text:
Sırdarïya awdanınıñ äkimi Qazantaev Ğanïbek Qonısbekulı endi bir ay`da eskirgeli turğan jıldı öz eleginen ötkizw, özi basqarıp otırğan awdan awmağında jıl basınan beri atqarılğan awqımdı isterdi el nazarına jetkizw maqsatımen oblıs äkimdiginiñ ortalıq kommwnïkacïyalar qızmetinde buqaralıq aqparat quraldarına arnap brïfïng ötkizdi.
Alğı sözinen-aq ay`tarınıñ salmağın ay`qın añğartqan awdan äkimi Ğanïbek Qonısbekulı:
- Elimizdiñ jaña tarïxındağı mañızdı oqïğa Täwelsizdiktiñ 25 jıldıq merey`toy`ımen Sırdarïya awdanı xalqı men awdan äkimdigi atınan barşanı quttıqtay`mın. Elbasınıñ sarabdal sayasatı arqasında egemendik jıldarı elimizdiñ älewmettik-ékonomïkalıq jäne qoğamdıq sayasï damwında ülken jetistikterge qol jetkizdik. Bul bükil xalıq pen barşa Qazaqstannıñ ortaq qwanışı. Büginde Sırdarïya awdanınıñ älewmettik-ékonomïkalıq, rwxanï jäne mädenï salaları qarqındı damw üstinde. Qazınası mol Sır öñirindegi oñ jetistikterde sırdarïyalıqtardıñ da ıntımaq pen birlikke negizdelgen qajırlı eñbegi men aq pey`ili jatır dedi.
Älewmettik düken äli de jalğasın taba beredi. Ékonomïkanıñ erekşe kezeñinde muqtaj azamattarğa atawlı kömek körsetw jöninde oblıs äkiminiñ bergen tapsırmasına säy`kes ötken jıldıñ jeltoqsan ay`ında awdan ortalığı Tereñözek kentinde Älewmettik düken aşıldı.
Dükende kenttegi az qamtılğan 170 otbasına 30-50 pay`ız arzan bağamen, onıñ işinde 9,8,7, balası bar otbasılarğa 50 pay`ız, al qalğan azamattarğa 30 pay`ız jeñildikpen azıq-tülik önimderi qoy`ılıp keledi. Qïındığı köp kezeñde öñirde alğaş bolıp köterilgen osı bastamanıñ aldağı tağdırına alañ bolğan jwrnalïst sawalına awdan äkimi Ğanïbek Qonısbekulı:
- Qazirgi kezde älewmettik düken ustaw da qïın is. Biraq kelesi ay`da jılğa tolğalı turğan osı jobamızdı jalğastıratın bolamız. 700-den astam adamğa 30-50 pay`ızğa arzan önim usınw oñay` jumıs bolmasa da, bul tarapqa käsipkerlerdi tartw, şarwaşılıqtardı şaqırw sekildi şaralardı qolğa alıp, el ağaları men «Nur Otan» partïyası qoldawına jüginip, älewmettik düken jumısın 2017 jılı da jalğastıratın bolamız. Bul jerde awdan xalqına tïimdi tusı älewmettik dükenge narıq bağasınıñ äser ete almay`tındığı dep jawap berdi.
100%-ğa orındaladı. Awdan äkimi bïılğı jılğa arnalğan awdan byudjetine arnay`ı toqtaldı. Onıñ işinde kiris böligi 7 mlrd.268,4 mln. teñge, öz kiristeri 4 mlrd. 328,3 mln.teñge köleminde ekendigin naqtıladı. Qazına qarjısınıñ qay` maqsattarğa jumsalğanın tizbelep şıqqan äkim:
- Awdan byudjeti ötken jılı 100 pay`ızğa orındalğan bolatın. Bïılğı jılı da tolıq orınday`mız. Sebebi, dağdarıs zamanında byudjetti orındamaw qılmıs,-dedi.
«Awdan turğını retinde özim de rïzamın». Awız sw taqırıbı taptawrın bolğan, ünemi alda turar mäselelerdiñ biri ekendigi belgili. Bul tarapqa ay`rıqşa toqtalğan awdan äkimi:
- Elimizdiñ 2020 jılğa dey`ingi strategïyalıq damw josparında xalıqtı sapalı awız swmen qamtamasız etw mañızdı mindetterdiñ qatarına jatqızılğan. Bul rette, bïıl S.Sey`fwlïn awılında qunı 41,4 mln.teñge qarjığa turğın üy`lerge sw qubırın jetkizw jelileriniñ qurılısı ayaqtaldı. Sonımen qatar, tutınwşı turğın üy`lerdiñ şekarasına dey`in sw qubırın jetkizw 2 eldi mekende, atap ay`tqanda, Ay`darlı men Qoğalıköl awıldarında 124,9 mln.teñge qarjı bölinip, jumıstar tolığımen ayaqtaldı. Bügingi tañda awdan xalqı 100 pay`ız ortalıqtandırılğan sw közinen taza awız sw işip otır. Ay`tay`ın degenim, bul üşin köp küş jumsalıp, ülken jumıstar jürgizildi. Al qazir awdan xalqı rïza dep nıq senimmen ay`ta alamın. Sol awdannıñ turğını retinde awız sw ïgiligin körip jürgen özim de rïzamın dedi.
Öz byudjetinen klwb salğan... Äkim qurılıs salasına toqtalıp, jıl basınan beri 11200 şarşı metrge turğın üy` salınıp, ötken jılmen salıstırğanda 105,9 pay`ızdı qurağanın atap ötti.
- Awdandıq byudjet esebinen N.İlïyasov awılındağı äkimşilik ğïmaratın salwğa 35,6 mln.teñge qarjı bölinip, tïisti jumıstar atqarılwda. Awdandıq mañızı bar 98 şaqırım joldardı ağımdağı jöndew jäne kütip ustawğa awdandıq byudjetten 18,3 mln.teñge qarjı bölinip, ïgerile bastadı. Awdandıq byudjet esebinen Tereñözek kenti Toqtıbaev köşesinen «Äy`tek» kanalı köpirinen «Qızılorda Jalağaş» avtojolına dey`ingi avtomobïlʹ jolınıñ qurılısına 43 mln.teñge jäne 5 eldi mekende 16 köşeni ortaşa jöndewge 200 mln.teñge qarjı bölinip, tïisti jumıstar atqarılwda. Sonımen qatar, 25 jıldıq erkindik tarïxında ay`maqta öz byudjetine klwb salğan alğaşqı awdan ekendigimizdi de maqtanışpen ay`ta alamın dey`di awdan äkimi.
Munan bölek, awdannıñ qurılıs salasında awdandıq byudjetten smetalıq qunı 2,5 mln.teñgeni quray`tın Tereñözek kentine jürgiziletin gaz qubırınıñ jäne kvartal işilik gaz qubırları qurılısınıñ jobası äzirlenip, byudjettik ötinim QR Ulttıq Ékonomïka mïnïstrligine ötkizilgen.
Künnen qwat almaq. - Awdanğa şetel ïnvestïcïyasın tartw maqsatında Germanïya jäne Ulıbrïtanïyada ornalasqan iri käsiporın basşılarımen kelissözder jürgizilip, «Kün közinen élektr qwatın şığaratın stansa salw» jobasın jüzege asırmaqpız dey`di äkim.
Alaş bolıp asığa kütip jürgen Astana körmesiniñ bastı taqırıbı «Bolaşaq qwatı» ekendigin, körme nazarına usınılmaq ğïmarattar jel, kün jäne basqa da tabïğat közderinen alınğan «jasıl» énergïyamen jabdıqtalatının eskersek, eleñ etkizbey` qoy`may`tın bul joba kelesi jılı jüzege asa bastay`tının ay`tqan awdan äkimi aldağı köktemde süy`inşi xabardıñ da estilwi mümkin ekendigin jetkizdi.
Sonımen qatar, ekinşi deñgey`ge köşken waqıtında stansamen qatar Şağan awıldıq okrwginde ornalasqan 3000 bas mal bordaqılaw alañın qosa qamtımaq jobanı jüzege asırw maqsatında «Grïnkvest Sırdarïya»JŞS qurılğandığı mälim boldı.
Büginde awdan äkimdigi jäne seriktestik jetekşilerimen memorandwmğa qol qoy`ılğan. Jobanıñ qunı 40 mlrd.teñge. Joba tolıq iske asqannan key`in 30 mıñ adam turaqtı jumısqa tartıladı. Bügingi küni 200 gektar jer wçaskesine topografïyalıq zerttew jumıstarı jürgizilgen.
***
Äkim ay`tqan äñgimeden qalamızğa äredikte iliktirgenimizdiñ ulı jobası osı. Al qalğanı jadağay` derek, jay`daq esep bolmağanımen, qatardağı söz ben qalıptı jağday`lardıñ bayandaması dewge boladı. Endi şamamızşa bayandağan brïfïng barısın äkimniñ öz sözimen qorıtındılasaq...
Sırdarïya awdanı äkimi Qazantaev Ğanïbek Qonısbekulı:
- «Awdanımızda bilim salası boy`ınşa 2015-2016 oqw jılında 2700 bala balabaqşamen qamtılıp, 3-6 jastağı balalardı mektepke dey`ingi bilimmen qamtw 100 pay`ızğa orındaldı. Üstimizdegi jılı Şağan awılındağı №37 orta mektep ğïmaratın 75 orındıq balabaqşağa lay`ıqtandırıp, qay`ta jañğırtw jumıstarına awdandıq byudjetten 96,1 mln.teñge qarjı bölinip, jumıstar jaqın künderde ayaqtaladı. Ay`darlı awılındağı burınğı klwb ğïmaratın 50 orındıq balabaqşağa lay`ıqtap qay`ta jañğırtw üşin 6,7 mln.teñgege joba-smetalıq qujat day`ındaldı.
Awdan turğındarınıñ älewmettik-ékonomïkalıq jağday`ın jaqsartw men qoğamdıq-sayasï turaqtılıqtı saqtaw maqsatında barlıq eldi mekenderde oblıs äkiminiñ qoldawımen qurılğan Qoğamdıq keñester urpaq tärbïesi, eldegi awızbirlik pen tatwlıqtı, tazalıqtı saqtawda bügingi küni tabıstı eñbek etwde. Mine osınday` jumıstar nätïjesinde bügingi küni awdanda qoğamdıq-sayasï axwal turaqtı.
Bizdiñ eñ bastı maqsatımız barlıq älewmettik mindettemelerdi waqıtılı orındaw, xalıqtı jumıspen qamtw jäne älewmettik turaqtılıqtı saqtaw bolıp tabıladı. Munıñ bäri ékonomïkanıñ qwatın eseley`tin, xalıqtıñ tabısın arttırıp, ömir sürw deñgey`in köterwdi közdey`tin negizgi bağıttar».
B.SATJANOV


c: text/html

text:
Diniä nazaräte Ramazan ayına äzerlänä
İnde Tatarstan diniä nazaräte Ramazan ayı, Urazağa kerü xastärläre dä kürä başladı. Tatarstannıñ baş qazıyı Gabdelxak xäzrät Ramazan ayı sadaqasın uzğan yıldağıça, 10 sum külämendä täqdim itä. Şul uq waqıtta xälleräk keşelärgä Ramazan ayı soñında 100 sum fitr sadaqası da mäslixät dielä. Uraza ayında möselmannar baylığınnan 1/40 öleşen zäkät itep birergä tieş. Baş qazıy şuşı zäkätneñ isäplänü tärtiben añlattı. İntertat.ru säxifäsendä sişämbe könne şulay uq Ramazan ayında xezmät kürsätü öçen Tatarstanğa çit illärdän imamnar häm din uqıtuçılar kiläçäk, dip xäbär itte. Här yıldağıça, Qazanğa Törkiädän imamnar cıyılaçaq. Bıyıl şulay uq Misırdan 5 keşe kiler, dip kötelä. Mäğlüm ki, monnan 1 atna çaması elek Tatarstan diniä nazaräte Ramazan 6 noyäberdä başlana, dip belderde. Xäzer Tatarstan möftie bu könnärdä Tatarstandağı 1500 yaqın mäxällägä maxsus qotlawlar äzerli.
Yunıs Ätnäle

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
İnde xäbär itkänebezçä Spas rayonında awıl xucalığına bağışlanğan seminar-kiñäşmä bara. Anıñ berençe eş köne plenar kiñäşmä belän tämamlandı. Plenar kiñäşmäne kereş süz belän Tatarstan prezidentı Mintimer Şäymiev açtı. Ul kereş süzendä respublikada sabırlıq belän, xezmät keşelären yuğaltmıyça, alarnıñ añın äkrenläp üzgärtä barıp qına, awılda reformalar alıp barıluı turında äytte dielä räsmi xäbärdä. Tatarstanda bügen törle milekle meñnän artıq awıl xucalığı şirkätläre bar- bu kooperativ xucalıqlar, ışanıç nigezendä eşläwçe cämğiätlär, açıq häm yabıq aksionerlıq cämğiätläre, unitar şirkätlär, assotsiatsiälär, şulay uq illeläp kolxozlar häm sovxozlar da bar. Ber törle ike awıl, ber törle ike qır bulmağan kebek ük, barısınıñ da täcribäse dä törle dielä prezident kereş süzeneñ eçtälegen tapşıruçı räsmi xäbärdä. Läkin Tatarstan awıl xucalığı ireşelgän qazanışların, köç –quäten cuymağan. Bezdä eşkärtelmi qalğan cirlär yuq, Tatarstanda cir eşli. Monı bıyılnıñ biş ayında awıl xucalığı citeşterüeneñ 5 protsentqa artuı raslıy. Rusiädä bu kürsätkeç 0,9 protsent. Tağın ber söyeneçle fakt: 5 ayda awıl cirendä xezmät xaqı burıçları 40 protsentqa kimegän dielä räsmi xäbärdä. Şulay itep Spas rayonındağı seminar-kiñäşmädä awıl xucalığındağı säyäsät –törle milek räweşle xucalıqlarğa däwlät qaraşı ber törle- aşlamalar, texnika belän yärdäm itü säyäsäte raslandı. Älbättä bu säyäsät Federal' üzäk säyäsäte belän dä bäyle. Cirne satu-alu, arendağa birü, watan citeşterüçelären yaqlaw problemaların Tatarstan yalğız ğına xäl itä almıy. İkmäk bäyäse tiräsendäge wäzğıät monı kürsätep tora. Küptän tügel Rusiä xökümäte bıyılğı aşlıq uñışı farazların analizlap : “İkmäkkä bäye üsmi häm üsmäyäçäk” dip beldergän ide. Läkin Rusiä Däwlät Statistika komitetı iyün ayında inflyatsiäneñ farazlağannan artıp kitüe, tormışnıñ 0,8 protsentqa ğibatlanuın iğlan itte. Rusiädä iyün ayında on bäyäse 7,5 protsentqa, ikmäk bäyäse yaqınça 5 protsentqa üskän. Tatarstanda bıyılğı uñış farazları, ikmäk bäyäläre xälläre turında iyün ayındağı ber tapşıruıbızda söylägän idek. Farazlar uñay ide. Läkin dönya xälen, bigräktä bazar xällären belep bulmıy. Menä uzğan seminar-kiñäşmädä Mintimer Şäymiev jurnalistlarğa saqlıq belän genä “ikmäkkä bäye bügengedän dä kim bulmayaçaq” digän. Häm kiñäşmäneñ tağın ber citeşsezlege. Waqıt tar bulu säbäple Prezidentnıñ Spas rayonında bulu programması tulısınça ütälmägän. Aldan iğlan itelgänçä prezident şähri Bolğar muzey-tıyulığında bula almağan.
Yunıs Ätnäle


text:
Foto: БayыpжaH ЖyACБAEB
Mäjilis törağası Nurlan Nığmatwlïn «Täwelsizdiktiñ 25 jıldığı: Nätïjeler. Jetistikter. Keleşek kökjïegi» xalıqaralıq konferencïyası barısında qazaqstandıq parlamentarïzmdi qalıptastırw jolındağı Elbasınıñ röline toqtaldı, dep xabarlay`dı Baq.kz.
Mäjilis spïkeriniñ ay`twınşa, Qazaqstannıñ zamanawï Parlamenti älemdik talapqa säy`kes kele otırıp, ulttıq dästürmen, ulttıq mädenïetpen, qazaqstandıqtardıñ ömir sürw saltımen erekşelenedi.
«Qazaqstan parlamentarïzminiñ qalıptaswında barlıq demokratïyalıq qay`ta qurwlardıñ negizgi bastamaşısı sanalatın Memleket basşısınıñ röli ay`rıqşa. Nursultan Nazarbaev qazaqstandıq parlamentarïzm modeliniñ negizin qalawşı bolıp tabıladı»,-dep atap ötti Nurlan Nığmatwlïn.
Osı rette Mäjilis törağası Täwelsiz Qazaqstan tarïxında orın alatın köptegen mañızdı şaralardıñ Parlament qabırğasında ötkendigine nazar awdardı. Olardıñ qatarında Qazaqstan astanasın köşirw, Elbası usınısı boy`ınşa bügingi küni Kedendik odaq jäne Ewrazïyalıq ékonomïkalıq odaqtıñ qurılwımen jüzege asqan ewrazïyalıq ïntegracïya ïdeyaları bar.
Mäjilis baspasöz qızmeti atap ötkendey`, osı jılı Qazaqstan EAÉO törağalıq etwde. Osığan bay`lanıstı Elbasınıñ bastamasımen 2016 jıl «EAÉO-nıñ üşinşi eldermen jäne mañızdı ïntegracïyalıq birlestiktermen ékonomïkalıq qatınastardı tereñdetw jılı» dep jarïyalandı.


