text:
BTK Başqarma komitetınıñ “Tatar xalqınıñ mädäniäte häm ruxi mirası” komissiäse utırışın Tatarstan mädäniät ministrınıñ urınbasarı İlfak İbrahimov alıp bardı. Qısqa ğına kereş süzdän soñ, ul komissiäneñ 2004 yıldağı eşçänlegenä yomğaq yasadı. Komissiä eşçänlegen Tatarstan konstitutsiäseneñ Tatarstannan çittä yäşäwçe millättäşlärebezgä milli mädäniätebezne, telebezne saqlawda yärdäm kürsätü turındağı undürtençe matdäse häm ike däwlät programması nigezendä alıp bara. Alar 2003-2007 häm 2004-2014 yıllarğa qaralğan iqtisadıy häm mädäni bağlanışlarnı häm tellärne üsterü programmaları. Yıl däwamında Qazaqstan, Ukraina häm Rusiäneñ 9 töbäge belän Tatarstan arasında kilüşelär tözelgän. Bu kileşülär çit cirlärdä yäşäwçe millättäşlärebez öçen qorı süzlär genä bulıp qalmıy. İqtisadıy mädäni bağlanışlar turında kileşülär tözegändä älege töbäkäklärdä milli-mädäni möxtäriätlär tözü şart bulıp tora. Şundıy kilüşelär nigezendä BTK Başqarma komitetı, ayırım alğanda anıñ mädäniät komissiäse tatarlar küpläp yäşägän töbäklärdä törle mädäni çaralar ütkärä. Üzeneñ çığışında İl''fak İbrahimov bıyıl ütkärelgän çaralarnıñ iñ asılı sabantuylar buluın ayırım äytte. Bıyıl BTK häm Mädäniät ministrlığı yärdäme belän Rusiä töbäklärendä häm BDB illärendä 55 cirdä sabantuylar ütkärelgän. Mädäniät komissiäse aldağı yılğa eş manzarasında berençe urınğa Qazannıñ meñ ellığın quya. Millättäşlärebez küpläp yäşägän töbäklärdä “tematik çaralar ütkärergä täqdim itelä”. Älbättä meñ ellıqqa bağışlanğan çaralarnıñ töp öleşe Qazanda ütä. “Tatarstan xalıqları bäyräme” çaraları 2005 yılnıñ 20 avgustında başlanaçaq häm un kön däwam itär inşalla.
BTK Başqarma komitetınıñ mädäniät komissiäse utırışında tıñlanılğan ikençe möhim mäs''älä- ul milli kadrlar äzerläw mäs’äläse. Çittä yäşäwçe millättäşlärebez älege problemanı çişüdä dä zur ömetlären Tatarstanğa bağışlıylar. Tatarstannıñ bu ömetlärne aqlarlıq xäle barmı soñ? Alabuğa mädäni-ağartu, Älmät häm Yar Çallı sänğät uçilişçeları, Qazannıñ mädäniät häm sänğät yuğarı uqu yortları citäkçeläre bu sorawğa uñay cawap birdelär. Yar Çallı sänğät uçilişçesı direktorı Ravil'' Bahautdinov äytüençä, bu uqu yortı 25 yıllıq tarixında 21 çığarılış yasağan häm meñnän artıq belgeç äzerlägän... Milli kadrlar äzerläwçe uqu yortlarınıñ problemaları söyeneçkäme, ä bälki ükeneçkäder, matdi mäs''älälär belän bäyle tügel ikän. Qazan däwlät mädäniät häm sänğät universitetı prorektorı Nail'' Safiullin söylägänçä, universitetta soñğı yıllarda töbäklärdän kilep uquçı yözärlägän tatar yäşläre diplom alıp çığa. Läkin alarnıñ kübese tuğan-üskän yaqlarına kire äylänep qaytırğa telämi-“bezneñ anda kirägebez yuq” dip belderälär ikän. Menä monısı inde küräsen Rusiä töbäklärendä yäşäwçe millättäşlärebezneñ ruxi xäle köyeneçle ikäneneñ kürsätkeçe. Şulay itep BTK Başqarma komitetınıñ “Tatar xalqınıñ mädäniäte häm ruxi mirası” komissiäseneñ başqarılğan eşläre iğtibarğa layıq, ä aldağı eşläre tağı da qatlawlı häm centekle.
Yunıs Ätnäle


c: text/html

text:
Ğosman xäzrät İsxaqi yul häläkätenä oçradı
Çärşämbe kiçendä Tatarstan möselmannarı Diniä näzaräte räise Ğosman xäzrät İsxaqi häm anıñ cämäğäte Güzäliä xanım yul häläkätenä oçradı. Ğosman xäzrätneñ maşinası Borovo Matyuşino – Qazan yulında urmannan kilep çıqqan poşi belän bäreleşkän, dip xäbär itä tatarinform agentlığı. Qazannıñ respublika klinik xastaxanäse baş tabibı urınbasarı belderüençä, Ğosman xäzrätneñ xäle älegä awır, läkin yaxşıruğa taba bara. Güzäliä häm Ğosman İsxaqovlarnıñ tizdän ayaqqa basaçağına ömet bar.
Pänceşämbe könne matbuğatta tağın ber küñelsez xäbär taraldı. Mäskäwdä “Misteriä zvuka” kompaniäseneñ general' direktorı, käsepçe Ayrat Şäripovnıñ üterelüe Tatarstan cämäğätçelegen dä tañ qaldırdı. Çönki bu Tatarstandağı “Sozidanie” ictimaği xäräkäte liderı Ayrat Şäripov ta bulırğa mömkin ide. Xoquq saqlaw orğannarı xäbär itkänçä, 33 yäşlek Ayrat Şäripov çärşämbe kiçendä üz şirkäte yanında bilgesez keşe tarafınnan atıp üterelgän. Başına öç tapqır yaralanğan käsepçe şunda uq fani dönya belän xuşlaşqan. Üterü buyınça cinayät eşe quzğatılğan dip xäbär itte tatarinform agentlığı. Läkin berniçä säğättän soñ “Sozidanie” xäräkäte liderı, käsepçe Ayrat Şäripovnıñ isän buluı açıqlandı. Bu turıda agentlıqqa Ayrat Şäripovnıñ änise Saimä xanım xäbär itkän. Mäskäwdä üterelgän keşe isä Tatarstan ictimaği xäräkäte liderı belän barı tik ber ük isem-familiägä genä iä bulğan.
Al'bina Zäynulla

robotstxt: allowed

filter: keep


text: İrannıñ vitse-prezidentı Ali Abtaxi bügen, tumışı belän irannan, Kanada watandaşı, 10 yüldä Tährän törmäsendä hälaq bulğan Zöhrä Qäzeminıñ qıynawlardan soñ ülgänlege xaqında belderde. İran xäkimiätläreneñ räsmi wäkile berençe tapqır jurnalistka üterelgän dip açıqtan açıq xäbär itte. Zöhrä Qäzeminıñ änise, bügen İran ğäzetasında basılğan äñgämäsendä, qızınıñ mäyeten Kanadağa alıp qaytırğa digän üteneçennän baş tartırğa mäcbür ittelär dip äytkän. Qäzemi xäkimiätqa qarşı uram çığışlarında qatnaşçılarnı yapqan İran törmäsen fotoräsemgä töşergändä qulğa alınğan ide.


text: Ğıraqnıñ eleke prezidentı S.Xösäin advokatları kiçäge tıñlaularnı ğädel tügel dip bäyäläde. Saddam Xösäin ğailäse tarafınnan yallanğan 20 advokat älege waqıtta Yordaniädä . Törkemneñ citäkçse Raşdan AFP xabär agentlığına Ğıraq advokatlar berläşmäse bezgä ilgä kerü röxsäte birmäde dip beldergän. Raşdam tribunalnı legitim tügel dip bäyäläde Saddam kiçä mäxkämäne teatr dip atağan ide.BMOnıñ keşe xoquqları mäsäläsendäge yuğarı komissarı Luisa Arbour Saddam prosesında keşe xoquqlarnıñ barlıq standartları garantiälänergä tieş dip belderde. Arbour elegeräk BMOnıñ suğış cinayätläre prokurorı ide.


text:
Britaniä premer-ministrı Tony Blair Qabulda Äfğanstan prezidentı Xämit Qarazay belän oçraşqannan soñ, Britaniä Äfğanstanğa kiräk qädär yärdäm kürsätäçäk, dip belderde. “Bez Äfğanstanğa, bu il probleması dönyaqüläm problemağa äylängängä kürä kildek. Äfğan xalqı iminlege öçen genä tügel, ä üzebezneke öçen dä, yöklämälärebezgä nikadär kiräk bulsa, şunıñ xätle ozaq waqıtlar çın küñeldän birelgän bulırğa tieşbez”,- dide Blair.
Xämit Qarzay üz çiratında: “Nıqlap ayaqqa basqançı xalıqara cämäğätçelek bezneñ belän bergä bulaçaq. Ul kön kilgäç, yawızlıq köçläre Äfğanstanğa qayta almayaçaq”,- dide.
Britaniä premer-ministrı Tony Blair Äfğanstanğa säfäre waqıtında başta Hilmend wilayätendäge xärbi nığıtmada britan xärbiläre belän oçraştı.


text: Ul berlektä respublikadan dürt yazuçı äğza bulıp tora. Qorıltayda alarnıñ barısı da qatnaştı, ber keşe çığış ta yasadı. Ul – şağir Rim İdiätullin. İdiätullin Tatarstan Yazuçılar berlege çit töbäktäge yazuçılarğa iğtibarın köçäytsen ide dip isäpli. Anıñ uyınça, anıñ Başqortstanda bülekçäsen buldırırğa, Tatarstan kitap näşriätında çit töbäktä yäşäwçe ädiplärneñ kitapların näşer itü öçen kwota kertergä, Tatarstan Yazuçılar berlegenä Başqortstanda yäşäwçe tatar yazuçıların daimi alıp torırğa, Tatarstan büläklären , maqtawlı isemnär birgändä dä çit töbäklärdäge yazuçılarnı onıtmawları zarur.


text:
Federal üzäk belän töbäklär arasındağı mönäsäbätlärgä bağışlanğan oçraşu uzdı
Sişämbe könne Qazannıñ Texnologiä universitetında federal' üzäkneñ sub’ektlar belän mönäsäbätlärenä bağışlanğan ber qızıqlı çara ütkärelde. İdelbuyı federal' okrugınıñ strategik ezlänülär üzäge wäkile häm Sergey Kirienkonıñ kiñäşçese kilä digäç, leksiä bulası urınğa äydäp baruçı mäğlümat çaraları möxärrirläre, federal' üzäkkä tabınıp yäşäwçe deputatlar, säyäsätçelär cıyıldılar. Leksiäne İnternetta on-line räweşendä kürergä bula ide. Läkin lektor Yefim Ostrovskiynıñ «CyбъekTы cTpaTerиpoBaHия: Boля элиTы oбщecTBa» digän leksiäse bik tä fälsäfi bulıp çıqtı. Şuña kürä tıñlawçılar leksiädä äytelgän bilgelämälärne, fikerlärne üzlärençä yurap utırdılar. Ul süzne bik yıraqtan başladı. Yefim Ostrovskiy Qazanğa 10 meñ kilometr yul uzıp kilgän. Reys oçqıçı belän waqıtında kilep citä almayaçağın belgäç, ayırım oçqıç yallağan. Häm bu aña Mäskäwdä, MGUda uqığanda ber korpustan ikençe korpusqa küçkändä, taksi yallağanın xäterlätkän. Küräseñ, lektor zamanalarınıñ bik nıq üzgärgänenä işarä yasadı. Soñraq ul inde geopolitika dip söylänülär küptän iskerde, geoekonomika, geokul'tura digän töşençälär belän eş itärgä kiräk, dide. Rusiädä 10 yıllıq reformalar barışında xosusıy mänfäğätlärneñ üzäktän quuçı buluın, ä xäzer xosusıy mänfäğätneñ üzäkkä omtıluçığa äylänüe turında äytte. Federal' üzäkkä omtılıp, federal' üzäkkä tabınıp yäşäwçelär monı yaxşığa yuradılar. Läkin federal' üzäk säyäsätenä oppozitsiädä toruçılar da xafalanmasınnar. Äytik, Bötentatar ictimağıy üzäge. Bez azçılıqta, bezneñ belän isäpläşmilär, dip xafalanmasınnar. Yefim Ostrovskiy xäzerge cämğıättä üseşne, tärräqıätne azçılıq xäl itä, digän fälsäfi fiker äytte. Leksiä menä şundıyraq fälsäfädäge yaña terminnar, yaña yunäleşlärne añlatu ruxında bardı.
Sorawlarğa cawap öleşendä lektor konkretraq bulırğa wäğdä itsä dä, “Azatlıq” xäbärçeseneñ “Rusiädä gubernalaştıru bulamı?” digän sorawına “Bu soraw miña tügel” dip cawap birde. Başqa ber jurnalistnıñ “Rusiä öçen Tatarstan närsä ul?” digän sorawına cawap öçen lektor çara azağına xätle time-out aldı häm soñınnan ğına sorawnı tağın ber isenä töşergäç, auditoriägä kürsätep, “ЭTo - Bы”, dide. Şulay itep, leksiä ütä fälsäfi bulıp çıqtı. Sergey Kirienko kiñäşçese häm İdelbuyı federal' okrugınıñ strategik ezlänülär üzäge xezmätkäre 10 meñ çaqırım cir uzıp, maxsus oçqıç yallap, leksiäne tıñlawçı auditoriäneñ 5 % ğına anıñ närsä äytergä telägänen añlayaçağın belä torıp kilgän, bulıp çıqtı. Rus ädäbiäte klassiğı äytkändäy, “yMoM Poccию He пoHяTb'” dip äytergä genä qala.


text:
Yevropa Berlege Ukrainanı prezident saylauları ğadel, demokratik bulsın dip kisätä.
Yevropa Berlege Ukrainada 31-nçe Üktäberdä bulaçaq prezident saylaularında xäzerdän ük küzgä çağılğan qäğidälärne bozu dävam itkän xäldä, bu Berlek belän mönäsäbätlärgä ziam kiteräçäk dip kisätte. Bu xaqta Yevropa Parlamentınıñ Strassburgta bulğan ciınında, Yevropa Komissiäseneñ häm Berlekneñ cirattağı prezidentı Hollandiäneñ väkilläre belderdelär. Alar Ukraina Yevropa Berlegeneñ möhim partnerı bulıp qalsa da, saylaularda urtaq qimmätlärne xörmät itüen häm alarnı ğämälgä quyuın kürsätergä tieş dip belderdelär.
Audio
"Ukrainanıñ demokratiäläşterü, keşe xoquqları , qanunnarnı ütäv häm reforma protsesındağı eşçänlege iñ uñay digändä dä butalçıq. Ukrainada jurnalistlarnıñ yuğaluı, konstitutsiä protsesınıñ barışı häm plüralistik medianıñ bulmauı belän bäyläneşle soraular moña misal bulıp tora."
Nikolay saylaularğa äzerleklär belän bäyläneşle borçılularnı sanap kitte. Ul isemlektä Ukraina xakimiätläreneñ mediağa quyğan çiklävläre berençe urında tora.
Audio
"Media raportlarınıñ taraflı buluın kürsätkän açıq işarälär bar. Här kandidatqa mediada ber ük mömkinlek birü bik möhim. Bäysez mediağa turıdan-turı basım arta bara. Bu isä plüralistik häm bäysez mass mediağa saylau protsesı turında mäğlümät birüne qıyınlaştıra. Saylaular turında bäysez häm irekle informatsiä taratu ğına , saylaularnıñ irekle, ğadel häm açıq buluın tämin itä ala."
Nikolay demokratik praktikanı bozğan tağı şundıy küreneşlärgä tuqtaldı. Saylauçılarğa miting häm saylaualdı kampaniäsendä qatnaşu mäsäläsendä basım yasala. Oppozitsiägä administrativ ezärlkeläv çaralarınıñ kürelüe turında raportlar bar. Qayber kandidatlarğa saylaualdı kampaniäsendä xökümät fondları häm milke belän yardäm itelä. Nikolay Yevropa Berlege Ukrainanıñ çit il küzätüçelären çaqıruın xuplasa da, anıñ Ukrainanıñ bäysez küzätüçelären qatnaştırmauın xökem itä dip tä dip äytte. Yevropa Berlege komisarı Verhoygen da üzeneñ çığışında, regiondağı başqa illärdän ayırmalı bularaq Ukrainada berniçä çın kandidatnıñ yarışuı uñay bulsa da, Yevropa Berlege andağı saylaularnı bäylägändä tübäneräk standart qullanmayaçaq dip belderde.
Färit İdelle, Praga.


text: Milli cämäğätçelek üz problemaların tikşerä. Çärşämbe könne BTİÜ idäräse utırışı buldı. Anda üzäkneñ räise bulıp eşlägän Räşit Yagafarovnıñ älege wazifadan kitärgä teläge mäs’äläse tikşerelde. Räşit äfände üzeneñ qararın sälämätlege qaqşawı häm ağımdağı fänni eşlärneñ küplege belän añlata. BTİÜ idäräse Räşit Yagafarovnıñ ğarizasın qänäğätländergän, xäzergä bu oyışma belän BTİÜ räiseneñ urınbasarları citäkçelek itäçäk. Ustav buyınça şulay kürsätelgän. Şul uq Ustav nigezendä milli mänfäğätne qayğırtu eşläre tuqtap qalmas, dip uylarğa kiräk.


