text:
Milli wayımsızlıq zäxmäte
Tatarlar moñlana, kötelmägän närsälärgä ğäcäplänep, şatlığın-qayğısın büleşä. Ä soñğı waqıtta nişläpter büleşmi başladı. Ällä inde nervısı nıqlı, tirese qalın bulıp kitte.
Äle qayçan ğına möstäqillek, azatlıq dip, uram tutırıp qıçqırıp yördek. Manarağa ay quyılğan sayın küzlärgä yäşlär kilde. Berär eşlekle binada milli cır yañğırasa yäki tatarça 1-2 süz äytsälär, yöräklär döpeldi başlıy ide. Ä xäzer künektek. 3-4 törle radio, iñ kimendä ike televizion kanal tatarça söyli, ämma ikeseneñ bersen dä qabızırğa irenderä. Kibetlär tulı tatar kitapları, audiokassetalarnıñ, lazer tälinkäläreneñ çige yuq, berniçä fänni institut millät-millät dip qalın-qalın kitaplar çığara - nik ber keşe ğäcäplänsen. Küräseñ, milli tormış tıyılmasa, anıñ qızığı kimi ikän.
Pänceşämbe könne, 18 iyündä, Ximiklar mädäniät sarayında urnaşqan “Organik” kinoteatrında “Küktaw” dip atalğan tatar näfis film kürsätelde. Döresräge, kürsätelergä tieş ide. 3 kön rättän. İkeşär seans. Naçar kino tügel ul. Näq bügenge tatar tormışı, awıl da, şähär dä bar. Färit Bikçäntäev Mäskäw artistların uzıp kitärlek kino akterı bulıp çıqtı. Teläsä nindi dä teldä qararğa bula anı. Ä bu üzebezçä, näq tormıştağı kebek - kemder vokzalda urısça endäşä ikän, anısı da näq menä şul xäldä uynalğan. Küptän kötelgän, tansıq kino.
Pänceşämbe könne kinoteatrğa ber tamaşaçı da kilmägän. Tärtip buyınça 5 keşe kilsä, kino kürsätelergä tieş. Bu yulı “Küktaw”nı 30 täñkägä bilet alıp, kerep qarawçı tabılmağan. Comğa könne dä kilüçe bulmağan. Pornofilmnarnı qarıylar, kazinoda, tönge klubta käyef-safa qılalar. Ä tatar kinosı, yaña icadi ciñü qızıqsındırmıy. Bu kinonı töşergän rejisser İldar Yagfarovnıñ, artistlarnıñ ğayıple tügel.
Milli sänğätkä susaw yuq dip tä bulmıy. Elegräk zamandağı xakimiättän, sistemadan şürläw häm basılıp üz-üzeñneñ eçke dönyaña kerep yuğalu, yabılu ğälämäte tügelme ikän? Andıy çaqta böten närsägä bitaraf bulasıñ, ni quşsalar - şunı eşliseñ yäki äytäseñ, yäisä uqıysıñ häm qarıysıñ. Tıyılğan närsäne - yäşerenep eşliseñ. Ä milli üseş, milli xäräkät tıyılmıy da, quşıp ta eşlätelmi. Ä menä berär raykom yäki administratsiä quşsa ikän, barığız cıyılıp kino qarağız, disä ikän. Atna buyı çirat torıp qarar idelär. Yäki qarağan öçen aqça tüläsälär.
Yarıy, monısı äle iñ yamanı tügel. 14 yıl elek qabul itkän Deklaratsiäne sönnätlärgä, federal' qanunğa täñgälläşterep, äytkän niätne yaramağan süz dip, ğämäldän çığarırğa prokuror taläp itkäç, yuğarı mäxqämä anı qarap kire qaqtı. Sez uylıysız, mäxqämä yanına 4-5 keşe bulsa da barıp, “timägez bezneñ izge niätlärgä”, dip äytkän yäisä ber bit käğäz kütärep torğan dip. Bulmadı andıy xäl.
Milli cıyılışlarnıñ qaraları, ideyäläre matbuğatta kürenmi başladı. Ällä yaramıymı, dip sorağan idem, yuq, tıyılmağan ikän.
Säğät 21.00 berençe telekanaldan “CпokoйHoй Hoчи, Maлыши” digän tapşıru başlana. Sovet zamannarınnan birle 100 millätle xalıqqa ber genä teldäge bişek cırın cırlıylar, berär äkiät kürsätälär. Urısça, älbättä. Tatar balaları da mäxrüm bulmasın inde dip, üzebezneñ ğasır töymäsenä basuçılar yoqı aldı äkiäte kürä. Bu inde berençe kanaldağı tügel, ikençe ber äkiät häm bişek cırı. Läkin barıber rusça.
Bik kiräk bulsa, kemder üz balası öçen nindi mul’tfilmnıñ tawışın tatarçağa tärcemä itü, niçek äkiät söyläw turında üz täqdimnäre belän televideniegä barır ide. Ayaq teräp söyläşep, bik qatı bäxäsläşä başlasa, bälki xäl dä üzgärer ide. Yuq bit. Ä bez torabız da, yä İvan Groznıy, yä Stalin, yä Brejnev dip - millätne beterüdä alarnı ğayıplibez. Älbättä, bu şäxeslär färeştä tügel. Läkin bez üzebez alar telägän imgäk xälgä kilmädekme ikän?
Duma saylawlarında da, Rusiä prezidentın saylağanda da, Jirinovskiy häm başqalar äytep tordı. Demokratiäse kimep torsa da yarıy, tormış mulraq bulsın. Äyterseñ, törmädä, kazarmada tormış bay bula. Berär başqa kandidat üzebezneñ yaqlardan, yuq, alay yaramas, dip rizasızlığın sizderdeme? Sizdermäde. Ä kiterep qısqaç, demokratiä iskä töşär, läkin soñ bulır.
Demokratiäsez, millätsez torıp buladır ul. Şulay dip çit il qunağı belän milli isemle ber restoranğa bardım. Milli aşlar disäñ, kölärlär. Böten Qazanda milli aşlar restoranı yuq. Bez şuña riza, berkem şawlamıy. Qazan restorannarında da tatarça köy uynaw, cırlaw onıtıldı. Busı da ällä ni ğäcäp tügel, ä menä şuña berkemneñ aptıramawı ğäcäp, çın äkämät.
Rimzil Wäli


c: text/html

text:
Başqortstan yağulıq-energetika tarmağı tiräsendä barğan arbitraj mäxkämäse eşläre tämamlandı kebek. Anıñ näticälären Başqortstandağı oppozitsiä citäkçeläre dä, bäysez säyäsätçelär dä «Mortaza Räximov belän anıñ ulı arasında barğan spektäkl tämam» dip bäyälärgä dä ölgerde inde. Mäğlüm buluınça, bu yıl başınnan respublika citäkçelege Başqortstan yağulıq-energetiqä tarmağına qarağan häm prezidentnıñ ulı Ural Räximov qulında bulğan şirkätlärne yañadan däwlät qaramağına qaytaru eşen başlağan ide. Respublika Däwlät milke ministrlığı Ural Räximov qaramağına küçkän şirkätlärne yañadan ğomum mölkätkä äyländerüne taläp itep, Arbitraj mäxkämägä möräcägät itte. Mäxkämä utırışları bulıp, xätta «Başneft» belän «Başkirenerğo» şirkätläre aqsiälären däwlät qaramağına küçerü turında qarar da çığarıldı. Ämma 8 iyün könne iskitmäle yaña ber xäbär taratıldı. İmeş, Mortaza Räximov üzeneñ ulı Ural belän oçraşıp söyläşkän dä, alar mirowoy kileşügä ireşkän ikän.
Närsäne añlata soñ bu? Baqsañ, Ural Räximov elek tülämägän 12 milliard sum salım aqçaların däwlät qaramağına küçerü turında qarar itkäç, respublikanıñ Milek mönäsäbätläre ministrlığı Ural Räximov qulındağı «Başkirskiy qäpitäl» şirkätenä qarata däğwaların kire alğan ikän. Ämma, Başqortstan prokuraturası eşneñ mondıy borılış aluı belän kileşmiçä, bu eşne qarawnı Arbitraj mäxkämägä birde.
Berniçä ay buyına barğan tikşerüneñ näticäse atnaqiç könne mäğlüm da buldı. Yıqäterinburg şähärendäge Ural oqruğı Arbitraj mäxkämäse “Başkirskiy qäpitäl” şirkätenä qarağan eşne yomğaqlap, Ural Räximov qulındağı aqsiälärne anıñ qulında qaldıru xaqında qarar çığardı. Comğa könne jurnalistlar belän ütkärgän oçraşuında Başqortstan Respublikaı prokurorı Aleksandr Konovalov bu qararğa yañadan däğwa belderelmäyäçäge xaqında belderde. Şulay itep, berniçä ayğa suzılğan mäxkämä eşlärendä prezidentnıñ ulı Ural Räximov tağın östen çıqtı häm üz qaramağındağı neft eşkärtü şirkätläreneñ mölkäten saqlap qaldı. Küpçelek bäysez säyäsätçelär monıñ şulay bulaçağın aldan uq farazlağan ide. Başqortstan prokuraturasınıñ Ural Räximovnıñ “Başkirskiy qäpitäl” şirkätläre östennän Arbitraj mäxkämägä möräcägät itüe dä ber uyın, küz buyaw ğına buldı dip bäyäläwçelär bar. Niçek kenä bulsa da baylıq anıñ elekke xucası qulında qaldı häm moña yañadan däğwa belderüçelär çınlap ta bulmas kebek.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: İrannıñ atom programması tiräsendäge wazğiät kierenkeläşä bara. Yevropa wäkilläre berençe tapqır, ägär dä İran uran bayıtu eşçänlegen tuqtatmasa, älege mäsäläne Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ İminlek Şurası köntärtibenä quyırğa täqdim itkän AQŞnı yaqlayaçağın belderde. Fransiä, Germaniä häm Britaniä tışqı eşlär ministrları, İrannıñ atom mäs'älälärendäge aradaşçısı Hassan Rowhani'ğa, Tährannıñ atom eşçänlege yañartuı – Yevropa belän İran arasındağı söyläşülärneñ tämamlanuın añlataçaq digän xat yulladı. Aña qadär Rowhani däwlät televidenie kanalında çığış yasap, İran tizdän uran bayıtunı däwam itäçäk, dip beldergän ide: "Bu xäldä söyläşülär däwam itü mömkin tügel. Bez eşçänlekne tuqtattıq häm bolay däwam itü bezgä awır häm qimmätkä töşä. Yevropağa bu ber tien dä tormıy, häm alarnıñ mänfäğätenä dä turı kilä torğandır. Şunıñ öçen bez uran bayıtunı öleşçä bulsa da däwam itergä cıyınabız," dide Rowhani. Ämma Yevropadan xat alğaç, Rowhani, uran bayıtu eşçänlegen xäzer ük yañartu plannarı yuq dip beldergän. AQŞ İrannı atom eşçänlegen qoral citeşterü öçen başqaruda ğayepli. İran monı kire qağa.


text:
İsrael tankları Gaza sızığındağı Rafah qaçaqlar lagerenä kerde: 8 fälestinle hälak buldı
Xärbi köçlär wäkile xäbär itüençä älege çara Misırdan qoral kiterergä qullanılğan cir astı yulların yuq itü öçen oyıştırılğan bulğan. Ämma fälestin tışqı eşlär ministrı Nabil Shaath bu çaranı "cinäyät" dip atadı. "Şaron äfände tınıçlıq turında söylägändä, "tınıçlıq yulı" plannarın tormışqa aşıtu kiräklege turında söylägändä Rafahqa yasalğan höcüm – oyatsız räweştä qılınğan agressiä häm cinäyät bulıp tora" dide Fälestin ministrı.
Misır tışqı eşlär ministrı Ahmed Maher , kiçä aña Yerusalimda yasalğan höcüm, Misırnıñ İsrael belän Fälestinnär arasında tınıçlıq urnaştıru tırışlıqların tağın da arttıraçaq, dip belderde. Kiçä Yerusalimnıñ al-Aqsa mäçetendä namaz qılğanda radikal dinçelär Maherğa qul küterde häm aña taba ayaq kiemnären attı. Añarçı Maher İsrael premyer-ministrı Ariel Şaron belän oçraşqan ide. Bügen Fälestin wäkilçelege kiçäge xällärgä ğafu ütener öçen Qahirägä kitte.


text:
Davosta ütüçe Dönya İqtisadıy Forumında çığış yasap Ashcroft dönyada demokratiägä häm tärräqiätkä töp qurqınıç korrupsiädän yanıy dide.
Ashcroft korrupsiäne, dönyadağı illärne infrastruktur tärräqiät öçen iñ zarur bulğan aqçalardan mäxrüm itüçe, demokratiäneñ töp tayanıçı bulğan ışanıçnı beterüçe iñ aşığıç qurqınıçlarnıñ berse dip atadı.
Anıñ äytüençä, korrupsiä dönya iqtisadınıñ 7 protsentınıa tiñ dip isäplänelä.
Uzğan ayda BMOdağı 95 il korupsiägä qarşı köräş konvensiäsen imzaladı.
Ashcroft şulay uq, korrupsiä atom, biologik yäki ximik qoral yasawda qullanılar torğan matdälärgä iä bulunı ciñeläytä dide.


text:
Ali Baba ve 7 Cüceler Yerli Film izle
IMDB: 6.9
Yorum yapılmamış
54
Ali Baba ve 7 Cüceler izle,Ali Baba ve 7 Cüceler 2015 izle,Ali Baba ve 7 Cüceler yerli sinema izle,Ali Baba ve 7 Cüceler türk filmleri izle,Ali Baba ve 7 Cüceler online film izle,Ali Baba ve 7 Cüceler direk izle
- Yönetmen Adı:Cem Yilmaz
- Oyuncular:Cem Yilmaz, Zafer Algöz, Çetin Altay, Yavor Baharov, Yosi Mizrahi
- Tür:2015 Filmleri, Komedi, Yerli Filmler
- Yapım Yılı:2015 Türkiye
- Ekleyen:admin
- Ali Baba ve 7 Cüceler 2015 izle, Ali Baba ve 7 Cüceler direk izle, Ali Baba ve 7 Cüceler izle, Ali Baba ve 7 Cüceler online film izle, Ali Baba ve 7 Cüceler türk filmleri izle, Ali Baba ve 7 Cüceler yerli sinema izle
Yorum Yap


text:
Ukraina: prezident saylawlarınıñ ikençe turı da xärämläşülär belän ütär dip kötelä
Bu yäkşämbedä xalıqara cämäğätçelekneñ iğtibarı Ukrainağa yünäläçäk diärgä bula, anda prezident saylawlarınıñ ikençe turı ütäçäk, xörmätle tıñlawçılar. Bu yulı köräş ike nämzät - premyer-ministr Viktor Yanukoviç häm oppozitsiä wäkile Viktor Yuçenko arasında ğına baraçaq. Xalıqara küzätüçelär, tawış birüneñ berençe turı törle citeşsezleklär belän ütte dip beldergän ide, xäzer isä prezident Leonid Kuçma, ikençe tur ğädel ütäçäk dip wäğdä itä. Ämma ul berük waqıtta, Yuçenko citäkçelegendäge oppozitsiägä işarä itep, Ukrainadağı qayber köçlär xakimiatne yawlap alırğa tırışa dip tä belderä.
Audio, Oleh Rıbaçuk
"Menä ayırım keşelärgä tülängän aqça, monıñ üz isemlege bar. 21-nçe noyäbr, yäğni berençe tur aldınnan, saylaw komissiäse başlığı, birelgän yöklämäneñ awırlığına qarap 10 meñ dollar ala, ägär dä ul anı üti ikän, aña şul uq külämdä östämä aqça birelä" dip belderä xakimiatneñ astırtın eşläre turında oppozitsiä wäkile. Soñğı könnärdä däwlät qulındağı ere industrial'' berläşmälärdä, politsiädä eşläwçe keşelärneñ şikayätläre işetelä başladı, alar, köçläp başqa urınnarda tawış birü röxsäten aluğa, ä annarı şul röxsätlärne Yanukoviç tarafdarlarına tapşıruğa mäcbür itelä digän xäbärlär kilä. Atnakiç parlament, çittä saylaw röxsäten beterü qararın qabul itte, läkin anıñ ğämälgä kerüe öçen prezident tarafınnan imzalanuı kiräk. Kuçma isä ikençe turğa qädär monı eşlämäskä dä mömkin. Xarkiv politsiäseneñ 5 yuğarı xezmätkäre üz isemnären äytmäw şartı belän radiobız xäbärçesenä, berençe turda üzläreneñ zurlap xärämläşüdä qatnaşuın tanıdı. Alarğa, Yanukoviç faydasına bilgelängän yartı millionlap bülletenne saqlarğa quşılğan bulğan. Soñraq alar törle saylaw urınnarına taratıldı dip belderä, politsiäneñ şuşı xezmätkärläre. Prezident Kuçma isä, ä ul üzeneñ premyer-ministr Yanukoviçne yaqlawın yäşermi, atnakiç, xakimiatneñ xärämläşüe turındağı xäbärlärgä ışanmawın äytte.
Audio, Leonid Kuçma
"Ukraina prezidentı namuslı, açıq wä demokratik tawış birüdä xalıq tarafınnan saylanğan keşe bulaçaq, min moña hiç kenä dä şiklänmim. Ukrainağa legitim, qanuni prezident kiräk" di ilneñ xäzerge citäkçese Leonid Kuçma. Ämma oppozitsiä anıñ şuşı süzlärenä ışanmıy häm üz tarafdarların yäkşämbe kön ütäçäk tawış birüdä, saylaw komissiäläre eşen küzätep toruğa öndi. Viktor Yuçenko:
Audio, Viktor Yuçenko
"Sez hiçşiksez üz qaraşlarığıznıñ sez alarnı yaqlıy alğan oçraqta ğına isäpkä alınaçaqğın añlarğa tieşsez. Saylaw urınnarınnan kitärgä aşıqmağız, anda köne buyı, bigräk tä kiçke 8-dän soñ, tawış birü tuqtalıp, sanaw başlanu belän anda bulığız" digän öndämä belän çığa oppozitsiä nämzäte Viktor Yuçenko. Saylawlarnıñ berençe turında tawışlarnıñ küpçelegen näq menä ul cıyğan ide.
Kärim Kamal


