text:
Xämit Zöbäyer Qoşay (XәMиT Зөбәep Koшaй)
Töreklär häm tatarlar: urtaq qimmätlär (qıymmätlär) 07
►Töreklär häm tatarlar: urtaq qimmätlär (qıymmätlär) 07
Färidä Ğaffarova mäğ'lümatlärenä nigezlänep, Törkiyä däwläte tözeleşenä, fän üseşenä tirän êz qaldırğan tatar zıyalılarınnan ğalim Xämit Zöbäyer Qoşay xaqında qısqaça küzätü
Millättäşlärebez arasında törek xalqınıñ mäğarifen, mädäniyäten dönyaküläm fänni mäydanğa çığarırday zur açılışlar yasağan häm şunuñ belän Törkiyä mädäniyäte tarixında tirän êz qaldırğan olı ğalimnär bar. Şularnıñ berse - üzeneñ fänni xezmätläre, arxeologiya ölkäsendäge açışları belän dönyaküläm tanılu alğan Xämit Zöbäyer Qoşay.
Ul balaçaqtan uq Törkiyädä yäşägän, şunda uqığan, üskän häm anıñ milli añı da, başqa möhacir millättäşlärebezdän ayırmalı bularaq, törekçelek ruxında formalaşqan. Läkin ozaq yıllar buyı Sadri Maqsudi, Yosıf Aqçura, Zäki Wälidi, Ğayaz İsxaqi kebek millätpärwärlär belän yaqınnan aralaşıp yäşägän, êşlägän Xämit Zöbäyer tatar ädäbiyatı, tarixı, mädäniyatı belän dä tiränten qızıqsınğan, belgän. Anıñ "Qazan", "Törek kültür araştırmaları" häm başqa jurnallarda çıqqan küp sanlı mäqaläläre şunı raslıylar.
Ğabdelxämit Zöbäyer 1897 nçe yılda Minzälä öyäze Telänçe Tamaq awılında tuğan. Başta ul atasınıñ tuğanı - şul yaqlardağı mäşhür Ğabdelcabbar xäzrät mädräsäsendä uqıy. Anıñ äniseneñ señelese Rizaêddin Fäxreddindä kiyäwdä bula. Ätise, uquın däwam itär öçen, Xämitne Boxara mädräsäsendä uquçı abıysı yanına cibärergä teläsä dä, 9 yäşlek Xämit Rizaêtdin Fäxreddin bulışlığı belän İstanbulğa uqırğa cibärelä häm ul Galatasarayda urnaşa.
Xämit Zöbäyer 1912 nçe yılda uquın uñışlı tämamlap, liŝey sıynıfına uqırğa kerä. Balkan suğışı başlanu säbäple uqular tuqtalıp tora, Xämit yaralı suğışçılarnı däwalıy torğan xärbi sırxawxanädä, gospitalʹdä xezmät itä. 1914nçe yıldan inde ul Selaniktağı (Salonikadağı) Midxät patşa mäktäbendä uqıy başlıy. Berazdan ul yuğarı belemne Macarstanda (Vengriyädä) almaqçı bula, tik kitmiçä qala. İstanbulda ike yıl uqığannan soñ ul möğallimlek diplomı ala häm Kadıköy bistäsendä mäktäptä fizkulʹtura (tän tärbiyäse) uqıtuçısı bulıp êşli başlıy.
Nihayatʹ, Xämit Zöbäyer üz telägenä ireşä - 1917nçe yılda ul Macarstanğa (Vengriyägä) kitä. Budapeştta universitet tämamlıy häm 1925nçe yılda, inde doktorlıq däräcäse alıp, Törkiyägä qayta. İstanbul universitetınıñ berärsendä uqıtırğa teläsä dä, urın bulmaw säbäple, anda êşkä urnaşa almıy. Şul uq yılnı Xämit Zöbäyer - mäğarif ministrlığı qaramağındağı kitapxanälär inspektorı bulıp êşli başlıy häm 3 aydan soñ inde ul Xars, Aşari atika kitapxanäläreneñ bülek mödire bula, ä berazdan soñ muzeylar departamentı mödire itep küçerelä. X.Zöbäyer - Änkara êtnografiya muzeyına nigez saluçı ğalim, beraz waqıt anıñ mödire dä bulıp tora. Soñraq ul Borınğı qulʹyazmalar muzeyınıñ häm Törkiyädäge barlıq muzeylarnıñ ğomum mödire (generalʹ direktorı) bula häm şul urınında 1929 nçı yıldan 1949 nçı yılğa qadär êşli. Annarı ul Änkara êtnografiya muzeyına direktor itep quyıla häm şunda 1962nçe yılğa qadär êşläp, layıqlı yalğa, pensiyägä çığa. 1964-1969nçı yıllarda Xämit Zöbäyer iske yazmalar häm muzeylar generalʹ departamentlığında inspektor bulıp êşli häm 1969nçı yılda inde bötenläygä pensiyägä kitä.
Filologiya fännäre doktorı Xämit Zöbäyer 30 nçı yıllar başında familiyälär turında qanun çıqqannan soñ üzenä familiyä itep tönʹyaq töreklärennän bulğan Qoşay isemen ala häm Xämit Zöbäyer Qoşay bula.
Ul inglizçä, almança, madʹyarça yaxşı belgän häm şul tellärdä dönyanıñ küp illärendä uzdırılğan törle fänni konferenŝiyälärdä çığışlar yasağan. Doktor Xämit Zöbäyer Qoşay arxeologiya, êtnografiya häm folʹklor ölkäsendä dönyaküläm tanılğan belgeçlärdän sanalğan. Ul üzeneñ arxeologik açışları, tabışları belän Törkiyä tarixına ğına yañalıq kertep qalmıy, dönya arxeologiya häm tarix fänenä dä üzgäreşlär kertä.
Xämit Zöbäyer Qoşay tirän belemle arxeolog, êtnograf ğalim bulu östenä iskitkeç oyıştıru sälätenä dä iyä bula. Ul - Törek Tarix cämğıyäten oyıştıruçılarınıñ berse bula. Şulay uq ul İstanbuldağı Ayasofiya mäçeten muzey itep oyıştıruğa da zur köç quyğan ğalim.
Xämit Zöbäyer Qoşay törek xalqına anıñ mädäniyäten, fänen üsterügä xezmät itsä dä, üzeneñ tatar millätennän bulğanın berqayçan da onıtmıy. Ul ğomere buyına "Törek yurdu" jurnalında tatar xalqı ädäbiyatına, tarixına, êtnografiyäsenä bağışlanğan mäqalälären bastırıp torğan, tatar xalqı yazmışı, anıñ kiläçäge öçen borçılıp yäşi.
Xämit Zöbäyer Qoşay 1984nçe yılda 87 yäşendä wafat bula.
Törkiyädä törek xalqınıñ mädäniyätendä tirän êz qaldırğan bu olı ğalimne zurlap iskä alalar. Anıñ xezmätläre bügen dä dönya arxeologiya tarixında däreslek häm başlanğıç çığanaq bulıp xezmät itälär, alar yuğarı uqu yortlarında tarix, êtnografiya, arxeologiya fakulʹtetlarınıñ uqu programmalarında kertelgännär.
Şulay itep, 20nçe ğasır başında Rizaêtdin Fäxreddin tarafınnan Törkiyägä belem alırğa dip cibärelgän 9 yäşlek Xämit Zöbäyer Qoşay ğomere buyına törek xalqına xezmät itep häm üzeneñ xezmätläre belän Törkiyä mädäniyäte tarixında tirän êz qaldırğan, arxeologik açışları belän dönya arxeologiya fänenä üzgäreşlär kertkän mäşhür ğalimgä äylänä.
Kädriyä Mäyvacı
Xämit Zöbäyer Qoşay (latin) / Kiril variantı (XәMиT Зөбәep Koшaй) tübändäge sıltamada:
Çığanaqlar:
1) "Bezneñ miras" jurnalı (beznenmiras.ru). Färidä Ğaffarova."Xämit Zöbäer Qoşay"-(1897-1984).30.10.2016.
2) Ğaffarova F.Y. Tatar möhäcirläre.-Qazan:"Fän" näşriyatı, 2004.


c: text/html

text:
Bunı Arbiy-siyasiy taqiqat merkeziniñ yolbaşçısı Dmıtro Tımçuk bildire.
Onıñ bergen malümatına köre, bu gece bir qaç sefer ATO quvetleriniñ nezareti altında olğan Kramatorkstaki uçaq alanına ateş açılğan edi. Donetsk vilâyetinde Slavânsk civarındaki üç blokpost, Artemovskta arbiy qısım, Lugansk vilâyetinde Çervonopartizansk civarındaki blokpost atışqa oğradı.
Boyevikler ATO quvetleriniñ Yampol ve Zakotnıydeki noqtalarına ücüm eteler, dey Tımçuk.
Prezident Petro Poroşenko Ukraina şarqıda iyün 20-27 künleri ateşniñ toqtatılması aqqında emir bergen edi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkiye Tış işler naziri Mevlüt Çavuşoğlu yaqında «İslâm devleti»ne qarşı «semereli» küreş başlanacağını bildire.
Çarşenbe künü, avgust 5-de, Kuala Lumpurda Cenübiy-Şimaliy Asiya memleketleri Birliginiñ sammiti devamında Çavuşoğlu Suriye ile sıñırdaki «İnsirlik» türk arbiy bazasına AQŞ kelmege başlağanını ilân etti.
«Yaqında AQŞ ve Türkiye «İslâm devletine» qarşı büyük miqyaslı küreşni başlar», – qayd etti Çavuşoğlu.
Yaqında Türkiye qırıcıları Suriye çerçivesinde, sıñırdan keçmeyip, «İslâm devleti» boyevikleriniñ mevzilerine dört ava ücümini keçirdi.
Yaqında Türkiye prezidenti AQŞ arbiyelrine İraq ve Suriyede «İslâm devleti» boyeviklerine qarşı Türkiyeniñ cenübiy-şarqında yerleşken «İnsirlik» arbiy bazasından ücüm etmege izin berdi. Bu kibi qararğa Türkiyeniñ Suriye ile sıñırında Türkiye politsiya hadiminiñ öldürüvi ve memleketniñ cenübiy-şarqında 32 insannıñ ölümine ketirgen terakt sebep oldı.


text:
Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoznıñ yaqalanması, em de onıñ evinde keçirilgen tintüv «Meclis ve qırımtatar areketine basqı yapmaq, onı boysundırmaq ıntıluvı» ola.
Böyle bir fikirni Qırım siyasetşınası Dmitriy Omelçuk Qırım.Aqiqatqa seslendirdi.
«Qırımtatarlar arasında iş tutacaq diger insanlar bar, ve bular endi kerekmegenini kösterecek olalardır. Olar teslim olmaylar, şu sebepten olarğa nisbeten diger usullar qullanılacaq», – dep ayttı ekspert.
Omelçuknıñ fikirince, uquq qoruyıcı organlarnıñ bunıñ kibi areketleri devam ete bile.
«Akimiyetniñ tüşüncelerine bağlı: Meclisniñ telükesi barmı, onıñ qırımtatarlarnıñ ekseriyetine tesiri barmı ya da yoq?», – dedi Omelçuk.
Onıñ zanınca, «artıq tesiri olmağanını, telükesiz olğanını tüşünip başlağan soñ, bunıñ kibi areketler olmaycaq».
Ahtem Çiygoz yanvar 29-da yaqalandı. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
Onıñ aytqanına köre, 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen narazılıq aktsiyası aqqında laf kete.
Yanvar 30-da Çiygoznıñ evinde 10 saat devamında tintüv keçirildi.


text:
Keçken oquv yılı devamında Aluştada 565 bala – tasil müessiseleriniñ talebeleri, ukrain tilini ögrene edi. Bu esapqa ukrain tilini ders olaraq ve derslerden haric öz isteginen ögrengen ballarnıñ sayısı kire. Böyle malümat Aqmescitniñ Ukrain medeniy merkeziniñ reisi Leonid Küzminniñ resmiy muracaatına cevap olaraq Kremlge itaat etip çalışqan Aluşta şeer memuriyeti tarafından berildi. Fail bu vesiqanıñ suretini Facebookta paylaştı.
«2016/2017 oquv yılı devamında Aluşta şeeriniñ umumtasil müessiselerinde talebelerge ukrain tilinde tasil almaq aqqı berilgen edi: ders olaraq BTM «Mektep-kollegium» esasında – 322 talebe sayısında 15 sınıf; BTM «Partenit mektebinde» – 111 talebe sıyısında 6 sınıf; derslerden haric faaliyet olaraq BTM «№ 3 Mektepte» 52 talebe bilgi aldı», – dep aytıla bildirüvde.
Bundan evel aynı bu kibi muracatlarnı Leonid Küzmin Kremlniñ nezaretindeki Kezlev, Yalta ve Aqmescit memuriyetlerine yollap, cevap alğan edi.
Qırım uquqqorçalav gruppasınıñ aprel ayında derc etken közetüv esabatında, işğal etilgen Qırımda ukrain tilinde tasil alğan talebelerniñ sayısı, 2013 senesine nisbeten, 36 defa eksik olğanı, ukrain tilinde tasil bergen sınıflarnıñ sayısı ise 31 defa eksilgeni yazıla. Şimdi Qırımda ukrain tilinde tasil alğan talebelerniñ sayısı, umumiy sayıda 0,1% teşkil ete.
Yarımadada ukrain tilinde tasil bergen bir mektep qaldı – Kefede № 20 mektep. Onda 9 sınıf çalışa ve 132 talebe oqıy. Rus tilinde tasil bergen 12 mektepte episi olıp 19 ukrain sınıfı çalışa. Olarada 139 talebe tasil ala, dep bildirgen edi Kremlniñ nezaretinde çalışqan Qırım Tasil, ilim ve gençlik naziri Natalya Gonarova.
İşğal başlanğanda Qırımda 14 mektep qırımtatar tilinde tasil bere edi, daa 7 mektep – ukrain tilinde. Şimdi bu tillerni ancaq ana-babalarnıñ mektep müdiri adına yazğan mahsus muracaatları sayesinde ögrenmege mümkün ola.


