text:
Shólkemlestiriw-qadaǵalaw toparınıń funkciyalıq wazıypaları haqqında
1-bap. Ulıwma qaǵıydalar
1. Usı Reje Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi Shólkemlestiriw qadaǵalaw toparınıń (keyingi orınlarda topar dep ataladı) wazıypaların, funkciyaların, huqıqların hám juwapkershiligin belgileydi.
2. Topar óz jumısında Ózbekstan Respublikası menen Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Konstitutciyaları hám nızamlarına, «Jergilikli mámleketlik hákimiyat haqqında»ǵı Ózbekstan Respublikasınıń Nızamına, Ózbekstan Respublikası menen Qaraqalpaqstan Respublikasınıń basqa da nızamlarına, Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi palatalarınıń qararlarına, Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń pármanlarına, qararları menen biyliklerine, Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń qaraları menen biyliklerine, basqa da nızam hújjetlerine, Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi Baslıǵınıń hújjetlerine, sonday-aq, usı Rejege ámel etedi.
3. Topar óz jumısın Ministrler Keńesi Baslıǵınıń basshılıǵında ámelge asıradı.
4. Topar ózine júklengen wazıypalar menen funkciyalardı orınlawda Ózbekstan Respublikası Prezidenti Apparatınıń tiyisli xızmetleri, Ministrler Kabineti, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi, Ministrler Keńesi Baslıǵınıń kórsetpesine tiykarlanıp hám qalalar menen rayonlardıń, sonday-aq, mámlekettiń basqa da uyımları jáne basqa shólkemler menen óz-ara birge islese otırıp, ámelge asıradı.
2-bap. Topardıń wazıypaları hám funkciyaları
5. Tómendegiler topardıń wazıypaları bolıp tabıladı:
Ministrler Keńesi Baslıǵınıń Ózbekstan Respublikası menen Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Konstituciyalarında, Ózbekstan Respublikasınıń «Jergilikli mámleketlik hákimiyat haqqında»ǵı Nızmında hám Ózbekistan Respublikasınıń basqada nızamlarında, Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń pármanlarında, qararları menen biyliklerinde, Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń qararları menen biyliklerinde, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń qararları menen biyliklerinde, basqa da hújjetlerde belgilengen wákilliklerdiń ámelge asırılıwın mámleketlik uyımlar hám basqa da shólkemler menen birgelikte támiyinlew;
Ministrler Keńesiniń basqarma, sekretariat, toparlar menen bólimleri, Ministrler Keńesiniń quramındaǵı ministrlikler menen vedomstvolar, rayon (qala) hákimlikleri tárepinen atqarıw tártibine muwapıq jumıs alıp barıwın qadaǵalaydı;
mámleketlik uyımlar hám basqa da shólkemler tárepinen Ózbekstan Respublikası menen Qaraqalpaqstan Respublikasıınıń nızamları, Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi palatalarınıń qararları, Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń hújjetleri menen tapsırmaları, Ministrler Kabinetiniń qararları, biylikleri menen tapsırmaları, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi menen Ministrler Keńesi Baslıqlarınıń hújjetleriniń orınlaw halatın úyreniw hám qadaǵalaw ilajların ámelge asıradı;
belgilengen tártipte Ministrler Keńesi is rejesiniń joybarın qáliplestiredi, onıń orınlanıwı boyınsha qadaǵalawdı alıp baradı;
basqarıw apparatı basshıları menen qánigelerin qayta tayarlaw, olardıń mamanlıǵın arttırıw, xoshametlew hám olarǵa qarata tártiplik jaza sharaların qollanıw haqqındaǵı usınıslardı Miistrler Keńesi baslıǵı kórip shıǵıwı ushın belgilengen tártipte kirgizedi;
Ministrler Keńesiniń namenklaturasına kirgizilgen lawazımlar nomenklaturasına muwapıq kadrlardı tańlaw, ornı-ornına qoyıw, qánigelerdi tayınlaw hám lawazımınan azat etiw ilajların ámelge asıradı, kórip shıǵılıp atırǵan talabanlardı hár tárepleme úreniwdi hám olar boyınsha isenimli materiallar tayarlanıwın támiyinleydi;
Ministrler Kabinetiniń quramındaǵı ministrlikler menen vedomstvolardan, rayon (qala) hákimliklerinen shólkemlestiriw-qadaǵalaw kadrlar máselelerine baylanıslı zárúr hújjetlerdi talap etip alıw, olardan nusqa alıw, kadrlar máselesi (rotaciya) boyınsha olarǵa usınıs kirgizedi, usınıslar tayarlaydı;
Ministrler Keńesiniń namenklaturusına kirgizilgen lawazımlar nomenklaturasın jańalap baradı, vakant basshılıq lawazımlarǵa talabanlardı belgilengen tártipte usınıs etedi;
keleshekte mámleketlik hám xojalıq basqarıw uyımlarınıń aymaqlıq bólimleri, jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımlarınıń basshı lawazımlarına kóteriw ushın basqarıw kadrları rezervin jetilistiriw jumısların shólkemlestiredi;
mámleketlik hám xojalıq basqarıw uyımları aymaqlıq bólimleriniń, jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımlarınıń basqarıw kadrları jumısınıń sistemalı monitorningin alıp baradı;
basqarıw kadrların esapqa alıw, olardıń jeke hújjetlerdi jıynap baratuǵın tomların jetilistiriw hám alıp barıw jumısların shólkemlestiredi;
rezervke kirgizilgen basqarıw kadrlarınıń kásiplik bilimlerin turaqlı jetilistiriw, mamanlıǵın arttırıw hám olardı qayta tayarlaw procesin shólkemlestiredi;
Ministrler Keńesi Baslıǵınıń orınbasarları menen birgelikte Ministrler Keńesi apparatına kadrlardı lawazımǵa tayınlaw hám lawazımnan azat etiw boyınsha usınıslar tayarlaydı;
mámleketlik hám xojalıq basqarıw uyımları aymaqlıq bólimleriniń, jergilikli mámleketlik hákimiyat uyımlarınıń basqarıw kadrları hám olardıń rezervi haqqındaǵı maǵlıwmatlar bazasın jetilistiriwdi hám turaqlı jańalap barıwdı támiyinleydi.
mámleketlik sıylıqlarǵa usınıwǵa baylanıslı hújjetlerdi rásmiylestiredi hám usınıslar tayarlaydı;
shólkemlestiriw-qadaǵalaw hám kadrlar máseleleri boyınsha Ministrler Keńesi Baslıǵınıń qararları hám basqa da hújjetleriniń joybarların tayarlaydı, óz wákilligine tiyisli bolǵan Minisrler Keńesi Baslıǵınıń basshılıǵında ótkeriletuǵın májilislerdi, ushırasıwlar menen basqa da ilajlardı shólkemlestiriw ilajların kóredi;
Ózbekstan Respublikası Prezidenti, Nızamshılıq palatası hám xalıq deputatları jergilikli Keńesleri deputatları saylawların, Ózbekistan Respublikası referendumların shólkemlestiriw hám ótkeriw boyınsha tiyisli saylaw komissiyalarına járdem kórsetedi;
Topar basshısı Ministrler Keńesiniń Baslıǵı tiykarında Ózbekistan Respublikası Prezidenti Apparatı, Oliy Majlis palataları, Ministrler Kabineti apparatı, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi menen óz-ara birge islesedi.
Usı Nızamǵa hám Ministrler Keńesi Baslıǵınıń qararları menen protokotollarına muwapıq basqa da wákilliklerdi ámelge asıradı.
6. Topar ózine júklengen wazıypalardı orınlaw ushın tómendegi funkciyalardı ámelge asıradı:
Ózbekstan Respublikası menen Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Konstituciyaları, «Jergilikli mámleketlik hákimiyat haqqında»ǵı Ózbekistan Respublikasınıń Nızamı, Ózbekstan Respublikası menen Qaraqalpaqstan Respublikasınıń basqa da nızamları, Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi palatalarınıń qararları, Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń hújjetleri menen tapsırmaları, Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabineti, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi menen Ministrler Keńesiniń qararları hám tapsırmaları menen júklengen wazıypalardı orınlaw boyınsha anıq ilajlardı islep shıǵadı hám ámelge asıradı;
Ministrler Keńesi Baslıǵınıń regiondı sociallıq-ekonomikalıq rawajladırıwdıń áhmiyetli hám tiykarǵı máseleleri boyınsha esabı xalıq deputatları Qaraqalpaqstan Respublikası Keńesi tárepinen shólkemlestiriliwinde tarawǵa baylanıslı materiallardı tayarlaydı;
Ministrler Keńesi Baslıǵınıń is rejesine shólkemlestiriw-qadaǵalaw toparı baǵdarı boyınsha máselelerge baylanıslı usınıslardı kirgizedi;
fizikalıq hám yuridikalıq shaxslardıń múrájatların «Fizikalıq hám yuridikalıq shaxslardıń múrájatları haqqında»ǵı Ózbekistan Respublikası Nızamına muwapıq kórip shıǵadı;
Ministrler Keńesinde atqarıw tárbiniń talap dárejesinde ámelge asırılıwın qadaǵalaydı hám ámelge asırılǵan jumıslar haqqında Ministrler Keńesiniń Baslıǵına maǵlıwmat kirgizip baradı;
Ministrler Keńesiniń jumısı haqqında jámiyetshilikti belgilengen tártipte xabardar etiwdi shólkemlestiredi;
Topar nızam hújjetlerine muwapıq basqa da funkciyalardı orınlaydı.
3-bap. Topardıń huqıqları hám juwapkershiligi
7. Topar ózine júklengen wazıypalar menen funkciyalardı orınlaw ushın tómendegi huqıqlarǵa iye:
Ministrler Keńesinde kórip shıǵılatuǵın máselelerdi talqılaw hám islep shıǵıw ushın zárúr bolǵan materialllar menen maǵlıwmatlardı mámleketlik hám xojalıq basqarıw uyımlarınıń aymaqlıq bólimlerinen, qalalar hám rayon hákimliklerinen, basqa da shólkemlerden belgilengen tártipte soraw hám alıw;
zárúrlik bolǵanda, Ministrler Keńesinde kórip shıǵılatuǵın máselelerdi islep shıǵıw, málimleme hám talqılanǵan materiallardı, sonday-aq, Ministrler Keńesi Baslıǵınıń hújjetleri joybarların tayarlaw ushın mámleketlik hám xojalıq basqarıw uyımlarınıń aymaqlıq bólimleri, qalalar menen rayonlar hákimlikleriniń basshıların hám xızmetkerlerin mirát etiw, usı maqsetler ushın waqtınsha ekspert toparların shólkemlestiriw;
mámleketlik hám xojalıq basqarıw uyımlarınıń aymaqlıq bólimlerinen, qalalar menen rayonlar hákimliklerinen, basqa da shólkemlerden Ministrler Keńesi Baslıǵınıń hújjetleri hám qararları joybarların puqta qayta islewdi belgilengen tártipte talap etiw;
mámleketlik hám xojalıq basqarıw uyımlarınıń aymaqlıq bólimlerine, qalalar hám rayonlar hákimliklerine, basqa da shólkemlerdiń basshılarına operativlik penen sheshiwdi talap etetuǵın hám basqarıw apparatına júklengen wazıypalar menen funkciyalardı orınlawǵa baylanıslı bolǵan máseleler boyınsha begilengen tártipte tapsırmalar beriw;
mámleketlik hám xojalıq basqarıw uyımlarınıń aymaqlıq bólimleriniń, qalalar menen rayonlar hákimlikleriniń, basqa da shólkemlerdiń normativlik-huqıqıy hám basqa da hújjetlerdiń, Ministrler Keńesi Baslıǵınıń hújjetleri menen tapsırmaları, onıń orınbasarları tapsırmalarınıń orınlanıwı boyınsha jumıslardı belgilengen tártipte úyreniw.
8. Topar:
ózine júklengen wazıypalar menen funkciyalardıń sapalı hám óz waqtında orınlanıwı;
Ózbekstan Respublikası Prezidenti, Oliy Majlis palataları hám Ministrler Kabinetiniń hújjetleri menen tapsırmalarına, Prezident Apparatı, sonday-aq, Oliy Majlis palataları apparatları jáne Miistrler Kabineti Apparatı, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi menen Ministrler Keńesi Baslıǵınıń tapsırmalarına muwapıq usınıslar menen hújjetlerdiń joybarları hár tárepleme hám óz waqtında tayarlanıwın talap etiw;
sociallıq-ekonomikalıq rawajlandırıw tendenciyalarınıń, ekonomika tarmaqları menen tarawlarında ekonomikalıq reformalar ámelge asırılıwınıń sistemalı monitoringi alıp barılıwı, Ministrler Keńesi Baslıǵınıń kórip shıǵıwın hám qarar qabıl etiwin talap etetuǵın mashqalalı máselelerdiń kelip shıǵıw sebeplerin óz waqtında anıqlawı hám usınıslar tayarlawı;
mámleketlik uyımlar menen basqa da shólkemler tárepinen Ministrler Keńesine kirgiziletuǵın usınıslar menen hújjetlerdiń sapalı hám óz waqtınd islep shıǵılıwınıń shólkemlestiriliwi, olardıń ekonomikalıq, qarjı hám huqıqıy ekspertizadan ótkeriliwi, sonday-aq, tiykarlanǵan sheshimler tayarlanıwı;
Ózbekstan Respublikası Prezidenti Apparatına, Oliy Majlis Palatalarına hám Ministrler Kabinetine, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi menen Ministrler Keńesine kórip shıǵıw ushın kirgiziletuǵın hújjetler menen usınıslar joybarların islep shıǵıwdıń hám eskpertizadan ótkeriwdiń sapası, sonday-aq, kirgizilgen joybarlar menen qabıl etilgen qararlar ámelge asırılıwınıń sociallıq-ekonomikalıq aqıbetleri;
Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń 1999-jıl 12-yanvardaǵı «Atqarıw tártibin bekkemlew ilajları haqqında»ǵı 12-sanlı qararına muwapıq atqarıw tártibiniń támiyinleniwin qadaǵalaw;
Ózbekstan Respublikası menen Qaraqalpaqstan Respublikası nızamlarınıń, Ózbekstan Respublikası Prezidenti pármanlarınıń, qararları menen biylikleriniń, Oliy Majlis palataları qararları menen tapsırmalarınıń, Ministrler Kabineti qararlarınıń, biylikleri menen tapsırmalarınıń, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi qararlarınıń, biylikleri menen tapsırmalarınıń, Miistrler Keńesi Baslıǵı hám onıń orınbasarları tapsırmalarınıń mámleketlik uyımlar menen basqa da shólkemler tárepinen orınlanıw halatın úyrenip baradı.
4-bap. Topardıń strukturası
9. Shólkemlestiriw-qadaǵalaw toparı strukturasına topar basshısı, bas qánigesi, jetekshi qánigesi hám 1-kategoriyalı qánigeler kiredi.
Shólkemlestiriw-qadaǵalaw toparınıń strukturası Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi tárepinen tastıyıqlanadı.
10. Shólkemlestiriw-qadaǵalaw toparınıń jumısları usı Rejege muwapıq shólkemlestiriledi.
11. Shólkemlestiriw-qadaǵalaw toparı óz jumısında Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesine boysınadı.
Shólkemlestiriw-qadaǵalaw toparı Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi menen kelisilgen halda Ministrler Keńesi Baslıǵınıń qararı menen lawazımǵa tayınlanadı hám lawazımnan azat etiledi.
5-bap. Topardıń jumısın shólkemlestiriw
12. Shólkemlestiriw-qadaǵalaw toparınıń jumısları Ózbekstan Respublikası menen Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Konstituciyalarına, «Jergilikli mámleketlik hákimiyat haqqında»ǵı Ózbekstan Respublikasınıń Nızamına, Ózbekstan Respublikası menen Qaraqalpaqstan Respublikasınıń basqa da nızamlarına, Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi palatalarınıń qararlarına, Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń hújjetleri menen tapsırmalarına, Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń qararlarına, biylikleri menen tapsırmalarına, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń hám Ministrler Keńesi Baslıǵınıń tapsırmalarına muwapıq, sonday-aq, Ministrler Keńesiniń is rejesi tiykarında shólkemlestiriledi.
13. Topar basshısı:
Toparǵa tikkeley basshılıq etedi, óz qánigeleriniń jumısların shólkemlestiredi hám shólkemlestiriw-qadaǵalaw toparına usı Rejede belgilengen hám júklengen wazıypalar menen funkciyalardıń orınlanıwı boyınsha jeke juwap beredi;
kirgizilgen usınıslar menen hújjetler joybarların kórip shıǵıwda mámleketlik principlerge qatań ámel etiliwin támiyinleydi, olardıń ekspert jaǵınan islep shıǵılıwın shólkemlestiredi hám tayarlanǵan hújjetlerdiń joybarlarına viza qoyadı. Tiyisli hújjetler qabıl etilgennen soń olardıń orınlanıwı boyınsha sistemalı qadaǵalawdı támiyinleydi;
tastıyıqlanǵan strukturaǵa hám shtatlar dizimine muwapıq lawazımǵa usınıs etilip atırǵan talabanlardıń, qánigelerdiń kásiplik dárejesin hám mamanlıǵın arttırıw, olardı xoshametlew hám olarǵa jaza sharaların kóriw boyınsha usınıslardı puqta islep shıǵadı hám kirgizedi;
qánigeler arasında wazıypalardıń bólistiriliwin, sonday-aq, bólimniń yarım jıllıq is rejesi joybarın islep shıǵadı hám tastıyıqlawǵa kirgizedi, qánigelerdiń is rejelerin tastıyıqlaydı;
Ministrler Keńesiniń Baslıǵı yaki onıń orınbasarı ótkeretuǵın májilislerde, sonıń ishinde, hár háptelik apparat májilislerinde hám komissiyalar májilislerinde, sonday-aq sekretariyattıń jumıs alıp barıw tarawına kiretuǵın máseleler boyınsha ótkeriletuǵın basqa da májilislerde qatnasadı;
jumıs islewdiń belgilengen tártipte alıp barılıwın támiyinleydi, shıǵıs xatlarǵa qol qoyadı.
14. Shólkemlestiriw-qadaǵalaw toparınıń bas qánigesi, jetekshi qánigesi, 1-kategoriyalı qánigeleri:
Tikkeley topar baslıǵınıń basshılıǵında jumıs alıp baradı;
funkciyalıq wazıypalarǵa muwapıq usınıslar menen hújjetler joybarlarınıń sapalı islep shıǵılıwı, isenimliligi hám óz waqtında tayarlanıwı jáne funkciyalıq wazıypalarǵa muwapıq tapsırmalardıń hám qabıl etilgen hújjetlerdiń orınlanıwı boyınsha qadaǵalawdıń támiyinleniwi ushın jeke juwap beredi;
tiyisli mámleketlik uyımlar hám basqa da shólkemler tárepinen kirgizilgen usınıslardı hám hújjetler joybarların hár tárepleme talqılaydı, olar boyınsha talqılanǵan materialllardı hám ekspert usınıslardı tayarlaydı, sonday-aq, olardıń nızam hújjetlerinde belgilengen tártipte zárúr túrde kelisiwin támiyinleydi;
qabıl etilgen hújjetler boyınsha qadaǵalaw rejesin yaki shólkemlestiriw ilajların islep shıǵadı hám belgilengen tártipte tastıyıqlaw ushın kirgizedi, ekonomikanıń tiyisli tarmaqları menen tarawları boyınsha – Ózbekstan Respublikası Nızamlarınıń, Ózbekstan Respublikası Oliy Majlis palataları qararlarınıń, Ózbekstan Respublikası Prezidenti hújjetleri menen tapsırmalarınıń, Ózbekstan Respublikası Miistrler Kabineti qararlarınıń, biylikleri menen tapsırmalarınıń, Ministrler Keńesi Baslıǵı hújjetleriniń orınlanıwın talqılaydı;
tiyisli funkciyalıq máseleler hám hújjetler boyınsha sistemalastırılǵan maǵlıwmatlar bazasınıń qáliplestiriliwin hám alıp barılıwın, onıń turaqlı túrde jańalanıwın shólkemlestiredi;
mámleketlik hám xojalıq basqarıw uyımlarınıń tiyisli aymaqlıq bólimleri, qalalar hám rayonlar hákimlikleri apparatlarınıń strukturalıq bólimleri (ekonomikalıq, qarjı hám huqıqıy xızmetler) jumıslarınıń halatın hám nátiyjeliligin turaqlı túrde úyrenedi, olardıń jumıs nátiyjeliligin arttırıw boyınsha usınıslar kirgizedi;
tiyisli bólimler haqqındaǵı nızamǵa hám funkciyalıq wazıypalarǵa muwapıq basqa da funkciyalardı ámelge asıradı.