text:
9mkr QAZ ve KUPCALI 3 otaqli menzil satilir
9mke Sona,Uzeyir sadliq evlerinin yaxinliginda Kitabli MTK-nin insa etdiyi yeni tikili binanin 17/7 mertebesinde umumi sahesi 120kv/m olan 2 otaqli menzilin 3 otaqli menzile duzelmesi satilir.Temir cox deqiqlikle,ev sahibi ozu ucun edib.Doseme porket,divarlar oboy,sanitar qovsaq kafel metlax.Menzil sakvaznoy menzildir.Bina QAZ,KUPCA ve MERKEZLESDIRILMIS ISTILIK SISTEMI ile techiz olunub.Cox gozel infrostruktura malik erazide yerlesir.Etrafda 3 avtobus dayanacagi(26,28,29,65,61,85 ve s nomreli marsurut avtobuslari),2 orta mekteb,2 usaq bagcasi,1 musuqi mektebi ve s.Binanin etrafinda Bineqedi Rayon Icra Hakimiyyeti terefinden sakinlerin istiraheti ve eylencesi ucun gozel yasilliq ve parklar salinib.Menzil yasayis kompleksinde yerlesdiyi ucun kompleks sakinlerin rahatligini nezere alaraq fitnes klub,trenajor zali,uzguculuk hovuzu ve s kimi istirahet merkezleri ile temin olunub.
Qiyməti: 155000 AZN


text: Bağdad – Ğiraq Eçke eşlär ministrı Bayan Caber, kiläse yıl axırına Ğiraq köçläre ildäge iminlek öçen cawaplılıqnı üz östenä alırğa äzer bulaçaq dip belderde. Bügen Äl-Cäzirä televideniesendä yasağan çığışında ul ğisyançılarnı iminlek köçlärenä quşılırğa, çit il ğäskären çığaru waqıtın yaqınaytırğa çaqırdı. Bügen Ğiraqnıñ Tışqı eşlär Ministrlığı, kiläse yılnıñ Fivral axırı – Mart başında Bağdadta ütäçäk konferensiädä ğäskär çığaru waqıtı bilgelänäçägen belderde. Bu turıda yäkşämbedä Kahirädä Ğäräp Ligası ximayasında ütkän oçraşuda kileşengän. Ul arada bügen Qanan qalasında maşinağa quyılğan bomba şartlaw näticäsendä kimendä 4 sivil keşe häläk bulğan. Bağdadta 3 keşe, şul isäptän politsiä xezmätkäre atıp üterelgän.


text:
Taciqstandağı prezident saylawların xalıqara küzätüçelär niçek bäyäli?
Taciqstan Üzäk saylaw kommissiäse bügen, 6nçe näyäberdä bulğan prezident saylawlarında, İmomail Raxmonov ciñde, dip iglan itte. Saylawaldı kampaniäsen häm tawış birüneñ xalıqara standartlarga turı kilü-kilmäwen Taciqstanğa cibärelgän 200gä yaqın xalıqara küzätüçe tikşerep bardı.
“Berençe näticälärgä qarağanda häm Taciqstan Respublikasınıñ prezident saylawları qanunı nigezendä İmomali Sharif ulı Raxmonov Taciqstan prezidentı itep saylandı.”
Xakimiätlär, Raxmonovqa saylawlarda qatnaşqan xalıqnıñ 79% üz tawışın birgän, dip belderä. Raxmonovtan qala, saylawlarda bik ük bilgelge bulmağan tağın 4 keşe yarıştı. Oppozitsiä kampaniädä qatnaşudan baş tarttı.
6 noyäberdä ütkän prezident saylawların BDB illärennän häm Yevropada xezmättäşlek häm iminlek oyışmasınnan kilgän wäkillär küzätte. Yevropada imenlek häm xezmättäşlek oyışması Taciqstanğa 170 keşe yullağan bulğan. Oyışma bügen berençe bäyälämäsen iğlan itte.
Anda Taciqstandağı prezident saylawları demokratik tärtiplärgä tulısınça turı kilmäde, dip äytelä. Şulay uq, bu xalıqara oyışma wäkilläre äytkänçä, saylawaldı kampaniäse kürenmäde diärlek, mäğlümat çaraları töp iğtibarnı, prezidentınıñ rölen yaqtırtuğa birde. Taciqstanda ğailä belän tawış birü, kemder öçen häm küp tapqır buletten taşlaw kiñ qullanıla, dip äytelä belderülärdä. Yevropa küzätüçeläre äytkänçä, xakimiät wäkilläre öçen ütkärelgän üqularğa qaramastan “tawış birü häm sınaw tärtibe yış qına bozılıp bardı”, häm “tawış birüdä qatnaşqan saylawçılarnıñ protsentları ışanmaslıq yuğarı buldı”. Yevropada xezmättäşlek häm iminlek oyışması küzätüçeläre saylawlarnıñ şoma ütüen bilgeläp ütte. Belderülärdä, ‘tawıç birü tınıç şartlarda ütte” häm “tieşle däräcädä oyıştırılğan ide”, dielde.
Xalıqara küzätüçelärneñ ikençe törkeme, BDB wäkilläre, saylawlarğa küpkä yaxşıraq bäyälämä birde. Mäsälän, BDBnıñ Başqama komitetı başlığı Vladimir Ruşaylo, Düşämbe qalasında bulğan matbuğat oçraşuında, “tawış birü saylawçılarnıñ yuğarı aktivlığı belän häm qanuni töstä ütte”, dip belderde. Ul saylawlarda qayber qanun bozular buluın tanıdı, ämma citeşsezleklär “texnik yaqtan” buldı häm “küp tügel” ide, dide. “Alar saylaw näticälärenä zur yoğıntı yasamadı”, dip belderde Vladimir Ruşaylo. BDB küzätüçeläre elekke Sovetlar Berlege cirendä bik yuğarı prostent belän ciñgän räsmilärneñ saylawlarına şik beldermi ğädättä. Üzäk Aziädäge başqa saylawlar belän çaqıştırğanda, 6 nöyäberdä bulğan tawış birü kierenke yarışqa oxşadı. Saylawlarğa çığuçılar ğädättä 90% tawış belän ciñä ide. Taciqstandağı soñğı prezident saylawlarında da, 2000 yılda, Raxmonov 92% tawış cıyğan bulğan.
Bikä Timerova


text:
Qaban artı mäçete
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
İslam Qabul İtüneñ Meñyıllığı Şäräfenä Salınğan mäçet (Qaban artı mäçete, Yübiläy mäçete), Qazanda Tatar dini arxitekturası istälege. 1924-1926. yıllarda milli romantik modern formalarında, arxitektor AüMü Peçnikov proyektı belän İdel buyı Bolğarınıñ İslam dinen qabul itüenä (922) meñ yıl tulu xörmätenä tözelä. Tübä Qaban küleneñ köçığış yarına urnaşqan. Manarası bína poçmağındağı işek östenä quyılğan ber zallı, antresolle camiğ mäçet. 1991.dän äwwälgä maqsatlarında faydalanıla başlí. 1992.dä müçet qarşında mädräsä açıla.


text:
Nalçik qanlı höcümdän soñ kire üz tormışına qayta
Rusiäneñ eçke eşlär ministrı Räşid Nurğaliev, ülüçelär arasında 12 sivil keşe, 24 milisiä xezmätkäre häm 72 suğışçı, dip belderde. İminlek köçläre, pänceşämbe könne milisiä, iminlek qorılmaları häm hawa mäydanına höcüm oyıştırğan 31 suğışçını qulğa alğan.
İtar-Tass xäbär itüençä, terrorğa qarşı yaña qanun nigezendä, üterelgän suğışçılarınıñ mäyetläre kümü öçen tuğannarına tapşırılmıy.
Höcümnär öçen cawaplılıqnı üz östenä Kavkaz Frontı dip isemlängän oyışma aldı. Eçke eşlär ministrı urınbasarı Andrei Novikov süzlärenä qarağanda, höcümdä qatnaşqan 100dän alıp 300gä qadär suğışçı – Qabarda-Balqar respublikasınnan bulğan.


text:
Könbatış Afrika illäre liderları Liberiägä tınıçlıq urnaştıru köçlären yullaw turında soñğı qararların qabul itärgä tieş. Kiñäşmä Gana başqalası Akkrada ütä. Berençelärdän bulıp Liberiägä Nigeriäneñ meñgä yaqın soldatınnan torğan ike diviäziäse kilep citärgä tieş. Alarnı yullaw turında färmän bügen-irtägä birelergä tora. Tınıçlıq urnaştıru köçläreneñ ğomum sanı öç meñ tiräse bulaçaq.
Quşma Ştatlar Liberiä yarlarına üzeneñ xärbi köymälären cibärde. Liberiä başqalası Monroviädä wäzgiät kisken xäldä saqlana. Soñğı könnärdä genä prezident Charles Taylor ğäskärläre häm baş kütärüçelär arasında bulğan bäreleşlärdä unnarça keşe hälak bulğan. Monroviädä eçär su häm azıq tölekkä ixtıyac arta.


text: Bagdad. Ğiraq kördläre citäkçese, berük waqıtta ilneñ Waqıtlı idarä şurasında äğza bulıp torğan Mäsğüt Barzani, Ğiraqta törek ğäskärlären urnaştıruğa bar il qarşı çığa dip belderde. Ul, Ğiraqqa törek ğäskärlären kertü ildäge kierenkelekne arttıraçaq qına dip isäpli. Barzani süzlärenä qarağanda, Waqıtlı idarä şurası xäzer Ğiraqtağı amerikan citäkçese Paul Bremernı, ilgä töreklärneñ kilüwe anda totrıqlılıqnı arttırmayaçaq digän fikergä künderergä tırışa. Bügen irtäräk isä törek räsmi wäkile, üz ileneñ Ğiraqqa ğäskärilär cibärü qararın yaqlap, Törkiä monı ğiraqlılarğa qärdäş möselman däwläte häm yaxşı kürşe bularaq eşli dip beldergän ide. Änkara fikerençä, Waqıtlı idarä şurasındağı berniçä keşeneñ törek ğäskärläre kilüwenä qarşı çığuwı moña bar Ğiraq xalqınıñ qarşı buluwın añlatmıy.


text: Magadan ölkäse gubernatorı Valenetin Svetkovnı üterüdä şiklänelännärneñ berse qulğa alındı dip, bügen Xabarovskiy ölkäseneñ eçke eşlär ministrı urınbasarı Räşit Nurğaliev xäbär itte. Anıñ süzlärenä qarağanda, Ärmänstan belän Rusiä eçke eşlär ministrlıqlarınıñ berdäm eşe näticäsendä, Yerevanda tuğan Artur Anisimov qulğa alınğan. Bu cinayät eşe buyınça şiklänelgännärne äzläw iğlan itelgän. Magadan ölkäse gubernatorı Valentin Svetkov Mäskäwdä, Yaña Arbat uramında 2002 yılnıñ 18 üktäberendä üterelgän ide.


text:
Iran atom niätennän cigenergä cıyınmıy
"Min Yevropalılarğa yanawlardan totılıp qalırğa täqdim itäm. Sişämbedä Xalıqara Atom energiä idaräse İran mäsäläsen tikşerergä tieş. Bu mäsäläne İminlek Şurasına çığaru qanunsız häm säyäsi adım bulaçaq. Bezneñ moña isebez kitmiäçäk. Yevropalılar üz yulların saylarğa tieş."
Britaniä, Fransiä häm Germaniä yasağan täqdimnär nigezendä, Yevropa Berlege İrannıñ ciñel suda eşli tirğan reaktorların yağulıq belän täemin itergä, İran yağulıq qaldıqların qaytarırğa tieş ide. Bu qaldıqlarnı atom qoralı yasawda qullanıp bula. Monnan tış İranğa Üzäk Aziädän Yevropağa neft quuda öleş birelergä tieş ide.


text:
Vladimir Putin häm Sergey Kirienko Mintimer Şäymievnı Rusiä Konstitutsiäse köne belän qotladı
Härxäldä Prezident, Däwlät Sovetı räise Rusiä Konstitutsiäse könen urap uzmadı. Färit Möxämmätşin respubliqa xalqın Konstitutsiä köne belän qotladı, Mintimer Şäymievka Vladimir Putin häm Sergey Kirienkodan qotlau telegramması kilde. Tatarstan Prezidentı Interfax agıntlıgına interviu birep «Rusiä Konstitutsiäsen kordinal üzgärtü urınsız» —dip belderde. «Anıñ potentsialı äle qullanılmagan» - dide Mintimer Şäymiev. «Federatsiä subiektları häm üzäk arasındagı wäqälätlär tulısınça gämälgä quyılmagan. Rusiä konstitutsiäseneñ citeşsezlekläre bulsa da, ul tormışnı totrıqlandıruda zur rol uynadı» dip äytkän anda Tatarstan Prezidentı. «Konstitutsiä yış üzgärtelmäskä tieş, anıñ buyınça yäşärgä öyränergä kiräk» — M.Şäymievnıñ fikere şundıy. Rusiä Prezidentınıñ eşläü waqıtın 7 yılga qadär ozaytırga kiräk digän täkdimne, Şäymiev xuplamıy. Xäzerge kebek 4 yıl azraq, şuña kürä Prezidentlıq waqıtı 5 yıl bulsa, döresräk, dip sanıy ul.
Çärşämbe 12 dekäberdä Tatarstan xalqı älläni bäyräm itmäsä dä, eşkä çıqmadı. Eşlämäü turında qanunnar härwaqıt pöxtä itep ütälä. Şundıy zur bäyräm könne, Qazanda bernindi gazeta çıqmadı, irtän — poçta büleklärendä dä, satuda da matbugat bulmadı. Bäyräm tantanaları da görlämäde. Aldaraq 10-11 dekaberdä konstitutsiä bäyrämenä bäyle cıyılışlarnı «Edinstvo» kebek xakimiät firqäläre ütkärde. Matbugatta bilgele keşelärneñ töp qanunga mönäsäbäte turında beleşmälär basıldı. Ällä ni därtlänep, quanıp, biep yörüçelär küzätelmäde. Säyäsi uyınnar, yanawlar ozaqqa suzılu säbäple, yöräklärdä şomnı arttıra.