text:
Rusiye saylavlarında qazaqlar Qırım yerli şuralarına namzet kösterecek olğanlarını oqudım.
Qazaq adetlerine köre bu alğışlanmay, amma olar neden idarege urunmağa qarar alğanlarınen meraqlandım. Qırım qazaqları “ğalipler taqımı”ndan ayırılmasına sebep olğan şeyler aqqında tanış-bilişlerimden sorap baqtım.
Qazaqlar “Qırım baari” degen şeyde faal iştirak etti. Tamam, NATOğa qarşı ilân etilgen sanktsiyalarınen belli olğan, Kefe qazaqları, “yeşil adamçıqlar”nıñ Qırımğa kelmesi içün bloklanğan paromnı boşatqan edi. Bundan soñ qazaqlar ukrain arbiy qısımlarını qapatıp, “yeşil adamçıqlar”ğa Qırımnı zapt etmege faal yardım etti.
Sergey Aksönovnıñ dostu Mihail Şeremet reber olğan “Qırım samooboronası” denilgen taqımda bayağı qazaqlar bar edi, rotalarnıñ birisi aman-aman bütün qazaqlardan ibaret edi. “Ğalipler taqımı” qazaqlarğa medal da qızğanmadı. Amma soñra bir şeyler ters ketti, araları bozuldı.
Qazaqlar “ğalipler taqımı”nı qabaatlı dep köre, çünki olar qazaqlarnı “öz” ve “yat”larğa böldi. Özünkileri içün Aksönov akimiyette qazaqlıqnen iş körmesi içün mesüliyetli olğan mahsus bölük ayırdı. Qazaqlar sicilini - reyestrini - tizdi. Secil qazaqları “ğalipler taqımı”na qol tutmağa devam etti. Amma Qırım qazaqlığında çoqluq olğan, cemaatçı qazaqlarnı sicil qazaqları da, akimiyet de körmegen kibi areket ete.
Cemaatçı qazaqlar serbest areket etip olamağanına şikâyet ete
Cemaatçı qazaqlar serbest areket etip olamağanına şikâyet ete. Misal içün, bütün yarımadada balalarnen çalışmağa yasaqlandı, çünki qazaqlar bunı becerecek muallimlik tasiline saip degil. Bundan ğayrı, Qırımda yekâne qazaq litseyi qapalğanına şikâyet eteler ve Qırım mekteplerinde açılğan qazaq sınıflarına kösteriş deyler, çünki kiyim ve aftada eki saatlıq mahsus derslerden başqa, sade sınıflardan farqı yoq. Cemaatçı qazaqlar, olarnıñ yaş qazaqları Rusiye qazaq qısımlarında hızmet etmeyceginden de memnün degiller. Bunda ğayrı, “ğalipler taqımı”na daa bayağı iddiaları bar.
Qazaqlar arasından akimiyetke qarşı çıqqan, silâlı isyan yapqan qazaq yolbaşçıları tarihte rastkele edi, meselâ, Yemelyan Pugaçov ve Stepen Razin ve başqa çoq bilinmegen qazaq isyancılarnıñ bir misalidir. Qırımda da hoş olmağan qazaqlarnıñ öz reberi peyda oldı - “Qırım qazaqlığınıñ” atamanı Sergey Akimov. O da “Qırım baari”ne qol tuttı, amma soñra “Qırım baari” sıfatında Qırım adaresine yüzsiz siyasetçiler kelgenini añladı. Akimov “Aldatılğan Qırım” narazılıq areketini ötkerdi, adamlarnıñ soqaqlarğa çıqarmağa tırıştı, amma polis yaqalaması ve mahkeme davalarında başqa bir şeyge irişmedi. Ne ise, eñ azından, “Qırım qırallığı”nda er şey yahşı olmağanını açıq ayttı.
Endi, ğaliba, Akimov “ğalipler taqımı”nı küçnen alıp olamacağını añlap, siyasiy muhalefetni yaratmağa niyetlene. O, “Qırım halq cebesi” yañı areketni tizdi. Tamam bu areketniñ bayraqları altında Akimov, saylavlarda öz tarafdarlarını - olarnıñ arasında çoqusı qazaqlar, muhalefet cemaatçıları ve blogerleri - idarege kirsetecek ola. Ataman Qırımda keçirgen bir kişilik piketlerde onen “ğalipler taqımı”nı tenqit etken belli Qırım blogerleri İlya Bolşedvorov ve Oleg Koçerov körünip tura.
Qazaq Akimovnı nevbetteki polis “ziyaretleri”, para cezaları ve mahkemeler bekley
Sergey Akimov, Ukraina vaqtında Qırimda qazaqlar serbestçe olğanını gizlemey, tedbirleri sıqça ötkerile edi, o tedbirlerge qazaqlarda da çoqça toplana edi. Ve asıl Ukraina azatlığı vaqtında qazaqlar raatça edi, “Rusiye nezaretindeki Qırımda” ise qazaqlarnıñ yaşayışınıñ dadı qaçtı.
Akimov, sentâbr saylavlarında öz adamlarını idarege kirsetip olur ekenmi? Menimce, yoq. Qırımda qazaqlarğa qol tutqan az ve qırımlılarnıñ çoqu “saylav” dep adlandırılğan merasimde iştirak etmeycek. Bunıñ içün, qazaq Akimovnı ğalebeler degil de, nevbetteki polis “ziyaretleri”, para cezaları ve mahkemeler bekley. Amma, nasıl olsa da, bu qazaq itibarğa lâyıq, çünki Ukraina vaqtında Qırımda yaşayış serbestçe olğanını açıq-aydın aytqan az sayıda olğan Qırım cemaatçılardan birisidir.
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
Qırım Rusiye içün yalıñız topraq degil, maneviylik çoqrağıdır, – dep ayttı Rusiye prezidenti Vladimir Putin çarşenbe künü Moskvadaki «Berabermiz» miting-kontsertinde. Tedbir Qırımnıñ Rusiye terkibine qabul etilmesi aqqında añlaşma imzalamasınıñ yıllığına bağışlandı.
Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, Putin toplaşqanlarnıñ «Rusiye! Rusiye!» şiarları altında sanağa çıqtı.
«Tam bir yıl evelsi bu künleri Rusiye, Rusiye halqı qırımlılar ve aqyarlılarnıñ tuvğan yerlerine qaytmaq yolunda birlik ve acayip vatanperverlikni kösterdi. Bizler beraber, baş ve yüregimiznen, nesiller ve zamanlar arasında bağını añladıq ve is ettik, memleketimiz içün qaraman ecdatlarımıznıñ ne qadar çoq yapqanını añladıq. Añladıq ki, Qırım meselesinde yalıñız strategik müim olğan topraq aqqında degil, yardım ve qoltutuvımızğa muhtac olğan millionlarnen rus adamı, millionlarnen semetdeşimiz aqqında laf kete. Añladıq ki, öyle de çoq olğan topraqlar degil, tarihiy bağ, maneviylik ve devletçilikniñ başı, bizni bir halq ve bir millet yapqan şey aqqında laf kete», – dep ayttı Putin.
Rusiye prezidenti bildirdi ki, «eskisi kibi rus ve ukrainlerni bir halq olaraq saya». Onıñ qayd etkenine köre, «milletçilik zararlı ve telükelidir». Rusiye prezidenti ukrainler «memleketni bu vaziyetke ketirgen adamlarğa» qıymet keseceklerine emin olğanını bildirdi.
«Bizler kendi tarafımızdan elimizden kelgenini yapacaqmız, Ukrainağa inkişafnıñ bu qıyın vaqıtnı keçmege ve devletler arasında bağlarnı ğayrıdan tiklemek içün er şey yapacaqmız», – dedi Putin.
O, rusiyelilerge teşekkürler bildirip, «Yaşasın Rusiye!» sözlerinen çıqışını yekünledi. Rusiye prezidentiniñ çıqışından soñ adamlar «Putin! Putin!» dep qıçırdılar. Soñra Rusiye gimni icra etildi. Sanada Rusiye lideriniñ yanında Qırım ve Aqyar şeeriniñ qanun çıqarıcı ve icra akimiyet reberleri turğan edi.
Malüm ki, Moskvada Qırımnıñ Rusiyege qoşulması aqqında añlaşma imzalamasınıñ yıllığına bağışlanğan «Berabermiz» miting-kontserti başlandı.


text:
Rusiyeniñ Qırımğa nisbeten etken areketleri cinaiydir, – dedi AQŞ BMT daimiy temsilcisi Samantha Power Kiyevde iyün 11 künü çıqışta bulunıp, haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri. O şunı da qoştı ki, BMT Qırımda insan aqlarınıñ bozuluvını ep vesiqa şeklinde qayd etmektedir.
«Qırım aqqında iç bir vaqıt unutmamız», – qayd etti AQŞ BMT daimiy temsilcisi.
Rusiyege nisbeten AQŞ cezaları «olduqça qattı olmağanı» aqta sualge cevap berip, Samantha Power AQŞ cezalar vastasınen Minsk añlaşmalarına riayet etilmesini talap etkenini bildirdi. Aytqanı kibi, Rusiye olarnı «insafsız» amelge keçirse de, Ukraina şarqında nisbiy tınçlıq pekitilgendir.
«Sual cezalarnıñ qattı olmağanında degil, olar Putinni planlarını deñiştirmege mecbur etmegeni – sualdir», – dedi Samantha Power .
Halqara toplulıq 2014 senesi Qırım işğal etilgeninden soñ Rusiyege qarşı cezalarnı kirsetti. Rusiyege qarşı cezalarnı AQŞ, AB, Avstraliya, İsveçre kirsetken.


text:
Yanvar 20-de, «Qırım Muhtar Cumhuriyeti» kününde Qırımdan mecburen köçip kelgenler Kiyevde Rusiye elçihanesi yanında numayışnı keçirecekler.
Qırım.Aqiqat bildirgeni kibi, numayış teşkilâtçıları elçihane yanında «Qırım – Ukrainadır» serlevalı aktsiyanı keçirecek olalar.
Olarnıñ malümatına köre, qırımlılar Qırımnıñ qomşu devlet ordularından ve işğalden azat etmege çağıracaqlar.
«Diyarımıznıñ işğali ile iç bir vaqıt razı olmamız. Rusiyeliler Vatanımıznı terk etmek kerekler. Devletimizde Rusiye askerleri olmamalı. Rusiye – işğalci devlet olğanını dünyanıñ aman-aman er bir memleketi tanıdı», – dep bildire teşkilât azası Sergey Mokrenük.
Numayış salı künü, Kiyev vaqtı boyunca saat 10:00, Vozduhoflotskiy caddesi, 27 adresi boyunca başlanacaq.
1996 senesi Qırım Muhtar Cumhuriyetini devletniñ ayırılımaz bir qısmı olaraq belgilegen maddeler Ukraina Anayasasında qayd etilgen edi.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Avropa Şurası Parlament assambleyasındaki Ukrainanıñ daimiy eyyeti, Qırım uquq qorçalayıcı gruppası ve Qırımtatar Milliy Meclisi yanvar 23-de Strasburgdaki PACE qış sessiyasında «Azap, qaçıruv, siyasiy taqip: Qırım adaletni istey» (Tortured, disappeared, persecuted: Crimea is asking for justice) mevzulı tedbir keçirecek olalar. Bunı Qırım uquq qorçalayıcı gruppası (Crimean Human Rights Group) bildire.
Uquq qorçalayıcı gruppasınıñ malümatına köre, muzakere iştirakçileri arasında: Mustafa Cemilev, Ukraina halq deputatı, Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqı işlerinden vekâletlisi; Olga Skripnik, Qırım uquq qorçalayıcı gruppasınıñ reberi; İgor Kötelânets, siyasiy mabus Yevgeniy Panovnıñ qardaşı; Nikolay Polozov, siyasiy mabuslar Ahtem Çiygoz, İlmi Ümerovnıñ advokatı.
«Olga Skripnik Qırım uquq qorçalayıcı gruppasınıñ Qırımda Rusiyeniñ qanunsız kontroli neticesinde insanlarnıñ qaçırılmasına dair maruzasını taqdim etecek. O, PACE delegatlarına Ukrainanıñ doquz vatandaşına qarşı açılğan yañı siyasiy cinaiy işler, «ukrain diversantları davası» boyunca qanunsız alda yaqalanğanlar ve evinde ukrain bayrağı tiklengen ukrain faali Vladimir Baluh aqqında tarif etecektir», – dep aytıla uquq qorçalayıcı gruppasınıñ haberinde.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ insan aqlarından vekâletlisi Valeriya Lutkovskaya 2016 senesi dekabr 26-da işğal etilgen Qırımğa barıp, 42 ukrain siyasiy mabusından üçüni ziyaret etti. Ombudsmen «fevral 26 davasınıñ» üç mabusı – Ahtem Çiygoz, Ali Asanov ve Mustafa Degermenci ile körüşti.
Ukraina Tışqı işler nazirligi hususan siyasiy sebeplerden yaqalanğan ukrainalılarnıñ aq-uquqları bozulğanından sebep Rusiyege narazılıq bildirgen edi. Rusiye Taqiqat komiteti ekstremizm, diversiyalar, casuslıq ile qabaatlanğan Ukraina vatandaşlarınıñ qabaatını isbatlağan deliller bar olğanını bildirdi.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğal ve ilhâq etilmesini qanunsız areket olaraq tanıdılar. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
SQO-nıñ Tïmïryazev awdanına jaña äkim tağayındaldı
PETROPAVL. QazAqparat - SQO Tïmïryazev awdanına jaña äkim tağayındaldı. Jaña basşını awdan aktïvine oblıs äkiminiñ birinşi orınbasar Aydarbek Saparov tanıstırdı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
Tïmïryazev awdanınıñ jaña äkimi bolıp Nurlan Keñesov tağayındaldı.
Nurlan Maratulı 1983 jılı twğan. Qarağandı memlekettik texnïkalıq wnïversïtetin kölikte basqarw jäne uyımdastırw ïnjeneri jäne menedjment mamandıqtarı boyınşa bitirgen. 2009 jılı "Bolaşaq" bağdarlamasımen Ulıbrïtanïyada bilim alğan. 2015 jılı QR Prezïdenti janındağı memlekettik basqarw Akademïyasınıñ memlekettik sayasat Ulttıq mektebin tämamdağan, memlekettik sayasat- älewmettik ğılımdar magïstri.
Ïndwstrïya jäne jaña texnologïyalar mïnïstrliginiñ strategïyalıq josparlaw departamenti sarapşısınan bastap dïrektor orınbasarına deyin memlekettik qızmettiñ barlıq satısınan ötken.
Buğan deyin Qazaqstan Respwblïkası Qorğanıs jäne aeroğarış önerkäsibi mïnïstrliginiñ Strategïyalıq josparlaw departamentiniñ dïrektorı bolıp eñbek etti.


text:
AQŞ Kongressiniñ Senatı noyabr 16 aqşamında, Ukrainanıñ telükesizligine yardım içün 350 million dollar ayırılacağını közde tutqan 2018 senesi içün mudafaa büdjetini tasdiqladı. Şimdi endi qanunnı AQŞ prezidenti Donald Tramp imzalamaq kerek, dep bildire Qoşma Ştatlardaki Ukraina elçiligi.
«Qanun çıqaruv seviyesinde birinci kere Ukrainağa, avadan ucumğa qarşı ve suvüstü vaziyetini közetme radar vastaları; minalarğa qarşı arbiy deñiz vastaları; yalı boyunda areket etici ve yalını qoruyıcı gemiler kibi mudafaa vastalarınıñ berilmesi teklif etilmekte», – denile bildirüvde.
Bundan daa evel bu aftanıñ iyul 14 künü AQŞ Kongressiniñ Temsilciler meclisi 2018 maliy senesi içün devlet mudafaa büdjetiniñ leyhasını qabul etti.
Vesiqada ayırılması köz ögünde tutulğan 350 million AQŞ dollarınıñ yarısı Ukrainağa yalıñız arbiy reformasında ilerlevniñ körülmesi şartınen berilecektir. Bu şart keçken yılınıñ büdjetinden alınıp saqlanmaqta.


text:
Nawrız 10, 2017 | avtor shalqar
Är ulttıñ öziniñ ulttıq qundılıqtarı boladı. Bir ulttı ekinşilerinen erekşelendirip turatını onıñ: tili, ertegileri, maqal-mätelderi, lïro-épostıq jäne batırlar jırları, ädet-ğurpı,
Jeltoqsan 16, 2016 | avtor shalqar
Täwelsiz el bolğanımızğa bïıl 25 jıl tolıp otır. 25 jıl – tarïxpen salıstırğanda qas qağım sät. Al, bir adamnıñ
Qaraşa 30, 2016 | avtor shalqar
Wälïxan QALÏJANOV, M.O.Äwezov atındağı Ädebïet jäne öner ïnstïtwtınıñ dïrektorı, fïlologïya ğılımdarınıñ doktorı Döñgelengen dünïe şır aýnalıp tur. Biraq endi kez-kelgen
Qazan 28, 2016 | avtor shalqar
Mırzataý Joldasbekov, Qazaqstannıñ memleket jäne qoğam qaýratkeri, fïlologïya ğılımınıñ doktorı, professor Älemde öziniñ kindik qanı tamğan twğan jerine, at jalın
Qazan 11, 2016 | avtor shalqar
Däwletbek Baýtursınulı aqın, QJO nıñ müşesi, Türki dünïesi jır müşäýralarınıñ jüldegeri Adam balasınıñ Jerşarı dep atalatın bir ğana üýi
Mamır 15, 2016 | avtor shalqar
Burınğı QR Ékonomïka mïnïstri Erbolat Dosaev 2015 jılı 2 qaraşada parlamentke «Qazaqstan Respwblïkasınıñ Jer kodeksine özgertwler men tolıqtırwlar engizw
Nawrız 5, 2016 | avtor shalqar
Ğalïya Qaýdawılqızı Ayaqqa kisen salwğa bolar, Qolğa kisen salwğa bolar, Tilge kisen salwğa bolmas! (Bäýdibek bï) «Ne aýtarıñdı bilmeseñ,
Qırküýek 4, 2015 | avtor shalqar
Qazirgi kezde, bizde, jemqorlıqtıñ damıp ketkendigi sonşalıq jasırwğa da kelmeý qaldı. Onı buqara xalıq kündelikti öz bastarınan ötkizip jatır. Usaq-tüýek
Qañtar 26, 2015 | avtor shalqar
Nursultan Äbişulı Nazarbaevtıñ aýtqan qanattı sözderi El köşin bastaw – mağan sın, Meni qostaw – elge sın. Xalıqtıñ senimin aqtawdan
Jeltoqsan 3, 2014 | avtor shalqar
Qazaq jeri – Saq, Ğun zamanınan beri altınnan saraý salğan, xandarı altın taqta otırğan, älemdi awzına qaratqan, jïırma memleket däwren