c: text/html

text:
Sentâbrniñ 14-de tintüvden soñ qaçırılıp tapılğan qırımlı Renat Paralamovnıñ anası Pakize Paralamova Qırımdaki Rusiye FSB idaresine çağırıldı. Bu aqta advokat Emil Kürbedinov Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, Paralamovanı sentâbrniñ 20-de saat 16:30-da bekleyler. Kürbedinov qayd ete ki, Paralamovnıñ anasına «tam bir şey» haber etilmedi.
«O, (Pakize Paralamova – QA) yarın kimnen laf etecegini tam olaraq aytıp olamayım. Belki de, Palagin (Qırımdaki FSB idaresiniñ yolbaşçısı – QA) degil de, adiy bir FSB hadimi onen subetleşir. Bu körüşüvge men de baracam», – dep ayttı Kürbedinov.
Rusiye küç idareleriniñ izaatları şimdilik yoq.
Sentâbrniñ 13-de saba Qırımnıñ Seitler qasabasında yaşağan qırımlı Renat Paralamovnıñ evinde küç idaresiniñ hadimleri «tedqiqat ve taqiqat areketleri» dep adlandırğan tintüv ötkergen edi. Advokat Emil Kurbedinovnıñ tahminlerine köre, «teşkerüv» Paralamovnıñ diniy saadaki faalliyetinen bağlıdır. Şaatlarnıñ aytqanlarına köre, maska kiygen ve urbasından kim ekenligi belgisiz olğan şahıslar Parlamovnı belli olmağan tarafqa alıp ketken. Keççe belli olğanı kibi, olar onıñ kitap ve notebookını çekip alğanlar.
Paralamov sentâbrniñ 14-de kündüz soy-soplarınen bağlandı. O, Aqmescit avtovokzalında tapıldı. Paralamov «kim olğanı belli olmağan insanlar oña azap çektirgenini, başına çuval kiydirgenini, tok qullanılğanını» tarif etti.
Sentâbrniñ 15-de Paralamovnıñ soy-soplarınen beraber Qırımdaki Rusiye FSB idaresiniñ binası yanında bulunğan advokat Emil Kürbedinovnıñ aytqanına köre, olar FSB binasına kirgenlerden biri Renat Paralamovnıñ qaçırılmasında iştirak etkenini tanığanlar

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aqmescitte ukrain şairi Taras Şevçenkonıñ hatırasına bağışlanğan aktsiyanıñ teşkilâtçısı Leonid Kuzmin Aqmescit mektebinden işten boşatıldı. O, tarih ocası olıp çalışqan edi. Qırım.Aqiqat mühbiri bildire ki, mektep memuriyeti ocanı «vazifege uymağanından sebep» işten boşattı.
Leonid Kuzmin mektep memuriyetiniñ qararına itiraz bildirecekmi daa bilmey.
«Bu qararğa itiraz bildirecemmi daa bilmeyim. Tüşünem», – dep ayttı qırımlı Qırım.Aqiqat mühbirine.
İnsan aqları Qırım alan missiyasınıñ malümatına köre, Kuzminni madde boyunca işten boşatmağa vade etken ve ariza yazıp işten çıqmağa tevsiye etken ediler.
Malüm ki, Leonid Kuzmin, Aleksandr Kravçenko ve Vilidar Şukurciyevni politsiya hadimleri yaqaladı, olarnıñ sözlerine köre, sebep – mitingde ukrain timsalleriniñ olmasıdır.
Olarnı Rusiye Federatsiyasınıñ memuriy bozuluvlar aqqında Kodeksiniñ 20-maddesi boyunca qabaatlaylar – toplaşuv, miting, numayış, yürüşniñ belgilengen nizamınıñ bozuluvıdır.
Aqmescitniñ Demir yol rayon mahkemesi üç Qırım faaliniñ memuriy bozuv işiniñ baqılmasını mart 12 künü sabağa qaldırdı. Yaqalanğan faallerniñ adliyecisi Emil Kürbedinov işni ögrenmek içün muracaat etken soñ mahkeme yarınğa qaldırıldı.


text:
Kaлып:Baş bit/Waqiğalar/13 iyün
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Bu tatar Wikipediäseneñ 2012 yılnıñ 24 dekäberendä Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı tarafınnan tatar teleneñ räsmi latin imläsı bularaq bilgelängän yazılışlı Baş bitenä saylanıp urnaştırılğan können waqiğaları qalıbı.
Başqa mäğlümatlar öçen 13 iyün biten qara.
Bäyrämnär häm istälekle könnär:
Argentinada Yazuçı köne, Qırğızstanda Xäter köne, h.b.
Waqiğalar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
Tuular[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1831 — Ceyms Makswell, şotland fiziğı.
Wafatlar[Bиkи-TekcTHы үзrәpTү]
- 1920 — Bäker Belousov, Rusiä watandaşlar suğışı qaharmanı.


text:
Amerika Qoşma Ştatlarınıñ Ukrainadaki elçisi Geoffrey Pyatt dedi ki, ATR telekanalında keçirilgen tintüvni «işğal etilgen Qırımdaki cinayetler cedveline qoşmaq mümkün».
Bunı elçi bazarertesi künü, yanvar 26-da, Twitterde bildirdi.
«Rusiyeniñ ATR qırımtatar telekanalına maskalarda ücümi ayıp bir şeydir. İşğal etilgen Qırımda cinayetler cedveline qoşmaq mümkün», – dep yazdı Geoffrey Pyatt.
Malüm ki, yanvar 26-da, ATR qırımtatar telekanalına silâlı insanlar sürip kirdi. Haberlerniñ acele yayınında alıp barıcı silâlı insanlar Aqmescitte yerleşken ATR qırımtatar telekanalına bir yıl devamında olıp keçken adiselerniñ video malümatını, şu cümleden, fevral 26 künü Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen mitingniñ videosını saqlağan bilgisayar serverini tutıp almaq içün kelgenini bildirdi.
ATR qırımtatar telekanalı baş müdiriniñ informatsion siyaseti boyunca muavini Lilâ Bucurova canlı yayınğa çıqıp, halqqa muracaatta bulundı. O, silâlı insanlarğa bazarertesi künü telekanalda tintüvni keçirmege izin bergen yerli akimiyet areketlerini takbih etti.
Vaqia yüz bergen yerge Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz da keldi. O, işbu vaqianı qırımtatarlarnı qorqutmaq içün bir usul olaraq adladı.
Qırımnıñ içki siyaset, informatsiya ve alâqalar «naziri» Dmitriy Polonskiy dedi ki, ATR qırımtatar telekanalınıñ reberleri ve jurnalistleri «kendi areketlerinden mesülietni akimiyetke qaldıracaq olalar».
ATR hadimlerine tintüv sabağa qadar süre bilecegini ayttılar.
OSCE azatlıq meseleleri vekili Dunja Mijatović bazarertesi künü, yanvar 26-da, arbiylerniñ Qırımnıñ Aqmescit şeerinde yerleşken ATR yekâne qırımtatar telekanalına yapqan areketlerini takbih etti.


text:
New-Yorkta Amerika Qoşma Ştatları ukrain cemiyeti temsilcilerinen keçirilgen körüşüvde Ukraina prezidenti Petro Poroşenkonı milliy qırımtatar urbasını kiygen balalar qarşıladı. Bu aqta Ukraina prezidentiniñ matbuat kâtibi Svâtoslav Tsegolko Twitterde bildirdi.
«New-Yorkta Amerika Ukrain insitutında Prezidentni qırımtatar milliy urbasını kiygen balalar qarşılay edi», – dep yazdı Tsegolko.
Sentâbr 18-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Amerika Qoşma Ştatlarına Birleşken Milletler Teşkilâtı Baş assambleyasınıñ sessiyası işinde iştirak etmek içün keldi. Ukrain devletiniñ yolbaşçısı New-Yorkta öz ziyaretini AQŞ ukrain cemiyeti temsilcilerinen körüşüvden başladı.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov mayıs 30-da Kiyevde «Qırımnıñ kelecegi» halqara yaşlar forumınıñ açılışında bu merasimde iştirak etken gençler bütün qırımtatar halqınıñ maqsatlarına irişmek içün yardım etecegini ilân etti, dep bildire Qırım.Aqiqat mühbiri.
«Bu körüşüvniñ maqsadı qırımtatar halqınıñ maqsatlarına irişmek, vazifelerini ömürge keçirmek içün qırımtatar yaşlarınıñ imkânlarını birleştirmektir. Eminim ki, çalışacağıñız bu eki kün devamında işbirlik, diger devletlerdeki qırımtatar diasporaları ile işbirlik meselelerini muzakere eteceksiñiz», – dep qayd etti Çubarov.
Forum programması podium muzakereleri ve iştirakçilerniñ gruppalarda çalışmalarından ibaret.
Forumda çıqışta bulunacaqlar arasında qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev, mühbir Sevgil Musayeva-Borovik, «Qırım SOS» cemaat teşebbüsi idarecisiniñ muavini Alim Aliyev ve digerler qayd etile.
«Qırımnıñ kelecegi» halqara yaşlar forumı 31-ge qadar devam etecek. Forum idarecisi Gulnara Muratovanıñ bildirgenine köre, teşkilâtçılar tahminen 400 ariza aldı, olardan Ukraina ve tış ülkelerdeki qırımtatar diasporalarından 18-35 yaşındaki tahminen 200 iştirakçi saylandı. Forumğa Türkiye, Poloniya, Romaniya, Litvaniya ve Almaniyadan temsilciler kelecek.
Qırım Rusiye tarafından işğal etilgen soñ qıtaiy Ukrainağa biñlerce insanlar köçip ketti. Mecliste tahminen 35 biñ qırımtatar kişi aqqında aytalar, olar yarımadanı terk etmege mecbur oldılar.
Ukraina Yuqarı Radası Rusiyeniñ vaqtınca Qırım işğaliniñ başlanğıçı olaraq 2014 senesi fevral 20 kününi ilân etti. 2015 senesi oktâbr 7-de Ukraina prezidenti Petro Poroşenko bunıñnen bağlı qanunnı imzaladı. Ğarp memleketleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı kirsetti. Rusiye yarımada işğalini inkâr etip, onı «tarihiy adaletniñ tiklenmesi» dep adlay.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisi 2014 senesi işğal etilgen Qırımda Rusiye tarafından keçirilgen ealini cedvelge aluv tedbirleriniñ ilk neticeleri kerçek olmağanını tüşüne.
Bunı Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
Eali cedveliniñ birinci neticeleri köstere ki, 13 yıl evelsi olğan etnik ruslarnıñ sayısı arttı, etnik ukrainlerniñ sayısı ise eksildi. Qırımtatarlarnıñ sayısı da arttı – 232,3 biñ sakin (ealiniñ 10,6%), daa 45 biñ adam (qırımlılarnıñ 2%) özüni tatar dep tanıttı.
«Bizler ealini cedvelge aluvğa büyük ümüt etmegenimizni birden aytqan edik. Bizler qırımtatarlarnı iştirak etmemege çağırmağan edik, er kes özü qarar alsın, dep ayttıq. Bilem ki, bir çoq adam iştirak etmekten vazgeçti. Seslendirilgen raqamlar menim içün müim bir malümat degil», – dedi Celâl.
Onıñ zanınca, 280 biñ qırımtatarı kibi raqam «bir çoq sual doğurmaqta».
«280 biñ – bizler bu raqamnı daa 90-ıncı yılları seslendirgen edik. Bu vaqıt devamında, bir çoq ekspert de bunı aytqan edi, Qırımda diger milletlerge köre eñ çoq qırımtatarlarnıñ sayısı artqan edi, bazıları bundan sebep qasevet çekken ediler», – dep ayttı Meclis reisiniñ birinci muavini.
Celâlnıñ fikirince, berilgen malümat «yañlış», çünki 20 yıl devamında ketken qırımtatarlar aman-aman olmadı, soñki yıl devamında ise Qırımnı bir qaç biñ kişi terk etti.
Keçken aftanıñ soñunda Rusiye statistikasınıñ bergen malümatına köre, Qırımda 2 mln 284 biñ sakin yaşay, olardan 96,2% millet mensüpligini ayttı.
Yarımadanıñ eñ büyük millet gruppası ruslardır – 1,49 mln insan (ealiniñ 68%). Ekinci yerde ukrainler. Olarnıñ yarımadadaki sayısı 344,5 biñni (15,7%) teşkil ete.