text:
Möxämmät Äl-Baradei Pxenyanda awır söyläşülär ütkärä
Berläşkän Millätlärneñ Atom İdaräse başlığı Möxämmäd Äl-Baradey bügen Tönyaq Koreyanıñ Atom Programmasın ğamäldäñ çıgaru turında söyläşülär öçen Pxenyanğa kilde. Ul Tönyaq Korea wäkelläre belän xalıqara atom tikşerüçeläre arasında xezmättäşlekne yañartu ömeten belderde. Quşma Ştatlar Pxenyannı yäşeren räweştä uran bayıtuda ğäyeplägännän soñ, Tönyaq Korea 4 yıl elek tikşerüçelärne ildän quıp çıgarğan ide.
Berniçä yıl elek aralar suınğannañ soñ, bez Tönyaq Korea belän yaqınraq eş alıp barırga häm 6 yaqlı kileşülärne ğämälgä quyu yulların tabırga tiyeşbez, dide äl-Baraday.
Uzğan ayda Pekindä 6 il: Qıtay, Yaponiä, AQŞ, ike Koreya häm Rusiä qatnaşında ütkän oçraşuda Tönyaq Korea, yärdäm bäräbärenä, üzeneñ Yongbyon atom reaktorın 60 kön eçendä möherläp yabırğa rizalaşqan ide.
Äl-Baradaye bu säfäreneñ berençe möhim adım buuına ömetlänüen äytte:
Min bu oçraşu 6 yaqlı kileşülärne ğämälgä quyuda ähämiälte çara bulır dip uylıym, digän ide xalıqara atom energiäse idaräseneñ citäkçese.
Äl Baraday süzlärençä, Tönyaq Koreanıñ tiz arada qoralsızlanuına ömetlär ällä ni zur tügel. Şulay da, Pyongyang xökümäte belän mönäsäbätlärne yaxşırtu bik otışlı adım, ike arada ışanıçnı qaytaru öçen äle küp eşlärgä kiräk bulaçaq, di äl-Baraday.
Äl-Baradäy Pekinğa çärşämbedä qaytır dip kötelä. Kiläse düşämbe Qıtay başqalasında 6 yaqlı söyläşülär däwam ittereläçäk.
Quşma Ştatlar däwlät departamentı belderüençä, Waşıñtonnıñ bu söyläşülärdäge wäkile Kristofer Hill Pekinga berniçä kön aldan kilep söyläşülärgä qädär Äl Baradäy belän ayırım oçraşaçaq.
Yongbyon atom reaktorın yapqannañ soñ Tönyaq Korea 50 meñ tonna yagulıq yaki şuña täñgäl külämdä iqtisadi yärdem alaçaq.
Ä inde barlıq atom qorılmaların ğämäldän çığarğannan soñ Tönyaq Koreagä bireläçäk yağulıq küläme 950 meñ tonnağa, yaki aña yänä şuña täñgäl iqtisadi yärdem kürsäteläçäk.


text:
Sverdlov ölkäsendä un yıldan soñ berençe cır festivale ütte
Yäş başqaruçılar konkursında ölkäneñ törle poçmaqlarınnan 10 yäştän 30 yäşkä qädär bulğan illedän artıq keşe qatnaştı. Şulay uq Çiläbe ölkäsennän kilüçelär dä bar ide. Alarnıñ çığışın bik zur wäqälätle jyuri bäyäläde. Jyurinıñ räise bulıp Tatarstannıñ xalıq artistı, Qazan däwlät mädäniät häm sänğät universitetınıñ estrada artistları kafedrası mödire, dotsent Salawat Fätxetdinov eşläde. Jyuri sostavında şulay uq Respublika fänni metodik üzägeneñ regionnar belän eşläw buyınça baş belgeçe İlgiz Kadıyrov, Tatarstannıñ atqazanğan sänğät eşleklese, kompozitor Rif Ğataullin, Qazan şähäre filarmoniäse solistkası Al''bina Kinjalieva, Tatarstannıñ atqazanğan artistı Xäydär Gıyl''fanov, xalıqara cır konkursı diplomantı Marat Qanafin, “Saf çişmä” gazetası redaktorı Miñsılu İjguzina kebek belgeçlär eşläde. Konkurs altı nominatsiä buyınça bäyälände: tatar xalıq cırın başqaruçılar, estrada cırın başqaruçılar, klassik stil''dä başqaruçılar, vokal ansambl''lär, 10 yäştän 14 yäşkä qädär bulğan balalar häm garmunçılar ayırım nominatsiälär buyınça köräştelär.
Näticädä qatnaşuçılar arasınnan törle däräcädäge diplomnarğa layıq bulğan yegerme lawreat häm un diplomant saylanıp alındı. Kiçen konkursta ciñüçelär häm qunaqlar çığışın qararğa dip Uralmaş mädäniät sarayın tutırıp xalıq cıyıldı. Ğala konsert waqıtında älege waqiğanı oyıştıruçılarğa häm tatar mädäniäten üsterügä ayıruça zur öleş kertüçelärgä Tatarstan mädäniät ministrlığı häm Tatarstan respublikası prezidentı apparatı citäkçese isemennän räxmät xatları häm büläklär tapşırıldı. Şundıy räxmät xatlarına “Kügärçen” balalar ansamble citäkçese Railä İbrahimova häm “Yäş uqıtuçılar” ansamble citäkçese Nuretdin Kamaliev layık buldılar. Uralda tatar mädäniäten üsterüdä zur öleş kertkän öçen, Tatarstannıñ atqazanğan artistı Xäydär Gıyl''fanov häm Milli Media-Xoldingnı ğämälgä quyuçılarnıñ berse, Sverdlov ölkä Zakonnar cıyılışınıñ wäkillär palatası deputatı Al''bert Abzalov Tatarstan mädäniät ministrlığınıñ maxsus büläge – kükräk bilgesenä layıq buldılar.
Xalıq çığış yasawçılarnı häm oyıştıruçılarnı köçle alqışlar belän qarşı aldı. Şulay itep, ölkä külämendäge tatar cırın yäş başqaruçılar konkursı kiñ qolaçlı, matur cır bäyrämenä äwerelde.
Küptän tügel Sverdlov ölkäse Xalıqlar icatı yortında “Tatar xalıq icatı. Zamana häm ğöref-ğadätlär” dip atalğan ğämäli seminar bulıp uzdı. Tatarstan Respublikası mädäniät ministrlığı qarşındağı Respublika fänni-metodik üzägeneñ turıdan-turı qatnaşı belän mondıy seminarlar inde berniçä yıl rättän uzdırılıp, matur ğädätkä äwerelde. Seminarnıñ ictimaği oyışmalar tarafınnan tügel, mädäniät ministrlıqlarınıñ üzara kileşüe näticäsendä xökümät külämendä uzdırıluı da bik möhim närsä. Sverdlov ölkäseneñ törle poçmaqlarınnan maxsus bu çarağa dip rayon mädäniät bülekçäläre tarafınnan cibärelgän tatar mädäniät xezmätkärläre teläsälär-telämäsälär dä rayon citäkçeläre qarşında üzläreneñ barlığın iskärtep toralar digän süz bu. Seminarğa kilüçelärneñ sanı yıldan-yıl kimemäwe tağın da quanıçlı xäl.
Respublika fänni-metodik üzägeneñ regionnar belän eşläw buyınça baş belgeçe İlgiz ağa Qadıyrovnı töbäklärdä inde küptän belälär, üz itälär, yaratıp qarşı alalar. Anıñ birgän däreslären bik birelep tıñlıylar. Şulay uq Üzäkneñ xoreografiä buyınça baş belgeçe Liliä xanım Möxämmätşina da seminarda qatnaşuçılar öçen kiñ eçtälekle däreslär birä. Ğomumän, mondıy seminarlar töbäklär öçen bik faydalı uza.
Bu könnärdä Yekaterinburg şähärendä böyek şağir Mostay Kärimgä 85 yäş tuluğa bağışlanğan zur kiçä bulıp uzdı. Kiçäne oyıştıruda Başqortstan Respublikasınıñ Sverdlov ölkäsendäge daimi wäkile Näfisä Tyumenseva, Sverdlov ölkä başqort milli-mädäni avtonomiäse citäkçese Söfxät Nadıyrov zur köç quydılar. Başqortstannıñ xalıq artistı Ğäli Xämzin citäkçelegendä zur icat törkeme dä kilgän ide. Kiçädä ädipneñ şiğerläre uqıldı, başqort xalqı küñele xäzinäläre bulıp ozın xalıq köyläre, quray moñı yañğıradı. Böyek şağirneñ 85 yıllığına bağışlanğan kiçä kütärenke icat ruxında ütte.
Fäwiä Safiullina. Yekaterinburg.


text:
Qıtay ğälämgä berençe keşesen oçırdı
15 üktäber köne Qıtaynıñ tarixına kerep qalaçaq. Çärşämbedä bu il dönyada öçençe bulıp, ğälämgä keşe oçırdı. Qazan waqıtı belän irtänge 5tä yulğa çıqqan Qıtay ğälämçese, cir tiräli 14 tapqır äylänep çıqqannan soñ, atnakiç irtäsendä cirgä qaytıraçaq. Qıtay citäkçese Hu Jintao monı "tarixi adım" dip atadı
Qıtaynıñ Şencow-5 dip atalğan ğäläm karabı cirle waqıt belän irtänge 9da Gobi çülendä urnaşqan Züsuan ğäläm üzägennän kütärelde. Bu tarixi mizgelne Qıtay räsmiläre başta turı efirda kürsätmäkçelär ide, läkin soñğı minutta baş tarttılar. Astronavt, yä isä, qıtayça äytsäk taikonavtnıñ iseme soñğı minutqa qädär ser itep saqlandı. Ul 38 yäşlek elekke xärbi oçuçı Yang Liwei bulıp çıqtı. Ğälämgä ayaq basır aldınnan Liwei mondıy belderü yasadı:
Audio (Yang Liwei)
"Min prezident Hu häm başqa citäkçelärgä qayğırtuları öçen, ilemä häm xalqıma alğan belemem öçen räxmätle. Bağlağan ömetlärne tulısı belän aqlarmın. Prezident Hu häm bar ilemä bu wazifanı tulısınça başqarıp çığarğa wäğdä itäm. Yözegezgä qızıllıq kitermäm."
Şencow karabı isän-imin orbitağa çıqqannan soñ Qıtay prezidentı bu ğämälne tarixi adım dip atadı:
Audio (Hu Jintao)
"İptäşlär, Şencow 5neñ küptän kötelgän oçuwı uñışlı başlandı. Bezneñ ildä citeşterelgän ğäläm karabı, üzebezdä künegülär ütkän oçuçıbız isän-saw ğälämgä mende. Bez pilotlı ğäläm programmasında berençe köräşne ciñdek. Qıtay xalqı dönya küläm fän häm texnika däräcäsendä tarixi adım yasadı."
Prezidentnıñ "küptän kötelgän" digän süzläre küpertü tügel. Ğälämgä menü maqsatı Mao Zedun çorında quyılğan bulğan. Läkin törle mädäni inqilaplar, iqtisadi krizislar säbäple bu eş berniçä tapqır tuqtalıp torğan. 92 nçe yılda Cañ Zemin älege programmanı yañartıp cibärgän. Soñğı berniçä yılda sınaw räweşendä keşesez 4 Şencow karabı cibärelde. Bügengese şuña kürä Şencow 5 dip atala. Qıyäfäte belän beraz Soyuznı xäterlätsä dä, Qıtaylar anıñ üzlärendä citeşterelüwenä basım yasıy.
Bügenge waqiğanıñ Pekinda Komunistlar partiäseneñ Üzäk komitetı plenumı belän turı kilewe oçraqlı tügel. İldä awır iqtisadi reformalar alıp barğan Qıtay räsmiläre bu uñışnı propağanda itep qullana. Ğäläm programmaısna ütkän yılda 2 milliard dollar totılğan. Amerikanıñ 15 milliardı belän çağıştırğanda az kürensä dä, bu san Rusiäneke belän çağıştırırlıq. Häm dä Qıtaylılar, bu berençe adımda ğına tuqtalıp qalırğa cıyınmıy, berniçä yıldan Aynı soñnan Marsnı öyränä başlarğa cıyına.
Şulay itep Qıtay, 42 yıl ütügä, Sovetlar Berlege häm Quşma Ştatlardan soñ, Ğälämgä keşe cibärgän illär rätenä kerde. "Qıtaynıñ Gagarinı", Yang Liwei, cirne 14 tapqır äylänep çıqqannan soñ, atnakiç irtäsendä, Qıtaynıñ eçke Mongoliä töbägenä töşergä tieş.
Ali Gilmi, Praga


text:
Foto: ғaлaMTopдaH aлыHды
Qarağandıda «Ninety one» tobınıñ 18 qazanda ötwi tïis koncerti tağı ötpey` qalğan. Bul jay`ında toptıñ ïnstagramdağı paraqşasında jarïyalanğan, dep xabarlay`dı Baq.kz tilşisi.
«Ninety one» tobı öziniñ ïnstagramdağı paraqşasında Qarağandıdağı koncerttiñ ötpey`tindigin ay`tıp, fanattarın şıdamdı bolwğa şaqırğan.
«Belgili sebeptermen cïrktiñ äkimşiligine koncertti belgisiz waqıtqa şegertwge twra keldi. Jaqın arada mindetti türde körisemiz. Muñay`mañızdar jäne şıdamdı bolıñızdar», - dey`di «Ninety one» tobınıñ müşeleri.
Osı xabarlamanıñ astına pikir qaldırğan toptıñ önerin sıy`lawşılar süy`ikti ärtisterin jigerlendirip, olardı qanşa bolsa da kütwge äzir ekenderin jazğan.
«Sizder qanday` baqıttısızdar. Qanşama adam sizderdi jaqsı köredi, kütedi. Al qalğanı mañızdı emes. Bäri waqıtşa. Men de sizderdi jaqsı körem», - dey`di top fanattarınıñ biri.
Dese de, atışwlı «91-diñ» koncertin toqtatwğa Qarağandı jastarınıñ qala äkiminiñ atına jazğan xatı türtki bolwı mümkin degen qaweset bar. Älewmettik jelide olardıñ jazğan xatı jarïya boldı.
Xat Qarağandı qalasınıñ äkimi Nurlan Äwbäkirovtiñ atına jazılğan.
«Biz, Qarağandı qalasınıñ jäne Oktyabrʹ awdanınıñ jastarı, Qarağandı cïrkinde ötey`in dep jatqan «Ninety one» tobınıñ koncertiniñ ötwine qarsılıq bildiremiz. Sebebi olar bizdiñ qazaq xalqınıñ dästürine, saltına, dinine, namısına, mentalïtetine jat närselerdi éstrada arqılı engizip jatqan mwzıkalıq top. Olar jastardı teris ağımğa, qıztekelikke, jigitterdiñ namıssız bolwına, jigitterdiñ qızdar sïyaqtı kïinip, älsiz bolwına jäne sırğa tağıp, boyanıp, şaştarın türli-tüske boyawı arqılı jastardıñ täjirïbesine teris äserin tïgizip jatır. Osı mäsele boy`ınşa zañ jüzinde «Ninety one» tobınıñ Qarağandıda koncertiniñ ötpewine şara qoldanwıñızdı suray`mız», - dep jazılğan xatta.
Äzirge, Qarağandı qalasınıñ basşılığı atalğan mäselege qatıstı resmï mälimdeme jasağan joq.
Keşe Baq.kz aqparattıq agenttiginiñ Qarağandıdağı menşikti tilşisi «Ninety one» tobı jay`ında qarağandılıq jastardıñ pikirin surap bilgen edi.
Esteriñizge sala ketey`ik, buğan dey`in Şımkent pen Aqtöbede bir top jas «Ninety one» tobınıñ koncertine qarsılıq bildirip, nätïjesinde koncert ötpey` qalğan edi.
Xattıñ swreti: avtordiki