text:
2017 senesi dekabrniñ 18-ndeki vaziyetke köre, Ukrainada ilhaq etilgen Qırım ve Ukrainanıñ kontroli altında olmağan Donbass territoriyalarından devlet içinde mecburen köçken 1 492 125 şahıs resmen qayd etildi. Bunı Ukrainanıñ Poloniyadaki elçiligi, Ukraina İçtimaiy siyaset nazirliginiñ malümatına esaslanıp, bildire.
Ukrainada BMTniñ hümanitar operatsiyaları koordinatorı Nil Uokerniñ malümatına binaen Ukraina, devlet içinde mecburen köçken şahıslarnıñ sayısına köre, dünyada 9-ncı yerde buluna.
Daa evel Ukraina Tış işleri nazirligi, Ukrainağa qarşı tecavuzı ve bu cümleden Qırım ilhaqınıñ neticeleri sebebinden Rusiye ve onıñ eñ yuqarı rehberleri içün «cezalav qaçınılmaz» olğanını beyan etti.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp devletleri oña qarşı bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, oña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey.Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-sini, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Elbası maqalasın "wltşıl qazaqtıñ" közimen qayta oqu kerek
"Ärkim öz şamasına qaray äreket etedi"deydi qazaq...
Dwrıs-aq! Sol aytqanday, men de köp uaqıt boyı wlttıq-memlekettik tüytkildi mäseleler turalı oylarımdı Abai.kz aqparattıq portalı men "DAT" gazeti jäne "Aqiqat" jurnalı arqılı jwrtpen bölisip otırdım...
Maqsatım - elimizde azamattıq qoğam oyansa degen ümittegi ağartuşılıq äreket bolatın (ötken ğasırdağı Alaş qayratkerleri men qazaq ziyalılarınıñ jolı da osılay bolıp edi).
Biraq, gazet-jurnal-sayt qanşama tirajben şıqsa da, ol halıqtıñ belgili bir tobına ğana äser etetini belgili boldı, äri ol top (oqırmandar tobı) birşama twraqtı bolıp keledi eken...
Sondıqtan, qazirgi interaktivti zamanda "taza ağartuşılıq" ärekettiñ nätijesi mardımdı bolmaytının uaqıt däleldep berdi.
Sebebin oyladım... Söytsem... kez kelgen "ağartuşılıq" isi jalpı qoğam qwndılığı birtekti bolğanda ğana nätijege qol jetkizedi eken.
Alaş qayratkerleri zamanında qazaq qoğamı osınday - tildik jäne wlttıq dästür men mädeni twrğıda birtekti bolğandıqtan - ol arıstarımız jappay ağartuşılıqqa barın salıp, bar küş jiberin sol bağıtta sarp etti.
Al, bügingi mädeni-ruhani jağdayda, eger qolıñnan kelip twrsa, tek qana ağartuşılıqpen şektelip qaluğa bolmaytını mağan ayqın boldı - şama kelse naqtı äreketter qajet ekenin wqtım....
"Qanday äreket jasay alamın" dep oylanıp jürgenimde, mağan, oyda joqta, özim twratın audan äkimşiliginen kömek keldi (aldında patriottıq tärbie sağattarına şaqırıp twratın).
Audanımızdıñ äkimşiligine (Almatı qalası, Jetisu audanı) özi orıs bolsa da, qazaq mädenieti üşin, tili üşin janın beretin bir erekşe jigit kelgen edi... Sol jigit birde "Ağa, joğarıdan Elbasınıñ soñğı eki maqalaları boyınşa atqarılatın is-şaralardıñ jobaların swrap jatır. Tarihtan habarıñız bar ğoy, ne kömek beresiz?" dep ötiniş ayttı...
Elbası maqalaların qayta oqıp şıqtım... Men onı äkimşilik qızmetkerdey emes, "basqa közben", yağni - "wltşıl azamat" közimen qayta oqıdım... Sol arqılı men "Ruhani jañğıru" men "Dalanıñ jeti qırınan" özime qajet mağınanı taptım...
Ol maqalalardan qazaq wltın birtektilikke şaqıratın astarlı mağınanı kördim, "tarihıñdı tügende, birligiñdi küşeyt, bwrınğı babalarıñnıñ qanday bolğanın esiñe alıp, eñseñdi köter, keudeñdi tüze" degen mağınalardı sezdim äri tüsindim...
Qoğamda men sınaytın närse köp. Biraq däl osı eki maqalanı özin ziyalımın deytin är qazaq qolına alıp, öziniñ jäne wrpağınıñ bolaşağı üşin tu etip köterui tiis degen oyğa keldim...
Söytip, "joğarığa" elektrondı älemmen qalıqtap men jasağan üş joba- wsınıs ketti wşıp...
Eki-üş künnen keyin äkimşilikten jaqsı habar tüsti. Olar: "Ağa süyinşi, biz jibergen üş jobanıñ ekeui qoldauğa ie boldı. Mwnday nätije biz üşin märtebe" deydi quanıp... İştey, zamana ağımın wğa otırıp, ol jobalardıñ öterine senimdi otırsam da - oğan men de quandım...
Al, bärimizdi quantqan jobalarımız (bwl endi tek meniñ jobalarım bolıp qalmaydı - äkimşilikpen birge atqaramız, sondıqtan - bizdiki!) mınalar:
1. "SAQTARDIÑ JAUINGERLİK JORIĞI" attı at sportı jarısı.
(Bwnı elimizde ne basqa jerde bwrın soñdı bolmağan jaña oyın desem - artıq aytpaymın. Bwl - bwrınğıday alamanğa at jiberip qoyıp, qaysısı aman keler eken, kimniñ atı alar eken dep wyqısırap otıratın bäyge emes. Bwl - qımız işip alıp du-du äñgimege köşken, qanı qızğan ortağa say oyın türi, yağni, qazirgi qazaq janına layıq interaktivti tarihi - tanımdıq ŞOUJARIS bolmaq).
2. Kelesi jobamız Audan äkimşiligi janındağı bauda SADAQŞILAR TIRİN aşu bolatın...
Nege? Sebebi, ondağı maqsat biz balalarımızğa "Senderdiñ babalarıñ anaday bolğan, mınaday bolğan" dep, olardı qwr maqtan sözben toydıra bergenşe, bir uaqıt "Jür! Mında barıp sadaq tart - babalarıña wqsap baq!" dep nege aytpaymız?" degen oy boldı...
Şınında da, men nege balammen qatar twrıp, şirene sadaq tartpaymın? Beynebir, äke men wl qatar twrıp eli men jerin jaudan qorğağanday!
Tüyin: ..Aytılğan söz äreketke wlassa - qoğamdı "ağartu" qajet bolmay qaladı eken... Öytkeni, äreketşil qoğamnıñ özi-aq kimdi bolsa da oyatıp aluğa qauqarlı.
Äbdiraşit Bäkirwlı
Abai.kz


text:
Türküler Sevdamız - Böyle Kem Zamanda
Sanatçı : Türküler Sevdamız
Türkü : Böyle Kem Zamanda
Etiketler : Türküler Sevdamız, Böyle Kem Zamanda, Türküler, Sevdamız, Böyle, Kem, Zamanda,
Açıklama : Türküler Sevdamız - Böyle Kem Zamanda türkü indir, Türküler Sevdamız - Böyle Kem Zamanda türkü dinle, Türküler Sevdamız türküleri, Böyle Kem Zamanda mp3 indir, Türküler Sevdamız türküleri Böyle Kem Zamanda türküsü, Böyle Kem Zamanda sözleri, Türküler Sevdamız mp3 dinle, Türküler Sevdamız download, Böyle Kem Zamanda bedava mp3, Türküler Sevdamız türkü sözleri, Türküler Sevdamız türkü dinle, Türküler Sevdamız son albüm indir
Türküler Sevdamız Türküleri
Türküler Sevdamız - Her Sabah Her Seher
Türküler Sevdamız - Lütfet Sultanım
Türküler Sevdamız - Kara Köprü Narlıktır
Türküler Sevdamız - İmam Hüseyin
Türküler Sevdamız - Bir Haber
Türküler Sevdamız - Hal Böyle Böyle
Türküler Sevdamız - Ben Pirim Diyene
Türküler Sevdamız - Süpürgesi Yoncadan
Türküler Sevdamız - Nazlı Yare Doymadım
Türküler Sevdamız - Gam Kasavet Keder
Türküler Sevdamız - Ali Yar
Türküler Sevdamız - Yıldız
Türküler Sevdamız - Şu Yalan Dünyaya
Türküler Sevdamız - Dünya Arsızındır
Türküler Sevdamız - Senden Ayrılalı


