text:
“Qol Ğäli sını - böten xalıq telägän häykäl !”
26 august könne Tatarstannıñ başqalası Qazanda “Qazannıñ meñyıllığı” dip isemlängän park açıldı. Bu park şähärneñ üzägendä urnaşqan. Ul Tatenergo häm Basket-xoll ofisları urnaşqan binalar arasında 5-6 gektar täşkil itkän zur mäydanda urın alğan. Parknıñ sul yağında Qaban küle. Audio
Bu tawışlarnı min atna başında Meñyıllıq park tözeleşendä yazdırğan idem.Ä menä comğa könne monda güzäl baqça häm häykäl açıldı. Meñyıllıq parknı açu tantanasında Rossiä Prezidentı Putin belän Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev yaña parknıñ duslıq alleyäsenä ağaç utırttılar. Anda ädäbiät , sänğät ähelläre dä qatnaşıp Qissa Yosıf poemasınnan özeklär uqıdılar. Ä nindi baqça soñ häm bu park niçek tözelde? Parkqa kergändä ük yal itüçelärne baqırdan qoyılğan yılannar qarşı alıp tora. Bäyrämnär ütkärer öçen qaralğan töp mäydanda , üzäktä -Qazan şähäreneñ bik borınğı riwayätläre buyınça, anıñ simvolı bulıp torğan, zur Qazan eçennän “qaynap” torğan fontan bärep tora. Fontannan törle yaqqa çırşı, qayın, yükä, miläş, imän qaştan ağaçları utırtılğan alleyalar cäyelep kitä. Ä “perekrestok” dip atalğan “Çat”ı Könçığış belän Könbatışnı oçraşuğa çaqıru urını bulıp toraçaq. Parknıñ bu urınında “Uyanu” “Şärekçä”, “Mäydan”, “Sağış baqçası”, “Mäxäbbät baqçası” dip atalğan törle isemnärdän torğan keçkenä baqçaçıqlar bulıp bizäläçäk.
Ä Park üzägeneñ sul yağında Qamal teatrına yöz totıp bolğar çorı şağire häm fälsäfäçese Qol Ğälineñ baqırdan qoyılğan 4 metrlı häykäle açıldı. Skul'pturanıñ avtorı Andrey Balaşov häm Asya Miñnullina häm arxitektor Rozalina Nurğaleewa. Bu zur monument Jukovskiy şähärendä qoyıla.
Petr I patşanıñ häykälen Qazannıñ üzäk uramnarına quyırğa cıyınalar ikän”.- digän xäbär işetkäç, Qazan şähäreneñ milli oyışmaları , cämäğätçelek, qarşı çıqqan ide. Ämma Qol Ğäligä häykäl quyuğa , anıñ Qazannıñ üzäk uramında toruına, häm xäbärçelärneñ “Qol Ğäligä häykäl quyarğa iñ başta kemneñ uyına kilde?”- digän sorawğa mädäniät idäräsendä: “Qol Ğäli sını - böten xalıq telägän häykäl ”dip cawap birgännär.
Kem ul Qol Ğäli? Tatar keşese Qol Ğäli (1183-1236) yıllarda yäşägän bolğar- tatar şağire , tatar yazma ädäbiyätına nigez saluçı, mäşhür “Qissai Yosıf”(1233)lira-epik poemasınıñ avtorı. Qol Ğadineñ bu poeması tatar xalqınıñ äxlağın tärbiäläwdä, ädäbi teleneñ formalaşuına zur yoğıntı yasağan äsär. Äsärneñ syujetı Yosıf päygambär turında Täwratta häm Qor’ändä bäyän itelgän qissadan alınğan. Tatarlar küpläp yäşägän töbäklärdä äsärneñ 200 dän artıq qulyazma nösxäläre häm küçermäläre tabıla. Kitap räweşendä berençe basması şağir Utız İmäni äzerlägän fänni tekst nigezendä 1839 yılda Qazanda dönya kürä. ( näşer itä Räxmätulla Ämirxanov). Äsärneñ Qazanda çıqqan basmaları 80 nän artıp kitä.Alar arasında Fazıl Fäsiev äzerlägän cıyılma tänqidi- fänni basması 1983eлдa näşer itelä.
Ä bügenge Qazannıñ Meñyıllıq bäyrämenä kilgän qunaqlarnı tıñlap qarıyq äle. Alarnıñ berse Sankt- Peterburg şähärendä çığıp kilgän “Nur” tatar gäziteneñ baş möxärrir urınbasarı Zäriä Xäsänova: audio
Häm Ufa şähäreneñ Başqortstan tatarlarınıñ Milli Mädäni Möxtäriäteneñ keşe xoquqları buyınça komissiä räise Rimma Vodenko audio.
Şunı da äytep kitäse kilä: bu parknı tözegän waqıtta, Parknı tözü eşlärendä qatnaşqan keşelär belän söyläşkän idek. Çuwaşiä, Ul'yan ölkäsennän , Tatarstannıñ Ägerce rayonınnan parknı tözergä yärdäm itärgä kilgän ğadi tözüçelär menä närsälär didelär. Audio Parknı tözegändäge sez işetkän traktor tawışları inde tınıp qaldı. Ämma bu parknı tözüçelärneñ xezmätläre saqlanaçaq. Park çınlap ta bik matur häm qazanlılarnıñ , häm Qazan qunaqlarınıñ ber-berse belän sağınıp oçraşu urınarına äwerelüenä şik yuq.
Mälikä Basıyr, Qazan.


c: text/html

text:
Xabarovski şähärendä “Yaqın Könçığış-ekologiä häm keşe tormışı” dip isemlängän konferesiä uzdı. Çıdıy almaslıq şartlarda yäşägän xalıq küpläp Rusiäneñ üzägenä küçep kitä. Buşap qalğan awıl-şähärlärgä kürşe çit il keşeläre kilep utıra. Rusiägä Yıraq Könçığış kiräkme… Şuşı sorau belän Rusiä citäkçelärenä möräcäğät itelde.
Yıraq Könçığışta yıl sayın mart ayında 1969nçı yılda bulğan qanlı waqiğalärne iskä alalar. Damanski utrawına qorallarğan qıtaylar höcüm yasalğaç anı saqlauçılarnıñ barısı da diärlek häläk bulğan ide.
İra Tacieva, Xabarovsk

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şenol Bal Qazan säfärennän qänäğät qaldı
Soñğı waqıtta milli mäs’älägä sülpänräk häm şiklänebräk qaraw sizelsä dä, Şenol Balğa häm törki qärdäşlegeneñ xatın-qızları temasına däwlät oyışmaları, milli zıyalılar da zur iğtibar kürsätkän. Tatar Kongressı Başqarma Komitetında ütkän oçraşuda yazuçı häm cämäğät eşleklese Fäwziä Bäyrämova Törki Xatın-qızlar berläşmäseneñ eşçänlege, Şenol Balnıñ Çallıda häm Qazanda buluı turında söyläde. Bigräk tä Tatarstan Ministrlar Kabinetındağı oçraşu, sotsial'' yaqlaw ministrı Klavdiä Novikova, mäğärif ministrı Räis Şäyxelislamov, mädäniät ministrınıñ berençe urınbasarı Rafail'' Väliev häm başqalar belän söyläşülär, balalar baqçaları, törle sotsial'' üzäklär belän tanışu istä qalğan. Qazan Kremle, Qazannıñ muzeyları, törle qatlam keşeläre Şenol Balğa tä''sir yasağan.
Bu oçraşuda qatnaşqan kürenekle xatın-qız liderları: Kämäriä Safiullina, cırçı Gölzadä Safiullina, möfti Ğosman İsxaqinıñ änise Räşidä abıstay häm başqalar üz çığışlarında törki xatın-qızlarına Tatarstan cirendä niçek yäşäwe, fidaqär''lege häm ruxi potensialı turında söylädelär. Ayırım ruxi häm sotsial'' mäs’älälär buyınça bäxäsle sorawlar birelep, alarğa mäğnäle cawaplar äytelde. Bötendönya Tatar Kongressı Başqarma Komitetı räiseneñ berençe urınbasarı İl''sur Xädiullin Şenol xanımnı täbrikläp, anıñ küp qırlı eşçänlegendä uñışlar teläde. Şenol Bal Qazannan yöz ille çaqrımdağı Şähri Bolğarğa barıp, meñ yıl elek tözelgän binalar, arxeologik tarix häykälläre belän tanışqan. Pänceşämbe könne Qazannan Törkiägä oçıp kiter aldınnan Şenol xanım üzeneñ Tatarstanğa säfäre, mondağı aldınğı fikerle, milli ruxlı keşelär belän oçraşuına qänäğät buluın äytte.
Albina Zäynulla, Qazan


text: Dimäşeq. Süriä xakimiate bügen, elekke vitse-prezident Ğäbdelxälim Xäddamnıñ, prezident Başar äl-Äsad äle Rafiq Xaririne üterügä berniçä ay qala, anı höcüm oyıştıru belän kisätkän ide digän süzlärenä yarsulı möğämälä belderde. Parlament äğzası Umeyma Fäddul Xäddamnı däwlätkä xiänät itüdä ğäyepläp, anı cawapqa tartunı täqdim itte. Vitse-prezidentlıqtan yün ayında kitkän Xäddam tawış çığarğan şul belderüen comğa könne "äl-Arabiä" telekanalında yasağan ide. Xäzer Parisda bulğan Xäddam, uzğan fivraldä maşinasın şartlatuda ülgän Xariri, Livannıñ elekke premyer-ministrı, Süridän yanawlar alıp tordı, aña qarşı qatı süzlär prezident Başar äl-Äsad yağınnan da işetelde, dip belderde. Süriä xökümäte Rafiq Xaririne üterügä qatnaşı buluın kire qağa.


text:
Ruminä “Ğalämneñ keçkenä çibäre” bülägenä iä buldı
Ruminä älegä Misırda. Anı şuşı könnärdä Qazanğa qaytıp citär dip kötälär. Ä menä çärşämbe Mäskäw waqıtı belän kiçke cidedä Rusiä başqalasında ikençe ber çara “Rusiäneñ keçkenä çibäre” bäygese başlandı. Anda Tatarstan danın yaqlaw öçen milli kiemnärdä 4 qız säxnägä çıqtı. “Miss Tatarstan” ictimaği oyışmasınıñ prezidentı İzol'da Saxarova, qızlar nindi genä millättän bulmasınnar, alar Tatarstan danın yaqlıy, dide.
Barlıq bäygelär waqıtında da, Rusiä isemennän çığış yasağanda da bezneñ keçkenä qızlar tatar milli kiemendä säxnägä çığa. Bezneñ Tatarstan mädäniäte belän yaxşıraq tanışsınnar öçen monı maxsus şulay eşlibez. Başta Qazaqstan belän butağan oçraqlar da bulğaladı. Keçkenä qızlarnıñ tatar cırları cırlap, biep, milli kiemnärdä säxnägä çığunıñ zur maqsatı bar. Alar bezneñ mädäniät belän başqalarnı da tanıştıra, di İzol'da Saxarova. Äle yaña ğına Tatarstanğa Gran-pri kitergän Misırda ütkän bäygegä kilsäk, “Ğälämneñ keçkenä çibäre” çarasında dönyanıñ törle ilennän 50 qız qatnaşqan. Alarnıñ 26 sı finalğa ütkän. Tatarstannan barğan 4 qız da berençe unlıqqa kergän. İñ zur büläkkä iä Ruminä üze öçen maxsus tegelgän tatar milli kiemendä säxnägä çığıp, tuğan cire turında söylägän. Döres, anıñ çığışı tatar milli icatınnan ğına tormağan. Ul “Bal qortı” biyuen dä, Qıtaylarnıñ “Kübälägen”dä, kürenekle balet biyuçese Anna Pavlovanıñ “Qaliforniä tılsımçısın” da başqarğan. Tatarstanda “Mini miss” bäygese ütkärelä başlağanğa 6 yıl buldı. Şuşı 6 yıl eçendä bez xalıqara bäygelärdä qatnaşırğa tırışabız, di İzol'da Saxarova. Tatarstannıñ keçkenä qızları Braziliä, Dominikan respublikası, Fransiä, Pol'şa, Törkiä, Qıprıs, Bolğarstan häm başqa illärdä ütkän bäygelärgä milli tatar kiemnäre dä alıp barğan. Alar kübesendä aldınğı urınnarnı alğan.
Çaqırular küp, ämma bez barsında da qatnaşa almıybız. Xalıqara bäygelärneñ finans çığımnarı zur, di Saxarova. Anıñ äytüençä, Tatarstan xökümäte bu çaralarnı añlıy, buldıra alğan qädär yärdäm itärgä tırışa. Bu mini miss bäygeläre turında baliğ bulmağan balalarnı säxnägä çığarunıñ nigä kiräge bar dip äytüçelär dä bar.
Balalar arasında ütkän bu bäygelär maturlıq häm sälät bäygeläre dip atala. Şuña kürä säxnägä matur külmäk kiep matur itep yöri belüçelär genä tügel, ä matur itep bii belgän, şiğer yazğan, matur cırlağan balalar menä. Alar berençe çiratta bik sälätlelär. Yämsez balalar bulmıy, ä bäygelärdä qatnaşuçılar şunıñ östenä bik sälätle dä, di Miss Tatarstan ictimaği oyışması prezidentı İzol'da Saxarova.
Nail Alan


text: Bügen Fälestin citäkçese Yasser Arafat yanında Fransiä prezidentı Jacques Chirac bulıp kitte. Yasser Arafatnıñ yaqın kiñäşçese Nabil abu Rdeinah, Arafatnıñ añın yuğaltqanı turındağı xäbärlärne kire qağıp, Fälestin citäkçese üz añında, dip belderde. Soñğı 24 säğat eçendä Arafatnıñ 3 tapqır añın yuğaltuı turındağı xäbärne Rdeinah raslamadı: "Arafat komada tügel, häm sez işetkännärneñ berse dä döres tügel. Prezident Arafat reanimasiädä, çönki kiçä tabiplar uzdırğan medetsina tikşerüläre şunı taläp itä" dide Rdeinah. Arafat Parij yanındağı xärbi xastanägä comğa könne salındı. Fälestin citäkçeseneñ sälämätlege turında bilgele bulğan berdän ber mäğlümattä, anıñ qanında aq tännär, leykositlarnıñ artuı häm aş qazanı problemaları turında äytelä.


text:
AQŞ citäklägän koalitsion köçlär belän Ğıraq ğıysyançıları arasında Nacaf häm Fallucada kierenkelek däwam itkändä, AQŞ sivil administratorı P.Bremer 30-nçe iyündä xakimiät ğıraqlılarğa tapşırılğanda Ğıraqnıñ iminlek köçläre ilne saqlarlıq xäldä bulmayaçaq dip äytte
AQŞ sivil administratorı P.Bremerneñ kiçä iğlan itkän yazulı belderüendä sonğı ike atnadağı bäreleşlär Ğıraqnıñ qurqınıçlarğa qarşı tora almawın , çit il yardämenä moxtaç buluın kürsätte dip äytelä. Bremer yazuınça Ğıraqlılar häm koalitsion köçlär 30nçe iyünnnän soñ da iminlekne tämin itü mäsäläsendä partnör bulırğa däwam itäçäk. Şimbä könge bäreleşlärdä 10 amerikan ğäskäriä ,şulsanda 5marin Süriä çigenä yaqın urında häläk buldı. Ber yıl elek suğış başlannnan birle aprel ayındağı qädär zur yuğaltular bulğanı yuq ide. Nacaf häm Fallucada şığı häm sönni suğışçlar belän koalitsiä köçläre arasındağı kirenke xäl däwam itä. Şığılarnıñ izge şähre Nacafnı 2500 amerikan xärbiä çolğap alğan. Xabärlärgä qarağandşähärneñ qayber öleşlärendä 1 meter yarım biyeklegendä balçıq häm qomdan diwar tözegän.
Amerikannar şığı ruxanise Moqtada al Sadrnı qulğa alu mäqsatında şähärgä kergänçe söyläşülär başlaw öçen waqıt biräçäkbez dide.AQŞ armiäse , köndäş şığı ruxanisen ütertkän al Sadrnı qulğa alırğa yäki üterergä häm anıñ Mahdi armiäsen yuqqa çığarırğa teläwen belderde. Polkownik Dana Pittard , söyläşülär bara ğäskärlär näticäne kötä dip Reuterğa belderde.İspanya Ğıraqtağı xärbilären kire qaytaraçağın iğlan itkännän soñ al Sadr süzçese al Xazali , suğışçılarğa ispan ğäskärilärenä höcüm itmäskä digän kürsätmä birde , Xazali başqa illärne dä İspanyadan ürnäk alırğa , xärbilären saqlap qalırğa çaqırdı. Süzçe bilgele şartlarda BMo tınıçlıq xärbiläreneñ , bigräk tä möselman koalitsiägä qatnaşmağan illär xärbiläreneñ urnaşuın xuplıy digän al Sadr belderüen qabatladı. Al Xazali kiçä Nacafta söyläşülär körçekkä terälde dip äytkän ide (audio)
bez söyläşülärneñ körçekkä terälüen belderdek inde. Amerika tarafı xärbi aksiälär genä äzerlänä, şığı yağı izge şähärlärne saqlarğa äzer dip söyläde.
Ğıraqnı İslamçı partiäse Dawanıñ aradaşlıq itüçe äğzası Abdul Kärim al Anizi yäkşämbedä xärbi aksiäne tuqtatu mömkin bulır digän optimistik qaraş belderde( audio) Min yaña söyläşülär başlarbız digän optimistik qaraşta. barlıq taraflar häm koalitsion köçlär xärbi aksiälär tügel ä dialog aşa küpkä kübräkkä ireşüneñ mömkin buluın añlar dip ömed itäm. bez dini xakimiätlärgä söyläşülärneñ detallären belderdek, alar älege pat wazğiättän çığu köç qullanunı buldırmaw belän nıq qızıqsına dide al Anizi.
Al Sadr xz Möxämmädneñ wafat itü könen iskä alu öçen Nacaf häm tiräsendä 2 könlek atışlarnı tuqatu iğlan itte .Sönni üzäge Nacafta ğıraqlı aradaşçılar şähärdä atışlarnı tuqatunı nığıtu mäqsatında koalitsiä belän cirle citäkçelär arasında yaña oçraşu buldırırğa tırışa.Bilgele bulğança Fallucada31nçe martta AQŞnıñ 4 watandaşı üterelep, mäyetläre mısqıllanudan soñ AQŞ xärbiläre şähärgä höcüm oyıştırdı Ğıraqlılar häcümdä yözlärçe sivil keşe üterelde dip äytsä dä ,amarikan yağı ğıysyançılar xatın qız häm bala çağanı qalqan itep qullana dip däğwä itä.
färidä xämit,praga