text:
Törkiä: AK Partiäneñ prezident namzäte yänä Gül
Törkiyäneñ xaqimiättäge partiäse, AKP, Prezidentlıqqa namzät itep, parlamentqa Tışqı Eşlär Ministrı Abdullah Gülne täqdem itä. Gül namzätlegen bügen iğlan itte. Bu adım, qabat dönyäwi däwlät yaqlılarnı häm Xarbi Citäkçelekne borçuğa salırğa mömkin. Alarnıñ Gülgä qarşı buluı waqıtınnañ alda parlament saylawlarına kitergän ide. AKP ul saylawlarda nıqlı ciñügä ireşte häm Gülne qabat namzät itep quyarlıq köçkä iyä buluına ışana.
Tışqı Eşlär ministrı Abdullah Gül , bügen partiäseneñ anı prezidentlıqqa berdäñ-ber namzät itep çığaruın iğlan itte. Gülneñ saylawlardañ elekke namzätlegenä qarşı çıqqan sekulerlär zur qarşılıq çaraları oyıştırğadı. Xärbilär dä qarşı çığıp, ilneñ dönyäwi sistemenä ziyan kiterer dip xökümätne taratu belän yanağan ide.
Ütkän ay waqıtınnañ elek bulğan saylawlarda AK Partiä ciñep çıqtı. Törkiä Premyerı Räcäp Tayyip Erdoğan, şunda prezidentlıqqa namzät bulıp-bulmaw Gülneñ üz ixtiyarınnıñ tora dip beldergän ide.
Parlamentta tawış birülär, 20nçe Avgust düşämbe kön başlana. Berençe turda namzät, tawışlarnıñ 3däñ 2 köpçelegen alırğa tiyeş. Gül bügen, citärlek tawışnı yawlar öçen oppozitsiä wäkilläre belän söyläşä. Läkin niçektä bulsa 3nçe tur tawış birüdä, ğadi küpçelekneñ tawışı da citä, moña ireşü isä partiä öçen awır tügel.
Törkiyäneñ inglez telendä çıqqan Today’s Zaman gazetasında, säyäsi belgeç Lale Sarıİbrahimoğlu, soñğı saylaw näticäläre Törkiädäge, sivil säyäsätçelär belän xärbi başlıqlar arasındağı köçlär tegezlegeñ üzgärtte di. Sarıİbrahimoğlu yül saylawları näticäsendä xärbilär zur yara aldı häm bu alarnıñ säyäsätkä tıqşınuı ixtimalında beterä, di.
"Xärbilärneñ säyäsätkä tıqşınuıñ beterü ul kiläse yıllarda Törkiäneñ säyäsi citäkçeläreneñ ni qadär köçle buluına bäyle. Bu isä kiläçäktä, säyäsi citäkçelärneñ, xärbilär belän köçlärne büleşmiçä, üz başlarına citäklärgä yul açaçaq."
Gül, Erdoğan xökümätendä Tışqı Eşlär wazifasıñ ütäp kilde häm bu eştä ul üzenneñ ni qadär zamança häm pragmatik buluın kürsätte.
56 yäşlek, İqtisadçı, Törkiyäneñ Yewropa Berlege belän äğzälek kileşüläreñ alğa alıp bardı. Häm ul Törkiäneñ säyäsi tormışına, dinne kertü öçen ber nindi dä yäşeren plannarı bulmawın belderä.
Sekülarlar, anıñ tıyılğan İslamçı partiä belän bäylänişe bulğanı häm dinle keşe bulıp kürengäne öçen aña bik ışanıp betmi. Bolarğa östäp anıñ xatınıñ yawlıq bäyläwe häm monıñ qaysı ber töreklär tarafınnañ islamçı simbol itep kürülüe dä ışanıçsıqlıq tağın ber säbäbe.
Sekülar Cömheriätçe Xalıq Partiäse başlığı, Onur Öymen, The New York Times gazetasına bergän yuramasında, Gülneñ yañadañ namzät itep täqdem itelüe, Gülneñ häm AK partiäneñ Törkiyäne zamança Dönyäwi Sistemnäñ İslamçı idarä sistemına köçerü öçen ni qadär täwäkkäl bulğannarın kürsätä dip belderä.
Dönyäwi däwlät yaqlı sekülärlär, yañadañ qarşılıq çaraları oyışıtırrlar mı äle bu turıda äytergä irtä, läkin belgeç Sarıİbrahimoğlu alay bulır dip uylamiy. Häm Sarıİbrahimoğlu, ägärdä Güll saylansa, ul kiyerenkelekkä kitermäs öçen üz yulın üzgärter dip isäpli.


text:
Bush, Birmaniägä qarşı yaña Amerika iqtisadi-çikläweñ iğlan itte.
"Soñgı ber niçä atnada, dönya cämäğatçelege Birmanya xalqınıñ cäsarätenä soqlanıp qaradı, Ğadi xalıq, üz ireklekläre öçen, Demokratik üzgäreşlär taläp itep tınıç uram çaraları uzdırdı. Dönya cämağatçelege, şul uq waqıtta Birmaniäneñ Xärbi xökümät köçläreneñ moña kürsätkän cäwabına titrände. Bhudist din ähilläre qıynaldı häm üterelde. demokratiäne yaqlağan meñlärçä keşe dä qulğa alındı."
Bush, moña qarşı yaña çikläwlär östäläçägen belderde. Bush, Birmaniä başlıqlarına qarşı, säyäxät häm iqtisadi çikläwlär kertelgän ide, xäzer bolarğa östäp AQŞ säwdä bülege tarafınnañ Birmaniädañ çıqqan mallar idaräse tağın da nığıtılaçaq dide.
Bu, Birmaniägä qarşı soñgı ber ay eçendä kertelgän, ikençe çikläw bulaçaq.


text:
Omskida balalar öçen milli mädäniätlär könnäre
Omski ölkäsendä yäş buınnı milli ruxta tärbiäläw maqsatı belän qayber çaralar ütkärelä. Mäsälän, ayırım mäktäplärdä tolerantlıq temasına däreslär, milli festival'lär, konkurslar oyıştırıla. Bıyıl balalarnıñ cäyge yal itü urınnarınıñ qayberlärendä milli mädäniätlär festivale oyıştıru da ğämälgä kerä başladı. Düşämbe könne Omskidan yıraq bulmağan “Solneçnıy” balalar cäyläwendä şundıy festival' start aldı. Festival'ne açu serremoniäsendä şähärdä eşläp kilüçe milli kollektivlarnıñ qayberläre qatnaştı. Festival' qısalarında cäyläwdä törle milli çaralar oyıştırılaçaq, qayberlärendä milli kollektivlar da cälep iteläçäk. Tatar mädäniätenä bağışlanğan çaralar 21 avgust könne bulaçaq. Anda “Ömet” balalar törkemeneñ Häm “Umırzaya” kollektivınıñ çığışları qaralğan.
Şuşı könnärdä genä Tara şähäre yanındağı “Lesnaya polyana” dip isemlängän balalar cäyläwendä dä milli mädäniätlär köne bulıp uzdı. Anda Taranıñ “Duslıq yortı” qaramağında eşläwçe kollektivlar citäkçeläre balalarğa üz millätläreneñ bäyrämen kürsätergä, milli uyınnar oyıştırırğa, milli aşlar belän tanıştırırğa tieş idelär. Tatar mädäniät üzäge citäkçese Rauşaniä Kurmanova balalarnı milli bäyrämebez - Sabantuy belän tanıştırdı, çäk-çäk belän sıyladı. Tanıştıru konkurs räweşendä oyıştırılğan ide. Rauşaniä xanımnıñ oyıştıru säläte ikençe urınğa layık dip tabıldı.
Taranıñ “Balalar icat üzägendä” şöğellänüçe kollektivlarnıñ çığışları milli mädäniätlär könen yämländerep cibärde. Tatar, alman häm latış balalarnıñ çığışları balalarnı bitaraf qaldırmadı., ayıruça “Yaqtaş” klubı balaları çığışı. Klubnı Äl'firä Deket citäkli. Küplär kebek, Äl'firä xanım da rus möxitendä tuıp-üskän, beleme buyınça rus tele uqıtuçısı. Tatar telen yaxşıraq öyränü öçen üze dä tatar tele däreslärenä yöri. “Yaqtaş” balaların ul xalqıbıznıñ märkäze – Qazanğa alıp barırğa xıyallana.
Saniä Mirxaleewa, Omski


text:
İzrail üz doşmannarına qarşı "ikençe front" aça, bu yulı Libanda
Yaqın Könçığıştağı kierenkelek könläp tügel, säğätläp köçäyä bara, xörmätle tıñlawçılar. İzrail üzenä höcümnär yasap torğan ğäräp radikallarına qarşı suğışnı xäzer ike frontta - Ğäza sızığı häm Libanda alıp bara. Atnakiç anıñ xärbi oçqıçları Bäyrutnıñ xalıqara hawa alanın bombağa tottı. Töbäktä yaña qorallı nizaq çığu qurqınıçı arta bara.
Liban xakimiate wäkilläreneñ süzlärenä qarağanda, şuşı höcümnärdä älegä qädär kimendä 28-läp keşe hälak bulğan. Yuğaltular İzrail xärbiläre arasında da bar.
Hawa höcümnärennän tış İzrail Libannı diñgezdän bikläw eşenä dä kereşte. İl xäzer dönyağa Süriä çige yağınnan ğına açıq qala. Üzeneñ şuşı ğämällären İzrail bolay añlata - Xizbulla Libanda üz eşen räsmän alıp bara, ul xätta xökümättä dä qatnaşa, dimäk anıñ İzrailgä qarşı yasağan höcümnäre, ğäskärilärne urlawı öçen cawaplılıq Liban xakimiatenä dä töşä.
Berläşkän Millätlär oyışması qabul itkän ber qararda Xizbulla kebek qorallı törkemnärneñ qoralsızlanuı qaralğan ide, ämma bu älegä çınğa aşmadı häm şuña da İzrail, monıñ öçen Liban xäkümäte ğäyeple, dip belderä. Anıñ Berläşkän Millätlärdäge wäkile Dan Gillerman:
"İzrailneñ tönyaq çigendä aña suğış iğlan itelde. İzrail xökümäte, üz ğäskäriläreneñ ülemenä häm ikeseneñ urlanuına kitergän ğämällärne, İzrail däwlätenä Liban suğış iğlan itü dip bäyäli häm bez monıñ öçen Liban xökümäte cawaplı dip uylıybız", di yähüd däwläteneñ BMOdağı wäkile Dan Gillerman.
Liban xökümäte isä bu ğäyepläwgä, bez Xizbullanıñ plannarı turında aldan berni dä belmädek, şuña da anıñ ğämälläre öçen bezne ğäyepläw urınsız, dip kilä.
Bolar barısı da İzrailneñ höcümnärne ikençe frontta - Ğäza sızığında da däwam itüe sürätendä bara. Anda ul, öç atna elek, bu yulı inde Xämas suğışçıları tarafınnan urlanğan ber ğäskärien azat itärgä tırışa. İzrail Xämas ta, Xizbulla da üzläreneñ şuşı ğämällären aldan söyläşep quyıp başqarğan, dip belderä häm monıñ artında ğomumän, İran belän Süriä tora, alar bar töbäktäge totrıqlılıqnı yuq itärgä tırışa digän işarälär yasıy. İzrailneñ tışqı eşlär ministrı Tsipi Livni:
"Yaqın Könçığışta tınıçlıqqa ireşü ömeten yuq itärgä tırışqan, İran, Süriä, Xizbulla häm Xämas qorğan terror wä näfrät küçäre bar. Dönya alarğa bu eşlärendä yul quymasqa tieş. Şul şartlarda İzrailneñ üzen häm üz watandaşların saqlawdan başqa çarası yuq", dip añlata ileneñ soñğı xärbi ğämällären İzrail tışqı eşlär ministrı.
Xäzer inde möhim sorawlarnıñ berse bulıp, İzrail Liban wä Ğäza belän genä çiklänerme, yä inde höcümnären Süriägä dä cäyelderep, suğışınıñ öçençe frontın da açırmı digäne tora. Andıy qurqınıç yuq tugel, ul oçraqta inde çınnan da bar Yaqın Könçığıştağı wäzğiatneñ totrıqsızlanuın küz aldında totarğa kiräk bulaçaq, çönki bu nizaqqa bar ğäräp illäreneñ quşıluına kiterä ala.
Kärim Kamal


text:
Başqortstan yazuçılar berlege 12 äğzağa işäyde
Atnaqiç könne Ufada Başqortstan Yazuçılar berlegeneñ çirattağı utırışı bulıp ütte. Anda kön üzägendäge başqa mäsälälär belän berrättän Berlekkä yaña äğzalar alu da qaralğan ide. Bu yulı Berlek safların 12 qäläm ähele işäytäçäge aldan uq mäğlüm ide inde. Çönki alarnı elegräk tä tikşerep, ölkän ädiplärdän reqomendatsiälär, yağni xuplawlar da alıp quyılğan ide.
Başqortstan Yazuçılar berlegenä qabul itelüçe 12 keşeneñ sigeze – başqort millätennän, ikese urıs häm tağın ikese tatarça icat itüçelär buldı. Berlekneñ safın işäytkän tatar qäläm iäläreneñ berse – Mönir Wafin «Azatlıq» radiosı tıñlawçılarına da yaxşı tanış. Menä un yıldan artıq inde «Azatlıq» radiosına Başqortstannan xäbärlär birep tora ul. Mönir Wafin bügenge köndä Ufada tatar telendä çığuçı «Tulpar» yäşlär jurnalınıñ bülek möxärrire wazıyfaların başqara. Ädäbiät söyüçelär anı şäp şağir bularaq ta belä. Bıltır Tatarstan «Kitap»näşriätında anıñ «Dönya – qulasa» digän şiğerlär cıyıntığı dönya kürde häm ädäbi tänqit yağınnan da, uquçılar tarafınnan da cılı bäyä aldı.
Başqortstan Yazuçılar berlegenä äğza itep alınğan ikençe tatar qäläm ähele Boray rayonında yäşäp icat itüçe şağirä – Näfisä Xäbibdiärowa. Fänis Fätxi, Ufa.


text:
Şağir-mäğrifätse Aqmulla tıuıuına 175 yıl
Yubiley tantanalarına äźerlek yıl dauamında arźı. Şağirźıñ tıuğan Miäkä rayonında baytaq obъekttar safqa inderelde. Bögön Aqmulla ijatına arnap Öfölä ğilmi– kabinet asıldı. Milli kitapxananıñ ijadi zıyalılar bülmähendä bögön yubileyğa arnap sığarılğan baśmanıñ isem tuyı ütte. Xäźer Aqmullanıñ biblioğrafik kürhätmähe kitap uqıusılarğa unıñ turahındağı mäğlümättärźe tiź arala tabırğa yarźam itäsäk. Kisägä kileüselär Aqmullanıñ 19-sı bıuat aźağında baśılıp sıqqan kitabın da kürä aldı.
R. Abulyaew, Öfö


text:
12 üzbäk qaçağı Üzbäkstanğa qayttı
AQŞta säyäsi sıyınu alğan 12 üzbäk qaçağı uzğan atnada Üzbäkstanğa qayttı. Uzğan yılnıñ may ayında alar Ändicandağı qanlı waqiğalardan qaçıp ildän kitüçelär arasında bulğan ide. BMO äle dä Qazaxstan belän Qırğızstandağı üzbäk qaçaqlarınıñ yazmışın xäl itü yulları turında baş watqanda, bu törkem üzbäklärneñ kire qaytıp töşüläre – küplärne aptıraşta qaldırdı.
Üzbäk räsmiläre alarnı terror ğämällärendä ğäyepläp qaytuların taläp itte. Keşe xoquqları oyışmaları, Üzbäkstanda qaçaqlarnı xökem itü häm cäberläw kötä, dide.
Qaçaqlar idaräse wäkile Andre Maheçiç, bu 12 keşe, üzläreneñ qaytıp kitüläre turında idarägä xäbär itmäde, dip belderde:
"Bez bu xaqta mäğlümat çaralarınnan beldek. Çınbarlıqta keşelärne idarägä xäbär itergä mäcbür itkän qanunnar yuq. Keşelärneñ qaytıp kitergä xaqı bar. Alay da, ägär dä alar bezgä xäbär itkän bulsa ide, bez alarğa kiñäş birer idek, wazğiätne añlatqan bulır idek, şulay uq alarnı nindi awırlıqlar kötä, şul xaqta kisäter idek."
Üzbäklärgä öylärenä qaytırğa Waşingtondağı Üzbäkstan ilçelege yardäm itkän. Regnum mäğlümat agentlığı xäbär itüençä, Üzbäkstan tışqı eşlär ministrlığı wäkile, älege 12 keşeneñ kire qaytu möräcäğäte qaralğan häm alarnıñ Ändicandağı terror ğämällärenä qatnaşı bulmağanı açıqlanğan, alarnıñ urlanıp ildän çığarıluı isbatlanğan, digän.
Qaçaqlarnıñ berse, Azatlıq radiosınıñ üzbäk redaksiäsenä, üzbäk iminlek komitetı qaçaqlarnıñ iminlegenä ışandırdı , dip xäbär itte.
Human Rights Watch keşe xoquqları oyışmasınıñ elekke Taşkent bülekçäse başlığı Allison Gill, bu tör garantiälärgä ışanmıy. 1999nçı yılda Taşkent şartlawlarında şiklänelgän keşelär kire Taşkentqa qaytqaç, räsmilär wäğdälärenä qaramastan, xökem itelde häm törmägä utırdı, dip iskä ala Gill:
"Üzbäk xökümäteneñ öylärenä qaytqan Ändican qaçaqlarına yarlıqaw belderüenä min şiklänep qarıym. Bu qapqanğa elägü bulır dip qurqam. Tuğan ileñne taşlap kitü – qotoçqıq eş. Çit ildä yäşäw bik awır. Älbättä, alarnıñ qaytasıları kilä. Bolarnı añlıy alsam da, bu xökümätkä niçek kemder ışana, şunı añlıy almıym."
Kire qaytuçılar sanı 12 keşe belän genä çiklänmäs kebek. Germaniädä yäşäwçe ber törkem üzbäk qaçaqları 27 yün könne prezident İslam Kärimovqa öygä qaytırğa röxsät sorap açıq xat cibärgän. Üzen Nasrullo dip tanıtqan bu keşe şularnıñ berse:
"Alla teläsä, ägär dä miña, qurıqma, qayt, ber naçar äyber dä bulmıy dip äytsälär min ışanıp qaytaçaqmın. Kire eşemä qaytaçaqmın alla teläsä. Üz ilemdä , üz xalqım arasında bulasım kilä. Min alar arasında bulırğa tieş."
Ändicanda yäşäwçe keşe isä qaytuçılarğa şaqqata:
"Min alarnı niçek añlarğa da belmim. Ändicanda qan qoyış buldı, üzbäk xalqı ğazap çigä, oppozisiä äğzaläre ezärleklänä. Ändicandağı qan qoyıştan soñ keşelär qaçıp kitte. Xäzer yarlıqaw sorap kire qaytırğamı? Bötenläy añlamıym."
Qaçaqlarnıñ Üzbäkstanğa qaytuı – xalıqara oyışmalarnıñ Ändicandağı xällärgä qaraşın üzgärtmiäçäk. Könbatış illäre Üzbäkstan xökümäten Ändicandağı tınıç uram cıyının köç bastıruda ğäyepläp çıqqan ide.
Üzbäk räsmiläre, bäreleşlärdä 187 keşe, alarnıñ kübese – çittän yallanğan terrorçılar, häläk buldı, dip beldersä, şaxitlär häm bäysez çığanaqlar, ul könnärdä meñgä yaqın keşe ülde, alar arasında balalar häm xatın-qızlar bar, dip xäbär itte.
BMOnıñ qaçaqlar idaräse Qırğızstan häm Qazaxstandağı üzbäk qaçaqlarına yardäm itä. Qaçaq statusı alularına qaramastan, 4 üzbäk qaçağı Qırğızstan törmäsendä utıra. Üzbäk räsmiläre alarnı kire Üzbäkstanğa qaytarunı taläp itä. Qayberäwlärne Üzbäk milli iminlek xezmäte urlap qaytarğan, dip xäbär itelä. Qırğızstanda sıyınu sorağan Ändicandağı keşe xoquqları wäkile İsroil Xoldorov turında inde atnağa yaqın xäbär yuq, anıñ qayda bulğanı bilgesez.
17 yül, düşämbe könne, Human Rights Watch oyışması Yevropa Berlegen üzbäk qaçaqlarınıñ iminlegen saqlarğa çaqırdı. Belderüdä, "üzbäk qaçaqlarına Üzbäkstanda xökem itelü häm ezärleklänü yanıy" dielgän.
Alsu Qormaş


