text:
Rusiye kontrolindeki Qırım akimiyeti martnıñ 18-nden soñ esas Ukrainadan kelgen yarımada sakinlerini karantinge yollaycaqlar. Bu aqta martnıñ 17-nde jurnalistlerge Qırımnıñ Rusiye parlament spikeri Vladimir Konstantinov ayttı.
«(Esas Ukrainadan – QA) kelseñ, karantinge tüşeceksiñ, qırımlı olıp mında qaytsañ bile, seni karantinge yollaycaqlar. Ukrainalılar karantinsiz de kirip olamaz. Çıqmağa istegen er kes çıqsın, amma karantinsiz qaytıp olamaycaqsıñız», – dep bildirdi Konstantinovnıñ aytqanlarını TASS agentligi.
Konstantinovnıñ jurnalistlerge bildirgenine köre, martnıñ 18-nde geceden itibaren Qırım tarafında yarımada ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırı tamamen qapatılacaq.
Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlar ve vaqtınca memleket içinde köçip kelgenler meseleleri nazirligi bildirgenine köre, 2020 senesi aprelniñ 3-ne qadar Qırım ve Herson vilâyetiniñ kontrol noqtalarında keçiş sıñırlandı.
Ukraina Devlet sıñır hızmeti, esas Ukrainada qayd olmağan vatandaşlar kirsetilmeycek, dep bildirdi.
Bir çoq Ukraina aq qorçalayıcı teşkilâtı Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırını keçişte sıñırlavlar qararını telükeli dep saya.
Yañı çeşit koronavirus yuqunçı 2019 senesi dekabr ayında Qıtayda tarqalıp başladı.
2019-nCov (COVID-19) virusı büyük koronaviruslar gruppasına aittir. Bazılarda hastalıq qolay keçe, bazılarınla suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, em de yüksek sıcaq ve öksürik bar, ağır hastalarda nefes tarlığı qayd etile. Bu öldürici ola bilecek pnevmoniyağa keçe bile.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


c: text/html

text:
Rusiye Yuqarı mahkemesi Ukraina vatandaşı Yevgeniy Panovnıñ ükmüni deñiştirmedi. Panov, «Qırımda diversiyalarnı azırlağanında» qabaatlanıp sekiz yılğa üküm etilgen edi. Bu aqta Rusiye kütleviy haber vastaları bildire.
Bundan evel haber etilgeni kibi, Rusiye devlet qabaatlayıcısı mahkemeden Panovnıñ apis cezasını 10,5 yılğa arttırmasını rica ete.
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi iyülniñ 13-nde «ukrain diversantları» davasınıñ iştirakçisi Yevgeniy Panovnı 8 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etken edi. O, tahqiqat ile işbirliginden vazgeçti. Ukrainalınıñ imayesi ükümni şikâyet etti.
Oktâbrniñ 9-nda Panov Moskvağa avuştırıldı, onıñ davası Rusiye Yuqarı mahkemesine itiraz arizasınıñ baqılması içün berildi.
2016 senesi avgust ayında Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti (FSB) ilhaq etilgen Qırımda «ukrain diversantları» yaqalanğanını ilân etken edi, olar yarımadada terakt kerçekleştirmege azırlanğan ekenler. Tutulğanlar belli bir müddet devamında Moskvanıñ Lefortovo SİZOsında olıp, Qırımğa ketirilgen edi.
Rusiye mahsus hızmetleri, tevqif etilgen Yevgeniy Panov ve Andrey Zahtey «diversantlar gruppasına» kirgen edi, dep bildirdiler, olar yarımadanıñ turistik ve içtimaiy infrastruktura yerlerinde terakt kerçekleştirmege planlaştırğan ekenler.
Ukraina akimiyeti rusiyelilerniñ ukrainlerge atqan qabaatlavlarını red ete ve bunı mahsus hızmetlerniñ provokatsiyası olaraq tanıy.
Zahtey tahqiqat ile mahkemeden evel añlaşma imzalağan edi. Fevral ayında o 6 yıl ve 6 ayğa sert rejimli cezahanede apis muddetine ve 220 biñ ruble (tahminen 105 biñ grivna) miqdarında para cezasına mahküm etilgen edi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qırımda cuma künü, oktâbrniñ 7-sinde boranlı yağmur yağacaq ve 15 m/s qadar yel üfürecek. Bunı yarımadanıñ Gidromettsentri haber ete.
Bu malümatqa köre, Aqmescitte deñişici bulutlılıq. Gece şimal-ğarbiy yel, kündüz cenüp-ğarbiy yel saniyede 7-12 metr. Ava arareti kündüz 15…17º olacaq.
Aqyarda deñişici bulutlılıq. Gece yağanaqlarsız, kündüz yağmur. Şimal-ğarbiy yel saniyede 7-12 metr olacaq. Ava arareti kündüz 16…18º olacaq.
Qırımnıñ cenübiy yalısında deñişici bulutlılıq. Gece yağanaqlarsız, kündüz bazı yerde ara-sıra yağmur. Gece şimal-ğarbiy yel saniyede 7-12 metr, kündüz bazıda saniyede 15 metrge qadar esecek. Ava arareti kündüz 16…18º olacaq.
Keriçte deñişici bulutlılıq. Yağanaqlarsız. Gece şimal-ğarbiy, kündüz cenübiy yel saniyede 6-11 metr olacaq. Kündüz ava arareti 16…18° olacaq.


text:
Berilgen malümatqa köre, planlaştırılğan arbiy operatsiya neticesinde vaziyetni nezaret etmege mumkün edi.
Bundan sebep prezident Petro Poroşenko uquq qoruyıcılarnen acele toplaşuv keçirdi. Arbiylerniñ malümatına köre, ukrain askerleri tanklarnen uruşıp, devlet sıñırınıñ 100 kilometri üzerinde nezaretni ğayrıdan tiklediler.
Bunıñnen beraber, Petro Poroşenko AQŞ prezident muavini Joseph Biden ve Almaniya Kantsleri Angela Merkel ile körüşip, Ukraina şarqında olıp keçkenlerni muzakere etti. Subetdeşler Ukraina şarqında barışıq planını yerine ketirüvnen bağlı nevbetteki adımlarnı belgilediler, dep qısqadan bildirdi prezidentniñ matbuat hızmeti.
«Arbiy-siyasiy tedqiqler Merkeziniñ» reberi Dmıtro Tımçuk Rusiyeniñ bir qaç BTRı ve tankları sıñırnıñ boyevikler tarafından zapt etilgen noqtalarından Ukrainağa kirgenini bildirgen edi.


text:
Bunıñ ile qırımtatarlarnı, onıñ sözlerine köre, Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ malümatları, hususan Viktor Yanukoviçniñ idaresi vaqtına ait olğan malümatları meraqlandıra.
Böyle sözler ile Cemilev Havfsızlıq hızmetiniñ arhivinden vesiqalarnıñ dört tomınıñ alınuvını izaatladı.
«Vesiqalarnıñ çoqusı bizge tanış edi. Olar tarihçı, tedqiqatçılarğa kerek olur, ğaliba, amma bizni soñki yıllarğa ait olğan malümatlar meraqlandıra. Yani devletimizge qarşı iş alıp barğan, FSB bölügi olğan, Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ memleketimizde etken areketleri ile bağlı malümat. Mecliske qarşı iş körgen satqınlar cedvelini elde etmege de güzel olur edi. Amma olarda şimdi, ğaliba, başqa planları bar, olarnı şimdi aydınlatmaylar», – dedi halq deputatı.
Onıñ sözlerine köre, qırımtatarlar er vaqıt mahsus hızmetlerniñ nezareti altında buluna edi eken.
«Esas separatist ve Ukrainanıñ esas telükesi biz edik eken. Mına böyle tasavur edi», – dedi Cemilev.
Onıñ aytqanı kibi, soñki yılları Yanukoviçniñ idaresi vaqtında qırımtatarlarğa nisbeten olğan siyaset FSB-den idare etile edi.


text:
Kreml nezareti altındaki Qırım mahkemeleri nasıl çalışa? Olar qomşu Rusiye mahkemelerinden ne qadar farq ete? Ne için yarımadada sıq-sıq ekstremizmde qabaatlağan cinaiy işler açıla? Aqlap çıqacaq mahkeme qararları artacağına ümit barmı?
Qırımda Rusiye mahkeme sistemasınen bağlı muim meselelerge ilhaq etilgen yarımadada bir qaç mahkemede iştirak etken rusiyeli uquqçı, «Agora» halqara uquqimaye gruppasınıñadliyecisi Aleksey Ladin cevap bere.
– Qırımda çalışqan Rusiye mahkeme sistemasınıñ hususiyetleri neden ibaret?
– Qırım Rusiye uquq sistemasına kirmege areket etse bile, onı ondan ayırğan bazı obyektiv faktorlar mevcut. Daa evel prokuror, mahkemeci ve politsiya hadimleriniñ muayyen bir qısmı Ukraina uquq sistemasında çalışa ediler. Belli bir vaqıttan soñ olar attestatsiya keçip, bir anda epsi Rusiye telükesizlik ve mahkeme sisteması içinde çalışmağa başlayaraq, epsi bir kereden qanunnı bilgenler sırasına qoşuldı. Ancaq böyle bir şey imkânsız ve ah degende er kes şu arada deñişip olamaz. Ekseriy allarda olarğa ihtisaslılıq bile yetişmey. Ondan da ğayrı, Rusiye mahkeme sistemasında quvetlengen qabaatlav trend bar. Yuqarı mahkeme statistikasına köre, umumiy sayı içinde aqlayıcı qararlarnıñ sayısı 0,2%ni teşkil ete.
– Bu sovetler sistemasına köre bile daa az degilmi?
Men Taqiqat komitetiniñ nasıl çalışqanını bilem – açıq-aydın ve aqılsız hatalar, qanun bozuluvlarınıñ üstü mahkeme vastasınen örtüle
– Ebet. Ğarp devletlerinde bu bir musabaqa sisteması kibi çalışa ve qabaatlav qararlarına 100% yaqınlaşmaq imkânsız. Aqlımda qalğanına köre, Taqiqat komitetiniñ başı (Rusiye – QA) Aleksandr Bastrıkin bunı komitet hadimleri pek keyfiyetli çalışa degen şekilde añlata. Amma böyle olması mumkün degil. Men Taqiqat komitetiniñ nasıl çalışqanını bilem – açıq-aydın ve aqılsız hatalar, qanın bozuvlarınıñ üstü mahkeme vastasınen örtüle.
– Özüñiz rastketirgen bir misal aqqında ikâye etip olursıñızmı?
Bu sistemada çalışqan em Qırım, em de Rusiye hadimlerinen bağlı: ihtisaslılıq reberlerniñ riyakârlığınen deñiştirile
– Menim imayem altındaki İsmail Ramazanov milliy alâmetlerge köre bazı şahıslarğa nisbeten duşmanlıq ve nefret doğurğanında qabaatlana. O, artıq yarım yıldan berli SİZOda tutula. Tevqif etilgeninden berli beş ay içinde onen iç bir taqiqat areketi ötkerilmedi, lâkin apiste qaluv muddeti ep uzatılmaqta. Men mahkemege bir qaç sefer sozıp oturabermesinler dep rica etken edim, amma bir şey yapılmadı. Qırım Yuqarı mahkemesi bu qararlarğa ep qol tuttı. Mahkeme sisteması taqiqat organlarınıñ üstüni qapatqanı menim içün açıq –aydın körüne. Mahkeme körmese, taqiqatçınıñ sozıp oturmasına manaçıq yoq. İşte, bularnıñ epsi Avropa insan aqları mahkemesine muracaat etmege esas bere ve bu mesele Rusiye telükesizlik organlarınıñ menfaatına zarar bere. Lâkin er şey hadimler ihtisaslılığınıñ aşağı seviyede olğanını köstere. Bu sistemada çalışqan em Qırım, em de Rusiye hadimlerinen bağlı: ihtisaslılıq reberlerniñ riyakârlığınen deñiştirile. Afsus ki, bu umumiy bir trend olıp qaldı.
– Daa nasıl bozuluvlar köresiñiz?
– Tevqifhane tutuv şartları halqara talaplarğa uymay. Bunen beraber Avropa mahkemesine şikâyet berilgen taqdirde, Rusiye Federatsiyası davalaşıp oturmay ve barışıq muqavelesi tizip, tazminat töley. Yani tazminat tölep, insannı apishanede tutmaq daa da kârlı sayıla.
– Bu sistema nege ıntıla?
Telükesizlik organları reberlerine özleriniñ emiyetini köstermek isteyler. Ekstremizmge qarşı küreş merkezleri açıldı ise, demek ki, ekstremizm tapılmaq kerek
– Qırımda çalışqan sistemanı unikal dep saymayım – Rusiye içün aktual olğan trendler ceetinden o yalıñız daa ziyade toplamalı şekildedir.Bir taraftan sistema ve devlet bütün cemiyetten üstün olğanını köstermek istey, diger taraftan ise, telükesizlik organları bayağı kölemli olğanı sebebinden, yuqarıda turğan reberlerine özleriniñ emiyetini, olarğa ihtiyac olğanını köstermek isteyler. Ekstremizmge qarşı küreş merkezleri açıldı ise, demek ki, ekstremizm tapılmaq kerek.
– Demek ki, qabaatlamaq içün qabaatlavlar ep artamı?
– Meselâ: uquqimayeci Emir-Usein Kuku ayrı bir regionda devletni avdarma teşebbüsinde qabaatlana – bu asılda emsalsiz bir qabaatlav. Bu cinaiy işke daa da ağır bir madde qoşıp, onu bir yıldan ziyade apiste tutmaq içün yapılğan edi. Lâkin men ep mantıqlı qarar çıqar ve bu madde boyunca «Yaltalı altı kişi» aqlanır dep ümit etem. Faqat Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etkeni içün, menimce, büyük ihtimal mahküm etilir.
– Açıqlıq bu insanlarnıñ azat etilmesine yardım etebilirmi?
– Aslında bir çoq usullar arasında bu imaye qullanabilecek yekâne yollardan biri sayıla. Mahkemeci ve telükesizlik hadimlerine bunı kimsege bildirmeyip sessiz yapmaq daa da uyğun kele. Bizler bunı kütlege bildirgenimizde, olar bayağı oñaytsız alğa tüşeler. Böyleliknen biz mahkemecilerni iş esnasında yapqan hatalarını tüzetmege mecbur etsek de, yañı soylârı peyda ola. Eger iç bir areket yapılmasa, halqara mahkemelerde iç bir şansımız qalmaz. Lâkin hatalar kösterilip turulsa, o zaman ileride bularnı esas olaraq kösterip, insan aqları Şartnamesiniñ maddeleri bozulğanını isbat eterek, Rusiye mahkemeleriniñ qararına tesir etmek mumkün olur.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Kyivde PinchukArtCentre merkezinde ukrain rejissörı Oleg Sentsovnıñ “Gamer” (2011) filminiñ kösterilüvi keçirildi.
Kinokösterilüvniñ çerçivesinde seyirciler, 130 kün devamında açlıq tutqan Sentsovğa otkrıtka imzaladı.
Qırım.Aqiqat mühbiri haber etkeni kibi, odağa bütün istegenler sığıp olamadı, kösterilüvge 100-ge qadar adam keldi.
“Gamer” filmi Qırımda yaşağan ve kibersportnen oğraşqan gençniñ yaşayışı aqqında ikâye ete.
Oleg Sentsov mayısnıñ 14-nde Rusiye apishanelerinde yatqan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi talabınen müddetsiz açlıq ilan etken edi. O, mayısnıñ 31-nde «onı deñiştirüv meraqlandırmağanı» bildirdi, çünki o «soñuna qadar baracaq insan olğanını» ilân etken edi.
Sentsov ve Aleksandr Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına qalmağa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya cezası berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımay.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti.


