text:
Reseyde 67 mıñ balamız oqıp jür, biıl tağı 10 mıñ grant bölipti...
Elimizdegi bügingi tañdağı eñ özekti de, bastı problemanıñ biri—jastarğa joğarı bilim berudiñ jay-küyi desek artıq aytpaspız. Onıñ sapalıq deñgeyi keyingi kezderi tım tömendep ketkendigi alañdatpay qoymaydı. Al bwl fakti eşkimge de tañsıq emes. Mäselen, universitetterdiñ älemdik reytingi ortalığı (CWUR) jaqında bükil dünie jüzindegi mıñdağan üzdik universitetterdiñ tizimin jariyaladı. Soğan qarağanda biz mıqtap sorlap qalıppız. Sorlağan emey nemene, sol mıñdağan joğarı oqu ornınıñ işinde bizdiñ elden birde-bir universitet ilinbepti.
Al kirgenderine qarasaq, bilim deñgeyleri elden erekşe deytin de elder emes. Mäselen, Irannıñ 12 birdey universiteti, Egipetten törteu, Päkistannan üşeu sonda qasqayıp twr. Bwlardı aytpağannıñ özinde älgi tizimge Nigeriya, Livan, Tunis jänen Uruvay sekildi damu deñgeyi bizden asıp ketkenderi şamalı elder enip ketken. Bwl jerde jedel damıp kele jatqan jwrt jaylı tipti de auız aşpaymız. Al bwğan külesiñ be, jılaysıñ ba?
Al jalpı, bizdegi bilim deñgeyiniñ tım qwldırap ketkenin közi aşıq, köñili oyau jwrtşılıqtıñ bäri biledi. Sebebi de tım tereñde emes. Bäleniñ barlığı büginde universtetter tügeldey kommerciyalanıp ketuinde. Olar üşin bastı körsetkiş bilim deñgeyi emes, sonda tüsetin studentter sanınıñ jıldan-jılğa köbeyip, osınıñ arqasında aqşalay tabıstıñ eselene tüsui. Jäne de olar eki jep bige şığıp otır. Mol qarjını memleketten memlekettik tapsırıs pen granttar arqılı bir alsa, aqılı oqudıñ esebinen ata-analardıñ qaltasın tağı da qağadı. Söyte twra olardıñ eşqaysınıñ da osı studenttiñ küni erteñ alğan diplomı boyınşa jwmıs taba ala ma degen swraqqa tipti de bası auırmaydı. Ekinşi sözben aytqanda özderi oqıtqan mamandar üşin eş jauapkerşilikti moynına almaydı. Mwnan artıq qanday rahat kerek. Aqşa özinen-özi qwyılıp jatır. Tek qaltañdı tos ta jata ber. Bügingi sözben aytsaq «ılği bir lepota». Osıdan kelip, bilim deñgeyiniñ tömendigimen birge, jalpı joğarı bilimniñ de bedeli tüsip, müldem qwnsızdanıp ketedi. Maqwl, tört jıl oqıp, diplom aldıñ delik. Sosın ne isteysiñ? Mamandığıñ boyınşa jwmısqa ornalasu müldem mümkin emes dese de boladı. Sonda ol diplomnıñ qwnı nege twradı? Eşteñege de. Bir japıraq qağaz.
Mine osıdan keyin bolaşaq studentter bilim deñgeyi joğarı, bolaşaqta jaqsı qızmet tabuğa mümkindik beretin elderge qarap, eleñdeytini ras. Qazir onday mümkindikter jetip artıladı. Mäselen, Germaniyağa tartıp ketuge boladı. Ol jaqtağı JOO-lardıñ barlığı da tegin. Şeteldikterge de esikter ayqara aşıq. Mwnday oqu orındarı Franciyada da bar. Alayda, ol jerde sol eldiñ tilin jaqsı meñgeruiñ qajet. Onıñ üstine jatatın orın men işim-jem, medicinalıq qızmet uday qımbat. Qısqaşa aytqanda jılına 8-9 mıñ evro, al tört jılda 30-35 mıñ evronı sanap beresiñ. Bwl ,ärine, ekiniñ biriniñ qolınan kele bermeydi.
Endi ne qaldı? Qwdayğa şükir, janımızda eki birdey alpauıt körşimiz bar. Aldımen Qıtayğa köz salalıq. Mwnda oqu tegin. Sapası Europadan bir mısqal da kem emes. Sapası demekşi, biz joğarıda aytqan bükil älemdik reytingigisine osı körşimizdiñ jüzden astam joğarı oqu ornı kirgen. Köş basında Pekin universiteti qasqayıp twr. Mine, sondıqtan bolar, Qıtay elinde büginderi bizdiñ bolaşaq isker mamandarımız osılay qaray ağıladı. Bwl köş jıl sayın kürt artıp keledi.
Endigi bir körşimiz — Resey. Bwl endi Qıtayğa qarağanda bizge jaqınıraq. Ol eldiñ tilin üyrenip qajeti joq, orıs tili qaşannan qanımız siñgendigi belgili. Onıñ üstine Resey bizdiñ eldegi bilimdi de aqıldı jastarğa tım zäru. Sondıqtan olar ünemi belsene qimıldadı. Özderi kelip, bizdiñ qaradomalaqtardıñ işinen şekesinen şertip twrıp, mañdayı jarqırağandı eşbir kedergisiz alıp ketedi. Jaqında Resey Federeaciyası bilim men ğılım ministri Ol'ga Vasil'evanıñ aytuına qarağanda sol eldegi JOO-larda 67 mıñnan astam qazaqstandıq student oqidı eken. Onıñ 27 mıñı federaldıq byudjet esebinen bilim aladı, yağni tegin. Al jalpı osı körşimizde oqıp jatqan qazaqstandıqtardıñ sanı TMD elderiniñ qay-qaysısınan da asıp tüsetin körinedi. Bir ökiniştisi, bwl ürdistiñ boy bermey, asqınıp ketetin türi bar. Mäselen, biılğı jılı Resey qazaqstandıq tülekter üşin arnayı 10 mıñ grant bölip otır. Mwnıñ sırtında reseylik jastarmen birge konkurs arqılı tüsetin studentterimizdiñ sanın eşkim de bilmeydi. Onı da az deseñiz, körşimizdiñ birqatar universitetterinde qazaqstandıq talapkerler üşin arnayı bölimder aşılğan. Endi oylanıp köriñiz. Bizdiñ barlığız jinalıp, 18 million adamdı qwraydı ekenbiz. Aydıñ-künniñ amanında osınıñ işinen saydıñ tasınday iriktelgen, talaptı da talanttı 10 mıñ jastı joğaltu köz jwmıp qarauğa bolmaytın ülken qater ekendigin aytıp jatudıñ özi artıq.
Aşığın aytqanda, biz qazir aqıldı da darındı jastarımızdan ajırap qalıp otırğanımızdı moyındauğa tiistimiz. Olar böten elge barğanda birinşiden, birjolata sonda qalıp sol eldiñ ekonomikasın örge süyreuge qızmet etedi. Ekinşiden sol elde üylenip, Reseydiñ qwldırap bara jatqan demografiyalıq jağdayın dwrıstaydı. Al bwl degeniñiz tek taza bilim ğana emes, ülken sayasat. Mwnı olar jasırıp ta otırğan joq. Biılğı jıldıñ naurız ayında Resey prezidenti Vladimir Putin öz joldauında: «Şetelden kelip bizdiñ universiettterimizge tüsetin talanttı jastarğa erekşe qamqorlıq jasaudı wsınamın. Olar kelip te jatır. Alayda olardıñ osında qalıp jwmıs isteuine qolaylı jağday jasau kerek. Olardıñ tipti bizdiñ azamattımızdı aluların da jeñildetken jön» dep mäseleni aşıq qoydı. Osıdan-aq köp närseni wğınuğa bolar. Biz bwl jerde Reseydegi aqılı oqudıñ bizge qarağanda äldeqayda arzan ekenine tipti de toqtalıp otırğanımız joq.
Al biz osınau asa qauipti problemanı şeşudi, yağni şetel asıp jatqan asa talanttı da bilimdi jastarımızdı osında qaldıru bağıtında ne tındırıp jatırmız? Eşteñe de. Tek biıldan bastap tehnikalıq mamandıqqa degen granttı köbeytip jatırmız dep mäz bolamız. Al jalañ ğana köbeytu bwl problemanı şeşe ala ma? Onıñ qaytarım qanday bolmaq? Osı sanı ğana bar mamandıqtıñ qazirgi jağdayın joğarıdağılar jaqsı bile me? Al mwnday mamandıq ieleriniñ qazirgi jalaqısınıñ deñgeyi jaylı aytuğa auız barmaydı. Endeşe aylığı tım tömen mamandıqtı studentterdiñ jappay qalap alatınına ülken kümänimiz bar. Biılğı 20 mıñ grantpen oqıp bitiretin jastardı erteñ qayda baradı? Osı 20 mıñ jastı qanday öndiris ornı kütip twr? Ekonomikamız osığan dayın ba? Bwl saualğa jauap izdep, saraptama jasap jatqan ministrlikti bayqamadıq.
P.S. Bir qızığı, mına irgeles Resey men Qıtaydı bılay qoyğanda qiırda jatqan elder de bizdiñ tülekterimizge degen peyili erekşe körinedi. Jaqında sonau Mısır eli bizge dep arnayı 29 granttı bir-aq bölipti. Odan qalğısı kelmegen Pol'şa memleketi de 10 studentti özine şaqırıpı otır. Al oñtüstik Korey eliniñ bizdiñ artistik talantı bar tülegimizge Korey wlttıq öner universiteteniñ esigi ayqara aşıq körinedi. Şeteldegi memlekettterdiñ mırzalığı mine osınday. Bwl ne? Olardıñ qazaqtıñ talanttı wl-qızdarına degen janaşırlıq belgisi me, älde onıñ astarında özgeşe bir maqsat jatır ma? Är memleket eñ aldımen öz müddesin ğana oylaytındığın eskersek, bwl saual da öz jauabına zäru sekildi.
Jaybergen Bolatov, Qostanay
Abai.kz


c: text/html

text:
Bunı Qırım «akimiyeti»niñ matbuat hızmeti bildire.
Festival programmasında – «Zaporojye kazakları» at teatriniñ çıqışı, qılıç ile qullanuv ustalığınıñ numayışı, at üstünde yürüv ve cigitlikniñ sanatı. Bundan da ğayrı, kazak aletleriniñ sergisi taqdim etilecektir.
Mayıs 16 künü Qırımnıñ öz başına tayinlengen baş naziri Sergey Aksönovnıñ Qırımda iyün 6-na qadar kütleviy tedbirlerniñ keçirilmesini yasaqlağan «emri» çıqtı. Bu sebepten qırımtatar milliy Meclisi mayıs 18 künü Aqmescit merkeziy meydanında sürgünlik qurbanlarınıñ hatırasına bağışlanğan adetiy matem mitingni keçirip olamadı.
Bunıñnen beraber mayıs 23 künü keçirilmei planlaştırılğan Bekir Çoban-zade adına «Bekir Çoban-zadeniñ dünyası» adlı ilmiy konferentsiyası da keçirilmedi.
QHA agentliginiñ bergen malümatına köre, emirge baqmadan, mayıs 19 künü Çufut-Qalede karaimler toplandı, iyün 6-na qadar ise «Milliy Firqa» azaları Çatır Dağğa köterilecek olalar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilevni Qırımda, Herson vilâyeti ile sıñırda, Rusiye silâlı quvetleriniñ artması raatsızlay. Onıñ aytqanına köre, qırımtatarlarğa bu yerlerni terk etmege tevsiye eteler.
Bunı o Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Bizni memleketniñ cenübinde üküm sürgen vaziyet raatsızlay – anda quvetlerniñ sayısı arta, lâkin akimiyet şimdilik Ukraina tarafından Herson vilâyetinde bir şey yapmay. Azırlıq kete (Rusiye askerleri tarafından – muarrir), adamlarğa, iç olmasa, qırımtatarlarğa bu yerni terk etmege bile teklif eteler. Ne sebepten qırımtatarlarğamı teklif eteler? Añlaşıla ki, arbiy areketler başlasa, olarnıñ ukrain quvetlerine yardım etmelerinden qorqalar», – dedi Cemilev.
Ukraina Devlet sıñır hızmeti bildirdi ki, Rusiye Qırım yönelişinde silâlı quvetlerni pekite. Aynı malümatnı Ukraina RNBO merkezi de tasdıqlay.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Mudafaa nazirligi tarafından azırlanğan Qırımda arbiy gruppirovkanıñ meydanğa ketirilmesi ve inkişafı ayrı programması aqqında bildirgen edi.
NATO ve Ukraina Qırımda Rusiye ordusınıñ bulunmasını takbih ettiler. Dekabr 2-de Brüsselde olıp keçken körüşüv neticesinde NATOnıñ 28 memleketi ve Ukrainanıñ qabul etken qararı da bunı isbatlay.


text:
«Biz Ukraina boyu qırıtımtatarlarğa qol tutmaq kerek olğanında eminmiz. Olar buña muhtaclar. Ondan da ğayrı, Qırımnıñ işğalı aqqında mevzunı kötermek kerekmiz. Çünki, yañı vaziyette qırımtatar halqı kene basqığa oğradı», - dep aytalar «Demokratik Alyansında»
Hatırlatamız, Refat Çubarov, qırımtatarlar merkeziy meydanda miting yasaq etilgenine baqmadan matem mitingine merkezge çıqa bilecekleri aqqında bildridri.
iyevde tedbir saat 10-da Cenübiy demiryol vokzalında başlanacaq. Soñunda ise, saat 12-de Rusiye Federatsıyası konsullığı yanında gimn yırlanacaq.


text:
Qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi, Ukraina halq deputatı Mustafa Cemilev dey ki, Rusiye Yuqarı mahkemesiniñ oğlu Hayserniñ ceza müddetiniñ qısqartıluvı aqqında qararı ile aileni maküm etilgenniñ Ukrainağa berilmesi aqta talabından vazgeçmege mecbur etecek olalar.
«Aynecilik şunda ki, Rusiye mahkemesiniñ bergen ceza müddeti, ukrain mahkemesine köre, üç ay azcadır. Onıñ Ukrainağa teslim etilüvinden vazgeçecegimizge ümüt besleyler, ğaliba. Amma biz bu aqta İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesiniñ qararınıñ amelge keçirilmesine israr etemiz», – dey Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqatqa.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi. Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı.
Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı. Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler.
Hayser Cemilev qabaatını tanımay. Adliyecisi öldürüv diqqasızlıqtan sebep olğanını bildire. Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey.


text:
Qırım kurort ve turizm naziri Sergey Strelbitskiy Qırmda yerli şuralarğa «kiyik» plâjlarını cıyıştıruv tertibini işlep çıqarmaq kerek olğanını bildirdi. Bunı o «Qırım Cumhuriyetinde turizm inkişafınıñ meseleleri boyunca iş gruppası»nıñ birinci toplaşuvı devamında ayttı», – haber ete Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ matbuat hızmeti.
«Bütün belediyeler Qırım kurort ve turizm Nazirligine «kiyik» plâjlarınıñ cıyıştıruv shemalarını taqdim etmek kerek. Bizde umumiy resim olğanda, kurort mevsiminiñ eñ faal vaqtında regionlardan angi soyları öz başına bu işni becerip olamağanı ve qayda Qırım Cumhuriyeti ükümetiniñ yardımı kerek olğanı añlaşılır», – dedi Sergey Strelbitskiy.
Evel Qırım deñiz yalısındaki şeerlerniñ yolbaşçılarına plâjlarnıñ çöplükten cıyıştıruvına bir afta bergen ediler.