text:
Açıq mikrofon: Bügenge köndä sezne ildäge nindi problemalar borçıy?
Tatarstanda, sänäğätne, iqtisatnı üsterü belän berrättän, xäyriä mä’säläläre, sotsial’ tarmağın cayğa salu eşläre belän dä şöğellänälär xakimiätlär. Ä şul arada xalıqnı närsä borçıy soñ, alarda ildä nindi zur xäl iteläse problemalar bar, dip sanıy? Bügenge Açıq mikrofon soraştıruı şuşı xaqta.
Bügenge köndä mine alkogolizm probleması borçıy. Yäşlär dä xäzer qartlar kebek bik qatı eçä başladılar.
İñ borçığanı - narkomaniä, çönki üzemneñ dä balalarım bar. Tağın inflyatsiä borçıy. Keşe närsäder alam dip aqçasın cıya, inflyatsiä yasap quyalar da, şul aqçasın totıp qala inde.
Sälämätlek sistemasınıñ xäle häm keşe xoquqlarınıñ yaqlanuı. Menä minem bügenge köndä apam awırıy. Operatsiägä ike yöz meñ aqça sorıylar. Ğömere buyı uqıtuçı bulıp eşlägän, ul andıy aqçanı qayan alsın di?
Xökümätebez pensionerlarğa häm yäşlärgä kübräk iğtibar itsen ide. Çit illärdäge pensionerlar yaxşı maşinalarda yöri, yal ietergä baralar. Ä bezneñ äbi-babalar köç-xäl belän şeşälär cıyıp yöri.
Bez - studentlar. Toraq mä’säläläre borçıy bezne. Torırğa fatirğa kerep bulmıy, xucalar qızlarnı ğına kertälär, yegetlärne kermilär. Avtobuslar belän dä problemalar bar: yä kerep bulmıy, yä keşe küp, yä yörmi alar.
Sälämätlek saqlaw mä’säläse borçıy. Tabiplarnı xarap ittelär xäzer. Alar bezgä doşmanğa qarağan kebek qarıy. Şifaxanägä yullama bar dip xäbär ittelär, ä tabip cibärmi. “Sez qart, anda ülsägez, sezneñ öçen min cawap birermen meni”, di. Niçä märtäbä barıp, yılıy-yılıy da sorap qaradım.
Eş xaqı, pensiä mä’säläse… Ozaq kötärgä turı kilä. Balalar, onıqlar bar bit äle.
Millätlärgä kimsetep qaraw mä’säläse borçıy. Urıslardan qala başqa barlıq xalıqlarnı bezdä kimsetü, alarnı xurlap qaraw däwam itä. Äle üzebezneñ Tatarstanda da çit illärdän kilgän xalıqlarnı mısqıl itälär, kimsetälär.
Fatir öçen döres tülämibez. Remont öçen tülibez. Kemgä tülibez anı yegerme-qırıq yıl inde?! Ul toraq mä’säläsen quzğatsañ, nindi genä problemalar yuq anda! Mäxşär anda!
Güzäl Zıyätdinova.


text:
Tatarstanda AİDS belän awıruçılar sanı arta
Tatarstanda AİDS belän awıruçılar sanı arta
Xäyer, anısına da künegä başladıq buğay. Narkomaniä häm AİDS kebek sotsial' awırular ğadäti xälgä äylänep bara. Soñğı 5 yıl eçendä Qazan şähärendä narkotik qullanuçılarnıñ sanı öç tapqırğa artqan. Şuşı yılnıñ berençe oktäberenä Qazanda 4169 narkoman terkälgän. Alarnıñ 80 protsentı — yäşlär. Qazan universitetında xisapqa alınğan 16 student narkoman bar. Narkotik belän bäyle cinayät qılğan studentlar da bar. Tatarstan İminlek Şurasınıñ narkotiklarğa qarşı köräş buyınça komissiäseneñ küçmä utırışı Qazan däwlät universitetında ütte. Anı xökümät citäkçeläre, Prezident apparatı wäkilläre ütkärde. Soñğı yılda narkotiklarğa qarşı toru çaraların ütkärü öçen Tatarstan byudjetınnan 100 million sum aqça bülengän. Bu aqçalar tärbiä, añlatu häm däwalaw maqsatında totılğan. Berniqadär uñay näticä dä bar ikän. Soñğı waqıtta, narkomaniä belän awıruıçlarnıñ sanı uzğan yılğa qarağanda beraz kimi başlağan. Komissiä utırışında äytelgänçä, yäşlärneñ yal waqıtın oeştıru, küñel açu çaraların qamilläşterü bigräk tä möhim ikän.
Menä şulay, tärbiägä häm mädäniätkä çığımnarnı qızğansañ, ul ekonomiä yaman sotsial' awırularnı däwalawğä sarıf itelä. Xäzer respublikada narkomaniäne ciñü öçen näticäleräk çaralar kürelä. Härxäldä, milli mädäniätne üsterü, zamança mäğlümat texnologiäsen qullanu öçen kiräkle çığımnarnı cälläp torası yuk. Barıber bälä-qazalar däwlät qaznasın çistartıp kitä.
Cäy buyı, imeş, latin älifbasına küçügä, yäğni uramnarda yañaça yazmalar quyuğa, kitaplar basuğa 26 million aqça totılaçaq dip tawış kütärgän idelär. Çınlıqta bu aqçanıñ unnan bere dä sarıf itelmäde. Anıñ qarawı, yözlägän millionnar başqa maqsatlarda totılğanda, yäşlärne ruxi yaktan tärbiäläw, mädäni yaktan qamilläşterü nindi faydalı eş dip näticä yasarğa mömkin.


text:
Hindstan belän Paqstan tınıçlıq söyläşüläreneñ detallärenä açıqlıq kertä
Kiçä söyläşülär başlaw turında kileşügä ireşülären iğlan itkäç Paqstan prezidentı Pärwaz Möşarräf, Paqstan – terrorçılar oyası bulmayaçaq, dip belderde. Hindstan premyer-ministrı Atal Behari Vajpayee da, üz ileneñ Kaşmir nizağın çişergä tırışaçağın belderde.
Kaşmirdağı suğışçı törkemnär şunda uq mondıy kileşüne täñqitläp çıqtı. Jaish-e-Möhammädi törkeme räsmie Omar Naqaşbandi häm töbäktäge suğışçılarnıñ Hezb-ul Mujahetdin isemle iñ zur törkeme başlığı Syed Salahutdin, qarşı torunı tuqtatmıyaçaqların, Hindstan köçläre Kaşmirdan çığıp kitkänçe köräşne däwam itäçäklären belderde.


text:
İdel-Xac bülege aşa bıyıl meñnän artıq keşe Xac qılaçaq
İslam dinen totqan häm mömkinlege bulğan här keşe Mäkkägä Xac qılıp, şuşı izge säfär waqıtında tieşle bar ğämällärne eşlärgä tieş. Elek üzläre totqan dinneñ şuşı taläben ütäwçelär barmaq belän genä sanarlıq ide. Xäzer isä Xacğa baruçılarnıñ sanı yıldan-yıl arta bara. Bıyıl, mäsälän, Rusiädän Mäkkägä Xac qılırğa 18 meñnän artıq din qärdäşebez cıyına. Tatarstanlılar da älege izge säfärgä küpläp yöri. Respublikadan Xacğa baru öçen berniçä yul, berniçä mömkinlek tudırılğan ide. Teläseñ häm aqçañ kübräk bulsa – böten yulnı diärlek oçqıçta ütäseñ, telämäsäñ - avtobusta ğına säfär qılasıñ, şuşı ike ısulnı berläştergän yul da qaralğan ide. Läkin bıyıl isä, avtobus yärdämendä genä yul totu mömkin bulmayaçaq. Qurqınıçsızlıq häm iminlek taläpläre arqasında andıy ısul beterelgän ikän xäzer. Bu xaqta Azatlıq radiosına İdel-Xac bülege citäkçese Färidä Ğataullina söyläde. Ul şulay uq qalğan mömkin yullar, alarnıñ bäyäläre belän dä tanıştırdı.
Säfärneñ bäyälärenä kilgändä, ul xäzerge köndä 55 meñ sumnan 65 meñ sumğa qädär. Tatarstannan bıyıl 500dän artıq keşe Xacğa cıyına. Alardan tış, bezneñ aşa izge säfärgä kürşe tirä töbäklärdän dä möselmannar da bara. Barlığı bez ber meñnän artıq keşene cibärergä niätlibez, alar 5-6 törkemgä tuplanıp kitäçäk. Berençe törkem yulğa inde 13 dekaber könne çığaçaqAlda äytep kitkänçe, Rusiädän Xac qıluçı keşelär sanı arta bara. Şuña da, törle möselman oyışmaları täqdime buyınça, Aeroflot kompaniäse Cätdä şähärenä daimi reys oyıştırğan. Xac waqıtında bu yünäleştä atnağa 4-5, başqa waqıtlarda - 1 oçqıç oyıştırılaçaq. İdel-Xac bülege aşa baruçı qayber säfärçelär şuşı reystan faydalanaçaq ikän.
İdel-Xac bülege citäkçese Färidä Ğataullina süzlärenä qarağanda, bıyıl xacğa baruçılarğa yasala torğan vaksina, başqa yıllardan ayırmalı bularaq, buşlay bulmayaçaq. Xäzer anı üz xisabıña yasarğa turı kiläçäk. Ä menä Xacğa baruçılar öçen maxsus kiem tekterüne häm alarğa iminiät buldırunı İdel-Xac bülege üz östenä alğan.
Gölnaz İlgizär


text:
Latvia başqalası Rigada Yevrovision Cır Bäygesendä 26 däwlät wäkilläre qatnaşa
Bäyge Riganıñ 1200 kvadrat metrlı Skonto Tamaşa Sarayında uzaçaq. 100 millionğa yaqın keşe bäygene televizordan qarıyaçaq dip farazlana. Ciñüçene-bäygedä qatnaşqan 26 il watandaşları ğına saylıy alaçaq. Üz ilen wäkillek itkän cırçı öçen saylawçılar tawış birä almıy-bu bäygeneñ şartları.
Bıyılğı Yevrovideniä bäygesendä qatnaşuçılar arasında Törkiä, Bosniä, Xorvatiä, Germaniä, Rusiä, Ukraina, Polşa, Latvia, Estonia, Rumıniä, Sloveniä häm başqalar.
Bügen Mäskäwdä elekke Beatle cırçısı Paul McCartney Rusiä prezidentı Vladimir Putin belän oçraştı. McCartney, Putinğa, 1980nçe yılda Sovetlar Berlegenä kilep cırlarğa telägänen, läkin ul çaqta sovet xakimiätlärennän röxsät ala almawın äytte. Bügen McCartney Mäskäwdä Qızıl mäydandağı konsertı belän üzeneñ dönya turın başlıy. Elekke Beatle yoldızın tıñlarğa 20 meñgä yaqın keşe cıyılır dip farazlana.


text:
Osman Öztunç - Cebeci İstasyonu
Sanatçı : Osman Öztunç
Türkü : Cebeci İstasyonu
Etiketler : Osman Öztunç - Cebeci İstasyonu türkü indir, Osman Öztunç - Cebeci İstasyonu türkü dinle, Osman Öztunç türküleri, Cebeci İstasyonu mp3 indir, Osman Öztunç türküleri Cebeci İstasyonu türküsü, Cebeci İstasyonu sözleri, Osman Öztunç mp3 dinle, Osman Öztunç download, Cebeci İstasyonu bedava mp3, Osman Öztunç türkü sözleri, Osman Öztunç türkü dinle, Osman Öztunç son albüm indir
Osman Öztunç Türküleri
Osman Öztunç - Dağlara Çıkmanın Tam Zamanı
Osman Öztunç - Yılgınlığına İnat
Osman Öztunç - Geri Gelen Mektup
Osman Öztunç - Suları Islatamadım
Osman Öztunç - Züleyha da Kalmışım


text:
Tatarstan Däwlät şurasınıñ prezidumı yağındağı sessiäneñ kön tärtibennän bu mäsäläne töşerep qaldırdı. Parlamentnıñ Konstitutsion mäxkämägä möräcäğäte aldan planğa kerelgän bulsa da, äzerlänep betep, çiratın kötep yatsa da, bu mäsäläne közgä qädär kiçekterergä buldılar. Bu xaqta düşämbe könne prezidium utırışında bilgele buldı. Parlament räise Färit Möxämmätşin äytüenä qarağanda, kiçekterü turında anı Rusiä Konstitutsiä mäxkämäse citäkçese Valeriy Zorkin sorağan bulğan. Rusiä konstitutsiä mäxkämäseneñ eşe bik küp, Tatarstan parlamentı 2002 yılnıñ közendä cibärgän möräcäğätne mäxkämä ütkän ayda ğına qararğa waqıt tapqan, Tatarstannıñ tağın ber möräcäğätenä çirat haman da citmägän ikän.
Şundıy tizlek belän eşläsä, Konstitutsion mäxkämädä latin mäsäläsenä dä yartı yılsız çirat citmäs dip, deputatlar bu mäsäläne közgä qaldırırğa buldı.


text:
İslam Kärimov 3 tapqır Üzbäkstan prezidentı
Üzbäkstanda prezidentlıq öçen tawış birü tämamlandı. Xalıq 4 namzättän berse bulğan, şul isäbdäñ ilne 18 yıldan birle citäkläp kilgän, İslam Karimovqa tawış birde. Üzbäkstanda saylaw waqıtında keşe xoquqları tärtibe bozıldı digän bäxäslär bar.
Üzbäkstan üzäk saylaw komissiäse, saylawda qatnaşu xoquqına iä bulğan xalıqnıñ 33 %nıñ saylawda qatnaşuın belderde.
Üzäk saylaw komissiäse matbuğat wäkile, Nizamätdin Nurmatov azatlıq radiosına saylaw näticäläre turında:
"Säğat 12gä qadär, saylawçılar isemlegenä kertelgän saylawçılarnıñ 60 % tawış birde. Saylawnıñ xoquqi buluın äytergä nigez bar."
Üzbäkstandağı qaysı ber keşe xoquqları aktivistları, saylaw bülekçälärendä tawış birü tärtebenen bozıluın kürsätkän dälillär bar di.
Färğanadağı keşe xoquqları aktivistlärennäñ ğabdel Säläm Ärgaşev:
“Min barğan saylaw bülekçäse, yağni Färgana şähäreneñ 10 mäktäbendä äzerlängän saylaw bülekçäsendä, ber niçä keşeneñ böten ğailäse isemlegennäñ tawış birüen kürdem. Monnan tış, saylaw tartmaları aldında utırğan keşe, ber xatınğa saylaw qäğazında qaysı familiä östenä tamğa basırğa ikänen öyrätä ide.Yäğni Karimov familiäsen bilgelärgä ….”
Üzbäkstannıñ Cizzax şähärendäge başqa ber keşe xoquqları aktivistı Baxtiyar Hamrayev , moña oxşaş tärtep bozular turında:
“Bardım häm küzättem. Berençedän, saylawlar bik citdi küzätü astında ütte. İkençedän mine iñ şaqqartırğanı, keşelärneñ 2 - 3 - 4 xätta 6 tapqır saylaw käğazın tartmağa taşlawları buldı.”
BBC kebek, xalıqara xäbär agentlarına Üzbäkstandağı prezident saylawı barışı turında tapşırular yasarğa röxsät itelmägän. Rusiäneñ 1 kanalınıñ xalıqara bülege başlığı Viktoriä Novikova, saylaw barışı turında tapşıru yasaw öçen röxsät birelmäwe turında äytte..
Xätta Yewropada xalıqara iminlek häm xezmättäşlek oyışması, saylaw küzätü bülege dä Üzbäkstanğa çiklängän sandağı küzätüçelären genä cibära alğan.
Üzbäkstandağı AQŞ ilçelege wäkilläre, saylaw barışın küzätüçelär arasında ide,Taşkäntdäge AQŞ ilçelege matbuğat wäkile Molli Stephenson:
“İlçelekneñ ber niçä wäkile bügenge saylaw näticälären küzätte, mäğlümät tuplıybız.”
Ä soñgı kilgän xäbärlärgä qarağanda, İslam Karimov tawışlarnıñ 88.1% alıp, 3nçe tapqır prezident bulu xaqın qazangan. Qalğan namzätlärdän Demokratik Xaılq Patiäsennän Asliddin Röstämov, 3.7 % tawış qına alğan. Saylawlarnı küzätkän Yewropada iminlek häm xezmättäş oyışması, saylawlarda çıñ oppozisiägä urın birelmäde häm Üzbäkstan bu saylawlarda demokratik saylaw şartların buldıralmadı dip belderde.


