text:
Rusiyeniñ Dagestan Cumhuriyetinde ücüm neticesinde bir politsiya hadimi elâk oldı, eki kişi yaralandı. Mesüliyetini «İslam devleti» ekstremist teşkilâtı boynuna aldı.
«Eki maşina patladı, patlav maddesini şimdilik belgilemedik», – dep ayttı Dagestan politsiyasınıñ matbuat kâtibi Fatina Ubaidanova Reuters agentligine.
«İslâm devletine» qoltutqan Amaq haber agentligi bildire ki, mart 29-da yüz bergen ücüm esülietini yerli İGİL bölügi öz boynuna aldı.
«İslâm devleti» ekstremist teşkilâtı Rusiyeniñ Şimaliy Kavkazı havfsızlıq quvetlerine bir sıra ücüm kerçekleştirilgenini bildirgen edi.
Bunıñ kibi bir ücüm Dagestanda fevral ayında olıp keçken edi.


c: text/html

text:
«Krım» delvet teleradiokompaniya yolbaşçılığı hadimleri içün qırımtatar tili kurslarını teşkil etti.
Bunı «Argumentı nedeli – Krım» neşirine GTRK baş müdiri Yekaterina Kozır bildirdi.
Onıñ sözlerine köre, tilni tek jurnalist ve mühbirler degil de, tehnikiy bölüklerniñ hadimleri, aydavcı, muasip ve diger istegenler ögrene bilecek.
«Bu qomşulıq qaidelerine bağlı. Bir halqmız – qırımlılar, ve yanımızda yaşağan halqnıñ, yani qırımtatarlarnıñ tilini añlamaq ve şu tilde laf etmek isteymiz. Tilni ögrenmege istegenlerniñ sayısı ep arta»,– dey Kozır.
O şunı da qayd etti ki, qırımtatar tiliniñ ögrenüv ketişatı büyük bir leyhağa çevirile bile eken.
«İcadiy insanlarmız, şunıñ içün yañı radio ya da teleleyhanıñ peyda olması da mümkündir. Tilniñ ögrenüv ketişatınıñ aydınlatuvı kibi bir şey olmaz – bizde oca, sınıf, tahta, raleler bar, amma leyha meraqlı olacaqtır», – dey GTRK müdiri.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qıımda yanvarniñ 8-inde yağmur, sılaq qar, duman ve buzlavuq beklenile. Yalıñız Aqyarda (Sevastopol) yağanaqlarsız olacaq.
Bunı yarımadanınıñ gidrometeorologiya merkezi haber ete.
Qırım sinoptikleri bergen malümatqa köre, Aqmescitte (Simferopol) bulutlılıq beklenile. Gece ve saba sılaq qar, duman ve buzlavuq beklenile, kündüz yağanaqlar olmaycaq. Şimal-şarqiy yel 7-12 m/s, bazı yerlerde 16 m/s. Kündüz ava arareti kündüz 0...+2 derecede.
Aqyarda bulutlılıq, yağanaqlarsız. Şimal-şarqiy yel 12-17 m/s. Kündüz ava arareti kündüz +1...+3 derecede.
Qırımnıñ cenübiy yalısında deñişici bulutlılıq. Bazı yerlerde azcıq yağmur ve sılaq qar yağacaq. Şimal-şarqiy yel 7-12 m/s. Kündüz ava arareti kündüz +6...+8 derecede.
Keriçte bulutlılıq beklenile. Kündüz yağmur. Gece ğarbiy yel, kündüz cenübiy 12-17 m/s. Kündüz ava arareti kündüz +2...+4 derecede.


text:
Ülüçelär sanı 17gä citkän
Tayvanda êzläw häm qotqaru êşçänlekläre azağına yaqınlaşqan
Tayvanda sişämbe könne barlıqqa kilgän cirteträwdä ülüçelärneň sanı 17gä citkän.
Tayvanneň könçığış yar buyındağı 6,4 ball zurlığındağı zilzilädän soň êzläw häm qotqaru êşçänlekläre azağına yaqınlaşqan.
Tayvan’ xökümäte töbäktä cimerelgän binalar öçen tikşerü başlatqan.
Şul arada belgeçlär cirteträwneň fundamentta sıyıqlıq barlıqqa kitergäne öçen binalarnıň awışuın açıqlağan.
Bäyläneşle xäbärlär
35 meñ keşe ut êçendä
Yämändä Marib, Şabva häm Äl-Bäyda cirleklärendä soñğı atnalarda suğışlar köçäyde


text:
2017 senesi yanvar 1-den itibaren işğal etilgen Qırım sakinlerinden yerli idare organlarınıñ reberleri köstergen faaliyetlerine qıymet kesmege rica etecekler. Bunı Kreml kontrol etken Qırım ükümetiniñ matbuat hızmeti bildire.
Matbuat hızmeti qayd etkenine köre, sorav yıl devamında keçirilecektir – 2017 senesi dekabr 31 kününe qadar. Onı Qırımnıñ İçki siyaset, malümat ve bağ nazirligi keçire.
Sorav metni Qırım ükümetiniñ saytında yerleştirilgendir. Şahsiy bir malümat soralmay, 17 sual berile.
Berilgen malümatqa köre, 2016 senesiniñ sorav neticeleri 2017 senesi aprel ayında çıqarılacaqtır. 2017 senesi sorav neticeleri 2018 senesi çıqarılacaqtır.


text:
Noyabr 13-ünde, salı künü, Qırımnıñ kimer bölgelerinde qar qağdı. Süret ve videolarnı yerli sakinler içtimaiy ağlarda derc ete.
Hususan, qar Bağçasaraynıñ özünde ve Bağçasaray rayonında yağdı.
Eski Qırımda ise qar, maşnalar, yollar ve yol kenarlarına bir qaç santimetrlik qalınlıqta tüşti.
Bundan ğayrı, gece Sudaqta ve Aqmescit rayonınıñ Mamut Sultan (Dobroye) köyünde yağğanı haber etile.
Qırım dağlarında ilk qar daa oktâbr 26 künü yağdı. O vaqıt Ay-Petride 2 santimetrlik qarnıñ örtüsi peyda oldı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov, 7 yıl evel bu künü Qırımnıñ Rusiye işğaline qarşı plakatlarnen çıqqan bir qaç biñ qadın, olarnıñ balaları ve qorantaları aqqında unutmamağa çağırdı.
«Bugün bile, 2014 senesi martnıñ 8-nde Qırımnıñ Rusiye işğailne qarşı qırımtatar ve diger milliyet vekilleri qadınları tarafından keçirilgen kütleviy zorbalıqsız aktsiyanı qadınlarnıñ fedakârlığı ve cesürligi köstergen nümünelerinden biri kibi sayam», – dep yazdı Çubarov.
Çubarovnıñ sözlerine köre, bu qadınlarşu şaraitte öz vazifesini eda ettiler, yani, bütün dünyağa «Rusiye Qırımğa silâlı istilânı başlağanını» kösterdiler.
«Qırım qadınları barışıq içün» cemaat areketi 2014 senesi martnıñ başında Rusiye ordusı Qırımğ basıp kirgeninen peyda oldı. Birinci aktsiya martnıñ 3-nde Boğurça qasabasında olıp keçti.
Eñ büyük aktsiya 2014 senesi martnıñ 8-nde oldı. O zaman Halqara qadın-qızlar kününde Milliy Meclis teşebbüsinen Qırım boyunca qadınlarnıñ iştiraginen kütleviy aktsiyalar olıp keçti.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Türkiye tışqı işler naziri Mavlüt Çavuşoğlu ile Kiyevde körüşti. Poroşenko qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını qorumaq içün iş birligini quvetleştirmege çağırdı.
Bunı Ukraina devlet yolbaşçısınıñ matbuat hızmeti bildirdi.
Poroşenko qırımtatarlarnıñ liderleri Mustafa Cemilev ve Refat Çubarovnıñ Qırımğa kiriş yasaqları aqqında hatırlattı. Prezident Türkiye bütün halqara toplulıqnen beraber Rusiyeniñ insan aqları saasında halqara talaplarğa riayet etmegenine cevap berecegine ümüt besley.
Türkiye tışqı işler naziri Ukraina prezidentine qırımtatarlarğa köstergen destegi içün minnetdarlıq bildirdi. Onıñ bildirgenine köre, Türkiye kelecek seneniñ başında keçirilecek Ukraina içün yatırımcılar ve donorlar konferentsiyasında iştirak etmege azır.
Türkiye tışqı işler naziriniñ malümatına köre, Türkiye Qırımnıñ tamır halqınıñ yaşayış şaraitlerini ögrenecek resmiy olmağan eyyetini yollaycaq ola.
Nazirniñ qayd etkenine köre, Türkiye Ukraina topraq bütünligine qol tutıp, Qırım işğalini tanımay ve tanımaycaq.
İşğal etilgen Qırımda ayırım ve repressiyalar aqqında ukrain ve halqara uquq qoruyıcı teşkilâtlar ep aytmaqta. Ukraina çetel işler nazirliginde bu vaziyetni «ekinci sürgünlik» olaraq adladılar. Mında eminler ki, Qırımda repressiyalarnıñ ögüni almaq vazifede yalıñız halqara toplulığı yardımcı ola bile.
Ukraina tışqı işler naziri Pavlo Klimkin bildirgenine köre, Ukraina işgal etilgen Qırımda insan aqlarınıñ bozulması, şu cümleden qırımtatarlarınıñ ğayıp olmasınen bağlı davalarnı halqara mahkemeler içün azırlay.


text:
Çehiya ve Slovakiya cemaatçılığı temsilcileriniñ bir gruppası Ukraina vatandaşlarına Qırım işğaliniñ ekinci yıllığı munasebeti ile açıq mektüpleri ile muracaat etti. Mektüp müellifleri dey, 1968 senesi avgust ayında sovet ordusı Çehoslovakiyağa kirgeni kibi. 2014 senesi fevral 20 künü Rusiye işğalci akimiyeti «Qırımnı zapt etti ve onı Rusiyege mecburen qoştı».
«Moskva kene bütün dünyağa halqara añlaşmalarnı sade bir kâğıt parçası olaraq tanığanını kösterdi, Kreml tanığın yekâne qanunlar – cinaiy dünya qanunları, cungli qanunları», – denile mektüpte.
Çeh ve slovak erbaplarınıñ fikrine köre, bugün Ukraina vatandaşları ögünde eki yol bar, biri azatlıqqa, qanuniyet, zemaneviy medeniyetke, digeri ise – Ukrainanıñ şimdiki Rusiye rejimine tabi olmasına, zorbalıqqa. Olar eminler, Qırım ve Donbassnıñ qısmı azat olunır ve Ukrainanıñ ğarbiy medeniyetke qaytması muvaqiyet ile biter.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı tarihiy adaletniñ tiklenmesi dep adlay.


text:
Qırım ukümeti Tuzla adasında bulunğan, meydanlığı 6500 kvadrat metrden ziyade olğan topraq arsasını Rusiyeniñ mülkiyetine berdi. Bunı, Keriç boğazındaki köpürniñ qurucılığında sımarışçı olğan «Taman» federal avbomobil yollarınıñ idaresi» istey edi.
Ukrainanıñ Vaqtınca işğal etilgen territoriyalar ve devlet içinde mecburen köçken şahıslarnıñ meseleleri boyunca nazirligi Qırım ukümetiniñ areketlerini taqbih etti ve dünya toplulığını Tuzlanıñ qomşu Rusiyege berilmesini tanımamağa davet etti. Tuzla beli bir vaqıtlarda Taman yarımadası ile bağlı edi, lâkin keçken asırnıñ 1920-nci yıllarında ondan Tuzla adası ayırıldı.
Ukrainanıñ Vaqtınca işğal etilgen territoriyalar ve devlet içinde mecburen köçken şahıslarnıñ meseleleri boyunca nazirligi rehberiniñ birinci muavini Yusuf Kurkçi, Qırımnıñ ilhaqı kontekstinde adanıñ bir qısmınıñ alıp berilmesini emiyetli dep saymay.
İşğalci ukümet anda ne yapsa, yapsın, onıñ bütün qararları iç bir degersiz, dep tanılacaqlarYusuf Kurkçi
– Bu ceryan, Keriç şeer şurası tarafından Tuzlanıñ alıp taşlanmasına razılıq berilgeninden başladı. Ondan soñ bunı, Qırımnıñ Rusiyege tabi başlığı Sergey Aksönovnıñ, Tuzladaki topraq arsasınıñ alıp berilmesi aqqında buyruğı ile pekittiler. Yani bütün adanıñ berilmesi aqqında söz yürsetilmey. Keriç boğazı üstünden keçken köpürniñ işletilmesi, belli ki, nasıldır arsasınıñ işletilmesini de közde tuta. Böylelikle, Rusiye işhanesine, sadece, bu meseleni tehnikiy ve uquqiy ceetten tertipke ketirmek kerek edi. Maña qalsa, men Tuzlanıñ bir qısmınıñ berilmesinden büyük bir problema yapmaz edim, çünki Ukraina ve bütün dünya Qırımnıñ ilhaqını tanımaylar. Ada ise coğrafiy ceetten onıñ territoriyasına qoşulıp yazılğan. İşğalci ukümet anda ne yapsa, yapsın, onıñ bütün qararları iç bir degersiz, dep tanılacaqlar. Biz epimiz Qırımnıñ qaytacağından, ve bütün böyle problemalarnıñ Ukrainanıñ menfaatına çezileceginden emin olmaq kerekmiz.
Qırım siyasetşınası Dmitriy Omelçuk, Qırımnıñ Rusiyege tabi ukümetiniñ Tuzla meselesinde kelecekni tüşünip areket etkenini tahmin ete.
– Bizde Qırımnıñ Cenübiy yalısında Üsküt (Privetnoye) denilgen qasaba bar. Sovet Birliginde onı bir qaç kere de Aluşta şeer şurasınıñ, de Suvdağ şeer şurasınıñ balansına alıp bere ediler – ve bundan kimse bir türlü zorluq çekmey edi. Tuzlağa kelgende de aynen: Qırım sakinleri içün bunıñ iç bir emiyeti yoq. Lâkin halqara uquq noqtai-nazardan, uzun perspektiva içün, – maña köre, bunıñ sırı tamam mındadır.
Tuzla etrafındaki eski çatışma unutıdı, hususiy bir itirazlar ve qavğa-şamatalar olmazDmitriy Omelçuk
Rusiye ukümeti bundan evel de Tuzlağa diqqatını ayırğan edi. 2003 senesiniñ sentâbrinde Krasnodar diyarınıñ valisi Aleksandr Tkaçöv, Taman adasından Keriç tarafına doğru, sıñırdaki Tuzla adasına qadar damba qurmağa başlamaqnı buyurdı. Rusiyede bunı, Taman yarımadasınıñ yalı sızığınıñ ve belniñ yuvulıp eşilmesini toqtatmaq kerekligi ile aqlay ediler. Peyda olğan çatışmanı toqtatmaq içün Ukraina ve Rusiye prezidentleri Leonid Kuçma ve Vladimir Putin, Azav deñizi ve Keriç boğazınıñ qullanılmasında emekdaşlıq aqqında Añlaşmanı imzaladılar. Bundan soñ dambanıñ qurucılığı toqtatıldı, çatışmanı ise soñuna yetken dep saydılar.
Dmitriy Omelçuk, ilhaqtan soñ adanıñ bir qısmınıñ berilmesi halqara dava doğurıp olamaz, degen neticege kele.
– Şimdi, elbette, Tuzla etrafındaki eski çatışma unutıdı. Bugün ise dünya toplulığı ketken sayın Qırım mevzularına daa az diqqat ayıra. Menim fikrimce, hususiy bir itirazlar ve qavğa-şamatalar olmaz. Topraqnıñ alıp berilmesini içki qarar ile resmiyleştirirler, ve bunen er şey bitecek. Büyük bir şamata çıqarmaq içün sebep yoq. Mence, kelecek 50 yıl içün er şey öz sırasında.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)


