text:
Rusiäneñ här töbägendä diyärlek Saban tuylar ütä.
12 yündä milli bäyrämebez Mari El başqalası Yoşqar-Ola şähärendä, İvanovo ölkäseneñ üzägendä, Muromda häm Tobolda bulaçaq. Anıñ irtägäsendä 13 yündä – Yaroslavl’däge milläşlärebezneñ bäyräme uzar. 14-ndä Yekaterinbur tatarları häm başqortları mäydanğa cielaçaq. Şul uq, könne Malmıc tatarları da bil alışaçaq. 15ndä – Surgutta, Kirov ölkäsendä häm Komi respublikasında milli bäyrämne ütkärergä uylap toralar.İñ zur Federal Saban tuyı 14 yündä, Ulyanov ölkäseneñ Demitrovgrad şähärendä ütärgä tieş. Anda Tatarstan xökümätennän vitse-premyer, Tatar kongressı citäkçese, «Zaman» törkeme häm başqalar barırğa isäpläp tora.
21 yüngä Orenbur ölkäseneñ Totskiy rayonında, Penza ölkäseneñ Urta Äläzän awılında, Kemerovo ölkäseneñ Prokopyevskiy şähärendä tatar häm başqortlar bäyräm itäçäk. Annan soñğı atnalarda Çiläbe, Udmurtiäneñ Sarapul häm Mocğa şähärlärendä, Töbän Novgorotta, Samarada, Permdä, Krasnoyarskiyda, Omskiy häm Adigeyadağı Saban tuylar planğa kertelgän. Milli bäyrämebez şulay uq 5 iyüldä Mäskäwdä häm İjawda, 6 yulda Arxangelsk häm Tömändä, 12 iyuldä Soçi şähärendä, 20sendä – Mordoviäneñ Lämberä rayonında ütärgä tieş.


c: text/html

text:
Gruziä parlamentı ildäge urıs ğäskärennän tizräk qotılırğa teli
Gruziä parlamentınıñ ildäge Rusiä xärbi nığıtmaları, ägär dä üzara kileşügä ireşelmäsä, inde kiläse yıl başına uq yabılırğa tieş digän qararın Rusiäneñ saqlanu ministrlığı kisken tänqitläp çıqtı. Mäskäw, Gruziä parlamentında bertawıştan qabul itelgän şuşı qarar üzara kileşü eşenä yardäm itmi dip isäpli.
Audio, Giga Bokeria
"Bu belderüdä bez diplomatiä öçen kübräk waqıt biräbez. Gärçä Rusiä diplomatiäse inde niçänçe märtäbä Rusiädä xärbi nığıtmalarnı çığaru teläge bulmawın raslasa da. Anıñ Gruziädäge şuşı nığıtmaları sovet xakimiateneñ qaytawazı bulıp tora häm alar biredä gruzin xalqınıñ telägenä qarşı qala birä" di Gruziä parlamentı äşzası Giga Bokeria. Tiflistäge parlament xäzer, ägär dä Rusiä gruzin yağı taläplären qabul itmäsä, anıñ Gruziädäge xärbi nığıtmaları qanuni tügel dip iğlan iteläçäk häm xökümät Rusiä xärbilärenä vizalar birüne tuqtataçaq dip kisätä. Gruziä parlamentında şundıy qırıs qarar qabul itelüne räsmi Mäskäw başta kürmämeşkä salışsa da, soñraq moña möğämäläsen saqlanu ministrlığınıñ matbuğat wäkile däräcäsendä belderergä buldı. Väçeslav Sedov İTAR-TASS agentlığına, Gruziä parlamentı qararı ike arada bu mäs''älädä barğan söyläşlärgä kirtä genä qora, gruzin deputatları üzläreneñ çınbarlıqtan yıraq toruın kürsätte dip belderde. Anıñ süzlärençä, älege problema ber-bereñä ul''timatumnar quyıp qına xäl itelä almıy. Rusiäneñ Däwlät Dumasında BDB eşläre komitetın citäklägän Konstantin Zatulin isä tağın da qırısraq qaraş bäyän itä - ul "Rusiä moña, Gruziägä yağulıqnı qıybatraq bäyägä satu häm Könyaq Osetiä wä Abxaziä mäs''äläsendä qatıraq toru belän cawap qaytarırğa tieş dip belderä. Mäskäw elegräk, üzeneñ Batum häm Axalkalaki tirälärendäge xärbi nığıtmaların çığaru öçen 10 yıl kiräk bulaçaq dip äytkän ide, xäzer inde kimendä 3-4 yıllıq waqıt turında süz alıp bara. Gruziädä yaqınça 4 meñläp urıs ğäskärie urnaşqan häm alar nigezdä andağı qorallarnı häm xärbi cihazlarnı saqlaw belän genä mäşğül. Mäğlüm ki, elekke sovet ğäskärlären Könçığış Yevropadan çığaru iqtisadi problemalarğa kitergän ide, annan qaytqan xärbilärgä torır urın bulmadı, östäwenä xärbi mölkät, şul isäptän qorallar da küpläp urlandı. Mäskäw xäzer şunıñ qabatlanuınnan qurqa. Ğäskärlärne çığaru finans çığımnarğa da bäyle, moña, Mäskäw belän Tiflis arasında söyläşülärneñ däwam itüe xaqında söylägändä, comğa könne Rusiä tışqı eşlär ministrı Sergey Lavrov ta işarä yasadı.
Audio, Sergey Lavrov
Ämma mäs''äläneñ şaqtıy möhim säyäsi yağı da bar, di xärbi eşlär belgeçe Aleksandr Goltz:
Audio, Aleksandr Goltz
"Töp mäs''älä bulıp biredä Rusiäneñ üz xärbi qüwäten, kiräk bula qalsa eş itärgä äzer buluın kürsätü teläge tora, bigräk tä Kavkaz tösle qatlawlı töbäktä" di Aleksandr Golts. Rusiäneñ xärbi nığıtmaları Gruziädä genä tügel, kürşe Ärmänstanda da bar, läkin Azärbaycan belän kierenke mönäsäbätlärdä torğan ärmän xökümäte ildäge urıs xärbilärenä bik cılı mönäsäbättä.
Kärim Kamal

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mäsettärźe talau dauam itä
Respublikala mäsettärźän aqsa urlau osraqtarı yışaya. Azatlıq radiohın tıñlausılarğa mäğlümder, yañıraq Büzdäk mäsetenä töşöp, enäyätse ber nisä meñ hum aqsanı alıp kitkäyne. Asıqlanıuınsa, bur Tatarstan keşehe bulğan.
Oşonday uq waqiğa Äbyälildä terkälä. Äbdelmämbät auılında 4 – se sinıfta uqığan malay dini yorttan aqsa urlağan. Bäläkäy enäyätsene asıqlau qıyın bulmağan. Unı urındağı xalıq kürep qala. Tap oşo waqiğa aldınan rayon mäktäptärendä balalar arahında enäyätselekte iśkärteü buyınsa saralar uźğarılğan bulğan. Añlatıu eştärenän huñ malay köpä-köndöź mäsetkä kerep, unan xäyergä yıyılğan baqırźarźı sälderä. Tik aqsa küp bulmay- 200 täñkä samahı.
Respubliqala dini yortarğa bäyle osraqtar samanan tış küp bula başlanı. baymaqta yorthoź qalğan ber keşeneñ sirkäüźän köl-kümer qaldırıuın İnde xäbär itkäynek.


text:
Soñğı aylarda idän astı Körd partizan oyışması PKK-nıñ terroristik aktları artıp, Törkiäneñ törle rayonnarında bombalar, minalar şartlap, qorallı bäreleşlär yışayıp sivil xalıqtan häm şulay uq saqlıq köçlärennän unlağan keşelär hälak buldı. Ütkän atnada Generalştab Başlığı Räise armiyä generalı Hilmi Özkök PPK belän bäreleşlärdä qulıbız bäyle dip terror belän köräş qanunnarnınıñ citärsez buluwına basım yasağan ide. İnde Premier Recep Tayyip Erdoğan da bu atna azağında şuşı terror aktlarına qarata tınıçlıq insiativası başlattı. Başta ul PKK-ğa qorallarnı taşlağız digän insiativa kürsätkän zialılar platformasınıñ wäkilläre belän oçraştı. İkençe adım bularaq İzmirdä Şähit Anaları Oyışmasına barıp, PKK belän bäreleşlärdä şähit bulğan ğäskälärneñ ata-anaları belän oçraşıp alarnı yuwatırğa tırışaçaq. öçençedän isä ber niçä million Körd yäşägän, xätta Kördlärneñ yäşren başqaşası da dip äytelgän Diyarbakırğa barıp biredä Kördlärne terrorğa yardäm kürsätmäskä öniyäçäk häm yaña ekonomik çaralarnı iğlan itäçäk. Şuşı adımı belän Erdoğan ilneñ iñ möhim imenlek problemasına barmaq basqan bula. Şuşı insiativasınıñ berençe adımı bularaq Ankarada premier ministerlek binasında zialılar platformasınıñ 13 väkilen qabul itte. Oçraşuğa unlap bürokrat belän bergäläp Tışqı Eşlär Ministere Abdullah Gül, Däwlät Ministere Beşir Atalay, İgençelek häm Awıl Xucalığı Ministere Mehdi Eker, bere keşe xoquqları kommisiäse citäkçese dürt deputat ta qatnaştılar. Barlıq gazetalar diärlek şuşı oçraşuğa zur ähämmiät birdelär. Radikal: ”Premier tarixi mesajlar birde: Körd mäsäläse demokratiä belän çişelä ala”. Dünya gazetası da şuña oxşaş ber rubrika belän çıqtı. Sabah “Körd probleması yuq dip isäplämibez”, Zaman “Premier-ministerlektäge oçraşudan demokratiägä basım çıqtı”, Milliyet “Bu yulı ‘Körd Probleması’ dip äytte”, Hürriyet “Diyarbakırğa wäğdä” digän rubrikalar belän basılıp çıqtılar. Premier Erdoğan bu turıda bolay dip äytte: "Körd probleması yaki başqa baytaq problema bezneñ öçen demokratikläşü mäsäläse bulıp tora. Terror oyışması xiç ber waqıt Törkiyä Comhuriäyäte watandaşlarınan ber öleşeneñ wäkile dip qabul itelä almıy. Cämğiät eçendä bulğan qayber problemalarnı sıltaw itep qullanıp tärtipsezlek çığarırğa teläwçelärgä, ğäyepsez watandaşlarıbıznı ütergännärgä, qäharman saqlıq köçlärebezne şähit itkännärgä, xic ber törle cigenü yasamayaçağıbıznı ber märtäbä tağın qüätläp belderäm." Cıyılışqa qatnaşqan ziyalılar da qänäğät bulıp çıqtılar. Şuşı ziyalılarnıñ küpçelegen sul yünäleştäge, elektän gel Körd xaqları dip yazıp-sızğannarnıñ täşkil itüwe bu platformanı ähämmiätle qıla. Yäğni elektän qia räweştä dä bulsa PKK-nı yaqlağan jurnalist, yazuçılardan torğan bu törkemneñ dä “şartsız räweştä atışlarnı tuqtatırğa” çaqıruwı, PKK-nıñ üzenä dä orım buldı dip bäyälärgä mömkin. Şiksez Premierneñ ber-ike çığışı yaki qayber väğdäläre belän kangrenläşkän PKK mäsäläse töbe tamırınnan cişeläçäk dip kötep bulmıy. Şulay da Premierneñ bu insatiavı Törkiädä baytaq yaqlawğa ireşte.
Qazannıñ 1000 yıllığına bağışlanğan tağı ber kitap çıqtı. Törkiädä Premier-ministerlek Däwlät Arxivları Diräktorlığı, Ğosmanlı Arxivı Räislege tarafınnan “Ğosmanlı dokumentlarında Qazan” isemle äsär Ankarada basılıp, küptän tügel genä dönya kürde. Şuşı kitapta Ğosmanlı arxivlarında 109 ayrım nomerdä 240 dokument urnaştırılğan. Şuşı dokumentlar Ğäräp xäreflärennän latin xäreflärenä küçerelgän, ayruça dokumentlarnıñ original fotografiäläre dä urnaştırılğan Tulayım 21 (plus) 546 bittän tora. Dokumentlar “Diplomatiä, säyäsät häm xärbi”; “Muxacir,yäğni immigrantlar häm alarnı urnaştıru”; “İmmigrantlar häm sotsial-ekonomik tormış”; “Uqu-uqutu”; “Terkäw, büläkläw häm watandaşlıq xoquqı” digän büleklärdän tora. Bu dokumentlar Ğosmanlı İmpäriäseneñ Patşalıq qatınnan, Premierlek, Eçke häm Tışqı Eşlär ministerelege häm baytaq başqa dairälärendä tabılğan dokumentlardan tora. Şiksez bolar äle berençe cimeşlär, millionlağan ğosmanlı dokumentları arasında tağı başqa dokumentlar da tabılır. Läkin bolar östendä eş itärgä kiräk. Qızğanıç şul ki ni Tatarstan ni Başqortstan yäş belgeçlären Ğosmanlı Arxivlarına cibärep tikşerenülär ütkärtmädelär. Yarar bu däw xezmätkä kire qaytsaq tağı şularnı äytä alabız. Bu äsär baytaq tarixçığa yul kürsätkeç bulaçaq. Berençe dokument 1568 yılnıqı. Eçendä bik qızıq dokumentlar bulğan şuşı cıyıntıqtan 25 nomerlesen saylap aldıq. 28 yün 1922 yıl tarixlı Russiäyä Möselman Diniyä Näzaratı (yäğni Ministerlege) Räise Qazi Rizaäddin bin Fäxräddin belän Diniäyä Näzarati qarşında Açlarğa Yardäm Oyışması Räise Qazi Käşafuddin Tärcüman qul quyğan. Ğosmanlı Däwlätenä cibärelgän möräcägättä açlıqqa duçar bulğannarga yardäm taläp itelä. Möräcägättä Törek-Möselman Tatar, Başqort häm Qırğız xalqınnan un million keşe hälak buldı dip faraz itelä dip yazılğan.
Bu atna azağında Başqortstan Däwlät Teatrı İstanbulda Açıq Hava Amfiteatrında “Soñğı Başqort” isemle ber äsär säxnägä quydı.
Äxtäm İbrahim, Istanbul


text: Xaläpcä – Ğiraq kördläre monnañ 20 yıl elek Xaläpcä awılına bulğan gaz höcümendä hälaq bulğan yaqınnarın iskä aldı. Höcümdä 5 meñ körd hälaq bulğan ide. Saddam Xösäyen xaqimiäte waqıtında saqlanu köçläre tarafınnañ yasalğan ximik häm gazlı hawa höcümendä küp keşe hälaq buldı, qalğannar isä awırıp yäşäde. Töbäktä irtä ülgännär sanı älege köndä dä yuğarı bulıp qala. Höcümne oyıştıruda ğayelängän Ali Xasän Mäcid, Saddam xaqimiäte cimerelgännäñ soñ yaña Ğiraq xökümäte tarafınnañ ülemgä xökem itelde. Läkin xökemneñ qayçan ütäläçäge iğlan itelmägän.


text:
Bäyrüt üzägendä Süriäneñ Livannan ğäskärlären çığaru wäğdäsen ütäwne taläp itep berniçä yöz meñ keşe demonstratsiägä cıyıldı.
Bu demonstratsiä Livannıñ elekke premyer ministrı Räfiq Xäriri üterelügä ber ay tulğan köngä turı kilä. Livanda küplär bu üterüne Süriä oyıştırğan dip isäpli. Süriä monı kire qağa.
Demonstratsiäçelär Xariri üterelgän säğättä tın qalıp anı iskä aldı.
Kiçä Livannıñ könyağındağı Nabatiä şähärendä şundıy uq zurlıqtağı demonstratsiädä qatnaşuçılar Süriäne yaqlap çıqtı.
Süriä Livannan kitärgä wäğdä birde häm xärbilärne çigerü bügen dä däwam itte. Süriäneñ küzläw xezmätläre tönyaqtağı Amyoun häm Däyr Ammar şähärlärendä binaların yaptı, Akkar tiräsendä tikşerü qapqaların sütte.
Älegä Süriä ğäskärlären çığaru köne bilgelänmägän.