text:
10 oktäberdä Qazanda Rusiä pensiä fondınıñ kiñäşmäse açıldı
Rusiä pensiä fondınıñ İdelbuyı federal' okrugındağı oyışmaları seminar-kiñäşmsendä süz pensiälärne döres itep xisaplaw häm waqıtında tüläw turında bara. Uzğan yılda pensiälär, taşlamalar, östenleklär bülü teması töbäklärdä çın sotsial' kütäreleş, qarşılıq aksiäläre quzğatqan ide. Äflisun tösendäge inqilabçılar yäki çit il liberalları tä'sirendäge demokratlar tügel, ä kükräklärendä qızıqlı tasmalar yörtüçe sınalğan äbilär häm babaylar Rusiäneñ däwlät nigezlären der selketkän idelär. Xäzer inde, pensiä sanawçılar sabaqlar alıp, Tatarstan täcribäsen dä qullanıp, aldan uq tieşle çaralar kürergä tırışa.
Rimzil Wäli


text:
Ufada 26 martta ütäçäk zur qarşılıq çaralarına äzerleklär bara
Elegräk tä xäbär itelüençä, oppozitsiä köçläre Başqortstanda cirle üzidärä başlıqları barlıq xalıq tarafınnan barı tik saylanıp qına quyılırğa tieş, digän taläplären quyıp, şuşı tärtipne yaqlağan keşelärneñ imzaların cıydı. 106 meñ keşeneñ qultamğası belän nığıtılğan ğärizälarnı oppozitsiä köçläre Başqortstan Üzäk Saylaw qomissiäsenä cibärgän ide. Ämma xaqimiätlär qubızına biergä künekkän Üzäk saylaw qomissiäse mondıy referendumnı oyıştırudan baş tarttı. Annan soñ demoqratik köçlär, döreslek tabarğa tırışıp, Başqortstan Yuğarı mäxkämäsenä möräcägät itte. Anda da yaqlaw taba almağaç, Başqortstan Üzäk saylaw qomissiäse qararın Rusiä Yuğarı mäxkämäsenä birdelär. İnde menä Mäskäwdän düşämbe könne quanıçlı xäbär alınğan. Oppozitsiä köçläreneñ Qoordinatsiä şurasına kerüçe Başqortstan Tatar cämägätçelek oyışmaları berlege räise urınbasarı, professor Mäcit Xucin äytüençä, Rusiä Yuğarı mäxkämäse Başqortstannıñ demoqratik köçläre taläplären döres dip tapqan häm mäsäläne Rusiä qanunnarı nigezendä uñay xäl itüne taläp itkän. Ämma Mäcit Xucin respublik referendumınıñ barıber Mortaza Räximov telägän şäkele genä oyıştırılaçaq, dip belderä. «Demoqratik köçlärneñ referendumın ütkärü öçen waqıt ta bik az qaldı, – di Mäcit äfände. – Häm Başqortstan Yuğarı mäxkämäseneñ dä çärşämbe könne nindi qarar çığarası mäğlüm tügel äle». Ämma Mäcit Xucin Rusiä Yuğarı mäxkämäsendä yaqlaw tabunı Başqortstan oppozitsiä köçläreneñ üze ük zur säyäsi ciñüe, dip isäpli häm alda köräşneñ tağın da qatğıyraq tös alaçağın äytä. Başqortstandağı oppozitsiä köçläre näq referendum aldınnan, yağni 26 mart könne respublik külämendä moñarçı bulmağança zur külämle qarşılıq çarasın ütkärergä äzerlänä. Respubliktağı törle partiälär, xäräkätlär, cämägätçelek oyışmaların berläştergän Qoordinatsiä şurası citäkçelegendä oyıştırılaçaq bu qarşılıq çaralarında Ufada ğına da berniçä distä meñ qatnaşır dip kötelä. Başta bu uram cıyınnarı Ufada 25 mart könne ütär dip uylanılğan ide. Ämma Mäcit Xucin äytüençä, oppozitsiä köçläreneñ qarşılıq çaralarına ayaq çalu maqsatında, respublik xaqimiätläreneñ Ufadağı demonstratsiälär başlanıp kitäçäk Lenin isemendäge mäydanda yäşlärneñ zur konsertın oyıştırırğa cıyınuı mäğlüm buldı. Ğinwar azağında da xaqimiätlär, yäşlärneñ şundıy uq cıyının oyıştırıp, oppozitsiä köçlären törle prowoqatsiälärgä qotırtırğa tırışqan ide.
Xäzer demoqratik köçlär uram cıyınnarın 26 martqa küçerde. Şuşı çaralarnı ütkärügä härtörle ayaq çalularnı kisätü öçen, oppozitsiä oyışmaları respublik proquraturasına häm Ufa şähäre eçke eşlär idaräsenä aldan uq möräcägät itep quydı. Alay ğına da tügel, qarşılıq çaraların oyıştıraçaq oyışmalar wäkilläre bügen Ufa şähäre eçke eşlär idaräsendä xoquq saqlaw oyışmaları citäkçeläre belän oçraşıp, üzläreneñ şartların da citkerde.
Şul uq waqıtta oppozitsiä köçlärenä qarşı respublik yäşlären qotırtuçı oyışmalarnıñ da kemnär buluı mäğlüm buldı. Üzlären «äflisun tösendäge köçlärgä qarşı köräşüçe oyışmalar» dip atawçılar Pawel Zarifullin citäkçelegendäge «Yıvraziä yäşläre ictimağıy oyışması» häm Fäwzil Maliqov räislek itkän «Başqort yäşläre berlege» ikän. Näq menä şuşı ike oyışma wäkilläre bügen Ufada jurnalistlar öçen üzläreneñ matbuğat oçraşuın oyıştırıp, kiläçäktä Başqortstanda üzläre äytmeşli «oranjewıy rewolyutsiä yasawğa yul quymayaçaqlar» ikän. Oppozitsiä xäräkäte oyışmaları citäkçeläre belderüençä, Başqortstan citäkçeläre üz xaqimiäten saqlap qalu öçen, respublik yäşlären, ayıruça başqort millätle yäşlärne üz yağına awdara häm alarnıñ oppozitsiägä qarşı çaraların oyıştıru öçen hämmäsen dä eşlärgä äzer buluın kürsätä. Xaqimiätlärne yaqlayaçaq yäşlär oyışmalarına sportçılarnıñ küpläp cälep itelüe dä törle uylarğa etärä.
Şulay itep bu atna azağı Başqortstannıñ säyäsi-ictimağıy tormışında soñğı waqıttağı iñ qızu mälgä äwerelergä mömkin.
Fänis Fätxi, Ufa.


text:
Ağımdağı jıldıñ 19-qazanınan bastap, Ş. Ay`tmatov pen Saray`şıq köşeleriniñ qïılısına bağdarşam ornatılatındıqtan № 17, 44, 61, 101 qoğamdıq kölikteriniñ bağıtı özgertiledi. Bul twralı Astana äkimdiginiñ resmï say`tı xabarladı.
Osılay`şa, № 17, 44 bağdarlar «Qazaq texnologïya jäne bïznes wnïversïteti» ayaldamasına dey`in özgerissiz, odan äri kelesi sızba boy`ınşa jüredi: Saray`şıq köşesi – İ. Omarov köşesi, Sığanaq köşesi - Ş. Ay`tmatov.
Qosımşa aqparattı 574 – 777 telefonı arqılı bay`lanıs ortalığınan alwğa boladı.


text:
Tatarnıñ zıyalı ulları
Qazanda Buryatiä prezidentın kötälär
Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymievneñ Mäskäwgä kitüe, anda Rusiä Däwlät Sovetı utırışında qatnaşuı ğädättän tış xäbär bulmasa da, bu säfärneñ ber üzençälege bar. Mintimer Şäymiev Mäskäwdän qaytqanda yalğız bulmayaçaq. Anıñ belän ber ük waqıtta Qazanğa Mäskäw aşa yıraqtan kilgän qunaqlar bulaçaq. 1-2nçe iyündä Tatarstanda Buryatiä respublika prezidentı Leonid Potapov citäkçelegendäge delegatsiä bulaçaq.
“Altın bitlek” kemgä bireler?Bu düşämbe waqiğalarğa bay. Bigräk tä, mädäniät, ruxi tormış ölkäsendä. Qazanda Altın maska bäygesendä qatnaşuçı teatrlar festivale 31nçe may kiçendä Qamal teatrı binasında başlanıp kitä. Mäskäwdän kilgän bilgele artistlar häm truppalar, başqa töbäklärdän kilgän talantlı törkemnär üzläreneñ iñ yaxşı äsärlären kürsätäçäk.
Rimzil' Wäli, Qazan.


text:
Wall Street Journal: Pol''şa diplomatın qıynaw Rusiä-Pol''şa mönäsäbätlären tağın da kierenkeläşterä
Küzätüçelär häm diplomatlar kierenkelek bıltır Pol''şanıñ Yewropa Berlegenä quşıluı belän ük başlanğan ide di. Mäskäw Yewropa Berlegenä quşılğannan birle Berlekneñ tışqı säyäsätendä zur rol'' uynarğa tırışuçı Pol''şanıñ Brüssel''ne Rusiägä qarşı quyuınnan qurqa. Russia in Global Affairs jurnalınıñ Mäskäwdäge tışqı säyäsät belgeçe Fyodor Lukyanov Monda keçkenä salqın suğış küzätelä di.
Bu qarşılıq Mäskäw könbatış yardämendä bulğan dip isäplägän Ukrainadağı inqilabnıñ Rusiä berektäşlärenä häm xätta Rusiäneñ üzenä dä küçü mömkinlegenä borçılu arta barğan çorğa turı kilä. Avtoritar prezident Aleksandr Lukaşenko xakimiättä bulğan kürşe Belarusta kiläse yılda prezident saylawları ütäçäk. Belarus xakimiätläre ildäge küpsanlı polyak azçılığınıñ citäkçelären qulğa aldı. Lukaşenko alarnı prezident saylawları aldınnan inqilab äzerläwdä ğäyepläde. Pol''şa cawap itep üzeneñ Minskidağı ilçesen çaqırtıp aldı häm Warşawdağı qayber Belarus diplomatların qaytarıp cibärde.
Rusiä belän Pol''şa arasındağı soñğı nizağ 31-nçe yüldä Warşawda Rusiä diplomatlarınıñ 3 ulın qıynaw häm talaw belän başlanıp kitte. Rusiä tışqı eşlär ministrlığı bu höcümne doşmança ğämäl dip bäyäläde häm moña qayber iseme atalmağan polyak säyäsätçeläreneñ Rusiägä qarşı käyeflär taratuı säbäple buluın äytte. Bu eşkä Rusiä prezidentı Vladimir Putin da quşılıp höcümne ğäyepläde. Pol''şa xakimiätläre qızğanıç beldersä dä, bu säyäsät belän bäyle bulmağan cinayät dip ğafu ütenüdän baş tarttı.
Näq ber atna soñraq Mäskäwdä bilgesez keşelär Pol''şa ilçelegeneñ texnik xezmätkären qıynadı. Häm çärşämbe könne tağın Pol''şa ilçelegeneñ ikençe sekretare Marek Reszutanı ilçelek yanında qıynadılar häm ul ciñelçä yaralar belän xastaxanägä iltelde. Şunnan soñ Pol''şa ilçese Stefan Meller ilçelek xezmätkärläreneñ iminlege mäs''äläse turında söyläşü öçen Rusiä tışqı eşlär ministrı urınbasarı Valeriy Loççinin belän oçraşunı taläp itte.
Pol''şanıñ Ukrainadağı krizista aradaşlıq itüe Rusiä tarafınnan küptännän birle anıqı bulğan tä''sir zonasına tıqşınu dip qabul itelde häm uzğan dikäberdä Putin Kwasnievskinı Rusiäne izolyatsiälärgä mataşuda ğäyepläde.
May ayında Natsi Germaniäsen ciñügä 60 yıl tulunı bäyräm itügä äzerlängändä mönäsäbätlär tağın kierenkeläşte. Pol''şa säyäsätçeläre Baltıyq däwlätlärenä quşılıp Stalin belän Hitler arasında suğış aldınnan bulğan kileşü öçen Rusiäneñ ğafu ütenüen soradı. Üzäk Yewropanı büleşü turındağı ul kileşü Germaniäneñ 1939-nçı yılda Pol''şağa bärep kerüenä yäşel ut buldı. Suğıştan soñ Sovetlar Berlege Molotov-Ribbentrop paktı bularaq mäğlüm şul kileşü nigezendä üzenä qaralğan cirlärne, şul isäptän könçığış Pol''şanı häm Baltıyq däwlätlären üz qulına aldı. Putin ul kileşüne räsmi räweştä ğäyepläwdän açıqtan-açıq baş tarttı.
Pol''şa Rusiäneñ Germaniägä tabiği gaz qudıru torbaların Pol''şanı häm Yewropa Berlegendäge başqa yaña äğzalarnı uratıp Baltıyq diñgeze töbennän ütkärü planına protest belderde. Pol''şa räsmiläre Gazprom xäzerge waqıtta Pol''şa aşa gaz qudıruçı, Pol''şa häm anıñ könbatış kürşelären dä gaz belän tä''min itüçe Yamal gazütkärgeçen yabarğa mömkin dip borçıla.


text:
2selimin hanımı
2selimin hanımı benzer aramalar:
kanal d hanımın çiftliği, hanımın 68, peygamberimizin 2 hanımı, trt 1 hanımın çiftliği dizisi izle, trt 1 hanımın çiftliği oyuncuları, hanımın 1 bölüm izle, kanal d hanımın çiftliği 1 bölüm, hanımın 7 bölüm izle, hanımın h si nasıl yazılır, lut as hanımı, hanımın 10, 2selimin hanımı, dila hanımın son bölümü, hanımın zıt anlamlısı, trt 1 hanımın çiftliği, nuh as hanımı, kanal d hanımın çiftliği 5 bölüm, hanımın h si büyük mü yazılır, tv 2 hanımın çiftliği, 2 selim hanımı


