text:
Qırımda endi bayağı mesele peyda oldı, olarnıñ miqyası ileride artacaq.
Bunı From-UA internet neşirine Ukrainanıñ birinci prezidenti Leonid Kravçuk bildirdi.
«Rusiye Qırımda idare etip olamaz. Alem Qırım tanılmağan topraq olğanı içün anda barmaycaq. Turizm qapatılır. Rusiye anda oyun evlerini açmağa ya da faişelikni teklif etermi? İnsanlarnı ürmet etmek kerek», – dedi Kravçuk.
Siyasetçi Qırım Rusiyeniñ tarihiy toprağı olğanı aqqında fikirlerni de izaatladı.
«Yalandır, Qırım tek 1783 senesi Rusiyeli oldı, evelden ise Moskva çarlığı edi. Eger de öyle fikir yürsetsek, Türkiye «bu bizim tarihiy toprağımızdır» dep aytır. Qırımtatarlar «biz bu topraqnıñ tamır halqımız, siz ise mında sürip keldiñiz» dese, ne olur? Halq rey berdi, mustaqillikni ber degen laf – aldavdır»,– dedi Kravçuk.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ bunı tanımadı.


c: text/html

text:
İyünniñ 18-nde Odesa limanına eki NATO gemisi kirdi. Büyük Britaniya ADQ-niñ «Defender» eskadron mina taşıyıcısı (HMS Defender, D36) ve Felemenk ADQ-niñ «Evertsen» Ava mudafaası fregatı (HNLMS Evertsen, ili Zr.Ms. Evertsen, F805), dep haber ete Azatlıq Radiosı.
İyünniñ 14-nde olar Qara deñizge kirdi ve evel kelip çıqqan Amerika gemisine qoşuldı.
«Bölgedeki ortaqlarımıznen: Ukraina, Romaniya ve Gürcistan ile qarşılıqlı işbirlikni tasdıqlağan arbiy-deñiz ameliyatlarında iştirak etmek içün Qara deñizge ketip HNLMS Evertsen beraber Bosfornı keçtik», – dep haber ettiler o zaman HMS Defender-niñ resmiy Twitter saifesinde.
Rusiye de öz nevbetinde adetince deral Qara deñiz flotunıñ quvetleri ve vastaları NOTO memleketleriniñ eki gemisiniñ «areketlerini nezaret etip başlağanını» bildirdi.
Aynı böyle bildirüvni Rusiyeniñ Mudafaa nazirligi iyünniñ 11-nde Qara deñizge ABD ADQ «Labun» eskadron mina taşıyıcısı kirgende yaptı.
Rusiye er zaman Qara deñiz bölgesinden olmağan memleketlerniñ, hususan NATO azaları olğanlarnıñ gemileriniñ Qara deñizge ziyaretlerine qatiyen qarşı çıqa. Böyle munasebet 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ keskin şekilde arttı.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hıdırlez bayramı her yıl aynı tartışuvlarğa yol aça. Bu sıcaq müzakereler anâneviy sürette eki husus etrafında alıp barıla: diniy ve ahlâqiy. Farqlı içtimaiy gruppalarnıñ vekilleri, umumen, Hıdırlezniñ İslâm qaideleri ve miliy adetler arasındaki yeri ile maneviy ve ahlaqiy degerliklerniñ qorçalanması kibi mevzular etrafında öz fikirlerni beyan ete ediler. Bazen tartışqan taraflar qızışıp, qarşılıqlı haqaretlerge yol bere ediler. Lâkin bu sene meydanğa meseleniñ siyasiy ciyetide çıqtı.
Qırım’niñ işğalinden soñra olıp keçken Qurultay’da alinğan kararğa binaen tanılmağan yerli hükümetke qırımtatar vekillerniñ teklif ve tayin etilmesi Hıdırlez haqqında alıp barılğan tartışuvlarğa yañı hususnı qoştı. Milliy Meclis’niñ soñki toplaşuvında bayramnıñ qayd etilip etilmemesi sualiniñ müzakeresi qırımtatar halqı içinde de ciddiy fikir ayrılıqlarına sebep oldı. Ukrayina milletvekili ve qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemiloğlu bu yıl Hıdırlez’niñ qayd etilmesine qarşı çıqmış olsa da Milliy Meclis azalarınıñ yarısından ziyadesi aksi qararğa qol tuttı.
Qısqaca añlatılacaq olsa, Hıdırlez’nin ötkerilmesine qol tutqanlarnıñ fikirince, qırımtatarları butün zorluqlarğa baqmadan milliy adetlerden vazgeçmegenlerni, öz tirilik ve birlikni kösterip, ana-vatan topraqlarda kimseden qorqmağanlarını numayış etmeliler. Bayramnıñ qayd etilmesine qarşı çıqqanlar ise, işğal zamanında böyle bayramlarnıñ yersiz olğanını, böyle kergin vaziyette düşman küçlerniñ provokatsiyalarnı teşkil ete bileceklerini ve tanılmağan yerli hükümetniñ bayram tedbirlerini öz siyasi maqsatlar içün qullanacağını ifade eteler.
Qırımtatar Milliy Hareketi’niñ içindeki demokratik mühitke büyük ehemmiyet bergen Mustafa Cemiloğlu Meclis qararına qarşı çıqmadı ve tenqit bile etmedi, gazeracılarnıñ suallerine cevap bergende bu mevzuda tek şahsiy fikir ve argümentlerini bildirdi. Mustafa ağanı tanığanlar bileler, o öz keskin tenqitlerni ve sert ifadelerni Milliy Hareket, Qurultay ve Milliy Meclis tışında alınğan qarar ve yapılğan faaliyetler haqqında seslendire. Vasfi Abduraimov, Edip Gafarov, Lentun Bezaziyev ve Enver Abduraimov kibi siyasetçilernen bağlı hadiseler bunıñ eñ isabetlimisalidir.
Bu sebepten Mustafa Cemiloğlu bu vaqıtqacek şimdiki ve evvelki hükümetlerge Qurultay’nıñ qararınen tayin etilgen namzetler haqqında hiç bir sürette bir de bir sert laflar sarfetmedi. Lâkin buña baqmadan, demokratik prensiplerge kösterilgen böyle hürmet ve ehemmiyet halqnıñ içinde, teessüf ki, ekseriyetnen köz etilmey. Hususan, soñki zamanlarda içtimayi ağlarda adiy qullanıcılar yapqan aqıl almaz ağır haqaretlerni sıq sıq rastketirmek mümkün. Milliy idare müessiselerinde ve qırımtatar halq vekilleri arasında olğan tartışuv ve fikir ayrılıqları ne qadar teren, farqlı nufuz gruppalarnıñ öz aralarındaki reqabeti ne qadar sert ve keskin olsa da, bu ceryanlar ve neticeleri ekseriyetnen teşkilâtlarnıñ içinde qala.
Qırım’nıñ işğalinden soñra yarımadamızda peyda olğan yañı şarait qırımtatar milliy idare müessiselerniñ faaliyetine radikal sürette tesir etip, yañı taktik usullarnı işlep çıqarmağa mecbur etti. Qurultay ve Meclis’niñ içindeki «gogercinler»niñ sayısı «şahinler»den ziyade çıqıp, tanılmağan hükümetke qarşı milliy siyasetniñ eppeyi yumşaq olmasına ve işbirlikke doğru bir qaç adımnıñ atılmasına yol açtı. Buña qarşılıq bu afta meydanğa kelgen «bayraq hadisesi» ve Milliy Meclis hadimlerine hücüm, Refat Çubarov’nıñ gece yarısı yolda toqtatılması, Mustafa Cemiloğlu’nıñ Qırım’ğa kelgende ve Kiyev’ge qaytqanda yarımadanıñ şimalindeki «sıñır»da olğan vaqıalar, “qırım cumhuriyeti yolbaşçıları”niñ biri birine zıt kelgen beyanları bu dialog ıñtıluvını yoq etip, butün konstruktif niyetlerni toqtata bilir. İşte bu yerde aqılğa şu esas sualler kele: aceba, Moskova’nıñ yüksek maqamları Qırım’da yolbaşçı olaraq tayın etken insanlarnı, olarnıñ beyan ve hareketlerni ve, umumen, mındaki siyasi ceryanları ne derecede kontrol ete bileler? Ve asıl da kontrol eteler mi eken? Yoqsa, yerli «idareci»lerde olğanı kibi olarnıñ qafaları da mı qarışıq?
Bu sebepten zemaneviy qırımtatar milliy areketniñ faal iştirakçileri, deliqanlı yaşlar ve pervasız olmağan semetdeşler Qurultay ve Meclis’niñ rehberliginde yerli işğalci hükümetniñ her bir hareketine bir de bir şekilde beñzer qarşılıq berecekleri şubhesizdir. Soñki 10 yılda «Azizler», «Kotton barı», «Balaqlavskaya soqağı» ve «Ay-Petri hücümı» kibi belli başlı vaqıalar bunı tasdiqlay. Elbette, o vaqıtta Ukrayina devlet yolbaşçılarnıñ münasebetinen şimdiki Urusya devletiniñ münasebeti qıyas etilmez. Qırımtatarlarnı her dayim tek potansiyel tehlüke olaraq körgen sabıq ukrayinli yolbaşçılar, elbette ki, «terrorist»lerge qarşı qanlı cenklerde bayağı tecrübe qazanğan urus devletinden farqlıdır. Lâkin şunı unutmamalı ki, köşege sıqıştırılıp, çaresi qalmağan ve qaçmağa yeri olmağan insannıñ, özüni qorçalamaq içün ne yapa bilecegi hiç belli olmaz.
Böyleliknen, Hıdırlez’ge öz başına bir vaqıağa olarak qıymet kesmek yerine, bunı matem kününe yaqın Mustafa Cemiloğlu’nıñ tekrar Ukrayina’dan Qırım’ğa kelmesi ve 9 mayısa’ta qayd etilecek Ğalebe bayramınen birlikte tahlil etmek daa doğru olur. Bularnıñ ketişatına kore 18 Mayıs matem tedbirlerni ve umumiy olaraq siyasi ve içtimaiy vaziyetni az-çoq tahmin etmege mümkün olur. Her yıl matem mitingi arefesinde malüm marginal gruppalar tarafından yapılğan çeşitli provokatsiyalarnı da hesaptan çıqarmamalı. Çünki bu sene olarğa ciddiy siyasi küç muvaqqat sürette berilgen olsa da özleriniñ marginal husuiyet ve mahiyetleri kene deñişmeyip, olğan yerde qalğanını körmege mümkün. Bular, hususan, yarımadanıñ içtimayi ve iqtisadiy vaziyetindeki ciddiy problemalar sebebinden vatandaşlarnıñ diqqatini başqa sûni mevzularğa çevirmek içün alet ola bilir.
Bir de bir içtimayi yahut siyasiy ceryannı tışarıdan toqtatmağa imkân olmasa, istenilgen maqsatnı ve tesirni elde etmek içün onıñ başına keçip, idaresini elge almalı, degen qaide her daim özünü küçlü ve ulu sayğan devletler tarafından işletildi. Aynı qaidenen kiçik, ama yumruq kibi toplu bir halq da ne içün faydalanmasın ki?
Qurultay ve Milli Meclis’niñ qararlarına bu noqta-i nazardan baqılğanda, bir çoq sual ve añlaşmamazlıqlar bir kereden çezilgenini körmege mümkün.
Ahmet Derviş, qırımlı közetici
«Fikir» rubrikasında bildirilgen tüşünceler müelliflerniñ noqtai nazarını bildirip, muarririyetnen aynı olmaması mümkün


text:
«MTS Ukraina» şirketiniñ Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda öz territorial idaresi yoq ve bunıñ içün Qırım abonentlerinen şirketniñ iç munasebetleri de yoq. Böyle etip, «MTS Ukraina» Aqyar akimiyetiniñ şirketke ve sanki onıñ territorial idaresine qarşı açtırğan mahkeme davası aqqında malümatqa izaat berdi.
«Şirketimizniñ Qırım territorial idaresi yoq, Qırımda çalışmaymız. Biz Qırımdan kettik, bütün donatmalarnı sattıq, territorial idaresinde çalışqan adamlarnı işten boşattıq... Trafikniñ marşrutizatsiyasını yapmaymız. Qırım abonentlernen iç munasebetimiz yoq. Donatmalarımız ve abonentlerimiz o yerde yoq», – dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa «MTS Ukraina» şirketiniñ cemaatçılıq ile bağ bölüginiñ müdiri Viktoriya Ruban.
Rusiyege boysunğan Aqyar arbitraj mahkemesiniñ saytında Aqyar mal ve topraq munasebetleri boyunca bölügi «MTS Ukraina» ve ukrain şirketiniñ Qırım territorial idaresine qarşı doquz mahkeme davasını açtırğanı aqqında malümat yerleşe. Memurlarnıñ fikrince, operator donatmalar içün meydançıqlarnıñ kirası içün para borcunı tölemedi ve 2015 senesi yanvar-sentâbr ayları devamında olarnı qanunsız qullana edi.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ bütün ukrain bağ operatorları yarımadanı terk etti. 2014 senesi avgust ayından başlap, MTS şirketiniñ bölügi olğan «MTS Ukraina» bağı Qırım territoriyasında işini bütünley toqtadı. Şirket yarımadada rusiyeli «K-Telekom» işini başlağan soñ yavaş-yavaş öz ağlarını söndürmege başladı.
Bundan soñ «MTS Ukraina» Qırım abonentlerine «K-Telekom» ağına bir taraflı tehnikiy rouming esasında hızmetlerini yañıdan taqdim etmege başladı. 2014 senesi oktâbr ayınıñ soñunda «MTS Ukraina» şirketinde Qırımda idare ve eki filial qapatması aqqında bildirdiler. Bundan da ğayrı, şirket Qırımdaki malını 17,7 million evro fiyatınen eki şahsiy yatırımcığa sattı, olarnıñ adları bildirilmey.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi «Qırım» Fondu» Hayriye teşkilâtınıñ mal-mülkini, şu cümleden Meclisniñ Aqmescitteki binasını, bir de bir diger strukturağa bermek teşebbüsine qoltutmay.
Böyle etip Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Qırımnıñ Rusiye akimiyetiniñ fondnıñ tevqif etilgen mal-mülkini Qırım musulmanları Diniy idaresine bermek teşebbüsini Qırım.Aqiqatqa izaatladı.
«Bizler «Qırım» Fonduna» qarşı açılğan işniñ «fevral 26 işi» ve «mayıs 3 işi» kibi sebepsiz olğanını tüşünemiz, fondnıñ mal-mülkini tevqif etüv qanunsız, para cezaları ise adaletsiz olğanını aytamız. Bu sebepten, tabiiy ki, bunıñ kibi teşebbüslerge menfiy yanaşamız», – dedi o.
Celâl Qırım Müftiyatı fond mal-mülkini nasıl etip qullanacağını tahmin etmedi.
«Qırım Müftisi aqıllı adam, amma belli şaraitlerniñ basqısı altında buluna. Böyle bir şey olsa (mal-mülk Müftiyatqa berilse – muar.), o, bunı fayda ketirmek içün qullanır», – dedi o.
«Qırım» Fondunıñ» baş müdiri Riza Şevkiyev Qırımnıñ şimdiki akimiyetiniñ tevqif etilgen fondnıñ mal-mülkini, şu cümleden Aqmescitteki Meclis binasını Qırım musulmanları Diniy idaresine bermek teşebbüsini talaf dep adladı.
Milletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grujdanlarnıñ işleri boyunca Devlet komitetiniñ reisi Zaur Smirnov dedi ki, «Qırım» Fondu» Hayriye teşkilâtınıñ mal-mülki Qırım musulmanları Diniy idaresine berilmek kerek. Bu teşebbüs Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksönovğa da seslendirildi.