text:
Qıtay citäkçese Mäskäwdä "Qıtay yılın" aça
Qıtay prezidentı Hu Cintao düşämbedä öç könlek Rusiä säfären başlap Mäskäwgä kilde. Anda ul tantanalı töstä Rusiädä "Qıtay yılın" açarğa, prezident Putin belän söyläşülär ütkärergä cıyına. İğtibar üzägendä energiä mäs''äläse torır dip kötelä. Qıtay citäkçeseneñ Mäskäwdän Tatarstan başqalası Qazanğa da kilüe kötelä.
Elekke söyläşülärdäge kebek ük bu yulı da iğtibar üzägendä Rusiädän Qıtayğa neft häm gaz kiterü mäs''äläse toraçaq dip farazlana. Qıtay iqtisadı dönyada iñ tiz üsüçe sanala, anda inde xäzerdän ük yağulıq çimallarına zur ixtiac bar. Kiläçäktä ul bermä-ber artaçaq. Şuña da Qıtay Rusiädäge neft häm gazğa zur iğtibar birä.
Rusiä dä üz yağınnan yaña bazarlar belän qızıqsına. Ul inde bolay da Yewropanı yağulıq belän tä''min itüçe töp illärneñ berse bulıp tora, häm berük waqıtta Aziädä dä möştärilär ezli.
Mäskäwneñ Pekin belän aralarnı yaxşı itep totarğa tırışuın Rusiä başqalasındağı Quşma Ştatlar häm Kanada institutı mödire urınbasarı Viktor Kremenyuk bolay añlata:
"Şuşı ike il arasında küpmeder däräcädä ber-bersenä bäylelek bar. Qıtayğa Rusiäneñ çimalı kiräk, Rusiä isä Qıtay aqçasına ällä ni moxtac bulmasa da, anıñ öçen Qıtaynıñ xalıqara mäydandağı yaqlawı möhim. Şuña kürä dä alar ber-berse belän mönäsäbätlärne nığıtırğa, üzlärenä ällä ni zur yöklämälär almıy ğına nığıtırğa tırışa", di Mäskäwdäge belgeç.
Energiä mäs''älälärennän tış Rusiä häm Qıtaynıñ yuğarı citäkçeläre dönyadağı iminlekne, ayırım alğanda, İrannıñ häm Tönyaq Koreäneñ atom programmaları tiräsendäge wäzğiätne qarar dip kötelä. Yaqlarnı şulay uq xärbi ölkädäge xezmättäşlek tä berläşterä, Qıtay Rusiä qorallı köçläre ütkärgän xärbi künegülärdä qatnaşa, küpläp qoral satıp ala. Pekindä dä, Mäskäwdä dä Quşma Ştatlarnıñ dönyadağı östenlegenä qarşı belderülär yış işetelä.
Hunıñ Mäskäw säfäre barışında ike ilneñ yuğarı citäkçeläre 4 milliard dollarlıq säwdä kileşüläre imzalarğa cıyına. Moñardan tış Mäskäwdä Qıtaynıñ 200-läp şirkäte qatnaşqan zur säwdä yärminkäse açıla. Säfäreneñ soñğı öleşe - Tatarstanğa kitär aldınnan Qıtay prezidentı bıyıl Rusiädä ütkärelä torğan "Qıtay yılın" açu tantanasında qatnaşaçaq. Ul Mäskäw Kremleneñ Qorıltaylar sarayında uza.
Kärim Kamal


text:
“Yevraziä” partiäseneñ qorıltayınnan delegatlar qayttı
Beläsezder, xäzer respublika, ölkälärneñ qanun çığaru organnarı 50% säyäsi firqalär wäkillärennän toraçaq. Häm ğadi töbäk firqäläre tügel, ä federal' partiälär, bötenrusiä oyışmalarınıñ cirle bülekçäläre genä respublika parlamentına ütä ala. Şulay bulğaç, federal' masştabtağı partiälärneñ respublikada nindi säyäsät alıp baruı bik möhim. Qazanğa Mäskäwdän “Yevraziä” firqase qorıltayında qatnaşqan delegatsiä qayttı. Robert Miñnullin, Damir İsxakov, Räfiq Möxämmätşin kebek säyäsätçelär Abdulwaxit Niäzov citäkçelegendäge partiäneñ säyäsi platformasın xuplap qaytqannar. Däwlät Sovetı räise urınbasarı, şağır Robert Miñnullin “Yevraziä” firqaseneñ Prezidiumına da saylanğan. Ser tügel, “Yevraziä” partiäsendä qatnaşuçılarnıñ küpçelege – möselmannar häm, añlaşıladır, tatarlar. Dimäk, şuşı federal' partiäneñ Tatarstandağı eşçänlegen cäyelderep cibäräçäklär. Nuja qalaç aşata, nuja quşsa, etkä dä cizni dip äyterseñ, dilär. Tatarstan parlamentına respublika yaqlı keşelärne saylatır öçen KPRF, DPR, xätta LDPR firqäläreneñ dä cirle oyışmaların iğtibardan çittä qaldırmaslar kebek.


text: Gaza şähäre. Quşma Ştatlar ximayäsendäge İzrail-fälästin oçraşuwı aldınnan İzrail qorallı köçläre, Könbatış yar häm Gaza sızığında yäşäwçe fälästinlelärgä qarata kertelgän säyäxät çikläwlären ciñeläytergä buldı. Fälästin räsmiläre birgän mäğlümatqa qarağanda, İzrailgä kerü röxsäte bulğan 3 meñ yarım fälästinle bügen Gazadağı Erez çik nığıtması aşa İzrailgä çıqqan. Elegräk İzrail ğäskäriläre, üzläreneñ Könbatış Yarda häm Gaza sızığında qaluwın, läkin 25 meñ fälästinlegä kön sayın İzrailgä kerü röxsäte bireläçägen xäbär itkän ide. Säyäxät çikläwlären ciñeläytüne İzrail premyer-ministrı Ariel Şaron uzğan atnada yaña fälästin premyerı Mäxmüd Abbas belän oçraşqanda täqdim itkän ide. Fälästin idaräsendäge xezmät ministrı Xäsän Xatip, Könbatış Yar häm Gaza sızığında yäşägän millionlağan fälästinlegä soñğı ciñeläytüneñ tä'sire ällä ni bulmayaçaq dip belderde.


text:
Sember ölkäsendä soñğı atnada baytaq milli-mädäni çaralar oyıştırıldı
Tatar mädäni üzäge äbi-babaylarıbıznı Ölkännär köne uñayınnan cıydı. Qunaqlar aş-su belän genä tügel – Rinat Sadıykov häm Alsu Tuktarova büläk itkän cır-moñ belän dä sıylandılar. Çarada şulay uq yäş buınnı tärbiäläw, mäktäp sistemasınıñ soñğı qortqıçlıq ğälämätläre turında da citdi süzlär yañğıradı.
Cirle avtonomiäneñ dikäbergä bilgelängän isäp-xisap qorıltayına äzerlek yözennän, ölkä üzägeneñ Timeryul rayonı avtonomiäse tözelde. “Tuğan tel” aktivistları rayon başlığınıñ sotsial' mäs'älälär buyınça urınbasarına Prigorodnıy mäktäbe direktorı Semilenovnıñ tatar telenä, mädäniätenä qarata tiskäre mönäsäbäten üzgärtü çaraların kürüne sorap möräcäğät ittelär. Şulay uq rayonda yäşäwçe tatar balaları öçen ayırım çırşı bäyräme uzdıruda, Timeryulçılar klubında tatar sänğäte tügäräge açuda yärdäm soradılar. Rayon avtonoiäse şurası räise bulıp Äsgat' Galävetdinovnı saylandı.
İske Qulatqı rayonı Urta Tereşka awılında yäşäwçe elekke partorg, xäzerge mulla Qamil xäzrät Xämzinnıñ “Awılım serläre” isemle kitabın xalıqqa täqdim itü çarası buldı. Anda rayon häm ölkä başlıqları Möxärräm Salixov häm Sergey Morozov ta qatnaştılar.
Dimitrovgrad dip ataluçı Mäläkäs şähärendä Qaharmannar alleyası açıldı. Anda İske Mayna rayonı İske Qızılsu awılında tuıp üskän, suğıştan soñ şuşı şähärdä yäşägän , Dan ordenınıñ tulı kavalerı Abdulla Bildanov byustı da quyılğan.
Şul uq Mäläkäs şähäreneñ “Vosxod” isemle Mädäniät sarayında tanılğan cırçı Raziä Bildanovanıñ konsertı uzdı. Kiçädä Gölnara Safiullina citäkçelegendäge “Jasmin” isemle ğäräp biyue ansamble dä qatnaştı.
Ölkä üzägeneñ iñ zur zalı – Lenin memorial' üzägendä “Cide yoldız” konsertı zur uñış belän uzdı. Döres, iğlannarğa ışanıp, Alsu Xisamieva, Räsim Nizamovlarnı tıñlarğa kilgän tamaşaçı, alarnıñ kilmäwenä rizasızlıq beldersä dä, tulayım alğanda, qänäğät taraldı. Çönki Sember tamaşaçısınıñ elektän yaratqan cırçısı Rezeda Töxvätullinanıñ buluı beraz tınıçlandırdı anı.


text:
Ali Baba ve 7 Cüceler izle (Sansürsüz) Tek Parça HD
Ali Baba ve 7 Cüceler izle (Sansürsüz) Tek Parça HDYerli Film
Tür Aksiyon & Macera, Komedi, Yerli Komedi
Yapım 13 Kasım 2015 - Türkiye
Yönetmen Cem Yılmaz
Oyuncular Cem Yılmaz, Çetin Altay, Fevzi Gökçe, Irina Ivkina, Zafer Algöz
Konusu
Ali Baba ve 7 Cüceler izle (Sansürsüz) Tek Parça HD,Ali Baba ve 7 Cüceler izle,Ali Baba ve 7 Cüceler hd izle,Ali Baba ve 7 Cüceler sansürsüz izle, Ali Baba ve 7 Cüceler yerli film izle, Ali Baba ve 7 Cüceler cem yılmaz izle


text: Qırğızstanda politsiä tikşerüe waqıtında ilneñ könyäğındağı iñ zur mäçetlärneñ berse- Qarasuy mäçete imamı üterelgän. Qırğızstannıñ maxsus xezmäte wäkile bolay dide: “2006 yılnıñ 6 augustında Oş şähärendä terrorğa qarşı maxsus operatsiä waqıtında Qırğızstannıñ milli iminlek xezmäte wäkilläre tarafınnan Üzbäkstannıñ Xalıqara islam xäräkäteneñ suğışçıları üterelde”. Üterelgän imam Rafik-qorıy Kamalov tıyılğan “Xizbut-ät-Taxrir” xäräkäte wäkillärenä qarşı bulmağan. Alarğa ul mäçettä namaz uqırğa röxsät itkän.


text:
NATO citäkçeläre Yevropa Berlegeneñ yäşeren mäglümät belän eşläw standartlarınıñ, Alyans taläplärenä turı kilü-kilmäw mäsäläsen tikşerä. NATOnıñ ber räsmie bügen Azatlıq radiosına äytüençä, ägär irtägä kön urtasına qädär, Alyasnıñ ber äğzası da qarşı çıqmasa, bu standartlar qabul iteläçäk. Şuşı atnada NATO belän Yevropa Berlege, Berlekneñ xärbi buınına, Alyans mäglümätenä kerergä röxsät biräçäk, kileşü imzalar dip kötelä. NATO räsmie äytüençä, barı tik qayber praktik neçkäleklärne xäl itäse qalğan.
İrtägä NATO, Makedoniädä tınıçlıq saqlaw operatsiäse belän citäkçelek itüne Yevropa Berlegenä tapşırır dip kötelä.


text:
Britaniä saqlanu ministırlığınıñ belderüenä kürä şiğıylar könyaqta Basra şährendä xökümät binasına basıp kergän.Bilgele bulğança kiçä Ğıraqnıñ törle şähärlärendä radikal şiğı ruxanise Muqtada al Sadr taraftarları protest belderep, xärbilär häm politsiä belän bäreleşte. Protestlarğa ruxani yardämçeseneñ qulğa alınuı häm anıñ çığarğan basmanı yabu säbäp buldı.Kiçäge tınıçsızlıqlarda 90 keşe häläk bulğan.
Bagdad häm könyaq Ğıraqta zur demonstratsiälär wä höcümnär başlatqan yäş suğışçan ruxani al Sadr , AQŞ citäkçegendäge administratsiäneñ okupatsiä başlanğannan birle in küp qurıqqan närsäne –şığılarnıñ başkütärüen başlatqan buluğa oxşıy .
Bügen Ğıraqnıñ törle urınnarında -Bagdad şulayuq Britaniä kontrolendäge Basrada şığılarnıñ izge şähre Qarabalada häm Başqalanıñ könbatışındağı Fallucada köç qullanu turında xabärlär kilä. Kiçä Radikal şığı ruxanise Muqtada al Sadr yaqlawçıları belän AQŞ citäklägän köçlärneñ Nacaf häm başqa urınnardağı bäreleşlärdä 9 koalitsiä ğäskäriä häm 21 ğıraqlınıñ häläk bulıp distälärçäseneñ yaralanıunnan soñ, bäreleşlär bügen dä däwam itä.Radiobız xabärçese Bagdadtnıñ al Şowla öleşendä AQŞnıñ apaci boralaqları al Muqtadanıñ xosusi armiäsenä ut açtı dip belderde.(audio) Xabärçebez Alxoca suğış söxnäsen bolay dip añlattı. (audio) keşelär boralaqqa ut açtı, 2yäki 3 keşe üterelde , berniçä keşe yaralandı , Amerikannar belän Muqtada taraftarları arasında suğış bara.....
al Sadr tarafları nıq qorallanğan, atmosfera bik kisken .Alxoca( audio)
bik küp keşe qulında aftomatlar , awır qorallar , granat atqıçlar.. alar bik yaxşı qorallanğan.
Al Şowla maxalläse dä AQŞ tankları xärbiläre qamauında tora.
Bügen Qärbelä yaqınında politsiä noqtasına höcüm oyıştırılğan . AQŞ marinnarınıñ Fallucada höcüm başlatuları turında mäğlümät bar.Bilgele bulğança ütkän atnada anda 4 amerikan sivil keşese üterelde .Mäyetläre parçalandı. AQŞ konsıllığı Bagdattan Falluca aşa Yordaniägä barğan yul xärbi aktivlıqlar säbäple yabıldı digän belderü yasadı. 1200 marin häm Ğıraq iminlek köçläreneñ ike batalyonı Falluca tiräsendä tora . Falluca operatsiäse ber niçä kön däwam itäçäk dip kötelä. Britaniä saqlanu ministırlığı al Sadr suğışçıları Basrada ütkän töndä xökümät binasın aldı, ämma bu eş tınıç buldı dip beldersä dä, Xabär agentlıqları alar binağa basıp kerep, tübägä yäşel bayraq quydı dip äytä. Qorallı keşelär tübädä al Sadrnı yaqlap (audio) .
eyye!eyye Moqtada! yuq yuq Amerika digän şiğarlar qıçqırdı.
Basrada al Sadr ofisı citäkçese şeyx Sattar al Bahadli Fransiä xabärlär agentlığına, bez Britan xärbilärenä üz taläplärebez turında xat tapşırdıq dip äytkän.Xatta mondıy taläplär bar: AQŞ citäklägän koalitsiä al Sadrnıñ al Hawza gazetasın yañadan çığuına röxsät itkänçe , al Sadr ofisların qamap totunı betergänçe häm al Sadrnıñ yardämçese Mustafa al yaqubinı şulayuq taraftarların irekkä çığarğançı protestlar dewam itäçäk. Ğıraqta AQŞnıñ sivil administratorı Paul Bremer al Sadrnı qanunsız xäräkät itüdä , Ğıraq iminlegenä qurqınıç tudıruda ğäyepläp bolay dide(audio) al Sadr, qanuni Ğıraq xökümäte häm koalitsiä xakimiäte urınına üz xakimiäten urnaştırırğa omtıla.Kiçä äytkänem kebek bez moña çıdamlıq kürsätmiäçäkbez
Bilgele ki AQŞ 30nçe iyündä Ğıraqta xakimiätne ğıraqlılarğa tapşırmaqçı. Yıl azağında yäki kiläse yıl başlarında saylawlar ütärgä tieş. Ämma Ğıraqta iminlek şartlarnıñ kiskennäşä baruı AQŞta qayber säyäsätçelärneñ 30nçe iyün bik irtä tarix tügel mikän digän sorawlar quyuına säbäp bula.
färidä xämit,praga


