text:
Ukraina Devlet sıñır hızmeti Rusiye FSBsiniñ işğal etilgen Qırımnıñ memuriy sıñırda 60 kilometrlik qora qurulğanına dair beyanatını izaatladı.
«Bunıñnen bağlı malümatım yoq. O, (qora – QA) körünmey. İçindedir», – dedi Ukraina Devlet sıñır hızmeti yolbaşçısınıñ yardımcısı Oleg Slobodân Qırım.Aqiqatqa.
Dekabrniñ 28-nde saba Rusiye kütleviy haber vastaları bildirdi ki, Qırımnıñ şimalinde Rusiye uquq qoruyıcıları bir qaç inşaat çeşitinden, şu cümleden video nezareti ve teplovizordan ibaret qora qurdı.
FSB, qora «diversion-istihbarat gruppalarınıñ keçme ıntıluvları, cinayetçiler tarafından sıñırdan silâ, patron ketirilmesi, tütün ve içki malları, narkotik, küçlü tesirli maddelerniñ taşınmasına» yol bermemek içün quruldı.
Kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, qora qurucılığına Rusiye bücetinden 212,9 mln ruble ayırıldı.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


c: text/html

text:
Türkiye, AQŞnıñ Rusiyeden S-400 avadan mudafaa sistemalarınıñ satın alınmasından saqındırmalarını red etti. Türkiye tış işleri naziri Mevlüt Çavuşoğlunıñ bildirgenine köre, Rusiyeden S-400-lerini satın aluv aqqında 2,5 milliard dollarlıq añlaşma dekabr ayında imzalandı ve onıñ ğayrıdan baqılması imkânsızdır.
Onıñ aytqanına köre, Ankaranıñ ricası ile Rusiye, raketa sistemalarınıñ ketirip teslim etilmesi «ceryanını tezleştire».
«Biz S-400-lerni satın aluv ceryanını bitirdik. Bu, tamamlanğan alım-satım añlaşmasıdır… «Alsañız, sanktsiyalar tatbiq etecekmiz» yanaşuvı ise Türkiyege tesir etemez. Türkiye bunı qabul etmey», – dedi o.
Bunıñ arfesinde AQŞ devlet sekretari Mayk Pompeo, Ankaranıñ niyetleri sebebi ile ciddiy endişeni ifade etip ve Türkiyege qarşı sanktsiyalarnıñ tatbiq etile bilecegini bildirip, türkiyeli zenaatdaşını Rusiye raketa sistemalarınıñ satın alınmasından saqındırdı.
Türkiye, Rusiye ile S-400 avadan mudafaa sistemalarınıñ satın alınması aqqında añlaşmanı 2017 senesiniñ sentâbrinde imzaladı. Bu añlaşma Ğarpta endişe doğurdı, çünki Türkiye NATOnıñ azası ola, avadan mudafaa silâsınıñ sistemalarını ise Alyansnıñ mudafaa sisteması ile birleştirmege çaresi yoq.
Ondan ğayrı, bazı ğarp devletleri, Ukrainanıñ şarqı ve Suriyedeki cenklerde oynağan rolü sebebinden Rusiye ile munasebetleriniñ keskinleşmesi şaraitinde Türkiyeniñ Rusiyeden S-400-lerini almaq niyetini, NATOğa yapılğan aqaret olaraq qıymet keseler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Büyük Britaniyanıñ baş naziri olaraq memleketniñ Konservativ firqası Cemiyetler palatasınıñ deputatı ve sabıq tış işler naziri Boris Johnson saylandı. Bu aqta Reuters agentligi haber ete. Rey berüv aqqı Britaniya firqasınıñ bütün azalarında bar edi.
Azalarınıñ soravı eki namzet arasında Boris Johnsonğa qoltutqanlar daa çoq olğanını köstere edi. Siyasetçi Brexit añlaşmasınıñ qabul etip-etilmeycegine baqmadan, oktâbrniñ 31-nde Büyük Britaniyanıñ Avropa Birliginden çıqmasını istey.
Mayısnıñ soñunda şimdiki baş naziri Tereza Mey istifa aqqında ilân etti. O, Büyük Britaniyanıñ Avropa Birliginden çıquv şartlarını belgilep olamağanı içün afu soradı. O vaqıttan berli baş nazirge bir qaç rey berüv basamağı keçirildi.


text:
İlhaq etilgen Qırımda özüni izolâtsiya etüv rejimini kazaklar, drujinacılar ve deputatlar nezaret etecek. Bunı mayısnıñ 5-inde koronavirusqa qarşı ştabnıñ oturışında bildirdiler.
"Kazaklıqnıñ sayısını er şeer içün 150 adamğace çoqlaştırdıq/ Keriç, Kefe, Yalta, Aluşta, Kezlev ve Aqmescit şeerlerinde mobil gruppalarnıñ sayısını arttırmağa isteymiz", - dedi rusiyeli Qırım ükümetiniñ başı Yuriy Gotsanük.
Bundan ğayrı rusiyeli Qırım başı Sergey Aksönov, patrul yapmaqqa "deputatlarnı, partiya azalarını ve göñüllilerni" celp etmek kerek dep ayttı.
"Protokolnı tize bilecek Rosgvardiya ya da iç işler organlarınıñ hadimi ve oña yardım etken eki adam olsun dep. Patrulciler az olğanını körsek, konkret bölgede olarnıñ çoqlaştırması aqqında qarar alacaqmız", - dedi Aksönov.
Hatırtalayıq ki, Qırım Sağlıq Nazirliginiñ malümatına köre, ilhaq etilgen Qırımda 1927 adam koronavirus sebebinden közetile, 854 adam observatorlarda buluna, daa 120 - hastahanelerde.
Qırımda şübeli COVID-19 hastası öldi. Bundan ğayrı onıñ daa bayağı hastalığı bar edi: yürek hastalığı, ekinci tipteki şekerli diabet, üçünci seviyede semirme ve ilâhre.
Qırımda bir çoq müessise ve teşkilâtnıñ faaliyetini toqtatqan ve vatandaşlarnıñ özüni izolâtsiya etmesini belgilegen yüksek seviyeli azırlıq rejimi devam ete. Aqyarda bu rejim mayısnıñ 30-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bazarertesi künü, avgust 3-de, saat 3:35 Odessada militsiya Kanatnaya, 35 adresi boyunca yerleşken binada patlav aqqında haber aldı. Qaza yerine taqiqat gruppası ve patlav tehnikiy hızmetiniñ mütehassısları çıqtı, haber ete Odessa militsiyasınıñ şeer idaresiniñ matbuat hızmeti.
«Militsiya hadimleri aytqanı kibi, qolnen yasalğan patlav aleti işledi. Neticede pencere sındı ve «Odessa imayesi» cemaat teşkilâtınıñ odasına kiriş qapıları bozuldı», – denile beyanatta.
Patlav neticesinde zarar körgenler yoq, deyler uquq qoruyıcılar.
Endi yıl devamında Odessada gece patlavları yüz bere. Cinayetçiler patlav aletlerini Ukraina tarafdarları ya da göñülli teşkilâtlarınıñ ofisleri yanında yerleştireler.


text:
Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ ömür arqadaşı Yelena Aksönova iddia etkeni kibi, olar qocasınen çoq yıllar devamında bu bayramnı qayd etmeyler. Bu aqta o, Krımskaya gazeta - sına berilgen intervyü devamında tarif etti.
«Biz çoq yıllardır qayd etmeymiz, çünki Klara Tsetkin ve Roza Lüksemburgnıñ bayramı - bu bizim «zayıf» alqamız degildir, aynı Valentin künü kibi. Razı oluñız, qadınğa çiçek bağışlamaq içün, mahsus ayırılğan bir künni beklemege acet yoq», - dep ayttı Aksönova.
Bundan evel Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ saytında bütün qırım qadın - qızlarına yollanğan Halqara künü ile tebrik sözleri yerleştirilgen edi. O, iddia etkeni kibi, «Qırım baari»nde qadınlar büyük rolni oynadılar.
OONnıñ qararı ile mart 8 künü qadınlarnıñ aqqı içün küreşi ve halqara barışıqnıñ Halqara künü olaraq qayd etile. Tarihte işçi qadınlarnıñ birdemlik ve musaviylik içün küreş künü kibi peyda oldı.
Ukraina ve Rusiyede bu kün resmiy olaraq Halqara qadınlar künü olaraq qayd etile.


text:
Rostov vilâyet mahkemesi iyün 11-inde keçken oturışında Aqmescit "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ eki iştirakçisiniñ tevqifini üç ayğa uzattı.
Böylece, Akim Bekirov ve Seitveli Seytabdiyev sentâbr 14-üne qadar SİZOda qalacaq.
Bunı "Qırım birdemligi" birleşmesi haber etti.
Qabaatlav tarafı, şübeliler saqlanmaq ya da nasıldır tahqiqatqa tesir etmek mümkün ve bu sebepten olarnıñ SİZOda qaldırmaq kerek dep israr etti.
İştirakçiler ise bunı inkâr ete edi ve bular "sadece tahqiqatçınıñ faraziyeleri" dep qayd etti.
"Müşterim saqlana bilecegi ya da şaatlarğa basqı etecegini köstergen iç bir vesiqa yoq", - dedi advokatlardan birisi - Sergey Gritsak.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeninde qabaatlanğan 24 faal tutulğan edi. Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, onıñ bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil. Soñra daa bir şübheli Raim Ayvazov tutuldı.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlarnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi, advokat Nikolay Polozovğa yarımadada ğıyabiy şekilde mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı qorumağa izin bermemege devam ete.
Advokatnıñ qayd etkenine köre, o, bir sıra istinaf arizalarını berip, em halqara, em Rusiye qanunları bozula, dep bildirdi.
«Qırım Yuqarı mahkemesi bala masalından Jiharka kibi, el-ayaqlarınen tirene, Refat Çubarov saylağan advokatqa onı qorumağa izin bermeyip, tek Rusiye Anayasasını (iyül deñişmelerinen beraber) degil, bir sıra halqara añlaşmanı, hususan Vatandaş ve siyasiy aqlar muqavelesi, em de Avropa insan aqları ve esas serbestliklerni qoruv şartnamesini boza», – dep yazdı Polozov Facebookta.
Onıñ aytqanına köre, bu bozuvlar «qayd etile ve ileride halqara qurulışlarda qullanılacaq».
Aqmescitte iyülniñ 23-nde mahkemede Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy dava temelden baqılıp başlandı. Mahkeme vekilleri diñleyicilerni oturışuvğa ve mahkeme binasına kirsetmedi, dep bildirdi «Qırım esnası» teşebbüsiniñ faalleri.
Advokat Nikolay Polozovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, oña bu davada Çubarovnı qorçalamağa izin bermediler, çünki «menfaat zıddiyeti bar». O, bu qararnı şikâyet etmege niyetlene. Aqmescitte mahkeme advokat Polozovnıñ şikâyetini endi red etken edi.
Bu sene mart ayınıñ soñunda Rusiye Tahqiqat komiteti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı. Cinaiy davalar Rusiye Ceza kodeksiniñ 212 maddesiniñ 1-inci qısmı (qalabalıqlarnı teşkil etüv), 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Rusiye topraq bütünligini bozacaq faaliyetke açıq çağıruv) açıldı.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti «qırımtatar halqına qarşı daa bir repressiya dalğasını başlattı».
Advokat Nikolay Polozov Rusiye tahqiqatçısınıñ onı işğal altındaki Qırımda Çubarovğa qarşı kene açılğan davada imayeden çetleştirmek niyeti aqqında bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Rusiye tahqiqatçılarınıñ Çubarovğa qarşı açılğan davanen bağlı tahqiqat başlattı.