text:
Avgustnıñ 8-inde saba içtimaiy ağlarda ve bazı KHV-nda Ukrainanıñ sabıq halq mebusı Oleg Tsarövniñ ölümi aqqında haber peyda oldı. Keççe, Qırımda gizlenip oturğan deputat, öz öldürüvi aqqında malümatnı red etti. Bunı o Qırım.Aqiqatqa bergen tefsirde ayttı.
“Meni onlarca kere endi kömdüler, atta cesetimniñ fotosüretlerini köstere ediler. Şimdi de bu feykniñ red etüvi şasırtacaq şey degil… Meni yarım yılda bir kere defin eteler. Eñ azı”, - dedi Tsaröv.
O şimdi işğal etilgen Yaltada bulunğanını haber etti.
Sabıq “Partiya Regionov”nıñ adliyecisi Aleksandr Yefremovğa esaslanaraq bir qaç jurnalist ve KHV Facebook saifelerinde Oleg Tsarövniñ ölümi aqqında haber berdi.
Eks-deputat Oleg Tsaröv, Ukrainanıñ topraq bütünligi ve masuniyetine qast etkeninde, bundan ğayrı, konstitutsiyalı qurum devrilüvi ve quvet yolunen deñiştirüvi areketlerinde qabaatlana. Oña 10 yılğa qadar apis cezası berile bile.
Ukrainanıñ baş prokurorlığı, Qırım.Aqiqatnıñ resmiy soratmasına cevap olaraq, Tsaröv 2014 senesi iyünniñ 19-ından qıdıruvda olğanını haber etti. Ukrainanıñ İçki işler Nazirliginiñ (İİN) saytında, Tsaröv Donetsk vilâyetinde ğayıp olğanı bildirile.
Keçken yılı Qırımnıñ rusiye akimiyeti Tsarövniñ qorantasına üç sanatoriyni -rekonstruktsiyağa ve üç danesini kiralıqqa bergen edi. Aqmescit rayonındaki “Yujnaya” quş fabrikası da oña kiralıqqa berildi.
Bugünge, Yanukoviç prezidentligi vaqtında, 1 million dollarğa yaqın fiyatqa alınğan Yalta merkezindeki, sanatoriy Tsarövğa ait.


text:
Aqmescitniñ avtomekteplerinde Rusiye programmalarına keçkenleri sebebinden oqutuv fiyatları paalılaştı, dep haber ete Krım. Media agentligi.
Neşirge «Reyn-Avto» avtomektebinde añlatqanları kibi, Rusiye programmasına köre, daa 10 oqutuv saatı qoşula. Demek, oqutuv fiyatı da artacaqtır.
DOSAAF avtomektebinde fiyatlar 6-8 biñge paalılaştı ve «aman-aman er afta deñişe», dep aytalar. Oqutuv fiyatınıñ paalılaşacağı aqqında «Şumaher» mektebinde de bildirdiler.
Aqmescit mekteperinde oqutuv fiyatı 3-3,5 ay içün 25-28 biñ ruble etrafındadır.


text:
Sankt-Peterburg şeerinden kelgen "Tavriya" rusiye passajir poyezdi Aqmescit demiryol vokzalına kelip çıqtı, dep haber ete Qırım matbuatı.
"RİA Novosti Krım" saytınıñ malümatına köre, poyezdni Kreml nezaretindeki Qırım başı Sergey Aksönov ve Aqyar başınıñ vazifesini vaqtınca becergen Mihail Razvojayev qarşıladı.
"Krıminform" bildirgeni kibi, poyezd kelgeninden soñ ötkerici bir vagonğa polisni çağırmağa mecbur oldı. Buña yolcunıñ çıqmaqtan vazgeçüvi sebep oldı.
15 daqqalıq turaqtan soñ poyezd Aqyarğa ketti. Anada Qırım vaqtınen tahminen 9:25 barıp yetecek.
Qırım vaqtınen qararnen saat 2:00 Sankt-Peterburgdan ilhaq etilgen Aqyarğa ketken "Tavriya" poyezdi Keriç köprüni ötti.
«Grand Servis Ekspress» naqliyat şirketi noyabrniñ 8-nde saba Keriç köprüden ketecek Qırımnıñ yolcu trenlerine bilet satıp başladı.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko iyün 14-te, salı künü Rusiyeden qaytqan ukrain siyasiy mabusları Gennadiy Afanasyev ve Yuriy Soloşenko ile körüşecek. Bu aqta Ukraina prezidentiniñ matbuat hızmeti bildire.
Elde tilgen malümatqa köre, körüşüv tahminen saat 17:00-de Devlet işler idaresiniñ «İlmiy-ameliy profilaktika ve klinik tıbbiyeti merkezi» Devlet ilmiy müessisesinde keçirilecek.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko iyün 14-te ukrainlerniñ Moskvadan evge çıqqanları aqqında bildirgen edi.
İyün 14-te, saba Rusiyede mahküm etilgen Qırım sakini Gennadiy Afanasyevniñ anası Qırım.Aqiqatqa Kiyevge kelgenini ve oğlunıñ Ukrainağa qaytacağını beklegenini ayttı.
Bundan evel, Odessada mayıs 2-de yüz bergen vaqialar boyunca şeklenilgen eki Rusiye vatandaşınıñ Rusiyede mahküm etilgen eki Ukraina vatandaşı Yuriy Soloşenko ve Gennadiy Afanasyevge ola bilecek deñiştirüv aqqında malümat peyda olğan edi. Bu aqta, hususan, Ukraina baş prokurorı Yuriy Lutsenko ve Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ yolbaşçısı Vasiliy Gritsak bildirgen ediler.
Ukraina adliye naziri Pavel Petrenkonıñ bildirgenine köre, ukrain tarafı Rusiyege Soloşenko ve Afanasyevniñ vatanğa qaytarılması içün vesiqalarnı teslim etti.
Rusiyede 26 yaşındaki Gennadiy Afanasyev Qırım territoriyasında terroristik birligini teşkil etkeninde qabaatlanğan ve 2015 senesi 7 yılğa apiske qaldırılğan, 74 yaşındaki Yuriy Soloşenko ise, casuslıqta qabaatlanıp 6 yılğa apiske qapatılğan edi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
FSB «Noman Çelebicihan adına batalyondan» duşman tarafına keçken dep aytqan Rustem ve Akim Osmanovlar, kerçekten de, Qırım qamaçavı vatandaş aktsiyasınıñ iştirakçileri edi, amma iç bir vaqıt «Asker» ve «Noman Çelebicihan adına batalyonnıñ» azaları olmadı, dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa Qırım qamaçavı aktsiyasınıñ lideri Lenur İslâmov.
Onıñ sözlerine binaen, bu adamlar «FSB tarafından yollanılğandır».
«Yazıq ki, bu, öz vaqtında FSB tarafından yollanılğan qırımtatarlardır... Büyügi apishanede oturğan edi. Böyle adamlarğa birden şübe ile davranamız, bunıñ içün olarnı iç bir yerge qayd etmedik. Kiçigi qamaçavda üç ya da eki kün oldı, büyügi ise, Rustem, «Çaplinka» nezaret noqtasında tahminen bir ay oldı. Bundan soñ o içti, ve onıñ komandanı Çingiz onı quvdı, soñra o vokzallarda yüre edi. Bundan soñ o yoq oldı, ve biz tek onıñ Qırımğa ketkenini bile edik», – dep ayttı İslâmov.
Onıñ sözlerine köre, Osmanovlar 2016 senesi qışta Qırım qamaçavı aktsiyasında iştirak etken edi. Aprel ayında qamaçav faalleri bildi ki, Osmanovlar yarımadağa qayttı.
«Olar bizge nege, ne içün kelgen edi? Şimdi olar özüne teslim etkenler dep aytsalar, aysa olar kim ola bile? Tek FSB-den yollanılğanlar. Çünki bizim halqımız hain degil, bu insanlar ise...», – dedi İslâmov.
Lenur İslâmov Akim Osmanovnıñ umumiy hocalıq vazifelerini yapqanı aqqında Qırım FSB-sı tarqatqan malümatnı tasdıqladı.
Sentâbr 23-te Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti bildirdi ki, Qırımda «Noman Çelebicihan adına batalyonnıñ» eki azası – 37 yaşındaki Rustem Osmanov ve onıñ qardaşı, 20 yaşındaki Akim Osmanov – öz isteginen teslim etildi.
FSB-de qayd ettiler ki, Rusiye Cinaiy kodeksiniñ 208 maddesiniñ ilâvesine (qanunsız silâlı teşkilâtnı teşkil etüv ya da bunda iştirak etüv) binaen, Osmanovlar, «qanunsız silâlı teşkilâtta öz isteginen iştiragini toqtatqan» şahıslar olaraq, cinaiy mesüliyetten azat etildi.
Ukraina uquq qoruıcı organları terkibinde qırımtatar batalyonınıñ teşkil etilmesi aqqında muzakereler keçken seneden başlap devam ete. Qırımtatar Milliy Meclisinde bildirgen ediler ki, bu mesele boyunca bütün malümat Ukraina prezidenti Petro Poroşenko ve İçki işler nazirliginiñ yolbaşçısı Arsen Avakovğa teslim etildi.
Ukraina İçki işler nazirligi terkibine kirgen Ukraina Milliy gvardiyasında qayd eteler ki, olarnıñ terkibinde «qırımtatar batalyonınıñ» teşkil etilmesi aqqında beyanatlar şimdilik tek beyanat seviyesinde qalmaqta ve qanun boyunca qayd etilmedi.
Lenur İslâmov teşkil etilgen Noman Çelebicihan adına «qırımtatar batalyonına» arbiy bölük nomerı berilmesini talap ete.


text:
Kiyev – İyün 1 künü Qırımdan mecburen köçip kelgenlerniñ Kiyev ve vilâyetinde muvaqqan meskenlerde bulunuv müddeti yekünlene. Aqibetinden, tahminen 600 insan tışarıda qalacaq. Devlet köçebelerniñ meselelerini çezkeni içün, qırımlılar yekâne koordinatsion şurasını meydanğa ketirip, prezident vazifesini eda etken, baş nazir, Milliy bank reisine, deputat ve bir sıra halqara teşkilâtlarğa muracaat ettiler. Olar, daimiy yaşaycaq ev-meskenlerni ve statuslarını belgilemege talap eteler.
Qırımlı Yuriy Kisel, adı ve soyadı, em de «Qırım qaçağı» sözleri yazılğan bıcağındaki işaretçikni çıqarmay taqıp yüre. Doquz kün evelsi o Keriçten Kiyevge al-vaziyetni ögrenmek içün köçip keldi. Anda onıñ şahsiy reklama agentligi bar edi, evde apayı ve balaları qaldı. Yuriy, işana, beycik yardımğa çoq aşıqmağan memurlarnı aşıqtırır.
«Kiyevni ögrenem ve öz aqlarımnı qorumaq içün qapularnı «qaqmağa» tırışam. İçtimaiy siyaset departamenti yardımınen Kropivnitskiy soqağındaki hostelde yer aldım. Daa eki afta mında bulunırım, amma soñra ne olacağını bilmeyim. Statusımız yoq. Qırımdan mecburen köçip kelgen, bu ne demek? Men köçebe degil, men qaçağım, andan qaçıp keldim. Amma, bu status devletke elverişli degil, onıñ içün biz siyasiy vaziyetniñ qapqanına tüştik», – dep şikâyet ete Yuriy.
Şimdiki vaqıtta köçkenlerniñ ekseriyeti kütleviy sürette Kiyev ve Lvov şeerleri, vilâyetlerinde yerleştiler. Merkeziy şeerniñ özünde 7 meskende 600-den ziyade qırımlı yaşay. Faqat iyün 1 künündden başlap, bu binalarda bulunuv müddeti yekünlene.
«Qırım qaçaqları» hayriye fondunıñ reisi Nikolay Podolâka şikâyet ete: «Kiyev şeer devlet memuriyeti bu binalarnı bizge berdi. İş adamlarnıñ yardımınen maliye tarafını teminledi, paranı Qızıl haç esabından keçirdik. Yataq yerleri içün para tölenildi, amma şimdiki vaqıtta qızıl haçnıñ esabında para yoq. Bunen beraber, biz adamlarnı yerleştirmek içün meskenlerniñ cedvelini aldıq, ve teklif etilgen binalarğa şaşıp qaldıq. Misal içün, Kiyev vilâyetinde ruhiy hastahanelerniñ episini teklif eteler. Anda 750 yer bar. Amma, bu kibi binalar bizge kerek degil. Raatlıq evler, mahsus nazirliklerge baqqan bir çoq müessiseler bar. Olar yarı boş turalr»,
Eñ kereklisi: status, para ve ev-mesken
Keçenlerde qırımlılar Qırımdan mecburen köçkenlerniñ birinci keñeşini keçirdiler. Onıñ devamında koordinatsion şurasını meydanğa ketirip, akimiyetke konkret talaplar cedvelini işlep çıqardılar. Olarnıñ arasında: iş yerler ile teminlev, daimiy ev-meskenlerniñ ayırıluvı ya da qurucılıq içün topraq damartalarnıñ imtiyazlar esasında berilüvi, bir kerelik (12 ay devamında berilecek) maddiy yardımnıñ kösterilüvi, em de çalışmağan vaqara, depozit ve kredit esaplarınıñ açılması bar.
Bugünki künge ise, «Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyarda siyasiy repressiyalarğa oğrağan şahıslarğa yardım programması aqqında» buyuruq bar. İşte, bu kerekli vesiqanı Yuqarı Şura eñ yaqın vaqıtları qabul etmek kerek. «Yañı generatsiya» yaşlar cemaat teşkilâtınıñ azası şunı bildirdi:
«Bu buyuruq içün endi üçünci kere reyge qoyulğan edi ve eñ çoqu 214 ses qazandı. Onıñ içün biz, Yuqarı Şurağa qıtaiy qısımda endi bulunğan, tahminen 20 biñ adamnıñ muracaatlarını yerine ketirmege ve destek köstermege talap etemiz».
Bunen beraber, köçip kelgenler çeşit halqara teşkilâtlarına muracaat ettiler, hususan BMT-niñ qaçaqlar işleri boyunca Yuqarı komissarı, Qızıl haç, migratsiya boyunca halqara teşkilâtını, qırımlı köçebelerni, devletniñ içinde bir yerden digerine avuşqan şahıslar olaraq tanılması ve belli bir yardım programmalarğa muhtac olğanlarını tasdiqlamasını rica eteler.
İçtimaiy siyaseti boyunca resmiy raqamlarına köre, Ukrainanıñ qıtaiy qısımında 13 biñden 14 biñge qadar qırımlı qayd etildi. Resmiy olmağan qaynaqlrnı alsaq, olarnıñ sayısı 18 biñden 20 biñge qadar yete.


