text:
Respublika xökümäte premer ministrı urınbaźarı İldus İleşev teatrźarźı ijadi eşmäkärlek menän yetdi şöğöllänergä saqıra. Başqortostanda teatrźar ösön yañı binalar töźöldö, ular zamansa itep yıhazlandırıldı, xäźer inde tik ijad menän genä şöğöllänergä qala tine ul teatr eşmäkärźäre berlege yıyınında. İldus İleşev yäştärźeñ sittä uqıp qaytıp Başqortostan teatrźarına eşkä urınlaşıuın ıñğay küreneş bularaq bahalanı. Yıyında berlekteñ yañı räyese lä haylandı. Bıl urınğa tağı la biş yılğa Äxtäm Äbüşäxmanov haylandı. Äxtäm Äbüşäxmanov äytewensä, akterźar oyoşmahın bik bay oyoşma tip äytep bulmay. Ämmä berlek yetäkselege bıl mäsäläne xäl itkän. Binalarźı qurtımğa birep eş xaqtarın waqıtında tüläy alğan. Xaqlı yalğa sıqqan artistarğa la xäźer aqsalata yarźam kürhätelä ikän. Äxtäm Äbüşäxmanov milli dramaturgianıñ zaman talaptarına yawap birmäwen tanırğa mäjbür. İjadi kadrźar menän mäsäläne xäl itkändä Başqortostan teatrźarınıñ donya kimälenä sığıuı ixtimal ti Äxtäm Äbuşaxmanov.
Rämzit Abulyaev, Öfö


c: text/html

text:
İranğa yaña çikläwlär. Ämma ni däräcädä qırıs?
Dönyanıñ iñ qüätlelärdän sanalğan 6 däwläte bu atnada İranğa qarşı yaña çikläwlär kertü xaqında kileşte. Ä menä şul çikläwlärneñ ni däräcädä qırıs bula aluı mäs'äläsendä yaqlar urtaq fikergä kilä almadı.
Aylarça däwam itkän satulaşu häm säyäsi bäxäslärdän soñ, Amerika Quşma Ştatları, Britaniä, Fransiä, Qıtay, Germaniä häm Rusiä wäkillärennän torğan şuşı "altılıq" İranğa qarşı yaña çikläwlär xaqında nihayät kileşä aldı. Şunnan soñ Davostağı Dönya iqtisadi forumına kilgän Condoleezza Rice, amerikan däwlät sekretare, bu kileşüne berdämlekneñ ber bilgese dip bäyäläde:
"İminlek Şurasınıñ daimi äğzaları häm dä Germaniä bu kileşüne qabul itep, bezneñ berdäm bulıp qaluıbıznı, İrannı atom qoralına iä bulğan ber däwlät itep kürergä telämäwebezne, bezneñ İrannı xalıqara yöklämälären ütäwgä künderäçägebezne kürsätte", di däwlät sekretare Rice "altılıq"nıñ İranğa basımnı tağın arttıru belän kileşüe xaqında.
İran citäkçeläre ere däwlätlärneñ şuşı yaña qararına cawap itep, Tähran üz atom programın bernigä dä qaramıy däwam itteräçäk digän belderü yasadı. Prezident Mäxmüt Äxmädinecad "İran xalqı üz yulın inde sayladı häm ul şunnan baruın däwam itäçäk", dide.
Ul arada iğlan itelgän "berdämlek"kä qaramastan, "altılıq"nıñ üzendä dä şaqtıy tirän qarşılıqlar buluı açıqlana başladı. Çärşämbedä Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov, kileşengän qararda Tähranğa qarşı yaña qırıs çikläwlär kertü qaralmağan, digän süzlär äytte:
"İminlek Şurası öçen äzerlängän ölgedä qırıs çaralarğa öndäw yuq. Ul barı tik dönya illären İran belän säwdä, iqtisadi, transport häm başqa törle mönäsäbätlär urnaştırğanda saq bulırğa ğına öndi, andıy bäyläneşlär İran atom programmasında qullanıla alırlıq tıyılğan matdälär belän säwdä itügä kitermäskä tieş dip kisätä", di Sergey Lavrov.
Quşma Ştatlar isä Rusiäneñ mondıy qaraşın açıqtan-açıq "döres tügel" dip bäyäli, Ricenıñ urınbasarı Nicholas Burns näq menä şulay belderä häm "altılıq" ireşkän qarar İrannı cäzalıy torğan ber qarar bulıp tora, di.
Kileşüneñ teksti älegä kiñ cämäğätçelekkä çığarılmadı. Moña qädär kürengän xäbärlärdä, Quşma Ştatlar häm anıñ Yewropa berektäşläre İrandağı tağın ike bankka çikläw quyunı alğa sörde, ämma Rusiä belän Qıtay moña qarşı çıqtı, dielgän ide. Şuña da xäzer süz, şul banklarnıñ eşen küzätüne arttıru turında ğına bara ala dip xäbär itelä.
Berläşkän Millätlärneñ İminlek Şurası, üz atom programı qısalarında atom bombasın da eşlärgä tırışuda şiklänelgän İranğa qarşı törle çikläwlär cıyılmasın inde ike märtäbä qabul itkän ide. Washington alarnı xäzer tağın da arttırunı, qırıslatunı alğa sörä.
"Altılıq"nıñ İranğa qarşı yaña çikläwlär turındağı kileşüe qarar ölgese bularaq İminlek Şurasına bügen citkereläçäk. Anı qabul itü tağın berniçä atnağa suzıla ala.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Negizgi 21.01.2017
“ŞALA QAZAQ” BOLSA DA, “ŞALA QITAY” BOLMAYDI!
Jañalıqtar 20.01.2017
Meyrambektiñ şaşsız kelbetin körgen jurt onı aqın Balğınbekpen şatastırıp aldı (foto)
Jañalıqtar 17.01.2017
Merwert Tüsipbaeva: Eñ bolmasa olïgarxtıñ üşinşi äyeli bolw da buyırmadı
Jañalıqtar 13.01.2017
Maqpal Jünisovanı Nazarbaevtıñ özi kelip twğan künimen quttıqtadı (VÏDEO)
Negizgi 10.01.2017
Nurjan Kermenbaev: Alğaşında kelinşegimniñ esi durıs emes eken dep oyladım
Negizgi 07.01.2017
Ultşıl bolıp jürgen M.Tayjan nege sottıñ orısşa ötwin talap etti?
Jañalıqtar 26.12.2016
25 jıldıq tarïxı bar “Nur-Muqasan” tobı ataqqa bola renjisip, tarap ketti
right
left
“ŞALA QAZAQ” BOLSA DA, “ŞALA QITAY” BOLMAYDI! Meyrambektiñ şaşsız kelbetin körgen jurt onı aqın Balğınbekpen şatastırıp aldı (foto) Merwert Tüsipbaeva: Eñ bolmasa olïgarxtıñ üşinşi äyeli bolw da buyırmadı Maqpal Jünisovanı Nazarbaevtıñ özi kelip twğan künimen quttıqtadı (VÏDEO) Nurjan Kermenbaev: Alğaşında kelinşegimniñ esi durıs emes eken dep oyladım Ultşıl bolıp jürgen M.Tayjan nege sottıñ orısşa ötwin talap etti? Batırxan Şükenovtiñ änin estigen reseylik zağïp qız qazaq tiline ğaşıq bolıp qaldı Säken Mayğazïev twğan künin äriptesteri men izbasarlarınıñ ortasında atap ötti (foto, vïdeo) Meyrambek Besbaev bala küngi dosı Toqtar Serikovtiñ el bilmeytin qırların jarïya etti 25 jıldıq tarïxı bar “Nur-Muqasan” tobı ataqqa bola renjisip, tarap ketti
Close Window


text:
Ğiraq şığıylarınıñ ruxi yulbaşçısı baş ayatolla Ali Sistani ildäge ictimaği-säyäsi täräqqiatne üzençä kürä, xörmätle tıñlawçılar. Ul inde şuşı yılda uq Ğiraqta ğomumi saylawlar ütkärüne yaqlap çıqtı. İldäge amerikan xakimiate isä bıyıl Ğiraqta barı tik waqıtlı idarä genä kertüne küz aldında tota.
Ayatolla Sistanineñ Ğiraqtağı yaña xakimiatne mömkin qädär tizräk saylap quyu teläge inde elek tä belderelgän ide, yäkşämbedä ul anı yañadan ber märtäbä qabatladı häm bu yulı, ägär dä saylawlar ütmäsä bu Ğiraqta yaña çualışlarğa kiteräçäk dip kisätte. Şuşı belderüen ul Ğiraqnıñ küçeş çorı öçen amerikannar tarafınnan oyıştırılğan Waqıtlı şurası äğzaları belän oçraşqanda yasadı. Alar ayatolla yäşägän Näcaf şähärenä, anı näq menä kiresenä, älegä saylawlarnı kiçekterergä, ä waqıtlı xakimiatne bilgelängän wäkillär tarafınnan oyıştırırğa digän qaraşqa künderü öçen kilgän ide. Bagdadta, törle cirle törkemnär başqalağa üz wäkillären cibärep, alardan anda yaña mäcles tözeläçäk, ul inde üz çiratında küçeş çorı xökümäten bilgeliäçäk digän plan äzerlänä. Monı amerikannar da xuplıy, döresräge bu alar yaqlawı belän alıp barıla. Waşington Ğiraqta saylanğan xakimiat kiläse yıl azağına, yäğni ilneñ yaña Konstitutsiäsen qabul itkännän soñ ğına bula ala dip uylıy. İldäge xalıqnıñ küpçelegen täşkil itkän şığıylarnıñ ruxi başlığı ayatolla Sistani isä, andıy bilgeläp quyğan xökümät Ğiraq xalqın tulısınça wäkillek itmiäçäk, yaña problemalar kilep çığaçaq häm bu axırğı çiktä ildäge säyäsi wä iminlek wäzğiateneñ tağın da naçarlanuına ğına kiteräçäk dip kisätä. Şuña kürä ul saylawlarnı mömkin qädär tizräk ütkärüne, yaña xökümätne dä şul saylawlar näticäsendä qorunı täqdim itä. Häm ayatolla fikerençä, 1-nçe yüldän soñ amerikannarnıñ Ğiraqta qaluın da näq menä bilgelängän tügel, ä saylanğan xakimiat röxsät itärgä tieş bulaçaq. Waşington älegä qädär üz ğäskärläreneñ Ğiraq cirendä kimendä ike-öç yılğa, andağı xällär tulısınça totrıqlanğançı qaldırırğa cıyınuın beldergän ide. Şuña kürä dä ul ayatolla Sistanineñ taläbe belän kileşmi, Ğiraqtağı amerikan xakime Paul Bremer monı düşämbedä açıqtan-açıq belderde. Anıñ fikerençä, bu ölkädä uzğan noyäbrdä ireşelgän kileşü nigezendä eş itü xäyerleräk, anda waqıtlı mäclesne saylawlar aşa tügel, ä cirle törkemnär tarafınnan bilgelängän wäkillärdän qoru qaralğan ide.
Audio, Paul Bremer
"Bezneñçä, Ğiraq xalqına suverenlıqnı qaytarunıñ iñ qulay yulı bularaq 15-nçe noyäbr kileşüen ğämälgä quyu bik möhim, ul İdarä şurasında da xuplanğan ide, Berläşkän Millätlärgä dä cibärelde, bu ber yıl eçendä saylawlar ütkärügä häm inde şunnan soñ daimi mäcles qoruğa yul aça" dip belderä Paul Bremer. Anıñ süzlärenä qarağanda, Ğiraqnıñ waqıtlı idarä şurası xäzerge waqıtta baş ayatolla Sistani belän kiñäşläşülär alıp bara.
Audio, Paul Bremer
Ayatollanı bik xörmät itüwen beldergän Bremer, İdarä şurası bu mäs''äläne ayatolla belän üze xäl itsä, iñ yaxşı yul şul bulır dip uylıy. Amerikannarnıñ saylawlarnı şulay bik irtä ütkärüdän qurquı añlaşıla - Ğiraqtağı tawış birü, bu niçek kenä säyer yañğıramasın, ildä başlanğan demokratik üzgäreşlärne tuqtata ala. Saylawlar aşa totrıqlı xakimiat buldıru öçen ildä äle aña qädär ük iminlek buluı, irekle mäğlümat çaraları eşläwe, çın saylawaldı äzerlege alıp barırlıq säyäsi partiälär häm xäräkätlär oyışuı şart. Bolarnıñ berse dä älegä Ğiraqta yuq diärlek.
Kärim Kamal, Praga


text:
19 avgustta Çeçnyada Mi-26 boralağı häläkätendä 3 Tatarstan yegete häläk bulğan
22 avgust - gomumrusiä matäm könendä Tatarstanda böten xalıq uq alay qayğığa batmasa da, Çeçnyada Mi-26 boralağı häläkäte kim digändä, 3 ğailäne qara qayğığa batırdı. Uzğan köz xärbi xezmätkä Norlattan çaqırılğan Ruslan Qiyamov, Älmättän çaqırılğan Ramil Şäfiğullin häm Çallıdan Röstäm Bahawetdinovlarnıñ älege boralaqta buluları turında xäbär kilde. Xäzergä alar xäbärsez yuğalğannar bulıp sanalalar. Çönki älege häläkättä häläk buluçılarnıñ gäwdäläre häm qaldıqları räsmi räweştä tanılmağan. İnde Tatarstannıñ xärbi komisariatı wäkile älege yegetlärneñ haläkättä ülüçelär isemlegendä buluların rasladı häm alarnıñ ğailälärenä 100 meñ rubl' külämendä matdi yärdäm kürsäteläçäge turında belderde. Tatarstandağı qayber mäğlümat çaraları märhümnärneñ gäwdäläre Tatarstanğa ber atna eçendä qaytarılaçaq, dip xäbär itä.
Tatar-inform agentlığı Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev aviatsiä häläkätendä häläk bulğan Ruslan, Ramil, Röstämneñ äti-äniläreneñ qayğısın urtaqlaştı, dip xäbär itä. Şulay uq häläk bulğan soldatlarnıñ tuğannarı Rostovqa alarnıñ gäwdälären identifikatsiäläü öçen kittelär, dielä.


text: İrannıñ yuğarı prokurorı Said Mortazavi, kiçä Ahwaz şähärendä höcümnär oyıştırğan keşelär tabılaçaq häm cäza alaçaq, dip belderde. Xuzestan vilayäte başqalası , Ğiraq çigenä yaqın bulğan Ahwazi şähärendä kiçä şartlawlar näticäsendä 8 keşe hälak buldı, 70tän artığı yaralandı. Soñıraq Tährannıñ könçığışında da şartlaw buluı turında xäbär itelde. Anda 2 keşe ülgän. Prokuror höcümnärne oyıştıruçılarnı "Allanıñ doşmannarı" dip atadı. Baş fatirı belän Londonda bulğan İran Ğaräp törkeme (Ahwazinıñ Xalıq Demokratik Frontı) höcümnär öçen cawaplılıqnı başta üz östenä aldı. Ämma soñıraq bu törkem monı kire qaqtı. 17 yün comğa könne İranda prezident saylawları ütäçäk.


text:
Saranskida ğömumrusiä Sabantuyında Tatarstan wäkilçelege dä qatnaştı
Federal'' Sabantuyı 6 tapqır ütkärelsä dä, anıñ başqa Sabantuylardan ayırmasın kem tarafınnan häm niçek oyıştırıluın belüçelär küp tügel. Federal'' däräcädä atalğan Sabantuyın berniçä yöz meñ, ä bälki ber million keşe qatnaşqan yäki Rusiä federatsiäseneñ zur aqçalarına ütkärelä torğan tantana dip äytep bulmıy. Moña qädär äle federal'' Sabantuyınıñ Mäskäwdä yäisä Qazanda ütkärelgäne yuq. Eş şunda ki bu Sabantuyına tatarlar yäşägän barlıq töbäklärdän dä berniçä bulsa da köräşçe, sänğät''kär kilä häm üz töbägeneñ iseme yazılğan taqta kütärgän delegatsiälär räsmi paradta qatnaşa. Bıyılğı Sabantuyda 46 töbäktän kilgän sportçı häm sänğät''kär qatnaştı. Tamaşanı küzätüçelär säxnädä yäisä uyın mäydanında üz wäkillären ezli. Här kem üz yaqtaşınıñ uñışlı çığışına ömet itä. qısqası, bötenrusiä tatarlarınıñ sänğät häm sport bäyräme ul. Ägär dä Mäskäw Sabantuyında 100 meñ keşe qatnaşsa, Rusiä tatarlarınıñ federal'' Sabantuyında 10 -15 meñ keşe genä buluğa qaramastan anıñ ähämiäte zurraq. Çönki şuşı 46 delegatsiä häm Sabantuynı qabul itüçe töbäktä yäşäwçe millättäşlär sanap betergesez eşlär başqarıp, ällä küpme mäşäqätlärne ciñep çıqqannar. Bu çınnan da, xalıq kütäreleşe, tatar xäräkäte. 2001 yılda Sarıtawda ütkän Sabantuyğa 15 töbäktän tatarlar qunaqqa kilgän ide. Rusiä tatarlarınıñ federal'' milli moxtäriäte başlağan häm bötendönya tatar kongressı başqarma komitetı kütärep alğan menä şuşı töbäqara häm soñraq federal'' däräcädä ütüçe Sabantuyı bıyıl bigräk tä küätle oyıştırılğan ide. Mordoviä Respublikası citäkçelege Sabantuyına ezärlängändä tatar xalqına,Tatartan häm bigräk tä anıñ citäkçese Mintimer Şäymievqa xörmät, alar aldında üzläreneñ kiñ küñellegen, yumartlığın kürsättelär.
Tatarstannan premyer – ministr urınbasarı Vladimir Şvetsov, mäğärif ministrı Räis Şäyxeislamov, Tübän Qamam şähäre citäkçese Oleg Vlasov, Bötendönya Tatar kongressı citäkçeläre kergän delegatsiä belän bergä 100 artıq uquçı balalar, häwäskär artistlardan başqa Mirsäyet Sonğatullin, Röstäm Zakirov, Naciä Terkulova, Aydar Gabdinov, İlsiä Bädretdinova kebek populyar cırçılar çığış yasadı. Alar belän bergä Mordoviä häm Rusiäneñ başqa töbäk wäkilläre yarışa – yarışa säxnä tottı. Qaywaqıtlarda futbol qırı matur kiengän biüçelär, cırçılar, sportçılar belän tulıp kitte. Bu Sabantuyı Qazannıñ 1000, yäisä Tatarstan bäysezlege könen xäterlätte.
Bıyılğı federal'' Sabantuyınıñ iñ köçle urını – ber säğätkä suzılğan tantanalı açılış tamaşası buldı. Anda tatar, muqşı, ärzä, rus cır – iyülläre aralaşıp bardı. Köräş häm törle uyınnar qızıqsınu uyatsa da, yañğır häm cil tamaşaçılarnı ışıq urınğa qudı. Stadionda ütä torğan Sabantuylarnıñ bäläse köräşçelärneñ tamaşaçılardan yıraqta buluı Saranskida da sizderde. Monda da näq Qazan ippodromındağı kebek buldı.
Bu federal'' Sabantuy milli cämäğätçelek, cirle xakimiät, eşquarlar köçe belän ütkärelde. Niqolay Merquşkin, Şamil'' Bikmaev, tatar kongressı başqarma komitetı bu bäyrämneñ üzägendä buldı. Sabantuy tamğası töşkän baş kiemnäre, külmäklär, räsmi qunaqlarğa birelgän büläklär arasında xätta mordva xalqınıñ milli kiemnäre bulu Qazanda da, Mäskäwdä dä bulğan närsä tügel. Bu könne Saranski Rusiä tatarlarınıñ märkäze buldı.
Rimzil Wäli