text:
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» eki mabüsi Server Mustafayev ve Memet Belâlovnıñ apis müddetini uzatuv qararına qarşı berilgen temyiz arizasını red etti. Olar avgustnıñ 9-na qadar SİZOda qalacaqlar. Bu aqta advokat Lilâ Gemeci Qırım.Aqiqat mühbirine tarif etti.
«Oturışuv qapalı şekilde keçirildi. Bizge açıq oturışuv olamaz, degenler, çünki qapalı oturışuv qararı endi çıqarıldı. Mahkemeden sebepni ögrenmege istedik, qadı ise poçta vastasınen cevap berecegini ayttı», – dedi advokat.
Onıñ aytqanına köre, imaye, «esnas iştirakçilerinden kimlerden telüke beklenile», dep bilmege istedi. Faqat mahkeme cevap bermeyip, mahkeme esnası iştirakçileriniñ telükesizligini temin etmekten vazgeçti.
«Mahkeme esnasını bir çoq ceetten prokuror idare etti, Server onıñ çekilmesini istedi. Bu muracaat red etildi. Temyiz arizamız qanaalendirilmedi, birinci instantsiya mahkemesiniñ apiste tutuv sıñırlav tedbirini uzatmaq qararı deñiştirilmedi», – dedi Gemeci.
2017 senesi oktâbr ayında Rusiye telükesizlik hısmetiniñ hadimleri Bağçasaraynıñ altı sakini Timur İbragimov, Marlen Asanov, Memet Belâlov, Seyran Saliyev, Server Zekiryayev ve Ernes Ametovnı tutup alan edi. FSB olarnı Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ azaları olğanında qabaatlay.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Saba, dekabr 3-de, Sırbistan paytahtı Belgradda OSCE Nazirler şurası sessiyasınıñ başlanuvıdan evel Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Ukraina, Latviya, İsveçiya, Danimarka, Norvegiya, Kanada, AQŞ, Türkiye tış işler nazirleri ile körüşip, olarnı Qırımdaki insan aqları ile bağlı şimdiki vaziyet ile tanıştırdı.
Bu aqta vekâletliniñ mabuat hızmeti bildire.
«Subet devamında sayğılı diplomatlar işğal etilgen Qırımnıñ şimdiki vaziyeti ile tanış oldılar. Olarğa QMC ve Aqyarnı qanunsız tarzda işğal etken Rusiye Federatsiyası tarafından insan aqları ve halqara uquqnıñ bozuluvı aqqında malümatnı bildirdiler», – denile beyanatta.
Mında şunı da qayd ettiler ki, Avropa ve halqara institutları tarafından yapılacaq müim adımlardan biri – yarımadağa nezaret eyyetiniñ yollanılmasıdır.
Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi, qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev çarşenbe künü Sırbistan paytahtı Belgrad şeerine ëл aлды. Şu künleri Sırbistan paytahtında OSCE memleketleriniñ tış işler nazirleri toplaşacaq. Dekabr 3-4 künleri mında er yıllıq Nazirler şurasınıñ körüşüvi keçirilecek, teşkilât ile bağlı meseleler baqılacaq ve mütenasip qararlar alınacaq. Qırım kün tertibinde olmalı.
Qırımtatarlarnıñ yetekçileri aytqanı kibi, Ukraina iştiragi ile keçirilgen bütün halqara körüşüvlerde «Qırım meselesi» muzakere etilmeli.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bağçasaraydaki loqsahane vaqtınca çalışmay, dep bildirdi Rusiye kontrolindeki Qırım ükümetiniñ sağlıq naziriniñ muavini Anton Lâskovskiy. Onıñ malümatına köre, qadınlar Aqmescit loqsahanelerine yollanıla.
«Loqsahane işini toqtattı. Doğuruvları çoq degil edi. Aynı rayonda covid hastahanesi çalışqanına baqıp, loqsalarnı Aqmescitke yollamağa qarar alındı. Qorqunç bir şey yoq. Ağır ayaqlı ve loqsalarnıñ sağlığını tüşünemiz», – dedi Lâskovskiy «Krıminform» neşirine.
Qırım akimiyetiniñ bildirgenine köre, Bağçasaray merkeziy rayon hastahanesinde koronavirus hastalarını tedaviylemek içün gospital açıldı.
Qırımda oktâbrniñ 2-nde 100 yañı koronavirus hastası qayd etildi. Bir hasta vefat etti. Umumen, yerli akimiyetniñ malümatına köre, Qırımda 4855 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 69 kişi koronavirustan vefat etti. Aqyarda yılnıñ başından 1084 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı, 26-sı soñki künde hastalandı.
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyetiniñ koronavirus tarqaluvına dair statistikasını halqara teşkilâtlar ve diger mustaqil menbalar tasdıqlamay. Ukraina aq qorçalayıcıları Qırımnıñ Rusiye akimiyeti hasta sayısını eksiltip bildire, dep bildirgen edi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
İşğal altındaki Qırımda bir ay devam etken teneffüsten soñ, sentâbrniñ 10-nda, «Mustafa Cemilevniñ davası» boyunca mahkeme esnası yañıdan başlay. Qırımtatarlarnıñ milliy lideri yarımadada ğıyabiy şekilde mahküm etile.
Cemilevniñ advokatı Nikolay Polozovnıñ hatırlatqanına köre, iyülniñ soñunda esnasta teneffüs ilân etildi. Mahkeme qabaatlayıcı tarafnıñ delillerini baquv basamağında qaldı. İşbu dava boyunca oturışuvlarnıñ Ermeni Bazarda olması planlaştırıla – sentâbrniñ 10-u ve 11-nde.
İyülniñ 30-nda Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Ermeni Bazardaki Rusiye mahkemesiniñ qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevniñ sıñırlav tedbirini ğıyabiy şekilde uzatmaq qararına qarşı berilgen istinaf şikâyetini baqıp, onı qanaatlendirmedi.
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi aprelniñ 13-nde qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevni Rusiye Ceza kodeksiniñ üç maddesine köre qabaatladı. Advokat Nikolay Polozovnıñ aytqanına köre, şimdi Cemilevge qarşı oğlu Hayserniñ ukrain davası qullanıla.
Qırım ve Aqyardaki Rusiye Tahqiqat komiteti mayısnıñ 27-nde bu davanıñ tahqiqatını bitirdi.
Cemilevniñ fikirince, işğal etilgen Qırımda Rusiye FSBsi tarafından oña qarşı açılğan dava qırımtatarlarnı yarımadadan çıqarmaq içün qullanıla.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Rusiye tahqiqatçılarınıñ qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilevge qarşı cinaiy davasını siyasiy taqip dep saya.
Mustafa Cemilev – qırımtatar milliy areketiniñ lideri, dissident, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi (1991 senesinden 2013 senesine qadar). Repressiyalarğa oğratılğan edi, 15 yıl sovet apishanelerinde yattı. 303 kün devamında Omsk apishanesinde açlıq tuttı. Rusiye akademiki, dissident Andrey Saharov Cemilevge qol tutıp, BM baş kâtibine mektüp yazdı.
Mustafa Cemilev 1991 senesi Qırımğa qaytıp oldı.
III-IX çağırılış Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı ola.
Cemilev – Türkiyedeki Selçuk universitetiniñ uquq fahriy doktorı, «Ukrain cemiyetiniñ demokratizatsiyası içün» Orlık halqara mukâfatınıñ laureatı ola. Nansen medali (BM), V ve IV seviyeli Yaroslav Mudrıy knâziniñ nişanınen taqdirlengen edi.
2014 senesi Rusiyeniñ Qırım işğaline qarşı çıqtı. Rusiye oña qarşı bir qaç cinaiy dava açtı. 2016 senesi Cemilevniñ namzeti Saharov mukâfatına kösterildi.


text:
Ukraina Tasil ve ilim nazirliginde, Qırım sakinleriniñ Ukraina aliy oquv yurtlarına sadeleştirilgen protsedura boyunca kirmeleri içün 35 «Qırım-Ukraina» tasil merkezi faaliyet kösterecek, dep bildirdiler.
Ukraina nazirliginiñ matbuat hizmeti bergen malümatqa köre, tasil merkezleri iyün 4-ten oktâbr 28-ge qadar Dnepr, Lviv, Kyiv, Harkiv, Herson ve ondan ğayrı Zaporijjâ, Odesa ve Mıkolayiv vilâyetlerinde çalışacaqlar.
Nazirlikte, bu merkezler vastasınen Qırımdan kelgen abituriyentler Ukrainanıñ qatadaki qısmında bulunğan aliy oquv yurtlarına sadeleştirilgen protsedura boyunca, Tışqı mustaqil baalavdan (TMB) keçmeden kire bileceklerini qayd eteler.
Tıpqı keçken senede olğanı kibi, ilhaq etilgen yarımadadan oqumağa kirgenlerge devlet sımarışı ile ayırılğan yerler içün kvotalar berilecek.
Ukraina Tasil nazirliginiñ vekili Svetlana Kretoviç: «2016 senesinde bücet kvotaları boyunca bir buçuq biñ, 2017 senesinde ise endi 2600 yer ayırıldı. Bu yıl bu raqam daa az olmaycaq, yalıñız tasil merkezleriniñ çalışuv muddeti, vesiqalarnı teslim etüv ve oquvğa qabul etilüv muddetleri deñiştirildi», – dedi.
Garantiya etilgen kvota boyunca bücet yerine oqumağa kirmek içün abituriyent böyle bir merkezge ariza berip, tasil deklaratsiyasını (evelden keçken fenlerni bildirerek) toldurmaq ve devlet neticelev attestatsiyası şeklinde eki imtian (ukrain tili ve Ukraina tarihı boyunca) ile saylanğan zenaat boyunca bir imtiannı bermek kerek.
«Qırım-Ukraina» tasil merkezleri aliy oquv yurtları bazasında çalışıp, bu merkezler vastasınen bazaları olğan aliy oquv yurtlarına oqumağa kirmek mümkün.
Nazirlikte, abituriyent Ukrainanıñ başqa bir aliy oquv yurtunda oqumaq istese, o, umumiy protsedura boyunca da oqumağa kirmek mümkün, dep ilâve eteler.
Daa evel Tasil ve ilim nazirliginde, Donbass ve Qırımnıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyalarında berilgen tasil vesiqaları em Ukrainada, em de dünyanıñ diger devletlerinde tanımaylar ve uquqiy quvetke malik degiller, dep qayd etken ediler.
İçtimaiy siyaset nazirliginiñ aprel 2-deki vaziyetni aks etken malümatına köre, Ukrainada Donbass ve Qırımdan mecburen köçken 1492590 kişi qayd etildi.


text:
Apiste tutulğan Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsi, «Qırım birdemliginiñ» koordinatorı Server Mustafayevni psihiatrik hastahanege avuştıralar. Bu aqta qırımlı uquqçı Lilâ Gemeci bildire.
Onıñ malümatına köre, Mustafayevniñ advokatı Sergey Legostov bu malümatnı daa tasdıqlap olamay.
Qırım.Aqiqat imayeciniñ izaatlarını almağa tırışa.
Gemeciniñ fikirince, Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ bu areketleri «tahmin etilgen edi», çünki bir ay evelsi Server Mustafayev «mahkeme-psihiatrik ekspertiza keçmesinden» vazgeçti.
«O (Mustafayev – QA) dey ki, bu ekspertizanıñ maqsadı tirenüv iradesini yoq etmek, onı aşalamaqtır», – dep qayd etti Gemeci Facebooktaki video muracaatında.
«Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsiniñ koordinatorı Server Mustafayev ve qırımtatarı, musulman Edem Smailov 2018 senesi mayısnıñ 21-nde Qırımda Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutulğan edi. Olarnıñ davası Bağçasaraydaki «Hizb ut-Tahrir davasına» ilâve etildi.
Dekabr ayında Aqmescitniñ Rusiye mahkemesi Mustafayev ve Smailovnıñ apis müddetini eki ayğa uzattı. Olar 2019 senesi fevralniñ 9-na qadar SİZOda qalacaqlar.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Ukrainada martnıñ 30-nda «sessizlik künü» başlandı, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Prezident saylavları qanunına köre, saylavaldı teşviqat martnıñ 30-nda saat 00:00-da bitmek kerek edi.
«Bu künde bir de bir teşviqat yapılması yasaqlana: em soqaqtaki vatandaşlarnıñ teşviqatı, em kütleviy haber vastaları üzerinden teşviqat», – dep añlattı İç işler naziriniñ mesleatçısı İvan Varçenko.
İç işler nazirligi neşir, audio ve video ve elektron kütleviy haber vastalarında namzetlerniñ siyasiy reklaması, çıqışları, intervyü ve maqaleleri, video levhaları, audio ve videoları ve diger malümatlarını aydınlatmaqtan vazgeçmege çağırdı.
Ukraina prezidentiniñ saylavları martnıñ 31-nje olacaq. Namzet ğalip çıqmaq içün reylerniñ 50 fayızını qazanmalı. Aks alda, aprelniñ 21-nde saylavlarnıñ ekinci turı olacaq, eñ çoq rey qazanğan eki namzet yarışlaşacaq.


text:
Sentâbr 21-de AQŞ Kongressiniñ Temsilciler palatası «Ukrainada istiqrar ve demokratiyağa destek aqqında» qanunnı qabul etti. Qanun, Amerika Qoşma Ştatlarına Qırım işğalini tanımağa yasaq ete ve Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı ukrain yarımadanıñ azat etilecegine qadar devam ettire.
«Qanun, Amerika Qoşma Ştatlarına Rusiye Federatsiyası tarafından Qırım işğalini tanımağa yasaq ete. Belgilengenine köre, mütenasip sanktsiyalar, AQŞ Prezidenti yarımada Ukraina nezaretine qaytarılğanı aqqında Kongresske deliller ketirecegine qadar devam etecek», – dep bildire AQŞ-daki Ukraina elçiligi Facebook saifesinde.
Bunen beraber, vesiqa, Rusiye Federatsiyasına qarşı amerikalı sanktsiyalarnıñ Minsk añlaşmalarınıñ vaqtında, tolusınen ve isbatlanğan ömürge keçirüvine qadar saqlanacağını qayd ete.
Qanun belgilegen ve AQŞ ittifaqdaşları ve ortaqlarınen idare etilgen Ukrainağa destek malzemeleri cedveline mudafaa silâ sistemaları kire.
Ayrı maddeler, rusiyeli teşviqatqa qarşılıqnıñ qaviyleştirilmesi ve Ukraina iqtisadına ecnebiy yatırım celp etilmesini belgiley.
Demokratik ve Cumhuriyet firqalarından tahminen 40 kongressmen vesiqa müellifdeşi oldı. Endi Senat aynı mündericeli qanun leyhasına qol tutmalı, bundan soñ vesiqa AQŞ prezidentiniñ imzalanmasına teslim etilecek.


text:
Mart 10 künü Kreml nezaretindeki Qarasubazar şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti, şeerde 300-yerlik bala bağçasınıñ qurucılığı başlanğanını bildirdi.
Berilgen haberge köre, işler «grafikten bir az tezce» alıp barıla, endek qazıldı ve temelge beton töküldi.
«Şimdiki vaqıtta azırlıq işlerini yapqan 25 qurucı çalışa, esas işler yapılğanda qurucılarnıñ saisi 400 qadar artacaq, bina 2017 senesi dekabr ayında azır olacaq» – dep haber etile.
Rusiyeniñ Qırımdaki ükümeti, Aqmescit içün 18 bala bağçasını qurulmağa vade etken edi.
Keçken sene mayısnıñ başında işğal etilgen Qırımnı ziyaret etip, Rusiye ombusmeni Tatyana Moskalkova bala bağçalarına uzun nevbetler tizilgeninen bağlı olğan problemağa diqqat çekken edi.
Qırımda bala bağçalarına nevbetler sozulğanını – Rusiyeli memurlarnıñ uzun müddetke Qırımğa yollanılğanlarınen bağlaylar.


text:
Qırım ve Aqyarnıñ er angi aliy oquv yurtunıñ talebesi istegen vaqıtta Kiyevde yañıdan işini devam etken V.İ. Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetine keçe bile.
Bu aqta TMU rektorınıñ vazifesini eda etken Vladimir Kazarin bildirdi.
Onıñ qayd etkenine köre, universitetke er angi Qırım ve Aqyar talebesi, istegen vaqıtta ve istegen ihtisas boyunca keçirile bile, dep haber ete «Qırım.Aqiqat».
«Balalar tüşüne ki, eger qabul etüv komissiyası işini sentâbr 20-de bitirgen olsa, demek ki, başqa iş de toqtatıldı. İçtimaiy ağlar vastasınen haber ettik ki, bu, universitetke keçmege istegenlernen bağlı degil. Qayd etmek isteyim ki, Qırım ve Aqyarnıñ er angi aliy oquv yurtlarından, er angi ihtisas aliy oquv yurtlarından keçirilmek mümkün. Biz, ya talebeni qabul etmek içün bizde yaqın bir ihtisas taparmız, ya da diger bir aliy oquv yurtu ile ortaq olaraq bağ tutarmız, bu insan bu aliy oquv yurtuna kirsin dep. Oqumağa, isteklerini ömürge keçirmege istegenlerge yardım etmek içün yol taparmız», – dep qayd etti Kazarin.
Sentâbr 26-da Kiyevde Ukrainanıñ qıtaiy qısmına keçken V.İ. Vernadskiy adına Tavriya milliy universitetiniñ tantanalı açılış merasimi keçirildi.