text:
İşğal etilgen Qırım üzerindeki Rusiyeniñ «haber qubbesini» yarımadanıñ sakinleri ukrain televizion kanallarına yol açqan sputnik vastasınen teşip keçebileler. Bu aqta Qırım.Aqiqat.Radiosı efirinde Ukraina Haber siyaseti naziri vazifesini vaqtınca eda etken Emine Ceppar ikâye etti.
«İşğalci akimiyetnen Kremlniñ istegi belli – olar Qırımnı dünyadan maksimum uzaqlaştırıp, andaki insanlarnıñ bütünley miyi yuvulğan, propaganda altında qalğan ve qarşılıq köstermeycek insanlardan teşkil etilgen bir basıq zonağa çevirmege isteyler. Yekâne olğan bir şey de- sputniktir ve bizim esabımızğa köre, Qırımdaki Ukraina vatandaşlarınıñ 70% çanaq antenna vastasınen ukrain SMİlerini seyir etme imkânına saipler. Men elde etken malümatqa köre, bir çoq insan ukraina televizion kanallarını seyir ete eken», – dep qayd etti Ceppar.
2014 senesi Qırım zapt etilgen vaqıtta yarımadanıñ media alanından ukrain televizion kanallarınıñ ekseriyeti yoq etilerek, yerine Rusiye kanalları kösterilip başladı. Belli bir vaqıt keçken soñ, yarımadadan esas Ukrainağa «Çernomorskiy» ve qırımtatar ATR telekanalları köçip keldiler. Ancaq Qırım sakinleri çanaq antenna vastasınen bazı bir ukrain televizion kanallarınen seyir etip, bazı radiostantsiyalarnı diñleme imkânına saipler.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Betti PDF ta'rizde ju'klep ali'w (69 Kb) Versiyasi' Betti doc ta'rizde ju'klep ali'w (69 KB)
Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Ken`esi Baslıg`ının` orınbasarı
Ministrler Ken`esi Baslıg`ının` orınbasarı – Hayal-qızlar komiteti baslıg`ının` fuktsiyalıq wazıypaları haqqında
REJE
1-bap. Ulıwma qag`ıydalar
1. Usı Reje Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Ken`esi Baslıg`ının` orınbsarı – Hayal-qızlar komiteti baslıg`ının` funktsiyalıq wazıypaların belgileydi.
2. Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Ken`esi Baslıg`ının` orınbsarı – Hayal-qızlar komitetinin` baslıg`ı Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarg`ı Ken`esinin` Baslıg`ı menen Ministrler Ken`esinin` Baslıg`ına esap beredi.
3. Ministrler Ken`esi Baslıg`ının` orınbasarı – Hayal-qızlar komitetinin` baslıg`ı (keyingi orınlarda Kompleks basshısı dep ataladı) o`z jumısında O`zbekstan Respublikası menen Qaraqalpaqstan Respublikasının` Konstituttsiyaları ha`m nızamlarına, O`zbekstan Respublikası Oliy Majlisi palatalarının` qararlarına ha`m basqa da hu`jjetlerine, O`zbekistan Respublikası Prezidentinin` pa`rmanlarına, qararları menen biyliklerine, Ministrler Kabinetinin` qararlarına ha`m biyliklerine, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarg`ı Ken`esinin` qararlarına ha`m basqa da hu`jjetlerine, Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Ken`esinin` qararları menen biyliklerine, sonday-aq, usı Rejege a`mel etedi.
4. Komleks baslıg`ı komplekstegi jumıslardın` talap da`rejesinde sho`lkemlestiriliwi ushın juwap beredi, tiyisli ma`mleketlik ha`m xojalıq basqarıw uyımları, sho`lkemler jumısının` muwapıqlastırılıwın ha`m qadag`alanıwın, Komplekstin` jumısına kiretug`ın ma`seleler boyınsha Ministler Ken`esine kirgizilgen usınıslar menen hu`jjetler joybarlarının` ha`r ta`repleme ko`rip shıg`ılıwın ta`miyinleydi.
5. Kompleks basshısının` jumısı hayal-qızlardın` huqıqları menen ma`plerin qorg`awg`a, olardın` ja`miyetlik-huqıqıy ha`m sotsiallıq-siyasiy belsendiligin arttırıwg`a, analıqtı ha`m balalıqtı qorg`awg`a, shan`araqlarda ja`miyetlik-ruwxıy ortalıqtı salamatlastırıwg`a, hayal-qızlardı jumısqa ornalastırıwg`a ha`m olardın` sotsiallıq ha`m miynet huqıqların ta`miyinlewge bag`darlang`an.
6. Kompleks basshısı statusına bola Qaraqalpaqstan Respublikası Hu`kimetinin` ag`zası bolıp tabıladı.
Kompleks basshısı Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrer Ken`esi ha`m onın` Prezidiumı ma`jilislerinde tikkeley qatnasadı.
2-bab. Baslıq orınbasarının` wazıypaları ha`m funktsiyalıq minnetlemeleri
7. To`mendegiler kompleks basshısının` tiykarg`ı wazıypaları bolıp tabıladı:
a) hayal-qızlardın` huqıqları menen ma`plerin qorg`aw, olardın` ja`miyetlik-huqıqıy ha`m sotsiallıq-siyasiy belsendiligin arttırıw tarawında:
hayal-qızlardın` statusın, ruwxıy ha`m intellektuallıq potentsialın arttırıw, olardın` huqıqları menen ma`plerin qorg`awdı ta`miyinlew, shan`araqta ha`m ja`miyette huqıqıy ma`deniyattın` rolin arttırıw;
ma`mleketlik ha`m ja`miyetlik uyımlardı tarta otırıp, jas shan`araqlardı sotsiallıq qollap-quwatlaw, olar ushın mu`na`sip turmıslıq sharayatlar jaratıw tarawında kompleksli ilajlardı a`melge asırıw boyınsha sistemalı jumıslardı sho`lkemlestiriw;
hayal-qızlar ma`seleleri boyınsha normativlik-huqıqıy hu`jjetlerdin` joybarların islep shıg`ıwda, olardın` mazmun-ma`nisin ha`m a`hmiyetin u`git-na`siyatlawda ha`m tu`sindiriwde, olardın` orınlanıwı boyınsha ja`miyetlik qadag`alawdı jolg`a qoyıwda belsendi qatnasıw;
qızlardın` do`retiwshilik ha`m intelektuallıq potentsialın anıqlaw, rawjlandırıw ha`m xoshametlew, talantlı, qa`biletli qızlardın` rezervi menen sistemalı jumıslardı sho`lkemlestiriw maqsetinde Zul`fiya atındag`ı Ma`mleketlik sıylıg`ına talabanlardı tayarlaw sistemasın jetilistiriw, Zul`fiya atındag`ı Ma`mleketlik sıylıg`ı boyınsha aymaqlıq komissiyalardın` jumısın jetilistiriw ha`m muwapıqlastırıw;
a`meliy jumıslarda ta`jiriybelerge iye bolg`an intalı qızlar arasınan kadrlar rezervin jetilistiriw ha`m tiyisli basqarıw lawazımlarına olardın` talabanlıg`ın usınıs etiw sistemasın jolg`a qoyıw;
hayal-qızlardın` ma`mleketlik emes kommertsiyalıq emes sho`lkemler jumısının` ashıq-aydınlıg`ın ta`miyinlew, olardın` elimizdin` ilimiy-siyasiy ha`m sotsiallıq-ekonomikalıq turmısındag`ı belsene qatnasına ko`meklesiw ha`m jumısın muwapıqlastırıw;
hayal-qızlar komitetleri ha`m puqaralıq ja`miyeti institutları, ma`mleketlik ha`kimiyat ha`m basqarıw uyımları arasında hayal-qızlardın` huqıqları menen ma`plerin, olardın` shan`araqların qorg`aw jumıslarında sotsiallıq sheriklikti ken`eytiw, hayal-qızlarg`a ma`nzili sotsiallıq ja`rdem beriw boyınsha jumıslardı sho`lkemlestiriw;
xalıqaralıq ha`m shet el sho`lkemleri menen o`z-ara paydalı baylanıslardı rawajlandırıw, ha`r qıylı joybarlardı a`melge asırıw ko`lemlerin ken`eytiw;
b) analıqtı ha`m balalıqtı qorg`aw, shan`araqlarda sotsiallıq-ruwxıylıq ortalıqtı salamatlastırıw tarawında:
analıqtı ha`m balalıqtı qorg`aw tarawındag`ı normativlik-huqıqıy hu`jjetlerdin` orınlanıwın ta`miyinlewde belsene qatnasıw, olardı jetilistiriw boyınsha usınıslar tayarlaw;
hayal-qızlardın`, ba`rinen burın, analar menen balalardın` densawlıg`ı qorg`alıwın ta`miyinlew, hayal-qızlar arasında salamat turmıs ortalıg`ın, turmıs ma`deniyatın jetilistiriw, olardın` reproduktivlik salamatlıg`ın bekkemlew, meditsinalıq ma`deniyatın arttırıw, patronaj sistemasın rawajlandırıw jumısların jetilistiriw;
shan`araqlıq ha`m hayal-qızlar sportın rawajlandırıw, olardı g`alaba en jaydırıw boyınsha ilajlar kompleksin islep shıg`ıw ha`m a`melge asırıw;
shan`araqlarda sotsiallıq-ruwxıy ortalıqtı salamatlandırıw, hayal-qızlardın` ha`m ja`miyette hu`rmetke ha`m u`lken abıroyg`a iye bolg`an kekselerdin` turmıslıq ta`jiriybesin belsene tarta otırıp, shan`araqlıq ajırasıwlardı saplastırıw boyınsha jumıslardı sho`lkemlestiriw, u`lgili shan`araqlardın` turmıslıq jetiskenligin u`git-na`siyatlaw;
shan`araqlıq qatnasıqlardı slamatlastırıw, shan`araq institutın bekkemlew, neke sha`rtnamalarının` o`zgeshelikleri menen sha`rtlerin, perzentler ta`rbiyası ushın ata-analardın` tikkeley juwapkershiligin, qızlardı shan`araqlıq turmısqa tayarlawg`a baylanıslı sistemalı u`git-na`siyat ilajların jolg`a qoyıw;
ma`ha`llelerde hayal-qızlar menen jaslardın` qatnasıwında ruwxıylıqtı arttırıw, olardı «g`alabalıq ma`deniyat»tın` unamsız ta`sirinen, milliy sana-sezimimizge ta`n bolmag`an diniy separatizm, ekstremizm ha`m terrorizm, adam sawdası ha`m basqa da jat ideyalardan qorg`aw;
ha`r ta`repleme kamalg`a kelip atırg`an jas a`wladtı watandı su`yiwshilik, ken`peyillik, erten`gi ku`nge isenim ha`m a`tirapımızda ju`z berip atırg`an ha`diyselerge unamsız ko`zqaras ruwxında ta`rbiyalaw, jaslardın` erkin du`n`yaqarasın, ku`shli ishki potentsialın, milliy maqtanısh sezimin ha`m a`dep-ikramlılıq-ruwxıylıq immunitetin jetilistiriw;
v) hayal-qızlardı jumısqa ornalastırıw, olardın` sotsiallıq ha`m miynet huqıqların ta`miyinlew tarawında:
ba`nlik bag`darlaması shen`berinde hayal-qızlardı, a`sirese, ka`sip-o`ner kolledjleri pitkeriwshilerin jumısqa ornalastırıwg`a ko`meklesiw, olardın` ba`nlik sapasın, turaqlı jumıs ornı menen ta`miyinlengenligi boyınsha a`meliy qadag`alawdı jolg`a qoyıw;
hayal qızlardın` miynet huqıqların qorg`aw boyınsha jumıslardın` jag`dayın u`yreniw ha`m qadag`alaw, ra`smiy emes jumıs penen ba`nt bolıwdın` aldın alıw, miynet qatnasıqları, sonın` ishinde, ha`miledar hayallar menen kishi jastag`ı balaları bolg`an hayallarg`a qosımsha jen`illikler beriwde ma`mleketlik ha`m ma`mleketlik emes sho`lkemlerdin` birge islesiwin jolg`a qoyıw;
isbilermenlik jumısı menen shug`ıllanıwdı qa`leytug`ın hayal-qızlardı ha`r ta`repleme qollap-quwatlaw, olarg`a jen`illikli kreditler ajıratıwg`a ko`meklesiw, berilgen jen`illiklerdi durıs qollanıw ma`selelerin ta`rtipke salatug`ın, ma`mleketlik dizimnen ha`m basqa da ta`rtip-qag`ıydalardan o`tiw, miynet qatnsıqlarına kirisiw boyınsha nızamshılıq hu`jjetleri boyınsha tu`sinik alıwda olarg`a ja`rdem beriw.
8. Kompleks basshısı o`zine ju`klengen wazıypalarg`a muwapıq to`mendegi funktsiyalardı a`melge asıradı:
O`zbekstan Respublikası Prezidenti Apparatının` tiyisli xızmetleri, Ministrler Kabineti ha`m Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarg`ı Ken`esi menen hayal-qızlarg`a baylanıslı ma`seleler boyınsha o`z-ara birge islesedi;
Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarg`ı Ken`esi Baslıg`ının` ha`m Ministrler Ken`esi Baslıg`ının` tapsırmalarına muwapıq Qaraqalpaqstan Respublikasının` tiyisli aymaqlarında sotsiallıq-ekonomikalıq rawajlandırıw, ekonomikalıq reformalardın` tiykarg`ı wazıypaları menen bag`darlamalarının` orınlanıwın muwapıqlastırıp baradı;
Ministrler Ken`esi Baslıg`ının` orınbasarı – Hayal-qızlar komiteti baslıg`ının` sekratariyatına tikkeley basshılıq etedi;
juwapkershilik ju`klenetug`ın sho`lkemlerdin`, sonday-aq, aymaqlar menen basqa da sho`lkemlerdin` o`zi juwap beretug`ın ma`seleler boyınsha jumısın muwapıqlastıradı ha`m qadag`alaydı;
Kompleks quramına kiretug`ın sho`lkemlerdin` kadrların tan`law, ornı-ornına qoyıw, tayınlaw ha`m wazıypadan azat etiw boyınsha kompleksli ilajlardı orınlawda respublikalıq ha`m oraylıq strukturalardın` basqarması menen birg islesedi;
O`z wa`killigi shen`berinde O`zbekstan Respublikası ha`m Qaraqalpaqstan Respublikası hu`kimet uyımlarında Ministrler Ken`esinen wa`killik etedi;
Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Ken`esi Baslıg`ının` orınbasarı – Hayal-qızlar komiteti baslıg`ının` sekretariat baslıg`ı menen bas qa`nigesin qayta tayarlaw, olardın` mamanlıg`ın arttırıw, xoshametlew ja`ne olarg`a qarata ta`rtiplik jaza sharaların qollanıw haqqında Ministrler Ken`esinin` Baslıg`ına usınıslar kirgizedi.
Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Ken`esi Baslıg`ının` orınbasarı – Hayal-qızlar komiteti baslıg`ının` sekretariyat baslıg`ı menen bas qa`nigesi lawazımına kadrlar rezervin jetilistiriw jumısların sistemalı tu`rde sho`lkemlestiredi.
9. Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Ken`esi Baslıg`ının` ha`m Ministrler Ken`esi baslıg`ının` orınbasarı basshılıq etetug`ın komissiyalar (ken`esler) jumısın, sonday-aq, olardın` qararları orınlanıwın sho`lkemlestiriw boyınsha qadag`alawdı ta`miyinleydi.
3-bap. Kompleks basshısının` huqıqları ha`m juwapkershiligi
10. Kompleks basshısı o`zine ju`klengen wazıypalar menen funktsiyalardı orınlaw ushın to`mendegi huqıqlarg`a iye:
Ministrler Ken`esinde ko`rip shıg`ılatug`ın ma`selelerdi talqılaw ha`m tayarlaw ushın za`ru`r bolg`an materialllar menen mag`lıwmatlardı ma`mleketlik ha`m xojalıq basqarıw uyımları, jergilikli atqarıwshı ha`kimiyat uyımlarınan ha`m basqa da uyımlar menen sho`lkemlerden belgilengen ta`rtipte soraw ha`m alıw;
ma`mleketlik ha`m xojalıq basqarıw uyımları, jergilikli atqarıwshı ha`kimiyat uyımları, basqa da uyımlar ha`m sho`lkemler basshıları menen wa`killerinin` qatnasıwında ma`jilisler o`tkeriw;
juwapkershilik ju`klengen ministrliklerdin`, ma`mleketlik komitetler menen vedomstvolardın`, ma`mleketlik ha`m xojalıq basqarıw uyımları kollegiyalıq uyımlarının` ma`jilislerinde, sonday-aq, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarg`ı Ken`esi Baslıg`ının` ha`m Ministrler Ken`esi Baslıg`ının` tapsırmaları boyınsha – ma`mleketlik basqarıw uyımlarının`, ma`mleketlik emes kommertsiyalıq emes sho`lkemlerdin` ha`m basqa da sho`lkemlerdin` Kompleks basqaratug`ın tarawg`a kiretug`ın ma`seleler boyınsha o`tkeriletug`ın ma`jilisleri menen jıynalıslarında qatnasıw;
ma`mleketlik ha`m xojalıq basqarıw uyımları, ilimiy ma`kemeleler ha`m basqa da sho`lkemlerdin` basshıları menen wa`killerin Ministrler Ken`esinde ko`rip shıg`ılatug`ın ma`selelerdi islep shıg`ıw ushın belgilengen ta`rtipte tartıw, tiyisli ma`seleler boyınsha waqtınsha jumısshı toparlar du`ziw;
«Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Ken`esi haqqında»g`ı Qaraqalpaqstan Respublikası nın` Nızam talapları buzılg`an jag`dayda tu`setug`ın hu`jjetlerdi qaytarıw.
Kompleks basshısının` za`ru`r materiallardı, mag`lıwmatlardı usınıw, sonday-aq, O`zbekstan Respublikası menen Qaraqalpaqstan Respublikasının` nızamları, O`zbekstan Respublikası Prezidentinin` pa`rmanları, qararları ha`m biylikleri, Ministrler Kabinetinin` qararları ha`m basqa da hu`jjetleri, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarg`ı Ken`esinin` qararları ha`m basqa da hu`jjjetleri, Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Ken`esinin` qararları ha`m biylikleri joybarların puqta islep shıg`ıw boyınsha talapları menen tapsırmaları belgilengen mu`ddetlerde orınlanıwın ta`miyinlew ushın juwapker.
Kompleks basshısının` o`zi basqaratug`ın ma`seleler boyınsha ministrliklerdin`, ma`mleketlik komitetlerdin`, vedomstvolardın`, xojalıq birlespelerinin`, ka`rxanalardın` ha`m basqa da sho`lkemlerdin` basshılarına belgilengen tapsırmaları belgilengen ta`rtipte ha`m mu`ddetlerde orınlanwı ma`jbu`riy bolıp tabıladı.
11. Kompleks basshısı:
o`zine ju`klengen wazıypalardın` za`ru`r da`rejede ha`m sapalı orınlanıwı ushın;
O`zbekstan Respublikası menen Qaraqalpaqstan Respublikası nızamlarının`, O`zbekstan Respublikası Oliy Majlisi palatalarının` qararları menen basqa da hu`jjetlerinin`, O`zbekistan Respublikası Prezidenti pa`rmanlarının`, qararlarının`, biylikleri menen tapsırmalarının`, Ministrler Kabineti, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarg`ı Ken`esi ha`m Ministrler Ken`esi basqarıw tapsırmalarının` hayal-qızlar ma`seleleri boyınsha kompleksinin` quramına kiretug`ın ma`mleketlik ha`m xojalıq basqarıw uyımları, sho`lkemler ta`repinen o`z waqtında ha`m sapalı orınlanıwın ta`miyinlew ushın;
Komplekske quramındag`ı tiyisli ministrlikler menen vedomstvolar ta`repinen Ministrler Kabinetinin` «Atqarıw ta`rtibin bekkemlew ilajları haqqında»g`ı 1999-jıl 12-yanvar`dag`ı 12-sanlı qararına muwapıq atqarıw ta`rtibinin` bekkemleniwi ushın jeke juwap beredi.
4-bab. Kompleks basshısının` jumısın sho`lkemlestiriw
12. Kompleks basshısının` isleri «Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Ken`esi haqqında»g`ı Qaraqalpaqstan Respublikasının` Nızamına, O`zbekstan Respublikası Prezidentinin`, O`zbekstan Respublikası Ministrler Kabinetinin`, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarg`ı Ken`esinin` ha`m Ministrler Ken`esinin` tapsırmalarına muwapıq, sonday-aq, Miistrler Ken`esinin` is rejeleri hayal-qızlar ma`seleleri kompleksinin` is rejesi tiykarında sho`lkemlestiriledi.
Komplekstin` is rejesi kompleks basshısı ta`repinen tastıyıqlanadı.
13. Kompleks basshısının` O`zbekstan Respublikası menen Qaraqalpaqstan Respublikası nızamlarının`, O`zbekstan Respublikası Prezidenti parmanlarının`, qararları menen biyliklerinin`, Hu`kimet qararlarının` juwapkershilik ju`klenetug`ın ma`mleketlik ha`m xojalıq basqarıw uyımlarında, sho`lkemlerde, jergilikli atqarıwshı ha`kimiyat uyımlarında a`melge asırılıwının` sistemalı monitoringin ta`miyinlew boyınsha jumısı Ministrler Ken`esinin` is rejesine, sonday-aq, Miistrler Ken`esi baslıg`ının` tapsırmalarına muwapıq kompleksli u`yreniwlerdi a`melge asırıw jolı menen, Ministrler Ken`esinin` (Prezidium) ma`jilislerinde hayal-qızlar ma`seleleri kompleksinin` esapların tın`lag`an halda sho`lkemlestiriledi.
5-bap. Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Ken`esi Baslıg`ının` orınbasarı – Hayal-qızlar komitetinin` baslıg`ı ta`repinen jumıslar sho`lkemlestiriletug`ın komissiyalar menen ken`esler:
O`zbekstan Respublikası Prezidentinin` 2004-jıl 25-maydag`ı «O`zbekistan hayal-qızlar komitetin qollap-quwatlawg`a baylanıslı qosımsha ilajlar haqqında»g`ı PP-3434-sanlı Pa`rmanın orınlaw ilajları bag`darlamasın a`melge asırıwdı muwapıqlastırıw boyınsha Qaraqalpaqstan Respublikasında turaqlı jumıs alıp baratug`ın komissiya;
2014-2018-jıllarda O`zbekistanda xalıqtın` reproduktivlik salamatlıg`ın bekkemlew, analardın`, balalardın` ha`m jas o`spirimlerdin` densawlıg`ın qorg`aw bag`darındag`ı Ma`mleketlik bag`darlamanı Qaraqalpaqstan Respublikasında a`melge asırıw boyınsha komissiyası;
Zul`fiya atındag`ı ma`mleketlik sıylıqqa talabanlardı usınıw boyınsha Qaraqalpaqstan Respublikası komissiyası;
Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Ken`esi janındag`ı insanıylıq gumanitarlıq ja`rdem ko`rsetiw boyınsha komissiyasının` jumısların sho`lkemlestiredi.
Ko'rip shi'g'i'ldi': 3941
Betler
- Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisining o‘rinbosari
- Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Ken`esi Baslıg`ının` orınbasarı
- Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Ken`esi Baslıg`ının` orınbasarı
- Qoraqalpog'iston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisining o‘rinbosari
- Qaraqalpaqstan Respublikası Miistrler Ken`esi Baslıg`ının` orınbsarı
- Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisining o‘rinbosari
- Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Ken`esi Baslıg`ının` orınbasarı


text:
Tillersonnıñ täwge xuşlaşu süzläre
Reks Tillerson wäqaläteneñ 31nçe martta betäçägen belderde
AQŞ ilbaşı Donal’d Tramp tarafınnan êşennän alınğan däwlät särqatibe Reks Tillerson wäqaläteneñ 31nçe martta betäçägen belderde. Ul mäs’älägä açıqlıq kertü öçen jurnalistlar belän oçraştı. Anda Reks Tillersonnıñ êmośional’ buluı iğ’tibarnı cälep itte. Däwlät särqatibe kiçä ilbaşı Trampnıñ oçqıçta Kaliforniyağa kiteşli şaltıratuın söyläde. Şulay uq, ul bergä êşlägän xezmättäşlärenä räxmät belderde. “Barıbız da ilgä xezmät ittek. Min wäğ’däläremne ütädem. AQŞ armiyäse bezne saqlıy. Amerikalılar isemennän alarğa räxmätlemen. Süriyädä “utnı tuqtatu” qararın tormışqa aşırıp, meñnärçä keşeneñ ğomeren saqlap qaldıq”, dide Tillerson.
Kiçä ilbaşı Tramp sośial’ säxifä aşa Tillersonnı êştän alıp, anıñ urınına AQŞ Üzäk küzläw idaräse başlığı Mayk Pompeonı quyuın beldergän ide. Ul Kaliforniyağa oçar aldınnan Aq Yortta jurnalistlarnı cıydı häm anda Tillerson belän qayber mäs’älälärdä kileşä almawların söyläde.