text:
Tatarlar xoquq yulında bulırğa tieş
Bilgele, bez yäşägän Rusiäda zakonnarnı xörmät itü äle dä bik tübän däräcädä. Äle dä küp oçraqlarda iske urıs äyteme bik aktual' qala: “ЗakoH kak дышлo, kyдa пoBepHyл, Tyдa и Bышлo”. Küpçelek xalıq bezdä mondıy xoquqi nigilizmğa künekkän häm anı norma dip tä sanıy.
Bez, tatarlar, Rusiäda san buyınça ikençe xalıq bulsaq ta, bezneñ sanıbız küp tügel häm, çınısın äytiek, urıs xaqimiätläre bezneñ belän ällä ni sanaşmıylar da. Rusiäda zakonnar, qağidälär, normalar niqadär yaxşıraq, açığraq, tögälräk, cirenä citkerebräk ütälsä, şul qadär tatarlarnıñ xäle uñayraq bulır ide. Çönki çın mäğnädä xoquqi däwlättä, xoquqi cämğıättä yäşägän azçılıq xalıqlarnıñ xälläre küpkä yaxşı bula. Zakonnar tögäl ütälgändä üz xoquqlarıñnı yaqlarğa bik ciñel bula. Ä inde bez üzebez, tatarlar, xoquqqa qarşı bulğan eşlär eşläp torsaq, üzebezneñ xoquqlarnı bozmawnı xaqimiätlärdän taläp itärgä nindi xaqıbız bar?
Urlaw ul yaxşı närsä tügel. Monı balalar da belä. Urlaw – ul cinayät, urlaw – ul hiçşiksez namussız eş. Ämma qayber tatar jurnalistları monı añlamıy kebek. Añlasalar da, alar informatsiä, fotolar häm tekstlar urlawnı cinayätkä dä sanamağanğa oşıy.
Xäzerge zaman mömkinlekläre jurnalistlarğa öennän dä çıqmıyça mäqälä artınnan mäqälä yazıp bastıra barırğa mömkinlek birä. Jurnalist nindider qızıqlı waqiğanıñ şahitı bulalmasa da, şul waqiğanı üz küze belän kürgän ışanıçlı keşegä telefon aşa şaltıratıp, añardan mäğlumat alıp bula. Mondıy oçraqta jurnalist üze waqiğa bulğan urında bulmasa da, ul tırışıp eşli – ul mäğlumat cıya, tekstlar yaza, zakonlı nigezdä üzeneñ isemen mäqälä astına quya häm şul mäqälä öçen aqça da ala.
Ämma qayber jurnalistlar bolay mäşäqätlänep tormıy. Mäsälän, şundıy jurnalist nindi bulsa qızıqlı xäbärne radiodan yäisä televizordan işetep kenä yazıp ala da, üzeneke itep bastırıp ta çığara. Progress yulında tağı da alğa kitkännäre İnternet mömkinleklärennän faydalana. Alar, törle saytlarda yörep, yäisä internetta ezläw maşinaları yärdäme belän, mäsälän, Yandeks, Rambler, Aport sistemaları belän informatsiä tabıp, kemder äzerlägän mäqälälärne alalar häm üz ğazetlarında, jurnallarında bastırıp ta çığaralar.
Älbättä, qayan aldıñ bu informatsiänı, şul çığanaqnı kürsätsäñ, andıy bastıru cinayät eşe tügel, bu informatsiä taratu bula, bu bik kiräkle eş. Tatar İnternetında törle saytlar eşläp kilä häm anda tatarlarğa qağılğan törle xäbärlär urnaştırıla bara. Qızğanıçqa qarşı, qayber tatar saytları informatsiänı törle cirlärdän küçerep alıp, yış qına üz informatsiäları dip kürsätälär.
Mäsälän, Mäskäwdä ber populyar sayt bar – Tatarlar.ru. Anıñ xucası, 32 yäşlek Timur Söläymanov, töp professiäsı buyınça psixolog. Bu saytta tatarlarğa qağılğan küp xäbärlär, informatsiälar çığa bara. Telägän jurnalist bu sayttan alğan informatsiänı, xäbärlärne, mäqälälärne, üzeneñ ğazetında, jurnalında, İnternet saytında bastıra ala. Älbättä, Tatarlar.ru saytın çığanaq itep kürsätep. Häm küp Tatarstan ğazetları, jurnalları şulay eşlilär dä. Çığanaqnı kürsätsäñ, ul bit urlaw tügel, ul infomatsiäne taratu. Bu döres häm faydalı eş. Şulay itep, Tatarstan ğazet-jurnallarında “Tatarlar.ru saytınnan alınğan” dip bilgelängän xäbärlär yış qına çıqqalap tora.
Ämma şundıy soraw tua: Tatarlar.ru saytı, şäxsän Timur Söläymanov üze, qayan soñ mondıy küp original' informatsiä cıya bara? Bu sayt xäbärlärne üzgä urınnardan ala barsa, alınğan çığanaqların kürsäter ide, ämma böten informatsiälar astında gel Tatarlar.ru saytınıñ avtorlıq xoquqı bilgese genä quyılğan. Dimäk, bu xäbärlär häm mäqälälär maxsus bu sayt öçen yazılğan häm bu saytnıñ avtorlıq xoquqı belän yaqlanğan bulıp çığa.
Bu saytnıñ böten Rusiä buyınça eşli torğan jurnalistlar çeltäreme bar? Yäisä Timur Söläymanov üzeme Ameriqa kinosıyndağı supermen jurnalist kebek dönyanıñ törle poçmaqlarına ber tuqtamıy oçıp yöri häm informatsiä cıya baramı? Yuq, bu tabışmaqnıñ çişeleşe bik ğadi ikän. Timur Söläymanov häm anıñ saytı böten Rusiä buyınça törle internet saytlarınnan informatsiä urlaw belän şöğıllänä ikän! İnternetta qızıqlı xäbär tabalar da häm şunda uq üz saytlarına küçerep urnaştıralar. Avtornı da kürsätmilär, qayan bu xäbär yäisä mäqälä alınğan, anı da kürsätmilär.
Kemder yözär kilometr yul ütep, nindider möhim waqiğada qatnaşıp, fotolar eşläp, niçämä-niçä säğätlär, yäisä xätta könnär dä mäqäläne yazıp, tirgä batıp eşli, nixayät, mäqälä äzer bula häm internet saytına quyıla. Ber-ike könnän soñ bu mäqäläne Timur üz saytına urnaştıra häm Tatarlar.ru saytınıñ informatsiäse itep kürsätä. Keşe xezmätenä xuca bulu, anı üzläşterü, üzeñneke itep kürsätü – bu bik tübän, bik namussız eş.
Mäqälälär urlawnı toyğan keşelär Timur Söläymanovqa niçämä-niçä elektron xat yazğannar ikän. “Oyat tügelme“, diep tä, “bolay eşläw Rusiä zakonnarına qarşı bara”, dip tä. Bu urlawlar tatar internet forumnarında da berniçä qat här yaqtan tikşerelde, ämma Timur Söläymanov häm anıñ Tatarlar.ru saytı informatsiä urlawın haman da şulay uq däwam itä bara.
“Böten tatar internetın qullanuçılar informatsiä öçen gel Tatarlar.ru saytına ğına yöri başlasa ide” digän teläk añlaşıla, älbättä. Ämma internet saytıñnıñ avtoritetın kütärer öçen, saytıña kübräk keşe yöresen öçen mondıy ısullar belän faydalanırğa hiç tä yaramıy. Zakon da monı qatği räweştä tıya. Mäsälän, Qazan komp'yuterlar zavodında notebooklar citeşterä başlağannar. 4 avgustta komp'yuter zavodınıñ üz saytında monıñ turında informatsiä çığa. Ä 7 avgustta Timur bu xäbärne, çığanağın kürsätmiçä, üz saytına urnaştıra. Ber yaqtan, bu yaxşı, Qazan komp'yuter zavodına reklama bit, ä ikençe yaqtan, çığanaqnı kürsätmäsäñ, bu informatsiä urlaw bula, cinayät bula.
Tatarlar.ru saytınıñ xucası çığanaqnı kürsätmiçä mäqälälär urlap qına qalmıy. Ul qayber urlanğan mäqälälär astına oyalmıyça üz isemen dä quya ikän. Mäsälän, küptän tügel, “Kommersant” gazetasınıñ Qazan öçen çıqqan versiäsında “TaTapcTaH He cMoжeT пoMoraTb cBoиM cooTeчecTBeHHиkaM зa pyбeжoM пo BиHe ГocдyMы” digän mäqälä çıqqan ide. Bilgele, çittä yäşägän tatarlarğa Tatarstan üzeneñ yärdämen kübesençä Bötendönya tatar kongressı aşa kürsätä. Äle, Däwlät Duması 3 avgustta qabul itkän tözätmälär paketı berdän 115 zakonğa tözätmä kertkän. Şul tözätmälär arasında Rusiä Federatsiäseneñ regionnarı öçen çit illärdä yäşäwçe millättäşlärgä yärdäm itü tıyılğan häm mondıy yärdämne tik federal' üzäk, Mäskäw genä kürsätä ala dip yazılğan. Älbättä, bu tatarlar öçen möhim xäbär häm bu xäbärne Tatarlar.ru saytına urnaştıru da bik faydalı. Bu “Kommersant” gazetasınıñ mäqäläsen ikençe könne inde tatarlar.ru saytında kürergä dä bula ide. Älbättä, “Kommersant” gazetasınıñ xoquqın bozıp, mäqäläneñ qayan alınğanlığı kürsätelmägän. Bu inde tatarlar.ru saytı öçen ğadäti xäl. Ämma ul da tügel, bu bötenläy çit keşe yazğan mäqälä astına “Timur Söläymanov, Mäskäw” dip tä yazılğan.
Bu inde ğadi urlaw ğına tügel, bu plagiat dip atala. Plagiat – ul kemneñder kitabınnan, yäisä mäqäläsennän tekstnı alıp, üzeñneke itep kürsätü. Keşe tekstın öleşçä alsañ da, alınğan süzlärne küpmeder üzeñçä üzgärtsäñ dä, sineke bulmıyça, üzeñneke dip yazıp quysañ, ul haman da plagiat dip, cinayät dip tanıla. Ä Timur isä tulı ber mäqäläne alıp, süzlären dä üzgärtmiçä, çığanağın da kürsätmiçä, üzen avtor itep kürsätä.
İkençe şundıy mäqäläne, Qazaxstan, Uqraina, V'yetnam, Afganistan häm başqa illärdä “Qamaz” avtomobil'läreneñ satuları artu turındağı mäqäläne, Timur Söläymanov “MeTaллocHaбжeHиe и cбыT” jurnalı saytınnan alğan häm haman oyalmıyça üzen avtor itep kürsätkän.
Şulsı qızıq, Tatarlar.ru saytınıñ qağidälärendä şulay yazılğan (sitat): “...monda sügenergä yaramıy, monda xoquqqa qarşı bulğan häm zakonğa qarşı bulğan eşlär tıyılğan...” (sitat tämam). Ämma bu sayt üze bit şundıy tupas räweştä “xoquqqa qarşı bulğan häm zakonğa qarşı bulğan eşlär” belän şöğıllänä, niçek sügenmiçä qalırğa?
Bez, tatarlar, xoquqi nigilizmğa qarşı torırğa tieş, zakonnarnı, qağidälärne, normalarnı xörmät itärgä tieş häm xoquqlı räweştä eşlärne alıp baruda üzgälärgä ürnäk bulırğa tieş. Tatar jurnalistlarınıñ bötenese dä monı añlap eşli başlasa ide, bu Rusiäda tulı mäğnädä xoquqi däwlät, xoquqi cämğıät tözüdä ber möhim adım bulır ide.
Azatlıq radiosı öçen Mordoviädan İrek Bikkinin.


text:
Qazanda tatar yäşläre kiñäşläşä
Respublikada 26 yün – Xalıqara narkomaniä belän köräşü könen bilgeläp ütärgä äzerlänälär. Şimbädä şuşı uñaydan 200 keşe qatnaşlığında veloçabış uzaçaq, Qazan milli-mädäni üzäge qarşında Bez sälämät, quşılığız, dip isemlängän tamaşa bulaçaq. 27 yündä isä, Tatarstan yäşläre Bötenrusiä Yäşlär könen bilgeläp ütäçäk. Ä menä Qazanğa cıyılğan tatar yäşläre bäyräm itülären dä, eşlären dä däwam itälär. İnde xäbär itkänebezçä, başqalada 24 yünnän başlap Tatar yäşläre forumı uza. Pänceşämbedä alar Qazan belän tanıştı, ä könneñ ikençe yartısında tatar zıyalıları belän aralaştı. Yäş millättäşlärebez belän oçraşuğa yazuçı Tufan Miñnullin, şağirlär Gäräy Räxim, Rezidä Wälieva, rejisser Färit Bikçäntäev, Kamal teatrı direktorı Şamil Zakirov qatnaştılar. Kiçädä şiğerlär yañğıradı, tatar ädäbiäteneñ xäle, teatrnıñ milli ğöref-ğädätlärne saqlap qaludağı role häm millät aldında torğan başqa şundıy aktual’ mäs’älälär turında süz bardı. Kiçädä yäşlärgä qarağanda kübräk olılar söyläde. Bu bälki forum delegatlarınıñ yuldan ğına bulıp, inde arularınnan da bulğandır. Xäyer, yäşlär tarafınnan qızıqlı, ütken sorawlar da birelde. Alar xäzerge yazuçılar äsärläreneñ xalıqta yañğıraş tapmawı, tatar teleneñ betep baruı xaqında da äyttelär. Şul uq könneñ kiçen uzğan konsertta da qunaqlarnıñ sülpänräk buluları, cırlarğa, biergä bik aşqın tormawları da yäşlärneñ arğanlığı belän añlatıldı. Çınlap ta, qayberäwlär yuldan kilgäç yuınıp çığa almawlarına da, berençe könne ük artıq küp çaralar ütüenä dä zarlandı.
Xäyer, andıylar küp bulmadı. Ni disäñ dä, alar bit monda yal itärgä kilmägän. Şuña da, comğa irtän ük forumnıñ seksiä utırışlarına delegatlar waqıtında cıyıldı. Barısı Tatar yäşläre forumı qısalarında– Milli mäğärif häm fän, Mädäniät häm ruxi miras, Eşlekle xezmättäşlek, Yäşlär häm din, Tatar dönyasında mäğlümäti-elemtä texnologiälär dip isemlängän 5 seksiä eşläde. Delegatlar üzläre telägän tarmaqnı saylap, şulardağı söyläşülärdä qatnaştı. Tel, ädäbiät, sänğät institutında uzğan Milli mäğärif häm fän seksiäsendä Tatarstannıñ Ministrlar Kabinetınıñ bülek citäkçese Kim Miñnullin, Mäğärif ministrı Fariz Faxrazov, däwlät universitetınıñ tatar filologiäse häm tarixı fakul’tetı dekanı İskändär Ğiläcev, ğalim Damir İsxaqov, Mäskäw, Stärletamaq, Tömän wäkilläre çığış yasadılar. Alar respublikada tellär säyäsäte, yäşlärgä milli tärbiä birü, tatar ensiklopediäse, telne üsterü, yäşlär arasında tatar teleneñ xäle xaqında söyläşte.
Milli mäğärif häm fän seksiäsendä qatnaşuçı delegatlar monda kübräk olılar ğına söyläde, yäşlärneñ fikere işetelmäde, dip zarlansa, Tatar dönyasında mäğlümäti-elemtä texnologiäläre bülegendäge fiker alışuda yäş millättäşlärebez dä bik aktiv qatnaşqan. Mädäniät häm ruxi miras seksiäsendä dä söyläşü bik qızıqlı häm aktiv bulğan. Bu älege seksiäneñ alıp baruçısı İnsaf Xämitov yäş buın wäkile buluğa da bäyle bulğandır. Monda milli kinematograf, anıñ zäğiflege, milli mädäniätkä yäşlärne cälep itü turında süz barğan. Ä menä Yäşlär häm din seksiäseneñ isemendä ük Yäşlär iseme bulsa da, monda da kübräk olılar süzen tıñlağannar. Yazuçı Fäwziä Bäyrämova häm Tatarstan Diniä Näzaräte räise urınbasarı Wäliulla Yaqub citäkçelegendä monda cämğiättä dinneñ role, rus teleneñ mäçetlärgä dä ütep kerüe xaqında söyläşkännär. Qazan yärminkäsendä uzğan Eşlekle xezmättäşlek seksiäsendä isä Tatarstannıñ başqa töbäklär belän iqtisadi xezmättäşlege, tatarlarnıñ eşlekle bağlanışları, tatar eşmäkärlege xaqında süz bardı.
Köndezge säğät öçtä Yäşlär forumınıñ delegatları häm qunaqları Salix Säydäşev isemendäge Zur konsertlar zalında plenar utırışqa cıyıldı. Monda alarnı Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev isemennän Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşin sälämläde. Ä Bötendönya tatar kongressı citäkçese Rinat Zakirov, respublikanıñ Yäşlär eşläre buyınça ministrı Marat Bariev zur çığış yasadı. Annan soñ forumda qatnaşuçı Belarus, Qazaqstan respublikaları, Mäskäw, Çallı, Samar, Tömän, Stärletamaq, İjaw şähärläre wäkilläre süz aldı. Plenar utırışta şulay uq Yäşlär forumınıñ Başqarma byurosı saylandı. Anıñ citäkçese itep Qazannan saylandı. Kiçen forumğa cıyıluçılar şul uq Zur konsertlar zalında respublika sänğät ostalarınıñ konsertın qaradı. 26 yün könne forum üzeneñ eşen däwam itäçäk. Bu könne Qazan qunaqları Yoşkar-Ola şähärendä uzaçaq federal Sabantuyda qatnaşaçaq.Gölnaz İlgizär


