ve neticelerniñ aqibeti olmaycağını qayd ettiler.


text:
Ukrain tışqı işler boyunca Nazirligine Brüsselde olıp keçken qaza neticesinde, yaralanğanlar arasında ukrainliler olğanı aqqında malümat kelmegen. Bu aqta hızmetiniñ feysbuk saifesinde bildirilmekte.
«Ukraina TŞN-ne Brüsseldeki patlavlarnıñ qurbanları arasında ukrainliler olğanı aqqında malümat kelmedi. Belçikadaki Ukraina elçihanesi toqtamayıp, Belçika uquqçıları ile ve krizis merkezinen bağ tutmaqta. 18:30 saatine bir de bir malümat kelmegen», - dep aytıla mesacda.
Brüsselde, mart 22 künü, ucum neticesinde eñ azı 34 insan elâk oldı, daa 187 yaralandı, olarnıñ çoqusı kritik alda qalmaqta.
Salı künü Brüsselde eki patlama yüz berdi. Biri avalimanında, ekincisi «Malbek» metro stantsiyasında olğan, belli ki, şu yerlerniñ yanında avropa institutleri yerleşmekte.
Brüsseldeki ucumler boyunca mesülietini öz boynuna «İslam devleti» adlı gruppirovka aldı.


text:
Aprelniñ 26-nda Rusiyeden BMT Halqara mahkemesiniñ tevsiyelerini yerine ketirilmesini talap etken PACEniñ deklaratsiyası Meclisnen qırımtatarlar halqınıñ aqlarını diqqatlıca qorçalamağa imkân doğuracaqtır. Bu aqta Ukraina halq deputatı, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ Avrupa Şurası Parlament Assambleyasındaki daimiy eyyeti reisiniñ muavini Georgiy Logvinskiy arpelniñ 27-nde Qırım.Aqiqatına bergen izaatında söz yürsetti.
«Bu Avrupa Şurasınıñ resmiy bir vesiqası ve teptipke binaen muayen devletlerniñ temsilcisi olğan muayen sayıdaki deputat tarafından imzalanması şart. İşbu vesiqa Rusiye Federatsiyası ve Meclis arasındaki bütün diplomatik munasebetlernen alâqalı. Ondan da ğayrı, onıñ içinde Ukraina devletine Meclis ve qırımtatarlar halqınıñ aqlarını diqqatlıca qorçalamağa imkân doğuracaq Avrupa mahkemesi insan aqlarına yönelgen ğayet ihtiyatlı çağıruvlar mevcut«, - dep qayd etti Logvinskiy.
Eger Rusiye halqara cemaatçılığınıñ çağıruvlarına qulaq asmasa, Ukraina yañı sanktsiyalar kirsetilmesine areket etecek, dep ilâve etti o.
Bunıñ arfesinde PACEdeki ukrain eyyetiniñ yolbaşçısı, Ukraina halq deputatı Vladimir Aryev özüniñ Facebook saifesinde, çeşit devlet ve siyasıy gruppalarğa mensüp 45 PACE azası Rusiyeden BMT Halqara mahkemesiniñ qırımtatar halq Meclisiniñ faaliyeti tiklenmesi ve Qırımda ukrain tilini taqip etmekni bitirmesinen bağlı tevsiyelerni yerine ketirilmesini talap etken deklaratsiyanı imzalağan ediler.
Aprelniñ 19-nda BMT Halqara mahkemesi işğal etilgen Qırım sakinlerini qorçalamaq maqsadınen Rusiyege qarşı muvaqqat tedbirlerniñ tatbiq etilmesi kerek olğanınen razı olğan edi.
Hususan, mahkeme Rusiyeni qırımtatar halqınıñ aqlarını bozmamağa ve yarımadada ukrain tilinde tasil aluvnı temin etmesine mecbur etken edi.