text:
Rusiye prezidenti Vladimir Putin Rusiye Qırımnı işğal etmedi, «qorçaladı» dep tüşüne. Bunı o, avgust 29 künü, «Seliger» forumında çıqışta bulunıp, bildirdi, – dep haber ete İTAR-TASS.
«Onı işğal etmedik, tutıp almadıq. Biz insanlarğa kendi fikirlerini bildirmege imkân berdik ve olarğa ürmet ile yanaştıq. Olarnı qorçaladıq dep tüşünem», – qayd etti o.
Putin şunı da dedi ki, aks alda bugün Ukraina şarqında olayatqanı Qırımda da olur edi.
Putinniñ fikrince, Qırımda 2014 senesi baar vaqiaları vaqtında «insanlar biz aqlı olğanımıznı duydı ve añladılar, biz Qırımnıñ Ukrainağa qanunsız teslim etilgeni ile bağlı tarihiy adaletsizlikni tüzetmek kerekmiz» – dedi o.
Rusiye prezidenti «SSSR qanunlarına köre, qararnı cumhuriyetlerniñ yuqarı şuraları almaq kerek edi, onı ise prezidium aldı».
Putin şunı da qayd etti ki, bu qararlar «rus ealini qorçalamaq içün» alınğan eken.
«Endi ise, menimce, Donbass, Lugansk, Odessağa baqqanda, er kes añlay. Endi, eger de biz halqnıñ serbest idaresini temin etmek içün mütenasip qararlarnı almasa edik, Qırım ile neniñ ola bilecegini añlaymız», – dedi o.
Qırım vaqiaları, prezidentniñ fikrine köre, rusiyelilerni birleştirdi. «Şunıñ içün milliy mevamımız bizde bardır» – dep yekün çekti o.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne AQŞ neticelerni tanımadı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.


text:
«Başqa regionlardan da balalar yollanılacaq, lâkin eñ çoq Moskvadan, qararnen 10 biñ bala. Programma İyül ayından başlanacaq. Putövkalarnı eñ yaqın vaqıtta satın alacaqmız. Biz Aqyardaki bir qaç bazalarnıñ saiplerinen muzakerekler alıp baracaqmız», — dedi medeniyet departamentniñ reis muavini Vladimir Filippov.
Onın sözlerine köre, olar hususan Aqyardaki bazalarnen meraqlanalar, çünki Aqyar Moskvanıñ mesüliyetindedir.
O balalarnıñ ketirme yolı yaqın zamanda tayinlecegini bildirdi. İhtimal olar çarter ava reysnen ya da poyezdnen Krasnodar vilâyetine ondan soñ parom ile Qırımğa kelecektirler.
Bundan evel Moskvadaki akimiyet Qırımda vaziyet havflı olğanı içün balalarını yibermeyceklerini aytqan edi.
İzvestiya bildirgenine köre, Qırımğa yollanılacaq balalarnıñ cümle sayısı 33,5 biñ olması közde tutula. Olar içün bütçetten 1,1 milliard ruble ayırılacaq.


text:
Kyivdeki Amerika evinde mayısnıñ 20-nde «Qırımtatar medeniyetinde tarihiy hatıranıñ alğan yeri» mevzusında muzakere ötkerilecek. Merasini Qırım.Aqiqat teşkil ete.
İşbu tedbir Qırımtatar mediniyeti festivaliniñ çerçivesinde keçirilecek. Onda tarihçılar, jurnalistler, ekspertler ve medeniyet erbapları iştirak etecek.
Bu sırada, qırımlı alim ve tarih ilimler doktorı, Jerzy Giedroyc adına Halqara yarışnıñ laureatı Sergey Gromenko, ukrainalı taqiqçı-ekspert, «Tamır halqı olğan qırımtatarlar: Meseniñ tarihı ve zemaneniñ kerçegi» kitabınıñ Natalya Belitser, aktör ve rejissör Ahtem Seitablayev, Qırım.Aqiqat leyhasınıñ reberi Volodımır Prıtula, çölmekçi Rustem Skibin.
Qırımtatar medeniyeti festivali Amerika evinde mayısnıñ 20-nde ötkerilecek. Festival programmasında usta dersleri, vesiqalı filmlerniñ numayışı, sergiler, oyunlar ve qırımtatar yemekleriniñ ikramı, Sevgil Musayevanıñ «Mustafa Cemilev. Mazun olmağan» kitabınıñ taqdimi, Qırım aqqında vesiqalı filmler festivali ve resimler sergisi yer alacaq.


text:
Danïal Axmetov: «Altay» VK qızdarı – bolaşaq Olïmpïada çempïondarı
07.12.2018 17:47
ASTANA. QazAqparat - Şığıs Qazaqstan oblısınıñ äkimi Danïal Axmetov öz öñirinde sport salasında qanday jumıstar atqarılıp jatqanın aytıp berdi, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
«Birinşiden, bügingi tañda bizdiñ voleyboldan qızdar quraması älemniñ klwbtıq çempïonatında öner körsetedi. Älbette, äzirge biz onda jeñimpaz atanbasaq ta, aldağı waqıtta komanda özin körsetetinin bilip otırmın. Olar - Olïmpïadağa baratın bolaşaq Olïmpïada çempïondarı. Qay waqıtta qazaq voleybolı onday därejede boldı? Ekinşiden, biz käsibï «Altay» klwbın qurdıq. Tabısqa jetw üşin eñbektenw kerektigin bilemiz. Birneşe sportşımız alıs elderden kelip jatır», - dedi Danïal Axmetov OKQ-da ötken baspasöz mäslïxatında.
Aymaq basşısı öz sözinde oblıs namısın qorğap jürgen tört kenïyalıq atlet Qazaqstan azamattığın alıp, bizdiñ eldiñ atınan öner körseter degen ümitin de jasırğan joq.
«Semeyde 24 jastağı Güljanar esimdi marafonşımız bar. Tek mıqtı sportşılardıñ janında keleşektegi jeñiske jol salınarı anıq. Bizde birneşe ay burın ürjarlıq jigit dzyudodan älem birinşiliginiñ kümis jüldegeri atandı. Semey qalasında küresten mamandandırılğan ortalıq aştıq. Ondağıday tört birdey küres kilemi Qazaqstannıñ birde-bir jerinde joq. Onda 200 bala tälim alıp jatır, olar arnayı pansïonatta turadı. Öskemende de sonday ortalıq bar. Sondıqtan, men keleşekte sporttan ïgi jetistikter bolar dep ümittenemin», - dedi Danïal Axmetov.


text:
Qırımda ava şaraitleriniñ bozuluvını tahmin eteler. Qırımnıñ gidrometeorologiya boyunca merkezinde bildirilgeni kibi, yarımadada bazı yerlerde küçlü sağanaqlar yağacaq.
Kündüz, oktâbr 1 ve 2 künleri yağmur, burçaqnıñ yağmasını ve küçlü yelniñ olmasını bekleyler. Sinoptiklerniñ bildirgeni kibi, yel suratı 15-20 m/s yetecek.
Qurtarıcılar qırımlılarnı boranlı yağmur ve küçlü yel şaraitlerinde havfsızlıq qaidelerine uymağa çağıralar. Pencere ve qapılarnı qapatmağa, elektrik aletlerni söndürmege tevsiye eteler.
Hususiy diqqatnı bala ve esli başlılarnıñ havfsızlığına ayırmağa çağıralar.


text:
Strogonovka köyünde yaşağan Abdullayevniñ evinde ilk evelâ tintüv yapılıp, ondan soñ qoranta başı Uzeir tevqif etilgeninden berli bir yıl dört ay keçti. Dört balanıñ babası Aqmescitli «Hizb ut-tahrir işi»niñ figurantlarından biri olıp qala ve fevralniñ 11-ne qadar apiste qalmağa devam etecek.
Onıñ doğmuş qardaşı Teymur Abdullayev da aynı iş boyunca tevqif etildi. O, iştirakçi olmaqtan ğayrı, «terroristik gruppa» azırlavda qabaatlana. Teymur 10 yıl apis cezasından başlap, ömürlük apiske, Uzeir ise, 10 ile 20 yıllıq müddetke mahküm etile bileler. Rusiyeniñ maliyeviy monitoring hızmeti, artıq işlerinen bağlı bir üküm çıqarılmağanına baqmadan, qırımlılarnı terrorist ve ekstremistler cedveline kirsete.
Kitaplar içün apishanege
Uzeirniñ ömür arqadaşı Fera Abdullayeva, dersiñ, tintüv tünevin keçkeni kibi, er şeyni bütün inceliklerininen beraber tarif ete: «Olar evimizge atılıp kirgen soñ, qocamnı alıp keteceklerini men şu arada añladım. Taqiqatçınen birlikte kelgen şaatlar, olarnen aynı fikirde olğanı bese-belli edi. Bu esnasta iştirak etmeden, olar odadaki skemlelerde sessiz sakin oturadılar».
Olar evimizge atılıp kirgen soñ, qocamnı alıp keteceklerini men şu arada añladımFera Abdullayeva
O künü saba Abdullayevlerniñ evinde silâ ve narkotik qıdıra ediler – tintüvniñ sebebi, hususan işte bu edi. Tapıp olamağan soñ, Rusiyede yasaqlanğan kitaplar cedvelindeki diniy kitaplarnı tutıp aldılar. Abdullayevlerniñ üyken qızı Salsabil, Qurannıñ asıl nushasını alıp ketkenlerini de hatırlay. Yalıñız rusçağa tercime etilgen ekinci nushası qala. «Masa üstünde qızımnıñ 6 sınıf kitabı yata edi. İşte anda tamam halifeliknen alâqalı eki paragraf bar rdi. Şaşılacaq şey amma, bu kitap olarnıñ nazarından qaçqan», – dep ayta Fera tebessüm ile. O, aman-aman bütün sübet devamında ep küleryüznen laf ete. Lâkin böyle vaziyet balalar mevzusına keçkence devam ete.
«Ana, bizni öldürmege keldilermi?»
Fera ikâye etip bergenine köre, üyken qızı tintüvni, er keske köre daa raat qarşılağan. O, küç idaresiniñ hadimleri istegen maalinde kelip babasını alıp keteceklerini bile eken. Salsabil balalar odasında oyuncaqlar arasında oturaraq, 2016 senesi onıñ yalıñız babasını degil de: «Kerçek aytqanda, onen beraber canımnıñ bir parçası da ketti. Çünki babam – canımnıñ, qalbimniñ ve ömrümniñ bir parçası ola».
Canımnıñ bir parçası onen beraber ketti. Çünki babam – qalbimniñ ve ömrümniñ bir parçası olaSalsabil Abdullayeva
Aslında, küç üdaresi hadimleriniñ saba yapqan ziyaretini balalarnıñ epsi raat qarşılap olamadı.O zaman sekiz yaşında olğan Tasnim, evdeki gürültiden uyanaraq, yüksek sesnen: «Ana, bizni öldürmege keldilermi?» - dep soray.
Olıp keçken vaqialarda Uzeirniñ faal vatandaş olğanı sebepçi dep ayta Fera: «Şimdi yürgen laflarğa köre, insan faal birisi ise, onı mıtlaq apiske oturtalar. Ğaliba, bu mesele menim qocama da kelip toqundı».
Uzeir Abdullayev qabaatlanğanda, kiçik qızı Ayat bir yaş eki aylıq eken.O, endi yürip başlağan eken. Şimdi bu qızçıq yürmek çette tursın, artıq qar üstünde çapqalay, aqşamlıq çiberek yasamağa yardım ete ve: «Babamnı sevem», dep qıçıra. Evde er sefer telefon çalğanda, Ayat, babası açmay ekenmi, dep meraqlana eken. «Belki de onı hatırlamaydır. Lâkin üyken evlâtlarım daima babası aqqında aytqanlarını esapqa alsaq, kencesi de er vaqıt onı sorap otura», - dey Fera.
«Onı onıñ talebeleri tevqif etken edi»
Al-azırda «Abdullayevler ailesiniñ başı», anası ohşap aytqanı kibi, şimdilik altı yaşındaki Mansur ola. Bu bala babasınen taekvandonen nasıl oğraşqanları aqqında i006Baye eterek: «O, maña çeşit türlü qayde ve areketlerni ögrete, nasıl etip doğru yıqılmaq kerek olğanını añlata edi», - dey.
Tüntüv ve Uzeir tevqif etilgen vaqitta onıñ bir qaç talebesi de bar edi. Olarnıñ özü bu aqta ikâye etip berdiFera Abdullayeva
Uzeir Abdullayev qardaşı Teymur kibi – dögüş sanatları boyunca Avropa çempionı ediler. Olar Aqmescitte idmancılıqnen oğraşa ekenler. Fera Mansur babasınen beraber yapqan sport meşğuliyetleri aqqında ikâye etkenini diñlep otura. Oğlu susqanda, o devam eterek: «Qocam küç idaresiniñ bir çoq hadimlerine idmancılıq yapa edi. 2014 senesiniñ vaqialarından soñ, olarnıñ bazıları işindenden ketmeyip, Qırımda qalmağa qarar bergen edi. İşte, böyleliknen, tintüv yapılıp, Uzeir tevqif etilgen maalde, onıñ bir qaç talabesi de mında ediler. Bu aqta olar özü aytıp berdi», - dey.
Mahkeme içün mahkeme
2017 senesi dekabrniñ 8-nde Abdullayevlerniñ ailesindeki eki «terroristke» daa bir «tertip bozucı» - yani Feranıñ özü qoşula.Qadın o künü Aqmescitteki Rusiye nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesine tayin etilgen advokatnen körüşmege bara. Abdullayevanıñ aytqanına köre, o birinci ve ekinci qat arasındaki ara basamaqlarda turğan arada, onıñ yanına mahkeme icracısı kelip, Rusiye Memuriy uquq bozuv Kodeksiniñ 17.3 maddesi 2 qısmına binaen «mahkeme ya da mahkeme icracısınıñ çıqarğan qaidelerni eda etmeyüvi» boyunca memuriy protokol tize. Mahkeme hadimi Sergey Berezko, Fera koridorda turıp, çoq gürülti çıqardı ve mahkeme oturışuvı keçirilgen odağa kirmege ıntılaraq, bir de mahkemeniñ ötkerilmesine keder etmesi mümkün edi, dep iddia ete. Uquqçı Lilâ Gemeci, bir isbat olaraq Abdullayevağa nisbeten qabaatlavlarnı tasdıqlaycaq ya da doğru olmağanını isbatlaycaq mahkeme taqip kameralarından alınğan videoqaydlarnı istey.
Feranıñ işinen bağlı nevbetteki oturışuv, fevralniñ 6-sı Salı künü saat 14:30da Aqmescitniñ Jeleznodorojnıy rayon mahkemesinde ötkerilecek.
Abdullayevlerniñ ailesinde bu – üçünci mahkeme. Fera özüniñ «işinen» alâqalı tahminler aqqında aytqanda, aqlanacağına ihtimal bermey: «Taa birinci oturışuvdan evel «Qırım birdemligi»niñ faalleri cöreme tölemek içün para toplağan edi. Mennred etmege ıntılğanımda, olar bunıñ umumiy cöreme olğanını auttılar. Bu qadar vaqıt ve işlerden soñü mında kimse aqlaycaq qarar qabul etilecegine inanmay».
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifatına birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Çernomorskaya teleradiokompaniyasınıñ reberligine telekompaniya binasına kirmege ruhset berdiler. Avgustnıñ 4-de saba olarnı politsiya hadimleri kirsetmegen ediler.
Qırım.Aqiqat mühbiriniñ bildirgenine köre, telekompaniya hadimleri ve jurnalistlerden ğayrı prokuratura vekilleri de keldiler, telekanal yanında Qırım samooboronasınıñ temsilcileri de buluna, lâkin ne sebepten jurnalistlerge bir kimse aytıp olamay.
Bu arada, telekompaniya binası yanında politsiya bulunmasını uquq qoruyıcılar «mahkeme qararı boyunca binanı qoruv vastaları» olaraq izaatladılar.
Reberlikke anahtalarnı qaytardılar ve telekompaniya hadimleri diger jurnalistlernen beraber binağa kirip, bütün tehnika çıqarılğanını kördiler – kamera, pült, bilgisayarlar. Olarnı daa cuma künü, avgustnıñ 1-de, çıqarğandırlar.
Avgustnıñ 4-de saba «Çernomorskaya» teleradiokompaniyasınıñ prezident vazifelerini eda etken Lüdmila Juravlövanı politsiya hadimleri «reberlik avalesine» esaslanıp, telekompaniyağa kirsetmediler.
ÇTRK uquqçısı Andrey Bespoyasnıynıñ aytqanına köre, politsiya hadimleriniñ areketleri qanunsızdır, ÇTRK vekilleri mahkeme ve prokuraturağa şikâyet etecekler.
Cuma künü, avgustnıñ 1-de, mahkeme pristavlarınıñ Federal hızmeti Qırımdaki muhalifet telekanalı «Çernomorskaya teleradiokompaniyasına» kelip, mal-mülkini tevqif etti ve bütün hadimlerini binadan quvdı.
Qırım RTPTsniñ «Çernomorskaya teleradiokompaniyasına» qarşı mahkeme davası birinci instantsiya mahkemesi tarafından bile baqılmadı. Buña baqmadan, telekompaniyanıñ bütün mal-mülki ve donatmaları tevqif etildi, böyleliknen şirket işi toqtatıldı, dep haber etti telekompaniya prezidenti vazifelerini eda etken Lüdmila Juravlöva. Teleradiokompaniya binasından tehnikiy donatmalar, esasen bilgisayarlar çıqarıldı.