text: DOĞU DİLLERİ VE EDEBİYATLARI ANA BİLİM DALI ARAP DİLİ VE EDEBİYATI BİLİM DALI DERSİN ADI KODU KREDİSİ AKTS DDE501 Arapça Gramer Arabic Grammar 3/Z 8 DDE502 Arapça Klasik Metinler Classical Arabic Texts 3/Z 8 3/Z 8 3/Z 8 3/Z 8 3/Z 8 3/Z 8 3/Z 8 3/Z 8 3/Z 8 3/Z 8 3/Z 8 3/Z 8 3/Z 8 3/Z 8 3/Z 8 3/Z 8 2/Z 4 8/Z 30 DDE503 DDE504 DDE505 Uygulamalı Arapça Edebi Bilgiler Applied Arabic Literary Knowledge Uygulamalı Arapça Yüksek Gramer Applied Arapça Advanced Grammar Arap Edebiyat Tarihi (Cahiliye Dönemi) The History of Arabic Literature (Pre-İslamic Period) Arap Edebiyat Tarihi (İlk İslami Dönem) DDE506 DDE507 DDE508 DDE509 DDE510 DDE511 DDE512 DDE513 DDE514 DDE515 DDE516 DDE517 DDE500 DDE600 The History of Arabic Literature (The First İslamic Period) Arap Edebiyat Tarihi (Emevi Dönemi) The History of Arabic Literature (Amawi Period) Arap Edebiyat Tarihi (Abbasi Dönemi) The History of Arabic Literature (Abbasîd Period) Modern Arap Edebiyat Tarihi The History of Modern Arabic Literature Modern Arap Hikayesi The Modern Arabic Story Modern Arap Romanı The Modern Arabic Novel Türkçe’den Arapça’ya Çeviri The Translation From Turkish Into Arabic Mevlânâ ve Tasavvufî Şiiri Mevlânâ and His Sufist Poems Arapça Dilbilgisi ve Kolay Metinler Arabic Grammar and Basic Texts Bilimsel Araştırmalarda Yöntem (Arap Dili) Methods in Scientific Research (Arabic) Arapça Yazma Eserler ve Tarihi Belgeler Arabic Manuscripts and Historical Documents Arapça Klasik Metinler Classical Arabic Texts Seminer Seminar Özel Uzmanlık Konuları Specific Topics


text:
NATO Äfğanstandağı tınıçlıq saqlaw köçlären könyaqqa taba cäyelderä
Atnakiç könne Brusseldä ütkän oşraşuda NATO illäre tışqı eşlär ministrları Äfğanstandağı tınıçlıq saqlaw köçlären ilneñ könyağına taba cäyelderü planın rasladı. Şuşı plan ğämälgä quıylğannan soñ NATO köçläre Äfğanstannıñ dürttän-öç öleşen kontrol itä başlayaçaq.
Brusseldä älbättä soñğı könnärdä küp tawış çığarğan Amerika küzläw idaräseneñ Yevropadağı törmäläre turındağı çeterekle mäsälä dä kütärelde. Quşma Ştatlar terroçılıqta ğäyeplängän keşelärne könçığış Yevropa illärendäge yäşeren törmälärdä totuda häm alarnı CİA oçqıçlarında Yevropa östennän başqa illärgä küçerüdä ğäyeplände. Bu totqınnar anda cazalawğa duçar itelergä mömkin digän borçular äytelde. Quşma Ştatlar däwlät sekretare Conoleezza Rice NATO häm Yevropa Berlege tışqı eşlär ministrların aş mäclesenä cıyıp, şuşı mäsälägä qarata Waşingtonnıñ räsmi qaraşların citkerde. "Prezident Bushnıñ säyäsäte açıq häm anıq: Quşma Ştatlar cazalawlar belän şöğellänmi, monı qabul itmi. Tik bu säyäsätneñ bozılu ixtimalı barmı? Älbättä bar. Demokratiä ul äle kamillek digän süz tügel, dide Rice.
NATO illäre Rice''nıñ añlatmaların qabul itte bulsa kiräk. Germaniä tışqı eşlär minsitrı Frank-Walter Steinmeier süzlärençä, Quşma Ştatlar xalıqara yöklämälär mäsäläsendä Yevropa qaraşı belän kileşkän. "NATO häm Yevropa Berlege tışqı eşlär ministrları, dönya citäkçeläre xalıqara qanunnarğa qarata ber qaraşta torırğa tieş digän fiker belderde. Däwlät sekretare Rice bu mäsälädä Quşma Ştatlar Yevropadan ayırılmıy dip ışandırdı. Häm bu yaxşı närsä", dide Germaniä tışqı eşlär minsitrı.
NATO wäkile James Apparthurai süzlärençä, Belgiä häm Nideland ministrları da oçraşuda işetkännäre belän qänäğät qaluların äytkän. Oşraşuda qısalarında şulay uq NATO-Rusiä şurası, NATO-Ukraina komissiäse eşli. Söyläşülär comğa könne däwam itäçäk.
ag


text:
Pretoriä
Pretoriä yäki Pretoria - Könyaq Afrika Cömhüriäteneñ başqalası. Gauteng töbägeneñ üzäge.
İl tönyaq-könçığışında, köymälär yörmäslek Alis yılğasında urnaşa.
Pretoriä - Könyaq Afrika Cömhüriäte öç başqalanıñ berse. Pretoriä - başqarma xäkimiäteneñ başqalası, Keyptaun - qanunnar çığara torğan xäkimiäteneñ başqalası, Blumfonteyn - mäxkämä xäkimiäteneñ başqalası.
Başta şähär Pretoriä Filadelfiä (Tuğannarça mäxäbbät Pretoriäse) dip yörtelgän.
Tarix[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
1855 yılda bur ğäskär başlığı ulı - Andries Pretorius şähärgä nigezlägän.
Pretorius istälegenä şähär atala.
1860 yılda Pretoriä - Transvaal bur Cömhüriäte başqalası bulğan.
1899-1902 yılda - İngliz-Bur suğışı näticäsendä Böyekbritaniä şähärne basıp ala.
1910 yıldan Pretoriä - Britaniä protektoratı astında Könyaq Afrika Berlege dominionı başqalası.
1961 yıldan - Bäysez Könyaq Afrika Cömhüriäte başqalası.
Aparteid waqıtında Pretoriä - aparteid üzäge.


text:
Brown: "Äfğanstannı yaqlawnı däwam itäçäkbez"
Goldon Brown Qarzai belän oçraşuınnan soñ yasagan belderüendä, kiläse yıl Äfğanstanda uzaçaq saylawnın “irekle häm gadel” uzuı öçen Äfğanstan xaqimiätenä 10 million dollar birergä wäğdä itte.
Brown şulay uq kiläse yıl Äfğanstanga kübräk Britan xärbiye cibäreläçägen belderde. Britania premyerı bu turıda täfsille mäğlümatnıñ kiläse atna beldereläçägen äytte.
Brownnıñ Äfğanstanga soñgı ziäräte awgust ayında bulgan ide. 2001 yılda Äfğanstanga cibärelgän Britan xärbilärennän xäzergäçä 130 gäskärinen çıqqan bäreleşlärdä hälaq buluı belderelä.


text:
Tatarstanda tağın ber yaña Yevropa çempionı buldı. Ul avtomobil' yarışlarında cinep çıqqan Ayrat Şäymiev. Küptän tügel Portuğaliädä uzğan abruylı avtomobil' uzışlarında bertuğan Şäymievlär beryulı ike ciñü yauladılar. Radik isä öçençe urınğa çığıp bronza medale aldı. Bu ike tuğannıñ avtomobil' uzışları belän mawığuın qayberäwlär soqlanıp, qayberäwlär «baylar ni genä qılanmıy» dip tä qabul itälär. Häm ägärdä başqa töbäk citäkçeseneñ ulları Yevropa çempionı, wä prizerı bulsalar şaw-gör kilerlär ide. Läkin Tatarstan mäğlümät çaraları bu waqiğanı ällä üzläre belep, ällä kemneñder äytüen tıñlap, bik ğadi genä yaqtırtıp uzdılar.
Yomğaqlap şunı äytergä kiräk: Yevropa çempionatı ul yuğarı däräcädäge yarışlar häm monda ciñüçelärne familiälärenä qarap bilgelämilär. Anda ciñär öçen küp tir tügärgä, köräşergä, ä inde avtomobil' yarışlarında bik täwäkäl häm batır yöräkle bulırğa da kiräk. Bäs, şulay ikän -- soqlanıp «Buldırğansız!» dip äytergä kiräk andıy yegetlärgä.
Damir Ğismetdin


text: Üzbäkstanda Andican waqiğälärenä bäyle tağın 25 keşe törmägä utırtırdı. Respublikanıñ yuğarı mäxkämäse, ğäyepläw fivral ayında tämamlanğan mäxkämä eşendä belderelgän ide, dip xäbär itte. Älege 25 keşegä 12dän alıp 22 yılğa qädär törmä cäzası bilgelängän. Alar keşe üterü, terrorçılıq, tıyılğan İslam oyışmalarında äğza bulu häm xökümätne bärep töşerü omtılışında ğäyeplänä. Üzbäk räsmiläre belderüençä, may ayında Andicandağı xalıq kütäreleşendä 187 keşe üterelgän, alarnıñ küpçelege – terrorçılar. Xoquq oyışmaları isä häläk bulğannarnıñ sanı küpkä yuğarıraq, häm ülüçelär arasında ğäyepsez keşelär bar, dip belderä.


text:
«Veçernyaya Kazan'» gazetası Tatarstan mäktäplärendä tatar telen uqıtu-uqıtmau temasına turıdan-turı elemtä ütkärde
«Veçernyaya Kazan'» gazetası Tatarstan mäktäplärendä tatar telen uqıtu-uqıtmau temasına turıdan-turı elemtä ütkärde
Tatarstanda tel, ädäbiät uqıtu buença uñay täcribä tuplağan uqu yortları da bar. Comğa könne şähärneñ Jilploşçadka mäxälläsendä urnaşqan 5 gimnaziä üzeneñ 10 yıllıq yubileen ütkärde. Menä şuşı uqu yortı nigezendä respublikada xätta xalıqara däräcädäge fänni konferensiälär ütä, anda aldınğı eş ısulları sınala. Dimäk, tırışqanda, xäräkät itkändä millätne häm milli tellärne yäşätep bula.
Ni qızğanıç, xäzergä kiläse yılğa tatar matbuğatına yazılunıñ näticäläre söendererlek tügel. «Komsomol'skaya pravda», «Rossiyskaya gazeta», «Trud» gazetalarına yazılu uzğan yılnıñ 90-95 protsentın täşkil itä. Ğomümän, üzäk basmalarnıñ äbünäçeläre sanı uzğan yılğı däräcäne üzıp kitkän. Ä respubliqa basmaları arttaraq bara. Xäer, Mäskäw basmalarına yazılu 1 dekaberdä tämamlandı. Ä Tatarstannıqılarğa yazılu xäzer dä däwam itä. Milli matbuğat häm millät öçen sınaw könnäre citte.
16 dekaberdä Tatarstan möselmannarı bötendönya möselmannarı belän beryulı Uraza bäyrämen ütkärä. Tatarstan möftie Ğosman xäzrät İsxakov şuşı uñaydan yakşämbe irtäsendä Märcäni mäçetendä bäyräm namazı uqıyaçaq. Şundıy uq bäyräm namazları Tatarstannıñ meñnän artıq mäçetlärendä dä ütäçäk.
Azatlıq radiosı öçen Tatarstan xäbärläre belän Qazannan Gölnaz İlgizär


text:
Afinada AQŞqa qarşı demonstratsiälärdän soñ däwlät sekretarı C.Powell Olimpia Uyınnarın yapqan tantanada qatnaşmasqa buldı.Küp kenä greklär, yuğarı däräcädäge amerikan räsmieneñ protestlarğa säbäp bulaçağın belä torıp Powellneñ kilü planına şaqqatqan ide.
Demonstratsiälär C.Powellnıñ Gretsiä başqalasına planlaştırılğan säfärenä qarata comğada başlandı häm şimbädä däwam itte. (audio)
Comğada 1500 çaması demonstrant AQŞnıñ Ğıraq häm başqa mäsälälärdäge tışqı säyäsätenä protest belderde. Politsiä cıyınnı taratu öçen yäş gazı qullandı. 100çaması demonstrant barikadalarnı ütep AQŞ ilçelegenä ireşergä tırışsa da ,politsiä alarnı tuqtattı. Powell kilergä tieşle waqıttan ber niçä säğät elek Gretsiä kommunistlar partiäse Afinanıñ Akropolis qalqıluğına bik zur plakat urnaştırdı. Anda ''keşe üterüçe Powell öyenä qaytıp kit'' dip yazılğan ide . Powell Afinağa kilmi digän xabär taralğannan soñ plakat annan alındı. Waşingtonda Däwlät Departamentı süzçese Kurtis Cooper Powellneñ säfärennän wazkiçüendä Amerikağa qarşı protestlar bernindi rol uynamadı dip belderde.
Gretsiä tışqı eşlär ministırlığı belderüençä , Powell grek kollegası Molyviatisqa Waşingtondağı aşığıç yöklämälär säbäple Afinağa kilä almawın xabär itkän. Ministırlıq Powellnıñ başqalağa üktäber ayında kiläçägen belderde.
Bügenge demonstratsiädä ber protest belderüçe(audio)
Bez Powellnıñ Afinağa kilmävenä şatlandıq. Bez Powellnıñ üktäberdä kiläçägen häm Gretsiäneñ Ğıraqqa ğäskärlär cibäräçägen beläbez.Bez monda AQŞ säyäsätenä , Yevropa Berlege xökümätenä Ğıraq suğışına Yugoslaviä häm dönyadağı barlıq suğışlarğa qarşı demonstratsiä ütkäräbez dip söylägän.
Xalıqara Olimpia Komitetı Powell qararına qarata ber nindi dä komentar birmibez dip belderde.
färidä xämit,praga