text:
İşğal etilgen Qırımda yerli «politsiya» sport kiyim tükânından hırsızlıqnıñ ögüni alıp oldılar. Bunı bazarertesi künü, noyabr 17-de, müessiseniñ matbuat hızmeti bildirdi.
Erkek mıqnatis belgiçiklerni qoparıp, urbanı tükândan çıqarmağa tırıştı.
«Qırım Cumhuriyeti boyunca İçki işler nazirliginiñ müessiseden tış qoruv idaresiniñ bölügi Aqmescitte sport tükânlarnıñ birisinde telüke düdügi çalğanı aqqında haber aldı. Müşteri miqyatis belgiçiklerni qopardı ve aqça ödemeyip, tükândan 9000 rublege urbanı çıqarmağa tırıştı. Vatandaşnıñ qanunsız areketlerini tükân hadimleri videonezaret kamerasında kördiler», – deyler qırım «politsiya» matbuat hızmetinde.
Adam politsiya hadimleri tarafından yaqalanıldı ve «Merkeziy» №3 politsiya bölügine ketirildi. İnsan Rusiye Federatsiyası ile sıñırdaş olğan bir devletniñ 29 yaşındaki vatandaşı eken.
Hırsızlanılğan mülkni tutıp aldılar ve tükân memuriyetine qaytardılar. Şimdi Rusiye Federatsiyası Cinaiy kodeksiniñ 158-nci maddesine köre cinaiy işniñ açılması muzakere etile.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Bu rubrikada bundan evelki maqalemni derc etken soñ oña bir sıra seslenüvler aldım: bir qısmı musbet qol tutuv, digeri ise menfiy edi. Olarnıñ muellifleri – iç bir milliy muhtariyet olmamalı, Qırım Ukrainağa qaytqan soñ ise Tavriya vilâyeti şeklinde ğayrıdan adlandırılmalı, dep yazğan şimdiki ukümetniñ tarafdarları ya da, içtimaiy ağlardaki ifadelerge köre, «porohobotlar» edi.
Böyle munasebet maña, 19-ncı asırdaki Rusiyeniñ siyasetini añdıra. O zaman Buhara Emirligi ve Kokand Hanlığı zapt etilgen soñ Türkistan diyarı meydanğa ketirildi. Bu ad iç bir munasebetsiz edi. İhtimal ki, memurlardan biri, ya da çar-babanıñ özü buña dair qarar aldı. Tıpqı bunıñ kibi, 19-ncı asırda Rusiye işğalcileri Kartli-Kaheti Çarlığına Tiflis guberniyası ve İmeretiya Çarlığına Kutaisi guberniyası adlarını qoydılar. Em çarlar, em de kommunistler vaqtında Rusiye ukümeti özüne, insanlarnıñ taqdirleri ile öz imperiyalıq istegine köre oynap, adlar ve sıñırlarğa qarşı serbest bir munasebet köstermege izin bere edi.
Qırım çoq asır devamında devlet edi, «qırımlılar» ise, daa soñra basıp alınğan ve topraqları işğal etilgen, bu devletni meydanğa ketirgen halq ediler
Bunıñ aks-sadasını biz ale daa suniy bir «qırımtatarlar» etnoniminiñ özünde is etemiz. Olar özüne asırlar devamında «qırımlı» deyler, «tatarlar» ise Rusiye imperiyasınıñ büyün türk tilinde laf etken halqlarnıñ sayğısızca adıdır. 19-ncı asırda hakaslarğa «Abakan tatarları» ve qumuqlarğa «Dağıstan tatarları» degenleri kibi, azerbaycanlarğa bile «tatarlar» dey ediler. Lâkin Rusiye tarihçıları ve olarnıñ zemaneviy Ukraina ideologları arasındaki fikirdeşleri ne dese, desin, Qırım çoq asır devamında devlet edi, «qırımlılar» ise, daa soñra basıp alınğan ve topraqları işğal etilgen, bu devletni meydanğa ketirgen halq ediler.
Tabiiy ki, Qırım ve «qırımlılar»nıñ tarihı – ne Putin, ne de Qırımnıñ «qaytarılması» aqqında mifniñ yaratıcıları hatırlamaq istegen nahoş bir şeydir: Qırım hanları, 1550-1560 senelerinde İoann Groznıynıñ mülküni muasara etip ve, eñ soñu, 1571 senesinde I Devlet Girey Moskvanı temeline qadar yaqıp, Moskva knâzlarına çoq zarar ketirdi. Qırım hanı yalıñız üç saat içinde IV İonann Groznıynıñ yeñilmezligi aqqında efsaneni yoq etti, onıñ bir çoq oğulları ise daa çoq yıl devamında doğmaq üzre olğan imperiyağa raatlıq bermey ediler.
18-nci asırda Rusiye İmperiyası Qırım Hanlığını sadece bir territoriya olaraq zapt etmedi. Generallar, tarihnı yahşı bilip, moskvalılarnıñ eski bir duşmanını yoq ete ediler. 1774 senesinde Küçük-Kaynarca añlaşması tizilgende, o vaqıt Rusiyeniñ, añlaşmalarnı yerine ketirmemek hucur bir hasiyeti olğanını daa kimse añlamay edi, ve bundan doquz yıl keçken soñ Qırım soñ şekilde qolğa keçirilgen edi. Tarihnıñ tamam bu qısmını sizge alçaq boylu başlıq ve onıñ siyaset tehnologları iç bir vaqıt ikâye etmezler. Ve bunıñ kibi de, Qırımnıñ hristian ealisinde «qırımlı» musulmanlar ile iç bir vaqıt problemalarnıñ olmağanını ve olarnıñ yalıñız Aleksandr Suvorov 1778 senesinde Qırımdan hristianlarnı çıqarmağa başlağanda peyda olğanını ikâye etmezler.
İmperiyanıñ sıñırında, merkezlerden uzaq yerlerde yaşap, imperiyağa sadıq olğan ve çarlar tarafından «busurmanlar»dan daa işançlı sayılğan Rusiye ve Ukrainanıñ sakinlerini yerleştirüv siyaseti ömürge keçirile edi
Şain Girey Han, imperiyanıñ bir şeyler tüşünip çıqarğanını artıq tahmin ete edi, lâkin buña qarşı bir şey yapıp olamadı – Rusiye İmperiyasına eali degil de, territoriya kerek edi. 1770-nci yıllarda Qırım ealisi qararnen 500 biñ kişini teşkil etip, olarnıñ 92%-i «qırımlı» edi. 1793 senesine qadar Qırım ealisi dört qat (!) eksildi. Tamır halqınıñ ekseriyeti Türkiyege qaçtı. Tıpqı bunıñ kibi, 19-ncı asırda Rusiye İmperiyası Abhaziyadan abhazlarnıñ 80%-ini, yalıñız olar musulman olğanları sebebinden yaşağan topraqlarından çıqardı. Rusiye İmperiyasınıñ bütün kenar topraqlarında olğanı kibi, bu yerde de «slavânlar»nıñ mesken yerleri peyda olıp başladı, «yolaqlar» meydanğa ketirile edi, yani imperiyanıñ sıñırında, Rusiye ve Ukrainanıñ merkezlerden uzaq yerlerde yaşap imperiyağa sadıq olğan ve çarlar tarafından «busurmanlar»dan daa işançlı sayılğan sakinlerini yerleştirüv siyaseti ömürge keçirile edi.
Qırımnı yalıñız «qırımlılar», yalıñız bu topraqlarda tamırı olğan halq tikley bilecek
Qırım ve «qırımlılar» tarihına bu daluv, Kyivde yarımada sadece coğrafiy ya da territorial birlem olmağanını, Qırımnıñ Rusiye Sovet Federativ Sotsialistik Cumhuriyetinden Ukraina Sovet Sotsialistik Cumhuriyetine berilmesi, belli derecede, kelmeşekler tarafından idare etilemegen territoriyanı qurtarmaq teşebbüsi olğanını, em de çarlıq ve sovet devirlerinde viranege çevirilgen soñ Qırımnı yalıñız «qırımlılar», yalıñız bu topraqlarda tamırı olğan ve 19-20-nci asırlarda em çarlar, em sovetlerniñ sürgünlerinden soñ vatanğa qaytuvnı azaplar çekip qazanğan halq tikley bilecegini niayet añlamaları içün kerek edi.
Kyivde 2004 senesine qadar Qırımnı ne yapmaqnı bilmey ediler. Men, dostlarım «qırımlılar»nıñ, olar Viktor Yuşçenkoğa umüt etkenlerini, Meclis oña qol tutqanını, o ise Aqmescitke uçaqnen kelgende ava limanından şeerge alıp barğan yolnıñ kenarında biñlerce adamlar turıp, prezidetniñ kelgenini selâmlağanlarını eslemedi. Men, «rus dünyası» vekillerinen printsipial olaraq ukrain tilinde laf etip, olarnıñ açuvı ve nefretini qozğatqan Qırımdaki dostlarımnıñ israrlığına taaciplene edim. «Qırımlılar», 18-nci asırdan soñ Rusiyege işanmaq olmağanını, onıñ aldatacağını yahşı añlap, özüni er vaqıt ukrainalı, Ukraina vatandaşları olaraq köstere ediler.
Elbette, Tavriya vilâyetini tüşünip çıqarmaq, Kyiv ukümetini ketirip qoymaq, yalı boyu zonasını tekmil satın alıp, Qırım plâjlarında «paraçıq» qazanmaq mumkün. Lâkin o zaman Ukraina ukümetiniñ Rusiye ukümetinden ne farqı bar? «Qırımlılar» öyle de, sözde Ukrainanıñki olğan Qırım ukümeti özüni Kyivden ziyade Moskvanen beraber olğanını köstergen, ve «rus dünyası», tamır halqını aşalap, özüni Qırım şeerleriniñ soqaqlarında bol-sal tutqan vaqıtsızlıq devrini başından keçirdiler.
Kyiv ne qadar susup tursa ve Meclisnen «ayın-oyun» yapsa, «qırımlılar»nıñ oña işançsızlığı da o qadar artacaq
Şimdi «öldürilmegen ayuvnıñ terisini» paylaştırmaq – boş bir meşğuliyettir. Lâkin zemaneviy tarih o qadar tez deñişe ki, yaqın yıllarda ve atta aylarda neler olacaq, Moskvada Qırımdaki işğalci ordusını ve evelden de Qırımnı qayğırmağan, şimdi ise bunı asla yapmağan «rus dünyası» vekillerini baqmaq içün para yetecekmi, belli degil. Lâkin kelecekni tüşünmegen siyasetçi ahmaq, Qırımnıñ inkişaf perspektivalarını kerçekten tasavur etmegen siyasetçi ise bundan ek qat ziyade ahmaqtır. Ve bu kelecek, «qırımlılar»nıñ qolundadır: öz toprağını nasıl tiklemek, nasıl inkişaf ettirmek ve neni ğayrıdan qurmaq kerek olğanını olar bile.
Diaspora – hususiy bir degerliktir. O ise – yalıñız Türkiyedeki qısmı – qocaman: Rusiye İmperiyası tarafından vatanından ayırılğan «qırımlılar»nıñ bir qaç million nesilidir. Ve bu, sadece insanlar degil, olar – tarihiy vatanınıñ inkişafına para yatırmağa azır olğan mutehassıs ve iş adamlarıdır. Lâkin Ukraina ukümetiniñ siyasiy iradesi olmadan bunıñ yapılması imkânsız. Çünki bu ukümet, asılında, Ukrainanıñ bölgelerini ve, hususan, Qırım kibi murekkep olğanlarını nasıl tiklemege bilmey. Türkiye iş adamları, iç şübhesiz, Tavriya vilâyetine para yatırmazlar.
Kyiv ne qadar susup tursa ve Meclisnen «ayın-oyun» yapsa, «qırımlılar»nıñ oña işançsızlığı da o qadar artacaq. Men bunı 2009 senesinde Yuşçenkodan soñ kördim. O vaqıt dostlarım ruhtan tüşmege ve Kyivge işanmamağa başladılar. Moskvağa ise olar çoqtan berli işanmay edi. Ukraina devletçiliginiñ ideologlarında, Moskvada olğan sindrom peyda olmaq mumkün ve o zaman Qırım adiy bir kenar toprağına çevirilecek.
Kyivde Tavriya vilâyetini böyle körelermi? Qırım ve onıñ tamır halqını neler beklegeniniñ añlayışı asıl da barmı? İşğal altında qalğan insanlarğa qol tutmaq içün nomenklaturağa qol tutuv ve qayğıruv körünişiniñ yapılması pek azdır. Boş vadeler bermek yerine kerçek işler yapmaq kerek. Aqiqiy statussız Qırımnı qaytarmaq mumkün, amma ğayrıdan tiklemek mumkün degil.
«Fikir» rubrikasında ifade etilgen fikirler, muelliflerniñ öz fikirlerini aks etip, muarririyetniñ fikrini er vaqıt aks etmey bileler


text:
Qırımnıñ şimdiki başı Sergey Aksönov öz aylığınıñ eki qat qısqartıluvı aqta fermannı imzaladı. Cumaaqşamı, mart 19 künü, Qırım akimiyetiniñ «ruporı» Krıminform aytqanı kibi, mütenasip avale endi imzalanılğan ve oña köre aylıq 2015 senesi mart 1 – dekabr 31-ne qadar qısqartılacaq.
Evel Aksönov öz aylığını qısqartmaq istegini bildirgen edi. Bunıñ ile Qırımdaki memurlarğa «qoşma maliyeviy yardım kerek» olğanını qayd etken edi.
Mart 6 künü Rusiye prezidenti Vladimir Putin öz aylığı, baş nazir, baş prokuror, Rusiye taqiqat kömiyetiniñ başı, FSB ve diger memurlarnıñ ayılqlarını 10% qısqartmaq emir etken edi.


text:
Aman-aman bütün mustaqil qırımtatar kütleviy haber vastaları, şu cümleden bala matbuat vastaları, aprel 1-de Rusiye qanunlarına köre qayd olamağanından sebep qapatılacaq, dep bildireler Amnesty International uquq qorçalayıcı teşkilâtı. Böyle etip, akimiyet farqlı tüşüngenlerni sustıracaq ola, dep qayd eteler teşkilâtta.
«Memuriy tedbir olaraq kösterilgen söz serbestligine qarşı areketler mustaqil kütleviy haber vastalarını bastırmaq, fikri başqa olğanlarnı sustırmaq ve qırımtatar halqını qorqutmaq ıntıluvı ola», – dep qayd ete teşkilât.
Mında hatırlatalar, Qırımnıñ bütün kütleviy haber vastaları 2014 senesi aprel ayında Rusiye qanunlarına köre qayd olmaq kerek ediler. Faqat qırımtatar matbuat vastalarına bunı yapmağa imkân berilmedi.
«Bu qapatuvlar Qırımda insan aqlarına qarşı areketlerniñ soñki basamağıdır», – dep ayttı Denis Krivoşeyev, Avropa ve Orta Asiya boyunca Amnesty International müdiriniñ muavini.
Mart 30-da belli oldı ki, «Golos Krıma» qırımtatar gazetası qayd oldı. Neşirniñ yañı adı – «Golos Krıma New». Cemi 6 biñ nusha çıqacaqtır.
ATR mediaholdingine kirgen «Lâle» telekanalı, «Meydan» radiosı, «Lider» radiosı, «15 minut» saytı aprel 1-den başlap işini toqtatmağa mecbur ola bileler.