text:
Säddamnıñ advokatı azaplawlar turında ğäyepläwlärne qabatlıy, AQŞ monı yalğan dip atıy
"Bez mäxkamädän, aldağı ike köndä yazma räweştä möräcäğät tapşırıp, prezident Säddam Xösäinne bäysez meditsina komissiäsenä kürsätüne sorıybız. Anda advokatlar yäki anıñ doşmannarı bulırğa tieş tügel. Prezidentnıñ tänendä azaplaw ezläre bar häm anı qulğa alğanda da millionnarça ğiraqlı häm ğäräplär anıñ bitendä azaplaw ezläre kürde" dide äd-Dulaymi.
Ämma AQŞ däwlät departamentı bu ğäyepläwlärne yalğan dip atıy häm Xösäin diktaturası qorbannarına iğtibar citmi di. Däwlät departamentı süzçese Sean McCormack "Ğiraqnıñ tikşerüçe xakime bu ğäyepläwlärneñ yalğan buluın belderde" dide.
Pänçeşämbe könne Xösäin şulay uq tänendäge azaplaw ezlären kürsätä aluın beldergän ide. "Min yazğannarımnı sezneñ alda qabatlıy alam. 3 meditsina törkemenä, yäki kimendä 2 meditsina törkemenä kürsätkän yaralar çın. Häm 8 aydan bu yaralarnıñ qayberläre yaxşırdı, qalğannarı 3 könnän soñ da äle kürenä. Bez yalğan söylämibez, Aqş Yort yalğan söyli" dide Säddam.
AQŞ däwlät departamentı süzçese 20-nçe ğasırnıñ iñ kürenekle küpläp üterüçelärennän berseneñ azaplawlarğa duçar buluı turında belderüe ironiä dide. McCormack kiñküläm mäğlümät çaraları Säddamnıñ ğäyepläwlärenä iğtibar birgändä, anıñ qorbannarı söylägän awır waqıyğalar iğtibardan çittä qala di.
"Çınbarlıq, häm başqalarğa işetterelergä tieşle tawışlar Säddam Xösäin qorbannarınıqı. Säddam Xösäin ğasırnıñ iñ küp keşe üterüeçlärennän berse buldı. Häm xäzer anıñ rejimınıñ zolımın, ezärleklären, räximsezlegen häm köç qullanuın täfissläp sürätlärlär öçen mömkinlek açıldı. Bu mäxkamädä şul mäs''älä qarala" dide McCormack.
Mäxkamädä Säddam belän bergä anıñ 7 yaqını da xökem itelä. Alar Säddamğa höcümnän soñ 1982-nçe yılda şığıy Ducail awılında 148 keşene üterüdä ğäyeplänä. Ägär ğäyepläre raslansa alarğa ülem cäzası yanıy. Säddamğa Ğiraqnı citäklägändä qılğan ğämälläre öçen başqa ğäyepläwlär dä belderelergä mömkin. Mäxkamäneñ uzğan atnakiçtäge utırışı kiçekterelde häm kiläse utırış 24-nçe ğinwarda bulır dip kötelä. Naif Aqmal, Praga.


text:
“Yaña ğasır” televideniesen – här yortqa
Ural töbägendä “Tatarstan – Yaña ğasır” sputnik televideniese tapşıruların här yortqa citkerü buyınça eş däwam itä. Bügenge köndä Sverdlovski ölkäseneñ un şähärendä kabel' çeltäre aşa, 44 awıl häm bistädä xalıq cıyılıp qarıy torğan urınnarda bu tapşırularnı qaraw mömkinçelege bar.
Ämma şul uq waqıtta çişäse problemalar küp äle. Kabel' çeltäre citäkçeläre öçen bu eş kerem yağınnan bik faydalı bulıp kürenmi. Şunlıqtan, quätle sänäğät, fän, mädäniät üzäge bulıp sanalğan Yekaterinburg şähäreneñ qayber rayonnarında TNV tapşıruları kürsätmi. Şulay uq Sverdlovski ölkäseneñ kabel' çeltäre kiñ üseş alğan tağın yegerme şähärendä Yaña ğasır televideniese tapşıruların här yortqa citkerü mömkinçelege qullanılmıy.
Şuşı problemalarnı çişü niäte belän, Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkillegendä küptän tügel yuğarı däräcädäge zur kiñäşmä uzdırıldı. Kiñäşmädä Yaña ğasır telekompaniäseneñ general' direktorı urınbasarı Vladimir Matveev, Sverdlovski ölkä gubernatorı häm Yekaterinburg şähär xakimiäte wäkilläre, ölkä Zakonnar cıyılışı deputatları, Yekaterinburg şähär dumasına saylanğan biş tatar deputatı, sänäğät ministrlığı xezmätkärläre häm “Yevrotel”, “İnfotek”, “Yevraziä” kebek iñ ere kabel' çeltärläre citäkçeläre qatnaştı.
Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkile urınbasarı Xäydär Ğıyl'fanov kiñäşmäneñ konstruktiv häm näticäle bulıp uzuın assızıqladı Deputatlar xakimiät wäkilläre belän qatği söyläşü alıp bardılar. Ber ay eçendä xakimiät wäkilläre Sverdlovski ölkäsendäge kabel' çeltäre üseşe, ul bulğan cirlärdä Yaña ğasır televideniese signalın ni säbäptän alu-almaw turında analitik mäğlümat äzerläp, kiläse oçraşuğa alıp kilergä tieş. Annan soñ xökümät isemennän urındağı xakimiät başlıqlarına häm kabel' televideniese citäkçelärenä xatlar cibäreläçäk.
Kiñäşmädä şulay uq Yaña ğasır teleradiokompaniäseneñ Uraldağı korpunktın buldıru mä’säläse dä kütärelde. Qatnaşuçılar fikerençä, bu mä’säläne uñay çişü TNV tapşıruların eçtälek yağınnan tağın da yuğarıraq däräcägä kütärer häm Uraldağı millionlağan tamaşaçınıñ bu tapşırular belän qızıqsınuın köçäyter ide. Kiñäşmädä TNV kanalınıñ general' direktorı urınbasarı Vladimir Matveevqa korpunkt mä’säläsen bergäläp çişü turında täqdim belän möräcäğät itelde.
Ğomumän alğanda, kiñäşmä bik citdi häm eşlekle räweştä uzdı. Tatarstannıñ Uraldağı daimi wäkillege citäkçeläre bu kiñäşmäne tarixi waqiğa dip atadılar. Alar äytüençä, xalıq saylağan deputatlar çınlap ta xalıq mänfäğätlären bik citdi yaqlap çıqtılar, üzläreneñ citdi, zur köç ikänleklären kürsättelär. Daimi wäkillek citäkçeläre monnan soñ da xalıq saylağan tatar deputatları belän tığız elemtädä eşläyäçäklären belderdelär.
Fäwiä Safiullina,Yekaterinburg


text:
Bağdadtan hawa alanına barğan yulda maşinaları şartlatılu säbäple ber xärbi hälak bulğan, ikese yaralanğan.
Bu xaqta Ğiraqtan koalitsiäneñ xärbi citäkçese Richardo Sanchez xäbär itte.
Ğiraqnıñ könbatışındağı Anbar wilöyäten kontrol'dä totuçı Amerika ğäskärläre küçmä zenit raketası komplesın üzläre teläp tapşıruçılarğa härber kompleks öçen 500 dollar birergä wäğdä itä. Xärbilär wäkile soldatlarğa höcümnärne buldırmas öçen, wiläyät aqsaqalların bergäläp äş itärgä çaqırdı.
Ramadıy häm äl-Faruca şähärläre urnaşqan Anbar wiläyäte xalqı açıqtan-açıq Säddäm Xösäyengä teläktäşlek belderä.
Bügen Amerika Britaniä koalitsiäseneñ Ğiraqtağı administratsiäse başlığı Paul Bremer Ğiraqta saylawlar kiläse yılnıñ urtalarında ütärgä mömkin dip belderde.
Çärşämbe könne, Ğıyraqnıñ İdarä Şurası räis saylawı xaqında iğlan itte. Bu idaräneñ şığıylar häm sönnilär kergän, 9 keşedän torğan prezidiumı äğzäläre rotatsiä nigezendä, yäğni ay sayın alışınıp idarä itäçäk.


text:
AQŞ: Schiavonı yäşätü öçen alıp barılğan legal köräş tuqtatıldı
Florida xästäxänäsendä yatqan mienä zian kilgän Terry Schiavo tiräsendä barğan ,AQŞnı ğına tügel dönya cämäğätçelegen dä mäşğül itkän cancal tämamlanıp kilä kebek. Terrynıñ ata anası anı yäşätü öçen 7 yıldan birle alıp barğan legal köräşne tuqtattılar. Yöräk öyänäge säbäple mienä zian kilgän 41yäşlek Schiavonıñ 15yıldan birle ''biologik yäşäwen '' tämin itep kilgän tuqlandıru köpşäläre 10kön elek ireneñ taläbe belän alındı. Terrynıñ ata anası monıñ belän kileşmiçä, köpşäneñ yañadan urnaştırıluı öçen legal yullarğa möräcäğät itsä dä, bu näticesız buldı. Ata-ananı yaqlawçılarnıñ protestları şulayuq bu turıdağı säyäsi häm dini debatlar däwam itä.
Paul O''Donnel (audio)
Terrydä açlıq häm suyuğaltu işaräläre kürenä
O''Donnel (audio)
Schindler ğailäse mondağı häm böten dönyadağı yaqlawçılarına räxmätlären belderä. Bügen bez izge paska bäyrämen qotlıy başlıybız. Schindler ğailäse här kemneñ öyenä qaytuın balaları belän bergä buluın alarnı qoçaqlap alar belän ütkärgän här mizgelgä şatlanuların teli
Schiavonıñ yazmışı turındağı xoquq köräşe sonğı 7yılda distädän artıq ştat mäxkämäsendä bardı.Anı tuqlandırğan köpşälär ütkändä 2 märtäbä alınıp yañadan quyıldı. Terrynıñ xoquqların da yaqlawçı ire Michael Schiavo xatınına ülergä röxsät itelergä tieş di . Michael xatınım älege şartlarda anı yasalma räweştä yäşätü belän kileşmäs ide digän argument belän mäxkämä protsesslarında ciñep çıqtı. Ämma Terryneñ ata anası monıñ belän kileşmiçä qızlarınıñ biologik yäşäwen däwam itterü öşenä federal xakimiätlärne dä qatnaştırırğa tırıştı. 21nçe martta prezident G.Bush aşığıç qanunğa qul quydı. Bu qanun Terryneñ apilatsiä protsesları barğanda aña 3nçe märtäbä tuqlanu köpşäsen urnaştırunı küzdä tota ide. Ämma federal xakim, mäxkämälärneñ birgän eleke qararnı üzgärtmäde yäğni köpşälär yañadan urnaştırılmadı. Terryneñ atası bälkim dä qızım däwalau näticäsendä yaxşılanır ide dip ömed itä.Ütkän atnada Schindler ğailäse däwlät häm federal mäxkämägä küp märtäbälär möräcäğät itte . AQŞ yuğarı mäxkämäse bu mäsäläne qaraunı kire qaqtı. G.Bushnıñ tuğanı Florida gubernatorı Jeb Bush yäkşämbedä min üzköçemdä bulğan här närsäne eşlädem, mäxkämä qararın boza almim dip CNNğa belderde. Kongress tırışlıqların tänqitläwçelär mäxkämä tarafınnan qarar birelgän ğailä mäsäläsenä tıqşınu dip bäyäläde.Fiker beleşülär amerikannarnıñ zur öleşeneñ kongress inisiativasın yaqlamavın kürsätte. Prezident Bush Amerika tormış-yäşäwne yaqlaw yağında bulırğa tieş digän qaraş belän Terry Schiavo mäsäläsenä qatnaşuın äytsä dä, legal expertlar Bush ''ülem xoquqı'' belän tulısınça kileşep citmi çönki ul üze 1999nçe yılda Texasta näk Floridadağı kebek qanunğa qul quydı .Texas qanunınäk Florida qanunı kebek ğailä äğzası yäki başqa yaqınınıñ taläbe belän biologik tormışnı däwam ittergän köpşe, cihazlarnı tuqtatuğa röxsät itä. Texas Universitetı xoquq profesorı, bioetik turında kitap aftorı John Robertson ägär äle Floridadağı xäl Texasta bulsa ide, näk şul xällär monda da qabatlanır ide. Yäğni mäxkämä şunduyuq qarar çığarır ide di. Ämma profesor Robertson G.Bushnıñ Schiavo öçen qabul itelgän aşığıç qanunnı yaqlawı belän Texas qanunı arasında turıdan turı qapmaqarşılıq kürmi, ul ştat perspektivasınnan qarağanda ul çaqta qanun yaxşı ide xäzer isä ul bälkim dä ikençe märtäbä tikşerelergä tieşle mäsälälär dä bardır dip qarıy dip söyläde. G.Bushnıñ Terry mäsäläsenä qatnaşuın Texasta ülem cazasına qarşı buluçılar da tänqtli, alar prezident monda gubernator bulıp torğan çaqta bik küp ülem cazası , şulsanda ğäyeplelekläre şik astında buluçılarğa da birelde ,şunlıqtan prezidentnıñ tormışnı saqlap qalu turındağı süzläre ışandıruçı tügel dip äytä. färidä xämit


text:
Yevropa Berlegeneñ 25ile, atnakiçtä Ankarağa äğzalıq söyläşüläre başlaw täqdime yasasa da, söyläşülär başlanğançı NATOnıñ töp berektäşenä Kiprnı de fakto tanığan kileşügä qul quyu şartın alğa sörde.Törkiäneñ moñı kire qağuınnan soñ taraflarnıñ abruyına tap töşermi summitnı tämam lau öçen qızu diplomatik tırışlıqlar alıp barıldı
Yevropa Berlegeneñ atnakiçtä başlanğan ike könlek summitında citäkçelär kiläse yılnıñ 3nçe üktäberendä Törkiä belän söyläşülär başlaw turında kileşte . Bu turıda Berlekneñ prezidentı Gollandiä premyer ministrı Jan Peter Balkanende
bolay dip belderde(audio)
Yevropa Berlege citäkçeläre Yevropa Komissiäseneñ Kopenhagen säyäsi qısaların analizlaw nigezendä Törkiä belän söyläşülär başlarğa qarar birde. Söyläşülär kiläse yılnıñ 3nçe üktäberendä başlayaçaq.
Äğzalıq söyläşüläre 10-15yıl däwam itäçäk. Balkanende pendeşämbe kiç bez bu qararnı Yevropa Komisiäseneñ üktäber ayında Törkiä Berlekkä kerü öçen taläp itelgän Kopenhagen qısaların ütäde digän xisabına tayanıp birdek digän ide.Balkanende däwam itep bolay dide(audio)
Söyläşülärneñ mäqsatı närsä. Mäqsat berlekkä kerü.Ämma Yevropa Komisiäseneñ xisabında işarä itelgänçe näticä öçen garantiä yuq.Ägär dä söyläşülärdä äğzalıq mömkin tügel digän wazğiät xasıyl bulsa , xisapta äytelgäneçe namzät il Yevropa strukturasına bäylänergä tieş.
Bu süzlär älbättä Avstriä häm Fransiä citäkçelärenä Törkiä äğzalığına şiklänep qarawçı xalıqnı tınıçlandıru mömkinlege birä
Balkanende atnakiçtä bez premyer Erdoğan belän Kipr mäsäläsendä comğa irtän söyläşergä däwam itäçäkbez digän ide. Törkiä yağı comğa irtän Ankara tulı äzğalıqtan kimräk ber närsägä dä riza bulmayaçaq häm Kiprnı tanımayaçaq dip äytkäç Brüsseldä premyer Erdoğannı künderü öçen ikele söyläşülär başladı. Berlek citäkçeläre berberse artınnan Erdoğan yäşägän qunaq yortına barıp kilde. İsemeneñ belenüen telämägän ber törek diplomatınıñ äytüenä qarağanda Erdoğan Balkanendegä könyaq Kiprdağı 600meñ grekne 70million törektän östentäk quydığız dip säyläwe turında xabär agentlıqları şawladı. Ul ğına da citmäde Törek NTV-se premyer Erdoğan öygä qaytıp kitä , ämma tışqı eşlär ministrı Brüsseldä qalaçaq dip äytsä dä, berniçä säğät ütkäç bu xabär dä üzgärde . Nixayät jurnalistlar Yevropa Berlege citäkçeläreneñ irtädän birle östendä eşlägän kompromis belderü häm Recep Tayip Erdoğannıñ mätbuğat oçraşuın kötä başladı. Ul arada Şwedsiä premyere Goran Persson (audio)
Yevropa Berlege Törkiäne däğwät ite, ul äğza bulırğa teläsä qayber şartlarnı qabul itergä tieş.
Kipr bilgele bulğança 1974nçe yıldan birle ikegä ayrılğan. Anıñ Könyağı-grek yağı xalıqara tanıla häm ul may ayınnan birle Yevropa Berlege äğzası. Tönyaq Kipr Törek Cömxöriäten isä Ankara ğına tanıy. Bıyıl başlarında utrawnı berläşterü turında ütkärelgän referendumda greklar qarşı tawış birgän ide. Brüssel summitında töp mäsälä töreklär äytmeşle Kipr töyeneñ çişü buldı. Kiçke taba Premyer Erdoğan mätbuğat wäkillärenä Berlek citäkçeläre belän Kipr turında kileşkän buluın belderde.
färidä xämit


text: Qırğızstan prezidentı Askar Akaev bügen 4 könlek räsmi säfär belän Mäskäwgä kilde. Bu säfär barışında, Qırğıstanda, BDB illäreneñ terrorğa qarşı üzägen tözü turında kileşü imzalanır dip kötelä. Älege kileşügä kürä, Qırğızstan başqalası Bişkäk yanındağı Kant xärbi nığıtmasında, Rusiäneñ 4-5 yözläp xärbie, häm 12 xärbi oçqıçı toraçaq. Rusiäneñ çik saqçıları Qırğızstannan 1998da kitkän ide. Rusiä xärbiläre bu respublikağa yañadan qayta, digän süz. Akaev, Mäskäwdä barğan Qırğız könnärendä dä qatnaşırğa cıyına.