text:
Başqortstan üzeneñ däwlät bäyrämen bilgeli
Äytelüençä, Republík köne Başqortstanda 11 üktäber könne bäyräm itelä. Ämma şuşı bäyrämneñ räsmi tantanaları Ufada 8 üktäber könne ük ütte. İrtänge säğät unberdä Başqortstannıñ yuğarı citäkçeläre, deputatlar, ictimağí häm dini oyışmalar wäkilläre başqalanıñ Duslıq monumentına kilep, här yıldağıça, andağı häykäl aldına çäçkälär saldı. Şunda uq sänğät törkemnäreneñ matur çığışları da buldı. Annan soñ bäyrämdä qatnaşuçılar başqalanıñ Sowet mäydanındağı häm Qunaqsaray säwdä itü – yal üzäge yanında sänğät kollektífları oyıştırğan tamaşalarnı qararğa kilde.
Ä töştän soñ säğät öçtä Başqortstan däwlät opera häm balet teaterı binasında Republík köne uñayınnan här yılnı bula torğan tantanalı cíılış başlandı.
Bäyräm kiçäsenä kilüçelärne teater foyesında milli cır häm köylärebez qarşı aldı. Tantanağa republík citäkçeläre, deputatlar, törle xakímít oyışmaları wäkilläre, rayonnar häm şähärlär başlıqları, şulay uq ictimağí häm dini oyışmalar wäkilläre dä çaqırılğan. Tantanalı cíılışqa kürşe republíklardan häm ölkälärdän kilgän qunaqlarnıñ küp buluı da bäyräm tantanasın kütärep cibärde. Tatarstannan da, bäyräm şatlığın urtaqlaşırğa, mädäniät ministerı İldus Tarxanov belän kürenekle däwlät häm cämäğät eşleklese, oluğ ğälim İndus Tahírov citäkçelegendäge wäkillek tä kilgän. Alay ğına da tügel, bu yulı xätta Tatarstannıñ tanılğan sänğät ostaları da bu bäyrämgä çaqırulı. Alar Başqortstan bäyrämeneñ mädäni çaralarında çığış yasí.
Republík könenä bağışlanğan tantanalı cíılışnı Başqortstan Däwlät Cíılışı – Qorıltay räise Qonstantin Tolqäçev açtı häm cíıluçılarnı bäyräm belän qotladı. Ul şulay uq qısqaça ğına 14 yıl elek Başqortstannıñ Suwerenlıq turında deklarasí qabul itüeneñ zur ähämiätkä iä buluın assızıqladı. Annan soñ Tolqäçev äfände töp doqlad öçen süzne Başqortstan prezidentı Mortaza Räximovqa birde. «Däwlät säyäsäteneñ yuğarı maqsatı – sosíal proğress» dip atalğan doqladınıñ başında Mortaza Räximov republíknıñ 14 yıl elek däwlät suwerenlığı turında deklarasí iğlan itüe arqasında ireşelgän qazanışlar turında söyläde. Üz çığışında ul ildäge säyäsi – ictimağí üzgäreşlärgä dä qağıldı. «Rusiädä terrorçılıq qırqınıçı kiñ cäyelgändä il citäkçelegeneñ qatğí reformalar ütkärä başlawı döres ğämäl, – dip bilgeläde Räximov äfände. – Bez monı yaqlíbız. Kiläçäktä dä il citäkçelege ütkärgän säyäsätne xuplayaçaqbız. Ğomumän, Başqortstan kiläçäktä dä üzen bar tik Rusiä eçendä çäçäk atuçı republík itep kenä küz aldına kiterä. Rusiä belän 450 yılğa yaqın bergä yäşäw mondí bergälekneñ nıqlığın rasladı». Başqortstan prezidentı çığışı eçtälegennän şundí fiker añlaşıla: Başqortstan xakímítları Rusiäneñ älege citäkçelegenä tuğrı xezmät itäçäk häm anıñ süzennän çıqmayaçaq.
Mortaza Räximovtan soñ tantanalı cíılışta çığış yasawçılarnıñ hämmäse dä 14 yıl elek Başqortstannıñ Suwerenlıq turında deklarasí qabul itüeneñ tarixi ähämiätkä iä buluı xaqında söyläde. Tantanalı kiçädä iñ täwgelärdän bulıp Tatarstan wäkillege citäkçese, Tatarstan mädäniät ministerı İldus Tarxanovqa süz birelde. Ul Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymievneñ Başqortstan Republígı köne uñayınnan cibärgän qotlawın uqıp işetterde.
Tantanalı cíılış republíknıñ säxnä yoldızlarınıñ zur konsertı belän tämamlandı.
Republík könenä bağışlanğan mädäni häm sport çaraları aldağı könnärdä dä däwam itä. İñ küp tantanalı çaralar 11 üktäbergä bilgelängän. Ul könne Ufanıñ barlıq zur mäydannarında açıq hawada sänğät kollektíflarınıñ häm tanılğan cırçılarnıñ konsertları kürsäteläçäk. Mäskäwdän dä baytaq qına cırçılar çaqırılğan. Ä kiçen başqalanıñ berniçä urınında bäyräm feyerwerkları atılaçaq.
Tatarstannan kilgän qunaqlar isä bäyrämneñ mädäni çaralarında qatnaşudan tış Başqortstan citäkçeläre belän räsmi oçraşu häm söyläşülär dä ütkäräçäk. Bıyıl ike republík arasındağı härtörle xezmättäşlekne üsterü maqsatında ike yaqlı komíssí tözelgän ide. İndus Tahírov Ufağa kilep citkäç tä jurnalistlar belän aralaşuda şuşı ike yaqlı komíssínıñ çirattağı utırışı bulaçağın da äytkän ide. Bu utırışnıñ şimbä könne ütäçäge açıqlandı.
Sänğät ostaları bäyräm çaraları barğan säxnälärdä çığış yasasa, republík yazuçıları häm şağirläre, ğomumän, ädäbiätkä qağılışı bulğan millättäşlärebez üzläreneñ ädäbi süzläre belän bäyräm mäydanına kütärelä.
Comğa könne Ufada Başqortstan däwlät filarmonísında Başqortstan Yazuçılar berlegeneñ tatar yazuçıları berläşmäse äğzaları Republík könenä bağışlap üzläreneñ ädäbi – muzíkl' kiçäsen ütkärde. Tatar yazuçıları berläşmäse citäkçese Räşit Sabit äytüençä, Republík köne uñayınnan yazuçılarnıñ üz mädäni çarasın ütkärü tabiği xäl häm anı yıl da ğädätkä kertü küzallana. Ädäbi – muzíkl' kiçädä şiğerlär sänğät ostaları çığışları belän aralaşıp bardı.


text: Brandacilik,Branda,Çadir Branda,Cadir Branda,BrandaCadir, Çadır Çadır Branda Brandaçadir,Çadırbranda,Brandaçadır,Brandatente,Gergili Çadir,Cadir, Çadırbranda,Brandaçadır,Brandaci,Branda Cadir,Brandaci,Çadırbranda,Otobranda,Araba Brandası Gergili Çadir,Branda,Brandaci,Çadır Branda,Oto Brandasıtente Tenteci Branda Fiyatları Branda,Tente,Çadırı,Brandası, Çadır,Tente,Tenteci,Oto Branda Branda Fiyatları Kamp Çadırı Semsiye Yarasa Tente Kış Bahçesi Kapama Iftar Çadırı Branda Fiyatları Kapama Oturma Minderleri Şantiye Çadırı Hangar Çadırı Çadir Tente Tamiri.Branda Branda Mafsallı Tente Körüklü Tente Kamp Çadırı Semsiye Yarasa Tentebranda,Araba Brandası Tekne Brandası, Yat Brandası, Kamp Cadırı,Kamp Çadırı,Cadırcı Güneşlik, Gölgelik,Cadir Çadır Akrilik, Kumaş,Cadırbranda Cadir Otağ Çadırı, Minder, Armut Minder, Pilsa, Yazlık, Ramazan Çadırı, Fuar Çadırı,Inşaat Brandası,Iftar Çadırı,Mafsallı Tente,Brandacadır Körüklü Tente, Yarasa Tente, Branda,Polyester, Çadırcı,Çadır,Çadırcılar,Tenteci,Tente,Brandacı,Brandaci,Brandacılar..


text:
Qazanda Ğaliäskär Kamal teatrınıñ baş rejisserı Marsel Salimcanov häm Kaçalov isemendäge rus drama teatrı artistı Petr Betevnıñ cenazaları ütte
Marsel Salimcanov cenazası ul 40 yıl ğomeren bağışlağan Ğaliäskär Kamal isemendäge tatar däwlät akademiä teatrı binasında uzdı. Anı maxsus oyıştırılğan komissiä räise Färit Möxämmätşin açtı. Berençe bulıp xuşlaşu süzen Prezident Mintimer Şäymiev äytte. Ul märxümneñ distälägän yıllar barlıq küñelen, säläten bağışlap säyäsättän östen bulıp, tatar teatrına xezmät itüen häm tatar teatrı tarixında üze ber däwergä, çorğa äwerelüe turında söyläde.
Märxümneñ yaqın dustı yazuçı Tufan Miñnullin üzeneñ çığışında teatr, ädäbiät eşlekleläreneñ xäläten qawşap qalu dip bäyäläde. Irınbur rus drama teatrı rejisserı Räfkät İsrafilov xuşlaşu süzendä märxüm belän icadi xezmättäşlege, anıñ eçkersez yärdämçellege turında söyläde. Başqort akademiä drama teatrı wäkile Başqortostan citäkçelegeneñ, Başqortostan zıyalılarnıñ qayğı urtaqlaşuı turında citkerde. Ğaliäskär Kamal teatrınıñ Marsel Salimcanov qabızğan yoldızlarnıñ berse - Alsu Ğaynullina teatrınıñ märxüm citäklägän çorın altın çor dip atadı. Ul Marsel Salimcanovnıñ yäş şäkertlärenä iğtibarlı buluın, üsterüen, atalarça “menä bezneñ teatrıbıznıñ kiläçäge”, dip äytüen cılı itep iskä aldı.
Cenazada yomğaqlaw süzen märxümneñ ata-babaları tuğan-üskän Ätnä rayonı wäkile Fäyzi Ğaliev äytte. Şaqtıy qawşağan xalättä bulsa da, ul Marsel Salimcanovnıñ Şärif Xösäenovneñ “Äni kilde” spektaklendä tatar anası obrazın tudıruın, tatar teatrın böten dönyağa çığaruın, Tatarstannan çittä ğorurlıq belän “bez tatarlar, min tatar” dip äytüen iskä aldı. Cenazada Rusiä mädäniät ministrı Mixail Şvıdkoynıñ, Başqortostan Prezidentı Mortaza Räximovnıñ, Türksoy oyışmasınıñ, Finlandia tatar cämğıäteneñ qayğı urtaqlaşu telegrammaları uqıldı.
Marsel' Salimcanov cenazasınnan soñ xökümät, däwlät citäkçelre Kaçalov isemendäge teatrğa Rusiäneñ xalıq artistı Petr Betev belän xuşlaşırğa yunäldelär. Biredä Mintimer Şäymiev tağın ber tapqır bügenge könneñ Tatarstan xalqı öçen açı xuşlaşu könnäre buluın bilgeläp ütte. Märxümnärne saylanğan hönärlärenä tuğrılıq häm üzlären sänğätkä tulısınça bağışlawları berläşterä, dide ul. Marsel Xäkim ulı Salimcanov tatar ziratında Gabdulla Tuqay qabere belän yänäşä, ä Petr Pavloviç Betev Arça ziratında cirländelär.
Köndälek matbuğatta märxümnär Marsel Salimcanov häm Petr Betevneñ nekrologları bergä birelä. “BpeMя и дeHbrи” gazetasında bu şäxeslärneñ barlıq isemnären, däräcälären, büläklären sanap tormıyça, baş xäreftän Rejisser häm Artist kitep bardılar, dip kenä äytü dä citä, dielä.
Şulay da, Marsel Salimcanov wafatına qarata iñ moñsu, yöräkkä ütärlek süzlärne “Tatarstan yäşläre” gazetası yazdı. Sitata: “Yaz bar, millät bar, teatr bar, ä Marsel Salimcanov yuq. Soñgı 35 yıl eçendä tatar teatrınıñ üzägen, altın bağanasın täşkil itkän şäxes wafat. Ul çın mäğnäsendä teatrnıñ atası ide. Ğaliäskär Kamal, Kärim Tinçurin, Şiriäzdan Sarımsakov, Xakim Salimcanov, Rifqät Bikçantaev kebek şäxeslär rätenä küptän basqan rejisser ide ul. Anı maqtadılar da, premiälär dä birdelär, süktelär dä, ni äytsälär äyttelär, ämma zur talant iskitkeç osta oyıştıruçı, citäkçe ikänen beräw dä inqär itmäde häm itmiäçäk.”


text:
Çallıda mäçet cire satılğanmı?
"Zvezda Povolj'ye" gazetasınıñ bıyılğı 36 nçı sanında Tatarstannıñ Leninogorskiy şähäre möxtäsibätendäge bulğan waqiğalar da taswirlanıp, yazılıp çıqqan ide. Yazmanıñ töp eçtälege şuña qaytıp qala, Leninogorskiy şähäre citäkçeläre, Tatarstan möftie Ğosman xäzrät İsxaqi belän rayon möxtäsibe Rawil xäzrät Şakirovnı eşennän alırğa telilär ikän.Ä menä Rawil xäzrät urınına yalğan yullar belän Çallıdağı "Täwbä" mäçete imamı Mälik xäzrät İbrahimov bilgelände, digän yullar da bar älege yazmada. Çallı cämäğätçelege öçen Leninogorskiyda bulıp yatqan waqiğalar älläni iskitärlek bulmadı, kebek. Şulay da, ğazetnıñ şuşı yazmasında "iskärmä" digän närsä dä birelä häm din eşleklelärenä qarata şaqtıy sallı ğına ğäyepläwlär dä belderelä. Şul iskärmädän özeklär:
"Çallıdağı "Täwbä" mäçete imamı Mälik İbrahimov islamdağı kisken radikal' qaraşları belän bilgele şäxes. Säğud Gäräbstanında, Mädinä şähärendä uqığan çaqta Ämir- mö’min, yäğni Rusiä wahhabitlarınıñ başlığı itep bilgelänä. Küptän tügel genä şul mäğlüm buldı, Mälik İbrahimov başqaruçı, Älfäs xäzrät Çallı möxtäsibe bularaq, Ğosman xäzrät İsxaqi Tatarstan möftie bularaq Çallı şähäre üzägendäge 5rekTap cirne araqı satılaçaq zur kibet tözeleşenä sattılar. Bu cirdä Çallınıñ baş mäçete bulırğa tieş ide." Özemtä tämam. Din eşleklelärenä qarata äytelgän älege süzlär cämäğätçelekne şaqtıy quzğatıp cibärde. Fikerlär ayırıldı, alar küp. Şulay da, "Azatlıq" xäbärçese berençe çiratta ğäyep taşlanuçılarğa möräcäğät itte. Şularnıñ berse, wahhabitlar başlığı dip tamğalanğan Mälik xäzrät İbrahimov älegä añlatma birüdä baş tarttı. "İzge Uraza ayında mondıy eşlär belän şöğellänäsem kilmi. Urazadan soñ alarğa citdi itep cawap biräçäkmen,- dide Mälik xäzrät. Çallı möxtäsibe Älfäs xäzrät Ğayfullin da şundıyraq fikerdä, läkin, çitlätep kenä bulsa da, berqädär süzlären äytte:
"Ramazan ayında da, başqa waqıtta da ber - berebezgä pıçraq atudan, yala yagudan tıyılıp torsaq ide. Ber- berebezgä xörmätle bulıyq, aqıl belän eş itik. Ğäybätlärgä bäyä birü qıyın, Allahı Täğälä üze birer bäyäne. Uraza ayınnan soñ älege wäzğıätkä açıqlıq kerterbez, dip uylıym."
Gazetada "Mäçet ciren satuda qatnaşı bar dip kürsätelgän Çallı möxtäsibe Älfäs xäzrät fikerläre ide. Şunısın da iskärtmim, cire satılğan dip farazlanğan Cämiğ mäçete tözeleşe 1992 nçe yılda başlanıp, monnan 10 yıl çaması elek tuqtaldı.
Ğafiulla Ğaziz, Çallı


text:
Flürä Ziyatdinova:«Üze telämäsä, töbäk citäkçesen eşennän azat itep bulmıy»
Rusiä Prezidentı tarafınnan bilgelängän gubernatorlarğa eşlärgä caylıraq bularaq, şuña kürä, qaysıber töbäk citäkçeläre wazifalarınnan kitärgä mömkin, dip sanıy Tatarstan däwlät Şurası deputatı Flürä Ziyatdinova. Tatarstan häm başqa töbäklärlär äzerlägän tözätmälärneñ, Duma tarafınnan, qabul itelmäwenä ul ükeneç belderde. Deputatlar töbäk citäkçelären yañaça saylaw tärtiben demokratiägä qarşı dip sanıy, şuña, qanun ozaqqa barmas, dip ömetlänä. Qanunda, töbäk citäkçeläre Rusiä Prezidentınıñ ışanıç belderüen sorap, eş urınnan kitü turında ğariza yaza ala, dip äytelä. Bu matdägä deputattan añlatma soradıq. Flürä Ziyatdinova äytüençä, töbäk citäkçesen mäcbüri räweştä eştän azat itep bulmıy, gubernatorlar üzläre teläp wazifalarınnan kitsä genä. Tatarstan Prezidentınıñ wazifasınnan kitärgä cıyınuı turında älegä işetelmi, ämma anıñ säyäsi kinäçese, Rafail Xäkim, küptän tügel, ägär andıy mäs’älä kilep bassa, Şäymievnı yañadan bilgeläyäçäklär, dip belderülär yasağan ide. Flürä Ziyatdinova Tatarstan Prezidentı wazifasınnan kitärme, yuqmı äytä almıy, ämma yañadan bilgelänergä telägän citäkçelär küp bulır, digän fiker belän kileşä. Tatarstanğa citäkçene täqdim itkändä, Mintimer Şäymiev kebek täcribäle säyäsätçeneñ fikerenä qolaq salmıyça eşläsälär, Üzäkkä dä, respublikağa da faydası bulmas, dip sanıy Flürä xanım.Bikä Timerova.