text:
Darya Petrenko Sudaqta olıp keçken boranlı yağmurnıñ videosını internette yerleştirdi.
Qısqa videoda tünevin şeer üstünde nasıl yaşın yaşnağanı körüne. Video Novıy Svet tarafından çıqarılğanı belli ete ve yaşın sanki Şayin (Sokol) dağına urğan kibi kele, dep haber ete Sudak.me.
Hatırlatamız, 18 – 19 avgust keçer gecesi sel suvları bir çoq mesken evlerni bastı, ve yoldaki arabalarnı yüzüm bağları tarafına alıp ketti.
Fevqulȃde nazirligi hızmetçileri 76 insannı qurtardılar, olarnıñ içinde 23 bala bar edi. Üç köy ışıqsız qaldı.
Fevqulȃde vaziyetniñ aqibetlerinı yoq etmek içün qurtarıcılar bütün gece çalıştılar.
Salı (Gruşevka) – Sudaq yolunıñ 18 kilometrinde, Taraqtaş (Daçnoye) köyü yanında, taş yolğa sel tüşti, aqibette 15 araba yol çetlerine iterip taşlandı.
Olıp keçken vaqiyalardan soñ, yerli akimiyet bu vaziyetni şeerge has fevqulȃde al, dep tanımağa qarar aldı.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Ahtem Seitablayevnen baş rolde qırımtatar rejissör Nariman Aliyevniñ "Evge" filmi, noyabr 7-sinden başlap Ukraina ekranlarında numayış etilecek. «Evge» levhası qırımtatarı Mustafa aqqında tarif ete. Eki oğlu Qırım işğalinden soñ Kyivge ketti. Büyük oğlu Nazim vefat ete, babası onı Qırımğa alıp, musulman ananelerine köre defin etmek ve küçük oğlu Alimni evge qaytarmaq içün paytahtqa yol ala.
«Evge» levhası endi bir qaç büyük mükâfat qazandı: Bükreşteki halqara kinofestivalinde eñ eyi film mukâfatını ve "Kinokolo" Ukraina kino tenqitçileriniñ milliy mükâfatını. Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde alıp barıcı Sergey Mokruşin ve "Evge" filminiñ rejissörı Nariman Aliyev, levhanıñ büyük ekranlarda numayışından evel onı muzakere etti.
– Nariman, babası küçük oğlunen beraber üyken oğlunıñ cesedini cenkten evge alıp qayta... Bu süjet qaydan alındı?
Adiy adamlarnıñ ikâyesini tarif etip, bir devletniñ büyük felâketini köstermege isteymiz
– Stsenariy fikri aqqında üç yıl evel azeri dostum Navroz Hikmet aytıp berdi. Onıñ bir ğayesi bar edi - adamlarnıñ yaqın bir soyu elâk ola ve olar cesedini vatanına qaytarmaq içün uzaq ülkelerge yol ala. Men biraz onı deñiştirdim ve dostumnıñ razılığınen "Evge" filminiñ stsenariyi üzerinde çalışıp başladım. Yani bir kontsept bar edi, onıñ esasında endi "Evge" filminiñ sinopsisini azırladım. Qırımtatar ikâyesini tam metrajlı filmde çıqarmağa istegim bar edi, amma Qırımda çekmege çarem yoq. Onıñ içün böyle bir dilemma bar edi: Ukrainanıñ qıta qısmında bir qırımtatar qorantasınıñ ikâyesini nasıl açıqlamalı? Ve tamam bu kontsept maña bunı yapmağa fırsat berdi.
– Bu filmde Qırım kösterilgenmi?
– Biz Kyivde, Kyiv, Mıkolayiv ve Herson vilâyetlerinde, hususan, Arabat belinde çeke edik. Stsenariy boyunca soñki eki levha Qırımda keçe, olarnı Arabat belinde çıqardıq.
– İkâye qaramanlarıñıznıñ aqiqiy prototipleri barmı?
– Yoq. Bir adam aqqında eşitken edim, onıñ oğlu kerçekten elâk olğan edi ve o onı Qırımğa ketirip defn etken edi. Men bunı eşitken edim, amma stsenariyge aqiqiy prototipler qoyulmadı.
– Filminiñ seyircisini kibi kimni köresiñiz ve o adamlarğa ne aytmağa isteysiñiz?
Biz ise sade şeyler aqqında ikâye etemiz: bala ve baba arasında dava, vatan añlamı, bu dünyada yer tapuv mevzusı
– Kinonı biz er kes içün yaptıq. Kinoteatrge barmağa vaqtı, istegi ve parası olğan adamlar içün. Bizde ağırğan ve biz içün müim olğan bir mevzuda kino yaptıq. Öz tarafımızdan, birinciden ukrain seyircisi bu filmni büyük ekranda baqıp olsun, dep elimizden kelgen er şeyni yapamız. Bütün bu festivaller, mükâfatlar, nominatsiyalar - bu, adamlar böyle bir film bar olğanını bilsin dep qullanılğan aletlerdir. Biz ise sade şeyler aqqında ikâye etemiz: bala ve baba arasında dava, vatan añlamı, bu dünyada yer tapuv mevzusı. Bir aile faciası, içtimaiy ve siyasiy vaziyetimiz üzerinde açıqlana. Adiy adamlarnıñ ikâyesini tarif etip, bir devletniñ büyük felâketini köstermege isteymiz - böyle desek olur.
– Qaramanlarnıñ esas meselesini ayırmaq mümkünmi?
Qırımtatarlarnıñ türlü nesilleri Qırımnı vatan kibi türlüce qabul etkenleri aqqında tarif etemiz
– Kinonıñ bir qac meselesi bar. Misal içün, qırımtatarlarnıñ türlü nesilleri Qırımnı vatan kibi türlüce qabul etkenleri aqqında tarif etemiz. Birevler anda doğmadı, amma sürgünlikte doğdı, başqaları mustaqil Ukraina vaqtında doğdı, amma ep bir soñuna qadar öz tamırlarını duymay. Birisi yañı bir şey qıdıra, başqaları eskide tamır atmağa tırışa. Demek, muzakereler etile, amma aqlı ve aqsıznı köstermeymiz. Bundan evel til tapıp olamağan eki tuvğannı birleştirgen facianı kösteremiz... Bizim maqsadımız - adamlarğa qaramanlarnıñ ikâyesini ve olıp keçken vaqialarnıñ ağrısını, belgisiz kelecekni duydırmağa edi. Biz, memleketimizde olğan şeylerni köstermek ve añlatmaq içün bir agitatsiya mektübini yaratmağa tırışmadıq.
– Ne aytacaq olasıñız?
– Qısqadan aytsam, cenksiz cenkni, ölümsiz ölümni köstermege tırıştıq. Çetel seyirci içün qıyın kontekst, amma ikâyeni er adam añlap olur. Onıñ içün seyirciler qaramanlarnıñ acısını paylaşa. Qırımtatarlar, Ukraina. cenk, ilhaq aqqında ise bir yarım saatlıq filmde tolu malümatnı men bberip olamam. Amma, deyik, Urugvaydan bir adam bu filmden soñ Ukraina aqqında çoqça bilmege istese, demek bu endi ğalebedir.
– Ya soñ, meraqlanalarmı, soraylarmı?
Bu kino, birinciden, ukrain seyirciler içün müim, bu eki qaraman vastasınen qırımtatarlarğa başqadan baqsınlar dep
– Ebet, Canne fistivalinden jurnalistlerge başta yarım saatlıq background añlatmasını bermek kerek edi. Asıl, dünyada Ukraina aqqında pek az bileler, Qırım aqqında daa azca, qırımtatarlar aqqında ise ondan daa az. Filmde bir ibare bar, onı seyirciler yahşı añlay: "Qırım - bu bizim Yerusalimimizdir". Bu ibarege ola, Qırım qırımtatarlar içün ne olğanı añlaşıla. Biz içün bu sade topraq degil, bu bizim holy land, aziz toprağımız... Amma bu kino, birinciden, ukrain seyirciler içün müim, bu eki qaraman vastasınen qırımtatarlarğa başqadan baqsınlar dep.
– Filmiñizni Qırımda seyir etmek mümkünmi?
– Onı anda köstermek içün qanun boyunca bir çare yoq. Belki, o elektron şeklinde çıqqanda, Qırımda baqmaq imkânı olur.
– "Evge" filmi, Ukrainadan Amerika Kino akademiyasınıñ "Oscar" mukâfatına namzetlengenini qayd etmek kerek. Muvafaqiyetni bekleysizmi?
– Mesele şunda ki... Bizde "Oscar" dep eşitseler, quvanalar. Amma bu adiy bir esnas: Ukraina er yıl bir namzetni yollay. Bu yıl biz böyle şeref qazandıq. Soñ ise biz, bütün dünyadan kelgen filmnernen bir nominatsiya içün reqabet etecekmiz. Anda büyük ve ciddiy bir cedveldir. Ebet, elimizden kelgenini yaptıq. Amma biz içün ukrain kinosı aqqında amerikan bazarı bilsin dep müim, anda yararlı iştirakçi olmaq içün.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı


text:
İşğal altındaki Qırım sakinleri hastahanelerdeki nevbet ve ekimlerniñ yavaş qabul etkenlerinden şikâyetçiler. Meselâ, Qarasuvbazar poliklinikasında Qırım sakini olğan Yelena Melkonyan yalıñız talon almaq içün aman-aman eki saat nevbette beklemege mecbur qalğan. Kreml nezaretindeki memurlar bunı sağlıq saqlav sistemasınıñ tekmil olmağanını sebep olaraq kösterip, «Rusiye vatandaşlarınıñ sağlığını saqlav esasları» federal qanunına deñişmeler kirsetmege rica eterek, poliklinikalardaki tar saa mütehassıslarına doğrudan yazılmasını uyğun dep köstermekteler. Umumrusiye halq frontınıñ ekspertleri keçken sene Qırımdaki kösterilgen tibbiy yardım keyfiyetinen bağlı monitoring keçirererk, bazı bir hatalarnı tapqanlar.
Aynı zamanda yarımadada tibbiyetniñ irişilir olmasına tibbiyet mütehassıslarınıñ yetişmeyuvı da bir sebeptir.
Aqyarlı jurnalist Andrey Vasilyev qayd etkenine köre, hastalar tek bir ekimni ziyaret etmek içün ayrı bir qaç nevbette beklemege mecbur qala ekenler.
Bölük terapevtine kirmek içün 3-4 kün evelsi yazılmaq mümkün, tar saada çalışqan mütehassısqa kirmek içün 10 künden başlap üç aftağace beklemek kerekAndrey Vasilyev
– Maña köre, bu sistema insanlarnı daa ziyade horlamaq içün qurulğan kibi kele. Dersin ki, aslında hastalarnıñ qaydı bilgisayar vastasınen yapıla ve bu esnas tez ve qolay olmalı, amma online talon alınğanına baqmadan, epbir hastahanege barıp, 40-50 kişi artında nevbet bekleyerek, kene de bilgisayar vastasınen yapılğan blanknı toldurmaq kerek. Bu da ekim kirmesten evel yapıla, ondan da ğayrı ekimge kirmek içün nevbette beklemeli. Talonğa köre nevbet bir qaç kün, atta aftadan soñ kelmesi mümkün. Men bellesem, bu mesele mütehassıslarnıñ, hususan terapevtlerniñ işten ketmesinen bağlı. Bir çoq yer ekimsiz qaldı. Men taqip etip baqqanıma köre, bölük terapevtine kirmek içün 3-4 kün evelsi yazılmaq mümkün, tar saada çalışqan mütehassısqa kirmek içün ise 10 künden başlap, üç aftağace beklemek kerek.
Andrey Vasilyevniñ sözlerine köre, Aqyarnıñ rusiyeli akimiyeti hastalar aqışını belli bir derecede bölmek maqsadınen poliklinikalarğa, işğalden soñ yasaq etilgen ekimlerniñ paralı qabul etmesi kibi ticariy hızmet şeklini keri qaytarmaq niyetinde.
Aqyarlı Qızıl haçnıñ sabıq yolbaşçısı, Qırımndan köçip kelgen ekim-mammolog Aleksandr Kovalenko, yarımadanıñ sağlıq saqlav sistemasında kompleksli bir çoq porblemler toplandı dep saya.
Şimdi problemlerge mütehassıs eksikliginden ğayrı, bürokratiya da sebep olmaqta. Ekimlerniñ vaqtını, hastalarnıñ vaqtını çalğan kereksiz yazıv-sızıv almaqta.Aleksandr Kovalenko
– İşğalden evel sistema yahşı çalışa edi: poliklinikağa ihtiyacıñ olğan künü barıp, kerek mütehassıs yardımını alabile ediñ. Şimdi problemlerge mütehassıs eksikliginden ğayrı, bürokratiya da sebep olmaqta. Ekimlerniñ vaqtını, hastalarnıñ vaqtını çalğan kereksiz yazuv-sızıv almaqta. Bulardan da ğayrı ilâclarnıñ keyfiyeti de bozuldı. İlaclarnıñ ekseriyetini bedava almaq mümkün, lâkin olar Rusiyede yapılğanı içün, obyektiv olaraq ukrain ilaclarındaki küçke saip degil. Qırımnıñ bazı sakinlerini men Kyivde qabul etken soñ, keri qaytqanda olar pek çoq ilac alıp ketmege ıntılalar.
Qırımlı radiodiñleyici böyle bir pissimistik qıymet kesüvinen razı degil:
«Asılında Ukraina zamanındsa da ekimler etişmey edi. Nevbetler kerçekten de bar, bu problem, ebet, amma Qırımda tibbiyetyernen kök kibi, musbet tarafqa deñişti. Anam Yalta hastahanesinde yatqanında, er şey bedava yapıldı, pamuq sarğı bezi alınmaq kerek degen bir ricalar yoq edi. Çetel ilacları da bedava. Onıñ içün, o zamannen şimdiki tibiiyet arasında – yernen kök arasındaki kibi farq bar».
Qırımlı cemaat erbabı olğan Edem Dudakov tahminlerine köre, Rusiyeniñ sağlıq saqlav sisteması ekimlerni bile-bile paralı klinikalarda çalışması içün itep çıqara.
Ekim künde 30 kişiden ziyade hasta qabul etmege istemey, çünki artqaç çalışqanı içün oña kimse ilâve para tölemey.Edem Dudakov
– Hususan köy yerlerinde olmaq üzre, bir çoq tibbiy müessiseler qapatılğanı sebebinden, köy sakinleri şeerlerge barmağa mecbur qalğanından dolayı nevbetler toplana. Ekim siziñ şikâyetleriñizni diñlemesinden evel pek çoq kâğıt toldurmağa mecbur qala. O, künde 30 kişiden ziyade hasta qabul etmege istemey, çünkü ziyade çalışqanı içün oña kimse ilâve para tölemey. Bir de bügünkü nevbetni tünevin kirip yetiştiralmağanlar «beslep tura». Bu şartlardan dolayı ekimler işten boşap, özlerine hususiy klinikalardan iş qıdırıp başlaylâr. Belki, işte bu Qırımda tibbiyetniñ bücet segmentini azaltmaq oğrunda yapılğan devletniñ bir strategiyasıdır.
(Matirialnıñ metin şeklini Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Zemaneviy Ukrainanıñ ilk prezidenti Leonid Kravçuk, Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı alıp barğan cenkini toqtatmaq içün, eki devlet yolbaşçıları doğrudan-doğru öz arasında añlaşmaq kerekler. Bu aqta o Azatlıq Radiosına bergen intervyusında söz yürsetti.
«Birinciden, ne qadar qıyın olsa da, Ukraina ve Rusiye ükümetleri arasında birge-bir şeklinde yapılacaq körüşüv keçirilmesine irişmeli. Donbassta olıp keçkenlerde – Kremlniñ eli bar. Ancaq biz Rusiyenen... biz ve Rusiye ne yapıp olacağı, bizim neler yapıp olamaycaqlarımız – mesela, aytayıq ki, topraq bütünligi ve mustaqillik aqqında laf etip olamammız, qalğan şeylerni muzakere etmek mümkün, degen meselelerde añlaşmağance... Yollarnıñ biri budır», – dep saya o.
Kravçuknıñ sözlerine köre, ekinciden, «Minsk formatını» deñiştirmek kerek: ya «Budapeşt formatına» keçmeli, ya da «Minsk» formatını qaldırıp, «oñı başqa bir mundericenen toldurmalı».
Ukrainanıñ sabıq prezidenti, «cenkniñ bitmesi» şekliy olaraq, Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen bağlı, lâkin «o Rusiyeni diñley», dep saya.
«Rusiye 150 yıldan berli cenkleşip kele, anda cenk elitası şekillendi. Olarnıñ felsefesi farqlı – olarda insan, şahıs degen şey yoq, olarda devlet degen şey bar. Bizim ukrain demokratik sistemamız daa mükemmelleşmedi, amma biz insannıñ intiyacı, taqdiri, insannın yaşama, tüşünme ve yaratma ihtiyaçları aqqında tüşünemiz. Buña keçmek pek qıyın, lâkin biz artıq bu yolğa kirdik. Rusiye daa bu yolğa kiralmadı, Putin de bunı bile. Onıñ reytingi iqtisadiyat degil de, Rusiyeniñ ne derece küçlü, qudretli, er kes Rusiyeniñ istegine köre areket etkeninen bağlı. Felsefesi farqlı. Rusiye hususiy bir devlet olaraq, er kesni özüniñ felsefiy tabirine bağlamaq istey», – dep saya Leonid Kravçuk.
Leonid Kravçuk, Ukraina mustaqilligi tiklengen soñ 1991-94 seneleri onıñ prezidenti olıp, 2015 senesi sentâbr ayında yañıdan teşkil etilgen «Ukrainanıñ NATOğa kirmesi içün areket» adlı ictimaiy areketke yolbaşçılıq yapıp başlağan edi.
Ukrainanıñ cari tiş siyaseti 2017 senesi qabul etildi. Ukraina milliy menfaatlarınıñ «Ukrainanıñ Avropa Birligine aza olmaq maqsadınen, Avropa siyasiy, iqtisadiy ve uquqiy meydanına ve Şimaliy Atlantika Şartnamesi Teşkilâtına aza olmaq içün Avro-Atlantika meydanına integratsiyası» üstünlikler arasındadır. Lâkin em Kyiv, em de Avropa, Ukraina NATOğa kirmege azır olmağanı ve aza olmaq içün davet etilmege yaqın olmağanını tanımaqta.
NATO - Ukraina, buña azır olğanınen, er angi bir Avropa devleti kibi, Şimaliy Atlantik şurasına kirebilecegini ve NATOğa kiriş meselesine, üçünci bir taraf iştirak etmeden, Ukraina özü qarar berecegini beyan etmekte. Rusiye ise aksine, Ukrainanıñ NATOğa kirmesine bütünley qarşı çıqa ve şuradan «Ukrainanıñ anda qabul etilmeycegine dair garantiya» berilmesini talap ete.


