text:
Birleşken Milletler teşkilâtınıñ Telükesizlik Şurası Portugaliyanıñ sabıq baş naziri António Guterresni BM baş kâtibi vazifesine teklif etti.
Onıñ namzetini Telükesizlik Şurasınıñ bütün 15 azası bir ağızdan qoltuttı, dep bildire Radio Svoboda.
Endi António Guterresni BM assambleyası tainlemeli. Rey berüv kelecek afta keçirilecegi beklenile.
António Guterres tainlense, 2017 senesi yanvar 1 kününden başlap, baş kâtib vazifesini eda etecek.
67 yaşındaki António Guterres 1995-2002 yılları Portugaliyanıñ baş naziri edi. BM baş kâtibi vazifesine kelip, o eki beşyıllıq müddet devamında çalışıp, Bu yılnıñ soñunda yerini boşatacaq Cenübiy Koreya vekili Ban Ki-munnı deñiştirecek.
Guterres BM sistemasında endi çalışa edi: 10 yıl devamında, 2005-2015 seneleri o Qaçaqlarnıñ işleri boyunca BM Yüksek komissarı edi.


c: text/html

text:
Rusiyeniñ Ukrayinağa istilâsı neticesinde 241 bala öldi, 438 yaralandı, dep haber ete Ukrayina Prokurorı ofisi.
"Bu raqamlar soñki degil, çünki faal cenk areketleri ketken yerlerde, vaqtınca işğal etilgen ve azat etilgen topraqlarda malümat teşkerile. Eñ çoq Donetsk vilâyetinde – 151, Kıyiv vilâyetinde – 116, Harkiv vilâyetinde – 108, Çerniğiv vilâyetinde – 68, Herson vilâyetinde – 49, Mıkolayıv vilâyetinde – 45, Lugansk vilâyetinde – 50, Zaporijjâ vilâyetinde – 28, Sumı vilâyetinde – 17, Kıyivde – 16, Jıtomır vilâyetinde – 16 bala zarar kördi", – dep aytıla haberde.
Rusiye Federatsiyası silâlı quvetleriniñ er künlik bombardıman ve ateşleri sebebinden 1887 oquv yurtu zarar kördi, 180 tamamen yıqıldı.
Aynı zamanda MBT-nıñ İnsan aqları Yuqarı komissarı ofisiniñ malümatına köre, Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı keniş mıqyaslı cenki neticesinde 3998 barışıqsever şahıs ölgen ve 4693 yaralanğan .
Ölgenler arasında 260 bala, yaralanğanlar arasında 506.
Teşkilâtta qayd etkenleri kibi, kerçek raqamlar daa ziyadedir.
Rusiye fevralniñ 24-nde Ukrainağa büyük istilâ etti, amma istegenini alamadı, hususan ukrainalılarnıñ tirenüvi sebebinden Kyivni zapt etemedi.
Aprelniñ 22-nde Rusiye Ukrainadaki «mahsus operatsiyanıñ» (anda büyük istilânı böyle adlandıralar) «ekinci fazası» vaqtında yañı planlar aqqında bildirdi. Rusiye arbiyleri işğal etilgen Qırımğa qara ayatını temin etmek ve Pridnestrovyege çıqmaq içün Donbas ve cenübiy Ukrainanı kontrol altına almağa niyetlene.
Faqat, ğarbiy istihbaratnıñ malümatına köre, Donbasta Rusiye muvafaqiyetli sıñırlı ve Ukrainanıñ küçlü tirenüvi sebebinden Rusiye ordusınıñ ğayıpları büyük.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
“Ägär yörägegez bar ikän, zinhar, ul portlarnı açığız"
Ukraina portlarında qalğan aşlıqnı êksportlaw öçen Putinğa möräcäğat' ittelär
BMOnıñ Bötendön’ya azıq-tölek programması Ukraina portlarında saqlanuçı aşlıqlarnıñ êksportlanmawınıñ “dön’yadağı azıq-tölek qurqınıçsızlığına qarşı başlanğan suğış” buluın belderde. Portlar açılmasa, qıtlıq häm mäcbüri global’ migraśiyä barlıqqa kiläçäge turında kisätü yasaldı.
Bu problemalarğa iğ’tibar cälep itü öçen BMO ğomum üzägendä uzğan cıyılışta Bötendön’ya azıq-tölek programması mödire Dêvid Bizli Rusiyä däwlät başlığı Vladimir Putinğa möräcäğat’ itte. “Ägär yörägegez bar ikän, zinhar, ul portlarnı açığız,”-dide ul.
BMO ğomum särqatibe Antonio Guterriş isä global’ açlıq däräcäseneñ yaña rekordqa taba baruın häm citdi azıq-tölek probleması belän oçraşuçılarnıñ sonğı ike yılda 135 millionnan 276 millionğa citüen söyläde. Ul 500 meñnän artıq keşeneñ qıtlıq şartlarında yäşäwenä iğ’tibarnı cälep itte. Älege san 2016nçı yıldan birle 500%qa artqan.
Guterriş Ukraina häm Rusiyäneñ dön’yadağı boday häm arpa ixtiyacınıñ öçtän beren qanäğat’länderüen häm könbağış mayınıñ yartısın citeşterüen belderde. Ul Ukraina portlarınnan aşlıq êksportın qabat başlaw öçen Rusiyä, Ukraina, Törkiyä, AQŞ häm Awrupa Berlege belän söyläşülär alıp barıluın äytte.
Bäyläneşle xäbärlär
AQŞ: “İke il arasındağı konstruktiv mönäsäbätlärneñ däwam itüen telibez”
Amerika Quşma Ştatları İlbaşı Djo Bayden İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan belän söyläşüe waqıtında ike il arasındağı konstruktiv mönäsäbätlärneñ däwam itüen teläwen belderde


text:
Türkiyeniñ Samsun şeerinde yanvarniñ 7-nde ukrainalılar olğan yük gemisi battı, dep bildire Radio Svoboda. Ukrainanıñ Türkiye elçisi Andriy Sıbiganıñ malümatına köre, ekipajnıñ dört azası elâk oldı.
«Bugün saba Samsun yalısında ava sebebinlen yük gemisi battı. Ekipajnıñ 13 azasından 11-i Ukraina vatandaşı edi. Sail qaravulı kerekli tedbirler aldı. Ne yazıq ki, dört semetdeşimizni qurtaramadılar», – dep yazdı elçi.
Onıñ bildirgenine köre, ekipajnıñ yedi azası Samsun şeeriniñ hastahanesine alıp ketirildi. Deñizcilerni şeer valisi ziyaret etti, olar «kontrol altında buluna».
Panama bayrağı altındaki yük gemisi Türkiyeniñ Samsun sailinden 148 kilometr mesafesinde felâket işaretini berdi.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova bildirgenine köre, Rusiye ombudsmeni Tatyana Moskalkovadan apiske alınğan qırımlılarnıñ tutuv şaraitlerini teşkermek içün işğal altındaki Qırım ziyaretinen bağlı muracaatına cevap daa berilmedi.
Bu aqta Denisova yanvarniñ 15-nde BM Ukraina Monitoring missiyasınıñ yolbaşçısı Matilda Bogner ile körüşüv vaqtında ayttı.
«Vaqtınca işğal etilgen Qırımda, hususan Aqmescit SİZOsında ve tüzetüv koloniyasında tutulğan Ukraina vatandaşlarını ziyaretimnen bağlı vaziyetni ayrıca muzakere ettik. Bu mesele boyunca Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovadan daa cevap almağanımnı bildirdim», – dep aytıla Ukraina ombudsmeniniñ Facebook haberinde.
Rusiye prezidenti insan aqları vekâletlisiniñ saytında bu aqta bir malümat yoq.
Bıltır dekabr ayınıñ soñunda Denisova Moskalkovadan cevap aldı, dep bildirgen edi. Anda Rusiye ombudsmeni Rusiye Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetinden razılıq almaq içün mektüp yollağanını bildirdi.
Rusiye Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmeti Ukraina ombudsmeniniñ malümatını izaatlamadı.
İyülniñ başında BM insan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bachelet Qırımdaki insan aqları vaziyetine dair maruzanı taqdim etip, yarımadada işkence qullanıla ve söz serbestligi sıñırlanıla, dep bildirdi.


text:
Moderna Amerika şirketi koronavirus aşısınıñ üçünci klinik sınav fazasında 94,5% tesiri aqqında ilân etti. Bu aqta şirket saytında aytıla.
Tedqiqatlarda 30 biñden çoq göñülli iştirak etti. İlk ara talili kösterdi ki, COVID-19 aşısınıñ ekinci dozası yapılğanından eki afta soñra tedqiqatnıñ 95 iştirakçisi hastalandı. 95 insandan 90-ı zararsız madde aldı, beşi – aşı, dep haber ete «Nastoyaşçeye Vremâ».
Tedqiqatnıñ ekinci qısmı ağır COVID-19 hastaları oldı. Tedqiq protokollarında qayd etilgenine köre, umumen 11 ağır hasta bar edi, episi platsebo gruppasından, dep aytıla şirket haberinde.
Moderna aşısınıñ adı mRNA-1273. Şirket telükesizlik ve semerelik ara malümatlarına esaslanıp, onıñ qullanmasına izin almaq içün Aş ve ilâc keyfiyetini sanitar közetüv idaresine (FDA) ariza bermege planlaştıra. Acele qullanuv ruhseti yılnıñ soñuna qadar berile bile.
Noyabrniñ 9-nda Pfizer ve BioNTech azırlağan aşılarınıñ üçünci klinik sınav fazasında 90% tesiri olğanını bildirgen ediler. Pfizer aşısınıñ sınavlarında tahminen 44 biñ göñülli iştirak ete.
Dünya sağlıq teşkilâtınıñ malümatına köre, al-azırda yüzden çoq koronavirus ilâcı yapılıp baqıla. Teşkilâtnıñ qayd etkenine köre, aşı üç klinik sınav fazasından keçmeli, üçünci fazağa farqlı memleketlerden tahminen on aşı keçti.
Rusiyede üçünci klinik sınav fazasını yapmağan eki koronavirus aşısı qayd etildi: Gamaleya Merkeziniñ Sputnik V aşısı ve «Vektor» Novosibirsk merkeziniñ «EpiVakKorona» aşısı.
Sentâbrniñ 9-nda AstraZeneca Plc farmatsevtik şirketi koronavirus aşısınıñ sınavlarını toqtattı. Bu qarar tedqiqat iştirakçilerinden biriniñ añlaşılmağan hastalığı sebebinden qabul etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Bu yıl noyabr ayında belli qırımşınas, şarqşınas, edebiyatşınas, folklorşınas, etnograf Viktor İosifoviç Filonenkonıñ doğğan kününden 135-inci yıldönümidir. O, Qırım ve onıñ tamır halqları - qırımtatarlar, qaraylar, qırımçaqlarnıñ etnografiyası üzerinde çalışıp, uzun ilmiy ömürni yaşadı.
Viktor Filonenko 1884 senesinde Tulada dünyağa keldi. 1903 senesinde gimnaziyanı bitirip, Peterburg universitetiniñ şarqiy tiller fakultetiniñ arap-fars-türk-tatar bölügine oqumağa kirdi. Beş yıldan soñ Filonenko alâcı olıp, universitetni bitirdi. Endigi yılda o, aynı universitetniñ tarih ve filologiya fakultetiniñ söz bölüginden mezun oldı.
Filonenko, Ufa şeeriniñ ekinci qadın-qızlar gimnaziyasında bir qaç yıl rus tili derslerini bere edi. 1915 senesi yanvar ayında ise Qırımğa ketti ve Aqmescitniñ tatar oca mektebiniñ müdiri oldı. Bu, internatı ve camisi olğan qapalı bir müessise edi. Mında tek qırımtatarlar ögrene edi, başlıqları arasında ise, Filonenkonıñ hatıralarına köre, şarqşınas tasilini alğan ve qırımtatar tilini bilgen adamlar edi. Filonenko başından bu yerni pek begenmese de, gimnaziyada üç yıl çalıştı - oquv yurtunıñ qapatılmasınace. Qırımda ise daa 20 yılğa qaldı...
1918 senesinden başlap, Filonenko Aqmescit qadın gimnaziyasında ders bere edi, 1921-1925 seneleri Qırım devlet universitetiniñ Şarq bölüginde fars tili kafedrasında privat-dotsent edi. Ondan soñ Qırım pedagogika institutınıñ tatar tili ve medeniyeti bölüginiñ başı edi, 1929 yılda rus tili ve edebiyatı bölügine keçirilgen edi, aynı vaqıtta Qırım ilim ve tedqiqat institutınıñ antropologiya ve etnografiya bölüginiñ ilmiy hadimi edi.
Viktor Filonenko, yarımadanıñ ilmiy yaşayışında iştirak ete edi - Tavriya tarih, arheologiya ve etnografiya cemiyetiniñ azası edi, 1921 senesinde qırımtatar elifbesiniñ deñiştirilmesine bağışlanğan Bütünqırım konferentsiyasınıñ delegatı edi, bundan ğayrı Bütünqırım ilmiy hadimler konferentsiyasınıñ, Keriçte Bütünsoyuz arheologiya konferentsiyasınıñ, Hersoneste arheologiya meseleleri boyunca İlmiy muşavereniñ delegatı edi.
Qırımda çalışqance, Viktor Filonenko, yarımadanıñ tamır halqlarınıñ etnografiyası boyunca bir qaç eser yazdı.
Az ögrenilgen "Qırımtatarlarnıñ bala oyunları" muvzusına onıñ büyük maqalesi bağışlanğan, o, 1919 senesinde "Tavriya ilmiy arhiv komissiyasınıñ haberleri"nde bastırılğan edi.
1926 senesinde Aqmescitte onıñ "Qırımtatar tapmacaları" kitabı bastırıldı.
1929 yılda etnograflarnıñ qurultayında Filonenko, zemaneviy Qırım etnografiyasınıñ aktual vazifeleri aqqında maruza oqudı, ve, etnografiya ilminiñ esas vazifeleri - Qırım etnoslarınıñ statistika ceetinden tayin etilmesi, olarnıñ etnografiya hususiyetleri, turmuşı, içtimaiy qurulışınıñ, mesken, urba, yemekler, halq medeniyeti ve şiiriyetiniñ teñeştirmesidir, dep belgiledi. O özü, qırımtatarlarnıñ etnografiyasından ğayrı, qaraylar ve qırımçaqlarnı da ögrenip başladı. Böylece, misal içün, qaraylar aqqında maqalesinde o, qaraylarnıñ yerleşken şeerleri aqqında yaza - Bağçasaray, Kezlev, Aqmescit, Kefe, bu qavimniñ adı ve dini aqqında fikir paylaşa; qırımtatarlar ve qaraylarnıñ turmuşı ve urbasında beñzerliklerni qayd ete.
Qırımda 20 yıl çalışqan ve yaşağan soñ, Filonenko, Qaraqalpaqistanğa yol ala, anda Qaraqalpaqistan ilmiy-tedqiqiy institutınıñ ilmiy hadimi ve Qaraqalpaqistan pedagogika institutınıñ tilşınaslıq kafedrasınıñ müdiri ola. Lâkin, birinci yıllarda o, öz işini begenmey edi, tamam 20 yıl evel Qırım yaşayışınıñ ilk yıllarından da memnüm olmağanı kibi...
1943 senesinde Filonenko apis etildi, eki yıldan soñ onı azat ettiler.
1945 yıldan başlap o, Pâtigorsk pedagogika institutınıñ tilşınaslıq ve rus tili kafedrasınıñ müdiri edi.
Viktor Filonenko çoq taraflı bir alim edi. Şarqiy - fars, türk, balqar, başqırt, qırımtatar ve qaraqalpaq - tillerniñ yahşı bilmesi, bu halqlarnıñ medeniy alâqalarını ögrenmege, türk halqlarınıñ etnografiyasını ögrenmege, halq ağız yaratıcılığını ögrenmege imkân bere edi. Professor Filonenko, özü sayğanına köre, 88 ilmiy iş yazdı, olardan bir qısmı elyazma şeklinde qaldı.
Eñ büyük işi - "Fars hrestomatiyası" edi. Rusşınaş filolognıñ teren bilgilerinen beraber şarqiy tillerniñ bilmesi, "Griboyedov Qırımda", "Griboyedov ve Şarq" maqalelerinde akis olundı. Başqırt, qırımtatar ve qaraqalpaq tillerini qaplağan türkşınas işlerinden, balqar tili tedqiqatları eñ emiyetli sayıla. Bu, eki monografiya - "Balqar tiliniñ sarfı": Fonetika ve morfologiya" ve "Balqar tili şiveleriniñ sintaksisi", ve "Balqar tili ve onıñ şiveleri" maqalesi.
Qırımda Filonenko yerli ilmiy cemiyetlerniñ işinde faal iştirak ete edi - başta Tavriya ilmiy arhiv komissiyası, soñ Tavriya tarih, arheologiya ve etnografiya cemiyeti, maruzalarnen çıqışlarnı yapa edi. Qaraqalpaqistanda Filonenko, mektep işini ve muhtar cumhuriyetniñ bir qaç rayonında balalarnıñ turmuşını ögrengen ilmiy-ameliy ekspeditsiyanı teşkil etti ve reberligini yaptı.
Ölüminden bir qaç yıl evel professor Filonenko, Aqmescit universitetiniñ ilmiy kitaphanesine çoq yıllar devamında toplanğan şarqşınaslıq mevzusında kitap toplamını bağışladı.
Viktor İosifoviç Filonenko 1977 senesi sentâbr 30-ında vefat etti.