text:
Tatnet: bulmas.ru xäbärçelärne xezmättäşlekkä çaqıra
Tatarlar global çeltärdä üz öleşen buldırırğa teli. Rusiä internet gäzitläre menä şundıy mäqälälär bastırdı bu atnada. Tatarstanda ütä torğan Media-forum qısalarında İnternetnıñ tatar öleşen üsterä torğan keşelär oçraştı. Älege cıyılışnıñ kön tärtibendä «Tatar internetı» xalıqara oyışmasınıñ räsmi töstä oyıştıru, «Tatnet yoldızları» bäygeseneñ nigezlämäsen qabu itü kebek citdi mä’sälälär kertelgän ide. Şulay uq, Tatarstanğa üz domenın buldıru kebek tema da älege cıyışta qatnaşuçılarnıñ iğtibarın cälep itte. Saytlar xucalarınıñ kübese tatarlarğa üz domenı kiräk, digän fikerdä tora häm älege cıyışta da, internetta illärgä öleş bülep birä torğan xalıqara oyışmağa möräcäğät itärgä kiräk, dip täqdim kertüçelär buldı.
Ölkänräk yäştäge internetçılar isä, domen alırbız da, anı närsä belän tutırırbız ikän, dip qarşı dälil kiterä. Saytlar sanı küp tügel, alar arasında tatar telendäge säxifälärneñ sanı tağı da azraq.
18 mayda oyıştıru cıyılışın uzdırğan xalıqara «Tatnet oyışması» kiläçäktä, Tatarstan xökümätendä tatar domenı alu turında möräcäğät itärgä cıyına. Bu xaqta bezgä älege oyışmanıñ idärä äğzäse Älfiä Miñnullina xäbär itte. Süz .TS digän berençe däräcäle häm .TAT – ikençe däräcäle domen turında bara. Bolar äle proyektlar ğına, ä xäzergä tatar internetın üsterergä teläweçlär aldında tatar xärefläreneñ çeltärdä döres itep kürenüe, tatarça xatlaşu, tatar säxifäläreneñ sanın arttıru mäs’äläläre tora. Bögelmädäge rayon gäzitendä eşläwçe millättäşebezneñ bu xaqtağı fikeren işettergän idek inde. Jurnalist Färit Şäfiğullin, törle säxifälärdä törle-törle xäreflär, kodlar bulğanğa kürä, säxifädäge yazular tulısı belän kürenmi, tatar xärefläre kergän süzlär uqılmıy, dip zarlanğan ide. Ul internetçılar cıyılışında berdäm sistemağa kilergä täqdim itkän ide. Ämma sayt xucalarınıñ kübese andıy fikerne xuplamıy, çönki här qaysısı üzeneken döresräk dip sanıy
Bu atnada yaña açılğan bulmas.ru küñel açu saytın kiñ cämäğätçekkä täqdim itü buldı. Bulmas.ru säxifäse başqa internet saytlar kebek mäğrifätçe wazifasın üz östenä alırğa qıymıy. Bu säxifä – iñ berençe çiratta küñel açu, qızıq tabu öçen eşlängän. Bulmas.ru säxifäseneñ xucası – Ruzil Möxetdinov, xäbärçe - Rezidä Nurullina.
Tatarlar.ru bu atnada ber yañalıq tarattı. Dönya küläm bilgele Google.com ezläw säxifäse tatar saytların äzlätep tabu mömkinlegen birä başlağan. Anıñ öçen google.com internet säxifäsenä kerep, häm tatarça häm kurilça teläsä nindi süzne kertergä kiräk. Yañalığı monıñ şunda: elek tatar internet säxifäläreneñ adresların, tatar süze kergän urıs telle saytlar aşa ğına tabıp bula ide. Ä xäzer google.com tatar xärefläre belän yazılğan web-bitlärne dä ezlätä. Şulay uq, yaña çıqqan Windows XP programması da tatar xäreflären üz itä, anda şriftlarnı kertep, tatarça Word dokumentında yazıp bula.
Ruzil Möxetdinov äle «Mäğärif» jurnalınıñ internet säxifäsen yasaw belän dä tanıldı. Bulmas.ru anıñ ikençe proyektı. Bulmas.ru saytı, xäbärlär, web-parad, sarı bit häm qunaqxanä büleklärennän tora. Web-parad digäne – iñ populär 10 cırdan tora. Berençe urında Cämilä Nizametdinneñ «Mäxäbbät yätmälärendä» digän cırı, 2nçe häm 3nçe urında Aydar Ğalimov belän Ğolnara Timercanova cırları tora. Bulmas.ru üzeneñ sarı bitendä ğäybätlär bastırırğa wäğdä itä, ä qunaqxanä bülege sayt qunaqları yazuların qaldırıp kitsen öçen eşlängän. Bulmas.ru avtorlarnı xezmättäşlek itärgä çaqıra, ägär teläsägez, mäqälälärne info@bulmas.ru adresına cibärä alasız.Bikä Timerova.


text:
Blagoveçenda bıltır bulğan waqiğälär buyınsa mäxkämä ultırışında däwlät ğäyepläwseläre xökömgä tarttırılıusı 8 keşegä ğäyepläw belderewźe tamamlanı. Ularźıñ barıhına la, şul isäptän Blagoveçen qala häm rayon eske eştär bülege yetäksehe İldar Ramazanovqa üź wäkälättären arttırıp yebärgän ösön ğäyepläw belderelde. İnterfaks agentlığı xäbär itewensä, rättän yetense mäxkämä ultırışında bar ğäyeplänewselär, ularźıñ advokattarı häm zıyan kürewse 342 keşeneñ 15e qatnaşqan. Ğäyepläw hığımtahı 120 bittän tora. Unıñ 50-he İldar Ramazanovqa qağıla. Bögön mäxkämä zıyan kürewse 15 keşene tıñlanı. İldar Ramazanovtıñ advokatı Aleksey Zelikman fekerensä, profilaktik operasia barışında zıyan kürewselärźe tıñlaw bernisä ayğa huźılıuı ixtimal.
Blagoveçendağı profilaktik operasia şulay itep, ber yıl üthä lä yämäğätselek iğtibarında qala äle. Ul bik küptärźeñ abruyın qaqşattı, bik küptärgä yuğarı ürlärgä bulışlıq itte. Elekke prokuror Aleksandr Konovalov yañğırawıqlı eştä üźenä märäyźär tuplap qaldı. Xäźer inde yañı prokuror Blagoveçen eşenä üź töźätmälären inderewe ixtimal. Älegä respublika prokurorınıñ kem bulasağı bildäle tügel. Işanıslı sığanaqtarźan alınğan mäğlümättärgä qarağanda, Aleksandr Konovalov Başqortostandan kitkändä Salawat Kärimov respublika prokurorı bulmayasaq tip äytep kitkän.


text:
Yaña papa xristiannarnı berläşterü eşen däwam itäçäk
Dönyadağı milliardtan artıq katolik, iñ zur xristian törkeme sanalsa da, bar xristainnarnıñ yartısın ğına täşqil itä. Katolik bulmağan xristian citäkçeläre yaña papağa törleçä mönäsäbät belderde. Rusiä partiarxı Aleksi ikençe papanı pravoslav häm katolik çirkäwlär arasında ğasırlar buyına cıyılıp kilgän qarşılıqlarnı kimetergä çaqırdı. Könyaq Afrikanıñ ingliz çirkäwe citäkçese Desmond Tutu, "dönayadağı soñğı täräqqiätlärgä açığraq keşe saylanır dip ömetlängän idem" dide.
Germaniä kanslerı Gerhard Şröder alman kardinalı Joseph Ratzingernıñ papa bulıp saylanuı bar alman milläte öçen ğorurlıq dide. Töreklär isä, Ratzingernıñ uzğan yıl äytkän, Törkiä möselman ile, şuña kürä Yevropa Berlegenä kerä almıy digän süzläre uñayınnan borçılu belderde. Alay da bügen Törkiä premier-ministrı Räcäp Tayyıp Erdoğan, bu anıñ şäxsi xisläre, dide.


text:
Germaniädä parlament saylawları
Bügen Germaniädä barğan parlament saylawlarınnan elek ütkärelgän fiker beleşülär Angela Merkelneñ Urta uñ Xristian Demokratik Berlege (CDU),kansler G.Schröderneñ Sotsial Demokratları (SPD)dän kübräk tawış alaçağın kürsätä. Ämma bälkim dä CDU xökümät oyıştırırlıq küpçelekkä iä bula almayaçaq. Tawış birüçelärneñ yaqınça dürttän ber öleşe kemgä tawış biräçägen qarar birmägän ide. Prognoz,täxminnär här närsä xätta CDU belän SPDneñ zur koalitsiä oyıştıruınıñ da mömkin buluın kürsätä.
Üze ğailäse öçen här kem eşlärgä tieş.Här kemneñ- üze häm cämğiät öçen cawaplılığı bar Ämma bik yäş ,bik qart yäki eşsez bulğan öçen üzen qarıy almağan keşegä sotsial däwlät yardäm itä
Şuşı süzlärneñ Merkelneñ iqtisadnı canlandıru öçen Germaniäneñ mul sotsial yardämnären kimetü täqdimnären küzdä totıp äytelgäne bik açıq.Fiker beleşülärdä almannar, ilneñ sotsial yardäm ,lgotaları kimetelergä tieş dip äytsä dä küplär reformalar artığı belän kiñ qolaçlı bulır dip qurqa.Sonğı könnärdä Merkel retorikasın yomşarta töşte:
Bez yaxşıraq eşli alabız.Min moña nıq ışanam,Bez Germaniäne tözedek, İke Germaniäne berläşterdek häm bez Germaniäne uñışlı räweştä 21ğasırğa kertäçäkbez här kemneñ tormışı yaxşıraq bulaçaq Min monıñ öçen eşliäçäkmem , sezneñ yaqlawığız kiräk Bügen Berlinde tawış birgän İlse minem öçen yañasına qarağanda SPD yaxşıraq digän Başqa berse Andrea , Min Merkelge ışanam ul äytkänen eşliäçäk, başqaları kebek wäğdä genä itmi Sonğı fiker beleşü Merkelneñ CDU häm anıñ traditsion berektäşe İrekle Demokratlar (FDP) 46% alıp 51% tawış alaçaq dip kötelä.Yaqınça 48.5% parlamentnı kontrol itü öçen citär ide.Schröderneñ SPDse häm partnärı yäşellär küpçelekne alır dip kötelmi.Ämma alarğa yaña sul partiä Die Linke quşılsa koalitsiä oyıştıru mömkin bulır ide.Die Linke –sullar GDRnıñ eleke kommunistları belän SPDdän ayrılıp çıqqannarnıñ oyıştırğan partiä.Schröder moña qarşı buluın äytte. Küzätüçelär zur koalitsiä mömkin çönki här ike zur partiäneñ reforma plannnarı berbersenä bik yaqın digän fikerdä. Ämma Schröder dä Merkel de zur koalitsiäne kire qağa.Tawış birü urınnarı yaqınça 50minuttan yabıla häm şunduq diärlek berençe prognoz,täxminnnär äyteläçäk. Ämma saylawlarnıñ töğäl näticäse 2 atnadan soñ ğına bilgele bulaçaq. Dresdendä cirle kandidatnıñ kötelmägändä üleme säbäple, saylawlar anda sonraq ütkäreläçäk. Bügenge saylaw näticäläre bik yaqın bulsa , 200meñ keşeneñ tawışı zur rol uynıyaçaq. färidä xämit


text:
1100 yıllıq ärmän cirkäwe tözekländerelde - berkem dä qänäğät tügel
Tөrkiәneñ kөnçığışında Van külendә urnaşqan utrawda 1086 yıl elek salınğan әrmәn cirkәwe, xөkümәtneñ insiativası belәn ike yılda 1 millon 300 meñ dollar aqça sarıf itelep restovratsiәlәnde. 90 yıldan artıq yabıq bulğan bu cirkәw cimerelü qurqınıçı astında ide. AK partiә xөkümәte tөrle reaksiәlәrgә qaramastan diplomatik mөnәsәbәtlәr urnaşmağan kürşedәge Әrmәnistan hәm әrmәn diasporasına qarata yaşı niәt kürsәtü mәqsatınnan çığıp şuşı proyektnı ğәmәlgә aşırdı. 29-nçı Martta Van küle өstendәge utrawda urnaşqan Aqtamar, Axtamar yaki Surp Tәre әrmәn çirkәve dip atalğan tarixi çirkәwvneñ restovratsiәdәn soñ açılış yolası buldı.
Әrmәnistannan 19 keşelek ber delegatsiә kilde, yola әrmәn televiziәse aşa da turıdan turı tapşırıldı. Eriwandağı әrmәn patriarxı Karekin yolağa qatnaşmadı. Ankaradağı çit il ilçeleklәrennәn 45 vәkil qatnaştı. AQŞ Bөyekilçeseneñ urınbasarı Nancy McEldowney “Tөrk xөkümәte bik zur adım atladı, Әrmәnistannıñ da vәkillәren cibәrüwenә şatlandıq”dide. AB-neñ ağımdağı citәkçese Almaniәneŋ Bөyekilçese Eckart Cuntz “Bu yola Tөrek-әrmәn kileşüneñ әhәmmiәteni işarә itә” dide.
Açılış yolasında Mәdәniәt hәm Turizm Ministere Atila Koç, Tөrkiәdәge әrmәnәrneñ patriarxı Mesrop Mutafyan hәm baytaq başqa rәsmi şәxeslәr bar ide. Mutafyan restovratsiәlәngәn cirkәvgә tәre tağılıp, biredә ğıybadәt itügә dә irek birelsә ide digәn talәp quydı. Çөnki çirkәw ğıybadәtxanә bularaq tügel, ә tarixi muzey binası bularaq açıldı.
Әxtәm İbrahim, İstanbul


text:
“Piramida” tamaşalar zalında ütkän bu mäcleskä respublika citäkçeläre dä, estrada söyüçeläre dä därräw kildelär. Älege festivalne oyıştıruçılar - “Yaña ğasır”, “Tatarstan” teleradiokompaniäläre, “Bars media” firması bilgelägän ciñüçelär häm uzğan yılda iñ yış yañğırağan estrada äsärlärne sanap qına çığam. Güzäl Urazova, Liliä Xämitova, Çulpan Mortazina, Zölfiä Minhaceva, Liliä Mullağälieva, “Zöläylä”, “Qazan yegetläre” törkemnäre, Rawil Ğäliev, Färit Taişev, Rezida Şäräfieva, İlsaf, Zöfär Bilalov, Zäynäp Färxetdinova, Aydar Ğälimov, Xaniä Färxi, Salawat. Älbättä, bu konkursta qatnaşmağan yäki ciñmägän artistlar, klassik häm folklor muzıkasın söyuçelär “Tatar cırı” digän töşençäne kiñräk añlap, qänäğät qalmasqa da mömkin. Ämma, bu festival' näq menä şuşı kompaniälärneñ icat, reklama häm eşquarlıq proektı. Bu tamaşada yaña tözelgän mäşhür “Piramida” tatar muzıkasına, sänğätenä kileşäme, digän soraw astında ütte. Ciñel soraw tügel bu, çönki tatar cır sänğäte dalalarda, urmannarda, ağaç klublarda yañğırap üskän. Pıyala häm timer, beton Piramidada niçek yañğırar ul? Salawatnı täbrikläwçe räsmi wäkilneñ ber fikerenä qolaq salğanda, xäzerge tamaşalarda ciñü belän ciñelüneñ ayırmasın tiz genä töşenep bulmıy.
Şul cır mäclesennän tağın ber mizgel tıñlarğa täqdim itäm. Çönki, qızğanıçqa qarşı, dönyanıñ törle töbäklärendä işetelä torğan tatar tapşıruları kimi başlağan. Krasnoyarski kraenıñ Lesosibirski şähärendä yäşäwçe Ğilfan äfände İsmäğilev Qazanğa şaltıratıp, “Tatarstan awazı” tapşıruınıñ efirdan yuğaluı turında borçılıp söyläde. Çınnan da, xäzergä bu tapşıru litsenziäneñ srogı betü säbäple tuqtalıp tora. Ğilfan äfände “Azatlıq” radiosın tıñlap ta can susawların basa ala. Ämma ul, säyäsättän bigräk sänğät, milli cırlarıbız belän qızıqsına ikän. Äydägez bergäläşep “Piramida”da ütkän “tatar cırı-2002” gala-konsertında Xaniä Färxineñ kiñ xalıq aldında berençe tapqır ör-yaña, äle bernindi büläk tä almağan cırın tıñlıyq.
Audio (“Bötendönya tatarları cırı”)
Bu cır berençe tapqır, “Azatlıq” radiosınıñ “Yıraqtağı yaqın tawış” digän audiokassetasında sentäber ayında xalıqqa çığarılğan ide. Kem belä, bälki kiläse yılda Läylä Däwlätova süzlärenä Räis Xannanov icat itkän “Bötendönya tatarları cırı” räsmi räweştä tanılır.