text:
Qırımda «Krımavtoservis» müessisesi mayıs 3-12 künleri Ulu Vatan cenkiniñ iştirakçileri, saqatları ve olarnıñ yanında olğan adamlarğa Qırımnıñ şeerlerara avtobuslarğa bedava minmege imkân berecek.
Bunı cuma künü, aprel 24-te, naqliyat şirketiniñ matbuat hızmeti bildirdi, dep haber ete Krıminform.
«Bedava biletni almaq içün saqat ve cenk iştirakçisiniñ şeadetnamesini köstermek kerek. Ziyaret sayısı sıñırlanmaycaq. Avtostantsiya ve avtovokzallarnıñ reberleri hadimler ile işni teşkil etip, veteranlarğa nisbeten diqqatlı ve mesüliyetli yanaşmasını ögreteler», – aytıla haberde.
Qırımlılarğa hatırlatalar, bedava bilet berilmese, veteranlar Rusiye naqliyat nazirliginde ğalebeniñ 70 yıllığı ile bağlı şekillendirilgen tedbirlerniñ naqliyat teminlevi ştabına şikâyet ete bileler.


text:
Qırımnıñ Rusiye parlamenti üç yaşından yedi yaşına qadar balalarğa er ay nefaqa berüv qanun leyhasını qabul etti. Nefaqa miqdarı Qırımda yılnıñ ekinci kvartalında belgilengen balalar içün yaşayış azğarınıñ yarısını teşkil etecektir. Bu aqta parlamentniñ matbuat hızmeti bildirdi.
«Ana ya da babanıñ onıñnen beraber yaşağan 3 yaşından 7 yaşına qadar bala içün nefaqa almağa aqqı bardır, böyle şahıslarnıñ orta kişilik keliri Qırım Cumhuriyetinde işbu nefaqa almaq içün muracaat etken yıldan evelki yılnıñ ekinci kvartalında belgilengen yaşayış azğarından çoq olmamalı», – dep qayd etti Qırımnıñ Rusiye parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinov.
İşğal etilgen Qırımda koronavirus pandemiyası sebebinden 2020 senesi iyünniñ 1-nden başlap 3 yaşından 7 yaşına qadar balalar içün er ay nefaqa berecegini vade ettiler.
3 yaşından 7 yaşına qadar bala nefaqası 5 612,7 ruble olacaq.
Qırımda aprelniñ 3-nden 6-na qadar acele bir şey olmasa, evden çıqmağa yasaq etildi. Koronavirus yuqunçınıñ tarqaluvına yol bermemek içün işğal etilgen Qırımda ve Aqyarda «yüksek seviyeli azırlıq» rejimi kirsetildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Keriçte aprel 12-de «İnstitut» turağı rayonında deñiz yalısında belli olmağan qadınnıñ cesedi tapıldı.
Bu aqta İçki işler nazirligi Keriç boyunca bölüginiñ matbuat hızmeti bildire.
Müessisede qayd eteler ki, qadınnıñ cesedinde zorbalıq izleri yoq.
Politsiya qadınnıñ şahsiyetini belgiley.
Ayrı belgiler: qadınnıñ boyu 160-165 santimetr, o, tahminen 50-55 yaşındadır, onıñ beden piçimi orta, qısqa aq saçları bar. Üstünde qara yuvunma kostümi bar edi.
Elinde er angi malümat olğan er kes Rusiye İçki işler nazirligi Keriç boyunca idaresiniñ cinaiy qıdıruv bölügine haber etmege çağırıla.
Telefon nomeraları: (36561) 6-11-93, + 7 (978) 825-80-13 ya da 102.
İçtimaiy ağlarda Facebook, Vkontakte, Odnoklassniki saifelerimizge, bunen beraber, Telegramda kanalımızğa qoşulıñız ve eñ aktual ve meraqlı malümatlardan haberdar oluñız.


text:
Noyabrniñ 15-nde Ukraina Yuqarı Radası yanındaki milliy telükesizlik ve mudafaa meseleleri boyunca komitetniñ meclisinde Donbassnıñ reintegratsiyası aqqında qanun leyhasına Rusiye tarafından Qırımnıñ ilhaqı ile alâqalı tüzetüvler kirsetildi.
«Petro Poroşenko bloku»ndan halq deputatı İvan Vinnyknıñ aytqanına köre, 2014 senesi fevral 20 künü yarımadanıñ ilhaqı başlanğan kün olaraq tayin etildi.
Hatırlatmaq isteymiz ki, oktâbrniñ 6-nda Ukraina parlamenti, prezident Petro Poroşenko tarafından teklif etilgen Donbassnıñ reintegratsiyası aqqında qanun leyhası birinci oqulışta qabul etildi. Vesiqanıñ maqsadı, Ukraina Silâlı quvetleriniñ ülkeniñ şarqtaki areketlerini qanun ile esaslandırmaqtır. Bundan soñki rey berüv dekabr ayında keçmek kerek.
Ukraina Yuqarı Radası yanındaki milliy telükesizlik ve mudafaa meseleleri boyunca komitetniñ kâtibi İvan Vinnyk, yañı qanun leyhası cümleden Rusiyeniñ basqınından zarar körgen ukrainlerniñ aq-uquqlarını qorçalavğa yönetilgen, dep qayd ete.
Şimdi endi biz ilhaq ve işğal vaqiasını qanun leyhasınıñ kiriş sözünde ve metniniñ ondan soñki yerlerinde qayd etemizİvan Vinnyk
– Men oña daa doğrusu reintegratsiya aqqında degil de, deokkupatsiya aqqında qanun leyhası der edim. Onda, bu topraqlar başta azat etilip, tek ondan soñ infrastrukturanı yañartmaq ve o yerlerde Ukraina qanunları boyunca saylavlar keçirmek kerek, dep yazılğan. Buña reintegratsiya demek mümkün, amma ilk nevbette biz deokkupatsiya aqqında aytamız. Şimdi endi biz ilhaq ve işğal vaqiasını qanun leyhasınıñ kiriş sözünde ve metniniñ ondan soñki, Rusiyeniñ basqını ve insan aqlarınıñ bozuluvı aqqında aytılğan yerlerinde qayd etemiz. Ondan ğayrı bu vesiqa ile biz yarımadada ne içündir ale daa mevcüt dep sayılğan «serbest iqtisadiy zona»nıñ mevcüdiyetini lâğu etemiz. Rusiyeniñ tecavuzı neticesinde malını ğayıp etkenler başta Ukrainanıñ mahkemelerinde mahkeme ücreti tölemeden davalar aça bile ve ondan soñ artıq halqara maqamlarına muracaat ete bileler.
Qırımtatar Milliy Meclisi reisi Refat Çubarov daa oktâbr ayında Ukraina Yuqarı Radası minberinden qanun leyhasına Qırım meselesini kirsetmek kerek dep qatiyen söyledi:
Qırımnı diger işğal etilgen topraqlardan ayırmaq mümkün degilRefat Çubarov
«Endiden soñ Ukrainanıñ topraq bütünligi ve devlet bağımsızlığınıñ temin etilüvi aqqında söz yürütilgende Qırımnı diger işğal etilgen topraqlardan ayırmaq mümkün degil. Ve illâ bu qanun leyhası sayesinde bizde niayet özümiz içün, dünya içün, ortaqlarımız ve duşmanlarımız içün umumiy bir formulanı işlep çıqarmağa imkân bar. Bizler vesiqanıñ em adına, em de metnine Qırımnen Aqyarnı kirsetmek kerekmiz».
İvan Vinnyk, Ukraina Qırımnı arbiy-diplomatik yolunen azat etecek, dep saya.
Ukraina barışıqsever millet, amma onda özüne sayğı bar. Biz öz toprağımıznıñ bizden ebediyen basıp alınmasına yol bermeycekmizİgor Vinnyk
– Qırımnıñ qanun leyhasına kirsetilmesine qarşı çıqqanlar olmadı, iş gruppası bu mesele boyunca bir sözge keldi. Yarımadanıñ azat etüv usullarına kelgende, bizler, siyasetçiler olaraq, tafsilâtlarğa dalıp olamaymız, lâkin deokkupatsiya arbiy-diplomatik yolunen yapılacaq. Ukraina barışıqsever millet, amma onda özüne sayğı bar. Biz öz toprağımıznıñ bizden ebediyen basıp alınmasına yol bermeycekmiz. Küçlü, zemaneviy ordunıñ qurulışı, dünyada ukrain diplomatlarınıñ itibarını arttıracaq, ondan soñ ise, göñülli olaraq ya da mecburen olsun, deokkupatsiya meselesini al etmek mümkün olacaqtır.
Ukraina halq deputatı Svitlana Zalişçuk, qanun leyhasından Minsk añlaşmaları aqqında ükümlerniñ ne içün alıp taşlanğanını añlata.
İleride tasdiq etilecek qanunğa Minsk añlaşmalarını kirsetmeyip, biz özümizge manevr içün yer qaldıramızSvitlana Zalişçuk
– Olarnı Qırımğa deñişterdiler, demek yañlıştır. Qırım da, Donbass da aynı şekilde silâlı istilâ neticesinde işğal etilgen sayılalar. İleride tasdiq etilecek qanunğa Minsk añlaşmalarını kirsetmeyip, biz özümizge manevr içün yer qaldıramız. Bugün qarşı taraf ameliyatta bu añlaşmalarnı blok etip, üç yıl devamında eda etmey. Ukraina bu çatışmanıñ çezilüvinde serbest olmaq ve Qırım ile Donbasstaki vaqialarğa öz körüşini saqlamaq kerek. Elbette, deokkupatsiya esnasında baş rolni halqara cemiyet oynaycaqtır. Lâkin yaqında Avropa Birligi, bizim Assotsiatsiya aqqında añlaşmamıznıñ ömürge keçirilmesine qıymet kesken esabatnı taqdim etti ve, teessüf ki, bu vesiqada Qırım işğal etilgen olaraq kösterilse de, Donbasstaki vaqialar Rusiyeniñ basqını olaraq degil de, «Rusiyeniñ bozğuncı areketleri neticesinde meydanğa kelgen şarqtaki çatışma» olaraq qayd etildi. Bunıñ içün Ukrainağa bu vaqialarğa öz baqışını saqlamaq, pek emiyetlidir.
(Materialnıñ metin versiyası üzerinde Vladislav Lentsev çalıştı)