text:
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası dekabrniñ 9-nda qabul etilgen BM Baş assambleyasınıñ Rusiyeni işğal etilgen Qırımdan ordusını çıqarmasına ve Ukraina topraqlarınıñ vaqtınca işğalini toqtatmasına çağırğan qararını alğışlay.
«Vesiqağa yañı ve müim maddeler qoşuldı, Qırımnı işğalden qurtaruv yolunda daa bir adım atıldı. Baş assambleyanıñ rezolütsiyası işğalci memleketniñ ordusına askerlikke çağıruv yasağı aqqında hatırlata, halqara toplulıqnı yarımadağa Ukraina qanunlarını bozıp barmaqtan vazgeçmesine çağıra», – dep bildirile Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ haberinde.
Tünevin Ukrainanıñ BM temsilciligi işbu vesiqa qabul etilgenini bildirdi. Vesiqa Ukraina, AB memleketleri, ABD, Kanada ve Türkiye tarafından azırlanıldı ve «Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeri, Ukraina, em de Qara ve Azaq deñizleriniñ askeriyleştirilüv problemi» adını taşıy.
Gaagadaki BM halqara mahkemesi Rusiyege Kyiv Moskvanı Ukraina şarqında terrorizmni maliye etkeninde ve Qırımda ırq ayırım yapqanında qabaatlağan Ukraina davasına cevap olaraq vesiqa azırlaması içün 2020 senesi dekabrniñ 8-ne qadar vaqıt berdi.
Ukraina, 2017 senesi dava açtırdı. Kyiv, Rusiye Donbastaki aydutlarğa qoltutıp, Terrorizmni maliye etüv ile küreş şartnamesini ve, işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarğa ve ukrainlerge basqı yapıp, ırq ayırımınıñ bütün şekillerini yoq etüv şartnamesini boza, dep ayta. 2019 senesi iyün ayında BM Halqara mahkemesi dava diñlevlerine başlağan edi.
Noyabrniñ 14-nde BM Baş assambleyasınıñ Üçünci komiteti Qırımda Rusiye işğali şaraitlerinde insan aqlarını qoruv qararını qabul etti.
Daa evel Birleşken milletler baş kâtip Antoniu Guterrişniñ işğal etilgen Qırımda bozulğan insan aqlarına dair birinci maruzasını aydınlattı. Maruzanıñ metni teşkilâtnıñ saytında derc etildi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye quvetçileri qırımlı aq qorçalayıcı Abdureşit Cepparovnı Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında aman-aman bir saat sorğuğa çekti.
Advokat Mammet Mambetovnıñ Qırım.Aqiqatqa bildirgenine köre, Cepparovnı 40 daqqalıq sorğudan soñ yiberdiler.
Advokatnıñ aytqanına köre, Rusiye FSBsiniñ sıñır hızmeti hadimleri aq qorçalayıcığa umumiy sualler berdi: «Maşinası barmı-yoqmı. Markası. Qayda çalışa, nenen oğraşa. Ziyaret maqsadı ve ilâhre. Askerlik. Qayda ve ne vaqıt hızmet etti. Çetelge barmaq niyeti barmı».
Oktâbrniñ 31-nde Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında Rusiye quvetçileri qırımlı aq qorçalayıcı Abdureşit Cepparovnı kene tuttı.
Oktâbrniñ başında Rusiye sıñırcıları Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında «Armânsk» keçiş noqtasında esas Ukrainağa ketken qırımlı aq qorçalayıcı Cepparovnı bir saattan çoq tuttı.
Oktâbrniñ 14-nde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Ahtem Çiygoz Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında Rusiye sıñırcıları qırımlı aq qorçalayıcı Abdureşit Cepparovnı kene tuta, dep bildirdi. Cepparovnıñ fikirince, oña «dosye şekillendirile».


text:
Qırımda keçken künü 11 yañı koronavirus hastası qayd etildi, dep bildirdi Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov.
«Eki hasta çetelden keldi, 6 hasta tibbiy yardım içün muracaat etkende qayd etildi, 2 hastanıñ daa evel hastalanğanlarnen alâqası oldı, 1 hasta sağlam insanlarnıñ skriningi neticesinde belli oldı», – dep yazdı o, Facebookta.
Onıñ malümatına köre, Qırımda 889 yañı koronavirus hastası qayd etildi. 55-i çetelden keldi, 100-i qomşu Rusiyeden kelgenler ve olarnen alâqada olğanlar. 657 insan tüzeldi, 12 kişi vefat etti. Aqyarda 281 insan yañı koronavirus yuqunçına oğradı. 210 kişi yahşı oldı, 5 insan vefat etti.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Mahsus Qırım.Aqiqat içün
Türkiye prezidenti Recep Tayyip Erdoğannıñ Ukraina paytahtına kerçekleştirgen ziyareti bitkeninen memleketi qırımtatarlarnıñ aqlarını qorçalamağa devam etecek. Erdoğannıñ aytqanına köre, Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy Herson vilâyetinde 500 mesken qurmağa teklif etti, ve Türkiye tarafı bu ğayege qoltuttı. Onı tafsilâtlıca muzakere etmek içün Ukrainanı Türkiye Çevre ve şeercilik naziri ziyaret etecek.
Ve tek bu degil. Erdoğan, Kyivde camisi, mesken evler ve ofisi olacaq qırımtatarlar içün bina kompleksini qurmağa planlaştırğanını jurnalistlerge tarif etti. «Bizim içün qırımtatarlarnıñ mustaqil olması pek müim. Qırımlı qardaşlarımızğa siyaset, iqtisadiyat, diplomatiya ve medeniyet saalarında qoltutacaqmız. Hersonda atılacaq adımlarğa büyük emiyet beremiz», – dep qayd etti Türkiye prezidenti.
Ukrainadan ketken soñ da Türkiye prezidentiniñ Qırım mevzusınen meraqlanğanını köstere, atta aksine – Ukraina ziyaretleri bu meraqnıñ aksi ola
Erdoğannıñ bu sözleri Ukrainadan ketken soñ da Türkiye prezidentiniñ Qırım mevzusınen meraqlanğanını köstere, atta aksine – Ukraina ziyaretleri bu meraqnıñ aksi ola. Erdoğan içün qırımtatar problemi – aynı vaqıtta iç ve tış siyaset meselesidir. İç siyaset – çünki bu şekilde türk cemiyetiniñ diqqatını er vaqıt celp etken halqqa Türkiyeniñ diqqatını semetdeşlerine köstere bile. Tış – çünki qırımtatar halqınıñ aqları qayd etilip, regionda türk prioritetleriniñ sarsılmaz olğanı ve Ukraina topraq bütünligine qoltutqanı kösterile.
Aynı vaqıtta – bunı da añlamaq kerek – Qırım meselesi Erdoğan içün onıñ Rusiye prezidenti Vladimir Putin ile adiy olmağan munasebetlerde müim bir alet ola. Em de şimdi, Türkiye ve Rusiye menfaatları Suriyeniñ İdlib şeeri etrafında kene qarşılaşqan soñ.
Türkiyeniñ işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ «aqlarını teminlev» Rusiye mistifikatsiyasınen razı olmaycağınıñ delilidir
Erdoğannıñ sözleri – Türkiyeniñ işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ «aqlarını teminlev» Rusiye mistifikatsiyasınen razı olmaycağınıñ delilidir, bundan ğayrı – Ankaranıñ fikri Qırımtatar Milliy Meclisiniñ fikrine teñ kele. Bu serbest milliy temsilcilik merkeziniñ işini teminlev yoludır, tek Kyivde degil, işğal etilgen Qırım sıñırlarında, Herson vilâyetinde. Böyle merkez aynı vaqıtta siyasiy alet ve Rusiye akimiyeti çaresini qaldırmağan, Qırımda yaşamağa bermegenler içün sığınaq ola bile. Putin repressiyaları Ukrainanıñ işğal etilgen topraqlarında devam ete. Bu adiy repressiyalar degil, bu reinelerni aluv ola.
Ukraina akimiyetine deñişimler kerek, Kreml ticaret ve şantaj içün yañı-yañı «deñişim fondunı» tutmağa tırışacaq. Ve Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy tarafından belli bir uzlaşuv yerine Putin azat etecek insanlarnıñ abadanlaştırıluvı Ankaranıñ müim bir gumanitar vazifesi ola bile. Rusiye zenaatdaşınen siyasiy santıraç oynağan Erdoğan bunı yahşı añlay.
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Vitaliy Portnikov, Kyivli jurnalist, Qırım.Aqiqat közeticisi


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» halqara zorbalıqsız barışıq aktsiyası azırlana ve keçirilecek, dep ilân etti.
Bu aqta Çubarov dekabrniñ 6-nda Kyivdeki matbuat konferentsiyasında bildirdi, dep haber ete Qırım.Aqiqat mühbiri.
Meclis reisiniñ aytqanına köre, Qırım işğalinden soñ «Rusiye, iç bir halqara qararnı yerine ketirmedi ve böyle aktsiya «onı uquq çerçivesine qaytarmağa yardım ete bile». Onıñ aytqanına köre, bu «halqara teşkilâtlarğa Rusiyege nisbeten alınğan qararlarnı yerine ketirmege yardım etecek».
«Qırımtatar Milliy Meclisi «Dünya – zorbalıq ve işğalge qarşı. Menlik yürüşi» halqara zorbalıqsız barışıq aktsiyasını keçirmek içün azırlıq körmege açıq teşebbüs köstere. Bu aktsiyanıñ şekli olaraq Ukraina devletiniñ esas qısmından Ukraina devletiniñ diger tarafı – Qırım yarımadasına doğru – yürüş teşkil etilüvini köremiz. Evimizge doğru ketemiz», – dedi Çubarov.
Meclis reisiniñ aytqanına köre, teşkilâtçılar bir sıra memleket ve halqara teşkilâtlarğa muracaat etip, yürüşte iştirak etmelerine davet etecek ola.
Çubarov, erkânı belli mesleatlardan soñ aydınlatılacaq ştab endi quruldı. Aktsiyanıñ künü ise daa soñra belli olacaq, çünki azırlıq «bir ya da eki aydan çoñ» devam ete bile.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Kaлып:Baş bit/Tanılğan şäxes/07-7
Gustav Maler (7.71860, Kalişte, Bohemiä, / Avstriä imperiäse - 18.5.1911, Vena, / Avstro-Vengriä imperiäse) - kürenekle avstriäle kompozitor, dirijör.
XIX-XX ğasırnıñ tanılğan simfoniälär yasawçı kompozitorı.
Romantizmnan modernizmğa taba küperne yasağan kompozitor. Tormışında berençe çiratta dirijör bularaq tanılğan.
Maler icadi mirası simfoniälärdän häm cırlardan tora. Malergä ülgännän soñ ğına dan kilä.
Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegenä urnaştırılğan Kön şäxese proyektınıñ qalıbı.


text:
Bunı OAO «Rusiye demir yolları» prezidenti Vladimir Yanunin «Rossiya 24» telekanalına bildirdi.
«Al-azırda Ukraina ve Qırım arasında areket cedveli belgilenmegeninden sebep seferler, iç olmağanda, belli bir müddetke toqtatıla bile. Mında demir yol yolcu limanğa ketirilecek (esasen Anapa aqqında söz yürütile) ve deñiz naqliyatı vastasınen alıp ketirilecegine azır. Em de aviatsiya naqliyatı bar», – dep bildirdi Yakunin.
Onıñ aytqanına köre, demir yol ağları olmağan ve areket toqtatılğan yerlerde demir yol naqliyatı ne yolcu, ne de yükni taşıycaq.


text:
Tünevin ilhaq etilgen Qırımda qar yağuvı sebebinden yollar qapatılmadı, yol hızmetleri ava aqibetlerinen küreşip basladı. Bunı Rusiye FVN-niñ Qırım idaresinde aytıp berdiler.
"Malümatqa köre, fevral 8-inde saat 6:00 yol qaplamasınıñ vaziyeti: Anğara boğazında: -12, qar; Grusevskiy boğazında: -9, yağanaqlarsız. Yollarnıñ 2334 kilometri işlenildi. 1488 tonna qum ve tuz qullanıldı. 89 tehnika ve 140 adam nevbetçilik yapa", - müessise başı Sergey Sahovnıñ sözlerinde yaza matbuat hızmeti.
Aqmescitniñ rusiyeli memuriyetiniñ malümatına köre, gece qar yağmasınıñ neticelerini temizlemek içün, mahsus tehnikanı soqaqlarğa çıqardılar ve yollarnıñ 340-tan çoq kilometrini temizlediler. Saba azbar hızmetçileri qaldırımlarnı ve turaqlarnı cıyıştırıp başladı.


text:
Viyana Prokuror ofisi «Coop Himmelb (l) au» Avstriya mimarlıq bürosınıñ Rusiye tarafından işğal etilgen Aqyarda opera teatriniñ quruluvında iştirak etmesini tahqiq etmeycek, dep haber etti Avstriya TİN Azatlıq Radiosına.
İdarede aytıp bergenlerine köre, Devlet qoruv ve terrorcılıqqa qarşı turuv federal agentligi (BVT) büronıñ işğal etilgen Qırımda faaliyetini tahqiq etmege vazife alğan. Amma soñra Viyana Prokuror ofisi şirket faaliyetiniñ ilk tahqiq etüvniñ başlanuvına qarşı çıqqan.
Evel Ukraina, Aqyardaki opera teatriniñ leyhasını azırlav içün «Coop Himmelb (l) au» Avstriya mimarlıq bürosı ve onıñ reberligine qarşı sanktsiyalar qoyuv protsedurasını başladı, dep haber etilgen edi.
Evel Avstriya, Rusiye tarafından Qırımnıñ qanunsız işğalini takbih etmege ve tanımama siyasetini, şu cümleden sanktsiyalarnı da desteklemege devam ete. Amma Avstriyanıñ Avropa, integratsiya ve tış işler federal nazirligi, AB-niñ yarımadanıñ işğaline qarşı sanktsiyaları "yalıñız bazı iqtisadiy faaliyentni yasaq ete, amma hususiy şirketlerniñ Qırım ile bütün iqtisadiy münsebetelrini degil", dep bildirdi.
Avstriyadaki Ukraina elçisi Oleksandr Şçerbak, mimarlıq bürosınıñ müdiri Volf Priksqa adını lekelememek içün qurucılıqta iştirak etmemege çağırğan, amma o red etken.


text:
Lentun Bezaziyev bildrigenine köe, Lenur İslâmov Meclis kvotasından Qırım «ükümet»ine kelip vazifesine memur olaraq degil de, iş adamı kibi davranğanını begenmey. Şunıñ içün içün o vazifesini becerip olamağanı aqqında hulâsa çıqarğan eken. Özü Lenur İslâmov bu haberge bir izaat bermey.
Keçken afta ‘kelişikli’ qırımtatarlar delegatsıtyası Rusiye Presidentı Vladimir Putin ile körüştiler. Körüşüvde qırımtatarlarnıñ meselelerini çezüvi aqqında laf yürsetildi. Delegatsıya erkânında Lentun Bezaziyev, Edip Gafarov, Remzi İlyasov, Zaur Smirnov bulundılar.