text:
Biredä Ğıyraqnıñ elekke citäkçese Saddam Xösäyenne häm anıñ 7 yaqının xökem itüçe mäxkämä üz eşen yañarttı. Proqurorlar Säddämneñ keşe üterergä färmännär birüe turında dälillär dip, doqumentlar kiterde.
Xökem itelüçelär 1982 yılda, Ğıyraqnıñ Dücäyel awılında Säddämgä höcümnen soñ, 148 şığıynı üterüdä gäyeplänä. Proqurorlar äytüençä, ul doqumentlar 148 keşe üterü qararları häm alarnı prezident raslağan bulğan. Säddämneñ ölkän adwaqatları xäkimne almaştıru taläbe kire qağılannan soñ, bügenge utırıştan çığıp kitte. Ul adwaqatlarnı mäxkämä bileglägän adwaqatlar almaştırdı. Mäxkämä utırış irtägä däwam itäçäk.


text:
Ölkännär köne uñayınnan 100 yäsleklärgä genä aqçalata yärdäm bula
Tatarstanda Ölkännär könenä äzerlek eşläre bara. Düşämbe könne ölkännär öçen cawaplı şähär xakimiätläre, ä sişämbedä respublika ministrı bäyrämne ütkärü tärtibe turında xäbär birdelär. Qazanda ölkännär könenä bağışlap 10 könlek çaralar ütkärü planlaştırılğan. Şuşı waqıt öçendä xakimiätlär ölkännärgä buşlay konsert kürsätäçäk, 1000 yıllıq medal’lären tapşıraçaq. Qazan televideniese kürsätkänçä, ölkännär aqçalata büläklärgä ömet itkän bulğan, ämma aqçalata yärdäm 100 yäşne ütkän keşelärgä genä bireläçäk ikän. Bolar xaqında Qazannıñ şähär sotsial yaqlaw idäräse xäbär itte. Ä sotsial yaqlaw ministrlığı Tatarstannıñ här rayonında bulğan çaralar belän tanıştırdı, az keremle ğailälärgä matdi yärdäm kürästeläçäk, Bawlıda internat-yort, Aznaqayda sotsial xezmät kürsätü Üzäge açıla ikän, dip xäbär itä internat agentlığı. Här rayon üzeneñ mömkinleklärennän çığıp, ölkännär könen ütkäräçäk, dide ministr Klavdiä Novikova. Ölkännär köneneñ saylaw aldı kampaniäsenä turı kilüen iskä alsaq, ölkännärneñ nämzätlär tarafınnan iğtibarsız qalmawın farazlarğa bula. Tatarstan xalqınıñ 20% pensiä yäşendä dip isäplänä. Bu 750 meñ keşe.Bikä Timerova


text:
Üye
Mesajlar: 74
Konular: 28
Katılma Tarihi: Sep 2014
Rep Puanı: 1
9 Mesajına, 15 Teşekkür edildi.
Kişisel Bilgileri:
Çırak
Mesajlar: 278
Konular: 32
Katılma Tarihi: Dec 2011
Rep Puanı: 9
97 Mesajına, 183 Teşekkür edildi.
Kişisel Bilgileri:
Son Mesaj: korayucan
Son Mesaj: demirr
Son Mesaj: djsroe
Son Mesaj: Acaram
Son Mesaj: BLaDe
Son Mesaj: LaWSuiT
Son Mesaj: Kıroğlumarket
Son Mesaj: escalepion
Son Mesaj: yilmaz70
Son Mesaj: fotoğrafçı
Opencart 2.0 gg Tarzı Sepete Ekle indir, Opencart 2.0 gg Tarzı Sepete Ekle Videosu, Opencart 2.0 gg Tarzı Sepete Ekle online izle, Opencart 2.0 gg Tarzı Sepete Ekle Bedava indir, Opencart 2.0 gg Tarzı Sepete Ekle Yükle, Opencart 2.0 gg Tarzı Sepete Ekle Hakkında, Opencart 2.0 gg Tarzı Sepete Ekle nedir, Opencart 2.0 gg Tarzı Sepete Ekle Free indir, Opencart 2.0 gg Tarzı Sepete Ekle oyunu, Opencart 2.0 gg Tarzı Sepete Ekle download


text: Qazan, London. Tatarstan premyer-ministrı Röstäm Miñnexanov ike könlek säfär belän Londonğa kilä. Qazan xakimiate citäkçeläre - İlsur Metşin, Marat Zahidullov ta bulğan wäkillek belän ul Yewropa tözekländerü häm täräqqiat bankınıñ idarä şurası ütkärgän yıllıq cıyında qatnaşaçaq. Banknıñ şuşı cıyını kiläse yılda Qazanda uzarğa tieş, Tatarstan wäkillege Londonda anı oyıştıru neçkäleklären öyränäçäk. Yewropanıñ tözekländerü wä täräqqiat bankı ütkärä torğan mondıy zur çara Rusiädä älegä qädär Piterburda ğına uzğan ide.


text:
Üzäk Aziä illäre prezidentları: privilegiägä "äye", çigenügä - "yuq"
Sovetlar Berlege tarqalıp Üzäk Aziäneñ 5 cämhäriäte ireklek alğannan birle bu illärneñ bersendä dä prezidentlar almaşmadı. SSSRnıñ eleke respublikalarında in kimendä ber märtäbä citäkçelär üzgärde. Üzäk Aziädä ilbaşları konstitutsiäne üzgärtte, şikle referendumnar ütkärep üzläreneñ möddätlären mömkin bulğan qädär ozayttı.Citmäsä alar kiläçäklären nıq qayğırtıp wazıyfadan kitkännän soñ da üzläreneñ häm yaqınnnarınıñ privilegiälären garantiälägän qanunnar äzerläde. Ni öçen bu citäkçelär urınnarınnan kitärgä ,xakimiätne quldan ıcqındırırğa telämi ? ällä urınnarın alaçaq keşeme yuq, yäki başqa säbäplärme?
M.Salix (audio) Alar urınnnarınnan kitkän soñ xalıqnıñ kürsätäçäk mönäsäbättän qurqa. Bu ber säbäp.Üzbäk prezidentın alsaq, berektäşläreneñ annan üç aluı ixtimal. Üzbäkstanda Karimovqa qarata näfrät sizelä.
Karimov Urınınnan kitkän oçraqta anıñ privilegiäläre garantiälängän.2003nçe yılda parlament Uzbäkstan prezidentlarınıñ fundamental garantiäläre turında qanun qabul itte. Bu qanun prezident häm anıñ yaqınnnarına här törle kriminal häm legal mäsälälärdä ğämer buyı xökemgä tartılmaunı, töntü, tikşerü ütkärmäwne garantiäli . Ul ğına da tügel prezident urınınan kitkännän soñ ülgänçe senator bulıp qala . Däwlät barlıq eleke prezidentlar häm ğailäläreneñ iminlegen ğämer buyı tämin itä.Ägär dä Karimov postınnan çigensä ul Taşkent bistäsendäge ''Durmen''prezident rezidensiäsendä yäşärgä däwam itäçäk. Kiläçäktäge prezidnetlar öçen dä rezidensiälär qaralğan. Karimov ülgännän soñ , anıñ başqa kilerläre bulsa da tol xatını mäxsus pensiä alırğa däwam itäçäk. Qazaxstan ilbaşı Nursultan Nazarbayev, Qırğızıstan prezidentı Asqar Aqayev ta ägär dä könnärneñ bersendä eleke prezident bulıp qalsalar, kiläçäklären garantiäläp näk şundıy qanunnar qabul itterdelär Törkmänstannıñ ilbaşı ''Törkmänbaşı'' Niyazov ta ğömerlek prezidentlıq postın garantiäläp quysa da, ul waqıt waqıt parlamentta prezident saylawları ütkärü kiräkläge turında söyli. Äle 2nçe fevraldä genä ul 2008 yäki 2009nçe yılda ilbaşı öçen saylawlar ütkärü kiräklege turında söyläde
Niyazov(audio)
Allah quşsa prezidnet saylawları ütkäreläçäk.Yarışta 3 yäki 4 namzät bulaçaq.Konstitutsiädä äytelgänçä alar 2möddät xezmät itäçäk.Nibarı 10yıl.Moñı ozaytımıyq. Min berençe prezident bulğanğa kürä çığarma yasadığız. Bez ozaqraq eşlärgä däwam itik,.
Üzäk Aziädäge prezidentlarnıñ berse çigensä . böten töbäkneñ säyäsi manzarası üzgäräçäk.Qırğızıstanda üktäberdä ütäçäk saylawlarğa Akayev qatnaşmasqa qarar birsä , bälkim dä Qırğızıstan perzidentı almaşqan berençe il bulır ide.Qırğızstan bäysezlegen alğan berençe yıllarda Akayaev demokratiäneñ yalqınlı yaqlawçısı ä Qırğızstan Üzäk Aziädä demokratiä utrawı ide. Ämma prezident xakimiäteneñ artuı belän utraw bata başladı xätta battı dip tä äytep bula. Akayev iqtisadnıñ törle sektorların nıq kontrol itä başladı.Qayber küzätüçelär Akayev çigenergä teläsä dä anıñ klan uruğı röxsät itmiäçäk, çönki säyäsi xakimiätne yuğaltu iqtisadi köçne yuğaltuğa kiteräçäk dip äytä. Bişkäktäge AQŞ ilçese şulayuq Yevropada Xezmättäşlek häm Täräqiät Oyışmasınıñ Bişkäk Üzäge citäkçese Akayevnı çigenü öçen qıyulandıralar.Mäskäwneñ Carnegi Üzägendä säyäsi analitiğı
Andrei Ryabov (audio)
Minemçä alar varisnı üz klannarınnnan saylayaçaq. çönki Üzäk aziädä politik sistema klan uruğ,näselgä tayana . Varis Klannıñ ölkän däräcädäge ,klannıñ barlıq serlären belgän , säyäsi qararlar birä alğan keşe bulırğa tieş. bu bik möhim.
Ämma tıyılğan Erk partiäse citäkçse Salih Üzbäk citäkçese Karimov öçen qıyın bulaçaq di. Ul tirä yağına prezidentnı tänqitlämägän , çınbarlıqnı äytä almağan keşelär tupladı. Alarnıñ berençe bulıp xıyanät itäçägen belä ul. Minemçä Karimov üz tiräsendäge keşelärneñ bersen dä varis itep bilgeli almıy.Karimovqa xalıq aldında üzen aqlar öçen ber genä yul bar, ul da bulsa politik reformalar ütkärü, iqtisadnı irekländerü dip äytä Möxämmäd Salix färidä xämit


text:
Düşämbedä AQŞlarında töp opozitsiä partiäse Demokratlarnıñ qorıltayı başlandı.Boston şährendä 4 kön däwam itäçäk cıyın belän New Meksiko gubernatorı Bill Richardson citäkçelek itä. Ul Azatlıqqa qorıltayda bez G.Bushnıñ beryaqlı xäräkäte tışqı säyäsättä xatalarğa säbäp buldı dip kürsätüne mäqsat itep quyabız , prezident namzäte John Kerry xalıqara mäsälälärdä AQŞnıñ statusın qaytaru eşen kütärep çığaçaq dip belderde
Yaqınça 4 yıldan birle xakimiättän çittä torğan demokratlar partiä qorıltayında üzläreneñ tışqı säyäsät häm milli iminlek mäsäläsendä kompetensiälären kürsätergä cıyına. Partiäneñ ilbaşına namzät itep kürsätäçäk senator John kerry Ğıraqta köç qullanuğa doğa fatixasın birgän bulsa da, Ğıraq säbäple BMOdan çitläşkän Bush administratsiäsen nıq tänqitläde.Ul şulayuq administratsiä qorallı köçlärne berdä uylamıy qullana dip äytte. Demokratlarnıñ qorıltayı belän citäkçelek itäçäk Nyu Meksiko gubernatorı Bill Richardson radiobızğa bez administratsiäneñ ber yaqlı säyäsätenä tiskäre bäyä biräçäkbez dide . Richardson (audio)
Demokratlar ägär dä Amerika berektäşleklärgä, NATOğa BMOğa bäyä birä ikän ul ber yaqlı bulmasqa tieş dip basım yasıyaçaqbız. Problemanı çişüdä berençe çiratta aña küp yaqlı xäl çarası tabıp bulamı dip qarıyaçaqbız, Bulmasa älbättä bez ikeyaqlı yäki ber yaqlı çişü çarasın qarıyaçabız dip äytte
Konservativ qaraşlarnı çağıldırğan American Enterprise İnstitutı säyäsi analitığı Norman Ornstein qaraşınça demokratlarnıñ köçle, açıq tışqı säyäsät strategiäse qorıltayda yaxşı qabul iteläçäk..
Qorıltay citäkçese Richardson demokratlar milli iminlek säyäsäten energie säyäsätenä bäyliäçäk di. Bush administratsiäse senatta tuqtalıp qalğan energie qanunı proyektında AQŞnıñ çit il enegie çığanaqlarınnan bağlılığın kimetäçäk çaralar bar dip belderä. Proyektta bio diesel çista kümer häm etanol täräqi itkän şirkätlärneñ salımnarın kimetü küzdä totıla.Ämma administratsiä bu säyäsät öçen energie industriäse belän nıq xezmätäşlek itkäne öçen demokratlar häm tabiğatnı saqlauçılarnıñ höcümnärenä duçar bula. Richardson tängäl energie säyäsäte milli iminlekneñ nigez taşı dip äytä. Säwdä mäsäläsendä Demokratlar arasında fiker ayırmalığı bar. J.Kerryneñ vitse-prezidentlıqqa namzät itep saylağan senator John Edwards prezident primarielärendä protektionisma ähämiät birde här daim eş urınnarın çit illärgä yuğaltuğa basım yasadı. Kerry isä qısqartılıp NAFTA dip yöretelgän Tönyaq Amerika İrekle Säwdä kileşüen yaqlasa da, ul kilçäktä säwdä partnörlarınnan nığıraq xezmät häm tirä yün standartları taläp itäçäk dip äytte. Richardson partiä qorıltayında sewdä turında yaxış debatlar bulaçaq dip kötä (audio)Min demokratlar partiäseneñ irekle säwdä qanatında toram , qayberäwlär irekle säwdä NAFTA häm başqa kileşülär säbäple küp kenä eş urınnarı çit ilgä küçte dip uylıy. Min alay qaramim. urtaçıl säwdä qanatında toruçılar köçle xalıqara eş itkän Amerikanı yaqlayaçaq Minemçe NAFTA minem ştatım kebek çik buyındağı ştatlarda häm başqa urınnarda bik küp eş urını açuğa kiterde dip söyläde gubernator Richardson.
Partiä aktivistları 4 könlek qorıltay waqıtında saylawçılar Kerry häm anıñ säyäsäte turında kübräk öyräner dip ömed itä. Kerry qorıltaynıñ sonğı kiçende 29da çığış yasayaçaq
färidä xämit,praga