text:
2014 senesi oktâbrniñ 1-den başlap Ukraina ükümeti «Memleket içinde köçip kelgen insanlarğa er ay kira ve mesken-kommunal hızmetler masraflarınıñ qarşılanması içün yardım kösterme aqqında» 505 nomeralı qararnı qabul etti, 2017 senesi iyün ayınıñ soñunda maddiy yardım miqdarı 8 mlrd 290 mln 971 biñ 900 grivna teşkil etti. Bunı Ukraina içtimaiy siyaset nazirligi Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Yardım arizaları berilgenine köre vilâyet devlet memuriyetleriniñ ealini içtimaiy qoruv meseleleri bölükleri yüz fayız maliye etildi. 2014 senesi – 358 mln 365 biñ grivna, 2015 senesi – 3 mlrd 318 mln 724 biñ, 2016 senesi – 3 mlrd 164 mln 199 biñ, 2017 senesi iyün ayı – 1 mlrd 449 mln 682 biñ grivna», – dep qayd etti Ukraina içtimaiy siyaset nazirliginiñ fevqulâde vaziyetler neticesinde zarar körgenlerni içtimaiy qoruvnı teşkil etüv bölügi.
Rusiyeniñ Qırım işğali neticesinde bir çoq insan esas Ukrainağa köçmege başladı. 2017 senesi mart ayına qadar Ukrainada Donbasstan köçip kelgen 1 mln 623 biñ 726 kişi ya da 1 mln 308 biñ 16 qoranta qayd etildi, Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyardan ise 22 biñ 853 biñ insan köçti.


text:
Ukrainada AQŞ elçisi Geoffrey Pyatt qırımtatar halqı yetekçileriniñ mevamına qol tuta, dedi Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev.
«Ukraina prezidentiniñ qırımtatarlarnıñ işlerinden vekâletlisi Mustafa Cemilev Meclis reisi Refat Çubarov ve Qırım meseleleri boyunca Devlet hızmetiniñ başı Aslan Ömer Qırımlı ile Ukrainada AQŞ elçisi Geoffrey Pyatt ile körüştiler. Muzakereler devamında elçi efendi mevamımızğa qol tutqanını bildirdi», – yazdı Cemilev Facebookta çarşenbe künü, iyül 29-da.
Diger tafsilâtlarnı o qayd etmedi.
Çubarov, öz nevbetinde, AQŞ elçisi ile subetni olduqça semereli olaraq adladı. «Muzakere etilgen suallerniñ arasında fikirlerimiz bir olmağan sual yoq edi… Bazılarnıñ yaqın zamanda amelge keçirilmesine ümüt besleymiz», – dey Çubarov.


text:
İşğal etilgen Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoz yaqalandı. Bunı Rusiyeniñ TASS haber agentligi bildire. Rusiye Taqiqat komitetiniñ resmiy vekili Vladimir Markin bildire ki, Çiygoznı «kütleviy numayışnı teşkil etüv ve iştirak etüvde» şekleyler.
«Qırım Cumhuriyeti boyunca Taqiqat komitetiniñ Baş taqiqat idaresiniñ taqiqat organları kütleviy numayışlarnı teşkil etüv ve iştirak etüv cinaiy işiniñ taqiqatı çerçivesinde Qırımtatar Milliy Meclisi cemaat teşkilâtınıñ liderlerinden biri Ahtem Çiygoz yaqaladı», – dedi Markin.
Neşirniñ malümatına köre, 2014 senesi fevral 26-da Aqmescitteki Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen narazılıq aktsiyası aqqında laf kete.
«Yañlış areketler yapıp, toplaşqan adamlarğa da aynısını yapmaları içün örnek köstergeninden sebep kütleviy çatışmalar yüz berdi, «Russkoye Yedinstvo» areketi ve Qırım Cumhuriyetiniñ samooboronasınıñ vekillerine qarşı küç qullandı, mal-mülk zarar kördi ve yoq etilgen edi», – dep ayttı Markin.
Markinniñ bildirgenine köre, «aktsiya iştirakçileriniñ bir qısmı Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı radası binasına kirip, mal-mülkke 600 biñ rublelik zarar ketirdiler».
Cinaiy işniñ taqiqatı devam etmekte, – dep qayd ete Taqiqat komiteti.
2014 senesi fevralniñ soñunda martnıñ başında Rusiyeden ve Rusiye Qara deñiz flotunıñ qırım bölüklerinden atılğan ordular Qırım yarımadasını işğal ettiler.
2014 senesi mart 16 künü Qırım ve Aqyarda yarımadanıñ statusı aqqında «referendum» keçirildi. Onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine qoştı. Ne Ukraina, ne Avropa birligi, ne de AQŞ neticelerni tanıdı ve bunı Rusiye tarafından Qırımnıñ işğali olaraq sayalar.
Bundan soñra AQŞ ve Avropa Birligi Rusiyege qarşı bir sıra iqtisadiy cezalarnı kirsettiler. Ğarp Qırım Ukraina olğanını ayta.


text:
Urlanğan täwbä yazuı kire qaytarıldı
Qayçandır Törkiyädän yäşerep İtaliyägä alıp kitkän tarixi taşnı kire birdelär
Anadoludağı śivilizaśiyä – Lidiyä çorına qarawçı 1800 yıllıq täwbä yazuı qayçandır Törkiyädän urlana. Anı 1997nçe yılda İtaliyädä poliśiyä basqını waqıtında tabalar. Tarixi äsärne xäzer Törkiyäneñ Rim ilçelegenä tapşırdılar.
İlçe Murat Sälim Äsänli belän mädäniyät häm tanıtu attaşesı Xaluk Sönär Florenśiyä şähärenä barıp Lidiya yazuın başqala Rimğa alıp qayttı. İlçe äsärne kire qaytaru öçen ozaq waqıt däwam itkän xoquqıy prośess waqıtında yazunı bik yaxşı saqlağan İtaliya jandarmeriyäsenä räxmät belderde. Äsänli bu êş öçen bik küp wazıyfadaşınıñ tırışlıq quyuın äytep uzdı. “22-23 yıllıq êşçänlekneñ näticäsen aldıq,”-dide ul.
İlçe tarixi yazu belän bäyle neçkäleklär turında da söyläde. “Bu ber äti-änineñ ike uğıllarınıñ qaraqlığı öçen özgälänü häm poşamanlığı näticäsendä xäzerlätkän täwbä yazuı. Anıñ êçtälege dä qızıqlı. 1800 yıl êlek tä qaraqlıqnıñ berkemgä xäyer kitermäwen küräbez. Bügen 21nçe ğasırda da bu qıymmätle äsärne İtaliyädän alıp böten dön’yağa şunı isbatlıybız,”-dide ul.
1800 yıllıq yazunı Törkiyäneñ Manisa töbägendäge Saittai antik şähärendä urnaşqan Apollon Aksiros xramınnan urlap İtaliyägä alıp kitkännär. Lidiya çorına qarawçı äsärne tizdän ilgä alıp qaytuları kötelä.
Bäyläneşle xäbärlär
Konyada velosipedta yörergä yaratalar
Bu şähärdä köndälek tormışta velosiped qullanu ğadäti xälgä äwerelgän


text:
“Memorial” aq-uquq qoruyıcı merkezi siyasiy mabsbler dep tanığan “Hizb ut-Tahrir davaları”nıñ iştirakçileri Server Mustafayev ve Vadim Siruk 2020 senesi "Qırım inciri" üçünci edebiyat yarışı finalistleriniñ qısqa cedveline kirgenler, dep haber eteler teşkilâtçılar.
Böylece, Server Mustafayev “Qırımtatar tilinde nesir”, Vadim Siruk ise “Qırım aqqında ukrain tilinde şiiriyet” namzetliginde finalğa çıqqanlar.
Haber etilgenine köre, ğalipler 2020 senesi dekabrniñ soñunda onlayn mukâfatlav merasiminde ilân etilecek.
2020 senesi "Qırım inciri" ukrain-qırımtatar edebiyat yarışında bıltır kibi 125 müellif iştirak etti. Olar em yazğan eserlerini, em tercimelerini yolladı. Umumen 284 iş keldi, dep bildire yarış teşkilâtçıları. Olarnıñ malümatına köre, 223 eser ukraince yazılğan, 25 eser qırımtatarca, 36 iş qırımtatarcadan ukraincege ve aksine tercime etildi.
Bıltır Aqmescitteki ekinci "Hizb ut-Tahrir davasınıñ" mabüsi Osman Arifmemetov ve Bağçasaraydaki ekinci "Hizb ut-Tahrir davasınıñ" mabüsi Server Mustafayev "Qırım inciri" ekinci edebiyat yarışı çerçivesinde "Söz serbestligi" nominatsiyasında mukâfat aldı.
Server Mustafayevdir – "Qırım birdemligi" cemaat birleşmesiniñ koordinatorı, vatandaş jurnalisti. Mustafayev uydurılğan dava boyunca terror teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etkeninde ve akimiyetni küçnen zapt etmege tırışqanında qabaatlana. O, 20 yılğa qadar apis cezasına üküm etile bile.
Vadim Siruk - “terroristik teşkilâtnıñ faaliyetinde” iştirak etüvnen qabaatlanğan qırımtatar faali. 2019 senesi noyabr ayında Rusiye mahkemesi on 12 yıl apis cezasına mahküm etti.
Amnesty International Mustafayev ve Siruknı vicdan mabüsleri dep adlandardı.


text:
Böyle malümalümatlarnı aprel 16-da Kramatorskta silâlı adamlar tarafından yaqalanğa ukrain zembil askerlerinden biri bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, avtomatik silânı Strelkovnıñ reberligi altında tutıp aldılar. GRU zabiti ukrain askerlerine yüksek aylıq olacağını vade etip, qanunsız silâlı birleşmeler tarafına keçmege çağıra edi.
«Papadiye» lağabınen bir rus adam da arbiy hızmetten vazgeçmege talap etti. Onıñ aytqanına köre, o, Kiyevdeki Mustaqillik Meydanında narazılıq aktsiyaları vaqtında snayperler taqımında oldı.
Ukraina havfsızlıq hızmeti Rusiye vatandaşı İgor Strelkovnı qıdıra. Onı Ukraina bir olmasını bozmaq maqsadınen yapılğan areketler ve öldürüvler, em de Ukraina şarqında kütleviy qalabalıqlar teşkil etilmesinde qabaatlaylar.


text:
Rusiye advokatı Nikolay Polozov, mart 28-de Rusiyeniñ Moskvadaki mahkemesinde, Qırımtatar Milliy Meclisi rehberlerinden Ahmet Çiygoz ve İlmi Umerov tarafından berilgen şikâyetlerniñ baqılması boyunca mahkeme oturışuvlarınıñ ötkerilecegini bildirdi.
Onıñ aytqanına köre, oturışuvlarda, Çiygoz ve Umerovnıñ Moskvadaki Tverskoy rayon mahkemesiniñ qararına qarşı şikâyetleri baqılacaq. Olar Rusiye prezidentiniñ memuriyetine qarşı davalar açacaq edi, mahkeme bu davalarnı red etti.
O, «Veciye Kaşka işi» tahqiqattan evelki teşkerüv seviyesinde buluna, kompleksli adliy-tıbbiy ekspertiza ötkerile, dep ilâve etti.
Nikolay Polozov, Moskvadaki Tverskoy rayon mahkemesini, Qırımtatar Milliy Meclisi reislerinden Ahmet Çiygoz ve İlmi Umerov tarafından açılacaq olğan davalarnıñ red etilmesi aqqında qararına qarşı şikâyet berdi. Şu cümleden, mahkeme Çiygoz ve Umerovnıñ Rusiye prezidenti memuriyetine qarşı, cinayetlerini afu etüv fermanı aqqında malümatnıñ berilmesine dair davalarını red etti, dep bildirile.
Yanvar 26-da Moskvadaki Tverskoy rayon mahkemesi tarafından davalarnıñ red etilmesi aqqında belli oldı.
2017 senesiniñ sentâbrinde Kremlniñ kontroli altında olğan Qırım Yuqarı mahkemesi Ahtem Çiygoznı 8 yıl koloniyağa mahküm etti. 2015 senesinde Çiygoz, 2014 senesi fevral 26-da Qırım Yuqarı Radasınıñ binası ögünde Ukrainanıñ topraq bütünligine qol tutmaq içün ötkerilgen mitingde iştirak etkeni içün yaqalanğan edi. Onı, kütleviy qarışıqlıqlarnıñ teşkil etilmesinde qabaatlay ediler.
Daa soñra Qırımdaki Rusiye mahkemesi İlmi Umerovnı eki yıl koloniya-qasabağa mahküm etti. Onı halq ögünde separatizmge davet etkeninde qabaatladılar.
Oktâbr 25-te Rusiye ukümeti, Umerov ve Çiygoznı azat etip, Türkiyege teslim etti. Daa soñra azat etilgen Qırım Milliy Meclisiniñ liderleri Kyivge keldiler.