text:
Soñki üç yıl zarfında bir qırımtatar qorantası olğan Degermencilerde eki tevqif yapıldı. Baba ve oğul Qırımda Rusiye adliyesiniñ bastırıqlarını kördi, olarnıñ yaqınları küreş içinde yaşamağa alıştı, lâkin tuvğan Qırımdan kimse qaçmay.
Baba
Bir afta evel Aliyeniñ aqayı muvaqqat izolâtorda nevbetteki astma tutuvından soñ ayat ve ölüm arasında edi. Onı reanimatsiyağa alıp kettiler. Bekir 57 yaşında. O astma hastası. Şimdi sağlıği telükeli alda, lâkin yaqınlarını oña yibermeyler.
Apayı Aliye Degermenci: «Yanında üç kişiden ibaret qaravul taqımı bulunğanı içün meni anda, tabiiy ki, kimse yibermeycek. Tahqiqatçı, yalıñız muvaqqat izolâtorda yapılacaq körüşüvge ruhset bere bilecegini söyledi. Tıbbiy muessisede ise böyle körüşüvni bermek içün onda iç bir esas yoq», – dey.
Bekir Degermenci – qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçisi. Rusiye telükesizlik hadimleri onı ve diger faaliyetçilerni, aqsız yerde para talap etüvde qabaatlap, 2017 senesi noyabrniñ 23-nde yaqaladılar. Yaqalav kününde Bekirni, hususan havflı cinayetçini kibi, polis avtomobiline qadar altı telükesizlik hadimi alıp ketti.
Yerli KHV bu malümatnı: «FSB Simferopolde (Aqmescitte – QA) Rusiyede yasaq etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi ekstremistik teşklâtınıñ azalarını yaqaladı. Olar, Türkiye vatandaşından aqsız yerde 7 biñ dollar talap etkenlerinde qabaatlanalar», – dep taqdim ettiler.
Faaliyetçilerniñ añlatqanına köre, mezkür paralarnı türk, yaşlı qadın, qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkadan borcğa alıp, qaytarılmasından vazgeçti. Bekir arqadaşlarınen birlikte, borclunen bir qaç kere körüşip, paralarnıñ qaytarılmasını talap ete edi. Olar, veteranğa yardım etecek edik, çünki Veciye özü bunı rica etti, deyler. Veciye Kaşka, telükesizlik hadimleriniñ operatsiyası esnasında, endi acele yardım maşinasında bulunıp, yürek tutuvından öldi. Bekir öz versiyasını muvaqqat izolâtorda bulunğanda yazıp, tarif etti.
Bekirniñ qızı Mavile Degermenci onıñ mektübini: «Bir kişige yardım etip, diger kişige zarar ketirmek aqılımda bile yoq edi. Öyle olıp çıqa, sanki dört qart adam, qorquzıp ve şantaj etip, öz menfaatları içün ondan para istedi. Bu bir saçmadır», – dep oquy.
Oğul
Biz Ukraina içün qıçırdıq – olar Rusiye içün qıçırdı. Er şey oldı. Soñ men yaramadım. Meni qalabalıqta sıqıp bastırdılar. Oğlum meni qalabalıqtan çıqardıBekir Degermenci
Qırım Yuqarı Radası yanındaki miting 2014 senesi fevralniñ 26-sında oldı. Artıq tarihiy olğan bu vaqiadan bir yıl keçken soñ Bekirniñ oğlu Mustafanı tevqif ettiler. O, em de Ali Asanov ve Ahtem Çiygoz Qırım parlamentı yanında kütleviy qarışıqlıqlar teşkil etkenlerinde qabaatlandılar.
Bekir özü tevqif etilmezden evel matbuatqa: «Halq çoq edi. Er kes özünkisini qıçıra edi. Biz Ukraina içün qıçırdıq – olar Rusiye içün qıçırdı. Er şey oldı. Soñ men yaramadım. Meni qalabalıqta sıqıp bastırdılar. Oğlum meni qalabalıqtan çıqardı», – dep ikâye ete edi.
Onıñ oğlu Mustafa 28 yaşında. Rusiyeniñ qabaatlavlarından evel satış temsilcisi olıp çalıştı. Ondan soñ 11 ay tahqiqat izolâtorında keçirdi. Tevqif muddeti bir qaç kere uzatıldı. Lâkin o, anasınen babasına bir kere bile şikâyet etmedi.
Aliye Degermenci daa 2015 senesinde oğlu aqqında: «O, ne qadar mahkemesi olsa da, er vaqıt er bir mahkemede külümsirey. Evelâ, o, mende şeker hastalığı olıp, maña siñirlenmege olmağanını bile. Babamız bronhial astma boyunca saqat. Ve o, bir vaqıt özü aqqında tüşünmey, bizge yahşı olsun, dep tüşüne», – dep ikâye ete edi.
Tahqiqatçılar fevral 26 künündeki qarışıqlıqlarnıñ teşkilâtçısı olaraq Ahtem Çiygoznı kösterdiler. O, şimdi endi azat. Mustafa Degermencige oña qarşı ifade bermege ve öz qabaatını tanımağa teklif ete ediler. Ahtem Çiygoz, Mustafa Degermenciniñ nasıl bir seçim qarşısında olğanını ve tevqif etilgenlerden episiniñ onıñ kibi yapmağanını, özü de bile.
Azat etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisi muavini Ahtem Çiygoz Qırım.Aqiqatqa: «Bazılar, özüni qurtarmaq içün, qaba bir ifade ile, sata edi, alçaqça davrandı, yalancı ifadelerni imzalap, şübheli bir azatlıqnı qazandılar. Mustafa Degermenci ile Ali Asanov ise, bu alçaqlıq, bu yalan dep, iftiralarnı imzalamaycaqlarını söylediler», – dep bildirdi.
2016 senesiniñ aprelinde Mustafanı ev apisine yiberdiler. Evde bayram yapıldı, onı bütün Qırımdan kelgen faaliyetçiler qarşıladı. Mustafa Degermenci, quvançını gizlemeyip, ev qurmaq planları aqqında aytıp başladı.
Meni qorquzmaq qıyın. Menden neni almaq mümkün, ayatımnımı? Can qurban, ayatım kerek olsa, kelsin, alsınlarBekir Degermenci
Babası Bekir, onı iç bir cinaiy işniñ açılması Qırımdan ketmege mecbur etmez, dedi.
2015 senesiniñ dekabrinde Bekir: «Meni qorquzmaq qıyın. Menden neni almaq mümkün, ayatımnımı? Can qurban, ayatım kerek olsa, kelsin, alsınlar. Bu güzel sözler degil. Men yahşısı ölerim, lâkin meni kimse mecbur etmez. Adamlar aytqanı kibi, nafile beklemesinler», – dedi.
Al-azırda Degermenciler qorantasınıñ eki erkegi tevqif etilgen aldalar. Ana ve ömür arqadaşı Aliye, tıpqı onıñ oğlu ve aqayı kibi, iç bir zorluqnıñ qorantalarını Qırımnı taşlap ketmege mecbur etmeycegine inana.


text:
Cumaertesi künü, iyünniñ 26-nda qırımtatarlar Milliy Bayraq kününi qayd eteler.
Evel, Vinnitsa sakinleri balaban qırımtatar bayrağı üzerinde öz yazılarını qaldırdı. Tedbir Qırımtatar halqı Qurultayınıñ faaliyetiniñ 30-ncı yıldönümi ve qırımtatar Milily Bayraq künü munasebeti ile Bütün Ukraina aktsiyası çerçivesinde olıp keçti.
Bundan daa evel qırım sakinlerine öz tileklerini Kyiv, Lviv, Dnipro sakinleri yazdı.
Kyivde Yuqarı Radanıñ binası ögünde faaller qırımtatar halqınıñ bayrağını açtı, istegenler, hususan deputat ve yardımcıları, Qırım sakinleri içün tileklerini qaldırdı.
Qırımtatar bayraq kününde, iyünniñ 26-nda, onı Qırım ve esas Ukrainanıñ memuriy sıñırından yarımadağa uçurmağa planlaştıralar.
Bayraq Donetsk vilâyetinde tikildi, andan Kyivge ketirildi. İyünniñ 15-nde aqşam bayraqnı Lvivge yollaycaqlar, iyünniñ 16-nda ise Taras Şevçenkonıñ abidesi yanındaki meydanda açacaqlar. İstegen er kes tilegini qaldıracaq. Andan bayraq Odesağa ketecek.
Qırımtatar bayraq künü
Er yıl iyünniñ 26-nda qırımtatarlar Milliy bayraq kününi qayd ete. Bayram künü olaraq 1991 senesi iyünniñ 26-27-nde Aqmescitte ötkerilgen ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ birinci künü saylânğan edi.
Qırımtatar bayrağı üzerinde altın tamğa tasvir etilgen kök bayraqtır. Tantanalı tedbirler em Qırımda, em esas Ukrainada, em çetelde ötkerile.


text:
Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Riza ve Enver Ömerovlar ve Ayder Cepparovnıñ apiste qaluv müddetini kelecek sene yanvarniñ 15-ne qadar uzattı, dep bildire «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi.
Apis cezasını uzatuv muracaatını bermezden evel prokuror Yevgeniy Kolpikov mabüslerniñ şahsiyetlerini tasvirlegen vesiqalarnı ayttı. Bütün tasvirler müsbet edi, vesiqalar ise dava mabüsleriniñ daimiy iş, yaşağan yer ve çağına yetmegen balaları bar olğanını isbatlay. Bundan soñ o, SİZOda tutuv müddetini üç ayğa, 2021 senesi yanvar ayına qadar uzatmağa talap etti, çünki mahkemeden saqlana ve delillerge zarar ketire bile.
İmaye tarafı azatlıqtan marum etüv ile alâqası olmağan bir tedbir saylamağa rica etti. Advokatlar, müvekkilleri mahkemeden saqlanmağa istemey, aksine qabaatsız olğanlarını isbatlamağa istey, dep ayttı. Bundan ğayrı, Enver Ömerov hasta, ameliyat yapılmalı, SİZOda bulunması ise vaziyetini daa beter ete. Mahkeme prokurornıñ muracaatını tamamen qanaatlendirdi. Reis qadı Roman Saprunovnıñ qayd etkenine köre, esnas yanvar ayına qadar sozulmaycaq.
2019 senesi iyünniñ 10-nda Aluşta, Qarasuvbazar ve Aqmescit rayonlarında keçirilgen tintüvlerden soñ 8 kişi tutuldı: Ruslan Nagayev, Eldar Kantimirov, Ruslan Mesutov, Lenur Halilov, Riza Ömerov, Enver Ömerov, Ayder Cepparov veEskender Suleymanov.
Rusiye FSBsi, tahqiqat tedbirleri 205.5 maddesine istinaden (terror teşkilâtını quruv ya da anda iştirak etüv) açılğan cinaiy dava çerçivesinde keçirile ve «Hizb ut-Tahrir» diniy teşkilâtınen bağlı, dep bildirdi.
Ukraina uquq qoruyıcı organları Rusiye quvetçileriniñ Qırımda keçirgen tintüvleri sebebinden cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina Tış işler nazirligi, Qırımdaki apiske aluvlarğa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı siyasiy, iqtisadiy ve sanktsiyalar basqısını quvetleştirmege çağırdı.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi Aluşta "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ iştirakçilerine qırımtatarca laf etmege razı olmadı. Bunı "Qırım birdemligi" birleşmesi bildire.
Mahkemeci Roman Saprunov tercimannıñ istenilmesine "ziyankârlıq" ve "esnasnı uzatmaq ıntıluvı" dedi. Ve o maznunlarğa oturış rus tilinde keçirilecegini ve başqa tilden laf etüv "nizam bozuvı" kibi qabul etilecegini añlattı.
Bundan gayrı mahkeme oturışında mahkeme imayeniñ şikâyetini red etip, Eldar Kantemirov, Ruslan Mesutov, Ruslan Nagayev ve Lenur Halilovnıñ tevqif astında qaldırdı. Amma olar ne vaqıtqace apiste olacaqları aytılmadı.
Nevbetteki oturış avgust 31-ine tayinlendi.
Daa evel iyülde Aluşta "Hizb ut-Tahrir davası" boyunca oturışta advokat Ayder Azamatov, müşterisiniñ qırımtatar tilinde tefsirleri sebebinden mahkemeci Roman Saprunovnen davalaştı.
O vaqıt mahkemeci, tercimannıñ yoq olmağanı içün mesuliyetli olmağanını bildirdi. Onıñ aytqanına köre, bu "yuqarıdaki mahkemeniñ qararı".
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Bunı operatornıñ korporativ idaresi ve nezareti boyunca müdiri Oleg Projivalskiy bildirdi, dep haber ete İnterfaks-Ukraina.
«Bilgenime köre, Qırımda kartlarnı MTS şirketiniñ Krasnodar filialı sata. Bizim noqtaiy-nazarımızğa köre – bu qanunsız bir şeydir, çünki Qırım ukrainalıdır», – dep qayd etti o.
Projivalskiyniñ aytqanına köre, «MTS Ukraina» bu kartlar içün roumingniñ sıfır stavkalarını belgilemeycek.
Projivalskiy qayd etti ki, «MTS Ukraina» – ukrain biznesi, ve bu meselede kerileme olmaycaq.
Onıñ bildirgenine köre, Rusiye «MTS Ukraina» işini Qırımda yasaq etse, ağnıñ işi Qırımda toqtatılacaq.
Hatırlatamız, OAO «Mobilnıye Telesistemı» (MTS) Qırımda rusiyeli sim-kartlarnı satıp başladı, dep bildirdi operatornıñ matbuat kâtibi Dmitriy Solodovnikov.
Onıñ aytqanına köre, Qırımda +7 kodınen Krasnodar ülkesiniñ MTS ağına ait olğan 978 prefiksli kontraktlar endi bar.
Kontraktlarnı satın alğan abonentler «MTS-Ukraina» rouming ağında «SuperMTS» tarifi boyunca hızmetnen faydalana bilecekler.