text:
Ukrain rejissörı Ahtem Seitablayev İvan Frankonıñ eseri esasında «Zahar Berkut» adlı film çıqarmaq niyetinde. Bu aqta o mayısnın 16-da Kyivde «Başqasınıñ duası» («Çujaya molitva») filminiñ kösterüvi esnasında ikâye etti.
«Men rejisssör sıfatında prodüserlenen beraber Goskinodaki pitchingte iştirak etip, İvan Frankonıñ «Zahar Berkut» adlı eseri esasındaki proyekt içün yuqarı ball qazandıq. Bu yıl production aldı, lokatsiya saylâvınen oğraşılacağı, urbalarnıñ tikilecegi, casting keçirilecegi hususlarında añlaştıq», – dep ikâye etti Seitablayev.
Ahtem Seitablayev 1944 senesi qırımtatarlarınıñ sürgüni aqqındaki «Haytarma» filminiñ rejissörı ola. 18 mayısqa onıñ, Ekinci cian cenki yıllarında ölümden 88 eudiy balasını qurtarğan qırımtatarı Saide Arifova aqqındaki «Başqasınıñ duası» («Çujaya molitva») filminiñ premyerası keçirilmesi planlaştırıla.


text:
Sentâbr 11-inde Avropa İnsan aqları mahkemesinde Rusiye ilhaq etken Qırımda qanun bozmaları aqqında şikâyet boyunca diñlevler keçti.
Avropa İnsan aqları mahkemesinde, bu davanıñ teşebbüsçisi olğan Ukrainanı, Avropa İnsan aqları mahkemesi işleri boyunca vekâletli İvan Lişçin temsil ete edi. O, hususan, "Qırımda ukrainler siyasiy ve diniy sebepler ile taqip etilgenini" ayrıca ayttı. Taqibatqa eñ çoq oğrağan gruppalar dep, o, etnik ukrainlerni ve qırımtatarlarnı ayttı.
"Rusiye aselet siyasiy taqibat kampaniyasını keçire, onıñ maqsadı – er türlü tirenüvni yoq etmektir", – yaza Lişçinniñ sözlerinden Ukrinform.
Adliye naziriniñ muavini olğan Mihail Galperin temsil etken Rusiye tarafı, Kyivniñ Avropa İnsan aqları mahkemesine şikâyetinde "siyasiy sebep bar" dep öz çıqışında ayttı.
"Rusiye askerleri sadece zorbalıqqa yol bermediler, amma Qırımda tolusınen semereli nezaretni yapmadılar", - dep yaza Galperinniñ sözlerinde "TASS". O, öz nutqunda, "ordular Qırımda qanuniy şekilde olğanını" ayttı.
Galperinniñ fikrince, Qırımda referendumnı keçirmege, Ukraina partiyalarınıñ "qanda battırmaq" çağıruvları sebep oldı.
O dedi ki, Ukrainanıñ maruzasında "ciddiy qabaatlavlar toplanğan, amma kerçek tahqiqat ve deliller yoq".
Çarşenbe künü, sentâbr 11-inde, Avropa İnsan aqları mahkemesiniñ Büyük palatası, "Rusiyege qarşı Ukraina (Qırım)" davası boyunca diñlevlerni açtı.
2018 senesi avgust 10-unda Ukraina, Kremlniñ ukrain mabüslerine dair devletlerara şikâyetnen Avropa İnsan aqları mahkemesine muracaat etti.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerinde cumaertesine keçer gecesi Ukrainanıñ Baş konsullığına ücüm etildi, dep bildirdi yerli Qanun çıqarıcı meclisniñ deputatı Yekaterina Stenâkina Twitter saifesinde.
«Rostovda belgisiz şahıslar Ukraina baş konsullığına ücüm ettiler. Mence, provokatorlar. Rostov vilâyetinde Ukraina vatandaşları pek çoq. Bir şeyge baqmadan, Rostov Ukraina baş konsullığına ücüm etkenler qanunğa köre cezalanmalı. Rusiyede mahkemesiz ceza berilmez», – dep yazdı deputat.
«Gorodskoy reporter» yerli neşiriniñ bildirgenine köre, diplomatik missiyanıñ binasına yımırta ve zelenkanı attılar. Rostov politsiyasınıñ malümatına köre, tahminen yüz kişi ücüm etti, ve olarnı yaqalamadılar.
Rostov vilâyetiniñ İçki işler nazirligi baş idaresiniñ matbuat hızmeti bildire ki, binağa yımırta, maden şeyler, zelenka tolu şişeler atıldı.
«Nizamnı bozğanlar saqlandılar. Olarnı qıdıralar», – dep bildire matbuat hızmeti.
Rostov-na-Donu şeerindeki Ukraina konsulı Aleksandr Kovtun RİA «Novosti» agentligine bildirdi ki, vaqia iyün 13-te gece saat birlerde olıp keçti.
Ukraina Tış işer nazirliginiñ resmiy cevabı daa yoq.
Cumaaqşamı künü, iyün 11-de, Harkovda belgisiz şahıslar Rusiye Federatsiyasınıñ Baş konsullığına yımırta ve boyanı attılar.


text:
Ankara Mamak
Ankara, Ankara Boyacı, Ankara Duvar Şap Ustası, Ankara Duvar Ustası, Ankara Mamak, Ankara Sincan, Beypazarı Ankara, Haymana Tadilat Dekorasyon, Keçiören Alçı Ustası, Keçiören Alçıpan Ustası, Keçiören Kartonpiyer Ustası, Şereflikoçhisar Tadilat Dekorasyon Profili Görüntüle 05541303041 Ankara, ankara alçı, Ankara Alçıpan Asma Tavan, Ankara Mamak, Ankara Pursaklar, Ankara Yenimahalle, Çankaya Alçı Ustası, Çankaya Alçıpan Ustası, Çankaya Boyacı Ustası, Çankaya Fayans Ustası, Keçiören Alçıpan Ustası Profili Görüntüle 5061399524


text:
Lümyer qardaşları
Lümyer (frenkçe Lumière) qardaşları, Ogüst Mari Lui Nikolâ Lümyer (frenkçe Auguste Louis Marie Nicholas Lumière; 1862 oktâbr 19, Bezanson - 1954 aprel 10, Lion) ile Lui Jan Lümyer (frenkçe Louis Jean Lumière; 1864 oktâbr 5, Bezanson - 1948 iyül 6, Bandol) - kinematografnıñ icatçıları.
TercimeialDeñiştir
Lümyer qardaşları Frenkistannıñ Bezanson şeerinde Klod-Antuan (frenkçe Claude-Antoine; 1840-1911) ve Janna-Jozefin (frenkçe Jeanna-Josephine) qorantasında dünyaga keldi. Olarnıñ qorantasında daa üç qız (frenkçe Jeanna, Juliette, France) ile bir oğul (frenkçe Edouard) olğan. 1870 senesi Lümyer qorantası balaban sanayı merkezine olğan Lion şeerine köçip keldi. Ekisi qardaş la Martiniere litseyinde oqudı. 1879 senesi Ogüst ve 1880 senesi Lui oquvını bitirgen soñ, babanıñ fotograf firmasında çalıştı. Babanıñ firmasında işlegende, Lui "Kök plastina" (frenkçe Etiquettes bleues) adlı fotoplastinkanı icat etken. Qoranta biznesi muvafaqiyetli olğan ve Klod-Antuan Lümyer, çalışmağan şlâpa fabrikasını satqan soñ, "kök" fotoplastinkalarnıñ istisalı teşkil etken. Vaqtınen Ogüst ile Lui qoranta fabrikasını idare etip başladı. Fabrika Lümyer qardaşlarınıñ yolbaşcılığınen inkişaf etken, imalatı artqan (foto kâgıtı çıqarılıp başladı) ve fabrika malları türlü memleketlerge satılğan. 1894 senesi fabrikada 300 işçi çalıştı ve 15 million fotoplastina çıqarıldı.
1883 senesi Lümyer qorantası ile Alfons Vinkler (frenkçe Alphons Winckler) qorantası aqraba olğan. Lümyer qardaşları babası dostunıñ qızlarınen evlengen: Lui ile Roz Vinkler, Ogüst ile Roznıñ aptesi Margerit. Olarnıñ qız qardaşı Jülyet Roznıñ kadâsına Jül Vinklerge çıqtı.
Kinematografnı icat etüvDeñiştir
1894 senesi Klod-Antuan Lümyer Frenkistannıñ paytahtında Paris şeerinde Tomas Edisonnıñ kinetoskopını körgen. Kinetoskop aqqında babanıñ ikâyesinen meraqlanğan Lümyer qardaşları aracınıñ yardımınen Edisonnıñ cihazını alğan ve onı tedqiq etip başladı. Kinetoskopnıñ büyük qusurları edi - köstergenlerini bir vaqıtta tek bir adam körip olğan, cihaz kontrastsız bir tasvir bergen ve 500 kilogramm çekken. Ogüst, yañı yani olarnıñ öz cihazınen birinci olıp oğraşmağa başladı, vaqıtnen Lui de oña qoşulğan. Bir yuqusız gecede Lui terzi maşınasınıñ toquma areketiniñ mehanizmi kibi kinolentanıñ areketiniñ mehanizmi icat etken. Kinoçıqaruvnıñ apparatı şeffaf tseluloidli esasnen yarıqduyğulı çıtanı toldurğan. Bu 35-mm çıta bir taraftan perforatsıâ adlı tögerek aralıqlarnı olğan. Obyektiv yarıqduyğulı çıtanıñ üstunda tasvirni fokuslağan. Bir kadr çıqarğan soñ, fotosürgüniñ vazifesi qılğan obtürator adlı aylandırğan yarımdaire ekran yarıqnıñ aqımını qapattı. Obtürator kadr penceresini qapatqanda, sıçrama mehanizmi bir kadr aldğa çıtanı areket etken.Obtürator kadr penceresini açğanda, nevbetteki kadrnı çıqaruv eylegen. Sıçrama mehanizmi krivoşıp kibi işlegen "greyfer" adlı mahsus rıçag olğan. Obtürator aylandırğanda, rıçag mürekkep areketni eda etken. Riçagnıñ "tişi" perforatsıânıñ aralığı ilişip bir kadr aşağı çıtanı areket etken. Nevbetteki kadrnı çıqaruv eylegende, rıçag iptidaiy yerge ketken. Üstteki maqaradan aşağı maqarağa çıtanıñ avuşması,greyferniñ ve obtüratornıñ areketke ketirmesi operatornıñ sapınıñ devirmasıdan qılğan.Çıqarğan çıta kösterilgen, fiksatsiâ irintisi ile işlegen ve qurutulğan. Tapqan negativden optikiy kontakt tabı ile pozitiv kopiâsı- azır film yapılgan. Film köstermesi proektsiâ lampatınen ilâve etken kinoçıqaruv apparatı ile etilgen. Çıtanıñ artından kadr penceresiniñ artında atsetilen beki yerleştirgen. Lampatnıñ ve çıtanıñ arasında, proektsiâ lampatınıñ yarıqnıñ aqımını tertipke ketirilgen ve kadr penceresiniñ düzenli yarığı eylegen içun, buzlu camı yerleştirgen.


text:
Törkiyäneñ “Yasalma zihen strategiyäse”
Proyekt Törkiyäneñ 5 yıllıq çorda yasalma zihen êşçänleklärenä yünäleş biräçäk
Törkiyäneñ täwge “Yasalma zihen strategiyäse” iğ’lan itelde. Anı ilbaşı idaräseneñ Śifrlı transformaśiyä ofisı belän sänäğat’ häm texnologiyä ministrlığı äzerläde.
Proyekt Törkiyäneñ 5 yıllıq çorda yasalma zihen êşçänleklärenä yünäleş biräçäk. Strategiyä “İT üzänlege”ndä cämäğat’çelekkä tanıtıldı. Anda sänäğat’ häm texnologiyä ministrı Mostafa Varank bolay dip söyläde: “2025nçe yılda yasalma zihen mäydanındağı mäşğul’lekneñ kimendä 50 meñgä citüen maqsat itep quyabız. Şul säbäple kvalifikaśiyäle kadrlar äzerläw öçen bik ähämiyätle çaralar kürdek”.
Ministr äytüençä, yasalma zihen strategiyäsendä bilgelängän çaralar belän yärdämnär tağın da aktivlaşaçaq häm bu mäydanda yaña “yunikor”lar (qıymmätläre 1 milliard dollardan artıq şirkätlär) çığarılaçaq.
“Milli yasalma zihen strategiyäbezdä bez sınawçı, öyränüçe, tikşerüçe häm daimi räweştä üzen yañartuçı êkosistema buldırırğa maqsat itep quydıq,”-dip söyläde Ministr Varank.
Bäyläneşle xäbärlär
Azärbaycan häm Gruziya wäkillekläre Törkiyä parlamentında qabul itelde
Törkiyä, Azärbaycan häm Gruziya öç yaqlı tışqı êşlär komissiyası cıyılışında wäkilleklärara söyläşülär ütkärelde
Törkiyä Nigeriyädäge terror höcümen ğayepläde
Törkiyä tıışqı êşlär ministrlığı:" Höcümne kisken räweştä ğayeplibez. Nigeriya xalqı häm xökümäteneñ qayğısız urtaqlaşabız”


text:
Yaqın Şarq tedqiqleri merkeziniñ müdiri İgor Semivolosnıñ fikirince, Türkiyede ükümran Adalet ve Kalkınma Partisiniñ (AK Parti) devri soñuna kelmekte. Saylayıcılar Erdoğannıñ tış siyasetini, şu cümleden Qırım meselesine yanaşqanını begenmeyler.
Bunı ekspert Qırım.Aqiqatqa ayttı.
«Tış siyasetniñ eñ qıyın meselelerinden biri Türkiyeniñ uzun bir müddet devamında Qırım ve qırımtatarlarğa nisbeten nasıl yanaşqanınıñ belli olmağanıdır. Böylece, Erdoğannıñ siyasetine qoltutqanlardan bazıları ükümran firqağa rey bermedi», – dep ayttı Semivolos.
Yaqın Şarq tedqiqleri merkeziniñ müdiri dey ki, qırımtatar meselesi yañı parlamentte kürd meselesinen beraber er bir firqanıñ kün tertibinde olacaq.
«Ve, belli ki, Erdoğan akimiyette qalmaq içün qırımtatar meselesine başqaca yanaşmağa mecbur olacaq. Bunı iqtisadiy menfaatlarnı köz ögüne alıp nasıl al etecekler, Rusiye yönelişi ile nasıl bağ tutacaqlar, bu büyük munaqaşanıñ mevzusıdır», – dep tüşüne Semivolos.
Saylavlarnıñ ilk neticelerine köre, Türkiye prezidenti Recep Tayip Erdoğannıñ Adalet ve Kalkınma Partisi reylerniñ 40%-dan ziyadesini aldı – 550 yerli parlamentte 256 yerni qazandı. 2011 senesi ükümran firqa reylerniñ aman-aman yarısını alğan edi. AK Parti Büyük Mecliste çoqluqnı coydı.
Cumhuriyetniñ parlamentine muhalifet Halq Cumhuriyet Firqası keçti (25%), Milliy areket firqası (17%) ve Kürdlerniñ Halqlarnıñ demokratiya firqası (12,5%).
Saylayıcılarnıñ 85% rey berdi – Türkiyede qayd etilgen ve saylavlarda iştirak etmek aqqı olğan 53,7 mln insandan 37 mln.