text:
Swerdlaw tatarları: berläşüme, tarqalumı?
Bu könnärdä Yekaterinburg şähärendä eşläp kilüçe Milli media-xolding citäkçeläreneñ çirattağı utırışı bulıp uzdı. Bu yılnıñ cide ayı eçendä eşlängän eşlärgä yomğaq yasalğannan soñ, Sverdlovski ölkäse tatarları milli tormışınıñ bügenge xäle turında fiker alışu buldı häm aldağı burıçlar, başqarası eşlär buyınça plannar bilgelände.
Fiker alışular waqıtında monnan ber ay elek Pervoural''ski şähärendä uzdırılğan Sverdlovski ölkäse tatarları kongressı oyıştıru konferensiäse waqiğasına da tuqtalıp ütelde. Ul waqıtta ölkädä moña qädär küzgä kürenep, distälägän yıllar buyı eşläp kilgän tatar milli oyışmaları citäkçelären, tatar deputatların, xakimiät orğannarın çaqırmıyça ğına, berniçä keşe cıyılıp, tatarlarnı berläşterä torğan oyışma tözibez dip, kongress tözü konferensiäsen uzdırdılar. Milli media-xolding citäkçeläre fikerençä, mondıy zur, kiräkle eşne, näticäle bulsın öçen, başqaçaraq itep oyıştıru kiräk ide. Ämma bulası bulğan, xäyerle bulsın, eşlärenä uñış qına telise qala, didelär alar.
Soñğı waqıtta bu temağa fikerlär küp yañğırıy. Sverdlovski ölkäsendä eşläp kilüçe tatar milli oyışmaları citäkçeläreneñ kübese, andıy konferensiä oyıştırılğanlığın işetä barğan sayın, aptırap qaluların belderälär. Alar arasınnan “Miras” isemle Sverdlovski ölkä tatar-başqort mädäni üzäge citäkçese, Yekaterinburg şähäre tatar milli-mädäni avtonomiäse räise Eliza xanım Safiullinanı tıñlap qarıyq.
“Pervoural''ski şähärendä Sverdlovski ölkä tatar kongressın oyıştıru buyınça konferensiä uzdırılğanlığın belgäç, aptırap qaldım. Bu fiker, çınlap ta, bik küptännän yäşäp kilä, bik kiräkle eş. Mösäwir äfändeneñ bu turıda onıtmıyça, bu eşne ğamälgä aşıruı bik äybät.
Ämma, minem fikeremçä, kongress ul, zur cıyılış bularaq, Sverdlovski ölkäse tatar xäräkäteneñ barlıq pozitiv häm xätta pozitiv bulmağan köçlären dä berläşterergä tieşle oyışma ide. Min ike milli oyışma citäklim, ämma alarnıñ berse dä konferensiägä çaqıru almadı. Ğomumän, moña qädär küzgä kürenep, eşläp kilgän ber genä keşe çaqırılmağan.
Sorawlar küp, cawaplar yuq. Ni öçen barlıq milli oyışmalar çaqırılmağan? Ni öçen bezneñ küptännän ük xökümät orğannarına çığarırğa tırışıp, deputatlar itep saylanğan xörmätle, däräcäle tatar deputatları yuq? Ni öçen xakimiät orğannarına xäbär itelmägän? İnde xakimiät orğannarı da aptırap qalalar, küp milli oyışmalar arasınnan kem belän eşlärgä dip. Kemgä tayanıp eşlärgä uylıy ul kiläçäktä? Bu eşne ber adım artqa kitü, tarqalu dip qarıym min. Ämma bulası bulğan, zakon buyınça konferensiä yuridik köçkä iä, berniçä keşe cıyıp niçä kongress tözesäñ dä bula. İnde tuqsan tuğız oyışma tözelgän, yözençe şundıy uq oyışma kemgä kiräk?
Xäyerle bulsın! Ämma näticäsendä närsä bulır? Anıñ faydası bulır mikän? Menä şul soraw. İñ zurı” – dide ul.
Eliza xanımnıñ fikeren Sverdlovski ölkäse Zakonnar cıyılışı wäkillär palatası deputatı, Milli media-xoldingnı ğämälgä quyuçılarnıñ berse Al''bert Abzalov ta xuplıy. Bügenge köndä Yekaterinburg şähäre dumasında biş, Sverdlovski ölkä Zakonnar cıyılışında öç tatar deputatı saylanğan. Alarnıñ potensialın tatarların berläşterü öçen nik qullanmasqa? Al''bert äfände dä bu sorawğa cawap taba almıy.
- “Bezneñ xäzer ölkä dumasında öç, şähär dumasında biş tatar deputatı bar. Milli eşlärgä yärdäm itüdän berqayçan da baş tartmıylar. Ä mondıy citdi çarağa ni öçen alarnı çaqırmadılar, añlaşılmıy.
Ğomumän, añlaşılmıy torğan äyberlär küp. Tağın ber käğäzdä genä qalırlıq oyışma bulmağayı yaña kongress. Barlıq terkälgän milli oyışmalar wäkillären cıyıp, ğomumtatar forumın uzdırğanda ğına berläşü turında süz buluı mömkin. Uylap eşlänmägän bu eş tatarlarnı berläştermi, kiresençä, tarqata ğına”, - dide ul.
Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkile urınbasarı Xäydär Gıyl''fanov fikerençä, tuqsan oyışmanıñ tuqsan berençesen oyıştırğançı, bu kongressnı tatar parlamentı kebek kiñäşmä orğan itep tözü näticäleräk bulır ide.
-“Ğomumän, kongress tözü ideyäse bik kiräkle häm waqıtlı ideyä, ämma läkin, miña qalsa, anı berniçä şartnı küz aldında totıp tözergä kiräk ide.
Berençedän, ul barlıq tatar oyışmaları kongressı bulıp, anı tözüçelär barlıq ölkä tatarları mänfägatlären qänäğätländererlek keşelär bulırğa tieş ide. İkençedän, kongress yuridik terkälgän oyışma tügel, nindider problemalarnı xäl itkändä cıyıla torğan üzenä kürä ber tatar parlamentı kebek närsä bulsa, annan fayda kübräk bulır ide dip uylıym min. Rusça äytmeşli, sopredsedatel''lär institutı bulırğa tieş ul, minemçä. Häm, öçençedän, kongress tatar cämäğätçelege belän ölkä häm Yekaterinburg, başqa munitsipal'' berämleklär xakimiätläreneñ urtaq ber eş näticäse bulıp, bergäläp, qulğa-qul totışıp eşlängän parlamentı bulırğa tieş ide. Şul waqıtta ğına tatar cämäğätçelege mänfägat''lären qayğırtıp bula. Qarşı oppozitsiägä basıp, vlast''qa, xakimiätkä nindider däğwälar birep kenä mäsälälärne xäl itep bulmıy. Ğomumän, xakimiät belän anıñ telendä söyläşä belergä kiräk. Millät üseşe buyınça törle programmalarnı, konsepsiälärne tatarlar üzläre genä tügel, çinovniklar belän qatnaşıp, bergäläp tözergä, bergäläp eşlärgä tieş.
Menä şuşı şartlarnı ütägän çaqta, kongressnıñ kiläçäge ütemle, nıq bulır ide. Qızğanıçqa qarşı, bügenge köndä tözelgän kongress turında alay dip äytep bulmıy”.
Şulay itep, Sverdlovski ölkäsendä eşläp kilgän aldınğı tatar köçlären millätebezne üsterü eşendä berläşterü mäsäläse bügen dä aktual'' bulıp qala. Şunı istä totıp, utırışqa cıyılğan Milli media-xolding citäkçeläre, ağımdağı yılnıñ noyäber aylarında ölkä ğomumtatar cıyılışı uzdıru başlanğıçı belän çığarğa uyladılar. Cıyılışqa barlıq milli oyışmalar citäkçelären çaqırıp, bergä eşläw yulları turında kiñäşü, urtaq tel tabu töp maqsat bulıp toraçaq.
Fäwiä Safiullina, Yekaterinburg


text:
Qıtay çığanaqlarınnan alınğan xäbärlärgä qarağanda bügen Tönyaq Korea, üzeneñ atom töş qoral programmasın yuq itüneñ berençe adımı bularaq – atom eşçänlegen tuqtatıp torunı täqdim itkän. Bu turıda bügen 6 yaqlı söyläşülär tämamlanğaç, Qıtay tışqı eşlär ministrlığı matbuğat wäkile Liu Jiançao xäbär itte.
Tönyaq Korea wäkile dä, Waşington üzeneñ doşman säyäsäten tuqtatsa – Pxenyan atom qoral programmasın yuq itäçäk, dide.
Rusiä wäkilçelege başlığı Alexandr Losyukov, Pxenyan söyläşülär waqıtında atom qoral programmasınnan waz kiçep anı tınıç maqsatlarda qullanırğa teläk belderde, dide. Rusiä, Qıtay häm Könyaq Korea – Tönyaqnıñ mondıy adımına "kompensatsiä" turında uylarğa äzer, dide Losyukov: "Qıtay, Rusiä häm Könyaq Korea, Tönyaqnıñ bu adımına kompensatisä çaraları kürergä teläk belderde. Quşma Ştatları häm Yaponiä bu çaralarda qatnaşırğa äzer tügel" dide Losyukov.
Tönyaq Koreanıñ atom programması tiräsendäge 6 yaqlı söyläşülär Pekinda irtägä dä däwam itäçäk.


text:
Qazan yanındağı çañğı şuu kompleksı yanğan
Bu könnärdä, Tatarstan citäkçelege qızğan taba östendä kebek çabıp yörep, Yevropada tözekländerü häm üseş bankınıñ utırışın uzdırğan arada, Biektaw rayonında monnan da qızuraq itep, respublikanıñ “Qurşawele” sanalğan “Qazan” çañğı şuu kompleksı yandı. Tatarstanda dön'yaküläm şundıy zur waqiğalar barğanda, citäkçelek, bu yañalıqnı kiñ cämäğätçelekkä ällä ni beldertergä telämäde. Yanğın turında yazmasınnar dip, açı telle “Veçernyaya Qazan” gäcite jurnalistların xätta köç qullanıp yanğın urınnarınnan quıp cibärgännär. Ämma qarşılıqlar bulsa da,bu xäbär Tatarstan matbuğatında küpmeder däräcädä taraldı inde.
Zur bäyrämnär waqıtında, yanğın çığu oçraqları ğädäti xälgä äylänep bara kebek. Qazannıñ meñellığın iskä töşerik, 3 kön qala ul waqıtta, KGB binası yanğan ide. Bu xäbär dä ällä ni zurlap yaqtırtılmadı.
Ğädättän tış xällär ministrlığı xezmätkärläre xäbärençä, bu könnärdä çañğı bazasında, 2 meñ kvadrat metr cirdä urnaşqan 7 qatlı kunakxanä yanğan. Faciğaneñ säbäpläre turında Ğädättän tış xällär ministrlığı matbuğat üzäge xezmätkäre Svetlana Lebedewa bolay dide.
Älegä yanğın çığunıñ berniçä säbäbe tikşerelä. Bu ut belän iğtibarsız bulu, yäisä, älege binada tübä yabuçılarnıñ xataları buluı mömkin. Älbättä bolay digändä bez, kemnärder maxsus yanğın belän iğtibarsız bulğannar digän fikerne dä inqar itmibez.
Yanğın säğät 4 tä başlanğan. Kompleksnıñ rayon üzägennän yıraq bulu säbäple, yanğın sünderüçelär, tieşle urınğa soña qalıp qına kilep citä.
“Ägärdä bu xäl turında bezgä yanğın başlanğaç uq xäbär itsälär, yanğınnı sünderergä küpkä ciñelleräk bulır ide” dip belderä yanğın sünderüçelär. Östäwenä esse, cille Hawa utnı tağın da tarata. Yanğınnı sünderüdä Biektaw rayonı häm Qazannıñ Kirov rayonı yanğın sünderüçeläre qatnaşa. Kiçke altıda, yanğınğa qatlawlığı buyınça 3 däräcä birelä. Yanğın cirenä, Tatarstannıñ ğädättän tış xällär häm grajdannar oboronası ministrı wazifaların başqaruçı Yanatoliy Anikin da kilä. Biredä yanğın sünderü belän ul üze idärä itte. Barlığı bu eştä 16 avtotsisterna su, 20rә yaqın başqa texnika, qullanılğan. Yanğın sünderü barışında biredä operativ ştab tözelgän. Yanğınnan kürelgän zıyan turında Svetlana Lebedewa bolay dide.
Xäzergä yanğın urınında däwlät yanğın küzätüe xezmäte belgeçläre eşli. Yanğınnıñ säbäpläre belän, kitergän zıyanı ğädättä 3 könnän alıp 10 köngä xätle barğan tikşerülärdän soñ bilgele bula. Yanğın tulısınça kiçke 9 yartıda ğına sünderelä. Yanu däräcäse yuğarı buluğa qaramastan, faciğädä, zıyan kürüçe keşelär yuq.
Ğädel Galämetdinov


text: Ğíraqnıñ Baquba şähäre yanındağı tikşerü noqtasında bügen maşínağa quyılğan bombı şartlawı näticäsendä kimendä ğíraq polísísınıñ 3 xezmätkäre hälaq buldı. 4 keşe yaralandı. Amerikan ğaskärläreneñ mätbuğat wäkile Debora Styuard Baquba yanında şartlaw turındağı xäbärne rasladı, yaralanuçılar yaqındağı xastaxanägä cibärelde, dip belderde. Bağdattan tönyakqa urnaşqan Äl Änbar provínsísında bügen ber amerikan xärbie hälaq buldı. Bağdatta şartlaw näticäsendä ğíraq polísísı xezmätkäre ülde. Qarbalada Moqtada Äs Sadrnıñ 3 meñgä yaqın tarafdarı bügen, qulğa alınğan şäyex Metal Äl Xäfnäwine irekkä çığarunı taläp itep uramnarğa çıqtı. İordaní tışqı äşlär ministerlığı xäbär itüençä, Ğíraqta inde 7 nçe iordan watandaşı totıq itep alınğan.


text:
Bilgesez demonstrant
Tank Man yä Bilgesez Demonstrant - ul 1989.dağı Tiananmen Mäydanı protestları waqıtında uncide tanklı kolonna aldında basıp yulnı tıyğan häm foto belän filmgä töşerelep xalıqara ataqlılıq qazanğan bilgesez Qıtay keşeneñ quşamatı. Foto Associated Press äğzası Jeff Widener tarafınnan Beijing Qunaqxanäseneñ altınçı qattan, yartı mil arasınnan 400mm linzalar yärdämendä töşkän .
İkençe versiä fotograf Stuart Franklin Magnum töşerä. Anıñ räsem Jeff Widenerneñ fotosın qabatlıy, läkin kübräk artqı plan kürsätä, şundıy planda kübräk tank kürenä. Bu foto Life Magazine'neñ 100 Photos that Changed the World (Dönyanı Üzgärtkän 100 Foto) maxsus basmada saylana. Kön eçendä böten dönya buyı tirajlanğan Bilgesez Demonstrant süräte zur däräcäle gäzetlärdä berençe bitkä urnaşıla. 1998. Aprelendä Amerikan TIME jurnalı Bilgesez Demonstrantın üz 20. yözneñ 100 iñ yoğıntılı keşe isemlegenä kertä.
Räsem artında[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Waqiğa 1989.nıñ 5 iyünendä, Qıtay xakimiäte demostratsiälärne quıp taratudan ber kön ütkäç, Tıyılğan Qala yulında, Cháng Ān Dà Jiē-dä (长安大街), "Mäñge Tınıçlıq Böyek Prospektında", Tiananmen'nan ber minutta buldı.[1] İke sumkalı keşe yulnıñ urtasında ber üze tordı, yaqınayğan tanklarğa qaramastan. Tanklar tuqtağaç, keşe alarnı quarğa tırıştı. Täwge tank anı urap ütärgä talpındı, läkin keşe barıber protést belderep tanknıñ yulında basıp tordı. Tanklarnı tuqtağannan soñ, keşe täwge tank başnásına ürmäläp mende häm yörtüçe belän aralaştı. Törle versiälärçä, ul yörtüçegä bolay äytte: "Nigä sez monda? Şähärem sezdän xaosqa birelä"; "Borılağız, xalqımnı ütermägez!"; häm "Kit monnan." Videomateriallarça, borçılğan tamaşaçılar anı xalıq törkemenä östärep kerttelär, häm tanklar üz totqan yulın ozayttılar. Kemder uylawınça, borçılğan tamaşaçılar "ştatski kiemennän" polismännär buldı.
Räsem mäğnäse[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Könbatışta Bilgesez Demonstrant Qıtay Demokratik Xäräkät tamğası bulıp kilde. Qıtay yäşlär, üz ğömerlären qurqınıç astında quyıp, autoritar xakimiäte qarşı çıqtı. Şulay uq, bu sürät ber ayırım şäxesneñ köçe küzätä. Qıtayda bu räsemneñ mäğnäse başqa. Ul Qıtay Xalıq Azaltlıq Armiäseneñ keşegä iğtibar itü häm keşene saqlanu simvolı: tank yörtüçese keşene yaralanmıy. Ä Bilgesez Demonstrant tärtip bozuçı, Könbatış provokatorı bulıp kürsätä. Materik Qıtayında Tank Man teması äle yabıq.
Kem ul, Bilgesez Demonstrant[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Demonstrant şäxese açıq tügel. İntsidentän soñ, Britan basması Sunday Express anı Wang Weilin (王维林), 19-yäşle student, atağan.
Anıñ aldağı tarixı da açıq tügel. 1999. yılda Amerikan prezidente Riçard Nikson idaräsendä eşlägän Brüs Herşenson Demonstrantnı 14 könnän soñ cäzalap üterüen äytte, başqalarça, ul berniçä aydan soñ ul atıp üterelä. Jan Wong yazğança, bu keşe xäzerge kön yäşäw häm materik Qıtayında yäşerenä.
1992. yılda Barbara Walters alğan intervyuwendä şul waqıttağı Qıtay Kompartiäseneñ General Sektretäre Jiang Zemin bolay dide: "Minemçä, ul üterelmägän." Hong Kong basması Apple Daily yazğança, Wang xäzer Taiwan'da yäşi.
Çığanaqlar[үзrәpTү | Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- PBS Documentary "The Tank Man", 2006, Program accessible online
- The Unknown Rebel – Time Magazine's profile. Retrieved 19 January 2005
- CNN Interactive: Video Almanac – 1989 – Contains a small 26-second video of the "tank man" stepping in the way of the tanks. Retrieved 19 January 2005
- The Tiananmen Papers, The Chinese Leadership's Decision to Use Force Against their Own People—In their Own Words, Compiled by Zhang Liang, Edited by Andrew J. Nathan and Perry Link, with an afterword by Orville Schell, PublicAffairs, New York, 2001, hardback, 514 pages, ISBN 1-58648-012-X An extensive review and synopsis of The Tiananmen papers in the journal Foreign Affairs may be found at Review and synopsis in the journal Foreign Affairs.
- June Fourth: The True Story, Tian'anmen Papers/Zhongguo Liusi Zhenxiang Volumes 1–2 (Chinese edition), Zhang Liang, ISBN 962-8744-36-4
- Red China Blues: My Long March from Mao to Now, Jan Wong, Doubleday, 1997, trade paperback, 416 pages, ISBN 0-385-48232-9 (Contains, besides extensive autobiographical material, an eyewitness account of the Tiananmen crackdown and the basis for an estimate of the number of casualties.)
- 「以身檔坦克王維林傳在台」, Apple Daily, June 2, 2006, Page A1 [1] (Traditional Chinese, subscription required)
- ↑ Makinen, Julie. Tiananmen Square mystery: Who was 'Tank Man'? (4 June 2014).