text:
Qıtaiy Ukraina yanında yerleşken daimiy qırım kiriş noqtalarında adabanlaştıruvğa Rusiye 2020 senesine qadar 6,9 mlrd rubleni ayıracaq ola.
Bunı noyabr 5 künü Rusiye sıñırınıñ başı Konstantin Busıgin jurnalistlerge bildirdi.
«Biz 2020 senesine qadar avtomobil kiriş noqtalarını quracaqmız. 2017-2020 seneleri demir yol punktlarını da qurarmız», – dedi Busıgin.
Memurnıñ aytqanı kibi, masraflar – «Armânsk», «Canköy» ve «Perekop» avtomobil, üç demir yol ve eki ava kiriş noqtalarınıñ, yani Aqmescit ve Balbek ava limanlardaki noqtalarnıñ qurucılığına ayırılacaq.
Onıñ sözlerine köre, işbu masraflar federal programmada belgilengen eken.
2020 senesinden soñ, Qırımda deñiz sıñır kiriş noqtalarınıñ rekonstruktsiyası planlaştırıla.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq tanıylar.


text:
«Eki mikroavtobus vastası ile devlet bölügine belgisiz şahıslar kelip, bina ve pencerelerge ateş açtı. Soñra, gaz ve tumannı qullanıp, nevbetçi qısımğa kirdiler. Bu vaqıtta milisniñ 3 hadimi gaz ile zeerlünüvge oğradı. Al-azırda şeer bölüginiñ binasında Donetsk cumhuriyetiniñ teşebbüs gruppası olaraq adlanğan bir 20 silâlı insan bulunmaqta. Milisniñ bütün hadimlerini işğalciler yolladılar», – dep aytıla beyanatta.
Bunıñnen beraber içki işler nazirliginde qayd eteler ki, şeerde olıp keçken miting iştirakçilerine (tahminen 500 insan) bu insanlar miliste tutıp alınğan silânı elde etmege teklif ettiler.Olar şimdi öyle de yapalar.
Bugün Slavânskta militsiya ve Ukraina havfsızlıq hızmetiniñ memuriy binası zapt etilgen edi.


text:
Qırımda qırımtatar faali Ali Kadırov keçindi. Bu aqta “Qırım birdemligi” birleşmesi haber etti.
“O (Ali Kadırov - QA), dindaşlarınıñ taqdirini qasevet etkenlerden birisi edi. İç bir müim vaqia onsız keçmey edi. O, siyasiy mabüslerniñ balaları içün baba kibi qayğıra edi. Ali ağa, bütün halqqa qol tutqan, “Qırım birdemligi” birleşmesiniñ toplaşuvlarında sıq-sıq bulunğan iştirakçi edi”, - denile beyanatta.
Qırım advokatı, Emil Kurbedinov, Ali ağa tünevin aqşam vefat etkenini bildirdi.
Ali Kadırov dört yaş çağında qorantasınen Qarasuvbazar rayonında sürgün etildi.


text:
Qırımnıñ rusiyeli prokurorı Natalya Poklonskaya Qırım energetik qamaçavınıñ teşkilâtçılarını cinaiy ceza ve mülkiyet musaderesi ile qorquza.
«Cumhuriyetiimizge büyük zarar ketirgen Qırım «energetik qamaçavı»nıñ teşkilâtçıları tezden cezasını körecek», – dep yazdı o Facebookta.
Onıñ sözlerine köre, başta bir «Qırım sakinlerine nisbeten cinaiy areketlerniñ etilmesine bağlı ve qabaatlı olğan» şahıslar boyunca deliller toplanacaq.
«Soñra olarğa qabaat seslendirmek içün malümat toplanacaq, soñ olarnı qıdıruvğa ilân etecekmiz ve Rusiye Federatsiyası territoriyasında olğan mülkiyeti musadere etilecek – cumhuriyetimiz içün büyük ziyannıñ tazminatı maqsadı ile, em de olarnı mahkemege teslim etecekler», – dey Poklonskaya.
Qayd etkeni kibi, Qırımda Rusiye FSB idaresi 20 yıllıq apis cezasını nazarda tutqan cinaiy işni endi açqandır.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Qırım Fevqulâde işler nazirligi fevqulâde vaziyetniñ kirsetilmesi aqqında teniyeley edi. Noyabr 23 künü yarımadada raatlıq künü olaraq ilân etilgen edi.
Noyabr 24 künü «Ukrenergo» bildirgeni kibi, işçiler bozulğan tiremelerniñ birini – «Kahovka – Titan» tamirlediler, amma faaller onı işlettirmege bermey. Qırım qamaçavınıñ idarecisi Lenur İslâmov Rusiye tarafından siyasiy mabüslerniñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ azat etilmesinde israr ete.
Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımda cuma künü Rusiyeden daa 300 generatornıñ kelmesini bekleyler. Bu afta andan endi o qadar generator ketirilgen edi.
Sentâbr 20 künü Qırımğa aşayt malları ile qatnağan yük maşinalarınıñ qamaçavı boyunca Qırımtatar Milliy Meclisiniñ aktsiyası başlandı. Aktsiya idare şurasınıñ malümatına köre, memuriy sıñırdan yolcular ve yengil naqliyat maniasız keçecektirler.
Qamaçav teşebbüsçileri degeni kibi, ukrain şirketleri Qırım ile ticariy munasebetni toqtatmaq kerek, çünki yarımada territoriyası Rusiye Federatsiyası tarafından işğal etilgen. Teşkilâtçılarnıñ malümatına köre, olarnıñ talapları yerine ketirilmegence, qamaçavnı toqtatmaycaqlar, yani siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi, mustaqil matbuat vastalarına basqı kösterilmemesi, yarımadağa halqara nezaretçilerniñ kelmesi, qırımtatarlarğa qarşı areketlerniñ toqtatılması ve ilâhre.


text:
Dene mádeniyatı fakulteti
Dene mádeniyatı fakulteti 1956 jıli ashilǵan bolıp, fakultet tiykarinan eki kafedradan ibarat. Dene tárbiya hám fakultetler ara dene tárbiya kafedraları. Bul kafedralarda Qaraqalpaqstan hám Ózbekstan respublikası xalıq bilimlendiriw wázirliginiń úlgili oqıtıwshıları islep kelmekte. Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutınıń Dene mádeniyatı fakulteti studentleriniń kópshiligi joqarı dárejedegi professional sportshılar bolıp tabıladı. Fakultetimizdiń kópshilik studentleri Qaraqalpaqstan Respublikasınıń futbol, voleybol hám basqa da sport túrleri boyınsha saylandı komanda aǵzaları bolıp, respublika hám xalıq aralıq kólemindegi sport jarıslarında saylandı komanda aǵzaları sıpatında elimiz abıroyın artıwda óz úleslerin tımbastan qosıp kelmekte. NMPI niń hayal-qızlar voleybol saylandı komandası Qaraqalpaqstan Respublikasında jetekshi komanda bolıp, institutımız voleybolshı qızlarına voleybol sport túri boyınsha sport ustası Azat Kazakov basshılıq etip kelmekte. Onıń tárbiyalaǵan voleybolshı qızlar komandası Universiyada oyınlarınıń chempionı, qala berse respublika kóleminde ótkerilgen hár qıylı chempionat hám turnirlerdiń altın, gúmis hám qola medallarınıń jeńimpazları bolıp tabıladı. Sonı ayrıqsha aytıp ótiw kerek fakultetimiz sportshı jasları «Universiada-2021» sport oyınlarında Qaraqalpaqstan Respublikası saylandı komandaları quramında respublika kóleminde ulıwma komandalıq esapta sıylı 2-orındı iyeledi.
Fakul’tet quramındaǵı kafedralar dizimi:
- Dene tárbiya kafedrası
- Fakultetler ara dene tárbiya kafedrası
Tálim baǵdarları :
- 5112000 – Dene mádeniyatı
- 5112001 – Xayal qızlar sportı
NMPI-nın’ voleybol boyınsha qızlar saylandı komandası
NMPI-nın’ voleybol qızlar saylandı komandası O’zbekistan Respublikasının’ ko’leminde birneshshe ma’rte shempionı bolıp tabıladı. A’sirese bizin’ komandamızdın’ to’mendegi jetiskenliklerin ayrıqsha atap o’tiw orınlı:
“Universiada 2007”, Tashkent qalası, I-orın.
“Universiada 2010”, Andijan walayatı, II-orın.
“Universiada 2013”, Buxara walayatı, II-orın.
“Universiada 2016”, Fergana walayatı, II-orın.
2008-jıldan baslap Azat Kazakov basshılıg’ındag’i NMPI voleybol ızlar saylandı komandası O’zbekistannın’ joqarg’ı ligası oyınlarına belsene qatnasıp kiyatır. Bul da’wir ishinde komanda birqansha tabıslarg’a erise aldı: 2009-jıl III-orın, 2010-2016-jılları arasında ha’m 2018-jılları II-orın, 2017 ha’m 2019-jılları O’zbekstan shempionı. 2019-jılı komandamız O’zbekstannın’ absolyut shempionı bolıwı menen bir qatarda O’zbekistan super kubogında qolg’a kiritiwge miyassar boldı. 2005-2010 jılları aralıg’ında NMPI voleybolshı qızları joqarg’ı oqıw orınları “TALABA” ja’miyetinin’ shempionı. Sonday-aq bizin’ komandamızdın’ quramınan O’zbelistan saylandı komandası ag’zaları da bar. Usı jıllar dawamında Azat Kazakov basshılıg’ında 60-aslam sport ustalıg’ına talaban ha’m 15-sport ustaları ta’rbiyalandı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi bu yılnıñ soñuna qadar qayd etilmesi mümkün. Rusiye qanunları boyunca qayd etilmek içün vaqıt daa bar, dep ayttı Qırım «Devlet şurasınıñ» reis muavini Remzi İlyasov, haber ete Qırımnıñ öz başına ilân etilgen ükümet «ruporı» Krıminform saytı.
«Mence, 2015 senesi yanvar birine qadar, keçici müddet yekünlenmegenine qadar, bu organnı saqlamaq ve oña semereli çalışmağa imkân bermek içün tüşünmege ve doğru bir qarar almağa vaqıt daa bar», – dedi o.
İlyasovnıñ aytqanına köre, Meclis vekilleri ve Qırım akimiyeti teşkilât qayd etilmesi içün yılnıñ soñuna qadar er şey yapmalılar.
Qırımnıñ öz başına tayin etilgen baş naziri Sergey Aksönov bildirdi ki, Meclis resmiy şekilde qayd etilmese, olarnıñ arasında dialog olmaycaq. Qırımtatarlarnıñ liderleri – Mustafa Cemilev ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovğa Qırımğa beş yıl devamında kelmege yasaq ettiler.


text:
Rusiye tarafından işğal etilgen Aqyarda avgust ayında meskün evlerinde elektrik energiyası söndürilecek. Kremlge boysunğan şeer akimiyetiniñ saytında söndürüvler cedveli yerleştirildi.
Yerli ükümet qayd ete ki, söndürüvler plan boyunca, transformator stantsiyalarında tamir işleri alıp barılğanı sebebinden yapıla.
Bundan evel Yaltadaki «Krımenergo» idaresi iyül-avgust ayında elektrik energiyasınıñ söndürilecegi aqqında bildirgen edi.
Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda, 2016 senesi baarinde rusiyeli energetik köprüniñ üçünci yipi işke tüşürilgenine baqmadan, yarıq söndürilmege devam ete.
Qırımda 2015 senesi dekabr ayından başlap Herson vilâyetinde yerleştirilgen elektrotayamanıñ ihtimal patlavı sebebinden Ukrainadan elektrik energiyasınıñ berilmesi toqtatıldı. Şimdiki vaqıtta, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırım kendi generatsiya, Rusiyeden generator tertibatı ve Kubandan yapılğan energiya köpüri yardımı ile teminlene.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
İşğal altındaki Qırımda noyabrniñ 23-nde tutulğan qırımtatar faalleri Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermenciniñ apsinen bağlı olarnıñ imayesi azırlağan apellâtsiya şikâyeti baqılacaq künler kesildi.
Qırım.Aqiqatqa advokat Edem Semedlâyev haber etkenine köre, toplaşuvlar Kreml nezaretindeki Qırım Yuqarı mahkemesinde ötkerilecek eken: Bekir Degermenci ve Ruslan Trubaç boyunca – dekabrniñ 6-nda saat 10:00da, Kâzim Ametov ve Asan Çapuh boyunca – dekabrniñ 5-nde saat 14:00te.
«Biz er vaqıt ep yahşılıq olacağına ümüt etimiz ve iç olmağanda, ev apsine qarar berilmesini rica etecemiz», – dep ilâve etti Semerdlâyev.
Rusiye nezaretindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi, qırımtatar faaalleriniñ evinde ötkerilgen nevbetteki tintüvler dalğasından soñ tutulğan Kâzim Ametov, Asan Çapuh, Ruslan Trubaç ve Bekir Degermencini 2018 senesi yanvarniñ 15-ne qadar apiste qaldırma qararı alğan edi.
İlhaq etilgen Aqmescitte noyabrniñ 23-nde kündüz yerli kafede üç qırımtatar faali tutulğan edi. Rusiye FSBsiniñ Qırım idaresi tutulğan faallerni Türkiye vatandaşından «büyük miqdarda para talap etüv»de qabaatlay.
Qırım işğalinden soñ yarımadada mustaqil jurnalistler, cemaat ve qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Meclis azaları ve «Hizb ut-Tahrir» ile alâqaları olğanında şeklengen musulmanlarnıñ evlerinde sıq-sıq tintüvler keçirilmege başladı.


text:
Fevral 1-inde, cuma künü, Aqyarnıñ (Sevastopol) bir qaç soqağı adam ve naqliyat yürüşi içün “terrorcılıqqa qarşı ögrenüvler keçirilmesi” sebebinden qapatılacaq. Bu aqta Kreml nezaretindeki şeer akimiyetiniñ matbuat hızmeti bildirdi.
“Fevral 1-inde Timirâzeva, Şubikovam Artöma Boyko soqaqlarında adam ve naqliyat yürüşi saat 10:00-dan 16:00-ğa qadar sıñırlanacaq”, - dep aytına beyanatta.
Bu adresler boyunca kiriş yalıñız anda yaşağan adamlarğa ruhset etilecek.
2014 senesi Qırım işğalinden soñ, Rusiye yarımadada arbiy ögrenüvlerni muntazam tarzda keçire. Ukraina Baş ştabında, rusiye arbiyleriniñ Qırımdaki areketleri qanunlarğa qarşı kele dep aytalar.