text:
İmzalanğanından berli üç yıl içinde Rusiye Minsk añlaşmaları iç bir şartını yerine ketirmedi, dep haber ete Ukraina MİDiniñ matbuat kâtibi Maryana Betsa.
«2015 senesi fevralniñ 15-nde – 2014 senesi Minsk añlaşmalarınıñ uyğulanuvınen bağlı bir çareler kompleksi qabul etilgen edi. Rusiye iç bir maddesini yerine ketirmedi. Rusiyege cenk ve Ukrainanıñ turğusızlaştırluvı kerek», – dep yaza Betsa Twitterde.
Donbasstaki silâlı ziddyet 2014 senesinden yani Rusiye Qırımnı ilhaq etkeninden berli devam ete. Ukraina ve Ğarp Rusiyeni separatistlerge arbiy yardım köstergeninde qabaatlay. Kreml bu qabaatlavlarnı inkâr eterek, Donbassta yalıñız rusiyeli «göñülliler» bulunması mümkün olğanını iddia ete. BMT malümatına köre, çatışma devamında 10 300den ziyade insan elâk olğan.
Minsk-2 añlaşmaları 2015 senesi fevralniñ 12-nde imzalanğan edi. 2014 senesi sentâbr ayında, tabir caiz ise «Minsk-1» denilgen añlaşma imzalanğan edi ve vesiqa çatışma tarafdarlarını, añlaşmanıñ şartlarını yerine ketirmege mecbur etmek kerek edi. Tahminlerge köre, diger barışıq añlaşmaları 2015 senesiniñ soñuna qadar vaziyetni bütünley çezer dep tüşünilgen edi, ancaq 13 maddeniñ iç birisi yetine ketirilmedi, ateşkes ve silâlarnı telükesiz mesafege çeküv işi qısmen yapıldı, dep qayd ete çatışma tarafdarları ve mustaqil közeticiler.


text:
Cumaaqşamı künü, mayısnıñ 14-nde, Moskva vilâketiniñ Vlasiha şeerindeki Arbiy istinaf mahkemesi qırımlı cemaat jurnalisti Nariman Memedeminovnıñ davası boyunca çıqarılğan ükümniñ istinaf şikâyetini baqmalı. O, keçken sene oktâbr ayında mahküm etildi. Mahkeme qırımlını terror faaliyetine çağırğanında qabaatlap, eki buçuq yıl yaşav tarzı koloniyasında qalmasına üküm etti.
Advokat Edem Semedlâyevniñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, o, istinaf mahkemesiniñ aqlayıcı qararına ümüt ete.
Bir sıra Ukraina aq qorçalayıcı ve media teşkilâtı halqara teşkilâtlarnı ve Avropa Birligi memleketleri, ABD, Kanada, Yaponiya ükümetlerinden Rusiyeden Memedeminovnı azat etmesini talap etmesine çağırdı.
Nariman Memedeminov – qırımtatar blogeri, vatandaş jurnalisti. Rusiye quvetçileri onı 2018 senesi martnıñ soñunda tutıp aldı. Memedeminovnı Rusiye CK-nıñ 205 maddesiniñ 2-nci qısmına ait olğan cinayette (İnternet vastasınen terrosistik areketlerge açıq çağıruvlar) qabaatladılar.
Rusiye quvetçilerini Memedeminovnıñ 2013 senesinden 2015 senesine qadar alıp barğan YouTubedaki videoblogu açuvlandırdı. Anda siyasiy adise-vaqialarnıñ izaatları ve islâm normalarına riayet etmek çağıruvları, Rusiye devlet bayramları – Vatan imayecisi künü, Dünya qadınlar künü, Bala künü ve digerleri – aqqında fikirler mevcut.
2018 senesi martnıñ 23-nde QMC prokuraturası, Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 146-ncı maddesiniñ 2-nci qısmı (insannı qanunsız olaraq azatlıqtan marum etüv ya da alıp qaçuv) ve 162-nci maddesiniñ 2-nci qısmında (mesken toqunılmazlığınıñ bozuluvı) qayd etilgen cinaiy qanun bozuluvlarınıñ alâmetleri boyunca malümatnı Mahkemeden eveldki tahqiqatlarnıñ umumiy cedveline kirsetti.
Ukraina Milliy jurnalistler birligi (UMJB) Qırımda Memedeminovnıñ tevqif etilmesine «fikir serbestligi ve, cümleden İnternet ağı vastasınen, informatsiyanı serbest almaq ve darqatmaq aqqınıñ bozuluvı» dedi.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, sabıq siyasiy mabüs, qırımlı rejissör Oleğ Sentsovnen körüşti. Körüşüv vaqtında olar, Kremlniñ ukrain mabüsleriniñ azat etilmesi meselesi boyunca ne yapmaq kerek olğanını muzakere etti.
Denisova Facebook saifesinde yazğanı kibi, Sentsovnen beraber olar, "Rusiyede ve vaqtınca işğal etilgen Qırımda tutulğan bütün Ukraina esirleri aqqında aktual haberlerni halqara meydançıqlarda aşkâr etmek içün beraberlikte yapılacaq areketlerniñ planını tizdi".
Bundan ğayrı rejissörnıñ kelecek ziyaretlerini ve bazı onıñ şahsiy meselelerini muzakere ettiler.
Qırımlı rejissör Oleg Sentsov ve anarhist Aleksandr Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına qalmağa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya cezası berildi. Ekisi de qabaatlarını tanımay.
Oleg Sentsov Rusiye şimalindeki Labıtnangi şeerinde apiste yatqan edi. Aleksandar Kolçenko ise Uraldaki Kopeysk şeeriniñ koloniyasında bulunğan edi.
Keçken sene Rusiye apishanelerinde tutulğan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerni azat etmek talabı ile tutqan 145 künlik açlıqtan soñ Oleg Sentsov «aşamağa yazma şekilde razı oldı». O, bunı «zornen aşatuv telükesi bar olğanından mecburiy adım» dep adlandırdı. Amnesty International zornen aşatuv işkence ola, dep bildirdi. 2018 senesi oktâbrniñ 25-nde Sentsovğa Avropa parlamentiniñ «İfade serbestligi» içün Saharov mukâfatı berildi.
«Memorial» insan aqlarını qorçalav merkezi Sentsov ve Kolçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti. Rusiyede mahküm etilgen Oleg Sentsovnı qurtarmaq çağıruvı ile petitsiya Beyaz Saraynıñ saytında 100 biñden ziyade insan tarafından imzalandı.
2019 senesi sentâbrniñ 7-nde Sentsov ve Kolçenko Rusiye apishanesinden büyük deñişim neticesinde azat etilgen ediler.


text:
Qırımda Ruslan Emirvaliyev prokuraturağa çağırılıp, İnternette ekstremist teşkilâtı timsalleriniñ propagandasında qabaatlandı.
«Qırım birdemligi» bildirgenine köre, adam «Aluşta» yerli musulman din cemiyetiniñ reisi vazifelerini eda etmekte. Faallerniñ malümatına köre, onı şeer prokuraturasına çağırıp, Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden memuriy dava açılğanını haber etkenler.
«Aluşta şeeriniñ prokuraturasına İnternet ağınıñ qullanıluvınen federal qanun bozulğanına dair malümat keldi. Yapılğan teşkerüv sebebinden şeer prokurorınıñ üyken yardımcısı Didun M.İ.-ge kelip, teşkerüvnen bağlı malümat bermeñiz kerek», – dep aytıla Emirvaliyevge kelgen celpnamede. Onıñ kopiyası «Qırım birdemliginde» bar.
Prokurornıñ talapları yerine ketirilmese ve celp etilgen kişi kelmese, memuriy mesüliyetke çekilecek.
«Şimdi prokuratura mahkemege malümat bere, imaye tarafı ise malümat ögrenip ve fikrini şekillendirip, mahkeme esnasına azırlana. Emirvaliyevge qarşı Rusiye Memuriy cinayetler kodeksiniñ 20.3 maddesine istinaden dava açıldı», – dep bildirdi advokat Lilâ Gemeci.
Qırımnıñ Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ açıq menbalarında bu dava aqqında malümat yoq.
2014 senesiniñ işğalinden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Qırımda Rusiye bankları grivnanı satın almay.
Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine bazarertesi künü, yanvar 12-de, Qırım paytahtınıñ banklarında grivnalarnı rublelerge bozıp olamağan Aqmescit sakini bildirdi.
Ukrain para birlemi ile muamelelerden vazgeçüv sebebini añlatmadılar. Şimdi, qırımlılar aytqanı kibi, grivnanı Qırımda yalıñız gizli şekilde bozmaq mümkün eken.
Evel bildirilgeni kibi, yanvar 1-den yarımadada para bozduruv noqtaları resmiy şekilde qapatıldı.
Faqat olardan çoqusı para birlemini gizli şekilde satmağa devam ete. Evel olğanı kibi, üç esas para birlemi satıla – dollar, yevro ve grivna. Şimdi para bozduruv noqtalarında bir grivnanı 3 rubleden satın ala, 3,60 rubleden ise satalar.
Malüm olğanı kibi, 2015 senesi yanvar 1-den itibaren işğal etilgen Qırımda Rusiye qanunlarına köre para birlemini yalıñız bank bölüklerinde satın almaq ya da satmaq mümkün.


text:
Amerika Qoşma Ştatları Moskvanıñ Ukrainadaki vaziyetniñ kerginleşmesinde rolü içün sanktsiyalarğa oğratığan rusiyeli şirketler cedvelini kenişletmek qararını aldı. Bu aqta beyanat Federal Register ükümet neşriniñ saytında yerleştirildi. Qarar sentâbr 7-de işke tüşürilmek kerek.
Derc etilgen cedveldeki şirketlerniñ çoqusı AQŞ sanktsiyalarına sentâbr ayınıñ başında oğratıldı. Amma bu sanktsiyalar cedveline Qırım, Gonkong ve İndistanda qayd etilgen daa 11 uquqiy şahıs qoşuldı. Laf arbiy sanayı ihtiyacları içün qullanabilecek elektronika istisalcı şirketleri aqqında kete. Bu, «Angstrem», «Radioeksport», «Perm ilmiy-istisal aletler quruvı şirketi», «Granat» ilmiy-istisal birleşmesi, «Mikran», «Mikron» ve «Tehnopol» gruppasınıñ şirketleridir.
Sentâbr 1-de AQŞ Maliye nazirligi, Ukrainadaki davanen ve bundan evel kirsetilgen sanktsiyalarnıñ toqtatılmasınen bağlı faaliyet içün sanktsiyalarğa oğratığan yañı fizikiy ve uquqiy şahıslarnıñ cedvelini derc etti. Cedvelde 37 madde: 17 fizikiy şahıs ve 20 uquqiy şahıs.
Amerika Qoşma Ştatları Ukrainadaki vaziyetniñ kerginleşmesi ve Rusiyeniñ oña qarşı basqıncılığı munasebetinen, oña qarşı, hususan rusiyeli fizikiy ve uquqiy şahıslarğa qarşı, bunen beraber, Donbass ve Qırım separatistleri ve sabıq Ukraina yolbaşçılığı temsilcileri sırasından şahıslar ve müessiselerge qarşı bir sıra sanktsiya paketini kirsetti. Bu kibi tedbirlerni Avropa birligi, «Yedi gruppası» aza devletleri ve daa bazı devletler de kirsetti.


text:
İyülniñ 11-nde Rostov-na-Donuda Yaltadalı «Hizb ut-Tahrir işi» keçken mahkeme oturışuvında mutehassıs, taqdim etilgen mahkeme delillerinden biri qanunsız şekilde elde etilgeni aqqında ayttı. Bu aqta Qırım.Aqiqatqa adliyeci Sergey Loktev haber etti.
«Bugün mutehassıs, FSB hadimleri taqdim etken video audioqaydınıñ stenogramması protsessual yolnen elde etilmegenini ayttı. Kerek soratma ve qarar yoq eken. Bu pek qaba bozıluv sayıla. Bunı protokolğa kirsetilir dep ümit etem. Böyle yapılmağan taqdirde, elimizde oturışuv vaudioqaydı mevcut. Böyle bir delil qabul etilmez dep sayam», – dep ikâye etti Loktev.
Onıñ sözlerine köre, iyülniñ 17-nde mutehassısnıñ sorğulanuvı devam etken ve «bugün alınğan malümatnen bağlı olaraq sualler berilecek eken».
Mayıs ayınıñ soñunda Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi»niñ altı iştirakçisiniñ tevqif müddetini üç ayğa uzattı.
Bu iş boyunca qabaatlanğan Arsen Cepparov, Refat Alimov, Emir-Useyin Kuku, Muslim Aliyev, İnver Bekirov ve Vadim Siruk 2016 senesiniñ fevral-aprel aylarında Yaltada tutlğan ediler. Olar Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» siyasiy İslâm teşkilâtına alâqadar olğanlarında qabaatlana.
Rusiye arbiy mahkemesi Yaltadalı «Hizb ut-Tahrir işi»ni Aqmescitte ötkerilgen köçüci oturışuvlarında baqa edi. Ondan soñ tevqif etilgen Qırım sakinleri Rostov-na-Donu şeerine yollandı.
Ukraina Tış işleri nazirligi Rusiyeden Yaltalı «Hizb ut-Tahrir işi» iştirakçileriniñ azat etilmesini talap ete.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.