text:
Rusiyege boysunğan Qırım ükümetiniñ Qurucılıq ve mimarcılıq nazirligi Keriçte «Qırım qapısı» abide kompozitsiyasınıñ eñ yahşı eykel kompozitsiyası (taslaq leyhası) yarışını keçirdi. Taqdim etilgen 4 taslaqlardan Moskva eykelcisiniñ işi ğalebe qazandı, bu yerde qartallarnen, Georgiy şeriti ve grifon ile Rusiye tuğrası kösterile.
Bu aqta Qırım nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
«Yarışta taqdim etilgen bütün işler yüksek professional seviyede yapıldı ve jüri azalarınıñ yüksek baalarını aldı».
Yarış ğalibi Moskva eykelcisi, professor, RAH akademigi, Rusiye Federatsiyası halq ressamcısı Salavat Şerbakovnıñ işi oldı.
Bu onıñ bu kibi Qırım yarışlarında ilk ğalebesi degil. Hususan, onıñ leyhası bu sene Aqmescitte açılğan «Nezaketli insanlar» abidesi ve sürgünlik qurbanlarına bağışlanğan memorial yapılmasında qullanıldı.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ankarada Bütündünya qırımtatar kongressinde Tış işler naziri Pavlo Klimkinniñ Türkiyege Ukraina topraq bütünligine qol tutuvı içün teşekkür sözleri aqiqaten tenqit edi. Bu aqta «Tış işler Maydanı» fondunıñ eksperti Andrey Klimenko bildire.
«Nazir tarafından diplomatik demarche olmasa da, olduqça mısqıllı çıqış oldı. O, fırsattan faydalanıp, Türkiyege daa bir kere Ukraina topraq bütünligine qol tutqanı ve işğalni tanımağanı sebebinden teşekkürlerimni bildirem, dedi. Ve birden cezalarğa keçti, olarnı kirsetmege devam etecekmiz, dep. Bundan soñ halqara cezalar aqqında söz yürütmege başladı. Türkiye ise olarğa qoşulmadı ve er vaqıt qoşulmaycağını bildire edi. Böylece, Tış işler naziri Türkiyege Ukraina ve qırımtatarlarğa qol tutqanı içün teşekkürlerini bildirip, Türkiyeniñ yapmağan şeyleri içün de minnetdarlığını qayd etti. Tenqitniñ böyle bir gizli şeklidir. Türkiye yolbaşçıları bunı yahşı añlağandırlar, dep tüşünem»«, – dedi Klimenko Qırım.Aqiqatqa.
Avgust başında Türkiye paytahtı Ankarada II Bütündünya qırımtatar kongressi keçirildi. Mında qırımtatarlarnıñ Vatanı – Qırımdaki vaziyetleri muzakere etildi. Toplaşuv devamında Kongress prezidentini sayladılar ve dünya toplulığı, qırımtatarlarğa bir sıra muracaat ve beyanname qabul etildi.


text:
Kyivde aprelniñ 22-nde faaller «İnsanlarnı degil de, tereklerni oturtıñız» aktsiyasını ötkerip, tahminen 100 terek oturttı. Olarnıñ üstüne Rusiye ve ilhaq etilgen Qırım apishanelerinde tutulğan ukrainalılarnıñ adları ile kâğıtlar asıldı.
Faal Yelena Yeviçniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, aktsiya tesadufen keçirildi.
«24 tal fidanımız bar edi. Bu simvolik bayramda – Tal bazarı kününde – tek tereklerni oturtmağa degil de, müim bir şey, misal içün, cenk esiri deñizciler aqqında hatırlatmaq kerek. Şimdi evde olmağan, apayları, anaları, balalarınıñ yanında olamağan insanlar içün pek qasevetlenemiz. Qanunsız şekilde apiske alınğanlar evge qaytqanda olarnı beklegenimizni ve olarnı terekler beklegenini körsinler isteymiz», – dep ayttı faal.
Kyiv şeer şurasınıñ deputat yardımcısı Olga Stelmah qızıl emen, yüke ve tal oturtıldı, dep bildirdi. Onıñ aytqanına köre, yañı alleyanıñ alanı 40 yüz metr kâre topraqnı ala.
Ukraina Tış işler nazirliginiñ malümatına köre, Rusiye 70-ten ziyade ukrainalını qanunsız şekilde tuta. Olarnıñ sırasına 2018 senesi noyabrniñ soñunda Qara deñiz yalısında zapt etilgen 24 ukrainalı deñizci ve Donbastaki esirler kirmey.


text:
Kremlniñ kontroli altında olğan Merkeziy rayon mahkemesiniñ oturışuvı esnasında «fevral 26 işi» figurantı Ali Asanov taraflarnıñ munaqaşalarında çıqış yapmaqtan vazgeçti. Bunı Qırım.Aqiqat muhbiri bildire.
Onıñ advokatı Edem Semedlâyev, imayesi altında olğan şahısnıñ, «prokurornıñ nutqunı köz ögüne alıp», çıqışqa daa tafslâtlı azırlanması içün oturışuvnı başqa vaqıtqa keçirilmesini istedi.
Mahkeme, mayıs 4-ke qadar teneffüsniñ ilân etilmesine dair qarar aldı.
Daa evel prokuror Dmitriy Tarannıñ «fevral 26 işi» figurantları Ali Asanov ve Mustafa Degermenci içün üç yıllıq sınama muddeti ile beş yılğa azatlıqtan şartlı olaraq marum etüv, Eskender Kantemirov, Arsen Yunusov ve Eskender Emirvaliyev içün üç yıllıq sınama muddeti ile 3,5 yılğa azatlıqtan şartlı olaraq marum etüv şeklinde cezalav istegeni bildirilgen edi.
2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radası binasınıñ divarları yanında Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq maqsadınen yapılğan mitingde iştirak etkenleri içün bir gruppa qırımtatar faaliyetçilerine qarşı mahkeme 2015 senesinde başlandı.
Daa soñra mahkeme «Fevral 26 işi»ni ekige böldi: qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoznıñ işi, davanıñ diger figurantları olğan Ali Asanov, Mustafa Degermenci, Eskender Kantemirov, Talât Yunusov, Eskender Emirvaliyev, Arsen Yunusov ve Eskender Nebiyevniñ işinden ayırıldı.
2017 senesi oktâbr 25-te Rusiye ukümeti Qırımda mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra Umerov ve Çiygoz Kyivge keldiler.


text:
Dekabrniñ 8-nde Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir işi» figurantı Server Zekiryayevniñ advokatı tarafından tahqiqatçınıñ qanunğa zıt kelgen areketlerine qarşı berilgen şikâyetni red etti.
Zekiryayevniñ advokatı Aleksey Ladinniñ Qırım.Aqiqatqa bergen izaatına köre, daa evel tahqiqatçı, onıñ advokatlar tarafından berilgen arizalarnıñ baqıluvı neticesinde alınğan qararlarnıñ kopiyalarını bermek ricasını red etip, bu vesiqalarnı resimge çıqarmaqnı da yasaq etti.
«Em Rusiyeniñ Anayasa mahkemesi, em de Yuqarı mahkeme defalarca imayeniñ talaplarını qanuniy ve tahqiqatçınıñ böyle areketlerini qanunsız tanıdılar, lâkin akem, şikâyetimiz boyunca musbet qarar çıqarmaq içün esas tapmadı», – dedi Ladin.
Daa evel Aleksey Ladin, imayesi altında bulunğan Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir işi»niñ figurantı Server Zekiryayevge qarşı yapılğan tahqiqatta qalplıq etilgenini bildirdi. Onıñ aytqanına köre, qabaatlanğan sıfatında celp etilüv aqqındaki qararda başta başqa bir adamnıñ adı yazılğan edi. Daa soñra tahqiqatçı qarardaki yapraqnı, Zekiryayevniñ soyadı yazılğan yapraqqa deñiştirdi.
Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, tsivil faaliyetçiler, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette kütleviy tintüvler yapıla.
Halqara siyasiy İslâm teşkilâtı «Hizb ut-Tahrir»niñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirüvde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. 2003 senesinde Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi «Hizb ut-Tahrir»ni, «terroristik» tanılğan 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.


text:
Avropa birligi Qırım işğalini tanımayıp, işbu mevzuda tedbirlerniñ keçirilmesine azırlıq köre.
Bunı Kommersant gazetasına Latviya çetel işler nazirliginiñ başı Edagr Rinkeviç bildirdi.
«Buzlatılğan ziddiyet» olaraq adlanılğan bir sıñırğa yaqlaştıq, menimce. Bu endi uzun zamanğa sürecek, bunı añlamaq kerek. Avropa birligi tarafından Qırımnıñ işğali ya da qoşuluvı qabul etilmeycek, bu sebepten biz bir sıra tedbirlerni keçirmege azırlanamız. Bu mevzuda keçirilecek nasıldır bir muzakereler tek Ukraina topraq bütünliginiñ ürmet etüvinden başlana bilecek», – dedi o.
2015 senesi yanvar 1-den Avropa Birligi Şurasında reislik Latviyağa keçti.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Avropa Birliginiñ Tış işler ve telükesizlik siyasetinden Yuqarı temsilcisi, Avropa komissiyasınıñ vitse-prezidenti Josep Borrell, Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov ile laf etkende Minsk añlaşmalarınıñ tam şekilde amelge keçirilmesini talap etken. Bu aqta Borrell Twitterde yazdı.
“Munaqaşamız vaqtında men Minsk añlaşmalarınıñ tam şekilde amelge keçirilmesini ve Ukrainanıñ topraq bütünliginiñ ürmet etilmesini talap etttim. Bundan ğayrı ortaq qomşulığımızda, Helsinki añlaşmalarınıñ printsiplerine köre al etilmek kerek olğan, amma öyle de al etilmegen çatışmalarnı da muzakere ettik”, – dep bildirdi AB-niñ Yuqarı temsilcisi.
Evel, Avropa Birliginiñ Tışı işler ve telükesizlik siyasetinden Yuqarı temsilcisi, Avropa komissiyasınıñ vitse-prezidenti Josep Borrell, Avropa Birligi ve Rusiye arasında munasebetler soñki on yıl içinde fenalaştı, Qırım işğal etilgen soñ ise daa ziyade muşkulleşti, dep bildirgen edi.
Fevralnıñ 2-nde, Josep Borrell Rusiyege ziyareti arfesinde Ukraina TİN başı Dmıtro Kuleba ile telefonnen laf etken edi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
İşğal etilgen Qırım ve Aqyar 2015 senesi Rusiye ealininiñ cedvelge aluvında iştirak etecek.
Bunı Rostat matbuat hızmeti bildire.
Müessiseniñ malümatına köre, yañı subyektlerde bu ketişatnı ayırı tarzda keçirmege planlaştırmaylar, çünki bücette buña para yoq.
«Bundan da ğayrı, cedvel evelden azırlanmalı, bir qaç ay evelsi degil», – qayd ettiler matbuat hızmetinde.
Ealiniñ cedvelge alınuvı 2015 senesi oktâbr 1-31 künleri keçirilecek. Rusiyeniñ subyektlerinde tahminen 1,4 mln insannı soramağa planlaştırıla.


text:
Qırımnıñ er yerinde Rusiye prezidenti Vladimir Putiniñ süreti ve «Qırım. Rusiye. Ömürlik» kibi yazılı billboardlar peyda oldı.
Rusiye başı ile levhalar binalarda ve Qırım yollarınıñ çetlerinde asılğan. Qırımlılar bunı Putinniñ Qırım ziyareti ile bağlaylar. Mında o avgust 17 künü Devlet şurası prezidiumınıñ toplaşuvını keçire.
«Bir qaç kün evelsi şeer boyunca astılar», – tarif etti Qırım.Aqiqatqa Keriç aydavcılarından biri.
Qırımda bazarertesi künü Rusiye Federatsiyasında turizm inkişafına bağışlanğan Devlet şurası prezidiumınıñ toplaşuvı keçe. Kremlniñ matbuat hızmeti bildirgeni kibi, Putin Qırımnıñ milliy cemaat teşkilâtlarınıñ temsilcileri ile körüşecektir.
Rusiye ekspertleriniñ fikrine köre, Putinniñ yarımada ziyareti vatanperverlikniñ arttırılmasına yol berip, dünyağa Rusiye Qırım ile bağlı muzakere keçirmeycegini añlatacaqtır.


text:
Ukraina ve Rusiye ombudsmenleri Valeriya Lutkovskaya ve Tatyana Moskalkova Aqmescitteki №1 SİZOda «fevral 26» davasınıñ siyasiy mabusları Ali Asanov ve Mustafa Degermenci ile körüşti. Bunı advokat Nikolay Polozov Facebookta bildirdi.
«Ahtem Çiygoz ile körüşken soñ ombudsmenler Moskalkova ve Lutkovskaya «fevral 26» davasınıñ daa eki şahsı Ali Asanov ve Mustafa Degermenci ile körüşkenler», – dep yazdı Polozov.
Advokat qayd etti: «Birleşken Milletler işğal etilgen topraq olaraq tanığan Qırımda insan aqları saasında ilerideki işbirligi Ahtem Çiygoz, diger siyasiy mabuslarnıñ taqdirinde müsbet bir iz qaldıracağına ümüt bar».
Bundan evel Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqlarından vekâletlisi Valeriya Lutkovskaya dekabr 26-da Aqmescit SİZOsında Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz ile körüşkenini bildirgen ediler.


text:
GÖK, Dursun
-
Sayı 5 (1990): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
MERSİN'Lİ CEMAL PAŞA'NIN İKİNCİ ORDU MÜFETTİŞLİGİ
Öz PDF
-
Sayı 6 (1991): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
MERSİNLİ CEMAL PAŞA'NIN HARBİYE NAZIRLIĞI
Öz PDF
-
Sayı 14 (2002): Selçuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Dergisi / Selçuk University Faculty of Science and Letters Journal of Letters - Makaleler / Articles
TÜRKİYE'DE DEMOKRASİ FAALİYETLERİ
Öz PDF


text:
Ukraina havfsızlıq hızmeti (SBU) öz eki sabıq memurını qıdıruvğa ilân etti – Sergey Ganja ve evelleri Qırımnıñ SBU bölüginiñ başında olğan Vladimir Totskiyni.
Mütenasip malümat Ukraina İçki işler nazirliginiñ saytında berilgen.
Ukrainada Viktor Yanukoviç prezident olğan zamanda Sergey Ganja SBU milliy devletçilik qoruvı departamentiniñ yolbaşçısı edi, Vladimir Totskiy ise Qırımda SBU başı vazifesinden SBU yanında Terrorizmge qarşı merkezniñ yolbaşçısı vazifesine tayinlendi. Qırımda o, 2010 senesi marttan 2013 senesi okâtbr ayına qadar çalıştı. Totskiy 2014 senesi noyabr 5 künü ğayıp oldı.
Sabıq memurlarnı devlet hainliginde (111 madde, 1-nci qısmı) qabaatlaylar.


text:
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde dekabrniñ 13-nde qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ sıñırlav tedbiri belgilenecek oturışuv başladı, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
Şimdi 10 daqqalıq tehnik teneffüs ilân etildi.
«Al-azırda Edem Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 1-inci qısmı ve 222-nci maddesiniñ 1.1 qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene, eki madde de orta ağırlıq ola. Şimdilik, qabaatlarnıñ sebeplerini ögrenmezden, müşterim birinci gruppa saqatı ve bir sıra ağır hastalığı bar olğanına esaslanıp, yekâne qanuniy qarar tahqiqat muracaatını red etüv ve daa yengil bir ceza berilmesi olacaq, dep tüşünem, çünki SİZOda tutulması onı qısqa müddet içinde öldüre bile», – dep tüşüne «Agora» halqara aq qorçalayıcı gruppasınıñ advokatı Aleksey Ladin.
Herson vilâyetindeki Novoalekseyevka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutuldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler.