text:
Avgust 2-de, salı künü Amerika Qoşma Ştatlarında istisal etilgen yermay fiyatı soñki üç ay devamında ilk sefer bir barrel içün 40 dollardan alçaq tüşti, yani 39 dollar 51 tsent oldı.
Bu aqta Radio Svoboda bildire ve qayd ete ki, treyderler amerikalı yermay anbarlarında yermay yedegi aqqında malümatnıñ peyda olmasını bekley, ekspertlerniñ tahmin etkenlerine köre, anbarlar qarardan ziyade toludır.
Soñki yıl iyün başında irişilgen töpe noqtasından fiyatlarnıñ 20 fayızğa tüşmesi, yermay fiyatlarınıñ menfiy dinamikasınıñ formal tasdıqlanmasıdır.
The Wall Street Journal gazetasınıñ malümatına binaen, çoq mütehassıs fiiyatlarnıñ bir barrel içün 35 dollarğa qadar tüşmesini bekley, bu ise, AQŞ-da şist yermayı istisalı ösüviniñ ve Libiya yermayı ihracınıñ ziyadeleşmesiniñ neticesi ola bile.
Bloomberg agentliginiñ malümatına binaen, yermay istisalı soñki beş yıl içinde orta istisal seviyesinden, istekniñ kiçik ösüvinen beraber, 20 fayızğa ziyadedir.


text:
Qırımtatar rejissöri Nariman Aliyevniñ «Sensiz» filmi Palm-Springste (Amerika Qoşma Ştatları) 22-ci halqara qısqa film festivaliniñ konkurs programmasına saylandı. Bu aqta LB.ua agentligine «Suçasne ukrayinske kino» («Zemaneviy ukrain kinosı») cemaat teşkilâtında bildirdiler.
Filmlerniñ seyir etilmesi iyün 21-27 künleri Kaliforniya ştatında keçirilecek.
Palm-Springste keçirilgen ShortFest festivali Şimaliy Amerikada qısqa filmlerniñ eñ büyük seyir etilüvi sayıla. Bu sene o yerde 54 memleketniñ 327 filmi taqdim etilecek.
«Suçasne ukrayinske kino» cemaat teşkilâtında qayd etkenlerine köre, kino festivaliniñ dört kategoriyası boyunca, bu cümleden cedveline ukrain şeriti kirgen «Eñ yahşı bediiy film» kategoriyası boyunca ğalipler, avtomatik olaraq, Kinematograf sanatları akademiyası (AMPAS) tarafından Oskar mukâfatına taqdim etilmesi içün baqıla.
Kino festivaliniñ ğalipleri iyün 26, bazar künü ilân etilecek.
Palm-Springsteki kino festivalinde Şimaliy Amerikada qısqa filmler içün yekâne kino bazarı keçirile. Kino seyir etilmesi programmasına saylanğan filmler, avtomatik olaraq, filmler kitaphanesine tüşe, bu kitaphane festival saylayıcıları ve distribyutorlar içün açıq.
Nariman Aliyevniñ «Sensiz» filmi bu sene Berlin kino festivaliniñ Generation programmasında iştirak etken edi. Umumen olaraq, Aliyevniñ üç qısqa filmi bar.


text:
Birleşken Milletlerniñ Monitoring missiyası Rusiye işğal etken Qırım ve Aqyarda halqara gumanitar uquqı ve insan aqlarınıñ bozuluvını qayd etmege devam ete. Missiya malümatına köre, yarımadada qırımtatarlarğa qarşı reyd ve tintüvlerniñ sayısı 2018 senesiniñ ilk yarım yılına baqqanda 2019 senesiniñ ilk yarım yılında arttı.
Böyle malümat missiyanıñ Ukrainadaki insan aqları vaziyetine dair 27-inci maruzasında aydınlatıldı, dep bildire Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokuraturasınıñ matbuat hızmeti.
Berilgen malümatqa köre, «tutulğan şahıslarnı Qırımdan Rusiyege çıqarmağa ve yarımada işğalinden evel içtimaiy ağlarda paylaşılğanlar içün ekstremizmde qabaatlamağa devam eteler».
Qayd etilgenine köre, BM missiyası işğal altındaki topraqlarda keregi kibi çalışıp olamay.
«Rusiye, BM Baş Assambleyasınıñ Ukraina topraq bütünligine dair qararları talap etkeni kibi, işğalci akimiyet olaraq missiyanı alâ daa yarımadağa almadı», – dep aytıla haberde.
QMC prokuraturası qayd ete ki, malümat BM missiyasınıñ «yarımadada insan aqlarınıñ bozuluvınen bağlı cinaiy davalar çerçivesinde» ögrenile.
Daa evel BM Ukraina insan aqları monitoring missiyası 2017 senesiniñ başından 2018 senesiniñ ortasına qadar ilhaq etilgen Qırımda 80-den ziyade insan aqlarınıñ bozuluvını qayd etti.
2018 senesi sentâbrniñ 25-nde BM insan aqları Yuqarı komissarınıñ idaresi Rusiyeniñ işğal etilgen Qırımda yapqan cinayetlerine dair maruzanı aydınlatqan edi.
Rusiyeniñ insan aqları vekâletlisi Tatyana Moskalkova 2018 senesi aydınlatılğan Qırım maruzasını tenqit etip, vesiqada yarımada vaziyeti «adaletsiz ve bir taraflı» kösterildi, dep bildirdi.
Rusiyeniñ Qırım işğalinden soñ mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtı ile alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan qırımlı musulmanlarnıñ evlerinde kütleviy tintüvler sıq-sıq ötkerilip başladı. Rusiye akimiyeti milliy ve diniy sebeplerden taqip olğanını inkâr ete.


text:
Rusiye Yol areketiniñ havfsızlığı devlet Teftişi (GİBDD), orman yanğını yoq etilmesi sebebinden, Yalta yanındaki Üç Qoş deresine naqliyatnıñ areketini sıñırladı. Bunıñ aqqında Rusiye İİN-niñ (İçki işler nazirligi) matbuat hızmeti habet etti.
Müessiseniñ malümatına köre, Ay-Petri tarafına da yol qapatıldı: Uçan Suvnıñ yanında ve Bağçasaray rayonınıñ Kökköz (Sokolinoye) köyü tarafından.
Avgustnıñ 11-inde üyleden soñ Üç Qoş deresinde yanğın başlandı. Fevqulade vaziyetler hızmetiniñ (FVH/MÇS) haber etkenine köre, yanğın uzaq dağlıq yerinde, 45-80 derecelik bir bayır capında başlandı. Ateşniñ söndürmesine, derede 15-20 m/s qadar köterilgen küçlü yel mania ola. Bundan ğayrı, capnıñ töpesine yanğınnıñ yayılması telükesi de bar.
Avgustnıñ 12-sinde saba, FVH yanğın söndürmesine uçaqlarnı celp etkeni belli oldı.
Üç Qoş deresi Qırımda eñ uzun derelerden birisi sayıla - uzunlığı - 5 kilometrge qadar, qayalarnıñ öksekligi - 100 metrge qadar yete. O Yaltanıñ yanındaki dağlarda yerleşken.


text:
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti qırımtatar uçucısı, Sovetler Birliginiñ eki defa qaramanı Amet-Han Sultannıñ adını taşığan meydanda, Aqmescitniñ merkezinde, onıñ abidesini tiklemege planlaştıra. Rusiye Devlet dumasınıñ qırımlı deputatı Ruslan Balbekniñ Facebook saifesinde haber etkenine köre, dört metrden yüksek abideniñ açılışı oktâbrniñ 25-ne planlaştırıla.
«Efsaneviy uçucı, Sovetler Birliginiñ eki defa qaramanı Amet-Han Sultannıñ abide leyhası tasdıqlandı. Abide açılışı 2019 senesi oktâbrniñ 25-nde Aqmescit merkezindeki Merkeziy bazar yanında Amet-Han Sultan meydanında ötkerilecek. Abide tiklevinden ğayrı hayırseverler bu yerli yeşillendirecek», – dep yazdı Balbek.
Onıñ qayd etkenine köre, eykeltraşnıñ ğayesine köre uçucı Ekinci cian cenkinde natsistlernen cenkleşken sovet urbasında olacaq.
«Abide tunçtan tökülip, granitnen yapılğan pyedestalğa qoyulacaq. Yüksekligi 4,5 metr olacaqtır. Leyhağa icadiy şekilde yanaştılar – meşur uçucınıñ arqasında qanatlar şeklinde eki qale olacaq, olar küçlü ruh, qaviy irade ve vatandaşımıznıñ büyük ustalığını timsal ete ve Amet-Han Sultannıñ Vatanı olğan Alupka aqqında hatırlatalar», – dep qoştı Balbek.
Onıñ matbuat hızmeti abide tiklemek teşebbüsine «Monolit» şirketi qoltuttı, dep bildirgen edi. Bir sıra qırımlı cemaatçı mezkür şirketni Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenovnıñ ailesinen bağlay, lâkin Aksenovnıñ özüm «Monolit» ile alâqaları olğanını inkâr ete.
Abide leyhası şirket tarafından azırlanıldı ve bu şirket onı tikleycek.
Qırımtatar halqınıñ erbabı, Sovetler Birliginiñ eki defa qaramanı, uçucı Amet-Han Sultan 1920 senesi oktâbrniñ 25-nde Alupkada doğdı. Babası – lakets (doğma Dağıstandaki Tsovkra-1 avulından), anası – qırımtatarı. Em dağıstanlılar, em qırımtatarlar Amet-Han Sultannı milliy qaramanları dep sayalar. Amet-Han Sultan 603 cenk uçuşını kerçekleştirip, natsist Almaniyanıñ ava quvetlerine ait 30 uçaqnı şahsen ve 19 danesini taqım erkânında urıp tüşürdi. Uçucı 100 çeşit uçquçnıñ qullanuvını ögrendi, onıñ ücümleri 4237 saatnı teşkil etti. Amet-Han Sultan Tu-16 adlı uçqan laboratoriyada sınav uçuşını kerçekleştirgende elâk oldı. Moskvadaki Novodeviçye mezarlığında defin etildi. 2015 senesi mayısnıñ 14-nde Ukraina Yuqarı Radası «Aqmescit» ava limanına Amet-Han Sultan adını berdi. Onıñ adını Mahaçkala (Dağıstan, Rusiye) ava limanı da taşımaqta.


text:
Mustafa Çauş
Aqmescit – Qırımda iyün 26 künü qırımtatar Bayraq kününi qayd ettiler. Kün evelden teşkilâtçılar bayram tedbirleri qaysı yerde ötkerilecekgini bilmey ediler, çünki şeer «reberleri» resmiy ruhsetni bermeyip, vaqtnı soza edi. Neticede, bayram, evelden belgilengen kibi Aqmescitniñ merkezinde degil de, şeerniñ çetinde ötkerildi. Halq merasiminde avtozaklar ile rusiyeli politsiya bulundı, bayramğa qoşulmaq içün ise, kelgenler mahsus teşkerüvden keçmek kerek oldılar.
Saba Qırımda küçlü yağmur yağdı, bütün bayram tedbirleri az qaldı keçirilmey qalacaq edi. Üylede ava deñişti, Aqmescitniñ Balalar bağçasında birinci fleşmob teşkil etildi. Qırımtatarlarnı bayram ile, milliy kiyimler kiygen ana ve balalar keldiler, olarğa lâqayd qalmağan sakinler qoşuldılar.
Teşrif buyurğanlar arasında yerli bloger Böris Tatorin de bar edi. O qırımtatarlarğa qol tutmağa ve «iç bir yasaq ve sebepke baqmay, epimiz bir ve barışıqsever olğanını» tasdiqlamaq içün keldi.
Blogerniñ qolunda ukrain bayrağını körmek mümkün edi. «Çünki Qırım «Anayasasında» ve prezident Putinniñ emirinde qayd etilgeni kibi Qırımda üç devlet tili mevcut ve onıñ içün halqlarnıñ medeniyetleri de desteklenmeli», – dedi o.
Kün devamında Aqmescitniñ merkezinde milliy timsallernen bezetilgen urbalar kiygen yaşlarnı rast ketirmek mümkün edi. Yollarda ise, bayraqlarnen yaraştırılğan maşinalar yüre edi.
Amma, bu künü er şey tertipnen keçmedi. QHA bildirgeni kibi, Aqmescitte 5 erkek qırımtatar bayrağı olğan maşinağa ücüm ettiler. Vaqia Samokiş ile Sevastopolskaya soqaqları çatışmasında yüz berdi. Ücüm etkenler maşinadan eki bayraqnı çekip aldılar, olarnı yırtıp, basqaladılar. Şaatlarnıñ bildirgenine köre, qırımlı imayeciler bunı körip riayet etmediler.
OMON ve avtozaklarnen tolu bayram
Er yıl Bayraq künü Aqmescitniñ merkezinde qayd etile edi. Amma, bu sefer qırımtatarlarğa merkezde toplanmağa yasaq ettiler. Tamam iyün 26 künü Qırımnıñ «Rus cemiyeti» mında Mordoviyadan yardımnı qarşıladı.
Tantanalı tedbirler şeerniñ kenarında, qırımtatarlar toplu yaşağan Borçoqraq qasabasında ötkerildi. Ev meskenler ve qurulıp bitirilmegen evler arasındaki ot basqan meydannı qoralap, teşkerüvlerni keçirdiler. Tertipni yüzge yaqın rusiyeli politsiyasınıñ hadimleri ve bir qaç avtozaklarnen temin ettiler.
Qırımtatar gettosı amelde
Qırımtatar Bayraq kününe qırımtatarlarnıñ tahminen 3 biñi keldi. Adamlarnıñ keyfi bozıq edi, çünki olıp keçken tedbir daa çoq rezervatsiyanı añdıra edi.
Adil Ametov Türkiyeden keldi, o soylarında raatlana. Körgenleri onı şaşırttı. «Qırımtatarlarnı şeerniñ çetindeki gettoğa aydadılar. OMOn, avtozaklarnen sardılar. Halq ruhtan tüşmey, özüni qolunda tuta, amma halqqa onıñ yerini kösterdiler. Pek kederli al», – dey erkek.
Meclis azası Emine Avmileva Qırım.Aqiqatqa bergen intervyüsında qayd etkeni kibi, eñ esası – Bayraq künü ötkerildi.
«Men bellesem, bu tedbir milletmizniñ birligini numayış ete, halqnıñ kelecegi de birliknen bağlı», – dedi o.
Meclis reisi Refat Çubarov sanada çıqışta bulunır eken, qırımlı cemiyetniñ bir qısımına nisbeten ekinci dereceli adamlar kibi davranmağa mümkün degil, dedi.
«Qırımda soñki vaqıtları olayatqan vaqialarğa dair bizim mevamımız şunda ki, qırımtatar meseleleriniñ çezilüv yolları belgilenmegence soñki noqta qoyulmaycaq», – dedi Refat Çubarov.
Öz nutuğında Çubarov, Qırımğa kelmege yasaq etilgen milletniñ lideri Mustafa Cemilevni añdı. Bundan soñ, kelgenler «Mustafa!», dep qıçırıp başladılar.
Bayram tedbirleri qırımtatar yırcı ve folklor taqımlarnıñ iştiragi ile kontsertnen yekünlendi.