text:
Wäliulla Yaqup: Mäktäplärdä Zakon Bojiynı uqıtu – möselmannarnı qısu bula
Ser tügel, Rusiädä pravoslav dine nigezlären barlıq mäktäplärdä dä uqıtırğa tieşlelege turında bäxäslär üptän bara. Urıs pravoslav çirkäwe wäkilläre, Rusiädäge härkem küpçelek xalıqnıñ dine dip sanalğan pravoslav dinen belergä, urıs mädäniäte berençelektä bulırğa tieş digän fikerne alğa sörä häm bu yünäleştä köräş alıp bara. Mäsälän, bu könnärdä genä, Rusiäneñ baş ataqayı Aleksiy II, BS radiosına, möselmannar da, başqa traditsion din totuçılar da, Rusiädä yäşilär ikän, dimäk, Rusiä mädäniäten belergä tieş dip belderde. İslam dine wäkilläre bu xaqta ni uylıy soñ?
Tatarstan möftie urınbasarı Wäliulla Yaqup Azatlıq radiosına bu uñaydan menä närsä dide.
Aleksiy II monı, minemçä, mäktäplärdä pravoslav dine nigezlären kertü cähätennän äytkän bu süzlärne. Läkin rus mädäniäten belergä kiräk digän sıltaw belän mäktäplärdä Zakon Bojiynı öyrätü, ul möselmannarnı qısu bulır ide. Ber dingä däwlät statusın kertergä mataşu, ul bezdäge dinara duslıqnı cimeräçäk kenä Rusiäneñ baş ataqayı Aleksiy II bu ildä yäşilär ikän, rus mädäniäten belergä tieşlär digän üzeneñ belderüeneñ tel töbendä, möselmannarnı, urıslardan ayırıp, alarnı kilmeşäk itep sürätläwe yata. Läkin, mäsälän, tatarlar ber qayan da kilmägän, alar monda şulay uq töp xalıq. Şuña da, Ataqay belderüendäge mondıy törtterü, kilmeşäk itep sürätläp, Rusiäneñ töp mädäniäte itep urıs mädäniäten kürsätergä omtıluın möselman din ähelläreneñ añlarğa telämäwläre säyer kürenä. Alar monı nigäder barı tik pravoslav dine däreslärenä genä qaytarıp qaldıralar.
Gölnaz İlgizär


text: Alar AQŞ belän xärbi bäreleştä Prezident Säddam Xösäyen bärep töşerelgän oçraqta Ğiraqnıñ kiläçäge turında söyläşä. İke könlek oçraşuda Törledän-törle oppozitsion törkemnärdän barlığı 300-läp wäkil qatnaşa. Anda Ğiraqnıñ barlıq töp 6 oppozitsion törkemennän dä wäkillär kilde. Alar arasında Tähranda nigezlängän Ğiraq Şiğiları törkeme, Ğiraqnıñ tönyağın kontrol’dä totuçı 2 körd partiäse häm Londonda nigezlängän Ğiraq milli kongressı äğzaları da bar. Konferensiäne oyıştıruçılar anda qatnaşuçılarnıñ üzara köndäşleklärne onıtıp, demokratik federal däwlät tözü öçen urtan plan turında kileşüenä ömetlänä.


text:
Mädäniät qaysı yuldan kitär?
Berkemgä dä ser tügel, mädäniät ölkäsenä byudjettan aqça bik az häm iñ soñğı, başqa ölkälärdän qalğanı ğına bülep birelä. Älege däwlät yärdäme mädäniät oyışmalarınıñ ştatların häm binaların asrawğa ğına citä. Ä mädäniät häm ul cämğiätkä birä torğan ruxi baylıqlarnı berkem dä sanap, küzätep tormıy. Xäzergä mädäniät Rusiädä tormışqa aşırıla torğan 4 däwlätküläm proyekt isemlegenä dä kertelmägän. Mäğärif, sälämätlek saqlaw kebek tarmaqlar belän berrättän mädäniätkä dä yärdäm itmägändä milli problemalar tağın da kiskenläşergä mömkin di mädäniät belgeçläre. Niçek kenä bulmasın xäzergä buş häm salqın kitapxanälärdä, keşe az yöri torğan muzeylarda çamadan tış az xezmät xaqı aluçı zıyalı xezmätkärlär cämğiätneñ ruxi tormışın bayıta almıy ğazaplana.
Menä şuşı xälne üzgärtü öçen Tatarstan Mädäniät ministrlığı tarafınnan häm Mäskäwneñ Mädäniät säyäsäte institutı belän berlektä mädäniät häm sänğät xezmätkärläre öçen “Mädäniät ölkäsendä yaña strategiälär” dip atalğan belem birü seminarın uzdırıla.
Dürt kön däwamında seminarda mädäniät belgeçläre xäzerge zamanda mädäni säyäsät, mädäniät oyışmaları eşçänlege, mädäniät iqtisatı, mädäniät häm biznes, icadi industriälär digän temalarğa fiker alışaçaq.
Älege uqu seminarları turında Mädäniät ministrlığınıñ sotsial'-mädäni bülek mödire Gölşat Nigmatullina söyli.
“Bezneñ bu oyıştırılğan seminar berençe tapqır respublika külämendä uzdırıla. Bügenge köndä mädäniät üseşen küzdä totıp, bezneñ xezmätkärlärne, ğomumän alğanda mädäniät uçaqları citäkçelärenä yaña etärgeç birergä, alarğa yaña yünäleş birü maqsatınnan bu seminarnı bez oyıştırırğa buldıq. Küpme qarıysıñ inde remontlar yasattıq, mädäniät uçaqlarınıñ yañaça qorılğan cihazları bar, ämma keşelär belän aralaşuda yaña çaralar tabu citäkçelärneñ üzlärennän tora, qayberläre bügenge köndä bik sülpän eşlilär. Bez bik ozaq kiñäşkännär soñ, älege seminarnı alıp barırğa dip bez Mäskäwdän Mädäniät säyäsäte institutınnan belgeçlär çaqırdıq. Seminarda mädäniät üseşeneñ yaña alımnarı, yaña formalar qullanıp mädäniätne cämğiätkä citkerü turında suz baraçaq. Qatnaşuçılar arasında respublika küläsendä sänğät häm mädäniät bülekläre citäkçeläre häm dä däwlät qaramağında bulmağan oyışmalar da qatnaşa. Ğomumän bezneñ töp yünäleş xalıqqa xezmät itü. Häm bügen sotsial'-ekonomik şartlarda mädäniätneñ üz urının tabarğa, üz yünäleşen açıqlarğa kiräk. Şunıñ öçen bezgä möhim üzebezneñ yulnı saylap, bu yulnı bezneñ citäkçelärgä añlatıp tormışqa aşırırğa kiräk.”Menä şulay itep, Rusiä kapitalizm çorına kergäç, yätim qalğan mädäniät tarmağına can kertü turında uylap Qazanda dürt kön däwamında Mädäniät xezmätkärläre fiker alışaçaq. Anda yasalğan näticälär turında kiläse tapşırularıbızda söylärbez.
Gölnaz Şäyxetdin


text:
Ekrem Çelebi - Ahlatta Yeşil Kovan
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Ahlatta Yeşil Kovan
Etiketler : Ekrem Çelebi - Ahlatta Yeşil Kovan türkü indir, Ekrem Çelebi - Ahlatta Yeşil Kovan türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Ahlatta Yeşil Kovan mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Ahlatta Yeşil Kovan türküsü, Ahlatta Yeşil Kovan sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Ahlatta Yeşil Kovan bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Bu Zalim Gurbet
Ekrem Çelebi - Zülüf Dökülmüş Yüze
Ekrem Çelebi - Bu Ayrılık Neden Oldu
Ekrem Çelebi - Bir Dilim Beyaz Peynir
Ekrem Çelebi - Bura Mıdır Koçyiğitlerin Vatanı
Ekrem Çelebi - Ağlamayı Seviyorum
Ekrem Çelebi - Yine Bir Hal Oldu
Ekrem Çelebi - Ne Karaymış Alnımın Yazısı
Ekrem Çelebi - Kızlar Maraş a Gider
Ekrem Çelebi - Bizim Elin Yayla Zamanı
Ekrem Çelebi - Yine Bahar Geldi Nedir Yaradan
Ekrem Çelebi - Kader Benim Yollarımı Bağlama


text:
Rusiä Däwlät Duması xökümätkä ışanıçsızlıq belderügä qarşı tawış birde, döresräge deputatlarnıñ zur küpçelege tawış birüdä qatnaşmadı.
Utırışqa qadär premyer-ministr Mixail Fradkov, yul taşlamaların aqçağa alıştıru turındağı qanun ütäleşendäge citeşsezleklär öçen cawaplılıqnı üz östenä aldı. Xökümät reformalarnı oyıştıru häm ğamälgä kertü öçen tulısınça cawap totırğa tieş, dide Fradkov.
Rusiädä qoral satuçı däwlät qaramağındağı Ros-oboron-export şirkäte, 2004nçe yılda satış rekordına citüen xäbär itte. Şirkätneñ general direktorı Sergei Çemezov, Mäskäwdä uzğan matbuğat oçraşuında, uzğan yıl 5 milliard 120 million dollarğa qoral satılğan, dip belderde.


text:
Çirattağı “Açıq mikrofon” Tatarstan xalqınıñ xäl-äxvällären belergä buldı. Çönki bezneñ radio da başqası citäkçe-türälärneñ qaya barğanın, närsä eşläwlären yış söyli. Ä bit xalıqnı citäkçelärneñ ni maytaruları kiräk tügel diärlek, çönki alarnı başqa problemalar, köndälek eş-mäşäqätlär borçıy. “Azatlıq” xalıqqa: “Tormışlarığız niçek, nindi mäşäqätlär belän yanıp yörisez, bügenge köndä sezne närsälär borçıy?” – digän soraw birde. Cawaplar tübändägeçä ide. Pensioner äbi:
- Tegendä- monda yörep arıp bettem inde. Berqayda da yünle närsä yuq, bötenesendä çirat. Uf, ardım, öygä qaytıp beraz xäl alırğa kiräk.
Urta yäşlärdäge abzıy:
- Awıllarnı beraz kütärsennär. Keşelär awıllardan qaçmasınnar ide. Kitkännäre kire tuğan cirlärenä äylänep qaytsalar, awıllarğa bügen betü qurqınıçı yanamas ide!
Yäş xanım:
- Mine cännätkä niçek elägergä ikän digän soraw borçıy. Min mäçetkä dä yörim, comğa namazlarına da… Läkin böten xalıq üzlärenä dä, min dä cännätkä eläkmäs öçen eşli alğannıñ barsın da eşlilär, bu xaqiqät. Min äti-äni öçen dä, sezneñ öçen barsı öçen dä borçılam.
Pensioner babay:
- Xäzer bezgä qartlarğa bötenläy iğtibar bette. Pensiägä kilsäk, Rıyşkov yasadı barsına da, eşlägän keşegä dä, eşlämiçä kön ütkärgän keşegä dä. Bu bit tärtipsezlek, bolar bulırğa tieş tügel. Şäymiev monı tärtipkä kitersen ide. Eşçe xalıqqa xäzer bötenläy xörmät bette.
Student qız:
- Närsä inde bezgä, şul aqça citmi inde. Älegä äti-änineñ kesäsen buşatabız. Eş tabırğa ide, ezlim läkin tapmadım äle. Annarı uqu belän parallel' eşläp ikesenä dä ölgerep bulır mikän dip qurqam.
Urta yäşlärdäge abzıy:
- Menä balalarğa ğömer eçenä ber sirk kürsätergä alıp kildem äle. İptäşem belän şähärne kürsätäbez, başqa rayonda bulğaç yış kilä almıybız şul Qazanğa.
Buxgalter xanım:
- Aqça sanawçılarnıñ problemaları betmi inde alarnıñ. Şuşı könnärdä Kreml' qararğa barğan idek, Patruşov kilgän kön buldı, eçenä kerä almadıq. Böten eşçelär belän cıyılışıp kilgän bulsaq, başlarıbıznı asqa iep kire borılıp qaytıp kittek.
Teatrda eşläwçe artist keşe:
- İcat keşesen, spektakl'dä uynawçılarnı şul qädär mısqıl itälär, äytep betererlek tügel. Anı eş xaqı dip tä äytep bulmıy. Şul alama kiemnär kiep, tamaqnı tınıçlandırırlıq. Bezneñ Rusiädä gel şulay bulğan, monnan soñ äybät bulır dip kem ışandıra ala?...
Röstäm İsxaqi


text:
Yeltsin häm Putin: ikese ike törle portret
Rusiä prezidentı Putin ilneñ elekke citäkçese Boris Yeltsin wafatı uñayınnan çärşämbene matäm köne dip iğlan itte. Üzeneñ şuşı qayğılı waqiğä uñayınnan yasağan çığışında Putin märxüm prezident ğämällären häm anıñ ilne ireklek yulına bastıruın maqtap, Yeltsin ülemenä qayğıruın kürsätergä tırıştı. Bilgele bulğança, xäzerge urınına Vladimir Putin näq menä Yeltsin tarafınnan kiterelgän ide. Şuşı bäyläneşkä qaramastan, bu ike şäxes arasında başqa urtaqlıq yuq kebek.
Ul çaqta härkem FSBdan kilgän töçe çıraylı polkovnik prezident bulgaç ta Yeltsin başlap cibärgän eşne däwam itäçäk, dip uylağan ide. 7 yıl ütü belän bu ömetlärneñ buşqa buluı inde sulay uq härkemgä açıq.
Heritage Foundation üzägeneñ Mäskäw bülekçäsen citäkläwçe Yevgeni Volk fikerençä, misal öçen, Putin Yeltsin tarafınnan başlap cibärelgän şaqtıy ğına eşlärne kire boruğa ireşte:
"Yeltsin radikal'' alğakiteşlär yasağan ide. Ul, älbättä, üz çorınıñ ber wäkile bulıp qaldı, anıñ qarşılıqları da citärlek ide, ämma ul çın küñelennän ireklekkä, zalim xakimiätne beterügä omtıldı. Ä inde elek nindi urında eşläwennän añlaşılğança, Putingä Yeltsin çorındağı mäğlümät çaraları, oligarxlar hiç kenä oşamadı", di Yevgeni Volk, Yeltsinneñ Putin belän dönyağa qaraşları arasındağı ayırmalıqlar turında.
Üz xakimiäte waqıtında Putin äkrenläp, ämma özlekle töstä Yeltsin alğa sörgän säyäsätneñ kiresen alıp bara başladı. 90-nçı yıllar başında Yeltsin başqa sovet respublikalarınıñ da ireklekkä omtıluın xuplap, alarnıñ Mäskäwgä bäyle buluın kimetergä tırıştı. Putin, kiresençä, elekke sovet kiñleklärendä Rusiäneñ tä''siren nığıtırğa, kire qaytarırğa teli häm monıñ öçen neft, gaz satunı da osta qullana. Eçtän telämäsä dä, ämma tarixi kiräklegen añlağan Yeltsin Rusiäne federatsiägä äyländerü eşenä bik kirtä quymasa, Putin şul formal federatsiä qaldıqların da yuqqa çığardı.
Säyäsät kenä tügel, alarnıñ üz-üzlären totışı da qapma-qarşı buldı. Yış qına qaynar qanlı, häm xätta araqı tä''sirendä eş itüçe Yeltsin urınına Kremlgä tıştan härwaqıt tınıç, cıynaq, sport söyüçe häm iñ möhime, üzen nıq kontroldä totqanın kürsätüçe Putin kilde.
Qayber küzätüçelär ğomumän, Putinne üzeneñ warisı itep saylap Boris Yeltsin iñ zur xatasın eşläde dip isäpli. Şulay dip uylawçılarnıñ berse - 90-nçı yıllar başında Yeltsin belän bergä eş itkän Vladimir Lısenko:
"Boris Berezovski belän bergä ilneñ şundıy yaña citäkçesen bilgeläp quyu, minemçä, bezneñ tarixıbızda da, Boris Nikolayeviçneñ üz tormışında da iñ qayğılı säxifä bulıp tora. Xäzerge däwlät başlığın xakimiätkä kiterep, ul, älbättä, ifrat ta zur xata yasadı", di Vladimir Lısenko Yeltsinneñ üz warisı itep Putinne qaldıruı turında.
Boris Yeltsin Putinneñ prezident bularaq qılğan ğämällären açıqtan-açıq bik tänqitlämäsä dä, ul monı sovet gimnın qaytarğaç qına eşlägän ide, anıñ elekke yardämçeläre, şäxsi söyläşülärdä Yeltsin üz fikerlären küpkä açığraq belderä ide, di. Georgi Sattarov:
"Nilär bulıp yatqanın ul añlıy ide. Bez bu xaqta fikerlär alışa idek. Min biredä Rusiädä federalizmnı beterüne, töbäk citäkçelären saylawlarnı tuqtatunı küz aldında totam. Yeltsin monı añlıy häm tiskäre bäyäli ide. Min monı ber dä şiklänmi äytä alam", di 1994-96-nçı yıllarda Yeltsinneñ kiñäşçese bulğan Sattarov.
Soñğı yıllarda märxüm Boris Yeltsin Rusiäneñ ictimaği wä säyäsi tormışında bötenläy qatnaşmadı.
Kärim Kamal


text:
Bazarlarda sit il kesehe qalmayasaq
1 aprelgä tiklem Başqortostan baźarźarında sauźa iteüse sit il grajdandarı qalmayasaq. Älegä waqlap hatıu nöktälärendä ularźıñ hanı kämetelä. Xalıq telendä ,,Vıetnam baźarı,, tip yörötölgän Dim biśtähendäge sauźa rättärendä barı tik kümärtäläp hatıu ösön röxsät bireläsäk. Bıl turala respublikanıñ tışqı iqtisadi bäyläneştär, sauźa häm eşqıuarlıq ministrı Boris Kolbin Räsäy diplomattarı könönä arnalğan matbuğat konferentsiyahında belderźe. Boris Kolbin bildäläüensä, respublikanıñ tışqı iqtisadi partnerźarı hanı yıldan–yıl arta bara. Uźğan yılda respublikanıñ tışqı tauar äyläneşe küläme 1 milliard dollarźan aşıp kitkän. Bıl Räsäy tışqı tauar äyläneşeneñ ike protsentı. Respublikağa bıltır 78 ildeñ deleğatsiyaları kilgän. Äüźem tışqı bäyläneştär Räsäy sit il eştäre ministrlığı yarźamınan tış mömkin tügel, tip bildäläy Boris Kolbin. Bıl federal ministrlıqtıñ Öföläge wäkillege tuqhanınsı yıldar başında asılğaynı. Äle ul respublikağa tışqı bäyläneştär urınlaştırıu häm sit ildär menän sauźanı üśtereügä źur yarźam kürhätä. Älbittä, xäbärselärźe migranttar mäs`älähe lä qıźıqhındırźı. Räsäy sit il eştäre ministrlığınıñ Öföläge wäkile Zinnur Märźänov mäs’äläneñ etdilegen tanıy, ämmä qalıplaşqan yauaptan arı kitä almanı.