text:
Kefe (Feodosiya) şeer hastahanesi Qırım Sağlıq Nazirligi talap etken sıñırlavlarnı kir koronavirusnen bağlı setmedi.
Qırım.Aqiqat mühbiri haber etkeni kibi, Kefeniñ hastahanesinde hastalarnıñ qabul eteler, planlaştırılğan ameliyatlarğa yazıp qoyalar. Bundan ğayrı, tibbiy müessiseniñ ziyaretine sıñırlav yoq.
Adamlar hastahane içinde raat-raat yüre, binadan çıqa. Bazıları evlerinde geceley.
Hastahaneniñ tibbiy bölügi boyunca reber Sergey Dmitrenko Qırım.Aqiqatqa tefsir bergende, hastahanede sıñırlavlarnıñ yoq olmasını red ete.
"Er seyni kütemiz. Buña mesuliyetli yanaşamız, çünki kerçek problema bar. Hadimlerniñ episi qoruyıcı vastalarnı qullana. Ziyaretçiler içün yekâne karantin tedbirleri: hasta tuvğanlarını yoqlamaylar. Onıñ içün malümatıñız yañlış", - dedi o.
Yarımadada 20 koronavirus hastalığı qayd etildi: 15 - Qırımda ve 5 - Aqyarda.


text:
«Başqa regionlardan da balalar yollanılacaq, lâkin eñ çoq Moskvadan, qararnen 10 biñ bala. Programma İyül ayından başlanacaq. Putövkalarnı eñ yaqın vaqıtta satın alacaqmız. Biz Aqyardaki bir qaç bazalarnıñ saiplerinen muzakerekler alıp baracaqmız», — dedi medeniyet departamentniñ reis muavini Vladimir Filippov.
Onın sözlerine köre, olar hususan Aqyardaki bazalarnen meraqlanalar, çünki Aqyar Moskvanıñ mesüliyetindedir.
O balalarnıñ ketirme yolı yaqın zamanda tayinlecegini bildirdi. İhtimal olar çarter ava reysnen ya da poyezdnen Krasnodar vilâyetine ondan soñ parom ile Qırımğa kelecektirler.
Bundan evel Moskvadaki akimiyet Qırımda vaziyet havflı olğanı içün balalarını yibermeyceklerini aytqan edi.
İzvestiya bildirgenine köre, Qırımğa yollanılacaq balalarnıñ cümle sayısı 33,5 biñ olması közde tutula. Olar içün bütçetten 1,1 milliard ruble ayırılacaq.


text:
Anadolu
Anadolu - Asiya qıtasınıñ cenüp-ğarbiy ucunda bir yarımadadır. Tolusınen Türkiyede buluna. Şimalinde Qara deñiz, ğarbında Marmara ve Ege deñizleri, cenübinde ise Aq deñiz buluna. Adı qadimiy yunan tilinde "şarq" manasına kelgen Ἀvatoλή (Anatole) sözünden kele.
Avropa tilleriniñ bazılarında yarımadanıñ adı Kiçik Asiya olaraq keçe (latince Asia Minor, yunanca Mikrá Asia, rusça Maлaя Aзия).
Anadolu, Asiya ve Avropanıñ birleşme noqtasındaki strategik yeri sebebinen, tarih evelâ çağlardan beri bir çoq medeniyetniñ beşigi olğan.


text:
Ukrainada soñğı wazğıyät'
Ukraina Başprokuraturası açıqlaw yasadı
Rusiyä 24nçe fevral’da höcüm itä başlağan Ukrainada bügengä qadär 231 balanıñ ğomere özelde, 427 bala yaralandı.
Ukraina Başprokuraturasınnan yasalğan açıqlawğa kürä höcümnärdä iñ küp bala Doneśk, Kiyev häm Xar’kov töbäklärendä yaqtı dön’yadan kitte.
Açıqlawdan kürengänçä Rusiyä armiyaseneñ bombağa totuları näticäsendä ildä 1837 uqu yortı zıyan kürde, bolardan 172ese bötenläy cimerelde.
Ukrainanıñ Ğomüm ştab räislege dä Rusiyäneñ 24nçe fevral’-20nçe may çorındağı yuğaltuları belän bäyle açıqlaw yasap, rus armiyaseneñ soñğı täwlektä 200 xärbiyen yuğaltuın citkerde.
Rus armiyaseneñ bügengä qadär tuplam 28 700 xärbiyen yuğaltuı urın alğan açıqlawda ruslarğa bäyle 204 oçqıç, 168 boralaq, 1263 tank, 3090 köbäle maşina, 596 yädrä, 200 raketa ırğıtu sisteması häm 93 hawa saqlanu sistemasınıñ yuqqa çığarıluı belderelde.
Bäyläneşle xäbärlär
Wäkillär palatası qoral qanunın qabul itte
Qanun ölgese däwlät başlığı Djo Bayden imzasına täqdim itelde


text:
Salı künü, fevral 23-te, Kyivdeki Ukraina milliy edebiyat müzeyinde qırımtatar siyasiy ve devlet erbabı Noman Çelebicihannıñ hatıra aqşamı keçirilecek.
Programmağa binaen, tedqiqçi, şarqşınas, cemaat erbabı Yuriy Kosenko, qırımtatar tarihçısı Gülnara Bekirova ve islâm mütehassısı, cemaat erbabı Seyran Arifovnıñ Çelebicihannıñ ayatı ve faaliyetine dair çıqışları olacaq. Çelebicihannıñ ukrain tiline tercime etilgen şiirleri oqulacaq ve efsaneviy qırımtatar qaramanı aqqında «Alim» filmi (1926) kösterilecektir.
Mında fevral 10-dan itibaren qırımtatar halqınıñ dekoratik-ameliy sanatınıñ sergisi taqdim etile.
Noman Çelebicihan 1885 senesi molla qorantasında dünyağa keldi. Bağçasaray, İstanbul ve Sankt-Peterburgda oqudı, qırımtatar yaşlarınıñ maarif ve inqilâp teşkilâtlarında iştirak etti. Çelebicihan – qırımtatarlarnıñ «Ant etkenmen!» milliy gimniniñ müellifidir.
Fevral inqilâbından soñ Qırım müftisi oldı, soñra – birinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ reisi. 1918 senesi yanvar ayında bolşevikler tarafından apiske alındı, fevral 23-te Aqyar apishanesinde öldürildi. 33 yaşında Noman Çelebicihannıñ cesedi deñizge atılğan edi.
Fevral 23 künü Qırımda Rusiye bayramı qayd etile – Vatan imayecisi künü.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımda şeerler arasında qatnaması içün Rusiyeniñ «Trolza» zavodından dağlı yerde tez areket etken 44 dane trolleybus satın alındı. Bu aqta iyünniñ 16-nda TASS informatsion agentligine, işbu trolleybuslar içün hususiy sürüci azirlanmasinda iştirak etken novosibirskli «İrbis» şirketiniñ müdiri Leonid Muzalevskiy bildirdi.
«Bu yerge (Qırımğa –QA) şeerler arasında dağ yolları boylap qatnaycaq 44 trolleybus ketirildi. Tik yoquşlardan keçmek kerek olğanından, oña daa qattı talaplar qoyula ve trolleybus şeerler arasında qatnaycağı içün, o tez yürmek kerek. Bu trolleybuslarnıñ donatması, şeer içinde çalışqan soylarına köre daa da küçlü», – dep qayd etti Muzalevskiy.
Mayısnıñ 1-nden itibaren Aqyar trolleybuslarında qatnav fiyatı 15 rublegece (6,5 grivna civarında – QA) köterildi. Ancaq mayısnıñ 4-nde Aqyar trolleybusinde qatnav fiyatı 3 rublege yani 15-ten 12 (5,5 grivna civarında – QA) rublege ucuzladı. Ondan evel KHV (SMİ) haber etkenine köre, Aqyarnıñ rusiyeli akimiyeti trolleybus naqliyesi içün Moskvağa subsidiya berilmesi isteginen muracaat etkeni belli.


text:
Qırımda yüksek yanğın telükesi içün oktâbr 17-19-ında acele ihtar ilân etildi.
Bunı Rusiye Fevqulâde Nazirliginiñ ilhaq etilgen Qırımda idaresi bildire.
"Qırım gidrometeorologiya ve etraftaki müit monitoringi idaresi"niñ malümatına köre, oktâbr 17-19-ında Qırımnıñ merkeziy ve şarqiy rayonlarında yüksek yanğın telükesi beklenile", - denile beyanatta.
Bundan sebep, yanğın telükesi olğan vaqıtta ateş yaqmaq, manğal ve patlav aletleri qullanmaq, yanğan sernik taşlamaq ve terek tübündeki otlarnı yaqmaq yasaq. Bundan ğayrı, orman alanlarında ve dağda sigaret içmek, yanğan sernik ve sigaretlerni taşlamaq, küneşli yerde şişe, cam parçalarını ve başqa çöplükni qaldırmağa yasaqlana.


text:
Gäräyivteñ mirası haqlana
Mostay Kärim «Respublikabızzıñ tönyaq qapqahı» tip narıqlağan Yañauıl – Başqortostanda ğına tügel, unan sittä lä kiñ tanılıu alğan bihisap arzaqlı şähestärzeñ tıuğan töyäge. Törlö yıldarza halıq hucalığınıñ küp tarmaqtarında şöhrät häm dan qazanğan hezmätkärzär, härbizär, şağir häm yazıusılar, mäzäniät häm sänğät äheldäre – yaqtaştarınıñ olo ğorurlığı.
Ular arahında Räsäyzeñ häm Başqortostandıñ halıq artisı Radik Gäräyiv ayırım urın biläy. Qısqa ğına icadi ğümerendä «Qızıl qänäfer» halıq-ara yır festivalendä Gran-pri yaulap ölgörgän, Bötä Soyuz häm Räsäy kimälendäge küp konkurstarzıñ laureatı bulğan, Ğälimov Säläm isemendäge respublika yäştär premiyahın alğan, başqort yır sänğäten ilebezzän sittä lä tanıtqan Radik Arıslan ulınıñ yaqtı istälegen yaqtaştarı qäzerläp haqlay. Yañauıldağı mäktäp häm uramğa unıñ iseme birelgän, vokalsılarzıñ Radik Gäräyiv isemendäge asıq konkursı ütkärelä. Unıñ sirattağı bişensehe üzensälekle opera häm estrada yırsıhınıñ tıuıuına altmış yıl tulğan köndä ütte.
Bäygelä respublikanıñ un rayonı häm higez qalahınan 12 yäştän 78 yäşkä tiklem 50 professional häm üzeşmäkär yırsı qatnaştı. Talantlı başqarıusılarzı asıuzı, yır-moñğa ğaşiqtarzıñ artabanğı hönäri üseşenä bulışlıq iteüze küz uñında totqan konkurstıñ tağı ber maqsatı – Radik Gäräyivteñ icadi mirasın propagandalau häm taratıu. Şuğa la, aldan bildälängän şarttarğa yaraşlı, här qatnaşıusınıñ bahalausılar qaramağına täqdim itkän ike äsäreneñ berehe halıq yırı, ikensehe motlaq R. Gäräyiv repertuarınan bulırğa teyış.
Törlö taraftan yıyılğan konkursanttar ös törkömgä bülenep, 12 yäştän 16-ğa häm 17-nän 35 yäşkä tiklemdär, 36 yäştän ololar üzzäreneñ mahirlığın kürhätte. Ularzıñ başqarıu ostalığın Zahir İsmäğilev isemendäge Öfö däülät sänğät akademiyahınıñ vokal sänğäte kafedrahı mödire, Räsäyzeñ häm Başqortostandıñ atqazanğan sänğät eşmäkäre Färzänä Säğitova räyıslegendäge komissiya ağzaları bildäläne. Törlö nominatsiyala laureat bulıusılarzıñ häm bäygelä yıñeüselärzeñ iseme rayon mäzäniät harayındağı gala-kontsertta iğlan itelde. Bıl sara ısın mäğänähendä Radik Gäräyivte hörmätläp iskä alıu kisähenä äylände. Halıq artisınıñ portretı elengän sähnänän ostazdarı häm icadın yaratıusılar isemenän Färzänä Säğitovanıñ uğa üz yubileyında qatnaşıusı bularaq öndäşeüye bigeräk tä üzensälekle yañğıranı. Vaqıthız vafatınan huñ ike tistä yıl üteügä tağı la tosoraq toyolğan maqtau hüzzären, äyterheñ dä, yırsı turanan-tura üze işette, küñel töpkölönän kilgän yılı histärze tulıhınsa qabul itte. Radik Gäräyiv başqarıuında yırzar yañğırauı, unıñ hönärzäştäreneñ, ağahı Rimdeñ istälektäre tamaşasılar häm, älbittä, konkursanttar häterendä ozaq haqlanır.
Aldağı bäygelärzän ayırmalı, bıyıl yıñeüselär professional häm üzeşmäkär yırsılar arahında ayırım bildälände. Konkurs yomğaqtarı buyınsa Gran-pri hucaları tip Öfö qalahınan kilgän yırsı Radmir Häsänov häm Börö häüäskäre Stanislav Baturin iğlan itelde, ularğa 50-şär meñ humğa sertifikat häm istälekle suvenir tapşırıldı.
I däräcä laureat isemenä İglin rayonınan Fähim Toqombätov, Öfönän Almas Sirusin menän Karina Häsänova, Yañauıl rayonınan Ruşan Qälämov menän Anastasiya Sämetdinova layıq buldı. Äytkändäy, baş qala väkile Almas bınan aldağı bäygelä 16 yäşkä tiklemgelär arahında 3-sö urın yaulağaynı. Äle üzeneñ yäşe menän ostalığı la üsä barıuın nıqlı dälilläne. Fähimgä kilgändä inde, ul iñ küp büläktärze yaulanı: äytelgängä östäp tağı la halıq yırın häm Radik Gäräyiv repertuarınan ingän yırzı iñ yaqşı başqarğanı ösön tağı la ike nominatsiyala diplomdar menän büläklände.
Törlö nominatsiyala iñ osta tip bildälängändär, sähnägä sığıp, tamaşasılarzı ilahi yır-moñ ilenä säyähätkä äyzäne, kiñ bildäle «Uralım» menän bergä zamanında Radik Gäräyiv başqarıuında donyanıñ küp qitğalarında populyar yırzarzı yañğırattı. Ularzı küñeldäre aşa ütkärep, zaldağılar şatlanıp ta, moñhoulanıp ta üzzäreneñ yäşlek yıldarına qaytıp äylände...
Yañauıl rayonı hakimiäte başlığı İlşat Väziğätov danlıqlı yaqtaştarı hörmätenä tağı la ber yıldan huñ uzğarılasaq bäygegä mahirzarzı ihlas saqırzı. Ularzı mäşhür yırsınıñ qoros hını la qarşılayasaq.
Bahalausı komissiya ağzaları bulğan sähnä äheldäre – Räsäyzeñ atqazanğan häm Başqortostandıñ halıq artisı Fänäüi Sälihov menän Räsäyzeñ häm Başqortostandıñ atqazanğan artisı Yämil Äbdelmänov — bildäläüyensä, konkurs yıl hayın geografiyahın kiñäytä, qatnaşıusılarzıñ başqarıu ostalığı kütärelä bara. Konkursanttar ihä qunaq qarşılauğa osta yañauıldarzıñ huş küñellelegen, saranıñ yuğarı kimäldä oyoştorolouın bildäläne. Qısqahı, talantlı yırsı isemen yörötkän bäyge barıhında la ıñğay histär genä uyata: yırsılarzı yañı icadi uñıştarğa äyzäy, tamaşasılarğa köndälek eştär ösön därt-darman östäy.
Yañauıl rayonı.