text:
Bu ağır künlerde arbiylerge yerli teşbbüsçi ve hayriye teşkilâtları yardım qolunı uzattılar.
Aqmescitteki protestant kilselerniñ birinde hızmet etken yepiskop, göñülli Ruslan Zuyev şunı bildirdi: «Şimdiki vaqıtta, Perevalnoye köyündeki arbiy qısımlarında bulunğan 66 asker mecbur çıqarıldı. Olarnı endi ev, hayriye teşkilâtlarnıñ binaları ve kilselerde yerleştirdiler. Künde 3 kere aş aşaylar. Bunıñ episi teşebbüsçi ve lâqayd qalmağanlarnıñ küçleri ile yapıldı».
Askerlerni künde 3 kere aşatmaq içün er kün sekiz biñ grivna para lâzim. Teşebbüsçiniñ aytqanına köre, bunı yapmaq küç, amma yardım etken adamlarnıñ sayısı yeterli. Olarnıñ arasında qırımlı iş-adamları da bar.
Bunen beraber, yepiskopnıñ bildirgenine köre, Kiyevden qalğan askerlerni de Odessağa avuştırmaq emiri keldi. Onıñ içün, birinci vazife – askerelerni alıp ketmek içün naqliye tapmaq lâzim, «devlet avtobuslarnı ayırmadı», – dedi Zuyev.
Qıyınlıqlarğa baqmadan, Ukrainağa nisbeten hainlik yapmam – deñizci
Perevalnoye qasabasındaki A2320 arbiy qısımında añlaşma boyunca hızmet etken deñizci Valentin Grişçenkonıñ aytqanına köre, Kiyevge barmaq içün parası yoq, soqaqta qalacaq edi: «Ötmek, konservı, vaqtınca yaşaycaq evimiz – bunıñ episi, göñülltlerniñ yapqan işidir». Şimdiki vaqıtta o, bir qaç kün evelsi Kiyevge ketken podpolkovnikniñ evinde yaşay.
Qıyınlıqlarğa baqmadan, Valentin ileride de qitaiy Ukrainağa hızmet etmege azır olğanını bildirdi: «Qorqunçlı elbette, hızmet etmege. Anna-babam, qartana-qartbabalarım meni qasevet etip oturalar, amma men Ukrainağa sadıq olıp qalmaqtam ve oña hainlik yapmam», – dedi deñizci.
Aynı zamanda, onıñnen beraber hızmet etkenlerniñ çoqusı Rusiye tarafına keçkenlerini qayd ete. Olarnıñ sayısı Aman-aman yarısını teşkil ete. «Rusiye grivnada saysaq 12 biñ bermege vade etti, işte yigitler aldandılar», – dedi Valentin Grişçenko.
Ruslan Zuyevniñ bildirgenine köre, ukrain arbiylerni endi bu afta devamında çıqarmağa imkân olacaq. O, kilse ziyaretçilerinen beraber, qıyın alda qalğan arbiylerge ileride de yardım etmege işandırdı.


text:
Amsterdamnıñ istinaf mahkemesi «skit altını davasınıñ» soñki qararını çıqarmadı. Mahkeme saytında derc etilgen muvaqqat qararğa köre, taraflarğa qoşma malümat bermeleri içün eki ay berildi.
«Mahkeme davanı baqmağa devam etecek, soñki qarar 6-9 aydan soñ çıqarıla bile», – dep aytıla haberde.
Qayd etile ki, skit altını Amsterdamdaki Allard Pierson müzeyinde mahkemeniñ soñki qararı çıqarılğanına qadar qalacaq.
500-den ziyade müzey eşyasından ibaret «Qırım: altın ve Qara deñizniñ sırları» sergisi 2014 senesi yanvarniñ 19-nda Almaniyanıñ Bonn şeerindeki Reyn ülkeşınaslıq müzeyinde keçirilgen edi. Daa soñra Amsterdamdaki Allard Pierson arheologik müzeyinde açıldı. Sergi 2014 senesi fevralniñ 7-nden avgustnıñ 31-ne qadar devam etti, faqat Rusiyeniñ Qırım işğalinden sebep Qırım müzeylerine qaytıp olamadı.
Qırımnıñ dört müzeyi eksponatlarnıñ qaytarıluvınen bağlı davanı Allard Pierson müzeyine qarşı açtırğan edi.
Ukraina akimiyeti artefaktlar müzeylerniñ mülki degil, Ukraina devletine ait, dep bildirdi. Felemenk müzeyi qadı qararı olmağan soñ ya da taraflar añlaşqanına qadar eksponatlarnı bermemege qarar aldı.
Amsterdamnıñ okrug mahkemesi 2016 senesi dekabrniñ 14-nde «Qırım: altın ve Qara deñiz sırları» sergisiniñ eksponatlarını Ukraina devletine qaytarmağa qarar aldı.
2017 senesi martnıñ 28-nde Amsterdamnıñ İstinaf mahkemesi Qırım müzeyleriniñ vekillerinden «skit altını» qararına qarşı temyiz arizasını aldı.
Qırım müzeyleri martnıñ 11-nde Amsterdam İstinaf mahkemesiniñ diñlevlerinen bağlı beyanatnı aydınlattı. Oña binaen, «ne Ukraina, ne Felemenk, ne de halqara uquq eksponatlarnı Kyivge bermek içün temel ola».
Ukraina informatsion siyaseti naziriniñ birinci muavini Emine Cepparnıñ bildirgenine köre, Qırım müzeyleriniñ temsilcileri Amsterdam İstinaf mahkemesiniñ oturışuvında iştirak etmegen edi.


text:
«Şatur gudur» ilk ve yekâne qırımtatar pank-rok taqımı «Flügerı Lvova» festivalinde iştirak etecek. Qırım.Aqiqat mühbirine festivalniñ medeniy reberi Halil Halilov aytqanı kibi, «Şatur gudur» çalğıcılarınen Qırımda tanış olğanından soñ, olarnı festivalge davet etti.
«İlk qırımtatar pank-roku, bu yönelişte ilk adımlar… Olarnıñ kösterilecek şeyleri bar», − dey Halil.
«Şatur gudur» qırımtatar taqımı 2012 senesi peyda oldı. Mayıs 1 künü Lvivde keçirilecek «Flügerı Lvova» festivalinde taqımnıñ bütün azaları iştirak etecek.
İlk ve yekâne qırımtatar pank-rok taqımı aqqında salı künü mart 23-de Qırım.Aqiqat saytında çıqacaq maqalede oquñız: «Lvivde şamata: «Şatur gudur» taqımı lvivliler içün qırımtatar pank-rokunı icra etti».


text:
Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönov Moskva vilâyetiniñ valisi Andrey Vorobyov ile regionlar arasında ticariy-iqtisadiy, ilmiy-tehnik ve medeniyet emekdaşlığı aqqında añlaşma tizdiler. Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire ki, bu añlaşma Qırım Cumhuriyeti ve Moskva vilâyeti arasında işbirlik aqqında imzalanğan ilk resmiy vesiqadır.
Aksönov bildirdi ki, Moskva vilâyeti «Qırım baariniñ birinci künlerinden itibaren» Qırımğa yardım etken edi.
Andrey Vorobyov işbirlikniñ esas saalarını qayd etti: köy hocalığı ve aşayt bazarı, turizm ve şifahane-kurort tedaviylevidir.
«Bizde bu yolda em Qırım, em de Moskva vilâyetine kerek olğan büyük programma bar. «Krımskoye podvorye» programması ekologik temiz malnıñ müimligini, Qırımdaki fermacılarğa qoltutuv ne qadar müim olğanını köstere, ve bizler onı inkişaf ettirecekmiz. Bundan ğayrı, Qırımnı ziyaret etkenler sağlam ve raat olıp qaytmaq kerekler. Adamlar körgen keyfiyet standartlarğa uyğundır. Bu eki yol esas ola», – dep qayd etti Moskva vilâyetiniñ valisi.
Qırım yolbaşçısı Sergey Aksönovnıñ aytqanına köre, «Krımskoye podvorye» şirketi Moskva vilâyetinde 200 tükânnı açmağa planlaştıra. Bunıñ kibi tükânlarnıñ Rusiyeniñ diger regionlarında açılması da beklenile.


text:
Ukrainada «Mektüpler yazuv marafonı: cesaretlilernen yan-yanaşa» adlı halqara aq-uquq qoruyıcı kampaniyası başlana. Qırımtatar faaliyetçisi, «Yaltada Hizb ut-Tahrir işi»niñ figurantı Emir-Useyin Kukunıñ mahkeme işi bu yıl Marafonnıñ esas qısımlarından biri oldı. Amnesty International teşkilâtı aq-uquq qoruyıcısınıñ taqdiri ve yaqalanuvı aqqında animatsion rolikni taqdim etti.
Amnesty International halqara aq-uquq qoruyıcı teşkilâtınıñ Ukrainadaki sözcüsi Mariya Guryeva Qırım.Aqiqatqa: «Biz bu halqara kampaniyasınıñ çerçivesinde öz ve başqa adamlarınıñ aq-uquqlarını nasıl etip qorçalamaq kerekligini añlatmaq içün materiallar azırlaymız. Bu rolik Emir-Useyin Kukunıñ ömür arqadaşı Meryemniñ ikâyesi ile özümiz yapqan haberler talili esasında meydanğa ketirildi. Teessüf ki, bu adise unikal degil, Qırımda bir çoq qırımtatarlar ve narazılıq köstergenler buña beñzer aq-uquq bozuluvlarından zarar köreler», – dep ikâye etti.
Aq-uquq qoruyıcıclarınıñ fikrine köre, Emir-Useyin Kukunıñ işi – ilhaq etilgen Qırımda umumen olayatqanlarını köstergen bir levhadır.
Rolik üzerinde ukrain animatorı Vladislav Burbela çalıştı.
2017 senesiniñ «Mektüpler yazuv marafonı: cesürlernen yan-yanaşa» halqara aq-uquq qoruyıcı kampaniyası 200-den ziyade ülkeden faaliyetçilerni topladı. Faaliyetçiler arizalar imzalamağa, mektüpler yollamağa, haberler dağıtmağa davet eteler.
Bu yıl Ukrainada Marafon on birinci kere ötkerile.
Yaltada «Hizb ut-Tahrir işi» boyunca qabaatlanğanlarnı 2016 senesi fevralniñ 11-nde tevqif ettiler. Olarnıñ arasında İnsan aqları boyunca alâqa tutuv gruppasınıñ azası Emir-Useyin Kuku, qurucılar olıp çalışqan Aluştalı Muslim Aliyev ile Qızıltaşlı (Krasnokamenkalı) Enver Bekirov ve Yaltadan çiçek satıcı Vadim Siruk bulunalar.
Mahkeme Qırım aq-uquq qoruyıcısı, «Yaltada Hizb ut-Tahrir işi»niñ figurantı Emir-Useyin Kukuğa apiste bulunuv müddetini 2017 senesi dekabrniñ 8-ne qadar uzattı. Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Qırımlı aq-uquq qoruyıcısınıñ umumiy apis müddeti 21 ay ve 27 künni teşkil etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca yaqalanğan ve mahküm etilgen Qırım sakinleriniñ imayecileri, olarnıñ taqibi din alâmetine köre yapıla, dep sayalar. Advokat Emil Qurbedinov, Rusiye uquqqoruyıcı organları tarafından bu iş boyunca taqip etilgenler esas itibarı ile qırımtatarlar ve olarnen birlikte İslâm dinini kütken ukrainler, ruslar, tacikler, azerbaycanlar ve diger etnik gruppalarğa ait Qırım sakinleri olğanını qayd ete.
Halqara islâmiy siyasiy teşkilâtı «Hizb ut-Tahrir»niñ vekilleri öz vazifesini, bütün musulman devletlerini bir İslam hilâfeti içinde birleştirilmesinde köreler. Lâkin olar buña irişmek içün terroristik usullarnıñ qullanıluvını red ete ve Rusiyede aqsız yerde taqip etilgenlerini aytalar. Rusiyeniñ Yuqarı mahkemesi 2003 senesinde «Hizb ut-Tahrir»ni, «terroristik» olaraq belgilengen 15 birleşmeniñ cedveline kirsetip, yasaq etti.


text:
«Sıñırsız mühbirler» halqara teşkilâtı «Meduza» mühbiri İvan Golunovnıñ azat etilüvinen tebriklep, Rusiyede ve işğal etilgen Qırımda eñ azından altı jurnalist uydurılğan davalar boyunca apiste qala, dep hatırlata.
Azatlıq Radiosınıñ bildirgenine köre, olarnıñ arasında «Grani.ru» qırımlı jurnalisti Remzi Bekirov bar. O, Rusiyede ve ilhaqı altındaki yarımadada yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etkeninde qabaatlana. Teşkilât «Tvoya gazeta» Aluşta neşiriniñ muarriri Aleksey Nazimovnıñ davası aqqında da hatırlattı. Onı «Yedinaya Rossiyadan» para talap etkeninde qabaatlap, 4 yıl ve 7 ay koloniyada qalmasına üküm ettiler.
«Sıñırsız mühbirler» «Novıye kolesa» Rusiye neşiriniñ baş muarriri İgor Rudnikov, «Ukrinform» agentliginiñ mühbiri Roman Suşçenko, «Upolnomoçen zayavit» gazetasınıñ neşircisi ve rostovlı jurnalisti Aleksandr Tolmaçev, «BlogSoçi» saytınıñ temelcisi Aleksandr Valovnı da azat etmege çağıra. Bu jurnalistler Rusiye apishanelerinde tutula.
Bu sene aprel ayında «Sıñırsız mühbirler» dünyada söz serbestliginiñ bozuluvına dair maruzanı derc etti. Rusiye 180 yerden 149-ıncı yer aldı ve matbuat serbestliginiñ vaziyeti qıyın olğan memleketler sırasına kirdi. Aq qorçalayıcılar Rusiyede sebepsiz tintüv ve apis cezaları bar, mustaqil kütleviy haber vastaları ve internetke basqı yapıla, dep bildire.
«Sıñırsız mühbirler» – merkezi Parijde olğan halqara ükümetten tış teşkilâttır. Söz serbestliginiñ dünya reytingini teşkilât 2002 senesinden itibaren er yıl tize.


text:
Rusiyeniñ Krasnodar temyiz mahkemesi, Kezlev şeer mahkemesiniñ Kezlevdeki Ukraina ortodoks kilsesiniñ ibadethanesiniñ yıqıluvı aqqında qararına qarşı istinaf şikâyeti içün müddetni yañarttı. Bunı aprelniñ 9-nda ukrain advokatı ve uquq qoruyıcı Sergey Zayets bildirdi.
«Bu daa soñ ğalebe degil, istinafta da er şey ola bile, amma bu da yahşı bir haberdir», – dep yazdı o.
UOK Qırım yeparhiyasınıñ arhiyepiskopı Kliment bu haberni şimdilik daa tefsir etmedi.
2021 senesi martnıñ 15 Aqmescit ve Qırım mitropoliti Kliment, «Kezlev şeeri boyunca Federal idaresiniñ icracılar hızmetinden» ibadethaneniñ acele yoq etüvi aqqında nevbetteki talabını alğan.
Ukraina Pravoslav kilsesi Qırım yeparhiyasınıñ arhiyepiskopı Kliment Qırım akimiyeti ibadetler keçirilgen Aqmescitteki Kafedral kilseniñ binasını martnıñ soñuna qadar boşatmağa talap ete, dep bildirgen edi.
Fevralniñ 13-nde Qırımnıñ Rusiye mal-mülk nazirligi Kyiv patriarhatı Ukraina pravoslav kilsesiniñ Qırım yeparhiyasına yollanğan talap yañı qurulğan Ukraina Pravoslav kilsesine keçken Kyiv patriarhatı Ukraina pravoslav kilsesiniñ yeparhiyası ile tizilgen añlaşmanıñ bitmesinen bağlı, dep bildirdi.