text:
150 deputat pensiedän qorı qalırga mömkin
Bügen Törkiädä säyäsi tormışında möhim üzgäreşlärneñ buluwı ixtimal.
Mäxkämäneñ unber xakimennän cidese AK partiäne ğäyeple digän näticägä kilsä, partiä yabılaçaq häm aralarında premier dä bulğan 70-läp AK partiä ağzasına säyäsät belän şögellänü tıyılaçaq.
Xäzer inde säyäsät säxnäsendä kübräk AK partiäneñ yabılu ixtimalığına bäyle stsenariyalar bar. Berençese partiä yabılıp, anıñ bilgele şäxesläre säyäsättän tıyılmasa, şunda uq alar başqa ber säyäsi partiä eçendä uqmaşıp, xakimiättä qala alaçaqlar. Çönki 550 urınlı parlamentta AK partiäneñ 340 deputatı bar. Başqa isemdä qabat xakimiätkä menü alar öçen problema bulmayaçaq.
Başqa ber stsenariyaga kürä isä, AK partiä deputatlarınıñ tawışları belän waqıtınnan elek saylawlar ütkärü buyınça qarar alınaçaq. Çönki AK partiä ğädelsezlekkä duçar bulgan ber partiä bularaq başqa isemdä dä saylawlarda qatnaşsa 2007 yılnıñ iyülendägennän dä küberäk tawış alaçağına ışana. Ber yıl elek ütkärelgän parlament saylawlarında AK partiä tawışlarnıñ 47 protsentın alğan ide.
Läkin waqıtınnan elek saylawlar ütkärüneñ ber kirtäse bar. Çönki parlamentqa berençe märtäbä saylanğan 150 deputat parlamentta ike yıl utırmağanlıqtan deputatlarga birelgän mäxsus pensiä xoquqınnan faydalana almayaçaq. Dimäk AK partiädä dä häm başqa partiälärdä dä ağza bulğan deputatlarnıñ waqıtınnan elek saylawlar ütkärü täqdimen yaqlamawları zur ixtimal tügel. Mäglüm, keşe başta üz mänfägäten qaygırta. Misal öçen, deputalarnıñ eş xaqın kütärü buyınça täqdimnär barlıq partiälärneñ ağzaları tarafınnan alar xakimiättä bulsın, oppozitsiädä bulsın şunda uq qabul itälä.
Biş yıl möddät öçen saylangan deputatlarnıñ, ike yıl da tullmastan üz östenleklären yuğaltırga telämäwlären añlarga da bula. Çönki deputat bulu öçen alar küp aqçalar sarıf ittelär. Deputat bulgaç, yuğarı eş xaqı, ayruça ike yılnı tutırğaç yuğarı mäxsus pensiä alu xoquqın da qazandılar. Nindi keşe bolardan qorı qalırga teläsen di. “Başta üzeñ, annan soñ kürşeñ” digän äytem bar törekçädä.
AK partiä moña da çara taptı. Konstitutsiä mäxkämäseneñ 28 iyüldä cıyılaçağı bilgele bulğaç uq AK partiäneñ İstanbul deputatı İbrahim Yiğit Törkiä Böyek Millät Mäclese räislegenä tizlek belän ber qanun üzgäreşe täqdime kertte. Ul millät väkilläreneñ çığımnarı belän pensiäläre turındağı tärtipne bilgelägän 3671 nomerle qanunğa üzgäreş yasawnı taläp itä. Anıñ qanun proyektında deputatlarnıñ ike yıl möddät belän parlamentta ağza buluları şartı köçtän çığarıla. Bik zur ixtimal belän bu qanun proyektı tizlek belän parlamenttan ütep, prezidentqa cibäreläçäk. Üze dä AK partiäle bulgan prezident Gül dä şunı tizlek belän raslataçaq dip äytü öçen säbäplär bar. Ämma dürt könnän soñ Konstitutsiä mäxkämäse AK partiäne yabu buyınça qarar çığarsa ni bulaçağın kem dä belmi.
Konstitutsiä mäxkämäse ağzalarınıñ bügen qarar birüläre şartı da yuq. Bälki alar tagın berniçä märtäbälär cıyılılırlar. Näticäne kötkännär isä qızğan tabada utıruların däwam itärlär.


text:
Militsiä kösäytelgän rejimda eşläy
Militsia xeźmätkärźäre kemdeñ nindäy transporant menän kilewen dä yentekläp tikşerźe. Şulay źa ber äbey nisekter Başqortostan prezidentı häm Räsäy prezidentın otstavkağa tigän transporantın milisia aşa ütkärä alğaynı. Hönäri berlektär täw siratta eş xaqın kütärewźe, torlaqtı arzanaytıuźı, eş xaqtarı buyınsa burıstarźı tüläwźe talap itte. Profsoyuzdar federasiahı şurahı räyese, Räsäy yämäğät palatahı ağzahı Ämerxan Sämerxanov äytewensä, Başqortostanda räsmi xäkimiät xalıq aldında sotsial yawaplılıqtı toya häm bıl yähättän profsoyuzdar menän tığıź bäyläneştä eşläy. Şulay źa profsoyuzdar eş xaqtarı buyınsa burıstarźı tüläw mäsälähenä borsolow belderep, bıl yähättän eş artaban da dawam itäsäk tip belderźe.


text: Serbiä başqalası mäxkämäsendä bügen 1991nçe yılda Xorvatiäneñ könçığışındağı Vukovar şähärendä 200läp keşene üterüdä ğayeplängännär östennän xökem eşe başlandı. Ul çaqta serb ğaskärläre xorvatlarnı häm serb bulmağan başqa millät wäkillären duñğız fermasında üterde. Bu ğamäl – 90nçı yıllarda Yugoslaviädä bulğan iñ qanlı waqiğalärneñ berse. Şuşı küpläp üterüne oyıştıruda qatnaşqan 8 keşeneñ berse, Mirko Vojinvoç, küptän tügel törmä xastaxanäsendä täräzädän sikerep alğan cärähätlärennän wafat bulğan. Anıñ üleme xökem eşen totqarlamıyaçaq, dip xäbär itte Serbiä räsmiläre.


text:
AQŞ Saqlanu Ministrı: İran äle dä töbäk iminlege öçen zararlı
Gates, Bahreyndäge, töbäklär iminlege konferansı barışında yasağan çığışında süzlären: “İran uran bayutunı däwam itä häm ul teläsä qayçan atom qorallanu programın yañadan başlata ala” dip äytte.
Ul şul uq waqıtta İrannı, Ğiraq wä Äfğanstanda Xizbulllah, Xamas kebek ğisyançı törkemnärne yaqlawlada ğayepläp, İrannıñ raketa programı töbäk öçen qurqınıç bulıp qala dip östäde.
Şul uq waqıtta İzrailneñ atom programı, töbäk öçen qurqınıç tudırmıymı? digän sorawğa ul, İzrail kürşe illärgä höcüm itärgä cıyınmıy häm ul terrorçılıqnı da yaqlamıy dip cäwap qaytardı.
İzrail monı ber qayçan da räsmi bularaq raslamasa da, İzrail töbäktäge atom qoral köçenä iä bulğan berdän-ber il dip sanala.
İran Bahreyn cıyınına qatnaşudan waz kiçkän ide.


text:
Mäskäw şartnamägä rizalaştı
Tatarstan beläm Rusiä arasındağı wäkälätlärne büleşü şartnamäse nihayät ğämälgä keräçäk. Çärşämbe kiçendä Rusiä prezidentı Vladimir Putin üze imzalağan älege dokumentı Däwlät Dumasına täqdim itte. Putinğa qädär şartnamäne Mintimer Şäymiev imzalağan ide. İsegezgä töşerep ütäbez. Tatarstan belän federal’ üzäk arasında wäkälätlärne büleşü şartnamäse berençe märtäbä 1994 yılnı tözelgän ide. Läkin Rusiädä alıp barıla torğan xakimiät reforması üzäk belän töbäklärneñ älege kileşü formasın beterde. Xäyer, tatarstan citäkçelege älege fiker belän kileşmiçä menä inde 3 yıl däwamında yaña şartnamäne imzalaw östendä eş alıp bardı. Küp tırışlıq, waqıt, xezmät taläp itkän bu ğämällär nihayät üz cimeşlären kiterde. Tatarstan belän federal’ üzäk arasındağı Şartnamä Rusiä Däwlät Dumasında qaralırğa tieş. Xäyer, respublika xakimiäte şartnamä östendä eş tögällände, Vladimir Putin aña qul quyarğa äzer dip inde cäy axırında uq beldergän ide. Şulay da, Rusiä prezidentı aşıqmadı. Qayber mäğlümätlärgä qarağanda, ul dokumentı 4 noyäber könne genä imzalağan. Şartnamäne buldıru eşläre nik şulay ozaq häm awır baruı turında Tatarstan prezidentı yärdämçese Rafail’ Xäkimov menä nindi fikerdä tora.
Älege şartnamäne yaqlağan keşe Mäskäwdä bik az ide. Vladimir Putin üze tatarstanğa kilgändä, xäzer bernindi dä şartnamälär bulırğa tieş tügel dip. Läkin 3 yıl uzdı, bu arada bez bik qatı ğına eşlädek Yaña şartnamä nigezendä, Tatarstan belän Rusiä xökümäte iqtisadi, ekologik, mädäni häm başqa qayber respublika üzençäleklärenä bäyle ölkälärdä kileşülär tözeläçäk. Rusiä Däwlät Dumasınıñ vitse-spikerı Oleg Morozov süzlärenä qarağanda, yaña şartnamä iskesennän şaqtıy ayırılaçaq. Xäzer kileşü nigezendä federal’ üzäkneñ wäkälätlären alıp bulmayaçaq, di ul. Ä menä Rafail’ Xäkimov isä, yaña şartnamädä dä bez şaqtıy närsäne saqlap qala aldıq, dip sanıy.
Yaña şartnamädä salımnar mäs’äläsenä üzgäreşlär kertelde. Baz salımnarnı xäzer böten Rusiä kebek tülibez. Qalğan küp kenä mäs’älälärdä bez iske şartnamäneñ nigezlären saqlap qala aldıq – çit il belän mönäsäbätlär, tel mäs’älälärendä. Tege dokument ul bit bik butalçıq zamanda qabul itelgän ide. Xäzer isä şartnamäneñ küp kenä matdäläre törle federal’ qanunnarğa kerde. Şuña da, yaña tözelgän şartnamädän alar töşep qaldı. Minemçä, yaña şartnamä barıber kiräk. Häm ul Tatarstanğa ğına tügel, ä federativ Rusiäne saqlaw öçen dä bik ähämiätleTatarstan prezidentı yärdämçese Rafail’ Xäkimov, respublika kebek ük şartnamä nigezendä üzeneñ federal’ üzäk belän mönäsäbätlären yaqın kiläçäktä Çeçen respublikası köyli alaçaq. Xäyer, başqalar da, mäsälän, Başqortstan respublikası, Sverdlaw ölkäse, şundıy uq dokumentnı buldırırğa teläk beldergännär ikän.
Gölnaz İlgizär


text: Waşingtondıñ başqasa yulı yuq ine tigän Amerika prezidentı. New Hampshir ştatındağı Portsmute xärbi bazahında sığış yahap ul Amerika xalqın haqlaw ösön huğış käräk ine tigän. Aq yort daimi tänkitlänä, sönki Ğiraqta äle bulha xalıqtı küpläp qırıq qoralı tabılmağan. Kisä Amerika kongresı wäkildär palathınıñ maxsus qomissiähı tınıslıq urınlaştırıu operatsiäları, Ğiraq häm Afğanstandı tergezeü ösön 87 milliard dollar büleüze xuplağan. Kilähe aznala bıl mäsälä palatnıñ plenar ultırışında tikşereläsäk.


text:
Ekrem Çelebi - Çiçek Dağı
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : Çiçek Dağı
Etiketler : Ekrem Çelebi - Çiçek Dağı türkü indir, Ekrem Çelebi - Çiçek Dağı türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, Çiçek Dağı mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri Çiçek Dağı türküsü, Çiçek Dağı sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, Çiçek Dağı bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Bende Bu Dünyaya
Ekrem Çelebi - Ben Ne Biçim Serseriyim
Ekrem Çelebi - Gönül (Sıkı Tut)
Ekrem Çelebi - Dünya (Neyleyim Seni)
Ekrem Çelebi - Bu Ayrılık Neden Oldu
Ekrem Çelebi - Sorun Şu Feleği
Ekrem Çelebi - Yüce Dağ Başında


text:
Dönyanıñ iñ zur islam ile İndoneziä prezidentı Susilo Bambang Yudhoyono, Möxämmät päyğämbärne kimsetkän räsemnärne bastıru – cir şarındağı böten möselmannarnı mısqıl itü bulıp tora, dip belderde. Daniäneñ ber basması bu räsemnärne sintäber ayında bastırğan ide, düşämbe könne basma monıñ öçen ğafu ütende. Möselman dönyasında şuşı räsemnärneñ Yevropanıñ başqa illärendä basıluına protest belderü däwam itä. BMO general sekretare Kofi Annan comğa könne möselmannarğa Daniä basmasınıñ ğafu ütenüen qabul itergä çaqırıp möräcäğät itte. Äle genä kilgän xäbärlärgä qarağanda, Möxämmät päyğämbär sürätlängän karrikaturlarğa protest belderüçelär Süriä başqalası Dämäşktä Daniä ilçelege urnaşqan binağa ut törtkän. Ber binada şulay uq Şvesiä häm Çili ilçelekläre dä urnaşqan bulğan.
İran prezidentı Mähmüd Ähmädinecad, räsmi İSNA mäğlümat agentlığına, räsemnärne bastırğan barlıq Yevropa illäre belän İran arasındağı iqtisadi kileşülärne özü turında färman birelgänen xäbär itte.