text:
Rusiye ükümeti, Rusiyede elektrik ağlarınıñ baş operatorı içün sanktsiyalardan qorqıp, «Rosseti» şirketini Qırımda meydanğa ketirileyatqan «Krımenergo» aktsionerler cemiyetiniñ azaları sırasına kirsetmek planlarından vazgeçtiler. Bunı, menbalardan naqil etip, fevral 20-de «Kommersant» yaza.
Soñ şekildeki konfiguratsiyasında «Krımenergo» aktsionerleriniñ cedveli şöyle olacaq: Rosimuşçestvo (Devlet mal-mülküni idare etüv boyunca federal agentlik) vastasınen 51%-i Rusiye ükümetine ve 49%-i Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım ükümetine ait olacaq.
Bildirilgenine köre, böyle qararnıñ alınması içün esas sebep – «Rosseti» içün sanktsiyalarnıñ büyük ihtimalı. Şimdi şirketke qarşı sanktsiyalar asla tatbiq etilmedi.
Bunıñnen beraber, neşirniñ adı bildirilmegen suhbetdeşi, «Krımenergo»nıñ aktsionerler sermayesinde nisbet daa deñişe bile ve «mal-mülkniñ qıymeti kesilmesi ile alâqalı olacaq», dep añlattılar. «Kommersant»nıñ iddiasına köre, Rosimuşçestvoda qıymet kesilüvniñ daa başlatılmağanını bildirdiler.
Qırım.Aqiqat başqa menbalardan bu malümatnıñ tasdiqlanmasını elde etalmadı. Qırımnıñ Rusiyege tabi akimiyeti açıq menbalarda bu hususta izaat bermedi.
Fevralniñ 15-nde Kremlniñ kontroli altında bulunğan Qırım başlığı Sergey Aksönov, «Krımenergo» aktsiyalarınıñ bir qısmı kene de «Rosseti»ge keçecegini bildirgen edi.
Al-azırda Qırım elektrik ağlarını (Qırım Yaqarlıq ve energetika nazirligine ait olğan) GUP «Krımenergo» idare ete. Kelecekte onı «Krımenergo» ile birleştirecekler.
Eñ başında, «Rosseti» şirketi 75% payı ile «Krımenergo»nıñ baş aktsioneri olacaq, dep tahmin etile edi. Aqmescit musaviy saiplik planları aqqında bildire edi. Lâkin dekabrde «Rosseti» yerine Rosimuşçestvonı celp etüv şeklinde alternativ bir shema işlengeni aqqında belli oldı.
İlhaq etilgen Qırımnıñ energetika saasında eñ büyük şirketi olğan «Krımenergo», 2014 senesiniñ aprelinde «milliyleştirilgen» edi.


text:
Aqmescit ve Keriçniñ bir qaç rayonı iyün 5-inde ağlardaki qaza sebebinden suvsız qaldı. Bunü "Voda Krıma" müessisesi bildire.
Böylece, Gresovskiy qasabası, Sovhoznoye köyü, "Energetik" ortaqlığı, Zelönaya soqağında saat 13:00-ğace suv sıñırlı olacaq. Saat 14:00-ğace Aqmescitniñ M.Jukova mikrorayonında, Yuqarı ve Aşağı platoda suv olmaycaq.
Keriçniñ Yedi Quyu rayonında saat 17:00-ğace suv olmaycaq.
"Proyekt" rusiye matbuatı iyün 3-ünde Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti yarımadanıñ suv teminatı meselesini çezip olamay, dep haber etti.
Rusiyeli Qırım başı Sergey Aksönov, 2020 sene 150 yıl içinde eñ quru yıl oldı, dep ayta.
Soñki ayda Qırımnıñ suv anbarlarınıñ tolması 7,1 mln kubometr az oldı, dep qabul etti Suv hocalığı devlet komiteti.
Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy temsilciligi, Rusiye işğal etken Qırım ve Aqyarğa Şimaliy-Qırım kanalından suv berilüvi tek yarımada işğalden qurtarılğan soñ ola bile, dep hatırlattı.
Ukraina, Qırımnıñ içecek suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni yarımadanen bağlağan Dnipro aqıntı yolu olğan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen teminlegen edi. 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ yarımadağa suv berilmesi toqtatıldı.
Qırımdaki suv yedekleri suv anbarları ve yerastı çoqraqlardan toldurıla. Ekologlarnıñ aytqanına köre, yerastı çoqraqlarnıñ muntazam sürette qullanılması yarımadada topraqnı tuzlattı. Qırım akimiyeti yarımada sakinlerini suvnı az qullanmağa çağıra.


text:
Qırımda iyül 13-14 Qırımnıñ ğarbiy ve şarqiy rayonlarında fevqulâde yanğın telükesi qalacaq, bildirdiler bazaertesi künü Qırımdaki Rusiye FVN-de.
Qurtarıcılarnıñ malümatına köre, yılnıñ başından Qırımda 58 orman yanğını oldı. Yanğınlarnıñ esas sebebi – insanlarnıñ ateşnen muqayt olmamalarıdır. Yanğın ile vaziyetni zorlaştırğan daa bir şey iklim şaraitleriniñ deñişüvi ola.
Yanğın ile küreş rejiminiñ bozuluvı içün Rusiye para cezaları 2 biñden 400 biñ rublege qadar ola. Bundan ğayrı, bozğanlarnı apis bekley.
Hatırlatamız, Qırımda iyülniñ 8-ne qadar anomal sıcaq olacaq, dep tenbileyler.
İyülniñ 3-nde Rusiye kontrolindeki Aqyar şeer yolbaşçısı vazifelerini eda etken Mihail Razvojayev orman ziyaretleri yasağını 21 künge uzattı.
Daa evel Qırımda iyülniñ 5-nden 8-ne qadar fevqulâde yanğın telükesi aqqında tenbilegen ediler.


text:
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina halq deputatı Refat Çubarov Qırım energetik qamaçavınıñ devam ettirilmesi mümkün olğanını bildire. Bu aqta o Yuqarı Rada toplaşuvında dekabr 9-da bildirdi.
«Tek eki aftağa (teneffüs – QA), ükümet ve akimiyet Herson vilâyetiniñ energetik teminlevini yerine ketirilmesi boyunca işlerni soñunace yapsınlar dep», – qayd etti o.
Çubarov qamaçav iştirakçileriniñ Qırımğa elektrik energiyasınıñ berilmesi aqqında añlaşma ile bağlı talaplarını hatırlattı.
«Menimce, bu zal, zenaatdaşlarım, iç bir nazir, ükümetke elektrik energiyasınıñ berilmesi aqta añlaşmalarnı qabul etmege imkân bermez, bunı yapmağa kerek olsa, vesiqalarda «Qırım Muhtar Cumhuriyeti, Ukraina» yazılmalı», – qayd etti o.
Qıtaiy Ukrainadan işğal etilgen Qırımğa elektrik energiyasını bergen yolaqlardan biri «Kahovka – Titan» yolağı elektrik energiyasına bağlandı.
Yaqında Qırım qamaçavı ştabınıñ reberi Lenur İslâmov ştab «Ukrenergo»ğa «Kahovka-Titan» elektrik yolağını Qırımğa ceryannı bermek içün tamamınen azırlamağa ruhset bergenini bildirdi. Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Radasınıñ deputatı Refat Çubarovnıñ sözlerine köre, faaller tamirlengen elektrik yolağını qullanmağa fırsat berirler. Dekabr 7 künü «Pravıy sektor» ve «Aydar» temsilcileri bunıñ ile razı olmağanlarını ve aktsiyada artıq iştirak etmeycegini bildirdiler.
Qırımda noyabr 22 künü saat 00:25 yarımadağa Ukraina qıtasından kelgen elektrik energiyası söndürildi. Yarımada şimdi Qırımnıñ elektrik energiyası, em de 2014 senesi Rusiyeden ketirilgen dizel generatorlar sayesinde teminlene. Amma bu yeterli degil. Qırımğa dekabr 2 künü kelgen Rusiye prezidenti Vladimir Putin Kubanden Qırımğa energetik köpürniñ birinci yolağınıñ berilmesi tedbirinde iştirak etti.
Qırım qamaçavı teşebbüsçileri dekabr 6 künü qıtaiy Ukrainadan yarımadağa elektrikniñ bir yolaq vastası ile berile bilecegi aqqında bildirgen ediler. Bunı Ukraina prezidenti Petro Poroşenko tasdiqladı.


text:
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy İsrail prezidenti İtshak Gertsog ile körüşüv vaqtında Qırım ile bağlı yañartılğan qararlar Birleşken Milletler Teşkilâtına yılnıñ soñunace taqdim etecegini bildirdi. Bunı Prezident ofisiniñ matbuat hızmeti haber etti.
Zelenskıy, Ukrainanıñ topraq bütünligini desteklegeni içün İsrailge teşekkür etti ve İsrailniñ Qırımdaki insan aqları vaziyeti ile bağlı BMT qararlarına qoltutacağına ümüt etkenini bildirdi.
«Böyle fikir ileride de olacağını bekleymiz. Hususan, BMT çerçivesinde. Anda bu yılnıñ soñunace Ukraina Baş Assambleyanıñ baqıluvına işğal etilgen Qırımdaki insan aqları vaziyetine ve yarımadanıñ arbiyleştirilüvine dair yañartılğan qararlarnı taqdim etecek», – dep yazıla bildirmede.
Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy New Yorktaki BM Baş Assambleyasınıñ 76-ncı sessiyasında çıqışta bulunıp, işğal etilgen Qırımdaki vaziyet aqqında tarif etti.
BM Baş Assambleyası Donbas ve Qırım meseleleri çezilecek meydançıqlardan biri ola, dep tüşüne Ukraina prezidenti Volodımır Zelenskıy.
Ukraina Tış işler naziri Dmıtro Kuleba Volodımır Zelenskıynıñ BM Baş Assambleyasınıñ sessiyasında iştirak etmek içün ABDge kerçekleştirecek ziyareti vaqtında «bütün muzakerelerde Qırım qırmızı yip» olacaq, dep bildirgen edi.


text:
Qırım studentleriniñ fikirleri ekige bolündi: bir qısmı Rusiye terkibinde olğan Qırımda, digeri ise tuvğan, inqilâp adiselerden yorulğan, amma tuvğan Ukrainada yaşamağa istey. Olarnıñ ekseriyeti mustaqil Ukrainada doğdı ve özlerini onıñ grajdanları olaraq saya. Olar öz kelecegini Rusiye Federatsiyasında kormeyler ve Ukraina aliy oquv yurtlarına keçmege isteyler. Öz fikirlerinen Tavriya Federativ Universitetiniñ (aynı oyle olacağını Tavriya Milliy Universitetinde endi ilân ettiler) studentleri paylaştılar.
Vernadskiy adına TMUniñ riyaziyat ve informatika fakultetiniñ studenti Oleksandr Zagorulâ: «Men 3 yıl ukrain aliy oquv yurtında oqudım, neticede de ukrain diplomını almağa isteyim. Yabancı memleketniñ diplomını almağa, em de tasilimni şu memleketniñ territoriyasında devam etmege iç te istegim yoq. Bu birinciden. Ekinciden ise, men rusiye grajdanlıqnı qabul etmeycem, em çift grajdanlıqnı da almaycam. Demek, vizalı rejim kirsetilse (bunıñ yaqında yüz bereceginde eminim) maña mında bulunmaq içün qoşma ruhset almağa kerek olur».
Amma eñ esası, qayd ete Oleksandr Zagorulâ, tuvğan memlekette yaşamağa istegi içün oña «banderovets», «faşist», «rus halqınıñ satqını» dep aytqan insanlarnen bir şeerde bile yaşamağa onıñ içün oñaytsız olur. «Özüne guzel yaşayış arağan, Rusiyede yaşamağa istegen insanlarnı, belki de, añlayım. Amma boyle olsa da, şeerde sarı-mavı tusteki şeritçiknen yürgen, ya da ukrain tilinde laf etken insanlarnı aşalamağa kerekmey. Boyle al şimdi ise butün Qırımda uküm sürmekte. TMU – pek guzel universitettir, oña iç bir iddiam yoq. Bizde tecribeli ocalar çalışa, bizlerge yapılğan er şey içün olarğa minnetdarım. Ve, aqiqiaten, onı qaldırmağa mecbur olğanımdan pek yazıqsınam. Amma şimdi özüm içün mında qalmaq fırsatnı kormeyim», – dey Oleksandr.
Buña yaqın kelgen fikirni V.İ. Vernadskiy adına TMUniñ ecnebiy filologiya fakultetiniñ studenti Viktoriya Sabinina da bildire: «Men şimdi ukrain aliy oquv yurtlarına telefon açıp, öz ihtisasım boyunca fakultetlerni qıdıram. Başqa universitetke keçecem, çünki Rusiyede öz kelecegimni kormeyim. Men rusım, amma menim vatanım – Ukrainadır. Öz gruppamnı ve universitetimni pek sevsem bile, federativ aliy oquv yurtınıñ studenti olmağa istemeym. Rusiye diplomını da elde etmege istemyim. Ebet, men balalıqtan Aqmescitte yaşayım, şunıñ içün şimdi er şeyni taşlap ketmege qıyın olur, amma Rusiyede, tanılmağan ve işğal olunğan toprağta yaşamağa istegim yoq. Asılında, şeerde uküm sürgen muitini begenmeyim, özümni mında yaramay duyam», – qayd etti Viktoriya.
Qırım Maarif Nazirliginde tınçlıqqa çağıralar
Amma, studentler arasında başqace tüşüngenler de bar. Vernadskiy adına TMUniñ psihologiya fakultetiniñ studenti Olena Retkus başqa aliy oquv yurtına keçmege istemey, çünki TMUnı pek seve eken. «Men başqa universitete degil de, daima mında oqumağa istey edim. Em de TMU federativ universitet olacağına umüt etem. Çünki Rusiyede boyle oquv yurtlarnıñ sayısı pek çoq. Bizim universitetimiz içün de bu pek emiyetli bir adım olur», – emindir Olena.
TMUniñ tarih fakultetiniñ studenti Mıhaylo Popov: «Men başqa universitetke keçmege istemeyim. Menim evim, ailem, toprağım mındadır. Boyle qararımnıñ bir qaç sebebi bardır. Birincisi – hususan menim zenaatım, ğaliba, bir şeyden marum qalmaz. Ebet, bazı deñişmeler olur. Amma şu yerde al etici bir deñişüvler aqqında söz yürsetilmey. Yahşıca olurmı, yoqmı, bilmeyim. Zanımca, Rusiyede Ukrainağa kore, perspektivalar daa da çoqtır», – dey Mıhaylo.
TMU press-kâtibi Artur Mazin olduqça pozitiv tahminlerni bere, şimdi diger ukrain universitetlerine keçken studentlerniñ sayısı çoq olmağanını qayd ete. Aytqanına kore, şimdi başqa aliy oquv yurtlarına tek Ukrainadan mında kelgen studentler keçe, olarnıñ sayısı da 10-dan ziyade degil eken.
Öz-özüni tayinlegen Qırım Cumhuriyetiniñ tasil naziri Natalya Gonçarova qayd ete ki, rusiye oquv sistemasına keçüv yaldamlı olacaq. Şunıñ içün aleket qoparmaqtan evel, em musbet, em menfiy taraflarnı tüşünmek kerek. Butünley keçmek içün 2-3 yıl kerek olur. Amma al-azırda 1-4 kurs studentleri endi rus diplomlarnı elde etecekler, dey Gonçarova.
Bundan da ğayrı, «nazir» bildirdi ki, aprel ayında qırım studentleri stipendiyanı tolusınen alacaq. «Şimdi ayta bilem ki, qırım oquv yurtlarnıñ episi, tehnikumlarnıñ episi Qırım Cumhuriyeti tarafından teminlev sistemasına keçtiler. Demek, aprel ayında studentler stipendiyalarnı Qırım bücetinden alacaqlar», – bildire Natalya Gonçarova.
müellif: Nadiya Datsük


text:
Bunı Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat-hızmeti bildire.
«Ukrainanıñ şarq vilâyetlerinde yüz bergen adiseler sebebinden, Devlet sıñır hızmeti tarafından Ukraina Rusiye arasındaki sıñırlarını qorumaq içün mahsus areketler yapıldı», – dep qayd eteler matbuat-hızmetinde.
Böyleliknen, «Granitsa» operatsiyası çerçivesinde er kün bu qısımda hızmet etmek içün biñge yaqın sıñırcı erkânları celp etile.
Umumen alğanda, soñki kün devamında ukrain sıñırcıları 45 insannı qayd etti. Bu al ukrain-rusiye sıñırında yolcu-naqliy aqımnıñ şiddetli olğanını tasdıqlay, dep bildireler matbuat-hızmetinde.
«Devlet sıñır hızmeti bu regionlarda vaziyetni kerginleştirmege tırışqanlarğa nisbeten keskin qararlar alacağına vatandaşlarınıñ diqqatlarını celp ete», – dep aytıla beyanatta.