text:
Rusiye FSBsi tarafından silâ ve patlayıcı maddelerni saqlağanında qabaatlanğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ imayesi oña «kerekli tibbiy tetqiq yapılmadı», dep tüşüne. Bu aqta Bekirovnıñ advokatı Aleksey Ladin SİZOnıñ tibbiy bölük hadimlerinen laf etip, Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
Advokatnıñ aytqanına köre, Bekirov SİZOnıñ tibbiy bölüginde buluna. Yarın imayesi onı ziyaret etmege planlaştıra.
«Bugün tahqiqat izolâtorınıñ tibbiy bölük hadimlerinen laf ettim. Olarnıñ aytqanına köre, tünevin Bekirov Semaşko şeer hastahanesiniñ endokrinologı ve Aqmescitniñ kardiologik merkeziniñ kardiologına çıqarılğan edi. Tetqiq neticelerine köre, ekimlerniñ aytqanına köre, imayege daa bir şey berilmedi, Bekirovnıñ sağlığı o qadar yahşı ki, kâinatqa yibermege mümkün», – dedi Ladin.
Advokat Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti reberliginden ve SİZO tibbiy bölüginden Bekirovnıñ çıqarılması içün sebep olğan vesiqalar ve tetqiq neticelerini istedi.
«İmayeniñ büyük şübheleri bar. Bir qaç ay devamında kardiolog ve endokrinologdan ğayrı, nevrolog celp etilmeli, dep israr etemiz, çünki insannıñ SİZOda tutulması içün mania olğan ciddiy bir nevrologik hastalığı bar; hirurg ve hirurg-ortoped kerek, çünki Bekirovnıñ areket apparatında problemleri bar; pulmonolog kerek, çünki aqciger problemleri bar. Bu ekimlerden iç birisi tetqiq içün celp etilmedi», – dedi Ladin.
Advokatnıñ qayd etkenine köre, Avropa insan aqları mahkemesiniñ qararına binaen, Bekirovğa «kerekli tibbiy tetqiq ve tedaviylev yapılmalı».
Daa evel Avropa insan aqları mahkemesiniñ qararına baqmadan, Qırımdaki Rusiye Federal telükesizlik hızmeti idaresiniñ üyken tahqiqatçısı İvan Romanets işğal etilgen Qırımnıñ Aqmescit SİZOsında tutulğan qırımtatar faali Edem Bekirovnı hastahanege yatqızmağa razı olmağanını bildirgen edi.
İyünniñ 11-nde Avropa insan aqları mahkemesi Qırımda silâ ve patlayıcı maddelerni saqlağanında qabaatlanğan qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ davası boyunca qarar çıqardı. Mahkeme onıñ hastahanege acele yatqızılmasını talap etti.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Qırımda içtimaiy-iqtisadiy vaziyet beterleşe, Qırımtatar Milliy Meclis faallerine siyaisy basım ep artacaq.
Bu aqta Qırım.Aqiqat saytına Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz bildirdi.
«Olar (akimiyet – muar.) Qırımda akimiyet başında qalmaq içün Meclis ile küreşini qullanacaqlar», – dedi o. – Akimiyet qırımatatar halqı ile dialog qurmaqtan saqına, halq qabul etmeycek bir de bir strukturalarnı teşkil etmege tırışa».
Tafsilatlı şekilde Qırım.Aqiqat saytınıñ – Yasaq, sorğu ve tarikler. Qırımda Halqara İnsan aqları künü nasıl keçti maqalesinde oquy bilesiñiz.
Dekabr 3 künü, Halqara insan aqları kününde Ahtem Çiygoznı Taqiqat komitetke Ermeni bazarda qırımtartarlarnıñ yetekçisi Mustafa Cemilevniñ qarşılavı ile bağlı «mayıs 3 künü» işi boyunca şaat olaraq çağırdılar. Uquq qoruyıcılar bunı «sıñırda tertipsizlikniñ teşkil etilmesi» kibi tanıylar. Sorğu bir saatten ziyade devam etti.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Qırımnı ilhaq etip, qırımtatar halqını repressiyalarğa oğratqan soñ, natsist rejiminiñ yolundan kete, dep beyan etti Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde tatar uquimayecisi, Rusiyede Qırım ilhaqını tanımağanı içün ilk olaraq mahküm etilgen Bütüntatar cemaat merkezi prezidiumınıñ azası Rafis Kaşapov.
«Qırımnı qorçalap aktsiya keçirgen tek men degil edim, ama 280 madde boyunca (Rusiye Cinaiy Kodeksiniñ 280.1 maddesi - Rusiyeniñ topraq bütünligini bozmaq çağıruvları – QA) ilk mahküm etilgen birinci insan oldım. Men aqiqaten de, Rusiye prezidenti Vladimir Putin Adolf Hitlerniñ yolunu devam etkeni içün takbih ve iddia etem. Rusiye Qırımnı ilhaq etken soñ, Qırımtatar milliy Meclisiniñ bütün bina, kitapları çekilip alındı, qırımtatar mektep, cami, gazeta ve radiolarını qapatıldı. Ondan soñ Qırım musulmanlarına qarşı şiddetli areketler yapılıp başlandı», – dedi Kaşapov.
Tatar uquimayecisi Rafis Kaşapovnıñ tolu intervyusını yaqın künlerde Qırım.Aqiqat saytında oquñız.
2015 senesi sentâbr ayında rusiyeli Tatar cemaat merkeziniñ yolbaşçısı Rafis Kaşapov, Qırımnıñ ilhaqını tenqit etip, separatizmge çağıruv yapqanında qabaatlanıp, üç yıl apıs cezasına mahküm etildi. Kaşapov İnsan aqları Avropa mahkemesi şikâyet etken edi. Kaşapov 2017 senesi dekabrniñ 26-nda azat etildi.
2018 senesi fevral ayında Rafis Kaşapov Rusiyeni terk etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqit etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dey. Ukraina Yuqarı Radası 2014 senesi fevral ayınıñ 20-sini Rusiye tarafından Qırımnıñ muvaqqat işğaliniñ resmiy başlanğıç künü dep qabul etti.


text:
Qırımlı ukrain faal Volodımır Baluh, Torjok şeeriniñ №4 Rusiye koloniyasında kene ceza izolâtırına keçirildi.
Bu aqta Baluhnıñ soylarına atıf etip, Qırım uquq qoruyıcı gruppası bildire. Olarnıñ malümatına köre, Baluhnıñ ceza izolâtırına iyül 40-zında keçirdiler, o anda 15 kün tutulacaq.
Uquq qoruyıcılarğa köre, Volodımır Baluhnıñ Torjok koloniyasında keçirgen dört ayı devamında, "ruhtan tüşürmek içün", onı altıncı sefer ceza izolâtırına oturtalar.
“Kun-künden açlıq ve sert şaraitten sebep, faalniñ sağlıq vaziyeti beterleşe, ceza izolâtorında tutulması ise bu vaziyetni daa da kerginleştirecek”, – dep, aytıla beyanatta.
Şimdilik bu malümatqa dair mesüliyetli Rusiye müessiselerniñ tefsirleri yoq.


text:
Akar Kosova saqlanu ministrı Mehaj belän oçraştı
Törkiyä Milli saqlanu ministrı Hulusi Akarnıñ Kosova saqlanu ministrı Armend Mehaj belän oçraşuı waqıtında ike il arasındağı xärbi belem alu häm saqlanu sänäğäte ölkälärendä xezmättäşlekneñ artıp däwam itüeneñ möhimlegenä basım yasaldı
Milli saqlanu ministrlığınnan yasalğan belderügä kürä, ministr Akar räsmi qunağı bularaq Törkiyägä kilgän Kosova saqlanu ministrı Mehajnı ministrlıqta xärbi tantana belän qarşı aldı.
Akar häm Mehajnıñ qara-qarşı küreşüennän soñ wäkilleklärara söyläşülär ütkärelde.
İke yaqlı häm regional’ saqlanu belän iminlek mäs’älälärendä fikerlär belän almaşılğan söyläşüdä ministr Akar tarafınnan ike il arasındağı duşlarca mönäsäbätlärneñ däräcäsennän qanäğät buluın citkerde.
Söyläşülär waqıtında ayıruça xärbi belem birü häm saqlanu sänäğäte ölkälärendä xezmättäşlekneñ artıp däwam itüeneñ möhimlegenä basım yasaldı.
Bäyläneşle xäbärlär
Törkiyä İlbaşı Ärdoğan Azärbaycanda
İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan ber könlek êşlekle säfär belän Azärbaycanda


text:
Ukraina Tışqı işler naziriniñ müavini Yelena Zerkal Halqara mahkeme Rusiyege qarşı muvaqqat tedbirlerniñ alınılması aqqında qarar aprelniñ soñuna qadar qabul etecegini bekley.
BMT Yüksek mahkemesinde Ukrainanıñ Rusiyege qarşı davası boyunca mahkeme oturuşı yekünlengen soñ Zerkal: «O (qarar) bizim tahminlerimizge köre aprelniñ soñuna qadar alınacaq», – dep ayttı.
Zerkalniñ sözlerine köre, Rusiye tarafı oturuşlarda kösterdi ki, «devletniñ mantığı – istegenini yapıp, bunıñ içün mesüliyetli olmamaq kibi şekillengen».
TİN müavini dey ki, şimdi dünya Urainanıñ tarafını tuta.
Rusiye öz areketleri içün cevam bermeli ve sadece BMT Halqara mahkemesi Rusiyeni mesüliyetke çekmek mümkün, dep qoştı Zerkal.
Yanvarda Ukraina BMT Halqara mahkemesinde, Terörizmge maddiy destek köstermesine qarşı Halqara añlaşma ve Er türlü ırq ayırımınıñ yoq etilmesi boyunca Halqara añlaşmalarını bozğanında Rusiyeni qabaatlap, Rusiyege qarşı dava açtı. Bu aftanıñ başında Gaagada çalışqan BMT Yüksek mahkemesinde dava boyunca oturuşlar başlandı.
Ukraina Gaaga Halqara mahkemege,Rusiyege qarşı iş baqılacaq vaqıtta üküm sürecek muvaqqat tedbirlerniñ alınılması aqqında rica ete. Bu çareler sırasında – Rusiyeniñ «Ukrainada vatandaşlarğa qarşı terrorizm areketlerini yapqan taqımlarğa» maddiy ve diger destek bermesini toqtatmaq, ve bu taqımlarğa artıq böyle areketler yapmamaları içün tesir etmesini, em de Qırımda diskriminatsiyadan vazgeçmege, ayrıca, Qırımtatar Milliy Meclisi ve onıñ faaliyetini yasaq etmemesini ve ğayıp olğan qırımtatarlarnıñ taqiqatını alıp barmasını talap etmek.
Rusiye Qırımnı zapt etken soñ Donbasta silâlı çatışma devam ete, onıñ neticesinde, BM malümatına köre, aman-aman 10 000 insan elâk oldı. Ukraina ve Ğarp, Rusiyeni separatistlerge qoltutqanı ile qabaatlaylar. Kreml bunı inkâr etip, Donbassta Rusiye «göñüllileri» bar ola bile, dep bildire.


text:
Qırımtatar faallerniñ Rusiye esirliginden qaytarıluvı - Ukraina-Ruisye almaşuvnıñ ekinci basamağı olacaq. Bunı Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy, qırımtatar mabüsleriniñ Rusiye apishanelerinden azat etilmesi aqqında, Qırım.Aqiqat mühbiriniñ sualine cevap bergende, ayttı.
"Men bellesem, bu ekinci basamaq olacaq. Ekinci basamaqta biz çalışacaqmız. Biz adamlarımıznı andan qaytarırmız. Azat etermiz, çünki Qırımda çoq bizim adamlarımız bar", - dedi prezident.
Volodımır Zelenskıy, bu yaqın vaqıtta olur, dep işana. "Biz bir yıl aqqında aytmaymı, eki de degil, üç de. Biz bunı pek tez yapmağa isteymiz. Biz bunı arzu etemiz ve bunıñ oğrunda çalışamız", - dedi o.
Sentâbrniñ 7-nde Ukraina ve Rusiye arasında tutulğanlarnı almaşuv kerçekleştirildi. 35 ukrainalı ile uçaq «Borıspil» Kyiv ava limanında qondı. Azat etilgenlerniñ arasında qırımtatar faali Edem Bekirov da oldı.
Advokat Nikolay Polozov Qırım.Aqiqatqa haber etkeni kibi, Bekirovnıñ azat etilmesi - sağlıq alı sebebinden - istisna oldı.


text:
Bunı Jurnalistik taqiqatlar merkezine (http://investigator.org.ua/) Ukraina VMS Cenübiy arbiy-deñiz bazanıñ serdar muavini Viktor Şmıganovskiy bildirdi.
Serdar muavini geminiñ ucümından soñ serdarnıñ ve qalğan komandanıñ rusiye arbiyleriniñ tarafından esirlikke alınuvı ve Aqmescitke alıp baruvı aqqında peyda olğan malümatnı red etti.
«Komandanıñ 20 insanı ve serdar Dmıtro Kovalenko gemide bulunalar. Olar esirlikte degiller ve antqa sadıq qalalar. «Çerkassı» tralşçikniñ komandası da öz cesürligini kostere. Umüt etemiz ki, Vatan öz qorçalayıcılarnıñ sebatına qıymet keser», – dey V.Şmıganovskiy.
O şunı da qayd etti ki, bugünki künge arbiy qısımlarınıñ vaqtınca işğal olunğan territoriyalardan alıp çıqarıluvı aqqında iç bir qarar yoq edi.
Tünevin aqşam Donuzlav golünde Ukraina Arbiy-Deñiz Quvetleriniñ «Konstantin Olşanskiy» desant gemisini rusiye askerleri zapt ettiler. Ukraina Mudaafa Nazirliginiñ media-merkez başı Vladıslav Seleznövniñ bergen malümatına kore, ucümdan soñ ukrain ofitserlerni geminiñ arttaki meydanına çıqardılar.
«Ekipajnıñ 10 insanı Ukraina gimnini icra eteler, gimn yañğırağanda Ukraina bayrağı tüşürildi. Yalıda insanlar toplanıp, «Slava Ukrayini! Geroyam Slava!», «Olşanskiy» – sizler qaramansıñız!» dep, askerlerniñ goñüllerini kotermege tırışalar", – yazdı o.
Bazarertesi kunü «Konstantin Olşanskiy» desant gemisiniñ ekipajınıñ buyük qısmı yalığa endi, amma Rusiye tarafını almadı. Gemide 20 insan qalğan edi. Bugün «Olşanskiy»de Ukraina gimni yañğıray edi.


text:
Bunı Çubarov öz Facebook saifesinde yazdı.
Çarşenbe künü Qırım «parlamenti» Qırım nazirler Şurasınıñ «reis muavini» vazifesini eda etken Lenur İslâmovnı istifağa yolladı. Onıñ yerine Meclis muhalifi olğan Ruslan Balbekni tayinledi.
«Devlet idaresi saasında iç bir vaqıt çalışmağan, cemaat arasında Moskva ve Qırımda olğan muvafaqiyetli leyhaları ile belli olğan ihtisasiy menecer Lenur İslâmovnıñ istifası aqqında qarar idare meselesi degil de, siyasiy olğanını dey bilemiz»,– dedi Çubarov.
Onıñ sözlerine köre, «yañı kerçek bile yaqında «makeyevli» olaraq adlanğan Qırım akimiyetiniñ faaliyetini deñiştirmedi – yani vazifege tayinlenüvde şahsiy nazar diger sebeplerden daa da üstün tura».
Lenur İslâmovnıñ Qırım «baş nazir muavini» vazifesinden istifası ve bu vaziyefege Ruslan Balbekniñ tayinlenüvi cumhuriyetniñ «akimiyeti»nde qırımtatarlar ile bağ qurmaq istegi yoq olğanını köstere.
Bunı Qırım.Aqiqat mühbirine qırımtatar milliy Meclis reisi muavini Ahtem Çiygoz bildirdi.
«Qırımtatarlar öz toprağında bulunıp, öz merağını qorçalamağa aqqı olğan aqqında bildirüvler aqiqatqa uymağanı añlayışıla», – dedi Çiygoz. – Olarnıñ bu areketleri qırımtatarlar ile qialog olmağanını köstere».