text:
"Törkiäneñ säyäsi qiblası üzgärmi"
Törkiä tışqı säyäsättä yünäleşen üzgärtä digän farazlarğa cawap il premerı häm prezidentınnan kilde. Alar bu farazlarnı kire qağa.
Törkiä prezidentı Abdullah Gül bu atnada yasağan çığışında, Törkiäneñ üz yünäleşen däwam itüen häm bu yünäleşne başqa yaqqa üzgärtmäwen äytte.
Mäğlüm bulğança, soñğı atnalarda Törkiäneñ yaña tışqı säyäsäte häm anıñ yaña plannarı turında dönya matbuğatında şaqtıy xäbärlär taralğan ide. Törkiäneñ İzrail belän yaxşı mönäsäbätlärneñ kinät üzgärüe yazuçılarda Törkiä säyäsäteneñ üzgärüe turında bäxäslär uyattı.
Premyer Tayip Erdoğan, Törkiä tışqı säyäsi yünäleşeneñ könbatıştan könçığışqa taba üzgärüe turındağı farazlarnı kire qaqtı. "Bälki bez ğädättän tış säyäsi açılışlar yasaddıq, läkin bu Törkiäneñ Könbatıştan yözen boruwın añlatmıy", dip äytte.
Erdoğanga awazdaş prezident Gül: "Qayberäwlär Törkiäneñ Yaqın könçığıştağı äwzem säyäsätenä qarap, xäzer ilneñ yaña tışqı säyäsäte qaya borıla dip aptırıy başladı. Läkin eş anda tügel, Törkiä ni eşlägänen yaxşı belä", dip äytte.
Sudan başlığı äl-Bäşer Törkiägä kilä
Törkiädä bu yäkşämbedä uzaçaq Islam konferensia oyışması cıyınında dönya cämäğätçelegendä qarşılıq tudırğan citäkçe dä qatnaşa. İran prezidentı Äxmädinicät belän bergä Sudan başlığı Ğömär äl-Bäşer Törkiägä kilä. Sudannıñ Darfur töbägendä suğış cinayätçelegendä ğäyepli tabılğan äl-Bäşirneñ Törkiägä säfäre härwaqıt qarşılıq tudıra.
İkençe yaqtan, qayber belgeçlär Törkiäneñ äl-Bäşerne qulğa almawı anıñ "Afrikadağı iqtisadi mänfäğätenä" bäyle digän faraz belderde. 2006 yıldan başlap Törkiä Afrika qıytğası belän säwdäne 3 tapqırğa arttırdı.
Törkiä prezidentı Abdulla Gül febräl ayında Saxara tirälegendäge illärgä barğan berençe törek prezidentı bularaq, bu illärneñ citäkçeläre belän törle proektlarğa qul quyğan ide.
Törkiäneñ Afrika illäre arasında, ayırım alğanda, Sudan belän xezmättäşlege artqannan arta bara. Awıl xucalığı ministrı Darfurğa yasağan soñğı säfärendä älege il belän säwdäneñ soñğı 3 yılda 4 tapqırğa artuın äytte.
Çirat Gresiadä
"Taraf" ğazetı, Törkiäneñ kürşeläre belän problemalarnı beterü säyäsätendä xäzer çiratnıñ Gresiağa kilüen äytte.
Süriä, Ğiraq, Ärmänstan kileşüennän soñ Törkiä premerı Tayip Erdoğan, Gresia premerı Yorgos Papanderousqa ike il arasındağı mönäsäbätlärne arttırunı taläp itkän räsmi xat cibärgän.
Älege xatta, "Törkiä xökümäte barlıq illärdä mönäsäbätlärne nığıtırğa teli. Bu xaqta urtaq mänfäğät häm taläplärne barlap bergä söyläşergä ide" dielgän.


text:
Ğiraq premyer minsitrı Nuri Kamil äl-Mäliki pänceşämbe könne yaña ğiraq xökümätendäge töp ministrlarnıñ bilgelänüe Ğiraqnı tözekländerü eşeneñ başı buldı dide.
Ğiraq parlamentı Cäwad äl-Bolaninı eçke eşlär ministrı, general Ğabdel Qadir Möxämmät Cäsimnı saqlanu ministrı, Şirwan äl-Wäiline däwlät iminlege ministrı itep bilgeläde.
Times basması aşa äl-Mäliki üzeneñ tatulaştıru häm iminlekne torğızu plannarı belän urtaqlaştı.
Alar arasında ilneñ iminräk töbäklärendä infrastrukturanı yaxşırtu, Ğiraqta korrupsiägä qarşı küzätüçe şuranı canlandıru, qorallı törkemnärne taratıp alarnıñ äğzaların däwlät iminlek xezmätlärenä urnaştıru niätlänä.
Äl-Mälili Bağdadta häm anıñ tiräsendä milli çistartularğa çik quyarğa da wäğdä birde.


text:
21 Sintäberdä BMOnıñ Ğomum Mäclese açıla. Töp temalar...
21-nçe Sintäberdä BMOnıñ Ğomumi Assambleyeneñ 59-nçe yllıq ciılışı açıla. Şunda İminlek Şurasın häm başqa qayber agentlıqlarnı reformalau turında söyläşülär bulaçaq. Kiläse ike atnada 15 ağzadan torğan İminlek Şurasın kiñäytü dä tikşereläçäk. Täräqqi itkän häm täräqqiät yulına basqan qayber illär, şul sanda Germaniä belän Hindostan väkilläre üz illäreneñ daimi ağzalığın yaqlap çığaçaqlar.
Audio
"Panel oyıştıru , Ğomumi Ciılışnıñ prezidentı Yulian Hunteneñ reforma tırışlıqları yaña vazğiät xasıyl itte. Bu uñışlı tämamlanırmı-yuqmı, anısın äytä almıym. Tik kiläse yılda reformalar öçen yaña mömkinlek tuaçaq dip ışanam. Bez uñışqa ireşsäk , bu BMOsı öçen yaxşı bulaçaq . Bez uñışqa ireşmäsäk, bezgä tügel, ä BMOna zian kiläçäk häm bu ber kemneñ dä mänfäğätenä xezmät itmiäçäk."
Panel ağzaları arasında, AQŞnıñ iminlek buyınça elekke kiñäşçelärennän Brent Scowcroft, Russiäneñ elekke premierlärennän Primakov häm şuaradağı tağı da öç daimi ağzanıñ väkilläre bar. Alar Dikäberneñ 1-nä qädäre general sekretar Kofi Annanğa üz täqdimnären tapşıraçaqlar. Bu täqdimnär inde Ğomumi Assambleyeneñ 2005-nçı yılda bulaçaq ciınnıñ köntärtibenä quyılaçaq. İminlek Şurasınıñ strukturasın üzgärtü öçen Ğomumi Ciılışnıñ öçtän ikeseneñ häm 5 daimi ağzanıñ raslauı kiräk bulaçaq. İminlek Şurasın reformalau tiräsendä diskussiälär barsa da, panelneñ töp vazıyfası previntiv höcüm belän eş itü tora. Russiä räsmiläre çeçen terroristlaıına qarşı andıy höcümnärgä xoquqlı buluların bedergännän soñ, bu mäsäläneñ ähämiäte arttı.
Färit İdelle, Praga.


text:
Saddam Xösäyen Ğıraq xäkime aldına basaşaq
Ğıraq vaqıtlı xökümäte Bağdatta xakimiätne qulına alğannan soñ ike kön ütkäç, AQŞ elekke prezident Saddam Xösäinne yaña xakimiätlärgä tapşırdı. Anıñ belän bergä elekke rejimnıñ tağı da 11 ölkän şäxse , şul sanda premier urınbasarı Tarıq Aziz , ximik qorallar belän höcümdäge role säbäple Ximik Ali dip atalğan Ali Hassan al-Macid ta bar. Saddamğa qarşı räsmi ğäyeplävlär irtägä mäxkämä zalında alğa söreläçäk.
Audio
"Saddamnıñ Ğıraq xakimı aldında torıp, üzenä qarşı alğa sörelgän ğäyelävlärne tıñlauı, ul ber kön xakimiätkä kire qaytaçaq dip uylauçılar öçen borılış noqtası bulaçaq."
Ä inde Saddam xakimiäteneñ qorbannarın, cäberlänüläre öçen anıñ cavapqa tartıluı, qänäğätländeräçäk. Saddam uzğan yılnıñ dikäberendä AQŞ köçläre tarafınan totıldı häm ul vaqıtta ölkän AQŞ administratorı Bremer monı dönyağa bolay dip iğlan itte.
Audio
"Bu Ğıraq tarixı öçen olug kön. Yözär meñlägänegez, unar yıllar buyınça bu räximsez keşeneñ qulında cäberlände. Unar yıllar buyına Saddam Xösäin vatandaşlarnı berberenä qarşı quydı. Unar yıllar buyına ul kürşeläregezne kisätte häm alarğa höcüm itte."
Saddam qulğa alınğanna soñ, ul niçek häm qayda xökemgä tartılaçaq, xökem protsesı ğadel bulaçaqmı digän mäsälädä diskussiälär bardı. Ğıraq vaqıtlı xökümäteneñ premiere İyad Allawi kiçä bu soraulatğa cavap birde.
Audio
"Saddam vaqıtında döşmannar häm Ğıraq xalqı östennän bulğan xökem prosteslarınnan ayırmalı bularaq monıñ ğadel xökem protsesı bulaçağına ışandıram."
Saddam häm anıñ 11 xezmätkäreneñ iminlegen älegä AQŞ köçläre tämin itäçäk. Yäğni alarnı AQŞ köçläre saq astında totaçaq. Saddam Pänceşämbe könne mäxkämä aldına basaçaq häm üzenä qarşı alğa sörelgän ğäyeplävlärne tıñlayaçaq. Saddam suğış häm insaniätkä qarşı cinayätlär eşlävdä ğäyeplänä. Alar arasında 1988-nçe yılda Kördlärgä qarşı ximik qorallar qullanu , 1990-nçe yılda Kuveytnı basıp alu , 1980-88-nçe yılar arasında İranğa qarşı suğış alıp baru , AQŞ citäklägän köçlär Ğıraqnı Kuveyttan çigenergä mäcbür itkännän soñ ilneñ Könyağındağı şığıylärnen başkütärüen qanlı räveştä bastıru belän bäyläneşle ğäyeplävlär dä bar. Ğıraqlı advokat Salem Çalabiıñ süzlärençä, Saddam östennän xökem protsesı kiläse yılda ğına başlanaçaq kebek. Ä inde qalğan ğäyeplänüçelär östennän xökem protsesınıñ közen ük başlanuı mömkin. Anıñ belderüenä qarağanda, xakimiätlär tanıqlarnı saqlau programmasın da başlap cibärgännär. Bu inde Ğıraqlılarnı ğäyeplänüçelärgä häm Saddamğa qarşı tanıqlıq itärgä qıulandıru öçen eşlänä.
Färit İdelle, Praga.


text: Bu sannar äle räsmi bäyän itelmägän. Şuşı könnärdä genä iñ soñğı mäğlümatlärne Mäskäwdän Başqortstannıñ milli säyäsäte belgeçe İldar Ğabdrafikov alıp qayttı. 2002 yılğı xalıq sanın alu yomğaqları näticälärenä qarağanda, Başqortstanda barlığı 4 04 336 keşe terkälgän. Şularnıñ 1 490 715 - urıslar. Alar xalıqnıñ 36% täşkil itä. İkençe urınğa 1 221 302 meñ keşe belän başqortlar çıqqan. Alar 30%qa yaqın dip isäplänä. Ä tatarlarnıñ sanı 990 702 keşegä genä torıp qalğan, bu nibarı 24% digän süz. Şulay itep, ike tapqır xalıq sanın alular arasında Başqortstan tatarları 131 meñgä kimegän, ä başqortlar, kiresençä, 360 meñgä artqan bulıp çığa. Etnosäyäsätçe İldar Ğabdrafikov fikerençä, bu sannar 2002 yılğı xalıq isäben alular barışında mutlaşular bulu turındağı farazlarnı tulısınça raslıy. Tulıraq mäğlümat Azatlıqnıñ çärşämbe tapşıruında.


text:
6.Sınıf Turkce Calisma Kitabi Sayfa 93’ün Cevaplari Meb Yayinlari
Yazan: kinafulu Ocak 1, 2013 in Uncategorized
Etiketler: 2012-2013 yılı Türkçe doku yayınları çalışma kitabı cevapları, 4.tema cevapları, 4.tema Duygular cevapları, 6. sınıf Meb Yayınları Türkçe çalışma kitabi cevapları, 6. sınıf Türkçe dersi çalışma kitabı cevapları, 6.sinif türkçe Meb yayinlari çk cevapları, 6.Sınıf Türkçe çalışma kitabı cevapları, 6.Sınıf Turkce Calisma Kitabi Sayfa 93'ün Cevaplari Meb Yayinlari, duygular teması cevapları, Meb yayınları Türkçe çalışma kitabı cevapları, Meşe ile Saz cevapları, Meşe ile Saz metni cevapları, Türkçe çalışma kitabı cevapları, Türkçe çk cevapları, Türkçe dersi çalışma kitabı cevapları


text:
Äzerbaycan belän Tatarstan arasında elemtä özelmäs
Bezneñ radioğa nindi genä mäsälälärne açıqlaw kertergä sorap çıltıratmıylar. Menä älege “Äzerbaycan belän Tatarstan arasındağı elemtäne yaxşırtıp bulmasmı?- digän soraw belän bezgä Qazannıñ Zalesnıy bistäsendä yäşäwçe Gölçirä xanım Taciewa çıltırattı. Anıñ apası-Zöläyxa Maxanova Äzerbaycan respublikasınıñ başqalası Baquda yäşi ikän. Ul aña poçta aşa aqça cibärgän bulğan. Aqça Gölçirä apağa kire äylänep qaytqan. Şul säbäple ul Yudino bistäsendäge poçta bülegenä barıp beleşkän..
Şulay uq Gölçirä apa Tacieva üze turında ğına da tügel, ğomümän Äzerbaycanda yäşägän tatarlar turında qayğırtuın belderde Bez, Gölçirä apa Tacievağa häm anıñ ölkän yäştäge awıru tuğanına yärdäm itü telägennän Qazannan Baquğa aqça cibärü niçegräk tora ikän digän sorawğa cawap ezlädek. Monıñ öçen bez Rusiä Saqlaw Bankısınıñ Yämaşeva uramında urnaşqan ber rayon bülekçäsenä kerdek. Anda eşläwçe kontroler-kassir Aygöl Ziäqäyewa: “Bez xisap belän genä eş itäbez, keşelärneñ öy adreslarına aqça cibärü belän şögellänmibez, sez poçtağa barığız, - dide. Şunnan soñ bez Qazannıñ Volgogradskaya uramında urnaşqan elemtä bülegenä möräcäğät ittek. Läkin bu mäsälägä anda da açıqlıq kertä almadıq. Tatarstannıñ baş elemtä idaräse wäkilläre şunı belderde, .alarğa Äzerbaycan, Üzbäkstan kebek respublikalar belän eşläw, ğomumän, 1999 yılda uq inde tıyılğan bulğan ikän. Tik alar bu xaqta efirğa söylärgä telämädelär., säbäben dä añlata almadılar. Şunnan soñ bez Tatarstan respublikası ministrlığınıñ Qazan şähäre tışqı eşlär häm iktisadıy bağlanışlar bülege räise Şamil' Şamsutdinovqa möräcäğät ittek. Ul Qazanda Puşkin uramında Uniks yanında Akibankta urnaşqan Western Union Kompaniäse eşläwen äytte. 130 yıllıq eş täcribäse bulğan Western Yunion Kompaniäseneñ Akibanktağı iminlek xezmäte inspektorı Danil Zinçenqo Azatlıq radiosına şundıy mäğlümat birde.
“Zamança yaña texnologiälär belän komp'yuterlar aşa eşçänlegen dön'yaküläm däräcäsenä citkergän 170 meñ bülekçäse bulğan Amerikanıñ Western Union Kompaniäse aşa aqçalarnı yaqın häm yıraq çit illärgä cibärep bula. Bu kompaniä aşa äytik Azerbaycan, Ärmänstan, Belorussiä, Gruziä, Qazaqstan, Qırğızstan, Moldova, Tacikstan, Törekmänstan, Üzbäkstan Ukraina kebek illärgä 100$ yäki annan azraq aqça cibärgändä, tarif çeltäre 6$ bulsa, yıraq çit illärgä cibärgändä şul uq summağa 15$ tülärgä kiräk. Bu kompaniädän şulay uq yaqın çit illärgä aqça cibärgändä, äytik, şul uq Azerbaycanğa cibärgändä dä 8 minutlıq tüläwsez,. telefon kartoçkası birelä”,- dip añlattı Danil Zinçenko. Şulay itep, Gölçirä apa Tacieva , sez mäsälän, Qazannıñ Puşkin uramında Uniks yanına urnaşqan Western Yunion kompaniäsenä kilep, tuğanığız Zöläyxa apağız belän buşqa telefon aşa söyläşep, anı tuğan köne belän qotlap, aña Azerbaycanda sçet açtırmıyça da, tik kontrol' nomerın ğına aña belderep aqçağıznı 5 minut eçendä cibärä alasız. Äzerbaycanda yäşägän apağızğa bu turıda şul uq waqıtta xäbär itäçäklär. Häm ul üzeneñ pasportı belän genä dä sez cibärgän aqçanı ala alaçaq.. Mälikä Basıyr


text:
“Tatar cırı-2003” festivale tämamlandı
Tağın ber üzençälek. Piramida zalınıñ säxnäsendä Avstraliädä yäşäwçe millättäşebez Zölfiä Kamalova çığış yasağaç, zal görlätep qul çaptı. Aldan iğlan itelmägän bulsa da, Zölfiä Kamalovağa Altın bars prizı häm Azatlıq radiosınıñ maxsus büläge tapşırıldı. Bu xaqta täfsilleräk itep, ayırım ber tapşıruda söylärbez. Çınnan da, Zölfiä Kamalova üzeneñ sağış-moñnarı belän başqalarda ayırılıp tordı. Ul festival'neñ iñ zur açışı buldı. İdris Ğäziev, Salawat, Xäniä, Zäynäp häm başqa cırçılarnıñ çığışlarına iğtibar bigräk tä zur buldı. Şağirlär, kompozitorlar da çittä qalmadı. Konsertlarğa bilet bäyäse 1500 sum çaması, ä soñğı, tabınlı mäcleskä 3000 sum bulsa da, biletlar aldan uq satılıp betkän ide. Şunısı qızıq, yäkşämbe kiçendäge soñğı çığış Tatarstan-Yaña ğasır telekanalı aşa turıdan-turı tapşırıldı. Şulay itep, 2500 keşe Piramidağa kerer öçen yartı aylıq eş xaqın tüläsä, millionlağan televizor qarawçılar konsertlarnı üz öyendä kileş räxätlänep qarap utırdı. Piramidağa baruçılar da, öydä qarawçılarda qänäğät qaldı.Xäzer bez sezgä Tatar cırı-2003 festivalen kürer öçen maxsus Amerikanıñ Kaliforniä ştatınnan kilgän Rqıya xanım Safanıñ tä'sirlären işetteräbez. Miña älege festival’ bik oşadı. Bıyılğı konsertlar başqa yıllardağı belän çağıştırğanda da äybäträk buldı. Cırlar da bik matur, süzläre dä mäğnäle, yäş talantlar da şaqtıy. Min şuşı tamaşalarnı qarap, tatar estradası öçen ğorurlanıp utırdım – nindi genä cırçı, nindi genä cır yuq anda. Zölfiä Kamalovağa Azatlıq radiosınıñ bülägen tapşırunı da bik xuplıym. Zölfiä tatar cırınıñ kiñ mömkinleklären kürsätüçe cırçı ul
Roqıya xanım häm başqa qunaqlar Piramidada bulğannan soñ, näq şuşı könnärdä dönya kürgän Mäñgelek moñ digän lazer tälinkäsen üzläre belän alıp kittelär. Bars media kompaniäse çığarğan bu tälinkädä tatar xalqınıñ iñ mäşhür cırçıları başqaruında iñ matur borınğı cırlar yazılğan. Lazer tälinkäsenä Mäñgelek moñ digän beleşmä kitapçıq ta quyılğan. Şulay itep tamaşa käsebe, şou-biznes xäzer tatar moñnarın saqlaw, taratu eşenä dä üz öleşen kertä.Rimzil Wäli


text: Sämärqand -- Üzbäkstannıñ oppozitsädäge tıyılğan Ozod Dehqonlar (İrekle igençelär) partiäse xäbär itüençä, bügen Sämärqand töbägendä yözlägän keşe partiäneñ qulğa alınğan wäkile Norboi Xolcegetovnı azat itergä taläp itep miting uzdırğan. Partiä citäkçese Niğara Xidoyatova süzlärençä, kümäk xucalıqta ütkän qarşılıq çarasında kimendä 600 keşe qatnaşqan. Militsiä köçläre xucalıqnı qamawğa alğan. Partiäneñ cirle wäkile Norboi Xolcegetov xucalıqnı xosusıylaştıru näticälären qabat küzdän kişerergä çaqırğan bulğan. Uzğan yäkşämbedä ul qulğa alınğan.