text:
Fälluca höcüme däwam itä, anda xäzer ğisyançılardan arınu alıp barıla
Ber atnağa suzılğan uram suğışlarınnan soñ amerikan ğäskäriläre Fälluca şähären nigezdä yawlap aluı xaqında belderä. Anda qarşılıq kürsätüne tulısınça beterü öçen äle tağın berniçä kön kiräk bulaçaq di höcüm belän citäkçelek itkän amerikan generalı John Sattler. Şuña kürä düşämbedä dä Fällucada suğışlar däwam itte.
Ğiraqnıñ üzägendäge Fällucanı ğisyançılardan çistartu düşämbedä dä däwam itte. Şähärneñ ayırım urınnarında qaçıp yatqan şul baş kütärüçe köçlärgä qarşı tuplar, awır artilleriä häm hawa höcümnäre dä qullanıldı. Amerikan yağı äytüençä, töp iğtibar düşämbe könne Fällucanıñ könyağında tabılğan cir astı qorılmaların yuq itügä birelgän, anda törle binalarnı üzara totaştırğan cir astı yullarında qorallar häm suğış kiräk-yaraqları tabılğan. Amerikan ğäskäriläre genä tügel, Ğiraq xökümäte köçläre dä qatnaşqan şuşı höcümne citäkläwçe Quşma Ştatlar generalı John Sattler süzlärenä qarağanda, şähärneñ ayırım urınnarındağı qarşılıq noqtaların tulısınça beterü öçen tağın berniçä kön kiräk bulaçaq. Yäkşämbe könne ul, bezneñ ğäskärlär Fällucanı arqılığa buyğa yörep çıqtı, xäzer inde Fällucanı ğisyançılardan azat itü xaqında äytep bula dip belderde. Ämma höcümdä qatnaşqan ğadi amerikan ğäskäriläre, şähär uramnarı äle haman da zur qurqınıç tudıra häm anda irekle yörü mömkin tügel, ğisyançılar höcümenä duçar bulu bik ixtimal dip zarlana. Monı general Sattler üze dä tanıy, ul, xäzerge bäreleşlärneñ nigezdä Fällucanıñ könyağında baruın äytsä dä, şähärneñ tönyağında da atışlar çığuın belderä. Ä Fällucanıñ ul öleşe amerikan köçläre tarafınnan äle ber atna elek ük yawlap alınğan ide.
Audio, John Sattler
"Bez tönyaqtan alıp bar şähär buylap anıñ könyağına qädär ğisyançılardan arınu eşen alıp barabız. Yäğni bez inde suğışıp ütkän öleşlärgä dä qaytıp andağı här binanı tikşerep, anıñ iminlegen tä''min itäbez" di general Sattler. Şulay itep ul, Fällucadağı ğäskäri operatsiäneñ xäzer uram suğışlarınnan ayırım binalarnı doşmannan çistartuğa, qarşılıq kürsätü urınnarın bastıruğa küçä baruın äytä. Quşma Ştatlar Fällucada barlığı 1200-läp ğisyançını yuq itüe xaqında belderä, amerikan ğäskäriläre arasındağı yuğaltular isä yäkşämbe kiçenä qädär 38 üle häm 275-läp yaralı ide. Moñardan tış, Ğiraq xökümäte köçlärennän dä 6 ğäskäri hälak bulğan. Şuşı sannar uñayınnan qayber belgeçlärdä, Fällucada urnaşqan häm törle terror ğämälläre qıluda şiklänelgän ğisyançılarnıñ küpmese şähärdän qaçıp qotılğan ikän digän soraw tua. Londonda çığa torğan "Jane''s Defense Weekly" basması xezmätkäre İan Kemp:
Audio, İan Kemp
"Bu çınnan da citdi ber mäs''älä bulaçaq, di Kemp, Ğiraq ğisyançılarınıñ öleşçä Fällucadan qaçıp kitä alu ixtimalı turında. "Quşma Ştatlarnıñ, kemneñ dä bulsa qaçuına kirtä quyu maqsatında şähärne tieşle räweştä çolğap aluı öçen berniçä ay waqıtı bar ide. Ägär dä ğisyançılarnıñ küpläp qaçuı açıqlansa, bu çolğanış alay uq qısan bulmağan digän süz" di "Jane''s Defense Weekly" basmasınnan İan Kemp. Kemp şulay uq, Fällucadağı suğışlar, ğisyançılarğa qarşı soñğısı bulmayaçaq dip isäpli häm Ğiraqnıñ başqa töbäklärendä dä barğan bäreleşlärne misal itep kiterä. Düşämbedä genä dä andıy bäreleşlär Ramadi, Mosul häm Baquba şähärlärendä buldı dip xäbär itelde. Latifiä häm Samarra şähärlärendä isä Ğiraq xakimiateneñ iminlek köçläre ğomumän, üz xärbi kiemnärendä yörüdän baş tartqan, çönki anda kön sayın diärlek alarğa höcümnär yasala ikän.
Kärim Kamal


text:
Ekrem Çelebi - İnsanoğlu
Sanatçı : Ekrem Çelebi
Türkü : İnsanoğlu
Etiketler : Ekrem Çelebi - İnsanoğlu türkü indir, Ekrem Çelebi - İnsanoğlu türkü dinle, Ekrem Çelebi türküleri, İnsanoğlu mp3 indir, Ekrem Çelebi türküleri İnsanoğlu türküsü, İnsanoğlu sözleri, Ekrem Çelebi mp3 dinle, Ekrem Çelebi download, İnsanoğlu bedava mp3, Ekrem Çelebi türkü sözleri, Ekrem Çelebi türkü dinle, Ekrem Çelebi son albüm indir
Ekrem Çelebi Türküleri
Ekrem Çelebi - Gelin Hey Ne Olur
Ekrem Çelebi - Aklımı Başımdan Aldın
Ekrem Çelebi - Yine Göç Eyledi Avşar Elleri
Ekrem Çelebi - Artık Çıkmam Meyhaneden
Ekrem Çelebi - Ham Meyvayı Kopardılar Dalından
Ekrem Çelebi - Torşahin Misali
Ekrem Çelebi - Sorun Şu Feleği
Ekrem Çelebi - Yozgat Sürmelisi
Ekrem Çelebi - Geze Geze (Barak)


text:
Söğüd Ğaräpstanda tarixta berençe saylawlar ütä
Bügen Söğüd Ğaräpstanda saylawlarnıñ berençe turı başlandı. Patşalıqqa demokratiä çatqıları kertergä tırışqan bu ildä ir keşelär cirle şuralarnıñ yartısın saylayaçaq. Söğüd Ğaräpstanda xalıqnıñ yartısın täşkil itkän xatın-qızlar saylawlarda qatnaşa almıy.
Bilgelänä torğan Söğüd Kiñäş Şurası äğzase Fahd al-Mubarak, Reuters mäğlümat agentlığına, saylawlar bik möhim, dide. Ämma saylawçılarnıñ sanı az buluına borçılu belderde.
"Saylawlarnıñ berençe tapqır ütüe – inde üze möhim fakt. Tawış birüneñ näticäle buluı – anıñ törle töbäklärdä niçek ütüenä bäyle. Saylawlar üzenä cämğiätneñ ziyalı qatlamnarın, yäşlärne cälep itä, bu yaxşı. Eye, qatnaşuçılar sanı tübän, Riydh''ta yuğarıraq san kürergä telär idek, ämma bu da yaxşı," dide Fahd al-Mubarak.
Çit illärdä yäşägän 3 millionğa yaqın söğüd watandaşı saylawlarda qatnaşa almıy, şulay uq bu ildä xatın-qızlarnıñ saylaw xoquqı yuq.
Şulay itep iratlar ildäge 178 cirle şuranıñ yartısın saylayaçaq, yartısı – elekkegeçä bilgelänep quyılaçaq. Namzätlär arasında eşquarlar, qabilä yulbaşçılarınnan başlap ğalimnär häm räsmi keşelärgä qadär bar.
Bügen tawış birü Riyadh''ta ğına uzdı. Anda 37 şuradağı barlığı 127 urın öçen köräşkän namzätlärne sayladılar. Başqaladağı saylaw räsmie Reuters mäğlümat agentlığına, tawış birüneñ tınıç uzğanın xäbär itte.
"Räsmi wäkil bularaq, saylawlarğa äzerlek barışınıñ tınıç ütüe belän min bik qanäğät. Barısı da uñışlı buldı. Xäzer bez inde tawış birü çorına kerdek, bu da tınıç üter, dip ömetlänäm," dide saylaw räsmie.
Saylawlarnıñ 2nçe turı könçığış häm könyaq-könbatış provinsiälärdä 3nçe mart könne ütäçäk. 3nçe häm soñğı turı – könbatıştağı Mäkkä häm Mädinä şähärlärendä, şulay uq tönyaq töbäklärdä – aprilneñ 21renä bilgelängän.
Moña qadär patşa näsele al-Söğüdlär xakimiätne büleşügä qarşı buldı. Söğüdlärneñ qayberläwlär älege tawış birüneñ citdilegenä bik ışanmıy, xakimiättäge köçlärneñ könbatışnıñ demokratiäne üsterü taläplären ütägän bulıp qılanuı digän bäyä birä.
Alsu Qormaş


text:
Rusiä prezidentı Vladimir Putin bügen Mäskäwdä Ğiraq İdarä Şurası äğzaläre belän oçraştı. Söyläşülär – Ğiraqnıñ Rusiägä bulğan burıçların sızıp taşlaw mömkinlekläre tiräsendä bardı. Mäskäw Ğiraqnıñ 8 milliard dollarlıq burıçnıñ 65%tın sızıp taşlarğa riza bulğan. Bu xaqta söyläşülärdän soñ Ğiraq İdarä Şurası äğzase Samir Sumaidi Reuters mäğlümat agentlığına belderde. Rusiä xökümätennän bu xaqta äle ber nindi dä añlatma bulmadı.
Prezident Putin yaqın kiläçäktä Rusiä şirkätläreneñ Ğiraqqa invsetitsiäse 4 milliard dollarğa citäçäk, dip belderde.
Rusiäneñ energetika ministrı İgor Yusufov, Ğiraq wäkilläre Säddäm Hösäin çorında neft kontraktları mäs'äläsendä başlanğan söyläşülärne yañartunı täqdim itte, dide.


text:
General belderüe
Başqortstannan xärbi xezmätkä çaqırılğan ber yegetneñ tereläy kümelüe turında xäbärlär bulğan ide. Aña qarağanda, yegetne ofitserları tuqmap tereläy kümep quyğan. Monı küzätep torğan ber qart çoqıp çığarıp yegetne azat itkän.
Respublikanıñ xärbi komissarı general-mayor Timofey Azarov monıñ yalğan buluı turında belderde. Anıñ süzlärenä qarağanda, Sergey Ovçinnikov dezertirlığı öçen cäzadan qaçarğa teläp monı uylap çığarğan. Komissar süzlärenä qarağanda, Sergey xärbi xezmätkä 2005Hчe yılnıñ 23Hчe iyünendä çaqırılğan bulğan. Yekaterinburg yanında xezmät itkändä ul berniçä tapqır añın yuğaltıp yağılğannan soñ ekspertizağa cibärelä. Ekspertiza anı sälämät dip taba. Xezmät itkän urınına qaytqaç ul tağı añın yuğaltıp yağıla. Aña yärdämgä taşlanğan ber mayor yegetneñ biten çäbäkläp añına kiterergä tırışqanda Ovçinnikov küzlären açıp cibärä häm monı üzeneñ tuqmaluı itep kürsätergä tırışa. 2006 yılnıñ 17 martında ul xezmät itkän urının qaldırıp kitä. Bu turıda Ovçinnikov çaqırılğan Ufanıñ Oktäber rayonı xärbi komissariatı häm yegetneñ ata-anasına xäbär itälär. Xäbär bulıp öç täwlek uzuğa xärbi çast'qa Ovçinnikovnıñ änise kilä. Ul ulımnı üterep urmanğa kümüegez dä mömkin dip belderä. Sergey Ovçinnikov isä Çiläbe ölkäseneñ Uvel' rayonı Suxorış awılında märmär taşlar eşkärtüçe bulıp eşkä urnaşa. Eşkä aluçılar “Şäxsi eş” isemle dokument açqanda anı fotosurätkä töşerälär. Xärbi prokuratura şunıñ yärdämendä Ovçinnikovnıñ ezenä töşä. Artaban yeget tuğan “oyasına” qaytıp änise belän şul uydırmanı uylap çığara häm xoquq yaqlawçılarğa 500 sum aqça tüläp ğariza yaza. General älege xällärne bäyän itkännän soñ Sergey Ovçinnikovnıñ Samarağa psixiatriä ekspertizağa cibärelüen dä belderde. Anıñ süzlärençä, yeget sälämät dip tabılsa, ul xökem iteläçäk.


text: Oppozisiä köçläre bügen başqalada xökümät häm Qırğız däwlät radio häm televideniä binaların üz kontrolenä aldı. Däwlät televideniä kanalında uramdağı protest çaraları kürsätelä. Radio da oppozisiä qulına küçkäç – däwlät kanalında tapşırılğan iñ berençe programma – Azatlıq radiosınıñ Qırğız redaksiäse tapşıruları buldı. Prezident Askar Akayevnıñ qayda bulğanı bilgesez. Piketçelar şulay uq oppozisiädäge Namus partiäse yulbaşçısı, elekke vise-prezident Felix Kulovnı da irekkä çığaruğa ireşte. Däwlät kanalında çığış yasap, Kulov, Akayevnı oppozisiä belän oçraşıp tınıç şartlarda xakimiätne tapşıru turında söyläşügä çaqırdı. Bügen töndä elekke parlament utırışqa cıyılaçaq. Bu xaqta elekke deputat Oksana Malevanaya däwlät televideniäse aşa xäbär itkän. Rusiä tışqı eşlär ministrlığı oppozisiä köçlären "qanun yulına qaytırğa" çaqırdı. Bişkäktäge AQŞ ilçelege dä piketçelarnı köç qullanmasqa öndäde.


text:
Qışqa äzerlek başlandı
Qışqa äzerlek başlandı
Komunal-toraq ministrlığı wäkilläre isä, qışqa äzerlänüläre xaqında xisap tottı. Äzerlek ul äle, cılılıq digän süz tügel. «Tatenergo»ğa mäsälän 2 mln. artıq aqça tülänep betmägän. “Burıçlar qaytarılmağan oyışmalarğa közge salqınnar waqıtında tuñarğa turı kiläçäk”, dip beldergän «Tatenergo» oyışması wäkile.
Ä Sverdlaw ölkäsendäge Tatarstan säwdä yortı citäkçelege xäbär itkänçä, ölkäneñ awıl xucalağı ministrlığı belän ütkärelgän söyläşülärdän soñ, respublikanıñ ütkän yıldan satılmıyça qalğan 1mln. artıq tonna ikmägen Sverdlawda saqlaw turında kileşengän. Tatarstanda ambarlar citmi ikän.


text:
Finlandiädä yäşäp icat itüçe cırçı Cämilä Nizametdin Tatarstanda bulıp kitte
Cämiläneñ bu yulı Qazanda programması şaqtıy tığız başlanıp kitte. Ul poyızdan töşügä ük eşkä çumdı. Berençe bulıp “Xomay” törkeme belän “Yazma miña xatıñnı” digän cırına remiks yazdırdı. Häm şul uq könne tönlä älege cır tatar yäşläre öçen oyıştırılğan “Küñel” diskotekasında yañğıradı.
Äytergä kiräk, ägär uzğan köz könne kilgändä Cämilä kübräk Tatarstannı sağınu, tuğan yaqqa tartılu, üzeneñ Finlyandiädäge tormışı turında söyläsä, bu yulı Intertatta uzğan matbuğat oçraşuında ul kübräk milli muzıka, yaña cırları, al'bom çığaruğa tuqtaldı. Monda bilgele Cämiläneñ prodyuserı barlıqqa kilüeneñ dä säbäbe bardır. “Tatar radiosında” alıp baruçı bulıp eşlägän Läysän Gäynetdinova äle prodyuserlıq eşendä täcribäse bulmasa da, Cämilä anıñ tawışın yaratuın äytte. “Bez Finlyandiädäge tatarlar irtädän alıp kiçkä qadar “Tatar radiosın” tıñlıybız. Häm tawışlarnı çağıştırabız”, - dide ul. Läysän isä çınnan da 3 yıl muzıykal' radioda eşläp, muzıqa dönyasında şaqtıy ğına täcribä tuplağan. Şuña Cämiläneñ al'bomın çığaruğa da inde äzerlek eşen dä başlağannar. Al'bom cäy könne çığaçaq, Häm “Cämilä” dip atalaçaq ikän. Cämilä üzen kiläçäktä rok yunäleşendä dä sınap qararğa uylawın äytte. Ämma qaysı ğına muzıka bulmasın ul berençe çiratta millilek saqlanırğa tieş, di. Äydägez, Cämiläneñ üzen tıñlap qarıyq
Muzıka üzeneñ milli koloritın saqlarğa tieş. Cırçı Qazaqstannanmı, Üzbäkstannanmı anıñ cırında milizmatika çağılırğa tieş. Ul şunıñ belän qızıqlı da. Xäzer Yevropa cırları bik küp. Tatar cırı üz millilegen saqlasın ide.Tatarstanğa kilgäç Cämilä “Käyef niçek?” konsertında qatnaştı, Derbışqadağı balalar yortında bulıp televizor büläk itte. Cämilä üze äti-änisez üskängäme, yätim balalarğa zur iğtibar birüen äytte. Anıñ maxsus “Yätim bala” digän cırı da bar.
Şulay uq Cämilä tatar internetınıñ iñ aktiv wäkilläre belän oçraştı. Bıltır, Mişärcan, Keräşen mullası häm tağın küp kenä niklı internetçiklar Cämiläneñ kiläçäk plannarı belän qızıqsındı. Ämma bu oçraşuda süz kübräk internet turında tügel, ä Cämiläneñ icatı turında bardı. Berençe bulıp Cämiläne internetqa çığarğan Azat Säyfetdinov isä, Cämilägä kübräk akapellağa, yäğni muzıykasıyz, üz tawışı belän genä cırlarğa kiñäş itte. Oçraşu “Tuğan tel”ne cırlaw belän tämamlandı. Älege cırnı cırlağanda Cämiläneñ küz yäşläre dä çıqtı. “Bu minem şatlıqlı küz yäşlärem. Tatarstanda şundıy duslarım bulğanğa min bik şatlanam”, - dide ul. Äye, yämle bulsa da torğan cir, sağındıra tuğan il dip cırlana şul. Cämilä dä bik sağına tösle toyıldı miña Tatarstannı.Landış Xarrasova