text:
Rusiye Ukrainada qavmiy ruslarını ve Rusiye ile ayırılmaz bağnı duyğan ukrainlilerni daima qorçalaycaq, dedi Rusiye prezidenti Vladimir Putin, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
«İşbu qararnıñ lâğy etilmesi (Rusiye Silâlı quvetlerini çetelde qullanması aqqında Federatsiya Şurasınıñ qararı) Ukrainada olıp keçken vaqialarnı körmemezlikke uracağımıznı belgilemey», – dedi Putin bugün Avstriyada.
O şunı da qayd etti ki, Rusiye er vaqıt «Ukrainada qavmiy ruslarını ve Rusiye ile ayırılmaz bağnı duyğan ukrain ealisini» qorçalaycaq.
Bugün Rusiye prezidenti Vladimir Putin Federatsiya Şurasına Ukrainada Rusiye ordusınıñ qullanuvı aqqında qararnı lâğu etmege rica etti.
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bu muracaatnı Ukraina şarqiy regionlarında vaziyetniñ tınçlandırılmasına etilgen birinci ameliy adım olaraq adladı.


text:
Ukraina nazirler şurası işğal etilgen Qırımnıñ III ve IV seviyeli akkreditatsiyası olğan aliy oquv yurtlarından Taras Şevçenko adına Kiyev milliy universitetine oqumağa keçken studentlerniñ stipendiyası içün masraflarnı belgiledi.
Bunı Ukraina tasil ve ilim Nazirliginiñ matbuat hızmeti bildirdi.
Devlet bücetiniñ umumiy fondunda Tasil ve ilim nazirligine 2014 senesi içün belgilengen bücet parası çerçivesinde masraflar deñiştirildi.
Nazirlikniñ matbuat hızmeti bildirdi ki, Taras Şevçenko adına Kiyev milliy universiteti ayrı bücet programması tarafından maliye etile.
Bu sene mart-iyün ayları devamında Qırımnıñ 100 studenti Taras Şevçenko adına Kiyev milliy universitetinde oqumaq niyeti bar olğanını bildirdi. Qırım muhtar cumhuriyeti ve Aqyarda bücet parasına oquğan 120 student Taras Şevçenko adına Kiyev milliy universitetinde oquşını devam ete.


text:
Gürcistan Ukrainağa 580 biñ dollarlıq gumanitar yardımınıñ birinci qısımını yollaycaq. Bunı sentâbr 5-te memleketniñ emek, sağlıq saqlav ve içtimaiy qoruv naziri David Sergiyenko bildirdi, – dep haber ete İTAR-TASS.
Onıñ aytqanına köre, Ukraina ilâc alacaq – «şeker hastalığı olğan adamlar içün, antibiotikler, balalar içün aşı» ve diger ilâc.
David Sergiyenko bildirdi ki, «tibbiy yük toplanıldı, azırlanıldı ve yollanması mümkün».
«Tibbiy yük büyüktir, onı yolcu uçağınen yollamaq imkânsızdır, onıñ içün sentâbr 10-da Gürcistandan Ukrainağa naqliye uçağı yol alacaq», – dep qayd etti nazir.
Bundan evel, avgust 29-da, Sergiyenko Ukrainanı ziyaret etip, eki memleketniñ sağlıq saqlav nazirlikleri arasında işbirlik planı tizilgenini Tbiliside bildirdi. Oña köre, Gürcistan Ukrainada zıddiyet yerinde qalğan adamlarğa yardım etecek.


text:
Aqmescitte noyabr 17-de «Çiygoz davasınıñ» 42-nci mahkeme oturışı keçirilmekte. Toplaşuvda qabaat tarafınıñ dört şaatı sorğuğa çekildi, dep bildirdi Ahtem Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov Twitterde.
«Qabaat tarafınıñ bugünki birinci şaatı Kölesnikov Dmitriy Aleksandroviç. Vaqialar vaqtında – Ukraina İçki işler nazirliginiñ hadimi, al-azırda Rusiye politsiyasınıñ hadimidir. Ekincisi – Dorojkin Yuriy Vladimiroviç, «halq göñüllileriniñ» azası. Üçüncisi – Dubikovskiy Valeriy Stanislavoviç, «halq göñüllileriniñ» azası, üçünci rota. Dörtünci şaat olaraq Turçanenko Sergey Anatolyeviç sorğuğa çekile – al-azırda – «halq göñüllileriniñ» polk komandanı. 26.02.2014 Turçanenko deputat Valeriy Kosarevniñ yardımcısı ve «halq göñüllileriniñ» 1-inci rota azası edi», – dep yazdı Polozov.
Ahtem Çiygoz esnasında yüzden ziyade insan sorğuğa çekildi, iç biri oña qarşı bir şey aytmadı. Bunıñ kibi şaatlarnıñ celp etilmesi vaqianı büyük köstermek ve basqıncılıqnı qayd etmek içün yapıla, amma bu malümatlar ükümge tesir eteycektir. Bunı noyabr 15-de Çiygoznıñ advokatı Nikolay Polozov Qırım.Aqiqatqa tarif etti.
Ahtem Çiygoz 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde keçirilgen Ukraina topraq bütünligine qoltutuv mitinginde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. O vaqıt Rusiye tarafını tutqan, bu cümleden «Russkoye Yedinstvo» («Rus Birligi») firqası, miting iştirakçilerine qarşı çıqtı. İşğal olunğan Qırımnıñ Rusiye akimiyeti onı kütleviy çatışmalarnıñ teşkil etmesi ile qabaatlay.
Rusiye mahkemesi «Çiygoznıñ işini» «fevlral 26 işi» çerçivesinde, iyül 20-de mahkeme qapalı toplaşuvda «fevral 26 işini» ekige bölgen soñ oldı: ayrı – Ahtem Çiygoz boyunca, ve ayrı – cinaiy iş boyunca qabaatlanğan Ali Asanov ve Mustafa Degermenci boyunca.


text:
Ukrain faali Volodımır Baluhnı Aqmescit SİZOsından avuştırdılar, dep bildire Qırım aq qorçalayıcı gruppası siyasiy mabüsniñ ömür arqadaşı Natalya Baluhnıñ malümatına esaslanıp.
Al-azırda Volodımır Baluhnıñ bulunğan yeri belli degil.
«Bunı bugün, 2019 senesi fevralniñ 18-nde, apayı Natalya Baluh SİZOğa daa bir kere barıp, ukrainge bir şey yollamağa tırışqan soñ ögrendik», – dep aytıla haberde.
Ukrain faaliniñ advokatı müvekkiliniñ bulunğan yerini, avuştırılğanınıñ sebebini ögrenmege tırışa, dep bildire aq qorçalayıcılar.
Fevralniñ 13-nde Qırım aq qorçalayıcı gruppası, Volodımır Baluh Keriç koloniyasından Aqmescit SİZOsına avuştırıldı, dep bildirge edi.
Aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, temyiz arizasını Qırım prokurorınıñ muavini Sergey Bulgakov berdi. O, Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturasında çalışqan edi, oña qarşı Ukraina Ceza kodeksiniñ 111-inci maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (devlet hainligi) cinaiy tahqiqat başlatıldı.
Kreml kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi ukrain faali Volodımır Baluhnıñ imayesine cezası müddetiniñ ğayrıdan baqıluv muracaatını red etti. Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi Volodımır Baluhnı 4 yıl ve 11 ay umumiy rejim koloniyasında qalmasına ve 10 biñ ruble (tahminen 4 biñ ğrıvnâ) para cezasını ödemesine üküm etti. Faal eki cinaiy iş boyunca tevqif etildi.
2018 senesi martnıñ 19-nda Volodımır Baluh açlıqqa başlağan edi. Bir aydan ziyade bir şey aşamağan Baluh Arhiyepiskop Klimentni diñlep, kisel içmege, peksimet aşamağa razı olğan edi. Daa soñra mahküm etilgen ukrain faali açlıqnı vaqtınca toqtatmağa qarar aldı. Advokatlarnıñ malümatına köre, 200 künden çoq açlıq tutqan Baluhnıñ ülser ve pankreatit şübesi peyda oldı.
FSB, Volodımır Baluhnı 2016 senesi dekabrniñ 8-nde tuttı. FSB hadimleri Volodımır Baluh yaşağan evniñ çardaqında 90 patron ve bir qaç trotil taş tapılğanını bildirgen edi. Baluhnıñ imayesi ve aq qorçalayıcıları onıñ Ukrainağa qoltutqanı içün repressiyalarnıñ qurbanı oldı, dep tüşüneler. Onıñ evinde Ukraina bayrağı bar edi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi Volodımır Baluhnı siyasiy mabüs olaraq tanıdı. Aq qorçalayıcılarnıñ fikirince, faalni taqip etüv sebebi evinde tiklegen «Sema Yüzü Qaramanları soq., 18» levhası olğan.


text:
İlhaq etilgen Qırımnıñ gece saatlarında yarıqlandıruv seviyesi 2012 senesinen muqayese etilgende 2016 senesi 26% tüşti, dep haber ete vaqtınca işğal etilgen territoriyalar meseleleri ve köçken insanlar nazirligi.
Ukrain nazirliginiñ malümatına köre, bu yarımadadaki iqtisadiy kerilüvniñ köstergiçi olabile.
«Bölgeniñ iqtisadiy vaziyetini dolaylı yolnen degerlendirüv usullarından biri, suniy yoldaştan çekilgen resimlerni talil eterek, bölgedeki yarıqlandıruv seviyesini ölçemektir», – dep qayd eteler nazirlikte.
Talil etmek içün NASA Eart Observatoryde yerleşken Suomi-NPP (ABD) suniy yoldaştan alınğan malümatlar qullanılğandır.
Mevzu boyunca: Qırım iqtisaadiyatı: ne millionlar, ne de yatırımcılar
Kreml nezareti altındaki Qırımnıñ yolbaşçısı Sergey Aksönov, 2017 senesi Qırım ükümetiniñ faaliyeti boyunca esabat berir eken, Qırımda iqtisadiyat yükselişi 10%ni teşkel etkenini ayttı.
Bunen beraber Aksönov, iqtisadiyat saasında Qırım sakinleriniñ ortalama aylığı ve tarifler siyaseti kibi bir sıra problemli meseleler oğanını qayd etti.
Rusiye tarafından tayin etilgen Qırım Maliye nazirligi daa evel, 2018 senesi yanvar-fevral aylârında bücetke yollanılğan para miqdarı 4,9 mlrd ruslege eksilgeni ya da keçken 2017 senesiniñ aynı aylârına nisbeten54,1% daa az olğanını qayd etken edi.


text:
Birleşken Milletler Teşkilâtı mahsus mahkeme açıp, 2017 senesiniñ başında Ukrainanıñ Risiyege qarşı şikâyetini baqıp başlaycaq. Mesele – Qırımnıñ deñiz suv alanı ve yalı etrafındaki deñiz astınen bağlıdır. Bu Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonıñ Facebook saifesinde bildirile.
«Ukraina mahkemede, öz deñiz alanında ve Qırım Muhtar Cumhuriyeti etrafında qıtaiy suv astında kefaletli aqlarını qorçalamağa, ve ücümci tarafından bu aqlar yüssüzce bozulğanını isbaatlamağa azır», – dep haber etile bildirüvde.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Rostov vilâyetiniñ mahkemesi Aqmescitteki ekinci «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» eki mabüsi Ruslan Suleymanov ve Erfan Osmanovnıñ apis müddetini uzatuv qararına qarşı berilgen istinaf arizalarını red etti, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri. Olar 2020 senesi fevralniñ 15-ne qadar SİZOda apiste qalacaqlar.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, Suleymanovnıñ mahkeme oturışuvı qapalı oldı, o, SİZOdan video bağı vastasınen qoşuldı.
«Sıñırlav tedbirini uzatacaq sebep yoq, tahqiqat müddetleri sozula. Ketirgen delillerimizge baqmadan, vilâyet mahkemesi Lenin rayon mahkemesiniñ qararını deñiştirmedi», – dep tarif etti advokat Svetlana Olekseyenko Qırım.Aqiqatqa.
Advokat, Osmanovnıñ sıñırlav tedbiri uzatılğanını izaatlap, tahqiqat müddetleri sozula, dep ayttı.
Martnıñ 27-nde FSB, Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri martnıñ 27-nde Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Rusiye FSBsi Qırımda tintüvler keçirilgenini tasdıqladı.
Mezkür dava boyunca 25 qırımtatarı qabaatlana, 23-ü Rostov-na-Donu, Taganrog ve Şahtı SİZOlarına çıqarıldı. Raim Ayvazov Aqmescit SİZOsında tutula, daa bir kişi – Edem Yayaçikov – ğayıp oldı, bulunğan yeri martnıñ 27-nden berli belli degil.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
«Hizb ut-Tahrir işi» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Qurman rayonınıñ Büyük Onlar qasabasında 1944 senesi maysı 18-de qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añmaq içün tahminen biñ kişi keldi, dep bildire Qırım neşiri – Avdet.
«Yerli faaller, ayrıca, Nuridin Seytablaev teşebbüsinen qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añmaq içün dua oqudılar. Tedbirge tahminen biñ insan qoşuldı. Qırımtatar halqınıñ meclis kâtibiyet başı Dilaver Akiyevniñ malümatına köre, yasaq olğanı içün tedbirde milliy mektep iştirak etmedi», – dep aytıla haberde.
Tedbirniñ iştirakçileri sükünet daqqasınen qırımtatar halqı sürgünliginiñ qurbanlarını añdılar ve sürgünlik qurbanları abidesine çeçek qoydılar.
18 mayıs – Qırımdan qırımtatar halqınıñ sürgünlik qurbanlarını añma künüdir. 1944 senesi yarımadan Orta Asiyağa qırımtatarlarnıñ birinci eşelonı yollandı. Cemi olaraq tahminen 180 biñ insan sürgün etildi.
Ukrainada qırımtatar sürgünligi genotsid olaraq tanıldı. Memlekette bunıñnen bağlı matem tedbirleri keçirilmekte. Sürgünlik qurbanlarını çetelde de añalar.
Er yıl Qırımda sürgünlik kününe bağışlanğan kütleviy tedbirler keçirile edi, şu cümleden matem mitingi. Amma 2014 senesi mart ayında Rusiye yarımadanı işğal etken soñ böyle bir tedbirlerniñ Aqmescit merkezinde keçirilmesi yasaq etildi. Qırımtatar Milliy Meclisi bildirdi ki, Qırımdaki regional meclisler Rusiye kontroli altında bulunğan akimiyet mayıs 18 qırımtatar sürgünligi yıllığında matem tedbirleriniñ keçirilmesine izin alamaylar.
Bundan sebep Meclis yarımadadaki semetdeşlerine hatıra yerlerinde sürgünlik qurbanlarını dua ile añmağa tevsiye ete. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye Devlet Dumasınıñ Aqyar deputatı Dmitriy Belikniñ bildirgenine köre, aq qorçalayıcı teşkilâtlarınıñ vekilleri Qırımnı maniasız ziyaret ete bile. Bu şekilde o, Avropa Şurası nazirleriniñ yarımadağa aq qorçalayıcılarnı kirsetmek talabını izaatladı.
Rusiye deputatı «Qırımda kösterilecek şeyler bar», dep ayttı.
«Cesür avropalı aq qorçalayıcılarnıñ sıñırdan keçmege tırışqanda olarnı kirsetmegenimizni köstergen yüzlernen megabayt video qayda? Olar yoq. Amma onlarnen, yüzlernen diger levha bar. Misal olaraq – Tyerri Marianiniñ ziyareti – Frenkistan ükümetiniñ sabıq naziri», – dep yazı Devlet Dumasınıñ aytqanlarını «RİA Krım» rus neşiri.
Frenkistan parlamentiniñ sabıq deputatı Tyerri Mariani işğal etilgen yarımadağa ilk sefer kelmey.
Ukrainada Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası 332-1 maddesine istinaden Mariani ve diger frenk deputatlarınıñ 2016 senesi vaqtınca işğal etilgen Qırımğa kiriş nizamını bozğanı içün cinaiy tahqiqat başlattı.
Ukraina Tış işler nazirliginiñ qayd etkenine köre, çetel siyasetçileriniñ Qırım ziyaretleri resmiy degil.
Ukraina nazirligi 2016 senesi iyül ayında muracaat derc etip, çetel vatandaşlarını ve vatandaşlıqsız şahıslarnı Qırımğa qanunsız ziyaretlerden vazgeçmege çağırdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina ukümetine Rusiye ile Azav deñizi aqqında añlaşmanı ğayrıdan baqıp çıqmaq kerek, çünki o, Ukrainanı deñizniñ suv meydanından sıqıştırıp çıqarmağa tırışa. Bunı Ukrainanıñ siyasiy eksperti Vasiliy Laptiyçuk Qırım.Aqiqat Radiosı efirinde, qanun bozğan «Nord» Keriç gemisi boyunca devam etken davanı izalağanda bildirdi.
Ekspert: «Ukraina ile Rusiye arasındaki 2003 senesi 24 tarihlı añlaşma boyunca Azav deñizi, tarihiy iç suvları olaraq kösterildi, lâkin onıñ içinde kimge ne ait olğanı öyle de tayin etilmedi. Cenkten evel teñ şekilde uzaqta bulunuv printsipi boyunca Azav deñiziniñ 60%-i Ukrainağa ve 40%-i Rusiyege ait edi. Bu vaziyet Rusiyeniñ menfaatına uymağanı aşkârdır, ve o, Ukrainanı sıqıştırıp çıqarmağa tırışa. Bizge bu añlaşmanı denonsatsiya etmek, Azav deñizini halqara suvlar olaraq tanımaq ve Gamburgda, Deñiz uquqı boyunca halqara tribunalda qorçalav qıdırmaq eñ elverişli yoldır», – dep qayd etti.
Daa evel Herson şeer mahkemesi, Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturasınıñ muracaatını qanaatlendirip, «Nord» Keriç gemisiniñ kapitanı Vladimir Gorbenkoğa qarşı birinci talap ile tahqiqatçığa sorğuğa kelmek mecburiyetini tayin etti. Ondan ğayrı, oña 2018 senesiniñ iyünine qadar ilhaq etilgen Qırımğa kirmesi yasaq etildi. Vladimir Gorbenko, Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen territoriyanı ziyaret etüv tertibini bozğanından şübheli sayıla. O, qabaatını inkâr ete.
Mart 25-te Ukrainanıñ Devlet sıñır hizmeti Azav deñiziniñ suv meydanında Rusiyeniñ bayrağı altında bulunğan balıqçı gemisini yaqaladı. QMC prokuraturası «Nord» gemisiniñ ilhaq etilgen Keriçteki Kyiv tarafından qapalğan limanından çıqması vaqiası boyunca cinaiy işniñ alıp barılmasını başladı. Mart 30-da Ukrainanıñ mahkemesi «Nord» gemisini tevqif etti.