text:
Kiyev – Soñki yıl devamında Qırımtatar Milliy Meclisi ve Qırım musulmanları Diniy idaresini yarımadadaki vaziyetke farqlı qıymet keseler. Qırımtatarlarnıñ temsil organı Qırımnıñ şimdiki reberligine qarşı çıqa, Müfti Emirali Ablayev ise akimiyet ile sıqı iş tutıp, memurlar tarafından Müftiyatqa nisbeten o qadar müsbet munasebet 200 yıldır olmağanını bildirdi. Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqatqa bergen intervyüsında QMDİ areketlerine qıymet kesip, Meclis ve Müftiyatnıñ fikirleri farqlı olsa, qırımtatarlar bölüne bilemi-yoqmı añlattı.
– Mustafa ağa, Meclis ve Qırım musulmanları Diniy idaresiniñ baqışları zıt kelgenini ayta bilemizmi?
– Zıddiyet yoq. Diniy idare işğalde qaldı. Ve faaliyetni devam etmek içün olar bazı şeylerge razı olmağa mecburlar, em de müim şeylerge. İşğalciler anda Tavriya diniy idaresini qurdılar. Olarğa er daim basqı yapıla, Diniy idare işğalciler istegeni kibi yapmasa, Rusiye qanunlarına köre qayd olmasa, Diniy idarege ait camilerni qoqla Tavriya diniy idaresine berecekler.
Şunıñ içün olarnıñ areketleri ve beyanatları Meclisniñ fikirlerine, elbet de, zıt kele, lâkin biz olarnı añlaymız, ve şimdilik kollaboratsionistler dep aytmayıq.
– Meclis ve Müftiyatnıñ fikirleri aynı degil, diniy merkezge esaslanğan ve siyasiy temsil organğa esaslanğanlar bölüne bilemi?
Diniy idareniñ yolbaşçısı hoş olmağan adamlarnen körüşe, olarğa müsbet laflar ayta
– Yoq. Menim fikirimce, ekseriyet, doqsan fayızdan ziyade Qırımtatar Milliy Meclisine esaslana ve Diniy idareniñ yolbaşçısı yapqan areketleriniñ sebebini añlay. Hoş olmağan adamlarnen körüşe, olarğa müsbet laflar ayta. Tabiiy ki, er kes buña qoltutmay, amma onıñ alını añlay.
Diniy idareniñ reisi şahsiy subette aynısını ayta, aks alda olar halqımızğa daa da büyük zarar ketire bileler, böle bileler. Biz böyle tüşünmeymiz, amma bu onıñ noqtaiy-nazarıdır.
– Bu sene qırımtatarlar içün parallel sürette eki hac teşkil etile. Birincisini QMDİ Rusiye Federatsiyasınıñ yardımı ile teşkil ete. Ekincisine Saudiy Arabistan para bere, amma siziñ yolbaşçılığıñızda teşkil etile...
– Matbuattaki haberlerge köre, Qırım musulmanları içün 300 yerni olar Rusiyege berilgen yerler cedveline kirsettiler. Bu qanunsızdır. Bizler Saudiy Arabistannıñ elçisi ile bunı laf etken edik, o, bunı reberligine yetkizecek, çünki bizim mustaqilligimiz bozulmaqta. Belki de, Hac meselelerinen oğraşqan nazirlik bunıñ inceliklerini bilmey. Amma şimdi añlaştıq ki, Qırım musulmanlarınıñ acılığı ukrain pasportları ile yalıñız Ukrainadan ve Ukraina içün yer boyunca olmaq kerek.
Şunıñ içün Rusiyege ayırılğan yer boyunca çıqacaq insanlar qanunnı bozacaqlar. Elçihane olarnıñ aldatqanlarını, Rusiye Federatsiyasınıñ diger regionlarında berilgen pasportlarnı köstergenini añlasa, bu güna olacaq, ve olarnı Saudiy Arabistandan quva bileler. Eñ azından böyle bir añlaşmamız bar.
– Qıtaiy Ukrainağa köçip kelgen Qırım musulmanlarına yardım etilemi? Yañı camilerniñ qurucılığı beklenilmeymi?
Bizler qıtaiy qısımda çoq qalmaycaqmız
– Yoq, bizler qıtaiy qısımda çoq qalmaycaqmız, ve azat etüv olacağını tüşünemiz. Er biri özüni terbiyeley. Lâkin Qırımğa yaqın regionlarda, anda işğalden evel de 12 biñ qırımtatarı yaşağan edi, mektep ve camilerni qurmaq kerek. Anda bir cami endi bar.
– Siziñ fikiriñizce, qıtaiy Ukrainağa köçip kelgen musulmanlar kimge esaslanmalı: Mecliske, Ukraina musulmanları Diniy idaresine ya da diger diniy merkezlerge?
– Bizler er daim Qırımtatar Milliy Meclisine esaslanmağa çağırğan edik ve çağıramız.


text:
Qazaqstanda «Yaqın Ïnkar» uyımı ekstremïstik dep tanıldı
ASTANA. QazAqparat - Qazaqstan Respwblïkasınıñ Bas prokwratwrası «Tablïğï Jamağat» ekstremïstik uyımınıñ (Qazaqstan awmağında tıyım salınğan) negizinde qurılğan «Yaqın Ïnkar» uyımınıñ elimizdegi zañsız qızmetin anıqtadı, dep xabarlaydı QazAqparat.
Bas prokwratwranıñ resmï saytında mälim etilgendey, «Yaqın Ïnkar» uyımınıñ şınayı maqsatı - jekelegen memleketterde, sonıñ işinde Qazaqstan awmağında konstïtwcïyalıq qurılıstı küştep özgertw, egemendikti buzwdı boljaytın «xalïfat» qurw.
«Atalğan uyımnıñ ustanwşıları qaqtığısqa alıp kelw mümkindigin bile, tura özge dinderdi joqqa şığarwda. Bul äreketter dinï ekstremïzm uğımınıñ belgilerine say keledi. «Yaqın Ïnkar» müşesi bolğan Qazaqstannıñ jekelegen tulğaları bizdiñ elimizdiñ awmağında ekstremïstik äreket jasağandıqtarı üşin bas bostandıqtarınan ayırwğa sottalğan (Astana qalasınıñ Sarıarqa awdandıq sotınıñ 10.04.2018 jılğı ükimi). Qılmıstıq ister şeñberinde osı uyım müşeleriniñ Qazaqstan awmağında toptar qurw nïetteri bolğandığı anıqtaldı. Osınday negizder boyınşa «Yaqın Ïnkar» uyımı Qırğızstanda ekstremïstik dep tanılğan. Osığan baylanıstı, Astana qalasınıñ prokwratwrası, «Prokwratwra twralı» Zañmen közdelgen ökilettikterin iske asırıp, sotqa «Yaqın Ïnkar» uyımın ekstremïstik dep tanw twralı arızben jügindi. Astana qalasınıñ Esil awdandıq sotınıñ 2018 jılğı 10 qazandağı şeşimimen atalğan arız tolıq kölemde qanağattandırıldı», - delingen Bas prokwratwra xabarlamasında.
Atap ötilgendey, sot «Yaqın Ïnkar» uyımınıñ äreketin ekstremïstik dep tanıdı. Sonday-aq aqparattıq materïaldardı taratw jäne buqaralıq aqparat quraldarın, telekommwnïkacïyanı, älewmettik jeliler, messendjerler men beynexostïngterdi paydalanw arqılı qızmetin jürgizwge Qazaqstan Respwblïkasınıñ barlıq awmağında tıyım saldı.
«Qurmetti azamattar, Bas prokwratwra sot şeşiminen keyin «Yaqın Ïnkar» ekstremïstik uyımınıñ äreketine qatısqanı jäne qarjılandırğanı üşin Qılmıstıq kodekstiñ 182, 258 jäne 405-baptarına säykes qılmıstıq jawapkerşilik közdelgenin atap ötedi. «Qatısw» äreketine «Yaqın Ïnkar» uyımınıñ ïdeyasın ügittew jäne nasïxattaw, onıñ jarïyalanımdarın, paraqşaların, posttarın, pikirlerin jäne basqa da aqparattıq materïaldarın dayındaw, şığarw, köbeytw jäne taratw jatadı. «Qarjılandırw» uğımına «Yaqın Ïnkar» uyımına aqşanı, özge de mülikti berw nemese jïnaw, sıyğa tartw, ayırbastaw, qayırmaldıq jasaw, sponsorlıq jäne qayırımdılıq kömek, aqparattıq jäne özge de qızmet türlerin körsetw jatadı», - dep naqtıladı vedomstvodan.


text:
Tüzler
Tüzler (ukraince BиcokoripHe, Tюзлep, rusça BыcokoropHoe, Tюзлep) – Qırımnıñ Yalta şeer şurasında bir qasaba. Ealisiniñ sayısı 137 kişi.
AtıflarDeñiştir
- ↑ Bu meskün yer Rusiye ve Ukraina arasında çatışuvğa sebep olğan Qırım yarımadasında buluna. Qırımnı de-fakto idare etken Rusiyeniñ qanunlarına köre yarımadada bulunğan Qırım Cumhuriyeti ve Aqyar federal emiyetli şeeri - Rusiye terkibindeki eki federatsiya subyektidir. Ukraina qanunlarına köre yarımadada Ukraina terkibindeki Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar mahsus statuslı şeeri buluna.
- ↑ Rusiye qanunlarına köre.
- ↑ Ukraina qanunlarına köre.


text:
Almatıda mısır däri-därmegi şığarıladı
ASTANA. QazAqparat -Almatıda qazaqstandıq-mısırlıq farmacevtïkalıq park qurıladı. Bul twralı bügin QR Sırtqı ister mïnïstrligindegi brïfïngte Qazaqstanıñ Mısırdağı Tötenşe jäne Ökiletti Elşisi Arman Ïsağalïev ayttı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
«Qazirgi waqıtta eki el arasında birqatar ïnvestïcïyalıq joba jüzege asırılwda. Olardıñ eñ bastısı - Almatıda qazaqstandıq-mısırlıq farmacevtïkalıq park qurw bolmaq. Qazirgi waqıtta Ïnvestïcïyalar jäne damw mïnïstrligimen, «Kazakh Invest» ulttıq kompanïyasımen birge bul jobanı talqılap jatırmız», - dedi ol.
Onıñ aytwınşa, büginde Qazaqstannıñ narığında mısırlıq däri-därmekter öte köp satıladı. Olardıñ sapası joğarı jäne bağası arzan bolğandıqtan suranısqa ïe.
«Qazirgi waqıtta qazaqstandıq narıqta 40-tan astam mısırlıq däri-därmek tirkelgen. Meniñşe, osında farmacevtïkalıq park qurw arqılı biz atalğan önimderdi öñirdiñ jäne EAEO-nıñ narıqtarına şığaratın bolamız»,- dedi Arman Ïsağalïev.
Elşiniñ dereginşe, joba qunı 25 mïllïon dollardı quraydı.
«Qazirgi waqıtta mısırlıq MUP farmacevtïka kompanïyası seriktes izdew jumısın jürgizip jatır. Olar atalğan somanıñ basım böligin quyuğa dayın. Jobanı 2016 jılı jüzege asırwğa dayın bolğan edi. Alayda, mısır valyutası eki ese qunsızdanıp ketti. Däl osı sebepke baylanıstı olar qarjılandırwşı seriktes izdewge mäjbür bolıp otır»,- dedi dïplomat.


text:
İyün 4-te Krasnodar mahkemesi qırımtatarlarnıñ milliy lideri, Ukraina Yuqarı Radasınıñ halq deputatı Mustafa Cemilevniñ oğlu Hayserge ükümni çıqarmalı. Qarar mahkemeciler olmağanlarnıñ çıqarğan qararına esaslanacaq.
İyün 2 künü Krasnodar mahkemesinde mahkemeci olmağanlar maqsatlı öldürüvde qabaatlanğan Hayser Cemilevni aqladılar. Ömür cezasını belgilegen öldürüv qabaatı lâğu etildi. Cemilevniñ imayesi qarardan memnün qaldı.
Hayser Cemilevni 2013 senesi mayıs 27-de onıñ Bağçasaraydaki evinde yaqaladılar. Anda 44 yaşında Fevzi Edemov öldürilgen edi. Militsiya Cinaiy kodeksniñ 115-inci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca (planlaştırılğan öldürüv) cinaiy iş açtı. Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Hayser Cemilevni apiske aldı.
Qırım işğalinden soñ taqiqat organları bu işni ğayrıdan taqiq etmege qarar berdiler. Hayserni Qırım SİZOsından Krasnodar ülkesine alıp kettiler. Hayser Cemilev qabaatını tanımay. Adliyecisi öldürüv diqqasızlıqtan sebep olğanını bildire.
Kiyevniñ Apellâtsion mahkemesi ise Hayser diqqatsızlıqtan cinayet yaptı qararına kelip, onı azat etmege qarar aldı. İnsan aqları Avropa mahkemesi de Hayser Cemilevniñ azat etilmesi aqqında qararnı qabul etti. Lâkin Rusiye onı yerine ketirmey.


text:
Ukrain internet-qullanıcılarınıñ fikrini ögrenüv neticelerine köre, Qırımnıñ «energetik» qamaçavına soralğan insanlarnıñ 32% qol tuta. Buña qatiyen qarşı 22% çıqa.
Bunı oktâbr 17-22 künleri TNS On-line Track tarafından keçirilgen tedqiq köstere.
16% – Qırımnıñ «energetik qamaçavına» «qol tutqanını belley», 5% – bu mevzu ile meraqlanmay, 16% – «qol tutmağanını belley» ve 9% – cevap berip olamadı.
Şimaliy region sakinleri arasında Qırım ile sıñır qamaçavına qol tutqanlarnıñ ve yarımadanıñ energetik qamaçavını kerekli dep tanığanlarnıñ sayısı az, Ğarbiy ve Merkeziy regionlarda bunı desteklegen insanlarnıñ sayısı çoqçadır. Erkekler, qadınlarğa köre, Qırım ile sıñırnıñ qamaçavına sıqça qol tuta», – denile beyanatta.
Qırım.Aqiqatqa Ukrainada TNS şirketiniñ temsilcisi Aleksandra Persikovaya bildirgeni kibi, sorav Ukrainanıñ farqlı regionlarınıñ sakinleri arasında keçirildi, Qırım ve Ukraina akimiyetine tabi olmağan territoriyalardan ğayrı.
Qırım.Aqiqat oktâbr aynıda Hreşçatikte keçirgen soravına köre, ukrainler yarımadağa elektrik energiyası ve malnıñ ketirüv qamaçavına farqlı davranalar. Çoqusı bu ğayege qol tutmayıp, yarımadada ukrain vatandaşlarınıñ yaşağanını qayd etti.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.