text:
Rusiye nezaretinde olğan Qırımnıñ Yuqarı mahkemesi Rusiyede yasaq etilgen Hizb ut-Tahrir teşkilâtında iştirak etüv ile qabaatlanğan imam Raif Fevziyevni tevqifli qaldırdı. Bunı Qırım birdemligine advokat Edem Semedlâyev bildirdi.
Haber etilgenine köre, mahkeme advokat Edem Semedlâyevniñ tevqif etilmesine dair evelki mahkeme qararına berilgen istinaf şikâyetini baqqan.
Adliyeciniñ bildirgenine köre, mahkeme mudafaa tarafınıñ iç bir delilini köz ögüne almağan.
"Raif böyle fikirde: o kendini qabaatlı tanımay, davanı ise siyasiy saya" dedi Semedlâyev.
Evel Raif Fevziyev SİZOda tutuv şaraitlerini şikâyet etti.
Hatırlatamız, avgustnıñ 17-nde Rusiye quvetçileri Qırımda birden beş qırımtatarınıñ evini tintti. Soñra faaller Rustem Murasov ve Rustem Tairov, Aqyarnıñ Balıqlava rayonında Cebbar Bekirov, Bağçasaray rayonında Zaur Abdullayev, Aqmescit rayonında Raif Fevziyev tutuldı.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.


text:
Rusiye kontrolindeki Aqmescit Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar faali İsmail Ramazanovnıñ babası Seitnibi Ramazanovğa Aqmescitteki Rusiye FSBsiniñ binası ögünde «toplaşuvda» iştirak etkeni içün para cezasını berdi. Bu aqta İsmail Facebookta haber etti.
Onıñ malümatına köre, mahkeme Seitnibi Ramazanovğa 5 biñ ruble para cezasını berdi.
«Rusiye uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri tizgen şikâyet daa bir kere şaşırttı, anda 04.09.2021 sanında «körünişi asiyalı şahıslarğa oşağanlar tükânnıñ işini blok etti». Babamnı imaye etken advokat Aleksey Ladinniñ memuriy protokolnı tizgen polis hadimini ve şikâyet etken tükân hadimini mahkemege çağırmaq talabını mahkeme red etti. İstinaf olacaq. Babama qoltutqan er keske teşekkürler bildirem», – dep bildirdi Ramazanov.
Rusiye kontrolindeki Aqmescitniñ Kiyev rayon mahkemesi oktâbrniñ 8-nde sentâbrniñ 4-nde Aqmescitteki FSB binası ögünde «toplaşuvda» iştirak etkeni içün qırımtatarı Raim Seythalilovğa 3 biñ ruble para cezasını berdi.
Rusiye polisi sentâbrniñ 4-nde Rusiye FSBsiniñ binası ögünde tutulğan qırımtatarlarğa qarşı 58 memuriy protokol tizdi.
İsmail Ramazanov 2018 senesi yanvarniñ 23-nde tutulğan edi, Novıy mir köyündeki evinde tintüv keçirilgen edi. Rusiye Tahqiqat komiteti, onı Zello internet-radiosı vastasınen ekstremizm teşviqatında qabaatladı.
İyülniñ 14-nde İsmail Ramazanov SİZOdan çıqtı, çünki bu cinaiy iş boyunca şeklengenler yarım yıldan ziyade nezaret altında qalmay.
İsmali Ramazanovğa qarşı cinaiy dava 2019 senesi yanvarniñ 16-nda qapatıldı. Daa soñra Ramazanovnıñ malümatı Rusiye «Terrorist ve ekstremist cedvelinden» silindi.
Anğara köyündeki «gaz borusında diversiya» davası
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımda Rusiye quvetçileri tintüvler keçirip, beş insannı tuttı. Olar arasında qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâl bar. Eki doğmuş qardaşlar Aziz ve Asan Ahtemovlar eki ayğa apiske alındı, Azizniñ babası Eskender Ahtemov 10 künge apiske alındı. Asan Ahtemovnıñ qardaşı Arsen 15 künge apiske alındı. Kreml kontrolindeki Kiyev rayon mahkemesi qırımtatar siyasetçisi ve faali Nariman Celâlnı eki ayğa – noyabrniñ 4-ne qadar apiske aldı. Nariman Celâl bütün qabaatlavlarnı inkâr ete.
Sentâbrniñ 7-nde TASS Rusiye malümat agentilgi Rusiye FSB-sine atfı etip, Aqmescit civarındaki Anğara (Perevalnoye) köyü yaqınlarında gaz borusında diversiya yapqanından şübheli sayılğanlar qabaatını itiraf etkenler, dep bildirdi. FSB yayınlağan videoda eki ekrek kimden talimat alğanlarını ve Anğara köyünde gaz borusınıñ patlatılmasını nasıl teşkil etkenlerini tafsilâtlı aytıp berdi.
FSB, diversiyanı Ukraina Mudafaa nazirliginiñ Baş istihbarat idaresi teşkil etti, dep israr ete.
Ukraina Mudafaa nazirliginiñ baş istihbarat idaresi Rusiye FSBsiniñ qabaatlavını «bir maqsadı olğan provokatsiya» olaraq köre.
Ukraina akimiyeti qırımtatar faalleriniñ tutuluvı ve apiske alınuvını avgustnıñ 23-nde Kyivde keçirilgen «Qırım platformasınıñ» sammitinen bağlay.
Ukraina ombudsmanı Lüdmila Denisova Qırımda insanlarnıñ apiske alınması sebebinden BM İnsan aqları Yuqarı komissarı Michelle Bacheletke muracaat etti.
Sentâbrniñ 3-4-nde Qırımdaki faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler ve tutuvlardan soñ Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar prokuraturası cinaiy tahqiqat başlattı.


text:
Törkiyä-Üzbäkstan mönäsäbätläreneñ soñğı torışı
Awraziya qaytawazı 80
27nçe iyün’ könne Törkiyä Cömhüriyäte Däwlät başlığı urınbasarı Fuat Oktay 6nçı Törkiyä-Üzbäkstan xökümätlärara qatnaş iq’tisad komissiyası cıyılışında qatnaşu öçen Üzbäkstanğa säfär yasadı. Taşkentta Fuat Oktaynı Üzbäkstan Baş ministr urınbasarı Sardor Umurzakov qarşı aldı.
İlbaşı urınbasarı Fuat Oktay 28nçe iyün’dä Taşkentta Üzbäkstan Däwlät başlığı Şavkat Mirziyoyev belän küreşte. Söyläşü waqıtında ike il Däwlät başlıqlarınıñ bıyıl yasayaçaq ike yaqlı säfärläreneñ kön tärtibendäge mäs’äläläre quzğatıldı. 2nçe Törkiyä-Üzbäkstan Yuğarı däräcäle strategik xezmättäşlek şurası cıyılışınıñ Üzbäkstanda İlbaşı Räcäp Tayyip Ärdoğan qatnaşuında ütkärelüe planlaştırıla.
Üzbäkstan İlbaşı Şavkat Mirziyoyevneñ isä Törki Kiñäşmä sammitında qatnaşu öçen Törkiyägä kilüe kötelä.
Soñınnan Oktay häm Umurzakov räislegendä 6nçı Törkiyä-Üzbäkstan xökümätlärara qatnaş iq’tisadi komissiya cıyılışı ütkärelde. Cıyılış axırında taraflarnıñ 58 mäs’älädä kileşügä ireşelüe belderelde.
Säfär qısalarında Taşkentta 250 êşmäkär qatnaşuında Üzbäkstan-Törkiyä êş forumı oyıştırıldı. Fuat Oktay häm Sardor Umurzakov qatnaşqan forumda 679 million dollar külämendä 25 kileşü imzalandı.
Fuat Oktay Üzbäkstandağı törek êşmäkärläre belän dä oçraştı häm alarnıñ problemaların tıñladı. İlbaşı urınbasarı Sämärqand, Boxara şähärlären qarağannan soñ Törkiyägä qayttı.
İke il Däwlät başlıqları tarafınnan 2019nçı yılda maqsat itep bilgelängän 5 milliard dollarlıq säwdä külämenä 2022nçe yılda ireşelüe küzdä totıla. Soñğı 1 yıl yarım waqıtta Üzbäkstanda 500dän kübräk törek şirkäte tözelde. İslam Kärimov çorında törle säbäplär belän qayber keşelär tarafınnan konfiskaśiyälängän törek şirkätläreneñ milege kire qaytarıla. Törkiyä bankları Üzbäkstanda bülekçälären, filialların aça.
Törkiyä säwdä ministrı aprel’ ayında Üzbäkstanda oçraşular ütkärde. 7nçe martta Sämärqandta Törkiyä baş konsullığı räsmi räweştä açıldı. May ayında Üzbäkstannıñ Antaliya maqtawlı konsulı bilgelände. İke yaqlı oçqıç säfärläre İstanbuldan Üzbäkstannıñ sigez şähärenä başqarıla başlandı.
Uzğan atnada Saqlanu ministrı Hulusi Akar Üzbäkstanğa säfär yasağan, Törkiyä häm Üzbäkstan saqlanu ministrlıqları arasında Xärbi finans xezmättäşlek kileşüe häm Aqçalata yärdämne tormışqa aşıru protokolına qul quyılğan ide. Mirziyoyev şuşı kileşüne uzğan mart ayında rasladı. 23nçe-27nçe mart könnärendä Tirmizdä Üzbäkstan-Törkiyä urtaq xärbi künegüläre ütkärelde. Yaqın kiläçäktä ike il arasında saqlanu sänäğäte êşlänmäläreneñ urtaq citeşterelüe kön tärtibenä kilergä mömkin.
Törki Kiñäşmägä quşılğan Üzbäkstan uzğan atnalarda TürkPAğa keräçägen belderde. Annan soñ Üzbäkstannıñ TÜRKSOYğa kerüe dä iñ qısqa waqıtta tormışqa aşaçaq. 24nçe iyündä Üzbäkstanda uzdırılğan Törki Kiñäşmägä äğ’za däwlätlärneñ 6nçı Turizm ministrları cıyılışında Hokand şähäre törki dönyanıñ turizm başqalası itep iğ’lan itelde.
Qısqaça äytsäk, Törkiyä-Üzbäkstan mönäsäbätläre iñ näticäle çorın yäşi. Törkiyä häm Üzbäkstan mönäsäbätläreneñ yuğarı däräcädä buluı törki dönya mönäsäbätläreneñ dä üseş aluı mäğ’näsenä turı kilä.
Abdrasul İsakov


text:
Qırım Devlet şurasınıñ haber siyaseti, bağ ve kütleviy kommunikatsiya komitetiniñ reisi Sergey Şuvaynikov Qırımnıñ içki siyaseti ve haber Nazirliginiñ ATR, Qırım.Aqiqat ve diger uyğun olmağan matbuat vastalarınıñ non grata olğanı aqta mektüp bar olğanı aqqında bir şey eşitmegenini bildire.
Bunı o Qırım.Aqiqatqa bildirdi.
«Bu mektüpni körmedim ve bilmeyim. Şunıñ içün bu mevzuda bir şey aytamam. Öyle mektüp olsa, onı oqumağa ve bilmege çarem olur edi», – dey Şuvaynikov.
O şunı da qayd etti ki, eger de jurnalistler Qırımda devlet şirketleri territoriyalarında işlemege istese, olar Rusiye Federatsiyasınıñ qanunlarına riayet etmek kerektirler. Aytqanı kibi, Rusiyede qayd etilgen matbuat vastalarınıñ mühbirleri yarımadada serbest sürette malümatnı toplay ve tarqata bile, ukrain jurnalistleri ise Rusiye Tış işler Nazirliginde akkreditatsiyanı elde etmek kerektir.
Şuvaynikov bu mektüp boyunca Qırım Haber nazirliginiñ başı Dmitriy Polonskiyge muracaat etmege tevsiye etti. Qırım.Aqiqat ondan daa izaat alıp olamay.
ATR telekanalınıñ baş müdir muavini Lilâ Bucurova iyün 25 künü Facebook saifesinde bildirgeni kibi, Qırım akimiyeti non grata olğan matbuat vastalarınıñ cedvelini tizdi: bu neşirlerniñ jurnalistlerine yarımadada keçirilgen kütleviy tedbirlerde işlemege imkân bermezler. Qırımda «yasaqlanğan» matbuat vastalarınıñ sırasına Qırım.Aqiqat saytı, ATR qırımtatar telekanalı, QHA haber agentligi ve «15 minut» kirdi.


text:
Cumaaqşamı künü, iyünniñ 4-nde, Ukraina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki daimiy vekili Anton Korınevıç işğal etilgen Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırını ziyaret etti. O, karantin tedbirleri vaqtında sıñırcılarnıñ işini baqtı.
Bu aqta Ukraina Devlet sıñır hızmetiniñ matbuat hızmeti bildire.
«Körüşüv vaqtında şahıslarnı gumanitar maqsadnen keçirüv nizamı ve karantin vaqtında memuriy sıñırdan keçkende peyda olğan problemli meseleler muzakere etildi», – dep aytıla haberde.
Müessise malümatına köre, keçiş noqtasında İnternet ağı meselesi çezildi, vatandaşlar «Deystvuy doma» («Evde areket et») cep telefonı qullanımını qura bile.
Sıñır hızmetiniñ malümatına köre, kelecek afta «Kalançak» ve «Çaplınka» keçiş noqtalarında wi-fi routerleri qoyulacaq.
Koronavirus sebebinden işğal etilgen Qırım ve Herson vilâyetiniñ memuriy sıñırında kirsetilgen sıñırlavlar iyünniñ 22-ne qadar uzatıldı.
Ukraina Nazirler şurası, işğal etilgen Qırımdan ya da Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ işğal altındaki yerlerinden esas Ukrainağa kelgen vatandaşlar observatorlarğa yollanılacaq, dep bildirgen edi.
2014 senesiniñ başında Qırım Rusiye tarafından ilhaq etilgen soñ Ukrainanıñ qıtadaki qısmı ile yarımada arasında şeklen memuriy, lâkin kerçekte aqiqiy olğan sıñır keçti. Herson vilâyetinde Qırım ile memuriy sıñırda üç kiriş/çıqış kontrol noqtası çalışa – «Kalançak», «Çonğar» ve «Çaplınka».