text:
Dön’ya külämendä mäcbüri küçerelgän keşelär sanı 100 millionnan artqan
Bu xaqta BMO belderä
Dön’ya külämendä mäcbüri küçerelgän keşelär sanı berençe tapqır 100 millionnan artqan.
Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ qaçaqlar yuğarı komissariatı köç qullanu, bäreleşlär, keşe xoquqların bozu häm cäber - zolımnan qaçarğa mäcbür buluçılar sanınıñ 100 millionnan artıp kiten xäbär itte.
Bu kürsätkeçkä Ukrainadağı suğışnıñ da yoğıntı yasawı belderelä.
2021 nçe yıl axırına qadär Êfiopiya, Burkina-Faso, M’yanma, Nigeriya, Äfganstan häm Kongoda mäcbüri küçerelgän keşelär sanı 90 milionğa citkän bulğan.
24 nçe fevral’dä Rusiyäneñ Ukrainağa höcümnär başlatuı näticäsendä Ukraina êçendä 8 millionnan artıq keşe küçengän, 6 millionnan artıq keşe ildän kitkän.
Bäyläneşle xäbärlär
Şveśiya: “Törkiyäneñ terror borçılularına bik citdi qarıybız”
Şveśiya tışqı êşlär ministrı Ann Linde Törkiyäneñ terror mäs’äläsendäge borçılularına bik citdi qarawların äytte
Zelenskiy G-7 illäre liderlarınnan qoral soradı
Ul G-7 illäreneñ liderlar sammitında videokonferenśiya aşa qatnaştı


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ imayesi iyünniñ 1-nde Rusiye akimiyeti kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi çıqarğan ğıyabiy ükümni şikâyet etmege niyetlene. Çubarov 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım parlamentiniñ binası ögünde «qalabalıqlarnı teşkil etkeninde» qabaatlanıp, altı yıl apis cezası, para cezası ve tüzetüv işlerine üküm etildi.
Bu aqta Çubarovnıñ tayin etilgen advokatı Aleksandr Osokin Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«İmaye tarafı Soçi şeerindeki Üçünci istinaf mahkemesinde mahkeme ükmüni 10 kün içinde şikâyet etmege niyetlene. Mahkemede bozuvlar çoq oldı, ve tahminen 80 şaattan tek 5-i Çubarovnıñ o adiselerde bir şey qıçırğanını aytıp oldı», – dep ayttı advokat.
Mayısnıñ 24-nde olıp keçken oturışuvda qabaatlav Çubarov içün 9 yıl apis cezası berilmesini istedi. Meclis reisi qabaatlav tarafınıñ talabını izaatlap, Qırımdaki «mahkeme» onıñ ayatına tesir etmeycek, dep ayttı.
2020 senesi martnıñ soñunda Qırımdaki Rusiye Tahqiqat komitetiniñ idaresi Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı. Cinaiy davalar Rusiye Ceza kodeksiniñ 212-nci maddesiniñ 1-inci maddesine (qalabalıqlarnı teşkil etüv), 280.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Rusiye topraq bütünligini bozacaq areketlerge çağıruv) açıldı.
Bıltır iyül ayında Aqmescitteki mahkeme Çubarovğa qarşı cinaiy davanı temelden baqıp başladı. Tayin etilgen advokat Aleksandr Osokin Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisine qarşı mahkemeni şikâyet etti.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti «qırımtatar halqına qarşı yañı repressiya dalğasını başlattı».
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova bu davanı qanunsız dep adlandırdı.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası Rusiye tahqiqatçılarınıñ Çubarovğa qarşı açqan cinaiy dava sebebinden tahqiqat başlatqan edi.


text:
Rusiye Devlet Dumasınıñ maliyeviy bazar komitetiniñ reisi Anatoliy Aksakov, rusiye mebusları işğal etilgen Qırımda offshore yaratmasında Rusiye akimiyetini qandırıp olamağanını bildirdi.
“Şimdilik bu yapılmadı. Bir qaç muzakere komitette de keçirgen edik, amma alâ daa akimiyetni bu şekil Qırımda çalışa bileceginde işandırıp olamadıq. Ne yazıq ki, faqat yaqın vaqıtta bunıñ olmacağını ayta bilem”, - dep Aksakovnıñ sözlerinden yaza “Krıminform”.
Mebus, Qırımda “sadece serbest iqtisadiy zona degil de, amma kerçek saiplerini gizlegen çesit iş şekilleriniñ çalışmasına yol bergenuquq qaideleri olğan belli bir manada offshore” yaratmasınıñ tarafdarı olğanını qayd etti.
Onıñ aytqanına köre, bu kibi offshorelar Rusiyeniñ eki bölgesinde endi yapıldı: Kaliningrad ve Primorskiy bölgesinde.
“O muvafaqiyetli tecribe olıp çıqsa, zanımca, onı Qırımda da amelge keçirmek mümkün ve bazıları, şu sıradan yabaniyler de, bu imkâniyetni qullanır dep tüşünem”, - qoştı o.
Oktâbr 2-sinde rusiye nazirlikleri, işğal etilgen Qırımda yatırımcılarnıñ anonimligini saqlaycaq trastlarnıñ yaratmasınen bağlı qanun leyhasını muzakere etkeni bildirildi. Qanun leyhası müellifi, Devlet Dumasınıñ mebusı Sergey Mironovnıñ aytqanına köre, böyle adımlar, Rusiyeniñ Qırım işğal etkeni neticesinde Avropa Birligi ve AQŞ tarafından kirsetilgen sanktsiyalarnı kenarda qaldırmağa imkân berir.
İyünniñ 18-ine AB-niñ Şurası Rusiye ilhaq etken Qırımğa qarşı olğan sanktsiyalarnı daa bir yılğa uzattı. Olar AB-de bölükleri olğan şirket ve şahıslarğa aittir ve 2019 senesi iyün 23-üne qadar üküm sürecek.


text:
Ol cürekge va, sav bol, derge kerekdi. Bügün Karaçaynı caşları, kızları keslerine bu soruvnu bersele, bizni halkdan nasıblı bolmaz edi. Bu nazmu Laypanlanı Bilâlnı nazmusudu. Statyada söz anı «Curtda Cañız Terek» degen kitabını üsünden barlıkdı. Bu men başında keltirgen nazmunu men Bilâlnı bütev caşavuna açhıçha sanayma, bu tizginlerin okuy, men anı ne canı bla da añılayma: cüregi tıñısızdı, nazmuçuga va andan bagalı zatnı bilmeyme.
Ata curtum bar, Ana tilim sav,
Ala üçün kerekdi caşarga.
Ömürde da sınsımam, sınmam,
Bügülgen da etmem…
Bu aythanımı eterge unamagan
Cürekge kalay eteyim ansı?
Ol cürekge va, sav bol, derge kerekdi. Bügün Karaçaynı caşları, kızları keslerine bu soruvnu bersele, bizni halkdan nasıblı bolmaz edi.
Bu nazmu Laypanlanı Bilâlnı nazmusudu. Statyada söz anı «Curtda Cañız Terek» degen kitabını üsünden barlıkdı. Bu men başında keltirgen nazmunu men Bilâlnı bütev caşavuna açhıçha sanayma, bu tizginlerin okuy, men anı ne canı bla da añılayma: cüregi tıñısızdı, nazmuçuga va andan bagalı zatnı bilmeyme. Cüregi rahat turganlay nazmu cazarga küreşgenñe men iynanalmayma. Bilâlnı va har nazmusunda halkı üçün, adam üçün, tabigat üçün kaygısı, sagışı küzgüdeça körünñenley turadı. Nek deseñ, anı köküreginde kerti nazmuçunu cüregi uradı.
Menñe ne üçün berilgendi bu curt,
Curt üçün otha kirlik tül esem?
Menñe ne üçün berilgendi ana til,
Anı saklarık, caklarık tül esem?
Adam bolub nek tuvganma sora,
Adam üçün caşarık tül esem?
Ne üçün kelgenme caşavga,
Caşavnu ölümden kutharlık tül esem?
Alay a, allay küçnü kim berir menñe? -
Halkım, ana tilim, tuvgan cerim.
Asıl nazmuçu! Asıl nazmu!
Bilâlnı nazmusu köbüsü ritma nazmuladıla, ala muzıkaga tayanıb işlenñendile, ritm kesi muzıkadı, har nazmusuna anı taba biledi. Ritm bla işlenñen nazmunu igiligi nedi deseñ, rifmaga cıyar üçün deb, nazmunu maganasına mushamlık tüşmeydi. Bilâlnı nazmusu, Allahha şukur, kebde tüldü, sıyınnık da tüldü kebge.
Busagatda allay muzıka cokdu
Meni canıma cararça.
Ayagı kesilgen muzıka,
Tamagı buvulgan muzıka,
Kanatı üzülgen muzıka
Canım kesidi.
Ogay,
Busagatda kölüm
Bir kanatları küyüb tütünley,
Bir kanatları sınıb süyrele,
Aylanñan turnaladan toludu.
Alanı kıçırıklarıdıla bu tizginle,
Ansı meni bir hatam cokdu,
Men em nasıblı adamma duniyada.
Köremisiz bu nazmunu?! Har tizgininde bir cañı magana, har tizgini bir surat. Bilal tüz aytadı, «men em nasıblı adamma duniyada» deb, alay a ol kesin nasıblıga sanab aytmaydı, kesin seleke etib aytadı. «Kanatları küyüb tütünley, kanatları sınıb süyrele turgan turnalaça», kölü alay bolgan nazmuçu, bir canı bla nasıblıdı, birsi canı bla va tıñısı bolmay caşagan adamdı.
Bilâlnı nazmuları kereksiz uf-çuf tüldüle, omak kiyinib küreşmeydile, ala caşavnu kesidile: tikge da örletedile, tikden da tüşürtedile, karga-buzga da tübetedile, aytırga, caşavda ne bar ese, anı nazmularında ol bardı, ol a amanña aman, igige igi derge korkmaydı. Aytırga, anı nazmu tizginlerinden fahmu kuyulub kelib turadı.
Bir-bir nazmuçula, nazmuların asırı omak kiyindirirge küreşgenden, alanı içlerinde canların koymay, sazbetle etib atadıla, nazmu va kuru rifma tüldü, nazmu - oyumdu, filosofiyadı, sagışdı. Orusça aytsak, «stihi eto çut- çut», deydile. Alay demeklik, nazmu caşavdan ese uzak köre bilirge kerekdi.
Men, nazmunu tehnikasını - rifmanı üsünden sagına, ol kerek tüldü demeyme, kerekdi, anı bla hayırlana bilgenñe. Bilâlnı nazmuları va ritmika nazmuladıla, bizni poeziyabızda bu cañıdı.
Poeziya omaklanıvnu, koşaklanıvnu, ötürüknü, kuv söznü körüb bolmaydı, nazmuda bu zatla sokurga, savga da körünüb kaladıla, okuvçunu kölün çıgaradıla.
Bilâlnı nazmularını va har tizginine, har sözüne iynanıb barasa - ötürük zat aytmaydı.
Tilimi tartıb alsala da,
Ornuna başha salsala da,
Söleşirme ana tilimde.
Ceti kesek etsele da,
Har kesegim birer harif bolub,
Karaçay söznü kuray süelir.
Köremisiz, bu alamat sözleni?! Bilâlnı poeziyası töppeden enib kelgen çokurak suvçadı. Ol, taşdan, agaçdan da korkmay, çaçıray, alga urub baradı, ol alay barıb, teñizge koşulmasa, teñiz tarkayırga bollukdu, teñiz tarkaysa va, hava türlennikdi, adam ulu kıynallıkdı. Ne da etib adamga, halkga cararga deb, Bilâlnı muratı oldu, nazmu bla ol kesine ne sıy çakırırga, ne bay bolurga izlemeydi. Kerti nazmuçu alaydı.
Ne zat bolsa da bir zatha talay adam karay ese, har adam anı kesiça körlükdü. Nazmuçu kerti nazmuçu ese, ol zatda filosofiya magananı eslerikdi. Bilâlnı cazganın okuy, seiyrsinib barasa - anı tin caşavu kalay terendi, baydı!
Süymeklikni üsünden cazılgan nazmuları da başha türlüdüle:
Suv teñizge aşıkgança,
Urluk mılı cerge aşıkgança,
Cankoz cazga aşıkgança,
Aşıgama senñe.
Süymeklikni üsünden cazmagan nazmuçu cokdu, alay a bu halda kişi da aytmagandı. Bu kitabda baylıknı adam aytıb aytalmaz:
Sezim ketdi - sözüm ketdi,
Endi men - öre turuk.
Caşil çegetni içinde
Karala, öle turluk.
Teberdini üsünden Bilâl bılay aytadı:
Cer, tav türsün ala,
Kesin kökge teberdi.
Kök, erib, kögerib,
Suv bolub sarkdı.
Kuvanç,
Tav başlada kar bolub, agardı.
Bilâlnı nazmuları gazetde birinçi basmalana tebregenlerinde oguna közüme ilinñen edile, özge alaga baga keserge ertde edi. Kitab bolub çıkganlarında da kereksiz zatları az tül edile, fahmusu va körünüb tura edi. Bu art on-onbeş cılda, meni akılım bla, bizni ana literaturada ullu çançaklav baradı: nazmunu küçden bla butdan okub, sora okur okumaz unutub koyasa, sözleni uçların bir-birine uşatıvnu nazmuga sanaydıla, Soyuzga çlen bolurga aşıgıb, öşün uruş etib tebreydile, literaturada keslerine orun izleydile. Bileme, adam kesine neni da igisin izleydi, tırmaşırga kerekdi, alay a suratlav literaturada iş başhadı - fahmusuz cuk da etellik tüldü adam. Türlü-türlü madarla bla ne kadar kitab çıgarganlıkga, cazıvçu bolallık tüldü. Gürcülü Nikolas Barataşvili klassikdi, caşavunda va kuru onsegiz nazmu cazgandı.
Laypanlanı Bilâl mından arı cuk cazmay koysa da (Allah köb caşatsın, köb işletsin), ol ana literaturada tolu orun algandı. Künlük poet tül, ömürlük poetdi. Men kimme, neme degen soruv, eşta, anı başından kete bolmaz, bu zat nazmularından tanılıb turadı.
Cazıvçu kuru kesin körüb turmay, literaturada aña deri ne bola kelgen ese, anı barın kol ayazındaça, bilirge, añılarga, andan kesine oyum eterge kerekdi, alay etmese, ösellik da tüldü. Literaturada tünenegi caşavdan haparları bolmay, anı igisine igi, amanına aman dey bilmey, bügün bir zatla eterge küreşgenle bardıla. Ala fundamentsiz üy işleydile.
Bilâlnı har nazmusu tintivdü, izlevdü, halknı tarihinde anı közü cetmegen, esi bölünmegen bir cuk cokdu, ol ogay, Örtenleni Azretni «Safiyat» degen poemasında Safiyatha atagan nazmusu da bardı (bügün cazganlada «Safiyatnı» barı da okuganmıdıla? İşeklime). Kitabına «Curtda Cañız Terek» deb atab, bu zatda da Bilâl halknı tarihine tüzlügün körgüzedi.
Ol caş adamdı, alay a meni seyirsinñenim, tili burunñu kartnı tiliça baydı, terendi, damlıdı. Tilde da unutulgan sözleni izleb küreşgeni tanılıb turadı:
Adam tilibiz, ana tilibiz eki bölünüb,
Cılannı tiline uşar deb korkama.
Karaçay-malkar tilibiz eki bölünüb,
Karılgaçnı kuyruguna uşar deb korkama.
Ayrı boladı deb korkkama ana tilibiz,
Miñi tavnu ayrısına uşamagan ayrı.
Bu kitabnı har nazmusunu üsünden birer ilmu iş cazarça alaydı. Men anı ne canı bla da tintmegenme, gazetde alay eterge da madar cokdu - kitab cüregimi kozgab, bir-eki söz aytırga izlegenme. Kıshaça aytsam, Bilâl teren fahmulu, teren añılı, tıñısız cürekli poetdi.
Men bizni poeziyanı tüñüç ulanı,
Ne kartlık caşı tülme.
Aña kuvanama.
Avalı-ahırı bolmagan poeziyabıznı
Baysan cañurunu bir tamçısıma.
Alay a bilmeyme,
Kırdıknı, mürzevnü ogese çıganaknı
Çıgarınamı bollukma sebeb?
İgi corala va eteme.
Men başında aythança, Bilâl bizni literaturada ömürlük ornun algandı. Anı fahmusu içine sıyınmay, tört canına ciltinleça çaçıray, cürekleni carıtadı, kuvandıradı. Men literaturaga köb cılnı kulluk eteme, anı tamblasına sagış ete bilmesem, sora men kimme? Bilâlça cazıvçu bolgan poeziyabıznı tamblasına men korkmayma, ol öserikdi, kesin kimge da süydürlükdü…