text:
Yuqarı Rada deputatı, qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev ayatınıñ esas maqsadı Rusiye işğal etken Qırımnı azat etecek faaliyeti ola, dep bildirdi. Bu aqta o, avgustnıñ 29-nda Yuqarı Radada Radanıñ spiker muavini vazifesine saylanuv boyunca rey berüv ögüne çıqışta bulunıp ayttı.
Cemilevniñ qayd etkenine köre, namzetiniñ spiker muavini vazifesine «Yevropeyska solidarnist» fraktsiyası tarafından kösterilmesi onıñ içün «beklenilmegen bir şey oldı» ve bu «büyük şeref ve pek büyük mesüliyet» ola.
Qırımtatarlarnıñ lideri Qırım işğali sebebinden qırımlı halq deputatları çetel ziyaretleri, halqara forumlarda iştirak etüv, diplomatlar, cemaatçılar ve köçip kelgenlernen körüşüvlernen bağlı bir sıra tedbirler ala, dep hatırlattı.
«Men 30-40 yaşlarında degilim, yaşım eki qat büyük, bu vazifedeki işim qalğan ömrümniñ esas maqsadı – Qırımnıñ yüzsüz işğalcilerden qurtarılğanını körmek – faaliyetime belli zarar ketire bile», – dedi Mustafa Cemilev.
Aynı vaqıtta, o, onıñ bu vazifede bulunması «Qırımnı işğalden qurtaruv ve Ukraina topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenmesi meseleleriniñ Yuqarı Rada faaliyetinde er daim müim yer alacağına, belki, yardım ete bilir edi», dep qayd etti.
Daa evel belli olğanı kibi, «Yevropeyska solidarnist» («Avropa birdemligi») firqası IX çağırılış Yuqarı Radanıñ spiker muavini vazifesine qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ namzetini teklif etti.
Bundan evel «Yevropeyska solidarnist» («Avropa birdemligi») firqası Yuqarı Radanıñ insan aqları ve Donbas ve Qırım meseleleri Komitetiniñ reberlik vazifelerinden birine Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoznıñ namzetini teklif etti.
Qırımtatar halqınıñ milliy lideri Mustafa Cemilev, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz, Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ delegatı Rustem Umerov, bloger ve qırımlı dizayner Yelizaveta Bogutskaya Ukraina Yuqarı Radasına siyasiy küçleriniñ cedvelleri boyunca keçtiler.


text:
Aqmescitte yel qoparıp alıp ketken daa bir dam aqqında bildireler. Bu sefer Elevatornaya soqağındaki anbardan dam ketti.
«Krım24» telekanalınıñ bildirgenine köre, bu yerde yol qısmen qapatıldı. Bu sebepten çoq kilometrli maşina tıqanıqlığı peyda oldı. Bu yerde yoldaki tıqanıqlıqlar google-tıqanıqlıqlar hızmetinde de körüne.
Fevralniñ 27-nde aqşam yel Aqmescitte beş qatlı evniñ damını qoparıp aldı. Ondan çoq maşina yıqılğanlar astında qaldı. Kefede küçlü yel altı qatlı evniñ damını qoparıp aldı.
Aqmescitte fevralniñ 26-nda küçlü yel sebebinden tüşkende elektrik tellerini üzgen terekler zarar kördi ve sındırıldı.
Qırımda fevralniñ 28-ne qadar furtuna havfı ilân etildi. Müessise bu künleri deñizge çıqmaq telükeli olğanını qayd etti. Fevqulâde vaziyetler nazirliginiñ malümatına köre, energetikka, mesken-kommunal hızmet obyektlerinde olğan qazalarnen bağlı fevqulâde vaziyetler peyda olması mümkün.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi Keriç boğazında FSB tarafından zapt etilgen gemilerniñ daa eki ukrain matrosı Andriy Oprısko ve Viktor Bespalçenkonı eki ayğa apiske aldı. Qırım.Aqiqat bildirgenine köre, deñizciler 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar nezaret altında qalacaqlar.
Oprısko ve Bespalçenkodan ğayrı, Rusiye mahkemesi «Yañı Qapu» buksiriniñ ekipaj azası Volodımır Varimez ve «Nikopol» kateriniñ matrosı Sergiy Tsıbizovnı eki ayğa, 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar, apiske aldı.
Haber etile ki, Ukraina deñizcileri Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 1-inci qısmı boyunca devlet sıñırından qanunsız keçüvde qabaatlana.
Daa evel haber etilgeni kibi, Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesinde FSB tutqan Ukraina deñizcileriniñ cezası belgilenecek oturışuv başladı. Rusiye uquq qoruyıcıları mahkeme ögünde telükesizlik tedbirlerini quvetleştirdi.
Ukraina Arbiy deñiz quvetleri bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Qırımdaki Rusiye FSB idaresi bildirgenine köre, noyabrniñ 25-nde Ukrainağa ait üç arbiy gemi «Rusiyeniñ devlet sıñırından qanunsız» keçip, Keriç boğazı yolunda «telükeli areketler» yaptı.
Daa soñra belli oldı ki, FSB Qara deñizde Ukraina gemilerine qarşı silâ qullandı. Kyivniñ malümatına köre, FSB açqan ateş neticesinde altı Ukraina askeri yaralandı. Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanılğanını tasdıqlap, yaralanğan üç Ukraina deñizcisi aqqında haber etti.
Noyabrniñ 26-nda Ukraina Yuqarı Radası Keriç boğazında Rusiye arbiyleri tarafından Ukraina gemilerine açılğan ateş sebebinden bir qaç vilâyette cenk vaziyetini ilân etti.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.
Soñki vaqıtları Azaq deñizi Rusiye uquq qoruyıcıları, birinciden Ukraina limanlarına ketken ve andan kelgen gemilerni tutqan sıñırcıları, tarafından yapılğan provokatsiyalarnıñ yeri oldı.


text:
Bir zamanda bar eken, bir zamanda yoq eken, bir köyde qozuçıq yaşağan. Bir kün o, anasından soray:
– Ana, tışta pek suvuq, qar yerni qaplap aldı. Ya ne vaqıt sıcaq kelecek, küneş qızdıracaq?
– Baarde, Navrez kelgende, – dey anası.
– Aydı, ana, biz Navrezni tez-tez çağırayıq, – dedi, qozuçıq: “Kel, Navrez, kel! Kel, Navrez, kel!” – dep davet etip başladı.
– Yoq, Navrezni biz çağırıp olamaymız, – dedi anası qozuçıqnıñ başını sıypap.
Ertesi künü qozuçıq özençikniñ yanına barıp soradı:
– Özençik, özençik, sen Navrezni çağırıp olursıñmı?
– Yoq, çağırıp olamam. Çünki meni buz qaplap aldı, suvlarım aqmay şimdi, – dey özençik. Sen bar, tereklerden sora, olarnıñ boyu uzun. Töpeden olarğa er şey körüne.
Qozuçıq tereklerniñ yanına bara.
– Terekler, terekler, siz Navrezni çağırıp olursızmı?
– Yoq, biz yüksek terekler olsaq da, bir yerde ösemiz. Sen, eyisi, bar da, quşçıqlarğa ayt, olar kökte, yükseklerde uçalar, – deyler terekler.
Qozuçıq quşçıqlarnı köre ve olardan soray:
– Quşçıqlar, quşçıqlar, siz Navrezni çağırıp olursızmı?
– Yoq, biz kökte uçamız, amma yel dünyanıñ er köşesinde keze. Eyisi, sen bar da, yelden sora, – deyler quşçıqlar.
Böyle etip qozuçıq yüre-yüre, yorulıp, kelip yuqlamağa yata ve tüş köre.
Tüşünde o özüniñ anda-mında sorap yürgenini köre ve o soraştırıp yürgende, küneş endi yavaş-yavaş er yerni qızdırmağa başlay. Biraz vaqıttan özençik de iriy, terekler üstünde yeşil yapraqlar peyda ola, yerde ise otlar yeşere. Bunı ilki kere körgen qozuçıq:
– Ana, ana, baq etrafqa, ne oldı? – dey anasına, Navrez kelgenine sevinip.
Saba uyanğan soñ o anasına barıp:
– Ana, men tüşümde Navrez kelgenini kördim, endi Navrez bizge de kelecek, – dey.
Emine Üsein


text:
Ükümet yolbaşçısınıñ saifesinde: «Aqmescittem. Bugün mında Ükümet Qırım inkişafını muzakere etecek», – dep qayd etile.
Rusiye memurı Qırım Rusiyege qoşulğan soñ ilk sefer yarımadağa kele. Ükümet yolbaşçısınen beraber baş nazir muavinleri ve nazirler şurasınıñ ekseriyeti keldi.
«Ükümet gruppası» erkânına Rusiye baş naziriniñ birinci muavini İğor Şuvalov, Rusiye ükümetiniñ reis muavini Dmıtro Kozak, Serğiy Prihodko, Olğa Golodets, Arkadiy Dvorkoviç, Dmıtro Rogozin, Yuriy Trutnev, Oleksandr Hloponin, federal nazirleri ve profil bölükleriniñ reberleri kirdi.
Muşaverede 2014 senesi martnıñ 24-de ükümet reisiniñ toplaşuvı neticesinde berilgen avalelerniñ yerine ketirilmesi muzakere etilecek.
Keçken afta Medvedev nazirler ve bölüklerge Qırım boyunca bir sıra vazifeler berdi. Rusiye baş naziri bir afta içinde Qırım ve Aqyarğa ava seferleri sayısınıñ arttıruvı aqqında tekliflerni azırlamağa emir etti.


text:
Qırımda Rusiye polisi özüni izolâtsiya etüv rejimini bozğanlarğa qarşı 275 memuriy protokolnı tizdi. Bunı aprelniñ 29-ında Qırım boyunca Rusiye İİN-niñ baş müavini Aleksandr Smaglin bildirdi.
"Tışarıda çoq adam olğanını köremiz, profilaktika işlerini yapamız ve bozucılarnı mesuliyetke çekemiz. 20.6 maddege binaen 275 vaqianı qayd ettik. 11 bala tutuldı, ana-babalarına qarşı protokol tizildi, bundan ğayrı bir ecnebiy adamğa qarşı protokol tizildi. Soqaqlarda 147 esli-başlı adam tutuldı, bütün adiselerni qayd etip, olarnıevlerine yolladıq", - dedi Smaglin.
Qırımda daa 10 yañı COVID-19 adisesi qayd etildi.
Daa evel 2019-nCoV olaraq belli SARS-CoV-2 koronavirusı Qıtayda keçken yılnıñ soñunda qayd etildi.
O, COVID-19 hastalığınıñ sebebi oldı. Hastalıq yengil keçe bile, bazı insanlarda suvuqlanuv ve gripp alâmetleri, yüksek sıcaq ve öksürüv körüne bile. Bu ölüm sebebi ola bilgen pnevmoniyağa keçmesi mümkün. Hastalarnıñ ekseriyeti tüzele; çoqusı allarda immunitet sisteması zayıf olğan insanlar, hususan qartlar vefat ete.
2020 senesi martnıñ 11-nde Dünya sağlıq teşkilâtı yañı koronavirus sebebinden başlağan hastalıq qırğınlığını pandemiya olaraq tanıdı.


text:
Qırımtatar milliy Meclisiniñ faaliyetini yasaq etmege istegen Rusiye nezaret astında bulunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskayanıñ fikirnce, «mahsus sozğalama» olmasa, makeme Meclis qapatıluvı boyunca işni vaqtında baqacaq.
Bu aqta o, mart 3 künü keçirilgen makemeniñ birinci oturışından soñ Qırım.Aqiqat jurnalistlerine tarif etti.
«Eger cevap bergen taraf bu meseleni enqastan sozğalamasa, elbette makeme grajdanlarnıñ memuriy işleri baqılması içün belgilengen vaqıtta, keregi kibi bu işni baqacaq»,- dep ayttı o.
İşnen tanış olmaq içün advokat eñ az eki afta soradı.
Makemege teslim etilgen vesiqalar arasında Meclisniñ ücet ve bir sıra kâğıtlarnıñ açıq irişimde olğanını qayd etip, Qırım rus prokurorı advokatnıñ istegine qarşı çıqtı.
Qapatılma işinen tanış olmaq içün Meclis advokatlarına bir afta berildi.
Poklonskayanıñ qayd etkenine köre, vesiqalarnıñ çoqusını o makemege mart 2 künü teslim etken. Olarnıñ arasında tahminen 500 saife bar edi. Daa doğru cevap olaraq o vesiqalarnıñ umumiy sayısı 630 saife ve 10 disk teşkil etkenini ayttı.
Mart 3 sabası Qırımda qırımtatar milliy Meclisniñ qapatılmasınen bağlı makemeniñ ilk oturışı keçti. Belli ki Rusiye nezaret astında bulunğan Qırım prokurorı Natalya Poklonskaya mezkür teşkilâtnı yasaq etip, ekstrimistik teşkilâtı olaraq tanımaq işinde davacı olaraq çıqtı.
Mecliske qol tutmaq içün makemege yüzden ziyade insan teşrif buyurdı. Makeme binasında Meclis yolbaşçısınıñ birinci muavini Nariman Celâl, Meclis azası Emine Avamileva ve advokat Cemil Temişev bulundılar. Cemaatçılıqqa makeme salonına kirmege yasaq etildi.
Yañı oturuş mart 10 kününe tayinlengen.
Qırımtatar milliy Meclisinde böyle davanıñ peyda oluvını siyasiy sebeplernen bağlaylar.
Qırım uquq qoruyıcı gruppası halqara teşkilâtlarğa Qırımdaki Milliy Meclisniñ qapatılmasına izin bermemek arizası ile muracaatta bulundılar.
Avropa birligi qırımtatar milliy meclisniñ qapatılmasınen bağlı öz raatsızlıqnı endi bildirdi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qırımtatar liderleri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımadağa 5 yıl devamında kirmege yasaq ettiler2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qırımtatar liderleri Refat Çubarov ve Mustafa Cemilevge yarımadağa 5 yıl devamında kirmege yasaq ettiler. Ukraina Yuqarı Şurası 2014 senesiniñ 20 fevralni resmiy olaraq Qırım ve Aqyar şeheriniñ işğali künü olaraq ilân etti. Oktâbr 7 künü 2015 senesinde Ukraina prezidenti Petr Poroşenko mütenasip qanunnı imza etti. Halqara teşkilâtlar Rusiye tarafından Qırımğa qarşı yapılğan işğal areketlerni qanunsız sayıp, onı takbih etti. Ğarp devletleri Rusiye içün bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı ömürge keçirdi. Rusiye öz tarafından yarımadanıñ işğalini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ ğayrıdan tiklemesi» kibi baqa.


text:
Yaltada "Yalta-İnturist" oteliniñ beton stellasını Ukraina devlet bayrağı renklerine boyaladılar. Qırım.Aqiqat mühbiri haber etkeni kibi, stella, trassadan otelge burulışta tiklengen ve yoldan yahşı körüne.
"Yalta" sözüni sarı-mavı renklernen boyaladılar ve onıñ üzerinde Ukrauna bayrağını resimlediler.
Qırım.Aqiqat, stellanı kim boyalağanını bilip olamadı. Arifler yüksek yerleşken ve bunı becermek içün mahsus azırlıq kerek edi.
Şeerniñ rusiyeli akimiyeti bunı bilip, birden o ariflerni beyaz boyanen boyaladı. Olardan bu adiseniñ tefsirini alıp olamadılar.
Avgustnıñ 23-ünde Ukrainada Devlet bayrağı Künü qutlaylar. Bu bayramnı 2004 senesi öz qararınen prezident Leonid Kuçma tayin etken edi, ondan soñ prezidentlik yapqan Viktor Yuşenko, 2009 senesinde, avgust 23-ünde Ukraina bayrağınıñ köterilmesi merasimini başladı.