text:
Rusiye FSBsi tarafından silâ ve patlayıcı maddelerni qanunsız saqlağanında qabaatlanğan qırımtatar faali Edem Bekirov tutulğan Aqmescit SİZOsında qızamıq qırğınlığı başladı, dep bildirdi Ukraina ombudsmeni Lüdmila Denisova.
Onıñ qayd etkenine köre, qızamıq olğanlarnı SİZOdan Edem Bekirov bulunğan tibbiy bölükke avuştıralar. Bekirovnıñ qızamıq hastalığı yoq, amma «immunitet olmağanı içün hastalanuv telükesi yüksek».
«Edem Bekirovnıñ kritik sağlıq vaziyetine baqılsa, onıñ SİZOda qalması pek telükeli ola», – dep yazdı Denisova Facebookta.
Ukraina ombudsmeniniñ aytqanına köre, o, Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etip, «Avropa insan aqları mahkemesiniñ Edem Bekirovnı acele hastahanege yatqızmaq qararını» yerine ketirmege rica etti.
Moskalkova bu muracaatqa şimdilik açıq cevap bermedi.
Bekirovnıñ advokatı Aleksey Ladin müvekkiline «kerekli tibbiy yardım kösterilmedi», dep bildirdi.
Daa evel Avropa insan aqları mahkemesiniñ qararına baqmadan, Qırımdaki Rusiye Federal telükesizlik hızmeti idaresiniñ üyken tahqiqatçısı İvan Romanets işğal etilgen Qırımnıñ Aqmescit SİZOsında tutulğan qırımtatar faali Edem Bekirovnı hastahanege yatqızmağa razı olmağanını bildirgen edi.
İyünniñ 11-nde Avropa insan aqları mahkemesi Qırımda silâ ve patlayıcı maddelerni saqlağanında qabaatlanğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ davası boyunca qarar çıqardı. Mahkeme onıñ hastahanege acele yatqızılmasını talap etti.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Şimaliy Kavkaz okrugı arbiy mahkemesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» oturışuvını «işniñ» figurantı Enver Bekirov Krasnodardan ketirilmegeni içün, yanvarniñ 24-ne avuştırdı. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa advokat Edem Semedlâyev ikâye etip berdi.
«Bizler ketirilgenlerniñ epsinen körüştik. Olarnıñ ekisi bu gece saat birge yaqın ketirildi. Alları qanaatlendirecek kibi, hasta degiller», – dep bildirdi Semedlâyev.
Daa evel Rusiye arbiy mahkemesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işinen» bağlı seyyar oturışuvını Aqmescitte keçirgen edi, ondan soñ tevqif etilgen qırımlılar Rostov-na-Donu şeerine yollanıldı.
Yaltalı «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Refat Alimov ve Arsen Cepparov 2016 senesi aprelniñ 18-nde Qızıltaşta tevqif etilgenden berli apiste yatalar. Birinci dört Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işiniñ» mabüsi 2016 senesi fevralniñ 11-nde tutulğan edi. Olardan eñ çoq tanılğan insan aqları kontakt gruppasınıñ azası Emir-Üsein Kukudır. Ondan ğayrı qurucı olıp çalışqanlar aluştalı Muslim Aliyev ve Qızıltaş köyüniñ sakini Enver Bekirov, em de Yaltalı çeçek satıcısı Vadim Sirük tutulğan edi.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
ABD prezidenti Joseph Bidenniñ yañı memuriyeti Qırımnı işğalden qurtarmaq içün çoq şey yapa bile. Böyle fikirni Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba «Prâmıy» telekanalınıñ yayınında ayttı.
«Evelki memuriyet pek müim adım attı – bu Pompeonıñ «Qırım platforması». Biz «Qırım platformasını» başlatamız ve ABD Qırımnı işğalden qurtarmaq içün kerçekten çoq şey yapa bile», – dedi Kuleba.
Nazirniñ qayd etkenine köre, München telükesizlik konferentsiyasında prezident Biden, Washington Ukraina topraq bütünliginiñ tarafdarı qalacaq, dep qayd etti.
Hatırlatamız, Biden Avropa ittifaqdaşlarını Washington fikirlerinden vazgeçmemelirne çağırdı.
2020 senesi oktâbr ayında ABD diplomatları Qırımnı işğalden qurtaruv platformasını qurmaq içün Kyiv ile işbirligi yapmağa azır, dep bildirgen edi.
2018 senesi iyülniñ 25-nde o vaqıt ABD devlet kâtibi olğan Mike Pompeo Amerika Birleşken Devletleri Rusiyeniñ Qırım ilhaqını iç bir vaqıt qabul etmeycegi aytılğan «Qırım beyannamesini» çıqardı. Pompeo, ABD Ukraina topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenmesini kene israr etecek, dep bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Arximed
Arximed (Grekshe: Ἀpxιuήδnς 287 b.e.sh. — 212 b.e.sh.) — ullı grek fizik alımı, matematik, mexanik ha'm injener. Ol Sitsiliya atawının' shıg'ıs jag'asındag'ı birinshi grek koloniyalarının biri Sirakuzadan. Geometriyada ko'plegen jan'alıqlar ashqan. Bir neshe a'meliy oylap tabıwları menen mexanika ha'm gidrostatika tiykarların salg'an.
O'mir bayanı[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Arximed haqqında bizge Polibiy, Tit Libiy, Tsitseron, Plutarx, Vitruviy ha'm basqalar ta'repinen mag'lıwmatlar qaldırılg'an. Bul alımlardın' ha'mmesi so'z etilgen waqıyalardan keyin jasap o'tkenligi ushın bul mag'lıwmatlardın haqqanıylıg'ı haqqında bir na'rse dew qıyın.
Arximed Sirakuzada tuwılg'an. Arximedtin' a'kesi matematik ha'm astronom Fidiy bolg'an. Plutarxtın' tastıyıqlawı boyınsha ol Sirakuzanın' patshası Gieron menen jaqın ag'ayin bolg'an. Arximedtin' jaslıg'ınan matematika, mexanika ha'm astronomiyag'a qızıg'ıwshılıg'ına sebepshi a'kesi bolg'an. Bilim alıw ushın Arximed sol waqıttın' Egipttegi ilim ha'm ma'deniyat orayı bolg'an Aleksandriyag'a baradı.
İlmiy miynetleri[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Matematika[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Plutarxtın' aytıwı boyınsha Arximed matematikag'a qattı qızıqqan, ha'tteki awqatlanıwdıda umıtqan.
Arximedtin' miynetleri sol da'wir matematikasının' ha'mme tarawlarına tiyisli bolg'an: geometriya, arifmetika ha'm algebranın' ko'plegen qızıg'arlı jan'alıqları Arximedke tiyisli.
Mexanika[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Arximed ko'plegen mexanik konstruktsiyaları menen atı shıqqan. Rıchag Arximedke deyinde ma'lim bolıwına qaramastan, tek Arximed g'ana onın' tolıq teoriyasın jarattı ha'm onı a'wmetli tu'rde a'melge asırdı. Plutarxtın' aytıwı boyınsha Arximed Sirakuza jag'alarında bloklı-rıchaglı mexanizmler qurıp awır ju'klerdi ko'teriw ha'm orın almastırılıwın an'satlastırg'an. Elege deyin onın' oylap tapqan vinti Egipette joqarıg'a suw shıg'arıw ushın isletiledi.
Astronomiya[o'zgertiw | қaйHapыH өңдey]
Arximed ha'reketlengende Ku'nnin ha'm aydın shıg'ıw ha'm batıwın, bes planetanın' ha'reketin ha'm aydın' tutılıwın ko'rsetetug'ın planetariyanı qurg'an.


text:
Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı, qırımtatarlarnıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilevniñ oğlu, öldürüvde qabaatlanğan Hayserniñ işi boyunca zarar körgen taraf 7 million ruble miqdarında ruhiy ve maliyeviy ziyan tazminatını talap ete.
Bunı jurnalistlerge advokat Nikolay Polozov bildirdi, haber ete RAPSİ Rusiye neşiri.
«Öldürilgen şahısnıñ ağası Asan Edemovdan 7 million ruble miqdarında vatandaş davası meydanğa çıqtı, digerlerge endi er şey ödenildi», – dey Polozov.
O şunı da qayd etti ki, aynı şu insan kence Cemilevge Ukrainada keçecek mahkeme ketişatı çerçivesinde 2,5 million grivna miqdarında ziyan tazminatı boyunca vatandaş davasını açtı. Adliyeciniñ aytqanına köre, ukrain taqiqatçıları da Cemilevniñ işini taqiq etip, onı endi mahkemege teslim ettiler.
Nikolay Polozov 2013 senesi mayıs ayında olğan adiselerni «facialı tesadüf» olaraq adladı, Rusiye Taqiqat komiteti ise cinaiy işni yañlış alıp bara, çünki, aytqanı kibi, kence Cemilev öldürüvni huligan niyeti ile yapamaz edi.
Mahkemeciniñ Hayser Cemilev qabaatını tanıymı degen sualine Cemilev «advokatnıñ sözlerini tasdiqlağanını» bildirdi. Zarar körgen kibi (silâ hırsızlavı boyunca) soralğan Safinar Cemileva olarnıñ evinde yüz bergen adise er kesni şaşırtqanını bildirdi, çünki öldürilgen Feyzer Edemov aile azası kibi edi ve Cemilev ile onıñ iç bir problemi yoq edi.
«Ateş açqanını red etmeymiz, bunı aselet yapqanı ile razı degilmiz», – dedi qadın ve olar alâ daa öldürilgen şahısıñ ailesine yardım etkenlerini bildirdi.
Hayser Cemilevniñ işi boyunca nevbetteki toplaşuv aprel 16 künü saat 11:00 keçirilecek.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi.
Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı.
Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov dey ki, Qırım meselesi köterilgende Qırım qamaçavı aqqında degil, qıtaiy Ukrainadan yarımadağa mal ve hızmetlerniñ berilmesi aqqında laf yürsetmek kerek.
«Energetik ya da erzaq qamaçavı aqqında aytmaz edim. Söz qıtaiy Ukrainadan Ukrainanıñ işğal etilgen qısmına mal ve hızmetlerniñ berilmesi aqqında ketmeli», – dedi Çubarov dekabr 2 künü yedi ukrain matbuat vastaınıñ umumiy efirinde.
Çubarovnıñ sözlerine köre, Qırım qamaçavınıñ neticelerinden biri – «Qırım mevzuatınıñ» Ukraina ve dünya siyasetiniñ kün tertibine qaytarılmasıdır.
Aynı zamanda o şunı qayd etti ki, sentâbr 20 künü qırımtatar yetekçileriniñ tarafından başlanğan aktsiyanıñ bütün maqsatları yerine ketirmegen. Şu cümleden, Qırımda «Qırım içün küreşken» faali-qırımtatarlar, Rusiyede ukrain-qırımlı siyasiy mabüsleri Oleg Sentsov, Aleksandr Kolçenko, Gennadiy Afanasyev apiste qala.
Qırım.Aqiqat, Tsentr jurnalistskih rassledovaniy, Hromadske.TV, ATR telekanalı, «Ukrainskaya pravda» neşiri, UA: Pervıy, Çernomorskaya TRK akimiyet ve cemaat arasında munasebetni tiklemek içün eki saatlıq efir içün birleştirler.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Bu aqta Qırım musulmanlarınıñ diniy idaresiniñ Aqmescit Mitropolitine ve Qırım Lazarine olğan muracaatta yazıla.
«Qırım Müftiyatı sizge, yarımadanıñ esas mezeplerinden birisiniñ yetekçisine, işbu teşebbüske qol tutmağa ve Qırımda vaziyetniñ tınçlandıruvına kendi isseñizni qoşmağa rica ete», – denile beyanatta.
Muracaatta yazılğanı kibi, işbu areketler «çoq milletli Qırımda dinlerara barışıknıñ bozuluvına ketire bile».
İnsannıñ ğayıp oluvı aqqında birinci haber martnıñ başında peyda olğan edi. O vaqıt islâm dinini kütken qırımtatarı Reşat Ametov ğayıp oldı. Mart 15 künü adamnıñ ceseti tapılğan edi. Onıñ üç balası babasız qaldı. Mayısnıñ soñunda «Ukrainskiy dom» teşkilâtınıñ 3 azası coyuldı: Leonid Korj, Timur Şaymardanov ve Seyran Zinedinov. Üçü de evden çıqıp qaytmadı, olarnen nasıldır bir bağ alâ daa yoqtır.


text:
Onlarca adamlar bazarertesi künü Yemen cenübindeki Aden şeerinde yüz bergen patlav neticesinde elâk oldı. Bildirilgen malümatqa köre, özüni öldürgen kişi ükümet quvetleriniñ arbiy bazası territoriyasında avtomobilni patlattı. Elâk olğanlarnıñ çoqusı, yañı qabul etilgenler oldı.
«Sıñırsız ekimler» teşkilâtınıñ malümatına binaen, eñ azdan 60 kişi elâk oldı, tahminen 30 adam yaralandı, dep bildire AFP.
Patlav içün mesüliyetni şimdilik kimse boynuna almadı. Evel Yemen cenübinde özüni öldürgen insanlarnıñ ücümleri, çoqusı, «Al-Qaida» ya da «İslâm devleti» taqımınen bağlı cihadistler tarafından etilgen edi. Saudi Arabistan tarafından desteklengen Yemen ükümeti devletniñ tek bir qısmını nezaret astında tuta. Cenüpte o, radikal cihadistlernen, şimalde ve ğarpta ise, Yemen paytahtı Sananı nezaret astında tutqan husit-isyancılarnen küreşe.