text:
Rusiye qırımtatarlarnıñ toplu yaşağan regionlarğa 600 million dollarnı ayırmağa azır, – dep bildirdi Rusiye İçki işler nazirliginde BMT tertibatı organlarında insan aqları boyunca işbirlik bölüginiñ reberi Aleksey Goltâyev.
RİA Novosti bildirgeni kibi, bu bildirüv mart 3 künü Jenevada İnsan aqları boyunca Şurasınıñ 28-nci sessiyası devamında Rusiye eyyeti içün «cevap aqqı» çerçivesinde yapıldı.
«Qırımtatarlarnıñ toplu yaşağan regionlarğa 2020 senesine qadar 600 million dollar ayırılacaq. Bu sene mesken ve infrastruktura qurucılığına endi 25 million dollar ayırıldı», – dedi BMT İnsan aqları boyunca Şurasında Rusiye eyyetiniñ temsilcisi.
Goltâyevniñ aytqanına köre, Rusiye «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklenüvi ve qırımtatarlarnıñ lâyıq inkişafı içün er şey yapa, Ukraina ise 23 sene devamında qırımtatar ve repressiyalarğa oğrağan diger halqlarnı aqlamadı bile».
«Şunıñ içün geosiyasiy oyunlarda qırımtatar ealisi ya da onıñ bir de bir qısmını mahsus qullanmaq ayıp olmalı», – dedi Goltâyev.
Avropa birliginiñ tış işler boyunca yuqarı temsilcisi Federica Mogherini Jenevada insan aqları boyunca BMT Şurasınıñ 28-nci sessiyasında çıqışta bulunıp, halqara toplulığını qırımtatar halqınıñ aqları bozuluvına diqqat etmege çağırdı.


text:
Rusiye kontrolindeki Sudaq şeer mahkemesi bazarertesi künü, aprelniñ 12-nde, «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüsi Kazim Ametovnıñ mahkümiyetini bağışlap, şartlı apis cezasını lâğu etti. Bu aqta «Qırım birdemligi» cemaat birleşmesi qırımtatar milliy areketi veteranınıñ advokatı Emil Kurbedinovnıñ aytqanlarına esaslanıp bildirdi.
İmayeci, mahkemege muracaat etip, Ametov «sınav müddeti vaqtında yañlış bir şey yapmadı, yaşağan yerine müsbet taraftan tasvir etile» ve şartlı ceza nizamına riayet ete, dep qayd etti.
«Prokuror, Qırım Cumhuriyeti ve Aqyardaki Rusiyeniñ Cezalarnı yerine ketirüv federal hızmetiniñ vekili muracaatqa qarşı çıqmadılar, şunıñ içün qadı Yevgeniy Rıkov onı qanaatlendirdi, mabüsniñ cezasından yarısı çoq keçti, özüni yahşı taraftan kösterdi ve tutuv şartlarını bozmadı, dep ayttı», – dep yaza «Qırım birdemligi».
2020 senesi dekabrniñ 4-nde «Veciye Kaşka davasınıñ» 63 yaşında mabüsi Kazim Ametovnıñ evinde Rusiye quvetçileri tintüv keçirdi. İlk malümatqa köre, anda «tahqiqat tedbirleri» oldı. Qırımtatar milliy areketiniñ faali Nariman Celâl bildirgenine köre, FSB hadimleriniñ tintüvi Ametovnıñ oğlunen bağlı.
Ametov, evlerinde keçirilgen tintüv tafsilâtları aqqında tarif etti.
Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası ve Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Milliy politsiyası cinaiy tahqiqat başlattı.
«Veciye Kaşka davası»
2017 senesi noyabrniñ 23-nde Aqmescitte Rusiye uquq qoruyıcıları Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini tutıp aldı.
Olar Türkiye vatandaşı Yusuf Aytandan para talap etüvde şeklene. Rusiye uquq qoruyıcıları faallerni tutqanda qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. İlk yardım maşinasında qadın can berdi.
Qırımtatar Milliy areketiniñ faali Nariman Celâlnıñ bildirgenine köre, faallerniñ tutulmasına sebep olğan Türkiye vatandaşı Veciye Kaşkanıñ qorantasından para hırsızladı.
2019 senesi aprelniñ 7-nde Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi para talap etüvde qabaatlanğan «Veciye Kaşka davasınıñ» mabüslerine üküm çıqardı. Ruslan Trubaç, Bekir Degermenci ve Kazim Ametov 3 yılğa şartlı olaraq üküm etildi, 3 yıl sınav müddeti olaraq belgilendi. Asan Çapuh 3,5 yıl şartlı apis cezasını aldı, 3 yıl sınav müddeti olaraq belgilendi.
Bekir Degermenci, Asan Çapuh, Kazim Ametov ve Ruslan Trubaç qabaatlarını tanımadı.
İşğalden soñ Qırımdaki faktik Rusiye akimiyeti mustaqil jurnalistler, vatandaş faalleri, Qırımtatar Milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqalı olğanlarından şübheli sayılğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde muntazam surette kütleviy tintüvler ötkere.


text:
İşğal etilgen Qırımda raatlıq künlerinden soñ Rusiye rublesiniñ fiyatı ep ucuzlaşa, yarımada sakinleri ise aşıqa-aşıqa çetel paranı satın ala.
Bazarertesi künü, dekabr 8-de, Aqmescitte Amerika parası 53.50 rubleden satıla ve 53.80 rubleden satın alına.
Aqmescitniñ Merkeziy bazarındaki paranı bozduruv noqtalarınıñ birinde Qırım.Aqiqat mühbirine bergen malümatqa köre, raatlıq künleri kurs biraz eksildi, çünki Merkeziy bank bazarğa çetel para bergen edi, lâkin bu da para olmadı. Bazarertesi künü ruble kene de ucuzlaşmağa başladı.
«Lâkin adamlarnı bu toqtatmay, raatlıq künleri ve bazarertesi sabasından itibaren cemaat dollarnı qıdıra, er angi fiyattan almağa azır», – dedi para bozduruv noqtasınıñ hadimi.
Amerika parası 53 ruble seviyesinden keçti, yevro ise 65,55 rubleni teşkil etti.


text:
Bingöldä “Ärän – 16" operaśiyäse başlandı
Bu xaqta êçke êşlär ministrlığı xäbär itä
Bingöldä “PKK” separatist terror oyışmasına qarata “Ärän – 16” qışqı operaśiya başlandı.
Êçke êşlär ministrlığı xäbär itkänçä, ildä terrornıň tamırın qorıtu öçen alııp barılğan Ärän qışqı operaśiyäläre xalıqnıň da yärdäme belän uňışlı däwam itä.
Bingöldäge operaśiyädä 71 operativ komanda, 960 personal qatnaşa.
“Ärän – 16” operaśiyäsendä terrorçılarnı “êzlä - tap - yuq it” taktikası belän täêsirsez xälgä kiterü, alarnıñ barlıq mäkerle plannarın yuqqa çığaru, töbäktä tınıçlıq häm iminlek atmosferası urnaştıru maqsat itep quyıla.
Bäyläneşle xäbärlär
Çavuşoğlu - Blinken söyäşüe
Törkiyä tışqı êşlär ministrı AQŞ däwlät särqätibe belän telefonnan söyläşte


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Nazirler Şurasını Vitaliy Klıçkonı Kyiv şeer devlet memuriyetiniñ reisi vazifesinden boşatmasına çağıra. Bunı baş nazirniñ spikeri Vasiliy Râbçuk Azatlıq Radiosına bildirdi.
Anayasağa köre, Kyiv şeer devlet memuriyetiniñ reisini ükümetniñ qararı ile prezident tayin ete ve işten boşata. Aynı vaqıtta Anayasa mahkemesiniñ qararına binaen, Kyiv şeer devlet memuriyetini Kyiv şeer yolbaşçısı saylağan şahıs idare etmeli.
İyül ayında Klıçko Zelenskıy ile laf etip, prezidentniñ KŞDM reisi vazifesine «öz insannı tayin etmek» niyeti aqqında bildi, dep tarif etti.
Vitaliy Klıçko 2014 senesi iyünniñ 5-nden başlap Kyiv şeer yolbaşçısı ola, aynı yılnıñ iyünniñ 25-nden ise – Kyiv şeer devlet memuriyetiniñ reisi.


text:
Noyabrniñ 23-nde Aqmescitte tevqif etilgen qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçisi Bekir Degermenci dekabr 14-niñ gecesinden berli pek ağır vaziyette reanimatsiya bölüginde buluna. Bunı Qırım.Aqiqatqa Qırım advokatı Edem Semedlâyev söyledi.
Advokat: «O, ilâclar tesirindeki tıbbiy yuquda buluna, aqcigeri suniy şekilde avalandırıla, qan basımı ilâclar yardımınen regulirlene, olarsız basım pek sekirikley. Özüni köralmadım. Saba ömür arqadaşı keldi. Oña oğramağa daa tırışacaqmız. O, endi sekiz yıldan ziyade bronhial astma boyunca üçünci grup saqattır. Bes-belli stress, (muvaqqat izolâtordaki – QA) şaraitler ve mahsus azırlıqsız yapılğan yardım bu vaziyetke ketirdiler», – dedi.
Dekabrniñ 14-ne keçer gecesinde Bekir Degermenciniñ reanimatsiyağa oğrağanı belli oldı.
Noyabrniñ 23-nde kündüz ilhaq etilgen Aqmescitte telükesizlik hadimleri bir grup qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar. Rusiye FSBsiniñ Qırım boyunca idaresi yaqalanğan faaliyetçilerni Türkiye vatandaşından «aqsız yerde hususan büyük miqdarda para talap etüv»de qabaatlay.
Qırımtatar faaliyetçileriniñ yaqalanuvı esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Adise yüz köstergen yerinden onı «acele yardım» alıp ketti. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Noyabrniñ 24-nde Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi yaqalanğan qırımtatar faaliyetçilerini 2018 senesi yanvarniñ 15-ne qadar apiste qaldırdı.
Dekabrniñ 6-nda Qırım Yuqarı mahkemesi, Degermenciniñ muvaqqat izolâtorda apis etilüvi boyunca qararnı deñiştirmeyip qaldırdı.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Mayısnıñ 3-nde Ukrainada 2472 yañı COVID-19 hastası qayd etildi (ORDLO ve işğal etilgen Qırım ve Aqyar esaplanmay – QA).
Keçken künü 1325 adam hastahanege yatqızıldı, 7815 tedaviylendi ve 166 hasta öldi, dep haber ete Azatlıq Radiosı.
Eñ çoq hasta Donetsk (324), Dnipro (220), Harkiv (191), Çerkası (253) ve Odesa (168) vilâyetlerinde qayd etildi.
Hatırlatamız, mayısnıñ 1-nde Ukrainada 5094 koronavirus hastası qayd etildi.
Ukraina Sağlıq saqlav nazirliginiñ malümatına köre, pandemiya vaqtında episi olıp Ukraina 2 milliondan ziyade insan koronavirusqa oğrağan, 1,68 milliondan ziyade tedaviylengen ve 44916 vefat etken.
COVID-19 koronavirus yuqunçı
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi aprelniñ 10-nda Rusiye tahqiqatınıñ qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ apiste bulunuv müddetini uzatmaq muracaatını baqacaq. Bu aqta aprelniñ 8-nde Bekirovnıñ advokatı İslâm Velilâyev bildirdi.
Advokatnıñ aytqanına köre, oturışuv qadı Galina Hulapovanıñ reisligi altında keçirilecek.
Advokatnıñ daa evel bildirgenine köre, Aqmescit SİZOsınıñ tibbiy bölüginde bulunğan Bekirovnıñ insulin dozası arttırıldı, amma qan şekeri tüşmey ve yüksek seviyeli olıp qala.
Keçenleri Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Rusiye zenaatdaşı Tatyana Moskalkovağa qırımtatar faali Edem Bekirovnıñ sağlıq vaziyeti aqqında muracaat yolladı.
O, tibbiy teşkerüvden soñ insulin iñektsiyalarından allergiya keçirdi.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler. Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Bekirovnı eki ayğa apiske aldı.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Tünevin AQŞ-nda San-Diyego bölgesinde sinagogada olğan atuvlarda bir adam elâk oldı, üç kişi yaralandı.
Polis, atqan adamnı yaqaladı ve sorğuğa çeke. Adise neticesinde bir adam elâk oldı, daa üçü yaralandı. Bu hususta bölge polisi bildirmekte.
Yerli vaqıtnen saat 11:30-da Pauey (Poway) şeeriniñ polisinde, Habad Areketiniñ sinagogası yanında körüngen silâlı aqay aqqında aytıp berdiler, dep bildire “Amerika sesi”niñ rus hızmeti.
Keççe yerli akimiyet bir adam elâk olğanını bildirdi. Memurlarğa köre, cinayetniñ sebebi diniy nefret edi.
AQŞ prezidenti Donald Trump, qazağa oğrağan insanlarğa ve olarnıñ yaqınlarına taziye bildirdi.
“Tañrı epiñizni saqlasın. Şübeli yaqalandı. Polisler yahşı çalıştı. Sağ oluñız”, - denile prezidentniñ Twitterinde.
KGTV 10News yerli televizion kanalınıñ malümatına köre, eñ azından dört adam sinagogadan hastahanege ketirilgen edi.
Aprelniñ 27-sinde saat 11:00-da sinagogada Pesah bayramınıñ soñki kününiñ qutlavı başlandı. Sözde, bayram bütün künge sürip, saat 19:00-da Pesah bayram aqşamlığınen bitecek edi.