text:
Federatsiä Şurası şartnamäne raslamadı
Tatarstan belän Rusiä arasındağı wäkälätlärne büleşü turındağı kileşüneñ yazmışı şaqtıy awır buldı. Bilgele bulğança, Tatarstan häm Rusiä prezidentları imzalağannan soñ da, dokumentnı Däwlät Dumasında qaramıy tilmerttelär. Nihayät, 9 fevral’dä ul Rusiä deputatları tarafınnan raslandı. Duma küpçelek tawış belän şartnamäne bulırğa tieş, digän fiker belderde. Läkin älege dokument ğämälgä kersen öçen anı äle Rusiäneñ Federatsiä Şurası da raslarğa tieş. Ä Şuranıñ citäkçese Sergey Mironov şartnamägä qarşı çığa. Sişämbe könne genä dä ul, min bu kileşügä qarşı tawış biräçäkmen, bez ber Tatarstan öçen genä iskärmä yasarğa tieş tügel, dip belderde. Şuranıñ profil’le komitetı citäkçese dä, üzläreneñ kollegalarına şartnamägä qarşı çığarğa kiñäş itüe xaqında belderde jurnalistlarğa. Şuña da, Rusiä parlamentınıñ yuğarı palatasında Tatarstan belän Rusiä arasındağı kileşüne qarawnı bik tüzemsezlek belän köttelär. Läkin 21 fevral’ şartnamä tarafdarlarına küñelle xäbär kitermäde. Ber säğät kiñäşläşkännän soñ, federatsiä Şurası älege dokumentı raslamasqa buldı. Häm, xätta, kileşterü komissiäse tözüdän dä baş tarttı. Belgeçlär äle xäbärne, Tatarstan prezidentına qarşı torğan senator Räfqät Altınbaev häm anıñ dustı Ğädel Rusiä firkäse citäkçese Sergey Mironovnıñ ciñüe dip bäyäläde.
Läkin Tatarstanda başqa fikerlär dä bar. Mäsälän, jurnalist, Zvezda Povolj’ya gäciteneñ baş möxärrire Räşit Äxmätov Federatsiä Şurasındağı tawış birüneñ näticälären Ğädel Rusiä firkäse ciñüenä genä qaytarıp qaldırmıy.
İdärä itelä torğan demokratiä şartlarında bu qarar iñ yuğarı däräcädä qabul itelgäne bilgele. Yäğni, Rusiä prezidentı däräcäsendä. Şartnamä mäs’äläsendä ul, küräseñ ikelänep torğandır. Rusiä Däwlät Dumasında şartnamäne tikşerü Vladimir Putinnıñ Mintimer Şäymiev belän ğäräp illärenä räsmi säfäre aldınnan buldı. Şuña da Dumadağı tawış birü şundıy uñışlı bulğandır. Läkin Federatsiä Şurasında kileşügä 93 keşe qarşı tawış birde. Ä bit Şuranıñ küpçelek äğzäläre berdäm Rusiä wäkilläre. Monda şundıy qızıq wazğiät – ber ük firkäneñ wäkilläre bu dokumentqa qarşı da, anı raslıy da. Bu Berdäm Rusiäneñ säyäsi pozitsiäse bulmawın kürsätäKilep tuğan wazğiättä Tatarstanğa demokratiäne üsterergä, grajdanlıq cämğiäten buldırırğa kiräk, ä citäkçelärgä isä kübräk xalıqqa, icadi intelligentsiä wäkillärenä tayanırğa kiräk, dip sanıy Räşit Äxmätov. Ä berdäm Rusiä firkäseneñ Tatarstannı menä şulay aldawı, kiläse saylawlarda anıñ respublikadağı näticäläre ällä ni yuğarı bulmawğa kiteräçäk, di ul.
Räşit Äxmätov Tatarstan belän Rusiä arasındağı şartnamä kiläçäktä raslanırmı digän sorawğa şaqtıy ömetsez cawap birde.
Federatsiä Şurasındağı tawış birü näticälärenä qarağanda, yuqtır. Vladimir Putınnıñ Münxendağı mäğlüm çığış yasawı, anıñ Könbatış fikerenä ällä ni qolaq salmawın kürsätte. Ä şartnamäne näq menä andağı cämäğätçelek yaqlağan ide. Şuña da, Putinnıñ çığışınnan soñ, bu kileşüneñ ğämälgä tormışqa aşırıluı bik ikele. Qızğanıçqa qarşı, Rusiä avtoritarizm, qıtay modele yağına yul tota häm demokratik Yevropadan yırağaya baraSez jurnalist, Zvezda povolj’ya gäcite baş möxärrire Räşit Äxmätovnıñ Rusiä Federatsiäse Şurasında Tatarstan belän Rusiä arasındağı şartnamägä qarşı çığuı xaqında fikerlären işettegez. Tulıraq itep bu xaqta ul gäcitneñ pänceşämbe sanında yazıp çığar.
Gölnaz İlgizär


text: Xärbilär wäkile polkovnik Roger King ğäskärlär älegä 12 taw quışın ğına tikşerde, anda tağın 100-dän artıq quış bar dide. Soñğı berniçä köndä AQŞ xärbi oçqıçları Spin Boldaq şähäre yanındağı taw quışların bombaladı. Düşämbe könne biredä AQŞ xärbiläre belän bäreleşlärdän soñ kimendä 18 ğisyançınıñ mäyete tabıldı. Kiñ 80-läp keşelek bu törkemdägelärneñ qayberläre taw quışlarına qaçqan, qayberläre kürşe Paqstanğa kitkän bulırğa mömkin dide. Ul, şulay uq, AQŞ soldatları häm Äfğän küzläw agentları Qabuldağı Amerikan yäki koalitsiä qorılmasın şartlatırğa ciınuda şiklänelgän 3 keşene qulğa aldı dip belderde.


text:
Möxämmäd Yunıs 2006 yılnıñ Nobel Tınıçlıq bülägenä iä buldı
Norvegianeñ Nobel komitetı räise Ole Danbolt Mjoes bu xaqta: “Qayda ğına bulmasın ozaq waqıtlı tınıçlıqqa ayırım keşelär törkemeneñ fäqıyrlek belän köräştä tırışlığınnan başqa ireşep bulmıy. Mikroqreditlar bu köräş yullarınıñ berse. “Astan” üseşne başlaw demokratia häm keşe xoquqların saqlawğa etärgeç birä. Xäzerge Nobel büläge iäse, Bangladeşta ğına tügel, başqa küplägän illärdä millionlağan keşelärgä praqtik yärdäm kürsätep bu eştä aldınğı buluın rasladı”,- dide.


text: İran prezidentı Mähmüd Äxmädinecad, könbatışnıñ yanawlarına qaramastan, İran atom programmasın tärräqi itüne däwam itäçäk, dip belderde. Bu belderüne İran prezidentı Britaniä tışqı eşlär ministrı Jack Strawnıñ, Tähran xalıqara taläplärgä qarşı kilsä anı İminlek Şurasında çikläwlär kötä, digän süzlärennän soñ yasadı. İrannıñ tışqı eşlär ministrı Manuşer Mottaqi, üz çiratında, ägär dä İran mäsäläse İminlek Şurası köntärtibenä quyılsa, BMO İrannıñ atom qorılmaların tikşerü betäçäk, dide. AQŞ häm Yevropa Berlege, İrannı atom qoralın citeşterüdä ğäyepläp kilä, Tähran monı kire qağa.


text:
Peterburgda çirattağı miting ütte
Cıyında manifestantlarnıñ 13 punkttan torğan taläplären Yevgeniy Kozlov uqıdı. Anda 122-nçe Federal qanunnı ğämäldän çığaru, pensiäneñ töp öleşen 3 meñ sumğa, transport öçen kompensatsiäne 600gä citkerüdän tış, monetizatsiägä qağılışı bulmağan taläplär dä kergän. Misal öçen, uquçılarğa häm studentlarğa transportta buşlay yörü, xalıqqa Peterburg ğubernatorın saylap quyu xoquğın, tuqtalışlardağı säwdä pavilonnarın qaytaru häm başqalar.
Deputatlar mäydanğa çıqqaç, cıyındağılar alarğa ozaq qına söylärgä mömkinçelek birmi tordılar. Mömkinçelek tuğaç, spiker Vadim Tyulpanov cıyındağılarnıñ berniçä wäkilenä Qanunnar cıyılışına uzarğa täqdim itte. Demokratik fraksiä deputatı Sergey Gulyaev çaqırğan xalıq wäkillärenä Qanunnar cıyılışınıñ utırışında bulırğa da röxsät itelde. Utırış tulısı belän monetizätsiäğa bağışlanğan ide häm andağı şaw-şu mäydandağıdan kim bulmağandır. Kön tärtibendäge töp soraw - kompensatsiä yuqqa çığarılğan taşlamarnı qaplata alamı. İğtisadi, sotsial häm mädäni xoquqlar turındağı Xalıqara kileşüneñ 11nçe matdäse nigezendä härkem tormış şartlarınıñ yaxşıra baruına xoquqlı. Ä inde 122-nçe Federal qanun bu xoquqnı bozuğa kiterä digän näticä yasaldı. Bu qanunnıñ Konstituiägä turı kilü-kilmäwen açıqlaw öçen Qanunnar cıyılışı deputatları Konstitutsion mäxkämägä möräcägät itärgä äzerleklären belderdelär. Ğadi xalıqqa Konstitutsion mäxkämägä möräcägät itär öçen şäxsi xoquqları bozılunı isbatlarğa, şähär, Yuğarı mäxkämäne ütärgä kiräk. Rusiädä berençe bulıp Peterburg deputatları manifestantlar taläbenä yuridik tös birep Konstitutsion mäxkämägä üzläre möräcägät itäçäklär.
Gölzadä Kamalova, Peterburg


text:
Omskinıñ “Umırzaya” ansamble Qazanda çığış yasap qayttı
Şimbä könne Omskinıñ «Umırzaya» tatar-başqort xalıq fol'klor ansamble Qazannan äylänep qayttı. 37 keşedän torğan kollektiv Tatarstannıñ başqalasına Bötendönya tatar kongressı başqarma komitetı çaqıruı buyınça barğan ide. «Umırzaya» üzeşçännäre anda söyekle şağirebez Ğabdulla Tuğaynıñ 120 yıllığı uñayınnan oyıştırılğan çaralarda, Rusiäneñ törle töbäklärendä «Sabantuy» bäyrämen oyıştıruçılar seminarında qatnaştılar häm älege çaralar qısalarında Kärim Tinçurin isemendäge teatr binasında «Seberem minem-bişegem minem» digän konsert programması belän çığış yasadılar.
Bu xaqta «Azatlıq» radiosında da xäbär bulğan ide inde. Omski üzeşçännäreneñ çığışın qararğa xalıq küpläp kilgän ide häm äytergä kiräk, tamaşaçı konsert programmasın cılı qabul itte. Küplärneñ küñelenä konsertta yañğırağan seber tatarları cırları xuş kilde. «Umırzaya» ansamble üzeşçännäre üzläre dä Qazanda yasağan çığışlarınnan qänäğät qaldılar. Alar öçen bu çığış – cawaplı imtixan da, üzençälekle köç sınaw da buldı.
Kollektiv öçen, ayıruça Qazanğa berençe märtäbä kilüçelär öçen, bu säyäxät ontılmaslıq xislär tudırğan. Küñellärendä tuğan xisläre belän Omskinıñ üzeşçän artistları ber-ber artlı büleştelär. Alar üzläreneñ Qazan belän soqlanuları, Qazan tamaşaçısı aldında ğorurlanuı turında söylädelär. Bu alarğa kiläçäktä tağın da zurraq ürlär yaulau öçen etärgeç buluı turında belderdelär. «Umırzaya» ansamble qarşında şöğellänüçe «Ömet» törkeme balaları da Qazan belän şaqqatuları turında äyttelär.
Mäğlüm bulğança, Ğabdulla Tuqaynıñ 120 yıllığı uñayınnan oyıştırılğan çaralar qısalarında Rusiäneñ törle töbäklärendä «Sabantuy» bäyrämen oyıştıruçılar seminarı ütkärelde. Omski ölkäsennän älege seminarğa maxsus ike keşe – Tara şähärennän andağı Tatar mädäniät üzäge metodistı İldar Mamatov häm Bol'şereç'ye rayonı Ülänkül awılınnan alda bulaçaq Sabantuyınıñ oyıştıru komitetı äğzası Cämilä Çumarova buldılar. Omski ölkäsendä milli bäyrämebezneñ bıyıl ölkä külämendä bulmasa da Ust'-İşem rayon üzägendä, Tara rayonınıñ İşäy häm Bol'şereç'ye rayonınıñ Ülänkül awıllarında ütkärelergä tieşlege turında äytep ütü dä urınlı bulır. İyün ayında uzdırılaçaq bu sabantuylarğa inde äzerlek eşläre başlandı. Ä inde Qazanda seminarda alğan belemnär anı oyıştıruçılarğa älbättä zur yärdäm bulaçaq dip uylarğa bula. Seminarda qatnaşqan İldar Mamatov ta şulay dip fiker yörtä.
Rozaliä Sayganova häm Saniä Mirxaleewa, Omski


text:
Quşma Ştatlarnıñ Wäkillär Pulatında berençe xatın-qız räis häm berençe möselman kongressmen
İnde xäbär itelgänçä, Amerika Quşma Ştatlarında Kongressnıñ yaña çaqırılışı cıyıldı. Älege waqiğä, anda xäzer yänä demokratlar östenlek itüdän tış tağın şunıñ belän dä qızıqlı - Wäkillär pulatınıñ citäkçese itep tarixta berençe märtäbä xatın-qız saylandı, häm Kongress äğzaları arasında xäzer ber möselman da bar.
Üzen şundıy zur urınğa speaker itep saylawnı Pelosi, Kongress äğzalarınıñ şulay itep Amerikanıñ mirası da, ömete bulğan tigezlek idealına tağın da yaqınaytuı dip bäyäli.
Nancy Pelosine saylaw asılda formal'' genä ğämäl buldı, bu inde noyäbr ayında uzğan saylawlardan soñ uq bilgele ide. Yaña speaker demokratlar partiäsennän, xäzerge Kongressta näq menä alar küpçelekne täşkil itä. Şul isäptän yuğarı pulat Senatta da. Prezident Bush şulay itep xäzer üzeneñ 6 yıl prezident bulıp toruı çorında berençe märtäbä, säyäsi köndäşläre östenlek itkän Kongress belän eşlärgä mäcbür bulaçaq.
Ämma Kongresstağı yañalıqlar ber Nancy Pelosi belän çiklänmi. Kongressnıñ başqa äğzaları belän bergä anda pänceşämbe könne Keith Ellison da ant kiterde. Ul şulay uq demokratlar partiäse äğzası häm Wäkillär pulatına Minnesota ştatınnan saylandı. Xalıqqa tuğrı xezmät itü antın yaña kongressmennar ğädättä qulların Bibliägä quyıp birä. Ä menä Ellison antın Qör''än Kärimgä quyıp birde - ul amerikan Kongressına saylanğan berençe möselman.
Şuşı tantana öçen Kongress kitapxanäsendä saqlanğan häm äle 243 yıl elek ingliz telenä tärcemä itelep bastırılğan Qör''änne qullandılar. Ul zamanında Quşma Ştatlarnıñ öçençe prezidentı, ilgä nigez saluçılarnıñ berse Thomas Jeffersonnıqı bulğan. Ellisonnıñ ant kiterü öçen Qör''änne qullanuın qayber konservativ respublikannar kisken tänqitläp çıqtı. Alarnıñ qayberäwläre xätta, Amerikanıñ möxäcirlärne qabul itü säyäsäte qırıslandırılırğa tieş, yuğisä Elliot kebek möselman kongressmennar sanı kiläçäktä tağın da artaçaq, dip belderde.
Äle saylawlarğa qädär radiobızğa Keith Elliot üzeneñ xalıq arasında kiñ abruy qazanuın, keşelärne ayırıp tügel, ä berläşterä alırlıq şiğarlär tabuı belän añlatqan ide:
"Bez üz tiräbezdä kiñ wä törle qatlamnarğa citeşä aldıq, törle tän wä törle din wäkillären berläşterep, alarnıñ barısın da tınıçlıq, sälämätlek saqlaw ölkäsendä uñay ber kön tärtibe tiräsendä tupladıq", dip añlata üz abruyı nigezlären amerikan Kongressınıñ berençe möselman äğzası.
Elliot islam dinen inde üsep citkäç qabul itkän keşe.
"Min katolik ğailäsendä tuıp üstem, di ul, minem äti-änilärem äle dä katolik. Miña 19 yäş tulğaç min universitet torağında möselmannar belän oçraştım. Bez yış qına din turında, Allağa ışanu turında söyläşä idek, annarı alar mine comğa namazına çaqırdı. Anda kürgänem minem küñelemä yattı häm min şunnan birle möselmanmın", di Keith Elliot.
Üzeneñ Kongresstağı eşçänlegen Elliot, ayırmalıqlarğa tügel, kiresençä, bar amerikannarnı berläştergän urtaq sıyfatlar häm qimmätlärgä nigezlänep alıp barırğa cıyına.
Kärim Kamal


text:
Yekaterinburgta Raxman mädräsäse yaña uqu yılın başlap cibärde
Biregä berençe kilüçelär islam dineneñ tarixın, asılın öyränälär. Namaz uqu tärtibe, doğalar, ğäräp alfavitı da berençe yıl programmasında qaralğan. Yuğarıraq basqıçlarğa mengän san, uqıtu tağın da qatlawlana, citdilänä bara. Aña qarap şäkertlärneñ sanı kimemi, kiresençä, ata-baba dineneñ asılı belän qızıqsınuçılarnıñ sanı yıldan-yıl arta ğına bara.Şunısı qızıqlı, ütkän yıl mädräsäne tämamlap tanıqlıq aluçılarnıñ qayberläre bu yıl tağın tıñlawçılar bulıp yörilär. Andıylarnıñ berse bulğan Gölçirä apa äytüençä, ğäräp cirendä uqıp qaytqan Äbübäker xäzrät däreslären xalıq yotlığıp, awız açıp tıñlıy. Şulqädär mawıqtırğıç, qızıqlı itep alıp bara ikän ul däreslärne. Namazğa elek kitaptan üzlegennän genä öyränep basqan Gölçirä apa mädräsäneñ eşläwenä söyenep betä almıy:
Törle yaqtan qısularğa, awırlıqlarğa qaramastan, xalıqnıñ ruxi ixtıyaclarına waqıtların da, köçlären dä jällämiçä çın küñellären birep biredä eşläp yörüçe möğallimnärgä bik räxmätle xalıq. Xoday yärdäm birsen alarğa.Fäwiä Safiullina. Yekaterinburg.