text:
Qırımnıñ Yedi Quyu rayonında Ekinci Cian cenkinden qalğan 415 patlayıcı nesneni yoq ettiler, bildire Rusiye FVN-niñ Qırımdaki matbuat hızmeti.
Qayd etilgenine köre, arbiy yedeklerge oşağan şübeli nesne tapılğanı aqqında haber yerli sakinlerden keldi. Teşkerüv neticesinde patlayıcı nesneler belgilendi. Yedi Quyu rayonınıñ Bagerovo köyünde 2,5 killogramlıq eki ava bombası ve 413 ava bombalarınıñ patlatıcıları tapıldı.
"Patlayıcı nesnelerni çıqardılar, alıp kettiler ve mahsus poligonda patlattılar", - denile beyanatta.
Aprelde Keriçte Mayak qasabası yanında deñizde eki metr terenlikte Ekinci cian cenkinden qalğan doquz ava bombası tapıldı.
Daa evel Qırımnıñ Yedi Quyu (Leninskiy) rayonında Ekinci Cian cenkinden qalğan 9 avia bombasını areketsiz alğa ketirdiler.
İyül 7-sinde 20 kilogrammlıq bombanı Körpe (Kalinovka) köyünde açıq meydançıqta taptılar.
Rusiye FVN-niñ Qırım idaresi, Qırımnıñ Yedi Quyu (Leninskiy) rayonında iyülniñ 7-sinde Ekinci Cian cenkinden qalğan avia bombasını areketsiz alğa ketirdiler, dep bildire müessiseniñ matbuat hızmeti.
Qırım ve Aqyarda Ekinci Cian Cenkinden soñ topraqta qalğan mermiler ara-sıra tapıla. Yarımadada minasızlaştıruv taqımları çalışa.


text:
Tünevin Ukrainda 1022 yañı COVID-19 adisesi qayd etildi. Milliy Telükesizlik ve Mudafaa Hızmetiniñ malümatına köre, 651 yahşı oldı, 21-i ise elâk oldı. Bunı Azatlıq Radiosı bildire.
Haber etile ki, eñ çoq koronavirus hastası Lviv, Ivano-Frankivsk vilâyetlerinde ve Kyivde tasdıqlandı.
Pandemiyanıñ başlağanından berli koronavirus hastalarınıñ sayısı 67 597 adam oldı, 37 394 hasta yahşı oldı, 1650-si elâk oldı.
Aqyarda iyülniñ 28-nde saba üç yañı COVID-19 hastası qayd etildi. Qırımda 23 yañı COVID-19 hastası qayd etildi.
Umumen, Qırım akimiyetiniñ malümatına köre, Qırımda 1139 COVID-19 hastası qayd etildi, Aqyarda - 339.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Kezlevde iyülniñ 15-nde aqşam «Ekograd» belediye unitar müessisesi çöplük poligonında yanğın oldı, dep bildirdi şeerniñ Rusiye memuriyetiniñ yolbaşçısı Roman Tihonçuk Facebook saifesinde.
Onıñ aytqanına köre, yanğın aqqında saat 17:30-da haber etildi.
«Vaziyetni ava zorlaştıra. Tahminlerge köre, eñ yaqın künleri şeerde pek sıcaq olacaq», – dep yazdı Tihonçuk.
Onıñ malümatına köre, poligondaki yanğınnıñ ilk sebebi ateşke berüv ola.
Bundan evel Keriç çöplük poligonında yanğın oldı.
Aqyarda ise qattı turmuş qalımtı polgionında yanğın oldı.
2021 senesi iyülniñ 16-18-nde Qırımnıñ ğarbiy, merkeziy ve cenübiy rayonlarında yüksek yanğın telükesi sebebinden furtuna ihtarı ilân etildi.


text:
Rusiye uquqqoruyucısı Zoya Svetova avgustnıñ 14-ünde açlıqnı ilân etken ukrain rejissöri Oleg Sentsovnı rusiye koloniyasında ziyaret etti. Uquqqoruyucı Sentsov alı havflığa yaqın dep aytqanını haber etti. Bunıñ aqqında o RTVI-ğa ikâye etti.
Svetova rejissörnen koloniya başı ve daa eki hadimi yanında eki saat devamında qonuşqanı habet etile.
Uquqqoruyucı aytqanına köre, Sentsov “yahşı ve temiz” dört yerlik palatada buluna.
“Sentsovnıñ işanğan koloniya ekimleri, yapıp olğanını yapa, amma iç bir tahminler etmey. Advokat, oña tamçılıq yapılğanını ve ğıdalı qarışmalar berilgenini ayttı. Amma bu onı sağ qaldıracaq vaziyet degil”, - Svetovanıñ sözlerinden yaza RTVI.
Uquqqoruyıcı qoştı ki, Sentsov açlığınıñ talabı deñişmedi: ukrain siyasiy mabüslerni rusiye apishanelerinden çıqarmaq.
Daa evel advokat Dmitriy Dinze Sentsovnı ziyaret etken soñ, onıñ saqlıq alı fena olğanını bildirdi. Aynı vaqıtta ukrain rejissörı, açlığını toqtatmacağını bildirdi.
Oleg Sentsov mayısnıñ 14-nde Rusiye apishanelerinde yatqan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi talabınen müddetsiz açlıq ilan etken edi. O, mayısnıñ 31-nde «onı deñiştirüv meraqlandırmağanı», çünki o «soñuna qadar baracaq insan olğanını» ilân etken edi.
Sentsov ve Aleksandr Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına qalmağa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya cezası berildi. Ekisi de qabaatını tanımay.
“Memorial” uquqqoruyıcı merkez Sentsov ve Kölçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti.