text:
Ukrayina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Ukrayinanıñ bir sıra vilâyetlerine tünevinki ücümlerden soñ Rusiyeni "raketa terrorı" içün cezalamağa çağırdı.
"Rusiye irilemek içün areket ete ve pek büyük ğayıplar köre. Bu da bütün Ukrayina boyunca raketta terrorınıñ sebebi. Amma biz qorqmaymız, dünya da qorqmamaq kerek", - dep yazdı TİN başı.
O, Rusiyege qarşı yañı sanktsiyalarnıñ qoyuluvınıñ ve Ukrayinağa ağır silâlarnıñ teslimatınıñ devam ettirilmesiniñ kerekligini qayd etti.
"Rusiyeniñ raketa terrorı cezalandırılmalı", - dep qayd etti o.
Tünevin aqşam, mayısnıñ 3-nde, Rusiye arbiyleri altı "Ukrzaliznıtsâ" stantsiyasına raketa darbelerini endirdi. Demiryol hadimleri ve yolcular arasında yaralanğanlar yoq, demiryol infraterkibi ise zaraz körgeni içün trenler yolda keç qala, dep haber etilgen edi.
Ukrayina Silâlı Quvetleriniñ Baş ştabınıñ malümatına köre, Ukrayinanıñ naqliyat infratekrkibini yoq etmek içün tünevin Rusiye ordusı Dnipro, Kirovograd, Lviv, Vinnıtsâ, Zakarpattâ, Odesa ve Donetsk vilâyetlerindeki obyektlerge raketa darbelerini endirdi.
Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.
Aprelniñ başında Moskva Ukrayina şimalinde faal olğanını toqtattı, dep bildirdi. Tezden Ukrayina akimiyeti Kıyiv, Çerniğiv ve Sumı vilâyetinde Rusiye arbiyleri qalmadı, dep ayttı.
Rusiye ordusı çekilgen soñ azat etilgen köy ve şeerlerde kütleviy öldürüv adiseleri aqqında belli oldı. Bazı ğarbiy liderler Rusiyeni cenk cinayetlerinde qabaatladı. Rusiye akimiyeti arbiyleriniñ öldürüvlerge alâqası bar olğanını inkâr etip, olarnı «uyduruv» dep adlandıra.
Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.
Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnı küzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://krymrcriywdcchs.azureedge.net . Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.


text:
Bağçasaray rayonınıñ üç köyünde quyular saylaştı – akimiyet
Bağçasaray rayonınıñ Yancu, Ayırgul ve Aromat köylerinde quyulardaki suvnıñ seviyesi eksildi, sakinlerge ketirilgen suv berilecek. Bu aqta rayonnıñ Rusiye memuriyeti haber ete.
“Koylerde merkezleştirilgen suv teminatı yoq ve evelleri de yoq edi. Sakinler mevcud quyulardan suv ile temin oluna. Bu yıl keskin olaraq ortağa çıqqan mesele yağanaqlarnıñ yoqsuzlığı ile bağlıdır”, – "Krım24" telekanalına memuriyette bildirdiler.
Akimiyetniñ malümatına köre, dekabrniñ 17-nden başlap bu köylerge içme suvu cedvel boyunca ketirilecek. Bu üç köyde suv teminatı ile bağlı meseleni al etmek içün 2021 senesi million ruble ayırılması köz tutula eken.
Evel, “Voda Krım” şirketiniñ reberi Vladimir Bajenov, eñ qıyın vaziyet Tav Bardaq köyündedir, dep bildirgen edi.
Noyabrniñ soñunda Qırımnıñ yolbaşçısı Sergey Aksönov kommunal hızmetlerge eñ yaqın ocaq Marsian özeninden köyge suv berilüvi imkânını ögrenmege buyurdı.
Biraz soñra yerli akimiyet, Tav Bardaq köyüne suv Han Eli köyünden berilecek dep bildirdi.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.
2020 senesi Qırımdaki suv teminlevi vaziyeti kritik oldı. Qırımlı alimlerniñ bildirgenine köre, yağanaqlar yağmağanı içün ve qar az yağğan qış neticesinde qurğaqlıq oldı.
Avgustnıñ soñunda Aqmescitte, Aqmescit ve Bağçasaray rayonlarında suv berüv cedvelleri kirsetilgen edi. Daa soñra Qarasuvbazarda, Qarasuvbazar rayonında ve qısmen Aluştada cedveller kirsetildi.
Kreml kontrolindeki Qırım yolbaşçısı Sergey Aksenov Rusiye Qırımnıñ suv teminlevini fevqulâde vaziyet olaraq tanıması mümkün, dep ayta. O, 2020 senesi 150 yıl içinde eñ quru oldı, dep bildirdi.
Rusiye akimiyeti yañı suv boruları, suv qoralarınıñ quruluvına ve quyu qazıluvına milliardlarnen ruble ayırdı.
BM Ukraina Monitoring missiyası, halqara uquqqa köre, Rusiye Qırım ealisini suvnen temin etüvden mesüliyetli ola, dep israr ete.
Resmiy Kyiv, Şimaliy-Qırım kanalından suv yarımadağa tek Qırım işğalden qurtarılğan soñ berilecek, dep bildire.


text:
Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca mahküm etilgen mabüslerniñ imayesi Rusiyedeki mahkeme oturışuvında noyabrniñ 25-nde ükümge qarşı istinaf baqılğanda qadılarnı red etti.
Bu aqta «Qırım birdemligi» birleşmesi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Berilgen malümatqa köre, Edem Smailovnıñ advokatı qadılarnı red etti.
«Daa evel bazı qadılar sıñırlav tedbirine qarşı istinaf şikâyetini baqqan edi. Edem ağa qadılar peşin fikirli olğanını tüşündi», – dep tarif etti Emil Kurbedinov.
İmaye tarafı Rusiye kontrolindeki Qırım garnizon arbiy mahkemesiniñ oturışuvında videokonferentsiya bağı vastasınen iştirak ete. Mabüsler Rostov-na-Donu şeeriniñ SİZOsından videokonferentsiya vastasınen iştirak ete. Oturışuv neticeleri daa belli degil.
Rusiyeniñ Rostov-na-Donu şeerindeki Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi sentâbrniñ 16-nda Bağçasaraydaki ekinci «Hizb ut-Tahrir davası» boyunca üküm çıqardı. Marlen Asanov 19 yıl sert rejimli koloniyada, Memet Belâlov 18 yıl sert rejimli koloniyada, Timur İbragimov 17 yıl sert rejimli koloniyada, Seyran Saliyev 16 yıl sert rejimli koloniyada qalmasına üküm etildi. Ernes Ametov qabaatsız tanılıp, mahkemede azat etildi.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Çarşenbe künü, iyül 3-ünde Aqmescitte bir qaç soqaq yarıqsız qalacaq.
Bu aqta "Krımenergo" müessiseniñ matbuat hızmeti bildirmekte.
Bildirüvge köre, elektrik teminatnıñ toqtatılması, Aqmescitte 51-y Armii soqağında tayanğıçlarnıñ deñiştirmesinen bağlı.
"İyülniñ 3-ünde elektrik teminat böyle adresler boyunca olmaycaq: Genova soq., 38-48 (çift), 21-33 (tek); Moskaleva soq., 49; Provodnikov aral., 22-60 (çift), 33-61 (tek); 51 Armii soq., 2-18 (çift), 3-11 (tek); Griboyedova soq., 56-66 (çift), 31-35a; Pobedı cad., 39-51; Skripniçenko soq., 16-28 (çift), 3-11 (tek)", – denile beyanatta.
2016 senesi baarde rus energoköprüniñ üçünci pıtağı işini başlağanına baqmadan, Qırımda yarıq söndürmeleri devam etmekte. 2015 senesi dekabrden başlap Herson vilâyetinde energetik tiremelerniñ bozulğanından soñ, Ukrainadan Qırımğa elektroenergiya berilmey. Şimdilik Qırım öz generatorları, Rusiye generatorları ve Kuban energoköprüniñ elektrik ağını qullana.
Martnıñ 18-inde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Aqyarğa keldi, anda ise Balıqlava TES-iniñ açılışında iştirak etti


text:
Perkter
Perkter - oyınşınıñ negizgi dağdıları. Olar bäsekeles aymaqtardıñ köptegen aspektilerine äser etedi.
Üş maqsat bar: beriktik, bilim jäne şıdamdılıq. Barlıq oyınşılar 30-dan teñ perkïngten bastaydı. Jaña oylawdı üyrenwge waqıt qajet. Jaña perkterdi üyrenw üşin siz eki ädisti tañdap alwıñız kerek: siz altındı qoldana alasız jäne tezirek bile alasız nemese aqşañızdı jumsay alasız jäne jıldamdıqtı üyrenesiz. Bir waqıtta tek bir perk üyrenesiz.
Contents
Küş
Qosımşa aqparat alw üşin soğıstar işinde keltirilgen zalalğa äser etedi.
Köpşilikke [[[Factory| fabrïkalar]]] (jäne jeke zawıttar emes) jumıs istegen kezde sizdiñ jumısıñızdıñ önimdiligine äser etedi.
qarw-jaraq pen zattardı jasaw kezinde bağanı tömendetedi.
Bilim
Maksïmaldı jumıs täjirïbesin arttıradı.
Qosımşa aqparat alw üşin soğıstar -da keltirilgen zalalğa äser etedi, biraq Küş emes.
Sonday-aq, qolöner bağasın tömendetedi.
Crafting bonus is calculated the following way: BONUS=POWER(STRENGTH_WITH_BOOSTER, 0.5)+POWER(EDUCATION_WITH_BOOSTER, 0.5). It is capped at 50%. You can also get additional crafting bonus from your house.
Bilim 100 sizge memlekette jumıs istewge mümkindik beredi departamentter.
şıdamdılıq
Belgili bir waqıtqa deyin bul jumısta jumsalğan Énergïya men soğıstardı azaytadı (sizge az énergïya jumsaw üşin şıdamdılıq 50 qajet) jäne soğıstar (sizdiñ şıdamdılıq 50, 75 jäne 100 deñgeyine jetkende alfa-şığındarıñız köbeyedi). Sizdiñ deñgey soğıstardağı eñ köp alfa zaqımdanwlarıñızğa äser etetinin eskeriñiz.
Ärbir jaña nükte sizdiñ saqtaw ornın 1% arttıradı.
Qosımşa aqparat alw üşin soğıstar böliminde keltirilgen zalalğa äser etedi. Zaqımnıñ formwlasın qarañız
Küşeytkişter
Jetildirwşiler şektewli waqıt işinde kez-kelgen artıqşılıqtı 100 ballğa arttırwğa mümkindik beredi. Siz onı birneşe künde bir-aq ret qoldana alasız, sondıqtan durıs sätti tañdañız!
Kötergiştiñ eki türi bar: birewin aqşağa, ekinşisin tek altınğa satıp alwğa boladı. Soñğısı 10 ese uzaqqa sozıladı. Bosterdiñ bağası men upaydıñ öswi kez-kelgen oyınşı üşin bir-birinen erekşelenbeydi, neğurlım küşeytetin waqıt: neğurlım köp bolsa, soğurlım sizdiñ jattığwlarıñızdıñ joğarılawı soğurlım az boladı.
Kötergişter sizdiñ saqtaw kölemiñizge jäne jumıs täjirïbeñizge äser etpeydi.
Oqw waqıtı
Bilim ïndeksi sizdiñ rezïdentwra aymağıñızdıñ jäne üy deñgeyiñizdiñ barlığı sizdiñ oqw waqıtıñızğa äser etedi.
Mısalı, eger 1 bilim ïndeksi bar aymaqta jaña ïndeksti 98 mïnwtta bilseñiz, 10 ïndeksi bar aymaqqa qarağanda - 80 mïnwt. Ïndeks 11 - 60 mïnwt.
Eger sizdiñ üyiñizdiñ deñgeyi (11 ïndeksinen basqa) 50-ge jetse, onda siz 50 mïnwt işinde jaña bilgendi bile alasız. Eger sizde 99-deñgeyli üy bolsa - 40 mïnwt.
Formula looks something like this:


text:
Xämit Zöbäyer Qoşay (XәMиT Зөбәep Koшaй)
Töreklär häm tatarlar: urtaq qimmätlär (qıymmätlär) 07
►Töreklär häm tatarlar: urtaq qimmätlär (qıymmätlär) 07
Färidä Ğaffarova mäğ'lümatlärenä nigezlänep, Törkiyä däwläte tözeleşenä, fän üseşenä tirän êz qaldırğan tatar zıyalılarınnan ğalim Xämit Zöbäyer Qoşay xaqında qısqaça küzätü
Millättäşlärebez arasında törek xalqınıñ mäğarifen, mädäniyäten dönyaküläm fänni mäydanğa çığarırday zur açılışlar yasağan häm şunuñ belän Törkiyä mädäniyäte tarixında tirän êz qaldırğan olı ğalimnär bar. Şularnıñ berse - üzeneñ fänni xezmätläre, arxeologiya ölkäsendäge açışları belän dönyaküläm tanılu alğan Xämit Zöbäyer Qoşay.
Ul balaçaqtan uq Törkiyädä yäşägän, şunda uqığan, üskän häm anıñ milli añı da, başqa möhacir millättäşlärebezdän ayırmalı bularaq, törekçelek ruxında formalaşqan. Läkin ozaq yıllar buyı Sadri Maqsudi, Yosıf Aqçura, Zäki Wälidi, Ğayaz İsxaqi kebek millätpärwärlär belän yaqınnan aralaşıp yäşägän, êşlägän Xämit Zöbäyer tatar ädäbiyatı, tarixı, mädäniyatı belän dä tiränten qızıqsınğan, belgän. Anıñ "Qazan", "Törek kültür araştırmaları" häm başqa jurnallarda çıqqan küp sanlı mäqaläläre şunı raslıylar.
Ğabdelxämit Zöbäyer 1897 nçe yılda Minzälä öyäze Telänçe Tamaq awılında tuğan. Başta ul atasınıñ tuğanı - şul yaqlardağı mäşhür Ğabdelcabbar xäzrät mädräsäsendä uqıy. Anıñ äniseneñ señelese Rizaêddin Fäxreddindä kiyäwdä bula. Ätise, uquın däwam itär öçen, Xämitne Boxara mädräsäsendä uquçı abıysı yanına cibärergä teläsä dä, 9 yäşlek Xämit Rizaêtdin Fäxreddin bulışlığı belän İstanbulğa uqırğa cibärelä häm ul Galatasarayda urnaşa.
Xämit Zöbäyer 1912 nçe yılda uquın uñışlı tämamlap, liŝey sıynıfına uqırğa kerä. Balkan suğışı başlanu säbäple uqular tuqtalıp tora, Xämit yaralı suğışçılarnı däwalıy torğan xärbi sırxawxanädä, gospitalʹdä xezmät itä. 1914nçe yıldan inde ul Selaniktağı (Salonikadağı) Midxät patşa mäktäbendä uqıy başlıy. Berazdan ul yuğarı belemne Macarstanda (Vengriyädä) almaqçı bula, tik kitmiçä qala. İstanbulda ike yıl uqığannan soñ ul möğallimlek diplomı ala häm Kadıköy bistäsendä mäktäptä fizkulʹtura (tän tärbiyäse) uqıtuçısı bulıp êşli başlıy.
Nihayatʹ, Xämit Zöbäyer üz telägenä ireşä - 1917nçe yılda ul Macarstanğa (Vengriyägä) kitä. Budapeştta universitet tämamlıy häm 1925nçe yılda, inde doktorlıq däräcäse alıp, Törkiyägä qayta. İstanbul universitetınıñ berärsendä uqıtırğa teläsä dä, urın bulmaw säbäple, anda êşkä urnaşa almıy. Şul uq yılnı Xämit Zöbäyer - mäğarif ministrlığı qaramağındağı kitapxanälär inspektorı bulıp êşli başlıy häm 3 aydan soñ inde ul Xars, Aşari atika kitapxanäläreneñ bülek mödire bula, ä berazdan soñ muzeylar departamentı mödire itep küçerelä. X.Zöbäyer - Änkara êtnografiya muzeyına nigez saluçı ğalim, beraz waqıt anıñ mödire dä bulıp tora. Soñraq ul Borınğı qulʹyazmalar muzeyınıñ häm Törkiyädäge barlıq muzeylarnıñ ğomum mödire (generalʹ direktorı) bula häm şul urınında 1929 nçı yıldan 1949 nçı yılğa qadär êşli. Annarı ul Änkara êtnografiya muzeyına direktor itep quyıla häm şunda 1962nçe yılğa qadär êşläp, layıqlı yalğa, pensiyägä çığa. 1964-1969nçı yıllarda Xämit Zöbäyer iske yazmalar häm muzeylar generalʹ departamentlığında inspektor bulıp êşli häm 1969nçı yılda inde bötenläygä pensiyägä kitä.
Filologiya fännäre doktorı Xämit Zöbäyer 30 nçı yıllar başında familiyälär turında qanun çıqqannan soñ üzenä familiyä itep tönʹyaq töreklärennän bulğan Qoşay isemen ala häm Xämit Zöbäyer Qoşay bula.
Ul inglizçä, almança, madʹyarça yaxşı belgän häm şul tellärdä dönyanıñ küp illärendä uzdırılğan törle fänni konferenŝiyälärdä çığışlar yasağan. Doktor Xämit Zöbäyer Qoşay arxeologiya, êtnografiya häm folʹklor ölkäsendä dönyaküläm tanılğan belgeçlärdän sanalğan. Ul üzeneñ arxeologik açışları, tabışları belän Törkiyä tarixına ğına yañalıq kertep qalmıy, dönya arxeologiya häm tarix fänenä dä üzgäreşlär kertä.
Xämit Zöbäyer Qoşay tirän belemle arxeolog, êtnograf ğalim bulu östenä iskitkeç oyıştıru sälätenä dä iyä bula. Ul - Törek Tarix cämğıyäten oyıştıruçılarınıñ berse bula. Şulay uq ul İstanbuldağı Ayasofiya mäçeten muzey itep oyıştıruğa da zur köç quyğan ğalim.
Xämit Zöbäyer Qoşay törek xalqına anıñ mädäniyäten, fänen üsterügä xezmät itsä dä, üzeneñ tatar millätennän bulğanın berqayçan da onıtmıy. Ul ğomere buyına "Törek yurdu" jurnalında tatar xalqı ädäbiyatına, tarixına, êtnografiyäsenä bağışlanğan mäqalälären bastırıp torğan, tatar xalqı yazmışı, anıñ kiläçäge öçen borçılıp yäşi.
Xämit Zöbäyer Qoşay 1984nçe yılda 87 yäşendä wafat bula.
Törkiyädä törek xalqınıñ mädäniyätendä tirän êz qaldırğan bu olı ğalimne zurlap iskä alalar. Anıñ xezmätläre bügen dä dönya arxeologiya tarixında däreslek häm başlanğıç çığanaq bulıp xezmät itälär, alar yuğarı uqu yortlarında tarix, êtnografiya, arxeologiya fakulʹtetlarınıñ uqu programmalarında kertelgännär.
Şulay itep, 20nçe ğasır başında Rizaêtdin Fäxreddin tarafınnan Törkiyägä belem alırğa dip cibärelgän 9 yäşlek Xämit Zöbäyer Qoşay ğomere buyına törek xalqına xezmät itep häm üzeneñ xezmätläre belän Törkiyä mädäniyäte tarixında tirän êz qaldırğan, arxeologik açışları belän dönya arxeologiya fänenä üzgäreşlär kertkän mäşhür ğalimgä äylänä.
Kädriyä Mäyvacı
Xämit Zöbäyer Qoşay (latin) / Kiril variantı (XәMиT Зөбәep Koшaй) tübändäge sıltamada:
Çığanaqlar:
1) "Bezneñ miras" jurnalı (beznenmiras.ru). Färidä Ğaffarova."Xämit Zöbäer Qoşay"-(1897-1984).30.10.2016.
2) Ğaffarova F.Y. Tatar möhäcirläre.-Qazan:"Fän" näşriyatı, 2004.


text:
Rusiye prezidentiniñ eñ yaqın keñeşçilerinden biri aytqanı kibi, AQŞ Rusiye mustaqil devlet olaraq yoq olğanını ister edi
«Rusiyeniñ iç te olmağanını ister ediler. Memleket olaraq», – dedi Rusiye havfsızlıq şurasınıñ kâtibi Nikolay Patruşev Rusiyeniñ «Kommersant» gazetasına.
«Zenginligimiz büyüktir, – dey o. – Amerikanlılar ise bu er şey qanunsız olğanını tüşüne, çünki, olarnıñ fikrine köre, baylığımıznı kerek olğanı kibi qullanmaymız».
Patruşevniñ sözlerine binayen, AQŞ Avropağa Rusiyege qarşı cezalav siyasetini alıp barmağa mecbur ete eken.
İntervyüde Patruşev avropalılarnı «iradesiz» olaraq adladı.
«AQŞ dünyada birinci yerde turmağa istey. Olarnıñ mezeplerinde böyle maqsat yazılğandır. Bunı yapıp olalar: dünya deñişkenine baqmadan, birinci yerde turalar», – dedi Putin keñeşçisi.
Aropa birligi bazarertesi künü Rusiyege qarşı kirsetilgen cezalarnıñ müddetini uzattı.


text:
Qırımda Yaltadaki «Masal» ve Qarasuvbazardaki «Taygan» safari-bağçasınıñ saibi olğan Oleg Zubkovnıñ 10 ayvanı yıldırımdan öldi, dep haber ete «Krımskiy Telegraf» gazetası.
Zubkovnıñ sözlerine köre, ava vaziyetinden Yaltadaki «Masal» bağçasında 3 maymun, Qarasuvbazarnıñ safari bağçasında ise birden yedi eçki öldi.
İş adamnıñ aytqanı kibi, ayvanlar yıldırımdan ölgenler.
Sentâbr 24-ne keçer gecesi Qırımda ruzgâr ve boranlı yağmur çoq qazalarğa sebep oldı. Terek, teller qoparıldı, köyler yarıqsız qaldı.


text:
Rusiye Federatsiyası Qırımda «sovet añlamında» turizmni inkişaf etecek. Bu kibi fikirni Qırım.Aqiqat Radiosında jurnalist, «Levıy bereg» neşirinde «İqtisadiyat» bölüginiñ muarriri Andrey Yanitskiy bildirdi.
Jurnalistniñ fikrine köre, Rusiye Federatsiyası «Qırımdan ekinci Soçi etecek», amma Rusiye ükümeti yarımadada arbiy saanıñ inkişafı aqqında unutmayıp, turistik Qırımnı inkişaf etecek.
«Rusiye Qırımda arbiy bazanı inkişaf etecek. Rusiye Qırımda turizmni inkişaf etecek, kiyik soyunı degil, sovet añlamındaki turizmni, insanlar anda yollanmalar boyunca kelecek. Qırım – rusiyeliler içün Türkiye ve Mısır yerini alacaq. Çünki anda uçmağa endi olmay, Qırımğa ise yazda mümkün», – dey Yanitskiy.
O şunı da qoştı ki, Rusiye ükümetine Qırım «sakral noqtaiy nazarından» müim, teşviqat maqsadında.
«Belki de, anda ortodoks acılığı inkişaf eter… Qalğanı, menimce, Moskvanı raatsızlatmay. E, nefaqacılarğa, uquq qoruyıcılarğa aqça berilecek, çünki olar rejimniñ tiremesidir. Yaşlarğa kelsek, fikrime köre, yaşlarnıñ Qırımda kelecegi yoqtır. Şunıñ içün gençler Qırımdan kete», – dey Yanitskiy.
Andrey Yanitskiy şunı da qayd etti ki, şimdi Qırımda esli başlı insanlarnıñ sayısı arta. Jurnalist yarımadanı «balaban qartlar evi» ile qıyasladı.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Rusiye nezaret astında bulunğan Qırım akimiyeti yolbaşçısı Sergey Aksönov fevqulade vaziyetni yoq etmek içün mayısnıñ 10 qadar, her kün toplaşuvlar keçirmesinen qorquttı. O, regional ştablarnıñ işlerinen memnün degil, şimdiki vaqıtta anda talimatlar keçirilmekte.
Bu aqta o, mart 3 künü keçirilgen toplaşuvda bildirdi, qayd ete Qırım.Aqiqat.
«Her kes mayıs kününe qadar her kün çalışacaq. Biz üç ay devamında idman etemiz, amma yerlerdeki adamlar eñ sade şeylerni bilmeyler. Böyle olsa, siz meni bağışlañız, amma bütün ştablarnı tarqatıp, yañılarını qurıp, öz boynuna tayinlengen vaqıtta vazifelerini becergen, mesülietli insanlarnı celp etmek kerekmiz», - çorlandı Aksönov.
O, kendi yardımcı Mihail Şeremetke cuma künü, bütün ştablar boyunca teşkerüvlerni keçirmege ve yapılğan işnen bağlı vesiqalarnı teslim etmege avale etti.
«Eger hiç olmasa bir region bermese - oldı: cumaertesi - bazar künleri, mayıs 10 qadar çalışacaqmız. Meramet kimsege kösterilmeycek», - ifade etti Qırım yolbaşçısı.
Ukrainadan energiyanıñ temin etilmesi toqtatılğanı sebebinden Qırımda 2015 senesiniñ noyabr 22 başlap Fevqulade Vaziyet kirsetilgen.
Herson vilâyetinde yerleştirilgen elektrotayamanıñ ihtimal patlavı sebebinden Ukrainadan Qırımğa elektrik energiyasınıñ kelmesi toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta Qırımğa 250 megavat bergen elektrik keçirme ağı tamir etilgen, lâkin yarımadağa onıñ temin etilmesi añlaşma bitkeni içün berilmey.
Şimdiki vaqıtta, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım kendi generatsiya, Rusiyeden generator tertibatı ve Kubandan yapılğan energo köpüri yardımı ile teminlene. Köpür böyle yükke dayanamay, bundan sebep sıq olğan qazalar yüz bermekte.
Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeeriniñ işğali kününen ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini red etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa


text:
Jurnalist äri azamattıq belsendiler Äsem Jäpişeva men Bella Orınbet qañtar oqiğasında qaza tapqandardıñ atı-jönin jariyalaudı talap etip, peticiya wyı..
Qazaq halqı men qazaqstandıqtarğa! Qazaqstan Respublikasınıñ prezidenti Q.-J.K. Toqaevqa BWW, OBSE, Evroparlament, AQŞ Kongressi, Älemdik bank, Gaaga ..
Qazaqstan Respublikasınıñ Prezidenti Qasım-Jomart Toqaev mırzağa Qazaqstan Respublikasınıñ prem'er-ministri Älihan Smaylov mırzağa Aqparat jäne qoğamd..
Jañaözende bastalğan narazılıq Aqtau qalasında jalğasqan edi. Bügin Atırauda «Teñiz» mwnayşıları, Sarışağan men Qalamqas mwnay-gaz ken orını jwmısşıla..
Bügin Almatı qalasında dempartiya müşeleri Jañaözendegi narazılıqqa şıqqandarğa qoldau bildirip alañğa şıqtı. «Jañaözendi qoldaymız!», «Almatı şıq! Ja..


text:
Qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilev Qırım akimiyeti Ukraina gimnini icra etken Qırım müendislik-pedagogik universitetiniñ studentlerini mesülietke çekecegi aqqında bildirdi.
Bunı Cemilev Kiyevde keçirilgen matbuat konferentsiyası devamında bildirdi, dep haber ete RBK-Ukraina.
«Spiker Vladimir Konstantinov universitetke kelgende, onı «Şçe ne vmerla Ukraina» gimni ile qarşıladılar. Şimdi pek ciddiy taqiqat keçirile, balalarnı qıdıralar»,– dedi Cemilev.
O, studentler cezalana bileceginden qorqa.
Şimdi bu video YouTube ağından silindi.
Qırım.Aqiqat bergen malümatına köre, işğal etilgen Qırımda «spiker» Vladimir Konstantinovnı Qırım müendislik-pedagogik universitetiniñ studentleri Ukraina gimni ile qarşıladılar.