text:
Küptän tügel Yekaterinburgta tatar cırı bäyräme uzdırıldı. Tatar eşmäkärläre tarafınnan tözekländerep, ayaqqa bastırılğan Elmaş mädäniät sarayında mondıy bäyrämnärne ay sayın uzdırıp torırğa isäplilär. Bäyrämne oyıştıruçı Milli Media-Xolding citäkçeläre Sverdlov ölkäseneñ törle poçmaqlarına sibelep yäşägän tatarlar arasındağı icadi cäwhärlärne ezläp tabıp, alarnı xalıq arasına çığaru, millätebezneñ moña qädär saqlanıp qalğan küñel xäzinälären Yekaterinburg tamaşaçısına kürsätüne üzlärenä maqsat itep quydılar. Berençe bäyrämgä Äceğol awılınnan “Kübäläk” balalar fol'klor ansamblen çaqırıp kiterdelär. “Kübäläk”lär üzläreneñ eçmälekle, matur çığışları belän genä tügel, säxnädä üzlären çın artistlarday irken, ğadi totuları belän dä tañ qaldırdılar. Utızlap baladan torğan kollektiv Yekaterinburgqa ike säğätlek programma alıp kilgän ide. “Su buyında” dip atalğan programma ike öleştän tora. Teatralläşterelgän bu muzıkal' küreneş ber tında qarala. Nilär genä kürsätelmäde biredä! Cäyge esse köndä su buyına töşkän balalar uyını da, balalar belän uynarğa kilgän Su anası belän Su qızı da, qızu peçän öste dä, kiçke yäşlär uyını da... Barlıq cırlar da, iyüllär dä “tere” muzıkağa, yäğni balalar üzläre uynağan xalıq uyın qoralları ansamble köyenä bardı. Vinarit Wälişev belän Ruzanna Gaynizamanova cırda da, biyudä dä üzlären iñ osta artistlar itep tanıttılar. Vinaritnıñ biyugä bik sälätle buluı ayırmaçıq kürenä. Ul çın biyuçe bulırğa xıyallana ikän. Ansambl'neñ iñ yäş cırçısı, 7 yäşlek Ramis üzeneñ yañğırawıqlı tawışı belän yarattırdı. Şuşı balalar belän canın-tänen birep, armıy-talmıy eşlägän Ğäliä xanım Zäynullina üzeneñ yazmışın alardan ayırılğısız itep sanıy. Anıñ xezmäteneñ cimeşläre inde küzgä kürenä: “Kübäläk” ansamble Ärtä rayonında iñ yaxşı balalar ansamblennän sanala, rayon külämendä uzdırılğan ber genä çara da alardan başqa ütmi. Tatar mädäniäten, tatar cırların, tatar iyüllären başqa xalıqlar mädäniäte arasında änä şulay yuğarı kütärüçe keşelärneñ berse ul Ğäliä apa. Ä inde ansambl'gä yörüçe balalarnıñ Yekaterinburg cirenä kilep, zur säxnälärdä çığış yasawların ul sabıylar küñelenä mäñge uyılıp qalırlıq waqiğa dip sanıy. Bu eşkä yärdäm itüçe, Milli Media-Xoldingnı ğämälgä quyuçı Rinat Sadriev, Rinat Askarov, Al'bert Abzalovqa häm bu eşne oyıştıruçı Milli Media-Xolding citäkçelärenä räxmäte çiksez anıñ. Kiçädä balalarğa istälekle büläklär tapşırıldı. Konsertnı qararğa kilgän tamaşaçılar öçen dä, balalarnıñ üzläre öçen dä bu waqiğa bik zur bäyrämgä äwerelde.
Fäwiä Safiullina, Yekaterinburg


text:
AQŞ häm Britan räsmiläre bez Ğıraqta ike suğış alıp barabız:berse xärbi ciñü ä ikençese xalıqnı üz yağıbızğa cälep itü öçen alıp barılğan köräş dip äytä. Umm Qasr tulısınça berektäşlär kontrolendä torğan häm xärbi faza tämamlanğan berdänber Ğıraq şährä. Umm Qasrdağı Azatlıq xabärçese şähärneñ berdän ber klinikasına vizit yasağannan soñ xalıqnı cälep itü öçen bik küp tırışırğa kiräk dip äytä.
Xabärçebez Charles Recknagel üz xabären mondıy süzlär belän başlap cibärä:(audio)Umm Qasr klinikası anda eşläüçelär öçen dä albastı , ägär dä qunaq bulsağız , üzegezne işek töbendä küräçäk närsälärgä äzerläp kerergä tieşsez
Recknagel süzlärenä bolay dip däwam itä şimbädä min klinikanıñ basqıçlarınnan ğına kütärelgän idem, tämam xäldän tayğan ata mine tabip dip uylap . zinhar 11aylıq qızıma yardäm itegez dip yalwara başladı. min keçkenä balanı kürü belän anı çitkä qağıp klinikada intervyular yasıy almıyaçağımnı añladım, Söyekkä qalğan balanıñ bite qart keşene kebek ide , bala berniçä kön elek suqırayğan.Ata anası irtän balanı klinikağa kitergännär az Zubayr şährennän. Anda balanı däwalau mömkinlege bulmağanlıqtan alar başta Basrağa bara. Äle dä ğıraqlılar qulında bulğan şähärdä tulıp taşqan xastaxanädä tabiplar bez yardäm kürsätä almibız dip äytep berektäşlär qulına ütkän Umm Qasrğa barırğa kiñäş itä. Alar klinikanı kürgänçe ömetlänep torğan. Barlıq suğışlarnıñ anası isemle xästaxanä xästälär belän tulğan ,2 tabip häm 25 medsistra 12säğätlek ike smenada eşli. Daru, antibiotik häm başqa närsälär betkän. Yuğarıda äytep kitkän bäxetsez bala äle ike aylıq çağında miyenä qan savılğan şunnan soñ ul bernärsä dä aşamağan diärlek , ata anası berdänber ömedebez britan doktorlarında , alar bälkim balanı qotqarır digäç. Radiobız xabärçese başqa kollagalaır belän bergäläp bäbine häm ata anasın Umm Qasr tiräsendäge Britan xärbi lagırına alıp kitä. 4meñ suğış äsire totılğan lagerada medik şunduq kilep citä ämma bezdä balalar dr yuq , bez monda yaralılarnı ğına qarıybız dip äytsä dä , ul yuğarı sanitar standartlarda äzerlängän yäşelçä puräse häm , eç kitüne tuqtatu öçen daru ğına birä alğan. Xabärçebez bez kire balanıñ yataçaq xastaxanägä äylänep qayttıq, ata ana balalarınıñ üläçägen qabullängän şikelle ide . Min monıñ säbäben bırazdan añladım di, xabärçebez Recknagel . Ul klinikada bakteriologist dr Sada Xalaf belän söyläşä Halaf aña 17könnän birle Basradan bernindi daru kilmäde, klinikada bolay da här waqıt daru häm başqa närsälärgä qıtlıq bar ide , Britan yäki xalıqara humanitar oyışmalar da älegä bernindi yardäm cibärmäde dip äytkän. Xalaf citmäsä atna azağında qaraqlar kerep klinikanı talap çıqtı digän.Xalaf süzlärençä (audio) alar kuhna işegen watıp kerde, xastaxanäneñ motisiklın urlağan
Motoskil klinikada tabiplar öçen berdänber tizlektä qullanılğan trasport çarası bulğan
Alar tağı mamıq, operatsie öçen kiräk yaraqlarnı da urlap çıqqan. Talau personalgä şok täsire yasadı, çönki qaraqlar şähär xalqınnan bulırğa tieş dip söylägän Xalaf . Britan armiäse sonğı könnärdä Umm Qasrda talaunı tuqtata töşte. Ämma tirä yaqta başqa şähärlärdä bu eş däwam itä. Yullarda urlanğan maşina , taqta häm başqa kiräk yaraqlarnı österäp barğan keşelär haman kürenä televidiniä ekrannarında . Barlıq suğışlarnıñ anası isemle klinikada xökem sörgän ömetsezlek , Umm Qasr kolitsiä köçläre qulına ütkän bulsa da, ğadi ğıraqlınıñ tormışında bernindi üzgäreş bulmawın kürsätä. AQŞ vä Britan räsmiläre tizlektä humanitar yardäm kiterep ğıraqılarnı cälep itäçäklären belderep kilsä dä yardäm äle şähärneñ berdänber klinikasına kilep citmäde. Britan injinerları Kuwaittan çista su kiterü öçen torbalar urnaştırdı , Şähär su ve elektr belän tämin itelä xäzer. 12 yıl däwam itkän sanksilär waqtında 5yäştän yäşräk yartı millionnan artıq bala naçar tuqlanu häm eç kitüe säbäple ülde. Küp kenä ğıraqılılar jurnalisarğa tormışnı bıraz ğına yaxşırtaçaq här törle üzgäreşkä riza buluların äytkän. Yardämneñ kiçegüe qayberäülärneñ yaña xakimiätlär wäğdä itkännärençä bulışlıq kürsätäçäklär mikän digän soraularına säbäp bula. 11 aylıq balanıñ atası tılmaç aşa bezneñ xabärçegä bu keşelär bezgä yardäm itäçäklärme ällä bezneñ neftnı ğınamı alırğa kilde dip sorağan. Xabärçebez berektäşlär ğıraqlılarğa ciñü yaña qıyınlıqlar tügel ä fayda kiteräçägen isbatlau öçen bik tizlektä xäräkät itergä tieş digän süzlär belän xabären tämamlıy
Färidä Xämit. Praga


text:
Yañğır arqasında qayber awıllarda Sabantuylar ütkärelmäde
Respublikanıñ Ägerce, Aqsubay, Nurlat, Bawlı, Balıq Bistäse, Arça, Layış, Çirmeşän, Leninogorski kebek rayonnarda Sabantuylar görläp uzğan. Alarnıñ qayberlärendä yañğır yauıp uzsa da, bäyrämgä zıyan kitererlek bulmağan. Başqalardan ayırmalı bularaq Minzälä rayonında isä Sabantuyında kön bik matur bulğan. Älege rayonı gazetası baş möxärrire urınbasarı Färit Gıylemov:
Bezdä Saban tuyı kunelle uzdı. Aldınğı mexanizatorlarğa televizor, suıtqıç kebek büläklär tapşırıldı.Qaydadır xalıq matur qoyaşlı köndä bäyräm itkändä, ikençe cirdä qoyıp yañğır yawdı. Şul säbäple, törlese-törleçä ışıqlandı. 4 iyün könne Biektawnıñ Çırşı awılındağı Sabantuy alanlıqta tügel, ä mäktäp qarşındağı mäydanda uzğan. Bua şähäreneñ üzendä milli bäyräm 5 iyün könne ütte. Yäkşämbe könne hawa torışı ayaz torğan. Ämma aldağı könne işep yañğır yawu säbäple, ippodromda atlarğa çabuı bik awır bulğan.
Sabantuy 4 iyüngä bilgelängän awıl-rayonnarnıñ kübese yañğırğa oçradı. Şul uq Buanıñ Yaña Tinçäle awılında yañğır bulğaç Saban tuyı mädäniät yortında ğına uzğan, ä köräş mäktäptä oyıştırılğan. Naratbaş awılı bäyrämne parkqa küçergän, Meşçeryaki awılında isä 10дa başlanırğa tieş bulğan bäyräm, säğät köndezge berdä, yäğni yañğır tuqtağaç başlanıp kitkän. Qayber awıllarda yañğır yawsa da, bäyräm aldan bilgelängän urında uzğan. Sabantuyğa dip maxsus - yıraqtan qaytqan qunaqlar yañğır yawsa da, butıy-kälüşlär kiep bäyrämgä barğan. Leninogorskida da xäl näq Buadağı kebek bulğan. Şimbä, yäğni awıllarda Saban tuyı könne irtän yañğır yawğan, ä şähäreneke könne hawa torışı ayaz bulğan.
Apas rayonında, irtädän ük yañğır yawsa da Sabantuy uzdırırğa bulğannar. Terälep torğan, Qama Tamağında, bäyräm könen küçerü xäbäre işetelgäç, Apas xalqı da moña ömetlängän bulğan. Bolıt böten dönyanı qaplap alu säbäple, yañğırnıñ töşkä qädär betmäyäçäge añlaşılğan. Ämma citäkçelär ber äzerlängäç uzdırıp cibärüne qulay kürgännärder. Apas rayonı xakimiät apparatı citäkçese İldus Zinnätullin:
İrtädän uq yañğır yawsa da, säwdä rätläre tözelde. Xalıq küp kilgän ide. Yañğır qomaçawlamadı. At çabışları, uyınnar buldı.Qama Tamağında apaslılardan ayırmalı bularaq, qunaqqa Tatarstan Däwlät Şurası räise Färit Möxämmätşin kilsä dä, Saban tuyı 8 iyüngä küçerelgän. Bu xaqta rayon xakimiät başlığı urınbasarı İldus Gıylmetdinov:
Tönlä ük yañğır yawu säbäple, bäyrämne küçerdek – 8 iyüngä. Xalıq peçängä çığaçaq kiläse yallarğa, şuña 8 könne quydıq. Färit Möxämmätşin kilep kitte. Xalıq cıyılmadı Sabantuyğa. Ul rayon belän tanıştı. Sabantuy bit ul qunaqlar öçen genä oyıştırılmıy. Qama Tamağınnan tış Saban tuyları, yañğır yawu säbäple, Kuqmara, Älki, Baltaç, Saba rayonnarında küçerelgän. Bäyräm alarda 11 iyündä uzaçaq.
Landış Xarrasova


text:
Europa Mädäniät Cämğiäte utırışı Qazanda ütte
Tatarstanda şuşı könnärdä Awropa küläm mädäniät cämğiäteneñ “Sivilizatsiälär aralaşuında mädäniät säyäsäte” dip atalğan küçmä utırışı bardı.
Utırışnıñ maqsatı- mädäniätlär aralaşuı mä’sälälären, mädäniät aşa millätara häm dinara berdämlekkä, küpmillätle cämğiättä tınıç yäşäwgä ireşü yulların öyränü, bu uñaydan Tatarstan täcribäsenä tayanu.Şulay uq utırışta Awropa mädäniät cämğiäteneñ Tatarstan bülegen oyıştıru mäs’äläläre dä qaraldı.
Awropa külämendäge mädäniät üzäge ul tanılğan ital'yan fälsäfäçese- antifaşist Umberto Kompan'olo tarafınnan 1950 yılda oyıştırılğan. Ul şul waqıtta “Mädäniät säyäsäte” digän fälsäfi terminnı qullanışqa kertä. Awropa mädäniäte cämğiäte “Salqın suğış” çorında Könçığış häm Könbatış mädäniätläre arasında törle xalıqlarnı üzara tınıç häm dus yäşätüçe köçkä iä bulıp torğan berdänber küper rolen uynağan oyışma ul. Törle yıllarda kürenekle mädäniät ähelläre anıñ äğzaları bulalar. Soñğı yıllarda cämğiätneñ küçmä utırışları Venetsiä, Veymar, Buxarest, Gressoni Sen Jan, Meksikada ütkän .
Tatarstanda ütkän älege kuçmä utırışı Rusiädä berençe tapqır ütkärelä.
Berençe könne oçraşunı Qazan Kremlendäge Ermitaj üzägendä Awropa mädäniät cämğiäteneñ Russiä üzäge prezidentı Aleksandr Kudryavsev açtı. Kiñäşmädä qatnaşçılarnı TR Premyer- ministr urınbasarı häm mädäniät ministrı Zilä Wälieva , AMC prezidentı Vinçenso Kapelletti, Sankt- Peterburg Däwlät Ermitajı citäkçese Mixail Piotrovskiy sälämlädelär . Mädäniät ministrı üzeneñ çığışında Tatarstannıñ fänni, mädäni üzäk buluın, respublikada yözlägän mädäni- miras saqlanuın, 30 artıq milli cämğiät eşläwen, YUNESKO kebek xalıqara oyışmalar tarafınnan tanılu alğanlığın bilgeläp ütte.
16 iyün könne “Ermitaj- Qazan” üzägendä Awropa küläm mädäniät cämğiäteneñ küçmä utırışında. törle illärdän kilgän kürenekle fän , mädäniät, häm sänğät ähelläre üzläreneñ fikerläre belän urtaqlaştılar.
Utırışta İtaliä, Böyekbritaniä , Fransiä, Amerika, Şvetsariä, Germaniä, Rusiä, häm Pol'şa illärennän Awropa mädäniät cämğiätläreneñ äğzaları qatnaştı . Tatarstannan Awropa külämendäge mädäniät cämğiäte äğzası, yazuçı häm publitsist Ravil' Boxaraev qatnaştı.Ä xäzer anı tıñlıyq äle .
Bu berençe tapqır , çınlap ta, mädäni yaqtan oçraşu , bu Könbatış belän Tatarstannıñ oçraşuı. Tatarstan ul -ber tarixi mämläkät. Menä şul mämläkät kileş, Tatarstan da kersen bu cämğiätkä, dip. . Tatarstannan 3 keşe täqdim itelde. Berençese- Liä Zahidullina bik tanılğan keşe , Rubin Abdullin – Qazan konservatoriäse rektorı, häm KGUnıñ prorektorı-Sergey Yarofeev. Min üzem Tatarstan wäkile bulıp 1992 yıldan birle bu cämğiättä. Xäzer , allağa şöker, alar Venetsiädä, Assambleyada uzsalar, bez berniçä bulabız., Häm kiläçäktä bergä eşlärbez dip ışanabız. Tatarstanğa şuña kiterdem dä, kürsennär dip, niçek Tatarstannıñ çäçäk atqanın. Ä Tatarstan çınlap ta çäçäk ata. . Ä xäzer bu utırışta qatnaşqan RF İctimaği palatası äğzası Roza Tufitullova fikeren tıñlap alıyq.
Awropa däräcäsendä uzdırıla torğan kiñäşmä bik zur tä'sirlär qaldırdı. Mädäniätlär dialogı bulıp başlanıp kitte häm şulay tämamlandı da . Bez Rusiädä kiläçäktä törle xalıqlarnıñ törle mädäniätlären saqlaw buyınça matur täqdimnär belän qatnaştıq .Bezgä kiläçäktä bu problemalarğa yaqın bulırğa faydalı bulaçaq. Mädäniätne saqlawda xatın-qıznıñ rolen kiläçäktä tağın artır dip uylıym. Çönki xazinäbezne saqlaw borın- borınnan anıñ töp eşlärennän berse bulğan. Ä xäzer Pol'şanıñ Awropa mädäniät cämğiäteneñ vitse- prezidentı, Pol'şanıñ elekkege tışqı eşlär ministrı, Awropa parlamentınıñ äğzası Bronislav Geremek Tatarstan turında fikerläre belän urtaqlaşa.
“Tatarstan bik oşadı . Ul äle matur ğına tügel , ul üzeneñ törle mädäniätle tatar - häm rus xalıqları , möselman häm xristian dinnären qabul itkän xalıqlar barısı bergä , dus bulıp, berläşkän mädäniätne tözep yäşäwläre belän qızıqsındıralar.” Sez , Pol'şanıñ Awropa külämendäge mädäniät cämğıäteneñ vitse- prezidentı Bronislav Geremeknı tıñladığız.
Şulay itep Qazanda “Awropa mädäniät cämğıäteneñ Tatarstan bülekçäse oyıştırıldı. . Bu çarada qatnaşuçılar Tatarstan häm Awropanıñ mädäni elemtälären kiñäytü, milli ädäbiät häm sänğat'ne dönya mädäniätenä quşu mömkinlege biräçäk digän ışanıç belderälär
Mälikä Basıyr