text:
Dome kameralar 055 245 25 74
Dome kameralar 055 245 25 74
Seotech tehlukesizlik sirketi Size Dome tipli kameralari teklif edir. Bu tehlukesizlik kameralari infraredli olaraq, qaranliq mekanda bele cekilis apara bilir. Gunbez formali CCTV Dome kamera ev ve ya ofisiniz ucun mukemmel nezaret kamerasidir. Bundan elave olaraq, Seotech sirketinde diger tehlukesizlik kameralari, turniket, slaqbaum, domofon, siqnalizasiya, kart, barmaq izi, uz vasitesi ile kecid (biometrika) sistemleri satilir ve qurasdirilir.Bir sira tehlukesizlik mehsullarinin uzerinde hediyyeler de edilir.Nezaret kameralarina ve sistemlerine yazili zemanet verilir.Bu muddetde texniki servis pulsuzdur.
Azerbaycanin istenilen bolgesinden sifaris qebul edilir.
Mob: (055) 245 25 74
Email: rustemov58@list.ru
Qiyməti: 68 AZN


text:
Bügin Qazaqstannıñ basım böliginde atmosferalıq frontal’dı bölikterdiñ ötwine baylanıstı turaqsız awa rayı saqtaladı, jawın-şaşın boladı, jawın-şaşınsız kün rayı tek eldiñ batısı men şığısında kütiledi. Key jerlerde tuman, köktayğaq, burqasın bolıp, jel küşeyedi, dep xabarlaydı «Qazgïdromet».
Aqmola, Qostanay oblıstarınıñ key jerlerinde burqasın, tuman kütiledi, kündiz jekelegen awmaqtarda jel 15-20 m/s küşeyedi.
Oñtüstik Qazaqstan, Şığıs Qazaqstan oblıstarınıñ key jerlerinde tuman bolwı mümkin, 15-20 m/s-pen soqqan jeldiñ ekpini 25 m/s-qa artwı ıqtïmal.
Şığıs Qazaqstan oblısında burqasın jel soğadı.
Qızılorda oblısında, tünde Mañğıstaw oblısınıñ key jerlerinde tuman, köktayğaq boladı. Manğıstaw oblısınıñ key jerlerinde tuman, kündiz köktayğaq bolıp, 15-20 m/s ekpindegi jeldiñ küşi 25 m/s-qa jetedi. Oñtüstik-batıs böliginde 30 m/s-qa jetwi mümkin.
Atıraw oblısında, tünde Aqtöbe oblısınıñ key jerlerinde tuman kütiledi.
Pavlodar oblısınıñ jekelegen jerlerinde kündiz jayaw burqasın soğıp, 15-20 m/s jel boladı.
Qarağandı oblısınıñ key jerlerinde tünde tuman bolıp, kündiz burqasın, köktayğaq, 15-20 m/s ekpindegi jel boljanadı.
Almatı oblısınıñ Jalañaşköl awdanında jeldiñ ekpini 18-28 m/s-qa küşeyip, tünde key jerlerdi tuman basadı.
Jambıl oblısınıñ jekelegen awmaqtarında da tuman kütiledi, tañerteñ jäne kündiz jel 15-20 m/s-qa küşeyedi.


text:
Yevropada İminlek häm Xezmättäşlek Oyışması räise Dimitrij Rupel, Mäskäwdä Rusiä räsmiläre belän bulğan oçraşudan soñ oyışma küzätüçeläreneñ eşçänlegen yaqlap çığış yasadı.
Rusiä tışqı eşlär ministrlığı, oyışma wäkilläre obyektiv tügel, bigräk tä elekke sovet respublikalarında saylawlarnı küzätkändä ğadel qaraşta tügel, dip beldergän ide.
Yevropada İminlek häm Xezmättäşlek Şurası Ukrainada uzğan berençe tur, Yanukoviç ciñgän prezident saylawların täñqitkä tottı, ikençe turnı, könbatış yaqlı Yuçenko ciñgän tawış birüne xuplap çıqtı. Şulay uq oyışma belderüençä, Rusiädä uzğan prezident saylawları xalıqara däräcägä turı kilmäde.
Ber ük waqıtta Sloveniä tışqı eşlär ministrı da bulğan Dimitrij Rupel, oyışmanıñ küzätü eşlärenä säyäsi mäs'älälär ber nindi dä yoğıntı yasamadı, dip belderde.


text:
Bayan Maqsatqızı (Esentaeva) sotqa qatısıp jatır. Jabıq rejïmdegi sot otırısına qızı Ay`səwle, siñlisi tanımal mwzıkalıq prodyuser Bağım Muxïtdïnova da keldi.
Baqıtbek Esentaevqa qatıstı sot otırısı Almatı oblısınıñ qılmıstıq ister jönindegi mamandandırılğan awdanaralıq sotınıñ ğïmaratında ötip jatır. Tüske dey`in alqa bï müşeleri anıqtaldı.
Esteriñizge sala ketey`ik, Bayan Maqsatqızı mawsımnıñ 10 küni birneşe jerden pışaqtalıp, awır jaraqatpen Talğar awdanındağı awrwxanağa tüsken bolatın. Belgili prodyuser, eki balanıñ anası Bayan Maqsatqızın öziniñ küy`ewi öltirmek boldı degen küdikpen Baqıtbek Esentaev ustalıp, qamawğa alındı. Sonday`-aq, qazirgi tañda Bayan burınğı tegine qay`ta oralğan sıñay`lı. Ol älewmettik jelidegi paraqşalarına Bayan Maqsatqızı degen özgeris engizgen.
QazAqparat


text:
Libanda tınıçlıq köçlären xästärläw maqsatında Annan Bäyrutqa kilde
Düşämbedä Berläşkän Millätlär general sekretare Kofi Annan Yaqın könçığış säfären başlap Bäyrutqa kilde. Liban räsmiläre belän söyläşülär üzägendä bu ildä BMOnıñ tınıçlıq köçlären urnaştıru mäsäläse tora. Soñraq Annannıñ İzrail, Fälästin, Süriä häm dä İranğa baruı qaralğan.
Älbättä, xäl itelmägän mäsälälär äle küp, şularnıñ da iñ möxime – bar taraflar arasında xezmättäşlek buldıru. Kofi Annan Bäyrutqa kilügä säfäreneñ maqsatın şulay añlattı:
"Minemçä şul möhim, Liban räsmiläre belän suğıştan soñğı wazğiät, BMO qararların ğämälgä quyu yulların turında söyläşü öçen min monda üzem kildem" di Kofi Annan.
Töbäktä töp taraflarnıñ berse bulğan – Xizballa – xalıqara köçlärneñ anda urnaşuına qarşı bulmayaçağın belderde. Ämmä berük waqıtta, Xizballa citäkçese Şäix Xäsän Nasr-alla bu xalıqara köçlär İzrail belän totqınnar alışuda yärdäm iter digän ömeten äytte:
"Bu mäsälädä qayber adımnar inde yasala. İtaliä tırışlıqlar kürä. Berläşkän Millätlär dä söyläşülärgä quşılıp dip uyılıym. Kofi Annanğa kilgändä, minem anıñ belän bu mäsälädä oçraşu öçen ber kirtä yuq, läkin älegä töp mäsälä – iminlek" dide Xizballa citäkçese yäkşämbedä Liban televideniesenä.
Bilgele bulğança, aydan artıq suzılğan bäreleşlär Xizballa suğışçıları ike İzaril xärbien urlağannan soñ başlanıp kitkän ide. Xäzer Xizballa äsirlär belän alışırğa täqdim itä, İzrail monı kire qağa.
Elegräk Kofi Annan üz maqsatlarına ireşer öçen taraflarğa "awır çigeneşlär" yasarğa turı kiläçäk digän ide.
Şundıy çigeneş taläp itkän tağın ber mäsälä – İzrailneñ Libanğa kertkän blokadası. BMOnıñ ike atna elek qabul itkän qararında "Liban portları häm hawa alannarı tulısınça açılırğa tieş" digän süzlär bar. Ämmä İzrail, Liban-Süriä çige aşa qoral kiterelä, xalıqara köşlär bu çikne üz kontrolenä almıy torıp, blokadasın almayaçağın belderde.
Ä mondıy täräqqiätkä inde Dämäşq qarşı. Süriä prezidentı Başas Asad xättä çiklärne yabıp quyu belän kisätte. Bu isä citdi kisätü, diñgezne sanamağanda, Liban qalğan dönyağa fäqät Süriä aşa ireşä ala.
Menä şuşı küp törle awırlıqlarnı xäl itü niätendä, Kofi Annan Könyaq Libanğa, İzrailgä, Fälestin cirlärenä, häm dä Dämäşqqa kerep çığarğa cıyına.
Şimbä könne isä anıñ İranğa baruı qaralğan. İran – Xizballabıñ töp teräge sanala, şulay da Tährandağı söyläşülär bu xaqta ğına tügel, ä İrannıñ atom programı turında da barır dip kötelä.
Ni öçen digändä, 31 Awgustta İranğa uran bayıtunı tuqtatu öçen birelgän waqıt çığa. Älegä Tähran bu taläpkä buysınır digän ber genä işarä dä yuq. Düşämbedä İran prezidentı Mäxmüt Äxmädinecad, bez atom texnologiäsennän waz kiçmäyçäkbez dip tağın ber qat belderde.
Ali Ğilmi


text:
Säyäsi satira ostası, yazuçı George Orwellnıñ 100 yıllığı
Çärşämbe könne dönya tanılğan yazuçı George Orwellnıñ tuuwına 100 yıllıqnı bilgeli. Üzeneñ "1984" digän äsäre belän dönya ädäbiatına zur tä''sir yasağan bu şäxes säyäsi temağa yazunı çın sänğätkä äyländerde. Läkin ikençe yaqtan qayberäwlär Orwellnı anıñ näq menä şul säyäsät belän mawığuwın kiçerä almıy, monıñ sänğätkä qatnaşı yuq dip belderä.
NC062321, Bernard Crick
"Orwell bik qırıs wä pöxtä keşe bulğan, ul Angliädäge iñ mäşhür xosusi mäktäptä uqısa da, sistema turındağı fikere anıñ şaqtıy şöbhäle ide, ul härzaman fäqir keşelärneñ niçek yäşäwen belergä teläde" di professor Crick. Anıñ süzlärenä qarağanda, Orwell britan xakimiateneñ üz eşçe sıynıfına da, Birmadağı cirle xalıqqa kürsätkän qırıs möğämäläne kürsätäme, yuqmı, şunı belergä telägän häm axırğı çiktä ul, ayırmanıñ bulmawın kürgän. Birmadan qaytqannan soñ Orwellnıñ Britaniädä häm Fransiädä törle waq-töyäk eşlärne başqaruwı, şul arada törle qısqa ädäbi äsärlär yazğalawı beryaqtan anı sotsialist qaraşlarğa tağın da yaqınyta, ikençe yaqtan añarda icadi şäxeskä xas sifatlar, irekle icat tämen belü häm şuña xas yäşäw räweşen saylaw çalımnarı kürenä başlıy. Ul üzen, sıynıflarğa bülenmägän cämğiatkä ışanuçı sotsialist itep toysa da, berqayçan da ayırım ber säyäsi törkem belän bäylänmi. Britaniäneñ sulçı basmaları öçen yazmalar cibärep toru öçen 1937-nçe yılda Orwell İspaniädä qabınıp kitkän watandaşlar suğışına kitä, häm şunda ul berençe märtäbä sotsializm ciñgän Sovetlar Berlegeneñ niçek itep İspaniädäge eşlärgä tıqşınuwına sahid bula. Suğış waqıtında ul andağı ispan anarxistları belän yaqınaya häm ildäge respublikan xökümätneñ Mäskäw basımı astında alarğa qarşı nindi qırıs ezärlekläw alıp baruwın kürä. Axırğı çiktä ul üze dä Stalin agentlarınnan qaçıp, Fransiä aşa Britaniägä qaytırğa mäcbür bula. Şunnan soñ inde anıñ äsärlärendä sovet çınbarılığınnan qahqahäle kölü çalımnarı sizelä başlıy. 1945-nçe yılnıñ awgustında Londondağı kitap kibetlärenä George Orwellnıñ "Xäywan ferması" digän äsäre çığa, anda ul ber fermadağı xäywannarnıñ keşelek dönyasına suğış iğlan itüwen, häm bar xäywannar da tigez xoquqlı bulğan ayırım ber cämğiat qorırğa totınuwın sürätli. Tora-bara andağı xäywannar belän citäkçelek itü duñğızlar qulına küçä häm azaqta alar äkrenläp keşelärgä äylänä. Monıñ turıdan-turı sovet çınbarlığın taswirlawı berkemdä dä şik uyatmıy, anda Lenin, Stalin häm Trotski sürätlären, qızıl propaganda, qıtlıq, 5 yıllıq plannar, köçläp kümäkläşterü kebek küreneşlärne kürep bula. 1949-da isä, Orwellnıñ ülüwenä berniçä ay qala, anıñ ikençe zur äsäre, "1984" basılıp çığa. Anda ul, dönyanıñ kiläçäktä, üzara köndäş öç kisäkkä - Okeaniä, Evraziä häm Eastaziägä bülenep yäşäwe, alarnıñ daimi suğışıp toruwı turında yaza. Näq menä şuşı äsärdä berençe märtäbä "olı qärdäş" digän töşençä kertelä, solıx, xaqiqät, mäxäbbät häm mullıq ministrlıqlarınıñ eşe turında yazıla. Okeaniädäge tormış Sovetlar berlegendäge xällärne xäterlätä, andağı citäkçel sıynıf "partiä" dip atala, här cirdä "olı qärdäş"neñ sürätlären kürep bula, anda keşelär, törle qısqartulardan torğan yaña teldä söyläşä, bu "fikerneñ kiñlegen taraytu maqsatında" eşlänä. Xalıq anda käbestä ise taralğan zur toraq yortlarda yäşi, bertuqtawsız su torbaları tişelep tora, läkin Okeaniäneñ citäkçeläre zatlı fatirlarda ğömer kiçerä häm ğadi xalıqtan ayırmalı bularaq şokolad aşıy kofe eçä. Cämğiattä "Suğış - ul tınıçlıq, ireklek - qollıq, nadanlıq - qüwät" digän şiğär xakim itä. Bolarnıñ barısı da açıqtan-açıq şul çordağı sovet çınbarılığına işarä itsä dä, George Orwell üze, şuşı äsäreneñ sotsializmnı tänqitläw bularaq tügel, ä ğomumän dönyada totalitar fikerläw urnaşunı kisätü bularaq qabul itelüwen teläde. 1950-nçe yılnıñ ğinwarendä, 46 yäşendä wafat buluwına qädär ul barıber sotsialist fikerläwennän waz kiçmäde, läkin üzeneñ säyäsi satirası belän Orwell totalitar sotsializmnan qotıluğa zur öleş kertte.
Kärim Kamal, Praga.


text:
Sümer Ezgü - Emirdağı
Sanatçı : Sümer Ezgü
Türkü : Emirdağı
Etiketler : Sümer Ezgü - Emirdağı türkü indir, Sümer Ezgü - Emirdağı türkü dinle, Sümer Ezgü türküleri, Emirdağı mp3 indir, Sümer Ezgü türküleri Emirdağı türküsü, Emirdağı sözleri, Sümer Ezgü mp3 dinle, Sümer Ezgü download, Emirdağı bedava mp3, Sümer Ezgü türkü sözleri, Sümer Ezgü türkü dinle, Sümer Ezgü son albüm indir
Sümer Ezgü Türküleri
Sümer Ezgü - İzmir in Kavakları
Sümer Ezgü - Denizli nin Horozları (Asmam Çardaktan)
Sümer Ezgü - Şeker Almaya Geldim
Sümer Ezgü - Dalları Bastı Kiraz
Sümer Ezgü - Kayayı Kırcı Tuttu (İlvanlım)
sümer ezgü - potinimin bağına (ankara)
Sümer Ezgü - Teke Zortlatmaları
Sümer Ezgü - Kavuşmak Güman Oldu
Sümer Ezgü - Varın Söylen Urfaniye
Sümer Ezgü - Çek Deveci Develeri


text:
31 Belarus räsmienä Yevropa Berlegenä kerü tıyılaçaq
Yevropağa kerü tıyılğan Belarus räsmiläre isemlegendä älegä 31 keşe. Berlekneñ tışqı eşlär ministrları vizanı birüne tıyu mäsäläsen düşämbe, 10 april könne Luxemburgta cıyılıp xäl itäçäk.
Yevropa Komissiäseneñ matbuğat wäkile Emma Udwin, Azatlıq radiosına, ägär dä Belarusta ezärlekläwlär däwam itsä, Yevropa Berlegenä kerü tıyılğan keşelär isemlege dä kiñäyäçäk, dip belderde.
"Qarar düşämbe könne qabul iteläçäk, ämma bez Belarus räsmiläreneñ ğämällären küzätep barabız. Misal öçen äle dä bik küp keşe totqınlıqta qala. Bez saylawlarnı küzätergä telägän idek, bu xaqta cawapnı düşämbe könne birerbez. Ämma bez Belarusnı küzätüne däwam itäbez."
10 april könne Berlekneñ tışqı eşlär ministrları cıyılışında Belarusta tawış birüden irekle häm ğädel bulmağanın, şulay uq uram cıyınnarı waqıtında köç qullanu häm qulğa alularnı täñqitlägän belderü qabul iteler dip kötelä.
İsemen äytergä telämägän diplomat, Yevropa Berlege häm Amerika Quşma Ştatları wäkilläre, yaqın arada, Belarusnı täñqitlägän belderügä Rusiäne dä quşılırğa sorap Mäskäwgä möräcäğät itergä cıyına, dide. Mäğlüm bulğança, Rusiä Belarus saylawlarına xuplaw beldergän ide.
Belarusqa çikläwlär kertü turında Yevropa Berlege ministrları arasında berdäm fiker yuq. İqtisadi sanksiälär kertü – xalıqqa ziyan kiteräçäk, dide Udwin:
"Xalıqnıñ bäysez mäğlümat alu mömkinlege bik bulmağan, Belarus kebek däwlät belän eş itkändä, bezneñ çaralarnıñ döres añlaşıluı bik möhim. Bu çaralar – saylawlar ğädel häm irekle bulmağanı öçen kürelä. Xalıq monı añlarğa tieş. "
Yevropa Berlegenä kergän däwlätlärneñ kübese Belarus studentlarına üzlärendä belem alırğa mömkinlek tudırırğa teläk belderde. Azatlıq radiosına üz isemen äytergä telämägän ber diplomat, april azağında viza bäyäsen 35 yevrodan 60 yevroğa arttıru turındağı qararnı Yevropa Berlege yañadan tikşerep, Belaruslar öçen anı arzanraq itergä, yäki bötenläy buşqa birergä mömkin, dide.
alsu qormaş