text:
Millet vekilleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarov fevral 9 künü Türkiye Tışqı işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu ile körüştüler. Körüşüvde Qırım ile bağlı meseleler muzakere etildi. Bunı fevral 10 künü Refat Çubarov Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında bildirdi.
Çubarov: «Qırımnen bağlı ve Qırım etrafındaki bütün meselelerni muzakere ettik. Ayrıca, Ukraina-Türkiye munasebetlerini qonuştıq. Tafsilâtlı şekilde qonuıştıq. Fikirlerimizni paylaştıq. Menim fikirime köre, noqta-i nazarımız biri birine uya», – dep aytı.
Keçende Ukrainanıñ Türkiyedeki elçisi Andriy Sıbiga Ankarada, Türkiyede ötkerilgende medeniy merasim çerçivesinde, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ile körüşken edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Öz muracaatında (vesiqa muarririyette mevcut) deputatlar SSCB vatandaşları devlet bir olmasına qol tuttılar, sovet başlığı ise qanunsız alda areket etip, devlet dağıtılmasına yol berdi, dep bildireler. Deputatlarnıñ vesiqasında qayd etile ki, 1991 senesi noyabrniñ 4-de SSCB Baş prokuraturasınıñ devlet telükesizligi aqqında qanunlarğa riayet etüvni nezaret etken idare Sovetler Birliginiñ prezidenti Mihail Gorbaçövğa qarşı cinaiy iş açqan edi. Lâkin ertesi künü Baş prokuratura soñki sovet reberiniñ tesiri altında bulunıp, cinaiy iş açılması aqqında qararını lâğu etti. Gorbaçövnı SSCB Anayasasına uymağan SSCB Devlet şurasını meydanğa ketirüvde qabaatlaylar. Devlet şurası Pribaltika sovet cumhuriyetleriniñ mustaqilligini tanıdı, dep haber ete «İzvestiya».
Deputatlarnıñ fikirince, bunıñ kibi cinayetler eskirmey, Gorbaçöv ise al-azırda cinaiy mesülietke çekile bile.
Muracaat teşebbüsçileri «Yedinaya Rossiya» deputatları Yevgeniy Födorov ve Anton Romanov, KPRF azaları İvan Nikitçuk ve Oleg Denisenko ve LDPR fraktsiyasınıñ vekili Mihail Degtâröv ola.


text:
Ukraina Nazirler kabineti aperelniñ 7-nde olıp keçken oturışı vaqtında qırımtatar tiliniñ inkişaf kontseptsiyasını qabul etti. Bu kün tertibiniñ ilk suallerinden biri edi.
Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri nazirligi teklif etken vesiqa leyhasında, Qırım ve Aqyar işğal etilgen soñ «qırımtatar tiline tehditler artqanı ve UNESCO-nıñ bir çoq köstergiçlerine köre vaziyeti fena olğanı» aqqında yazıla.
Qayd etilgenine köre, «bu kontseptsiyanıñ maqsadı qırımtatar tiliniñ Ukrainanıñ tamır halqlarından biriniñ tili kibi işlemesi içün şarait yaratmaq, qullanuv saalarını keñleştirmek, Ukraina vatandaşlarını etnik mensüpligine baqmadan onı ögrenmege teşviq etmek».
Ukraina baş naziri Denis Şmıgal oturış vaqtında, «qırımtatar tiliniñ inkişafı Qırımnıñ işğalden azat etüv strategiyasınıñ müim bir qısmı olğanını» ayttı.
Bu kontseptsiya leyhasını Reintegratsiya nazirligi Qırımtatar Milliy Meclisi, ihtisaslı ilmiy ve tasil müessiseler, ükümetke bağlı olmağan teşkilâtlar ve mütehassıslar (olarnıñ arasında vaqtınca işğal etilgen Qırım ve Aqyar şeerinden olğanlar da) ile beraberlikte azırladı.
Nazirlik, kontseptsiya Ukraina prezidentiniñ «Vaqtınca işğal etilgen Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ işğalden boşatıluvı ve reintegratsiyası içün yapılğan ayrı tedbirler aqqında» fermanınıñ yerine ketirilmesi içün birinci nevbette turğan çare kibi azırlanğanını bildirdi.
Yanvarniñ 27-nde Ukrainanıñ işğal etilgen topraqlarnıñ reintegratsiya meseleleri nazirligi «cemaatçılıq ile elektron mesleat» keçirmek içün qırımtatar tilini inkişaf ve populârlaştıruv kontseptsiyasınıñ leyhasını aydınlattı.
Ukraina reintegratsiya nazirligi Google LLC korporatsiyasına muracaat etip, qırımtatar tilini Google Translate servisine kirsetmege rica etti. Nazirlik Duolingoşirketine – çetel tillerini ögrenüv platformasına muracaat etip, olarnıñ servisi esasında qırımtatar tili kursını başlatmağa teklif etti.


text:
Rusiye ilhaq etken Qırımnıñ Curçi rayon hastahanesiniñ hadimlerine devlet, 2018 senesi yanvar ayı içün 3 mln rubleden (1,2 mln grn civarında) ziyade aylıq borcu toplanğan.
Qırımnıñ rusiyeli prokuraturası bir kün evel haber etkenine köre, devlet tibbiy müessiseniñ 382 hadimine para borcu bar.
«İşçilerniñ çalışma aqlarını qorumaq maqsadınen rayon prokurorı sağlıq müessisesiniñ reberine bir teklif yolladı. Onıñ közden keçirilüvi neticesinde, borç bütünley tölenip, tibbiyet hadimleriniñ aqları tiklengen», – denilmekte haberde.
2017 senesi oktâbr ayında Qırım sağlıq nazirligi yarımadada ekim yetişmegenini tanığan edi. Kreml nezareti altındaki Qırım sağlıq naziri Aleksandr Golenko ikâye etkenine köre, ilhaq etilgen Qırımnıñ tibbiy müessiselerinde 900 mütehassıs yetişmemekte.
2017 sensi dekabr ayında, Rusiye emek ve sotsial imaye nazirligi haber etkenine köre, ilhaq etilgen Qırımda olğan aylıq borcu 26 mln rubleden (12,2 mln grivna civarında) ziyade olğanını, Aqyarda ise - aman-aman 40 mln rubleni (18,8 mln grivna) teşkil etkenini bildirgen edi.


text:
Qırımda rusça yazılğan 4 biñ yañı yol işaretini tikleycekler. Bunı Qırım «Devlet şurasınıñ» reisi Vladimir Konstantinov bildirdi.
Böylece, ukrainca ve inglizce yazılğan yol işaretleriniñ yerine yazısı rusça olğan yol işaretleri tiklenilecek.
Konstantinovnıñ matbuat hızmetinde bildirdiler ki, şimdilik yalıñız rusça olmağan yol işaretleri aqqında söz yürsetile, lâkin ileride yol işaretleriniñ Rusiye standartlarına köre tiklenmesi planlaştırıla, dep yaza Krım Media.
İşaretlerni deñiştirüv tedbirlerini noyabr 21-ne qadar yekünlenecek.
Hatırlatamız, oktâbr ayında Qırım naqliyat «naziriniñ» muavini Vâçeslav Petuşenko Qırımdaki yol işaretleri Rusiye standartlarına köre tiklenilmek kerekligini aytıp, ukrainca yazılğan yol işaretler qalacağını qayd etken edi.


text:
Cumaertesi künü, oktâbr 25-te, Ukrainada nevbetten tış parlament saylavları arfesinde «sessizlik künü» keçe.
Yuqarı Rada nevbetten tış saylavlarınen bağlı bir de bir teşviqat yasaq etile. İçtimaiy tedqiqler ve cemaat fikirlerini ögrenüvlerniñ neticelerini aydınlatmaq da yasaqtır.
Cuma künü Ukraina milliy havfsızlıq ve mudafaa şurasınıñ reisi Andriy Lısenko bildirdi ki, cumaertesi ve bazar künleri adamlarnı qorquzmaq ve saylavlarnı bozmaq maqsadında bir sıra yañlış malümatlar tarqatılacaq, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Lısenko kütleviy haber vastalarını teşkerilmegen malümatlarnı tarqatmamağa ve yalıñı resmiy qaynaqlardan izaat istemege çağırdı.
Saylavlarda majoritar bölgelerde 29 firqa ve namzet qayd etildi.
Nevbetten tış parlament saylavlarını keçirmekniñ sebebi «Yevropeyskiy vıbor» parlament koalitsiyasınıñ dağıtılması oldı – iyül 24-te onıñ erkânından «Svoboda» ve «UDAR» fraktsiyalarınıñ azaları çıqtılar.
Avgust 26-da Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Yuqarı Rada vekâletlerini toqtattı ve oktâbr 26-na nevbetten tış parlament saylavlarınıñ keçirilmesini belgiledi.
Malüm olğanı kibi, aqımdaki seneniñ fevral 22-de prezident Viktor Yanukoviçniñ rejimi yoq etilgen soñ, mayıs 25-te nevbetten tış prezident saylavlarında Petro Poroşenko ğalebe qazandı, 2004 senesiniñ anayasası ğayrıdan tiklenildi ve Ukraina parlament-prezident cumhuriyetine çevirildi.