text:
Federal migratsiä başlığı Romodanovskiy Qazanda
Qazanda Federal' migratsiä başlığı Tatarstannan kitärgä mäcbür bulğan möhacirlär üzägen açtı. Rusiädä berençelärdän sanalğan älege üzäkne açu tantanasında Tatarstan prezidentı M.Şäymiev dä qatnaştı. Üzäktä mäxkämä qararı buyınça Rusiädän çığarıp cibärelergä tieşle möhacirlär waqıtlıça yäşäp toraçaq. Üzäktä könküreş öçen barlıq uñay şartlar buldırılğan, şunda uq migratsiä xezmäte idäräse dä açılğan.
Möhacirlek mäs’äläse Rusiäneñ awırtqan cirläreneñ berse. Tatarstanda açılğan migrantlar üzäge dä şuşı mäs’äläne cayğa saluda ber adım. Bilgele bulğança, şuşı yılnıñ 15 ğinwarda möhacirlekkä qağılışlı yaña qanun ğämälgä kertelgän ide. Federal' migratsiä başlığı Konstantin Romodanovskiy belderüençä, älege qanun ildä şaqtıy uñışlı eşläp kilä. İdel buyı töbäklärendäge migratsiä xezmäte citäkçeläre belän uzğan kiñäşmädä Romodanovkiy yaña qanunnıñ eşçänlege häm näticäläre turında söyläde. Federal' migratsiä başlığı belderüençä, Rusiädä ber million çit il keşese xisapqa alınğan. İlgä qanun nigezendä kilüçelär häm eşläwçelär sanı berniçä tapqırğa artqan. Häm şunıñ näticäse bulıp, çit il keşeläre tarafınnan eşlängän cinayätlär sanı kimegän, dide federal' migratsiä citäkçese.
Bazarlarda satu itüçe çit il keşelären kimetü mäsäläsenä kilgändä dä Romodanovskiy şundıy uq optimistik qaraşta tora. Bilgele bulğança, yaña qanun nigezendä 1 aprel'gä qädär bazarlarda barı tik 40% qına möhacir qalırğa tieş bulsa, 1 aprel'dän başlap Rusiä bazarlarında alar bötenläy satu itmäskä tieş bulaçaq. Kemnärder älege qanunnıñ tormışqa aşırıluın tüzemsezlek belän kötsä, ikençelär isä tağın bäyälär kütäreler, bazarlarda kemnär eşlär ikän soñ dip şiklänä. Federal' migratsiä başlığı älegä rusiälelärneñ bazarda satırğa teläge zur bulmawın äytte. Ämma ul beraz waqıt uzğaç, bazarlarda rusiä xalqınıñ artaçağına ışanıçın belderde. Romodanovskiy bazarlarda qatlawlı wäzğıät yuqlığın äytte. “Veçernyaya Qazan” basması andıy qıtlıq turındağı imeş-mimeşlärne yazıp çığarsa da, ul nigezsez dide migratsiä başlığı:
Min bügen şul üzäktäge bazarğa bardım. Ämma anda tovar häm satuçılar qıtlığın ber dä toymadım. Ğädättägeçä, tovar belän tulı ide ul. Kem mondıy imeş-mimeşlärne çığara, nindi maqsat belän - min belmim.
Federal' migratsiä başlığı Konstantin Romodanovskiy buldı. Şulay da qayber belgeçlär Romodanovskiynıñ bu fikerläre belän kileşmi. Häm wäzğıät qatlawlıraq dip sanıy.
Al'bina Zäynulla


text:
Mäğärif näşriäte yaña kitaplar täqdim itä
14 yül könne tatar-inform agentlığında 2 qızıqlı kitapnı täqdim ittelär. Alar ikese dä Mäğärif näşriätendä dönya kürgän häm kompyuter, internet, zamança texnologiälärgä bağışlanğan. Kitapnıñ berse – İnformatika häm mäğlümät texnologiäläre terminnarı dip atala. Anda älege tarmaqta qullanıla torğan 7500 termin häm törle säxifälär isemlege birelgän. İkençe kitap isä – Virtual’ dönya dip atala.
Virtual’ dönya kitabı Mäğärif näşriätendä Malaylarğa, qızlarğa şälkemendä basılıp çıqqan. Yaña ğına dönya kürgän älege basma bik matur, räsemle itep eşlängän, monda kompyuter, anıñ cihazları, internet, virtual’ aralaşu turında tulı, täfsille mäğlümät alıp bula. Şunısı da möhim, kitap bik ciñel, añlayışlı tel belän yazılğan. Şulay uq basmanıñ här bitendä diärlek, tatar telle, tatar dönyasına qağılışlı säxifälär iseme dä birelgän. Kitapnıñ avtorları – Danil Säfärov häm Läysän Xafizova.
Gölnaz İlgizär


text:
Ğiraq xakimiätläre äytüençä, bügen ber intixarçı bomba şartlatıp Kördlär yäşägän Arbil şähärendä irtänge cıyılu-barlaw waqıtında politsiägä eşkä urnaşuçı 20-läp keşene ütergän häm tağın küp kenä keşene yaralağan.
Monnan tış AQŞ xärbiläre häm Ğiraq politsiäse äytüençä, Bağdadtağı politsiä stansiäsendä iminlek köçläreneñ 5 xezmätkäre üterelgän häm 20-dän artığı yaralanğan.
Bağdadnıñ könyaq öleşendäge Baya stansiäsendä ğisyançılar belän iminlek köçläre arasındağı atışlar waqıtında kimendä ber maşinağaq quyılğan bomba şartlatılğan dielä.
Yäşkämbe könne Ğiraqta ğisyançılar höcümnäre näticäsendä 30dan artık keşe hälak buldı, şul isäptän 23 keşene Bağdadtağı ber restoranda intixarçı bomba şartlatıp üterde dielä.


text:
BMOnıñ Ğiraqta keşe xoquqları öçen cawaplı wäkile John Pace Reuters xäbär agetnlığına ilneñ elekke citäkçese Säddam Xösäinne xökem itü advokatlarğa höcümnär häm Ğiraqnıñ yustitsiä sistemasındağı citeşsezleklär säbäple xalıqara taläplärgä turı kilä almıy dide.
Pace mäxkamä ğädel bulsın öçen advokatlar irekle häm näticäle eşläw mömkinlegenä iä bulırğa tieş di.
Üktäberneñ 19-ında Säddamnı häm anıñ 7 berektäşen xökem itü başlanğannan birle bu eştä qatnaşuçı 2 advokat üterelde.
Bügen xakimiätlär Sönni Ğäräplärneñ ğisyançı ber törkemeneñ düşämbe könne mäxkamä tıñlawlarınıñ öçençe öleşe açılğaç mäxkamägä höcüm itergä cıyınuı açıqlandı dip belderde. Alar mäxkamä binasına raketalar atırğa cıyınğan dielä.


text:
“İdarä itüçe häm yünäleş birüçe” partia triumfı
Başqortstan Üzäk saylaw komissiase mäğlümatlarına qarağanda, saylawlarda isemlekkä kertelgännärneñ 90 prosentqa yaqını qatnaşqan (ayırım rayonnarda bu kürsätkeç 100 prosentqa citä yaza) bulıp çığa. Saylanğan deputatlarnıñ absolut küpçelegen “Berdäm Rusiä”çelär täşkil itä ikän. Ämma, tağın ike partianeñ äğzaları awıl sowetlarına deputat bulıp ütä alğan. Şulay, KPRFçılar 0.66%, ä LDPRçılar 0.06% deputat mandatın yawlağannar. Başqortstan Üzäk saylaw komissiase räise Barıy Kincäğulov süzlärenä qarağanda, törle partialärneñ üz deputatların saylata aluı Başqortstandağı saylawlarnıñ ğädel häm demoqratik şartlarda ütkänlegen isbatlıy torğan dälil bulıp tora.
Añlaşıla ki, xakimiat partiasennän başqa partialärneñ deputatların barısın bergä quşıp isäplägändä dä 1 prosentqa da (!) tulmawı hiç kenä dä saylawlarnıñ “ğädel häm demoqratik şartlarda” ütüenä dälil bula almıy. Ni disäñ dä, Rusiäneñ başqa töbäklärendä şuşı uq könne ütkän saylawlarda şul uq KPRF häm LDPR partialäre ikese bergä xalıqnıñ 20 -30 % tawışın cıydılar. Oppzision “Xalıq ixtıyarı” gäziteneñ 2007 yılnıñ ğıynwar ayı sanındağı intervyüsında Başqortstan tatarları milli-mädäni möxtäriäte räise Ramil äfände Bignov, Başqortstanda 2 million saylawçı tügel, ä ber genä SAYLAWÇI bar digän ide. Menä şuşı berdänber SAYLAWÇInıñ xuplawınnan başqa beräw dä ber qaya da saylana almıy, digän ide ul. 11 martta ütkän saylawlar, şaqtıy däräcädä, Ramil äfändeneñ xaqlığın raslıylar diärgä bula. Älege saylawlar ikençe xaqıyqätne dä açıp saldı. Mäğlüm buluınça, şul uq KPRF, LDPR, Rodína partialäreneñ Başqortstandağı bülekçäläre yulbaşçıları nindi dä bulsa deputat mandatına iä bulu turında xıyallanıp, üzläreneñ respublika citäkçelegenä loyäl ikänleklären täkrarlıylar, Başqortstannıñ berläşkän oppozisiase citäkçelären sügü çaralarında aktiv qatnaşalar. Ämma, 11 marttağı saylawlar açıq kürsätte: alarğa Rusiäneñ Däwlät dumasına tügel, ä awıl sowetlarına da yul yabıq.
Kärim Yawış, Ufa


text:
Foto: astana.gov.kz
2016 jıldıñ 2-4 jeltoqsanında «Alaw» muz ay`dın saray`ında Älem kwbogınıñ İİİ kezeñi ötedi. Şara Qazaqstan Respwblïkası Täwelsizdiginiñ 25 jıldığına oray`lastırılıp otır, dep xabarlay`dı Astana qalası äkimdiginiñ baspasöz qızmeti.
Şaranı uy`ımdastırwşılar – Astana qalasınıñ äkimdigi, QR mädenïet jäne sport mïnïstrligi, sonday`-aq «Ulttıq konʹkïmen jügirwşiler federacïyası» RQB.
Sporttıq jwrnalïstter men fotokorrespondentterdi akkredïtacïyalaw bastaldı, ol üşin belgilengen ülgidegi nısandı toltırıp, nfk_pr@mail.ru élektrondı poştasına joldaw kerek.
Ötinimder 4 qaraşağa dey`in qabıldanadı.
Ay`ta ketey`ik, jaqında Astanada konʹkïmen jügirwden QR Kwbogı ötken bolatın. Jarıstıñ qorıtındısı boy`ınşa Älem kwbogınıñ kezeñderine qatısatın el quramasına kiretin sportşılar anıqtaldı.


text:
Amerika Quşma Ştatları däwlät sekretare urınbasarı Richard Armitage bügen Qabulda prezident Hamid Qarzai belän oçraştı. Söyläşülärgä qadär Armitage , Waşington Äfğanstannı yardämennän qaldırmıyaçaq, dide.
“Amerika Quşma Ştatları xäzerge waqıtta Ğiraq belän mäşğül kebek toyılsa da, Äfğanstan öçen bulğan cawaplılığın onıtırğa cıyınmıy, bez ber yulı ike äyber eşli alabız”, dide Armitage.
Däwlät Sekretare urınbasarı şulay uq cimerelgän Äfğan Milli Muzeyında bulıp muzeynı tözekländerügä dip 100 meñ dollarlıq çek büläk itte.
Armitage Qabulda bulğan waqıtta başqalada şartlaw buldı. Amerikan ilçelege wäkile, monıñ arqasında Armitage plannarı üzgärmäde, dip xäbär itte.


text: İzrail gäskärzäre ğaza hızığında Fälestin qasaqtarınıñ rafax lağerında operatsiä ütkärgän. Könbayış mäglümät ağentlıqtarı xäbärzärenä qarağanda, fälestin üsmere ülterelgän, 11 keşe yaralanğan. Mısırzan Fälestin bilämälärenä yäşeren räwyeştä qoral kiltereü tunneldären ezläw operatsiänıñ töp maqsatı bulğan. Kisä Amerika prezidentı BMO-nıñ döyöm mäjlesendä sığış yahap İzraildı boyondoroqhoz Fälestin däwläte tözöügä bulışlıq itergä saqırğaynı. Xamas törkömsäheneñ ruxi yetäksehe Äxmät Yässin İzrail fälestin xalqına qarşı ağressiänı tuqtatmaha, soloq xaqında kileşeü ixtimallığın kire qaqtı.


text: AQŞ xökümäteneñ yaña xisabında, Ğıraqtağı tözekländerü tırışlıqlarına köç qullanu, korrupsiä häm tärtipsezlek qomaçawlıy dip xäbär itelä. Tikşerülär, tärtipsezlekne, korrupsiäne, millionlağan dollarnıñ buşqa totıluı, kiñ küläm eşsezlek barlığın kürsätte. Ğıraq xakimiätläre, 2006 yıl axırına berniçä milliard dollarnı ale tötıp betermägän, Quşma Ştatlar prezidentı Ğıraqqa yärdämğä Kongresstan tağın 1 milliard dollarnı bülep biergä soradı, dielä xisapta. Şul uq waqıtta George Bush tarafınnan täqdim itelgän , Quşma Ştatlar gäskäriläreneñ Yaqın Könçığıştağı citäkçese William Fallon, Ğıraqtağı xällärne üzgärtü öçen waqıt betep bara, dip beldergän ide.


text:
Bıltır Tönyaq Osetiäneñ Beslan şähäre mäktäbendä 330-lap keşeneñ ülemenä kitergän totıqlar aluda qatnaşqan Nurpaşi Kulayevnı xökem itüe eşe başlandı.
Totıq aluçılar arasınnan barı tik Kulayev qına isän qalğan dip sanala.
Tönyaq Osetiä başqalası Vladikafkazda açılğan mäxkamädä aña qarşı üterü häm terrorçılıq ğäyepläwläre belderelä.
Kulayev Beslan mäktäbendä totıqlar alğan terrorçılar arasında bulğanlığın tanıy, ämma berkemne dä ütermädem dip täqrarlıy.
Belsan waqıyğalarına bäyle parlament tikşerüe eşe däwam itä häm ul bu cäy axırına tämamlanır dip kötelä.


text:
Tailand politsiäse ildä bügen ütkän ğömümi saylawlarda tawış birü tämamlanu belän könyaqta kimendä 2 bomba şartladı dip belderä. Xäbärlärgä qarağanda berniçä politsiä xezmätkäre yaralanğan. Bombalar kesä telefonnarı aşa şartlatılğan bulırğa oxşıy.
Xäbärçelär äytüençä bu şartlawlar ilneñ könyağında däräcäse töşä baruçı premyer ministr Taksin Şinawatrağa kisätü bulırğa mömkin. Könyaqta inde 2 yıl elek separatist ğisyan başlandı.
Taksinnıñ köndäşläre saylawlarğa boykot iğlan itte.
Xäbärçelär äytüençä, bügenge saylawlardan soñ parlamentta buş urınnar barlıqqa kilergä häm ildä konstitutsiä krizisı bulırğa mömkin.