text:
Duma deputatı bulırğa teläwçelärneñ isemlekläre bilgele buldı...
Küp kenä firqälärneñ saylaw isemlekläre inde bilgele, şuña kürä nindi köçlärneñ qaysı okrugta köräşäçägen inde xäzer uq çamalap bula. İdel buyı saylaw okrugında mäsälän 5-6 nämzät bulır dip kötelä. Härberse köçle häm täcribäle säyäsätçe. Mäsälän, ber saylawnı da qaldırmıy torğan Dmitriy Berdnikov, tanılğan Qazan eşmäkäre Aleksandr Sapogovskiy, «Eşmäkärlekne üsterü» firqäse wäkile İvan Graçev, kommunistlar firqäsennän Aleksandr Saliy inde räsmi räweştä saylaw komissiäsen saylawlarda qatnaşuı xaqında kisätep quyğan. Sıra şirkäte citäkçese Ayrat Xäyrullin häm Duma deputatı Sergey Şaşurin da äle dokumentların tapşırmağan bulsa da, şul uq İdel buyı okrugınnan çığarğa cıyına, dip xäbär itelä. Qayber mäğlümatlarğa qarağanda, jurnalist İrek Murtazin da, şul okrug saylawçılarınıñ küñelen yawlarğa uylıy. Mäskäw saylaw okrugında Tälğät Abdullin, «Uñ köçlär» firqäse isemennän Fedor Fomuşkin häm kommunistlardan Näsimä Stolyarova köç sınayaçaq. «Berdäm Rusiä» firqäse nämzäte, bankir Rinat Ğöbäydullin da Mäskäw okrugı saylawçıları tawışları öçen köräşäçäk.Çallı okrugında saylawlarğa «Berdäm Rusiä»dän Oleg Morozov çığara isäpli. Aña «SPS» häm kommunistlar firqäläre tarafdarları belän köräşergä turı kiläçäk. Tübän Kama okrugında «SPS» firqäse äğzäse Şamil Smirnov, kommunistlardan Robert Sadıyqov häm Al’bert Saläxov isemle keşe yarışaçaq. Qayber mäğlümatlarğa qaranda Al’bert Säläxovnı «Tatneft» şirkäte nämzät itep kürsätkän.
Saylaw qanunı ber uq nämzätne firqä isemlegenä kertergä dä, ber mandatlı okrugqa çığarırğa dä röxsät itä. Şuña nämzätlärneñ küpçelege firqä isemleklärendä dä kürenä. Läkin barısı da tügel. Mäsälän «Berdäm Rusiä» firqäseneñ regional’ isemlegenä Tatarstannan 10 keşe kergän. Anda berençe itep Färit Möxämmätşin kürsätelgän. Annan soñ Oleg Morozov, Energetika universitetı rektorı Yuriy Näcmiev, partiäneñ Qazan bülege citäkçese Albert Möxämmätzakirov häm başqa tanılğan keşelärneñ isemnären kürep bula.Bikä Timerova.


text:
Açıq mikrofon: Qırım tatarları bezgä qärdäşme?
-Minemçä, alar bezneñ qärdäşlär. Alar başqa cirlektä yäşi şul ğına. Tellärendä dä beraz ayırma bar anısı. Ämma alarnı ayırıp qararğa yaramıy. Alar bezneñ qärdäşlär.
-Älbättä, qärdäşlär! Alar bezgä tel yağınnan, çığış, din yağınnan da iñ yaqın xalıq. Ämma tarix yağınnan alar möstäkıyl' xalıq bulıp formalaşqan.
-Yuq, alar bezgä qärdäşlär tügel. Tatarlar alar, ämma bezneñ tatar xalqınıñ, Tatarstannıñ monda bernindi dä qatnaşı yuq.
-Qırım tatarları bezneñ qärdäşlär tügel digän fiker belän min ğomumän kileşmim. Tatarnı bülep qararğa yaramıy! Bez ber xalıq bit inde.
-Alar bezneñ millättäşlär. Ayırmasın älläni kürmim min alarnıñ.
-Möselman bulğaç qärdäşlär inde!
-Qırım tatarları bezneñ turıdan-turı qan qärdäşlär dip uylıym. Çönki alar tatarlar yäşägän rux belän yäşi, şul uq ğöref-ğadätläre, yolaları belän kön kürä.Al'bina Zäynulla


text:
cишәMбe, 24 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 10:23
Öfö qalahı xakimiäte başlığı Pawel Kaçqaew başqalağa sittän kilgän maşinalarźı quyıu urındarın bildäläne. Sönki bayram köndärendä Öfölä şäxsi maşinañda ğına tügel, yämäğät avtobustarında yöröü źä sitenläşä. Qala militsiyahı başlığı Ural Aqkösököv äyteüensä, sittän kilgän maşinalar 7-se oqtyabrźän 14-enä tiklem qalağa ütkärelmäy, sittä qaldırılırğa teyeş. Bınday quyıu urındarı Zaton, Aeroport, Çernikovka häm Hupaylı biśtälärendä, yäğni Öfö sigendä asıla. Bınan tış yuldarźan yanağan xäüefheźlekte kämeteü ösön qommertsiya awtobustarı marşruttarźan alına. Ular urınına Başawtotrans yämğiäteneñ xalıqtı küberäk hıyźırğan Nefaz awtobustarı ebärelä. Bınıñ ösön yänä 187 awtobus bülenä ikän. İke yaqlı otoş bit. Berźän yuldarźa tığındar bötä, xalıq matur itep biźälgän Nefazdarźa «şıuışa», ikensenän Başqortostandıñ üź avtobusı bulıuın sittän kilgän abruylı qunaqtar kürä.


text:
Çärşämbe könne Qazanda «Tatarlar» digän kitapını täqdim itü bula
Sişämbe könne Tatarstan fännär akademiäseneñ tarix institutında büleklärneñ yıllıq xisabı başlanıp kitte. Berençelärdän bulıp, yıllıq xisapnı iñ yaña tarix bülege ğalimnäre yasadı. Ä çärşämbe könne biredä Mäskäwdä näşer itelgän «Tatarlar» digän kitapnı täqdim itü bula. Älege monografiä Rusiä fännär akademiäseneñ Etnologiä häm antropologiä institutınıñ «Xalıqlar häm mädäniätlär» digän şälkemeneñ çirattağı tomı. Älege monografiäneñ töp bülekläre Tarix institutı ğalimnäre xezmätläre nigezendä tözelgän.
Qazannan «Azatlıq» radiosı öçen Yunıs Ätnäle


text:
Kärim Tinçurin teatrına 69 yäş, Tatarstan radiosına 75 yıl
Kärim Tinçurin teatrına 69 yäş, Tatarstan radiosına 75 yıl
Ä çärşämbe, 6 noyäber könne, Kärim Tinçurin isemendäge däwlät drama häm komediä teatrı üzeneñ 69-nçı tuğan könen bilgeläp ütte. Teatrnıñ tuğan könendä artistlar tamaşaçılarğa Taci Ğizzät belän Cäwdät Fäyzineñ klassik äsäre — «Başmağım» muzıkal' komediäsen kürsättelär. Bu spektakl' yuqqa ğına saylanmağan. Anda teatrnıñ barlıq diärlek truppası qatnaşa.
6 noyäber könne Tatarstan radiosı da üzeneñ 75 yıllıq yubileen bäyräm itte. Tatarstanda ğına tügel, Rusiäneñ başqa küp kenä töbäklärendä tanış bulğan bu radionı, anıñ xezmätkärlären çärşämbe könne bäyrämnäre belän qotladılar, matur süzlär, teläklär işetterdelär.


text:
23nçe üktäberdän tüläwsez efir waqıtı öçen bäygedä qatnaşu öçen ğarizalar qabul itü başlandı
Belgänegezçä nämzät anı yaqlap qul quyğan imzalar, keremnär turında maxsus beleşmä häm başqa möhim dokumentlarnı saylaw komissiäsenä täqdim itärgä tieş. Dmitriy Berdnikovnıñ keremnäre turında beleşmäse tärtiptä bulmağan häm ul saylaw aldı zalogın bank aşa küçerep tügel, ä tere aqça belän birergä telägän. Nämzät ber-niçä säğät bäxäsläşsä dä, käğäzlären tapşıra almağan. Yäğni aldağı Duma saylawlarınnan Dmitriy Berdnikov töşep qaldı.Saylaw aldı komissiäse xezmätkärläre fikerençä, monı nämzät maxsus eşlägän, çönki moña qädär ul bik küp saylawlarda qatnaştı.
Anıñ kebek töşep qaluçılar şaqtıy. Qaysıları dokumentların waqıtında tapşırıp betermägän, ikençelärneñ käğäzlärendä citeşsezlek tabılırğa mömkin. Bügenge köndä inde 13 partiä häm saylaw aldı bloğı terkälü uzğan. Qalğannarınıñ dokumentlarnı tikşerü eşläre 10 kön däwamında baraçaq.Ä 23nçe üktäberdän başlap däwlät tele-radikompaniälärendä tüläwsez efir waqıtı öçen jiräbägä saluda qatnaşu öçen ğarizalar qabul itü başlandı. Tatarstannıñ Üzäk saylaw komissiäse säyäsi firqälär häm terkälgän nämzätlärgä ğarizaların 31nçe üktäbergä qädär tapşırıp beterergä kiñäş itä. Qanunda äytelgänçä üzäk kanalda nämzätlärgä 1 säğättän, ä töbäk Televidenie häm radiosında 30 minuttan da kim bulmağan tüläwsez efir waqıtı birelergä tieş.
Efir waqıtına östämä şartlar da quyıla. Nämzätlär öçen birelgän säğätläreneñ irtän, yäki kiç, keşe iñ küp qarıy torğan waqıtqa turı kilüe zarur. Cöräbäğä salu 4nçe noyäberdä, respublikanıñ Üzäk saylaw komissiäsendä ütäçäk.Respublikada «Tatarstan» belän «Yaña ğasır» televidenieläre häm şul isemdäge radiolar däwlätneke dip sanala. Şular belän bergä «Watanım Tatarstan», «Respublika Tatarstan» , «Tatar ile», «Tatarstan yäşläre», «Mädäni comğa» häm başqa respublika gäzitläre dä nämzätlärgä öndäwlär öçen buşlay urın birergä tieş. Şuşı basmalar häm radio-telekanallar tüläwle efir waqıtın da birä ala. Anıñ öçen dä jiräbägä salıp, çığışlar çiratın bilgeläw taläp itelä. Ä saylawçılarğa wäğdälär ağımı 7nçe noyäberdän ağıla başlıy. Äzer bulıp torığız.
Bikä Timerova.


text:
İzrael ğaskärläre bügen Könbatış Yardağı Balata isemle qaçaqlar lagerenda ber fälestin keşesen atıp üterde. Atışlarnıñ niçek kilep çıqqanı turında tögäl genä mäğlümat yuq.
İzrael ğaskärläre söyläwençä, älege keşene qulğa alırğa kilgäç qarşılıq kürsätelgän häm atışlar başlanğan, keşe şul atışlar waqıtında hälak bulğan. Fälestinnär süzlärenä qarağanda İzrael xärbiläre lagerğa kergäç tä ut açqan.
Balata lagerında yäşäwçelär üterelgän bu keşe – Al Aqsa intixarçılar brigadasınnan ide, dip belderde.
Fälestinnär citäkçese Mahmud Abbas, İzraelne tınıçlıq kileşüen bozuda ğayepläde:
"İzraelneñ ğamällären ber niçek tä aqlap bulmıy. Bu – Şarm aş-Şäyx kileşüen bozu bulıp tora, çönki bez nindi dä bulsa ğamällär kürgänçe başta kiñäşläşergä dip söyläştek. Ä İzrael anı eşlämi. Bu böten kileşülärgä qarşı kilä" dide Abbas.
İzrael häm Fälestinnär arasında fivral ayında premyer-ministr Ariel Şaron häm prezident Mahmud Abbas oçraşuında qabul itelgän tınıçlıq kileşüe de facto däwam itä. Ämma soñğı könnärdä köç qullanular buldı.