text:
«Ukraina havfsızlıq hızmeti «Slavânskoye bratstvo Ukrainı» qayd etilmegen teşkilâtınıñ 5 aktivistini yaqaladı. Olar regionda vaziyetni kerginleştirmek maqsadı ile ordularnıñ keçüvine hızmet etken Volçya özeninden keçken köpürni patlatmağa planlaştıra edi»,– denile beyanatta.
Bundan da ğayrı, Ukraina havfsızılq hızmetiniñ bergen malümatına köre, Donetsk vilâyeti tarafından blokpostlarda turğan arbiy adamlarnı zeerlep, silâlı boyevikler içün «ayat»nıñ açılması azırlana edi.
Tintüvler vaqıtta yaqalanğanlardan patlav aletleri tutıp alınğan edi. Silâ, separatist edebiyatı, «Donetsk halq cumhuriyetiniñ» timsalleri, kompyuter tehnikası ve qanunsız faaliyetiniñ isbaatı olğan malümatlar tapıldı, dep bildire Ukraina havfsızılq hızmeti.
Bundan da ğayrı cuma künü Dnepropetrovsk vilâyeti Ukraina havfsızılq hızmetiniñ idaresinde Ukraina havfsızılq hızmetiniñ taqiqatçıları Aqrusiye vatandaşına nisbeten cinaiy işni mahkemege bergenleri bildirile. Soñkisi Ukrainağa qanunsız yolları ile yasaq olunğan casus aletlerni kirsetip, özüni jurnalist olaraq tanıttıra edi.
Taqiqat neticesinde qaabtlayıcı akt Dnepropetrovsknıñ Babuşkinskiy rayon mahkemesine yollanılğandır.


text:
Qırım Rusiye devlet şurasınıñ başı Vladimir Konstantinov Ukraina sakinleriniñ yarıqsız qalğan qırımlılarğa duyğudaşlığı olmağanını takbih etti.
«Adiy ukrainler içün can ağıra, ukrain hazinesine bergi ödegen ve saf şekilde çalışqan qırımlılarğa nisbeten atta duyğudaşlıq ve qol tutuv kibi bir şey köstermegenler. Belâmızğa iç te duyğudaşlıq is etmediler», – dedi o dekabr 4 künü Devlet şurasınıñ sessiyasında.
Aytqanı kibi, qırımlılar «evlerinde, bala bağçaları, mekteplerde buzlağan, derslerni qaçırğan balalarnıñ, esli başlı insanlarnıñ zorluq çekkenini» iç bir vaqıt unutmazlar.
«Bunı iç bir vaqıt unutmamız. Eminim, balalarımız da unutmaz», – dedi o.
Bundan evel dekabr 4 künü toplaşuvda çıqışta bulunıp, Konstantinov yarımada sakinlerine balalarğa «Generator» adını bermege teklif etti.
Qırımda şimdi dizel-generatorlar eñ satılğan donatuvdır. Generatorlarnı tükân, berberhane, çeşit şirket ve şahsiy evler saipleri satın ala.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene.
Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.


text:
Ätir tañdaw täsilderi. Qız-kelinşekterde ätirdiñ birneşe türi bolwı kerek. Olardı kezdeswlerdiñ türine, jıl mezgiline, täwliktiñ är kezeñie say qoldanadı. Al jaqsı ätirdiñ bağası qımbat. Sonday qımbat ätiriñizdiñ jasandı bolıp şıqpawı üşin olardı senim jerden ğana satıp alıñız. Ätirdiñ tazalığına köz jetkizw üşin satwşıdan sapa sertïfïkatın surañız.
ätir tañdaw täsilderi
Alayda onday mümkindik bola bermeydi, ondayda öziñiz ajıratıp üyreniñiz:
Qorabı
Qorabı qattı, sapalı, jazwı ayqın bolwı kerek. Onıñ sırtınan juqa cellofan oraladı. Al keybir öndirwşiler “jasandı bäsekelesterden” saqtanıp cellofanmen qaptamaytın bolğan, ondayda karton sapasın qaray alasız.
Jazwı
Ätirdiñ jazwın muqïyat oqıñız. Köptegen jasandı önim ondirwşiler aytwlı brend jazwınıñ bir ğana ärpin özgertip jasaydı (özgertpese bazadağı tirkewden ötpeydi). Mısalı Climat söziniñ ornına Clema, Kenzo ornına Genzo dep jazılwı mümkin. Taza francwz ätirinde “parfume”-c “e” jalğawlarınsız tek “parfum” dep jazıladı. Sonday-aq tawardı öndirwşi el, jasalğan küni, jaramdılıq merzimi jäne quramı körsetiledi.
Ştrïx kod
Francwz ätiriniñ ştrïx-kodı 3 sanınan bastaladı. Ulıbrïtanïya 50, Germanïya 400-440, Ïspanïya 80-83, Francïya 30-37, Kanada 00-09, sandarınan bastalatın ştrïx-kodpen belgileydi.
Qutısı
Ätirdiñ qutısı taza, möldir bolwı tïis. Ätirge eşqaşan metall qaqpaq jabılmaydı, sebebi metallmen äreketteskende ïisi buzılıp ketedi. Sonday-aq xïmïyalıq zattar qosılğan ätirdiñ tüsi qanıq boladı. Alayda soñğı kezderi jasandı ätirlerdiñ sırtı öte sapalı jasalınıp jür. Sondıqtan ätirdiñ bağası köñilden şığatınday arzan bolsa da kümänmen qarağanıñız jön.
Ïistiñ saqtalwı
Taza ätirdiñ ïisi uzaqqa jetedi. Xoş ïisterdiñ işindegi eñ qımbatı-ätir(parfum-dwxï), onıñ quramınıñ 30-40 payızı xoş ïisti maylardan turadı. Arnayı merekelerde, keşterde 1-2 tamşısın sepse, 6-9 sağstqa deyin ïisi ketpeydi. Kündizgi waqıtta parfyumerïyalıq sw (eau de parfum- parfyumernaya voda) sepken tïimdi. Aldıñğığa qarağanda bağası arzan bolğanımen, ïisi jağımdı. Efïr mayı 8-14 % boladı. Xoş ïis 4-5 sağatqa deyin turadı.
Kommentarïï


text:
Rusiye Yuqarı mahkemesi Mordoviya mekteplerinde hicab kiymek yasaqlığını qanuniy olaraq tanıdı, dep haber ete Radio Svoboda.
Bundan eyel hicab yasaqlığı aqqında qararnı Mordoviya ükümeti alğan edi, amma diniy cemiyet vekilleri onı qanunsız tanıp, mahkemege muracaat ettiler.
Rusiye mekteplerinde hicab ve diger diniy urbanıñ kiyilmesi nice davağa sebep oldı. Birinci olaraq bu yasaq Stavropol diyarında kirsetilgen edi. Uquq qoruyıcılar aytqanı kibi, mahkeme qararından soñ mektep memuriyetleri yavlıq kiygen qızbalalarnı taqip etmege başladı.
Rusiye baş müftisi, Musulmanlarnıñ merkeziy diniy idaresini reisi Talgat Tacuddin çağına yetmegen qızlarğa baş örtmege farz olmağanını bildirdi. Rusiye müftilerniñ Şurası reisi Ravil Gaynutdin başqa fikirdedir. Onıñ aytqanı kibi, böyle yasaq qızçıqlarğa mekteplerde eksiksiz oqumağa ve yaşdaşları ile bir munasebet qurmağa imkân bermez ve sabırsızlıqnı daa da ziyade arttırır.


text:
Alaköldegi aytısta Sara Toqtamısova 1,5 mln teñge ïelendi
TALDIQORĞAN. QazAqparat - Almatı oblısı Alaköl awdanınıñ 90 jıldıq mereytoyına oray ötken aqındar aytısında Sara Toqtamısova bas jüldeni qanjığaladı. Jeñimpaz 1,5 mln teñgeniñ sertïfïkatına ïe boldı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Jır dodasında 1 mln teñge tigilgen I orındı Jandarbek Bulğaqov jeñip alsa, II orınğa Aynur Tursınbaeva layıq dep tanıldı. Ol 800 mıñ teñgeniñ sertïfïkatına ïe boldı. Al üşinşi orın Balğımbek Ïmaşevqa buyırdı.
Jalpı jır dodasına 10 aqın qatısqan. Jüldeli orındarğa ïe bolmağan barlıq aqındarğa ıntalandırw sıylığı retinde Alaköl awdanı äkiminiñ arnayı jüldesi - 200 mıñ teñgeniñ sertïfïkatı berildi.
Ayta ketw kerek, Sara Toqtamısova däl osı Alaköl awdanınıñ 80 jıldıq mereytoyında da bas jüldeni ïelenip, kölik minip qaytqan bolatın.
Sonday-aq, mereytoyğa baylanıstı «Altı alaştıñ Alaköli» attı kitaptıñ tusawkeser räsimi ötti. Awdandağı bölim, mekeme, uyım, käsiporındardıñ tarïxï şejiresi men sol jıldarda eñbek etken aytwlı azamattardıñ esimi jazılıp, awdannıñ qurmetti azamattarınıñ tizimi engizilgen kitaptıñ tusawkeser räsimine aymaq turğındarı qatıstı.
«Altı alaştıñ Alaköli» attı kitapta tuñğış ret awdan şejiresi jazılıp, Alaköl twralı alğaş ret añızdar, awdanğa arnalğan än-jırlar jïnaqtaldı. Bul, öz kezeginde, keyingi urpaqqa mol mura bolıp qaladı degen oydamız» ,- dedi Alaköl awdanınıñ äkimi Älibek Jaqanbaev.
Kitaptı qurastırıp, öñdegen - Almatı oblısı, Alaköl awdanınıñ Qurmetti azamatı, oblıstıq «Jetisw» telekompanïyası dïrektorınıñ keñesşisi Axmet Kendirbekulı.
Awdan mereytoyına arnalğan keş soñı ortalıq «Sımbat» stadïonında qazaq estrada juldızdarınıñ merekelik koncertine ulastı. Oğan «Dosmuqasan» tobı, Madïna Sädwaqasova, Estay Älekeev, Bawırjan Ïsaev sındı öner juldızdarı qatısıp, xalıqqa köteriñki köñil-küy sıyladı. Aydındı Alaköldiñ 90 jıldığı otşaşwmen ayaqtaldı.
Ayta ketw kerek, bïıl Almatı oblısındağı Alaköl jağalawına 1 mïllïonnan astam 1 mïllïonnan astam twrïst kelip demalğan. Olarğa 5,5 mlrd teñgeniñ qızmeti körsetilgen.


text:
Sağadïev: Şeteldegi qazaq balalarına bölinetin oqw granttarı artıp keledi
ASTANA. QazAqparat - QR Bilim jäne ğılım mïnïstri Erlan Sağadïev şeteldegi qazaq balalarına bölinetin oqw granttarınıñ sanı jıl sanap artıp kele jatqanın mälim etti, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
«Biz jıl sayın Moñğolïyadağı qazaq balaları üşin oqw kitaptarın köptep jiberemiz. Moñğolïyanıñ Bayan-Ölgey aymağında birqatar qazaq mektepteri bar. Moñğolïyadan sonımen birge, stwdentterdiñ köp kelip jatqanın da ayta ketw kerek. Biz bïıl ğana osı bağıtta 55 bilim grantın böldik. Jıl sayın suranıs artıp kele jatqandıqtan, bizge bul jağday, älbette, unaydı», - dedi mïnïstr Moñğolïyadan kelgen bürkitşi qız Ayşolpan Nurğayıpqızı jäne onıñ anasımen kezdeswden keyin tilşilerge bergen suxbatında.
Erlan Sağadïev qazaqstandıq JOO granttarı tek moñğolïyalıq qazaq stwdentterine ğana emes, Özbekstan, Qırğız Respwblïkası, Qıtay sekildi özge elderdegi qandastarımızğa da bölinetinin atap ötti.
«Şeteldik qazaqtarğa arnalğan grant sanı jıl sanap köbeyip jatır. Qazaqstanğa şettegi qandastar köp keledi. Köpşiligine elimizdegi JOO-lar unaydı. Osında qalıp, jumıs istep, Qazaqstan azamattığın alıp jatqandar da jeterlik. Öte qwanıştı jağday dep aytar edim. Grant sanın arttırıp, özimizdiñ bağdarlamanı olardıñ oqığan bağdarlamasına säykestendirip, jağdayın jasap otırmız. Şeteldegi qazaq balaları osında oqwğa kelgende olarğa jataqxanadan orın berilip, şäkirtaqı tölenedi. Öz tarapımızdan olarğa bar jağdaydı jasap otırmız», - dedi Erlan Sağadïev.
Eske sala ketsek, bügin Astanada QR Bilim jäne ğılım mïnïstri Erlan Sağadïev Moñğolïyadan kelgen bürkitşi qız Ayşolpan Nurğayıpqızımen jäne onıñ anasımen kezdesken bolatın. Jïın barısında mïnïstr Ayşolpanğa qalağan wnïversïtetine tüswge kömekteswge wäde berdi.