text:
Sabantuynı oyıştıruçılar uqırğa kilde
Seminar uqularına bıyıl 45 subyekttan 128 millättäşebez kilgän. Şularnıñ 3 se Qazaqstannan, 1 Ukrainadan, qalğannarı Rusiä töbäklärennän. Sabantuy bäyrämen oyıştıruçılar uquları inde ikençe tapqır ütkärelä. Häm äytergä kiräk bıyıl seminarğa äzerlek yuğarıraq. Seminarnı uzdıruçılar programmağa Bötenrossiä “Tatarça köräş” federatsiäsen” oyıştıru konferensiäsen dä kertkännär. Monıñ öçen maxsus härber Rusiä töbägennän ber wäkil çaqırılğan. Bu xaqta seminar açılışında BTK Başqarma komitetı räise Rinat Zakirov
Sabantuy ruxı yıldan-yıl üsä bara, Rusiä töbäklärendä dä ul tieşle däräcädä uza.
Seminar barışında Sabantuynıñ embleması, bayrağı turında söylände. Milli bäyrämne uzdıru metodikası buyınça videofil'm kürsätelde, “Sabantuy” bäyrämeneñ ädäbi-muzıykal' bizäleşe buyınça fiker alışu buldı, Tatar köräşen oyıştıru häm uzdırunıñ metodikası añlatıldı. Äytergä kiräk seminarda qatnaşuçılarnıñ kübese metodikanı öyränep kitsä dä Sabantuynı berençe çiratta xälennän kilgänçä oyıştıraçaq. Çönki Sabantuynıñ yäme bulğan at çabışların bik az töbäktä genä oyıştırıp bula, köräş uzdıru da şaqtıy qatlawlı bulıp qala. Şuña küp kenä Rusiä töbäklärendäge Sabantuylarında uyınnar, bäygelär, konsertlar belän çiklänälär.
Sabantuy uzdıru öçen kiräk bulğan metodik äsbaplar, köräş öçen härber töbäkkä birgän bilbawlar öçen ayıruça şatlandı Rusiä töbäklärennän kilgän wäkillär. Monnan tış Mädäniät ministrlığı da küp büläk äzerlägän. Bu xaqta TR Mädäniät ministrı İldus Tarxanov
Mädäniät ministrlığı sezgä mul'tmediynıy disk äzerläde. Ul 200 bitlek. Anda Sabantuy turında tatar-ingliz tellärendä mäğlümat bar.Şimbä könne seminarğa kilüçelär Teläçe rayonına baraçaqlar. Anda alarğa misal itep Sabantuy bäyräme küreneşe täqdim iteläçäk.
Landış Xarrasova


text:
Pakstan bäysezlek könen ğäskäri qüwäten nığıtıp qarşı ala
Yäkşämbedä Pakstan qorıluınıñ 58 yıllığın bilgeläde. Britannardan bäysezlek alu häm möstäqil däwlät qoru könen bäyräm itüne Pakstan citäkçelege ildä mul wä aldınğı cämğiat qoruğa öndäw öçen faydalandı.
Audio, Şäwkät Ğäziz
"İqtisadıbız täräqqi itkän tizlek Aziädä iñ zurlardan berse. Säwdä, industriä häm xezmätländerü ölkälärendä bez zur alğakiteşkä ireştek. Aqça bazarında da tabışlar qazanıp kiläbez. İldä şaqtıy uñışlı ğına demokratiä şartları urnaşa, demokratik oyışmalar nığıy, ğadi keşelärneñ töp xoquqları garantiälänä", di Pakstan premyer-ministrı Ğäziz üz ileneñ soñğı yıllardağı uñışları xaqında. Bäysezlek köne uñayınnan ilneñ prezidentı Pärwäz Möşärräf tä çığış yasadı, yäkşämbegä qarşı kiçtä ul İslamabadtağı diplomatlar belän oçraşqan ide. Prezident ta ilneñ nığuın telgä alıp, Pakstannıñ qanatlı raketa sınawların maqtap çıqtı:
Audio, Pärwäz Möşärräf
"Bügenge köndä bez üzebezneñ berençe "Babur" qanatlı raketaların cibärü xälenä ireştek, bu ğalimnärebezneñ bar ilgä yasalğan ber büläge bulıp tora. Häm bar dönya bezneñ aldağı yöz yıllarğa köçle wä qüwätle il bularaq kütärelüebezne añlarğa tieş", di Pakstan prezidentı Pärwäz Möşärräf. Prezident telgä alğan qanatlı raketa sınawı uzğan atnakiçtä ütte. Şahinşah Babur iseme birelgän şul raketa 500 çaqrım yıraqlıqqa oça, häm şaqtıy tübän oçuı säbäple anı radarlar kürä almıy. Şuşı sınawğa qaramastan, Dähli belän İslamabad arasında älegä kierenkelek artuı kürenmi.
Kärim Kamal


text:
İseme qazanlılarğa tanış bulğan Avstraliädä yäşäwçe millättäşebez Zölfiä Kamalova comğa könne Qazanğa kilde. Anıñ berdänber konsertı şimbä kiç “Qazan” milli-mädäniät üzägendä uzaçaq. Konsertqa biletlar satılmadı, kerü - çaqıru käğäzläre belän. Şul uq könne cırçını Bötendönya tatar kongressında Başqarma komitet citäkçeläre häm jurnalistlar belän oçraşu kötä. Üzençälekle cırçı belän qızıqsınu zur. Yıraq Avstraliädän kilgän Zölfiä Kamalova 14 fevral'dä “İntertat.ru” elektron gazetası aşa da intervyu uzdırdı.
Ber qızıq misal: Kamalovanıñ Qazanğa kilüen işetep, başqalabızda yäşäwçe professor Gleb äfände Kamalov Bötendönya tatar kongressına möräcäğät itte. “Bu qız minem tuğannarımnıñ balası tügelme ikän? Familiäse turı kilä, anıñ belän oçraşası ide,” – dide professor. Zölfiä Kamalovanıñ biografiäse belän tanıştırğaç, professornıñ käyefe töşte. Familiä oxşaşlığınnan qala başqa urtaq närsä yuq ikän.


text:
21:26
Türkçe Cevşenül Kebir1sesli Türkçe Cevşen Video
6.982 izlenme - 6 yıl önce
türkçe cevşen cevşen türkçe cevşenül kebir türkçe türkçe cevşenül kebir cevşen türkçe m4 türkçe ceşenm4 ısmail ozdemir cevşen türkçe seslendirme ismail özdemir cevşentürkçe türkçecevşen cevşenülkebir türkçe türkçe cevşenülkebir ismailozdemir cevsenturkce türkçecevşen cevşentürkçe türkçecevşen seslendirme cevsen tukce turkce cevsen cevsen turkce cevsenturkce sesli.cevşengörüntülü türkçe cevşen cevşen video türkçe görüntülü cevşen video


text:
Washington Tähran belän "çiklängän söyläşülärgä" äzer, Tähran – başta "praktik adımnar" kürergä teli
Sişämbedä Quşma Ştatlarnıñ däwlät sekretare urınbasarı Richard Armitage Washingtonnıñ İran belän qayber ayırım mäsälälärdä söyläşülär başlarğa äzerlegen beldererde. Şul uq waqıtta, Tähran, İrandağı Äl-Qaidä äğzaları turındağı mäglümät belän urtaqlaşmıy torıp, ike il arasında mönäsäbätlät yaxşırmayaçaq, dip östäde ul. Çärşämbedä räsmi Tähran, Washington belän söyläşülär başlağançı, başta anıñ praktik adımnarın kürergä kiräk, digän belderü yasadı
Washingtonnı bigräk tä, İranda qulğa alınğan Äl-Qaidä äğzaları borçıy. Qayber mäglümätlärgä qarağanda, bu totqınnar arasında Äl-Qaidäneñ yuğarı räsmiläre bulırğa mömkin. Quşma Ştatlar bu keşelärne üzenä, yä berär öçençe ilgä tapşırırğa taläp itä. Räsmi Tähran, alar İranda cinäyät qılğan, dimäk İran qanunnarı nigezendä xökem itelergä tieş, dip qarşı çığa. Totqınnarnıñ ber öleşe inde öylärenä cibärelde, 147-se äle dä İranda totıla.
Monnan tış İran terrorçılarını xuplawda häm dä küpläp üterü qoralı östendä eşläwdä ğäyeplänä. Äfğanstannıñ Taliban xäräkäte, annarı Saddamğa nindi ğäyepläwlär belderelgänen iskä töşersäñ, häm dä bu ike kürşe ildä närsä bulğanın iskä alsañ, uylanırğa urın bar. Senatta ütkän utırışta Armitage''ğa "Quşma Ştatlar İrandağı rejimnı üzgärtergä telime" digän turı soraw birelde. Armitage "yuq" dide, maqsat – İrannnıñ küpläp üterü qoralı östendä eşläwen, häm terroçılıqnı xuplawın tuqtatu, berük waqıtta bu ildä keşe xoquqları torışın yaxşırtu. Monıñ öçen Armitage, İran belän söyläşülär başlaw kirägenä basım yasadı, ämmä şul uq waqıtta, başqa mömkinleklärne dä kire qaqmıybız, digän süz ıçqındırdı. Diplomatlar telendä bu, ğädättä, köç qullanu ixtimalın añlata. Axırda, 70-nçe yıllarda İranda eşlägän Armitage, çın diplomatlarça, "İranlılardan da kürkämräk, qunaqçıllraq xalıq yuqtır" digän süzlär äytte.
Amerikanıñ ikençe diplomatı äytkän bu süzlär närsä añlata? Washingtondağı Strategik häm Xalıqara tikşerenülär Üzägendä İslam programması başlığı Shireen Hunter fikerençä, axırsı Washington, İrannı üzgärtü öçen anıñ belän eşläw kiräklegen añlıy başlıy.
Audio (Shireen Hunter)
"Bälki bu maqsatlarğa, şul isäptän İrandağı rejimnı üzgärtü maqsatına, bul il belän nıqlap eşläw aşa ireşep buladır. Ä tügel izolätsiä, yä tağı da yamanraq, köç qullanu belän."
Ämmä Hunter süzlärençä, Amerikan xökümätendä İran belän äz genä dä yaqınayuğa qarşı çıqqan köçlär bar. Armitage süzlärençä, soñğı süzne prezident Bush yä däwlät sekretare Colin Powell äytergä tieş.
Çärşämbedä Armitage''nıñ belderüenä räsmi Tährannıñ cawabı kilde. İran xökümäteneñ matbuğat wäkile Abdulla Ramazanzadä, söyläşülär başlar aldınnan, bez Washingtonnıñ praktik adımnarın kürergä tieş, başta ul İranğa qarata yanawların tuqtatırğa tieş, dip belderde. Äl-Qaidä turındağı mäglümätne Quşma Ştatlarğa tapşıruğa kilgändä, Ramazanzadä monı tağın ber tapqır kire qaqtı. İrannıñ Amerika belän ber mönäsäbäte dä yuq, dide ul, şulay bulğaç, Washingtonğa mäglümät tapşıruda da, ber mäğnä dä yuq.
Ali Gilmi, Praga


text:
«Dialog-Yevrazia» - berläşterä
Şuşı könnärdä, İstanbulda «Dialog-Yevraziä platforması» digän xalıqara oyışmada kerüçe illärneñ jurnalistları oçraşuın uzdırdı. Anda Tatarstan mäğlümat çaraları wäkilläre dä qatnaştı. «Dialog-Yevrazia platforması»n yaqlawçılarnıñ, yäğni törki xalıqlar ber-berse belän aralaşırğa tieş digän fikerdä toruçılarnıñ, sanı yıldan yıl arta bara. 2002nçe yılda barlıqqa kilgän älege oyışmağa Albaniä, Gruziä, Kazaxstan, Üzbäkstan, Rusiä häm başqa illär kerä xäzer. Rusiäne anda Tatarstan, Başqortstan, Dağstan häm Mäskäw şähäre wäkillek itä. Yılğa ber tapqır «Dialog-Yevrazia platforması» oyışmasına kerüçe illärneñ zıyalıları urtaq problemalar turında cielıp söyläşälär. Mäsälän, ütkän yılda andıy konferensiä Qırğızstanda bulğan häm anda Tatarstannan deputatlar Razil Wäliev häm Foat Ğalimullin qatnaşqan. Oyışmada äzgä bulıp torğan illärneñ härbersendä şuşı «Dialog- Yevrazia» jurnalı çığa. Bu könnärdä «Dialog-Yevrazia» jurnalınıñ törle illärdäge wäkilläre İstanbulda oçraşuların uzdırdı. Törkiä qunaqları arasında «Dialog-Yevrazia» jurnalınıñ Qazandağı wäkile Timur Urazbaxtin da buldı. Xäzer ul «Azatlıq» radiosı tıñlawçılarına Törkiädä bulğan oçraşular xaqında tulıraq itep söyläp birer : «Bez anda ere gazetalar, jurnal, radio häm televidenie eşe belän tanıştıq. Annan soñ Tatarstannan ber törkem jurnalistlar kilde. Alar Törkiädäge kollegaların üz eşläre belän tanıştırdı. Törkiä häm Tatarstan arasında xezmättäşlek turında urtaq proyektlar turında söyläştelär».
«Dialog-Yevrazia» jurnalınıñ Tatarstandağı wäkile Timur Urazbaxtinnıñ äytüenä qarağanda, älege jurnal bitlärendä alğa taba da Tatarstannıñ bilgele şäxesläre, Qazannıñ 1000 yıllığı kebek zur temalar çağılış tabaçaq. Şuşı tösle, qalın jurnalğa yazılu kompaniäse inde tämamlansa da, anıñ yaña sannarın kitapxanälärdä häm satuda tabıp bulaçaq.
Bikä Timerova.


text:
Berläşkän Millätlär qarşındağı Suğış cinäyätläre Tribunalı bügen, Bosnia serblarınıñ elekke prezidnetı Biljana Plavşiç’nı 11 yıl törmägä xökem itte. 1992-95-nçe yıllar Bosnia suğışı waqıtında keşeçelekkä qarşı cinäyät qıluda ğäyeplängän Biljana xanım, uzğan yıl, ğäyepläwlärneñ ber öleşen tanığan ide. Prokurorlar aña 15-tän alıp 25 yılğa qädär xökem birergä soradı. Plavşiçnıñ advokatları, 72 yäşendäge xanım öçen bu - ğömerlek xökem bulaçaq, dip, 8 yıldan artıq birmäskä soradı. Läkin xökem çığaruçı xäkim Riçard May, qılınğan cinäyätlärgä kürä, mäxkämä, monnan da yomşağraq xökem çığara almıy, dip belderde:
Audio: Yomşağraq xökem urınsız bulır ide. Meñlägän keşe kürgän ğazaplarnı monda çığarılğan ber genä xökem dä, qaplıy almas ide, di May.
Biljana Plavşiç,10 yıl elek açılğan Haaga mäxkämäse tarafınnan xökem itelgän iñ yuğarı räsmi bulıp tora.


text:
Tatarstan sabantuyğa äzerlänә
Respublika prezidentı Mintimer Şäymiev qararı buyınça Sabantuy bäyräme Tatarstannıñ rayon-awıllarında 4-5 iyündä, Yäşel Üzän, Tübän Qamada 18, Çallıda 19, ä Qazanda 25 iyündä ütkäreläçäk. Bıyıl Sabantuynı Rusiäneñ 59 töbägendä ütkärü dä küzdä totıla. Töbäklärdän soñ 2 iyüldä Tübän Novgorodta 4Hчe Federal' Sabantuyı bula. Anda Rusiäneñ törle töbäklärennän 450 delegat qatnaşa. Häm tatarnıñ zur milli bäyräme şulay uq Gretsiä, Çexiä, Törkiä Litva, Latviä kebek çit illärdä dä ütkäreläçäk. Yıl sayın Sabantuynı uzdıruçı töbäklär sanı arta häm şunısı möhim älege bäyrämne Bötendönya tatar kongressı aşa tügel, ä üz mömkinçelekläre belän uzdıruçı töbäklär kübäyä. Bıyılğı Federal' Sabantuynı oyıştıruğa sarıf iteläçäk çığımnarnı, mäsälän, tulısı belän milli eşmäkärlär qaplarğa cıyına. Sabantuylarnı ütkärü öçen respublikanıñ mädäniät ministrlığı bıyıl ber million sum aqça bülgän.
Ğomumän sabantuylarğa äzerlek inde tämamlanğan dip xäbär itelde ministrlar kabinetında ütkän cıyılışta. Qazan xäzer çit illärdän 500läp qunaq kötä. Ämma älegä bu qunaqlarnıñ isemlege kiñ cämäğätçelek öçen ser bulıp qala. Bıyılğı Sabantuynıñ tağın da canlıraq, küñelleräk häm kiñräk ütkärelüe 24 iyündä Qol Şärif mäçeteneñ açıluı belän bäyle. Bu uñaydan Tatarstan başqalasına böten Rusiädän islam dine ähelläre, näzäriät citäkçeläre çaqırılğan.
Küptän tügel ğalimnär Sabantuy bäyrämeneñ ber ğasırlıq tarixına tap buldı. İke yıl elek Älki rayonında Sabantuy bäyräme könne ülgän keşeneñ qäber taşı tabıldı. Älege taş milli tatar bäyrämeneñ 1120nçe yılda da buluın xäbär itä.
Şulay itep bıyıl Tatarstan häm Rusiä töbäklärendä Sabantuy ütkärügä zur iğtibar birelä. Çönki Tatarstan başqalasına meñ yıl tulğanda tatar xalqınıñ milli bäyräme böten dönyanıñ iğtibarın cälep itäçäk. Mondıy cıyılışlarda ğadi awıllarda ütä torğan iñ keçkenä sabantuylarnı oyıştırğanda nindi köçlär tügelüe turında äytelmi. Awıl keşeläre üzläre buldırğan qädär tırışa. Tıynaq häm ällä ni şaw-şusız ütkärelä torğan mondıy sabantuyları şul awıl keşese öçen bik möhim häm qäderle. Dönyanıñ ruxi mirası, şedevrlarına menä şundıy tabiği bäyrämnäre kiräk.
Al'bina Zäynulla, Qazan.