text:
Transnatsional korporatsiyalar
Transnatsional korporatsiyalar (TNK) BMSh ekspertlerinin' pikirinshe "Du'nya ekonomikası dvigateli" bolıp tabıladı. Bunday etip BMShnın transnatsional korporatsiyalar haqqındag'ı dokladın'da aytılgan edi. 90-jıllar ortasında du'nyada 40 mın' TNK funktsiyalastırıldı. Olar o'zlerinin' ma'mleketi shegarasındag'ı 250 mın' ka'rxananı qadag'alap turadı. Olardın' sanı son'g'ı jıllarda (1970-jılda 7 mın firma bolg'an) 5 esege shekem astı.
100 iri xalıq aralıq kompaniyalardın' mu'lkinin' bahasının' 40 %i basqa ma'mleketler territoriyasında negizlengen. Transnatsional korporatsiyalardın' tiykarg'ı bo'legi AQSh, Evropa elleri ha'm Yaponiyada ja'mlengen. TNK du'nyanın sanaat o'ndirisinin' 40 %n qadagalaydı, bul xalıq aralıq sawdanın' yarımına tuwra keledi. TNK ka'rxanalarının' o'ndiretug'ın o'niminin' ko'lemi jıl sayın 1 trln. AQSh dollarına osip otıradı. Bunda 73 mln. isshi jumıs isleydi, yag'nıy du'nyadag'ı ha'r bir jumıs penen ba'nt onınshı adam tuwra keledi (awıl xojalıg'ın esaplamaganda).
Ha'zirgi waqıtta firmalardın' xalıq aralıq statusı haqqındag'ı ko'rsetkish guwalıq etedi, yag'nıy rezident-ma'mleketler shegarasında onın' tovar satıw protsent o'lshemi ko'rsetkishi. Usı ko'rsetkish boyınsha Shveytsariyanın "Nestle" (98 %) firması lider esaplanadı. BMSh metodologiyası ha'm strukturası boyınsha xalıq aralıq korporatsiyalardın' aktivlerin anıqlawga boladı. En' iri shet el transnatsional korporatsiyalar aktivleri arasında (finans sektorın esaplamag'anda) transnatsional bankler (TNB) anglo-gollandiyalıq kontserni "Royal Dutch Shell", son' AQShtın' "Ford", "General Motors", "Exxon" ha'm "IBM" firmaları iyeleydi.
Transnatsional korporatsiyalardın' huquqlı rejimi ha'r qıylı ma'mleketlerde o'zlerinin' filiallarının' ha'm onın' kompaniyalarının' ko'megi menen payda bolıwı aktiv iskerlikti boljaydı. Bul kompaniyalar belgili da'rejede o'z betinshe o'ndirislik xızmet ha'm tayar o'nim jetistiriw, ilimiy izertlew isleri ha'm tutınıwshılarg'a xızmet ko'rsetiw menen shug'ıllanadı. Olar bir pu'tin iri o'ndirislik kompleks du'ze otırıp, aktsionerlik kapital u'stinen usı sho'lkemlestiriwshi ma'mleketler birdey huqıqka iye. Sol waqıtta filiallar ha'm o'zlerine tiyisli kompaniyalar artıqmash milliy qatnasıqqa iye ka'rxanalar menen aralas bolıwı mu'mkin.
Transnatsional korporatsiyalardın' kelip shıgıwının' ulıwmalasqan sebebi bolıp, milliy ma'mleket shegarasında o'sip atırg'an o'ndiriwshi ku'shlerdin' rawajlanıwı tiykarında kapital ha'm o'ndiris internatsionalizatsiyası bolıp tabıladı.
O'ndiris ha'm kapitaldın' internatsionalizatsiyası shet ellerde o'zinin' iri kompaniyalarının' bo'limlerin doretiw jolı menen xojalıq baylanısları ekspansiyasının' xarakterin u'yrenedi, bunnan milliy korporatsiyalar transnatsional formaga o'zgeredi. Kapital shıg'arılıwı xalıq aralıq korporatsiyanın' rawajlanıwı ha'm formallasıwındag'ı a'hmiyetli faktor bolıp qaladı.
Transnatsional korporatsiyalardın' payda bolıw sebepleri quramına joqarı payda alıwg'a umtılıw jatadı. O'z gezeginde "bekkem konkurentsiya" bul gu'reste qarsı turıw o'ndiris kontsentratsiyası ha'm kapitaldın' xalıq aralıq masshtabta ha'm TNKnın' payda bolıwına mu'mkinshilik jaratadı.
Obektiv protsesslerdin' na'tiyjeli bolatug'ın, du'nya xojalıg'ında bolıp otetug'ın, transnatsional korporatsiyalar spetsifikalıq qa'siyetler qatarına iye. TNK xalıq aralıq miynetti bo'listiriw ha'm onı rawajlandırıwdın' aktiv qatnasıwshısı.
Transnatsional korporatsiya kapitallarının' ha'reketi, haqıyqatında da ma'mlekettegi bolıp atırg'an korporatsiyalar negizindegi protsesslerden g'a'rezsiz boladı. TNK filiallardın' jaylastırılıwına tiykarlang'an ha'm bir qansha ma'mleketler boylap o'zlerinin' kompaniyaların ornalastırıwga tiykarlang'an xalıq aralıq o'ndiris smetasın quraydı.
Transnatsional korporatsiyalar joqarı kvalifikatsiyalı personal ha'm iri investitsiya talap etetug'ın bilim ko'lemi, u'lken o'ndiris tarawları, joqarı texnologiyalıq tarawlarg'a kirip keledi.
80-jıllar ortasında kapitalistlik du'nyanın 3/4 sanaat o'nimlerin 2 mınga shamalas iri korporatsiyalar shıg'ardı. Olardan ju'zlegeni en' a'hmiyetli tovarlardın' turlerin 50% ten 80% ke shekem shıg'ardı. Bul transnatsional korporatsiyalar tiykarg'ı o'ndirislik ha'm ju'klemeni o'zine algan.
500 en ‘iri quwatlı transnatsional korporatsiyalardan 85i barlıq shet el investitsiyalarının' 70% in qadag'alaydı. Bul 500 gigant elektronika ha'm ximiya o'ndirisi ulıwma o'nimnin 80% in, farmatsevtika 95% in, mashina qurılısı 76%in realizatsiyalaydı.
Ku'shli o'ndirislik bazag'a iye transnatsional korporatsiyalar tovar bazarı, o'ndiristi joqarı na'tiyjelilikte jobalastırıwdı ta'miyinleytug'ın sawda-siyasat o'ndirisligi alıp baradı. Jobalastırıw en' bas kompaniyadan baslanıp, onnan kishi bolg'an firmalarg'a shekem tarqatıladı.
Transnatsional korporatsiyalar ta'repinen xalıq aralıq ha'm kontinental masshtabtag'ı ilimiy-izertlew jumısları ha'm kapital qoyıw tarawında dinamikalıq siyasat ju'rgiziledi. Xalıq aralıq korporatsiyalardın' payda bolıwı ha'm rawajlanıwı haqqında konkret mısal etip TNK "Elektromons" u'skenelerinen du'nya bazarındag'ı elektropriborlardın' o'z qollarındag'ı 25% in atap o'tsek boladı.
1912-jılı 2 shved kompaniyasının' ayırılıwı na'tiyjesinde payda bolg'an "Elektromons" 20-jıllardın' aqırında Avstraliya ha'm Jan'a Zelandiya bazarına shıqtı ha'm onda o'zlerinin' o'ndirislik AQShta u'shinshi xojalıq texnikanı "Vestem-gauz", "Gibson" markasında shıg'aratug'ın "Ayt Konsoliteyted" kompaniyasın ashtı.
Sonın' menen birge Qubla Evropa ha'm İtaliyadag'ı elektrotovar islep shıg'arıwshı "AEG" - Germaniyada elektrotovar islep shıg'arıwshı bolıp esaplanadı. Usı u'sh firmanın birlesiwi na'tiyjesinde "Elektrlyuks" o'zinin' tarawında du'nya boyınsha liderge aylandı. Ol du'nya ma'mleketlerinde elektrotexnika o'ndiredi.
90-jıllar ortasında transnatsional korporatsiyalar ka'rxanalarında 110 mın'nan aslam adam isleydi, jıllıq aylanısı 1994-jıl boyınsha 16 mlrd. dollardı quragan. O'zinin' ekspansiyasın ken'eyte otırıp transnatsional korporatsiya du'nya bazarın o'zlestiriwdin' ha'r qıylı formaların qollanadı. Bul formalar belgili da'rejede kontraktlıq qatnaslarg'a tiykarlanadı ja'ne basqa firmalardın' aktsionerlik kapitalında qatnasıwı menen baylanıslı emes. Usınday TNK ekonomikası forması qatarına mınalar kiredi:
- litsenziyalı;
- franchayzing;
- basqarıw kontraktları;
- marketingli ha'm texnikalıq xızmet ko'rsetiw;
- ka'rxananın' "gilt astına" beriliwi;
- bo'lek operatsiyalardın' orınlanıwına ha'm qospa ka'rxanalar qurıw boyınsha sheklengen kelisimi.
Praktikada tez-tezden anaw yaki mınaw transnatsional korporatsiya xızmeti forması arasında da'l shegara belgilew qıyın. Olar differentsiallanbay qollanıladı, tez buzıladı. Bul formalardın' rawajlanıwının' a'hmiyetli o'zgesheligi bolıp, orayg'a umtılıwshı tendentsiyalardı sa'wlelendire otırıp, transnatsional korporatsiyalardın' o'zleri arasındag'ı qollanıwı esaplanadı. Arnawlı ken' tarqalıwdı litsenzion kelisimler aldı. 1990-jılı TNKnın' litsenzion kelisimler ko'lemi 1970-jıldag'ı ko'rsetkishti 10 esege u'lkeytti.
Litsenzion kelisim yuridikalıq sha'rtnama bolıp, bunnan litsenziar litsenziatqa belgili waqıtka sıylıq ushın anıq huqıqlar belgilep beredi. Litsenziyanın beriliwi transnatsional korporatsiya ishindegi firma dogovorları sıyaqlı texnologiya beriliwi kanalları boyınsha a'melge asırıladı.
Litsenzion kelisimnin arnawlı turi bolıp - franchayzing (franshiza) esaplanadı.
Franchayzing - bul uzaq muddetke esaplang'an litsenzion kelisimi. Bunda franchayzerler klient-firma ushın anıq huqıqlar belgileydi. Bul huqıqlar o'z ishine sawda markasının' qollanılıwı yamasa firma atının' qollanıwın, sol sıyaqlı texnikalıq ja'rdem boyınsha xızmetler, jumısshı ku'shinin' kvalifikatsiyası koteriliwine, anıq bolg'an tolemdi basqarıw ha'm sawda qılıwdı o'z ishine aladı.
80-jıllardın' aqırınan baslap transnatsional korporatsiyalardın' marketingli ha'm basqarıw xızmetlerin ko'rsetiw ekspansiyası forması ken tarqalg'an edi.
Texnikalıq ja'rdem ko'rsetiw kontraktları boyınsha transnatsional korporatsiyalar berilgen firmanın qandayda bir spetsifikalıq aspekt xızmetine qatnasıwshı texnikalıq xızmet ko'rsetiwdi a'melge asıradı. Bunday kelisimler mashina ha'm uskenelerdin' remontı ha'm profilaktikası "nou-xau" dı qollanıwdag'ı ma'sla'ha'tlar, sapanı qadag'alaw ha'm avariyanın aldın' alıw menen baylanıslı. Bir qansha ken' tarqalıwdı zavodlardın' "gilt astına" beriliwi iyelik etip atır. Bul jag'dayda transnatsional korporatsiya barlıq xızmetlerdin' a'melge asıwın oz moynına aladı, sebebi bular belgili bir obekttin' jobalastırılıwı yamasa qurılıwın ta'miyinleydi. TNKnın ozi rawajlang'anlıg'ı sıyaqlı bir pu'tinlikte ha'r qıylı ekonomikalıq baylanıslar forması da rawajlanıp atır.
Transnatsional korporatsiyalar ta'repinen bolg'an ja'ne bir jetiskenlik bul shet ellerde arnawlı investitsion kompaniyanın qurılıwı. Onın' sha'rtli wazıypası bolıp regionlıq bazarda o'zlerinin' o'niminin' ha'reketke keliwinin' stimulı bolıp investitsiyalardın' o'zlerinin' ha'm partner ka'rxanalardag'ı strukturası bolıp tabıladı. Bunday jaylasıwdı alkogolsız ishimlik shıg'aratug'ın "Pepsi-Cola", "Coca-Cola" (Afrika) satatug'ın iri xalıq aralıq kompaniyalar qollanadı.
Transnatsional korporatsiyalar zamanagoy du'nya xojalıg'ında ha'reket etiwshi ta'rep bolıp qaladı. Olar xalıq aralıq ekonomikalıq qatnaslar sistemasında bahalaw qıyın bolg'an roldi oynaydı.
Jetekshi o'ndirisi rawajlang'an ellerdin' shet eldegi xızmeti ha'm olardın' TNKsı sırtqı ekonomikalıq baylanıslar xarakterin anıqlaydı.
80-jılları transnatsional korporatsiyalardın' shet eldegi o'ndirisi ko'lemi menen ishki firmalar sawdasınan tazartılgan eksportın salıstırsaq AQSh, Yaponiya ha'm Germaniya ushın to'mendegishe sa'ykeslik bar: 4,1:1; 2,6:1; 1,5:3.
Bul eller eksportında ma'mleketlerdin' o'zlerinin' shet eldegi filiallarına qoyg'an xızmet ha'm tapsırmalar roli ullı bolıp tabıladı. 80-jıldın' 2-yarımında firma ishindegi sawda 14% ten 20% eksportqa (AQSh) shekem, al Yaponiya 23-29% ha'm Germaniya 24-28 % eksportka shekem qoydı. Barlıq transnatsional korporatsiyalardın' shet el investitsiyaları jıyındısı ha'zirgi waqıtta sawdag'a qarag'anda joqarıraq rol oynaydı. TNK barlıq du'nyanın jeke sektorının' o'ndirislik kapitalının' 3 bo'legin, shet eldegi tuwrı investitsiyanın 90 % ten aslamın qadagalaydı.
Transnatsional korporatsiyanın tarawlıq-o'ndirislik strukturası belgili da'rejede ken'. Xalıq aralıq kompaniyalardın' 60 %i o'ndiris tarawında, 37 %i xızmet ko'rsetiw salasında ha'm 3 % i sanaat ha'm awıl xojalıg'ında.
"Fortune" amerikalıq jurnaldın' xabarlawınsha du'nyanın 500 iri TNK arasınan tiykarg'ı roldi 4 kompleks: elektronika, neftti qayta islew, ximiya ha'm avtomobilsazlıq oynaydı. Olardın' satılıwı TNKnın ulıwma aktivliginin' 80 %ke shamalasın ha'm 500 "grandtı" quraydı.
Transnatsional korporatsiyalardın' investitsiyaları regionlıq tarawlarg'a bagıtlang'anlıg'ı belgili. Haqıyqatında da olar "jan'a industrial eller" sanaatın qayta islewshi tarawlarg'a kapital qoyadı ha'm belgili da'rejede rawajlang'an ha'm rawajlanıp kiyatırg'an ellerge de kapital qoyadı. Bul jag'dayda kapital alıwshı eller arasında ba'seke ketedi.
Al, rawajlanıwı to'men eller siyasatı basqasha, yag'nıy transnatsional korporatsiyalar ken'eyip atırg'an o'ndiriske maqset tovar eksportın o'siriw. Bul jag'dayda sol TNK nın o'zleri arasında jergilikli bazarda tovarların ha'reketke keltiriw ushın bekkem ba'sekedegi en jaydırıw payda boladı.
Transnatsional korporatsiyalar ulıwmalasqan u'lken xalıq aralıq ekonomikalıq baylanıslar sistemasında anıqlawshı faktor bolıp qaladı, ol du'nyadag'ı ma'mlekettin' ornın belgileydi. BMSh aspektlerinin' aytıwı boyınsha TNK aktiv o'ndirislik, investitsiya, sawda xızmeti, du'nyadag'ı ekonomikalıq integratsiyaga ta'sir etetug'ın ha'm o'ndiristi xalıq aralıq qadag'alawdı ha'm o'nimdi bo'listiriwshi funktsiyasın atqarıw mu'mkinshiligin beretug'ın qadag'alawshı bolıp qaladı.
Transnatsional korporatsiyalar tek ma'mleket qaraytug'ın tarawlarg'a da basıp kirip atır dedi BMSh ekspertleri YuİKTAD dokladına (1993-j). Bunda soz transnatsional korporatsiyalardın' du'nya ekonomikasının' tolıq integratsiyag'a baratırg'anı haqqında emes. Al, haqıyqatında TNK xızmeti integratsiyag'a aparıwshı maksimal payda alıwga qaratılg'an internatsionalizatsiya. Bulardın' jaqsı ta'replerin atap ote otırıp, xalıq aralıq ekonomikalıq qatnaslarda sol ma'mleketlerdin' ekonomikasına negativ ta'sirin ko'rsetiw kerek ha'm ol o'zleri funktsialastırıp atırg'an ma'mleketler qa'nigeler sanı ko'rsetedi:
- TNK o'zinin' xızmetin do'retip atırg'an ma'mlekettegi ekonomikalıq siyasattın' realizatsiyası keri ta'siri;
- ma'mleketlik nızamlardın' buzılıwı;
- TNKnın' o'zinin' kompaniyalarında, ha'r qıylı ellerde ha'reket etiwshi transport bahalardı monopulizatsiyalap, salıq salıwdan paydanı jabıw maqsetinde nızamlardı ko'rmey ketedi, bul bir ma'mleketten ekinshisine ta'rtıp ju'rgende ju'z beredi;
- monopol bahalardın' qoyılıwı, sha'rtler diktatı.


text:
Matbuğat küzätüe
Bügenge küzätüne Watanım tatarstan gäcitennän başlıybız. Bu yulı anda menä närsälär iğtibarğa layıq. Gäcitneñ 13 ğinwar sanında Asiä Yunısovanıñ Baylar cırı-2003 yazma basılğan ide. İsegezgä töşerep ütik, ul piramida üzägendä uzğan Tatar cırı bäygesenä bağışlanğan ide. Watanım Tatarstannıñ 20 fevral sanında isä älege yazma xaqında uquçılarnıñ fikerläre dönya kürgän. Alar bik küp, törle häm Asiä Yunısovanıñ yazması belän tulısınça rizamınnan alıp bu mäqäläne ber dä qabul itä almadım, digän diapazonında birelgän. Şulay uq bu sanda uquçılar Qazannıñ tarixı belän dä tanışa ala. Elekke häm bügenge Qazan rubrikasın daimi alıp baruçı yazuçı Rafail Mostafin bu yulı bügengäçä ser bulıp qalğan şähärneñ yäşeren cir astı yulları xaqında bäyän itä. Ä watannı saqlawçılar köne uñayınnan gäcitneñ comğa sanında Zäki Zäynullinnıñ Samolet tägärmäçe dip isemlängän xärbi xikäyäse urın alğan.
Mädäni comğa bu sanında üzeneñ Tatarnıñ zatlı şäxesläre rubrikasında uquçılarnı Riza Fäxretdin belän tanıştıra. Türklärneñ mäğnäwi rähbäre mäqäläsendä tanılğan ğalim, ruxani, jurnalist xaqında professor Xatip Miñnegulov yaza. Şulay uq gäcitneñ Tatarnı moñ yäşätä säxifäsendä kürenekle cırçı İlham Şakirovnıñ bayançı, xalqıbız köylären cıyuçı Roqıya İbrahimova belän äñgämäse basılğan. Bu söyläşü inde 1969 yılda bulsa da, ul äle dä bik möhim häm aktual kürenä. Xalıqara ana tele köne uñayınnan Mädäni comğa Qazan şähäre mäğärif idäräse başlığı urınbasarı Marat Lotfullin belän söyläşü oyıştırğan. Anda ul, Qazanda ata-analar balaların tatar telendä uqıtırğa telämäsä dä, millätneñ kiläçäge barıber awılda tügel, şähär mäğärifen, mädäniäten üsterergä kiräk, digän fikerne alğa sörä.
Şähri Qazannıñ comğa sanı şuşı arada tuğan köne bilgeläp ütüçe Rusiäneñ häm Tatarstannıñ xalıq artistkası Alsu Ğäynullinanıñ icatı xaqında yaza, anıñ belän äñgämä täqdim itä. Şulay uq gäcitneñ İlhamiät quşımtasında Ämir Mäxmütov üzeneñ yazuçı Sibğät Xäkim turında uylanuların täqdim itä. Tanılğan kompozitor Fänis Yarullinnıñ 90 yıllıq yubileyına bağışlap isä, Ence Yaqupova anıñ tormış yulı häm icatı xaqında yaza. Şunısın dä äytep ütik, yubiley uñayınnan 20 fevral könne Salix Säydäşev isemendäge Zur konsertlar zalında Fänis Yarullinnı iskä alu kiçäse uzdı.
Gölnaz İlgizär