text:
14 Temmuz 2011 Perşembe
«Vetan hadimi» gazetası (1906 – 1908). (Tarihi ve mündericatı)
Temmuz 14, 2011 Kerimov İsmail, Muzey, Tarih No comments
Kerimov I.A.
Soñ zamanları iqtisadiy ve siyasiy vaziyet bayağı tirilip ilmiy araştırmalarğa öz tesirini bıraqmaqtadır. Çeşit milletlerge mensüp olğan bir çoq ziyalılar qırımtatar milliy medeniyetiniñ tarihini bayağı ciddiy sürette ögrenmekte ve milliy variyetimizniñ temeli pekitilmesi içün onıñ keçmiş yolları, azbuçuq qıymeti olğan her bir fakt ve hadiseni işlep dünyağa çıqarmaqtadırlar. Hem, haqiqaten, şimdiki vaziyetimizde eñ muimi ve eñ evelâ yapılacaq şeylerden – söneyatqan, soñ qığılçımlarınıñ tütünleri bile körünmeyyatqaneñ degerli medeniy menbalarımıznı tapıp çıqarıp, olarnı közbebegimizni kibi qorumaq ve zemaneviy matbaa yüzüne açmaqtır.
Işte, böyle siyrek ve qıymetdar menbalarımızdan biri de «Vetan hadimi» (1906 – 1908) gazetasınıñ anda-mında tek-tük saqlanıp qalğan bir qaç nüshasıdır. «Tek-tük» degenimizniñ manasını daha açıq aytacaq olsaq, «Vetan hadimi»niñ bugünde saqlanıp qalğan nüshalarından yalıñız S.-Peterburgda Rusiye milliy kütüphanesindeki dört ve Qırım arhivindeki beş nomeridir ki, epsi olıp doquz nomer teşkil etmekteler. Bulardan başqa, bugünde dünyada «Vetan hadimi»niñ hiç bir herde, hiç bir nüshası körünmey.
Olğanları ise, soñ derece ipranğan, ve bazıda arhivcilerniñ osal çalışmaları sebebinden eşilgen-teşilgen, ve hatta bazı nomerleri içinden parçalar kesilip alınğan alda bulunmaqtalar.
Şunıñ içün, mezkür gazeta bus-bütün ğayıp olmağance, onıñ saqlanıp qalğan nomerlerindeki bazı qıymetli parçalarını olğanı kibi dünyağa çıqarmaq niyet edindik. Zanımızca, böyle yanaşmanıñ bugünde eki taraflı faydası bardır. Birincide, yüz yıl evel basılğan gazetanıñ materihalları saqlanır, ekinciden, şu azır işlengen, yani arab hurufatından transliteratsiya olunıp, qıyın añlaşılğan sözleri açıqlanğan, ve kerekli vaqıtta tarihiy malümatlar ile izaat etilgen materihallarnen istegenler faydalana bilir.
«Vetan hadimi»niñ asıl qıymeti neşir etilgen zamanı ve mundericatı ile bağlı olğanından ğayrı, çoq cietlerden basılğan herine de bağlıdır. Qarasuvlılarnıñ ziyalılar toplumı böyle bir gazeta çıqarmağa iqtidarlı eken, demek Qırımnıñ milliy intellektual kuçü HH asırnıñ başında Bağçasaray, Yalta, Aluşta, Aqmescit, Kezleve kibi merkezlerden maada, başqa noqtalarında da qaynap turğanı açıq körüne.
Gazetanı çıqarğan siyasetçi, yazıcı ve muharrirler bir tarafta tursun, oña maddiy ğıda bergenler, onı «hava ve suvnen» teminlegenler de ayrıca bir ahenk ve vetanperverlik duyğusınıñ timsali ediler. Olar Reşit Mediyev ve Asan Sabri Ayvazovnıñ şahsiyetleri etrafında öyle bir kuç ediler ki, «cemiyet-i-hayriye»ler, «usul-i-cedit» ve «ruşdiye» mekteplerini açtıqlarından ğayrı, bir de «Halq evi» qurıp, bu herde qırımtatar gençleri içün muzıka, teatr ve diger milliy medeniy noqtalarnı çalıştırdılar 1(S. 95 – 97).
«Vetan hadimi»niñ birinci nomeri 1906 senesi mayıs 1-de çıqtı. Gazetanıñ rekvizitlerinde «mudir-i-mesul» olaraq A. Reşit Mediyev, «sahip-imtiyaz» (hususiy saibi) 2 sıfatında herli zenginlerden Seydamet Çelebi Murat efendi ve şerikası (kompaniyası) kösterile. Gazetanıñ adresi: «Qarasuvbazar, Ilinskaya soqağı, ağa-qardaş Açkinazilerniñ evi» olaraq berile.
Belli olğanı kibi, «Vetan hadimi» Z.O. Rogan adında bir matbaacınıñ tipografiyasında basıla edi. Osman Aqçoqraqlınıñ haberine köre, şu matbaağa qırımca hhurufat (yani arap harfleri) «Vetan hadimi»ni çıqarmaq içün tedarik olunğan sermayege alınğandır 3.
Gazeta 4 sahifeli edi. Aftada 4 kere çıqıp, şiarı olaraq «Hubb-ul-vetan min-el-iman», yani «vetan sevgisi imandan kelir» ibaresi alınğandır. hem «Vetan hadimi» siyasiy, ilmiy, edebiy, fenniy, ticariy ve iqtisadiy milliy gazeta kibi kösterile.
Birinci nomerinde kendi muhbir ve oquyıcıları ile ne tarzda çalışacağı böyle añlatıla: «Gazetemizin meslegine muvafıq (uyğun) her nev muharrerat (yazılar) qabul olunıp derc idiliyür, lâkin idare maqalâtı (maqalelerni) tashih itmege (tüzetmege) muhtardır. Derc idilmeyen evraq (sahifeler) iade idilmez (keri konderilmez). Markasız mektüpler qabul olunmadığı kibi, imzasız mektüpler de derc olunmaz» 4.
Gazetanıñ abune fiyatları öyle keliştirilgen ki, her bir istekli, zorluq çekmeden yazıla bilir edi. Meselâ, gazetanıñ senelik abunesi 5 ruble 50 kapik olaraq kösterile. Ama abuneci bir kereden seneniñ soñuna qadar yazılacaq olsa, gazetanıñ fiyatı 4 rublege endirile. Altı aylığı – 3 ruble, uç aylığı 1 ruble 75 kapik, bir aylığı 0 – 75 kapik ve perakende (ayrı-ayrı) satılışında bir nüshası 5 kapik edi.
Muharrirler gazetanıñ sıfatı ve tış körünişine de ayrıca ehemiyet berdiler. Ilk devrinde kalitesi, keyfiyeti orta dereceli kâğıt üzerinde kerekli hhurufat ile bastırılsa da, olarnı çoq hoşnut etmedi. daha yahşı sıfatta basılmasına hareket ettiler. «Idareden» adlı bir parçada oquyıcılarğa berilgen vaadlarında böyle denile: «Gazetemiz haftada dört kere muntazaman (devamlı) neşir olunacaqtır. Sımarış ittigimiz hhurufat (matbaa harfleri) kelinceye qadar, gazetemizi şimdiki hhurufatle çıqarmağa mecburız. Bu qusurımızı mühterem qariinlerimiz (oquyıcılarımız) afu iderler. Qariben (yaqında), inşallah, gazetemize güzel bir cism veririz» 4.
Ebet, gazetağa abuneci toplamaq içün onı hertaraflama keliştirmek mecburiyetinde qalğan muharrirler, ellerinden kelgen işlerni yapıp turdılar. Gazetanıñ tirajı kendisiniñ üzerinde mahsus belgilenmese de, Gasprinskiyniñ «Vetan hadimi» hususındaki bir haberinde 500 – 600 muşterisi olğanı añıla 5. Bazı başqa menbalarda ise, «Vetan hadimi»niñ tirajı vaqtınen 2.000-ge çıqqanı qayd etile 1 (S. 99). haqiqaten, gazeta her vaqıt muşterisizlik ve, bunıñ neticesi olaraq, maddiy zorluqlarda bulunğandır. Bunı bir qaç defalar «Terciman» gazetası da qayd etken edi. «Vetan hadimi»niñ stunlarında bu durum aşağıdaki satırlardan körünmektedir: «(Biznen) mektüp ile muhabere (haberleşme) idecekler edi kapiklik marka konderirlerse, bilâtehir (derhal) cevap verilecektir» 4 (S. 3). Yani gazetadan yazılı cevap almaq içün konvert fiyatını redaktsiyağa yollamaq kerek edi…
«Vetan hadimi» haqiqatsever, vetanperver ve radikal gazeta edi. Maqsatkârlı gençler R. Mediyev ve A.S. Ayvazovnıñ etrafındakiler ve yanlarında çalışqanlar da tesadüfen işke kirgenlerden degil ediler. Gazeta hadimleri ve yaqın etrafında bulunğanlarnıñ aman-aman epsi soñundan 1-ci Qurultay ve daha soñra Qırımtatar Muhtar Cümhuriyeti zamanında eñ büyük rol oynağanlardan ediler. Meselâ, «Vetan hadimi»nde çalışqan murettiplerden biri soñundan Qırım Icra Komitetiniñ reisi olğan Veli Ibraimov edi 6.
Maqsatkârlı ve faal gençler – dedik. Ebet, öyledir. Olar «Vetan hadimi»nde kendi maqsatlarını açıqlarken, böyle parça yazdılar: «Vetan-i-muqaddesimizin esiri olduğımız siyah bulutlı künden itibaren, memleketimiz kapitansız, dюmensiz bir gemi kibi, emvac qaza (qaza dalğaları) arasında çalqaniyür ve afaqi zalamandar zalam (ufuqları qap-qaranlıq) olan bir iman naumidi (ümütsizligi) içinde dolaşiyürdı. Gemi her sallandıqça, kendisini ya biñ parça idecek bir qayaя yahut diyar-i-adâme (öqsuzlıqqa) konderecek bir mюthiş dalğaya tesadüf idiyürdı. Bu sayede gemideki biçarelerin qısm-ı-azami (büyük bir qısmı) deñize tüşip boğuliyür, bir qısmı da: «Aman! Bizi tahlis idecek (qurtaracaq), sahil-i-selâmete (yalığa sağ-selâmet) çıqaracaq kimse yoqmu?» – diye rahnedar olmuş (zararğa oğrağan) gemiden feryat ve fiğan idiyürdılar. Teyessüf, biñ kere teyessüf ki, bu acı feryadları, bu yürekleri parçalayan fiğanları işiden olmadı. Çünki o zamanlarda böyle iñiltileri işidecek qulaq, böyle feryadlar ile mюteyessir olacaq (tesirlenecek) qalpler yoq idi! Asırlarca devam iden şu hal-i-esif iştimalı (kederli alğa oğrağanını) körip de biçare insanların imdadına qoşan (çapqan) bulunmadı. Vetanımızda aliy maqamları işğal idenlerden bu halı körenler oldu ise de, onlar da parmaqları arasından baqıp ehemiyet virmediler.
Hatta şu emvac-mюthişe, qorqunçlı dalğalar arasında boğulmaqta olanlara kah-kahalar idup kuliyür, zevqlaniyürlar.
Devr-i-inhitatımız (aşağı enme devrimiz), inqıraz ve mahv (öq) olmaq vaqtımız demek olan şu ahval-i-alemden carihedar (yaralı) olanların tedaviy idecek bir tabib-i-hazıq (usta ekim), iman naumidi (ümütsizlik) içinde boğulmaqta olan heyetimizi (qabilemizni) tahlis idecek (qurtaracaq) mahir bir kapitan eshab-ı-kehf (юquda olğanlar) kibi, hal-i-mazalette (aşağılanğan alda), ğaflet uyqusında yatan cemaatımızı iqaz idecek (uyandıracaq mюessir (tesirli) sesli bir münadiy (mюezzin), zulematta (qaranlıqta) qalan milletimizi nur-i-marifete (bilgi nuruna) isal idup (ketirip) dareynde refah (eki dünyada raatlığı) ve saadeti mevcüp tariqleri (kerekli yollarnı) kösterecek bir rehber-i-haqiqiy lâzim idi ki, Vetanımız sekinesi (raatlığı), kesb-i-afiyet iderek (selâmetligini bularaq) iade-i-hayat (evelki yaşayışını) ide bilsin!
Kendisile iftihar ittigimiz, faqat henuz haqiqat ve mahiyetini (aslını) añlayamadığımız deyn-i-mюbeyin (borc bildirgen) islâm tabiyinden hiç bir şey esirgemeyen (acımağan) feyyaz (bereket bergen) qudret hazretleri böyle büyük bir lâtifi (güzellikni) de esirgemedi. Iptida Kavkaz dağları arasından Hasan bek Zardabi (Melikov) cenaplarınıñ «Ekinçi» («Seyatel») nam gazetası zuhur itti.
Etraf-ı-erbaa (dört tarafqa) saçtığı maarif tuhumlarından, arası çoq keçmeden «Terciman» meydana keldi. Yigirmi dört sene qadar bir mюddet hep: Mektep! Maarif! Mektep! Maarif! nida itti. Usul-i-ceditniñ intişarına (tarqalmasına), cemiyet-i-hayriyelerin doğmasına büyük hızmet eyledi. Keçen senede oña rafiq (arqadaş) olmaq üzre Bakuda «Hayat», «Irşat» («Doğru öl»), Qazanda «Qazan muhbiri» meydana kelmiş idi. Bu senede meftunı olduğımız hürriyet kuneşiniñ şevqi körünmesile Peterburgda «Nur», «Ulfat» («Dostluq»), Orenburgda «Vaqıt», Qazanda «Azat», «El-din ve el-edep», «Yıldız» ve daha pek çoq gazetler, jurnhallar, fenniy-edebiy cerideler (neşirler) zuhur itti ve qariben (yaqında) bir qaç gazete daha zuhur idecegi milliy ceridelerimiz neşir itmektedir. Vaqtıle «Ekinçi»niñ septigi maarif tuhumlarından her herde, hatta namı işidilmemiş qasabalarda bile birer tuhum tüşerek, tedricen (yavaş-yavaş) insanları tenvir itmege (aydınlatmağa) başlamıştır.
Işte, bugün ecdat-ı- azimmizin (ulu neslimizniñ) ikinci paytahtları (merkezleri) olan Qarasuv kibi ismi unutılmış, hayatı sönmюş, harabe-zar (virane) halında bulunan bir şehirde de «Vetan hadimi» dünyaya kelip kendisini millete taqdim idiyür! «Vetan hadimi» milliy gazetelerimizin yek-digerine (biri birine) reqabet idercesine teksir (ekseri) ittigi ve Rusiyeniñ eñ ziyade inqilâp eyledigi bir zamanda tulu ittigi (doğğanı) kibi, doğduğı her de «cismi var ismi yoq» köhne (eski) bir qasabadır.
Bunuñçün tabiydir ki, gazetemiz ilm ve maarif bazarında meclis-i-ilmiye ve mahafil-i-siyasiyede (siyasiy toplantılarda) çar-çabuq bir mevqi (yerni) işğal idemez. Faqat milletimizde uyanan ilm ve maarif duyğusı sayesinde «Vetan hadimi» de kendisine cevlân itmege (ürümege) bir meydan bulur umidindeyiz.
Zaten «Vetan hadimi»niñ doğmasından maqsat – milletimizin çyollerde, köylerde, çiftçilik, ziraatçılıq, bağçecilik, amelelik (işçi olaraq) ve sair ile tayiş iden (keçingen) sınıfına hızmet itmek, ehval ve maişetleriniñ (yaşayışlarınıñ) islâhine (yahşılaşmasına), aralarında maarifin tamim (umumiy olmasına) ve intişarına (tarqalmasına) aliqadr elhal (büyük ğayretnen bugün) çalışmaqtır. Binayen aleyh (bundan dolayı), vetanımızın kesb-umranına (seadetine) müsülmanların teraqqiyesine (ilerlemesine) mekяtib-i-milliyemizin (milliy mekteplerimizniñ) tezyid (arttırılmasına) ve islâhine (eyileşmesine) milletimizin huquqını müdafaasına (qorçalanmasına) oğraşacaqtır.
Heyet-i-islâmiyemiz (islâm qurulı) meyanında (arasında) aliy postları işğal idenlerden, ulema (ilim sahipleri) ve amirimizden (ileri kelgenlerden) sırası keldikçe bahs idilecektir (söylenecektir).
Yazacağımız ahval, qariine (oquyıcılarğa) arz idecegimiz vuquat (vaqialar) ne qadar alim (elemli, kederli) ve ne derece hazin (ğamlı) olsa da, olduğı kibi beyan idilecektir. yanğını – illüminatsiya, qıâmı (belânı) – dюgün, hıyaneti – keramet (lütf, kerem), qarğayı – bül-bül, viraneyi – gülistan diye tefsir itmeyecegiz (añlatmaycaqmız). Doğruyı – doğru, egriye – egri demek «Vetan hadimi»niñ borcü olacağı kibi, alem-i-islâmiyette cereyan iden (aqıp keçken) ahval ve vaqayidi (vaqialarnı) zaman ve mekяnnıñ müsaidesine köre, acı-acı tenqit itmek meslegimiz muqtezhayatındandır (talaplarındandır). Mamafih (böylelikle), «millete hızmet» namı altında kerek eyi, kerekse fena olan havadisleri (hadiselerni) ağaların hatiri, sofuların taqvalığı (Allahtan qorqusı) hürmetine yalan-yañlış arz idilmeyecektir.
«Vetan hadimi»niñ qullanacaq tili – umumiy lisan-i-edebiydir. Yazılacaq şeyler de mümkün mertebe lisanı (tili) her kesin añladığı bir derecede, şive bozulmamaq şartıle, sadeleştirmege ğayret idecegiz. Şunu da arz idelim ki, «Vetan hadimi» Vetanımızın teraqqisine çalışacağı kibi, millet ve milliyetimizin faidesine güzel maqaleler yazan herbab-ı-qaleme de sahifeleri daima açıq bulunacaqtır. Çalışmaq – bizden, hızmet – milletten, tevfiq (yardım) – Allahtan» 7.
«Vetan hadimi» öz siyasiy ve içtimaiy işini kenişletmek maqsadınen Qırımnıñ bir sıra koşelerinde muhbir noqtalarını teşkil etip, olarğa gazeta satmaq ve abuneci toplamaq kibi vazifeler de bergendir. Añlaşılğanına köre, «Vetan hadimi»niñ vekilleri olaraq Yaltada – Cafer Efendi Adamanov, Bağçasarayda – Ali Efendi Tarpi, Közlevede – Hafuz Şemi Efendi, Kefede – kitapçı Purgaylo cenapları tayin etilgen ediler.
«Vetan hadimi»niñ birinci nomerini ögrenirken, bir sıra meraqlı ve ehemiyetli parçalarğa oğraymız. Gazetanıñ muharrirleri (birinci rus inqilâbı devrini başından keçirgeni alda) öz fikir ve duyğularını açıqtan añlatmağa tırışalar. Keçmişte çar zulumı neticesinde Qırım ne halğa kelgenini kösterip, Vetannıñ mesut, bahtlı kelecegine nasıl işler yapmaq, birincide ve soñra nasıl meselelerni çezmek kerekligini «Vetane hızmet» serlevhalı parçasında bu şekilde açıqlaylar: «Gazetemize «Vetan hadimi» namını vererek, boynumıza Vetan hızmeti kibi ağır vazife aldıq. Bugün mayıs 1-den itibaren bu vazifemizin icrasına teşebbüs idiyürız. Eger Cenab-ı-vacip-ul-vücüt (Allah) andında işimiz muvaffaq kelir ise, boynumıza aldığımız hızmete qalem bıraqmıюp cehd (ğayret) idecegiz.
Vetan hızmeti büyüktir ve esadır (hayırlıdır). Rusiyeniñ şimdiki halında hızmetimiz ne olacağını tekmilen söylemek irken (erte) olduğından, gazetemizin hayatına da belki havflıdır. Lâkin bu hususta bir şey söylemeyip işe başlamaq lâyıqsız olur zan ideriz. Böyle olduqta, diye biliriz ki, bizim evvelâ hızmetimiz – Ilminskiy ve Pobedonostsev hileleri (aynecilikleri) ile bedbaht (bahtsız) olıp qalan idare-i-ruhaniyemizi şeri-şerifin (şeriatın) kösterdigi tariqle (yolu ile) islâhtan (reformadan) soñra bizim diniy işlerimizden hюkümetin temiz-temize el çekmesi talabı!
Ikinci, faqır ve fuqare qalan qırımtatar qardaşlarımızın hal ve maişetlerini islâh içün taze bir yol aramaqtır.
Qırımda iki yüz biñ can müsülman ehalisi hesap oluniyür. Bu iki yüz biñ can ehaliniñ 25 – 30 biñi şeherlidir, dört ya beş biñi «dvorяn» ve «duhovnıy»dır. Qalan 160 biñden ziyade ehali cemisi köylü «poselân»dır. Bu 160 biñden ziyade can sabancılığa bağlı olduğından, yiyecegi, içecegi ve cemi maişeti qara herdendir. Qırımda sabancılıq ile meşğul ğayrı millet de çoqtur. Lâkin bu milletlerin arasında müsülman sabancısından daha hor, müsülman sabancısından daha faqir birisi yoqtur. Bunuñ sebebi – müsülman sabancı ehalisinden yarıdan ziyadesiniñ topu birer sajen toprağı vardır. O da eger pomeşikler razılıq kösterir iseler, dar-ul-fenadan (dünyadan) dar-ul-bekaya (ahiretke) hicrette verilecektir!
Bir vaqıtta Qırım köylü müsülmanları qutlu (bahtlı) ve zengin idiler. Ol vaqıt sabancılar elinde keregi miqdarda topraq da var idi. Bu nasıl oldu da, bu herli topraqlı sabancılar bir yüz sene içinde topraqsız ve hor, faqir qaldılar? Bu sualin cevabını yalıñız Qırım Rusiyeye tabi olduğı künden bugunedek Rusiyede devam iden qanunlar ve bu qanunları icra iden memurlar ve muhakemehaneler (sudlar) vere bilirler… Lâkin şurasını da söylemek kerek ki, şu qanunların içersinde «Ekaterina Velikaya»nıñ Qırım ehalisine dair çıqardığı ve memurlar cebinden çıqmayıp qalan bir «Manifest»i vardır ki, yuqarıda яd idilen (añılğan) hor ve faqir qalan qardaşlarımızın hal ve maişetleri islâh talabında, mezkür «Manifest»in şu cümlesi ile rehberlenecegiz: «Nepravilno vzяtoe nastoyaşemu vladeltsu vozvratit!» Manası: haqsız alınan sahibine keri qaytarılıp verilsin!
Bu iki hızmet «Vetan hadimi» namıle köterdigimiz bayrağın iki satırıdır. Bayrağımızın uçünci satırı mektep ve medrese islâhıdır. Dörtünci ve beşinci satırları – bunları da söyleriz…
Yuqarıda dedigimiz kibi, şimdi ağzı açıq tutmaq bugün tulu iden (doğğan) «Vetan hadimi»niñ hayatına belki havflıdır ve lâkin bizim hayaliy bayraq köterip gazete stunları toldurdığımız ile bitmez. Var quvvet ile talap da lâzimdir. Lâkin Rusiye nizamları ve hюkümeti şimdiki formada idare ider ise, talap ile de iş bitmez. Öyle olduqta, baş hızmet, baş talap – Rusiye hюkümeti idaresi islâhıdır. Bizim andımız da idare-i-meşrute-i-avamiye (avam halqnıñ konstitutsion idaresi) talapları üzre Rusiyede idare-i-meşrute tikilmeyince, ne bir millet ve ne bir qavm Rusiyede rahatlıq ve ihtiyarlıq (serbestlik) bulamaz!» 8
«Vetan hadimi» öz vaqtında tasil meselesini de keskin sürette kötergen edi. Mekteplerde oquv esnasında meydanğa çıqqan problemlerni bütün inceliklernen aydınlatıp, Qırımdaki milliy tasilniñ sıfat derecesini yükseltmege oğraştı. O devirde bulunğan acı hallar bugünde de milliy tasilimizde körünip turğanından, A.S. Ayvazovnıñ «Mekteplerin islâhi ve içtima-i-muallimin» adlı parçasını bir ibret sıfatında tolusınen beremiz:
«Usul-i-cedide ve mekяtibin (mekteplerniñ) islâhi fikr-i-muqaddesi iptidaiy vatanımız olan Qırımdan zuhur iderek, harik-ul-ade (adetten tış) denilecek bir sürette Rusiyeniñ her tarafına intişar idup (dağılıp) bugünki künde müslüman bulunan şehirlerde pek çoq usul-i-cedide mektepleri meydana kelmiştir. Faqat Vetanımızın bu nimeti ile kendimiz halâ mütenaim (varlıqlı) olamadığımıza ne derece teyessüf itsek, heri vardır. Mühterem «Terciman»nıñ 25 sene qadar qulaqlarımız içinde mektep ve maarif hhaqqında ittigi nidaları, oqudığı hutbeleri, söyledigi nasihatları zamannıñ buhranına (qarışıqlığına), mekяnnıñ uzaqlığına, qışın baridatına (suvuğına), yazın hararetine ehemiyet vermiyup, ögüne çekilen istihkamları (quvetlerni) tar-mar iderek, dağ ve qayaları, çöl ve deryaları aşaraq, on biñ vörst mesafelik şehirlerde, qasabalarda, köylerde aks ve tesir ittigi muntazam (nizamlı) ve mюkemmel dar-ul-tedrisler (dershaneler) meydana keldigi halda, bizim Qırımda usul-i-cedideniñ henuz (alâ daha) lâzimi kibi intişar idemedigi ve «usul-i-cedide» namındaki mekteplerinde lâyığıle islâh (reforma) olunamadığı şayan-ı-teyessüf (çoq yazıq) degilmidir?
Qırımda biñe qarip (yaqın) mekâtib-i-islâmiye mevcut iken, bunlardan onda biri, belki yigirmide biri ancaq usul-i-cedideye tahvil idilmemiştir (çevrilmegendir).
Bunlar meyanında (arasında) yalıñız namı «usul-i-cedide» olanlar da az degildir. Eger «usul-i-cedide» namı verdigimiz mekâtibi (mekteplerni) bir heyet-i-mюmeyiz (imtihan komissiyası) teftiş idecek olur ise, vetanımızda ancaq on mektep qalır. Bunların da usul-i-tedrisleri, tertip ve nizamları, ders programmaları bir-birine muhalif (ters) o derecede zıttır ki, birisinde tedris idilen dersin, digerinde ismi bile işidilmiyür. Ikincisinde qullanılan usul-i-tedristen üçünci mektebin haberi yoqtır. Meselâ, bir mektebin ikinci sınfını ikmal iden (bitirgen) bir şakird, diger bir mektebe kiderse, ya dörtünci sınıfa keçecek yahut birinci sınıfta qalacaqtır. Üçünci sınıfa hiç kiremez. Çünki her mektep müstaqil (öz başına), her mektebin programması, usul-i-tedrisiyesi de başqadır. Bu sebepten «usul-i-cedide» namı verdigimiz mekteplerde beş-on seneden berli hiç bir eser-i-teraqqi (ileri bir şey) köstermemişlerdir. Mekteplerimizin her birinde birer usul programma olmamasında ne qadar zararı olduğı meydandadır. Muallim efendilerimizin her biri: «Menim usul-i-tedrisiyem (ders usulım) faidelidir, menim tanzim ittigim (tizgenim) programma doğrudır!» – davasıle yek-digeriniñ (biri-biriniñ) hasm-ı-canı (düşmanı) oluyırlar.
Zaten aramızda bu dava-i-şahsiye bunsuz da canımıza keçmiştir. Bu mektep ve tedris davası da çıqınca, artıq hafiz-Allah (Allah saqlasın)! Her muallim bir-birini zemm ider (ayıplar), yek-digeri hhaqqında itale-i-lisanda (oşeklerde) bulunır, birisiniñ malümatını oteki çekemez, birisiniñ qusurını uçüncisi юtamaz. Biri digerine selâm vermez, digeri de onı tan (söger) ve tekfir (kufür) ider. Seneler, aylar dava-i-şahsiye ile keçer gider.
Hele «muallim» unvan-celili (büyük unvanı) altındaki evliya bocekleri de iddiaya (davağa) kirer ise, artıq aman!!! Bunlar yeñi evlâd-ı-vetannıñ (vetan balalarınıñ) qanını içen filükserler (fillokseralar, yüzüm qurtları), damarlarını çürüten mikroblar, şavle-i-zekяlarını (zehin, fikir keskinliginiñ nurlarını) söndüren haşerat haqiqatta usul-i-cedideniñ düşmanı iken, «mekteplerimiz elden çıqmasın, maaşımız kesilmesin» niyet-i-faidesile (fayda niyeti ile) «biz mektepleri usul-i-cedideye tahvil itdik (çevirdik)» – diye cemaatın közüne perde çekiyürlar. Halbu ki, hюkm-ю-tahtında iñleyen mektepte usul-i-cedideniñ asriy (zemaneviy) qoqusı bile yoqtır. Usul-i-cedideniñ ne olduğını bilmez, oqudığı kitabı añlamaz, iki satır doğru yazı yazmaqtan da acizdir. Altı sene qadar bir mюddet evlâd-i-vetan «mektep» namı verdigimiz «qulübe» (evçik) devam ider, hiç bir şey bilmedikleri halda dua ve sena ile mektepten qalır, yalıñız tecvitsiz (köstergiçsiz) olmaq şartıle яlan-yañlış «Яsin-Şerifi» oqumaq ögrenir. Şimdi bu kibi muallimlerin oquttığı ve oqutacaqları çocüqlardan ne bekleye biliriz?! Bu «muallim» unvanını ğasp iden (zornen alğan) mazarr (zararlı) mikroblar uç-beş sene zarfında zavallı şakirdannıñ fitretlerindeki istidat ve zekяlarını da yiyer bitirir.
Işte mekteplerimizin halı, işte muallim efendilerimizin hızmeti! Malümat sahibi olan muallim efendiler yek-digerini (biri birini) çekememek marazıle kendi vucütlarını yiyür, milleti cahil bıraqiyür, evliya qiyafeti altında boynu tıraş olan zararlı «bocekler» talebeniñ vucüdını çürüdiyür.
Şimdi qabahat kimdedir? Muallimlerdemi, cemaat ve millettemi? Asıl qabahat mekяtip (mektepler) ve medarisin (medreselerniñ) emur (iş) nezaretini derahde iden (becergen) idare-i-ruhaniyedir. Mektep ve medreseleri, cami ve tekiyeleri islâh itmek, emur ve idaresini közetmek birinci vazifesi idi. Ah, yazıqlar olsun ki, idare-i-ruhaniye aksine amel itti (yaptı). Qanadı altına aldığı mektep ve medreseler yıqıldı. Evqaf (vaquflar) yumuldı, cami ve tekiyeler de ağlanılacaq bir hala keldi. Madam ki, idare-i-ruhaniye vazifesini ifa itmedi (yapmadı) ve itmiyür, o halda biz de deñizde ruzgяr bekleyen yalıñızlı gemi kibi bekleyelimmi? Hayır, hayır! Bekleye-bekleye ğayrı canımız yandı! Artıq keliñiz el birligile mekteplerin islâhine bir çare arayalım! Eger mekteplerin kâffesi (hepisi) bir programma tahtına (altına) alınmaz, usul-i-tedris hepsinde bir olmazse, ne muallimler arasından adavet (düşmanlıq) ve nefaq (añlaşmazlıq) qalqar, ve ne de mekяtibimiz teraqqi ider.
Mektepleri islâh ve nizame çekecek, hepsini bir programma tahtında (altında) bulundıracaq yalıñız cemiyet-i-ilmiye yahut bir heyet-i-mюmeyizedir (imtihan komissiyasıdır). Tatil zamanlarında mektep muallimleri muayen (tayin etilgen) bir herde ictima itmeli (toplanmalı), mektepleri islâhine dair mюbahase (diskussiya) ve münazara (qonuşmalar) idup, kendi aralarından ve muallimlerin ğayrısından azalar intihap iderek (saylap) bir cemiyet-i-ilmiye teşkil eylemeli. Bu cemiyet-i-ilmiyeden bir heyet-i-mümeyize intihap iderek, ders nazırı, mюfettiş (teftiş etici) ve saire saylayıp, her volosttaki mektepleri bir adamın nazaretine vermeli. Intihap idilecek (seçilecek) mюfettiş, nazır efendiler mutlaqa muallimlerin ğayrısından olmalıdır. Her mektebe bir mudir, bir mюfettiş saylamaq mümkündir. Hulâsa – mektebin maddiy cihetini mudire, maneviy cihetini de heyet-i-mюmeyizeye (imtihan komissiyasına) tevdi idilmeli (yuklenmeli). Mektebin programması, usul-i-tedriyesi heyet-i-mюmeyize tarafından tanzim idilmelidir (tizilmelidir).
Bu babda yazılacaq maddeler pek çoq ise de, biz şimdilik bu qadar ile iktifa ider (kifayetlenir) ve muallim efendilerimizin bu husustaki reylerini (fikirlerini) bekleriz. Ogюmizdeki yazda, tatil zamanında, iyün ahırlarında Qarasuvda bir ictima-i-muallimin (ocalar toplantısını) yapmaq umidindeyiz. Bu maqsat-hayire iştirak idecek muallimler, şimdiden haber vermeleri lâzimdir. «Vetan hadimi» idaresine yazmalı bildirmeli. Bu muallimler ictimaine muallim olmayanlar da iştirak ide bilirler. Yalta müsülmanları arasında bu güzel fikir çoqtan berli söylense de, maateyessüf (yazıq ki) meydana kelmedi. Inşallah, bu ictimamıza onlar da iştirak iderler. Ictima-i-muallimin bütün Qırım içündir. Her herden adamlar kelmeli. Faqat hiç zan itmem ki, bu emur-i-hayirden (hayırlı işten) qaçan adam bulunsın. Şurasını da arz ideyim ki, yuqarıdan beri serd ide keldigimiz (qısım-qısım añlatqanımız) maqsadı meydana ketirmek içün hiç bir mюşkülât çekilmez umidindeyim.
Yigirmi beş sene muqaddem milletimizin ne halda olduğı hepiñize malümdir. Yalıñız bir «Terciman» ile neler meydana keldi ve ne fikirler doğdı! Yigirmi sene muqaddem maarif, gazete, mektep nedir, islâhat nasıl şeydir? – diyen kimse yoq iken, bugün yüzlerle maarifperverler, muharrirler, ediplerimiz vardır. Beş-on sene evvel Qırım adamı?, yarımadamı? – ne olduğını bilmeyenler, bugün Afrika ve Amerikadan bahs (suhbet) idiyür. Milletimizde teraqqi fikri uyandı. Bu fikri izhar itmeli (meydanğa çıqarmalı), teşebbüs idecegimiz emur-i-hayirde bir mюşkülâte oğrar isek, büyüklerimiz her zaman hal itmege hazırdırlar. Ictima (toplantı) zamanını kelecek nomerlerimizde tayin ideriz 9…
Yuqarıda misal olaraq ketirilgen bir qaç parçalardan körüngeni kibi, «Vetan hadimi» gazetası milliy medeniyet ve tarihimizniñ büyük bir maneviy яdirkârlığıdır. Onıñ ve oña beñzer diger eski matbuatımıznıñ sahifelerini «canlandırmaq» ehemiyetli ve şerefli hızmettir.
Qullanılğan edebiyat:
1. Qırımlı H. Qırımtatarlarında milliy kimlik ve milliy hareketler: 1905 – 1916. Ankara: Türk tarih qurumu basımevi.– 1996.– 296 s.
2. Bu ve diger herlerde rastkelgen qavislerdeki izaatlar bizimkidir – Ismail Asanoğlu Kerim.
3. Aqçoqraqlı O. Qırımda tatar matbaacılığı // Ileri.– 1927.– № 4.– S. 22 – 23.
4. «Vetan hadimi»– 1906.– Mayıs 1.– № 1.– S. 1.
5. Gasprinskiy I. «Vetan hadimi» // Terciman.– 1906.– Noâbr 6.– № 126.
6. Alâdin Ş. Bizim iftiharımız // Yıldız.– 1987.– № 5.– S. 46.
7. Heyet tahririye. Meslek ve muradımız // Vetan hadimi.– 1906.– Mayıs 1.– № 1.– S. 1.
8. Vetane hızmet // Vetan hadimi.– 1906.– Mayıs 1.– № 1.– S. 1.
9. Ayvazov A.S. Mekteplerin islâhi ve ictima-i-muallimin // Vetan hadimi.– 1906.– mayıs 1.– № 1.– S. 2 – 3.