text:
Çallıda milli xäräkät canlana
29 avgust könne Milli xäräkätneñ ber törkeme tügäräk östäl artında kiñäytelgän utırış ütkärde. Anda "Milli yort", TİÜ, "Nigez" fondı äğzäläre häm citäkçeläre qatnaştı. Biredä BTK citäkçese Rinat Zakirovqa, "Milli Mäcles" räise İldus Ämirxanovqa, BTİÜ citäkçeläreneñ berse Tälğät Barievqa möräcäğät qabul itelde. Möräcäğättä, alğa taba möstäqillek, milli bäysezlekkä ireşü yulında nindi çaralar ütkärü zarurlığı turında äytelä. Şulay uq, tatar zıyalılarnıñ milli üzañnı üsterü östendä citärlek eşlämäwe äytelde. Milli Mäcles deputatı Faiq Taciev, 30 avgust könenä qarata üz fikeren belderde:
-"Soñğı 3-4 yılda 30 avgust - Ruspublika köne dip ütkärelgän ğämäli çaralarnıñ suverenlıq deklaratsiäse belän urtaqlığı qalmadı. İdäräçel türälär töşençälär almaştırıp, xalıqnıñ añın butıy, anı yalğan qimmätlärgä yunältä. Milli bäysezlek ideyäse Rusiädä demokratik cämğiät xasil bulğaç ta, yañadan tormışqa aşırılaçaq.
Räfis Kaşapov räislegendäge TİÜ dä üzençälekle çara äzerläde. Kiçke säğät 6da Mäydanda ütkäreläçäk bäyräm tamaşaları barışında Tatarstannıñ möstäqillek deklaratsiäseneñ 16 yıllığına bağışlap mäğlümäti piket uzdıru turında belderü yasadılar alar. Monda möstäqillek öçen köräşneñ törle mizgellären surätlägän 700 fotografiäne üz eçenä alğan kürgäzmä quyıla. Älege fotosurätlärdä törle yıllarda Çallıda, Qazanda, Älmättä, Ufada h.b. töbäklärdä ütkärelgän mitinglar, uram yörülär, piketlar taswirlana. Tatarstan möstäqillege öçen imzalar cıyu da oyıştırılırğa mömkin, di ictimaği üzäk räise Räfis Kaşapov.
Ğafiulla Ğaziz, Çallı


text:
BMO qoral inspektorları citäkçese Hans Blix şul eşen tämamlıy
Berläşkän Millätlär Oyışmasınıñ qoral inspektorları citäkçese, Ğiraq suğışı aldınnan dönya mäğlümat çaraları iğtibar üzägendä torğan Hans Blix şuşı urınınnan kitä. Monıñ säbäbe ğadi, ul BMO belän imzalağan 3 yıllıq eş kileşüweneñ tämamlanuwı bulsa da, Blix bu eşennän tınıç qına kitmi, soñğı atnalarda ul berniçä märtäbä, Waşingtonnıñ Ğiraqta küpläp yuq itü qoralların haman da taba almawı andağı suğışnıñ xalıqara xoquq normalarına sıyıp betmäwen kürsätä dip beldergän ide.
ı xakimiattän çitläşterü belän Ğiraqta küpläp yuq itü qoralların ezläw ixtiacı da bermä-ber kimede, monı xäzer anda amerikan ğäskärläre alıp bara. Suğışqa qädär isä Berläşkän Millätlärneñ qoral inspektorları citäkçese bularaq Blix dönya cämäğätçelegenıñ iğtibar üzägendä tordı, anıñ İminlek Şurasına äzerlägän xisapları zur tüzemsezlek belän kötelä ide, çönki Ğiraqqa qarşı köç qullanu, qullanmaw mäs''äläse, İminlek Şurası qabul itkän qararda äytelgänçä, näq alarğa bäyle buldı. Axırğı çiktä Waşington London belän bergä Ğiraq problemasın üze genä xäl itärgä alındı, häm xäzer il belän amerikan häm britannarnıñ waqıtlı idaräse citäkçelek itä, Blix şulay itep cämäğätçelek iğtibarınnan tağın çittä qaldı. İminlek Şurasınıñ suğıştan soñ qabul itelgän häm Quşma Ştatlar wä Britaniägä Ğiraq belän idarä itü mandatın birgän yaña qararında BMO qoral inspektorlarınıñ Ğiraqtağı urını turında fiker alışularnı däwam itü qaralsa da, anda şikle qorallarnı ezläw xäzer, inde äytelgänçä, tulısınça amerikannar qulında. Şuña kürä 74 yäşlek Hans Blixnıñ yünneñ 30-ında 3 yıllıq kileşüwe tulğannan soñ bu eştän kitüwe ber dä ğäcäp tügel, xäzer ul kire üz ilenä, Şvetsiägä qaytıp, anda Ğiraq krizisı turında kitap yazarğa cıyına. Häm äle anıñ urınınnan kitüwe dä tınıç qına bulmas kebek - Blix belderülärennän kürengänçä, ul Waşington häm London Ğiraqnı qoralsızlandıru tırışlıqlarına qomaçawladı ğına dip isäpli. Uzğan atnada New Yorktağı Tışqı mönäsäbätlär Şurasında yasağan çığışında ul, BMO qoral inspektorlarınıñ Ğiraqta barı tik 3 ay yarım ğına eşli aluwın, amerikan häm britannarnıñ bu eşne däwam itügä yul quymawın tänqitläp çıqtı.
Audio, Hans Blix
"Min haman da yaña tikşerülär öçen 3 ay yarım ğına waqıt bik qısqa buldı dip uylıym, bigräk tä bez xäzer Quşma Ştatlar xökümäteneñ, "qarağız äle, beraz sabır bulırğa tieşsez, bu eşlärgä waqıt kiräk" diyüwen işetep torğanda" di Hans Blix. Ul şulay uq Waşingtonnıñ üzendä Ğiraq qoralları turında kire qağa almaslıq dälillär buluwı xaqında belderüwenä dä şiklänep qarıy.
Audio, Hans Blix
"Küpläp yuq itü qoralları buluwına 100 protsent ışanıp, alarnıñ qayda buluwın isä 0 protsentqa ğına belü, minemçä, üzenä kürä ber başwatqıç bulıp tora" di Berläşkän Millätlärneñ qoral inspektorları citäkçese Hans Blix. Anıñ şuşı eşennän kitüwe belän Ğiraqtağı qoral inspeksiäläreneñ 10 yıldan artıq tarixı da azağına yaqınlaşa. Alar äle 1991-nçe yılda uq, Farsı qultığı suğışı tämamlanuğa başlanğan ide. Ğiraqnıñ şikle qorallar eşläp çığaruwın tikşerü belän bergä aña qarşı iqtisadi çikläwlär kertelde, häm Bagdadnıñ xalıqara inspektorlar belän xezmättäşlegen waqıt-waqıt köç qullanu yanawı belän nığıtıp torırğa turı kilde. 1998-nçe yılda amerikan häm britan xärbi oçqıçları şul maqsatta xätta Ğiraqtağı qayber qorılmalarnı bombağa da tottı.
Kärim Kamal, Praga.


text:
Xalıq uyın qoraldarı orkestrı yañı yeñeüzär yaulay
Başqortostandıñ xalıq uyın qoraldarı milli orkestrı üzeneñ sirattağı yeñeüzären yaulanı. Äle genä Awropa häm Aziä xalıq uyın qoraldarı orkestrzarı häm ansambl'däreneñ Magnitogorsk qalahında uzğan I xalıqara festival'-bäygehendä qatnaşıp, Başqortostan sängätkärzäre bik uñışlı sığış yahanı häm büläktär aldı.
Magnitogorsk qalahındağı xalıqara mäzäni sarala 40 tan aşıu sänğat kollektivı kös hınaşqan. Şular arahında Başqortostandıñ Ramil Ğayzullin yetäkselegendäge Xalıq uyın qoraldarı milli orkestrı Gran-prinı yaulanı. Ä orkestr esendäge quraysılar ansamble berense urındı aldı. Başqortostandıñ xalıq artistarı bayansı Redik Fäsxetdinov, quraysı Ramil Gäyzullin, skripkası İlşat Möslimov, şulay uq dirijerzar – Başqortostandıñ atqazanğan mäzäniät xezmätkäre Röstäm Äxmätyänov menän Lenar Däülätbaev, yuğarı başqarıw ostalığı ösön, maxsus diplomdar menän dä büläklände.
Ufağa qaytıp töşkäs, BR Xalıq uyın qoraldarı milli orkestrı yetäksehe, Başqortostandıñ xalıq artistı, küp törlö xalıqara häm Rusiä külämendäge bäygelärzä yeñeüse Ramil Gäyzullin menä osraşıp höyläştek. “Bez bıl yulı la hınatmanıq. Bıltır Qazanda ütkän xalıq uyın qoraldarı orkestrzarı häm ansambl'däreneñ Bötenrusiä festival'-bäygehendä I urındı yaulağaynıq, - ti Ramil äfände. - Şul yeñeü bezgä ışanıs häm därt östäne, älbittä”.
Başqortostandıñ Xalıq uyın qoraldarı milli orkestrı 5 yıl elek tözölgäyne. Ul saqta bötä Rusiälä lä uğa oqşağan orkestr yuq ine. Ramil Gäyzullin sit ildärzä ijat säfärendä bulğanda şunday sänğat kollektivtarı bulıuın kürä häm Başqortostanda la unı buldırıu maqsatın quya.
“Min yegermeläp sit ildärzä buldım. Şunda bulğanda xalıq uyın qoraldarı orkestrzarı la buluın kürep hoqlana inem, - ti Rami Gäyzullin. - 1996 yıldarzan birle şunday uq orkestrzı Başqortstanda la tözöü xıyalı menä yörönöm. 2001 yılda prezidentıybıyzğa şul xaqta ütenes menä möräjägät item. Bığa xuplaw aldım häm orkestr tözöldö. Bıltır bına orkestrzıñ 5 yıllığın bildälänek.
Uñıştar bar, törlö bäygelärzä yeñeüzär yaulaybız. Bıltır Qazandağı bötä Rusiä bäygehendä 1 nse urındı alğaynıq. Äle bına Magnitogorsk qalahında Gran-pri aldıq.
Bezzeñ orkestr unikal' bit ul. Bezzeñ orkestr qurayzar buluı menän ayırılıp tora. Dönyala başqa ber genä unday orkestr za yuq.
Bıyıl bez yubiley qısalarında baytaq mädäni saralarza qatnaşasaqbız. Mäskäwgä lä barabız. Şunan başqa töbäktärgä lä saqırıuzarıbız bar”.
Başqortostandıñ xalıq artistı, kürenekle muzıykant, Başqortostandıñ Xalıq uyın qoraldarı milli orkestrı direktorı häm sänğat yetäksehe Ramil Gäyzullin menän äñgämäne tıñlanığız.
Älege sänğat kollektivı Rusiäla berense bulıp oyoşop, başqalarğa la ez haldı. Başqortostandan huñ şunday orkestrzı Tuwala häm Buryätiäla buldırzılar. “Äle Tatarstanda la şunday uq üzensälekle häm ısın milli orkestr tözöü ösön äzerlektär alıp barıla”, - ti Ramil Gäyzullin häm ularğa uñıştar teläy.
Fänis Fätxi, Ufa


text:
Slovakiädä bügen prezident saylawları ütä. İl citäkçese urını öçen elekke avtoritar premyer-ministr Vladimir Meçiar häm elekke parlament başlığı İvan Gasparoviç köç sınaşa. Xalıqnıñ tawış birügä bik qatnaşmawı turında xäbär itelä. Bu inde prezident saylawlarınıñ ikençe turı. Bulaçaq prezident Slovakiä belän ilneñ NATO häm Yevropa Berlegenä kergän yıllarda citäkçelek itäçäk.
Slovakiäneñ qayber säyäsätçeläre xalıqnı saylawlarğa barmasqa çaqırdı. Ämma bu kiresençä, Meçiarnıñ ciñüenä kiteräçäk, dip farazlana. Saylaw urınnarı Qazan waqıtı belän kiçke säğat 11dä yabıla. Tawış birü näticäläre irtägä bilgele bulır dip kötelä.


text:
Açıq mikrofon:Yaña yıl kiçendä nindi TV kanalı qaradığız?
İnde alda äytep kitkänebezçä, TV häm radiodan xäzer barı tik näfis fil’mnar häm küñel açu programmaları ğına täqdim itelä. İnde 31 dekaberdän başlap xalıq konsertlar, kölkele tamaşalar, qızıqlı uyınnar, törle däräcädäge yoldızlarnıñ küñel açuın qaraw belän mäşğül. Yaña yıl tönendäge bar tamaşalar da şulardan tordı, dip äytergä mömkin. Yaña ğasır kanalı da üzeneñ bäyräm proyektın täqdim itte tamaşaçılarğa. Läkin alarnı qarawçı bulğanmı, üzäk kanallar, Rusiä yoldızları belän köndäşlek itä alğanmı alar? Bezneñ programmanıñ bügenge açıq mikrofon soraştıruında bez şuşı xaqta beleşergä buldıq. Yaña yıl tönendä tatarstanlılar nindi TV kanalı qaradı, närsä oşadı häm oşamadı ikän?
-Berençe kanalnı qaradıq bez, “Ort”. Anda konsert buldı, törle yumoristik çığışlar. Bik oşadı dip äytä almıym. Şulay da qaradıq inde. “Yaña Ğasır”nı qabızıp qaramadıq. Anda qızıqlı äyberlär bulır dip uylamadıq inde.
-Berençe kanaldan mul'tiklar qaradım, Putinnıñ çığışın tıñladım, konsert qaradım.Miña oşadı.
-Min berençe kanalnı häm “Yaña Ğasır”nı da qararğa ölgerdem. Min üzem tatar cırların bik yaratıp tıñlıym inde. Miña sirkta ütkän konsert bik oşadı.
-Min televizornı ğomumän qabızmadım da. Käyefem bulmadı. Säğät 10дa yattım da yoqladım.
-Bez berençe kanalnı qaradıq, “Goluboy ogonek”. Şäp ide ul. Kübräk şunı qarap utırdıq. “Yaña Ğasır”nı da qarap aldıq. Zäynäp cırladı häm başqalar. Tatar cırçılarınıñ kiemnäre ruslarğa qarağanda tärtipleräk, maturraq kürenä.
-Xatınım närsä qaradı, min dä şunı inde. “Ort” qarap utırdıq. Annarı miña “Yaña Ğasır” kanalında sirkta töşerelgän tamaşa oşadı.
Al'bina Zäynulla


text: Tiflis. Gruziä politsiäse mäğlümatına qarağanda, bu atnada gaz belän ağulanıp ülgän premyer-ministr Zurab Jvaniäneñ yaqın yardämçese Georgiy Xelaşvili dä üz fatirında üle kileş tabılğan. Politsiä, prezidentnıñ yarlıqaw komissiäsenä kergän 32 yäşlek Xelaşvili üzenä qul salğan, ul üzen kürşesennän alıp torğan aw mıltığı yardämendä ütergän häm yaqınnarına, kiçerülären ütenep xat qaldırğan dip belderde. Xelaşvili Jvaniä citäklägän Berläşkän Demokratlar berlegenä kerä ide. Jvaniä üze isä üle kileş pänceşämbedä tabıldı, gruzin räsmiläre, ul cılıtu cihazınıñ naçar eşläwennän çıqqan sörem gazı belän ağulanıp ülgän dip belderde.