text:
Aq qorçalayıcılar Qırımnıñ Rusiye işğaliniñ altı yılı devamında Rusiye akimiyeti ve quvet müessiseleri tarafından jurnalist ve blogerlerniñ 300-den çoq taqibini qayd etti. Bu aqta ZMINA insan aqları merkezi ve Qırım aq qorçalayıcı gruppası azırlağan Qırımda söz serbestligini bozuv esabatında aytıla, dep haber ete Freedom House halqara aq qorçalayıcı teşkilâtı Facebookta.
Derc etilgen malümatqa köre, işğal vaqtında qayd etilgenler:
- jurnalist ve blogerlerge qarşı 11 cinaiy ve 13 memuriy dava
- 23 ücüm
- 20 tintüv
- 8 işkence
- 47 tutuv
Hatırlatamız, Freedom House halqara aq qorçalayıcı teşkilâtı qırımlı jurnalist Mıkola Semenanıñ azat etilüvine cevap berip, Rusiyeni qırımtatar jurnalistleriniñ ükümlerini ğayrıdan baqmasına çağırdı.
2019 senesi martnıñ 27-nde Rusiye İç işler nazirligi ve Rusiye gvardiyasınıñ hadimleri Qırımda qırımtatarlarnıñ, şu cümleden «Qırım birdemligi» faalleriniñ evlerinde tintüvler keçirdi. Umumen 24 faal tutuldı.
OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désir martnıñ 27-nde Qırımda keçirilgen kütleviy tintüvlerden soñ «Qırım birdemligi» faalleriniñ apiske alınuvını takbih etip, olarnıñ Rusiye SİZOsından acele azat etilüvine çağırğan edi.
Rusiye Tış işler nazirligi OSCE kütleviy haber vastalarınıñ serbestligi vekili Harlem Désirniñ apiske alınğan «Qırım birdemliginiñ» faallerini, Qırımdaki vatandaş jurnalistlerini azat etmek çağıruvları «şaşıra», dep bildirdi.
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Aqmescit – Özbekistandan köçip kelgen daa bir qırımtatar qorantsı yarımadadan sürgün etilmesi mümkün. Federal migratsion hızmeti vaqtınca yaşamaq içün vesiqalarnı resmiyleştirmege kerek olğan vesiqalarnı almağa red ete. Qırım «devlet milletler komitetinde» Qırımdan iç bir kimseni sürgün etmeyceklerini aytıp, tınçlandırmağa tırışalar.
Aqmescitniñ Puşkin soqağında «devlet millet komitetiniñ» cemaat qabulhanesi çalışa. Mında ekseriyetnen qırımtatarlarnı qabul eteler, diger cumhuriyetlerden köçkenler vesiqalarnen olğan meselelerni bu yerde çezmege tırışalar.
«Ne sürip keldiñiz? Vatanıñızğa qaytıñız!»
Qırımnıñ Qurman rayonı Qara Çaqmaq köyüne köçken Lilâ Seitova bir qaç ay evelsi anası Ayşe apte, ekinci gruppa saqatı olğan ağası Akim, Daun hastalığı ile çeişken tatası Zera ve eki yaşlı oğlu Servernen Özbekistandan Qırımğa köçip keldi. Qara Çaqmaq köyünde ev satın aldılar, amma migratsion hızmetinde olarnı yazdırmağa red ettiler, çünki olar Rusiye vatandaşları degiller, yaşamaq içün ruhsetname, vaqtınca yaşamaq içün ruhsetnameleri de yoq (VÂR).
Rusiyede Özbekistan vatandaşına yaşamaq içün berilgen 90 kün soñuna kelmezden evel, Lilâ defalarca yerli Federal Hızmetine muracaat etken edi, amma oña vesiqalarnı resmiyleştirmege red ettiler. Hadimler özlerini qaba ve sert alıp baralar, dey qadın.
«Maña açıqtan-açıq ayttılar: «Ne keldiñ? Vatanıñ Özbekistanğa kete ber! Qorantamda eki saqat olıp, vaziyetimni añlağanlarını istedim. Olar ise: «Bu seniñ meseleñ, özüñ meselelerni çez!», dediler»,– dep añlattı Lilâ Qırım.Aqiqatqa.
Seitovlar qorantasınıñ iç biri işlemey, Lilâ nefaqa tölevlerni resmiyleştirip olamay, çünki yaşamaq içün ruhsetnameleri yoq. Eşya ve şeylernen tolu konteyner sıñırda buluna, çünki gümrükte meseleler çıqtı.
«Nasıl etip yaşayıq? – dep şikâyet etti qadın. – Soylar sağ olsunlar, yardım eteler: qartop – soğan bereler, eki biñ ruble. Soñki 500 ruble qalğan edi, Aqmescitke kelip, Zaur Smirnovnen körüşecek oldım («devlet milletler komiteti reisi». – Müel. qayd.)».
Qadın çorlana: Donetsk ve Lugansktan kelgenlerge Federal Migratsion Hızmetinde vesiqalarnı qolay-qolay yapalar, Qırımda doğğanlarnıñ torunlarına ise, red eteler. «Migratsion hızmetine kelgen sayın, saat yediden Donetsk ve Lugansktan adamlar tura, men ise, saba saat 4-te yolğa çıqqan birinci avtobusnen kelem», – dedi subetdeşimiz.
Üylege yaqın Zaur Smirnovnen körüşip oldı. «O işandırğanı kibi, konteyner ile problema çezilecek. Em de Federal Migratsion Hızmeti vekillerinen körüşüv olacaq, ve Qırım içün ayırılğan kvota boyunca vaqtınca yaşamaq içün ruhsetname berilir, – dep añlattı körüşüvden soñ Lilâ. – Zaur Smirnov işandırğanı kibi, 90 künlik müddet yekünlegenine baqmadan, iç bir kimseni sürgün etmeycekler».
«Biz Qırımda yaşamağa isteymiz»
İslâm Terek rayonında yaşağan, altı adamdan ibaret daa bir qorantanı qırımdan sürgün etmeleri mümkün. Bu aileniñ taqdirini Qırım.Aqiqat endi añlatqan edi.
Oksana Tolmaçöva, Lilâ Seitova kibi Aqmescitke kelip, «devlet milletler komiteti reisine» keldi. Ondan evel oña vesiqalarnı resmiyleştirmege vade etken ediler, amma mesele ale çezilmey qala. Aksine, oktâbrniñ ortasında mahkeme Oksana ve qorantasını sürgün etip, er azasına 2 biñer ruble para cöremesini belgiledi. Oksana appelâtsion mahkemesine şikâyet berdi. Amma, toplaşuv ne vaqıt olacağı belli degil.
«Mesele müsbet neticenen yekünlenecegine işanam, mahkeme doğru qarar alı rve biz mında qalırmız. Bizge ketmege yer yoq, zbekistanda er şeyni satıp, mında keldik. Anda bir kimsemiz yoq», – dey Oksana.
Aytqanına köre, Federal Migratsion Hızmetinde olarğa Ukrainağa köçmege teklif eteler: «Amma, biz anda ketmege istemeymiz, biz Qırımda, Rusiyede yaşamağa isteymiz».
Aynı zamanda, mesele eyi neticenen bitecegine ima etkenlerini de ayttı. «Mahkemeden evel, yerli politsiya hadiminen körüştik. Men ondan, ne içün başından bir fikirde, soñra ise, başqa fikirde olğanını soradım. O maña: «Bir şeyler teklif etece olsañız, maña degil, reislerimizge barıñ. Men iç bir şey bermeycegim, çünki imkânım yoq, dedim», – dep hatırlay Oksana.
Qorantanı evden çıqaracaq kibi olsalar, Oksana qomşularnıñ yardımına işana. «Olar maña: «Kelip, sizni avtobusqa oturtsalar, epimiz çıqıp, yibermemiz. Qomşularımız eyi. Yat adamlar, amma vaziyetni añlaylar», – dey qadın.
Zaur Smirnov ile körüşüvde, Oksananı tınçlandırdılar, er şey yahşı olacaq, dediler.
Appelitsion şikâyetini azırlağan adliyeci Emil Kürbedinov, Qırım.Aqiqatqa aytqanı kibi, Oksana Tolmaçövanıñ qorantasınen bağlı qarar «esassız ve qanunsız, qaba bozuluvlarnen» qabul etilgenini ayttı.
«Müim bir şey: bu adamlar aqiqaten vesiqalarnı FMH-ne bermege ıntıldılar, amma, şimdiki qalabalıqta, bunı yapıp olamadılar. Kimi hadimlerge kirip olğan olsa da, betlerine vesiqalarnı atqanlar», – dedi Kürbedinov. Adliyeci, Federal Migratsion Hızmeti hadimlerine qarşı cinaiy işler açılması mümkün, dedi.
Adliyeciniñ bildirgenine köre, Orta Asiyadan köçip kelgen ve bu vaziyette qalğan bir sıra qırımtatar qorantaları bar. Bu meseleni çezmek içün, ilk evelâ akimiyet yardım köstermek kerek. «Bu vaziyetniñ qapqanına tüşken adamlar içün çezüv yolunı belgilemek kerek. FMH-ne kelgen adamlarğa, olarğa sert davranmamalı, olar da vesiqalarnı tapşırmalılar, ve olarğa iç olmadım 2015 senesine qadar serbest bulunuvları içün müddet berilmek kerek», – dey adliyeci.
Meclis reisi muavini Nariman Celâl Kürbedinovnıñ sözlerini tasdiqlay, ve bu kibi meselelernen bir çoq vatandaşlar rast kelgenini ayta. «Bazı malümatlarğa köre, bir qaç yüzden başlap, bir qaç biñge yaqın adam aqqında söz yürütile», – dedi Celâl Qırım.Aqiqatqa.
Aytqanına köre, Meclis bu meseleni akimiyetke bildirgen edik. «Biz bu meseleni çeşit yollarnen çezmege teklif etken edik, ve Qırım ükümetine yollağan vekillerimiz ögüne bu vazifelerni qoyğan edik».
Meclis reisi muavini aytqanı kibi, bu problema insan aqları boyunca Rusiye prezidenti yanında şura vekillerinen körüşüvde, halqara cemaat teşkilâtları mütehassıslarınen de muzakere etildi. Aynı zamanda, Meclisniñ bu meseleni çezmege imkânı yoq, dedi.
Qırım.Aqiqat izaatnı almaq içün Qırım «devlet milletler komitetiniñ» yolbaşçılarınen öyle de bağlanıp olamadı.


text:
Ukraina prezidenti Petro Poroşenko Almaniya kantsleri Angela Merkel ile körüşip, 2018 senesi noyabr ayında Qırım yalısında FSB tarafından zapt etilgen ukrainalı arbiy deñizcilerni azat ettirmek içün Rusiyege yapılacaq basqını muzakere etti. Bu aqta Ukraina devlet yolbaşçısı aprelniñ 12-nde Twitterde bildirdi.
«Bugün Merkel hanım efendinen 24 deñizcini tez azat ettirmek maqsadınen Rusiyege yapıla bilecek basqınen bağlı imkânlarnı muzakere ettik. Ukraina imayecileriniñ acele azat etilmesini talap etemiz. Rusiye, Jeneva konventsiyasına köre, cenk esiri statusı olğan arbiylerimizni mahküm etemez», – dep aytıla haberde.
2018 senesi noyabrniñ 25-nde Rusiyeniñ sıñır gemileri Odesa limanından Azaq deñizinde Mariupolge keçken Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ gemilerine qarşı «açıq istilâiy areketler» kerçekleştirdi. Rusiyeniñ «Don» sıñır kateri Ukraina Arbiy deñiz quvetleriniñ «Yañı Qapu» reyd buksirine aselet çarptı.
Rusiye FSBsi Ukraina gemilerine qarşı silâ qullanğanını tasdıqladı, mında berilgen malümatqa köre, üç Ukraina cenk gemisi noyabrniñ 25-nde «Rusiye devlet sıñırından qanunsız keçti».
Aqmescit ve Keriç mahkemeleri 24 Ukraina deñizcisini apiske aldı. Olar 2019 senesi yanvarniñ 25-ne qadar apiste qalacaqlar. Ukraina deñizcileri 6 yılğa azatlıqtan marum qala bile. Qırım yalısında zapt etilgen Ukraina deñizcileri noyabrniñ 27-nde Rusiye Ceza kodeksiniñ 322-nci maddesiniñ 3-ünci qısmına istinaden (sıñırdan qanunsız keçiş) qabaatlandı. Esir alınğan Ukraina askerleri Moskvağa avuştırıldı.
Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası Rusiye FSBsi tarafından zapt etilgen ukrain deñiz askerlerini cenk esiri dep tanıdı.
Rusiyeniñ Keriç boğazında yapqanlarını bir sıra Avropa memleketi ve ABD tenqit eteler. NATO, vaziyetni ve Keriç boğazındaki adiselerni diqqatnen közetkenini bildirip, ağır-sabırlı olmağa ve vaziyetniñ daa beterine yol açmamağa çağırdı.