text:
2015 senesi noyabr ayında Rusiyede Qırımnıñ Rusiyege qoşulması aqqında bediiy filmniñ taqdim merasimi beklenile. Filmni Yalta kinostudiyasında çıqaracaqlar, dep yaza İzvestiya neşiri.
«Avatar film» kinokompaniyası filmniñ adını deñiştirdi: işçi adı «Domoy» «More volnuyetsâ» adına çevirildi.
Kompaniya prodüseri Anatoliy Sivuşov neşirge bergen malümatqa köre, film çıqarılmasına 1 mln dollar berecek yatırımcılar tapıldı, lâkin olarnıñ adları aydınlatılmay. Medeniyet Nazirligi ve Kino Fondu da 3 mln dollar berecekler. Sivuşovnıñ bildirgenine köre, Qırım aqqında film 2015 senesi noyabr ayında ekranlarda olacaq.
Şimdilik stsenariyniñ birinci variantı tasdıqlandı, lâkin film çıqarılmasına qadar, 2015 senesi baarge qadar, onı deñiştire bileler.
2014 senesi mart 16-da Qırımda ve Aqyar şeerinde yarımada statusı aqqında «referendum» olıp keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qabul etti. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne Amerika Qoşma Ştatları işbu rey berüvni tanımayıp, Qırım Rusiye tarafından işğal etilgenini bildireler.