text:
Litvinenkonıñ üterelüennän Rusiyä cawaplı totıldı
Awrupa keşe xoquqları mäxkämäse Litvinenkonıñ üterelüennän Rusiyäne cawaplı tottı
Awrupa keşe xoquqları mäxkämäse Angliyağa sıyınğan êlekke urıs şımçısı Aleksandr Litvinenkonıñ Rusiyä agentları tarafınnan ağu belän üterelüe näticäsenä kilde.
Awrupa keşe xoquqları mäxkämäse Litvinenkonıñ 2006nçı yılda Angliyada üterelüe xaqında tormış iptäşe açqan mäxkämä êşendä qararın açıqladı.
Mäxkämä Litvinenko üterelüeneñ Rusiyä agentları Andrey Lugovoy belän Dmitriy Kovtun tarafınnan oyıştırıluınıñ "bäxässez fakt” buluın belderde.
Qararda ike urıs agentınıñ ağulı matdäne üzläreneñ täêmin itü mömkinlekläreneñ bulmawı, Lugovoy häm Kovtunnıñ Rusiyä xakimiyäte tarafınnan idarä itelüe häm kontrol’dä totıluına qağılışlı kürsätkeçlärneñ buluı äytelde.
Awrupa keşe xoquqları mäxkämäse şul uq waqıtta Rusiyäneñ Litvinenkonıñ üleme belän bäyle çınbarlıqnı bilgele itäçäk häm cawaplılarnı xökemgä tartaçaq êffektiv êçke tikşerüne alıp barmawın belderde.
Kreml’ süzçese Dmitriy Peskov Awrupa keşe xoquqları mäxkämäse qararınıñ “nigezsez” buluın alğa sörde.
Angliya küzläw oyışması (MI6) öçen êşlägän êlekke KGB şımçısı Aleksandr Litvinenko Londonda ber qunaqxanädä çäyenä quşılğan radioaktiv “Polonium-210” matdäsennän ağulanıp 2006nçı yılda 43 yäşendä häläq’ bulğan ide. Litvinenkonıñ üleme aldınnan 3 tapqır Lugovoy häm Kovtun belän oçraşuı bilgelängän, bu ike keşeneñ qalğan otel bülmäsendä häm kitkän urınnarında ağulı polonium matdäseneñ qaldıqlarınıñ oçratıluı açıqlanğan ide.


text:
Qırımda devam etken vandalizm areketlerini ve camilerniñ ateşke berüvini sade yaramazlıq kibi tanımaq mümkün degil, dep tüşüne Qırım müftisiniñ muavini Ayder İsmailov. Böyleliknen Qırım musulmanlarını mezeplerara ziddetlerge celp etmege çalışa ekenler. Faqat qırımtatarlar intiqam almaycaqlar, dey müftiy muavini.
Bunı Ayder İsmailov Qırım.Aqiqat saytına bildirdi.
«Milletlerara, mezeplerara ayırımnı meydanğa ketirmek içün qullanılğan tarik etici areketlerdir. Çünki bir de bir halqnıñ camisini ateşke berseler, bu, tabiiy ki, nasıldır bir menfiy duyğularnı uyattıra ve mahsus cevabınıñ olmasını tahmin ete», – dey İsmailov.
Faqat, müftiy muavini aytqanı kibi, yarımdanınıñ musulman ealisiniñ 90% teşkil etken qırımtatar halqı barışıqseverdir ve bu kibi vandalizm areketleri ile oğraşmaycaq.
Evel qayd etilgeni kibi, noyabr 12-de, gece, belgisiz şahıslar Sudaq rayonınıñ Qoz köyündeki (Solneçnaya Dolina) camini camini yaqacaq oldılar.
Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov camini yaqmaq ıntıluvı işğal akimiyetniñ bütün dünyanıñ qırımtatarlarğa qarşı repressiya ve basqını toqtatmaq talabına açıq bir cevabı olğanını qayd etti.
Qırım müftisi Emirali Ablayev akimiyet ve cemiyetke qabaatlı insanlarnı tapıp, cezalarnı bermege çağıruvı ile buyurdı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi Qırımnıñ şimdiki akimiyeti ile qırımtatar erbabı Noman Çelebicihannıñ hatırasına bağışlanğan tedbirler keçirilmesini muzakere etmekte, lâkin planlaştırılğan merasimlerniñ episi ötkerilecekmi-yoqmı daa belli degil. Bunı Meclis reisiniñ muavini Nariman Celâl Qırım.Aqiqat mühbirine bildirdi.
«Aqyarda ananeviy miting keçirilmesine akimiyet qarşı çıqa, çünki fevral 23-te Rusiyede Vatan imayecisiniñ künü qayd etile – bayram künü, adamlar eglene, er kesniñ keyfi farqlı, er vaqıt yahşı olmay», – dedi o.
Fevral 22-de Qırımnıñ Küreş Federatsiyası Noman Çelebicihannıñ hatırasına yarışnı teşkil ete, Bağçasaraynıñ Hanlar sarayında ise matem mitingi keçirilecek. Fevral 24-te Qırım müendislik pedagogika universitetinde hatıra aqşamı ötkerilecektir.
Malüm olğanı kibi, Qırım camilerinde qırımtatar erbabı, Qırım, Poloniya, Aqrusiye, Litvaniya musulmanlarınıñ müftisi Noman Çelebicihannıñ hatırasına dua merasimleri keçirilecek.
Noman Çelebicihan 1885 senesi molla qorantasında doğa. Bağçasaray, İstanbul, Sankt-Peterburgda oquy, qırımtatar yaşlarınıñ maarif ve inqilâbiy teşkilâtlarında iştirak ete. 20-nci asırnıñ başında eñ istidatlı qırımtatar edebiyatçısı olaraq tanıla. Qırımtatarlarnıñ milliy gimniniñ müellifidir. 1917 senesi Fevral inqilâbından soñ Musulman icraiy komitetiniñ reisi, Qırım müftisi – soñra ise Birinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ reisi ola. 1918 senesi yanvar ayında bolşevikler tarafından yaqalana, fevral 23 künü apiste deñizciler tarafından öldürile. 33 yaşında olğan müftiniñ cesedi deñizge atıla.


text:
Qırım Ukraina toprağıdır, bu sebepten qırımtatarlar Rusiyeniñ tamır halqı olamazlar, dep tüşüne Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ tamır halqları meseleleri boyunca Daimiy Forumnıñ prezident muavini, fin-ugorlarnıñ halqara areketiniñ faali Oliver Loode .
Bunı o oktâbr 12-de Qırım.Aqiqat Radiosınıñ saba efirinde ayttı.
«Qırım Ukraina toprağıdır, menim fikirimce, Rusiye qırımtatarlarnı tamır halq ya da tamır halq olmağan bir halq olaraq qabul etemez. Rusiye qırımtatarlarnı ne tüşüne, bu endi ekinci mesele», – dep qayd etti Oliver Loode.
Onıñ aytqanına köre, Rusiye qanunlarına köre, tamır halqlarnıñ bazı aq-uquqları az sayılı halqlarğa, sayısı 50 biñ insandan az olğan halqlarğa, em de tamır halqlarnıñ mahsus cedvelinde olğan halqlarğa ait.
«Bu mantıqqa köre, Rusiyede qırımtatarlar az sayılı tamır halq olamazlar», – dep qayd etti ekspert.
Ukrainada Estoniyanıñ Tışqı işler nazirliginiñ maddiy yardımı ile «Açıq diplomatiya vastalarınen qırımtatarlarnıñ aq-uquqlarını qorçalav» leyhası başlandı. Onıñ maqsadı halqara toplulıqnı qırımtatarlardan daa ziyade haberdar etmektir.
2014 senesi mart 20-de Ukraina Yuqarı Radası qırımtatar halqınıñ statusını tamır halq olaraq tanıp, 2007 senesi Birleşken Milletler Teşkilâtı Tamır halqlar aq-uquqlarınıñ Beyannamesine qoşuldı.
2015 senesi yazda Qırım Rusiye Devlet Şurasınıñ milletlerara munasebetler komitetiniñ reisi Edip Gafarov bildirdi ki, Qırım qarayları ve qırımçaqları Rusiye Federatsiyasınıñ az sayılı tamır halqları cedveline kirsetilecek.
Bundan evel, daa 2014 senesi, Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov bildirdi ki, Qırımda yekâne tamır halq olaraq adlanmaq aqqı tek bir halqqa mensüp degil.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi ve reisi Refat Çubarov Şimaliy Kavkaz halqlarınıñ Stalin sürgünligi yıllığında çeçen ve inguş halqlarınıñ faciasını hatırlap, repressiya qurbanlarını aña. Bu aqqında qırımtatar temsil organı matbuat hızmetiniñ haberinde aytıla.
«72 yıl evelsi, fevral 23-te, SSCB kommunist rejimi çeçen ve inguş halqlarını tarihiy vatanlarından sürgün etti. Yarım million insandan ziyade sürgün etildi, inguş ve çeçen halqlarınıñ aman-aman yarısı açlıq, suvuq ve 1956 senesine qadar devam etken mahsus yerleşüv rejimi şaraitlerinde işler sebebinden vefat etti», – dep yazdı Çubarov Facebookta.
«Bugün, halqlarımız içün zor künlerde olğanı kibi, qardaşlarımız – çeçen ve inguşlarnen beraber sürgünlik qurbanlarınıñ hatırasına baş egemiz, elâk olğanlarğa Allahtan rahmet tileymiz...», – dep qoştı o.
Çeçenistanda üç yıldan berli Stalin sürgünliginiñ qurbanlarını añmaylar. Çeçenistan yolbaşçısı ve ükümetiniñ resmiy saytında çeçenler sürgünliginiñ yıllığı aqqında bir söz bile yoq. 2012 senesi Çeçenistan yolbaşçısı Ramzan Kadırov fevral 23-te qayd etilgen Hatıra kününi babası, Çeçenistannıñ sabıq prezidenti Ahmat Kadırov vefat etken mayıs 10-na deñiştirdi.