text:
İlhaq etilgen Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti itiqat serbestligini boza – bu aqta Qırım uquqimaye gruppasınıñ «Qırımda din ve itiqad serbestligi» adlı esabatında söz yürsetilmekte. Vesiqada, Rusiye ilhaq etken yarımdada 4 yıl içinde insan aqları bozıluvınen bağlı malümat taqdim etilmekte.
Qırım uquqimaye gruppasınıñ yolbaşçısı Olga Skripnik, Qırımda esasen musulmanlar ve Kyiv Patriarhatına bağlı kilsege qatnağanlar aşalanğanını qayd ete.
Qırım uquqimaye gruppasınıñ mütehassısı Oleksandr Sedov Rusiye akimiyeti ilhaq etilgen Qırımda diniy mensübiyetine köre taqipni arttırğanları aqqında ikâye ete.
İşbu taqiplerniñ esas sebebi – Qırım işğaliniñ kerçek olğanıdırOleksandr Sedov
– 2014 senesi aprel ayından 2018 senesi yanvar ayına qadar yarımadada çalışqan KHVdan, rusiyeli akimiyet beyanatlarından, rusiyeli mahkeme qararlarından, adiy vatandaşlar bergen malümatlardan yapılğan diniy esaslı taqip faktlarını topladıq. İşbu taqiplerniñ esas sebebi – Qırım işğaliniñ kerçek olğanıdır, çünki insanlar esasen ekstremizmde qabaatlana, missionerlik faaalyeti içün cezalana. «Yehova şaatları»nı cinaiy cevapkârlıqqa çekeler. Ukraina qanunında böyle sıñırlavlar yoq, tek Rusiyede bar. Qırımda Kyiv Patriarhatına bağlı provoslav kilseni köçmez mülkinden marum eteler. Taqip seviyesi ketken sayın artıp bara. Tünevin telükesizlik hadimleri Nariman Memedeminovnıñ evine tintüv yapmağa kelgen ediler. O, Rusiye ükümeti musulman faallerni taqip etkeni içün raatsız olğanı sebebinden, terroristik faaliyetnen oğraşqanında qabaatlandı.
Oleksandr Sedov, Qırımda taqiplerden qorqmağan yalıñız bir diniy teşkilât olğanını qayd ete.
– Qırımda adalet seçici olaraq qullanıla: normalar Moskva Patriarhatınıñ Rus provoslav kilsesi ve Ukrain provoslav kilsesini alâqadar etmey. Yalıñız provoslav dinini kütkenlerniñ is-duyğuları aqaretlengen vaqıtta teşkerüvler yapıla. Eger böyle formulalar başqa diniy gruppağa nisbeten qullanılğan olsa, onı kimse taqip etmey, yani men duşmanlıq meselesini közde tutam. Kerçek, Qırımnıñ rusiyeli ükümeti böyle beyanatlar yapa ve isteknen «haçlı seferlerde» iştirak ete. Krişnaitlerniñ bir yürüş yapuv teşebbüsi aman yasaqlanğan edi. Aslında, aşalavlar Rus provoslav kilsesiniñ menfaatına yapıla. Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti olarğa tabi olmağan bütün teşkilâtlarğa menfiy davrana.
Ukraina «Milliy gazeta-mecmua neşiri»niñ müdiri ve Kyiv Patriarhatı Ukrain provoslav kilsesi cemaatından biri olğan Andrey Şekun, rusiyeli memurlar bu teşkilâtnı sevmegeni aqqında hatırlata.
– İlhaqtan soñ Kyiv Patriarhatınıñ Ukrain provoslav kilsesiniñ Qırımdaki odalarını çekip alalar, Ukraina zamanında ayırılğan topraq damartılarını elge keçirmege areket eteler. Kerçekte yalıñız doquz dane parafiya çalışıp ola. Böyleliknen Rusiye bu kilselerni yoq etmege areket etip, olarnı yarımadadan sıqıp çıqarmağa istey. Anda bütün diniy merasimler ukrain tilinde ötkerile, bir de KP UPK Qırımda ilhaqnı tanımağan ve Rusiye qanunlarına köre ğayrıdan qayd yaptırmağan yekâne kilsedir. İşte, siyasiy taqipler bu sebepten yapıla.
Ukraina qıta qısmındaki Qırım musulmanları diniy idaresiniñ müftisi Ayder Rustamov, Qırımda repressiyalar esasen qırımtatarlarğa qarşı yapılğanını ayta.
Repressiya maşnası öz işini yapa. Rusiyede monarhiya qurulayataAyder Rustamov
– Yarımadada ekstremizm ve «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına qarşı küreş yapılğanını manaçıq etip, kütleviy sürette qırımtatarlar ve musulmanlar taqip etile. Yalıñız 2018 senesi yanvar ayında 25 kişi bu şekilde taqip altına tüşti. Ruslan Zeytullayev ve başqalarına nisbeten qabaatlav qararları qabul etildi. Rusiyeli ükümet aynı zamanda siyasetnen degil de, barışıqlı missioner faaliyetinen oğraşqan «Tabliğ cemaatı» islâm aqıntısını da taqip ete. Lâkin qırımtatar faktorı epbir üstünlik qazana. Rusiye telükesizlik hızmetleri ötkergen tintüv, tevqif ve saire taqipler esasen bularnen bağlı. Repressiya maşnası öz işini yapa. Bu sözni aymaqtan çekinmem amma, Rusiyede monarhiya qurulayata.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Aqmescit – Meclis reisiniñ sabıq muavini Zaur Smirnov yañı şaraitlerde memur vazifesini alğan birinci qırımtatardır. Aman-aman 5 ay evelsi o, milletlerara munasebetler ve sürgün etilgen grajdanlarnıñ meseleleri boyunca komitetiniñ reisi vazifesine keçti. İşte qarşılaşqan qıyınlıqlar, repatriantlarnıñ yerleşüvine federal bücetinden ayırılacaq sermiyalar, qırımtatarlarnıñ Rusiye pasportlarnı aluvında ne derecede faal olğanları ve Meclisnen olğan munasebetleri aqqında Zaur Smirnov Qırım.Aqiqatqa ikâye etti.
– Aman-aman 5 ay devamında siz bu vazifede bulunasıñız. Sabıq reis müessiseni nasıl alda qaldırdı?
– Sabıq reis aqqında yaramay bir şey aytmağa istemeyim. Biz er kes bilemiz, komitetniñ yekâne meselesi – parasızlıq edi. Onıñ içün, böyle vaziyette, işi sermiya vastasınen alıp barılğan müessiseni idare etmek küçtir. Onıñ içün, soñki 5-7 seneler içinde komitetniñ alı nasıl olğanını er kes bile, bu iş degil, keçiniş edi.
– Komitette yolbaşçılıq yapıp başlağanda, hadimlerni işten boşattıñızmı?
– Menden evel çalışqan iç bir hadim işten boşatılmadı.
– Olarnıñ işinen memnün ediñizmi?
– Episi tecribeli. Ekseriyeti çoq yıllar devamında Devlet komiteti sistemasında, qurucılıq saasında çalışalar. Onıñ içün olarnı işten boşatmağ acet yoq edi.
– Soñki yılları, devlet memurlarnıñ sayısı qısqartıldı, şimdi vaziyet nasıl?
– Biz hadimlerimizniñ sayısını saqladıq, em de bizge baqqan müessiselerde çalışqanlar da faaliyetini devam eteler. Em de bazı müessiselerni devlet esabına keçirmege tüşünemiz. Evelden olar hocalıq esapları esasında çalıştılar. Yani adamlar aylıq alacaqlar, ve aylıqları ötkergen tedbirlerge bağlı olmaycaq. Amma, bu da bir teşviq etici faktor edi.
– Yañı işte nasıl qıyınlıqlarnen rast keldiñiz?
– Dört buçuq ay devamında Qırımnıñ içtimaiy- iqtisadiy inkişafı boyunca federal programmasını azırladıq, oña köre, repressiyalarğa oğratılğan halqlarnıñ yerleştirilüvi ve abadanlaştıruvına 10 milliard 300 million ruble belgilendi. Programmanı azırlağanda, cumhuriyette bu soy grajdanlarnıñ, esasen qırımtatarlarnıñ, elbette, toplu yaşağan yerleri nezaret etildi. Cumhuriyet boyunca bu kibi 300 qasaba bar ve elbette, bu qısqa müddet içinde kerekli malümatnı, hususan, ev-mesken, daire nevbeti aqqında azırlamaq qıyın edi. Hadimlerimiz, mütehassıslarımız, nazirlikler yardımınen biz bu işni becerdik. Qırım meseleleri boyunca Nazirllikke yapqan işniñ neticelerni köstergen soñ, Rusiye Federatsiyasınıñ bücetinde 10 milliard ruble talap etip oldıq. Yani 2015 senesinden başlap, biz er yıl repressiyalarğa oğratılğan halqlarnıñ ihtiyaclarına bir millard eki yüz million rubleden ziyade sermiya elde etecekmiz.
– Bu sene sürgünge oğratılğan halqlarnıñ abadanlatırıluvı programmasına ne qadar para ayırıldı?
– 2014 senesi ta bir yıl evelsi ukrain bücetinden ayırılğan az-buçuq para tüşken edi. İçtimaiy meselelerge sarf etildi, esasen milliy-medeni cemiyetlerniñ ihtiyaclarını qapattıq. Onıñ içün aprel ayında bu vazifege keçken soñ, komitet Rusiye Fedratsiyasınıñ qanuunları boyunca çalıştı, biz programmanı federal bücetine köre azırladıq.
– Siz evelden aytıp keçken sermiyalarnı ilk nevbette nasıl ihtiyaclarğa sarf eteceksiz?
– Raqamlarnı seslendireyim: 5 yıl içinde programma boyunca 200 kvadrat metr ev-meskenni tapşırmağa isteymiz. Suv, gaz, elektrik ağlarnı, yollarnı qurmaq meramındamız. Elbette, içtimaiy saa – ayırı şahıslarğa yardım, evlerniñ qurucılığında yardım, içtimaiy-medeniy turmuşı, medeniy müessiselerniñ tehnikiy cietinden teminlevi, milliy mekteplerniñ qurucılığı, balalar bağçalarnıñ inşaatı ve olarnıñ teminlevi. Onıñ içün, repressiyalarğa oğratılğanlarnıñ abadanlaştıruvınen bağlı federal programması – bu devlet içinde devletti, onda cumhuriyette eda etilecek umumiy programmanıñ aksini körmek mümkün.
– Kelecek sene siz aytqan sermiya miqdarı azlaşması mümkünmi?
– Bunı tek federal ükümeti kefil ete bile, amma diger subyektlerniñ tecribesini köz ögüne alsaq, bu kibi programmalarnı eñ çoq qorçalağanlarını körermiz. Ve bu sermiyalar maqsadlarına köre sarf etilecegine ümüt bar.
– Siz mekteplerniñ qurucılığı aqqında ayttıñız. Bu mesele çerçivesinde eñ aktual suual – Aqmescitniñ Borçoqraqtaki qurulıp bitirilmegen mektep. Mektepni endi 20 yıldan berli qurıp olamaylar. Çoqusı adamlar onı sentâbrniñ 1-ne qadar onı işke tüşürirler, dep belleyler, amma bunı öyle de yapmadılar. Konkret bir müddetni belgilep olasızmı?
– Biz qurucılıqnıñ keçiktirüv sebeplerini söyledik. Bu yıl içinde mektepni bitiririk, dep tüşüngen edik, faqat, seysmologlar binanı qaviyleştirmek kerekligini qayd etiler, çünki o, pek müim bir inşaat, mektepte 1000 balanıñ oquması planlaştırıla. Biz qoşma işlerni keçirmege qarar aldıq. Biz, siyasetçiler ayırğan müddetke qulaq asmamalımız.
– Bir – eki yıldan soñ, dep aytmaq mümkünmi?
– Men ümüt etem. Sermiyalar devamlı ayırılsa, bir yıldan soñ, biz buña kelirmiz.
– Bugünki künde, ne qadar qırımtatar vatandaşı rus pasportını aldı?
– Men, diger milletlerge nisbeten, pasportlarnı alğan qırımtatarlarnıñ sayısı daa çoq olğanını ayta bilem. Bunıñ ile qırımtatarlarnıñ pragmatik olğanlarını körmek mümkün, çünki pasportlar kerek, bu siyaset degil. Pasport – ayatnıñ ayırlmaz bir parçası, qırımtatarlar onı ilk nevbette aldılar.
– Komitet yanında çalışqan cemaat qabulhanesi öz işini tolusınen becerdi, öylemi?
– Tek cemaat qabul hanesi 12 biñ pasportnı berdi, olarnıñ çoqusı aprelde teslim etildi, o vaqıt pasportlarnı berüv noqtalarnıñ ekseriyeti çalışmay edi.
– Şimdiki vaqıtta pasportnı azırlav müddeti nasıl?
– Eñ çoq 10 kün. Bizge pasportnı alğanda meselelernen qarşılaşqan daa bir adamnı rast ketirmedim.
– Bir sıra qırımtatarlar böyle meselege oğradılar: Özbekistandan qayttılar, amma, yaşamaq içün vesiqalarnı azırlamaq, qayd etilmek ya da Ukrainanıñ vatandaşlğını alıp yetiştirmediler. Olar ne yapmalı?
– Men bu meseleni keçenlerde toplaşuvda iştirak etken Meclis azalarınen muzakere ettim. Men olarğa: «Dört saat devamında toplaşuvda oturdıñız, diger meselelerni da çezmege kerek olğanını aytmadıñızmı? Şu qıymetli vaqıtnı tek aramızda olğanlarnı muzakere etmek içün sarf ettiñizmi?». Cevap olaraq aldım: «Ümüt etemiz, siz bu meseleni çezersiñiz. Sizni vekil ettik ve ilâhre». Elbette, bütün ümütler biznen, devlet hadimlerinen bağlı. 2015 senesinden başlap, cumhuriyet alğan kvotalar çalışıp başlaycaq – bu beş biñ kvota etrafında (grajdanlıqnı almaq içün. – Müel. qaydları). Amma, tek bir şeyni ayta bilem: kirişni- ya da ketişni resmiyleştirip yetiştirmegen adamlarnı mından bir kimse quvmaz, sürgün etmez. Atta, kimdir bu aqta söylese bile, adamlar Devlet komitetine birden muracaat etmeliler. Biz böyle laf etken mütehassıslarğa qarşı eñ ciddiy tedbirler qullanacaqmız.
– Bu kibi vaziyetlerde qaysı telefonlar boyunca muracaat etmek mümkün?
– Devlet komitetimizde qabulhane telefonımız: (0652) 598-836.
– Narazılıq meydançılarınen ne olacaq – bu Qırım içün eñ pıtraqlı mesele. Bu meseleniñ çezüv yolu barmı?
– Qırım Devlet şurasında birinci oquvda, topraq meseleniñ çezilüvini belgilegen qanunnı qabul etildi. Bu qanun, komitetimiz, mülk ve topraq munasebetleri nazirlikleri ile birlikte azırlandı. Mahsus komissiya meydanğa ketirildi, onıñ içine bizim mütehassıslarımız da kire. Cemaat vekilleri de kirer. Devlet komitetniñ işi boyunca narazılıq meydançıqlarnıñ reberlerinen yolbaşçılarınen körüşüvler ötkerdik, baş nazir muavini Remzi İlyasov ta bu kibi tedbirler ötkerdi. Azırlıq kete. Men eminim, topraq qullanıcılarnen problemler olmağan, ticaret olmağan yerlerde, topraqnı resmeyleştirirler, dep tüşünem. Cumhuriyet yolbaşçısınıñ (Sergey Aksönov – Müel.qayd.) mevamı belli: kapital evler qurulğan yerlerde, adamlar yaşağan yerlerde topraq, em inşaatlar resmiyleştirilecek. Sentâbr 14 kününden soñ (şu künü yerli şuralarğa saylavlar ötkerilecek. - Müel.qaydları) yerli akimiyet organlar teşkil etilecek, bu yöñelişte iş daa da faaalleşir, dep belleyim.
– Topraqqa devlet aktlarnı azırlağan, amma deñişken şaraitler sebebinden olarnı alıp yetiştirmegen adalar ne yapmalı?
– Bunıñ çezüv yolları endi tapıldı. Nazirler Şurasınıñ toplaşuvında cumhuriyet yolbaşçısı vazifesini eda etken yerli köy şuralarına, mülk ve topraq nazirliklerine avaleler berdi - yerine ketirilmegen qararlarnı eda etmek, vesiqalarnı azırlamaq kerekler. Onıñ içün, qollarında qararlar olğan adamlarnıñ iç bir meselesi çıqmaz. Olar küçüni coyğanı aqqında laflar, tek öşeklerdir.
– Qırımda topraq damartasını satın almaq ya da satmağa istegen vatandaşnıñ nasıl imkânları bar?
– Devlet reyestri çalışıp başladı, ilki añlaşmalar tizildi ve kütleviy matbuat vastalarında aydınlatıla. Men, yarından başlap, kütleviy şekilde resmiyleştirecekler dep, aytıp olamam, amma añlaşmalar da kütleviy şekilde yapılmay. Reyestr tamamlağnınen ve iç bir ayın-oyunlar olmasa, bu iş qolaylıqnen devam eter.
– Devlet milletler komiteti, yarımadadan ketken ve mında kelgen qırımtatrlarnıñ sayısını bilemi?
– Biz bilgenimizge köre, Qırı Cumhuriyetini fevral ayından başlap, 570 qırımtatarı terk etti. Diger millet vekillerini alğanda, tahminen 800 adam, dep ayta bilemiz. Onıñ içün, 17-18 biñ adam Qırımdan ketti, dep aytılğanda, biz bunı tasdilap olamaymız.
– 570 adam – yaşağan yerlerden resmiy çıqtılarmı?
– Yoq, Qırımnı çeşit sebeplerden terk etken adamlardır. Biz soylarnen çalıştıq, arizalarnı qabul ettik, qırımtatarlar toplu yaşağan qasabalarnı köz ettik.
– Orta Asiyadan Qırımğa ne qadar adam qaytıp keldi?
– Bugünki künde, Qırım gümrükinde 30 konteyner buluna, olar anda soñki 4-5 ay içinde keldiler. Yani, eñ azından 30 qoranta keldi. Konteynerlersiz kelgenler de bardır, onıñ içün tahminen 100 qoranta 5 ay içinde avdet etti, dep ayta bilemiz.
– Avdet etken grajdanlar konteynerler meselesini nasıl çezmeliler?
– Biz, konteynerler berilecek yolnı belgiledik. Şahsiy eşyalar berilecek, olarnı mesülietli saqlap qaluv aktı esasında berecekmiz, şu vaqıt içinde adamlar vesiqalarnı resmiyleştirecekler. Kene de, şeylerni yoq etecekler ya da çekip alacaqları aqqında laflar doğru degil. Adamlar bütün mülküni elde etecekler.
– Oktâbrde Qırımnıñ ealisini cedvelge alacaqlar. Devlet komiteti bu işte yardım etecekmi?
– Men bu işnen oğraşqan ükümet komissiyanıñ terkibine kirdim, anda teşkiliy meselelerni muzakere etemiz.
– Bazı adamlar deyler ki, qırımtatarlar bu işte iştirak etmemek rekler. Siz bu aqta ne tüşünesiñiz?
– Biz er vaqıt 2001 senesiniñ cedvelge aluv malümatlarına esaslana edik, yani o vaqıt belli bir raqam edi, şimdi ise, bu raqam öskendir 250, belki de 300 biñ oldı. Bir qaç biñ farq olsa, doğru degil. Misal içün, til ögrenüv meselesi bar. Cedvel tizilmese, daa nasıl raqamlarnı ögreneyik. Ne qadar mektep kerek, sınıf, kitap, ev-mesken kerek. Ebet, monitoring yapa bilemiz, amma, tekmil malümat: ealiniñ sayısı, tahminler müim.
– Tasil aqqında aytacaq olsaq, bazı mekteplerde qırımtatar sınıfları qapatıla, dep aytalar. Ana-babalar Devlet komitetine mruacaatlarnen kelelermi?
– Bugünki künde yekân mesele – qırımtatar tilindeki kitaplar, olar, Rusiye Federatsiyasında sertifikatsiyadan keçmek kerekler. Rusiye tasil Naziligi işandırğanı kibi, kelecek sene sertifikatsiyadan keçken qırımtatar kitaplarınen problem çıqmaz.
– Rus tilli sınıflarda qırımtatar tiline ihtiyac olacaqmı?
– Men bellesem, olur. Bugünki künniñ statistikası, keçken yıllarnıñ statistikası köstergeni kibi, bir çoq ana-babalara balalarnıñ qırımtatar tilini bilmelerini isteyler. Birinciden, umumen, türkiy tillerni añlamaq mümkün. Ekinciden, bir qaç tilniñ ögrenüvi halqlar arasında munasebetlerni eyileştire. Daa bir mesele bar, qırımtatar tilini temelinden ögretmek, ya da ekige bölmeli: bazılarnı özara laf etmek içün ögretmek, ya da oqutuv tili olmalı.
– Siz Meclisniñ soñki toplaşuvında iştirak ettiñizmi?
– Yoq. Menim iştirak etmege niyetim yoq edi.
– Siz bu vazifege keçmezden evel Mecliste azalıqnı toqtattıñız. Avgustnıñ 23-nde sizniñ arizañız qabul etildi, onıñnen beraber, Devlet şurası reis muavini Remzi İlyasov ve Aqmescit meri muavini Teyfuk Gafarovnı boşattılar. Amma, olar arizalar yazmadılar. Sizniñ bu qararğa munasebetiñiz nasıl?
– Yazıq ki, menim dialognı qurmaq ıntıluvlarım, umumen Meclis tarafından qabul etilmedi. Amma, ayırı azalarnen añlaşıp oldım. Men bellesem, bu dialog teşkil olunır, çünki inqirazdan bu yekâne çıqış yolu. Bu qararlarnı bir söznen izaat etmek mümkün: olar Meclisniñ faaliyetini belgilegen Qurultaynıñ nizamnamesine qarşı kele. Menimce, Meclis reisi öz müimligini añlamaq kerek, çünki şimdiki vaqıtta, onıñ yerini bir qaç gruppa aldı. O bu meselede faaligini köstermey. Amma, yazıq ki, bu problema, toplaşuvdan evel başlandı.
– Qırımtatar liderlerine qırımğa kelmek yasagı çoqqa sürecekmi?
– Men bellesem, Meclis reissiz Qırımda çalışıp olamaz. Bir taraftan, Meclis reisi özü añlamalı, çünki, Meclis azaları bu fikirde olacaqlar. Men bellesem, bu sualge cevap tapılmasa, Qurultay cevaplarnı tapar. Men bellesem, er şey Çubarovnıñ qolunda, o belli bir adımlar yapsa, bu mesele al etilir edi. Amma, soñki toplaşuv aksini kösterdi, onda qırımtatarlarnıñ meseleleri muzakere etilmedi, faqat soñki aylar içinde bu birinci toplaşuv.
– Ukraina prezidenti yanında Mustafa Cemilev tayinlengen vekil vazifesine nasıl baqasıñız?
– Ukrainada bulunğan bir qaç biñ qırımtatarnıñ meselelerini çezecek organ olsa, men olarnıñ faaliyetine qarşı degilim. Qayerde olsa, olsunlar - Kiyevdemi, Taşkenttemi, Buharesttemi…
– Qırım akimiyeti ve qırımtatar meselelerinen oğraşqan ukrain akimiyet organları arasında işbirlik qurulacağına işanasıñızmı?
– Men er vaqıt qırımtatarlar ve bütün Qırım cemmatçılığına fayda ketirse, işbirlikke azırım. Amma, üçünci devletniñ menfaatları kirişse, Qırımda bulunğanlar ise, esir olıp qalğan olsalar, men iç bir vaqıt bu işlerge qarışmam.
– Meclisniñ Devlet şurasına sentâbrniñ 14 –nde keçiriledejk saylavlarğa qatnaşmamaq çağıruvılarına nasıl davranasıñız?
– Menim bir fikirim bar: bugünki künge Meclisniñ qararı yerine ketirilip olamaz. Bugünde bugün rayonlarda yüzlernen adamlar namzetlerini köstereler. Olarnıñ arasında yerli meclis azaları, reisleri, Qurultay azaları çoq. Olarnı qurumdan çıqaracaq olsalar, qırımtatarlar bolunirler. Men bellesem, qabaatlılarnı qıdırmaq - qırımtatar duşmanları içün elverişlidir.
– Meclis ve cumhuriyet yolbaşçıları til taparlarmı, nasıl tüşüneziñiz?
– Bu mutlaqa olacaq şey. Er alda iñqirazdan çıqmaq içün tögerek masa başına oturmaq kerek. Birinciden, qırımtatarlar özara añlaşmalılar, soñra, akimiyetnen dialog qurmağa azır olğandan soñ, ekinci basamaqqa keçecekler. Akimiyet qırımtatarlarnen faal çalışa. Soñki misaller: Teyfuk Gafarovnı Aqmescit meri muavini vazifesine, Refat Derdarovnı - Bağçasaray rayon devlet memuriyeti reisi birinci muavini vazifesine tayinlenüvi. Elbette, soñki misalde qırımtatarnı öz vazifesinde qaldırmaq mümkün edi. Amma, vaziyetimiz böyle, biz işbirlik tutacaqmız.
– Sizge bir de bir firqağa qoşulmağa teklif etmedilermi?
– Yoq teklif etmediler.
– Şartlar qoymadılarmı?
– Yoq, maña iç bir kimse bu kibi şartlar qoymadı. Men firqasız memurdırım.