text:
Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatarlarğa qol tutmaq içün yapılğan bir kişilik piketniñ iştirakçisi Memet Lümanovğa cöremeni tayin emek aqqında qararnı lâğu etti.
«Qırım birdemligi» cemiyet birleşmesiniñ fevral 20-de Facebookta bildirgenine köre, cöremeniñ tayin etilmesi aqqında iş «işlenip bitirilmesi ve hatalarınıñ tüzetilmesi içün» birinci maqam mahkemesine qaytarıldı.
Memet Lümanov, 2017 senesi oktâbrniñ 14-nde yarımadada Rusiye telükesizlik hadimleriniñ repressiyalarına qarşı ötkerilgen bir kişilik piketlerniñ iştirakçilerinden biri edi. Oña 10 biñ ruble (4,7 biñ hrivna) miqdarında cöreme tayin etildi.
Oktâbrniñ 14-nde yarımadada telükesizlik hadimleriniñ qırımtatarlar, musulmanlarğa qarşı repressiyalarına narazılıq köstermek maqsadınen bir sıra bir kişilik piketler ötkerildi. Daa soñra Rusiye mahkemeleri bu piketlerniñ iştirakçilerine cöremeler tayin etti.
Piket iştirakçilerine qarşı, piketniñ ötkerilmesine dair tayin etilgen tertipni bozğanları içün (Rusiyeniñ Memuriy tertip bozuv aqqında kodeksi, 20.2 maddesi, 5-nci qısım) memuriy protokollar tizildi.
Daa soñra Aqmescit, Canköy, Aluşta, Suvdağ şeerlerinde ve bunıñ kibi de İçki, İslâm-Terek, Qarasuvbazar ve Qurman rayonlarında mahkeme oturışuvları keçti. İçki işler nazirliginiñ Qırım boyunca ekspertiza merkezi tarafından «piketler umumiy maqsat, niyet ve teşkil etilüv ile birleştirilgen» şeklinde berilgen hulâsa, qabaatlav tarafınıñ esas delili oldı.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqalı deye şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Kremlniñ nezaretindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi «fevral 26 davasınıñ» oturışını 4 aprelge qaldırdı, sebep – dava iştirakçisi Arsen Yunusovnıñ yañı advokatı Vladimir Klimaşevskiy davanıñ vesiqalarınen tanış olması içün. Bunı mart 28 künü Qırım.Aqıqatqa bergen izaatında advokat Emil Kurbedinov bildrdi.
Kurbedinov: «Toplaşuvnı keçiktirdiler. Advokat (Vladmir Klimaşevskiy – QA) dava vesiqalarınen tanış olamq içün muracaatta bulundı, o endi davanı aldı. Bu sebepten oña aprel 4 kününe qadar vaqıt berdiler», – dep haber etti.
Advokat Vladimir Klimaşevskiy Rusiyeli mahkemeniñ qararını izaatlamağa istemedi.
Mart 23 künü Kremlniñ kontrol etkeni Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesi «fevral 26 davasınıñ» oturışını mart 28 kününe qaldırğan edi, sebep – davağa bağlı olğanlardan biriniñ advokatı yoq edi.
Mart 15 künü Kreml nezaretindeki Aqmescitniñ Merkeziy rayon mahkemesinde rusiyeli prokuror, advokat Cemil Temişevni «fevral 26 davasından» çıqarmaq muracatında bulundı.
Yunusovnıñ yañı advokatı Rusiyeli mahkeme tarafından tainlendi.
Fevral 27 künü rusiyeli advokat Nikolay Polozov, Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ müavini Ahtem Çiygoz mahkemesine bundan evel maküm olğan Eskender Nebiyev, Talât Yunusov ve Arsen Yunusovnı, sorğuğa çekmek prokurornıñ muracatı qabul qtilgeni aqqında haber etti. Sorğuğa çekilgenlerniñ üçü de 2014 senesi fevral 26 künü Qırım Yuqarı Şurası ögünde tutulanğannıñ areketleri aqqında iç bir şey aytmadılar.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ yarımadada 2014 senesi fevral 26-da Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarları mitinginde iştirak etken qırımtatar faallerini mahkeme etmege başladılar. Olarğa qarşı Qırımnıñ şimdiki yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ reberiyeti altında «Russkoye yedinstvo» fırqasınıñ faalleri çıqqan edi.
Rusiye mahkemesi iyül 20-de qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige böldi: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.