text:
Bir yıl evelsi – mayısnıñ 24-nde – Bağçasarayda Dünya qırımtatar kongressi İcra şurasınıñ azası Ervin İbragimov qaçırılğan edi. Rusiye yol inspektorları urbasına kiyingen adamlar onı mikroavtobusqa oturtıp belli olmağan yerge alıp ketken ediler. Qırım.Aqiqat muhbiri bu yıl devamında failniñ tapılması içün neler yapılğanını ögrendi ve Ervinniñ tuvğanları, yaqınları ve safdaşlarından onıñ tapılacağına ne qadar işanğanlarını soraştırdı.
Bağçasaraylı Umer İbragimov öz oğlunıñ sesini soñki sefer 2016 senesi mayısnıñ 24-nde eşitken edi. Ervin oña saat 23-lerde telefon açıp, maşnanıñ vesiqalarını qıdırmağa rica etti, olarnı öz iş yerinde qaldırmadımı dep soradı. Babası vesiqalar evde olmağanını ayttı, ve bunen laf bitken edi. Birazdan Umer İbragimov oğluna telefon açacaq oldı, amma telefonı endi sönük edi.
Kelecek künü işine ketkende o yol kenarında Ervinniñ maşnasını kördi. Anahtarları maşna içinde edi, rafçıq açıq edi, oğlunıñ özü – yoq edi.
Bir kün soñra İbragimovnıñ maşnası qaldırılğan yeri qarşısında turğan tükândan nezaret kamerasınıñ qayd etken video-qısımları internette yayınlandı. Qayıtlarda, Ervin zorbalıq ile qaçırılğanı tasdiqlana.
Qayd etilgen videolarda, yol çetinde mikroavtobus ve Rusiye yol inspektorlarnıñ kiyimine beñzegen urbalarğa kiyingen eki adam körüne. Olardan biri işater tayağını salladı ve İbragimovnıñ maşnasını toqtattı. Ervin maşnasından çıqtı ve şu eki adamnıñ artından ketip mikroavtobusqa yöñeldi. Bundan soñ kadrlarda – fail qaçmağa tırıştı, lâkin qarşıdaki ekisi oña yetişti, ve onı tutıp avtobusqa soqtı.
O vaqıt Ervin İbragimov 31 yaşında edi. O Bağçasarayda qırımtatar faaliyetçileri arasında körümli bir şahıs edi. Ervin şeer Meclisinde faal çalışa edi, Bağçasaray şeer şurasına deputat olaraq saylanıla edi.
Avgust ayında o Dünya qırımtatar kongressiniñ İcra şurasına saylanılğan edi. Ukraina ve Qırımdan DQTK idaresine saylanılğan altı kişiden birisi oldı.
Qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev Qırım.Aqiqatqa tarif etti ki, Ervinniñ qaçırılmasından biraz evel, o Ukraina prezidenti qırımtatar halqı işlerinde vekâletlisiniñ kâtibiyetine yolbaşçılıq yapmaqnı Ervinge teklif etken edi. Onıñ sözlerine köre, İbragimov başta razı olğan edi, amma soñra bunı red etti, çünki Qırımda hasta anasına muqayt olmaq kerek edi.
Qaçırğanlarğa bedel teklifi
Bu qaçıruvdan soñ Ervinniñ ailesi Rusiyeniñ Qırımda çalışqan bütün organlarına muracaat etti: FSB, prokuratura, İİN, taqiqat komiteti. Federal telükesizlik hızmeti (FSB) binasında İbragimovnıñ babasını qabul etmege red ettiler ve o öz muracaatını mektüp şekilinde yollamağa mecbur oldı. Neticede İbragimovnıñ ğayıp olması munasebetinen, nasıl olsa da, cinaiy iş açıldı ve Taqiqat komiteti onnen oğraşıp başladı.
Ğayıp olğannıñ babası Umer İbragimov dey ki, asılında taqiqat alıp barılmay. Onıñ sözlerine köre, silâlı quvetler başta çalışqan kibi körünmege tırışa ediler, soñra ise asılında taqiqat aqqında bir de bir malümat bermekten vazgeçtiler.
Umer İbragimov, taqiqatçılar Ervinniñ qaçırılğanından ancaq üç ay soñra, mobil operatorına muracaat etip, onıñ telefonı qayda olğanını sorap başladılar.
«Taqiqatçı mahkeme vastasınen telefon bağlarınıñ taqip etilmesi içün ruhset alacaq edi. Mahkemeci buña qarşı çıqtı, men de buña şaştım. O soñra başqa mahkemecige muracaat etti ve andan, bir çare etip, ruhset aldı. Taqip ettiler, bizge bunı bildirdiler, lâkin anda iç bir şey olmağanını añlattılar», – dey Umer İbragimov
Bir keresi üç million soradılar. Men, er şeyni satıp, borçlarğa batacağımı ayttım, amma, emin olmaq içün, oğlumnıñ videosını rica ettimUmer İbragimov
Bunen beraber Ervinniñ soy-sopı öz küçlerinen onı qıdıra edi. Umer İbragimovnıñ sözlerine köre, cemaat taqiqatı neticesinde – qaçırğan adamlarğa ait ola bilgen eki maşna, ve Ervinni qaçıruvdan soñ köre bilecek qadın tapılğan edi. Ğayıp olğannıñ babası bu malümatnı taqiqatçılarğa yetkizdi, faqat bunıñ iç bir tesiri olmağan.
Oğlunıñ qaytarılması içün İbragimovlar ailesi bir million ruble miqdarında bedel ödemege vade etken edi. Ara-sıra, sanki qaçırğan şahıslarnıñ adından SMS-mesajları kelip tura edi.
«Bir keresi üç million soradılar. Men, er şeyni satıp, borçlarğa batacağımı ayttım, amma, emin olmaq içün, oğlumnıñ videosını rica ettim. Soñra ise teslim ceryanı aqqında añlaşmağa mümlün olur edi. Olar yazdılar: «Siz bizni açuvlattıñız, siz bunı da istemeysiñiz. Biz onıñ parmaqlarını kesermiz». Ve bir şiar yazdılar: «Rusiyege şan-şüret», – dedi Umer İbragimov.
Bütün bu kibi mesajlar aqqında malümatnı o taqiqatçılarğa bildire edi, lâkin olar bu SMS-lerge qulaq asmamağa tevsiye ete ediler. Ervinniñ babası, mesajlar yollağanlarnıñ arasında kerçek aydutlar da olğanını tüşüne, lâkin olarnıñ peşinden tüşmege imkân olmadı.
Bir keresi, Umer İbragimovnıñ sözlerine köre, belli olmağan şahıslarnen yazışıp, o oğlu içün 400 biñ ruble berecegi aqqında añlaştı. Evelden bunı taqiqat organlarına haber etti. Paranı Aqmescitte, Vorovskiy soqağında teslim etecek edi. Ervinniñ babası, o yerde para degil de «qoqla» – 5 biñ ruble sarılğan bir demet qaldırğanını tarif ete. Umer İbragimovnıñ sözlerine köre, bu teslim etüv ceryanını taqiqatçılar da nezaret ete edi.
«Demetni qaldırğan soñ biz 40 daqqa qadar beklep turğandırmız. Bekledik, men keri kelgende ise şu demet endi yoq edi. Men olarğa (taqiqatçılarğa – QA) haber etem, olar ise, kimse iç bir şey körmegenini aytalar. Bundan evel ise olar, demetniñ qoyulğan yerni nezaret etkenlerini ayta ediler. Qısqası, körmey qaldılar bunı. Albu ki, 10-12, belki de daa çoq, adam ediler», – dey Ervinniñ babası.
Qaçıruvdan evel FSB hadimleri onıñ boksnen oğraşıp oğramağanınen meraqlana edi. Daa birisi onı işbirlikke çağıra ediUmer İbragimov
Onıñ sözlerine köre, taqiqatçı soñki kere onnen taa yanvarniñ soñunda bağlanğan edi ve müim bir şey söylemedi. Umer İbragimov, Taqiqat komiteti, bu qaçıruvnıñ artında Rusiyeniñ mahsus hızmetleri turğanını bilip, bu taqiqatnı boykot etkeninde emin.
O dey ki, nezaret kameralarınıñ qayd etken videolarında Ervinni avtobusqa oturtqan adamlar mahsus kiyimde olğanlarından ğayrı başqa şeyler de buña işaret ete.
«Qaçıruvdan evel FSB hadimleri onıñ boksnen oğraşıp oğramağanınen meraqlana edi. Daa birisi onı işbirlikke çağıra edi. Ervin bunı red etti, o ise qorqutuv ile: seniñ qardaşlarıñ olğanını unutma, – degen. Bu qaçıruvdan ögüne edi. Ve şimdi siz hulâsa çıqarıñız, men kim bunı yapqanını tüşüne bilem», – dey Ervinniñ babası.
«Böyle bir şeyni duşmanıma tilemem»
Ervinniñ meselesinde de, zorbalıqnen qaçırılğan başqa adamlarnıñ meselesinde de, elimizden kelgenini yaptıq. PACE, OSCE kibi halqara muessilerniñ vesiqalarına maddeler kirsettikRefat Çubarov
İbragimovlar ailesi öz felâkeninde tek başına qalmadı. Qırımda bir-çoq dost ve arqadaşlar Ervinni qıdırıp başladı, yarımada tışında ise büyük informatsion kampaniyası başlatıldı. Dünya qırımtatar kongressi de öz azasınıñ tarafını tuttı. DQTK vekilli Ervinniñ ğayıp olması aqqında halqara meydançıqlarda beyan ete.
«Ervinniñ meselesinde de, zorbalıqnen qaçırılğan başqa adamlarnıñ meselesinde de, elimizden kelgenini yaptıq. PACE, OSCE kibi halqara muessilerniñ vesiqalarına maddeler kirsettik. Körüşkenimiz bütün halqara siyasetçilerine Ervinniñ qıdıruvında yardımcı olmaq muracaatınen buyurdıq. Bir sıra devletlerde, şu sırada Türkiyede de, mitingler keçirildi, şu cümleden Rusiyeniñ elçihaneleri qarşısına da çıqıldı», – dedi Dünya qırımtatar kongressiniñ yolbaşçısı Refat Çubarov Qırım.Aqiqatnıñ muhbirine.
O iç te şubelenmey, Ervinniñ esir etilmesinde Rus silâlı quvetlerniñ eli bar.
Çubarov, Ervinniñ sağ olğanına ümüt ete, amma DQTK reisi dey ki, «işğalci akmiyet bu qaçıruvğa alâqadar olğanını qabul etmege azır olmağanı – onı raatsız ete».
Taqımımızdaki çoqusı adamlar içün Ervinniñ esir etilmesi soñki tamçı oldı, bundan soñ biz artıq iç bir şey yapmayıp oturıp olamaycağımıznı añladıqYevgeniya Andreyük
Dünya qırımtatar kongressinden ğayrı Ervinniñ qıdıruvında «CrimeaSOS» teşkilâtı da faaliyet alıp bara. Er aynıñ 24-nci kününde teşkilâtnıñ failleri Kyivde Rusiye elçihanesi qarşısında aktsiyalar keçirip, Qırımdaki zorbalıq ve qaçıruvlarnı taqip etmege talap ete.
«Taqımımızdaki çoqusı adamlar içün Ervinniñ esir etilmesi soñki tamçı oldı, bundan soñ biz artıq iç bir şey yapmayıp oturıp olamaycağımıznı añladıq. Yüz bergen deşetni körüp turğanımıznı eñ keñiş surette añlatmağa istegenimizni añladıq. Bizler içün, ilk evelâ, qaçırılğanlarnıñ ve zarar körgenlerniñ ailelerini desteklemek, olarnen beraber beklegenimizni bildirmek müim edi. Ve biz o yerde (Qırımda – QA) üküm sürgen akimiyetten talap etemiz ki, olar bu vaqialarnı izaatlasınlar, ğayıp olğan bu adamlar qayda olğanlarını añlatsınlar», – dep, «CrimeaSOS» temsilcisi Yevgeniya Andreyük aktsiyalarnıñ maqsadını izaatladı.
Ervinniñ qaçıruvını teşkil etkeninde Çoqluq tarafından şeklengen Rusiyeniñ silâlı quvetleri soñki sefer bu adiseni keçken sene yazda halq ögünde izaatlağan edi. İyünniñ 6-nda Taqiqat komiteti, matbuat açıqlamasını dağıtıp, olarnıñ hadimleri bağçasaraylını qıdırmağa devam etkenini beyan etti.
İyül ayında ise Natalya Poklonskaya, o zaman daa Qırım prokurorı vazifesinde bulunıp, Ervinniñ qaçırıluvından bir ay keçken soñ onı sağ körgenlerini beyan etken edi. O dedi ki, bu adise «cumhuriyetniñ uquq qoruyıcı organlarına qarşı menfiy tüşüncelerniñ ve açuvnıñ peyda etilmesi içün yapılğan provokatsiya» olmaq mümkün edi. İbragimovlar ailesi Poklonskayanıñ sözlerini – kerçek hırsızlarnıñ gizlenilmesi olaraq qabul etti.
Ervinniñ babası kederlenip dey ki, oğlunı tapmaq içün bütün çarelerni qullandı ve daa ne yapmaq mümkün olğanını bilmey.
«Men angi qapığa daa barıp qaqacağımı bilmeyip. Angi dağlarğa tırmaşmaq, angi qobağa kirmek kerek olğanımı bilse edim, yapar edim. Kimge muracaat etecegimi, kimge yalvaracağımı bilmeyim. Bügün, maña yardım etsinler dep, tiz çökmege azırım. Lâkin kimge muracaat etecegimi men bilmeyim. Doğrusı, böyle bir şeyni, menim alıma ve oğlumnıñ alına tüşmekni, duşmanıma bile tilemem», – dedi Ervinniñ babası.
Umer İbragimov, onıñ oğlu sağ olğanına de FSB qollarında olğanına ep ümüt ete. Ve, özü degei kibi, onıñ bir tek ümüti qaldı.


text:
Ukrainalı rejisser ve eski Kreml esiri Oleg Sentsov siyasiy mabüslerni azat etüv platforması qurulacaq, dep ilân etti. Onıñ aytqanına köre, platformada Volodımır Baluh ve Oleksandr Şumkov iştirak etmege razı oldı. Sentsovnıñ özü istegen er kesni teşebbüske qoşulmağa çağırdı.
Tutulğan şahıslarnı deñişüv soñki sefer 2020 senesi aprelniñ 16-nda kerçekleşti: ismen anda Ukraina ve «DNR» ve «LNR» gruppirovkalarınıñ reberleri iştirak etti. Rusiye tarafdarı aydutlar 20 insannı azat etip, Kyivne teslim etti.
Birinci ve soñki sefer qırımlılar Rusiye ve Ukraina arasındaki deñişüvde 2019 senesi sentâbr ayında iştirak etti, o vaqıt Oleg Sentsov, Edem Bekirov ve Kremlniñ diger siyasiy mabüsleri azatlıqqa çıqtı. Al-azırda Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar.
Oleg Sentsovnıñ teşebbüsi olarğa yardım etermi, Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında aytıldı.
Ukraina rejisseri, Kremlniñ eski siyasiy mabüsi Oleg Sentsov, onıñ fikirince, siyasiy mabüslerni azat etüv yañı platformasını qurmağa ne içün kerek oldı Qırım.Aqiqatqa añlattı.
Siyasiy mabüsler meselesinde Vladimir Putinge basqı yapılacaqmı-yoqmı ortaqlarımızğa pek bağlıOleg Sentsov
– 2020 senesi bu mesele ekinci-üçünci-dördünci planğa keçti, bu aqta az aytalar. Bütün belli siyasiy mabüsler endi azat etildi, tek belli olmağanlar qaldı, amma olarnıñ sayısı arta. Bu problemge bağışlağan bütün tedbirlerde iştirak etem, amma diger teşkilâtlarnen bu meselenen oğraşacaq eski siyasiy mabüslerniñ birleşmemiz yoq edi. Şunıñ içün diger faallernen belli aktsiyalar keçirip, bu meseleni aydınlatacaq platformanı qurmağa qarar berdik – em Ukrainada, em çetelde.
Siyasiy mabüsler meselesinde Vladimir Putinge basqı yapılacaqmı-yoqmı ortaqlarımızğa pek bağlı. Esas faktor Kremlde otura – o, boş sayğan insanlarnıñ taqdiri onıñ qararlarına bağdı. Qalğan siyasiy mabüsler Putin içün problem olsun dep elimizden kelgenini yapmalımız.
Oleg Sentsov, Rusiye tarafı istese, Kremlniñ siyasiy mabüsler cedveli er daqqa arta bile, dep şikâyet ete.
Siyasiy mabüslerni azat etüv işi – topraqlarımıznı qurtaruv ve Putin ile küreş işiniñ tek bir parçasıdırOleg Sentsov
– Putin özüne daa ala bile. Bir çoq ukrainalı Rusiyege soy-soplarına, işke bara, olarnı tek Ukraina pasportları içün tuta bileler. Bir çoq kişi işğal altındaki topraqnı ziyaret ete, olarnı anda da tuta bileler. Ve Qırımnıñ özünde esir ola bilecek 300 biñ kişi bar – sahte qabaatlavlarnen apiske alına bilgen qırımtatarlar. Söz sırası, biz tek Rusiyedeki reinelernen oğraşmaycaqmız, Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ ayrı rayonlarında esir qalğan insanlarnıñ meselelerinen oğraşacaqmız – yani siyasiy baqışları içün apishanede bulunğan bütün ukrainalılarnen. Siyasiy mabüslerni azat etüv işi – topraqlarımıznı qurtaruv ve Putin ile küreş işiniñ tek bir parçasıdır. Siyasiy mabüsler – işğal aqibetidir, ve bu farqlı kategoriyalarnı bölmege olmay.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova Ukraina akimiyetiniñ siyasiy mabüslernen bağlı soñki malümatlarını aydınlata.
Bu esnasta çoq şey olmay – ne deñişüv, ne de azat etüvLüdmila Denisova
– 2019 senesi sentâbr ayında 35 insanımız qaytarılsa da, şübhesiz, siyasiy mabüslerniñ sayısı arta. Bugünki künde 109 kişi apiste yata, 33-ü işğal etilgen Qırımda: eki kişi apis cezasını keçe, 31 insan tahqiqat izolâtorında buluna. 75-i qırımtatarıdır. Ne yazıq ki, bu esnasta çoq şey olmay – ne deñişüv, ne de azat etüv. Rusiye Federatsiyası ve Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ işğalci memuriyetleri apiske alınğan vatandaşlarnı azat etüv meselesini Minsk esnasınen bağladı. Añlağanıma köre, o, toqtaldı. Esnas tüzelecek, çünki bütün seviyelerde deñişim muzakereleri keçirile.
Qırım.Aqiqat jurnalistleri Rusiye insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkovağa muracaat etti, amma, eskisi kibi, bir cevap alamadı.
Lüdmila Denisovanıñ qayd etkenine köre, onıñ Rusiye zenaatdaşı deñişüv ya da azat etüv muzakerelerinen dos-doğru oğraşmay.
Men eki künde bir, atta er kün, Tatyana Moskalkovağa mektüp yazam, biz tutuv şaraitleri, tibbiy tedqiq ve diger meselelerni çezmek içün telefonlaşamızLüdmila Denisova
– Onıñ mandatı gumanitar meselelernen bağlı. Men eki künde bir, atta er kün, Tatyana Moskalkovağa mektüp yazam, biz tutuv şaraitleri, tibbiy tedqiq ve diger meselelerni çezmek içün telefonlaşamız. Ne yazıq ki, onıñ poçtasını belli organlar teşkere, dep tüşünem – cevaplar keç kele. Nasıl olsa da, bağ qurdıq ve belli vilâyetlerniñ vekâletlileri vastasınen çalışamız, tüzetüv koloniyalarınıñ reberlerine yazamız, ve olar tafsilâtlı cevaplar, esabatlar bere – buña inanmaq ne qadar zor olsa da. Er şey yolunda olğanını aytalar, advokatlar tasdıqlamay. Küreşmege devam etemiz, er birini evde bekleymiz.
«Memorial» aq qorçalayıcı merkeziniñ şura azası Sergey Davidis Rusiyede siyasiy mabüs sayısı 2020 senesi arttı, dep bildire.
Şimdi cedvellerimizde 359 siyasiy mabüs bar. Em de cedveller tolu degilSergey Davidis
– Qaç yıldan berli vaziyet aynı. Sayısı tahminen 50 kişi çoq oldı: 300 civarında olsa, şimdi cedvellerimizde 359 siyasiy mabüs bar. Em de cedveller tolu degil ve tek meyillerni aks ete: malümat az olğanı içün bazı insanlar iç yoq. Siyasiy mabüslerge qol tutuv ve olarnı azat etüv teşebbüsleri pek müim. Neticede er şey Kreml qararlarına ve basqığa cevap bermek azırlığına bağlı: halqara fikir ne, tesir etmege isteymi, iradesini köstermege isteymi? Amma azat etüv ğayretleri birden netice köstermese de, bu insanlarğa olğan diqqat, birdemlik kösterilüvi kene de faydalı – eñ azından olarnı azatlıqtan marum etüv yerlerinde qorçalamağa yardım ete. Mında da bir sıra bozuv bar: tutuv şaraitleri, tibbiy yardım kösterilmemesi ve ilâhre.
Qırım.Aqiqat jurnalistleri ukrainalı siyasiy mabüslerni azat etüv esnası aqqında Ukraina prezidentiniñ ofisinden de soradı, faqat maqale derc etilgende cevap daa yoq edi. Muarririyet onı bu ya da başqa maqalede derc etmege azır.
(Metinni Vladislav Lentsev azırladı)
2014 senesi baarinde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
Ukraina Yuqarı Radasınıñ İnsan aqları vekâletlisi Lüdmila Denisova, Rusiye apishanelerinde tutulğan ukrainalı siyasiy mabüslerniñ farqlı sayısı aydınlatqan edi: 113-ten 115-ke qadar, 80-den çoq – qırımtatarıdır. Qırımtatar resurs merkeziniñ cedvelinde 86 qırımlı siyasiy mabüs bar. Qırım aq qorçalayıcı gruppası da aynı raqam aqqında ayta.
Siyasiy mabüslerge qol tutuv programmasınıñ reberi, «Memorial» aq qorçalayıcı merkeziniñ şura azası Sergey Davidisniñ bildirgenine köre, merkezleriniñ cedvelinde 315 insan bar, 59-ı – qırımtatarıdır.
Aq qorçalayıcılar ve advokatlar bu cinaiy davalarnı siyasiy, milliy ya da diniy sebeplerden taqip dep adlandıra. Rusiye akimiyeti bu sebeplerni inkâr ete.