text:
İldä nilär bulıp yata? - 26.V.2008
►Kardinal “koloniaçel” simvolnı bağaçaq ►“Suwar-Qazan” başlığı qaçqanmı, ällä batqanmı? ►Karavon bäyräme ütte ►Bilan ciñüe turında tatar cırçıları ►Tatar tele “anasına” 70 yäş tuldı
►Qardinal “koloniaçel” simvolnı bağaçaq
Ğawğalı çirkäwne, ikonanı qararğa katolik türäse kilä. Ul Tatarstan möselmannarı belän oçraşır dip kötelmi.
İkonası da, çirkäwen dä urısçı, pravoslavçılar telämäde
Walter Casper Vatikanda pravoslav dinendägelär belän aralaşu, duslaşu öçen cawaplı. Qazanğa şaw-şu belän kilgän İzge qazan anaqayı diwar potın – ikonasın qaytaru eşendä dä ul qatnaşqan ide. Häm berençe çiratta ul Qazanda da şul potnı bağaçaq. Vatikannan qaytarılğan İzge Qazan anası ikonası dip ataluçı küçermä (slepok) ul. Şulay uq tarixi urıs bistäsendä urnaşaçaq katolik çirkäwen dä qarayaçaq. Ä berniçä yıl elek pravoslavçılar häm urıs millätçeläre Qazanda häm Mäskäwdä Vatikannıñ Tatarstanğa cılı qaraş taşlawına borçılğan ide. Ul ikona da Qazanğa awırlıq belän qayttı, katolik çirkäwe dä ğawğa belän salına başladı.
Kemgä şifalı, kemgä aqçalı, kemgä mısqıllı pot
Şul uq waqıtta katoliklarnıñ möselman tatar da yäşi torğan Tatarstan başqalasına kilüe urıs çirkäweneñ Mäskäwdäge başlıqların da daimi borçıp tordı. Şulay uq berniçä yıl elek Papa İoan ikençe Qazanğa kilä, dip xäbär çıqqaç, räsmi urıs çirkäwe ğömümän “çığırınnan çıqqan” ide.
İske Xäkim İsxaqov qaytartqan pot-ikona başqalada qaldı. Ul qazanlı häm başqa dindarlar häm sırxawlar şifa, ömet aluçı ğıybadät, tabınu noqtası. Bügenge şähär türälärenä dä bu ikona urıs turistın çaqırtuçı cim, söylär öçen süz: dinnär arasındağı duslıq turında. Şul uq pot üz çiratında möselman häm milli cämäğätçelek öçen kolonializm, köçläp çuqındıru simwolı bulıp ta tora.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►“Suwar-Qazan” başlığı qaçqanmı, ällä batqanmı?
Rusiä prokuraturası tikşerü komitetınıñ Tatarstandağı idaräse wäkile Eduard Abdullin, Çub, möğäyen, tikşerüdän qaça dip belderä. Ul “Qazan” hawa alanına urnaştırılğan “Tomson” şirkäteneñ aeroyunäleş cihazların döres bulmağan bäyägä satu eşendä ğäyeplänüçe bularaq qarala. Bu cihaz fransuz firmasınnan 30 million sumğa satıp alınğan bula. 1977 yılda Tatarstan xökümäte kileşüe belän alınğan bu cihaz öçen Çub citäklägän şirkät aşa ul waqıtta barter yulı belän neft tülänä. Häm cihaz şirkät milkenä äylänä. Annan soñ 4 million umğa ğına satıla. Bu xaqta “Veçernäya Qazan” gazetası xäbär itä.
Soñğı waqıtlarda Qazanda ere eşquarnıñ yuqqa çığu oçraqları bulmağan ide.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Karavon bäyräme ütte
Urıs folklorı bäyräme “Karavon”ğa bıyıl başqa yıllar belän çağıştırğanda kübräk keşe kilgän ide.
Bıyıl bu awıldağı näq şundıy uq isemle- “Karavon” dip atalğan folklor törkeme oyışqanğa 20 yıl tula. Şul uñaydan bäyräm çarasında qatnaşqan Tatarstan däwlät şurası räise Färit Möxämmätşin alarğa prezident isemennän istälekle büläk häm şifaxanägä yullamalar tapşırdı.
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Bilan ciñüe turında tatar cırçıları
25 mayda Dima Bilannıñ “Eurovsion”dä berençe urın aluı häm 2009 yılda bu konkursnıñ Rusiädä bulaçağı Tatarstanlılarnı da şawlatıp cibärde.
Tanılğan televiduşçiy Vladimir Pozdner Bilannıñ ciñüenä ber dä şatlanmıy ikän. Jurnalistlarğa birgän intervularında ul “Eurovidenie”ne däräcäle konkurslar rätenä kertmäwen häm anda çın talantlar çığış yasamawın äytä. Şuña kürä, Bilannıñ ciñüe tarixta qalmayaçaq, di Pozdner.
“ Eurovidenie”dä Tatarstan keşelären dä küräse kilä ide, tatar cırı anda bulırğa tieş. Menä inde bıyıl berençe tapqır saylap alu turında tatarça cır işettek, äfärin başqaruçığa. Minem üzemä dä mömkinlek bulsa qatnaşır ideñme, dip tamaşaçılar sorawlar küp birde. Mine Yewropada küräseläre kilü teläge ber yaqtan şatlandıra da, ikençe yaqtan zur cawaplılıq. Zur äzerlek belän cibärsälär, “Eurovidenie”gä älbättä barır idem.”- dip söyläde Salawat Miñnexanov.
Yomğaqlap şunı äytergä kiräk, Tatarstandağı yäş cırçılar da, ölkännäre dä dönyaqüläm konkurs turında fikerläre törle. Ölkän cırçılar “Eurovidenie” ul zatlı konkurs tügel disä, yäşlärneñ anda qatnaşırğa teläkläre zur kürende .
--------------------------------------------------------------------------------------------
►Tatar tele “anasına” 70 yäş tuldı
Şuşı könnärdä Qazan däwlät universitetı tatar filologiase häm tarixı faqültetınıñ ğämäli tel beleme häm tärcemäçelek kafedrası mödire, filologia fännäre doktorı, professor, Tatarstannıñ atqazanğan fän eşleklese Flera Safiullinağa 70 yäş tuldı.
Flera xanım bar ğömeren tatar telen uqıtuğa bağışlağan şäxes. Anıñ tırışlığı belän 1992 yılda tatar filologiase häm tarixı faqültetında ğämäli tel beleme häm tärcemäçelek kafedrası barlıqqa kilä. Kafedra tatar teleneñ däwlät tele statusın ğämälgä quyu, nığıtu, kütärü maqsatlarına xezmät itä. Qazan universitetında başqa faqültet studentların tatar telenä öyrätü kebek çeterekle, awır wazıyfanı başqara. Şul uq waqıtta biredä çit illärdän törle maqsatlar belän kilüçelärgä tatar telen törkemläp yäki berämläp öyrätälär. Kafedra uqıtuçıları xäzerge zaman tatar tel belemendä aktual' bulğan fänni mäsälälärne çişü östendä dä eş alıp bara. Yartı ğasırğa yaqın tormışın tel belemen öyränügä häm anı balalarğa öyrätügä bağışlağan Flera Safiullina 100 dän artıq monografia, däreslek, süzlek, metodik qullanmalar häm tel beleme buyınça küp kenä mäqälälär autorı da ul.


text:
Qazan serlären aça
14 yül könne Qazanda 2004 yılğı respublika byudjetınıñ ütäleşen tikşerdelär. Uzğan yartıyıllıq näticälärenä qarağanda, anıñ kerem öleşe 110 protsentqa, ä çığım öleşe – 98 protsentqa ütälgän. Byudjetqa cıyılğan 40 milliard sum aqçadan 21 milliardı respublikada qalıp, 19 milliardı federal üzäkkä ozatılğan, dip xäbär itä İntertat.ru gäcite. Törkiäneñ Din eşläre idäräse citäkçese urınbasarı Mäxmät Görmäz Tatarstannıñ Diniä näzarätenä büläklär tapşırdı. Respublika möftie Ğosman xäzrät İsxaqiğa Törkiäneñ Tatarstandağı wäkile İsmail Xaqqı Mussa qatnaşlığında tantanalı räweştä 21 kompyuter häm ber VAZ avtomobile tapşırıldı. Älege büläklär respublikanıñ dini uqu yortlarına taratılaçaq.
Bu könnärdä Tatarstanda bilgele rus şağire Gavriil Derjavinğa bağışlanğan uqular başlanıp kitte. Alar şağirneñ tuuına 161 yıl tulu uñayınnan anıñ tuğan cirendä – respublikanıñ Layış rayonında uza. Bıyıl Derjavin uquları inde ikençe märtäbä ütä häm ul şağirneñ icatı, tormış yulına ğına tügel, ä Qazannıñ şul waqıttağı tarixına da bağışlana. Başqalanıñ tiränräk tarixı da açıqlana bara. Qazan kremle yanında bara torğan qazılmalarda şuşı könnärdä genä tağın ber qızıqlı tabıldıqqa tap bulğannar. Bu yulı arxeologlar Aq bars räseme töşkän bilbawğa quya torğan kömeş pryajka tapqannar. Mondıy barslı äyberlär elek tä bulğan anısı, läkin soñğı tabıldıqnıñ üzençälege şunda – andağı räsem Tatarstannıñ xäzerge gerbındağı Aq barsnı xäterlätä ikän.Gölnaz İlgizär


text:
Tınıq muxït alʹyansınıñ memleketteri – Çïlï, Meksïka, Perw, Kolwmbïya men Barbados EXRO-2017 xalıqaralıq mamandandırılğan körmesine qatısatındığın rastadı. Demek, körmege qatıswşı memleketter sanı 111-ge jetti.
Körmege qatısatındığın endi rastağan memleketterdiñ pikirinşe, onıñ «Bolaşaq énergïyası» taqırıbı Tınıq muxïtı alʹyansı memleketteri üşin özekti. Öy`tkeni, onda balamalı énergïya közderin pay`dalanw mümkindigin belsendi türde zerttewde. Mısalı, taw ken qazw önerkäsibi qarqındı damıp kele jatqan Çïlï memleketi kün jäne jel énergïyasın jïi pay`dalanwğa köşwde.
Sonımen qatar, Perw gïdroénergetïkalıq reswrs, tabïğï gaz, gazdıq kondensat qorınıñ mey`linşe mol ekendigine qaramastan kün, jel jäne geotermaldı énergïyanı pay`dalanw salasın jetildirwde. Kolwmbïya – kün énergïyası negizinde öz avtoköligin şığarğan memleket, onıñ sonday`-aq, balamalı énergïya közderin damıtw boy`ınşa awqımdı äleweti bar. Meksïka – munay`öndirwşi memleket äri énergïyanıñ jaña közderin tabwda belsendi izdestirwler jürgizwde.
Atalğan öñirde BÉK (VÏÉ) öndirwde älemdik lïder tanılğan Kosta-Rïka da ornalasqan. Olar balamalı énergïya közderiniñ 90%-ın pay`dalanadı.
Xabar 24.kz


text: Bügen Afğanıstannıñ tönyağındağı Gilmend wilayätendä taliblarnıñ cirle administratsiä binasına höcümnän altı Äfğan soldatı häm ber maşina yörtüçe hälaq bulğan. Yaqınça qırıqqa yaqın höcüm itüçe maşinalarda kilgän häm binanıñ eçkä kerep ut açqan. 2001 yılda tarmar itelgän dip sanalğan taliblar soñğı waqıtlarda xäkimiät xärbilärenä höcümnären häm törle teraktlarnı yışayttı. Bügenge şul höcümnärdän soñ, amerika xärbi oçqıçları Gardez şähärennän yıraq bulmağan taliblar bar dip farazlanğan rayonnarnı hawadan utqa tottı.


text:
Rusiäneñ Konstitutsiä mäxkämäse yäkşämbe könne üzeneñ kötelgän ber qararın bäyän itte, xörmätle tıñlawçılar. Qayberäwlär sensatsiä dip bäyälägän şul qarar belän Konstitutsiä mäxkämäse, Rusiädäge federatsiä subyektları Konstitutsiälären häm ölkä nizamnamälären tikşerüne üz östenä genä ala, bu ölkägä qarağan eşlär ğomumi mäxkämälär qaramağınnan alına.
Soñğı aralarda Mäskäwdäge üzäk basmalarda, prezident Putin öç yıl buyı xakimiat bağanasın nığıtu belän mäşğül bulğannan soñ xäzer inde yañadan töbäk citäkçelärenä yaqınayırğa tırışa digän fiker kürenä başladı, xörmätle tıñlawçılar. Çınnan da, alda parlament häm prezident saylawları torğanda räsmi Mäskäw ğädättä üzäkläşterü şawqımınnan waz kiçep, töbäklärgä zurraq iğtibar belän qarıy başlıy. Konstitutsiä Mäxkämäseneñ soñğı qararın qayber küzätüçelär näq menä şunıñ belän añlata. Gärçä bu oyışma formal'' yaqtan Kreml'' tä''sirennän tulısınça bäysez sanalsa da. Yäkşämbedä bäyän itelgän qararında Rusiäneñ Konstitutsiä mäxkämäse, federatsiä subyektı Konstitutsiäsendäge yäisä ölkä nizamnamäsendäge qanuni normalarnıñ federal'' qanunnarğa turı kilü-kilmäwen barı tik Konstitutsiä mäxkämäse üze genä bilgeli ala dip belderä. Şulay itep, federal'' prokuratura xäzer monı elekke tösle ğadi mäxkämälär aşa ğına eşli almıy bulıp çığa, Mäskäw töbäklärneñ, berençe çiratta kübräk bäysezlek dawlağan Tatarstan, Başqortstan kebek respublikalarnıñ qanunçığaru eşenä yoğıntı yasawda möhim qoralınnan mäxrüm itelä. Älegä qädär federal'' prokurorlar töbäk Konstitutsiälärendäge Rusiä qanunnarına turı kilmägän dip sanalğan bäxäsle xoquqi normalarnı ğadi mäxkämälär aşa ğına ğämäldän çığara ide. Rusiäneñ Konstitutsiä mäxkämäse räise Valeri Zorkin fikerençä, töbäk Konstitutsiäse ğadi qanuni akt tügel, şuña kürä dä alarnıñ bäxäsle normaların ğadi mäxkämälär aşa ğına bilgeläw döres bula almıy. Federal'' prokuraturanıñ üz Konstitutsiälärenä qarşı alıp barğan höcüme qanunğa sıyamı digän soraw belän Tatarstan häm Başqortstan çıqqan ide. Mäskäwdäge häm Tübän Novgorodtağı prokurorlardan töp ziannı näq menä Qazan wä Ufanıñ möstäqillek omtılışları kürde. Xäzer isä alar zur ciñügä ireşte diärgä bula, Rusiäneñ Konstitutsiä Mäxkämäse qararı telägän oçraqta, federal'' prokuratura belän ayawsız köräştä kürgän yuğaltularnı kire qaytaruğa da yardäm itä ala, läkin Qazan häm Ufadağı citäkçelär Mäskäw belän alay uq tirän qarşılıqqa kerergä cör''ät iterlärme, monısı älegä soraw astında. Qarar üze elek xäl itelgän qarşılıqlarnı yañadan ğämälgä kertüne añlatmasa da, Tatarstan da, Başqortstan da xäzer Rusiä Konstitutsiä mäxkämäsenä şul elekke qararlarnıñ döreslegen tikşerü üteneçe belän möräcäğät itä ala. Monısı ber närsä. İkençese, federal'' häm cirle Konstitutsiälär arasındağı qarşılıqlarnı qaraw eşe xäzer şaqtıy däräcädä äkrenäyäçäk digän süz, çönki bu Konstitutsiä mäxkämäse qaramağına küçä, ä anda isä qarar çığaru çorı, ğadi mäxkämälärgä qarağanda, küpkä ozınraq. Bu da kübräk möstäqillek taläp itkän töbäklär öçen faydağa ğına bula ala. Federal'' üzäk isä şuña da qaramastan älegä, Konstitutsiä mäxkämäse qararına bik ise kitmäwen belderä, töbäklärdäge qarşılıqlarnıñ küpçelege inde xäl itelde, soñğı qarar bu eşne tuqtata almıy, kiresençä, federal'' häm töbäk Konstitutsiäläre arasındağı bäxäsle urınnar turında Rusiäneñ Konstitutsiä mäxkämäse çığarğan qararlar xoquqi yaqtan abruylıraq bulaçaq dip isäpli.
Kärim Kamal, Praga


text: Soñğı çorda ike tuğandaş republík — Tatarstan häm Başqortstan arasındağı duslıqnı tergezü eşläre bara. Xalıq sanın alu häm Başqortstan Prezidentın saylaw kompaníları ike arağa qara mäçe kertkän ide.Duslıqnı tergezü buyınça başlanğan eşlär turında fikerlär törle.Beräwlär anı xuplí, ikençelär duslıqqa nigez yuq digän uyda.Bu pozísída toruçılar duslıq urnaşqaç , közen xalıq sanın alu näticäläre bäyän itelep , republíkta yäşäwçe 200 meñ tatar yuğaluğa Qazan küz yomaçaq digän uyda.Çönki duslıqnı tergezep betkäç, aña qabat balta çapmayaçaqlar.Bu duslıq xakímít häm başqort millätçeläre faydasına dip saní andí pozísída toruçılar.