text:
Rusiäneñ Zur 8-lektä räislek yılı qarşılıqlar belän ütte
2006 yıl Rusiä öçen Zur 8-lektä räislek yılı buldı. Sovetlar Berlege cimerelgännän birle bu Mäskäw öçen iñ yuğarı wazifa buldı. Yıl başında iğitibar Rusiägä yünälde, Könbatışta Mäskäw bu wazifağa ni däräcädä layıqlı, digän bäxäslär bardı. Şuşı şiklär yıl axırında da qala birä.
Ğinwar ayında räislekne Britaniädän alu belän, Rusiä Ukraina belän gaz bäxäsenä kerep battı. Könbatış Mäskäwne gaznı möştärilärgä basım yasaw öçen qoral itep qullanuda ğäyepläde.
Yıl axırında, räislegen Germaniägä tapşırırğa äzerlängändä, Rusiä şul uq gaz mäsäläsendä Belarus belän bäxäsläşä.
Monnan tış, jurnalist Anna Politkovskaya, elekke küzläw ofitserı Alekandr Litvinenkonıñ üterelüläre Kreml yözenä külägä taşladı.
Mäskäw Zur 8-lektä räislegen, Peterbur sammitın dönyadağı abruyın kütärü öçen faydalanırğa telägän ide.
Könbatışta küplär bu yuğarı wazifa Mäskäwne farazlıraq, ışanıçlıraq partner bulırğa möcbür iter, dip ömetlände.
Ämmä Heritage Foundation oyışmasınıñ Mäskäwdäge wäkile Yevgeny Volk süzlärençä, bu ömetlär aqlanmadı:
"Rusiäneñ Zur 8-lektä räislege belän bäyle ömetlär ike yaqtan da aqlanmadı. Rusiä bu räislekne üzeneñ Könbatıştağı abruyın kütärü, energetika bazarında urının nığıtu, otışlı kileşülär tözü öçen qullanmaqçı ide" di Heritage Foundation wäkile.
Könbatışnıñ da, Rusiäneñ energiä bazarına kerü niätläre, Dnestr buyı, Abxaziä, Könyaq Osetiä konfliktların xäl itüdä Mäskäw kübräk xezmättäşlek iter digän ömetläre tormışqa aşmadı.
Monıñ säbäpläre närsädä? Belgeçlär fikerençä, ber öleşe şunda: Zur 8-lek kebek küp yaqlı xalıqara institutlarğa Rusiä häm Könbatış törleçä qarıy:
"Rusiä häm Könbatış öçen küpyaqlılıq berük närsä tügel. Ägär sin berär xalıqara oyışmağa keräseñ ikän, anıñ qağidäläre siña häm yaxşı, häm naçar yaqtan täesir itä. Rusiä monı alay itep kürmi" di Londondağı Chatham House institutında Rusiä häm Yewraziä programı citäkçese James Nixey.
Rusiä üze moña niçek qarıy?
"Rusiä Zur 8-lekkä töbäk ile bularaq, töbäk kön tärtibe belän kerde. Berdän-ber çığarma – energetika iminlege mäsäläse buldı. Läkin ansı da, ğomüm strategiä buldıruğa tügel, ä Rusiäneñ möştäriläre belän söyläşüenä qaytıp qaldı" di Mäskäwdäge Tışqı häm Saqlanu Säyäsäte Şurası wäkile Timofei Bordaçev.
Ütep baruçı yılda Rusiäneñ Gazprom monopoliäse milegen arttırdı, neft şirkätläre çit illärdä eşçänlegen cäyelderde. Berük waqıtta Mäskäw çit il kompaniälärenä Rusiä bazarına kerü mömkinlege birgän Energiä Xartiäsen imzalawdan baş tarttı.
Rusiä öçen yılnıñ bälki dä iñ zur uñışı – Quşma Ştatlar anıñ Dönya Säwdä Oyışmasına kerü niäten xupladı. Rusiäneñ küptänge telägendä bu iñ zur kirtä ide. Döres, xuplawnı äle tağın berniçä ildän alası bar.
Ber yaqtan, Zur 8-lektä räislek itü simvolik ber närsä:
"Bu kübräk tamaşa, läkin Rusiä öçen üzeñne dönyanıñ iñ bay häm däräcäle 8 ile arasında itep kürsätü bik möhim" di James Nixey.
Bu küzlektän qarağanda - küplär Rusiä Zur 8-lekkä layıq tügel disä dä – anıñ iñ bay illär oyışmasında citäkçe buluı, üze genä dä, Mäskäwneñ däräcäsen arttırdı.
Ali Ğilmi


text:
Färit Möxämmätşinğa – 55 yäş
Färit Möxämmätşinğa – 55 yäş
Färit Möxämmätşinnıñ säyäsi ozın ğomerlege, älbättä, anıñ prezident belän añlaşıp eşläwendä. İñ çetrekle mizgellärdä dä Färit äfände Babayga tuğrıqlı buldı, törle törkemnärgä qatnaşmadı. Tatarstan parlamentı räise Mäskäw belän söyläşülärdä dä möhim prinsipial mäsälälärdä üz qaraşın, üzeneñ pozitsiäsen açıq belderep, anı yaqlap kilde. Parlamentnıñ türälärdän toruında Färit Möxämmätşinnıñ öleşe ni däräcädä bulğandır, äytüe qıyın, tik bernärsä açıq: soñğı yıllarda qanunnarnı täñgälläşterü çorında spikernıñ aq çäçläre küzgä kürenep arttı. Kiläçäk tä dä yubilyarğa tınıç tormış wäğdä itmi kebek. Çönki alda Däwlät Şurasınıñ yañabaştan üzgärtep qoru mäsäläse tora. Häm yaña parlament belän idarä itü dä berdä ciñel eşkä oxşamağan. Şuña da “Watanım Tatarstan” gazetasında Färit Möxämmätşinğa yullanğan “kiläçäktä dä ğadel säyäsätçe, respublika mänfägätlärendä aru-talunı belmäs däwlät eşleklese bulıp qalığız” digän süzlärgä quşılıp, xuplısı kilä.


text:
Baltaç qışqa äzer, ä qalğannar?
Kiñäşmäneñ Baltaçta uzuı yuqqa tügel. Bügenge köndä bu rayondağı toraq-kommunal' xucalığı ölkäse üseştä. Başqa rayonnar belän çağıştırğanda ber başqa östenräk tora. Şuña Kiñäşmä qısalarında qarağan törle obyektlar da şunı kürsätte.
Baltaç toraq-kommunal' xucalığı şirkätendä täqdim itelgän küpqatlı yortlar häm oyışmalarğa cılılıq birü öçen yaña qazannar küp kenä cıyılğan başqa rayon citäkçelären tañ qaldırdı. Kübese alarnıñ bäyäse belän qızıqsındı. Almaniädän qaytqan qazan 200 meñ tiräse tora, Belarusiäneke beraz arzanraq. İske cihazlarnı yañağa almaştıru ike yıl tiräsendä xäl itelergä tieş. Monıñ buyınça maxsus programma qaralğan. Älege cihazlar öçen Däwlät aqça birmäyäçäk. Rayon barısın da üz keremnärenä tayanıp buldıra. Kommunal' xucalığı oyışmaları cihazlarnı lizingka, ikençe törle äytkändä kreditqa alırğa tieş bula. Şunıñ bäyäse inde xalıqnıñ fatir tüläwe tarifına kerteläçäk.
Kotel'nıylarda yaña cihazlar quyılsa da, anıñ iskeläre dä qalaçaq – dizel'-generatorlar. Ni säbäptänder ğaz, elektr energiäse betä qalsa kümer, mazut belän yağu mömkinlege bulaçaq. Zamança cihazlar isä küpmeder energiäne dä saqlap qalırğa yärdäm itä. Yaña sistema kerä barğanda awırlıq kiçergän rayonnar da şaqtıy –Ägerce, Norlat rayonnarı tänqitläp uzıldı. Baltaçtağı seminar-kiñäşmä näq menä şul artta qalğannar belän täcribä urtaqlaşu öçen oyıştırıldı.
Monnan tış kiñäşmädä toraq-kommunal' xucalığınıñ tağın ber tarmağı bulğan – rayon-awıllarda çistalıq buldıru mäs’äläsenä iğtibar birelde. Baltaçata bu eş inde berniçä yıllar elek başlanğan. Här uramda berniçä timer zur çüp sawıtları quyılğan. Şul uq çüp-çaranı aralaw da oyıştırılğan. Baltaçta qatı könküreş qaldıqları öçen poligon da bar. Kiñäşmägä kilüçelärne şunda da alıp bardılar. Älege çüplekkä cıyılğan käğäzlärne kilosı 2 sumğa Çallınıñ karton fabrikasına ozatalar ikän, tuqıma çüp-çarları Samarağa kitä, şunıñ xisabına Baltaçqa ruberoid qayta, polietilen isä Baltaçta uq urnaşqan “Ekoplastenergoğa” tapşırıla. Annan isä älege poligon çerepitsa ala. Bu poligonnı qarağannan soñ kübese baltaçlılarnıñ bazar şartlarına kerep citkänen añladı. Çüp birep kenä dä 170 meñ tiräse aqça eşlägännär.
Landış Xarrasova


text:
Yaña telesezonda Yaña ğasır tatarça kübräk kürsätäçäk
Televideniedä dä yaña yıl mäktäptäge kebek közdän başlana. Sentäbergä kerü belän ber-ber artlı kanallar yaña sezonnarın açıp cibärep, tamaşaçığa üzgärtelgän bizäleş, yaña isemnär, programmalar, tapşırular täqdim itälär. Üzäk telekanallarınıñ yaña sezon başlawı, alardağı üzgäreşlär xaqında süzlär tınıp barğanda, Yaña ğasır telekompaniäse dä yaña efir yılın başlap cibärde. Kompaniä wäkilläreneñ süzlärenä qarağanda, yaña, 5 telesezon tamaşaçılarğa şaqtıy üzgäreşlär alıp kiläçäk. Alarnıñ berniçä inde täqdim itelde dä. 2 oktäber irtäsennän efirğa Xäyer irtä, Tatarstan programması çıqtı. Üz irtälären Yaña ğasır belän başlap cibärergä öyrängän tamaşaçılar öçen xäzer ike säğät däwamında tatar telendä qızıqlı aralaşu, oçraşular, törle mäğlümät täqdim itelä. Ä menä iñ ähämiätle üzgäreş turında süz alıp barsañ, Yaña ğasırnıñ kübräk tatarça kürsätä başlawın äytep kitärgä kiräkter. Bu respublikada yäşäwçelär öçen genä tügel, çit töbäklärdäge tatar möxitendä yäşärgä teläwçe millättäşlärebezgä dä bik quanıçlı üzgäreş.
Tağın närsälär kötä soñ kanal tamaşaçıların yaña telesezonda? Bu teleradiokompaniäneñ räis urınbasarı Miläwşä Aytuğanovadan soraştıq.
Yaña sezonda tamaşaçılarnı kiçke waqıtta tatar telenä tärcemä itelgän dokumental’ fil’mnar, seriallar täqdim itäçäkbez. Üzebez dä ber serialnı töşerü östendä eşlibez. Bez anı yaña yılğa taba kürsäterbez dip torabız. Monnan tış, balalar öçen tatar telendä mul’tfil’mnar, Tamçı digän tapşırunı üzgärtelgän, bayıtılğan räweştä täqdim itäçäkbez. Qara qarşı dip isemlängän aktual’ temalarğa fikerläşü formasında ber tapşıru efirğa äzerlänä. Anı Tufan Miñnullin alıp baraçaqMenä şundıy yañalıqlar kötä Yaña ğasır tamaşaçıların yaña telesezonda.
Gölnaz İlgizär


text:
İran belän Tatarstan arasında xezmättäşlek arta
11 yündä Ministrlar Kabinetında Tatarstan xökümäte häm İslam Respublikası İrannıñ Könçığış Äzärbäycän provinsiäse administratsiäse arasında xezmättäşlek turında berketmä imzaladı. Tatarstan yağınnan berketmäne premyer-ministr Röstäm Miñnexanov, İran yağınnan älege provinsiä gubernatorı Möxämmätali Söbxanällaxi. Tatarstan belän İran xökümätläre arasında säwdä xezmättäşlge kileşüe 1996 yıldan birle ğämäldä. Uzğan yıl Tatarstan belän İran arasında säwdä äyläneşe 1.5 million dollar täşkil itkän. Xezmättäşlekne canlandıru nisbätennän İranğa tizdän wäqälätle Tatarstan delegatsiäse baraçaq.


text:
AQŞ däwlät sekretare yärdämçese dinara äñgämägä öndi
Quşma Ştatlar prezidentı George Bushnıñ küptänge xezmättäşe, xäzer däwlät sekertare yärdämçese Karen Hughes bu könnärdä törle illärgä säfär qılıp yöri, yäkşämbedä ul Çexiä başqalası Pragağa kilde häm şuşı forsattan radiobıznıñ baş fatirıında bulıp, jurnalistlarnıñ sorawlarına cawap birde, terrorğa qarşı suğış wä globalläşü çorında xalıqlar häm mädäniätlär arasındağı dialognıñ äxämiätenä basım yasadı.
"Min üzemneñ eşemne, ğadiläşterep äytkändä, Amerikanıñ dönya belän söyläşüe dip atar idem. Qayçaq bezne azraq tıñlawda, kübräk söyläwdä ğäyeplilär ide. Xäzer bez kübräk başqalarnı tıñlawğa, alar belän äñgämä qoruğa basım yasıybız" di Karen Hughes.
Hughes äytüençä, üzeneñ wazifasında ul 3 töp maqsat kürä: Amerikanıñ ireklek, keşe xoquqları, tigezlekkä nigezlängän uñay qimmätlären dönyağa taratu; terrorçıl häm ekstremistik qaraşlarnı faş itep, alar belän köräşü; Amerikanıñ başqa illär, başqa xalıqlar, başqa mädäniätlär belän bik küp urtaqlıqlar buluın añlatu.
Şuşı eşçänlektä din belän bäyle çeterekle mäsälälär nindi urın alıp tora digän sorawğa Karen Hughes:
"Bik möxim urın alıp tora. 11 sintäber höcümennän soñ min prezidentqa mäçetkä barırğa kiñäş itkän keşelärneñ berse idem. Bez monıñ belän şunı äytergä telädek: Amerikada bik küp möselmannar üzläreneñ Amerikan watandaşı buluları belän ğorurlanıp yäşi, İslam dine belän bu dinne üz ğämällären aqlaw öçen qullanğan terrorçı-ekstremistlar arasında ber urtaqlıq da yuq" di däwlät sekretare yärdämçese.
Karen Hughes Amerikada 6-7 million möselman buluın häm alar belän başqa il möselmannarı arasında küper buldıru kiräklegen häm şuşı maqsat belän amerikan möselmannarı törkemnären başqa illärgä cibärü niätläre turında xäbär itte.
Üzäk Aziädäge kebek ireklek qıtlığı kiçergän, ämmä şul uq waqıtta terrorğa qarşı köräştä tarafdar sanalğan illär belän eş itkändä şuşı qarşılıqnı niçek xäl itäsez digän sorawğa Karen Hughes, bu mäsäläneñ ike yağı bar dide. Ber yaqtan Bush administratsiäse terrorğa qarşı köräşkän härkem belän xezmättäşlek itergä tırışa, küzläw mäglümäte belän alışu bulsınmı, başqa törle xezmättäşlekme. Berük waqıtta bez tege yä bu ildä keşe xoquqları torışı turında da qıçqırıp äytäbez, di Karen Hughes:
"Misal öçen küptän tügel Rusiädä bäysez mäglümät çarası yabılğaç, bez moña qarşı çıqtıq" di däwlät sekretare yärdämçese.
Azatlıq/İrekle Yewropa radiosınıñ 28 ilgä, şul isäptän 18 möselman ilenä tapşırular äzerläwen iskä alıp, Karen Hughes xalıqqa xaqiqät, tögäl, tikşerelgän mäglümät citkerüne ütä möxim eş dip atadı. Häm üzeneñ wazifasın da küpmeder däräcädä jurnalistlar eşe belän çağıştırdı: bez dä keşelärgä, xalqıqlarğa üzlärenä qarar qılırğa mömkinlek tudırırğa tırışıbız, dide Azatlıqqa säfäre waqıtında Quşma Ştatlarnıñ däwlät sekretare yärdämçese Karen Hughes.
ali ğilmi


text:
AQŞ Ğiraq İdarä Şurasın yaña xökümät tözü häm saylawlar ütkärü öçen bilgelängän waqıt qısalarına tuğrılıqlı bulırğa çaqırdı
AUDİO: Bez İdarä Şurasınıñ 15 noyäberdäge kileşüen tormışqa aşıru möhim dip uylıybız. Bu kileşü Berläşkän Millätlär Oyışmasına, Ğiraq xalqına suverenitetnı kire qaytaruğa häm ber yıllap waqıt uzğannan soñ saylawlar ütkärügä qädär iñ yaxşı yul bularaq täqdim itelgän ide.
Küptän tügel, Ğiraqnıñ iñ yuğarı şiği din ähele Ayatulla Ali äs-Sistani bu plan qanunıy xökümät oyışuğa alıp barmıy häm säyäsi kierenkelekneñ artuına kiterä ala dide. Sistani kiläse aylarda uq turıdan turı saylawlar ütkärü mömkin dip isäpli. Quşma Ştatlarnıñ Ğiraqta xakimiätne tapşıru planın ildä küpçelekne täşkil itüçe şiğilar yaqlasın öçen anıñ Sistani tarafınnan yaqlaw tabuı zarur.