text:
Rusiye ükümeti yanında Qırım ve Aqyarnıñ içtimaiy-iqtisadiy inkişafı boyunca komissiyanı teşkil ettiler, onıñ başına Rusiye baş nazir muavini Dmitriy Kozak keçti.
Mütenasip avaleni baş nazir Dmitriy Medvedev imzaladı. Vesiqa iyül 28 künü Rusiye ükümeti saytında aşkâr etildi.
İqtisadiy inkişaf nazirligine 2015 senesi iyül 30-na qadar Rusiye ükümetiniñ ükümet komissiyası aqta qararnıñ tasdiqlavı aqqında qarar leyhasını işlep çıqarmağa avale etildi.
Evel bildirilgeni kibi, Qırımnıñ Rusiye ükümetinde nazirlik başlarınıñ muavinleri vazifelerine federal nazirliklerniñ temsilcileri keçecek. Bundan evel Rusiye ükümetinde Qırım işleri boyunca nazirlikni dağıttılar.
Rusiye Qırımnı 2014 senesi mart ayında işğal etti. Ukraina yarımadanı vaqtınca işğal etilgen territoriya olaraq adladı. Ğarp memleketleri işğalni tanımay ve Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezanı kirsete.


text:
Aqmescit rayonınıñ Nikolayevka qasabasında koronavirus telükesi sebebinden ilân etilgen sıñırlavlar vaqtında gizli alış-veriş yapılğanı ve yarmalıqta insanlarnıñ bir yerde toplaşqanı qayd etildi. Bu aqta Rusiye kontrolindeki Qırım ükümetiniñ reisi Yuriy Gotsanük aprelniñ 24-nde bildirdi.
«Ticaret gizli yapıla. Meselâ, yapma çeçekler levhası altında urba ve ayaqqap, avto tükânı olaraq balıqçılıq aletleri ve ilâhre. Bazarda yarmalıq oldı, «65+» bayağı insan bar edi, mesafege riayet etilmedi», – dep tarif etti o.
Gotsanükniñ aytqanına köre, Aqmescit rayonınıñ Üç Quyu Tarhan (Kolodeznoye) köyünde bala, sport meydançıqlarında balalar ve esli-başlı vatandaşlar maskasız qayd etildi, mesafege uymadılar.
Memurnıñ aytqanına köre, rayon ealisi evlerniñ kirişleri yaramay yuqunçsızlaştırıla ve avtobus aydavcıları maskasız çalışa, dep şikâyet ete.
Aprelniñ 24-nde saba Qırımda dört yañı koronavirus hastası qayd etildi. Al-azırda Qırımda 57 koronavirus hastası bar. Aqyarda 25 COVID-19 hastası qayd etildi. Qırımda ve Aqyarda özüni izolâtsiya etüv rejimi aprelniñ 30-na qadar uzatıldı.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçisi Nariman Celâl, Qırımdaki Rusiye akimiyetiniñ noyabr 23-nde Aqmescitte yaqalanğan faaliyetçiler Bekir Degermenci ve Asan Çapuhqa qarşı areketleri, «bu adamlarnıñ ayatına qarşı suiqasttır», dedi.
Bunı Celâl Qırım.Aqiqat içün bergen izaatta söyledi.
Celâl: «Olarnıñ (Çapuh ve Degermenciniñ – QA), hususan Bekir Degermenciniñ, ayatı telükeli aldadır. Asan Çapuhnıñ vaziyeti biraz daa yengil, amma onıñ sağlığı içün de kerçek bir telüke bar. Biz olarnıñ öldürilmesini artıq bugün toqtatmaq kerekmiz», – dedi Celâl.
Faaliyetçi, halqara aq-uquq qoruyıcı teşkilâtları, Ukraina ve Rusiye prezidentlerini mevcut vaziyetke diqqat etmege davet etti.
«Olarnıñ (Çapuh ve Degermenciniñ – QA) sağlıq vaziyeti iç kimse içün sır degil edi. Bu sebepten advokatlar eñ başından olarğa ev apisiniñ tayin etilgenini talap ete ediler. Bu eñ çoq. Akimiyet, muayyen memurlar, hususan tevqifni talap etken tahqiqatçı ile bu qararnı alğan ekemniñ areketlerine, bu adamlarnıñ ayatlarına suiqast olaraq qıymet kesem», – dedi Celâl.
Bekir Degermenci dekabrniñ 14-ne keçer gecesinden başlap pek ağır vaziyette reanimatsiya bölüginde buluna.
Noyabrniñ 23-nde kündüz ilhaq etilgen Aqmescitte telükesizlik hadimleri bir grup qırımtatarlar – Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini yaqaladılar. Rusiye FSBsiniñ Qırım boyunca idaresi yaqalanğan faaliyetçilerni Türkiye vatandaşından «aqsız yerde hususan büyük miqdarda para talap etüv»de qabaatlay.
Qırımtatar faaliyetçileriniñ yaqalanuvı esnasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranı Veciye Kaşka yaramadı. Adise yüz köstergen yerinden onı «acele yardım» alıp ketti. Daa soñra qadınnıñ vefat etkeni belli oldı.
Noyabrniñ 24-nde Rusiyeniñ kontroli altında bulunğan Aqmescitteki Kyiv rayonı mahkemesi yaqalanğan qırımtatar faaliyetçilerini 2018 senesi yanvarniñ 15-ne qadar apiste qaldırdı.
Dekabrniñ 6-nda Qırım Yuqarı mahkemesi, Degermenciniñ muvaqqat izolâtorda apis etilüvi boyunca qararnı deñiştirmeyip qaldırdı.
Rusiye tarafından ilhaqından soñ Qırımda mustaqil jurnalistler, cemiyet faaliyetçileri, qırımtatar milliy areketiniñ faaliyetçileri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaq etilgen «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtına alâqası bar dep şübhe altında tutulğan Qırım musulmanlarınıñ evlerinde ketken sayın daa sıq surette tintüvler yapıla.


text:
Keriç köpründen keçken ilk 100 rusiye poyezdi 85 biñ yolcunı taşıdı, dep bildire "Qırım köprü" haber agentligi.
"Yolcu taşımasınıñ eñ yüksek sayısı yanvarniñ 3-ünde oldı: demiryol kemeri astında 2800 adam keçti. Aqyardan Sankt-Peterburgğa ketken poyezd yüzünci oldı. O Keriç boğazını yanvarniñ 19-ında saat 23:10 ötti", - denile beyanatta.
Dekabrniñ 23-ünde Rusiye prezidenti Vladimir Putin Keriç boğazından keçken köpründe poyetlerniñ yürmesini başladı.
QMC prokuraturası Keriç köpründen ilhaq etilgen Qırımğa Ukraina devlet sıñrından adamlarnıñ qanunusız keçirilmesi sebebinden cinaiy dava açtı.
Ukraina ifratertibi naziri Vladıslav Krıkliy, Rusiye poyezdlerniñ Keriç köpründen qatnaması qanunsızdır, dep ayttı. O, "Rusiye nevbetteki sefer Ukrainanıñ territorial bütünligini ve halqara uquqnı boza", dep qayd etti.


text:
Qırımda Seyit Eli (Juravki) köyü ve Curçı (Pervomayskoye) qasabasınıñ arasında "Tavrida" trassasında yol qazası oldı, Hyundai yük maşnasınıñ aydavcısı elâk oldı.
Bunı Rusiye nezaretindeki Qırım FVN-niñ matbuat hızmeti haber ete.
"İlk alınğan malümatqa köre, Hyundai maşnasının aydavcısı idareni baş etamayıp, endekke tüşti. Neticede ög camdan maşnada yıqıldı ve köpçek tübüne tüşti. Yazıq ki, adam elâk oldı", - denile qurtarıcılarnıñ beyanatında.
"Aqmescit - Aluşta" yolunda Anğara (Perevalnoye) köyü yanında Daewoo Lanos maşnası beton tiremege uruldı, bir aqay elâk oldı.
Daa evel Qırımnıñ Yedi Quyu (Leninskoye) rayonında "Tavrida" trassasında yengil maşna yük maşnasınen çatıştı.
Salı künü, martnıñ 10-unda, aqşam qırımnıñ Qurman rayonında Dewoo Lanos ve Mersedes Sprinter maşnaları çalıştı. Doquz adam yaralandı.


text:
Lvivniñ merkezinde artıq Qırımnıñ da bir parçası bar. Qırımtatarlar «Bağçasaray» qavehanesini açtılar. Tesisçilerniñ fikirince, böyle bir qavehane – Lviv sakinleri ve şeer musafirlerine qırımtatarlarnıñ medeniyetini yetkizdirecek bir usuldır. Qırım.Aqiqat Lvivni ziyaret etip, lvivliler alışmağan qave pişirilmesiniñ hususiyetlerini ögrenmege qarar berdi.
«Bağçasaraynıñ» pencerelerinde baqır filcan ve quru yemiş tura. Qave, çay ve tatlı – suvuq yağmurlı küz künü yetişmegen şeyler. Kirişte tatlı ve sıcaq qaveniñ qoqusı burnuna ura. Vitrinada Yuliya laf ete – musafirlerge qave pişire. O, lvivlidir, amma bugün, er iş künü olğanı kibi, qırımtatar milliy qıyafetini kiygen. Hadimlerniñ çoqusı – Lviv sakinleridir. Reber ve şekerci – Qırımdan köçip kelgenlerdendir.
Maña müessiseniñ idarecisi Lenurnı setke oturıp beklemege teklif eteler. Bundan evel körüşmege añlaşqan edik. Lenur Qırımdan köçip keldi. Lvivge «referendumdan» soñ keldi. 2011 senesi Tavriya universitetine oqumağa kirgen edi, amma Rusiye yapqanlarından sebep oquşını Lvivde devam etmege mecbur oldı – erkek ukrain diplomını almağa istedi. Yañı şeerni, mında yaşağan insanlarnı begene. Yañı işni de begene:
– Zenaatım boyunca çalışam, begenem. İşimni yapıp, Lviv sakinlerini halqımnıñ medeniyeti ile tanış etmek imkânım bar. Menden ğayrı Qırımdan köçken şekerci Alim bar. Bu eki vazifeni yalıñız qırımtatarı becerir.
Qara bol ştanlı ve beyaz kölmekli, beline qırmızı quşaq baylağan oğlan baqır filcanda qave, çini tepside şekerli qurabiye ketire. Mında şekerni de pişireler.
Lenur qavehane aqqında tarif ete:
– Bağçasaraynıñ Qırımdaki büyük tarihiy emiyeti bar. Qırım hanlığınıñ eski paytahtıdır. Adı belli, ve eñ esası – qırımtatar adıdır. Tercime etseñ, «Bağçalı saray» demektir.
– Qavehaneñizniñ farqı ne?
– Lviv sakinleri qave içmege pek seveler. Lâkin bizler şeer sakinleri ve musafirlerini qırımtatar qavesiniñ ananeleri ile tanış etmek isteymiz. Bugünde–bugün Lvivniñ aman–aman bütün qavehaneleri qave maşinalarını qullana. Bizler ise qumda qave pişiremiz. Evel-ezelden Lvivde ev ve qavehanelerde qaveni qum üstünde pişirgen ekenler, çünki qave pişirmek ve içmek ananesi Lvivge Türkiyeden keldi.
Bugünde-bugün «Bağçasaray» musafirlerine üç qave çeşiti teklif etile: Bağçasaray qavesi, Qaymaqlı qave ve Qoyu qave. Er birini farqlı pişireler.
– Tatlılarnı tarif etiñiz.
Musafirlerimizge er bir qırımtatar qadını bilgen tatlılarnı teklif etemizLenur
– Er şeyni özümiz pişiremiz, satın alğan şeylerimiz yoq. Musafirlerimizge qırımtatar tatlılarını teklif etemiz, olarnı er bir ev hanımı... qırımtatar ev hanımı (külip ayta oğlan – müel.) bile. Qurabiye, qara ve beyaz elva, baqlava, irimçik – lvivliler onı pek begene. Olarnıñ da peynirli tatlıları bar, amma bir taraftan yaqın olğan şeyniñ yañısı da bar.
«Bağçasaraynıñ» tabanı ve divarlarında ananeviy qırımtatar kilimleri bar. Lenur dey ki, er birini Qırımdan ketirgenler. Olarnıñ meraqlı tarihı ve «belli bir yaşı» bar, eñ eskisi – 120 yaşında eken. O, büyük zalnı yaraştıra.
– Kilimge basqan adamlar onıñ yaşını ögrengen soñ çekileler, – dep küle Lenur.
– Merdivenniñ üstünde olğan soyu da Qırımdan, biz onı Türkiyeden ketirdik, anda onı sürgün olunğan qırımtatarlar ketirgen ediler. Onı keri qaytardıq, daa doğrusı.
Aşağı zalda defterinde resim yapqan tüşünceli bir qıznı körem. Mariya mında aman–aman er kün kele.
– Bir kün yanından keçip, içeri baqtım, vitrinada güzel bir şey kördim. Kirdim ve qaldım mında, – dep hatırlap ayta qız. – İnteryerni begendim, bundan evel böyle bir şey körmedim. Er şey parlaq, ilvan, resim yapmaq isteysiñ. İlham bere. Mında seni er vaqıt bekleyler, er vaqıt körmege memnünler. Mındaki qave ve tatlı pek lezetli. Mında qaytmaq isteysiñ. Saibi ile laf etken edim, halqı aqqında bir sıra meraqlı ikâye añlattı. Bunı bilmegen edim.
– Lenur, qaveniñ saibi qayda?
– O, Qırımda şimdi.
– Daa ketmedimi?
Men ketmedim. Qırımda yaşayım. Şartlar deñişsiñ, qaytacamLenur
– Yoq, ketmedi. Men de ketmedim. Qırımda yaşayım. Şartlar deñişsiñ, men de qaytacam.
Lvivli Bogdan qavehane açılğanından berli anda çalışa. Erkek qırımtatar medeniyeti ile meraqlandı, özü içün yañı şeyler ögrene.
– Al-azırda bu medeniyetni er bir ukrainlige yetkizmek müim bir unsurdır. Ukraina – çoq taraflıdır. Karpatlarnıñ öz medeniyeti, qırımtatarlarnıñ da öz medeniyeti bar. Bu zor vaqıtlarda bir-birini añlap, birleşmek kerekmiz. Bu yardım ete.