text:
Dšlät rähbiri Nursultan Nazarbaev Astanada “häzrät Sultan” meçitini ziyarät qildi vä Qazaqstan hälqini parlaq mäyräm — Qurvan heyti munasiviti bilän täbrikläp, muraҗiät qildi.– Mäyräm bilän täbrikläymän, pütkül Qazaqstan musulmanliriniŋ barliq tiläk-hahişliriniŋ ämälgä eşişini, iltimasliriniŋ Allaniŋ quliğiğa çelinip, barliq ümütlirimizniŋ orunlinişini tiläymän. Bizniŋ hämmimizniŋ hahişimiz bir – mämlikitimizniŋ paravänligi, hälqimizniŋ paravänligi, Qazaqstanniŋ täräqqiyati vä güllinişi, däp oylaymän. härbirimizniŋ bähit-saaditimiz vä molçiliq-paravänligimiz äynä şuniŋğa bağliq. Qurvan mäyrimi Allaniŋ vä Mähämmät päyğämbärniŋ yolida ibadät qilip, qurvanliq beriş bilänla tamamlanmaydu. Bu küni adämlär bir-biri bilän uçrişidu, quçaqlişip his-tuyğusini bildüridu, moşuniŋğiçä bolğan barliq štkän sävänliklärni käçüridu. Şundaqla billä meŋiş üçün alğa qaraydu. Şuŋlaşqa biz barliq musulmanlarniŋ qerindaş ekänligini dayim ästä saqlişimiz keräk. Qur°an Kärimdä ularniŋ, qandaq millätkä täälluqluğidin qät°iy näzär, qerindaş ekänligi eytilğan, – däp täkitlidi Nursultan Nazarbaev.
Prezident biraz vaqit štüp, Astanada Duniyaviy vä än°äniviy dinlar rähbärliriniŋ VI qurultiyiniŋ štidiğanliğini äslätti.
Dšlät rähbiriniŋ täkitlişiçä, qurultay Qazaqstanda štküzülidu, çünki mämlikitimizdä teçliq, barliq etnoslar vä dinlar otturisidiki šzara çüşänçä küçiyivatidu.
– Adämlär šzliriniŋ kamsitilidiğanliğidin qorqmay, diniy ehtiyaҗlirini hatirҗäm štäydu. Bu qurultayniŋ štküzülüşimu bizniŋ diyarimizniŋ ular üçün, hämmisi üçün muqäddäs ekänligini bildüridu vä biz moşu än°änini saqlap qelişimiz keräk. Silär šzäŋlarğa, ailäŋlarğa, baliliriŋlarğa parlaq keläçäk, bähit-saadät tiligän boluşuŋlar keräk, ilahim, moşuniŋ hämmisi ämälgä aşsun. Moşuniŋ hämmisi Allaniŋ quliğiğa çelinsun. hämmiŋlarğa mustähkäm salamätlik, izgülük, härbir qazaqstanliq ailigä paravänlik tiläymän, mämlikitimiz güllänsun, bizdä dostluq, hatirҗämlik, turaqliq hšküm sürsun vä şu çağda biz tehimu yahşi täräqqiy etimiz, hälqimizniŋ turmuşini yahşilaymiz, – däp tilidi Nursultan Nazarbaev.
Meçitni ziyarät qilğuçilarniŋ arisida Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Prem'er-Ministri Baqıtjan Sağıntaev, Qazaqstan Җumhuriyiti Parlamenti Senatiniŋ räisi Qasım-Jomart Toqaev, Qazaqstan Җumhuriyiti Parlamenti Mäҗlisiniŋ räisi Nurlan Niğmatulin, Qazaqstan Җumhuriyiti Prezidenti Mämuriyitiniŋ rähbiri Ädilbek Jaqsıbekov vä Astana şähiriniŋ hakimi Äset İsekeşev boldi.
“Hazret Sultan” meçitini ziyarät qildi
Dšlät rähbiri Nursultan Nazarbaev Astanada “häzrät Sultan” meçitini ziyarät qildi vä Qazaqstan hälqini parlaq mäyräm — Qurvan heyti munasiviti bilän täbrikläp, muraҗiät qildi.– Mäyräm bilän täbrikläymän, pütkül Qazaqstan musulmanliriniŋ barliq tiläk-hahişliriniŋ ämälgä eşişini, iltimasliriniŋ Allaniŋ quliğiğa çelinip, barliq ümütlirimizniŋ orunlinişini tiläymän. Bizniŋ hämmimizniŋ hahişimiz bir – mämlikitimizniŋ paravänligi, hälqimizniŋ paravänligi, Qazaqstanniŋ täräqqiyati vä güllinişi, däp oylaymän. härbirimizniŋ bähit-saaditimiz vä molçiliq-paravänligimiz äynä şuniŋğa bağliq. Qurvan mäyrimi Allaniŋ vä Mähämmät päyğämbärniŋ yolida ibadät qilip, qurvanliq beriş bilänla tamamlanmaydu. Bu küni adämlär bir-biri bilän uçrişidu, quçaqlişip his-tuyğusini bildüridu, moşuniŋğiçä bolğan barliq štkän sävänliklärni käçüridu. Şundaqla billä meŋiş üçün alğa qaraydu. Şuŋlaşqa biz barliq musulmanlarniŋ qerindaş ekänligini dayim ästä saqlişimiz keräk. Qur°an Kärimdä ularniŋ, qandaq millätkä täälluqluğidin qät°iy näzär, qerindaş ekänligi eytilğan, – däp täkitlidi Nursultan Nazarbaev.


text:
Kiyev mahkemesi cuma künü, avgust 14-de, devlet hainliginde şeklengen Qırım Yuqarı Şurasınıñ sabıq deputatı Vasiliy Ganışnıñ işi boyunca toplaşuvnı keçirecek.
Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbirine siyasetçiniñ advokatı Andrey Rudenko bildirdi.
«Şu sırada, mazkeme müşterimniñ ceza qararanıñ uzattırılması aqta sualni baqacaq», – dey Rudenko.
Toplaşuv saat 12:30 başlanmaq kerek, mahkemede reislikni mahkemeci Aleksandr Fedük eda etecek.
Kiyev şeeriniñ Peçersk rayon mahkemesiniñ mahkemecisi Yuliy Farkoş çarşenbe künü iyün 24-de qıtaiy Ukrainada QMC prokuraturasınıñ sabıq Qırım deputatı Vasiliy Ganışqa tevqif müddetiniñ uzattırılması aqta şefaatını qabul etti. Sabıq deputatnıñ tevqifi avgust 16-na qadar uzattırıldı, prokuratura ise iyül 19-na qadar uzatmağa rica etken edi.
Aprel 28-de Ukraina havfsızlıq hızmeti Ukraina Devlet sıñır hızmeti ile beraber onı Qırım çıqışında yaqaladılar. Ganış apiske alındı, çünki onı qıdıra ediler. Baş prokuratura onı devlet hainliginde şekley. Ukraina taqiqatçılarınıñ malümatına köre, Ganış Qırım statusı aqqında «referendum» keçirilmesine rey bergenlerden biri edi, ve böyle etip Ukraina topraq bütünligine zarar ketirmege tırıştı.


text: Narimanov metrosunun yaxinliginda, H.Aliyev prospektinde yerlewen , DOVLET xetti ile tikilen , 8 mertebeli yeni tikili binanin 4 cu mertebesinde 1 otaqdan 2 otaq duzelmiw menzil satilir. Menzil yarimciq temirdir, hardasa 70 faize yaxin iwler gorulub, sanitar qovwagi hazirdir. Qalan iwlerden qalib doweme birde oboylar. Wekiller menzile aiddir. Binanin qazi, merkezi istilik sistemi , isti ve soyuq suyu daimidir. Bina uzu wehere gedende solda yerlewir, RESSAMLIQ akademiyasinin cergesinde. Giymet 90000 AZN.


text:
Afrïkanıñ eñ jas mïllïarderin urlap ketti
12.10.2018 00:23
ASTANA. QazAqparat - Afrïkanıñ eñ jas mïllïarderi Moxammed Devdjïdi Tanzanïyanıñ iri qalası Dar-es-Salamda urlap ketti, dep xabarlaydı bbc.com.
Polïcïyanıñ derekterine qarağanda, 43 jastağı bïznesmendi betperde jamılğan adamdar tañerteñgilik qonaq üydiñ jattığw zalı mañında urlap ketken.
Osı oqïğağa baylanıstı üş adam ustalğan. Biraq olardıñ qılmısqa qatısı bar-joğı beymälim.
Aldın ala derekterge qarağanda, adam urlağandardıñ ekewi -şeteldik.
Eske sala etsek, "Forbs" jwrnalı Devdjïdiñ baylığın 1,5 mlrd dollarğa bağalağan. Onı Tanzanïyanıñ jalğız mïllïarderi dep esepteydi.


text:
Bunı Aqyar şeer memuriyetiniñ iqtisadiy inkişafı idaresiniñ yolbaşçısı vazifesini eda etken Vadim Poyarkov bildirdi.
«İlâclarnıñ ukrain istisalcıları Aqyar çarşısından kete, şunıñ içün aphanelerde ilâclarnıñ fiyatları köterile. Amma eñ müim mesele şunda ki, al-azırda ilâc fiyatlarını kötergen insafsız iş adamlarını nezaret etken ve cezalağan federal organı daa işke başlamadı», – dedi memur.
O şunı da qayd etti ki, Aqyarda evelden ilâclarnıñ nezareti, istimalcı aqlarınıñ qoruvı boyunca inspektsiya bar edi, antimonopol komiteti bar edi, dep bildire Poyarkvonıñ sözlerini «Krıminform».
Bugün bu organlar çalışmay ve şeer ilâchanelerinde fiyatlar nezaret etilmey.
Hatırlatamız, işğal etilgen Keriçte tükânlarnıñ beştahtaları boşaldı. «ATB» tükânlarından kolbas ve süt mahsulatı bütünley yoq oldı. Suv, turşu , şekerleme mahsulatınıñ beştahtaları boş tura, – dep ayta Qırım.Aqiqat mühbiri.


text:
Roskomnadzor Facebook, Gmail ve Twitterge Rusiyede «malümatnı tarqatuv teşkilâtçıları» olaraq qayd etilmek kerek olğanlarını bildirdi, dep yaza «İzvestiya» neşiri hızmetniñ reber muavini Maksim Ksenzovnıñ aytqanlarına esaslanıp.
Onıñ aytqanına köre, Amerika internet-servisleri Rusiye qanunlarına riayet etmese, olarnı memuriy cezalar bekley. Ekinci tenbiyelevden soñ sayt qara cedvelge kirsetile bile.
Roskomnadzorda malümatnı tarqatuv teşkilâtçıları olaraq qayd etilgen soñ bunıñ kibi sayt altı ay devamında «Rusiye Federatsiyasında ses, metin, resim ya da diger internet ağınıñ malümatını yollav, aluv, deñiştirüv aqqında malümatnı» saqlap qalmalı. İşbu talapqa riayet etilmese, 500 biñ rublelik para cezası belgilene.
Ksenzovnıñ qayd etkenine köre, Rusiyeniñ «Vkontakte», «Yandeks», Mail.Ru Group. endi qayd etildiler.
Avgust 1-den itibaren Rusiyede «Şahsiy malümat aqqında» ve «Malümat, informatsion tehnologiyalar ve malümatnı qoruv aqqında» qanun deñişmeleri işke tüşürildi. Yañı qaidelerge binaen, internet-şirketleri yarım yıl devamında qullanıcılarnıñ malümatlarını saqlap qalmaq kerekler.


text:
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ malümatına köre, Qırımda donatılğan «Rusiye sıñırını» OMON, politsiya ve silâlı «halq imayesiniñ» vekilleri blok ettiler.
Ermeni Bazar-Herson yolunı URAL, BTR, em de OMON ve Rusiyeniñ diger mahsus bölüklerine ait hadimlerinden ibaret dört yolaqnen qapattılar.
Sıñırlarnı Rusiye mahsus bölükleriniñ aman-aman biñ askeri blok etti. Bunıñnen beraber, zırhlı tehnika qullanıldı.
«Qırım halq imayesiniñ» taqımları da keldi. Ermeni Bazar kiriş noqtasında yerli rus teşkilâtlarınıñ faalleri bita ve tayaqlardan «mudafaanıñ» daa bir yolağını tizdiler.
Meclis reberleri çatışmalar olmasın dep, Cemilevniñ Kiyevge keri qaytması aqqında qarar aldılar.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov jurnalistlerge bergen malümatqa köre, mayıs 18-ne qadar Sürgünlik kününden evel Cemilevniñ Qırımğa kirsetilmesinen bağlı mesele çezilecek.
«Mayısnıñ 18-de Qırımda bir sıra çetel musafirler kelmesi beklenile ve Mustafa Cemilev bu tedbirlerde iştirak etmeli», – dep qayd etti Çubarov.
Cemilevni «Turetskiy val» nezaret-kiriş noqtasında qarşılağan qırımtatarlar keçsin diye, Rusiye askerleri ayat açtı.


text:
İlhaq etilgen Qırımda prezident saylâvları keçirgeni içün Rusiyege qarşı sanktsiyalar quvendirilmesi mumkün dep saya Frenkistan tış işleri naziri Jean-Yves Le Drian.
«İnterfaks-Ukraina» haber etkenine köre, Le Drianğa Qırımda prezident saylâvları keçirgeni içün Rusiyege qarşı sanktsiyalar quvendirilüvi ihtimalinen bağlı sual berilgen.
«Frenkistan adından - sanktsiyalarnı devam ettirüv ve quvetlendirüv, belli olğanı kibi altı ay evelsi uzatılğan belli bir saanen bağlı sanktsiyalar, ayrıca er zaman uzatılabilecek şahslarğa qarşı kirsetilgen sanktsiuyaşlar ğayesi», – dep bildire informagentlik Le Driannıñ Ukraina TİN yolbaşçısı Pavlo Klimkinnen keçirgen matbuat konferentsiyasında aytqan sözlerini.
O, ayrıca, soñki parlment saylâvlarında saylânğan Rusiye Devlet Dumasınıñ bir sıra deputatları, sanktsiyalar cedveline kirsetilgeni aqqında hatırlattı.
Nazir yarımadada insan aqları ve onıñ arbiyleştirilüvinden raaatsız olğanını bildirdi.
Martnıñ 18-nde Rusiyede ve ilhaq etilgen Qırımda prezident saylâvları ötkerildi. Resmiy Kyiv ve bir sıra halqara teşkilâtlarnen beraber dünyanıñ bir çoq devleti yarımadada keçken saylâvlarnı tanımay.
Fevralniñ 16-nda Ukraina prezidenti Petro Poroşenko dünya cemaatçılığını ilhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidentiniñ kelecekteki saylavlarınıñ neticelerini tanımamağa çağırğan edi.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Qırım tadebeleri bazarertesi künü, iyül 7-de, №8 Aqyar mektebinde rus tili boyunca Yekâne devlet imtianını tapşıralar: ariza bergen 289 insandan imtianğa 100-den az talebe keldi, dep bildirdiler Aqyar tasil idaresinde, bunı Qırımnıñ öz başına ilân etilgen akimiyetiniñ ruporı Krıminform saytı haber ete.
Buña oşağan adise iyün 25 künü rus tili boyunca deñeme testinde de oldı: ariza bergen 250 insandan 57 keldi.
Bunı Qırım telebeleri içün bu sene Rusiye aliy oquv yurtlarına kirmek içün Yekâne devlet imtianını tapşırmağa şart olmağanı ile bağlaylar, dep bildire tasil idaresiniñ başı muavini Natalya Juravlöva.
Abituriyentler subetten keçip, testlerni ya da aliy oquv yurtında belgilengen eki fen boyunca imtianlarnı tapşırıp, universitetke kire bilecekler.
İşğal etilgen Qırımdan VNOnı tapşırmaq istegen abituriyentlerni qıtaiy Ukrainağa davet eteler. Qırımlalar VNOnı Herson vilâyetinde tapşıra bile. Ukraina tasil nazirliginiñ malümatına köre, bu sene VNOğa Qırımdan yalıñız 600 talebe yazıldı. Umumen ise Qırımda 17 biñ 290 abituriyent bar.