text:
Suriyeli qaçaqlarnıñ Avropağa aqını toqtatmaq içün, Ankara Avropa Birligini 2018 senesine qadar migratsion meselesinen bağlı maliye yardımını eki qat arttırmağa, Turkiyeniñ Avropa Birligine kirmesinen bağlı muzakerelerni tezleştermege ve onıñ grajdanları içün vizalı rejimini lâğu etmege çağıra, dep bildire Azatlıq Radiosı.
Brüssel muzakerelerinde iştirak etken, diplomatlar arasındaki menbalar haber etkenleri kibi, toplaşuvda qoşma üç milliard yevro aqqında söz yürütile.
«Turkiye Avropa Birliginen işbirlik tutmağa, Avropa Birliginiñ azası olmağa azır. Ümüt etem, şimdiki sammit muvafaqiyetli olur ve aramızdaki munasebetler deñişmesine ketirir», - dep ayttı Brüsseldeki AB - Turkiye acele sammiti devamında Turkiye baş naziri Ahmet Davutoglu.
Onıñ qayd etkenine köre, Turkiye Avropağa qaçqan ve anda sığınaq tapamağan işçi migrantlarnı qabul etmege azır.
Mart 7 künü Brüsselde Avropa Birliginiñ liderleri Turkiyeniñ baş - naziri Ahmet Davutoglunen acele sammitni keçirdiler. Esas mevzu - qaçaqlar krizisiniñ yoq etilmesinen bağlı areketler oldı.


text:
"Jınımdı keltirmeñizşi..."
Adamda jın boladı, Jını jetip kelgen soñ, jım boladı... Äsirese, şeneunikter tilşilerdiñ swraqtarına sılq etip, büyrekteri bılq etip, tipti, aşulanıp ketedi. Ğarışker Mwsabaevtıñ tilşige ne degenin, sol tilşiniñ tas aralasqan «kaşa» jegenin de bilemiz. Şeneunikterdi qoyşı, halıqtıñ arqasında «qozı qarın» bolıp jürgen Töreğali sekildi änşiler de tilşilerdi mañayına jolatpağan.
Endi mine, Wlttıq ekonomika vice-ministri Serik Jwmanğarinniñ tarifke qatıstı swraq qoyğan tilşige bergen jauabı jındanıp ketti... Onıñ jını «jındıhanağa» tüsti. Qazir sonda jatır.
Jın degen... Qalay tüsindirsem eken? Adam bitken aşulanğanda, bir närseden mezi bolğanda: «Jınımdı keltirmeşi!» deydi. Al adamnıñ jındarı är qiırdan keledi. Biri taksiletip tez kelse, ekinşisi wşaqpen wşıp kele saladı. Olar jäy kelmeydi, sol adamnıñ auzına bir türli sözder salıp, jwrttıñ aldında masqarasın şığaradı. Onı qoyşı, qarapayım qazaq äyelderiniñ de, jındarı jastıq astında jatadı.
-Märiyaş, sotkañdı men üşin bloktap tastağanıñ ne?- -dep swraydı qatar jatqan äyeline.
-Qoyşı, wyıqtap jatırmın deymin!
-Instagramdı men üşin bloktap tastapsıñ...
-Qoyşı, uje bir közim wyıqtap ketti...
-Bir päleñ bar, menen jasıratın...
-Jınımdı keltirmeşi!
-Jınıñ qayda?
-Jınım jastıqtıñ astında!
Mine, erli-zayıptılar arasındağı jın jastıqtıñ astında jatadı eken.
Al, Serik Jwmanğarin mırzanıñ jını mwrnınıñ wşında «qımbaat tufli kiip» otır. Ol tilşiniñ tarif turalı swrağına jauap beruden bas tarttı.
-Elimizdegi tarifter nege qımbat?-dep swradı tilşi.
-Qımbat bolğan soñ qımbat. «Qımbat... Qımbattım!» degen sözer qanday ädemi, jwmsaq estiledi...-dep aytqan joq ol.
-Degenmen, tarif...
-Oy aynalayın, jınımdı keltirmeşi!
-Tarif...
-Bwl basqa şara ğoy? Ne boldı? Keşe parlamentte tarifter turalı ayttım. Jınımdı keltirmeñizşi?-dep ayttı ol.
-Tarif turalı...
-Sizder tarif turalı swrauğa keldiñizder me? Mağan arnayı keliñizşi, men sizge tarif turalı basınan ayağına deyin barlığın aytıp bereyin. Jınımdı keltirmeñizşi! –dep ayttı ol.
-Keşiriñiz, basıñızğa kele beretin jınıñız turalı aytıp beriñizşi?
-Jın? Ol kädimgi jın.. Jün emes!-dep aytqan joq ol. Biraq, «Jınımdı keltirmeñizşi!»- dep aşulanğanı ras...
Olay bolsa, osı jazbanı jazğan, satirik MwhŞER, mağan da jınıñız kelmesinşi!!
Mwhtar Şerimniñ facebook paraqşasınan
Abai.kz


text:
ŞQO-da bal öndirisi 5 esege öspek
ÖSKEMEN. QazAqparat - Şığıs Qazaqstanda birqatar awıl şarwaşılıq önimi jergilikti xalıqtıñ suranısınan birneşe ese köp öndiriledi. Bul twralı aymaq basşısı Danïal Axmetov el aldındağı esebinde ayttı, dep xabarlaydı QazAqparat tilşisi.
«Bal önimderi jergilikti qajettilik mölşerinen bes ese, mal eti eki ese, qaraqumıq üş ese, kartop tört ese, künbağıs mayı 10 ese, un 22 ese köp öndiriledi. Bul salada äli de älewetimiz orasan. Soñğı jıldarı osınşa mol önimdi Qıtay narığına asa tïimdi bağamen ötkizw üşin ülken joba jüzege asıp jatır. Ol - Qıtay standarttarı boyınşa sertïfïkattaytın zertxana»- dedi oblıstıñ äkimi.
Qıtay standarttarı boyınşa akkredïttelgen zertxana bïılğı jıl soñına deyin aşıladı dep kütilwde.


text:
Almaniyada siyasetçiler ve cemiyet erbapları, iyül 16-da Helsinkide keçirilmesi planlaştırılğan AQŞ ve Rusiye prezidentleriniñ körüşüvi münasebeti ile endişelerini bildireler.
Alman KHVleri, kantsler Angela Merkelniñ üküm sürgen koalitsiyasınıñ trans-Atlantika siyaseti boyunca koordinatorı Peter Bayerniñ sözlerini naqil eteler. O, Vladimir Putin ile Donald Trampnıñ Finlândiyanıñ paytahtında irişe bilecek añlaşmalarına dair NATOda olğan qorqular aqqında bildirdi.
Bayerniñ aytqanına köre, Trampnıñ Şimaliy Koreyanıñ lideri Kim Çen In ile yaqında keçken körüşüvi – AQŞ prezidentiniñ Rusiye liderine «özüni aldatmağa» imkân bere bilecegine dair endişeler içün qoşumça sebeptir.
«Kim şimdilik yalıñız vaad ete, Tramp ise körüşüv keçirilmesi adisesine endi muvafaqiyet dey», – dep hatırlata o.
Muhalif Azat demokratik fırqanıñ lideri Kristian Lindner de AQŞ prezidentine işanmağanını bildirdi. Telükesizlik boyunca Münhen konferentsiyasınıñ reisi Volfgang İşinger ise, Tramp ile Putinniñ körüşüvi NATOnıñ iyül 11-12 tarihlarındaki sammitinden soñ keçecegini ve bu sammitte AQŞ ve olarnıñ müttefiqleri arasındaki zıddiyetler keskinleşe bilecegini hatırlattı.
Tramp bundan evel, fikrince, yetersiz olğan NATOğa paralar ayıruv seviyeleri içün NATOğa kirgen devletlerni ve şu cümleden Almaniyanı defalarca tenqit etti. İyül 6-da Montana ştatında çıqışta bulunğanda o, Almaniya kantsleri Angela Merkel AQŞtan Avropanıñ qorçalamasını istey, amma aynı zamanda özü Rusiye ile gaz boyunca añlaşmalar yapa, dedi. Ondan ğayrı Tramp, Putin ile körüşüv kibi vaqialarğa bütün ömür azırlanğanını ve Rusiye lideriniñ onı «yeñip olamaycağından» emin olğanını söyledi.


text:
Yır-ğalip: Jamala Kiyevde «1944» klipini taqdim etti (video)
«Eurovision-2016» ğalibi, Ukraina temsilcisi qırımtatar yırcısı Jamala sentâbr 21-de, çarşenbe künü «1944» türküsine resmiy klipni taqdim etti. Yırcığa ğalebe ketirgen yırnıñ video premyerasını ilk olaraq Kiyevde seyirciler kördi. Klipniñ esas fikri horeograf Anatoliy Saçivko ve operator Nikita Kuzmenkoğa ait. «Biz, bir şey yañlış olğan nasıldır dünyanı köstermege istedik. Hususan, bu qabileni köremiz, onıñ toprağına felâket keldi, gemiler keldi. Aqiqaten de, merametsiz bir şekilde. Bu, belâ aqqında, felâket aqqında bir ikâyedir», – dep añlattı Jamala. Klip, Zakarpatyede yerleşken arbiy bazada üç kün içinde çıqarıldı.


text:
Yanvarniñ 12-sinde Herson şeerinde Qırımda tutılıp alınğan qırımtatar faali Edem Bekirovğa ve bütün “qanunsız tutılıp alınğan Ukraina vatandaşlarına” qol tutuv miting keçirildi. Bu aqta Qırım.Aqiqat mühbiri bildirmekte.
Hersondaki mitingge Geniçesk rayonından Edem Bekirovnıñ qadını, Genişesk rayon devlet memuriyetiniñ baş muavini Gülnara Bekirova keldi. O destek içün er keske minnetdarlığını bildirdi ve aqayınıñ sağlıq alı aqqında aytıp berdi.
“Bugün (Edem Bekirovnıñ tevfiqinden) 32-nci künde men yañğız qalmadım. Men er aktsiyanıñ er teşkilâtçısına minnetdarım. Biz dediler ki, onı yanvar 14-ünde Semaşko adına hastahanege tibbiy şaatlav keçirmek içün alıp baracaqlar. Olar bir komissiya toplap qarar alacaqlar: bu adam kerçekten hasta olsa, o tibbiy bölükte bulunacaq, amma, olarnıñ fikrine köre, bu tasdıqlanmasa, o SİZOda bulunacaq. Bugünge Edem SİZOda buluna ve özüne özü sarğılar yapa ve olğanı kibi özüni baqa. Menimce, o dayanır, bütün küçüni toplar”, - dedi Bekirova.
Herson şeer meclisiniñ başlığı ve aktsiya teşkilcisi İbragim Suleymanovnıñ fikrince, şeker hastalığı olğan Edem Bekirovğa “cemaat qıynavı”nı yaptılar.
“Bu kerçekten açıq, cemaat idamı, cemaat qıynavı. Buña başqa türlü bir şey demezsiñ. Bu - onıñ noqta-i nazarları, blokadada iştiragi, ve niayet qırımtatar ve Ukraina vatanperveri olğanı içün intiqamdır. Ve, belki de, başqalarnı qorqutmaq usulı”, - dedi Süleymanov.
Edem Bekirov ve ukrain siyasiy mabüslerine öz destegini Herson vilâyetiniñ halq azlıqları da bildirdi.
Kreml kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi dekabrniñ 13-nde Bekirovnı eki ayğa apiske aldı. O, 2019 senesi fevralniñ 11-ne qadar nezaret altında qalacaq. Ukraina Tış işler nazirligi mahkemeniñ qararına qarşı «sert narazılıq» bildirdi.
Bekirovnıñ tuvğanları ayatı telükede olğanını bildirgen edi. Malüm ki, apiske alınğan faal şeker hastası ola. Ayağı kesilgen, muntazam sürette sarğılav yapılmalı.
Herson vilâyetindeki Novooleksiyıvka qasabasınıñ sakini Edem Bekirov dekabrniñ 12-nde saba Qırım kirişinde Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından tutıldı. O, 78 anasını ve aqrabalarını ziyaret etmek içün Qırımğa ketti. Daa soñra onı Aqmescitteki Rusiye FSB binasına alıp ketkenler.
Ukraina Tış işler nazirligi mahkemeniñ qararına qarşı «sert narazılıq» bildirdi.
Advokat Aleksey Ladinniñ bildirgenine köre, Bekirov Rusiye Ceza kodeksiniñ 222-nci maddesiniñ 2-nci qısmı ve 222.1-inci maddesiniñ 2-nci qısmı boyunca (patlayıcı madde ve patronlarnı saqlav ve berüv) şeklene. Uquqçı Lilâ Gemeci qayd etkenine köre, faal 10 kilogramm trotil ve 190 muarebe patronını taşuv ve tarqatuvda qabaatlana.


text:
Yaqın vaqıtta Aqmescitte yarımadağa ukrain tili ve medeniyetini qaytaracaq «Ukrain medeniyet merkezi» taqdim etilecek. Bunı Qırım faali Leonid Kuzmin bildirdi.
«Soñki yıl devamında Qırımdaki vaziyet bam-başqa oldı. Qırım Rusiye Federatsiyasına kirgen soñ Qırım ukrainleri tarihiy vatanından uzaq qaldılar. Qıtaiy Ukraina ile daimiy medeniyet, til, tarih bağları qalmağan soñ ukrainler assimilâtsiyağa oğratılıp, özüni tanıtıp olamaylar», – dep yaza faal Facebookta.
Onıñ qayd etkenine köre, Qırımda ukrainlerniñ teşebbüs gruppası «Qırım yarımadasında yaşağan ukrain halqını birleştirecek» merkezni meydanğa ketirmege başlay.
Kuzminniñ bildirgenine köre, bu merkezniñ esas maqsadı – Qırımda ukrain medeniyetiniñ inkişafı, ukrain tiliniñ ğayrıdan tiklenmesi ve Qırım mekteplerinde ögrenmesi, Ukraina ile medeniyet, içtimaiy bağlarnıñ tiklenmesi ve Qırımnıñ milliy cemiyetleri ile bağ.
«Ukrain medeniyet merkezi faal adamlarğa ümüt ete. UMM – cemaat teşkilâtı ve bizler er angi işbirligine azırmız», – dep qayd ete faal.
Leonid Kuzmin – ukrain şairi Taras Şevçenkonı añma aktsiyasında mart 9-da Aqmescitte yaqalanğan faallerden biri.
Malüm olğanı kibi, faalller Aleksandr Kravçenko, Leonid Kuzmin ve Veldar Şukurciyev mart 9-da ukrain şairi Taras Şevçenkonı añma tedbirinde yaqalanğan ediler.
Mart 12-de mahkeme olıp keçti, faallerniñ ukrain timsallerini qullanğanlarından sebep cezası belgilendi. Mahkeme er bir faalni 40 saatlik mecburiy işler ile cezaladı.
Aprel 17-de Aqmescitte Kuzminni köteklediler. O, politsiyağa muracaat etti.


text:
2015 senesinde Kyivge kelgen soñ ilhaq etilgen Qırımnıñ sabıq Rusiyege tabi sağlıq saqlav naziri Pötr Mihalçevskiy «CitiDoctor» şahsiy hastahanesinde baş ekim vazifesinde çalışa edi. Bunı Mihalçevskiy özü Herson şeer mahkemesiniñ oturışuvı vaqtında söyledi.
Qırım.Aqiqat, bu muessiseniñ keçken yılda Ukraina Sağlıq saqlav nazirliginden litsenziya alıp, çalışmağa başlağanını tayin etti. Sabıq nazirniñ ömür arqadaşı Oksana Mihalçevskaya Kyivniñ şahsiy hastahanelerinden birinde ultrases diagnostikası ekimi olıp çalışa.
Yanvarniñ başında Ukraina Telükesizlik hizmetiniñ hadimleri Qırımnıñ sabıq Rusiyege tabi sağlıq saqlav naziri Pötr Mihalçevskiyniñ Kyivde bulunğanını tayin ettiler.
Qırımnıñ sabıq baş ekimi yanvarniñ 5-nde Ukraina Cinaiy kodeksiniñ 111-nci maddesi (devletke hainlik) boyunca cinayet işlegeninde töhmetni imzaladı. Herson şeer mahkemesi Mihalçevskiyni bir ayğa tevqif etti. Böylelikle o, fevralniñ 5-ne qadar apiste bulunacaq.
Sabıq nazir özü qanunğa qarşı bir şey yapmağanını ve 2014 senesindeki «referendum»da iştirak etmegenini iddia ete.
2014 senesi iyünniñ 10-nda Qırımnıñ Rusiyege tabi sağlıq saqlav naziri Pötr Mihalçevskiy öz istegi ile istifa etüv aqqında ariza yazdı. Qırımnıñ Rusiyege tabi yolbaşçısı Sergey Aksönov, Mihalçevskiyni «madde boyunca» işten boşamamaq içün istifa etmege mecbur etkenini iddia ete edi.
Qırımnıñ sabıq Rusiyege tabi sağlıq saqlav naziri Pötr Mihalçevskiyniñ tevqif etilmesi aqqında daa tafsilâtlı surette Qırım.Aqiqat saytındaki materialda oquñız.