text:
Gani Cansever - Memleket İsterim
Sanatçı : Gani Cansever
Türkü : Memleket İsterim
Etiketler : Gani Cansever - Memleket İsterim türkü indir, Gani Cansever - Memleket İsterim türkü dinle, Gani Cansever türküleri, Memleket İsterim mp3 indir, Gani Cansever türküleri Memleket İsterim türküsü, Memleket İsterim sözleri, Gani Cansever mp3 dinle, Gani Cansever download, Memleket İsterim bedava mp3, Gani Cansever türkü sözleri, Gani Cansever türkü dinle, Gani Cansever son albüm indir
Gani Cansever Türküleri
Gani Cansever - Türkülerden Al Haberi
Gani Cansever - Kulak Ver Dinle
Gani Cansever - Masada Masaymış Ha (Şiir)
Gani Cansever - Memleket İsterim
Gani Cansever - Sevdalara Yandırma
Gani Cansever - Saadet Ana Türküsü


text:
Rusiä belän Britaniä diplomatlarnı qua
Düşämbe könne Britaniä Rusiäneñ 4 diplomatın ildän quaçağın iğlan itte. Bügen Mäskäw cawap itep aldağı aylarda Britaniä diplomatları da Rusiädän quılaçaq dip belderde. Tışqı eşlär ministrı urınbasarı Aleksandr Gruşko, Rusiä küräçäk çaralar turında Britaniägä yaqın arada xäbär itäçäk, çikläwlär – ğadi xalıq, eqşuarlarğa ziyan kitermiäçäk, dide. Cäncal niçek başlandı?
16 yül düşämbe könne Britaniä Rusiäneñ 4 diplomatın ildän quaçağın iğlan itte. London monı – Mäskäwneñ Andrei Lugovoynı Britaniägä tapşırmawına cawap itep eşli. Lugovoynı Britaniä prokuraturası elek iminlek xezmätendä eşlägän, uzğan yılnıñ noyaberendä Londonda poloniy belän ağulanıp ülgän Aleksandr Litvinenko ülemenä qatnaşı buluda ğäyeplägän ide. Britaniä tışqı eşlär ministrı David Miliband, kiçä, Britaniäneñ başqa çarası yuq ide, dip belderde:
"Mäsäläneñ citdilegen häm Rusiäneñ anı çişüdä xezmättäşlek itmäwen isäpkä alıp bez cawap qaytarırğa tieş. Bezneñ maqsatlar açıq: berençedän, xökem prosessın üsterü, ikençedän, Rusiägä, alarnıñ xezmättäşlek itmäwläreneñ näticäsen kürsätü, öçençedän – Britaniä watandaşları häm biregä kilüçelärneñ iminlegen qayğırtu."
Bu belderüdän soñ ozaq ta ütmäde, Rusiä tışqı eşlär ministrlığı üz süzen äytte:
"London pozisiäse ähläksız. Monnan tış London, üzeneñ bu adımınıñ cawapsız qalmayaçağın añlarğa tieş, ğömümän, monıñ – Rusiä-Britaniä mönäsäbätlärenä yoğıntısı bulaçaq. Bu xaqta Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergei Lavrov berniçä säğät elek üzeneñ Britan kollegasına telefonda söyläşkändä äytte."
Şulay uq, Britaniä Litvinenko eşen säyäsiläşterä häm Rusiä sorağan eşquar Boris Berezovsky häm çeçennar yulbaşçısı Äxmäd Zakayevnı Mäskäwgä tapşırmawın aqlarğa teli, dide Kamınin. London, Lugovoinı Litvinenko ülemendä ğayeplärgä dälillär bar, dip belderä.
Rusiä konstitusiäse üz watandaşların çit illärdä xökem itergä röxsät birmi. Mäskäwneñ Lugovoynı Londonğa tapşırmawnıñ räsmi säbäbe şul ide. Ämma Lugovoy çit ilgä çıqsa anı barıber Britaniä möräcäğate nigezendä qulğa alıp Londonğa tapşıra alalar.
Diplomatlarnı ildän quuğa cawap itep – şul uq il diplomatların quu – salqın suğış çorı ısulı. İke il arasındağı mönäsäbätlär tarixında mondıy xällär bulğan. İke aradağı iñ zur diplomatik cäncal 1996nçı yılda qabınğan. Ul yılnıñ aprilendä Rusiä tışqı eşlär ministrlığı xezmätkäre Platon Obuxov Britan küzläw xezmäte faydasına eşläwdä ğäyeplängän ide. İke il dä ber berseneñ dürtär diplomatın öylärenä qaytarıp cibärde.


text:
Bügen Azatlıq dulqınnarında Başqortstan üzäk saylaw komissiäse xäbärläre belän tanıştırabız. Prezident bulır öçen köräşergä teläwçelär sanı arta bara. Üz ğarizasın saylaw komissiäsenä tıñlawçılarıbızğa tanış bulğan Bäläbäy tatar gimnaziäse citäkçese Nurmöxammät Xösäinov ta tapşırğan. Yaña namzät Başqortstannıñ tınıç häm bay respublika buluın teli. Näq şuşı teläkne başqa namzätlär dä belderä.
Bügen Rusiädä olılarnı xörmätlilär. Başqortstanda-här 5nçe keşe pensiä yäşendä. Bu könne alar üzlären niçek xis itä? Azatlıq radiosınıñ çärşämbe tapşıruında tıñlağız...
Mönir Wafin, Ufa


text:
Title News
Tatar telen uqıtu tiräsendä bäxäslär: «Telämilär ikän — öyränmäsennär. Bezneñ üzebezneñ yäşeren telebez bulaçaq» /BocToчHый эkcпpecc/
Mädäni Cömğa gazetasınıñ «qotlıybız» digän säxifäsendä menä şundıy isem astında şiğer häm Mintimer Şäymievnıñ fotosüräte basılıp çıqtı. 20 ğinwar könne, Tatarstan Prezidentına 65 yäş tula. Bu waqiğa berniçä gazetada çağılış taptı. Mädäni Cömğa gazetasında Zölfätneñ şiğere basılıp çıqtı mäsälän.
BocToчHый эkcпpecc gazetasında «HeзHakoMый ШaйMиeB» digän baş astında Tatarstan Prezidentı turında mäğlümatlar tuplanması urın aldı. Anda Mintimer Şäymiev şäxes bularaq açıla. «Favoritlardan başlap häläkätlärgä kädär» digän tuplanmada isem, istäleklär, uqu, hönär saylaw, ğailäneñ mätdi xäle, sport, şögellär, sälätlär, yaratqan azıq, iñ bäxetle kön, iñ möhim sıyfat, häläkät, bäxäs, favorit, dip isemlängän büleklär bar. Favorit süze — R.Miñnexanovqa qağıla. Anda bolay dielä:
«Prezident keşelär belän ozaq yıllar buyı eşli, ämmä alıştırırğa digän qararğa kilä ikän, üzeneñ fikerendä nıq tora. Röstäm Miñnexanownı bilgelägändä Tatarstannıñ säyäsi elitası qarşı buldı, ämma soñınnan Prezidentnıñ xaqlı buluwın añladı» dip yaza BocToчHый эkcпpecc gazetası.
Şul uq gazetada «Prezident tarixqa kem bulıp kerep qalır?» digän keçkenä soraşu dönya kürde. Tarix institutı direktorı Rafael Xäkimov anda «Mintimer Şäymiev cilkäsenä möstäqillek turında deklaratsiäne qabul itü, millätlär, dinnär arasındağı tatulıqnı saqlaw mäsäläre töşte», di.
Xalıqlar häm dinnär arasında tatulıqnı saqlaw bik qatlawlı mäsälärneñ berse. Bügenge matbuğatqa qarasaq, bu problemanıñ ike yünäleşe dä aktual' bulıp qala, dip äytep bula.
Xalıq sanın alu kampaniäse turında gazeta bitlärendä fiker alışular, bu atnada da däwam itte. Watanım Tatarstan gazetasında Yaña Çişmä rayonı, Çertuş awılında yäşäwçe Xäyrullin efändeneñ yazması dönya kürde. «Minem millätem «mişär»me?» digän mäqäläsendä ul, tatar xalqın bülgäläw problemasına mönäsäbäten belderä. Bu yazmanıñ avtorı Stalinnıñ tel ğileme turındağı xezmäten öyränü kursın ütkännän soñ, tırışıp anı propagandalawın da isenä töşerä. «Ul waqıtta SSSR xalqı kiläçäktä ber teldä genä söyläşäçäk. «SSSR xalqı» digän berdäm millät kenä qalaçaq, dip öyrätelde», dip yaza gazeta uquçısı.
«Tel mäsäläsenä kilgändä Sember tatarları, Aznaqaynıñ Qamışlı, Tuqay rayonınıñ Telänçe Tamaq, Arça, Ätnä yaqları tatarları belän söyläşkändä här süzdä alar mine, min alarnı añlaştıq. Döres, min «ts»nı şartlatıp äytäm, alarnıñ «ts»ları «s» awazına tartım kebek işetelä. Monnan ğına bernindi dä zıyan kürmim. Sine añlamıym, apayım, diyüçe bulmadı. Xäzerge waqıtta, kiläçäktä urıs tele genä bulır dip, äytelmäsä dä, şuña işärä ikäne açıq añlaşıla» dip yaza Watanım Tatarstan gazetasında Xäyrullin äfände.
Mädäni Comğa gazetasında çığış yasağan Räşit Ğarif ta tatar xalqınıñ kiläçäge turında borçıla. «Berdäm bulsaq qına...» digän yazmasında ul qayber keräşen tatarlarınıñ ayırım millät bularaq ayırılu teläge turında uylana.
«Keräşen qardäşlärebezneñ tatarlardan, yäğni üz-üzlärennän ayırılu teläkläre barlığı turındağı xäbär ayaz könne yäşen suqqanday toyıldı. Işanırlıq tügel. Uylarım belän Balıq Bistäse rayonınnıñ Olı Soltan urta mäktäbendä uqığan yıllarğa äylänep qayttım. Ber sıynıfta keräşen qızları, yegetläre belän uqıdıq. Bik duslar idek» - dip yaza Räşit Ğarif. Avtor keräşennärneñ ğomum tatar belän niqadär urtaqlıq barın añlatırğa tırışa:
«Cirebez, suıbız, ädäbiätebez, sänğatebez, mädäniätebez ber. Telebez, moñıbız, cırlarıbız ber. Salix Säydäşew köylären barlıq keräşennär üz itkän kebek, Mars Makarov köyläre dä barlıq tatarlar küñelenä xuş kilä. Barı tik dinnärebez genä törle. Läkin ul ğına bezneñ arada kirtä bula almıy. Möselman tatarlar üz dinen, xristian tatarlar üz dinen totsın. Bezgä ber-berebezgä xörmät belän qaraw ğına kiräkter.»
Räşit Gärif bu mäqäläne «uyaw bulıyk, saq bulıyq, barısıda üzebezdän tora, bezgä kem dä kilep yärdäm itmäs», digän süzlär belän tämamlap quya.
BocToчHый эkcпpecc gazetasında süz tatar häm başqa millät arasında nizağ kilep çığu qurqınıçı turında bara. Bu gazetanıñ TaTapckий Bek digän quşımtasında dönya kürgän «HeT TaTapckoMy Hapoдy» — «Tatar xalqına —yuq» digän mäqälä, İnternettağı ber säxifägä bağışlanğan. «Tatar telen uqıtuğa qarşı köräş oyıştırğan törkem iñ aldınğı kommunikatsiä çaraların qullana, alarnıñ İnternetta üz säxifäläre bar. «Notatar» säxifäseneñ isemendä ük provakatsiä yata», dip yaza gazeta.
Jurnalistlar bu säxifäneñ «qunaqlar kitabında» urın alğan bäxäsle fikerlär belän genä tanıştırırğa bulğan. Qızıqsınğan keşelär «notatar» säxifäseneñ qunaqlar kitabın İnternetta kürä almayaçaq. Çönki saytnıñ möxärrirläre «tatar tele yaqlı xakerlarnıñ gämälläre arqasında» dip anı yabıp quyğan. Ämma gazeta xäbärçeläre bu fikerlärne qağäzgä bastırıp ölgergän häm uquçılar iğtibarına täqdim itä. Şunnan berniçä özek:
«Tatarstanda yäşärgä cıyınıp, cirle xalqınıñ telen häm mädäniäten kürmäskä tırışu — bu nindider qırğıylıq. Säxifädä täqdim itelgän çaralar belän mäsäläne xäl itü, ul dimäk, Rusiäne tağın da Yevropadan ayırırırğa tırışu, anı Yevropa häm Aziä arasındağı getto xälätenä quıp kertü... niçek itep oyatsız ışanıç belän, tatar tele ülgän dip söylärgä mömkin, minem ğailäm, mäsälän, 100 yıl buyına, çista urıs möhitendä yäşäp tä, telen häm mädäniäten saqlap qaldı. Şunı äytergä kiräk, tel — ul teldä söyläşüçelärne qısqan sayın, yäşäwçänräk»
- dip yaza Marat Däwlät-Kildeyev. Bu säxifädä urıslar da, tatarlar da çığış yasağan. Alar arasında qaynar başlı, agrissiv xolıqlı keşelär dä, tınıçlıq saqlarğa tırışuçılar da bar.
«Sez, çınlap ta, Tatarstanda yäşäwçe urıslarnıñ yazmışı turında borçılasızmı? Ägärdä tatar balalarınıñ äti-äniläre, sezneñ säxifäneñ öndäwlären bäyäläp, mäktäplädä urıs telen uqıtuğa qarşı ğına tügel, ä urıs telendä mäcbüri uqıtıla torğan başqa fännärne uqıtuğa qarşı köräş başlasa? Urıslarğa närsä kürergä turı kiläçäk soñ?»
- dip yazğan İgor Suslov isemle keşe. Bu bittä çığış yasawçılar tatar telen öyränergä kiräk dip ipläp kenä añlatırğa tarışsa, RimDin «öyränergä telämisez ikän, öyränmägez» digän fikerlär äytä. Anıñ çığışınnan ber özek:
«Tizdän tellär turındağı zakon qabul itelügä 10 yıl tulaçaq. Bezneñ tuğannarıbız ike däwlät telen buşlay öyränü mömkinlegen qullanmadı. Kiläçäktä barı tik teläkläre bulğannarnı ğına öyrätergä häm tüläwle itep. Telämilär ikän — kiräkmi. Bezeneñ üzebezenñ yäşeren telebez bulaçaq. Bezneñ cıyılışlarğa, spektakl'lärgä, tuylarğa tärcemäçe belän kilsennär, yäki tınıç qına çittän torıp qarap torsınnar. Eşkä urnaşqanda, ike däwlät telennän imtixan häm başqa sınawlarsız kilep çıqmas, anda alarnı belü mäcbüri . İñ äybäte — eşkä konkurs aşa qabul itärgä kiräk».
Bu yazmalarnı bastırğan gazeta xezmätkärläre şundıy mäsälägä iğtibar itä. Tatar telen uqıtırğamı, yuqmı digän mäsäläne quyırtuçılar respublikanıñ eçke problemasın xäl itü öçen Rusiä Prezidentına, Rusiä mäğärif ministrına, başqa oyışmalarğa möräcäğät itärgä teli. Yäğni Tatarstanğa basım yasarğa tieşle taraflarğa küzlären töbi. Şuşı bäxäskä qatnaşuçılarnıñ fikerençä, bu xoquqıy yul tügel, dip yazdı bu atnada BocToчHый эkcпpecc gazetası.
ЗBeздa ПoBoлжbя gazetasında «MHoro ли TaTapckoro B TaTapcTaHe?» digän mäqälä dönya kürde. Anıñ avtorı Äxät Muşinskiy BeчepHяя KaзaHb gazetasınıñ tatar telen uqıtuğa qarşı kampaniäse başlanu säbäple bu mäsälägä üz qaraşın täqdim itä.
Äxät Muşinskiy BeчepHяя KaзaHb gazetasınıñ turı elemtä söyläşülärendä qatnaşqan mäğärif ministrı xezmätkärlären layıqlı cawap birä almawda gäyepli. Ul anda tatar teleneñ elekke Rusiädä bulğan däräcäse, soñınnan ruslaştıru säyäsäte, tel häm mädäniät üseşen qısu gämälläre turında yaza. Başqa millätneñ telen öyränü, anıñ mädäniäten ixtiram itü — zıyalılıq kürsätkeçe, digän fikerdä tora Äxät Muşinskiy.
Tatarstan yäşläre gazetasında basılğan «Qıtay telen öyränegez!» digän baş astındağı mäqälä dä qızıqsınu uyata. Anda bolay dip äytelä:
«XXI ğasırda Cir xalqı nindi teldä söyläşäçäk? Tel belgeçläreneñ farazı şundıy: Berençedän, ğasır urtasına qadär bügenge 6 meñ telneñ 600-e genä qalaçaq. Ğailälärdä häm keçkenä etnik törkemnärdä genä saqlanıp kilgän tellär bötenläy yuqqa çığaçaqlar. Äytik, Ameriqa indeyesları 187 şiwädä söyläşä, läkin şularnıñ 149-ın balalar bötenläy belmi häm öyränmi dä. Belegçlär farazlawınça, XXI ğasırnıñ urtasında dönyada yaqınça 1,5 mlrd. keşe — qıtay telendä, ä ingliz, ispan, gäräp, hind häm urdu tellärendä 500-är mln. keşe söyläşäçäk. Urıs teleneñ dä kiläçäge ömetle tügel. Bügen dönyada 275 mln. keşe urıs telendä söyläşä, şularnıñ 165 millionı ğına anı tuğan tele, dip sanıy.»
Ä tatar telen nindi yazmış kötä? - digän soraw quya Tatarstan yäşläre. Bu sorawğa şağir Robert Äxmätcanov bolay cawap birä:
«Teliseñme-telämiseñme, assimilyatsiä baraçaq. Soñğı aralarda bu nığraq sizelä. Awıl keşesneñ kübese üzebezneñ çın tatar telendä söyläşä. Şuña da karamastan, urıs teleneñ şul qadär tabiğıy räweştä bezgä kilep kerüenä gäcäplänäm. Paradoks — urslar üzläreneñ telänä tatarnıqın kertmi. Şulay da, telebez bötänläy quşılıp betär, dip uylamıym. Orlıqnı kibäk aşa tazartqan şikelle, tatar tele çın asılına qaytır.»
Teatr belgeçe Daniä Ğimranova «üzebezneke üzebezdä qalaçaq» digän fiker äytkän. İqtisad fännäre doktorı Farsel Zıyatdinov «Tatar tele betä digän döres bulmağan qaraş yäşi. Üzebez betersäk — beteräbez, üzebez tırışsaq, köräşsäk — ul yäşäyäçäk.» — digän süzlär äytkän. Bu yazmalar Tatarstan yäşläre gazetasında baslıp çıqtı.
Tatarstan matbuğatına qüzätüne «Azatlıq» radiosı öçen Qazannan Bikä Timerova äzerläde