text:
Tatar jurnalistikada terminnarnı qullanu mäsäläse
Tatarstanda barlığı 997 massa küläm mäğlümat çarası bar. Şularnıñ 36 sı – teleradiokompaniälär. Tatar telendä çığuçı ğazetelar sanı – 91, bulsa jurnallar – 22. Respublikada tatar telendä çığa torğan gazeta – jurnallar san yağınnan älä ni küp bulmasa da, tel häm tärcemä mäsälärendä problemalar citärlek. Gazeta süzen genä dä bit dürt törle yazabız: gazeta, ğazet, gäcit, gäzit. Äyläneşkä berär yaña süz yäki termin kerä başlasa här redaksiä anı üzençä tärcemä itä. Mondıy törlelek küplärne borçıy ikän.
Tatar matbuğatı barlıqqa kilgäç, basmalar törki-farsı, rus telennän kergän terminnarğa östenlek birä başladı. Oktäber inqilabınnan soñ rus tele aşa Awrupa tellärennän kergän qalıp süzlär basıp ala. Tuqsanınçı yıllar başındağı demokratiä cilläre basmalarğa irkenlek birelä häm şul säbäple matbuğatta çuarlıq, törlelek barlıqqa kilä. Xalıqqa bik añlaşılıp betmäsä dä, ğäräp-farsı äylänmäläre küp qullanıla. Alay ğına tügel här matbuğat çarası üze yaña termin uylap çığaru belän şöğellänä. 1992 yıldan soñ törle ölkägä qarağan 180 terminologiä süzlege dönya kürügä qaramastan, üzeşçänlek bügenge köngä qädär däwam itä. Şunlıqtan bügenge köndä tatar jurnalistikasında terminnarnı qullanu mäsäläse bügenge köndä bik möhim häm aktual'.
Çönki soñğı distä yıl eçendä cämğiätneñ, şul isäptän matbuğatnıñ demokratiäläşüe säbäple. Xäzer här jurnalist terminnarnı rusçadan häm başqa tellärdän üze belgänçä tatarçağa tärcemä itä häm ğämälgä kertep cibärä.
Häm menä bügenge maxsus tapşıruda süz tatar terminologiäseneñ töp problemnarı, tel normaların saqlaw, tärcemä, terminologiä komissiäseneñ eşçänlege, yaña texnologiälär belän bäyle terminnarnı qullanu turında barır. KDU jurnalistika häm sotsiologiä fakul'tetı dekanı, professor Wasil Ğarifullin häm başqa konferensiädä çığış yasawçılar da terminnar mäsäläse bügenge köndä iñ töp problemalarnıñ berse buluın iskärttelär. Tatar jurnalistların äzerläwçe fakul'tetnıñ başlığı Wasil Ğarifullin terminnar qullanunıñ çuarla baruına basım yasadı: “Bu fänni-ğamäli konferensiä bik waqıtlı dip sanıym min, çönki 90 nçı yıllardan bezneñ matbuğat çaralarında terminnar qullanuda şaqtıy nıq üzgäreşlär tudı. Törle matbuğat çaraları süzlärne törleçä qullana başladılar, üzlärençä termin yasıy başladılar. Bu bigräk tä ictimaği-säyäsi tormışqa qağıla, çönki ictimaği-säyäsi tormışta kön sayın törle üzgäreşlär, yaña küreneşlär xasil bulıp tora, şularğa bäle räweştä süzlär, terminnar uylap tabırğa kiräk bula. Bez inde ciñelräk yul belän barırğa – rus telennän tatarçağa tärcemä itärgä tırışabız, anı qal'qa dip tä atıylar. Ämma küpçelek oçraqta ul bik uñışlı bulmıy, tatar tele tabiğätenä qarşı kilä, tatar telenä zıyan sala. Başqa yulı da bar: Yevropa yäisä ğäräp-farsı süzlären qullanabız. Monısı da qaywaqıt faydağa bulmıy, çönki ul añlayışsız bula, xalıq tarafınnan çit il süze bularaq qabul itelmi. Üzebezneñ tatar süzlärennän dä yaña süz yasıybız. Anısı da härçaq uñışlı bulmıy, çönki üz teleñdä yaña süz yasaw öçen, bu telneñ zakonçalıykların bik nıq belergä häm bu süzneñ xalıq arasına ütep kerüen tä'min itergä kiräk. Üz telebezdä yasalğan härber süz avtomatik räweştä xalıq tarafınnan qabul itelä digän süz tügel. Şuña kürä urtaq ber fikergä kilep, süz yasawnıñ prinsiplarına tayanıp, bezgä bügenge köndä iñ populyar terminnarnıñ süzlegen buldırırğa kiräk”. Fänni cıyınğa respublikanıñ rayon gazetalarınıñ baş möxärrirläre, jurnalistları da çaqırılğan ide. Alarnıñ barsı da kilmägän, läkin kilgännäre cıyınnıñ aktual'legen äytep üttelär. Balıq Bistäse rayonında çığa torğan “Awıl ofıqları” gazetası baş möxärrire Wäzıyx Fatıyxov söyli: “Bezneñ bit üzebezdä genä dä tatarça söyläşäbez, tatar gazetası belän citäkçelek itäbez, ämma şuşı tel bozıp, terminologiäne qullanu – bik yış oçrıy torğan xäl. Annarı bez bir çiktän ikençe çikkä sikerergä ğädätlängän: iske äyberne kisäk kenä taşlıybız da, yaña, sensatsion äybergä küçäbez, mögez çığarabız. Ämma näq menä tatar ğöref-ğadätläre nigezendä yañaların kertergä kiräkter. Tik iskesen onıtıp, ber çiktän ikençesenä sikerü – kileşä torğan ğädät tügel.” Konferensiädä şulay uq “Tatmedia” agentlığı başlığı urınbasarı Sömbel Taişeva , TR ministrlar Kabinetınıñ mädäniät häm respublikadağı xalıqlarnıñ tellären üsterü bülege başlığı Kim Miñnullin, “Watanım Tatarstan” gazetasınıñ baş möxärrire Miñnazıym Säfärov häm başqalar qatnaştılar. Miñnazıym Säffärov gazetalarda äytelgän kimçeleklärne tıñlağannan soñ, baş möxärrir bularaq üz fikeren dä äytmi qala almadı: “Böten äytelgännärne qabul itüe bik awır, läkin jurnalistlar, Allağa şöker, citärlek, xatabız da, nadanlığıbız da citärlek. Läkin ul jurnalistlarğa ğına tügel, böten cämğiätkä xas xatalar, miña qalsa, bu normal', şulay bulırğa tieş. Elegräk caylıraq bulğandır dip uylıym: “Sotsialistik Tatarstan”, “Tatarstan yäşläre”, “Yäş Leninçı” gazetaların regulyatsiäläü caylıraq bulğan: çaqırıp alasıñ, kürsätmä biräseñ häm ictimaği tormışta iñ ähämiätlesen biräseñ. Bügenge jurnalistikanıñ xatası – anıñ töbendä fiker körlege yata, härkem üz fikeren üzençä citkerergä, dälillärgä tırışa. Şunnan kilep çığa anıñ xataları, minemçä. Şuña kürä anı qabul itergä kiräk. Bügenge söyläşü dä struktura buldırunıñ başı dip sanıym min. Bezneñ texnik terminnar, säyäsi terminnar süzlege dä bulsın ide. Menä bezneñ bu üzeşçänlegebez ul ber koordinatsiä bulırğa kiräk. Tegendä ğazet çığarğan beräw üzençä mäqälä yaza, üzençä ber baş quya, professional' yaqtan da qarağanda qotçıqmalı rezonans başlana. Şuña kürä bezneñ bolay söyläşü uyın tärtiben buldıru kebek. Yarar, demokratiä uynadıq, ğazet çığarıp uynadıq, xäzer äydägez, şul uyınnıñ urtaq tärtiplären dä buldırıyq, millätkä dä, jurnalistlarğa da zıyan bulmas”. Cıyında başqa çığış yasawçılar üz çığışların misallar belän tulılandırdılar. Monı filologiä fännäre doktorı, professor Rüzäl Yosıypov söylägännärdä dä işetergä bula. Menä ul nindiräk misallar kiterde: “Xäzer dä keşelär az uqıylar ikän, küpmeder däräcädä bez dä ğayıple, qatlawlı yazabız bit. Gazetada “dip belderde”, “assızıqladı”, “bilgelä ütte” – ällä närsälär bar anda. Tatarça yazarğa kiräk, ğadi itep. Bar anıñ süzläre, läkin başnı uylatıp tormıybız, çönki rusçada “podçerknul”, “podmetil”, “zametil”h.b. Ä tatarça “dip äytte”, “dip söyläde”.Bik kiräk ikän “ayıruça basım yasap äytte”, “ayıruça iğtibar itte” disäñ dä bula bit şunı. Mondıy misallar bik küp… KDU nıñ tatar jurnalistikası kafedrası uqıtuçısı İlham Fättaxov tatar keşe isemnäreneñ äyteleşenä rizasızlığın belderde: “Atasınıñ isemen äytkändä üzgäreşlär bulırğa tieş dip sanıym min. Saf tatarça äytkändä başta atasınıñ iseme quyılırğa tieş, ä annarı isem “Fail' ulı İlham Fättax”, ä Fättäxov tügel. Minemçä, tatar matbuğatında tatar teleneñ qağidälären ütärgä kiräk.” Professor İldar Nizamov konkret fänni täqdimnär yasadı, Terminologiädäge xatalarnı äytep ütte: “Başta uq xatalı bulıp kitte ul “natsional'nıy proyekt”, “natsional'naya politika” dip. Ä tatar MMÇ xatalı itep tärcemä itte anı, “milli säyäsät”, “milli proyekt” dip. Bu döres tügel. Ul “ğomum däwlät”, “ğomum il” dip tärcemä itelergä tieş. Meditsina, awıl-xucalığı, tözeleş h.b. Ul şulay uq yaña terminnar yasawğa tarmaq belgeçlären häm ğalimnärne tartırğa kiñäş birde. Cıyında terminologik süzleklär turında küp söyläştelär, äyttelär. 2005 yılda “Tatar telneñ terminologiäsen kamilläşterü problemaları” digän cıyıntıq çıqqan ide. Anda professor İldar Nizomov xezmäte kermi qalğan. Cıyılışta da bu xaqta äytelde, tik İldar Nizamov anda monıñ säbäben äytmägän ide. Ä “Azatlıq”qa ul açıq itep bu xaqta menä närsä dide:
“Min ul cıyıntıqta qatnaşmadım, çönki ul kitapta äytelgän fikerlär monnan 10-15 yıl elek äytelgän fikerlär. Ber ük närsäne taqqarlaw säyäsätennän bezgä qotılırğa kiräk. Qabat qabat ber ük kitapnı çığaru mäğnäsezlek ul. Başta bulğan qararlarnı ütärgä, tırışırğa kiräk. ” “Jurnalistikada terminnar qullanu problemaları” digän fänni- ğamäli konferensiäne äydäp baruçılarnıñ berse professor Wasil Ğarifullinnan İldar Nizamovnıñ cıyıntıqqa kermi qaluı xaqında sorarğa buldıq, cawabı anıñ mondıyraq ide:
“Uzğan yıl terminologiä buyınça Däwlät şurasında konferensiä bulğan ide. Şul konferensiäneñ materialları basılıp çıqtı uşl kitapta. Läkin monda qayber ğalimnärneñ materialları törle säbäplär arqasında kermi qaldı. İldar Nizamovnıñ da kitabı şul säbäple kermi qaldı.”Fänni cıyında filologiä fännäre doktorı Dörriä Ramazanova üz çığışında yäş jurnalistlarnı, belgeçlärne tänqit utına tottı. Alarnı ätäçlänüdä ğayıpläde. Bu süzlär tatar jurnalistikası studentlarına, anı uqıp çıqqan qäläm iälärenä dä qağıldı. Bu süzlärne fakul'tet dekanı niçek qabul itte ikän soñ ?
“bu bit ayırım ber keşegä, ayırım ber jurnalistqa ğına qağıla torğan äyber tügel, ul böten cämğiätkä qağıla. Ul jurnalistikada qalquraq çağıla ğına, bu süzlär böten cämğiättä qullanıla bit. Bu härqaysıbızğa da qağıla torğan kimçeleklär häm bez anı bergäläp tözätergä tieş. ”
Menä şulay itep, xäzer tatar jurnalistlarına bu yünäleştä süzdän konkret eşkä, ğämälgä küçärgä waqıt citkän. Uylanılğan eşlärneñ barısı da tormışqa aşsa, tatar jurnalistlarınıñ eşläre alğa kitäçäk ikän.
Tapşırunı Röstäm İsxaqi häm Ğolnaz Şäyxetdin äzerlädelär.


text:
Hezbolla İsraelneñ ber şähärenä ut açtı: İsrael oçqıçları könyaq Livannı utqa tottı
Äle genä kilgän xäbärlärgä qarağanda, İsrael oçqıçları Hezbollanıñ Könyaq Livandağı nığıtmaların utqa totqan. Bu turıda Livan xakimiätläre xäbär itä, İsrael älegä ber belderü dä yasamadı.
Comğa könne İsrael, Süriä häm Livan çikläre kiseşkän bäxäsle cirdä, Hezbolla suğışçıları belän İsrael xärbiläre arasında atışular bulğan ide. Livan bu cirne üzeneke dip sanıy. İsrael isä, anı 1967-nçe yıl suğışı näticäsendä Süriädän dawlap alğanın täqrarlıy.


text:
Tatarstanda xalıqnıñ terrorğa qarşı tora aluı tikşerelä
Eçke eşlär ministrlığında ütkän matbuğat oçraşuında, terrorğa qarşı köräş çaralarına finanslaw arttırılırğa tieş, dip belderelde. Eçke eşlär ministrlığı xezmätkärläre jurnalistlarnı cıyıp, Tatarstan tärtip saqlawçılarnıñ mömkin terrorçılarğa niçek qarşı toruları xaqında xisap tottı. Şuşı könnärdä, su saqlağıçları, kibetlär, mäktäplär, rayon idärälärendä şartlatqıçqa oxşatıp yasalğan mulyaj äyberlär qaldırıp kitkän häm saqçılar, xezmätkärlär üzlären niçek totarlar ikän, dip tikşergän. Näticälär qänäğätlänerlek tügel ikän. Şulay uq, respublika telekompaniälärenä höcüm yasalırğa mömkin, digän sıltaw belän öyränülär uzğan. Qazannıñ 2 televidenie kanallarına şartlatqıçqa oxşatıp yasalğan cihazlarnı quyıp qarağannar, häm ike telekompaniäseneñ dä mömkin terrorçılarğa qarşı tora almawı açıqlanğan. Bu oçraqlarda, tärtip saqlawçılar üzläre tikşerülär ütkärgän bulsa, alarnı tikşerüçelär dä bulğan. Mäsälän, mäğlümlät agentlıqları xäbär itkänçä, telefonnan tege, yäki bu binada bomba şartlarğa, terror ğämäle bulırğa mömkin, dip şayarıp şaltıratuçılar kübäygän. Şayartuçılardan tış, tuñğısız keşelär böten närsädän şiklänep, ber tuqtamıy militsiägä şaltırata başlağannar. Şulay, ber zaman, Qazan Däwlät Universitetında terror ğämäle äzerlänä, dip xäbär itüçelär bulğan. Şuşı xäbär arqasında, Oyışqan cinayätçelek belän köräş idäräse häm federal iminlek xezmäte wäkilläre dä, tön yoqlamıy, bu mäğlümatnı tikşerergä mäcbür bulğan. Bu xaqta matbuğat oçraşuında cinayätçelek belän köräş idäräse başlığı urınbasarı Aleksandr Popov söyläde. Näticädä, Qazan däwlät universitetında, räsmi terkälmiçä eşli torğan, 5 üzbäk tözüçesennän arı, ber nindi şikle faktlar açıqlanmağan. Aziä respublikalarınnan kilüçe tözüçe, remont yasawçılarğa xäzer ayırım iğtibar birelä. Terrorğa qarşı köräş yözennän, räsmi röxsätsez eşläwçe çit il watandaşların taläplär tağı da qırıslana. Ğadi Tatarstan keşeläre dä qayber xoquqlarnıñ qısıluın sizärgä mömkin, didelär eçke eçlär ministrlığı xezmätkärläre. Süz, hawa alanında, mäsälän äyberlärne centekläp qaraw, şik tudırsağız şäxesne qatı tikşerü, ekstremistlar ütep kerä torğan yullarnı küzätü turında bara. Eçke eşlär ministrı urınbasarı Artem Xoxorin, mädräsälärdä uquçılarnı, çit illärgä kitüçelärne häm monda kilüçelärne tikşerü turında söyläde.Jurnalistlarğa birelgän käğäzlärdä äytelgänçä, wahhabiçılarğa qarşı toru yözennän, Älmät mädräsäseneñ uqıtuçısı ildän quyılğan bulğan, şuşı häm çallıdağı «Yöldız» mädräsäse uquçıları Çeçnä lagerlarında äzerlek ütkän, Kukmarada gaz torbasın da alar şartlatqan, dip äytelä.
Bez Älmät mädräsäsenä şaltırattıq häm tübändägelärne beldek. Mädräsäne, äle bu atna başında ğına, qabat tikşergännär. Ber nindi ğäyep tapmağannar. Uquçılarnıñ, uqıtuçılarnıñ isemleläre eçke eşlär ministrlılığında bar. Uqu programmaları mäğärif ministrlığı belän kileştergän häm alar tarafınnan tikşerelgän. Bu xaqta Älmät mädräsäse uqıtuçısı Abdraxman Malikov söyläde.Eçke eşlär ministrı urınbasarı Artem Xoxorin beldergänçä, terrorğa köräş yözennän möselmança kiengän keşelärne, qulğa alu bulmayaçaq. Ämma ul, härkemgä, üze belän şäxes tanıqlığın yörtü, qomaçaw itmäs, dide.
Bikä Timerova.