text:
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova apis cezasına mahküm etilgen qırımtatar, "Hizb ut-Tahrir davası"nıñ mabüsi Teymur Abdullayevniñ ceza izolâtorına qapatılmasına Rusiye cezahanesiniñ müdiriyeti tarafından "iskence" dedi.
Bunıñ aqqında Denisova Facebook saifesinde yazdı.
"Teymurnıñ ŞİZO-da daimiy tutulması psihologik tazyıq şekillerinden biridir, iskencelerge beñzetmek mümkün ve İnsan aqlarınıñ ve esas azatlıqlarnıñ mudafaası aqqında Şartnameniñ 2 ve 3-nci maddeleriniñ bozulmasıdır", - dep yazdı Denisova.
Aynı zamanda ombudsman "deral cevap bermesi" ve Teymur Abdullayevniñ "aqlarınıñ tiklenmesini temin etmesi" talabı ile Rusiye İnsan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etti.
Krome togo, Denisova prizvala mejdunarodnoye soobşçestvo obratit vnimaniye na naruşeniye prav Teymura Abdullayeva, prodoljit deyatelnost, napravlennuyu na zaşçitu prav vseh plennikov Kremlâ i üsilit davleniye na Rossiyu dlâ "prekraşçeniya naruşeniya norm mejdunarodnogo prava" i nemedlennogo ih osvobojdeniya.
Bundan ğayrı, Denisova dünya toplulığını Teymur Abdullayevniñ aqlarınıñ bozulmasına diqqat etmege, bütün Kreml mabüsleriniñ aqlarınıñ mudafaası içün faaliyetni devam etmege ve "halqara uquq qaideleriniñ bozulmasını toqtatamaq" içün Rusiyege tazyıqnı arttırmağa çağırdı.
Oktâbrniñ 24-nde Teymur Abdullayevniñ anası Dilâra Abdullayeva oğlu kene ceza izolâtorına qapatılğanını bildirdi.
Apis cezasına mahküm etilgen «Hizb ut-Tahrir davası»nıñ mabüsi Teymur Abdullayev soñki ay içinde üçünci kere ceza izolâtorına yollandı.
Teymur Abdullayev bir yıldan ziyade Rusiyeniñ Salavat şeerindeki koloniyanıñ ceza izolâtorlarında tutuldı. Ceza izolâtorınıñ müdriyetiniñ versiyasına köre, o, tutuv rejimini muntazam tarzda bozğan. İyünniñ başında, advokatları ve tuvğanlarınıñ ğayreti sayesinde onı ŞİZO-dan çıqardılar.
Dilâra Abdullayeva iyülniñ 28-nde Kyivde Ukraina prezidentiniñ ofisi ögünde bir kişilik narazılıq aktsiyasını ötkerdi. O, başlıqlardan oğullarınıñ – Ukraina vatandaşlarınıñ azat etilmesi meselesinden ne iş körgenleri aqqında malümat bermege talap etti.
Rostov-na-Donunıñ Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesi bu davanıñ mabüslerine 2019 senesi iyün ayında üküm çıqardı. Daa soñra Rusiye Yuqarı mahkemesi qırımlılarnıñ ükmüni deñiştirdi.
Uzeir Abdullayev 12 yıl ve 6 ay, Rustem İsmailov 13 yıl ve 6 ay, Emil Cemadenov11 yıl ve 6 ay, Ayder Saledinov 11 yıl ve 6 ay apis cezasını aldı. Teymur Abdullayevniñ ükmü ğayrıdan baqılğan soñ, onı 16 yıl ve 6 ayğa üküm ettiler, onıñ içün 1 yıl ve 4 ay müddetinen memuriy nezaret belgilendi.
Ukraina Tış işler nazirligi bu davağa qarşı narazılıq bildirip, Rusiyege qarşı sanktsiyalarnı quvetleştirmege çağırğan edi.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkezi bu davanıñ bütün mabüslerini siyasiy mabüs dep tanıdı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
«Şimaliy aqım-2» leyhası qurıp bitirilgen taqdirde bile Ukraina tranzit memleket olaraq qalacaq. Bunı Berlinde brifing vaqtında Almaniya kantsler Angela Merkel bildirdi.
«Ukraina üzerinden gaz tranzitiniñ qalmasını temin etmek isteymiz. Kelecekte, "Şimaliy aqım-2" leyhası qurıp bitirilgen taqdirde bile bizim içün Ukraina tranzit memleket olaraq qalacaq. Ukraian tarafından büyük qorqu bar. Bu qorqularnı ciddiy qabul etemiz. Bu mevzunı bugün aqşam ve kelecekte muzakere etecekmiz», – dedi o.
Onıñ qayd etkenine köre, gaz hattısı meselesi ABD-ne ziyareti vaqtında da kün tertibinde olacaq.
Volodımır Zelenskıy de «Şimaliy aqım-2» leyhasınıñ quruluvını tefsir etti.
«Bunıñ iqtisadiy bir leyha adı altında ustalıqnen gizlengen büyük bir telüke olğanına inanamız. Bugün Ukrainanıñ Avropağa gaz naqil marşrutı kerçekten emiyetli bir maniadır. "Şimaliy aqım-2" bütün bölge içün büyük telüke yarata. Bunıñ daa bir isbatı da Rusiye ordusınıñ devlet sıñırımızda yerleşmesidir», – dedi Zelenskıy.
«Şimaliy aqım-2» (Nord Stream-2) leyhası gaznı Rusiyeniñ şimalindeki yataqlardan, Ukraina ve Poloniyadan keçken ananeviy tranzit marşrutlarını çette qaldırıp, Baltıq deñizniñ tübünden doğrudan Almaniyağa alıp barıp teslim etecek. Leyha, artıq qurulğan birinci «Şimaliy aqım»nıñ imkânlarını kenişletecek.
Avropa komissiyasında, «Şimaliy aqım-2»niñ qurulması taqdirde şeffaflıq, diskriminatsiyanıñ olmaması ve musaviy irişüv printsipleri bozulacaq, dep bildirdiler.


text:
Viyana Prokuror ofisi «Coop Himmelb (l) au» Avstriya mimarlıq bürosınıñ Rusiye tarafından işğal etilgen Aqyarda opera teatriniñ quruluvında iştirak etmesini tahqiq etmeycek, dep haber etti Avstriya TİN Azatlıq Radiosına.
İdarede aytıp bergenlerine köre, Devlet qoruv ve terrorcılıqqa qarşı turuv federal agentligi (BVT) büronıñ işğal etilgen Qırımda faaliyetini tahqiq etmege vazife alğan. Amma soñra Viyana Prokuror ofisi şirket faaliyetiniñ ilk tahqiq etüvniñ başlanuvına qarşı çıqqan.
Evel Ukraina, Aqyardaki opera teatriniñ leyhasını azırlav içün «Coop Himmelb (l) au» Avstriya mimarlıq bürosı ve onıñ reberligine qarşı sanktsiyalar qoyuv protsedurasını başladı, dep haber etilgen edi.
Evel Avstriya, Rusiye tarafından Qırımnıñ qanunsız işğalini takbih etmege ve tanımama siyasetini, şu cümleden sanktsiyalarnı da desteklemege devam ete. Amma Avstriyanıñ Avropa, integratsiya ve tış işler federal nazirligi, AB-niñ yarımadanıñ işğaline qarşı sanktsiyaları "yalıñız bazı iqtisadiy faaliyentni yasaq ete, amma hususiy şirketlerniñ Qırım ile bütün iqtisadiy münsebetelrini degil", dep bildirdi.
Avstriyadaki Ukraina elçisi Oleksandr Şçerbak, mimarlıq bürosınıñ müdiri Volf Priksqa adını lekelememek içün qurucılıqta iştirak etmemege çağırğan, amma o red etken.


text:
Hersonda yanvarniñ 12-nde Qırımda apiske alınğan qırımtatar faali Edem Bekirov ve «qanunsız tutulğan diger Ukraina vatandaşlarına» qoltutuv mitingi keçirilecek.
Bu aqta Hersondaki şeer Meclisiniñ Facebook saifesinde haber etile.
«Qırım işğaliniñ birinci kününden başlap qırımtatarlar ve ukrainler Qırımnıñ işğalci akimiyeti tarafından uydurılğan cinayetlerde qabaatlana. Soñki beş yıl devamında onlarnen cemaat faali öldürildi, azaplarğa oğratıldı, qanunsız mahküm etildi ve ğayıp oldı. Az olmağan adiseler Rusiyeniñ insan aqlarına riayet etmeyip aqaretlegenini köstere, o, devlet terrorını amelge keçirgen diger devletlernen bir sırağa tüşe», – dep aytıla haberde.
Mecliste qayd etkenlerine köre, Qırımnıñ kirişinde tibbiy yardımğa ve ilâcğa muhtac Edem Bekirovnıñ tutulması «Ukraina vatandaşına qarşı yapılğan işkence ve dünya toplulığınıñ diqqatını celp etecek azap ola».
Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi yanvarniñ 10-nda Edem Bekirovnıñ apiske alınmasına qarşı itiraz arizalarını baqmağa planlaştıra.
Bekirovnıñ tuvğanları ayatı telükede olğanını bildirgen edi. Malüm ki, apiske alınğan faal şeker hastası ola. Ayağı kesilgen, muntazam sürette sarğılav yapılmalı.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 13-nde Bekirovnı eki ayğa apiske aldı. O, 2019 senesi fevralniñ 11-ne qadar nezaret altında qalacaq. Ukraina Tış işler nazirligi mahkemeniñ qararına qarşı «sert narazılıq» bildirdi.


text:
Aqmescit – Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş-naziri Sergey Aksönovnıñ rusiyeli grajdanlığından vazgeçme müddetini uzatmaq sözleri tek söz ile qaldı.
Qırım.Aqiqat mühbiri Federal migratsion hızmetinde bulundı ve arizalarnı qabul etüvi işi ğayrıdan başlanmağanını qayd etti.
Teşebbüsçi Yelizaveta Bogutskayanıñ fikirince, Rusiye pasportından vazgeçmek içün müddetni arttırmaq kerek. «Çünki Aksönov bunı beyan etken edi. Şimdi Ukraina vatandaşları adından imzalarnı toplamaq ve Sergey Aksönovğa açıq mektüp yazmaq kerek», – dey qız.
Aytqanına köre, aprel 16 künü yani çarşembeden cumağa keçer gecesi 100 –ge yaqın insan cedvelge yazıldı. «Aqşamğa yaqın 40 adam qalğanda migratsion hızmetiniñ yolbaşçısı çıqıp, arizalar artıq qabul etilmeycek», dep bildirdi. «Cedvelge alınğan adamlarnıñ bir qısımı evlerine qayttı, çünki cuma künü de kelmege mümkün olacağını tüşündiler».
Kefe sakini Galina İvanovna şimdiki vaqıtta Kiyevde buluna. Qadın, ariza yazmaq içün müddet biraz daa uzatılır, dep, belley edi. «Daa yetiştiririm, dep tüşündim. Tanışlarım iş grafigini ögrenip nevbet aqqında da tarif eterler, belledim», – dedi o.
Kefeden Ukraina mudafaa küçleri yedek ofitseri Vladimir Minakov Rusiye grajdanlığından vazgeçmek içün ariza yazmaq kerekliginden açuvlana. «Menim içün çift grajdanlıq – hainliktir. Men yemin etken edim».
Vladimir Rusiye grajdanlığını avtomatik şekilde almaqnı yañlış, dep saya. «Qomşu devletniñ territoriyasını zapt etken memleket yerli sakinlerni kendi grajdanlığını almağa mecbur etken bir de bir galqara vesiqanı kösteriñiz», – dey ve ilâve ete: «Men vaqtınca zapt etilgen topraqlarda bulunğan Ukraina vatandaşım».
Minakovnıñ apayı – Natalya aqayınıñ fikirine qol tuta: «Biz bütün ömür Qırımda yaşadıq. Diger devletlerge köçmege imkânımız bar edi. Amma, Qırım, bizim içün tuvğan olğanını añladıq. Ve o, Ukrainanıñ ayırılmaz bir parçasıdır».
Amma, aynı zamanda Natalya, çeşit sebeplerden o ve ömür arqadaşı Rusiye grajdanlığını qabul etmege mecbur olacaqlarını qayd ete «yaşayış şaraitleri kerginleşse, bu kâğıtnı yani Rusiye pasportını almağa kerek olacaqtır», – dedi o.


text:
Ukrain rejissöri Ahtem Seitablayev ümüt ete ki, qırımlılar Ekinci cenki vaqtında qırımtatar qadınınıñ qaramanlığı aqqında «Başqasınıñ duası» filmini uydu televideniye vastasınen körip olur. Bu aqta rejissör Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Haytarma» misaline baqılsa, Rusiye ve Qırım kinoteatrlerinde «Başqasınıñ duası» filmi kösterilmeycek. Ümüt etem ki, film Qırım kinoteatrlerinde yarımada azat etilgen soñ kösterilir. Eñ yaqın vaqıtta ise uydu kanalları vastasınen körmek mümkün olur», – dedi Seitablayev.
Ahtem Seitablayev - ukrain ve qırımtatar oyuncısı, teatr ve kino rejissörı, stsenarist, Qırım Muhtar Cumhuriyetinde nam qazanğan oyuncısı.
O, 1944 senesi qırımtatar sürgünligi aqqında «Haytarma» filminiñ rejissörı ola. Mayısnıñ 18-de Kyivde onıñ «Başqasınıñ duası» filmi taqdim etildi. Yañı levhası Ekinci cian cenki vaqtında 88 yeudiy balasını ölümden qurtarğan qırımtatarı Saide Arifovağa bağışlana.


text:
Soçideki umumiy yurisdiktsiya üçünci istinaf mahkemesi advokat Nikolay Polozovnıñ Rusiye tahqiqatı Rusiye Ceza kodeksiniñ bir qaç maddesine istinaden qabaatlağan ve ğıyabiy şekilde mahküm etken Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı imaye etmege izin berilmegenine qarşı bergen şikâyetini baqacaq.
Polozovnıñ bildirgenine köre, Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesi oña Çubarovnıñ imayesini yapmağa berilmegen iznine qarşı şikâyetini bir qaç kere blok etken edi.
«Ve endi yañı (dördünci) şikâyetni, birinci mahkemeniñ qarşılığına baqmadan, istinaf mahkemesine yollap oldıq», – dep yazdı Polozov.
Onıñ aytqanına köre, mahkeme oturışuvı Umumiy yurisdiktsiya Üçünci istinaf mahkemesinde (Soçi) noyabrniñ 24-nde saat 14:00-da olacaq.
Aqmescitte iyülniñ 23-nde mahkemede Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa qarşı cinaiy dava temelden baqılıp başlandı. Çubarovnıñ tayin etilgen advokatı Aleksandr Osokin Qırımda ğıyabiy şekilde mahküm etilgen Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi olmağan mahkemeni şikâyet etti.
Advokat Nikolay Polozovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, oña bu davada Çubarovnı qorçalamağa izin bermediler, çünki «menfaat zıddiyeti bar». O, bu qararnı şikâyet etmege niyetlene. Aqmescitte mahkeme advokat Polozovnıñ şikâyetini endi red etken edi.
Bu sene mart ayınıñ soñunda Rusiye Tahqiqat komiteti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnı ğıyabiy şekilde qabaatladı. Cinaiy davalar Rusiye Ceza kodeksiniñ 212 maddesiniñ 1-inci qısmı (qalabalıqlarnı teşkil etüv), 280.1 maddesiniñ 2-nci qısmı, 280.1 maddesiniñ 1-inci qısmına istinaden (Rusiye topraq bütünligini bozacaq faaliyetke açıq çağıruv) açıldı.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti «qırımtatar halqına qarşı daa bir repressiya dalğasını başlattı».
Advokat Nikolay Polozov Rusiye tahqiqatçısınıñ onı işğal altındaki Qırımda Çubarovğa qarşı kene açılğan davada imayeden çetleştirmek niyeti aqqında bildirdi.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası, Rusiye tahqiqatçılarınıñ Çubarovğa qarşı açılğan davanen bağlı tahqiqat başlattı.