text:
BMOdan Yämändäge humanitar wäzğiyät’ kisätüe
BMO:"Yämängä qarata çikläwlär beterelmäsä dönyanıñ soñğı yıllardağı iñ zur qıtlığı küzäteläçäk"
Berläşkan Millätlär Oyışması Yämändäge humanitar wäzğiyät’ belän bäyle kisätü yasağan.
BMOnıñ humanitar êşlärdän cawaplı ğomum särqätip urınbasarı Mark Lowcok:”Soğud Ğaräbstanı äydäp baruçanlığındağı koaliśiyanıñ Yämängä qarata çikläwläre beterelmäsä dönyanıñ soñğı yıllardağı iñ zur qıtlığı küzäteläçäk”dip beldergän.
BMO iminlek şurasında Yämändäge humanitar wäzğiyät’ xaqındağı utırışta çığış yasağan Lowcock Yämändä xolera oçraqlarınıñ 1 millionğa citüen, 21 million keşeneñ humanitar yärdämgä moxtac buluın citkergän.
Angliya häm Franśiya da Yämängä humanitar yärdäm ireşterüdäge kirtälärne beterergä çaqırğan.


text:
«Hızb ut-Tahrir işi» boyunca qabaatlağan daa eki şahısqa apis müddetini üç ayğa uzattılar. Bunı dekabr 6 künü Qırım.Aqiqat muhbiri bildirdi.
Uzeir Abdullayev ve Emil Cemadenovnı 11 mart 2017 senesine qadar apiste tutacaqlar.
Bundan ögüne Kreml kontrolündeki Aqmescitniñ Kiev rayon mahkemesi «Hizb ut-Tahrir işinde» qabaatlanğan üç şahısqa: Teymur Abdullayev, Ayder Saledinov ve Rustem İsmailov içün apis müddetini uzattı.
Oktâbr 12 künü Qırımda beş musulman ailede tintüvler keçirilgen edi. Tintüvlerden soñ beş qırımtatarı yaqalandı ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtaında iştirak etkenlerinde qabaatlandılar: Rustem İsmailov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov ve Ayder Saledinov.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
İşğalden soñ Qırımda mustaqil mühbirlerde, qırımtatar faallerinde ve Meclis azalarında kütleviy tintüvler sıq-sıq keçirilip başladı. Ukraina Tışqı işler nazirligi (TİN) işğal etilgen Qırımda ukrain vatandaşlarınıñ taqip etilmesinden qasevet çekkenini bildirdi ve basqıncılıqnı toqtatmağa çağırdı. TİN halqara toplulıqqa muracaat etip, Rusiye insan aqları ve ifade serbestligini bozmasın, ukrain siyasiy mabusları ve esirlerini azat etsin dep, oña qarşı bütün uquqiy ve siyasiy basqı usullarını qullansın istedi.


text:
Bu mesele Mustafa Cemilev yolbaşçılığında Meclis eyyetiniñ Saudiy Arabistanğa eki künlik ziyareti çerçivesinde bank reberleriniñ keçirilgen körüşüvde muzakere etildi.
«Qırımtatar mektepleri ve mekteplerden aldın müessiseler qurmasına yardım, bank tarafından studentlerniñ çeşit aliy oquv yurtlarında oquşını maliye etüv meseleleri baqıldı», – dep bildire Meclisniñ matbuat hızmeti.
Bank reberleri qırımtatarlarğa bu saalarda yardım köstermege azır, lâkin bu meselede qıyınlıqlar da bar.
«Bank reberleriniñ aytqanına köre, bank işğal etilgen Qırımnıñ qanunsız akimiyetinen işbirlik yapıp olamay, Ukraina reberligi ile tizilgen añlaşmalarğa riayet etüvni ise işğalci akimiyet bozacaqtır», – dep qayd eteler Meclisniñ matbuat hızmetinde.
Hatırlatamız, Ukrainanı İslâm alemi terkibine kirsetecek olalar.


text:
2. Är kün sayın tañerteñ öziñizdiñ jeke basıñızdı damwıñızğa bir sağattan waqıt böliñiz. Oymen täwlik boyı atqaratın jumıstarıñız şolw jasap, äwen tıñdap jäne özin-özi damıwdıñ ädisterimen tanısıñız.
3. Siz üşin mañızdı jayttardıñ basqa kündelikti köpşilik problemalardıñ köleñkesinde qalıp qoyuına jol bermeñiz. Öziñizdiñ waqıtıñız ben energïyañızdı tïimdi paydalanıñız. Waqıttı basqarw ömirdi basqarw ekendigin este saqtañız.
4. Mï jumısın ünemi jattıqtırıp otırwğa dağdılanıñız. Kündelikti ömirde jïi kezdesetin qarapayım mısaldar arqılı mïdı damıta beriñiz. Barınşa jaqsı närse oylawğa, oydıñ nätïjeli bolatındığına senim artıñız. Is oydıñ jemisi.
5. Telefon qoñırawlarığa sergektikpen jawap berip, xabarlaswşı adamğa degen qurmetiñizdi söylew ädebeñizben jäne dawısıñızben bildiriñiz. Durıs söylew bilw öte mañızdı. Telefon arqılı söyegen söziñiz senimdi şığw üşin ornıñızdan turıp söylesiñiz.
6. Kez kelgen adamğa täwliktiñ kütpegen mezetinde tamaşa ïdeyalar oralwı mümkin. Sondıqtan da qolıñızda olardı sol mezette qağazğa tüsirip alğa mümkindik beretin qoyın däpterdi öziñizben birge ünemi alıp jürwge dağdılanıñız.
7. Jekesenbiniñ är keşin öziñizge arnañız. Onda aldağı jumıs aptasın josparlañız. Jäne jaña kitaptar men materïaldar oqıñız, janıñızğa tınıştandıratın äwender tıñdañız.
8. Sizdiñ adamdarmen qarım-qatınas mädenïetiñiz, onıñ işinde adardarmen ğana emes, öziñizdiñ-öziñizge degen qarım-qatınasıñız mañızdı. Eger siz kez-kelen qarım-qatınastardan oñ nätïje kütseñiz, sol boladı. Bul tabïğat zañı.
9. Jetken nätïjelge emes, qoyğan maqsattarıñızğa den qoyıñız. Basqa sözben aytqanda, kez kelgen jumıstı öziñizge unağandıqtan nemese özge adamğa kömegi tïgendikten nemese onıñ siz üşin mol täjirïbe bolğanı üşin ğana jasañız. Aqşa üşin ğana jumıs jasamañız. Ol sizge öziñizdi damıtwğa nätïje bermeydi.
10. Tañerteñ uyqıdan turğan soñ ayna aldında turıp öziñizdi külimdewge dağdılandırıñız. Külw bizdiñ ağzamızdağı köptegen xïmïyalıq reakcïyalardı bölip şığaradı. Külip jürw adam ağzatın tepe-teñdikte ustawğa alıp keledi.
Derekközi: älewmettik jeliler
Kommentarïï


text:
Enver Demirbağ - Yüksek Minarede Kandiller Yanar
Sanatçı : Enver Demirbağ
Türkü : Yüksek Minarede Kandiller Yanar
Etiketler : Enver Demirbağ - Yüksek Minarede Kandiller Yanar türkü indir, Enver Demirbağ - Yüksek Minarede Kandiller Yanar türkü dinle, Enver Demirbağ türküleri, Yüksek Minarede Kandiller Yanar mp3 indir, Enver Demirbağ türküleri Yüksek Minarede Kandiller Yanar türküsü, Yüksek Minarede Kandiller Yanar sözleri, Enver Demirbağ mp3 dinle, Enver Demirbağ download, Yüksek Minarede Kandiller Yanar bedava mp3, Enver Demirbağ türkü sözleri, Enver Demirbağ türkü dinle, Enver Demirbağ son albüm indir
Enver Demirbağ Türküleri
Enver Demirbağ - Bahçeye İndim Ki
Enver Demirbağ - Tecnis
Enver Demirbağ - Bir Şuh
Enver Demirbağ - Yel Eser Kum Savrulur
Enver Demirbağ - Mamoş
enver demirbağ - gam zedeler gam zedeler (elazığ)
Enver Demirbağ - Kalede Kavun Yerler
Enver Demirbağ - Hayriyemin Alçak Damı
Enver Demirbağ - Çatalkaya Kışladır
Enver Demirbağ - Duman Almış
Enver Demirbağ - Hafonun Evi
Enver Demirbağ - Necibe
Enver Demirbağ - O Yanı Pembe
Enver Demirbağ - Yüksek Ayvanlarda
Enver Demirbağ - Ahçik


text:
Estoniya prezidenti Kersti Kaljulaid Ukrainanıñ şarqındaki çatışmanı cenk dep tanımağa çağırdı. Keçken afta Donbassnı ziyaret etken Kaljulaid bu aqta, iyünniñ 1-nde sabıq prezident Lennart Meriniñ adına bağışlanğan konferentsiya iştirakçilerinen keçirgen üyle yemegi esnasında ayttı, dep haber ete Estoniya prezidentiniñ matbuat hızmeti.
«Ukrainada yalıñız soñki afta devamında yapılğan atışlar neticesinde dört kşi öldürildi, olar arasında 15 yaşında bir qız bar edi ve 15 kişi yaralandı. Bu buzlatılğan çatışma degil de – bu cenk», – dedi Kaljulaid.
O ayrıca, Ukraina bayağı inkişaf etkenini de qayd etti.
«Eger biz unıutsaq, bularnıñ epsi ğayıp olur. Eger qulaq asmasaq. Eger bizim iqtisadiy menfaatlarımıznı birinci sırağa, degerliklerni – ekinci sırağa qoysaq. Ya da sadece özümizniñ zayıflığımıznı is etip, mında, Avropada, dört yıldan berli cenk yoq dep kösterecek olsaq», – dedi Estoniya prezidenti.
O, bu yıl Ğarp Gürcistannıñ bir qısmı işğal etilgenine «bir şey yapıp olamağanına» 10 yıldan tolacağını hatırlattı. «Bizler Gürcistandaki hayırsız işğal sıñırını muqayıtlıqnen başqa türlü adlandıramız», – dep qayd etti Kaljulaid.O, gürciler ögünde olarğa ait topraqnıñ bir qısmı işğal etilgenini tanımağa çağırdı.
Mayısnıñ 24-nde birleştirilgen küçler Operatsiyası ştabınıñ matbuat hızmeti, Estoniya prezidenti Kersti Kaljulaid Donbasstaki ayıruv sızığını ziyaret etken çetel devletniñ ilk lideri olğanını haber etken edi.
Donbasstaki silâlı çatışma 2014 senesinden itibaren, Rusiye Qırımnı ilhaq etkeninden berli devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge silâlı yardım köstergeninde qabaatlay. Kreml bu qabaatlavlarnı inkâr ete ve Donbassta olsa bile, rusiyeli «göñülliler» bardır dey. BMTniñ malümatına köre, çatışma esnasında 10 000-den ziyade kişi elâk oldı.


text:
Keriç keçitinden yolcu demir yol seferlerniñ açıluvı Ukrainadan keçken seferlerniñ qısqartuvına ketirmez. Bunı iyül 29 künü «Qırım demir yolu» şirketiniñ başı Andrey Karakulkin bildirdi.
«Ne seferlerniñ, ne Ukrainadan keçken trenlerniñ vagon qısqartuvını planlaştırmaymız. Aksine, ukrain yönelişi boyunca baracaq trenlerniñ sayısını artacaq olamız», – dedi Karakulkin.
Onıñ sözlerine köre, Moskva-Aqmescit yañı treni «Ukraina buhranı sebebinden adetiy naqliyat ile faydalanmağa qorqqan» yolcular içün Keriç keçitinden Ukrainanı dolanıp keçecek.
«Rusiyelilerniñ çoqusı Cenübiy-Şarqta olğan buhran sebebinden Qırımğa Ukrainadan barmağa istemey», – dey Karakulkin.
O şunı da qayd etti ki, Ukrainadan kelgen yolcularnıñ trenlerden kütleviy sürette endirilgeni qayd etilmey, amma sıñırdan keçkende, bazı qaidelerge uymağa tevsiye etti.
«Yanına em Rusiye, em Ukraina pasportını alğan yolcularnı kimerde trenden tüşüreler. Buña oğramamaq içün özüni yahşı alıp barmağa, tek bir pasport ile seferlerge çıqmağa ve ayınıq olmağa tevsiye etem», – dey Karakulkin.
Evel qayd etilgeni kibi, Moskva-Aqmescit treni Ukraina etrafından avgust 1-den yürecek.
.


text:
Qırım bala bağçalarınıñ pedagog olmağan hadimleri regionda yaşama minimumına köre 30 fayız azca aylıq ala. Bunı Qırım cemaat erbabı, «Qırım cumhuriyet qabarcılıqqa qarşı komiteti» regional cemaat teşkilâtınıñ reisi İlya Bolşedvorov bildirdi.
«Maña, cemaat erbabına olaraq, Qarasuvbazar rayonınıñ mektepten evelki bala müessiseleriniñ terbiyecileri muracaat etti. Pedagog olmağan hadimlerniñ aylığı qanun boyunca tasdıqlanğan ölçüge doğru kelmey, em de Qırımda yaşama minimumına köre 30 fayız azcadır», – dep qayd ete Bolşedvorov.
Cemaat erbabı öz sözlerini Qarasuvbazardaki «Berözka» bala bağçasından aylıq cedvelinen tasdıqladı.
Bolşedvorovnıñ qayd etkenine köre, o Rusiye prezidenti Vladimir Putinge, bütün Rusiye Baş prokuraturasına, Federatsiya Şurasına, Rusiyede insan aqları boyunca vekâletlige ve rusiyeli Qırım tasil nazirine şikâyet arizalarını azırladı.
Tünevin Qırım sakinleri Rusiye baş naziri Dmitriy Medvedevge pensiyalar kiçik olğanına şikâyet etti. Buna cevap olaraq, rusiyeli baş nazir, «para yoq» sebebinden, pensiya indeksatsiyasına para olmağanını bildirdi.
Bundan soñ Rusiye Pensiya fondu Qırım sakinleri içün tafsilâtlı şekilde indeksatsiyanı añlatqan beyanatnı paylaştı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bağıt Almatı qalasınıñ ortalığında bastaladı. Jolı burın kerwenderdiñ ötetin joldarında Ewropağa şığıstan – Qıtaydan jäne Ündistannan keletin bolğan. Türgen şatqalında 7 sarqırama bar.
Adamdar köp baratını: birinşisi “Ayulı” jäne ekinşisi “Teskensw”. Alğaşqı sarqırama (bïiktigi 30 metr) jasıl şırşalar jäne şıñdar arasındağı beyneli orında ornalasqan. Şatqalda şıñdar jersilkinis kezinde bölinip, muzdı kezeñge deyin izderdi saqtağan. “Ayulı” sarqıramasına baratın köpirden joğarı 300 metrde “sulwlıq köz” muzdı bulaqtı swımen bulaq ornalasqan.
Ïnternet materïaldarı negizderinde äzirlendi
Kommentarïï