text:
Açıq mikrofon: uqırğa kerü küpme tora?
-Sez bik qızıq soraw birdegez. Küpme tora ?.- Ul bit ofitsial'' räweştä iğlan itelgän sannar tügel . Şuña kürä härkemneñ üz bäyäse. Kemneñ kesäse qalınraq , kemneke sayraq , kemneñ tanışları nindi, şunnan da tora . -Min alay dip äytmäs idem. Uqu yortına kerüneñ bäyäse- 5. Belemeñ bişle bulsa, teläsä nindi uqu yortına yul açıq. –
-Min alay dip äytmäs idem. Uqu yortına kerüneñ bäyäse- 5. Belemeñ bişle bulsa, teläsä nindi uqu yortına yul açıq. –Ana keşe, uqıtuçı :
-Mäktäplärdä Berdäm Däwlät İmtixannarı birep imtixan näticäläre buyınça uquçılar bik küp uqu yortlarına kerälär . Ägärdä bişle bulmasa, ball cıyğan cirgä uqu yortına kerälär .Bezneñ böten medal'' aluçılar , üzläreneñ medal''lären aqladılar. - Bez Baltaçtan kildek. - SVİT – vnevedomstvennıyda, aqça tüläw turında mäğlümat alırğa bula. -:Bezdä tatar fakul''tetı uqıtuçıları aqça almıy. BDİ ägärdä medal'' belän bulsa, äñgämä aşa - 50 meñ . Minnän soramadılar, min imtixan birep kerdem. Uqıtuçılar imtixannarnı satıp alalar ikän dip işettem. Ber imtixan 5 meñ tiräse buğay. Bez Qazan däwlät meditsina institutında tüläp uqımıybız. Byudjetnıyda uqibız. Bez awıl mäktäbennän kildek. Meditsina institutında 300 meñ sorıylar ikän dip işettem, tögäl belmim. . Köndez uqu urtaça ber yılğa 20 meñgä töşä. Min byudjetnıyğa kergändä 5 el elek, 10 meñ tüläp kerdem. Bıyıl 18 iyünnän dokumentlarnı qabul itä başladılar.
- Bez Baltaçtan kildek.
- SVİT – vnevedomstvennıyda, aqça tüläw turında mäğlümat alırğa bula.Studentlar - Tüläwle uqular yılına - 20 meñ .
-:Bezdä tatar fakul''tetı uqıtuçıları aqça almıy.
BDİ ägärdä medal'' belän bulsa, äñgämä aşa - 50 meñ .
Minnän soramadılar, min imtixan birep kerdem.
Uqıtuçılar imtixannarnı satıp alalar ikän dip işettem. Ber imtixan 5 meñ tiräse buğay.
Bez Qazan däwlät meditsina institutında tüläp uqımıybız. Byudjetnıyda uqibız. Bez awıl mäktäbennän kildek.
Meditsina institutında 300 meñ sorıylar ikän dip işettem, tögäl belmim.
. Köndez uqu urtaça ber yılğa 20 meñgä töşä.
Min byudjetnıyğa kergändä 5 el elek, 10 meñ tüläp kerdem.
Bıyıl 18 iyünnän dokumentlarnı qabul itä başladılar.İnstitutta uqıtqan möğallim bularaq äytä alam , bar institutlarda da tüläp uqıtu 25-45 meñgä qädär ber yılğa .
Uqırğa tüläp kerälärmeni? Abiturient qızlar:
Xäzer uqırğa kergändä aqça tülämilär. BDİ 5 birsäñ imtixansız , buşqa keräseñ . Şunıñ öçen xäzer mäktäptä tırışırğa kiräk. Abiturient yeget:
Küpme tülärgä ? Ä monda andıy närsä yuq
Ä monda andıy närsä yuqMälikä Basıyr


text:
Alabuğada tatar häykälläre barmı?
Tatarstanda törle xatiräle urınnar, muzeylar şaqtıy ğına. Qazan, älbättä, bu ölkädä berençelekkä iä bulsa da, respublikanıñ başqa awıl, şähärläre dä qalışmıy. Mäsälän, Alabuğa şähäre. Anda rässäm İvan Şişkin, legendar şäxes Nadejda Durova, şağıyr Marina Svetaeva häm başqa bilgele keşelärneñ muzeyları açılğan. Şul uq waqıtta, Alabuğa borınğı tatar, bolğar tarixına da bäyle ikänlegen küplär belmider. Rusiädä Alabuğa rus şähäre bularaq bilgele. Ämmä, anda borınğı babalarıbız da yäşägän. Bügen biredä milli mäktäp, mädäniät uçaqlarınıñ, matbuğatnıñ citärlek bulmawı milli xäräkät wäkillären borçıy. Alabuğa tatar ictimağıy xäräkäten oyıştıruçı Fazıl Şäräfetdin «Azatlıq» radiosınıñ Qazan studiäsendä şul turıda söyli.
«Azatlıq» radiosı öçen Tatarstan xäbärläre belän Qazannan Gölnaz İlgizär


text: Kabulda mäxkämä öç amerikänlını üz teläkläre belän şäxsi binada törmä açıp, anda äfğanlılarnı totuda häm xätta alarnı cäzalawda gäyepläde. Törkemneñ başlığı, Quşma Ştatlarnıñ älekke soldatı Djonatan İdemä, öçeseneñ dä Pentağondağı yuğarı dairälär belän kileşep maxsus operatsiädä qatnaşuların raslıy. İdemä süzlärençä, amerikän ilçelege bu xaqta dälilli torğan wideoyazmanı mäxkämä tikşerüennän alğan. “Bu yazmalarda minem Pentağon, Uzäk küzläw idaräse häm Federäl tikşerülär idaräse ofitserları belän äñgämälär. Alar bezneñ här könne närsälär äşläwebez turında belä ide. Xäzer bu yazmalar Quşma Ştatlar ilçelegendä, alarnı ber kem dä kürä almıy”, dide Djonatan İdemä. Quşma Ştatlar älekke soldat häm anıñ törkeme belän nindi bulsa bäyläneşne qatğıy kire qağa.


text:
Jurnalistlarnı Yaqlaw Komitetı: Ğıraq jurnalistlar öçen in qurqınıçlı urın
NYta urnaşqan Jurnalistlarnı Yaqlaw Komitetı belderüenä kürä, Ğıraqta 61 jurnalist häläk bulğan.Alarnıñ 75%tı ğıraqlı. Şulay itep Ğıraq, jurnalistlar in küp ülgän konflikt urını bulıp tora. 1993 belän 1996nçı yıllar arasındağı Aljir watandaşlar suğışı waqıtnda 58 jurnalist üterelde.Jurnalistalarnı Yaqlaw Komitetı 24 yıl elek eşçänlegenä başlap , xisaplar iğlan itä başladı.
Minemçä monda här kem Bagdadnıñ dönyada in qurqınıçlı urın ikänen añlıy.Bu urın jurnalistlar öçen 3-4 märtäbä qurqınıçlıraq. Çönki qayberäwlär monda sineñ mäqsatlarınnı añlamıy.Qayberäwlär sinnän qurqa, çönki alar siña doşman dip qarıy. Ekstremist partiälär kiñ küläm mätbuğat çaralarınnan üzlärenä qurqınıç yanıy digän fikerdä
Al haidari çit il mätbuğat çaraları Ğıraqtağı jurnalistlarınıñ iminlegenä zur ähämiät birä häm küp aqça sarıf itä moñın öçen. Cirle mätbuğatta eşläwçelär üz üzen saqlarğa tırışa. Al Haidari bolay dip däwam itä
Min irtük qayğıra, borçıla başlıym . Min yort aldın ,uramnı qarıym , beräw mine atıp üterü öçen kötmi mikän? Min büroğa yäki bererse belän ängämä ütkärergä maşinada barğanda yäki şöfer alıp barğanda bik saq, uyaw bulırğa tieşmem mine urlarlar yäki ütererlär dip qurqam.
Xisapta bolay dielgän:jurnalistlarnı üterüçelär yış qına cazalanmıy qala.2005nçe yılda cinayätçelärneñ 90% cazalandırılmağan . Komitet Rusiä, Qazaxstan häm Üzbäkstanda irekle mätbuğat däwlät iminlegenä qurqınıç tudıra digän sıltaw belän basım astında, ezärleklänä dip belderä.Komitet bu tendensiä öçen Washingtonnı ğäyepli. Komitet tikşerüçelärennän berse Alex Lupis AQŞ administratsiäseneñ anti terror köntörtibe täbäktäge avtoritar citäkçelärgä iminlek isemennän mätbuğatnı izü qısu mömkinçelegen birä dip belderä. Jurnalistlarnı yaqlaw Komitetı 24 ildä 125 jurnalistnıñ törmägä yabılğan buluın belderä.Qıtayda 32, Kubada 24 Eriterada 15 häm Xabäşistanda 13 jurnalist törmädä utıra. AQŞlarında tanılğan jurnalist Judith Miller 2005nçe yılda mäğlümät çığanağın açıqlawnı kire qaqqan öçen 85kön törmädä utırğan ide. Komitet citäkçese häm Wall Street Journalnıñ muxarrire Paul Steiger repressiv xökümätlär , AQŞ kebek demokratik ildä jurnalistnıñ xökem itelüenä nıq şatlana ,çönki bu alarğa üzläreneñ izü qısu säyäsäten aqlawnı qulaylaştıra di. färidä xämit


text:
Rusiä xökümäteneñ çäçän wäkile Äxmät Zakaevnı keşe üterüdä ğäyepläp anı Britaniädän Mäskäwgä qaytaru tırışlıqları, Rusiäneñ Çeçnädäge üz ğämällären aqlaw öçen uylap çığarılğan ber säyäsi uydırması bulıp tora - kiçä Londonda şuşı mäs''äläne qaraw öçen açılğan mäxkämägä şulay dip äytelde. Zakaevnı yaqlaw yağı, anı ezärlekläw säyäsi maqsatlardan çığıp alıp barıla dip isäpli.
Äxmät Zakaev Londonda uzğan yılnıñ dikäbrendä qulğa alınğan ide, xörmätle tıñlawçılar, aña qädär Mäskäw anıñ Rusiägä tapşırıluwın Daniädän dä taläp itep qaradı, läkin andağı mäxkämä Rusiä yağı cibärgän dälillärneñ citärlek tügellegen belderep, çäçän wäkilen Mäskäwgä cibärüne kire qaqtı. Xäzer menä näq şul uq xoquqi protsedura Londonda da uzarğa tieş. Britaniägä kilü belän totqarlanğan Zakaev 50 meñ funt fidiä aqşçasına azat itelgän ide, anıñ bu ildä yaqlawçıları şaqtıy, berençe çiratta mäşhür uyınçı Vanessa Redgrave. Bu xanım inde küptännän Könbatışnıñ çäçän mäs''äläsenä kübräk iğtibar birüwenä ireşü maqsatında zur eşçänlek alıp bara. Äxmät Zakaev Londonğa näq menä anıñ çaqıruwı belän kilgän ide. Düşämbedä Londonda açılğan mäxkämä xäzer, Çeçnädäge suğışnı yä azatlıq öçen köräş, yä Rusiä tarafınnan xalıqara terrorğa, cinayätçelekkä qarşı kürelgän çaralar dip bäyälärgä tieş bulaçaq, Zakaevnı Mäskäwgä tapşıru mäs''äläse dä şunnan çığıp xäl iteläçäk. Çäçännärneñ federal'' köçlärgä qarşı suğışı bäysezlek öçen köräş dip tabılğan oçraqta Äxmät Zakaevnıñ Rusiägä tapşırıluwı ikele. Mäskäw anı, 1994-96-nçı yıllardağı berençe suğış waqıtında, häm äle annarı 1999-nçı yıldan soñ da barlığı 13 törle cinayät qıluda ğäyepli. Rusiä xökümäten wäkillek itkän britan prokurorı James Lewis mäxkämä utırışında, "Zakaev şaqtıy ğına terror ğämälläre, üterülär häm keşe urlawlar öçen cawaplı buluda şiklänelä" dip belderde. Elegräk Mäskäw çäçän wäkilen, ütkän közdä Rusiä başqalasındağı teatrnı yawlap, anda totıqlar aluda häm berençe çäçän suğışı waqıtında ber pravoslav ruxanien üterüdä dä ğäyeplägän ide, läkin soñraq ul moñardan waz kiçte. Zakaev ütergän dip şiklänelgän popnıñ isän-imin Mäskäwdä yäşäp yatuwı açıqlandı. Äxmät Zakaevnıñ advokatı Edward Fitzgerald, üz möştärieneñ bar ğäyepläwlärne kire qağuwın belderde, häm Mäskäw cibärgän bar dälillär dä uydırılğan dide. Berençedän ul, 1994-96-nçı yıllarda Zakaev häm anıñ köräştäşläre Rusiä qorallı köçläreneñ basıp kerüwenä qarşı tordı, dimäk ul üzen yaqlaw ixtiacınnan çığıp eş itte dip belderde. İkençedän, Rusiä prokuraturası alğa sörgän ğäyepläwlärneñ kübese xäzer inde, äle 1997-neñ mayında uq iğlan itelgän yarlıqawğa elägä, qalğannarı isä säyäsi maqsatlardan çığıp yasala di Äxmät Zakaevnıñ London mäxkämäsendäge advokatı Edward Fitzgerald. Anıñ fikerençä, Zakaev Çeçnä bäysezlegen yaqlawı häm üze çäçän buluwı arqasında ğına ezärleklänä, bu isä, anı ğäyepläwlärneñ fäqät säyäsätkä genä nigezlänüwen raslap tora. Britaniä qanunnarı, keşeneñ säyäsi maqsatlardan çığıp ğäyeplänüwe oçrağında anı ikençe ilgä tapşırunı tıya. Mäskäwneñ bar ömete, Zakaevnı ğadi cinayätlärdä, ayırım alğanda keşe üterüdä häm terror qıluda ğäyepläp Rusiägä qaytartu ide. Anıñ advokatı isä mäxkämäne Mäskäw taläplären kire qağuğa çaqırdı, häm monı yaqlap şundıy dälillär kiterde - ğadi cinayätlär qıluda ğäyepläw suğış çorına qağılmıy, Zakaev Rusiägä tapşırılsa anı anda cäzalawlar kötä, häm nihayät ul räsmi töstä haman da Çeçnäneñ xakimiat wäkile bulıp qala birä. Londondağı mäxkämä utırışı däwam itä.
Kärim Kamal, Praga.


text:
Rusiä baş prokuraturası neft şirkäte Yukosnıñ finans üzäge bulğan "Menatep"nıñ direktorlar şurası räise Platon Lebedevqa salımnar tüläwdän taypılğan öçen dip, tağın ber ğäyepläw beldergän.
Lebedev 3 iyüldän birle saq astında. Anı 1994 yılda 300 millon dollarlıq aksiälärne üzläşterüdä, añlı räweştä mölkätkä zıyan kiterüdä häm mäxkämä qararın ütämäwdä ğäyeplilär. Uzğan atnada premyer ministr Mixail Kasyanov Lebedevqa qarata mönäsäbäte üzgärmäwen, iqtisadi cinayätlärdä şiklänü genä qulğa alırğa nigez bulırğa tieş tügel dip sanawın beldergän ide.
Baş prokuratura Kasyanovnıñ Yukos kompaniäse turındağı belderüen mäxkämägä basım yasaw dip añlata. Bu xaqta bügen Baş prokuratura wäkile Natalya Vişnyakova belderde.


text:
Milli muzeyda Räxim Sattarğa bağışlanğan kiçä buldı
Berlinda Musa Cälil, Abdulla Alış häm başqa cälilçelär belän oçraşqan häm “İdel- Ural” gazetasında fotokorrespondent wazifasın başqarğan Räxim Sattar häm anıñ icatı turında “Cır däwam itä”, “Tri poeta- voina”, “Bülengän cır” häm başqa kitaplar bar. Bu şäxes ğömereneñ açılmağan bitläre qalğanmı? Qäbere qayda anıñ?
Qızğanıçqa qarşı belmibez. Lagerdan alar bit qaçarğa ömetlängännär. Yulğa çıqqannar. Şunnan soñğı ezlären bez taba almadıq. Döresen genä äytkändä, anı äybät itep ezlärgä äle keşese dä tabılmağandır. Rafail Mostafinnan başqa ezlänüçelär äle dönyağa kilmägän. Bez dä şöğellänmädek. Eşlärgä kiräk dip uylıym. Bälki bardır ezläre. Pol'şada yuğalğan ul. Alarnıñ qullarına iptäşläre Pol'şa qartasın birgän bulğannar. 4 keşedän torğan törkem yulğa çıqqan bulğan. Alarnıñ missiä bulğan ul qaçarğa. Watanğa, tuğan ilgä qaytırğa. Ämma qayta almağannar küräseñ. Edlino tiräsendä alar yuq bulğannar.
di babası turında Liliä Sattarova. Tılda qalğan äbisen Uçalıda yäşägän- Naciä apanı onığı yaxşı xäterli.
Bez siräk küreştek. Yış küreşmädek. Ämma. Min anı xäterlim. Ul ikençe keşegä kiäwgä çıqqan bulğan uqıtuçığa. Bik yaxşı keşegä. Alarnıñ balaları bulğan. Bez alar belän aralaşabız xäzer. Balaları onıqları belän.
Rafail Mostafin istäleklärenä kürä, Räxim Sattarnıñ qulyazma däftären Rawilä Ageeva Berlinnan Donbassqa alıp qayta. Ageevanı nemeslär Germaniägä alıp kitkän bula. Ul Berlinda tatar äsirläre belän oçraşıp tanışa. Aña “İdel- Ural” komitetında eşläwçe Räüf Wafa ike däftär birgän bula. Ageeva bu ike däftärne ilgä alıp qaytqan häm militsiä bülegenä tapşırğan. Tik Räxim Sattarnıñ däftäre Qazanğa qaytıp citä, ä ikençe däftär Abdulla Alışnıqı qayadır yuğalıp qala. Bigräk tä şäxeslärgä ber törle genä bäye yuq. Kemnärder satlıq can, kemnärder janın saqlap qalu öçen faşistlarğa da eşlägän, şul uq waqıtta yazmışı Sovetlar Berlegenä qabat alıp qaytır dip kommunistik ideyälärgä tuğrılıqlı yullarnı käğäzgä töşergän dip tä äytüçelär bar.
Babam xaqında. Ul şiğerlärendä anıñ nindi şäxes buluın kürä alabız. Annan xatları da bar bit. Ulına yazğan xat wäsiät bularaq. “Min xıyänätçe tügel” dip yaza ul. Alar qan belän yazğan şikelle. Başqa törle qabul itä belmibez bez anı.
Di mädäniät ministrlığı xezmätkäre, Räxim Sattarnıñ onığı Liliä Sattarova. Anıñ äytüençä, babası şiğerläreneñ urıs telenä tärcemäsen uquçılar Cälilnekenä oşağan dip äytüçelär dä bar ikän. Älegä tel ğalimnäre tarafınnan Räxim Sattarnıñ şiğriät tele dä öyränelmägän. 9 may- Ciñü köne uñayınnan Tatarstannıñ Milli muzeenda “Cır däwam itä” digän kiçä buldı. Bu çarada Räxim Sattarnıñ quyın däftäre, yazmaları, anıñ turında yazılğan kitaplar da kürsätelde. Ulı İl Sattarnıñ cämäğäte Sania İsxaqova da çığış yasadı.Nail Alan