text:
Ukraina: dönya äflisün-zäñgär koalisiägä reaksiä belderä
Ukrainanıñ Yuğarı Radası bügen Viktor Yanukoviçnı premyer-ministr urınına raslar dip kötelä. Prezident Viktor Yuçenko, anıñ belän kileşü tözegändä, Ukrainanıñ töp yünäleşe Könbatışqa taba bulaçaq, dip ışandırğan ide. Qayberäwlär Ukrainada 4 ayğa suzılğan säyäsi nizağ çişelde dip sanasa, başqaları – äflisün-zäñgär tösle koalisiä tözüne – xiyänät dip bäyäli.
3 avgust könne ike Viktor "universal" dip atalğan milli berdämlek turındağı deklarasiägä qul quydı. Şul uq könne jurnalistlar aldına çığıp, Yuçenko, könçığış häm könbatış ukrainnarnı qayğırtu öçen urtaq fikergä kilergä kiräk ide, dip belderde:
"Küz aldığızğa kiteregez, ägär dä Äflisün inqilabı premyer-ministr urınına üz keşesen quysa – könçığış Ukrainada yäşäwçe xalıq öçen bu ğadel bulmas ide. Kemneñder maqsatları bik zur häm alar Ukraina yazmışın xäl itä belä kebek, ämma dilbegä alar qulına birelmi."
Milli Berdämlek Universalı dip atalğan kileşüdä Ukrainanıñ Yevropa Berlege, NATO häm Dönya Säwdä Oyşmasında äğzalıqqa taba baruı küzdä totıla. Şulay uq reformalarnı däwam itü häm korrupsiägä qarşı köräş wäğdä itelä.
Könçığış Ukraina öçen taşlama yasalğan – Rusiä yaqlı bu töbäktä ukrain tele belän ber rättän rusçanı da räsmi däwlät tele itergä röxsät birelgän. Bu täqdimnärneñ älegä qanuni nigeze yuq. Ägär dä Yuçenkonıñ Bezneñ Ukraina belän Yanukoviçnıñ Regionnar Partiäse – koalisiä tözü turında kileşsä – deklarasiädäge maddälär – qanuni bulaçaq.
Koalisiägä Yulia Tymoşenko blogı kermiäçäk. Deklarasiäne ul "buş dokument" dip atap qağäzgä qul quyudan baş tarttı.
"Minem öçen, bu deklarasiä – elekke köçlär aldında çigen häm prezident Kuçma çorına kire qaytu belän tiñ."
Ukrainanıñ könçığışı, üz keşeläre bulğan Yanukoviçnıñ Äflisün İnqilabınnan soñ tar-mar itüdän xäzer yañadan kütärelüen xuplap qarşı aldı.
Regionnar partiäseneñ Xarkov bülekçäse räise urınbasarı Lyubov Çub:
"Prezidentqa bu qararnı qabul itü bälki awır bulğandır. ämma ul aqıllı adım yasadı. Saylawaldı kampaniäse – ber äyber. Ämma Ukrainağa – tarqalu yanağanda, säyäsi ambisiälär häm qarşılıqlarğı çitkä quyıp, alğa taba barırğa häm qararlar qabul itergä kiräk, bez Yuçenkonıñ bu adımın xuplıybız."
Ukrainanıñ könbatışında qayberäwlär üzlären aldanğan kebek xis itä. Yuçenko, üzen saylağan keşelärgä xiyanät itä, dip sanıy.
Ukrainadan çittä – säyäsätçelär Ukrainada kileşügä ireşelgänne xuplap qarşı aldı. AQŞ Däwlät Departamentı 3 avgust könne Yanukoviç belän eşlärgä äzer buluı turında belderde. Yevropa Komissiäse dä nizağnıñ çişelüen xupladı. Rusiä älegä üz fikeren beldermäde, ämma bu kileşü Mäskäwgä oşar dip farazlap bula. Yanukoviç Rusiä Ukrainanıñ strategik partnerı bulıp qala, ämma iñ möhime – ilneñ berdämlege, dide.
Alsu Qormaş


text:
Äfğänstannıñ bäysez jurnalistlar berläşmäse prezident Xämit Qarzaidan ilneñ könçığışında AQŞ xärbi operatsiäsen yaqtırtqanda xakimiätlär tarafınnan totqarlanğan 2 jurnalistnı azat itärgä yardäm soradı.
Azatlıq radiosı öçen eşläwçe ike jurnalist uzğan atnada Kunar wilayätendä AQŞ xärbi köçläre belän Taliban qaldıqları arasında qatı bäreleşlä barğan urında totılıp Qabulğa kiterelde.
Anda Associated Press televidenieseneñ 2 jurnalistı da totılda, ämma çärşämbe könne alar azat itelde.
Äfğänstannıñ bäysez jurnalistlar berläşmäse räise Räximulla Samandär Qarzaiğa xatında, totqarlanğan 2 jurnalistqa belderelüçe ğäyepläwlärneñ kiñ cämäğätçelekkä açıluın taläp itte.


text:
Tatarstan nifete mäñgelekme?
Mäktäplärdä uqığanda, nifetneñ distä yıllar eçendä tügel, ä million yıllar buyına barlıqqa kilgäneñ uqıp üstek. Şuña kürä anı tabiği baylıq dip atıylar da inde. Yäğni, keşe qulı timiçä genä, Xodaydan birelgän büläk. Cir şarı tügäräk bulsa da, anıñ astında cir mayı, nifet tulıp yatmıy. Bertigez tügel. Ä ayırım urınnarda ğına. Tatarstan şundıy bäxetle cirdä urnaşqan. Tabiği baylıqları - küz timäslek. Küz timäslek tä anısı, ikençe yaqtan adäm qulı tigän äyber tuzmıy, yäki betmi qalmıy. Tatarstanda nifet, cir astınnan üze bärep çıqtı. Elekkege SSSRda, Tatarstannıñ Romaşkina awılı yanındağı urın nifetne iñ küp bire torğan cir ide. Annarı ul ikençegä qaldı. Seber dä cir mayı tabıldı. SSSR kebek imperiäne tuydırıp ta, anıñ xärbi sänäğäten t totıp ta torırğa kiräk bit. Ä suırttılar Tatar cirennän nifetne, äy suırttılar. Nifet çığa başlağan yıllarda, Tatarstan cirennän 100 meñlägän tonna nifet alalar ide yılına. Menä şul yıllardan birle alıp barılğan statistikağa qarasañ, Şaqqatmalı xäl. 1970 yılda, yılına 102 million tonna nifet çığarsalar, mäsälän 1985 yılda ul 50 millionğa qala. Soñğı yıllarda 26 million tonnağa qaldı. Xäzer inde nifet çığaru beraz üseştä. Däwlät citäkçeläre 30 million tonnağa citkeräbez dip söylilär. Bu nifet satudan kergän aqça qaya küpme kitä – monısı başqa mäsälä. Här xäldä Rusiäneñ nifettän kergän barlıq keremeneñ 70 protsentın Tatarstan häm tağın ike töbäk tutırıp bara. Ä Rusiä iqtisadı şuşı nifetkä genä tayana da inde. Färit Şahidullin, Tatarstan premyer ministrınıñ nifet häm faydalı qazılmalar bunça kiñäşçese, Tatarstan tağın 30 yıl buyına nifet çığara la. Annarı betäçäk dip beldergän ide. Bügen ük, Tatarstanda nifetneñ, 30 million tonna ğına çığu säbäpläre kün kebek açıq. Betep bara. Xäzer inde ul, cir astında diñgez kebek cäyräp yatmıy. Diñgeze suırtıp betelgän. İnde, ğadi tel belän äytkändä.YU cıyın quış, yarıqlardan nifet suırtalar. Ä bu qatlawlı eş. Şuña kürä, ällä nindi yaña texnologiälär ezläp tabalar. Rusiä genä tügel, ä Tatarstannıñ da byudjetı nifetkä qorılğan. Ul iqtisadınıñ totrıqlılıq nigeze. Respublikada bügen, şuşı totrıqlılıqnı tä'min itär öçen 15 läp nifet şirkäte eşli. Älbättä iñ erese Tatneft'. Läkin, 30 yıldan soñ ni buldı. Respublika ğalimnäre wä türäläre, xäzer ük inde, nifet çığaruğa ğına tügel, ä nifetne Respublikada uq eşkärtergä kiräk dilär. Monıñ öçen ber benzin yasaw zavodı tözelde dä inde. Ä bit, bulğan äyberne genä eşkärtep bula. 30 yıl ul ozın ğömer tügel. Nifet betsä, Respublika ni närsä belän qala. Ağulanğan qırlar, ubılırğa torğan cirlär belänme? Küplärne borçığan bu sorawğa ber ömet çatqısı bulıp, cawap tabıldı. Bu cawap älegä faraz räweşendä genä. Rusiä Fännär akademiäseneñ Nifet häm gaz problemnarı institutı ğalimnäre, nifet, älegä qädär bez öyrängän million yıllar däwamında barlıqqa kilmi dilär. Ä ul berniçä distä yıl arasında da barlıqqa kilä ala. Häm tabiği räweştä. Nifet barlıqqa kilü- geologiä probleması tügel. Monda klimat zur rol' uynıy dip baralar ğalimnär. Uglevod küp qullanılğan cirdä - nifet barlıqqa kilä tora. Rusiädä mondıy urın ike genä cirdä, berse Çäçänstan häm ikençese Tatarstan. Şuña kürä dilär ğalimnär, bu urınnarda nifet zapası betmäs. Tieşle şartlar bulğanda dip tä östilär. Rusiä ğalimnäreneñ çınbarlıqqa yaqın bu farazı, nifet barlıqqa kilü fänendä zur açış bulıp sanala. Bu bit, nifet häm gaz cir şarında mäñge betmäyäçäk digän süz. Ägär ğalimnärneñ bu farazı tormışta raslansa, Tatarstan äle ozaq yıllar üz xalqın da, Rusiäneñ başqa aç töbäklärendä tuyındırıp toraçaq digän süz.
Räfis Cämdixan


text:
Ul 24–25nçe fevräl könnärendä eşläyäçäk.Anda Başqortstannnıñ yäş qäläm tibrätüçelärennän tış Tatarstan häm Çuwaşstannan kilgän yäş yazuçılar häm qunaqlar da qatnaşaçaq.Seminärda tatar seksiäse dä eşläyäçäk.Başqort seksiäläre isä berniçä – ädäbiätnıñ här janrı buyınça ayırım seksiälär bulaçaq.Başqortstan Yazuçılar berlege idaräse räise urınbasarı şağir Azamat Yuldaşbayıv soñğı çorda Tatarstan–Başqortstan yazuçılarınıñ aralaşuı kimüen äytep , bötenläy ber–bersen belmäwçe buın üsep kilüenä borçılu belderde.«Bu oçraşu üzenä kürä Saq–Soqlar oçraşuı»,– dip atadı.
Mönir Wafin, Ufa.


text:
Amnesty İnternational keşe xoquqları ölkäsendä Rusiägä basım yasarğa çaqıra
Yewropa Berlege prezidentı Jose Manuel Barooso Rusiägä barıp prezident Vladimir Putin belän yaña strategik xezmättäşlek turında söyläşügä äzerlängändä xalıqara xoquq yaqlawçı oyışma Amnesty İnternational aña möräcäğät belän çıqtı. Amnesty İnternational Yewropa Berlege Rusiädä keşe xoquqları torışınıñ naçaraya baruına iğtibar yünältergä tieş di.
Yewropa Komissiäse prezidentı Barossoğa yullağan xatında Amnesty İnternational Yewropa Berlege bu eşkä zur tä''sir yasıy ala, şul uq waqıtta Rusiägä üz borçıluların citkermäwe belän naçar işarälär dä cibärä ala dip belderä.
Amnesty İnternationalnıñ Yewropa Berlege idaräse mödire Dick Oostinig Rusiäneñ keşe xoquqları ölkäsendäge küptänge problemaları däwam itä häm qayber yünäleşlärdä keşe xoquqları torışı xätta naçaraydı da, monıñ säbär Rusiäneñ şulay däwam itüenä yul quyu di. Xalıqara säxnädä zurraq rol'' aluçı Rusiä cawaplıraq bulırğa häm aña qarata iğtibar artırğa tieş, kiresençä bulmasqa tieş di Oosting.
Oyışma Rusiä xakimiätläreneñ soñğı ğämälläre alarnıñ üz cawaplılıqların tanımawın kürsätä di häm berniçä misal kiterä.
Yaña qanunnar nigezendä xökümät sivil cämğiät oyışmaları eşçänlegenä kontrol''ne bik nıq arttıra häm üzgärtelgän qanunnarnıñ törleçä qullanıla aluı xakimiätlärgä alarğa qarata başbaştaq qararlar qabul itü mömkinlege birä. Häm bu üzgäreşlär näq menä Rusiä xakimiätläre kiñküläm mäğlümät çaraları, mäxkamälär aşa xökümättän bäysez oyışmalarğa özleksez höcüm alıp barğan waqıtqa turı kilä.
Rusiä tarafınnan Tönyaq Kafkazda terrorğa qarşı operatsiä dip atalğan häm keşelärneñ yuğaluı, azaplawlar, qanunsız totqarlawlar turında xäbärlär belän barğan çaralarğa qarata borçılu arta bara. Cinayätçelärneñ bik azınıñ ğına kemlege açıqlandı häm cawapqa tartıldı.
Çeçnä nizağı normalläşüdän yıraq. Ul däwam itü genä tügel, İnguşetiä belän Qabarda-Balqa respublikasına da küçä bara. Çeçnädäge meñnärçä keşe yortsız. Ämma şuña da qaramastan Yewropa Berlegendä äğza bulğan qayber illär soñğı arada säyäsi sıyınu sorawçı Çeçen qaçaqların Rusiägä qaytardı dielä Amnesty İnternational möräcäğätendä.
Amnesty İnternational şuşı kiñ taralğan keşe xoquqların bozular sürätendä Yewropa Berlegen Rusiägä aşığıç räweştä häm inandırırlıq itep basım yasarğa çaqıra.
Naif Aqmal, Praga.


text:
Yuğarı Pışma mäçetendä yaña imam
Bu könnärdä Milli Media-Xolding citäkçeläre Yuğarı Pışma şähäre mäçetenä küptän tügel imam bulıp eşkä kilgän Ayrat xäzrät Möxämmätcanov belän oçraştılar.
Sverdlaw ölkäsendä genä tügel, böten Rusiädä dä iñ matur mäçetlärneñ berse bulıp sanalğan Baqır mäçete, yegerme meñnän artıq möselman xalqı yäşägän zur şähärdä, qızğanıçqa qarşı, moña qädär küp itep xalıqnı cıya almadı. Monıñ säbäben mäçettä eşlägän din ähellärennän kürergä bula, älbättä. Mähabät zur mäçetne tözep ayaqqa bastırğan Ural taw-metallurgiä kompaniäse citäkçeläre, bu eş belän kileşä almıyça, Qazan şähärennän bik uqımışlı, bik belemle imam çaqırtıp kiterdelär.
Yaña imamnıñ yaña cirdäge eşe Ramazan şärif ayında başlana. Ayrat xäzrät xalıqnı qızıqsındıru, yañaça itep eşli başlaw niäte belän Qazannan, islam universitetınnan Qor’än kärimne yattan belüçe şäkert çaqırtıp kitergän. Kön sayın täräwix namazları waqıtında yegermeşär bit qor’än uqıp, 30 kön urazada 600 bitlek Qor’än kärimne uqıp çıqqannar. Taw-metallurgiä kombinatı citäkçeläre täräwix namazlarınnan soñ kön sayın möselmannarnı öylärenä qaytaru öçen avtobus bilgelägännär. Mäçettä kümäk iftar mäclesläre oyıştırıla başlağan. Ayrat xäzrät äytüençä, iñ berençe iftar mäclesen ber çınayaq çäy belän ber sınıq ipidän başlap kitkännär. İkençe könnän başlap, möselmannar 40-50 keşelek itep mul iftar öställäre äzerli başlağannar. Mondıy mäcleslär alarnı tağın da yaqınaytqan, berläştergän.
Bu eşlärneñ näticäse şunda uq kürengän: yaña imam kilep eşli başlawğa ber ay da ütmästän, mäçetkä yörüçelärneñ sanı 50-60 qa citkän. Uraza ayında kilgän fitır sädäqasın da Ayrat xäzrät bik ğädel itep urnaştıru yulın tapqan. Şähärdäge yätim balalar öçen bulğan priyutqa barıp, tärbiäçelärdän sabıylarğa iñ kiräk bulğan äyberlärne beleşkän. Annan soñ bazardan priyuttağı 29 balanıñ härbersenä dä qışqı cılı kiemnär alğannar. Älege büläklärne här balanıñ üz qulına tapşırıp, sabıylarnıñ küñelen söyendergännär.
Ayrat xäzrät äytüençä, islamnıñ sotsial' programmasın ütäw niäte belän sabıy balalarğa yärdäm itep toru mäçet başqaraçaq eşlärneñ töp yünäleşläreneñ berse bulıp toraçaq. Ğomumän, anıñ fikerençä, dini oyışmalar, milli-ictimaği oyışmalar belän berlektä cämğiätneñ küp kenä sotsial' problemaların çişüdä xäldän kilgänçä qatnaşırğa tieş.
Yuğarı Pışma mäçeteneñ yaña imamı belän Milli Media-Xolding citäkçeläre urtaq tel taptılar. Söyläşü waqıtında Sverdlaw ölkäsendä häm Yuğarı Pışma şähärendä yäşäwçe möselmannar öçen bik küp kenä urtaq proyektlar eşlärgä kileşelde.
Fäwiä Safiullina
Yekaterinburg.