text:
Ukraina eçke eşlär ministırı M.Bilokon irtägä ütäçäk prezident saylawlarında iminlek öçen kiräk bula qalsa militsiä köç qullanaçaq dip belderde.Tawış birü urınnarına 140meñ militsioner cibäreläçäk.Düşämbedä eçke eşlär ministırlığınıñ 2,200 xezmätkäre başqalağa cibärelä. Çönki anda opozitsiä tarafdarları zur cıyın ütkärmäkçe.İke namzät Rusiä yaqlı premyer Viktor Yanukoviç belän könbatış tarafdarı Viktor Yuşçenko berbersen xärämläşü,pıçraq eşlärdä ğäyepläp kilä
Prezident V.Putin bügen 2 il Rusiä-Ukraina watandaşlığın küzdä totqan yaña qanunnar östendä şunduq eşlärgä çaqırdı.Bu adım Rusiädä mänfäğätläre bulğan küp kenä ukrainlını Yanukoviçnı yaqlap tawış birügä etäräçäk


text:
яkшәMбe, 22 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 11:19
Respublikada, bar Rusiä töbäklärendä kebek ük, yuğarı uqu yortlarına kerü imtixannarı başlanıp kitte. İldä demografik wazğiät bik şäptän bulmawğa da qaramastan, älegä uqu yortlarında uqırğa teläwçelärneñ sanı bik küp. Qayber mäğlümatlarga qarağanda, qaysıber ayıruça populyar bulğan büleklärgä bıyıl konkurs ber urınğa 27 keşegä citkän. Mondıy zur konkurs belän Qazannıñ Texnik universitetı maqtana ala ikän. İnstitutlarğa häm universitetlarğa dokumentlarnı tapşıru tämamlanğannan soñ yasalğan berençe näticälärgä qarağanda, ağımdağı yılnıñ abiturientları iqtisat häm texnik belgeçleklärne saylağannar. Şulay uq ğädättägeçä menedjment, jurnalistika, tellärne öyränü kebek belgeçleklär dä üzläreneñ populyarlığın älegä cuymağan.
Gölnaz İlgizär


text:
Yevropa Berlegeneñ tışqı säyäsät başlığı Javier Solana, Kosovoda uzğan atnadağı köç qullanu provinsiäneñ statusı turında qarar qabul itüne kiçekterergä mömkin, dip belderde.
Kiçä Kosovoda bulıp qaytqan Solana, bügen Brüsseldä jurnalistlarğa, ägär dä kemder köç qullanu yulı belän xalıqara cämäğätçelekneñ qararlarına tä'sir itep bula, dip uylasa – alar "yalğışa" dide. Uzğan atnada 28 keşeneñ ülemenä kitergän köç qullanu bötenläy ük "kötelmägän" xäl bulmadı, dip Solana säyäsi törkemnäreneñ bu waqiğalärne üz faydasına qullanırğa tırışuın iskä aldı.


text: Tähran. İran räsmiläre, ilneñ atom programması xäzer İminlek Şurasına tapşırılğaç, Rusiäneñ elekke täqdime inde kön tärtibendä tügel, dip belderä. İrannıñ tışqı eşlär ministrlığı wäkile Xämit Riza Asefi, Tähran xäzer, Şuradağı biş daimi äğza arasında täräqqiatneñ niçek baruın küzätep toraçaq, dide. Mäskäw elegräk, İrannıñ atom programması öçen kiräk bulğan urannı bayıtu eşlären, Rusiä cirendä alıp barunı täqdim itkän ide, bu älege eşne xalıqara küzätü astına alunı ciñeläytäçäk, dip farazlandı. İran mäs'äläsen İminlek Şurası kiläse atnada tikşerä başlıy. Tähran bügen, Şura uran bayıtunı tuqtatu taläbe belän qarar qabul itä ikän, İran aña buysınmayaçaq, dip belderde.


text:
Rusiä prezidentı äytkännär qayber başqortstanlılarda qarşılıqlı uylar uyattı
(Ğatawllin)
Sez Başqortstandağı kürenekle tatar ğälime, professor, iqtisad belgeçe Rinat Ğatawllin fikerlären tıñladığız. Rinat äfände fikerençä, aldağı 2005 yıl Başqortstan öçen bik awır yıl bulaçaq. Moña anıñ aldağı yıl búdjetınıñ zur defitsit belän qabul itelüe genä tügel, ä qayber ere şirkätlärneñ Mäskäw qaramağına küçüe dä säbäpçe bulaçaq. «Republíkta sosíal mäsälälärne xäl itüdä: búdjet ölkäsendä eşläwçelärgä xezmät xaqları tüläwdä, ä pensionerlarğa sosíal yärdäm kürsätüdä şaqtí qíınlıqlar kilep tuaçaq, ä bu inde üz çiratında xalıq arasında rizasızlıqnı arttıraçaq, – di Rinat äfände. – Şulay itep Tawıq yılı qayışlarıbıznı tağın da qısıbraq buarğa mäcbür itäçäk». İqtisad belgeçe fikerençä, Başqortstanda sosíal yärdämne aqçalata tüläwgä küçerü näticäsendä dä küp añlaşılmawçanlıqlar häm sosíal kierenkelek kötelä. Monı xätta republík citäkçeläre üzläre dä farazlí häm matbuğatta açıq belderä. Härçaq Başqortstanda barısı da al da göl dip belderergä yaratuçı türälär dä şulay paníkğa birelgäç, xäyerle bulsın inde.


text:
Ufağa Qazannıñ Qol Şärif mäçete imam-xatibı kilde
Comğa könne Ufadağı “İxlas” mäçetendä “İslam häm xäzerge zaman” digän temağa zur cıyın üz eşen başladı. Mondıy cıyınnar “İxlas” mäçetendä äledän-äle bulıp tora häm anda Rusiäneñ törle töbäklärennän kiñ bilgele imamnar, xäzrätlär çaqırıla. Qunaqlar andıy kiñäşmälärdä, ğädättä, xalıq aldında wäğäz belän dä çığış yasıy. Bu yulı älege zur cıyınğa bilgele ruxani, Qazannıñ Qol Şärif mäçete imam-xatibı Ramil xäzrät Yunıysov çaqırıldı.
Comğa könne töş waqıtında Ramil xäzrät öylä namazında häm başqa ğibädätlär qıluda qatnaştı. Annan soñ “İxlas” mäçetendäge tamaşalar zalında “İslam häm xäzerge zaman” konferensiäseneñ ikençe öleşe başlandı. Anda tirän eçtäşlekle wäğäz belän Ramil xäzrät Yunıysov çığış yasadı. Biregä kilgän mö’min möselmannar Qazan qunağın tın da almıy tıñladı. Anıñ çığışı öçen zur räxmätlären äytkän “İxlas” mäçete imam-xatibı Möxämmät xäzrät Ğalläm bilgeläwençä, Qol Şärif mäçete imam-xatibınıñ wäğäze başqa küp kenä imamnarğa ürnäk bula ala.
Ramil xäzrät Yunıysov ta wäğäz söyläw ostalığın imamnarnıñ iñ köçle qoralı dip isäpli.
- Barı tik ğilemle häm kiñ qaraşlı ruxanilar ğına wäğäzne mäğnäle häm qızıqlı itep söyli ala. Şulay bulğanda ğına xalıqnı üz süzläreñneñ xaqlığına ışandıra häm inandıra alasıñ, - dip isäpli Ramil xäzrät.
Ramil Yunıs – İmamnar ğilemle bulırğa tieş. Şul çaqta ğına alar başqa keşelärne ışandıru köçenä iä bulaçaq. Bez dini uqu yortlarında din däresläre genä birmibez, ä dönyawi fännär dä uqıtabız.Qazannıñ Qol Şärif mäçete imam-xatibı Ramil xäzrät Yunıysov buldı. Ul Ufadağı “İxlas” mäçetendä başlanğan “İslam häm xäzerge zaman” dip atalğan cıyında qatnaşu öçen kilde. Anıñ Ufağa säfäre şimbä könne dä däwam itäçäk. “İxlas” mäçetendä din belän qızıqsınuçılar häm jurnalistlar öçen Ramil xäzrät Yunıysov ayırım oçraşu da ütkäräçäk häm alarnıñ küp sanlı sorawlarına cawaplar biräçäk.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Törkmänstan Prezidentı üzgäreşlär yulında, yaña reformalar täqdim itte
Törkmanstan prezidentı, ildä yaña reformalarğa bara. Bu adımnar älbättä Törkmänstan tarixında, bigräk tä elekke prezident waqıtında kön tärtebenä kilä dä almağan yañalıqlar, bu da iğtibarnı cälep itä. Alar ber yaqtañ, yış işetelä torğan zur tawış quptaru wäğdälärgä oxşasa da, Prezident Qorbanğulı Berdimöxämmädov bu eştä qarar qabul itkän kebek. Bu yulı ul idaräne, mäğarif, awıl xucalığı häm alternativ energiä mäsälälärn qararğa häm çaralar kürergä quştı. Bu plannar, ilneñ elekke yözen üzgärter öçen forsat bula alır mı?
Törkmänstan keremeneñ zur ber öleşe, ilneñ cir baylığı, gaz satudan kirä. Läkin bu zur aqçadañ, iqtisad bazarı häm xalıq fayda kürmi. İl xalıqınıñ yartısı diyärlek, awır şartlarda faqirlektä ğömer itä.
Niyazov xäzergäçä bu aqçanı, kürkäm matur proyektlärenä yomartqına sarıf itsä dä, anı sosial proyektlärgä bülep birergä, saran ide. Mäğarif, aqça qısulardan in küp ziyan kürgän ölkälärdäñ berse ide.
3 kön elek, turı efirdä kürsätelgän däwlät utırışı barışında, Berdimöxämmädov bu küreneşne üzgärtergä wäğdä birde. Ul üzäk bankına, mäktäp programı planın başlatu öçen 4 milliard dollar aqça bülep birü wazifasın tapşırdı.
Xäzerge program nigezendä, bezgä 600 mäktäp tözärgä kiräk. Läkin bu programga kürä, bez anı ber niçä yılda ğına tözi alabız. Ä bez ozaq waqıt kötälmibez. Şuña bu programnı ikegä bülü kiräk. Üzäk bank başlığı, sezgä äytäm, Programnıñ berençe öleşe öçen yaña stregediä tabarğa häm monıñ öçen 4 milliard dollar aqça bülep birergä kiräk. Bu proyektne niçek tämamlarszñ, anısı sezneñ eş.
Törkmänstan prezidentı 10 yıllıq mäcbüri uqu programın rätlär öçen çaralar küräçägen wäğdä itkän. Bu reformalar arasında, mäğarifdän başqa sälämätlek mäsälälärenä dä tuqtaldı.
Läkin prezidentnıñ bu adımnarına şik belderüçelärdä buldı.
12nçe üktäberdä bulğan mäcles utırışında, Berdimöxämmädov, investetsiä häm finans tarmağında xalıqara standartlar buldıralmağan öçen mäclesne tänqiytläde.
Törkmänstan, gaz häm yağulıqqa baylığı belän dönyağa mäğlüm. Läkin Törkmänstan prezidentı, qoyaş energiasınnañ faydalanu öçen yaña proyetlärgä ixtiyaç buluı turında belderä. İlneñ yaqınça 90 protsentı qara qum, saxrä täşkil itä.
“Sezgä ber misal kiterem. Belgiädä waqıtta alar bezgä üzläreneñ qoyaş proyektlarına quşılırğa çaqırdılar. Bu bik qızıq, Yewropa kebek qoyaş bik siräk kürengän cirdä, qoyaş energiäse turında qayğırtalar. Ä bezdä yıl buyına qoyaşlı bulsa da, bezneñ bu turıda uylağan da yuq.”
Mäğarif, Sälämätlek häm alternativ texnologiä reformaları, il öçen älegä töp reformalar bulıp tora. Prezident, bulardañ başqa sosial temalarğa tuqtalmadı. İldä äle dä räsmi bularaq ber genä terkälgän säyäsi partia bar. İldä bäysez matbuğat çaraları yuq. Bu mäsälärneñ alğa taba üzgäräçäge mäsäläsendä Berdimöxämmädovdan älegä ber işarä yuq.
Läkin üzgäreşlärne uñay küzätkännär, elekke xaqimiätneñ mäğariftä yäisä sälämätlek mäsälälärendäge reformalarnı xalıq aldında söylärgä berdä qıyulıqları citmägän ide di. Xaqiqattä Berdimöxammädovnıñ reformalarğa bu tarmaqta kübräk iğtibar birüe, nindi maqsatnı ğamälgä aşırırğa teläsä dä, anıñ elekkesennäñ üzgä xaräqät itü omtılışı bularaq farazlana.


text:
дүшәMбe, 23 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 07:32
Sişämbe irtäse Qazanda Jurnalistlar yortında da ber räsmi çara ütkärelde. Biredä Salawat Yulayev ütkän yullardan säfär qıluçı Başqortstan jurnalistları belän oçraşu buldı. Başqortstan gazeta-jurnalları, radio-televidenie jurnalistları Salawat Yulayevnıñ 250 yıllığına bağışlap ul ütkän yullardan-Qazan, Çabaqsar, Vladimir,Tver', Novgorod aşa Estoniägä barıp citärgä uylağannar. Berençe qaraşqa açıq, ğadi maqsatlar. Läkin alay ğadi genä tügel ikän şul. Oçraşuğa kilgän Tatarstan jurnalistları belän söyläşä torğaç şaqtıy uq qızıp kitelde axrı. Başqortstandağı millät-ara mönäsäbätlärgä kerep kitä başlağaç qunaqlar Başqortstanda prezident saylawları kompaniäse başlanıp kitüe, alar bu säyäxätläre belän ğämäldäge prezident Mortaza Räximovnı xuplawların kürsätülären belderdelär.
Yunıs Ätnäle


text:
Amerikanıñ yaña iminlek strategiäse - töp yanaw bulıp İran tora
Washingtonda äle genä Amerika Quşma Ştatlarınıñ däwlät iminlege ölkäsendäge yañartılğan strategiäse bäyän itelde. Annan kürengänçä, ilneñ häm dönyanıñ xäwefsezlegenä yanağan töp qurqınıç bulıp xäzer İran tora. Şuşı däwlät, Tönyaq Koreä, Kuba, Belarus, Süriä kebek illär belän bergä yaña strategiädä zalim xakimiatlär rätendä atala. Anda Rusiä dä telgä alına.
Atnakiç bäyän itelgän yaña iminlek strategiäsendä Ğiraq inde aktual'' yanawlar rätendä äytelmi, anıñ urının bu yulı İran alğan. Dönya xäwefsezlegen buldıru ölkäsendä kiläçäktä Quşma Ştatlar berdänber zur qurqınıç - İran İslam respublikası aldında qala ala, dielä 49 bittän torğan dokumentta.
Bü könnärdä räsmi säfär belän Australiägä kilgän amerikan däwlät sekretare Condoleezza Rice, İrannıñ şundıy zur yanawğa äylänüe, anıñ üz atom qoralın buldıruğa kiterä alırlıq atom-töş programmasın eşläwe belän añlatıla, dip belderde. Moñardan tış ul Tährandağı xakimiatne "terror bankirı" dip atadı, häm İminlek Şurası İranğa qarata qırıs çaralar kürer digän ömeten belderde:
"İminlek Şurası xäzer İran mäs''äläsen üzenä aldı. Min, xalıqara cämäğätçelekneñ telägen, häm asılda taläplären İranğa citkerü öçen İminlek Şurası tieşle çaralarnı tabar, dip ışanam. İran Paris kileşüenä qarşı kilgän eşçänlegen tuqtatıp söyläşülärgä qaytırğa tieş. İranğa inde xalıqara cämäğätçelek süzenä qolaq salu waqıtı citte", dip kisätä Tährannı Quşma Ştatlarnıñ däwlät sekretare Condoleezza Rice.
Şuşı kisätülärne Quşma Ştatlarnıñ yañartılğan Däwlät iminlege strategiäse dä nığıtıp quya - elekkesendäge kebek ük anda, ilgä yanağan mömkin qurqınıçlarğa qarşı kisätü höcümnäre yasaw qaralğan. "Doşman höcümen qaydan häm qayçan kötü xaqında bilgesezlek bulğan oçraqta da Quşma Ştatlar üzen yaqlaw maqsatında aldan kisätü çaraları küräçäk", dielä prezident Bush imzası belän çıqqan dokumentta. Däwlät iminlege strategiäse asılda prezidentnıñ ikençe mötdäte waqıtında alıp baraçaq iminlek säyäsäten açıp sala. Xäzer dä Aq yort xucası, kisätü çaralarınıñ urını däwlät iminlege strategiäsendä elekkeçä qala", dip belderä.
Berük waqıtta anda räsmi Washingtonnıñ, dönya buylap atom qoralların cäyeldermäw ölkäsendä östenlekne diplomatik tırışlıqlarğa biräçäge dä äytelä.
Quşma Ştatlarnıñ Däwlät iminlege strategiäsendä Rusiä dä telgä alına, anda "Mäskäwneñ demokratik irekleklär wä qorılışlarğa tuğrılığı betä bara, ikeyaqlı xezmättäşlek Rusiäneñ eçke wä tışqı säyäsäten niçek alıp baruına bäyle bulaçaq ", dielä.
Kärim Kamal


text:
Äxmädinicat: İzrail yuqqa çığaçaq
Izrail däwlät bulıp tözelüenen 60 yıllığın bilgelägändä, İran prezidentı Äxmädinicat İzrail äkrenläp yuqqa çığa, xökümät isä monı yäşerer öçen bäyrämnär ütkärä dip belderde.
İran Prezidentı Mäxmüt Äxmädinicat, dönyağa “İzrailgä qarşı” qatı çığışları belän mäğlüm. Ul yış qına Yähüdi däwläte bulğan İzrailne cimerergä çaqıra. İzrailgä qarşı bulğan prezident, Izraildä barğan qotlaw tantanaları barı ber İzrailne yuqqa çığudan saqlıy almıyaçaq dip belderde.
İrannıñ tönyağında yasağan çığışında Äxmädinicat: “Zionist rejimı inde betä, cinäyätçelär isä anı yuqqa çığudan saqlap qalırğa xıyallanıp bäyräm çaralarına qatnaşa” dip belderde.
Äxmädinicat 2005 yılda yasağan ber çığışında, İzrailne “xaritadan sörtep taşlarğa” kiräk digän süze, xalıqara cämäğatçeldä citdi tänqit tudırğan ide.
Äxmädinicat şulay uq, Holocaustnıñ uydırma ber äkiyät buluın däğwä itep, mondıy ber waqıyğa bulmawın äytä. Äxmädinicat xättä İzrailne dönyanın başqa ber poçmağına urnaştırırğa dä täqdim itte.
“ II. böten dönya suğışında Nazilär yähüdlärgä qarşı cinayät qılınğan ikän, alaysa AQŞ, Yewropa yäisä Kanada üz tufrağınnan ber cir birsen ide, yähüdlär dä üz däwlätlären barıp anda tözesälär ide”
Mondıy qarşılıqlı ber çığışqa, könbatış illäre qatı tänqit kürsätkän ide.
Izrail isä, İrannı üz iminlegenä iñ küp yanağan il bularaq kürä. İzrail İrannıñ atom programın däwam itterep, üzenä barıp citärlek ozaq hädäfle raketalar belän qorallanuına şiklänep qarıy.
İran isä “uran bayıtunı atom qoralları citeşterü eşendä qullana” digän ğayepläwlärne kire qağıp, atom programın barı tik tınıç maqsatlarda ğına däwam itterüen belderep kilä. Şul uq waqıtta İzralneñ atom qoralları citeşterüe dä mäğlüm. Läkin ul anı açıq itep beldermäde häm şul uq waqıtta ul ber qayçanda üzendä atom qoralları buluın da inqar itmäde.