text:
Aqyarda iyül 10-unda doquz yañı koronavirus adisesi qayd etildi, bildire şeerniñ rusiyeli akimiyeti.
Qayd etilgeni kibi, hastalanğanlardan birisi - Aqyarğa raatlanmağa kelgen aqay. Qalğan sekizi - evel hasta olğan adamlarnen alâqada bulunğan yerli sakinler.
İyülniñ 10-unda Qırımda 24 COVID-19 adisesi qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Avgustnıñ 24-ünde saba Aqmescit ava limanına yol alğan A320 uçağı, tehnikiy bozuqlıqlar sebebinden Şeremetyevoğa qayttı. Bunı TASS haber agentligi bildire.
"Moskova – Aqmescit marşrutınen ketken A320 uçağı, köterilüvdan soñ Şeremetyevo ava limanına qayttı. Qonuv yahşı keçti, zarar körgenler yoq", - denile beyanatta.
Uçaqlarnıñ uçqanını közetken FlightRadar24 hızmeti, A-320 uçağı, uçuv ava limanına qaytqanını tasdıqlay. Uçaq saat 05:10 köterildi, bir qaç vaqıt avada olğan soñ, Şeremetyevoğa qaytmağa qarar aldı.
Şeremetyevo ava limanınıñ online tablosına köre, uçuşnı "Aeroflot" şirketi becere edi.
Daa evel avgustta Moskovadan Aqmescitke uçqan "Ural ava yolları"nıñ Airbus A321 uçağı, Moskova yanında mecburiy qondı. Qaza sebebini köçüricige oğrağan quş sürüsinden köreler, dep bildireler avia şirketinde. Bundan sebep köçürici yanıp başladı. Yolcularnı şişirme merdivenden tahliye ettiler.
Tahqiqiy komitet cinaiy dava açacağını bildirdi. Sverdlovskaya vilâyetiniñ gubernatorı, fevqulâde vaziyette işleri ve acayip sabır ve ustalıq içün uçaq taqımına ve komandiri Damir Yusupovğa öz minnetdarlığını bildirdi.


text:
Bostanda Yayılır Yemlik Kuzular türküsünün notaları için tıklayın...Gülay Özçörekçi Tüm TürküleriGaziantep Yöresinden Türküler
Gülay Özçörekçi
"Bostanda Yayılır Yemlik Kuzular" Türkü Sözü
Gülay Özçörekçi Diğer Türküleri
Gaziantep Yöresi Diğer Türküler
Türkü sözleri sitemizde Gülay Özçörekçi
Bostanda Yayılır Yemlik Kuzular türkü mp3 ve ya Bostanda Yayılır Yemlik Kuzular mp3 indirebileceğiniz Rapidshare ve torrent benzeri linkler yoktur. TürküYurdu sadece Gülay Özçörekçi türkü sözlerini, türkü notalarını ve hikayelerini içerir.


text:
İşğal etilgen Qırımda yerli ükümet organlarınıñ devlet şahısları içün plâjlar temizlemesi keyfiyetine qıymet kesüv kriteriylerni ve olarnıñ qaidelerge uymağanı içün ceza bermesini kirsetmege planlaştıra.
Bu aqta Rusiyege boysunğan Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov Nazirler Şurası toplaşuvında ilân etti, dep bildire yarımadanıñ rusiyeli ükümetiniñ matbuat hızmeti.
«Bizde bazı devlet şahısları saqlana: problema tek peyda olsa, kimse tatilde, kimse daa bir yerde. Yerli devlet şahıslarınıñ ve deputat korpusınıñ çoqusı, olarğa idare etmek içün berilgen territoriyanıñ vaziyetini baqmaq içün, öz kürsülerden turmağa istemeyler», – dedi Aksönov.
Kurort nazirine o, er afta plâjlarnıñ sanitar vaziyetini köstergen fotoresimlerni yollamağa avale etti.
Fevqulade vaziyetler nazirliginiñ Qırım idaresinde yaznıñ başında bildirdiler ki, Qırım yalı boyun çöplük miqdarı boyunca lider ola. O yerde er plâjdan orta olaraq tahminen 200 kilogramm çöplük çıqarıla.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Kriminologiya
Kriminologiya ataması latınsha krimen - jınayat, grekshe logos - ta'liymat so'zlerinin' birikpesinen turıp, jınayat haqqında ta'liymat degendi an'latadı. Kriminologiya - jınayatshılıqtı, jınayatshının' shaxsın, jınayatshılıqtın' sebep ha'm sha'rayatın, onın' aldın alıwdın' metod ha'm usılların ilimnin' ulıwma metodologiyası sıpatında dialektikalıq ko'z qarastan izertleytug'ın ja'miyetlik-huqıqıy, teoriyalıq a'meliy ilim.
Kriminologiya tu'sinigin ha'm ta'biyatın ja'miyetlik, yuridikalıq yaki ta'biy pa'n sıpatında ta'n alıw mashqalası shet el kriminologiyasında elege shekem tartıslı. Kriminologiyanın' anglosaksoniyalıq sisteması onı sotsiologiyanın' bir tarawı dep esaplap sotsiologiyalıq kolledjlerde o'tedi. Frantsiya iliminde kriminologiyanın' klinikalıq ta'repine-psixologiyalıq, psixiatriyalıq anomaliya ta'repine, Germaniyada eki ag'ım-biologiyalıq ha'm sotsiologiyalıq ha'reket etedi.
1960 jılı burıng'ı SSSR da shıqqan birinshi kriminologiya kitabı huqıqıy ilim, jınayat huqıqının' bir tarawı sıpatında edi. BMSh kriminologiyanı sotsiologiyalıq ha'm yuridikalıq kompleksli sistema retinde ta'n aldı. 1970 jıldan baslap kriminologiyanı ja'miyetlik ilim, sotsiologiya-huqıqıy ha'm distsiplinarlıq kompleksli ilim sıpatında tu'sine basladı.
Kriminologiya iliminin' obekti - predmetinen ken' bolıp jınayatshılıqtı, onın' aldın alıw ma'selelerin sheshiw menen baylanıslı barlıq ja'miyetlik qatnasıqlardı o'z ishine aladı (ekonomikalıq, ja'miyetlik-siyasiy, ideologiyalıq, ma'deniy, diniy ha'm basqa da qatnasıqlar). Predmeti - jınayatshılıq, jınayatshılıqtın' sebebi ha'm sha'rayatı, jınayatshının' shaxsı ha'm jınayattın' aldın alıw sharalarınan ibarat.
- Jınayatshılıq - jınayatlar jıyıntıg'ınan ibarat bolg'an tariyxıy o'zgermeli, ja'miyetlik-huqıqıy qubılıs. Sanlı-sapalı ko'rsetkish retinde jınayatshılıqtın' da'rejesi ha'm dinamikası menen ha'rekterlenedi.
- Jınayatshının' shaxsı - jınayat subektler ja'miyetlik - demografiyalıq, ja'miyetlik wazıypası, ja'miyetlik-ruwxıy qa'siyetlerinin' jıyındısı retinde u'yrenedi.
- Jınayatshılıqtın' sebebi ha'm sha'rayatları - bul ja'miyettin' rawajlanıwının' belgili bir basqıshına xarakterli, jınayatshılıqtı o'zinin' aqıbeti retinde payda etetug'ın ha'm onın' kelip shıg'ıwına ta'sir etetug'ın (determinatsiyalaytug'ın) zıyanlı ja'miyetlik-ekonomikalıq, demografiyalıq, ideologiyalıq, ja'miyetlik-ruwxıy, siyasiy, sho'lkemlestiriwshilik qublıs ha'm protsesslerdin' jıynag'ı.
- Jınayatshılıqtın' aldın alıw - jınatshılıqtın' sebep ha'm sha'rayatın kemeytiw, ha'lsizlendiriw, onın' aldın alıwg'a bag'darlang'an ma'mleketlik ha'm ja'miyetlik sharalar sisteması.
Kriminologiya tek huqıqıy emes al, ja'miyetlik huqıqıy pa'n. Ha'rekettin' jınayat ekenligin jınayat huqıqı belgilesede, jınayat sebepleri ja'miyetshilikten kelip shıqqanı ushın kriminologiya sol ja'miyetlik qatnasıqlardın' jınayattı keltirip shıg'arıwshı sebeplerin u'yrenedi. Jınayat huqıqı menen baylanısı - Kriminologiya izertleytug'ın jınayat ha'm onı islegen shaxs jınayat huqıqınan alınadı. Ja'miyetke qa'wipli ha'reket jınayat dep ta'n alıng'annan keyin g'ana kriminologiya ushın jol ashıladı. Jınayat huqıqı ha'reketti jınayat dep belgilep beredi. Kriminologiya jınayat huqıqına, nızam shıg'arıwshı uyımlarg'a jınayatshılıqtın' jag'dayı, strukturası, dinamikası, onın' aldın alıw sharaları haqqında mag'lumatlar, ja'miyetke qa'wipli ha'reketlerdin' keleshegine boljawlar beredi. Qaysı jınayatlardın' ja'miyetke qa'wipliligi asadı, qaysısı kemeyip baratırg'anın boljaydı. Jınayattın' aldın alıw onın' kelip shıg'ıw sebeplerin ha'm sha'rayatın joq qılıw jolları u'yrenedi ha'm huqıq qorg'aw uyımlarına usınıslar beredi. Kriminalistika menen baylanıslılıg'ı sonda, kriminalistika jınayatlardı islew sha'rayat ha'm sebepleri haqqında haqıqıy mag'lıwmatlardı, jınayat islew jag'dayların tipologiyalıq xarakteristikasın, jınayatshılıqtın' ha'reket etiw usılların h.t.b. keltirip baradı, usının' menen nızam qorg'aytug'ın ja'miyetlik qatnasıqlar qa'wipsizligin ha'm qorg'alıwın ta'miyinlew, jınayat islewdi qıyınlastırıw arqalı jınayatshılıqqa qarsı gu'resiwge ja'rdem beredi. Kriminologiya kriminogen jag'daydan kelip shıg'ıp jınayatshılıqtın' strukturasın ha'm dinamikasın ko'rsetiwshi mag'lıwmatlarg'a tiykarlanıp, olardın' tiykarg'ı bag'darların islep shıg'ıwdın' jolların jınayatshılıqtın' aldın alıw sharalarının' quramalı bo'legine kirgizip, bul sharalardın' aldın alıwda qanday na'tiyje berip atırg'anın ko'rsetip beredi.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım başı Sergey Aksönov, bu yıl Qırımda kurort mevsimi olacağınıñ ihtimalı az dep ayttı. Bunı o mayısnıñ 7-sinde COVID-19 ile küreş operativ ştabınıñ toplaşuvında bildirdi.
"Açıqtan-açıq aytsaq, bu yıl kurort mevsimi olacağınıñ ihtimalı az. Tek, yarımada şaraiti kelisken olsa, iç turizmi. Biz programmanı azırlaymız, amma buña Rospotrebnadzornıñ razılığı olmalı", - dedi o.
Qırımda keçken künü 8 yañı koronavirus hastası qayd etildi.
Böylece, al-azırda Qırımda 168 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 22-si çetelden keldi, 17-si – Rusiyeden. 22 hastanıñ Rusiyeden kelgenlernen alâqası oldı, 106 kişi laboratoriyada tasdıqlanğan hastalarnen alâqada olğan edi. 41 kişi tüzeldi. Bir hasta vefat etti. Aqyarda 106 COVID-19 hastası bar, eki insan vefat etti.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bildirgenine köre, mayısnıñ 12-nden itibaren maska rejimini kirsetmege azır. Daa evel Qırımda yüksek seviyeli azırlıq rejimi mayısnıñ 11-ne qadar uzatılğan edi, Aqyarda onı mayısnıñ 30-na qadar uzatqanlar.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Aqyarda, Balıqlava rayonı Qara - Qoba deresinde yerli sakin 140 ziyade mermi taptı. Bu aqta Rusiyeniñ Aqyardaki fevqulade vaziyetler nazirliginiñ matbuat - hızmeti bildirmekte.
Olarnıñ malümatlarına köre, mütehassıslar etrafnı teşkerdi ve bütün bu mermiler Ulu Vatan Cenki vaqıtından berli yer içinde yatqanı, bu künge qadar ise aktiv alda olğanı belli oldı.
«Olarnıñ arasında toplar bombaları 45 - 75 mm ve minalar 82; 120 mm. Bütün olar sovet ve alman imalâtıdır. Añlaşılğanı kibi, cenk vaqıtında mında ateş noqtası olğan. Mermiler tapılğan yerde işler devam etecek», - iç hızmet kapitanı Viktor İlyenkonıñ sözlerine binaen, qayd etti «Novosti Krıma» saytı.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Sergey Aksönov S.İ.Georgiyevskiy adına Qırım devlet tibbiy universitetiniñ rektorı Anatoliy Babaninni resmiy şekilde işten boşattı. Bu aqqında Qırım ükümeti «yolbaşçısınıñ» buyruğında aytıla.
Böyle qararnıñ sebebi Rusiye Federatsiyası Emek kodeksiniñ 81-inci maddesiniñ 4-ünci noqtası oldı – «müessiseniñ mal-mülk saibiniñ deñişmesi (teşkilât reberi, onıñ muavinleri ve baş muasebecige nisbeten)».
Tibbiy universitetniñ yañı reberi tibbiy ilimler doktorı, oftalmolog Nana İvanova olacaq. Bundan evel o, oftalmologiya ve otolaringologiya kafedrasınıñ müdiri edi.
Malüm ki, işğal etilgen Qırımda studentler ve ocalar istemese de, Qırım tibbiy universitetini işğalci akimiyet tarafından qurulğan Federal universitet terkibine kirsettiler.
Qırım tibbiy universitetiniñ reberligi Rusiye akimiyetiniñ qararına baqmadan, mustaqil bir aliy oquv yurtı olmağa qarar aldı.
Georgiyevskiy S.İ. adına Qırım devlet tibbiy universitetiniñ studentleri yıllardır aliy oquv yurtınıñ rektorı olğan Anatoliy Babaninniñ işten boşatılmasına menfiy qıymet kesip, narazılıq aktsiyasına çıqmağa azır olğanını bildirdiler.