text: Maxaçqala. Rusiä ğäskäriläre häm Dağstan militsiäse, berniçä kön elek respublikağa kergän häm Rusiäneñ 9 çik saqçısın ütergän çäçän suğışçıları törkemen ezläwne däwam itä. Dağstan eçke eşlär ministrlığı wäkile Anjela Martirosova süzlärenä qarağanda, ezläw eşlärendä 2 meñnän artıq ğäskäri häm militsiä xezmätkäre qatnaşa. Çäçän suğışçıları Dağstanda ike awılğa kerep, anda berniçä keşene totıq itep aldı häm soñraq öç törkemgä bülengän ide. Kiçä alar bar totıqlarnı da azat itte häm Dağstan militsiäse äytüwençä, qarañğılıqtan faydalanıp bilgesez yünäleştä yuğaldı. Rusiä xärbiläre wäkile Aleksey Maslov ezläw barışında 12 çäçän suğışçısı üterelde dip belderde, läkin bu san älegä bäysez çığanaqlardan raslanmadı.


text:
Möselmannar şurası utırışı bulıp uzdı
Bu könnärdä Sverdlovski ölkäseneñ Mixaylovski şähäre mäçetendä möselmannar şurasınıñ öçençe utırışı bulıp uzdı.
Tatarlar tuplanıp yäşi torğan rayonnarnıñ berse bulıp sanalğan Mixaylovski okrugında möselmannar şurası yaña saylanğan xakimiät başlığı Sergey Yakimov initsiativası belän oyıştırılğan ide. Milli üzäk citäkçese Fazilä xanım Möcipova äytüençä, Sergey Mixayloviç bik keşelekle, milli mä’sälälärgä citdi iğtibar birä torğan keşe.
Yaña oyıştırılğan möselmannar şurasında yaqın-tirädä urnaşqan tuğız awılnıñ mäçetlärendä eş alıp baruçı imamnar häm här awıldan milli aktivistlar eşli. Barlıq utırışlar häm cıyılışlar Mixaylovski şähäre mäçetendä alıp barıla.
Sverdlovski ölkäse möselmannarınıñ Qazıylat idäräse citäkçelege tırışlığı belän, küptän tügel Mixaylovski şähärendä yäş kenä uqımışlı imam eşli başladı. Şähär möselmannarı yäş imam turında bik yuğarı fikerdä. Üzeneñ tırışlığı, itağәt'lelege, kürkäm xolqı belän ul qısqa ğına waqıt eçendä xörmät qazanğan.
Rinat xäzrät eşli başlağaç, mäçetkä yörüçelär dä kübäyde dilär. Töp eşe belän bergä, yäş xäzrät awıllarda eşläwçe imamnarnıñ belemen üsterügä küp köç quya ikän. Bu eştä aña Qazıyat idäräse zur yärdäm kürsätä. Monnan tış, Qazıyat idäräse din ähelläre öçen administrativ-xoquqi däreslär oyıştıruğa zur iğtibar birä.
Soñğı utırışta da imamnar aldında alarnıñ xoquqları, wäqälätläre, burıçları turında çığış yasadılar, kiräkle kürsätmälär öläştelär. Annan soñ törle xucalıq problemaların xäl itü buyınça fiker alıştılar. Dini oyışmalarnıñ räsmi terkälü käğäzlären barlawdan başlap, mäçetlär öçen qışqılıqqa utın äzerläwgä qädär bulğan mäs'älälär qaraldı. Şulay uq yäş buınnı äxlaqi ruxta tärbiäläw eşen däwam itü buyınça yaqın kiläçäkkä eş yünäleşläre bilgelände.
Balalarnıñ cäyge yalı çorında tatar awılları mäktäplärendä dini seminarlar uzdıru, Ufa yılğası yarında cäyge lager' oyıştıru, yaqın-tirädäge awıllar bergä cıyılırlıq itep zurlap cıyınnar ütkärü turında süz alıp barıldı.
Sverdlovski ölkäse möselmannarınıñ Qazıyat idäräse citäkçeläre bu eştä Mixaylovski okruğı möselmannarına häryaqlap yärdäm kürsätäçäk.
Fäwiä Safiullina,Yekaterinburg


text:
Räsmi İran gazetında basılğan belderüendä Ali Akbar Salehi Tähran aldağı atnalarda oyışma belän söyläşülärne tizlätü mäs'äläsen qarıy digän.
Ul gazetağa, şulay uq, ildäge atom qorılmaların tikşerü öçen kiläse atnada İranğa yaña ber törkem kilüe kötelä digän.
Salehi Xalıqara Atom Energiäse Oyışması başlığı Möxämmät Baradaynıñ İran oyışma taläplären bik aqrın üti digän ğäyepläwlären kire qağa.
Oyışma İrannan 31 üktäbergä qädär ildäge atom programmasınıñ barı tik tınıç maqsatta ğına eşläwen dälilläwne taläp itä.
Uzğan atnada İran prezidentı Möxämmät Xatami xökümät xalıqara cämäğätçelekneñ İrandağı atom programmasına bäyle borçıluların beteräçäk dide, ämma bernindi waqıt qısaları da quymadı.
Bu turıda söyläşü häm İrannı 31 üktäber qısasına künderü öçen Baraday bu atnada Tähranğa kilä.


text:
Äl-Qibla jurnalı - Yosıf Qaraçay: “Kamıl bala tärbiäläw”
Bu atnada bez sezne “Äl-Qibla” dip atalğan tatar- möselmannarnıñ ğailä jurnalı belän tanıştırırbız. Anıñ soñğı çıqqan sanı, iyül sanı. Jurnalnıñ uzğan sannarında “bismillähir-raxmänir-raxim” süzeneñ ğomumi mäğnäse añlatıp ütelsä, bu sannan başlap “Lää İläähä illä Allah” – yäğni Allahtan başqa hiçber ğibädät qılınırğa layıqlı zat yuq” kälimäsen täfsilläwgä küçkännär. Jurnalda bu turıda Mäğnä säxifäsendä Ğabdelnur Hadi üz mäqäläsendä tatar xalqınıñ mäşhür ğalime Rizaetdin ibne Fäxretdinneñ yazmalarınnan Qor’än kitabında bäyän itelgän äl-Baqara süräseneñ 31, 33,38 nçe süräläreneñ añlatmasın kiterä. Mäqälädän özek :
Häm şulay uq Rizaetdin ibne Fäxretdin xäzrätläreneñ “Ğävamigul'- kälim-şärxe” kitabındağı süzläre belän mäqäläsen tämamlıy.Ämma bu turıda mäğlümat birü äle tämamlanmıy, anıñ däwamı jurnalnıñ kiläse sannarında bulaçaq.
“Qiblanı tabar çaq...” dip isemlängän yazma jurnalnı oyıştıruçı häm näşer itüçe Al'bert Sabirnıñ Qazanda açılğan Qol Şärif mäçete açıluınıñ häm biredä “İslam- tınıçlıq dine” şiğere astında bötendönya İslam muzey açıluınıñ tarixi ähämiäte turında. Jurnalda basılğan mäqäläneñ avtorı Qol Şärif mäçeteneñ berençe imam- xatibı Rämil Yunısov belän söyläşüennän ber özek kiteräbez: “Qamıl bala tärbiäläw”-dip isemlängän mäqäläsendä Yosıf Qaraçay “könbatış pedagog-psixologlarınıñ bala tärbiäläw qağidälären hämFreydnıñ köçle yoğıntısı astında üskän 68 nçe yıllar buını wäkilläre ata-analarğa “Balağıznı üz irkenä quyığız, ul ni teläsä şunı eşläsen, anı bitärlämägez, yaratığız ğına” –digän süzlären tänqitläp, xäzerge waqıtta “Balalarığızğa wazifaların añlatığız, ğayıpläre bulsa, cäzağa tartığız”,- digän süzlär işetelgäli”, –dip “Bez möselmannar, da balanı Qorän häm xädislärgä tayanıp tärbiäli belergä tieşlegebezne küptän tügel genä añladıq”,- di. Balağa döres tärbiä birü öçen, ul iñ başta, “Üzegezdän başlağız!,-dip kisätä. Balaçaqnıñ bigräk tä berençe ike yılında bala yaratuğa moxtaclıq kiçerä, mäqälädän özek: Fillipinda.... Balağa Allah, Qor’än, Axirät tormışı, ülem, yäşäyeş turında härdaim mäğlümat biregez, häm härwaqıt süzegez qılğan ğämälläregezdän ayırılmawına iğtibar itegez!,- di.
“Allahqa yullar çiksez” säxifäsendä jurnalnıñ baş möxärrire Fäniä Sabir “Sınawğa duçar itsäm!” dip isemlängän yazmasın bastırğan. Anda ul altı aylıq çağında “çäçäk” awıruınnan ber küze ağıp çıqqan, ä ikençese yarım qaplanğan kileş qalğan Flürä apanıñ ğibrätle yazmışı belän tanıştıra.Flürä apa Tatarstannıñ Ägerce rayonınıñ Rıs awılında tuıp, 27 yäşenä xätle awılda yäşi.Annan soñ Alabuğağa suqırlar cämğiätenä eşkä kilä. Yäştän ük Flürä apanıñ namazğa tartıluı- ğailädäge tärbiädän. Enesen dä yuğaltqan, änisen dä soñğı yulğa ozatuçı Flürä apa, öydä qamır rizıqların da üze peşerä, kibetkä dä üze yöri, göllär dä üsterä, öyen dä çista tota. Allahınıñ İzge Yortında Xac qılırğa da nasıyp bula Flyura apağa. Özek: Ämma ul äle kitap kiştäsennän üzeneñ yartı buyı qädär Qor’än kitabın qulına alıp “Näbä” süräsen uqim äle sezgä,- di. -Niçek öyrändegez?- dim.özekdip tämamlıy yazmasın Fäniä Sabir.
Zöhrä Ğusen Xalıq mädräsäse, -dip isemlängän yazmasında jurnal uquçılarnı Quqmara mädräsäsenä yörep Ğilem aluçılar belän tanıştıra. “Asılıbızğa qaytıp barışlıy” dip isemlängän möselmanlıq turındağı yazma da, Quqmara rayonı xakimiät başlığı Rawil' Raxmatullinnıñ fikerlärennän ğibärät. Ul bolay di: “Gıybadätxanälär elek- elektän sadaqa aqçasına salınğan: bu kürkäm ğädät äle yäşi. Bez dä mäçetne üz köçebez häm iğanäçelär yärdäme belän citkezep kerergä buldıq. Ber ük waqıtta , yullarnı: yullarnı tözekländerü, çişmälärebezne çistartu, yañartu, uyı da bar. Awıl imanlı keşeläre belän yäşärergä, yäşärgä tieş”,-di.
Ufa şähäreneñ İxlas mäçete imam-xatibı Möxämmät xäzrät Ğallämov Qol Şärif mäçeten açu tantanasına Qazanğa kilgäç, qulına eläkkän “äl- Qibla” jurnalı turında:“Jurnalnı qulıma alğaç, uşım kitte- tatar telendä şundıy basma barlığına şatlandım, söyendem.. Möselmannar, zıyalılar, belän oçraşuğa kilsägez, bez bik tä şatlanıp qarşı alır idek.”
Jurnalda tağın bik küp yazmalar belän tanışırğa bula. Möselmança kiem turında Rizaetdin ibne Fäxretdin yazmasınnan özek (Ägrafneñ 32 ayätennän) birelä. Xörmätle radio tıñlawçılar. Bu atnada bez sezne “äl – Qibla” jurnalınıñ soñğı sanı belän tanıştırdıq.
Azatlıq radiosı Mälikä Basıyr Qazan.


text:
Paqstan prezidentı Tönyaq Korea belän atom texnologiäläre mäs'äläsendä xezmättäşlegen kire qaqtı
Könyaq Koreanıñ mäğlümat çaralarına birgän äñgämäsendä, Möşärräf, Paqstannıñ Tönyaq belän xärbi xezmättäşlege häm kommunistik ildän raketalar satıp aluı tarixqa kerep qaldı, dip belderde.
Bügen Tönyaq Koreanıñ Üzäk Mäğlümat Agentlığı, tışqı eşlär ministrlığı süzlären kiterep, ägär dä, qısqaça KEDO dip yöretelgän, yağni Korea Yarım Utrawınıñ Energiä Üsterü Oyışması, Kumho awılında ike ciñel-su atom reaktorı tözeleşen kiçekterü turında qarar qabul itsä, KEDOğa kergän illär – Könyaq Korea, Yaponiä häm Yevropa Berlegeneñ cihazların Tönyaqtan çığarmıyaçağı belän yanadı. Bu atna başında KEDOnıñ New Yorkta uzğan utırışında Tönyaqta älege proektta eşlägän böten belgeçlärne annan çığaru turında qarar qabul itelgän ide.


text: Sişämbe könne Tatarstan Däwlät Şurasınıñ XIII plenar sessiäse eşen däwam itte. İrtänge yaqta deputatlar bertawıştan diärlek öçençe uqılışta 2003 yılğa Tatarstan byudjetı turında qanun proektın qabul ittelär. Büdjetnı tikşerü barışında büdjet-finans mäs’äläläre komissiäsenä barlığı 258 tözätmä kertelde. Bu tözätmälär xaqında, bigräk tä östämä çığımnar, östämä aqça taläp itkän tözätmälär xaqında ozaqqa suzılğan bäxäslär, tartqalaşlar barsa da, 80 tözätmäne deputatlar bik tiz genä qabul itep quydılar. Çönki bu tözätmälär Tatarstan prokurorı häm Däwlät Şurasınıñ xoquq idäräse täqdime belän kertelgän, anda Tatarstannıñ 2003 yılğa byudjet proektınıñ qayber nigezlämäle Rusiä Federatsiäseneñ büdjet häm salım kodekslarına turı kilmäwe turında kisätelgän. Şuña kürä bu tözätmälär belän hiç tä kileşmiçä bulmıy. Menä şundıy ozaqqa suzılğan bäxäslär häm fiker alışulardan soñ xökümät täqdim itkän 9.7% defitsitlı büdjet qabul itelde.


text:
“Azatlıq” radiosı iğtibar üzägendä
Soñğı könnärdä Qazanda Azatlıq radiosı, anıñ xezmätkärläre tiräsendä süzlär quyırıp kitte. Cirle kanallarda, matbuğatta bu turıda qayber närsälär işetelä. Küptän tügel Qazanda ütkän Rusiä cirle häm milli mäğlümat çaralarınıñ kongressında törle töbäklärdä eşläwçe 7 Azatlıq xäbärçese qatnaştı. Kongressçılar taraldı, ä azatlıqçılar haman Qazanda qaynaştı. Eş şunda ki, düşämbe könne Tatarstan başqalasında Azatlıqnıñ Rusiä töbäklärendä eşläwçe xäbärçeläreneñ kiñäşmäse buldı. Anı radiobıznıñ tatar-başqort redaksiäse mödire Färit İdelle alıp bardı.
Bu kiñäşmädä lirik tema, azatlıq mödireneñ 37 yıl buyı radioda eşlägännän soñ, tınıçraq statusta yäşärgä cıyınuı iskä alınsa da, süz nigezdä radionıñ bügenge häm kiläçäk tormışı turında bardı.
Bügen mäğlümat barı tik ber kanalda – radio yäki televidenie, gäcit aşa ğına yıraq kitä almıy. Mul'timedia, törle mäğlümat kanalları aşa dönyağa xäbär taratu häm yañalıqlarnı 2-3 säğät eçendä tıñlawçığa citkerü, bigräk tä tatar jurnalistları öçen möhim närsä bulıp tora. Xäzerge mäğlümat bazarında milli çaralar artta qala almıylar. Bu taläplärgä Sverdlovskiy, Tömän, Ufa, Omskiy, Qırım häm başqa yaqlarda eşläwçe tatar-başqort jurnalistları cawap birä alamı? Küp kenä töbäklärdä milli radio, TV tapşıruları qısqara, gäcitlärneñ tirajı kimi. Dimäk, Azatlıqqa eş arta bulıp çığa. Ä anı qayda, niçek tıñlıylar, kemgä işetelä, kemgä işetelmi ul kön sayın efirğa çığuçı Azatlıq?
Xäzer sezgä yaxşı tanış bulğan Fawiä, Firüzä, Kärim, Rämzit, Saniä, Diläwär kebek xäbärçelärneñ bu turıda fikerlären, şulay uq Färit İdelleneñ añlatmasın işetersez.
Fäwiä Safiullina: “Azatlıq” radiosı Sverdlovskiy ölkäsendä qısqa dulqınnarda tıñlaw qıyınlaştı. Soraw: Anıñ işetelüen yaxşırtır öçen ayırım berär oyışmalarnıñ “Azatlıq” belän kileşü tözep eşläp bulmas mikän ?
Firüzä Äpsälämova : Orenburgta İärçen tälinkälären “Yaña ğasır telekanalı”na köyläp quyu ısulı barlıqqa kilde.
Färit İdelle: Dollarnıñ bäyäse töşü säbäple qısqa dulqınnar bik qimmätkä töşä. Ukrainada bötenläy yabıp quydılar. Bez elek TNV belän üzebez kileşü tözegän idek . Soñğı yıllarda andıy kileşülär tözüne Amerikadağı Ay-bi-bi firması başqara. Läkin bu problemanı xäl itü mömkin.
Kärim Yauşev:Başqortstanda TNV kanalın kertep bulmawın, Başqortstannıñ däwlät tele- radiokanalı TNVnıñ Başqortstan belän eşlärgä litsenziäse bulmawı belän añlata, di.
Rämzit Äbüläev: Bezdän, ay sayın, däwlät radio televidenise xezmätkäre bularaq, “Azatlıq”ta xäbär birüçelärneñ isemlegen Başqortstannıñ prezidentına birep torunı taläp itälär.
Diläver Osman: Qırımda Azatlıq radiosı kiçke tapşırularğa qarağanda, irtänge yaqta yaxşıraq işetelä.
Saniä Mirxaliewa: Omskida däwlät byudjetındağı milli tapşırular bötenläy yabılıp bette. Tömändä äle azraq saqlanıp qaldı.
Şul uq oçraşuda Mordoviädäge xäbärçebez İrek Bikkinin Färit İdelleneñ at-anaları tuğan yaqlarda bulıp, fil'm töşerüen äytte.
İrek Bikkinin: Min ike büläk alıp kildem. Berse anıñ Qazannıñ 1000 yıllığına Mordoviädä basılğan “Uzı drujbı” dip atalğan kitap. Anı Şamil' Bikmaev büläk itep, yazıp birep cibärde. Häm min üzem, Färit İdelleneñ ätise , änise häm tuğannarı turında alarnıñ awıllarına barıp 27 minutlıq video- fil'm töşerdem.
Häm min üzem, Färit İdelleneñ ätise , änise häm tuğannarı turında alarnıñ awıllarına barıp 27 minutlıq video- fil'm töşerdem.Azatlıqçılar inde üz töbäklärenä qaytıp kitte, ä Färit İdelle Tatarstandağı kollegaları, milli cämäğätçelek wäkilläre belän oçraştı. Çärşämbe könne ul turı efirda Yaña ğasır kanalında sorawlarğa cawaplar birep, üzeneñ iñ ğäziz xisläre häm fikerläre belän büleşte. Bu şaqtıy xikmätle häm dulqınlandırğıç söyläşü. Möğayın, ber cayı çığar Azatlıqta da bu xaqta äyterbez.
Rimzil Wäli