text:
Ukraina halq deputatı, qırımtatar halq Meclisiniñ reisi Refat Çubarov rusiyeli televizion alıp barıcısı Kseniya Sobçaknıñ işğal altındaki Qırım Ukraina toprağı olğanı aqqındaki sözlerinde menfiy çizgiler mevcut olğanını qayd etti. Bu aqta Refat Çubarov Qırım.Aqiqat televizon proyektine bergen izaatında ikâye etip berdi.
«Men bellesem, rusiyeli siyasetçiler özara Qırım Ukraina toprağı olğanı aqqında aytqanlarında toqtatmağa acet yoq. Mında başqa muim mesele bar – olarnen bunı muzakere etmege acet yoq, çünki bizim pozitsiya açıq-aydın olmalı yani: Qırım keri qaytacaq, Ukraina öz mustaqilligini tikleycek, işte o zaman siz biznen Qırım aqqında laf etmege isteseñiz, buyurıñ, oturıñız. Lâkin, ancaq Ukraina mustaqilligi teklengen soñ», – dedi Çubarov.
Ayrıca, onıñ qayd etkenine köre, televizion alıp barıcısınıñ pozitsiyası «yarım-yurum», çünki Sobçaknıñ cumlesinde «halqara uquq noqta-i nazarından Qırım – Ukraina toprağı. Noqta» degeninden soñ devamı yoq.
«Eger de o, öz fikrini devam eterek, Rusiye öz ordusını çıqartmalı, Qırımnı azat eterek, Ukrainağa toprağını keri qaytarmalı... degen olsa edi. Lâkin o böyle bir şey aytmadı», – dep ayttı Çubarov.
Meclis başı Rusiye prezidenti Vladimir Putin «bu mevzunı ilip alır» degen ihtimal de bar olğanını ayta.
«Eger Sobçaknıñ aytqanları Kremlniñ planı ise, o zaman bilmeyim, belki de planına aylânabilir», – dep ilâve etti Ukraina halq deputatı.
Rusiyeli televizion alıp barıcısı olğan Kseniya Sobçak oktâbrniñ 24-nde Rusiye prezidenti saylâvınen bağlı öz programması aqqında söz yürsetkende, Rusiye Qırımnı işğal eterek, öz mecburiyetlerini bozğanını, ancaq yarımadada «pek çoq rusiyeli yaşağanı» sebebinden, bu mesele muzakere etilmek kerek olğanını beyan etti.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Sentâbrniñ 30-nda Sudaq civarındaki Taraqtaş (Daçnoye) köyünde köydeşler körüşüvi oldı. Bayramğa yerli sakinlernen beraber mında doğğanlar ve olarnıñ bala-torunları keldi.
«Er yıl Taraqtaşnıñ köydeşler körüşüvine bütün Qırımdan insanlar kele. Olarnıñ ecdatları mında doğdı. XXI asırda er kes telefonda subetleşe, amma Taraqtaşqa baqıp, keçmişte qalğan künlerni hatırlamaq, laf etmek – bam-başqa bir şey. Sudaqlılar ve bu yerlerniñ sakinleri pek faal insanlar, olarnıñ tabiatı başqalarğa oşamay, mındakiler qırımtatar halqınıñ yaşayışında er vaqıt müim rol oynay edi», – dep bildirdi bayram teşkilâtçılarından biri Edem İsmailov Qırım.Aqiqatqa.
Taraqtaş köyü güzel manzaralı bir yerde yerleşe. Köyniñ ögünde Qara deñiz olsa, arqasında Taraqtaş dağı qala. Onıñ qayaları balaban bir taraqqa oşay. Sağda – Baqa Taş. Solda – Aybatlı ormansız bayırı.
Köyniñ meraqlı ikâyesi de bar.
«Rusiyeliler Qırımğa endi-endi kelmege başlağanda mında İgumen Parfeniy keldi. O, merametli ve ikmetli olıp, yerli sakinlerniñ sayğısını qazanğan edi. Taraqtaşlı Seydamet onıñ dostu oldı. Vaqıt keçti, İgumen Parfeniy ğayıp oldı. Ne qadar qıdırsalar, faydası olmadı. Taqiqat ne bir delil, ne de ğayıp olğannıñ cesedini tapamayıp, dostu Seydamet ve daa eki qırımtatarını öldürüvde qabaatladı. Üçü de idam etildi. Vaqıt keçkeninen belli ola ki, İgumen Parfeniy kilse reberliginen qavğalaşıp, Amerikağa ketti. Bunı köy tarihında Taraqtaş faciası dep adlandırdılar. Seydametniñ sürgünlikten qaytqan torunı eykeltraş İlmi Ametov 1998 senesi köyde idam etilgenlerniñ abidesini tikledi», – dep ayta bayramğa kelgen Qırım aq qorçalayıcısı Abdureşit Cepparov.
Bayram köy yanındaki meydanda keçirildi. Göñülliler köydeşleri içün pilâv, qartoplı et, ötmek pişirdi. Mında sofralar donatıldı.
Tedbir başında qırımtatar faali İlver Ametov köydeşleriniñ ögünde çıqışta bulundı:
Eskiden daa çoq adam kele edi. Şimdi o qadar quvanç yoqİlver Ametov
«Köydeşler körüşüvine çaresi olğan er kes keldi. Er yıl körüşemiz. Biri-birimizni körgenimizge quvanamız. Daa ne aytayım… Eskiden daa çoq adam kele edi. Şimdi o qadar quvanç yoq, insanlarnıñ keyfi yoq, amma ümüt etem ki, bu çoq sürmez».
Teşkilâtçılar muzıkalı programmanı azırladı. Bayramda olğan sanatkârlar arasında yırcı, bestekâr, oca, Qırımda nam qazanğan artist, Ukrainada nam qazanğan sanat erbabı, halqara yarış ve festivallerniñ laureatı Uryane Kenjikayeva bar edi. Yırcı Taraqtaşlılarnı hayırlap, bir qaç türkü ayttı.
Bayramnıñ soñunda köydeşler Taraqtaş tarihınıñ daa bir parçası olğan fotoresim yaptı.


text:
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksönov, Qırımda kelecek afta 50 yañı avtobus qatnap başlaycağını haber etti. İlhaq etilgen yarımadada üç yıl devamında umumen bir biñ yañı yolcu avtobusını satın almağa isteyler.
"Qırım ilk 50 avtobusnı aldı. Kelecek afta olarnı marşrutqa qoyacaqmız. Añlaşqanımız kibi, yañı tehnika alınacaq. Üç yıllıq satın aluv planı tasdıqlandı, bir biñ naqliyatnı alacaqmız. Konkurs şartları yılnıñ soñuna qadar becerilmeli" - yaza Aksönovnıñ sözlerinden "Krıminform".
Onıñ aytqanına köre, yılnıñ soñunace Qırımğa daa 40 naqliyat ketirilecek.
Oktâbrniñ soñunda "Krımtrolleybus" şirketi, "LiAZ" ve "KAvZ" markalı 44 yañı avtobusnı aldı.
İyülniñ birisinden başlap Aqmescit (Simferopol), Yalta ve Aluştada şeer trolleybuslerniñ ücreti 17 rüblege qadar paalılaştı.


text:
Koronavirus hastalığında artıq 55 418 adam tedaviylendi, bildire John Hopkins Universitetiniñ yanındaki Tetqiqat Merkezi, haber ete Azatlıq Radiosı.
Umumen dünyada 98 370 adam hastalndı. 3 383 adam elâk oldı.
Ukrainada ilk COVID-19 koronavirus hastası qayd etildi.
Yañı çeşit koronavirus yuqunçı 2019 senesi dekabr ayında Qıtayda tarqalıp başladı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Ümerov FSB taqiqatçısına çağırıldı, oña «qabaatı yañı şekilde» taqdim etilecektir. Bunı o Facebook saifesinde yazdı.
«Tünevin (yanvar 24-de – QA) FSB taqiqatçısı telefon etti. Cuma künü, yanvar 27-de, saat 14:30 körüşmege añlaştıq. Qabaat yañı şekilde (qabaat ğayrıdan aydınlatılacaq) taqdim etilecektir. Bu ne manağa kelgenini bilmeyim. «Körüşüvden» soñ mümkün olğanını aytarım», – dep yazdı Ümerov.
Malüm olğanı kibi, Ümerov mahkemede Rusiye terroristleri ve ekstremistleri cedveline kirsetilgeninden şikâyet etmek niyetinde.
İlmi Ümerovnıñ qızı Ayşe 2016 senesi dekabr 30-da bildirdi ki, babası Rusiye maliye monitoringi federal hızmetiniñ saytında derc etilgen terrorist ve ekstremistler cedveline kirsetilgen. Onıñ nomerası 5826.


text:
Şimbä könne Başqortstannıñ räsmi wäkillege Sarıtaw ölkäsenä eş säfärenä bara. Respublika Prezidentı Mortaza Räximov citäkçelegendäge bu wäkillek şuşı baruda räsmi waqiğalar belän mädäni çaralarda qatnaşunı bergä oyıştıra. Wäkillek sostavına Başqortstan Xökümäte räiseneñ urınbasarları, berniçä ministr häm Bötendönya Başqort qorıltayı Başqarma komitetı räise Rumil Aznabaev häm başqa räsmi zatlar kerä.
Mäğlüm buluınça, Başqortstan belän Sarıtaw ölkäse arasında 2003 yılda Üzara xezmättäşlek häm duslıq turında Kileşü tözelgän ide. Älege säfär barışında ike taraf şul Kileşügä Berketmäne dä imzalayaçaq. Sarıtaw ölkäse belän Başqortstan Respublikası arasında iqtisadıy bäyläneşlär soñğı yıllarda yaña sulış aldı. Başqortstan Sarıtaw ölkäsenä, nigezdä, yağulıq-energetiqa tarmağı çimalların, şulay uq urman xucalığı tovarları, pıyala äyberläre häm başqa törle mallar ozata. Sarıtaw ölkäsennän isä Başqortstanğa başlıça xalıq qullanuı tovarları kiterelä. Mebel', konditer äyberlär, on, suıtqıçlar häm başqa mallar kiñ qullanış taba.
Äle Sarıtawğa barğaç, Başqortstan wäkillege ölkäneñ gubernatorı Pavel Lipatov belän oçraşular barışında Üzara duslıq häm xezmättäşlek Kileşüenä östämälär häm açıqlıqlar kertkän Berketmäne dä imzalıy. Şulay uq wäkillekkä kerüçe räsmi zatlar Sarıtawnıñ qayber şirkätlärendä, oyışmalarında oçraşularda bulaçaq.
Säfär barışında mädäni çaralar da qaralğan. Alarnıñ iñ zurısı Öst Kürdem poselogında ütä. Anda milli bäyräm – Sabantuyda qatnaşaçaq Başqortstannan barğan wäkillek äğzaları. Sabantuyda Ufadan barğan sänğat ostaları – Fäyzi Gaskärov isemendäge Başqortstan däwlät akademiä biyu ansamble belän “Dalan” estrada törkeme dä çığış yasayaçaq.
Ä kiläse atna azağında -30 iyündä Başqortstan Prezidentı Mortaza Räximov citäklägän zur wäkillek Mäskäwgä oça. Anda Başqortstannıñ Rus däwlätenä quşıluına 450 yıl tuluğa bağışlanğan bixisap çaralar häm Sabantuy ütäçäk.


text:
Kiyevde sentâbr 25 künü, saat 12:30, Rusiye Federatsiyası elçihanesi yanında faaliyetçiler, uquq qorçalayıcılar ve jurnalistler qırımtatarlarğa qol tutmaq içün numayşnı keçirecekler.
Qırım.Aqiqat saytına belli olğanı kibi, «Areket» Qırım uquq qorçalayıcı merkezi ve Ukraina milliy cemaatlarınıñ Kongressi mitingniñ teşkilâtçıları oldı.
«Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ işğalinden soñ yarımadanıñ tamır halqı olğan qırımtatarlarğa nisbeten ayırımlarnıñ yañı dalğası başlandı. Reşat Ametovnıñ öldürüvi, Meclis vekilleriniñ ğayıp oluvı, qırımtatarlarnıñ binalarında, oquv yurtlarında tintüvlerniñ keçirilmesi, Qırımğa qırımtatar milliy lideri Mustafa Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarovğa kirişleriniñ yasaq etilmesi, qırımtatar halqınıñ teşebbüsi ile barışıq toplaşuvlarnıñ yasaq olması ve ilâhre», – denile beyanatta.
Teşkilâtçılar şunı qayd ettiler ki, Qırm «anayasasınıñ» 10-ncı maddeinde rus, ukrain ve qırımtatar tilleriniñ serbest qullanuvı aqqında aytıla. Faqat, 2014 senesi mart ayında eki ösmür telefon boyunca ukrain ve qırımtatar tillerinde laf etkende, olarnı rusiyeli teşkilâtlarnıñ azaları dögdiler.
İşğalci akimiyetniñ resmiy temsilcileri de bu maddeni körmemezlikke ura, – deyler narazılıq numayışnıñ teşkilâtçıları ve Qırımğa qırımtatar milliy Meclis reisi Refat Çubarovğa kiriş yasaqlığını qırımtatar tilinde oqup olamağan Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskayanı añdılar.
«Qırımtatarlarnıñ aqları ep bozulmaqta. Qırım – Ukrainanıñ qısmıdır. Yarımadada qalğan qırımtatarlar qaramanlıq yapalar, çünki medeniyet, adet ve tilni saqlay ve qurtaralar, ve aynı zamanda biz er birisine qol tutmalımız ve tek numayışlarda degil de, qırımtatarlarnıñ vaziyeti aqqında er yerde aytmalımız», – deyler numayış teşkilâtçıları.
Numayışta siyasiy timsaller olmamalı, yalıñız Ukraina devlet bayrağı ve qırımtatar halqınıñ bayrağı olacaqtır.


text:
Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ matbuat hızmeti bildire ki, Qırım musulmanları 2,5 biñ dollar tölep, acılıqqa bara bileler. Evelden diniy ziyaret fiyatı dört biñni teşkil ete edi.
«Qırım musulmanları 2,5 biñ dollar tölep, muqaddes Mekke yerlerini ziyaret etip, hac ibadetini qıla bileler. Böyle bir niyeti olğan insanlar Qırım musulmanları Diniy idaresine tafsilâtlı malümatnı almaq içün muracaat ete bileler. Vesiqalarnı sentâbrniñ 5-ne qadar teslim etmek kerek», – aytıla beyanatta.
İyülniñ ekinci yarısında Qırım musulmanları Diniy idaresi acılıq ibadetini qılmaq içün vesiqalarnı bergen adamlarnı qabul etip başladı. Ziyaretten evel aşı yapmaq kerek.
Ukrain kütleviy haber vastalarınıñ malümatına köre, yıl-yıldan İslâm dinini kütken ve hac ibadetini qılğan Qırım musulmanlarınıñ sayısı ep arta. Keçken sene olarnıñ sayısı 100 adamnı teşkil ete edi. 2012 senesi hac ibadetini qılğan adamlarnıñ sayısı seksen doquz adamnı, 2011 senesi ise 73 teşkil ete edi.