text:
Zerttewşiler vïtamïn tabletkaların işwdiñ ornına durıs tamaqtanw kerektigin jäne bul vïtamïnderdi tabïğï joldarmen alw kerektigin jäne jattığwlarğa awırlıq qosw jöninde mälimdeme jasadı.
“The Independent” gazetinde A-dan Z-ğa deyingi Vïtamïnder degen taqırıptağı xabarında qay vïtamïndermen mïneraldardıñ qay tabïğï önimderde bolatının jäne denege qanday paydaları bar ekendigin jazğan:
A VÏTAMÏNI: Ïmmwnïtetti, süyekterdi, közderdi jäne terini küşeytedi. Mandarïn, bawır, balıq, sarımay, jasıl şöpterde jäne cïtrwstı jemisterde köp mölşerde boladı.
V VÏTAMÏNI: Bul toptağı swda erïtin vïtamïnder mïdı jäne nerv jüyelerin qorğaydı. Bawır, balıq, şpïnat, burşaq (gorox) jäne mandarïnde köp boladı.
S VÏTAMÏNI: Ïmmwnïtetti küşeytedi, ïnfekcïyalarmen küresedi, tamırlardı, tis etterin qorğaydı. Cïtrwstı jemisterde jäne kïvïde köp boladı.
D VÏTAMÏNI: Kalcïydiñ denege siñwin qamtamasız etip süyekterdi jäne tisterdi qwattandıradı. Nerv jüyesin küşeytedi. Süt, maylı balıq jäne jumırtqada boladı.
E VÏTAMÏNI: Ağzağa, tin jäne kletkalarğa zïyandı erkin radïkaldardan qorğaydı. Toq işektiñ qaterli isigine jol bermeydi. Orman jañğağı, jañğaq, qara nan jäne zaytwnmayında mol boladı.
KALbCÏY: Süyek jäne tisterdi qwattandıradı, jürektiñ soğwın retteydi, qan qısımın tüsiredi. Süt jäne süt önimderinde, jasıl japıraqtı kökönisterde, soya, fwndwk, sardïna balığı jäne nanda boladı.
MAGNÏY: Qan qısımın retteydi, süyek awrwlarınan saqtaydı. Jasıl japıraqtı kökönisterde, avokado, balıq jäne keptirilgen cïtrwstı jemisterde köp boladı.
KALÏY: Qan qısımın tömendetedi, jürek qağısın retteydi. Örik, banan, cïtrwstı jemisterde, balıq, jasıl kökönisterde, süt, orman jañğağı(fwndwk) jäne kartopta mol boladı.
SELEN: Antïoksïd erekşeligi arqılı kletkalardı qorğaydı. Teñiz önimderinde jäne etterde mol mölşerde boladı.
CÏNK: Bulşıq etterdi küşeytedi, kletkalardıñ köbeyuin jıldamdatadı. Et jäne teñiz önimderinde köp boladı.
Derekközi: bilim-all.kz
Kommentarïï


text:
Qosqan waqıtı Nawrız 1, 2016 | 924 ret oqıldı | saýtqa qosqan shalqar0
Qımız – qazaqtıñ ulttıq swsını
Ana süti men jılqı süti – bizdiñ tarïxımızdıñ bası.
Ğafw Qaýırbekov
“As – adamnıñ arqawı” dep danalıq oý qaldırğan babalarımız ğasırlar boýı tabïğat anamen bite qaýnasıp ğumır keşken. Jaratılısıñ bergen nesibesin terip jep, tabïğatpen bite qaýnasıp urpaq örbitken. Rïzığı mol Alla tağalanıñ jaratqan pendesi köşpeli ömir kerweninde eñ qunarlı mıñ jarımnan astam tağamdardı azıq etken deýdi zerttewşi ğalımdar.
Erteli keş mal bağwmen kün keşken babalarımız onıñ terisin uqsatıp kïim etse, müýiz, süýek, tuyağınan türli turmıstıq buýım öndirdi. Eti men sütin azıq etip. Tört tüliktiñ qadir qasïetin tereñ uqqanı sondaý, qıstıñ üskirik ayazı men jazdıñ aptap ıstığına qaramaý mal basın köbeýtti.
Köne añızdarğa jüginsek, jer betinde eñ alğaş bolıp jabaýı jılqını qolğa üýretken de bizdiñ babalarımız eken. Jıldar boýı özderin üstem ustap kelgen batıs ğalımdarı da munı büginde resmï türde moýındap, jarısa jazw üstinde. Solardıñ biri brïtan ğalımdarı jabaýı jılqını eñ alğaş qazaqtar qolğa üýretkenin taýğa tañba basqandaý etip däleldep şıqtı. Demek, Qambar ata tüliginiñ jalın jaýjürek qazaq xalqı budan bes jarım mıñ jıl burın aq tartıp minipti.
Ata qonıstı köziniñ qaraşığındaý körip, jalawlı naýzasımen ottı jırımen qısıq qan qalğanşa qorğap, bügingi ürpaqqa ulan ğaýır jer qaldırğan jırawlar tolğawları da tarïxtıñ asıl betteri.
Jelide qulın jawsasa,
Kermede tulpar bwsansa
Säni keler uýqınıñ.
Jılqı qoldan taýğan soñ,
Qızığı keter külkiniñ
Qızdıñ körki qulpıda,
Jigittiñ körki jılqıda! –
degen asqaq arman,
Özenge bïe baýlatıp,
Töskeýde orda ornatıp,
Asqar bir tawdı jaýlasam,
Jelilep bïe baýlasam, –
dep keletin Aqtamberdi tolğawları,
Edildiñ boýın el jaýlap,
Şalğınına bïe biz baýlap,
Orındıqtaý qara sabadan
Bozbalamen külip, toýlap,
Qımız işer kün qaýda!
Arwdan asqan jan bar ma,
Jılqıdan asqan mal bar ma! –
nemese,
Bïeniñ süti – sarı bal,
Qımızdan asqan däm bar ma?! – dep keletin jırawlardıñ asıl söz ülgiliri – dala şärbatı qımızdıñ qadir qasïetin men qasïetti jılqı balasınıñ qazaqpen egiz uğım ekenin paş etedi.
Birge kelsek, Bernïyaz Küleev, Tölegen Aýbergenov sındı birqatar aqın jazwşılar da qımız qasïetin asqan iltïpatpen twındılarına arqaw etedi. Kezinde ulı swretker M.Äwezov Almatıda jol boýında qımız satwşı kisige arnaýı barıp, qımızın tügel satıp alıp, qoyar da qoýmaý mäşïnesine otırğızıp alıp, üýine äkelip, mol qarjı berip şığarıp saldı. Sol qımızşığa ünemi qamqorlıq jasap jürdi deýdi. Bul da bolsa qımızdıñ qudiritine degen jazwşınıñ bölekşe qurmeti bolar!…
Bügingi qım qwıt texgologïya zamanında ulttıq tağamdar men swsındarıñ adam ömirindegi mañızın nasïxattaw arakidik bolsa da baspasöz ben telïdarda qozğalıp jür. Keler urpaqtıñ deni saw, sanası sergek bolıp öswi üşin ğasırlar boýı jalğasın tawıp kele jatqan qundılıqtarımızdı kün saýın nasïxattaw artıq emes. Töreğalï Täşenovtıñ tömendegi öleñin de berwdi jön körip otırmız.
JILQI – JINIM
Qazaqqa jılqı minez qanmen kelgen,
Şurqırap tabısatın äwdem jerden.
At minsem – arqalanıp şığa kelem,
Kerilip odan kergen kewdem.
Äwelde jılqı kökte jaratılğan,
Jazılğan bolwğa erdiñ qanatınan.
Er toqım, erge qajet jarağımen
Jerge daýın küýde qaratılğan.
Jan qïğan Jappar üşin jılqı – janım,
Jolına jaqqan Täñir nur – şırağın.
Jalqı küý, jüpar ïis, sulw äýel,
Jüýrikteý tarqata almas jan qumarın.
Antetken Allam özi şapqan etpen,
Jarasqan jawğa qarsı atqan oqpen.
Jalğannıñ jalğandığın qaýran da jurt
Jılqınıñ janarınan jattap ösken.
Bilingen qır astınan qasqa demi,
Tabanı bir tïmegen tasqa tegi,
Serti üşin mert bolğan attı oýlasañ
Uşına saqalıñnıñ jas keledi.
Qımız qalaý paýda boladı?
Qazaq pen moñğol xalıqtarında qımızdıñ paýda bolwı twralı ortaq derekter bar. Qazaqta Qambar ata jılqını alğaş ret qolğa üýretedi. Tuñğış qımızdı aşıtadı, öýtkeni bïeniñ süti ne aýran, ne irimşik, ne süt bolmaýdı, otqa pispeýdi, sonda Qambar ata aşıtıp qımız jasaýdı.
Al qımızdıñ şığw tegi twralı moñğol syujeti bılaýşa örbïdi: «Ertede jalğız bïesi bar bir adam köl jağasında meken etedi. Bir küni älgi bïesi qulındap, qulını ayaqtana almaý kölge qulap mert bolıptı. Sodan bïeniñ jelini sızdağandıqtan olar sütin sawıp, jïya beripti. Bir küni tawdağı äwlïege zeket bergeli barğan üý ïesi:
Bir bïem bar edi. Qulını ölgen sonı sawıp, jïnaý bergen edik, süti aşı, bir türli dämdi deýdi.
Sonda äwlïe: E, onı qımız deýdi, mağan alıp keliñder, sodan keýin küş qwatı barlarıñ ağaşqa arqan jip baýlap, daýın otırıñdar» deýdi. Köp keşikpeý aspannan qalıñ jılqı tüskende adamdar şama şarqınşa baýlap matap alıptı. Jılqı men qımız alğaş osılaý paýda bolğan eken. Mine, jılqını alğaş qolğa ustap, tuñğış ret qımızdı aşıtıp üýretwşi qazaqta Qambar ata bolsa, moñğolda Taw äwlïesi ekenin bildik.
«Qımızdı alğaşqı paýdalanğandardıñ biri, bizdiñ oýımızşa, arïý taýpaları», deýdi A.Biläl.
Oğan birinşi dälel – Avestada arïý taýpaları süt tağamdarın (qımız – tağamdarına jatadı) paýdalanadı dep jazılğan. Sonımen qatar, qımızğa baýlanıstı eñ köne jazba derekter Gomer (b.z.d. IXğ.), Gerodot (b.z.d. ..ğ.), Sımya Cyan (b.z.d. II ğ) men Strabonda (I ğ.) kezdesedi, jäne keýinirek qımızdı üýsin, xun jäne türik tektes taýpalar jaqsı meñgerip paýdalanğan. Ğılımnıñ oýınşa, qımızdıñ paýda bolğan waqıtı b.z.d. XI-IX ğğ. qola däwiriniñ soñı arïý taýpaları küneltwiniñ ayaqtalğan kezinde yağnï, Beğazı Dändibaý mädenïetiniñ ornığw waqıtımen baýlanıstıradı. Marko Polo Qubılaýdıñ jılqılarınıñ işinde on mıñdaý «appaq qardaý appaq», eş dağı joq bïleri bar bolğanın jaza otırıp, «Bul bïelerdiñ qımızın tek Qubılaý men onıñ jaqın twıstarınıñ ğana işwge quqı bar, deýdi. Al eger, älgi aqşaqardaý bïelerdiñ qımızın kelgen qonaqtarına berse, ol üý egesiniñ bölekşe qurmetin bildirgen.
XIX ğasırdıñ soñında Semeýlik Şubaraýğır men Tortwıl rwınıñ eki baýı quda bolıptı. Şubaraýğırlıq qız küýewiniñ aldında taza bolmaý aýıptı eken. Sonda eki jaqtıñ bïleri kelisip, bul jaýdı xalıqtan jasırmaq bolıptı. Qızdı qırıq aqboz bïeniñ sütine şomıldırıp, sodan soñ jigitke qosadı. Eki iri rwdıñ arasında jik tüspesin dep bïler keñesi osılaý şeşwge mäjbür bolğan deýdi aýtwşılar. Olar qırıq sanınıñ kïeliligine süýense kerek. Är Boz bïeniñ sütiniñ qasïeti de tegin bolmağanı ğoý.
Qımız baptaw da bir öner
Xalqımız astıñ adam ömirindegi mañızdı asa joğarı bağalağan. Qonaq kütwdiñ mädenïetin de jetik meñgergeni belgili. Eldi biriktirw, el qurmettilerin qadirlewdi de, özderiniñ mırzalıq, märttik ülgi, önegeli qasïetteri men artıqşılıqtarın bildirw de, el däwleti men qarım qabiletin, tüsinigin tanıtwdı da qazaq keñ dastarxan arqılı yağnï as, qonaqası arqılı bildirgen. Osı oraýda jaqsı söz aýtıp, dämdi tağam usınwmen birge onıñ kirşiksiz taza, äşekeýli, taza ıdıstarına deýin erekşe nazarda ustağan. Jol üstindegi jolawşı da tüsken üýin qonaqqa degen ıqılası men qonaqası berw mädenïeti arqılı sınap, bağalap kelgen.
Qazan ustap, däm äzirlew qazaq äýelderiniñ enşisinde bolğan. Alwan türli tağam daýındawmen birge qısta da, jazda da onıñ taza äri bülinbeý saqtalwınıñ ädis täsilderin jetik meñgergen. Mundaý ürdisti qazaq anaları urpaqtan urpaqqa taratıp, büginge deýin jetkizgen.
Qımızdıñ türleri
Qımız – xalqımızdıñ ğasırlar boýı üzdiksiz paýlanıp kele jatqan ulttıq swsın. Ol tek tağam ğana emes, sonımen qatar xalıqtıñ qasïetin, däwletin, saltanatın, baýlığın, mırzalığın, dastarxan beerkesin bildiretin ırıs belgisi dese de boladı. Özge tağamdarğa qarağanda, qımızdı daýındawdıñ ädis, täsilderi, salt dästürleri, ırımdarı men käde jol joralğısı öte köp.
Köktem twıp, qulındağan bïe baýlanıp, sawıladı. Bïeniñ aşımağan sütin sawmal deýdi. Oğan arnaýı aşıtqı qosılıp, eki üş künnen keýin aşıladı. Alğaşqı qımızdı üý ïesi özi işpeýdi, dästür boýınşa ülkenderin şaqırıp, awız tïgizip, batasın aladı. Munı «Qımızmurındıq» deýdi. Daýındaw ädisine, qasïetine, sapasına jäne saqtalw waqıtına baýlanıstı xalqımız qımızdı birneşe türge böledi. Jäne olardıñ är türin jılqı jasınıñ atawımen ataýdı.
… Qımızdı türki xalıqtarı da qasïet tutadı. Boz bïe qımızı äsirese ant berw kezinde işilgen. Keý kezde qara bïeniñ qımızın arbağa tïep, oğan qasïet berw üşin eki ottıñ arasınan ötkizgen.
Zerttewşiler qımızdıñ eki türin aýqındağan, olar: qısqı jäne jazğı qımız. Qısqı qımız köbine baý manaptarğa arnalıp daýındalğan. Jazğı qımızdı kedeýler de işken.
Wız qımız – bïeni alğaş baýlap, jañadan aşıtılatın qoyu qımız. Wız qımızdı aşıtwğa qazı, jal maýı, bïdaý, qurt, aýran, qatıq, aşığan köje, rawğaş t.b. aşıtqı retinde paýdalanadı.
Bal qımız – jılqınıñ sür qazısın qosıp, äbden babına keltirilip pisilgen qımız. Bul basqa qımızğa qarağanda sarı äri qoyu, dämdi, juğımdı, tuşı boladı.
Qımızğa tättilik däm berw üşin bal, qant, örik meýiz qosıp ta pisirdi. Bal qımız köbinese sırqat adamğa, balalarğa, sondaý-aq jas bosanğan äýelderge arnaladı.
Taý qımız – bir kün saqtalğan qımız.
Qunan qımız – eki-üş kün saqtalğan, tolıq aşığan qımız.
Ol sawmal işpeýtin adamdarğa beriledi. Keýde ol as pen toýlarğa aparw üşin, uzaq otırıstarda işip otırw üşin dayarlanadı.
Dönen qımız – üş tört tün saqtalğan öte küşti qımız.
Besti qımız – tört bes tün saqtalıp aşwı äbden jetken qımız. Qımız türleri men erekşelikterin xalıq atına baýlanıstıra ataýdı.
Munımen qatar şöp bwını qatıp, küzde sawılatın qımızdı «sarı qımız» deýdi.
Bul küzde qonıs awdarw sïyaqtı köşip qonwdan qımız köp şaýqalıp, köp pisiledi de, irimtigi jaqsı jazılıp, aşwı bilinbeý qımızdıñ küşi öz boýına siñgen sarğılt boladı. Jaña sabanıñ ïisi, dänge tolğan gül – bäýşeşek şırındarı qımızğa işken adam jadırap terlegiş, köp işse mawjırap uýıqtağış keledi.
Munıñ qwatı küşti äri emdik qasïeti de joğarılaý tüsedi.
Qısta qısır bïelerdi ustap sawıp, onı «qısıraqtıñ qımızı» deýdi. Bul nağız sapalı, qasïetti därw şïpalı swsın dep asa joğarı bağalanadı. Qulın bïeniñ «alğaş qulındağan bïe) qımızın «qısıraqtıñ qımızı» deýdi. Jas bïeniñ süti bolğandıqtan bul birneşe qulındağan bïeniñ qımızınan qwatı da joğarı boladı. Burınğı qımızdıñ üstine sawmal qosılsa onı «tünemel qımız» deýdi.
Mol qordıñ üstine süt qışqılı arnawlı torsıqta saqtalıp, eki täwlik sapırılğan, piswi jetilgen qımız. Tünemel qımız asıqpaý otırıp, uzaq mäjilis-mäslïxattarda işwge dayaralanadı. Onıñ qızdıratın küşi boladı. Sondıqtan onı köbinese qurt, maý, irimşikpen işken. Osığan oraý Abaýdıñ:
Osı qımız qazaqqa,
Maqtanıñ ba, asıñ ba?
Qımızdı basar artınan,
Et dayar ma qasıñda, – deýtin öleñi de bar.
Birneşe kün saqtalıp, baptalğan qorğa üstemelep sawmal qosılsa, ol «qorabalı qımız» dep ataladı.
Nawqas adamdarğa arnaýı tosap qımız jasalğan. Sabadağı qımızğa qoýdıñ jas etin salıp, küni boýı pisip, aqsöñke et qaldığı alınğannan keýin nawqasqa işkizgen.
Därilik şöpter qosıp aşıtw arqılı da qımızdıñ emdik qasïetin baýıtıp otırğan. Mısalı, şırğanaq qosılıp aşıtılğanı – Şırğanaq qımız dep atalğan. (Waq, domalaq kelgen sarğış jemisimen öte qundı därilik maý alınatın tikenekti buta: «oblepïxa( qazaq tiliniñ tüsindirme sözdiginen).
Biz bul jerde qımızdıñ köpke tanımal negizgi türlerin ğana atap öttik. Al qazaq étnografïyasına tän jazba derekterde qımızdıñ budan özge otızğa jwıq türleri bar deýdi zerttewşiler. (s.Qalïev, A.Esjanov. Étnopedagogïka, № 25006j).
Istalmağan, kütimsiz ıdısta nemese mezgilinde qotarılmağan köp turıp qalğan qımız öziniñ jaqsı qasïetin joýıp buzıladı. Ondaýdı «aýnımal», «aýnığan» nemese «tatıp ketken», «tatımal» deýdi.
Kirpïyaz, asa sezimtal xalqımızdıñ arasında erekşe däm sezgiş qasïetimen daralanğan adamdar bolğan deýdi biletinder. Ondaý bitimdi jandardı «jerwik» dep atap, aýrıqşa qadirlep, astı üstine tüsip jik japar boladı eken. Onıñ özindik sırı da joq emes. İlgeride sondaý qasïetti ïelengen bir kisi el aralap kele jatıp bir ataqtı baýdıñ üýine tüstenedi. Sirä, üý ïesi alıs saparğa attanıp ketse kerek. Adwın bäýbişe äp sätte qonaqtı kütip alwdıñ qamına kirisedi. Şaý qoýılıp, dastarxanğa tağam keledi. Mal soýılıp, jelige bïe baýlanadı. Bir ğajabı älgi jolawşı şaýdı bir urttap, äri ısırıp qoya saladı. Asta tök tağamdardan da när sızbaýdı. Kütwşi jigitter añ tañ, qanşa bäýek bolsa da qonaq asqa qaýta qol sozbaýdı. Ne kerek jolawşı sol küýinde attanıp ketedi. Bäýbişe amalsızdan baýğa şabarman jiberedi. Qoýşı, äýtewir oqïğanıñ qısqası älgi baý basqa balasınıñ qolındağı jaýlawdan şeşesin aldırıp, älgi jumbaq jaýdıñ sebebin suraýdı. Sonda şeşesi sonaw jıldarğı balalıq şağında öz äkesiniñ osı bulaq basında mal toğıtqanın esine aladı. Mine, keremet! Sol eski zamandağı şomıldırğan qoýdıñ şwaş dämin sezgen ğoý sabazıñ dep, käri keýwana oýın topşılaýdı. Ne kerek bu ğajapqa közi jetken baý odan da joğarı şatqaldağı mal ayağı baspağan şuraýlı şalğınğa üý tiktirip, älgi jerwik jolawşını qaýta şaqırıp, qonaqası berip, at – şapan aýıbın qosa beripti deýdi. Mundaý jaýdı añızğa balasaq ta «añız tübi şındıqqa ulasadı».
Qımızdıñ baptalıp kütilwi de ülken jumıstı talap etedi. Ol negizinen jılqı terisinen, emen, arşa sïyaqtı ağaştan jasalğan ıdıstarda daýındaladı. Teriden jasalğan ıdıstıñ ülkeni saba, kişisin mes, torsıq dep ataýdı. Ol arşa, tobılğımen, qaýıñ qabığımen jïi-jïi ıstalıp, maýlanıp otıradı. Sabadağı qımızğa jılqınıñ şïki qazısın salıp köp pisilgen qımız qwatı küşeýip sapası artadı, aşı dämi de azaya tüsedi. Köp pisilip, aşı dämi ketken qımızdı «öltirilgen qımız» deýdi. Bul öte jaqsı degen uğımdı bildirse kerek. Qımızdıñ dertke, äsirese kewde awrwına (twberkwlez) emdik qasïeti öte zor. Orıstıñ ulı jazwşısı L.N.Tolstoý munı joğarı bağalap, bïe baýlatıp, qımız sawdıırp işken degen derekter bar. Qazaq xalqınıñ jüz jıl jasağan ulı aqını M.Jumabaev atamız:
Üýirilgen qışqıl tätti, sarı qımız,
Awrwğa – em, sawğa – qawat, däri qımız, – dep jırlağan.
Qımız äri swsın, äri tağam, dertke şïpa, janğa qwat. Däwletti adamdar qımızdı jazda da, qısta da üzbeý işip otırğan. Qımızdı pisken, sapırğan saýın xoş ïisi artıp, täbetiñiz aşıla tüsedi.
Keý jağdaýda awıl üýdiñ äl-awqatı jelige baýlanğan bïe sanı men şañırağındağı saba arqılı ölşenedi, yağnï swsın men azıq rölin birdeý atqaratın qımızdıñ ağarğannıñ mol bolwı molşılıqtıñ toqşılıqtıñ belgisi sanaladı.
Qımız ıdıstarı da bölek ustalıp, onı qımız şara, qımız ayaq, qımız ojaw dep qasterlep ataýdı.
Bïe ağıtılar aldında soñğı qımızdı awıl adamdarın şaqırıp batasın alatın xalıqtıq jaqsı dästür bar.
Munı «sirge jïyar» deýdi.
Bul qımız eldiñ şïpalı swsını, azığı ğana emes, maqtanışı men saltanatı da bolğan. Burınğı zamandar da ötken as, toý, xan saýlawlarında arnaýı aparatın sıý-sïyapat, mırzalıqtıñ da belgisi osı qımız. Buğan kelgen mırzalar men baýlardıñ, jaqsılardıñ qaý därejede kelgeni osı qımız ben soýıs mölşerimen eseptelgen. 1860 jılı Ulıtawda Bağanalı Naýman eliniñ belgili azamatı Erden Sandıbaýulına as berilgende oğan mıñ saba qımız äkelingen. (S.Şarïpov. Eki tomdıq şığarmalar jïnağı . 2-tom. 196-bet. 1982 j).
Sodan är sabanı şamamen 100-150 lïtrden eseptegenniñ özinde 150000 lïtr qımız quýılğan.
Mırzabaý Omar