text:
Qırımtatar siyasetçisi, cemaatçı ve jurnalist Nariman Celâlnıñ apiske alınması Qırımdaki Rusiye akimiyeti keçken daa bir «qırmızı sızıq» oldı. Qırımlı mustaqil faal, bloger, jurnalist, cemaatçı ve aq qorçalayıcılar Qırımda iç kimseniñ basqığa qarşı immuniteti olmağanından emin oldı. 2014 senesini ve o künlerniñ qorqunç adiselerini hatırlayım.
Tapılğan cesedi deşetli işkence izlerinen çirkinleştirilgen Reşat Ametovnıñ canavarca sına öldürilüvi. Bu adden aşır bir adiseden soñ birden añlaşıldı ki, artıq Qırımda farqlı fikirlerini açıq bildirmege azır olğan er kesniñ tek azatlığı degil, ayatı da telükede. Rusiye uquq qoruyıcıları faalniñ qatillerini öyle de tapmadı. Eminim, qıdırmadılar. Amma Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ prokuraturası bu davanıñ tahqiqatını muvafaqiyetnen yekünledi.
Soñra bir çoq qırımtatarı hırsızlandı. Meşur qırımtatar cemaatçısı, milliy areket faali Abdureşit Cepparovnıñ oğlu ve ciyeni küpe-kündüz hırsızlanğan soñ halq pek qorqtı. Cepparovnıñ Sarı-Sudaki (Qarasuvbazarda qırımtatarlar toplu yaşağan yer) evine Qırımnıñ farqlı köşelerinden üç yüzden çoq kişi keldi. Rusiye akimiyeti vaziyetni diqqatsız qaldırıp olamadı. Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Qarasuvbazarğa şahsen barıp, qırımtatar faallerinen ve hırsızlanğanlarnıñ soy-soplarınen körüşti. Qırım insan aqları bağ gruppası qurulacaq dep qarar alındı, başı Abdureşit Cepparov oldı. İnsanlarnıñ hırsızlanmasını toqtatmaq içün bunı yapmağa mecbur ediler. Ve kerçekten insanlarnıñ toqtamayıp hırsızlanması toqtadı, Bağ gruppası ise bir qaç qırımtatar faalini apisten çıqarmağa yardım etti.
Taqip etilgen musulmanlarnıñ tuvğanları «Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsine birleşti
Nevbetteki basqı dalğası «Hizb ut-Tahrir davaları» boyunca apiske aluvlar oldı. Amma halq bu sefer de tez seferber oldı, taqip etilgen musulmanlarnıñ tuvğanları «Qırım birdemligi» cemaat teşebbüsine birleşti. Bu birleşme inkişaf etip başladı, tek Qırımdaki basqılar aqqında borazan degil, esas Ukrainağa da malümat berdi, ukrainalı aq qorçalayıcılarnıñ yardımınen halqara seviyege de çıqtı.
Emil Kurbedinıv FrontLineDefenders halqara aq qorçalayıcı Fondunıñ mukâfatını aldı
Qırımdaki Rusiye akimiyeti buña zor sabır etti, ve «Qırım birdemliginen» çalışqan advokat Emil Kurbedinovğa qarşı repressiyalar başlattı. Mmemuriy sıñırdan keçkende basqı yaptı, qorquzuv ve tenbiler, soñra on künlik apis cezası ve Kurbedinovnı advokat litsenziyasından marum etmek talabı – advokat episine dayandı ve printsiplerine sadıq qaldı. Aq qorçalayıcı advokat olaraq alıp barğan küreşi içün Emil Kurbedinıv FrontLineDefenders halqara aq qorçalayıcı Fondunıñ mukâfatını aldı. Quvetçiler qırımlı musulmanlarğa qarşı repressiyalarnı toqtatmadı, amma advokatlarğa qarşı sert basqılarnı toqtattı. Bu da büyük ğalebe oldı.
Aynı vaqıtta Rusiye akimiyeti Qırımtatar Milliy Meclisiniñ faaliyetini bastırmaq içün faal çalıştı. Qırımtatarlarnıñ temsiliy organı Rusiyede yasaqlanğan teşkilât oldı, qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnıñ Qırımğa kirişleri ise yasaqlandı.
Repressiyalar bitmedi, Meclis reisiniñ muavinleri Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerov taqipke oğradı. Türkiye tarafınıñ yardımınen olarnı azat etip oldılar, amma vatanları Qırımda yaşamağa kene de imkânları yoq.
Bu ciddiy rezonans sebebi oldı, ve Rusiye quvetçileriniñ Qırımda Mecliske yapqan basqısı o qadar sert olmadı. Eñ azından, Qırımda Meclis reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl çalışmağa devam etti. O, eñ telükeli yerde olıp, faal işini ustalıqnen yaptı.
Propaganda duşman sımalarına muhtac, «diversant» ve terroristler Rusiye propagandacıları yapqan resimge yahşı uya
Böylece, Qırımda barışıq tirenüviniñ iştirakçilerine qarşı belli bir teñlik ve qayd etilmegen «qırmızı sızıqlar» oldı. Amma, añlaşılğanına köre, Nariman Celâlnıñ «Qırım platformasınıñ» sammiti işinde açıq iştirak etmesi Qırımdaki Rusiye quvetçileri içün ırğaq oldı. Bundan evel Moskva Nariman Celâl kibi meşur ve tanılğan insanlarğa qarşı olarnıñ isteklerini tutqanını red etmeyim. Qırım.Aqiqatnıñ frilanseri Vladislav Yesipenkonıñ vaziyetinde olğanı kibi, quvetçiler mında da siyasiy degil, Rusiye ceza kodeksiniñ «diversion» maddesini qullandı. Ve Ukraina ve dünya toplulığı içün yañlış tüşüncege daldırmasa da, rusiyeliler ve qırımlılarğa tesir ete. Propaganda duşman sımalarına muhtac, «diversant» ve terroristler Rusiye propagandacıları yapqan resimge yahşı uya.
Nariman Celâlnıñ apiske alınuvı – Qırımda farqlı fikirlerge qarşı repressiyalar inkişafında quvetçiler keçken yañı «qırmızı sızıqtır». Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı Sergey Aksenov Celâlnıñ apiske alınuvına faal qoltutıp, Qırımda Rusiye akimiyetine yapılğan bütün basqılar sert cevap alacaq, dep bildirdi. «Bu vaziyette terroristlerge yardım etecek, cemaat alanında çıqıp, akimiyet organlarına basqı yapmağa tırışacaq er kes – bu areketler sert bir şekilde toqtatılacaq», – dedi Aksenov.
Aksenovnıñ bu sözleri tek qırımtatar faallerine qarşı olmadı, Qırımda aq ve serbestliklerini qorumağa, yerli akimiyetni tenqit etmege tırışqan er keske aytıldı… Nevbetteki olmamaq içün bu vaziyette barışıq tirenüvini zayıflaştırmağa kerekmi? Bu sualge Nariman Celâlnıñ sözlerinen cevap bereyim: «Teslim olmañız! Maña yapılğanlar sizni qorqutmasın, bu olarnıñ maqsadlarından biridir». Bu sözler qaramanğa ait degilmi?!
Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Qırımlı jurnalist ve faallerniñ evlerinde keçirilgen tintüvler
2014 senesi baarde Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ yarımadada Rusiye quvetçileri mustaqil jurnalist, vatandaş faalleri, qırımtatar milliy areketiniñ faalleri, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azaları ve Rusiyede yasaqlanğan «Hizb ut-Tahrir» ve «Tebliğ Cemaatı» teşkilâtlarınen alâqaları bar olğanından şübheli sayılğan insanlarnı apiske alıp başladı.
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text:
Rusiye Fevqulâde işler nazirliginiñ Qırım idaresi yarımadada noyabr 9 künü ava şaraitleriniñ bozula bilecegi aqqında tenbiyeley. Bunı idareniñ matbuat hızmeti bildire.
«Noyabr 9 künü Qırımda, şu cümleden Aqmescit şeerinde, şimaliy-ğarbiy yelniñ saniyede 15-20 metr, tumannıñ 100-150 metr olması beklenile. Noyabr 9 künü gece Qırımda bazı yerlerde küçlü yağmurlarnıñ yağması mümkün», – denile beyanatta.
Qırımda furtunalı yellerden sebep, adet üzre, Keriç parom keçitiniñ işi toqtatıla. Paromlarnı yük ve yengil maşinalarnı avuştırmaq içün işleteler.


text:
Qırmınıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov qırımtatarlarnıñ ilân etken yarımadanıñ «mal qamaçavı» «yıllarce qurulğan alâqalarnı» bozğanını tüşüne.
Bunı o Facebookta yazdı.
«Qırımnıñ naqliyat qamaçavı – Rusiye ve Ukraina arasında alâqalarnı bozmaq içün yapılğan arekettir… Ayrı insanlarnıñ bu kibi numayışı ve iradesinden sebep yıllar devamında qurulğan alâqalar bozulğanına pek yazıqsınam», – yazdı o.
Aksenovnıñ fikrine köre, Qırımğa Ukrainadan kelgen yollarnıñ qapatılması «qomşu memleket sakinleri arasında büyük manialarnı meydanğa ketire».
Qırımnıñ ruiseli başı dey ki, yarımada qamaçavından Qırımda «mahsulatını satmaq imkâniyetini coyğan» ukrainler zarar körer. Aksenov emindir, «sıñırdaş» territoriyalarnıñ sakinlerine de zarar olacaqtır
Dey ki, «ukrain siyasetçileriniñ tüşünmeden alınğan qararları» yarımada inkişafına tesir etmez.
Hatırlatamız, qırımtatarlarnıñ yetekçileri Qırım ile memuriy sıñırnı blok etip, işğalci yarımadağa ukrain malınıñ ketirilmesini toqtatmaq niyetindeler. Qırımtatar halqınıñ milliy yetekçisi Mustafa Cemilev aytqanı kibi, «Ukraina Qırmınıñ işğalci rejimini temin etmemeli».
Qırımnıñ rusiyeli başı Sergey Aksenov yarımada qıtaiy Ukrainadan malnıñ ketirilmemesine bütünley azır olğanını bildirdi. Bu mevzuda «iç te qorqu olmağanını» da qayd etti.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi, Ukraina Yuqarı Şurasınıñ deputatı Refat Çubarov sentâbr 16 künü parlament toplaşuvında bildirgeni kibi, qırımtatarlar sentâbr 20 künü, üylede, Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımğa mahsulatnı ketirgen yük maşinalarınıñ areketini blok etmek niyetindeler.
Ekspertler Qırımğa ukrain malınıñ ketirilmemesi ile bağlı aktsiyanı – qaparcılıqqa cevap olaraq adladılar. Ukrainanıñ icraiy akimiyeti ve prezidenti Petro Poroşenko qırımtatarlarnı Qırım ile memuriy sıñırnıñ qamaçavı ile bağlı niyetlerini izaatlamaylar.


text:
Qırımda kelecek afta üç iş künü, dört raatlıq künü olacaq, dep bildire Kreml kontrolindeki yarımadanıñ Emek nazirligi.
Nazirlikniñ malümatına köre, mayısnıñ 9, 10, 11, 12-si raatlıq olacaq. Mayısnıñ 8-nde iş künü bir saatqa qısqartılacaq.
Bu afta Qırımda tek bir iş künü oldı – aprelniñ 30-ı.
Rusiye işğal etken Qırımda 2014 senesinden soñ «Zafer künü» sovet ve Rusiye bayramı Qızıl Ordu ve sovet halqınıñ natsist Almaniyanı yeñgen bayramı olaraq qayd etilmekte. Ukrainada mayısnıñ 8-nde Hatıra ve barışıq künü olaraq qayd etilmekte, mayısnıñ 9-nda Ekinci cian cenkinde natsizmni yeñüv künü.


text:
Yaqın künlerde, Qırım işğali sebebinden, Rusiye prezidenti Vladimir Putin ve onıñ yaqınlarına qarşı sanktsiyalar kerginleşecek.
Bu aqta “Prâmoy” ukrain televizion kanalınıñ efirinde Qırımtatar halqınıñ aqlarını qorçalav komitetiniñ koordinatorı, Meclis azası Eskender Bariyev.
“Soñki eki afta devamında Avropa parlamenti, AQŞ Kongressi ve Devlet Departamentinde keçirilgen tedbirler ve qabul etilgen qararlarnı körip, olarnıñ neticesi ne olacağını añlaya bilemiz. Hususan, men de iştirak etken, “NATO-Ukraina” qapalı oturışında ciddiy qararlar alınğan edi. Bellesem, yaqın künlerde bir qaç ciddiy hitap ve Putin ve onıñ yaqınlarına qarşı sanktsiyalarnıñ kerginleşecegini körecemiz”, - dedi Bariyev.
Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde işğal etilgen Qırım ve Aqyarnı ziyaret etip, yarımada işğaliniñ beşinci yılına bağışlanğan tedbirlerde iştirak etecek, dep bildire Kremlniñ matbuat hızmeti.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.


text: Aydınevler Raylı Dolap Tamiri, Aydınevler Raylı Dolap Tamirci, Aydınevler Raylı Dolap Tamircisi, Aydınevler Raylı Dolap Tamir Ustası, Aydınevler Raylı Dolap Tamir Servisi, Aydınevler Raylı Dolap Kapak Sistemleri Tamiri, Aydınevler Raylı Dolap Kapak Mekanizma Tamiri Aydınevler Raylı Dolap Tamiri ☎-554-858-1312 ★ Anadolu Yakası Maltepe Aydınevler Mahallesi Raylı Dolap Mekanizma Tamiri’ Raylı Dolap Montajı’ Raylı Dolap Sistemleri Tamiri’ Raylı Dolap Kapak Ayarı Yapılır’ Raylı Dolap Raylı Sistemleri Tamiri’ Raylı Dolap Tamircisi’ Raylı Dolap Tamir Ustası’ Raylı Dolap Fren Sistemleri Tamiri’ Raylı Dolap Tamir Servisi. ◄ Aydınevler Raylı Dolap Tamiri ★ Tezcan Usta ► Aydınevler Raylı…Read More


text:
Bunı Qırım maliye «naziriniñ muavini» Lüdmila Yeltsova Qırımnıñ qanunsız parlamentindeki daimiy bücet komissiyasınıñ toplaşuvında bildirdi.
Onıñ malümatına köre, umumen 50 kvadrat metri olsa, er bir kvadrat metrden er ay 12 ruble alına. Umumiy meydan 50 kvadrat metrinden ziyade olsa, er ay 20 ruble tölemek kerek.
«Böyle bir yañılıq er sene 60 mln ruble qazanmağa imkân berecegine ümüt etemiz», – dep ayttı Yeltsova.
29 yuqu yerinden ziyadesini kirağa bermegen adamnıñ vesiqanı resmiyleştirmek aqqı bar. Böyle insanlar Qırımda olğan turistik alımından boşatıla. Qaidelerni bozğanlar belgilengen bergi miqdarından 5 qat ziyadesini ödeycekler.


text:
Qırımnıñ saylav komissiyası «Devlet şurası»na keçirilgen «saylavlar»nıñ resmiy neticelerini ilân etti.
Bu aqta Qırım saylav komissiyasınıñ saytında bildirile.
Olğan malümatqa köre, Qırımnıñ saylav komissiya toplaşuvı sentâbr 16 künü saat 2:00 (Moskva vaqtı boyunca) keçirildi.
«Qırım cumhuriyetiniñ saylav komissiyası Qırım Cumhuriyeti Devlet Şurasınıñ deputat saylavlarınıñ neticelerini doğru olaraq qabul etmege qarar aldı»,– denile beyanatta.
Böyleliknen, saylav komissiya malümatına köre, Qırımnıñ «Devlet şurasına» 75 deputat saylanıldı.
«Yedinaya Rossiya» qırım regional bölügi 70 mandatnı qazandı, LDPR Siyasiy firqasınıñ qırım regional bölügi ise 5 mandatnı qazandı, denile beyanatta.
Saylav komissiya malümatına köre, saylavlardan qayd etilgen saylayıcılarnıñ 53,61% iştirak etti.
Bazar künü, sentâbrniñ 14-nde işğal etilgen Qırımda birinci kere Rusiye qanunlarına köre, «Devlet şurası», Aqyarda ise, «Şeerniñ qanun çıqarıcı toplaşuvı» akimiyet organlarına saylavlar keçti. Bunen beraber yerli akimiyet organlarna da saylavlar ötkerildi.
Ukraina baş prokuraturası, Qırım Muhtar Cumhuriyetinde qanunsız saylavlarnıñ ötkerilüvi cinayetçilik olğanını hatırlattı. Saylavlarnıñ teşkilâtçılarını 10 yılğa apiske ala bileler.
İşğal etilgen Qırımda saylavlarğa öz menfiy munasebetini Ukraina SNBO, İçki İşler Nazirligi de bildirdi.
Qırımtatar milliy meclisi ve qırımtatarlarnıñ bir sıra teşkilâtçıları vatandaşlarnı saylavlarnı boykot etmege çağırğan edi.


text:
«Eurovision-2017» halqara yır konkursınıñ teşkiliy komiteti yarış Kiyev şeerinde keçirilecegi aqqında ayttı, bu aqta Ukraina Milliy telekompaniyasınıñ baş müdiri Zurab Alasaniya ilân etti.
«19 rey – Kiyev içün, 2 – Odessa içün, 1 – rey berüvden vazgeçti. Keçirilecek yer – sol tarafta Halqara sergi merkezi», – dedi Alasaniya.
Avgust soñunda teşkiliy komitet «Eurovision-2017» halqara yır konkursını keçirüv aqqı içün Ukraina şeerleri arasında saylavnıñ ğalibini planlaştırılğan ilân etüvni lâğu etti. Ukraina Milliy telekompaniyasınıñ baş müdiri Zurab Alasaniya avgust 25-ke planlaştırılğan «Eurovision-2017» şeer saibini ilân etüvniñ lâğu etilmesini teşkiliy komitet ğalip kim olacağını belgilemegeninen bağlı olğanını ayttı.
Yarış finalına Kiyev, Odessa ve Dnepr keçti.
Bu sene mayıs ayında İsveçiyada Jamala ğalebe qazanğan soñ, «Eurovision-2017» yarışınıñ Ukrainada keçirilecegi belgilendi.


text:
Dünya
Dünya (Yer, Yer yüzü, Zemin) – Küneş sistemasında Küneşke uzaqlıq baqımından üçünci sırada olğan seyyare. Üstünde ayat bar oluvı bilingen yekâne kök cismidir. Qattı olğanı ya da, esasen, taş maddelerinden ibaret olğanı içün o, qurulışı ceetinden oña oşağan yer şeklindeki seyyareler gruppasına öz adını berip, olarnıñ arasında yer ala. Dünya bu seyyare gruppasınıñ kütle ve kölem baqımından eñ büyügidir. Büyüklikte Küneş sistemasınıñ 8 seyyaresi arasında ondan çoq büyük gaz devleriniñ arqasından kelip, beşinci sırada yer tuta. Tabiiy bir yoldaşı - Ay - bar.