text:
Rusiyelilerniñ yalıñız 14% işğal etilgen Qırımnıñ Ukrainağa keri qaytarmaq ğayesine qol tuta.
Böyle bir neticelerni «Levada-tsentr» rusiyeli içtimaiy hızmetiniñ soraştıruvı kösterdi.
Qırımnıñ Ukrainağa keri qaytarılmasına rey bergenlerniñ 79% qarşı çıqa, 8% – cevap berip olamadı.
Sorav neticelerine binaen, rey bergenlerniñ 16% Rusiye Ğarp talaplarına riayet etip, «DNR» ve «LNR» birleşmelerine qol tutmaqtan vazgeçmek kerek olğanını ayttı, 68% – qarşı, 17% cevap berip olamadı.
Rusiyelilerniñ ekseriyeti alâ daa «biri-birini cezalandıruv» vatandaşlar içün zarar olacağında emin. Rey bergenlerniñ 62% kendileri ve qorantaları içün ceza zararı olmaycağını tüşüne.
Dörtte biri cezalar memleketteki iqtisadiy vaziyetke menfiy tesir etecegini bekley.
Kün-künden cezalar Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı siyasetine alâqası olğan adamlarğa qarşı degil de, bütün memleket ealisine qarşı qullanğanını tüşüngen insanlarnıñ sayısı ep arta.
Sorav 2014 senesi sentâbr 26-29 künleri keçirildi. Rusiyeniñ 46 regionında 134 mesken yerde 18 yaşını toldurğan 1630 insan rey berdi. 3,4% yañlış olması mümkün.
2014 senesi mart 16-da Qırım ve Aqyar şeerinde yarımada statusı aqqında «referendum» olıp keçti. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qabul etti. Ne Ukraina, ne Avropa Birligi, ne de Amerika Qoşma Ştatları işbu rey berüvni tanımadılar.


text:
Qurultay keçirilmesiniñ sanını belgileycek Qırımtatar Milliy Meclisiniñ toplaşuv teşebbüsçileri temsil organnıñ azalarını sıqıştıralar, dep ayttı Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ reisi, qırımtatar arketiniñ faali Zair Smedlâyev Qırım.Aqiqatqa.
«Meclis azalarına basqı yapıla, şu cümleden arbiylerniñ yardımı ile: şantaj, qorqutuv usulı ile – Meclis toplaşuvını keçirip, Qurultay sanını belgilemege zorlaycaq olalar», – dedi Smedlâyev ve olarğa «üç yol» berilgenini bildirdi.
«Birinci yol: siz reisiñiz (Qırımğa kirişi yasaq etilgen Meclis reisi Refat Çubarov – muar.) artından Qırımdan ketesiñiz. Ekinci yol: siz onıñ muavini Ahtem Çiygoznıñ artında ketesiñiz (mayıs 19-na qadar Aqmescit SİZOsında buluna – muar.), yani o qadar uzaq olmağan yerlerge. Ya da üçünci yol: İlyasovnı (Devlet şurası spikeriniñ muavini Remzi İlyasov – muar.) Meclis reisi olaraq tanıp, Aksenovnıñ lideri ile Aksenovnıñ Meclisini yapmaq», – dedi Smedlâyev.
Onıñ fikirince, İlyasov ve oña qoltutqanlarnıñ Mecliste olmayıp da, qırımtatar halqına yardım etmek imkânları bar.
«Olar Meclisni deñiştirip, soñra qırımtatar halqınıñ vaziyeti yahşı olğanını aytacaq olsalar, – bu bam-başqa mesele», – dedi Smedlâyev.
Yaqın vaqıtta Meclis toplaşuvı olacaqmı sualine Qurultay MSK reisi böyle cevap berdi: «Meclis toplaşuvınıñ sanını belgilemek içün olarnıñ kvorumı yoq».
Akimiyetniñ Krıminform saytı akimiyet vekilleri ve Qırımtatar Milliy Meclisi azalarınıñ körüşüvi aqqında bildirgen soñ Qırım Devlet Şurasınıñ spiker muavini Remzi İlyasov yaqın zamanda Qırımtatar Milliy Meclisi toplaşıp, Qurultay keçirilecek tarihını belgileycegini qayd ete.
Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl Qırım.Aqiqatqa vaziyetni izaatlap dedi ki, Qurultay çağırılması aqqında qarar Meclis toplaşuvında qabul etilmeli, lâkin şimdilik kvorum yoq.


text:
İlhaq etilgen Qırımda 24 yaşlı erkek «qırımtatar göñülliler batalyonı»nda iştirak etekeninde qabaatlandı.
Bunı mart 20-de Qırım KHVsi, Rusiye FSBsiniñ ihaq etilgen yarımada boyunca idaresine atıfta bulunaraq bildirdi.
Rusiye telükesizlik hadimleri, Qırım sakini, Ukrainanıñ qıtadaki territoriyasına barıp, anda, olar tarafından «Noman Çelebicihan adına qırımtatar göñülliler batalyonı» denilgen «silâlı birlikke aza olıp kirdi», dep iddia eteler.
FSB, Qırım sakini 2017 senesiniñ oktâbrine qadar, güya qomşu Rusiyeniñ topraq bütünliginiñ bozuluvına doğrultılğan «arbiy areketlerde iştirak etti», dep iddia ete.
Rusiye telükesizlik muessisesinde qabaatlanğannıñ adını bildirmeyler. Qırım.Aqiqat adiseniñ tafsilâtlarını ögrene.
Ukraina uquqqoruyıcı organlar strukturasında qırımtatar batalyonınıñ meydanğa ketirilmesi aqqında munaqaşa 2016 senesinden berli devam ete. Qırımtatar Milliy Meclisinde, bu mesele boyunca bütün materiallar Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve İİN başlığı Arsen Avakovğa berildi, dep qayd etken ediler.
Ukraina İçki işler nazirliginiñ (İİN) sistemasına kirgen Ukraina Milliy gvardiyasında, onıñ bir qısmı olaraq «qırımtatar batalyonı»nıñ meydanğa ketirilmesi aqqında sözler şimdilik qanun ile pekitilmeyip, beyanatlar seviyesinde qalmaqtalar, dep qayd ettiler.
«Asker» cemiyet teşkilâtınıñ başlığı Lenur İslâmov meydanğa ketirilecek olğan «qırımtatar batalyonı»na Noman Çelebicihannıñ adı ile arbiy qısım nomerasınıñ berilmesini talap ete edi.


text:
İşğal etilgen Qırımda Ukraina tarafdarı saqlı faal Oleg Prihodko tutuldı. Bu aqta kezlevli ukrain faali, yedinci çağırılış Ukraina halq deputatı Eduard Leonov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Bunı Oleg Prihodkonıñ qızı haber etti. Çarşenbe aqşamı evini sürip kirgenler ve babasını FSBge alıp ketkenler, dep ayttı. Olğan urbada alıp ketkenler. Sebep belli degil, ne tuvğanları, ne men alâ daa bir şey bilmeymiz», – dedi Leonov.
Rusiye quvet ve uquq qoruyıcı müessiseleriniñ bir de bir izaatı şimdilik yoq. Qırım.Aqiqat tafsilâtlı malümat almağa tırışa.
2019 senesi fevralniñ 8-nde Qırımdaki FSB idaresiniñ hadimleri Saq rayonınıñ Orehovo köyünde Oleg Prihodkonıñ evini tintken edi. Quvetçiler ukrain timsalleri, «Svoboda» firqasınıñ bayraqları, qırmızı-qara bayraqlar, Stepan Banderanıñ süretleri, tehnika ve ev CD-disklerini aldı. Tintüvden soñ Prihodkonı Aqmescitke alıp ketkenler, anda faaliyeti ve esas Ukraina ile bağları aqqında sorap sorğuğa çekkenler.
Rusiye quvetçileri Prihodkonıñ evinde keçirilgen tintüvni izaatlamadı. 2016 senesi iyün ayında Rusiye quvetçileri faalni maşinasındaki ukrain nomeraları içün tutqan edi.


text:
Qırımtatarlarğa munasebet qıtaiy Ukrainada Rusiyeniñ işğal etilgen Qırımğa baqqanda «daa da yahşı», – dep bildirdi «Krım SOS» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Tamila Taşeva mart 10-da Kiyevdeki brifingde.
«Qıtaiy Ukrainadaki adamlar qırımtatarlarğa işğal etilgen Qırımnıñ işğalci akimiyetinden daa da yahşı davranalar, maalesef. Bizler işğalci akimiyetten bir şey beklemedik, çünki Rusiye Federatsiyası Qırımğa kirgeninen olarnıñ tarafından yalıñız menfiy şeyler olacağını bile edik: onlarnen ğayıp olğan adam, yüzlernen tintüv, qırımtatarlarnı Qırımğa kirsetmeyler, cinaiy taqiqatlar», – dep qayd etti Taşeva.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina sakinleriniñ köçip kelgen qırımtatarlarğa munasebeti eskisi kibi yahşı. Bunı «Krım SOS» teşkilâtı keçirgen monitoring neticeleri tasdıqlay.
«Bu «qardaş halq ve biz olarğa yardım etmege isteymiz» kibi bir şey bar edi. Asılında, büyük deñişmeler de olmadı. Qırımtatarlarğa müsbet davranalar. Bunıñ kibi munasebetler Herson regionı ve Lvovda qayd etilmekte. Eñ çoq qırımtatarını bu regionlar qabul etti, ve olarğa yahşı yanaşalar», – dedi Tamila Taşeva.
«Krım SOS» keçirgen tedqiq neticelerine köre, qırımtatarlar Qırım işğaline qarşı çıqqan adamlar kibi qabul etile.
Ukraina İçtimaiy siyaset nazirliginiñ soñki malümatına köre, Ukrainanıñ farqlı regionlarında Qırım, Donetsk ve Lugansk vilâyetlerinden köçip kelgen 1,07 million adam qayd etilgen.


text:
Qırımda Rusiye nezaretinde olğan Qarasuvbazar mahkemesiniñ sulh mahkemecisi yerli caminiñ imamı Murtaza Ablâzovnı «Qırım Musulmanları diniy idaresiniñ şeaadetnamesi olmadan cuma namazını keçiregni içün» 15000 ruble para cezasına mahküm etti.
Bunı Qırım.Aqiqatqa «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi haber etti.
Faallerniñ malümatına köre, Ablâzov RF memuriy uquq bozması qanunnamesiniñ 5.26 maddesine binaen qabaatlağanlar (qanunsız missionerlik faaliyeti). Soñra ise mahkme para cezasını da bergen.
«Qırım birdemligi»niñ malümatına köre, fevralnıñ 8-nde diger Qırım imamı Sudaqlı Ablâkim Galiyev aynı memuriy uquq bozma boyunca 5 biñ ruble para cezasını ödegen.
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi mahkeme tarafından cuma namazını qıldırğanı içün para cezasınen cezalandırılğan imam Dilâver Halilovnıñ ükmüne qarşı advokatnıñ istinaf şikâyetini red etti.
«Qırım aq-uquq qoruyıcı gruppası» yarımada işğal etilgen zamanı devamında Qırım RF-nıñ memuriy uquq bozma qanunnamesiniñ 5.36 maddesine binaen diniy teşkilâtlar ve olarnıñ azalarına qarşı 91 memuriy dava açılğanını bildire. Bu davalar çerçivesinde eñ azından 73 memuriy cöreme ükmü çıqarılğan, olarnıñ umumiy miqdarı 1 075 500 ruble.