text:
Saqlanu ministrı İvanov: Rusiädä tizdän unikal'' qorallar bulaçaq
Atna azağında Germaniäneñ München şähärendä iminlek mäs''älälärenä bağışlanğan yıllıq xalıqara kiñäşmä ütte, xörmätle tıñlawçılar. Anda qatnaşqan Sergey İvanov, Rusiäneñ saqlanu ministrı, üz ileneñ tiz aralarda dönyanıñ başqa illärendä bulmağan unikal'' häm yaña buın atom qorallarına iä bulaçağın äytte.
Audio, Sergey İvanov
"Çınnan da bez inde kürep torabız häm bezdä, bu qorallar unikal'', alar älegä başqa illärdä yuq dip äyter öçen nigez bar" di Rusiä saqlanu ministrı. İvanov şuşı qorallarnıñ unikal''lege nidän ğibarät soñ digän sorawğa cawap birmäde, ul barı tik, alar ayırım ber ilgä qarşı yünältelmäyäçäk, barı tik Rusiäneñ iminlegenä yanıy alırlıq teläsä nindi qurqınıçlardan saqlanu öçen genä qullanılaçaq dip belderde. Xäzer dä, Putin belderüennän soñ bulğan kebek, xärbi belgeçlär Rusiä citäkçelärneñ nindi qoral turında söyläwe xaqında törle farazlar ğına bäyän itä ala. Qorallar turında maxsus basma möxärrire Doug Richardson, İvanovnıñ närsäne küz aldında totuın hiç belep bulmıy di:
Audio, Doug Richardson
"Biredä berniçä mömkinlek bula ala. Ul bälkem dä su astı köymälärennän cibärelä alırlıq "Bulava" raketaları turında söylider, ämma alar älegä eşli başlaw aldında ğına tora. Ul şulay uq urıslarnıñ qitğaara raketalarğa ğälämnän kire atmosferağa kerü öçen qüwätle ber cihaz cınawına da işarä itä ala" di Richardson. Rusiädäge bäysez xärbi belgeçlärneñ berse Pavel Felgenhauer äle noyäbrdä ük radiobızğa, süz biredä sovet ğalimnäreneñ 80-nçe yıllarda ul waqıttağı amerikan prezidentı Ronald Reagannıñ "ğäläm suğışları" programmasına qarşı alıp barğan ezlänüläre häm tikşerenüläre turında bara ala dip beldergän ide. Ul çaqta Mäskäw Quşma Ştatlarnıñ "Strategik saqlanu başlanğıçı" dip atalğan şuşı programmasına "assimmetrik cawap" qaytaraçağın äytep, xärbi ölkädäge tikşerenülären qitğaara raketalarnı hawadan saqlanu sistemasına kürenmi torğan itügä yünältkän ide. Felgenhauer, Rusiä bu ölkädä çınnan da başqalarğa qarağanda alğaraq kitä ala dip isäpli. Ämma inde yuğarıda söylägän Richardson, xäzerge Rusiäneñ andıy zamança qorallar eşläp çığara aluına şiklänep qarıy.
Audio, Doug Richardson
"İvanov süzlärenä minem berençe sorawım - monıñ öçen kem tüliäçäk? Çönki Rusiäneñ äle genä iğlan itelgän xärbi büdjetı alarğa kiläse yılğa qädär 6 ballistik raketa alu mömkinlegen genä birä. "Salqın suğış" yıllarında alar yılına här modeldän 50-şär raketa satıp ala ide, xäzer isä ber modelneñ genä dä berniçäsen genä alırğa mömkin" di Doug Richardson Rusiäneñ xärbi qüwäten nığıtu ölkäsendäge finans mömkinlekläre turında. Anıñ süzlärenä qarağanda, Mäskäwneñ yaña qitğaara raketalar programması yäisä şul ölkädä tieşle fänni tikşerenülär ütkärü öçen aqçası yuq. Häm monıñ çınnan da şulay buluın Quşma Ştatlarnıñ Rusiä yasağan soñğı belderülärgä bitaraf qaluı da raslıy. Washington üzendäge küzläw mäğlümatına tayanıp, Rusiäneñ çın xärbi qüwäte nindi däräcädä buluın bik yaxşı belä dip isäpli belgeçlär.
Kärim Kamal


text:
Zagrebta Zoran Djindjiçqa höcüm itüçelär mäxkämä aldına bastı
Zoran Djindjiçqa atuda ğayeplängän keşe, Zvezdan Jovanoviçnıñ advokatı Nenad Vukasoviç bügen Belgrad mäxkämäsennän çıqqaç – aldan närsä dä bulsa äytü bik awır dip belderde. "Yaqlawçılarnıñ täqdimnäre barısı da kire qağılır tösle. Alğa taba ni bulır – belmim, kürerbez. Aldan äytü bik qıyın. Mäxkämä qararın aldan farazlap quyasım kilmi. Şäxsän minem uylawımça, mäxkämä – älege eşlärne ayırıp qarawnı qabul itmiäçäk" dide advokat.
Mäxkämä eşe berniçä ay däwam iter dip farazlana.


text:
Rim Papası Benedict XVI Törkiägä 4 könlek säfären tämamlap Vatikanğa qaytıp kitte.
Bu anıñ möselman ilenä berençe säfäre.
Kitär aldınnan ul İstanbul şähär başlığı Möğämmär Gulerğa bu säfär dinnär arasında yaxşıraq añlaşuğa yardäm itär dip ömetlänüen äytte häm küñelemneñ ber öleşe monda qala dide.
İzge Rux cirkäwendä ğibadät qıludan soñ Benedict Atatörk hawa alanınnnan Törkiä Hawa Yulları oçqıçına utırıp kitte.
Bu säfäre barışında ul sitnäber ayında möselmannarnıñ açuın çığarğan çığışınıñ näticälären yomşartırğa tırıştı.


text:
Törekmänstanda prezident Saparmorat Niyazov üleme säbäple 7 könlek mätäm iğlan itelde. Niyazov yäkşämbe cirlänäçäk. 66 yäşlek törekmänbaşınıñ yöräge tönlä tuqtağan. Vitse-premer, sälamätlek saqlaw ministrı Ğurbanğulı Berdımöxämmätov waqıtlıçı respublikağa citäkçelek itä. Törekmänstan konstitusiäse nigezendä, prezident wazífaları parlament räise Awazgildı Atayıvqa küçärgä tieş bulğan. Ämma Törekmänstan İminlek şurası, Baş prokuratura Atayıvqa qarşı cinäyät eşe quzğatqanğa, anı kire qaqtı.
Törekmänstanğa 20 yıldan artıq citäkçelek itkän Niäzov 1999 yılda ğomerlek prezident däräcäse alğan ide.


text:
İspaniä saylawları: terror tantanasımı ällä inde demokratiä ciñüeme?
İspaniä saylawlarında elekke premyer-ministr Jose Maria Aznar citäklägän konservatorlarnıñ ciñelüen tawış birügä berniçä kön qala Madridta bulğan şartlawlar belän añlatu torğan sayın cäyelä bara, xörmätle tıñlawçılar. Amerikan prezidentı George Bushnıñ iñ yaqın tarafdarlarınnan sanalğan Aznarnıñ uñışsızlığı çınnan da terrorçılarnıñ ciñüe bulıp toramı? Bu başqa illärdä dä qabatlana alamı?
Audio, Jose Luiz Zapatero
"Ägär dä bernindi üzgäreş bulmıy häm Berläşkän Millätlär Ğiraqtağı xällärne üz qulına almıy ikän, ispan ğäskäriläre kire ilgä qaytarılaçaq häm bu yünneñ 30-ına qädär eşlänäçäk" dip belderä İspaniäneñ bulaçaq premyer-ministrı. Zapateronıñ şuşı belderüe qayber säyäsi küzätüçelärdä, terrorçılar bombalar yardämendä üzläreneñ säyäsi maqsatlarına ireşä ala, alar xätta demokratik saylawlarda tawış birügä üz faydasına tä''sir itügä sälätle digän fiker uyattı. Şotlandiädäge Saint Andrews universitetınıñ Terrorçılıq wä säyäsi qanqoyışnı öyränü üzägendä eşläwçe Paul Wilkinson şulay dip uylıy.
Audio, Paul Wilkinson
"Min, älbättä, alarnıñ xökümät nindi cawap qaytaruın aldan farazlıy alu säläten bik belmim, läkin alar, yäğni terrorçılar, hiçşiksez, ispan xökümäte üz säyäsäten üzgärtmägän oçraqta cämäğätçelekneñ yaña höcümnär buluınnan qurqaçağın abaylıy ala. Şuña da tırışlıq Ğiraq säyäsäteneñ üzgärüenä ireşü öçen yasaldı häm kileşergä tieşsez, alar moña çınnan da ireşte" di Paul Wilkinson, terrorçılıq belgeçe. Anıñ süzlärenä qarağanda, terrornıñ nindider säyäsi uñışqa kiterüe ölkäsendä bu berençe häm berdänber misal tügel. Fälästinnärneñ İzrailgä qarşı yasağan intihar höcümnäre Osloda ireşelgän solıx kileşüenä zur yoğıntı yasadı, 1983-nçe yılda Livandağı amerikan diñgez ğäskärilärenä yasalğan terror höcüme alarnıñ ildän çığarıluına kiterde dip sanap kitä şundıy oçraqlarnı Wilkinson. Läkin ispan saylawları terrorçılar öçen ciñü bulıp tora digän qaraş berdänber tügel. Aznar xökümäte iqtisadi ölkädä çınnan da uñışlı bulsa da, anıñ Ğiraq säyäsäten ildä bolay da 90 protsent xalıq tiskäre bäyäli ide. Östäwenä ul üze şartlawlardan soñ alar öçen bar cawaplılıqnı basklarğa, alarnıñ ETA törkemenä yöklärgä tırıştı häm bu xalıqta, Aznar milli faciğäne üzeneñ säyäsi maqsatlarında, partiäseneñ xakimiattä qaluına ireşü öçen qullanırğa tırışa digän xis qaldırdı. Gärçä terrorçılar üz ğämälläre belän demokratik saylawlarnıñ barışına yoğıntı yasıy ala digän fiker xäzer äwzem tikşerelä, çönki andıy saylawlar tizdän terrorğa qarşı köräşneñ aldında barğan Quşma Ştatlarda häm Britaniädä dä uzarğa tieş.
Kärim Kamal, Praga


text:
Qazannıñ meñyıllığına bez dä äzerlänäbez
Sverdlov ölkäseneñ Ärtä rayonı, Äceğol awılında bu könnärdä Qazannıñ 1000 yıllığına bağışlanğan kürgäzmä-bäyge iğlan itelde. Kürgäzmäneñ isemen “Balalar icatında tatar fol'klorı” dip atarğa buldılar. “Kübäläk” isemle Äceğol balalar fol'klor ansamble citäkçese Ğäliä xanım Zäynullina başlanğıçı belän başlanğan bu eşne ansambl'gä yörüçe balalar häm alarnıñ äti-äniläre bik xuplap qarşı aldılar. Awılnıñ mädäniät yortı binasında kürgäzmä yasaw öçen böten ber zal bilgelände. Biregä tarixi märkäzebez Qazan şähärenä, anıñ tarixına bağışlanğan iñ yaxşı inşalar, referatlar, räsemnär, milli kiem ürnäkläre, bişeklär häm bişek cırları, tatar milläteneñ asılın, anıñ tarixi üzençäleklären, ğöref-ğadätlärebezne çağıldıra torğan küp törle başqa äyberlär quyılaçaq.
“Kübäläk” balaları häm Äceğol mäktäbe uquçıları inde bik birelep bäygegä äzerlänä dä başladılar. Bäyge turında rayon gazetasına iğlan birelde. Rayondağı başqa mäktäplär dä bu eşkä quşılır dip kötelä. Ä inde kürgäzmä äzer bulğaç, anı täqdir itü kiçäsen ütkärü, bäygedä ciñüçelärne büläkläw kebek çaralarnı uzdıruğa Yekaterinburgta eşläp kilüçe Milli Media-Xoldnng citäkçeläre yärdäm itärgä süz birdelär.
Qazannıñ meñyıllığına äzerlänü töbäklärdä yäşäwçe tatarlarnıñ ğına tügel, bar xalıqnıñ da iğtibar üzägendä tora. Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkile Rawil' Bikbovqa küptän tügel “21 ğasır ğailäse” dip atalğan ictimaği oyışma prezidentı Larisa Dokuçaeva häm Ural geneologiä oyışması redaktorı Emiliä Kalistratova möräcäğät ittelär. Moña qädär alarnıñ Ural töbägendä yäşäwçe ataqlı näsel zatlarınıñ tamırın öyränä torğan proyektları bulğan inde. Bu yulı alar Ural tatarları näselläre forumı ütkärü täqdime belän kilgännär. Älege forumnı alar Qazannıñ meñyıllığına bağışlap oyıştırırğa täqdim itälär.
Küptän tügel Yekaterinburgta xalıqara bilgele şäxes, ataqlı sovet fotoxudojniğı Maqs Penson icatına bağışlanğan kiçä bulıp uzdı. Bik küp ğömere Üzbäkstanda ütep, icatınıñ iñ asıl äyberläre üzbäklärneñ milli tormışın çağıldıra torğan bu xudojniknıñ eşlären Yekaterinburgqa Üzbäkstan delegatsiäse alıp kilde. Delegatsiä sostavında ike tatar keşese dä bar ide. Alarnıñ berse – “Älfiä” isemle art-galereya citäkçese Älfiä xanım häm şärıq stilendäge keramik äyberlär ostası Röstäm Usmanov. Kiçägä quyılğan yuğarı sänğät kürgäzmälären kürsätergä bulışuçı Tatarstannıñ atqazanğan artistkası, diktor Fäyrüzä Mäsğüt buldı. Kiçädä Üzbäkstan ilçese, Sverdlov ölkäse xökümäte wäkilläre häm Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkile Rawil' Bikbov qatnaştılar.
Fäwiä Safiullina.
Yekaternnburg.


text:
Yaponiä tışqı eşlär ministrı Nobutaka Maşimura Yaponiä belän Qıtay qarşılıqlarnı beterep üzara mönäsäbätlären yaxşırta ala dip isäpläwen belderde.
Monı ul Yaponiä televideniesenä äytte. Kiçä Cakartada Qıtay citäkçese Hu Jintao belän Yaponiä premyer minsitrı Yunişiro Koizumi oçraştı.
Maşimura äytüençä, ike citäkçe oçraşuda üzara mönäsäbätlärne yaxşırtırğa teläwlären beldergän.
Qıtayda Yaponiägä qarşı 3 atna däwam itkän protest çaralarına başqa säbäplär belän bergä, Yaponiädä mäktäplär öçen çığarılğan tarix kitabı säbäp buldı. Protest belderüçelär ul kitapta İkençe Bötendönya suğışı aldınnan häm suğış waqıtında yaponnarnıñ Qıtaydağı wäxşilekläre keçeräytep kürsätelä di.
Hu Yaponiäne suğış çorı tarixına citdi qararğa häm xökümät isemennän ğafu ütenergä çaqırdı. Koizumi uzğan atnada suğış çorı ğämällärenä tirän ükeneç belderde.