text:
Qırımda mayıs 18 künü sürgünlik qurbanlarınıñ hatıra künü Qırımnıñ bütün devlet müessiselerinde bayraqlar endirilecek. Bunı Qırım devlet şurasınıñ milletlerara munasebetler komitetiniñ toplaşuvında onıñ reisi Edip Gafarov bildirdi, – dep haber ete çarşenbe künü, mayıs 13-te, Qırım ükümetiniñ «ruporı» Krıminform saytı.
«Keçken sene olğanı kibi, añlaşılmamazlıqlar olmasın – bazı binalarda bayraqlar asılğan edi», – dep qayd etti o. Onıñ aytqanına köre, Sergey Aksenovnıñ hatıra künü tedbirleri aqqında buyruğında bunıñ aqqında aytılmağanından sebep bütün regionlarğa telefonogramma vastasınen haber etilmeli.
Deputat Lentun Bezaziyev hatırlattı ki, 1993 senesi Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası mayıs 18-ni Sürgünlik qurbanlarınıñ hatıra künü olaraq belgilegen qararnı qabul etip, devlet binalarında bayraqnıñ endirilmesini mecburiy olaraq qayd etti.
Sergey Aksenovnıñ buyruğına binaen, Sürgünlik qurbanlarınıñ hatıra künü munasebetinen keçirilgen tedbirler mayıs 17-de saat 20-de Aqmescitniñ Lenin meydanında «Yüreginde ateş aç» aktsiyası ile başlanacaq.
Malüm olğanı kibi, Qırım akimiyeti sürgünlik qurbanlarınıñ hatıra kününiñ «yañı formatını» belgiledi.
Aqmescitniñ Rusiye şeer memuriyeti Qırımtatar Milliy Meclisine sürgünlik yıllığına bağışlanğan matem mitingini keçirmege resmiy şekilde yasaq etti.
Aynı vaqıtta Meclis işğalci akimiyet tarafından provokatsion mitinglerniñ ötkerilecegini red etmey.
Qırım işğalinden evel sürgünlik yıllığında Aqmescitte Bütünqırım matem mitingi keçirile edi, tedbirde onlarnen biñ insan iştirak ete edi.


text:
Qırımda bu aftanıñ başında ava arareti 25 derecege qadar tüşecek, bildire yerli Gidrometeomerkeziniñ baş müavini Veronika Şengelay "Krıminform" saytına.
"Bazarertesinden başlap suvuq cebeniñ keçmesinden sebep 25-30 derece ava arareti beklenile. Çarşenbe kününden aftanıñ soñuna qadar sıcaqlaşuv beklenile. Eñ yuqarı ava arareti 27-32 derece olacaq", - dedi Şengelay.
Amma o, anomal bir sıcaq olmaycaq, dep ayta.
Keçken afta Qırımda ava suvuması aqqında furtuna ihtarı ilân etildi. Ava arareti 8-10 derece aşağı tüşecegi aqqında bildirile edi.


text:
Rusiye uquq qoruyıcı organları işğal etilgen Qırımda Ukraina qıtaiy qısmına ketken aqay kişilernen subetler keçire. Aqaylar memuriy sıñırdan keçkende, rusiyeli taraf vesiqalarnı çoq vaqıt devamında teşkere. Bu aqta malümat «Krım SOS» cemaat teşkilâtınıñ Facebook saifesinde bildirile.
«Qırımdan çıqışta kiçik nevbetler bar, bu, rusiyeli uquq qoruyıcı organları aqay kişilerniñ vesiqalarını çoq vaqıt devamında teşkergeni ve subetleşkeninen bağlıdır. Nevbetlerniñ olmaması, eñ evelâ, memuriy sıñırdan (Kalançak ve Çaplınka keçirüv noqtalarından) keçken adamlarnıñ sayısı eksilgeninen bağlı», – dep aytıla beyanatta.
Teşkilâtnıñ malümatına köre, Ukraina qıtaiy qısmından Qırımğa kirişte nevbetler yoq. Bütün keçirüv noqtalar ştat rejiminde çalışa.
Amma memuriy sıñırda ara-sıra rusiyeli uçucı olmağan uçaqlar uça, bunen beraber rusiyeli mevziler tarafından projektorlar çalışa.
Yolcu-naqliye aqımınıñ ve memuriy sıñır yanında rusiyeli askerler faaliyetiniñ eksilmesini avgust 15-te Ukraina Devlet sıñır hızmetinde qayd etkenler.
2014 senesi Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qıtaiy Ukraina ve yarımada arasında resmiy şekilde – memuriy, amelde ise – aqiqiy bir sınır peyda oldı. Memuriy sıñırda üç kiriş-çıqış noqtası çalışmaqta – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlandıra.


text:
Aqyar merkezinde, rusiyeniñ “Halq birligi künü” sebebinden vaqtınca yol areketini sıñırlacaqlar. Bunıñ aqqında şeer memuriyetiniñ matbuat hızmeti haber ete.
Noyabr 2 saat 23:00-ten başlap, noyabr 5 saat 6:00-ğa qadar Nahimov meydanında mahsus ve acele hızmetleriniñ maşnalarından ğayrı, qalğan naqliyatnıñ toqtav ve turağı yasaqlanacaq.
“Aynı böyle sıñırlavlar noyabr 3 saat 23:00-ten noyabr 5 saat 6:00-ğace Lenina soqagında ve Nahimov caddesinde ükümsürecek”, - dep aytıla beyanatta.
Noyabr 3-ünde, cumaertesi künü, saat 23:00-ten 8:15-kece ve bazar künü saat 13:00-ten saat 23:00-kece Lenina soqağında ve Nahimov caddesinde içtimaiy naqliyat ve şeer hızmetleriniñ maşnalarından ğayrı, qalğan bütün naqliyatnıñ yol areketi vaqtınca sıñırlanacaq.
Noyabr 4-ünde, “Halq birligi künü”niñ özünde, akimiyetniñ malümatına köre, bu şeer qısmında, saat 9:30-dan 13:00-kece olacaq yürüş sebebinden, bus-bütün naqliyatnıñ areketi toqlatılacaq.
“Noyabr 4-ünde şeer merkezinde qaldırılğan bütün maşnalar tahliye etilecek”, - dep ihtar ete şeer naqliyat bölügi.
Qomşu Rusiyede 2005 enesi noyabr 4-ünden ““Halq birligi künü” devlet bayramı qutlana. Bayramnıñ teşebbüsçisi- Rusiye Dinlerara şurası. Qırımda bu künni Rusiye tarafından yarımada ilhağında soñ qutlap başladılar.


text:
Onıñ aytqanına köre, yaşav yerleriniñ abadanlaştırıluvı Qırım inkişafı programmasında olğan köntseptsiya çerçivesinde baqılacaqtır.
Samozahvatlarnıñ angileri resmiyleştirilecek, angilerini boşatmağa rica etecekler aprel 25 kününece qararlaştırılacaqtır. Temirgaliyevniñ aytqanı kibi, şu narazılıq meydanlarınıñ iştirakçilerine topraqnı diger yerlerde berecek olalar.
«Bugün insanlar yaşağan yerlerde, tabiiy ki, bir de bir boşatuv olmaycaq. Qırımtatarlar yaşağan yerlerni resmiyleştirecekler», – dep işandırdı o.
Topraqnıñ berüvine moratoriyni öz başına tayinlengen Qırım akimiyeti referendumdan soñ ilân etti.


text:
Moskvada tahminen qırq insan Rusiye akimiyetiniñ Ukraina şarqındaki vaziyeti sebebinden bir sıra Rusiye memurlarına, şirketlerine ve banklarına nisbeten kirsetilgen ğarbiy sankiyalarğa cevap olaraq mahsulatnıñ import yasaq etüvine qarşı narazılığını bildirdi.
Azatlıq Radiosı bergen malümatına köre, cumaertesi künü, insanlar noyabr 1-de, Puşkin meydanında yerleşken ve sanki tehnikiy sebeplerden qapatılğan «Makdonalds» yanında nevbetke tizildiler.
Şaatlardan birisi «Twitterde» yazğanı kibi, iştirakçilerniñ kelmesi ile birden restoranğa avtozaknı aydap ketirdiler. Politsiya hadimleri numayş evelden añlaşılmağan sürette teşkil etilgenini bildirip, er kesni meydannı terk etmege çağırdı. Sanki toplaşqanlar «vatandaşlarnıñ serbest yürüşine» keder eye ekenler. Aktsiya iştirakçileri divarğa tayandılar, neticede politsiya hadimleri numayışqa irişmediler.
2014 senesi avgust ayında Rusiye Ğarbiy sankiyalarğa cevap olaraq Avropa birligi ve AQŞdan mahsulatnıñ ketirüvini yasaqlağan soñra, Rospotrebnadzor «Makdonalds»larnıñ teşkerüvine başladı. Rusiye 10 –dan ziyade restoran işini toqtattı.


text:
Frenkistan Devlet şurası burkini, yani musulman yuvunma kostüminiñ yasaqlanmasını mahkemeniñ bu mesele boyunca soñki qararı alınmasına qadar toqtattı, dep bildire Guardian.
Cumaaqşamı künü frenk uquq qoruyıcıları Vilnev-Lube şeeriniñ mahkemesiniñ plâjda qadın musulman yuvunma urbasınen yürmekni yasaq etmek qararına qarşı şikâyet etti. Aynı böyle yasaqlama endi 30 frenk şeerinde kirsetildi.
Yerli ükümetniñ fikrince, Frenkistanda yaqın vaqıtta yüz bergen ücümler sebebinden böyle urba cemaat tertibiniñ bozulmasına ketire bile. Özüni 2017 senesi prezident saylavlarında namzet köstergen sabıq Frenkistan prezidenti Nikolâ Sarkozi, bu vazifege saylanılsa, burkinini yasaq etmege söz berdi.
Devlet şurası – Frenkistannıñ yuqarı memuriy müessisesi ola, işbu müessise, qanunlar uquq qaidelerine uymağan olsa, olarnı lâğu ete bile.


text:
Dekabrniñ 14-nde “Rusiye” bankınıñ terkibindeki “Cenübiy leyha” sıñırlanğan mesüliyetli şirket “Massandra” Qırım şarap zavodı satın aldı. Berilgen malümatqa köre şarap zavodı içün 5 milliard 327 million ruble berilgen. “Rusiye” bankı müdirler şurasınıñ sabıq reisi ve esas aktsiyacısı Yuriy Kovalçuktır, haber vastaları oña “Putinniñ kassacısı” deyler.
Qırım şarap zavodını satın almaq içün ariza eki Rusiye şirketi bergen - “Cenübiy leyha” ve “Esteyt Grupp” sıñırlanğan mesüliyetli şirketler.
"RosElTorg" bildirgenine köre arizalar dekabrniñ 8-nece qabul etile edi. Mezat dekabrniñ 14-nde keçirildi.
QMC ve Aqyar şeeri Prokuraturasınıñ reisi İgor Ponoçovnıy, işğal etilgen Qırımdaki “Massandra” şarap zavodını özüne aluv ve satuv arbiy cinayet kibi sayıla, dep bildirdi.
Qırım işğal etilgen soñ “Massandra” sanayı-agrar birleşme “devletleştirildi”, soñra ise Rusiye prezidentiniñ İdare departamentiniñ mülkü olaraq ilân etildi.
2019 senesi “Massandra” Rusiye federal mülkünden Kreml idaresi astındaki Qırım ukümetiniñ mülkiyeti oldı. 2020 senesi mayıs ayında ise Qırım parlamenti şarap zavodnı hususiyleştirilmek kerek olğan obyektler cedveline kirsetti.
2020 senesi noyabr ayınıda “Massandra” şarap zavodı satılıqqa çıqarıldı.
(Fotogalereya ilk sefer 2020 senesi iyunniñ 2-nde yayınlandı)