text:
Ekrem Çelebi - Bir Çift Araba
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Bir Çift Araba
Etiketler : Ekrem Çelebi - Bir Çift Araba türkü indir, Ekrem Çelebi - Bir Çift Araba türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Bir Çift Araba mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Bir Çift Araba türküsü, Bir Çift Araba sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Bir Çift Araba bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Bu Dağın Karı Erimez
Ekrem Çelebi - Gezdir Ağam Kıratı
Ekrem Çelebi - Son Bakışım Oldu
Ekrem Çelebi - Bir Dilim Beyaz Peynir
Ekrem Çelebi - Ankara da Yedim Taze Meyvayı
Ekrem Çelebi - Yaralandım Aşk Elinden
Ekrem Çelebi - Gidenin Üçü Güzel
Ekrem Çelebi - Beyaz Gül Kırmızı Gül
Ekrem Çelebi - Dost İle Sohbet Edelim


text:
Äfğan jurnalistı dinne kimsetkäne öçen ülemgä xökem itelde
Äfğanstandağı ber mäxkämä dinne kimsetü ğayebe belän yäş ber jurnalistnı ülemgä xökem itte. Xalıqara media törkemnäre Jurnalist Säyet Perwiz Kambaxşnıñ, gazeteda yazılıp çıqmağan yazuı öçen ülemgä xökem itelüenä tänqit belderä.
23 yäşlek jurnalist Säyet Perwiz Kambaxşnıñ ğailäse, tönyaqtağı Mazar-ı Şärif şähärendä bulğan mäxkämäneñ yabıq işeklär artında baruın, äle mäxkämä waqıtı turında xäbärläre dä bulmawın söyli.
Sayetneñ enese, Yaqup İbrahimi, mäxkämä qararının ğadel tügel, anı yaqlar öçen advokat ta birelmäde dip belderde radiobızğa.
Bälx universitetında uqığan Kambaxş, Cihan-ı näw yäğni yaña dönya isemle ber gäcittä eşli bulğan. Kambaxş, üktäbr ayında islamnıñ xatınnarğa qarata möğamäläsen tänqitlägän qarşılıqlı mäqaläse säbäble qulğa alınğan ide. Bu maqaläne Kambaxş yazğandır dip farazlana. Läkin ul bu maqaläne üze yazmawın, anı İran internet saxifäsennän küçerep aluın belderä. Ul internettän alğan bu mäqalne universitettäge dusları belän büleşkän bulğan.
Mäxkämä utırışında, däğwäne qarağan 3 keşe, bu maqaläneñ dinne kimsetüen raslıy.
Jurnalistneñ ülemgä xökem itelüenä isä qarşılıqlar il eçendä häm xalıqara cämäğatçelektä arta.
Äfğanstan bäysez matbuğat oyışması başlığı bu mäxkämä qararın citdi tänqiytläde.
Oyışma başlığı Rahimullah Samandar bu qarar il konstitusiäsenä xilaflıq kiterä di.
”Äfğanstandağı bäysez matbuğat oyışmaları barsıda bu qararğa qarşılıq belderde. Bu qanunğa turı kilmi. Ğadel wä döres tügel. Çönki ul Äfğanstan qanun häm konstitusiäsenä dä turı kilme.”
Çiklärne tanımağan jurnalistlär oyışması da şulay uq bu qararnı tänqitlägän matbuğat oyışmaları arasında. Parijdä urnaşqan oyışma, Qarzayine kiçekmästän bu xaqta çaralar kürergä çaqırdı.
“ Äfğan qanunlarına tayanğan ber mäxkämänen qanundağı irekle süz äytü qanunın sanğa suqmıyça mondıy qararlar aluı bezne bik şaqqattırdı”
Bälx wilayät mäxkämäse baş xaqime, General Xafizullah Xalidyar isä däğwäne bolay añlata:
“Bu keşe xoquqları, matbuğat yäisä süz ireklegen bozu tügel. Ul dini qimmätlärene mısqılladı. Anıñ xatası jurnalizm qısalarında tügel. Ul dinni kimsette. Ul qorändäge ayätlärne yalğış täfserläp anı başqalarğa tarattı. Barlıq ğalimnär anıñ bu ğamälenä tänqit belderä.”
Läkin qayber ğalimnär aña birelgän xökemne dini qanunğa qarşı dip sanıy. Misırdağı äl Äzhär universitetında şäriğat belgeçe Ğabdullah Atayine tıñlıytq:
“Şäriğatkä kürä, bu keşe bu mäqaläne yazmadım dip äytä ğayepläwne inqar itä ikän, ber kemnen dä anı qulğa alıp soraştırular ütkärergä xättä anı ğayeple çığarırğa tırışırğa xaqı yuq.”
Bälx wilayät mäxkämäse baş xaqime, General Xafizullah Xalidyar, Jurnalistlär alınğan qararnı tänqitläw yäisä ğayeplene yaqlaw öçen çaralar kürgän oçraqta alarnı qulğa alu belän qurqıttı.
Läkin kilgän xäbärlärgä qarağanda, qurqıtularğa qaramastan, jurnalistlärneñ Kambaxşnı yaqlaw öçen jurnalistneñ öye aldında cıyıluları belderelä.


text:
Bağdad -- Başqaladan könbatışqa taba urnaşqan Ramadi qalasında Amerikan häm Ğiraq xärbiläre ğisyançılarğa qarşı yaña xärbi operatsiä başladı. Asad, yä isä Yulbarıs dip atalğan bu operatsiä küpçelege sönnilär yäşägän şähärdä soñğı atnada inde 3nçese bulıp tora. Amerikan xärbiläre äyütençä, 32 ğisyançı yuq itelgän.
Uzğan töndä Bağdad çitendä qorallı keşelär Mäcleskä namzät bulğan ber sönnineñ tuğanı yäşägän öygä bärep kerep, anıñ üzen, 3 ulın häm kiyäwen üterep kitkän. Räsmilär äytüenä qarağanda höcümçelär Ğiraq armiäse kiemenä kiengän bulğan.


text: Tatarstan häm Rusiä xaqimiätläre arasında tözelgän kileşüne, Putin imzalawğa qaramastan, senatorlar kire qaqqan ide. Qarşı tawış birüçe senatorlar arasında Başqortstan wäkilläre dä bar. Rusiä Däwlät duması deputatı Mansur Äyüpov matbuğat oçraşuı ütkärep Başqortstan wäkilläreneñ ni öçen qarşı buluların ireşterde. Anıñ süzlärençä, moña Oleg Morozov ğäiple. Äyüpov ägär Morozov kileşügä Tatarstan belän Çeçnyä ğına däğwa itä ala dip beldermäsä, Başqortstan da qarşı mönäsäbät kürsätmäs ide dide. Moña qaramıy deputat Başqortstan belän Tatarstan arasında mönäsäbätlär bozılırğa tieş tügel dip isäpli.


text:
Qazan universitetında Ğazi Qaşaf uquları
Qazan däwlät universitetında yaz könnärendä qızıqlı wä ähämiätle çaralar şaqtıy ütä. Şularnıñ bersen jurnalistika fakul'tetı oyıştıra. Yıl sayın alar Tatarstanda jurnalistika fänenä nigez salğan, jurnalistika fakul'tetınıñ ataqlı möğallimnärenä bağışlap fän könen uzdıra. Bıyıl älege çara tanılğan yazuçı, ğalim Ğazi Qaşşaf istälegenä bağışlap ütkärelä. 15 aprel'dä anıñ tuuına näq 100 yıl tula. Ni öçen soñ jurnalistlar Ğazi Qaşafnı saylağan? Universitetnıñ jurnalistika häm sotsiologiä fakul'tetı dekanı, professor Wasil Ğarifullinnı tıñlap kitik:
Ğazi Qaşaf Qazandağı jurnalistika fakul'tetına nigez saluçılarnıñ berse. 50Hчe yıllar axırında ul Xatıyp Ğosman, Möxämmät Ğäynullin, Şämsi Xammatovlar belän bergä respublika öçen jurnalistlar äzerläw eşen başlap cibärgän. Alar tatar filologiäse bülegendä çittän torıp uquçı studentlar arasında jurnalistika maxsuslaşuın kertep cibärä. Täwfıyk Sägıytov, Älmirä Ädiätullina, Möslimä Şäfıyk, Şamil Räkıypovlar şunda uqıp çıqqan. Ä inde 60nçı yıllarda Ğazi Qaşaf tırışlığı belän Qazanda İdel buyında ul waqıtta berdänber jurnalistika kafedrası açıla. Ğazi ağa näq milli jurnalistlarnı äzerläwgä zur iğtibar birä.Ğazi Qaşaf uquları isä çaralarğa bik bay buldı. Alarnıñ iñ berençese - yazuçınıñ mirasına bağışlanğan fänni-ğamäli kiñäşmä ide. Ul studentlar öçen oyıştırıldı. Monnan tış ayırım uqıtuçılar öçen dä tağın ber kiñäşmä ütäçäk. Ul Tatarstanda milli jurnalistlar äzerläw mäs’äläsenä bağışlana. Şulay uq Ğazi Qaşaf uquları qısalarında Qazan universitetınıñ uqıtuçıları, ğalimnäre tarafınnan çığarılğan kitaplar kürgäzmäse eşli başladı. Bu kürgäzmäne Ğazi Qaşaf xezmätläre açıp cibärde. Studentlar tarafınnan äzerlägän fotoräsemnär kürgäzmäse dä açıldı.Ä studentlar üzläre isä comğa könne uqırğa barmadı. Universitetta ütkän fän könendä alar fäqät fän belän genä şöğellänergä tieş ide.
Al'bina Zäynulla


text:
Başqortstannıñ Başneftexim berläşmäse xäzer Rusiäneñ Gazprom şirkäte qaramağında bulaçaq digän xäbärlär bar. Bu xaqta 10 dekabr könne Rusiä prezidentı Vladimir Putin belän Başqortstannıñ xäzerge citäkçese Mortaza Räximov kileşkän dip tä äytälär. Belgeçlär fikerençä, Räximovnıñ Putin belän oçraşuı, soñınnan respublikağa prezidentnıñ İdel buydı federal okrugındağı wäkile Sergey Kirienko häm prezident xakimiäte başlığı urınbasarı Vladislav Surkovnıñ kilep kitüe – wazğiätne Räximov faydasına bordı. Ul arada Başqortstannıñ ber yulı berniçä şähärendä açlıq iğlan itü aksiäläre başlandı. Keşelär 7 dekabr könne ütkän prezident saylawlarındağı xärämläşülärgä protest belderä.
Mönir Wafin, Ufa


text: Düşämbe könne Rusiäneñ tönyağında Uxta şähärendäge kibettä çıqqan yanğında hälak bulğannarnıñ sanı 24 buldı. 4 keşeneñ mäyete uzğan töndä tabılğan. Komi prokuraturasınıñ matbuğat wäkile Yuri Knyazev, jurnalistlarğa, yanğın ike yäşüsmerneñ kibet eçenä yana torğan sıyıqça atuları näticäsendä çıqtı, dip xäbär itte: "Tirä-yaq sintetik mäddädän bulğanğa diwarlarğa ut bik tiz qaptı. Terror ğämäle bulğanmı, yäşüsmerlärneñ ğadi xuliganlığımı – köndäşlär arasındağı suğışmı – säbäplären tikşeräbez." Tikşerüçelär süzlärenä qarağanda, faciğaneñ säbäbe – eşquarlar arasındağı qarşılıqlar, kibetkä ut törtü.


text:
18 qañtar, 17:51
Gollïvwdşa jımïyatın awla tazalawşı
Elordadağı jay`lılıq – jay` ğana söz emes, bul qaladağı ömir sürw deñgey`in bildiredi. Awla tazalawşı Begendik Älipbaev özine senip tapsırılğan jerdiñ talapqa say` bolwına jawaptı qaray`dı.Awa ray`ı buzıldı eken dep, qala turğındarın tabïğï apatta qaldırwğa bolmay`dı. Kaztube.kz jaña «Qarapay`ım emes qazaqsandıqtar» jobasın nazarıñızğa usınadı. Key`ipkerler – öziniñ şınay`ı ömir jolı bar eñbek adamdarı.
Vïdeo 62
06 qañtar, 10:47
Waqıtşa tirkew: Qazaqstandıqtar bul jöninde ne oy`lay`dı? (VÏDEO)
Jaña jıldan bastap mekenjay`ğa qatıstı zañnamağa özgeris engizildi. Endi ärbir Qazaqstan azamatı basqa qalada waqıtşa turatın jeri boy`ınşa tirkewden ötwge mindetti. Bnews.kz tüsirilim tobı elordalıq Xalıqqa qızmet körsetw ortalıqtarınınıñ birine barıp, waqıtşa tirkew procesi qalay` ötip jatqanın jäne bul jöninde qazaqstandıqtar ne olay`tının bilip qay`tqan edi.
Jañalıqtar 756
21 jeltoqsan, 11:27
Oñtüstik Qazaqstan turğındarı emi joq juqpalı awrwğa şaldığıp jatır
Oñtüstik Qazaqstan oblısı Otırar awdanına qarastı Aqqum awılınıñ turğındarı jappay` teri awrwına şaldığıp jatır. Jändiktiñ şaqqanınan pay`da bolatın jara, äsirese, balalar men qarttar arasında jïi tirkelwde, dep xabarlay`dı TVK telearnası.
Jañalıqtar 800 Oñtüstik Qazaqstan oblısı
16 jeltoqsan, 09:36
15 jeltoqsan, 21:43
19:39
Tïmwr Süley`menov 2017 jıldıñ mañızdı mäseleleri jöninde (VÏDEO)
EÉK ékonomïka jäne qarjı sayasatı jönindegi mïnïstri Tïmwr Süley`menov Astanağa iskerlik saparmen keldi. BNews.kz üşin bergen ékslyuzïv suxbatında Kedendik kodeks twralı jäne EAÉO elderindeniñ eñbek mïgranttarın zey`netaqımen qamtamasız etw mäseleleri jöninde ay`tıp berdi.
Qazaqstannıñ Täwelsizdigine 25 jıl! 138 Astana


text:
Başqortstan tatar oyışmaları cıyını kiçekterelde
Başqortstan tatar milli oyışmalarınıñ 15 yüldä Ufada berlektäge kiñäytelgän kiñäşmäsen ütkäräçäge xaqında xäbär itkän idek inde. Anda töp söyläşü Başqortstanda tatar mäğärifen saqlap qalu mäs’äläläre tiräsendä bulaçaq ide. Ämma bu cıyınnı 29 yülgä qädär kiçekterergä buldılar. Anıñ säbäbe xaqında Başqortstan Tatar milli-mädäni moxtariäte räise urınbasarı Mäcit Xucin bügen Ufada tatar oyışmaları wäkilläre qatnaşlığında ütkän utırışta äytte. “Bez Başqortstanda tatar mäğärifen saqlap qalu mäsälälärenä bağışlanğan cıyınğa Mäskäwdän dä küp kenä tanılğan keşelärne, federal' oyımalar häm ministrlıqlarnıñ cawaplı citäkçelären çaqırğan idek, - di Mäcit äfände. – Ämma baytaq qına çaqırıluçılar üzläreneñ Ufağa iyül azağında ğına kilä alaçağın xäbär itte. Şuña kürä dä kiçekterergä kileşende bu möhim cıyınnı”.
Xucin – Bez Mäskäwdän wäkillär çaqırdıq. Rusiä Prezidentı qarşındağı Sovetnıñ, Ella Pamfilova xanımnıñ wäkillären, annan Rusiä Mäğärif ministrlığı häm başqa citäkçelärne çaqırdıq. Ä alarnıñ qayberläre Ufağa iyül azağında ğına kilä aluların xäbär itte. Äle cıyınğa äzerlek däwam itä. Dokladlar, çığışlar äzerlänä.
Başqortstan Tatar milli-mädäni moxtariäte räise urınbasarı Mäcit Xucin fikerlären işettegez. Ul alda torğan cıyınnıñ zur ähämiätkä iä ikänlegen assızıqladı. Bu uqu yılınnan Başqortstanda här millät balası mäktäplärdä berençe sıynıftan başlap 11Hчe sıynıfqaça başqort telen mäcbüri öyränergä tieş bulaçaq. Monı respublika Mäğärif ministrlığı üzeneñ bıltır noyäber ayında qabul itkän qararı belän räsmi nığıtıp quyğan ide.
Başqortstan tatar cämäğätçelege mäktäplärdä başqortça uqıtunı här millät balasına şart itep quyunı bigräk tä tatar mäğärifenä zur qurqınıç tudıraçaq, dip isäpli. “2002 yılda xalıq isäben alu barışında küp kenä tatar awıllarında yäşäwçe tatarlar “başqort” dip yazdırıldı, - di alar. – Şunıñ arqasında saf tatar awıllarındağı xalıqnıñ 60-80 protsentı çaması xäzer başqort bulıp isäplänä. Tabiği inde, şul sannarğa qarap, Başqortstan xakimiätläre ul awıllardağı saf tatar mäktäplären başqortlaştıru eşenä küçärgä mömkin. Yänäse, andağı xalıqnıñ küpçelege başqort ikän, dimäk alar üz ana tellärendä belem alırğa xaqlı”.
Başqortstan Tatar ictimaği üzäge räise Ayrat Ğiniätullin süzlärençä, başqort telen mäcbüri uqıta başlaw tatarlarnı ğına tügel, ä Başqortstanda yäşäwçe başqa millätlär wäkillären dä borçıy. Şuña kürä dä bu cıyında respublikadağı başqa berniçä xalıqnıñ milli oyışmaları wäkilläre dä qatnaşaçaq, di ul.
Fänis Fätxi, Ufa
29 yüldä Ufada ütäçäk cıyında Başqortstan tatar milli xäräkätenä qarağan baytaq oyışmalar wäkilläre, törle rayonnardan häm Ufanıñ üzennän cämğısı 300 läp keşe qatnaşaçaq. Anda “Başqortstan tatar mäğärifeneñ bügenge xäle häm kiläçäge” digän temağa töp doklad belän BR Tatar ictimaği üzäge räise Ayrat Ğiniätullin çığış yasayaçaq. Doklad buyınça fiker alışularda Mäskäwdän kilgän qunaqlar da qatnaşaçaq, dip kötelä


text:
Qıtay üz aqça berämlege yuannı almaştırğanda bäyäläw tärtiben üzgärtäçägen iğlan itte.
Bügen Pekiñ yuannı barı tik AQŞ dollarına qarap qına bäyälämiäçägen belderde. Monnan arı üzäk bank bäyä bilgeläw öçen törle çit il aqçalarınnan torğan törkemne qullanaçaq.
Näticädä yuan dollarğa qarata 2 protsentqa qimmätlänä. Soñğı 10 yılda mondıy üzgäreş bulğanı yuq ide äle.
Şul uq waqıtta xakimiätlär yuannı almaştıru kursın kiläçäktä dä totrıqlı itü öçen tırışaçaqları belderä.
AQŞ räsmiläre inde küptännän yuannı almaştıru kursı yasalma räweştä tübän totıla häm bu Qıtay tawarlarına xalıqara bazarda ğädelsez östenlek birä dip äytep kilde. Bügen Waşington Pekiñnıñ bu qararına xuplaw belderde. Finans ministrı John Snow AQŞ yaña tärtipneñ niçek ütälüen küzätep baraçaq dide.