text: Hawa dispeçerlarınıŋ hөnәri berleklәr federatsiәse citәkçese Sergey Kovalev xәbәr itkәnçә, 1nçe ğınvardan başlap, dispeçer, injiner hәm texnika belgeçlәreneŋ eş xaqı 15% artaçaq, zur hawa xәrәkәte bulğan üzәklәrdә eşlәwçe belgeçlәrneŋ eş xaqları 28% üsәr dip kөtelә. Kilәse yılnıŋ berençe yartı yılında, eş xaqların tagın da kütәrü turıda da sөylәşende. Kovalev fikerençә, bu kileşü açlıq çarasın tuqtatuına nigez bula ala. Anda 42 şәhәrdәn hawa alanı belgeçlәre qatnaştı. Tәqdimnәrneŋ tekstı açlıq totqan dispeçerlarğa cibәrelde.


text:
Başta ul Boston Universitetında çığış yasıy. Düşämbe könne AQŞ prezidentı George Bush häm soñraq başqa yuğarı citäkçelär belän oçraşa.
Söyläşülärdä süz Äfğänstanğa ozın möddätle xärbi häm iqtisadıy yardäm, Amerikan törmälärendäge äfğänlılar turında süz bulaçaq.
Karzai Äfğänstanda Amerikan xärbi operatsiälären nığraq kontrol'dä totunı häm totqınnarğa tieşsez möğämalä kürsätkän soldatlarnı qatı cäzalawnı soradı.
Ul şulay uq äle dä Amerikan törmälärendä yabıp totılğan äfğänlılarnıñ Äfğänstanğa tapşırıluın soradı.
Äfğänstannıñ könyağında elekke Taliban xakimiäte tarafdarları höcümnäre näticäsendä ber amerikan soldatı hälak bulğan, öçäw yaralanğan.
AQŞ xärbiläre äytüençä, Paqstan cigendäge bu töbäktä bäreleşlär näticäsendä 12 ğisyançı üterelgän.


text:
TürkGündem tatar-başqortlar turında
Törek matbuğatı törki illärdäge täräqqiätkä zur iğtibar birä dip bulmıy. Şulay da, internetta törki dönya belän qızıqsınğan mäxsus säxifälär bar.
30 dekäber xäbärendä bolar yazılğan: “Tatarstan mäclese räise Färit Möxämmätşin RF prezidentı Medvedev qul quyğan yaña bilgeläw qanunına reaksiä kürsätte. Möxammätşin yaña qanun nigezendä cirle liderlarnıñ saylawda otqan säyäsi partia tarafınnan bilgelänep, kandidatlarnıñ bereneñ prezident tarafınnan bilgelänüen tänqitläp, bu partialärneñ cirle idaräçelärenä qarşı xaqsızlıq, çönki alar üz rayonnarında xalıqnıñ küpçelegeneñ yaqlawına ireşkän, dip belderde.”
26 dekäber xäbäre “FSB Milli Mäcleskä höcüm başladı” dip atala. Xäbärdä Mäcles räise Fäwziä Bäyramovanıñ öyenä FSB ofitserlarınıñ kilüe, şulay uq räis urınbasarı Faik Taciyev, Cämil Safíullin häm başqalarnıñ FSB tarafınnan sorawğa tartıluı, soraw aluçınıñ möselmannarnı törmägä yaptıru belän dan qazanğan FSB polkovniğı Törek matbuğatı törki illärdäge täräqqeyätkä zur iğtibar birä dip bulmıy. Şulay da, internetta törki dönya belän qızıqsınğan mäxsus säxifälär barVikentev Yevgeniy İgoreviç buluı añlatıla.
25 dekäber sanında “Ufa-Mäskäw talaşı köçäyä” digän xäbär urnaştırılğan. Başqordstandağı qayber yäşlär oyışmaları tarafınnan Medwedevkä kündärelgän açıq xatta, Kreml belän Başqortstan prezidentı Mortaza Räximov arasında kileşmäwçänleklär üsä, Başqortstan yäşläreneñ Räximovnı yaqlayaçaqları äytelä. Ayıruça xatta autonom respublika prezidentlarınıñ Rusiä prezidentı tarafınnan bilgelänüeneñ Rusiä konstitusiasenä qarşı buluı yazılğan.
Şul uq 25 dekäber säxifäsendä tağın ber qızıqlı material urnaştırılğan, ul da “İdel-Ural Mäskäwgä baş kütärä “dip atala: “Tatarstan häm Başqortstannıñ Rusiä belän mönäsäbätläre kiyerenkeläşä. Qazan häm Ufa mäğärif reformasında milli häm dini üzençäleklärne küz alında totu taläbe belän Mäskäwgä qarşı köräş alıp bara. Tatar häm başqort törkiläre Mäskäwdän taläp itkän mädäni xoquqlar mäsäläsendä qatı toralar. Şimbä könne Ufada demonstrasia yasağan Başqort törkiläre bu mäsälädä tatar törkiläre belän urtaq xäräkät itäçäklären äytte.
Ber ay elek Tatarstan prezidentı Miñtimer Şäymiev mäğärif reformasında Mäskäw basımına qarşı çıqqan ide. Ufadağı demonstrasiädä Kük Büre oyışmasınıñ 150 ağzası qatnaştı.
23 dekäberdä TürkGündem Milli Mäcles tarafınnan qabat iğlan itelgän däwlät suwerenitetı turındağı qararın da uquçılarına citkergän ide.
Şuşı xäbärlärgä qarağanda Ufa belän Qazanda Mäskäw qararlarına qarata rizasızlıq üsüe añlaşıla. Asılda Mäskäwneñ basımı niçä yıllar elek başlanğan ide. 1992-93 yıllarda qazanılğan xaqlar tatar-başqortlar qulınnan ber-ber artlı alındı. Läkin ul çaqlarda moña ellä ni reaksia bulmadı. Mäskäwneñ soñğı qararları citäkçelärneñ turıdan-turı üzlärenä tiä başlağaç qına tawışlar kütärelä başladı.


text:
Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ Xalıqara mäxkämäsendä bügen ikençe kön İzraelneñ Könbatış Yarda diwar tözü eşe qaraldı. Utırışqa Jordaniä wäkilläre – İzraelneñ 700 çaqrımlıq iminlek diwarı fälestinnärneñ küpläp Jordaniägä kitä başlawına häm şunıñ belän patşalıqta totrıqsızlıqqa kiterä ala, dip belderde.
Şulay uq Beliz, Kuba häm İndoneziä wäkilläre çığış yasap İzraelne xalıqara xoquqlarnı bozuda ğayepläde.
İzrael premyer-ministrı Ariel Şaron bügen mäxkämädä barğan tıñlawlarğa ışanıçsızlıq belderde, mäxkämäne "xalıqara tsirk" dip atadı häm barriernı tözüne däwam itäçägen äytte. İzrael bügen diwarnıñ yaña 42 çaqrımlıq öleşen sala başladı. Tözeleşkä qarşı çıqqan fälestinnär belän İzrael köçläre arasında bäreleşlär bulğan, 10 keşe yaralanğan dip xäbär itelä.


text:
Başqortstan jurnalistlarınıñ Ş. Xodaybirdin premiäsee iäläre mäğlüm
Başqortstanda, başqa yıllardağı kebek ük, bıyıl da jurnalistlar arasında Şahit Xodaybirdin isemendäge däwlät büläkläre öçen bäyge oyıştırılğan ide. Älege icadi bäygene oyıştıru komissiäsenä yazğı aylarda uq cämğısı 13 jurnalistnıñ eşläre saylap alındı. Alar arasında gazetalar häm jurnallar redaksiäläre xezmätkärläre dä, radio häm televidenie jurnalistları bar.
Menä comğa könne şuşı abruylı icat yarışmasında ciñüçelärneñ isemnäre mäğlüm buldı häm matbuğatta bäyän itelde. Däräcäle büläkkä däğwä itkän 13 keşedän dürtese ciñep çıqqan älege bäygedä. Başqortstan däwlät radiosı xäbärçese Räsül Sägıytov, başqort telendä çığuçı “Başqortstan” gäzite jurnalistı Älfiä Aqbutina, “Yäşlek” gäzite tarafınnan täqdim itelgän jurnalist Azamat Yuldaşbaev, , şulay uq “Kiçke Ufa” gäziteneñ urıs telendäge basması xäbärçese Tamara Nefedovalar şuşı büläkkä layıq dip tabıldı. Däğwäçılarnı saylap alu yäşeren tawış birü yulı belän ütkärelde.
Başqortstan Xökümäte qarşındağı Matbuğat, näşriätlär häm poligrafiä buyınça idärä başlığı Boris Melkoedov, bäygeneñ ciñüçeläre bäyän itelgäç yasağan çığışında älege yarışmada kübräk Ufadağı jurnalistlarnıñ qatnaşuın, ä rayonnarda yäşäp eşläwçe jurnalistlarnıñ az buluın bilgeläp ütte. Bu inde bälki töbäklärdäge jurnalistlarnıñ talantsız buluınnan tügel, ä alarnı şuşı bäygegä täqdim itüneñ naçar quyıluınnan toradır.
Şahit Xodaybirdin isemendäge premiägä bıyıl layıq buluçılarnı qotlaw, alarğa şuşı büläkneñ bilgelären tapşıru tantanası 5 oktäber könne, ğädättägeçä, Ş. Xodaybirdinnıñ tuğan yağı Kügärçen rayonında ütäçäk.
Fänis Fätxi, Ufa.


text:
Kem ul Gurbanğuli Birdemöxämmädov?
“Min Ğurbanguli Maliqguli ulı Birdemöxämmädovnıñ programmasın tıñladım, miña anı universitetta 5 yıl belem alu häm mäktäplärdä 100 yıllıq uqunı kertü turındağı süzläre oşadı.Yäşlärne çit ilgä uqırğa cibärü turıdındağı wäğdäläre qızıqtırdı” - dip äytkän bulğan ber törkmän xanımı saylaw könendä. Ğurbangulı Berdıymöxämmädovnıñ tormış yulı turında mäğlümat az. Ul 1957 yılda, Aşğabad töbäge Geog-Tepin rayonı Babarap awılnda tuğan. 1979 yılda Törkmän däwlät meditsina institutında stomatologiä fakultetın tämamlağan. Meditsina fännäre kandidatı. 1980nçı yılda teş tabibı itep eşli başlagan. 1990nçı yıldan alıp 95-qä qädär Törkmänstan däwlät meditsina institutında dekan bulğan, annan soñ, sälämtlek saqlaw häm meditsina sänäğäte ministrlıgınıñ stomatologiä üzägen citäklägn. Tağın 2 yıldan sälämätleq saqlaw ministrı bulğan. Tağın 4 yıldan xökümät räise urınbasarı urınına bilgelängän. Prezidentlıqqa qädär, Saparmurat Niyazovnıñ cänazasın oyıştıru komissiäsen citäklägän, prezident wazifaların başqarğan.
Açıq cämğiät İnstituttınıñ Törkmänstan Proektları başlığı Erika Dailey Ğurbangulı Berdıymöxämmädov turında bik az näräsä bilgele dide. “Bez anıñ eşlägän urınnarı turında küpmeder beläbez. Ämma anıñ nindi şäxes buluı bezgä bilgesez. Professional yaqtan, ul sälämätlek saqlaw ministrı häm vitse-premyer bulğan. Niyazov regimı waqıtında ozaq itep xökümät xezmätendä bulğan.” Ğurbangulı Berdıymöxämmädov Niyazov recimı waqıtında isän qaldı häm Niyazov keşeläre arasında teläktäşlek tapqan bulırğa mömkin. Törkmänstanda xäzer dä yäşäwçe ber keşe häm Ğurbangulı Berdıymöxämmädovnı uqığan waqıtta belgän keşe xäzerge prezidentnı yäşlektä nindi buluın xäterli. Anıñ fikerençä Ğurbangulı Berdıymöxämmädov kötelämägän şäxes bula ala, ul tınıç, tıñlawçan, läkin qatlawlı keşe ide, di ul.
Ğurbangulı Berdıymöxämmädov turında mäğlümat anıñ saylaw aldı kampaniäse waqıtında açıla başladı. Erika Dailey andıy belderülär Ğurbangulı Berdıymöxämmädovnı üzen añlarğa mömkinlek birä ala, di. “Minem uylawımça anıñ belderüläre , anıñ şäxesen küpmeder däräcädä kürsätä ala. Ul, Niyazov waqıtında ütkärlgän, belem birüdä, awıl xucalığında, populär bulmağan üzgäreşlärne açıq bilgeläp quydı. Ul şulay uq, berençe çiratta keşelärneñ üzgäreşlär kürergä teläwen añlıy. Häm şulay uq keşelärgä, üzeneñ wäzigätne añlağanın belgerterä kiräklegen añlıy.”


text:
Sonğı waqıtlarda Russiäneñ törle töbäklärendä däwam itkän uram cıyınnnarı Vladimir Putinnıñ Russiä totrıqlılığınıñ köçle keşese imicine qurqınıç tudıra .Massa küläm demonstratsiälär Russiädä infeksiäle çir kebek cäyelä bara. Kiçä Mäskäwdä meñnärçä student mäğarif sistemasına kerteläçäk reformalarğa protest beldersä, atnakiçtä Volgogradta 10meñ keşe Putin administratsiäseneñ taşlamalarnı aqçalata
kompensatsiägä äyländergän reformalarına qarşılıq belderde. Britan gazetası Guardiannıñ xabärçäse Nick Paton Walsh 12nçe aprelda Ufadan ''protestlar dulqını Putingä qurqınıç tudıra dip yaza.
Guardian gazetası yazuınça Başqortstan respublikası başqalası Ufada şimbä kön öçen planlaştırılğan uram cıyınına 20meñ keşe qatnaşaçaq dip kötelä.Opozitsiä 16yıldan birle neftkä bay töbäk belän üz bilämäse kebek idarä itkän prezident Murtaza Raximovnıñ çigenüen taläp itä. Protest belderüçelärdän berse muynına äflüsen tösendä şarıf bäylägän Robert Zagreyev.Ul distälärçä äflüsen tösendä çatır häm plakatlar kürsätep,protest belderüçelär Ufada xökümät binası aldında 1nçe maydan başlap çatır şähre buldırır digän ömed belderde. Zagrayev süzlärençä, 20meñ keşe qatnaşır dip kötäbez,min 2meñ keşe çatır şährendä almaşlap eşlär dip uylıym. Xalıq böten respublikadan çaqırıla. Prezident 2003nçe yılğı saylawlarda xärämläşte ,şunlıqtan başqa yul yuq dip söyli Zagreyev.
Guardian gazetası opozitiädäge Cirle Üzidarä Fondı citäkçese Zagreyevnıñ entusiazmı anıñ original , üzençälekle fikre bulmawın kompensatsiäle dip yaza.Çatırlar, protestqa çaqıru xätta äflüsen töse dä Ukrainadağı saylaw krizisınnan urlanğan.
Ämma Başqortstan, sonğı 17 ayda massaküläm protestlarnıñ rişwätçelekkä birelgän post sovet rejimnarın cimergän Gruziä, Ukraina yäki Qırğızstan tügel. Ul Russiäneñ ber öleşe.Russiä 1990dağı totrıqsızlıq häm üzgäreşlärdän qurıqqan, saqlanğan il. Anda äle ütkän martta ğına Putin yañadan saylandı.
Atnakiçtä Ufadan Mäskäwgä kilgän 220 protest belderüçe prezident Putinğa 50meñ keşe qul quyğan xat tapşırdı.Alar şulayuq Blagoveşçendä militsiäneñ bäğersez xäräkätlärenä dä protest belderde. 3 kön däwam itkän waqıyğälär waqıtında militsiä cirle xalıqnı qıynağan 342 keşe qulğa alınğan , in kimendä 10keşe yaralanğan,8ofitser östennän cinayät eşe quzğatılğan.11nçe dikäberdä militsiä tentüläreneñ ikençe könendä Aleksey Rasçoskov isemle beräw kiçen öye yanıda tämäkä tartıp utırğan.Ul bitlek kigän mundirle keşeneñ üzene taba kilüen kürgän ul minnän dokument ta ber närsä dä soramıy, mıltıq tütäse belän qorsağıma urdı. Küzläremne açqanda min xastaxanädä intensiv bülektä yata idem 2yarım liter qan yuğalttım monıñ öçen Raximov ğäyeple dip söylägän Rasçoskov.Ul Mäskäwgä barğan törkemdäge keşelärneñ berse. Putin bu turıda söylärgä dä telämägän.Bez uramğa çığarğa tieş, Ägär dä militsiä Ufada planlaştırılğan protestnı tuqtatırğa teläsä , xalıqnıñ üzen yaqlarğa xoquqı bar ,ägär dä Blagoveşçen qabatlansa , qanlı suğış bulaçaq dip äytkän Aleksey Rasçoskov
Raximov süzçese Rostislav Mirzagulov insident militsiä öçen sabaq bulıp tora dip äytep Raximov ministırları Blagoveşçendağı yawızlanularnıñ külämen 10kön buyı prezidettan yäşerde , Başqortstandağı militsiäneñ ber öleşe Çeçnädä bulıp qayttı , alarnıñ qayberläre bälkim dä andağı bäğersez praktikanı alıp qayttı dip söylägän
Ämma Mirzagulov opozitsiä, taşlamalarğa almaşqa aqça reformalarına qarşılıq kürsätkän çın demonstrantlar arasına yış qına aqça tüläp protest belderüçelärne qatnaştıra dip däğwä itkän. Mirzagulov protestlarnı ozaq waqıt däwam itterü öçen alarnıñ citärlek aqçası bar,neft kompleksların kontrol itergä teläwçe bizness törkemnäre despotizm häm avtoritarizm mifın buldırdı dip söylägän Mirzagulav .
Russiä Ufadağı protestlarnıñ täsiren çikliäçäk. Ütkän yılda Putin 89 regional citäkçe üze tarafınnan bilgelänäçäk dip belderde. Opozitsiä citäkçese Ramil Bignov protestlar Raximovnı çitlätüe öçen Kremlgä basımnı arttıraçaq qına , min Rusiädä demokratiä yuq digän könbatıştağı fiker belän kileşäm , ämma min ilneñ parçalanuın telämim dip beldergän. Bignov süzlärençä Raximov rejimınnan arığan tuyğannarnı wäkilçelek itkän opozitsiä küpçelektä. Opozitsiä töbäk öçen 5 alternativ citäkçene Putingä yäşren räweştä täğdim itmäkçe.Putinnıñ ğına qarar çığaru xoququ bar bu Rusiä ısulı demokratiä bulıp tora digän süzlär belän tämamlana Britan gazetası Guardianda basılğan mäqalä
färidä xämit