text:
Törkmänstan Törkmänbaşsız berençe bäysezlek könen bilgeli
Törkmänstan bügen bäysezlek könen belgele. Här yıl qotlanğan bäyrämnäñ ayırmalı bularaq, bu yıl tantanalarda Törkmanbaşı yuq. Prezident Safarmarat Niyazov dekabrda wafat bulğan ide. Şulay da xalıq öçen bäysezlek bäyrämen qotlar öçen xäzer inde kübräk säbäb bar, kemder, ber belgeç äytkänçä, yaña Prezident Qorbanğuli Berdimöxämmätov kilüe belän xalıq arasındağı xäwef kimigän. 16 yıllıq bäysezlegen bäyräm itkändä, Törkmäntanda 16 yıl eçendä närsä üzgärgän dä närsä şul kileş qalğan, bez bügenge yazmabızda şul sorawnı cäwaplarbız.
Qorbangulı, waqıtında xalıqqa basım yasağan ber xaqimiätne cilkäsenä aldı. Törkmänstan bik yışıqına, keşe xoquqları, din ireklege, matbuğat ireklege häm demokratiä kebek mäsälälärne tikşergän törkemnärneñ qara isemlegendä buldı.
Xäzer keşelärdä, Törkmän xalqı inde dönyağa açılır digän ömet bar. Törkmänstan, zur gaz häm yağulıq baylıqlarına iä, läkin il xalqı tarix buyınça monıñ faydasınnañ mäxrüm yäşäde.
Törkmänbaşınıñ kötelmägändä yöräk tuqtawınnañ wafat buluı belän Bärdimöxämmädov, Prezident itep iğlan itelgän ide. Anıñ wazifada buluına äle ber yıl da tulmadı. Läkin ul wazifağa kereşeünnäñ birle, xökümät säyäsätendä küzgä kürenerlek üzgäreşlär buldı.
Annañ elek, Safarmurat waqıtında, mäcbüri uqu, 10 yıldañ 9 yılğa qaldırılğan, Törmän uqutuçılarnıñ kübese eşennäñ quılğan kübese ilne taşlap kitärgä mäcbür itelgän ide. Urta Mäktäptän alıp Universitetqaça, imtixannar küpçelek Safarmurat yazğan xättä qaysı xökümät räsmiläre tarafınnañ 2nçe Qor’än bularaqta atala başlağan, Ruxnamä kitabınnañ sorala ide.
Açıq cämğiät institutınıñ Törkmänstan proyektı başlığı, Erika Dailey radiobızğa bu mäsälä xaqında üzgäreşlärne añlattı
"Üzgäreşlärneñ ber öleşe mäğarifät ölkäsenä qağıla. Ul Fevralda eşkä kereşü belän, bälki dä berençelärdäñ bulıp, mäğarif sistemenä üzgäreşlär kertte. 10 yıllıq mäcbüre uqu şartı yañadañ torğızıldı, uqutuçılar kire wazifalarına çaqırıldı, yaña uqu kitapları taratıla başladı häm başqalar. Läkin uqutu planı reformalaştıruda bik äzgenä üzgäreş buldı. Ruxnamä uqutu planınında qaldırıldı, bu da älbättä mäğarif sistemendä alğa baru öçen bik tiskäre yoğıntı yasiy."
Xalıqqa qarağan üzgäreşlär eçendä isä, Pensiälärne artturı bar ide. İkençedäñ Sanaqlarnı häm İnternetne mäktäplärdä häm cämäğätçelekkä açıq urınnarda xalıq faydasına citkerelde. Monnañ elek internet qullanu öçen zur sanda aqça tüläw belän, dokument kürsätü mäcbüriäte quyılğan ide. Qısqası, ğadi xalıqqa sanaq aldına utırıp, internät dingezendä yözü barı tik xıyal bulıp qına qala ide.
Berdimöxämmädov idaräse belän, xalıq il eçendä raxät säfär qıla başladı. Yul sayın tözelgän tikşerü noqtaları yabıldı.
Qaysı ber küzätüçelär, Törmädä yatqannarğa yarlıqaw çığu belän bälki alğa taba säyäsi säbäblärdäñ cäzalaw oçraqları da kimer dip ömetlänä.
Şul uq waqıtta ilneñ tışqı säyäsätendä dä üzgäreşlär kürelä. 1995nçe yılda BMO räsmi bularaq Törkmänstannıñ bi taraflığın räsmi räweş tanığan ide. Niyazov, berektäşelek häm töbäk eçendä törkemnäşüdän baş tartıp, üz ileñ tışqı dönyadañ çikläp üz eçenä bäylängän ber il buldırğan ide. Berdimöxämmädov, bu atna, 11 ilgä säfär qılğanın bu waqıt eçendä çit illär belän 50 yaña xezmättäşlek kileşüe tüzüen iğlan itte.
Törkmänstan proyekte başlığı, Dailey bu, töp üzgäreşne çağıldıra di,
"Törkmänstannıñ tışqı säyäsätendä zur üzgäreşlär bara. Berdimöxämmädovneñ, üzennen yaña mönäsäbätlär öçen, bik tırışıp küperlär saluı kürelde. Ul üz eçendä biklänep qaluğa qarşı bu isä Berdimöxämmädovnıñ elgäreseneñ mönäsäbätenä qarağanda, 180 däräcälek üzgäreş digän süz."
Törkmänstanda äle tulı demokratiä turında söyläşergä irtä. Şulay uq, Berdemöxämmätneñ tizdäñ, xalıq kontroleñ kimter digän işarälär kürenmi.
Läkin Törkmänstanda citäkçelekneñ alışu da hiç yuğannañ alğa taba tağın yaxşıraq üzgäreşlär bulır äle digän ömet saqlarğa yul birä.


text:
Sunami häläqäte kiçergän töbäklärgä yärdäm kürsätü eşläre sülpän bara
Könyaq Aziädä sunami häläqätennän zıyan kürgän töbäklärgä yärdäm eşläre aqrın bara digän borçular sürätendä, İndoneziäneñ Sumatra utrawında bügen qabat cir teträwe küzätelde. İke atna elek bulğan tabiğıy qaza urınnarın qarap yörüçe Berläşkän Millätlär Oyışması citäkçese Kofi Annan düşämbedä Maldiv utrawlarına kilde.
Audio (Chris Lom)
"Xäzerge waqıtta oyışma xezmätkärläre häm Amerikan diñgezçeläre boralaqlarnı azıq-tölek belän tutıra. Uzğan atnada töbäkneñ könbatış yarına 150 yök taşlandı. Läkin bu yärdäm bar keşegä dä barıp citäme, äytep bulmıy. Küpme keşe isän qalğanın, alarğa närsä kirägen hawadan açıqlawı qıyın."
Banda Aceh häm Medan hawa alannarında tuplanğan yöklärne taratu öçen Xalıqara Möhacirlek Oyışması maxsus qärwan çeltäre buldırırğa tırışa. Chris Lom süzlärençä, yärdämneñ küläme şaqıty zur bulsa da, bu töbäkne ayaqqa bastıru öçen äle ozaq waqıt kiräk bulaçaq, xäräbä qaldıqları astınnan äle dä casädlär tabıla.
Bügen su, azıq-tölek töyägän Amerikan diñgezçeläre yar buyında urnaşqan häm dulqın taşqını belän tar-mar itelgän Melabu qalasına kilep töşte. Monıñ aldınnan alar berniçä kön İndoneziä xärbiläre belän söyläşülär alıp bardı.
Şri-Lankada, wazğiät äle dä awır buluğa qaramastan, düşämbedä balalar mäktäpkä kitte.
Ul arada Berläşkän Millätlär citäkçese Kofi Annan, qaza illärenä säfären däwam itep bügen Maldiv utrawlarına kilde. Monıñ aldınnan İndoneziä belän Şri Lankada bulğan Annan, oyışmanıñ aşığıç yärdäm genä tügel, ä ozın möddätle yärdäm kürsätergä äzerlegen belderde:
Audio (Kofi Annan)
"Añlawımça, Berläşkän Millätlärneñ häm xalıqara cämäğätçelekneñ sezgä häm başqa illärgä yärdäm itergä teläge zur. Başta aşığıç yärdäm räweşendä, annarı – tözekländerü eşlärendä."
Cakartada Germaniä Tışqı eşlär ministrı Yoşka Fişer, Berlinnıñ, sunami häläqäte kiçergän illärneñ burıçların tuñdırıp toru niäten belderde. Bu turıda ul İndoneziä prezidentı Susilo Bambang Yudhuyono belän oçraşqaç äytte.
-Ali Gilmi


text:
Başqortostanda eş xaqı tülämägän etäkselär yazağa tarttırıla
Bıyıl 65 etäkse ştraf tülägän, 6-hın eşenän alğandar.
Öfö prokuraturahı mäğlümättänenän küreneüensä, proqurorźar mäxkämägä 3 meñ 675 däğüä ebärgän. Ular 33 million hum aqsa birmäüźä ğäyeplänä. Älegä 26 million hum burıs qaytarılğan. Eş xaqı buyınsa burıstarğa tuqtalğanda, respublika prezidentı xakimiäte başlığı Radiy Xäbirov ta bıl mäsäläne tiź arala xäl iteü käräk tigän fekerźä. Bıl turala ul İşembayźa Berźäm Räsäy firqähe köndären uźğarğanda äytte. Urındarźa xalıq menän osraşqanda küberäk nindäy horau birälär tigän horauğa yauap itep ul torlaq, eş xaqı, militsiyanıñ üźeneñ ük xoquq boźouına yalıuźar küp tine.
İşembayźa Berźäm Räsäy köndäre qala könö menän bergä oyoştoroldo. Şuğa kürä qalala küp mäźäni saralar ütkärelde. Här mayźandağı xalıq yıyındarında Berźäm- Räsäy iñ şäbe tip äytelde. Qala uramdarında elengän şiğarźar ayırıusa qıźıq ine. Beź Putin planın ütäyäsäkbeź, Milli proekttar- firqäneñ real plandarı, Berźäm Räsäy- real keüek lozunğılar qala uramdarın «yämläp torźo». 50 yıl yäşägändärgä, yañı öyläneşkändärgä Berźäm Räsäyźeñ mul büläktäre lä tapşırıldı. Mäğlüm bulıuınsa Radiy Xäbirov firqäneñ Başqortostandağı haylau ştabı başlığı. Firqä isemlegendä ul prezident Mortaza Räximovtan huñ 2-se tora. İsemlektä yämğehe 39 keşe.


text:
Rusiä Qıtay häm Mongoliä belän bulğan çiktäge 52 kontrol noqtasınıñ 31en yabuı turında belderde. Bu çara-SARS virusınıñ taraluın buldırmas öçen eşlänä. Rusiäneñ baş tabibı Gennady Onishenko, zur çik kiçeş punktları açıq qalaçaq, keçkenäläre waqıtlıça yabıla, dip xäbär itte. Şulay uq Rusiädä 1 million 500 meñ dollar laboratoriälärgä SARS çirenä qarşı köräşkä cibärelde. Taiwan-üpkä yalqınsınuınıñ yaña tören yoqtıruçılar turında xäbär itte. Monda awıruçılar sanı 264kä citte.
Qıtayda bügen SARStan 4 keşe ülgän, 52 keşe bu çirne yoqtırğan. Qıtay xökümäte, karantin saqlap öydä utırmağannarnı törmägä utırtu, qayberläwlärgä ğömerlek törmä cäzası belän yanadı.


text:
Ğiraqnıñ Diwaniä şähärendä äs-Sadr köçläre belän bäreleşlär
Ğiraqnıñ üzägendä, başqala Bağdadtan 180 çaqrımlap könyaqta urnaşqan Diwaniä şähärendä iminlek köçläre belän şığıy suğışçılar arasında bäreleş ikençe kön däwam itä. Bügen bu bäreleşlärgä AQŞ köçläre dä quşıldı.
Cirle xastaxanädäge çığanaqlardan alınğan mäğlümätlärgä qarağanda, şähär üzägendäge ber yortqa raketa töşep 6 keşene, şul isäptän 2 balanı häm ber xatınnı ütergän.
AQŞ xärbiläre äytüençä, hawa köçläre granataatqıçlı ber suğışçını ütergän. Şığıy suğışçılar yullarğa bombalar quyıp, granataatqıçlar häm höcüm-qaçu ısulı belän qarşılıq kürsätä.
Şähärdä yäşäwçe Qassim Abid isemle ber keşe Rueters agetnlığına AQŞnıñ 2 nığıtılğan xärbi maşinasınıñ yulğa quyılğan bombadan, tağın ber şundıy maşinanıñ raketaatqıçtan yuq itelüen kürüe turında beldergän.
"Monda Amerikan Humvee maşinası barğanda bomba şartladı. Amerikannar anıñ qaldıqların tiz genä cıyıp kitep bardılar. Ber eze dä qalmadı. Bik tiz alıp kittelär" dide Abid.
AQŞ xärbiläre äytüençä, comğa könne Bağdadta yulğa quyılğan bombalar şartlawdan 2 amerikan xärbie hälak bulğan.
Ğiraq tışqı eşlär minsitrı Xoşiär Zebari Ğiraq, anıñ kürşeläre häm dönyanıñ töp illäre arasında ministrlar däräcäsendäge oçraşu 3-nçe, 4-nçe Mayda Mısırda ütäçäk dip belderde. Anıñ äytüençä, oçraşu Şärm äş-Şäyx şähärendä bulırğa oxşap tora.
Ğiraq premyer ministrı Nuri äl-Mäliki bu oçraşunıñ Bağdadta ütüen telägän ide. Ämma qayber illär üzläreneñ ministrlarınıñ iminlege öçen borçılu belderde.


text:
Mähäźievtar yañı fatirğa küsmäne. Bına ber-nisä ay Öfölä yäşäwse yabay ğäiläneñ yaźmışı yabay xalıq turahında yaźıusı häm höyläwse kiñ mäğlümät saralarınıñ iğtibar üźägendä qala. Ular Frunze uramında yäşäy. Bındağı yorttar hütelew säbäple sanitar normalarğa tap kilgän torlaq birewźe talap itä.
Kvartalda yäşäwselär Räsäy konstitusiahı ğarantı Vladimir Putinğa la xat yaźğaynı. Ämmä bıl osraqta xatta Putin da yarźam itä almağan. Kvatalda yäşäwselär yaźmışın qaytanan qala başlığı Pavel Kaçkayev xäl itä.
570-se kvartal batalyonı Respublika prezidentı ğäźel qarar qabul iter tip ışana. Beź unı haylanıq, ul kön hayın tierlek beźźeñ uram aşa ütep yöröy, beźźeñ xälde bik yaqşı belä tiźär.
570-se kvartal batalyonı 25-se mayźa oyoştorolğaynı. Şunan birle bında piketlaw bara. Unda yäşäwselär qala xakimiäte täqdim itkän fatirźar menän riza tügel. Kvartalda tärtip haqlaw organdarı tarafınan qul kösö lä qullanıldı.
Rämzit Abüläyev, Öfö.


text:
Yewropa Berlege-Rusiä sammitı: Taraflar yaña strategik xezmättäşlek kileşüe äzerlämäwdän ni yuğalta?
Brüssel dä Mäskäw dä comğa könne 18-nçe mayda Samarda ütäçäk Yewropa Berlege-Rusiä sammitında ixlas, cılı häm näticäle söyläşü bulaçaq dip ışandıra. Ämma çınlıqta anda Berlek belän Rusiä mönäsäbätlären formal räweştä nığıtuda tärräqiät kötelmi. 1997 yılda imzalanğan Partnerlıq häm Xezmättäşlek Kileşüenä almaşqa yuğarıraq däräcädä xezmättäşlek turında kileşü äzerläwe eşe tuqtalıp qaldı. Moña küptänge kileşmäwçänlekklär häm Polşanıñ veto saluı qomaçawladı. Bu turıda bezneñ sorawlarğa Brüsseldäge xäbärçebez Ahto Lobjakas cawapları.
Çınlıqta berni dä yuğaltmıy. Yaña kileşü Berlek belän Rusiä arasındağı mönäsäbätlärneñ yaña däräcäsen kürsätergä tieş ide. Ämmä mönäsäbätlär andıy däräcädä tügel, şuña kürä yaña däräcädäge kileşü äzerläw öçen säyäsi teläk tä yuq. Monıñ ber qurqınıçı da yuq. Bu mönäsäbätlärdä xoquqıy buşlıq başlanuın añlatmıy. Çönki xäzerge kileşü, anıñ möddäte bu yılnıñ 1-nçe dikäberendä çıqsa da, berär yaq annan baş tartırğa telämäsä, üzennän-üze yıl sayın ozaytılaçaq. Älegä ike yaq ta kileşüdän çığarğa cıyınmawların belderde.
Şulay da yaña kileşü Berlek belän Rusiä mönäsäbätlären niçek tä bulsa kiñäytkän bulır ide. Sezneñçä taña kileşü taraflar öçen närsä añlatqan bulır ide?
Berençedän monıñ säyäsi yağı bar. Berniçä yıl elek Rusiä strategik partner bularaq tanılırğa bik teli ide. Yewropa Bälki alay uq nıq telämägänder. Ämma xäzer wäzğiät üzgärde. Rusiä Yewropa Berlegeneñ töp energiä täeminätçese bularaq zur täesir itü köçenä iä buldı. Ämma ğömümät alğanda, Yewropa yaña kileşü nigezendä Rusiäneñ qanun, säyäsät häm töp xoquqlar, şulay iñ energiä säwdäse ölkäsendä üzenä yaqınraq buluın telär ide. Rusiäneñ ni teläwe alay uq açıq tügel. Rusiäne älbättä, kileşüneñ keşe xoquqları häm demokratiä mäsäläsenä qarağan öleşe berqayçan da ällä ni qızıqsındırmadı. Minemçä ber waqıt Mäskäw öçen iñ möhim bulğan närsä Yewropa Berlege belän strategik xezmättäşlek Rusiäneñ dönyadağı pozitsiäsen köçäytä digän abruy mäsäläse. Rusiä şulay uq andıy däräcädäge strategik parnerlıq mönäsäbätläre üz watandaşlarınıñ Berlek illärenä vizasız baruı kebek möhim maqsatqa yaqınaytır dip ömetlänä ide.
Taraflarnıñ berärse, Yewropa Berlege yäki Rusiä Samar sammitına köçsezräk bulıp bara dip äytep bulamı?
Köçsezräk bulıp baruçı yuq. Ämma soñğı berniçä yıldağı oçraşulardan şul kürenä. Sammittan ällä ni näticä çıqmaw säbäple, annan soñ bula torğan matbuğat oçraşuı bik möhim närsägä äwerelä. Ä Vladimir Putin üzen cämäğätçelek aldında bik yaxşı çığış yasawçı itep kürsätä. Häm ğädättä Putin külägäse anıñ belän bergä çığış yasawçı Yewropa Berlege citäkçelären, xätta Berlek illärendä dä qaplap kitä. Şuña kürä Rusiä oçraşunıñ süz söyläw öleşendä berençe bulır kebek.