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda Poloniya ve İspaniyadan ketirilgen 15-ten ziyade tonna meyva yoq etildi. Bu aqta Rosselhoznadzor (Rusiye köy hocalığı nezareti) Qırım idaresi bildire.
«Qırım cumhuriyeti boyunca İçki işler nazirligi ve Qırım cumhuriyeti Topraq ve fitosanitar nezareti boyunca hızmetiniñ hadimlerinen beraberlikte keçirilgen reyd neticesinde Rosselhoznadzor devlet teftişçileri 15 tonna poloniya almaları, 156 kilogramm İspaniya portaqalını meydanğa çıqardı», – dep aytıla müessiseniñ beyanatında.
Teşkerüv neticesinde, mahsulat italcısı Aq Rusiye olğanı belgilendi. Müessisede qayd etkenlerine köre, meyva yarımadağa «qanunsız yolnen» ketirildi.
«İdare qararınen, meyva büyük tehnika vastasınen Aqmescit poligonında kömme usulınen yoq etildi», – dep qayd ettiler Rosselhoznadzor idaresinde.
Şimdiki vaqıtta müessisede yasaq etilgen mahsulatnıñ ketirilüv yollarınıñ logistikasını belgilemege tırışalar.
Rusiyede ve Qırımda, evel Moskvağa qarşı, onıñ Qırımnı işğal etkeni ve Ukraina şarqında basqıncılığı sebebinden, sanktsiyalar kirsetken devletlerden aşayt mahsulatı ve köy hocalığı mahsulatınıñ italine sıñırlanma kirsetildi.
2015 senesi avgust 6-dan başlap, Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ emrine esaslanıp, qanunsız mahsulatnı, evel yapılğanı kibi teslim eticige qaytarmağa degil de, yoq etmege başladılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rosselhoznadzor Qırımğa ukrain mahsulatını oktâbr 1-ne qadar ketirmege yasaq olğanı aqqında bildirdi.
Bunı Rosselhoznadzornıñ matbuat hızmeti bildire.
«2014 senesi oktâbr 1-ne qadar Ukrainanıñ mahsus organınıñ musaadesi olğan ve «Rosselhoznadzor» nezareti altındaki mahsulatınıñ ketirüvi yasaq etile»,– denile beyanatta.
İşbu qararnı hocalıq subyektlerniñ muracaatı ve aşayt malı qıtlığınıñ ögüni almaq içün qabul etildi.
Mında şunı da qayd ettiler ki, ketirilgen mahsulattan yalıñız Qırım ve Aqyar faydalınmalı.


text:
Odessa vilâyeti devlet idaresiniñ sabıq yolbaşçısı Miheil Saakaşvili noyabr 11 künü «yañı keniş siyasiy küçni» meydanğa ketirgeni aqqında ilân etti, onıñ maqsadı Ukrainada vaqıtından evel saylâvlar keçirmektir. Bunı Radio Svoboda bildire.
«İstifağa ketken soñ, men dostlarımnen çoq qonuştım. Aytmağa istegenim, biz yañı keniş siyasiy firqanı meydanğa ketiremiz, yañı küçler platformasını. Bizim maqsadımız – şimdiki siyasiy ziyallılarnı, asılında ise cematımıznıñ çöplügi ve kirli bazarcılar olğan o toplumnı deniştirmek, olar Yuqarı Şura, Nazirler Şurası ve Ukrainanıñ bütün ükümetini kontrol eteler. Maqsadımız eñ qısqa zamanda nevbetten tış parlamenr saylâvlarını keçirmege», – dedi Saakaşvili matbuat konferentsiyası devamında.
Onıñ aqytqanına köre, yañı siyasiy küçke Yuqarı Radada bir müddetten çoq bulnğan ya da icra akimiyetinde eki-üç yıldan ziyade vazifede bulunğan, ya da büyük iş adamı olğan iç kimse qabul etilmeycek.
«Biz iş adamlarına qol tutacamız, amma olarnı siyasetke yibermeycemiz», – dedi Saakaşvili.
Miheil Saakaşvili noyabr 7 künü istifağa ketecegi aqqında ilân etti. Böyle qararınıñ sebebi – vilâyette olğan habarcılıq olğanını ayta.
Noyabr 9 künü Ukraina Nazirler Şurası Saakaşviliniñ Odessa VDİ yolbaşçısı vazifeden boşatılmasını uyğnalştırdı.
Ukraina Prezidenti Petro Poroşenko Odessa vilâyetiniñ devlet idare yolbaşçısı vazifesinden Miheil Saakaşvili boşatılğanı aqqında emirini imzaladı. Diger emirinen Poroşenko Saakaşvilini Ukraina prezidentiniñ serbest mesleatçısı vazifesinden boşattı.
Poroşenko Saakaşviliniñ qararını izaatlap «o siyasiy kampaniya başlatacaq olğanını» ayttı.


text:
Bunı Poloniya gümrük hızmeti memleketniñ maliye nazirligi saytında bildire.
Narkotiklerni 300 qara çuvalğa tolurıp, furgon tabanında saqladılar.
Soñki yedi yıl devamında Poloniya gümrükhanesi ilk sefer böyle büyük bir miqdarda geroinni tapa. Taqiqat alıp barıla. Politsiya tahminlerine köre, tapılğan geroinniñ fiyatı 10 million dollarnı teşkil etmesi mümkün.
Poloniya gümrük hızmetiniñ yolbaşçısı Yatsek Kapitsa jurnalistlerge bergen malümatqa köre, narkotikler tapılmasa edi, Poloniya şeerleriniñ soqaqlarında geroinniñ 600 biñ dozası tarqatılacaq edi.


text:
Cuma künü, iyül 3-de, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov Kiyevde İnsan aqları boyunca Avropa Şurasınıñ komissarı Nils Muižnieks ile körüşüvni keçirdi.
Çubarovnıñ aytqanı kibi, olar yarımadada yaşağan qırımtatarlarnıñ vaziyetini, aqlarına riayet etilmesini ve Qırımda halqara uquq qoruyıcılarnıñ çalışuv imkâniyetini muzakere ettiler.
Avropa Şurasınıñ komissarı Nils Muižnieks aprelde daa bir kere işğal etilgen Qırımğa barmaq niyeti aqqında bildirgen edi.
2014 senesi sentâbr ayında Nils Muižnieks, Qırım ziyaretinden soñ, yarımadada milliy azlıqlarğa, matbuat vastaları ve uquq qoruyıcılarğa basqı etilgeni aqta bildirgen edi.
Bu aqta bir sıra halqara teşkilâtlarnıñ azaları ep bildirmektedir, amma Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bu bildirüvlerni abartılğan dep tanıy.


text:
İşğal altındaki Aqyardaki Hrustalev soqağınıñ sakinleri narazılıq aktsiyasını keçirip, Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ (FSB) hadimleri içün qurulacaq ev meydançığınıñ yolunı qapattılar. Bunı Qırım.Aqiqat mühbiri bildire.
Ev qurucılığı aqqında 2015 senesi dekabr ayında belli oldı. Ev qurulacaq yer cemaat ile muzakere etilmedi. Bundan evel bu yerde bala meydançığını qurmağa planlaştırıla edi, dep bildirdi mühbir.
Sakinler bildirgenine köre, qurucılıq meydançığı çoq qatlı evlerniñ yanındaki topraqnıñ bir qısmını aldı.
Sakinlerniñ aytqanına köre, soqaqtan raat ve telükesiz keçmek imkânsız, tar yolda er daim qurucılıq tehnikası bar.
Oktâbr 26-da piket başlağan soñ politsiya hadimleri keldi. Qurucılıq malzemeleri tolu bir qaç yük maşinası aylanıp ketmege mecbur oldı.
Moskva tayin etken Aqyar akimiyeti vaziyetni izaatlamay.
Kreml kontrol etken işğal etilgen Qırım parlamenti sentâbr 21-de devlet ya da belediye mülkine ait köy hocalığı topraqlarınıñ satılması ve kirağa berilmesiniñ toqtatılmasını lâğu etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.