text:
Jumbaq
Jumbaq - ko'rkem awızeki do'retpelerinin' belgili bir janrı bolıp esaplanadı. Uyqasımlı qatarlardın' ja'rdeminde bir na'rsege usatıw arqalı jasırg'an zattı tabıwdı qoyıw jumbaqlardın' tiykarg'ı mazmunın quraydı. Jumbaqlar adamlar arasında, a'sirese onın' jas buwını - balalar arasında ko'p aytılıwı, ko'p qollanılıwı menen ayrılıp turadı.
Qaraqalpaq folklorındag'ı jumbaq janrın folklordın' basqa janrları menen shatastırıw kerek emes. Biz jumbaq degende xalıq ta'repinen do'retilgen bir, eki, to'rt, altı, onnan da ko'p qatardan turatug'ın, o'z betinshe ko'riniske iye, bo'lek aytılıp sheshiwdi talap etetug'ın tayar qa'liplesken tekstke iye, u'lkenler, ko'binese balalar arasında aytılatug'ın o'z aldına bir janrdı tu'sinemiz.
Jumbaqlar tematikası jag'ınan og'ada bay. Olardın' bir qatarı ay, ku'n, haqqında, juldızlarg'a arnalg'an. Mısalı: ku'n haqqında "Aq sandıg'ım ashıldı, ishinen jipek shashıldı", "Bir pa'rshe pa'tir, a'lemge tatır" delinse, ay ha'm ku'n tuwralı "Bir ko'lde eki jayın, biri ketse biri tayın" degen jumbaqlar do'retilgen. Al juldızlar jo'ninde "Tam basına tarı jaydım", "Biz, biz, biz edik, biz mınlag'an qız edik, tan' atqansha jayıldıq, tan' atqan son' joyıldıq"- degen jumbaq toqılg'an. Sonday-aq jumbaqlar burınnan son'g'ı o'z mazmunına iye aspan a'lemin qorshap alg'an ta'biyattı, haywanat ha'm o'simlikler dunyasın, adam ku'n-ko'risinin' barlıq ta'replerin, u'y ruzgershiligin zatlardın' ha'mmesin, o'ndiris quralların o'z qarmag'ına alıp, olardın' sır sandıg'ı etip, jas a'wladqa olardı sheshiwdi u'yretip baradı. Jumbaq balalardın' en' su'yikli janrı. Durısında da jas a'wladtın' g'ana emes, al ulıwma adamlardın' oy-o'risin, oylanıwın oy qortıwın salıstırmalı usıl menen belgili bir logikalıq juwmaqlarg'a kelip ta'miyinleytug'ın, ko'rinislerdi tolı sır menen o'zinshe ko'rkem bayanlawdı u'yretetug'ın qaraqalpaq ko'rkem awızeki xalıq do'retpelerinin' en' a'hmiyetli bir tu'ri bolıp esaplanadı.


text:
Ukraina işğal etilgen Qırımda mahkemeniñ Qırımtatar Milliy Meclisi faaliyetini yasaq etmek qararından sebep Rusiye Federatsiyasına qarşı İnsan aqları Avropa mahkemesine dava azırlay.
Bunı mayıs 19-da Kyivde Ukraina adalet naziri Pavlo Petrenko bildirdi.
«Meclis etrafından olğan adise-vaqialarğa esaslanıp, Rusiye akimiyeti tarafından Meclis yasaqlanması aqqında «Ukraina Rusiyege qarşı» devletlerara ariza leyhasını azırladıq. Bu beşinci arizadır, İnsan aqları Avropa mahkemesinde beşinci devletlerara iştir», – dedi o.
Petrenkonıñ aytqanına köre, Adalet nazirligi Ukraina ükümetine ceza alacaq insanlar cedveline Meclis yasaqlanmasına alâqası olğanlarnı da qoşmağa teklif etecek. Onıñ qayd etkenine köre, Ukraina bu insanlarnıñ halqara ceza cedveline kirsetilmesini talap etecek.
Aprel 26-da Rusiye kontrol etken Qırım Yuqarı mahkemesi işğal etilgen yarımadada Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etti. Qarardan bir ay içinde şikâyet etile bile.
Dünya toplulığı Rusiye akimiyetiniñ Meclisni yasaq etmek qararını sert bir şekilde takbih etti.
Meclis faaliyetiniñ yasaqlanmasından şikâyet etecek.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Ukraina haber siyaseti naziriniñ keñeşçisi Emine Ceppar Ukraina Baş prokuraturası yanında QMC prokuraturasına Qırımda ATR telekanılınıñ binasında, telekanalnıñ sabıq baş müdiri Elzara İslâmova, onıñ muavini ve Qırım jurnalisti Lilâ Bucurovanıñ evlerinde, telekanal saibiniñ ana-babası ve tatasınıñ evlerinde tintüvlerniñ keçirilmesi ve ATR saibi Lenur İslâmovğa qarşı cinaiy işlerniñ açılması sebebinden muracaat etti.
Bunı ukrain nazirliginiñ matbuat hızmeti bildire.
Nazir keñeşçisiniñ sözlerine köre, telekanal ve hadimlerine basqı tek arta ve buña Ukraina prokuraturasınıñ organları seslenmek kerek.
«Telekanalnıñ sabıq yolbaşçılığı evlerinde tintüvler, vesiqa, bilgisayar ve telefonlarnıñ tutıp alınuvı, ATR saibiniñ Qırımda bulunğan qorantasınıñ qorquzuvı – mesken toqunmazlığınıñ bozuluvı ve abrav kibi tanıla bile. Menimce, tintüvlerge ve cinaiy işniñ açılmasına alâqası olğan insanlar ertemi-keçmi cinaiy mesuliyetni körmeli», – qayd ete Ceppar.
Nazir keñeşçisi dey ki, yapılğan areketlerde Ukraina cinaiy kodeksinine köre, cinayet hususiyetleri bardır.
Noyabr 2-de saba Qırımda ATR telekanalınıñ sabıq hadimleri Lilâ Bucurova, Elzara İslâmova ve telekanal saibi Lenur İslâmovnıñ ana-babası yaşağan evleri, em de Moskvadaki evinde tintüvler yapılmağa başladı.
Qırımnıñ Rusiye Federal havfsızlıq hızmeti (FSB) idaresiniñ malümatına köre, tintüvler ATR saibine qarşı açılğan cinaiy iş çerçivesinde keçirile.
Noyabr 2-de saba Rusiyeniñ Merkeziy bankı İslâmovğa ait OOO «Cast Bank» müessisesiniñ litsenziyasını lâğu etti. Qırımtatar iş adamınıñQırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, bu tedbirlerni Qırım qamaçavı ile bağlay. O, onıñ teşkilâtçılarından biri ola.
Ukraina İçki işler nazirligi ATR qırımtatar telekanalınıñ müdiri Lenur İslâmov ve telekanalnıñ sabıq hadimleriniñ evlerinden keçirilgen tintüvler, em de Qırım işğaline qarşı çıqqan cemaat teşkilâtlarınıñ faaliyetine keder etüv kibi insan aqlarınıñ bozulması boyunca eki cinaiy taqiqatqa başladı.


text:
Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komiteti idaresi, tahqiqatçınıñ qararını lâğu etmege ve qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ ölüminen bağlı tahqiqattan evel teşkerüvni yañıdan başlatmağa razı olmağan soñ advokat Nikolay Polozov bu red cevabını mahkemede şikâyet etmege mecbur, dep bildirdi.
Advokatnıñ aytqanına köre, o, Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesine şikâyet arizasını yolladı.
«Müvekkilim – Veciye Kaşkanıñ oğlu İbram ağanıñ fikirince, Kiyev rayonındaki Rusiye Tahqiqat komiteti tahqiqat bölüginiñ tahqiqatçısı keçirgen tahqiqattan evel teşkerüv tolusınen ve doğru yapılmadı. Tahqiqatçı bir sıra fakt ve allarğa qulaq asmadı. Meselâ, acele yardım maşinasında olğan Veciye Kaşkanıñ tahqiqat tedbirlerini keçirgen İç işler nazirliginiñ tahqiqatçısı tarafından tutuluvı», – dep añlattı Polozov Facebookta.
Onıñ fikirince, Veciye Kaşka reanimatsiyağa alıp ketirilse edi, onı qurtarmağa mümkün olur edi.
Polozovnıñ bildirgenine köre, şikâyeti baqılacaq mahkeme fevralniñ 6-na belgilendi.
Yanvarniñ soñunda Nikolay Polozov, Rusiye Tahqiqat komiteti qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşkanıñ ölüminen bağlı dava açmağa razı olmağanınen bağlı şikâyetini qanaatlendirmedi, dep bildirdi.
Polozov, oña FSBniñ «Veciye Kaşka davasınıñ» videosını baqmağa izin berilmegenini bir qaç kere bildirgen edi.
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
Yanvarniñ 27-nde Kreml kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsleri Bekir Degermenci, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaçnıñ sıñırlav tedbirini deñiştirip, olarnı ev apsine yolladı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
Qırım territoriyasında ukrain milliy-medeniy muhtariyetni teşkil etmek kerek, dey Qırım «Cemiyet palatasınıñ» reis muavini Aleksandr Formançuk, dep bildire Krıminform saytı.
«Qırımda ukrain milliy-medeniy muhtariyetniñ olması pek müim. Doğru olur edi, çünki bugünde-bugün Qırımda 400 biñden ziyade ukrain yaşay. Doğru bir yöneliş ve ondan faydalanmaq kerek», – dep añlattı Formançuk.
Fevral 4 künü Qırımda Rusiye Cemiyet palatasınıñ üç künlük toplaşuvı başlandı. Üç kün devamında yarımadanıñ Rusiye Federatsiyasına qoşuluvı ile peyda olğan milletlerara munasebet meseleleri muzakere etilecek.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğan devlette üç ay devam etecek fevqulade vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında ilân etti. Bu aqta Erdoğan iyül 20-de Ankarada onıñ Kabineti ve Milliy havfsızlıq şurasınen körüşüvi devamında yapılğan canlı televizion yayınında bildirdi. Böyle qararnı iyül 15-te muvafaqiyetsiz avdarma ıntıluvından soñ qabul etti.
Bundan evel Erdoğan Al Jazeera telekanalına intervyu berip, ecnebiy devletler avdarma ıntıluvında iştirak ete bilgenini ilân etti, amma er angi devletni aytmaqtan vazgeçti. Erdoğan ayttı ki, avdarmanıñ arqasında Amerika Qoşma Ştatlarında bulunğan Fethullah Gülenniñ yolbaşçılığındaki teşkilât tura.
Bunen beraber, Erdoğan türkiyeli demokratiya er angi telüke astında bulunğanı ve o, avtoritar yolbaşçı olğanı aqqında tahminlerni red etti.
«Biz demokratik parlament nizamı çerçivesinde qalacaqmız, ondan iç bir vaqıt ketmeycekmiz», – dedi o.
Bunan da ğayrı, Erdoğan ilân etti ki, ölüm cezası yañıdan kirsetilmesi aqqında parlament teklifini alğışlaycaq, bu Türkiyeniñ Avropa birligine kirmemesi telükesine ketirse bile.
İyül 20-de Vaşingtonda bir sıra devletlerniñ tışqı işler nazirleri, devlet avdarması ıntıluvından soñ, türkiyeli ükümet tarafından repressiyalarnıñ miqyası aqqında raatsız olğanlarını bildirdi ve Türkiyeni qanunnıñ yuqarılığını ürmet etmege çağırdı.