text:
Başqortstan tatarları saytı buldırıldı
Saytta barlığı yözdän artıq mäqälä bar. Şular arasında Bäläbäy tatar gimnaziäse direktorı Nurmöxämmät Xösäyenov belän äñgämälär, tatar milli oyışmaları, Başqortstanda tellär turında qanun qabul itkändä tatar telen teşerep qaldıru, xalıq sanın alğanda millättäşlärebezne başqort dip yazdıru, başqort ğalimnäreneñ tarixnı bozıp kürsätü turında iğtibarğa layıqlı yazmalar urın alğan.
Saytnıñ kitapxanäsendä Aydar Xälimneñ, Ğayaz İsxaqinıñ kitapları urın alğan. Kiläçäktä anda mädäniätebez, danlıqlı keşelärebez turında da säxifälär buldırılaçaq.
Azat Säyfetdinov saytqa forum da, kunakxanä dä urnaştırmağan. Ber—bersenä pıçraq atarlar dip qurqam. Bezgä härqaysıbıznıñ xoquqların tanıp, ber—berebezne xörmät itep, qärdäşlärçä yäşärgä kiräk dip belderä ul. Küptän tügel genä Başqortstanda Tatarstan delegatsiäse bulıp qayttı. «Tatarstan yaña ğasır» televideniese şunıñ buyınça maxsus tapşıru äzerlägän. İke atnağa ber çığuçı «Tatarlar» tapşıruına bu yulı tarixçı Damir İsxakov, tatar milli—mädäni moxtäriäte räise Rimzil Wäliev, Gäbdelbär Fäyzraxmanov çaqırılğan ide. Tapşıru Başqortstannan alıp qaytqan mäğlümat belän ürelep bardı. Yanawl rayonınıñ çep—çi tatar bulğan Asawdıbaş awılı mäktäbenä Tatarstan televideniesen kertmägännär. Uqıtu bülege mödire: «Bez başqortlar, başqortça söyläşäbez»,—dip işek töbennän ük kire borğan. Awıl xalqı isä üzem tatar, pasportım buyınça başqort dip açıqtan—açıq äytkännär. İmeş, Başqortstanda yäşägäç monıñ närsäse bar. Anıñ adresı – tatar-bashkort.narod.ru


text:
16ncı aprel' könne Qazannıñ Gor'kiy muzeenda Origami kürgäzmäse açıldı. Anı Saqura - tatar-yapon mädäni-xäbär üzäge oyıştırdı. Saqura üzäge Qazanda inde 8 yıl däwamında uñışlı ğına itep eşläp kilä. Yaponiä kebek dön'yaküläm aldınğı il belän xezmättäşlek itü, qazanlılar öçen, älbättä, zur fayda kiterä. Saqura üzäge küp kenä mädäni çaralar uzdırdı. Şulay uq käsep ölkäsenä bağışlanğan seminarlar oyıştırıldı. Älege üzäk yärdäme belän Qazannıñ pedagogika universitetında 6 yıl däwamında yapon uqıtuçısı studentlarğa yapon telen öyrätä. Ä xäzer Origami kürgäzmäse turında tulıraq xäbär.
Origami sänğate belän Yaponiäneñ üzendä xäzerge waqıtta bik qızıqsınmıylar. Ämma Qazanda häm çit illärdä Origami - qıyağazdan törle sınnar yasaw sänğäten - bik yaratalar. Qazanda bu kürgäzmä inde 3nce tapqır oyıştırıla. Älegesen oyıştıruda Germaniä, Almaniä häm Yaponiä kebek çit il mämläkätläre dä qatnaştı.
Kürgäzmäne açu tantanasına kübräk balalar kilde. Tamaşaçığa iñ berençe Origami sänğäteneñ riwayäte kürsätelde. Törle yäştäge balalar qatnaşqan açıq tösmerlär belän bizälgän bu çığışnı qaraw üze ber bäyräm ide. Bik küp yıllar elek Yaponiädä yäşägän çirle prinsessa däwalanır öçen meñ torna yasağan riwayätne belmägän adäm yuqtır. Ämma şuşı tornalardan ğına başlanğan şöğel', Origami kebek çın matur sänğätkä äwerelde. Bik küp törle çäçkälär, canwarlar, äkiät personajları, törle näqıyşlär kertelgän älege kürgäzmäne Gor'ki muzeenıñ öç bülmäsenä sıydırğannar.
İñ keçkenä balalardan başlap, çın ostalarğa qädär Origami sänğäte belän qızıqsınuçılar bik küp. Qızıqsınuçılarnıñ artuı Origaminıñ sälämätlekkä bulğan faydası belän dä hiçşiksez bäyle. İnvalid bulğan keşe, älege sänğät belän daimi şöğellänep, üzenä däwa kiterä. Ä ölkän buın keşeläre şuşı sänğät aşa xätta yäşärep tä kitälär.
Äytergä kiräk, qıyağazdan törle sınnar yasaw belän Qazanda ğına tügel, ä İspaniä, Koreya, Qıtay yaqlarında da yaratıp şöğellänälär. Saqura üzägeneñ citäkçese Asıya xanım Sadıyqova beldergänçä, Origami kürgäzmäsen oyıştıruda 117 keşe qatnaştı, ä inde yasalğan sınnarnıñ sanı meñgä yaqın. Qazanda kürsätelgännän soñ, älege kürgäzmä Yoşqar-Ola şähärendä oyıştırılaçaq – dip äytte Asıya xanım.
Rusiägä böyek rus yazuçısı L.Tolstoy alıp qaytqan bu sänğätneñ Qazanda yäşäwenä uzğan yılda yöz yıl tuldı. Çınlap ta xalıq öçen nindi dä bulsa fayda kiterä torğan ğämäl barı tik ixtiram belän genä qabul itelergä tieş. Häm Saqura üzäge barı tik şundıy eşlär genä başqara.
Bu comğada tatar mädäniätendä tağın ber zur waqiğa buldı. Böyek tatar şağire G.Tuqaynıñ tuğan köne uñayınnan Qazannıñ VKNİİVOLT şirkätendä Tuqaynıñ häykäle qoyıldı. Häykälne şomartıp, äzerläp betergännän soñ anı, şağirneñ tuğan yağı bulğan, Arçağa quyarlar. Bu yäkşämbedä Sankt-Peterburgta Tuqay tormışına häm icatına bağışlanğan seminar uzaçaq. Ä 26ncı aprel' könne, näq şağirneñ tuğan könendä, Qazanda räsmi räweştä berençe tapqır “Tuğan tel” bäyräme ütkäreläçäk.
Al'bina Zäynulla, Qazan.


text: Rusiäneñ mäglümät çaraları xäbär itüençä, üzğan yılnıñ üktäberendä Mäskäw teatrında totıq itep alınğan, häm anda qorban bulğannarnıñ ğailälären wäkillek itüçe advokat İgor Trunov, Mäskäw xökümätenä yaña täqdim belän çıqqan. Komsomolskaya Pravda gäzite häm İtar-Tass agentlığı xäbär itüençä, Trunov, Mäxkämägä birergän här şikäyät öçen Mäskäw xökümätennän 50 meñ dollar kompensatsiä sorağan. Trunov süzlärençä, ul, 2000-nçe yılda batqan “Kurski” su astı köymäse faciğasen misal itep alğan. “Kuski”da qorban bulğan här diñgezçeneñ gailäsenä 25 meñ dollar birelgän, dip xäbär itelä. Trunov süzlärençä, Dubrovka teatrında qorban bulğan keşelärgä kübräk birelergä tieç, çönki alar – xärbi tügel, üz ğömeren qurqınıç astına quyarğa mäcbür tügel. Mäskäwdä bulğan totıq alu waqiğasına bäyle räweştä barlığı 81 şikäyät birelgän. Uzğan ayda Mäskäw mäxkämäse alarnıñ berençe öçesen kire qaqtı.


text:
Xalıqara Ğäläm Stansiäsenä kilep quşılğan Quşma ştatlarnıñ Discovery ğäläm korabındağı astronavtlar bügen berençe märtäbä açıq ğälämgä çıqtı. AQŞnıñ ğäläm agentlığı NASA bu turıda bolay dip belderde.
AUDİO: Bu Stansiäneñ eşen däwam itüen tä''min itü öçen ğälämgä 59-nçı çığış. Üzäk waqıt belän 4 säğät 46 minutta Steve Robinson belän Soiçi Noguçi berençe märtäbä ğälämgä çıqtı.
Üzäk Aziä östennän 360-lap çaqrım bieklektä Yapon astronawtı açıq ğälämgä çığu belän
AUDİO: "Qapqaç açıq. Bu nindi Mansara" dip belderde.
Anna soñ Oçışlar idaräsennän Amerikan astronawtı Steve Robinsonğa ğälämgä çığarğa quşıldı.
AUDİO: OK, Steve. Siña xäzer korabnıñ işegen yabarğa kiräk bula. Härnärsäneñ tieşençä buluın rasla da işekne yap.
İke astronawt açıq ğälämdä 6 yarım säğät eşläp 2 yıl elek bulğan Columbia korabı hälakätennän soñ öyränelgän tözätü ısulların tikşerä. Alar açıq ğälämdä maxsus yabıştırğış cilem belän izolyatsion kisäklärne häm qanat materialların yabıştırıp qarıy. Bu korabnı Cirgä qaytqanda atmosferağa kergäç bulaçaq köçle qaynarlıqtan saqlarğa tieş. 2003-nçe yılda AQŞnıñ Columbia ğäläm korabı cirgä qaytqanda cılılıq izolyatsiäläwçe öleşkä zararlanğan buluı näticäsendä törle kisäklärgä tarqaldı. Korabtağı 7 astronawtnıñ barısı da hälak buldı. İzolyatsiä öleşe ul çaqta cirdän quzğalıp kitkändä yağulıq bagı tiräsennän ber öleşneñ qubuı bulğan ide. NASAnıñ monı buldırmaw tırışlıqlarına qaramastan bu yulı da Discovery cirdän oçıp kitkändä yağulıq öleşennän tağın ber kisäk quptı. NASA Discoveryğa zur zarar kilmägän häm ul cirgä qayta ala dip isäpläwen belderde. Discoverynıñ qaytuı 7-nçe avgustqa bilgelängän ide. Ämma Xalıqara Ğäläm Stansiäse Discoverydağılardan yardäm sowağaç, östäm eş çığu säbäple Discovery säfären ber köngä ozayttı. Programma citäkçeseneñ urınbasarı Wayne Hale Xalıqara Ğäläm Stansiäse bezdän tağın ber köngä Stansiä belän bergä qalıp alar belän bergä östämä eşlär başqarunı soradı, alar başqarası eşlär isemlegen äzerli başladı dide.
Discovery qaytır yulğa quzğalğançı Noguçi belän Robinson äle tağın 2 märtäbä Düşämbe häm Çärşämbe könnärne açıq ğälämgä çığaçaq.
Naif Aqmal, Praga.


text:
BMO: Bush häm Axmädinäcatnıñ urtaq fikerläre dä bar ikän
Sişämbe könne, Berläşkän Millätlär Ğömüm Mäclese aldında, Amerika Quşma Ştatları prezidentı George Bush belän İran prezidentı Mäxmüd AxmädiNäcat çığış yasadı. Waşiñton belän Tähran arasında, atom programı häm Ğiraqnı basıp alu kibek nizaqlar tiräsendä kiyerenkelek arta barsa da, ni ğacäp ike prezidentneñ çığışları süz talaşuına äylänmäde. Alay da İrannıñ atom programması tiräsendäge kierenkelek – citäkçelär çığışlarında telgä alınmıy qalmadı.
Läkin yarlılıq häm BMO reformaları mäsäläläre ike prezidentnı yaqınayttı.
AxmädiNäcat faqirlek cäfaları xaqında bolay fiker bäyan itte:“ Kön dä 800 million keşe, tamağı tuymıyça yuqlarğa yata, 980 million keşe isä çıñ yarlılıqtañ cäfalana, yağni satıp alu köçe könenä ni barı 1 dollar da kimeräk. 39 ilneñ xalqı, dönya xalqınıñ 9 %-nıñ ğömer ozınlığı 46 yäşkä qadär. Bu, bay illärdä yäşäğän keşelärnekennäñ 32 yılğa qısqa. Dönyanıñ qaysı ber cirlärendäge baylar belän yarlılar arasındağı ayırma 40 tapqırğa artqan. Küp illärdä keşelär mäğariftäñ mäxrüm."
Buş, BMOnıñ wazifalarınnañ berse, yarlılıqnı häm çirlärne kimetergä bulışu di,
“Millionlağan bala açlıqtan ülä ikän, yäisä çirki virüsennäñ qırıla ikän dimäk bez dönyağa bulğan wazifabıznı tiyeşleçä ütämibez. Ägärdä barlıq keşelär Global baylıqtañ mäxrüm qala ikän, bezneñ xällär küpkä naçarayaçaq.”
AxmädiNäcat , BMOnıñ İminlek şurasıñ, ışanıçlılığın yuğalta baruın häm yasağan täqdimnäre belän kileşmägän illärnä qarşı, üzeñ xaqim häm xökem birüçe bularaq kürüdä ğayepläde.
40 minutlıq çığışında AxmädiNäcat, AQŞ säyäsätenen törle yaqların tänqitläde. Ul AQŞ nıñ isemeñ qullanmasa da äytmäsädä, qaysı il turında söylägäne belenep tora ide.
"Qaysı ber köçlär tarafınnañ, keşe xoquqları bozıla. Bigräktä üzlären xökem berüçe advokat bularaq kürgän köçlär tarafınnañ. Yäşeren törmälär salu, keşelärne törmägä utırtu, alırnı xökem itü häm alarnı cäzalawlar, şäxsi tilifunda söylägännärne tıñlaw, mail-xatlarnı uqu ğadäti äybergä äwerelde häm böten cirne urap aldı."
Çıñlıqta, AxmädiNäcat aña qarata “zur köç” yäisä “ğorır köç” diyü ya=da AQŞnıñ isemeñ, ber ike cirdä turıdañ turı telgä aldı. Ä Ğiraq turında süz barğanda isä Amerikanı basıp kergän il bularaq atadı.
Amerikannarnıñ, ciñelülären iğlan itep, Ğiraqtañ çığıp kitärgä qıyulıqları citmi dide.
Bu qaynar temalardañ berse bulğan atom programası mäsäläsendä isä, İran prezidentı, İrannıñ Atom qoralları citäşterergä isäpläre bulmağanın, böten ğamällärneñ tınıç häm açıq buluın belderde.
“Soñğı ike yılda, İminlek şurasında bulğan köçenä tayanıp, qaysı ber Ğorur köçlär xärbi tıqşınular yasaw häm iqtisadi çikläwlär kertü belän yanadı. Ä xodayğa häm xalıqızbınıñ berdämlegenä bulğan ışanıçlığıbız belän, İran alğa adım-adım däwam itäçäk. Häm xäzer İrannıñ sänäğati il bularaq, yağulıq köçen tınıç qararlarda qullana alu köçe bar.”
Axmädi Näcat, Minem uyımça İrannıñ atom programı bäxäse inde bette, tora bara ğadäti ber köndälekkä äwerelde dide.
Bushnıñ bügen irtän yasağan çığışında, İrannıñ atom programı yäisä AQŞnıñ İrannıñ Ğiraqtağı terrorçı häm ğisyançılarğa yärdem itüe ışanıçı xaqında ber närsä äytmäwe tıñlawçılarnı bik şaqqattırdı. Ul Ğiraqtağı suğış turında ber ni äytmäde.
Ul anıñ urnına, Universal keşe Xoquqları kileşüenä tuqtalıp, anıñ keşe ireklege tarixında bulğan näticäse xaqında söyläde.
BMO wäkilläreneñ kübese Bush äytkän küp süzlär belän kileşmäsädä, ber genä kileşengän urtaq fiker bar ide. Ul da bulsa, dönya illäreneñ, dönyadağı: yarlılıq mäğarifätsezlek açlıqqa, qan quyular häm zolımgä qarşı çara kürü mäsäläse ide.