text:
Rusiä matbuğatı köne uñayınnan Başqrotostan prezidentı Mortaza Räximov jurnalistlarnı, matbuğat xezmätkärlären qotladı. Anıñ möräcäğätendä Başqortstan Rusidädä iñ küp uquçı respublika bulıp aldınğı urında tora dielä. Räximov matbuğatnıñ töp burıçı dip watandaşlarnıñ döres mäğlümät aluğa konstitutsion xoquqın tä'min itüne atıy. Ämma şul uq waqıtta çärşämbegä bilgelängän prezident şurası utırışında qaralaçaq mäs'älälär jurnalistlar öçen ser bulıp qala. Ufa uramında ütkärgän fiker beleşü cämäğätçelekneñ respublika matbuğatına qarata uñay fikerdä bulmawın kürsätä. Alar kübräk Mäskäwdä çıqqan üzäk basmalarnı uquları turında belderde.
Rämzit Abuläyev, Ufa.


text:
Üzbäkstan: Ändicanda oppozitsiäne bastıru ğämälläre däwam itä
Ändican waqiğalarınnan soñ Üzbäkstanda keşe xoquqların bozu ğämälläre däwam itä. Uzğan yäkşämbedä Üzbäk militsiäse Ändican çäyxanäsenä kilep ber törkem oppozitsiä wäkilen totqarlağan. Alar arasında bu keşelär belän äñgämä qorıp utırğan Azatlıq xäbärçese dä bulğan.
"Min Yaña bazarda Erk partiäse wäkile İsroil Holdorov belän oçraştım häm bez Qärwan çäyxanäsenä çäy eçergä kittek. Bez anda kilügä artıbızdan militsiä serjantı kilep kerde. Üzen Äbdeşöker, dip tanıttı. Soñnan çığıp kitte. Berniçä minuttan 8 keşe kilep kerde. Qayberläre militsiä kiemendä, qayberläre – sivil. Bezne tenti başladılar. Min alarğa "min jurnalist" didem. Alar "qıymıldamasqa" quştı häm minem kesälärne tentedelär."
Çäyxanägä östämä militsiä köçläre çaqırılğan. Başqa keşelärne dä tentegännär. Soñnan barısın da militsiä bülegenä alıp kitkännär. Erk partiäse wäkile İsroil Holdorov däwam itä:
"Qorallı keşelär, "qıymıldama, qıymıldama" dip qıçqırdılar. Bezne uratıp alıp çäyxanädän alıp çığıp kittelär. Min tämäke alırğa röxsät soradım, röxsät itmädelär. Min şulay berärsenä xäbär birmäkçe idem. Yul buyında patrul maşinası häm bk küp militsiä xezmätkäre. Äyterseñ cinayätçelär törkemen totalar."
Yuldaşev süzlärençä, militsiä bülegendä alarnı qabat tentegännär. Militsiä üz isemen äytüdän baş tartqan:
"Kilügä qabat tenti başladılar. Bu minem apparat didem. Däşmä dip, üzlärenä aldılar. Annarı ikençe bülmägä, öçençesenä, härbersendä tentülär. Üzegezne tanıştırığız dim. Berse dä isemen äytmi. Sorawlar birälär, qäğäz tutıralar, berse-ber usemen äytmi."
Oppozitsiä wäkile İsroil Holdorov süzlärençä, anıñ bar dokumentların, computer disketların alıp kitkännär, läkin monı ber qaya terkämägännär. Bu dokumentlar arasında Ändicanda 23 eşquar östennän bulğan mäxkämä utırışında yazıp alınğan çığışlar, unikal mäglümät bar ide, di ul. Näq menä şul mäxkämädän soñ Ändicanda çualışlar başlandı. Maynıñ 13ndä xökümät köçläre qarşılq belderüçe xalıqqa ut açu näticäsendä yözlägän keşe häläk buldı.
İsroil Holdorov süzlärençä, ul dokumentarnıñ terkämiçä alınuın qanunsız ikänen belsä dä, moña qarşı tora almağan:
"Alar miña aqırdı-baqırdı, basım yasadı. Beläseñme, bez sineñ belän teläsä närsä eşli alabız. Bezgä iñ möxime keşe bulsın, aña cinayät tağu – problem tügel, didelär. Minem balalar bar, beraz qurıqtım. Bez bit ğädellek öçen köräşäbez. Nindider ber yala arqasında törmägä utırası kilmi."
Totqarlanuçılar arasında Möxämmätcan isemle 70 yäşlek ber qart ta bulğan. Ul bazarğa onığına daru alırğa kilgän bulğan, şäyxanädä dusların kürgäç, alarğa quşılğan:
"Onığım närsäder aşap ağulanğan, margansovka alırğa kittem. Şäyxanädä utırğanda bolar kerep dokument sorıy baçladılar. Alıp kitep 3-4 säğät tottılar. Min ayaqlarımnı bökläp utıra idem. Militsiä başlığı urınbasarı kerep ayağıma tipte, yänäse alay utırırğa yaramıy. Miña 70 yäş ikänen iskä aluçı da yuq."
Möxämmätcan süz ireklege xaqına eşlägän ber cirle törkemne citäkli. Keşe xoquqların yaqlaw törekmenäre äytüençä, uzğan ayda Ändicanda bulğan qanlı waqiğalardan soñ anda distälägän keşe totqarlanğan, kübese keşe xoquqların yaqlawçılar häm oppozitsiä wäkilläre.
-Ali Gilmi


text:
“Süriä, suğış cinäyätläre qıluda ğäyeplängän Ğiraq keşelärenä sıyınu birmäyäçäk, çik aşa ütep kergän Ğiraqlılarnı kire çığaraçaq.” Bu süzlärne Süriä prezidentı Başar Assad ike Amerikan kongressmenı belän oçraşuında äytte. Quşma Ştatlar Süriäne Saddam rejimı keşelären sıyındıruda häm ximik qoral citeşterüdä ğäyepli. Bu ğäyepläwlärne däwlät sekretare urınbasarı Riçard Armitage bügen ğäräp telendäge Äl-Xali gäzitenä birgän äñgämäsendä qabatladı.
Bügen Damasqqa Misır prezidentı Xösni Möbäräk Süriägä kilde. Ul anda Ğiraqnıñ kiläçäge häm Damask belän Waşington arasındağı qarşılıqlar turında söyläşülär alıp baraçaq.


text:
6 yıldan soñ Tatarstanda “BecTи” byurosı yañadan eşli başladı
Şulay itep, 6 yıllıq tänäfestän soñ Tatarstanda Rusiä däwlät telekanalınıñ “BecTи” korrespondent byurosı yañadan eşli başladı. ”BecTи”nıñ korrespondent çeltäre xezmäte başlığı Eduard Bondarenko byuro eşe başlanuın räsmi räweştä iğlan itkändä bu tänäfesne citeşmäwçelek belän añlattı. Ä xäzer waqıt citkän – alda Qazannıñ 1000-yıllığı. Eduard Bondarenko byuro citäkçese itep Rafael' Daminovnı täqdim itte. Häm aña, anıñ ike xezmättäşenä tanıqlıq tapşırdı. 30 yäşlek Rafael' Daminov moñarçı Tatarstan däwlät telekanalında xäbärçe bulıp eşlägän, xalıqara mönäsäbätlär institutın tämamlağan, ğäräp telen belä. “BecTи”nıñ Tatarstan byurosı Tatarstan däwlät tele-radiokompaniäse binasında urnaşqan häm ul eşendä dä däwlät telekompaniäsenä tayanaçaq. Bu monnan 6 yıl elek tä şulayraq ide, läkin xäzer bu qanuni nigezdä. Çönki Eduard Bondarenko äytüençä, Rusiä däwlät tele-radiokompaniäse häm Tatarstan tele-radiokompaniäse ber xoldingta häm bu fakt. “BecTи” byurosı açılu çarasın töp oyıştıruçılarnıñ berse Tatarstan däwlät tele-radiokompaniäse räise Ayrat Sibagatullin xoldingğa kerü faktı häm üzara mönäsäbätlär turında “Azatlıq” radiosı tıñlawçıları öçen menä närsälär äytte.
AUDİO. Xoquqi yaqtan Tatarstan däwlät tele-radiokompaniäseneñ Rusiä däwlät radio häm televidenie xoldingına kerüe xäl itelsä dä, äle finanslaw mäs'äläse xäl itelmägän. Älegä “BecTи” byurosı xezmätkärläre berençelärdän bulıp, xezmät xaqın turıdan-turı Mäskäwdän aluçı xezmätkärlär bula. Yunıs Ätnäle


text:
Ğıraq: tınıç ütkän saylawlardan soñ bülletennär sanala
2003.yılda Säddäm Xösäin bärep töşerelgännän soñ ğıraqlılar atnakiçtä 4 yıllıq möddät öçen (berençe) parlamentnı sayladı.Şuşı saylawlarda 6meñnän artıq namzät, 307 partiä häm 19 koalitsiä terkälgän ide.Parlament aldağı 4 yıl öçen yaña xökümät häm yaña prezidentnı bilgeliäçäk. Saylawlarnıñ näticäse 2 atnadan elek bilgele bulmas dip kötelä.
Möselman Qardäşlege AQŞ häm Britaniäneñ Ğıraqtağı säyäsäten tänqitli ämma sönnilärneñ saylawlarğa qatnaşuınıñ ähämiäten azsızıqlıy. Ämma ğomumän alğanda alar saylaw ideasın xuplıy.Ğäräb dönyasında ideologiäläre belän Möselman Qardäşlegennän ayrılğan qayber islamçı törkemnär saylaw ideasın kire qağa dip söyli Al Axramdağı analitik Fattax
Ğıraqta räsmilär tawış birergä xoquqlı 15 million keşeneñ 70% , şulayuq sönnilär dä küpläp saylawlarğa qatnaştı dip äytä. Bagdadta yäşäwçe Ubaid isemle beräw,
Saylawlar irekle häm demokratik ütte.Bez xoquqıbıznı bäysez räweştä qullandıq.Bez hämmäbez dä saylaw isemleklärendä fikrebezne belderdek Dönyanıñ başqa urınnarındağı kebek tışqınu bulmıy telägän isemlekne sayladıq .Bu bezneñ xoquqıbız dip söyläde
AQŞ prezidentı G.Bush kiçäge saylawlarnı xuplap,
Bu mäqsatıbızğa ireşü yulında atlanğan möhim adım..Berektäşebez Ğıraqnıñ demokratik il buluı üzen yaqlawın, terrorğa qarşı suğışta berektäşebez buluın häm misal öçen İran yäki Süruın telibez dide G.Bush.
Kiçä tawış birü könendä köç qullanu mäsäläse töp borçılu bulğan ide ämma ğomumän alğanda kön tınıç ütte. Tawış birü urınnarı açılğanda şartlawlar bulsa da , bu xalıqnıñ tawış birüen tuqtatmadı. Kiçä çiklär, hava alanları yabılğan ide.AQŞ xärbiläre tarafınnan yaqlanğan 150meñ çaması ğıraqlı ğäskär häm politsiä böten ildä qurqınıçsızlıqnı tämin itte. färidä xämit


text: Şimbä 7 üktäber könne üz öyendä tanılğan jurnalist Anna Politkovskayanıñ mäyete tabıldı. İnterfax mäğlümat agentlığı xäbär itüençä, mäyetne Mäskäw waqıtı belän kiçke 5 tulıp 10 minutta liftta anıñ kürşese kürgän. Milisiä mäyet yanında qoral häm 4 yadrä tabılğanın xäbär itte. 2004nçe yılda uq Politkovskayanı ağulap üterü tırışlığı yasaldı, digän farazlar bar ide. Beslan faciğase waqıtında jurnalist xanım Mäskäwdän Beslanğa oçqanda, çäy eçep ağulanğan ide. Novaya Gazeta xäbärçese Anna Politkovskaya, üzeneñ Tönyaq Kavkaz häm Çeçnya turındağı kisken mäqäläläre belän tanılğan ide. Mäskäw prokurorı Yury Semin üterü mäddäsendä cinäyät eşe açılğan, dip belderde. Rusiä jurnalistları berlegeneñ general sekratare İgor Yakovenko, Exo Moskvı radiosına, Politkovskaya, hiçşiksez, – qurqunı belmägän, iñ awır temalarnı tikşerep yaqtırta ala torğan keşe ide, dip belderde.


text:
Comğa könne Rusiädä tağın ber xikmätle bäyräm. Bu yulı anıñ xörmätenä bokal kütärüçelär Rusiäneñ Däwlät iminlege xezmätkärläre. Xalıqçanraq äytsäk, çekistlar bäyräme. Zamanında bu yabıq wä serle oyışma soñğı yıllarda işegen bulmasa da, täräzä fortoçqaların açtı, cämäğätçelek belän aralaşır öçen maxsus büleklär oyıştırdı. Läkin bu oyışmanıñ eşläre turında mäğlümat äle dä bik saran. Şuña da bez, forsattan faydalanıp, Tatarstan buyınça federal' iminlek idaräsendä cämäğätçelek belän aralaşu bülegen citäklägän Eduard äfände İsmäğilevkä şaltırattıq.
Audio
İsmäğilev FSB bäyräme turında söyli, jurnalistlarğa mönäsäbät turında äytä.
Däwlät iminlege sağında toruçılar küp söylärgä yaratmıylar. Kem äytmeşli, anısı öçen dä räxmät.
Damir Ğismetdin, Qazan


text: Bu wazıyfağa anı Russiä prezidentı Vladimir Putin täqdim itte. Elek Sovetlar Berlegendä bulğan 12 däwlätne üz eçenä aluçı bu oyışmanı moñarçı barı tik Russiä prezidetnları ğına citäklägän ide. Putin Kuçmanı başqa däwlätlär başlıqları belän kiñäşläşmiçä genä täqdim itüen belderde. Berdämlekne härwaqıt Russiäneñ citäkläp kilüe bälki bu oyışmanı köçsezländergänder, dide Putin. BDB däwlätläre başlıqlarınıñ Kievta ütkän oçraşuında Ukraina, Russiä, Belarus, Azärbäycan, Moldova, Gruziä, Tajiqstan häm Ärmänstan prezidentları qatnaştı. Qazaxstan, Törkmänstan, Qırğızstan häm Üzbäkstan prezidentları oçraşuğa üzläreneñ wäkillärene genä cibärde.


text:
Könyaq Korea prezidentı wazifasınnan çitlätelde
Audio (Go Kun)
"İmpiçment ütkännän soñ, bar cawaplılıq xökümätkä qaldı. Xalıqta bilgesezlek xise bar, şuña kürä xökümät äğzaları üz wazifaların ikelänüsez başqarırğa tieş."
Prezident taraflı Uri partiäse impiçmentnı ütkärmäskä tırışqan ide. Partiäneñ 47 deputatı urınınnan kitäçägen belderä. Prezident Ro taraflı meñlägän keşe parlamentnıñ qararın "fetnä" dip atap protest çarası ütkärde. Xäzer bu mäsäläne Konstitusion mäxkämä tikşeräçäk. Parlament qararın raslaw yä kire qağu öçen anıñ 6 ay waqıtı bar. Prezidentnıñ parlament tarafınnan çitlätelüwe Könyaq Korea tarixında berençe tapqır buldı.