text:
Qırım akimiyeti repressiyalarğa oğratılğan qırımlılarnıñ raat olmaları içün er şey yapa.
Bunı Qırım «baş naziriniñ muavini» Ruslan Balbek İTV telekanalınıñ «Narodnıy verdikt» yayınında ayttı.
«Bugünde-bugün qırımtatarlar devletniñ işançlı qoruması altında olğanını añlaylar», – dep qayd etti Balbek. Onıñ aytqanına köre, Rusiye prezident Vladimir Putinniñ emri buña büyük isse qoştı. Onıñ sayesinde repressiyalarğa oğratılğan halqlardan «satqın» işareti silindi, dedi Balbek.
Qırım «malümat nazirliginiñ» malümatına köre, Balbek qırımtatarlar ükümetniñ areketlerine bütünley qoltutqanını, şu cümleden Qırım halqlarınıñ birleşmesini desteklegenlerini ayttı. «23 yıl devamında bizler hristian ve musulman bayramlarını qayd etmedik. Eminim, 2015 senesi mayıs 18 siyasetleştirilmeycek, em de facia ve yarımada halqlarınıñ birleşüv künü olaraq qabul etilecek», – dedi Ruslan Balbek.


text:
İzge Sofiya ğıybadätkä açıq
Biredä berençe comğa namazı uqıldı
Ayasofiya cämiğı bügen uqılğan comğa namazı belän 86 yıldan soñ qabat ğıybadätkä açıldı.
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan Aysofiya-i Käbir cämiğı şärifenä kilde.
Ärdoğan comğa namazınnan alda Qorän-i Kärim uqıdı.
İlbaşın Diyanät êşläre başlığı Ali Ärbaş qarşı aldı.
Sälalardan soñ cämäğat’ Ali Ärbaş doğasına quşıldı.
“Millätebezneñ tirän yöräk yarasına äylängän sağışı betä bügen, Allaxka şökerlär bulsın.Ayasofiyaneñ ğıybadätkä açıluı Äl-Aqsa mäçete belän cir yözendäge barlıq mäçetlär häm mazlum möêminnärgä şatlıq alıp kilde. Älege mäçetebezneñ işekläre qalğan cämiğlarıbızdağı kebek ük ayırıp qaramıyça barlıq Allaxı Täğalä qollarına açıq bulaçaq,” – dide ul.
İzge Sofiya cämiğınıñ 4 manarasında 4 möäzin bergä azan uqıdı.
Ali Ärbaş xötbädän soñ farz namazın qıldırdı.
Soŝial’ media qullanuçıları #AyasofyaCamii êtiketı belän Twitterda yullamalar yasadı.
Ayasofiyadäge berençe comğa namazı televideniye kanallarında häm soŝial’ mediada turıdan-turı kürsätelde.
Törkiyä ilbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan häm Millätçe xäräkät partiyase ğomüm başlığı Devlet Bahçeli Fatix Soltän Mäxmät Xannıñ törbäsenä dä bardı.
Bäyläneşle xäbärlär
Ärdoğan İskeşähär xatın-qızları belän oçraştı
Oçraşuda süz Törkiyädä xatın-qızlarnıñ urını häm role turında bardı
Törek yortınıñ tözeleşe minut yarımlıq videoda
Törek yortı binasınıñ 4 yıllıq tözeleşen üz êçenä alğan video çıqtı


text:
Bazarertesi künü, sentâbr 28-de, Aqmescitte saba raatlıq künleri «acele» tibbiyet yardımı stantsiyasına silâlı erkekniñ ücümi neticesinde elâk olğan tibbiyet adamları ile vedalaşalar.
Qırım.Aqiqatnıñ mühbiri bildirgeni kibi, vedalaşuv ücüm yüz bergen «acele» yardım stantsiyasınıñ azbarında keçirile. Elâk olğan Tatyana Kotkova ve İrina Suhannik ile vedalaşmaq içün bir qaç yüz insan keldi. Zenaatdaşları merasimge Aqmescit şeeri ve rayonından kele. Vedalaşuv yeri matem çeçekleri ile tolu. Territoriyanı uquq qoruyıcılar ve «samooborona» qoruy.
Mında Qırımnıñ rusiyeli ükümetiniñ baş nazir muavini Ruslan Balbek ve Qırımnıñ Devlet milletler komitetiniñ başı Zaur Smirnov keldi.
Merasimden soñ tibbiyet adamlarını şeer mezarlığında defn etecekler.
Cumaertesi künü, sentâbr 26-da, av tüfegi ile silâlanğan erkek Aqmescitte Sevastopolskaya soqağında yerleşken «acele» yardım binasına kirip, hastahaneniñ dört hadimine ateş açtı. Eki hadim elâk oldı. Yaralanğan feldşer bazar kününe keçer gecesi ameliyattan keçti, alı ağır. Ücüm etici vaqia yerinden maşinağa oturıp qaçtı. Birazdan uquq qoruyıcıları bildirgeni kibi, ücüm etken – Aqmescit sakini 1960 senesi doğğan Bekir Nebiyevdir. Qıdıruv alıp barıla.
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov elâk olğan qadınlarnıñ ailelerine ve zarar körgenlerge maliyeviy yardım kösterilecegini vade etti.


text:
Bir yıl evelsi qaçırılğan qırımtatarı Ervin İbragimovnıñ evinde, mayısnıñ 24-nde aqşam cemaat ile dua merasimi ötkerildi. Yarımadanıñ çeşit regionlarından onlarnen adamlar kelip, Ervin İbragimovnıñ ve qaçırılğan başqa semetdeşlerniñ qaytmaları içün, em de qanunsız surette apis etilgenlerniñ azatlığı içün dua ettiler. Bunı Facebookta Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ MSK reisi Zair Smedlâyev haber etti.
Qırımtatar milliy areketiniñ yetekçilerinden biri İlmi Umerov, dua başlanmazdan yurdaşlarına hitaben muracaat etti.
Kyivde mayısnıñ 24-nde «CrimeaSOS» teşkilâtı, qırımlı Ervin İbragimovnıñ qaçırılmasından bir yıl keçkeni munasebetinen Rusiyeniñ Ukrainadaki elçihanesi qarşısında aktsiya teşkil etti.
Dünya qırımtatar kongressi icra şurasınıñ azası Ervin İbragimov 2016 senesi mayısnıñ 24-de Bağçasarayda belgisiz insanlar tarafından qaçırıldı. Video nezareti kamerası Rusiye yol inspektorları urbasında eki adam İbragimovnıñ maşinasını toqtatıp, onı mikroavtobusqa oturtqanını qayd etti.
Qırım işğalinden soñ yarımadada insanlarnıñ, ekseriyeti qırımtatarlarnıñ, ğayıp olma adiseleri sıqlaştı. Bunen beraber Rusiyeniñ Qırımdaki Taqiqat komiteti tasdiqlay ki, «qırımtatarlarnıñ büyük sayıda ğayıp olması qayd etilmey».
Qırım uquq qorçalayıcı gruppasınıñ tahminlerine köre, insanlar Rusiye akimiyeti ya da onıñ kontroli altında bulunğan taqımlar tarafından qaçırıla bile. Qırım akimiyeti insanlarnıñ ğayıp olmasını tanıy, amma onıñ alâqası bar olğanını inkâr ete.


text:
Qırımdaki «Qırım» cemaat areketiniñ faalleri Rusiye akimiyeti organlarındaki vazifelerinden ayırılmağa başladı. Bunı Qırım siyasetşınası ve cemaat faali Lenur Usmanov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Köremiz ki, «Qırım» areketiniñ lideri Remzi İlyasovnıñ insanlar Qırımdaki reberiyet vazifelerinden çıqarıla. Teyfuk Gafarov Aqmescit memuriyetiniñ yolbaşçısı muavini vazifesinden istep ayırıldı, sanki, Qarasuvbazar rayonı memuriyetiniñ milletlerara munasebetler ve repatriantlarnıñ abadanlaştıruvı meselelerini baqqan Murat Yazıciyev de işten boşadı. Aluştada «Qırım» areketiniñ vekilleri vazifelerinden ayırıldı. İleride de devamı olacaq, dep tüşünem», – dep izaatladı vaziyetni Lenur Usmanov Qırım.Aqiqatqa.
Cemaat faaliniñ bildirgenine köre, Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Remzi İlyasovdan memnün degil.
«Remzi İlyasov Qırım yolbaşçısınıñ istegine qarşı çıqıp, öz namzetini Rusiye Devlet dumasına köstergen edi. Neticede yutturdı. Aksenovnıñ planlaştırğanı kibi, onıñ insanı Ruslan Balbek namzet kösterildi ve Devlet dumasınıñ deputatı oldı. Aksenov İlyasov ve onıñ insanlarından memnün degil», – dep qayd ete cemaat faali.
«Qırım» qırımtatar halqınıñ regionlarara cemaat areketi» regionlarara cemaat teşkilâtı 2015 senesi aprel 29-da quruldı. Onıñ reisi Qırımnıñ Rusiye Devlet şurasınıñ reis muavini Remzi İlyasov oldı.


text:
Qırımnıñ birinci ve yekâne prezidenti Yuriy Meşkov Qırımnıñ haber qamaçavı aqqında bildire. Onıñ sözlerine köre, böyleliknen Qırım akimiyeti Moskva ve Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ öz faaliyetinden diqqatnı almaq istey, şu cümleden Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenovnıñ diplomı ile bağlı meseleden.
Bunı o sentâbr 28 künü Qırım.Aqiqat Radiosı saba efirinde bildirdi.
«Qırımda Polonskiyniñ nazirligi haber qamaçavını teşkil etti. Efiriñiz – buña diqqatnı celp etmek imkâniyettir, birinciden, FSB müdiri Aleksandr Borntikovnıñ, ayrıca, Aksenovnıñ arbiy oquv yurtunıñ bitirilmesi aqta sahte diplomnıñ qullanuvına», -– dedi Meşkov.
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenovnıñ Aqmescit yuqarı arbiy-ssiyasiy qurucılıq oquv yurtunıñ (SVVPSU) mezunı olğanı aqqında malümat aqiqatqa uymay. Ukraina nazirliginiñ malümatına köre, arhiv vesiqalarınıñ teşkerüvi yapıldı ve neticede belli olğanı kibi, 1993 senesi iyün ayında Aksenovnı terbiyesizligi sebebeinden oquv yurtundan quvdılar.
Sergey Aksenovnıñ özü arbiy oquv yurtundan quvulğanını ne tasdiqladı, ne red etti. Onıñ SVVPSU diplomı barmı degen sualge Qırımnıñ rusiyeli başınıñ matbuat hızmeti onıñ resmiy saytında olğan tercimeialı ile tanış olmağa teklif etti.
Aksenovnıñ saytında aşkâr etilgen tercimeialında aytılğanı kibi, o 1993 senesi Aqmescit yuqarı arbiy-siyasiy qurucılıq oquv yurtunı bitirdi.


text:
Qırımdan iyül 2-de uçacaq olğan Aqmescit-Perm ava seferiniñ yolcuları alâ daa yarımadada bulunalar.
Seferniñ keç qalmasını «Perm» Halqara ava limanınıñ online-tablosı köstere. Bunıñ ile uçaqnıñ işbu marşrut boyunca yollanılmamasını Aqmescit ava limanınıñ online tablosı da tasdiqlay.
Akimiyet tarafdarı Krıminform Qırım saytına «Aqmescit» ava limanınıñ müdiri Yevgeniy Plaksin aytqanı kibi, yolcularnıñ yollanılması uçaqnıñ bozuluvı sebebinden keçirilmey.
Plaksinniñ sözlerine köre, uçaqnıñ köpçegi ile problemleri peyda oldı. «Anda er şey yerinde, adiy bir vaziyet. Uçaqnıñ köpçegi ile bazı problemler yüz berdi. Şimdi köpçekni deñiştireler, uçaq yolğa azırlanıla», – dey Plaksin.
Neşirniñ bildirgeni kibi, yolcular deyler ki, seferleri iyül 3 künü saat 20:00 qadar keçirilmeli.
«Bir 70 insannı musafirhanelerde yerleştirdiler, digerleri ava limanında gecelemege mecbur oldı», – yaza neşir.
Ava taşıyıcısı olğan «Pegas» şirketiniñ temsilcileri şimdilik bu aqta izaat bermeyler.


text:
Aqmescitniñ bir qaç soqağında bazarertesi künü, aprelniñ 15-nde, elektrikler kesilecek.
Bu aqta «Krımenergo» müessisesiniñ matbuat hızmeti bildire.
Qayd etilgenine köre, Aqmescitteki elektrik kesüvleri umumiy tamir işleri ve diger tamir işlerinen bağlı.
«Aprelniñ 15-nde aşağıdaki adresler boyunca elektrikler olmaycaq: Zalesskaya soq., 68-74 (çift), 80, 73, 101, 109, 111, 117, 119; 60 let Oktâbrâ soq., 8, 10, 12/66; Uzlovaya soq., 18, 20; Bazovaya soq., 6; Severnaya soq., 6, 6a; Nikolayevskoye şos., 3km; Puşkin soq., 12-16a, 18/6(çift), 15-19(tek); Gogol soq., 9, 14», – dep aytıla haberde.
Bundan evel «Krımenergo» yarımada sakinlerini aprel ayında elektrik energiyasınıñ kesilüvi planlaştırıla, dep tenbiyelegen edi.
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ dördünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.
Hatırlatamız, qomşu Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Aqyardaki Balıqlava issilik elektrostantsiyasına kelip, işğal etilgen Qırımda eki yañı elektrostantsiyanı çalıştırmağa vazife berdi.


text:
Kremlge tabi Qırım Yuqarı mahkemesi avgustnıñ 30-da Aqmescitli «Hizb ut-Tahrir davasınıñ» mabüsleri Ayder Saledinov ve Rustem İsmailov, Üzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev ve Emil Cemadenovnıñ şikâyet arizasını red etti. Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, mahkeme beşini de apiste qaldırdı.
Avgustnıñ 9-da Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Ayder Saledinov ve Rustem İsmailov, Üzeir Abdullayev, Teymur Abdullayev ve Emil Cemadenovnıñ apiste yatma müddetini eki ayğa uzatqan edi.
2016 senesi oktâbrniñ 12-de Qırımda beş qırımtatar qorantasınıñ evinde tintüv keçirildi. Tintüvler neticesinde beş qırımtatarı tutuldı, olarnı Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtında iştirak etmesinde qabaatlaylar: Rustem İsmailov, Uzair Abdullayev, Teymur Abdullayev, Emil Cemadenov, Ayder Saledinov.
Fevral ayınıñ soñunda belli oldı ki, Rustem İsmailov ve Ayder Saledinovnı psihiatrik ekspertizağa yolladılar.
Bundan evel Müslim Aliyev, Vadim Siruk, Enver Bekirov, Emir-Üsein Kuku, Arsen Cepparov, Refat Alimov, Remzi Memetov ve Enver Mamutov psihiatrik ekspertizadan keçken ediler.
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokat Emil Kürbedinovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.