text:
шиMбә, 21 rыйHBap 2017, KaзaH BakыTы 11:51
30nçı noyäber könne Qazan tatar däwlät yäş tamaşaçılar teatrında yänä premyera uynaldı. Bu yulı teatr artistları tamaşaçılarğa “Közebezneñ yazı” dip isemlängän spektakl’ täqdim itte. Pyesanı Kamal teatrı rejisserı Rawşan Şäripov yazğan häm ul uq säxnäläştergän dä. 30nçı noyäberdä Qazannıñ Maksim Gor’kiy isemendäge muzeyında Ğädel Kutuynıñ tuuına 100 yıl tulu uñayınnan ädäbi kiçä uzdı. Kiçädä anıñ yaqınnarı, dusları, ulı Röstäm Kutuy qatnaştılar. Ä Tatarstan Yazuçılar berlege räise Foat Ğälimullin citäkçelegendäge ber törkem yazuçılar şağirneñ tuğan yağına – Penzanıñ Tatar Kanadee awılına kittelär. 1nçe noyäberdä isä, inde äytep kitkänebezçä, Mäskäwdän kilgän tanılğan sänğätkär Nailä Fatıxova häm Qazan cırçısı Zakir Şaxbannıñ konsertı uzdı.
Gölnaz İlgizär


text:
Bäyälär - kütärelä, eş xaqları – artmıy
Şuşı könnärdä telefon xaqlarınıñ 6 tapqırğa kiterelü mömkinlege kebek küñelsez xäbär kilep ireşte. Ä moña qädär benzin bäyäse, qayber aşamlıqlar, araqı xaqları häm kommunal tüläwlär artqan ide.Däwlät Statistika komitetı birgän mäğlümatlarğa qarağanda, 2004 yılnıñ 1 mayına däwlätneñ xezmätkärlärgä 130 million sum burıç biräse bulğan. Soñğı waqıtlarda eş xaqların waqıtında tülämäw kebek küreneş betä bara, ämma küpçelek xalıqnıñ matdi xäle annan ğına yaxşırmıy.Eş xaqları bik tübän bulıp qala. Uramda ütkärgän keçkenä soraştıru da şul xaqta söyli. Bezgä oçrağan däwlät oyışmaları xezmätkärläre eş xaqın waqıtında alabız, ämma ul bik äz, dip äyttelär. Ber xanım, citärlek aqça eşlägänen äytte. Student qızlar 250 suz stipendiä häm awıldağı äti-äni cibärgän aqçağa yäşägänen söyläde. Soñğı oçrağan xanım 2 bala üstergänen, tulay toraqta yäşägänen, buxgalter bulıp eşlägänen äytte. Ul da eş xaqı tübän, dip zarlandı. Älege xanım fatirnı kreditqa alu turında xıyallansa da, eş urınında aqça äz alu säbäple, tulay toraqtan kitä almayaçaq. Yäşäw minimumı digän, can asrarğa ğına citärlek summa - 2 meñ sumnı täşkil itä. Urtaça eş xaqı respublikada 5 meñ sum dip isäplänä. Läkin 2 meñ tiräse, yäki annan äz genä kübräk aqçağa can asrağan keşelär dä bar. Düşämbe könne, Tatarstan xökümätendä ütkän cıyılışta, tübän eş xaqları mäs’äläsen niçekter xäl itü xaqında äytelde.
Hönär berlekläre federatsiäse matbuğat xezmäte xäbär itkänçä, Rusiä ölkälärendäge kebek Tatarstanda da, aqçanı az tülägängä qarata qarşılıq çarasın ütkärü turında uylanalar. 10 yündä andıy çaranı uzdıru turında Rusiä hönär berleklärennän çaqıru kilsä dä, Tatarstandağı xezmät iälären yaqlawçılar, qarşılıq çarasına çığarğa yuqmı,dip äle xäl itmägän.Bikä Timerova.


text:
Respublika rayonnarı niçek yäşi?
Bıyıl Biektaw rayonı oyışuğa 70 yıl tulu uñayınnan törle çaralar alıp barıla. Şularnıñ berse rayon tarixın barlaw, eşlägän eşlärgä yomğaq yasaw. Ayıruça awıl xucalığı ölkäsendä ireşkän uñışlarnı misal itep kiterergä bula. Monnan 70 yıl elek uñış här gektardan 7-8 sentner, här sıyırdan sawım 2000 kilogrammnan da kimräk täşkil itsä, 90 yıldan soñ uñış 23-25 sentnerğa, här sıyırdan sawım 3300-3500 gä kütärelä. Şul uq waqıtta awıl xalqı da üz tuğan cire turında qayğırtıp yäşi. Kondırlı awılı xalqı üz köçläre belän awır xäldä yatuçı ziratnı rätkä kertälär. Çiratta Suqsu awılı ziratı qala. Alar üzlären ürnäk itep, Suqsa awılında yäşäwçelärgä dä izge eştän çittä qalmasqa çaqıralar.
Arça rayonında 8MeңHәH artıq bal qortı ğailäse. “Avangard”, “Yuğarı Atı” xucalıqları yaña umartaçılıqlar oyıştıralar. Fermer xucalıqlarında häwäskär umartaçılar sanı birmä –ber artqan. “Kursa” xucalığı elek taralıp betkän umartalıqlar urınına öç umartalıq oyıştıra. Äybät qort ğailäsen satıp alğannar, qışlaw öçen yasalğan qaraltı- quralarnı tözätälär. Ölkännär kiñäşen totıp bal birä torğan üsemleklär çäçälär. Umartaçılarğa tüläw şartları da ike yaqqa da faydalı itep üzgärtelä. Mäsälän, umartaçığa ber umarta sanın artırğan öçen 500 sum, bal uñışın artırıp alsa 15cyM östäp tüläw dä qaralğan.
Quqmara rayonında 18 inçe ğasırda danlıqlı tatar säwdägäre, zıyalı zat Ütämeşhevlar tözetkän mäçetne torğızu eşenä kereşkännär. Älege mäçet respublikanıñ zakon tarafınnan saqlana torğan tarixi-mädäni häykällär isemlegendä torğanğa, Mädäniät ministrlığı bu eşkä bergäläp alınuğa rizalığın birgän. Mäxällä isemennän, mäçetne torğızu eşlären citäkläw Mönir Yosıpovqa bilgelängän. Alar awıldaşlarınıñ, ata-babalarnıñ izge nigezenä bitaraf bulmağan Quqmara eşmäkärläreneñ Mäçkärä mäçeten torğızuda matdi häm ruxi yärdäm itülärenä ömetlänep qalalar.
Çüpräle rayonınıñ, Yaña Elmäle awılında, Çeçnyada xärbi burıçın ütägändä häläk bulğan Aleksandr Şurkin istälegenä irekle köräş buyınça respublika turnirı uzğan. Bıyıl bişençe qat oyıştırıla. Turnirda Tatarstannan tış Çuaşhiä respublikaları, Ul'yanovsk ölkäse sportçıları bil alışa.
Qama Tamağında mäktäpläre, “Rossiä balaları” federal' programması arqasında 23 komp'yuter alğan. Bügenge köndä älege rayon, mäktäp uquçıların komp'yuterlar belän tä'min itü buyınça respublika standartlarına ğına tügel, Rossiä standartın da uzıp kitep, eurostandartqa yaqınlaşqan.
Qazannıñ meñyıllığı Qazannıñ üze öçen genä tügel, ä böten respublika, xätta tatar xalqı öçen bäyräm bulıp tora. Tatarstan prezidentınıñ Qazan yubiley turındağı Färmanı da bu xaqta söyli. İnde ul färman tormışqa da aşırıla başladı. Mäsälän, untuğızınçı fevral' könne Yutazı rayonı Urussu poselogında “Meñ yıllıq tarix ozınlığı”- digän Qazannıñ 1000 yıllığına bağışlanğan fänni-praktik konferensiä uza. Älege çaranı ütkärüçeläre Yutazıdağı Bötendönya tatar kongressı filialı häm rayon xakimiäte. Maqsatı rayon xalqın Qazan şähäreneñ tarixı belän tanıştıru, respublikada yäşäwçe xalqıbıznıñ mädäni mirasın saqlap qalu.
Röstäm İsxakov


text:
“Xizb-ut-Taxrir äl-İslami” törkeme äğzalarına xökem çığarıldı
Soñğı arada, Tatarstan mäxkämäsendä “tatar” süzen yış yañğıratırğa turı kilde. Küp kenä cinayatçel' törkem quşamatlarınıñ millät iseme belän bäyle bulğanı turında da inde ber genä söylämädek. İğtibar itsäk cinayät dönyasında millätkä genä bäyle isemnär tügel, tulayım möselman dinenä qağılışlı atamalarnı da yış küzätergä bula. Äle küptän tügel Tatarstan yuğarı mäxkämäsendä “İslam cämäğäte” cinayätçel törkemenä qağılışlı eş şaw gör kilep uzdı. Şuşı könnärdä tatar cämäğätçelege tağın ber dini cinayatçel' törkemneñ totıluı turında belde. “Xizb-ut-Taxrir äl-İslami” xalıqara ekstremistik törkemeneñ Tatarstandağı törkemçäse äğzalarına xökem çığaru eşe belän Çallınıñ xoquq saqlaw orğannarı şoğıllände. Tikşerü eşlärennän kürengänçä törkem başlığı 32 yäşlek İldar Şäyxetdinov bu törkemgä 2003 yılda kergän. Şul uq yılnı Rusiäneñ yuğarı mäxkämäse tarafınnan älege oyışmanı terrorçılıqta ğayıpläp anıñ eşçänlegen tuqtatalar. Läkin İldar Şäyxetdinovnı bu qarar tuqtatmıy, kiresençä monnan soñ ul uzeneñ törkemenä tağın da kübräk möselmannarnı cıyıp, Çallı, Älmät, Mamadışta älege törkemneñ bülekçälären tözi.dip yaza “KoMMepcaHT” gäcite. Älege törkem äğzaları mäçetlärdä islam dinen, älege törkem ideologiäsen propagandalanuçı ädäbit taratıp yörgän, sädaqa bularaq keşelärdän aqça cıyıp yörgännär. Läkin “Xizb-ut-Taxrir äl-İslami” törkemeneñ iñ zur ğayıbe şunda ki, anıñ äğzaları, Rossiä üzägendä, Tatarstan cirendä yäşäp, Rusiä däwlät strukturasın cimerep, İslam däwläten tözemäkçe bulalar. Läkin xökem itelgännär bu ğayıpläwläre kire qağa. Ämma Tatarstandağı islam dine wäkilläreneñ bu mä’sälägä üz qaraşı bar. “Xizb-ut-Taxrir äl-İslami” törkeme eşçänlegenä üz mönäsäbäten Rusiä İslam universitetı rektorı Räfıyk Möxämmätşin bolay dip belderde.
Alar nigezdä islamğa qağılışlı mäğlümatlar taratsalar da, alarnıñ däwlät orğannarı tarafınnan bäylänerlek eşçänlekläre dä bar, ul da bulsa xalifätçelekne torğızu. Bu islam däwläten torğızu digän süz. Dimşçk monıñ öçen yäşäp kilgän dönyawi däwlätne cimerergä kiräk. Äydägez islam däwläten torğızıyq dip listovkalarnı taratu, yäşlärne kire yulğa kertep cibärü, min alarnı xaqsız dip sanıym, çönki islam qanunnarın başqa törle dä taratırğa mömkin. Bügen Rusiä däwläte urtasında yäşäp bez nindi islam däwläten torğıza alıym. Bügenge köndä matbuğat bitlärendä yış qına şundıy fiker kürenä ki, yänäse möselman dinenä höcümnär säyäsi maqsattan başqarıla. Älege mäs'älä buyınça Räfıyk Möxämmätşinneñ fikeren tıñlap uzıyq.
Bügenge köndä Rusiädä islam dinenä, qayber törkemnärgä mönäsäbät şaqtıy kisken quyıla başladı. Lşçkin min monı Rusiä tarafınnan qullanıla torğan bilgele ber säyäsi alım dip qaramıym.“Xizb-ut-Taxrir äl-İslami” törkeme äğzalarınıñ yazmışı häm andıy törkemnär tağın barmı ikänlegen belü maqsatınnan, Çallı prokuraturasına şıltırattıq. Anda, telefon elemtäse aşa, mondı xäbär birä almawların säbäp itep, bezgä mäğlümat birergä riza bulmadılar. Ä bu eş buyınça qarar çığarğan Çallınıñ dönya mäxkämäseneñ xökemdarı Xalikova tutaş, bügennän awırıp kitkän.
Anıñ qarawı Kommersant gäciteneñ pänceşämbe sanında älege törkem turında bik täfsilläp söylänä.Çallınıñ dönya mäxkämäse “Xizd-ut-Taxrir äl-İslami” törkeme äğzalarına qara mondıy qarar çığarğan. Törkemne oyıştıruçı bularaq Şäyxutdinovqa 2 yıl törmä, ä anıñ törkemdäşläre Räis Gıymadiev, Artur İskändärov 1 yılda 7 ay törmä cäzasına tartılğan. Törkemneñ qalğan äğzaları 1 yıl tiräsenä irektän mäxrüm itelgännär. Ğayıplänüçelär üz çiratında üzlären ğayıple dip sanamıy, alarnıñ advokatları isä, Çallı mäxkämäse qararı belän kileşmiçä, älege eşne yuğarıraq mäxkämälärdä däwam itterergä isäp totalar.
Ğädel Galämetdinov.


text:
Estoniä Prezidentı Rusiädä demokratiä barlığın soraw astına quya
Estoniä Prezidentı Toomas Hendrik İlves, kiçä Pragada Demokratiä häm İminlek Konferatsiäsenä qatnaşqannar hörmätenä birelgän kiçke aşta yasagan çığışında, Rusiäne, G8 kebek zur Xalıqara törkemneñ prinsıpların xörmät itmäwe öçen bik qatı tänqiytläp çıqtı.
Prezident Putinneñ Amerikanıñ Çäxiä häm häm Polşada qalqan sistemasın urnaştıruına cäwap itep, üz reketaların Yewropağa yünältü belän qurqıtuına İlves çığışında şundiy mönäsäbät belderde.
Zur Sigezlek illäre başlıqları irtägä 3 kön däwam itäçäk summit öçen tönyaq Germaniäneñ Heiligendamm şähärendä cıyıla.
Rusiä, Zur segezlek kebek oyışmağa äğza bulsa da monıñ täsere ällä ni kürenmi, bigräktä, anda demokratiä tärtibe könäñ kön totırıqsızlana başlağan çağında, dip äytte İlves.
"Ägär dä, ber möğciza bulsa, häm misal öçen möxittäñ çittäräk ber töbäk, äytik Üzäk azia, üzenä demokratiä yulın saylasa, Rusiä üzen niçek totar? Här ber demokratiäne üz itkän ilgä bulğan mönäsäbäten qabatlarmı? Ägärdä şul uq möğamäläne alarğa da kürsätä ikän, Yewropa Berlegenä yäisä BMOğa äğzä bulmağan illärne, ul çağında bez niçek yaqli alırbız?" April ayında Rusiä belän Estoniä arasında, Talindä Sovet waqıtınnañ qalğan ciz xäykälneñ alınuınnañ son kiyerenkelek tuğan ide. Xäykälneñ alınuınnañ soñ 2 kön buyına tärtebsezleklär däwam itte, waqiyğalarda 1 keşe ülde, 150läp keşe yaralandı.
Demostratsiälär Mäskäwdäge Eston ilçelege aldında da däwam itte. İkençe atna Estoniä Rusiäne däwlät internet saxifälärenä xöcem ütüdä ğayepläde.
24nçe mayda Yewropa Parlamentı Strasbourgda belän teläkdäşlek belderep qarar qabul itte.
Deputatlar, Rusiäne Mäskäwdäge Eston ilçelegen saqliy almawın, häm çualışlarnı arttırğan süz köräşenä kerüen xökem itkän ide.
Demokratiäne qurqınıçqa salğan Rusiä belän, prinsipkä salınğan şartlı çigenülär kertü belän eş itep bula dip belderde Estoniä prezidentı İlves.
"Yewropa xalıqı ağulana, Yewropa internettä xöcemgä duçar buldı, energä citkerü yulları tuqtatıldı. Alardañ aqça urlandı, ä xäzer anı rekatalar belän quqıtalar. Ä bez xaman, Rusiäne çikkä qağıp bulmi dibez."
Elek Azatlıq Radiosınıñ Eston redaksiäsendä eşlägän, ä xäzerEstoniä prezidentı bulğan İlves Pragadağı imenlek kiñäşmäsenä qatnaşa.