text:
Ğiraqtağı wäzğiätne tikşergän törkem xisabı
“Alğa taba yul” dip isem alğan xisap, bezneñ xäkimiät tarafınnan böten citdilege belän qabul iteläçäk. Xisapta Giraqtağı xällärgä qatğıy bäyä häm qızıqlı täqdimnär dä bar. Bez alarnı ixtibar belän öyrängäç, şunnan çığıp qarar qılaçaqbız”,- dide Bush.
Xäbärlärgä qarağanda, Giraqta amerikan strategiase östendä 9 ay däwamında eşlägän törkem, Quşma Ştatlarğa xärbi wazífanı Giraq ğäskärlärenä aqrınlap tapşırunı, İran häm Süriä belän söyläşülär başlarğa täqdim itä.


text:
Çit il gazetaları Putinneñ demokratiäne çikläw planın tänqit itälär
Russiä prezidentı Putinneñ Beslan faciğäsennän soñ, ildä terrorrğa qarşı täsirle köräş häm iminlekne nığıtu öçen nindi çaralar küräçäge qızıqsınıp kötelgän ide. Läkin, anıñ düşämbedä yasağan çığışı, iminlekne tügel, ä üzeneñ xakimiäten tağı da küberäk nığıtunı, federal sistemanı yuqqa çığarunı, demokratiäne çiklävne genä maqsät itep quyuın kürsätte.
Christian Science Monitornıñ yazuına qarağanda, Putin 2000-nçe yılda prezident bulğanna soñ, bäysez medianı auızlıqladı, eşquar oligarxlarğa kemneñ xuca buluın kürsätte, gubernatorlarnıñ xakimiäten çikläde häm politik oppozitsiäne zäğiflätte. Xäzer inde prezident milli berdämlek digän bulıp gubernatorlıq postına namzätlärne üze bilgelärgä tieşlegen äytä. Alar saylauçılar tarafınnan tügel, ä cirle parlamentlar tarafınnan raslanırğa tieş. Putin şulay uq Dävlät Dumasınıñ partiä ismelegendäge namzätlär arasınnan saylanırğa tieşlegen dä äytä. Bügenge Dävlät Dumasınıñ yartısı saylauçılar tarafınan turıdan-turı saylana. Bu adımnar xakimiätneñ Keml qulında buluına kiteräçäk, läkin Beslan häm anan elek bulğan terror aktlarına kitergän iminlek buşlığın tutıra almayaçaq. Uzğan ayda ike oçqıçnıñ şartlatıluı, säyäsmännärne saylau metodın üzgärtüne tügel, ä hava maydanında kontrolne nığıtırğa kiräklegen kürsätä. Putin üzäkläşterü Russiädä imnlekne nığıtaçaq dip äytä ala, läkin, kiresençä buluı küberäk ixtimal. Avtoritarizm näticäsezlekne üsterä, keşelär yuğarıdan kürsätmä kötäçäk. Putin sovet ısulı idarä Russiäneñ kiläçägen garantiäliäçäk dip uylauı belän yalğışa. Anıñ ilendä monı äyterlek keşelärneñ az buluı säbäple, AQŞ häm Yevropa monı yañğıratıp äytergä tieş dip yaza amerikan gazetası Christian Science Monitor.
Başqa ber amerikan gazetası Washington Postnıñ yazuınça, Putinneñ Russiä gubernatorların turıdan-turı saylau sistemasın beterü häm üz kontrolendäge partiä citäkçeläre bilgelägän isemlekkä esasän parlament sayluaların ütkärü qararı, Russiädä tiranlıq urnaştıruğa alıp baraçaq. Monı terrorğa qarşı köräş belän aqlap bulmıy. Putinneñ bu xaqtağı plannarı inde aylarçam elek äzer ide. Anıñ Beslandağı terroristik höcümne bu planın ğämälgä quyu öçen faydalanuı tsinik . Putin Ferdinand Markos, Anastasio Somoza yäisä Park Chung Heelär kebek iskerep betkän ısulda diktatura urnaştıra. Ul döşmanğa qarşı toru öçen dävlätne nığıtırğa kiräk dip däğvä itä. Tegelär dä şundıy uq argument qullandılar. Russiä terrorğa qarşı köräşergä tieş. Läkin, saylalarnı beterü häm Putin opponentların qısunıñ bu köräş belän ber nindi dä bäyläneşe yuq dip yaza amerikan gazetası Washington Post.
Färit İdelle, Praga.


text:
Mansur Mozaffarov
Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar.
Mozaffarov Mansur Äxmät ulı (1902-1966), kompozitor, pädagog. Mahruy Mozaffariäneñ ulı. TASSRnıñ atqazanğan sänğät eşleklese (1950), TASSRnıñ xalıq artistı (1964). Tatar professional muzıkasına nigez saluçılarnıñ berse. 1945. yıldan Qazan Konservatoriäsendä uqıta, 1949-1961. yıllarda kompozisiä kafedrası mödire. Töp äsärläre: Ğäliäbanu (1940), Zölxäbirä operaları (quyılmağan), simfoniä (1944), Ğabdulla Tuqay häm Mullanur Waxitov istälegenä bağışlanğan simfonik poemalar (1952, 1956), eskripkä häm orkester öçen 2 konsert (1959, 1962), vokal, instrumental äsärlär, xalıq cırları yazmaları häm eşkertüläre. TASSRnıñ Ğabdulla Tuqay isemendäge Däwlät büläge laureatı (1959).


text:
Yärüsäläm – İzrail premyer ministrı Ehud Olmert belän Fälästin däwlät prezidentı Mäxmud Abbas bügen tınıçlıq söyläşülären başlar öçen bergä oçraştı. AQŞ sekretarı Condoleezza Ricenıñ Yaqın könçığış säfärenän soñ, ike citäkçe bergä oçraşırğa buldı. Olmert xaqimiäte oçraşu aldınnañ oçraşu turında çığış yasawdan baş tarttı. Fälästin aradaşçısı Saeb Erekat bügenge oçraşuda, 2007 yılda AQŞ citäkçelegendä Annapolistä ütkän cıyılışta telgä alınğan mäsälälärgä iğtibar yünäldereläçäk dip belderde.
Waşinton bıyıl axırına qadär yağni prezident Bush möddäte tämamlanğançığa qadär ike taraf arasındağı tınıçlıq söyläşülärendä alğarış bulçağına ömetlänä. Kiçä Rice töbäkkä yasağan vizite waqıtında ike tarafaqa da tınıçlıq kileşüen canlandıru maqsatında basımnar yasağan ide.


text: Başqortstanda Ğälimcan İbrahimov könnäre bulıp ütte. Mäşhür yazuçınıñ tuuına 120 yıl tuluğa bağışlanğan çaralar uzğan atnanıñ pänceşämbesendä Ufada Miftaxetdin Aqmulla isemendäge Başqort däwlät pedağoğiä uniwersitetında fänni-ğämäli konferensiä belän açılğan ide. Artaban çaralar yazuçınıñ tuğan yağı — Awırğazı rayonı üzäge Tolbazı häm Soltanmorat awıllarında däwam itte. Ğälimcan İbrahimov könnäre 17nçe mart Stärletamaq pedağoğiä aqädemiäsendä fänni-ğämäli konferensiä belän tämamlandı. Çaralarda Qazannan kilgän ğälimnär häm yazuçılar da qatnaştı.


text:
Saylawlarğa qädär 17 kön qaldı. Nämzätlär här efir minutınnan da faydalana
Üze turıda töşerelgän reklamanı efirğa birergäme, ällä turı efirda köndäşlär belän bäxäsläşep utırırğamı – monı nämzät üze xäl itä. Turı efirda fikereñne señdererlek itep söyläw, professional äzerlek sorağanğa kürä, qayber nämzätlär çığışların aldan yazdırıp quya, läkin üz köçenä ışanıp kamera aldına çığıp söyläwçelär dä bula. Teledebatlarda qaynar bäxäslär alıp barıla dip äytep bulmıy. Söyläşü nämzätlärneñ üz qaraşları belän tanıştıruğa häm 1-2 sorawğa cawap birügä qaytıp qala. Saylaw isemleklärendä , sotsial qaraşlı firqälär östenlek itkängä, nämzätlärneñ çığışlarında kübesençä sulçılar şiğärlärenä urın birelä. Sulçılar da, uñ köçlär dä, urtalıqnı yaqlawçı firqälär dä räsmi xakimiätlärne tänqitläw belän mäşğül. Çığışlarda neft’tän kilgän tabışnı döres itep bulu, xosusıylaştıru näticäläre, Çeçnädäge suğışnı beterü, äzerlekle armiäne buldıru häm başqa şundıy temalar kütärelde. Tatarça söyläwçe nämzätlär bik siräk oçrıy. Kübesençä, alar ike teldä, yäki urısça ğına söyläşergä tırışalar. Läkin säyäsi reklama ike teldä dä alıp barıla. Tülängän efir waqıtın telekanallar mul itep birä. «Uñ köçlär berlege», «Xalıq partiäse», «Berdäm Rusiä»neñ, ayırım nämzätläreneñ reklamaları televidenie efirında yış kürenä. Tüläwle efir waqıtların küpçelek firqälär alğan ikän, barı tik kommunistlar firqäse wäkilläre genä tüläwsez minutların ğına faydalanırğa bulğan ikän.Läkin küpme genä reklama barmasın, Telekanallar ütkärgän fiker soraştırular kürsätkänçä, saylawçılarnıñ kübese nindi okrugta nindi nämzätneñ buluın belmi häm firqälärneñ programmaların ber-bersennän tiz genä ayıra almıy.
Bikä Timerova.


text:
Blagoveşçenda yäşäwse 43 yäştäge elekke xärbi häm unıñ ulı qulğa alındı. Ular kriminäl eşqıuarlıq oyoştorowźa ğäyeplänä. Atalı– ullı 2 keşe zakaz buyınsa radio yarźamında idara itelgän şartlatqıstar, snayper vintovkaları eşlägän.
Hatıp alıusılarğa ular höźömtä yaqşıraq bulhın ösön magnitlı minanı avtomobil töbönä nisek quyırğa käräklegen bik yentekläp añlatqan. Hatıp alıusı rolen başqarğan xoquq saqlaw organı xeźmätkärźäre aldan bildälängän aqsa menän iźäpläşkäs yenäyätselär qulğa alına. Yınäyätselär maşinahında Dragunovtıñ snayper vintovkahı la tabılğan. Täftişselär äytewensä, unıñ zavodtan urlanıuı la mömkin. Qoral häm şartalatqıstar haqlağan häm eşläp hatqan ösön elekke xärbi häm unıñ ulınıñ 8 yılğa tiklem irkenän mäxrüm itelewe ixtimal. Ular qoraldı kriminal törköm başlıqtarı quşıuı buyınsa eşläwźären tanığan. Respublika eske eştär ministrlığı xeźmätkärźäre äytewensä, bınday şartlatqıstar terrorsılar qulına eläkkän osraqta tiźtälägän ğäyepheź keşe häläk bulır ine.


text:
Putin Qıtayga yasagan ike könlek säfären tämamlap Hindstanga kitte
Russie citäkçese Putin Qıtayga yasagan ike könlek säfären tämamlap Hindstanga kitte.. Putin belän Jiang Qıtaynıñ separatist möselmannarga häm Russieneñ Çeçen separatistlarına qarşı alıp bargan suğışta berbersen yaqlarğa väğdä itte. W.Putin sişämbedä Peking universitetında yasagan çığışında üzeneñ könbatış yaqlı säyäsäten aqlarğa tırıştı.
Russie dä Qıtay da Dönyanıñ yazmışı häm tönyaq könçığış Aziedä iminlek urnaştıru öçen yarım utırauda atomtöş häm küpläp üterü qorallarınıñ bulmavı şart digän qaraştalar. Här ike il AQŞ belän Tönyaq Korea arasındağı mönäsbätlärneñ normalläşüe häm ireşelgän kileşülärneñ köçtä qalırğa tieşlegeneñ ähämiätenä basım yasıy. W.Putin ütkän ayda Kommunistlar partiäse qorıltayında citäkçelektä bulğan üzgäreştän soñ QItayga kilgän in möhim çit il qunagı. Ul partiäneñ yaña citäkçese Hu Jintao belän dä oçraştı. Peking dä , Mäskäü dä G:Bushnıñ terrorğa qarşı suğışına qatnaşa… Alar amerikan xärbiläreneñ Üzäk Aziegä kilep urnaşularına endäşmi toralar, alar şulayuq telämiçä genä BMOnıñ Ğıyraqnı qoralsızlandıru turındagı rezolutsiesen yaqlap çıqtı häm AQŞnıñ Ğıyraqqa yasauı mömkin höcümne bik borçılıp kötälär…
Jiang da Putin dä Ğıyraq mäsäläsen tınıç yulllar belän xäl qılırğa çaqırıp , qayber illärneñ keşe xoquqları mäsäläsendä ike törle ülçäü qullanuına şiqäyät belderde häm keşe xoquqların xalıqara mönäsbätlärdä basım çarası itep qullanıluın kire qaqtı. İke citäkçe dä İslamçı terrorğa qarşı berberse belän xezmättäşlek itärgä wäğdä itte. Jiang , Putinnıñ çeçen baş kütärüçelärenä qarşı aksielären xuplap çıqtı. Putin Üzäk Azie häm Xinjiang töbägendä islamçı törkemnärgä qarşı xezmättäşlek itärgä wäğdä itte. Wladimir Putin sişämbedä Peking Universitetında studentlarğa üzeneñ könbatış yaqlı säyäsäten aqlap , AQŞ belän konfrontatsie faydalı näticälärgä alıp barmas ide dide.
AQŞnıñ dönya mäsälälärendä östenlek itüenä qarşı kilgän Qıtay belän Russie strategik partnärlıq buldırırğa tırışsalar da, Mäskäü sonğı waqıtlarda kübräk könbatış yaqlı säyäsät alıp bara,. xätta NATO belän dä xezmättäşlek itä başladı. Ämma Peking dä bu eştä qalışmıy dip äytergä kiräk, Jiang ta Buşnıñ Texastagı utarında qunaq bulıp kitte, xättä Tönyaq Atlantik Berektäşlegeneñ 53 yıllıq tarixında Peking berençe märtäbä anıñ belän strategik dialog urnaştıru telägen belderde.
Ämma ul alliansqa quşılğan Baltıyq illärennän qurqınıç kürmäven äytkän. Russie citäkçese iminlekkä qurqınıç xalıqara terror, küpläp üterü qoralları , politik vä dini extremizmnan kilä dip tagı ber märtäbä studentlar aldında qabatladı . Mäskäü dä Peking dä Buşnıñ terrorğa qarşı suğışın yaqlap , üzläreneñ terrorçılar dip qarağan möselman separatistlarına qarşı suğışta yaqlau tabunı ömed itä…
Russie citäkçese belän Qıtay prezidendı berbersene cılı süzlär komplimentler äytep ayrılıştı……Daimi ütkärelgän summitlar Mäskäüneñ könbatışqa bigräk tä AQŞqa yaqınlaşuına qarata borçılğan Pekingnı tınıçlandıru çarası bulıp tora. Färidä Xämit, Praga