text:
Ğiraq/Iran: Bushnıñ İrannı Ğiraqqa tıqşınmasqa çaqıruı kiyerenkelek tudırdı
AQŞ belän İran arasında yaña kiyerenkelek kilep tudı. Amerika prezidentı George Bush kiçä yasağan çığışında, İrannı, Ğiraqtağı “Cinäyätçel çaralarıñ” tuqtatırğa çaqırdı. Şul uq waqıtta, AQŞ köçläre Bäğdadtağı 7 İran wäkilen qısqa waqıtqa qulğa aldı. Monnañ alda isä, İran Prezidentı Mäxmüd ÄxmadiNäcat, AQŞnıñ Ğiraqdağı säyäsi köçe kimüen häm İrannıñ bu buşlıqnı tutırırğa teläge bulğanıñ telgä alğan ide.
Renodağı AQŞ xärbi vetaranları aldında yasağan çığışında Bush, xärbilärgä närsä eşlärgä quşqanıñ äytmäde. Läkin ul, İrannı Ğiraqta tärtebsezlek çığaruda, terorçılıqnı taratqan iñ zur däwlät dip atadı.
"Şiğiy ekstremistlär, İran tarafınnañ yaqlana, bezneñ köçlärebezgä häm Ğiraqlılarğa qarşı xöcem oyıştıru öçen ğiraqlılarnı alar öyrätä.İran İslam İnqilabı saqçılarınıñ mäxsüs Quddes törkeme, ektremist törkemnärne yaqli yärdäm itä häm xättä tiz äzerlänä torğan qatlawlı şartlatqıçlar belän dä tä’min itä. Häm Xizbullah yärdäme belän alarğa Ğiraq cirlärendä künege oyıştırıla."
Bush tağın ber qat, çualış eçendäge Ğiraqtañ kitärgä isäpläre bulmawın belderde.
"Amerika intixarçı häm yulbasarlarga birelmäyäçäk. Amerika yärdämgä moxtac bulğan Ğiraqnı taşlamıyaçaq."
Bushnıñ çığışınnañ küp tä uzmadı, AQŞ xäbiläre, Bäğdadtağı Shareton Hotelendä İrannıñ 7 wäkilen, qulğa aldı.
Bu waqiyğa, Ğiraqnıñ tönyağında ğinvar ayında 5 iranlınıñ qulğa alınuın xäterlätä. Waşiñton yağı alarnı, Quds köçe äğzäläre buluda ğayeplägän ide. Alar xaman saq astında totıla.
Kiçä qulğa alınğan 7 wäkil azat itelmägän, Soñınnañ alarnıñ, İran Energiä ministrlığınnañ, Bäğdadkä Elektrik Köçe Stantsiäläre kileşüenä kilgän keşelär bulğanı açıqlanğan.
Bushnıñ kiçä yasağan tänqitläwe, kileşügä bik az uıran qaldırdı. Şulayda, Däwlät departımanınañ kilgän farazlar, Waşiñtonnıñ xaman sığılmalı buluın kürsätä. Tom Casey bulay däwam itä:
"Bez İrannıñ Ğiraqta uñay rul uynawın telebez. Belüegezçä, bez iran wäkilläre belän söyläşülär alıp bardıq. Monda barı tik ilçilär arasında ğına tügel, kürşe illär törkemnäre aşa da söyläştik. Çönki bez, Ğiraqnıñ körşeläreneñ- ildä uñay rol uynawınıñ ähämmiätenä ışanabız. Läkin bu eş barı tik süz belän genä xäl itelmäs, bu Ğiraq xalqına häm xaqimiätenä totırıqlıq urnaştıru häm alğa alıp baru barı tik näticäle adımnar başqaru belän bula ala. "
Bush häm Caseyneñ ber uq könne yasağan bu çığışları, İran prezidentı AxmädiNäcatnıñ kiläçäkkä taba Ğiraqta köçletäk rol başqarırğa qarar belderüennäñ soñ yañgıradı.
Ul Jurnalistlärgä, AQŞnıñ Ğiraqdağı säyäse köçeñ kimüen häm yaqın arada anda ber köç bushlığı barlıqqa kiläçägen belderep, İrannıñ bu buşlıqnı tutırırğa teläge buluı xaqında äytde. Ul maqsatqa, Ğiraq xalqı yädäme belän bergä, dus Säğüd Ğarabstan häm başqa kürşe illär yaqlawı belän alıp barırğa äzerlängäneñ belderde.
ÄxmädiNäcat monda Säğüd Ğarabstannı ayırım telgä aluında maqsat, anıñ Sunni möselman däwläte öçen möhim açqıç buluına bäyle dip farazlana. Çönki İran üze Şiğiy köçe bar. Häm Ğiraq xalqı bu ike mäzxäbkä bülengän.


text:
İrannıñ atom energiäse öçen cawaplı yuğarı wäkile Ğöläm-riza Ağazadä Yewropa berlege belän atom programması turındağı söyläşülärneñ iñ möhim öleşe başlana dip belderde.
Ağazadä İran däwlät televideniesenä İran bu atnada Berlek yağınnan maqsatlar açıqlanır dip ömetlänä dide.
Söyläşülär sişämbe könne Jenevada däwam itär dip kötelä.
Noyäber ayında İran säwdä häm iminlek mäs'äläläre turında söyläşülär başlawğa almaşqa uran bayıtu belän bäyle barlıq eşlärne tuqtatıp torırğa rizalıq belderde.
Bügen İran tışqı eşlär ministrı Kamal Xarazi Tähran Yewropanıñ täqdimnären xuplıy ämma İrannıñ tınıç maqsatlar öçen atom energiäsen qullanırğa xoquqı bar dide


text:
Zamança texnologiälär awıl cirenä dä ütep keräçäk...
Mäğlümatlaştıru yünäleşendä Tatarstan ğädättägeçä, böten Rusiädän alda bara. Respublikada rayon xakimiätläre belän yıraqtan torıp idärä itä torğan kompyuter çeltäre buldırıldı. Tatarstan Prezidentı da küptän tügel, multimedia elemtä aşa rayon başlıqları belän söyläşep kürsätte. Şulay uq, däwlät oyışmaları arasında elektron dokumentlar belän almaşu öçen çeltär tözü östendä eş bara. Ğadi keşelärgä internet häm başqa şundıy çeltärlär yärdämendä xakimiätlär belän gel elemtädä torıp, xätta ki qızıqsındırğan sorawğa cawap ta tabıp bulaçaq, dip wäğdä itelä.Küptän tügel Tatarstan xökümäte häm Rusiä elemtä ministrlığı arasında kileşü imzalandı. Anıñ nigezendä Tatarstan Rusiäneñ mäğlümati häm kommunikativ dairäsenä quşılırğa tieş bula. Tatarstan elemtä ministrı urınbasarı Färit Fazılcanov äytüençä, şuşı kileşü qısalarında başqarılğan eşlär Tatarstan keşelärenä mäğlümati texnologiälärne köndälek tormışta qullanırğa mömkinlek birergä tieş. Elektron poçtanı, xätta ki elektron aqçanı qullanu, yıraqtağı awıllardan da internetqa kerä alu – yaqın kiläçäktä ikän. Şuşı yıl axırına qädär bu yünäleştä eş başlanaçaq, dip äytte elemtä ministrı urınbasarı.
Konferensiädä qaralaçaq mäs’älälär rätendä, tatar telenä dä az ğına urın qaldırılğan. Mäsälän Räis Buxarayev belän Cäwdät Söläymanov fänni törkemnärneñ bersendä tatar telen kompyuterlaştıru mäs’äläse xaqında çığış yasayaçaq, Färit Zahidullin «milli informatizatsiä» xaqında söyläyäçäk, şulay uq, millätara kommunikatsiä problemaları xaqında da ber notıq uqılaçaq.Älege konferensiä akademik V. Kotelnikovnıñ 95 yıllığına da bağışlanğan ide. Ul radio texnika fänenä nigez salğan keşe bulıp sanala. Şuşı ğalim 1908nçe yılda Qazanda tuğan bulğan, akademik däräcäsenä ireşkän, SSSR fännär Akademiäseneñ vitse-prezidentı bulıp eşlägän. Vladimir Kotelnikov üze isän çaqta häykäl quyılğan siräk keşelärneñ berse. Anıñ sını Qazannıñ Karl Marks uramında tora. Bu konferensiädä cıyılğan ğalimnärneñ kübese Vladimir Kotelnikovnı uqıtuçısı dip sanıy.
Kompyuterlaştıru häm mäğlümatı cämğiätne tözü süzdä genä bulmasın dip, bügen, dönyada tanılğan Hewlett Packard şirkäte Texnik universitetqa häm Mädäniät akademiäsenä $50 meñlek kompyuter sıynıfların büläk itte. Alar yärdämendä fänni konferensiälär, olimpiadalar ütkärergä, elektron uqıtu programmaları nigezendä zamança belgeçlär äzerlärgä mömkin bulaçaq.Bikä Timerova.


text:
Sessiä eşen tuqtatıp tora
Comğa könne Qazanda Tatarstan Däwlät Sovetınıñ 13-nçe plenar sessiäse üz eşen däwam itte. İnde xäbär itkänebezçä, pänceşämbedä iñ bäx’sle mäs’älä — 2003 yılnıñ büdjetı turındağı qanun berençe uqılışta qabul itelde. Älbättä, büdjetnı soñğı uqılışta qabul itkänçe, yäğni dekabrneñ urtalarına xätle, arqan tartışunıñ däwamı säxnä artında baraçaq. Çönki xökümät deputatlarnıñ davay-davayların işetergä dä telämi. Büdjet defitsitı inde bolay da rekordlı 10 protsentqa citte.
29 noyäbrdä deputatlar kön tärtibenä kertelgän başqa mäs’älälärne ozaq äwälämiçä tikşerdelär. Häm sessiäneñ eşen dekabrneñ urtasına xätle tuqtatıp torırğa buldılar.


text: - HP toner, şerit, kartuş ve yazıcılar, Canon toner, şerit, kartuş ve yazıcılar, Lexmark toner, şerit, kartuş ve yazıcılar, Kyocera Europe toner, şerit, kartuş ve yazıcılar, Konica Minolta toner, şerit, kartuş ve yazıcılar, Toshiba toner, şerit, kartuş ve yazıcılar, Epson toner, şerit, kartuş ve yazıcılar,Nrg toner, şerit, kartuş ve yazıcılar, Samsung toner, şerit, kartuş ve yazıcılar, Brother toner, şerit, kartuş ve yazıcılar, Develop toner, şerit, kartuş ve yazıcılar, Sharp toner, şerit, kartuş ve yazıcılar,Olivetti toner, şerit, kartuş ve yazıcılar, Riso toner, şerit, kartuş ve yazıcılar, Ricoh toner, şerit, kartuş ve yazıcılar, Oki toner, şerit, kartuş ve yazıcılar, Panasonic toner, şerit, kartuş ve yazıcılar,Utax toner, şerit, kartuş ve yazıcılar, Xerox toner, şerit, kartuş ve yazıcılar.


text:
Ekrem Çelebi - Kahveyi Kavuranlar
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Kahveyi Kavuranlar
Etiketler : Ekrem Çelebi - Kahveyi Kavuranlar türkü indir, Ekrem Çelebi - Kahveyi Kavuranlar türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Kahveyi Kavuranlar mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Kahveyi Kavuranlar türküsü, Kahveyi Kavuranlar sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Kahveyi Kavuranlar bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Karanfil Suyu Neyler
Ekrem Çelebi - Kara Bahtım Kem Talihim
Ekrem Çelebi - Değirmene Taş Koydum
Ekrem Çelebi - Bülbül Havalanmış
Ekrem Çelebi - Ne Karaymış Alnımın Yazısı
ekrem çelebi - mektup derken şiir oldu bak yine (kırıkkale)
Ekrem Çelebi - Bu Ne Güzel Bir Düğün
Ekrem Çelebi - Halime nin Aşıkları


text: Menä şundıy kierenke könnärdä respublikada tağın ber şaqqatırğıç xäbär taraldı. Uzğan şimbädä Mintimer Şäymiev Prezident apparatınıñ eşlär idaräçese Şamil Zarifovnıñ wazifaların buşatuı turında ğarizasın qabul itkän. “BeчepHяя KaзaHb” gazetası 2 april sanında “Şäymiev komandasında yomşaq buın” digän yazmasında bu wäzğiätkä analiz birä. Şamil Zarifovnıñ 1995-1997 yıllarda Çexiädä daimi wäkile bulıp eşläwen, yäğni berniqadär säyäsät belän şöğellänüen iskä alıp, bu waqiğanı säyäsät belän bäyle buluın işarä itä. Yäğni, Tatarstan citäkçelege aldında olı säyäsi bäreleşlär torğanda, Şäymiev üzen diskreditatsiäli alırlıq figuralardan waz kiçä. Läkin şul uq maqälädä bu otstavkanıñ asılında wazifaların başqaruda arttırıp cibärülär, xärämläşülär säbäp buluı turında yazıla. Çınnan da älegä Şamil Zarifovnıñ wazifalarınnan azat itelüe turındağı färmannı äle kürgän-belgän keşe yuq. Ğäyre räsmi çığanaqlardan belengänçä, bu otstavka şul xucalıq eşlärendä şuxır-muxır kiterülär, qoda-qodağıylıq, äşnälek ğälämätläre belän bäyle ikän.


text:
Çallıda "G.İbrahimov mirası häm xäzerge zaman" digän fänni-ğamäli konferensiä ütte
5 nçe martta Çallı pedagogiä institutınıñ cıyılışlar zalında älege çara "G.İbrahimov mirası häm xäzerge zaman" digän isem astında, respublika küläm fänni-ğamäli konferensiä bularaq ütte. Konferensiäneñ fänni citäkçeläreneñ berse, professor, Qazan universitetınıñ kafedra mödire Tälğät Ğaliullin üzeneñ çığışın mondıy süzlär belän başladı:
"2006 nçı yıl Tuqay, Cälil yılı bulsa, 2007Hчe yıl G.İbrahimov yılı bulır. Anıñ icatına qağılışlı berençe çara Çallıda ütä. Şuşınıdy uq fänni konferensiälär Qazanda, Başqortstanda uzar", dide T.Ğaliullin. Ul şulay uq, Ğalimcan İbrahimovnıñ monnan 1000 yıllar elek äytkän süz-fikerläreneñ, ayıruça tänqitkä qağılışlı öleşeneñ bügen dä bik aktual' buluın ayırıp kürsätte, Tuqay icatına iñ döres, iñ yuğarı bäya birüçe ikänenä basım yasadı.
Konferensiä eşendä Ufa qunaqları da qatnaştı. Aralarınnan berse, Çallı şähär mäğärif idäräse başlığı urınbasarı Viner Xarisov çığışı waqıtında "Çallıda Ğalimcan İbrahimov muzeyı barmı?"- dip qızıqsındı. Viner äfände bügenge konferensiä moña etärgeç birer dip ışandırdı. Filologiä fännäre doktorı Xatıyp Miñnegulov G.İbrahimov mirasında tatar ädäbiäte mäsäläläre", professor Flün Musin "G.İbrahimov häm bezneñ zaman" xaqında söylädelär. "Mäydan" jurnalı baş möxärrire Waxit İmamov G.İbrahimov icatına üz qaraşın belderdelär. Professor M.Zäkiev, G.İbrahimovnı üz çorınıñ iñ tanılğan yazuçısı häm ğalime dip sanıy. Mirfatıyx abıy üz çığışın "Tatarstanda gumanitar fännär üseşendä G.İbrahimovnıñ role" temasına bağışlanğan. Şuşı yünäleştä G.İbrahimovnıñ eşçänlege xaqında "Azatlıqqa" bolay dide:
- G.İbrahimov tatar xalqı öçen zur eş başqardı. Bol'şeviklar xakimiätkä kilgändä böten millätlärne üsteräbez dip wäğdä birdelär. G.İbrahimov ta şuşı ağımğa kerep kitte. 1930Hчы yıllarda Stalin millätlärne sünderü eşen başladı häm millätlärne üsterergä yörüçe keşelär repressiägä duçar itelde. Tatar milläten üsterergä yörüçe dip, G.İbrahimov ta ictimaği arenadan quıla".
G.İbrahimovnıñ 120 yıllığına bağışlanğan fänni konferensiädä yazuçını törle yaqtan öyränergä dä öyränergä kiräk äle digän fikerlär küp äytelde.
Ğafiulla Ğaziz, Çallı


text: Bagdad. Ğiraq başqalasında bügen şığıy ruxanie äl-Sadr tarafdarlarınıñ zur cıyını ütte, anda meñlägän keşe qatnaştı dip xäbär itelä. Alar Quşma Ştatlar citäkçelegendäge waqıtlı idaräneñ "äl-Häwzä" basmasın yabuın xökem itep çıqtı. Amerikannar, älege basma Quşma Ştatlar xärbilärenä qarşı köç qullanuğa çaqıra dip beldergän ide. Bügenge cıyında qatnaşuçılar şulay uq, äl-Sadrnıñ yaqın kiñäşçese Mostafa äl-Yaqubine azat itüne taläp itte. Ul bügen irtäräk, çualışlarğa öndäwdä ğäyeplänep Näcäf şähärendä totqarlanğan ide.