text:
Qırım ilhaqı hususan cemiyetniñ cemaat-siyasiy yaşayışındaki adise-vaqialarğa ıstılaatnıñ tesiri nazariyesini isbatlay.
Bunıñ bir çoq örnegi bar. Zararsız söz ibarelerini alayıq: «nezaketli insanlar», «rus baari», «referendum». Arhangelsk civarında ya da Uralda yaşağan, televizorğa Tañrığa kibi inanğan adiy insan bu adiy sözlerniñ kerçek manasını nasıl körsiñ? Amma televizion zeeri içildi, ve artıq Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı tecavuzı dünyadaki ıstılalarnen añlatılsa da, olar orta rusiyelige exorcist ırımı kibi tesir ete.
Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı tecavuzı dünyadaki ıstılalarnen añlatılsa da, olar orta rusiyelige exorcist ırımı kibi tesir ete
Kene şu «adiy» rusiyeliniñ yanında mezkür ıstılalar yerine «tecavuzcı», «işğal», «ilhaq» dep aytıñız – tişi ağıra kibi qıyışqanını körersiñiz. Diger taraftan, Rusiye köylerinde «Kyiv huntası», «ceza berici», «ukrfaşist» sözleri tilniñ norması oldı, bu saçma sözlerni qullanıp, bir aenksizlik is etmey.
Böylece, kerçek vaziyetten bayağı uzaq olğan «işğalci-imperiya» leksikologiyası qabul ettirilgen cemiyetniñ baqışlarını şekillendire.
Amma qırımlılar içün doğru ıstılaatnıñ ameliy manası da bar. BM, Avropa Şurası, ABD Senatında «ilhaq» yerine «qoşuluv» ya da «işğal» yerine «qardaş yardımı» dep aytılsa edi, Qırımnıñ vaziyeti ve Rusiyege qarşı sanktsiyalar nasıl muzakere etilecek edi ve netice ne olacaq edi? BM Qırım rezolütsiyalarında «referendum» sözü tırnaqlarsız yazılsa ve «sahte» sözü qullanmasa edi, ne olur edi?
Mence, Rusiye akimiyetiniñ Qırımda qırımtatar halqına qarşı yapqan zulumını da kelişken bir ıstılanen qayd etmege vaqıt keldi.
Köredirsiñiz, uydurılğan terrorizmde ya da terrorist teşkilâtlarına alâqası olğanında qabaatlanıp apiske alınğan aman-aman bütün qırımtatarları, olarnıñ sayısı yuzni keçti, birden Qırımdan çıqarıla? Bir sual peyda ola: yarımadanıñ tahqiqat izolâtorlarında yerler yetmeymi? Ya da Rusiye akimiyetine qanunğa zıt zorbalıq areketleriniñ örnegini köstermegen qırımtatarlar SİZOda akimiyet içün evden çoq telüke taşıy?
Bütün olğanlarnıñ esaslı ıstılası bar – sürgünlik. Em de bu sözniñ tolu manası qullanıla – «şahıs ya da şahıslar gruppasınıñ diger devletke zornen çıqaruv». Apiske alınğan qırımtatarlarnıñ çıqarılğan Rostov ve qalğan şeerleri Rusiye ola, Qırım ise dünyada tanılğanı kibi Ukrainağa bağlı edi ve bağlı qala.
Qırımda olğanlarnıñ esaslı ıstılası bar – sürgünlik
1944 senesi vatanlarından marum qalğan qırımtatarlarnıñ faciasını bilip, bazı vaqıtları bir vatandaşnıñ bile öz memleketinden çıqarılması sürgünlik olğanını körmeymiz.
Qırımnıñ yüzlernen tamır sakinini apiske alıp, ana toprağından çıqarğan Rusiye akimiyetiniñ siyasetine daa ne demek mümkün? Kütleviy repressiyalar hususan qırımtatarlarğa qarşı yapıla. Rusiye rejimi tarafından esas vatandaş aqqı ve serbestliginden marum qaldırılğan ve repressiyalar sebebinden vatanlarını terk etip, esas Ukrainada ya da üçünci memlekette sığınaq qıdırmağa mecbur olğan biñlernen qırımtatar qorantasınıñ aqibetine ne demeli? Bu sürgünlik olmasa, ne ola? Em de, baqıñız, millet mensüpliginden sebep bir sürgünlik.
Amma yigirmi birinci asırda Rusiyeniñ müstemleke ve imperiya siyaseti zemaneviy deñişmelerge uymağa tırışa. Şu sebepten Kreml reberleriniñ siyasiy luğatında eski imperiya usullarını gizlegen yañı ıstılalar peyda ola.
Dünyada gibrid cenk aqqında eşitmegenler barmı? Laqırdığa çevirilgen bu söz ibaresi endi tırnaqlarsız yazıla.
Beñzerlikke esaslanıp, qırımtatar halqına qarşı yapılğan cinayetni endiden soñ gibrid sürgünlik dep adlandırmağa teklif etem.
Ve tırnaqlarsız yazmağa teklif etem.
İşğalci siyasetniñ er künlik körünüvi olğan şey.
Maksim Kobza, qırımlı
«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün


text:
İşğal etilgen Qırımda terroristik faaliyetinde qabaatlanğan, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına mahküm etilgen ukrain rejissörı Oleg Sentsov, 95 künden berli açlıq tuta.
Bir kün evel Kreml, açlıqnı tutqan Sentsovniñ özü Rusiye prezidenti Vladimir Putinge mefa aqqında ariza ile muracaat etmege kerek olğanını bildirdi.
Aynı vaqıtta «Agora» halqara insan aqlarını qorçalav teşkilâtınıñ başı Pavel Çikov ve qız qardaşı Natalya Kaplan, mabus afu istep Putinge muracaat etecek degen malümatnı red etti.
Avgustnıñ 14-ünde Oleg Sentsov rusiye uquqqoruyıcısı Zoya Svetovağa alı «havflığa yaqın» dep ayttı.
Daa evel advokat Dmitriy Dinze Sentsovnı ziyaret etken soñ, onıñ saqlıq alı fena olğanını bildirdi. Aynı vaqıtta ukrain rejissörı, açlığını toqtatmacağını bildirdi.
Oleg Sentsov mayısnıñ 14-nde Rusiye apishanelerinde yatqan bütün ukrainalı siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi talabınen müddetsiz açlıq ilan etken edi. O, mayısnıñ 31-nde «onı deñiştirüv meraqlandırmağanı», çünki o «soñuna qadar baracaq insan olğanını» ilân etken edi.
Sentsov ve Aleksandr Kolçenko Rusiye mahsus hizmetleriniñ vekilleri tarafından Qırımda 2014 senesi mayıs ayında, yarımadada terroristik aktlar azırlağanlarında qabaatlanıp tutulğan ediler. 2015 senesi avgust ayında Rostov-na-Donu şeerindeki Şimaliy Kavkaz okrugınıñ arbiy mahkemesi Sentsovnı, Qırım territoriyasındaki terroristik faaliyette qabaatlap, 20 yıllıq şiddetli rejim koloniyasına qalmağa mahküm etti. Kolçenkoğa 10 yıl koloniya cezası berildi. Ekisi de qabaatını tanımay.
“Memorial” uquqqoruyıcı merkez Sentsov ve Kölçenkonı siyasiy mabüsler cedveline kirsetti.


text:
Avgust 21 künü ğayıp olğan Aqmescit rayonınıñ sakinleri Memet Selimov ve Osman İbragimov cumaertesi künü, avgust 29-da, ölü tapıldılar. Bunı Meclis reisniñ muavini Nariman Celâl bildirdi.
«Maña milliy areket iştirakçisi Mustafa Hairov bildirgeni kibi, avgust 21 künü ğayıp olğan Selimov Memet ve İbragimov Osman pıçaq yaraları ile ölü alda tapılğanlar. Cesetlerini Aqmescit civarındaki köy qavehanesi yanında kömgen ediler», – yazdı o Facebookta.
Onıñ aytqanı kibi, diger qaynaqlarğa köre, öldürüvde şeklengen insannıñ şahısı belgilendi, amma o daa yaqalanmağan, qıdıruvğa ilân etilgendir.
«Taqiqatnıñ fikrine köre — sarhoş dögüş neticesinde yüz bergen turmuş öldürüvidir», – dey Celâl.
Qırımnıñ uquq qoruyıcı organlarından resmiy izaat daa yoq.
Bildirilgeni kibi, 1986 senesi doğma Memet Selimov ve 1988 senesi doğğan Osman İbragimovnıñ belgisiz şahıslar tarafından Aqmescit civarıda tutulması mümkün edi.
Qırım işğalinden soñ yarımadada bir qaç qrımtatarı belgisiz ğayıp oldı. Qırımda taqiqat komiteti cinaiy işlerni açsa bile, bu insanlarnıñ bulunuv yerleri aqqında alâ daa malümat yoq.


text:
Avgust 25-te saba italiyalı qurtarıcılar bildirdi ki, avgust 24-te devletniñ merkeziy qısmında yüz bergen zelzele qurbanlarınıñ sayısı 257-ge yetti.
İtaliya baş naziri Matteo Rentsi avgust 24-te aqşam milletke televizion muracaatında iç bir qoranta, iç bir şeer ve iç bir köy diqqatsız qalmaycağını vade etti.
Ukraina Tışqı işler nazirliginiñ Radio Svobodağa bildirgenine köre, şimdiki vaqıtta elâk olğanlar ve zararlanğanlar arasında Ukraina vatandaşları yoq.
6,2 magnitudalı zelzele paytaht Romanıñ şimaliy-şarq tarafınadaki yerde gece yüz berdi. Eñ çoq viraneler Akkumoli, Amatriçe ve Arkuata-del-Tronto şeerlerinde oldı.
Zelzele yüz bergen yer italiyalı Latsio, Abrutstso, Marke ve Umbriya regionları birleşken yerdir. Bu, yedi yıl evel şiddetli zelzele neticesinde eñ çoq zararlanğan Akvila şeerinden tahminen 40 kilometr uzaqlığındadır. O vaqıt, 2009 senesi, 5,9 magnitudalı zelzele neticesinde 309 adam elâk oldı. Şimdiki vaqıtta yüz bergen zelzele daa küçlü, amma vaqia olğan yerniñ eali daa azdır, bunıñ içün qurbanlarnıñ sayısı azca olacağına ümüt beslenile edi.


text:
Halqara para fondı Ukrainağa kreditniñ daa bir qısımını ayırmaq meselesini eñ yaqın zamanda muzakere etecek. Bunı HPF resmiy temsilcisi Jerry Rice bildirdi.
Rice: «Ukrain akimiyetinen muzakerelerimizni ötkerdik, yaqın zamanda Müdiler Şurasına memleketteki maliyeviy vaziyet ve EFL leyhasınıñ üçünci nezareti aqqında umumiy maruza taqdim etecemiz. Zanımızca, maruzanıñ taqdimi ve Şuranıñ toplaşuvı eñ yaqın zamanda olıp keçecek», – dedi.
2015 senesi mart ayında Halqara para fondı Ukraina içün 17 milliard dollar köleminde dört yıllıq keñiş maliyeviy yardım programmasını başlatqan edi. Oña köre, Ukrainağa er sene dört qısım berilmek kerek, lâkin eki yıl devamında 7,62 milliard dollar kölemidnde ancaq üç qısım, olardan soñkisi 2016 senesi sentâbr ayında, ayırıldı.


text:
Ukraina prezidentiniñ Yuqarı Radadaki vekili İrina Lutsenko, parlament tarafından Rusiye prezidenti saylavınıñ ihtimal ile tanılmaması, Ukraina ile Rusiye arasında kelecekte yapılacaq eki taraflı añlaşmalarnıñ qanuniyligi içün telüke doğuracaq, dep tüşüne.
Bunı o, mart 19-da jurnalistlerge bildirdi, dep naqil ete «Ukrainskiye novosti».
Haber agentligi, Lutsenkonıñ sözlerini naqil etip: «Büyük munaqaşalar keçti: saylavnı bütün Rusiye territoriyasındamı, yoqsa yalıñız Qırımdamı tanımamalı. Prezident Putin öz devletinde qanunsız olsa, Ukraina içün elverişli olğan ve bizim menfaatımızğa uyğun kelgen bütün añlaşmalar (misal içün, barıştırıcı missiya bizge kelişken şekilde olsa) – Rusiyeniñ qanunsız prezidenti imza aqqına saip olaraq qabul etilmez ve bu añlaşmalarnı qanuniy yapamaz», – dep bildirdi.
Onıñ fikrine köre, bu, Rusiye ile diplomatik munasebetlerniñ üzülmesi ile de alâqalı.
Lutsenkonıñ fikrine köre, munasebetlerniñ üzülmesi aqqında qarar, halqara ortaqlarnen aqıl tanışmalarından soñ qabul etilecek.
Mart 18-de Rusiyede ve onıñ tarafından ilhaq etilgen Qırımda prezident saylavında rey berüv ötkerildi. Resmiy Kyiv ve ondan ğayrı bir sıra halqara teşkilât ve bir çoq dünya devleti yarımadadaki saylavnıñ neticelerini tanımaylar.
Mart 19-da Ukraina prezidenti Petro Poroşenko, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımda keçirilgen saylavnıñ neticelerine «sıfır derecesinde» ve «uquqiy neticeleri olmaycaq», dedi.
İlhaq etilgen Qırımda Rusiye prezidenti saylavınıñ tanılmaması aqqında ABniñ tış işleri ve telükesizlik siyaseti boyunca Yüksek temsilcisi Federika Mogerininiñ beyannamesinde bildirile.
Daa evel halq deputatları Maksim Burbak ve Georgiy Logvinskiy parlamentte «Yuqarı Radanıñ, Ukraina tarafından Rusiye prezidenti saylavı, onıñ neticeleri, uquqiy aqibetleri ve, buña munasip şekilde, bu vazifege saylanğan şahısqa ait aktlarnıñ tanılmamasına dair bildirüvi aqqında» qarar leyhasını qayd ettiler.
Ukraina Yuqarı Radası bu aftanıñ soñuna qadar, mart 18-de olıp keçken Rusiye prezidenti saylavınıñ qanuniy tanılması aqqında qarar leyhasını qabul etmek mumkün.
Halqara teşkilâtlar Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini taqbih ettiler. Ğarp ülkeleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı tatbiq etti. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini red etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenüvi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevral 20 kününi, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqmescitte aprel 8 künü sabası jurnalist Anna Şaydurova Rusiye Federal havfsızlıq hızmetiniñ idaresine keldi. Onı mında telefon vastası ile sorğuğa çağırğan ediler, haber ete Qırım.Aqiqat.
Jurnalist idarege adliyeci ile keldi. Sorğu endi 2,5 saat devam ete.
Aqmescitte aprel 7-de saba Qırım jurnalisti Anna Şaydurovanı telefon vastasınen Federal havfsızlıq hızmetiniñ idaresine (FSB) çağırdılar. Şaydurovanıñ aytqanına köre, sorğu sebebi onıñ eski işi ile bağlı ola bile. Çünki o da Tsentr jurnalistskih rassledovaniy agentliginiñ hadimi edi.
Malüm olğanı kibi, 2015 senesi mart 13-te Qırım jurnalistleri Anna Andriyevskaya ve Natalya Kokorinanıñ ana-babaları yaşağan evlerde FSB tintüv keçirdi. Bunıñ sebebi Tsentr jurnalistskih rassledovaniy neşirinde çıqqan maqale boyunca cinaiy iş oldı.
Böylece, Qırımda yaşamağan Anna Andriyevskayağa qarşı FSB Rusiye Ceza kodeksiniñ 280.1-inci maddesi boyunca «Krım» batalyonınıñ göñüllileri aqqında maqalesi içün cinaiy iş açtı.
Natalya Kokorinanıñ ana-babasınıñ evinde tintüv keçirilgen soñ jurnalistni FSB idaresine alıp kettiler. Onı iş boyunca şaat olaraq altı saat sorğuğa çektiler. Soñra ise bilgiyasayarını alıp, azat ettiler.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ şimdiki Qırım akimiyeti, em federal akimiyeti ile alâqası yoq, dedi Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavini Nariman Celâl Avdet gazetasına.
«Meclisni zapt etmek ıntıluvlarından soñ ne Qırım, ne federal akimiyeti ile iç bir bağımız yoq, sorğularğa çağıruvlarnı, tintüv ve FSB hadimleri ile subetlerni bağ dep saymasaq. Bunıñ ile akimiyet ile yalıñız qırımtatar halqı içün müim meseleleriniñ muzakeresi boyunca, şu sırağa havfsızlıq ve siyasiy taqipler meseleleleri de kire, bağ qurmağa azırmız» – dedi o
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti Aqmescitte Şmidta soqağı boyunca yerleşken «Qırım» Fondu» binasından Meclisni quvdı. Qırımda Meclis azaları ve tarafdarlarında sıq sürette tintüvler keçe. Yarımadada akimiyetke yaqın olğan qırımtatar teşkilâtları Qırım tamır halqınıñ temsilcileri olmağa çalışa.
Qırım Rusiye tarafından işğal etildi. Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ resmiy başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.