text:
Rusiye nezaretindeki Qırım mahkemelerinde, faaler mıtlaq ziyaret etken bir qaç cinaiy dava bar. Olarnıñ arasında, Mustafa Degermenci iştirak etken,“fevral 26-sı davası”. Oña dört yarım yıllıq şartlı tevqif mahküm etildi, olardan ekisini o Aqmescit SİZOsında keçirdi. 2017 senesi noyabr ayından “ziyareti farz olğan mahkeme oturışları” cedveline “Veciye Kaşka davası” qoşuldı. Bu davanıñ dört iştirakçilerinden birisi - Mustafanıñ babası, Beki Degermencidir. Evel oğlu oturğan SİZOda, Bekir ağa bir yıl, eki ay ve bir kün keçirdi.
2019 senesi yanvar soñunda Bekir Degermenciniñ sıñırlav tedbirini ev tefqifine deñiştirdiler, ayağına bilezlik taqtırdılar, öz azbarından çıqmağa yasaqladılar. Endi onı er mahkeme oturışına “şahsiy naqliyat” ile taşıylar - Rusiye Federal cezalarnı eda etüv hızmetiniñ maşnasınen. Bekirniñ qadını ve Mustafanıñ anası, Aliye Degermenci, evlerinde “siyasiy mabüsler topnen” olğanı aqqında şaqalaşa.
Tek acımıznı paylaşmaq degil de, biznen quvançımıznı da bölmege kelgen insanlarnıñ yüzlerine baqqanda, eki qat ziyade keyf köterile, küçümiz artaAliye Degermenci
Aliye hanege kirip, qapını sıqıp qapata. Bu - olarnıñ Suvuq sala (Gruşevka) köyündeki evleride intervyü yazması içün boş olğan yekâne oda. Ev musafirlernen tolu. Onıñ aqayı Bekirni apishaneden yibergenlerinden eki aftadan çoq keçti, amma adamlar ep kelip tura. Episi onı körip hayırlamağa istey. Onıñ özüniñ ise, sıñırlav tedbirleriniñ şartlarına köre, intervyü bermege aqqı yoq, bunıñ içün biz Aliyenen subetleştik.
“Niayet halqımıznıñ küçük olsa da, amma bayramı oldı. Tek acımıznı paylaşmaq degil de, biznen quvançımıznı da bölmege kelgen insanlarnıñ yüzlerine baqqanda, eki qat ziyade keyf köterile, aqaylarımız qabaatlı olmağanını tasdıqlamaq içün küç arta”, - dey Aliye.
Bekir Degermenci, Ruslan Trubaç ve Kazim Ametov ev tefqifine yiberilgen kününi hatırlağanda, Aliye, aqayınıñ yanına bayağı vaqıt barıp olamağanını aytıp berdi.
“Onı daa ketirip yetiştirmegen ediler, evimiz ise endi soy-sop ve dost ile tolu edi. O basamaqqa kirgeninen, men birden yanına barıp olamadım. Onı sarıp aldılar, hayırlap başladılar, Bekir er kesnen şaqalaşa edi. Tek sabağa yaqın, er kes tarqalğan soñ, biz quçaqqlaşıp oldıq. Adamlarğa qol tutqanları içün ğayet minnetdarım. Bunsız pek qıyın olacaq edi. Sanki bütün Qırım menim musafirim oldı”, - dep hatırlay o.
Sıñırlav tedbiri deñiştirilgeninden soñ bir qaç afta keçti, amma Degirmenci evine alâ daa musafirler kelmekte. Plitada çaynik ep qaynamaqta edi, qadınlar qave tarqata edi. Subetler, külgü ve quçaqlaşuvlar. Kirişte onlarca ayaqqap. Mışıq İvan Bekiroviç bile, evde bu qadar adam olğanına alıştı. Bekir ve Aliye qızı, Mavile Degermenci onı ep azbarğa çıqarğanına baqmadan.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye quvetçileri Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı. Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Tutılıp alınğanlarnıñ advikatlar ve soyları, dava uydurılğan dep bildire. Olarnıñ aytqanına köre, faalciler qırımtatar milliy areketi veteranı, 83 yaşındaki Veciye Keşkağa yardım etmek istedi.
Faalciler, Yusuf Aytan Kaşka qorantasında yedi biñ dollar borcğa alıp qaytarmağanını ayta. Bu malümatnı Veciye apteniñ tornu Aliye Kaşka da tasdıqlay. Dört faalci, Aytandan aqça qaytarmağa talap etti. İmaye aytqanına köre, o razı oldı ve Aqmescit kafelerinden birinde körüşüvni tayinledi. Qırımtatar faalcileri kelgeninen, olarnı rusiye quvetçileri tutıp aldı. Şu arada “acele yardım” maşnasında Veciye Kaşka keçindi.
Bekir Degermenci 59 yasında, o pensiyalı, astma hastalığı ve üçünci gruppa saqatlığı bar. Bekir Degermenci ağır alda hastahanege tüşkende, SİZOda bulunğanı bir ay da olmadı. Üç kün komada edi. Essiz alına baqmadan, Bekirni üç rusiye quvetçisi qaravullay edi, oña ne tuvğanları, ne de advokatlarnı yibele ediler. Bütün haberlerni apayı tek ekim aytqanından bile edi.
2015 senesi, Mustafa Degermenciniñ cinayet davası açılğanda, anası Aliye, mahkeme oturışlarına barmaq içün, işinden ketmege mecbur oldı. Keççe o oğlunıñ davasında içtimaiy imayeci oldı. Böylece, oturış vaqtındaki qısqa körüşüvlerniñ yerine, Aliye oğlunı SİZOda aftada bir kere körmege imkânı bar edi. SİZO aqqında ne Bekir, ne de Mustafa qorantasına aytmamaqnı afzal köre.
“Men bunı müthiş tüş kibi unutmağa isteyim”, - dey aqayınıñ sözlerinden Aliye. Ve sofra başında apis aqqında laf çıqsa, onı şaqağa çevirmege tırışqanını ayta.
Şimdi Bekir Degermenci ev tevqifinde buluna, oña iş künleri üylegece hastahanege barmağa ruhset berildi. “Er şeyniñ bir hayırı bar - aqayım türmede sigardan vazgeçti”, - dey Aliye.


text:
Avropa Birligi Qara ve Azaq deñizleri regionlarında askerlerniñ sayısı artmasınen beraber Rusiye tarafından küç qullanılması sebebinden qasevetlene, dep bildirdi AB tış siyaset ve telükesizlik siyaseti vekili Federika Mogerini.
«Avropa Birligi Rusiye tarafından Ukraina gemileri ve deñizcileriniñ tevqif etilmesi, em de ateş açılması ve bir qaç Ukraina askeriniñ yaralanmasınen yekünlengen Azaq deñizinde ve Keriç boğazındaki vaziyetniñ kerginleşmesinden qasevetlene», – dep bildirdi Mogerini. O, Avropa Birligi, Rusiyeden halqara uquq talap etkeni kibi Azaq deñizi tarafına Keriç boğazından serbest maniasız areket kefil etmesini bekley, dep qayd etti.
Onıñ qayd etkenine köre, Avropa Birligi meseleniñ tez vaqıtta al etilmesi içün er kesni ağır-sabırlı olmağa çağıra.
«Avropa Birligi Rusiyeni zapt etilgen gemilerni, olarnıñ ekipajlarını ve donatmalarını şartsız ve acele azat etmesine çağıra», – dep ayta Avropa diplomatiyasınıñ yolbaşçısı. Onıñ qayd etkenine köre, Avropa Birligi «Rusiyeniñ 2014 senesi Qırım yarımadasını işğal etip, halqara uquqnı bozğanını» sert bir şekilde takbih ete.
«Keriç köprüsiniñ qurucılığı Ukraina mustaqilligini ve topraq bütünligini kene bozdı», – dedi Mogerini. O, «Ukrainanıñ devlet sıñırlarına, topraq bütünligine halqara seviyede tanılğan sıñırlarda tolusınen qoltutqanını» qayd etti.
Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi çarşenbe künü, noyabrniñ 28-nde, Keriç boğazında tutılğan Ukraina deñizcileri ve Ukraina telükesizlik hızmetiniñ hadimlerini tevqif etti. Aqmescitteki Rusiye mahkemesi tarafından apiske alınğan Ukraina askerleri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Daa soñra belli oldı ki, FSB Qara deñizde Ukraina gemilerine qarşı silâ qullandı. Kyivniñ malümatına köre, FSB açqan ateş neticesinde altı Ukraina askeri yaralandı. Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanılğanını tasdıqlap, yaralanğan üç Ukraina deñizcisi aqqında haber etti.
Ukraina telükesizlik hızmeti bildirdi ki, gemilerde Ukraina deñizcilerinen beraber Ukraina telükesizlik hızmetiniñ eki hadimi bar edi.
Noyabrniñ 26-nda Ukraina Yuqarı Radası Keriç boğazında Rusiye arbiyleri tarafından Ukraina gemilerine açılğan ateş sebebinden bir qaç vilâyette cenk vaziyetini ilân etti.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
İyülniñ 25-inde Aqmescitniñ bir qaç soqağında tamir işleri sebebinden suv qapatılacaq. Bu aqta "Voda Krıma" müessisesiniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
Müessiseniñ malümatına köre, saat 9:30-dan 14:00-ğa qadar böyle adresler boyunca suv olmaycaq: Pavlenko soq., №9-37, №44-54, Dzübanova soq., Gogolâ soq., №77-121, №82-104, Spera soq., №23-53, №18-66, Kalinina soq., №25-67, №12-78, Çernışevskogo, Raboçaya, Krasnogo Kresta, Konduktorskaya, Slutskogo, Jigalinoy, İndustrialnaya, Metallistov, Alleynaya, Eskadronnaya, Leksina soqaqları, Şatalova aral.
Qırımda suvnı sıq-sıq qapatar. Bu, ağlarnıñ ipranğanınen ve suv ve çirkef borularınıñ yarılğanınen bağlı.
Ukraina Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminley edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ, yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.


text:
Aqyarda Üç Quyu qasabasınıñ rayonında iyülniñ 2-nde lavanda tarlası yandı. Bu aqta Aqyardaki Rusiye Fevqulâde vaziyetler nazirligi idaresiniñ matbuat hızmeti bildire.
Müessiseniñ malümatına köre, yel sebebinden alek tez tarqaldı, söndürilgende onıñ alanı 800 metr kâre oldı.
Fevqulâde vaziyetler nazirligi yanğın eki saat içinde tamamen söndürildi, dep bildirdi.
Qırımda ve Aqyarda iyülniñ 6-nda fevqulâde yanğın telükesi rejimi qala.
Bundan evel İçki rayonınıñ Mamat Şaqul (Markovo) köyünde boğday tarlası yandı.
Daa evel Kefe civarında orman yanğınını tahminen doquz saat devamında söndürdiler.


text:
Qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev Qırım akimiyeti Ukraina gimnini icra etken Qırım müendislik-pedagogik universitetiniñ studentlerini mesülietke çekecegi aqqında bildirdi.
Bunı Cemilev Kiyevde keçirilgen matbuat konferentsiyası devamında bildirdi, dep haber ete RBK-Ukraina.
«Spiker Vladimir Konstantinov universitetke kelgende, onı «Şçe ne vmerla Ukraina» gimni ile qarşıladılar. Şimdi pek ciddiy taqiqat keçirile, balalarnı qıdıralar»,– dedi Cemilev.
O, studentler cezalana bileceginden qorqa.
Şimdi bu video YouTube ağından silindi.
Qırım.Aqiqat bergen malümatına köre, işğal etilgen Qırımda «spiker» Vladimir Konstantinovnı Qırım müendislik-pedagogik universitetiniñ studentleri Ukraina gimni ile qarşıladılar.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy tarihiy vatanlarınıñ inkişafında iştirak etmege tırışqan ve Kyiv ile dostane munasebetlerde bulunğan memleketlerniñ etnik ukrainleri içün Ukraina vatandaşlığını ekinci vatandaşlıq olaraq berüv mehanizmini azırlamağa avale etti.
Bundan ğayrı, Ukraina vatandaşlığını almaq içün qolaylaştırılğan tedbirler öz memleketlerinde insan aqları ve serbestliginiñ bozuluvından zarar körgen vatandaşlar içün de keçerli olacaq.
Zelenskıynıñ teklifi Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye vatandaşlığını qolaylaştırılğan tedbirler boyunca ala bilecek Ukraina vatandaşlarınıñ kategoriyalarını daa bir kere kenişletken soñ peyda oldı. Artıq bundan Ukrainanıñ Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ bütün sakinleri faydalana bile.


text:
Radio Svobodağa teşkilâtnıñ vekili Yelene İvantsova aytqanı kibi, böyle numayış ile teşkilât vatandaşlarnıñ diqqatını Rusiyeniñ Qırım işğaline celp etmege ve Ukraina halqına öz birdemligini bildirmege istey.
Mayıs 21 künü Kiyevde ilk sefer Maydan toplanğanından yarım yıl ola.
«İnsan belâda» çeh hayriye teşkilâtı birinci künden Ukraina vaziyetini diqqat ile nezaret ete.
Aynı bu teşkilâtnıñ destegi ile Çehiya özüne Maydannıñ 38 ağır yaralanğan qaramanlarını qabul etti ve Ukrainağa Maydan qaramanlarınıñ qorantalarına vastalarnıñ toplanmasını başladı.


text:
Qırımtatar askerleri «Allahu Akbar» şiarlarınen ucum eteler, Donbasstaki boyeviklerni bu şey şaşırdı.
Bu aqqında Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ mesleatçısı Yuriy Birükov Facebook saifesinde yazdı.
«Aselet uyduramazsıñ» ikâyesinden: Kadırovnıñ domuzlarını vahhabist qıyafetleri olğan ciddiy aqaylarnıñ «Allahu Akbar» sözlerinen ucumları şaşırta edi. Domuzlar o qadar şaştılar ki, çoqusı allarda biri-birine qarşı ateş açıp başlağan ediler. Qırımtatarlarnıñ batalyonını ürmet etem. Ciddiy erkekler, boş lafnen oğraşmaylar», – dep yazdı o.


text:
Herson vilâyeti ükümeti bu yerde tip universitetiniñ açıluvınen bağlı faaliyetni alıp barmağa başladı. Aliy oquv yurtu içün odalar endi ayırıldı – plan boyunca, memuriy bina ve nazariye kafedraları içün «İzumrud» şirketiniñ binası qullanılacaq.
Doquz qatlı binada Georgiyevskiy adına Qırım devlet tip universiteti yerleşecek, dep bildirdi Herson vilâyeti devlet memuriyetiniñ matbuat hızmeti.
Bu yerge öz ocalarını celp etecekler. Bunen beraber, yañıdan teşkil etilecek Herson tip universitetinen işbirlik tutacaq devletniñ diger tibbiy aliy oquv yurtlarınıñ professorları ile añlaşmalar tizildi.
Herson vilâyeti gubernatorı Andrey Gordeyev emin ki, yañı universitet devlet müessisesi olmalı.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Ukraina müftiyleri Şurasınıñ yolbaşçısı, Qırım müftisi Aci Emirali Ablayev papazlar kendi kilselerinde ibadet etip olmaycaqları taqdirde camilerge kelmelerini teklif etti. Mesele şunda ki, şimdiki vaqıtta Kiyev patriarhatnıñ Ukrain Pravoslav Kilsesi bulunğan bina kiralıq alına ve papazlar yañı akimiyet onı çekip alacağından saqındı
Bu malümatnı Qırım Aqiqatqa müftiyat vekili Ayder Acimambetov bildirdi.
Bundan evel matbuat vastaları bildirgeni kibi, Patriarhatnıñ temsilcisi arhiyepiskop Yevtratiy Zorâ bu teklifni, papazlar kendi diniy merasimlerni ibadethanelerde keçirip olamasalar, teklifni qabul etecek.


text:
Demir yol ve avtobus alâqaları lâğu etilgen soñ Ukrainadan Qırımğa nasıl barıp çıqmaq mümkün? İş adamlarına Qırımda çalışmaq ne sebepten elverişli degil? Ne sebepten iş adamlarınıñ üçte biri Qırımda yañı qaideler boyunca çalışmağa istemedi? Bergilerniñ sayısı qaç qat arttı?
Qırım: İqtisadiyattan tış zonağa qadar cayav – «24» haber telekanalınıñ «Qırım.Aqiqat» yañı leyhasında.
Studiya musafirleri – Qırım iş adamı Sergey Bojenko ve qırımlı Yekaterina Rakitânskaya. Olarnen Qırım jurnalisti Aleksandr Yankovskiy subetleşti.
Programma cumaertesi künü saat 18:30 (Aqmescit saatine köre saat 19:30) ve bazar künü saat 11:30 (Aqmescit saatine köre saat 12:30) efirge çıqa.
Radio Svoboda ve Qırım.Aqiqat saytlarında ise saat 18:30 (Aqmescit saatine köre saat 19:30) peyda olacaq.
Radio Svobodanıñ yañı leyhası – işğal etilgen Qırım vaziyetini bilmege istegen insanlar içün azırlandı.