text:
Kyivde Ukraina Mustaqillik künü qayd etilgende «Qırım evi» müessisesi bir sıra tedbir ötkerecek. Bunı Ukraina medeniyet naziri Yevgeniy Nişçuk avgustnıñ 17-de Kyivdeki brifingde bildirdi.
«Kyiv sakinleri ve musafirleri, semetdeşlerimiz çıqıp, qırımtatar halqı, Ukraina medeniyetiniñ zenginligini körsin dep, ayrı meydançıq ayırılacaq, oyun, ses, muzıka taqdim etilecek. Podol «Qırım evi yüreklerni birleştire» aktsiyasınen parlaq olacağına quvanam», – dep ayttı Nişçuk.
Ukraina medeniyet naziriniñ qayd etkenine köre, Ukraina mustaqilliginiñ 26-ncı yıllığı «oğrağan vaziyetimizniñ ağrısı ile qayd etile, lâkin epimiz beraber buña dayanıp birlik olacaqmız».
Yevgeniy Nişçuk qırımlılarnı Qırımnıñ işğalden azat etilecegine işanmağa çağırdı.
Teşkilâtçılarnıñ aytqanına köre, Ukraina mustaqilligi kününe bağışlanğan tedbirlerde Qırım sanatkârları Zlata Ogneviç, Elzara Batalova, Aziza İbragimova, bestekâr Üsein Bekirov, «Şatur-Gudur» taqımı iştirak etecekler. Bunıñnen beraber, ustalarnıñ dersleri ve dekarativ-ameliy sanatnıñ yarmalıqları olacaqtır.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiye tarafından Qırımnıñ vaqtınca işğaliniñ resmiy başlanğıç kününi 2014 senesi fevral ayınıñ 20-si olaraq qabul etti. 2015 senesi oktâbrniñ 7-nde Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ istilâsı qanunsız olğanını tanıdı ve Rusiyeniñ areketlerini tenqid etti. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Keriç boğazından Rusiye ve Qırım arasında naqliyat ve demir yollarnıñ qurılması içün pekitilgen tehnologik köpürini buz sarıp aldı. Buz qırıcıları çalışa, amma deñiz yolu qapalı. Boğazda yüzge yaqın rus gemileri toqtap qaldı.
Meraqlısı şu ki, Keriç boğazında qurulğan birinci köpürni de buz furtunasınen büyük buz parçaları viran etken ediler. Alman işğalcilerinden qalğan malzemelerini qullanıp, oñı yarımada azat olunğanınen qırğan ediler. Köpür rekordlı 107 künden soñ yıqıldı. Bundan bir qaç kün ögne Gitlerge qarşı ittifaq qurğan ükümetlerniñ yolbaşçıları Yalta konferentsiyasından qaytıp bu köpürden keçken ediler. Amma tarihçiler, İosif Stalin de şu yoldan treni ile qaytqanında şubeleneler, sovetler diktatorı Qırımdan maşna ile Hersondan çıqqandır, deyler.
Daa keçken asırnıñ başında, birinci olıp, inglizler köpür qurmaq ğayesinen çıqqan ediler. Olar Londondan Delige qadar yipek yolunı açacaq ediler. Başta Keriç boğazınıñ altında telegraf telini keçirdiler. Amma demir yolları İndiyağa ketirmeleri içün Manş Deñizinden daa bir köpür qurulmaq kerek edi. Buña küç ve sermiya yetişmey edi.
Ekinci Dünya cenki zamanında Qırımğa köpür qurmaq qayesi aqqında Stalin arzu etip başladı. Planlar büyük, sovet çeligi ise zayıf edi. Keççere Stalinniñ ğayesini Gitler taşıp bşladı. Cenkten evel Sovetler Birliginen bir tarafta olğan Almaniya öz büyük dostu içün köpür bünyelerini azırladı. Onı qurucılıq içün malzemelerinen beraber yarım adağa ketirdiler. Soñra işni stalinciler devam etti. Köpürni tez-tez qura edier, ve bu qazağa sebep oldı. Bütün tayamalar yahşı etip betonnen tuttırılmadı, buz kesicilerini qurmadılar. Amma viran etilmesiniñ esas sebebi ava afatları oldı. Çoq tonnalı buz parçaları qırqtan ziyade tayamanı kesip yıqtı.
Meraqlısı şu ki, sinoptiklerniñ közetüvlerine köre, 1944 senesi aynıñ ava şaraitleri ve buzlarnıñ vaziyeti şimdiki ava vaziyetine oşay. Bir tek buz parçaları zayıfça. Amma tehnologik köpür de viran etilgen sovet köpürine baqqanda çam ağaçına qarşı bir sernik kibidir.
Tüşken itibarını kötermek içün Putinge köpür kerek
Stalin Keriç köpürini qurmağa pek aşıqa edi, – ordularnıñ atik davranışı içün oña qoşma bir yol kerek edi. Putin de aşıqa – Qırımğa mal ketirecek daa bir yol kerek. Cenkten soñra Stalin zamanında olğanı kibi, şimdi de yarımada ket-kete zevalğa dala. Ondan da, tüşken itibarını kötermek içün Putinge köpür kerek. Çünki porom keçiti deñiz sakin olğanda bile bu qadar yük taşıp olamay, ava bozulğanda ise yalınıñ o bir tarafına barıp çıqmaq içün saatlernen, ve atta künlernen beklemege kerek ola. Fevralniñ ortasında parom nevbetinde biñden ziyade yük maşnaları toplandı. Rusiye tarafından narazlıq bildirgen aydavcılar keçitke ketirgen yolunı qapattılar.
Öz zamanında Brejnev içün Baykal-Amur magistrali kibi, Putinniñ prorogandacıları içün de Keriç köpüri aynı vazifeni becermek kerek. O vaqıt BAM öz vazifesini becergen edi – Sovetler Birliginiñ yaramay qoquğan ahvalına şüret qoşqan edi. Amma bugün sovetlerniñ ğururı Trans-Baykal taygasında milliardlı çöplük kibi turmaqta. Keriç köpürinen Putinniñ işi beterce. Energetik köpür endi dağılıp başladı. Propagandacılarnıñ niyetlerine baqmadan, şahsen Vladimir Putin elektrik aqını artqaç olacağına söz bergen olsa da, Rusiyeden kelgen elektrik energiyası yarımadağa daima yetişmey.
Rusiye İlimler Akademiyasınıñ su problemleri İnstitutınıñ üyken ilmiy hadimi Yüriy Medovarnıñ fikirine köre, er şeyni qurmağa mümkün, amma bunıñ fiyatı ve ne dayana bilecek müddeti belgisiz. «Rostovnıñ misali – anda eki köpür yıqıldı. Daa bir misal – Borisoglebsk. Bunı özüm kördim. Anda köpir qurdılar ve o yıqılıp tübünde turğannı öldürdi. Bilesiziñizmi, köpür qabul etilgende, tübünde baş leyhacı tura», – dey rusiyeli alim. Yüriy Medovarovnıñ dey ki, Keriç köpüri de yıqılır, çünki onı içi boş olğan karst taşları üstünde quralar – tayamalar yer tübüne ketecek.
Şimdilik ise Qırım sakinleri köpür qurıcılığınen ilhamlanalar, onıñ ekinci hayatını bekleyler. Amma aşıqmaq kerek, çünki Putin sözüni yerine ketirmege yetiştirmemek te mümkün. Mesafeden çıqar...
Belki de Ukraina Rusiyeden de ziyade Keriç köpüriniñ keyfiyetki olacağında meraqlanadır. Biz yarımadanı qaytarğanımızdan soñ işğalciler ondan qaçıp ketecekler, ketirilgen zararını ödemek içün ise Rusyeden mahsulat ve resurslar taşımağa başlarlar.
Vladimir Zemlânıy, yazıcı ve jurnalist
«Fikir» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aydınlatıp, muarririyetniñ baqışları ile aynı olmaması mümkün


text:
Dopïng tabılğalı meni aptasına 2-3 ret tekseredi- Sawl Alvares
ASTANA. QazAqparat - Meksïkalıq boksşı Sawl Alvares (49-1-2, 34 KO) qazaqstandıq bılğarı qolğap şeberi Gennadïy Golovkïnmen (38-0-1, 34 KO) jekpe-jek aldında VADA-nıñ dopïngke qarsı bağdarlamasına qatıswı twralı ayttı, dep xabarlaydı Sports.kz.
«Men ünemi erikti türde dopïng sınamasın tapsıramın. Sol oqïğadan keyin (aqpanda alınğan eki dopïng sınamasınan boksşılarğa tıyım salınğan zat klenbwterol tabılğan - Red.) jazıldım buğan. Olar meni tekserwdi jalğastırıp jatır. Aptasına eki-üş ret keledi. Sol oqïğadan keyin 15-20 ret test tapsırdım», - deydi «Kanelo».
Eske sala keteyik, 17 jäne 20 aqpanda alınğan dopïng sınamasınan keyin boksşı altı ayğa sporttan şettetilgen bolatın.
Golovkïnmen ekinşi kezdesw 15 qırküyekte Las-Vegasta ötedi.


text:
Terrorizmge qarşı tedbirler quvetleriniñ aviatsiyası boyeviklerniñ bazalarına qarşı avia darbe endirilmesini devam ete. Bunı ATO spikeri Vladislav Seleznöv Facebook saifesinde bildirdi.
ATO spikeriniñ bergen malümatına köre, avia ucum neticesinde tehnika ve boyevikler yoq etildi.
Bundan evel ARbiy-siyasiy tedqiqler Merkeziniñ reberi Dmıtro Tımçuk Aleksandrovka (Donetsk vilâyeti) mesken yeri civarında olıp keçken atış aqqında bildirdi. «İnformatsion qarşılıq» gruppasınıñ malümatına köre, terroristler RSZO BM-21 «Grad» qullanıp, Aleksandrovsk (Lugansk vilâyeti) mesken yeri civarında blokpostqa qarşı ateş açtılar.


text:
Azat etilgen Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz ICTV telekanalındaki «Svoboda slova» yayınınıñ efirinde, işğal altındaki Qırımğa qaytmağa niyeti olğanını izaatladı.
«Men bu hususta plan qurmayım, men evine ketecem, o qadar. Bu menim degil de, olarnıñ meselesi. Buña nasıl çare tapacağını olar tüşünsin», – dedi Çiygoz alıp barıcınıñ, rusiyeli küç hadimleri onı kirsetmegen taqdirde ne yapacağına dair bergen sualine.
Ahtem Çiygoz ayrıca, esas Ukrainağa eki oğlunı da köçürmek istegenini ayttı.
«Men olarnı (evlâtlarını – QA) nasıl bir alğa tüşseler de, o vaziyetke uyacaq qolaylıq qıdırmasınlar, dep terbiye etken edim. Ağır olsa da, olmasa da – o vatandır, bütün er şey seniñ ruhıñnen nefes alğan yer. Ne yapıp-yapıp, bizler, vatannı terk etmege mecbur qalğanlar, epbir evimizge qaytırmız», – dedi o.
Çiygoz ayrıca, apiske aluvdan evel FSB, işbirlikniñ er türlü şekillerini teklif etkeni, lâkin keççe taktikasını deñiştirip, onı «sındırmağa» areket etkenlerini de qayd etti.
«Bu – olar alışqan bir usul. Alışmañ içün, olarnıñ işi satın almaq, sındırmaq veaşalamaqtır. Rusiyede bu akimiyetniñ başqa bir faaliyeti yoq», – dedi o.
İşğal altındaki Qırımda mahküm etilgen Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov oktâbrniñ 25-ndeTürkiyege teslim etilgen edi.
Ğayrı resmiy malümatqa köre, Ahtem Çiygoznen İlmi Umerovnıñ teslim etilmesi boyunca Türkiye Cumhuriyetiniñ prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ Rusiye prezidenti Vladimir Putinnen yapqan soñki körüşüvi esnasında añlaşqanlar.
Rusiye Devlet Duması, prezident Vladimir Putinden qırımtatar milliy areketiniñ liderleri İlmi Umerov ve Ahtem Çiygoznıñ afu etilmesini, Qırım musulmanlarınıñ müftisi Emirali Ablayev rica etken eken dep ayta.
Kreml nezaretindeki Aqmescit rayon mahkemesi sentâbrniñ 27-nde Umerovnı eki yıllıq yaşav tarzındaki koloniyada qalmasına üküm etip, eki yıl devamında açıq faaliyetnen oğraşması ve kütleviy haber vastalarında çıqış yapmasını yasaqlanğan edi. Umerov kutleviy surette separatizmge çağırmaqta qabaatlanğan edi. Onıñ özü oña qarşı qozğatılğan cinaiy iş siyasiy renk taşığanını aytqan edi.
Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesi qırımtatar halqınıñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygoznı 8 yıllık koloniya cezasına mahküm etken edi. O, 2015 senesi yanvar ayında 2014 senesi fevralniñ 26-nda Qırım Yuqaru Şurası binasınıñ ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine bağışlanğan mitingde iştirak etkeni içün tutulıp alınğan edi. Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti Çiygoznı kutleviy nizamsızlıqlar teşkil etmekte qabaatlay.


text:
Ukraina Tış işler nazirliginiñ matbuat kâtibi Maryana Betsa Qırımda Ukraina prezidentiniñ qırımtatar halqınıñ işlerinden vekâletlisi ve Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Mustafa Cemilevniñ Rusiye mahkemesi tarafından taqibi mümkün olmağanı aqqında bildirde.
«Qırımtatarlarğa nisbeten ayırımlar mümkün degil. İşğalci akimiyetniñ areketlerini takbih etemiz», – yazdı Twitterde Betsa.
Yaqında Qırım advokatı Cemil Temişev Aqmescitte Kiyev rayon mahkemesiniñ Mustafa Cemilevniñ yaqalanuvı boyunca qararı aqqında bildirdi. Bu malümatnı Rusiye matbuat vastalarına Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya da tasdiqladı ve Cemilevniñ federal qıdıruvğa ilân etilgeni aqqında bildirdi.
İşğal etilgen Qırımda Mustafa Cemilevni sıñırdan qanunsız sürette keçüvde, silânıñ qanunsız tarzda saqlanuvında qabaatlaylar.
Mustafa Cemilevniñ özü Aqmescitte mahkeme qararını daa izaatlamadı.
Evel Ukraina halq deputatı, qırımtatar halqınıñ yetekçisi Mustafa Cemilevge Rusiye tarafından işğal etilgen yarımadağa kirişni yasaqladılar.


text:
"Qıyadağı Greśiya bayrağı alındı"
Binali Yıldırım Didim su kiñlegendäge Hurşid qıyasına tergezelgän Greśiya bayrağınıñ alınuın äytte
Törkiyä prem’yer-ministrı Binali Yıldırım comğa könne Aydınnıñ Didim ilçäse su kiñlegendäge Hurşid qıyasına tergezelgän Greśiya bayrağınıñ alınuın äytte.
Greśiyağa çaqıru yasağan Yıldırım: “Kürşebez Greśiya Ägäy diñgezendä qaywaqıt kiyerenkelekne arttıruğa qarağan ber törkem êşçänleklär başqara. Soñğı waqıtta alarda artış küzätelä. Ägäy diñgezendä iyäse bilgese bulmağan qıyalar bar. 1996 yılda Kardak qıyasında oxşaş kereşü bulğan ide. Didim su kiñlegendä Antrofotos (Hurşid) qıyasına Greśiya bayrağı tergezelde. Yar buyı iminlek törkemnärebez kiräkle çaralar kürde, bayraqnı aldı,” – dide.
Yıldırım tübändägeçä däwam itte: “Bez Greśiyağa şunı kiñäş itäbez: yaxşı kürşelek mönäsäbätläre qısalarında kiyerenkelekne arttıraçaq provakaśiyalärdän, qotırtulardan taypılsın. Kürşelek xoquqına yaraqlı bularaq êş başqarsın.”